De jejunio (sermones 1-7) [Sp.]
Εις κηρυγμα νηστειας.
60.711 Λογος αʹ.
Ἐπι θεραπειαν τημερον ο Θεος το γενος καλει. Ἰατρειαν γαρ δια του προφητου
την νηστειαν ωρισατο, Ἁγιασατε, λεγων, νηστειαν, κηρυξατε θεραπειαν. Ἐπειδη γαρ
ειδεν ο Θεος εκ παραδεισου πολυτραυματιστον τον Ἀδαμ βληθεντα, θεραπειαν τουτωι
την νηστειαν απενειμε· καλως. Τι γαρ ουκ ιατρευει νηστεια; Ποιον δε παθος ουκ
αφανιζει του νου; Τον της ακρασιας κορον αποδιωξασα, ανακαινιζει καρδιαν· του βιου
το υγρον εκκενωσασα, του θυμου τας φλεγμονας καταστελλει, του φθονου την
σκληροτητα καταπλαττει, των επιθυμιων τους ογκους χειρουργει, των ηδονων τους
πυρετους αφανιζει, της κενοδοξιας τας φαντασιας ελαυνει, της μεριμνης τας αγρυπνιας
αποδιωκει, οφθαλμων τας λημας καθαιρει, σωματος και ψυχης τας αισθησεις
εκκαθαιρει· τεχνιτις γαρ αυτη ανωθεν το ιατρευειν δεξαμενη παρα του κτισαντος. Ὁ
τοινυν υγιειας εραστης ετοιμως τηι νηστειαι εαυτον επιδοτω· ου γαρ απαιτει ιατρευσασα
ιατρικα, αλλα και προσδιδωσι μισθον. Ὁποιον ουν προσδιδωσι τον μισθον; καλον γαρ
και τουτο μαθειν. ∆ιδωσι μισθον, ουκ οβολους, αλλα σωφρονας λογισμους· ου χρυσον,
αλλ' ηθος χρηστον· ουκ αργυρον, αλλα καθαροτητα μελων· ου λιθους τιμιους, αλλ'
ευλαβεις λογισμους· ουκ εσθητας λαμπρας, αλλ' απταιστους της σαρκος τας αισθησεις.
∆ιδωσι πορναις μισθον την σεμνοτητα, μεθυσοις το νηφαλιον, σμικρολογοις το
φιλοτιμον, φιλαργυροις το φιλοπτωχον, μισαδελφοις το φιλαδελφον και φιλοξενον,
μικροψυχοις το μακροθυμον· το δε μειζον, ζωωσασα συναπτει Θεωι. Ου γαρ εστιν, ουκ
εστιν αλλως ομιλησαι Θεωι, μη προτερον τωι της νηστειας φαρμακωι προσομιλησαντας.
Ουτω γαρ εξ αιωνος οι μεν εχθροι, οι δε φιλοι εδειχθησαν Θεου, ακρασιας και
εγκρατειας εργασαμενης εκατερον. Φαγων γαρ Ἀδαμ εφυγε Θεον ως εχθρος· των
πρωτειων Καιν ου παραχωρησας Θεωι, εστενε και ετρεμε, ως αφιλος Θεωι·
σπαταλησαντες οι επι Νωε ηγειραν καθ' εαυτων της κρισεως τον κριτην· θρεψαντες τας
ηδονας οι εν Σοδομοις, ωσπερ εχθροι του Θεου, τους ανωθεν εδεξαντο κεραυνους·
βρωσις ου συνεχωρησε τον Ἡσαυ λεγεσθαι αγαπητον και πρωτοτοκον· βρωσις και ποσις
κατεστησεν εχθρον του Ἰσραηλ τον εν σημειοις και τερασιν οδηγησαντα· δι' οινον και
σικερα ο προφητης κατηγορησε του λαου· οινος και μεθη της Ἰωαννου και της Χριστου
φιλιας τον Ἡρωδην εστερη 60.712.20 σεν. Ἔγνως τους δι' ακρασιας εχθρους γενομενους
του Θεου· μανθανε και τους δια νηστειας φιλους κατασταθεντας του Θεου. Ου γαρ
γευσαμενος, αλλα προσενεγκας Ἄβελ Θεωι, φιλοφρονησας εφανη Θεον· νηστευσας
Μωυσης φιλος ονομαστος και πιστος εκληθη· νηστευσας Ἠλιας, ως φιλος ανεληφθη·
νηστευσαντες προφηται εγνωσαν τα του Θεου, ως φιλοι, μυστηρια· νηστευσας Ἡσαΐας
ιστορησε τα εξαπτερυγα Σεραφιμ· ασιτος γενομενος Ἰεζεκιηλ κατενοησε τα πολυομματα
Χερουβιμ· νηστευσαντας τους εν Βαβυλωνι ως φιλους επεσκεπεν ο Θεος, τοις μεν εν τηι
καμινωι τον αγγελον, τωι δε εν τωι λακκωι αποστειλας τον Ἀμβακουμ· φιλοι εξ εχθρων
Νινευιται δια νηστειας εγενοντο· φιλος εξ εχθρου ομοιως και ∆αυΐδ. Ὅτε μεν γαρ της
του Ουριου ηρα γυναικος, ηχθραινε Θεωι· οτε δε εταπεινου εν νηστειαι την ψυχην,
Ηυρον, ηκουσε, ∆αυιδ τον του Ἰεσσαι, ανδρα κατα την καρδιαν μου. Ὁ Ζαχαριου
Ἰωαννης του νυμφιου φιλος, δια τι; Ἐπειδη εν τηι ερημωι εμεινεν ακριδας συλλεγων, και
μελι αγριον τρυγων. Ἄννα δια τι; Ἐπειδη εν νηστειαις και δεησεσι λατρευουσα, νυκτα
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ημεραν ελειτουργει Θεωι. Πετρος και Ἰωαννης φιλοι δια τι; Ἐπειδη ασιτοι ανεβαινον
επι την ωραν της προσευχης την εννατην προς το ιερον. Παυλος φιλος δια τι; Ἐπειδη
υποπιεζων εδουλαγωγει την σαρκα. Φιλος Τιμοθεος δια τι; Ἐπειδη υδροποσιαι των
ηδονων εσβεσε την πυραν. Φιλος Κορνηλιος δια τι; Ἐπειδη ασιτος την δια Πετρου
σωτηριαν εξεδεχετο. Φιλοι οι Χριστου μαρτυρες δια τι; Ἐπειδη σαρκος και προσκαιρου
κατεφρονησαν ζωης. Ὁραις ως ου μονον επι θεραπειαν, αλλα και θειαν φιλιαν Θεος δια
νηστειας καλει το γενος, αγιον και υγιη σπευδων εργασασθαι τον Ἀδαμ, σωφρονα,
φιλον, εγκρατη και κοινωνικον, σεμνον και συγγενη; Τι γαρ εστι το φιλον ειναι Θεου, η
Θεου γενεσθαι συγγενη; Γινου τοινυν δια νηστειας φιλος Θεου, γινου δια νηστειας Θεου
συγγενης. Μη μεινηις ακρατης, μη μεινηις εχθρος, μη μεινηις αῤρωστος, μη μεινηις
τραυματιας, μη μεινηις παραλυτος. Ἰδου γαρ σοι και τημερον επεστη Χριστος εν τηι καληι
ταυτηι εκκλησιαι, τηι νεαι Ἱερουσαλημ· ιδου, επεστη τεσσαρακοστη πνευματικην σοι
κολυμβηθραν δεικνυουσα, ουχ ενα ετησιωι κυκλωι αῤρωστον ιατρευουσαν, αλλ'
ολοκληρον λαον. Ἰδου Ἱερουσαλημ, ιδου ο Χριστος, ιδου η τεσσαρακοστη, κολυμβηθρα
πνευματικη. Ἐπιβηθι χαιρων, των αυτης ναματων απολαυε γεγηθως, πλυνον σαρκα,
αποπλυνον καρδιαν, σμηξον ψυχην, καθαρον νουν εσωθεν και εξωθεν του της αμαρτιας
60.713 ρυπου· αποπλυνον τον Ἀδαμ, ακουσας λεγοντος του Χριστου, Ἔγειρε, αρον τον
κραββατον σου, και περιπατει. Μη ο πιπτων ουκ ανισταται; Στηθι, ποδας εχων
ευαγγελικους, λογισμους φιλοθεους, χειρας φιλοτιμους, γονατα ακλινη, μηρους
αμοιρους ηδονων, νεφρους ελευθερους επιθυμιων, οσφυν και κοιλιαν ασφαλισθεισας,
μελετην νομου Θεου, στηθος, καρδιαν καθαραν, τραχηλον, τροπον ευπειθη, ψυχην,
γνωμην ευλαβη, στομα σεμνον, κορην ουκ εκκλινουσαν, ακοην ευσταθουσαν, χειλη
προφεροντα τα φιλα Χριστωι.
Τοιουτος γινου της τεσσαρακοστης, ως κολυμβηθρας πνευματικης πειραν
λαβων. ∆ια ταυτης γαρ σε θελει επι πλειον πλυναι απο της ανομιας σου Ἰησους· δια
ταυτης απο της αμαρτιας καθαραι ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου· δια ταυτης
ιατρευσαι, δια ταυτης ανακαινισαι, δια ταυτης αγνισαι, δια ταυτης παλιν εις μετρον
ηλικιας αγαγειν. Και ινα σοι και τι ειπω κρυφιον αλλα μη τουτο σε κατεχετω, δια το του
κριτου φιλοτιμον, εν νυσταγμωι· ειπω τι κρυφιον; ∆ια νηστειας σε θελει Χριστος τον
απαξ αναγεννηθεντα υδατι και Πνευματι και θειωι πυρι εις την αρχαιαν ευγενειαν
αναγαγειν. Ἰδου σοι του ιατρου και κριτου το μυστηριον απεκαλυψα. ∆ιο σε λιτανευω
και δεομαι, μη ως ετοιμως εχων το φαρμακον, μεινηις 60.714 κοπτων συχνα· μη ως
ετοιμην εχων την μεσιτιν μετανοιαν, μεινηις πραττων τα ου φιλα Θεωι, κοσμωι
εγκυλινδουμενος, και την προς Θεον φιλιαν αναβαλλομενος· μη ως εχων το καθαρσιον,
αναβαλλου. Ἄδηλον γαρ το μελλον, αδηλος η αυριον, αδηλος η σημερον, αδηλον το
παρον· οδοιποροι εσμεν εν κοσμωι· ου δεσποται, αλλα ξενοι, και παρεπιδημοι ημεις
καλουμενοι. Ἐκκαλεισθαι τον κριτην ουκ ισχυομεν, παρισταμενοι την ψυχην·
απαιτουμενοι, χρονον και καιρου ροπην δανεισασθαι ουχ ευρισκομεν. Μη τοινυν, ον
τροπον ευθυμουμενος ο πλουσιος, ευρωσιν ημας οι την ψυχην απαιτουντες παρ' ημων,
εν ακρασιας νυκτι, εν κακιας ζοφωι, εν πλεονεξιας σκοτωι· αλλ' εν ημεραι νηστειας, εν
ημεραι σεμνοτητος, εν ημεραι φιλαδελφιας, εν φωτι θεοσεβειας, εν ορθρωι πιστεως,
ελεημοσυνης τε και ευχης· ινα ημας ευροντες υιους ημερας, προσαγαγωσι τωι της
δικαιοσυνης Ἡλιωι, ου καταλυσαντας της κακιας τας αποθηκας, αλλ' εκκενωσαντας και
καταλυσαντας, εαυτους δε δια μετανοιας και νηστειας ανακαινισαντας, χαριτι του
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Περι νηστειας. Λογος βʹ.
Παλιν ημας η αγια νηστεια προς απολαυσιν αγαθων καλει, παλιν αγωνιστας
κατασκευαζει, παλιν ανδρειους βουλεται ειναι, οπως νικητας των παθων αναδειξηι, και
το καλλος της ψυχης λαμπροτερον αποδειξηι, και δια των πονων στεφανους ημων
πλεξηι ταις κορυφαις. Τι γαρ εστι νηστεια, η αγωνων στεφανος, και μισθων προξενος,
και σωτηριας οδος; Νηστεια γαρ απο δουλειας εις ελευθεριαν μεθιστησιν, απο
αιχμαλωσιας εις την πατριδα επαναγει· νηστεια τα τραυματα της ψυχης ιαται, νηστεια
σαθρωθεισαν ψυχην ταις αμαρτιαις ανακαινιζει, νευροι την ψυχην, ανδρειοι το
φρονημα, τον φοβον του Θεου εισαγει, εκπορθει τα παθη, γαληνιαι τους λογισμους. Ἐν
ημεραις νηστειων ηδοναι σβεννυνται, και αρεται ανθουσι, και σωφροσυνης το καλλος
καθαρωτατον δεικνυται, και σωμα εις ψυχην μεταβαινει, πνευματικον γενομενον υπερ
φυσιν. Χαιρε εν νηστειαι, και μη στυγναζε, ως οι υποκριται· αφανιζουσι τα προσωπα
προς θεαν ανθρωπινην, απολλυντες τον μισθον της νηστειας. Του γαρ Σωτηρος εστιν ο
λογος· Ἐν νηστειαι αλειψον σου την κεφαλην, νιψον το προσωπον τηι ευποιιαι, λαμψον
ταις αρεταις, οπως εμοι μονωι φαινηι νηστευων, τωι τα κρυπτα καθορωντι. Μη
δυσχερανηις, αγαπητε, προς την νηστειαν, την των αρετων μητερα, την ριζαν των
αγαθων, την πηγην της σωφροσυνης, την φυλακα της ευσεβειας, την των αγιων
συντροφον, την των αγγελων ομοσκηνον, την διαβολου εχθραν, την του Πνευματος
φιλην· δι' ης αι ηδοναι ημας φευγουσι και δαιμονες υπαναχωρουσι, και θυμος ατονει,
και επιθυμια νεκρουται, και αρεται ζωσι και λαμπουσιν εν ημιν· δι' ης τα παθη ηρεμει,
και καταστελλεται των ηδονων ο ταραχος, και ως εν γαληνηι πλει ο νους, των
τρικυμιων του χειμωνος της πονηριας δια της εγκρατειας ταυτης καλως διανυσας, και
τωι λιμενι της αρετης την ολκαδα προσορμισας. Ἔχεις λοιπον το κερδος ασυλητον, τον
φορτον αναυαγητον, οταν ταις εντολαις του Πνευματος εμπορευσηι, οταν τον λογισμον
τωι φοβωι του Θεου στηριξας και τα παροντα διακρουσηι, ακουων της θειας Γραφης
λεγουσης· Μη αγαπατε τον κοσμον, μηδε τα εν τωι κοσμωι. Μη αγαπησωμεν του κοσμου
τουτου την τρυφην, ητις ως φορτος βαρυς τωι σκαφει της ψυχης γινομενη υποβρυχιον
αυτο απεργαζεται. Ἢ ουκ οιδας, οτι μεχρι φαρυγγος ισταται, και αργει λοιπον μετα τον
φαρυγγα πασα τρυφη· η δε εξ αυτης τικτομενη τιμωρια ατελευτητον εχει την βασανον;
Τους μη νηφοντας σκοτοι η τρυφη, το καλλος της ψυχης αμαυροι, νεκρον εμπνουν
απεργαζεται· οσα ου θεμις, εκεινα πραττειν παρασκευαζει, διεγειρει της ηδονης τα
οργανα, τον πολεμον αυξει, 60.714 διυπνιζει τας επιθυμιας· ανενεργητος ει λοιπον προς
αρετην.
Των γαρ μελων λυθεντων, και τηι πολυοινιαι την φρενα κλαπεις ουκ ισχυεις ετι
ανταγωνισασθαι, και ευεπιχειρητος τοις εχθροις γινηι, ωσπερ ναυς υπο πνευματος
ελαυνομενη, μη εχουσα κυβερνητην δυναμενον ταις προσβολαις των κυματων
αντιμαχησασθαι, ητις ωδε κακεισε βαλλεται, και ουδεν ετερον αυτηι υπαρχει, ει μη
ναυαγιαν προσδοκαιν. Μη τοινυν, παρακαλω, μη μετα την νηστειαν τρυφηι σχολασωμεν,
μηδε τους πολλους πονους αμελειαι κατασβεσωμεν· αλλα πονους πονοις συναπτοντες,
ουτω προσδοκησωμεν την αντιδοσιν. Ὅταν γαρ τις μισθον μισθωι συναψηι, εχει πολυ
κερδος τεθησαυρισμενον. Μη σβεσωμεν της νηστειας το ανθος, μηδε τρυφηι ναυαγησαι
την φρενα προς ηδονας παραχωρησωμεν, ινα μη ανιατοις κακοις την ψυχην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ταμιευσωμεν. Καν μετα την νηστειαν βουληι θεραπευσαι το σωμα ως ασθενες τυγχανον,
τηι συμμετριαι θεραπευσον· ινα, ωσπερ ολκας ελαφρον φορτιον αγουσα, υψηλοτερα ηι
των κυματων της πονηριας η ψυχη· καν οι πειρασμοι διεγερθωσι των επιθυμιων, νηψαι
δυνηθηι προς ανταγωνισιν, προς κυβερνησιν λογισμων, ινα το σκαφος αναυαγητον
διαφυλαξωμεν. Ἔχομεν γαρ αδελφην της νηστειας συμμαχον προς βοηθειαν, ευχην
λεγω· καν θανατος ηι, καν πειρασμος, η ετερον τι των κακων, ευχηι και νηστειαι
διαλυεται. Και τι λεγω; Νηστεια δαιμονας φυγαδευει, και την του διαβολου τυραννιδα
καταλυει, μαλιστα ει την ευχην εχει συνεργουσαν· νηστεια και ευχη τον Ἠλιαν εις
ουρανους ανηγαγε, Νινευΐτας εκ θανατου εῤρυσατο, νηστεια τον ∆ανιηλ εκ των
λεοντων αβλαβη διεφυλαξε, νηστεια τους τρεις παιδας ακεραιους εν μεσωι της καμινου
διετηρησε, νηστεια Μωυσεα της αθεατου δοξης ηξιωσε, νηστεια Ἑλισσαιον αρχοντα των
προφητων απετελεσε. Και τι ετι λεγω; Ει μην ην φαρμακον σωτηριας και προξενον
ζωης, ουκ αν εξ αρχης ο Θεος νηστευειν ενετειλατο. Ει γαρ ενηστευσεν Ἀδαμ, ουκ αν
αυτωι θανατος ηγγιζεν, ουκ αν εξεπιπτε της αξιας της δοθεισης αυτωι παρα Θεου, και του
παραδεισου της τρυφης εξεβαλλετο, και την επιμοχθον ταυτην ζωην κατεδικαζετο· αλλ'
επειδη νομωι γαστρος υπηκουσε, δια τουτο εις θανατον κατηντησε. Νηστεια αγγελων
υπαρχει διαιτα· και το δη μειζον, ο Σωτηρ ενηστευσεν, ουκ αυτος δεομενος του
φαρμακου της νηστειας, αλλ' ινα υπογραμμους ημιν νηστειας εγκατασπειρηι προς
σωτηριαν. Λαβε τοινυν την νηστειαν ολου του βιου συνεμπορον, ινα σε διαφυλαξηι, ινα
σε εκ θανατου ρυσηται, ινα σε εκ πειρασμων διασωσηι, και εισαξηι σε εις τον της
βασιλειας των ουρανων λιμενα, χαριτι του Κυριου και Θεου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ'
ου τωι Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 60.715 Περι
νηστειας Λογος γʹ. Πρωην, εξ ων ακηκοατε, μεμαθηκατε οπως φιλοτιμον το της
νηστειας προοιμιον, αδελφοι. Ἀσιτουντες γαρ, τοις του κοσμου στοιχειοις ως οψοις
ειστιαθημεν, ου μικρως, μαλλον δε σφοδρως θεασαμενοι Θεον ψυχης οφθαλμωι
εκτεινοντα τον ουρανον, καλλωπιζοντα το στερεωμα, χαλινουντα θαλασσαν,
τροφοφορουντα εκ γης. Και σκοπει μοι το παραδοξον τα μεν γαρ γυναια τικτει βρεφος,
και τοτε προσφερει τροφην· ως εαν μη βρεφος προελθηι, ακαρπος η θηλη· γη δε, πριν η
γενεσθαι τον Ἀδαμ, προηγαγε τροφην, και προ τοκου τραπεζα προυκειτο τωι παιδι, προ
τοκου τωι πρωτοπλαστωι προυκειτο τραπεζα. Βλαστησατω γαρ, φησιν ο Θεος, βοτανην,
και τοτε επλασε τον ανθρωπον, χουν· ουκ αργως, αλλ' ινα εκ της γης προελθων, και επι
της γης περιπατων, και ταυτην την μητερα καλων, και εις ταυτην ορων, μη επαιρηται,
αλλα την Ἀβραμιαιαν εκεινην Θεωι προσφερηι φωνην λεγων· Ἐγω δε ειμι γη και σποδος.
Ταυτην γαρ την ομολογιαν Θεωι ποτε πρεσβευων προσηνεγκεν ο φιλοξενος· ταυτην και
ημας προσφερειν καλον. Αυτη γαρ η φωνη της φυσεως ασφαλεστατος χαλινος· αυτη
ατακτα βαινειν ου συγχωρει, αν τις ανασχοιτο ερασθηναι γης, τυγχανων γη αυτος. Ει
γαρ γης εραι, κτημα κεκτησθω το ιδιον σωμα, καρποφορον δεικνυτω εαυτον, τας αρετας
ως εισφορας αποδιδοτω τωι της κτισεως γεωργωι. Ὁ πατηρ μου, φησιν, ο γεωργος. Ποτε
δε τις επιθυμησει χρυσου, ο γην επισταμενος εαυτον; ποτε δε ερασθειη εσθητος λαμπρας
ο κονιν καλων εαυτον; ποτε εις ποθον αξιας ελθειν σπουδασει, γην ομολογησας εαυτον,
Ὅτι γαρ ο ταυτην μελετησας την φωνην ουκ ερει τωι πλησιον κακως, ου κινησει κατα
του πελας γλωτταν η δεξιαν, παντι που δηλον εστιν. Ουτω σοφη τις και θεια η του
φιλοξενου φωνη· Ἐγω γαρ, ελεγε, φησιν, ειμι, ου πλασμα σον, οπερ ην αληθες, ουκ
εικων ση, οπερ αψευδες, ουκ εμφυσημα θειον, οπερ ακριβες, ου λογικος ανδριας, οπερ
ασφαλες· αλλα ταυτα παντα δι' ευλαβειαν σιγησας και ληθηι παραδους, γην επι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κριτου και σποδον καλει εαυτον. Ταυτην την φωνην λογισαμενος τις επιεικειαν
ασκειτω, ταπεινοφροσυνην ζηλουτω, τωι πλησιον των πρωτειων παραχωρειτω, εν αξιαι
μη επαιρεσθω, εν δυναστειαι μη φλεγμαινετω, εν ζωνηι μη οφρυουσθω, εν πλουτωι μη
ελπιζετω, εν υγιειαι μη λακτιζετω, εν ευγλωττιαι μη αλαζονευεσθω. Ὁ γαρ τημερον εν
τιμηι, αυριον εν γηι· ο τημερον εν δοξηι, αυριον εν θηκηι· ο τημερον εν θρονωι, αυριον εν
θρηνωι· ο τημερον εν τυφωι, αυριον εν ταφωι· ο τημερον επι βηματος, αυριον επι
μνηματος· ο τημερον στρατηγος, αυριον σποδος· ο τημερον λαμπρος, αυριον πηλος· ο
τημερον επιβλεπτος, αυριον βδελυκτος· ο τημερον εμφανης, αυριον αφανης· ο τημερον
σοβων, αυριον σπαργανα περικειμενος επιταφια και δεσμα· ο τημερον ευγλωττος,
αυριον αφωνος· ο τημερον υπο κολακων δορυφορουμενος, αυριον υπο σκωληκων
δαπανωμενος· ο τημερον ευειδης, αυριον δυσειδης· ο τημερον επαχθης, αυριον
ειδεχθης. Καλως ελεγεν ο σοφος, Τι υπερηφανευεται γη και σποδος; Ταυτα ειδυια Ἄννα
η του προφητου μητηρ Σαμουηλ ευχομενη ελεγε, τον παιδα προσφερουσα Θεωι· Μη
καυχασθω ο ισχυρος εν τηι ισχυι αυτου, και μη καυχασθω ο πλουσιος εν τωι πλουτωι
αυτου· αλλ' εν τουτωι καυχασθω ο καυχωμενος, εν τωι συνιειν και γινωσκειν τον
Κυριον. Μη καυχασθω, φησιν, ο σοφος· σποδος γαρ γινομενος, ασοφος ο σοφος. Μη
καυχασθω ο ισχυρος· πηλος γαρ εν ταφωι φανεις, ον τροπον χορτος, αποβαλλει του
σωματος το ανθος. Μη καυχασθω ο πλουσιος· παροικος γαρ ουτος του πλουτου και
παρεπιδημος, καθως ο ψαλλων ελεγε ∆αυΐδ. Ὅταν δε ειπηι, ο σοφος, ο ισχυρος, ο
πλουσιος, παντων 60.716 την οφρυν εχαλασε των ηλπικοτων επι την του παροντος
κλυδωνος αδηλοτητα. Κλυδων γαρ ως αληθως τα παροντα και θαλαττα, και το εκαστου
περας αδηλον, ως η πειρα διδασκαλος· κλυδων τα παροντα και θαλαττα· και
αλλεπαλληλα κυματα καθ' εκαστην της ψυχης την ζαλην εγειροντα. Τον μεν γαρ επι
τιμηι, τον δε επι ζωνηι φυσαι, αλλον επι δυναστειαν εκτραχηλιζει, ετερον πλουτωι η
καλλει αγει κατα κρημνου· παντας δε, ως ειπειν, εν επιθυμιαις πνευματος εις τον των
παθων ωθησε βυθον. Ἀλλα συ, πιστε, κατα τον Ἀποστολον, ανθρωπε του Θεου, φευγε
της επιθυμιας τα κυματα, εκκλινε των του βιου κλυδωνων· ανωτερος δε των παθων, ως
κυματων γενομενος, πλεε του βιου την θαλασσαν, σωτηριωι ξυλωι εμπιστευσας της
ψυχης το εφολκιον. Ἱστος σοι γινεσθω σταυρος, αγκυρα πιστις, σχοινος ελπις, κωπη
ευχη, οιακες ορθοι λογισμοι, οθονη Χριστος, ουριοδρομον Πνευμα το αγιον, κυβερνητης
ο των ολων Πατηρ.
Ἂν ουτω πλεηις, ουκ αδηλον σοι το του βιου συμπερασμα. Ουτω γαρ πλευσας
Νωε αβλαβως το οικουμενικον εκεινο διεπλευσε πελαγος· ουτω πλευσας Ἀβρααμ των
πρωτειων παρεχωρει τωι Λωτ, και γην ωνομαζεν εαυτον, και τουτου χαριν αμα Ἰσαακ
ετυχεν ων εποθησεν· ουτω πλευσας Ἰακωβ απλαστος μεμενηκε και αχειμαστος, αρτον
μονον και ιματιον παρα Θεου, ου πλουτον αιτων· οι γαρ σπευδοντες πλουτειν
εμπιπτουσιν εις πειρασμον. Ουτω πλευσας Ἰωσηφ, της επιβουλης και της ηδονης την
ζαλην διεφυγεν· ουτω πλευσας Μωυσης, Ἰησους τε και ο λοιπος των προφητων χορος
και δικαιων, ως εις ορμον ακυμαντον, εν τηι του ∆ημιουργου δεξιαι, καθαπερ σκαφος
παρεθεντο εαυτους· ∆ικαιων, γαρ, φησι, ψυχαι εν χειρι Θεου, μετα του πλειν καλως τον
ορμον εχοντων την θειαν δεξιαν, των ομιλουντων Θεωι, και γην και σποδον καλουντων
εαυτους. Ἀλλα γαρ, ω της παραπληξιας, ω της των φρενων εκστασεως· Θεωι γαρ ομιλει
Ἀβρααμ, πατηρ κεχειροτονητο εθνων, της επαγγελιας κληρονομος ο παροικος, ως
προβατον προσεφερε τον πρωτοτοκον, και γην και σποδον εκαλει εαυτον· οι δε νυν
βραχυτατης γης ου δεσποται, αλλ' οικονομοι γενομενοι, προσκαιρου η εφημερου αξιας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ηξιωμενοι κυριως γαρ αξιωμα θεοσεβεια, ζωνην προσκαιρον περικειμενοι, επικαιρον
δυναστειαν κτησαμενοι, βασιλει αν αρα η υπαρχωι ομιλησαντες, ου Θεωι, εκκλησιαι
προσενεγκαντες της πλεονεξιας δωρα, η ολιγον πτωχοις καταβαλλοντες κερματιον,
ευθυς ανασπωσι τας οφρυς, και ως εξ ουρανου προκυψαντες, ημιν διαλεγονται, οι
κυριως γη τυγχανοντες και σποδος· μαλλον δε οι γη υπαρχοντες ακαρπος. Ἀκανθων γαρ
χωριον, αδελφοι, η του πλεονεκτου ψυχη, ακαρπος αγρος το του φιλαργυρου ψυχαριον,
απροσοδευτος κτησις η των αλλοτριων απολαυσις, ερημον γεωργιον το του πορνου
σωματιον, πολυκρημνος χωρος των υπερηφανων λογισμος, ακερδης εμπορια των
κατηγορων τα ρηματα, κενη πραγματεια, διαβολου κοινωνος ο του πλησιον επιβουλος.
Ταυτα επ' εκκλησιας μεμαθηκοτες, μισησωμεν αρπαγας, ασκησωμεν αρετας, φυγωμεν
κακιαν, αγαπην ζηλωσωμεν, εκκλινωμεν ηδονην, αγνειαν αγκαλισωμεθα,
αποστραφωμεν δολον, απλοτητα κοινωνησωμεν· Τον γαρ καταλαλουντα, φησι, λαθρα
του πλησιον αυτου, τουτον εξεδιωκον. Καρποφορον γην εαυτους αποδειξωμεν, τον της
δικαιοσυνης εκφυοντες βλαστον, τον της φιλανθρωπιας και σωφροσυνης αμα τε και
επιεικειας προσφεροντες καρπον, τον της εξομολογησεως πεπειρον βοτρυν
προσφεροντες Θεωι. Ὅταν γαρ, φησι, ταυτα παντα ποιησητε, ειπατε οτι ∆ουλοι αχρειοι
εσμεν. Αυτη η φωνη του ∆εσποτου Χριστου εστιν αυτωι η δοξα και το κρατος αμα τωι
Πατρι συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας. Ἀμην. 60.715 Περι νηστειας. Λογος δʹ. Αι των
υδατων πηγαι αντλουμεναι καθαρωτερον το υδωρ βλυστανουσι, και παντων την χρειαν
και την διψαν πληρουσαι απαυστον εκ λαγονων το ναμα πη 60.716 γαζουσιν. Ἔξεστιν
ουν πασι κατα την οικειαν χρειαν το ναμα της διψης εκειθεν αρυσασθαι, πλουσιωι τε και
πενητι, σοφωι τε και ιδιωτηι· και πασιν αι πηγαι τον 60.717 ποτον πλουσιως παρεχουσαι,
ανεξαντλητον εχουσι τον θησαυρον. Καθαπερ ουν μια πηγη τα των πολλων στοματα
ποτιζει· ουτω και μια Γραφη των πολλων νοηματα φωτιζει. ∆ευτε τοινυν και υμεις,
αγαπητοι, επι την του προλαβοντος πηγην ορμησωμεν, και της διδασκαλιας των
νηστειων κοινωνησωμεν. Και γαρ και τουτο ως πλουσιωι επηρκεσε, και ημιν ως πενησιν
ουκ εξελειπε. Νηστευσας Ἠλιας ο αρματηλατης, μηλωτηι και ραβδωι τον ποταμον
εδιχασεν. Ὁ αυτος νηστευσας ουρανους εκλεισε· ρηματι γαρ τας ομβροτοκους νεφελας
εκλειδουχησεν. Ὁ αυτος νηστευσας πυρινους ιππους ηνιαις χαλινωσας, φλογινωι αρματι
εις ουρανους ηνιοχησε. Νηστευσας Μωυσης ο του Θεου θεραπων φοβερον πελαγος
εῤρηξε, και την ιχθυοφορον εις αρουραν μετεστρεψε, και τους Ἑβραιους αρας εσωσε, και
τους Αιγυπτιους κατεποντισε. Νηστεια Μωυσεως δεξιαν ραβδωι αγιαι χαριτωσασα, και δι'
αυτης την πετραν παταξασα, υδωρ ποτιμον καρποφορησαι παρεσκευασε. Νηστεια τον
∆ανιηλ σοφισασα, των αψηλαφητων ενυπνιων μυσταγωγον απεδεικνυεν. Ὁ αυτος
νηστευσας τους εν λακκωι θηρας εφιμωσε, και των λεοντων ποιμην γενομενος, εις
ουρανους αναβλεπειν τουτους επαιδαγωγησε. Νηστεια των τριων παιδων τα σωματα
αδιαφθορα τηρησασα, την παμφαγον φλογα της Βαβυλωνιας καμινου εις δροσον
μετεβαλε· νηστειαι Ἰωνας ο προφητης το κητος χαλινωσας, καθαπερ υποζυγιωι
χρησαμενος, εις την Νινευι επορευετο. Ου γαρ οπου ηθελε το ζωον, απηρχετο, αλλ' οπου
ο ενδον ηνιοχων εβουλετο, εκει το κητος επορευετο. Νηστευσαντες Νινευιται την πολιν
διεσωσαν, και το φυτον του προφητου εμαραναν. Νηστεια Θεου χαρισμα, νηστεια
αγγελων τροφη· νηστεια τον Μωυσην εμυσταγωγησε, νηστεια τον Ἀβρααμ επιστωσατο,
νηστεια τον Ἰσαακ εδικαιωσε, νηστεια συν τωι Ἰακωβ εξενιτευσε, νηστεια τον Ἰωσηφ
εσεμνυνε, νηστεια τον Μελχισεδεχ υψωσε, νηστεια τον Λωτ εκ Σοδομων ηρπασε,
νηστεια συν τωι Ἰωβ ηθλησε, νηστεια προφητας εσο 60.718 φισε, νηστεια βασιλεις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εδυναμωσε, νηστεια ιερεις ετελειωσε, νηστεια Μωυσην ελαμπαδουχησε, νηστεια συν τωι
Ἀαρων ιερατευσε, νηστεια Ἰησου Ναυη συνεστρατηγησε, νηστεια τον Γεδεων ωπλισε,
νηστεια τον Σαμψων ηνδρειωσε, νηστεια τον Σαμουηλ εκυησε, νηστεια συν τωι Σαουλ
επολεμησε, νηστεια τον Ἡσαΐαν ευλογησε, νηστεια τον Ἱερεμιαν εστομωσε, νηστεια τον
Ζαχαριαν ηγιασε, νηστεια τον Ἰωαννην εσοφισε, νηστεια Πετρωι επηρκεσε, νηστεια
Παυλωι εβραβευσε, νηστεια την οικουμενην εσφραγισε, νηστεια δυναμιν πυρος
κατεπατησε, νηστεια εθνος λεοντων εμαρανε, νηστεια γαυριαμα δρακοντων κατεσβεσε,
νηστεια ποταμους εξηρανε· νηστεια του παραδεισου αποκαταστασις, νηστεια επι τοις
ειρημενοις κεφαλαιον, το σωμα του Χριστου οχυρωσασα, τας προσβολας του διαβολου
σφοδρως υπεδεξατο. Νηστεια παρθενων συνομιλος, νηστεια οικων αυξησις, νηστεια
μετανοουντων συνηγορος, νηστεια προσευχης ομοζυγος, νηστεια πλουτου αρχη,
νηστεια πενητων παρακλησις, νηστεια καταπονουμενων βοηθος, νηστεια υπνον
ελαυνουσα, και υμνον επαγουσα, νηστεια υδωρ ημας ποτιζουσα, και αθανασιας πηγην
ημιν καταρτιζουσα. Ὢ νηστεια, η αρτωι τας ψυχας ημων προς ευσεβειαν ευτρεπιζουσα,
και αλατι την δυσωδιαν των αμαρτηματων ημων αποσμηχουσα· ω νηστεια
τεσσαρακοντα ημερας τον αερα βαθμωσασα, και ημας εις ουρανους δι' εκεινων αγουσα·
ω νηστεια δια στοματος νηστευοντων ελεον και κρισιν τωι Θεωι κελαδουσα, ως νυν
ηκουσαμεν των ειρημενων. ∆αυιδ γαρ, ο των αγιων προφητων ο χορος, δικαιοκρισιαν
ελεωι μεμιγμενην, την μελλουσαν κρισιν αρτιως ημιν υπογραφων, ελεγε προς τον Θεον·
Ἔλεον και κρισιν αισομαι σοι, Κυριε. Νηστεια των Χερουβιμ ομοδιαιτος, νηστεια των
Σεραφιμ συσκηνος, νηστεια τον Ἐνωχ εις παραδεισον ᾤκισεν, εν Χριστωι Ἰησου τωι
Κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην.

Περι νηστειας. Λογος εʹ.
Σημερον, αγαπητοι, τον ιατρον προσκυνησωμεν. Ἰδου γαρ εφισταται η νηστεια,
η ψυχων και σωματων σωτηριαν χαριζομενη, ως αναστασιν παρεχομενη παραδοξον, ως
προς πνευματικους ημας αγωνας ελαιον αλειφεσθαι. Ευχη και νηστεια το των αγγελων
εργον, νηστεια παραδεισου πυλη, νηστεια αμαρτωλων καθαρσιον, νηστεια παῤρησια
προς Θεον, νηστεια καθαροτης καρδιας, νηστεια παντων των παρα Θεου δεδομενων
ημιν αγαθων το κεφαλαιον, νηστεια αγιασμος ψυχης, νηστεια υγεια σωματος, νηστεια
οικου ασφαλεια, νεων παιδαγωγος, νηπιων φυλαξ, γεροντων σωφρονισμος, γυναικων
ευκοσμια και καταστασις. Ἀλλ' οτε τηι προσευχηι και τηι νηστειαι και ελεημοσυνηι
συμπαρεστι, τοτε πλουσιος κατα Θεον ο της ευσεβειας εργατης ευρισκεται. Θεωι γαρ
δανειζει ο παρεχων τωι πενητι. Ειδες Θεον εγγυητην υπερ ανθρωπων γενομενον; ∆ια
τουτο και ο προφητης τοις Ἰουδαιοις, ως μη τελουσι την νηστειαν εξ ολης δυναμεως,
ονειδιζων ελεγεν· Ου ταυτην την νηστειαν εγω εξελεξαμην, λεγει Κυριος, το ταπεινουν
τον ανθρωπον την ψυχην αυτου. Τι γαρ οφελος, νηστευειν στοματι, και φονευειν τοις
εργοις; τι το οφελος, βρωματων απεχεσθαι, και τηι πορνειαι μιαινεσθαι; Κρεας ουκ
εσθιεις, αλλα κατατρωγεις σαρκας του αδελφου σου. Ποιον κερδος, οινωι μη
ευφραινεσθαι, και μεθυσκεσθαι χρημασι; τι το οφελος, αρτον μη εσθιειν, και μεθυειν
θυμωι· ποιον κερδος, νηστειαι μαραινεσθαι, και λοιδορειν τον πλησιον; τις η ωφελεια,
εγκρατευεσθαι βρωματων, και αρπαζειν τα αλλοτρια; τις η αναγκη, το σωμα ξηραινειν,
και πεινωντας μη τρεφειν; τις η ωφελεια, τα μελη συντριβειν, και χηρας μη ελεειν και
ορφανους; τις ονησις, εν φροντισι και μεριμναις διαγειν, και ορφανους χειμαζομενους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

μη ρυεσθαι;
Ουδεν οφελος τοις ανθρωποις, ονομα μονον Χριστιανων επιφερεσθαι, εργα δε
αγαθα μη κεκτημενοις· ου γαρ αξιωματα παρα τωι Θεωι τιμωνται, αλλ' εργα ζητουνται.
Ἐπει και Ἰουδας εν τοις αποστολοις υπηρχε, και της ισης τιμης απηλαυσε μετα των
αλλων· αλλα φιλαργυριαν αγαπησας αγχονην εδεξατο· ως και αρτι πολλοι φορουσι
προβατων ενδυματα, αλλ' εσωθεν λυκοι εισιν αρπαγες. Ἐαν βουληι νηστευειν, μισησον
60.718 φιλαργυριον· το μεγα κακον εστιν η φιλαργυρια. Νηστευεις; Φυγε μοιχειαν, φυγε
πορνειαν, φυγε καταλαλιαν, ψευδος, λοιδοριαν, εχθραν, βλασφημιαν και πασαν
περιεργιαν. Νηστευεις; Φυγε πλεονεξιαν, αρπαγην, εριν και τον ψυχολεθρον φθονον.
Νηστευεις; Φυγε οργην, πορνειαν, ζηλον, επιορκιαν και πασαν αδικιαν. Νηστευεις; Φυγε
γαστριμαργιαν την γεννητειραν πασης κακιας, την χωριζουσαν ημας και απ' αυτου του
Θεου· γαστριμαργιαν την καταγουσαν ημας εως των αβυσσων της απωλειας. Ἐαν
νηστευηις δια τον Θεον, φυγε παν πραγμα ο μισει ο Θεος, και δεχεται σου την μετανοιαν.
Μετανοιας γαρ ο παρων καιρος, ουχι δε ανεσεως· μετανοια την πεπτωκυιαν ψυχην
ανισται, την αλλοτριωθεισαν φιλην τωι Θεωι καθιστησι· μετανοια την κατεῤραγμενην
ψυχην διεγειρει, την χωλευουσαν ανορθοι, την συντετριμμενην ιαται, την
τετραυματισμενην υγιαζει. ∆ραμωμεν τοινυν προς την μετανοιαν, αδελφοι, δραμωμεν.
Καιρος γαρ του μετανοησαι, ουχι δε του σπαταλαιν και αναπεσειν· καιρος θρηνειν και
δακρυειν, ουχι δε το κινιζειν και μετεωριζεσθαι· καιρος εξομολογησεως και πενθους και
στεναγμων, ουχι δε αμελειας και ραιθυμιας. Μετανοια γαρ εστι βασιλειας ουρανων
προξενος, και εισοδος παραδεισου, και τρυφης αιωνιου απολαυσις· μετανοια των
αμαρτηματων λυτηριον, των σπιλωματων καθαρτηριον· μετανοια, σωτηριας μητηρ,
διαβολου σκελισμος, παθων αφανισμος· η μετανοια τα δεσμα των αμαρτηματων
διαλυει, τας απηλπισμενας ψυχας διασωζει, τους εσκοτισμενους φωταγωγει, τους
μεμακρυμμενους προς Θεον επιστρεφει, τους πεπλανημενους ανακαλειται· μετανοια
παντων των απεγνωσμενων ψυχαγωγια και παραμυθιον· μετανοια πασης ψυχικης και
σωματικης ασθενειας ιατρειον και σωτηριον φαρμακον. Ἀλλ' επι το προκειμενον
επανελθωμεν. Νηστευεις; Πενητα μη παριδηις. Νηστευεις; Βλεπε της χηρας τα δακρυα.
Νηστευεις; Γυμνον περιβαλλε. Νηστευεις; Βλεπε ορφανους στεναζοντας.
Νηστευεις; Ἐαν εχηις, ελεησον· ει 60.719 δε ουκ εχεις, καν μη αρπαζηις τα αλλοτρια.
Νηστευεις; Παυσον την γλωσσαν σου απο κακου, και χειλη σου του μη λαλησαι δολον,
και αρκει σοι εις σωτηριαν. Νηστευεις; Μη αφανισηις το προσωπον σου, ωσπερ οι
υποκριται, μη σκυθρωπασηις, αλλ' αλειψον σου την κεφαλην, και το προσωπον σου
νιψαι, οπως μη φανηις τοις ανθρωποις νηστευων, αλλα τωι εταζοντι καρδιας και
νεφρους. Ἐαν νηστευηις, ουτω νηστευε ως ο Χριστος εκελευσεν, ινα μη και τον κοπον
υπομεινηις, και τον μισθον απολεσηις. Ἐαν γαρ νηστευηις, βλεπε μη δανεισηις το αργυριον
σου επι τοκωι. Νηστευεις; ∆ιαῤρηξον βιαιων συναλλαγματων χειρογραφον·
συγχωρησον, ινα συγχωρηι σοι· τωι αδελφωι σου την λυπην αφες, ινα αφεθηις· ελεησον,
ινα ελεηθηις· αφες τωι πλησιον το σφαλμα. Νηστευεις; Ἐλεησον ον ηδικησας, μη
φθονησηις ποτε αδελφωι, μητε παλιν μισησηις τινα. Νηστευεις; Μη κενοδοξησηις.
Νηστευεις; Φυγε πορνειαν, την μιαινουσαν ημων την ψυχην και το σωμα· πορνειαν, την
χωριζουσαν ημας απο του Θεου και απο των αγιων· πορνειαν, την προξενον του
αιωνιου και ασβεστου πυρος. Νηστευεις; Μη συκοφαντησηις πενητα, ινα μη παροργισηις
τον ποιησαντα αυτον. Νηστευεις; Θρεψον πεινωντας, ποτισον δι 60.720 ψωντας,
γυμνους ενδυσον, ξενους παραμυθησαι, ασθενουντας επισκεψαι, των εν φυλακηι μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

επιλαθηις, καταπονουμενους ελεησον, θλιβομενων και οδυρομενων επιμεληθητι, γενου
ευσπλαγχνος, πραος, αγαθος, ημερος, ειρηνοποιος· γενου μακροθυμος, ελεημων,
αμνησικακος, αμαχος, ευλαβης, ινα ο Θεος την νηστειαν σου αποδεξηται, και της
μετανοιας το κερδος μετα πολλης της προσθηκης παρασχηι σοι. Ουδεν γαρ αδελφος
δυναται βοηθησαι ημιν εν εκεινηι τηι φοβεραι ημεραι της κρισεως, ως η μετανοια και η
ελεημοσυνη. Ταυτα παρακαλω, αδελφοι, ινα ασφαλως τηρησωμεν, και μισθον
κομισωμεθα παρα του Θεου· ιν' ακουσωμεν της μακαριας φωνης εκεινης της λεγουσης·
∆ευτε, οι ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν
βασιλειαν απο καταβολης κοσμου· επεινασα γαρ, και εδωκατε μοι φαγειν· εδιψησα, και
εποτισατε με· ξενος ημην, και ασθενης και γυμνος και εν φυλακηι, και διηκονησατε μοι.
Ἧς της φωνης αξιωθειημεν παντες επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι πρεπει δοξα, τιμη και προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

Περι νηστειας. Λογος ʹ.
Παλιν νηστειας καιρος, παλιν τρυφης αφορμη, παλιν αγωνων οψις, παλιν η του
Χριστου σαλπιγξ τον αγωνα τον καλον κηρυσσουσα, τους αγωνιστας επι το σκαμμα
συνεκροτησε· παλιν η ενιαυσιος του Χριστου παρουσια κηρυττεται. Παντες εαυτους
καθαρωμεν, ινα αυτον υποδεξωμεθα. Ει γαρ παρουσια βασιλεως θνητου κηρυττομενη,
τους μελλοντας υποδεχεσθαι αναγκαζει μετα φοβου και τρομου τας οικιας ευτρεπιζειν,
οπως αξια κατασκευασωσι τα οικηματα του μελλοντος ενοικειν· ποσωι μαλλον οι τον
αληθινον βασιλεα υποδεχεσθαι μελλοντες οφειλομεν εαυτους αξιους παρασκευαζειν
του μελλοντος εν ημιν οικειν;
Παριτω σημερον ημιν Ἱερεμιας ο προφητης, ος απεσταλη παρα του Κυριου,
ακουσας· Ἰδου τεθεικα σε σημερον προφητην εις τα εθνη, εκριζουν και καταφυτευειν,
κατασκαπτειν και ανοικοδομειν. Ὑπακουσωμεν τουτον· αυτος εστιν ο παρασκευαζων
τους ναους του μεγαλου βασιλεως. Ἐκριζωσωμεν ηδονας, και καταφυτευσωμεν
εγκρατειαν· κατασκαψωμεν κακιαν, και ανοικοδομησωμεν αρετας· αποδιωξωμεν
ψευδος, και καρπωσωμεθα αληθειαν· ριψωμεν υπερηφανιαν, αναλαβωμεν μετανοιαν·
εκκοψωμεν οργην, και δεξωμεθα πραοτητα. Φησι γαρ ο Χριστος· Ἐπι τινα αναπαυσομαι;
Ἐπι τον πραον και ησυχιον και τρεμοντα μου τους λογους. Μη ευτρεπισηις εκ λιθων
οικιαν· Ου γαρ ο Ὕψιστος εν χειροποιητοις κατοικει. Ευτρεπισον ναον λογικον·
κοσμησον αυτον αρεταις· συμβαλλεται σοι ο παρων καιρος. Περι τουτου Παυλος λεγει·
Ἰδου ο καιρος συνεσταλμενος εστιν· ινα και οι εχοντες γυναικας, ως μη εχοντες ωσι· και
οι αγοραζοντες, ως μη κατεχοντες, και οι χρωμενοι τωι κοσμωι τουτωι, ως μη
καταχρωμενοι· παραγει γαρ το σχημα του κοσμου τουτου. Ου χρηιζει χρυσου ουτε
αργυρου, ου χρηιζει λιθων πολυτελων ουτε οικοδομιων μεγαλων, αλλα χρηιζει ψυχης
φαιδρυνομενης, μετανοιας ανοθευτου. Οι του επιγειου βασιλεως προδρομοι οι
απαγγελλοντες την τουτου παρουσιαν, ουδεν ουρανιον βασταζουσιν, αλλα παντα
επιγεια· ος μεν ασπιδα, αλλος θωρακα, αλλος χρυσους δρακοντας, αλλος ιματια
διαχρυσα· αυτος δε ο βασιλευς φερει την των παντων εξουσιαν εν εαυτωι, την πορφυραν
και το διαδημα. Οι δε προδρομοι του επουρανιου βασιλεως ουδεν γηινον φερουσιν,
αλλα παντα αξια του βασιλεως· Μωυσης νομον τον βασιλικον απαγγελλων, Ἡσαΐας
νηστειαν, Ἱερεμιας προσευχην, Ἰωαννης βαπτισμα μετανοιας· αυτος δε ο βασιλευς φερει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

την πορφυριδα και το διαδημα, δι' ων τους παντας ελευθεροι· Ἔστι γαρ αυτωι πορφυρα·
πορφυρις το σωμα, και το διαδημα ο λογος. Τουτον ιδων Ἰωαννης βοαι και λεγει· Ἡμεις
παντες εκ μερους.
Μωυσης τωι Ἰσραηλ νομοθετει, Ἡσαΐας τωι Ἰσραηλ προφητευει, Ἱερεμιας ωσαυ
60.720 τως, εγω δε βαπτισμα μετανοιας τωι κοσμωι· αλλ' ουδεις ελευθεροι. Ἦλθεν ο των
παντων εχων την εξουσιαν· αυτος εστιν ο παρ' ημων κηρυττομενος, αυτος εστιν ο
βασιλευς της δοξης· αυτος ουκ εθνει ενι χαριζεται, αλλα ολωι τωι κοσμωι σωτηρια
γινεται. Ἀμνον ειχεν ο νομος· αλλ' υπερ ενος εθνους εσφαζετο, αλλ' ουκ αφηκεν
αμαρτιας· τυπος γαρ ην. Μετα τουτον τον αμνον Ἡσαΐας κηρυττει· Ὡς προβατον επι
σφαγην ηχθη, και ως αμνος αφωνος εναντιον του κειροντος αυτον, ουτως ουκ ανοιγει
το στομα αυτου. Την γενεαν αυτου τις διηγησεται; η κρισις αυτου απ' αυτου ηρθη. Ουτος
εστιν ο αληθινος αμνος, ο δια λογων κηρυττομενος, και νυν δι' εργων φαινομενος·
ουτος εστιν υπερ ολου του κοσμου εαυτον εκδους· ουτος εστιν ο αμνος του Θεου ο
αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, Οι προφηται δια γραμματων τα μελλοντα
προεφητευσαν, ου τα πραγματα εδειξαν· εαν γενηται τα πραγματα, αληθινα ποιει τα
γραμματα. Προεφητευσε ∆αυιδ περι των μελλοντων εις τον Ἰησουν γινεσθαι· αλλα
μηδεπω παροντων των πραγματων, τα γραμματα σκιαν εσχον, τουτο οικονομησαντος
του Θεου. Ει γαρ εγνωκεισαν οι Ἰουδαιοι το δια γραμματων πραγμασι φαινομενον, τα
γραμματα ησαν απαλειψαντες, δεδοικοτες τον εκ πραγματων ελεγχον. Ἔλεγε γαρ ο
∆αυιδ εν τωι δευτερωι ψαλμωι· Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα; του
Ἡρωδου και του Καιαφα την απονοιαν· Συνηχθησαν οι βασιλεις της γης και οι αρχοντες
επι το αυτο· την επιβουλην την κατα του ∆εσποτου λεγει Κατα του Κυριου, και κατα του
Χριστου αυτου. ∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων, και αποῤριψωμεν αφ' ημων τον
ζυγον αυτων. Τα του σταυρου δε λεγων, εν εικοστωι πρωτωι ελεγε· Περιεκυκλωσαν με
κυνες πολλοι, ταυροι πιονες περιεσχον με. Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου,
εξηριθμησαν παντα τα οστα μου. Αυτοι δε κατενοησαν και επειδον με· διεμερισαντο τα
ιματια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον.
Και ειχον σκιαν τα γραμματα· οτε δε ηλθε τα πραγματα, τοτε η σκια ανεχωρει,
και ορωσιν οι Ἰουδαιοι τας χειρας και τους ποδας ηλωθεντας οικοθεν, αυτων τον
ελεγχον εν τοις εαυτων βιβλιοις ταυτα περιεχοντα· και ουκ ετι δυνανται εξαλειψαι τα
γραμματα. Προδηλα γαρ γεγονασι τα αμφοτερα· τα γραμματα τοις πραγμασι
συνεφωνησεν. Ἔλεγεν Ἡσαΐας Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος αφωνος
ενωπιον του κειροντος αυτον, ουτως ουκ ανοιγει το στομα αυτου. Ἡ κρισις αυτου ηρθη.
Την γενεαν αυτου τις διηγησεται; Ἰουδαιοι ανεγινωσκον τα γραμματα, και ουκ
ενενοουν τα πραγματα· Σκιαν γαρ ειχεν ο νομος των μελλοντων αγαθων, ουκ αυτην
60.721 την εικονα. Ὅτε δε ηλθεν ο καιρος του τα πραγματα φανερα γενεσθαι, και ο
αληθινος αμνος επι σφαγην ηγετο, και το αληθινον προβατον υπερ ολου του κοσμου
εθυετο, και η αληθινη καθαρσις των ανθρωπων εγινετο, και το αληθινον αιμα υπερ
σωτηριας ολου του κοσμου εξεχυνετο, και τα υπο Ἰουδαιων εδραματουργειτο· και της
προφητειας του Ἡσαΐου πληρουμενης κατηισχυνθησαν οι Ἰουδαιοι. Ἐαν γαρ θελησωσιν
οι Ἰουδαιοι αρνησασθαι, αναγινωσκω αυτοις τον ∆αυιδ, αναγινωσκω τον Ἡσαΐαν,
οικοθεν αυτων τον ελεγχον προφερω.
Ἔρχεται και Μωυσης συνηγορων μοι περι του σταυρωθεντος· ος βουλομενος
αυτοις κηρυξαι τον μελλοντα σταυρουσθαι, δια γραμματων εκηρυξε. ∆ια τουτο εφη· Καν
εγω σιωπησω, τα εργα κραζουσι. Ποια εργα; Ἀγνοουσιν οι Ἰουδαιοι· η γαρ σκια του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

νομου επικειται. Ἔρχεται δε ο καιρος, οτε τα πραγματα φανερα γινεται, και η σκια
υποχωρει, και τα πραγματα γραμματα συνιστωσιν. Ἐξηλθον ποτε οφεις εν τηι ερημωι, και
εδακνον τους ανθρωπους· και εποιησε Μωυσης χαλκουν οφιν και εσταυρωσε, και
προσεταξε παντα τον δακνομενον προσερχεσθαι και ιασεως τυγχανειν· τουτο του Θεου
προοικονομησαντος εν τυπωι, ιν', οταν ελθηι η αληθεια, η σκια αναχωρησηι και τυπος
δειξηι την αληθειαν. Ὅτι δε τυπος ην της αληθειας το γινομενον, ουτως ελεγε Μωυσης·
Ουκ εστι τουτο αληθεια· τυπος εστι· μελλει η αληθεια. Ὄψεσθε γαρ την ζωην υμων
κρεμαμενην εμπροσθεν των οφθαλμων υμων νυκτος και ημερας, και ου πιστευσετε επι
την ζωην υμων· Χριστον λεγων την ζωην κρεμαμενην εμπροσθεν των Ἰουδαιων, και μη
60.722 πιστευοντας Ἰουδαιους οτι δη αυτος εστιν η ζωη. ∆ια τι δε οφιν εκρεμασε
Μωυσης επι του σταυρου; Εις τυπον του Χριστου, επειδη δι' οφεως και ξυλου αμαρτια
εγενετο· εδει δε τον Χριστον δια του ξυλου την δια του ξυλου αμαρτιαν λυσαι, και την
καταραν την δια του οφεως εις εαυτον ανασπασαντα αφανισαι· ινα γενομενος υπερ
ημων καταρα, Θεου δικαιοσυνην ημιν χαρισηται. Και γαρ ουκ εγνω αμαρτιαν, και υπερ
ημων εσταυρωθη, ινα ημεις γενωμεθα Θεου δικαιοσυνη. Ὁ δε οφις επι του σταυρου
κρεμαμενος ουκ ην αληθεια· τυπος ην· η δε σκια την αληθειαν εκρυβεν. Ἦλθεν η
αληθεια, Χριστος· ανεβη επι το ξυλον. Τοτε Ἰουδαιοις αναγινωσκω το Μωυσεως, και
αποφρασσω αυτων τα στοματα· Και οψεσθε την ζωην υμων κρεμαμενην εμπροσθεν των
οφθαλμων υμων νυκτος και ημερας, και ου πιστευσετε επι την ζωην υμων. Ὁ δε
μακαριος ∆αυιδ πως υμιν ελεγε περι αυτου; Ἀνεβη εις υψος, ηιχμαλωτευσεν
αιχμαλωσιαν, εδωκε δοματα εν ανθρωποις. Ἀνεβη εις υψος επι του σταυρου·
ηιχμαλωτευσε τον διαβολον, ελυσε τον θανατον, προσηλωσε την αμαρτιαν, εῤριψε την
καταραν και τον οφιν απο του ξυλου. Της αληθειας ελθουσης, οι τυποι ριπτονται· αυτος
τροπαιον ισται κατα του διαβολου, και διδωσι και τοις υπ' αυτον υπηκοοις την κατα του
διαβολου εξουσιαν, λεγων προς αυτους· ∆ι' υμας υπο καταραν, δι' υμας υπο νομον, δι'
υμας υπο μαρτυριαν· δι' υμας πολεμος, δι' υμας νικη. Ἰδου, δεδωκα υμιν εξουσιαν του
πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του Ἐχθρου. Αυτωι η
δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Περι νηστειας. Λογος ζʹ.
Ἧκε και σημερον Ἱερεμιας ο προφητης, ο τους ναους παρασκευαζων του
μεγαλου βασιλεως, και διαλεγεται ημιν λεγων· Νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη
σπειρετε εν ακανθαις. Νυν αδιαφορως τοις πασι διαλεγεται, παιδευθεις παρα του
∆εσποτου. Παλαι γαρ προς απειθη λαον φθεγγεσθαι μη βουλομενος, επαθεν εκεινα,
απερ αυτος διηγησατο. Ὁρων γαρ το γενος των ανθρωπων εν αμαρτιαις εμπεφυρμενον,
ουκ ηβουλετο λαλειν, λεγων· Ἄρα φονος και κλοπη και μοιχεια κεχυται επι της γης, και
δια τουτο επεχω τον λογον, εως αυτους εκκαθαρωσιν. Ὥσπερ δουλος πιστος
εμπιστευθεις το πολυτιμον μυρον, ου καταβαλλεται τουτο εν αγγειωι βεβορβορωμενωι,
ινα μη το μυρον την ευωδιαν απολεσηι· τον αυτον τροπον και ο προφητης εχων τον
λογον του μυρου τιμιωτερον, ορων τους ανθρωπους βεβορβορωμενους, επεχει
κατασπειραι τον λογον. Ὧ δη τουτο γινεται ως πυρ καιομενον εν τοις εγκατοις αυτου,
και παρειτο παντοθεν, και ουκ ηδυνατο φερειν. Ἔλεγε γαρ προς αυτον ο Θεος·
Ἀπεσταλης κηρυττειν· δια τι σιωπαις; απεσταλης σπειραι· δια τι τον σπορον επεχεις;
Σπειρον αδιαφορως ο σοι ενεπιστευσα, σπειραι και επι τας ακανθας, σπειραι και επι τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

πετρωδη, σπειραι και επι την καλην γην. Του σπειραι συ χρεωστης, και η γη του
καρποφορησαι. Ἐαν αναβωσιν ακανθαι, και πνιξωσι τον σπορον, συ ουκ εσηι αιτιος· εαν
η καλη γη καρποφορησηι, αποδιδωσι και της καλης γης τον σπορον. ∆ουλος ει·
ενεπιστευσα σοι το αργυριον· δος αυτο τοις τραπεζιταις, καγω ελθων απαιτησω αυτο
παρα των τραπεζιτων. Ἐαν μοι προσενεγκωσι διπλουν ο ενεπιστευσα αυτοις,
καταστησω αυτους απο μικρων επι τα μεγαλα, απο των γηΐνων επι τα πνευματικα. Ἐαν
δε υποδεξαμενοι τον σπορον, μη αξιους εαυτους παρασκευασωσι του καρποφορησαι,
αλλα παραδεξωνται τας μεριμνας του κοσμου, ο εστιν ακανθαι, πυρος αξιοι γενησονται.
Ἐαν δε και εις τα πετρωδη μη ευρεθηι βαθος γης· τουτεστιν, εαν ευρεθηι σκληροκαρδιος,
και μη εχηι πιστιν, αλλ' αποξηρανηι τον σπορον· εκεινος δικην απαιτηθησεται της
σκληροκαρδιας αυτου. Τον αυτον τροπον και οι εμπιστευομενοι το αργυριον, οσοι
διπλουν προσαγουσι, τα μειζονα εμπιστευθησονται· ος δε προσενεγκηι το ταλαντον
μονον, ο επιστευθη, τιμωριαι καταδικασθησεται. Συ δε κηρυττε αδιαφορως· τοις γαρ
ασθενεσιν ιατρος απεσταλης. Και γαρ ο γεωργος την αγεωργητον γην γεωργει, και την
ασπορον σπειρει. Ου γαρ η 60.722 γεωργηθεισα γη και εσπαρμενη χρειαν εχει του
γεωργεισθαι, η σπειρεσθαι εν δευτερωι, ουδε ο υγιης χρειαν εχει του ιατρου· ουτως ουδε
ο δικαιος της διδασκαλιας. Ου γαρ ο βλεπων βουλεται αναβλεψαι, αλλα ο τυφλος. Ουτω
γαρ φησιν ο ∆εσποτης εν τοις Ευαγγελιοις· Ουκ ηλθον καλεσαι δικαιους, αλλ'
αμαρτωλους εις μετανοιαν.
Ἀκολουθως και Παυλος ελεγε· Χριστος Ἰησους ηλθεν εις τον κοσμον
αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω. Ουτως ελεγε και Πετρος εν ταις Πραξεσιν·
Ἄνδρες αδελφοι, καθαρισωμεν εαυτους απο του παντος μολυσμου σαρκος και
πνευματος. Και μη λεγετε· Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ. Λεγω γαρ υμιν, οτι δυνατος
εστιν ο Θεος εκ των λιθων τουτων τεκνα εγειραι τωι Ἀβρααμ. ∆ια τουτο παιδευθεις ο
προφητης αδιαφορως κηρυττειν, εβοα· Νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε εν
ακανθαις. Ὥσπερ γαρ η αγεωργητος γη νεαζεται εν ξυλωι και σιδηρωι ελκοντων των
βοων, και ουτως ο γεωργος τον σπορον εγκαταβαλλει· ουτω και επι των ανθρωπων
λαβωμεν και ημεις το ξυλον και τον σιδηρον και τας βοας ελκουσας. Ἤτω ημιν το
ξυλον, ο σταυρος· ο σιδηρος, οι ηλοι· αι βοες, ο νομος και οι προφηται, ελκοντες ημας τηι
διδασκαλιαι επι τον κρεμασθεντα επι του σταυρου· ινα ιδων μεν ημας
παρεσκευασμενους, καταπεμψηι το Πνευμα το αγιον εις αγιασμον των υδατων, και εις
αναγεννησιν των νενεασμενων δια της διδασκαλιας, κατα τον μακαριον ∆αυιδ λεγοντα·
Ἐξαποστελεις το Πνευμα σου, και κτισθησονται, και ανακαινιεις το προσωπον της γης.
Κυριως ο ανθρωπος προσηγορευετο, οτι Ἐνεφυσησεν εις το προσωπον αυτου, και
εγενετο ο ανθρωπος εις ψυχην ζωσαν. Λεγει δε και ∆αυΐδ· Προσελθετε προς αυτον και
φωτισθητε, και τα προσωπα υμων ου μη καταισχυνθηι.
Και παλιν εν τοις Ευαγγελιοις ο Χριστος προσκαλεσαμενος τους μαθητας,
ενεφυσησεν εις το προσωπον αυτων· Λαβετε Πνευμα αγιον. Νεωσωμεν εαυτοις
νεωματα, αποθου την παλαιαν κακιαν, εκριζωσον τας ακανθας της παρακοης· ηνικα γαρ
παρηκουσεν Ἀδαμ, εξεβληθη του παραδεισου. Τουτο εδεξατο παρα του ∆εσποτου·
Ἐπικαταρατος η γη εν τοις εργοις σου· ακανθας και τριβολους ανατελει σοι. Τουτο
συνειδως ο προφητης εκηρυττε· Νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε επ'
ακανθαις· εμφαινων δια του λογου, ωστε ημας ανανεωσαι αυτους 60.723 τηι μετανοιαι,
και εκριζωσαι της παρακοης το επιτιμιον, τας ακανθας. Εισι δε ακανθαι εν τωι ανθρωπωι
ερις, ζηλος, θυμος, διχοστασιαι, ακαθαρσιαι, πλεονεξιαι, μοιχειαι, ανδροφονιαι. Ευθυς η
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

Ευα συλλαβουσα γενναι Καιν, οστις ζηλου αρχηγος γεγονε, φονων ευρετης, υποκρισεως
πατηρ, δημιουργος ψευδους. Ἐρωτωμενος γαρ παρα του ∆εσποτου· Που Ἄβελ ο αδελφος
σου; ετοιμος ψευδος γενναι λεγων· Μη φυλαξ ειμι του αδελφου μου; Ὁ δε Θεος
βουλομενος αυτον απο των πραγματων πεισαι, ως τα παντα επισταται, εφη· Φωνη
αιματος του αδελφου σου βοαι προς με. Ου το αιμα λογωι βοαι· λογου γαρ ου μετεχει·
αλλα το πραγμα δια της ωμοτητος τον αδελφοκτονον θριαμβευει. ∆ια τουτο βοαι ο
προφητης· Νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε επ' ακανθαις. Ἠκουσατε εν ταις
Πραξεσι των αποστολων Σιμωνα τον Μαγον, οπως μη νεωσας μηδε εκριζωσας τας
ακανθας, προσηλθε τοις αποστολοις λαβειν το βαπτισμα. Και οιος κατηλθε, τοιουτος και
ανηλθεν, ουκ ατονουντος του βαπτισματος, αλλα τουτου απειθησαντος τωι
σταυρωθεντι, τωι προσηλωθεντι. Ουκ επιστευσε τοις προφηταις, οιτινες ως βοες ελκουσι
του σταυρου τα συμβολα, τον σιδηρον και το ξυλον, και ανανεουσι τηι διδασκαλιαι το
των ανθρωπων γενος. ∆ια τουτο ου λυεται απο της καταρας της του Ἀδαμ, αλλα παλιν
λαμβανει δευτεραν καταραν, και προστιθεται ανομια επι την ανομιαν αυτου, ινα μη
εισελθηι εν δικαιοσυνηι Θεου· ως ουδεν γαρ αυτον ωφελησε το βαπτισμα. Προσηλθε τοις
αποστολοις, λεγων· Λαβετε χρυσιον, και δοτε μοι την εξουσιαν ταυτην, ινα ωιτινι δ' αν
επιθω τας χειρας, λαμβανηι Πνευμα αγιον. Ὁ δε Πετρος αυτωι ειπεν· Ουκ εστι σοι μερος,
ουδε κληρος εν τωι μερει τουτωι, οτι την δωρεαν του Θεου ηβουληθης δια χρηματων
κτησασθαι. Ουτος ουχ υπηκουσε τοις προφηταις, ουκ ενεωσε την λογικην αυτου χωραν·
ουτος ουδε ετυχε του αγιου Πνευματος του υπο των προφητων κηρυχθεντος. Φοβηθητε
το υποδειγμα, και νεωσατε εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε επ' ακανθαις. Ἐαν
εκκοψηις τας ακανθας, καταδεξηι τον σπορον, καρποφορεις, και μετοχος γενηι του αγιου
Πνευματος. Ουτως υπακουσας τωι 60.724 προφητηι ο Κορνηλιος ενεωσεν εαυτον,
εξεκοψε τας ακανθας, και εκαρποφορει τωι Θεωι. Ὤφθη γαρ αυτωι αγγελος λεγων·
Κορνηλιε, αι ελεημοσυναι σου ανηλθον ενωπιον του Θεου. Ουτος ο καλος γεωργος
εξεῤριζωσε τας ακανθας, ενεωσε τον εαυτου ανθρωπον, ανεβη αυτου ο καρπος ενωπιον
του Θεου, Ὁραις καρπον μετανοιας; Ἀπο γης εις ουρανον ανηλθε, και ενωπιον του Θεου
μετα παῤρησιας εστηκεν. Ὥσπερ γαρ τα καλα εργα μετα παῤρησιας πρεσβευει, ουτω και
τα αλλως εχοντα μετα σπουδης κατηγορει. Ἤκουσας τα καλα εργα υπερ του Κορνηλιου
πρεσβευοντα· ακουσον και τον φονον του Καιν μετα σπουδης κατηγορουντα· ουτω γαρ
φησιν ο Θεος προς τον Καιν· Φωνη αιματος του αδελφου σου βοαι προς με· και την
επιτιμιαν οριζομενην, οτι Στενων και τρεμων εσηι επι της γης. Ἄκουσον και τον μισθον
της ελεημοσυνης και της προσευχης, τι φησιν ο αγγελος· Ἀποστειλον εις Ἰοππην, και
μεταπεμψαι τον Πετρον, και ουτος σε διδαξει τι σε δει ποιειν. Ἦλθε Πετρος, και εν τωι
αρξασθαι αυτον λαλειν, επεπεσε το Πνευμα το αγιον επ' αυτον, ωσπερ και επι τους
αποστολους. Ὁραις, ο μισθος της νηστειας και της προσευχης και της ελεημοσυνης το
Πνευμα το αγιον διδομενον; Ουτος ο καιρος της νηστειας και της ελεημοσυνης· τουτον
τον καιρον προιδων Ἠλιας, ενηστευσε τεσσαρακοντα ημερας· δια τουτο αρματι πυρινωι
αναλαμβανεται, και μεχρι σημερον εν σωματι εστι. Τουτον τον καιρον προεφητευσε
Μωυσης, νηστευσας τεσσαρακοντα ημερας· δια τουτο νομον ελαβε προς διορθωσιν των
ομοφυλων. Τουτον τον καιρον εδιδαξεν ημας ο Χριστος, νηστευσας τεσσαρακοντα
ημερας· ιν' ημας παιδευσηι προθυμως καταδεχεσθαι την αιτιαν ταυτην, δι' ης νεαζεται η
λογικη χωρα, δι' ης εκτιλλονται ακανθαι, δι' ης σβεννυνται επιθυμιαι, δι' ης καταλυεται
τα εργα του διαβολου, δι' ης ηγιασται τα υδατα του Ἰορδανου, δι' ης αναγενναται
ανθρωπος, δι' ης κατερχεται το Πνευμα το αγιον, δι' ης ζωη και αναστασις. Ταυτην οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

προφηται προεφητευσαν, ταυτην ο Χριστος εδιδαξε· ταυτην αγαπησωμεν, ταυτην
καταδεξωμεθα· προσθωμεν ελεημοσυνην και προσευχην, ινα τυχωμεν του αγιου
Πνευματος, ωσπερ και ο Κορνηλιος· και δοξαζωμεν Πατερα και Υιον και αγιον Πνευμα.
Αυτωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


