In Psalmum 50 (homilia 2) [Sp.]
55.575 Εις τα υπολοιπα του πεντηκοστου ψαλμου, και περι μετανοιας. αʹ. Τα
λειψανα της χθεσινης τραπεζης αποδουναι υμιν βουλομαι σημερον· αλλα λειψανα και
τραπεζαν ακου σας, αγαπητε, μηδεν αισθητον υποπτευσηις. Ου γαρ κρεα κατακοπτομεν,
αλλα νοηματα διδοαμεν πνευματικα.
Ουκ οινον ακρατον εκχεομεν, αλλα λογον
ενηχουμεν υμων τηι διανοιαι. Ἐπι μεν γαρ της αισθητης τραπεζης εαν μεινηι μιαν η
δευτεραν ημεραν τα κρεα, διαφθειρεται και απολλυται· επι δε των νοηματων, εαν ολον
τον ενιαυ τον παραμεινηι, το ανθος το εαυτων και την ευωδιαν αποδιδωσιν. Ἔμεινε τα
κρεα, και διεφθαρη τωι χρονωι· εμεινε τα νοηματα, και μενει την οικειαν ευωδιαν απο
διδοντα. Ἔφαγε τις κρεα, και εις διαφθοραν εχωρησεν· εφαγε τις νοηματα, και εις
αφθαρσιαν εχειραγωγηθη. Ἔφαγε τις κρεα, και ηρευξατο πολλην δυσωδιαν· εφαγε τις
νοηματα ευωδιας πνευματικης, και ηρευξατο πολλην αρετην, και τον πλησιον
ευφρανε.
Ὁ προφητης ουν επειδη τοιαυτα ετρωγεν, ελεγεν· Ἐξηρευξατο η καρδια μου
λογον αγαθον. Σαλευεται τα κυματα παλιν, αλλ' η διανοια στηκετω· σειεται τα σωματα,
αλλ' η ακοη ατρε μης εστω. Βλεπετε τοινυν, και μετα ακριβειας προσεχετε τοις
λεγομενοις. Ειδετε χθες τον βασιλεα και προφητην
πολεμουντα, πιπτοντα,
εγειρομενον, νικωντα, στεφανου μενον, ανακηρυττομενον. Ειδετε την αμαρτιαν επερχο
μενην και σφαζομενην δια της μετανοιας. Ὡς αρκτος επηλθεν η αμαρτια, και
κατεβαλεν, αλλ' εισηλθεν η με τανοια, και ανεστησε. Το φαρμακον των τραυματων, η
της σωτηριας ελπις. Ειδετε τον προφητην εισιοντα και ελεγχοντα τον προφητην. Ειδετε
τον βασιλεα μετα φιλο σοφιας φεροντα τον ελεγχον, δεχομενον την τομην, απαλ
λασσομενον της σηπεδονος. Ειδετε ∆εσποτου φιλανθρω πιαν λαμπουσαν, και τον
νεκρον ζωοποιουσαν. Ειδετε λεγοντα αυτον, Ἡμαρτηκα τωι Κυριωι· και τον προφη την
λεγοντα· Και Κυριος αφηκε το αμαρτημα σου. Συντομος η εξομολογησις, συντομωτερα
και η ιατρεια 55.576 και η διορθωσις. ∆ια των πραγματων ημαρτε, δια των ρηματων
εξομολογησατο.
Ἔνευσεν ο Θεος, και το ελκος ηφανισθη, το τραυμα διωρθωθη, και η υγεια
επανηλθεν. Ἀλλ' ουκ ηρκεσθη τουτωι ο προφητης, αλλα μετα τον ελεγχον, μετα την
διορθωσιν, μετα την των τραυματων απαλλαγην, και ψαλμον εγραψεν εις την
υποθεσιν, ωστε και τηι μετα ταυτα γενεαι τα εκεινου παθη γενεσθαι ια τρειον, και το
εκεινου ναυαγιον γενεσθαι λιμενα, και εξ ων εκεινος επαθε, και διωρθωθη, ετερον τοις
αυτοις περι πεσοντα της αυτης απολαυσαι ιατρειας και διορθωσεως. Τις ουν εστιν ο
ψαλμος, και τις η επιγραφη του ψαλ μου; Ἀκουσωμεν μετα ακριβειας. Εις το τελος, ψαλ
μος τωι ∆αυΐδ. [Σαφως ημας εδιδαξεν η επιγραφη του ψαλμου την υποθεσιν· και αυτα δε
του ψαλμου τα ρη ματα ικανα διδαξαι της διανοιας το βαθος. Ειδεναι μεν τοι προσηκει,
ως και μελλοντων εχει προαγορευσιν ο ψαλμος· διο και Εις το τελος επιγεγραπται, του
λογου δηλουντος, ως εξει τελος η προφητεια. Ἀλλα μηδεις αμφιβαλλετω, ει κατα τον
της μετανοιας καιρον προφη τικης ηξιωτο χαριτος ο μεγας ∆αυΐδ. Τουτο γαρ και δια
των αλλων ψαλμων, δι' ων την εξομολογησιν εποιησατο, καταμαθειν δυνατον.] Και
γαρ και εν ετε ροις ψαλμοις, και μεντοι γε και εν τωι προκειμενωι ψαλμωι διαῤρηδην
ημας εδιδαξεν ως ουκ εστερητο της του Πνευ ματος χαριτος. Το Πνευμα γαρ σου, φησι,
το αγαθον μη αντανεληις απ' εμου. [Ου γαρ ᾔτησεν αυτωι πα ρασχεθηναι· αλλα μη
ληφθηναι ταυτην ικετευσεν. Ὑπο τουτου τοινυν φωτιζομενος, και προορων ως και ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

λαος ο υπ' αυτου βασιλευομενος πεσειται παρανομιαις, και τινας υπερ τουτων ευθυνας
υφεξει, και ως εξανδραπο δισθησεται, και μετοικος εν Βαβυλωνι γενησεται, συν εγραψε
τον ψαλμον, και τα οικεια τραυματα θεραπευων, και τωι λαωι κατασκευαζων
καταλληλον φαρμακον. Ἐλεησον με, ο Θεος, κατα το μεγα ελεος σου· και κατα το
πληθος των οικτιρμων σου εξαλειψον το ανομημα μου. [Και τωι θειοτατωι ∆αυιδ, και τωι
δορυαλωτωι λαωι, και τοις εν ημιν διακειμενοις κακως αρμοττει τα προκειμενα ρηματα.
Τα γαρ μεγαλα των τραυματων ισομετρων δειται φαρμακων. Ου δη χαριν και ο μεγας
ικετευει ∆αυιδ ολον εις αυτον εκχυθηναι τον ελεον, πασαν των οικτιρμων την πηγην
κατακενωσαι της αμαρτιας τα ιχνη. Εικοτως δε ανομημα καλει το πλημμελημα· διπλην
γαρ εχει του νομου παραβασιν] Ἐξαλειψον το ανο μημα μου. Ἤκουσας του προφητου
λεγοντος· Και Κυριος αφειλε το αμαρτημα σου. Τι ουν πλεον ζητεις; Μενω ευχαριστων,
μενω δοξολογων. Περιηιρεθη το αμαρτημα μου, βουλομαι και την ουλην αφανισθηναι·
περιηιρεθη το ελκος, βουλομαι και την ευμορφιαν απο λαβειν.
βʹ. Προσερχεται τοινυν και λεγει· Ἐλεησον με, ο Θεος.
Ου λεγει τα
κατορθωματα του βιου, αλλα την φιλανθρω πιαν του ∆εσποτου, επι τον ελεον
καταφευγων, τον κοι νον των απαντων ημαρτηκοτων λιμενα. Ἐλεησον με, ο Θεος. Ὁ
γαρ ελεος σου αφατος, και λογον υπερβαινων, ερμηνευθηναι μη δυναμενος· αμαρτωλωι
παραμυθια. αλλα και δικαιωι ασφαλεια πολλη. Ου γαρ αμαρτωλοι μονον ελεωι
σωζονται, αλλα και δικαιοι ελεωι τειχιζονται.
Και ινα μαθηις οτι δικαιοι ελεωι
τειχιζονται, ακουε τι φησι τωι Πετρωι, τωι στυλωι, τηι κρηπιδι, τωι δια τουτο κληθεντι
Πετρωι, επειδη τηι πιστει πεπετρωμενος ην· Σιμων, Σιμων, πολλακις ηθελησεν ο
Σατανας σινια σαι σε ως τον σιτον· εγω δε εδεηθην περι σου, ινα μη εκλιπηι η πιστις σου.
Ὁραις οτι και οι δικαιος ελεους χρηιζουσιν, ινα και εξ αμαρτωλων δικαιοι γενων ται, και
ινα δικαιοι γενομενοι, μενωσι δικαιοι.
Και γαρ ο Ἀποστολος εξ ελεου εγενετο τοιουτος· Χαριν εχω τωι ενδυναμωσαντι
με Χριστωι Ἰησου, οτι πιστον με ηγησατο, θεμενος εις διακονιαν τον προτερον οντα
βλασφημον και διωκτην και υβριστην. Πως ουν εσω θης; Ἀλλα δια τουτο ηλεηθην.
Ὁραις και τουτον ελεωι σωζομενον; Ἐδιωκεν, ελυμαινετο την Ἐκκλησιαν, ανεσπα τας
αμπελους, λυκος εγενετο. Προφητας ανεγνω, και τα προφητευομενα παρηνομει. Ὁ του
πατρυου νομου ζηλωτης προφητας ανεγνω, και τον προφητευθεντα ουκ ᾔδει. Πως ουν
ηλεηθη; Σαυλε, Σαυλε, τι με διω 55.577 κεις; Ὢ φιλανθρωπιας του ∆εσποτου, που
κατεβη; Θεος ανθρωπωι λεγει, Τι με διωκεις; Τον Πατερα τον εαυτου μιμειται. Και γαρ
εκεινος τωι δημωι τωι Ἑβραικωι λεγει· Λαος μου, τι εποιησα σοι, η τι ηδικησα σε, η τι
παρηνωχλησα σοι; αποκριθητι μοι. Και ο Υιος αυτου τωι Σαυλωι λεγει· Σαυλε, Σαυλε, τι
με διωκεις; Τι ουν εκεινος; Τις ει, Κυριε; Ευθεως την δεσποτειαν ωμολο γησεν. Ειδες
ψυχην ευγνωμονα; Τις ει, Κυριε; Ἐγω ειμι Ἰησους ο Ναζωραιος, ον συ διωκεις. Ὢ
σοφιας ∆εσποτου! ∆ια τι μη ειπεν, Ἐγω ειμι ο Υιος του Θεου, εγω ειμι ο εν αρχηι Λογος,
εγω ειμι ο εν δεξιαι καθημενος του Πατρος, εγω ειμι ο εν μορφηι Θεου υπαρχων, εγω
ειμι ο τον ουρανον τεινας, εγω ειμι ο την γην εδρασας, εγω ειμι ο την θαλασσαν
απλωσας, εγω ειμι ο τους αγγελους ποιησας, εγω ειμι ο πανταχου παρων και τα παντα
πληρων, εγω ειμι ο προ αιωνων εκ Πατρος γεννηθεις; ∆ια τι μη ειπε τα σεμνα εκεινα
και υψηλα και μεγαλα, αλλ', Ἐγω ειμι Ἰησους ο Ναζωραιος, ο απο της κατω πολεως;
∆ιοτι ηγνοει αυτον ο διωκων.
Ει γαρ ᾔδει αυτον, ουκ αν εδιωκεν. Ἠγνοει οτι εκ του Πατρος ην γεννηθεις· οτι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

δε απο Ναζαρετ ην, ᾔδει. Ει ουν ειπεν αυτωι, οτι Υιος του Θεου ειμι, ο εν αρχηι Λογος, ο
τον ουρανον ποιησας, ειχεν ειπειν, οτι Ἄλλος εστιν εκεινος, και αλλος ον εγω διωκω.
Συνηκατε τι ειπον; Ει ειπεν αυτωι εκεινα τα μεγαλα και υψηλα, ειχεν ειπειν· Ἄλλος
εστιν, ουκ εστιν ουτος ο σταυρωθεις. Ἀλλ' ινα μαθηι, οτι εκεινον διωκει τον
σαρκωθεντα, τον μορφην δουλου αναλαβοντα, τον μεθ' ημων αναστραφεντα, τον
σταυρωθεντα, τον αποθανοντα, τον ταφεντα, τον ανα σταντα, τον απο του κατω
χωριου, λεγει· Ἐγω ειμι Ἰησους ο Ναζωραιος, ον συ διωκεις, ον ειδες και γνω ριζεις, τον
μετα σου αναστραφεντα. ∆ια τουτο ευθεως την δεσποτειαν ωμολογησε. Κατεβη
τοσουτον ο ∆εσποτης, οσον ο δουλος αναβηναι ηδυνατο· και δια τουτο ηλεηθη.
Ἐλεησον με, ο Θεος, κατα το μεγα ελεος σου. Και η Χαναναια επι τον λιμενα τουτον
καταφευγει· Ἐλεη σον με· η θυγατηρ μου κακως δαιμονιζεται. Ὅπου γαρ ελεος,
εξετασις ουκ εστιν· οπου ελεος, δικαστηριον ου καθηται· οπου ελεος, ευθυναι ουκ
απαιτουνται· οπου ελεος, ανεξεταστος η σωτηρια· οπου ελεος, συγχωρειται η
απολογια. Ἐλεηθηναι ζητω μονον. Τινος ενεκεν απαι τεις με ευθυνας; Ἅπαξ ελεον
ζητω, απεριεργον σωτη ριαν. Ἐλεησον με, ο Θεος, κατα το μεγα σου ελεος. Ειπες μεγα,
ειπε ποσον; Ουκ οιδα· οτι μεγα, οιδα· καταμετρησαι ου δυναμαι, καταλαβειν ουκ ισχυω.
Ουκ οιδα την ποσοτητα του μεγεθους, ου καταλαμβανει η διανοια, ουχ ερμηνευει
γλωσσα. Βλεπω του ελεους τον καρπον μεγαν. Ει μη γαρ πολυ ην μεγας, ολιγοι αν
εσωθησαν. Τουτον τον ελεον και ο Υιος αυτου επιδεικνυ ται. Ἐλθων γαρ ελεωι παντας
εσωσεν. Ἐλεησον με, ο Θεος, ο λιμην ο ακυμαντος, ο γαληνης γεμων. Μεγας ο θορυβος
των αμαρτηματων μου, αλλα πολλη η ασφαλεια της του ∆εσποτου μου φιλανθρωπιας.
Ἐγενετο ανθρω πος· τουτο ελεους. Εις μητραν ηλθε παρθενικην· τουτο φιλανθρωπιας.
Ἐγενετο οπερ ης συ, ινα γινηι συ, οπερ ουκ ης· τουτο ελεους. Και ελθων ευθεως τινας
εκαλεσε; Μαγους. Μετ' εκεινους τινα; Τελωνην. Μετ' εκεινον; Πορνην. Μετ' εκεινην;
Ληιστην. Μετ' εκεινον τινα; Βλασφημον.
γʹ. Ὢ καινων και παραδοξων πραγματων! Τα ακροθι νια της κλησεως, η
τυραννις της αμαρτιας. ∆ιοτι κακως διεκειτο τα της οικουμενης πραγματα· οι μεν γαρ
υπο ασεβειας ετυραννουντο, οι δε εν Ἰουδαισμωι και απογνωσει υπο της αμαρτιας
κατειχοντο· δια τουτο τοινυν ελθων
55.578 εκ προοιμιων τα ακροθινια των
προημαρτηκοτων εκα λεσεν, ινα μηδεις μετα ταυτα απογινωσκηι της εαυτου σωτηριας.
Ἀσεβης ει; Ἐννοησον τους μαγους. Ἅρπαξει; Ἐννοησον τον τελωνην. Ἀκαθαρτος ει;
Ἐννοησοντην πορνην. Ἀνδροφονος ει; Ἐννοησον τον ληιστην. Παρανομος ει; Ἐννοησον
τον βλασφημον Παυλον, και μετα ταυτα αποστολον· προτερον διωκτην, και μετα ταυτα
ευαγγελιστην· προτερον μοιχον, και μετα ταυτα νυμφαγωγον· προτερον ζιζανιον, και
μετα ταυτα σιτον· προτερον λυκον, και μετα ταυτα ποιμενα· προτερον μολυβδον, και
μετα ταυτα χρυσον· προτερον πειρατην
και καταποντιστην, και μετα ταυτα
κυβερνητην· προ τερον πορθουντα την Ἐκκλησιαν, και μετα ταυτα πι στευομενον την
Ἐκκλησιαν· προτερον εκκοπτοντα τας αμπελους, και μετα ταυτα φυτουργον γινομενον·
προ τερον καθαιρουντα τον ναον, και μετα ταυτα οικο δομον γινομενον. Ειδες
υπερβαλλουσαν κακιαν; ειδες ακμαζουσαν αρετην; ειδες απονοιαν δουλου; ειδες φιλ
ανθρωπιαν ∆εσποτου; Μη μοι λεγε, Βλασφημος ειμι· μη μοι λεγε, ∆ιωκτης ειμι,
ακαθαρτος ειμι. Ἔχεις παντων τα υποδειγματα.
Εις οιον θελεις λιμενα κατα φυγε. Θελεις εν τηι Καινηι; θελεις εν τηι Παλαιαι; Ἐν
τηι Καινηι ο Παυλος, εν τηι Παλαιαι ο ∆αυΐδ. Μη μοι λεγε προφασεις, μη μοι οκνον.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἥμαρτες; Μετανοησον. Μυ ριακις ημαρτες; Μυριακις μετανοησον. Ταυτα συνεχως
επαλειφω τα φαρμακα, και την φλεγμονην καταστελλω. Οιδα γαρ οση του συνειδοτος
η ατιμια των ημαρτηκοτων· οιδα οση η απογνωσις. Ἐφεστηκεν ο διαβολος ξιφος
ακονων, και λεγων ταυτα τα ρηματα. Ὅλην την νεοτητα σου κατηισχυνας, τον βιον σου
ολον απωλεσας. Προτερον ης πορνος, μετα ταυτα ηρπασας, επλεονεκτησας, επιωρ
κησας, εβλασφημησας. Ποια σοι ελπις σωτηριας; Ἀπ ωλου. Λοιπον απολαυε καν του
παροντος βιου. Ταυτα του διαβολου τα ρηματα, αλλα τα εμα εναντια. Ἀπωλου; Ἀλλα
δυνασαι σωθηναι. Ἐπορνευσας; Ἀλλα δυνασαισωφρονησαι. Ἐμοιχευσας; Ἀλλα δυνασαι
σωτηριας τυχειν. Ἔπεσες; Ἀλλα δυνασαι αναστηναι. Μικρα η μετανοια σου; Ἀλλα
μεγαλη η του ∆εσποτου φιλανθρωπια. Ἐφονευσας; Ἀλλα μετανοησον. Ἐπλεονεκτησας;
Ἀλλαμεταγνωθι. Ἐμοιχευσας; Ἀλλα αποστηθι. Ἐτραυματισθης; Ἀλλα θεραπευθητι. Ἕως
οτε εμπνεεις, εν εσχατηι ημεραι, επ' αυτης της κλινης, εαν ηις κειμενος ψυχοῤραγων,
μελλων εξιεναι του θεατρου τουτου και του βιου, τοτε μετανοησον. Του καιρου η
στενοχωρια ου κωλυει την του Θεου φιλανθρωπιαν. Μη μοι λεγε, Πως, και ποιωι
τροπωι; Ἑλκων γεμω, και τραυματων εμπεπλησμαι· εν εσχατηι ημεραι δυναμαι
εξομολογησα σθαι; ∆υνασαι, και σφοδρα δυνασαι. Ευξαι, ελεημοσυνην εργασαι, εν
διαθηκηι καταλιπε πτωχοις.
Συ εκει απερχηι, και το εργον σου μενει. Και μη μοι των αιρετικων την γνωμην
εισαγε· μη μοι λεγε· Πως σωζομαι; Ὅταν εργαζηται Θεος, ευθυνας μη απαιτει· επειδαν
εκεινος θεραπευηι, μη απογινωσκε. Ἕστηκεν ιατρος τεμνων, και μυρια επαγων
φαρμακα, και ου λεγεις, Πως θεραπευεις; αλλα παραχωρεις τηι τεχνηι. Του συνδουλου τηι
τεχνηι πα ραχωρεις, και ου περιεργαζηι· και τηι του Θεου φιλανθρω πιαι ου παραχωρεις;
Μη λεγε, Πως; αλλα θαυμαζε, αλλ' εκπληττου, αλλα δοξαζε. Ἐπει ερωτω σε καγω, πως
ο ληι στης εσωθη; Παντα τον βιον αυτου εν φονοις, εν σφαγαις, εν αιμασιν ετελεσε,
τοιχους διωρυξεν, ουσιας διηρπασεν· ου μετεγνω, ου μετενοησεν εν τηι γηι ων. Παρα
ανθρω ποις κατεδικασθη, και παρα Θεου εστεφανωθη. Ζωης ουκ ην κυριος, και
βασιλειας εγενετο κυριος. Τα εν ταυθα απωλεσε, και τα εκει ελαβε. Πως ελαβεν; ειπε
μοι. Ἑνι ρηματι. Τι γαρ ειπε; Μνησθητι μου, 55.579 Κυριε, εν τηι βασιλειαι σου. Και το
ρημα ισχυσεν; Ου το ρημα ισχυσε μονον, αλλα και η του Θεου φιλανθρω πια κερασθεισα
τηι μετανοιαι τον ληιστην εποιησε παρα δεισου πολιτην. Πως; Ουκ οιδα πως. Μη με
απαιτει τον τροπον· σωθηναι ζητω μονον, ου περιεργαζομαι τον τροπον της υγειας.
Ἀπαλλαξον με, παρακαλεις τωι ια τρωι, της αῤρωστιας, και ου τολμαις ειπειν, Πως; Θεος
εστιν ο σωζων σε, και τολμαις ειπειν, Πως; Ποσοι μοιχοι, μαλακοι, αρσενοκοιται, ποσοι
επι τυραννιδι αλισκομενοι δεσμωτηριον οικουσι; Μυριαι κατηγοριαι, πικροι οι εχθροι,
δυναστεια μεγαλη. Νευει ο βασιλευς μονον, και αφιενται. Βασιλευς, ο συνδουλος μου
(τι γαρ ει πορφυ ριδα περιβεβληται; Ουδεν πλεον εχει της ουσιας μου, το αυτο μοι
φυλον εστι), νευει, και αφιενται· και μικρα γραμματεια, και απολυεται ο καταδικος.
Ουκ αρχων αντιλεγει, ου δεσμοφυλαξ αντιπιπτει, ου νομων αυθεν τιαι αντικεινται·
αλλα το αξιωμα γαρ βασιλεως γινεται απαλλαγη του κατεχομενου. Και ο Θεος, ο των
αγγελων και αρχαγγελων ∆εσποτης, εαν νευσηι μονον, σωσαι ου δυναται; Και βασιλευς
μεν, αν αφηι, κολασεως αφιησιν, ουχ αμαρτιας· ο δε ∆εσποτης μου αμαρτιας αφιησι.
Λεγει, Ου θελω τον μοιχον ειναι μοιχον, και ο λογος αυ του εργον εγενετο. Λεγει, Ὁ
πορνος μη εστω πορνος, και ο λογος αυτου μετεβαλεν εκεινου τον τροπον, και
ημβλυνε την αμαρτιαν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

δʹ. Και ινα μαθηις τουτο ακριβως, ακουε· Ειπε, Θελω γενεσθαι ουρανον, και
εγενετο ουρανος· Θελω γενεσθαι γην, και εγενετο γη, και μη ουσα η ουσια εκεινη υπ
εστη· Θελω γενεσθαι αγγελους, και ο δημος των αγγελων εγενετο. Ουσιας νοερας και
σωματα μη υφεστηκοτα εργαζεται ο λογος αυτου, και αμαρτηματα λυσαι ου δυ ναται; Τι
γαρ εστιν αμαρτια προς την του ∆εσποτου φιλανθρωπιαν; Ἀραχνη. Ἄνεμος φυσαι, και
διασπαται αραχνη· Θεος βουλεται, και ου παραλυεται αμαρτια; Ταυτα λεγω, ουχ ινα
ραιθυμοτερους εργασωμαι, αλλ' ινα υμας εις πιστιν αγαγω προσδοκιας μειζονος και
χρηστο τερας ελπιδος. Μηδεποτε απογινωσκε, ω ανθρωπε· εκει νου απογνωθι του
απογινωσκοντος εαυτον. Ἐννοησον τοινυν τον μεγαν προφητην τουτον, τον ∆αυιδ
λεγω, μετα την του Πνευματος χαριν, μετα την προς Θεον παῤρησιαν, μετα
κατορθωματων πληθος, μετα τροπαια τοσαυτα, ανακηρυττοντα και λεγοντα· Ἐλεησον
με, ο Θεος, κατα το μεγα ελεος σου. Ἐπι το πελαγος εμαυτον ηπλωσα της του ∆εσποτου
φιλανθρωπιας. Και τι θελεις; ειπε μοι. Ἤκουσας του προφητου λεγοντος· Και Κυριος
αφειλε το αμαρτημα σου. Τι πλεον ζητεις; Ου ζητω τουτο μονον· το καλλος μου ζητω,
την παῤρη σιαν μου ζητω. Και κατα το πληθος των οικτιρμων σου, εξαλειψον το
ανομημα μου. Ὁραις τι ζητει; Τι ουν; ουκ εξηλειπται; τι αλλο θελεις; Ἐπι πλειον πλυ νον
με απο της αμαρτιας μου, και απο της ανο μιας μου καθαρισον με. Τι γαρ; Πλειονα ζητω,
μει ζονα λαμπηδονος καθαροτητα. Ἐπι πλειον πλυνον με απο της αμαρτιας μου. Τι γαρ
εποιησας, ινα γενηται;
Προσεχε μετα ακριβειας τωι λογωι· προσεχε, και συντει νον σαυτον. Ὁ ελεος του
Θεου αφατος, ανερμηνευτος, καταληφθηναι μη δυναμενος, υπερβαινων νουν, νικων
λογισμον. Ἀλλ' ει και τοιουτος εστιν ο ελεος του Θεου, ινα μη οι ανθρωποι αχρηστοι
γενωνται ελεουμενοι, χρειαν εχει και των παρ' ημων. Προσχες ο λεγω· Ὁ Θεος ελεει,
αλλ' ουχ απλως ελεει, αλλα λεγει· ∆ος και συ. Τι ποτε; Οιον τι λεγει· Μυρια εχεις
αμαρτηματων φορτια, εχεις πλημμεληματα πολλα· θελω αυτα κουφισαι. ∆ος και συ
χειρα· ουκ επειδη εγω σου χρειαν εχω, αλλ'
επειδη βουλομαι και σε τι
συνεισενεγκασθαι εις την σαυτου σωτηριαν· και πως, εγω λεγω. Οιον ο ληιστης εσωθη,
και τοσαυτα ελυσεν αμαρτηματα· αλλ' ουκ ελεωι μονωι, αλλα και τηι αυτου πιστει. Τι γαρ
φησι; Μνη σθητι μου. Κυριε, εν τηι βασιλειαι σου. Τι εισηνεγκεν ο Θεος εις την σωτηριαν
την εκεινου; Λυσιν αμαρτημα των. Τι εισηνεγκεν ο ληιστης εις την σωτηριαν την
εαυτου; Πιστιν. Ποταπην; Μεγαλην, υψηλην, του ουρα νου απτομενην. Πως, εγω λεγω·
Ἰουδαιοι ειδον νεκρους εγειρομενους, λεπρους καθαιρομενους, δαιμονας ελαυ
νομενους, θαλατταν χαλινουμενην, γην πηγαζουσαν, ιχ θυν στατηρα φεροντα, αστερα
αγοντα Μαγους, την ανω, την κατω κτισιν δορυφορουσαν, και μετα ταυτα παντα
55.580 εσταυρωσαν αυτον τον εαυτων και παντων ∆εσποτην. Ὁ ληιστης ουδεν τουτων
ειδεν, αλλ' εμπτυομενον, υβρι ζομενον, λοιδορουμενον· και ουκ εσκανδαλισθη, αλλα βα
σιλεα ωμολογησεν. Ὁραις οτι ουχ απλως ηλεηθη, αλλα και αυτος εισηνεγκε; ∆ει γαρ τον
ελεουμενον και αυτον τι εισφερειν εις την οικειαν σωτηριαν. Παλιν ο τελωνης αρπαξ
ων, πλεονεκτης ων, πως εσωθη; Παρηιει ο Χριστος, και λεγει αυτωι· ∆ευρο, ακολουθει
μοι· και αναστας ηκολουθησεν αυτωι. Ὥσπερ ουν ο ληιστης το ρημα εισηνεγκεν, ουτω
και ο τελωνης την ακολουθη σιν αυτωι παρεσχεν. Ὥσπερ γαρ επι των καμνοντων και
νοσημασιν ανιατοις κατεχομενων, και πολυτελων δεομε νων φαρμακων, εαν εισελθηι ο
ιατρος, και ειπηι προς τον αῤρωστον· Πολλων χρεια εστιν ειδων προς κατα σκευην του
φαρμακου· λεγει ο νοσων· Ουκ εχω δουναι τοσουτον, πτωχειαι κατεχομαι· λεγει προς
αυτον ο ιατρος· Το και το δος μοι ειδος, και τα αλλα παντα παρ' εμαυ του παρεχω· ουτω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ποιει και ο Θεος. Ἐξομολογησιν μοι δος και δακρυα και μετανοιαν, και τα αλλα απο της
εμης φιλανθρωπιας δωρουμαι σοι.
εʹ. Τουτο παρακαλει και ο ∆αυιδ, του αποπλυναι ταυτα. Τι ουν εποιησεν ο
∆αυΐδ; τι παρεσχεν ο ∆αυΐδ; Ἐλεησον με· και, Ἐπι πλειον πλυνον με απο της ανομιας
μου, και απο της αμαρτιας μου καθαρισον με. [Ἤδη γαρ, φησι, δια Ναθαν του προφητου
την αφεσιν δεδω κας, και συμφορας δε παντοδαπας, οιον τινας καυτηρας και τομας,
προσενηνοχας μοι· αλλ' ετι δεομαι ρυμμα των, πολλην της αμαρτιας εισδεξαμενος την
δυσοσμιαν.
Και αυθις με τοινυν απονιψον, ∆εσποτα, ινα παντα της αμαρτιας αποξυσηις τον
ρυπον.] Τι ουν εποιησεν ο ∆αυΐδ; τι δε παρεσχεν; Ἐποιησε μεν ουν φονον, και μοιχειαν·
παρεσχε δε δακρυα και εξομολογησιν, και λεγει· Ὅτι την ανομιαν μου εγω γινωσκω.
Συν αλλαγμα εστι. ∆ιδωσιν ο Θεος, διδωσιν ο σωζομενος. Ἔδωκεν ο Θεος ελεος, εδωκεν
ο σωζομενος εξομολογη σιν. Τι διδως, ω ∆αυιδ, ινα σωθηις, ινα κερασω το φαρ μακον;
Ὅτι την ανομιαν μου εγω γινωσκω. Τουτο διδως; Και εστιν ανθρωπος ο μη γινωσκων
την αμαρ τιαν αυτου; Ναι. Ποσοι εισιν αμαρτανοντες, και παῤ ρησιαζομενοι; ποσοι
αρπαζουσι, και ουδε οιδασιν οτι αρπαζουσι; ποσοι πλεονεκτουσι, και ουδε αισθανονται;
ποσοι γυμνουσι χηρας, και αλλας περιεργαζονται; ποσοι θλιβουσιν ορφανους, και ουδε
πενθουσιν, ουδε δακρυου σιν, ουδε εξομολογουνται; Πως ουν δυνανται σωθηναι, μηδε
ειδοτες οτι αμαρτανουσιν; Ειδες τον προφητην βοωντα και λεγοντα, Ὅτι την ανομιαν
μου εγω γινωσκω; [Ουδε γαρ μετα την απο σου γενομενην αφεσιν ληθην εδεξαμην της
αμαρτιας, αλλα διηνεκως ορω των εμων κακων τας εικονας και τας τολμηθεισας
παρανομιας, και νυκτωρ ονειροπολω, και μεθ' ημεραν φανταζομαι,] Ὅτι την ανομιαν
μου εγω γινωσκω, και η αμαρτια μου ενωπιον μου εστι δια παντος. Ὢ ευγενεια ψυχης!
Ου παρεδωκε τηι ληθηι την μνημην της αμαρτιας, αλλα και συγχωρηθεισαν αυτην
εγραψε. Καθαπερ εν εικονι, τωι συνειδοτι καθ' εκαστην ημεραν εβλεπε την
μοιχευθεισαν, καθ' εκαστην ημεραν εβλεπε την σηπεδονα. Και η αμαρτια μου ενωπιον
μου εστι δια παντος. Ἐγω αυτην βλεπω, συ αυτην μη ιδηις· εγω γραφω, συ αυτην
εξαλειψον. Βλεπε γαρ τι γινεται. Ἐαν συ αυτης μνημονευσηις, ο Θεος αυτης ου
μνημονευσει· εαν συ αυτης επιλαθηι, ο Θεος αυτης μνημονευσει. [Ἐγω γαρ ειμι, αυτος
φησι δια του προ φητου, ο εξαλειφων τας αμαρτιας σου, και ου μη μνησθω ετι· συ δε
μνησθητι.] ∆ια τι εγω μνησθω; Ἵνα ευγνωμων γενηι, ινα επιστασαι τι σοι συνεχωρησα.
Ἐαν γαρ αει μεμνημενος ηις του ογκου της αμαρτιας, αει και του μεγεθους της
ευεργεσιας μεμνημενος εσηι. Συνεχωρησα σοι, φησιν, αλλα μη επιλαθηι της χαριτος,
και ου μη μνησθω της αμαρτιας, συ δε μνησθητι.
Τοιουτοι ησαν οι αγιοι· των
κατορθωματων επελανθα νοντο, και των αμαρτηματων εμεμνηντο· ουχ ως οι νυν
ανθρωποι των αμαρτηματων επιλανθανονται, εαν δε τι πραξωσι χρηστον, εις μεσον
φερουσιν αυτο. Ἐποιησας αγαθον; Λαθε, ινα ο ∆εσποτης σου αυτο ειπηι. Ἐποιη 55.581
σας κακον; Μνησθητι, ινα ο ∆εσποτης σου αυτο επιλα θηται. Παραχωρησον τωι ∆εσποτηι
σου. Μη γαρ ουτω λεγεις συ τα κατορθωματα, ως λεγει αυτα ο ∆εσποτης σου; Συ εαν
ειπηις, ελαττοις αυτα· ο ∆εσποτης σου εαν ειπηι, αυξει αυτα. Πως, εγω λεγω· ∆ιδως
πτωχωι· και εαν ειπηις, εκει ερωτωμενος, πως λεγεις; Ειδον πτωχον πεινωντα, και
εθρεψα αυτον. Αυτος πως λεγει; Ου λεγει αυτα ουτως· αλλα πως; Πεινωντα με ειδετε
και εθρεψατε. Ἄφες εκεινωι τωι δυναμενωι ειπειν με γαλως· αφες ειπειν αυτα τωι λεγοντι
και εξογκουντι· τα δε αμαρτηματα σου συ λεγε, ινα εξαλειψηις αυτα. Ἀλλ' αισχυνηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ειπειν, διοτι ημαρτες; Λεγε αυτα καθ' ημεραν εν τηι ευχηι σου. Και τι; μη γαρ λεγω; Ειπε
τωι συνδουλωι τωι ονειδιζοντι σε, ειπε τωι Θεωι τωι θεραπευον τι αυτα. Ου γαρ, εαν μη
ειπηις, αγνοει αυτα ο Θεος. Μη γαρ παρα σου βουλεται αυτα μαθειν; Ὅτε επραττες αυτα,
παρην· οτε ειργαζου αυτα, παριστατο, ηπιστατο.
Ειργαζου, και ουκ ηισχυνου. Τα πραγματα τα καται σχυνοντα σε ουκ ηισχυνθης,
και τα ρηματα τα δικαιουντα σε αισχυνηι; Ειπε ωδε, ινα μη εκει ειπηις. Ειπε, και
δακρυσον. Ἐν βιβλιωι γεγραπται τα αμαρτηματα σου· σπογγος εστι τα δακρυα σου.
∆ακρυσον, και εξαλειφον ται· δακρυσον, και ευρισκεται καθαρον εκει το βιβλιον.
Μεγας σπογγος τα δακρυα των αμαρτιων· μεγαλη η δυναμις των δακρυων. Ειπω σοι,
ποσον ισχυει τα δα κρυα; Τι δοκει σοι ειναι μεγα κατορθωμα; Ἀλλα προσεχε μετα
ακριβειας, ο λεγω. Τι δοκει σοι μεγα ειναι το κατορθωμα; Το μαρτυριον ερεις· Μειζονα
γαρ ταυ της αγαπην ουδεις εχει, η ινα τις την ψυχην αυτου θηι υπερ των φιλων αυτου.
Μεγιστον κατορθωμα του μαρτυριου, οτι αιμα εκχεουσιν οι μαρτυρες. Φανερα γαρ τα
πραγματα των μαρτυρων. Οι μαρτυρες εκχεουσιν αιμα, οι αμαρτωλοι εκχεουσι δακρυα.
Και ινα μαθηις οσην δυναμιν εχει τα δακρυα, η πορνη μη αιμα εξεχεεν; ου πηγην
δακρυων εξεχεε, και εξηλειψε τα αμαρτηματα;
Και τι λεγω πορνην, ακαθαρτον
γυναικα; Ὁ στυλος της Ἐκκλησιας, η κρηπις της πιστεως, η κεφαλη του χορου των
αποστολων, ο Πετρος, ουκ ηρνησατο τον Χριστον και απαξ και δις και τρις; μη αιμα
εξεχεεν; ου πηγας δακρυων εξεχεε, και εκλαυσε, και απεσμηξατο αυτου το αμαρτημα;
Και την ανομιαν μου εγω γινωσκω. Ουκ εχεις βιβλιον εν τηι οικιαι, και γραφεις τον
λογον τον καθημερινον; Ἔχε βιβλιον εν τωι συνειδοτι, και γραφε τα αμαρτηματα τα
καθημερινα. Οιον τι λεγω· Ὅταν αναπεσηις εις την κλινην σου, και μηδεις σου
διενοχληι, προ του επελθειν τον υπνον, αγαγε το βιβλιον εν τωι μεσωι, και αναλογισαι
σου τα αμαρτηματα, λεγων εν εαυτωι· Ἆρα μη ημαρτον σημερον; μη εν λογωι, η εν εργωι;
ςʹ. Τουτο παραινει και ο προφητης· Ὀργιζεσθε, και μη αμαρτανετε· α λεγετε εν
ταις καρδιαις υμων, επι ταις κοιταις υμων κατανυγητε. Ἐν ημεραι ουκ αγεις σχολην·
αλλα και αρχοντων φοβος, και εταιρων ομιλια, και πραγματων φροντις, και
παιδοτροφιας προνοια, και γυναικος επιμελεια, και φροντις τραπεζης, και μυρια σε
περιελκει πραγματα. Ὅταν δε επι την ευνην ελθηις, επι τον λιμενα τον ακυμαντον, και
μηδεις σοι διενοχληι, ειπε τηι καρδιαι τηι σηι και τηι ψυχηι· Ἀνηλωσαμεν την ημεραν
σημερον, ω ψυχη· τι αγαθον ειργασαμεθα, η τι πονηρον επραξαμεν; και μνησθητι της
γεεννης, ινα τωι φοβωι προσθηις τωι αγαθωι, και το πονηρον ανεληις. Ἐαν ηις εν τηι κλινηι,
και αναμνησθηις σου τα αμαρτη 55.582 ματα, δακρυσον, και δυνασαι εν τηι κλινηι
εξαλειψαι αυτα. Παρακαλεσον τον Θεον σου, και ουτω παραπεμψον την ψυχην σου τωι
υπνωι, μαρτυραμενος τα αμαρτη ματα. Ποιησον αυτωι λογον, και ο Θεος σου ποιησει σοι
λογον. Τι βαρυ, τι επαχθες, επικειμενον εν τηι κλινηι τα καθημερινα αμαρτηματα
αναλογιζεσθαι; Και οταν αναλογισηι, κρεμασον σου τον λογισμον, ξεσον αυτον, ανοιγε
αυτον τωι φοβωι της γεεννης, επαγαγε αυτωι τομην ουκ εχουσαν οδυνην, δικαστηριον
ποιησον σεαυτωι φοβε ρον, κουφοτερον ποιησον τον λογισμον, ινα και τηι εξης ημεραι
οκνηροτερος γενηι περι το πραττειν τα αμαρτη ματα. Ὅτι την ανομιαν μου εγω
γινωσκω· και η αμαρτια μου ενωπιον μου εστι δια παντος. Σοι μονωι ημαρτον, και το
πονηρον ενωπιον σου εποιησα. Τι εστιν ο λεγεις; Βασιλευς ημην, σε εφοβουμην μο νον.
Βασιλευς ημην, ουκ εφοβουμην τον ηδικημενον. Στρατιωτης μου ην, κολασαι με ουκ
εδυνατο· αλλα φροντιζω δια σε, μη συ με απαιτησηις ευθυνας. Σοι μονωι ημαρτον, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

το πονηρον ενωπιον σου εποιησα. [Πολλων, φησι, και μεγαλων παρα σου δωρεων
απολαυ σας, τοις εναντιοις ημειψαμην τα δωρα, τα απειρημενα τωι νομωι δρασαι
τολμησας. Ου γαρ τουτο φησιν, οτι Τον Ουριαν ουκ ηδικησα· ηδικησε μεν γαρ κακεινον
και την εκεινου γυναικα· η δε μεγιστη παρανομια εις αυ τον τετολμηται τον Θεον, τον
εκλεξαμενον και βασιλεα πεποιηκοτα. Καλως δε προστεθεικε το, Πονηρον εν ωπιον σου
εποιησα. Τουτου γαρ και η ιστορια μεμνη ται· Ὤφθη γαρ, φησι, το γεγονος πονηρον
ενωπιον του Κυριου. Ἐκ μεντοι του δορυαλωτου λαου τουτο γε νομενον ουτω νοητεον,
Σοι μονωι ημαρτον· Περι τας σας, φησι, δωρεας εγενομην αχαριστος, και τους τεθεν τας
σοι παραβεβηκα νομους, και πολλων αγαθων απο λαυσας, αγνωμων περι ταυτα
γεγενημαι· τους δε Βα βυλωνιους ουδεν αδικησας, μεγαλα παρ' εκεινων ηδικημαι.
Ὅπως αν δικαιωθηις εν τοις λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε. Ἑαυτωι, φησι,
προξενος εγενομην κακων· το δε σον δικαιον διαλαμπει και ουτω. Κρισεως γαρ
γενομενης, και των εις εμε παρα σου γενομενων φερομενων εις μεσον, και των παρ'
εμου τετολμημενων παρεξεταζομενων εκεινοις, συ μεν αποφανθησηι δικαιος και
φιλανθρωπος· εγω δε παρανομος οφθησομαι και αχαριστος. Το τοινυν, Ὅπως, ουκ
εστιν ενταυθα αιτιας δηλωτικον. Ου γαρ δια τουτο ημαρτεν η αυτος ο ∆αυιδ, η ο λαος,
ινα ο Θεος δικαιωθηι· αλλα τουναντιον, και της αμαρτιας υπο τουτων γενομενης, του
Θεου το δικαιον αναδεικνυται.
Πασαν γαρ και τουτου κακεινων πεποιη ται προνοιαν.] Ὅπως αν δικαιωθηις εν
τοις λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε. Τι εστιν, ο λε γει; Ἥμαρτον σοι· εαν
γενηται δικαστηριον, νικαις· εαν δε τις δικαζηι, νικαις. Πως; Ἐπειδη εωρα τον Θεον αει
βουλομενον κρινεσθαι μετα ανθρωπων· Ἀκουσατε, φαραγγες, θεμελια της γης· οτι
κρισις τωι Θεωι προς τον λαον αυτου· και παλιν, Λαος μου, τι εποιησα σοι; η τι
παρηνωχλησα σοι; η τι ελυπησα σε; απο κριθητι μοι· και αλλαχου· Ἄκουε, ουρανε, και
ενωτι ζου, γη, οτι Κυριος ελαλησεν· Υιους εγεννησα και υψωσα· αυτοι δε με ηθετησαν·
και πανταχου εωρα τον Θεον δικαζομενον μετα ανθρωπων· λεγει αυτωι, Παρα σοι τα
νικητηρια· Ὅπως αν δικαιωθηις εν τοις λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε.
Ἄνθρωπον με οντα γεωργον, βασιλεα εποιησας· βασιλεα γενο μενον, προφητην
κατεστησας. Τον Γολιαθ κατεβαλον ου 55.583 φυσει σωματος, αλλα δυναμει πιστεως.
Πορφυριδα περι εβαλομην. Ἄλλον εξεβαλες, και εμε εισηγαγες· πλουτον μοι εδωκας
τοσουτον.
ζʹ. Ὅπως δικαιωθηις εν τοις λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε. Ἐαν
ειπηις συ τα αμαρτηματα μου, και μη εγω ειπω, καταδικαζομαι. ∆ια τουτο ελεους χρειαν
εχω. Ἰδου γαρ εν ανομιαις συνεληφθην, και εν αμαρτιαις εκισσησε με η μητηρ μου.
Ἄνωθεν, φησι, και εξ αρχης της φυσεως η αμαρτια κεκρατηκε. Προυλαβε γαρ της Ευας
την συλληψιν της εντολης η παραβασις. Μετα γαρ την παραβασιν και την του πα
ραδεισου στερησιν εγνω Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου, και συλλαβουσα τετοκε τον
Καιν.
Τουτο τοινυν ειπειν βουλεται, οτι των ημετερων προ γονων κρατησασα η
αμαρτια, οδον τινα και τριβον δια του γενους ειργασατο. ∆ιδασκομεθα δε δια τουτων
απαντων, ουχ οτι φυσικη της αμαρτιας η ενεργεια· η γαρ αν ημεν ελευθεροι τιμωριας·
αλλ' οτι ρεπει η φυσις επι το πταιειν υπο των παθηματων ενοχλουμενη· νικαι δε ομως
η γνωμη πονοις συνεργοις κεχρημενη. Ου τοι νυν, ως τινες ανοητως υπελαβον, του
γαμου κατηγορει, ουτω νενοηκοτες το, Ἐν ανομιαις συνεληφθην· αλλα την ανωθεν
υπο των προγονων τολμηθεισαν παρανομιαν εις μεσον προφερει, κακεινην λεγει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

γεγενησθαι των ρευματων τουτων πηγην. Ει γαρ εκεινοι, φησι, μη ημαρτον, ουκ αν
εδεξαντο του θανατου το επιτιμιον· θνητοι δε μη οντες, κρειττους αν ησαν φθορας· τηι
δε αφθαρσιαι παντως αν και απαθεια συνην· απαθειας δε πολιτευομενης, χωραν ουκ αν
εσχεν η αμαρτια. Ἐπειδη δε εξημαρτον, φθοραι παρεδοθησαν· φθαρτοι γενομενοι,
τοιουτους και γεγεννηκασι παιδας· τοις δε τοιουτοις επιθυμιαι και φοβοι και ηδοναι
συμπαρεπονται. Προς
ταυτα και λογισμος αγωνιζεται, και νενικηκως μεν
ανακηρυττεται, ηττηθεις δε αισχυνας οφλισκανει. Ὁ δε Συμμαχος, αντι του Ἐκισσησεν,
Ἐκυησε τεθεικεν.[Ἰδου γαρ αληθειαν ηγαπησας. Ουτω δε, φησι, κρι νεις, και τους μεν
κολαζεις, τους δε στεφανοις, επειδη την αληθειαν στεργεις. Την δε αληθειαν στεργων,
και της φυσεως ειδως την ασθενειαν, μεταδος συγγνωμης τοις αιτουσι τα φαρμακα.
Και τα αδηλα και τα κρυφια της σοφιας σου εδηλωσας μοι.] Ἀφεις ειπειν την
βασιλειαν, λεγει την προφητειαν. Ουτω με ετιμησας, τον Υιον σου απεκαλυψας μοι και
γνωριμον εποιησας.
Ἔμαθον οτι Υιον εχεις, οτι συνθρονον εχεις, εμαθον οτι μελλει γινεσθαι
ανθρωπος. Ευηγγελισαμεν τα Ευαγγελια τηι οικουμενηι, τον σταυρον, τον ταφον, την
αναστασιν, την αναληψιν· ειπον αυτου την καταβασιν, ειπον αυτου την αναβασιν,
ειπον αυτου την εκ δεξιων καθεδραν, ει πον της Ἐκκλησιας την κλησιν, ειπον των
εθνων την σωτηριαν, ειπον των Ἰουδαιων την εκβολην, ειπον των αποστολων την
εκλογην. Ἰδου γαρ, Τα αδηλα και τα κρυφια της σοφιας σου εδηλωσας μοι. Ουτω με ετι
μησας, ουτω με εφιλησας, οτι και το μεγιστον μυστη ριον, τον Υιον σου απεκαλυψας
μοι. Και που ταυτα εδηλωσεν; Ἄκουσον αυτου του προφητου, πως λεγει αυτου την εξ
ουρανου καταβασιν. Καταβησεται ως υετος επι ποκον. Τι εστι τουτο; Ἐπειδη
παραγενομενος ο Υιος του Θεου, ουκ ηλθε σειων την οικουμενην, ουδε αστραπας αφεις,
ουδε κεραυνους πεμπων, ουδε γυμνηι τηι θεοτητι· παντα γαρ αν απωλετο, ει ηλθε γυμνηι
τηι θεοτητι· ουκ αν τα ορη ηνεγκαν· επειδη, Ἐπιβλεπει επι την γην, και ποιει αυτην τρε
μειν, διοτι απτεται των ορεων, και καπνιζονται. Ει γυμνην την ουσιαν εδειξεν, ο ηλιος
αν εσβεσθη, η σεληνη αν ηφανισθη, θαλαττα αν εξηρανθη, γη αν απωλετο, η φυσις
ημων παρελυθη. ∆ια τουτο σαρκα περιεβαλετο, ηρεμα και αψοφητι ερχομενος, ουδενος
55.584 εις
επισταμενου, ουδε αυτου του διαβολου· αλλ' ηλθεν ηρεμα, και ᾤκησεν
μητραν παρθενικην. Ὢ καινων και παραδοξων πραγματων! Λιθος τηκεται, και μητρα
ου τηκεται· τα ορη διαφθειρεται, και η μητρα Θεον βασταζει. Πως ερμηνευσω; πως
παραστησω; Ὢ απονοια του αιρετι κου! Πως η δουλη τον ∆εσποτην εβαστασεν; Ὁ
εξεταζων τα ανω, ειπε τα κατω· ο πανταχου παρων πως εν τηι μητραι ην, και ου
συνεκλειετο; Και γαρ και εν τηι μητραι ην, και εν τωι θρονωι εκαθεζετο Το δε πως, ουκ
οιδα· πιστει δεχομαι, ου περιεργαζομαι λογισμωι. Ἀλλ' οτι αψοφητι μελλει
παραγινεσθαι, ου ταραττων, ουδε θορυ βων, Καταβησεται ως υετος επι ποκον. Ουκ
ειπεν, Ἐπι την γην, αλλ', Ἐπι ποκον. Ἐπι γαρ την γην καταβαινων ο υετος ψοφον ποιει·
επι δε εριον και ποκον καταβαινων ψοφον ου ποιει· το γαρ απαλον του εριου εκλυει το
ραγδαιον της καταβολης του υετου.
ηʹ. Και ινα μαθηις οτι αψοφητι ηλθεν, ου ταραττων, ου θορυβων, ουκ
απολλυων, ου λυμαινομενος, Καταβησεται ως υετος επι ποκον. Ειπες αυτου την
καταβασιν την αψοφητι γενομενην· λεγε αυτου και την προδοσιαν· Ὁ εσθιων αρτους
μου, εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνι σμον. Λεγε των Ἰουδαιων τον φθονον· Ἐμισησαν με
δωρεαν. Λεγε αυτου και το δικαστηριον· Ἵνα τι εφρυα ξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι αρχοντες συνηχθησαν επι το αυτο κατα
του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου. Λεγε αυτου και τον σταυρον· Ὤρυξαν χειρας
μου και ποδας μου· εξηριθμησαν παντα τα οστα μου. Λεγε αυτου και την βρωσιν και την
ποσιν· Ἔδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος. Λεγε
και την εκβολην των Ἰουδαιων· Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους, ουδε εκ των
ποιμνιων σου χιμαρους. Λεγε και την κλησιν των εθνων· Παντα τα εθνη, κροτησατε
χειρας, αλαλαξατε τωι Θεωι εν φωνηι αγαλλιασεως· οτι Κυ ριος υψιστος. φοβερος,
βασιλευς μεγας επι πασαν την γην. Λεγε αυτου και τας παρα Ἰουδαιων λοιδο ριας·
Ἤλπισεν επι Κυριον, ρυσασθω αυτον, σωσα τω αυτον, οτι θελει αυτον. Λεγε αυτου και
τον ταφον· Ἔθεντο με εν λακκωι κατωτατωι. Λεγε αυτου και την αναστασιν· Ὅτι ουκ
εγκαταλειψεις την ψυχην μου εις ᾅδην, ουδε δωσεις τον οσιον σου ιδειν διαφθο ραν.
Λεγε αυτου και την αναβασιν· Ἀνεβη ο Θεος εν αλαλαγμωι, Κυριος εν φωνηι σαλπιγγος.
Λεγε αυτου και την καθεδραν· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου, εως
αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Λεγε αυτου και την δοξαν της
Ἐκκλησιας· Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου εν ιματισμωι διαχρυσωι περιβεβλημενη,
πεποικιλμε νη. Λεγε και τον χορον των παρθενων· Ἀπενεχθη σονται παρθενοι οπισω
αυτης. Λεγε και των αποστο λων την εκλογην· Ἀντι των πατερων σου εγεννηθη σαν οι
υιοι σου. Λεγε και το βαπτισμα· Ἐπι υδατος αναπαυσεως εξεθρεψε με. Λεγε και τα
μυστηρια· Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν εξ εναντιας των θλιβοντων με· λεγε και
το χρισμα· Ἐλιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου, και το ποτηριον σου μεθυ σκον με
ωσει κρατιστον.
Λεγε και την αιτησιν των εθνων· Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την
κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα της γης. Ἰδου γαρ, Τα αδηλα και
τα κρυφια της σοφιας σου εδηλωσας μοι. [Ἐγω μεν τοι συγγνωμης ουδεμιας εμαυτον
αξιον νομιζω, μετα τοσαυτας δωρεας γεγενημενος αχαριστος. Ου γαρ μονον τοις
βασιλικοις ενιδρυσας θρονοις, αλλα και τα μετα μακρον εσομενα προδεδηλωκας
χρονον, και τα τοις αλλοις αδηλα, εμοι δηλα πεποιηκας, ως και τους αλλους διδαξαι
την του μονογενους σου Υιου εν ανθρωπησιν και το σωτηριον παθος και την αναστασιν.
55.585 Ταυτα παντα παρα του αγιου σου προδιδαχθεις Πνευμα τος, ικετευω μεταλαχειν
εκεινης της χαριτος, ην προθε σπιζω τοις αλλοις. ∆ιο βοω· Ῥαντιεις με υσσωπωι, και
καθαρισθησομαι· πλυνεις με, και υπερ χιονα λευ κανθησομαι. Μονη γαρ η του
βαπτισματος δωρεα ταυ την εργασασθαι την καθαρσιν δυναται.] ∆ιο φησιν, οτι της
δοθησομενης απασιν ανθρωποις προσδεομαι χαριτος. Ἐκεινη γαρ ακριβως αποῤρυψαι
με δυναται μονη, και της χιονος μου την λευκοτητα δουναι. Ὅτι δη το υσσω πον
ουδεμιαν αφεσιν αμαρτηματων ειργαζετο, ραιδιον εκ των Μωσαικων συγγραμματων
καταμαθειν. Ἑτερων τοινυν εστι πραγματων το υσσωπον αινιγμα. Ὑσσωπωι γαρ εν
Αιγυπτωι τωι αιματι του προβατου ταις φλιαις επιῤραινοντες, του ολοθρευοντος τας
χειρας διεφυγον. Τυπος δε εκεινα των σωτηριων παθηματων. Αιμα γαρ κανταυθα, και
ξυλον σωτηριον, και σωτηρια τοις μετα πιστεως προσιουσι χορηγουμενη. Ἀκουτιεις μοι
αγαλ λιασιν και ευφροσυνην· αγαλλιασονται οστεα τετα πεινωμενα. Ταυτης, φησι, της
ευφροσυνης τα ωτα εμ πλησον, την τελειαν καθαρσιν υπισχνουμενος, ινα εις απαντα η
θυμηδια διαδραμηι τα του σωματος μορια, και τα νυν τεταπεινωμενα οστα τηι κακουχιαι
ανθησηι παλιν, και απολαβηι την οικειαν ισχυν. Μηδε ιδηις, φησι, τας υπ' εμου
τετολμημενας ανομιας, αλλ' εμε τον ταυτας ολοφυρομενον, και την ανομιαν μου
εξαλειψον. Τι θελεις, ω προφητα; Ἐλυθη σου το αμαρτημα, ηφανισθη σου η τιμωρια.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Ουκ αρκουμαι τουτοις· φιλανθρωπον εχω ∆ε σποτην, πλειονα διδοντα ων αιτω. Και τι
θελεις; Προφη της ημην· θελω προφητης ειναι παλιν. Την παῤρησιαν εκεινην ζητω, την
δωρεαν του Πνευματος, την χαριν την μεγαλην. Ἀπεστη απ' εμου η χαρις, καθαπερ
περιστερα βορβορον βλεπουσα· καθαπερ μελιτταν βουλομαι αυτην επανελθειν.
Ἀποστρεψον το προσωπον σου απο των αμαρτιων μου και πασας τας ανομιας μου
εξαλει ψον. Ειπε τι θελεις φανερως. Καρδιαν καθαραν κτι σον εν εμοι, ο Θεος. [Ἐπειδη
γαρ το γηρας εδεξαμην της αμαρτιας, τηι σηι με φιλανθρωπιαι καινουργησον. Ταυτα και
δι' Ἰεζεκιηλ του προφητου τοις εν Βαβυλωνι δορυαλωτοις υπεσχετο. ∆ωσω γαρ αυτοις,
φησι, καρδιαν καινην και πνευμα καινον. Πνευμα δε ου το παναγιον λεγει, αλλα του
λογικου την ορμην· τουτεστι, τηι μακραι ταυτηι παιδευσας παιδειαι, και διδαξας υμας
οιους η αμαρτια φυει καρπους, την αρετην αιρεισθαι παρασκευασω.
Τουτο κανταυθα ο μακαριος ᾔτησε ∆αυιδ,
την τε βλαβεισαν αυτου
νεουργηθηναι καρδιαν, και το λο γικον ρωσθηναι, ωστε την ευθειαν τρεχειν οδον. Και
πνευμα ευθες εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου.]
θʹ. Ὢ ευγενεια ψυχης! ω ερως περι Θεον! Ἵνα λαληις μοι παλιν, και εγω σοι
λαλω, την φιλιαν εκεινην ζητω, την συνουσιαν. Τι γαρ, οτι απηλλαγην κολασεως; Ἐμοι
κολασις το μη διαλεγεσθαι σοι. Φιλω σε, και μαινομαι. Ου δυναμαι σου την ουσιαν
ιδειν· αορατος γαρ εστιν· αλλ' απο του ερωτος τα εργα σου βλεπω, και σκιρτω. Ουκ
ειδον σε, αλλ' ειδον τον ουρανον, και εσκιρτησα, και ει πον· Οι ουρανοι διηγουνται
δοξαν Θεου. Ειδον την γην, και ειπον· Του Κυριου η γη και το πληρωμα αυτης. Ειδον
την θαλασσαν, και εχαρην, και ειπον· Αυτη η θαλασσα η μεγαλη και ευρυχωρος. Ειδον
την ημεραν και την νυκτα, και εκεκραξα σοι· Ση εστιν η ημερα και ση εστιν η νυξ· συ
κατηρτισω φαυσιν και ηλιον. Ειδον τα ορη, και θαυμασας ειπον· Ὄρη τα υψηλα ταις
ελαφοις. Και καθαπερ ο φιλων, καν μη ιδηι τον φιλουμενον, ιματιον δε αυτου ιδηι η
υποδηματα, αγαλλεται και σκιρται, και ωσπερ τινα λαμβανει παρα μυθιαν του ερωτος·
ουτω δη και εγω περιερχομαι επι το σωμα της κτισεως, αλυων και εκμαινομενος, αει
σοι λε γων· Ὂν τροπον επιποθει η ελαφος επι τας πηγας των υδατων, ουτως επιποθει η
ψυχη μου προς τον Θεον τον ισχυρον, τον ζωντα· ποτε ηξω και οφθη σομαι τωι Θεωι.
Βασιλευς ει, διαδημα εχεις· τι θελεις; Οιχεσθω ταυτα· το καλλος εκεινο ζητω, την
προφητειαν θελω. Καταφρονω της εξουσιας ταυτης, υπερορω του βορβορου· φυλλα
ταυτα, και νυξ, και οναρ, και χορτος. Το καλλος μου ζητω. Ποτε ηξει; Ου δυναμαι
ενεγκειν την 55.586 αναβολην, επειδη την παῤρησιαν ταυτην απωλεσα, ην η αμαρτια
διετειχισεν επελθουσα. Καρδιαν καθαραν κτι σον εν εμοι, ο Θεος. Και ου ζητω καρδιαν
καθαραν μονον, αλλα και τον ενοικον αυτης. Και πνευμα ευθες εγκαινισον εν τοις
εγκατοις μου. Καλως ειπεν, Ἐγ καινισον· ανωθεν γαρ κατεσκευασθη η οικια. Ἐπαλαιω
σεν η αμαρτια, εγκαινισει η χαρις σου. Μη αποῤριψηις με απο του προσωπου σου· και το
Πνευμα σου το αγιον μη αντανεληις απ' εμου. [Σαφως τοινυν δια του των μεμαθηκαμεν
των λογων, ως ουκ εγυμνωθη της του Πνευματος χαριτος του αγιου. Ου γαρ, ως
γυμνωθεις, απολαβειν ικετευει, αλλα μη στερηθηναι ταυτης αντι βολει, μηδε ποῤρω
γενεσθαι της θειας κηδεμονιας.
Προσωπον γαρ ενταυθα την κηδεμονιαν εκαλεσεν. Ἀποδος μοι την αγαλλιασιν
του σωτηριου σου· και πνευματι ηγεμονικωι στηριξον με. Ὃ μη απωλεσεν, εχειν ηντι
βολησε, τουτεστι, την χαριν του Πνευματος· ο δε απο βεβληκεν, απολαβειν ικετευει·
τουτο δε ην η εν Θεωι ευ φροσυνη. Πασης, φησι, θυμηδιας απηλαυον, ηνικα πολ λην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ειχον προς σε, ∆εσποτα, παῤρησιαν· νυν δε ταυτης γεγυμνωμενος, και της ευθυμιας
εστερημαι. Ἐγυμνωσε δε με της παῤρησιας η δουλεια της ηδονης. ∆ιο ικετευω την
προτεραν ηγεμονιαν απολαβειν μου τον νουν, και την κατα των παθων απολαβειν
εξουσιαν. Παλιν γαρ εν ταυθα πνευμα ηγεμονικον εκαλεσε τον αυτοκρατορα λο
γισμον.] Και τι μοι διδως, ω ∆αυΐδ, εαν λαβηις το Πνευ μα; ∆ιδαξω ανομους τας οδους
σου, και ασεβεις επι σε επιστρεψουσιν. Ἐαν λαβω το Πνευμα, διαλεγομαι τηι οι κουμενη·
Παντα τα εθνη, κροτησατε χειρας, αλαλα ξατε τωι Θεωι εν φωνηι αγαλλιασεως· οτι
Κυριος υψι στος, φοβερος, βασιλευς μεγας επι πασαν την γην. Ἐαν λαβω το Πνευμα,
λεγω· Κατακυριευε εν μεσωι των εχθρων σου. Ἐαν λαβω το Πνευμα, λεγω· Ου δωσει τωι
Θεωι εξιλασμα εαυτου, και την τιμην της λυτρω σεως της ψυχης αυτου· και παλιν λεγω·
Μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν τωι παραπι κρασμωι· και παλιν· Πασα ανομια
εμφραξει το στομα αυτης. Ἐαν λαβω το Πνευμα, λεγω· Ἔκκλινον απο κακου, και
ποιησον αγαθον· ζητησον ειρηνην, και διωξον αυτην. ∆ιηγησομαι τας ευεργεσιας σου
τας εις εμε, και ερω· ∆ευτε, ακουσατε, και διηγησομαι υμιν, παντες οι φοβουμενοι τον
Θεον, οσα εποιησε τηι ψυχηι μου. ∆ιδαξω ανομους τας οδους σου, και ασεβεις επι σε
επιστρεψουσι. Και τα Ἰουδαικα που εισιν; Ου θυεις μοι προβατα ουδε μοσχους; Ου ζητεις
ταυτα. Θυσιαν γαρ και προσφοραν ουκ ηθελησας· ολοκαυτω ματα και περι αμαρτιας ουκ
εζητησας. Συ ειπας· Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους, ουδε εκ των ποιμνιων σου
χιμαρους. Θυσον τωι Θεωι θυσιαν αι νεσεως. Ου θελεις ταυτα, αλλα ζητεις τα του Υιου
σου· θελεις την επιστροφην της πλανης, και την αιρεσιν της αληθειας· εκεινην θελεις
την θυσιαν. Ῥυσαι με εξ αι ματων, ο Θεος, ο Θεος της σωτηριας μου. [Συνεχως επι τηι
μνημηι περιστρεφει του Ουριου τον φονον. Τουτο γαρ καν τωι προοιμιωι δεδηλωκεν, οτι
Ἡ αμαρτια μου ενωπιον μου εστι δια παντος. Ἀγαλλιασεται η γλωσσα μου την
δικαιοσυνην σου. Τουτο ο Συμμαχος ουτως ηρμηνευσε· ∆ιαλαλησει η γλωσσα μου την
ελεημοσυνην σου. Ου γαρ σιγησω της αφεσεως απο λαυσας, αλλ' υμνων σε διατελεσω,
και τας σας διηγουμε νος χαριτας. Κυριε, τα χειλη μου ανοιξεις, και το στομα μου
αναγγελει την αινεσιν σου. Ἡ γαρ αμαρ τια πεφυκε την γλωτταν δεσμειν, εμφραττειν το
στομα. Ἀντιβολει τοινυν ο προφητης, δια της αφεσεως της προ τερας παῤρησιας
μεταλαχειν, και την γλωτταν εις υμν ωδιαν κινησαι. Ὅτι ει ηθελησας θυσιαν, εδωκα αν·
ολοκαυτωματα ουκ ευδοκησεις.
Συναιδει και ταυτα τοις ειρημενοις εν τωι προ τουτου ψαλμωι. Ἀκηκοαμεν γαρ
εκει του Θεου λεγοντος· Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους. Τοιγαρτοι παρα της
θειας ακουσας φωνης, εικοτως εφη, Ὅτι ει ηθελησας θυσιαν, εδωκα αν, και τα εξης. Συ
γαρ, φησιν, ειρηκας μη θυμηρεις ειναι σοι τας των αλογων θυσιας, ου δη χαριν και την
αρεσκουσαν σοι θυσιαν προσοισω.] Ἐπει ουν ου θελω ταυτα, τι μοι διδως; Ἔχω και
αλλην θυσιαν, ην ηυδοκησας· Θυσια 55.587 τωι Θεωι, πνευμα συντετριμμενον· καρδιαν
συντε τριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ εξουδενω σει. [Ἱερειον, φησιν,
αρεστον, και θυμηρες σοι τωι Θεωι ημων, μετριοτης φρονηματος. ∆ιο σφοδρα την
καρδιαν μου ταπεινωσας, και οιονει λιαν αυτην λεπτυνας, την αρεστην σοι θυσιαν
προσκομιω.] Θυσω σοι θυσιαν την ταπεινοφροσυνην· μονον λυσον μου το αμαρτημα,
δος μοι το Πνευμα το αγιον.
ιʹ. Ὅτι γαρ αυτη η θυσια πολυ της Ἰουδαικης ου μονον εστι νυν, αλλα και τοτε
ην βελτιων, λεγω δε την ταπει νοφροσυνην· οι παιδες γαρ εκεινοι οι τρεις, οι εν τηι Βα
βυλωνιαι καμινωι την φλογα πηλον εργασαμενοι, οι νεοι και γεγηρακοτες, οι ολιγοι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

των πολλων δυνατωτεροι, οι αιχμαλωτοι και του βασιλεως ισχυροτεροι, οι απολεσαν
τες πατριδα, και πιστιν μη απολεσαντες, οι γυμνοι και ενδεδυμενοι, οι πτωχοι και
ευποροι, οι δουλοι και ελευ θερων αμεινους, οι την καμινον δροσον εργασαμενοι, και
μεταβαλοντες τα στοιχεια, οι του πυρος την ενεργειαν σβεσαντες, ους εδησεν ο
τυραννος, και ελυσε το πυρ, ελιτανευον, και ελεγον· Ἡμαρτομεν, ηνομησαμεν, ηδι
κησαμεν, αποσταντες απο σου. Ουκ εστιν αρχων, ουδε προφητης, ουδε ηγουμενος, ουδε
τοπος του καρπωσαι ενωπιον σου και ευρειν ελεος· αλλ' εν ψυχηι συντετριμμενηι και
πνευματι ταπεινωσεως προσδεχθειημεν. Θυσια τωι Θεωι, πνευμα συντε τριμμενον·
καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινω μενην ο Θεος ουκ εξουδενωσει.
Ἀγαθυνον, Κυριε, εν τηι ευδοκιαι σου την Σιων, και οικοδομηθητω τα τειχη
Ἱερουσαλημ. Τοτε ευδο κησεις θυσιαν δικαιοσυνης, αναφοραν και ολοκαυ τωματα· τοτε
ανοισουσιν επι το θυσιαστηριον σου μοσχους. [Σαφεστερον εκ τουτων εδιδαχθημεν των
ρη ματων, οτι πληρης ο ψαλμος προφητειας. Τοις εν Βαβυλωνι γαρ ηναγκασμενοις
οικειν, και ποθουσι την της δουλειας απαλλαγην, αρμοττει ταυτα τα ρηματα.
Ἱκετευουσι γαρ οικτου τινος αξιωθηναι την πολιν, των περιβολων ανορθουμενων, της
κατα νομον τελουμενης λατρειας. Νυν μεν γαρ, φησι, την αλλοτριαν οικουντας τας
ωρισμενας θυσιας προσφερειν ουκ ενεστιν, εν εκεινηι μονηι τηι πολει θυειν σοι του
νομου διαγορευοντος. Ει δε της επανοδου τυχοιμεν, και τον νεων ανορθωσαιμεν,
τηνικαυτα σοι τας εννομους θυσιας προσοισομεν.] Ἔχει δε και ετεραν προφητειαν του
ψαλμου τουδε το τελος. Ἐπειδη γαρ του παναγιου Πνευματος ανω τα δωρα τε θεικεν,
ειτα κατιων εδειξε τον Θεον ταις κατα νομον θυ σιαις μη αρεσκομενον, ικετευει την
νεαν αναφανηναι Σιων, και την επουρανιον Ἱερουσαλημ επι γην πολισθηναι, και
ταχιστα παρασχεθηναι την καινην πολιτειαν, την ουκ αλογα προσφερουσαν θυματα,
αλλα την της δι καιοσυνης αναφοραν και θυσιαν. Τοινυν ενταυθα προσ εχετε,
παρακαλω· και γαρ παντας υμας διδασκαλους ποιησαι βουλομαι, παντας μοναζοντας·
ου τωι μη εχειν γυναικας, αλλα τωι ευλαβειαν ενδεικνυσθαι, ευλαβεις, πυρ πνεοντας. Τι
ουν εστι το ζητουμενον; Τουτο εστιν, ηυξατο, εξωμολογησατο, παρεκαλεσεν, εδεηθη,
ικετευσε, δακρυα εξεχεεν, ᾔτησε καρδιαν καθαραν, πιστιν εδωκε. Το ζητουμενον, ει
επετυχε. Πολλη η ηδονη του σαλου. Ουχ ουτω τερπεται κυβερνητης οπισθεν αυτου των
κυ ματων εγειρομενων, και εις το προσω συνωθουντων την ολκαδα, κατα πρυμναν
ισταμενου του πνευματος, ως εγω την θαλατταν ταυτην ορων αγαλλομαι και σκιρτω.
Ου γαρ βλεπω κυματα μονον σαλευομενα, αλλα και το πλη θος πλεοναζον και
κινουμενον· σαλευομενους και πνιγο μενους, και ουκ αναχωρουντας· βιαζομενους, και
ουκ αποπηδωντας· θλιβομενους, και την διανοιαν στηριζον τας. Ἡ γαρ επιθυμια του
λογου διεγειρει την προθυμιαν.
Το ουν ζητουμενον, τουτο εστιν· Ηυξατο, εδεηθη, παρ εκαλεσεν, ικετευσεν,
απεθετο την κολασιν, ανωρθωθη απο της τιμωριας. Το ζητουμενον, ει εις την προτεραν
55.588 παῤρησιαν επανηλθεν· ει του αγιου Πνευματος την χαριν εδεξατο· ει, οπερ
ᾔτησεν, ελαβε, καρδιαν καθαραν και πνευμα ευθες· ει τοσουτον ισχυσε η μετανοια,
ωστε εις την προτεραν ευγενειαν αποκαταστησαι αυτον. Προσεχε τε μετ' ακριβειας·
Ουτος ο ψαλμος ο πεντηκοστος εστι.
Ποιος; Ὁ περι της αμαρτιας, ο περι της
εξομολογησεως, ο περι της αιτησεως, πεντηκοστος. Μετα τουτον εγραψεν εξηκοστον,
εβδομηκοστον, ογδοηκοστον, ενενη κοστον, εκατοστον. Ἵνα ουν μη τις λεγηι· Τι γαρ, οτι
εγραψε ψαλμους; ουκ εγραψε δε αυτους Πνευματι αγιωι· ου γαρ ελαβε Πνευμα αγιον·
αλλ' απλως εγραψε συνεσει ανθρωπινηι τους μετα ταυτα· ερημος γαρ ην Πνευματος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αγιου. Ἡ μεν γαρ αμαρτια αυτωι συνεχωρηθη, το δε Πνευμα αυτωι ουκ εδοθη. Αυτος μεν
γαρ ᾔτησεν· ουδαμου δε ευρισκομεν αποκρισιν λεγουσαν, οτι ∆εδωκα σοι. Προσχες,
παρακαλω· Ἔγραψε πεντηκοστον, εξηκοστον, εβδομηκοστον, ογδοηκοστον,
ενενηκοστον, και εκατοστον. Γραφει και αλλον ψαλμον μετα τον εκατοστον, μετα και
αλλους πολλους ψαλμους λεγων, Ειπεν ο Κυριος τωι Κυρυ μου· Καθου εκ δεξιων μου,
εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Τουτον ουν τον ψαλμον μετα
την αμαρτιαν ρηθεντα ευρισκομεν εν Πνευματι αγιωι λεχθεντα.
Ποθεν δηλον; Ὁ Χριστος εδη-λωσεν. Ἐπειδη γαρ παντα ειργασατο, θαλατταν
εχαλινωσε, λεπρους εκαθηρε, δαιμονας εφυγαδευσε, κακιαν απηλασε, παραλυτικον
εσφιγξε, φωνη ανωθεν κατεβαινεν· Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, εν ωι ευδοκησα,
αυτου ακουετε· ο Κυριος αυτωι εμαρτυρησε, τα πραγματα εβοα, το Πνευμα εν ειδει
περιστερας ηλθεν επ' αυτον, Ἰωαννης εμαρτυρησεν αυτωι· Ἰδε ο αμνος του Θεου ο
αιρων την αμαρτιαν του κοσμου· λοιπον ως εμελλεν επι τον σταυρον αναβαινειν,
καλεσας αυτους, λεγει αυτοις· Τι υμιν δοκει περι του Χριστου; Ουκ ηρωτησα υμας εν
αρχηι· ουκ εμαρτυρησα εν αρχηι υμας, οτι ουδεπω αποδειξιν υμιν θεοτητος παρεσχον.
Ὅτε δε και στοιχεια παντα εδειξαν μου την θεοτητα, οτε ο Πατηρ, οτε η προς αυτον
ομονοια, οτε η εμη διδασκαλια παντας εκει εχειραγωγησεν, οτε ουδε σκιαν εχετε
αντιλογιας, Τι νυν υμιν δοκει περι του Χριστου; τινος εστιν υιος; Λεγουσιν εκεινοι οι
αγνωμονες και αναισχυντοι, Του ∆αυιδ, αρνουμενοι την θεοτητα, και ου θελοντες
ειπειν, οτι του Θεου εστι. Τι ουν αυτος; Πως ουν ∆αυιδ εν Πνευματι αγιωι Κυριον με
καλει, λεγων· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου; Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους
εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου; Ει δε Πνευμα ειχεν ο ∆αυιδ, ελυθη η αμαρτια·
ει δε ελυθη η αμαρτια, και την αιτησιν ελαβε. Λεγει γαρ ο ∆αυΐδ· Καρδιαν καθαραν
κτισον εν εμοι, ο Θεος, και πνευμα ευθες εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου.
Ὁραις οτι παλιν επι το αξιωμα το εαυτου επανηλθε; Παλιν προφητης εγενετο,
παλιν περι Χριστου διαλεγεται, παλιν απελαβεν εαυτου την παῤρησιαν, και ουδεν
ελυμηνατο αυτον η αμαρτια. Ειδες ποση της μετανοιας η δυναμις; Τι λεγω; Και ζων
και τελευτων ισχυσεν. Ἦλθον ποτε βαρβαροι, και την πολιν επολιορκουν. Ὁ Ἐζεκιας
δικαιος ων παρεκαλει τον Θεον και ηξιου, λεγων· Ἐλεησον με, Κυριε, και φεισαι της
πολεως ταυτης. Ἔρχεται προς αυτον ο προφητης Ἡσαΐας, και λεγει, ινα μη νομισηι
εκεινος, οτι η δικαιοσυνη αυτου ηκουσθη· καιτοι τελευτησας ην ο ∆αυιδ και εχων χιλια
ετη εν τωι ᾅδηι· τι ουν λεγει; Ὑπερασπιω σου και της πολεως ταυτης δι' εμε και δια
∆αυιδ τον παιδα μου. Ὁ ∆αυιδ απεθανε, και η παῤρησια αυτου ζηι, και ο τελευτησας του
ζωντος προΐστατο. Ὢ δικαιου και μετα την τελευτην τειχομαχουντος! Ἐνταυθα δε
καταπαυσω μου τον λογον, ικανως, ως οιμαι, την λυσιν αποδους των ζητουμενων, εν
Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


