In diem natalem
Εις την γενεθλιον ημεραν του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, αδηλον
μεν ετι ουσαν τοτε, προ δε ολιγων ετων γνωρισθεισαν παρα τινων των
απο της ∆υσεως ελθοντων και αναγγειλαντων.
49.351
αʹ. α παλαι πατριαρχαι μεν ωδινον, προφηται δε προυλεγον, δικαιοι δε ιδειν
επεθυμουν, ταυτα εξεβη, και τελος ελαβε σημερον· και Θεος επι γης ωφθη δια
σαρκος, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Χαιρωμεν τοινυν και αγαλλιωμεθα,
αγαπητοι. Ει γαρ ο Ἰωαννης εν τηι νηδυι της μητρος ων, της Μαριας εισελθουσης
προς την Ἐλισαβετ, εσκιρτησε· πολλωι μαλλον ημας ουχι την Μαριαν, αλλ' αυτον
τον Σωτηρα ημων σημερον τεχθεντα θεασαμενους, σκιρταιν και αγαλλεσθαι χρη και
θαυμαζειν και εκπληττεσθαι της οικονομιας το μεγεθος πασαν υπερβαινον διανοιαν.
Ἐννοησον γαρ ηλικον εστιν, ηλιον εκ των ουρανων καταβαντα, επι γης τρεχοντα
οραιν, και τας ακτινας πασιν αφιεντα εντευθεν. Ει δε επι του αισθητου φωστηρος
τουτο συμβαν παντας εξεπληξεν αν τους θεωμενους, σκοπει μοι και λογιζου νυν,
ηλικον εστι τον της δικαιοσυνης ηλιον εκ της ημετερας σαρκος αφιεντα τας ακτινας
οραιν, και τας ψυχας ημων καταυγαζοντα.
Παλαι ταυτην επεθυμουν εγω την ημεραν ιδειν, και ουχ απλως ιδειν, αλλα
μετα πληθους τοσουτου· και διηνεκως ηυχομην ουτως ημιν πληρωθηναι το θεατρον,
ωσπερ εστι νυν οραιν πεπληρωμενον. Τουτο τοινυν εξεβη και τελος ελαβε. Καιτοι γε
ουπω δεκατον εστιν ετος, εξ ου δηλη και γνωριμος ημιν αυτη η ημερα γεγενηται·
αλλ' ομως, ως ανωθεν και προ πολλων ημιν παραδοθεισα ετων, ουτως ηνθησε δια
της υμετερας σπουδης. Ὅθεν ουκ αν τις αμαρτοι και νεαν αυτην ομου και αρχαιαν
προσειπων· νεαν μεν δια το προσφατως ημιν γνωρισθηναι, παλαιαν δε και αρχαιαν
δια το ταις πρεσβυτεραις ταχεως ομηλικα γενεσθαι, και προς το αυτο της ηλικιας
αυταις φθασαι μετρον. Καθαπερ γαρ τα γενναια και ευγενη των φυτων (και γαρ
εκεινα ομου τε εις την γην κατατιθεται, και προς υψος ευθυς ανατρεχει μεγα, και τωι
καρπωι βριθεται), ουτω και αυτη παρα μεν τοις την Ἑσπεραν οικουσιν ανωθεν
γνωριζομενη, προς ημας δε κομισθεισα νυν, και ου προ πολλων ετων, αθροον ουτως
ανεδραμε, και τοσουτον ηνεγκε τον καρπον, οσονπερ εστι νυν οραιν, των περιβολων
ημιν πεπληρωμενων, και της εκκλησιας απασης στενοχωρουμενης τωι πληθει των
συνδραμοντων. Την μεν ουν αξιαν αμοιβην της τοσαυτης σπουδης παρα του
σημερον τεχθεντος κατα σαρκα προσδοκησατε Χριστου· εκεινος υμας αμειψεται
παντως της προθυμιας ταυτης· η γαρ περι την ημεραν φιλια και σπουδη, της περι τον
τεχθεντα αγαπης μεγιστον εστι σημειον.
Ει δε χρη τινα και παρ' ημων των συνδουλων εισενεχθηναι, και ημεις τα
κατα δυναμιν εισοισομεν· μαλλον δε, απερ αν η του Θεου χαρις δωι λεχθηναι δια την
ωφελειαν την υμετεραν. Τι ουν επιθυμειτε ακουσαι σημερον; 49.352 τι δε αλλο, η
περι της ημερας ταυτης; Ευ γαρ οιδα, οτι πολλοι ετι και νυν προς αλληλους
αμφισβητουσιν, οι μεν εγκαλουντες, οι δε απολογουμενοι· και πολυς περι της
ημερας ταυτης πανταχου γινεται λογος, των μεν αιτιωμενων, οτι νεα τις εστι και
προσφατος, και νυν εισενηνεκται, των δε απολογουμενων, οτι παλαια και αρχαια
εστι, των προφητων ηδη προειποντων περι της γεννησεως αυτου, και ανωθεν τοις
απο Θραικης μεχρι Γαδειρων οικουσι καταδηλος και επισημος γεγονε. Φερε ουν, τον
περι τουτων κινησωμεν λογον. Ει γαρ αμφισβητουμενη τοσαυτης απολαυει παρ'
υμων ευνοιας, ει γενοιτο γνωριμωτερα, ευδηλον οτι πολλωι πλειονος σπουδης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

απολαυσεται, της κατα την διδασκαλιαν σαφηνειας πλειονα την περι αυτην διαθεσιν
εργαζομενης υμιν. Ἔχω τοινυν τρεις αποδειξεις ειπειν, δι' ων εισομεθα παντως, οτι
ουτος εστιν ο καιρος, καθ' ον ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ο Θεος Λογος ετεχθη.
Και των τριων τουτων μια μεν εστιν αποδειξις, το ταχεως ουτω πανταχου
περιαγγελθηναι, και προς υψος επιδουναι τοσουτον, και ανθησαι την εορτην· και
οπερ ο Γαμαλιηλ ελεγε περι του κηρυγματος, οτι Ει εστιν εξ ανθρωπων,
καταλυθησεται, ει δε εκ Θεου εστιν, ου δυνασθε καταλυσαι αυτο, μηποτε και
θεομαχοι ευρεθητε· τουτο καγω περι της ημερας ταυτης ειποιμι αν θαῤρων, οτι,
επειδη εκ Θεου Θεος Λογος εστι, δια τουτο ου μονον ου κατελυθη, αλλα και καθ'
εκαστον ετος επιδιδωσι, και λαμπροτερα γινεται· επει και το κηρυγμα εν ολιγοις
ετεσι την πασαν κατελαβεν οικουμενην, καιτοι σκηνοποιων, αλιεων, αγραμματων,
ιδιωτων πανταχου διακομιζοντων αυτο· αλλ' ουδεν εβλαπτεν η των διακονουντων
ευτελεια, της του κηρυττομενου δυναμεως παντα προκαταλαμβανουσης, και τα
κωλυματα αναιρουσης, και την οικειαν επιδεικνυμενης ισχυν.
βʹ. Ει δε τις των φιλονεικων ουκ ανεχοιτο των ειρημενων, εστι και δευτεραν
ειπειν. Ποιαν δη ταυτην; Την απο της απογραφης της εν τοις Ευαγγελιοις κειμενης.
Ἐγενετο γαρ, φησιν ο ευαγγελιστης, εν ταις ημεραις εκειναις, εξηλθε δογμα παρα
Καισαρος Αυγουστου, απογραφεσθαι πασαν την οικουμενην. Αυτη η απογραφη
πρωτη εγενετο ηγεμονευοντος της Συριας Κυρηνιου. Και επορευοντο παντες
απογραφεσθαι, εκαστος εις την ιδιαν πολιν. Ἀνεβη δε και Ἰωσηφ απο της Γαλιλαιας,
εκ πολεως Ναζαρεθ, εις την Ἰουδαιαν, εις πολιν ∆αυιδ, ητις καλειται Βηθλεεμ, δια το
ειναι αυτον εξ οικου και πατριας ∆αυιδ, απογραφεσθαι συν Μαριαμ τηι
μεμνηστευμενηι αυτωι γυναικι ουσηι εγ 49.353 κυωι. Ἐγενετο δε εν τωι ειναι αυτους
εκει, επλησθησαν αι ημεραι του τεκειν αυτην· και ετεκε τον υιον αυτης τον
πρωτοτοκον, και εσπαργανωσεν αυτον, και ανεκλινεν αυτον εν τηι φατνηι, διοτι ουκ
ην αυτοις τοπος εν τωι καταλυματι. Ὅθεν δηλον, οτι κατα την πρωτην απογραφην
ετεχθη. Και τοις αρχαιοις τοις δημοσιαι κειμενοις κωδιξιν επι της Ῥωμης εξεστιν
εντυχοντα και τον καιρον της απογραφης μαθοντα, ακριβως ειδεναι τον
βουλομενον. Τι ουν προς ημας, φησι, τουτο τους ουκ οντας εκει ουτε
παραγενομενους; Ἀλλ' ακουε, και μη απιστει, οτι παρα των ακριβως ταυτα ειδοτων,
και την πολιν εκεινην οικουντων παρειληφαμεν την ημεραν.
Οι γαρ εκει διατριβοντες, ανωθεν και εκ παλαιας παραδοσεως αυτην
επιτελουντες, αυτοι νυν αυτης ημιν την γνωσιν διεπεμψαντο. Ουδε γαρ ο
ευαγγελιστης απλως τον καιρον επεσημηνατο τουτον, αλλ' ωστε και την ημεραν
ημιν δηλην ποιησαι και γνωριμον, και του Θεου την οικονομιαν ενδειξασθαι. Ου γαρ
οικοθεν, ουδε παρ' εαυτου τοτε ο Αυγουστος το δογμα τουτο εξεπεμψεν, αλλα του
Θεου κινουντος αυτου την ψυχην, ινα και ακων υπηρετησηται τηι του Μονογενους
παρουσιαι. Και τι τουτο συντελει προς την οικονομιαν ταυτην, φησιν; Ου μικρον,
ουδε το τυχον, αγαπητε, αλλα και σφοδρα μεγα, και των αναγκαιων και
σπουδαζομενων εν. Ποιον δη τουτο; Ἡ Γαλιλαια χωρα τις εστιν εν Παλαιστινηι, η δε
Ναζαρεθ πολις της Γαλιλαιας. Παλιν η Ἰουδαια χωρα τις εστι, παρα των εγχωριων
ουτω καλουμενη, η δε Βηθλεεμ πολις της Ἰουδαιας. Τον δε Χριστον οι προφηται
προυλεγον απαντες, ουκ απο της Ναζαρεθ, αλλ' απο της Βηθλεεμ ηξειν, και εκει
τεχθησεσθαι. Ουτω γαρ γεγραπται· Και συ Βηθλεεμ, γη Ἰουδα, ουδαμως ελαχιστη ει
εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· εκ σου γαρ εξελευσεται ηγουμενος, οστις ποιμανει τον λαον
μου τον Ἰσραηλ. Και οι Ἰουδαιοι οι τοτε παρα του Ἡρωδου ερωτωμενοι, που ο
Χριστος γενναται, ταυτην ειπον αυτωι την μαρτυριαν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

∆ια τουτο και του Ναθαναηλ ειποντος προς τον Φιλιππον, επειδη εκεινος
ελεγεν, Ἰησουν τον απο Ναζαρεθ ευρηκαμεν, Ἐκ Ναζαρεθ δυναται τι αγαθον ειναι; ο
Χριστος περι αυτου φησιν· Ἴδε αληθως Ἰσραηλιτης εν ωι δολος ουκ εστι. Και τινος,
φησιν, ενεκεν αυτον επηινεσεν; Ἐπειδη ου συνηρπαγη τηι απαγγελιαι του Φιλιππου,
αλλ' ᾔδει σαφως και ακριβως, οτι ουκ εν Ναζαρεθ, ουτε εν τηι Γαλιλαιαι εδει τον
Χριστον τεχθηναι, αλλ' εν τηι Ἰουδαιαι και εν τηι Βηθλεεμ· οπερ ουν και εγενετο. Ἐπει
ουν ο μεν Φιλιππος τουτο ηγνοησεν, ο δε Ναθαναηλ, ατε νομομαθης ων, απεκρινατο
τα κατα την ανωθεν προφητειαν ειρημενα, ειδως, οτι ουκ εκ Ναζαρεθ ηξει ο Χριστος·
δια τουτο και ο Χριστος, Ἴδε αληθως Ἰσραηλιτης, φησιν, εν ωι δολος ουκ εστι. ∆ια
τουτο και τινες των Ἰουδαιων ελεγον προς τον Νικοδημον· Ἐρευνησον, και ιδε, οτι
προφητης εκ της Γαλιλαιας ουκ εγηγερται. Και παλιν αλλαχου· Ουκ απο Βηθλεεμ της
κωμης, οπου ην ∆αυιδ, ο Χριστος ερχεται. Και κοινη παντων ψηφος ην, οτι παντως
εκειθεν αυτον δει παραγενεσθαι, ουκ απο της Γαλιλαιας.
49.354 Ἐπει ουν ο Ἰωσηφ και η Μαρια της Βηθλεεμ ον49.354 τες πολιται,
εκεινην αφεντες, εν τηι Ναζαρεθ τον βιον αυτων κατεστησαντο, κακει διετριβον (οια
δη πολλα συμβαινειν εικος επι πολλων ανθρωπων, τας μεν πολεις, οθεν εγενοντο,
καταλιμπανοντων, εν αλλαις δε, εν αις ουκ εφυησαν παρα την αρχην,
διατριβοντων), εδει δε τον Χριστον εν Βηθλεεμ τεχθηναι· εξηλθε το δογμα, και
ακοντας αυτους συνωθουν εις την πολιν εκεινην, του Θεου ουτως οικονομουντος. Ὁ
γαρ νομος ο κελευων εκαστον εις την ιδιαν απογραψασθαι πατριδα, ηναγκαζεν
εκειθεν αυτους ανιστασθαι, απο της Ναζαρεθ λεγω, και ερχεσθαι εις την Βηθλεεμ,
ωστε απογραφεσθαι. Τουτο γουν αυτο αινιττομενος και ο ευαγγελιστης, ελεγεν·
Ἀνεβη δε και ο Ἰωσηφ απο της Γαλιλαιας, εκ πολεως Ναζαρεθ, εις την Ἰουδαιαν, εις
πολιν ∆αυιδ, ητις καλειται Βηθλεεμ, δια το ειναι αυτον εξ οικου και πατριας ∆αυιδ,
απογραφεσθαι συν Μαριαμ τηι μεμνηστευμενηι αυτωι γυναικι ουσηι εγκυωι. Και
εγενετο εν τωι ειναι αυτους εκει, επλησθησαν αι ημεραι του τεκειν αυτην, και ετεκε
τον υιον αυτης τον πρωτοτοκον.
γʹ. Ειδες, αγαπητε, οικονομιαν Θεου, και δια των απιστων και των πιστων τα
καθ' εαυτον οικονομουντος, ινα μαθωσιν οι αλλοτριοι της ευσεβειας την ισχυν και
την δυναμιν αυτου. Και ο μεν αστηρ τους μαγους ηγαγεν απο της ανατολης, ο δε
νομος την Μαριαμ ειλκεν επι την πατριδα την υπο των προφητων ειρημενην.
Ἐντευθεν ημιν δηλον εστιν, οτι και η Παρθενος εκ γενους εστι ∆αυιδικου· επειδη
γαρ εκ της Βηθλεεμ ην, ευδηλον οτι και εκ του οικου και της πατριας ην του ∆αυΐδ.
Τουτο και ανωτερω εδηλωσεν ο ευαγγελιστης, εν οις ελεγεν· Ἀνεβη δε και Ἰωσηφ
απο της Γαλιλαιας συν Μαριαμ, δια το ειναι αυτον εξ οικου και πατριας ∆αυΐδ.
Ἐπειδη γαρ ο μεν Ἰωσηφ εγενεαλογηθη, τους δε ταυτης προγονους ουδεις ημιν
ηριθμησεν ουτως, ως τους εκεινου· ινα μη αμφιβαλληις και λεγηις, Ποθεν ουν δηλον,
οτι εκ του ∆αυΐδ εστι και αυτη; ακουσον· Ἐν τωι μηνι τωι εκτωι απεσταλη ο αγγελος
Γαβριηλ υπο του Θεου εις πολιν της Γαλιλαιας, ηι ονομα Ναζαρεθ, προς παρθενον
μεμνηστευμενην ανδρι, ωι ονομα Ἰωσηφ, εξ οικου ∆αυΐδ. Το, εξ οικου ∆αυιδ, περι της
Παρθενου υποληπτεον ειρησθαι· οπερ ουν και ενταυθα δεδηλωται. ∆ια τουτο και το
προσταγμα και ο νομος ουτος εφοιτα, αναγων επι την Βηθλεεμ αυτους· ομου τε γαρ
της πολεως επεβησαν, και Ἰησους ευθεως ετικτετο. ∆ιο και εν φατνηι κατεκλινετο,
πολλων πανταχοθεν τοτε συντρεχοντων, και τους τοπους προκαταλαμβανοντων,
και πολλην ποιουντων την στενοχωριαν· οθεν εκει αυτον και οι μαγοι
προσεκυνησαν.
Ἵνα δε σαφεστεραν και γνωριμωτεραν υμιν αποδειξιν παρασχωμαι,
διαναστητε μοι, παρακαλω, νυν· και γαρ μακραν ιστοριαν ανακινησαι βουλομαι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

παλαιους αναγνωναι νομους, ωστε παντοθεν υμιν γενεσθαι τον λογον σαφεστερον.
Νομος ην παλαιος τοις Ἰουδαιοις· μαλλον δε ανωτερω τον λογον αγαγωμεν· Ὅτε
των Αιγυπτιακων θορυβων και της του βαρβαρου τυραννιδος τον των Ἑβραιων
δημον απηλλαξεν ο Θεος, ορων αυτους ετι λειψανα ασεβειας εχοντας και περι τα
αισθητα επτοημενους, και μεγεθη και καλλη ναων θαυμαζον 49.355 τας, εκελευσεν
αυτοις οικοδομηθηναι ναον, ουχι τηι πολυτελειαι της υλης μονον, ουδε τηι ποικιλιαι
της τεχνης, αλλα και τωι σχηματι της οικοδομης παντας τους εν τηι γηι ναους
αποκρυπτοντα. Και καθαπερ πατηρ φιλοστοργος δια πολλου χρονου τον υιον τον
εαυτου μιαροις ανθρωποις και φθορευσι και ασωτοις συναναστραφεντα και πολλης
απολαυσαντα τρυφης λαβων, μετα ασφαλειας και σεμνοτητος επι πλειονι
καθιστησιν αυτον αφθονιαι, ωστε μητε στενοχωρηθεντα των προτερων μνημην
λαβειν, μητε εις επιθυμιαν εκεινων ελθειν· ουτω και ο Θεος βλεπων τους Ἰουδαιους
περι τα αισθητα επτοημενους, και εν τουτοις πολλην ποιειται την υπερβολην, ωστε
αυτους μηδεποτε εις επιθυμιαν των Αιγυπτιων η των παρ' Αιγυπτιοις ελθειν. Και
ποιειται τον ναον προς την εικονα του κοσμου παντος, του τε αισθητου και νοητου.
Καθαπερ γαρ εστι γη και ουρανος, και μεσον διαφραγμα το στερεωμα τουτο· ουτω
κακεινον εκελευσε γενεσθαι. Και εις δυο διατεμων τον ναον τουτον, και
καταπετασμα αφεις μεσον, το μεν εξω του καταπετασματος πασι συνεχωρησεν ειναι
βατον, το δε ενδον αβατον και αθεατον πασι, πλην του αρχιερεως μονου. Και οτι ουχ
ημετερος ταυτα στοχασμος, αλλ' εν τυπωι του κοσμου παντος ο ναος κατεσκευαστο,
ακουσον τι φησιν ο Παυλος, περι του Χριστου λεγων εις τον ουρανον αναβαντος· Ου
γαρ εις χειροποιητα αγια εισηλθεν ο Χριστος, αντιτυπα των αληθινων· δεικνυς οτι
τα ενταυθα αντιτυπα ην των αληθινων.
Ὅτι δε και το καταπετασμα διειργε τα Ἅγια των αγιων απο των αγιων των
εξω, καθαπερ ουτος ο ουρανος τα υπερ αυτον αποτειχιζει τουτων των καθ' ημας
απαντων, ακουσον πως και τουτο ηινιξατο, τον ουρανον καταπετασμα καλεσας. Περι
γαρ της ελπιδος λεγων, οτι ως αγκυραν αυτην εχομεν της ψυχης ασφαλη τε και
βεβαιαν, επηγαγε· Και εισερχομενην εις το εσωτερον του καταπετασματος, οπου
προδρομος υπερ ημων εισηλθεν Ἰησους, υπερ τον ουρανον ανω. Ὁραις πως
καταπετασμα τον ουρανον εκαλεσεν; Ἔξω μεν ουν του καταπετασματος ην η
λυχνια, και η τραπεζα, και βωμος χαλκους, τας θυσιας δεχομενος και τα
ολοκαυτωματα· εσω δε του καταπετασματος η κιβωτος, περικεκαλυμμενη παντοθεν
χρυσιωι, τας πλακας εχουσα της διαθηκης, και την σταμνον την χρυσην, και την
ραβδον Ἀαρων την βλαστησασαν, και βωμον χρυσουν, ουχι θυσιων ουδε
ολοκαυτωματων, αλλα θυμιαματος μονου. Και τα μεν εξω πατειν πασιν εφειτο, τα
δε ενδον μονωι τωι αρχιερει. Και τουτων δε αυτων μαρτυριαν παρεξομαι παλιν, του
Παυλου ουτω πως λεγοντος· Ειχε μεν ουν η πρωτη σκηνη δικαιωματα λατρειας, το
τε αγιον κοσμικον. Ἅγιον δε κοσμικον καλει την εξω σκηνην, επειδη τωι κοσμωι
παντι εισιεναι θεμις ην· Ἐν ηι η τε λυχνια και η τραπεζα και η προθεσις των αρτων.
Μετα δε το δευτερον καταπετασμα σκηνη η λεγομενη τα Ἅγια των αγιων, χρυσουν
εχουσα θυμιατηριον, και την κιβωτον της διαθηκης περικεκαλυμμενην παντοθεν
χρυσιωι· εν ηι 49.356 σταμνος χρυση εχουσα το μαννα, και η ραβδος Ἀαρων η
βλαστησασα, και αι πλακες της διαθηκης· υπερανω δε αυτης Χερουβιμ δοξης,
κατασκιαζοντα το ιλαστηριον. Τουτων δε ουτω κατεσκευασμενων, εις μεν την
πρωτην σκηνην διαπαντος εισιασιν οι ιερεις, τας λατρειας επιτελουντες· εις δε την
δευτεραν απαξ του ενιαυτου μονος ο αρχιερευς, ου χωρις αιματος, ο προσφερει υπερ
εαυτου και των του λαου αγνοηματων. Ὁραις οτι και μονος εισερχεται ο αρχιερευς,
και απαξ του ενιαυτου παντος;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

δʹ. Τι ουν ταυτα, φησι, προς την προκειμενην ημεραν; Ἀναμεινατε μικρον,
και μη θορυβεισθε. Ἄνωθεν γαρ την πηγην διορυττομεν, και επ' αυτην σπευδομεν
την κορυφην ελθειν, ωστε μετ' ευκολιας υμιν απαντα γενεσθαι δηλα· μαλλον δε, ινα
μη μεχρι πολλου ο λογος συνεσκιασμενος ηι, μηδε ασαφεστερος ων απαγορευειν
υμας ποιησηι προς το μηκος των λεγομενων, ηδη την αιτιαν υμιν ερω, δι' ην ταυτα
παντα ανεκινησα. Τις ουν εστιν η αιτια; Ἓξ μηνας εν γαστρι εχουσης της Ἐλισαβετ
τον Ἰωαννην, η Μαρια ηρξατο συλλαμβανειν. Ἂν τοινυν μαθωμεν ποιος εκεινος ο
μην ο εκτος ην, εισομεθα και ποτε ηρξατο συλλαμβανειν η Μαρια· ειτα μαθοντες,
ποτε ηρξατο συλλαμβανειν, εισομεθα και ποτε ετεκεν, εννεα μηνας αριθμησαντες εκ
της συλληψεως. Ποθεν ουν εισομεθα, ποιος ην ο εκτος μην της κυησεως της
Ἐλισαβετ; Ἂν μαθωμεν ποιος ην ο μην, καθ' ον ηρξατο συλλαμβανειν. Ποθεν δε
εισομεθα ποιος ην ο μην, καθ' ον συνελαβεν; Ἂν μαθωμεν κατα ποιον καιρον
ευηγγελισθη Ζαχαριας ο ταυτης ανηρ. Αυτο δε τουτο ποθεν ημιν εσται γνωριμον;
Ἀπο των θειων Γραφων· καθως το αγιον Ευαγγελιον λεγει, οτι εις τα Ἅγια των
αγιων ενδον οντα τον Ζαχαριαν ο αγγελος ευηγγελισατο, και ειπεν αυτωι περι του
τοκετου Ἰωαννου. Ἂν τοινυν αποδειχθηι σαφως απο των Γραφων, οτι και απαξ
εισηρχετο εις τα Ἅγια των αγιων ο αρχιερευς, και μονος, και ποτε, και ποιωι μηνι του
ενιαυτου το απαξ τουτο εισερχεται, ευδηλος εσται ο καιρος, καθ' ον ευηγγελισθη·
τουτου δε γενομενου δηλου, και η αρχη της συλληψεως εσται τοις πασι γνωριμος.
Ὅτι μεν ουν απαξ του ενιαυτου εισηρχετο, και ο Παυλος εδηλωσε, και ο Μωυσης δε
τουτο αυτο δηλον ποιει, ουτω λεγων· Και ελαλησε Κυριος προς Μωυσην λεγων·
Λαλησον προς Ἀαρων τον αδελφον σου, και μη εισπορευεσθω πασαν ωραν εις το
αγιον το εσωτερον του καταπετασματος εις το προσωπον του ιλαστηριου, ο εστιν επι
της κιβωτου του μαρτυριου, και ουκ αποθανειται.
Και παλιν· Και πας ανθρωπος ουκ εσται εν τηι σκηνηι του μαρτυριου,
εισπορευομενου αυτου εξιλασασθαι εις τα αγια, εως αν εξελθηι, και εξιλασεται περι
εαυτου, και του οικου αυτου, και πασης της συναγωγης των υιων Ἰσραηλ· και
εξιλασεται επι το θυσιαστηριον το εναντι Κυριου. Ὅτι μεν ουν ου δια παντος εισηιει
εις τα Ἅγια των αγιων, ουτε ενδον οντος αυτου αψασθαι θεμις ην τινα, αλλ' εξω
παρα το καταπετασμα εσταναι, δηλον απο τουτων. Ἀλλα κατεχετε δη ταυτα μετα
ακριβειας. Ὑπολοιπον γαρ εστι δειξαι, ποιος ην ο καιρος, καθ' ον εισηιει εις τα Ἅγια
των 49.357 αγιων, και οτι απαξ του ενιαυτου μονος τουτο επραττε. Ποθεν ουν τουτο
δηλον; Ἀπ' αυτου του βιβλιου τουτου. Ουτω γαρ πως φησιν· Ἐν τωι μηνι τωι εβδομωι,
δεκατηι του μηνος, ταπεινωσετε τας ψυχας υμων, και παν εργον ου ποιησετε εν αυτηι,
ο αυτοχθων, και ο προσηλυτος ο προσκειμενος εν υμιν. Ἐν γαρ τηι ημεραι ταυτηι
εξιλασεται περι υμων, καθαρισαι υμας περι πασων των αμαρτιων υμων· εναντιον
Κυριου καθαρισθησεσθε. Σαββατα σαββατων, αναπαυσις αυτη εσται υμιν, και
ταπεινωσετε τας ψυχας υμων· νομιμον αιωνιον εσται υμιν. Και εξιλασεται ο ιερευς,
ον αν χρισωσιν αυτον, και ον αν τελειωσωσι τας χειρας αυτου ιερατευειν μετα τον
πατερα αυτου· και ενδυσεται την στολην αυτου την αγιαν, και εξιλασεται το αγιον
του αγιου, και την σκηνην του μαρτυριου, και το θυσιαστηριον εξιλασεται, και
εξιλασεται περι των αμαρτιων των ιερεων, και περι πασης της συναγωγης
εξιλασεται. Και εσται τουτο υμιν νομιμον αιωνιον, εξιλασκεσθαι περι των υιων
Ἰσραηλ απο πασων των αμαρτιων αυτων. Ἅπαξ του ενιαυτου ποιηθησεται, καθαπερ
συνεταξε Κυριος τωι Μωυσηι. Περι της Σκηνοπηγιας ενταυθα διαλεγεται. Τοτε γαρ
απαξ του ενιαυτου ο αρχιερευς εισηιει· οπερ ουν και αυτος εδηλωσεν, ειπων, οτι
Ἄπαξ του ενιαυτου τουτο ποιηθησεται.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εʹ. Ει τοινυν εν τωι καιρωι της Σκηνοπηγιας εισερχεται εις τα Ἅγια των αγιων
ο αρχιερευς μονος, φερε λοιπον αποδειξωμεν, οτι τοτε ωφθη ο αγγελος τωι Ζαχαριαι,
ηνικα εις τα Ἅγια των αγιων ην· μονωι γαρ αυτωι ωφθη θυμιωντι· μονος δε ο
αρχιερευς ουδεποτε εισερχεται, αλλ' η τοτε μονον. Ουδεν δε κωλυει και αυτων
ακουσαι των ρηματων· Ἐγενετο εν ταις ημεραις Ἡρωδου του βασιλεως της
Ἰουδαιας, ιερευς τις ονοματι Ζαχαριας, και η γυνη αυτου εκ των θυγατερων Ἀαρων,
και το ονομα αυτης Ἐλισαβετ. Ἐγενετο δε, εν τωι ιερατευειν αυτον εν τηι ταξει της
εφημεριας αυτου εναντιον του Θεου, κατα το εθος της ιερατειας, ελαχε του
θυμιασαι, εισελθων εις τον ναον του Κυριου. Και παν το πληθος του λαου ην
προσευχομενον εξω, τηι ωραι του θυμιαματος. Ἀναμνησθητι μοι, αγαπητε, της
μαρτυριας εκεινης, της λεγουσης· Και πας ανθρωπος ουκ εσται εν τηι σκηνηι του
μαρτυριου, εισπορευομενου αυτου εξιλασασθαι εις τα Ἅγια των αγιων, εως αν
εξελθηι. Ὤφθη δε αυτωι αγγελος Κυριου, εστως εκ δεξιων του θυσιαστηριου του
θυμιαματος. Ουκ ειπε, του θυσιαστηριου των θυσιων, αλλα, του θυσιαστηριου του
θυμιαματος. Το γαρ θυσιαστηριον το εξω θυσιων ην και ολοκαυτωματων, το δε εσω
θυμιαματος. Ὥστε και απο τουτου, και απο του οφθηναι αυτωι μονωι, και απο του
λεγεσθαι, οτι εξω ην ο λαος προσδεχομενος αυτον, ευδηλον οτι εις τα Ἅγια των
αγιων εισηλθε. Και εταραχθη Ζαχαριας ιδων, και φοβος επεπεσεν επ' αυτον· Ειπε δε
προς αυτον ο αγγελος· Μη φοβου, Ζαχαρια, διοτι εισηκουσθη η δεησις σου, και η
γυνη σου Ἐλισαβετ γεννησει υιον σοι, και καλεσεις το ονομα αυτου Ἰωαννην. Και ην
ο λαος προσδοκων τον Ζαχαριαν, και εθαυμαζον εν τωι χρονιζειν αυτον. Ἐξελθων δε
διενευεν αυτοις, και ουκ ηδυνατο λαλησαι. Ὁραις οτι εσωτερω του καταπετασματος
ην; Τοτε τοινυν ευηγγελισθη. Ὁ δε καιρος του ευαγγελισμου ο της Σκη 49.358
νοπηγιας ην και της νηστειας· τουτο γαρ εστι το, Ταπεινωσετε τας ψυχας υμων.
Τελειται δε η εορτη αυτη τοις Ἰουδαιοις περι τα εσχατα του Γορπιαιου μηνος, καθως
και υμεις μαρτυρειτε· τοτε γαρ τους πολλους και μακρους προς Ἰουδαιους
ανηλωσαμεν λογους, της ακαιρου αυτων νηστειας κατηγορουντες. Τοτε τοινυν και η
Ἐλισαβετ συνελαβεν, η γυνη Ζαχαριου· και περιεκρυβεν εαυτην μηνας πεντε,
λεγουσα, οτι Ουτω μοι πεποιηκεν ο Κυριος εν ημεραις αις επειδεν αφελειν το
ονειδος μου εν ανθρωποις. Ευκαιρον ουν δειξαι λοιπον, οτι τον εκτον μηνα ταυτης
εχουσης εν τηι κυησει του Ἰωαννου, η Μαρια λαμβανει της συλληψεως τα ευαγγελια.
Ἐπειδη γαρ ηλθε προς αυτην Γαβριηλ, και ελεγε· Μη φοβου, Μαριαμ· ευρες γαρ
χαριν παρα τωι Θεωι.
Και ιδου συλληψηι εν γαστρι, και τεξηι υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου
Ἰησουν· θορυβουμενης δε εκεινης, και τον τροπον επιζητουσης μαθειν, αποκριθεις ο
αγγελος ειπεν αυτηι· Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε, και δυναμις Ὑψιστου
επισκιασει σοι· διο και το γεννωμενον εκ σου αγιον, κληθησεται Υιος Θεου. Και ιδου
Ἐλισαβετ η συγγενης σου, και αυτη συνειληφυια υιον εν γηρει αυτης· και ουτος μην
εκτος εστιν αυτηι τηι καλουμενηι στειρα· οτι ουκ αδυνατησει παρα τωι Θεωι παν ρημα.
Ει τοινυν μετα τον Γορπιαιον μηνα αρχην ελαβε συλλαμβανειν η Ἐλισαβετ, καθως
αποδεδεικται, αριθμησαι εξ εκεινου δει τους μεταξυ μηνας εξ. Εισι τοινυν ουτοι οι
μηνες, Ὑπερβερεταιος, ∆ιος, Ἀπελλαιος, Αυδοναιος, Περιτιος, ∆υστρος. Μετα τουτον
ουν τον εκτον μηνα αρχην η Μαρια της συλληψεως ελαβεν· οθεν και εννεα μηνας
αριθμουντες, εις τον παροντα τουτον απαντησομεθα μηνα. Ἔστιν ουν ο πρωτος μην
της συλληψεως του ∆εσποτου Ἀπριλλιος, ος εστι Ξανθικος· μεθ' ον Ἀρτεμισιος,
∆εσιος, Πανεμος, Λωιος, Γορπιαιος, Ὑπερβερεταιος, ∆ιος, Ἀπελλαιος, και ουτος ο
μην ο ενεστως, καθ' ον την ημεραν επιτελουμεν. Ἵνα δε και σαφεστερον υμιν παλιν
γενηται το λεγομενον, εν συντομωι τα αυτα παλιν αναλαβων, ερω προς την
υμετεραν αγαπην· Ἅπαξ του ενιαυτου εισηρχετο μονος ο αρχιερευς εις τα Ἅγια των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αγιων. Ποτε δε τουτο εγινετο; Ἐν τωι μηνι τωι Γορπιαιωι. Τοτε ουν εισηλθεν ο
Ζαχαριας εις τα Ἅγια των αγιων· τοτε και ευηγγελισθη περι του Ἰωαννου.
Ἀνεχωρησεν ουν εκειθεν, και ηρξατο συλλαμβανειν η γυνη αυτου. Μετα δε τον
Γορπιαιον, εκτον μηνα εχουσης της Ἐλισαβετ, οσπερ εστιν ο ∆υστρος, ηρξατο
συλλαμβανειν λοιπον η Μαρια. Ἀπο Ξανθικου τοινυν εννεα αριθμουντες μηνας, εις
τον παροντα ηξομεν μηνα, καθ' ον ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ετεχθη. ʹ. Ἀλλα
τα μεν περι της ημερας παντα υμιν δηλα εποιησαμεν· εν δε λοιπον ειπων,
καταπαυσω τον λογον, τωι κοινωι διδασκαλωι των μειζονων παραχωρησας. Ἐπειδη
γαρ πολλοι των Ἑλληνων ακουοντες, οτι Θεος ετεχθη εν σαρκι, καταγελωσι
διασυροντες, και 49.359 πολλους των αφελεστερων θορυβουσι και ταραττουσιν·
αναγκαιον και προς εκεινους, και προς τους ταραττομενους ειπειν, ωστε μη
θορυβεισθαι ποτε, υπο αφρονων ανθρωπων αναπειθομενους, μητε ταραττεσθαι εκ
του των απιστων γελωτος. Και γαρ τα παιδια τα μικρα πολλακις γελαι,
σπουδαιολογουμενων ημων και περι των αναγκαιων ασχολουμενων· αλλ' ου της
των γελωμενων πραγματων ευτελειας, αλλα της των γελωντων ανοιας τεκμηριον ο
γελως εστιν. Ὅπερ ουν και επι των Ἑλληνων εστιν ειπειν, οτι παιδων ανοητοτερον
σχεδον διακειμενοι, τα φρικης αξια και πολλου θαυματος γεμοντα διασυρουσι, τα δε
αληθως καταγελαστα σεμνυνουσι και περιστελλουσιν. Ἀλλ' ομως και τα ημετερα
παρ' εκεινοις γελωμενα επι της οικειας σεμνοτητος μενει, ουδεν απο του γελωτος
εκεινων εις την εαυτων παραβλαπτομενα δοξαν· και τα αυτων πανταχοθεν
περιστελλομενα την οικειαν ασχημοσυνην ενδεικνυται. Π
ως γαρ ουκ εσχατης παραπληξιας, αυτους μεν ευολισθους υπαρχοντας εις
λιθους και ξυλα και ευτελη ξοανα τους εαυτων εισαγοντας θεους, και καθαπερ εν
δεσμωτηριωι τινι αποκλειοντας, μηδεν αισχρον ηγεισθαι μητε ποιειν, μητε λεγειν·
ημιν δε εγκαλειν λεγουσιν, οτι ναον εαυτωι κατασκευασας ο Θεος ζωντα εκ
Πνευματος αγιου, δι' αυτου την οικουμενην ωφελησε; Και ποιον εγκλημα τουτο; Ει
γαρ αισχρον, εν ανθρωπινωι σωματι Θεον οικησαι, πολλωι μαλλον εν λιθωι και ξυλωι,
και τοσουτον, οσον λιθος και ξυλον ατιμοτερον ανθρωπου, ει μη αρα και των
αναισθητων τουτων υλων ευτελεστερον το γενος ημων αυτοις ειναι δοκει. Αυτοι
γαρ και εις αιλουρους και κυνας, πολλοι δε των αιρετικων και εις ετι τουτων
ατιμοτερα του Θεου καταγειν τολμωσι την ουσιαν. Ἡμεις δε τουτων μεν ουδεν ουτε
λεγομεν, ουτε ακουσαι ποτε αν ανασχοιμεθα· εκεινο δε φαμεν, οτι καθαραν σαρκα
και αγιαν και αμωμον και αμαρτιαι απασηι γεγενημενην αβατον εκ παρθενικης
μητρας ανελαβεν ο Χριστος, και το οικειον διωρθωσατο πλασμα. Κακεινοι μεν, και οι
τα αυτα ασεβουντες αυτοις Μανιχαιοι, εις κυνας και πιθηκους και θηρια παντοδαπα
την ουσιαν εισαγοντες του Θεου (την γαρ ψυχην τουτοις απασιν εκ της ουσιας
εκεινης ειναι φασιν), ου φριττουσιν ουδε καταδυονται, ημας δε αναξια του Θεου
λεγειν φασιν, οτι τουτων μεν ουδεν ουτε εις νουν λαβειν ανεχομεθα· ο δε αυτωι
πρεπον ην και προσηκον, λεγομεν, οτι το οικειον εργον ελθων διωρθωσατο τωι της
γεννησεως ταυτης τροπωι. Τι λεγεις, ειπε μοι, ω ανθρωπε; Την των ανδροφονων
ψυχην και την των γοητων της ουσιας ειναι λεγων του Θεου, ημιν τολμαις εγκαλειν,
οτι τουτων μεν ουδεν ανεχομεθα, ουτε υπομενομεν ακουσαι λεγομενον, αλλα και
τους λεγοντας ασεβειας κρινομεν μετοχους· εκεινο δε φαμεν, οτι ναον αγιον εαυτωι
κατασκευασας ο Θεος, δι' εκεινου την των ουρανων πολιτειαν εις τον βιον εισηγαγε
τον ημετερον. Και πως ουκ αν ειητε μυριων θανατων αξιοι, και υπερ των
εγκληματων, ων ημιν εγκαλειτε, και υπερ των ασεβηματων, ων ασεβουντες ου
παυεσθε; Ει 49.360 γαρ απρεπες Θεωι, σωμα οικησαι καθαρον και αμωμον, ως υμεις
λεγετε· πολυ μαλλον απρεπεστερον, το του γοητος, το του τυμβωρυχου, το του
ληιστου, το του πιθηκου, το του κυνος, ουκ αυτο το αγιον και αμωμον και εν δεξιαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

του Πατρος νυν καθεζομενον. Ποια γαρ αν βλαβη τωι Θεωι γενοιτ' αν απο της
οικονομιας ταυτης, η ποια κηλις; Ουχ ορατε τουτονι τον ηλιον, ου το σωμα εστιν
αισθητον και φθαρτον και επικηρον, καν μυριακις αποπνιγωνται Ἕλληνες και
Μανιχαιοι ταυτα ακουοντες; Ουχ ουτος δε μονον, αλλα και γη, και θαλασσα, και
πασα απλως η ορωμενη κτισις, τηι ματαιοτητι υποτετακται. Και ακουε Παυλου τουτο
δηλουντος, εν οις φησι· Τηι γαρ ματαιοτητι η κτισις υπεταγη, ουχ εκουσα, αλλα δια
τον υποταξαντα επ' ελπιδι. Ειτα δηλων, τι ποτε εστι, ματαιοτητι υποταγηναι,
επηγαγε, λεγων· Ὅτι και αυτη η κτισις ελευθερωθησεται απο της δουλειας της
φθορας εις την ελευθεριαν της δοξης των τεκνων του Θεου.
Ὥστε νυν επικηρος εστι, και φθαρτη εστι· το γαρ τηι φθοραι δουλευειν ουδεν
ετερον εστιν, η φθαρτον ειναι. Ει τοινυν ο ηλιος, σωμα φθαρτον ων, πανταχου τας
ακτινας αφιησι, και βορβοροις και μολυσμοις και πολλοις αλλοις τοιουτοις ομιλων
πραγμασι, ουδεν απο της ομιλιας των σωματων εις την οικειαν καθαροτητα
παραβλαπτεται, αλλα και καθαρας συστελλει τας ακτινας παλιν, της οικειας αρετης
πολλοις των υποδεξαμενων αυτον σωματων μεταδιδους, της δε δυσωδιας και του
μολυσμου ουδε το τυχον αυτος προσλαμβανων· πολλωι μαλλον ο της δικαιοσυνης
ηλιος, ο των ασωματων δυναμεων ∆εσποτης, εις καθαραν σαρκα ελθων, ου μονον
ουκ εμολυνθη, αλλα και αυτην ταυτην καθαρωτεραν, και αγιωτεραν ειργασατο.
Ταυτα ουν απαντα εννοουντες, και μνημονευοντες της φωνης της λεγουσης·
Ἐνοικησω εν αυτοις, και εμπεριπατησω· και παλιν, Ὑμεις ναος Θεου εστε, και το
Πνευμα του Θεου ενοικει εν υμιν, και ημεις προς εκεινους λεγωμεν, και τα
αναισχυντα των ασεβων αποφραττωμεν στοματα, και επι τοις ημετεροις αγαθοις
ευφραινωμεθα, και τον σαρκωθεντα Θεον δοξαζωμεν υπερ της τοσαυτης
συγκαταβασεως, και κατα δυναμιν την ημετεραν, αξιαν αποδωμεν αυτωι και την
τιμην και την αμοιβην· Θεωι δε αμοιβη ουδεμια παρ' ημων γενοιτ' αν, αλλ' η μονον η
σωτηρια ημων και των ημετερων ψυχων, και η περι την αρετην επιμελεια. ζʹ. Μη
τοινυν γενωμεθα αγνωμονες περι τον ευεργετην, αλλα τα κατα δυναμιν απαντες
απαντα εισενεγκωμεν, πιστιν, ελπιδα, αγαπην, σωφροσυνην, ελεημοσυνην,
φιλοξενιαν. Και ο πρωην υμας παρεκαλεσα, τουτο και νυν, και αει παρακαλων ου
παυσομαι. Τι δε τουτο εστι; Μελλοντες προσιεναι τηι φρικτηι και θειαι ταυτηι τραπεζηι
και ιεραι μυσταγωγιαι, μετα φοβου και τρομου τουτο ποιειτε, μετα καθαρου
συνειδοτος, μετα νηστειας και προσευχης, μη θορυβουντες, μηδε λακτιζοντες, μηδε
ωθουντες τους πλησιον· εσχατης γαρ τουτο παρανοιας, και καταφρονησεως ου της
τυχουσης.
∆ιο και πολλην επαγει τοις ταυτα 49.361 ποιουσι την κολασιν και την
τιμωριαν. Ἐννοησον, ω ανθρωπε, ποιας μελλεις απτεσθαι θυσιας, ποιαι προσερχεσθαι
τραπεζηι· ενθυμηθητι και οτι γη ων και σποδος, αιμα και σωμα Χριστου
μεταλαμβανεις. Και βασιλεως μεν εις ευωχιαν καλουντος υμας, μετα φοβου
ανακλινεσθε, και των προκειμενων μετα αιδους και ησυχιας μεταλαμβανετε
εδεσματων· του Θεου δε καλουντος επι την εαυτου τραπεζαν, και τον εαυτου
προτιθεντος Υιον, αγγελικων δυναμεων παρισταμενων μετα φοβου και τρομου, και
των Χερουβιμ κατακαλυπτοντων τα προσωπα, των Σεραφιμ κραζοντων τρομωι,
Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος· συ κραζεις, ειπε μοι, και θορυβηι προς την πνευματικην
ταυτην εστιασιν; Ουκ οιδας, οτι γαληνης δει γεμειν την ψυχην κατ' εκεινον τον
καιρον; Ειρηνης πολλης και ησυχιας χρεια, ουχι θορυβου και θυμου και ταραχης·
ταυτα γαρ ακαθαρτον ποιει την προσιουσαν ψυχην. Τις ουν αν γενοιτο ημιν
συγγνωμη, ει μετα τοσαυτα αμαρτηματα μηδε τον καιρον της προσελευσεως
καθαρευομεν των αλογων παθων εκεινων; Τι δε ολως αναγκαιοτερον των
προκειμενων; η τι ημας θορυβει, ινα σπουδασωμεν, τουτο καταλιποντες, εκει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

τρεχειν; Μη, δεομαι και αντιβολω, μη κινησωμεν την οργην του Θεου καθ' εαυτων.
Φαρμακον εστι σωτηριον των ημετερων τραυματων το προκειμενον, πλουτος εστιν
ανελλιπης, βασιλειας ουρανων προξενος. Φριξωμεν τοινυν προσιοντες,
ευχαριστησωμεν, προσπεσωμεν, εξομολογουμενοι τα πταισματα ημων, δακρυσωμεν
τα οικεια πενθουντες κακα, εκτενεις ευχας αποδωμεν τωι Θεωι· και ουτω
διακαθαραντες εαυτους ηρεμα, και μετα της προσηκουσης ευταξιας, ως τωι βασιλει
προσιοντες των ουρανων, ουτω προσελθωμεν· και δεξαμενοι την αμωμον και αγιαν
θυσιαν καταφιλησω 49.362 μεν, τοις οφθαλμοις περιπτυξωμεθα, διαθερμανωμεν
εαυτων την διανοιαν, ινα μη εις κριμα η εις κατακριμα συνερχωμεθα, αλλ' εις
σωφροσυνην ψυχης, εις αγαπην, εις αρετην, και καταλλαγην την προς τον Θεον, εις
ειρηνην βεβαιαν, και μυριων αγαθων υποθεσιν, ινα και εαυτους αγιασωμεν, και τους
πλησιον οικοδομησωμεν. Ταυτα συνεχως λεγω, και λεγων ου παυσομαι. Τι γαρ
οφελος, απλως και εικη τρεχειν ενταυθα, μηδεν των χρησιμων μανθανοντας; ποιον
δε κερδος, αει τα προς χαριν ομιλειν; Βραχυς ο παρων καιρος, αγαπητοι· νηψωμεν,
γρηγορησωμεν, συγκροτησωμεν εαυτους, πασαν σπουδην περι παντας γνησιαν
επιδειξωμεθα, περι παντα γενωμεθα ευλαβεις· καν ακροασθαι δεοι των θειων
λογιων, καν ευχεσθαι, καν προσιεναι, καν ετερον τι ποιειν, μετα φοβου και τρομου
τουτο γινεσθω, ινα μη καταραν επισπασωμεθα δια της ραιθυμιας. Ἐπικαταρατος γαρ,
φησι, πας ο ποιων το εργον του Κυριου αμελως. Ὁ θορυβος και η οργη υβρις εις την
προκειμενην θυσιαν γινεται. Καταφρονησις εσχατη, μεμολυσμενον εαυτον
προσενεγκαι τωι Θεωι. Ἄκουσον τι περι των τοιουτων φησιν ο Ἀποστολος· Ει τις τον
ναον του Θεου φθειρει, φθερει τουτον ο Θεος.
Μη τοινυν αντι καταλλαγης παροξυνωμεν τον Θεον, αλλα πασαν επιμελειαν
και παντα κοσμον επιδεικνυμενοι, και αταραξιαν ψυχης, μετ' ευχης και
συντετριμμενης καρδιας προσιωμεν, ινα και αυτωι τουτωι τον ∆εσποτην ημων
Ἰησουν Χριστον εξιλεωσαμενοι, δυνηθωμεν επιτυχειν των επηγγελμενων ημιν
αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι αυτου του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


