Contra theatra
Εις το μη πλησιαζειν θεατροις, και οτι μοιχους απηρτισμενους ποιει, και
οτι αθυμιας αιτιον και πολεμου τουτο, και εις τον Ἀβρααμ.
56.541
αʹ. Πολλους οιμαι των πρυην καταλιποντων ημας και προς τα θεατρα της
παρανομιας αυτομολησαντων παρειναι τημερον. Και εβουλομην ειδεναι τουτους
σαφως, ωστε αυτους των ιερων εκβαλειν προθυρων, ουχ ινα μενωσιν εξω διηνεκως,
αλλ' ινα διορθωθεντες επανελθωσι παλιν. Ἐπει και πατερες παιδας σφαλλομενους
της οικιας εκβαλλουσι πολλακις, και της τραπεζης απειργουσι, ουχ ινα δια παντος
τουτων εκπεσωσιν, αλλ' ινα βελτιους τηι νουθεσιαι ταυτηι γενομενοι, μετα της
προσηκουσης δοξης και τιμης επι τον πατρωιον επανελθωσι κληρον. Τουτο και
ποιμενες ποιουσι· τα ψωρας εμπεπλησμενα προβατα των υγιαινοντων απειργουσιν,
ινα αποθεμενα την αῤρωστιαν, μετ' ασφαλειας προς τα υγιαινοντα επανελθηι παλιν,
και μη νοσουντα την αγελην 56.542 απασαν εμπλησηι της αῤρωστιας εκεινης. ∆ια τοι
τουτο και ημεις εβουλομεθα τουτους ειδεναι· αλλ' ει και μη τοις αισθητοις
οφθαλμοις αυτους διακριναι δυναμεθα, ο λογος αυτους επιγνωσεται παντως, και
του συνειδοτος αυτων επιλαβομενος, πεισει ραιδιως εκοντας αυτους υπεξελθειν,
διδασκων οτι εκεινος ενδον εστι μονος, ο της ενταυθα διατριβης αξιαν παρεχων την
γνωμην· ως ο μετα πολιτειας διεφθαρμενης του ιερου τουτου μετεχων συλλογου,
καν το σωμα ενταυθα εισαγηι, εκβεβληται, και των αποκεκλεισμενων εξω και
μηδεπω δυναμενων της ιερας μετασχειν τραπεζης μαλλον απεληλαται. Ἐκεινοι μεν
γαρ οι κατα τους του Θεου νομους εκβληθεντες, και μενοντες εξω, τεως χρηστας
εχουσι τας ελπιδας· καν γαρ θελωσι διορθωσασθαι τα παραπτωματα, 56.543 δια της
Ἐκκλησιας, ης εξεπεσον, δυνησονται μετα καθαρου του συνειδοτος παλιν
επανελθειν. Οι δε μολυναντες εαυτους, και κελευσθεντες μη προτερον επιβηναι, εως
αν αποκαθαρωνται την κηλιδα την εκ των αμαρτηματων, ειτα αναισχυντουντες,
χαλεπωτερον το τραυμα εργαζονται και μειζον το ελκος. Ου γαρ ουτω το αμαρτανειν
εστι χαλεπον, ως η μετα την αμαρτιαν αναισχυντια, και το μη πειθεσθαι τοις ιερευσι
τα τοιαυτα κελευουσι. Και τι τοσουτον ημαρτηται τουτοις, φησιν, ωστε αυτους
εκβαλειν των ιερων τουτων περιβολων; Και ποιαν ετεραν ταυτης ζητεις μειζονα
αμαρτιαν, οταν μοιχους εαυτους απηρτισμενους ποιησαντες, αναιδως, καθαπερ
κυνες λυττωντες, επιπηδωσι τηι ιεραι τραπεζηι; Και ει βουλει μαθειν και τον τροπον
της μοιχειας, ουκ εμον ερω σοι λογον, αλλ' αυτου του μελλοντος ημων δικαζειν την
ζωην απασαν· Ὁ γαρ εμβλεψας, φησι, γυναικα προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη
εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Ει δε η απο ταυτοματου κατα την αγοραν
εντυχουσα γυνη, και ως ετυχεν εσταλμενη, τον περιεργως ιδοντα ειλε πολλακις τηι
της οψεως θεωριαι, οι μη απλως, μηδε απο ταυτοματου, αλλ' απο σπουδης τοσαυτης,
ως και της Ἐκκλησιας υπεριδειν, και δια τουτο αναβαντες εκει και διημερευσαντες,
και ταις οψεσι ητιμωμενων γυναικων εκεινων προσηλωμενοι, πως δυνησονται
λεγειν, οτι ου προς επιθυμιαν ειδον, οπου και ρηματα διακεκλασμενα, και αισματα
πορνικα, και φωνη πολλην ηδονην εχουσα, και οφθαλμων υπογραφαι, και
επιτριμματα παρειας, και στολη περιεργως συγκειμενη, και σχημα γοητειας γεμον,
και ετεραι πολλαι μαγγανειαι προς απατην και δελεαρ των ορωντων
κατεσκευασμεναι, και ραιθυμια ψυχης των θεωμενων, και πολλη η διαχυσις, και η
παρα του τοπου προς ασελγειαν παρακλησις, και η των φθασαντων και η των μετα
ταυτα ακουσματων, η δια των συριγγων, η δια των αυλων και των αλλων των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τοιουτων μελωιδια καταγοητευουσα, και το στεῤρον της διανοιας καταμαλαττουσα,
και ταις των πορνων επιβουλαις προευτρεπιζουσα τας των καθημενων ψυχας, και
ευαλωτους ποιουσα, δι' αυτων διαστησασα του Χριστου; Ει γαρ ενταυθα, οπου
ψαλμοι, και ευχαι, και θειων λογιων ακροασις, και Θεου φοβος, και ευλαβεια πολλη,
πολλακις, ωσπερ τις ληιστης κακουργος, λαθουσα επεισηλθεν επιθυμια· πως οι εν
θεατρωι καθημενοι, και μηδεν μητε ορωντες, μητε ακουοντες υγιες, αλλα πολλης
γεμοντες αισχροτητος, πολλης της βλακειας, και δια παντων πολιορκουμενοι, και δι'
ωτων, και δι' οφθαλμων, δυναιντ' αν ανωτεροι γενεσθαι της πονηρας εκεινης
επιθυμιας; μη δυναμενοι δε, πως δυνησονται των της μοιχειας εγκληματων
απηλλαχθαι; οι δε των της μοιχειας εγκληματων ουκ απηλλαγμενοι, πως
δυνησονται χωρις μετανοιας των αγιων τουτων επιβηναι προθυρων, και του καλου
τουτου μετασχειν συλλογου; ∆ιο δη παραινω και δεομαι, προτερον εξομολογησει και
μετανοιαι και τοις αλλοις απασιν αποσμηξαμενους την εκ της εκει θεωριας αμαρτιαν,
ουτω των θειων ακροασθαι λογιων. Ου γαρ το τυχον ημιν πεπλημμεληται· και τουτο
και εκ παραδειγματων ιδοι τις αν σαφως. Ει γαρ τις οικετης εις κιβωτιον, ενθα τα
δεσποτικα ιματια εναπεκειτο πολυτελη και διαχρυσα, ιματιον δουλικον ρυπου γεμον
και πολλων των φθειρων εναπεθετο, αρα αν πραως ηνεγκας την υβριν, ειπε μοι; Τι
δε, ει τις εις αγγειον χρυσουν μυρα διηνεκως εχειν ειωθος, κοπρον και βορβορον
ενεχεεν, ουκ αν και πληγας επεθηκας τωι πλημμελησαντι τουτο; Ειτα κιβωτιων μεν,
και σκευων, και ιματιων, και μυρων τοσαυτην ποιησομεθα προνοιαν, την δε ψυχην
την ημετεραν παντων τουτων ευτελεστεραν ειναι νομιουμεν; και ενθα το μυρον το
πνευματικον εισεχυθη, διαβολικας πομπας επεμβαλουμεν, και ακουσματα σατανικα,
και αισματα πορνειας γεμοντα; Και πως ταυτα ο Θεος οισει, ειπε μοι; Καιτοι ου
τοσουτον το μεσον μυρου και βορβορου, και ιματιων δεσποτικων και δουλικων,
οσον το μεσον της πνευματικης χαριτος και ταυτης της πονηρας ενεργειας. Ου
δεδοικας, ανθρωπε, τοις αυτοις οφθαλμοις και την κλινην την επι της ορχηστρας
βλεπων, ενθα τα μυσαρα τελειται της μοιχειας δραματα, και την τραπεζαν ταυτην
την ιεραν, ενθα τα φρικτα τελειται μυστηρια; ταις αυταις ακοαις πορνης ακουων
αισχρολογουσης, και Προφητου και Ἀποστολου σε μυσταγωγουντος· τηι αυτηι καρδιαι
τα δηλητηρια δεχομενος φαρμακα, και την θυσιαν την φρικτην; Ουκ εντευθεν
ανατροπαι βιων, και διαφθο56.544 ραι γαμων, και πολεμοι, και μαχαι εν ταις οικιαις;
Ὅταν γαρ υπο της εκει θεωριας διαχυθηις, και χαυνοτερος γενομενος και
ασελγεστερος και σωφροσυνης απασης εχθρος, επανελθων ιδηις την γυναικα την
ιδιαν, αηδεστερον οψει παντως, οια αν ηι. Ὑπο γαρ της εν τοις θεατροις εμπρησθεις
επιθυμιας, και υπο της ξενης εκεινης θεωριας αλους της γεγοητευμενης, την
σωφρονα και κοσμιαν και του βιου παντος κοινωνον ατιμαζεις, υβριζεις, μυριοις
περιβαλλεις ονειδεσιν, ουδεν εχων ολως εγκαλεσαι, αλλ' αισχυνομενος το παθος
ειπειν και το τραυμα δειξαι, οπερ εκειθεν λαβων επανηλθες, ετερας πλεκεις
προφασεις, αφορμας ζητων απεχθειας αλογους, και των μεν οικοι παντων
υπερορων, προς δε την μιαραν και ακαθαρτον κεχηνως εκεινην επιθυμιαν, παρ' ης
το τραυμα εδεξω· και την ηχην της φωνης εχων εγκαθημενην τηι ψυχηι εναυλον, και
το σχημα, και το βλεμμα, και τα κινηματα, και παντα της πορνειας τα ειδωλα, ουδεν
μεθ' ηδονης οραις των επι της οικιας. Και τι λεγω την γυναικα και την οικιαν; Και
την εκκλησιαν γαρ αυτην αηδεστερον οψει, και ρηματων απεχθως ακουσηι των περι
σωφροσυνης, των περι σεμνοτητος. Ουκετι γαρ εσται σοι διδασκαλια, αλλα
κατηγορια τα λεγομενα, και εις απογνωσιν κατα μικρον υποσυρεις, τελεον εαυτον
αποῤρηξεις της κοινωφελους ταυτης διδασκαλιας. ∆ια τουτο παρακαλω παντας
υμας, αυτους τε φευγειν τας πονηρας εν τοις θεατροις διατριβας, και τους
εσχολακοτας τουτοις εκειθεν αφελκειν. Ου γαρ εστι ψυχαγωγια, αλλ' ολεθρος, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τιμωρια, και κολασις, τα εκει γινομενα απαντα. Τι γαρ οφελος της προσκαιρου
ταυτης ηδονης, οταν διηνεκης εντευθεν οδυνη τικτηται, και ημεραι, και εν νυκτι
κεντουμενος υπο της επιθυμιας πασιν ηις δυσχερης και δυσαρεστος; Ἐξετασον γουν
σαυτον, τις μεν γινηι απο εκκλησιας αναχωρων, τις δε απο θεατρων· και εκατερας δε
παραβαλε τας ημερας, και ουδεν δεησηι των ημετερων λογων. Ἀρκεσει γαρ εκατερας
η συγκρισις της ημερας δειξαι το μεγεθος και της εντευθεν ωφελειας, και της
εκειθεν βλαβης. Ταυτα και ηδη προς την υμετεραν αγαπην ειπον, και ουδεποτε
παυσομαι λεγων. Τους τε γαρ νοσουντας τα τοιαυτα νοσηματα παραμυθησομεθα,
τους τε υγιαινοντας ασφαλεστερους ποιησομεν. Ἑκατεροις γαρ ο περι τουτων
χρησιμος ο λογος· τοις μεν, ινα αποστωσι, τοις δε, ινα μη εμπεσωσιν. Ἀλλ' επειδη
χρη και τους επιτιμωντας τουτο συμμετρως ποιειν, μεχρι τουτου ταυτην στησαντες
την παραινεσιν, τα υπολειφθεντα εκ της προτερας υποθεσεως υμιν αποδωσομεν, επι
τον πατερα ημων Ἀβρααμ επανελθοντες παλιν. Και γαρ τοις ζωγραφοις εθος,
επειδαν μελλωσιν εμφερη τινα εργαζεσθαι εικονα, και μιαν και δυο και τρεις ημερας
τους γραφεσθαι μελλοντας παρακαθιζουσιν αυτοις, ινα τηι συνεχειαι της θεωριας
αδιαπτωτον της μορφης διασωσωνται την ακριβειαν. Ἐπει ουν και ημιν ζωγραφησαι
προκειται νυν, ουχι τυπον μορφης σωματικης, αλλα ψυχης καλλος, και νοητην
ευμορφιαν, και πολιτειαν ακμαζουσαν του δικαιου, και το πραον, και ημερον, και
μεγαλοψυχον, και την αλλην απασαν αυτου αρετην, δεον πλειονα την διατριβην
προς τουτον ποιησασθαι, ινα τηι συνεχειαι της του λογου διοπτρισεως της του
αρχετυπου ομοιοτητος μη διαμαρτωμεν. Ει γαρ σωματος εικονες φερουσι τινα
παραμυθιαν τοις ορωσι, πολλωι μαλλον αι της ψυχης εικονες. Κακεινας μεν ου
δυνατον πανταχου οραιν, αλλ' αναγκη διηνεκως εφ' ενος ιδρυσθαι τοπου· ταυτην δε
οπουπερ αν θεληις περιαγαγειν, ουδεν το κωλυον. Ἐναποθεμενος γαρ αυτην τοις της
διανοιας ταμιειοις, οπουπερ αν ηις, συνεχως εις αυτην οραιν δυνησηι, και πολλην παρ'
αυτης καρπουσθαι την ωφελειαν. Και καθαπερ οι τους οφθαλμους νοσουντες,
σπογγιας, και ιματιων ρακη κυανιζοντων κατεχοντες, και συνεχως εις αυτα
βλεποντες, καρπουνται τινα του νοσηματος παραμυθιαν απο του χρωματος εκεινου,
ουτω και συ, αν την εικονα του πατριαρχου Ἀβρααμ προ οφθαλμων εχηις των
εαυτου, και συνεχως εις αυτον ατενιζηις, καν μυριακις θυμος, η ετερον τι των
ατοπων ενοχληι και συγχεη τον οφθαλμον της διανοιας, ορων εις εκεινον τον
χαρακτηρα της αρετης, ολοκληρον δεξηι την υγιειαν, και καθαραν την φιλοσοφιαν.
Λοιπον, ει δοκει, επι το προκειμενον τον λογον χειραγωγησωμεν.
βʹ. Ὁ μακαριος Μωυσης, αγαπητε, ο τοις κατ' ευσεβειαν εργοις οικειωθεις τωι
Θεωι, ο παρα παντας τους μετ' αυτον προφητας ιδικωτερας αξιωθεις της του
κτισαντος 56.545 ομιλιας, ως και στομα κατα στομα λαλησαντος αυτωι του Θεου εν
ειδει, και ου δι' αινιγματων, ο θειωι πυρι, φωτιζειν μονον, ου καιειν ειδοτι, προς την
του Θεου μυσταγωγηθεις θεωριαν, ο θειαι βουληι θεος ειναι Φαραω χρηματισας, και
μετοχηι σεβασμιου προσηγοριας παρα παντας εξαιρετως τους τοτε κοσμουμενος, ο
των εν Αιγυπτωι γεγενημενων θεηλατων πληγων διακονος προχειρισθεις
φοβερωτατος, και της του Θεου δραστηριου δυναμεως φανεις υπηρετης οξυτατος, ο
δαιδουχιαι Πνευματος αγιου τον νοητον της ψυχης φωτισθεις οφθαλμον, και των
αρχαιων του Παντοκρατορος εργων εξηγητης γενομενος οψιμος, ουτος ο μακαριος
μετα την ευτακτον και καλην της κοσμοποιιας διηγησιν, επι την των παλαιων
ανδρων ιστοριαν εχωρησεν, ιδιαι μεν των αγαθων, ιδιαι δε των πονηρων, και των μεν
αγαθων τρισμακαριον οντως το τελος, των δε εναντιων τουτοις επαρατον
ανεγραψατο, ινα εχοντες εκ μεν της κοσμοποιιας τα περι της θεοσεβειας παιδευεσθαι
δογματα, εκ δε των προλαβοντων του βιου και μισειν πονηριαν, και τιμαιν αρετην,
ραιδιως τον θεοφιλη και μακαριον διανυωμεν βιον. Πολλα μεν ουν αρετης και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

καλοκαγαθιας παλαιων ανδρων ανεγραψατο κατορθωματα, προθεις ωσπερ
υπογραμμον τηλαυγη ταυτα τοις οψιγονοις προς μιμησιν. Παιδευει τοιγαρουν ημας
Ἄβελ των αφθονων παρα Θεου δωρεων προ της χρησεως απαρχεσθαι τωι Θεωι, και
μη προκρινειν Θεου τιμης αλογον παθος γαστρος. Τωι γαρ πρεσβυτατωι των οντων ο
μακαριος ουτος Ἄβελ των προβατων εθυε τα πρωτοτοκα, ουδεν μεν των υστατων
εις την του πρωτου προσφερων λατρειαν, ταις δε των γενομενων απαρχαις τον
πρωτον δοξαζων γεννητορα. Μετ' εκεινον παιδευει προς δικαιοσυνην ο θαυμασιος
Νωε, παντι παρανομουντι κοσμωι μονος αυτος ακλινη φυλαξας εν πραξεσιν αγαθαις
της δικαιοσυνης την πλαστιγγα. Μεγα σωφροσυνης τοις νεοις προκειται παιδευμα
Ἰωσηφ ο μακαριος, εν νεωι σωματι λευκην αγνειας ανθησας πολιαν, και σχηματι
δουλιωι σαρκος ηδονων δεσποτης γενναιως φανεις. Ἀλλ' ουτοι μεν οι μακαριοι
μερικαι τινες ισως αγαθων εργων εικονες εισιν· ενος δε πεποιηται μνημην ανδρος,
Ἀβρααμ του προπατορος, εν ενι μονωι προσωπωι παντι τωι κοσμωι στηλην υψωσας
παναρετον προς μιμησιν. Τοιγαρουν παντες δικαιοι, παντες οσιοι τον πιστον Ἀβρααμ
αυχουσι πατερα, και κλεος περισεμνον τιθενται την προς αυτον οικειοτητα. Πιστοις
μεν γαρ δια τουτον ο ζηλος υπαρχει της πιστεως· φιλοξενοις ουτος φιλοξενιας
καθηγητης, εργοις, ου λογοις το πρακτεον δεικνυς· οι θεοσεβειας αθληται
στεφανηφορουσι, την ανδρειαν την τουτου ζηλωσαντες· του αρχετυπου τουτου
εμφερεις εικονες παντες οι μεγαλοψυχοι· η προς τουτον αμιλλα των τοσουτων
δικαιων πληθος ηνεγκεν· εκ ταυτης της φιλοθεου ριζης παντες εβλαστησαν οι
φιλοχριστοι. Και τι το κατα ειδος επαριθμουμαι; Παντες γαρ, ως επος ειπειν, ων
λαμπει το φως εμπροσθεν των ανθρωπων, εκ της πιστης του προπατορος λαμπαδος
ανηφθησαν· τοσουτους αυτωι παιδας αγαθους ο κατ' ευσεβειαν τροπος εφορησεν.
Ἀψευδης γαρ ο ειπων, οτι Πατερα πολλων εθνων τεθεικα σε. Ὦ μακαρια ψυχη,
τοσουτον πληθος κατορθωματων υφ' εν χωρησασα! Συ παμφορος αληθως χωρα, συ
πεδιον παγκαρπον των κατ' ευσεβειαν εργων, συ λειμων ευανθης παντοιοις
δικαιοσυνης ανθεσι βρυων, συ και στεφανος ευπρεπης, μεσον εχων της πιστεως
μαργαριτην προλαμποντα. Προσεταττεν ο Θεος· Ἔξελθε εκ της γης σου· συ δε ουκ
ημελησας, αλλ' ειχου της οδου, πριν τελεσθηναι το προσταγμα. Προσετιθει τωι,
Ἔξελθε εκ της γης σου, το, Και εκ συγγενειας σου· συ δε ουκ εθηλυνου τηι προς το
γενος στοργηι, του γενους γενεσιουργον προτιμων. Ειπεν ο Θεος, Ἔξελθε εκ της γης
σου και εκ της συγγενειας σου, και το τουτων βαρυτερον, Και εκ του οικου του
πατρος σου· αλλ' ουδεν ηγησω βαρυ, ων προστασσει Θεος. Ουκ επεσχε σου της ψυχης
την προθυμιαν ου τιμη πατρος, ου ποθος μητρος, ου στοργη συγγενων. Ουκ
ενενοησας οια επι σοι θρηνησει μητηρ γηραλεα, οια επι σοι κλαυσεται πρεσβυτης
πατηρ. Ου γαρ ωιηθης δειν ειναι φιλανθρωποτερος του την κλησιν επαγοντος. Ἦν
σοι πατηρ αιδεσιμος, αλλ' ουχ ως παντων Πατηρ· εποθεις μητερα, αλλα θεοσεβειαν
μαλλον. Οικου κατεφρονησας πατρικου, και πλουτου προγονικου. Μονον γαρ ᾔδεις
τηι ψυχηι πρεποντα τον δια πιστεως πλουτον, το αθανατον κτημα, τον ασυλον
θησαυρον. Ὢ οιος αστηρ, εωσφορου φαιδροτερος, εξ ανατολων εις Παλαιστινην
εξελαμψας, εν αφεγγει πολυθεΐας βιωι 56.546 φαιδρας εκλαμψας θεοσεβειας ακτινας!
Σε Θεος αγαθον θεοσεβειας γλυκασμα τηι πικραι και Χαναναιων ενεβαλε πολιτειαι. Συ,
καθαπερ αλας φιλανθρωπιας, γεγονας πονηρου βιου παραρτυμα. Συ γαληνος
πεφηνας φιλοξενιας λιμην εν μεσωι κλυδωνιου τηι των αλλοφυλων μισανθρωπιαι.
γʹ. Πως σου, μακαριε, την φιλανθρωπον διαγραψω σκηνην; πως ου θαυμασω
την δρυν την καλουμενην Μαμβρη, ην συ τοις αγαθοις τροποις ημερωσας; Κοινον ην
η σκηνη τοις οδευουσιν οικητηριον, μια παντων ξενων αφθονος εστια, πασης της
οικουμενης πανδοχειον αμισθον, ουκ εν παραβυστωι κειμενη, ινα λαθηι το κερδος της
αναπαυσεως, αλλ' εν ερημωι μεν, εν οδωι δε μεσηι, και κοινωι σχεδον πασης της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Παλαιστινης αφετηριωι. Ηυλιζου δε συ πανημεριος υπο τηι δρυι, αγαθος τοις οδευουσι
προφαινομενος αναπαυσεως αγγελος. Ὤφθη σοι Χριστος, ω θαυμασιε, υπ' αγγελων
δορυφορουμενος δυο, και γεγονας δια φιλοξενιας και Θεωι και αγγελοις ομοσκηνος.
Ὦ μακαρια σκηνη, η Θεον μετ' αγγελων δι' οικονομιαν χωρησασα! Ὤφθη σοι
Χριστος εν ανθρωπου σχηματι, της θειας αυτου και σωτηριου επιδημιας παραφαινων
σοι τα μυστηρια· ομως ουκ ελαθε σε του παροντος η δοξα δια το δουλικον σχημα.
Ειχες γαρ οφθαλμους αλλους, οις ∆εσποτης γνωριζεται. Ἐπεγνως τοιγαρουν μεσιτην
Θεου, τον εν μεσωι δυο ζωων γνωριζεσθαι μελλοντα Υιον. Θαυμαζω μεν σου,
μακαριε, την περι των φανεντων σπουδην· εξον γαρ επιταξαι θεραποντι και
πληρωσαι την χρειαν προσταγματι, εδραμες συ εις τας βοας πρεσβυτης, ακμαζοντι
ποθωι παλαιον σωμα στηριζων. Ἐκοινωνει δε σοι προθυμως των εργων η συζυγος,
και πληθει αζυμων αρτων εστεφανου την τραπεζαν· ου γαρ ανεμεινε την ζυμωσιν η
της φιλοξενιας σπουδη. Παντα δε ην φοβου και σεβασματος τα πραττομενα, ουχ ως
ανδρας ξενιζοντος, αλλ' ως Θεωι θυσιαν προσφεροντος. Καλος σου, μακαριε, δια
ταυτα της φιλοξενιας ο καρπος, καλη και της φιλοθεΐας η αμοιβη. Λυεται γαρ παρα
πασας ελπιδας μητρας εστειρωμενης δεσμα, και νεκρα πρεσβυτου μελη προς τεκνου
γνησιου σπορον ανθει, και δεχηι παρα μονογενους Θεου περι μονογενους υιου
ευαγγελια. Κατα τον καιρον γαρ, φησι, τουτον ελευσομαι, και εσται τηι Σαῤραι υιος.
Πως σου κατ' αξιαν επαινεσω την πιστιν, πανολβιε; Ου γαρ διεκριθης προς την
υποσχεσιν, ουδε περι επαγγελιαν εχωλανας, ουδε κατενοησας το εαυτου σωμα
νενεκρωμενον, εκατονταετης που υπαρχων, ουδε απεβλεψας εις την στειρωσιν της
μητρας Σαῤρας, αλλ' ενεδυναμωθης τηι πιστει, ειδως οτι ο επηγγελται ο Θεος,
δυνατος εστι και πληρωσαι. Ου γαρ δουλευει φυσεως παθεσιν ο φυσεως δημιουργος,
οτι ουχ υποκειται φυσεως αναγκηι Θεος εν οις εργαζεται, πασης φυσεως υπαρχων
δημιουργος· ακολουθει δε προς παν ειδος μεταβολης η φυσις τωι ελευθερωι του
πεποιηκοτος θεληματι. Τοιγαρουν ουκ εψευσθης των ελπιδων, μακαριε, αλλ'
ονομαζηι πατηρ εν προθεσμιαι ρητηι, εν ηλικιαι νεκραι. Και πρωτον βλεπεις εκ Σαῤρας
καρπον, και θαυμαζεις πως επιῤρεουσι παρ' ελπιδας τηι γεγηρακυιαι του γαλακτος αι
πηγαι, και μετ' ολιγον προσψελλιζεις τωι τοκωι, καλειν πατερα διδασκων το γενημα,
ταυτην αιτων παρα του τεκνου την κλησιν, ην προλαβουσα δι' επαγγελιας η χαρις
εκυρωσε. Πως τα μετα ταυτα σου διηγησομαι κατορθωματα, θαυμασιε; πως υψηλην
σου και περιβοητον απαγγελω πιστιν; Ὑπερ πιστιν η πιστις σου, υπερ ακοην πασαν η
προς Θεον σου καθοσιωσις. Τις γαρ πιστευσει ποτε, οτι πατηρ οικειον τεκνον θυσιαν
προσηνεγκε γνησιως τωι Θεωι; Ταχα μονοι πιστευομεν οι μη γεγονοτες πατερες, οι
τεκνων στοργην μη δεδιδαγμενοι παρα της φυσεως. Ἡκετω δε των ειρημενων
μαρτυς και θεια Γραφη, καθαπερ κηρυξ υψηλος, εκβοωσα του μακαριου την
φιλοθεον γνωμην. Μετα ταυτα, φησιν, επειραζεν ο Θεος τον Ἀβρααμ. Ἐπειραζε δε,
ουχ ινα μαθηι δια πειρας το αγνοουμενον, μαρτυσι της γνωμης του ανδρος τοις
αποτελεσμασι χρωμενος· ηγνοησε γαρ ουδεν ουδεπω ο Θεος, αυτος τηι εαυτου
θεωριαι παντοτε προς την παντων γνωσιν αρκουμενος· αλλ' οπως ον σαφως
προεγινωσκε, τουτον δια πειρας μαθοντες οι ανθρωποι, καλον εχωσι προς μιμησιν
θεοσεβειας υπογραμμον. Τινα δε και τα του πειρασμου ρηματα, φερε σκοπησωμεν.
Ἀβρααμ, φησιν, Ἀβρααμ. Ὁ δε ειπεν, Ἰδου εγω. Ἔφη αυτωι· Λαβε τουιον σου τον
αγαπητον, ον ηγαπησας, τον Ἰσαακ, και πορευθητι εις την γην την υψηλην, και
ανενεγκε 56.547 μοι αυτον εις ολοκαρπωσιν. Ὢ ποσην ο Θεος δια των 56.547 ουτως
ειρημενων ρηματων της πιστεως του προπατορος ειργασατο βασανον! Ἤρκει μεν
γαρ μονον ειπειν, Λαβε τον Ἰσαακ, και ανενεγκε αυτον εις ολοκαρπωσιν, μητε υιον
ειποντα, μητε τηι του αγαπητου μνημηι τα πατρωια σπλαγχνα κινησαντα. Ἀλλ' επειδη
τοις ενδον των αγαθων διακεχυμενοις η των κακων αιφνιδιος φορα βαρυτεραν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

επαγει την αλγηδονα, δια τουτο φησι, Λαβε τον υιον σου, και προστιθησι, Τον
αγαπητον, και παλιν, Ὃν ηγαπησας, ινα ταις αγαθαις ταυταις επωνυμιαις εις
χρηστων υποσχεσεων ελπιδας μετεωρισας τον φιλοπαιδα γεροντα, αθροαν αυθις
επαγαγων του αγαπημενου την αναιρεσιν, τοις παρ' ελπιδα προσταγμασι πληξηι τα
σπλαγχνα του γεγεννηκοτος βαρυτερον, ου μισων τον δικαιον, φανηναι δε
λαμπροτερον τωι κοσμωι την τουτου πιστιν βουλομενος. Τοιγαρουν πριν ειπηι,
Ἀνενεγκε αυτον εις ολοκαρπωσιν, εκ των πρωτων ρηματων των ευφημων πολλα
ποιει χρηστα τωι δικαιωι φανταζεσθαι. Ἀκουσας γαρ καλουντος του Θεου και
λεγοντος, Ἀβρααμ, Ἀβρααμ, ευθυς εγηθησεν ο φιλοθεος προς την κλησιν, διεχυθη
προς την φωνην, ενθυμουμενος, ως εικος· Ἆρα με ο Θεος αξιον παλιν ηγειται της
θαυμαστης προς αυτον ομιλιας· αρα με τοις θειοις αυτου καθαγιασαι θελει ρημασιν;
η μεταστησαι παλιν εις χωραν βουλεται κρεισσονα; η τους πονηρους απολεσαι θελει
Χαναναιους, ως Σοδομιτας, και τον οικειον δουλον, ως επι Σοδομων, αγνοειν ου
θελει το της κρισεως βουλημα; αρα μοι δευτερου τεκνου μετα τον Ἰσαακ χρηστα
φιλοτιμειται παρασχειν ευαγγελια, οφθαλμοις δυο τεκνων το εμον θελων
ομματωσαι γηρας; Ὡς δε ηκουσε, Λαβε, πριν ακουσηι, Τον υιον, ωιηθη περι θυσιων
αυτωι τον Θεον διαλεξεσθαι, αιτουντα παρ' αυτου τιμην ευλογιων αντι της δοσεως
του παιδος. Ἀκουσας δε, Τον υιον σου, τεως τον Ἰσμαηλ ενενοει, οιομενος λελυσθαι
την ζηλοτυπιαν της Σαῤρας, και δια τουτο προς του φιλανθρωπου αποκαθιστασθαι
παλιν εις την πατρυαν εστιαν. Ἐπειδη δε σαφως ηκουσε, Τον αγαπητον ον ηγαπησας
τον Ἰσαακ, εζεσεν ευθυς τηι καρδιαι, ηγαλλιασατο τηι ψυχηι, νομισας οτι περι
μνηστειας αυτωι διαταξεται, αρμοζων ως Θεος εις επιδοσιν του γενους γυναικα τωι
νεωι ευφορον εις τεκνου φυην. Εις δε την γην αυτον ο Θεος καλει την υψηλην. ∆ια
τι; Ἢ παντως ινα εξ αποπτου και μετεωρου τοπου πασαν ως κληρονομωι της
επαγγελιας αποδειξηι την γην, η παντως αυτον εις πατριαρχην θελει χρισαι, ζωντος
εμου, η ενωπιος ενωπιωι διαλεχθηναι, και φωνηι ζωσηι παραδουναι νομους
θεοφιλους βιου, οις οδευων ευαρεστησει τωι κτισαντι.
δʹ. Ταυτα μεν ουν και τοιαυτα ακουσεσθαι παρα Θεου προσεδοκησεν ο
μακαριος· ο δε Θεος τι; Ἀνενεγκε, φησιν, αυτον εις ολοκαρπωσιν. Φορτικον το
επιταγμα και τωι τυχοντι ανδρι, μητιγε πατρι, και ταυτα φιλοπαιδι. Ἀλλ', ω της
ανυπερβλητου πιστεως! ω της φιλοθεου ψυχης! Ουδεπω Θεος επαυσατο καλων, και
προς την υπακοην Ἀβρααμ υπηρχεν ευτρεπης, το τελος του προσταγματος αρχην
ηδη της οδοιποριας ποιουμενος. Τις ουν των αλλων πατερων ηνεγκεν αν την
τοιαυτην φωνην, και ου παραχρημα κατεπεσεν εις γην, αθυμιαι τα μελη λυθεις; η
ταχα παρ' αυτωι διεφθαρη τωι προσταγματι, υπο πατρικης διαθεσεως πυρπολουμενος;
Το γαρ του προσταγματος απαραμυθητον ακουε. Ουκ εις σφαγην απλως ᾔτησε τον
νεον ο Θεος, ινα εχοι το λειψανον ο γερων παραμυθιαν του παθους τωι ταφωι
παρακαθημενος· αλλ' εις ολοκαρπωσιν, εις εμπρησμον, εις αφανισμον παντελη,
οπως μηδε προχεειν εχηι της καρδιας την αλγηδονα επιδακρυων τωι σωματι. Ἀλλ'
ομως ει και αφορητον ην το προσταγμα, και μονωι τωι ρηθηναι πληξαι δυναμενον,
αλλ' ουκ εξεστησε τον ανδρα του θειου φρονηματος· παν γαρ ηπιστατο συμφερον
ειναι και αγαθον, ο προστασσει Θεος. Τοιγαρουν προθυμως υπομενει το προσταγμα,
και μεθ' ηδονης αφραστου την θυσιαν εργαζεται, ταυτα λογισαμενος, ως εικος·
ατεκνος απο του νυν, αλλ' εγω τεκνον Θεου δι' υπακοης γινομαι· απολλυω τον
κληρονομον, αλλα κληρονομω τα μελλοντα· ουκ οψομαι τον υιον, αλλ' οψομαι τον
Θεον· ου γηροβοσκησει με παις, αλλα γηροτροφησει Θεος· μεμφθησομαι παρα των
ανοητων, αλλ' αποδεχθησομαι παρα του Πανσοφου· λυπησω την Σαῤραν, αλλ'
ευαρεστησω τωι κτισαντι· εχω πολλην παραμυθιαν· λυπει με θανων, αλλ' ιερεα του
Ὑψιστου ποιει· απαιδα καθιστησιν, αλλα πατερα πρωτομαρτυρος. Μη γαρ απολλυται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Ἰσαακ; Καθαιρεται τωι πυρι το σωμα, λυεται των της σαρκος ηδονων, εκδημησει του
56.548 βιου, αλλ' ενδημησει προς Κυριον. Τοιουτοις λογισμοις τα της φυσεως
νευρωσας συμπτωματα, επι την θυσιαν επειγεται, επισαξας την ονον, θηξας την
μαχαιραν, τα ξυλα, το πυρ ευτρεπισας, τον υιον ως αμνον επαγομενος, και ουδενι
την θειαν εξειπε φωνην, ουκ ανεκοινωσατο φιλους, ουδε αυτηι κοινωνωι της γονης,
ου μισων την συζυγον, αλλα τον οφιν φοβουμενος, μη προφασει φιλοτεκνιας
αμβλυνηι θεοσεβειας σπουδην. Ὢ πιστεως ακρας! ω σοφιας ανυπερβλητου!
Ἐνενοησεν ο πατριαρχης ποσα συμβησεται κακα, εκπυστου γινομενου του θειου
προσταγματος, ποσος εσται θρηνος, ποσος κλαυθμος, ποσα δακρυα. ∆ια τουτ'
εχεμυθει, σιωπηι σβεννυων μεγαλην οδυρμων φλογα. Τι γαρ οιει δρασαι την Σαῤραν
ακουσασαν περι της αναιρεσεως του τεκνου; ου περιεπλακη αν ευθυς τωι Ἰσαακ,
ενδον αυτον παλιν, ει οιον τε ην, τηι γαστρι κατακρυψαι μηχανωμενη, τεκνον
φιλτατον απολλυσαι, λεγουσα, εν θυσιαις πολιορκουμεθα; Θαττον αν αφηκεν, οιμαι,
την ιδιαν ψυχην, η τον παιδα προεδωκε· και ην αναγκη δυοιν θατερον, η μη
γενεσθαι την θυσιαν, η την μητερα συγκαρπωθηναι τωι τεκνωι. Ειπε δ' αν και προς
τον Ἀβρααμ τοιουτους τινας λογους· Σωφρονησον, ω ανερ, σωφρονησον, υποφητα
φιλανθρωπου Θεου. Ουδεν κατα ανθρωπου προστασσει θεια φωνη· βασκαινει σοι της
ευπαιδιας πονηρος δαιμων, και την του Θεου χαριν ανατρεψαι βουλεται, εν
ευσεβειας προσχηματι παιδοκτονιας προσαγων αραν. Ουκ οισθα τον θαυμασιον
Μελχισεδεκ τον ιερεα του Θεου του υψιστου; Μαθε παρ' αυτου θυσιων νομους, μαθε
ποιαις Θεος επαγαλλεται θυσιαις, καιτοι παλαι σε προς ιερωσυνην εμυσταγωγησεν
απο της κοπης των πεντε βασιλεων επανιοντα. Ουκ αρτος ουν ησαν αυτωι και οινος,
ευαγεις προσφοραι, αναιμακτοι και καθαραι θυσιαι; μη μοσχος; μη προβατον; μη
τεκνον; Αιματι γαρ Θεον ολως ουκ ᾤετο τερπεσθαι. Μη φαγεται Θεος κρεα ταυρων,
η αιμα τραγων πιεται; Θυσον τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι τας
ευχας σου Ει δε ο Θεος εστιν αληθως ο φανεις, συνες, ανερ, του φανεντος το
βουλημα. Ἀποπειραται σου ο Θεος της περι τον παιδα διαθεσεως, γνωσθηναι σε
θελει, πως εχεις περι γεννημα· ει φιλεις τον υιον, ει διακεισαι πατρικως, ει τοις
σπλαγχνοις της φυσεως ηττησαι, ει θανειν αντι του τεκνου προηιρησαι. Θελει σε και
φιλοτεκνιας καλον γενεσθαι τοις Χαναναιοις παραδειγμα, τοιγαρουν ουχ
υπακουσαι, αντειπειν σε μαλλον περι της σφαγης του τεκνου, ιδειν πολιας
τιλλομενας, πικρα ρεοντα δακρυα, φανηναι δια τουτων φιλοπαιδα. ∆εδοικα μη
τεκνοκτονιας μεμψεις υποσχηις παρα τωι φιλανθρωπωι δια μονην την συγκαταθεσιν.
Ἄνερ, πεισθητι μοι, Μη γινου δικαιος πολυ. Ταυτην σου την παρακοην Θεος
επαινεσεται. Ει δε και Θεος αληθως θελει καρπωθηναι τον Ἰσαακ, στεναξον πικρως,
ικετευσον, προσπεσον, επιδακρυσον της ικετηριας τοις ρημασιν. Ἀγαθος εστιν ο την
θυσιαν αιτων, πολυ Πατρος φιλανθρωποτερος· αλλαξει την ψηφον, αλλαξει την
κρισιν. Ουκ αν απωλετο κατακλυσμωι το γενος των ανθρωπων ποτε, ει δακρυσιν
ικετηριοις οι παρανομουντες ελουσαντο. Ἦν αν ετι τα Σοδομα, ει στεναγμωι καρδιας
τον κριτην εξιλασαντο. Ει ουν ελεει παρανομους, πολλωι πλεον τον δικαιον σε.
Ἔσωσας ποτε τον Λωτ του θεηλατου πυρος, ευξαμενος τωι κριτηι· σωσον και νυν τον
παιδα του ιλαστηριου πυρος, δεηθεις του Θεου. Ὑπερ Σοδομιτων ικετευσας, ανδρων
αδικων, και πολλακις απολωλεναι μελλοντων δικαιως, και υπερ παιδος ουχ
ικετευσεις αμωμου; Χρησαι παλιν τηι παῤρησιαι· ειπε, Μηδαμως· ο κρινων πασαν την
γην, ου ποιησεις κρισιν; Ουκ απολεσεις δικαιον μετα ασεβους. Ὑπομνησθητι της
παλαιας φιλοτεκνιας, ης ειχες, οτε ουκ ειχες τεκνον. Πριν γαρ λαβηις τον Ἰσαακ,
υποσχεσεις αυται σου του ∆εσποτου λαμπραι· γης κατασχεσις γλυκειας, χρηματων
και κτηματων περιουσια πολλη, αυξησις του γενους τοσαυτη, ως και ταις
αναριθμητοις αυτο συναριθμεισθαι φυσεσιν, αμμωι παραλιαι, και αστροις ουρανου·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αλλ' ομως τοσουτων οντων των εν επαγγελιαις χρηστων, χλευην ηγου τα λεγομενα,
και μετα παῤρησιας εβοας, την απαιδιαν ολοφυρομενος και λεγων· Τι μοι δωσεις,
Κυριε; εγω δε απολλυμαι ατεκνος. Ταυτην αφεις την φωνην, ελαβες τεκνον. Γενου
πατηρ, ταυτην αφες νυν, ινα σωσηις το τεκνον. Ειπε παλιν, Τι μοι δωσεις, ∆εσποτα,
αναιρων μου τον κληρονομον; Οιμοι, ταχα τοτε φιλοτεκνος ης, οτε ουκ ης πατηρ.
Ταυτα λεγουσης της Σαῤρας, τι ποιειν εδει την 56.549 Ἀβρααμ; ∆ηλονοτι αφεμενον
του θειου προσταγματος, τους περι θεοσεβειας ποιεισθαι λογους, και πειθειν την
Σαῤραν, οτι, τουτον αν λαβηι Θεος, διδωσι σοι κρεισσονα. Και πως αν επεισε γυναικα
τωι παθει μεθυουσαν; Ἀλλα δη πεπεικε. Θεοσεβης γαρ η γυνη, και ανδρος πιστοτατου
συνοικος· παντως γουν ακολουθον πεισθεισαν αυτην προπεμψαι τον υιον επι την
θυσιαν οδευοντα, στεγειν μεν ισως τον πονον βιαζομενην δια το δοκουν τωι Θεωι,
υπο δε της φυσεως αυτης προς θρηνους αβουλητως εξαγομενην. Ποσοι θεραποντες
εκει τωι ποθωι του νεου δακνομενοι; ποσαι θεραπαιναι τηι δεσποινηι συμπασχουσαι;
Χαναναιοι ποσοι, συνηθεις και γειτονες, οι επι τοις τουτωι συμβεβηκοσι
θαυμαζοντες; Θορυβος εκ τουτων πολυς, και οιμωγη, και θρηνος, και δακρυα, ως επι
προπεμπομενωι νεκρωι. Ειπε δ' αν η μητηρ ανακωκυσασα μεγα· ∆ος μοι, τεκνον,
τελευταιας περιπλοκας. Ἐγω μεν ηλπιζον υπο σου προπεμφθηναι, τεκνον, και τον
εμον θανατον τοις σοις κοσμηθηναι δακρυοις· επει δε ψηφος του κτισαντος τας εμας
ελπιδας νενικηκε, και θρηνω τουτον, υφ' ου θρηνηθηναι προσεδοκησα, τουτο σε
μονον αιτω, επιβαινων τωι της θυσιας πυρι, πρεσβευσον προς τον Θειον υπερ εμου,
απελθειν με του βιου πριν επανελθειν της θυσιας τον ιερεα. ∆εξιαν γαρ πατρος
αιματι παιδος ιδειν ηιμαγμενην ου δυναμαι. Ἡ μεν ουν μητηρ τοσαυτα. Τις δ' αν
ηνεγκε τα παρα των Χαναναιων ονειδη, των επι τηι θεαι τοτε συνδεδραμηκοτων; Ὁ
μεν γαρ ειπεν αν· Ὢ, εφ' οιον θαλαμον τον υιον ο καλος αγει πατηρ! Ὁ δε, Ἐκ ποιας
αρα ποιμνης αυτωι το ιερειον; Ὁ δε, Καλως αυτωι ο Θεος πληθυναι θελει το γενος, ως
τα αστρα του ουρανου. Ἄλλος, Ὢ ποσοι γεροντες ως υιον θρηνουσι τον αθλιον,
ουτος δε ηλιθιος γερων ουδε δακρυει το ιδιον τεκνον! Ταυτα μεν οι Χαναναιοι· των
δε θεραποντων ο μεν ανοιμωξας ειπεν· Ὦ παιδιον αθλιον, και γενομενον οψιμον,
και απολλυμενον αωρον! Σου και παραδοξος η γεννησις, και παραδοξος η τελευτη.
Μονος εκ παντων εξ αγονου μητρας, μονος εκ παντων ακουων τον επι τηι ταφηι σου
θρηνον. Ὢ, οιαν ο δεσποτης αυτου εικονα εξαλειφει του βιου! Ταυτα μεν ουν οι καθ'
εκαστον· ομου δε παντες υποστρεψαντες οικαδε, ως αφ' ενος στοματος ειπον αν·
Ὅδευε λοιπον, ω πρεσβυτα, τουτο μονον ενθυμουμενος, οτι τουτον αν θυσηις, αλλον
υιον απο Σαῤρας ουχ εξεις. Ταυτα λογισμωι σωφρονι προειδομενος Ἀβρααμ, ταυτα
σκοπησας ο μακαριος, εμβυθιον εκρυψε το προσταγμα, ουτω διατεθεις, ως ακουσας
αῤρητα ρηματα, α ουκ εξον ανθρωπωι λαλησαι. Ὦ θησαυρε κρυφιε δεσποτικων
εντολων! ω ταμιειον αποῤρητων, ταμιειον ιερων Θεου λογων! Ταυτα σε τα μυστηρια
καθ' ολης της οικουμενης ανεκηρυξεν. Ὁδευει δια ταυτα σιγηι μετα του Ἰσαακ ο
πατηρ, δυο μονους θεραποντας επαγομενος, και τουτους ουκ ειδοτας της θυσιας τον
τροπον· οδευει δε τριων ημερων οδον. Συ δε μανθανε την δοκιμασιαν της γνωμης
του προπατορος, και τουτ' εκ του διαστηματος της οδου. Ου γαρ εγγυς αυτωι Θεος
δεικνυσι το θυσιαστηριον, ινα μη τηι θερμοτητι της πιστεως κλαπηι φυσεως την
στοργην· αλλ' οπως μακραν βαδιζων οδον, και τον υιον επι πλειστον θεωμενος
χρονον συνηθως προσπαιζοντα, ταις αγκαλαις προστρεχοντα, τηι εννοιαι του
πρακτεου, καθαπερ χρυσος εν πυρι, τωι ποθωι πολλωι χρονωι δοκιμασθεις,
λαμπροτεραν της υπακοης επιδειξηται την προαιρεσιν. Ὢ, ποσακις εν τωι τριημερωι
τουτωι διαστηματι καθ' εαυτον ο πατηρ ανετυπωσατο του υιου την σφαγην! ποσακις
επεθηκε τηι πυραι του τεκνου το λειψανον, τοσαυτακις την καρδιαν πληγεις, οσακις
αν την θυσιαν ανελογιζετο! Το μεν γαρ πεπραγμενον κακον ευθυς προς ληθην οραι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

το δε εν ελπισι λυπει τοσαυτακις, οσακις αν ελπισθηι. Ὁραι λοιπον ο μακαριος
ποῤρωθεν της λειτουργιας τον τοπον, αῤρητου φωνης προσδειξασης αυτωι, και
μονον παραλαμβανει τον υιον ο πατηρ, απολιπων μετα της ονου τους δουλους·
μονος οδευει λοιπον μετα μονου του Ἰσαακ, ουχ ως πατηρ μετα τεκνου, αλλ' ως
ιερευς μετα θυματος. Ἐπιτιθησι δε και τωι Ἰσαακ της θυσιας τα ξυλα, αυτος φερων
την μαχαιραν και το πυρ. Βαρυνει τωι φορτιωι τον νεον, ινα εφιδρωσας ο παις τωι
καματωι, και τοις της φυσεως λουτροις καθηραμενος, ευαγεστερα γενηται τωι Θεωι
προσφορα. Ἐνταυθα δε γενομενου του λογου, τον τυπον ιδων, ανεμνησθην της
αληθειας. Ἰδων γαρ πως Ἰσαακ εαυτωι βασταζει της θυσιας τα ξυλα, δοξαζω τον
Χριστον τον δια την των ανθρωπων σωτηριαν εαυτου τον σταυρον βαστασαι θε
56.550 λησαντα. Ὅλης γαρ της κατα Χριστον οικονομιας την σκιαν ενταυθα
προλαβουσαν ορω. Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη ο Χριστος· τουτου τυπος Ἰσαακ εις
θυσιαν αγομενος. Ἐν οφθαλμοις η σφαγη, και ουκ απειθει τωι γεννησαντι Ἰσαακ·
τυπος γαρ ην Χριστου, Ὃς υπηκουσε Πατρι μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου.
Ἰσαακ και τεκνον ην εν ταυτωι και θυμα. Ὁμοιως και ο Χριστος Υιος Θεου, και αμνος
ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Ου φειδεται του Ἰσαακ ο πατηρ, αλλ' ουδε Θεος
του Χριστου. Ὣς (sic) γαρ του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ' υπερ ημων παντων
παρεδωκεν αυτον. Τριημερον μετα την θυσιαν η μητηρ οραι ζωντα τον Ἰσαακ·
τριημερον και η Ἐκκλησια αφθαρτον οραι τον Σωτηρα. Και ταυτα μεν περι τυπων, ως
εν παροδωι. Ἀβρααμ δε εφεστηκεν ηδη τωι τοπωι της λειτουργιας, εισω λοιπον του
αγωνος γενομενος, εν ωι φυσις μεν και προαιρεσις μαχεται, στεφανουται δε γνωμη
κατα της φυσεως, και φερει φιλοθεΐα δικαιως κατα φιλοτεκνιας τα νικητηρια.
Ἦλθεν ο πατηρ μετα του τεκνου, μονος ο ιερευς μετα μονου του θυματος. Παντα δε
ην ο παις τωι πατρι, και λειτουργος προς υπηρεσιαν, και θυμα προς ιερουργιαν.
ςʹ. Ἐγω δε και του νεου θαυμαζω την συνεσιν, οπως αιδεσιμως προσερχεται
τωι πατρι, και φησι· Πατερ, ιδου το πυρ, και τα ξυλα· το προβατον που; Ου καταγελαι
της ληθης του πατρος· ειδε γαρ Χαναναιους δουλευοντας δια γελωτα Χαμ· αλλ'
ερωται, Που; σχηματι πευσεως ληθης διορθουμενος σφαλμα. Πατερ, φησιν, ιδου τα
ξυλα και το πυρ· το προβατον που; Ποιος αρκεσει λογος προς παραστασιν της του
ανδρος μεγαλοψυχιας; Ουκ εχαλασεν αυτον προς δακρυα του παιδος η φωνη, ουκ
ωλοφυρατο την ηλικιαν του νεου αναισθητουσαν της οικειας σφαγης, αλλ' εμεινε
διαπαντος ατρωτος και αδαμαντινος, της πατρικης διαθεσεως εκλαθομενος. Φησιν
ουν προς αυτον ευσταθως· Ὁ Θεος οψεται εαυτωι προβατον, τεκνον. Ου
προαπαγγελλει τωι νεωι το επ' αυτωι του Θεου βουλημα, ινα μη απαληι διανοιαι εαυτωι
επιθρηνησας ο νεος, δακρυσι σπιλωσηι το θυμα. Πως υμιν, αδελφοι, αδακρυτι τα μετα
ταυτα διηγησομαι; Πεπονθα τι προς την των εργων διηγησιν, ως πατηρ. Μονης γαρ
ην της του Ἀβρααμ γλωττης, ως οιμαι, αδακρυτι τα γινομενα διηγησασθαι, και
τοιαυτην δειξαι επι των λογων μεγαλοψυχιαν, οιαν εκεινος επι των εργων εδειξε
την στεῤροτητα. Το γαρ δη θαυμαστον και τιμιον του ανδρος, οτι ο εκεινος ευσταθως
ειργασατο, τουτο ημεις ουδε τοις λογοις ειπειν απαθως υπομενομεν. Ἀλλ' ομως
πειρατεον, καν μη λιαν ετι που της του προπατορος αρετης εφικωμεθα, φιλοθεΐας
νομωι τα παθη νικησαντας κοινωνησαι αυτωι της θυσιας, τωι μερει της διηγησεως.
Ἀνακαυσας τοινυν λαμπρον επι τωι βωμωι το πυρ, σχηματιζει προς την θυσιαν,
ιερειου νομωι, τον υιον ο πατηρ, τον αγαπητον, τον μονογενη, και θεις ως εις
προσκυνησιν επι τα γονατα, οπισθε κατα τον νωτον περιειλει, το εναντιον σχημα
περιτιθεις τωι παιδι· ειτα τοις οικειοις αντιστηριξας γονασιν οπισθεν, και την κομην
προς εαυτον αντανακλασας, ανατεινας την δεξιαν, τολμαι φερειν αφ' υψηλου κατα
του λαιμου την σφαγην. Ὢ τονος φιλοθεΐας! ω ψυχης ανικητος ανδρεια! Ἔδησε
προς σφαγην τον υιον, και ουκ ελυθησαν της φυσεως οι αρμοι. Το ξιφος εν χερσι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ουκ εναρκησεν η δεξια. Τις αν ηνεγκε παρεστως τοις γινομενοις; τις ουκ ανεστραφη;
τις ουκ εφυγε του πατρος γενομενος συμπαθεστερος; ∆ια τουτο τους δουλους ο
σοφος γερων ου παραλαμβανει μεθ' εαυτου, αλλα μακραν περιμενειν κελευει, ινα μη
συμπαθησαντες τηι σφαγηι του δεσποτου, φιλοθεου γνωμης πραξιν κωλυσωσι. Τινα
γαρ οιει παροντας τους παιδας λαβειν εννοιαν περι του δεσποτου, βλεποντας αυτον
απλως ουτως ορμωντα προς την του ηγαπημενου παιδος σφαγην; τινας αν προς
εαυτους λογους ειπειν; Ὢ της δεινης ταυτης και απευκταιας συμφορας! Ὁ δεσποτης
ημων ταχα μαινεται, και ου γνωριζει τον περιποθητον υιον, αλλ' εν τι των εις
θυσιαν κατεχειν φανταζεται, μοσχον η προβατον. Προσελθωμεν τοινυν το ταχος
αυτωι· ου γαρ αναμενει το πραγμα βραδυτητα· κρατησωμεν τεως το ξιφος, επισχωμεν
την δεξιαν, μη φθασηι την παραινεσιν η πληγη. Μη γαρ ακινδυνον το προσελθειν;
πως φεισεται δουλων, ο υιου μη φειδομενος φιλτατου; Παρακινδυνευσωμεν δε ομως
Ευκλεης ημων ο θανατος, αν τυχηι· υπερ γαρ νεου εσται δεσποτου. Φθεγξωμεθα τι
παρα το προσηκον, 56.551 επιτιμησωμεν ως μαινομενωι, ει αρα και αισθοιτο. Τιμης
αξιος ο δεσποτης, αλλ' εν σωφροσυνηι αιδους, αλλ' ουκ εις θανατον. Ὑβρισθεις εν
μανιαι, χαριν εισεται σωφρονησας, και ως ευεργετας αμειψεται, ως σωτηρας του
τεκνου. Ταυτα λεγοντες προσεδραμον αν ευθυς, και πρωτον μεν της δεξιας χειρος
εξειλοντο το ξιφος, και του θανατου τον Ἰσαακ· επειτα και λογοις αν εχρησαντο,
τοις μεν προς νηψιν αγουσι, τοις δε προς εαυτους μαλλον την ορμην του δεσποτου
μεταγουσι, λεγοντες· Ἐπιστησον, δεσποτα, τηι διανοιαι· τον υιον εν χερσιν εχεις, τον
αγαπητον, τον της στειρας τοκον, το παρα Θεου οψιμον δωρον, τον της φιλοξενιας
καρπον, τον αντι μοσχου μοσχον, δι' ον μονον γενεθλιους ετελεσας εορτας, και
σωτηριους τωι Ὑψιστωι θυσιας προσηνεγκας, ον ελπισιν ανεθρεψας ως βακτηριαν
του γηρως, δι' ον εζης ηδεως, ου υπερηυχου μη ιδειν θανατον, αλλα κληρονομον
απολιπειν και δεσποτην ημετερον· τουτον εν χερσιν εχεις. Ἰδε του παιδος την
μορφην, δεσποτα, την σην γνωρισον εικονα. Τοιουτος γαρ ης και συ ποτε, οτε ης
νεος. Ἰσαακ, φθεγξαι τι και συ προς τον πατερα, οπως δια της φωνης γνωρισηι το
γεννημα. Ουτος εστι, δεσποτα, ουχ η θυσια, αλλ' υπερ ου πολλαι θυσιαι, υπερ ου
πολλαι δεησεις προς τον Θεον, εις ανδρων ηλικιαν ελθειν, και τοιαυτην αγαγεσθαι
κοινωνον του βιου, οια κατα αρετην η τουτου τυγχανει μητηρ, διχα μεντοι της
στειρωσεως. Ἐποθεις γαρ αυτου και πρωΐμους ιδεσθαι καρπους, και τουτοις
τερπεσθαι παλιν, ως επι θηλαζοντι τωι Ἰσαακ. Ἀλλ' ω των απευκταιων συμφορων,
εις οιας αυτον ηγαγες ημερας! Ἀντι στεφανων δεσμα, αντι γυναικος μαχαιρα.
Φαινεις δε και πυρ, ουχ ωι γημηι τις, αλλ' ωι θαπτεται. Παρισταται δε και ο νεος, ου
παστοις εστεφανομενος, αλλα βωμωι δεδεμενος, και φορων ουκ εσθητα γαμηλιον,
αλλα σχημα θανασιμον. Ου παρεστη δε κηδεστης γαμου, συναπτων τα διωρισμενα
τωι γενει, αλλα παρεστη πατηρ, σφαγηι χωριζων τα ηνωμενα τηι φυσει. Ουτω περι
τεκνων μηδε Χαναναιων πατερες βουλευσαιντο. Τοιαυτα μεχρι νυν τωι Ὑψιστωι
προσεφερες θυματα; τοιαυτα προσηγες υπερ της σωτηριας του τεκνου χαριστηρια;
Ουχι κριους και τραγους εδιχοτομεις, αλογα ζωα, τον των λογικων και αλογων
∆εσποτην ιλασκομενος; το δε νυν σφαγιον οποιον; Ὢ των ανυποιστων κακων!
Ὅμοιον τωι ιερει το ιερειον, συγγενες τωι ιλασκομενωι το ιλασμα· ουκ εκ ποιμνης,
αλλ' εκ φυσεως αυτης του ιερεως το θυμα. Τοιαυτας ο Θεος ου λαμβανει θυσιας·
φιλανθρωπος γαρ ων, ανθρωπον εις θυσιαν ου δεχεται. Τι σε καλεσομεν απο του
νυν, ω δεσποτα; ιερεα δια την θυσιαν, η τεκνοκτονον δια το τεκνον; Ξενος τις ουτος
αληθως ο της θυσιας τροπος, και ουδε λογωι ρητος. Πασαι γαρ αι θυσιαι υπερ
σωτηριας τελουνται, ο δε σος υιος δια θυσιας απολλυται. Τι δε και καλεσομεν το
πραττομενον; φονον, η θυσιαν; αραν, η προσφοραν; εμπρησμον, η ολοκαρπωσιν;
Ουτω γαρ εκθεσμον, ουτως εκνομον εστιν, οτι ουδε προσηγοριαν εχει προσφορας το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

γινομενον. Ὢ, οια ιδειν ηλπισαμεν, και οια νυν θεωμεθα! Ἠλπισαμεν αυτον
υπουργουντα σοι προς τας θυσιας, λειτουργουντα προς τας ιερουργιας· νυν δε, ω των
ανυποιστων κακων! ου παρεστηκε τωι ιερει θυμα κρατων, αλλ' αυτος κειται
δεδεμενος αντι θυματος· ουδε φωνην αφιησιν, ως αμνος, αλλ' αφωνος κειται και
αλαλος, και αφελεστερος και προβατου προς μονην βλεπει την δεξιαν, ην πολλακις
ως φιλοστοργου πατρος κατεφιλησε, ταχα δε και νυν, μετα του ξιφους εχομενην
αυτην ορων, καταφιλησαι θελει. Πολλαι σοι ποιμναι προβατων, δεσποτα, βοων
αγελαι πολλαι· εκ τουτων πληρωσον την θυσιαν των θυσιμων, των νενομισμενων,
ου των αθυτων και αβρωτων. Πασας εις εν ολοκαρπωσον, ει βουλει, τας αγελας· ουκ
αντιλεγομεν· εννομος γαρ της θυσιας ταυτης η φιλοτιμια· το δε νυν πραττομενον
πολεμος μαλλον η θυσια, πολιορκια τις, ου προσφορα. Ταυτα γαρ ευχομενοι
υπομενομεν, απερ ευχομεθα μη ιδειν πολεμουμενοι· και τοιαυτα πασχομεν εν
θυσιαις, οια ινα μη παθωμεν ευχομεθα. Το νυν εργον ολεθριωτερον και πολεμου.
Ταχα γαρ αν εφεισατο και πολεμιος, του νεου την μορφην, την ηλικιαν αυτου
κατελεησας. Πως οικησεις ετι των Χαναναιων την χωραν, νικησας ουτω και θηριων
ωμοτητα; Ταχα παντες επιστησονται σοι των Χαναναιων οι παιδες, ανελωμεν
λεγοντες, τον τεκνοκτο56.552 νον, μη πονηρον γενηται παιδοκτονιας παραδειγμα
τοις ημετεροις πατρασιν. Ἔκκοψον δε και συ την φιλοξενον δρυν, την φιλανθρωπον
σκηνην, εμπρησον αυτην, ως τον παιδα. Ουδεις γαρ ετι πλησιασαι σοι των
οδευοντων τολμησει, υποπτος αυτοις υπαρχων, ο υιου μη φεισαμενος. Πως ουν η
αθλια σε Σαῤρα, η ημετερα δεσποινα, η ση μεν συνοικος, η τουτου δε μητηρ, οψεται,
αγιωτερον εκ της θυσιας τον παιδα προσδεχομενη; Τι γαρ νομιζεις παθειν αυτην
ερημον του τεκνου τον πατερα θεασαμενην; Ουχι πεσειται εις γην αθυμιαι λυθεισα;
ου παραχρημα κινδυνευσει πεσουσα; ουκ απολεσεις μετα του υιου και την συνοικον;
Πως ουν αλλον Ἰσαακ γεωργησεις, δεσποτα, πετρωθεισης τωι θανατωι της χωρας; Ὡς
ειθε μηδε την αρχην ελυθη της Σαῤρας η στειρωσις, ινα συ μητε πατηρ, μητε
παιδοκτονος εκληθης. Ποιος αιων ουτω μακρος ληθηι καλυψαι δυνησεται το
πραττομενον; Ουκ ισχυσεν ο παρελθων χρονος το της αδελφοκτονιας απαλειψαι
μισος, αλλ' ετι και νυν ψεγεται Καιν ως μη γνωρισας την φυσιν, και προῤριζον μεν
απαν αυτου δια κατακλυσμου το γενος απολωλεν, η δε μνημη της αδελφοκτονιας
ουδε πληθει τοσουτων υδατων εκπεπλυται. Παρα πολυ δε τεκνοκτονος
αδελφοκτονου βαρυτερον, και τοσουτον οσον αδελφου πατηρ οικειοτερος. Τι
τοινυν, δεσποτα, θεοσεβει και θαυμαστωι βιωι αισχυνην επαγεις αθανατον, ου χρονωι
δυναμενην εξαλειφθηναι, ουχ υδασι. ∆ευρο δη, λοιπον ακουσον ημων, και των
δεσμων τον υιον αφες ελευθερον, ριψον το ξιφος, σβεσωμεν το πυρ, αυτον τον
βωμον κατασκαψωμεν· μηδεν ολως ιχνος εασηις απιστου τολμηματος επι γης. Ει δε
απειθεις μετα τοσαυτην παραινεσιν, και πονηρωι φιλονεικεις διακονησασθαι
δαιμονι, τουτο μονον δεομεθα, πρωτους αποκτεινον ημας, και ηδεως δεχομεθα την
σφαγην. Ἄμεινον γαρ ημιν ενταυθα πεσειν, η δουλους κληθηναι παιδοκτονου
δεσποτου. Πως ουν, τοιαυτα και λεγοντων και πραττοντων εξ ανοιας των δουλων, ο
προπατωρ καθωσιωθη τωι του ∆εσποτου προσταγματι; πως αν ουτως εν ολωι τωι
κοσμωι αγαθη φιλοθεΐας ελαμψε πραξις; πως αν υψηλη πιστεως ανωρθωθη στηλη;
πως αν εργοις εμαθε κοσμος, οτι φοβος Θεου ποθου παιδος τιμιωτερος; ∆ια τουτο
μονος επι την θυσιαν παραγινεται, μονος τον μονογενη δια Μονογενους τωι μονωι
προσφερων Θεωι. Ἐμαθετε, αγαπητοι, δια των ειρημενων του προπατορος την
φιλοθεΐαν· μαθετε δια των εξης και του Θεου την αφατον φιλανθρωπιαν· μαθετε
πως οι δια τον Θεον των παροντων καταφρονησαντες και προκοπτουσιν εις αρετην,
και των προσκαιρων ουχ αμαρτανουσιν. Ἔκειτο τοινυν συμπεποδισμενος ο Ἰσαακ,
και γυμνον τωι πατρι παρεχων τον λαιμον εις σφαγην, η δε χειρ του ιερεως υψηλη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

την πληγην επισπευδουσα, και παραχρημα φερεται ουρανοθεν ελεου φωνη, καθαπερ
χειρ την χειρα κωλυουσα, και ταχυτατωι προσταγματι την προθυμιαν του ιερεως
επεχουσα. Μη γαρ, φησιν, επιβαληις την χειρα σου επι το παιδαριον. Ἀρκουμαι τηι
προθυμιαι, καν η πραξις απειη. Ουκ ηθελον σφαγηναι τον παιδα σου, αλλ' ηθελον
φανηναι την πιστιν σου εν ολωι τωι κοσμωι. Ἐπειδη γαρ ουκ εφεισω του υιου σου του
αγαπητου δι' εμε, αλλα, το σον μερος, απολωλεν Ἰσαακ, οσον επι σοι, ητεκνωται
Σαῤρα, και ουτε συ ονομαζηι πατηρ, απο του νυν δια την αγαπην την εις εμε σωον
απολαμβανε σου τον υιον, μακροβιον τε και πολυχρονιον. Το γαρ εργον εμοι
πεπρακται τωι τας διαθεσεις των εννοιων βλεποντι. Ἀμειψομαι δε σε προς τουτοις,
θεραπον, παντη καταλληλωι δωρεαι, και προσφορωι προσηγοριαι τιμησω σε, πας οσιος
σε καλεσει πατερα. Ἡ πραξις αυτη πολλους σοι δικαιους απογεννησει παιδας, συ
παντων των εις εμε πιστευοντων κληθησηι πατηρ· εγω σοι κατ' εξαιρετον εκ λιθων
εγερω τεκνα. Ἑνος υιου κατεφρονησας, εξεις απειρους απο του νυν· πατερα γαρ
πολλων εθνων τεθεικα σε. Και τα μεν παρα Θεου τοιαυτα· ημεις δε απαντες,
αγαπητοι, υπογραμμωι φιλοθεΐας τωι προπατορι Ἀβρααμ χρωμενοι, μηδεν τι των
προσκαιρων αγαθων της εις Θεον πιστεως ηγωμεθα τιμιωτερον, μη πατριδα, μη
γενος, μη πλουτον, μη δοξαν, μη τεκνον αγαπητον, καν μονον τυγχανηι γενομενον·
οπως ομοιοτητι πιστεως τεκνα γενομενοι του προπατορος Ἀβρααμ, εις τους
φωτεινους αυτου κολπους μετα Ἰσαακ 56.553 αναπαυσωμεθα, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι δοξα, αμα τωι
56.554 αγιωι Πνευματι, νυν και δει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12


