Quod regulares feminae viris cohabitare non debeant
ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΠΩΣ ∆ΕΙ ΦΥΛΑΤΤΕΙΝ ΤΗΝ ΠΑΡΘΕΝΙΑΝ
Οιμοι ψυχη· μετα γαρ του προφητου και εμοι νυν ευκαιρον τουτο ειπειν, και
απαξ και δις και πολλακις, Οιμοι ψυχη· πραγμα ηλικον και οσης γεμον φιλοσοφιας,
η παρθενια, καθυβρισται, και το διειργον αυτην απο του γαμου καταπετασμα
ανηιρηται, υπο αναισχυντων διασπασθεν χειρων, και τα αγια των αγιων πεπατηται,
και τα σεμνα και φρικης γεμοντα γεγονε βεβηλα και πασι βατα, και η του γαμου
σεμνοτερα τοσουτον καθειλκυσθη και κατηνεχθη κατω, ως τας γεγαμημενας
μακαριζεσθαι μαλλον. Ἀει μεν γαρ η παρθενια μετα του γαμου ταττομενη τα
πρωτεια ειχε και την προεδριαν απασαν· νυνι δε ουδε εν τηι δευτεραι ταξει μενειν
δεδυνηται, αλλα πορρω που και προς την εσχατην απεληλαται ταξιν· και το δη
χαλεπωτερον, οτι ου πολεμιοι τινες ουδε εχθροι, αλλ' αι μαλιστα δοκουσαι
θεραπευειν αυτην ουτως αυτην διεθηκαν, και αι παρεχουσαι μαλιστα παντων ημιν
προς τους απιστους ελευθεροστομειν, αυται μαλιστα παντων ημιν απερραψαν τα
στοματα, και πολλην ημων κατεσκεδασαν αισχυνην. Χρηματων μεν γαρ ενεκεν
ολιγους μεν, ειχον δε ομως δειξαι τινας Ἕλληνες παρ' αυτοις φιλοσοφησαντας, και
οργης δε τινες εν εκεινοις περιεγενοντο· παρθενιας δε ανθος ουδαμου παρ' αυτοις,
αλλ' αει παρεχωρουν ενταυθα των πρωτειων ημιν, ομολογουντες ανωτερω της
φυσεως ειναι το κατορθωμα, και ουδ' ανθρωπινον. ∆ια τουτο σφοδρα ημων το παν
εθνος εθαυμαζον· αλλα νυν ουκετι, αλλα καταγελωσι και κωμωιδουσι· ∆ια γαρ τουτο
και ο διαβολος τοσουτον κατ' αυτης ενεπνευσε της αγελης, επειδη μαλιστα απο
ταυτης εωρα της φαλαγγος λαμπρον του Χριστου το στρατοπεδον, και ουτως αυτην
επεχειρησε καταισχυναι, ως βελτιον ειναι λοιπον μηδε παρθενους ειναι τας ουτω το
πραγμα μετιεναι επιχειρουσας. Το δε αιτιον των κακων απαντων, οτι μεχρι
προσηγοριας το πραγμα εστηκε, και εν τωι σωματι το παν περιγεγραπται, οπερ
εσχατον μερος παρθενιας εστι· τα δε αναγκαιοτερα και μαλιστα αυτην δεικνυντα
ημεληται, και ουτε στολης κοσμιας λογος αυταις, ουχ ησυχιας παρθενοις πρεπουσης,
ου κατανυξεως, ουκ αλλου των τοιουτων ουδενος· αλλα και φθεγγονται ευκολως
απαντα, και γελωσιν ακαιρως, και κατακλωνται και θρυπτονται μαλλον των επι του
τεγους μαλακιζομενων γυναικων, παντοθεν μηχανηματα τοις ορωσιν ενιεισαι, και
εις την των πορνευομενων γυναικων ασχημοσυνην εισωθειν εαυτας βιαζονται,
καθαπερ αμιλλωμεναι προς εκεινας και φιλονεικουσαι τα πρωτεια εις αισχυνης
δοξαν λαβειν. Ποθεν γαρ, ειπε μοι, λοιπον δυνησομεθα την τοιαυτην παρθενον της
ταξεως εξελεσθαι της εκεινων και της κοινωνιας, οταν και αυτη το αυτο ποιηι
εκειναις νεων εξαπτεσθαι καρδιας, οταν ανεπτερωμενη ηι και ασωτος, οταν τα αυτα
φαρμακα τριβηι, και τα αυτα κεραννυηι ποτηρια, και το αυτο κατασκευαζηι κωνειον;
Ἀλλ' ου λεγει, ∆ευρο και εγκυλισθωμεν ερωτι, ουδε Ἔρρανα την κοιτην μου κροκωι,
και την κλινην μου κινναμωμωι. Ειθε την κλινην και την κοιτην, και μη τα ιματια
και το σωμα. Ἐκειναι μεν γαρ οικοι το δελεαρ κατακρυπτουσι, συ δε πανταχου
περιφερεις την παγιδα, και αναπετασασα της ηδονης τα πτερα περιαγεις επι της
αγορας. Ἀλλ' ου διελεχθης, ουδε ειπες εκεινα τα πορνικα ρηματα, ∆ευρο και
εγκυλισθωμεν ερωτι. Ουκ ειπες τηι γλωττηι, αλλ' ειπες τωι σχηματι· ουκ εφθεγξω τωι
στοματι, αλλ' εφθεγξω τωι βαδισματι· ουκ εκαλεσας τηι φωνηι, αλλ' εκαλεσας φωνης
λαμπροτερον δια των οφθαλμων. Ἀλλα καλεσασα ουκ εδωκας εαυτην. Ουδε ουτως
απηλλαξαι της αμαρτιας. Και γαρ και τουτο ετερον ειδος πορνειας· καθαρα της
υβρεως εμεινας, αλλα της σωματικης, ου της ψυχικης· και απηρτισται σοι τα της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αμαρτιας, ει και μη δια της μιξεως, αλλα δια της οψεως. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι,
καλεις τους παριοντας; τι δαι εξαπτεις το πυρ; πως δε νομιζεις ειναι καθαρα της
αμαρτιας, πασαν αυτην εργασαμενη; Και γαρ τελειον ειργασω μοιχον τον αλοντα
σου τωι σχηματι τουτωι· πως ουν δυνασαι μη ειναι μοιχαλις, οταν το εργον σου
μοιχειας αλισκηται; η γαρ εκεινου μανια σον εργον εστιν. Ὅτι γαρ η
κατασκευαζουσα μοιχους μοιχειας διαφυγειν τιμωριαν ουκ αν δυνηθειη ποτε, παντι
που δηλον εστιν. Συ το ξιφος ηκονησας, συ την δεξιαν ωπλισας, συ την ωπλισμενην
δεξιαν κατα της αθλιας ωσας ψυχης· πως ουν δυνασαι της επι τωι φονωι τουτωι
τιμωριας απαλλαττεσθαι; Ειπε γαρ μοι, τινας μισουμεν και αποστρεφομεθα ημεις,
τινας δε οι νομοθεται και οι δικασται κολαζουσι; τους πινοντας τα δηλητηρια
φαρμακα, η τους κεραννυντας την κυλικα, και κατασκευαζοντας αυτα, και δια της
τεχνης απολλυντας της εαυτων; ουχι τους πινοντας μεν και ελεουμεν ατε
ηδικημενους, εκεινους δε πασαις καταδικαζομεν ψηφοις; Και ουκ αρκει προς
απολογιαν αυτοις το λεγειν, οτι ουκ εμαυτον εβλαψα, αλλ' ετερον απωλεσα· αλλα
και δι' αυτο μεν ουν τουτο χαλεπωτεραν διδωσι δικην.
2 Συ δε αθλια και ταλαιπωρε, κερασασα την κυλικα την ολεθριαν ταυτην, και
ορεξασα και δουσα το φαρμακον, μετα το πιειν εκεινον και απολεσθαι απολογιαν
σαυτηι νομιζεις υπολελειφθαι, το μη αυτη πιειν, αλλ' ετερωι παρασχειν το
δηλητηριον; Καιτοι γε υμεις των φαρμακοπωλων εκεινων τοσουτωι χαλεπωτεραν
δωσετε δικην, οσωι και ο θανατος χαλεπωτερος. Ου γαρ σωμα αλλα ψυχην αναιρειτε·
κακεινοι μεν πολλακις η θυμωι και οργηι τουτο πραττουσιν η χρηματων δεομενοι·
υμεις δε ουδε εις ταυτην εχετε καταφυγειν την προφασιν. Ουτε γαρ εχθρους οντας,
ουτε ηδικηκοτας, ουτε χρηματων δεομεναι τουτο ποιειτε, αλλ' υπερ κενοδοξιας
μονης εις τας αλλοτριας παιζετε ψυχας, τερψιν οικειαν τον ετερων ποιουμεναι
θανατον. Ἀλλα γαρ ουκ οιδα πως εξηνεχθην ταυτα ειπειν ετερωσε ορμων· διοπερ
επανιτεον οθεν εξεβην· Ὥσπερ γαρ ουκ αρκουντων τουτων καταισχυναι το παν
εθνος, και αλλο τι πλεον επενοησαν. Ἀλλα μηδεις περι πασων ταυτα ειρησθαι
νομιζετω· ου γαρ ουτως αθλιος εγω και ταλαιπωρος, ως ομου παντα φυρειν και
συγχειν. Περι γαρ των υπευθυνων και ταυτα ειρηται, και τα μετα ταυτα ειρησεται.
Ὥσπερ ουν ουκ αρκουντων τουτων εις βλαβην, ανδρας τινας ουδαμοθεν αυταις
προσηκοντας λαβουσαι συγκατακλειουσι, και τον παντα συνοικιζουσι χρονον,
καθαπερ ενδεικνυμεναι και δια τουτων και δια των ειρημενων, οτι ακουσαι επι την
παρθενιαν ειλκυσθησαν και βιαν υπομεινασαι την εσχατην· και ταυτηι
παραμυθουνται την βιαν και την αναγκην. Τι γαρ; ουχι και τουτων χειρω παρα
παντων, οταν ταυτα γινηται, λεγεται και φιλων και οικειων; Ταυτας δε ζην;
αναπνειν δε ολως; αλλα μη διαπριζεσθαι μεσας, η κατορυττεσθαι ζωσας μετ' εκεινων
αυτων; Και γαρ και ταυτα και τουτων πολλωι πλειονα απαντες λεγουσι· και δρομος
λοιπον ταις μαιαις καθ' εκαστην ημεραν επι τας των παρθενων οικιας, καθαπερ προς
τας ωδινουσας, ουχ ωστε λοχευσαι τικτουσαν (γεγονε μεν γαρ επι τινων και τουτο),
αλλ' ωστε διαγνωναι καθαπερ επι των ωνουμενων θεραπαινιδων, τις μεν η
διεφθαρμενη, τις δε η ανεπαφος· και η μεν υπηκουσε ραιδιως τηι δοκιμασιαι, η δε
αντεσχε, και αυτωι τουτωι καταισχυνθεισα απηλθεν, ει και μη διεφθαρτο· και η μεν
εαλω, η δε ουχ εαλω, και αυτη δε παλιν ουχ ηττον εκεινης αισχυνεται, μη δυνηθεισα
αξιοπιστος απο του τροπου φανηναι, αλλα μαρτυριας της απο της εξετασεως
δεηθεισα. Ποσων ουν ουκ αξια ταυτα δακρυων; ποσων ουκ αξια θανατων; Τις δε
ουτω λιθινος και ασυμπαθης, ως μη πυρωθηναι και τα του Φινεες παθειν; Ἀλλ'
εκεινος μεν, ει κατα τον καιρον εκεινον ταυτην ειδε γινομενην την ασχημοσυνην,
ουκ αν αυτων εφεισατο, αλλ' εποιησεν αν ταυτο, οπερ και επι της Μαδιανιτιδος τοτε
ειργασατο· ημεις δε (ου γαρ εφειται αρπασαι μαχαιραν, ουδε κεντησαι τωι σειρομαστηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τους τα τοιαυτα πλημμελουντας) πασχομεν μεν τα αυτα, απερ επαθεν εκεινος ο
αγιος, ου δρωμεν δε τα αυτα, αλλ' ετερως παραμυθουμεθα την οδυνην, δι' οδυρμων
και θρηνων. ∆ευρο ουν συναλγησατε μοι και συστεναξατε, οσαι ταυτης εκτος εστε
της αισχυνης· αι γαρ αθλιαι και ταλαιπωροι εκειναι και αναλγησιαν ισως μετα των
αλλων νοσουσι κακων. Ἀλλ' υμεις αι τουτον αναδεξαμεναι τον βιον, και του
νυμφωνος καταξιουμεναι και του νυμφιου, και φαιδρας εχουσαι τας λαμπαδας, και
τωι τιμιωι της παρθενιας παντος διαδηματος βασιλικου μαλλον κοσμουμεναι
στεφανωι, δακρυσατε συν ημιν και πικρον ανοιμωξατε· ου μικρον τουτο εστι
φαρμακον και εις διορθωσιν των τα ανιατα νοσουντων, και εις παραμυθιαν των τα
εκεινων οδυρομενων· τουτο και ο νυμφιος ο υμετερος ποτε πεποιηκεν. Την γαρ
Ἱερουσαλημ προς εσχατον απωλειας κατενεχθεισαν ιδων, και ουκετι δυναμενην
ανενεγκειν απο της αρρωστιας, εδακρυσε, και επι της Βηθσαιδα συμβουλαις μεν ουκ
εχρησατο λοιπον, ουδε σημειοις, ταλανισμωι δε μονον, το Ουαι συνεχως επιλεγων
ταις πολεσι, καθαπερ και επι των ψυχορραγουντων, ποιουμεν ημεις. Και ο μακαριος
δε Παυλος, τον διδασκαλον τον εαυτου μιμουμενος, ουκ επαυσατο παντα τον βιον
τους πεσοντας και εν τωι αυτωι πτωματι μενοντας και ουκ εθελοντας αναστηναι
λοιπον ολοφυρομενος ουτω πικρως, ως και μετα διορισμου τινος ισχυροτερου τοις
Ῥωμαιοις αυτο δη τουτο επιστελλειν και λεγειν οτι Λυπη μοι εστι μεγαλη, και
αδιαλειπτος οδυνη τηι καρδιαι μου υπερ των αδελφων μου, των συγγενων μου κατα
σαρκα. Ειδες ποσην εχει τα ρηματα εμφασιν, ποσον πονον καρδιας παριστησι; Και
των πιστων δε τους χωλευοντας και κλυδωνιζομενους ουτω πενθει, ως αυτος εν
εκεινοις τυγχανων τοις κακοις. Τις γαρ, φησιν, ασθενει, και ουκ ασθενω; τις
σκανδαλιζεται, και ουκ εγω πυρουμαι; Και ουκ ειπε Λυπουμαι, αλλα Πυρουμαι, το
αφορητον και ανηκεστον της οδυνης δια της πυρωσεως παραστησαι βουλομενος.
3 Ου μιμησωμεθα τοινυν και ημεις και τον ∆εσποτην τον ημετερον και τον
ομοδουλον; Και γαρ ουδε μικρος ημιν κεισεται μισθος των οδυρμων τουτων και των
θρηνων, ωσπερ ουν ουδε η τυχουσα επεται μεμψις παρα του Θεου τοις τα των
οικειων μελων κακα ασυμπαθως παρατρεχουσιν. Και τουτων το μεν απο του
καρτερικωτατου ανδρος Ἰεζεκιηλ εστιν ιδειν, το δε απο του μακαριου Μιχαιου. Ὁ
μεν γαρ φησιν οτι, των Ἰουδαιων εις εσχατονκακιας εληλακοτων, και προς την των
ειδωλων θεραπειαν αυτομολησαντων, προσεταξεν ο Θεος δουναι σημειον επι τα
προσωπα των στεναζοντων και κατοδυνωμενων επι τοις γινομενοις. Ουδε γαρ
απλως στενειν χρη, αλλα και κατοδυνασθαι· καιτοι γε ουδεν ουτε ειπον ουτε
επραξαν εκεινοι προς την των γινομενων διορθωσιν, αλλ' επειδη τα παρ' εαυτων
εισηνεγκαν μονον, τοσαυτηι τετιμηνται τιμηι παρα του φιλανθρωπου Θεου, ως και
ασφαλειας και δοξης αξιωθηναι πολλης. Ὁ δε Μιχαιας μετα των αλλων
εγκληματων, της γαστριμαργιας λεγω και της μεθης και της των μυρων αλοιφης,
και τουτο επηγαγε το κατηγορημα το της ασυμπαθειας, ουτω λεγων· Ουκ επασχον
ουδεν επι τηι συντριβηι του Ἰωσηφ. Και τους την Αιναν οικουντας πολιν εκ τουτου
διεβαλε παλιν ειπων, οτι Ουκ εξηλθον κοψασθαι οικον εχομενον αυτης. Ει δε ενθα ο
Θεος οργιζεται, ο μη συμπασχων τοις κολαζομενοις εγκαλειται, ο τοις εις κακιαν
καταπιπτουσι μη συναλγων τινος εσται συγγνωμης αξιος; Και μη θαυμασηις ει του
Θεου κολαζοντος ημας συναλγειν τοις κολαζομενοις δει· ουδε γαρ αυτος ο Θεος ο
κολαζων βουλεται τουτο ποιειν· Ου γαρ θελησω τον θανατον του αμαρτωλου,
φησιν. Ει τοινυν ο τιμωρουμενος ου βουλεται τιμωρεισθαι, πολλωι μαλλον ημας
συναλγειν χρη τοις κολαζομενοις· ισως αυτους εκκαλεσομεθα τουτωι τωι τροπωι, ισως
ανακτησομεθα. Ει γαρ και απολωλασιν, αλλ' ομως την λειπομενην παρασχωμεν
θεραπειαν και θρηνησωμεν και ολοφυρωμεθα, ου χορους περιστησαντες γυναικων,
αλλ' εκαστος ιδιαι και καθ' εαυτον παροντων εκεινων. Ει δε βουλεσθε, και εγω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

καταρξομαι του μελους υμιν τουτου του γοερου· ουδε γαρ αισχυνομαι μετα Ἰερεμιου
τουτο ποιων και Ἡσαΐου και Παυλου και προ γε παντων τουτων του ∆εσποτου.
Ἀρξωμεθα ουν ως ο Χριστος ηρξατο πρωτον, και ειπωμεν· Ουαι σοι, ψυχη· επι ποιαν
κληθεισα τιμην δια την του Θεου φιλανθρωπιαν, ποιαν ληξηι χωραν δια την
ραιθυμιαν την σην; Ουαι σοι, οτι αυτος μεν σε επι τας πασταδας ειλκυσε τας
πνευματικας, συ δε εαυτην απορρηξασ' απο της δοξης εκεινης, εις το του διαβολου
κατηνεχθης πυρ και προς τας ανηκεστους κολασεις, ενθα κλαυθμος και βρυγμος
οδοντων, ενθα ουδεις ο παραμυθησομενος, ουδε χειρα ορεξων, αλλα σκοτος παντα
και απορια και θορυβος και κακα παραμυθιαν ουκ εχοντα ουδε περας· ταυτα σοι
παντα η του κοσμου φιλια πεποιηκε, και το προτιμησαι του ουρανου την γην, και το
μη θελησαι ακουσαι της του νυμφιου φωνης συνεχως παραινουσης μηδεν ημας
κοινον προς τα παροντα εχειν πραγματα. Τις σε, αθλια και ταλαιπωρε, ελεησαι
δυνησεται λοιπον; Καν γαρ αυτον ιδηις τον Νωε, τον εν τωι κοινωι της οικουμενης
κλυδωνιωι την οικιαν ολοκληρον διασωσαντα, και προς τοσαυτην σταντα οργην,
καν τον Ἰωβ, καν τον ∆ανιηλ, καν μετ' εκεινων τον Μωσεα, και τον Σαμουηλ, και
τον παρτιαρχην Ἀβρααμ, ουδεις σοι χειρα ορεξει λοιπον. Καν γενει προσηκουσα ηις,
καν θυγατηρ, καν αδελφη, καν ικετηριαν θηις, καθαπερ ο πλουσιος εκεινος, παντα
εικη και ματην εργασηι. Πως εξεπεσες εκ του ουρανου ουχ εωσφορος ουσα, ουδε πρωι
ανατελλουσα, αλλ' αυτων των ηλιακων ακτινων λαμψαι δυναμενη μαλλον; Πως
εκαθισας ερημος; Και τους πλειονας δε των θρηνων των επι τηι πολει λεχθεντων
εκεινηι ουκ αν τις αμαρτοι μεταφερων επι την αιχμαλωτον ταυτην ψυχην, την
μαλλον εκεινης αιχμαλωτον. Ἀλλα ταχα των θρηνων αλις, αλις δε ως εν συγγραφη
και βιβλιωι· επει και τουτων χωρις ουδ' αν ο πας ημιν αρκεσειε χρονος, ωστε κατ'
αξιαν οδυρασθαι την τα τοιαυτα παθουσαν ψυχην. Τι γαρ αν τις ολοφυροιτο πρωτον;
οτι το τιμιον και μεγα και αγιον ονομα του Θεου δι' υμας βλασφημειται εν τοις
εθνεσι, και η δοξα αυτου βεβηλουται; οτι πραγμα ουτω σεμνον και μεγα
διαβεβληται; αλλ' οτι ψυχαι πολλαι δια των σκανδαλων καταπιπτουσι τουτων; αλλ'
οτι και το υγιαινον του χορου μερος τηι της υμετερας δοξης αναχρωννυται κηλιδι;
αλλ' οτι και το ασβεστον και υμιν αυταις και τοις συνοικουσιν αναπτεται πυρ; Και
πως ταυτα αναγκη συμβηναι, φησιν, οταν εχωμεν δειξαι το σωμα ημιν μη
διεφθαρμενον μηδε πεπορνευμενον; Μαλιστα μεν αυτη η επιδειξις ουχι νυν, αλλα
τοτε εσται δηλη κατα την ημεραν εκεινην. Μαιας μεν γαρ σοφια και τεχνη τοσουτον
δυναται μονον ιδειν, ει μιξιν ανδρος ουκ εδεξατο το σωμα· ει δε και την αφην
ανελευθερον και την απο των φιληματων και την των περιπλοκων μοιχειαν
διεφυγε και φθοραν, η ημερα δηλωσει τοτε εκεινη, οταν ο ζων του Θεου Λογος, ο τα
κρυπτα των ανθρωπων εις μεσον αγων, και τοις λαθρα γινομενοις παρων, παντα
γυμνα και τετραχηλισμενα προ των απαντων οφθαλμων θηι, τοτε εισομεθα καλως ει
τουτων εστι καθαρον σου το σωμα και παντοθεν αφθορον.
4 Πλην αλλ' ουδεν υπερ τουτων ακριβολογουμεθα ουδε φιλονεικουμεν·
αλλα κεισθω τεως αυτο παντων τουτων υπερενηνεχθαι των δικτυων· ειναι τε
παντοθεν καθαρον, και πασης ηλευθερωσθαι λαβης· και μενετω παρθενος η
παρθενος· τι τουτο προς τα ειρημενα παρ' ημων; Και γαρ το δεινοτατον τουτο εστι,
και μυριων γεμον δακρυων, οτι τοσουτον υπεμεινε πονον παντοθεν το σωμα
διατηρουσα ακριβως, και παντα τον πονον εκενωσεν, και τον μοχθον εξεχεεν δια
της εις τον Χριστον βλασφημιας, και της σαρκος φεισαμενη της δοξης ουκ εφεισατο
του Θεου, αλλ' οπως μεν ανεπαφον αυτηι μενοι το σωμα, παντα εποιησεν, οπως δε
εκεινος μη υβριζοιτο μηδε καταισχυνοιτο παρα τοις πολλοις, ουδε λογον εσχε τινα.
Ειθε μεν ουν μη παντα επραττε και επετηδευεν, εξ ων η του Θεου διαβαλλεται δοξα.
Και πως τουτο ποιω; φησιν. Ἄνδρας αποκλειουσα μετα σαυτης επι της οικιας, και δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

παντος σοι παρακαθιζουσα. Ει γαρ ανδρας επιθυμεις εχειν συνοικουντας, ουκ εδει
παρθενιαν ελεσθαι, αλλ' επι τον γαμον ελθειν· πολλωι γαρ βελτιον γαμειν εκεινως, η
παρθενευειν ουτως. Τον μεν γαρ τοιουτον γαμον ουτε ο Θεος καταδικαζει, ουτε
ανθρωποι διαβαλλουσι· τιμιον γαρ εστι το πραγμα, ουδενα αδικουν, ουδενα
πληττον· η δε παρθενια αυτη η μετα ανδρων πορνειας χαλεπωτερον παρα πασι
διαβεβληται· και την οικειαν απολεσασα ταξιν, κατω που και παρ' αυτο της πορνειας
εξεκυλισθη το βαραθρον. Ουτε γαρ μετα των παρθενων ανασχοιτο τις αν αριθμησαι
την μη τα του Κυριου μεριμνωσαν, αλλα μυριους εργαζομενην μοιχους, ουτε δε μετα
των γεγαμημενων. Ἐκεινη μεν γαρ φροντιζει, οπως αρεσηι ανδρι ενι· συ δε μυριοις,
και τουτοις ου νομωι γαμου γνωριμοις, αλλ' ετερωι τινι τροπωι διαβεβλημενωι και
κατεγνωσμενωι παρα παντων. Ὅθεν δεδοικα μη της χωρας εκατερας εκβληθεισα
μετα των ητιμωμενων γυναικων φανηις ταττομενη. Και γαρ και απο της
προσηγοριας αυτης ει τις ταυτα ψηφισασθαι βουλοιτο, ουδε ενταυθα παλιν
αντειπειν τι δυνησομεθα. Ὅταν γαρ η εις αγοραν εμβαλωσιν, η λογος τις οικοι περι
αυτων γινηται, οι διαλεγομενοι περι της ατοπου συζυγιας ταυτης, δηλωσαι
βουλομενοι την του δεινος, ου την μητερα καλουσιν, (ου γαρ αυτον ετεκεν), ουδε
την αδελφην, (ου γαρ τας αυτας ελυσεν ωδινας), ουδε την γαμετην, (ου γαρ νομωι
γαμου συνυκησεν), ουδε αλλο τι συγγενειας ονομα των συγκεχωρημενων και κατα
νομον κειμενων, αλλα το αισχρον και καταγελαστον–ου γαρ αν εγωγε ανασχοιμην
αυτο ειπειν· ουτω μισω και την προσηγοριαν αυτην και αποστρεφομαι, και
προσισταται μοι και η επωνυμια της συνοικησεως. Ἀλλ' ουκ ετεκες, ουδε ωδινες. Και
τι ταυτης της απολογιας αισχροτερον; τι δε αθλιωτερον, οταν απο τουτων βουληται
φαινεσθαι παρθενος η παρθενος, εις α και των πορνευομενων πολλαι γυναικες
καταφυγειν εχουσιν; Ἀλλ' εκειναι ετερωθεν δηλαι, φησιν, εισιν ασελγαινουσαι.
Ποθεν ετερωθεν, ειπε μοι; Ἀπο του σχηματος, απο του βλεμματος, απο του
βαδισματος, απο των εραστων των αλισκομενων τουτοις. Καλως μεν ημιν
υπεγραψας τον χαρακτηρα της πορνης γυναικος· αλλ' ορα μη σαυτην προ εκεινης
εληις τουτοις τοις τεκμηριοις και τοις ελεγχοις· και γαρ και συ τοιουτοις εαυτηι
πολλους κατασκευαζεις εραστας, και δια των αυτων δικτυων. Ει δε μη ιστασαι επ'
οικηματος καλουσα τους παριοντας, αλλ' εχεις ενδον συγκεκλεισμενους δια παντος
πολυ χαλεπωτερον, δι' ετερον μεν ουδεν, ινα δε ηδονην πληρωσηις ατοπον την
εκεινου και την σαυτης, ου την δια της μιξεως λεγω. Ἀλλα τι το κερδος, οταν και η
δια των οφθαλμων συνουσια το αυτο τουτο εργαζηται; επει, ει μη τουτο εστι, μηδε
ταυτην μοιχευετε την μοιχειαν, τινος ενεκεν αυτον εχεις οικοι; ποιαν αιτιαν δικαιαν
και ευλογον ημιν ερεις; Ἡ μεν γαρ γεγαμημενη τον γαμον ερει, η δε πορνευομενη
την ασελγειαν· συ δε η παρθενος ποιαν ημιν προβαληι προφασιν ευπροσωπον και
δικαιαν; Τι γαρ τουτο περιεργαζηι, φησιν, οταν μη συγκαθευδωσιν μηδε συγγινωνται
ημιν οι συνοικουντες, καθαπερ εκειναις εκεινοι; Μαλιστα μεν και τουτο πολλοι
λεγουσιν. Και τι τουτο; φησι· κατα της εαυτων κεφαλης. Ει μεν κατα της εαυτων
κεφαλης μονον, υστερον τουτο ζητησομεν. Και ηδη μεν γαρ σαφως αποδεδεικται,
ηνικα τοις ανδρασι διελεγομεθα, οτι ουχ οι κακως λεγοντες μονον, αλλα και οι τας
αιτιας παρεχοντες εικηι, της επι τηι κατηγοριαι κειμενης εισιν υπευθυνοι τιμωριας·
πλην αλλα τουτο μεν και αυθις αποδειξομεν παλιν· τεως δ' εαν σε ερωμαι της
ομοσκηνιας την προφασιν ταυτης, τινα εχεις ειπειν; Ἀσθενης, φησιν, ειμι και γυνη,
και ουχ ικανη μονη ταις χρειαις αρκεσαι ταις εμαυτης. Και μην, οτε τοις συνοικουσιν
υμιν ενεκαλουμεν, ταναντια λεγοντων ηκουομεν, οτι δια την αυτων διακονιαν υμας
κατεχουσιν. Πως ουν αι και τους ανδρας αναπαυσαι δυναμεναι εκ περιουσιας,
εαυταις γυναιξιν ουσαις ου δυνησεσθε βοηθειν, αλλ' ετερων δεησεσθε; Καθαπερ γαρ
ανηρ ανδρι, ουτω και γυνη γυναικι ραιον και ευκολωτερον συνοικησειεν αν· οταν δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

και ανδρασιν επιτηδειοτεραι προς υπηρεσιαν γινησθε, πολλωι μαλλον υμιν αυταις.
Που γαρ, ειπε μοι, χρησιμος και αναγκαια γενοιτ' αν η του ανδρος κοινωνια; ποιαν
δε ουτος υμιν παρεξει λειτουργιαν, ην γυναικα αδυνατον γυναικι παρασχειν; ιστον
υφηναι μετα σου και νησαι κροκην και στημονα ουτος της γυναικος δυνησεται
μαλλον; Και μην τουναντιον εστιν. Ὁ μεν γαρ, ουδ' αν εθεληι, μεταχειρισαι τι τουτων
εισεται (πλην ει μη νυν και τουτο αυτους εδιδαξατε), αλλα της γυναικος μονης το
εργον εστιν. 5 Ἀλλ' ιματιον πλυναι, και πυρ ανακαυσαι, και χυτραν εψειν; Και μην
και ταυτα ουκ ελαττον, αλλα και βελτιον ανδρος γυνη μεταχειριζεσθαι δυναται. Που
ουν σοι χρησιμος ο ανηρ, ειπε μοι; οταν αποδοσθαι τι δεηι και πριασθαι παντως; Ἀλλ'
ουδε ενταυθα ελαττον εχει τανδρος η γυνη· και μαρτυρησειεν αν η αγορα, και
παντες δε οσοι ιματια ωνεισθαι βουλονται, παρα γυναικων τα πλειω τουτων
ωνουμενοι. Ει δε αισχρον παρθενον επ' αγορας εσταναι επι συναλλαγμασι τοιουτοις,
ωσπερ ουν και αισχρον, μαλιστα μεν το συνοικειν ανδρασιν αισχροτερον. Πλην αλλα
και τουτο το ελαττον εκεινου διαφυγειν δυνατον η κορηι τηι διακονουμενηι, η
γραιδιοις τοις προς ταυτα επιτηδειοις το παν επιτρεψασαν· οθεν δηλον οτι
προφασεις ταυτα και σκηψεις εισι και προκαλυμματα ασθενειας. Ποιας
προκαλυμματα ασθενειας; φησιν· ει γαρ επεθυμουν ανδρος και γαμου και της
τοιαυτης διαγωγης, τις ο κωλυων ην; ουκ εφειτο μετα παρρησιας τουτο εργασασθαι,
και μητε προσκρουσαι Θεωι, μητε παρα ανθρωπων κατηγορεισθαι και διαβαλλεσθαι;
Και γαρ και εγω τουτο φημι, και ου σα μαλλον η εμα ταυτα εστι τα ρηματα. Ἢ γαρ
αναγκη ειπειν, που σοι τανδρος η χρεια γενοιτ' αν αναγκαια, η τουτο δειξαι μη
δυναμενην εκπεμπειν τον συνοικουντα κακως· ετερως γαρ πως σε απαλλαγηναι της
υβρεως ταυτης ουκ ενι· ταυτα γαρ, απερ εφης, ουχι σα μαλλον η των υπερ της σης
ασχημοσυνης αλγουντων εστιν. Ἔδει μεν ουν, ει και μυριακις χρησιμος ην η
διακονια τανδρος, μηδε ουτως αυτην μετα τοσαυτης προσιεσθαι λοιδοριας· οταν γαρ
η του Θεου δοξα υβριζηται, μηδεμια ουτως εστω προφασις αναγκαια, ως πεισαι
τοσουτον κακον παριδειν. Και γαρ ει μυριακις αποθανειν της ημερας υπερ του μη
γενεσθαι τουτο προυκειτο, μετα πολλης εδει της ηδονης υπομειναι τουτο, μη τι γε
αναπαυσεως ενεκεν και κοσμικης χρειας τοσουτον παραδραμειν κακον. Ἄκουσον
γουν πως αυτο δεδοικεν ο Παυλος και τρεμει, και εξ οσης της περιουσιας· Καλον γαρ
μοι μαλλον, φησιν, αποθανειν, η το καυχημα μου ινα τις κενωσηι. Ειτα εκεινος μεν,
ινα μη κενωθηι αυτου το καυχημα, αποθανειν ειλετο· ημεις δε ινα σκανδαλα
ανελωμεν, ουδε μικρας καταφρονουμεν ανεσεως; και πως δυνησομεθα σωθηναι
ποτε; Καιτοι γε ουκ ισον εστιν, ουδε καν μικρον εγγυς, εγκωμιου τε αποστερηθηναι
και κατηγοριαι περιπεσειν. Ἐκεινος μεν γαρ, ει και τουτο εγενετο, ουκ αν
προσεκρουσεν τωι Θεωι· αυτος γαρ αυτωι προσεταξεν εκ του ευαγγελιου ζην· αλλ'
ομως ηιρειτο μαλλον αποθανειν η το κατορθωμα προδουναι. Ἡμεις δε τα
προστεταγμενα πανταχου ταραττοντες, και ειδοτες οτι μεγιστην τουτων τισομεν
δικην, ουδε συνηθειας ακαιρου και ψυχρας υπεριδειν ανεχομεθα· και τις ημιν εσται
συγγνωμη λοιπον; Ἔδει μεν ουν, οπερ εφην, ει και ανδρα μονον αι πολλαι των
χρειων επεζητουν, τοσαυτη δε απο του πραγματος ετικτετο υβρις, ελεσθαι μαλλον
αποθανειν, η τουτο γινομενον περιιδειν· οταν δε και δια γυναικος ευκολωτερον ηι
και ραιστον παντα ανυειν, τις ημιν εσται συγγνωμη θρυπτομενοις ουτω και εις την
ημετεραν ενυβριζουσι σωτηριαν; Ειπε δε μοι, οταν σοι ταυτα εκεινος παρεχηι,
παρεξεις τινα και αυτη διακονιαν αυτωι; Παντι που δηλον. Και ποσωι βελτιον μητε
αντιδιδοναι τα τοιαυτα, μητε αντιλαμβανειν, αλλα τον καιρον των πονων, ον εις
την αναπαυσιν αναλισκεις την εκεινου, τουτον εις την εαυτης δαπαναν σωτηριαν, η
χαλεπωτερα πονουμενην ετι και καταισχυνειν εαυτης την υποληψιν; Ἀλλ' ουδεμιαν
αυτωι παρεχεις διακονιαν. Ουκουν αυτον εαυτωι παντα υπηρετειν αναγκη, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

στρωννυναι, και εψειν, και πυρ ανακαιειν, και τα αλλα δη τα τοιαυτα ποιειν. Ταυτα
δε ουδ' αν οικετης ανασχοιτο μηδεν παρα του δεσποτου καρπουμενος υπηρετειν.
Ἀλλ' ουτος ανεχεται παντα, φησι, δια τον του Θεου φοβον, και τον αποκειμενον
υπερ της διακονιας ταυτης μισθον, και χαριν εισεται επιταττομενος, προς τωι μηδεν
καρπουσθαι παρ' ημων. Ποθεν ουν λοιπον εμφραξομεν τα των αναισχυντων
στοματα; Ει γαρ τοσαυτην αυτωι μαρτυρεις ευλαβειαν, και ουτω τρεμει και δεδοικε
του Θεου τα προσταγματα, ως ανδραποδου παντος ευτελεστερον εαυτον καθαιρειν,
και παντα υφιστασθαι μηδεν καρπουμενον παρα σου, προ παντων τουτων της δοξης
αυτον και της ευφημιας εδει φροντισαι του Θεου· νυν δε ουκ εστι της αυτης ψυχης
ομου και κατα τον αυτον χρονον τοσαυτην πειθω τε και υπεροψιαν επιδεικνυσθαι
περι τα προσταγματα του Θεου, και νυν αυτα τρεμειν, νυν δε μηδενα ποιεισθαι
λογον αυτου του θεντος τους νομους υβριζομενου. Το μεν γαρ ηδονης καθαρευοντα
και μηδεν ολως ανθρωπινον πασχοντα κοπτεσθαι και ταλαιπωρεισθαι, και
ταπεινουν εαυτον, και τοις οικειοις μοχθοις ετεροις παρασκευαζειν αναπαυσιν,
φιλοσοφου σφοδρα ψυχης και επτερωμενης· το δε μη υβριζειν εις την του Θεου
δοξαν, μηδε ταυτα ποιειν, δι' ων αν βλασφημηθειη παρα πολλων, και των ου
σφοδρα μεγαλων πολλοι κατωρθωκασιν. Πως ουν σοι πιστευσομεν, οτι τουτο δια
τον Θεον ποιεις, ο μεγαλης και νεανικης δειται ψυχης, οταν εκεινο, οπερ ελαττονος
εστι και της τυχουσης, υπεροραις; Και ουκ ανεχηι αποστηναι τουτων, εξ ων ο Θεος
υβριζεται, και το σωμα και παντα προδιδως υπερ των δοκουντων αυτωι; Και τις αν
ταυτα πεισθηναι ανασχοιτο;
6 Ἀλλα γαρ ουκ οιδα πως απο των παρθενων προς τους συνοικουντας αυταις
εξεβην· διο δη προς αυτας παλιν επανιτεον ημιν. Ποθεν ουν τους ταυτα
κατηγορουντας και συλλογιζομενους ημεις δυνησομεθα πεισαι; Και μη πεισθητωσαν,
φησιν. Και που τουτο ψυχης ευλαβους; Των γαρ κακως λεγοντων τοτε χρη
καταφρονειν, οταν ημεις αυτοις μη παρεχωμεν λαβας· μαλλον δε ουδε τοτε, επειδαν
δυνωμεθα επιστομιζειν αυτους· οταν δε εξ ημων γινηται το παν, επι την ημετεραν
τρεπεται κεφαλην απαν το πυρ. Ουτω γαρ αμαρτανοντες, φησιν, εις τους αδελφους
και τυπτοντες αυτων την συνειδησιν ασθενουσαν, εις Χριστον αμαρτανετε. Ηιδει
γαρ, ᾔδει σαφως, οτι ουκ αρκει προς απολογιαν ημιν η των πληττομενων ασθενεια,
αλλ' αυτο μεν ουν τουτο και μαλιστα εστι το καταδικαζον ημας. Ὅσωι γαρ αν
καθαρευωμεν της πληττουσης αιτιας, τοσουτωι δικαιοι μαλλον αν ειημεν φειδεσθαι
της ασθενειας αυτων. Και ουπω λεγω οτι ενταυθα ουδε απεικοτως πληττονται, αλλα
κεισθω και αλογως αυτους υπομενειν τουτο· ουδε γαρ ουδε ουτως αυτων αφειδειν
χρη. Και ταυτα Ῥωμαιοις επιστελλων ο Παυλος ημας επαιδευσεν, ουτω λεγων. Μη
ενεκεν βρωματος καταλυετε το εργον του Θεου. Καιτοι γε αλογος ην η πληγη, αλλ'
ομως ου τωι πληττομενωι, αλλα τωι την πληγην επαγοντι ταυτην επιτιμαι. Ὅπερ γαρ
εφην ηδη, τουτο και νυν ερω· οταν μεν γαρ μεγα τι γινηται κερδος και της πληγης
μειζον, δει των σκανδαλιζομενων υπεροραν· οταν δε μηδεν ηι πλεον η τους ασθενεις
καταβαλλεσθαι, καν μυριακις εξ αλογιας τουτο πασχωσιν εκεινοι, φειδεσθαι χρη·
επει και ο Θεος τους ωθουντας και καταβαλλοντας υπο την αποφασιν αγει της
τιμωριας. Το γαρ μηδεν κερδαινοντα ετερον πληττειν, της εσχατης πονηριας εστιν.
Και ημεις δε οταν ιδωμεν τινα δυσαρεστον υπο μακρας αρρωστιας γενομενον, τους
παροξυνοντας αυτον ακαιρως τουτους της οικιας απελαυνομεν, και ουκ
ακριβολογουμεθα, ειτε δικαιως, ειτε αδικως τουτο εκεινοι ποιουσιν, αλλα πασης
αυτους απολογιας εκβαλοντες και πολλην τουτωι δοντες συγγνωμην δια την
ασθενειαν, καν αδικως παροξυνηται, ελεουμεν. Ει δε ημεις τοσαυτηι και περι τους
οικετας και περι τους παιδας προνοιαι κεχρημεθα, και υιον πολλακις τοιαυτα
πλημμελουντα μαστιγουμεν, πολλωι μαλλον ο αγαθος Θεος και χρηστος και επιεικης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

τουτο εργασεται. Και τι λεγεις; ασθενης εστιν ο πληττομενος; Ουκουν φειδους, ου
πληγης αξιος. Τραυματα εχει; Μη τοινυν επιτριψωμεν, αλλ' ιασωμεθα. Ὑποπτευει
πονηρως και αλογιστως; Ουκουν ανελωμεν την υποψιαν, μη επιτεινωμεν· εις γαρ
Χριστον αυτον αμαρτανεις, η τοιαυτα φιλονεικουσα. Ἢ ουκ ακουεις συνεχως εν μεν
τηι Παλαιαι του Μωσεως λεγοντος οτι Θεος εστι ζηλωτης; αυτου δε, οτι Ἐζηλωκα την
Ἱερουσαλημ; εν δε τηι Καινηι του Παυλου βοωντος, Ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι.
Τουτο, ει και μηδεν ετερον, αλλ' ικανον ην την μη σφοδρα νοσουσαν και
απηλγημενην επιστρεψαι ψυχην· ουτω γαρ φοβερον ον, ηδυ μαλλον εστιν η
φοβερον. Ου γαρ αν ζηλος ποτε γενοιτο, μη θερμης τινος και ζεουσης
προυποκειμενης αγαπης· ωστε της σφοδρας και πεπυρωμενης του Θεου φιλιας
τεκμηριον τουτο εστιν. Ουδε γαρ ποθος εστιν ο ζηλος επι Θεου, αλλα την αφατον
αυτου φιλοστοργιαν ερμηνευσαι βουλομενος, τουτωι πολλακις αποκεχρηται τωι
ονοματι. Ἀλλ' ομως ημεις οι σφοδρα αναισθητοι προς τας ανθρωπινας καταπιπτομεν
συμπαθειας, και τον μεν ουτως ημων σφοδρως ερωντα καθυβριζομεν, τους δε ουδεν
δυναμενους ωφελησαι παντι τροπωι θεραπευομεν. Τι γαρ σε, ω ταλαιπωρε, τοσουτον
ονησαι δυνησεται η ψυχρα αυτη συνοικησις, οσων εκβαλλει σε θησαυρων; Σκοπει δε·
καταγει σε εκ των ουρανων, του νυμφωνος απελαυνει του πνευματικου,
διαζευγνυσιν σε του ουρανιου νυμφιου, προξενει την αθανατον κολασιν, τα
βασανιστηρια τα τελος ουκ εχοντα. Ἀντι τουτων, ει ταλαντα χρυσιου παρειχεν ο
συνοικων μυρια, ει των αργυρωνητων σοι μαλλον υπεκειτο ανδραποδων, ει της
βασιλιδος αυτης εν πλειονι σε και τιμηι και αναπαυσει καθιστη, αρα ουχ ως λυμεωνα
και εχθρον και μειζονα αφαιρουμενον η διδοντα, ουτω μισειν και αποστρεφεσθαι
δει; –Περι των εν τοις ουρανοις αγαθων ο λογος σοι προκειται, περι της εκει
βασιλειας, περι της αθανατου ζωης, περι της απορρητου δοξης· συ δε γηΐνων
μνημονευεις πραγματων, και τον εν εκεινοις χρησιμον ειναι δοκουντα θεραπευεις
ωσπερ δεσποτην, και ου καταδυηι, ουδε ευχηι διαστηναι σοι την γην, και ουτως
ενθενδε απελθειν;
7 Ἀλλ' ασθενειαν μοι προβαλληι γυναικειας φυσεως, και χρειων ανθρωπινων
οικονομιαν, και αναπαυσιν την κατα την οικιαν, πλαττουσα και συντιθεισα τας ουκ
ουσας προ φασεις. Ἀλλ' ουδε ουτω λησεις τους νουν εχοντας. Ου γαρ εστιν, ουκ
εστιν αναπαυσις η καταναγκαζουσα τοσαυτα ασχημονειν. Γυνη γαρ, ει βουληθειη,
ουχ εαυτηι μονον, αλλα και ετεροις αρκεσει πλειοσιν εις διακονιαν, επει και εξ αρχης
τανδρος τα πολιτικα πραγματα λαχοντος, το οικουρειν αυτη και οικονομειν τα
ενδον απαντα εκληρωσατο. Ου τοινυν ουκ αναπαυσεως δεομεναι ελκετε τους
ανδρας ενδον. Ἀλλα τι; φησι· πορνειας ενεκεν και ασελγειας; Ἐγω μεν ουκ αν
ειποιμι τουτο, μη γενοιτο, αλλα και τοις λεγουσιν επιτιμων ου παυσομαι· ειθε και
πεισαι δυνατον ην. Τις ουν εστιν η προφασις η ποθεινον ημιν το πραγμα ποιουσα;
φησι. Κενοδοξιας ερως. Και καθαπερ ανδρασιν ηδονη ψυχρα και ταλαιπωρος, ουτω
και ταυταις φιλοτιμιας επιθυμια την ομοσκηνιαν ταυτην εργαζεται. Κενοδοξον μεν
γαρ απαν, ως ειπειν, το των ανθρωπων εθνος, μαλιστα δε το γυναικειον γενος· οταν
γαρ μητε αναπαυσεως δεωνται, καθαπερ αποδεδεικται, μητε διαφθειρωνται μετ'
αυτων, ευδηλον οτι τουτο λειπεται υποπτευειν μονον. Ἐπει ουν αυτην του κακου
την ριζαν ηυρηκαμεν, φερε λοιπον το εγκαλειν αφεντες, παραινωμεν και πειθωμεν,
οτι καθαπερ των ανδρων οι συνοικουντες αυταις δοκουσι μεν ηδονην καρπουσθαι,
πλειονι δε περιβαλλονται βασανωι (και γαρ εκεινη μονη καθαρα γενοιτ' αν ηδονη
και μονιμος, η του χωρισμου), ουτω δη και ταυταις δοκει μεν, ως αυται νομιζουσι,
δοξα τις εντευθεν και περιφα νεια τικτεσθαι· ει δε ακριβως τις εξετασειε, γελωτος
και αισχυνης και ονειδων και της εσχατης εμπιπλανται αδοξιας. Και υπερ τουτων
ειρηται μεν ημιν και εν αρχηι βραχεα, ειρησεται δε και νυν. Ἔστω γαρ ο συνοικων, ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

βουλει, μη των ευτελων τις, μηδε των απερριμμενων, αλλα των πολλην εν
Ἐκκλησιαι δυναμιν εχοντων, και επι γενους δε λαμπροτητι, και επι λογων δυναμει,
και ευλαβειαι θαυμαζεσθω παρα πασι, και παντοθεν εστω λαμπρος· ουδε γαρ ουτως
δυνησεται ταυτην ποιησαι περιφανη και ευδοκιμον. Τον γαρ μελλοντα καρπουσθαι
δοξαν εκ της προς τινα φιλιας, την εκεινου δοξαν προτερον φυλαττειν δει του
παρεχοντος το δοξαζεσθαι· ως ει γε ταυτηι λυμηναιτο, πολλωι μαλλον αν την εαυτου
καταβαλοι. Ὥσπερ γαρ πηγης διαφθειρομενης και τα προχεομενα κοινωνει ναματα
του μολυσμου, και ριζης σηπομενης πολλωι μαλλον ο καρπος τουτο πεισεται· ουτω
και νυν, του μελλοντος την παρθενον δεικνυναι λαμπραν γενομενου καταγελαστου
δια της συνοικησεως, αυτη προ εκεινου και μετ' εκεινου κοινωνησει του γελωτος·
καν τυχηι τις τηι γυναικι χρηστη παρα πολλοις προυπαρχουσα δοξα, και ταυτην
εισελθων εκεινος απελασει της οικιας· τοσουτον απεχει και ετεραν προσθειναι
τοιαυτην· καν αυτος εχηι παλιν τοιαυτην υποληψιν, τουτο και αυτος πεισεται. Ουκ
αρα δοξαν υμιν χρηστην προστιθησιν αυτη η κοινωνια της οικησεως, αλλα και την
ουσαν αναιρει, και την ουκ ουσαν επαγει την πονηραν αμφοτεροις. Και ο περι των
Ἰουδαιων ο προφητης ειπεν, ευκαιρον και νυν ειπειν· Ει αλλαξεται Αιθιοψ το δερμα
αυτου, και παρδαλις τα ποικιλματα αυτης, και οι ταις τοιαυταις συνοικουντες την
κηλιδα αποθησονται ποτε ταυτην· ουτω, καθαπερ τις καυτηρ σωματι, ταις
αμφοτερων υποληψεσιν εγκαιεται επισκοτουσα απασιν αυτων τοις καλοις. Ἀλλ'
ισως δοξαν ηγουνται αυτο τουτο ηιρηκεναι τους ανδρας. Ἀλλ' ουτος εστιν ο πολυς
γελως, και ωι μαλιστα αι εταιριζομεναι εγκαλλωπιζονται μοναι. Ου γαρ δη γυναικων
ελευθερων ουδε σωφρονων το τουτοις εναβρυνεσθαι τοις δικτυοις. Ἐπει και αυτη
παλιν ετερα ατιμιας υποθεσις, και οσωιπερ αν κρατωσι των ανδρων, και χαλεπωτερα
επιταττωσι, τοσουτωι μαλλον εαυτας καταισχυνουσι μετ' εκεινων. Ουδε γαρ η
δουλουμενη τους ανδρας γυνη, αλλ' η αιδουμενη αυτη πασιν εστιν αιδεσιμος τε και
επισημος. Ει δε ουκ ανεχοιντο των ρηματων των ημετερων, ο του Θεου νομος αυτας
επιστομισαι δυνησεται, λεγων ουτως· Προς τον ανδρα σου η αποστροφη σου, και
αυτος σου κυριευσει· κεφαλη γαρ γυναικος ο ανηρ. Και ετερωθεν δε ευροι τις αν
πολλαχοθεν τουτο ουτω νενομισμενον, και ταυτην ανωθεν ουσαν την ταξιν. Ὥστε
ασχημοσυνη μεγαλη, οταν τα ανω κατω γινηται, κατω μεν η κεφαλη, το σωμα δε
ανω. Ει δε επι γαμου τουτο αισχρον, πολλωι μαλλον επι ταυτης της συζυγιας, ενθα ου
τουτο μονον εστι το δεινον, οτι νομου παραβασις εστι το γινομενον θειου, αλλ' οτι
πονηροτεραν και τηι γυναικι και εαυτωι περιτιθησι δοξαν. Ει γαρ το συνοικειν
αισχρον, πολλωι δηπου το συνοικουσαν δουλουσθαι· ουδε γαρ πανταχου το κρατειν
επαινον φερει, αλλ' εστι και μη κρατουντα ευδοκιμειν, και κρατουντα ασχημονειν. 8
Ὥστε, ει βουλει θαυμαζεσθαι παρ' ανδρασι, μηδεν σοι κοινον εστω προς αυτους·
πορρω και συνουσιας και οψεως και συνοικησεως γινου της εκεινων. Τοτε σε και
γυναικες εκπλαγησονται, και ανδρες θαυμασονται παντες ομου ατε παρθενον ουσαν,
και τωι νυμφιωι προσεδρευουσαν απερισπαστως· τοτε σε ουχ οι οικειοι μονον, αλλα
και Ἕλληνες, και Ἰουδαιοι, και παν το των ανθρωπων αποδεξεται γενος. Ὥστε ει
δοξαν ζηλοις, ταυτην οδευε την οδον, μη την εναντιαν· τοτε σε ουκετι την του
δεινος καλεσουσι και του δεινος, αλλα την του Χριστου· τουτου δε κοσμος ετερος
ισος ουκ αν σοι ποτε γενοιτο παρ' ουδενος. Ἢ μικρα ταυτα, ειπε μοι, καθ' εκαστην
ᾀδομενα την ημεραν και εν αγοραι και εν οικιαις και εν ετεραις πολεσιν· Ἡ δεινα,
κορη τε ουσα και νεα κομιδηι και σφοδρα ευπροσωπος, πολλους, ει γε ηθελεν,
επισπασασθαι δυναμενη προστα τας, ουκ ηθελησεν, αλλ' ειλετο παν οτιουν
υπομειναι και παθειν, η την του Χριστου προδουναι φιλιαν, και το της σωφροσυνης
ανθος αφανισαι; Μακαρια και δις και τρις και πολλακις· οσων απολαυσεται αγαθων,
οιον δεξεται στεφανον, οσον καρπωσεται μισθον, προς αυτας αμιλλωμενη τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ασωματους δυναμεις; Ταυτα και τα τοιαυτα περι αυτης παντες ερουσιν, και εις ζηλον
ταις εαυτων θυγατρασι προθησουσιν· καν κοσμιως βιουσαν τις προτρεψαι, καν
διεφθαρμενην σωφρονισαι βουληθηι, τα ταυτης εγκωμια παλιν απαντες εις μεσον
οισουσιν· ουκ ενταυθα δε μονον, αλλα καν απλως περι παρθενιας γενηται λογος, και
ουτως αυτην απαντες επαινεσονται, ουχ οι κοσμιως ζωντες μονον, αλλα και εκεινοι
οι σπουδασαντες και παντα πραξαντες ωστε αυτην ελειν, ειτα καταφρονηθεντες και
υπεροφθεντες. Και αυτη μεν τοσαυτης και πολλωι πλειονος της ειρημενης
απολαυσεται δοξης· η δε εχουσα τους συνοικουντας των εναντιων απαντων. Και
πρωτον μεν οταν κατηγορηται παρα τινων η παρθενια μιαρων, ηξουσι μεν εις
μνημην αμφοτεραι εν τοις τοιουτοις συλλογοις, αλλ' η μεν τα των απολογουμενων,
η δε τα των κατηγορουντων ανοιγουσα στοματα. Ἔπειτα, οταν σωφρονισθηναι τινα
και ρυθμισθηναι δεηι, αυτη μεν καθαπερ φαρμακον επιστυφον, και σηπεδονα
αναστελλειν δυναμενον, εις μεσον αγεται, και το του διδασκαλου στομα κοσμει·
εκεινη δε μετα της καταισχυνθεισης εστηκε, καν μη παρηι, κολαζομενη και
καταισχυνομενη. Ἀναγκη γαρ καθ' εκαστην διαμαρτανουσαν κατηγορεισθαι και
ταυτην και καταισχυνεσθαι παλιν. Και οπουπερ αν περι του πραγματος τουτου
γινηται λογος, ωσπερ εκεινη μακαρια, ουτως αθλια αυτη και ταλαιπωρος και παντα
τα τοιαυτα ακουσεται· και ωσπερ εκεινην ουχ οι ειδοτες μονον, αλλα και οι
αγνοουντες και μηδεν ευεργετηθεντες αιδουσι και ανυμνουσιν, ουτω και ταυτην οι
τε ειδοτες οι τε αγνοουντες οι τε μηδεν παθοντες κακον κακιζουσι και
διαβαλλουσιν. Οι μεν γαρ ορθως βιουντες, ου παρα των γνωριμων μονον, αλλα και
παρα των αγνωστων, και παρ' αυτων δε των εχθρων επαινουνται και θαυμαζονται·
οι δε διεφθαρμενοι και φαυλοι και παρα των φιλων κακιζονται. Και τουτο δε της του
Θεου κηδεμονιας εργον εστι, το τοσαυτην περι την αρετην οικειοτητα ημιν ενθειναι,
τοσαυτην δε περι την κακιαν αλλοτριωσιν, ως εκεινηι μεν παντας ψηφιζεσθαι, και
τους μη μετιοντας, την δε κακιαν καταδικαζειν και τους αποστρεφομενους αυτην,
και τους διωκοντας. Ὅθεν δηλον οτι τας ημελημενας ταυτας ουχ οι ειδοτες μονον,
αλλα και οι αγνοουντες αποστρεφονται, και μαλιστα παντων αυτοι οι συνοικουντες.
Καν γαρ σφοδρα λεγωσιν υμας φιλειν και θαυμαζειν, καν χαριν εχωσιν υπερ ταυτης
της ηδονης, υπερ αυτων ων χαριζεσθε, παλιν μισεισθε κατα το συνειδος το εκεινων,
οταν ποτε μικρον ανενεγκοντες εννοησωσι την παγιδα, εφ' ης εστηκασιν. Τοσουτον
εστιν η κακια κακον· και οι μαλιστα παντων θεραπευομενοι παρ' υμων, ουτοι
μαλιστα παντων εισιν οι καταγινωσκοντες, επειδη και μαλιστα παντων τα υμετερα
ισασιν, εις τα ενδοτατα εισαχθεντες, και τα απορρητα υμων απαντα
διακωδωνισαντες. Και οτι μισουσι δηλον εκειθεν· μυριακις γαρ αν ειλοντο της
ψωρας απαλλαγηναι ταυτης και της νοσου της χαλεπης, το δε κωλυον η συνηθεια,
και η δοκουσα τις ειναι ηδονη· επει και εκεινου του νοσηματος ευχονται μεν
απαλλαγηναι, και μισουσιν αυτο παντες οι εχοντες, ηδονται δε οντες εν αυτωι,
καθαπερ εν τουτωι. Καν γαρ λιαν αθλιος τις ηι και ταλαιπωρος, ουκ εστιν ουτω των
απεγνωσμενων και σφοδρα την εαυτων καταισχυνειν επιθυμουντων δοξαν, ως
εθελησαι εν ασχημοσυνηι ζην, και εν τοις απαντων ειναι στομασιν επι κακηγοριαι και
γελωτι και ονειδεσι, και θεατρον επι της αγορας γινεσθαι κοινον, παντων αυτον αμα
τωι φανηναι τοις πλησιον δακτυλοδεικτουντων επι τοις αισχιστοις. Και γαρ ουδε
μικρα τις απο της υποψιας ταυτης αηδια τικτεται τουτοις, και ενοχλει τωι συνειδοτι
διηνεκως εγκαθημενη, και σκωληκος παντος μονιμωτερον διατιτρωσκουσα αυτων
την διανοιαν.
9 Ει δε ενθα παρα ανθρωπων επεται αισχυνη, φανερως μεν ουδεν λεγοντων,
οικοι δε και καθ' εαυτους εγκαλουντων, τοσαυτη γινεται οδυνη, οταν προς αυτον
απελθωμεν τον υβρισμενον νυμφιον, οταν και τα αδηλα εις μεσον αγηται, οταν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

καρδιαι αναπτυσσωνται και ρημα και σχημα και βλεμμα και εννοια (τα γαρ τουτων
αισχροτερα παριημι)· οταν ουν παντα απλως επι της οικουμενης απασης γυμνα
φαινηται και τετραχηλισμενα, ποσην υποστησομεθα ασχημοσυνην και κολασιν και
τιμωριαν; Τοτε γαρ, αν μη παραστηι λαμπουσα ουτως ημων η ψυχη, ως εικος την
αρμοσθεισαν εκεινωι τωι νυμφιωι, αν μη πασης κηλιδος και ρυπου και ρυτιδος ηι
καθαρα, απολειται, και τα εσχατα πεισεται. Και γαρ ο τυχων μωμος ικανος αυτην
εκβαλειν· ει δε ο τυχων μωμος εκβαλλει, οταν πολυς ο ρυπος ηι, και τοσαυτη η
δυσωδια, και μυρια παντοθεν τα ελκη, τις αυτην εξαιρησεται της κολασεως και της
τιμωριας εκεινης; Ει γαρ ενταυθα ουτω φαυλον οζει παρα πασι και αηδες της
τοιαυτης ο βιος, ως παντας αυτην αποστρεφεσθαι και φιλους και εχθρους, πως των
βασιλικων επιβηναι δυνησεται προθυρων ανακεχρωσμενη βορβορωι τοσουτωι; Ουχ
οραις οτι ουδε εν οικιαι ανδρος ιδιωτου και ευτελους ανασχοιτο τις αν υν
εγκυλισθεντα βορβορωι παραδεξασθαι ενδον, αλλ' απελαυνουσιν και διωκουσιν
απαντες, και τας θυρας αποκλειουσιν, και φευγουσιν πορρω; Ει δε αλογον ζωιον, και
ταυτα εν βορβορωι τρεφομενον, ουχ υπομενουσιν ανθρωποι παραδεξασθαι οικοι
μετα κηλιδος, πως εις τας ουρανιους σκηνας, ενθα τοσαυτη λαμπροτης, ενθα παντα
φαιδρα, ενθα φως απροσιτον, ενθα αστραπης πασης λαμπροτερον απαντωσι
στιλβουσαι αι παρθενοι, πως δυνησεται τις ουτω ρυπων εισελθειν; Αι μη εχουσαι
ελαιον απεκλεισθησαν του νυμφωνος, και πως υμεις προσδοκατε επιβησεσθαι των
αδυτων εκεινων; Και γαρ πολλωι τουτο εκεινου χαλεπωτερον το αμαρτημα. Ου γαρ
εστιν, ουκ εστιν ισον σωματικης μη μεταδουναι τροφης, και ψυχας απολεσαι
πολλας. Ἐκειναι μεν γαρ τους πενομενους ηδικησαν μεν ουδεν, επειδη δε των
εαυτων αυτοις ου μετεδωκαν, ουδε απηλλαξαν πενιας, ταυτα επαθον· συ δε και
ηδικησας και ωσας, και ου μονον ουδεν ωνησας, αλλα και τα μεγιστα κατεβλαψας. Ει
δε αι μη ωφελουσαι τοσαυτην εδοσαν δικην, και ταυτα της παρθενιας ακεραιου
μενουσης, αι προς τωι μηδεν ωφελησαι και τα μεγιστα αδικησασαι εαυτας και τους
συνοικουντας και τους σκανδαλισθεντας, και προ τουτων το του νυμφιου
καθυβρισασαι ονομα, ποιαν υποστησονται τιμωριαν; Ἆρα ιστε, ποιον μεταχειριζεσθε
πραγμα, προς ποιον αγωνα απεδυσασθε, ποιον ελαχετε πολεμου μερος, ποιαν
εκληρωθητε του στρατου ταξιν; Παρ' αυτον τον του πολεμου στρατηγον, μαλλον δε
παρ' αυτον εσκηνωσθε τον βασιλεα και στρατευεσθε. Καθαπερ ουν εν τοις πολεμοις
το στρατοπεδον απαν ουχ ενα χωρον απολαμβανει, αλλ' οι μεν τα κερατα εχουσι της
παραταξεως, οι δε τα μεσα, και οι μεν τα οπισω, οι δε το μετωπον κατακοσμουσι της
φαλαγγος, αλλοι δε οπουπερ αν ο βασιλευς φαινηται, πανταχου μετ' αυτου
φαινονται και συμπαραθεουσιν· ουτω δη και ο των παρθενων χορος, ουδεμιαν
αλλην αλλ' η ταυτην την ταξιν ειληχεν. Ουχ ουτως οι τα χρυσα φορουντες ιματια,
και εφ' ιππων χρυσοφορουντων φερομενοι, και ασπιδας βασταζοντες χρυσας και
λιθοκολλητους, του βασιλεως την παρουσιαν εμφαινειν οφειλουσιν, ως η παρθενος
την του Χριστου. Ἐκεινοι μεν γαρ παρ' αυτο φαινονται το οχημα το βασιλικον, αυτη
δε και οχημα γινεται βασιλικον, καθαπερ τα Χερουβιμ, αν εθεληι, και παρεστηκεν
αυτωι καθαπερ τα Σεραφιμ. ∆ει τοινυν αυτην εις αγοραν εμβαλλουσαν, ωσπερ
αγαλμα φιλοσοφιας απασης φαινεσθαι, και παντας εκπληττειν, ως αγγελον εξ
ουρανου καταβαντα νυν· και ως αν, ει των Χερουβιμ αυτων εν επι της γης εφανη,
παντας ανθρωπους επεστρεφεν, ουτω και την παρθενον τους ορωντας απαντας εις
θαυμα και εκπληξιν της αγιωσυνης αυτης εμβαλλειν δει. Ὅταν γαρ βαδιζηι μεν
ωσπερ δι' ερημιας, καθεζηται δε εν εκκλησιαι μετα σιγης βαθυτατης, το δε ομμα
μηδενα των παροντων οραι, μη γυναικων, μη ανδρων, αλλ' η τον νυμφιον μονον ως
παροντα και φαινομενον, αναχωρηι δε οικαδε παλιν τουτωι διαλεχθεισα εν ευχαις,
και της αυτου μονης ακουσασα φωνης δια των Γραφων· γενομενη δε επι της οικιας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

τον ποθουμενον αναλογιζηται μονον, και ξενη και παροικος ηι και παρεπιδημος, και
παντα ουτω ποιηι, ως εικος ξενην των ενταυθα πραγματων, και μη μονον αρρενων
οψεις φευγηι, αλλα και γυναικων συνουσιαν των βιωτικωτερων, και τοσαυτα τωι
σωματι διακονηται, οσα αναγκη μονον, το δε παν εις την της ψυχης επιμελειαν
αναλισκηι, τις ου θαυμασεται, τις ουκ εκστησεται, εν γυναικειαι φυσει πολιτειαν
αγγελικην ορων; τις δε ολως τολμησει προσελθειν, τις δε αψασθαι πεπυ ρωμενης
ψυχης ανθρωπος ων; ∆ια δη τουτο παντες μεν αποστησονται και εκοντες και
ακοντες, παντες δε εκπλαγησονται, ατε χρυσιον πεπυρωμενον και αποστιλβον
ορωντες. Ἔχει μεν γαρ και αυτη η του χρυσου φυσις πολλην την λαμπηδονα· οταν
δε και την απο του πυρος προσλαβηι, μειζον το θαυμα γινεται και φοβερωτερον. Ει δε
επι του σωματος τουτο, οταν επι χρυσης συμβαινηι τουτο ψυχης, ουκετι ανθρωποις
μονον, αλλα και αγγελοις ποθεινον εσται θεαμα. Τι τοινυν κοσμεις εαυτην ιματιοις,
τον απο της φλογος ταυτης εχουσα κοσμον; Και γαρ τα ιματια ουχ ινα
καλλωπιζωμεθα δεδοται, αλλ' ινα την απο της γυμνοτητος αισχυνην κρυπτωμεν·
ουχ ινα τοιαυτα ενδυωμεθα, α των γυμνων μαλλον ημας καταισχυναι δυνησεται. 10
∆ια τουτο και τον Ἀδαμ χιτωνας δερματινους ενεδυσεν ο Θεος και την εκεινου
γυναικα· καιτοι γε ενην, ειπερ εβουλετο, καλα περιθειναι ιματια· αλλ' ανωθεν ημιν
και δι' εκεινων δεικνυσιν οτι ου τρυφης ο παρων καιρος, αλλα του στενειν και
κοπτεσθαι. Ει δε αυτο το δεηθηναι περιβολης αισχυνη και καταγνωσις, και εξ
αμαρτιας γεγονε, τι της κατηγοριας επιτεινεις το αινιγμα; μη γαρ ουκ αρκει δειξαι
την καταπτωσιν ημων αυτο το δεηθηναι περιβολης; τι μειζονα ποιεις την διαβολην;
τι την κατηγοριαν αυξεις, επιτεινουσα την χρειαν; ∆εον γαρ οδυρεσθαι και στενειν
και το σωμα αυτο αποθεσθαι κατα τον Παυλον, ημεις δε καθημεθα περι τα
σκεπασματα αυτου φιλοτεχνουντες, ωσπερ αν ει τις οιδηματα περι την οψιν εχων,
και εις αναγκην του σκεπειν αυτα καταστας, ετι και καλλωπιζοι τα καλυμματα
ταυτα. ∆ια τουτο Ἠλιας, δια τουτο Ἰωαννης απλην ειχον εσθητα,και δερματινους
χιτωνας και ιματια τριχινα περιβαλλομενοι· ηπειγοντο γαρ και επεθυμουν το
ενδυμα της αφθαρσιας λαβειν. Συ δε και τας εν τηι σκηνηι παρατρεχεις γυναικας τηι
των ιματιων περιεργιαι, δι' εκεινων τοις ανεπτερωμενοις των νεων τιθεισα τας
μηχανας. Ουχ ουτω σε κοσμεισθαι και καλλωπιζεσθαι βουλεται ο νυμφιος, αλλ' εν
τηι ψυχηι σου πασαν αποκεισθαι αυτου την δοξαν εκελευσε· συ δε εκεινης μεν
αμελεις, τον δε πηλον και την τεφραν κατακοσμεις ποικιλως, και εραστας ελκεις
ακολαστους, και μοιχους εργαζηι τους ορωντας, ως ειπειν, απαντας. Και οτι μεν πολυ
συναγεις εντευθεν το πυρ, ουδε αυτην οιμαι σε αντερειν· οτι δε και αδοξια και
ονειδος εντευθεν εψεται, και τουτο πειρασομαι ποιησαι φανερον απ' αυτων των
εραστων. Ὅταν γαρ η μεν την ψυχην καλλωπιζουσα τον Θεον εχηι του καλλους
εραστην, συ δε ανθρωπους, μαλλον δε μηδε ανθρωπους, αλλα χοιρους και κυνας, και
ει τι τουτων αλογωτερον, τις ουτως ανοητος, ως σε μαλλον εκεινης κεκοσμησθαι
φαναι της τον Θεον εις επιθυμιαν αγουσης της ευμορφιας της ενδον; Ὥστε οσωι αν
επιτεινηις την περιεργιαν, τοσουτωι γεγονας βδελυκτη, και τον μεν Θεον
αποτρεπουσα, τουτους δε εφελκομενη, και ταυτηι μειζονως αισχροτερα φαινομενη
και δυσειδης. Πως γαρ ου δυσειδης η μη δυναμενη τον Θεον επισπασασθαι; Ει δε η
καλλωπιζομενη ουτως αηδης, οταν ηι και συνοικουντα εχουσα, εννοησον οσον
επιτεινει το μισος. Ἀλλ' ει δοκει, μη την σηνοικησιν ειπωμεν μονον αλλα και
αναπτυξωμεν αυτην, ωστε αισχροτεραν φανηναι. Ἐπειδη γαρ ου δεδοικασι τον
ακοιμητον οφθαλμον, αλλ' οι οφθαλμοι των ανθρωπων τουτο φοβος αυτοις, φερε
και ταυτης αυτους αποστερησωμεν της παραμυθιας, α κρυπτουσι τοιχοι και
συσκιαζουσι, ταυτα εις μεσον αγαγοντες, και τας θυρας αναπετασαντες τοις
βουλομενοις οραν, απο της ευνης αυτους πρωτον εγειραντες· μαλλον δε, ει δοκει, τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

κατα την οικιαν εξετασωμεν πρωτον. Και θωμεν τοιχοις αυτους διειργεσθαι και
οικημασι καθευδοντας· ουδε γαρ οιμαι τινα, καν σφοδρα ασχημονειν εληται, μεχρι
τοσουτου παραδειγματιζειν εαυτον, ωστε και εν ενι καθευδειν οικηματι. Ἔστωσαν
τοινυν διηιρμενοι τοις τοιχοις· και τι τουτο; ου γαρ ικανον απαλλαξαι υποψιας
αυτους· πλην αλλα μηδεν περι υποψιας νυν, μηδ' εαν μυριαι παιδισκαι συνοικωσιν
αυτωι· την δε αλλην ασχημοσυνην εξετασωμεν τεως. Συμβαινει γαρ κατα ταυτον
ανασταντας, ου παννυχιδων ενεκεν (ουδεν γαρ απο των τοιουτων ψυχων ευλαβες
αν ποτε γενοιτο), και διοδευειν αλληλους κειμενους, και προσφθεγγεσθαι νυκτωρ·
ου τι γενοιτ' αν αισχροτερον; Ει δε συμβαιη και αρρωστησαι αφνω την συνοικουσαν,
ουδε τοιχων ενταυθα οφελος λοιπον, αλλα διαναστας προ των αλλων επεισερχεται
τηι παρθενωι κειμενηι, την αρρωστιαν εχων απολογιαν, και των θεραπαινιδων
πολλακις οκνηροτερον διακειμενων, και παρακαθηται, και τα αλλα επιμελειται, α
γυναικας πολλακις μονον θεμις διακονειν, και ουτε εκεινη αισχυνεται, αλλα και
εγκαλλωπιζεται, ουτε ουτος ερυθριαι, αλλα και χαιρει μειζονως, και τοσουτωι
μαλλον, οσωι και την δουλειαν αισχροτεραν επιδεικνυται· και η αποστολικη ρησις
εκεινη η λεγουσα οτι Ἡ δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων, δια των εργων δεικνυται τοτε.
Ὅταν δε και αι θεραπαινιδες διαναστωσι, χειρων η αισχυνη· και γαρ ακαλυπτωι τηι
κεφαληι, και μονοχιτωνες, και γυμναις ταις χερσιν, ατε τεθορυβημεναι και εν νυκτι
διανισταμεναι, διατρεχουσι παροντος εκεινου, μαλλον δε μεσον στρεφομενου και
συνδιαθεοντος, απαντα αναγκαζονται πληρουν· ου τι γενοιτ' αν αισχροτερον; Ει δε
και μαια παραγενοιτο, ουδε ουτως επαισχυνεται, αλλα και κορων αλλοτριων
επεισιουσων εναβρυνεται. Εις εν γαρ οραι μονον, οπως επιδειξαιτο τηι αρρωστουσηι
την εαυτου διακονιαν, ουκ ειδως οτι οσωι αν επιδειξηται, τοσουτωι μαλλον και
εαυτον κακεινην κατηισχυνεν. Και τι θαυμαστον ει παραγινομενος μη ερυθριαι;
πολλακις γαρ και μεσων νυκτων ουκ οκνουσι, θεραπαινιδων ευτελων εργον
ποιουντες, επ' αυτην την μαιαν δραμειν· οταν δε παραγενηται, νυν μεν αυτον
εξεβαλεν και ακοντα, καν λιαν αναισχυντος ηι, νυν δε επετρεψεν εισελθειν και
παρακαθησθαι· καιτοι τι αν τις, καν μυρια επιτηδευσηι ωστε καταισχυναι αυτον,
τοιουτον ποιησειεν αν, οιον αυτοι κατασκευαζουσιν εαυτοις;
11 Ὅταν δε ημερα γενηται, και της ευνης αμφοτερους εξανιστασθαι δεηι,
φυλακαι και παρατηρησεις. Ουτε γαρ προελθειν εις το εξωτερον δωματιον αδεως
αυτη δυναιτ' αν πολλακις, προελθουσα δε, ισως και γυμνωι τωι σωματι προσπεσουσα
τανδρος. Κακεινος αυτο τουτο υφορωμενος νυν μεν προαγγειλας εισηλθεν, νυν δε
αφυλακτως, και πολυν ωφλησε γελωτα· πλεον γαρ ουδεν ειπειν βουλομαι· ταυτα δε,
ει και μικρα, αλλα μεγαλης ανθρακας ασελγειας τικτειν ειωθεν. Και ταυτα μεν επι
της οικιας, και μειζονα τουτων· οταν δε εις αγοραν εμβαλων επανιεναι μελληι,
μειζων η ασχημοσυνη παλιν. Ἅτε γαρ εις ιδιαν εισιων οικιαν, και ουκ
αναγκαζομενος προαγγειλαι, παρακαθημενας ευρων γυναικας κατηισχυνεν εκεινην·
και αυτη δε το αυτο πεπονθε πολλακις. Και γυναικας μεν γυνη δεξασθαι αισχρον
ειναι νενομικε, και ανδρας ο ανηρ· αλληλοις δε συνοικειν ου παραιτουνται,
παραιτουμενοι δι' αλληλους τους ομοφυλους ξενισαι. Τι τουτου χειρον γενοιτ' αν;
Ἔστι δε οτε αυτον και γυναικι ηυρον παρακα θημενον μηρυομενηι η και ηλακατην
εχουσηι. Τι αν τις ειποι τας υβρεις, τας μαχας τας καθημερινας; καν γαρ πολλη η
φιλια ηι, αλλα και ταυτα συμβαινειν εικος. Ἤκουον δε εγωγε τινων, οτι και
ζηλοτυπιας υπομενουσιν· ενθα γαρ αν μη ηι αγαπη πνευματικη, και τουτο αναγκη
γινεσθαι. Ἐντευθεν τα πτωματα συνεχη, εντευθεν αι διαφθοραι, εντευθεν
ανελευθεροι και αναισχυντοι γινονται αι παρθενοι, καν μη διαφθαρωσι το σωμα, το
ηθος διαφθειρομεναι. Ὅταν γαρ μετα παρρησιας μαθηι διαλεγεσθαι ανδρι, και
συγκαθεζεσθαι, και αντιβλεπειν, και γελαν παροντος, και πολλα ετερα ασχημονειν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

και μηδεν ηγηται τουτο ειναι δεινον, αναιρειται το καταπετασμα της παρθενιας, και
πατειται το ανθος. Ἐντευθεν ουδεν οκνουσιν ουδε παραιτουνται, αλλα και προβολοι
γινονται γαμων και καπηλοι πραγματων ετερων, και βουλομενας χηρευειν πολλας
κωλυουσιν, νομιζουσαι των οικειων κακων απολογιαν ηυρηκεναι ταυτην· εντευθεν
ευκαταφρονητοι πασιν εισιν, εντευθεν και αυται αι γεγαμημεναι αυτας ουκ
επαισχυνονται, ατε αμεινον αυτων πραττουσαι πανταχου. Πολλωι γαρ βελτιον και
ενι και δευτερωι συναπτεσθαι γαμωι, η τοιαυτα ασχημονειν, και προαγωγων και
μαστροπων υπονοιαν λαμβανειν παρα πασιν. Τι των ηδεων αποστασα του γαμου
τοις φορτικοις εαυτην υποβαλλεις του γαμου; Τι γαρ φορτικωτερον η ανδρα εχειν
και τα εκεινου μεριμναν; Ἀπηλλαξεν σε της επαχθειας ταυτης ο Θεος· το Προς τον
ανδρα σου η αποστροφη σου, και αυτος σου κυριευσει λελυται σοι δια της παρθενιας·
τι παλιν επισπασαι την δουλειαν; Ἐλευθεραν σε εποιησεν ο Χριστος, συ δε σαυτηι
ραπτεις πραγματα· αμεριμνον σε εποιησε, συ δε επινοεις φροντιδας. Ἀλλα γαρ επειδη
μεριμνης εμνημονευσα, ευκαιρως με ταυτα λεγοντα εισηλθε το αποστολικον εκεινο.
Ει γαρ το συνοικειν ανδρασιν γυναικας, και γυναιξιν ανδρας, τουτο υπετεμνετο
φροντιδας, ουκ αν επι εγκρατειαν παρακαλων ο Παυλος ειπεν, Θελω δε υμας
αμεριμνους ειναι, ως και ταυτηι προτρεπων ημας. Τι γαρ βουλεσθε; φησιν·
αναπαυσιν, και ελευθεριαν; Ειτα ουχ ορατε τουναντιον εκβαινον, δουλειαν και
μοχθους και ταλαιπωριας πολλας απο του συνοικειν ανδρασιν; Πολλαι γουν
πολλακις αποβαλουσαι τους ανδρας δια τουτο ουκ εγημαντο παλιν, ινα μη υπο
ζυγον δουλειας ωσιν. Ὅλως δε ει πενιαι συζηις, και πανταχοθεν απροστατευτος ει,
αρετην επιδειξαι βιου, και προς ανδρα μεν μηδεν εχε κοινον, αναμιξον δε σαυτην
γυναιξιν ευσχημονως βεβηκυιαις, και ουτε απολεις σου τον στεφανον, και αδειας
απολαυσει πασης. Ει δε δυσποριστον τουτο ειναι νομιζεις, ζητησον σπουδαιως, και
παντως ευρησεις· μαλλον δε ουδε ζητειν αναγκη. Ὥσπερ γαρ τωι φωτι προστρεχομεν
απαντες, ουτως αν αναλαμψωσι σου της πολιτειας αι ακτινες, πασαι επιδραμουνται
αγα πωσαι εκαστη διακονου σοι ταξιν επεχειν, και της ιδιας οικιας ασφαλειαν σε
ηγησονται ειναι και κοσμον του βιου και στεφανον της ζωης, κατα τον του Χριστου
λογον· Ζητειτε γαρ, φησι, την βασιλειαν των ουρανων, και παντα ταυτα
προστεθησεται υμιν. Νυνι δε και του των βιωτικων εκπιπτειν ημεις αιτιοι, των
ουρανιων αμελουντες πραγματων. Ἡμεις δε οταν ειπω, ουκ ανδρας λεγω μονον,
αλλα και υμας, και υμας μαλλον η ανδρας, επει και παρα την αρχην δια τουτο
χαλεπωτεραν εδεξατο τιμωριαν η γυνη, επειδη και το πλεον της απατης εισηνεγκεν·
διο και την απατησασαν του απατηθεντος μαλλον εκολασεν ο Θεος. ο και νυν εσται,
αν μη βουληθητε διορθωσασθαι και προς την οικειαν επανελθειν ευγενειαν. ∆ια γαρ
τοι τουτο και η γυνη τοτε εγκαλουμενη, οτι τωι ανδρι εδωκεν εκ του καρπου, ουκ
ετολμησεν ειπειν οτι· Ἐχρην μεν αυτον ανδρα οντα μη πεισθηναι, μηδε απατηθηναι,
αλλα ταυτην μεν ως ουδε ουσαν απολογιαν εσιγησεν, εφ' ετεραν δε ηλθεν, ασθενη
μεν και αυτην πλην αλλ' ομως παρα ταυτην μαλλον εχουσαν λογον. Ὅθεν δηλον οτι
μαλλον τοις ηπατημενοις εξεστι προβαλεσθαι τους απατεωνας, η εκεινοις τους
ηπατημενους. Ἡ πορνη καλει τον υβριζοντα αυτης το σωμα, και συγκατακλινασα
παλιν αφιησιν, συ δε τον υβριζοντα σου την ψυχην και φθειροντα καλεσασα,
κατακλειεις ενδον δια παντος, και ου συγχωρεις εξιεναι, δεσμα περιβαλλουσα
χαλεπα τηι κολακειαι, τηι θεραπειαι, ταις αλλαις ιυγξιν, και ηγηι και δοξαζεσθαι,
καταισχυνουσα σαυτην; Ειτα ουκ εννοεις, ειπε μοι, τον παροντα βιον, πως βραχυς,
πως ονειρασι προσεοικε, και ανθεσι μαραινομενοις, και σκιαι παρατρεχουσηι; Τι
βουλει τρυφησασα νυν εν ονειρατι, κολαζεσθαι εν αληθειαι τοτε;
12 Καιτοι γε ουδε τρυφη το πραγμα εστιν· πως γαρ, οπου καταγνωσις και
κατηγοριαι και σκωμματα και λοιδοριαι και σκανδαλα; Πλην αλλ' ει και τρυφη ην, τι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

σταγων υδατος μικρα προς απειρον πελαγος; Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον
το ους σου, και επιλαθου του λαου σου, και του οικου του πατρος σου, και
επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους σου, προς την οικουμενην ποτε κακως
διακειμενην ελεγεν ο ∆αυιδ. Τουτο τοινυν και ημεις επαιδομεν σοι, το ρημα μικρον
παραλλαξαντες του προφητου, και ερουμεν μετα του προφητου· Ἄκουσον, θυγατερ,
και ιδε, και κλινον το ους σου, και επιλαθου της πονηρας συνηθειας, και των επι
κακωι συνοικουντων, και επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους σου. Τι σοι τουτου
πλεον, τι δε ισον εχοιμεν αν ειπειν, αλλ' η οταν τον ουρανου και γης, και αγγελων
τε και αρχαγγελων και των ανω δυναμεων ∆εσποτην εραστην λαβηις, απαλλαγεισα
τουτων των ευτελων ομοδουλων και καταισχυνοντων σου την ευγενειαν; ∆ιο δη
και ενταυθα καταλυσαι τον λογον καλον· ουδεν γαρ ισον ειπειν ταυτης εχομεν της
τιμης. Ει γαρ Βασιλεα των επι γης λαβουσα τις νυμφιον, παντων ηγειται εαυτην
ειναι μακαριωτεραν, συ δε ου τον επι γης, ουδε τον ομοδουλον, αλλα τον εν τοις
ουρανοις, τον υπερανω πασης αρχης και εξουσιας και δυναμεως και παντος
ονοματος ονομαζομενου, τον επανω των Χερουβιμ καθημενον, τον σειοντα την γην,
τον εκτειναντα τον ουρανον, τον φοβερον μεν τοις Χερουβιμ, απροσιτον δε τοις
Σεραφιμ, ουχι νυμφιον εχουσα μονον, αλλα και εραστην, και εραστην παντος
ανθρωπου σφοδροτερον, πως ου παντα αφησεις τα ενταυθα, ει και αυτην δεοι
προεσθαι την ψυχην; Ἐπει ουν τουτο αρκει το ρημα μονον και τον μολυβδου παντος
βαρυτερον ορθωσαι, και προς τας ανω πτερωσαι διατριβας, και ημεις ενταυθα
καταλυομεν, και σοι παραινουμεν; καθαπερ τινα θειαν ταυτην επαιδειν την επωιδην
και εν οικιαι και εν αγοραι, και εν ημεραι και εν νυκτι, και εν οδωι και εν θαλαμωι, και
δια φωνης και κατα διανοιαν, και συνεχως επιλεγειν τηι ψυχηι· Ἄκουσον, ψυχη μου,
και ιδε, και κλινον το ους σου, και επιλαθου της πονηρας σου συνηθειας, και
επιθυμησει ο Βασιλευς του καλλους σου· καν τουτο επιλεγηις διηνεκως το ρημα,
χρυσου παντος καθαρωτεραν εργασηι την ψυχην, πυρος σφοδροτερον της λεξεως
ταυτης τοις της διανοιας εμπνεουσης λογισμοις, και πασαν εκκαθαιρουσης σου
κηλιδα. Ἐν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15


