De nativitate Joannis Baptistae
Του εν αγιοις πατρος ημων Ἰωαννου αρχιεπισκοπου Κωνσταντινουπολεως
του Χρυσοστομου εις το γενεθλιον του αγιου Ἰωαννου του προδρομου και
βαπτιστου.
Ἐπεστη σημερον η των χρεωστουμενων απαιτησις, παρεστιν η μεθοδευουσα
ημερα ημας το οφλημα, επικειται η εμπροθεσμος των δανεισθεντων οξυτης·
δεδανεισμεθα γαρ ως αληθως και τον παροντα καιρον και το λειπον τοις λογοις. Τι δε
λεγω το λειπον, οπου και αποδιδομενον αυξει το χρεος και πληρουμενον ετεραν ημιν
αρχην οφληματος απεργαζεται. Τοιουτοι γαρ οι εις τον αγιον Ἰωαννην τον βαπτιστην
γινομενοι λογοι· φιλονεικουντες μεν αποδιδοναι το χρεος, υποπιπτοντες δε αει τωι
οφληματι. Τι γαρ εστιν ειπειν επι τωι μεγεθει των του δικαιου πραγματων η επι τηι
τοσαυτηι των κατορθωματων λαμπροτητι; Ἢ μονον ταχα εκεινηι χρησασθαι δικαιον τηι
φωνηι· «Ἀμην λεγω υμιν, ουκ εγηγερται εν γεννητοις γυναικων μειζων Ἰωαννου του
βαπτιστου.»
Αυτη γαρ αξια των εγκωμιων η μνημη, αυτη της οφειλομενης τιμης η αληθεια·
δεσποτης γαρ εστιν ο και λεγων αψευδως και επαινων επαξιως. Ουκ εγηγερται φησιν,
εν γεννητοις γυναικων μειζων Ἰωαννου του βαπτιστου. Ουδεις γαρ εν γεννητοις των
δικαιων ουτως εγηγερται· Ἰερεμιας ο προφητης εκ μητρας ηγιασται, αλλα Ἰωαννης ο
βαπτιστης και τουτου πλεον τετιμηται. Ἀλλα και αυτου του αγιου πνευματος πληρουται
κυοφορουμενος· πνευματος γαρ φησιν, αγιου πλησθησεται εκ κοιλιας μητρος αυτου. ∆ιο
και ενδον της γαστρος σκιρτησας ευαγγελιζεται και τικτομενος την επι τωι πατρι ευθυς
θεραπειαν εργαζεται. Ἀμελει παντες φησιν, οι ακουσαντες ελεγον· τι αρα το παιδιον
τουτο εσται; Ἀδημονουσι γαρ θαυματουργουντα τον βαπτιστην προ του καιρου
θεωρουντες, θαυμαζουσι την του βρεφους υπερ δυναμιν αξιαν. Βλεπουσι το παιδιον και
χρονων του βιου και τροπων ανωτερον. Τα προ του τοκου μαθοντες εκπληττονται, τα
μετα τον τοκον ορωντες ξενιζονται. Και απορουντες κεκραγασιν· « Τι αρα το παιδιον
τουτο εσται;» Θελετε μαθειν την προκοπην του παιδιου; Θελετε την προσγινομενην
αυτωι γνωναι αξιαν; Ἀκουσατε του αγγελου περι αυτου κεκραγοτος· «Ἔσται φησι, μεγας
ενωπιον κυριου.»
Ἰδου και παλιν το μειζον απονεμεται τωι δικαιωι, τωι της ερημου ποθεινωι. Ουπω
εμανθανε την πλοκην των πραγματων, και προλαμβανων φυλαττει της ψυχης την
απλοτητα. Ου γαρ ανεχεται τον ανθρωπινον εμπορευεσθαι πλουτον, ουκ εραι δοξης
λυομενης εν βιωι, ου παρεχει τηι γαστρι την ακορεστον γευσιν, ου την των βρωματων
ποικιλιαν γινωσκει, ουκ εσθητος καλλωπισμον περιβαλλεται. Ειχε γαρ φησι, το ενδυμα
αυτου απο τριχων καμηλων και ζωνην δερματινην περι την οσφυν αυτου. Το γαρ ιδιον
της εν ερημωι ασκησεως σχημα προσφορον της ανδρειας αυτου το ενδυμα. Ἀχθοφορου
γαρ ζυου τας τριχας εφορει, σημαινων ως το επικειμενον αυτωι κατα την ερημον βαρος
φερειν και αυτος ανεχεται κουφως· βαρυς γαρ ην αληθως ο εις την ερημον βιος. Ειχε δε
και δερματινην ζωνην, δι' ης την τε νενεκρωμενην της γαστρος επιθυμιαν εδηλου και
της ψυχης εν ταυτωι την ανδρειαν ενεφηνεν. Ἡ δε τροφη ην αυτωι φησιν, ακριδες και
μελι αγριον. Και τουτο της πολυτελεστατης ηδιον εν ερημωι. ∆εσποτου δε και ποιητου
αποφηναμενου μη εγηγερθαι εν γεννητοις γυναικων μειζω Ἰωαννου του βαπτιστου, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

του αγγελου ειρηκοτος εν πρωτοις και μεγαν εσεσθαι λεγοντος ενωπιον του κυριου,
ουδεν των επι γης, ουδεν των εν τωι ουρανωι εις την του βαπτιστου τιμην
παραλελειπται. Ἔδει γαρ αληθως και παρα θεωι και παρ' ημιν τον βαπτιστην
μεγαλυνεσθαι· και γαρ εστιν ιδειν τον παραδοξον τοκον της στειρας και της αυξησεως
αυτου τα θαυματα και της πολιτειας τα κατορθωματα. Ηυξανε γαρ φησιν, και
εκραταιουτο πνευματι. Ταυτα της ηλικιας και της χαριτος τα γνωρισματα· συνηυξει γαρ
τωι σωματι του νεου και η της ψυχης αρετη. Και το θαυμαστοτερον οτι ην φησιν, εν ταις
ερημοις εως ημερας αναδειξεως αυτου προς τον Ἰσραηλ. Ἦν εν ταις ερημοις. Και τι
μειζον τουτου του κατορθωματος; Παιδαγωγουμενης εν ερημωι νεοτητος, παιδιον ουπω
την πειραν του βιου λαμβανει και την εν ερημωι πολιτειαν αρπαζει, ουπω γινωσκει του
κοσμου την οχλησιν και την ησυχιαν ασπαζεται.
Ἀλλα τι τουτοις ενδιατριβειν ετι φιλονεικουμεν τοις λογοις, συνεχοντος ημας
ηδη και του λαου του προς αυτον εις την ερημον τρεχοντος; Ἐπεσπατο μεν γαρ εκαστον
προς αυτον απιεναι η λαμπρα του ανδρος πολιτεια· εξακουστος γαρ αει ο εναρετος βιος
και πασαν φιλαρετον ψυχην προς εαυτον εφελκομενος. Συνερρει δε πλεον προς
Ἰωαννην τα πληθη τωι ξενωι θαυματι του κηρυγματος· μετα γαρ το αναδειχθηναι αυτον,
ως προειρηται, παρεγενετο φησι κηρυσσων εν τηι ερημωι και λεγων· μετανοειτε· ηγγικε
γαρ η βασιλεια των ουρανων· και παλιν· ετοιμασατε την οδον κυριου, ευθειας ποιειτε
τας τριβους αυτου. Ταυτα δε ξενα τοις τοτε και παραδοξα τα λεγομενα· προδρομος γαρ
ην, την προσεγγιζουσαν δηλων βασιλειαν, ευτρεπιζων τωι επιδημουντι δεσποτηι,
ετοιμαζων τωι βασιλει την πορειαν, διεγειρων εις υπαντησιν παντας, εξηγουμενος τα
μελλοντα θαυματα, προξενων τον ουρανιον πλουτον. Εισηγε γαρ μετανοιαν την των
ψυχων θεραπειαν, εδιδου και βαπτισμα προσεγγιζον τηι χαριτι. Ὅθεν εξεπορευετο προς
αυτον φησιν, πασα Ἰεροσολυμα και πασα η Ἰουδαια και πασα η περιχωρος του
Ἰορδανου, και εβαπτιζοντο υπ' αυτου. Ἔδειξεν αξιοπιστον της πολιτειας αυτου το
κηρυγμα, μαλλον δε προσελαβεν η πολιτεια το του κηρυγματος χαρισμα. Και ην ο
πρωην μονωτατος εις την ερημον νυν και αυτην κατασκευαζων πολιν την ερημον. Τι
λεγω πολιν; Ὅλην αυτην ουρανον απειργασατο· ακουε γαρ λοιπον των επουρανιων
εντευθεν πραγματων. Τοτε φησιν, παραγινεται ο Ἰησους απο της Γαλιλαιας επι τον
Ἰορδανην προς τον Ἰωαννην του βαπτισθηναι υπ' αυτου. Ἦλθε γαρ ο των ουρανων
δεσποτης προς τον ερημοπολιτην, παρεγενετο ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου προς
τον κηρυττοντα την μετανοιαν, το φως το αληθινον προς τον λυχνον τον φαινοντα·
ουτος γαρ φησιν, ην ο λυχνος ο φαινων. Ἦλθεν η πηγη της ζωης προς σταγονα
βαπτιζουσαν, ο ποταμος του θεου προς βραχυτατον ρυακα, το πελαγος της σωτηριας
προς οχετον παροδευοντα· τουτο γαρ ην ο Χριστος προς Ἰωαννην ερχομενος. Ὅθεν και
καλως αυτον ο βαπτιστης διεκωλυε λεγων· εγω χρειαν εχω υπο σου βαπτισθηναι, και συ
ερχηι προς με; «Ἐγω φησιν, του σου φωτος επιδεομαι και συ προς με παραγινηι; Ἐγω
παρα σου διεπλασθην, και συ ερχηι παρ' εμου βαπτισθηναι; Ἦλθον ως δουλος εγω περι
σου του δεσποτου κηρυττων, ουχ ως βαπτισαι τον εμον δεσποτην οφειλων. Ἔασον τηι
σηι χειρι την εμην μαλλον κεφαλην υποκυψαι, οιδα γαρ την εξουσιαν του εμου
φοβεισθαι δεσποτου. Μη μου τολμηραν την δεξιαν απεργασηι, ναρκωσαν ηδη προς το
του βαπτισματος εργον.» Τι ουν προς αυτον ο δεσποτης; «Ἄφες αρτι, ου γαρ ηλθον νυν
την εμαυτου αξιαν γυμνωσαι, ου το καθαρον της φυσεως δειξαι, αλλα την συμφερουσαν
υμιν οικονομιαν πληρωσαι.» Τοτε φησιν, αφιησιν αυτον. Ὢ ποσην η λεξις ευτονιαν
σημαινει. Ἀφιησιν ο δουλος τον δεσποτην, ο υπηκοος τον βασιλεα, ου γαρ ισχυσεν η
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

φωνη περιγενεσθαι του λογου, ουχ ο λυχνος ταις αυγαις αντισχειν του ηλιου, αλλα
συστειλας το οικειον φως παρεχωρησε τηι νικωσηι της δικαιοσυνης αυγηι.
Ουτως διδωσιν ο σωτηρ τωι βαπτισματι χαριν, ουτως το καθαρον του κυριου και
αναρμαρτητον σωμα τον εμμενοντα τοις υδασιν απεσμηξε ρυπον, ως εχειν λοιπον των
υδατων την φυσιν ου μονον το καθαιρειν εκ φυσεως, αλλα και το φωτιζειν εκ χαριτος.
Ὅθεν οι βαπτιζομενοι λοιπον εν πνευματι και αληθειαι βαπτιζονται, και τουτο αυτος ο
βαπτιστης Ἰωαννης σαφως κεκραγε λεγων· «Ἐγω μεν υμας βαπτιζω εν υδατι· μεσος δε
υμων εστηκεν ον υμεις ουκ οιδατε, αυτος υμας βαπτισει εν πνευματι και αληθειαι.»
Ὁραις τον βαπτιστην μετα τοσαυτην τιμην και αξιαν ετι σμικρυνοντα μεν το οικειον
εργον, θαυμαζοντα δε του σωτηρος το δωρον. Και γαρ αει το πρεπον τωι Χριστωι
παρεχωρει· διο και αυτος δεχεται την εξ ουρανων επ' αυτον ελθουσαν μαρτυριαν, αξιος
ων των επουρανιων ρηματων τε και πραγματων. Ειδε γαρ φησιν, τον ουρανον
ανεωιχθεντα και το πνευμα του θεου καταβαινον ωσει περιστεραν και ερχομενον προς
αυτον και φωνης μαρτυρουσης· ουτος εστιν ο υιος μου ο αγαπητος, εν ωι ευδοκησα. Ἴσα
των πραγματων τα ρηματα· και θεωρει γαρ και ακουει Ἰωαννης βαπτιζων. Ουτος την
ερημον ουρανον κατεσκευασεν, ουτος την οικουμενην θεου παραδεισον εδειξε τηι του
βαπτισματος ποτιζομενον χαριτι. Ὄντως ο νομος και οι προφηται μεχρις Ἰωαννου, απο
τοτε η βασιλεια των ουρανων ευαγγελιζεται. Ἐξ εκεινου γαρ εστη των προφητων τα
κηρυγματα, εκεινου υποδειξαντος ον εκεινοι προειρηκασιν. Ἔστη του νομου το βαρος,
εκηρυξε γαρ μετανοιαν θεου μακροθυμιαν καταγγελλουσαν. Ἔστη τα πολλα των
Ἰουδαιων βαπτισματα, εν γαρ εδειχθη δι' εκεινου το βαπτισμα, ο αυτος παρεχειν εις
μετανοιαν ηρξατο, ο δε Χριστος εις αφεσιν αμαρτιων εδωρησατο και ζωην αιωνιον, ωι
πρεπει η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


