De exitu animi
ΟΜΙΛΙΑ Ι∆ʹ
Περι εξοδου ψυχης, και περι της δευτερας παρουσιας.
77.1072
Φοβουμαι τον θανατον, οτι πικρος μοι εστι. Φοβουμαι την γεενναν, οτι
ατελευτητος εστι. Φοβουμαι τον ταρταρον, οτι ου μετεχει θερμης. Φοβουμαι το
σκοτος, οτι ου μετεχει φωτος. Φοβουμαι τον σκωληκα τον ιοβολον, οτι ατελευτητος
εστι. Φοβουμαι τους αγγελους τους επι της κρισεως, οτι ανελεημονες εισι. Φοβουμαι
εννοων της ημερας εκεινης το φοβερον και αδεκαστον δικαστηριον, το βημα το
φρικωδες, τον δικαστην τον αδεκαστον. Φοβουμαι τον ποταμον του πυρος, τον προ
του βηματος εκεινου συρομενον, και σφοδροτατηι κατακλαζοντα τηι φλογι, τας
ηκονημενας ρομφαιας. Φοβουμαι τας αποτομους τιμωριας. Φοβουμαι την κολασιν
την ουκ εχουσαν τελος. Φοβουμαι τον ζοφον τον αφεγγη. Φοβουμαι το σκοτος το
εξωτερον. Φοβουμαι τα δεσμα τα αλυτα, τον βρυγμον των οδοντων, τον κλαυθμον
τον απαραμυθητον. Φοβουμαι τους αφυκτους ελεγχους· ουδεν γαρ κατηγορων
δειται ο δικαστης εκεινος, ουτε μαρτυρων, ουτε αποδειξεων, ουτε ελεγχων· αλλ' οσα
επραξαμεν, και ελαλησαμεν, και εβουλευσαμεθα, φερει εις μεσον προ των
οφθαλμων των πεπλημμεληκοτων.
Τοτε ουδεις ο παρισταμενος, και εξαρπαζων της τιμωριας, ου πατηρ, ου
μητηρ, ουχ υιος, ουχι θυγατηρ, ουκ αλλος τις των συγγενων, ου γειτων, ου φιλος, ου
συνηγορος, ου χρηματων δοσις, ου πλουτου περιουσια, ου δυναστειας ογκος· αλλα
ταυτα παντα ωσπερ κονις εις σποδον εληλαται, και μονος κρινομενος απο των αυτωι
πεπραγμενων, την ελευθερουσαν, η την καταδικαζουσαν υπομενει ψηφον. Οιμοι!
οιμοι! της συνειδησεως ελεγχουσης με, και της γραφης βοωσης, και διδασκουσης με·
ω ψυχη, των μιασματων, και παρα σοι εβδελυγμενων εργων! Οιμοι, οτι τον ναον του
σωματος εφθειρα, και το αγιον σου Πνευμα ελυπησα! ω Θεε, αληθινα σου τα εργα,
και δικαια η κρισις σου, και ευθειαι αι οδοι 77.1073 σου, και ανεξιχνιαστα τα κριματα
σου. ∆ια προσκαιρον αμαρτιας απολαυσιν, αθανατα βασανιζομαι· δι' ηδονην σαρκος,
τωι πυρι παραδιδομαι. ∆ικαια η κρισις του Θεου· εκαλουμην, και ουχ υπηκουον·
εδιδασκομην, και ου προσειχον· διεμαρτυραντο μοι, εγω δε κατεγελων·
αναγινωσκων και επιγινωσκων, ουκ απιστευων, αλλ' εν αμελειαι, και ραιθυμιαι, και
ακηδιαι, και εν περισπασμοις, και ταραχαις, και ζαλαις τρυφων και σπαταλων, και
σκιρτων αγαλλομενος, και ευφραινομενος εδαπανησα μου τα ετη, και τους μηνας,
και τας ημερας εις τα προσκαιρα, και φθαρτα, και γηινα κοπιων, και μοχθων, και
αγωνιζομενος· μη εις νουν λαμβανων, η λογιζομενος, οιον φοβον και τρομον, και
αγωνα, και αναγκην εχει ιδειν η ψυχη, οτε του σωματος χωριζεται. Παραγινονται
γαρ εφ' ημας στρατιαι και δυναμεις ουρανιοι· και των εναντιων δυναμεων, οι του
σκοτους αρχοντες, οι κοσμοκρατορες της πονηριας, οι τελωναρχαι, και λογοθεται,
και πρακτοψηφισται του αερος· και συν αυτοις ο ανθρωποκτονος διαβολος, ο εν
κακιαι δυναστης, ου η γλωσσα, ωσει ξυρον ηκονημενον· περι ου φησιν ο προφητης·
Τα βελη του δυνατου ηκονημενα συν τοις ανθραξι τοις ερημικοις· και ενεδρευει ως
λεων εν τηι μανδραι αυτου, ο δρακων ο μεγας, ο αποστατης, ο ᾅδης, ο πλατυνων
στομα αυτου, ο αρχων της εξουσιας του σκοτους, ο εχων του θανατου το κρατος και
τροπωι τινι δικην, κατεχων την ψυχην, επιφερων και ψηφιζων παντα τα εμοι
πεπραγμενα εν εργωι και λογωι, τα εν γνωσει, και εν αγνοιαι, ανομηματα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αμαρτηματα, απο της νεοτητος, εως της ημερας του τελους, ης κατεληφθην,
εξερευνων λοιπον.
Ὁποιον φοβον και τρομον δοκεις την ψυχην εχειν εν τηι ημεραι εκεινηι,
θεωρουσαν τους φοβερους, και αγριους, και απηνεις, και ανηλεεις και ατιθασσους
δαιμονας, ως Αιθιοπας ζοφωδεις παρισταμενους, ων και αυτη η ιδεα μονη
χαλεπωτερα υπαρχει πασης κολασεως, ουστινας ορωσα η ψυχη θορυβειται, θροειται,
οδυναται, ταρασσεται, και συστελλεται, προς τους του Θεου αγγελους
προσφευγουσα; Κατεχεται ουν η ψυχη υπο των αγιων αγγελων, δια του αερος
παρερχομενη, και υψουμενη, ευρισκει τε τελωνια φυλαττοντα την ανοδον, και
κρατουντα, και διακωλυοντα τας αναβαινουσας ψυχας. Ἕκαστον το τελωνιον τας
οικειας αμαρτιας προσφερει αυτων· το μεν της καταλαλιας, οσα δια στοματος και
γλωττης απο ψευδους, και ορκου, και επιορκιας, αργολογιας τε και φλυαριας, και
ματαιολογιας και γαστριμαργικας παραχρησεις, ασωτοποσιας τε οινου, και αμετρους
γελωτας, και απρεπεις, και φιληματων ασεμνων και απρεπων, και ᾀσματων
πορνικων· οι δε αγιοι αγγελοι οι την ψυχην οδηγουντες, προσφερουσι και αυτοι, οσα
δια στοματος και γλωσσης ελαλησαμεν αγαθα, προσευχας, ευχαριστιας, ψαλμους,
ωιδας, υμνους, και αισματα πνευματικα, αναγνωσεις των Γραφων, και οσα δια
στοματος και γλωσσης αγαθα τωι Θεωι προεπεμψαμεν. ∆ευτερον τελωνιον, ορασις
ομματων, και οσα απο απρεπους θεας, και περιεργου, και αχαλινωτου ορασεως, και
νευματων δολιων. Τριτον τελωνιον, της ακοης, και οσα δια της τοιαυτης αισθησεως,
τα ακαθαρτα πνευματα δεχονται. Τεταρτον τελωνιον, η 77.1076 οσφρησις οσμης τε
ευωδους αλειμματων, και ηδονικης οσφρησεως, απερ γυναιξι θυμελικαις, και
εταιραις πρεπουσι. Πεμπτον τελωνιον, οσα δι' αφης χειρων πονηρα και χαλεπα
επραχθησαν· και τα λοιπα της κακιας τελωνια, φθονου τε και ζηλου, κενοδοξιας τε
και υπερηφανιας, πικριας και οργης, οξυχολιας τε και θυμου, πορνειας, και μοιχειας,
και μαλακιας, φονου τε και φαρμακειας, και των λοιπων θεοστυγων και μιαρων
πραξεων· ων εν τηι παρουσηι ωραι ουκ ενι λεπτομερως διηγησασθαι· αλλ' εν ετερωι
καιρωι ταμιευεσθω· και απλως ουτως καθεξης εκαστον παθος ψυχης, και παν
αμαρτημα ιδιους τελωνας εχει, και φορολογους.
Ψυχη ουν η ταυτα και μειζονα, και πλειονα τουτων θεωρουσα, οποιον
φοβον, και τρομον, και κλονον δοκεις εχειν, εως οτου η αποφασις ελθηι, και η
ελευθερια αυτης γενηται; Ἐκεινη εστιν η ωρα εποδυνος, και επικινδυνος, και
πολυστενακτος, και απαραμυθητος, εως αν ιδηι τι το αποβησομενον. Αι γαρ θειαι
δυναμεις ιστανται, και προσωπον των ακαθαρτων πνευματων· και αυται τας καλας
αυτης επιφερουσι πραξεις, δια τε λογων. και εργων, και λογισμων, και εννοιων·
κατανοει η ψυχη μεσον ισταμενη εν φοβωι και τρομωι, εως ου εκ των πραξεων, και
των εργων, και λογων αυτης, η κατακριθεισα δεσμευθηι, η δικαιωθεισα ελευθερωθηι
(των ιδιων γαρ αμαρτηματων εκαστος ταις σειραις σφιγγεται)· και εαν ηι αξια,
ευσεβως ζησασα, και θεαρεστως βιωσασα, παραλαμβανουσιν αυτην αγγελοι· και
λοιπον αμεριμνος ουσα, πορευεται εχουσα συνοδοιπορους τας αγιας δυναμεις, κατα
το γεγραμμενον· Ὡς ευφραινομενων παντων η κατοικια εν σοι. Τοτε πληρουται το
ειρημενον· Ἀπεδρα οδυνη, λυπη, και στεναγμος. Τοτε απαλλαγεισα των πονηρων
και σαπρων και φοβερων πνευματων εκεινων, πορευεται εις εκεινην την
ανεκλαλητον χαραν. Ἐαν δε ευρεθηι εν αμελειαι και ασωτιαι ζησασα, ακουει την
δεινοτατην εκεινην φωνην· Ἀρθητω ο ασεβης, ινα μη ιδηι την δοξαν Κυριου.
Τοτε αυτην καταλαμβανουσιν ημεραι οργης, και θλιψεως, και αναγκης, και
στενοχωριας, ημερα σκοτους και γνοφου· τοτε αφεντες αυτην οι αγιοι του Θεου
αγγελοι, παραλαμβανουσιν αυτην οι Αιθιοπες εκεινοι δαιμονες, και τυπτοντες αυτην
ανηλεως καταγουσιν εις την γην· και διχασαντες αυτην, ριπτουσιν αυτην δεδεμενην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

δεσμοις αλυτοις, εις γην σκοτεινην και ζοφεραν, εις τα κατωτερα μερη, εν τοις
καταχθονιοις δεσμωτηριοις, και φυλακαις του ᾅδου· ενθα τυγχανουσιν
αποκεκλεισμεναι αι ψυχαι των αμαρτωλων, των απ' αιωνος κεκοιμημενων, καθως
φησιν ο Ἰακωβ· εις γην σκοτεινην και ζοφεραν, εις γην σκοτους αιωνιου ουκ
επιφεγγος, ουδε ζωη βροτων, αλλ' οδυνη αιωνιος, και λυπη ατελευτητος, και
κλαυθμος απαυστος, και βρυγμος οδοντων ασιγητος, και στεναγμοι ακοιμητοι· εκει
ουαι διαπαντος, εκει οιμοι, οιμοι! εκει κραζουσι, και ουκ εστιν ο βοηθων· βοωσι, και
ουδεις εστιν ο ρυομενος· ουκ εστι διηγησασθαι την αναγκην εκεινην· ουκ εστιν
ειπειν δια γλωττης τας οδυνας των εκεισε 77.1077 κατακειμενων και
αποκεκλεισμενων ψυχων αδυνατει παν στομα ανθρωπου φανερωσαι τον φοβον και
τον τρομον εκεινον· ουκ ενι χειλη ανθρωπου ισχυοντα ειπειν την περιστασιν, και
τον κλαυθμον αυτων· στεναζουσι διηνεκως και απαυστως, αλλ' ουδεις ο ελεων·
κραζουσιν εκ βαθους, αλλ' ουδεις ο εισακουων· αποδυρονται, αλλ' ουδεις ο
ρυομενος· ανακαλουνται, και κοπτονται, αλλ' ουδεις ο σπλαγχνιζομενος. Τοτε που η
καυχησις του κοσμου τουτου; που η κενοδοξια; που η τρυφη; που η απολαυσις; που η
σπαταλη; που η φαντασια; που η αναπαυσις; που ο κοσμος; που τα χρηματα; που η
ευγενεια; που τοτε η τερπνοτης; που η ανδρεια της σαρκος; που το καλλος των
γυναικων το ψευδες και ανωφελες; που τοτε η παῤρησια η αναιδης και αναισχυντος;
που τοτε ο καλλωπισμος των ιματιων; που η ηδονη της αμαρτιας η ακαθαρτος και
σιφνη; που ο την βδελυραν των ανερων κοιτην, ηδονην ηγουμενος; που οι τα μυρα
και τα αλειμματα αλειφομενοι και καπνιζομενοι; που οι μετα τυμπανων και κιθαρας
τον οινον πινοντες; που τοτε η καταφρονησις των εν αφοβιαι ζωντων; που η
φιλαργυρια, και η φιλοχρηματια, και η εξ αυτων ασπλαγχνια; που τοτε η
απανθρωπος υπερηφανια η παντα βδελυσσομενη, και εαυτην λογιζομενη ειναι τι;
που τοτε η κενη και ματαια των ανθρωπων δοξα; που η λαγνεια και η ακολασια; που
η δυναστεια, και η τυραννις; που τοτε βασιλευς; που αρχων; που ηγουμενος; που οι
επ' εξουσιων; που οι γαυριωντες επι πληθει πλουτου, και πτωχους μη ελεουντες, και
του Θεου καταφρονουντες; που τα θεατρα, και τα κυνηγια; που τοτε οι
μετεωριζομενοι, και μετριαζοντες, και αμεριμνως βιουντες; που τα μαλακα
ενδυματα, και αι στρωμναι αι μαλακαι, και απαλαι; που αι υψηλαι οικοδομαι, και το
ευρος των στοων; που οι εν αφοβιαι ζησαντες;
Τοτε ιδοντες, θαυμασουσι και φριξουσι, και καταπλαγεντες ολολυξουσι,
ταραχθεντες σαλευθωσι· τρομος αυτους επιλαβοι, και ωδινες ωσει τικτουσης, εν
πνευματι βιαιωι συντριβησονται αφανιζομενοι. Που τοτε η σοφια των σοφων; που
των ρητορων η ευγλωττια, και τα ματαια αυτων πανουργευματα; Ουαι, ουαι!
εταραχθησαν, εσαλευθησαν ως ο μεθυων, και πασα η σοφια αυτων κατεποθη. Που
σοφος; που γραμματευς; που συζητητης του αιωνος τουτου; Ὦ αδελφοι,
αναλογισασθε ποταπους δει υπαρχειν ημας διδοντας λογον καθ' εν ων επραξαμεν,
ειτε μεγαλων ειτε μικρων· μεχρι γαρ του αργου λογου, απολογιαν δωσομεν τωι
δικαιωι κριτηι. Ποταπους δει ημας ειναι εν τηι ωραι εκεινηι; Ἐαν δε ευρωμεν χαριν
ενωπιον του Θεου, οια χαρα δεχηται ημας αφοριζομενους εκ δεξιων του Βασιλεως!
Ποταπους δει ειναι ημας εις την χαραν εκεινην την ανεκλαλητον, οτ' αν ειπηι ο
Βασιλευς των βασιλευοντων, τοις εκ δεξιων αυτου μετα ιλαροτητος· ∆ευτε, οι
ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν
απο καταβολης κοσμου.
Τοτε κατακληρονομησομεν εκεινα τα αγαθα, α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους
ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις
αγαπωσιν αυτον. Τοτε λοιπον αμεριμνοι εσμεν, μηκετι πτοουμενοι μηδεμιαν
πτοησιν. Ἀναλογισωμεθα 77.1080 δε ταυτα, και την των αμαρτωλων ατελευτητον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

κολασιν, οταν εισαγωνται εις το βημα το φοβερον, οια αισχυνη αυτους ληψεται
ενωπιον του δικαιου κριτου, μη εχοντας λογον απολογιας! Οια εντροπη ληψεται
αυτους αφοριζομενους εξ ευωνυμων του βασιλεως! Οιον σκοτος επιπεσει επ' αυτους,
οταν λαλησηι προς αυτους εν οργηι αυτου, και εν τωι θυμωι αυτου ταραξηι αυτους·
οταν ειπηι προς αυτους· Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι, εις το πυρ το αιωνιον
το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου. Οιμοι! οιμοι! οιαν θλιψιν, και
οδυνην, και στενοχωριαν, και φοβον, και τρομον δεξεται τα πνευματα αυτων, οταν
γενηται κραυγη πασων των επουρανιων δυναμεων, λεγοντων· Ἀποστραφητωσαν οι
αμαρτωλοι εις τον ᾅδην! ουαι, ουαι! οιον μελος αλαλαξουσι θρηνουντες, και
πενθουντες, και ολολυζοντες, κοπτομενοι, απαγομενοι κολασθηναι πικρως εις
ατελευτητους αιωνας! Οιμοι, οιμοι! οιος εστιν ο τοπος, οπου εστιν ο κλαυθμος και ο
βρυγμος των οδοντων, ο καλουμενος Ταρταρος, ον και αυτος ο διαβολος φριττει!
ουαι, ουαι! οια εστιν η γεεννα του πυρος του ασβεστου, καιοντος και μη φωτιζοντος!
οιμοι, οιμοι! οιος εστιν ο ακοιμητος και ιοβολος σκωληξ! ουαι, ουαι! οιον δεινον
εστιν το σκοτος εκεινο το εξωτερον, και αει μενον! οιμοι, οιμοι! οιοι εισιν οι αγγελοι
εκεινοι, οι επι των κολασεων ασπλαγχνοι και ανελεημονες! ονειδιζουσι γαρ, και
επιπληττουσι δεινως. Τοτε οι κολαζομενοι κραζουσιν εκτενως, και ο σωζων ουκ
εστιν· κεκραξονται γαρ προς Κυριον, και ουκ εισακουσεται αυτους· τοτε γνωσονται,
οτι ματαια αυτοις απηιει παντα τα βιου· και α εδοκουν ενταυθα χρηστα ειναι, και
χαρμονης πληρη, χολης και ιου πικρου πικροτερα ευρεθησονται. Ουαι τοις
αμαρτωλοις! οταν οι δικαιοι εκ δεξιων ιστανται, κακεινοι θλιβονται· οταν οι
αμαρτωλοι πενθωσι, και οι δικαιοι χαιρωσιν· οταν οι δικαιοι εορταζουσι, και οι
αμαρτωλοι οδυρονται· οταν οι δικαιοι εν γαληνηι, και οι αμαρτωλοι εν χειμωνι και
συμφοραι. Ουαι τοις αμαρτωλοις! οταν οι δικαιοι δοξαζονται, κακεινοι
καταδικαζονται· ουαι τοις αμαρτωλοις! οταν οι δικαιοι κορεννυνται παντος αγαθου,
και οι αμαρτωλοι υστερουμενοι στεναζουσιν. Ουαι τοις αμαρτωλοις! οταν οι δικαιοι
δοξαζονται, κακεινοι ονειδιζονται.
Οι δικαιοι εν αγιασμωι, οι δε αμαρτωλοι εν εμπρησμωι· οι δικαιοι
εγκωμιαζονται, οι δε αμαρτωλοι ταλανιζονται· οι δικαιοι εν μοναις αγιων, οι δε
αμαρτωλοι εν εξοριαι αιωνιαι· οι δικαιοι ακουσονται το, ∆ευτε, οι ευλογημενοι του
Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης
κοσμου. Οι δε αμαρτωλοι ακουσουσι το, Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι, εις το
πυρ το αιωνιον το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου. Οι δικαιοι εις
παραδεισον, οι αμαρτωλοι εις το πυρ το ασβεστον· οι δικαιοι τρυφωσιν, οι
αμαρτωλοι τρυχονται. Οι δικαιοι χορευουσιν, οι δε αμαρτωλοι δεσμουνται. Οι
δικαιοι αιδουσιν, οι αμαρτωλοι θρηνουσιν. Οι δικαιοι το τρισαγιον, οι αμαρτωλοι το
τρισαθλιον. Οι δικαιοι το ᾆσμα, οι αμαρτωλοι το χασμα. 77.1081 Οι δικαιοι εις
κολπους Ἀβρααμ, οι αμαρτωλοι εις βρασματα Βελιαρ. Οι δικαιοι εις αναπαυσιν, οι
αμαρτωλοι εις κατακρισιν. Οι δικαιοι δροσιζονται, οι αμαρτωλοι φλογιζονται. Οι
δικαιοι ευφραινονται, οι αμαρτωλοι τηι λυπηι ξηραινονται. Οι δικαιοι μεγαλυνονται,
οι δε αμαρτωλοι τηκονται. Οι δικαιοι υψουνται, οι δε αμαρτωλοι ταπεινουνται. Οι
δικαιοι θαλπονται, οι δε αμαρτωλοι μελαινονται. Οι δικαιοι των αγαθων
κορεννυνται, οι δε αμαρτωλοι κλονιζονται. Τους δικαιους θρεψει θεα Θεου, τους
αμαρτωλους λυπησηι θεα πυρος. Οι δικαιοι σκευος εκλογης, οι αμαρτωλοι σκευος
γεεννης. Οι δικαιοι χρυσος πεπυρωμενος, και αργυρος δοκιμος και λιθοι τιμιοι· οι
αμαρτωλοι ξυλα, καλαμη, χορτος, πυρος υπεκκαυμα. Οι δικαιοι σιτος βασιλειας, οι
αμαρτωλοι, αχυρα απωλειας. Οι δικαιοι σπορος εκλεκτος, οι αμαρτωλοι ζιζανια
πυρος. Οι δικαιοι αλας θειον, οι αμαρτωλοι βρωμος και δυσωδια. Οι δικαιοι ναοι
Θεου αμιαντοι· οι αμαρτωλοι, ναοι δαιμονων μεμιασμενοι. Οι δικαιοι εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

νυμφωνι, οι αμαρτωλοι εις χαος απεραντον. Οι δικαιοι εν φωτοφανειαις, οι
αμαρτωλοι εν ζοφωι θυελλης. Οι δικαιοι μετα αγγελων, οι αμαρτωλοι μετα
δαιμονων. Οι δικαιοι συν αγγελοις χορευουσιν, οι αμαρτωλοι μετα δαιμονων
θρηνουσιν. Οι δικαιοι μεσον του φωτος, οι αμαρτωλοι μεσον του σκοτους. Οι δικαιοι
υπο του Παρακλητου παρακαλουνται, οι αμαρτωλοι συν τοις δαιμοσι τιμωρουνται.
Οι δικαιοι παριστανται τωι θρονωι τωι ∆εσποτικωι, οι αμαρτωλοι παριστανται τωι ζοφωι
τωι τιμωρητικωι. Οι δικαιοι διαπαντος βλεπουσι το προσωπον του Χριστου, οι
αμαρτωλοι διαπαντος ιστανται κατα προσωπον του διαβολου. Οι δικαιοι μυουνται
αγγελοις, οι αμαρτωλοι μυουνται δαιμονιοις. Οι δικαιοι ικεσιαν προσφερουσιν, οι
αμαρτωλοι θρηνον απαυστον. Οι δικαιοι ανω, οι δε αμαρτωλοι κατω. Οι δικαιοι εν
ουρανωι, οι δε αμαρτωλοι εν τηι αβυσσωι. Οι δικαιοι εις ζωην αιωνιον, οι αμαρτωλοι
εις θανατον απωλειας. Οι δικαιοι εν χειρι Θεου, οι αμαρτωλοι εν τοπωι διαβολου. Οι
δικαιοι μετα του Θεου, οι αμαρτωλοι μετα του Σατανα. Ουαι τοις αμαρτωλοις! οτε
αφοριζονται απο των δικαιων. Ουαι τοις αμαρτωλοις! οτε γυμνουνται αι πραξεις
αυτων, και αι βουλαι των καρδιων φανερουνται. Ουαι τοις αμαρτωλοις! οτε οι
συδυασμοι του νοος ελεγχονται, και αι συγκαταθεσεις των πονηρων λογισμων
ζυγοστατουνται, και ταλαντευεται η διανοια. Ουαι τοις αμαρτωλοις! οτε μισουνται
υπο των αγιων αγγελων, και βδελυσσονται υπο των αγιων μαρτυρων. Ουαι τοις
αμαρτωλοις! οτε εκβαλλονται εκ του νυμφωνος· ουαι την τοτε μεταμελειαν! ουαι
την τοτε θλιψιν! ουαι την τοτε αναγκην! ουαι την τοτε καταιγιδα! ∆εινον, το
χωρισθηναι απο των αγιων· αργαλεωτερον, το χωρισθηναι απο του Θεου· ατιμον, το
δεθηναι χειρας και ποδας, και εις το πυρ βληθηναι· θλιβερον, το εκπεμφθηναι εις το
σκοτος το εξωτερον· γνοφερον, το τρυζειν τους οδοντας και τηκεσθαι· βαρυ, το
απαυστως κολαζεσθαι.
Πονηρον, το φλογιζεσθαι την γλωσσαν· ασυμπαθες, το αιτειν ρανιδα υδατος,
και μη λαμβανειν. Πικρον, το εν πυρι ειναι, και βοαιν, και μη βοηθεισθαι.
Ἀπαραβατος ο 77.1084 φαρυγξ, και αμετρητον το χαος, αφυκτος ο αποκλεισθεις,
αναποδραστος ο κατεχομενος, ανυπερβατον το τειχος της φυλακης, ασπλαγχνοι οι
τηρηται, σκοτεινον το δεσμωτηριον, αλυτα τα δεσμα, ανασπαστοι αι αλυσεις, αγριοι,
και ατιθασσοι οι υπηρεται της φλογος εκεινης, βαρειαι αι κασιδες αι τιμωρητικαι
εκειναι, στεῤροι οι ονυχες και αθραυστοι, σκληρα τα βουνευρα, θολωδεις και
καχλαζουσαι αι πισσαι, δυσωδες το θεαφιον, ανθρακωδεις αι κλιναι αι εκειναι,
ασβεστος η πυρα, κνισσωδης και βρωμωδης ο σκωληξ· ασυγχωρητον το κριτηριον,
απροσωποληπτος ο δικαστης, απροφασιστος η απολογια· κατεστιγμενα τα προσωπα
τα των δυναστων, πενιχροι οι δυνασται, πτωχοι οι βασιλεις· ιδιωται οι σοφοι, μωροι
και αδεκτοι οι ρητορες· αφρονες οι πλουσιοι, ανηκοα τα κολακευματα των
πλαστογραφων· φανεραι αι καμπυλαι των ραιδιουργων, τηλαυγεις αι τροχιαι των
πλεονεκτων· βρωμωδης των φιλαργυρων η οσμη, φανερα των υποκριτων η
υπουλοτης, λινοπληγοι, οι επιθεται· παντα γυμνα και τετραχηλισμενα ενωπιον
αυτων. Ουαι τοις αμαρτωλοις! βεβηλοι, και εναγεις, και ακαθαρτοι εισιν ενωπιον
του Θεου. Πως μεμιανται αυτων αι ψυχαι! Πως βρωμουσιν αυτων τα σωματα εκ της
λαγνειας και ακολασιας! Πως εμολυναν τα σωματα, και εμιαναν την ψυχην, μη
φυλαξαντες την στολην του αγιου βαπτισματος! Πως αναισχυντως και
ανερυθριαστως τηι κραιπαληι και τηι μεθηι, της ασωτιας την οζοθηκην της κοιλιας, τον
ασκον της γαστρος, τηι αυταρκειαι και εγκρατειαι μη στοιχησαντες, αλλα τον πλουτον
αυτων αυτην εμπιστευσαντες, τρυφηλως εις τας ηδονας ως χοιροι τωι βορβορωι
εγκυλινδουμενοι, τας ημερας και τα ετη αυτων εδαπανησαν· μετεωριζομενοι εν
λογισμοις ρυπαροις, και φαυλαις εννοιαις, και αργολογιαις, και θυμελικοις αισμασι!
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Πως ηλλοιωθησαν την καρδιαν αυτων τηι πωρωσει, εις νουν μη λαβοντες την
συνταξιν του Χριστου, και την αποταξιν του διαβολου!
Πως εξετραπησαν της ευθειας οδου, εν τωι σκοτει της αγνοιας βαδισαντες, και
τωι υπνωι της ραιθυμιας εκδοντες, εις πεταυρον της γεεννης εαυτους ποντισαντες!
Πως απηλλοτριωθησαν του φωτος των αρετων, αγαπησαντες το σκοτος της
αμαρτιας, δια το βαδισαι αυτους τηι πλατειαι και ευρυχωρωι οδωι της τριβακης κακιας!
Πως επελαθοντο της του Κυριου, και Θεου, και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου
επιδημιας, και των πολλων και ανεξιχνιαστων αυτου ευεργεσιων, καθαρισθεντες
μεν δι' υδατος του θειου βαπτισματος και Πνευματος αγιου, και στολισθεντες τωι
μυρωι της αγαλλιασεως! δια δε μικραν ηδονην, μισητην και συχαντην, αθετησαντες
τας τοιαυτας και τηλικαυτας δωρεας, εδουλωθησαν πνευματι πορνειας και μοιχειας.
Ουαι τοις καταλειψασι την υιοθεσιαν, και ακολουθησασι ταις του κοσμου ηδοναις!
Ουαι τοις επομενοις ταις του κοσμου συντυχιαις! Ουαι τοις αγαπωσι το σκοτος της
αμαρτιας! Ουαι τοις καταλιπουσι το φως της αληθειας! Ουαι τοις περιπατουσιν εν
νυκτι της αμαρτιας! Ουαι τοις καταλιμπανουσι την ημεραν της θεογνωσιας! Ουαι
τοις εμπεπλησμενοις τηι κακηι συνηθειαι του γελωτος! 77.1085 Ουαι τοις
καλλωπιζομενοις προς το τρωσαι ψυχας εις συνουσιαν και λαγνειαν ακολασιας
ακαθαρτου! αληθως αγκιστρον εστι του διαβολου, ου καλλωπισμος· τοις ουν
ποθουσι, και ζητουσι, και θελουσι σωθηναι, μισητος εστιν. Ουαι τοις διαβαλλουσιν
εις τωι ενι! Ουαι τοις παρακροαταις, και συμβαλλομαχοις, και ταραχοποιοις! Ουαι
τοις ομνυουσι δια φιληδονιαν. Ουαι τοις επιορκοις! ουαι τοις γαστριμαργοις, ων
θεος, η κοιλια! Ουαι τοις μεθυουσιν!
Μακαριος δε ο ενταυθα εαυτον ευτελιζων, και ταπεινων δια τον Θεον, και
εξουθενων και κατακρινων! ο τοιουτος υπο Θεου υψιστου υψουται, και υπο
αγγελων επαινειται, και εν τηι κρισει εξ ευωνυμων ουχ ισταται. Μακαριος ανθρωπος
ο καρτερων εν προσευχαις, και υπομενων εν νηστειαις, και χαιρων εν αγρυπνιαις,
και αντιπαλαιων, και αποσοβων τον υπνον, καμπτων τε τα γονατα εις δοξολογιαν
Θεου, κρουων το στηθος, τυπτων το προσωπον, υψων τας χειρας εις τον αερα, αιρων
το ομμα εις ουρανον προς Κυριον, εννοων τον επι θρονου δοξης καθημενον, και
καρδιας εταζοντα, και νεφρους εμβατευοντα! Ὁ γαρ τοιουτος απολαυει των αιωνιων
αγαθων, υιος, και αδελφος, και φιλος, και κληρονομος Θεου γινεται. Τουτου λαμψει
το προσωπον ως ο ηλιος εν ημεραι κρισεως, εν ηι η των ουρανων βασιλεια. Ὁ δε
αγαπων την αληθειαν, φιλος Θεου ευρισκεται· ο δε ψευδη ενδελεχιζων, φιλος
δαιμονων γινεται. Ὁ μισων τον δολον, λυτρουται της αρας. Ὁ υπομενων τους
πειρασμους, ως ομολογητης στεφανουται ενωπιον του βηματος του Χριστου. Ὁ
γογγυζων, και δυσπετων εν ταις συμπιπτουσαις συμφοραις, και ταις συμβαινουσαις
θλιψεσιν ακηδιων τε και βλασφημων, ουτος πεπλανηται, και φρενας κωφας εχει. Ὁ
πραος, και επιεικης, και ταπεινοφρων, υπο Θεου επαινειται, μακαριζεται υπο των
αγγελων, και εγκωμιαζεται υπο των ανθρωπων. Ὁ δε πικρος, και οξυθυμος, και
οξυχολος, κεκατηραται απο Θεου· τουτου η βρωσις, βοτρυς πικριας δαιμονων· ο δε
οινος, θυμος δρακοντων, και η πωσις ιος ασπιδος ανιατος. Οι καθαροι τηι καρδιαι
ορωσι την του Θεου δοξαν· οι δε ἐῤρυπωμενοι τον νουν, ενοπτριζονται τον
διαβολον.
Οι τα φαυλα πραξαντες, και τα ατοπα εννοουντες, και τα κακα λογιζομενοι
εις τον πλησιον, κωλυουσιν αυτους της θειας κοινωνιας. Οι το προσωπον
φοινικειοις υγραινοντες, και ψιμμυθιωι τας παρειας τριβοντες, και λευκαινοντες, και
δι' εσοπτρων και κατοπτρων στολιζομενοι, προς το ζωγρησαι και σαγηνευσαι ψυχας
εις ακολασιαν και επιθυμιας ατοπους, και ερωτας σατανικους, εν ημεραι κρισεως
θεοσεβεις ουχ ευρισκονται· αλλ' ως καταφρονηται των εντολων του Θεου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

κολαζονται. Οι περιεργαζομενοι καλλος αλλοτριον, της καλλονης του παραδεισου
στερισκονται. Οι επιχαιροντες επι πτωσει ετερων, εαυτους πτωματιζουσιν. Οι
επιθυμουντες τα αλλοτρια, τα ιδια προδιδουσι και απολονται. Οι κενοδοξοι, και
υπερηφανοι και ανθρωπαρεσκοι, μετα του διαβολου καταδικαζονται. Οι υποκριται,
77.1088 μετα του Σατανα τιμωρουνται. Οι το σωμα παρα το δεον τρεφοντες,
λιμοκτονουσι την ψυχην· οι εν γνωσει και ανευ αναγκης αμαρτανοντες, και μη
μετανοουντες, μετα απιστων κολαζονται· οι λεγοντες, Ἐν νεοτητι αμαρτησωμεν, και
εν γηραι μετανοησωμεν, υπο δαιμονων εμπαιζονται, και χλευαζονται, και ως
εκουσιως αμαρτανοντες, της μετανοιας ουκ αξιουνται, αλλ' εν νεοτητι υπο της του
θανατου δρεπανης θεριζονται· ως Ἀμμων ο του Ἰσραηλ βασιλευς, ο και τον Θεον
παροργισας δια τους πονηρους αυτου λογισμους, και τας βεβηλους αυτου εννοιας. Οι
γαρ λεγοντες, Σημερον αμαρτησωμεν, και αυριον μετανοησωμεν, οι τοιουτοι
εματαιωθησαν εν τοις διαλογισμοις αυτων· και εσκοτισθη η ασυνετος αυτων καρδια,
και την σημερον απωλεσαν, το σωμα φθειραντες και μιαναντες, και την ψυχην
μολυναντες, και τον νουν ζοφωσαντες, και την διανοιαν θολωσαντες, και την
συνειδησιν βορβορωσαντες· την δε αυριον εκλαπησαν· Οι γαρ μη κλαιοντες δια το
πτωμα της πορνειας, και μη πενθουντες δια τον βορβορον της μοιχειας, και μη
θρηνουντες δια το πεταυρον της ἀῤρενοκοιτιας, και μη ολολυζοντες δια την
μαλακιαν, ου δυνανται ολοψυχως μετανοησαι περι τα απελθοντα αμαρτηματα, ουτε
διορθωσασθαι τα μελλοντα. Οι γαρ μη ζητουντες απερ απωλεσαν, και τα σωζομενα
ουκ εκτησαντο. Οι μη ψηφιζοντες την φυρασιαν της ενθηκης, και τα κεφαλαια
ζημιουνται. Οι μη κοπιωντες νουνεχως, και νηφοντες εν ευχαις, αιχμαλωτιζονται
υπο αισχρων λογισμων· οι δε αιχμαλωτισθεντες, δουλευουσι τηι κακηι συνηθειαι,
ακοντες και μη βουλομενοι. Οι μη αγρυπνουντες νηφοντως εν τηι ψαλμωδ[ε]ιαι,
κλεπτονται. Οι μη γρηγορουντες εν τηι ακροασει των θειων Γραφων, αλλ' υπνωι της
ραιθυμιας εαυτους εκδοντες, μετα των πεντε μωρων παρθενων αποκλεισθησονται. Οι
τα οπλα της νηστειας ριπτοντες, υπο της γαστριμαργιας σκελιζονται, και υπο της
πορνομοιχους αναιρουνται αμαρτιας· οι τας του Θεου εντολας μη φυλαξαντες, υπο
δαιμονων τιτρωσκονται, και εν γεεννηι πυρος καταδικαζονται.
Οι της Ἐκκλησιας και της κοινωνιας εαυτους μακρυνοντες, εχθροι του Θεου
γινονται, και δαιμονων φιλοι. Αισχυνεσθω πασα αιρεσις των αθεων αιρετικων,
καλυπτεσθω το γενος των απιστων, απολεσθω η συναγωγη των Ἰουδαιων,
εμφραττεσθω τα ακαθαρτα στοματα των αρνησιθεων Ἑβραιων, οταν ο δοκιμαζων
τας καρδιας, και τους νεφρους εταζων, και τομωτερος υπερ πασαν μαχαιραν
διστομον, διικνουμενος μεχρι μερισμου σαρκος, και πνευματος, αρμων τε και
μυελων, και κριτικος ενθυμησεων, και εννοιων, καθηται δικαζων. Τοτε δη, τοτε ουκ
ολιγους τινας εκ πολλων, αλλα παντας εκκαλυπτομενους οψει, και ουτε δορα του
προβατου τον λυκον δυναται καλυψαι, ουτε κονιασις των εργων τον ενδον
αποκρυψαι λογισμον· ουκ εστι γαρ κτισις αφανης τωι κρινοντι, αλλα παντα γυμνα,
και τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου. Ουκ ουν προς τας του Θεου εντολας,
σαρκικοις αντιταξωμεθα παθεσι· ταπεινωσωμεν λογισμους κενοδοξους,
επαναστωμεν τωι διαβολωι προς μαχην, ομματωσωμεν εις νηψιν την διανοιαν,
κοιμησωμεν λογισμους αμαρτιας· κτησωμεθα προσευχην αρεμβαστον, νουν
νηφοντα, διανοιαν διεγηγερμενην, συνειδησιν αθολωτον, εγκρατειαν ατελευτητον,
νηστειαν ανυποκριτον, αγαπην απροσωποληπτον, αγνειαν ανοθευτον, σωφροσυνην
αμιαντον, ταπεινωσιν ανυπουλον, ψαλμωιδιαν απαυστον, αναγνωσιν ακενοδοξον,
γουνυκλισιαν ανυπερηφανον, δεησιν διηνεκη, βιον καθαρον, λογον αληθη,
ξενοδοχιαν αγογγυστον, υπομονην ευχαριστον, ελεημοσυνην ανεξεταστον· την
οξυχολιαν εξοστρακισωμεν, την οργην εκδιωξωμεν, την ακηδιαν εξεπωσωμεν, τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

θυμον αποκτεινωμεν, την λυπην μαρανωμεν, την φιλαργυριαν ξηρανωμεν. Μη
φοβηθωμεν τον κοινον θανατον, τον του γενους των ανθρωπων θεριστην, αλλα τον
ολοθρευτην των ανθρωπων· θανατος γαρ κυριως, ουχι ο χωριζων την ψυχην απο
του σωματος, αλλ' ο χωριζων ψυχην 77.1089 απο του Θεου.
Ὁ Θεος ζωη εστιν· ο δε της ζωης χωριζομενος, τεθνηκε, την προσθεν
παῤρησιαν ως την ζωην αποβαλων· και επειδη θανατος, ο διαβολος ο του θανατου
πατηρ, ισταται ως αντιπαλος ισχυρος καθοπλιζομενος, ινα ημας εν ταις αγιαις
ημεραις παλαισηι και ρηξηι, και ειπηι· Ἐνικησα τους Χριστου στρατιωτας, καλλος
δειξας γυναικων, και απο της ακοης εκρεμασα αυτους· κενοδοξιαι και γαστριμαργιαι
βοθρισας, εδραξαμην αυτων της κομης των αρετων, και σκελισας ταις επιθυμιαις,
και γαργαλισας τηι οινοποσιαι, ωθισας εῤριψα εις βοθρον πορνειας· μη ουν
χαροποιησωμεν τους ακαθαρτους δαιμονας, διοτι ο ημετερος Θεος, παντων εστι
σωτηρια και δαιμονων ολετηρ. Ἐπει τοινυν και ημεις σωματα συμπεπλεγμεθα, και
θανατωι υπευθυνοι εσμεν, αγωνισωμεθα γενναιως, ινα τους ακαθαρτους νικησωμεν
δαιμονας· εαν γαρ τον φοβον εχωμεν εν τηι καρδιαι, και την μνημην του θανατου εν
τηι ψυχηι περιφερωμεν, παντες οι δαιμονες καθ' ημων οπλιζονται· αλλ' ωσπερ
κριοκρουοντες, ως τειχος ημας ευρησουσι· δια το ειναι τον Κυριον ημων μεθ' ημων·
οτι αυτωι πρεπει δοξα, τιμη και κρατος, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


