In natale domini nostri Jesu Christi
Εις την γεννησιν του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου.
61.763
Ὁποταν εκ χειμωνος κρυερου θερμον εαρ εκλαμψηι, τοτε και η γη χλοεραν
ποαν προβαλλεται, και τα δενδρα ανθοκομοις πρεμνοις ωραΐζεται, και ο αηρ ηλιωι
καταλαμπομενος αγλαΐζεται, και πας ορνιθων χορος, ανα τον αιθερα πετωμενος,
ταις μελωιδιαις κλαγγαζει. Τοτε και οι εν τοις ορεσιν οικουντες βουνομοι τε και
ποιμενες, των καλυβων υπεξελθοντες, τωι του αερος καλλει τας οψεις
μεταῤρυθμιζουσι, και ταις των καλλιφωνων ορνεων κλαγγεσι πολυφθογγοις
δοναξιν αντιμιμα λυρωιδουντες, τας των αλογων προβατων αισθησεις ηδυνοντες,
επι την ποαν τους αρνας πραωι τωι βηματι φερουσι.
Τοτε και γεωργος, την δρεπανην εν τηι σκηνηι θηξας παρα την πετραν, επι τον
αμπελωνα πορευεται κειραι της αμπελου το αγονον κλημα. Τοτε και πελαγιοι
πλωτηρες, αζαλον ορωντες το πελαγος, την χερσον λιποντες, ξυλωι και υδατι και
πνευματι τας εαυτων ψυχας καταπιστευσαντες, τοις της θαλασσης κυπριζοντες
νωτοις, αφοβως εφιπτανται. Και απαξαπλως, ινα μη εν τωι προλογωι μηκυνω τον
λογον, πασα τεχνη, και παν επιτηδευμα προς την χρειαν της ζωης τοις ανθρωποις
πεποιημενον, του γαληνου αερος εκλαμψαντος, ακωλυτον εχει την κινησιν προς
την της εργασιας ορμην. ∆ευρο τοινυν, επειδη και ημιν το ουρανιον εαρ Χριστος εκ
παρθενικων λαγονων ανετειλε, και τας ψυχρας και ζαλωδεις ομιχλας του διαβολου
διεσκεδασε, και τας καθευδουσας των ανθρωπων καρδιας ταις θεικαις αυτου ακτισιν
εκ του καπνου της αγνωσιας διυπνισεν, επι την ουρανιον και μακαριαν δοξαν τον
νουν ημων παροξυνωμεν.
Ἀλλ' ισται μου τον δρομον της γλωττης η Χριστου γεννα, θεοτητα
απαστραπτουσα, και προς εαυτην επισπαται. Ὅταν γαρ υπ' οψιν εαυτου αγαγω το
βρεφος το εκ της Παρθενου τεχθεν, και την παρθενον ανευ ανδρος, και μετα τοκον
παρθενον 61.764 τυγχανουσαν, πολυπραγμονω το εργον, και μη ευρισκων τον
τροπον, τηι πιστει σφραγιζω το πραγμα. Πως γαρ ουκ εστι θαυμαστον αληθως και
πασαν υπερβαινον εννοιαν, το παρθενον γεννησαι, και παρθενον ευρεθηναι μετα
τον τοκον; Και οτι εγεννησε, το κυηθεν βρεφος ηλεγχε· και οτι μετα την κυησιν
παρθενος ετυγχανεν, η οικεια αυτης του σωματος φυσις εδιδασκεν. Ἴδε ουν
μυστηριον ορατον και αορατον, κρατουμενον και μη κρατουμενον, ψηλαφωμενον
και μη ευρισκομενον. Τις γαρ ουχ εωρα και εκρατει και το βρεφος και την μητερα;
τις δε ορων την μητερα παρθενον, και το βρεφος παρθενου τεκνον, το μυστηριον
πολυπραγμονων εξευρισκει; Ὢ μυστηριου αληθως επουρανιου και επιγειου,
κρατουμενου και μη κρατουμενου, ορωμενου και μη φαινομενου! Τοιουτος γαρ ην,
και ο γεννηθεις Χριστος σημερον, ουρανιος και επιγειος, κρατουμενος και μη
κρατουμενος, ορωμενος και αορατος· ουρανιος κατα την της θεοτητος φυσιν,
επιγειος κατα την της ανθρωποτητος σχεσιν, ορωμενος κατα την σαρκα, αορατος
κατα το πνευμα, κρατουμενος κατα την σαρκα, ακρατητος κατα τον Λογον.
Ἀλλα Χριστος μεν Θεος ων παντοδυναμος. ως εβουλετο, τωι ιδιωι κοσμωι
τεχθεις επεφανη· εκπληττει δε μου πλειον τον νουν η της Παρθενου ωδιν, οτι
Παρθενος ουκ εξ ουρανου κατελθουσα, αλλ' εκ σπερματος ∆αυιδ ορωμενη, ουκ εκ
πνευματος τυγχανουσα, αλλ' εκ σωματος και ψυχης συνιστωσα, εν γαστρι ελαμβανε;
και ο ογκος της γαστρος κατηγορει του πραγματος, και ο του ενδοθεν βρεφους
σπορευς ουκ εφαινετο. Ουρανον γαρ κατοικει, και το βρεφος εν τηι παρθενικηι νηδυι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

μυστικως ετελεσιουργησε. ∆ια της φυσεως ετικτετο, και αι μαιαι εψηλαφων και την
γεννωσαν φυσιν και το βρεφος, και την φθοραν, ως επ' αλλων γυναικων, ουχ
ευρισκον· Θεος γαρ ην ο δι' αυτης προερχομενος. Ὦ βατε, 61.765 ην ειδε Μωυσης εν
τωι ορει καιομενην, και μη κατακαιομενην! Παρθενε Μαρια, γεννωσα και μη
φθειρομενη· ω λιθε, ον ειδε ∆ανιηλ απο ορους τεμνομενον ανευ χειρος ανθρωπινης!
ω παρθενου βρεφους παρθενε μητερ, και τεκνον ιερον μητρος ανυμφευτου! Που οι
φιλοπραγμονες; λεγετωσαν ημιν, πως η Παρθενος ανευ ανδρος εγεννησε βρεφος,
και γεννησασα ουκ εφθαρη.
Ει δε ανεξερευνητος ο τροπος, επειδη εκ Πνευματος ο γονος, πολλωι μαλλον
ανεξιχνιαστος η εκ Πατρος του Λογου αφραστος γεννησις. Ἀλλα συ μεν πιστευεις,
επιτηρεις δε οτι γεννησασα ουκ εφθαρη· αλλα Θεου κατηγορεις λεγων· Ει δε ο
αφθαρτος Πατηρ γεννησας τον Υιον αυτου κατα την σην ανοιαν εφθαρη, πολλωι
μαλλον η φθαρτης φυσεως ουσα Παρθενος γεννησασα αν εφθαρη. Ει δε συ αυτος
μαρτυρεις την Παρθενον γεννησασαν μη φθαρηναι, πολλωι μαλλον πιστευε τον
αφθαρτον Πατερα γεννησαντα τον αφθαρτον Υιον μη φθαρηναι. Ἀλλ' εασαντες τους
ματαιολογους, επι τους θεολογους κηρυκας αναδραμωμεν. Του δε Ἰησου Χριστου
γεννηθεντος εν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας, εν ημεραις Ἡρωδου του βασιλεως.
Ἀναγκαιως ο ευαγγελιστης σημειουται και τον τοπον και τον χρονον, ιν' ο απιστων
την κατα σαρκα γεννησιν του Σωτηρος, ζητησας τον τοπον και τον χρονον, ευρηι της
αληθειας το πραγμα.
Τον μεν γαρ χρονον, εκ της Ἡρωδου αρχης τοις χρονογραφοις εγκυψας, τον
δε τοπον, εκ της κατα την Βηθλεεμ σημασιας ζητησας ευρησει. Ει γαρ εν τοις
κοσμικοις συμβολαιοις και υπατοι γραφονται, και μηνες αριθμουνται, και ημεραι
δηλουνται, και πολεις περιτυπουνται υπερ ακριβειας των λεγομενων· ποσωι μαλλον
δει, της του κοσμου παντος σωτηριας τεχθεισης, και τοις εις υστερον γνωσθηναι του
τοπου και του καιρου την ακριβειαν! Και Ματθαιος μεν την κατα σαρκα γεννησιν
του Χριστου ουτω διηγειται· Λουκας δε υπερ της των χρονων ακριβειας προστιθησι
και την τοτε πρωτον γεγονυιαν απογραφην. Λεγει γαρ ουτως· Ἐν ετει τεσσαρακοστωι
πρωτωι επι Καισαρος Αυγουστου, Ἐξηλθε δογμα απο Αυγουστου, απογραφεσθαι
πασαν την οικουμενην. Αυτη η απογραφη πρωτη. Ἀνεβη δε και Ἰωσηφ απο της
Γαλιλαιας εις την Ἰουδαιαν εις πολιν ∆αυιδ, ητις καλειται Βηθλεεμ, δια το ειναι
αυτον εξ οικου και πατριας ∆αυιδ, απογραψασθαι συν Μαριαμ τηι μεμνηστευμενηι
αυτωι, γυναικι ουσηι εγκυωι. Σημειουται δε Λουκας την πρωτην γεγονυιαν
απογραφην, ομου μεν και τον χρονον ακριβαζων, και μυστηριον μεγιστον εκ του
εμφανους αφανες υπεκφαινων. Λεγει γαρ πρωτην και βιαιαν απογραφην, το
γεγενησθαι τον ανθρωπον. Χριστου γαρ γεννηθεντος, και σαρκος λοιπον
θεοποιουμενης, και διαβολου εκβαλλομενου, και θανατου λυομενου, εδει ψυχας
δικαιων, και πιστων ονοματα εν ταις των ουρανων απογραφεσθαι βιβλοις, κατω μεν
Καισαρος κελευοντος, ανω δε τοις αγγελοις Πατρος προσταττοντος. ∆ιο και ο Κυριος
τουτο ευαγγελιζομενος τοις μαθηταις αυτου ελεγε· Μη χαιρετε οτι τα δαιμονια υμιν
υποτασσεται, αλλα χαιρετε οτι τα ονοματα υμων εν τοις ουρανοις αναγεγραπται. –
Του δε Ἰησου γεννηθεντος εν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας, εν ημεραις Ἡρωδου, ιδου μαγοι
απο ανατολων παρεγενοντο λεγοντες, Που εστιν ο τεχθεις βασιλευς των Ἰουδαιων;
ειδομεν γαρ αυτου τον αστερα εν τηι ανατοληι, και ηλθομεν προσκυνησαι αυτον.
Οιμοι! νικωμαι τοις θαυμασι, συνεχομαι ταις θεωριαις, και η γλωσσα μου ουχ
ευρισκει τι προτερον ειπειν, η τι παραλειπειν.
Ἐαν την γεννησιν αυτου καταμαθω, εκπληττομαι, οτι πριν η της φυσεως το
παιδιον εξελθηι, σημεια επιτελει. Ἦ γαρ ουκ εστι μεγιστον σημειον, το παρθενον
μετα το γεννησαι παρθενον μειναι, και τον ουρανον σιωπωντα δι' αστερος λαλειν;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Και τοις διψωσι τον τεχθεντα ιδειν, αστερα πεμπει συνεκδημον και δεικνυει το
ποθουμενον βρεφος. Και Ματθαιος μεν μαγων μνημονευει εξ ανατολων ελθοντων·
Λουκας δε αγγελου· λεγει γαρ· Και ποιμενες ησαν αγραυλουντες, και φυλασσοντες
φυλακας της νυκτος επι την ποιμνην αυτων. Και αγγελος Κυριου ωφθη αυτοις, και
δοξα Κυριου περιελαμψεν αυτους, και εφοβηθησαν φοβον μεγαν. Και ειπεν αυτοις ο
αγγελος, Μη φοβεισθε· ιδου γαρ ευαγγελιζομαι υμιν χαραν μεγαλην, ητις εσται
παντι τωι λαωι, οτι ετεχθη ημιν σημερον Χριστος Κυριος εν πολει ∆αυΐδ. Και εγενετο
εξαιφνης συν τωι αγγελωι πληθος ουρανιου στρατιας, 61.766 αινουντων τον Θεον και
λεγοντων· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη, εν ανθρωποις ευδοκια. Χριστος
εγεννηθη, τα επιγεια τοις ουρανιοις συναπτεται, αγγελοι συν ανθρωποις χορευουσι,
ποιμενες αγραυλουσι, και μαγοι προσκυνουσιν, ουρανος λαμπαδουχειται, και η γη
τον καρπον αυτης λαμπρον επι φατνης βασταζει. Και επληρωθη τοτε το επι τηι γηι
γεγραμμενον, το, Ἀληθεια εκ της γης ανετειλεν· Ἀληθεια γαρ Χριστος ο λεγων· Ἐγω
ειμι η οδος και η αληθεια. Ἐκ της γης, τουτεστιν, εκ της παρθενου ανετειλε κατα
σαρκα. Ζητω δε ποθεν οι μαγοι περι του αστερος διδαχθεντες, αυτωι εχρωντο οδηγωι
προς την του ζητουμενου παιδιου ανευρεσιν.
Ου γαρ, ως τινες εφαντασθησαν, πλανον ειναι τον αστερα λεγοντες, και τους
μαγους μη αληθες παιδιον επιζητειν. Πως γαρ, ει πλανος ην ο αστηρ, την αληθειαν
Χριστον ανεδεικνυεν; εως γαρ εκεινου φθασας, εστη του δρομου. Πως δε και οι
μαγοι, ει ουκ αληθειαι απηρχοντο, τοιαυτας αυτωι προσφορας εκ των οικειων
εκομιζον πονων, μηνυουσας την αυτου θεοτητα και ανθρωποτητα, και το
προφητικον πληρουσας, το, Ζησεται, και δοθησεται αυτωι εκ του χρυσιου της
Ἀραβιας; Ουδ' αυ παλιν, ως οι μυθολογοι φασιν ειναι αστερα καθ' εκαστον των
γεννωμενων ανθρωπων ανατελλοντα· οιτινες ουδε την παρ' Ἕλλησι μυθευομενην
αστρολογιαν ισασιν. Ἀλλ' αρα και αυτους οι τοιουτοι Χριστιανους ειναι νομιζουσι·
προς ους ερουμεν· Ὦ φιλοσοφοι, ει τουτο ην, ο υμεις λεγετε, ειπατε ημιν, πως του
Ἀδαμ και της Ευας δυο μονων οντων ανθρωπων, ο ουρανος των αυτων επεπληρωτο
αστερων; και κατακλυσμου γεγονοτος, και παντων των ανθρωπων υδατι θανοντων,
οι αυτοι ησαν αστερες μη πεσοντες, και της αυτης των αστρων χορειας τυγχανουσης,
μονος ην Νωε μετα των τριων υιων και των γυναικων; Ἀλλα δει προσεχειν ταις
Γραφαις, και νοειν τα μυστηρια. Βαλααμ γαρ τις ην προφητης, ον μετακαλεσαμενος
ο βασιλευς των Μωαβιτων επι το τον Ἰσραηλ εξιοντα εκ γης Αιγυπτου
καταρασασθαι· επειδη ους αν ηυλογησεν, ηυλογηνται, και ους αν κατηρασατο
κατηραντο· γενομενος εγγυς της στρατοπεδειας του Ἰσραηλ, και ανελθων επι την
ακρωρειαν του ορους, θεωρησας τον Ἰσραηλ παρεμβεβληκοτα, αναλαβων αυτου την
παραβολην, και προφητευσας ειπεν· Ἀνατελει αστρον εξ Ἰακωβ, και αναστησεται
ανθρωπος εξ Ἰσραηλ· και συντριψει τους αρχηγους Μωαβ, και προνομευσει τους
υιους Ἀμμων. Ουτοι ουν οι μαγοι εκ του γενους του Βαλααμ του προφητου
ορμωμενοι, κατακολουθησαντες αυτου ταις βιβλοις και ταις προφητειαις, και
νοησαντες οτι, οτε ανατελει αστρον, τοτε αναστησεται και ο ανθρωπος, δηλονοτι ο
Βασιλευς των Ἰουδαιων, οστις ου μονον τους αρχηγους Μωαβ συντριψει, αλλα και
πασας του διαβολου τας βασιλειας λεπτυνει και λικμησει κατα τον ∆ανιηλ,
παρετηρουν τον καιρον· και θεωρησαντες τον αστερα ξενον παρα τους αλλους
ανατειλαντα, εγνωσαν αυτον ειναι τον παλαι προφητευθεντα, και
κατακολουθησαντες, ευρηκοτες τε τον τεχθεντα, εχαρησαν, των παλιν
προφητευθεντων ευρηκοτες την εκβασιν.
Συ δε μοι νοει, ακροατα, τους μαγους ειναι τυπους των εκ της ασεβειας της
πλανης επιστρεψαντων εθνων, ου τελειωι φωτι οδηγουμενους, αλλ', οσον
απαυγασματι φωτος δια Ἰωαννου, ως δι' αστερος, προς τον εν σαρκι τεχθεντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Χριστον οδηγουμενους. Ὅρα γαρ μοι και τον αστερα αχρι του παιδιου ελθοντα, και
σταθεντα του δρομου. Και γαρ Ἰωαννης, δικην αστερος, τωι κηρυγματι υπολαμψας,
και υποδειξας Χριστον λεγων, Ἴδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του
κοσμου, επαυσατο του δρομου· ειρηκε γαρ, Ἐκεινον δει αυξανειν, εμε δε
ελαττουσθαι. Και ελθοντες, φησιν, οι μαγοι ευρον το παιδιον και την μητερα· και
πεσοντες προσεκυνησαν αυτωι. ∆ει γαρ τους απο εθνικου βιου προσιοντας Χριστωι,
πρωτον πεσειν απο του υψους της ασεβειας, και ουτως ωσπερ απο γης εγειρομενους,
την κατα σαρκα γεννησιν του Χριστου ομολογειν, ειθ' ουτως ανα μερος προς την
ουρανιον αυτου θεοτητα ανανευειν. Και ανοιξαντες τους θησαυρους αυτων,
προσηνεγκαν αυτωι δωρα, χρυσον και λιβανον και σμυρναν· χρυσον ως βασιλει,
λιβανον ως Θεωι, σμυρναν ως παθητωι δι' ημας.
Και εδεχετο ο Χριστος τα δωρα, ουκ αυτος χρηιζων, αλλα τους φεροντας
ωφελων. Χρυσον μεν γαρ δεχομενος, φιλαργυριας αυ 61.767 τους απεστρεφε·
λιβανον δεχομενος, ειδωλολατρειας απηλλασσε· σμυρναν δε κομιζομενος, την
νεκρωσιν αυτων απεσμηχε της ψυχης. Ει δε δει και ετερον μυστηριον θεωρησαι,
καταμαθωμεν ακριβως. Χρυσον και σμυρναν προσφερουσι τωι τεχθεντι. Ἐπειδη ην
περι αυτου γεγραμμενον το, Αυτωι καμψει παν γονυ επουρανιων και επιγειων και
καταχθονιων, εν ταις προσφοραις προετυπουν το μελλον, εν τωι χρυσωι δηλουντες
την των ουρανιων αγγελων δοξολογιαν, εν τωι λιβανωι την των επιγειων ανθρωπων
γονυκλισιαν, εν τηι σμυρνηι, των εν ᾅδου ψυχων κατεχομενων την ικεσιαν.
Ἐπειδη τρεις αρετας δει κεκτησθαι τον προσελθοντα Χριστωι, ας φασκει ο
Ἀποστολος, πιστιν, ελπιδα, αγαπην, 61.768 ανοιξαντες [δε] τους θησαυρους της
καρδιας, προσεκομιζον πιστιν, ως χρυσον εξαστραπτουσαν· ελπιδα, ως λιβανον
ευωδιαζουσαν· αγαπην, ως σμυρναν συσφιγγουσαν τα μελη της Ἐκκλησιας. Και
χρηματισθεντες κατ' οναρ μη ανακαμψαι προς Ἡρωδην, δι' αλλης οδου ανεχωρησαν
εις την χωραν αυτων. Ἐχρην γαρ τους απαξ προσελθοντας Χριστωι, μη τοις αυτοις
ιχνεσι της ασεβειας αναλυειν· αλλα την αγνην εξασκησαντας πιστιν και πραξιν, τον
ανθρωποκτονον οφιν λαθοντας, αναχωρειν εις κληρονομιαν Χριστου. Αυτωι γαρ
πρεπει η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


