De cruce et latrone ii
Εις τον σταυρον, ελεχθη εις την αγιαν και μεγαλην Παρασκευην· και εις
την εξομολογησιν του ληιστου, και οτι χρη ημας υπερ των εχθρων
ευχεσθαι.
49.407 Ὁμιλια βʹ.
αʹ. Ἑορτην αγομεν σημερον και πανηγυριν, αγαπητοι· ο γαρ ∆εσποτης ο ημετερος επι
του σταυρου τυγχανει τοις ηλοις πεπαρμενος. Και μη ξενισθηις, ει του πραγματος
σκυθρωπου τυγχανοντος ημεις εορταζομεν· τοιαυτα γαρ απαντα τα πνευματικα,
απεναντιας τηι συνηθειαι τηι ανθρωπινηι εστι. Και ινα μαθηις τουτο ακριβως, ο σταυρος
προτερον καταδικης ονομα και τιμωριας ην, νυν δε πραγμα γεγονε τιμιον και ποθεινον·
ο σταυρος προτερον αισχυνης ην και κολασεως υποθεσις, νυν δε γεγονε δοξης και τιμης
αφορμη. Και οτι δοξα ο σταυρος, ακουσον του Χριστου λεγοντος· Πατερ, δοξασον με τηι
δοξηι ηι ειχον προ του τον κοσμον ειναι παρα σοι, δοξαν τον σταυρον καλων. Σταυρος το
κεφαλαιον της σωτηριας της ημετερας· σταυρος η των μυριων αγαθων υποθεσις. ∆ια
τουτον οι προτερον ητιμωμενοι και εκπτωτοι, νυν εις την των υιων ταξιν εδεχθημεν·
δια τουτον ουκετι πλανωμεθα, αλλα την αληθειαν επεγνωμεν· δια τουτον οι ξυλα και
λιθους προσκυνουντες προτερον, νυν επεγνωμεν τον των απαντων δημιουργον· δια
τουτον οι δουλοι της αμαρτιας εις την ελευθεριαν της δικαιοσυνης ανηχθημεν· δια
τουτον η γη ουρανος λοιπον γεγονεν. Ουτος ημας της πλανης ηλευθερωσεν, ουτος προς
την αληθειαν εχειραγωγησεν, ουτος καταλλαγας Θεου προς ανθρωπους εποιησατο,
ουτος απο του βυθου της κακιας ημας ανασπασας, εις αυτην της αρετης την κορυφην
ανηγαγεν, ουτος των δαιμονων την πλανην εσβεσεν, ουτος την απατην καθειλε. ∆ια
τουτον ουκετι καπνος και κνισσα και αιματων αλογων εκχυσις, αλλα πανταχου
λατρειαι πνευματικαι, υμνοι και ευχαι· δια τουτον δαιμονες δραπετευουσι, δια τουτον ο
διαβολος φυγαδευεται, δια τουτον η ανθρωπινη φυσις προς την αγγελικην πολιτειαν
αμιλλαται, δια τουτον παρθενια επι γης πολιτευεται. Ἀφ' ου γαρ ο εκ Παρθενου
προηλθε, της αρετης ταυτης την οδον επεγνω η των ανθρωπων φυσις. Ουτος ημας εν
σκοτει καθημενους εφωτισεν, ουτος ημας εκπεπολεμωμενους κατηλλαξεν, ουτος
μακραν οντας εγγυς ειναι πεποιηκεν, ουτος απηλλοτριωμενους οντας ωικειωσεν, ουτος
ξενους γεγονοτας, ουρανου πολιτας κατεσκευασεν, ουτος ημιν πολεμων αναιρεσις
γεγονεν, ουτος ημιν ειρηνης ασφαλεια κατεστη. 49.408 ∆ια τουτον ουκετι φοβουμεθα τα
πεπυρωμενα βελη του διαβολου· την γαρ πηγην της ζωης ευρομεν· δια τουτον ουκ
εσμεν εν χηρειαι· τον γαρ νυμφιον απελαβομεν· δια τουτον ουκετι δεδοικαμεν τον
λυκον· τον γαρ ποιμενα τον καλον επεγνωμεν· Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, ο ποιμην ο καλος.
∆ια τουτον ουκετι φριττομεν τον τυραννον· τωι γαρ βασιλει προσεδραμομεν.
Ὁραις ποσων ημιν αγαθων υποθεσις ο σταυρος; Εικοτως ουν εορτην αγομεν.
Ουτω και Παυλος εορταζειν παραινει λεγων· Ὥστε εορταζωμεν μη εν ζυμηι παλαιαι, μηδε
εν ζυμηι κακιας και πονηριας, αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας. Και τινος
ενεκεν εορταζειν ημας κελευεις, ω μακαριε Παυλε; Ειπε την αιτιαν, Ὅτι το Πασχα ημων
υπερ ημων, φησιν, ετυθη Χριστος ο Θεος. Ὁραις πως εορτη ο σταυρος; Ἔμαθες οτι δια
τον σταυρον κελευει εορταζειν; Ἐν γαρ τωι σταυρωι ετυθη· οπου δε θυσια, εκει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αμαρτηματων αναιρεσις, εκει καταλλαγη ∆εσποτου, εκει εορτη και χαρα. Το Πασχα
ημων, φησιν, υπερ ημων ετυθη Χριστος. Που ετυθη, ειπε; Ἐφ' υψηλου σταυρου. Καινον
και ξενον το θυσιαστηριον, επειδη ξενη και παρηλλαγμενη η θυσια. Ὁ αυτος γαρ και
θυσια και ιερευς· θυσια μεν, κατα σαρκα, ιερευς δε κατα πνευμα· ο αυτος και προσηγε
και προσηγετο. Ἄκουε παλιν του Παυλου λεγοντος· Πας γαρ αρχιερευς εξ ανθρωπων
λαμβανομενος, υπερ ανθρωπων καθισταται τα προς τον Θεον. Ὅθεν αναγκη εχειν τι και
τουτον, ο προσενεγκηι. Ἰδου τεως προσφερει. Ἀλλαχου δε παλιν φησιν· Ουτω και ο
Χριστος απαξ προσενεχθεις εις το πολλων ανενεγκειν αμαρτιας. Ἰδου ενταυθα
προσηνεχθη, εκει εαυτον προσηνεγκεν. Ειδες πως και θυσια και ιερευς εγενετο, και
θυσιαστηριον ην ο σταυρος; Ἀλλ' αναγκαιον μαθειν, τινος ενεκεν ουκ εν τωι ναωι η
θυσια προσφερεται, εν τωι ναωι λεγω τωι Ἰουδαικωι, αλλ' εξω της πολεως, εξω των
τειχων. Ἔξω γαρ της πολεως εσταυρωθη, καθαπερ τις καταδικος, ινα πληρωθηι το ρηθεν
υπο του προφητου, οτι Και εν τοις ανομοις ελογισθη. Τινος ουν ενεκεν εξω της πολεως,
εφ' υψηλου, και ουχ υπο στεγην τινα; Ουχ απλως ουδε τουτο, αλλ' ινα του αερος
καθαρηι την φυσιν. ∆ια τουτο και εφ' υψηλου, και ουκ επικειμενης στεγης, αλλ' αντι
στεγης επικειμενου του ουρανου, ινα καθαρθηι ο ουρανος απαξ, εφ' υψηλου θυομενου
του προβατου. Ἐκαθαρθηι 49.409 ουν ουρανος, εκαθαρθη δε και η γη. Ἔσταξε γαρ το
αιμα απο της πλευρας επι την γην, και τον μολυσμον αυτης απαντα εξεκαθηρεν. Ἀλλ'
υπο στεγην μεν ταυτης ενεκεν της αιτιας ου προσφερεται η θυσια· τινος δε ενεκεν ουχι
εν αυτωι τωι ναωι τωι Ἰουδαικωι; Και τουτο παλιν ουχ απλως, αλλ' ινα μη ιδιοποιησωνται
την θυσιαν οι Ἰουδαιοι, ινα μη νομισηις υπερ του εθνους εκεινου μονου την θυσιαν
προσφερεσθαι, δια τουτο εξω της πολεως, εξω των τειχων, ινα μαθηις οτι καθολικη
εστιν η θυσια, ινα μαθηις, οτι υπερ της γης απασης εστιν η προσφορα, και οτι κοινος της
φυσεως ημων απασης εστιν ο καθαρισμος. Τοις μεν γαρ Ἰουδαιοις δια τουτο εκελευσεν ο
Θεος πασαν την γην αφιεναι, και εις ενα τοπον προσφερειν, εις ενα τοπον ευχεσθαι·
επειδη πασα η γη τοτε ακαθαρτος ην απο του καπνου, και της κνισσης, και των
ειδωλικων αιματων, και των αλλων μολυσμων των Ἑλληνικων· δια τουτο αυτοις ενα
τοπον επεταξεν. Ἀλλ' ελθων ο Χριστος, και της πολεως εξω παθων, πασαν την γην
εκαθηρε, παντα τοπον ευκτηριον ειργασατο. Βουλει μαθειν πως πασα η γη λοιπον ναος
εγενετο, και πως πας τοπος ευκτηριος κατεστη; Ἄκουσον παλιν του μακαριου Παυλου
λεγοντος· Ἐν παντι τοπωι επαιροντες οσιους χειρας χωρις οργης και διαλογισμου. Ειδες
πως εκαθηρε την οικουμενην; ειδες πως πανταχου επαιρειν οσιους χειρας δυναμεθα;
Πασα γαρ η γη γεγονεν αγια λοιπον, μαλλον δε και των παρα Ἰουδαιοις αγιων
αγιωτερα. Πως; Ὅτε εκει μεν αλογον, ενταυθα δε λογικον προσηχθη προβατον. Ὅσωι
τοινυν κρειττον το λογικον του αλογου, τοσουτωι πλειων ενταυθα και ο αγιασμος.
Ουκουν αληθως εορτη ο σταυρος. βʹ. Βουλει μαθειν αυτου και ετερον κατορθωμα
μεγιστον, πασαν υπερβαινον ανθρωπινην διανοιαν; Τον παραδεισον αποκεκλεισμενον
σημερον ανεωιξε· σημερον γαρ τον ληιστην εισηγαγεν εν αυτωι. ∆υο τα μεγιστα
κατορθωματα, και τον παραδεισον ανεωιξε, και τον ληιστην εισηγαγεν· απεδωκεν αυτωι
την αρχαιαν πατριδα, επανηγαγεν αυτον επι την πατρυαν πολιν. Σημερον μετ' εμου
εσηι, φησιν, εν τωι παραδεισωι. Τι λεγεις; εσταυρωσαι και προσηλωσαι εν τωι σταυρωι
ηλοις, και παραδεισον επαγγελληι; πως ουν τοιαυτα χαριζηι; Και μην ο Παυλος λεγει, οτι
Ἐσταυρωθη εξ ασθενειας· αλλ' ακουε των επαγομενων· Ἀλλα ζηι, φησιν, εκ δυναμεως
Θεου. Και παλιν αλλαχου· Ἡ γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται. ∆ια τουτο εν τωι
σταυρωι νυν, φησιν, επαγγελλομαι, ινα και δια τουτου την εμην καταμαθηις δυναμιν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ἐπειδη γαρ το πραγμα σκυθρωπον εστιν, ινα μη κατηφης γενηι τηι φυσει του σταυρου
προσεχων, αλλα προς την του σταυρουμενου δυναμιν αποβλεψας, φαιδρος ηις και
γεγανωμενος, δια τουτο εκει επιδεικνυσι σοι την ισχυν την εαυτου. Ου γαρ νεκρον
αναστησας, ου θαλαττηι επιταξας, ου δαιμοσιν επιτιμησας, αλλ' εσταυρωμενος,
προσηλωμενος, υβριζομενος, εμπτυομενος, λοιδορουμενος, χλευαζομενος, παρα
παντων διασυρομενος ισχυσε την πονηραν του ληιστου διανοιαν εφ' εαυτον
επισπασασθαι. Ὅρα εκατερωθεν αυτου την δυναμιν διαλαμπουσαν. Την κτισιν
εκλονησε, τας πετρας διεῤρηξε, την πετρας αναισθητοτεραν του ληιστου ψυχην κηρου
μαλακωτεραν ειργασατο. Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι. Τι λεγεις; Τα
χερουβιμ τηρει τον παραδεισον και η φλογινη ρομ49.410 φαια, και συ τωι ληιστηι την εκει
εισοδον επαγγελληι; Ναι, φησιν. Ἐγω γαρ και των χερουβιμ ειμι δεσποτης, και φλογος
και γεεννης και ζωης και θανατου την εξουσιαν εχω· διο και λεγει· Σημερον μετ' εμου
εσηι εν τωι παραδεισωι. Ἂν ιδωσι τον ∆εσποτην αι δυναμεις εκειναι, ευθεως παραχωρουσι
και υπεξιστανται. Καιτοι γε βασιλευς ουδεις αν ποτε ανασχοιτο ληιστην ανθρωπον, η
ετερον τινα των ομοδουλων μεθ' εαυτου εισκαθισας, ουτως εις την πολιν εισελαυνειν· ο
δε φιλανθρωπος ∆εσποτης τουτο εποιησεν. Εις την ιεραν γαρ εισιων πατριδα, τον
ληιστην μεθ' εαυτου εισφερει, ουχι ατιμαζων τον παραδεισον, μη γενοιτο, τοις ποσι του
ληιστου, αλλα ταυτηι μαλλον τιμων. Τιμη γαρ παραδεισου, το τοιουτον εχειν ∆εσποτην,
ουτω δυνατον και φιλανθρωπον, ως και ληιστην δυνασθαι ποιησαι αξιον της τρυφης της
εν τωι παραδεισωι. Και γαρ οτε τελωνας και πορνας εις την βασιλειαν εκαλει, ου
καταισχυνων την βασιλειαν τουτο εποιει, αλλα τιμων μαλιστα, και δεικνυς οτι τοιουτος
εστιν ο Κυριος της των ουρανων βασιλειας, ως και πορνας και τελωνας ουτως
εργασασθαι δοκιμους, ως αξιους φανηναι της εκει τιμης και δωρεας. Καθαπερ ουν
ιατρον τοτε θαυμαζομεν, οταν ιδωμεν οτι ανθρωπους ανιατα νοσηματα εχοντας
απαλλαξας της αῤρωστιας, προς καθαραν υγιειαν επανηγαγεν· ουτω και τον Χριστον
θαυμασον, αγαπητε, και εκπλαγηθι, οτι λαβων ανιατα νοσηματα ψυχης εχοντας
ανθρωπους, ισχυσε και της κακιας απαλλαξαι, και της των ουρανων βασιλειας αξιους
αποφηναι τους προς την εσχατην πονηριαν εληλακοτας. Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι
παραδεισωι. Μεγαλη τιμη, πολυ της φιλανθρωπιας το μεγεθος, αφατος η υπερβολη της
αγαθοτητος· του γαρ εις τον παραδεισον εισελθειν μειζων τιμη το μετα του ∆εσποτου
εισελθειν. Τι γεγονεν, ειπε μοι; τι τοιουτον ο ληιστης επεδειξατο, ινα αθροον παραδεισου
αξιος φανηι απο του σταυρου; Βουλει συντομως ειπω, και δειξω του ληιστου την
ευγνωμοσυνην; Ὅτε Πετρος ηρνειτο κατω ο των μαθητων κορυφαιος, τοτε εκεινος ανω
επι του σταυρου τυγχανων ωμολογησε. Και τουτο ου του Πετρου κατηγορων ειπον, μη
γενοιτο, αλλα του ληιστου την μεγαλοψυχιαν δειξαι βουλομενος, και την
υπερβαλλουσαν φιλοσοφιαν. Ἐκεινος ουκ ηνεγκε κορης απειλην ευτελους· ουτος δε
ορων δημον ολοκληρον μεμηνοτα και περιεστωτα και βοωντα και μυρια εις τον
εσταυρωμενον λοιδορουμενον, ουκ ειδε προς την υβριν του εσταυρωμενου, αλλα τοις
της πιστεως οφθαλμοις απαντα ταυτα παραδραμων, και τα ταπεινα και τα κωλυματα
κατω αφεις, επεγνω τον των ουρανων ∆εσποτην, ειπων τα βραχεα εκεινα ρηματα και
του παραδεισου αξιον αυτον αποφηναντα· Μνησθητι μου εν τηι βασιλειαι σου.
Μη παραδραμωμεν απλως το ειρημενον, μηδε επαισχυνθωμεν διδασκαλον
λαβειν τον ληιστην, ον ουκ επηισχυνθη ο ∆εσποτης ο ημετερος πρωτον εις τον
παραδεισον εισαγαγειν· μη επαισχυνθωμεν διδασκαλον λαβειν ανθρωπον, προ παντος
του των ανθρωπων γενους αξιον φανεντα της πολιτειας της εν τωι παραδεισωι. Καθ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εκαστον τοινυν των ρηματων εξετασωμεν, ινα μαθωμεν και εντευθεν του σταυρου την
δυναμιν. Ουδε γαρ ειπε προς αυτον, καθαπερ προς Πετρον και Ἀνδρεαν· ∆ευτε, και
ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων· ουδε ειπε προς αυτον, καθαπερ προς τους δωδεκα
μαθητας, οτι Καθισεσθε 49.411 επι δωδεκα θρονους κρινοντες τας δωδεκα φυλας του
Ἰσραηλ. Ὅλως δε ουδε ρηματος αυτον ηξιωσεν. Ουδε θαυματα ειδεν, ου νεκρον
ανισταμενον, ου δαιμονας ελαυνομενους, ου θαλατταν εικουσαν αυτου τωι επιταγματι,
ου περι βασιλειας αυτωι διελεχθη· ποθεν δε ᾔδει και της βασιλειας το ονομα; Ἴδωμεν
αυτου την συνεσιν την πολλην. Ἐλοιδορει αυτον, φησιν, ο ετερος ληιστης· και γαρ
ετερος ην ληιστης συνεσταυρωμενος, ινα πληρωθηι το παρα του προφητου ειρημενον, οτι
Και μετα ανομων ελογισθη. Ἐβουλοντο γαρ και την δοξαν αυτου διαβαλειν οι
αγνωμονες Ἰουδαιοι, και πανταχοθεν επηρεαζον τοις γινομενοις· αλλα δια παντων η
αληθεια ηυξανε, και δι' αυτων των κωλυματων λαμπροτερα εγινετο. Ἐλοιδορει τοινυν
αυτον ο ετερος ληιστης· εις δε τις των ευαγγελιστων φησιν, οτι αμφοτεροι ελοιδορουν
τον Ἰησουν· και τουτο δε αληθες, ο και μαλιστα επιτεινει τουτου την ευγνωμοσυνην.
Εικος γαρ αυτον λοιδορησαι μεν παρα την αρχην, αθροον δε τοσαυτην την μεταβολην
επιδειξασθαι. Ἐλοιδορει τοινυν αυτον, φησιν, ο ετερος ληιστης. Ειδες ληιστην και
ληιστην; αμφοτεροι εν τωι σταυρωι, αμφοτεροι απο πονηριας, αμφοτεροι απο βιου
ληιστικου, αλλ' ουκ αμφοτεροι εν τοις αυτοις· αλλ' ο μεν βασιλειαν εκληρονομησεν, ο δε
εις γεενναν παρεπεμπετο. Ουτω και χθες, μαθητης και μαθηται· αλλ' ο μεν προς
προδοσιαν παρεσκευαζετο, οι δε προς διακονιαν ευτρεπιζοντο· και εκεινος μεν ελεγε
τοις Φαρισαιοις· Τι θελετε μοι δουναι, και εγω υμιν παραδωσω αυτον; ουτοι δε
προσηλθον τωι Ἰησου λεγοντες· Που θελεις ετοιμαζωμεν σοι φαγειν το Πασχα; Ουτω και
ενταυθα, ληιστης και ληιστης· αλλ' ο μεν ελοιδορειτο, ο δε επιστομιζει· ο μεν βλασφημει,
ο δε εγκαλει, και ταυτα ορων εσταυρωμενον αυτον, κατακεκριμενον, τον δημον
κατωθεν λοιδορουμενον, επιβοωντα μεγαλα· αλλ' ομως ουδεν τουτων αυτον
παρετρεψεν, ουδε της προσηκουσης δοξης απηγαγεν, αλλα και τωι ετερωι ληιστηι
σφοδρως επιτιθεται, και φησι προς αυτον· Ουδε φοβηι τον Θεον συ;
γʹ. Ειδες παῤρησιαν ληιστου; ειδες πως ουδε εν σταυρωι της οικειας τεχνης
επιλανθανεται, αλλα δια της ομολογιας αυτης ληιστευει την βασιλειαν; Ουδε φοβηι τον
Θεον συ, φησιν; Ειδες παῤρησιαν εν σταυρωι; ειδες φιλοσοφιαν, ειδες ευλαβειαν; Ὅτι
γαρ εν εαυτωι ην, οτι τας φρενας ολως ειχε τοις ηλοις εμπεπαρμενος, και τας εκ των
ηλων οδυνας υπομενων τας αφορητους, ουχι θαυμαζεσθαι αξιος του γενναιου
φρονηματος ενεκα; Ἐγω μεν ου θαυμαζεσθαι μονον αξιον, αλλα και μακαριζεσθαι
αυτον δικαιως αν ειποιμι. Και γαρ ου μονον ουκ επεστρεφετο προς τας αλγηδονας, αλλ'
αφεις τα καθ' εαυτον, τα ετερου εφροντιζε, και οπως εκεινον εξαρπασηι της πλανης, και
διδασκαλος γενηται εν σταυρωι, εσπουδαζεν. Ουδε φοβηι τον Θεον, φησι, συ; Μονονουχι
λεγει προς αυτον· Μη τωι κατω δικαστηριωι προσεχε, μη απο των ορωμενων ψηφιζου, μη
τα γινομενα μονον ορα· εστιν ετερος κριτης αορατος, αδεκαστον εστιν εκεινο το
δικαστηριον, παραλογισθηναι μη δυναμενον. Μη τοινυν ιδηις, οτι κατεκριθη κατω· αλλα
τα ανω ου τοιαυτα. Ἐνταυθα μεν γαρ εν τωι κατω δικαστηριωι και ανευθυνοι πολλακις
καταδικαζονται, και υπευθυνοι αφιενται, και δικαιοι κατακρινονται, και 49.412 αδικοι
διαφευγουσι. Τα μεν γαρ εκοντες των κρινομενων, τα δε ακοντες διαφθειρουσιν οι
πολλοι των ανθρωπων· η γαρ αγνοουντες το δικαιον και απατηθεντες, η ιδοντες μεν,
υπο χρηματων δε διαφθαρεντες προεδωκαν την αληθειαν, και κατεψηφισαντο των
ανευθυνων. Ἄνω δε ουδεν τοιουτον εστιν. Ὁ Θεος γαρ κριτης δικαιος, και το κριμα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αυτου ως φως εξελευσεται· ουκ εχει σκοτος, ουκ εχει αποκρυβην, ουδεμιαν δεχεται
παρατροπην. Ἵνα γαρ μη λεγηι εκεινος, οτι κατεδικασθη κατω, τι αυτωι συνηγορεις;
ανηγαγεν αυτον επι το ανω δικαστηριον, επι το βημα το φοβερον, επι το κριτηριον το
αδεκαστον, επι τον απαραλογιστον δικαστην, ανεμνησεν αυτον εκεινου του φοβερου
κριτηριου. Ἐκει βλεπε, φησι, και ουκ οισεις την καταδικαζουσαν ψηφον, ουδε στησηι
μετα των κατω ανθρωπων, αλλα θαυμασεις, και αποδεξηι την ανωθεν κρισιν. Ουδε
φοβηι, φησι, τον Θεον συ; Ειδες φιλοσοφιαν ληιστου, ειδες συνεσιν, ειδες διδασκαλιαν;
αθροον απο του σταυρου προς τον ουρανον ανεπτη. Και ορα αυτον αποστολικον νομον
ηδη πληρουντα, και ου τα εαυτου μονον σκοπουντα, αλλα παντα ποιουντα και
πραγματευομενον, ωστε και εκεινον της πλανης απαλλαξαι, και προς την αληθειαν
επαναγαγειν. Ειπων γαρ, Ουδε φοβηι τον Θεον συ, επηγαγεν, Ὅτι εν τωι αυτωι κριματι
εσμεν. Σκοπει εξομολογησιν απηρτισμενην. Τι εστιν, Ἐν τωι αυτωι κριματι εσμεν; Ἐν τηι
αυτηι, φησι, κολασει· και ημεις γαρ εν σταυρωι εσμεν. Ἐκεινον τοινυν ονειδιζων, σαυτον
προ εκεινου βαλλεις ταις λοιδοριαις. Ὥσπερ ουν ο εν αμαρτημασιν ων, και ετερον
καταδικαζων, εαυτον προ εκεινου καταδικαζει· ουτω και ο εν συμφοραι ων, και
ονειδιζων ετερου συμφοραν, εαυτον προ εκεινου ονειδιζει. Ἐν τωι αυτωι κριματι, φησιν,
εσμεν. Ἀποστολικον αυτωι νομον αναγινωσκει, ευαγγελικα ρηματα λεγοντα· Μη
κρινετε, ινα μη κριθητε. Ὅτι εν τωι αυτωι κριματι εσμεν. Τι ποιεις, ω ληιστα; κοινωνον
υμων αυτον ποιεις λεγων, Ἐν τωι αυτωι κριματι εσμεν; Ουχι, φησιν· επαγω την
διορθωσιν δια των εξης· Και ημεις μεν, φησι, δικαιως· αξια γαρ ων εποιησαμεν
απολαμβανομεν. Ἵνα γαρ μη ακουσας οτι ειπεν, Ἐν τωι αυτωι κριματι εσμεν, νομισηις οτι
κοινωνον αυτον της αμαρτιας εποιησε, δια τουτο επηγαγε την διορθωσιν, και φησιν·
Ἡμεις μεν δικαιως· αξια γαρ ων εποιησαμεν απολαμβανομεν. Ειδες εξομολογησιν
τελειαν εν σταυρωι; ειδες πως απενιψατο δια των ρηματων τα αμαρτηματα; ειδες πως
επληρωσεν εκεινο το προφητικον παραγγελμα· Λεγε συ τας ανομιας σου πρωτος, ινα
δικαιωθηις; Ουδεις αυτον ηναγκασεν, ουδεις κατηγορησεν, ουδεις επεθετο· αυτος εαυτου
κατηγορος γινεται· δια τουτο ουδενα λοιπον ειχεν ετερον κατηγορον. Προλαβων γαρ
ηρπασε την ταξιν του κατηγορου, και εαυτον εστηλιτευσε λεγων· Ἡμεις δικαιως· αξια
γαρ ων επραξαμεν απολαμβανομεν· ουτος δε ουδεν ατοπον επραξεν. Ειδες ευλαβειαν
επιτεταμενην; Ὅτε δη κατηγορησεν εαυτου, οτε εξεπομπευσε τα καθ' εαυτον, οτε
απελογησατο υπερ του ∆εσποτου ειπων, οτι Ἡμεις μεν δικαιως, ουτος δε ουδεν ατοπον
επραξε· τοτε και την ικε49.413 σιαν προσαγαγειν εθαῤρησε, λεγων· Μνησθητι μου,
Κυριε, οταν ελθηις εν τηι βασιλειαι σου. Ουκ ετολμησε προτερον ειπειν, Μνησθητι μου,
εως οτε δια της εξομολογησεως εκαθηρεν εαυτον του ρυπου των αμαρτηματων, εως οτε
καταδικασας εαυτον ανευθυνον ειργασατο, εως οτε δια της κατηγοριας απεθετο τα
πλημμεληματα. Ὁραις ποσον ισχυει εξομολογησις και εν αυτωι τωι σταυρωι; Ταυτα
ακουων, αγαπητε, μηδεποτε απογνωις σαυτου, αλλ' εννοων το αφατον μεγεθος της του
Θεου φιλανθρωπιας, επειγου προς την των ημαρτημενων διορθωσιν. Ει γαρ εν σταυρωι
οντα τον ληιστην τοσαυτης ηξιωσε της φιλοτιμιας, πολλωι μαλλον ημας της οικειας
αξιωσει φιλανθρωπιας, ει βουληθειημεν των πεπλημμελημενων την εξομολογησιν
ποιησασθαι. Ἵνα τοινυν και ημεις της παρ' αυτου φιλανθρωπιας απολαυσωμεν,
εξομολογεισθαι τα εαυτων αμαρτηματα μη επαισχυνωμεθα· μεγαλη γαρ της
εξομολογησεως η ισχυς, και πολλη ταυτης η δυναμις. Ἰδου γαρ και ουτος
εξωμολογησατο, και τον παραδεισον ευρεν ανεωιγμενον· εξωμολογησατο, και
παῤρησιαν ελαβεν, ο εν ληιστειαι ων, βασιλειαν αιτησαι. Μεχρις εκεινου του καιρου την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

βασιλειαν των ουρανων ουκ ᾔτησε. Ποθεν, ειπε μοι, βασιλειας, ω ληιστα, μεμνησαι; τι
γαρ ειδες τοιουτον νυν; Ἧλοι και σταυρος τα ορωμενα, και κατηγορια και σκωμματα και
λοιδοριαι. Ναι, φησιν· αυτος γαρ ο σταυρος βασιλειας ειναι μοι δοκει συμβολον. ∆ια
τουτο δε αυτον βασιλεα καλω, επειδη βλεπω αυτον σταυρουμενον· βασιλεως γαρ εστιν
υπερ των αρχομενων αποθνησκειν. Αυτος ειπεν· Ὁ ποιμην ο καλος την ψυχην αυτου
τιθησιν υπερ των προβατων· ουκουν και ο βασιλευς ο καλος την ψυχην αυτου τιθησιν
υπερ των αρχομενων. Ἐπει ουν την ψυχην αυτου τεθεικε, δια τουτο αυτον βασιλεα
καλω. Μνησθητι μου, Κυριε, οταν ελθηις εν τηι βασιλειαι σου.
δʹ. Βουλει μαθειν πως και βασιλειας συμβολον ο σταυρος, και πως σεμνον το
πραγμα εστιν; Ουκ αφηκεν αυτον ειναι επι της γης, αλλ' ανεσπασεν αυτον και εις τον
ουρανον ανηγαγε. Ποθεν δηλον τουτο; Μετ' αυτου μελλει ερχεσθαι εν τηι δευτεραι
παρουσιαι. Ἀλλ' ιδωμεν και πως μελλει μετ' αυτου ερχεσθαι. Ἄκουσον αυτου λεγοντος
του Χριστου· Ἐαν ειπωσιν υμιν, Ἰδου εν τοις ταμιειοις εστιν ο Χριστος, ιδου εν τηι
ερημωι, μη εξελθητε· περι της δευτερας αυτου παρουσιας λεγων, δια τους
ψευδοχριστους, δια τους ψευδοπροφητας, δια τον Ἀντιχριστον, ινα μη τις πλανηθεις
εκεινωι περιπεσηι. Ἐπειδη γαρ προ του Χριστου ο Ἀντιχριστος ερχεται, ινα μη ζητουντες,
φησι, τον ποιμενα, τωι λυκωι περιπεσητε, δια τουτο υμιν λεγω γνωρισματα της του
ποιμενος παρουσιας. Ἐπειδη γαρ η πρωτη αυτου παρουσια λανθανουσα εγενετο, μη
νομισητε, φησιν, οτι και η δευτερα τοιαυτη εσται. Ἐκεινη γαρ εικοτως λανθανουσα
εγενετο· ηλθε γαρ ζητησαι το απολωλος· αυτη δε ουχ ουτως, αλλα πως; ειπε και
διδαξον. Ὥσπερ εξερχεται, φησιν, η αστραπη απο ανατολων, και φαινεται εως δυσμων,
ουτως εσται και η παρουσια του Υιου του ανθρωπου. Ἀθροον πασι φανειται· ου δεησεται
ουδεις ερωτησαι. Ὥσπερ γαρ αστραπης φαινομενης, ου δεομεθα εξεταζειν, ει εγενετο
αστραπη· ουτω της παρουσιας αυτου γενομενης, ου δεησομεθα εξεταζειν ει παρεγενετο
ο Χριστος. Ἀλλα το ζητουμενον ουδεπω και νυν ειρηκαμεν, ει μετα του σταυρου
ερχεται. Ἄκουε τοινυν και τουτο σαφως αυτου δηλουντος. 49.414 Τοτε, φησι, τουτεστιν,
οταν ερχωμαι, ο ηλιος σκοτισθησεται, και η σεληνη ου δωσει το φεγγος αυτης. Τοσαυτη
γαρ εσται του φωτος τοτε η υπερβολη, ως και τα φανοτατα αστρα αποκρυπτεσθαι. Και οι
αστερες γαρ, φησι, πεσουνται, και ουτω το σημειον φανησεται του Υιου του ανθρωπου
εν τωι ουρανωι. Ειδες ποση η υπερβολη του σημειου, ποση φαιδροτης, ποση λαμπηδων; Ὁ
ηλιος σκοτιζεται, η σεληνη ου φαινει, τα αστρα πιπτει· εκεινο δε μονον φαινεται, ινα
μαθηις οτι και σεληνης φανοτερον και ηλιου φαιδροτερον εστι. Καθαπερ γαρ βασιλεως
εισιοντος, τα στρατοπεδα προλαμβανοντα τα σημεια φερει επι των ωμων, και
προαγγελλει του βασιλεως την εισοδον· ουτω του της κτισεως ∆εσποτου καταβαινοντος
εκ των ουρανων, προλαμβανει τα στρατοπεδα των αγγελων και των αρχαγγελων το
σημειον εκεινο βασταζοντα, και την βασιλικην εισοδον ημιν απαγγελλοντα. Τοτε, φησι,
και αι δυναμεις των ουρανων σαλευθησονται, περι των αγγελων και των αρχαγγελων
λεγων, και πασων των αορατων δυναμεων· τρομος γαρ αυτους ληψεται, και φοβος
πολυς και αγωνια. Τινος δε ενεκεν, ειπε μοι, και αι δυναμεις εκειναι εν φοβωι
καθεστηκασιν; Εικοτως. Φοβερον εσται τοτε το δικαστηριον, απασα η των ανθρωπων
φυσις μελλει κρινεσθαι και ευθυνας υπεχειν και παριστασθαι βηματι φοβερωι. Τι δηποτε
δε και οι αγγελοι τοτε τρεμουσι, και αι ασωματοι δυναμεις εκειναι δεδοικασιν; ουδε γαρ
εκεινοι μελλουσι κρινεσθαι. Καθαπερ δικαστου τους υπευθυνους καταδικαζοντος, και
εφ' υψηλου του βηματος καθεζομενου, ουχι οι υπευθυνοι μονον, αλλα και οι της ταξεως
αυτης παρεστωτες, οι μηδεν εαυτοις συνειδοτες, ομως δεδοικασι και φριττουσι δια τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φοβον του δικαστου· ουτω και τοτε, της φυσεως της ημετερας κρινομενης και των
πλημμεληματων τας ευθυνας απαιτουμενης, και οι μηδεν συνειδοτες εαυτοις αγγελοι,
και αι λοιπαι δυναμεις δεδοικασι και τρεμουσι δια την απειλην του δικαστου. Ἀλλα
τουτο μεν εγνωμεν· τινος δε ενεκεν και δια τι εχων τον σταυρον ερχεται; Μανθανε και
τουτου την αιτιαν. Ἵνα γαρ δι' αυτων των εργων μαθωσιν οι σταυρωσαντες την οικειαν
αγνωμοσυνην, δια τουτο αυτον τον ελεγχον της μανιας αυτοις δεικνυσι. Και ινα μαθηις
οτι δια τουτο αυτον φερει, ινα αυτων καθαψηται, ακουε παλιν αυτου του ευαγγελιστου
λεγοντος· Τοτε φανησεται το σημειον του Υιου του ανθρωπου, και κοψονται πασαι αι
φυλαι της γης, βλεπουσαι τον κατηγορον, και επιγινωσκουσαι το αμαρτημα. Και τι
θαυμαζεις, ει τον σταυρον φερων ερχεται; αυτα τα τραυματα μεθ' εαυτου φερων
ερχεται. Ποθεν δηλον, οτι αυτα τα τραυματα φερει μεθ' εαυτου; Ἄκουε του προφητου
λεγοντος· Ὄψονται εις ον εξεκεντησαν. Καθαπερ γαρ επι του Θωμα εποιησε,
βουλομενος την απιστιαν διορθωσαι του μαθητου, και εδειξεν αυτωι τους τυπους των
ηλων, και αυτα τα τραυματα, και λεγει, Βαλε τον δακτυλον σου, και φερε την χειρα σου,
και ιδε, οτι πνευμα σαρκα και οστεα ουκ εχει, ινα δειξηι αυτωι, οτι αληθως ανεστη· ουτω
και τοτε φερει τα τραυματα και τον σταυρον, ινα αυτοις δειξηι, οτι αυτος εστιν εκεινος ο
σταυρωθεις. Μεγα αρα αγαθον και σωτηριον, και τεκμηριον εναργες της του Θεου
φιλανθρωπιας.
εʹ. Μαλλον δε ουχ ο σταυρος μονον, αλλα και αυτα τα ρηματα τα επι του
σταυρου δεικνυσιν αυτου 49.415 την αφατον φιλανθρωπιαν. Και ακουε αυτων των
ρηματων. Παρεστωτων γαρ αυτων των σταυρωσαντων και τωι θυμωι ζεοντων, Πατερ,
φησιν, αφες αυτοις την αμαρτιαν ταυτην· ου γαρ οιδασι τι ποιουσιν. Ειδες
φιλανθρωπιαν ∆εσποτου; σταυρουμενος, υπερ των σταυρουντων παρεκαλει· καιτοι
εκεινοι εχλευαζον και διεσυρον αυτον λεγοντες· Ει Υιος ει του Θεου, καταβηθι απο του
σταυρου. Και μην δια τουτο ου καταβαινει απο του σταυρου, επειδη Υιος εστι του Θεου·
δια τουτο γαρ ηλθεν, ινα σταυρωθηι υπερ ημων. Καταβατω, φησιν, απο του σταυρου, ινα
ιδωμεν, και πιστευσωμεν εις αυτον. Ὅρα αναισχυντιας ρηματα και προφασεις απιστιας.
Του καταβηναι απο του σταυρου μειζον εποιησε, και ουκ επιστευσαν, και νυν λεγουσι·
Καταβα απο του σταυρου, και πιστευσομεν σοι. Του γαρ καταβηναι απο του σταυρου
πολυ μειζον ην το νεκρον αναστηναι, του λιθου επικειμενου τωι ταφωι· του καταβηναι
απο του σταυρου πολυ μειζον ην τετραημερον οντα τον Λαζαρον κειριαις ενειλημμενον,
μετα τουτων εξαγαγειν εκ του μνημειου. Ειδες ανοιας ρηματα; ειδες μανιας υπερβολην;
αλλα προσεχετε μετα ακριβειας, παρακαλω, ινα ειδητε Θεου φιλανθρωπιαν
υπερβαλλουσαν, και πως αυτηι τηι ανοιαι αυτων αφορμηι κεχρηται εις συγγνωμην ο
Χριστος. Πατερ, φησιν, αφες αυτοις την αμαρτιαν· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Μονονουχι
γαρ τουτο δηλοι, δι' ων φησιν· Ἀνοητοι εισι, και αγνοουσιν ο πραττουσι. Κακεινοι μεν
ελεγον· Ει Υιος ει του Θεου, σωσον σεαυτον· αυτος δε εσπουδαζεν οπως εκεινους σωσηι
τους ονειδιζοντας αυτωι και κωμωιδουντας και λοιδορουμενους. Ἄφες αυτοις, φησι, την
αμαρτιαν ταυτην· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Τι ουν; αφηκεν αυτοις την αμαρτιαν; Ἀφηκε
τοις βουλομενοις την μετανοιαν επιδειξασθαι. Και ει μη αφηκεν αυτοις την αμαρτιαν,
ουκ αν Παυλος αποστολος εγενετο· ει μη αφηκεν αυτοις την αμαρτιαν, ουκ αν ευθεως
τρισχιλιοι και πεντακισχιλιοι, ουκ αν αι πολλαι μυριαδες των Ἰουδαιων επιστευσαν
υστερον. Ἄκουσον γαρ τι φησι προς τον Παυλον Ἰακωβος εν Ἱεροσολυμοις· Θεωρεις,
αδελφε,ποσαι μυριαδες εισι των πεπιστευκοτων Ἰουδαιων. Μιμησωμεθα τοινυν,
παρακαλω, και ημεις τον ∆εσποτην, και υπερ των εχθρων ευχωμεθα. Ἅπερ χθες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

παρηινεσα, ταυτα και νυν παλιν παραινω· ειδως του κατορθωματος το μεγεθος, μιμησαι
σου τον ∆εσποτην· εκεινος εσταυρουτο, και υπερ των σταυρουντων παρεκαλει. Και πως
δυναμαι, φησι, τον ∆εσποτην μιμησασθαι; Ἂν εθεληις, δυνασαι· ει μη ην δυνατον, ουκ αν
ελεγε· Μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι· ει μη δυνατον ην
ανθρωπωι μιμησασθαι, ουκ αν ο Παυλος ειπε· Μιμηται μου γινεσθε, καθως καγω
Χριστου. Πλην αλλ' ου βουλει μιμησασθαι τον ∆εσποτην; μιμησαι σου τον συνδουλον,
τον Στεφανον λεγω, τον πρωτον ανοιξαντα τας του μαρτυριου θυρας· εκεινος τον
∆εσποτην εμιμησατο. Καθαπερ γαρ ο ∆εσποτης μεταξυ των σταυρουντων αυτον
κρεμαμενος υπερ των σταυρουντων παρεκαλει, ουτω και ο δουλος μεταξυ των
λιθαζοντων ων, βαλλομενος υπο παντων, και τας νιφαδας των λιθων δεχομενος, τας
οδυνας τας εκ τουτων γινομενας αφεις ελεγε· Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν
ταυτην. Ειδες πως Υιος διαλεγεται, και πως δουλος ευχεται; εκεινος λεγει· Πατερ, αφες
αυτοις την αμαρτιαν ταυτην· ου γαρ οιδασι τι 49.416 ποιουσιν· ουτος λεγει· Κυριε, μη
στησηις αυτοις την αμαρτιαν ταυτην. Και ινα μαθηις οτι εσπουδασμενως τουτο ποιει, ουχ
απλως ηυξατο, ουδε αφωσιωμενως, ουδε εστως, αλλα θεις τα γονατα, μετα κατανυξεως,
μετα πολλης της συμπαθειας. Βουλει σοι δειξω και αλλον συνδουλον μειζονα
ευχομενον ευχην υπερ των εχθρων; ακουε του μακαριου Παυλου λεγοντος· μετα γαρ το
ειπειν οσα πεπονθεν, οτι Πεντακις τεσσαρακοντα παρα μιαν παρα Ἰουδαιων ελαβον,
τρις εῤραβδισθην, απαξ ελιθασθην, τρις εναυαγησα· και απαριθμησασθαι τον ορμαθον
και τας επιβουλας, ας παρ' αυτων καθ' εκαστην υπεμεινε, φησι και αυτος· Ηυχομην
αναθεμα ειναι αυτος εγω απο Χριστου υπερ των αδελφων μου, των συγγενων μου κατα
σαρκα, οιτινες εισιν Ἰσραηλιται. Θελεις και ετερους ιδειν, ουχι απο της Καινης, αλλα και
απο της Παλαιας, το αυτο τουτο ποιουντας; Τουτο γαρ μαλιστα εστι το θαυμαστον, οταν
οι μη κελευσθεντες τους εχθρους φιλειν, αλλ' οφθαλμον αντι οφθαλμου, και οδοντα
αντι οδοντος εκβαλλειν, και τοις ισοις αμυνεσθαι, ουτοι προς την αποστολικην φθασωσι
κορυφην. Ἄκουσον γουν τι φησι Μωυσης ο καταλευσθεις πολλακις υπο των Ἰουδαιων·
Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν. αφες· ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου ης
εγραψας. Ὁραις εκαστον των δικαιων την των αλλων ασφαλειαν προ της οικειας
σωτηριας τιθεμενον; Ουδεν ημαρτες· τινος ενεκεν κοινωνησαι βουλει αυτων της
τιμωριας; Ουκ αισθανομαι, φησι, της ευπραγιας, ετερων πασχοντων κακως. Ἔστι δε και
ετερον ιδειν τοιαυτην ποιουμενον ευχην. Πολλα γαρ επιτηδες παραγω τα
παραδειγματα, ινα καν ουτως εαυτους διορθωσωμεν, και το χαλεπον τουτο νοσημα της
αυτων ψυχης εξορισωμεν, το κατευχεσθαι λεγω των εχθρων. Ἄκουε και του μακαριου
∆αυιδ, ηνικα του Θεου παροξυνθεντος και αγγελον αποστειλαντος τον τιμωρησομενον
το πληθος, τι φησιν, ορων λοιπον γυμνην την ρομφαιαν δεικνυντα τον αγγελον και την
πληγην επιφερειν μελλοντα· Ἐγω ο ποιμην εκακοποιησα, και ουτοι το ποιμνιον τι
εποιησαν; Γενεσθω η χειρ σου επ' εμε, και επι τον οικον του πατρος μου.
Ὁραις παλιν συγγενη τα κατορθωματα; Βουλει σοι δειξω και ετερον τουτο
ποιουντα; Σαμουηλ ο προφητης υβρισθη παρα των Ἰουδαιων, εξουθενηθη, ητιμωθη
ουτως, ως τον Θεον θελησαι αυτον παραμυθησασθαι. Προσεχετε, παρακαλω, μετα
ακριβειας. Ειπε γαρ προς αυτον ο Θεος· Ου σε εξουθενηκασιν, αλλ' εμε. Τι ουν εκεινος ο
εξουθενηθεις, ο ατιμασθεις, ο καταφρονηθεις, ο υβρισθεις; Ἄκουε τι φησιν· Ἐμοι δε μη
γενοιτο αμαρτειν τωι Κυριωι του διαλιπειν προσευχομενον υπερ υμων. Ἁμαρτιαν
ενομισεν ειναι το μη προσευχεσθαι υπερ των εχθρων. Μη γενοιτο μοι, φησιν, αμαρτειν
ουτως, ως μη προσευξασθαι υπερ υμων. Ειδες εκαστον των δικαιων, ποσην τουτου του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

κατορθωματος εποιησατο την επιμελειαν, τωι ∆εσποτηι κατακολουθων; Ἴδωμεν τοινυν
ανωθεν τα ειρημενα. Ὁ ∆εσποτης λεγει· Πατερ, αφες αυτοις την αμαρτιαν· ου γαρ οιδασι
τι ποιουσιν. Ὁ Στεφανος ειπε· Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν ταυτην. Ὁ Παυλος
λεγει· Ηυχομην αναθεμα ειναι αυτος εγω απο του Χριστου υπερ των αδελφων μου, των
συγγενων μου κατα 49.418 σαρκα. Ὁ Μωυσης ομοιως· Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν,
αφες· ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου ης εγραψας. Ὁ ∆αυιδ λεγει· Γενεσθω η χειρ
σου επ' εμε, και επι τον οικον του πατρος μου. Ὁ Σαμουηλ ωσαυτως· Ἐμοι δε μη γενοιτο
αμαρτειν του διαλιπειν προσευχομενον υπερ υμων. Ποιας ουν τυχοιμεν ημεις
συγγνωμης λοιπον, των απο της Καινης, των απο της Παλαιας, ωσπερ παντων ημας
ωθουντων εις την υπερ των εχθρων ευχην, ει μη μετα πασης σπουδης τουτο κατορθουν
σπουδασομεν; Μη τοινυν ραιθυμωμεν, παρακαλω. Ὅσωι γαρ πλειονα τα παραδειγματα,
τοσουτωι, αν μη μιμησωμεθα, μειζων η κολασις. Πολυ γαρ μειζον εστι το υπερ των
εχθρων ευχεσθαι, η υπερ των φιλων· ουχ ουτως ημας ωφελει το υπερ των φιλων
ευχεσθαι, ως το υπερ των εχθρων. Ἄκουε του Χριστου λεγοντος· Ἐαν αγαπησητε τους
αγαπωντας υμας, ποια υμιν χαρις εστιν; ουχι και οι τελωναι το αυτο ποιουσιν; Ὅταν
τοινυν υπερ των φιλων ευξωμεθα, ουδεπω των τελωνων γινομεθα βελτιους· εαν δε
τους εχθρους φιλησωμεν, και υπερ των εχθρων ευξωμεθα, ομοιοι γινομεθα τωι Θεωι
κατα δυναμιν ανθρωπινην. Ἔσεσθε γαρ, φησιν, ομοιοι του Πατρος υμων του εν
ουρανοις, οτι τον ηλιον αυτου ανατελλει επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι
δικαιους και αδικους. Ὅταν ουν και απο του ∆εσποτου, και απο των δουλων εχωμεν τα
παραδειγματα, ζηλωσωμεν, κατορθωσωμεν την αρετην· ινα και της βασιλειας των
ουρανων επιτυχειν καταξιωθωμεν, και τηι φρικτηι ταυτηι τραπεζηι μετα πλειονος της
παῤρησιας, το συνειδος εαυτων εκκαθαραντες, και των επηγγελμενων αγαθων
επιτυχωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


