Interpretatio in Danielem prophetam [Sp.]
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α.
Και ειπεν ο βασιλευς Ἀσφανες τωι αρχιευνουχωι αυτου εισαγαγειν απο των
υιων της αιχμαλωσιας των υιων Ἰσραηλ, και απο του σπερματος της βα σιλειας, και
απο των Φορθονμιν. Φορθονμιν η εθνος φησι, η γενος· μαλλον δε εθνος, βαρβαρον
ισως. Συγχωρειται δε τουτο, ινα απο συγκρισεως η του Θεου φανηι δυναμις· και οπερ
επι των πολλων εγενετο, και επι της σοφιας. Ἵνα γαρ μη τις την Περσικην σοφιαν
αιτιαται των γινομενων, και αλλοι μανθα νουσι μετ' αυτων εις ελεγχον. Ἀπο γαρ
συγκρισεως μαλιστα παρα τοις ανοητοις τα πραγματα κρινεται. ∆ιο απο συγκρισεως
πανταχου ποιει ο Θεος· και οταν περι εαυτου λεγηι, ουκ απαξιοι τοις θεοις εαυτον
παραβαλλειν, και συγκρινειν· και αυτοι λεγουσιν· Ουκ εστιν ομοιος σοι εν θεοις,
Κυριε. Ἐν οις ουκ εστιν εν αυτοις μωμος, και καλους τηι οψει, και συνιεντας εν πασηι
σοφιαι. Και τουτο κωλυμα προς σωφροσυνην και φιλοσοφιαν. Τινος δε ενεκεν και
τοιουτους ζητει, ωστε και τηι των μελων ευεξιαι, και τηι της οψεως ευμορφιαι παντας
τους αλλους νι καιν; Ἀκουσωμεν. Ει βασιλευς τοιουτους ζητει, βα σιλευς βαρβαρος,
ποσωι μαλλον ο Θεος ο του ψυχι κου καλλους εραστης; Ει παρεσταναι εκεινωι ουκ αν
ειεν αξιοι οι μωμον εχοντες εν σωματι (Ἐν οις γαρ, φησιν, ουκ εστιν εν αυτοις
μωμος), πολλωι μαλλον τωι Θεωι ου προσηκει παρεσταναι τους μωμον εχον τας εν τηι
ψυχηι. Εικοτως δε και ισχυρους ζητει, προς τας ενδον διακονιας φησι, η ισχυν και την
της ψυχης λεγει, τουτεστι, δυναμενους εσταναι ενωπιον του βασιλεως. Καλους δε
την οψιν τινος ενεκεν επι ζητει; Ἐκεινα μεν γαρ προς χρειαν, η σοφια λεγω, 56.194
και η συνεσις της διανοιας· τουτο δε τινος ενεκεν; Ἅτε ως βαρβαρος, και βιωτικος
ανηρ, απο φιλο τιμιας πολλης τουτο επιζητει· τον γαρ φιλοσοφον τα απο ψυχης
επιζητειν χρη μονον. Ὥσπερ γαρ ιμα τια ζητουμεν καλα προς ουδεμιαν χρειαν, ουτω
και οψεις επιζητει καλας, ωσπερ αγαλματα. Ὁ δε Θεος τινος ενεκεν καλλος
εποιησεν; Ἄκουσον ετερου λε γοντος· Ἐκ γαρ μεγεθους και καλλονης κτισματων
αναλογως ο γενεσιουργος θεωρειται. Και πολλα ιδοι τις αν ουχι προς χρειαν μονον,
αλλα και προς ωραν ημιν εν τωι σωματι γεγενημενα. Τα γαρ χρω ματα, και αι
ευχροιαι, τουτου χαριν, ου χρειας μονης. ∆υνατον γαρ η και μελανας ειναι, και
μηδεν εις την χρειαν παραβλεπεσθαι. Και τριχες δε ημιν δια τουτο· ουτω και Παυλος
φησι· Ἀνηρ μεν γαρ εαν κομαι, ατιμια αυτωι εστι. Και αυχην δε ορθιος, και συμμετρον
εχων διαστημα· και εις τουτο ευπρεπειας απαντα ημιν εξενηνεκται, ως, αν μικρον
εκκοψηις τωι παντι, λυμηνασθαι καλλει, της χρειας μενουσης. Ὅθεν δε μαλιστα και
προς καλλος ο ∆ημιουργος ημιν το ζωον κατεσκευασε τουτο· και ουχι τουτο μονον,
αλλα και τα αλλα παντα. Ἀλλα του καλλους τουτου τοις μεν πλεον, τοις δε ελαττον
εδωκεν. Πολ λους δε μετα το γενεσθαι, ουκ εχοντας οικοθεν, χαριν ενεδυσεν. Και
απο της θεσεως δε αυτης οψει το καλ λος, οιον το εν υψηλωι κεισθαι τους
οφθαλμους, καθα περ την ιριν, και εχειν ενδον το στρογγυλον απο τετορνευμενον,
την μιξιν των χρωματων, την ακρι 56.195 βειαν, την γνησιοτητα, το λευκον ειναι.
Ἀλλα προσ κομμα γεγονε το καλλος, φησι. Ουχι παρα την οικειαν φυσιν, αλλα παρα
την ραιθυμιαν των αλισκομενων. Μη καταμανθανε γαρ, φησι, καλλος αλλοτριον.
Ουχ απλως ειπε, Μη καταμανθανε καλλος, αλλα προσεθηκεν, Ἀλλοτριον, ως το γε
οικειου απολαυειν αινει. ∆ια τι γαρ ουκ εξετραχηλισε τον Ἰωσηφ, ουδε βλακα
ειργασατο, ουδε ενεπλησεν απονοιας και τυφου; Ἔλαφος, φησι, φιλιας, και πωλος
σων χαριτων ομιλειτω σοι. Συνδεσμος εστι και τουτο του γαμου, ωστε προς τα
σωματα επτοηντο οι ανθρωποι. Ἐπειδη γαρ επιπονον τινα και μοχθηρον ημιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κατεσκευασε τον βιον, εχαρισατο τινα και παραμυθιαν. Ἐντευθεν ημιν αγαπης εστιν
υπεκκαυμα της τα παντα συνεχουσης. Πολλα γαρ εσπουδασεν ο Θεος και επρα
γματευσατο, ωστε τον του γαμου συνδεσμον αῤραγη μενειν. Και μην τουτο, φησι,
γεγονε προσκομμα παρα την αρχην. Ἰδοντες γαρ οι υιοι του Θεου τας θυγατερας των
Ἑβραιων [l. ανθρωπων], οτι καλαι εισιν, ελαβον εαυτοις. Ουχι τουτο γεγονε
προσκομμα, αλλ' η ακρασια εκεινων. Καλας αυτας εποιησεν, ουχ ινα αναιδεις αι
θυγατερες γενωνται, αλλ' ινα εκαστος στεργηι την εαυτου. Και συνιεντας, φησιν, εν
πασηι σοφιαι· τουτεστι, σπουδαιους, δεκτι κους προς πασαν σοφιαν· του διδαξαι
αυτους γραμ ματα και γλωσσαν Χαλδαιων. Ὁ μεν ουν Μωυσης ιδιωτης ων, ως
βασιλευς ετραφη· ουτοι δε εκ γενους οντες βασιλικου, εν ταξει δουλων δεσποτικων
ανετρε φοντο. Καλως προοικονομειται αυτους μαθειν γραμ ματα και γλωσσαν
Χαλδαιων, ιν' οταν μελληι τωι βα σιλει διαλεγεσθαι ∆ανιηλ περι των μεγαλων
εκεινων, μηδεις μεταξυ παρεμπεσων κακουργηι τι των λεγομε νων. Τινος δε ενεκεν
και τουτο γινεται; Ἵνα μαθηις αυτου την φιλοσοφιαν, και ιδηις ευθεως εξ αρχης πως
κρειττων εστι γαστρος. Και μην ετερος ειπεν αν, Αιχμαλωτος ειμι, ουδαμοθεν εχω
την αναγκαιαν τρο φην, συγγνωσεται παντως ο Θεος. Ἀλλ' ουχ ουτως ουτος· ου γαρ
μισθωι τινι και φοβωι μονον, αλλα και αγαπηι εδουλευε τωι Θεωι, πολλης απολαυων
επιμε λειας, και ο χρονος ου βραχυς. Ἔτη τρια εφιλοσο φουν, τα τρια ετη ενηστευον.
Ὁραις συνεσιν; Ἔνθα μεν εχρην φυλαξασθαι, σφοδρα ακριβης, και προνοη τικος, και
ουχ απλως επιῤριπτων εαυτον, αλλ' ικε τευων και δεομενος· ενθα δε ουδεν
εβλαπτεν, ου παρηιτησατο μαθειν γλωτταν βαρβαρικην και σοφιαν τοιαυτην. Ου γαρ
δη το μαθειν εγκλημα ην, αλλα το χρησασθαι. Ουτω μαλιστα εμαθεν αν την σοφιαν
την παρ' εαυτωι· απο συγκρισεως παλιν, ινα μαθηι οτι ουκ εστι σοφια ετερα οια η
Ἑβραιων, ινα ισχυρο 56.196 τερος ειη. Και μην ει και παρανομον ην, και ενταυθα
εστη αν και ηγωνισατο. Ειδες οτι τουτου αι αρεται, οθεν οι γαστριμαργοι, οθεν οι
σκορδα προτιμωντες του μαννα; Ἐντευθεν ο ∆ανιηλ ων φιλοσοφος εφανη. Και
εγενοντο εν αυτοις εκ των υιων Ἰουδα, ∆α νιηλ, και Ἀνανιας, και Ἀζαριας, και
Μισαηl. Και επεθηκεν αυτοις ο αρχιευνουχος ονοματα, τωι μεν ∆ανιηλ Βαλτασαρ, και
τωι Ἀνανιαι Σεδραχ, και τωι Ἀζαριαι Ἀβδεναγων [σξρ. Ἀβδεναγω], καιτωι Μισαηλ
Μισαχ. Τωι ∆ανιηλ, φησι, Βαλτασαρ επεθηκεν ονομα. Και ο θεος αυτων ουτως
ελεγετο, μαλλον δε ο υιος του βασιλεως ουτως ελεγετο. Ἐτολ μησε καν ουν τον
αιχμαλωτον ουτω καλεσαι; Μαλιστα μεν ουν ετολμησεν αν· πλην ουκ εστι το αυτο
ονομα, αλλα πολλη η διαφορα, ωσπερ επι του Ἰωσηφ, προσεκυνησεν αυτον ο πατηρ
αυτου. Και τι μεγα το ονομα τουτο κληθηναι αυτον; ουχ ορωμεν και νυν τοις των
βασιλεων ονομασιν ιδιωτας καλουμενους πολλους; Ἀλλ' ουκ εν τοις βασιλειοις,
φησι. Τινος δε ενεκεν η των ονοματων μεταβολη γινεται; Ὅρα παντοθεν
οικονομουμενα τα πραγματα. Ου πρωτον οραι το ενυπνιον, εως του πληρωθηναι τα
τρια ετη. Ὁραις οτι Θεος οικονομει; Τινος ουν ενεκεν; Ἵνα πλειονος παῤρησιας
απολαυσηι. Και μην σαφεστερον εθαυμασθη αν, και εφανη, ειποι τις αν, ει προ των
τριων ετων ειδε το ενυπνιον. Ἀλλ' ουκ αν ηλθε και κατ' αυτων το δογμα, αλλως δε
ουδ' επιστευθη ο ∆ανιηl. ∆ια τουτο εν τοις μικροις και ελαττοσι λαμ βανει πειραν
της ευνοιας του Θεου της περι αυτους ο ευνουχος, ιν' οταν υπερ των μειζονων
αξιωσιν αυ τον, μη διαπιστησας διαπτυηι, και ινα μαθωσι καλως διαλεγεσθαι, ινα
πλειονες παῤρησιας απολαυσωσιν. Ουχ οραις απο του ∆αυιδ τουτο γενομενον; πως
διηπιστησεν αυτωι ο βασιλευς επαγγελλομενωι αλλο φυλον αιρησειν, απο της
ηλικιας κρινων τα πρα γματα; Ὅρα λοιπον της οδου την αιτιαν τουτον μα θοντα.
Των βαρβαρων εμαθον ακριβως Μωυσης και ∆ανιηl. Ἵνα γαρ μη αγνοιαι δοκωσι
προτιμαιν τα οικεια των αλλοτριων, τουτου χαριν αφιησιν αυτους μετεχειν
κακεινων, ιν' οταν ιδηις, μαλλον δ' ακουσηις Μωυσεως λεγοντος, οτι Ουκ εστι σοφια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

οια η ημε τερα, μητε φιλτρου, μητε αγαπης ειναι νομισηις την αποφασιν, αλλα
κρισεως ορθης. Ουδε γαρ εστιν ειπειν οτι δια το προς τους διδαξαντας αχθος
απεπηδησε της εκεινων παιδευσεως. Ἀμφοτεροι γαρ πολλης απολαυουσι της τιμης,
και προτιμωσι τα οικεια. Ὅπερ ουν και Παυλος θαυμαζων ελεγεν· Ουχ ειλετο
προσκαιρον εχειν αμαρτιας απολαυσιν, μειζονα πλουτον ηγησαμενος των εν
Αιγυπτωι θησαυρων 56.197 τον ονειδισμον του Χριστου. Και εθετο ∆ανιηλ εν τηι
καρδιαι αυτου μη αλισγηθηναι εν τηι τρα πεζηι του βασιλεως, και εν τωι οινωι του
ποτου αυτου, και ηξιωσε τον αρχιευνουχον, οπως μη αλισγηθηι. Και εδωκεν ο Θεος
τον ∆ανιηλ εις ελεον και εις οικτιρμον ενωπιον του αρχιευνου χου. Ὅρα τουτον
αρχοντα των αγαθων. Ουτως αυ τοθεν ενεφαινεν, οτι μεγας τις ην και θαυμαστος.
Τουτον γαρ τωι βελτιονι, καλει ονοματι. Ἐν οις δε δυνατον ην, τον νομον
εφυλαττεν. Τις αν ετερος, ειπε μοι, μιασμα ειναι ενομισε την τραπεζαν την
βασιλικην; Ὅρα αυτον εκ προοιμιων ευθεως ενδεικνυμενον την φιλοσοφιαν. Και
ηξιωσε, φησι, τον αρχιευνουχον, οπως μη αλισγηθηι. Ὅρα πως εστιν αφιλοτιμος. Ουκ
ειπεν, οτι Την ψυχην μου δωσω, αλλ' ηξιωσεν, ει δυνατον, λαθειν. Τινος ενεκεν
φιλοτιμουμαι; φησι. Ἀλλ' ουχ ο Ἰωσηφ ουτως, ουδε Μωυσης. Τι ουν; εκεινων
καταγνωσομεθα; Μη γε νοιτο· ου γαρ ᾔδεσαν ο τι ποτε ην. Ουπω γαρ ην κατα τον
νομον παραιτησις των βρωματων. Ὅρα αυτον και ελεγχοντα και φιλοσοφουντα, και
εν τοις σμικροις ενδεικνυμενον την φιλοσοφιαν. Και οπερ ελεγον οι αποστολοι,
Ταυτα εδει προσω ποιησαι, κακεινα μη αφειναι. Ταυτα δε επραττεν, ουκ επειδη
ειδωλοθυτα ην, αλλ' επειδη κεκωλυμενα υπο του νο μου ην. Πως ουν επεισεν; Ὅρα
πως ευθεως ελυσε σοι την αποριαν. Ἔδωκε, φησι, ο Θεος τον ∆ανιηλ εις ελεον και
εις οικτιρμον ενωπιον του αρχιευ νουχου. Τουτο και επι του Ἰωσηφ γεγονεν· κακει
ηλεηθη Ἰωσηφ και χαριν ευρεν επι του αρχιμαγει ρου· πλην αμφοτεροι δουλοι, και
εν οικειαις [f. οι κιαις] βαρβαρικαις. Και γαρ ην οντως ικανα εκλυ σαι τον θυμον του
βασιλεως τα ειρημενα. Τι λε γεις; εναγη την τραπεζαν ονομαζεις ειναι την δε
σποτικην; καθαρωτερος ημιν αυτος ανεφανης; ουκ οιδας, οτι δια τουτο και γλωτταν
και γραμματα με μαθηκατε Χαλδαικα, ινα προς την ημετεραν μετα στητε ταξιν;
Ποθεν δ' ολως αυτον ηιδεσθη ο ευνουχος; Το παιδιον ευκαταφρονητον ην,
αιχμαλωτον. Ει γαρ και αιδεσιμος ην, αλλ' ο κινδυνος ουκ εια αιδεσιμον αυτον
φανηναι. ∆ια γαρ τουτο ειπων, οτι Ἔδωκεν αυτον εις ελεον, λεγει τα ρηματα του
ευνουχου και τον παλιν φοβον. Πως; Ουκ ην δυνατον, αλλα κεκωλυμενον, ει μη
ανωθεν χαρις παντα ωικονομει. Και ειπε ∆ανιηλ προς Ἀμελασαρ, ον κατεστησεν ο
αρχιευνουχος επι ∆ανιηλ, Ἀνανιαν, Ἀζαριαν, και Μισαηλ· Πειρασον δη τους δουλους
σου 56.198 ημερας δεκα, και δοτωσαν ημιν απο των σπερ ματων της γης, και
φαγομεθα, και υδωρ πιο μεθα· και οφθητωσαν ενωπιον σου αι ιδεαι ημων, και αι
ιδεαι των παιδαριων των εσθιοντων την τραπεζαν του βασιλεως· και ως εαν ιδηις,
ποιησον μετα των παιδων σου. Και εισηκουσεν αυτον, και επειρασεν αυτους ημερας
δεκα. Και μετα το τελος των δεκα ημερων ωραθησαν αι ιδεαι αυτων αγαθαι, και
αυτοι ισχυροι ταις σαρξιν υπερ τα παιδαρια τα εσθιοντα την τραπε ζαν του βασιλεως.
Πολλη η παῤρησια, μεγι στη η προθυμια, πολλη η συνεσις, μεγαλη η πιστις. Πειρασον
τους παιδας σου ημερας δεκα. Ειτα ινα μη νομισηις της φυσεως των σπερματων ειναι
το φαιδρον του προσωπου, ορα δη υδωρ το μη τρεφον. Και ουχ απλως ευπαθεις
εφανησαν, αλλα και των απολαυοντων της τραπεζης της βασιλικης ευπαθεστε ροι.
Ὅτι δε κρεα και οινος παντων μαλλον τρεφειν ειωθε, παντι δηλον εστι. Ὅρα εκ
προοιμιων ευθεως την επανθουσαν χαριν εκ της προαιρεσεως των παι δων, [και] εκ
της χαριτος του Θεου. Ἡ μεν γαρ προαιρεσις εκ του μη θελησαι, η δε χαρις εκ του
δυνηθηναι. Και οφθητωσαν, φησι, ενωπιον σου. Σοι την κρισιν επιτρεπομεν. Κουφη
δε και ευμαρης η χαρις· δια των πραγματων πιστωθητι. Ἐγω μεν γαρ οιδα σαφως·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

και προ του τελους ουκ αποφαινο μαι, δια σε. Ὅρα πως και τους οικετας επαιδευσεν
ευθεως, και εδιδαξεν, οτι φιλοθεος τις εστιν. Και ουχ απλως, Μεθ' ημων, φησι,
ποιησον, αλλα, Μετα των παιδων σου· και αρχομενος ουτως ελεγε· Πειρασον τους
παιδας σου. Ου παρηιτουντο τας ανθρωπινας τιμας, ενθα την ευσεβειαν ουδεν
εβλαπτεν, επιδει ξασθαι· επει και Παυλος αυτο ποιει. Ἀπολογιας αρχο μενος, εξ
εγκωμιων του δικαζοντος αρχεται ουτω λεγων· Πολλης ειρηνης τυγχανοντες δια
σου· και πολιτικοις κεχρηται πραγμασι. Και προφητευων δε ο Ναθαν προσκυνει τον
∆αυιδ, και ο Ἰακωβ τον Φαραω, και ο Ἀβρααμ τους συνοικους. Και ουτος αυτος, Εις
τον αιωνα, φησι, ζηθι. Ὅρα ρημα κολα κειας γεμον. Ἀλλ' ουκ αν ειποιμι τουτο
κολακειαν, αλλα συνεσιν και σοφιαν. Ουτω και Παυλος φησι· Ἐν σοφιαι περιπατειτε
προς τους εξω, τον καιρον εξαγοραζομενοι. Ουτω και ο Χριστος εδιδασκεν· Ἀποδοτε
τα Καισαρος Καισαρι, και τα του Θεου τωι Θεωι. Τι ουν; τα σπερματα μιαρα ουκ ην; Ου
δαμως, ουδε το υδωρ. Και τουτο διετελεσαν ετη τρια ποιουντες. Και μετα το τελος,
φησι, των ημερων, ων ειπεν ο βασιλευς, εισαγαγειν αυτους, εισ ηγαγεν αυτους ο
αρχιευνουχος προς Ναβουχοδο νοσορ. Και ουχ ευρεθησαν εκ παντων αυτων ομοιοι
∆ανιηλ, και Ἀνανιαι, και Μισαηλ, και 56.199 Ἀζαριαι. Και εστησαν ενωπιον του
βασιλεως· και εν παντι ρηματι σοφιας και επιστημης, εν οις εζητησε παρ' αυτων ο
βασιλευς, ευρεν αυτους δεκαπλασιονας υπερ παντας τους επαοιδους, και τους
μαγους, τους οντας εν πασηι τηι βασι λειαι αυτου. Και μετα το τελος των ημερων,
φησι, ωραθησαν αι ιδεαι αυτων αγαθαι, και εις καλλος και ευεξιαν επεδωκαν. Ὅρα
παρα φυσιν τα πρα γματα· ορα παρανοιγοντα τον ∆ημιουργον την ενερ γειαν την
αυτου. Καθαπερ γαρ πλαστογραφος εκεινος αν μαλιστα φανειη, ο μη μονον
αναχωνευσαι τον χαλκον δυναμενος και διαπλασαι, αλλα και του του ουχ ηττον ο
γενομενον ηδη τον ανδριαντα διορ θωσαι δυναμενος· ουτω και επι του Θεου και των
παιδων εκεινων ιδοι τις αν. Του γαρ απο γης ανθρω πον ποιησαι το μετα τοιαυτης
τροφης ευπαθη δειξαι τα σωματα ουχ ηττον εις δημιουργιας λογον τεκμη ριον ην.
Ποθεν η ευχροια; ποθεν το ανθος αποστιλβον; ποθεν η ισχυς; Ἴστε δε οτι και
καθαιρει ισχυν η υδροποσια, και φαγησις σπερματων. Ουδε γαρ αρτον ηνειχετο
φαγειν. Ουκ ολιγον δε το μεσον του κατειρ γασμενου σιτου και ανεργαστου. Ου γαρ
εκ του φα γειν μονον γινεται η ισχυς, αλλα και εκ του πεφθηναι τα διδομενα· ταυτα
δε πεφθηναι ουκ ην κατα την φυσιν. Ὅρα τα σημεια ταυτα ουκ εκ φιλοτιμιας των
αιτουντων λαμβανοντα την αρχην, αλλα απο χρειας αναγκαιας εχοντα την
υποθεσιν. Ου γαρ απλως ουδε νος προκειμενου επεπηδησε τηι πειραι, αλλα αναγκης
αυτον επι τουτο καλουσης. Ουτω και ποῤρω φιλοτι μιας ην των παιδων η ψυχη.
Καιτοι γε τις τοσαυτην εχων πιστιν, και εν μεσοις βαρβαροις ων, ουκ αν ηθελησεν
επιδειξασθαι τοις κρατουσι την ευνοιαν, ην ο Θεος εχει περι αυτους; Ἀλλ' ουχ ουτοι.
Ὅρα και επι των ελεγχοντων πρεσβυτερων παλιν, πως εξ αναγκης ερχεται.

ΚΕΦΑL. Βʹ.
Ἐν τωι ετει δευτερωι της βασιλειας Ναβουχοδονοσορ, ενυπνιασθη
Ναβουχοδονοσορ ενυπνιον, και εξεστη το πνευμα αυτου, και ο υπνος αυτου εγενετο
εξ αυτου. Και μην δωδεκατον τουτο εστιν ετος. Ει γαρ τρια ετη μετα το αλωναι την
πολιν ην, εκεινη δε εννατωι εαλω, δωδεκατον τουτο εστιν ετος. Τινες φασιν οτι τωι
αυτωι σημειωι παρ' Ἑβραιοις και ουτος κακεινος ο αριθμος γινεται. Ἡ και σφαλμα
γραφικον εστιν, η δευτερωι ετει παραστηναι τους 56.200 παιδας. Ἀλλ' ουκ αν εχοι
λογον. Πραγμα δε συμβαι νει απορωτερον. Ποιον δε τουτο; Το μη ειδεναι τι ποτε εστι
το ενυπνιον. Και σαφως τουτο γινεται. Ει γαρ μη τουτο εγενετο, ουκ αν εφανη η
σοφια του ∆ανιηl. Ὁρωμεν γαρ οτι και εκληθη αν, και ειπε το μελλον· ελεγον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κακεινοι. Της εκβασεως ουκ ουσης τις αληθης και ο ψευδης; Και τουτο εφ' ετερων
γυμναζειν χρη. Αυτο δε τουτο το ενυπνιον παραγεσθω εις μεσον· λεγετω απερ ο
∆ανιηλ ειπε, λεγετωσαν ταναντια κακεινοι. Ποθεν δηλον οτι ψευδεται, η αλη θευει;
Ἤδη ουν διδωσι την δοκιμην. Ἐπι δε του Ἰωσηφ ουχ ουτω γεγονεν, αλλα λεγει το
οναρ εκει νος· εγγυς γαρ ην ο καιρος. Ἄξιον δε θαυμασαι, πως εν Αιγυπτωι ουκ
ηθελησαν τι πλασαι οι σοφοι Αιγυπτιων εκ του ακινδυνου, αλλ' εφασαν απορειν. Ει
δε ονειρους ουκ ισασι διακριναι, που αλλαχου πιστευτεον αυτοις; Ἄλλως δε ουκ εδει
εκει τουτο γε νεσθαι· επι δε της προφητειας του Ἰωσηφ φανερως εγενετο, και
μαλιστα επι των ευνουχων. Ὅρα δε τουτους μη καλουντας τον ∆ανιηλ, αλλ'
αιρουμενους αποθανειν μαλλον, η εκεινον ιδειν ευδοκιμουντα. Ἆρα δια τουτο μονον
εφανη το οναρ, ινα ο ∆ανιηλ θαυ μασθηι; Ουκ εγωγε ειποιμι αν. Ἐπει και ει τουτο ην
μονον, μεγα ην το κατορθωμα και θαυμαστον, θεογνωσιαν γενεσθαι τοσαυτην. Πλην
ου τουτο μονον εστιν. Ἀλλα τι; Ὥστε και τουτον σωφρονισθηναι μανθανοντα, οτι ου
δια παντος το γενος αυτου κρα τησει (ει γαρ και τουτων ειρημενων της αλαζονειας
ου καθυφηκε, πολλωι μαλλον ει μη ταυτα ειρητο)· ωστε τον Θεον επιγνωναι Κυριον
οντα του παντος. Ἐπειδη γαρ περι ονειρους μαλλον ειχον, δια τουτο ταυτα
γεγενηται. Ἐντευθεν αυτους πειθει περι των μελλοντων, και επειδη τουτωι μαλιστα
τους θεους ετιμων, τωι προοραιν τα μελλοντα. Και γαρ πασα η μαγγανεια αυτοις περι
τουτο ην. Και το δογμα εξηλθε, και οι σοφοι απεκτεινοντο· και εζητη σαν τον ∆ανιηλ
και τους φιλους αυτου αποκτει ναι. Και τοτε ∆ανιηλ απεκριθη βουλην και γνω μην
τωι Ἀριωχ τωι αρχιμαγειρωι του βασιλεως, ος εξηλθε ανελειν τους σοφους
Βαβυλωνος. Και επυνθανετο αυτου λεγων· Ἄρχων του βασιλεως, περι τινος εξηλθεν
η γνωμη η αναιδης αυτη εκ προσωπου του βασιλεως; Ειδες παῤρησιαν; ειδες
ανδρειαν; προς τον ανελειν κυριον οια φησι; Και υπερ των αλλων αλγει. Ουκ εχει
λογον, φησι, ουδε προφασιν, ουδε χρωμα επικειται τωι προσταγματι· 56.201 αναιδεις
γαρ τουτους καλουμεν. Ἐγνωρισε δε ο Ἀριωχ τωι ∆ανιηλ το ρημα. Και ∆ανιηλ
εξηλθε, και ηξιωσε τον βασιλεα οπως χρονον αυτωι δωι, και την συγκρισιν του
ενυπνιου απαγγειληι τωι βασιλει. Θαυμασον πως επετρεψεν εκεινος. Ὅρα πανταχου
παντας πειθομενους αυτωι. Ὅθεν πως υπωπτευσεν αληθη λεγειν αυτον; πως ουκ
ειπεν, παντες ηλεγχθησαν, ωμολογησαν μη ειναι ανθρω πινης φυσεως τουτο· και συ
βαρβαρος ων ποθεν οιει περιγενεσθαι; Ἀλλ' οταν ο Θεος οικονομηι και
προκατασκευαζηι τα πραγματα, μηδεν απορει. Ἄλλως δε και ακινδυνον ην επ' αυτον
υστερον ελθειν. Τινος ενεκεν ουκ ευθεως αυτωι ο Θεος απεκαλυψε; Πρωτον μεν ωστε
καταδηλον γενεσθαι το πραγμα, ωστε αυτους εν χρειαι καταστηναι πολληι. Ει γαρ και
προφητης ην, ομως ηγνοησε. Παλιν σοι δια δικαιων απολογειται, δεικνυς οτι
εκεινοις ουκ εδωκε μελ λουσι κινδυνευειν χωρις ευχης καρτερικης, πολλωι μαλλον
σοι ου δωσει. ∆ια τουτο πανταχου τας ευχας αιτει ο Παυλος, Τηι προσευχηι
προσκαρτερουντες, γραφων. Ου γαρ αρκει βιος καθαρος, εαν [μη] και ευχη προσηι.
Ὅρα παλιν την πιστιν αυτου την πολλην. ∆ευτερος ουτος αθλος· και παλιν ο ∆ανιηλ
ηγειται του πραγματος, και χρονον αιτει παρεσκευασμενον προς πολλην καρτεριαν
και ευχην. Ὥστε ουκ ηξιου ευθεως ακουεσθαι· εδωκεν εκεινος την χαριν, ανεκοι
νωσατο τοις φιλοις. Τοτε τωι ∆ανιηλ μυστηριον απεκαλυφθη εν οραματι νυκτος. Και
ευλογησε τον Θεον του ουρανου ∆ανιηλ, και ειπεν· Ειη το ονομα του Θεου
ευλογημενον απο του αιωνος, και εως του αιωνος, οτι η σοφια και η συνεσις και η
ισχυς αυτου εστι. Και αυτος αλλοιοι χρο νους και καιρους, καθισται βασιλεις και
μεθισται, διδους σοφιαν τοις σοφοις, και φρονησιν τοις αιτουσι συνεσιν. Αυτος
αποκαλυπτει βαθεα και αποκρυφα, γινωσκων τα εν τωι σκοτει· και το φως μετ' αυτου
εστι. Σοι, ο Θεος των πατερων μου, εξομολογουμαι, και αινω, οτι σοφιαν και συν
εσιν εδωκας μοι, και νυν εγνωρισας μοι α ηξιω σαμεν παρα σου. Ουδεπω φανερως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αυτωι απεκα λυφθη, αλλ' ετι εν οραματι· προγυμναζεται γαρ ο προφητης. Ὅρα δε
αυτου την παῤρησιαν. Τις η γνω μη, φησι, η αναιδης αυτη; Ἔμοιγε δοκει και προ της
ευρησεως κεκωλυκεναι τον αρχιμαγειρον της σφαγης, τωι τε κατηγορησαι της
εγχειρησεως, τωι τε υποσχεσθαι λυσιν ευρειν του δεινου. Τι ουν απεκα λυφθη τωι
∆ανιηλ; Ἔστι γαρ και εν αγιοις υπεροχη· διο και αυτος προτιμαται. Και πως ειδεν; Ἐν
ορα ματι, φησι, ου κατα ανθρωπινην σοφιαν. Και καλως μυστηριον αυτο καλει, ο
πασιν ηγνοητο. Και ευλο γησε τον Θεον του ουρανου. Τον παντοκρατορα φησι·
τουτεστι, τον και εκει εν τηι βαρβαρων χωραι δυνα μενον. Ουδαμου θυσια, και ναος,
και θυσιαστηριον, αλλα προαιρεσις αγαθη· και παντα ηνυετο. Ὅρα, μετα το λαβειν
την αιτησιν, ου προτερον εδραμεν επι την αυλην του βασιλεως, εως ου τωι δεδωκοτι
χα ριν ωμολογησε την μεγιστην· ου καθαπερ ημεις 56.202 πολλακις υπο της χαρας
των κατορθουμενων και επιλανθανομεθα της ευγνωμοσυνης. Ἀλλ' ουτος ουχ
ουτως· αλλα ευλογησε τον Θεον, και ειπεν· Ειη το ονομα του Θεου ευλογημενον απο
του αιωνος, και εως του αιωνος. Ἡμεις μεν γαρ, φησι, προσκαιροι και ολιγοχρονιοι,
ου μη υπερ του χρονου τουτου την ευλογιαν αναπεμπομεν, αλλ' υπερ παντος· ουχ
υπερ ου ζωμεν, αλλα και υπερ τουτου μεν, και υπερ του προ τουτου, και υπερ του
μελλοντος. Ἀει αυτον ευλογεισθαι χρη, και φαινοντα και μη φαινοντα. ∆ια παντος
γαρ η προνοια αυτου τεταται. Ὅρα πως δια της ευχαριστιας εμφαινει και την γνωσιν
των ονειρατων. Ὅτι η σοφια, και η συνεσις, και η ισχυς αυτου εστι· τουτεστι, το
ειδεναι τα παντα, και προγινωσκειν. Ἐνταυθα γαρ τουτο φησι· αυτος οιδε τα παντα,
ουδεν αγνοει. Τι ουν; Τουτο μονον; προγνωσιν εχει μονον; Και ουκ ειπεν, εχει, αλλ',
Αυτου εστι, το φυσικον ημιν αγαθον παραστησαι βουλομενος, οτι εκ φυσεως ταυτα
αυτωι προσεστιν. Τι ουν; προοιδε μονον, ουχι δε και ποιει; Ναι, και ποιει. Ἀλλοιοι και
ρους και χρονους. Ουχι τας τροπας λεγων, αλλα τας των πραγματων μεταβολας.
Καθισται βασιλεις, και μεθισται. Ὅτι μεταβολας εργαζεται. Ἆρ' ουν τουτο μονον, οτι
προοιδε και ποιει; ουχι και αλλο μεγιστον, οτι και ετεροις μεταδιδωσι τουτου του
ειδεναι; ∆ιδους σοφιαν τοις σοφοις· ουχι προ τουτου ουσι σοφοις, αλλα τοις λαβειν.
Ει τις σοφος μη παρ' εκεινου την σοφιαν εχει, ου σοφος. Μη νομισατε τεχνην ειναι
της Χαλδαικης. Και φρονησιν, φησι, τοις αιτουσι συν εσιν. Ειτα ιδωμεν ποτερον εξ
επιστημης αυτωι προσ γεγονεν, η κατα φυσιν. Και γαρ και τουτο λεγει· Αυτος
αποκαλυπτει βαθεα και αποκρυφα· ουκ ειπεν, ευρισκει, αλλα, Ἀποκαλυπτει ετεροις
βαθεα ημιν οντα και αποκρυφα, τα εκ μακρου του χρονου αφεστωτα και
κεκρυμμενα. Γινωσκων τα εν τωι σκοτει· και το φως μετ' αυτου εστιν. Ὅρα τι φησι.
Ὥσπερ ο ∆αυιδ λεγει· Ὡς το σκοτος αυτης, ουτω και το φως αυτης. Το πολυ της
γνωσεως λε γει, ητοι καν αδηλα ηι, αυτωι σκοτος ουκ εστιν, η οτι φως αυτων εστι.
Πως γινωσκει τα εν τωι σκοτει; Ὡσανει φως εχων μεθ' εαυτου. Μετ' αυτου εστιν αει.
Ἀνθρωπινως λεγει. Ὥσπερ ουδεν εστιν εν σκοτει τωι λυχνον απτοντι, ουτως ουδε τωι
Θεωι· μαλλον δε, ει τι πλεον, ωσπερ τωι το φως εχοντι εν οφθαλμοις, τωι αει
περιφεροντι αυτο φως εστι. Σοι, ο Θεος πατερων μου, φησι, εξομολογουμαι, και
αινω, οτι σοφιαν και συνεσιν εδωκας μοι. Ευκαιρως των πατερων εμνη σθη νυν, δι'
εκεινων αυτον δυσωπησαι βουλομενος, καθαπερ ει τις τινα εραστην σφοδρον των
ερω μενων αναμνησειεν. Ἐξομολογουμαι, φησι, ευχα ριστω, και αινω, οτι σοφιαν
και συνεσιν εδω κας μοι. Την προτεραν φησι. Και νυν εγνωρισας μοι α ηξιωσαμεν
παρα σου. Ἴσως εικος αυτον 56.203 και αλλα αξιωσαι, ωστε και την συγκρισιν αυτωι
γνωρισαι. Ὅτι το οραμα του βασιλεως, φησι, εγνωρισας μοι. Και ευθεως ηλθε ∆ανιηλ
προς Ἀριωχ, ον κατεστησε, φησι, ο βασιλευς απολε σαι τους σοφους Βαβυλωνος, και
ειπεν αυτωι· Τους σοφους Βαβυλωνος μη απολεσηις· εισαγαγε δε με ενωπιον του
βασιλεως, και απαγγελω τωι βασιλει την συγκρισιν του οραματος. Ἔδραμε προς
αυτον και φησι· Τους σοφους Βαβυλωνος μη απολεσηις. Τις αν εφροντισεν εκεινων;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Ὅρα το φιλανθρωπον και ημερον του προφητου. Ἀλλ' ουκ αν ηκουσθη, ει μη
κακεινο προσεθηκεν· Εισαγαγε με, φησι, και απαγγελω τωι βασιλει την συγκρισιν του
οραματος. Τοτε Ἀριωχ, φησιν, εισηγαγε τον ∆ανιηλ εν σπουδηι ενωπιον του
βασιλεως, και ειπεν αυτωι· Ευρηκα ανδρα εκ των υιων της αιχμαλωσιας της
Ἰουδαιας, οστις το συγκριμα αναγγελει τωι βασιλει. Ἀπο των υιων της αιχμα λωσιας,
φησιν, ευρηκα ανδρα. Ουκ ηισχυνθη το γενος. Ὅταν γαρ αναγκη επικειται μειζων,
ουδεν τουτων ζητειται, αλλ' ο τυφος ο εν ταις ευημεριαις απας καταστελλεται. Και
γαρ ο νοσων ουκ αν ποτε του ιατρου την ευγενειαν περιεργασαιτο, και αλλως
κινδυνευων ανθρωπος ουκ αν πολυπραγμονησειεν, ειτε ευπατριδης, ειτε ο τυχων
ειη ο μελλων αυτον εξαρ παζειν των κινδυνων, αλλ' εν μονον ζητει, την απαλ
λαγην. Τις ουκ αν αισχυνθηι, τις ουκ αν ερυθριασηι, ορων τους μεν εν τηι πατριδι
παντας αναιρουμενους, τους δε αιχμαλωτους φυσωμενους, και μεγα φρονουν τας;
Ουδεν τουτων, ουδεν αυτος ενενοησεν, αλλ' εν σπουδηι κακεινος εκαλεσε, και ουτος
ηρωτησεν, ουκετι μετα της αυτης απονοιας. Ἐπειδη γαρ ηλεγ χθη δια της πειρας
ανοητα [f. ανονητα] ο βασιλευς επιζητων, τι φησι; Και απεκριθη ο βασιλευς, και
ειπεν τωι ∆ανιηλ, ου το ονομα Βαλτασαρ· Ει δυνασαι μοι αναγγειλαι το ενυπνιον, ο
ειδον, και την συγκρισιν αυτου; Μετα πλειονος της επιεικειας διαλεγεται. Ουκ ειπεν·
Ἂν μη δυνηθηις, τα αυτα πεισηι. Τι ουν ο ∆ανιηλ; Και απεκριθη ∆ανιηλ ενωπιον του
βασιλεως, και ειπε· Το μυστηριον, ο ο βασιλευς επιζητει, ουκ εστι σοφων, μαγων,
επαοιδων, Γαζαρηνων δυναμις αναγγειλαι τωι βασιλει· αλλ' εστι Θεος εν ουρανωι
αποκαλυπτων μυστηρια, και εγνωρισε τωι βασιλει Ναβουχο δονοσορ α δει γενεσθαι
επ' εσχατων των ημερων. Ὅρα συνεσιν του προφητου. Ουκ ειπεν ευθεως· ∆υναμαι
απαγγειλαι σοι· αλλ' ο προ παντων εδει μαθειν τον βασιλεα, τουτο λεγει. Το
μυστηριον, φησι, ο ο βασιλευς επερωται, ουκ εστι σοφων, μαγων, επαοιδων,
Γαζαρηνων δυναμις αναγγειλαι τωι βασιλει· εστι Θεος εν ουρανωι αποκαλυπτων
μυστηρια. Ἀπολογειται υπερ των κακως αναιρε θεντων, δεικνυς ουκ αυτον οντα τον
λεγοντα. Ου δια τουτο, φησι, ειπον, οτι ουκ εστι μαγων τουτο, ινα εμαυτον εκεινων
λαμπροτερον δειξω, αλλ' ινα μαθηις, οτι ουδε εγω κατα ανθρωπινην λεγω φυσιν.
Ἀλλ' εστι Θεος εν ουρανωι. Ουκ εκει συγκλειων αυτον, αλλ' ως προς βαρβαρον τεως
διαλεγομενος, και της γης απαγων, ουχ ως οι υμετεροι οι περι γην στρεφο μενοι. Και
εγνωρισε τωι βασιλει Ναβουχοδονοσορ α δει γενεσθαι επ' εσχατων των χρονων.
Ὅρα, δι' αινιγματων λεγει, και το παν κεφαλαιον της οψεως 56.204 περιλαμβανει εν
τοις προοιμιοις, και ανιησιν αυτου την διανοιαν, ουδεν φορτικον, ουδε επαχθες
λεγων. Το ενυπνιον σου, φησι, και αι ορασεις της κεφα λης σου επι της κοιτης σου·
τουτεστιν, οι δια λογισμοι σου επι της κοιτης σου ανεβησαν, τι δει γενεσθαι μετα
ταυτα. Και ο αποκαλυπτων μυστηρια, εγνωρισε σοι α δει γενεσθαι. Κατα την των
πολλων υπονοιαν διαλεγεται, ως υπερ κεφαλης των ονειρων ισταμενων, η ως εκει
του λογιστικου οντος, η της κεφαλης, των οφθαλμων, ινα ειπηι· Συ παρεσχες αιτιαν.
Ουδε απλως ειπεν, οτι Ὁ Θεος σοι εφηνεν, αλλα, ∆ιελογιζου τι δει γενεσθαι μετα
ταυτα. Ἐπειδη γαρ της οικουμενης εκρατησεν, ελογιζετο αρα ει εις παντας αυτος
παραπεμψει την βασιλειαν, η τελευτησει. Ειωθε γαρ πως το μεγεθος της αρχης και
της φυσεως ημας εις ληθην αγειν, οτι θνητος εστι. Εικος ουν αυτον εις το πελαγος
εμπεσοντα των οι κειων κατορθωματων, μη σφοδρα πιστευειν οτι αποθα νειται.
Τουτο γουν και ετερος επαθε βασιλευς. ∆ιο και τις ελεγε προς αυτον, Συ δε
ανθρωπος ει, ου Θεος, προς τον Τυριον λεγων. Και ορα πως χωρις πληγης αυτον
ελεγχει. Ου γαρ ειπεν, οτι Τουτο υπωπτευσας, αλλα, Τι δει γενεσθαι μετα ταυτα.
Ταυτα ενενοεις και ελογιζου τι αρα εσται. Ἐπι της κοιτης σου. Ὅτε ουδεις ο
παρενοχλων, αλλ' εν ησυχιαι ην η ψυχη· οτε μαλιστα των λογισμων ο οχλος ημιν
επεισερχεται, τηι τε ησυχιαι και τηι αργιαι αποχρωμενος. ∆ια τουτο τοις πολλοις εθος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

τον καιρον εκεινον εις ευχην αναλι σκειν, ατε και σχολαζουσης της ψυχης, και
μεγαλης ουσης της βλαβης εαν ραιθυμησωμεν. Και ο αποκα λυπτων μυστηρια,
εγνωρισε σοι α δει γενεσθαι. Ὅρα, δευτερον ηδη του Θεου μεμνηται, και ουχ ως
ετυχεν, αλλ' εκει μεν φησι· Ὁ ων εν τωι ουρανωι· ενταυθα δε, Ὁ αποκαλυπτων
μυστηρια. Και εμοι δε ουκ εν σοφιαι τηι ουσηι εν εμοι παρα παντας τους ζωντας το
μυστηριον τουτο απεκαλυφθη, αλλ' ενεκεν του την συγκρισιν τωι βασιλει γνω ρισαι,
και ινα γνωις τους διαλογισμους της καρδιας σου. Μονονουχι λεγων· Ἡ αρχη της
ευρεσεως ου παρ' εμου, αλλ' ουδε αυτο τουτο παρ' ετερου μαθειν πλεον εχων των
αλλων. Ουδε γαρ επειδη σοφον ειδεν, τουτο εποιησεν. Ει γαρ και τουτων ειρημενων
παρ' αυτου, ως Θεον αυτον προσεκυνησε· τι, ει μη τουτο ην; Ἀλλα δια σε, φησιν. Ου
συ μοι χα ριν εχειν οφειλεις, αλλ' εγω σοι· ινα γαρ συ μαθηις, εμαθον εγω. Ὅρα πως
αυτον οικειοι προς τον Θεον, και το μελλον θαυμα περι αυτον εσεσθαι, και το
φιλτρον προλαβων ανατιθησι τωι Θεωι. Ὁ γαρ μαθων οτι τιμων αυτον ο Θεος τουτο
εποιησεν, ευδηλον οτι ωικειωθη αν αυτωι. Σε μαλλον ετιμησε, φησι, η εμε. Ειδες πως
αφιλοτιμος ο νεος, πως ου προτερον απτε ται των ρηματων, εως αν αποστησηι αυτον
του μεγα λην περι αυτου δοξαν εχειν; Πως ουν ουτος εθυρα δοξαν, ο και διδομενην
αυτην αποκρουομενος; Και ουκ ειπεν, Ἐπειδη σεβω τον Θεον, επειδη θεραπευω
αυτον μαλλον των αλλων, απεκαλυφθη εμοι, αλλ', Ὑπερ του σε μαθειν ο
χρησιμωτατον ην. Ἐκεινο γαρ και μη ειποντος, ηκολουθει τηι διανοιαι ακουοντων.
56.205 Συ βασιλευς εθεωρεις, και ιδου εικων μια, η εικων εκεινη μεγαλη, και η
προσοψις αυτης υπερφερης εστωσα προ προσωπου σου, και η ορασις αυτης φοβερα.
Εικων ης η κεφαλη χρυσιου καθαρου· αι χειρες αυτης και το στηθος και οι βραχιονες
αυτης αργυροι· η κοιλια αυτης και οι μηροι χαλκοι· αι κνημαι σιδηραι· οι ποδες
μερος μεν τι σιδηρουν, μερος δε τι οστρακινον. Ὅρα ποιας οψεως ηξιωθη
Ναβουχοδονοσορ. Ἐπειδη γαρ εμελλεν εις εθνη το κηρυγμα διαδιδοσθαι, προανα
κρουεται τουτο ανωθεν την εθνικην παραδοσιν· και εν εθνικηι τουτο οραται, του
ναου καταλυθεντος, των νομικων ανηιρημενων. Πλην δια Ἑβραιων ερμηνευε ται. Ει
γαρ και εις εθνικους εμελλε διαδιδοσθαι, αλλα δια Ἑβραιων ανδρων, των
αποστολων. Τουτο και επι του Κορνηλιου γεγονε. Προλαμβανει τα εθνη, και ουκ
ακολουθει. Ουτω και ενταυθα την εικονα πρωτος ειδεν ο Ναβουχοδονοσορ, την δε
γνωσιν πρωτος ειδε ∆ανιηl. Και ιν' ειδηις οτι και πρωτοι και υστεροι οι Ἰουδαιοι·
πρωτοι τα αγαθα ελαβον, αλλα ουκ ᾔδεισαν οπερ ελαβον, ινα ισον γενηται. Ουτω
κακει προ του βαπτισματος κατηξιωθησαν Πνευματος. Ουτω και επι Ἀβρααμ πρωτη
η πληθυς εκεινη των εθνων, υστερα δε η περιτομη· αλλα δια περιτομης η σωτη ρια.
Ειπον ταυτα μυριακις οι προφηται τοις Ἰου δαιοις, και ει μη πολλη παρ' υμιν η
νωθεια, καν εξεκαλυψα, που και ποτε. Ἐπειδη δε ου προσειχον, μεταβαινει εις τα
εθνη λοιπον. Ἀκουοντες εκεινοι τουτων των ρηματων, κατεπτυον· ο εθνικος
ακουσας προσεκυνησεν. Ὅρα και τα επι Χριστου διατυπου μενα. Ἡ Χανανιτις
προσκυνει· ουτοι ου ποιουσι τουτο, αλλ' ελαυνουσιν. Ουτω και ενταυθα εκεινοι
εδησαν τον Ἱερεμιαν, ουτος προσεκυνησε τον ∆ανιηl. Παλιν Ἰουδαιοι τους
αποστολους απελαυνουσιν, οι Ἕλληνες λεγουσιν, οτι Οι θεοι κατεβησαν προς ημας.
Ὅταν γαρ η κρισις χωρις παθους γινηται, αδεκαστος εστι και καθαρα. Ὁραις τους
τυπους λαμποντας; Ἐν Βαβυλωνι τα περι Χριστου ακουεται, και ακροατης ο
βαρβαρος γινεται, ινα μαθηις οτι ου μονον εθνικοι, αλλα και βαρβαροι ταυτα
ακουσονται, ωσπερ ο Παυλος φησι· Ὀφειλετης ειμι ευαγγε λισασθαι Ἕλλησι τε και
βαρβαροις. Και ινα μη απογνωις, τας ελπιδας υποτυπουται. Τι γαρ ουκ ην κω λυμα; Ὁ
τυφος ο βασιλικος, η φυσις αυτη η βαρβα ρικη, το ευτελες του λεγοντος· αιχμαλωτος
γαρ ην· η ηλικια· νεος γαρ· το της θρησκειας αλλοτριον. Ουκ ειπεν, Ἔδεισε προιδειν
τα σα, την αιχμαλωσιαν της πολεως· εκεινα ηγνοησας, και ταυτα προλεγεις; Ἅπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

λεγουσιν οι αγνωμονες· εδει τον Χριστον αναστησαι εαυτον. Αυτο το λεγομενον
καταλυσις της βασιλειας αυτου ην, και της οικουμενης απασης συντελεια. Και
επιστευσε Ναβουχοδονοσορ. Ου γαρ αν, ει μη επιστευσεν, εθυσε τωι ∆ανιηl. Πιστευει
Ναβουχοδονοσορ, τινες δε απιστουσι τουτο. ∆ια τουτο πολλαι προῤρησεις εγινοντο.
Ει μη εγενοντο εκειναι, μηδε ταυταις πιστευε. Ἵνα δε μη επι πλεον ασαφη ποιω τον
λογον, φερε τουτον υμιν ερμηνευσωμεν. Πεντε ειδεν υλας, χρυσον, αργυρον,
χαλκον, σιδηρον, οστρακον. Ειτα εικων πασα ο χρονος εστι, και η ακο λουθια του
χρονου. Και καλως ειπεν, Εικων. Εικονι γαρ εοικε τα ημετερα, εικονι αψυχωι. Και
καλως 56.206 εικων απο χρυσου. Καθαπερ γαρ ο χρυσος, καν λαμπρος ηι, απο γης
εστιν, ουτω και η φυσις η ημετερα, και τα πραγματα. Και ορα οτι κονις γινε ται, οπερ
ην προ τουτου. Καιτοι τουτο λιθος ουκ αν εργασαιτο. Συντριψαι μεν δυναται λιθος,
ουσιαν δε μεταβαλειν ου δυναται. Ἀλλα τουτο γεγονεν. Ειδες το μυστηριον της
αναστασεως. Και γαρ των σωματων ημιν προτερον στοιχειωθεντων, και προς την
αρχαιαν επανελθοντων φυσιν, την γην λεγω, τοτε η φθορα επεισερχεται. Ταυτα δε
παντα ο λιθος ποιει. Ὥστε οταν ιδηις την εικονα εκ διαφορων συγκειμενην υλων, και
την μεν κεφαλην αυτης λαμπραν, το δε στηθος φαυλοτερον, και την γαστερα
ατιμοτεραν, και τας κνημας ευτελεστερας, την διαφοραν ταυτην περι την οψιν
νομιζε. Μιας γαρ ουσιας τα παντα· και μαρτυ ρει το τελος, εις κονιν απαντα διαλυον.
Ου μικρα αυτη φιλοσοφια. Ἐννοησον γαρ την φιλοσοφιαν ταυ την και απο των
παροντων πραγματων, απο του κρατουντος καταγαγων τον βασιλευοντα, τον
υπαρχον, τον μετ' εκεινον, τον χαλκον, τους μετα ταυτα οστρακι νους, σιδηρους.
Ἀλλ' εαν εις την σορον ελθηις, καν μυριακις κακει βιαζωνται λαρνακα χρυσην
κατασκευα ζοντες, οψει την φυσιν αυτην. Παλιν νοει μοι τον πλουσιον, τον δεσμιον,
εκεινον τον πλουσιον, τον πε νητα μεχρι του οστρακου, και οψει παντα κονιν. Ἀλλ'
ορα. Ου προτερον εφανη παντα κονις οντα, εως ο λιθος κατεπεσεν. Ἐθεωρεις εως
απετμηθη λιθος απο του ορους ανευ χειρων, και επαταξε την εικονα, και τους ποδας
τους σιδηρους και οστρα κινους, και ελεπτυνεν αυτους εις τελος. Τοτε ελεπτυνθη εις
απαξ το οστρακον, ο σιδηρος, ο χαλκος, και εγενοντο ωσει κονιορτος απο αλωνος
θερινης· και εξηρεν αυτα το πληθος του πνευματος, και τοπος ουχ ευρεθη αυτοις. Ου
γαρ προτερον εφανη των πραγματων η φυσις, εως ο ηλιος της δικαιοσυνης
ανετειλεν, οτι ο χρυσος ου χρυσος. Ὅρα δε και εν αυτωι τουτωι ου μετα την
συντριβην, αλλ' ετι εστωτων αυτων, ουδεν δε τουτο εκεινου τιμιωτερον ον. Ὅρα και
τηι οψει, και τωι χρονωι, και τηι ποιοτητι ταυτα εκεινων βελτιω. ∆ια γαρ τουτο και
χρυσιον απο γης εποιησεν ο Θεος, ινα μηδεν μεγα περι αυτου φαντασθηις Τινος δε
ενεκεν την αυτου βασιλειαν καλει χρυσην, την δε των Περσων αργυραν, και την των
Μακεδονων χαλκην, και την των Ῥωμαιων σιδηραν και οστρακινην; Ὅρα καταλληλους τας υλας. Ὁ γαρ χρυσος πλουτου μεν εστι εμφαντικον, ασθενες δε, και προς
απατην και προς κοσμον μαλλον και φιλοτιμιαν επιτηδειος. Ουτω και εκεινη η
βασιλεια η του βαρβαρου. Πολυ παρ' αυτωι το χρυσιον ην και τοις βαρβαροις, επειδη
και εκει λεγονται ειναι υλαι μεταλλικαι. Και γαρ παρα των Σηρων πολυς ο πλουτος,
αλλ' αχρηστος. Κεφαλην δε επεχει, επειδη πρωτη εφανη. Ἡ δε Περσων ουχ ουτως
ευπορος, ωσπερ ουν ουδε Μακεδονων· η δε Ῥωμαιων χρησιμωτερα τε και
ισχυροτερα, υστερα μεν τοις χρονοις, διο και ποδων ταξιν επεχει. Ἔστι δε αυτης τα
μεν ασθενη, τα δε ισχυροτερα. Τοιουτο το αλλο κοτον των ανθρωπων. Και οταν
πληθυνθηι, φησιν, η ανομια, ψυγησεται η αγαπη των πολλων. 56.207 Ἀγαπης δε
ψυγομενης, αναγκη εχθρας ειναι και πολεμους· των επιβουλευοντων οντων και των
εχθρων, αναγκη συνειναι τους ανθρωπους αλληλοις, ωσπερ τωι σιδηρωι τον
οστρακον. Καθαπερ μεν εκεινα τηι φυσει διεστηκεν, και ουκ αν αλληλοις ομιλησειεν·
ουτω και ταυτα. Τουτο και οι προφηται και οι απο στολοι λεγουσι. ∆ιο και συντελεια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

λοιπον. Ὥσπερ γαρ επι του Νωε, της κακιας επιταθεισης, γεγονεν ο κατακλυσμος·
ουτω και νυν. Και καθαπερ σωμα καμνον, οταν προς τρυφην ελθηι, τοτε απολλυται·
ουτω και ο κοσμος. Ει γαρ οταν ωσι πεντε δικαιοι εν πολει, φειδεται της πολεως,
πολλωι μαλλον και επι του κοσμου, οταν ωσι και κατα αναλογιαν. Και ο λιθος ο
παταξας την εικονα εγενηθη εις ορος μεγα, και επληρωσεν πασαν την γην. Λιθος,
φησιν, επεσεν εξ ορους. Ὅρα ποτε. Ουχ ηνικα η χρυση, ουδε η αργυρα, ουδε η χαλκη,
αλλα ηνικα ο σιδηρος εφανη, Ἔπεσεν απο ορους, φησι· το υψη λον εμφαινων, Ἀπο
ορους, ειπεν. Ἀλλ' εμπροσθεν του βασιλεως εδειξεν, οτι περι των ανθρωπινων
πραγματων εστιν. Ὁ δε λιθος απο ορους επεσε, φησι. Το εκουσιον δεικνυσι, και ως
ουκ αναγκασθεις· ου γαρ ειπεν, εῤριφη, αλλ', Ἔπεσεν απο του ορους· και το
απροσδοκητον, και μηδενος ειδοτος. Και ετμηθη ανευ χειρων. Την κατα σαρκα
γεννησιν αινιττεται. Ειδεν ορος λεγειν και γυναικας, ως οταν λεγηι· Ἐκ του βοθυνου
ου ωρυχθητε. Και πολλαχου δε λιθος λεγεται δια το εδραιον. Ἐφ' ο δ' αν πεσηι,
λικμησει αυτον, φησι, ωσπερ κονιορτον απο αλωνος θερινης· το ανυποστατον
ενταυθα δη λων. Και εξηρεν αυτα πληθος του πνευματος, και τοπος ουχ ευρεθη
αυτοις. Ουτω γαρ λυονται αι βα σιλειαι ως μηδε γενομεναι. Και εγενετο ο λιθος εις
ορος μεγα. Τα αποστολικα ρηματα την οικουμενην επληρωσεν απασαν. Ποτε μεν ουν
ορος ο λιθος, ποτε δε ακρογωνιαιος, ποτε δε θεμελιος, ινα μαθηις οτι τα παντα
πληροι. ∆ια τουτο ορος, οτι τα παντα συνεχει· δια τουτο ακρογωνιαιος, οτι τα παντα
εν αυτωι συν εστηκε. ∆ια τουτο θεμελιος, και ριζα αμπελου. Ἐγω γαρ ειμι η αμπελος,
υμεις τα κληματα. Τουτο εστι το ενυπνιον, φησι, και την συγκρισιν αυτου ερου μεν
ενωπιον του βασιλεως. Συ βασιλευς βασι λεων. Σοι ο Θεος του ουρανου βασιλειαν
ισχυραν και κραταιαν και εντιμον εδωκεν εν παντι τοπωι, οπου κατοικουσιν οι υιοι
των ανθρωπων· θηρια τε αγρου, και πετεινα ουρανου εδωκεν εν τηι χειρι σου, και
κατεστησεν σε κυριον παντων. Ὅτε επ εδειξατο του Θεου την ισχυν, τοτε μετα
παῤρησιας αυτωι και το κηρυγμα κηρυττει. Και ορα μετα κολα κειας οσης ενιησι τον
λογον, και μετα τιμης. Συ 56.208 βασιλευς, φησι, βασιλεων. Σοι ο Θεος του ουρανου
βασιλειαν ισχυραν και κραταιαν και εντιμον εδω κεν εν παντι τοπωι, οπου
κατοικουσιν οι υιοι των ανθρωπων· θηρια τε αγρου, και πετεινα του ου ρανου
εδωκεν εν τηι χειρι σου. Ου των συγγενων ανθρωπων μονον, αλλα και της ερημου,
και των υπερ κεφαλης αρχεις. Ὅρα πως ενεδειξατο του Θεου την δωρεαν εκεινην
την εν αρχηι γενομενην· Και αρχετε των ιχθυων της θαλασσης, και των πετεινων του
ουρανου· ινα μαθηις οτι και της ερημου δημιουργος αυτος, οτι και θηριων ποιητης,
ουχι των ημερων μο νον. Και εν παντι τοπωι, οπου κατοικουσιν οι υιοι των
ανθρωπων, σοι εδωκε την βασιλειαν ο Θεος του ουρανου. Ουκετι φησι· Ἔστι Θεος εν
ουρανωι. Ὅρα πως κατα μικρον εισαγει το δογμα. Πρωτον ειπεν, οτι εκει οικει, ινα μη
περι την γην αυτον φαντασθηι. Ἐπειδη δε εδεξατο το δογμα εκεινο, παλιν αυτον
αφιστησι, και τουτο δεικνυς, οτι δημιουργος εστιν αυτου του ουρανου, και ∆εσποτης
και Κυριος, ουχι τοπον αυτον εχων, αλλ' εργον αυτου τουτο. Ει γαρ του ουρανου
Κυριος, δυναται δουναι σοι την γην. Αυτος ελαβε τον ουρανον, και σοι την γην εδω
κεν. Ὅπερ γαρ εστιν εκεινος εκει, τουτο συ επι της γης, παντων ανωτερος, παντων
αρχων, παντων κε φαλη. Και των επι της γης σοι πλεον εδωκεν, κεφα λην σε
ποιησας, και χρυσην δειξας σου την βασιλειαν, χρυσιου καθαρου. Συ ει η κεφαλη η
χρυση. Και οπισω σου αναστησεται βασιλεια ετερα ηττων σου, η εστιν αργυρος· και
βασιλεια τριτη, η εστιν ο χαλκος, η κυριευει (l. κυριευσει) πασης της γης. Τοιαυτη
γαρ η Μακεδονων εγενετο. Και βασιλεια τεταρτη, ητις εστιν ισχυρα ως ο σιδηρος.
Ὃν τροπον γαρ λεπτυνει ο σιδηρος και δαμαζει παντα, ουτω παντα λεπτυνει και
δαμασει. Και τεταρτη, φησιν, η Ῥωμαιων. Ου λεγει δε τα ονοματα. Τινος ενεκεν; η (f.
μη) γαρ αν σαφεστερον τον λογον εποιησεν, ωστε μη πολλους αφανισαι τα βιβλια.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Και οτι ειδες τους ποδας, και τους δακτυλους, μερος μεν τι οστρακινον, μερος δε τι
σιδηρουν, βασιλεια διηιρημενη εσται, και απο της ριζης της σιδηρας εσται εν αυτηι, ον
τροπον ειδες τον σι δηρον αναμεμιγμενον τωι οστρακωι τωι πηλινωι. Και οι δακτυλοι
των ποδων μερος μεν τι σιδη ρουν, μερος δε τι οστρακινον, μερος της βασι λειας
εσται ισχυρον, και απ' αυτης εσται συν τριβομενον. Και οτι ειδες τον σιδηρον
αναμεμιγμε νον τωι οστρακωι τωι πηλινωι, συμμιγεις εσονται εν σπερματι των
ανθρωπων, και ουκ εσονται προσ κολλωμενοι, καθως ο σιδηρος ουκ αναμιγνυται
μετα του οστρακου. Ποτε τουτο επι Ῥωμαιων γε γονεν; Ὁραις και βασιλειας
γενομενας τοιαυτας; Ουχι απο βασιλικου γενους απαντας, αλλως δε και απιστους (l.
απιστως) πολλους διακειμενους. Και εν ταις ημεραις των βασιλεων εκεινων
αναστησει ο Θεος του ουρανου βασιλειαν, ητις εις τους αιωνας ου διαφθαρησεται·
και η βασιλεια αυτου λαωι ετερωι ουχ υπολειφθησεται· λεπτυνει και λικμη σει πασας
τας βασιλειας· και αυτη αναστησεται 56.209 εις τους αιωνας. Ἄγε μοι τους Ἰουδαιους
ενταυθα. Τι αν ειποιεν περι της προφητειας ταυτης; Ου γαρ δη που περι ανθρωπινης
ταυτα θεμις ειπειν, οτι απειρος εσται η βασιλεια, αλλ' εικος ειναι τινα, περι ου ταυτα
λελεκται. Ει δε λεγοις, περι του Πατρος ειρησθαι, αλλ' ακουε τι φησι· Ἐν ταις
ημεραις των βασιλεων εκεινων, των Ῥωμαιων δηλονοτι. Ἄλλως δε ει λεγοιεν, Και
πως τον χρυσον συνετριψε, την Βαβυλωνιων βασιλειαν παλαι κατασκευασθεισαν;
πως δε τον αργυρον, την Περσων; πως δε τον χαλκον, την Μακεδονων; ταυτα γαρ
παλαι εγενετο, και τελος ελαβεν. Ἀλλα μη θαυμασηις, αγαπητε. Ει γαρ ο Παυλος ουκ
ετολμησε φανερως ειπειν, αλλ', Ἕως ου ο κατ εχων, φησι, εκ μεσου γενηται· πολλωι
μαλλον ο προφητης. Τι γαρ οφελος, ειπε μοι, απο του φανερως ειπειν εγινετο; Ει δε
λεγοιεν, Πως συνετριψε τον χαλκον, τον σιδηρον; τουτο κοινον εσται το ζητημα; και
γαρ επ' αυτων ομοιως διαπορησεται, πως τας ηδη σβεσθεισας βασιλειας καθαιρει;
Ἀλλα το καθαι ρειν ετερας, εν αις αι τοιαυται εισιν, εικοτως εμποιει. Ἄλλως δε
λανθανοντως τουτο ειργαζετο, και προ τουτου Θεος ων, και ου τοτε φανεις, ωστε
εικοτως αμφισβητοιτε. Ει δε βουλοιτο τις και εν τωι παροντι καιρωι λαμβανειν την
προφητειαν, ουκ αν αμαρτησε ται. Και γαρ και νυν συνετριψε τας βασιλειας, τον
τυφον Μακεδονων το κυρος. Ὅταν γαρ ιδηις μαρτυρας, ινα το προσταγμα εκεινου
πληρωθηι, τουτο ποιουντας, και πολλωι μαλλον τον θανατον υπομενον τας, οψει
αυτου την βασιλειαν, και πως την γην εν επλησεν. Ειδες προφητειας. Ει μη εξεβη τα
επ' εκει νων, μηδε τηι συντελειαι πιστευε. Ειτα επαγει· Ὃν τροπον ειδες, οτι απο
ορους ετμηθη λιθος ανευ χειρων, και ελεπτυνε το οστρακον, τον σιδηρον, τον
χαλκον, τον αργυρον, τον χρυσον, ο Θεος εγνωρισε τωι βασιλει α δει γενεσθαι μετα
ταυτα. Και αληθινον το ενυπνιον, και πιστη η συγκρισις αυτου. Ὅρα πως πιστουται
τα λεχθεντα, απο των φανερων τα αφανη, το μονονουχι λεγων, ειπων το ενυπνιον,
επιστευσε (l. πιστευε) τηι συγκρισει. Τι ουν ο βασιλευς; Τοτε, φησιν, ο βασιλευς
Ναβουχοδονο σορ επεσεν επι προσωπον σου (l. αυτου), και τωι ∆ανιηλ προσεκυνησεν,
και μαννα και ευωδιαν ειπεν σπεισαι αυτωι. Ευθεως ουτως επιστευθη. Και εικοτως
ειπε, μαννα και ευωδιαν σπεισαι αυτωι. Ειδες θαυμα μεγιστον. Ειδες πως εθος τοις
Ἕλλησιν απο ανθρωπων θεους ποιειν. Ὥστε οταν λεγωσι, Ποθεν η ειδωλολατρεια;
μανθανε την αρχην. Ουτω και τους αποστολους εξ ανθρωπων εποιουν θεους. Ουτω
και ο διαβολος εφιλονεικησε παρα την αρχην την ασεβειαν εισαγαγειν, λεγων·
Ἔσεσθε ως θεοι. Και επειδη τοτε ουκ ισχυσεν, υστερον επιχειρει, πανταχου φιλο
νεικων την πολυθεΐαν εισαγαγειν. Και αποκριθεις ο 56.210 βασιλευς ειπεν τωι
∆ανιηλ· Ἐπ' αληθειας οιδα οτι ο Θεος υμων αυτος εστι Θεος ζων, και Κυριος των
βασιλεων. Ἀπο τουτου μονου ουτως ευθεως επιστευσεν, οι δε Ἰουδαιοι μυρια
τοιαυτα ακουοντες ου προσειχον. Ὁραις πως σοι δεικνυσι των εθνων ευγνωμοσυνην;
Ἐπειδη γαρ ο καιρος παρεγενετο λοιπον, καθ' ον εδει το κηρυγμα εις εκεινους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

εξενεχθη ναι, προλαμβανων απολογειται δια των προγονων αυτων, οτι ου ματην,
ουδε απλως εκεινους τουτων προτιμαι.

ΚΕΦΑL. Γʹ.
Ἔτους οκτωκαιδεκατου Ναβουχοδονοσορ ο βα σιλευς εποιησεν εικονα
χρυσην. Ὕψος αυτης πηχεων εξηκοντα, και ευρος αυτης πηχεων εξ· εστησεν αυτην
εν πεδιωι ∆εηραι εν χωραι Βαβυλω νος. Και Ναβουχοδονοσορ απεστειλε εισαγαγειν
παντας τους υπατους, και στρατηγους, και το παρχας, ηγουμενους και τυραννους,
και τους επ' εξουσιων, και παντας τους αρχοντας των χωρων ελθειν εις τα εγκαινια
της εικονος, ης εστησε Ναβουχοδονοσορ ο βασιλευς. Ὅρα την αλη θειαν των
πραγματων λαμπουσαν· καιτοι τις ουκ αν αισχυνθηι τουτο αποκαλυψαι; Τι λεγεις; ο
προσκυνη σας, ο μαννα σπεισας, ο τον Θεον ουτω τιμων, και θαυμασας και
υπερεκπλαγεις, ουτος, ουδε μακρου παρελθοντος χρονου, ευθεως επι την προτεραν
επαν ερχεται πλανην; Καλως γε. Ου γαρ αυτον κατεπλη ξατε τοις σημειοις· αλλ'
ουδεν τουτων ενενοησαν, αλλ' εν μονον ορωσιν, οπως γυμνην την αληθειαν
παρακαταθωνται. Ἐπειδη γαρ την πολιν ειλε (τοτε γαρ αυτην ειλε, και αυτης
εκρατει), εστησε την ει κονα, ισως εις τυφον αρθεις. Τινες φασιν, οτι της εικονος
εκεινης μεμνημενος της εν τοις ονειροις αυτωι δειχθεισης· αλλοι δε λεγουσιν, οτι εις
θεους εαυτον αναγαγειν βουλομενος. Και γαρ ταυτην ειχον επιθυ μιαν οι παλαιοι,
ωστε νομιζεσθαι θεοι, καθαπερ ο διαβολος. Και ορα την εκβασιν. Ἀφεις ποιησαι εαυ
τον προσκυνεισθαι, την εικονα εποιησε προσκυνεισθαι, εκ πολλου του περιοντος
τουτο κατασκευασαι βουλο μενος, και τωι μεγεθει, και τωι του σωματος ογκωι
καταπληξαι θελων, και απο του τοπου παλιν. Ἐν τοπωι ∆εηραι, φησι. Ὕπιον [l.
υπτιον] ισως ην το πε διον. Εισιν ανδρες Ἰουδαιοι, ους κατεστησας επι τα εργα
Βαβυλωνος, Σεδραχ, Μισαχ, Ἀβδεναγω. Οι ανδρες εκεινοι ουχ υπηκουσαν, βασιλευ,
τωι δογματι σου, και τοις θεοις σου ου λατρευουσιν, και τηι εικονι τηι χρυσηι ηι εστησας
ου προσκυ νουσι. Τοτε Ναβουχοδονοσορ εν θυμωι και οργηι ειπεν αγαγειν τον
Σεδραχ, Μισαχ και Ἀβδεναγω. Πως ο ∆ανιηλ ενταυθα ου φαινεται; Ἐμοι δοκει,
φοβουμενος εκεινους μη καταγγειλαι αυτον, η τον βασιλεα αιδουμενον μη
αναγκασαι, ωστε μη εχειν κατηγορον φανερον. Τινες δε φασιν, επειδη Βαλτασαρ
εκαλειτο· το δε ονομα τουτο του ειδωλου του παρ' αυτοις ην. Ὁ Θεος ουν
ωικονομησε μη εμβληθηναι εις την καμινον, ωστε μη τηι προσηγοριαι την ισχυν
επιγραψαι, και διαφυγειν. Τι ουν οι τρεις παιδες; Μαλιστα μεν γαρ εμελλον και
αυτοι διελεγχειν το πραγμα. Πλην επι της προῤρησεως πως ουκ ωικονο μησε τουτο ο
Θεος; ∆ιεβαλλον αυτους οι Χαλδαιοι· πολλα γαρ η βασκανια ποιει. Ουκ εφερον τους
αιχμα λωτους κρατουντας αυτων ορωντες. Ἀλλ' ορα. Καθ 56.211 απερ επι του
∆ανιηλ, προτερον εμαθον αυτου τους τροπους και την επιεικειαν, και τοτε τα σημεια
εω ρων· ουτω και ενταυθα αγονται εις μεσον, και πρωτον αυτων την προαιρεσιν
απεγυμνωσεν ο Θεος· κακεινοι τε ουτω παρεσκευασμενοι ουκ επεπηδησαν εις το με
σον. Ἴστε δε οτι ανθρωπος της παρουσης ζωης απ εγνωκως, και ραιδιως φερων την
τελευτην, ουδεν παρ αιτησαιτο τολμησαι, και των σφοδρα δοκουντων τολμηρων
ειναι. Ἀλλ' ομως και ουτοι θανατου υπερορωντες επιεικεις ησαν, ουδεν απο της
ανδρειας εις θρασυτητα παραβλαβεντες, ουδε φιλοτιμιαι τουτο ποιουντες. Και οι
ανδρες εκεινοι οι τρεις, Σεδραχ, Μισαχ, Ἀβδεναγω, επεσον εις μεσον της καμινου του
πυρος της καιομενης, πεπεδημενοι. Και πε ριεπατουν εν μεσωι της φλογος,
υμνουντες τον Θεον, και ευλογουντες τον Κυριον. Ὅρα, ου θαυμαστον τουτο και
παραδοξον, το και περιπατειν και υμνειν, καθαπερ εν κολυμβηθραι υδατων; Καιτοι
ουδεν κωλυον ην εκει, επειπερ Θεος ηβουληθη. Τοιουτον ειναι εμοι δοκει κακεινο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

το πυρ, το τους εξω κατακαυσαν· και τουτο πυρ, κακεινο το πυρ· και ταυτα σωματα,
κακεινα τα σωματα· και των μεν ηψατο, των δε απεσχετο. Ειδες οσον αγαθον
προαιρεσις καλλιστη; εθαυμασας αυτων την προαι ρεσιν; Θαυμασον του ∆εσποτου
την ευνοιαν, και την τιμην, ην εις αυτους επεδειξατο. Τους δοξαζοντας με δοξασω,
φησι. Ειστηκει το θεατρον απαν. Ὑπερ την φυσιν εφθεγξαντο, υπερ την φυσιν
αυτους τιμαι. Ὅρα τα του ∆εσποτου δυναμενους τους οικετας. Τι θαυμαζεις, ει
βασιλεως καταγελωσιν, οταν αυτους τα στοιχεια αιδηται και θαυμαζηι; Ἐκκλησια γε
γονεν η καμινος. αυτωι ευκει τωι ουρανωι. Ἐνταυθα ηδη της αφθαρσιας πειραν
ελαβον. Ἐπει και παρα την αρχην παθητα τα σωματα ημων η αμαρτια πε ποιηκεν·
οταν γουν τα δικαια πραττηι, παλιν απαθη γινεται. Και περιεπατουν, φησι. Ἀλλ'
ιδωμεν τι φθεγγονται· της μυστικης ακουσωμεν φωνης μεθ' ησυ χιας πολλης. Ειδες
ατακτον φωνην και συγκεχυμενην της σαμβυκης, και του ψαλτηριου, και της
μουσικης; Ἄκουσον φωνης απο πυρος. Ου θαυμαστον εδοκει σοι το φωνην απο
πυρος φερεσθαι Θεου; Ἰδου και τοις δουλοις αυτου τουτο εχαρισατο. Ποιος αηρ
πληττομε νος την φωνην απετελει; Ουχι τουτο αει τοις μελ λουσι κατακαιεσθαι
παραινουσι, διανοιγειν τα στο ματα, ως ουδε μικρον δυναμενης της δυναμεως εν
απομειναι τωι σωματι λοιπον; Ὅρα συμφωνιαν μουσι κην, ωσπερ εξ ενος στοματος
παντας υμνουντας. Και συστας Ἀζαριας προσηυξατο ουτως· και ανοιξας το στομα
αυτου εν μεσωι του πυρος ειπεν. Ἵνα μη νομισηις, οτι υπερ των παροντων
ευχαριστουσι μο νον, υπερ της αιχμαλωσιας, και των δεινων εκεινων των
συμβεβηκοτων αυτοις παρακαλουσι τον Θεον. Ὅρα πως αρχονται. Ευλογητος ει,
Κυριε ο Θεος των πα τερων ημων, και αινετον και δεδοξασμενον το ονομα σου εις
τους αιωνας. Ὁ δε αγγελος Κυριου συγκατεβη τοις περι τον Ἀζαριαν εις την καμινον,
και εξετιναξε την φλογα του πυρος εκ της καμι 56.212 νου, και εποιησε το μεσον της
καμινου ως πνευμα δροσου διασυριζον· και ουχ ηψατο αυτων το καθ ολου το πυρ,
και ουκ ελυπησεν αυτους, και ου παρηνωχλησεν. Ουτως ουκ αυτοματως ταυτα
εγενετο. Και ου μονον ου κατεκαυθησαν, αλλ' ουδε παρηνωχλησεν αυτους το πυρ,
ουδε ελυπησεν, ουδε το τυχον οιον, ουδε θερμην ᾔσθοντο. ∆ια τουτο δε και επι
τοσουτον η φλοξ ανηλθεν, ωστε και τοις εξωθεν φαινεσθαι. Και η εμβαλλομενη δε
υλη ικανη η αυτους πιστωσασθαι, και το μη δια λειπειν, και το επι πολυ φαινεσθαι
καιομενην, και παντων εμπροσθεν τουτο γενεσθαι. Και Ναβουχοδο νοσορ ηκουσεν
υμνουντων αυτων, και εθαυμασε, και εξανεστη εν σπουδηι, και ειπε τοις μεγιστασιν
αυτου. Αυτο δε τουτο επηλθε ποθεν τωι Ναβουχοδο νοσορ ακουσαι; Ἄρα παντα τον
χρονον παρεκαθητο. ∆ια γαρ τουτο ευθεως ουκ ειασεν αυτον ακουσαι, ινα και ο
χρονος αυτος μαρτυρησηι τωι γενομενωι, οτι και πολυν διατριψαντες χρονον, ουδεν
επαθον δεινον. Ουχι ανδρας τρεις ενεβαλομεν εις μεσον του πυρος πε πεδημενους;
Και αποκριθεντες λεγουσι τωι βασι λει· Ἀληθως, βασιλευ. Και ειπεν ο βασιλευς· Ὧδε
εγω ορω ανδρας τεσσαρας λελυμενους, και περιπατουντας εν μεσωι του πυρος· και
διαφθορα ουκ εστιν εν αυτοις· και η ορασις του τεταρτου ομοια υιωι του Θεου. Ἀπο
της θυρας ειδεν τας οψεις. Τοτε προσηλθε Ναβουχοδονοσορ προς την θυραν της
καμινου του πυρος της καιομενης, και ειπεν· Σεδραχ, Μισαχ, Ἀβδεναγω, οι δουλοι
του Θεου του υψιστου, εξελθετε, και δευτε ωδε. Και εξηλ θον Σεδραχ, Μισαχ,
Ἀβδεναγω εκ μεσου του πυ ρος. ∆ια τι δ' ου προτερον εξηλθον εως εκαλεσεν αυ
τους; Και καλως προτερον ερωται τους αρχοντας, ινα τηι αποκρισει προκατασχεθεντες
μηδεν εναντιον απο κρινωνται, μηδε υπο του καιρου συναρπαγωσιν. Ὥσ περ τωι
Μωυσει ελεγεν ο Θεος· Τι τουτο εν τηι χειρι σου; ουτω και τουτους Ναβουχοδονοσορ
προκατα λαμβανει τηι ερωτησει. Ἰδου, φησιν, ορω ανδρας τεσσαρας λελυμενους, και
περιπατουντας εν μεσωι του πυρος· και διαφθορα ουκ εστιν εν αυτοις· και η ορασις
του τεταρτου ομοια υιωι Θεου. Πολυ καλλος ισως ενεφαινε. Ποθεν οιδας, ω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

Ναβουχοδονοσορ, υιον Θεου; Ὅρα τουτον προφητευοντα τον βαρβαρον απο της
οψεως μονης. Και προσηλθε, και εκαλεσεν αυτους· Σεδραχ, Μισαχ, Ἀβδεναγω, οι
δουλοι του Θεου του υψιστου, εξελθετε, και δευτε. Ὅρα. Ουκ εκελευσε σβεσθηναι
την καμινον, αλλα τι; Ἐκαλεσεν αυτους εξελθειν. Ειδες θαυμα μεγα και παρα δοξον.
Ὃ μαλιστα ᾔδει θεραπευσον, τουτο εκαλεσεν. Ουδεν ταυτης της ευγενειας ισον.
Ἄκουε γαρ του Θεου λεγοντος· Μωυσης ο θεραπων μου τετελευτηκε. Και Ἰσαακ,
φησι, ο δουλος σου. Ταυτηι οι αγγελοι τηι προσηγοριαι αγαλλονται, και τα Χερουβιμ,
και τα Σεραφιμ. Και ουχ ως αν τις φιλονεικος ποιη σειεν, αναπεμειναν (ι.
εναπεμειναν), αλλ' ευθεως υπηκουσαν· και συνηλθον απαντες ιδειν το θαυμα.

ΚΕΦΑL. ∆ʹ.
Ἐγω Ναβουχοδονοσορ ευθηνων ημην εν τωι οικωι μου, και ευθαλων επι του
θρονου μου, και 56.213 πιων εν τωι λαωι μου. Τινος ενεκεν ουτω τουτο ε γραψεν, και
ουχι εγραψεν· Ναβουχοδονοσορ ην ευθη νων, αλλ' ως εκ προσωπου εκεινου; Ἐμοι
δοκει ταυτα τα ρηματα αυτου ειναι του Ναβουχοδονοσορ. Ἐπειδη γαρ ανηνεγκεν απ'
εκεινης της πλανης, εν δημοσιοις αυτα κατεθετο γραμματα ισως. Αυτο ουν
συνταγμα, ωστε αξιοπιστον γενεσθαι, παραγει ο ∆α νιηl. Τηι γαρ των ανθρωπων
φυσει αυτος ο πεπονθως διαλεγεται. Και θεα μοι ποση παιδευσις γινεται κατα των
υπερηφανων. Ἀπο γαρ υπερηφανιας πεπονθεν απερ επαθεν, και δεικνυσι την αιτιαν
της υπερηφα νιας απο τε του τελους και της αρχης· εν μεν τωι τελει λεγων, Ὅτι
παντας τους υπερηφανους δυναται ταπεινωσαι· εν αρχηι δε και εκ προοιμιων την
αιτιαν της υπερηφανιας διδασκων. Ἐκει μεν γαρ, οτι δια τουτο εταπεινωθη,
εδηλωσεν· ενταυθα δε ποθεν τοι ουτο εγενετο, εκ του πολλης απολαυσαι ευπραγιας·
ωσπερ και ο ∆αυιδ λεγει· ∆ια τουτο εκρατησεν αυ των η υπερηφανια· ουτω δη και
ενταυθα πολλας τιθησιν ευπραγιας. Ἐν τηι αρχηι φησιν· Ευθηνων ημην εν τωι οικωι
μου, και ευθαλων επι του θρο νου μου, και πιων εν τωι λαωι μου. Ου γαρ εστι παντα
ομου συνδραμειν. Ἔνεστι κατα μεν την αρχην ευπραγειν, κατα δε την οικιαν
δυσπραγειν, καθαπερ ο Ἡρωδης· καθαπερ ο ∆αυΐδ· ενεστι παλιν τουναντιον εν μεν
τωι λαωι δυσπραγειν, απο δε της οικιας μηδεν πασχειν δεινον· ενεστιν εν μεν τηι πολει
ειρηνευειν, την δε αρχην ταραττεσθαι. Ἀλλ' ουτος παντοθεν ευπραγειν ειχεν· ουδεν
ην αυτον λυ πουν. Ὁραις ποσον κακον αδεια; Καθαπερ γαρ επι των σωματων, οταν
μη γινωνται οι κατα αναγκην μοχθοι και ασχολιαι, επιτηδευτους τινας επιχειρουσι
ποιειν, προς γυμνασιαν του σωματος· ουτω και ο Θεος ποιειν ειωθε, ωστε το ευτονον
περιελειν. Ἐνυπνιον ειδον, και εφοβερισεν με, και εταραχθην επι της κοιτης μου, και
αι ορασεις της κεφαλης μου συνεταραξαν με. Και παρ' εμου εξετεθη δογμα, ωστε
εισαγαγειν ενωπιον εμου παντας τους σοφους Βαβυλωνος, οπως την συγκρισιν του
ενυπνιου γνωρισωσι μοι. Ὅρα πως αυτον καταστειλαι βουλεται, ουχι τηι πειραι των
πραγμα των, αλλα τηι προῤρησει των συμβαινομενων· και οπως ην φοβερον το
ενυπνιον; Τινος ουν ενεκεν ουχι και νυν απεστη αυτου το πνευμα, ουδε ηγνοησε το
ενυπνιον, καθαπερ και προτερον; Ὅτι ικανην πειραν δεδωκοτος του ∆ανιηλ
προτερον, ηγουν εν τωι προ τουτου ενυπνιωι, ουδεμια λοιπον χρεια ην δευτεραν
προσενεχθηναι δοκιμασιαν. Παντα γαρ χρειας ενεκεν, ου φιλοτιμιας, ο Θεος
πραγματευεται. Ἄλλως δε και προς ελεγχον γινεται των μαγων. Ἵνα γαρ μη λεγωσι
παλιν· Ειπατω ο βασιλευς το ενυπνιον, και την 56.214 συγκρισιν αυτου
αναγγελουμεν ημεις· ελεγχον ται μηδε τουτο αυτο δυναμενοι, ου μονον εκεινο. Ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

ειχον λεγειν παλιν· Το ρημα, ο ο βασιλευς επερωται, βαρυ· και ουκ εστιν ανθρωπος,
ος δυνησεται διακριναι αυτο, αλλ' η θεοι, ων ουκ εστιν η κατοικια μετα πασης
σαρκος. Ἐμανθανεν εκ του των, οτι ουδε τα προτερα εκ της σοφιας ταυτης ειπεν ο
∆ανιηl. Ἔμαθεν οτι ουδε εν τοις εμπροσθεν χρονοις ελεγον τι υγιες, καθαπερ αυτος
φησιν, αλλ' η παν των εν ερημιαι των ελεγχοντων οντες. Ὅτε δε ηλθεν αυτοις
αποδειξις εξ Ἰουδαιας, ο ∆ανιηλ, ουκετι τολμωσιν ουδε πλαττεσθαι. Ὥστε
οικονομικως παλιν καλουνται ουτοι. Και γαρ αξιον θαυμασαι. τινος ενεκεν λαβων
πειραν της του ∆ανιηλ δυναμεως εν τοσουτοις, ου πρωτον αυτον εκαλεσεν. Ὁ Θεος
αυτος γαρ τουτο κατεσκευασεν, ωστε μετα την εκεινων ητταν φανηναι την νικην.
Ἐφοβερισεν με, φησι· και ουδε ουτως εγενετο βελτιων, αλλ' επ' αυτην ηθελησε την
πειραν ελθειν. Ουτως αναιτιος ο Θεος πανταχου. Και εισ επορευοντο οι επαοιδοι,
μαγοι, Γαζαρηνοι, Χαλ δαιοι· και το ενυπνιον ειπον ενωπιον αυτων· και την
συγκρισιν αυτου ουκ εγνωρισαν μοι, εως ου ετερος εισηλθε, ∆ανιηλ, ενωπιον μου,
ου το ονομα Βαλτασαρ κατα το ονομα του θεου μου, ος πνευμα Θεου εχει εν εαυτωι·
και το ενυπνιον ενωπιον αυτου ειπον. Ἕως ου ετερος, φησι, εισηλθεν ενωπιον μου.
Ὡς επιλαθομενος ουτω φησι. Και γαρ πολλα ετη παρεληλυθει, και ταχεως την
μνημην απεβαλεν, ατε εν τοσαυταις φροντισιν ων, και τοσαυτηι συζων τροφηι (l.
τρυφηι). Το ειπειν ετερον, σημειον εστι του σφοδρα αυτον αγνοειν. Κατα το ονομα,
φησι, του θεου μου. Ἦ τουτο βουλεται ειπειν, οτι ουτως ετιμησα ως και απο του θεου
τουτο ειπεν (f. ειπειν); Και γαρ εθος αυτοις επ' ονοματι των θεων τους παιδας
ονομαζειν· επειδη και εξ ανθρωπων εποιουν θεους. Ουτως ο οβελος, ουτω και ο
Βηλαιος εκληθη τις παρ' ημιν. Ἐπειδη γαρ ειδον οι δαιμονες ταυτηι τιμωμενους τους
ανθρωπους, και θεους καλου μενους, και αυτοι τουτο εζηλωσαν. Τινος ενεκεν φησι,
∆ανιηλ, ου το ονομα Βαλτασαρ; Ὅτι Θεου δυναμιν ειχε. Τουτο γαρ παρ' εκεινοις
μεγιστη τιμη. Και ηνειχετο ∆ανιηλ δι' εκεινους τουτο καλεισθαι· ουδα μου δε
ενταυθα, αυτου μνημονευων, Βαλτασαρ αυτον καλει· αλλα τι; Ἐγω ∆ανιηl. Ὅσης
ηξιωθη τιμης ο του βασιλεως υιος, τοσαυτης και ουτος, και προ της πειρας εδοξεν
ειναι θαυμαστος απ' αυτης της οψεως. Ου μην τηι εκεινου δυναμει, φησι, ελεγεν,
αλλα πνευμα Θεου αγιον ειχεν εν εαυτωι. Πνευμα ουχι τουτο, ο λεγομεν ημεις τον
Παρακλητον, αλλ' ως αν ειποι τις επιπνοιαν, ενθους ην. Βαλτασαρ, φησιν, ο αρχων
των επαοιδων. Πρωτος αυτων ην, 56.215 φησι. Ὅρα ποσα τεκμηρια του βελτιονα
αυτον ειναι. Βαλτασαρ ο αρχων των επαοιδων, ον εγνων, οτι πνευμα Θεου αγιον εν
σοι. Ὁ βελτιων, ο παν των κρειττων, ον εγω εγνωκα. Ἵνα γαρ μη παλιν εις αναγκην
καταστησηι του ειπειν· Και εγω δε ουκ εν σοφιαι τηι ουσηι εν εμοι· τουτωι μαλιστα
επισπα σασθαι αυτον προσεδοκησεν, και τουτο προ των αλ λων ειπεν. Μη γαρ,
επειδη αρχοντα ειπον επαοιδων, νομισηις δια τουτο με ειρηκεναι ως μαρτυρουντα αν
θρωπινηι σοφιαι ταυτα λεγεσθαι· αρχων μεν ει των επαοιδων· οιδα δε οτι υπο θειας
δυναμεως κινουμενος απαντα λεγεις· εγνων δια της πειρας των πραγματων. Και παν
μυστηριον, φησι, ουκ αδυνατει σοι. Τοιαυτα μεν τα θεια. Τα μεν γαρ ανθρωπινα
ατελη· τα δε του Θεου ουκετι. Ἄκουσον ουν την ορασιν του ενυπνιου μου, ου ειδον,
και την συγκρισιν αυτου ειπε μοι, και τας ορασεις της κεφαλης μου επι της κοιτης
μου. Τι ουν φησιν; Ἐθεωρουν, και ιδου δενδρον εν μεσωι της γης, και το υψος αυτου
πολυ. Ἐμεγαλυνθη το δενδρον και ισχυσε, και το υψος αυτου εφθασεν εως του
ουρανου, και το κυτος αυτου εις τα περατα πασης της γης, και τα φυλλα αυτου
ωραια, και ο καρπος αυτου πολυς, και τροφη παντων εν αυτωι, και υποκατω αυτου
κατεσκηνουν τα θηρια τα αγρια, και εν τοις κλαδοις αυτου κατυκουν τα ορνεα του
ου ρανου· εξ αυτου ετρεφετο πασα σαρξ. Τι βουλεται η οψις; Παλιν το προσκαιρον
δεικνυται των πραγμα των των ανθρωπινων. Τα πετεινα, φησι, και τα θη ρια εν
αυτωι σκιας απελαυον, και ᾤκουν· και τροφη αυτοις εκειθεν ην. Την αρχην αυτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

λεγει, πασαν επισχουσαν την οικουμενην. Προτερον μεν ουν δι' εικονος, νυν δε δια
δενδρου δεικνυται αυτωι τα πρα γματα. ∆ια τι γαρ μη επεμψε τον ∆ανιηλ ερουντα
ταυτα; Ὅτι ουτως αξιοπιστοτερος ο λογος εμελλεν εσεσθαι, και φοβερωτερος, υπ'
οψιν των πραγματων αγομενων, ινα μαθηις οτι ο αυξων τα φυτα, ουτος και την
βασιλειαν λανθανοντως, και ουκ ειδοτων ημων. Ἐθεωρουν εν οραματι της νυκτος
επι της κοιτης μου, και ιδου ειρ, και αγιος απ' ουρανου κατεβη εν ισχυι, και ουτως
ειπεν· Ἐκκοψατε το δενδρον, εκτιλατε τους κλαδους αυτου, και εκτιναξατε τα
φυλλα αυτου, και διασκορπισατε τον καρπον αυτου. Σαλευθητωσαν τα θηρια
υποκατωθεν αυ του, και τα ορνεα απο των κλαδων αυτου. Πλην την φυην των
ριζων αυτου εν τηι γηι εασατε· και εν δεσμωι σιδηρωι και χαλκωι, και εν τηι χλοηι τηι
56.216 εξω, και εν τηι δροσωι του ουρανου αυλισθησεται, και μετα των θηριων η μερις
αυτου εν τωι χορτωι της γης· η καρδια αυτου απο των ανθρωπων αλ λοιωθησεται, και
καρδια θηριου δοθησεται αυτωι, και επτα καιροι αλλαγησονται επ' αυτον. ∆ια
συγκριματος ειρ ο λογος, και ρημα αγιων το επερωτημα, ινα γνωσιν οι ζωντες, οτι
Κυριος εστιν ο υψιστος της βασιλειας, και ωι εαν δοξηι, δωσει αυτην, και εξουθενημα
ανθρωπων ανα στησει επ' αυτην. Ὅρα· φησιν Ειρ φως μεγα, και λαμπηδονα. Και
αγιος απ' ουρανου κατεβη, και εφωνησεν εν ισχυι, ωστε τουτον εκπληξαι. Και ουτως
ειπεν· Ἐκκοψατε το δενδρον, πλην την φυην των ριζων αυτου εν τηι γηι εασατε. Ἀλλ'
επειδη φθειρεσθαι ειωθεν η φυη πολλακις, ουτως Ἐασατε, φησι, ως εν δεσμωι
σιδηρωι και χαλκωι. Και επτα καιροι, φησι, επ' αυτον αλλαγησονται, και μετα των
θηριων η κατοικησις αυτου. Ὅτι γαρ περι ανθρωπου ταυτα ην, τα υστερα εδηλωσεν
Και καρ δια, φησι, θηριου δοθησεται αυτωι. Ὅτι ∆ια συγκρι ματος ειρ ο λογος·
αυτοθεν ου δυνατος φωτισθη ναι, φησι, αλλα δει του ερμηνευοντος. Και ρημα, φησι,
αγιων το επερωτημα· και αγιοι δυνησονται τουτο ειπειν. Ἢ τουτο λεγει, η εκεινο,
οτι την ερω τησιν δουναι, και την αιτιαν, δι' ην ταυτα γινεται, και δια αποκρισεως
εφωτισθη. Ἵνα γνωσι, φησι, οι ζωντες, οτι Κυριος εστιν ο υψιστος της βασι λειας
των ανθρωπων. Αυτη η αιτια. Ὁραις πως προ νοει των ανθρωπων ο Θεος; πως ουκ εις
Ἰουδαιους συγκεκλειστο αυτου η αρχη; Τουτο το ενυπνιον ειδον εγω ο βασιλευς
Ναβουχοδονοσορ, και συ Βαλτασαρ συγκριμα ειπε, οτι παντες οι σοφοι της βασιλειας
μου ου δυνανται το συγκριμα αυτου δηλωσαι μοι. Συ δε δυνασαι, οτι πνευμα Θεου
αγιον εν σοι. Ὅτι παντες οι σοφοι της βασιλειας μου ου δυνανται. Ἤδει τουτο παλιν
ευφραινον τον ∆ανιηλ, το παντας ομολογησαι ηττη σθαι, ου δια την αυτου δοξαν,
αλλα δια το την του Θεου δυναμιν κηρυττεσθαι παλιν. Συ δε δυνασαι, φησι, ειπε. ∆ια
τι; Ὅτι πνευμα Θεου εν σοι. Ὅρα εντευθεν αρχομενον, και εντευθεν ληξαντα. Το δεν
δρον, ο ειδες, το μεγαλυνθεν και το ισχυκος, ου το υψος εφθασεν εις τον ουρανον,
και το κυτος αυτου εις πασαν την γην, και τα φυλλα αυτου ευθαλη, και ο καρπος
αυτου πολυς, και τροφη πασιν εν αυτωι· υποκατω αυτου κατυκει τα θηρια 56.217 τα
αγρια, και εν τοις κλαδοις αυτου κατεσκηνουν τα πετεινα του ουρανου, συ ει,
βασιλευ, οτι εμε γαλυνθης και ισχυσας, και η μεγαλωσυνη σου εμεγαλυνθη, και
εφθασεν εις τον ουρανον, και η κυρια σου εις τα περατα της γης. Και οτι ειδεν ο
βασιλευς ειρ, και αγιον καταβαινοντα εκ του ουρανου, και ειπεν· Ἐκτιλατε το
δενδρον και δια φθειρατε αυτο, πλην την φυην των ριζων αυτου εν τηι γηι εασατε,
και εν δεσμωι σιδηρωι και χαλκωι, και εν χλοηι τηι εξω, και εν τηι δροσωι του ουρα νου
αυλισθησεται, και μετα θηριων αγριων η μερις αυτου, εως επτα καιροι αλλαγωσιν
επ' αυ τον· τουτο η συγκρισις αυτου, βασιλευ, και συγκριμα Ὑψιστου εστιν ο
εφθασεν επι τον κυριον μου τον βασιλεα· και σε εκδιωξουσιν απο των ανθρωπων,
και μετα θηριων εσται η κατοικια σου, και χορτον ως βουν ψωμιουσι σε, και απο της
δροσου του ουρανου βαφησεται το σωμα σου, και επτα καιροι αλλαγησονται επι σοι,
εως ου γνωις οτι κυριευει ο Ὕψιστος της βασιλειας των ανθρωπων, και ωι εαν δοξηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

δωσει αυτην. Και οτι ειπεν· Ἐασατε την φυην των ριζων του δενδρου· η βασιλεια σου
σοι μενει, αφ' ης αν γνωις την εξουσιαν την ουρανιον. Τι ουν φησι; πως εσται η λυσις
του δεινου; ∆ια τουτο, βασιλευ, η βουλη μου αρεσατω σοι, και τας αμαρτιας σου εν
ελεημοσυναις λυτρωσαι, και τας αδικιας σου εν οικτιρμοις πενητων. Ἴσως εσται
μακροθυμια τοις παραπτωμασι σου. Τι λεγεις, Ἴσως εσται; και του φαρμακου την
ισχυν υπο τινα αμφιβολιαν καθισταις; Ου δια τουτο ειπον, Ἴσως, ουκ αμφιβαλ λων,
μη γενοιτο, αλλ' εκεινωι τον φοβον επιτειναι βουλομενος, ως πασης θεραπειας και
πασης συγγνω μης ανωτερα αυτου ημαρτηκοτος. Ει γαρ και μετα το ουτω λεχθηναι
επεμεινε τηι μανιαι, πολλωι μαλλον ει μη μετα αμφιβολιας εῤρεθη. Και γαρ και
αλλαχου τουτο βουλεται, δια του προφητου λεγων· Ἐαν απο πλυνηις εν νιτρωι,
κεκηλιδωσαι εναντιον μου, λεγει Κυριος. Και παλιν· Ει αλλαξει Αιθιοψ το δερμα, και
παρδαλις τα ποικιλματα αυτης. Ὥσπερ ουν εκει αποκλειει την μετανοιαν, ουχ ινα
αποκλεισηι, αλλ' ινα μαλλον φοβησηι· ουτω και ενταυθα βουλομε νος δειξαι το
μεγεθος των ημαρτημενων, ειπεν, Ἴσως. Τινος δε ενεκεν ουκ ειπε·
Ταπεινοφρονησον, επιγνωθι τον Θεον; Ει γαρ δια τουτο ταυτα πασχει, καθως και
αυτος φησι, τινος ενεκεν ετερα παραινεις; Ειπεν, Ἵνα γνωσιν οτι κυριευει ο Ὕψιστος
τηςβασιλειας των ανθρωπων. Τι ουν; ινα ετεροι σω φρονισθωσιν, εγω κολαζομαι;
Ουχι, αλλ' εν μεν τωι ονειρωι, ατε μη βουλομενος εμφηναι το σαφες, ειπεν, 56.218
Ἵνα γνωσιν οι ζωντες· ο δε ∆ανιηλ φησι, Ἕως ου συ γνωις, οτι κυριευει ο Ὕψιστος
της βασιλειας των ανθρωπων, και ωι εαν δοξηι δωσει αυτην. Ειδες πως ενταυθα περι
ταπεινοφροσυνης διελεχθη; Ἀλλ' εν μεν τωι ονειρωι, φησι, τουτο το φαρμακον· εγω
δε και ετερον λεγω. Καθαπερ επι αρχοντος οργιζομενου, αυτος μεν ουδεν αν ειποι,
των δε οικειων τις των εκεινου προσελθων τωι υπευθυνωι λεγοι· Το ποιησον, και το·
δος χρηματα, και πολλα κις, δυναμεθα εξαρπασαι σε των επικειμενων κακων. Ἔτι
του λογου εν στοματι βασιλεως οντος, φωνη απο του ουρανου εγενετο· Σοι λεγεται,
Ναβουχο δονοσορ βασιλευ· η βασιλεια σου παρηλθεν απο σου, και απο των
ανθρωπων εκδιωξουσι σε, και μετα θηριων αγριων η κατοικια σου, και χορ τον ως
βουν ψωμιουσι σε· και επτα καιροι αλλα γησονται επι σοι, εως ου γνωις οτι κυριευει
ο Ὕψιστος της βασιλειας των ανθρωπων, και ωι αν δοξηι δωσει αυτην. Αυτηι τηι ωραι
συνετελεσθη ο λογος επι Ναβουχοδονοσορ, και απο των ανθρω πων εξεδιωχθη, και
χορτον ως βους ησθιεν, και απο της δροσου του ουρανου το σωμα αυτου εβαφη, εως
ου αι τριχες αυτου ως λεοντων εμε γαλυνθησαν, και οι ονυχες αυτου ως ορνεου.
Ὅρα την αποφασιν ανωθεν φερομενην προς αυτον τον Ναβουχοδονοσορ. Και εις
τελος εξεβη τα πραγμα τα. Ἠγνοησας, φησι, την ανθρωπινην ευγενειαν, κατεπεσας
προς θηριων ατιμιαν. Ουδεν ατιμοτερον γενοιτ' αν τουτου, ουτε ει πενητα, ουτε ει
δεσποτην, ουτε ει αλλο τι τοιουτον ειργασατο αυτον. Ουδαμως αν αυτον της κατα
την φυσιν ευγενειας εξεβαλεν, ου το σωμα προς θηριου φυσιν μεταβαλων, αλλ' ο
των αλογων διεστηκε, τουτο προς θηριωδιαν μεταστησας. Πως ουν; Ἵνα και οι
λοιποι μαθωσιν απο της τροφης, απο της οψεως. Τι δε παιδευομεθα εκ τουτων; Ὅτι
τουτων ουδεν αμεινον διακειμεθα, καν μη τα αυτα γενηται εφ' ημων, οταν εις
υπερηφανιαν η το θηριωδες εξολισθησωμεν παθος. Ποσοι νυν κατα τον
Ναβουχοδονοσορ εκεινον θηριου διανοιαν εχουσι; Ἄκουσον γουν του Ἰωαννου
λεγοντος· Ὄφεις, γεννηματα εχιδνων· και παλιν ετερου προφητου λεγοντος· Ἵπποι
θηλυμανεις εγενοντο· εκαστος επι την γυναικα του πλησιον εχρεμετιζον· και ετερου
παλιν· Κυνες ενεοι ου δυναμενοι υλακτειν· και αλλαχου παλιν αλωπεκας
καλουντος, και αλλου δρακοντας και βασιλισκους. Πολλωι δε χειρον εν ταυτηι οντας
τηι ζωηι εκθηριουσθαι, η τα του Ναβουχοδονο 56.219 σορ παθειν. Ἐκεινος μεν γαρ
ουδεν επασχε δεινον εις ψυχην· ημεις δε ουτω μυρια αμαρτηματα συλλε γοντες,
ποσωι χειρους εσμεν ηδη, καθα λελεκται. Μετεβαλον δε οι των εξωθεν ανθρωπους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

εις θηρια. Ἀλλ' ιδωμεν πως; Ἐκεινα μεν μυθος, ταυτα δε αληθεια. Τινος γαρ ενεκεν
εκεινους μετεβαλον; ∆ι' ουδεν· η δε Γραφη και την αιτιαν φησι· Ἵνα γνωσι παντες,
οτι κυριευει ο Ὕψιστος της βασι λειας των ανθρωπων. Ὁραις πως παντα τωι Θεωι
δυνατα; και εξ ανθρωπων θηρια ποιησαι, και διανοιαν μεταβαλειν; Ἐννοει οσον ην
οραιν τον εν τοσαυτηι προ τουτου λαμπροτητι μετα των θηριων διαιτω μενον,
γυμνον. Ου γαρ δη την μορφην μετεβαλεν, επει ουδεν ην φρικτον. Το δε θηριου
καρδιαν λαβειν ου τουτο φησι, οτι εξεστηκει της διανοιας, αλλ' οτι ανθρωπινην
εχων ψυχην ηισθανετο των πραγματων. Ουκ αν, ει μετεβληθη εις θηριον, εγνω τα
συμβαι νοντα. Τι ουν εστι, Καρδια θηριου εδοθη αυτωι; Ἐξηγριωθη τουτεστιν, ουδε
εβουλετο μετα ανθρωπων ειναι, η και εδεδοικει μετα ανθρωπων ειναι, η τους
ανθρωπους καθαπερ τα θηρια. Τι γενοιτ' αν υψηλο τερον εκεινου; τι ταπεινοτερον
αυτου; Και εξ εδιωχθη απο ανθρωπων. Ουδαμου η δυναμις αυτου προεστη. Ουκ ην
σαρκοφαγον θηριον, αλλα χορτον ησθιεν, και ην εικων του αλογου. Ἵνα πιστευσηις,
φησιν· ως επι συνηθη τροφην εξεις τον χορτον. Πως αυτον ου κατεφαγε τα θηρια;
πως ισχυσε το σωμα πεψαι; πως ου διεφθαρη; Ου γαρ ολιγος ο χρονος ην· περιηιει,
πασιν υποδειγμα ταπεινοφροσυνης, εν εαυτωι τα γνωρισματα φερων της κολασεως,
καθαπερ στι γματιας. Και μην βελτιον ην, ισως ειποι τις αν, μετα ανθρωπων αυτον
ειναι, και τουτο παθειν· αλλ' ωστε επιταθηναι τα της τιμωριας αυτωι, τουτο γεγονεν.
Ὁ γαρ σωφρονισμος ομοιως εμενε παντων απαγγελ λοντων τα κατ' αυτον, και ισως
αυτων θεωμενων εξω· τουτο δε ιδειν πολλωι φοβερωτερον ην. Και ουδε ο χρονος
ολιγος ην, αλλα και αυτος σαββατικος. Ἑπτα γαρ καιροι, φησι, αλλαγησονται· τρια
ημισυ ετη. Και μετα το τελος των ημερων, εγω, φησι, Ναβου χοδονοσορ τους
οφθαλμους μου εις τον ουρανον ανελαβον, και αι φρενες μου επ' εμε επεστρα
φησαν, και τον Ὕψιστον ηυλογησα, και τον ζωντα εις τους αιωνας ᾔνεσα και
εδοξασα, οτι η εξουσια αυτου εξουσια αιωνιος, και η βασιλεια αυτου εις γενεαν και
γενεαν. Και παντες οι κατ οικουντες την γην, ως ουδεν ελογισθησαν. Και κατα το
θελημα αυτου ποιει εν τηι δυναμει του 56.220 ουρανου, και εν τηι κατοικιαι της γης·
και ουκ εστιν ος αντιστησεται τηι χειρι αυτου, και ερει αυτωι· Τι εποιησας; Τους
οφθαλμους μου, φησι, εις τον ουρανον ανελαβον. Τουτεστι, προσηλθε και ηυξατο τωι
Θεωι, και εκειθεν την βοηθειαν εζητησε. Και τοι του χρονου πληρωθεντος, ουκ
εθαῤρει. Καθαπερ γαρ κυριος ην μηδε αφειναι εις πειραν τα πρα γματα ελθειν, ουτως
ει και του χρονου του ορισθεντος πληρωθεντος εμελλεν αδιορθωτος μενειν, ουδεν
αυτον ωφελησαι ο ορισμος ειχεν. Ου γαρ κατα αναγκην η αποφασις του Θεου, αλλα
προς τα ημετερα πραγματα τυπουται. Ουτω και ο ∆ανιηλ, ει και επληρωθη ο χρονος,
εικοτως ευχεται, μηποτε κακιας προσγινο μενης, προστεθηι παλιν. Ὥσπερ γαρ επι
φιλανθρω πιας γινεται τουτο, οιον επι του Ἐζεκιου· ουτω και επι τιμωριας εικος
γινεσθαι, καθαπερ και επι των Ἰουδαιων, εβουλετο αυτους ευθεως εις Παλαιστινην
απελθειν· εκεινοι τεσσαρακοντα ετη προστεθηναι αυ τοις εποιησαν δια της
παρανομιας. Ὅρα δε αυτον προς τον Θεον φευγοντα. Ἀνεβλεψα, φησι, εις τον
ουρανον, και γεγονα παλιν ανθρωπος. Και η μορφη μου επ εστρεψεν επ' εμε. Ὥσπερ
η μορφη αυτου εξηλλακτο μεν της ανθρωπειας, ου μην εις θηριον μετεβεβλητο·
ουτω και η διανοια. Και τι; Ἤνεσα και εδοξασα. Τι τεκμηριον· Τον Ὕψιστον, φησι,
ηυλογησα, και τον ζωντα εις τους αιωνας ᾔνεσα, και εδο ξασα. Ουδεν γαρ ουτω
νομιζουσι Θεου ειναι αξιον, ως το δια παντος ειναι. Ὅτι η εξουσια αυτου, φησι,
εξουσια αιωνιος, και η βασιλεια αυτου εις γενεαν και γενεαν. Ἐπειδη τουτωι μαλιστα
ανθρωπος αυ του διεστηκεν, και τουτο ην παρα ανθρωποις το μα καριστον. Ὅτι η
εξουσια αυτου, φησι, εξουσια αιωνιος, παρα παντα τον χρονον εστι. Χωρις τροφης,
φησι, εθρεψε· χωρις των ενδυματων, χωρις των αλλων απαντων ου διεφθαρη μοι το
σωμα. Ἐννοη σον οιος ην επανιων απο της ερημου προς την βασι λειαν. Αυτωι γαρ,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

φησι, τωι καιρωι αι φρενες μου επεστραφησαν, και εις την τιμην της βασιλειας μου
ηλθον· και η μορφη μου επεστρεψεν επ' εμε· και οι τυραννοι μου, και οι μεγιστανες
μου εζητησαν με· και επι την βασιλειαν μου εκρα ταιωθην, και μεγαλωσυνη
περισσοτερα προσετε θη μοι. Και εζητησαν με, φησι, οι μεγιστανες μου, οι κρατουντα
και βασιλευοντα διωξαντες. Ἀλλα δια το προσταγμα του Θεου. ∆ια γαρ τουτο χρονος
οριζεται, ινα μη αυτοματως νομισηις τι 56.221 γενεσθαι. Και η βασιλεια αυτου εις
γενεαν και γενεαν· και παντες οι κατοικουντες την γην ως ουδεν ελογισθησαν. Ει
γαρ ο παντων κρατων εγω ως ουδεν ελογισθην, πολλωι μαλλον οι παντες. Ὁ γαρ τον
ουτως ισχυρον αποστησας της βασιλειας, πολλωι μαλλον τους αρχομενους. Και κατα
το θελημα αυ του ποιει εν τηι δυναμει του ουρανου, και εν τηι κατοικιαι της γης. Το,
Ὡς ουδεν ελογισθησαν, ουχ οτι καταφρονει αυτων, μη γενοιτο, αλλ' οτι ισχυρος
εστι, και ως βουλεται, αυτους αγει. Τουτο γουν και το εφ' εξης δηλοι· Και κατα το
θελημα αυτου ποιει εν τηι δυναμει του ουρανου, και εν τηι κατοικιαι της γης. Ἔστω
μεν γαρ, περι της γης οιδας· περι του ουρανου, ποθεν επιστασαι; Ἀπο του ονειρατος.
Ἐπεταξε. Πως υπηκουσαν; Ἀπο του πυρος της καμινου. Και ουκ εστιν ος αντι
στησεται τηι χειρι αυτου, και ερει αυτωι· Τι εποιη σας; Ου μονον, φησι, ουκ
εναντιωσεται, αλλ' ουδε μεχρι ρηματων ερει. Παντων αυτος κρατει, παντα αυτος
εστιν. Αυτωι, φησι, τωι καιρωι αι φρενες μου επεστραφησαν επ' εμε. Αυτωι· ποιωι; Τωι
λεχθεντι παρα του Θεου. Ποθεν αυτον και εις την βασιλειαν επανηγαγον; οι γαρ
ουτως ισχυρον καταβαλοντες, πως ασθενη γενομενον επανηγαγον; Και εις την τιμην
της βασιλειας μου ηλθον, και η μορφη μου επεστρεψεν επ' εμε· και οι τυραννοι μου
και οι μεγιστανες μου εζητουν με· και επι την βασι λειαν μου εκραταιωθην, και
μεγαλωσυνη περισ σοτερα προσετεθη μοι. Ὁραις πως και στησαι και καθελειν
δυναται βασιλειαν; Ἔδει μεν γαρ δια των προτερων ταυτα πεισθηναι· επειδη δε
αγνοεις, καθ ειλεν αυτην, και παλιν εστησεν. Νυν ουν εγω Να βουχοδονοσορ αινω
και υψω και δοξαζω τον Βασιλεα του ουρανου, οτι παντα τα εργα αυτου αληθινα,
και αι τριβοι αυτου κρισεις, και παντας τους πορευομενους εν υπερηφανιαι δυναται
ταπει νωσαι. Ουκ εστιν ειπειν, οτι δυναμιν μεν εχει, αδικον δε· αλλα και η
δικαιοσυνη μεγαλη. Και παντας τους πορευομενους εν υπερηφανιαι δυναται τα
πεινωσαι. Ουκ ειπε, ταπεινοι, ινα σοι και την μακροθυμιαν ενδειξηται, και ινα
μαθηις, οτι ου παρα ασθενειαν, αλλα δι' ενος τους αλλους σω φρονιζει. Ειδες
δυναμιν; ειδες δικαιοσυνην; ειδες φιλανθρωπιαν; ειδες απο στοματος βαρβαρικου
ταυτα λεγομενα; Τις αν ουτως εφιλοσοφησεν; Οι προφηταις εντρεφομενοι ουδεν
τουτων ουτως εφθεγγοντο, αλλα ταναντια. Ου μη αγαθοποιησηι Κυριος, φησι, ουδε
ου μη κακοποιησηι. Και παλιν, Ουκ εν τηι ισχυι 56.222 ημων εσχομεν κερατα· Και, Πας
ποιων πονηρον, καλον ενωπιον Κυριου, και εν αυτοις αυτος ηυδο κησε. Και, Τι
οφελος οτι εδουλευσαμεν αυτωι, Ειδες εν Παλαιστινηι δογματα σατανικα; ειδες επι
της βαρβαρου φιλοσοφιαν προφητικην; Ταυτα τυποι των εθνων της μελλουσης
εσεσθαι χαριτος, οτι προ πηδησαι ειχον ουτοι εκεινων. Ειτα ο Βαλτασαρ εν μεθηι
συμποσιου γενομενου κελευει τα σκευη εξ ενεχθηναι, ωσπερ φιλοτιμουμενος επι τηι
νικηι του πατρος, μαλλον δε εμπαροινων· η επειδη θεαται των γενομενων ησαν
εκεινοι, ωστε καθελειν αυτων το θαυμα, ο περι τον Θεον ειχον. Και τουτο εξ
υπερηφα νιας ειχον, ηγουν εγινετο και μεθης. Φυλαττωμεθα μεθην, αγαπητοι.
Πολλα γαρ ατοπα γινεται υπο ταυ της. Ἀλλα και μεγαλων περιγινεται ανδρων η
μεθη εν γαρ τωι γευσασθαι του οινου εκελευσε τουτο. Ἅπερ ο πατηρ εκβαλων
εφεισατο, και αυτος την πολιν ελων ουκ ετολμησεν εις ανθρωπινην ενεγκειν
διακονιαν ταυτα, ουτος ουχι αυτος μονος, αλλα και μεγιστασι και παλλακισι και
παρακοιτοις εις χρησιν εξεδωκεν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

ΚΕΦΑL. Εʹ.
Βαλτασαρ ο βασιλευς εποιησε δειπνον μεγα τοις μεγιστασιν αυτου χιλιοις,
και κατεναντι των χιλιων ο οινος. Πινων Βαλτασαρ ο βασιλευς ει πεν εν τηι γευσει
του οινου, του ενεγκειν τα σκευη τα χρυσα, και τα αργυρα, α εξηνεγκε Να
βουχοδονοσορ ο πατηρ αυτου εκ του ναου του εν Ἱερουσαλημ, και πιετωσαν εν
αυτοις ο βασιλευς, και οι μεγιστανες αυτου, και οι παρακοιτοι, και αι παλλακαι
αυτου. Και ηνεχθησαν τα σκευη τα αργυρα και τα χρυσα, α εξηνεγκε
Ναβουχοδονοσορ εκ του ναου του Θεου εν Ἱερουσαλημ· και επινον εν αυτοις ο
βασιλευς, και οι μεγιστανες αυτου, και οι παρακοιτοι αυτου, και αι παλλακαι αυτου.
Και επινον οινον, και ᾔνεσαν τους θεους τους χρυσους, και αργυρους, και χαλκους,
και σιδη ρους, και ξυλινους, και λιθινους. Ειδες αυτα λαμ βανομενα; Ἀλλ' ορα αυτων
την ισχυν, και μετα το αλωναι, και τεθηναι εν τωι ειδωλειωι. Ἔστω κατα γνωμην
εκεινος αυτου. ∆ια τι και τουτωι; ∆ια τας αμαρτιας εληφθη ταυτα· εδωκαν δικην. Τι
το περας και μετα τα σημεια; πως ουδεν επαθον εκεινοι, αλλ' ο βασιλευς μονος;
Ουτος γαρ ειπεν, αυτος αιτιος ην 56.223 Ἤνεσαν, φησι, τους θεους τους χρυσους και
αργυρους. Τινος ενεκεν η διαφορα αυτη των θεων παρ' αυτοις ην; Ὁ διαβολος
βουλομενος αυτους πα σης αποστερησαι συγγνωμης, πολλακις εκελευσε ξυ λινους
γενεσθαι, ινα μηδε απο της υλης πολυτελειαν εχωσιν εις απολογιαν. Ὕμνουν εις
αυτους. Ὅρα ουδαμου τον Θεον αρχοντα, αλλ' επομενον. Τινος ενεκεν
επηκολουθησεν η δικη ταχεως, και αυτηι τηι ωραι; Ἵνα μη τα γενομενα εκ των
προτερων θαυματων κατα λυθηι υβριζομενου του Θεου δια των σκευων, εβου ληθη
ανδρας ενυβρισαι. Και ορα τι γινεται. Ἐβουληθη σκευη· και αυτηι τηι ωραι η τιμωρια.
Τινος ενεκεν ουκ αποστελλεται ο προφητης εγκαλεσων, αλλα αστρα γαλος χειρος;
Ὥστε μειζω γενεσθαι την εκπληξιν. Ἐν αυτηι τηι ωραι εξηλθον δακτυλοι χειρος αν
θρωπου, και εγραφον κατεναντι της λαμπαδος επι το κονιαμα του τοιχου του οικου
του βασι λεως· και ο βασιλευς εθεωρει τους αστραγαλους της χειρος της γραφουσης.
Προσθες και εσπεραν ουσαν. Ἔδει την οιδησιν την απο της μεθης κατα σταληναι.
Ειτα εδει μαθειν τους παροντας απαντας, οτι δικην διδωσιν. ∆ια τι μη σκηπτον
αφηκεν ευθεως εκ του ουρανου; Ὥστε παλιν και τον οικετην δοξα σθηναι τον αυτου·
ωστε αυτον ακουσαι δια τι ταυτα πασχει. Ὁ γαρ ∆ανιηλ εισελθων ουχι την γραφην
ερμηνευει μονον, αλλα και μακρους αποτεινει λογους, και συμβουλευτικους, ουχ ως
ωφελησων αυτον, αλλ' ως τους αλλους βελτιους ποιησων. Τοτε ∆ανιηλ εισ ηλθεν
ενωπιον του βασιλεως. Και ειπεν ο βασι λευς τωι ∆ανιηλ· Συ ει ∆ανιηλ, ο απο των
υιων της αιχμαλωσιας της Ἰουδαιας, ης κατηγαγεν ο βασι λευς ο πατηρ μου απο της
Ἰουδαιας; Ὡς καταπληττομενος αυτον και εις αναγκην καθιστων, ταυτα φησιν.
Ειπων δε, Ὃν ηγαγεν ο βασιλευς ο πατηρ μου απο της αιχμαλωσιας της Ἰουδαιας,
ταυτα κατ' αυ του τα ρηματα ελεγεν, ει των αιχμαλωτων δεεται παν ταχου. Ἤκουσα
περι σου, οτι πνευμα Θεου αγιον εν σοι, και γρηγορσις και συνεσις και σοφια πε
ρισση ευρεθη εν σοι. Και νυν εισηλθον ενωπιον μου οι σοφοι, μαγοι, Γαζαρηνοι,
Χαλδαιοι, ινα την γραφην ταυτην αναγνωσι, και την συγκρισιν αυτης γνωρισωσι
μοι· και ουκ ηδυνηθησαν την συγκρισιν του λογου τουτου αναγγειλαι μοι. Και εγω
ηκουσα περι σου, οτι δυνασαι συγκριματα συγκριναι, και λυειν συνδεσμους. Και νυν
εαν δυνηθηις αναγνωναι την γραφην, και την συγκρι σιν αυτης γνωρισαι μοι,
πορφυραν ενδυσηι, και ο μανιακης ο χρυσους εσται επι τον τραχηλον σου, και τριτος
εν τηι βασιλειαι μου αρξεις. Ὁμολογει και την των οικειων ητταν, και φησιν· ειπε, και
λαβε ταδε. Ἀλλ' ορα τον προφητην, επι μεν του πα τρος αυτου πως ηθυμησεν,
ενταυθα δε ουδεν τοιουτον· αλλα τι φησι; Τοτε απεκριθη ∆ανιηλ, και ειπεν ενωπιον
του βασιλεως· Το δομα σου σοι εστω, και την δωρεαν της οικιας σου ετερωι δος· εγω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

δε την γραφην αναγνωσομαι τωι βασιλει, και την συγκρισιν αυτης γνωρισω σοι,
βασιλευ. Τινος ενεκεν παραιτειται; Ἵνα μαθηις, οτι ου δι' εκεινα λε 56.224 γει. Ὅτι
γαρ ουκ οργιζομενος απλως ταυτα ειπεν, Ἐγω δε, φησι, την γραφην αναγνωσομαι,
και την συγκρισιν αυτης αναγγελω τωι βασιλει. Ὁραις αυτον χρηματων κρειττω;
τιμης ανωτερον; ουδενος δεομενον των βασιλικων; Ουτω δει τους τα Θεου λε
γοντας ειναι. Ἵνα μη νομισηι οτι ταυτηι αυτον επ εσπασατο, η ανθρωπινον τι των
λεγομενων εστι. Τι ουν φησι; Ἀφεις ειπειν την γραφην, συμβουλην απο τεινει, εξ
αυτων των προοιμιων αυτον αναμιμνησκων των τωι πατρι συμβεβηκοτων. Ὁ Θεος ο
υψιστος την βασιλειαν, και την μεγαλωσυνην, και την τιμην, και την δοξαν εδωκε
Ναβουχοδονοσορ τωι πατρι σου. Και απο της μεγαλωσυνης, ης εδωκεν αυτωι, παντες
οι λαοι, φυλαι, γλωσσαι ησαν τρεμοντες, και φοβουμενοι απο προσωπου αυτου. Ους
εβου λετο αυτος ανηιρει, και ους εβουλετο αυτος ετυ πτεν, και ους εβουλετο αυτος
εταπεινου. Και οτε υψωθη η καρδια αυτου, και το πνευμα αυτου εκραταιωθη του
υπερηφανευσασθαι, κατηνεχθη απο του θρονου της βασιλειας αυτου, και η τιμη
αυτου αφηιρεθη απ' αυτου, και απο των ανθρωπων εξεδιωχθη, και η καρδια αυτου
μετα των θηριων εδοθη, και μετα ονων αγριων η κατοικια αυτου, και χορτον ως
βουν εψωμιζον αυτον, και απο της δροσου του ουρανου το σωμα αυτου εβαφη, εως
ου εγνω οτι κυριευει ο Θεος ο υψιστος της βασιλειας των ανθρωπων, και ωι εαν δοξηι
δωσει αυτην. Ει γαρ εκεινος, φησι, ασυγγνωστος, συ ο μετα παραδειγμα τοιουτον μη
σωφρονισθεις, τινος αξιος, ειπε μοι; Ουδε γαρ εις αγνοιαν εχεις καταφυγειν. Ουδε
παντα ταυτα ᾔδεις; Τινα τινος προτιμαις; τους ουκ ακουοντας, ουδε βλεποντας; Και
συ ο υιος αυτου, Βαλτασαρ, ουκ εταπεινωσας την καρδιαν σου κατ' ενωπιον του
Θεου. Ου παντα ταυτα εγνως; Και επι τον Κυριον τον Θεον του ουρανου υψωθης, και
τα σκευη του οικου αυτου ηνεγκας ενωπιον σου· και συ, και οι μεγιστανες σου, και οι
παρακοιτοι σου, και αι παλλακαι σου επινετε οινον εν αυτοις· και τους θεους τους
χρυ σους, και αργυρους, και χαλκους, και σιδηρους, και ξυλινους, και λιθινους, οι ου
βλεπουσι, και ουκ ακουουσι, και ου γινωσκουσιν, ᾔνεσας, και τον Θεον, ου η πνοη
σου εν χειρι αυτου, και πασαι αι οδοι σου, αυτον ουκ εδοξασας. ∆ια τουτο εκ
προσωπου αυτου απεσταλη αστραγαλος χειρος, και την γραφην ταυτην ενεταξε. Και
αυτη η γραφη η εντεταγμενη· Μανη, Θεκελ, Φαρες· και τουτο το συγκριμα του
οραματος. Μανη· εμετρη σεν ο Θεος την βασιλειαν σου, και επληρωσεν αυτην.
Θεκελ· εσταθη εν ζυγωι, και ευρεθη υστε ρουσα. Φαρες· διηιρεθη η βασιλεια σου, και
εδοθη Μηδοις και Περσαις. ∆ια τουτο, φησι, εμετρησεν ο Θεος την βασιλειαν σου, και
διηιρεθη. Και τουτο εις τιμωριαν, το διαιρεθηναι, και μη μενειν αυτην 56.225
ολοκληρον. Ὅπερ ουν και επι Σολομωντος γεγονεν. Ου μονον το μη λαβειν τον
υιον, αλλα και το διαιρε θηναι. Ὅρα απολογουμενον αυτωι τον Θεον· ορα αυτον
αιτιον οντα· Ου η πνοη σου, φησι, εν χειρι αυτου. Μη γαρ ουκ ηδυνατο ευθεως σε
ανελειν; Ἀλλ' εμακροθυμησεν. Τινα ουκ αν εφοβησεν η τιμωρια, και ταυτα εγγυς
ουσα; Ειδες την εφ' εκατερα δυναμιν; ποθεν αξιος ει, ειπε μοι, συγγνωμης; και συ ο
υιος αυτου, ουκ εχω ειπειν, ο εκγονος, ου παντα ταυτα εγνως; Καθαπερ επι
δικαστηριου η αποφασις γραφεται, ου τος ερμηνευει τα λεγομενα. Ποθεν επηλθεν
αυτωι τιμησαι τον ∆ανιηλ; Ὡς εμοι δοκει, ωστε μη κατα γνωσθηναι παρα των
παροντων, προσδοκων ισως ευ ρειν λυσιν δια ταυτα.

ΚΕΦΑL. ΣΤʹ.
Και ο βασιλευς κατεστησεν αυτον εφ' ολης της βασιλειας αυτου. Και οι
τακτικοι και οι σα τραπαι εζητουν προφασιν ευρειν κατα ∆ανιηλ εκ της βασιλειας.
Και πασαν προφασιν και παρα πτωμα ουχ ευρον κατ' αυτου, οτι πιστος ην· τουτεστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

και ευνους τωι βασιλει ην. Ἢ, Ὅτι πιστος ην· τουτεστι, εθαῤρει τωι Θεωι, κακεινος
παντα εκυ βερνα· Θεου δε κυβερνωντος, τις αν γενοιτο βλαβη; Τι ουν φησι; Ειπον οι
τακτικοι εκεινοι, Ουχ ευρη σομεν κατα ∆ανιηλ προφασιν, ει μη εν νομιμοις Θεου
αυτου. Ουδεν, φησι, δυνατον ευρειν. ∆ια τι; Μη ουκ ανθρωπος εστιν; εν πασιν
απταιστος γεγονεν; Το μελλον αδηλον, και υπερ των μελλοντων πως απο φαινεσθε;
Και φησι, Πειραν ελαβομεν απο των πρα γματων. Ει μη εν νομιμοις, φησι, Θεου
αυτου, ουχ ευρησομεν προφασιν. Και μην εκει αληπτος πολλωι πλεον. Συγχωρει τον
πειρασμον ο Θεος προς δοκιμην. Μη γαρ ουκ ηδυνατο κωλυσαι την κακιαν εκεινων;
Ἀλλ' ινα δια τουτου μαθηις, και τουτον θαυμασηις, ου φθονει του στεφανου τοις
οικετοις αυτου. Τοτε οι τακτικοι και οι σατραπαι παρεστη σαν τωι βασιλει, και ειπον
αυτωι· ∆αρειε βασιλευ, εις τους αιωνας ζηθι. Συνεβουλευσαντο παντες οι επι της
βασιλειας σου στρατηγοι και σατρα παι, υπατοι και τοπαρχαι, του στησαι στασει
βασιλικηι, και ενισχυσαι ορισμον, οπως ος αν αιτησηι παρα παντος θεου η ανθρωπου
αιτημα εως ημερων τριακοντα, αλλ' η παρα σου, βασι λευ, εμβληθησεται εις τον
λακκον των λεοντων. 56.226 Νυν ουν, βασιλευ, στησον τον ορισμον, και εκθες
γραφην, οπως μη αλλοιωθηι το δογμα Μη δων και Περσων, οπως αν μη παραγραφηι
κατ εναντι τουτου. Τοτε ο βασιλευς ∆αρειος επεταξε γραφηναι το δογμα. Ὅρα τι
ποιουσι, πως αλογιστον δογμα εσπουδαζον στησαι. Και κατα σπουδην τουτο αιτουσι.
Το μεν γαρ λεγειν, Ὃς αν αιτησηι παρα αν θρωπου, λογον ειχεν; Ἀλλ' εδοκουν
σοφιζεσθαι τον λογον της αιτησεως τωι βραχει χρονωι. Ποια υποθεσις αυτη; δια τι
τουτο ειπες; Ἔδοξε, φησι· παντες συν ελθοντες τουτο εκυρωσαμεν, ωστε εν
τριακοντα ημε ραις παρα σου μονου αιτειν. Ὦ βαρβαρικον αιτημα· ω πολλης αλογιας
γεμουσα χαρις, αυτον τον δοκουντα τιμασθαι καταισχυνουσα! Ει μεν γαρ τουτο
καλον, εδει διηνεκες τουτο ειναι· ει δε φαυλον, ουδε τας τριακοντα ημερας. Παλιν ει
καλον, τι το πληθος προβαλλεσθε; Και γαρ χωρις τουτου επινευσαι δει· ει δε φαυλον,
ουδε πασης της οικουμενης κελευουσης υπεικειν εχρην. Ου προειδε τον δολον ο
βασιλευς· και δηλον εκ των μετα ταυτα. Ὥρισε γαρ, και γραμμασιν αυτον [f. αυτο]
ησφαλισαντο, ωστε μηδε βουλομενωι μετα ταυτα γενεσθαι καιρον του ανανευ σαι. Τι
ουν ακουσας φησιν ο ∆ανιηλ; Ουκ εταραχθη, ου προσεθηκεν, ουκ αφειλεν. Ὅρα τον
εναρετον ομα λως αει ζωντα, ωσπερ τινα ανθη παρατρεχοντα παν τα, ωσπερ εν
σκιαις και τα χρηστα και τα λυπηρα θεωμενον. Ει γαρ εν αρχηι ουτως ακαταπληκτος
εμενε, πολλωι μαλλον νυν μετα την πειραν των αγωνων το σουτους αναδησαμενος
στεφανους. Τινος ενεκεν ου προσηλθε; τινος ενεκεν ουκ εμεμψατο, τοσαυτην παρα
τωι βασιλει παῤρησιαν εχων; Ουκ εβουλετο ρημασιν, αλλα πραγμασι τουτο ποιησαι.
Ἄλλως δε πανταχου αυτον ευρισκομεν, της χρειας καλουσης, επιπηδωντα, και
παραγινομενον. Και ∆ανιηλ ηνικα εγνω οτι ενεταγη το δογμα, εισηλθεν εις τον
οικον αυτου· και αι θυριδες ανεωιγμεναι εν τοις υπερυοις αυ του κατεναντι
Ἱερουσαλημ· και καιρους τρεις της ημερας ην καμπτων επι τα γονατα αυτου, και
προσευχομενος, και εξομολογουμενος εναντιον του Θεου αυτου, καθως ην ποιων
εμπροσθεν. Τινος ενεκεν των θυριδων ημας ανεμνησεν, οτι ανεωι γμεναι ησαν προς
Ἱερουσαλημ; Σφοδρον της θεας ειχον ποθον. Καθαπερ ουν τις ποθουμενην εχων
απου σαν, και τας οδους τας εκει φερουσας φιλει· ουτω δη και ουτος. Ἐπεθυμουν δε
αυτης αλλοι των σωματικων ενεκεν, ουτος δε ουχι, αλλα δια την δοξαν του Θεου.
Ἐπει οτι τουτο εστι, δηλον εκειθεν· ου γαρ ειλετο ανελθειν, του σπουδαζομενου
περας ειληφοτος αυτωι. ∆ια τουτο και ημεις, καθως οι πατερες ημιν παρ εδωκαν,
προς ανατολας ορωντες ευχομεθα, πολιν και 56.227 ημεις και πατριδα αρχαιαν
ζητουμεν· και γαρ οντως αξιον ζητησαι. Πως, πανταχου του Θεου οντος, και
λεγοντος του προφητου· Τωι επιβεβηκοτι επι δυ σμων, Κυριος ονομα αυτωι· προς
ανατολας εσμεν τετραμμενοι; Ἐκει ωσπερ ιατρειον ην το αρχαιον. Ἀλλ' ουκ ελαβες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

αυτου πειραν; Ἀλλα ζητει. Ἐν αιχμαλωσιαι και ημεις ωικουμεν, αλλα πριν ελθειν τον
Χρι στον. Τινος δ' ενεκεν τρεις μονους καιρους της ημερας ην καμπτων επι τα
γονατα αυτου; Τι γαρ; τουτο ου θαυμαστον; Ἄνθρωπος τοσαυταις κυκλουμενος
φρον τισι, και ουδε μικρον αναπνευσαι εχων. Ὅρα δε και το αποστολικον εκεινο
πληρουμενον· Ἐν παντι το πωι, φησι, επαιροντες οσιους χειρας. Και οπερ ο Χριστος
εκελευσε, τουτο επληρουν. Και κλεισας, φησι, την θυραν σου, προσευξαι τωι Πατρι
σου. Τοτε απεκριθησαν, και λεγουσιν ενωπιον του βασιλεως· ∆ανιηλ, ο απο των
υιων της αιχμα λωσιας της Ἰουδαιας, ουχ υπεταγη τωι δογματι σου, και περι του
ορισμου, ου εταξας· και καιρους τρεις ημερας αιτει παρα του Θεου αυτου τα αιτη
ματα. Τοτε ο βασιλευς, ως το ρημα ηκουσε, πολυ ελυπηθη επ' αυτωι, και περι του
∆ανιηλ ηγωνι σατο του εξελεσθαι αυτον· και εως προς δυσμας ηλιου ηγωνισατο του
εξελεσθαι αυτον, και ην αγω νιζομενος περι αυτου. Τοτε οι ανδρες εκεινοι παρ
ετηρησαντο επι τον βασιλεα, και λεγουσι τωι βασιλει· Γνωθι, βασιλευ, οτι το δογμα
τοις Μη δοις και Περσαις, του παντα ορισμον και στασιν, ην αν ο βασιλευς στησηι, ου
δει παραγραψαι. Τοτε ο βασιλευς ειπε, και ηγαγον τον ∆ανιηλ, και ενεβαλον αυτον
εις τον λακκον των λεοντων. Ταχα τινες υμων λεγουσιν, οτι Ουκ ισχυσεν αυτον
εξελεσθαι; Μαλιστα μεν ηδυνατο ο Θεος ποιησαι τον βασιλεα δυνατωτερον, αλλα επι
το καμμα αγει τον αθλητην. Ἤδει το τελος, ουκ ηγνοει το περας. Ουδε ο βασιλευς ει
τουτο ᾔδει το τελος εκβησομενον, ηγω νισατο αν· αλλ' ουκ ισχυσεν. Ἀποδεκτος της
προθυ μιας, συγγνωστος της αγωνιας. Ουτω ποθεινος ην ο ∆ανιηλ· αλλ' ο φθονος
ουδε τα καλα αφιησι βλεπειν, μαλλον δε βλεπειν μεν αυτα, ου τοις αυτοις δε οφθαλ
μοις. Ου δει, φασιν, ουτως εκλυτα ειναι τα πραγματα, ουδε αβεβαιους τους νομους
τους παρ' ημιν. Το εθνος ολον υβριζεται. Ἐμβαλλουσιν εις τον λακκον· επιτι θεασι
λιθον. Και ειπεν ο βασιλευς τωι ∆ανιηλ· Ὁ Θεος, ωι συ λατρευεις ενδελεχως, αυτος
εξελειται σε. Και ηνεγκαν λιθον ενα, και επεθηκαν επι το στομα του λακκου· και
εσφραγισατο ο βασιλευς τωι δακτυλιωι αυτου, και τωι δακτυλιωι των με γιστανων
αυτου, οπως μη αλλοιωθηι πραγμα εν 56.228 τωι ∆ανιηl. Και απηλθεν ο βασιλευς εις
τον οικον αυτου, και εκοιμηθη αδειπνος, και εδεσματα ουκ εισηνεγκαν αυτωι, και ο
υπνος απεστη απ' αυτου. Ἀναμνησθητι μοι του μνημειου του Χριστου, ενθα τα
σημαντρα επεθηκαν οι Ἰουδαιοι. Ει γαρ μη τουτο ην, ειπαν αν, οτι κατα γοητειαν το
πραγμα γεγονεν. Ἀλλα πανταχου τα παρα των εχθρων γινομενα, υπερ ημων εστιν.
Ἵνα γαρ πασαν αυτοις ανεληι προφα σιν, τουτο γινεται· και ο βασιλευς τιθησι σημεια,
ινα εκεινοις μη εκγενηται τι ποιησαι, η εξελειν, και τους λεοντας αιτιασασθαι·
κακεινοι δε τιθεασιν, ινα μη εξηι τωι βασιλει ρυσασθαι αυτον, αλλ' ουτως αδεκαστον
γενεσθαι την ψηφον. Και ουκ εδειπνησε, φησι, ο βασι λευς, ουδε εκαθευδησεν. Ὅρα
ποσον ποιει φιλτρον. Και τι; Πρωτον μεν παρεθαρσυνεν αυτον λεγων· Ὁ Θεος ωι συ
λατρευεις ενδελεχως. Παλιν αιτιαν τι θησι δικαιαν, δυναμενην αυτου αναστησαι την
ψυχην. Και γαρ ην ισως ακηκοως. Ειτα παραγινεται υμνον αναφερων. Τοτε ο
βασιλευς πολυ ηγαθυνθη επ' αυτωι· και τον ∆ανιηλ ειπεν ανενεγκειν εκ του λακκου.
Και ανηνεχθη ∆ανιηλ εκ του λακ κου, και πασα διαφθορα ουχ ευρεθη εν αυτωι, οτι
επιστευσε τωι Θεωι αυτου. Και ειπεν ο βασιλευς, και ηγαγον τους ανδρας τους
διαβαλλοντας τον ∆ανιηλ· και εις τον λακκον των λεοντων ενεβλη θησαν αυτοι, και
οι υιοι αυτων, και αι γυναικες αυτων· και ουκ εφθασαν εις το εδαφος του λακκου,
εως ου εκυριευσαν αυτων οι λεοντες, και παντα τα οστα αυτων ελεπτυναν. Τινος
ενεκεν παιδες και γυναικες απολλυνται; τι ημαρτον ουτοι; Ἴσως και αυτοι τοις
αυτοις εκοινωνουν. Ειδες των πονηρων την τιμωριαν; ειδες των δικαιων τα επαθλα;
Παντοθεν παιδευου, παντοθεν οικοδομου. Ειδες οτι καν καταλιπηι Θεος, επι χρησιμωι
τουτο ποιει. Περι εγενετο πυρος· περιεγενετο θηριων. Μηκετι λοιπον εξετασηις, δια τι
λεοντες, και παρδαλεις, και τα λοιπα θηρια; Καθαπερ γαρ δημιοι τινες παρα τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

πλευρας εστωτες του ∆ανιηλ, ωσπερ εν θειωι τινι και φρικτωι δικαστηριωι τουτο
ποιουντες· ουτως ουκ ετολμησαν διορυξαι τας πλευρας του δικαιου. Ου γαρ ηκουσαν
επιταγματος δικαστου. Ἐπειδη δε τους αλλους εβα λον, επιταξαντος του Θεου,
διεφθειραν, Και τα οστα αυτων, φησι, ελεπτυναν. Τις εχαλινου αυτων τα στοματα;
τις τροφης παρακειμενης αποσχεσθαι εκε λευσεν; ποιος ουτω φιλοσοφος εγκρατης,
ως λιμου κελευοντος, και της λυσεως του λιμου παρουσης, μη αν θελησαι λυσαι το
δεινον; Παλιν διαγραμματα, παλιν κηρυγμα θειον, παλιν η δια των εργων μαρ τυρια.

ΚΕΦΑL. Ζʹ.
Ἐν τωι πρωτωι ετει Βαλτασαρ, βασιλεως Χαλ δαιων, ∆ανιηλ ενυπνιον ειδεν·
και αι ορασεις της κεφαλης αυτου επι της κοιτης αυτου, και το εν υπνιον εγραψεν.
Ἀρχη λογων αυτου. Και απο κριθεις ειπεν· Ἐγω ∆ανιηλ εθεωρουν εν τηι ορασει μου
της νυκτος· και ιδου οι τεσσαρες ανεμοι του ουρανου προσεβαλλον εις την θαλασσαν
την με 56.229 γαλην. Και τεσσαρα θηρια μεγαλα ανεβαινεν εκ της θαλασσης,
διαφεροντα αλληλων. Το πρωτον, ωσει λεαινα, και πτερα αυτης ωσει αετου. Ἐθεω
ρουν εως ου εξετιλαντο τα πτερα αυτης, και εξ ηρθη απο της γης, και επι ποδων
ανθρωπου εστα θη, και καρδια ανθρωπου εδοθη αυτηι. Και ιδου θηριον ετερον
ομοιον αρκωι, και εις μερος εν εστα θη· και τρια πλευρα εν τωι στοματι αυτης, ανα
μεσον των οδοντων αυτης. Και ουτως ελεγον αυτηι· Ἀναστα, φαγε σαρκας πολλας.
Ὀπισω τουτου εθεωρουν, και ιδου ετερον θηριον ωσει παρδαλις· και αυτηι πτερα
τεσσαρα πετεινου υπερανω αυτης, και τεσσαρες κεφαλαι τωι θηριωι, και εξουσια
εδοθη αυτωι. Ὀπισω τουτου εθεωρουν εν οραματι της νυκτος, και ιδου θηριον
τεταρτον, φοβερον, και εκθαμβον, και ισχυρον περισσως· και οι οδοντες αυτου
σιδηροι και μεγαλοι· εσθιον, και λεπτυνον· και τα επιλοιπα τοις ποσι συν επατει· και
αυτο διαφερον περισσως παρα παντα τα θηρια τα εμπροσθεν αυτου· και κερατα
αυτου δεκα. Προσενοουν τοις κερασιν αυτου· και ιδου κερας ετερον μικρον
ανεβαινεν εν τωι μεσωι αυ του, και τρια κερατα των εμπροσθεν αυτου εξ εῤριζωθη
απο προσωπου αυτου. Και ιδου οφθαλ μοι, ωσει οφθαλμοι ανθρωπου εν τωι κερατι
τουτωι, και στομα λαλουν μεγαλα. Τινος ενεκεν ουχι γυναικας ειπεν οτι ειδεν; Ἀλλ'
οτε μεν δικην και αραν εδει παραστησαι, γυναικας παρηγαγεν· οτε δε βασιλειας,
θηρια. Πραγμα εστιν η βασιλεια, σωματοποιει ουν αυτο. Ουκ ουν εχρην; Και καλως.
Ἀλλ' επειδη αι ποιοτητες αυτων μαλιστα εν τοις θη ριοις εισι, δια τουτο αυτων
εδεηθη. Ἐβουληθη δειξαι το εν αγριοτητι αβρον, και λεαιναν παρηγαγεν. Ἐβουληθη
δειξαι το νωθες, και αρκον παρηγαγεν. Ἐβουληθη δειξαι το ταχυ και κουφον, και
επειδη πολεμοις κατελυσαν απαντες τας αρχας· και παρδα λιν παρηγαγε. Και ορα
οπως καλως εθεωρησε την θαλασσαν πρωτον, πασαν την οικουμενην. Τοσαυτης γαρ
γεμει ταραχης, και ουτω φερεται, ως ιχθυων, ουχι ανθρωπων πεπληρωμενη. Τουτο
και ο Χριστος δηλοι, οτι θαλασσα ο παρων βιος εστιν, εν τωι λεγειν· Ὡμοιωθη η
βασιλεια των ουρανων σαγηνηι βλη θεισηι εις την θαλασσαν, και εκ παντος γενους
συναγουσηι. Και ιδου, φησι, οι τεσσαρες ανεμοι του ουρανου προσεβαλλον εις την
θαλασσαν την μεγαλην. ∆ηλοι οτι εκειθεν τα θηρια, [και] το ταχυ της του Θεου
προνοιας. Και γαρ ημεις επι της τα χυτητος τους ανεμους παραγομεν εις μεσον.
Ἐνεπε σαν εις την θαλασσαν· και ανεδυ, φησι, τα θηρια απο της θαλασσης. Και γαρ
απο της φυσεως της ημετερας οι αρχοντες ημων. Ουτω και τον βασιλεα λεοντα καλει
πολλακις, το βασιλικον ομου και θη ριωδες δειξαι βουλομενος. Ἢ επειδη ο μεν
ανατολι κωτερος, ο δε εξ αρκτου, ο δε απο νοτου. Ὡς αν ειποι τις, Ἀνετρεψε την
θαλασσαν, ανεταραξαν εκ του ου ρανου ∆ιαφεροντα αλληλων. Το πρωτον ωσει
λεαινα. Καθαπερ εν ονειρωι· ου γαρ αυτη των πρα γματων η φυσις ην. ∆ια δυο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

συμβολων το βασιλικον ενδεικνυται. Τινες δε φασιν, οτι τον Ἀσσυριον εκρα τησε,
δια τουτο δυο. Και εθεωρουν εως ου εξετι λαντο τα πτερα αυτης, τουτεστι η αρχη,
και ηρθη 56.230 απο της γης, και επι ποδων ανθρωπου εσταθη· και καρδια ανθρωπου
εδοθη αυτηι. Γοργον το ζωον. Ἑκατερωθεν ειχε την ισχυν ταχυτητος, ανωθεν μεν
απο των πτερων, κατωθεν δε απο των ποδων· αλλ' εκατερα η ταχυτης ανηιρεθη,
εκεινων μεν εκταλεντων (l. εκτιl.), και μηδε φανεντων λοιπον, τουτων δε
μεταπεσοντων επι τους ασθενεστερους, τους ανθρω πους. Και καρδια ανθρωπου
εδοθη αυτηι. Τουτο γαρ εν εκεινωι τωι ζωωι, το γαυρον. Ταπεινος, φησι, ημερος,
χειροηθης εγενετο ο βασιλευς. Και ιδου θη ριον ετερον ομοιον αρκωι, και εις μερος εν
εσταθη, και τρια πλευρα εν τωι στοματι αυτης ανα μεσον των οδοντων αυτης. Και
ουτως ελεγον αυτηι· Ἀναστηθι, φαγε σαρκας πολλας. Ἐπι των Περσων εγενετο το
βραδυ των ανθρωπων. Ἐπι Μηδων και Περσων τρια πλευρα, ητοι τοπους, η τας βασι
λειας, ας συνειλεν. Ἔλεγον αυτωι· Ἀναστηθι, φαγε σαρκας πολλας. Ουτοι γαρ ειλον
και Βαβυ λωνα, και τας πολλας ειργασαντο συμφορας. Ὀπισω τουτου εθεωρουν· και
ιδου ετερον θηριον, ωσει παρδαλις· και αυτηι πτερα τεσσαρα πετεινου υπερανω
αυτης, και τεσσαρες κεφαλαι τωι θηριωι· και εξουσια εδοθη αυτωι. Ειτα, φησι,
παρδαλις· Ἀλεξανδρος ο των Μακεδονων βασιλευς, πασαν δια πτας την οικουμενην.
Ουδεν γαρ τουτου γοργοτερον, ουδε οξυτερον γεγονεν, αλλα σφοδρος τις ην και
οξυς, καθαπερ τουτο το θηριον. Τεσσαρα, φησι, πτερα πετεινου υπερανω αυτης.
Τουτεστιν, απασαν προσ ελαβε την ισχυν. Περσας γαρ εις δεκα τρεις βασι λειας
διελων, απαντας εχειρωσατο. Ειδες αυτου την ταχυτητα; Και απο της φυσεως του
θηριου, και απο των πτερων. Πασαν διεδραμε την οικουμενην. Και κεφαλαι, φησι,
τεσσαρες τωι θηριωι. Και η βασι λεια και η εξουσια εδοθη αυτωι. Ειτα λεγει ταυ της την
παρουσιαν, την ποικιλην και παντοδαπη, και ουκ εχει εικονα ειπειν· ουτως
εξαλλαττον τι το θηριον ην. Πασας γαρ εκεινας ενικησε. Ταις μεν αλ λαις, απο του
ταχους ην η ισχυς· τουτου δε απο των οδοντων· σιδηροι ησαν. Και τα επιλοιπα τοις
πο σιν αυτου συνεπατει. Τους πολλους λεγει πολεμους. Τινες οι δεκα βασιλεις; τι το
μικρον κερας; Ἐγω τον Ἀντιχριστον φημι μεταξυ τινων φαινεσθαι βασι λεων. Και
οφθαλμοι, ως οφθαλμοι ανθρωπου εν τωι κερατι τουτωι, και στομα λαλουν μεγαλα.
Τι γαρ εκεινου του στοματος μειζον γενοιτ' αν του λεγον τος, Ἐπι παντα λεγομενον
θεον η σεβασμα, ωστε αυτον εις τον ναον του Θεου καθισαι; Ει δε οφθαλμοι
ανθρωπου, μη θαυμασηις· και γαρ τοιαυτα φθεγγεται. Ἄνθρωπος εστι, φησι. ∆ια τι δε
μικρον, και ουκ εξ αρχης μεγα φαινεται; Ἀλλ' υστερον αυ ξηθησεται, και κρατησει
τινων βασιλεων. Τι ουν; Ουκετι βασιλεια διαδεχεται τουτον, αλλ' αυτος ο Θεος
καταλυει. Ἐθεωρουν, εως ου θρονοι ετεθησαν, και Παλαιος ημερων εκαθητο· και το
ενδυμα αυ του λευκον ωσει χιων· και η θριξ της κεφαλης αυτου ωσει εριον καθαρον·
ο θρονος αυτου φλοξ πυρος· οι τροχοι αυτου πυρ φλεγον. Ποταμος 56.231 πυρος
ειλκεν εκπορευομενος εμπροσθεν αυτου. Χιλιαι χιλιαδες ελειτουργουν αυτωι, και
μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν εμπροσθεν αυτου. Κρι τηριον εκαθισε, και βιβλοι
ανευχθησαν. Συντεινω μεν την διανοιαν, αγαπητοι. Ου γαρ περι μικρων ο λογος
εστι. Θρονοι, φησιν, ετεθησαν, και ο Πα λαιος ημερων εκαθητο. Τις εστιν ουτος;
Ὥσπερ ακουσας αρκον, ουκ αρκον ενοησας, και λεαιναν, ου τουτο υπωπτευες, αλλα
βασιλειας· και θαλασσαν, ου θαλασσαν, αλλα την οικουμενην, δι' ετερων ετερα·
ουτω και νυν. Παλαιος ημερων τι εστιν; Γεγηρα κοτι τινι ευκει. Προς γαρ τας χρειας
των πραγμα των, δι' ας φαινεται, τυποι εαυτον, δεικνυς οτι τοις τοιουτοις
πιστευεσθαι τα κριτηρια χρη. Ὥσπερ γαρ θρονον ακουων ουχι καθεδραν νοεις· αλλα
πως τον χυδαιον τις επισπασαιτο, επει και αλλαχου ωπλισμενος φαινεται, και
ετερωθεν ηιμαγμε νος; Τουτο ουν βουλεται δειξαι, οτι κρισεως καιρος. Το ενδυμα
αυτου, ωσει χιων, λευκον. Τινος ενεκεν; Ὅτι ουχι κρισεως καιρος μονον, αλλα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

ανταποδοσεως· οτι παντας δει αυτωι παραστηναι· οτι Το κριμα αυτου, φησι, ως φως
εξελευσεται. Ειτα Θρονοι ετεθησαν. Ου θρονοι, εν οις Καθη σεσθε, φησι, επι δωδεκα
θρονους; Και η θριξ της κεφαλης αυτου ωσει εριον καθαρον. Το πυρ ουδεν
ανηλισκεν, επειδη γαρ ημερον. Ειδες οψιν και σχημα πολιτικον και δημαγωγικον; Ὁ
θρονος εφοβει, τωι πολυπυρος ειναι· πυρ ουχ απλως, αλλα φλεγον. Ἵνα γαρ μη
νομισηις δια την εικονα παραβεβλησθαι, προσεθηκεν αυτου την ενεργειαν, ειπων ουχ
απλως πυρ, αλλα, Πυρ φλεγον. Ποταμος πυρος ειλκεν εμπροσθεν αυτου. Χιλιαι
χιλιαδες ελειτουργουν αυτωι, και μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν εμ προσθεν αυτου.
Κριτηριον εκαθισεν. Τουτεστι, δια τουτο παρεγενετο, ωστε κριτηριον καθισαι. Και βι
βλοι ανευχθησαν. Τι λεγεις; βιβλιων ο Θεος δειται, Ὁ τα παντα ειδως πριν γενεσεως
αυτων; Ὁ πλασας κατα μονας τας καρδιας αυτων; Ἀλλα κατα τον νομον των
αρχοντων τουτων λεγει, ωσπερ τα υπομνηματα πραττεται παρ' ημιν. Καθαπερ γαρ εν
ταυθα ου δια τουτο αναγινωσκεται, ωστε μαθειν τον αρχοντα μονον, αλλ' ωστε
φανηναι δικαιαν ουσαν την κρισιν· ουτω και τοτε, ει και οιδε δικαιως δικαζων, αλλ'
ομως ανοιγει τας βιβλους. Τινος ενεκεν; Τι λε γεις, και τι θελεις ειπειν; Τινος ενεκεν
ου λεγει και τας τιμας; Ειπεν· Θρονοι ετεθησαν, επει και ο Θεος ταυτας ωρισεν·
επειδη δε και ουκ ηκουσαμεν, τοτε την τιμωριαν και την κολασιν. Και ουχ ημιν
πρωτην ταυτην αφηκε φωνην; Ἀπο τοτε ηρξατο, φησι, κη ρυσσειν την βασιλειαν
των ουρανων. Μηδεν σωμα τικον υπολαβηις, αγαπητε, μηδε εμπεριειληφθαι θρονωι
τον απειρον Θεον νομισηις. Ει γαρ Ἐν τηι χειρι αυτου τα περατα της γης· ει Τα ορη
εστησε ζυγωι· ει Παντα τα εθνη ως σιελος ενωπιον αυτου ελογι σθη, και ως κονιορτος
ενωπιον αυτου τα παντα, ως αυτος φησι· ποιος τοπος ολον ομου περιβαλειν
δυνησεται; Ἀλλα τι; Ουκ εστι τουτο, ουκ εναπειλη 56.232 πται θρονωι. Ει δε ενδυμα
ειχε, πως ουκ ανηλωσεν αυτο το πυρ; πως ει δε (f. ειη) Παλαιος ημερων, ο [f. ος] προ
παντων των αιωνων υπηρχε; πως δε και παλαιος; Συ γαρ, φησι, ο αυτος ει. Πως ουν
παλαιος; Και τα ετη σου γαρ, φησι, ουκ εκλειψουσιν. Πως δε και ενδυμα γενοιτ' αν
περι τον απειρον και ασωματον; Ουδε γαρ της μεγαλωσυνης αυτου, φησι, εστι πε
ρας. Και παλιν· Ἐαν αναβω εις τον ουρανον, συ εκει ει· εαν καταβω εις τον ᾅδην,
παρει. Πως ουν ιματιωι περιεγραφετο ανθρωπινωι, και ουτε τουτο αν ηλισκεν; Ἀλλα
μην και ετερα πολλα ηδυνατο ιδειν ο προφητης. Πως δε τριχες εν πυρι ουκ
ανηλισκοντο; ∆ια γαρ τουτο επηγαγεν· Ὁ θρονος αυτου πυρ φλεγον. Και βιβλοι
ανευχθησαν. Ὥστε αυτοκατα κριτον γενεσθαι τον κρινομενον. Ἐθεωρουν τοτε απο
φωνης των λογων των μεγαλων, ων το κερας εκεινο ελαλει. Θεωρων ημην, εως
ανηιρεθη το θη ριον, και απωλετο, απο της μεγαληγοριας. Καιτοι Ἀλεξανδρος
προσεκυνησε τον Θεον. Και το σωμα αυτου εδοθη εις καυσιν πυρος. Και των λοιπων
θηριων μετεσταθη η αρχη· και μακροτης ζωης εδοθη αυτοις εως καιρων και καιρου.
Ει και τελος εσχον, αλλ' ομως τουτο εγενετο. Και κετεκαυθη το θηριον, και το σωμα
αυτου εκαυθη. Το παντελως ανηιρησθαι δηλοι. Ἐθεωρουν εν οραματι της νυκτος· και
ιδου μετα των νεφελων του ουρανου ως Υιος ανθρωπου ερχομενος ην. Τις ταυτα
αγνοει; τις διαβλεψαι δυνησεται; μη γαρ Πετρος ταυτα λεγει, ω Ἰουδαιε; μη γαρ
Παυλος; Και ιδου, φησι, ως Υιος ανθρωπου ερχομενος ην, και εως του Παλαιου των
ημερων εφθασεν. Ἰδου και το ομοτιμον. Ἐνωπιον αυτου προσηνεχθη αυτωι. Ἵνα
οταν ιδηις διδομενην αυτωι την βασιλειαν, μη ανθρωπινως νομισηις ειναι το
δεδοσθαι. Ἀπο γαρ των νεφελων του ουρανου, φησι· τας δε νεφελας αντι του
ουρανου παραλαμβανειν ειωθεν η Γραφη. Και αυτωι εδοθη η αρχη, και η τιμη, και η
βασιλεια· και παντες οι λαοι, φυλαι, γλωσσαι αυτωι δουλευσουσιν. Ἡ εξουσια αυτου
εξουσια αιωνιος, ητις ου παρελευσεται· και η βασιλεια αυτου ου διαφθαρησεται. Τι
τουτου σαφεστερον; ειπε μοι. Και παντες λαοι, φησι, φυλαι, γλωσσαι αυτωι
δουλευσουσιν. Ὅρα πως απαν το εθνος της οικουμενης περιεγραψεν. Ὅρα και το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

κριτηριον αυ τον λαβοντα. Ἵνα γαρ μη χρονου νομισηις ειναι τουτο, φησι· Ἥτις ου
παρελευσεται· και η βασιλεια αυ του ου διαφθαρησεται· αλλ' εστηκε και μενει. Ει δε
απιστεις, απο πραγματων πειθου. Ειδες ομοτιμιαν αυτου προς τον Πατερα; Ἐπειδη
γαρ υστερος εφανη του Πατρος, δια τουτο φησι, οτι ηλθε μετα των νεφε λων. Ὅτι δε
ην και πρωην, δηλον εκ των νεφελων· επι των νεφελων γαρ ερχεται. Και αυτωι
προσηνεχθη η τιμη. Ἣν ειχε, τουτεστι. Και λαοι, φυλαι, γλωσ σαι αυτωι δουλευσουσι.
Την μεν γαρ αρχην ειχεν ανω, τοτε δε ελαβεν αυτην ην ειχεν. Ὥσπερ γαρ επι του
Πατρος νοεις τας τριχας, και τα λοιπα· ουτω και τουτο. Το δε Ἐδοθη, και οσα τοιαυτα
ακουων, 56.233 μηδεν ανθρωπινον υποπτευσηις, μηδε ταπεινον περι του Υιου. Ὥσπερ
γαρ γεγηρακοτα ορων, ουχι γεροντα υποπτευεις, ουτω και τα λοιπα. Μη γαρ ζητει
την σαφηνειαν εν ταις προφητειαις, ενθα σκιαι και αινιγ ματα· ωσπερ επι της
αστραπης ου ζητεις διηνεκες φως, αλλα αρκει φανηναι μονον. Ἔφριξε το πνευμα
μου, εγω ∆ανιηλ εν τηι εξει μου· και αι ορασεις της κεφαλης μου εταρασσον με.
Εικοτως υπο της οψεως των ορωμενων. Πατερα και Υιον ουτος και πρω τος και
μονος οραι, ως εν οψει. Τι αν εχοιεν Ἰουδαιοι προς τουτο ειπειν; Μελλουσης γαρ της
παρουσιας αυτου λοιπον εγγυτερω ειναι, εικοτως και αι οψεις θαυμασται φαινονται.
Και προσηλθον ενι των εστηκοτων, και την ακριβειαν εζητουν παρ' αυ του μαθειν
περι τουτων παντων. Και ειπε μοι την αληθειαν, και των λογων την συγκρισιν
εγνωρισε μοι. Ἐρωται τι ποτε εστι τα φαινομενα· και μανθανει περι του Ἀντιχριστου,
και μανθανει βασιλειαν τελος ουκ εχουσαν. Ταυτα, φησι, τα θηρια τα μεγαλα,
τεσσαρες βασιλειαι αναστησονται. Και παραληψονται την βασιλειαν αγιοι Ὑψιστου,
και καθεξουσιν αυτην εως αιωνος, και εως αιωνος αιωνων. Και εζητουν ακριβως
περι του θηριου του τεταρτου, οτι ην διαφερον παρα παν θηριον, και φοβερον
περισσως· οι οδοντες αυτου σιδηροι, οι ονυχες αυτου χαλκοι· εσθιον και λεπτυνον,
και τα επιλοιπα τοις ποσιν αυτου συνεπατει. Και περι των κερατων αυτου των δεκα,
των εν τηι κεφαληι αυτου, και του ετερου του αναβαντος, και εκτιναξαντος των
προτερων τρια· και το κε ρας εκεινο, ωι οφθαλμοι αυτωι, και στομα λαλουν μεγαλα,
και η ορασις αυτου μειζων των λοιπων. Ἐθεωρουν, και το κερας εκεινο εποιει
πολεμον μετα των αγιων, και ισχυσε προς αυτους, εως ου ηλθεν ο Παλαιος των
ημερων, και το κριμα εδω κεν αγιοις Ὑψιστου· και ο καιρος εφθασε, και την
βασιλειαν κατεσχον οι αγιοι. Και ειπεν ου τως· Το θηριον το τεταρτον βασιλεια
τεταρτη εσται εν τηι γηι, ητις υπερεξει πασας τας βασι λειας, και καταφαγεται πασαν
την γην, και συμ πατησει αυτην, και κατακοψει αυτην. Και τα δεκα κερατα αυτου
δεκα βασιλεις αναστησονται· και οπισω αυτων αναστησεται ετερος, ος υπερ οισει
κακοις παντας τους εμπροσθεν, και τρεις βασιλεις ταπεινωσει. Και λογους προς τον
Ὕψι στον λαλησει, και τους αγιους Ὑψιστου παλαιω σει, και υπονοησει του
αλλοιωσαι καιρους και νομον· και δοθησεται εν χειρι αυτου εως καιρου. Και το
κριτηριον εκαθισε· και την αρχην αυτου μεταστησουσι, του αφανισαι και απολεσαι
εως τελους. Και η βασιλεια, και η εξουσια, και η με γαλωσυνη των βασιλεων των
υποκατω παντος του ουρανου εδοθη αγιοις Ὑψιστου· και η βασι λεια αυτου,
βασιλεια αιωνιος· και πασαι αι αρ χαι αυτωι δουλευσουσι και υπακουσονται. Ἕως
56.234 ωδε το περας του λογου. Ἐγω ∆ανιηλ· οι διαλο γισμοι μου επι πλειον
συνεταρασσον με, και η μορφη μου ηλλοιωθη, και το ρημα εν τηι καρδιαι μου
συνετηρησα. Και τινος ενεκεν ουκ ειπες, αν θρωπε; Ὅτι ουδεν προς Ἰουδαιους ην·
αλλα τουναντιον εν μεν τοις ρημασι δια της ασαφειας αυτα συν εκαλυπτεν, εν δε τωι
προφητηι συνετηρησεν εν τηι καρ διαι. Και γαρ προς τωι τελει φησιν· Ἰδου οι λογοι
εσφραγισμενοι· και βουλεται αυτους ασα φεις ειναι. Τουτο ποιει και αυτος δια
παραβολων λε γων. Ὅρα πανταχου πως την βασιλειαν επαιρει, ινα μηδεν
ανθρωπινον υποπτευσηις. Ει γαρ και πασαν την γην κατεσχον οι ανθρωποι, αλλ' ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

αει, ουδε εις απειρον αιωνα. Και μη μοι λεγετω τις, οτι βραχυν χρονον λεγει. Το γαρ,
Ου παρελευσεται, τι εστιν; ουδε εθνει ετερωι δοθησεται; Και ορα τα κατα ∆α ρειον και
Μακεδονας. Τινος ενεκεν ταυτα; ∆ια τους Ἰουδαιους. ∆ια τουτο και Ἀλεξανδρος
προσεκυνησε τον ναον, ως φασι, το βιβλιον τουτο ιδων· και Ἕλλη νες εθαυμασαν
αυτου την ισχυν της προῤρησεως. Περι τουτων ουδεις ειπεν, αλλ' η ουτος μονος.

ΚΕΦΑL. Ηʹ.
Ἐν ετει τριτωι της βασιλειας Βαλτασαρ ορασις ωφθη προς με, εγω ∆ανιηλ,
μετα την οφθεισαν μοι εν τηι αρχηι. Και ειδον εν τηι ορασει· και εγε νετο εν τωι ιδειν
με, και ημην εν Σουσοις τηι βα ρει, η εστιν εν χωραι Ἐλαμ. Και ειδον εν οραματι, και
ημην επι του Ουβαl. Και ηρα τους οφθαλμους μου, και ειδον· και ιδου κριος εις
εστηκως προ του Ουβαλ· και αυτωι κερατα, και τα κερατα υψη λα· και το εν
υψηλοτερον του ετερου, και το υψηλοτερον ανεβαινεν επ' εσχατων. Και ειδον τον
κριον κερατιζοντα κατα θαλασσαν, και βοῤ ραν, και νοτον, και λιβα· και παντα τα
θηρια ου στησονται ενωπιον αυτου, και ουκ ην ο εξαιρου μενος εκ χειρος αυτου· και
εποιησε κατα θελημα αυτου, και εμεγαλυνθη. Και εγω ημην συνιων· και ιδου τραγος
αιγων ηρχετο απο λιβος επι προσωπον πασης της γης· και ουκ ην απτομενος της γης·
και τωι τραγωι εκεινωι κερας θεωρητον ανα μεσον των οφθαλμων αυτου. Και ηλθεν ο
τραγος εως του κριου του τα κερατα εχοντος, ον ειδον εστωτα ενωπιον του Ουβαλ·
και εδραμε προς αυτον εν οργηι της ισχυος αυτου. Και ει δον αυτον φθασαντα εως
του κριου, και εξηγριωθη προς αυτον, και επαισε τον κριον, και συνετριψεν
αμφοτερα τα κερατα αυτου· και ουκ ην ισχυς τωι κριωι του στηναι ενωπιον αυτου.
Και εῤριψεν αυ τον επι την γην, και συνεπατησεν αυτον, και ουκ ην ο εξαιρουμενος
τον κριον εκ χειρος αυτου. Και ο τραγος των αιγων εμεγαλυνθη εως σφοδρα. Και εν
τωι ισχυσαι αυτον, συνετριβη το κερας αυτου το μεγα· και ανεβη τεσσαρα κερατα υπο
κατωθεν αυτου εις τους τεσσαρας ανεμους του 56.235 ουρανου. Και εκ του ενος
αυτων εξηλθε κερας εν ισχυρον, και εμεγαλυνθη περισσως προς τον νο τον, και προς
ανατολην, και προς την δυ σιν. Και εμεγαλυνθη εως της δυναμεως του ου ρανου· και
επεσεν επι την γην απο της δυναμεως του ουρανου, και απο των αστερων, και
συνεπα τησεν αυτους. Και εως αρχοντος της δυναμεως ηδρυνθη· και δι' αυτον θυσια
εταραχθη, και εγενηθη, και κατευωδωθη αυτωι. Και το αγιον ερημωθησεται· και
εδοθη επι την θυσιαν αμαρ τια, και εῤριφη χαμαι η δικαιοσυνη. Και εποιησε, και
ευωδωθη. Και ηκουσα ενος αγιου λαλουντος, και ειπεν εις αγιος τωι φελμουνι τωι
λαλουντι· Ἕως ποτε η ορασις στησεται, και η θυσια η αρ θεισα, και η αμαρτια της
ερημωσεως η δοθεισα, και το αγιον, και η δυναμις συμπατηθησεται; Και ειπεν αυτωι·
Ἕως εσπερας και πρωι ημεραι δισχιλιαι και τριακοσιαι, και καθαρισθησεται το αγιον.
Και εγενετο εν τωι ιδειν με, εγω ∆ανιηλ, την ορασιν, ζητων (l. και εζητουν) συνεσιν.
Και ιδου εστη ενωπιον μου. Και ορασις (l. μου, ως ορ.) ανδρος ανα μεσον του Ουβαl.
Και εκαλεσε, και ειπεν· Γαβριηλ, συνετισον εκεινον την ορασιν. Και ηλθε, και εστη
εχομενα τον (l. εχομενος της) στασεως μου. Και εν τωι ελθειν αυτον, εθαμβη θην, και
πιπτω επι προσωπον μου. Και ειπε προς με· Συνες, υιε ανθρωπου· ετι γαρ εις και ρου
περας η ορασις. Και εν τωι λαλειν αυτον μετ' εμου, πιπτω επι προσωπον μου επι την
γην· και ηψατο μου, και εστησε με επι τους ποδας μου. Και ειπεν· Ἰδου εγω γνωριζω
σοι τα εσομενα επ' εσχατων της οργης· ετι γαρ εις καιρου περας. Ὁ κριος ον ειδες, ο
εχων τα κερατα, βασιλευς Μη δων και Περσων. Και ο τραγος των αιγων, βασι λευς
Ἑλληνων. Και το κερας το μεγα, ο ην ανα μεσον των οφθαλμων αυτου, αυτος εστιν
ο βα σιλευς ο πρωτος. Και οτι συνετριβη, και ανεστη τεσσαρα κερατα υποκατωθεν
αυτου, τεσσαρες βασιλεις αναστησονται απο του εθνους αυτου, και ουκ εν τηι ισχυι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

αυτου. Και επ' εσχατων της βασιλειας αυτων, πληρουμενων των αμαρτιων αυτων,
αναστησεται βασιλευς αναιδης προσωπωι, και συνιων προβληματα. Και κραταια η
ισχυς αυτου, και ουκ εν τηι ισχυι αυτου· και θαυμαστα διαφθερει, και ποιησει, και
διαφθερει ισχυρους, και λαον αγιον. Και ο ζυγος του κλοιου αυτου κατευθυνει.
∆ολος εν τηι χειρι αυτου, και εν καρ διαι αυτου μεγαλυνθησεται, και δολωι διαφθερει
πολλους, και επι απωλειαι πολλων στησεται, και ως ωα εν χειρι συντριψει αυτους.
Και η ορασις της εσπερας, και της πρωΐας της ρηθεισης, αλη θης εστιν. Και συ
σφραγισαι την ορασιν, οτι εις ημερας πολλας εσται. Και ειπε, φησι, Γνωρισον εκεινωι
την ορασιν, Γαβριηl. Ὅρα επιταγματα αγ γελων και αρχαγγελων. Μειζων ισως
δυναμις ετερα; Και ηλθε, φησι, και εθαμβηθην. Και εστη εχο μενα της στασεως μου.
Και εν τωι ελθειν αυτον, εθαμβηθην. Του (l. που) τοινυν οι τους αγγελους κα 56.236
κως λεγοντες; Ουκ αφ' εαυτου τι εποιησεν. Ὁραις και αυτους εις ταξεις πολλας και
διατυπωσεις τετα γμενους; Ἐν τηι πρωτηι, Προσηλθε, φησι, και ηρωτησα. Ἐνταυθα
ουκετι. Και ηκουσα ενος αγιου λαλουντος. Και ετερος ηρωτησεν, ητοι αγνοων, ινα
ουτος μαθηι. Και απεκρινατο, φησι. Και επ' εσχατων της βασιλειας, πληρουμενων
των αμαρτιων αυτων, αναστησεται βασιλευς αναιδης προσωπωι. Ὅρα πως δεικνυσιν
αυτοις, οτι αυτοι αιτιοι. ∆ια τουτο ου φανεροι τους λογους, ινα μη εθελοκακησαντες
μενωσιν· ει γαρ, μηδενος τουτων ειρημενων, εμενον, πολλωι μαλλον,
φανερωθεντων· και ινα μαθηις οτι πανταχου το Πνευμα ισχυν εχει, και οτι παντα
προοιδεν ο Θεος, και οτι ειδως αμαρτη σοντας ανηγαγε. Και ορα, επειδη ειπεν
ενιαυτους, ολιγος χρονος εφαινετο, εις ημερων αναλυει αριθμον, ινα τωι πληθει
φοβησηι, ουχ ημερας, αλλα και νυκτας αριθμων. Και ενδιατριβει τηι τραγωιδιαι τηι
κατα Ἀν τιοχον, ινα καν ουτω φοβησηι. Και ουκ εν τηι ισχυι αυτου. Τουτεστιν, οτι
ηδυνατο ο Θεος κωλυσαι αυ τον, αλλ' επετρεψε δια τας αμαρτιας, και ουχ απλως
αμαρτοντων, αλλ' ηνικα επληρωθησαν. Ἆρα μετρον τι εστιν; Ουπω γαρ αν
επεπληρωντο, φησι, αι αμαρτιαι των Ἀμοῤραιων. Και ορα, ουπω λοιπον εμπρησμος,
αλλα σφαγων αναιρεσεις. Ἐπειδη γαρ εμελλον τινες ειναι οι καλοι, και
προισταμενοι των πατερων, και τα της τιμωριας ελαττω γεγονε. Ταυτα δε λεγεται,
ινα μη ταις νικαις ταις επι Ζορωβαβελ επαρθεντες, ραιθυμοι γινωνται. Και ορα πως
ου τιθησι λαμπρα τινα ενταυθα μετα τα κατα Ἀντιοχον, αλλα μονον λυσιν των
δεινων λεγει, και τον κατασχοντα καιρον. Τι ουν; ταυτην ου προειπε την
αιχμαλωσιαν; Ναι, σφοδρα αινιγματωδως· διο και ο Χριστος ειπεν· Ὅταν ιδητε το
βδελυγμα της ερημωσεως, ο αναγινωσκων νοειτω. Ἐλευσονται, φησι, ουχ ως
προειποντος. Και τινες μεν λεγουσιν, οτι εικοτως ταυτα ου προεῤρηθη· ου γαρ ειχε
χρονον η αιχμα λωσια αυτη λαβειν. ∆ωσω γαρ, φησι, και τους πο νηρους αντι της
ταφης αυτου, και τους πλου σιους αντι του θανατου αυτου. Και συ σφραγισαι την
ορασιν ταυτην, οτι εις ημερας πολλας εσται. Τουτεστι, φυλαξον, διατηρησον, ινα μη
τωι μακρωι χρονωι διαφθαρηι. Ὅρα πανταχου τον Θεον φειδομενον αυτων. Κατηλθον
εις Αιγυπτον, εγενοντο φαυλοι· ουκ απεστη, ηγαγεν εις την ερημον. Ἐπεμειναν τηι
κακιαι· ουκ απεστη, εισηγαγεν αυτους εις την γην της επαγ γελιας. Ἀνηγαγε παλιν
αυτους επι Ἀντιοχου· παλιν οι αυτοι εμενον. Ἐπι του Χριστου παλιν οι αυτοι· και
ουδε ουτως απεστη, αλλ' αει κηδεται. Και καθαπερ τα φυσικα ουκ αν αποσταιη, τα
φυσεως προσοντα ημιν, οπερ αν γενηται· ουτως ουδε Θεος· μαλλον δε εκεινα
δυνατον αποστηναι, αυτον δε ουδαμως προ νοουντα, και κηδομενον. Ει γαρ και
επιλαθοιτο, φησι, γυνη του ελεησαι τα εκγονα της κοιλιας αυτης, αλλ' εγω ουκ
επιλησομαι σου. Καθαπερ γαρ εκεινη ου προς την αρετην οραι των παιδων, αλλα
φυσεως νομον πληροι· ουτω, και πολλωι μαλλον, ο Θεος αει κηδεται, ουδεποτε
αφισταται, αει το αυτο μετρον επιδεικνυται. Και εγω ∆ανιηλ εκοιμηθην, και
εμαλακισθην ημερας· και ανεστην, και 56.237 εποιουν τα εργα του βασιλεως· και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

εθαυμαζον την ορασιν· και ουκ ην ο συνιων. Ποθεν εμαλακισθη; Ὑπο της αθυμιας
ισως των εσομενων δεινων, λογι σαμενος προς εαυτον, οτι ουδεπω τα παροντα
τελος εχει. Και τοσαυτα, φησι, παλιν δεινα. Ἢ παλιν ουπω κατηλλαξα αυτοις τον
Θεον, και αυτοι εκπολεμουσιν αυτον. Και ανεστην, και εποιουν τα εργα του βα
σιλεως. Τουτεστιν, υπηρετουν. Και εθαυμαζον την ορασιν· και ουκ ην ο συνιων.
Μαλιστα τουτο φερει τινα οδυνην, οταν μηδε εξενεγκειν εξηι εις τινα τα λυπηρα· η
οτι πονηροι ησαν. Και εποιουν, φησι, τα εργα του βασιλεως. Τουτεστιν, ουδεν
παρελιμπα νον, αλλ' εποιουν τα εργα.

ΚΕΦΑL. Θʹ.
Ἐν τωι πρωτωι ετει ∆αρειου, του υιου Ἀσσουηρου, απο του σπερματος Μηδων,
ος εβασιλευσεν επι την βασιλειαν Χαλδαιων, εν ετει ενι της βα σιλειας αυτου, εγω
∆ανιηλ συνηκα εν ταις βι βλοις τον αριθμον των ετων, περι ου εγενηθη λογος
Κυριου προς Ἱερεμιαν τον προφητην, εις συμπληρωσιν ερημωσεως της Ἱερουσαλημ
εβδο μηκοντα ετη. Και εδωκα το προσωπον μου προς Κυριον τον Θεον, του
εκζητησαι προσευχην και δεησιν εν νηστειαις και σακκωι και σποδωι. Ουτος ο Μηδος
∆αρειος. Πρωτον δε ετος ουχι της βασιλειας αυτου φησι· ου γαρ ειπεν, εν τωι πρωτωι
της βασι λειας αυτου, αλλ', Ἐν τωι πρωτωι ετει ∆αρειου, εν ενι ετει της βασιλειας
αυτου, ωστε δυνατον λεγε σθαι και πρωτον ετος, βασιλευοντος μεν αυτου, τοτε δε
ανελοντος ισως τους περι Βαλτασαρ. Ἐγω ∆ανιηλ συνηκα εν ταις βιβλοις τον
αριθμον των ετων. Τουτεστι, την σφαγην. Και ανελογισαμην. Ὅρα αυτον προ της
προθεσμιας ου τολμωντα προσελθειν τωι ∆εσποτηι. Ἀλλ' οι μεν τρεις παιδες ποιουσιν
αυτο εν τηι καμινωι· ουτος δε εν τωι λακκωι ουδεν εποιησε. Τι ουν; η εκεινοι κακως, η
ουτος; Ουδετεροι. Ἐκεινοι μεν γαρ την φιλοστοργιαν, ουτος δε την συνεσιν του
καιρου παραγενομενου εδεικνυ. Ἆρ' ουν συνετως ανεγινωσκε τα προφητικα; Οιμαι
δ' αυτον ουκ εκ της αλωσεως αριθμειν, αλλ' εκ της αιχμαλωσιας ισως του Ἰσραηl.
Ἐρημωσιν γαρ εικοτως αν τις ειποι Ἱερουσαλημ και τους πολεμους. Ὅρα και τον
αριθμον σαββατικον. Ὥσπερ γαρ τοτε τετρακοσια τριακοντα και διακοσια δεκαπεντε
εποιησεν, ουτως οιμαι και νυν ελαττω ειναι. Περι ου εγενηθη, φησι, λογος προς
Ἱερεμιαν τον προφητην, εις συμπληρωσιν ερημωσεως Ἱερουσαλημ εβδομη κοντα
ετη. Και εδωκα το προσωπον μου προς Κυ ριον τον Θεον, του εκζητησαι προσευχην
και δεησιν εν νηστειαις και σακκωι και σποδωι. Ὅρα ευλαβειαν. Και εδωκα, φησι, το
προσωπον μου. Τουτεστι, κατ ησχυμμενος ημην προ τουτου, προ της ταπεινωσεως·
νυν δε Ἔδωκα, αντι του ετολμησα. Ει δε οφειλομενον απηιτει, ουκ αν ελεγε, Ἔδωκα
το προσωπον μου, 56.238 ως επι παρακεκινδυνευμενωι πραγματι. Ει υπερ αλλων
τοσαυτηι χρηται σπουδηι, ει τοσαυταις απολαυων και παρα του Θεου και παρα του
βασιλεως ευνοιαις, ουκ εχει τινα αισθησιν των πραγματων, αλλ' ως αυτος ων εν τοις
δεινοις, αυτων των οντων μαλλον εδακνετο· πως αν τις αυτον κατ' αξιαν
θαυμασειεν· Ὅρα δε και μετα τας θλιψεις εκεινας ου θαῤρουντα προσελ θειν, εως
ειδε τον χρονον πληρωθεντα. Που τοινυν κεισομεθα λοιπον ημεις οι αθλιοι; Τι
λεγεις, ω ∆α νιηλ; εν αγαθοις ει συ, τιμης απολαυεις παρα Θεου, παρα ανθρωπων· τι
σοι μελλει (l. μελει) περι των αλλων; Ουτω και Μωυσης εποιει. Και τι φησι; Ἐν
νηστειαις και σακκωι και σποδωι τα οφειλομενα απαιτων. Τι γαρ, ει ωφειλετο;
Μηποτε και τουτου αναξιους εαυτους εποιησαν. Ου γαρ εστιν αναγκη παρα Θεωι·
ανωτερος νομων εστι. Του ζητησαι, φησι, προσευχην και δεησιν. Πρωτον τουτο
επιζητει. Ει επιτρεπει μοι, φησι, ευξασθαι υπερ αυτων· επειδη ηκουσεν Ἱερεμιου
τουτο ακουοντος, οτι Μη προσευ χου υπερ του λαου τουτου, και μη αξιου υπερ
αυτων. Ἔχων (f. add. την) απο της αιχμαλωσιας, την απο των χρονων συμμαχιαν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

την απο της οικειας αρετης, και του μυρια παθειν, ουδεπω θαῤρει, αλλα τεφραν
υποστρωσαμενος και σακκον, ουτως εδειτο. Τι ποιησομεν ημεις οι αναλγητοι;
Τουτον ημας εχρην μιμεισθαι. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, οτι δια πενιαν οι λοιποι
προφηται ταυτα εποιουν· ο μαλιστα παντων προς αξιωματων μεγεθος αναχθεις,
ουτος μαλιστα παντων ταπεινουται. Και απο του σπερματος της βα σιλειας ην, και
τοσουτων απελαυσεν. Ουτω δει πενθειν τα οικεια δεινα, ουτω των μελων φειδεσθαι
των οικειων. Τουτο συμπαθεια των προφητων. Ὅρα ταυτηι μαλιστα θαυμασιωτερον
οντα. Μωυσης ελεγεν· Ει μεν αφηις αυτοις, επει καμε εξαλειψον εκ της βιβλου. Ουτος
εν νηστειαις ην και δακρυσι διηνεκως. Παυλος διηνε κως εν δακρυσι, και γεεννης
αυτης κατετολμησεν. Ουδεις αυτων εχει των οικειων αγαθων αισθησιν· αλλ' ωσπερ
εν σωματι, του οφθαλμου καλου τυγχανοντος, ουκ αν λαβοι του καλλους αισθησιν,
σεσηποτων των ποδων και διεφθαρμενων· ουτω και τοτε ην. Τινος ενεκεν η σποδος;
Ἀνεμιμνησκεν αυτον της οικειας φυσεως. Τινος ενεκεν ο σακκος; Τηι τραχυτητι
ταπει νοι. Τινος ενεκεν η νηστεια; Και αυτη των εν παρα δεισωι ανεμιμνησκεν. Τουτο
αυτοις εθος εστι, τα βασανιζοντα διωκειν. Ουδε της γης αξιος ειμι, φησιν, ουδε των
ιματιων, ουδε των κατα φυσιν πραγματων, αλλα χαλεπωτερας τιμωριας, ο τα
Περσικα περιβε βλημενος υφασματα, ο τιαραν εχων Περσικην. Και τι φησι; Ἴδωμεν
την εξομολογησιν. Και προσηυξα μην προς Κυριον τον Θεον μου. Ὅρα το φιλτρον το
περι τον ∆εσποτην. Τον Θεον μου, φησι· ον ουκ ετολμα ικετευειν, τουτον Θεον
αυτου καλει. Ἔτι εμου 56.239 λαλουντος, και προσευχομενου, και εξαγορευοντος
τας αμαρτιας μου, και τας αμαρτιας του λαου μου Ἰσραηλ, και ριπτοντος τον ελεον
μου εναντι Κυ ριου του Θεου μου, επι του ορους του αγιου του Θεου μου· και ετι εμου
λαλουντος εν τηι προσευχηι, και ιδου ανηρ Γαβριηλ, ον ειδον εν τηι ορασει εν τηι αρχηι,
πετωμενος· και ηψατο μου ωσει ωραν θυσιας εσπερινης. Και συνετισε με, και
ελαλησε μετ' εμου, και ειπεν· ∆ανιηλ, νυν εξηλθον, συμ βιβασαι σε συνεσιν. Ἐν αρχηι
της δεησεως σου εξηλθεν ο λογος· και εγω ηλθον του αναγγειλαι σοι, οτι ανηρ
επιθυμιων ει συ. Και εννοηθητι εν τωι ρηματι, και συνες εν τηι οπτασιαι. Ὥστε και
οταν λεγωσιν ημιν οι Ἰουδαιοι· ∆ια τι εν τωι Ἡσαΐαι, του Ὀζιου περι του πολεμου
δεδιοτος, και της εφοδου των δυο βασιλεων, ο προφητης εξελθων εδωκεν αυτοις
σημειον, μετα μυρια ετη συμβαινον; ερουμεν και αυτοι προς αυτους· Τινος ενεκεν
του ∆ανιηλ αξιω σαντος υπερ της ανοδου, και επιθυμουντος ακουσαι τι περι τουτων,
εξελθων αγγελος περι μεν τουτων ουδεν απηγγειλε, πραγματα δε μακροις υστερον
χρονοις εδι δαξεν; Ἀλλ' ωσπερ ενταυθα εκ περιουσιας το ζητουμενον λυει· ουτω
κακει. Πιστις γαρ μεγιστη του την πολιν αναστησεσθαι, το και παλιν αυτην
αλωσεσθαι. Τι ουν; λυπησαι τον προφητην βουλομενος, τουτο ποιει; Ουδαμως, αλλ'
αυτους φοβερωτερους εργασασθαι. Και ουχ απαξ, ουδε δις, αλλα πολλακις. Ἐπειδη
γαρ η μελλουσα εσεσθαι ευπραγια ικανη φυσησαι την εκει νων διανοιαν, ου μονον
ανορθουμενης της πολεως, αλλα και χερσι βαρβαρικαις οικοδομουμενης, βαρβα
ρικαις εκειναις ταις καθελουσαις αυτην. Τουτο γαρ και ο Ἡσαΐας φησι, δεικνυς το
παντοδυναμον και ευ πορον του Θεου, πως ικανος παντα και ποιησαι και
μεταβαλειν. Ἐπει ουν εμελλεν αυτοις τα πατρια αποδοθησεσθαι, και νικαι λαμπραι
και συνεχεις, ας και οι προφηται αναβοωσιν· οιον ο μεν Ἰεζεκιηλ, οτι μετα ετη τα
οπλα αυτων κατακαυθησεται των μελ λοντων αλωσεσθαι· οι δε αλλοι τα αυτα
συνεχως ελε γον· ινα μη τουτοις επαρθεντες, χειρους των προτε ρων γενωνται, τωι
φοβωι της προῤρησεως, και το πολ λακις (φορτε τωι πολλ.) τα αυτα ειπειν, καθαπερ
αυ τους εις αναγκην αφυκτον καθιστων του μηδε βου λομενους διαφθαρηναι. Και
δια τουτο και τον χρονον αδηλον εποιει· επει τις χρεια ταυτα απαγγελ θηναι; Και
ορα ποτε προφητευεται. Παρ' αυτην την ανοδον, ακμαζοντων αυτοις και ανθουντων
των πρα γματων. Ὥσπερ και ο Μωυσης μελλων αυτους εισ 56.240 αγειν εις την γην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

της επαγγελιας, παρ' αυτην των αγαθων την μεταληψιν προφητευει αυτοις παροντα
τα δεινα, λεγων· ∆ιαμαρτυρομαι υμιν τον ουρανον και την γην· αντιῤροπον τηι δια
την ευπραγιαν απαθειαι την απο της απειλης τιμωριαν τιθεις· ουτω και ουτος κατεχει
αυτους εν φοβωι. ∆ια τουτο και Ζαχαριας το πλεον εν τουτοις διατριβει, και σαφε
στερον τα αυτα λεγει. Ουδεν γαρ ουτως ως ανθρω πινη φυσις προς ευπραγιαν και
ανεσιν αχρηστον. Ἔτι εμου λαλουντος, φησι, εν τηι προσευχηι, ηλ θεν ο αγγελος
Γαβριηλ, ο συνηθης αυτωι, πετωμε νος· και κατεσχε με ωσει ωραν θυσιας εσπερι νης.
Ἢ ωστε μη εκπληκτον γενεσθαι απο της οψεως, η ωστε νοησαι τα λεγομενα. Ἐπειδη
γαρ ουκ ην αυτα σαφως ειπειν δια τους λοιπους, εικοτως απτεται. Και συνετισε με,
φησι, και ελαλησε μετ' εμου, και ει πεν· ∆ανιηλ, νυν εξηλθον συμβιβασαι σε συν
εσιν. Ἐν αρχηι της δεησεως σου εξηλθεν ο λο γος· και εγω ηλθον του αναγγειλαι σοι,
οτι ανηρ επιθυμιων ει συ. Και εννοηθητι εν τωι ρηματι, και συνες εν τηι οπτασιαι.
Νοησον, φησι, τα λεγο μενα. Ὅταν γαρ τις υπερ ετερων μεν αξιοι, ετερα δε ακουηι,
πολλης δειται της προσευχης. Και επι τρεψει και οικοδομηθησεται πλατεια και περι
τειχος. Τινες το τειχος, οπερ Ἀγριππας εποιησε, φασιν. Και εκκενωθησονται οι
καιροι. Και μετα τας εβδομαδας τας εξηκοντα δυο εξολοθρευθη σεται χρισμα, και
κριμα ουκ εστιν εν αυτωι, και την πολιν και το αγιον διαφθερει συν τωι ηγου μενωι·
και εκκοπησονται ως εν κατακλυσμωι, και εως τελους πολεμου συντετμημενου
αφανισμοις Και δυναμωσει διαθηκην πολλοις εβδομας μια. Ὅρα πως πληκτικως τα
κακα (suppl. διηγειται). Ἢ και ημισυ της εβδομαδος, καταπαυσει θυμιαμα. και θυσια,
και σπονδη· και επι το ιερον βδελυγμα της ερημωσεως, και εως συντελειας καιρου
συν τελεσθησεται επι την ερημωσιν. Ὅρα πως εν τοις λυπηροις τον λογον
κατεπαυσε, και τα μεν χρηστα ασαφως ειπεν· τουτο γαρ εστι· ∆υναμωσει πολλοις
διαθηκην εβδομας μια· τα δε λυπηρα, συνεχως και πολλακις. Και το βδελυγμα της
ερημωσεως. τουτεστι, το Ἀδριανου. Ταυτα σαφεστερον ο Ζαχα ριας λεγει· λεγει δε
εκεινος και τα χρηστα δια τους εναπομειναντας. Ταχα και μετα Αιγυπτον τοσαυτα
ετη εποιησε, και ου διεφθαρησαν· νυν δε ουκ ετι προσδοκαις ταυτα. Ὅρα και τα αλλα.
Ουκ επι βαινει Ἰουδαιοις (l. Ἰουδαιος), καθαπερ και προ 56.241 τερον της πολεως. Τις
δε ολως περι επανοδου ειπεν; Ουδεις.

ΚΕΦΑL. Ιʹ.
Ἐν ετει τριτωι του βασιλεως Περσων Κυρου λογος απεκαλυφθη τωι ∆ανιηλ, ου
το ονομα επ εκληθη Βαλτασαρ. Και αληθινος ο λογος· και δυναμις μεγαλη και
συνεσις εδοθη αυτωι εν τηι οπτασιαι. Ἐν ταις ημεραις εκειναις εγω ∆ανιηλ ημην
πενθων τρεις εβδομαδας. Ἄρτον επιθυμιων ουκ εφαγον, και κρεα και οινος ουκ
εισηλθον εις το στομα μου, και αλειμμα ουκ ηλειψαμην εως τριων εβδομαδων
ημερων. Τινος ενεκεν παλιν πεν θει; Ει γαρ το πρωτον ετος Κυρου ανεβη, τινος
ενεκεν πενθει; και πασας ημερας, εικος μιαν; παλιν ουδεν ακουει, υπερ ων ευχεται.
Ἐμοι δοκει, οτι ευχεται ωστε λυθηναι τα δεινα ταυτα. Ἀλλ' ουδεν τοιουτον ο Θεος·
και λεγει σαφεστερον αυτο. Μαλλον δε ωστε παντας ανελθειν ευχεται. Ει και μεγαλα
τα δεινα, και εβουλετο αποβαλειν την πατριδα. Ουτως δε σα φεστερον αυτο λεγει,
και ακριβεστερον. Ὅρα δη παν ταχου τον ∆ανιηλ ουχ απλως επιτυγχανοντα των
οψεων, αλλα μετα νηστειων. Ὅτε εδει το οναρ μα θειν, νηστεια προηγησατο. Ὅτε
Γαβριηλ εφανη, νη στεια παλιν και σποδος και σακκος. Ὅτε ουτος φαι νεται, και
νηστεια και ευχη. Ἀλλ' ορα και τουτον απολογουμενον αυτωι σχεδον. Και εν ημεραι
εικοστηι και τεταρτηι του μηνος του πρωτου, εγω ημην εχομενος του ποταμου του
μεγαλου, ουτος εστι Τιγρις. Και ηρα τους οφθαλμους μου, και ειδον· και ιδου ανηρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ενδεδυμενος Βαδιμ, και η οσφυς αυτου περιεζωσμενη χρυσιωι Ὀφαζ, και το σωμα
αυτου ωσει Θαρσεις, και το προσωπον αυτου ωσει ορασις αστραπης, και οι οφθαλμοι
αυτου ωσει λαμπαδες πυρος, και οι βραχιονες αυτου και τα σκελη ως ορασις χαλκου
στιλβοντος, και η φωνη των λογων αυτου ως φωνη οχλου. Και ειδον εγω ∆ανιηλ
μονος την οπτασιαν, και οι ανδρες οι μετ' εμου ουκ ειδον την οπτασιαν, αλλ' η εκ
στασις μεγαλη επεπεσεν επ' αυτους, και εφυγον εν φοβωι. Και εγω απελειφθην
μονος, και ειδον την οπτασιαν την μεγαλην ταυτην, και ουχ υπελειφθη εν εμοι
ισχυς, και η δοξα μου μετ εστραφη εις διαφθοραν, και ουκ εκρατησα ισχυος. Και
ηκουσα την φωνην των λογων αυτου· και εν τωι ακουσαι με ημην κατανενυγμενος
επι προσ ωπον μου, και το προσωπον μου επι την γην. Και ιδου χειρ απτομενη μου,
και ηγειρε με επι τα γονατα μου, και επι τα ιχνη των ποδων μου. Και ειπε προς με·
∆ανιηλ, ανηρ επιθυμιων, συνες εν τοις λογοις, οις εγω λαλω προς σε, και στηθι εν τηι
στασει σου, οτι νυν απεσταλην εγω προς σε. Και εν τωι λαλησαι αυτον προς με τον
λογον τουτον, ανεστην εντρομος. Και ειπε προς με· Μη φοβου, ∆ανιηλ, οτι απο της
ημερας της πρωτης, ης εδωκας την καρδιαν σου του συνει ναι και κακωθηναι εναντι
Κυριου του Θεου σου, ηκουσθησαν οι λογοι σου, και εγω ηλθον εν τοις λογοις σου.
Ὁραις οπερ εφην, και τουτον απολογου μενον αυτωι σχεδον; Ἀπο πρωτης ημερας,
φησιν, 56.242 απεσταλην. Τινος ουν ενεκεν εβραδυνας; Και ο αρ χων βασιλειας
Περσων ειστηκει εξ εναντιας μου εικοσι και μιαν ημεραν. Ἤκουσας οτι Ἔθηκεν ορια
εθνων κατα αριθμον αγγελων αυτου; Και εκαστον εθνος εχει τον εφεστωτα, και
βουλεται αυτος ειναι δυνατωτερος. Και συνεσις εδοθη αυτωι εν τηι οπτασιαι. Ου γαρ
ηρκει τα ρηματα διδαξαι τα λεγο μενα. Ὁραις ετερως παιδευομενους τους προφητας;
Και δυναμις μεγαλη της οψεως. Ὄντως γαρ με γαλη, το τους ησθενηκοτας εκεινου
του τοσαυτα πε ριγενομενου περιγενεσθαι Ἀντιοχου. Και αληθινος ο λογος. Ἐπειδη
τινες εμελλον απιστειν. Ου το ονομα Βαλτασαρ. Ἀναμιμνησκει σε των πρωτων, ινα
αξιοπιστος φανηι. Ἰδου και το πασχα ελυσεν. Ει γαρ εν τωι πρωτωι μηνι το πασχα
γινεται, ουτος δε μεχρι της τεταρτης εικαδος του μηνος ενηστευσεν. Ἐμπιπτει δε εις
την τεσσαρεσκαιδεκατην, απο της τεσσαρεσκαιδεκατης επι την πρωτην εικαδα, και
ετε ρας δυο ημερας. Ὅρα τα νομιμα ηδη καταλυομενα. Ουκ ενετρεψε σε ο φοβος, ω
∆ανιηλ; Ουχι, φησι. Ὅρα που την οπτασιαν βλεπει· επι της ερημου, καθαπερ και
Μωυσης. Αι γαρ πολεις θορυβων γεμουσι, και ταραχης. Ουτω και ο Χριστος επι του
ορους μετα μορφουται. Και ιδου Μιχαηλ εις των αρχον των πρωτων ηλθε βοηθησαι
μοι, και αυτον κατ ελιπον εκει μετα του αρχοντος βασιλεως Περ σων. Και ηλθον
συνετισαι σε οσα απαντησεται τωι λαωι σου επ' εσχατων των ημερων, οτι ιδου η
ορασις εις ημερας. Και εν τωι λαλησαι αυτον μετ' εμου παντας τους λογους τουτους,
εδωκα το προσωπον μου επι την γην, και κατενυγην. Και ιδου ως ομοιωμα υιου
ανθρωπου ηψατο των χειλεων μου. Και ηνοιξα το στομα μου, και ελαλησα, και ειπον
προς τον εστωτα εναντιον μου· Κυριε, εν τηι ορασει σου εστραφη τα εντος μου εν
εμοι, και ιδου ουκ εχω ισχυν. Και πως δυνησεται ο παις σου, Κυριε, λαλησαι μετα του
Κυριου μου του του; Και εγω, απο του νυν ου στησεται εν εμοι ισχυς, και πνοη ουχ
υπελειφθη εν εμοι. Και προσ εθετο, και ηψατο μου ως ορασις ανθρωπου, και
ενισχυσε με, και ειπε μοι· Μη φοβου, ανηρ επι θυμιων, ειρηνη σοι, ανδριζου, και
ισχυε. Και εν τωι λαλησαι αυτον μετ' εμου, ενισχυσα, και ειπον· Λαλητω ο Κυριος
μου, οτι ενισχυσας με. Και ειπεν, Ει οιδας τι ηλθον προς σε; Και νυν επιστρεψω του
πολεμησαι μετα του αρχοντος Περσων. Και εγω εξεπορευομην, και ο αρχων των
Ἑλληνων ηρχετο. Ἀλλ' η αναγγελω σοι το τεταγμενον εν γραφηι αληθειας· και ουκ
εστιν εις αντεχομενος μετ' εμου περι τουτων, αλλ' η Μιχαηλ ο αρχων υμων. Και
ιδου ανηρ ενδεδυμενος στολην. Ἴσως ιερατικην. Ἡ οψις αυτου ως αστραπη ην πυρος
απο οφθαλμων αυτου. Πως εν αστραπηι εκεινοις εφαινε; τινος ενεκεν ουτω φαινεται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

ο αγγελος ουτος; αρ' ινα εκπληξηι τον δημον; και τι το κερδος; Ἵνα πεισηι μηκετι
πενθειν το (f. τωι) πολλακις ταυτα λεγεσθαι· μαρτυρων μαρτυρει δυναμει των
εσομενων· η ινα πιστωσηται αυτον. Και η φωνη μεγαλη. Ὥστε και τουτωι
καταπληξασθαι. Ἐξισταται, και παλιν ομιλουντος εξισταται, συγχωρουντος ισως,
ουκ αδυνατουντος· επει προτερον ειπεν· Ἀν 56.243 δριζου. Και εστη. Ειδες τι εστιν
οψις αγγελου; Μη νομισηις χαλκον ειναι το ορωμενον, μηδε χρυσιον. Τις γαρ ουκ αν
ενεγκοι τουτων την οψιν; Πανταχου γαρ το φως κειται. Ἐπει τοινυν απεσταλην,
προσημαινω τουτο μονον, φησι, μη διαφθειρηις την χαριν. Ἠκουσθησαν οι λογοι
σου, και εγω ηλθον εν τοις λογοις σου. Τι γαρ παρεκαλει, και τι εδειτο; Και μην ουχι
ταυτα αυτωι λεγεις, ουδε τοιουτον ουδεν. Ταχα εβουλετο μαθειν ακριβως τον
χρονον, και το μετα ταυτα. Και ο αρχων της βασιλειας, φησι, Περσων ειστηκει εξ
εναντιας μου. Ἆρα μη τον των ανθρωπων λεγων αρχοντα; Ουδαμως. Και γαρ
αλλαχου λεγει· Ὁ αρχων των Ἑλληνων εξηλθεν. Ἐμοι δοκει ουτος ουκ ειναι των
αρχοντων, ουδε των επιτεταγμενων εθνος, αλλα των ανω δυναμεων. Ειτα επειδαν
ουκ ισχυον οι αγγελοι αλλοι αντιστηναι αυτωι, τουτωι λεγεται. Ἀπελυθησαν, φησι· τι
παλιν ζητεις; Και ιδου Μιχαηλ εις των αρχοντων των πρωτων ηλθε βοηθησαι μοι·
και αυτον κατελιπον εκει μετα του αρχοντος βασιλεως Περσων. Και ηλθον συνετισαι
σε οσα απαντησεται τωι λαωι σου επ' εσχατων των ημερων, οτι ιδου η ορασις εις
ημερας. Τινος ενεκεν προ των εικοσι ημερων ουκ ηλθεν ο Μιχαηλ; Ἐμοι δοκει,
δειξαι βουλεται τωι προφητηι, οτι κεκωλυμενα πραγματα αιτει και παρανομα και
κατηναγκασμενα, μονονουχι και τοις αγγελοις βιαν ποιων. ∆ια τουτο ουδε Μιχαηλ
ευθεως εν αρχηι βοηθει, αλλ' υστερον, ινα μαθωσιν οτι ουκ ησαν αξιοι ανελθειν οι
μετα ταυτα. Ἀδικουνται οι αγγελοι. Και αυτον αφηκαν εκει, ωστε η πεισαι, η
κωλυσαι. Και τις αγγελος τοιουτος, ως ακουσας του Θεου δοντος την χαριν,
αντιστηναι; Σωματοποιει, ως οιμαι, το πραγμα, ωσπερ εκει [f. επει] ελεγε· Τις
εξελευσεται, και απατησει μοι τον Ἀχααβ; Και παλιν· Ἄφες με, και εξαλειψω αυτους.
Ου κωλυεται ο Θεος, ουδε αναγκην πασχει, κατεχομενος υπο του προφητου. Ουτω δη
και ενταυθα. Και παλιν αλλαχου φησι· Ἄφες με, οτι ανεβη ο ορθρος. Και παλιν επι
του αγγελου και της ονου· Ει μη προσωπον σου ελαβον, φησιν. Ουκ αρα τουτο
δεικνυσιν αυτον ανθισταμενον τωι Θεωι, αλλ' εν μονον, οτι αδικουνται. Τοσαυτα
ισχυσεν ο ∆ανιηl. Κατηλθον συνετισαι σε οσα απαντησεται τωι λαωι σου. Ὅρα πως
αναγκαιον πραγμα αφεις, απολογειται τωι προφητηι. Παλιν εξισταται· παλιν αυτον
ανιστησι, και φησι· Ἐγω πορευομαι του πολεμησαι μετα του αρχοντος Περσων. Και
εγω εξεπορευομην, και ο αρχων των Ἑλληνων ηρχετο. Ἴσως ενος των
εναντιουμενων επι τοις εσομενοις, ωστε τοις κατα Μακεδονιαν πολεμησαι. Και
ουπω πειθεται. Πολεμος εν αγγελοις εστι, μαχη περι ανθρωπων; Ναι. Πανυ γαρ
αυτων κηδονται. Ουπω επεισθη. Ὥσπερ αν ειποι τις· Ἀναγκαζομαι τωιδε
φιλονεικησαι.

ΚΕΦΑL. ΙΑʹ.
Και εγενετο εν ετει πρωτωι Κυρου, εγω εστην εις κρατος και ισχυν. Και νυν
αναγγελω σοι αληθειαν. 56.244 Και τοτε, φησι, σωσας εγω ειμι. Ἵνα γαρ μη λεγηι τις·
Τι ουν πολεμεις; τι ουν, αν μη νικησηις; Ουχι, φησι. Και τοτε εγω αυτων προεστην.
Και ουκ εστι γαρ, φησι, εις αντεχομενος μοι περι τουτων, αλλ' η Μιχαηλ ο αρχων
αυτων. Ταυτα λεγει ινα πεισηι αυτον, οτι ου πολεμιος εστιν αυτωι και εχθρος, και οτι
πραγματα αιτει κεκωλυμενα. Ουχ οτι βοηθων δειται. Πως γαρ; ∆εικνυται οτι ουτος
ουκ ην των αρχοντων. Ειτα λεγει παντα μετα ακριβειας, και λεγει ποθεν αι ητται.
Ειτα λεγει την σωτηριαν του λαου αυτου εν τοις εξης και το δοκιμον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ΚΕΦΑL. ΙΒʹ.
Ἐν τωι συντελεσθηναι διασκορπισμον χειρος λαου ηγιασμενου, γνωσονται
αγιον, και συντελεσθησεται ταυτα παντα. Και εγω ηκουσα, και ου συνηκα, και ειπον·
Κυριε, τι τα εσχατα τουτων; Και ειπε· ∆ευρο, ∆ανιηλ, οτι και εμπεφραγμενοι οι λογοι
εως καιρου περατος. Ἕως εκλεγωσιν, και εκλευκανθωσιν, και πυρωθωσι πολλοι, και
ανομησωσιν ανομοι, και ου συνησωσι παντες ασεβεις, και οι νοημονες συνησωσιν.
Και απο καιρου παραλλαξεως του ενδελεχισμου, και δοθη-ναι βδελυγμα ερημωσεως,
ημεραι χιλιαι διακοσιαι εννενηκοντα. Μακαριος ο υπομενων και φθασας εις ημερας
χιλιας τριακοσιας τριακονταπεντε. Και συ δευρο, και αναπαυου· ετι γαρ ημεραι εις
αναπληρωσιν συντελειας· και αναπαυσεις τον καιρον σου εις συντελειαν ημερων.
Και συ, φησι, καθισον· μετα γαρ χρονον πολυν ταυτα εστιν. Ἄρα ου περι της ανοδου
θρηνει, αλλα μετα το ανελθειν περι των ανελθοντων.

ΚΕΦΑL. ΙΓʹ.
Και ο βασιλευς Ἀστυαγης προσετεθη προς τους πατερας αυτου· και
παρελαβεν Κυρος ο Περσης την βασιλειαν αυτου. Και ην ∆ανιηλ συμβιωτης του
βασιλεως, και ενδοξος υπερ παντας τους φιλους αυτου. Τα κατα τον Βηλ ημιν
ανεγραψεν ο ∆ανιηl. Ουχ οραις, φησι, ποσα εσθιει και πινει; Βαβαι, ηλικον τεκμηριον
θεου, και γνωρισμα, το πολλα εσθιειν και πινειν. Ὁ ∆ανιηλ ουκ ειπε τουτο· Τουτο
ουν Θεος, ειπε μοι; ασθενης γαρ ην εκεινος· αλλ' εκ περιουσιας ενικησεν. Ἐγω σοι
τον Θεον [τον] κτισαντα τον ουρανον λεγω και την γην· συ δε μοι γαστερα
μαινομενην παραγεις εις μεσον; Τουτο μαλιστα ουκ αν ειη Θεου· Θεος γαρ ου
πεινασει, ου κοπιασει. Ἀλλ' ου βουλεται απο λογισμων, αλλα απο πραγματων νικαιν.
Και τιμωριαν ωρισεν αυτος ο βασιλευς. Τινος ενεκεν ουχι παροντων εσθιει, αλλ' εν
νυκτι; Πως εκεινοι τουτο ου συνειδον, οτι ημελ 56.245 λον δια της βοηθειας
ελεγχεσθαι; Ὅταν Θεος οικονομηι, μηδεν θαυμασηις. Και απεκτεινεν αυτους, φησι. Τι
ουν παλιν επι του δρακοντος; θηριον τις προσκυνει; Και τουτον ανειλεν. Ὁραις πως
ανοητοι, πως ανανδροι οι βασιλεις των Περσων; Ἐκδιδωσι τον ∆ανιηl. Τινος ενεκεν,
μετα την νικην την ουτω λαμπραν; Ὁ δε Ἀμβακουμ, φησι, αριστον ηνεγκε τωι ∆ανιηl.
Ὅρα το θαυμα. Μη γαρ ουκ ην δυνατον αυτωι αλλοθεν 56.246 ενεχθηναι, αλλ' απο
της Ἰουδαιας; Τουτο φιλον ην τωι προφητηι, ινα μη τα αυτα ποιησηι παλιν, καθαπερ
επι του ευνουχου, ινα μη νομισας ηλισγησθαι την τραπεζαν, τον λιμον επιτεινηι.
Ποθεν εγνω τον Ἀμβακουμ; Ἀπο της συγγενειας της κατα την φωνην. Ἔμελλεν
αυτος κηρυξ γινεσθαι τοις κατα την Ἰουδαιαν θαυματος μεγιστου. Πως ουκ εφοβηθη
τα θηρια ο ανθρωπος; Ουτος μεν ησθιεν, εκεινα δε ενηστευον. Ἔστω, του σωματος
απειχετο του δικαιου· τινος ενεκεν και της τροφης; Ὥσπερ κημος τις και χαλινος
κατειχεν εκεινα.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35


