In dictum Pauli: Nolo vos ignorare
ΕΙΣ ΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΝ ΡΗΤΟΝ Ου θελω υμας αγνοειν, αδελφοι, οτι οι
πατερες ημων παντες υπο την νεφελην ησαν, και παντες δια της
θαλασσης διηλθον.
51.241
αʹ. Οι ναυται τουτο μαλιστα φιλουσι του πελαγους το μερος, οπερ αν λιμεσι
πυκνοις και νησοις διειλημμενον ηι. Το μεν γαρ αλιμενον πελαγος, καν γαληνην εχηι,
πολυν παρεχει τοις πλεουσι τον τρομον· ενθα δε αν ωσιν ορμοι, και ακται, και
αιγιαλοι πανταχοθεν εκτεταμενοι, μετα πολλης πλεουσι της ασφαλειας. Καν γαρ
βραχυ διεγερθεισαν την θαλασσαν ιδωσι, δι' ολιγου την καταφυγην εχοντες,
ταχιστην και ευκολον των επικειμενων κακων απαλλαγην ευρασθαι δυναιντ' αν.
∆ια δη ταυτα, ουχ οταν πλησιον λιμενος ελαυνωσι μονον, αλλα καν ποῤρωθεν ωσι,
πολλην και απο της οψεως ταυτης παρακλησιν δεχονται. Ου γαρ ως ετυχεν αυτων
τας ψυχας ανακτασθαι πεφυκε και ορους κορυφη φαινομενη ποῤρωθεν, και καπνος
αναθρωσκων, και προβατων ποιμνια παρα την υπωρειαν νεμομενα.
Ἐπειδαν δε και εις αυτο του λιμενος το στομα ελθωσιν, ολοκληρον
καρπουνται την ευφροσυνην. Τοτε γαρ και κωπην αποτιθενται, και τα σωματα υπο
της αλμης τεταριχευμενα ποτιμοις περικλυζουσιν υδασι, και εις τον αιγιαλον
εξελθοντες, και τηι γηι μικρον ομιλησαντες γυμνοις τοις σωμασι, πασαν την απο της
ναυτιλιας αποτιθενται ταλαιπωριαν. Ὥσπερ ουν εκεινοι τουτο μαλιστα της
θαλασσης ασπαζονται το μερος δια τας πυκνας ταυτας και συνεχεις αναπαυσεις·
ουτω δη και εγω ταυτην μαλιστα φιλω την ωραν, ουκ επειδη χειμωνος
απηλλαγμεθα, ουδε επειδη θερους απολαυομεν, ζεφυρου λιγυρα πνεοντος, αλλ'
επειδη τους πνευματικους λιμενας εχομεν συνεχως διαδεχομενους ημας, των αγιων
μαρτυρων λεγω τας πανηγυρεις. Ου γαρ ουτως οι λιμενες πλωτηρας, ως αι των
αγιων τουτων εορται τους πιστους ανακτασθαι πεφυκασιν. Ἐκεινους μεν γαρ
θαλαττιων κυματων εμβολης και ερεσιας μακρας απαλλαττουσι λιμενες· τους δ' εις
πανηγυριν μαρτυρων απαντωντας πνευματων πονηρων και 51.242 ακαθαρτων,
λογισμων ατοπων, πολλης της εν ψυχηι γινομενης ζαλης, η των αγιων μνημη
τουτων εξαρπαζειν ειωθε. Καν εκ των πολιτικων, καν εκ των οικιακων πραγματων
αθυμιαν τινα επισυρομενος εισελθηι, πασαν αυτην αποθεμενος, ουτως απεισι, και
ραιων γινεται και κουφοτερος, ουχι κωπην αποτιθεμενος, ουδε οιακων
εξανισταμενος, αλλα το δυσβαστακτον και ποικιλον της βιωτικης λυπης φορτιον
διαλυων, και πολλην τηι ψυχηι δεχομενος την ευφροσυνην. Και τουτων απαντων
μαρτυρες υμεις, οι τοις αθλοις του μακαριου Βαρλααμ χθες εντρυφησαντες, και μετα
πολλης της αδειας εις τον εκεινου σκιρτησαντες λιμενα, και την αλμην των
βιωτικων φροντιδων απολουσαμενοι, και κουφοι οικαδε απο των εκεινου
διηγηματων αναχωρησαντες.
Ἀλλ' ιδου και ετερων μαρτυρων προσελαυνει παλιν πανηγυρις. Ἕως αν ουν
εις τον εκεινων λιμενα φθασωμεν, φερε δη μιμησωμεθα τους πλωτηρας· και
καθαπερ εκεινοι το πελαγος πλεοντες αιδουσι, τηι ωιδηι τον πονον παραμυθουμενοι·
ουτω δη και ημεις, εως εις τον εκεινων φθασωμεν λιμενα, λογους τινας
πνευματικους προς αλληλους κινησωμεν, τον μακαριον Παυλον της καλης ταυτης
ομιλιας ηγεμονα ποιησαμενοι, και ηνπερ αν αυτος κελευηι, ταυτην επομενοι. Ποιαν
ουν επεσθαι κελευει; Την δια της ερημου, και των εκει συμβαντων θαυματων οδον.
Και γαρ ηκουσατε σημερον αυτου βοωντος, και λεγοντος· Ου θελω δε υμας αγνοειν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αδελφοι, οτι οι πατερες ημων παντες υπο την νεφελην ησαν, και παντες δια της
θαλασσης διηλθον, και παντες εις τον Μωυσην εβαπτισαντο, παι παντες το αυτο
βρωμα πνευματικον εφαγον, και παντες το αυτο πομα 51.243 πνευματικον επιον.
Ἔπινον γαρ εκ πνευματικης ακολουθουσης πετρας, η δε πετρα ην ο Χριστος. Ἀλλ'
ουκ εν τοις πλειοσιν αυτων ευδοκησεν ο Θεος· κατεστρωθησαν γαρ εν τηι ερημωι.
Ταυτα δε τυποι ημων εγενηθησαν, εις το μη ειναι ημας επιθυμητας κακων, καθως
κακεινοι επεθυμησαν· μηδε ειδωλολατρας γινεσθαι, καθως τινες αυτων, ωσπερ
γεγραπται· Ἐκαθισεν ο λαος φαγειν, και ανεστησαν του παιζειν. Μηδε πορνευωμεν,
καθως τινες αυτων επορνευσαν, και επεσον εν μιαι ημεραι, εικοσιτρεις χιλιαδες. Μηδε
εκπειραζωμεν τον Χριστον, καθως τινες αυτων επειρασαν, και υπο των οφεων
απωλοντο. Μηδε γογγυζωμεν, καθως τινες αυτων εγογγυσαν, και απωλοντο υπο του
ολοθρευτου. Και δοκει μεν ειναι σαφη τα λεγομενα, παρεχει δε τινα διαπορησιν ου
την τυχουσαν τοις προσεχουσι. Και γαρ αξιον ζητησαι πρωτον, τινος ενεκεν τας
παλαιας αυτος εμνημονευσεν ιστοριας, εκ ποιας ακολουθιας περι ειδωλοθυτων
διαλεγομενος εις ταυτην ενεπεσε την διηγησιν, τα επι της ερημου φερων εις μεσον.
Ου γαρ απλως, ουδε ως ετυχεν, ο μακαριος εκεινος φθεγγεται, αλλα μετα πολλης της
ακολουθιας και ακριβη διατηρων πανταχου των υπ' αυτου λεγομενων την
συμφωνιαν. Τινος ουν ενεκεν, και ποθεν εις ταυτην ενεπεσε την ιστοριαν; Ἐπετιμα
τοις απλως και ανεξεταστως εις τα ειδωλα εισιουσι, και μιαρας απογευομενοις
τραπεζης, και ειδωλοθυτων απτομενοις· και δειξας, οτι διπλην απο του πραγματος
υπομενουσι βλαβην, τους τε ασθενεις πληττοντες, και αυτοι κοινωνοι δαιμονων
γινομενοι, και καταστειλας αυτων ικανως τα φρονηματα δια των εμπροσθεν
ειρημενων, και παιδευσας, οτι δει τον πιστον μη το εαυτου βλεπειν μονον, αλλα και
το των πολλων, βουλομενος αυτοις επιτειναι τον φοβον, παλαιων αυτους
αναμιμνησκει διηγηματων. Ἐπειδη γαρ εκεινοι μεγα εφρονουν, ως πιστοι, και
πλανης απαλλαγεντες, και γνωσεως καταξιωθεντες, και των αποῤρητων
κοινωνησαντες μυστηριων, και προς βασιλειαν ουρανων κληθεντες, δειξαι θελων,
οτι τουτων οφελος ουδεν, αν μη πολιτεια προσηι συμφωνουσα τηι τοσαυτηι χαριτι, εκ
παλαιας αυτους παιδευει ιστοριας.
βʹ. Ἀλλα και τουτο αυτο παλιν πολλης γεμει ζητησεως. Τινος ενεκεν ουκ απο
των του Χριστου ρηματων αυτοις διαλεγεται των εν Ευαγγελιωι κειμενων, ουδε
γεεννης αυτους αναμιμνησκει, και σκοτους εξωτερου, και σκωληκος ιοβολου, και
δεσμων αθανατων, και πυρος του ητοιμασμενου τωι διαβολωι και τοις αγγελοις
αυτου, και του βρυγμου των οδοντων, και των αλλων των αποῤρητων κολασεων; Ει
γαρ φοβησαι εβουλετο, απο των μειζονων τουτο ποιησαι εδει, ουκ απο των εν τηι
ερημωι. Ἐκεινοι μεν γαρ, ει και εκολασθησαν, αλλ' ημερωτερον και προσκαιρως, και
εν ημεραι μιαι· ουτοι δε αθανατα μελλουσι τιμωρεισθαι και χαλεπωτερα. Τινος ουν
ενεκεν εκειθεν αυτους εφοβησεν, ουδε ανεμνησε των του Χριστου ρηματων; Και γαρ
ηδυνατο λεγειν προς αυτους· Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι, οιους ο Χριστος
εθηκε νομους περι των πιστιν μεν εχοντων, βιον δε αριστον ουκ επιδεικνυμενων.
Και γαρ θαυματα ποιησαντας ανθρωπους, και προφητειαν επιδεικνυμενους εξεβαλε
της βασιλειας των ουρανων, λεγων· Πολλοι ερουσι μοι εν εκεινηι τηι ημεραι, Κυριε,
Κυριε, ου τωι σωι ονοματι δαιμονια εξεβαλομεν, και τωι σωι ονοματι 51.244
προεφητευσαμεν, και δυναμεις πολλας εποιησαμεν;
Και τοτε ομολογησω αυτοις, Ὑπαγετε απ' εμου, ουκ οιδα υμας, οι
εργαζομενοι την ανομιαν. Και τας παρθενους δε ουχ υπερ πιστεως εγκαλων και
δογματων, αλλ' υπερ βιου διεφθαρμενου και απανθρωπιας και ωμοτητος, απεκλεισε
του νυμφωνος· και τον τα ρυπαρα ενδεδυμενον ιματια, δια τουτο δεδεμενον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

εξεβαλεν, ουκ επειδη δογματα ουκ ειχεν ορθα, αλλ' επειδη βιον ρυπαρον και
ακαθαρτον· και ους εκελευσεν εις το πυρ απενεχθηναι το ητοιμασμενον τωι διαβολωι
και τοις αγγελοις αυτου, ου δια τουτο επεμψεν εκει, επειδη της πιστεως ησαν
εκπεπτωκοτες, αλλ' επειδη ουδεποτε ουδενα ηλεησαν. Τουτων παντων και των
τοιουτων αυτους αναμνησαι ηδυνατο, και ειπειν· Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι,
οτι ουτοι παντες και βαπτισματος ετυχον, και μυστηριων εκοινωνησαν, και πιστιν
πολλην επεδειξαντο, και γνωσιν ειχον απηρτισμενην· αλλ' επειδη βιον ου παρεσχον
τηι πιστει συναιδοντα, της βασιλειας εξεβληθησαν, και τωι πυρι παρεδοθησαν. Τινος
ουν ενεκεν ου ταυτα ειπεν, αλλα ταυτα παντα αφεις, ουτω πως φησιν· Ου θελω δε
υμας αγνοειν, αδελφοι, οτι οι πατερες ημων παντες υπο την νεφελην ησαν, και των
Μωυσεως αυτους αναμιμνησκων, τα επι της χαριτος τεως σιγησας; Ουχ απλως, ουδε
ανευ λογου τινος τουτο ποιει· πολλης γαρ σοφιας ην πεπληρωμενος. Ἀλλα τι
δηποτε, και δια τι; ∆υοιν ενεκα τουτων· ομου τε αυτων βουλομενος καθαψασθαι
μαλλον, και δειξαι της Παλαιας ∆ιαθηκης προς την Καινην πολλην ουσαν την
συγγενειαν. Ἐπειδη γαρ πολλοι των ανθρωπων, οι μεν τηι γεεννηι διαπιστουσι, και
ουδε ειναι κολασιν νομιζουσιν, αλλα τον Θεον απλως ενεκεν φοβου και
σωφρονισμου ταυτ' ηπειληκεναι, σκωληκα τον ατελευτητον, το πυρ το ασβεστον, το
σκοτος το εξωτερον, τοις δε παρελθουσιν ουκ εχουσιν απιστησαι. Τα γαρ γεγενημενα
πως αν τις δυναιτο λεγειν μη γενεσθαι; Τοις μεν γαρ ουδεπω φανεισιν, ουδε εις
εργον εξελθουσιν εισι πολλοι οι διαπιστουντες, τοις δε γεγενημενοις και τελος
ειληφοσι, καν μυριακις τις ανευθυνος ηι και αγνωμων, ουτε, ει βουληθειη, δυνησεται
ποτε απιστειν.
Ἀπο των σφοδρα ωμολογημενων, και τελος εχοντων, και ων πολλα μενει τα
λειψανα, βουλεται αυτους πιστωσασθαι περι της του Θεου δικαιοκρισιας, μονονουχι
λεγων· Ει μη νομιζεις ειναι γεενναν, μηδε τιμωριαν και κολασιν, αλλ' απλως τον
Θεον ηπειληκεναι, τα παρελθοντα αναλογισαμενος, και τοις μελλουσι πιστευε. Ει
γαρ ο αυτος εστι Θεος, ο και τα προτερα και τα νυν οικονομων, και τα επι της
Παλαιας, και τα επι της χαριτος, ωσπερ ουν και εστιν ο αυτος, ποιον αν εχοι λογον,
εκεινους μεν αμαρτανοντας κολασαι και τιμωρησασθαι, ημας δε ταυτα, και πολλωι
χαλεπωτερα εκεινων πταιοντας ατιμωρητους αφειναι; Ἐρωτω τοινυν· επορνευσαν
οι Ἰουδαιοι, και εκολασθησαν; εγογγυσαν, και ετιμωρηθησαν; Ἀναγκη πασα
ομολογησαι. Πως ουν ο τιμωρησαμενος εκεινους, σε τα αυτα τολμωντα παροψεται;
Ουκ αν εχοι λογον. Ἀλλ' ουκ εδωκας δικην ενταυθα; ∆ια τουτο μαλιστα πιστευε
γεενναν ειναι και κολασιν, επειδη δικην ενταυθα ουκ εδωκας. Ει γαρ μη εμελλε τις
αποκεισθαι μετα ταυτα τιμωρια, ουκ αν τα αυτα 51.245 τοις προτεροις τολμησας,
ατιμωρητος εμεινας. Και συ τοινυν οταν λαβηις τινα χαυνον, και διαλελυμενον, και
πολλην ασελγειαν επιδεικνυμενον, και λεγηι προς σε, οτι μυθος ταυτα εστιν, ουκ εστι
κολασις, ουτε γεεννα, αλλ' απλως ο Θεος ηπειλησε φοβησαι βουλομενος, λεγε προς
αυτον· Ἄνθρωπε, τοις μελλουσιν απιστεις, επειδη μη φαινεται, μηδε εις μεσον ηλθε,
μηδε υπο τοις οφθαλμοις κειται τοις ημετεροις· μη επι τοις γεγενημενοις και τελος
ειληφοσι δυνατον απιστησαι τινα; Ἐννοησον μοι τα Σοδομα και τα Γομοῤρα. Ἐκεινη
δε χωρα δι' ουδεμιαν ετεραν αμαρτιαν τοσαυτην εδωκε δικην, η οτι παρανομους
εισηγαγον μιξεις οι τας πολεις οικησαντες εκεινας, και αθεσμους ερωτας, και τους
της φυσεως νομους εκ βαθρων ανετρεψαν.
Πως ουν αν εχοι λογον, τον Θεον, τον αυτον οντα και τοτε και νυν, εκεινους
μεν αμαρτανοντας κολασαι χωρις συγγνωμης απασης, σε δε τον μετ' εκεινους
αμαρτοντα, τον πολλωι μειζονος οντα τιμωριας αξιον και κολασεως, οσωι και χαριτος
απηλαυσας, και ουδε ταις εκεινων εσωφρονισθης τιμωριαις, ατιμωρητον αφειναι;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

γʹ. ∆ια δη ταυτα και Παυλος ουδεν περι γεεννης τεως ειπων, επειδη πολλοις
τα μελλοντα εστιν απιστα, απο των ηδη συμβαντων, και ων ικανην ειχον πιστιν,
αυτους σωφρονισαι βουλεται. Ει γαρ και φοβερωτερα τα μελλοντα, αλλα τοις
ατελεστεροις των ανθρωπων τα παρελθοντα πιστοτερα, και ταυτα μαλλον αυτους
εκεινων φοβειν ειωθε. ∆ια ταυτα εντευθεν αυτοις διαλεγεται, οις ουδε τον σφοδρα
αναισχυντουντα απιστησαι δυνατον ην· ομου δε και Μαρκιωνι και Μανεντι, και πασι
τοις τα αυτα εκεινοις νοσουσι καιριαν διδωσι την πληγην. Ει γαρ μη εστιν ο αυτος
Θεος της Παλαιας και της Καινης, ο και εκεινα νουθετησας, και ταυτα μελλων
διατυπουν, περιττως μοι ταυτα λεγεις, ω Παυλε, και φοβον ουδενα τοις ακροαταις
εντιθης. ∆υναται γαρ ο ακουων λεγειν, οτι ει ετερος εκεινος εστι Θεος, και ετερος
ουτος, ου παντως ουτος κατα την εκεινου κρινει γνωμην, ουδε τοις αυτοις πειθεται
νομοις. Τι γαρ, ει τωι της Παλαιας Θεωι παντας εδοξε κολασαι και τιμωρησασθαι, τι
μορμολυττεις και εκφοβεις;
Ἕτερον εχω ∆εσποτην τον μελλοντα με κρινειν. Ὥστε ει ετερος ην ο της
Παλαιας, και ετερος ο της Καινης, τουναντιον, οπερ εβουλετο, ο Παυλος εποιησεν·
ου γαρ μονον ουκ εφοβησε τον ακουοντα, αλλα και πασης αγωνιας και δεους
απηλλαξεν· οπερ ουδε των τυχοντων ανθρωπων και σφοδρα ανοητων τις επαθεν αν,
μητι γε Παυλος ο τοσαυτης γεμων σοφιας. Ὅθεν δηλον, οτι εις και ο αυτος εστι Θεος
ο και τους Ἰουδαιους επι της ερημου καταστρωσας, και ημων τους αμαρτανοντας
κολαζειν μελλων. Ου γαρ ει μη εις ην (παλιν γαρ το αυτο ερω), απο των ηδη
γεγενημενων υπ' εκεινου, και περι των μελλοντων ημας εφοβει· επειδη δε ο αυτος
εστιν, αναντιῤρητον εισηγαγεν αυτοις την περι της τιμωριας προσδοκιαν, δεικνυς
οτι δεδοικεναι χρη και φοβεισθαι. Ου γαρ αν ο τους πατερας ημων κολασας
αμαρτανοντας, ημων φεισεται τα αυτα πλημμελουντων. Ἄξιον δε επ' αυτην την
αρχην ελθειν του διηγηματος, και εκαστην διερευνησασθαι ρησιν μετ' ακριβειας
απασης. Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι. Τους μαθητας αδελφους εκαλεσεν, ουκ
απο του της αξιας, αλλ' απο του της αγαπης αυτους προσαγορευων ονοματος. Ἤδει
γαρ, ᾔδει σαφως, οτι ταυτης ισον ουδεν, και το μεγιστον της αξιας ειδος, το της
αγαπης ειδος εστι.
Τουτο 51.246 δε πρωτον και ημεις ζηλωσωμεν. Καν σφοδρα καταδεεστεροι
τινες ημων ωσι, τοις της θεραπειας αυτους καλωμεν ονομασι, μη μονον ελευθερους,
αλλα και δουλους, μη μονον πλουσιους, αλλα και πενητας, επει και Παυλος ουχι
τους πλουσιους τους παρα Κορινθιοις, ουδε τους ελευθερους και περιφανεις, ουδε
τους επισημους μονον, αλλα και ιδιωτας, και οικετας, και παντας απλως ταυτηι
τετιμηκε τηι προσηγοριαι. Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου ου δουλος, ουκ ελευθερος, ου
βαρβαρος, ου Σκυθης, ου σοφος, ουκ ασοφος, αλλα πασα αξιας ανωμαλια βιωτικης
ανηιρηται. Και τι θαυμαστον, ει Παυλος τους ομοδουλους ουτως εκαλεσεν, οπου γε
και ο ∆εσποτης αυτου την ημετεραν ουτω εκαλεσε φυσιν, ουτω λεγων· Ἀπαγγελω το
ονομα σου τοις αδελφοις μου, εν μεσωι Ἐκκλησιας υμνησω σε; Ου μονον δε εκαλεσεν
ημας αδελφους, αλλα και γενεσθαι αδελφος ημων ηθελησε, και εγενετο την σαρκα
υποδυς την ημετεραν, και της φυσεως ημων κοινωνησας της αυτης. Ὅπερ ουν και
αυτο θαυμαζων ο Παυλος ελεγεν· Ου γαρ αγγελων επιλαμβανεται ο Θεος, αλλα
σπερματος Ἀβρααμ επιλαμβανεται, οθεν ωφειλε κατα παντα τοις αδελφοις
ομοιωθηναι. Και παλιν· Ἐπει ουν και τα παιδια κεκοινωνηκε σαρκος και αιματος,
παραπλησιως και αυτος μετεσχε των αυτων. Παντα δε ταυτα ακουοντες, αλαζονειαν,
και τυφον, και απονοιαν απασαν της ψυχης εξορισωμεν της ημετερας, και μετα
πολλης τουτο κατορθωσωμεν της σπουδης, το θεραπευτικοις ονομασι και τιμην
εχουσι τους πλησιον καλειν. Ει γαρ και μικρον και ψιλον ειναι δοκει το κατορθωμα,
αλλ' ομως μεγαλων αγαθων εστιν αιτιον· ωσπερ ουν το εναντιον πολλας πολλακις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εχθρας και ερεις και φιλονεικιας εποιησεν. Ου ταυτην δε μονον την ρησιν, αλλα και
την εξης μετα πολλης εξεταστεον της ακριβειας· ουδε γαρ ταυτην απλως τεθεικεν.
Ειπων γαρ· Ου θελω υμας αγνοειν, αδελφοι, επηγαγεν· Ὅτι οι πατερες ημων παντες·
ουκ ειπεν, Ὅτι οι Ἰουδαιοι, ουδε οι εξ Αιγυπτου εξελθοντες· αλλα τι; Οι πατερες
ημων παντες· ομου και την ταπεινοφροσυνην επιδεικνυμενος την εαυτου, οτι ουκ
απηξιωσε την προς εκεινους συγγενειαν, τοσουτον αυτους αναβεβηκως κατα τον της
αρετης λογον, και των την Παλαιαν διαβαλλοντων επιστομιζων την αναισχυντον
γλωτταν. Ου γαρ αν, ει προς εκεινην απεχθως διεκειτο, απο των ευφημοτερων
ονοματων αν εμνησθη, των τοτε γενομενων απαντων διαβολην εχοντων. Παντες.
Ουδε τουτο απλως τεθεικε το, Παντες, ουδε παρεργως, αλλα μετα πολλης της
σοφιας. Ουδε γαρ απαξ ειπων εσιγησεν, αλλα και δις και τρις και πολλακις, ινα
μαθηις, οτι ου παρεργως αυτα προσεῤριψεν. Ειπων γαρ· Ὅτι οι πατερες ημων παντες
υπο την νεφελην ησαν, επηγαγε· Και παντες δια της θαλασσης διηλθον, και παντες
εις τον Μωυσην εβαπτισαντο, και παντες το αυτο βρωμα πνευματικον εφαγον, και
παντες το αυτο πομα πνευματικον επινον.
Ἤκουσας πως πολλακις το, Παντες, τεθεικεν; Ουκ αν δε τουτο εποιησεν, ει
μη μεγα τι και θαυμαστον μυστηριον αινιξασθαι ηθελεν. Ει γαρ απλως ετιθει, ηρκει
απαξ ειποντα σιγησαι, και ειπειν ουτως· Ὅτι οι πατερες ημων παντες υπο την
νεφελην ησαν, και δια της θαλασσης διηλθον, και εις τον Μωυσην εβαπτισαντο, και
το αυτο βρωμα πνευματικον εφαγον, και το αυτο πομα πνευματικον επιον. 51.247
Νυν δε ουχ ουτως ειπεν, αλλα καθ' εκαστον των γενομενων το, Παντες, τιθεις,
θυραν ημιν της εαυτου γνωμης παρηνοιξεν ου μικραν, ωστε κατιδειν αυτου την
σοφιαν. Τινος ουν ενεκεν συνεχως της λεξεως ταυτης μεμνηται; Βουλεται δειξαι
πολλην ουσαν της Παλαιας προς την Καινην την συγγενειαν, και οτι ταυτα τυπος
εκεινων ην, και σκια των μελλοντων.
Και πρωτον απο τουτου την συμφωνιαν δεικνυσι. Βουλομενος γαρ δειξαι, οτι
ωσπερ εν τηι Ἐκκλησιαι ουκ εστι δουλου και ελευθερου διακρισις, ουδε ξενου και
πολιτου, ουδε γεροντος και νεου, ουδε σοφου και ασοφου, ουδ' ιδιωτου και
αρχοντος, ουδε γυναικος και ανδρος, αλλα πασα ηλικια, και πασα αξια, και εκατερα
η φυσις ομοιως εις την κολυμβηθραν εκεινην εμβαινουσι των υδατων, καν βασιλευς
ηι τις, καν πτωχος, των αυτων απολαυουσι καθαρσιων· και τουτο εστι μαλιστα το
μεγιστον της παρ' ημιν ευγενειας τεκμηριον, οτι ομοιως και τον προσαιτην, και τον
την αλουργιδα εχοντα μυσταγωγουμεν, και ουδεν πλεον ουτος εκεινου κατα τον
των μυστηριων εχει λογον· ουτω και εν τηι Παλαιαι συνεχως το, Παντες, τεθεικεν.
Ουδε γαρ εχεις ειπειν, οτι Μωυσης μεν δια ξηρας, Ἰουδαιοι δε δια της θαλασσης
διηλθον, ουδ' οτι οι μεν ευποροι δι' ετερας οδου, οι δε πενεστεροι δι' ετερας, ουδε οτι
αι γυναικες μεν υπο τον αερα, ανδρες δε υπο την νεφελην, αλλα και δια της
θαλασσης παντες, και υπο την νεφελην παντες, και εις τον Μωυσην παντες. Ἐπειδη
γαρ η διαβασις εκεινη του μελλοντος βαπτισματος ην τυπος, εδει τουτο πρωτον των
ολων διατυπωθηναι, το παντας των αυτων απολαυσαι, ωσπερ ουν και ενταυθα
παντες των αυτων εξισης μετεχουσι. Και πως δυναται, φησιν, εκεινο τυπος ειναι των
παροντων; Ἂν μαθηις προτερον, τι μεν εστι τυπος, τι δε αληθεια, τοτε σοι και τουτου
παρεξομαι τας ευθυνας.
δʹ. Τι ποτ' ουν εστι σκια, τι δε αληθεια; Φερε, τον λογον επι τας εικονας
αγαγωμεν, ας οι ζωγραφοι γραφουσι. Ειδες πολλακις εικονα βασιλικην κυανωι
κατακεχρωσμενην χρωματι, ειτα τον ζωγραφον λευκας περιαγοντα γραμμας, και
ποιουντα βασιλεα, και θρονον βασιλικον, και ιππους παρεστωτας, και δορυφορους,
και πολεμιους δεδεμενους και υποκειμενους. Ἀλλ' ομως ορων ταυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σκιαγραφουμενα, ουτε οιδας το παν, ουτε αγνοεις το παν, αλλ' οτι μεν ανθρωπος
γραφεται και ιππος, αμυδρως επιστασαι· ποιος δε εστιν ο βασιλευς, και ποιος ο
πολεμιος, ου σφοδρα ακριβως οιδας, εως αν ελθουσα των χρωματων η αληθεια
τρανωσηι την οψιν και σαφεστεραν ποιησηι. Ὥσπερ ουν επι της εικονος εκεινης ουκ
απαιτεις το παν προ της των χρωματων αληθειας, αλλα καν αμυδραν τινα λαβηις
γνωσιν των γινομενων, ικανως την σκιαγραφιαν απηρτισθαι νομιζεις· ουτω μοι και
επι της Παλαιας και επι της Καινης λογιζου, και μη με πασαν απαιτησηις της
αληθειας την ακριβειαν επι του τυπου· και δυνησομεθα σε διδαξαι, πως ειχε τινα
συγγενειαν η Παλαια προς την Καινην, και η διαβασις εκεινη προς το ημετερον
βαπτισμα. Κακει υδωρ, κανταυθα υδωρ· κολυμβηθρα ενταυθα, και εκει πελαγος·
παντες ενταυθα εις τα υδατα εμβαινουσι, κακει παντες· κατα τουτο η συγγενεια.
Λοιπον βουλει μαθειν των χρωματων την αληθειαν; Ἐκει μεν Αιγυπτου δια της
θαλασσης απηλλαττοντο, ενταυθα 51.248 δε ειδωλολατρειας· κακει μεν ο Φαραω
κατεποντιζετο, ενταυθα δε ο διαβολος· εκει Αιγυπτιοι απεπνιγοντο, ενταυθα δε ο
παλαιος ανθρωπος των αμαρτηματων κατορυττεται. Και ιδε συγγενειαν τυπου προς
αληθειαν, και αληθειας υπεροχην προς τυπον.
Ουτε γαρ απηλλοτριωσθαι παντη χρη τον τυπον της αληθειας, επει ουκ αν
ειη τυπος· ουτε παλιν εξισαζειν προς την αληθειαν, επει παλιν και αυτος αληθεια
εσται· αλλα δει μενειν επι της οικειας συμμετριας, και μητε το παν εχειν της
αληθειας, μητε του παντος εκπεπτωκεναι. Ἂν μεν γαρ το παν εχηι, αληθεια παλιν
εστι και αυτος· αν δε του παντος εκπεσηι, τυπος ειναι λοιπον ου δυναται· αλλα δει το
μεν εχειν, το δε τηι αληθειαι τηρειν. Μη τοινυν το παν με απαιτησηις επι της Παλαιας,
αλλ' ει καν μικρα τινα και αμυδρα λαβηις αινιγματα, αγαπητον ειναι νομιζε τουτο.
Που ουν εστιν η συγγενεια του τυπου προς την αληθειαν; Ὅτι παντες εκει, και
ενταυθα παντες· οτι δι' υδατος εκει, και ενταυθα δι' υδατος· οτι δουλειας
απηλλαγησαν εκεινοι, και ημεις δουλειας, αλλ' ου της αυτης· αλλ' οι μεν της
Αιγυπτιων, ημεις δε της των δαιμονων· εκεινοι της των βαρβαρων, ημεις της κατα
την αμαρτιαν. Προς ελευθεριαν ανηχθησαν εκεινοι, και ημεις, αλλ' ου προς την
αυτην, αλλα προς πολλωι λαμπροτεραν ημεις. Ει δε μειζω τα ημετερα και υπερεχοντα
εκεινων, μη θορυβου. Τουτο γαρ μαλιστα εστιν αληθειας, το πολλην εχειν προς τον
τυπον την υπεροχην, ουκ εναντιωσιν, ουδε μαχην. Τι δε εστι, Παντες εις τον
Μωυσην εβαπτισαντο; Και ταχα ασαφες το λεγομενον· ουκουν σαφεστερον αυτο
ποιησαι πειρασομαι. Θαλασσα ην προ των οφθαλμων κεχυμενη των εκεινων τοτε,
και εκελευοντο διαβαινειν ξενην τινα και παραδοξον οδον, ην ουδεις ουδεποτε
ανθρωπων διεβη. Ὤκνουν και ανεδυοντο, και εδυσχεραινον. ∆ιεβη πρωτος Μωυσης,
και πασι μετ' ευκολιας εδωκεν ακολουθησαι λοιπον. Τουτο εστιν· Εις τον Μωυσην
εβαπτισαντο· εκεινωι πιστευσαντες, ουτως εθαῤρησαν επιβηναι των υδατων,
ηγεμονα της οδοιποριας λαβοντες.
Τουτο και επι του Χριστου γεγονεν· εξαγαγων γαρ ημας της πλανης, και της
ειδωλολατρειας απαλλαξας, και προς την βασιλειαν χειραγωγων, αυτος πρωτος
ταυτης ημιν ηρξε της οδου, πρωτος εις τους ουρανους αναβας. Ὥσπερ ουν εκεινοι
Μωυσηι θαῤρησαντες κατετολμησαν της οδοιποριας, ουτως ημεις Χριστωι
θαῤρησαντες κατατολμωμεν της αποδημιας ταυτης. Και οτι τουτο εστι το· Εις
Μωυσην εβαπτισαντο, δηλον εκ της ιστοριας. Ου γαρ εις το ονομα Μωυσεως
εβαπτισαντο. Ει δε ημεις ου μονον αρχηγον τον Ἰησουν εχομεν, αλλα και εις το
ονομα αυτου βαπτιζομεθα, εκεινων μη βαπτισθεντων εις το ονομα Μωυσεως, μηδε
ενταυθα ταραττου· ειπον γαρ, οτι δει την αληθειαν εχειν τινα υπεροχην πολλην και
αφατον. Ειδες επι του βαπτισματος τις μεν ο τυπος, τις δε η αληθεια; Φερε, σοι δειξω
και την τραπεζαν και την των μυστηριων κοινωνιαν εκει σκιαγραφουμενην, αν μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

το παν απαιτηις με παλιν, αλλ' ουτως εξετασηις τα γενομενα, ως εικος εν σκιαγραφιαι
και τυποις ιδειν. Ἐπειδη γαρ ειπε περι της θαλασσης και της νεφελης και του
Μωυσεως, επηγαγε παλιν· Και παντες το αυτο βρωμα πνευματικον εφαγον. Ὥσπερ
συ, φησιν, απο της κολυμβηθρας των υδατων αναβαινων, επι την τραπεζαν τρεχεις,
ουτω κακεινοι απο της θαλαττης αναβαντες, επι τραπεζαν 51.249 ηλθον καινην και
παραδοξον, το μαννα λεγω. Και παλιν ωσπερ συ παραδοξον εχεις ποτον, το αιμα το
σωτηριον, ουτω κακεινοι παραδοξον εσχον του ποματος την φυσιν, ου πηγας
ευροντες, ουδε ποταμους ρεοντας, αλλ' απο πετρας σκληρας και ανυδρου πολλην
δεξαμενοι ναματων δαψιλειαν. ∆ια τουτο αυτο και πνευματικον εκαλεσεν, ουκ
επειδη τηι φυσει τοιουτον ην, αλλα επειδη τωι τροπωι της χορηγιας τοιουτον εγενετο.
Ου γαρ κατα φυσεως ακολουθιαν αυτοις εδιδοτο, αλλα κατα την ενεργειαν του
στρατηγουντος αυτων Θεου. Ὅπερ ουν και αυτο διορθουμενος ελεγεν. Ἐπειδη γαρ
ειπε· Και παντες το αυτο πομα πνευματικον επιον, υδωρ δε ην το πινομενον,
βουλομενος δειξαι, οτι δια τουτο Πνευματικον ειπεν, ου δια την φυσιν του υδατος,
αλλα δια τον της χορηγιας τροπον, επηγαγεν· Ἔπινον γαρ εκ της πνευματικης
ακολουθουσης πετρας· η δε πετρα ην ο Χριστος. Ουχι η φυσις του λιθου, φησιν, αλλ'
η δυναμις του ενεργουντος Θεου τας πηγας εκεινας ηφιει.
εʹ. Ἐνταυθα και την Παυλου του Σαμοσατεως αιρεσιν ανεσπασε προῤριζον. Ει
γαρ ο Χριστος ην ο παντα ενεργων εκεινα, πως αυτον εκ τοτε ειναι λεγουσιν, εξ ου
Μαρια αυτον ετεκεν; Ὅταν γαρ προ μεν της Μαριας τα κατα την ερημον φαινεται
συμβαντα, εκεινα δε παντα ο Χριστος ην πεποιηκως κατα την του Παυλου φωνην,
αναγκη και προ του τοκου τουτου, και προ των ωδινων αυτον ειναι τουτων· ου γαρ
δηπου ο μη ων ενεργειν εμελλεν ουτω θαυμαστα και παραδοξα πραγματα. Ὥσπερ δε
ειπων, οτι παντες δια της θαλασσης διηλθον, την ευγενειαν της Ἐκκλησιας
εδηλωσεν ανωθεν προδιατυπουμενην· ουτως ειπων, Το αυτο βρωμα πνευματικον
εφαγον, το αυτο τουτο παλιν ηινιξατο. Καθαπερ γαρ εν τηι Ἐκκλησιαι ουχ ετερου μεν
σωματος ο πλουσιος, ετερου δε ο πενης, ουδε ετερου μεν ουτος αιματος, ετερου δε
εκεινος· ουτω και τοτε, ουχ ετερον μεν ο πλουσιος ελαμβανε μαννα, ετερον δε ο
πενης· ουδε ετερας μεν εκεινος μετεσχε πηγης, ετερας δε ουτος καταδεεστερας· αλλα
ωσπερ νυν η αυτη τραπεζα, το αυτο ποτηριον, η αυτη τροφη απασι προκειται τοις
ενταυθα εισιουσιν· ουτω και τοτε το αυτο μαννα, η αυτη πηγη απασι προυκειτο. Και
το δη θαυμαστον και παραδοξον, επεχειρησαν ποτε τινες κατα τον καιρον εκεινον
πλεον συλλεξαι του δεοντος, και ουδεν απωναντο της πλεονεξιας. Ἀλλ' εως μεν την
ισοτητα ετιμων, εμενε το μαννα μαννα ον· επειδη δε πλεονεκτειν επεθυμησαν, η
πλεονεξια το μαννα σκωληκα εποιησε· καιτοι γε ου μετα της των αλλων ζημιας
τουτο εποιουν· ου γαρ δη εκ της του πλησιον αρπαζοντες τροφης, ουτως αυτοι πλεον
συνελεγον, αλλ' ομως επειδη του πλειονος επεθυμησαν, κατεγνωσθησαν. Ει γαρ και
μηδεν τον πλησιον ηδικουν, αλλ' εαυτους τα μεγιστα κατεβλαπτον, προς πλεονεξιαν
τωι τροπωι της συλλογης ταυτης συνεθιζομενοι. Ὥστε ομου το αυτο και τροφη ην και
θεογνωσιας διδασκαλια· ομου και τα σωματα ετρεφε, και την ψυχην επαιδευεν· ουκ
ετρεφε δε μονον, αλλα και πονων απηλλαττεν.
Ου γαρ εδει ζευξαι βους, ουτε αροτρον ελκυσαι, ουδε ανατεμειν αυλακας,
ουδε ενιαυτον αναμειναι, αλλ' εσχεδιασμενην ειχον την τραπεζαν, προσφατον και
νεαραν και εφημερον· και το ευαγγελικον εκεινο παραγγελμα δια των εργων αυτους
επαιδευε, το μη μεριμναιν εις την αυριον· ουδε γαρ οφελος απο της μεριμνης ταυτης
εγενετο. Ει γαρ τις πλεον συνελεξε, διεφθειρετο και απωλλυτο, και πλεονεξιας
ελεγχος το γινομενον μονον ην. Ειτα ινα μη κατα φυσεως ακολουθιαν ειναι
νομιζωσιν εκεινοι τον ομβρον, εν ημεραι σαββατου ουδεν τοιουτον 51.250 εγινετο,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

του Θεου ταυτα αμφοτερα αυτους διδασκοντος, οτι εν ταις προτεραις ημεραις αυτος
ενηργει τον θαυμαστον τουτον και παραδοξον υετον, και οτι κατα την ημεραν
εκεινην δια τουτο επειχεν, ινα και ακοντες παιδευωνται του σαββατου την ημεραν
αργειν. Ουκ επι της τροφης δε μονον, αλλα και επι των ενδυματων, και επι των
υποδηματων, και επι των αλλων απαντων, δι' αυτων των εργων ην ιδειν τα των
αποστολων παραγγελματα εκτελουμενα. Ουδε γαρ οικιαν ειχον, ου τραπεζαν, ου
κλινην, ουχ ιματιον δευτερον, ουχ υποδηματα, του Θεου ουτως οικονομησαντος.
Ὅρα ποση της Παλαιας προς την Καινην συγγενεια. Ὥσπερ γαρ τους αποστολους
εσχηματιζεν ο Χριστος υστερον των αναγκαιων ενεκεν, ουτω πως κακεινοις ο της
πολιτειας εῤρυθμιζετο τροπος, και η κτισις απασα προς την υπηρεσιαν εκεινων
παρεσκευαζετο. Και τινος ενεκεν ταυτα εγενετο, φησι; Ἔμελλεν αυτους εις ενα
συγκλειειν της οικουμενης τοπον, και κελευειν εκει διηνεκως αυτον θεραπευειν, και
μητε ναον, μητε βωμον αλλαχου που της οικουμενης ιδρυσθαι, αλλα και αναθηματα
και θυσιας εκει φερειν, και εορτας επιτελειν, και τον νομον αναγινωσκειν, και
παντα τα αλλα τα της αγιαστιας εκπληρουν εκεινης.
Ἵν' ουν μη τωι διωρισμενωι της θεραπειας τροπωι και την προνοιαν αυτου
συγκεκλεισθαι εκει νομιζωσι, και μερικον αυτον ειναι Θεον, προλαβων την αυτου
δυναμιν επι της αλλοτριας επεδειξεν, επι της Αιγυπτου, επι της ερημου, ενθα ουδεις
ην ο θεραπευων, ενθα ουδεις ην ο προσκυνων· και προς τα εναντια η κτισις
υπηρετειτο, δι' ων εποιει, την εξ αρχης αυτου δημιουργιαν και τους αγνωμονουντας
αυτωι λογιζεσθαι πειθουσα. Και γαρ η θαλασσα τους μεν απεπνιγε, τους δε διεσωζε·
και ο αηρ νυν μεν κατεφερε χαλαζαν, και τους βαρβαρους απωλλυ, νυν δε κατεφερε
μαννα, και τους Ἰουδαιους διετρεφε. Παλιν η γη νυν μεν σκνιπας επι κολασει των
πολεμιων, νυν δε ορτυγομητραν επι σωτηριαι των οικειων εξεφερε. Κακεινοις μεν εν
ημεραι σκοτος, τουτοις δε εν νυκτι φως εγινετο. Και Αιγυπτιοι μεν τον Νειλον
εχοντες παραῤρεοντα, διψει και αυχμωι διεφθειροντο· ουτοι δε εν ερημωι ξηραι και
αυχμωδει στρατοπεδευοντες, πολλης απελαυον υδατων δαψιλειας· και τους μεν
βατραχοι κατηγωνιζοντο, τουτους δε ουδε οι γιγαντες εκει χειρωσασθαι ισχυον.
ς ʹ. Ἀλλα τινος ενεκεν τουτων υμας ανεμνησεν ο μακαριος Παυλος; ∆ια την
αιτιαν, ην εξ αρχης ειπον υμιν, ινα μαθηις οτι ουτε βαπτισμα, ουτε αμαρτηματων
αφεσις, ου γνωσις, ου μυστηριων κοινωνια, ου τραπεζα ιερα, ουχ η απολαυσις του
σωματος, ουχ η κοινωνια του αιματος, ουκ αλλο τουτων ουδεν ημας ωφελησαι
δυνησεται, εαν μη βιον ορθον, και θαυμαστον, και πασης αμαρτιας απηλλαγμενον
εχωμεν. Ὅτι γαρ δια τουτο τουτων ανεμνησε, καταλεξας τον τυπον του
βαπτισματος, τον δια της θαλασσης και της νεφελης, τον τυπον των μυστηριων, τον
δια του μαννα και της πετρας προδιεγραψεν εν τηι Παλαιαι, και ειπων, οτι Παντες το
αυτο βρωμα πνευματικον εφαγον, και το αυτο πομα πνευματικον επιον, επηγαγε
λεγων· Ἀλλ' ουκ εν τοις πλειοσιν αυτων ευδοκησεν ο Θεος. Μετα τοσαυτα και
τηλικαυτα θαυματα, φησιν, ουκ ηγαπησεν αυτους ο Θεος. Ἀλλα τι; Κατεστρωθησαν
εν τηι ερημωι. Τινος ουν ενεκα ταυτα λεγεις ημιν, ω Παυλε;
Ταυτα δε τυπος ημιν εγενηθησαν εις το μη γενεσθαι ημας επιθυμητας κακων,
καθως κακεινοι επεθυμησαν, μηδε ειδω 51.251 λολατρας γινεσθαι, καθως τινες
αυτων, ωσπερ γεγραπται· Ἐκαθισεν ο λαος φαγειν και πιειν, και ανεστησαν παιζειν.
Ὅρα του Παυλου την συνεσιν. Ειπε την αμαρτιαν, ειπε την αιτιαν της αμαρτιας, ειπε
την κολασιν την επι τηι αμαρτιαι, δια παντων ημας παιδευων φευγειν την εκεινων
μιμησιν. Αιτια της αμαρτιας η αδηφαγια· Ἐκαθισε γαρ ο λαος φαγειν και πιειν. Ἡ
αμαρτια, αυτο το παιζειν. Ειτα η τιμωρια, οτι Κατεστρωθησαν εν τηι ερημωι. Παλιν,
Μηδε πορνευωμεν, καθως τινες αυτων επορνευσαν. Ἐνταυθα την αιτιαν της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

πορνειας ουκ εθηκεν, αλλα την τιμωριαν. Ποιαν δε ταυτην; Ἔπεσον εν μιαι ημεραι
εικοσιτρεις χιλιαδες. Τινος δε ενεκα την προφασιν ουκ ειπεν, αφ' ης η πορνεια
γεγονε; Τοις φιλοπονοις διδους επι την ιστοριαν ελθειν, και μαθειν του κακου την
ριζαν. Ουτος γαρ ιατρειας τροπος, το λεγειν εξ ων τικτεται τα νοσηματα, και
φαρμακα επιτιθεναι τοις τραυμασι. ∆ια τουτο φησι· Ταυτα δε παντα τυποι
συνεβαινον εκεινοις, εγραφη δε προς νουθεσιαν ημων. Ὥστε ο ποιησας εκεινα, και
κολασας τους αγνωμονησαντας, ουτος ημας νουθετει νυν, ου δια ρηματων μονον,
αλλα και δι' αυτων των πραγματων, οπερ μεγιστος εστι νουθεσιας τροπος. Ειδες πως
τοις εν τηι χαριτι τον εν τηι Παλαιαι ταυτα ποιησαντα διδασκαλον επεστησε, δεικνυς
οτι εις εστι και ο αυτος, ο και εκεινα ποιησας, και ταυτα δι' αυτου φθεγγομενος; Ει
γαρ αλλοτριος ην, ουκ εκεινα τουτων τυπους εκαλεσεν, ουκ αν εις νουθεσιαν ημων
αυτα γεγραφθαι ειπεν, ουκ αν διδασκαλον ημιν επεστησεν, ον ουκ ενομιζεν ειναι
Θεον, ουκ αν απο των υπ' εκεινου γενομενων τοτε ημας εφοβησεν, ως εις τας
εκεινου παλιν μελλοντας εμπιπτειν χειρας. Νυν δε δεικνυς, οτι εις τας εκεινου
μελλομεν εμπιπτειν παλιν χειρας, και εκατε 51.252 ρος ο λαος, κακεινος και ουτος,
τοις εκεινου διοικουνται νομοις, ανεμνησε παντων εκεινων, και ειπεν, οτι Προς
νουθεσιαν ημων εγραφη. Ταυτα ουν ειδοτες, τοις τε παρελθουσι, τοις τε μελλουσι
πιστευωμεν. Ἂν δε τινες ωσιν οι τοις μελλουσιν ου πιστευοντες, απο των
παρελθοντων αυτους εναγωμεν εις την της αρετης επιμελειαν τα κατα τους
Σοδομιτας διηγουμενοι, τα κατα τον κατακλυσμον λεγοντες, τα κατα την Αιγυπτον
αναμιμνησκοντες, ινα ταις ετερων σωφρονισθεντες κολασεσι, και βιον αριστον
επιδειξαμενοι, και τον περι της γεεννης και της αναστασεως δεξωνται λογον. Ἐπει
και νυν οσοι τηι κρισει διαπιστουσιν, ουδαμοθεν ετερωθεν, αλλ' απο βιου
διεφθαρμενου και πονηρου συνειδοτος τουτο πασχουσιν.
Ὥστε εαν εκκαθαρωμεν εαυτων τας αμαρτιας, και τωι φοβωι των
παρελθοντων παιδευσωμεν, και περι των μελλοντων πεισομεν δεξασθαι λογον.
Ὥσπερ γαρ δογματα πονηρα βιον ακαθαρτον εισαγειν ειωθεν, ουτω και
διεφθαρμενος βιος πονηριαν δογματων πολλακις ετεκεν. Ὅπερ ινα μη γενηται, και
ημιν αυτοις, και τοις αλλοις ταυτα κατεπαιδοντες τα ρηματα, την τε ορθην πιστιν
διαμενωμεν εχοντες, και πολιτειαν αριστην επιδειξωμεθα, επειδη πανταχοθεν ημιν
ο λογος απεδειξεν, οτι ταυτης χωρις ουδεν οφελος ημιν ορθων δογματων.
Γενοιτο δε ευχαις των αγιων, και των προεδρων απαντων, την τε ορθοτητα
των δογματων, ην ανωθεν και εκ προγονων παρελαβομεν, ακεραιον διατηρησαι, και
βιον αυτηι συμβαινοντα προσθειναι, ινα των επηγγελμενων αγαθων επιτυχωμεν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


