In illud: Attendite ne eleemosynam vestram faciatis coram hominibus
Εις το, "Προσεχετε την ελεημοσυνην υμων μη ποιειν εμπροσθεν των
ανθρωπων."
59.571
αʹ. Οι σοφοι και επιστημονες της γεωργιας τεχνιται, οταν μετα πασης
φροντιδος και επιμελειας τα κατα γης βλαστηματα φυτευσωσιν, αυτα τα φυτα
προτερον εις μηκος διεγειρουσιν, ειθ' ουτω τας παρενοχλουσας φυαδας τεχνικως
τεμνουσιν. Το αυτο και ο νομοθετης Μωσης πεποιηκεν· προτερον γαρ κατεφυτευσε
την μοναρχιαν εις την των ανθρωπων διανοιαν, ειθ' ουτως εξετεμε την πολυαρχιαν
δια την των ανθρωπων διανοιαν. Και πως κατεφυτευσεν την μοναρχιαν; Ἄκουσον
αυτου λεγοντος· Κυριον τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις· και
παλιν, Ἄκουε, Ἰσραηλ· Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν. Και πως τας
παρενοχλουσας φυαδας της πολυαρχιας εξετεμε, μαθε· Ου ποιησεις, φησι, θεους
χωνευτους, ουδε προσκυνησεις θεους αλλοτριους· εγω γαρ, εγω Κυριος ο Θεος σου.
Τουτο δε και σημερον αυτος ο Θεος και Σωτηρ ημων ποιει. Ἐπειδη γαρ πρυην ταις
ημετεραις ψυχαις κατεφυτευσε την καλην ελαιαν της ελεημοσυνης, και τον καρπον
αυτης εστεφανωσεν, τουτεστι τους ελεημονας, και εμακαρισεν ειπων, Μακαριοι οι
ελεημονες, οτι αυτοι ελεηθησονται· εικοτως οτι σημερον τα παρενοχλουντα της
ελεημοσυνης ανακοπτει ματαια και αποκαθαιρει. Πρυην γαρ παντας ομου προς
ελεημοσυνην διεγειρων, και τον μεν πενητα απο της πενιχρας χηρας της εν
Σαραφθοις της Σιδωνιας επαιδευσε, μη προφασεις της απανθρωπιας την πενιαν
προβαλλεσθαι· τον δε πτωχον απο της πτωχης χηρας της εν τοις Ευαγγελιοις
καταβαλουσης τα δυο λεπτα εις το γαζοφυλακιον, διηγειρεν, ωστε τον πτωχον
πλουτον της ελεημοσυνης μετα προθυμιας συνεισφερειν· τον δε εμπορον απο της
τρικυμιας της θαλασσης εχαλινωσε, τοις πενησιν μαλλον η τηι θαλασσηι μεταδιδοναι·
τον δε κατα γην πραγματευομενον περιεσφιγξε προλαβειν τηι γνωμηι την αναγκην,
και προ της αναγκης τον Θεον μαλλον προτιμαιν, ηπερ τον ληιστην.
Ἐπειδη παντας ομου προς ελεημοσυνην παιδευσας, ειδεν, αφ' ων
επαινεσεται, αποδεξαμενος ως ετοιμος εστιν εκαστος, καθαπερ φυτον ευθαλες προς
ελεημοσυνην κλιθεν· Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος εν τωι οικωι του Θεου· δια
τουτο συναναιρει τας παρενοχλουσας της ελεημοσυνης υποκρισεις. Τι λεγων;
Προσεχετε την ελεημοσυνην υμων μη ποιειν εμπροσθεν ανθρωπων προς το
θεαθηναι αυτοις, ουχ οτι ημων επιτηδειως την αναγνωσιν ταυτην προβαλλομενων,
αλλα της προτερας ακολουθιας των αναγνωσματων παραπεμπουσης. Προσεχετε την
υμων ελεημοσυνην μη ποιειν εμπροσθεν των ανθρωπων προς το θεαθηναι αυτοις· ει
δε μη γε, μισθον ουκ εχετε· αυτη γαρ η επιδειξις εκεινων αφανιζει τον μισθον· η
τοιαυτη δοσις αποστερει εκεινους της μελλουσης αγαθωσυνης. Ουδεν γαρ ουτω
πικρον παθος εστιν της ψυχης, ως το της κενοδοξιας. Ὅταν γαρ πολλα
κατορθωσωμεν των επιταγματων, τοτε της κενοδοξιας παραφυεται νοσημα. Ἀλλα
προῤριζον αυτο εξετεμεν ο Σωτηρ αφ' ημων, διδαξας ημας εν τωι κρυπτωι τας
ελεημοσυνας ποιειν. Ἀλλα παντως ερεις· Τι ουν; ου δυναμεθα ποιησαι· ου γαρ εστι
δυνατον διδοντα τοις πενησιν, η προσφεροντα τοις ιερευσιν, η βαλλοντα εις το
γαζοφυλακιον, μη θεαθηναι.
Ουκουν και προς την δοσιν της ελεημοσυνης οκνηροτερους ημας κατεστησας
δια παντος. Νυν ουν ωφελησαι τας ψυχας των εμων φιλων και αδελφων βουλομαι,
και παντος νοσηματος απαλλαξαι, 59.572 χαριτι του Κυριου και Θεου και Σωτηρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ημων Ἰησου Χριστου, και τον τροπον του γινομενου διορθωσασθαι. Την γαρ
προαιρεσιν εταζει του ποιουντος ελεημοσυνην. ∆ια τουτο καλως επαγει λεγων·
Ὅταν ουν ποιηις ελεημοσυνην, μη σαλπισηις εμπροσθεν σου, ωσπερ οι υποκριται· ουχ
οτι σαλπιγγας ειχον εκεινοι, αλλ' οτι μεν το προσωπειον ελεημοσυνης ην, η δε ψυχη
τοις ανθρωποις εστρατευετο, και προς την εκεινων εβαδιζον θεαν. Ου γαρ δια τον
Θεον εποιουν ελεημοσυνην, ελπιζοντες ελεηθηναι παρ' αυτου, και λαβειν τον
επηγγελμενον μισθον εκατονταπλασιονα· αλλα δια το της προσκαιρου δοξης
απολαυειν των ανθρωπων, παρειχον. Ουδεν ουν ελαττον των εν τοις θεατροις
φιλοτιμουμενων, και των επι ταις κεναις δοξαις τας ιδιας υπαρξεις σκορπιζοντων,
ου δια τον της ψυχης χρησιμον καρπον, αλλα δια τον των ανθρωπων επαινον τον
ματαιον. Περιτρεπεται γαρ ο επαινος πολλακις εκεινος προς υβριν, και πολλα
δαπανησαντες, πολλα καθυβριζονται.
Ἐπιβλεπε ποσα δαπανωσι χρηματα κατα τας ιπποδρομιας· και οταν πολλα
δαπανωσι, τοτε πλειονα παρ' ελαχιστων και απεῤριμμενων ανθρωπων υβριζονται.
Την γαρ των ιππων ασθενειαν τοις ανθρωποις προστριβουσιν· και ο μεν ιππος
σφαλλεται, ο δε φιλοτιμος ατιμαζεται· και ο μεν αλογος ιππος επεσεν, ο δε λογικος
ανθρωπος εξεπεσεν· και πολλακις αποδυρομενος ειπε, Τι ματην απολω μου την
υποστασιν; τι τοσουτον καματον υπεμεινα και τοσαυτας ζημιας, και των
υπαρχοντων εκπτωτος εγενομην, ινα παρα των απηγορευμενων υβρισθω εσχατως;
Ὢ ποσους πενητας ηδυναντο πλουτισαι τα χρηματα ταυτα τα ματην απολλυμενα!
ποσους εκπεσοντας ανορθωσαι. Και ρεουσι μεν ωσπερ απο τινος πηγης αι φιλοτιμιαι
δια τον ματαιον επαινον· ανεγειρονται δε ωσπερ απο τινος ποταμου αι λοιδοριαι
των αλογιστων ανθρωπων. Ἄλλοι δε και των οικειων ψυχων καταφρονουσι, και
παλιν ετεροι δια την εριν των ιππων τους ιδιους οικους καταστρεφουσιν.
βʹ. Ἀλλ' εκεινους μεν αφησωμεν δαπανασθαι και λοιδορεισθαι και
ματαιοφιλοτιμεισθαι· μαθωμεν δε πως χρη δαπαναιν ευσεβως τα χρηματα, και πως
χρη διαγειν ευλαβως, και προσδοκαιν αντι των επιγειων τα ουρανια. Ου γαρ κωλυει
σε δουναι Χριστος ελεημοσυνην, αλλα διδασκει πως δει ποιειν την ελεημοσυνην· Μη
μαθηι η αριστερα σου τι ποιει η δεξια σου. Ἐνταυθα δε παλιν ου τας χειρας αινιττεται,
αλλ' υπερβολικως αυτο ειπεν, ως οτι μη γνωι ο πονηρος σου λογισμος, τι ποιει η
αγαθη σου γνωμη, ινα μη ανατρεψηι σε του καλου. Ἔγκειται γαρ κατα την θειαν
φωνην η διανοια των ανθρωπων εις τα πονηρα. ∆ια τουτο φησι, το, Και σεαυτον
αγνοησαι, περισπουδαστον εστω σοι. ∆ια τι; Ἵνα ο Πατηρ σου ο βλεπων εν τωι
κρυπτωι την ιλαραν, την προθυμον σου δοσιν των πτωχων, αγαπησηι σε, και
αποδωσηι σοι εν τωι φανερωι.
Μεγα και σεμνον τοις τας ελεημοσυνας ποιουσιν εκαθισε θεατρον· και οπερ
επιθυμουσιν οι ελεημονες, τουτο μετα πολλης της περιουσιας δεδωρηται αυτοις· ινα
καν μυριαδες ανθρωπων θεωρωσιν υμας ποιουντας ελεημοσυνην, αλλ' υμεις μη
προσεχητε αυτοις, μηδε επιθυμησητε την παρ' αυτων προσκαιρον δοξαν· αλλ' ει
βουλεσθε, φησι, θεατας εχειν των γινομενων παρ' υμων, λαβετε, φησι, τους
αγγελους, και τους αρχαγγελους, και τον των απαντων δημιουργον και ∆εσποτην. Ει
δε τους ανθρωπους βουλεσθε εχειν θεατας των πραττομενων, και εις επιδειξιν
αυτων ποιειν τας ελεημοσυνας, εκατον η χιλιους εξετε θεατας ευφημουντας υμας.
Ἐαν δε τους κατα τον παροντα βιον 59.573 επαινουντας υμας λαθειν
σπουδασητε, λαθειν δε ουτως, ινα, καν τινες δοξασωσιν υμας, μη αποδεξησθε ηδεως,
και εις επαρσιν ελθητε, αλλα μαλλον αποστρεφεσθαι τους τοιουτους, και ανατρεπειν
αυτους· και τοτε κατ' εκεινην την ημεραν την φοβεραν, της οικουμενης απασης
ορωσης ληψεσθε τους στεφανους της δοξης. Ἐαν δια τον Θεον, και τον εκει σοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μελλοντα πλουτον αποθησαυριζεσθαι παρ' αυτου, ποιηις την ελεημοσυνην, και ου
δια την προσκαιρον δοξαν· τοτε ωσπερ εις τους ιδιους κολπους ο Θεος υποδεχομενος
υμων τα κατορθωματα της ελεημοσυνης, παντων των ανθρωπων παροντων απο του
Ἀδαμ εως της συντελειας του αιωνος· τοτε παντων των αγγελων και αρχαγγελων
παροντων, οτε χιλιαδες και μυριαδες αγγελων παρεστηκασι· τοτε ταις ιδιαις αυτου
αχραντοις χερσι προσκαλεσεται υμας λεγων· ∆ευτε, οι ευλογημενοι του Πατρος μου,
κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης κοσμου. ∆ευτε,
εγω γαρ τους υμετερους καματους υπεδεξαμην· εγω των υμετερων χρηματων
τραπεζιτης εγενομην.
Ὅτε συ τας χειρας εξετεινας τωι πτωχωι, εγω τους εμους διηνοιγον κολπους·
οταν συ εδιδους τον αρτον σου τωι πενητι, εγω δια της εκεινου κοιλιας εχορταζομην.
Ἐπεινασα γαρ, και εδωκατε μοι φαγειν· εδιψησα. και εποτισατε με. Τοιαυτης ουν
χαρας αξιουσθε, οι ελεημονες. Ει δε προς επιδειξιν ποιητε τας ελεημοσυνας,
αποληψεσθε παρ' αυτων τον μισθον. Ει γαρ επιδεικνυσθαι χρη, πρωτον παντων τωι
Θεωι επιδειξασθαι τωι μαλιστα εχοντι εξουσιαν στεφανωσαι, και προς το θεατρον των
αγγελων χειραγωγησαι. Τις ουν αρα ουτως αθλιος, οστις του βασιλεως
σπουδαζοντος επι την θεωριαν των αυτου κατορθωματων ελθειν, εκεινον αφεις
προς τους ελαχιστους καθιζει το εαυτου θεατρον, και μισθον παρ' εκεινων
εκδεχεται; Ἀλλ' ουδεις των Χριστιανων τοιουτος· μη γενοιτο. Και γαρ οπερ εαν
ποιωμεν οι Χριστιανοι, τον Χριστον προ οφθαλμων εχοντες, και το ονομα αυτου
ονομαζοντες πραττομεν· αυτος γαρ δια των αυτου Ευαγγελιων δεδωκεν ημιν οδον
σωτηριας, ινα πασαν ελεημοσυνην ποιουντες, και πασαν αρετην μετερχομενοι,
εκεινωι προσεχοντες, και τα παρ' αυτου χαρισματα κομιζομενοι ποιωμεν. Ειτε γαρ
μαρτυρες τα αυτων σωματα παραδεδωκασι τοις ανομοις, δι' εκεινον παρεδωκαν τον
ειποντα· Μη φοβεισθε απο των αποκτεινοντων το σωμα, την δε ψυχην μη
δυναμενων αποκτειναι· φοβηθητε δε μαλλον τον δυναμενον και ψυχην και σωμα
απολεσαι εν γεεννηι· ειτε ουν εκκλησιας, ειτε ξενοδοχεια ηνοιξαν τινες κατα πασαν
την οικουμενην, δι' εκεινον εποιησαν τον ειποντα, οτι Ξενος ημην, και συνηγαγετε
με· ειτε ταπεινοφροσυνην μετερχομεθα, δι' εκεινον μετερχομεθα τον ειποντα·
Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, οτι αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων· ειτε δε
τοις πενησιν αρτους παρεχομεν, δι' εκεινον διδομεν τον ειποντα· Ὃς δ' αν ποτισηι
ποτηριον ψυχρου μονον εις ονομα μαθητου, ου μη απολεσει τον μισθον αυτου· ειτε
φυλακας επισκεπτομεθα, δι' εκεινον επισκεπτομεθα τον ειποντα· Ἐν φυλακηι ημην,
και ηλθετε προς με· ειτε 59.574 τας χηρας και τους ορφανους αμφιαζομεν, δι'
εκεινον αμφιαζομεν τον ειποντα· Γυμνος ημην, και περιεβαλετε με· ειτε καθολου
τοις πτωχοις διαδοσιν ποιουμεν, δι' εκεινον τον ειποντα· Ἐφ' οσον εποιησατε ενι
των ελαχιστων τουτων, εμοι εποιησατε· ειτε τους ονειδισμους υποφερομεν υπο των
ασεβων εθνων, ως προσκυνουντες τον υπο Ἰουδαιων σταυρωθεντα, και την
οικουμενην ζωοποιησαντα, δι' εκεινον τον ειποντα· Μακαριοι εστε, οταν
ονειδισωσιν υμας, και διωξωσι, και ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων
ψευδομενοι· χαιρετε και αγαλλιασθε, οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις ουρανοις.
Μηδεις τοινυν υπολαμβανετω, οτι Χριστιανος ποτε προς επιδειξιν των ανθρωπων
ποιει την ελεημοσυνην, δια την παρ' αυτων μισθαποδοσιαν· μη γενοιτο. Ἅπαξ γαρ
των ευαγγελικων θησαυρων ενουθετηθημεν, και πιστωθεντες επιστευσαμεν, και
πιστευσαντες διεσωθημεν.
∆ια τουτο γαρ και απο των ευαγγελικων αναγνωσματων κηρυττομεν. Ἀλλα
και αναγινωσκομενων των αγιων Ευαγγελιων, ουχ απλως ουδ' ως ετυχεν
ακροωμεθα, αλλ' ισταμενοι και νηφοντες, και μετα παντος φοβου παραδεχομενοι τα
παραγγελματα, ουκ αναπιπτοντες τωι φρονηματι, ου καθεζομενοι τοις σωμασιν, ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

απασχολουμενοι τοις του πλησιον διηγημασι, τολμωμεν παραπεμψασθαι· ου
πλουσιος, ου πενης, ου δουλος, ουκ ελευθερος, ουκ ανδρες, ου γυναικες, ουκ
αρχοντες, ουκ αρχομενοι, αλλα και αυτος ο το διαδημα το βασιλικον περικειμενος,
ευθεως των Ευαγγελιων αναγινωσκομενων, ισταται μετα παντος φοβου και μετα
πασης σπουδης, και ουδε το διαδημα συγχωρει περικεισθαι τηι κεφαληι αυτου, αλλ'
υποκυπτει δια τον εν τοις αγιοις Ευαγγελιοις ομιλουντα Θεον. Τι λεγων; Οιδα την
αξιαν του δεδωκοτος εμοι την αξιαν, προσκυνω την βασιλειαν του δεδωκοτος μοι
την βασιλειαν, και ισταμαι μετα φοβου, των αγιων αυτου λογιων
αναγινωσκομενων· επειδηπερ, φησιν, αυτος εδωκεν αρχουσιν ιστασθαι προς το
βασιλικον επινικιον αναγινωσκομενον. Και ινα μη λοιδορησηι ο αιρετικος, λεγων,
οτι προς καιρον ολιγον μονον υποκρινονται οι βασιλεις του Χριστου την τιμην,
ακουσον του προφητου λεγοντος (προ πολλων γαρ γενεων την νυν γινομενην
εικονα λεγει)· Βασιλεις οψονται σε, και εγερθησονται αρχοντες, και αναστησονται,
και προσκυνησουσιν αυτωι παντες οι βασιλεις της γης.
Μανθανε ουν και πιστευε, ω αιρετικε, οτι εις τους απεραντους αιωνας
διαμενει Χριστου του Θεου ημων η βασιλεια, και η χαρις αυτου στεφανουσα παντας
τους Χριστιανους, και χειραγωγουσα εν τηι βασιλειαι των ουρανων. Ουτω παντες οι
Χριστιανοι παντα πραττουσιν προς εκεινον αποβλεποντες, και επεισθημεν αυτου
λεγοντος· Λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως ιδωσιν υμων τα
καλα εργα, και δοξασωσιν τον Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις. Αυτωι η δοξα και
το κρατος και η εξουσια και η προσκυνησις συν τωι μονογενει αυτου Υιωι, και τωι
παναγιωι και αγαθωι και ζωοποιωι και παντοδυναμωι Πνευματι, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


