In illud: Hoc scitote quod in novissimis diebus
ΟΜΙΛΙΑ Εις το αποστολικον ρητον το λεγον· Τουτο δε γινωσκετε, οτι εν
εσχαταις ημεραις εσονται καιροι χαλεποι.
56.271
αʹ. Ἀσθενης μεν ειμι και πτωχος, και διδασκαλικων απειρος λογων· αλλ' οταν
ιδω τον υμετερον συλλογον, επιλανθανομαι της ασθενειας, αγνοω την πτωχειαν,
ουκ οιδα την απειριαν· τοιαυτη γαρ της υμετερας αγαπης η τυραννις. ∆ιο και των εν
ευποριαι καθεστωτων προθυμο τερον υμιν την της πτωχειας παρατιθημι τραπεζαν.
Ταυτης δε υμεις αιτιοι της μεγαλοψυχιας, τηι προθυμιαι της ακροασεως τους
αναπεπτωκοτας διεγειροντες, προς την ακροασιν κεχηνοτες, και της του λεγοντος
εκκρε μαμενοι γλωττης. Ουτω και νεοσσοι χελιδονων, επειδαν ιδωσι προσιπταμενην
την μητερα, της καλιας προκυ ψαντες και τους αυχενας ποιησαντες εκκρεμεις, ουτω
δεχονται την παρ' εκεινης τροφην.
Ουτω και υμεις μετα πολλης της προθυμιας προς τον λεγοντα βλεποντες, δε
χεσθε την απο της γλωττης κομιζομενην υμιν δια λεξιν, και πριν η τα ρηματα
εκπηδησαι του στοματος ημων, ηρπασεν η διανοια τα λεγομενα. Τις ουν ουκ αν και
υμας και ημας επι τουτοις μακαρισειεν, οτι λεγο μεν Εις ωτα ακουοντων; Κοινος ο
πονος, κοινος και ο στεφανος· κοινον το κερδος, κοινος και ο μισθος. ∆ια του το και
ο Χριστος εμακαρισε τους μαθητας λεγων· Ὑμων δε μακαριοι οι οφθαλμοι, οτι
βλεπουσι, και τα ωτα υμων, οτι ακουουσι. ∆οτε μοι ταυτα τα ρηματα και προς υμας
ειπειν, επειδη και την αυτην επιδεικνυσθε προθυμιαν· Ὑμων δε μακαριοι οι
οφθαλμοι, οτι βλε πουσι, και τα ωτα υμων, οτι ακουουσιν. Ἀλλ' οτι μεν υμων τα ωτα
ακουει, δηλον· οτι δε και οι οφθαλμοι βλεπουσι, καθαπερ εβλεπον οι μαθηται τοτε,
τουτο αποδειξαι πειρασομαι, ινα μη εξ ημισειας, αλλ' ολοκλη ρος υμων ο
μακαρισμος ηι. Τι ουν εβλεπον τοτε οι μα θηται; Νεκρους ανισταμενους, τυφλους
αναβλεποντας, λεπρους καθαιρομενους, δαιμονας ελαυνομενους, χωλους
βαδιζοντας, απαν φυσεως αμαρτημα διορθουμενον. Ταυ τα βλεπετε και υμεις νυν, ει
και μη τοις του σωματος, αλλα τοις της πιστεως οφθαλμοις. Τοιαυται γαρ αι της
πιστεως οψεις· τα μη φαινομενα βλεπουσι, και τα μηδε πω πραχθεντα κατανοουσι.
Ποθεν τουτο δηλον, οτι πι στις οψις εστι των μη βλεπομενων και ελεγχος; Ἄκουσον
του Παυλου λεγοντος· Ἔστι δε πιστις ελπιζομενων υποστασις πραγματων, ελεγχος
ου βλεπομενων. Και το δη θαυμαστον, ουτοι μεν οι της σαρκος οφθαλ μοι τα μεν
ορωμενα βλεπουσι, τα δε μη ορωμενα ου βλεπουσιν· οι δε της πιστεως οφθαλμοι
τουναντιον απαν, τα μεν ορωμενα ου βλεπουσι, τα δε μη ορωμενα βλε πουσι. Και οτι
τα βλεπομενα ου βλεπουσι, και τα μη βλεπομενα βλεπουσιν, ο Παυλος εδηλωσεν
ειπων ουτως· Το γαρ παραυτικα ελαφρον της θλιψεως καθ' υπερ βολην εις
υπερβολην αιωνιον βαρος δοξης ημιν 56.272 κατεργαζεται, μη σκοπουντων ημων τα
βλεπομενα, αλλα τα μη βλεπομενα. Και πως αν τις ιδοι τα μη βλεπομενα; Πως
αλλως, αλλ' η τοις της πιστεως οφθαλ μοις; Ουτω και αλλαχου φησι· Πιστει νοουμεν
κατηρ τισθαι τους αιωνας.
Πως; ου γαρ ειδομεν. Εις το μη εκ φαινομενων τα βλεπομενα γεγονεναι,
φησι. Βου λεσθε και ετεραν παραγω μαρτυριαν, οτι τα μη βλεπο μενα βλεπουσιν οι
της πιστεως οφθαλμοι; Γαλαταις ποτε γραφων ο Παυλος ελεγεν· Οις κατ' οφθαλμους
Ἰη σους Χριστος προεγραφη εν υμιν εσταυρωμενος. βʹ. Τι λεγεις, ω μακαριε Παυλε;
εν Γαλατιαι σταυρου μενον αυτον ειδον Γαλαται; ουχι παντες ομολογουμεν, οτι εν
Παλαιστινηι εν μισηι Ἰουδαιαι το παθος εγενετο; Πως ουν αυτον ειδον σταυρουμενον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Γαλαται; Τοις της πιστεως οφθαλμοις, ου τοις της σαρκος. Ειδες πως οι της πιστεως
οφθαλμοι τα μη φαινομενα βλεπουσιν; Ἀπο τοσουτου γουν διαστηματος και μετα
τοσουτον χρονον τον Χριστον ειδον σταυρουμενον. Ουτω και υμεις βλεπετε τους
νεκρους ανισταμενους· ουτω σημερον ειδετε τον λεπρον καθαιρομενον· ουτως
ειδετε τον παραλελυμενον ανασταντα, και μαλλον Ἰουδαιων των παροντων ειδετε.
Ἐκεινοι μεν γαρ παροντες ου παρεδεξαντο το θαυμα, υμεις δε αποντες παρεδεξασθε
την πιστιν. Ὥστε δικαιως ειπον προς υμας, οτι Μακα ριοι υμιν οι οφθαλμοι, οτι
βλεπουσιν. Ει δε και ετε ρωθεν βουλει μαθειν οτι τα μη βλεπομενα βλεπουσιν οι της
πιστεως οφθαλμοι, τα δε βλεπομενα παρατρεχου σιν· ουδε γαρ αν αλλως ιδοιεν τα
μη βλεπομενα, ει μη καταφρονησαιεν των ειρημενων· ακουσον του Παυλου περι του
Ἀβρααμ διαλεγομενου, οτι τοις της πιστεως οφθαλμοις ειδε τον υιον τικτομενον τον
Ἰσαακ, και ουτω κατεδεξατο την επαγγελιαν.
Τι γαρ φησι; Και μη ασθενησας τηι πιστει, ου κατενοησε το εαυτου σωμα
νενεκρωμενον. Μεγαλη της πιστεως η δυναμις. Ὥσπερ γαρ λογισμοι ανθρωπων
δειλοι και ασθενεις, ουτω πιστις ισχυρα και δυνατη. Ου κατενοησε το εαυτου σωμα
νενεκρωμενον. Ὁραις πως αφηκε τα ορωμενα; πως ουκ ειδεν εις το γηρας; Καιτοι γε
αυτο προ των οφθαλμων εκειτο· αλλα τοις της πιστεως οφθαλμοις εωρα, ου τοις του
σωματος. ∆ιο ουκ ειδε το γηρας, ουδε την νεκρωσιν Σαῤρας· ου κατενοησε Την
νεκρωσιν της μητρας Σαῤρας. Την στειρωσιν ημιν ενταυθα αινιττεται. ∆ιπλη γαρ η
ασθενεια ην, η μεν απο της ηλικιας, η δε απο της ασθενειας φυσεως. Ου γαρ το σωμα
μονον δια την ηλικιαν αχρηστον ην προς παιδο γονιαν, αλλα και αυτη η μητρα
νενεκρωτο, και το της φυσεως εργαστηριον, και προ του γηρως αχρηστον ην δια την
στειρωσιν. Ειδες οσα κωλυματα; Το γηρας του 56.273 ανδρος, το γηρας της γυναικος·
η του γηρως αχρηστο τερα στειρωσις· και γαρ και τουτο μαλιστα κωλυμα
παιδογονιας. Ἀλλ' ομως ταυτα παντα παρεδραμεν, και τοις της πιστεως οφθαλμοις
εις τους ουρανους ανεστη, μεγιστην των επηγγελμενων αποδειξιν εχων την δυναμιν
του υποσχομενου. ∆ια τουτο Εις την επαγγελιαν του Θεου ου διεκριθη τηι απιστιαι,
αλλ' ενεδυναμωθη τηι πιστει. Βακτηρια γαρ τις εστιν ισχυρα η πιστις, και λιμην
ασφαλης, της των λογισμων απαλλαττουσα πλα νης, και εν ησυχιαι πολληι την
ψυχην αναπαυουσα. Ὑμων δε μακαριοι οι οφθαλμοι, οτι βλεπουσι· και γαρ εις αυτο
παλιν επανελθειν αναγκαιον το ρημα. Καιτοι εβλεπον και οι Ἰουδαιοι τα τοτε
γινομενα. Ἀλλ' ου ταυτην μακαριζει την οψιν την εξωθεν· αυτη γαρ καθ' εαυτην ουχ
οραι τα θαυματα, αλλ' η ενδον. Ἐκεινοι ειδον τυφλον και ελεγον· Ουτος εστιν, ουκ
εστιν ουτος· καλεσωμεν αυτου τους γονεις. Ἀκουεις αμφιβαλλον των; οραις οτι ουκ
αρκει η του σωματος οψις προς την του θαυματος θεωριαν; Οι παροντες και
θεωμενοι ελε γον· Ουτος εστιν, ουκ εστιν ουτος· ημεις δε οι μη παροντες ου λεγομεν,
Ουτος εστιν, ουκ εστιν ουτος· αλλ' Αυτος εστιν. Ἔμαθες ως ουδεν βλαπτει η απου
σια, οταν πιστεως οφθαλμοι ωσι, και ως ουδεν ωφελει η παρουσια, οταν πιστεως
οφθαλμοι μη ωσι; Τι γαρ εκεινους ωνησε το ιδειν; Ουδεν. Ἡμεις γαρ εκεινων
σαφεστερον ειδομεν. Ἐπει ουν βλεπουσιν οι οφθαλμοι υμων θεωριαν, και ακουει τα
ωτα ακροασιν, ην ο Χρι στος εμακαρισε, φερε υμιν τους μαργαριτας των Γρα φων
παραθωμεν.
Ὥσπερ γαρ τοις Ἰουδαιοις ουκ επελυσε τα ζητηματα ο Χριστος, αλλα και
επετεινε την ασαφειαν, επειδη μη προσειχον· ουτω δη και υμιν, επειδη προσεχετε, τα
κεκρυμμενα αγειν εις μεσον χρη. Και γαρ προσηλθον οι μαθηται και εθαυμαζον
λεγοντες· ∆ιατι εν παραβολαις λαλεις αυτοις; Ὁ δε εφη, Ἐπειδη βλεποντες ου
βλεπουσιν. Ουκουν επειδη μη ιδον τες υμεις ειδετε, αναγκαιον μη εν παραβοληι
ειπειν προς υμας· και επειδη Ἀκουοντες ουκ ακουουσιν. Ουκουν επειδη υμεις μη
ακουσαντες τοτε, ακουετε νυν ουκ ελαττον, η τοτε ηκουσατε, αναγκαιον υμας μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αποστερησαι της τραπεζης ταυτης. Και γαρ ο Χριστος τουτους ουχ ηττον εμακαρισεν
η εκεινους· Ειδες γαρ, φησι, και επιστευσας· μακαριοι οι μη ιδοντες, και
πιστευσαντες. Μη τοινυν οκνηροι γινεσθε προς αρετην, οτι μη κατ' εκεινους τους
χρονους, αλλα κατ' αυτον εγενεσθε. Ἂν γαρ εθελοις, ουκ εζημιωθης· ωσπερ ουν
πολλοι και των τοτε γενομενων, επειδη μη ηθελον, ουκ ωφεληθησαν. γʹ. Τι ουν εστι
το σημερον αναγνωσθεν; Τουτο δε γινω σκετε, οτι εν εσχαταις ημεραις ενστησονται
καιροι χαλεποι. Τωι Τιμοθεωι παλιν ο Παυλος επιστελλει. Φο βερα η απειλη· αλλα
διαναστωμεν· τουτους γαρ ημιν τους καιρους αινιττεται, και τους μετα τουτους, και
τους περι την συντελειαν αυτην.
Τουτο δε γινωσκετε, οτι εν εσχαταις ημεραις ενστησονται καιροι χαλε ποι.
Βραχυ το ρημα, και μεγαλη η δυναμις. Καθαπερ γαρ τα αρωματα ου τωι πληθει, αλλα
τηι φυσει την ευω διαν ενδεικνυται· ουτω και αι θειαι Γραφαι ου τωι πλη θει των
ρηματων, αλλα τηι δυναμει των εγκειμενων πα σαν ημιν παρεχουσι την ωφελειαν.
Ουτω και θυμιαματος 56.274 φυσις και καθ' εαυτην μεν εστιν ευωδης· επαν δε εις
πυρ αυτην εμβαληις, τοτε πασαν επιδεικνυται την εξ αυτης ηδονην. Ουτω και η θεια
Γραφη και καθ' εαυτην μεν εστιν ηδιστη· επειδαν δε της ημων επιλαβηται ψυ χης,
καθαπερ εις θυμιατηριον εμπεσουσα, απαντα τον οικον της ευωδιας εμπιπλησι.
Τουτο δε γινωσκετε, οτι εν εσχαταις ημεραις ενστησονται καιροι χαλεποι. Περι της
συντελειας λεγει. Τι ουν προς σε, ω μακαριε Παυλε; τι δε προς Τιμοθεον; τι δε προς
τους τοτε ακουοντας; Μικρον γαρ υστερον μελλουσιν αποθνησκειν, εξαρπαζεσθαι
των επιοντων δεινων και πονηρων ανθρω πων. Ἀλλ' ουχι τα παροντα βλεπω μονον,
φησιν, αλλα και τα μελλοντα προορω. Ουχι της παρουσης φειδομαι ποιμνης, αλλα
και υπερ της μελλουσης αγωνιω και δε δοικα. Ἡμεις μεν γαρ των συνοντων ημιν
ανθρωπων μολις ποιουμεθα προνοιαν, εκεινος δε υπερ των μηδεπω τεχθεντων
πολλην ποιειται την σπουδην. Ουτω και ποι μην αριστος ουχ οταν ιδηι τους λυκους
επιοντας τηι ποιμνηι και των προβατων εγγυς γενομενους, τοτε προ λεγει μονον,
αλλα και ποῤρωθεν οντας μηνυει. Ουτω και ο Παυλος, καθαπερ ποιμην αριστος, εφ'
υψηλου χω ριου του της προφητειας αξιωματος καθημενος, και τοις προφητικοις
οφθαλμοις ανωθεν προορων κατατρεχοντα τα θηρια, επ' αυτης της συντελειας ορ
μωντας και αποτεινομενους κατα της ποιμνης προλεγει και προδιαμαρτυρεται, ινα
και τους μηδεπω γεννωμε νους παρασκευασηι νηφειν, και πασαν τειχισηι την ποι
μνην τηι προφητειαι.
Και γαρ και πατηρ φιλοστοργος οικιαν οικοδομουμενος πολλακις τοις αυτου
παισι λαμ πραν και μεγαλην ουτως οικοδομει, ουχ ωστε εκεινοις χρησιμην γενεσθαι
μονον, αλλα και εγγονοις και τοις μετ' εκεινους. Ουτω και βασιλευς πολει
φιλουμενηι περι βαλων τειχος εξωθεν, ασφαλες τουτο ποιει και ισχυρον και διαρκες,
ουχ ινα επι της γενεας αυτου μονης υπηρε τηι, αλλ' ινα και τοις μετα ταυτα πασι
γενηται χρησι μον, ου προς τας τοτε μηχανας, αλλα προς τας υστερον γενομενας
προσβολας επιτηδειον. Ουτω και ο Παυλος εποιησεν. Ἐπειδη γαρ τα γραμματα
αποστολικα τειχη των Ἐκκλησιων εστιν, ουχι τους τοτε μονον οντας, αλλα και τους
υστερον εσομενους ασφαλιζεται δι' αυτων. Και ουτως ισχυρον και αῤραγη τον
περιβολον τουτον κατ εσκευασε, και πασηι περιηλασεν αυτον τηι οικουμενηι μετα
ασφαλειας απασης, ωστε και τους τοτε, και τους μετ' εκεινους, και τους νυν, και τους
αυθις επομενους μεχρι της του Χριστου παρουσιας απασης απαλλαξαι της των
πολεμιων πολιορκιας. Τοιαυται των αγιων αι ψυχαι· φιλοστοργοι, κηδεμονικαι,
πατρικην ευνοιαν αποκρυ πτουσαι τωι φιλτρωι, και την της φυσεως φιλοστοργιαν
νικωσαι, και τας ωδινας υπερβαινουσαι εκεινας· Πνευ ματος γαρ εισι και θειας
χαριτος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

δʹ. Βουλεσθε και ετερωθεν δειξω παλιν, οτι ου τα καθ' εαυτους μεριμνωσιν οι
αγιοι, ουδε υπερ των παροντων δεδοικασι μονον, αλλα και υπερ των μετα ταυτα
εσομε νων; Προσηλθον αυτωι, φησιν, οι μαθηται επι του ορους καθημενωι, ανθρωποι
λοιπον γεγηρακοτες και μετ' ολι γον χρονον μελλοντες αποδημειν απο της
παρουσης ζωης. Τι ουν ερωτωσι; τι αγωνιωσι; τι δεδοικασι; υπερ τινων την πευσιν
τωι διδασκαλωι προσαγουσιν; αρα υπερ των κατα την ζωην αυτων, η υπερ των κατα
τους χρο νους εκεινους; Ουδαμως. Ἀλλα παντα εκεινα παραδρα μοντες τι λεγουσι; Τι
το σημειον της σης παρουσιας 56.275 και της συντελειας του αιωνος; Ειδες κακεινους
υπερ της συντελειας του αιωνος ερωτωντας, και υπερ των εσομενων ανθρωπων
φροντιζοντας; Ου γαρ τα εαυτων ορωσιν οι αποστολοι, αλλα τα των αλλων και
κοινηι παν τες και ιδιαι εκαστος. Ὁ ουν Πετρος ο κορυφαιος του χορου, το στομα των
αποστολων απαντων, η κεφαλη της φατριας εκεινης, ο της οικουμενης απασης
προστατης, ο θεμελιος της Ἐκκλησιας, ο θερμος εραστης του Χρι στου· Πετρε, γαρ,
φησι, φιλεις με πλειον τουτων; ∆ια τουτο λεγω τα εγκωμια, ινα μαθητε οτι οντως
φιλει τον Χριστον· του γαρ εις τον ∆εσποτην φιλτρου η κη δεμονια των δουλων
τεκμηριον εστι μεγιστον. Και ουκ εγω ταυτα λεγω, αλλ' αυτος ο φιλουμενος
∆εσποτης· Ει φιλεις με, φησι, ποιμαινε τα προβατα μου. Ἴδω μεν ουν οντως ει
ποιμενος εχει προστασιαν, ει οντως κηδεμονιαν, ει οντως φιλει τα προβατα, ει οντως
φιλοστοργος εστι περι την ποιμνην, ινα καταμαθωμεν οτι και τον ποιμενα φιλει·
τουτο γαρ εκεινου σημειον εφησεν ειναι. Ουτος τοινυν ο Πετρος απαντα ριψας οσα
ειχε, το δικτυον, τα εν τωι πλοιωι παντα, και αφεις την θαλατταν, την τεχνην, την
οικιαν.
Μη γαρ δη τουτο ιδω μεν, οτι ολιγα ταυτα, αλλ' οτι παντα τα οντα· και την
προθυμιαν επαινεσωμεν. Και γαρ η τα δυο καταβαλουσα δηναρια ου πολυν ογκον
κατεθηκε χρηματων, αλλα πολυν πλουτον επεδειξατο προαιρεσεως, καθαπερ και
ουτος εν πολληι πενιαι μεγαλην ευποριαν προθυμιας παρεσχετο. Ὅπερ γαρ ετερωι
χωρια, και ανδραποδα, και οικηματα, και χρυσιον, τουτο εκεινωι το δικτυον, και η
θαλαττα, και η τεχνη, και το πλοιον. Μη τοινυν τουτο ιδωμεν, ει ολιγα αφηκεν, αλλ'
ει μη παντα αφηκε. Τουτο γαρ εστι το ζητουμενον, ουκ ολιγα η πολλα κατα θειναι,
αλλα μηδεν ελαττω της οικειας δυναμεως εισ ενεγκειν. Παντα τοινυν αφεις, και
πατριδα, και οικιαν, και φιλους, και συγγενεις, και αυτην την ασφαλειαν· και γαρ
τον δημον τον Ἰουδαικον εαυτωι τουτωι τωι τροπωι εξεπολεμησεν· Ἤδη γαρ, φησι,
συνεθεντο Ἰουδαιοι, εαν τις ομολογησηι αυτον Χριστον, αποσυν αγωγος γενηται.
Ὅθεν δηλον, οτι ουκ αμφεβαλλεν, ουδε εδεδοικει περι της βασιλειας των ουρανων,
αλλα σφοδρα επεπειστο, και απ' αυτης της των πραγματων αποδει ξεως, και προ της
των πραγματων αποδειξεως απο της του Σωτηρος φωνης, οτι κληρονομησει παντως
αυτην. Ειπων γαρ, οτι Ἡμεις αφηκαμεν παντα, και ηκολουθησαμεν σοι, τι ημιν
εσται; απεκριθη αυτοις ο Χρι στος, οτι Καθησεσθε επι δωδεκα θρονους, κρινοντες τας
δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ.
Ταυτα δε κατεσκευασα, ινα οταν δειξω αυτον αγωνιωντα υπερ των
συνδουλων, μη ειπηις οτι υπερ εαυτου εδεδοικει. Πως γαρ αν εδεισεν, αυτου του
μελλοντος αυτον στεφανουν αποφηναμενου υπερ του στεφανου και των βραβειων;
Ουτος τοινυν ο Πετρος, ο παντα αφεις, ο θαῤρων υπερ της βασιλειας των ουρανων,
προσελθοντος ποτε πλουσιου τινος, και ειποντος τωι Χριστωι, Τι ποιησω ινα κληρο
νομησω ζωην αιωνιον; και του Χριστου προς αυτον αποκριναμενου, Ει θελεις
τελειος ειναι, υπαγε, πω λησον σου τα υπαρχοντα, και δος πτωχοις, και δευρο
ακολουθει μοι· ειτα προς τουτο λυπηθεντος εκεινου, και λεγοντος τοις μαθηταις του
Χριστου, Ὁρατε πως δυσκολως εισερχονται οι πλουσιοι εις την βα σιλειαν των
ουρανων· αμην, αμην λεγω υμιν, οτι ευκοπωτερον εστι καμηλον δια τρυπηματος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ραφιδος 56.276 εισελθειν, η πλουσιον εις την βασιλειαν του Θεου· ο Πετρος, ο
ακτημων, ο θαῤρων υπερ της βασιλειας, ο υπερ της εαυτου μη δεδοικως σωτηριας, ο
πεπεισμενος σαφως περι της εκει αυτωι αποκειμενης τιμης, ακουσας ταυτα ελεγε· Τις
δυναται σωθηναι; Τι δεδοικας, ω μακαριε Πετρε; τι αγωνιαις; τι τρεμεις; Παντα εῤρι
ψας, παντα αφηκας· περι των πλουτουντων ο λογος, εκεινων κατηγορια το
λεγομενον· συ δε εν πενιαι και ακτημοσυνηι διατελεις ζων. Ἀλλ' ου το εμαυτου
σκοπω, φησιν, αλλα και το ετερων συμφερον ζητω. ∆ια τουτο υπερ των καθ' εαυτον
θαῤρων, υπερ των αλλων την πευσιν προσηγαγε λεγων, Τις δυναται σωθηναι;
εʹ. Ειδες των αποστολων την κηδεμονιαν; πως εν σωμα εισιν; ειδες πως και
υπερ των παροντων και υπερ των μελλοντων εδεδοικει ο Πετρος; Ουτω και ο
Παυλος. ∆ιο ελεγε· Γινωσκετε, οτι εν εσχαταις ημεραις ενστη σονται καιροι χαλεποι.
Και αλλαχου δε τουτο ποιει παλιν.
Ἐπειδη γαρ εμελλε λοιπον αφιστασθαι της Ἀσιας, και επι την Ῥωμην
αγεσθαι, και εκειθεν επι τον ουρα νον αποδημειν· ο θανατος γαρ των αγιων ουκ εστι
θα νατος, αλλα μεταστασις απο γης εις ουρανον, απο των ελαττονων εις τα βελτιω,
απο των συνδουλων επι τον ∆εσποτην, απο των ανθρωπων προς τους αγγελους· επει
ουν εμελλεν απιεναι προς τον των απαντων ∆εσποτην Θεον, και τα καθ' εαυτον
παντα καλως ωικονομησε. Και γαρ τον χρονον, ον συνην τοις μαθηταις, μετα πασης
ακριβειας την διδασκαλιαν αυτοις παρεθετο, και λεγει· Καθαρος εγω απο του
αιματος παντων, και ουδεν ενελιπον, φησι, των οφειλοντων εισενεχθηναι προς σω
τηριαν. Τι ουν; επειδη τα καθ' εαυτον ησφαλισατο, επειδη εγκαλεισθαι ουκ ημελλεν
απο του ∆εσποτου υπερ των κατ' αυτον χρονων, αρα ημελησε των μετα ταυτα
ψυχων; Ουδαμως· αλλ' ωσπερ μελλων και εκεινων ευ θυνας υπεχειν, ουτως κακεινα
μετα πασης αυτοις λεγει της ακριβειας, και αυτα α παλιν αναγνωσωμεν τα ρη ματα·
Προσεχετε, φησιν, εαυτοις και παντι τωι ποι μνιωι. Ειδες πως ην συνδεδεμενος αυτων
τηι φροντιδι; Ἡμων μεν γαρ εκαστος τα καθ' εαυτον μεριμναι, ο δε προεστως τα
παντων. ∆ιο φησι περι των διδασκαλων· Οιτινες αγρυπνουσιν υπερ των ψυχων
υμων, ως λογον αποδωσοντες. Φοβερον οντως το κρυπτηριον υπερ τοσουτου δημου
τας ευθυνας υπεχειν· αλλ', οπερ ελεγον, καλεσας αυτους φησι· Προσεχετε εαυτοις
και παντι τωι ποιμνιωι, εν ωι υμας εθετο το Πνευμα το αγιον ποιμενας και επισκοπους.
Τι γεγονεν; τινος ενεκεν παραινεις; μη τι προοραις δεινον; μη τι προβλε πεις
χαλεπον; μη τις κινδυνος, μη τις συμφορα, μη τις πολεμος; Ειπε· και γαρ υψηλοτερος
ημων εστηκας· και ου τα παροντα βλεπεις μονον, αλλα και τα μελλοντα προ οραις.
Ειπε τοινυν τινος ενεκεν παραγγελλεις ταυτα και παραινεις. Οιδα, φησιν, οτι μετα
την αφιξιν μου εισ ελευσονται λυκοι βαρεις εις το ποιμνιον.
Ειδες οπερ ελεγον, πως ουχ υπερ των καθ' εαυτον χρονων αγωνιαι και
δεδοικε μονον, αλλα και υπερ των μετα την αφιξιν αυτου; Εισελευσονται γαρ λυκοι,
φησι· και ουχ απλως, λυκοι, αλλα, Λυκοι βαρεις, μη φειδομενοι του ποιμνιου. ∆ι
πλους ο πολεμος· απουσια Παυλου, και εφοδος των λυ κων· ουδε ο διδασκαλος
παρεστιν, και οι διαφθειροντες επι κεισονται. Και σκοπει κακουργιαν θηριων, και
πονηρων 56.277 ανθρωπων επινοιαν· την απουσιαν παρετηρησαντο του διδασκαλου,
και τοτε επεθεντο τωι ποιμνιωι. Τι ουν; απροστατευτους ημας εαις, και προλεγεις τα
δεινα μο νον, ουδεμιαν δε επινοεις παραμυθιαν; Ἀλλα αν τουτο ποιηις, μαλλον
αυξεις την δειλιαν, και καταβαλλεις τα φρονηματα, και εκλυεις τα νευρα, παραλυεις
τας χειρας των ακουοντων. ∆ια τοι τουτο προτερον αυτους του Πνευματος
ανεμνησεν· Ἐν ωι υμας το Πνευμα το αγιον εθετο ποιμενας και επισκοπους. Καν
Παυλος απιηι, φησιν, αλλ' ο Παρακλητος παρεστιν. Ειδες πως επτερωσεν αυτων την
ψυχην, αναμνησας του διδασκαλου του θειου, δι' ον και αυτος παρων ισχυε; Τινος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ουν ενεκεν εις φοβον ενεβαλεν; Ἵνα εκβαληι παλιν την ραιθυ μιαν. Ἑκατερα γαρ δει
ποιειν τον συμβουλευοντα, μητε αφιεναι θαῤρειν τον ακουοντα, ινα μη ραιθυμοτερος
γε νηται· μητε φοβειν παλιν μονον, ινα μη εις δειλιαν εμ πεσηι. Ἀναμνησας μεν ουν
του Πνευματος, εξεβαλε την δειλιαν· ειπων δε τους λυκους, εξεβαλε την ραιθυμιαν.
Λυκοι βαρεις, μη φειδομενοι του ποιμνιου. Προσ εχετε εαυτοις. Ουδεν υπεστειλαμην,
φησι· μνημο νευετε μου. Ἱκανον γαρ οντως εις το θαῤρειν το μεμνη σθαι Παυλου.
Ουχ απλως δε λεγει την μνημην την εαυτου, αλλα την μνημην των κατορθωματων.
Ὅτι γαρ ουχ απλως λεγει την μνημην την αυτου, αλλ' ινα μεμνημενοι ζηλωσωσιν,
ακουσοντι επηγαγεν· Μνημονευετε μου, οτι τριετιαν νυκτα και ημεραν ου διελειπον
μετα δακρυων και των οδυρμων εκεινων απαντων, νου θετων ενα εκαστον υμων.
Ουχ απλως υμας βουλομαι μεμνησθαι μου, αλλα και του χρονου και της νουθεσιας,
και της σπουδης και των δακρυων, και των οδυρμων εκεινων απαντων.
Καθαπερ γαρ επι των καμνοντων οι προσηκοντες, επειδαν πολλους και
μακρους αποτειναντες λογους μη πεισθωσι τα των αῤρωστουντων προεσθαι σιτια
και φαρμακα, δακρυουσιν, ωστε αυτους επικαμψαι μαλλον· ουτω και Παυλος επι
των μαθητων εποιει· ηνικα αν ειδεν ασθενουντα τον λογον της διδασκαλιας, την
θεραπειαν την απο των δακρυων εισεφερε.
ςʹ. Τις δε ουκ αν ηιδεσθη Παυλον δακρυοντα και οδυρο μενον ορων, ει και
των λιθων αναισθητοτερος ην; Ειδες πως κακει προειπε τα μελλοντα; Και ενταυθα
το αυτο τουτο ποιει λεγων· Τουτο δε γινωσκετε, οτι εν εσχα ταις ημεραις
ενστησονται καιροι χαλεποι. Τινος δε ενεκεν Τιμοθεωι λεγει, και ου λεγει· Ἰδετωσαν
δε οι μετα ταυτα μελλοντες γινεσθαι, οτι ενστησονται καιροι χαλε ποι; Ἀλλα
γινωσκε συ, ινα μαθηις οτι και ο μαθητης ομοιως τωι διδασκαλωι των εσομενων
κηδεται. Ουδε γαρ ει μη εκηδετο, παραπλησιως εκεινωι την φροντιδα ενεθηκεν αν.
Ουτω και ο Χριστος ποιει· επειδη γαρ προσηλθον οι μαθηται, τα περι της συντελειας
μαθειν θελοντες, φησι προς αυτους· Μελλησετε δε ακουειν πολεμους. Και μην ουκ
εκεινοι εμελλον ακουειν. Ἓν γαρ εστι το σωμα των πιστων. Και καθαπερ οι τοτε
οντες περι των υστερων ακουουσιν, ουτω δη και ημεις περι των τοτε γενομενων
μανθανομεν. Ὅπερ γαρ ειπον, σωμα εν εσμεν ημεις κακεινοι, μετα ακριβειας
αλληλοις συνδεδεμενοι, ει και την εσχατην των μελων επεχομεν ταξιν· και το σωμα
τουτο ου χρονος διιστησιν, ου τοπος· συνδεδεμεθα γαρ αλληλοις, ου νευρων
περιβολαις, αλλ' αγαπης δεσμοις περιβεβλημενοι παντοθεν. ∆ια τουτο και εκεινοις
περι ημων διαλεγεται, και ημεις τα εκεινων ακουσωμεν. Ἄξιον δε ζητησαι κακεινο,
τι δηποτε 56.278 πανταχου τα σκυθρωπα προς τα τελη της παρουσης ζωης
συνωθησθαι φησι.
Και γαρ αλλαχου λεγει· Ἐν εσχαταις ημεραις αποστησονται τινες της
πιστεως· και ενταυθα παλιν λεγει· Ἐν εσχαταις ημεραις ενστησονται καιροι χαλεποι.
Και ο Χριστος συμφωνα τουτοις προαναφωνων ελεγεν· Ἐπι γαρ της συντελειας
μελλησετε ακουειν πολεμους και ακοας πολεμων, και λιμους και λοιμους. Τινος ουν
ενεκεν εν τηι συντελειαι το μεγεθος και η συνοδος των συμφορων; Τινες μεν φασιν,
οτι καμνουσα η κτισις και ασθενουσα, καθαπερ σωμα γεγηρακος πολλα επισπαται τα
νοσηματα, ουτω και αυτη γηρωσα πολλας επισπαται τας συμφορας. Ἀλλα το μεν
σωμα κατα φυσεως ασθενειαν και νομον επι το γηρας ερχεται· οι δε λοιμοι και οι
πολεμοι και οι σεισμοι ου δια το γηρας της κτισεως εισιν. Ουδε γαρ επειδη τα
κτισματα ταυτα γηραι, δια τουτο τα νοσηματα ταυτα· Λιμοι γαρ, και λοιμοι, και
σεισμοι κατα τοπους· αλλ' επειδη των ανθρωπων η γνωμη διαφθειρεσθαι μελλει·
αμαρτιων γαρ εστιν απαντα ταυτα κολαστηρια, και νοσηματων ανθρωπινων
φαρμακα. Και γαρ τα νοσηματα τα ανθρωπινα τοτε επιτεινεται. Και τινος ενεκεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τοτε επιτεινεται; φησιν. Ἐμοι δοκει, οτι επειδη χρονιζει το δικαστηριον, και
μελλουσιν αι ευθυναι, και ουπω παραγεγονεν ο κριτης, ραιθυμοτεροι γινονται οι
μελλοντες λογον υπεχειν.
Ὅπερ ουν και περι του πονηρου οικετου φησιν ο Χριστος, οτι εκειθεν γεγονε
ραιθυμοτερος. Χρονιζει γαρ ο Κυριος μου, φησιν ο οικετης, και δια τουτο τους
συνδουλους ετυπτε, και την δεσποτικην διεταραττεν ουσιαν. ∆ια τουτο και ο Χριστος
τοις μαθηταις συνελθουσι και βουλομενοις μαθειν την ημεραν της συντελειας, ουκ
ελεγε, τηι αδηλιαι των μελλοντων εναγωνιους ημας ποιων διηνεκως, ινα εκαστος αει
προσδοκων το μελλον, και εν ελπισιν ων της του Χριστου παρουσιας, σπουδαιοτερος
ηι. ∆ια τουτο παραινει τις λεγων· Μη αναβαλλου επιστρεψαι επι Κυριον, μηδε
αναμενε ημεραν εξ ημερας, μηποτε ως μελλεις εκτριβηις. Ἄδηλος εστιν η τελευτη,
φησι, και δια τουτο αδηλος, ινα αει σπουδαζηις. ∆ια τουτο ως κλεπτης εν νυκτι,
ουτως η ημερα Κυριου ερχεται· ουχ ινα κλεψηι, αλλ' ινα ημας ασφαλεστερους
ποιησηι. Ὁ γαρ τον κλεπτην προορων, εν αγρυπνιαι διαγει, και λυχνον αψας δια
παντος εγρηγορεν. Ουτως ουν και υμεις αψαντες το φως της πιστεως και της ορθης
πολιτειας, φαιδρας εχετε τας λαμπαδας εν αγρυπνιαι διηνεκει. Ἐπειδη γαρ ουκ
οιδαμεν ποτε ο νυμφιος ερχεται, δει παρεσκευασμενους ειναι δια παντος, ιν' οταν
ελθηι, νηφοντας ευρηι.
ζʹ. Ἐβουλομην εκτειναι τον λογον· αλλα και ταυτα μολις αφηκεν ειπειν η του
σωματος ασθενεια, δι' ην τον μακρον τουτον υμων διεσπασθην χρονον. Μακρος γαρ
ο χρονος εμοι, ου τωι αριθμωι των ημερων, αλλα τωι μετρωι και τηι διαθεσει της ψυχης.
Τοις γαρ φιλουσι και ο βραχυς χρονος του χωρισμου πολυς και αφατος φαινεται. ∆ια
τουτο και ο Παυλος μικρον αποστας Θεσσαλονικεων, ελεγεν· Ἡμεις, αδελφοι,
απορφανισθεντες αφ' υμων προς καιρον ωρας, προσωπωι, ου καρδιαι, περισσοτερως
εσπουδασαμεν το προσωπον υμων ιδειν. Ει δε Παυλος ο παντων μαλιστα φιλοσοφειν
ειδως, ουκ ηνεγκεν προς καιρον ωρας, πως ημεις τοσαυτας οισομεν ημερας; Ἀλλ'
εκεινος μεν μηκετι στεγων, τα λειψανα της αῤρωστιας εχων, εδραμον προς υμας,
μεγιστον φαρμακον ηγουμενος επιθησειν της υμετερας αγαπης την 56.279
συντυχιαν.
Ἐμοι γαρ και ιατρων χειρων χρησιμωτερον, και πασης της εκειθεν
παραμυθιας λυσιτελεστερον, το της υμετερας απολαυειν αγαπης· ης γενοιτο
διηνεκως εντρυφαιν, ευχαις και πρεσβειαις παντων των αγιων, εις 56.280 δοξαν του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι δοξα, τιμη, κρατος, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


