In natalem Christi diem
Εις το γενεθλιον του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, Λογος.
56.385
Μυστηριον ξενον και παραδοξον βλεπω· ποιμενες μου περιηχουσι τα ωτα,
ουκ ερημον (σιξ) συριζοντες μελος, αλλ' ουρανιον αιδοντες υμνον. Ἄγγελοι αιδουσιν,
αρχαγγελοι μελπουσιν, υμνει τα Χερουβιμ, δοξολογει τα Σεραφιμ, παντες
εορταζουσι Θεον επι γης ορωντες, και ανθρωπον εν ουρανοις· τον ανω κατω δι'
οικονομιαν, και τον κατω ανω δια φιλανθρωπιαν. Σημερον Βηθλεεμ τον ουρανον
εμιμησατο· αντι μεν αστερων αγγελους υμνουντας δεξαμενη, αντι δε ηλιου τον της
δικαιοσυνης απεριγραπτως χωρησασα. Και μη ζητει πως· οπου γαρ βουλεται Θεος,
νικαται φυσεως ταξις. Ἠβουληθη γαρ, ηδυνηθη, κατηλθεν, εσωσε· συνδρομα τα
παντα τωι Θεωι. Σημερον ο ων 56.386 τικτεται, και ο ων γινεται οπερ ουκ ην· ων γαρ
Θεος, γινεται ανθρωπος, ουκ εκστας του ειναι Θεος. Ουδε γαρ κατ' εκστασιν
θεοτητος γεγονεν ανθρωπος, ουδε παλιν κατα προκοπην εξ ανθρωπου γεγονε Θεος·
αλλα Λογος ων, δια το απαθες σαρξ εγενετο, αμεταβλητου μενουσης της φυσεως.
Ἀλλ' οτε μεν ετεχθη, Ἰουδαιοι ηρνουντο τον ξενον τοκον, και Φαρισαιοι
παρηρμηνευον τας θειας Βιβλους, και γραμματεις υπεναντια του νομου ελαλουν.
Ἡρωδης τον τεχθεντα εζητει, ουχ ινα αυτον τιμησηι, αλλ' ινα αυτον απολεσηι.
Σημερον γαρ παντα υπεναντια ειδον.
Ουκ εκρυβη γαρ, κατα τον ψαλμωιδον, απο των τεκνων αυτων εις γενεαν
ετεραν. Βασιλεις μεν γαρ ηλθον, τον επουρανιον βασιλεα θαυμαζοντες, οτι πως επι
γης ηλθεν ουκ αγγελους εχων, ουκ αρχαγγελους, ου 56.387 θρονους, ου κυριοτητας,
ου δυναμεις, ουκ εξουσιας, αλλα ξενην και ατριβη βαδισας οδον, εξ αγεωργητου
προηλθε γαστρος, ουτε τους αγγελους αυτου ερημους της επιστασιας αυτου
καταλιπων, ουτε τηι προς ημας ενανθρωπησει της οικειας θεοτητος εκστας· αλλα
βασιλεις μεν τον επουρανιον βασιλεα της δοξης ηλθον προσκυνησοντες, στρατιωται
δε τον αρχιστρατηγον της δυναμεως θεραπευσοντες· αι γυναικες τον εκ γυναικος
τεχθεντα, ινα τας λυπας της γυναικος εις χαραν μεταβαλληι· αι παρθενοι το της
παρθενου παιδιον, οτι πως ο γαλακτος και μαζων δημιουργος τας πηγας μαζων
αυτοματα ρειθρα φερεσθαι ποιων, παρα μητρος παρθενου παιδιου τροφην ελαβε· τα
νηπια τον νηπιον γενομενον, ινα εκ στοματος νηπιων και θηλαζοντων καταρτισηι
αινον· οι παιδες τον παιδα μαρτυρας δια την Ἡρωδου μανιαν ειργασαμενον· οι
ανδρες τον ενανθρωπησαντα και τα των δουλων θεραπευσαντα κακα· οι ποιμενες
τον ποιμενα τον καλον, τον την ψυχην υπερ των προβατων προθεμενον· οι ιερεις
τον κατα την ταξιν Μελχισεδεκ αρχιερεα γενομενον· οι δουλοι τον μορφην δουλου
λαβοντα, ινα ημων την δουλειαν ελευθεριαι τιμησηι· οι αλιεις τον απο αλιεων
θηρευτας ανθρωπων εργαζομενον· οι τελωναι τον απο τελωνων ευαγγελιστην
αναδειξαντα· αι πορναι τον τοις πορνικοις δακρυσι τους ποδας προιεμενον· και ινα
συντομως ειπω, παντες οι αμαρτωλοι ηλθον ιδειν τον αμνον του Θεου τον αιροντα
την αμαρτιαν του κοσμου, μαγοι δορυφορουντες, ποιμενες ευλογουντες, τελωναι
ευαγγελιζομενοι, πορναι μυροφορουσαι, Σαμαρειτις πηγην διψωσα ζωης, Χαναναια
πιστιν ανενδοιαστον εχουσα.
Παντων ουν σκιρτωντων, σκιρτησαι θελω καγω, χορευσαι βουλομαι,
πανηγυρισαι θελω· χορευω δε, ου κιθαραν πληττων, ου θυρσον κινων, ουκ αυλους
εχων, ου δαιδας απτων, αλλ' αντι μουσικων οργανων τα του Χριστου σπαργανα
φερων. Αυτα γαρ μοι ελπις, αυτα μοι ζωη, αυτα μοι σωτηρια, αυτα μοι αυλος, αυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

μοι κιθαρα. ∆ιο και αυτα ερχομαι φερων, ινα τηι αυτων δυναμει ισχυν λογων λαβων
μετ' αγγελων ειπω· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι· μετα δε ποιμενων, Και επι γης ειρηνη, εν
ανθρωποις ευδοκια. Σημερον ο γεννηθεις αῤρητως εκ Πατρος, εκ παρθενου τικτεται,
αφραστως δι' εμε. Ἀλλα τοτε μεν κατα φυσιν εκ του Πατρος προ αιωνων εγεννηθη,
ως ο γεννησας οιδε· σημερον δε παλιν παρα φυσιν ετεχθη, ως η του αγιου Πνευματος
επισταται χαρις. Και η ανω αυτου γεννησις αληθης, και η κατω γεννησις αψευδης,
και αληθως Θεος εκ Θεου εγεννηθη, και αληθως ανθρωπος ο αυτος εκ παρθενου
ετεχθη. Ἄνω μονος εκ μονου Μονογενης, κατω μονος εκ παρθενου μονης
Μονογενης ο αυτος. Ὥσπερ γαρ επι της ανω γεννησεως ασεβες εννοησαι μητερα·
ουτω βλασφημον εστιν υπολαβειν και επι της κατω γεννησεως πατερα. Ὁ Πατηρ
αῤρευστως εγεννησε, και η παρθενος αφθορως ετεκεν· ουτε γαρ ο Θεος ρευσιν
υπεμεινε γεννησας· θεοπρεπως γαρ εγεννησεν· ουτε η παρθενος φθοραν υπεμεινε
τεκουσα· πνευματικως γαρ ετεκεν.
Ὅθεν ουτε η ανω αυτου γεννησις εξηγησιν εχει, ουτε η εν 56.388 υστεροις
καιροις προοδος πολυπραγμονεισθαι ανεχεται. Ὅτι μεν γαρ ετεκεν η παρθενος,
σημερον οιδα, και οτι εγεννησεν ο Θεος αχρονως, πιστευω· τον δε τροπον της
γεννησεως σιωπηι τιμαιν μεμαθηκα, και ου δια λογων πολυπραγμονειν παρελαβον.
Ἐπι γαρ Θεου ου δει τηι φυσει των πραγματων προσεχειν, αλλα τηι δυναμει του
ενεργουντος πιστευειν. Φυσεως γαρ εστι νομος, οταν γυνη προσομιλησασα γαμοις
τεκηι· οταν δε παρθενος απειρογαμος τεκουσα παλιν παρθενος φανειη, υπερ φυσιν το
πραγμα. Το ουν κατα φυσιν ζητεισθω, το δε υπερ φυσιν σιγηι τιμασθω, ουχ ως
φευκτον, αλλ' ως αποῤρητον, και σιωπηι τιμασθαι αξιον. Ἀλλ' απονειματε μοι
συγγνωμην, παρακαλω, εν προοιμιοις καταπαυσαι τον λογον βουλομενωι. ∆ειλος
γαρ ων προς την των κρειττονων ερευναν, πως η που τρεψω των λογων τα πηδαλια
ουχ εχω. Τι γαρ ειπω, η τι λαλησω; Την τεκουσαν ορω, τον τεχθεντα βλεπω, τον δε
τροπον της γεννησεως ου συνορω· νικαται γαρ φυσις, νικαται και ταξεως ορος, οπου
Θεος βουλεται. Ου γαρ κατα φυσιν γεγονε το πραγμα· αλλ' υπερ φυσιν το θαυμα·
ηργησε γαρ η φυσις, και ενηργησε του ∆εσποτου το βουλημα. Ὢ χαριτος αφραστου!
Ὁ προ αιωνων Μονογενης, ο αναφης, και απλους, και ασωματος, υπεισηλθε μου το
φθαρτον και ορατον σωμα. ∆ια τι; Ἵνα βλεπομενος διδαξηι, διδαξας δε προς το μη
βλεπομενον χειραγωγησηι. Ἐπειδη γαρ οι ανθρωποι τον οφθαλμον της ακοης
πιστοτερον ποιουσιν, ο δε μη βλεπουσιν αμφιβαλλουσι, δια τουτο ηνειχετο και
οφθαλμοις την εαυτου θεαν δια του σωματος παρασχειν, ινα λυσηι την
αμφισβητησιν. Και τικτεται εκ παρθενου αγνοουσης το πραγμα· ουτε γαρ συνηργησε
προς το γινομενον, ουτε συνεβαλλετο προς το πραττομενον, αλλ' ην ψιλον οργανον
της αποῤρητου αυτου δυναμεως, μονον ειδυια, ο παρα του Γαβριηλ ερομενη εμαθεν,
οτι Πως εσται μοι τουτο, επει ανδρα ου γινωσκω; Και φησι· Τουτο βουλει μαθειν;
Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε, και δυναμις Ὑψιστου επισκιασει σοι. Και πως ην
μετ' αυτης, και μικρον υστερον εξ αυτης;
Ὥσπερ τεχνιτης ευρων υλην χρησιμωτατην, καλλιστον απεργαζεται σκευος·
ουτω και ο Χριστος ευρων της παρθενου αγιον και το σωμα και την ψυχην, εμψυχον
εαυτωι κατεκοσμησε ναον, ον εβουληθη τροπον πλασας τον ανθρωπον εν τηι
παρθενωι, και ενδυσαμενος αυτον, σημερον προηλθεν, ουκ αιδεσθεις το δυσειδες της
φυσεως. Ουδε γαρ υβριν εφερεν αυτωι, φορεσαι το ιδιον εργον· και το πλασμα δε
μεγιστην εκαρπουτο δοξαν, ενδυμα του τεχνιτου γινομενον. Ὥσπερ γαρ παρα την
πρωτην πλασιν αδυνατον ην συνεσταναι τον ανθρωπον, πριν η τον πηλον εις τας
χειρας αυτου ελθειν· ουτω και το φθαρεν σκευος αδυνατον μεταποιηθηναι, ει μη
γεγονεν ενδυμα του ποιησαντος. 56.389 Ἀλλα τι ειπω, η τι λαλησω; Ἐκπληττει γαρ
με το θαυμα. Ὁ Παλαιος ημερων παιδιον γεγονεν, ο επι θρονου υψηλου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επηρμενου καθημενος εν φατνηι τιθεται, ο αναφης, και απλους, και ασυνθετος, και
ασωματος χερσιν ανθρωπιναις ελισσεται, ο τα της αμαρτιας διασπων δεσμα
σπαργανοις εμπλεκεται, επειδη τουτο θελει. Θελει γαρ την ατιμιαν ποιησαι τιμην,
την αδοξιαν ενδυσαι δοξαν, τον της υβρεως ορον, αρετης δειξαι τροπον. Ὅθεν
υπερχεται το εμον σωμα, ινα εγω χωρησω τον αυτου Λογον· και λαβων την εμην
σαρκα, διδωσι μοι το εαυτου Πνευμα, ινα διδους και λαμβανων θησαυρον μοι ζωης
εμπορευσηται. Λαμβανει μου την σαρκα, ινα με αγιασηι· διδωσι μοι το Πνευμα αυτου,
ινα με διασωσηι. Ἀλλα τι ειπω, και τι λαλησω; Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει. Ουκετι
λεγεται ως γενησομενον, αλλα θαυμαζεται ως πεπραγμενον. Παρα Ἰουδαιοις
επεπρακτο, παρ' οις και ελεγετο, υφ' ημων δε πιστευεται, παρ' οις ουδε ωνομαζετο.
Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει. Το μεν γραμμα της συναγωγης, το δε κτημα της
Ἐκκλησιας. Ἐκεινη το διπτυχον ευρεν, αυτη τον μαργαριτην εφευρεν· εκεινη το
εριον εβαψεν, αυτη την αλουργιδα ενεδυσατο. Ἡ Ἰουδαια γαρ αυτον ετεκε, και η
οικουμενη αυτον υπεδεξατο. Ἡ συναγωγη αυτον εθρεψε, και ετιθηνησατο, και η
Ἐκκλησια κατεσχε και εκαρπωσατο. Παρ' εκεινηι το κλημα της αμπελου, και παρ'
εμοι ο βοτρυς της αληθειας. Ἐκεινη τον βοτρυν ετρυγησε, και τα εθνη το μυστικον
πινει πομα. Ἐκεινη τον κοκκον του σιτου εν τηι Ἰουδαιαι εσπειρε, και τα εθνη τηι
δρεπανηι της πιστεως τον ασταχυν εθερισε.
Τα εθνη το ροδον ευσεβως απεκειρε, και Ἰουδαιοις η ακανθα της απιστιας
απεμεινεν· ο νεοττος απεπτη, και παρακαθηνται οι αφρονες τηι καλιαι· την φυλλαδα
του γραμματος οι Ἰουδαιοι ερμηνευουσι, και τον καρπον του Πνευματος τα εθνη
δρεπονται· Ἰδου η παρθενος εν γαστρι ληψεται. Ειπε μοι, ω Ἰουδαιε, ειπε μοι λοιπον,
τινα ετεκε; Θαῤρησον μοι, καν ως τωι Ἡρωδηι. Ἀλλ' ου θαῤρεις. Οιδα δια τι· δια την
επιβουλην. Ἐκεινωι γαρ ειπας, ινα αυτον ανεληι· εμοι δε ου λεγεις, ινα μη αυτον
προσκυνησω. Τινα δε ετεκε; Τινα; Τον ∆εσποτην της φυσεως. Καν γαρ συ σιωπαις, η
φυσις βοαι· ετεκε γαρ, ως ο τεχθεις τεχθηναι ηθελησεν. Ου γαρ υπο της φυσεως
επετρεπετο, αλλ' ως ∆εσποτης της φυσεως ξενον της γεννησεως εισηγαγε τροπον,
ινα δειξηι, οτι και ανθρωπος γενομενος ουχ ως ανθρωπος τικτεται, αλλ' ως Θεος
γενναται. Ἐκ παρθενου ουν σημερον προηλθε νικησασης φυσιν, υπερβασης γαμον.
Ἔπρεπε γαρ τωι της αγιοσυνης πρυτανει εκ καθαρων και αγιων προελθειν τοκων.
Αυτος γαρ εστιν ο παλαι εκ παρθενου γης τον Ἀδαμ πλασας, απο δε του Ἀδαμ ανευ
γυναικος γυναικα μορφωσας. Ὥσπερ γαρ ο Ἀδαμ ανευ γυναικος γυναικα ηνεγκεν,
ουτω και σημερον η παρθενος ανευ ανδρος ανδρα ετεκεν. Ἄνθρωπος γαρ εστι, φησι,
και τις γνωσεται αυτον;
Ἐπειδη γαρ εχρεωστει το γυναικειον γενος τοις ανθρωποις την χαριν, ως του
Ἀδαμ ανευ γυναικος γυναικα βλαστησαντος, δια 56.390 τουτο σημερον ετεκεν η
παρθενος ανευ ανδρος, υπερ της Ευας εκτιννυουσα τοις ανδρασι το χρεος. Ἵνα γαρ
μη μεγα φρονησηι ο Ἀδαμ, ανευ γυναικος γυναικα βλαστησας, δια τουτο και η
παρθενος ανευ ανδρος ανδρα ετεκεν, ινα τωι κοινωι του θαυματος το ομοτιμον δειξηι
της φυσεως. Ὥσπερ γαρ απο του Ἀδαμ την πλευραν αφειλε, και τον Ἀδαμ ουκ
εμειωσεν ουδεν· ουτω και εν τηι παρθενωι και τον εμψυχον επλασε ναον, και την
παρθενιαν ουκ ελυσεν. Σωος εμεινεν ο Ἀδαμ και μετα την αφαιρεσιν της πλευρας·
αφθορος εμεινε και η παρθενος μετα την προοδον του βρεφους. ∆ια τουτο δε ουκ
αλλαχοθεν εαυτωι ναον κατεσκευασατο, ουδε αλλο σωμα πλασας ενεδυσατο, ινα μη
δοξηι το του Ἀδαμ ενυβριζειν φυραμα. Ἐπειδη γαρ απατηθεις ο ανθρωπος οργανον
γεγονε του διαβολου, δια τουτο αυτον τον υποσκελισθεντα εμψυχον ανελαμβανε
ναον, ινα δια την προς τον πεποιηκοτα συναφειαν εκ της του διαβολου αυτον
αποστησηι συνηθειας. Ὅμως και ανθρωπος γινομενος ουχ ως ανθρωπος τικτεται,
αλλ' ως Θεος γενναται. Ει γαρ εκ κοινων γαμων προηλθεν, ωσπερ εγω, ψευδος τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

πολλοις ενομιζετο· νυν δε δια τουτο εκ παρθενου τικτεται, τικτομενος δε και την
μητραν αναλλοιωτον τηρει, και την παρθενιαν αζημιον διαφυλαττει, ινα ο ξενος της
κυησεως τροπος πιστεως μοι μεγαλης προξενος γενηται. Ὅθεν καν Ἕλλην με, καν
Ἰουδαιος ερωται, οτι ο Χριστος Θεος ων κατα φυσιν, ανθρωπος γεγονε παρα φυσιν,
ερω, Ναι, μαρτυρα του λογου την ασπιλον της παρθενιας σφραγιδα καλων· ουτω γαρ
εστι Θεος νικων την της φυσεως ταξιν· ουτω γαστρος εστι κεραμευς, και παρθενιας
ευρετης, οτι και αμολυντον εσχε της γεννησεως τον τροπον, και εαυτωι αφραστως
ωικοδομησε ναον, ον ηβουληθη τροπον. Ειπε μοι ουν, ω Ἰουδαιε, ετεκεν η παρθενος,
η ου; Ει μεν γαρ ετεκεν, ομολογησον τον ξενον τοκον· ει δε ουκ ετεκε, δια τι τον
Ἡρωδην ηπατησας; Συ γαρ αυτωι πυνθανομενωι, που ο Χριστος γενναται, ειπας, οτι
εν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας.
Μη ουν εγω ᾔδειν την κωμην, η τον τοπον; μη εγω του γεννωμενου την
αξιαν εγινωσκον; ουχ ο Ἡσαΐας ως Θεου αυτου εμνημονευσε; Τεξεται γαρ, φησιν,
υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ. Ουχ υμεις αγνωμονες εχθροι την
αληθειαν εισηγησασθε; ουχ υμεις οι γραμματεις και Φαρισαιοι οι ακριβεις του νομου
φυλακες παντα τα κατ' αυτον ημας εδιδαξατε; μη την των Ἑβραιων γλωσσαν
ειδομεν; ουχ υμεις τας Γραφας ηρμηνευσατε; Μετα το τεκειν την παρθενον, και προ
του τεκειν, ινα μη δοξηι προς χαριν του Θεου ερμηνευεσθαι το λεγομενον, ουχ υμεις
ερωτωμενοι παρ' Ἡρωδου, μαρτυρα παρηγαγετε Μιχαιαν τον προφητην, ινα υμων
τον λογον κυρωσηται; Και συ γαρ, φησι, Βηθλεεμ οικος του Ἐφραθα ουδαμως
ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· εκ σου γαρ εξελευσεται ηγουμενος, οστις
ποιμανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ. Καλως ειπεν ο προφητης, Ἐκ σου. Ἐξ υμων γαρ
εξηλθε, και εις την οικουμενην ηλθεν. Ὁ γαρ ων, προερχεται· ο δε μη ων, κτιζεται, η
γινεται. Αυτος δε και ην, και προην, και αει ην αλλ' ην μεν αει ως Θεος, διεπων
56.391 τον κοσμον· σημερον δε προηλθεν, ως ανθρωπος μεν τον λαον ποιμαινων, ως
Θεος δε την οικουμενην διασωζων. Ὢ πολεμιων χρηστων! ω κατηγορων
φιλανθρωπων! οι τον εν Βηθλεεμ τεχθεντα λανθανοντες Θεον εδειξαν, οι τον εν
φατνηι κρυπτομενον ∆εσποτην εγνωρισαν, οι τον εν σπηλαιωι καθημενον εμηνυσαν
ακοντες, και ευηργετησαν μη θελοντες, απεκαλυψαν καλυψαι βουλομενοι. Ειδες
αμαθεις διδασκαλους; α διδασκουσιν, ου γινωσκουσι, πεινωντες τρεφουσι,
διψωντες ποτιζουσι, πενομενοι πλουτιζουσι.
∆ευτε ουν, εορτασωμεν, δευτε πανηγυρισωμεν. Ξενος γαρ ο της εορτης
τροπος, επειδη και παραδοξος ο της γεννησεως λογος. Σημερον γαρ ο χρονιος ελυθη
δεσμος, ο διαβολος ηισχυνθη, οι δαιμονες εδραπετευσαν, ο θανατος ελυθη,
παραδεισος ηνευχθη, η καταρα ηφανισθη, η αμαρτια εκποδων γεγονεν, η πλανη
απηλαθη, η αληθεια επανηλθε, και της ευσεβειας ο λογος πανταχου διεσπαρη και
εδραμεν· η των ανω πολιτεια εν τηι γηι εφυτευθη, αγγελοι μετα ανθρωπων
κοινωνουσι, και ανθρωποι μετα αγγελων αδεως διαλεγονται. ∆ια τι; Ἐπειδη Θεος επι
γης ηλθε, και ανθρωπος εν ουρανωι· παντα αναμιξ γεγονε. Ἦλθε γαρ επι της γης,
ολος ων εν ουρανοις· ολος δε ων εν ουρανωι, ολος εστιν επι της γης. Θεος ων,
γεγονεν ανθρωπος, ουκ αρνησαμενος το ειναι Θεος· λογος ων απαθης, σαρξ εγενετο,
δια το ενοικησαι ημιν σαρξ εγενετο. Θεος γαρ ουκ εγενετο, αλλα ην. ∆ια τουτο σαρξ
εγενετο, ινα ον ουκ εχωρει ουρανος, δεξηται φατνη. ∆ια τουτο εν φατνηι ετεθη, ινα ο
τρεφων τα συμπαντα παιδιου τροφην παρα μητρος παρθενου λαβηι ∆ια τουτο ο των
μελλοντων αιωνων Πατηρ ως υπομαζιον βρεφος παρθενικων ανεχεται αγκαλων,
ινα και μαγοις ευπροσιτος γενηται. Σημερον γαρ και μαγοι προσηλθον, αρχην
λαβοντες αρνεισθαι τον τυραννον, και ο ουρανος καυχαται αστερι τον ιδιον
∆εσποτην μηνυων, και ο Κυριος επι νεφελης κουφης του σωματος καθεζομενος επι
την Αιγυπτον τρεχει, τωι μεν δοκειν φευγων την Ἡρωδου επιβουλην, τηι δε αληθειαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αποπληρων το παρα του Ἡσαΐου ειρημενον· Ἔσται γαρ, φησιν, εν τηι ημεραι εκεινηι
Ἰσραηλ τριτος εν τοις Ἀσσυριοις, και εν τοις Αιγυπτιοις ευλογημενος εσται ο λαος
μου εν τηι γηι, ην ευλογησε Κυριος Σαβαωθ λεγων· Ευλογημενος εσται ο λαος μου ο
εν Αιγυπτωι και ο εν τοις Ἀσσυριοις και ο εν Ἰσραηλ. Τι λεγεις, ω Ἰουδαιε; ο πρωτος
τριτος γεγονας; Αιγυπτιοι και Ἀσσυριοι προεταχθησαν, και ο πρωτοτοκος Ἰσραηλ
υπαριθμειται; Ναι· εικοτως Ἀσσυριοι πρωτοι εσονται, επειδη και αυτοι αυτον πρωτοι
δια των μαγων προσεκυνησαν· Αιγυπτιοι δε μετα τους Ἀσσυριους, επειδη και αυτοι
φευγοντα αυτον την Ἡρωδου επιβουλην εδεξαντο· τελευταιος δε Ἰσραηλ
υπαριθμειται, επειδη μετα την ανοδον την εκ του Ἰορδανου δια των αποστολων
αυτον εγνωσαν. Εισηλθε δε εις Αιγυπτον, σειων τα χειροποιητα της Αιγυπτου ουχ
απλως, αλλ' επειδη απεκλεισε της Αιγυπτου τα προθυρα τηι των πρωτοτοκων
απωλειαι· ∆ια τουτο σημερον εισηλθεν ως πρωτοτοκος, ινα της 56.392 παλαιας
στυγνοτητος διαλυσηι το πενθος. Και οτι πρωτοτοκος λεγεται ο Χριστος, μαρτυρει
σημερον ο Λουκας ο ευαγγελιστης, λεγων· Και ετεκε τον υιον αυτης τον
πρωτοτοκον, και εσπαργανωσεν αυτον, και ανεκλινεν εν τηι φατνηι, διοτι ουκ ην
αυτοις τοπος εν τωι καταλυματι. Εισηλθεν ουν εις την Αιγυπτον, ινα της παλαιας
στυγνοτητος διαλυσηι το πενθος, αντι μαστιγων χαραν επιβαλων, αντι νυκτος και
σκοτους σωτηριας φεγγος χαρισαμενος. Βεβηλον ην τοτε του ποταμου το υδωρ τηι
των αωρων νηπιων σφαγηι. Εισηλθεν ουν εις την Αιγυπτον ο παλαι το υδωρ
φοινιξας, και εποιησε τα ρειθρα του ποταμου σωτηριας γεννητικα, το εναγες αυτων
και βεβηλον δυναμει καθαρισας του Πνευματος. Ἐκακωθησαν οι Αιγυπτιοι, και
μανεντες ηρνουντο τον Θεον. Εισηλθεν ουν εις την Αιγυπτον, και γνωσεως Θεου
ψυχας θεοφιλεις επληρωσε· τωι ποταμωι δε παρεσχε μαρτυρας τρεφειν σταχυων
ευφορωτερους. Ἀλλα δια το στενον του καιρου ενταυθα βουλομαι καταπαυσαι τον
λογον· ωδε δε καταπαυσω, τον λογον πληρωσας, οτι πως Λογος ων απαθης, σαρξ
εγενετο, αμεταβλητου μενουσης της φυσεως. Τι δε ειπω, η τι λαλησω; Τεκτονα και
φατνην ορω, και βρεφος, και σπαργανα, λοχον παρθενου των χρειων ερημον, ολα
πτωχειας εχομενα, ολα πενιας γεμοντα.
Ειδες πλουτον εν πενιαι πολληι; πως πλουσιος ων δι' ημας επτωχευσε; πως
ουτε κλινην, ουτε στρωμνην ειχεν, αλλ' επι ξηρας εῤριπτο φατνης; Ὦ πενια πλουτου
πηγη! ω πλουτε αμετρε, πενιας προσχημα φερων! Ἐν φατνηι κειται, και την
οικουμενην σαλευει· εν σπαργανοις εμπλεκεται, και τα της αμαρτιας διαῤρησσει
δεσμα· ουπω εναρθρον εῤρηξε φωνην, και τους μαγους εδιδαξε, και εκινησε προς
επιστροφην. Τι ειπω, η τι λαλησω; Ἰδου βρεφος σπαργανοις εμπλεκεται, και εν
φατνηι κειται· παρεστι δε και Μαρια παρθενος ουσα και μητηρ· παρην δε και Ἰωσηφ
ονομαζομενος πατηρ. Ουτος ανηρ λεγεται, εκεινη γυνη προσαγορευεται· ονοματα
εννομα συζυγιας ερημα. Μεχρι ρηματων νοησαι μοι, αλλ' ου μεχρι πραγματων.
Μονον ουτος εμνηστευσατο, και Πνευμα αγιον αυτηι επεσκιασεν. Ὅθεν απορων ο
Ἰωσηφ ουκ ᾔδει τι καλεσει το βρεφος. Ἐκ μοιχειας αυτος ειπειν ουκ ετολμα, κατα
της παρθενου βλασφημον καταχεειν λογον ουκ ηδυνατο, τεκνον αυτο ειπειν ιδιον
ουκ ηνειχετο· ᾔδει γαρ καλως, οτι ουκ εγνω πως η ποθεν ετεχθη το βρεφος· οθεν
απορουντι αυτωι προς το πραγμα χρησμος ουρανοθεν δια της του αγγελου φωνης
επεφερετο, οτι Μη φοβου, Ἰωσηφ· το γαρ γεννωμενον εξ αυτης εκ Πνευματος εστιν
αγιου. Πνευμα γαρ αγιον επεσκιασεν τηι παρθενωι. ∆ια τι δε εκ παρθενου τικτεται, και
την παρθενιαν αζημιον τηρει; Ὅτι παλαι παρθενον ουσαν την Ευαν ηπατησεν ο
διαβολος, δια τουτο παρθενον ουσαν την Μαριαμ ο Γαβριηλ ευηγγελισατο. Ἀλλ'
απατηθεισα μεν η Ευα ρημα ετεκε θανατου αιτιον· ευαγγελισθεισα δε η Μαρια Λογον
εν σαρκι εγεννησε, ζωης αιωνιου ημιν προξενον. Το ρημα της Ευας ξυλον εδειξε, δι'
ου τον Ἀδαμ εκ του 56.393 παραδεισου εξεωσεν· ο Λογος δε ο εκ της Παρθενου τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σταυρον εδειξε, δι' ου τον ληιστην εις προσωπον του Ἀδαμ εις τον παραδεισον
εισηγαγεν.
Ἐπειδη γαρ ουκ επιστευον Ἕλληνες, ουκ Ἰουδαιοι, ουχ αιρετικων παιδες, οτι
ο Θεος αῤρευστως και απαθως εγεννησε, δια τουτο σημερον εκ παθητου σωματος
προελθων, απαθες το παθητον διετηρησε σωμα, ινα δειξηι, οτι ωσπερ εκ της
παρθενου τεχθεις την παρθενιαν ουκ ελυσεν, ουτω και ο Θεος αῤρευστου και 56.394
αναλλοιωτου μενουσης της αγιας ουσιας, ως Θεος Θεον θεοπρεπως εγεννησεν.
Ἐπειδη γαρ καταλιποντες αυτον οι ανθρωποι ανθρωπομορφα εγλυφον ξοανα, οις
και ελατρευον εφ' υβρει του κτισαντος, δια τουτο σημερον ο του Θεου Λογος, Θεος
ων, εν μορφηι ανθρωπου ωφθη, ινα και το ψευδος λυσηι, και λανθανοντως εις εαυτον
την λατρειαν απενεγκηται. Τουτωι ουν τωι εξ απορων πορον εργασαμενωι Χριστωι
δοξαν αναπεμψωμεν συν τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


