De decem millium talentorum debitore
ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΑΡΑΒΟΛΗΝ Του τα μυρια ταλαντα οφειλοντος, και τα εκατον
δηναρια απαιτουντος, και οτι παντος αμαρτηματος το μνησικακειν χειρον.
51.17
αʹ. Ὡς εκ μακρας αποδημιας επανελθων προς υμας, ουτω διακειμαι τημερον· τοις
γαρ φιλουσιν, οταν μη δυνωνται συγγενεσθαι τοις φιλουμενοις, ουδεν οφελος εστι της
παρουσιας. ∆ια τοι τουτο και ημεις ενδημουντες, των αποδημουντων ουδεν αμεινον
διακειμεθα, επειδη τον παρελθοντα χρονον διαλεχθηναι προς υμας ουκ ισχυσαμεν·
αλλα συγγνωτε· ουδε γαρ ραιθυμιας, αλλα ασθενειας ην η σιγη. Ὑμεις μεν ουν χαιρετε
νυν, επειδη της αῤρωστιας απηλλαγημεν· εγω δε χαιρω, επειδη την υμετεραν απελαβον
αγαπην. Ἐπει και ηνικα ησθενουν, της νοσου μοι χαλεπωτερον ην το μη δυνασθαι του
αγαπητου τουτου μετεχειν συλλογου· και νυν επειδη την αῤρωστιαν απεθεμην, της
υγιειας μοι ποθεινοτερον γεγονε το μετα αδειας εχειν εντρυφαιν υμων τηι αγαπηι. Ουδε
γαρ ουτω πυρετος σωματος φυσει κατακαιειν ειωθε τους πυρεττοντας, ως τας ημετερας
ψυχας το κεχωρισθαι των φιλουμενων· και καθαπερ εκεινοι φιαλας και ποτηρια και
ψυχρα ναματα επιζητουσιν, ουτως ουτοι των ποθουμενων τας οψεις. Ἴσασι ταυτα
καλως οσοι φιλειν ειωθασι. Φερε ουν, επειδη την αῤρωστιαν απεθεμεθα, παλιν
αλληλων εμφορηθωμεν, ειγε δυνατον εμφορηθηναι ποτε· η γαρ της αγαπης φυσις
κορον ουκ οιδεν, αλλ' αει των αγαπωμενων απολαυουσα, προς μειζονα αιρεται φλογα.
Και τουτο ο της αγαπης τροφιμος Παυλος ειδως ελεγε· Μηδενι μηδεν οφειλετε, ει μη το
αγαπαιν αλληλους. Τουτο γαρ μονον το οφλημα αει μεν καταβαλλεται, ουδεποτε δε
αποδιδοται. Ἐνταυθα το διηνεκως οφειλειν καλον και επαινων αξιον. Ἐπι μεν γαρ των
χρηματων τους μηδεν οφειλοντας επαινουμεν, επι δε της αγαπης τους διηνεκως
οφειλοντας αποδεχομεθα και θαυμαζομεν· και οπερ αγνωμοσυνης εκει, τουτο ενταυθα
ευγνωμοσυνης σημειον εστι, το μηδεποτε διαλυεσθαι το της αγαπης οφλημα. Μη
δυσχερανητε δε προς το μηκος των μελλοντων ρηθησεσθαι· και γαρ κιθαρωιδιαν υμας
τινα θαυμαστην διδαξαι βουλομαι, ουχι λυραν νεκραν μεταχειρισαμενος, αλλα τας των
Γραφων ιστοριας και τας του Θεου εντολας αντι νευρων ανατεινας. Και καθαπερ
κιθαρωιδοι τους δακτυλους των μαθητευομενων λαμβανοντες, ηρεμα τοις φθογγοις
προσαγουσι, και διαψηλαφαιν μετ' εμπειριας διδασκοντες, εκ των αφωνων φθογγων τε
και νευρων πασης φωνης ηδιω και γλυκυτεραν παιδευουσι κατασκευα 51.18 ζειν
φωνην· ουτω δη και ημεις ποιησομεν, αντι δακτυλων την διανοιαν υμων
μεταχειρισαμενοι, και ταις εντολαις του Θεου προσαγαγοντες, μετ' εμπειριας αυτων
απτεσθαι παρακαλεσομεν την υμετεραν αγαπην, ουχ ινα ανθρωπων θεατρον, αλλ' ινα
των αγγελων τον δημον δια ταυτης της ηδονης αναστησητε. Ου γαρ αρκει τα θεια λογια
επελθειν μονον, αλλα δει και της απο των εργων επιδειξεως. Και καθαπερ επι της
κιθαρας απτεται μεν ο τεχνιτης των νευρων, απτεται δε και ο ατεχνος, αλλ' ο μεν λυπει
τον ακροατην, ο δε ψυχαγωγει και τερπει, καιτοι γε οι αυτοι δακτυλοι και αι αυται
νευραι, αλλ' ουχ η αυτη εμπειρια· ουτω δη και επι των θειων Γραφων, επερχονται μεν
πολλοι τα θεια λογια, αλλ' ου παντες κερδαινουσιν, ουδε καρπουνται παντες· το δε
αιτιον, επειδη μητε τοις ειρημενοις εμβαθυνουσι, μητε μετα τεχνης της κιθαρας
απτονται· οπερ γαρ επι της κιθαρωιδιας η τεχνη, τουτο επι των του Θεου νομων η δια
των εργων επιδειξις. Ἤδη μεν ουν μιαν εκρουσαμεν νευραν δι' ολης της
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τεσσαρακοστης, τον περι των ορκων νομον υμιν αναγινωσκοντες, και δια την του Θεου
χαριν πολλα στοματα των ακροατων ημιν επαιδευθη την του νομου μελωιδιαν εκεινου,
και την πονηραν απελασαντες συνηθειαν αντι του τον Θεον ομνυναι, το Ναι, και το Ου,
και το Πιστευσον, επι του στοματος φερουσι διηνεκως επι διαλεξεως απασης· καν
μυριων πραγματων αναγκη βιαζηται, περαιτερω προελθειν ουκ αν ανασχοιντο. βʹ.
Ἐπειδη δε ουκ αρκει προς σωτηριαν ημιν μιας εντολης υποδοχη, φερε τημερον και επι
ετεραν υμας μεταγαγωμεν· και γαρ και ει μη παντες κατωρθωσαν τον προτερον νομον,
αλλα γε του χρονου προιοντος τους φθασαντας οι υστερησαντες καταληψονται.
Και γαρ εγνων, ως τοσαυτη του πραγματος γινεται σπουδη, ως και επι οικιας και
επι τραπεζης ανδρασι προς γυναικας, δουλοις προς ελευθερους αμιλλαν ειναι περι της
εντολης ταυτης, και εμακαρισα τους ουτως εστιωμενους. Τι γαρ της τραπεζης εκεινης
αγιωτερον γενοιτ' αν, ενθα μεθη μεν και αδηφαγια και πασα ασωτια απεληλαται,
θαυμαστη δε τις αντεισενηνεκται περι της φυλακης των του Θεου νομων αμιλλα, και
παρατηρει μεν ανηρ την γυναικα, οπως εις τα της επιορκιας μηδεποτε εμπεσηι βαραθρα,
φυλαττει δε γυνη τον ανδρα, και καταδικη τωι παραβαντι κειται μεγιστη· ουκ
επαισχυνεται δε ουδε υπο των δουλων ο δεσποτης ελεγχε51.19 σθαι, ουδε τους οικετας
αυτου επι τουτοις διορθουν; Ουκ αν τις αμαρτοι την τοιαυτην οικιαν εκκλησιαν Θεου
προσειπων. Ὅπου γαρ σωφροσυνη τοσαυτη, ως εν καιρωι τρυφης μεριμναιν υπερ των
θειων νομων, και τους παροντας απαντας υπερ τουτου προς αλληλους αγωνιζεσθαι και
φιλονεικειν, ευδηλον, οτι δαιμων μεν απας και πονηρα δυναμις απεληλαται, Χριστος δε
παρεστι χαιρων επι τηι καληι των δουλων φιλονεικιαι, πασαν αυτοις επιδαψιλευομενος
ευλογιαν. ∆ια δη ταυτα ταυτην αφεις λοιπον την εντολην οιδα γαρ οτι Θεου χαριτι
πασαν επιδραμειται την πολιν υμιν θερμα προοιμια αναλαβουσι και αρχην ισχυραν, εφ'
ετεραν μεταβησομαι· την της οργης υπεροψιαν. Ὥσπερ γαρ επι της κιθαρας ουκ αρκει
μονον απο μιας νευρας την μελωιδιαν εργασασθαι, αλλα πασας επιεναι δει μετα ρυθμου
του προσηκοντος· ουτω και επι της κατα ψυχην αρετης ουκ αρκει μονος ημιν εις
σωτηριαν εις νομος, καθαπερ εφθην ειπων, αλλα δει παντας αυτους μετα ακριβειας
φυλαττειν, ει δη μελλοιμεν την απασης αρμονιας ηδιω και χρησιμωτεραν μελωιδιαν
εργαζεσθαι. Ἔμαθε σου το στομα μη ομνυναι; επαιδευθη η γλωττα Ναι και Ου λεγειν
πανταχου; Μαθετω και λοιδοριαν αποστρεφεσθαι απασαν, και πλειονα περι την
εντολην ταυτην εισφερειν σπουδην, επειδη και πλειονος ημιν δειται και πονου. Ἐκει
μεν γαρ συνηθειας περιγενεσθαι μονον εδει, επι δε της οργης ευτονωτερας δει της
σπουδης· τυραννικον γαρ το παθος, και πολλακις παρασυρει τους νηφοντας, και προς το
βαραθρον αυτο καταγει της απωλειας. Ἀνασχεσθε τοινυν του μηκους των λογων. Και
γαρ ατοπον καθ' εκαστην ημεραν τραυματιζομενους εν αγοραις, εν οικιαις, υπο φιλων,
υπο συγγενων, υπο εχθρων, υπο γειτονων, υπο οικετων, υπο γυναικος, υπο παιδιου, υπο
οικειων λογισμων, μηδε απαξ της εβδομαδος απασης υπερ της θεραπειας των
τραυματων εκεινων φροντιζειν, και ταυτα ειδοτας ως αδαπανος τε και ανωδυνος ουτος
της θεραπειας ο τροπος.
Ουδε γαρ το σιδηριον εν τηι χειρι κατεχω νυν, αλλα λογον αντι σιδηριου
μεταχειριζομαι, σιδηριου μεν παντος οντα τομωτερον, και πασαν της αμαρτιας
εκκοπτοντα την σηπεδονα, ου παρεχοντα δε οδυνην τωι τεμνομενωι. Ουκ εχω πυρ εν τηι
δεξιαι, αλλ' εχω διδασκαλιαν πυρος σφοδροτεραν, ου καυτηρα επαγουσαν, αλλ'
αναστελλουσαν μεν την νομην της κακιας, αντι δε αλγηδονος πολλην τωι της κακιας
απαλλαττομενωι παρεχουσαν την ηδονην. Ου χρεια χρονων ενταυθα, ου χρεια πονων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ου χρεια χρηματων· αρκει θελησαι μονον, και παντα τα της αρετης ημιν κατωρθωται·
καν εννοησωμεν το αξιωμα του κελευοντος Θεου και νομοθετουντος, ικανην ληψομεθα
διδασκαλιαν και παραινεσιν· ουδε γαρ οικοθεν φθεγγομεθα, αλλ' επι τον νομοθετην
απαντας υμας αγομεν. Ἕπεσθε τοινυν, των θειων ακουετε νομων. Που τοινυν περι
οργης και του μνησικακειν διελεχθη; Πολλαχου μεν και αλλαχου, μαλιστα δε δια της
παραβολης εκεινης, ην προς τους μαθητας ελεγεν, ουτωσι πως αρξαμενος· ∆ια τουτο
ωμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι βασιλει, οστις ηθελησε συναραι λογον
μετα των 51.20 δουλων αυτου. Ἀρξαμενου δε αυτου συναιρειν προσηνεχθη αυτωι εις
οφειλετης μυριων ταλαντων. Μη εχοντος δε αυτου αποδουναι, εκελευσεν αυτον
πραθηναι και την γυναικα αυτου, και τα τεκνα, και παντα οσα ειχε, και αποδοθηναι.
Πεσων ουν ο δουλος εκεινος εις τους ποδας αυτου, παρεκαλει αυτον, λεγων· Κυριε,
μακροθυμησον επ' εμοι, και παντα σοι αποδωσω. Σπλαγχνισθεις δε ο κυριος του δουλου
εκεινου, απελυσεν αυτον, και το δανειον αφηκεν αυτωι. Ἐξελθων δε εκεινος ευρεν ενα
των συνδουλων αυτου, ος ωφειλεν αυτωι εκατον δηναρια, και κρατησας επνιγεν αυτον
λεγων· Ἀποδος μοι ο τι οφειλεις. Πεσων ουν ο συνδουλος αυτου εις τους ποδας αυτου,
παρεκαλει αυτον λεγων· Μακροθυμησον επ' εμοι, και παντα σοι αποδωσω. Ὁ δε ουκ
ηθελεν, αλλα απελθων εβαλεν αυτον εις φυλακην, εως ου αποδωι το οφειλομενον.
Ἰδοντες δε οι συνδουλοι αυτου ηγανακτησαν, και ελθοντες διεσαφησαν τωι κυριωι
αυτων. Τοτε καλεσας αυτον ο κυριος αυτου ειπε· ∆ουλε πονηρε, πασαν την οφειλην
εκεινην αφηκα σοι, επει παρεκαλεσας με· ουκ εδει και σε ελεησαι τον συνδουλον σου,
ως και εγω σε ηλεησα; Τοτε παρεδωκεν αυτον τοις βασανισταις, εως ου αποδωι παν το
οφειλομενον αυτωι. Ουτω και ο Πατηρ μου ο ουρανιος ποιησει υμιν, εαν μη αφητε
εκαστος τωι αδελφωι αυτου απο των καρδιων υμων τα παραπτωματα αυτων.
γʹ. Ἡ μεν παραβολη αυτη· δει δε ειπειν, τινος ενεκεν μετα αιτιας αυτην
προτεθεικεν· ου γαρ απλως ειπεν, Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων, αλλα, ∆ια τουτο
ωμοιωθη η βασιλεια των ουρανων. Τινος ουν ενεκεν η αιτια προσκειται; Περι
ανεξικακιας τοις μαθηταις διελεγετο, και κρατειν οργης αυτους επαιδευε, και των παρ'
ετερων εις ημας γινομενων αδικηματων μη πολυν ποιεισθαι λογον, ουτω λεγων· Ἐαν
αμαρτηι εις σε ο αδελφος σου, υπαγε και ελεγξον αυτον μεταξυ σου και αυτου μονου· εαν
σου ακουσηι εκερδησας τον αδελφον σου. Ταυτα δε και τα τοιαυτα του Χριστου
διαλεγομενου τοις μαθηταις και φιλοσοφειν διδασκοντος, Πετρος, ο του χορου των
αποστολων κορυφαιος, το στομα των μαθητων, ο στυλος της Ἐκκλησιας, το στερεωμα
της πιστεως, ο της ομολογιας θεμελιος, ο της οικουμενης αλιευς, ο το γενος ημων απο
του βυθου της πλανης εις τον ουρανον αναγαγων, ο πανταχου θερμος και παῤρησιας
γεμων, μαλλον δε αγαπης, η παῤρησιας, σιγωντων απαντων προσελθων τωι διδασκαλωι
φησι· Ποσακις αμαρτησει εις εμε ο αδελφος μου, και αφησω αυτωι; εως επτακις; ομου και
ερωται και υπισχνειται, και πριν μαθηι, φιλοτιμειται. Την γαρ γνωμην του διδασκαλου
σαφως ειδως, οτι προς φιλανθρωπιαν ρεπει, και πλεον εκεινος μαλιστα παντων αυτωι
χαριζεται ο μαλιστα παντων τα αμαρτηματα των πλησιον παρατρεχων και μη πικρως
εξεταζων, βουλομενος αρεσαι τωι νομοθετηι, φησιν· Ἕως επτακις; Ειτα ινα μαθηις, τι μεν
ανθρωπος, τι δε Θεος, και πως η τουτου φιλοτιμια, οπουπερ αν αφικηται, προς την
ευποριαν την εκεινου συγκρινομενη, πενιας εστιν απασης ευτελεστερα, και οτι οσον
σταγων προς πελαγος απειρον, τοσουτον ημων η αγαθοτης προς την αφατον αυτου
φιλανθρωπιαν, ειποντος αυτου, Ἕως επτακις; και νομισαντος αυτου 51.21 μεγαλα
φιλοτιμεισθαι, και δαψιλευεσθαι, ακουσον τι φησιν· Ου λεγω σοι, εως επτακις, αλλ' εως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εβδομηκοντακις επτα· τινες επτα και εβδομηκοντα νομιζουσιν, ουκ εστι δε· αλλα
παρολιγον πεντακοσιοστον εστι· το γαρ επτακις εβδομηκοντα, τετρακοσια και
εννενηκοντα εστι. Και μη νομισηις δυσκολον ειναι το επιταγμα, αγαπητε. Ἐαν γαρ απαξ
και δευτερον και τριτον αμαρτοντι συγχωρησηις της ημερας, καν σφοδρα ηι λιθινος, καν
αυτων των δαιμονων αγριωτερος ο λελυπηκως, ουκ εσται ουτως αναισθητος, ως παλιν
τοις αυτοις περιπεσειν, αλλα τηι πυκνοτητι της συγχωρησεως σωφρονισθεις, βελτιων
εσται και επιεικεστερος· συ τε αυ εαν ηις παρεσκευασμενος τοσαυτακις καταφρονειν των
εις σε γινομενων αμαρτηματων, απο μιας και δευτερας και τριτης συγχωρησεως
γυμνασαμενος, ουδε πονον εξεις λοιπον εν τηι τοιαυτηι φιλοσοφιαι, μελετησας καθαπαξ
τηι πυκνοτητι της συγχωρησεως μηδε πληττεσθαι παρα των του πελας αμαρτηματων.
Ταυτα ακουσας ο Πετρος, αχανης ειστηκει, ουχ υπερ εαυτου φροντιζων μονον, αλλα και
υπερ των μελλοντων αυτωι εμπιστευεσθαι. Ἵνα ουν μη το αυτο ποιησηι, οπερ και εφ'
ετερων εντολων εποιησε, προλαβων απεκλεισεν αυτωι πασαν ερωτησιν. Τι δε επι των
λοιπων εντολων εποιησεν; Ει ποτε τι τοιουτον ο Χριστος επεταττεν, ο δυσκολιαν τινα
εχειν εδοκει, προπηδων των αλλων ηρωτα και επυνθανετο περι της εντολης. Και γαρ
οτε προσελθων ο πλουσιος περι της αιωνιου ζωης τον Χριστον ηρωτα, και μαθων τα
ποιητικα της τελειοτητος, απηιει λυπουμενος υπο των χρηματων, ειποντος του Χριστου,
οτι ευκοπωτερον εστι καμηλον δια τρυμαλιας ραφιδος διελθειν, η πλουσιον εις την
βασιλειαν των ουρανων εισελθειν· ο Πετρος, καιτοι παντων εαυτον γυμνωσας, και ουδε
το αγκιστρον κατεχων λοιπον, αλλα και της τεχνης και του ακατιου καταφρονησας,
προσελθων ελεγε τωι Χριστωι· Και τις δυναται σωθηναι; Και ορα και επιεικειαν μαθητου,
και θερμοτητα· ουτε γαρ ειπεν· Ἀδυνατα επιταττεις, δυσκολον το επιταγμα, χαλεπος ο
νομος· ουτε εσιγησεν, αλλα και την υπερ των λοιπων κηδεμονιαν επεδειξατο, και την
διδασκαλωι παρα μαθητου τιμην οφειλομενην απενειμεν, ουτως ειπων· Και τις δυναται
σωθηναι; και μηδεπω γενομενος ποιμην, ποιμενος ειχε ψυχην, και μηδεπω την αρχην
εγχειρισθεις, την πρεπουσαν αρχοντι κηδεμονιαν εφυλαττεν, υπερ της οικουμενης
απασης φροντιζων. Ει μεν γαρ πλουσιος ην, και πολλα χρηματα περιβεβλημενος, ισως
ειπε τις αν, οτι ου των λοιπων, αλλ' εαυτου κηδομενος, και υπερ των καθ' εαυτον
πραγματων φροντιζων, ταυτην προσηγε την πευσιν· νυνι δε η πενια ταυτης αυτον
απαλλαττει της υποψιας, και δεικνυσιν ως της ετερων κηδομενος σωτηριας εμεριμνα
και περιειργαζετο, και παρα του διδασκαλου μαθειν εβουλετο την της σωτηριας οδον.
∆ια τουτο και ο Χριστος αυτον παραθαῤρυνων λεγει· Τα παρα ανθρωποις αδυνατα, παρα
τωι Θεωι δυνατα εστι.
Μη γαρ νομισηις, φησιν, υμας ερημους εγκαταλιμπανεσθαι· εγω συνεφαπτομαι
ταυτης υμιν της σπουδης, και τα απορα ποιω ραιδια γενεσθαι και ευκολα. Παλιν περι
γαμου και γυναικος διαλεγομενου του Χριστου και λεγοντος, οτι Ὁ απολυων γυναικα
παρεκτος λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι, και πασαν κακιαν γυναικος
παραινουντος φερειν πλην πορνειας μονης, ο Πετρος, των αλλων σιγωντων,
προσελθων ελεγε τωι Χριστωι· 51.22 Ει ουτως εστιν η αιτια του ανθρωπου μετα της
γυναικος, ου συμφερει γαμησαι. Ὅρα και ενταυθα πως και την πρεπουσαν διδασκαλωι
τιμην εφυλαξε, και της των λοιπων εφροντισε σωτηριας, ουδε ενταυθα υπερ των καθ'
εαυτον μεριμνων. Ἵνα ουν μη και ενταυθα ειπηι τι τοιουτον, προλαβων δια της
παραβολης προανειλεν αυτου την αντιῤρησιν. Τουτου χαριν και ο ευαγγελιστης ειπε·
∆ια τουτο ωμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι βασιλει, ος ηθελησε συναραι
λογον μετα των δουλων αυτου· δεικνυς οτι δια τουτο λεγει την παραβολην ταυτην, ινα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μαθηις οτι καν εβδομηκοντακις επτα αφηις της ημερας τωι αδελφωι τα αμαρτηματα,
ουδεπω ουδεν μεγα ειργασω, αλλα πολυ και αφατον απολειπηι της δεσποτικης
φιλανθρωπιας, και ου τοσουτον διδως οσον λαμβανεις.
δʹ. Ἐπακουσωμεν τοινυν της παραβολης· ει γαρ δοκει και αυτοθεν ειναι σαφης,
αλλ' εχει και εναποκεκρυμμενον τινα θησαυρον νοηματων αφατον. Ὡμοιωθη η
βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι βασιλει, οστις ηθελησε συναραι λογον μετα των
δουλων αυτου. Μη παραδραμηις απλως την ρησιν, αλλα και αναπτυξον μοι το
δικαστηριον εκεινο, και εις το συνειδος εισελθων το σεαυτου, αναλογισαι τα
πεπραγμενα σοι παρα πασαν την ζωην· και οταν ακουσηις, οτι συναιρει λογον μετα των
δουλων αυτου, και βασιλεις, και στρατηγους, και επαρχους, και πλουσιους και πενητας,
και δουλους και ελευθερους, και παντας αναλογιζου· Παντας γαρ ημας φανερωθηναι
δει εμπροσθεν του βηματος του Χριστου. Καν πλουσιος ηις, εννοησον οτι δωσεις λογον,
ποτερον εις πορνας, η εις πενητας τα χρηματα κατηναλωσας, ποτερον εις παρασιτους
και κολακας, η εις τους δεομενους, ποτερον εις ασελγειαν η εις φιλανθρωπιαν, ποτερον
εις τρυφην και ασωτιαν και μεθην, η εις την των επηρεαζομενων βοηθειαν. Ουχ υπερ
της δαπανης δε μονον, αλλα και υπερ της κτησεως απαιτηθησηι λογον, ποτερον εκ
δικαιων πονων, η εξ αρπαγης και πλεονεξιας συνελεξας, ποτερον κληρον διαδεξαμενος
πατρωιον, η τας των ορφανων καταστρεψας οικιας, και τας των χηρων διαρπασας
ουσιας. Και καθαπερ ημεις τοις οικεταις τοις ημετεροις ουχι της εξοδου μονον των
χρηματων, αλλα και της εισοδου απαιτουμεν τον λογον, εξεταζοντες ποθεν υπεδεξαντο
τα χρηματα, και παρα τινων, και πως, και ποσα· ουτω δη και ο Θεος ουχι της δαπανης
μονον, αλλα και της κτησεως ημας απαιτει τας ευθυνας. Ουχ ο πλουσιος δε μονον, αλλα
και ο πενης της πενιας διδωσι λογον· ει γενναιως και ευχαριστως την πενιαν ηνεγκεν,
ει μη απεδυσπετησεν, ει μη εδυσχερανεν, ει μη κατηγορησε της του Θεου προνοιας,
ετερον ορων τρυφωντα και σπαταλωντα, εαυτον δε οντα εν ενδειαι. Ὥσπερ γαρ ο
πλουσιος της ελεημοσυνης, ουτω και ο πενης της υπομονης απαιτειται λογον· μαλλον
δε ουδε της υπομονης μονον, αλλα και αυτης της ελεημοσυνης· ου γαρ εστι κωλυμα
προς ελεημοσυνην 51.23 η πενια. Και μαρτυς η χηρα η τα δυο καταβαλουσα λεπτα, και
τους πολλα καταθεντας υπερακοντισασα δια της μικρας εκεινης καταβολης. Ου
πλουσιοι δε και πενητες μονον, αλλα και αρχοντες και δικασται μετα πολλης
εξεταζονται της ακριβειας, ει μη διεφθειραν το δικαιον, ει μη προς χαριν, ει μη προς
απεχθειαν εψηφισαντο τοις δικαζομενοις, ει μη κολακευθεντες εδωκαν παρα το δεον
την ψηφον, ει μη μνησικακουντες επηρεασαν τοις ουδεν ηδικηκοσιν Ουχ οι εξωθεν δε
μονον αρχοντες, αλλα και οι των Ἐκκλησιων προεστωτες της οικειας αρχης υφεξουσι
τον λογον· και μαλιστα ουτοι εισιν οι επι πλεον τας πικρας και βαρειας ευθυνας
υπεχοντες. Και γαρ ο του λογου την διακονιαν εγκεχειρισμενος εξετασθησεται μετα
ακριβειας εκει, ει μητε οκνωι, μητε φθονωι παρειδε τι των δεοντων ειπειν, και δια των
εργων επεδειξεν, οτι παντα διεστειλατο, και ουδεν εκρυψε των συμφεροντων. Παλιν ο
την επισκοπην λαχων, οσωι προς μειζονα ογκον αναβεβηκε, τοσουτωι πλειονα
απαιτηθησεται λογον, ουχι διδασκαλιας μονον και πενητων προστασιας, αλλα και
χειροτονιων δοκιμασιας και μυριων ετερων. Και ταυτα δηλων ο Παυλος τωι Τιμοθεωι
εγραφε· Χειρας ταχεως μηδενι επιτιθει, μηδε κοινωνει αμαρτιαις αλλοτριαις· και
Ἑβραιοις δε περι των αυτων αρχοντων παραινων, ετερως εφοβει ουτω λεγων· Πειθεσθε
τοις ηγουμενοις υμων και υπεικετε· αυτοι γαρ αγρυπνουσιν υπερ των ψυχων υμων, ως
λογον αποδωσοντες. Τοτε ουχι πραγματων δε μονων, αλλα και ρηματων παρεξομεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ευθυνας. Καθαπερ γαρ και ημεις αργυρια τοις οικεταις εμπιστευσαντες, απαντων
απαιτουμεν αυτους λογον, ουτω και ο Θεος, ρηματα ημιν εμπιστευσας, ζητησει της
δαπανης αυτων τον τροπον. Ἀπαιτουμεθα δε και εξεταζομεθα μετα ακριβειας, ει μη εικη
μηδε ματην αυτα αναλωσαμεν· ου γαρ ουτως αργυριον απλως αναλωθεν εβλαψεν, ως
ρηματα εικη και ματην εξενεχθεντα και εις ουδεν δεον. Ἀργυριον μεν γαρ ματην
δαπανηθεν εν χρημασι πολλακις την ζημιαν ηνεγκε, λογος δε απλως προενεχθεις
ολοκληρους ανετρεψεν οικιας, και ψυχας απωλεσε και κατελυσε· και των μεν
χρηματων την ζημιαν διορθωσαι παλιν ενι, λογον δε εκπηδησαντα καθαπαξ
ανακτησασθαι παλιν ουκ ενι. Και οτι λογων διδομεν δικας, ακουσον τι φησιν ο Χριστος·
Λεγω δε υμιν, οτι παν ρημα αργον, ο εαν λαλησωσιν οι ανθρωποι επι της γης,
αποδωσουσι λογον περι αυτου εν ημεραι κρισεως· εκ γαρ των λογων σου δικαιωθησηι,
και εκ των λογων σου κατακριθησηι. Ου ρηματων δε μονον διδομεν ευθυνας, αλλα και
ακουσματων· οιον ει παραδεξω κατηγοριαν κατα του πλησιον ψευδη λεγομενην· Ἀκοην
γαρ, φησι, ματαιαν μη παραδεξηι. Ει δε οι δεχομενοι ματαιαν ακοην ουκ αν τυχοιεν
συγγνωμης, οι διαβαλλοντες και κατηγορουντες ποιαν εξουσιν απολογιαν;
εʹ. Και τι λεγω ρηματα και ακοην, οπου γε και ενθυμηματων ευθυνας υπεχομεν;
Και τουτο αυτο ο Παυ51.24 λος δηλων ελεγεν· Ὥστε μη προ καιρου τι κρινετε, εως αν
ελθηι ο Κυριος, ος και φωτισει τα κρυπτα του σκοτους, και φανερωσει τας βουλας των
καρδιων. Και ο Ψαλμωιδος δε φησιν, οτι Ἐνθυμιον ανθρωπου εξομολογησεται σοι. Τι
εστιν, Ἐνθυμιον ανθρωπου εξομολογησεται σοι; Οιον, ει μετα δολου και πονηρας
γνωμης προς τον αδελφον διελεχθης, ει δια του στοματος αυτον επαινων και της
γλωττης, κατα διανοιαν εκακωσας και εφθονησας αυτωι. Παλιν γαρ τουτο αυτο ο
Χριστος αινιττομενος, οτι ουχι εργων μονον, αλλα και ενθυμηματων διδομεν δικην,
ελεγεν· Ὁ εμβλεψας γυναικι προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι
καρδιαι αυτου. Καιτοι ου προηλθεν εις εργον η αμαρτια, αλλ' εν διανοιαι τεως εστιν· αλλ'
ουδε ουτως ανεγκλητος δυναται μειναι ο δια τουτο περισκοπων καλλη γυναικων, ινα
αναψηι πορνειας επιθυμιαν. Ὅταν ουν ακουσηις, οτι συναιρει λογον μετα των δουλων
αυτου, μη παρελθηις απλως την ρησιν, αλλ' εννοησον πασαν αξιαν, πασαν ηλικιαν,
εκατεραν την φυσιν, των τε ανδρων, των τε γυναικων· εννοησον οιον εσται τοτε το
δικαστηριον, αναλογισαι τα ημαρτημενα σοι παντα. Καν γαρ αυτος επιλαθηι των
πεπλημμελημενων, Θεος ουδεποτε επιλησεται, αλλα παντα προ των οφθαλμων στησει
των ημετερων, αν μη προλαβοντες αυτα καταλυσωμεν νυν δια μετανοιας και
εξομολογησεως, και του μηδεποτε μνησικακειν τοις πλησιον. Τινος δε ενεκεν ποιει το
λογοθεσιον; Ουχ ως αυτος αγνοων, πως γαρ, ο ειδως τα παντα πριν γενεσεως αυτων;
αλλ' ινα σε πεισηι τον οικετην, οτι δικαιως οφειλεις, οπερ αν οφειληις· μαλλον δε ουχ
ινα μαθηις μονον, αλλ' ινα και απονιψηι· επει και τωι προφητηι δια τουτο εκελευσε τα
αμαρτηματα λεγειν των Ἰουδαιων. Λεγε γαρ, φησι, τας ανομιας αυτων τωι οικωι Ἰακωβ,
και τας αμαρτιας αυτων τωι οικωι Ἰσραηλ· ουχ ινα ακουσωσι μονον, αλλ' ινα
διορθωσωνται. Ἀρξαμενου δε αυτου συναιρειν, προσηνεχθη αυτωι εις οφειλετης μυριων
ταλαντων. Ἆρα ποσα ενεπιστευθη, οτι τοσαυτα κατεφαγε; Μεγας ο των οφληματων
ογκος· και ουχι μονον τουτο ην το χαλεπον, αλλ' οτι και πρωτος προσηνεχθη τωι
δεσποτηι. Ει μεν γαρ μετα πολλους ετερους ευγνωμονησαντας ουτος προσηνεχθη, ουχ
ουτω θαυμαστον ην το μη παροξυνθηναι τον δεσποτην· η γαρ των φθασαντων
ευγνωμοσυνη τοις μετα ταυτα ηγνωμονηκοσιν ημερωτερον αυτον εμελλε ποιειν. Το δε
πρωτον εισαχθεντα αγνωμονα φανηναι, και ουτως αγνωμονα γενομενον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φιλανθρωπου τυχειν δεσποτου, τουτο εστι το μαλιστα θαυμαστον και παραδοξον.
Ἄνθρωποι μεν ουν, επειδαν ευρωσι τους οφειλοντας, ωσπερ θηραν και αγραν ευροντες,
ουτω γεγηθασι, και παντα ποιουσιν, οπως το παν απαιτησωσι· καν μη δυνηθωσι δια την
πενιαν των οφειλοντων, την υπερ των χρηματων οργην εις το ταλαιπωρον σωμα των
αθλιων εκχεουσιν, αικιζοντες και τυπτοντες και μυρια αυτωι διατιθεντες κακα. Ὁ δε
Θεος τουναντιον απαντα εκινει και επραγματευετο, οπως αυτον απαλλαξηι των
οφληματων. Ἐπι γαρ ημων το απαιτησαι, πλουτος· επι δε Θεου το συγχωρησαι, πλουτος·
ημεις επειδαν λαβωμεν τα οφειλομενα, τοτε ευπορωτεροι γινομεθα· ο δε Θεος επειδαν
συγχωρησηι τα πλημμεληματα, τοτε μαλιστα πλουτει· πλουτος γαρ Θεου 51.25 των
ανθρωπων η σωτηρια, καθαπερ ο Παυλος φησιν· Ὁ πλουτων εις παντας, και επι παντας
τους επικαλουμενους αυτον. Ἀλλ' ισως ειποι τις αν· Και πως ο βουλομενος αφειναι και
συγχωρησαι τα εγκληματα, εκελευσεν αυτον πραθηναι; Αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα
αυτου την φιλανθρωπιαν δεικνυσιν. Ἀλλα μη επειγωμεθα, αλλα ταξει προβαινωμεν επι
την της παραβολης διηγησιν. Μη εχοντος δε αυτου αποδουναι, φησι. Τι εστι, Μη
εχοντος αυτου αποδουναι; Παλιν επιτασις αγνωμοσυνης· οταν γαρ ειπηι, Μη εχοντος
αυτου αποδουναι, ουδεν αλλο λεγει, αλλ' η οτι κατορθωματων ερημος ην, και ουδεν
ειχεν εργον αγαθον, ωστε λογισθηναι αυτωι εις την των αμαρτηματων απαλλαγην·
λογιζεται γαρ, λογιζεται παντως ημιν επι αμαρτηματων απαλλαγηι κατορθωματα,
καθαπερ ουν και πιστις εις δικαιοσυνην. Τωι γαρ μη εργαζομενωι, πιστευοντι δε επι τον
δικαιουντα τον ασεβη, λογιζεται η πιστις αυτου εις δικαιοσυνην. Και τι λεγω πιστιν και
κατορθωματα, οπου γε και θλιψεις λογιζονται ημιν εις αμαρτηματων αναλυσιν; Και
τουτο δηλοι μεν ο Χριστος δια της του Λαζαρου παραβολης, εισαγων τον Ἀβρααμ
λεγοντα προς τον πλουσιον, οτι Λαζαρος απελαβεν εν τηι ζωηι αυτου τα κακα, και δια
τουτο ωδε παρακαλειται. ∆ηλοι δε και ο Παυλος Κορινθιοις επιστελλων περι του
πεπορνευκοτος, και λεγων ουτω· Παραδοτε τον τοιουτον τωι Σαταναι εις ολεθρον της
σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι. Και ετερους δε ημαρτηκοτας παραμυθουμενος ουτως
ελεγε· ∆ια τουτο εν υμιν πολλοι ασθενεις και αῤρωστοι, και κοιμωνται ικανοι. Ει γαρ
εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα· κρινομενοι δε υπο Κυριου, παιδευομεθα, ινα μη
συν τωι κοσμωι κατακριθωμεν. Ει δε πειρασμος, και νοσος, και ασθενεια, και σαρκος
ολεθρος, απερ αβουλητως υπομενομεν, ουκ αυτοι κατασκευαζοντες, λογιζεται ημιν εις
αμαρτιας διαλυσιν, πολλωι μαλλον κατορθωματα, απερ εκοντες και σπουδαζοντες
μετερχομεθα. Ἀλλ' ουτος ερημος μεν αγαθου παντος ην, φορτιον δε αμαρτηματων
αφορητον ειχε· δια τουτο φησι· Μη εχοντος αυτου αποδουναι, εκελευσεν αυτον
πραθηναι· οθεν μαλιστα εστι του ∆εσποτου την φιλανθρωπιαν καταμαθειν, οτι και το
λογοθεσιον εποιησε, και πραθηναι εκελευσεν· αμφοτερα γαρ ταυτα ειργασατο, ωστε
αυτον μη πραθηναι. Ποθεν τουτο δηλον; Ἀπο του τελους· ει γαρ πραθηναι αυτον
εβουλετο, τις ο κωλυων ην; τις ο εμποδιζων;
ςʹ. Τινος ουν ενεκεν εκελευσε, μη μελλων ποιειν; Ἵνα αυξησηι τον φοβον· τον δε
φοβον ηυξησε δια της απειλης, ινα αυτον εις ικετηριαν εμβαληι· εις ικετηριαν δε αυτον
ενεβαλεν, ινα αφορμην λαβηι συγχωρησεως. Ἠδυνατο μεν γαρ και προ της
παρακλησεως αυτον αφειναι, αλλ' ινα μη χειρονα εργασηται, τουτο ουκ εποιησεν.
Ἠδυνατο και προ του λογοθεσιου ποιησαι την συγχωρησιν, αλλ' ινα μη τον ογκον
αγνοων των αμαρτηματων, απανθρωποτερος γενηται και ωμοτερος περι τους πλησιον,
δια τουτο αυτον προτερον εδιδαξε το μεγεθος του χρεους, και τοτε αφηκεν απαν. Ει γαρ
του λογοθεσιου γενομενου, και του οφειληματος δειχθεντος, και της απειλης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

επενεχθεισης, και της καταδικης γενομενης δηλης, ην υπομειναι δικαιος ην, ουτως
αγριος και ωμος περι τον συνδουλον εγενετο· ει μηδεν τουτων 51.26 εξεβη, που ουκ αν
εξωλισθεν αγριοτητος; ∆ια τουτο ταυτα παντα ο Θεος εποιει και επραγματευετο,
προαναστελλων αυτου την απηνειαν εκεινην. Ει δε μηδενι διωρθωθη τουτων, ου παρα
τον διδασκαλον, αλλα παρ' εκεινον τον μη δεξαμενον την διορθωσιν η αιτια. Πλην αλλ'
ιδωμεν πως αυτωι μεθοδευει το ελκος. Πεσων ουν, φησι, παρα τους ποδας αυτου,
παρεκαλει αυτον λεγων· Μακροθυμησον επ' εμοι, και παντα σοι αποδωσω. Και μη μην
ειπεν, οτι ουκ ειχεν αποδουναι· αλλα τοιουτον των οφειλοντων το εθος, καν μηδεν
εχωσιν αποδουναι, επαγγελλονται, ωστε των παροντων απαλλαγηναι δεινων.
Ἀκουσωμεν οσοι ραιθυμουμεν ευχης, ποση των δεησεων η δυναμις. Ου νηστειαν
επεδειξατο ουτος, ουκ ακτημοσυνην, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν, αλλ' ερημος ων και
γυμνος πασης αρετης, επειδη παρεκαλεσε τον δεσποτην μονον, ισχυσεν αυτον
επισπασασθαι προς ελεον. Μη τοινυν απαγορευωμεν εν ταις δεησεσι. Τις γαρ τουτου
γενοιτ' αν αμαρτωλοτερος, ος τοσουτοις μεν εγκλημασιν υπευθυνος ην, κατορθωμα δε
ου μικρον, ου μεγα εκεκτητο; Ἀλλ' ομως ουκ ειπε προς εαυτον· Ἀπαῤρησιαστος ειμι,
αισχυνης γεμω, πως δυναμαι προσελθειν; πως δυναμαι παρακαλεσαι; ο πολλοι των
αμαρτανοντων λεγουσι, διαβολικην νοσουντες ευλαβειαν. Ἀπαῤρησιαστος ει; ∆ια τουτο
προσελθε, ινα κτησηι παῤρησιαν πολλην. Μη γαρ ανθρωπος εστιν ο μελλων σοι
καταλλαττεσθαι, ινα αισχυνθηις και ερυθριασηις; Θεος εστιν, ο σου μαλλον βουλομενος
απαλλαξαι σε των εγκληματων· ουχ ουτω συ της σεαυτου ασφαλειας επιθυμεις, ως
εκεινος εφιεται σου της σωτηριας· και τουτο δι' αυτων των εργων ημας επαιδευσεν. Ουκ
εχεις παῤρησιαν; ∆ια τουτο δυνησηι παῤρησιαν εχειν, οτι ουτω διακεισαι· μεγιστη γαρ
παῤρησια, το μη νομιζειν εχειν παῤρησιαν· ωσπερ ουν αισχυνη μεγιστη, το δικαιουν
εαυτον ενωπιον Κυριου. Ἐκεινος ακαθαρτος εστι, καν απαντων ανθρωπων αγιωτερος ηι·
ωσπερ ουν δικαιος γινεται ο πεισας εαυτον παντων εσχατον ειναι. Και μαρτυρες των
λεγομενων ο Φαρισαιος και ο τελωνης. Μη τοινυν απογινωσκωμεν εν τοις αμαρτημασι,
μηδε απαγορευωμεν, αλλα προσερχωμεθα τωι Θεωι, προσπιπτωμεν, παρακαλωμεν, οπερ
ουτος εποιησε, μεχρι τουτου καληι τηι γνωμηι χρησαμενος. Το τε μη απαγορευσαι, το τε
μη απογνωναι, το τε ομολογησαι τα ημαρτημενα, το τε αιτησαι αναβολην τινα και
μελλησιν, ταυτα παντα καλα, και διανοιας συντετριμμενης, και τεταπεινωμενης ψυχης.
Τα δε εντευθεν ουκ ετι ομοια τοις προτεροις· απερ γαρ δια της ικετηριας συνηγαγε,
ταυτα αθροον εξεχεεν απαντα δια της εις τον πλησιον οργης. Ἀλλα τεως επι τον τροπον
της συγχωρησεως ελθωμεν· ιδωμεν πως αυτον αφηκε, και ποθεν επι τουτο ηλθεν ο
δεσποτης. Σπλαγχνισθεις ο κυριος αυτου, φησιν, απελυσεν αυτον, και το δανειον
αφηκεν αυτωι. Ἐκεινος μελλησιν ᾔτησεν, ουτος συγχωρησιν εδωκεν· ωστε πλεον ου
ᾔτησεν, ελαβεν εκεινος. ∆ιο και Παυλος φησι· Τωι δυναμενωι παντα ποιησαι υπερ εκ
περισσου ων αιτουμεθα η νοουμεν. Ουδε γαρ ισχυεις εννοησαι τοσαυτα, οσα εκεινος σοι
παρεσκευασται δουναι. Μη τοινυν αισχυνθηις, μηδε ερυθριασηις· μαλλον δε αισ51.27
χυνου μεν επι τοις αμαρτημασι, μη απογινωσκε δε, μηδε αφιστασο της ευχης, αλλα
προσελθε και αμαρτωλος ων, ινα καταλλαξηις σου τον ∆εσποτην, ινα δωις αυτωι την
οικειαν φιλανθρωπιαν εν τηι συγχωρησει των αμαρτιων των σων επιδειξασθαι· ως εαν
φοβηθηις προσελθειν ενεποδισας αυτου τηι αγαθοτητι, διεκωλυσας αυτου της
χρηστοτητος την δαψιλειαν, το γε εις σε ηκον. Μη τοινυν αναπιπτωμεν, μηδε οκνωμεν
εν ταις ευχαις. Καν γαρ προς αυτο της κακιας κατενεχθωμεν το βαραθρον, ταχεως
εκειθεν ημας ανασπασαι δυνησεται.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Ουδεις τοσαυτα ημαρτεν, οσα ουτος· και γαρ απαν ειδος πονηριας επηλθε· και
τουτο δηλοι τα μυρια ταλαντα· ουδεις ερημος ουτως ην, ως ουτος· τουτο γαρ δηλοι το
μη εχειν αυτον αποτισαι. Ἀλλ' ομως τον παντοθεν προδοθεντα ισχυσεν ευχης εξαρπασαι
δυναμις. Και τοσουτον δυναται, φησιν, ευχη, ως τον δι' εργων και μυριων πραγματων
προσκρουσαντα τωι ∆εσποτηι απαλλαξαι κολασεως και τιμωριας; Ναι, τοσουτον δυναται,
ανθρωπε. Ουδε γαρ αυτη μονη εστιν η το παν ανυουσα, αλλ' εχει συμμαχον και βοηθον
μεγιστον την φιλανθρωπιαν του δεχομενου την ευχην Θεου, ητις ενταυθα το παν
ειργασατο, και την ευχην εποιησε δυνατην. Τουτο γουν και αινιττομενος ελεγε·
Σπλαγχνισθεις ο κυριος αυτου, απελυσεν αυτον, και το δανειον αφηκεν αυτωι· ινα μαθηις
οτι μετα της ευχης, και προ της ευχης, του δεσποτου τα σπλαγχνα το παν εποιησεν.
Ἐξελθων δε εκεινος ευρεν ενα των συνδουλων αυτου, ος ωφειλεν αυτωι εκατον
δηναρια· και κρατησας αυτον επνιγε, λεγων· Ἀποδος μοι, ει τι οφειλεις. Ἆρα τι τουτου
γενοιτ' αν μιαρωτερον; Ἔναυλον εχων την ευεργεσιαν, επελησθη της του δεσποτου
φιλανθρωπιας.
ζʹ. Ὁραις οσον εστιν αγαθον αμαρτηματων μεμνησθαι; Και γαρ ουτος, ει
διηνεκως τουτων εμεμνητο, ουκ αν ουτως αγριος εγενετο και απανθρωπος. ∆ια τουτο
συνεχως λεγω, και λεγων ου παυσομαι, οτι χρησιμον σφοδρα και αναγκαιον το
διηνεκως μνημονευειν ημας των πεπλημμελημενων ημιν απαντων· ουδεν γαρ ουτω
φιλοσοφον και επιεικη και πραον την ψυχην εργασασθαι δυναται, ως η διηνεκης των
αμαρτηματων μνημη. ∆ια τουτο και ο Παυλος ου μονον των μετα το λουτρον, αλλα και
των προ του βαπτισματος αμαρτηματων εμεμνητο, καιτοι γε αφανισθεντων καθαπαξ. Ει
δε εκεινος των προ του βαπτισματος εμεμνητο, πολλωι μαλλον ημας των μετα το
βαπτισμα μεμνησθαι δει· ου γαρ δη μονον αυτα διαλυομεν τηι μνημηι, αλλα και προς
απαντας ανθρωπους επιεικεστερον διακεισομεθα, και τωι Θεωι μετα πλειονος
δουλευσομεν της ευνοιας, την αφατον αυτου φιλανθρωπιαν εκ της τουτων μνημης
καταμανθανοντες. Ὅπερ ουτος ουκ εποιησεν, αλλ' επιλαθομενος του μεγεθους των
οφληματων, και της ευεργεσιας επελαθετο· της δε ευεργεσιας επιλαθομενος, πονηρος
περι τον συνδουλον εγενετο, και δια της εις εκεινον πονηριας απαντα, απερ εκερδανεν
απο της του Θεου φιλανθρωπιας, απωλεσε. Κρατησας γαρ αυτον επνιγε λεγων· Ἀποδος
μοι, ει τι οφειλεις. Ουκ ειπεν, Ἀποδος μοι τα εκατον δηναρια· ηισχυνετο γαρ του χρεους
την ευτελειαν· αλλ', Ἀποδος, ει τι οφειλεις. Ὁ δε πεσων επι τους ποδας αυτου,
παρεκαλει 51.28 αυτον, λεγων· Μακροθυμησον επ' εμου, και παντα σοι αποδωσω. ∆ια
των ρηματων, δι' ων εκεινος ευρετο την συγχωρησιν, δια τουτων και ουτος αξιοι
σωθηναι. Ὁ δε υπο της αγαν ωμοτητος ουδε τουτοις τοις λογοις κατεκαμπτετο, ουδε
ενενοησεν, οτι δια τουτων εσωθη των ρηματων. Καιτοι γε και ει συνεχωρησεν, ουδε
ουτω φιλανθρωπια το πραγμα λοιπον ην, αλλ' οφειλη και χρεος. Ει μεν γαρ, πριν η
γενεσθαι το λογοθεσιον, και την ψηφον εξενεχθηναι εκεινην, και τοσαυτης απολαυσαι
ευεργεσιας, τουτο εποιησεν, οικειας μεγαλοψυχιας ην το γινομενον· νυνι δε μετα
τοσαυτην δωρεαν και τοσουτων αμαρτηματων αφεσιν, ωσπερ αναγκαιου τινος
οφληματος λοιπον υπευθυνος ην της περι τον συνδουλον ανεξικακιας. Ἀλλ' ομως ουδε
τουτο εποιησεν, ουδε ενενοησεν οσον το μεσον ην της αφεσεως, ης τε αυτος απηλαυσε,
και ην περι τον συνδουλον επιδεικνυσθαι εμελλεν· ου γαρ δη τηι ποσοτητι των
οφληματων, ουδε τωι αξιωματι των προσωπων μονον, αλλα και αυτωι τωι τροπωι πολλην
την διαφοραν ιδοι τις αν. Ἐκεινα μεν γαρ μυρια ταλαντα ην, ταυτα δε εκατον δηναρια·
και ουτος μεν εις τον δεσποτην υβρισεν, ο δε οφειλων αυτωι εις τον συνδουλον· και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ουτος μεν ευ παθων εμελλε χαριεισθαι, δεσποτης δε ου μικρον, ου μεγα αγαθον ιδων
παρ' αυτου γενομενον, παντα αφηκεν. Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων ενενοησεν, αλλα
καθαπαξ υπο της οργης πηρωθεις ηγχεν αυτον, και εις το δεσμωτηριον ενεβαλεν.
Ἰδοντες δε οι συνδουλοι αυτου, φησιν, ηγανακτησαν, και προ του δεσποτου οι
συνδουλοι καταψηφιζονται, ινα μαθηις του δεσποτου το ημερον. Ἀκουσας δε ο δεσποτης
αυτου, και καλεσας αυτον, παλιν κρινεται προς αυτον, και ουδε ουτως απλως εκφερει
την καταδικην, αλλα προτερον δικαιολογειται. Και τι φησι; ∆ουλε πονηρε, πασαν την
οφειλην εκεινην αφηκα σοι. Τι τουτου γενοιτ' αν αγαθωτερον του δεσποτου; Ὅτε μεν
αυτωι ωφειλε τα μυρια ταλαντα, ουδε μεχρι ρηματος αυτον ελυπησεν, ουδε πονηρον
εκαλεσεν, αλλα πραθηναι μονον εκελευσε· και τουτο, ινα απαλλαξηι των οφληματων.
Ἐπειδη δε εις τον συνδουλον πονηρος εγενετο, τοτε οργιζεται και παροξυνεται, ινα
μαθηις οτι ευκολωτερον τα εις αυτον αφιησιν, η τα εις τους πλησιον αμαρτηματα. Και
ουκ ενταυθα μονον τουτο ποιει, αλλα και αλλαχου. Ἐαν γαρ προσφερηις το δωρον σου,
φησιν, επι το θυσιαστηριον, κακει μνησθηις οτι ο αδελφος σου εχει τι κατα σου, υπαγε,
πρωτον διαλλαγηθι τωι αδελφωι σου, και τοτε ελθων προσφερε το δωρον σου. Ὁραις πως
πανταχου των αυτου τα ημετερα προτιμαι, και της ειρηνης και της αγαπης της εις τον
πλησιον ουδεν ανωτερον τιθησιν; Και παλιν αλλαχου· Ὁ απολυων την γυναικα αυτου
παρεκτος λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι. ∆ια δε Παυλου ουτως ενομοθετει·
Ει τις ανηρ γυναικα εχει απιστον, και αυτη συνευδοκει οικειν μετ' αυτου, μη αφιετω
αυτην. Ἂν μεν γαρ πορνευσηι, φησιν, εκβαλε· αν δε απιστος ηι, μη εκβαληις· εαν εις σε
αμαρτηι, φησιν, αποκοψον· εαν δε εις εμε αμαρτηι, κατεχε. Ουτω και ενταυθα, οτε μεν εις
αυ51.29 τον ημαρτεν αμαρτηματα τοσαυτα, συνεχωρησεν· οτε δε εις τον συνδουλον
ημαρτεν ελαττονα πολλωι και βραχιω των εις τον δεσποτην, ουκ αφηκεν, αλλ'
επεξηλθε· και ενταυθα μεν πονηρον εκαλεσεν, εκει δε ουδε μεχρι ρηματος αυτον
ελυπησε. ∆ια τουτο μεν και ενταυθα και τουτο προσκειται, οτι οργισθεις παρεδωκεν
αυτον τοις βασανισταις· ηνικα δε αυτον απηιτει λογον των μυριων ταλαντων, ουδεν
τοιουτον προσεθηκεν· ινα μαθηις, οτι εκεινη μεν η ψηφος ουχι οργης ην, αλλα
κηδεμονιας προς συγχωρησιν επαγομενης· αυτη δε αυτον μαλιστα παρωξυνεν η
αμαρτια. Ἄρα τι γενοιτ' αν μνησικακιας χειρον, οταν φιλανθρωπιαν εξενεχθεισαν
ανακαλειται Θεου, και απερ ουκ ισχυσεν αυτον διαθειναι τα αμαρτηματα, ταυτα ισχυει
αυτον εργασασθαι η κατα του πλησιον οργη; Καιτοι γε γεγραπται, οτι Ἀμεταμελητα τα
χαρισματα του Θεου.
Πως ουν ενταυθα μετα το εξενεχθηναι την δωρεαν, μετα το προχωρησαι την
φιλανθρωπιαν, ανεκληθη παλιν η ψηφος; ∆ια την μνησικακιαν· ωστε ουκ αν τις
αμαρτοι, πασης αμαρτιας ταυτην χαλεπωτεραν αποφηναμενος ειναι· αι μεν γαρ αλλαι
πασαι ηδυνηθησαν συγχωρησιν ευρεσθαι, αυτη δε ου μονον ουκ ισχυσε συγγνωμης
τυχειν, αλλα και τας ετερας αφανισθεισας καθαπαξ ανενεωσε παλιν. Ὥστε διπλουν
κακον η μνησικακια, οτι τε ουδεμιαν απολογιαν εχει παρα τωι Θεωι, και οτι τα λοιπα
ημων αμαρτηματα, καν συγχωρηθηι, παλιν ανακαλειται, και καθ' ημων ιστησιν· οπερ
ουν και ενταυθα εποιησεν. Ουδεν γαρ, ουδεν ουτως ο Θεος μισει και αποστρεφεται, ως
ανθρωπον μνησικακον και διατηρουντα οργην. Και τουτο μαλιστα μεν εντευθεν
επεδειξατο, και απο της ευχης δε αυτης εκελευσεν ημιν λεγειν ουτως· Ἄφες ημιν τα
οφειληματα ημων, ως και ημεις αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων. Ταυτα ουν απαντα
ειδοτες, και την παραβολην εγγραψαντες ταυτην εν ταις καρδιαις, οταν εννοησωμεν
απερ πεπονθαμεν παρα των συνδουλων, λογισωμεθα απερ εποιησαμεν εις τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

∆εσποτην· και τωι φοβωι των οικειων αμαρτηματων τον θυμον τον επι τοις αλλοτριοις
πλημμελημασι ταχεως απ51.30 ωσασθαι δυνησομεθα· ει γαρ δει μεμνησθαι
αμαρτηματων, των οικειων δει μεμνησθαι μονον· εαν δε των οικειων μνημονευσωμεν,
ουδεποτε τα αλλοτρια λογιουμεθα· ωσπερ ουν αν τουτων επιλανθανωμεθα, εκεινα
ραιδιως εμφιλοχωρησει τοις ημετεροις λογισμοις. Και γαρ ουτος ει των μυριων
ταλαντων εμεμνητο, ουκ αν εμνησθη των εκατον δηναριων· αλλ' επειδη εκεινων
επελαθετο, δια τουτο υπερ τουτων ηγχε τον συνδουλον, και ολιγα βουλομενος
απαιτησαι, ουτε εκεινων επετυχεν, αλλα και των μυριων ταλαντων τον ογκον εις την
εαυτου κεφαλην επεσπασατο. ∆ια τουτο θαῤρων αν ειποιμι, οτι πασης αμαρτιας αυτη
χαλεπωτερα· μαλλον δε ουκ εγω τουτο, αλλα ο Χριστος δια της παραβολης ταυτης
τουτο απεφηνατο. Ει γαρ μη μυριων ταλαντων, λεγω δη των αφατων αμαρτηματων,
αυτη χαλεπωτερα ην, ουκ αν δια ταυτην κακεινα ανεκαλεσατο. Ουτω μηδεν τοινυν
σπουδαζωμεν, ως οργης καθαρευειν, και τους προς ημας αηδως εχοντας καταλλαττειν,
ειδοτες οτι ουτε ευχη, ουτε ελεημοσυνη, ουτε νηστεια, ουτε κοινωνια μυστηριων, ουτε
αλλο των τοιουτων ουδεν, εαν μνησικακωμεν, δυνησεται ημων προστηναι κατα την
ημεραν εκεινην· ωσπερ ουν εαν ταυτης περιγενωμεθα της αμαρτιας, καν μυρια εχωμεν
πλημμεληματα, δυνησομεθα τινος συγγνωμης τυχειν. Και ουχι εμος ο λογος, αλλ' αυτου
του μελλοντος ημας τοτε κρινειν Θεου. Καθαπερ γαρ ενταυθα ειπεν, οτι Ουτω ποιησει
και ο Πατηρ μου, εαν μη αφητε εκαστος απο των καρδιων υμων· ουτω και αλλαχου
φησιν· Ἐαν αφητε τοις ανθρωποις τα παραπτωματα αυτων, αφησει και υμιν ο Πατηρ
υμων ο ουρανιος. Ἵνα ουν και ενταυθα πραον και ηρεμον διαγωμεν βιον, κακει
συγχωρησεως και αφεσεως τυχωμεν, σπουδαζωμεν και πραγματευωμεθα, οσους εαν
εχωμεν εχθρους, καταλλαττειν ημιν· ουτω γαρ και τον ∆εσποτην ημων, καν μυρια ωμεν
ημαρτηκοτες, καταλλαξομεν, και των μελλοντων επιτευξομεθα αγαθων· ων γενοιτο
παντας ημας αξιωθηναι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11


