In Psalmum 118 (homiliae 1-3) [Sp.]
ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΙΗʹ ΨΑΛΜΟΝ,
Ητοι τον αμωμον. Στασις αʹ.
55.675
αʹ. Μεγα θησαυρισμα και πλουτον πνευματικον και ψυχων θυμηρεστατην
λυσιτελειαν προς τε την του Θεου αινεσιν και δοξολογιαν, και του βιου ημων
ασφαλειαν και υποτυπωσιν αγαθων εργων, κατα ανακυκλησιν της εβδομαδος τηι πρωτηι
ημεραι (ητις και κυριακη παρ' ημων ονομαζεται, δια τον εν αυτηι ανασταντα Κυριον) οι
κλεινοι καθηγεμονες και διδασκαλοι, αγιοι πατερες ημων, παρεδοσαν ημιν αιδειν και
ψαλλειν τον εκατοστον οκτωκαιδεκατον ψαλμον. Στοιχειωσις γαρ εστι και οδη γησις
του κατα Θεον βιου. Ουτω γαρ και την επιγραφην εχει, επειδη τους προσεχοντας και
ερευνωντας ακριβως την τουτου σαφηνειαν ρυθμιζει προς τελειοτητα βιου, και κατα
την αυτου ονομασιαν αμωμους αποτελει. Ἄμω μος δε εστιν ο παντος αγους και μυσους
και ρυπου απηλλαγμενος, και κηλιδος απασης εκτος και ανομιας και αμαρτιας· ο αυτος
δε και μακαριος, οτι μετα την εντευθεν του βιου εκδημιαν της αληθινης μακαριοτητος
αξιωθησεται, και τωι φωτι καταγλαισθησεται της θειας γνωσεως, και εις αναπαυσιν και
τρυφην αιωνιαν αυ λισθησεται, ητις εστιν ουρανων βασιλεια. Ὅθεν και ο υμνογραφος
∆αυιδ τοις προφητικοις ομμασι κατανοησας την του αγιου βαπτισματος χαριν εβοα·
Μακαριοι, ων αφεθησαν αι ανομιαι. Τους δε τηρησαντας ταυτην την χαριν, και κατα
την συνταγην ποιησαντας, και τωι Θεωι προσαγομενους και τωι αγιωι βαπτισματι, τουτους
ως κατορθουντας την πρακτικην αρετην εν τουτωι τωι ψαλμωι μακαριζει. Ἔχει δε και
ετεραν τινα υψηλοτατην εννοιαν η του ψαλμου τουδε υποθεσις. Αυτος γαρ ουτος ο
θειος ∆αυιδ πολλας και διαφορους πραγματων εσχε μεταβο λας. Και γαρ εφυγε
πολεμιους, και εδιωξε πολεμιους, και περιεπεσεν αθυμιαις, και θυμηρεστεραν παλιν
εσχε ζωην· και την θειαν οδον εδραμε, και προσεπταισεν οδευων, και αυθις τοις θειοις
ηκολουθησε νομοις. Ταυτα τοινυν απαντα κατα ταυτον εν τωιδε συνηγαγε τωι ψαλμωι,
και τας καθ' εκαστον καιρον υπ' αυτου προσενεχθεισας τωι Θεωι προσευχας προσαρμοσας
αλληλαις, μιαν τοις ανθρωποις ονησιφορον διδασκαλιαν προτεθεικε, και δι δασκει δι'
ων λεγει, πως δυνατον κατορθωσαι την πρα κτικην αρετην. Ουκ αμελει δε ουδε της των
δογματων ακριβειας, αλλα ταις ηθικαις υποθηκαις και την περι τουτων διδασκαλιαν
προστιθησιν, ως αρκειν τουτον τον ψαλμον και τους της τελειας αρετης εφιεμενους εν
αυτηι τελειωσαι, και τους ραιστωνηι συζωντας προς σπουδην διεγειραι, και ψυχαγωγησαι
τους αθυμουντας, και ρυ θμισαι τους ραιθυμουντας, και απαξαπλως παντοδαπην
θεραπειαν ενθειναι τοις ποικιλοις των ανθρωπων παθη μασι. 55.676 Μακαριοι οι
αμωμοι εν οδωι, οι πορευομενοι εν νομωι Κυριου. Ὡς ινα ειπωμεν, μακαριοι οι εν τωιδε
τωι προσκαιρωι βιωι πορευομενοι εν νομωι Κυριου. Ὁδος γαρ παρα τωι προφητηι ο παρων
βιος ειρηται, δια το μη δεν στασιμον η βεβαιον εχειν. Σκια γαρ εστιν ο βιος ημων, και
καπνου δικην συντομως παρερχεται. Ουτω γαρ εφη ο αποστολος Ἰακωβος· Ποια γαρ
εστιν η ζωη ημων; Ἀτμις γαρ εστιν η προς ολιγον φαινομενη, επειτα αφανιζομενη.
Τοιουτον δε τι και ο θεολογος Γρηγοριος εφιλοσοφησε· κυκλος τις των ημετερων πε
ριτρεχει πραγματων, αλλοτε αλλως επι μιας ημερας, εστι δε οτε και ωρας, φερων
μεταβολας. Ουδεν ουν, αδελφοι, εισηνεγκαμεν εις τον κοσμον τουτον, κα θως ο θειος
αποστολος λεγει, ουδε εξενεγκειν τι δυ νησομεθα. Περι των μελλοντων φροντισωμεν·
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα γαρ και μενουσι. Μακαριζει τοινυν τους την βασιλικην οδον οδευσαντας
ακλινως, και μητε δεξιαι μητε αριστεραι κατα τας υποθηκας του νομου παρατραπεντας.
Τινες δε ουτοι, διδασκει· Οι πορευομενοι εν νομωι Κυριου, Οι γαρ κατα τουτους
πολιτευομενοι το αμωμον εχουσιν. Ὁδον γαρ, ως προεφην, τον βιον καλει. Τουτον γαρ
εξ ωδινων μεχρι ταφου διοδευομεν απαντες. Μακαριοι οι εξερευνωντες τα μαρτυρια
αυτου, εν οληι καρδιαι εκζητησουσιν αυτον. Και τον οκτωκαιδεκατον ψαλμον
ερμηνευοντες ειρηκαμεν, τινι διαφερει νομος, και μαρ τυρια, και δικαιωματα, και
κριματα, και εντολαι· αναμνησομεν δε ομως εν κεφαλαιωι των ειρημενων. Νο μον καλει
τον υπο του Θεου των ολων δια του θεσπεσιου Μωυσεως δεδομενον· εντολας δε και
προσταγματα παλιν τον αυτον, ως βασιλικως ενταλθεντα και προσταχθεντα· δι
καιωματα, ως δικαιουν τον κατορθουντα δυναμενον· κριμα τα δε, ως τας θειας ψηφους
υποδεικνυντα και τας αξιας αντι δοσεις των τε εννομως και παρανομως βιουντων·
μαρτυρια δε, ως διαμαρτυρομενον και δεικνυντα, οιαις υποστησον ται τιμωριαις οι
παραβαινοντες. Μακαριζει τοινυν και ενταυθα τους τα μαρτυρια του Θεου διηνεκως
ερευνων τας, και εν οληι καρδιαι τον Θεον εκζητουντας. Ου παν τος δε τουτο, αλλα του
την κορυφην κατειληφοτος αυ της της αρετης. Ὁ γαρ τοιουτος ου μεριζει την διανοιαν
εις Θεον και φροντιδας βιωτικας, αλλ' ολον εαυτον ανα τιθησι τωι Θεωι. Και γαρ δια της
αναγνωσεως και δια της ακροασεως των θειων Γραφων κατορθουται ο βιος ημων. Ὁ
ουν προφητης μακαριζει τους εξερευνωντας τα μαρτυρια αυτου. Τουτο γαρ και ο Κυριος
εφη· Ἐρευνατε τας Γραφας, οτι δοκειτε εν αυταις ζωην αιωνιον εχειν. Ὁ δε προκοπτων
εν τωιδε τωι βιωι τηι ερευνηι των θειων Γραφων, και μη μεριζων τον βιον αυτου εις
ηδονας και παθη αμαρτηματων, αλλα και Πνευματι ζων, και Πνευματι στοιχων,
ερευνων τας Γραφας, τοτε τελειος εν οληι καρδιαι εκζητει τον Θεον, 55.677 Και επειδη ο
ψαλμος ουτος νομον και εντολας και δι καιωματα και κριματα και μαρτυρια
πεπυκνωμενος διαγορευει, χρησιμον εστι περι τουτων διαλαβειν ανω θεν. Νομος ουν
εδοθη παρα του Θεου, οτι αυτος εστι βασιλευς των βασιλευοντων και Κυριος των
κυριευον των. Ἔστι δε νομος κοινον παραγγελμα επι πασιν αν θρωποις· αρχουσιν,
αρχομενοις· δουλοις, δεσποταις· πλουσιοις, πενησιν. Ειρηται δε παρα το νεμειν. Ἐπι πασι
γαρ ανθρωποις νενομοθετηται, Ου μοιχευσεις, ου φονευσεις, ου κλεψεις, ου
ψευδομαρτυρησεις, ουκ επιθυμησεις τον αγρον του πλησιον σου, τιμα τον πατερα σου
και μητερα σου. Το αυτο δε και εν τολη ειρηται, οτι εντελλεται υμιν ο Θεος το αγαθον
ποιειν, και του φαυλου απεχεσθαι. ∆ικαιωματα δε και κριματα, καθ' ο και οι δικαιοι
φυλαττοντες τας εντολας δικαιουνται παρα τωι Θεωι, οι δε παραβαινοντες αμαρ τωλοι
κατακρινονται. Μαρτυρια δε ειρηται, επειδη δια μαρτυρεται ο Θεος δια των θειων αυτου
Γραφων, φυλατ τειν πασας τας εντολας αυτου. Ου γαρ οι εργαζομενοι την ανομιαν, εν
ταις οδοις αυτου επορευθησαν. Την διαιρεσιν ταυτην πεποιηκε και εν τωι πρωτωι
ψαλμωι. Και γαρ εκει μακαρισας τον εν νομωι Κυριου μελετωντα ημερας και νυκτος, και
τον της μελετης επιδειξας καρ πον επηγαγεν· Ουχ ουτως οι ασεβεις, ουχ ουτως. Και
ενταυθα τοινυν μακαρισας τους αμωμους, διδασκει ως οι της ανομιας εργαται ετεραν
εαυτοις οδον κατεσ κευασαν, και την υπο Θεου παγεισαν κατελιπον. Μακα ρισας ουν ο
προφητης τους εκζητουντας τον Θεον εν οληι καρδιαι, επιφερει λεγων· Ου γαρ οι
εργαζομενοι την ανομιαν, εν ταις οδοις αυτου επορευθησαν. Συ ενετειλω τας εντολας
σου φυλαξασθαι σφοδρα.
βʹ. Τουτο και δια του νομου και των προφητων και δια των ιερων Ευαγγελιων ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

∆εσποτης παρακελευεται, και μεστη πασα η θεια Γραφη της τοιαυτης νομοθεσιας. Ου
γαρ απλως φυλαττειν, αλλα Σφοδρα φυλαττειν παρεγ γυαι, τουτεστι, συν ακριβειαι πασηι·
και ουχι την μεν φυλαττειν, την δε αθετειν, αλλα πασας τας εντολας φυ λαττειν
Σφοδρα ειρηκε. ∆ιο και ετερος προφητης ελεγεν· Ἀπο των εντολων σου ου μη παρελθω,
ινα μη απο θανω. Ὄφελον κατευθυνθειησαν αι οδοι μου, του φυλαξασθαι τα
δικαιωματα σου. ∆ια τουτο, φησιν, αντιβολω, οιον τινι κανονι, τωι σωι νομωι την εμην
οδον ευθυνθηναι, ως αν διατηρησαιμι σου τα δικαιωματα. Ευχης δε εστι προσρημα το
Ὄφελον, αντι του ειπειν, γενοιτο μοι κατευθυνθηναι φυλαττειν πασας τας εντολας σου.
Ἐπειδη πας ανθρωπος ποθον εχων φυλαττειν τας εντολας του Θεου, ει μη συνεργον εχηι
της αγαθουργιας αυτον, ουκ αν εις περας προς το ποθουμενον φθασοι· γεγραπται γαρ,
Ου του θελοντος, ουδε του τρεχοντος, αλλα του ελεουντος Θεου. Ουκουν εξ ημων μεν
εστιν η αρχη του αγαθου, το δε εις περας ελθειν της του Θεου δεεται βοηθειας· Ἐγγισατε
γαρ, φησι, τωι Θεωι, και εγγιει υμιν. Τοτε ου μη αισχυνθω εν τωι με επιβλε πειν επι πασας
τας εντολας σου. Παρανομιας γαρ αισχυνη καρπος. Ουτω και ο θειος αποστολος εφη·
Τινα ουν καρπον ειχετε τοτε, εφ' οις νυν επαισχυ νεσθε; Οι δε πασας του Θεου
πληρουντες τας εντολας, την απο του συνειδοτος εχουσι παῤρησιαν. Τοτε δε, ποτε;
Ὅταν, κατα τον προφητην ∆ανιηλ, Οι δικαιοι αναστησονται εις ζωην αιωνιον, οι δε
αμαρτωλοι εις αισχυνην αιωνιον. Παρακαλει ουν ο προφητης μη αισχυνθηναι τοτε. Και
πως γινεται τουτο; Ἐν τωι επιβλεπειν επι πασας τας εντολας· ουχι την μεν ποιειν, την δε
αφιεναι. Ὁ γαρ ειπων, Μη μοιχευσηις, ειπε και, Μη πορνευσηις· και ο ειπων, Μη
πορνευσηις, ειπε και, Μη αδικησηις. Και Ὅστις ολον τον νομον πληρωσει, πταισει δε εν
ενι, γεγονε παντων ενοχος, κατα τον αποστολον Ἰακωβον. Ἐξομολογησομαι σοι εν
ευθυτητι καρδιας, εν τωι μεμαθηκεναι με τα κριματα της δικαιοσυνης σου.
Ἐξομολογησιν, την ευχαριστιαν καλει. Τοτε δυνησομαι υμνον καθαρον σοι
προσενεγκειν, οταν σου παντα καταμαθω τα κριματα, και κατα ταυτα βιωσω. Ὁ γαρ
αγαθας πραξεις εχων, εκεινος εξομολο γειται Ἐν ευθυτητι καρδιας, εξ ολης καρδιας
μετα νοων, ως ο ∆αυιδ επι τηι μοιχειαι, και ως ο τελωνης βοων το, Ἥμαρτον, και το,
Ἱλασθητι. Ἐξωμολογησατο και Ἰουδας, ειπων· Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωιον· αλλ'
ουκ Ἐν ευθυτητι καρδιας· τηι γαρ φιλαρ γυριαι συνειχετο. Ἐξωμολογητο και ο Φαρισαιος·
αλλα 55.678 την καρδιαν υψηλην εχων και ουκ ευθειαν, κατεβη μη δικαιωθεις, λεγων,
οτι Ουκ ειμι ως ουτος ο τελωνης. Τα δικαιωματα σου φυλαξω· μη με εγκαταλιπηις εως
σφοδρα. Τινας προς βραχυ πολλακις η θεια χαρις αφιησιν, ωφελειαν αυτοις εντευθεν
μηχανωμενη. Ουτως ο μεγας Ἠλιας εγκαταλειφθεις τωι της δειλιας περι επεσε παθει, και
της ανθρωπειας φυσεως μεμαθηκε την ασθενειαν· αλλ' ευθυς παλιν της θειας απηλαυσε
χαρι τος. Ουτως ο θειος Πετρος ωλισθησεν αρνηθεις, αλλ' ευθυς αυτον ο ∆εσποτης
υπηρεισε. Γυμνος δε παντελως Ἰουδας της θειας γενομενος προμηθειας, ετοιμον εγε
νετο θηραμα του διαβολου. Ἐγκατελειφθη και ο μακαριος ∆αυιδ μετα την αμαρτιαν
εκεινην, και ταις χαλεπαις εκειναις περιεπεσε συμφοραις, αλλα παλιν την προς τον
Θεον απελαβε παῤρησιαν, και της εκειθεν κηδεμονιας απηλαυσεν. Ὁ δε Σαουλ ταυτης
ερημος γενομενος παντελως, εγυμνωθη μεν της του Πνευματος χαριτος, πονηρωι δε
πνευματι συνεζυγη. Εικοτως τοινυν ο προφητης ικετευει μη εγκαταλειφθηναι εως
σφοδρα· τουτεστι, μη πανταπασι της προμηθουμενης χαριτος γυμνωθηναι. Και παλιν
τοινυν τηι αυτηι εννοιαι χρησομεθα, δια του ειπειν τον προφητην, Μη με εγκαταλιπηις
εως σφοδρα. Γινεται τοινυν πολλαχως εγκαταλειψις του Θεου δια τινας οικονομιας και
ευεργε σιας· ως οταν κατελειφθη ο Ἰωβ προς το γενεσθαι αυτον μαλλον τελειον.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Κατελειφθη και Ἠλιας, ως φθασαντες ειρηκαμεν, προς βραχυ υποχωρησας απο
προσωπου του Ἀχααβ και της Ἰεζαβελ· αλλ' ετερον τι ωικονομειτο προς το ελθειν αυτον
εις Σαρεφθα της Σιδωνος, και φιλο φρονηθηναι υπο γυναικος χηρας, και ταυτηι παρεξαι
τροφην. Ου μη γαρ εκλειψει, φησιν, η δραξ του αλευ ρου, ουδε το ελαιον του καμψακου·
και ινα δια την κα κιαν των Ἰουδαιων στησηι τον ουρανον τρια ετη και μηνας εξ μη
βρεξαι. Φησι γαρ· Ζηι Κυριος, ει εσται υετος επι της γης, ει μη δια λογου στοματος μου. Το
εως σφοδρα καταλειφθηναι υπο του Θεου, τουτο δεινον, ωσπερ κατελειφθη ο Σαουλ και
ο Ἀβεσσαλωμ μηκετι προς σωτηριαν αναστρεψαντες· εγυμνωθησαν γαρ της του Θεου
προμηθειας. Ἐν τινι κατορθωσει νεωτερος την οδον αυτου; Ἐν τωι φυλαξασθαι τους
λογους σου. Ὀξυῤροπον προς αμαρτιαν η νεοτης, εις ηδονας και παθη ατιμιας
απαγομενη· εαν δε τηι φυλακηι των εντολων του Θεου κρατηται, μενει αβλαβης· οπερ
γαρ εστιν αγελαιωι πωλωι χαλινος και πωλοδαμνης, τουτο τοις νεοις γινεται ο θειος
λογος. Ἐπειδη και ∆ανιηλ νεος ην· αλλ' εφυλαττε τας εντολας του Θεου, και
προφητικης χα ριτος ηξιωθη, και των αποῤρητων μυστηριων εισηγητης γεγονεν.
Ὡσαυτως και οι τρεις παιδες νεοι οντες το πυρ τηι πιστει και τοις εργοις αυτων εις
εναντιαν φυσιν με τηγαγον· ανεψυχοντο γαρ εν μεσωι τουτου, και εδροσι ζοντο τηι
παῤρησιαι της πιστεως και τηι αυραι του Πνευ ματος. Ουτως ουν και ημιν προσεστιν.
Οιτινες νεοι υπαρχουσι, δια της συντηρησεως των εν τολων του Θεου κοσμησωσιν
εαυτους, και μη γενωνται ηλικες αργοι, ως Ἀβεσσαλωμ, ο τηι κακιαι συζων· οστις και
συνεπομενην ταυτηι ειχε κομωσαν την κεφαλην, ο αναισθητος εν ταις φρεσιν. Ἡ γαρ
θριξ νεκροτητος συμ βολον. Και εκεινωι μεν αιτιαι της απωλειας αι τριχες γε γονασι,
κρεμασθεντι εξ αυτων εν τηι δρυι, ως η των βασιλεων ιστορια διηγειται. Ἀλλ' εστι
χαλεπον, οτι και νυν τινες τουτον ζηλουντες, απαιωρουσι πολυμηκεις βοστρυχους και
πλοκαμιδας, τα της γυναικωνιτιδος εργα τηι ψοιαι καθαπλουντες τηι βλακειαι, εικηι
φυσιουμενοι εν τωι ιδιωι νοΐ· και ουκ οιδασιν, οτι μαλλον ατιμιαν εαυτοις επαγουσι, του
Ἀποστολου λεγοντος· Ἀνηρ εαν κομαι, ατιμια αυτωι εστιν. Ἕλληνες δε παρ' Ὁμηρωι
ιστορηνται τουτο ποιουντες· φησι γαρ, Καρηκομοωντες Ἀχαιοι. Ἐπει και οι των ιατρων
σοφοι φασι. Προς ουν ευπρε πειαν της κεφαλης μεμετρημενας τας τριχας εχοντες κατα
την των αρχαιων ανδρων κοσμησιν αρκεσθησωμεθα, και μη υπερκεισθαι ταυτας τηι
ψοιαι θελησωμεν, μηδε τοις μεταφρενοις· ατιμια γαρ εστι τωι τοιουτο ποιουντι, ως
ηκουσαμεν του Ἀποστολου παραινουντος, Ἐν οληι 55.679 καρδιαι μου εξεζητησα σε, μη
απωσηι με απο των εν τολων σου.
γʹ. Ζητουσι μεν γαρ πολλοι τον Θεον, αλλ' ουκ εν οληι καρδιαι· μεριζουσι γαρ
ταυτην ου μονον εις φροντιδας πραγματων βιωτικων, αλλα και εις επιθυμιας ατοπους
και φθονους και δολους και τας των πλησιον επιβουλας. Ὁ δε των θειων εραστης πασαν
αφιεροι τωι Θεωι την δια νοιαν, και της εκειθεν απολαυει προνοιας, μη καταπι πτων απο
των αυτου εντολων εις βαραθρον απωλειας, αλλα στοιχων τωι ζωντι Θεωι, και πασαν
την εαυτου δια νοιαν αυτωι ανατιθεμενος. Ἐν τηι καρδιαι μου εκρυψα τα λογια σου, οπως
αν μη αμαρτω σοι. Ὁ χρυσον κε κτημενος η αργυρον η λιθους τιμιους ουκ εξω ταυτα
προ τιθησιν, αλλ' ενδον εν τοις ταμειοις και τοις θαλαμοις εναποκρυπτει, ωστε
διαφυγειν των τοιχωρυχων τας χει ρας· ουτω ο τον πλουτον εχων της αρετης, κρυπτει
του τον εν τηι ψυχηι, ως αν μη δια δοξης κενης τουτον οι των ψυχων συλησαιεν
λωποδυται. Και αλλως· ου κατεκρυψα, φησι, χρυσον η αργυρον η εσθητα μαλακην τε
και περιῤρεουσαν, οπου σης και σκωληξ αφανιζει, και κλε πται διορυσσουσι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κλεπτουσιν· αλλ' εν τοις ταμειοις της καρδιας εκρυψα τα λογια σου, φησιν ο προφητης,
ινα μη καταπεσω εις αμαρτιαν. ∆ιδασκει δε και ετερον ο λο γος ου γαρ απασι τα θεια
λογια προσφερειν παρεγγυαι· Μη δωτε γαρ, φησι, τα αγια τοις κυσι, μηδε ριψητε τους
μαργαριτας υμων εμπροσθεν των χοιρων. Ταυτα δε ει και παρ' αυτωι ειρηται, αλλ' ουν
ημεις οι ψαλλον τες οφειλεται εσμεν συντηρειν της υμνωιδιας ημων την ομολογιαν.
Ἔχει δε και ετερον νουν ο λογος. Ουχι προς το θεαθηναι τοις ανθρωποις τα αγαθα
πραττω, επει απεχω τον μισθον μου· αλλ' εμαυτωι ποιω το καλον, ινα ο βλεπων Θεος εν
τωι κρυπτωι αποδωσηι μοι εν τωι φανερωι. Ευλογητος ει, Κυριε· διδαξον με τα δικαιωματα
σου· αντι του, ημερος ει και φιλανθρωπος, και αξιος παρα παντων υμνεισθαι· ου δη
χαριν αντιβολω σε μαθειν παρα σου τα δικαιωσαι δυναμενα. Ἢ ουτως· ευλογημενος ει
και δεδοξασμενος παρα παντας, οτι φιλανθρωπος ει, οι κτιρμων και ελεημων,
μακροθυμος και πολυελεος· ικε τευω, διδαξον με τα δικαιωματα σου. Ου πλουτου εφιε
μαι, ου χρυσον ζητω, ουκ αργυρον, ουκ αξιαν, ουτε τι των τερπνων του κοσμου τουτου·
αλλα τα δικαιωματα σου μαθειν ζητω, οτι εν τωι φυλασσειν αυτα ανταποδο σις πολλη.
Τουτο γαρ εστι Χριστιανου ζητησις. Ἐν τοις χειλεσι μου εξηγγειλα παντα τα κριματα
του στο ματος σου. Ου γαρ γινωσκοντι τα κριματα του Θεου πρεπον εστι σιωπαιν εν
εαυτωι, αλλ' εξαγγελλειν, και ετερους επανορθουν· Θεου γαρ αναγγελλειν εργα
ενδοξον. α γαρ αν παρα της σης αγαθοτητος μαθοιμι, ταυτα διδαξω τους αγνοουντας.
Ἐν τηι οδωι των μαρτυριων σου ετερφθην, ως επι παντι πλουτωι. Ἐπιπονος μεν η της
αρετης οδος, αλλα τοις τελειοις τριποθητος. ∆ια τοι τουτο και ∆εσποτης εφη Χριστος·
Λαβετε τον ζυγον μου εφ' υμας, οτι ο ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον
εστι. Τουτο και ο προφητικος εφη λογος· οτι πλουτου παντος θυμηρεστερα μοι των σων
μαρτυ ριων η κτησις. Το δε, Ἐπι παντι πλουτωι, ουχ απλως προσκειται, αλλα τον
παντοδαπον πλουτον παραδηλοι. Πολλα γαρ του πλουτου τα ειδη. Ὁ μεν γαρ χρυσον
εχων ονομαζεται πλουσιος· ο δε αργυρον· ο δε γην πλειστην, την μεν πεφυτευμενην,
την δε και σπειρομενην· ο δε βοσκηματα. Ἀλλα ταυτα παντα περιλαβων ο προφητης, και
τοις θειοις μαρτυριοις παραβαλων, εφησεν αξιεραστα αυτωι ειναι τα θεια μαρτυρια, ως
τοις φιλοπλουτοις απαντα του πλουτου τα ειδη· και ωσπερ ο ταυτα πλουτων
ευφραινεται, ουτω και μαλα εικοτως επι τοις δικαιωμασι του Θεου, ως επι παντι
πλουτωι, αγαλλεται. Ἐν ταις εν τολαις σου αδολεσχησω, και κατανοησω τας οδους σου.
Σχολαζειν και μελεταιν επαγγελλεται ο προφητης εν ταις εντολαις του Θεου, και ουχι
παρεργως ταυτας εχειν. Τουτου γαρ χαριν, φησιν, ενδελεχως των σων λογων την
μελετην σχησω, και εν ταις σαις οδοις την πορειαν ποιησομαι. ∆ια γαρ τουτο κατενοησε
και τας οδους αυ του· διο και επιφερει· Ἐν τοις δικαιωμασι σου με λετησω· ουκ
επιλησομαι των λογων σου· τουτεστιν, αληστον των σων λογιων εν εμαυτωι φυλαξω
την μνημην. Ἀνταποδος τωι δουλωι σου. Ου παντες τουτο παρακα λουμεν· των γαρ
δικαιων εστιν η παρακλησις. Οι σω φρονως και ευσεβως και δικαιως ζωντες, αυτοι
τεθαῤρη κοτως λεγουσιν· Ἀνταποδος τωι δουλωι σου· οι δε εν 55.680 αμαρτιαις και
ηδοναις και παθεσιν ατιμιας, ου δυνανται λεγειν· Ἀνταποδος τωι δουλωι σου. Ουδεις γαρ
πονηρον συνειδος περιφερων εις ανταποδοσιν τον κριτην διεγει ρει· ο δε καθαροις
χρωμενος λογισμοις συν παῤρησιαι ταυτηι κεχρηται τηι φωνηι. Ζησομαι, και φυλαξω τους
λογους σου. Ταυτην την ζωην αιτω, ινα εν φυλακηι των λογων σου πορευωμαι· της σης
γαρ απολαυων επικουριας, διαφευξομαι της αμαρτιας τον θανατον, και την εκ των
λογων σου τρυγησω ζωην. Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους μου, και κατανοησω τα
θαυμασια εκ του νομου σου. Ουχ απαντες οι τοις θειοις εντυγχα νοντες λογιοις, τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

τουτων κατανοουσι θαυμασια, αλλ' οι της ανωθεν απολαυοντες αιγλης· ου δη χαριν και
ο μα καριος εφη Παυλος· Ὅταν δε επιστρεψηι προς Κυ ριον, περιαιρειται το καλυμμα· ο
δε Κυριος το Πνευμα εστιν. Αυτος μεντοι τωι φωτι τωι θειωι καταυ γαζομενος εικοτως
εβοα· Ἡμεις δε απαντες ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν Κυριου κατ
οπτριζομενοι, εις την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα, απο δοξης εις δοξαν, καθαπερ απο
Κυριου Πνευ ματος. Ἡμας δε προσηκει τον ∆εσποτην αντιβολειν, ινα το καλυμμα των
της διανοιας ημων περιελων οφθαλ μων, υποδειξηι των θειων λογιων την δυναμιν. Τας
γαρ θειας Γραφας κατα αναγωγην και θεωριαν κατοπτριζο μεθα και νοουμεν· ως οτι ο
αμνος ο παλαι σφαζομενος παρα των Ἰσραηλιτων, τυπος ην του αληθινου αμνου
Χριστου του Θεου ημων, του σφαγιασθεντος υπερ ημων· και ωσπερ εκει η χρισις του
αιματος των φλιων εσωσε τους χρισαντας, ουτω το αιμα του αληθινου αμνου Χρι στου
του Θεου ημων ελυτρωσατο ημας εκ της καταρας του εχθρου και της του θανατου
διαμονης. Παλιν δε και ο Ἰσραηλιτης λαος τον Ἰορδανην διαβας, και εισελθων εις την
γην της απαγγελιας, τυπος ημων των Χριστια νων γεγονεν· οτι ημεις δι' υδατος του
αγιου βαπτισμα τος εις την επηγγελμενην γην, την βασιλειαν των ουρα νων,
εισαγομεθα. Ἑβραιοι δε ουδεν τοιουτον κατανοου σιν, οτι Καλυμμα επι τους οφθαλμους
αυτων κειται, καθως λεγει ο θειος αποστολος Παυλος. Παροικος εγω ειμι εν τηι γηι· μη
αποκρυψηις απ' εμου τας εντολας σου.
δʹ. ∆ικαιου φωνη, και κατα Θεον βιουντος, και μη λογι ζομενου τα του κοσμου
πραγματα. ∆ιο και παροικον εαυτον λεγει· καθως και Ἀβρααμ και παντες οι αγιοι
παροικοι εισιν εν τωιδε τωι βιωι, εχοντες την κατοικιαν εν τηι των ουρανων βασιλειαι. Την
γαρ γην ταυτην παντες ημεις ου κατοικουμεν, αλλα παροικουμεν· βραχυν γαρ
διαβιωσαντες χρονον, εις ετερον μεταβαινομεν βιον. Τουτο δε ου παντες εθελουσιν
ειδεναι, αλλ' επι τοις παρουσιν αγαθοις ως επι μονιμοις και διαρκεσι βρενθυ νονται· ο
δε τα θεια πεπαιδευμενος οιδε του βιου το προσκαιρον. ∆ιο δη και παροικον εαυτον
ονομαζει, και ικετευει τας θειας εντολας μηδαμως αγνοησαι. Ἐπεπο θησεν η ψυχη μου
του επιθυμησαι τα κριματα σου εν παντι καιρωι. Ἐπιθυμουσι των θειων κριματων
πολλοι, και της των ουρανων εφιενται βασιλειας, αλλ' ουκ αει, αλλα νυν μεν τοις θειοις
αρεσκονται, νυν δε τοις του σωματος ακολουθουσι παθημασι· ο δε προφητης ιμειρεται
τουτον τον ποθον εχειν διηνεκως. Ἐν παντι ουν καιρωι λεγει, ουχ ως ποτε μεν
επιποθειν, ποτε δε ου. Ἴσασι γαρ τινες, οτι γινεται αυτοις κατανυξις, ποτε μεν επιποθειν
τας του Θεου εντολας δια τον φοβον της αιωνιου κολασεως και δια ποθον της των
ουρανων βασι λειας, ποτε δε απαγονται ταις σαρκικαις επιθυμιαις. Οι τοιουτοι ουν εν
παντι καιρωι τον Θεον ουκ επιποθουσιν· οι δε δια την του Θεου αγαπην τουτο ποιουντες,
ουδε ολως αφιστανται των του Θεου κριματων. Ἐπετιμησας υπερ ηφανοις. Οι των
θειων νομων καταφρονουντες, τηι της υπερηφανιας περιπιπτουσι νοσωι, και την παρα
του δι καιου κριτου δεχονται τιμωριαν Ἐπηρθησαν ουν τινες κατα του Θεου, αλλ'
επετιμηθησαν παρ' αυτου, ως ο Φαραω εν τηι ερυθραι θαλασσηι απωλετο
υπερηφανευθεις, και ο Σενναχερειμ εις υψος επαρθεις υπο των ιδιων υιων ωλετο.
Ὡσαυτως και Ναβουχοδονοσορ υψωθεις την καρ διαν, ισα κτηνων εβοσκετο. Τοιουτοι
γαρ των αλαζονων οι μισθοι· Κυριος γαρ υπερηφανοις αντιτασσεται, καθως εν
Παροιμιαις γεγραπται. Ἐπικαταρατοι οι εκ κλινοντες απο των εντολων σου. Τηι του
θειου Πνευ ματος εμπνευσει προφηται ελαλησαν, καθως και εν τωι συμβολωι της
πιστεως ημων ομολογουμεν, Το λαλησαν δια των προφητων. Αυτο ουν το Πνευμα το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αγιον βοαι. 55.681 Ἐπικαταρατοι οι εκκλινοντες απο των εντολων σου. Φοβηθωμεν ουν,
αδελφοι, μη ελθοι εφ' ημας η καταρα του αγιου Πνευματος. Ταυτην και ο νομος την
αραν τοις παραβαταις προσφερει. Ἐπικαταρατος γαρ, φησι, πας ος ουκ εμμενει τοις
εγκειμενοις εν τωι βιβλιωι του νομου, του ποιησαι αυτα. Και ημεις δε ψαλλοντες τωι αγιωι
Πνευματι συμφωνοι γινομεθα, τηι αραι παρα πεμποντες τους εκκλινοντας απο των
εντολων του Θεου, Προσεχωμεν ουν, μηποτε αλλους επικαταρατους λεγον τες, αυτοι
ημεις εσομεθα τηι παρεκτροπηι των εντολων του Θεου. Περιελε απ' εμου ονειδος και
εξουδενωσιν, οτι τα μαρτυρια σου εξεζητησα. Ὠνειδισε τον προφητην ο Ναβαλ, δουλον
δραπετην αποκαλεσας· ων ειδισαν αυτον και οι Γεθαιοι. Ἀλγυνομενος τοινυν επι
τουτοις, αποτριψασθαι τα ονειδη παρακαλει, ατε δη τα θεια εκζητησας μαρτυρια. Ουχ
αρμοζει τοινυν τοις παρα του Σεμεει ονειδεσι τα παροντα ρητα. Ἐκεινα γαρ μετα την
αμαρτιαν εγενετο· τα δε του Ναβαλ και των αλλων προ της αμαρτιας. Ἐν ετερωι ουν
ψαλμωι λεγει ο αυτος προφητης· Το ονειδος τοις ευθηνουσι, και η εξουδε νωσις τοις
υπερηφανοις· και, Ουτοι αμαρτωλοι και ευθηνουντες εις τον αιωνα κατεσχον πλουτου·
και παλιν ετερος προφητης λεγει· Ἵνα τι αμαρτωλοι ευ θηνουσι, πεπαλαιωνται δε και
εν πλουτωι; Ευχεται ουν ο προφητης εξ αυτων (φ. αυτου) περιαιρεθηναι τουτο το
ονειδος και την εξουδενωσιν. Τα γαρ του κοσμου τουτου πραγματα, πλουτος και δοξα·
αυτα λεγει ονειδος και εξουδενωσιν, τουτο κλεος και τιμην ηγουμενος, το ζητειν τα
μαρτυρια του Θεου. Και γαρ εκαθισαν αρ χοντες και κατ' εμου κατελαλουν. Κατα μεν το
γραμμα ο Σαουλ και ο Ἀβενηρ και ο Ἀχιτοφελ ελοιδορουν τον ∆αυΐδ· κατα δε διανοιαν
εις τον Χριστον ανα φερεται ο στιχος. Και γαρ Ἡρωδης και Ποντιος Πιλατος και Ἄννας
και Καιαφας συνεβουλευοντο αυτον αποκτει ναι· αυτος δε ην μετα των μαθητων αυτου
εν τωι κηπωι διαλεγομενος τα του Θεου και Πατρος. Ειπε γαρ προς αυτους· α ηκουσα
παρα του Πατρος μου, ταυτα ανηγγειλα υμιν. Ὡς δε γενομενος τελειος ανθρωπος, και
μορφην δουλου λαβων, ωνομασται και δουλος. Ὁ δε δουλος σου ηδολεσχει εν τοις
δικαιωμασι σου. Ἐγω δε την σην δεσποτειαν ομολογων, μελετην ειχον τα σα δι
καιωματα. Και γαρ τα μαρτυρια σου μελετη μου εστι, και αι συμβουλιαι μου τα
δικαιωματα σου. Πασαν γαρ ανθρωπινην εισηγησιν απωσαμενος ταις σαις υποθηκαις
ακολουθω, και ουδεν ετερον λαλω, ουτε εν μελετηι ειμι αλλων πραγματων, ει μη περι
των μαρτυ ριων σου και των δικαιωματων σου. Τουτο γαρ τελειου ανδρος. Ἐκολληθη
τωι εδαφει η ψυχη μου. Την υπερ βολην της ταπεινωσεως δια τουτων εδηλωσεν. Ουτω
γαρ και εν τωι τεσσαρακοστωι τριτωι εφη ψαλμωι· Ὅτι ετα πεινωθη εις χουν η ψυχη
ημων· εκολληθη εις γην η γαστηρ ημων. Τουτεστιν, ουχ υψωθην, ουχ υπερηφανος
εγενομην, αλλα ταπεινοφρων. Τουτο γαρ εστι το, Ἐκολ ληθη τωι εδαφει η ψυχη μου. ∆ιο
αιτουμαι· Ζησον με κατα τον λογον σου. Τουτεστι, κατα τον νομον σου την ζωην μου
διευθυνον. ∆ηλοι δε πρωτον μεν την προς το σωμα αυτης κοινωνιαν εκ του εδαφους
ουσης του χοος, επειτα και την εκουσιον ταπεινωσιν αυτου, ην εφ' οις ημαρτανεν
επεδειξατο, ζησαι δι' αυτης δια τον λογον του Θεου προσδοκησας τον ταπεινουντα
εαυτον ανυψουν τος. Ζησον με κατα τον λογον σου. Ουκ αοριστως αιτει ζωην, αλλα την
κατα νομον ζωην. Τας οδους μου εξηγγειλα, και επηκουσας μου· διδαξον με τα δι
καιωματα σου. εʹ. Πασας σοι, ∆εσποτα, τας εμας δεδηλωκα πραξεις, και ουδεν σε λαθειν
των εμων ηνεσχομην. ∆ια τοι τουτο ταις ικετειαις επινευσαις. Ἀντιβολω μαθειν
ακριβως τα σα δικαιωματα. Λεγει δε ο αυτος προφητης και εν ετερωι ψαλμωι· Ειπα,
Ἐξαγορευσω κατ' εμου την ανομιαν μου τωι Κυριωι· και συ αφηκας την ασεβειαν της
καρδιας μου. Και εν αλλωι προφητηι ειρηται· Λεγε συ τας αμαρτιας σου πρωτος, ινα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

δικαιωθηις. Ἁμαρτα νοντας ουν ημας εξαγγελλειν ενωπιον του Θεου τας αμαρτιας χρη,
και ταυτας εκκοπτειν· εκκοπη γαρ αμαρτιας και εξαγορευσις, ταυτης αφεσιν εργαζεται·
και μαλιστα διδασκαλωι τινι εξαγγελλειν, και λαμβανειν παρ' αυτου διδαχην, τι
οφειλομεν ποιειν επι ταις αμαρ τιαις ημων. Χωρις δε κοπου μετανοια αργει. Ἔφη γαρ
55.682 εν ετερωι ψαλμωι ο αυτος προφητης· Ἴδε την ταπεινω σιν μου και τον κοπον μου,
και αφες πασας τας αμαρτιας μου. Και επι τηι αμαρτιαι αυτου εθρηνει λε γων· Λουσω καθ'
εκαστην νυκτα την κλινην μου, εν δακρυσι μου την στρωμνην μου βρεξω. Ὁδον
δικαιωματων σου συνετισον με, και αδολεσχησω εν τοις θαυμασιοις σου. Οι εν ταις
οδοις του Θεου πο ρευομενοι και συνετιζομενοι παρ' αυτου ενδελεχως, παντοτε (τουτο
γαρ εστι το Ἀδολεσχησω) εν τοις θαυ μασιοις του Θεου μελετωσιν, εννοουμενοι οτι
αυτος εστιν ουρανου και γης ποιητης, αυτος τροφευς ημων, αυτος χορηγος των αγαθων,
αυτος πεμπει υετον, αυτος φερει εαρ και θερος, παντα ποιων προς ανατροφην ημων,
αυτος αρμονιαι και ταξει, ως ποιητης, τα παντα συντηρει. Και γαρ θειας ημιν συνεσεως
δει, ωστε κατα τον θειον νομον την αρετην μετελθειν, και τον φιλαν θρωπιαι χρωμενον
μη προς κενοδοξιαν ιδειν, και τον ασκητικον μη θηρασθαι τον ανθρωπινον επαινον, τον
σωφρονα μη δια την της ακολασιας αισχυνην, αλλα δια τον ποθον της αρετης ειναι την
σωφροσυνην. Εικοτως τοινυν ο προφητης αντιβολει συνεσεως θειας μεταλα χειν, ως
διαγνωναι την της δικαιοσυνης οδον. Ἐνυστα ξεν η ψυχη μου απο ακηδιας· βεβαιωσον
με εν τοις λογοις σου. Ἡ συνεχης προσβολη της αμαρτιας διαλυει πολλακις τον τονον
των λογισμων, και απαυδησαι παρα σκευαζει τον αθλητην, και την καλουμενην
ακηδιαν ερ γαζεται· χαυνουμενη δε η ψυχη τον υπνον εισδεχεται, ο δε υπνος επαγει τον
θανατον. ∆ιοπερ βεβαιωθηναι και στηριχθηναι ο προφητης αντιβολει. Το δε
καταπιπτειν εις αμαρτιαν, και ραιθυμιαι και ολιγωριαι και ακηδιαι κρατεισθαι, και μη
προθυμον ειναι προς τας εντολας του Θεου, νυσταγμος εστι. Και εν ετερωι ψαλμωι
ταυτην την εννοιαν ευχεται ο προφητης λεγων· Φωτισον οφθαλ μους μου, μηποτε
υπνωσω εις θανατον, θανατον την αμαρτιαν καλων. Ὁδον αδικιας αποστησον απ' εμου,
και τωι νομωι σου ελεησον με. Ὁδον αληθειας ηιρετι σαμην, τα κριματα σου ουκ
επελαθομην. Ἀναγκαια και αυτη η δεησις. Προσηκει γαρ ημας αιτειν παρα του Θεου των
ολων βοηθειαν, ωστε της αδικιας εκτρεπεσθαι την οδον, και την της αληθειας
προαιρεισθαι πορειαν, και αληστον περιφερειν των του Θεου μαρτυριων την μνημην.
Πασαν δε πραξιν πονηραν εξ αυτου ευχεται ο προφητης αφαιρεθηναι (τουτο γαρ εστιν η
αδικια), και τωι νομωι αυτου και ταις εντολαις αυτου ελεηθηναι. Λεγει γαρ, Ὁδον
αληθειας ηιρετισαμην· τουτεστιν, ηγαπησα, εξελεξαμην· και τουτου ενεκεν ουδε τα
κριματα σου επελαθομην, και ουδε της μνημης των μαρτυριων σου λησμων γεγονα.
Ἐκολληθην τοις μαρτυριοις σου, Κυριε· μη με καταισχυνηις. Ουχ απλως, ειπεν,
ηκολουθησα τοις μαρτυριοις σου, ουδε παρεργως, αλλ' Ἐκολληθην· τουτεστιν, ουδε
προς βραχυ τουτων εχωρισα τον εμαυτου λογισμον, αλλα δια παντος εν αυτοις
ανετρεφομην μη αποσπωμε νος εξ αυτων. ∆ιο δη μηδε καταισχυνηις με, οταν εκαστωι
αποδιδωις κατα τα εργα αυτου. Ζητω δε τρυ γησαι της τοιαυτης διαθεσεως καρπον, το
μηδεμιας πειραν αισχυνης λαβειν. Ὁδον εντολων σου εδραμον, οταν επλατυνας την
καρδιαν μου. Ἀμφοτερων χρεια, και της ημετερας προθυμιας, και της του Θεου προμη
θειας. Ουτε γαρ η θεια χαρις διδοται τοις την αγαθην ουκ εχουσι προθυμιαν, ουτε
ανθρωπεια φυσις δυναται αρετην κατορθωσαι διχα της ανωθεν βοηθειας. Τουτο και ο
προφητης διδασκει, οτι των εντολων σου την οδον ετρεχον ακωλυτως, παρ' αυτου
λαμβανων του δρομου την ευκολιαν. Πλατυτητα γαρ την ευκολιαν εκαλεσε· και αλ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

λαχου φησιν· Ἐν θλιψει επλατυνας μοι· και παλιν· Ἐπλατυνας τα διαβηματα μου
υποκατω μου, και ουκ ησθενησε τα ιχνη μου, οταν ευκολα και ευχερη εποιη σας τα κατ'
εμε, και απεδιωξας απ' εμου πασαν στραγ γαλιωδη και σκολιαν προσβολην του εχθρου.
Τουτο γαρ εστιν, Ὅταν επλατυνας την καρδιαν μου, οδον εν τολων σου εδραμον.
Τοιουτος ην ο Παυλος λεγων· Ουτω τρεχω, ως ουκ αδηλως· ουτω πυκτευω, ως ουκ αερα
δερων· αλλ' υπωπιαζω μου το σωμα και δου λαγωγω, Ὡσαυτως και παντες οι αγιοι.
Νομοθετησον μοι, Κυριε, την οδον των δικαιωματων σου, και εκ ζητησω αυτην
διαπαντος. Το Νομοθετησον ο Συμμαχος, Ὑποδειξον ειν· Ἀκυλας δε και Θεοδοτιων, Φω
55.683 τισον ∆ιαπαντος, φησι, της σης δεομαι φωταγωγιας και νομοθεσιας. ωστε και
γνωναι των δικαιωματων σου την οδον, και ταυτην ακολουθως οδευειν. Πασα ουν δο
σις αγαθη, και παν δωρημα τελειον, ανωθεν εστι καταβαινον παρα του Πατρος των
φωτων. Και ημεις προαιρουμενοι αγαθον τι ποιειν, ει μη αυτοθεν εχομεν την συνεργιαν.
ατελης εστιν η εφεσις ημων. Ευχεται ουν ο προφητης, και ημεις οι ψαλλοντες (οσα ουν
προε γραφη, δια την ημετεραν σωτηριαν προεγραφη), τον Θεον συνεργον εχειν. ∆ιο και
επιφερει· Συνετισον με, και εξερευνησω τον νομον σου, και φυλαξω αυ τον εν οληι
καρδιαι μου. Της αυτης θεωριας εχεται και ο στιχος ουτος, και ου δεεται ετερας εννοιας
εις ερμη νειαν. Και γαρ ο Κυριος προσεταξεν ερευναιν τας Γραφας· αλλα τοις ερευνωσι
χρεια της ανωθεν αιγλης, ινα και ευρωσι το ζητουμενον, και φυλαξωσι το θηρωμενον.
Ὁδηγησον με εν τηι τριβωι των εντολων σου, οτι αυ την ηθελησα. Ουχ απλως αιτει
ποδηγον αυτου γενεσθαι τον των ολων Θεον, αλλα δεικνυς της πορειας τον ποθον.
Κλινον την καρδιαν μου εις τα μαρτυρια σου, και μη εις πλεονεξιαν. Ἐπι το πρανες
φερεσθαι πεφυκε των υδατων η φυσις, καν τινος επιλαβηται διεξοδου, εκεισε πασα
χωρει· ουτω του διαβολου την επι την αμαρ τιαν οδον διανοιξαντος, των ανθρωπων
εῤρεψεν επι το χειρον η φυσις. Σφοδρα τοινυν ο προφητης αρμοδιως αν τιβολει επι τα
θεια μαρτυρια την καρδιαν κλιθηναι, και της επι θατερον φορας την πειραν διαφυγειν.
Και γαρ η διανοια του ανθρωπου επιμελως εγκειται επι τα πονηρα εκ νεοτητος αυτου,
καθως γεγραπται. Ευχο μεθα ουν διδασκομενοι υπο του προφητου κλιθηναι τας καρδιας
ημων εις τα μαρτυρια αυτου, και μη εις πλεον εξιαν, εις αρπαγας και αδικιας, και εις
περισπασμους του κοσμου τουτου. Ὅτι πας ο βιος των ασεβων εν φροντιδι, κατα τον
πολυαθλον Ἰωβ. Ἐκ τουτων γαρ και συναγεται πλουτος, οστις και μαμωνας καλειται.
Ἀποστρεψον τους οφθαλμους μου, του μη ιδειν μα ταιοτητα· εν τηι οδωι σου ζησον με.
ςʹ. Παρακαλει ο προφητης μη μετεωριζεσθαι τοις οφ θαλμοις δια τινων θεατρων,
ιππων τε και ηλικων δρομαις, και ορχηστικων λυγισματων, ατινα εστι ματαιοτητος, και
ακερδη και ανονητα· επει και παντα τα πραγματα και αι φροντιδες αι πολλαι του
κοσμου τουτου αι συν τεινουσαι προς παθη σαρκικα, ματαιοτητες εισι. ∆ιο και εν τωι
Ἐκκλησιαστηι ειρηται· Ματαιοτης ματαιοτητων, και παντα ματαιοτης, τα γηινα
δηλονοτι· επαγει γαρ· Τις περισσεια τωι ανθρωπωι εν παντι μοχθωι αυτου, ωι μοχθει υπο
τον ηλιον; Γενεα πορευεται, και γενεα ερχεται· και αυθις· Ὠκοδομησα μοι οικους,
εφυτευσα μοι αμπελωνας, εποιησα μοι κηπους και παραδει σους, κολυμβηθρας υδατων
του ποτισαι απ' αυτων. Ἐκτησαμην δουλους και παιδισκας, και οικογενεις εγενοντο μοι,
και γε κτησις βουκολιων και ποιμνιων πολλη εγενετο μοι υπερ παντας τους γενομενους
εμπροσθεν μου εν Ἰερουσαλημ. Συνηγαγον μοι και γε αργυριον και χρυσιον, και
περιουσιασμους βασιλεων και των χωρων. Ἐποιησα μοι αιδοντας και ᾀδουσας, και
εντρυφηματα υιων του ανθρωπου, οινοχοους και οινο χοουσας· και ουκ απεκωλυσα την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

καρδιαν μου απο πασης ευφροσυνης. Και ιδου τα παντα ματαιοτης, και προαιρεσις
πνευματος. Ματαιον δε εστι το ακερ δες και ανονητον· τοιαυτα δε τα δοκουντα του βιου
τερ πνα. Ἱκετευει τοινυν ο προφητης εις ετεραν θεωριαν ρεψαι της διανοιας τα ομματα,
και τηι των παροντων ματαιοτητι μη θελχθηναι. Το δε, Ἐν τηι οδωι σου ζη σον με, κατα
τους σους δος μοι πολιτευεσθαι νομους. Στησον τωι δουλωι σου το λογιον σου εις τον
φοβον σου. Βεβαιον εν τοις σοις λογοις αποφηνον με, απερι τρεπτον φυλαττων τωι
φοβωι σου, αντι του, επικεισθω μοι ο φοβος σου, δεδιττομενος, και μη εων εκτραπηναι
των λογιων σου, εις το περιελειν απ' εμου πασαν κακιαν και αμαρτιαν. Ουτω τοινυν
δεομαι γενεσθαι εν εμοι τωι δουλωι σου. Φοβος γαρ Θεου, γεγραπται, εις ζωην ανδρι· και,
Τωι φοβωι Κυριου εκκλινει πας απο κακου· και εν τοις εξης δε του αυτου ψαλμου ο
προφητης λεγει· Καθηλω σον εκ του φοβου σου τας σαρκας μου. Ἐπικεισθω μοι ουν ο
φοβος σου, μη εων με πραξαι θελημα σαρκος. Το γαρ θελημα τηι σαρκος εχθρα εις Θεον
εστι, κατα τον θειον Παυλον τον αποστολον. Περιελε τον ονειδισ μον μου, ον
υπωπτευσα, οτι τα κριματα σου χρηστα. Ὁ δε Ἀκυλας αντι του, Ὑπωπτευσα, Ὑπεσταλην
55.684 ειρηκεν, ουτω δε και ο Θεοδοτιων· ο δε Συμμαχος, Ὃν ευλαβουμαι. Ὀνειδισμον
δε ενταυθα καλει τον υπο της αμαρτιας γενομενον. Τουτον γαρ και υπεστελλετο και
εδεδιει, και υποπτον εζη ζωην. ∆ια τουτο ουκ επηγαγε συνηθως, οτι τα κριματα σου
εξεζητησα, η εφυλαξα, αλλ', Ὅτι τα κριματα σου χρηστα. Κριματα δε καλει τας του Θεου
δικαιας ψηφους. Το δε, Ὑπωπτευσα, τουτο εστι, συνεγνων εμαυτον αμαρτησαντα· και
ονει δος μοι τουτο εστιν, οτι κατ' εικονα σου κτισθεις εις αμαρτιαν κατωλισθησα.
Περιελε ουν ταυτην απ' εμου, οτι ου μονον τοις αμαρτανουσιν επαγεις τιμωριαν, αλλα
και τοις μετανοουσι πλεον σωτηριαν. Χρηστα γαρ κρι ματα σου, κατ' επιτασιν του
αγαθου οντα· πλεοναζου σης γαρ της αγαθοτητος η χρηστοτης γινεται, ως οι περι αυτα
σοφοι λεγουσιν. Ἰδου επεθυμησα τας εντο λας σου· εν τηι δικαιοσυνηι σου ζησον με.
Ἐπιθυμια μοι εστι τελεια το εν ταις εντολαις σου πορευεσθαι· γλιχομενωι δε μοι
παρασχου την εν δικαιοσυνηι ζωην. Τουτο γαρ ποιων, το κεφαλαιον πασων των αρετων
κε κτημαι. Και ελθοι επ' εμε το ελεος σου. Κυριε. Παν τες γαρ ενδεεις εσμεν της θειας
φιλανθρωπιας· και ο αυτην κατειληφως την ακροτατην της αρετης κορυφην, ταυτης
δειται διηνεκως· επει και οι αμαρτανοντες και οι τον βιον κατωρθωκοτες χρηιζομεν του
ελεους του Θεου. Ἐνδεεις γαρ παντες της θειας φιλανθρωπιας, και Παντες υστερουμεν
της δοξης του Θεου, δικαιου μενοι δωρεαν τηι αυτου χαριτι. Μετα γαρ της του Θεου
συνεργιας και ο αμαρτανων επιστρεφει εκ της οδου αυτου της πονηρας, και ο αγαθος
αγαθυνεται και συντη ρειται τηι αγαθωσυνηι. Το σωτηριον σου κατα τον λογον σου. Και
αποκριθησομαι τοις ονειδιζουσι μοι λογον.
ζʹ. Ἣν υπεσχου. ∆εσποτα, σωτηριαν εν τοις ιεροις σου λογοις, παρασχου, ινα τοις
τωθαζουσι μοι συν παῤρησιαι διαλεχθω. Ὁ γαρ εν συμφοραις ων, φερει τα ονειδη σι γων·
ο δε τον θυμηρη βιοτευων βιον, διελεγχει τους κακως ονειδιζοντας. Και γαρ ισως τινες
απιστοι ορωντες με εν τωι βιωι εν θλιψεσι και συμφοραις οντα, ονειδιζουσι με· αλλ' ουν
αποκριθησομαι αυτοις λογον· οτι εστησεν ημεραν Χριστος ο Θεος ημων, εν ηι μελλει
κρινειν την οικουμενην, και εκαστωι αποδουναι Κατα τα εργα αυ του· τοις μεν καθ'
υπομονην εργου αγαθου δοξαν και τιμην και αφθαρσιαν ζητουσι, ζωην αιωνιον· τοις δε
εξ εριθειας, απειθουσι μεν τηι αληθειαι, πει θομενοις δε τηι αδικιαι, θυμος και οργη και
στενοχω ρια, και επι πασαν ψυχην ανθρωπου του κατεργα ζομενου το κακον, Ἰουδαιου
τε πρωτον και Ἕλλη-νος. ∆ιο και ο πλουσιος ηκουσεν· Ἀπελαβες εν τηι ζωηι σου τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αγαθα σου, ομοιως και ο Λαζαρος τα κακα· δια τουτο εκεινος μεν ωδε παρακαλειται, συ
δε οδυνασαι. Το δε, Ἤλπισα επι τους λογους σου, τι εστι; Της γαρ σης επαγγελιας
εξηρτημαι, και επι ταυτης οδευω της ελπιδος. Και μη περιεληις εκ του στοματος μου
λογον αληθειας εως σφοδρα, οτι επι τοις κριμασι σου επηλπισα. Τιμιον η αληθεια, ωστε
και αυτος ο Χριστος εφη· Ἐγω ειμι η αληθεια και η ζωη. Και ετερος προφητης διδασκει·
Ουτοι οι λογοι, ους ποιησετε· λαλειτε αληθειαν εκαστος προς τον πλησιον υμων, και
ορκον ψευδη μη αγαπατε. Το δε εναντιον της αληθειας το ψευδος, ο και εκ του πονηρου
εστιν. Αυτος γαρ πρωτος ψευσαμενος εψιθυρισε τηι Ευαι. Ἐραιν τοινυν ημας της αληθειας
ο προφητης διδασκει, και ταυτην αιτειν παρα του Θεου των ολων συν προ θυμιαι πολληι.
Και φυλαξω τον νομον σου διαπαντος, εις τον αιωνα, και εις τον αιωνα του αιωνος.
Ἐντευ θεν μεν εν τηι ζωηι ταυτηι φυλαξω τον νομον σου και τας εντολας σου διατηρησω·
αποκειται δε μοι τα αγαθα τουτο ποιουντι· ουτω γαρ και προθυμοτερος περι την των
σων νομων γενησομαι φυλακην. ∆ια μεντοι του, Εις τον αιωνα, και εις τον αιωνα του
αιωνος, εδηλωσε τον μελλοντα βιον, εν ωι καθαρα και ακραιφνης δοθησεται απασι των
θειων νομων η φυλακη, και τα αγαθα, α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και
επι καρ διαν ανθρωπου ουκ ανεβη. Ταυτα γαρ Ἡτοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον.
Και επορευομην εν πλα τυσμωι, οτι τας εντολας σου εξεζητησα. Και ελαλουν εν τοις
μαρτυριοις σου εναντιον βασιλεων, και ουκ ηισχυνομην. Μετα πολλης, φησιν, ευκολιας,
και κατα τας σας εντολας βιοτευων, ουδε βασιλικην εδεισα δυνα στειαν, αλλα συν
παῤρησιαι πολληι την προς αυτους εποιου μην διαλεξιν. Ἡ γαρ εννομος ζωη παῤρησιας
δημιουργος· 55.685 και τουτου μαρτυς ο μεγας ∆αυΐδ. Προ μεν γαρ της αμαρτιας μετα
πολλης τωι Σαουλ διαλεγεται παῤρη σιας· μετα δε την αμαρτιαν, και τον πατραλοιαν
αποδι δρασκων υιον, κυπτων εις γην και την κεφαλην καλυπ των εβαδιζε. Πλατυσμον
δε ενταυθα την ευχερειαν και την ευκολιαν λεγει, ην οι αγαθως βιουντες πορευονται,
και ουκ εκκλινουσι δεξιαι ουτε αριστεραι, ει μη προς την οδον του Θεου εχουσι τον νουν
αυτων. Προς γαρ τους σκο λιους σκολιας οδους επαποστελλει Κυριος. Και επειδη εν
πλατυσμωι των εντολων σου επορευομην, Ἐλαλουν εν τοις μαρτυριοις σου εναντιον
βασιλεων, και ουκ ηισχυνομην. Τοιουτος ην Ἠλιας ο πανυ, τηι δικαιοσυνηι θαῤρων,
ελεγχων την παρανομιαν του Ἀχααβ. Τοιουτος ην ο θεσπεσιος ∆ανιηλ, λεγων τωι
Ναβουχοδονοσορ· Και νυν, βασιλευ, η βουλη μου αρεσατω σοι, και τας ανομιας σου εν
ελεημοσυναις λυτρωσαι, και τας αδικιας σου εν οικτιρμοις πενητων. Τοιουτος ην Ἰωαν
νης, ελεγχων την μοιχειαν του Ἡρωδου, λεγων αυτωι· Ουκ εξεστι σοι εχειν την γυναικα
Φιλιππου του αδελφου σου. Ουτως ο θειος Παυλος προς τον Ἀγριπ παν και τον Φηστον
και τον Φηλικα διελεγετο. Ουτως οι καλλινικοι μαρτυρες των δυσσεβων κατεφρονησαν
βασι λεων. Και εμελετων εν ταις εντολαις σου, ας ηγα πησα σφοδρα. Και ηρα τας χειρας
μου προς τας εν τολας σου, ας ηγαπησα, και ηδολεσχουν εν τοις δικαιωμασι σου. Ου γαρ
εν λογωι η βασιλεια του Θεου, αλλ' εν δυναμει· και, Ὁ ποιησας και διδαξας, ουτος μεγας
κληθησεται εν τηι βασιλειαι των ουρανων. ∆ια τοι τουτο και ο θειος προφητης τηι μελετηι
την πραξιν προστεθεικεν. Ειρηκως γαρ, Ἐμελετων εν ταις εντο λαις σου, ας ηγαπησα
σφοδρα, και τον θερμον επι δειξας ποθον, επηγαγε· Και ηρα τας χειρας μου προς τας
εντολας σου, ας ηγαπησα, και ηδολεσχουν εν τοις δικαιωμασι σου. α γαρ δια των θειων
λογων εδι δασκομην, ταυτα δια των εργων μετηιειν. Ἡ γαρ μελετη των θειων λογων και
η ακροασις της αναγνωσεως προς εργα αγαθα κατανται. Τουτο γαρ εστι το, Ἦρα τας χει
ρας μου προς τας εντολας σου. Αι χειρες γαρ πρα ξεων εισι δηλωτικαι· εφη γαρ ο
Ἀποστολος· Ουχ οι ακροαται του νομου δικαιοι παρα τωι Θεωι, αλλ' οι ποιηται του νομου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

δικαιωθησονται· και, Ἡ πιστις χωρις των εργων νεκρα εστι, και τα εργα χωρις της
πιστεως. ∆ιο και ο Κυριος ελεγε· Πας ο ακουων μου τους λογους τουτους, και μη ποιων
αυτους, ομοιωθησεται ανδρι μωρωι, οστις ωικοδομησε την οικιαν αυτου επι την αμμον·
και κατεβη η βρο χη, και ηλθον οι ποταμοι, και επνευσαν οι ανεμοι, και προσεῤριψαν τηι
οικιαι εκεινηι, και επεσε, και ην η πτωσις αυτης μεγαλη. Ὅστις δε ακουει μου τους
λογους τουτους, και ποιει αυτους, ομοιωσω αυτον ανδρι φρονιμωι, οστις ωικοδομησε την
οικιαν αυτου επι την πετραν· και κατεβη η βροχη, και ηλθον οι ποταμοι, και επνευσαν οι
ανεμοι, και προσεπεσον τηι οικιαι εκεινηι, και ουκ επεσε· τεθεμελιωτο γαρ επι την πετραν.
Το δε, Ἠδολεσχουν εν τοις δικαιω μασι σου, ενδελεχως, φησι, την τουτων εποιουμην με
λετην. Μνησθητι των λογων σου τωι δουλωι σου, ων επηλπισας με.
ηʹ. Νομοθετων ο Θεος, και τοις φυλαττουσι νομον την οικειαν ευμενειαν
επηγγειλατο, και τοις παραβαταις την τιμωριαν. Μνησθηναι τοινυν τον Θεον των
οικειων υπο σχεσεων ικετευει. Εις εκεινας γαρ, φησιν, ελπιζειν εδι δαξας με. Μνησθητι
ουν, ∆εσποτα, των υποσχεσεων, ων επηγγειλω ημιν. Ἔφης γαρ τοις μαθηταις σου· Ἰδου
εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας εως της συν τελειας του αιωνος. Και ου μονον
αυτοις τουτο επηγ γειλω, αλλα και ημιν πασι τοις πιστευουσι δι' αυτων εις το ονομα
σου. Μνησθητι ουν ημων, και μεθ' ημων γενου, και μη αποστηις αφ' ημων, ινα μη
απολωμεθα. Αυτη με παρεκαλεσεν εν τηι ταπεινωσει μου, οτι το λογιον σου εζησε με.
Ταυτην γαρ εσχον παραψυχην εν ταις συμφοραις και εν ταις θλιψεσιν. Αυτη η
υποσχεσις πα ρακλησις μοι γεγονε και αναψυχη, και επι ταυτης οχου μενος
υπερεπλευσα των κυματων. ∆ιο αιτουμαι εν τοις λογοις σου την ζωην μου ποιεισθαι.
Ὑπερηφανοι παρ ηνομουν εως σφοδρα· απο δε του νομου ουκ εξ εκλινα. Ὑπερηφανους
καλει τον Σαουλ, τον Ἀβεσσαλωμ, τον των Ἀμμανιτων βασιλεα, τον τα παρανομα
εκεινα εις τους αποσταλεντας παρ' αυτου πεποιηκοτα. Ἀλλ' εκεινοι μεν παρανομον
ησπασαντο βιον, εγω δε τοις σοις ηκολουθησα νομοις. Ταυτα δε ειποιεν αν και οι 55.686
καλλινικοι μαρτυρες, υπο των απηνων και δυσσεβων 55.686 τυραννων τα δεινα εκεινα
και χαλεπα πεπονθοτες. Ὑπερηφανευοντο δε σφοδρα και οι Φαρισαιοι μη προ
αιρουμενοι ακουσαι της διδασκαλιας του Χριστου. ∆ιο και ελεγεν αυτοις· Ουαι υμιν,
γραμματεις και Φαρι σαιοι υποκριται, οτι κλειετε την βασιλειαν των ου ρανων. Ου
μονον γαρ εαυτους, αλλα και τους θε λοντας εισελθειν κωλυετε. Ἔτι υπερηφανευοντο
οι αρ χοντες και οι ιερεις των Ἰουδαιων κατα των αποστολων, λεγοντες αυτοις· Ου
παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μηδενι λαλειν τον λογον τουτον; Και ιδου πεπλη
ρωκατε την Ἱερουσαλημ της διδαχης υμων. Οι δε απεκριναντο αυτοις· Ει δικαιον εστιν
ενωπιον του Θεου υμων μαλλον ακουειν, η του Θεου, κρινατε. Ἐμνησθην των
κριματων σου απ' αιω νος, Κυριε, και παρεκληθην. ∆ιωκομενος ουν ο χο ρος των
αποστολων και μαρτυρων παντων εμιμνη σκοντο των κριματων του Θεου των απ'
αιωνος· οια πεπονθεν ο Ἄβελ υπο του αδελφοκτονου Καιν· οια ο Ἀβρααμ, οια ο
Μωυσης· τα κατα τον Ἰσαακ τα κατα τον Ἰακωβ, τα κατα τον Ἰωσηφ, τα κατα τον Ἰωβ·
καιταυτα εγινετο αυτοις παρακλησις και παραμυθια· και οπως ποικιλοις περιπεσειν
συνεχωρηθησαν πειρασμοις, και περιφανεις υστερον και περιβλεπτοι εγενοντο. Ταυτα
τοινυν εις νουν και εγω λαμβανων ψυχαγωγιαν εντευθεν αποχρωσαν εκαρπωσαμην.
Ἀθυμια κατεσχε με απο αμαρτωλων των εγκαταλιμπανοντων τον νομον σου. Ἐγω μεν
πασχων κακως, τηι μνημηι των σων εψυχαγω γουμην κριματων· ηνιωμην δε ολως και
διετελουν ασχαλλων πολλους ορων αδεως τους παραβαινοντας νο μους. Ταυτα και ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

αποστολος Παυλος ελεγε· των γαρ τελειων εστιν ο λογος· Τις ασθενει, και ουκ ασθενω;
τις σκανδαλιζεται, και ουκ εγω πυρουμαι; Και εν Ἀθηναις ων, Παρωξυνετο το πνευμα
αυτου· εθεωρει γαρ κατειδωλον την πολιν ουσαν. Και ημεις ουν, αδελφοι, ορωντες
τινας καταλιμπανοντας τον νομον του Θεου και τας εντολας αυτου, εν αθυμιαι
γινωμεθα, επειδη γεγραπται· Ἀγαπησεις τον πλησιον σου, ως σεαυ τον· και κατοπιν εν
τουτωι τωι ψαλμωι ειρηται· Ειδον ασυνετουντας, και εξετηκομην, οτι τα λογια σου ουκ
εφυλαξαντο. Ψαλτα ησαν μοι τα δικαιωματα σου εν τοπωι παροικιας μου. Παρυκησε μεν
ο μακα ριος ∆αυιδ, υπο του Σαουλ διωκομενος, παρα τοις Ἀλ λοφυλοις· παροικιαν δε
αυτον οιμαι καλειν ουκ εκεινον τον χρονον, αλλα παντα τον βιον. Ου γαρ ως κατοικων,
αλλ' ως παροικων, αυτον διετελεσε, και αιδων τα του Θεου δικαιωματα, τον βιον
διωδευσεν. Ουτω γαρ ηρμη νευσαν και οι λοιποι ερμηνευται· Ἄσματα ην μοι τα
προσταγματα σου εν τοπωι της παροικιας μου. Παν τες ουν οι αγιοι και οι κατα Θεον
ζωντες, ως παροικιαν εσχον ταυτην την ζωην, κατοικιαν εχοντες την μελλου σαν.
Ψαλτα ουν αυτοις εισι τα δικαιωματα του Θεου εν τωιδε τωι βιωι. Εις τουτο γαρ και
εκτισται ανθρωπος, ινα αινηι και δοξαζηι τον Θεον. Ἐμνησθην εν νυκτι του ονοματος
σου, Κυριε, και εφυλαξα τον νομον σου, Ου μονον γαρ διημερευων τουτο πεποιηκα,
αλλα και εν νυκτι, οτε η αναπαυσις εστι του σωματος, και προς φαν τασιας ανυπαρκτους
ονειροπολει, και λογισμοι αηδεις ανατυπουνται· ου δεδωκα χωραν τουτοις, αλλ' εμιμνη
σκομην του ονοματος σου. ∆ιο Και εφυλαξα τον νομον σου. Και ο των αγιων δε χορος
νυκτωρ αει διανισταμε νος και προσευχεται και ανυμνει τον των ολων Θεον. Οιμαι δε
νυκτα ενταυθα των πειρασμων τον καιρον ονο μαζεσθαι· ζοφον γαρ επιφερει, και
νυκτος δικην τοις ανθρωποις επερχεται. Ἐν δε τουτωι διαφεροντως αναγκαια του Θεου
των ολων η μνημη, ψυχαγωγουσα και παρα θαῤρυνουσα και τους εναντιους
εξελαυνουσα λογισμους. Αυτη εγενηθη μοι, οτι τα δικαιωματα σου εξεζητησα. Τις, Αυτη;
Ἡ νυκτερινη μελετη. Ουτω γαρ, φησιν, ηδυνηθην περιγενεσθαι, και των σων
δικαιωματων προ ελεσθαι την μνημην η την κτησιν, επειδη τα δικαιωματα σου
εξεζητησα, και εν νυκτι ου διελιπον μνημην σου ποιουμενος. Ουκουν, αδελφοι,
διδασκωμεθα διανυ κτερευειν εν προσευχηι και ψαλμωιδιαι. Μερις μου ει, Κυριε· ειπα του
φυλαξασθαι τον νομον σου. Ου παντων εστι μερις ο Θεος, αλλα των ασπαζομενων τα
τελεια. Ουτω των ιερεων και Λευιτων μερις και κληρος εγενετο. Τοις γαρ υιοις, φησι,
Λευι ουκ εσται μερις εν μεσωι των αδελφων αυτων, οτι μερις αυτων εγω Κυριος. Ουτω
και εν τωι πεντεκαιδεκατωι εφη ψαλμωι· 55.687 Κυριος μερις της κληρονομιας μου, και
του ποτη ριου μου. Λεγει τοινυν και ενταυθα, οτι των αλλων απαντων υπεριδων, σε
εχω μεριδα και περιουσιαν και πλουτον. ∆ιο δη και φυλαξαι τους σους επειγομαι νο
μους. Ἔστι τοινυν των τελειων αυτη φωνη, οιτινες ολους εαυτους τωι Θεωι ανατιθενται,
και εις ηδονας και πολλας φροντιδας μη απαγομενοι. Ειπε γαρ ο Κυριος· Ου δυ νασθε
Θεωι δουλευειν και μαμωναι. Ἐδεηθην του προσωπου σου εν οληι καρδιαι μου. ∆ιδασκει
ημας ο λογος, οποιους δει ημας παρεσταναι, οταν δεωμεθα του Θεου, ως οτι κατ' οψιν
παρισταμεθα. Ἐδεηθην γαρ του προσωπου σου. Ἢ και προσωπον ο Υιος του Πατρος,
καθως ο θειος αποστολος εφη· Ἀπαυγασμα της δοξης, και χαρακτηρ της υποστασεως·
και δι' αυτου αναφε ρομεν Θυσιαν ευαρεστον τωι Θεωι, την λογικην λα τρειαν ημων.
Πανταχου δε το, Ἐν οληι καρδιαι, ο ∆αυιδ προστιθησι τωι νομωι, και εν τουτωι πειθομενος
προσκει σθαι Θεωι, διδασκων ημας το αγαπαιν αυτον εν οληι καρ δια. Ἀγαπησεις γαρ
Κυριον τον Θεον σου εξ ολης της καρδιας σου, και εξ ολης της ισχυος σου, και εξ ολης
της διανοιας σου. Το δε, Ἐλεησον με κατα το λογιον σου, ετερον ουδεν εστιν η, οτι εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

σοι ανατι θημι παντα τα κατ' εμε· και ως βουλει ελεησον με. Ἐλεησον με κατα το λογιον
σου.
θʹ. Ουκ αοριστως ελεηθηναι παρακαλει, αλλα κατα το θειον λογιον του ελεους
τυχειν. Τουτο δ' αν ειποι και συνετος αῤρωστος τωι ιατρωι· ως οιδας, θεραπευσον· ως η
τεχνη διαγορευει. Τουτο και ο συνετος εμπορος ειποι αν τωι κυβερνητηι· κατα τους
νομους της τεχνης ιθυνον το σκαφος· ως η επιστημη κελευει, κυβερνησον. Ουτω και
ημας προσηκει τον θειον ελεον επαγγελλειν. Ὁ γαρ αιτουμενος οιδε του ελεους τον
τροπον. Πολλακις γαρ δια παιδειας πραγματευεται σωτηριαν, και γινεται η τιμωρια,
φιλανθρωπια. Ουτω και ιατρος και τεμνει και καιει, τωι καμνοντι την υγειαν
πραγματευομενος. Ουτω και ημας αιτειν τον ελεον χρη. Ἔστι γαρ οτε και δια πενιας
ελεος χορηγειται, και δι' αῤρωστιας φιλανθρωπια παρεχεται, και κατα τον ιατρικον
λογον τοις εναντιοις τα εναντια ιαται. ∆ιελογισαμην τας οδους σου, και επετρεψα τους
ποδας μου εις τα μαρτυρια σου. Ἐπειδη πασαν μου την προαιρεσιν εις τας σας εντολας
ανεθηκα, τουτου χαριν την των μαρτυριων σου επορευ θην οδον. Ὁ δε Ἑβραιος, Τας
οδους μου, εχει· ωσαυτως δε και οι αλλοι ηρμηνευσαν ερμηνευται και οι εβδομη κοντα
εν τωι εξαπλωι. Λεγει δε, οτι λογιστευων μου τας οδους, προς τα μαρτυρια σου τους
εμους ποδας κατευ θυνον, και ουκ ειων εκτρεπεσθαι της προς σε φερουσης οδου.
Ἡτοιμασθην, και ουκ εταραχθην, του φυλαξα σθαι τας εντολας σου. Ευτρεπη γαρ
εμαυτον προς τας των δεινων εμβολας καταστησας, εκ της αθροας προσ βολης ουχ
υπεμεινα ζαλην. Τοιουτος ην ο μακαριος ∆α νιηλ ο στοματα λεοντων χαλινωσας·
τοιουτοι ησαν οι τρεις παιδες, οις η καμινος διαιτα δροσου γεγονεν· ου τως οι θαυμασιοι
Μακκαβαιοι· τοιουτοι ησαν οι αγιοι αποστολοι, προφηται, και μαρτυρες. Ουτως απαντες
τας των δυσσεβων ενικησαν προσβολας. Προ γαρ των κιν δυνων ητοιμαζον εαυτους, δια
την του Θεου αγαπην καθ' ημεραν αποθνησκοντες, παντα εν δευτερωι εχοντες και εις
ουδεν. Τουτο γαρ ο Κυριος εν τοις αγιοις ευαγ γελιοις παρεγγυαι, Γρηγορειτε, λεγων, οτι
ουκ οιδατε ποιαι ωραι ο κλεπτης ερχεται. Σχοινια αμαρτωλων περιεπλακησαν μοι, και
του νομου σου ουκ επελα θομην. Τας επιβουλας ητοι δαιμονων, ητοι ανθρωπων,
σχοινια εκαλεσεν, εκ της πλοκης την αφορμην λαβων της τροπης. Ουτω και ο Ἡσαΐας·
Ουαι οι επισπωμε νοι τας αμαρτιας αυτων, ως σχοινιωι μακρωι. Τουτων δε φησι, των
σχοινιων περιταθεντων μοι, ουκ απεσει σαμην του θειου νομου την μνημην. Σχοινια δε
των αμαρτωλων ληπτεον τας των δαιμονων προσβολας, και τους πονηρους λογισμους,
τας σαρκικας κινησεις· Σειραις γαρ των ιδιων αμαρτιων εκαστος σφιγγεται· και οτε αν
αμαρτησηι τις, εαν μη συντομως εαυτον ανα καλεσηται και ελθηι εις συναισθησιν, εις
ετεραν παλιν καταπιπτει αμαρτιαν. Ουτως ουν αμαρτησας ο Καιν, τον ιδιον αδελφον
αποκτεινας, ψευδος εσχεν ακολουθον, ως σχοινιον συμπεπλεγμενον. Ειπε γαρ αυτωι ο
Θεος· Που Ἄβελ ο αδελφος σου; Και αυτος απεκρινατο· Μη φυλαξ του αδελφου μου ειμι;
και εψευσατο τωι Θεωι τωι παντα ερευνωντι, και τα βαθη των καρδιων ημων. 55.688
Ουτως ο Ἑβραιος λαος, καθισαντες Φαγειν και πιειν, ανεστησαν παιζειν, και αμαρτιαν
εφ' αμαρτιαι ενει ραντες, εμοσχοποιησαν ειδωλολατρευσαντες, εν τηι ερημωι. Ουτως ουν
και ο Ἰουδας φιλαργυρος ων, προδοτης του διδασκαλου εγενετο, και τελος απηγξατο. Ὁ
δε Πετρος αρνησαμενος, κλαυσας πικρως επι τηι αρνησει, εδικαιω θη, μη προσθεις
αμαρτιαν. Ουτως ουν και ημεις, αδελ φοι, ει αμαρτανομεν, επιστρεψωμεν, και μη
γενωμεθα καταφρονηται, ινα μη ακολουθησηι ημιν αμαρτια εφ' αμαρτιαν, ως σχοινιον
μακρον. Μεσονυκτιον εξηγει ρομην, του εξομολογεισθαι σοι επι τα κριματα της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

δικαιοσυνης σου. Ου γαρ μεθ' ημεραν μονον, αλλα και νυκτωρ, κατ' αυτο το μεσαιτατον
της νυκτος, εν ωι μετα πλειονος ηδονης ο υπνος τοις ανθρωποις επερχεται, υμνων σε
διετελουν, και τας δικαιας σου ψηφους ανευφημουν. Προειρηται ουν, οταν παντες την
αναπαυσιν εχωσιν, οταν τωι υπνωι τωι σωματι αναπαυωνται, Ἐξηγειρομην του
εξομολογεισθαι σοι επι τα κριματα της δικαιοσυνης σου. Ποια δε εισι ταυτα; Ὅτι μελλει
κρινειν εκαστωι κατα τα εργα αυτου εν τηι δευτεραι αυτου παρουσιαι Χριστος ο Θεος
ημων. Τουτο γαρ η δικαιοσυνη· και διδασκει ημας, ινα και ημεις και εν ημεραι και εν
νυκτι εξομολογωμεθα και παρακαλωμεν τον Θεον υπερ των αμαρτιων ημων. Λεγει γαρ
και ο ευαγγελιστης Λουκας· Και ην Ἰησους διανυκτερευων εν τηι προσευχηι του Θεου,
ημας δι δασκων τουτο ποιειν. Τουτο και ο θειος αποστολος μετα του Σιλα πεποιηκε.
Πεπεδημενος γαρ συν τωι Σιλαι, και τηι ποδοκακκηι προσδεδεμενος μετα αικιας και
μαστιγας τηι προσευχηι την υμνωιδιαν εκερασε, και της καλης αγρυπνιας ετρυγησε τον
καρπον· της θειας γαρ φιλοτι μιας απελαυσαν. Μετοχος εγω ειμι παντων των φο
βουμενων σε, και των φυλασσοντων τας εντολας σου. Ὁ δε Συμμαχος αντι του
Μετοχος, Συνημμενος ειρηκεν· ο δε Συρος, Φιλος. Ἀποστρεφομενος γαρ τους ταναντιαι
τοις σοις προαιρουμενους, κοινωνους ειχον και συνηθεις τους τον σον φοβον περι
πολλου ποιουμενους και βιοτευειν εννομως προαιρουμενους. Τουτο και εν ετερωι εφη
ψαλμωι, Ἐμοι δε λιαν ετιμηθησαν οι φιλοι σου, ο Θεος. Παροιμιακως ουν ηκουσαμεν· Ὁ
συμπο ρευομενος σοφοις, σοφος εσται· ο δε συμπορευομε νος αφροσι, γνωσθησεται.
Ὅσοι ουν την φιλοξενιαν του Ἀβρααμ κεκτηνται, μετοχοι τουτου γεγονασιν· ωσαυ τως
του Ἠλιου τον ζηλον, Μωυσεως και ∆αυιδ την πρα οτητα· επει οσοι μιμηται κακων
γεγονασιν εργων, ακουουσιν· Ει εθεωρεις κλεπτην, συνετρεχες αυτωι, και μετα μοιχου
την μεριδα σου ετιθεις. Μη ουν γενωμεθα, αδελφοι, συμμετοχοι τουτων, αλλα των τα
αγαθα πραξαντων. Πολλαχως γαρ απολωλασι τινες αμαρτιας ποιουντες, και ετερους
μετ' αυτων συναπολ λυντες. Ἀλλ' οταν τις προσκαληται υμας προς αμαρτιαν,
αποκριθητε αυτωι· Ουκ εκαθισα μετα συνεδριου μα ταιοτητος, και μετα παρανομουντων
ου μη εισελθω· και, Ποιουντας παραβασεις εμισησα. Του ελεους Κυριου πληρης η γη· τα
δικαιωματα σου διδαξον με.
ιʹ. Ἐπι παντας, φησι, πλουσιως εγχεεις τας του ελεους σου πηγας, και ανατελλεις
τον ηλιον σου επι πονηρους και αγαθους, και βρεχεις επι δικαιους και αδικους, και ουκ
επαγεις την οργην καθ' εκαστην ημεραν, αλλα φε ρεις μεν τους διορυττοντας γαμους
αλλοτριους, και τους αιματι μιαινομενους αδικωι, και αλλους σφετεριζομενους τα μη
προσηκοντα, και ταις βλασφημιαις την γλωτταν μολυνοντας, και αλλους αλλο τι των
παρανομων τολμων τας. Τοσαυτηι τοινυν φιλανθρωπιαι χρωμενος, καμε ταυ της
αξιωσον, ∆εσποτα, των σων δικαιωματων παρεχων την γνωσιν. Ὅμοιον τοινυν και ο
προφητης Ἡσαΐας λεγει· Γη συμπασα γνωσεται τον Κυριον. Και γαρ επι της γης Χριστου
του Θεου ημων ελθοντος, παντα τα περατα της χαριτος αυτου ενεπλησθη, και τα δικαιω
ματα αυτου εδιδαχθησαν παρα των αυτου μαθητων. Ἔχει δε και ετεραν εννοιαν ο
λογος, οτι του ελεους αυ του παντες απολαυομεν. Βρεχει γαρ επι δικαιους και
αμαρτωλους, και μακροθυμως φερει επι ταις αμαρτιαις ημων, και ουκ απαγει οργην.
Χρηστοτητα εποιησας μετα του δουλου σου, Κυριε, κατα τον λογον σου. Πειραν της σης
ελαβον αγαθοτητος, διοπερ αυθις ταυτης απολαυσαι παρακαλω, και κατα τους σους
διαβιωναι νομους αντιβολω. Ἐπει δε του ελεους σου πεπληρωται η γη, Χρηστοτητα
εποιησας μετα του ανθρωπειου γε νους, καθως επηγγειλω δια των προφητων σου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

Ἀγαθος 55.689 δε ουν ο Θεος αγαθα ημιν εδωρησατο, και αμαρτανον των ημων παιδευει
ημας προς νουθεσιαν επιστρεφων. Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος, παιδευει, μαστιγοι δε παντα
υιον, ον παραδεχεται, κατα τον παροιμιακον λογον. Ουκουν πταιομεν, και δικαιως
σωφρονιζει, ινα επιστρε φωμεν εκ της οδου της πονηρας. Γεγραπται γαρ· Και ο λαος ουκ
επεστραφη, εως επληγη. Και διδασκομεθα δια της χρηστοτητος αυτου και παιδειαν και
γνωσιν, και εν ταις εντολαις αυτου πιστευειν ημιν την σωτηριαν δο θησεσθαι.
Χρηστοτητα και παιδειαν και γνωσιν διδα ξον με, οτι ταις εντολαις σου επιστευσα.
Οιδεν ο προφητης της παιδειας το χρησιμον, και οτι φιλανθρω πιαι χρωμενος ο
∆εσποτης, ταυτην επιφερει τοις ανθρω ποις· ου δη χαριν ταυτης μεταλαχειν αξιοι.
Χρηστοτητι γαρ χρωμενος ο Θεος την παιδειαν επαγει· η δε παιδεια την γνωσιν. Ουτω
και ο προφητης Ἱερεμιας αντιβολει· Παιδευσον ημας, Κυριε, πλην εν κρισει, και μη εν
θυμωι, ινα μη ολιγοστους ποιησηις ημας. Ουτω και αῤρωστος υγιειαν ποθων, και σιδηρου
τομην και καυ στηρα επιζητει. Ειτα διδασκει, ποθεν εγνω της παιδειας το χρησιμον. Προ
του με ταπεινωθηναι, εγω επλημ μελησα· δια τουτο το λογιον σου εφυλαξα. Ἐπειδη
ευημερων εν τωι κοσμωι τουτωι και πλουτων παντως ημαρτον· τουτο γαρ δηλοι, Προ του
με ταπεινωθηναι· ο πλουτος γαρ παντως εξ αδικιας συναγεται· αλλ' επι στρεψον με, ινα
φυλαξω τους λογους σου. Ἐγω γαρ, φη σιν, εμαυτον εις παιδειαν προυξενησα. Ἀδικιας
γαρ ελευθερα της τιμωριας η ψηφος. Τηι αμαρτιαι ηκολουθη σεν η παιδεια, τηι δε παιδειαι
των νομων η φυλακη. Ἠῤρωστησα, ετμηθην, εῤρωσθην. Χρηστος ει συ, Κυριε. Τωι οντι
γαρ χρηστος υπαρχεις και φιλανθρωπος, αγαθος τε και καθ' υπερβολην αγαθος· και τηι
σηι αγα θοτητι εν τοις δικαιωμασι σου διατηρησον με. Παρα σου γαρ εστι παντα σωτηρια.
Και εν τηι χρηστοτητι σου διδαξον με τα δικαιωματα σου. ∆ια τουτο θαῤρων αιτω παρα
σου λαβειν των σων δικαιωματων την γνωσιν. Ἐπληθυνθη επ' εμε αδικια υπερηφανων·
εγω δε εν οληι καρδιαι μου εξερευνησω τας εντολας σου. Παν τες οι μη φυλασσοντες τας
εντολας του Θεου, και κατ επαιρομενοι κατα της γνωσεως αυτου, αυτοι εισιν υπερ
ηφανοι. Και ει και μεσον τοιουτων ανθρωπων αναστρε φομαι, φησιν, αλλ' ουν τουτοις
ουκ επακολουθησω, αλλ' εξερευνησω εν οληι καρδιαι μου τας εντολας σου, μενων
πεπαγιωμενος εν αυταις. Οι μεν γαρ αλαζονειαι χρωμε νοι, παν ειδος επιβουλης
καττυουσι κατ' εμου· αλλ' ομως προς την αυτων παρανομιαν ουκ ερεθιζομαι, ταις σαις
εντολαις ρυθμιζομενος. Ταυτα δε προς νουθεσιαν ημων εγραφησαν, ινα ωμεν
εῤριζωμενοι και τεθεμελιωμενοι εις το αγαθον. Ἐτυρωθη ως γαλα η καρδια αυτων· εγω
δε τον νομον σου εμελετησα. Ἔοικε τουτο τωι προφητικωι ρητωι· Ἐπαχυνθη γαρ η καρδια
του λαου τουτου; και τοις ωσι βαρεως ηκουσαν, και τους οφθαλμους αυτων εκαμμυσαν.
Ἔοικε δε και τοις εν Ἐξοδωι περι του Φαραω ειρημενοις· Και εσκληρυνθη η καρδια
Φαραω. Οι ουν Ἰουδαιοι ως τυρος επαγησαν· ο δε των αποστολων χορος, και οι
πιστευσαντες δι' αυ των, εν μελετηι των λογων του Θεου αναστρεφονται, τωι ευαγγελιωι
του Θεου πειθαρχησαντες. Ἐκεινοι μεν ουν, φησιν, αντιτυπον εσχηκασι την καρδιαν,
αυτοι το απαλον αυτης σκληρον εργασαμενοι, και καθαπερ γαλα πηξαντες, και
τυρωσαντες· εγω δε τηι μελετηι του νομου του σου προστετηκα. Ἀγαθον μοι οτι
εταπεινωσας με, οπως αν μαθω τα δικαιωματα σου. Χαριν ο προφητης ομολογει τοις
αυστηροτεροις του ιατρου φαρμακοις, την εντευθεν γενομενην καταμαθων υγιειαν.
Ἀνωτερω μεν γαρ ειπε, Προ του με ταπεινωθηναι εγω επλημμελη σα· ενταυθα δε λεγει,
Ἀγαθον μοι οτι εταπεινωσας με. Προς παιδειαν γαρ και επιστροφη περιπιπτει τις εις
θλιψεις και συμφορας· και οι εν υπομονηι ταυτας δεχομενοι λεγουσιν· Ἀγαθον μοι οτι
εταπεινωσας με, ινα τα δικαιωματα σου μαθω. Ἀγαθος μοι ο νομος του στοματος σου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου.
ιαʹ. Ει γαρ και της βασιλειας υπο του παιδος εξηλαθην, αλλα δια της παιδειας τον
σον νομον ανελαβομην, ον του πλουτου παντος τιμιωτερον εχω. Ὁ αυτος δε προ φητης
εν τοις επιουσι λεγει, Ἀγαλλιασομαι εγω επι τα λογια σου, ως ευρισκων σκυλα πολλα·
ωδε δε λε 55.690 γει, Ὑπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου αγαθωτε ρος μοι ο νομος σου,
ημας ασφαλιζομενος, ινα τουτον τηρωμεν, τουτεστι τας εντολας αυτου, και ταυτας φυ
λαττωμεν, και εν αυταις αναστρεφωμεθα. Ἐν αις αξιω θειητε, αδελφοι, τον βιον υμων
διευθυνειν, ινα καταντη σητε εν τοις αποκειμενοις αιωνιοις αγαθοις, και εν τωι νυν
αιωνι φυλαχθειητε απο πασης κακιας και αμαρτιας· χαριτι και οικτιρμοις Χριστου του
Θεου ημων, ωι πρεπει η δοξα και η τιμη, συν τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και
αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΕΙΣ ΤΟΝ ΡΙΗʹ ΨΑΛΜΟΝ.
Στασις βʹ.
Αι χειρες σου εποιησαν με και επλασαν με· συνετισον με, και μαθησομαι τας
εντολας σου.
αʹ. Ὁ προφητης ∆αυιδ πολλων εν πειραι γεγονως πραγμα των, αρχοντικης
εξουσιας, βασιλειας, πλουτου, δοξης, τιμης, τρυφης, και πολεμων ανδραγαθιας, παντα
σκυ βαλα ηγησαμενος, εις το οντως εραστον και εφετον και αγαπητον απεβλεψεν,
ειπων· Ἀγαθος μοι ο νομος του στοματος σου υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου. Και
ημεις, αδελφοι (προς νουθεσιαν γαρ ημων ταυτα προεγραφη), παντα εις ουδεν
λογισαμενοι, τον νομον και τας εντολας του Θεου φυλαξωμεν. ∆ειξαι δε θελων, οσης
τιμης ηξιωται ο ανθρωπος, μελωιδησας εφη· Αι χειρες σου εποιησαν με και επλασαν με.
Λογωι γαρ τα παντα συνεστησεν ο Θεος, και παρηγαγεν εξ ουκ οντων εις το ειναι.
Ποιησας γαρ τον ουρανον και την γην ειπε, Γενηθητω φως, και εγενετο φως· και,
Γενηθητω στε ρεωμα, και εστω διαχωριζον ανα μεσον υδατος και υδατος· και,
Βλαστησατω η γη βοτανην χορτου· και, Γενηθητωσαν φωστηρες εν τωι στερεωματι του
ουρανου· και, Ἐξαγαγετω τα υδατα ερπετα ψυχων ζωσων· και, Ἐξαγαγετω η γη ψυχην
ζωσαν, κτηνη, ερπετα, θηρια κατα γενος αυτων· τον δε ανθρωπον, χουν λαβων απο της
γης, επλασεν. Ὁ τοινυν προφη της Πνευματι θειωι κινουμενος, της περι την ανθρωπειαν
φυσιν φιλοστοργιας αναμιμνησκει τον ποιητην. Λογωι γαρ απαντα τεκτηναμενος αυτος
λεγεται διαπλασαι των αν θρωπων την φυσιν, ου χερσι χρησαμενος (ασωματος γαρ και
ασχηματιστος· Πνευμα γαρ ο Θεος, κατα την του Κυριου φωνην), αλλα την πλειονα περι
τοδε το ποιημα διαθεσιν ενδειξαμενος και οικειωσιν, ην εχομεν ημεις οι ανθρωποι· κατ'
εικονα γαρ αυτου εκτισθημεν· διο και αυτο το ζωον ο ανθρωπος μονος συνετιζεται.
Ἱκετευει τοινυν τον διαπλασαντα χορηγησαι τωι ποιηματι συνεσιν· επηγαγε γαρ·
Συνετισον με, και μαθησομαι τας εν τολας σου, Οι φοβουμενοι σε οψονται με, και
ευφραν θησονται, οτι εις τους λογους σου επηλπισα. Προ φασις, φησιν, ευφροσυνης τοις
ευσεβεσι γενησομαι, ελπι σας εις σε, και καταλληλον ευρων τηι ελπιδι το τελος. Και
επειδη χαιρει ο Θεος επι ενι αμαρτωλωι μετα νοουντι κατα την κυριακην φωνην, οι
17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιοι, ως μιμη ται αυτου οντες, ευφραινονται επι ανδρι συνετωι και ελ πιζοντι εις τους
λογους του Θεου, Ἔγνων, Κυριε, οτι δικαιοσυνη τα κριματα σου, και αληθειαι εταπεινω
σας με. Ταυτα διαφορως λεγει, την οικειαν ευγνωμοσυ νην δεικνυς. Οιδα, φησιν,
ακριβως, ως ορθως μου και δικαιως κατεψηφισω, και ταις παντοδαπαις περιεβαλες
συμφοραις. Ἁμαρτανοντων γαρ ημων, εστιν οτε ο Θεος οργιζεται, εστι δ' οτε και
μακροθυμει, εκδεχομενος ημων την μετανοιαν. Ἵνα ουν μη επιμενωμεν τηι αμαρτιαι,
προς παιδευσιν και διορθωσιν ημων επαγει οργην, και κρινει δικαιως. Γεγραπται γαρ
δια του προφητου· Ἐν θυμωι μικρωι επαταξα σε, εν ελεωι αιωνιωι δοξασω σε· και, Κυριος
αλγειν ποιει, και παλιν αποκαθιστησι· και, Ὁ λαος ουκ επεστραφη, εως επληγη. Ἀληθειαι
γαρ επιφερει συμφορας και θλιψεις. Τουτο γαρ δηλοι την ταπεινωσιν. Γενηθητω δε το
ελεος σου, του πα ρακαλεσαι με. Φιλανθρωπιας γαρ λοιπον και ψυχαγωγιας καιρος.
Ἔλεος ουν του Θεου η εν σαρκι παρουσια Χριστου του Θεου ημων. Ἐποιησε γαρ μεθ'
ημων ελεος, και αυτος εστι παρακλητος προς τον Πατερα, και ιλασμος των αμαρτιων
ημων, ως φησιν Ἰωαννης ο αποστολος, Και αλλον Παρακλητον επηγγειλατο, το Πνευμα
το αγιον· αυτος γαρ ειπε τοις μαθηταις· Ὅταν ελθηι ο Παρακλητος, το Πνευμα της
αληθειας, εκεινος μαρτυρησει περι εμου. Αιτειται ουν ο προφητης γενηθηναι το ελεος
τουτο εις το ανθρωπινον γενος, καθως επηγγειλατο δια των πατριαρχων, του νομου και
προφητων· τουτο γαρ 55.691 εστι· Κατα το λογιον σου τωι δουλωι σου. Τοις γαρ
μεταμελειαι χρωμενοις την σην ευνοιαν επηγγειλω. Τουτο και δια Ἡσαΐου εφη· Ὅταν
αποστραφεις στεναξηις. τοτε σωθησηι· και δια του Ἱερεμιου βοαι· Ἐπιστραφητε προς με,
και επιστραφησομαι προς υμας. Ἐλθετωσαν μοι οι οικτιρμοι σου, και ζησομαι οτι ο
νομος σου μελετη μου εστι. Νεκρον εαυτον ηγει ται, της θειας εστερημενος ευμενειας·
ου δη χαριν ωσπερ αναβιωναι δια της θειας φιλανθρωπιας παρακαλει. Αυ τους ουν τους
οικτιρμους λεγει, ους δεδωκεν ημιν ο Κυ ριος επι τηι παρουσιαι αυτου, τον ευαγγελικον
λογον, τα αποστολικα διδαγματα, ινα εν τουτοις ζωντες εχωμεν αυτα μελετην
διαπαντος. Αισχυνθητωσαν υπερηφανοι, οτι αδικως ηνομησαν εις εμε· εγω δε
αδολεσχησω εν ταις εντολαις σου. Ουκ επαραται τοις εχθροις, αλλα υπερευχεται
τουτων. Ἡ γαρ αισχυνη την σωτηριαν πραγματευεται. Ἧς τοινυν απελαυσεν ιατρειας,
κακει νους τυχειν αξιοι. Ὑπερηφανευθη ουν ο διαβολος και αι υπ' αυτον αντικειμεναι
δυναμεις κατα του ανθρωπινου γενους δια της παραβασεως· αλλ' ουν ηισχυνθησαν επι
τηι παρουσιαι Χριστου του Θεου ημων. Αυτοι γαρ ελεγον· Ἐπιτρεψον ημιν απελθειν εις
την αγελην των χοι ρων· και, Τι ημιν και σοι, Υιε του Θεου; Ἦλθες προ καιρου
βασανισαι ημας; Το δε, Ἀδολεσχησω εν ταις εντολαις σου, ο μεν των ερμηνευτων
εξεδωκε, ∆ιηγου μην εν ταις εντολαις σου· ο δε, Λαλησω· ετερος δε, Ὁμιλησω.
Ἐπιστρεψατωσαν με οι φοβουμενοι σε, και οι γινωσκοντες τα μαρτυρια σου. Ὡς ποῤρω
που του χορου των δικαιων δια την αμαρτιαν γενομενος, και παντων αυτον τωι Θεωι
παραπλησιως αποστραφεντων, ικετευει παλιν αυτοις ενωθηναι, και την προς αυτους
κοινωνιαν απολαβειν. Τουτο γαρ ο Συμμαχος σαφεστερον παρεδηλωσεν·
Ἀναστρεψατωσαν με οι φοβουμενοι σε. Ὁ δε προφητης εκ προσωπου του ανθρωπινου
γενους διαλεγεται. Οι γαρ αποστολοι και οι φοβουμενοι τον Θεον επεστρεψαν παντα τα
εθνη εις επιγνωσιν της αληθειας. Ειπε γαρ αυτοις ο Κυριος· Πορευθεντες μαθητευσατε
παντα τα εθνη. Αυτοι γαρ τωι οντι εγνωσαν τα μαρτυ ρια του Θεου. Γενηθητω η καρδια
μου αμωμος εν τοις δικαιωμασι σου, οπως αν μη αισχυνθω.
βʹ. Μωμου παντος ελευθεραν καρδιαν εχειν εφιεται· η τοιαυτη γαρ αισχυνης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

απηλλακται. ∆ια τοι τουτο και ευθυς αρξαμενος του ψαλμου, τους αμωμους εμακαρισε.
Ποτε ουν εστιν αμωμος η καρδια ημων, η οτε ανεγεν νηθημεν δι' υδατος και Πνευματος,
και καθαροι γεγονα μεν ψυχηι και σωματι, και δια του αγιου βαπτισματος εν τοις
δικαιωμασι του Θεου πολιτευομεθα, ινα μη αισχυνθωμεν, οτε οι δικαιοι εις τιμην
εαυτων και δοξαν αναστησονται, οι δε αμαρτωλοι εις αισχυνην αιωνιον; Ἐπει και εν
τωιδε τωι βιωι αισχυνη εστι Χριστιανωι λε γεσθαι πορνον, η αδικητην, η λοιδορον, η
επιορκον, η μισαδελφον, η μεθυσον, η φλυαρον, η ψευστην, η τι τοι ουτον. Ἐκλειπει εις
το σωτηριον σου η ψυχη μου, εις τους λογους σου επηλπισα. Οι σφοδρα τι ποθουν τες,
και εστερημενοι του ποθουμενου, εκλειπειν φασιν. Ουτως οι τινα των γνωριμων εξ
αποδημιας προσμενον τες, ιμειρονται μεν αει, κατατηκονται δε τωι ποθωι δι
αμαρτανοντες· ουτως οι αγαν διψωντες και σπανιζοντες υδατος· ουτω και οι συμφοραις
τισι προσπαλαιοντες και την θειαν ευμενειαν προσμενοντες, αναβαλλομενην ταυ την
ορωντες εκλειπουσι. Σωτηριον ουν του ανθρωπειου γενους εστιν η του ενος της αγιας
Τριαδος προς ημας συγκαταβασις. Ἐπειδη και εν ετερωι ψαλμωι λεγει· ∆ειξον ημιν,
Κυριε, το ελεος σου, και το σωτηριον σου δυης ημιν· ουτως ουν και αυτος τουτο το
σωτηριον, ο απεκειτο, ηυχετο ταχιον γενεσθαι. Ἐξελιπον οι οφθαλ μοι μου εις το λογιον
σου, λεγοντες, Ποτε παρακα λεσεις με; Λογιον και η υποσχεσις η θεια καλειται και η
θεοπνευστος Γραφη. Ἐκλειπει τοινυν ου μονον ο την υποσχεσιν θειαν αναμενων, και
την λυσιν των επικειμε νων κακων προσδεχομενος, αλλα και ο τοις θειοις εντυγ χανων
λογιοις, και την τουτων διανοιαν καταμαθειν ακρι βως εφιεμενος, και παρακλησιν και
ψυχαγωγιαν υπο λαμβανει την ευρεσιν. Ἐπιτεινει ουν τον λογον, εκδεχο μενος ταυτην
την παρακλησιν, ητις εστιν ο ευαγγελικος λογος. Αυτος γαρ ο Σωτηρ ελθων,
παρεκαλεσεν ημας ειπων· ∆ευτε προς με παντες οι κοπιωντες και πε φορτισμενοι, καγω
αναπαυσω υμας· και, Ὁ ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον εστιν. Ὅτι
εγενηθην ως ασκος εν παχνηι· τα δικαιωματα σου 55.692 ουκ επελαθομην. Ὁ ασκος
θερμαινομενος χαυνουται. και φυσωμενος εξογκουται· εν δε τηι παχνηι σκληρυνεται και
πηγνυται. Οι ουν τον ευαγγελικον λογον δεξαμενοι, πασαν τρυφην και σωματων
χαυνωσεις και ογκωσεις αποβαλλονται, και βιουσι κατα τηνδε την ζωην εν σεμνο τητι
και εν ευλαβειαι και εγκρατειαι. Ουτω γαρ εστιν η του σωματος φυσις· χαυνουται μεν τηι
τρυφηι και εξογ κουται, και κατα της ψυχης εξανισταται· τηι δε ασκητικηι κακουχιαι
ταπεινουται και πιεζεται. Και τουτου μαρτυς ο Παυλος βοων· Ἀλλ' υπωπιαζω μου το
σωμα και δουλαγωγω, μη πως αλλοις κηρυξας, αυτος αδοκι μος γενωμαι. Τοιγαρτοι και
ο προφητης επειδη διωκο μενος υπο του Σαουλ κρειττων ην των παθων, ειρηνης δε
απολαυσας, τοις απο της τρυφης εβλαβη σκιρτημασι, ταπεινωσας το σωμα, των θειων
νομων την μνημην ανενεωσατο. Ποσαι εισιν αι ημεραι του δουλου σου; Ποτε ποιησεις
μοι εκ των καταδιωκοντων με κρισιν; Ὀλιγοσται ουν εισιν αι ημεραι της ζωης ημων,
και κα ταδιωκομεθα υπο λογισμων πονηρων, και υπο σαρκικων επιθυμιων και των του
κοσμου φροντιδων· Ἡ γαρ σαρξ κατα του πνευματος αγωνιζεται, ως φησιν ο
Ἀποστολος· Αι γαρ ημεραι των ετων ημων εν αυτοις, εβδο μηκοντα ετη. Ποτε τοινυν μοι
δικασεις, και των δυσμε νων απαλλαξεις; Κρινον ουν, και ταυτα αποδιωξον αφ' ημων.
∆ιηγησαντο μοι παρανομοι αδολεσχιας, αλλ' ουχ ως ο νομος σου, Κυριε. Τωι μεν
προφητηι τους εχθρους ανελειν συνεβουλευσαν· αυτος δε τωι θειωι νομωι πειθομενος, την
θειαν ψηφον ανεμενεν. Ἀλλα και ημιν των λογιων τουτων η διδασκαλια χρησιμωτατη.
Προσηκει τοινυν φυγειν ου μονον τους Ἑλληνων μυθους και την Ἰουδαιων απιστιαν,
αλλα και των αιρετικων τα βλασ φημα δογματα. Ἐπειδη και Ἰουδαιοι και Ἕλληνες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

καιαιρετικοι διηγουνται, και δοκουσιν ως διδασκαλοι, το ψευδος εχοντες εις
συνασπισμον, και ουδεν εκ των θειων Γραφων φθεγγονται· ει δε και φθεγγονται, κατα
τας ιδιας επιθυμιας, αλλ' ως παρανομοι καταφλυαρουσι και εξαπατωσιν· οτι και εν τηι
γενεαι ημων γεγονε τουτο. Οι χριστιανοκατηγοροι, ηγουν εικονοκλασται, πολλους συν
ηρπασαν, και οι Παυλικιανοι οι μετεχοντες της αιρεσεως των Μανιχαιων. Ουδε γαρ εκ
των θειων Γραφων ελαλη σαν, αλλα τωι ψευδει συγκαλυπτονται, και αυτωι διισχυ
ριζονται· ημεις δε οι το Ευαγγελιον ακολουθουντες και ορθοδοξως πιστευοντες, καθως
παρελαβεν η αγια του Θεου καθολικη Ἐκκλησια, λεγομεν. Πασαι αι εντο λαι σου
αληθεια. ∆ια τουτο γαρ σου προαιρουμαι τον νομον, επειδη πασας σου τας εντολας
αληθειαι κοσμουμε νας ορω. Ἀδικως κατεδιωξαν με· βοηθησον μοι. Παρα βραχυ
συνετελεσαν με εν τηι γηι· εγω δε ουκ εγκατελιπον τας εντολας σου. Πολλη, φησι, και η
αδικια και η δυναστεια των δυσμενων· και αυτης γαρ με, μικρου δειν, εστερησαν της
ζωης. ∆ιδασκει δε ημας κρατειν τας παραδοσεις, ας παρελαβομεν· καθοδηγει δε και προς
ετεραν διδασκαλιαν, το μη εαυτους εκδικειν, μηδε αποδιδοναι κακον αντι κακου, αλλα
της παρα του Θεου δεεσθαι βοηθειας, και αυτωι αποδιδοναι την κρισιν. Γεγραπται γαρ
δια του προφητου· Ἐμοι εκδικησις, εγω ανταποδωσω, λεγει Κυριος. Ἐγω δε ουκ εγκατ
ελιπον τας εντολας σου. Ἐπειδη παρα μικρον προσ ηγγισα τωι θανατωι εκ τε της του
πονηρου προσβολης και των σωματικων ηδονων, αλλ' ουκ εγκατελιπον τας εντο λας
σου. Τοιαυτα τα των αγιων καυχηματα, α προς ημε τεραν νουθεσιαν ο προφητης
διαγορευει. Κατα το ελεος σου ζησον με, και φυλαξω τα μαρτυρια του στομα τος σου.
Ποιον ελεος; Ὃ εποιησας, ∆εσποτα, τηι ενσαρ κωι σου οικονομιαι. Ουκουν ταυτην μοι την
χαριν δος, ινα φυλαττω τα μαρτυρια σου. Ταπεινοφροσυνηι δε ο προφη της τον λογον
εκοσμησεν. Ου γαρ της δικαιοσυνης αντι δοσιν ᾔτησε την ζωην, αλλα δωρον ελεου
ταυτην λαβειν ηντιβολησε, φυλαττειν υποσχομενος του Θεου τα μαρτυ ρια. Εις τον
αιωνα, Κυριε, ο λογος σου διαμενει εν τωι ουρανωι. Παντα γαρ, φησι, ραιδια σοι τωι
∆εσποτηι και δυνατα. Το προσταγμα γαρ το σον ακινητα φυλατ τει των ουρανων τα
κυτη. Τουτο δε και εν τωι εκατοστωι και τεσσαρακοστωι και ογδοωι εφη ψαλμωι· Ἔστησεν
αυτα εις τον αιωνα, και εις τον αιωνα του αιωνος· προσταγμα εθετο, και ου
παρελευσεται. Αυτος ουν ο ουρανος διαμενει, καθως παρα σου εκτισται, ∆εσποτα, και οι
εν αυτωι ενδιαιτωμενοι αγγελοι τον θειον διαφυλατ τουσι νομον, και παραβασεως
απασης εισιν ελευθεροι. 55.693 ∆υνατοι γαρ εισι, και ισχυι ποιουντες τον λογον σου. Εις
γενεαν και γενεαν η αληθεια σου.
γʹ. Παλαι μεν τοις Ἰσραηλιταις εδοθη νομος, οιτινες εισι πρωτη γενεα· μετα
τουτο δε ημιν τοις εθνεσιν ο ευαγγελικος· αυτη εστιν η αληθεια. Ταυτην γαρ και τηι
Ἰουδαιων εφυλαξας γενεαι, και τηι ετεραι τηι μετ' εκεινους γεγενημενηι. Λεγει δε τον εξ
εθνων λαον τον δια του Σω τηρος ημων Χριστου της σωτηριας τετυχηκοτα. Ἐθεμε
λιωσας την γην, και διαμενει. Τηι διαταξει σου δια μενει η ημερα, οτι τα συμπαντα δουλα
σα. Ἔδωκας τηι γηι το επι πλειστον διαρκες, και μεμενηκεν, ως προσεταξας. ∆ιωρισας
απο της νυκτος την ημεραν, και κατα τους σους οδευει νομους. Μενει και η γη κατα την
σην δημιουργιαν, βλαστανουσα κατα τον καιρον αυτης βοτανας, φυτα, δενδρα, φερουσα
καρπους, σπερματα προς αποτροφην παντων των ζωων· και Τηι διαταξει σου διαμενει η
ημερα. Ἀνατελλων γαρ ο ηλιος πορευε ται προς δυσιν. Παντα γαρ σοι δουλευει, και τοις
σοις νευμασιν εικει. Συ γαρ ει ο δημιουργος των ολων, και παντα σοι τωι Θεωι υπακουει.
Ει μη οτι ο νομος σου μελετη μου εστι, τοτε αν απωλομην εν τηι ταπεινω σει μου. Ταυτα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

εκαστος ειποι αν των ευσεβων περιπε σων συμφοραι, και ο Ἰωσηφ δουλειαν και μοιχειαν
και συκοφαντιαν φυγων, και ο ∆ανιηλ ευξασθαι κωλυθεις, και οι τρεις εκεινοι παιδες
προσκυνησαι καταναγκαζο μενοι την εικονα, και οι νικηφοροι μαρτυρες παντοδαπης
τιμωριας υπομειναντες ειδη. Εικοτως δε ταυτα εφη ο μακαριος ∆αυιδ, εξελαθεις μεν υπο
του Σαουλ, αλλο φυλοις δε και δυσμενεσιν ανθρωποις συνδιαγειν αναγκα ζομενος.
Ἐκοινωνησε γαρ αν της ασεβειας, ει μη των θειων νομων συμπεριεφερε την μελετην·
διο και επιφε ρει· Εις τον αιωνα ου μη επιλαθωμαι των δικαιωμα των σου, οτι εν αυτοις
εζησας με. Μακαριος ουτος, ος την φωνην ταυτην εν αληθειαι αναπεμπει προς τον Θεον,
και εν τοις δικαιωμασιν αυτου βιοι εν τωι κοσμωι τουτωι. Ὁ γαρ αμαρτωλος ου δυναται
ειπειν, Εις τον αιωνα ου μη επιλαθωμαι των δικαιωματων σου, παραβαινων τας
εντολας του Θεου· τηι γαρ πειραι μαθων ο προ φητης λεγει, οτι ζωην τα σα δικαιωματα
φυει, και ασβε στον τουτων διατηρησω την μνημην. Σος ειμι εγω, σωσον με, οτι τα
δικαιωματα σου εξεζητησα. Εις διαφορα προσυπακουεται το, Σος ειμι· σος γαρ ειμι
δουλος, σος θεραπων, σος κατα χαριν υιος. Ει τις ουν θαῤρει φυλαττειν τας εντολας του
Θεου, αυτος λεγει· Σος ειμι εγω, σωσον με. ∆ια τι; Ὅτι τας εντολας σου εξεζητησα. Οι
γαρ τα του εναντιου εργα ποιουντες, ουκ εκζητουσι τας εντολας, και ου δυνανται ειπειν·
Σος ειμι εγω, σωσον με. Ου παντες τοινυν ταυτηι κεχρησθαι δυναμεθα τηι φωνηι.
Ψευδεται γαρ της αμαρτιας ο δουλος, του Θεου εαυτον ονομαζων. Ὧ γαρ τις ηττηται,
τουτωι και δεδουλωται. Ἐαν τοινυν εκεινης απαλλαγεντες, τους θειους προελωμεθα
νομους, ταυτηι κεχρησθαι δυνα μεθα τηι φωνηι. Ἐμε υπεμειναν αμαρτωλοι, του απολεσαι
με· τα μαρτυρια σου συνηκα. Το, Ὑπεμειναν, Προσεδοκησαν ο Συμμαχος και ο
Θεοδοτιων ειρηκασιν. Ἐκεινοι μεν ουν ηλπισαν παραδουναι με θανατωι· εγω δε τοις
σοις προσεχων μαρτυριοις, την εντευθεν εκαρπω σαμην ζωην. Πολλαχως δε οι εν
αμαρτιαις ζωντες, κατ επανιστανται των δικαιων, μη προσδοκωντες την κρισιν και
ανταποδοσιν, μηδε ισοῤροπον δικην της κακιας αυ των, εχοντες βεβαια τα παροντα, εξ
αδικιας συναγοντες πλουτον, εξ αλλοτριων κατασπαταλωντες· οι δε δικαιοι τα
μαρτυρια του Θεου εκζητουσι, και ει τι αν γενηται εις αυτους, ου παρεκτρεπονται εκ
των εντολων αυτου. Πασης συντελειας ειδον περας· πλατεια η εντολη σου σφο δρα. Ὁ
δε Συμμαχος ουτω· Πασης κατασκευης ειδον περας· ευρυχωρος η εντολη σου σφοδρα.
Παντα, φησι, τα ανθρωπινα, και πλουτος και περιουσια και δυναστεια, ηγεμονιαι και
στρατηγιαι, τυραννιδες και βασιλειαι, τελος εχουσι, και τελος ταχυ· η δε ση εντολη
πλατεια εστι και ανωλεθρος, και τοις φυλαττουσιν αυτην προξενει τον απεραντον και
αιωνιον πλουτον και τα αγαθα τα μηδεμιαν μεταβολην δεχομενα. Αυτοι μεν γαρ οι
αμαρτωλοι πλουτουντες και ευφραινομενοι εν τωιδε. τωι βιωι, και εν ευημεριαι
παρερχομενοι και δυναστειαι, τελος λογιζονται ειναι των αγαθων τα παροντα· ο δε
προφητης ουχ ουτως, αλλα ψαλλει· Πασης συντελειας ειδον περας· η εντολη του Θεου
πλατεια εστι σφοδρα, 55.694 και διαμενει εις τον αιωνα, και την αντιδοσιν εχει των
αιωνιζοντων αγαθων. Ὡς ηγαπησα τον νομον σου, Κυριε! Ὅλην την ημεραν μελετη μου
εστιν. Ου πας ο τον θειον νομον πληρων, αγαπων τουτον πληροι· αλλ' οι μεν δεει και
φοβωι της τιμωριας, οι δε δοξαν την παρα ανθρωπων θη ρωμενοι· οι δε γνησιοι της
αρετης ερασται τηι περι τα αγαθα διαθεσει πληρουν επειγονται τα θεια προσταγματα.
Προσεχωμεν ουν, αδελφοι, τοις λεγομενοις. Ὅλην την ημεραν μελεταιν προστασσει ημιν
τον θειον νομον και τας εντολας του Θεου· και ημεις δυο ωρας η τρεις ουκ ακροωμεθα
θειας αναγνωσεως, δι' ης ο βιος ημων κατορθουται. Εισι γαρ τινες, οι δικην ασπιδος
κωφης κλειουσι τα ωτα αυτων, και υποχωρουσι, μη ακουσαι θελοντες θειων λογων και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

διδασκαλιας ψυχωφελους· το δε δεινοτερον, οτι και κληρικοι τινες τουτο ποιουσι, και
αδελφοι και συλλειτουργοι ημων. Και ει μη παρα του Ἀποστολου ειχομεν εντολην την
λεγουσαν, Ἔλεγξον, επιτιμησον, παρακαλεσον, θυραν επι στοματος επεθη καμεν αν, και
τα βαρη τουτων υπενεγκειν και βαστα σαι. Πλην ανδρες σοφοι και συνετοι εισι, και
εαυτους δυνανται διορθωσαι. Γεγραπται γαρ· Σοφοι εαυτων επιγνωμονες. Ὑπερ τους
εχθρους μου εσοφισας με την εντολην σου, οτι εις τον αιωνα εμη εστι.
δʹ. Θερμως τον θειον αγαπαιν ο προφητης ομολογησας νομον, τηι θειαι χαριτι το
παν ανατιθησι. Παρα σου γαρ, φησι, σοφιαν και γνωσιν δεξαμενος, τον σον εστερξα
νομον. Πλειονα γαρ μοι των εχθρων ειδησιν εδωκας· διο οι μεν ανελειν με
σπουδαζουσιν, εγω δε ουδε αμυ νασθαι τους αδικουντας ανεχομαι· το γαρ αιωνιον της
αρετης φανταζομαι κερδος. Και ο χορος των αποστολων ταυτα βοαι· εχθροι γαρ αυτων οι
γραμματεις και οι Φαρισαιοι. Αυτοι ουν παρα Χριστου του Θεου σο φισθεντες, τον
ευαγγελικον λογον εκηρυξαν, και εις τον αιωνα η αυτων διδασκαλια κεκρατηκε· των
γραμματεων και Φαρισαιων προσκαιρος ην. Ὑπερ παντας τους διδασκοντας με συνηκα,
οτι τα μαρτυρια σου με λετη μου εστιν. Ὑπερ πρεσβυτερους συνηκα, οτι τας εντολας σου
εξεζητησα. Βασιλεων ιδιον το δι δασκειν· το δε διδασκεσθαι, των αρχομενων. Ἐβασιλευ
σεν ο Σαουλ, πρεσβυτερος δε ην και τωι χρονωι· αλλ' ομως ουτε η εξουσια της βασιλειας,
ουτε της ηλικιας ο χρονος σωφρονειν αυτον παρεσκευασεν, αλλα τον ευεργετην
ανελειν επεθυμει. Ὁ δε μεγας ∆αυιδ τοις υπηκοοις ετι συντεταγμενος και νεαν αγων
την ηλικιαν, την φιλοσοφιαν ηγαπησε, και ουτε αρξαι χειρων αδικων ηνεσχετο, ουτε
τους αδικουντας αμυνασθαι. Της αυτης ουν εννοιας εχεται ο προφητης. Οι γαρ
νομοδιδασκαλοι και οι γραμματεις θελοντες καλεισθαι υπο των ανθρω πων Ῥαββι,
εδιδασκον α μη θεμις· οι δε αποστολοι την αληθη γνωσιν μαρτυρουμενην υπο του
νομου και των προφητων συνιεντες εκηρυττον. Αυτοι ουν οι διδασκαλοι των Ἰουδαιων
πρεσβυτεροι ονομαζονται, δια το εν χρονωι ειναι αυτους προ των αποστολων· οι δε
αποστολοι συν ηκαν τον τε νομον και τους προφητας, πνευματικως ταυτα νοουντες.
Τουτου ενεκεν και αι εντολαι του Θεου παρ' αυτων τωι οντι εξεζητηθησαν. Ἐκ πασης
οδου πονηρας εκωλυσα τους ποδας μου, οπως αν φυλαξω τους λογους σου. Ουτε γαρ
κατα ταυτον δυ νατον δυο οδευειν οδους, ακολασιας και σωφροσυνης, δικαιοσυνης και
αδικιας, αλλα δει τας εναντιας φυγειν, και την ευθειαν οδευσαι· ουτω γαρ οιον τε
γενεσθαι των θειων φυλακας λογων. Ὁ πασας τοινυν τας εντολας φυλαττων, αυτος
λεγει, Ἐκ πασης οδου πονηρας εκωλυσα τους ποδας μου. Ουτε γαρ ο αδικητης τουτο
δυναται λεγειν, ουτε ο λοιδορος, ουτε ο πλεονεκτης, ουτε ο φθονον εχων η
μισαδελφιαν, η ο κακον αντι κακου αποδιδους. Ἀπο των κριματων σου ουκ εξεκλινα,
οτι συ ενομοθετησας με. ∆ιδασκει ημας ο λογος μη εκτρεπεσθαι ποτε απο των εντολων
και των κριματων του Θεου. Σε γαρ τουτων επισταμενος νομοθετην, μετα πασης αυτα
διαθεσεως ησπαζομην. ∆ιο και επηγαγεν· Ὡς γλυκεα τωι λαρυγγι μου τα λογια σου, υπερ
μελι τωι στοματι μου. Γλυκυ μεν το μελι εως του φα ρυγγος, επει εις κοιλιαν και εις
αφεδρωνα χωρει· τα δε λογια του Θεου γλυκαινουσι καρδιαν και ψυχην. Και γαρ εν
ετερωι ψαλμωι λεγει· Ἐπιθυμητα υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυν, και γλυκυτερα
υπερ μελι και κηριον. Ου γαρ ουτως ηδυνει μου την του στο 55.695 ματος αισθησιν η
γλυκυτης του μελιτος, ως ευφραινει μου την ψυχην η των σων λογιων μελετη. Τον γαρ
λαρυγγα τεθεικεν, ως οργανον οντα φωνης· δια φωνης δε η μελετη· τουτοις δε η ψυχη
κεχρημενη, την εντευθεν ωφελειαν καρπουται. Ἀπο των εντολων σου συνηκα· δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

τουτο εμισησα πασαν οδον αδικιας. Συνεις γαρ τισιν αρεσκηι, απεστραφην απαντα της
κακιας τα ειδη. Πας δε ο χαρακτηρ της εννοιας του προκειμενου ψαλμου την των
εντολων φυλακην τε και τηρησιν ημιν εμφαινει, και ου νομικη τις εστιν η φρασις και
σκιωδης, αλλ' ευαγγελικη, και της χαριτος ημων των Χριστια νων προφυλακτηριον, και
του βιου ημων υπογραμμος και ασφαλεια. Συνεχως γαρ προτιθεται νομον, εντολας,
δικαιωματα, κριματα τε και μαρτυρια, περι ων εν τηι κατ' αρχας εξηγησει του ψαλμου
ειρηται, τις η τουτων δηλωσις· νυνι δε επι το προκειμενον ιωμεν. Ἀπο των εντολων σου
συνηκα· ως ινα ειπωμεν, απο των εν τολων σου προσεσχομεν και ενοησαμεν· και δια
τουτο εμισησαμεν πασαν οδον αδικιας. Αυται γαρ αι εντολαι διατασσονται, Ου
φονευσεις, ου μοιχευσεις, ου πορ νευσεις, ου κλεψεις, ουκ αδικησεις, ου ψευσηι, ου λοι
δορησεις, ουκ επιθυμησεις τα αλλοτρια, ουτε τον αγρον του πλησιον σου, ουτε τον
παιδα, ουτε την παιδισκην, ουτε παν κτηνος αυτου· Ουκ εκτοκιεις τωι αδελφωι σου τοκον
αργυριου και τοκον χρυσιου και τοκον βρωματων. Αι εντολαι του Θεου, ας καθ' εκαστην
ενωτιζομεθα δια της αναγνωσεως της τε του αγιου Ευαγγελιου και των αποστολικων
μαθηματων· αυται γαρ ημας οδηγουσι προς το μισησαι πασαν οδον αδικιας. Παντα γαρ
τα αμαρτηματα και τα της κακιας ειδη αδικια προσαγορευεται· δι' α ερχεται η οργη του
Θεου επι τους υιους των ανθρωπων, μαλλον δε επι τους υιους της απειθειας. Ἐξ ων
φυλαχθειητε, αδελφοι, και στηριχθειητε εις το θελημα του Θεου· και αυτος υμιν
δωρησεται πλουσια τα ελεη και τους οικτιρ μους αυτου, οτι Σωτηρ ημων υπαρχει.
Λυχνος τοις ποσι μου ο νομος σου, και φως ταις τριβοις μου. Ἐν σκοτει βαδιζω, αλλ'
οιονει τινι λυχνωι, τωι σωι φω τιζομενος νομωι. Ειδεναι μεντοι χρη, ως ο μεν νομος
λυχνος ωνομασται· ο δε Σωτηρ και Κυριος ημων, δι καιοσυνης ηλιος. Ὁ μεν γαρ, οια δη
λυχνος, μολις εν κατηυγασεν εθνος· ο δε πασαν την οικουμενην εφωτισεν. Ουτω και
τον θεσπεσιον Ἰωαννην λυχνον προσηγο ρευσεν ο ∆εσποτης Χριστος, ετι νυκτος ουσης
επιφα νεντα Ἰουδαιοις. Ἐπειδη δε το φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον
ερχομενον εις τον κοσμον ανε τειλε, και τους ιερους αποστολους φως προσηγορευσεν,
ως εκεινου του φωτος μετειληφοτας, του παντας αν θρωπους φωτισαντος. Και
επειδηπερ, κατα την του Κυριου φωνην, Πας ο κοσμος εν τωι πονηρωι κειται, και εν
συγχυσει και εν αμαρτιαις εστιν, ατινα εστι σκοτος (εφη γαρ ο αυτος ∆αυιδ, ως
γεγραπται εν τοις Βασιλειοις· Νυξ ην περι εμε τον δειλαιον, και ηγνοουν), λυχνου
δεομεθα. ∆ιδοται ημιν ο νομος εις βοηθειαν, και γινεται φως εν ταις πορειαις ημων·
γεγραπται γαρ· ∆ιοτι φως τα προσταγματα σου επι της γης. Ἔχει δε και ετερον ο λογος.
Λυχνος εστιν η παλαια ∆ιαθηκη η δοθεισα ποτε τοις Ἰσραηλιταις· εν γαρ εθνος μονον
εφωτιζεν. Ὅτε δε ηλθεν ο ηλιος της δικαιοσυνης Χριστος ο Θεος ημων, το φως το
αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον κοσμον, αυτος εφωτισε τα
περατα, και ειπε τοις μαθηταις αυ του· Ὑμεις εστε το φως του κοσμου· εξ ου φωτος
ημεις παντες ελαβομεν. Ὤμοσα, και εστησα του φυ λαξασθαι τα κριματα της
δικαιοσυνης σου.
εʹ. Ἐπειδη ορκωι βεβαιουται των πραγματων τα πλει στα, το στεῤρον και
αμεταθετον, ο εκεκτητο ο προφητης προς τας εντολας του Θεου, ορκον εκαλεσε.
Συνηθες γαρ τουτο τηι θειαι Γραφηι· ως το, Ὤμοσε Κυριος ο Θεος τωι Ἀβρααμ· και, Ὤμοσε
Κυριος τωι ∆αυιδαληθειαν, και ου μη αθετησηι αυτην, δια το βεβαιον της θειας
επαγγελιας· επει ο ορκος παρα πασης της θειας Γραφης απαιδεται, και παρα μεν της
Παλαιας· Ου ληψηι το ονομα Κυριου του Θεου σου επι μα ταιωι· και, Ουκ ομεισθε το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

ονομα μου επ' αδικωι· και, Ὅρκωι ουκ εθισεις το στομα σου, δηλαδη επι τοις κοσμικοις
πραγμασιν· εφη γαρ ο Ἐκκλησιαστης· Ἐκτησαμην χρυσιον, αργυριον, ιματισμον·
εποιησα μοι κηπους, αμπελωνας, υδραγωγους· και ιδου τα παντα ματαιοτης, και
προαιρεσις του πνευματος. 55.696 Ὁ επι τουτων το ονομα του Θεου επι γλωσσης φερων,
επι ματαιοτητι λαμβανει τον ορκον και επ' αδικωι. Και αυθις ο Κυριος· Ἐγω δε λεγω
υμιν, μη ομοσαι ολως· και ο αυτου μαθητης Ἰακωβος· Προ παντων, αδελ φοι, μη
ομνυετε. Ὥσπερ ουν εστιν εντολη, μη φονευσηις, μη αδικησηις· ουτω και το, μη ομοσηις·
Ἐταπει νωθην εως σφοδρα, Κυριε· ζησον με κατα το λο γιον σου. Ουχ απλως εφη
τεταπεινωσθαι, αλλα σφοδρα ταπεινωθηναι, και ταυτα βασιλευς ων και προφητης, και
την απο της αρετης παῤρησιαν εχων, και πλουτωι κομων, και των πολεμιων κρατων.
Ἀλλ' ουτε τηι σο φιαι, ουτε τηι ανδρειαι, ουτε τηι δικαιοσυνηι θαῤρησαι ηνεσχετο πωποτε·
της θειας ταυτα χαριτος υπελαμβανε δωρα. Και ζωην δε αιτων τον δουναι δυναμενον,
ουκ αοριστως αιτει, αλλα την λογικην, την εννομον, την τωι θειωι νομωι
λαμπρυνομενην. Και επειδη παντως βιουν τες εις αμαρτιαν κατολισθαινομεν (καθαρος
γαρ απο ρυπου παντελως ουδεις εναντιον Κυριου, ουδ' αν μια ημερα η ζωη αυτου),
ασπαζωμεθα στεναγμον, δακρυα, εγκρατειαν, τηξιν σωματος. Τουτο γαρ εστι
Ταπεινωσις εως σφοδρα. Ὅτε δε λεγει ο προφητης, Ζησον με, ου περι ταυτης της ζωης
παρακαλει της εν βρωμασι και πομασιν, αλλα της λογικης, της πρακτικης, της εναρε
του, ητις τας θειας εντολας φυλαττει. Τα εκουσια του στοματος μου ευδοκησον, Κυριε,
και τα κριματα σου διδαξον με. Των της αρετης κατορθωματων τα μεν πλειστα οι θειοι
νομοι διαγο ρευουσιν, ενια δε και η γνωμη προστιθησιν. Ουτω και των θυσιων τα μεν
νομικα, τα δε γνωμικα. Τα μεν γαρ περι αμαρτιας και πλημμελειας και περι αγνοιας, ας
ο νομος προσφερειν εκελευε, και ταυτα οιον τι χρεος απεδιδοτο τωι Θεωι· τα δε τηι
φιλοτιμιαι της γνωμης προσφερομενα, δωρα προσηγορευσεν. Ουτω και νυν την μεν
σωφροσυνην και την δικαιοσυνην οι ευαγγελικοι δι αγορευουσι λογοι· παρθενια δε, και
μετα γαμον εγκρα τεια, και ακτημοσυνη, και μονηρης βιος, και η εν ερη μοις διαγωγη,
της γνωμης εργα, τους νομους υπερπη δωντα. Τα τοιαυτα τοινυν ο προφητης εκουσια
προσ ηγορευσεν. α γαρ ουχ υποκειται νομων αναγκηι, αλλα φιλοθεου γνωμης υπαρχει
καρπος, εικοτως εκουσια προσηγορευται. Πολλαχως τε εμπιπτοντες εις περιστα σεις και
θλιψεις, τασσομεθα τωι Θεωι, ως το, Ἀπο δωσω σοι τας ευχας μου, ας διεστειλε τα χειλη
μου, και ελαλησε το στομα μου εν τηι θλιψει μου. Ταυτα χρη ημας παντως εκπληρουν.
Ἔχει δε και ετεραν εν νοιαν ο λογος. Ἑκουσια ουν εισιν οσα καθ' υπερβολην των
εντολων του Θεου εισιν. Ἐντολη του Θεου εστι, μιαι γυναικι ζευγνυσθαι· Τιμιος γαρ ο
γαμος, και η κοιτη αμιαντος· πορνους δε και μοιχους κρινει ο Θεος. Ει δε τις παρθενιαν
θελει ασκησαι, τουτο εκου σιον αυτου εστιν. Ὡσαυτως επιτρεπομεθα εχειν διατρο φας
και σκεπασματα και ενδυματα· εαν δε ακτημο συνην προαιρωμεθα ασκησαι, εκουσιον
ημων εστι. Και εαν τον μονηρη και μοναχικον βιον επιποθωμεν ασκη σαι, εκουσιον
ημων εστιν. Ἐν τουτοις ουν ευχεται ο προφητης κατευοδωθηναι τοις θελουσι ποιειν
αυτα. Ἡ ψυχη μου εν ταις χερσι σου διαπαντος· και του νο μου σου ουκ επελαθομην.
Ὑπο της σης γαρ προνοιας φρουρουμενος, την ληθην των σων εξωρισα νομων. Πας γαρ
ο αναθεις εαυτον τωι Θεωι, την ψυχην αυτου παρατι θεται εις τας χειρας αυτου, καθως
και εν ετερωι ψαλμωι λεγει· Ὅτι συ ει ο υπερασπιστης μου, Κυριε, εις χειρας σου
παραθησομαι το πνευμα μου. Ει δε με ριζει τις εαυτον προς ηδονας και παθη σωματικα,
ου δαμως την ψυχην αυτου τιθησιν εν ταις χερσι του Θεου. Ἐαν γαρ εν τωι καιρωι της
θειας λειτουργιας εις βιωτικας φροντιδας απαγωμεθα, και η σχολη ημων εν αυταις τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

ωραι εκεινηι γενηται, και καταλιπωμεν την αινεσιν του Θεου, ουκ ανατεθεικαμεν εν ταις
χερ σιν αυτου τας ψυχας ημων. Ἐαν τους εωθινους υμνους εκλειπωμεν καθευδοντες
και επι κλινης αναπαυομενοι· και κατα τας εσπερινας αινεσεις τηι κραιπαληι και τηι μεθηι
προσκειμεθα και οιονει προσπηγνυμεθα, ου παρα τεθεικαμεν τας ψυχας ημων εν ταις
χερσι του Θεου. Ἐαν εν τωι καιρωι της θειας αναγνωσεως, και μαλιστα εν ταις της αγιας
κυριακης ημεραις, αφιωμεν την εκκλησιαν, και εμπεριαγωμεν συμβολοκοπουντες και
εμπορευομενοι, και εν ταις οδοις και πλατειαις διατριβωμεν, ουκ ανατεθεικαμεν τας
ψυχας ημων εν ταις 55.697 χερσι του Θεου. Ἐαν παρισταμενοι εν τηι θειαι λειτουρ γιαι
αφιωμεν και την προσευχην και την αινεσιν, και προς αλληλους ομιλωμεν περι
κοσμικων πραγματων και φροντιδων, ου παρατεθεικαμεν τας ψυχας ημων εν ταις χερσι
του Θεου. Ἔθεντο αμαρτωλοι παγιδα μοι· και εκ των εντολων σου ουκ επλανηθην.
Πολλας και παντοδαπας και ανθρωποι και δαιμονες επιβουλας τυ ρευουσι μοι· εγω δε
την απλανη των σων εντολων πο ρειαν προειλομην οδευειν. Και γαρ και δαιμονες και
λογισμοι πολλαχως παγιδευουσι τους κατα Θεον ζωντας, ειτα και πονηροι ανθρωποι·
αλλ' αυτοι εγκαυχωνται μη αποπλανηθηναι απο των εντολων του Θεου. Αυτον γαρ τον
∆αυιδ παγιδευων ο Σαουλ και ζητων αυτον ανελειν, εκ των εντολων του Θεου ουκ
απεστησε. Καιτοι γε ευρων ο ∆αυιδ τον Σαουλ και απαξ και δις, ουκ απεδωκεν αυτωι
κακον αντι κακου. Και παλαι τωι Ἰωσηφ εθετο παγιδα η Αιγυπτος, αλλ' αυτος ουκ
επλανηθη, φυλαξας την εαυτου σωφροσυνην. Τουτο και η Σωσαννα πεπονθε παρα των
πρεσβυτερων. Ἐκληρονομησα τα μαρτυρια σου εις τον αιωνα, οτι αγαλλιαμα της καρ
διας μου εισιν.
ςʹ. Ἀγαλλιωνται οι αγιοι και οι ευσεβως ζωντες, και χαιρουσιν επι τηι τηρησει
των εντολων του Θεου, και Πατερα τον Θεον εχοντες αυτοι και κληρονομοι των
μαρτυριων αυτου γεγονασι, και ως πατρυαν κληρονο μιαν ταυτα κατεχουσιν
αγαλλιωμενοι· γλυκεια γαρ η των γονεων κληρονομια. ∆ια τουτο δη και ο προφητης
επευχομενος λεγει, οτι κληρον αιωνιον τε και ασυλον τα μαρτυρια σου ειναι πιστευων,
επι τηι μνημηι τουτων αγαλλομαι και ευφραινομαι. Ἔκλινα την καρδιαν μου του ποιησαι
τα δικαιωματα σου εις τον αιωνα δι' ανταμειψιν. Τρυτανηι εοικε το της ψυχης βουλευ
τηριον· κατεχει δε την τρυτανην ο νους, ηγεμονευειν λαχων. Ἐαν τοινυν τοις ευσεβεσι
προσθηται λογισμοις, αναγκη κλινειν επι το αμεινον τα ζυγα. Τουτο δεδρα κεναι ο
προφητης φησι. Και ουχι ποτε μεν Ἔκλινα, ποτε δε ουκ· αλλ' Εις τον αιωνα, τουτεστι,
πασας τας ημερας της ζωης μου. Ἐν αυτοις γαρ αγαλλιωμαι, ευρισκων την αντιδοσιν, α
οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη. Ταυτα
γαρ εστιν ανταμειψις. Ἀγαθα γαρ τοις αγαθοις εκτισται. Παρανομους εμισησα, τον δε
νομον σου ηγαπησα. Τους γαρ παρανομειν υποτιθεμενους αποσεισαμενος λογισμους,
τον σον προτετιμηκα νομον. Τοιαυτα γαρ τα καυχηματα των αγιων. Και εν ετερωι γαρ
ψαλμωι λεγει· Ουχι τους μισουντας σε, Κυριε, εμισησα, και επι τοις εχθροις σου
εξετηκομην; Τελειον μισος εμισουν αυτους· εις εχθρους εγενοντο μοι. Ὥσπερ ο αγαπων
το φως, το σκοτος απεχθανεται· ουτως ο τον νομον του Θεου αγαπων, τους παρανομους
λογισμους και πραξεις μισει, και η τουτων αποστροφη αγαπησις εστι προς τας του νομου
επαγγελιας. Ὁ ουν ταυτα ουτως εχων, αναβοα· Βοηθος μου και αντι ληπτωρ μου ει συ·
εις τους λογους σου επηλπισα. Ου διχα δε τουτο της σης βοηθειας κατωρθωσα, αλλα της
σης απολαυσας ροπης, και τηι σηι ελπιδι τρεφομενος. Και ουκ ηλπισα εις πλουτον, ουδε
εις τιμην και δοξαν κοσμικην και εις ανθρωπων βοηθειαν, αλλ' εις τους λογους σου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

Ὅθεν και τις των σοφων ελεγεν· Ἀνθρωπων βοηθειαν μη μοι δωις. Ἐκκλινατε απ' εμου,
πονηρευομενοι, και εξερευνησω τας εντολας του Θεου μου. Πασαν προσβολην
δαιμονων και λογισμων πονηρων εκκλινειν επιταττει, οπως τας εντολας του Θεου εν
εαυτωι φυλαττηι εργωι και λογωι. Τουτο γαρ εστι το, Ἐξερευνησω. Ταυτα γαρ, φησι, και
τοις ατοποις ελεγον λογισμοις και τοις τα φαυλα συμβουλευειν επιχει ρουσιν, οτι
μηδεμιαν μοι τοιαυτην υποτιθεσθε συμβου λην· εμοι γαρ κατα τας θειας εντολας
προαιρετεα ζωη. Ουχ απλως δε ταυταις ακολουθησω, αλλα μετα πασης αυτας ακριβειας
ανερευνησω, ωστε μηδεν με τουτων λαθειν, αλλα παντα πληρωσαι, οσα των ολων ο
Κυριος ενετειλατο. 55.698 Ἀντιλαβου μου κατα το λογιον σου, και ζησον με· και μη
καταισχυνηις με απο της προσδοκιας μου. Τουτον τοινυν εχοντα τον σκοπον της σης προ
νοιας αξιωσον, ινα μη διαμαρτων της ελπιδος, αισχυνης αναπλησθω. Το δε Λογιον
ενταυθα την υποσχεσιν λεγει, αντι του, την επαγγελθεισαν μοι παρασχου σωτηριαν. Ὡς
ουν τελειος και φυλαξας τας εντολας του Θεου προσδοκαι τιμην και δοξαν ο προφητης
εν τηι δευτεραι παρουσιαι Χριστου του Θεου ημων, ενθα και ζησεσθαι ελπι ζει την αιωνιον
ζωην, και μη καταισχυνθηναι μετα των αμαρτωλων, και απειθησαντων, και των
εντολων του Θεου εαυτους απομακρυναντων. Βοηθησον μοι, και σωθησομαι, και
μελετησω εν τοις δικαιωμασι σου διαπαντος. Και γαρ τυχων της σωτηριας, των σων
δικαιωματων ουκ αμελησω, αλλα διαπαντος την τουτων μελετην ποιησομαι. Μελετην
δε λεγει ου την εν λογοις μονον, αλλα και την εν εργοις. Ἡ γαρ παντοτε γινο μενη των
του Θεου δικαιωματων μελετη την βοηθειαν ημιν την αυτου επισπαται, και εξ αυτης
τικτεται η σωτηρια. Ἐξουδενωσας παντας τους αποστατουντας απο των δικαιωματων
σου, οτι αδικον το ενθυμημα αυτων. Ταυτην δε περι τας σας εντολας εξω την προ
θυμιαν, επονειδιστους και καταγελαστους γεγενημενους τους τουτων παραβατας ειδως.
Και εν ετερωι δε ψαλμωι λεγει περι των αμαρτωλων. Ἐξουδενωθησονται ωσει υδωρ
διαπορευομενον. Και παλιν, Το ονειδος τοις ευθηνουσι, και η εξουδενωσις τοις
υπερηφανοις, Παραβαινοντας ελογισαμην παντας τους αμαρτωλους της γης· δια τουτο
ηγαπησα τα μαρτυρια σου. Το, Πα ραβαινοντας, ο μεν Θεοδοτιων Εις ουδεν ειρηκεν, ο δε
Συμμαχος, Σκωριαν. Ὁ δε προφητης δεδηλωκεν, ως εξουθενων και αυτος, τωι Θεωι
παραπλησιως, τους παρα βατας, πασαν προθυμιαν εις την εκπληρωσιν των θειων
λογιων προσηνεγκεν, ατε δη την της παρανομιας ζημιαν ειδως. Ἰωαννης ουν ο
αποστολος εφη· Ὁ ποιων την ανομιαν, και την αμαρτιαν ποιει. Παρα ουν τοις ευ σεβως
ζωσιν οι αμαρτωλοι παραβαται του νομου γνωρι ζονται. Καθηλωσον εκ του φοβου σου
τας σαρκας μου· απο γαρ των κριματων σου εφοβηθην. Ἡ ψυχη μου, φησι, τον σον
περικειται φοβον· αλλ' επειδη το σωμα κατεξανισταται ταυτης, και τα τουτου μελη πα
ρακαλω τουτωι καθηλωθηναι τωι φοβωι, ωστε αυτα νεκρα τηι αμαρτιαι γενομενα τηι της
ψυχης ακολουθειν ποδηγιαι. Τουτωι εοικε το αποστολικον εκεινο ρητον· Νεκρωσατε τα
μελη υμων τα επι της γης, πορνειαν, ακαθαρσιαν, παθος, επιθυμιαν κακην, και την
πλεονεξιαν, ητις εστιν ειδωλολατρεια. Και παλιν· Χριστωι συνεσταυ ρωμαι. Ζω δε ουκ
ετι εγω, ζηι δε εν εμοι Χριστος. Ὥσπερ γαρ ο καθηλωμενος εν λιθωι ου δυναται κινεισθαι,
ουτως ουδε ο εν τωι φοβωι του Θεου καθηλωμενος, του φο βου του Θεου χωριζεσθαι. Και
παλιν ο αυτος αποστολος εφη· Ὑπωπιαζω μου το σωμα και δουλαγωγω, μηπως αλλοις
κηρυξας, αυτος αδοκιμος γενωμαι. Ἐποιησα κριμα και δικαιοσυνην· μη παραδωις με τοις
αδικουσι με.
ζʹ. Τοις σοις, φησιν, ακολουθειν προελομενος νομοις, μη γενωμαι τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

δυσμενεσιν ευαλωτος. Τις δε νυν εχει τοσ αυτην ψυχης καθαροτητα, ωστε συν παῤρησιαι
τοιουτοις χρησασθαι λογοις; Τουτοις μεντοι και ο θειος αποστολος προσομοια ειρηκεν·
Ἡ γαρ καυχησις ημων αυτη εστι, το μαρτυριον της συνειδησεως ημων. Μεγας ο ταυτα
θαῤρων προσομιλησαι Θεωι. ∆ια γαρ του ειπειν, Ἐποιησα κριμα και δικαιοσυνην, πασων
των αρετων και των εντολων την κατορθωσιν επεσπασατο. Ἔνθεν και ικε τευει μη
παραδοθηναι τοις αδικουσι, πονηροις δαιμοσι και αλογιστοις ορμαις και λογισμοις
ατακτοις. Ἔκδεξαι τον δουλον σου εις αγαθον. Ὁ δε Συμμαχος, Ἀναδεξαι με τον δουλον
σου εις αγαθον· ο δε Ἀκυλας και ο Θεοδοτιων, Ἐγγυησαι· αντι του, αληθευω, ου ψευδο
μαι· πιστευσον υποσχομενωι τωι δουλωι σου· αυτος εγ γυητης γενου της εμης
υποσχεσεως, οτι σου σπουδασω πληρωσαι τους νομους. Ἀναδεξαι με, ∆εσποτα, φησι, και
πιστευσον τωι δουλωι σου, και εγγυητης μου γενου εις το αγαθον, οτι φυλαττω τα
προσταγματα σου· και μη γενωμαι συκοφαντουμενος υπο υπερηφανων. Παντες γαρ οι
μη τας εντολας του Θεου φυλαττοντες υπερηφανος ονομαζονται, κατα το ρητον το
λεγον· Ὑπερηφανοι παρηνομουν εως σφοδρα. Μη συκοφαντησατωσαν με υπερηφανοι.
Ἀλγεινον η συκοφαντια, καν μεγαν εχηι μισθον. Ταυτηι και ο θαυμασιος περιπεπτωκεν
Ἰωσηφ, 55.699 και ετεροι δε μυριοι. Παρακελευεται δε και ο Κυριος ευχεσθαι μη
εισελθειν εις πειρασμον. Ουδεν ουν απεικος ουδε ο προφητης πεποιηκε ταυτην αιτησας
την αιτησιν. ∆ιαφεροντως γαρ η των αλαζονων και δυνατων συκο φαντια χαλεπωτερα.
Ἀδικια γαρ προσλαβουσα την δυ ναστειαν μειζονα την λωβην εργαζεται. Οι οφθαλμοι
μου εξελιπον εις το σωτηριον σου, και εις το λογιον της δικαιοσυνης σου. Παλιν
ενταυθα λογιον την υπο σχεσιν καλει. ∆ιηνεκως, φησι, την παρα σου σωτηριαν
προσμενω, και της υποσχεσεως αναμενω το τελος. Το δε Ἐξελιπον τεθεικε, την
επιτεταμενην επιθυμιαν δη λων. Τουτο και ανωτερω εδηλωσεν ειπων· Ἐκλειπει εις το
σωτηριον σου η ψυχη μου. Ποιον δε σωτηριον; Ὃ ο Συμεων αγκαλιζομενος τον Κυριον
εφη· Ὅτι ειδον οι οφθαλμοι μου το σωτηριον σου, ο ητοιμασας κατα προσωπον παντων
των λαων. Τουτο ουν ευχεται ο προφητης ταχιον γενεσθαι δια την σωτηριαν του γενους
των ανθρωπων. Το γαρ Ἐκλειπει η ψυχη μου, ετερον ουδεν εστιν η η επιτασις της
επιθυμιας. Ποιησον μετα του δουλου σου κατα το ελεος σου, και τα δικαιω ματα σου
διδαξον με. Ὁ τοσαυτης αρετης εργατης ελεους τυχειν αξιοι, και σωτηριας απολαυσαι
αιτει· και ουκ απαιτει μισθον, αλλα φιλανθρωπιαν αιτει. Και γαρ ει και προεκοπτεν ο
προφητης εν αρεταις, αλλα ουν τον ελεον του Θεου εξηιτειτο. Ουτω και ημεις, αδελφοι,
ει και τι αγαθον ποιουμεν, αυτον αιτησωμεθα συνεργον ημων γενεσθαι, και τωι ελεει
αυτου σωθηναι. ∆ουλος σου ειμι εγω· συνετισον με, και γνωσομαι τα μαρ τυρια σου.
Ἅπαντες μεν ανθρωποι φυσει δουλοι Θεου· διαθεσει δε, οι του Θεου την δεσποτειαν
γνησιως αιρουμενοι. Ταυτης ουν της συμμοριας ο προφητης δουλον εαυτον ονομαζει,
και συνεσεως αξιωθηναι παρακαλει, ωστε γνωναι του Θεου τα μαρτυρια. Καιρος του
ποιη σαι τωι Κυριωι· διεσκεδασαν τον νομον σου. Ὁ παντα σταθμωι και μετρωι
πρυτανευων Θεος φερει μεν επι πλειστον των ανθρωπων τας αμαρτιας· οταν δε αυξη
θεισαν ιδηι τηι μακροθυμιαι την πονηριαν, τοτε την τι μωριαν επαγει. Τουτο τοινυν και
ενταυθα φησι· καιρος διαναστηναι σε εις επικουριαν των αδικουμενων, ω ∆ε σποτα·
κομιδηι γαρ σου τον νομον επατησαν οι πολεμιοι. Ἔφη δε και ο αποστολος Παυλος περι
της παρουσιας του Κυριου ημων· Ἰδου νυν καιρος ευπροσδεκτος, ιδου νυν ημερα
σωτηριας. Καιρος ην και τους Ἰου δαιους πιστευσαι· αλλ' ουν τουναντιον επραξαν,
απιστη σαντες και αθετησαντες το Ευαγγελιον. Τουτο γαρ εστι το, ∆ιεσκεδασαν τον
νομον σου. ∆ια τουτο ηγαπησα τας εντολας σου υπερ χρυσιον και τοπαζιον. Ἐκεινοι μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ουν του σου κατεφρονησαν νομου· εγω δε αξι εραστοτερας ηγουμαι τας σας εντολας
υπερ χρυσιον και λιθον πολυτελη. Των γαρ τιμιων λιθων τοπαζιον· απο δε του ενος
παρεδηλωσεν απαντας τους λιθους. Εικος δε κατ' εκεινον τον χρονον τουτον
προτιμασθαι των αλλων λιθων. Και αλλαχου δε ελεγεν· Ἀγαθος μοι ο νομος του
στοματος σου υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου. Ὑπεμφαινει δε ο λογος, υπερ παντα
πλουτον, και τον καθ' ολου, και τον εκ μερους, αγαπαιν τας εντολας. Τουτο γαρ
τελειοτης Χριστιανου· εφη γαρ ο Κυριος· Ὅτε αν τας εντολας μου τηρητε, μενειτε εν τηι
αγαπηι μου. ∆ια τουτο προς πασας τας εντολας σου κατ ωρθουμην, πασαν οδον αδικον
εμισησα. Ὁ γαρ πο θος την προθυμιαν εργαζεται· η δε προθυμια την μεν ευθειαν
παραινειν οδον παρεσκευαζε, την δε της αδικιας εμυσαττετο τριβον. Ὁ πασας τοινυν τας
εντολας κατ ορθων, παντως και οδον αδικον μισει. Ὅστις γαρ ολον τον νομον
πληρωσει, πταισει δε εν ενι, γεγονε παν των ενοχος. Ὁ γαρ ειπων, μη φονευσηις, ειπε
και, μη πορνευσηις· και ο ειπων, μη αδικησηις, ειπε και, μη λοιδορησηις· και ο ειπων, μη
ψευσηι, ειπε και, μη ομο σηις. Θαυμαστα τα μαρτυρια σου· δια τουτο εξηρευ νησεν αυτα η
ψυχη μου. Ἔδειξεν ως ου ματην τουτων ηρασθη. Ἀξιαγαστα γαρ, φησιν, εστι και ικανα
κατα θελξαι και εις ερωτα διεγειραι τους κατιδειν δυναμενους. Και πως τοινυν ουκ εισι
θαυμαστα; Ὁδηγουσι γαρ προς βιον κατωρθωμενον και σεμνον, και πολιτειαν εναρετον,
προς σωφροσυνην και εγκρατειαν, πραοτητα και μακρο 55.700 θυμιαν, ελεημοσυνην,
δικαιοσυνην και αγαθωσυνην. ∆ια τουτο και ο προφητης καυχαται ερευνησαι αυτα, ουχι
τωι στοματι λαλειν, την δε διανοιαν ρεμβεσθαι· αλλ' ωσπερ τον Θεον εξ ολης ψυχης
αγαπαιν προσεταχθημεν, ουτως αυ του και τας εντολας ποθειν και πραττειν
εδιδαχθημεν. Ἡ δηλωσις των λογων σου φωτιει και συνετιει νηπιους. Τωι σωι, φησι,
καταυγαζομενος φωτι ταυτην εδεξαμην την γνωσιν, και απαντας δε τους αγνοιαι
κατεχομενους και βρεφεσιν εοικοτας ο σος νομος συνεσεως εμφορει. Των ευαγγελικων
δε λογων η δηλωσις φωτιζει ου μονον τους τελειους, αλλα και τους ελλιπες εχοντας.
∆ιδασκει δε και ετερον ο λογος. Ἔφη γαρ ο Κυριος Ἐξομολογουμαι σοι, Πατερ, Κυριε του
ουρανου και της γης, οτι απεκρυψας ταυτα απο σοφων και συνετων, και απεκαλυψας
αυτα νηπιοις, περι των αποστολων λεγων· τηι γαρ κακιαι αυτοι ενηπιαζον. Το στομα μου
ηνοιξα και ειλκυσα πνευμα, οτι τας εντολας σου επεποθησα. Στομα ενταυθα καλει της
διανοιας την προθυμιαν· αυτη γαρ ελκει την χαριν του Πνευματος. Και γαρ αλλαχου
φησι· Πλατυνον το στομα σου, και πληρωσω αυτο. Και ο θειος αποστολος εν ανοιξει του
στοματος λογον δοθηναι παρεκαλεσε· και αυτος δε ο προφητης εν ετερωι εφη ψαλμωι·
Κυριος δω σει ρημα τοις ευαγγελιζομενοις δυναμει πολληι. Τουτο δε και ενταυθα εφη Το
στομα μου ηνοιξα, και ειλκυσα πνευμα, οτι τας εντολας σου επεποθουν. Γλιχομενον με
γαρ των σων εντολων θεασαμενος, της σης ηξιωσας χαριτος. Οι μεν ουν επιποθουντες
τας εν τολας του Θεου, ανοιγοντες το στομα πληρουσι Πνευμα τος. Και ∆αυιδ επιποθων
τας εντολας του Θεου, της προφητικης χαριτος ηξιωται, και πλατυνας το στομα,
επληρωσε Πνευματος. Τοις δε απειθουσι τας εντολας του Θεου ειρηται· Ἐν κημωι και
χαλινωι τας σιαγονας αυτων αγξαις των μη εγγιζοντων προς σε· και, Πολ λαι αι μαστιγες
του αμαρτωλου. Ἐξ ων, αδελφοι, προσ εχοντες τηι των λαλουμενων διηγησει, ρυσθειητε
τηι του Θεου βοηθειαι και αντιληψει, και σωσηι υμας· Κυριος ο Θεος και εν τωι νυν αιωνι,
και εν τωι μελλοντι. Ἀμην, γενοιτο· ωι πρεπει δοξα και η τιμη νυν, και εις τους αιωνας.

ΣΤΑΣΙΣ Γʹ.
Ἐπιβλεψον επ' εμε, και ελεησον με κατα το κριμα των αγαπωντων το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ονομα σου.
αʹ. Συνηθες εστιν, αδελφοι, τωι μακαριωι ∆αυιδ πολυτρο πους επινοειν εμφασεις
επι τοις προφητικως παρ' αυτου ᾀδομενοις. Και γαρ και εν τουτωι τωι ψαλμωι τα αυτα
περι των αυτων πολλαχως φθεγγεται. Σκοπος δε αυτωι εστιν, η αποχη της αμαρτιας και
η αποτροπη του κακου, τηρησις δε και φυλακη των εντολων του Θεου, και ελεγ χειν
τους παραβαινοντας, και εξ αυτων αποστρεφεσθαι, δεεσθαι τε της του Θεου βοηθειας
και του ελεους αυτου. ∆ιο λεγει· Ἐπιβλεψον επ' εμε, και ελεησον με. Ἔστινοτε ο Θεος
επιβλεπει κατ' οργην, ως ειρηται παρα τωι προφητηι Ἀμβακουμ· Ἐπεβλεψε, και ετακη
εθνη· οτε δε επι τους αγαπωντας αυτον επιβλεπει, ελεος και σωτηριαν εργαζεται.
Ταυτην ουν εζητησεν ο προφητης· δια τουτο και επηγαγε· Κατα το κριμα των
αγαπωντων το ονομα σου. Ἱκετευει τοινυν της θειας τυχειν ευμε νειας, ουχ απλως, αλλ'
ως ειωθας, φησι, τοις αγαπωσι σε παρεχειν τον ελεον. Τουτο γαρ ειπε, Κατα το κριμα
των αγαπωντων το ονομα σου· αντι του, της ισης τουτοις απολαυσαι ψηφου παρακαλω.
Τα διαβηματα μου κατευθυνον κατα το λογιον σου· και μη κατακυριευ σατω μου πασα
ανομια. Ἡμων γαρ προεισφεροντων την προθυμιαν, και Θεου παρεχοντος την βοηθειαν
και την πορειαν ευθυνοντος, χωραν ουκ εχει της αμαρτιας η δυναστεια. Του ουν Θεου
κατευθυνοντος ημας εν ταις οδοις αυτου, και ημων παρεχοντων το προθυμον, ουχ εξει
καθ' ημων η αμαρτια δυναμιν, ουτε η ανομια. Ἐπαγγελλεται γαρ εν ετερωι ψαλμωι τωι
φοβουμενωι αυ τον· Ου φοβηθησηι απο φοβου νυκτερινου, απο βελους πετομενου
ημερας, απο πραγματος εν σκοτει διαπο ρευομενου· α εστιν η ανομια. Λυτρωσαι με απο
συ κοφαντιας ανθρωπων, και φυλαξω τας εντολας σου. Κατα μεν το ρητον πολλους
πειρασμους ο ∆αυιδ υπεμει νεν υπο των ανθρωπων, του τε Σαουλ, και ετερων τινων.
Λεγει γαρ και τωι εξης ψαλμωι· Κυριε, ρυσαι την ψυ χην μου απο χειλεων αδικων και απο
γλωσσης δο 55.701 λιας. Τι δοθειη σοι και τι προστεθειη σοι προς γλωσ σαν δολιαν; Και
αυθις παλιν εν ετερωι ψαλμωι· Υιοι ανθρωπων, οι οδοντες αυτων οπλα και βελη, και η
γλωσσα αυτων μαχαιρα οξεια. Ευχεται ουν λυτρωθη ναι απ' αυτων. Και ο ∆εσποτης
Χριστος τους ονειδιζο μενους και συκοφαντουμενους ζηλωτους και μακαριους
εκαλεσεν· αλλα και ευχεσθαι παρηγγυησε μη εισελθειν εις πειρασμον. Συμβαινει τοινυν
τοις ευαγγελικοις νο μοις και του προφητου η προσευχη. Ὁ δε αγιος Ἀθανασιος κατα
διανοιαν ερμηνευων το ρητον, συκοφαντιας ανθρωπων λεγει, τας των αιρετικων και
παρανομων αθυροστομιας και γλωσσαλγιας. Και ημεις ουν, αδελφοι, τωι πατρι
εξακολουθουντες, εκφυγωμεν απο πασης αιρε σεως, τεως δε εκ των νυνι
επιπολαζοντων ημιν των τε εικονοκλαστων και των Παυλικιανων και Μανιχαιων· και
εαν ειπωσι τινι ημων, ελθε μεθ' ημων, εκκλινωμεν τον ποδα και παραλλαξωμεν, κατα
τον παροιμιακον λογον, και μη συμπορευθωμεν μετ' αυτων. Το προσωπον σου
επιφανον επι τον δουλον σου, και διδαξον με τα δικαιωματα σου. Ἀσωματον μεν το
θειον, το απλουν και ασυνθετον· σωματικωτερον δε και παχυτερον η θεια Γραφη περι
αυτου διαλεγεται, τηι φυσει τηι των ανθρω πων μετρουσα τους λογους· επει χαρακτηρ
της υποστα σεως του Πατρος ο Υιος, και απαυγασμα, ως τηι αληθειαι και τωι μακαριωι
Παυλωι δοκει. Ἐπιποθει ουν την παρ ουσιαν αυτου επι σωτηριαι του ανθρωπειου γενους
κατ ιδειν. Αυτος γαρ ημιν επιφανεις εδιδαξε πασαν δικαιο συνην. Τοιγαρουν του θειου
προσωπου την επιφανειαν νοητεον την λυσιν των λυπηρων και την των αγαθων χορ
ηγιαν. ∆ιεξοδους υδατων κατεδυσαν οι οφθαλμοι μου, επει ουκ εφυλαξαν τον νομον
σου. Ἀποστολικος και ουτος ο νομος. Ει γαρ πασχει, φησιν, εν μελος, συμπασχει παντα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

τα μελη. Την ευαγγελικην τοινυν ο προφητης μετερχεται τελειοτητα, τας των αλλων
παρα νομιας ολοφυρομενος· διεξοδους δε υδατων το πληθος των δακρυων εκαλεσεν,
αντι του, κρουνηδον εφερον τα δακρυα, τας των ανθρωπων παρανομιας θεωμενος.
Τοιαυτης λυπης συνεχονται οι αγιοι επι τοις παρα βεβηκοσιν. Ὠλοφυρετο γαρ και ο
Μωυσης, οτε ο Ἰσραηλιτης λαος εξεκλινεν εκ του Θεου μοσχοποιησας, λεγων προς τον
Θεον· Ει μεν αφεις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη, εξαλειψον καμε εκ της βιβλου
των ζωντων. Και παλιν ο Ἀποστολος ορων τους Ἰουδαιους αλλοτριουμενους του
Ευαγγελιου, εφη· Ηυχομην αυτος αναθεμα ειναι απο του Θεου υπερ των αδελφων μου,
των συγγενων μου των κατα σαρκα. ∆ικαιος ει, Κυ ριε, και ευθειαι αι κρισεις σου.
Ἐνετειλω δικαιοσυ νην, τα μαρτυρια σου, και αληθειαν σφοδρα. ∆ικαιως απαντα
διεπεις, ω ∆εσποτα, και των ανθρωπων κηδο μενος, και δικαιοσυνης εργατας αποφηναι
βουλομενος. Και νομον εδωκας, και διαμαρτυρηι τους παραβαινοντας, οποιας τισουσι
δικας, και υπισχνηι τοις φυλαττουσι τας αγαθας αντιδοσεις, και βεβαιοις τας επαγγελιας
τοις εργοις. Τουτο γαρ δηλοι το, Ἀληθειαν σφοδρα. Ἔστησε γαρ ημεραν, εν η μελλει
κρινειν την οικουμενην, και αποδιδοναι Ἑκαστωι κατα τα εργα αυτου· τοις μεν καθ'
υπομονην εργου αγαθου δοξαν και τιμην και αφθαρσιαν ζητουσι, ζωην αιωνιον· τοις δε
πειθομε νοις τηι αδικιαι, απειθουσι δε τηι αληθειαι, θυμος και οργη και θλιψις και
στενοχωρια επι πασαν ψυχην ανθρωπου του κατεργαζομενου το κακον. ∆ια δε του
ειπειν, Ἀληθειαν σφοδρα, την βεβαιοτητα και την εκβασιν του πραγματος εδηλωσεν.
Ἐξετηξε με ο ζηλος σου, οτι επελαθοντο των λογων σου οι εχθροι μου. Και τους
παρανομιαι συζωντας ο προφητης θρηνει, και καταφρονουμενον ορων τον νομοθετην
ενδικως αγανακτει. Ουτος ο ζηλος τον Φινεες ανεκηρυξεν· ουτος τον μεγαν Ἠλιαν
αοιδιμον απετελεσε· τουτωι πυρπολουμενος ο καλ λινικος Στεφανος, την Ἰουδαιων
απιστιαν διηλεγξεν. Ἔχει δε του ανωτερω στιχου την εννοιαν· οπερ γαρ εκει ελεγε,
∆ιεξοδους υδατων κατεδυσαν οι οφθαλμοι μου, ωδε λεγει, Ἐξετηξε με ο ζηλος σου, οτι
επελαθοντο των λογων σου οι εχθροι μου. Τοιουτος ην, ως εφην, ο Φινεες, εκκεντησας
τον πορνευσαντα· Και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην. Τοιουτος ην ο θεσπεσιος Παυ
λος, ολον εν εαυτωι τον Χριστον περιφερων· διο και ελεγε· 55.702 Τις ασθενει, και ουκ
ασθενω; τις σκανδαλιζεται, και ουκ εγω πυρουμαι; Και ο μακαριος δε Λουκας περι αυτου
φησιν, ως εν Ἀθηναις συνεσχετο Το πνευμα αυ του εν αυτωι, θεωρουντι κατειδωλον
ουσαν την πο λιν. Πεπυρωμενον το λογιον σου σφοδρα, και ο δου λος σου ηγαπησεν
αυτο.
βʹ. ∆οκιμος, φησι, και ακιβδηλος εστιν ο σος λογος και μωμου παντος ελευθερος·
εγω δε περι τουτον θερμον εχω το φιλτρον. Και εν ετερωι δε ψαλμωι λεγει· Τα λο για
Κυριου, λογια αγνα· αργυριον πεπυρωμενον, δοκιμιον τηι γηι, κεκαθαρισμενον
επταπλασιως. Ουδεν ουν των του Θεου κριματων αδοκιμον, η νοθον, η κι βδηλον, αλλα
παντα μωμου παντος ελευθερα. Ἐν τηι καθαροτητι ουν αυτων, αδελφοι, τον βιον ημων
διευθυνωμεν. Νεωτερος εγω ειμι και εξουδενωμενος· τα δικαιωματα σου ουκ
επελαθομην. Μικρος ην ο ∆αυιδ, και ελαχιστος εν τοις υιοις του πατρος αυτου· αλλα δια
τον ποθον, ον ειχε προς τον Θεον, εξελεγη, και την βασιλειαν ελαβε και χαριν
προφητικην. Οιδε γαρ ο Θεος μισθους αποδιδοναι τοις αγαπωσιν αυτον και εν τωι νυν
αιωνι, πλεον δε εν τωι μελλοντι. Ἡνικα τοινυν τωι θειωι Σαμουηλ παρηγγυησεν ο Θεος
ενα των παιδων του Ἰεσσαι βασιλεα χειροτονησαι, τους μεν αλλους και ρωμηι και
μεγεθει και καλλει σωματος κεκοσμημενους απεδοκιμασεν απαντας, ηρετο δε τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

Ἰεσσαι, ει εκλε λοιπε τα παιδαρια· του δε ειρηκοτος υπολελειφθαι μει ρακιον, ο
ποιμαινει τα ποιμνια, και ως αναρμοστον εις βασιλεα, εκελευσεν ο προφητης τουτον
αχθηναι, και εχρισεν αφικομενον παραχρημα. Ταυτης ενταυθα της δωρεας ο προφητης
εμνησθη, και φησι· και νεον οντα με και τοις γεγενημενοις ευτελη νομισθεντα συ
τοσαυτης ηξιωσας χαριτος, και προφητην ομου και βασιλεα εποιη σας· ου δη χαριν συν
πασηι προθυμιαι τα σα φυλαττειν εφιεμαι δικαιωματα· Ἡ δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις
αιωνα· και ο νομος σου αληθεια. Ὁ τοις ανθρω πινοις νομοις πειθομενος ουδε κατα τον
παροντα βιον της παρα των νομοθετουντων απολαυει τιμης· ο δε ταις θειαις
ακολουθων εντολαις μισθον εχει των πονων την ζωην την αιωνιον. Και οι νομοι δε οι
ανθρωπινοι ου παντες το δικαιον εχουσιν, ο δε του Θεου νομος αληθειαι λαμπρυνεται.
Εικοτως τοινυν εφη· Ἡ δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις τον αιωνα· και ο νομος σου
αληθεια. Ἡ ουν του Θεου δικαιοσυνη και ο νομος αληθεια εις τον αιωνα. ∆ιο και προς
τους Ἰουδαιους ελεγεν ο μακαριος Παυλος· Την ιδιαν δικαιοσυνην ζητουντες στησαι, τηι
δικαιοσυνηι του Θεου ουχ υπεταγησαν. Θλιψεις και αναγκαι ευρησαν με. Ταυτα γαρ
συνεζευκται τοις εργαταις της αρετης. Τουτο δε ομοιον εστι τωι παρα τωι Παυλωι
ειρημενωι· Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; θλιψις, η στενοχωρια, η
διωγμος, η λιμος, η γυμνοτης; Ὅτι ενεκα σου θανατουμεθα ολην την ημεραν,
ελογισθημεν ως προβατα σφαγης. Τοιουτοι των αγιων οι αγωνες και τα σκαμματα. Αι εν
τολαι σου μελετη μου. Ἐκ της γαρ τουτων διδασκα λιας την ανδρειαν μανθανω, και
φερω γενναιως τα λυ πηρα. ∆ικαιοσυνη τα μαρτυρια σου εις τον αιωνα· αντι του,
προξενα των αιωνιων αγαθων. Συνετισον με, και ζησομαι. Ὑπο γαρ σου φωτιζομενος,
της αληθους ζωης απολαυσω. Ἐκεκραξα εν οληι καρδιαι μου· επ ακουσον μου, Κυριε· τα
δικαιωματα σου εκζητησω. Κραυγην παλιν της ψυχης την προθυμιαν καλει. ∆ια τουτο
προστεθεικε το, Ἐν οληι καρδιαι μου. Ουτω και Μωυσης εβοα σιγων, και προσευχομενωι
κατα διανοιαν ο Θεος εφη· Τι βοαις προς με; Ἐν οληι δε καρδιαι λεγει, το προθυμον της
ψυχης δηλων, ουχι την κραυγην δια στοματος. Ἔφη γαρ και ο θειος Παυλος· Ἄδοντες
και ψαλλοντες εν ταις καρδιαις υμων τωι Κυριωι. Ἐκε κραξα σοι· σωσον με, και φυλαξω
τα μαρτυρια σου. Παρα σου γαρ την σωτηριαν δεχομενος, φυλαξ των σων γενησομαι
νομων. Οι ουν φυλασσοντες τα μαρτυρια του Θεου, παντως και σωζονται παρ' αυτου.
Προεφθασα εν αωριαι, και εκεκραξα· εις τους λογους σου επηλπισα. Βασιλευς ων ο
προφητης, και μυριαις φροντισι περικλυ ζομενος, και πολεμικους προς ταυταις
αναδεδειγμενος αγωνας, ου μονον ημερας υπολαμπουσης τωι Θεωι τας ικετειας
προσεφερεν, αλλα και μεσουσης νυκτος, ουκ αναμενων τας των αλεκτρυονων ωιδας·
ουτως εποθει τον πεποιηκοτα Θεον· ουτω προθυμως την εκειθεν ᾔτει βοη θειαν. Ουκ
εγνω γαρ καιρον ο προφητης του αινειν και 55.703 ευχαριστειν τωι Θεωι, αλλα και εν
ημεραι και εν νυκτι (τουτο γαρ δηλοι το, Ἐν αωριαι), διδασκων και ημας παντοτε επι
μνημης φερειν τον Θεον. Μνημονευτεον γαρ Θεου μαλλον, η αναπνευστεον, ως ο
θεολογος εφη Γρηγοριος. Προεφθασαν οι οφθαλμοι μου προς ορθρον, του μελεταιν τα
λογια σου. Ου μονον δε κατα τον και ρον του γλυκυτατου υπνου, αλλα και παρα τον
ορθρον την των θειων νομων πεποιητο μελετην· ημεις δε πενιαι συζωντες, και πασης
φροντιδος απηλλαγμενοι, επι της κλινης διανυκτερευομεν καλινδουμενοι, και ουδε
αρχομενης ημερας τωι δοτηρι των αγαθων τον υμνον προσφερομεν. Προασφαλιζεται
ουν ημας ο προφητης με λεταιν τα λογια του Θεου κατα την ωραν του ορθρου. Και ο
Κυριος εφη, Γρηγορειτε, μη ποτε βαρυνθωσιν υμων αι καρδιαι εν κραιπαληι και μεθηι και
μεριμναις βιωτικαις. Και τις των προφητων αποδυρομενος τοις τοιουτοις εφη· Ὅλην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

την νυκτα υπνου, Ἐφραΐμ. Της φωνης μου ακουσον, Κυριε, κατα το ελεος σου· κατα το
κριμα σου ζησον με. Ὁ τοσουτοις κομων αγαθοις, ελεους τυχειν αξιοι· και ουκ αοριστως
αιτει τον ελεον, αλλα κατα την ονησιφορον ψηφον. Παρακαλει τοινυν και ικετευει τον
Θεον, ινα την ζωην εν τοις κριμασι του Θεου εξηι, δι' εαυτου δε και ημας καθοδηγησηι
τουτο προσευ χεσθαι. Προσηγγισαν οι καταδιωκοντες με ανομιαι· απο δε του νομου σου
εμακρυνθησαν. Ποῤρω γαρ των θειων νομων εισιν οι τον δικαιον πειρωμενοι πολεμειν.
Και γαρ οι γραμματεις και οι Φαρισαιοι κατεδιωκον τους αποστολους, προσεγγιζοντες
τηι ανομιαι, οις ο Κυριος εφη· Ὁ αθετων υμας, εμε αθετει, και ο αθετων εμε, αθετει τον
αποστειλαντα με· και, Ἐχθρευσω τοις εχθροις σου, και αντικεισομαι τοις αντικειμενοις
σοι. ∆ια τουτο και εμακρυνθησαν απο του νομου του ευαγγελικου, απειθησαντες τηι
διδασκαλιαι των απο στολων. Ἐγγυς ει συ, Κυριε· και πασαι αι οδοι σου αληθεια.
γʹ. Ὁραις, φησιν, απαντα, ∆εσποτα· ου γαρ αφεστηκας αφ' ημων, αλλα την
οικουμενην πληροις, και αληθειαι χρωμενος πρυτανευεις την κτισιν. Τουτο και αυτος ο
Θεος δια του προφητου φησι· Θεος εγγιζων εγω ειμι, και ου Θεος ποῤρωθεν. Παντα γαρ
οιδε και ερευναι, και τα βαθη των καρδιων ημων. Και ο Μακαριος Παυ λος· Ἐν αυτωι γαρ
ζωμεν και κινουμεθα και εσμεν. Κατ' αρχας εγνων εκ των μαρτυριων σου, οτι εις τον
αιωνα εθεμελιωσας αυτα. Μαρτυρια καλει τον ουρανον και την γην. Καταβας γαρ, φησι,
διαμαρτυραι αυτοις τον ουρανον και την γην. ∆ια τουτο και Μωυσης ο μεγας της ωιδης
αρχομενος εφη· Προσεχε, ουρανε, και λαλη σω· ακουετω γη ρηματα εκ στοματος μου.
Ἐν δε τουτοις οραται διηνεκως η του Θεου προνοια· μετα πολλης γαρ οδευει ταξεως
απαντα. Ἐντευθεν, φησιν, εγνων ακρι βως, ως εγγυς ει, και παρει τοις γινομενοις, και
λανθα νει σε των πραττομενων ουδεν. Και αλλως εκ προοιμιων, φησιν, εγνων οτι
βεβαια εισι τα παρα σου λαλουμενα, ∆εσποτα, και διηνεκεις σου αι εντολαι. Ουδε γαρ
ωσπερ των βασιλεων και των πολεων οι νομοι μετατιθενται, ουτω και οι του Θεου· αλλ'
ωσπερ ο ουρανος και η γη εις τον αιωνα μενει, ουτω και αι του Θεου εντολαι. Ἐπ' αυ
τοις γαρ, φησιν, ουκ εστι προσθειναι, και απ' αυτων ουκ εστιν αφελειν. Ἔφη δε και ο
Κυριος· Ὁ ουρανος και η γη παρελευσονται· οι δε λογοι μου ου μη παρελθω σιν. Ἴδε την
ταπεινωσιν μου, και εξελου με, οτι του νομου σου ουκ επελαθομην. Ὁ ταπεινων εαυτον,
υψωθησεται, κατα την του Κυριου φωνην· και Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, οτι
αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων. Ταυτηι και ο θειος προφητης τας αλλας
εκοσμησεν αρετας, και ταυτην προισχομενος την θειαν επαγγελλεται βοηθειαν. Πολλα
δε εισιν ειδη της ταπει νωσεως· ταπεινουται γαρ τις και εν θλιψει και εν συμφοραις και
υπο ανθρωπινων επηρειων. Ἡ δε αληθης ταπεινωσις εστιν, οταν δια τας αμαρτιας ημων
επι στρεφωμεν· οιον εταπεινωθη αυτος ο ∆αυιδ ειπων και ποιησας· Λουσω καθ' εκαστην
νυκτα την κλινην μου, εν δακρυσι μου την στρωμνην μου βρεξω· και, Ἴδε την
ταπεινωσιν μου, και τον κοπον μου· και αφες πασας τας αμαρτιας μου. Ὡσαυτως, και
εαν ταπεινωθωμεν υπο την κραταιαν χειρα του Θεου, αγα 55.704 πωντες και
φυλαττοντες τα προσταγματα αυτου, περι ων ο Κυριος φησι· Μακαριοι οι πτωχοι τωι
πνευ ματι. Κρινον την κρισιν μου, και λυτρωσαι με· δια τον λογον σου ζησον με. Ἐπειδη
εκ του αρχεκακου εχθρου δια της αναβασεως απεστη το ανθρωπινον γενος εκ του Θεου,
ευχεται ο προφητης κριθηναι και σωτηριας τυχειν το ανθρωπινον γενος· αυτη δε
γινεται δια του λογου του ευαγγελικου. Του γαρ Ευαγγελιου κη ρυχθεντος εν πασηι τηι
οικουμενηι, κατηργηθη ο διαβολος, και σεσωσται το ανθρωπινον γενος ζωοποιηθεν
Πνευ ματι. Ἀναμιμνησκει τοινυν υποσχεσεων τον ∆εσποτην, και παρ' αυτου την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

σωτηριαν αιτει, και κριναι αυτωι και τοις δυσμενεσιν αντιβολει. Μακραν απο
αμαρτωλων σωτηρια, οτι τα δικαιωματα σου ουκ εξεζητησαν. Της παρα σου, φησι,
σωτηριας εαυτους εστερησαν οι παρανομιαι συζωντες, μη βουληθεντες καταμαθειν τινα
πραττειν ενομοθετησας. Τουτο δε παραιτιον της απ ωλειας, το μη εκζητειν ημας τα του
Θεου δικαιωματα. Και ουκ ειπε μονον, οτι ουκ επιστευσαν, αλλ', Ὅτι τα δικαιωματα σου
ουκ εξεζητησαν. Ἐν γαρ τωι κατα φρονειν ημας των εντολων του Θεου, μακρυνει αφ'
ημων την σωτηριαν. Οι οικτιρμοι σου πολλοι, Κυριε· κατα το κριμα σου ζησον με. Ουτος
ο στιχος προφανη την διανοιαν εχει, και ου δεεται λογων εις ερμηνειαν· λε γει γαρ·
πολυς της σης φιλανθρωπιας ο πλουτος, δι καια σου η ψηφος· την απο τουτων
σωτηριαν αιτω. Πολλοι οι εκδιωκοντες με και θλιβοντες· εκ των μαρτυριων σου ουκ
εξεκλινα. Πολλαις, φησι, περι στοιχιζομενος συμφοραις, των υπο σου νενομοθετημε
νων ουκ ηνεσχομην τι παραβηναι. Και την υποθεσιν ειρηκοτες του ψαλμου ειπομεν, ως
απαντα ο θειος ∆αυιδ τα συμβεβηκοτα αυτωι εν τουτωι συνηγαγε τωι ψαλμωι, και οτι τα
μεν αρμοττει τοις υπο του Σαουλ προγεγε νημενοις αυτωι λυπηροις, τα δε τοις υπο του
Ἀβεσσα λωμ. Ταυτα μεντοι δηλον ως υπο του Σαουλ διωκομενος ειρηκε· τηνικαυτα γαρ
της αμαρτιας απειρατος ην. Πολλοι ουν τους αγιους εδιωκον, και εις θανατον απ
ηγαγον, αλλ' αυτοι εκ των μαρτυριων του Θεου ουκ εξ εκλιναν. Ἐμεμνηντο γαρ του
Κυριου λεγοντος· Μακαριοι οι διωκομενοι ενεκεν δικαιοσυνης, οτι αυτων εστιν η
βασιλεια των ουρανων· ωσαυτως και του αποστολου Παυλου· Ὅτι δια πολλων θλιψεων
δει ημας εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Τουτου ενεκεν διηλθον δια πυρος
και υδατος οι μακαριοι και αοιδιμοι μαρτυρες, και εδωκαν τα σωματα αυτων δια την
του Θεου ομολογιαν και αγαπην· αλλ' εχουσιν ανταμειψιν, γεγονοτες συσσωμοι και
συμμετοχοι Χριστου του Θεου ημων. Ειδον ασυνετουντας, και εξ ετηκομην, οτι τα λογια
σου ουκ εφυλαξαντο. Ουτως ο μακαριος Παυλος Ἰουδαιους ωδυρετο· ουτως αυτος ο
∆εσποτης την Ἱερουσαλημ ωλοφυρετο· ουτως ο θειος Ἱερεμιας την του λαου
παρανομιαν εθρηνησε. Τοιουτους χρη ειναι ημας, αδελφοι· εκτηκεσθαι και λυπεισθαι
επι των ατακτως περιπατουντων, και ελεγχειν αυτους και παρακαλειν, προδηλον την
ημετεραν ζωην διευθυνοντες· Ὁ γαρ επιστρεφων αμαρτωλον εκ πλανης οδου αυτου,
σωσει ψυχην εκ θανατου, και καλυψει πλη θος αμαρτιων· ει δε αδιορθωτοι μενουσι,
στελλεσθε απο των τοιουτων, ως ο Ἀποστολος διδασκει· Στελλε σθε γαρ, φησιν, απο
παντος αδελφου ατακτως περι πατουντος· και, Ἐαν τις αδελφος ονομαζομενος ηι
πορνος, η πλεονεκτης, η μεθυσος, η λοιδορος, η αρπαξ, τωι τοιουτωι μηδε συνεσθιειν.
Ἴδε οτι τας εντολας σου ηγαπησα, Κυριε· εν τωι ελεει σου ζη σον με. Συνεχως εντολων
και δικαιωματων και νομων μνημονευει και μαρτυριων, τον περι ταυτα ποθον δει κνυς.
∆ιδασκει δε ημας το ρητον, ινα, κατα τον αδελφο θεον Ἰακωβον, αγαπωμεν μη λογωι και
γλωσσηι, αλλ' εργωι και αληθειαι. Ουτω γαρ αν εν τωι ελεει του Θεου ζησομεθα. Ἀρχη των
λογων σου αληθεια, και εις τον αιωνα παντα τα κριματα της δικαιοσυνης σου.
δʹ. Ἀψευδεις εχεις τας υποσχεσεις, αληθειαι τας επαγ γελιας κοσμεις, εργωι
βεβαιοις σου τους λογους. Ἐν τηι κατ' αρχας τοινυν κοσμογενειαι ειπεν ο Θεος τωι Ἀδαμ·
Ἀπο παντος ξυλου του εν τωι παραδεισωι βρωσει φαγηι· απο δε του ξυλου του γινωσκειν
καλον και πονηρον, ου φαγεσθε απ' αυτου· ηι δ' αν ημεραι φαγητε απ' αυτου, θανατωι
αποθανεισθε. Ἐκρατη σεν ουν αυτη η αποφασις εις τον αιωνα· το γαρ παρα κουσαι Θεου
θανατον επεισφερει. Ἔχει δε και ετερον ο 55.705 λογος. Γεγραπται γαρ· Ειπεν ο Θεος τωι
Ἀβρααμ· Ἐν τωι σπερματι σου ενευλογηθησονται παντα τα εθνη· ος εστι Χριστος. ∆ι'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

αυτου ουν εις τον αιωνα γεγονεν η δικαιοσυνη τωι γενει των ανθρωπων. Ἀρχην δε
λογων καλει τας προς τον Ἀβρααμ επαγγελιας. Ἐξ εκεινου γαρ το Ἰουδαιων συνεστη
γενος· αλλ' επληρωσε τας υποσχεσεις, και ηυξησε τον λαον, ως τα αστρα του ουρανου
τωι πληθει, και εν τωι σπερματι δε αυτου ηυλογησε, κατα τας επαγγελιας, παντα τα εθνη.
Τουτο γαρ παρεδηλωσεν ειρηκως· Και εις τον αιωνα παντα τα κριματα της δικαιοσυνης
σου. Προφητης γαρ ων εωρα του Χριστου το αιωνιον κρατος. ∆ιο και αληθειαι εφησε
κεκοσμησθαι την των θειων λογιων αρ χην. Λεγει δε και εν ετερωι ψαλμωι· Ἔργα χειρων
αυ του αληθεια και κρισις. Ἄρχοντες κατεδιωξαν με δωρεαν, και απο των λογων σου
εδειλιασεν η καρ δια μου. Τους πολεμουντας, φησι, και διωκοντας ουκ εφοβηθην· τους
δε σους εδεισα νομους. ∆ιο και καθευδοντα τον πολεμιον ευρων, ανελειν ουκ ετολμησα.
Και τον πατραλοιαν δε εκεινον και μυσαρον παιδα οικτειρων ελεγον· Φεισασθε μοι του
παιδαριου. Ταυτα μεν ο ∆αυιδ διωκομενος υπο του Σαουλ ελεγε· κατα δε θεωριαν και
διανοιαν αρχοντες εισι τα πονηρα πνευματα, ως ο μακα ριος Παυλος ημας διδασκει· Ουκ
εστιν ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα, αλλα προς τας αρχας, προς τας εξουσιας, προς
τους κοσμοκρατορας του κοσμου τουτου, προς τα πνευματικα της πονηριας. Αυτοι ουν
προσβαλλουσιν ημιν, βουλομενοι απατησαι· αλλ' απο των λογων του Θεου φοβηθωμεν.
Ειπε γαρ ο Κυριος· Μη φοβηθητε απο των αποκτεινοντων το σωμα, την δε ψυχην μη
δυναμενων τι βλαψαι· φοβηθητε δε μαλλον τον δυναμενον και ψυχην και σωμα απ
ολεσαι εν γεεννηι. Ἀγαλλιασομαι εγω επι τα λογια σου, ως ευρισκων σκυλα πολλα.
Ἐπειδη πολε μιων εμνημονευσε διωκοντων, εικοτως και των σκυ λων την μνημην
παρηγαγε. Λεγει δε, οτι παντας ει ανειλον εκεινους και σκυλευσας πλειστα οσα συν
ηγαγον λαφυρα, ουκ αν ουτως ευφρανθην, ως τοις σοις αγαλλομαι νομοις. Ὅπερ δε
ανω ειπε, τουτο και ενταυθα λεγει. Ἐκει γαρ εφη· Ἀγαθος μοι ο νομος του στοματος σου
υπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου· και, Ἠγαπησα τας εντολας σου υπερ χρυσιον και
τοπαζιον. ∆ιδασκει ουν, ινα υπερ πασαν ευφροσυνην χαιρωμεν και αγαλλιωμεθα επι
ταις εντο λαις του Θεου. Ἀδικιαν εμισησα και εβδελυξαμην, τον δε νομον σου ηγαπησα.
Ἀληθης και ουτος ο λογος. Ὁ γαρ θερμως περι τα θεια διακειμενος, ταναντια
μυσαττεται. Και γαρ ο μισων την αδι κιαν, παντως την δικαιοσυνην επισπαται. ∆υο γαρ
εναντιους λογους περι του αυτου πραγματος αληθεις ειναι φυσιν ουκ εχει. Ειπε δε και ο
Κυριος· Ου δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμωναι. Ἑπτακις της ημερας ᾔνεσα σε επι τα
κριματα της δικαιοσυνης σου. Τινες το, Ἑπτακις, Πλειστακις ηρμηνευσαν. Και τουτο δε
κακεινο τον θερμον ερωτα του προφητου δηλοι. Της γαρ θειας υμνωιδιας ουκ ελαμβανε
κορον. Ἀδιαλειπτως τοινυν χρη και ημας αινειν τον Θεον, τουτεστιν, επι τα κριματα της
δικαιοσυνης αυτου. Οι δε επιεικεστε ροι και ευλαβεις επτακις ποιουνται την στασιν αυ
των προς τον Θεον νυκτωρ και μεθ' ημεραν· πρωτα μεν διανυκτερευοντες, ο και ορθρον
ονομαζομεν· ειθ' ουτως, ανατελλοντος του ηλιου, ευχαριστουσι τωι αγα γοντι την
ημεραν· τριτηι ωραι, οτε το Πνευμα το αγιον επι τους αποστολους επεδημησε· τηι εκτηι,
οτε Χριστος ο Θεος ημων σαρκι επι τωι σταυρωι προσηλωθη, και εξηλειψε το καθ' ημων
χειρογραφον· τηι εννατη, οτε το αιμα εξεχεε και παρεδωκε το πνευμα, και ελυτρωσατο
ημας εκ της του διαβολου κατοχης· περι ηλιου δυσμας, ο και λυχνικον ονομαζομεν, δια
το ευχαριστειν ημας επι τηι παρελευσει της ημερας· παλιν δε, οταν προς τον υπνον
υπαγωμεν. Ταυτα ουν συναριθμουμενα Ἑπτακις γινεται. Ειρηνη πολλη τοις αγαπωσι
τον νομον σου, και ουκ εστιν αυτοις σκανδαλον. Οι τωι θειωι πυρπολουμενοι φιλτρωι, και
την προς αυτον ειρηνην δια της των εντολων προσκτωμενοι φυλακης, καν υπο παν των
ανθρωπων πολεμωνται, θυμηρη ζωσι ζωην. Και μαρτυς ο θεσπεσιος Παυλος βοων· Ἐν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

παντι θλιβο μενοι, αλλ' ου στενοχωρουμενοι· απορουμενοι, αλλ' ουκ εξαπορουμενοι·
διωκομενοι, αλλ' ου κατα λιμπανομενοι· καταβαλλομενοι, αλλ' ουκ απολ 55.706
λυμενοι. Και ο Κυριος δε τους ιερους αποστολους ως προβατα εν μεσωι λυκων εις πασαν
αποστειλας την οι κουμενην, εφη προς αυτους· Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν, ειρηνην
την εμην αφιημι υμιν. Αυτοι γαρ και τον ευαγγελικον νομον ελαβον, και πανταχου
εκηρυξαν. Τουτο γαρ δηλοι το, Πολλη. Και ουκ εστιν αυτοις σκανδαλον. Συνετριβη γαρ
ο σατανας υπο τους ποδας αυτων. Προσεδοκων το σωτηριον σου, Κυριε, και τας εντολας
σου ηγαπησα. Ουδε συμφοραις περιστοιχιζομενος απεκοψα τας χρηστοτερας ελπιδας,
αλλα την σην αναμενων σωτηριαν διετελεσα, και ταις σαις επομενος εντολαις·
επειδηπερ οι αγαπωντες τας εντολας του Θεου ανταμειψιν ζητουσι της αγαπης και της
φυλακης, και προσδοκωσιν αποκεισθαι αυτοις την των ουρανιων αγαθων απολαυσιν.
Ἐφυλαξεν η ψυχη μου τα μαρτυρια σου, και ηγαπησεν αυτα σφοδρα. Ἐφυλαξα τας
εντολας σου και τα μαρτυρια σου, οτι πασαι αι οδοι μου εναντιον σου, Κυριε. Ειδως γαρ
ως απαντα εφοραις, ως υπο σοι θεατηι πολιτευομενος, ου μονον επληρωσα σου τας
εντολας, αλλα και μετα θερ μης τουτο δεδρακα διαθεσεως. Ταυτα δε ο προφητης προς
ημετεραν νουθεσιαν και παρακλησιν διαλεγεται, ινα φυλαττωμεν τας εντολας του Θεου
και τα μαρτυρια αυτου. Ὅσοι ουν ου δι' εμποριαν και αισχροκερδιαν, ουδε δια το
θεαθηναι και επαινεθηναι παρα των ανθρω πων, αγαθα ποιουσιν, ουτοι λεγουσι· Πασαι
αι οδοι μου εναντιον σου, Κυριε. Ἐγγισατω η δεησις μου ενωπιον σου, Κυριε· κατα το
λογιον σου συνετι σον με.
εʹ. Πασαν την ικετειαν προσενεγκων, αντιβολει δεχθη ναι, και μη αποῤριφηναι
την δεησιν. Και παρακαλει συν εσιν λαβειν, ουκ ανθρωπινην, αλλα των θειων λογων
την γνωσιν. Ὁ ουν εν αμαρτιαις ζων και αναστρεφομενος ου δυναται ειπειν· Ἐγγισατω
η δεησις μου ενωπιον σου, Κυριε. Ἔφη γαρ ο Θεος δια του προφητου· Αι αμαρτιαι υμων
διιστωσιν ανα μεσον εμου και υμων. Ὥστε εκ των αμαρτηματων πρωτον επιστρεψαι δει,
και τοτε ειπειν· Ἐγγισατω η δεησις μου εν ωπιον σου, Κυριε· επει ουδε ψαλλειν
αμαρτωλωι εξεστι· γεγραπται γαρ· Ουχ ωραιος αινος εν στοματι αμαρ τωλου· και, Τωι
αμαρτωλωι ειπεν ο Θεος· Ἵνα τι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου, και αναλαμβανεις την
διαθηκην μου δια στοματος σου; Συ δε εμι σησας παιδειαν, και εξεβαλες τους λογους
μου εις τα οπισω. Και, Ψαλατε τωι Κυριωι, οι οσιοι αυ του, ουχ οι ανοσιοι. Εισελθοι το
αξιωμα μου ενωπιον σου, Κυριε· κατα το λογιον σου ρυσαι με. Ἀξιωμα την ικεσιαν
καλει. Τουτο γαρ και παρα τοις αλλοις ευρον ερμηνευταις, ινα ηι η εννοια ουτως·
εισελθοι η ικεσια και η δεησις μου ενωπιον σου, Κυριε. Και επειδη προσδεχηι την δεησιν
μου κατα το λογιον σου, ο επηγγειλω μετανοουσιν αμαρτωλοις, λυσαι με των αμαρτιων
μου. ∆ιαφοροις μεντοι χρωμενος λογοις ο προφητης, τον ∆εσποτην μειλισσεται.
Ἐξερευξονται τα χειλη μου υμνον. οταν διδαξηις με τα δικαιω ματα σου. Καταλληλος η
ερυγη τηι τροφηι. Τα γαρ σα, φησι, μανθανων δικαιωματα, σοι τωι των τοιουτων δι
δασκαλωι προσοισω την υμνωιδιαν. Ὅταν τοινυν τας αρε τας και τας εντολας του Θεου
κατορθωσωμεν, τουτον εξερευγομεθα υμνον αινεσεως, και ελκυομεν Πνευμα συνεσεως·
επει εν αμαρτιαις ζωντες ουδαμως ερευγο μεθα υμνον. Φθεγξαιτο η γλωσσα μου τα
λογια σου, οτι πασαι αι εντολαι σου δικαιοσυνη. Εις μελετην των σων λογιων την
γλωτταν αφιερωσω, ειδως πασηι δι καιοσυνηι κεκοσμημενας τας εντολας σου. Και η
φωνη ευ κτικη, διδασκουσα ημας, οσης κατακρισεως υπευθυνοι γι νονται οι τα πορνικα
αισματα φθεγγομενοι, οι κολακειας και ευφημιας ανθρωποις προσφεροντες, οι κωμικας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

φλυα ριας αναφωνουντες, οι δια λοιδοριας ψιθυριζοντες, οι ψευ δηγοριας, οι κραυγας
εν ιπποδρομιαις θρυλλουντες. Ουδε γαρ ετερον τι χρη φθεγγεσθαι, η τα λογια του Θεου.
Τουτου ενεκεν και επιφερει λεγων· Ὅτι πασαι αι εντολαι σου δικαιοσυνη. Γενεσθω η
χειρ σου του σωσαι με, οτι τας εντολας σου ηιρετισαμην. Το Ἡρετισαμην, ο μεν
Συμμαχος, Ειλομην, ο δε Ἀκυλας και ο Θεοδοτιων, Ἐξελεξαμην, ειρηκασι. Χειρα δε
καλει την θειαν ενεργειαν, υφ' ης αντιβολει της θειας σωτηριας τυχειν. Τουτο γαρ χειρ
του Θεου. Οι γαρ εκλεγομενοι τας εντολας του Θεου παντως και την παρ' αυτου
σωτηριαν κομιζονται. Ἐπεποθησα το σω 55.707 τηριον σου, Κυριε, και ο νομος σου
μελετη μου εστιν. Ἱμειρομαι, φησι, παρα σου σωτηριας τυχειν, τον σον νομον μελετην
εχων ενδελεχη. Ποιον δε σωτηριον; Ὃ γεγονεν, ενανθρωπησαντος του ενος της αγιας
Τριαδος, Χριστου του Θεου ημων. Τοτε γαρ εσωθημεν εκ της κατοχης του εχθρου, και
εμαθομεν μελεταιν τα ευαγγε λικα προσταγματα. Ζησεται η ψυχη μου, και αινεσει σε·
κατα τα κριματα σου βοηθησαι μοι. Ζωην ενταυθα την ενθεον λεγει την αινεσει του
Θεου γινομενην· αιτει δε συνεπεσθαι αυτωι εις βοηθειαν τα κριματα του Θεου. Οιδα δε
ως ουχ αμαρτησομαι της ελπιδος, αλλα της αληθους ζωης παρα σου τευξομαι, και
αινεσω σε τον δοτηρα των αγαθων. Ἐπλανηθην ως προβατον απ ολωλος. Τουτο και τωι
προφητηι λεγειν μετα την αμαρ τιαν ηρμοττε, και πασηι τηι των ανθρωπων φυσει. Ζη
τησον τον δουλον σου· οτι τας εντολας σου ουκ επελαθομην. Ἐκπεπτωκοτος του Ἀδαμ
δια της παραβασεως του παραδεισου, εις παντας διηλθε το αμαρτημα, ως ο Ἀποστολος
εφη, και ως προβατον απολωλος επλα νηθησαν επι τα ορη και τους κρημνους και τας
φαραγ γας της αμαρτιας, οπου ουκ ην επισκοπη του Θεου, λατρευοντες δαιμοσι και
ειδωλοις. Ἀλλ' ηλθεν ο ποιμην ο καλος, ο τιθεις την ψυχην αυτου υπερ των προβατων,
του ζητησαι και σωσαι το απολωλος· και ζητησας πλα νωμενον, ευρε, και τουτο
ανεκαλεσατο, και επι των ωμων εβαστασε, και συγκατεμιξεν αυτο τηι ιδιαι ποιμνηι.
Ειρηνοποιησε γαρ τα επιγεια τοις ουρανιοις εν τηι εν σαρκωι αυτου παρουσιαι. ∆ιο και
ποιμενες μετ' αγγελων εν τηι γεννησει αυτου εδοξαζον λεγοντες· ∆οξα εν υψι στοις Θεωι,
και επι γης ειρηνη. Ὅτι τας εντολας σου ουκ επελαθομην. Ει γαρ και παρεβη τινας, αλλα
ληθην τουτων ουκ εδεξατο παντελη. Ἀλλα ταυτην μεν ο προφητης προσενηνοχε την
ευχην, τετυχηκε δε απασα των ανθρωπων η φυσις της σωτηριας. Ὡς δε ανωτερω 55.708
ειρηται, εδραμεν ο ποιμην ο καλος επι το πλανωμενον προβατον, και ζητησας ευρε, και
επι των ωμων λαβων επανηγαγε, και ευφρανθη επ' αυτωι μαλλον η επι τοις ενενηκοντα
εννεα τοις μη πεπλανημενοις· τουτο δηλουντος του λογου, οσακις τας εντολας αυτου
ουκ επι-λανθανομεθα, ζητει ημας ο Θεος εις εαυτον ανακαλουμενος. Σκοπησωμεν δε
την του ψαλμου αρχην και το τελος. Λεγει γαρ εν προοιμιοις· Μακαριοι οι αμωμοι εν
οδωι, οι πορευομενοι εν νομωι Κυριου· και εν τωι τελει τουτου· Ζητησον τον δουλον σου,
οτι τας εντολας σου ουκ επελαθομην. Οι ουν πορευομενοι εν νομωι Κυριου, παντως τας
εντολας αυτου ουκ επιλανθανονται· και οι μη επιλανθανομενοι τας εντολας,
πορευονται εν νομωι Κυριου. Ἡμεις δε του ψαλμου την ερμηνειαν εν κεφαλαιωι
ποιησαμενοι παρακαλουμεν τους εντυγχανοντας, μη αρκεσθηναι τοις γεγραμμενοις,
μηδε νομισαι μονωι ταυτα τωι προφητηι προσηκειν, αλλ' εκαστον την προσφορον εκ
τουτων ωφελειαν λαβειν, και φαρμακον αλεξητηριον τοις οικειοις κατασκευασαι
παθημασι. Και ταυτα μεν, αδελφοι, των πατερων τα υπομνηματα και τα διδαγματα, εξ
ων και ημεις αρυσαμενοι μετεδωκαμεν υμιν μετα της δεουσης επιφροσυνης, οπως αι
εντολαι του Θεου προκοπτωσιν εις υμας. Τουτο γαρ εστι Χριστιανου ιδιον, ινα κατα την
ειλικρινη ημων πιστιν και αι πραξεις αγαθαι ωσιν. Ἐν αις στηριξει υμας Κυριος ο Θεος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

δωρουμενος υμιν πλουσια τα ελεη αυτου και τους οικτιρμους αυτου, φυλαττων υμας
απο παντος κακου, και της ουρανιου αυτου βασιλειας υμας αξιων, πρεσβειαις της
αχραντου δεσποινης ημων Θεοτοκου και αειπαρθενου, και παντων αυτου των αγιων,
εις δοξαν Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37


