Ad Innocentium papam i
ΙΝΝΟΚΕΝΤΙΩ ΕΠΙΣΚΟΠΩ ΡΩΜΗΣ. Τωι δεσποτηι μου τωι αιδεσιμωτατωι,
και θεοφιλεστατωι επισκοπωι Ἰννοκεντιωι Ἰωαννης εν Κυριωι χαιρειν.
52.529
αʹ. Και προ των γραμματων οιμαι των ημετερων ακηκοεναι την ευλαβειαν
υμων την παρανομιαν την ενταυθα τολμηθεισαν. Το γαρ μεγεθος των δεινων ουδε
εν μερος σχεδον της οικουμενης αφηκεν ανηκοον ειναι της χαλεπης ταυτης
τραγωιδιας· και γαρ προς αυτας της γης τας εσχατιας φερουσα η φημη τα γενομενα,
πολυν πανταχου θρηνον και ολοφυρμον ειργασατο. Ἀλλ' επειδη ου θρηνειν δει
μονον, αλλα και διορθουν και σκοπειν, οπως αν ο χαλεπωτατος ουτος της
Ἐκκλησιας σταιη χειμων· αναγκαιον ειναι ενομισαμεν τους κυριους μου τους
τιμιωτατους και ευλαβεστατους επισκοπους ∆ημητριον, Πανσοφιον, Παππον, και
Ευγενιον πεισαι τας τε εαυτων αφειναι, και πελαγους κατατολμησαι τοσου 52.530
του, και μακραν αποδημιαν στειλασθαι, και προς την υμετεραν δραμειν αγαπην, και
παντα σαφως αναδιδαξαντας, ταχιστην παρασκευασαι γενεσθαι την διορθωσιν, οις
και τους τιμιωτατους και αγαπητους των διακονων Παυλον και Κυριακον
συνεπεμψαμεν· και αυτοι δε ως εν ειδει επιστολης, εν βραχει διδαξομεν υμων την
αγαπην τα γεγενημενα. Ὁ γαρ τηις Ἐκκλησιας της εν Ἀλεξανδρειαι την προεδριαν
εγχειρισθεις Θεοφιλος, εντυχοντων τινων τωι ευσεβεστατωι βασιλει κατ' αυτου,
κελευσθεις αφικεσθαι μονος, συναγαγων μεθ' εαυτου πληθος Αιγυπτιων επισκοπων
ουκ ολιγων παραγινεται, καθαπερ εκ προοιμιων δειξαι βουλομενος, οτι εις πολεμον
και παραταξιν αφικται· ειτα της μεγαλης και θεοφιλους Κωνσταντινουπολεως
επιβας, ουκ εις εκκλησιαν εισηλθε κατα το ειωθος και τον ανωθεν κρατησαντα
θεσμον, ουχ ημιν συνεγενετο, ου λογου μετεδωκεν, ουκ ευχης, ου κοινωνιας· αλλ'
αποβας του πλοιου, και τα προθυρα της εκκλησιας παραδραμων, εξω που της πολεως
απελθων ηυλιζετο, και πολλα παρα 52.531 καλεσαντων ημων και αυτον και τους
μετ' αυτου παραγενομενους παρ' ημιν καταχθηναι και γαρ απαντα ηυτρεπιστο, και
καταγωγια, και οσα εικος ην ουτε εκεινοι, ουτε αυτος ηνεσχετο. Ταυτα ορωντες
ημεις, και εν αποριαι ημεν πολληι, μηδε την αιτιαν δυναμενοι της αδικου ταυτης
απεχθειας ευρειν· αλλ' ομως τα παρ' εαυτων επληρουμεν, το πρεπον ημιν αυτοις
ποιουντες, και συνεχως αυτον παρακαλουντες συγγενεσθαι τε ημιν, και ειπειν, τινος
ενεκεν τοσουτον εκ προοιμιων ανεῤριπισε πολεμον, και τηλικαυτην διεσκεδασε
πολιν. Ὡς δε ουδε αυτος ηβουλετο λεγειν την αιτιαν, οι τε κατηγορουντες αυτου
επεκειντο, καλεσας ημας ο ευσεβεστατος βασιλευς, εκελευσε περαν ενθα διετριβεν
απιεναι, και της κατ' αυτου ακουειν υποθεσεως. Και γαρ και εφοδον, και σφαγας, και
ετερα ενεκαλουν μυρια· αλλ' ημεις και τους νομους των πατερων ειδοτες, και τον
ανδρα αιδουμενοι και τιμωντες, και αυτου δε τα γραμματα εχοντες τα δηλουντα μη
δειν υπεροριους ελκεσθαι τας δικας, αλλ' εν ταις επαρχιαις τα των επαρχιων
γυμναζεσθαι, ου κατεδεξαμεθα δικασαι, αλλα και μετα πολλης παρηιτησαμεθα της
σφοδροτητος. Ὁ δε ωσπερ τοις προτεροις επαγωνιζομενος, τον αρχιδιακονον
καλεσας τον εμον, εξ αυθεντιας πολλης, ωσπερ ηδη χηρευουσης της Ἐκκλησιας, και
ουκ εχουσης επισκοπον, δι' εκεινου τον κληρον απαντα προς εαυτον μετεστησε· και
αναστατοι αι εκκλησιαι εγενοντο, απαγομενων των εν εκαστηι κληρικων, και
παρασκευαζομενων λιβελλους διδοναι καθ' ημων, και προς κατηγοριαν
αλειφομενων. Και ταυτα ποιησας επεμπε, και εκαλει ημας εις δικαστηριον, μηδεπω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τας καθ' εαυτου αποδυσαμενος αιτιας, ο μαλιστα και παρα κανονας και παρα παντας
τους νομους ην.
βʹ. Ἀλλ' ημεις συνειδοτες οτι ου προς δικαστηριον αφικομεθα η γαρ αν
μυριακις παρεγενομεθα, αλλα προς εχθρον και πολεμιον, καθαπερ τα τε εμπροσθεν
γεγενημενα και τα μετα ταυτα εδηλωσεν, απεσταλκαμεν προς αυτον επισκοπους,
τον Πισινουντος ∆ημητριον, τον Ἀπαμειας Ευλυσιον, τον Ἀππιαριας Λουπικινον,
πρεσβυτερους δε, Γερμανον και Σευηρον, μετα της προσηκουσης ημιν επιεικειας
αποκρινομενοι, και λεγοντες μη παραιτεισθαι κρισιν, αλλ' εχθρον προδηλον και
πολεμιον φανερον. Ὁ γαρ μηδεπω λιβελλους δεξαμενος, και τοιαυτα εκ προοιμιων
ποιησας, και αποῤρηξας εαυτον Ἐκκλησιας, κοινωνιας, ευχης, και κατηγορους
αλειφων, και κληρον μεθιστας, και εκκλησιαν ερημων· πως αν ηι δικαιος επι τον του
δικαστου θρονον αναβαινειν ουδαμοθεν αυτωι προσηκοντα; Ουδε γαρ ακολουθον
εστι τον εξ Αιγυπτου τους εν Θραικηι δικαζειν, και τουτον υπευθυνον αιτιας οντα, και
εχθρον και πολεμιον. 52.532 Ἀλλ' ομως ουδεν αιδεσθεις, αλλα απερ βεβουλευτο
πληρωσαι επειγομενος, ημων δηλωσαντων, οτι ετοιμοι εσμεν και εκατον και χιλιων
επισκοπων παροντων αποδυσασθαι τα εγκληματα, και δειξαι οντας καθαρους
εαυτους, ωσπερ ουν και εσμεν, ουκ ηνεσχετο· αλλα αποντων ημων, και συνοδον
επικαλουμενων, και κρισιν επιζητουντων, και ουκ ακροασιν φευγοντων, αλλ'
απεχθειαν φανεραν, και κατηγορους εδεχετο, και τους παρ' εμου γενομενους
ακοινωνητους ελυε, και παρ' αυτων εκεινων ουδεπω τα εγκληματα αποδυσαμενων
λιβελλους ελαμβανε, και υπομνηματα επραττε, απερ απαντα παρα θεσμον και
κανονων ακολουθιαν ην. Τι δε δει πολλα λεγειν; Ουκ απεστη παντα ποιων; και
πραγματευομενος, εως ημας μετα δυναστειας και αυθεντιας πασης και της πολεως
και της εκκλησιας εξεβαλε, και προς εσπεραν βαθειαν, του δημου παντος ημιν
επισυρομενου. Ἑλκομενος υπο του κουριωσου της πολεως εν μεσηι τηι πολει, και
προς βιαν συρομενος κατηγομην, και εις πλοιον ενεβαλλομην, και δια νυκτος
επλεον, επειδη συνοδον προς δικαιαν ακροασιν προεκαλουμην. Τις ταυτα αδακρυτι,
καν λιθινην εχηι καρδιαν, ακουσειεν; Ἀλλ' επειδη, καθαπερ εφθην ειπων, ου θρηνειν
μονον τα κακως γινομενα, αλλα και διορθουν δει, παρακαλω την υμετεραν αγαπην
διαναστηναι, και συναλγησαι, και παντα ποιησαι, ωστε στηναι ταυτηι τα κακα. Ουδε
γαρ ενταυθα τα της παρανομιας αυτοις κατελυσεν, αλλα και μετα ταυτα τοις
προτεροις επαποδυετο. Ἐπειδη γαρ ο ευσεβεστατος βασιλευς επιπηδησαντας αυτους
τηι εκκλησιαι αναισχυντως εξεβαλε, και πολλοι των παροντων επισκοπων ιδοντες
αυτων την παρανομιαν, εις τας αυτων ανεχωρησαν, την εφοδον αυτων ωσπερ
πυραν τινα παντα επινεμομενην φευγοντες, ημεις μεν παλιν εις την πολιν
εκαλουμεθα, και εις την εκκλησιαν, ης αδικως εξεβληθημεν, επισκοπων τε ημας
πλειονων η τριακοντα εισαγοντων, και του θεοφιλεστατου βασιλεως νοταριον εις
τουτο αποστειλαντος, εκεινος δε εδραπετευσεν ευθεως. Τινος ενεκεν και δια τι;
Εισιοντες παρεκαλουμεν τον θεοφιλεστατον βασιλεα, συνοδον συναγαγειν εις
εκδικιαν των γεγενημενων. Συνειδως τοινυν απερ εδρασε, και τον ελεγχον
δεδοικως, και γραμματων βασιλικων πανταχου διαπεμφθεντων, παντοθεν παντας
συναγοντων, λαθρα μεσων νυκτων εις ακατιον εαυτον εμβαλων, ουτως απεδρα τους
μεθ' εαυτου παντας επαγομενος.
γʹ. Ἀλλ' ημεις ουδε ουτως εστημεν, δια το τωι συνειδοτι θαῤρειν τωι ημετερωι,
τα αυτα παλιν παρακαλουντες τον ευσεβεστατον βασιλεα. Ὃς και πρεποντως αυτου
ποιων τηι ευσεβειαι, επεμψε προς αυτον παλιν καλων αυτον εξ Αιγυπτου, και τους
μετ' αυτου παντας, ωστε δουναι λογον των γεγενημενων, και μη τα αδικως ουτως
εκ μιας μοιρας, και αποντων ημων τολμηθεντα, και παρα τοσουτους κανονας,
νομιζειν αρκειν εις απολογιαν εαυτωι. Ὁ δε ουδε των βασιλικων 52.533 ηνεσχετο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γραμματων, αλλ' εμενεν οικοι, προβαλλομενος στασιν του δημου, και σπουδην
ακαιρον τινων δηθεν αντεχομενων αυτου· καιτοι γε προ των γραμματων των
βασιλικων αυτος ουτος ο δημος μυριαις αυτον ην πλυνας λοιδοριαις. Ἀλλ' ου ταυτα
περιεργαζομεθα νυν, αλλ' εκεινο δειξαι βουλομενοι, οτι κακουργων απεληφθη,
ταυτα ειρηκαμεν. Πλην ουδε μετα ταυτα ημεις ησυχασαμεν, αλλ' επεκειμεθα
αξιουντες δικαστηριον γενεσθαι κατα πευσιν και αποκρισιν· ετοιμοι γαρ ειναι
ελεγομεν δειξαι εαυτους τε ανευθυνους οντας, εκεινους δε τα εσχατα
παρανομησαντας. Και γαρ ησαν τινες Συροι των ποτε μετ' αυτου παροντων, ενταυθα
απολειφθεντες, οι κοινηι μετ' αυτου το παν εδρασαν· και προσιεμεν ετοιμοι
δικαζεσθαι, και πολλακις ηνωχλησαμεν υπερ τουτου, αξιουντες τα υπομνηματα ημιν
δοθηναι, η λιβελλους κατηγοριων, η φυσιν εγκληματων γνωρισθηναι, η αυτους
τους κατηγορους· και ουδενος τουτων τετυχηκαμεν, αλλα παλιν εξεβληθημεν της
Ἐκκλησιας. Πως αν τα εντευθεν διηγησαιμην λοιπον πασαν υπερβαινοντα
τραγωιδιαν; τις ταυτα παραστησει λογος; ποια χωρις φρικης δεξεται ακοη; Ἡμων γαρ
αυτα, καθαπερ εμπροσθεν ειπον, προτεινοντων, αθροον στρατιωτων πληθος αυτωι
τωι μεγαλωι σαββατωι, προς εσπεραν λοιπον της ημερας επειγομενης, ταις εκκλησιαις
επεισελθοντες, τον κληρον απαντα τον συν ημιν προς βιαν εξεβαλον, και οπλοις το
βημα περιεστοιχιστο. Και γυναικες των ευκτηριων οικων προς το βαπτισμα
αποδυσαμεναι κατ' αυτον τον καιρον γυμναι εφυγον υπο του φοβου της χαλεπης
ταυτης εφοδου, ουδε την πρεπουσαν γυναιξιν ευσχημοσυνην συγχωρουμεναι
περιθεσθαι· πολλαι δε και τραυματα δεξαμεναι εξεβαλλοντο, και αιματος αι
κολυμβηθραι επληρουντο, και τα ιερα απο των αιματων εφοινισσετο ναματα. Και
ουδε ενταυθα ειστηκει το δεινον. Ἀλλ' ενθα τα αγια απεκειντο εισελθοντες οι
στρατιωται, ων ενιοι, καθως εγνωμεν, αμυητοι ησαν, παντα τε εωρων τα ενδον, και
το αγιωτατον αιμα του Χριστου, ως εν τοσουτωι θορυβωι, εις τα των προειρημενων
στρατιωτων ιματια εξεχειτο· και ως εν αιχμαλωσιαι βαρβαρικηι παντα ετολματο. Και
ο δημος προς την ερημιαν ηλαυνετο, και πας ο λαος εξω της πολεως διετριβε, και
κεναι εν εορτηι τοιαυτηι των λαων αι εκκλησιαι εγινοντο, και πλειους η
τεσσαρακοντα επισκοποι οι κοινωνουντες ημιν μετα του λαου και του κληρου εικη
και ματην ηλαυνοντο· και ολολυγαι, και θρηνοι, και πηγαι δακρυων πανταχου κατα
τας αγορας, κατα τας οικιας, κατα τας ερημιας, και παν της πολεως μερος των
συμφορων επληρουτο τουτων· δια γαρ την υπερβολην της παρανομιας ουχ οι
πασχοντες μονον, αλλα και οι μηδεν τοιουτον υπομενοντες συνηλγουν ημιν, ουχ οι
ομοδοξοι μονον, αλλα και αιρετικοι, και Ἰουδαιοι και Ἕλληνες, και ως της πολεως
κατα κρατος αλουσης, ουτως εν θορυβοις και ταραχαις και ολολυγαις απαντα ην.
Και ταυτα ετολματο παρα γνωμην του ευσεβε 52.534 στατου βασιλεως, νυκτος
καταλαβουσης, επισκοπων αυτα κατασκευαζοντων, και πολλαχου στρατηγουντων,
οι ουκ ηισχυνοντο καμπιδουκτορας αντι διακονων προηγουμενους εχοντες. Ἡμερας
δε γενομενης, πασα η πολις εξω των τειχων μετωικιζετο υπο δενδρα και ναπας,
καθαπερ προβατα διεσπαρμενα την εορτην επιτελουντες. δʹ. Ἔξεστιν υμιν τα
εντευθεν λογισασθαι λοιπον απαντα· ωσπερ γαρ εφθην ειπων, ουχ οιον τε παντα
επελθειν τωι λογωι καθ' εκαστον γινομενα. Το δη χαλεπον, οτι τοσαυτα και
τηλικαυτα κακα ουδεπω και νυν λυσιν ελαβεν, αλλ' ουδε ελπιδα λυσεως· αλλ'
εκτεινεται καθ' εκαστην ημεραν το δεινον, και γελως γεγοναμεν τοις πολλοις
μαλλον δε γελαι μεν ουδεις, καν μυριακις παρανομος ηι, θρηνουσι δε παντες, οπερ
εφην, τον κολοφωνα των κακων, την καινην ταυτην παρανομιαν. Τι αν τις ειποι τας
των λοιπων Ἐκκλησιων ταραχας; Ουδε γαρ ενταυθα εστη το κακον, αλλα και μεχρι
της εω εφθασε. Καθαπερ γαρ απο κεφαλης πονηρου ρευματος εκχυθεντος, τα λοιπα
διαφθειρεται μερη, ουτω δη και νυν ωσπερ εκ πηγης της μεγαλης ταυτης πολεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

των κακων αρξαμενων, οδωι τα των θορυβων πανταχου προεβη, και κληροι
πανταχου επανεστησαν επισκοποις, και επισκοποι επισκοπων, και λαοι μεν λαων
διεσχισθησαν, οι δε μελλουσι, και πανταχου των κακων ωδινες, και της οικουμενης
απασης ανατροπη. Μαθοντες τοινυν απαντα, κυριοι μου τιμιωτατοι και
ευλαβεστατοι, την προσηκουσαν υμιν ανδρειαν και σπουδην επιδειξασθε, ωστε
παρανομιαν τοσαυτην επεισελθουσαν ταις Ἐκκλησιαις αναστειλαι. Ει γαρ τουτο
κρατησειε το εθος, και εξον γενηται τοις βουλομενοις εις τας αλλοτριας απιεναι
παροικιας εκ τοσουτων διαστηματων, και εκβαλλειν ους αν εθελοι τις, κατ' εξουσιαν
ιδιαν πραττειν, απερ αν εθελωσιν, ιστε οτι παντα οιχησεται, και πολεμος τις
ακηρυκτος πασαν επιδραμειται την οικουμενην, παντων παντας βαλλοντων και
βαλλομενων. Ἵνα ουν μη τοσαυτη συγχυσις καταλαβηι την υφ' ηλιον πασαν,
επιστειλαι παρακληθητε τα μεν ουτω παρανομως γεγενημενα αποντων ημων, και εκ
μιας μοιρας, και ου παραιτησαμενων κρισιν, μηδεμιαν εχειν ισχυν, ωσπερ ουν ουδε
εχει τηι οικειαι φυσει· τους δε τοιαυτα παρανομησαντας ελεγχομενους τωι επιτιμιωι
υποβαλλεσθαι των εκκλησιαστικων νομων· ημας δε τους ουχ αλοντας, ουκ
ελεγχομενους, ουκ αποδειχθεντας υπευθυνους, των γραμματων των υμετερων δοτε
απολαυειν συνεχως, και της αγαπης, και παντων των αλλων, ωνπερ και εμπροσθεν.
Ει δε βουλοιντο και νυν οι τα τοιαυτα παρανομησαντες εγκληματα γυμναζειν, εφ'
οις ημας αδικως εξεβαλον, υπομνηματων ημιν ου δοθεντων, ου λιβελλων, ου
κατηγορων φανεντων· δικαστηριου καθισαντος αδεκαστου, και δικασομεθα, και
απολογησομεθα, και αποδειξομεν εαυτους ανευθυνους των επαγομενων ημιν,
ωσπερ ουν και εσμεν· τα γαρ νυν γεγενημενα παρ' αυτων πασης εκτος εστιν
ακολουθιας, και παν 52.535 τος νομου και κανονος εκκλησιαστικου. Και τι λεγω
κανονος εκκλησιαστικου; Ουδε εν τοις εξω μεν ουν δικαστηριοις τοιαυτα ετολμηθη
ποτε, μαλλον δε ουδε εν βαρβαρικωι δικαστηριωι, ουδε Σκυθαι, ουδε Σαυρομαται
ουτως αν ποτε εδικασαν εκ μιας μοιρας κριναντες, αποντος του αιτιωμενου,
παραιτουμενου ου κρισιν, αλλ' απεχθειαν, καλουντος δικαστας μυριους, ανευθυνον
εαυτον ειναι λεγοντος, και της οικουμενης παρουσης αποδυσασθαι τας αιτιας, και
δειξαι εαυτον εν απασιν αθωον οντα. Ταυτα ουν παντα λογισαμενοι, και παρα των
κυριων μου των ευλαβεστατων 52.536 αδελφων ημων των επισκοπων σαφεστερον
απαντα μαθοντες, την παρ' εαυτων ημιν εισενεγκειν σπουδην παρακληθητε. Ουτω
γαρ ουχ ημιν μονοις χαριεισθε, αλλα και τωι κοινωι των Ἐκκλησιων, και τον παρα
του Θεου ληψεσθε μισθον, του δια την των Ἐκκλησιων ειρηνην παντα ποιουντος.
∆ιηνεκως εῤρωμενος υπερευχου μου, δεσποτα τιμιωτατε και οσιωτατε.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


