In martyres Aegyptios
ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΕΙΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΑΙΓΥΠΤΙΟΥΣ.
50.693
αʹ. Ευλογητος ο Θεος, οτι και εξ Αιγυπτου μαρτυρες, Αιγυπτου της θεομαχου
και μανικωτατης, και οθεν τα αθεα στοματα, οθεν αι βλασφημοι γλωσσαι, εξ
Αιγυπτου μαρτυρες, ουκ εν Αιγυπτωι δε μονον, ουδε εν τηι παροικωι και γειτονι χωραι,
αλλα και πανταχου της οικουμενης. Και καθαπερ επι της των ωνιων ευετηριας, οταν
ιδωσιν οι τας πολεις οικουντες πλειω της χρειας των οικουντων γενομενην την
φοραν, και προς τας εξω διαπεμπουσι πολεις, ομου τε την παρ' εαυτων
επιδεικνυμενοι φιλοφροσυνην, και προς τηι τουτων περιουσιαι μετ' ευκολιας ων αν
δεωνται παλιν αντωνουμενοι παρ' εκεινων· ουτω και οι Αιγυπτιοι πεποιηκασιν επι
των της ευσεβειας αθλητων. Ἰδοντες τηι του Θεου χαριτι πολλην παρ' εαυτοις
γενομενην την φοραν, ου κατεκλεισαν εν τηι πολει το μεγα τουτο του Θεου δωρον·
αλλα πανταχου της γης εξεπεμψαν τους των αγαθων θησαυρους, την τε αυτων
φιλαδελφιαν επιδεικνυμενοι, και τον κοινον παντων ∆εσποτην δοξαζοντες, και την
αυτων παρα πασι κοσμουντες πολιν, και μητροπολιν της οικουμενης απασης
αποφαινοντες. Ει γαρ ψυχραι και ευτελεις αφορμαι, και προς τον παροντα βιον ημιν
συντελουσαι χαριτες μονον, ισχυσαν τουτο το γερας πολλαις των πολεων
παρασχειν· την ουδεν τουτων των επικηρων και φθαρτων 50.694 χαριζομενην, αλλ'
ανδρας πολλην ταις κληρωθεισαις αυτοις πολεσι και μετα τελευτην κεκτημενους
ασφαλειαν, πως ου δικαιον μαλιστα πασων ταυτης παρ' αυτων της προεδριας τυχειν;
Τα γαρ των αγιων σωματα τουτων τειχους παντος αδαμαντος και αῤραγους
ασφαλεστερον ημιν τειχιζει την πολιν· και καθαπερ σκοπελοι τινες υψηλοι
προβεβλημενοι πανταχοθεν, ουχι τας των αισθητων τουτων και ορωμενων εχθρων
προσβολας αποκρουονται μονον, αλλα και τας των αορατων δαιμονων επιβουλας,
και πασαν του διαβολου μεθοδειαν ανατρεπουσι τε και διαλυουσιν ουτως ευκολως,
ως ει τις γενναιος ανηρ παιδων αθυρματα ανατρεψειε και καταβαλοι. Και τα μεν
αλλα τα παρα των ανθρωπων γινομενα μηχανηματα, οιον τειχη, και ταφροι, και
οπλα, και στρατιωτων πληθη, και οσα προς ασφαλειαν των οικουντων επινενοηται,
δυνατον τοις εχθροις αποκρουεσθαι ετεραις πλειοσι και μειζοσι μηχανων
υπερβολαις ταις παρ' αυτων· οταν δε αγιων σωμασι πολις τειχιζηται, καν μυρια
εκεινοι δαπανωσι χρηματα, τοιουτον τι αντιστησαι μηχανημα ταις εχουσαις αυτους
πολεσιν ου δυνησονται. Ου προς ανθρωπων δε επιβουλας μονον, ουδε προς
κακουργιας δαιμονων τουτο ημιν χρησιμον το κτημα, αγαπητε· αλλα καν ο κοινος
ημιν οργιζηται ∆εσποτης δια το πληθος των αμαρτηματων, δυνησομεθα ταυτα
50.695 προβαλλομενοι τα σωματα, ταχεως αυτον ιλεων ποιησαι τηι πολει. Ει γαρ οι
τα μεγαλα κατωρθωκοτες επι των προγονων των ημετερων, ονοματα
προβαλλομενοι αγιων ανδρων, και επι την προσηγοριαν Ἀβρααμ και Ἰσαακ και
Ἰακωβ καταφευγοντες, ετυχον τινος παραμυθιας, και μεγαλην απο της μνημης των
ονοματων τουτων εκαρπουντο την ωφελειαν, πολλωι μαλλον ημεις, οταν μη
ονοματα μονον προβαλλομενοι, αλλα και αυτα τα αθλησαντα σωματα, δυνησομεθα
τον Θεον ιλεων εχειν και ημερον και προσηνη.
Και οτι ου κομπος τα παρ' ημων λεγομενα, ισασι πολλοι και των εγχωριων,
και των ετερωθεν εληλυθοτων, οση των αγιων τουτων η δυναμις, οι και μαρτυρουσι
τοις λεγομενοις, δια της πειρας αυτης μαθοντες αυτων την προς τον Θεον
παῤρησιαν· και μαλα εικοτως. Ου γαρ ως ετυχεν υπερ της αληθειας ηγωνισαντο,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αλλ' ουτω καρτερως και ευτονως ενεστησαν προς την ραγδαιαν και αφορητον του
διαβολου βιαν, ως εν λιθινοις και σιδηροις, αλλ' ουκ εν φθαρτοις και θνητοις
αγωνιζομενοι σωμασιν, ως ηδη προς την απαθη και αθανατον μετασταντες φυσιν,
την ουκ εικουσαν ταις πικραις και οδυνηραις του σωματος αναγκαις. Καθαπερ γαρ
τινες αγριοι θηρες και ωμοι και ανημεροι τα σωματα κυκλωσαντες πανταχοθεν οι
δημιοι διωρυττον τας πλευρας, κατεξαινον τας σαρκας, εξεκαλυπτον οστα και
παρεγυμνουν, και ουδεν αυτους της ωμοτητος ιστησι και της απανθρωπιας εκεινης·
αλλα και νωτων αψαμενοι και σπλαγχνων, και εις τα ενδοτατα εισελθοντες, τον
εναποκειμενον αυτοις της πιστεως ουχ ευρον συλησαι θησαυρον, αλλα ταυτον
επαθον, οιον ει τινες πολιν βασιλικωτατην, και πολλου γεμουσαν πλουτου, και
ικανους εχουσαν θησαυρους πολιορκουντες, και καθελοντες αυτης τα τειχη, και
προς αυτα τα ταμιεια των χρηματων ελθοντες, ανατρεψαιεν θυρας, καθελοιεν
μοχλους, ανορυξαιεν εδαφος, παντα διερευνησαμενοι, μη δυνηθειεν τον πλουτον
αυτης αφαρπασαντες απελθειν.
Τοιαυτα γαρ εστι της ψυχης τα κτηματα· ου προδιδοται τοις του σωματος
παθεσιν, οταν αυτα κατεχηι μετα ασφαλειας, αλλα καν αυτα τις αναῤρηξηι τα στερνα,
και κατα μικρον την καρδιαν διελοι λαβων, ου προησεται τον απαξ αυτηι παρα της
πιστεως εμπιστευθεντα θησαυρον. Τουτο δε της του Θεου χαριτος γεγονε της παντα
οικονομουσης, και εν ασθενουσι σωμασι δυναμενης παραδοξα επιτελειν. Και το δη
θαυμαστοτερον· ου γαρ μονον ουδεν υφειλοντο τοσαυτα μανεντες των
εναποκειμενων αυτοις θησαυρων, αλλα και μετα πλειονος αυτους της ασφαλειας
φυλαττεσθαι εποιησαν, λαμπροτερους τε αυτους και ευπορωτερους ειργασαντο. Ουκ
ετι γαρ η ψυχη μονη, αλλα και αυτο το σωμα πλειονος μετελαβε της χαριτος, και ου
μονον ουκ απεβαλεν, ην ειχε, μετα το διατμηθηναι και κατακοπηναι πολλακις, αλλα
και επεσπασατο πλειονα και μειζω την ροπην. Τι ταυτης γενοιτ' αν της νικης
θαυμαστοτερον, οτι ους κατειχον και ειχον υποχειριους, και δησαντες εξαινον μετα
εξουσιας, τουτους νικησαι ουκ ισχυσαν, αλλ' υπο τουτων ηττωντο ελεεινως και
αθλιως; Ου γαρ προς αυτους επολεμουν, αλλα προς τον ενοικον αυτων Θεον· τον δε
Θεωι πολεμουντα οτι πασα αναγκη μετα πολλης ηττασθαι της περιουσιας, δικην
διδοντα της επιχειρησεως μονης, παντι που δηλον εστι. 50.696 βʹ. Τοιαυται των
αγιων αι νικαι. Ει δε τα αγωνισματα και τα παλαισματα ουτω θαυμαστα και
παραδοξα, τι αν ειποιμεν περι των επαθλων και στεφανων των υπερ της αυτων
καρτεριας αποκειμενων αυτοις; Ου γαρ δη μεχρι των βασανων τουτων εστησαν,
ουδε ενταυθα τον δρομον κατελυσαν, αλλα περαιτερω τα σκαμματα αυτοις
εξετεινετο, του μεν πονηρου δαιμονος τηι προσθηκηι των τιμωριων προσδοκουντος
υποσκελιζειν τους αθλητας, του δε φιλανθρωπου Θεου συγχωρουντος και ου
κωλυοντος· ωστε και την των απιστων μανιαν σαφεστεραν πασιν επιδειχθηναι, και
τουτοις λαμπροτερους και πλειους πλακηναι τους στεφανους. Και καθαπερ επι του
Ἰωβ γεγονεν και του διαβολου· ο μεν πλειους ᾔτει κατ' αυτου παρα του Θεου
τιμωριας, προσδοκων περιεσεσθαι τηι προσθηκηι των δεινων του γενναιου της
ευσεβειας αθλητου· ο δε συνεχωρει, και εχαριζετο ταις πονηραις αιτησεσι του
πονηρου δαιμονος, επιφανεστερον τον αυτου ποιων αθλητην· ουτω δη και ενταυθα
εγενετο. Ἐπειδη γαρ θηριου παντος χαλεπωτερον το σωμα αυτων πανταχοθεν
διεμασησατο, και την γλωτταν και το στομα ᾕμαξεν, ει και μη τοις αιμασι των
αγιων, αλλα ταις απανθρωποις και ωμαις ψηφοις εκειναις, ηττηθεις υπο της
καρτεριας αυτων, και εμφορηθεις ικανως της απανθρωπου θοινης εκεινης, και
κορον λαβων απηλθεν.
Ὅρα γαρ ποση των αγιων η υπομονη, η τοσαυτην μανιαν τοις οικειοις
εκορεσε παθεσιν. Ἐπηιει παλιν επαγωνιζομενος τηι μανιαι, και παντα τα θηρια δι'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αλλης ωμοτητος εκνικησαι φιλονεικων. Ἐκεινα γαρ αναγκηι φυσεως προς την
θοινην ερχεται ταυτην, και κορεσθεντα απεισι, καν μυρια ιδηι σωματα, ουδενος
εκεινων εφαπτεται· ουτος δε και πονηριαι προαιρεσεως επι την βοραν ᾔει ταυτην, και
των σαρκων αυτων εμπλησθεις, ετεραν πλεκει κατ' αυτων μηχανην, μακροτατωι και
χαλεπωτατωι θανατωι τους αγιους παραδους· προσεταξε γαρ εν τοις μεταλλοις
αυτους εργαζεσθαι διηνεκως. Ὢ της απονοιας! πειραν ουτω σαφη λαβων της
ανδρειας αυτων, και της υπομονης, ταυτηι προσεδοκησε περιεσεσθαι. Και δη θηριοις
συνυκουν οι αγιοι, οι των αγγελων συνοικοι, και των ουρανων πολιται, και εις την
ανω λοιπον γραφεντες Ἱερουσαλημ, και ην πασης πολεως λοιπον η ερημος
αγιωτερα. Ἐν μεν γαρ ταις πολεσι τα παρανομα ταυτα και τυραννικα ετολματο καθ'
εκαστην ημεραν επιταγματα· η δε ερημος ατελειαν ειχε της απανθρωπου
λειτουργιας· και τα μεν δικαστηρια ανοσιας πραξεως εγεμε και αθεσμων
επιταγματων· αι δε ερημιαι τους παντων ανθρωπων ευνομωτερους ειχον πολιτας,
τους εξ ανθρωπων αγγελους γεγενημενους, και προς τον ουρανον η ερημος
ημιλλατο, το γε εκ της αρετης των οικουντων πολιτων. Και φυσει μεν ην η τιμωρια
χαλεπωτατη, τηι δε προθυμιαι των αγωνιζομενων εγενετο ραιδια και κουφη και
ευπορος. Πολλαπλασιον τοτε ενομιζον οραιν το φως, και το ειρημενον παρα τωι
προφητηι, οτι Ἡ σεληνη εσται ως ο ηλιος, ο δε ηλιος επταπλασιων, τουτο
απειληφεναι το φως ηδη ενομιζον.
Ου γαρ εστιν, ουκ εστι ψυχης ευθυμοτερον καταξιουμενης υπερ Χριστου
παθειν τι των 50.697 δεινων και αφορητων ειναι δοκουντων ημιν. Ἤδη προς τον
ουρανον μεθεσταναι και μετ' αγγελων χορευειν ενομιζον. Τι γαρ μαλλον αυτοις
ουρανου και αγγελων εδει, του των αγγελων ∆εσποτου μετ' αυτων οντος Ἰησου επι
της ερημου; Ει γαρ, οπου εισι δυο η τρεις συνηγμενοι εις το αυτου ονομα, εκει εστιν
εν μεσωι αυτων, πολλωι μαλλον εν μεσωι εκεινων ην τοτε συνειλεγμενων, ουχ ως εις
το ονομα, αλλ' υπερ του ονοματος κολαζομενων διηνεκως. Ἴστε γαρ, ιστε σαφως,
οτι της τιμωριας ταυτης ουκ εστιν ετερα χαλεπωτερα, και οτι μυριους θανατους
αλλους αν ειλοντο υπομειναι οι ταυτηι τηι ψηφωι καταδικαζομενοι, η της οδυνης
ανεχεσθαι της εκειθεν γενομενης. Παρεδοθησαν μεταλλοις, ενθα χαλκον ανορυττειν
εδει, πολλακις αυτοι μεταλλου χρυσιου οντες τιμιωτεροι και αΰλου χρυσιου, ου
καταδικων ανορυττομενου χερσιν, αλλα πιστων ανδρων προθυμιαι ευρεθεντος·
ειργαζοντο μεταλλα οι μυριων γεμοντες θησαυρων. Τι της ζωης εκεινης πικροτερον
και οδυνηροτερον; Ἑωρων και εις εαυτους εκβαινοντα τα περι των μεγαλων
εκεινων ανδρων διηγηματα, α περι των αγιων διεξεισι λεγων ο Παυλος· Περιηλθον
εν μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, ων
ουκ ην αξιος ο κοσμος [εν ερημιαις πλανωμενοι και ορεσι και σπηλαιοις και ταις
οπαις της γης. Ταυτα και επι της γενεας εγενετο της ημετερας]. Ταυτ' ουν ειδοτες και
ημεις, αγαπητοι, οτι και νυν και παλαι, εξ ου γεγονασιν ανθρωποι, απαντες οι τωι
Θεωι φιλοι τωι στυγνωι και επιμοχθωι και μυ 50.698 ριων γεμοντι δεινων
εκληρωθησαν βιωι, μη τον υγρον και διαλελυμενον και τον ανεσεως γεμοντα
διωκωμεν βιον, αλλα τον επιμοχθον, τον επιπονον, τον θλιψεις εχοντα και
ταλαιπωριας. Ὥσπερ γαρ ουκ εστι τον αγωνιζομενον δι' υπνου και ραιθυμιας και
τρυφης των στεφανων επιτυχειν, ουδε τον στρατιωτην των τροπαιων, ουδε τον
κυβερνητην του λιμενος, ουδε τον γηπονον της αλω πεπληρωμενης· ουτως ουδε τον
πιστον δια ραιθυμιας τον εαυτου βιον διαγαγοντα των επηγγελμενων τυχειν
αγαθων.
Πως ουν ουκ ατοπον εν μεν τοις βιωτικοις απασι τους πονους προκεισθαι προ
της ηδονης, και τους κινδυνους προς της ασφαλειας, και ταυτα ευτελους και μικρας
της απο των πονων εκεινων προσδοκιας μενουσης· οταν δε ουρανος προκειμενος ηι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

και αγγελων τιμαι, και ζωη περας ουκ εχουσα, και η μετ' αγγελων διατριβη, και τα
αγαθα, α μηδε εννοησαι η ειπειν δυνατον, προσδοκαιν δια ραιθυμιας και ραιστωνης
και διαλελυμενης ψυχης αυτων επιτευξεσθαι, και μη της αυτης αυτα τοις βιωτικοις
σπουδης αξιουν; Μη, παρακαλω, μη ουτω κακως περι εαυτων και της εαυτων
βουλευωμεθα σωτηριας, αλλ' εις τους αγιους τουτους ορωντες, τους γενναιους και
καρτερικους αθλητας, τους αντι φωστηρων δεδομενους ημιν, προς την τουτων
καρτεριαν και την υπομονην τον εαυτων διευθυνωμεν βιον, ινα ταις ευχαις αυτων
δυνηθωμεν μετα την εντευθεν αποδημιαν ιδειν τε αυτους και ασπασασθαι, και προς
τας ουρανιους αυτων καταταχθηναι σκηνας· ων γενοιτο παντας ημας τυχειν χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι και
τωι αγιωι Πνευματι δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


