De continentia
Του εν αγιοις Ἰωαννου του Χρυσοστομου· Περι σωφροσυνης.
575
Ἀει μεν εμοι δοκει χρησιμωτατος ειναι και πρεπων τοις του Χριστου δουλοις
ο περι σωφροσυνης λογος, μαλιστα δε νυν εν καιρωι τουτον ποιησομεθα προς υμας,
οτε τον Χριστον ενδυσαμενοι της εκκλησιας οι παιδες σωφροσυνην μαλιστα
κεκτησθαι προ των αλλων οφειλουσιν αγαθων· επει και οστις ειδεν αθλητας
Ὀλυμπιοις νομισθεντας πρεπειν αλειψαμενους επι το σταδιον καταβαινοντας, ειτα
περι παλαισματων και καρτεριας και νικης διελεχθη προς αυτους, 576 εν καιρωι
τουτο πεποιηκεναι δικαιως αν παρα παντων νομιζοιτο· και δη και ημεις εωρακοτες
τους του σωτηρος αθλητας δυναμιν λαβοντας παρα του πνευματος δια των θειων
μυστηριων εικοτως αν υπερ σωφροσυνης διαλεχθεντες επι τον αγωνα τον
πνευματικον παραπεμψοιμεν.
Ἐν μεν ουν τοις ανθρωπινοις αγωνισμασι μετα την νικην οι στεφανοι, εν δε
τοις του Χριστου σταδιοις προ της νικης οι στεφανοι. Τινος ουν ενεκεν στεφανωσας
ημας επι τον αγωνα παρεπεμψεν ο Χριστος; Ὁμου μεν φοβον εμβαλειν τοις
αντιπαλοις βουλομενος, ομου δε και τα ημετερα διεγειρων φρονηματα, ινα προς την
τιμην ορωντες την παρα του Χριστου δεδομενην αξιως της παρα του δεσποτου τιμης
απαντα και ποιωμεν και λεγωμεν. Ει γαρ τις βασιλευς αλουργιδα περιθεμενος,
στεφανωι την κεφαλην κοσμηθεις, ειτα εξενεχθεις υπο των της φυσεως παθηματων
αναξιον τι της βασιλειας ποιησαι, αμα τε απεβλεψεν εις την του πραγματος στολην
και κρειττων εγενετο των αισχρων· συ δε ο τον Χριστον ενδεδυμενος, οταν ιδηις
αισχραν επιθυμιαν τηι ψυχηι διενοχλουσαν, αποβλεψον ευθεως εις την θειαν στολην
και ταχεως κρειττων γενησηι της του πονηρου μηχανης.
Σωφροσυνην τοινυν καλον μεν εγκωμιαζειν, καλλιον δε κεκτησθαι· οι δε
συνεχως περι ταυτης και ακουοντες και λεγοντες ου μικραν εγκρατειας παρακλησιν
απο των λογων λαμβανουσι. ∆ια τουτο γαρ και τας αρετας των αγιων περιβοητους
γενεσθαι δια των θειων γραφων προςεταξεν ο θεος, ινα παντας ανθρωπους εις τον
εκεινων επισπασηται ζηλον και πεισηι σωφροσυνην ασκειν τοις ιχνεσι των δικαιων
ακριβως επομενους. Ει γαρ εν τοις γυμνικοις αγωσι πολλοι πολλακις τους αθλητας
εστεφανωμενους ιδοντες ταχεως αποδυσαμενοι των αγωνων ηψαντο και 577
πολλους ιδρωτας και πονους υπεμειναν, ινα κλαδοις ελαιας η δαφνης στεφανωθωσι,
μετα ποσης ημας προςηκει προθυμιας τους υπερ της σωφροσυνης υπομενειν
ιδρωτας, οταν ετερους υπο του θεου εστεφανωμενους ιδωμεν, ινα τους ουρανιους
αναδησωμεθα στεφανους επι τοις καλοις και σωτηριοις ανδραγαθημασι; Καιτοι πως
ου δεινον και πολλης οργης αξιον, ει τους μεν αθλητας επι την νικην παρακαλει
φυλλον ελαιας η δαφνης και δοξα κενη τωι βιωι τουτωι συνδιαφθειρεσθαι μελλουσα,
ημας δε μη πειθει τα δωρα του Χριστου πασαν ηδονην απωθεισθαι και ταις
επιθυμιαις εφισταναι τον του θεου φοβον; Ου τοινυν εν τοις ανθρωποις μονοις εστιν
ιδειν των ομοιων τον ζηλον, αλλα και περιστεραι πολλακις ιδουσαι μονην
απαρξαμενην της πτησεως ακολουθουσιν οξεως· και πωλος γενναιος εν ιππων
αγεληι σκιρτησας πασαν επεσπασατο την αγελην επι τον δρομον. Ουκουν επειδη
παντες ημεις αγελη Χριστου, εστι δε πωλος εν ημιν αγαθος ο σωφρονεστατος Ἰωσηφ
τοις ουρανιοις σκιρτημασιν επι τον ζηλον τον εαυτου τους ομοδουλους παρακαλων,
συγχορευσωμεν τωι καλωι νεανισκωι την πνευματικην χορειαν επαινουντες αυτου
την σωφροσυνην μη λογοις μονον, αλλα και τηι μιμησει των εργων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ἐκεινος τοινυν ουτως ην ακριβης και βεβαιος της σωφροσυνης φυλαξ, ωστε
εξην μεν αυτωι μετα ασελγειας και πλουτειν και τρυφαιν και της δεσποινης αρχειν,
αλλ' ομως καιτοι τοσουτων και τοιουτων μελλων εσεσθαι κυριος ειλετο μαλλον
αποθανειν η προδουναι την σωφροσυνην ενθυμηθεις, οτι πλουτος μεν και
δυναστεια και δοξα τωι βιωι τουτωι συναπαρτιζεται και προςκαιρον εχει το κερδος,
μονης δε αρετης ου πεφυκεν απτεσθαι τελευτη.
∆ια τουτο ταις μεν ηδοναις ωςπερ τινα χαλινον τον του Χριστου φοβον
επεβαλλε, του δε πλουτου και της τρυφης και 578 των υποσχεσεων της δεσποινης
κατεγελασε την εν τωι δεσμωτηριωι ταλαιπωριαν ηδιω νομισας των λαμπρων
οικηματων· καιτοι τους μεν εις ακρον ευμορφιας ηκοντας χαλεπον κρατησαι της
ηδονης· ο δε τοσαυτην βασανον της εγκρατειας παρειχετο, ως τωι καλλει της ψυχης
αποκρυψαι την ωραν του σωματος, αστερι μεν καλωι την μορφην εοικως, αγγελοις
δε την ψυχην. Ἡμας δε προςηκει μη την σωφροσυνην μονον του νεανισκου
θαυμαζειν, αλλα και τους κινδυνους ους υπερ αυτης υπεμεινε φοβερωτερον
θανατου κρινας το δουλευειν ταις ηδοναις. Γνοιη δ' αν τις αυτου την αρετην
ακριβως, ει τους καιρους εξετασειε καθ' ους εφανη τηρων την ψυχην καθαραν· πριν
γαρ φανηναι τηι γηι τον δεσποτην και δημιουργον του παντος ελευθεραν παρειχετο
την ψυχην εν οικιαι δυςσεβων τρεφομενος, πολλους εχων τους επι τα χειρω
παρακαλουντας, ουδενα σωφροσυνης διδασκαλον, παντας ηδονηι δουλευοντας, τηι
γαστρι χαριζομενους, ουδεν ευσεβες ουδε οσιον ποιουντας· αλλ' ομως τοσουτοις και
τοιουτοις κακοις κεκυκλωμενος και την ακολαστον δεσποιναν επικειμενην ορων
ουκ εγενετο προδοτης των ουρανιων θησαυρων, αλλ' ετηρησεν ασυλον τον ναον
του πνευματος μαλλον ελομενος αποθανειν η δουλευσαι ταις ηδοναις. Ουκ ηκουσεν
ουτος του Παυλου λεγοντος οτι Τα σωματα υμων μελη Χριστου εστιν· αλλ' ομως
πριν ακουσαι της θειας φωνης ουκ ελαττων εφανη των τιμηθεντων τοις ουρανιοις
παραγγελμασι διδασκων ημας τους συνεχως εν ταις εκκλησιαις αγωνιζομενους
τουτωι τωι λογωι, οπως προςηκει την ψυχην αδιαφθορον φυλαττειν.
Ει γαρ εγω, φησιν ο Ἰωσηφ, προ της επιφανειας του θεου γεγονως ουπω τον
δεσποτην ιδων δουλου μορφην υπελθοντα, ουπω του κορυφαιου των αποστολων
ακουσας βοωντος οτι Τα σωματα υμων μελη Χριστου εστιν, ομως πρεπειν ενομισα
τοις του θεου δουλοις το κρατειν ηδονης και ουκ εφανην της σωφροσυνης προδοτης
καιτοι πολλους κινδυνους επηρτημενους ορων 579 πως υμας προςηκει μετα φοβου
και τρομου σωφροσυνηι συζηιν, ινα μη φανητε της τιμης αναξιοι, ινα μη τα μελη του
Χριστου μελη ποιησητε πορνης; Τουτο το ρημα πασαν δυναται ψυχην σωφροσυνηι
τειχισαι, τουτο το ρημα πασαν ηδονην εξελαυνει ταχεως, τουτο το ρημα φλεγμονας
επιθυμιας καταψυχει ραιδιως· ουχ ουτως ομβρος εις πυρ εμπεσων ραιδιως αφανιζει
την φλογα, ως ο θειος ουτος λογος εις ψυχην ειςελθων απομαραινει ταχεως τας
πονηρας επιθυμιας. Τους αυτους δυναται λογους και ο μεγας Ἰωβ ποιεισθαι προς
ημας, ος ου μονον ακριβης εφανη της σωφροσυνης ασκητης, αλλα και νομον εθηκε
τοις οφθαλμοις τοις εαυτου μη βλεπειν εις παρθενου προςωπον, μη ποτε καλλος
παραφανεν αρπασηι τον λογισμον. Καιτοι τις ουκ αν εκπλαγειη και θαυμασειεν ορων
τον ανδρα τουτον τωι μεν διαβολωι προςπαλαιοντα γενναιως και πασαν του πονηρου
μηχανην ελεγχοντα, παρθενου δε προςωπον υποφευγοντα και τους οφθαλμους
απαγοντα ταχεως απο κορης ευμορφου· Τον μεν διαβολον ορων επερχομενον ουκ
εφευγεν, αλλ' εμενεν ωςπερ λεων τηι δυναμει θαρρων, κορην δε ιδων ουκ εστη ουδε
διετριψε περι την θεαν της ευμορφιας, αλλ' υπεχωρησε ταχεως, τον μεν προς τους
δαιμονας πολεμον ανδρειαν απαιτειν νομιζων και θαρσαλεαν ψυχην, σωφροσυνης
δε ασκησιν ουκ εκ του κοραις ομιλειν, αλλ' εκ του φευγειν παρθενους, ευχερως
περιγενεσθαι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ὅςτις ουν επαγγελλεται παρθενιαν, δεχεσθω τας συμβουλιας του
σωφρονεστατου παντων ανθρωπων, ος και αυτος προ της επιφανειας του Χριστου
γεγονως ουτως ακριβης εγενετο της σωφροσυνης φυλαξ. Και μοι μηδεις απλως
ακουετω το προ της επιφανειας του Χριστου πεφηνεναι τους δικαιους τοσαυτην
βασανον εγκρατειας παρεχομενους· ου γαρ τοσαυτην ειχον επικειμενην
σωφροσυνης αναγκην ουδε μεγαλην ουτω μεμψιν τοις αγιοις εφερεν αμελουμενον
580 της σωφροσυνης το κτημα. Πως; Ὅτι ταυτης ενεκα της αιτιας ο θεος ο υψιστος, ο
των ολων δημιουργος, την ημετεραν ελαβε μορφην, ινα την των αγγελων αγιαστιαν
εξ ουρανου καταγαγηι.
Ὅταν ουν φανωσιν ανθρωποι μετα τοσαυτην τιμην ηδοναις δουλευοντες,
ουκ εστιν ειπειν της τολμης το μεγεθος, οτι την του δεσποτου φιλανθρωπιαν το γε
κατ' αυτους αποφαινουσι ματαιαν τα μελη του Χριστου μελη πορνης ποιουντες.
Ἀκουσατωσαν δαιμονες και φοβηθητωσαν, οτι θεος μεν ουκ αναινεται συγκολλαιν
εαυτωι και συναπτειν ημας· τολμωσι δε τινες των πιστων απορρηξαντες εαυτους απο
του Χριστου συναπτεσθαι πορναις; Ου τοσουτον εστι κακον εξ ουρανου
κατενεχθεντα πεσειν εις βορβορον, οσον εστι κακον, μελος Χριστου γενομενον εκ
της θειας τιμης εκπεσειν και γενεσθαι μελος πορνης. Ὅταν ουν επιθυμια πονηρα
καταφλεγηι την ψυχην, αναμνησθητι του Χριστου ταχεως, νομιζε παρεστηκεναι σοι
τον Παυλον νουθετουντα και λεγοντα· Ουκ οιδατε, οτι τα σωματα υμων μελη
Χριστου εστιν; Ἄρας ουν τα μελη του Χριστου ποιησω πορνης μελη; Ἂν τουτων
αναμνησθηις των ρηματων, ταχεως οψηι την ηδονην δραπετευουσαν. Ει γαρ
θεραπαινας ασχημονουσας δεσποινα φανεισα κοσμια και σωφρων βλεμματι μονον
οξεως εσωφρονισε, τι θαυμαζεις, ει διενοχλουσαν ηδονην η του Χριστου μνημη
κατακοιμιζει ταχεως; Ἀει τον σταυρον εχε προ των οφθαλμων σου λαμποντα, και
καθαρος αμαρτηματων διαπερασεις τον χρονον. Ὥςπερ γαρ ο της νεφελης στυλος
τυπος ων και προφητεια του σταυρου το των Ἑβραιων πληθος ανεπαυε και ουκ εια
πασχειν ουδεν υπο των Αιγυπτιων δεινον, ουτως ο σταυρος προ των οφθαλμων
ορωμενος πασαν απελαυνει ταχεως πονηραν ηδονην και ουκ εαι παθειν ουδεν της
ευσεβειας αναξιον.
Τουτο σωτηρια ψυχης, τουτο της αισχρας επιθυμιας θαυμαστον
αλεξιφαρμακον· τα μεν γαρ εν τοις σωμασιν αρρωστηματα 581 ταις των ιατρων
καταπαυεται τεχναις, ψυχην δε νοσουσαν ιαται ταχεως τα λογια του Χριστου.
∆ιοπερ και τους ημαρτηκοτας ηδη και δουλευοντας ηδοναις αξιουμεν και
ικετευομεν διαναστηναι και νηψαι και μη παντα ηττασθαι του παθους μηδε ωσπερ
κατα ρουν φερεσθαι μηδε δουλωσαντας ταις ηδοναις τον λογισμον πικραν εν τηι
ψυχηι την τυραννιδα περιφερειν, αλλ' αντιστηναι και παραταξασθαι και τωι φοβωι
του Χριστου τον νουν επιρρωσαντας εκβαλειν εκ της ακροπολεως χαλεπην
δεσποιναν, ινα πασαν κηλιδα ριψαντες και των ημαρτημενων το πληθος
απορριψαμενοι μετα καθαρας και αδιαφθορου της ψυχης δυνηθωμεν προςιεναι τοις
θειοις και φοβεροις μυστηριοις του μεγαλου θεου και σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου,
ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


