Ad Stelechium de compunctione ii
ΠΡΟΣ ΣΤΕΛΕΧΙΟΝ, ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΚΑΤΑΝΥΞΕΩΣ ΛΟΓΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ
47.411
αʹ. Και πως ενι γενεσθαι τουτο οπερ επεταξας, αγιε του Θεου
ανθρωπε, Στελεχιε, και παρα ψυχης ουτως ασθενους και ψυχρας τους περι
κατανυξεως αποτεχθηναι λογους; ∆ει γαρ, οιμαι, τον μελλοντα τι γενναιον
εις την υποθεσιν ταυτην ερειν, αυτον προ των αλλων απαντων μαλιστα
πεπυρωσθαι τωι ζηλωι τουτωι και αναζειν, ωστε τους περι τουτων
προφερομενους λογους παντος πεπυρακτωμενου σιδηρου σφοδροτερον εις
τας των ακουοντων εμπιπτειν ψυχας. Ἡμιν δε τουτο ου παρεστι το πυρ, αλλα
παντα τα ενδον τεφρα και κονις. Ποθεν ουν, ειπε μοι, ποθεν την φλογα
ταυτην ανακαυσομεν, μητε σπινθηρος οντος ημιν, μητε υλης υποκειμενης,
μητε πνευματος του ταυτην αναῤριπιζοντος παραγινομενου, δια την πολλην
αχλυν ην το των αμαρτηματων πληθος κατεσκεδασεν ημων της ψυχης; Ἐγω
μεν ουκ οιδα· σον δ' αν ειη λοιπον του προσταττοντος ειπειν οπως εις εργον
ελθοι το επιταγμα, και το προσηκον απολαβοι τελος· ημεις μεν γαρ την απο
της γλωττης παρεξομεθα διακονιαν. Συ δε παρακαλει τον ιωμενον τους
συντετριμμενους την καρδιαν, τον διδοντα τοις ολιγοψυχοις μακροθυμιαν,
τον εγειροντα απο της γης πτωχον, αναψαι το πυρ εκεινο παρ' ημιν, ο πασαν
μεν ανθρωπινην ασθενειαν αναλισκειν ειωθε, παντα δε υπνον και ακηδιαν
και βαρυτητα σαρκικην περικοψαι, μετεωριζει μεν της ψυχης το πτερον προς
ουρανον, δεικνυσι δε απο της αψιδος εκεινης, καθαπερ εκ τινος αποπτου
κορυφης, απασαν του παροντος βιου την φαντασιαν και την υποκρισιν. Τον
γαρ μη δυνηθεντα αναπτηναι εκει, μηδε εν ταυτηι καθισαι τηι περιωπηι, ουκ
ενι την γην ιδειν, ουδε τα εν τηι γηι πραγματα, ουτως ως ιδειν αξιον. Ἐπει γαρ
πολλα μεν τα επισκοτουντα τηι οψει, πολλα δε τα θορυβουντα την ακοην, και
την γλωτταν υποσκελιζοντα, δει πασης εαυτον υπεξαγαγοντα της ταραχης
και του καπνου, προς εκεινην αναχωρησαι την ερημιαν, ενθα πολλη μεν η
γαληνη, λαμπρα δε η αιθρια, θορυβος δε ουδεις, αλλα πεπηγασι μεν ακλινεις
οι οφθαλμοι προς τον του Θεου ποθον ενορωντες ατενες, εστηκασι δε
ατρεμεις αι ακοαι, προς εν μονον ησχολημεναι, την των θειων λογιων
ακροασιν, και της παναρμονιου και πνευματικης επακουουσαι συμφωνιας, ης
η τυραννις ουτω κρατει της απαξ αλουσης ψυχης, ως μητε σιτα, μητε ποτον,
μητε υπνον αιρεισθαι μεθ' ηδονης τον υπ' εκεινης εφελκυσθεντα της
μελωιδιας. Ουκουν ουτε πραγματων θορυβος βιωτικων, ουτε σωματικων
οχλος πολλων, χαλασαι τον τονον εκεινον ισχυσειεν αν. Ουδε γαρ εξικνειται
προς τουτο της ψυχης το υψος η εκ της κατω γινομενης ζαλης ανιουσα
κραυγη· αλλ' ωσπερ οι προς τα υψηλοτατα των ορων μετανασταντες, ουδεν
αν ετι ακουσαιεν, ουδε θεασαιντο των εν τηι πολει γινομενων η λεγο 47.412
μενων, αλλ' ασημου τινος μονον και ατερπους υπακουσαιεν κραυγης, και
σφηκων βομβουντων ουδεν ηδιον· ουτως οι των βιωτικων εαυτους
εξαγαγοντες, και προς το υψος της πνευματικης αναπταντες φιλοσοφιας,
ουδενος επαισθανονται των παρ' ημιν. Το γαρ σωμα, και αι του σωματος
αισθησεις, εως μεν αν περι γην η ψυχη στρεφηται, μυριοις αυτην
περιβαλλουσι τοις δεσμοις, παντοθεν τον χαλεπον των επικηρων τερψεων
χειμωνα συναγουσαι· και γαρ ακοη και οψις και αφη και οσφρησις και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

γλωττα πολλα των εξωθεν εις αυτην εναποτιθενται κακων. Ὅταν δε
μετεωρος γενηται, και προς τα πνευματικα την εαυτης μεταγαγηι σχολην,
απετειχισε ταις πονηραις φαντασιαις την εισοδον, ουκ εμφραξασα τας
αισθησεις, αλλα την ακολουθησιν αυτων προς εκεινο μεταγαγουσα το υψος.
Καθαπερ γαρ δεσποινα φοβερα τε και εμβριθης, μυρον εργαζομενη ποικιλον,
βαρυτιμον και πολυτελες, και πολλων εις τουτο δεομενη των
διακονησομενων χειρων, τας θεραπαινας αυτης αναστησασα, και προς
εαυτην αγαγουσα, την μεν κοσκινωι το μηδεπω κατειργασμενον των
αρωματων αποκρινειν εκελευσε, την δ' αυ ζυγα και σταθμα λαβουσαν
σκοπειν ακριβως, οπως μητε ελαττον, μητε πλεον του δεοντος επεισελθον
της του παντος κατασκευης την συμμετριαν λυμηνηται, και την μεν εψειν τα
τουτου δεομενα, την δε τριβειν οσα μη καλως εχει, την δε ετερα φυρειν και
αναμιγνυναι τοις αλλοις, την δε αλαβαστρον εχουσαν εσταναι· την δε αγγος
ετερον, και αλλην αλλο τι μεταχειριζειν, και ουτως αυτων την τε διανοιαν
και τας χειρας εκεινωι προσηλωσασα τωι εργωι, ουκ εαι διαφθαρηναι τι τηι
σπουδηι, εφεστωσα διολου, και μη συγχωρουσα πλανασθαι εξω και κεχηνεναι
τας οψεις· ουτω και η ψυχη το πολυτελες τουτο μυρον κατασκευαζουσα, την
κατανυξιν λεγω, τας αισθησεις αγει προς εαυτην, την ραιθυμιαν αυτων
περικοπτουσα. Αυτικα γουν ει ποτε συμβαιη συστρεψασαν εαυτην λογιζεσθαι
τι των δεοντων και θεοφιλων, ερημους των ενεργειων τας αισθησεις
καθιστησιν, ωστε μηδεν των περιττων επεισαγουσας ακαιρως διαταραξαι την
ενδον γινομενην ησυχιαν αυτηι. ∆ιο και προσπιπτουσι μεν φωναι ταις ακοαις,
και θεωριαι ταις οψεσι· παραπεμπεται δε ενδον ουδεν, της εκαστου τουτων
ενεργειας των μελων εστραμμενης προς την ψυχην. Και τι λεγω φωνας και
θεωριας, οπου γε πολλοι των εν ταυτηι γενομενων τηι καταστασει, ου μονον
τους παριοντας προ των οφθαλμων, αλλα και τους ενωθουντας αυτοις
απηλθον μη αισθομενοι; Τοσαυτη γαρ της ψυχης η αρετη, ως ειναι ραιδιον τωι
βουλομενωι διατριβειν μεν επι της γης, ωσπερ δε εν ουρανωι καθημενωι
μηδενος επαισθανεσθαι των γινομενων επι της γης.
βʹ. Τοιουτος ο μακαριος Παυλος ην, ος τοσουτον αφειστηκει των
παροντων απαντων εν μεσαις στρεφομενος πολεσιν, οσον των νεκρων
αφεστηκαμεν σωματων ημεις. 47.413 Ὅταν γαρ λεγηι, Ἐμοι κοσμος
εσταυρωται, ταυτην λεγει την αναισθησιαν· μαλλον δε ου ταυτην μονην,
αλλα και ετεραν τοιαυτην, ως ειναι την προειρημενην διπλην. Ου γαρ ειπε
μονον, Ἐμοι κοσμος εσταυρωται, και εσιωπησεν, αλλα δια της επαγωγης και
ετεραν εδηλωσεν ειπων, οτι Καγω τωι κοσμωι. Μεγαλη μεν ουν φιλοσοφια και
το νομιζειν νεκρον ειναι τον κοσμον, πλειων δε ταυτης και πολλωι μειζων το
και αυτον ως τεθνηκοτα διακεισθαι προς εκεινον. Ὅπερ ουν ο Παυλος
ενεφηνε, τοιουτον δη τι εστι· λεγει γαρ ου τοσουτον απεχειν των παροντων,
οσον οι ζωντες των νεκρωθεντων, αλλ' οσον οι νεκροι των νεκρων. ∆ιοτι ο
μεν ζων, ει και μη επιθυμει του τετελευτηκοτος, αλλ' ετερως αισθανεται, η
και θαυμαζων ετι το καλλος του κειμενου, η και ελεων αυτον και δακρυων· ο
δε νεκρος προς τον απελθοντα ουδε ταυτην εχει την σχεσιν και την διαθεσιν.
Τουτο τοινυν εμφηναι βουλομενος, ειπων, Ἐμοι κοσμος εσταυρωται,
επηγαγε, καγω τωι κοσμωι. Ὁραις ποσον αφειστηκει της οικουμενης, πως εν τηι
γηι βαδιζων προς αυτην ανεπεπηδηκει του ουρανου την κορυφην; Μη γαρ μοι
τας ακρωρειας ειπηις των ορων, μηδε ναπας και φαραγγας και ερημιαν
αβατον· ουδε γαρ ικανα ταυτα μονα ψυχης θορυβον εξελειν· αλλα δει της
φλογος εκεινης, ην ανηψε μεν ο Χριστος εν τηι του Παυλου ψυχηι, ετρεφε δε ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μακαριος εκεινος δια τουτου του πνευματικου λογισμου, και προς τοσουτον
υψος επηρεν, ως κατωθεν αρξαμενην απο της γης, προς αυτον φθασαι τον
ουρανον, και τον υπερ τουτον ουρανον, και τον μετ' εκεινον παλιν. Αυτος
μεν γαρ εως τριτου ηρπαγη ουρανου· ο δε ποθος αυτου και η προς τον
Χριστον αγαπη ου τρεις μονον, αλλα και παντας τους ουρανους
υπερηκοντισε. Το μεν γαρ σωμα βραχυς ην, και πλεον ημων κατα τουτο ειχεν
ουδεν· τηι δε πνευματικηι διαθεσει παντας τους οντας ανθρωπους επι της γης
εκ πολλου του περιοντος παρηλασεν. Και ουκ αν τις αμαρτοι τουτου γε ενεκα
τοιαυτηι τινι τον αγιον εκεινον εικονι παραβαλων, ωσπερ αν ει τις φλοξ τα
νωτα πασης επισχουσα της γης, και προς υψος αρθεισα παντοθεν παρελθοι
την ουρανιον αψιδα, και τον υπερ ταυτης αερα διαδραμουσα, ειτε αηρ εστι,
ειθ' ο τι ποτε, πληρωσαι του πυρος το μεσον των δυο τουτων ουρανων, και
μηδε ενταυθα σταιη του δρομου, αλλα και προς τον τριτον αθροως
εκπηδησασα αναβαιη, και παντα εργασαιτο μιαν πυραν, τοσουτον μεν
εχουσαν πλατος, οσον το ευρος πασης της γης, τοσουτον δε υψος, οσον απο
του τριτου ουρανου προς ημας. Μαλλον δε ουδε το πολλοστον της αγαπης
αυτου μερος ειρηκεναι μοι δοκω. Και οτι ουχ υπερβολη εστι τα ρηματα,
εισεται τις ακριβως τα προς ∆ημητριον ημιν ταυτης ενεκεν γραφεντα της
υποθεσεως επελθων. Ουτω δει φιλειν τον Χριστον, ουτω των παροντων
αφεσταναι πραγματων. Τοιαυτας ειχον και οι αγιοι προφηται ψυχας· δια
τουτο και ετερους ελαβον οφθαλμους. Το μεν ουν αποστησαι των παροντων
εαυτους, της εκεινων σπουδης ην· το δε μετα ταυτα ετερας ανοιγηναι προς
την των μελλοντων θεωριαν οψεις αυτοις, της του Θεου λοιπον εγινετο
χαριτος. Τοιουτος Ἑλισσαιος ην, ος επειδη παντων απεστη των βιωτικων, και
της βασιλειας ηρασθη της εν τωι ουρανωι, και τα παροντα διεπτυσεν απαντα,
βασιλειαν και δυναστειαν και δοξαν 47.414 λεγω, και την παρα παντων
τιμην, ειδεν α μηδεις ετερος ειδε ποτε, ορος ολοκληρον ιππων πυρινων και
αρματων και στρατιωτων τοιουτων παραταξει κρυπτομενον. Ὁ μεν γαρ τα
παροντα θαυμαζων, ουκ αν αξιωθειη της των μελλοντων θεωριας ποτε· ο δε
τουτων υπερορων, και ουδεν αμεινον σκιας και ονειρατος αυτα διακεισθαι
νομιζων, ταχεως επιτευξεται των μεγαλων εκεινων και πνευματικων. Ἐπει
και ημεις τοτε τον πλουτον τον ανδρασι προσηκοντα τοις παισιν
επιδεικνυμεν τοις ημετεροις, οταν ανδρας αυτους γενομενους ιδωμεν, και
των παιδικων υπερορωντας απαντων· εως δ' αν εκεινα θαυμαζωσιν,
αναξιους τουτων ειναι νομιζομεν. Ψυχη γαρ μη μελετησασα των μικρων και
βιωτικων καταφρονειν, ου δυνησεται θαυμασαι τα εν τοις ουρανοις· ωσπερ
εκεινα θαυμαζουσα, ου δυνησεται τουτων μη καταγελαιν. Τουτο και ο
μακαριος Παυλος ελεγεν· ει γαρ και περι δογματων ειρηται το λεχθεν, εχοι
αν καιρον και περι τροπων ειρησθαι και δωρεων, οτι Ὁ ψυχικος ανθρωπος ου
δεχεται τα του Πνευματος του Θεου.
γʹ. Ὅπερ ουν εφην, ερημιας επιζητωμεν, μη τας εκ τοπων μονον, αλλα
και τας απο της προαιρεσεως, και προ των αλλων απαντων την ψυχην εις
αυτην αγωμεν την αοικητον. Μετα γαρ της τοιαυτης καταστασεως και ο
μακαριος ∆αυιδ πολιν οικων, και βασιλειαν οικονομων, και μυριαις
περιβεβλημενος φροντισι, των τας ερημιας κατειληφοτων θερμοτερον
συνειχετο τωι του Χριστου ποθωι. Τα γαρ δακρυα και τας οιμωγας και τους
ολοφυρμους εκεινους, τους εν ημεραι, τους εν νυκτι, μολις ενα που και
δευτερον των νυν εσταυρωμενων επιδεικνυμενον ιδοι τις αν, ει γε τις ολως
εστι. Μη γαρ τους θρηνους εξετασωμεν μονον, αλλα και τις ων εποιειτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τουτους ιδωμεν ακριβως. Ου γαρ εστιν ισον, εν αξιωματι τοσουτωι
τυγχανοντα, και παρα παντων θεραπευομενον, και μηδενα τον επιτιμωντα
εχοντα ταπεινουσθαι και καμπτεσθαι και κατεσθιειν εαυτον, και παντων
τουτων απεστερημενον το αυτο δη τουτο ποιειν. Ὁ μεν γαρ βασιλευς πολλα
εχει τα προς διαχυσιν αυτον εξαγοντα, και συστειλαι κωλυοντα την ψυχην.
Και γαρ υπο της καθημερινης τρυφης διαλυεται και χαυνος γινεται, και υπο
της εξουσιας φυσαται και προς απονοιαν αιρεται· εκκαιει δε και ο της δοξης
ερως αυτον, και ο των σωματων ουχ ηττον, υπο μεν της εξουσιας τικτομενος,
τρεφομενος δε υπο της τρυφης. Προς τουτοις αι των φροντιδων νιφαδες
παντοθεν αυτον βαλλουσαι των παθων εκεινων ουκ ελαττον θορυβουσιν
αυτου την ψυχην· οθεν ουδε μικραν παρεισδυσιν η κατανυξις ευρειν
δυνησεται, τοσουτοις ειργομενη τειχισμασιν· αγαπητον γαρ και παντων
τουτων απηλλαγμενην δυνηθηναι εν αυτηι τουτο φυτευσαι το καλον. Ὁ δε
ιδιωτης πασης ταυτης εξω της ταραχης εστηκεν, αν μη λιαν ηι διεστραμμενος·
διο και μετ' ελαττονος δυσκολιας επι το πραγμα δυνησεται ελθειν· αλλ' ουχ ο
εν δυναστειαι και αρχηι και θεραπειαι τοσαυτηι. Και ωσπερ χαλεπον, μαλλον δε
αδυνατον αναμιξαι υδατι πυρ, ουτως, οιμαι, τρυφην και κατανυξιν εις ταυτο
συναγαγειν· εναντια γαρ ταυτα, και αλληλων εστιν αναιρετικα. Ἡ μεν γαρ
δακρυων εστι μητηρ και νηψεως, η δε γελωτος και παραφορας· και η μεν
κουφην και υποπτερον εργαζεται την ψυχην, η δε αυτην παντος μολυβδου
βαρυτεραν καθιστησι. Και ουπω δη το παντων μειζον ειπον, οτι ο μεν εν
χρονοις επολιτευετο ουδεν μεγα απαιτουσιν εις πολιτειας ακριβειαν· ημεις δε
τοτε εις τον αγωνα καθηκαμεν, οτε ου μονον τα αλλα, αλλα και αυτο το
γελαιν πολλην 47.415 εχει την κολασιν, επαινειται δε πανταχου το πενθειν
και το θλιβεσθαι. Ἀλλ' ομως ο μακαριος εκεινος παντα ταυτα διακοψας τα
κωλυματα, ουτως αυτης επελαβετο σφοδρως, ως των πολλων εις ων, και
μηδε οναρ ποτε βασιλειαν, μηδε την εν βασιλειοις πολυτελειαν θεασαμενος,
και τοσαυτην εν αλουργιδι και διαδηματι και θρονωι βασιλικωι την κατανυξιν
επεδειξατο, οσην ο εν σακκωι και σποδωι και εν ερημιαι καθημενος. Και γαρ οις
αν γνησιως τουτο παραγενηται το καλον, τοσαυτην επιδεικνυται την ισχυν,
οσην εν ταις ακανθαις το πυρ. Τουτο καν υπο μυριων αγχομενον ευρηι
κακων, καν πολλα τα σχοινια των αμαρτηματων περικειμενον, καν σφοδραν
των επιθυμιων την φλογα καιουσαν, καν πολυν των βιωτικων πραγματων
περιεστωτα θορυβον, παντα εκεινα ευθεως σφοδραι τινι μαστιγι κατ' ακρας
ελαυνουσα ποῤρω καθιστησι της ψυχης. Και καθαπερ προς ανεμου βιαν
ραγδαιου ουκ αν ποτε σταιη κονις λεπτη, ουτως ουδε το των επιθυμιων
πληθος κατανυξεως ρυμην εμπεσουσαν δυνησεται ενεγκειν, αλλ' αφανιζεται
και διαχειται και κονεως και καπνου θαττον παντος. Ει γαρ ο των σωματων
ερως ουτω δουλουται την ψυχην, ως παντων αυτην απαγαγειν, και τηι της
ερωμενης προσηλωσαι τυραννιδι μονηι, τι ουκ αν ο του Χριστου ποθος
εργασαιτο, και το δεος της εκεινου αλλοτριωσεως; Ἅπερ αμφοτερα ταυτα
ουτως εστρεφε του προφητου την ψυχην, ως ποτε μεν λεγειν· Ὃν τροπον
επιποθει η ελαφος επι τας πηγας των υδατων, ουτως επιποθει η ψυχη μου
προς σε, ο Θεος· και παλιν, Ἡ ψυχη μου ως γη ανυδρος σοι· και, Ἐκολληθη η
ψυχη μου οπισω σου· ποτε δε, Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι
οργηι σου παιδευσηις με.
δʹ. Και μη μοι λεγετω τις, οτι την αμαρτιαν αυτου πενθων τουτον
εγραψε τον ψαλμον· ου γαρ αληθες τουτο, ουδε αφιησιν υποπτευσαι τι
τοιουτον τα επιγεγραμμενα ανωθεν γραμματα. Ει μεν γαρ μηδεις ειχε την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

υποθεσιν δειξαι προγεγραμμενην, ενην τωι βουλομενωι τουτον εκεινοις
αρμοσαι τοις πραγμασι τον ψαλμον· ει δε ο επ' εκεινοις λεχθεις δηλος εστιν,
ουτος δε ετεραν εχει την υποθεσιν, μη, παρακαλω, μη συγχεωμεν τα θεια,
μηδε των υπο Πνευματος ειρημενων δογματων κυριωτερους ειναι τους
ημετερους ψηφιζωμεθα λογισμους. Τις ουν εστιν η επιγραφη; Ὑπερ της
ογδοης, φησι. Τις δε εστιν η ογδοη, αλλ' η η ημερα του Κυριου η μεγαλη και
επιφανης, η ως κλιβανος καιομενη, η και τας ανω δυναμεις τρεμειν
παρασκευαζουσα Σεισθησονται γαρ, φησι, και δυναμεις των ουρανων, η πυρ
δεικνυουσα προτρεχον του βασιλεως τοτε εκεινου; Ὀγδοην δε αυτην
εκαλεσε, το της καταστασεως ενηλλαγμενον εμφαινων, και της μελλουσης
ζωης την ανανεωσιν. Ὁ μεν γαρ παρων βιος ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η
εβδομας μια, αρχομενος μεν απο της πρωτης ημερας, τελευτων δε εις την
εβδομην, και παλιν τοις αυτοις ανακυκλουμενος διαστημασι, και εις την
αυτην ανιων αρχην, και καταβαινων εις την τελευτην. ∆ιοπερ ογδοην
ημεραν ουκ αν τις ειποι ποτε την Κυριακην, αλλα πρωτην· ου γαρ εκτεινεται
εις ογδοον αριθμον ο της εβδομαδος κυκλος. 47.416 Ὅταν δε ταυτα παντα
παυσηται και καταλυθηι, τοτε ο της ογδοαδος δρομος εις μεσον αγεται· ου γαρ
ανατρεχει παλιν επι την αρχην, αλλα των εξης εχεται διαστηματων. Ὁ
τοινυν προφητης υπο πολλης κατανυξεως εγγεγραμμενην της κρισεως την
μνημην ειχε διαπαντος, και την ημεραν εκεινην εν τοσαυτηι θεραπειαι και
τρυφηι διηνεκως εστρεφε παρ' εαυτωι, ην εν ταις θλιψεσι μολις ημεις εις
μνημην λαμβανομεν· και τα κριματα αυτου συνεχως αναλογιζομενος τουτον
εγραψε τον ψαλμον. Και τι φησι; Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι
οργηι σου παιδευσηις με· θυμον και οργην λεγων την επιτασιν της τιμωριας
οιδε γαρ παντος παθους το Θειον απηλλαγμενον, καιτοι γε εαυτωι συνειδως
ου κολασεως ουδε τιμωριας, αλλα τιμης αξια και στεφανων. Ἥ τε γαρ πιστις,
δι' ης κατηνεγκε τον των αλλοφυλων πυργον, και το παν των Ἰουδαιων
εθνος εξ αυτων ηρπασε των του θανατου πυλων, η τε εις τον ηδικηκοτα
ευεργεσια γενομενη και απαξ και δις και πολλακις, και προ τουτων η του
Θεου περι αυτου ψηφος εξενεχθεισα, πασαν ικανη δειξαι του ανδρος την
αρετην, και των κατορθωματων μαλλον αυτων. Τα μεν γαρ εργα, καν ηι
μεγαλα και θαυμαστα, ομως πονηρα υποπτευθηναι δυναιτ' αν, ει και τα
μαλιστα πασης υποψιας απηλλακτο του δικαιου τα κατορθωματα· οταν δε ο
Θεος ο μαρτυρων ηι, πασης εκτος υποψιας η ψηφος εστιν· ου γαρ, ει μη την
ακριβεστατην βασανον της αρετης επεδειξατο, της εν τοις ουρανοις
ανακηρυξεως ετυχεν αν. Τι ουν ο Θεος φησι περι αυτου; Ευρον ∆αυιδ τον του
Ἰεσσαι, ανδρα κατα την καρδιαν μου. Ἀλλ' ομως μετα την τοιαυτην κρισιν
και τας τοσαυτας ανδραγαθιας, τα των κατεγνωσμενων εφθεγγετο ρηματα,
και ουδεμιαν εχοντων παῤρησιαν προς τον Θεον, πληρων εκεινο το
ευαγγελικον, το, Ὅταν παντα ποιησητε, λεγετε, οτι Ἀχρειοι δουλοι εσμεν. Τι
τουτων πλεον εφθεγξατο ο οντως μυριων γεμων κακων ο τελωνης εκεινος,
ο μηδε αναβλεψαι εις τον ουρανον υπομενων, μηδε μακρον κατατειναι
λογον, μηδε πλησιον στηναι του Φαρισαιου τολμων; Ὁ μεν γαρ ωνειδιζεν
αυτον λεγων, οτι Ουκ ειμι ως οι λοιποι των ανθρωπων, αρπαγες, αδικοι,
μοιχοι, η και ως ουτος ο τελωνης· ο δε ως μηδεν ακουσας δυσχερες και
κατεδεξατο το λεχθεν, και ου μονον ουκ ηγανακτησεν, αλλα και τον
υβριστην εκεινον και αλαζονα τοσαυτηι τετιμηκε τιμηι, ως μηδε της
πατουμενης υπ' εκεινου γης αξιον ειναι νομιζειν εαυτον· και ρημα μεν ειπεν
ουδεν, πλην οσον τας αμαρτιας ομολογησαι τας εαυτου· τα δε στερνα τυπτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σφοδρως, ουτω παρεκαλει ιλεων γενεσθαι τον Θεον. Ἀλλα το μεν εκεινον
ταυτα ποιειν ουδεν θαυμαστον· το γαρ των αμαρτηματων πληθος και εκοντα
αυτον και ακοντα κατω κυπτειν ηναγκαζε· το δε τον δικαιον και μηδεν
εαυτωι συνειδοτα τοιουτον μετα της αυτης τωι τελωνηι προσιεναι
καταγνωσεως, τουτο εστι το παραδοξον, και ψυχης οντως συντετριμμενης
σημειον. Του γαρ, Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι, τι διενηνοχε το, Κυριε, μη τωι
θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με; Μαλλον δε τουτο
εκεινου και πολλωι πλεον εστιν. Ὁ μεν γαρ τελωνης ουδε αναβλεψαι εις τον
ουρανον ουκ ετολμησεν, ο δε δικαιος τουτου μειζον εποιησεν. Ἐκεινος μεν
γαρ ελεγεν, Ἱλασθητι μοι, ουτος δε ουδε τουτο εθαῤρησεν ειπειν· ου γαρ ειπε,
Μη ελεγξηις με, αλλα, Μη τωι θυμωι σου, ουδε, Μη παιδευσηις με, αλλα, Μη τηι
οργηι σου, ου το μη κολασθηναι, αλλα το μη σφοδρα τουτο παθειν αιτων.
Ὥστε παντοθεν 47.417 αυτου το ταπεινον της ψυχης εστιν ιδειν, απο τε του
τοσαυτης εαυτον κολασεως αξιον ειναι νομιζειν, απο τε του μη τολμαιν υπερ
παντελους συγχωρησεως αξιουν τον Θεον· ο των σφοδρα κατεγνωσμενων
εστι, και πεπεικοτων εαυτους οτι παντων εισι των ανθρωπων
αμαρτωλοτεροι. Και το δη τουτου μειζον, οτι και αυτο το μη σφοδρα
κολασθηναι απο του ελεους και της φιλανθρωπιας του Θεου λαβειν, ως
εξησθενηκως, αξιοι· Ἐλεησον γαρ με, φησιν, οτι ασθενης ειμι. Τι τουτο; ο
τοιαυτης μαρτυριας απολαυσας, και τα κριματα του Θεου μη
επιλανθανομενος Τα κριματα σου γαρ, φησιν, ουκ επελαθομην, ο του ηλιου
φαιδροτερον λαμπων, ουτος τοιαυτα φθεγγεται ρηματα; Ναι· τουτο γαρ εστι
το θαυμαστον, οτι ουτω μεγαλα κατορθων ουδεν ουδεποτε μεγα ουτε ειπε τι,
ουτε ενομισε περι εαυτου, αλλα παντων εσχατον εαυτον ειναι εδοκει, και απο
μονης ηξιου της του Θεου σωζεσθαι φιλανθρωπιας, ωσανει ελεγεν· Ἄξιος
μεν ειμι τιμωριας απαραιτητου, και του κολασθηναι αθανατα· δια δε το
μηκετι δυνασθαι φερειν αξιω μοι λυσιν γενεσθαι των παροντων κακων·
καθαπερ των οικετων οι μυρια εργασαμενοι δεινα, οτι μεν ουχ ημαρτον ουκ
αν εχοιεν ειπειν, δια δε το την οδυνην αφορητον ειναι την απο των
μαστιγων, αξιουσιν ανεθηναι λοιπον των πληγων. Ἐγω δε αυτον και αλλην
ασθενειαν οιμαι αινιττεσθαι νυν. Τινα δη ταυτην; την απο της αθυμιας και
των οδυρμων εγγινομενην αυτωι. Ειωθε γαρ η της λυπης υπερβολη, οταν
ημιν επισκηψηι σφοδροτερον, απασαν περιτρωγειν της ψυχης την ισχυν.
Ὅπερ οιμαι και τον δικαιον πεπονθεναι εκ του σφοδρα καταγινωσκειν
εαυτου, και μηδεποτε χρηστας εαυτωι υποτεινειν ελπιδας, αλλα τας εναντιας
αει. Τουτο γουν και εκ των εξης δηλον ποιει· Ἐλεησον γαρ με, επηγαγεν, οτι
ασθενης ειμι· ιασαι με, Κυριε, οτι εταραχθη τα οστα μου, και η ψυχη μου
εταραχθη σφοδρα, προτερον ειπων· Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με. Ει δε
ο συνειδος εχων ουτω καθαρον αξιοι μη γενεσθαι των πεπραγμενων
εξετασιν ακριβη, τι ποιησομεν ημεις οι τοσουτοις εναπειλημμενοι κακοις, και
τοσουτον απαιδοντες της παῤρησιας εκεινου, και μηδε το πολλοστον της
εξομολογησεως εκεινης επιδειξαμενοι μερος; Ποθεν ουν ο μακαριος ουτως
εξωμολογειτο; Πεπαιδευτο οτι ουδεις δικαιωθησεται ενωπιον του Θεου, και
οτι και ο δικαιος μολις σωζεται. ∆ια τουτο ποτε μεν παρακαλει λεγων, Μη
εισελθηις εις κρισιν μετα του δουλου σου· ποτε δε, Ἐλεησον με, Κυριε, οτι
ασθενης ειμι.
εʹ. Τουτο γαρ αξιον πανταχου σκοπειν, πως ουδαμου μεμνηται των
οικειων κατορθωματων, αλλ' επι την φιλανθρωπιαν του Θεου ριπτει την
σωτηριαν την εαυτου. Τουτο γαρ συντετριμμενης ψυχης, τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τεταπεινωμενου πνευματος, τουτο ποιει μεγαλα κατορθουντα των
αμαρτωλων μαλλον δεδοικεναι και τρεμειν. Ὅτι γαρ ετρεμε μεν ουτω και
εδεδοικει, ακουσον αυτου λεγοντος· Ἐαν ανομιας παρατηρησηις, Κυριε, Κυριε,
τις υποστησεται; Ἤδει γαρ, ᾔδει σαφως, οτι πολλων εσμεν οφληματων
υπευθυνοι τωι Θεωι, και οτι τα μικροτατα των αμαρτηματων μεγαλης
αξιουται τιμωριας· εγνω προορων ανωθεν απερ εμελλε νομοθετειν ο Χριστος
ελθων· ου φονων μονον, αλλα και υβρεων και λοιδοριων και εννοιων
πονηρων και γελωτος και ακαιρου λογου και ευτραπελιας και των ετι
μικροτερων χαλεπην κεισθαι 47.418 την δικην επιστευε. ∆ια τουτο και ο
Παυλος, καιτοι μηδεν εαυτωι συνειδως, ελεγεν· Ουδεν εμαυτωι συνοιδα, αλλ'
ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι. Τι δηποτε; Ὅτι και ει μηδεν κακον αυτωι ειργαστο,
ωσπερ ουν ουδε ειργαστο, της γουν εις τον Θεον οφειλομενης τιμης ουχ
ηγειτο πεπληρωκεναι το μετρον. Καν γαρ μυριακις αποθανωμεν, καν πασαν
αρετην επιδειξωμεθα, ουδε την αξιαν αποδεδωκαμεν των εις ημας
υπηργμενων παρα του Θεου τιμων. Ὅρα γαρ· Ουδενος των παρ' ημων
δεομενος, αλλ' αυτος αρκων εαυτωι, ουκ οντας ημας εις το ειναι παρηγαγε,
ψυχην ενεπνευσεν, οιαν ουδενι των επι της γης, παραδεισον εφυτευσεν,
ουρανον ετεινε, γην υπεστορεσε, φωστηρας ανηψε λαμπρους, και την μεν
γην λιμναις και πηγαις και ποταμοις και ανθεσι κατεκοσμησε και φυτοις, τον
δε ουρανον τωι ποικιλωι των αστρων καταστιξας χορωι, της ημερας ημιν ουχ
ηττον την νυκτα χρησιμωτεραν ειργασατο δια την εκ του υπνου εγγινομενην
αναπαυσιν και ισχυν. Των γαρ σιτιων ουχ ηττον ημιν ουτος τρεφει τα
σωματα· και δηλον εκειθεν· λιμου μεν γαρ πολλακις ιδοι τις αν πολλας
κατατολμωντας ημερας, υπνου δε ουδε ολιγας δυνατον. Και την εν ημεραι δε
γενομενην φλογα, την τε απο της ακτινος, την τε απο των μοχθων των
καθημερινων καταψυχων και διαλυων, ουτως ακμαζοντας παλιν ημας προς
τους πονους ανιστησι· χειμωνος δε ωραι, τωι μηκει του δρομου και επιπλεον
ημιν παρεχει την αναπαυσιν και το θαλπος, υπωροφιους ειναι
καταναγκαζων. Και το σκοτος δε ουχ απλως ουδε εικη τουτωι συγκεκληρωται
τωι καιρωι, αλλ' υπερ αναπαυσεως πλειονος. Ὥσπερ ουν αι φιλοστοργοι των
μητερων, οταν κατευνασαι τα παιδια βουληθωσιν αλυοντα, υπο τας αγκαλας
θεισαι τας εαυτων, και τωι χιτωνισκωι τας οψεις περιβαλουσαι,
κατακοιμιζουσιν· ουτω και ο Θεος, καθαπερ τι καταπετασμα το σκοτος κατα
της οικουμενης απλωσας, παυει τους ανθρωπους των πονων. Ει γαρ μη τουτο
ην, υπο της φιλοπραγμοσυνης η φιλαργυριας της αγαν και υπο των πονων
απαντες αν διεσπασθημεν· νυνι δε και ακοντας ημας των ιδρωτων ανιησιν.
Ου τα σωματα δε ημιν ανιησι μονον, αλλα και την ψυχην ουτος ο νομος των
σωματων ουχ ηττον. Τι γαρ αν τις λεγοι την εν τωι καιρωι τουτωι γαληνην,
την ησυχιαν, και πως απαντα γεμει σιγης, και θορυβων εστι καθαρα, και ουκ
εστιν ακουσαι κραυγης τινος καθαπερ εν ημεραι, των μεν πενιαν
οδυρομενων, των δε επηρειαν καταβοωντων, των δε αῤρωστιαν σωματος και
πηρωσεις θρηνουντων, και των μεν θανατον των οικειων, των δε ζημιαν
χρηματων, των δε αλλο τι των ανθρωπινων· πολλα δε ταυτα εστιν· ων
τουτων απαντων καθαπερ τρικυμιων εξαρπασασα προς τον αυτης αναπαυει
λιμενα το των ανθρωπων γενος η νυξ. Και δια μεν της νυκτος τοσαυτα ημιν
τα αγαθα· δια δε της ημερας ταυτα, απερ απαντες ισμεν. Τι αν τις ειποι την
προς τας επιμιξιας ευκολιαν γινομενην ημιν; Ἵνα γαρ μη της οδοιποριας το
μηκος αποτροπη γιγνοιτο της συνουσιας της προς αλληλους, επιτομωτεραν
ημιν οδον την θαλασσαν ανηκε πανταχου της γης ο Θεος, ινα ωσπερ οικον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ενα την οικουμενην οικουντες, ουτω θαμινα παρ' αλληλους βαδιζωμεν, και
των παρ' εαυτωι εκαστος τωι πλησιον μεταδιδους ευκολως, αντιλαμβανηι τα
παρ' εκεινου, και μικρον της γης μερος κατεχων, ωσπερ 47.419 απασης κυριος
ων, των πανταχου γινομενων απολαυηι καλων· καθαπερ επι τραπεζης
πλουσιας εκαστωι των δαιτυμονων το παρατεθειμενον αυτωι δοντι τωι
ποῤρωθεν κατακειμενωι, το παρ' εκεινωι κειμενον αντιλαβειν εξεστι την
χειρα μονον εκτειναντα. Ει δε τις και τα αλλα παντα επελθειν επιχειρησειε
τωι λογωι, εις αφατον εκπεσειται μηκος, και ουδε μικρον επελευσεται μερος·
πως γαρ ανθρωπος ων και την απειρον του Θεου σοφιαν αναμετρειν
επιχειρων; Ἐννοησον γαρ τεως τας των φυτων διαφορας, των καρποφορων,
των ακαρπων, των εν ερημοις, των κατα την οικουμενην, των εν ορεσι, των
εν πεδιοις· ιδε την εν τοις σπερμασι ποικιλιαν, την εν ταις βοταναις, την εν
τοις ανθεσι, την εν τοις ζωοις τοις χερσαιοις, τοις αμφιβιοις, τοις νηκτοις·
εννοησον οτι τα ορωμενα απαντα δι' ημας, ουρανος, γη, θαλασσα, τα εν
τουτοις απαντα. Καθαπερ γαρ τις βασιλεια εαυτωι λαμπρα κατασκευασας,
πολλωι μεν αποστιλβοντα τωι χρυσωι, πολληι δε λαμποντα τηι των λιθων
αιγληι, ουτω τον κοσμον τεκτηναμενος ο Θεος ηγαγε τον ανθρωπον
βασιλευοντα παντων των εν αυτωι. Και το πολλωι θαυμασιωτερον, τουτου
του οικου ουκ απο λιθων κατασκευασας τον οροφον, αλλ' εξ ετερας υλης
τιμιωτερας αυτον συμπηξαμενος, ουδε λυχνιας χρυσης φλογα αναψας, αλλ'
ανωθεν τας λαμπαδας αφεις διατρεχειν τουτου του οικου την στεγην
εκελευσεν, ως μη χρησιμον μονον, αλλα και πολλην ημιν ειναι την ηδονην·
το δε εδαφος αντι τραπεζης ανηκε πολυτελους. Και ταυτα παρεσχε τωι μηδεν
ουδεπω επιδειξαμενωι καλον. Ἀλλ' ομως μετα την τοσαυτην δωρεαν
αγνωμονα περι τον ευεργετην γενομενον, ουδε ουτως εστερησε της τιμης,
αλλ' εκβαλων μονον του παραδεισου, τουτωι κολαζει, περαιτερω προβηναι
την αγνωμοσυνην κωλυων, και την επι το χειρον αναστελλων ροπην. Ταυτα
δη παντα αναλογιζομενος ο Ἀποστολος, και τουτων πλειονα, ατε Πνευματι
θειωι κινουμενος, τα τε εξ αρχης, τα τε καθ' εκαστην ημεραν, τα τε εις ενα
εκαστον, τα τε εις απαντα κοινηι γινομενα, και τα φανερως. και τα λαθρα
πολλωι πλειονα οντα των φανερων, και ετι τα κατα την οικονομιαν του
μονογενους Υιου του Θεου, και τα μελλοντα αγαθα, και παντα απλως
περισκοπων, και πανταχοθεν συλλεγων του Θεου την αφραστον αγαπην, και
εννοησας, ωσπερ εις πελαγος εμπεσων αχανες, ουτως εμανθανεν οσων και
ηλικων υπευθυνος ην, ουδε το πολλοστον αποδεδωκει μερος. ∆ιο δη ταυτα
εφθεγγετο, και τα μεν μικρα των αμαρτηματων μετα πολλης εξηταζε της
ακριβειας, τα δε κατορθωματα ληθηι παρεπεμπεν. Ἀλλ' ουχ ημεις, οι των μεν
πλημμεληματων, και πολλων οντων και μεγαλων, ουτε λογον, ουτε μνημην
ποιουμεθα· αν δε τι μικρον κατορθωσωμεν, τουτο ανω και κατω στρεφομεν,
και ου προτερον αφισταμεθα γαυρουμενοι 47.420 και φυσωμενοι, εως αν και
αυτο το μικρον δια της αλαζονειας κενωσωμεν. Ταυτα και ο ∆αυιδ σκοπων
ελεγε· Τι εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου; Ου μονον δε, αλλα και της
αγνωμοσυνης αυτου κατηγορων, Ἄνθρωπος, φησιν, εν τιμηι ων ου συνηκε,
παρασυνεβληθη τοις κτηνεσι τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις.
ςʹ. Τουτο οικετου ευγνωμονος, τας εις το κοινον ευεργεσιας
ιδιοποιεισθαι, και ως του παντος οφειλετην οντα, φροντιζειν και μεριμναιν.
Ὅπερ και ο Παυλος εποιησε καλον γαρ παλιν αυτου μνημονευσαι, δι' αυτον
λεγων τεθνηκεναι τον Κυριον· Ὃ γαρ νυν ζω, φησιν, εν σαρκι, εν πιστει ζω
τηι του Υιου του Θεου του αγαπησαντος με και παραδοντος εαυτον υπερ εμου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Ταυτα δε ελεγεν, ου συστειλαι βουλομενος του Χριστου την δωρεαν, αλλα
του παντος εαυτον υπευθυνον καταστησαι σπευδων, και εκαστον ουτω
διακεισθαι πειθων. Ει γαρ και δι' ενα παρεγενετο ανθρωπον ο Χριστος, ου
μονον ουκ ελαττουται τουτωι η δωρεα, αλλα και μειζων δεικνυται. Πως; Ὅτι
και υπερ ενος τοσαυτην φαινεται την σπουδην επιδεικνυμενος, οσην ο το εν
προβατον επιζητων, δια ταυτα εταραττετο, δια ταυτα εθρηνει. Ει γαρ οι
χρηματα δανεισαμενοι, και ουκ εχοντες αποτισαι, αλλα πολλωι
καταβαπτιζομενοι τωι των οφληματων βυθωι, ουτε εσθιουσιν, ουτε
καθευδουσιν υπο της φροντιδος δακνομενοι· ο δικαιος ορων ουκ εν
χρημασιν, αλλ' εν πραξεσιν ουσαν την οφειλην, τι ουκ αν επαθεν; Ἀλλ' ουχ
ημεις ουτως, αλλα καν μικρον εκτισωμεν, ως το παν εκτετικοτες διακειμεθα,
μαλλον δε και υπερβαλλομενοι· και ουδε το μικρον τουτο μετα προθυμιας
της προσηκουσης ελευθεροις πραττομεν, αλλα προτερον εξεταζομεν ει
μισθον εχει, και ει πολυν τον μισθον, και ει ημιν αυτοις λογιζεται,
ανελευθερων τινων και μισθωτων φθεγγομενοι ρηματα. Τι λεγεις, ανθρωπε
μικροψυχε και ταλαιπωρε; προκειται τι πραξαι των αρεσκοντων Θεωι, και συ
περι μισθου φροντιζων εστηκας; Ει γαρ πραξαντα σε εις γεενναν εμπεσειν
προυκειτο, αναδυσασθαι εχρην, αλλ' ουχι μετα πολλης και ουτω της
προθυμιας απτεσθαι της των καλων εργασιας; Πραττεις τι των τωι Θεωι
φιλων, και μισθον ετερον επιζητεις; Ὄντως αγνοεις οσον εστιν αγαθον
αρεσαι Θεωι· ει γαρ ᾔδεις, ουδεμιαν αν ετεραν ενομισας ειναι ισην αμοιβην.
Ουκ οιδας οτι σοι ο μισθος αυξεται, οταν μη επ' ελπιδι των μισθων πραττηι τα
δεοντα; Ουχ οραις οτι και επι των ανθρωπων τουτους μαλιστα τιμωσιν
απαντες, ους αν ιδωσι προ των μισθων εις το εκεινοις αρεσκον ορωντας, και
υπερ τουτου μαλλον σπουδαζοντας, η της παρ' αυτων τιμης; Ειτα, ανθρωποι
μεν ουτως ευγενως προς τους ομοδουλους διακεινται, συ δε ο τοσαυτα
ευεργετηθεις παρα του ∆εσποτου, και τοσαυτα προσδοκων αγαθα, ηνικα αν τι
δεηι πραξαι των εις σωτηριαν ηκοντων την σην, προ της πραξεως τον μισθον
περιεργαζηι. ∆ια ταυτα πανταχου ψυχροι και ταλαιπωροι και προς ουδεμιαν
των γενναιων εσμεν παρεσκευασμενοι πραξεων· δια τουτο ουτε εν κατανυξει
γενεσθαι δεδυνημεθα ποτε, ουτε μικρον τι συστειλαι την ψυχην την
ημετεραν. Ουτε γαρ τα αμαρτηματα ημων αναλογιζομεθα μετα ακριβειας,
ουτε τας του Θεου ευεργεσιας εξεταζομεν, ουτε προς τους τα μεγιστα
κατωρθωκοτας ορωμεν. ∆ια τουτο των αγαθων εργων επιλανθανομεθα, οτι
ουτε μετριως τας ευπραγιας φερομεν, ουτε ο συνεχως λεγομεν, αμαρτωλους
εαυτους καλουντες, μετα αληθειας φθεγγομεθα. 47.421 Και δηλον εκειθεν·
οταν γαρ παρ' ετερων ταυτα ακουσωμεν, αγριαινομεν, εκθηριουμεθα, υβριν
το πραγμα ειναι φαμεν. Ουτω παντα υποκρισις τα παρ' ημων, και ουδε τον
τελωνην μιμουμεθα, ος, ετερου το των αμαρτηματων ονειδιζοντος αυτωι
πληθος, καταδεξαμενος τα ονειδη, δια των εργων το κερδος εκαρπωσατο·
κατηλθε γαρ δεδικαιωμενος μαλλον υπερ τον Φαρισαιον· ημεις δε ουδε ο τι
ποτε εστιν εξομολογησις ισμεν, και ταυτα μυριων γεμοντες κακων. Ἔδει δε
μη μονον πεπεισθαι οτι μυρια ημιν πεπλημμεληται, αλλα και παντα ημων τα
αμαρτηματα, τα τε μικρα, τα τε μεγαλα, ωσπερ εν βιβλωι τηι καρδιαι
γραφοντας εχειν, και ως νεωστι γεγενημενα πενθειν. Ουτω γαρ αν και το
φρονημα της ψυχης κατεστειλαμεν, συνεχως αυτηι των οικειων
αναμιμνησκοντες κακων. Τοσουτον εστιν αγαθον μνημονευειν
αμαρτηματων οικειων, ως και τα αφανισθεντα εγκληματα συνεχως φερειν
εις μεσον τον μακαριον Παυλον. Ἐπειδη γαρ τα προτερα απενιψατο παντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

δια του βαπτισματος, και μετα ταυτα εβιου καθαρως, ουτως ως μηδεν εαυτωι
συνειδεναι, και ουκ ειχεν υπερ ων στεναξειεν αμαρτηματων, των προ του
βαπτισματος εξηλειμμενων εμεμνητο λεγων, οτι Ὁ Χριστος Ἰησους ηλθεν εις
τον κοσμον αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω· και παλιν, Πιστον με
ηγησατο θεμενος εις διακονιαν, τον προτερον οντα βλασφημον και διωκτην
και υβριστην· καθ' υπερβολην γαρ εδιωκον την Ἐκκλησιαν του Θεου, και
επορθουν αυτην· και παλιν, Ουκ ειμι αξιος καλεισθαι αποστολος. Ει γαρ και
ανευθυνους ημας αφιησιν εκεινα τα αμαρτηματα· αλλ' ομως εστιν ικανα
ψυχην εντρεψαι, και πεισαι σφοδρως αγαπαιν τον Θεον. Και γαρ ερωτηθεις ο
Σιμων υπο του Κυριου, τις των δυο χρεωφειλετων τον δεδανεικοτα αγαπησει
πλεον, και ειπων, οτι Νομιζω, ωι το πλεον εχαρισατο, ηκουσεν· Ὀρθως
εκρινας.
ζʹ. Ὅταν γαρ εννοησωμεν το πληθος των παρελθοντων
αμαρτηματων, τοτε εισομεθα της του Θεου χαριτος την υπερβολην, τοτε
κατω νευσομεν, τοτε συσταλησομεθα. Ὅσωι γαρ μειζονων εσμεν υπευθυνοι
πλημμεληματων, τοσουτωι μαλλον εντραπησομεθα. Παυλος μεν ουν
κακεινων εμεμνητο· ημεις δε ουδε τα μετα το βαπτισμα αναμνησθηναι
βουλομεθα, τα κινδυνον εχοντα, και της επ' αυτοις εξετασεως υπευθυνους
ημας καθιστωντα, αλλα καν εις εννοιαν τοιουτου τινος ποτε εμπεσωμεν,
ευθεως απεπηδησαμεν, ουδε το προς βραχυ τηι μνημηι λυπησαι βουλομενοι
την ψυχην. Τοιγαρτοι μυρια απο ταυτης της ανωφελους χαριτος ημιν
τικτεται τα κακα. Ουτω γαρ αναλγητως εχοντες και μαλακως, ουτε υπερ των
προτερον εξομολογησασθαι δυναμεθα, πως γαρ, ων ουδε την μνημην
ανεχεσθαι εθιζομεν εαυτους; και προς τα μελλοντα προχειρως
καταφερομεθα. Ἀγαπητον γαρ της μνημης εκεινης ενακμαζουσης ημιν αει,
και του φοβου κατασειοντος την διανοιαν, δυνηθηναι το χαυνον αυτης και
διακεχυμενον εξελειν· ει δε και τουτον αφελοις τον χαλινον, τις αυτην
καθεξει λοιπον αδεως κατα 47.422 κρημνων φερομενην, και εις τα της
απωλειας εμπιπτουσαν βαραθρα; ∆ια ταυτα ο δικαιος εκεινος την μελλουσαν
υπεγραφε κολασιν· δια ταυτα εθρηνει, δια ταυτα εστενε, ταυτα εκ περιουσιας
ποιων. Τοις μεν μεγαλοις υμιν αρκει προς το κατανυγηναι το των
ευεργεσιων αναμνησθηναι του Θεου, το μη μεμνησθαι των οικειων
κατορθωματων, το μετα πολλης ακριβειας εξεταζειν ει που τι και μικρον
υμιν τυχοι πλημμεληθεν, το προς τους μεγαλους ανδρας οραιν και σφοδρα
ευηρεστηκοτας Θεωι, το μετα ταυτα απαντα εννοειν το του μελλοντος
αδηλον, το προς την καταπτωσιν και την αμαρτιαν οξυῤροπον, οπερ και ο
Παυλος εδεδοικει· διο και ελεγε· Φοβουμαι μη πως αλλοις κηρυξας αυτος
αδοκιμος γενωμαι· και το, Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω μη πεσηι. Ουτω και ο
∆αυιδ ταυτα παντα εστρεφε παρ' εαυτωι· τας μεν γαρ ευεργεσιας του Θεου
λογιζομενος, ελεγε· Τι εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου· η υιος
ανθρωπου, οτι επισκεπτηι αυτον; Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ' αγγελους,
δοξηι και τιμηι εστεφανωσας αυτον. Των δε κατορθωματων ουτως
επελεληστο των αυτου, ως μετα την μυριαν φιλοσοφιαν εκεινην ειπειν· Τις
ειμι εγω, Κυριε μου, Κυριε, και τις ο οικος του πατρος μου, οτι ηγαπησας με
εως τουτων; και κατεσμικρυνται ταυτα ενωπιον σου, Κυριε μου, και
ελαλησας υπερ του οικου του δουλου σου εις μακραν. Ουτος δε ο νομος του
ανθρωπου, Κυριε μου, Κυριε, προς σε. Και τι προσθησει ∆αυιδ ετι του λαλησαι
προς σε; Και των προγονων συνεχως την αρετην εννοων, το μηδεν προς
εκεινους εαυτον εξεταζων ειναι ενομιζε. Μετα γαρ το ειπειν, Ἐπι σοι ηλπισαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

οι πατερες ημων, περι εαυτου λεγων επηγαγεν, Ἐγω δε ειμι σκωληξ, και ουκ
ανθρωπος. Το δε του μελλοντος αδηλον ουτως ειχε προ των οφθαλμων, ως
λεγειν· Φωτισον τους οφθαλμους μου, μη ποτε υπνωσω εις θανατον. Και
αμαρτηματων δε ουτω πολλων υπευθυνον εαυτον ειναι ενομιζεν, ως λεγειν·
Ἱλασθητι τηι αμαρτιαι μου, πολλη γαρ εστιν. Ὑμιν μεν ουν τοις μεγαλοις
αρκει και ταυτα· ημιν δε και μετα τουτων των φαρμακων εστιν αναγκη
ισχυρα και ικανη καθελειν το φρονημα και την αλαζονειαν απασαν. Τι δη
τουτο εστι; Το των αμαρτηματων πληθος, το συνειδος το πονηρον· οπερ
επειδαν ημων επιλαβηται, ουδε εκοντας αφιησιν αρθηναι προς το υψος. ∆ιο
δη δεομαι και αντιβολω προς της παῤρησιας αυτης, ης δια των
κατορθωματων εκτησω προς τον Θεον, χειρα ημιν ορεξαι συνεχως δεομενοις,
ωστε δυνηθηναι και πενθησαι τον φορτον των τοσουτων κακων κατ' αξιαν,
και πενθησαντας επιλαβεσθαι τινος οδου φιλης, και προς τον ουρανον
φερουσης ημας, ινα μη απελθοντες εις τον ᾅδην, ενθα ουδεις εξομολογεισθαι
δυναται, τα των ητιμωμενων παθωμεν, ουδενος ημας εξαιρουμενου λοιπον.
Ἕως μεν γαρ αν ενθαδε ωμεν, και ημεις παρ' υμων μεγαλα καρπωσασθαι
δυνησομεθα, και υμεις ημας ευεργετησαι τα μεγιστα· επειδαν δε απελθωμεν
εκει, ενθα μητε φιλος, μητε αδελφος, μητε πατηρ επαρκεσαι δυνησεται, μητε
παραστηναι κολαζομενοις ημιν, αναγκη λοιπον εν αποριαι και σκοτωι βαθει
και πολληι των παραμυθησομενων ερημιαι την αθανατον τινειν δικην,
αναλωτον τροφην τηι παμφαγωι γινομενους φλογι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11


