Epistulae 18242
ΙΗʹ. Καρτεριαι.
Καν πολλακις, καν ολιγακις επιστειληις, ημεις ηνπερ εξ αρχης εχομεν ψηφον
περι της αγαπης της σης, ταυτην ακινητον διατηρουμεν. Ἴσμεν γαρ οτι και
γραφουσα και σιγωσα ομοιως περι ημας διακεισθαι εσπουδακας. Ὁ Θεος σοι ταχιστην
παρασχοι την υγειαν, και πασης απαλλαξειε αῤρωστιας. Και γαρ ουχ ως ετυχεν εν
φροντιδι καθεστηκαμεν περι της αῤρωστιας της σης ακουοντες. ∆ιο και
παρακαλουμεν σου την εμμελειαν, ηνικα αν εξηι συνεχως ημιν δηλουν τα περι της
ρωσεως της σης, και ει τινα προς το βελτιον επιδοσιν ελαβε σου το σωμα. Οισθα γαρ
και πως αλγουμεν ακουοντες σε εν αῤρωστιαι ειναι, και πως ευφραινομεθα, και
πτερουμεθα υπο της ηδονης, επειδαν ακουσωμεν εν υγειαι σε καθεσταναι. Ταυτ' ουν
ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και ευγενεστατη, οσακις αν δυνατον ηι, γραφειν ημιν
μη κατοκνει, και δηλουν τα περι της ρωσεως της σης. Ου γαρ την τυχουσαν ημιν
χαριηι χαριν, τοιαυτας πεμπουσα ημιν επιστολας. ΙΘʹ. Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι.
Ἐβουλομεθα μεν υμας σφοδρους ημων οντας ουτως εραστας, και παροντας ιδειν.
Ἀλλα επειδη τουτο ουκ ενι το τε γαρ της οδου μηκος, η τε του χειμωνος ωρα, και ο
των ληιστων φοβος ικανα διατειχισαι την αποδημιαν, τους γουν τα γραμματα
κομιζοντας παρ' ημων προς υμας επιθυμουμεν συνεχεστερον ημιν περιτυγχανειν,
ωστε δυνασθαι μετα δαψιλειας πληρωσαι την επιθυμιαν την ημετεραν. Ἀλλ' επειδη
και τουτο παρειλετο ημας η ερημια του χωριου εν ωι διατριβομεν, και το σφοδρα
αυτο απωικισθαι της δημοσιας οδου, παρακαλω, αν μη συνεχως τουτο ποιωμεν,
συγγνωμην ημιν νεμειν, και γραφοντων ημων και σιγωντων, την αυτην εχειν περι
της αγαπης της ημετερας ψηφον, λογιζομενους οτι την σιγην ημιν πολλακις
μακροτεραν η ερημια του τοπου, ουχ η του τροπου ραιθυμια εργαζεται. Κʹ. Ἀγαπητωι.
Οιδα σου την αγαπην την γνησιαν και θερμην, την αδολον και ειλικρινη, και ουτε
πραγματων οχλωι, ουτε χρονου πληθει, ουτε οδου μηκει μαραινομενην· οιδα και
οπως επιθυμεις και αυτοψει ημας θεασασθαι, και της κατα προσωπον απολαυσαι
συνουσιας. Ἀλλ' επειδη τουτο ηδη εργωδες, και δια το της οδου μηκος, και δια την
του ετους ωραν, και τον των Ἰσαυρων φοβον, την δια των γραμματων παρεχε ημιν
ευφροσυνην, συνεχως δηλων τα περι της υγιειας της σης, και του οικου σου παντος.
Ἂν γαρ τοιαυτα δεχωμεθα συνεχως γραμματα παρα της σης ευγενειας και
θαυμασιοτητος, ου την τυχουσαν και εν ερημιαι διατριβοντες καρπωσομεθα την
παρακλησιν. Και γαρ ουκ αγνοεις οπως ημιν περισπουδαστον το εν υγιειαι σε ειναι,
δεσποτα μου αιδεσιμωτατε και θαυμασιωτατε. 52.624 ΚΑʹ. Ἀλφιωι. Μακαριος και
τρισμακαριος ει, και πολλακις τουτο, τοιαυτα εργαζομενος, και τοιαυταις επιτρεχων
πραγματειαις, αι πολυν εν ουρανοις προαποτιθενται σοι τον μισθον τε και θησαυρον.
Ουδε γαρ ως ετυχεν ημας ανεπτερωσας, τα κατα τον κυριον μου Ἰωαννην τον
πρεσβυτερον απαγγειλας, οτι πολλην εποιησας σπουδην αναστησαι αυτον, και
εκπεμψαι εις την Φοινικην. Ὅτι δε και χρυσιον αυτωι δεδωκας, αυτος μεν εσιγησας,
και τουτο πρεπον τηι ευλαβειαι σου ποιων· ημας δε ουκ ελαθες, αλλα και τουτο
εγνωμεν, και την δαψιλειαν, ην παρεσχες. Και δια τουτο σε θαυμαζοντες και
μακαριζοντες ου παυομεθα, οτι εν οις δει πλουτειν, εν τουτοις πλουτεις· και σε
παρακαλουμεν γραμματα συνεχως ημιν επιστελλειν. Ει μεν γαρ δυνατον ην και κατ'
οψιν σε ιδειν, πολλου αν επριαμεθα τουτο. Ἐπειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, γραφε
συνεχως ημιν, περι της υγιειας της σης ευαγγελιζομενος, και του οικου σου παντος.
Ου γαρ την τυχουσαν καρπωσομεθα παρακλησιν ταυτα μανθανοντες. Ειδως ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ηλικα ημιν χαριηι, μη αποστερησηις ημας της τοσαυτης ευφροσυνης. ΚΒʹ. Καστωι,
Ουαλεριωι, ∆ιοφαντωι, Κυριακωι, πρεσβυτεροις Ἀντιοχειας. Ου θαυμαζω, οτι την
μακραν ημων επιστολην βραχειαν εκαλεσατε. Τοιουτον γαρ οι ερωντες· ουκ ισασι
κορον, ου δεχονται πλησμονην, αλλ' οσα αν λαβωσι παρα των ερωμενων, πλειονα
επιζητουσι. ∆ια τοι τουτο ει και δεκαπλασιων υμιν ηλθεν επιστολη της εμπροσθεν,
ουκ αν ουδε εκεινη το της βραχυτητος διεφυγεν ονομα, αλλα και αυτη μικρα αν
εκληθη· μαλλον δε ουκ εκληθη μονον, αλλα και μικρα αν υμιν εφανη. Ἐντευθεν και
υμεις, οπουπερ αν αφικησθε φιλουντες ημας, ουδε αυτοι κορον λαμβανομεν· αλλ'
αει προσθηκας επιζητουμεν υμων του φιλτρου, και το χρεος της αγαπης το αει μεν
εκτιννυμενον, αει δε οφειλομενον Μηδενι γαρ, φησι, μηδεν οφειλετε, ει μη το
αλληλους αγαπαιν, καθ' εκαστην παρ' ημων απαιτουμεν ημεραν· αει μεν αυτο μετα
πολλης λαμβανοντες της δαψιλειας, ουδεποτε δε απειληφεναι το παν ηγουμενοι. Μη
δη παυσησθε κατατιθεντες ημιν το καλον τουτο οφλημα, και διπλην εχον ηδονην. Οι
τε γαρ καταβαλλοντες, οι τε υποδεχομενοι την ισην καρπουνται ευφροσυνην,
επειδηπερ αμφοτεροι τηι καταβοληι ομοιως γινονται ευποροι. Ὅπερ επι των
χρηματων ουκ ενι, αλλ' ο μεν καταθεις, πενεστερος ταυτηι γινεται, ο δε
υποδεξαμενος, ευπορωτερος. Ἀλλ' ουκ επι του συμβολαιου της αγαπης τουτο
συμβαινειν ειωθεν. Ουδε γαρ αφιησιν ερημον αυτης τον καταθεντα· οπερ ποιει το
αργυριον προς τον υποδεχομενον μετασταν· αλλα τοτε μαλλον αυτον ευπορωτερον
καθιστησιν, οταν αυτην καταβαληι. Ταυτ' ουν ειδοτες, κυριοι μου τιμιωτατοι και
ευλαβεστατοι, μη διαλιπητε διηνεκως ακμαζουσαν περι ημας την διαθεσιν
επιδεικνυμενοι. Ει γαρ και μηδεν δεισθε εις τουτο της παρ' ημων παρακλησεως, αλλ'
επειδη σφοδρα ερωμεν υμων της αγαπης, και μη δεομενους αναμιμνησκομεν τουτου
ενεκεν, και του συνεχως επιστελλειν. και τα περι της υγιειας της υμετερας δηλουν.
Ει γαρ μηδε τουτου χαριν δεισθε του αναμνησοντος, αλλ' ημεις και τουτο, επειδη
σφοδρα περισπουδαστον ημιν, ου παυσομεθα 52.625 διηνεκως παρ' υμων
επιζητουντες. Ὅτι μεν γαρ εργωδες τουτο λοιπον, και δια την του ετους ωραν, και
δια την της οδου δυσκολιαν, ου πολλων φαινομενων των οδοιπορων, των προς
τουτο διακονησομενων υμιν, ουδε ημεις αγνοουμεν· πλην αλλ' ως ενι, και οιον τε
εστι και εν τοσαυτηι δυσκολιαι, συνεχως επιστελλειν παρακαλουμεν, και παρα της
υμετερας αγαπης ταυτην αιτουμεν την χαριν. Και τωι κυριωι δε μου τωι ευλαβεστατωι
πρεσβυτερωι Ῥωμανωι, καθως εκελευσατε, απεσταλκαμεν και τουτου χαριν υμιν
ειδοτες πολλην. Ἐπει και τουτο σφοδρα ημας αγαπωντων εστι, και μεθ' υπερβολης
φιλουντων, το τηλικουτοις ανδρασι και δια των γραμματων πειρασθαι, και πολλην
ποιεισθαι σπουδην ακριβεστερον συναπτειν ημας. ∆εξαμενοι τοινυν ημων την προς
αυτον επιστολην, και δουναι παρακληθητε, και χωρις της επιστολης προσειπειν
αυτον παλιν εξ ημων. Και γαρ ουχ ως ετυχεν ανωθεν και εξ αρχης ερασται
γεγοναμεν αυτου σφοδροτατοι· και τουτο μανθανετω δια της γλωττης της υμετερας,
οτι την αυτην αγαπην μενομεν διατηρουντες, ημιν αυτοις τα μεγιστα χαριζομενοι·
και οτι την μεταξυ σιγην ου ραιθυμιαι πεποιηκαμεν, αλλα τωι γραμματα αναμενειν
δεξασθαι παρα της ευλαβειας αυτου. Ἐπειδη δε προτερους ημας ᾔτησεν επιστειλαι,
ιδου και τουτο ποιουμεν, και παρακαλουμεν και αυτον συνεχως τουτο προς ημας
ποιειν. ΚΓʹ. Ῥωμανωι πρεσβυτερωι. Οισθα και αυτος, κυριε μου τιμιωτατε και
ευλαβεστατε, πως αει περι την σην ευλαβειαν διετεθημεν, και πως αει συνδεδεμενοι
σοι τωι νομωι της αγαπης διετελεσαμεν, θαυμαζοντες σου την των τροπων επιεικειαν,
και εκπληττομενοι της αρετης σου την ευμορφιαν, δι' ης παντας τους
εντυγχανοντας χειρουσαι. ∆ια δη τουτο και εκ μακρου καθημενοι διαστηματος, αει
σε επι της διανοιας περιφερομεν, και οπουπερ αν ερημιας απενεχθωμεν, επιλαθεσθαι
σου της αγαπης ου δυναμεθα· αλλ' ως παροντα και πλησιον οντα, ουτω και ορωμεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

και φανταζομεθα, τοις της αγαπης οφθαλμοις συνεχως, μαλλον δε διηνεκως σε
βλεποντες, και προς απαντας ανακηρυττοντες σου την ευλαβειαν. Παρακαλουμεν δη
και αυτον μεμνησθαι ημων διηνεκως, και την αγαπην ην εξ αρχης περι ημας
επεδειξω, ταυτην και νυν ακμαζουσαν διατηρειν, και ευχεσθαι μετα πολλης
εκτενειας υπερ της ταπεινωσεως της ημετερας, και επιστελλειν ηνικα αν εξηι, και τα
περι της υγιειας της σης δηλουν· ινα και εν ερημιαι καθημενοι, πολλην
καρπωσωμεθα την παρακλησιν, της απο των ευχων σου συμμαχιας εκ τοσουτου
απολαυοντες διαστηματος. Κ∆ʹ. Ἡσυχιωι. Αυτος μεν συγγνωμης αξιοις τυχειν υπερ
του μη παραγενεσθαι, την αῤρωστιαν προβαλλομενος. Ἐγω δε σε και στεφανω και
ανακηρυττω της γνωμης, αφ' ης και παραγεγονας, και των ελθοντων ουδεν ελαττον
εχεις παρ' ημιν κατα τον της αγαπης λογον. Ἱκανος δε ο Θεος και της κατεχουσης σε
απαλλαξαι αῤρωστιας, και προς καθαραν υγειαν επαναγαγειν, ινα σου και της κατ'
οψιν απολαυσωμεν συντυχιας. Και γαρ σφοδρα επιθυμουμεν σε ιδειν και
περιπτυξα52.626 σθαι, και την φιλην ημιν φιλησαι κεφαλην. Ἕως δ' αν ταυτα το τε
αῤρωστειν σου την ευγενειαν και η του ετους ωρα διακωλυηι, ου παυσομεθα
συνεχως επιστελλοντες σου τηι τιμιοτητι, και την εντευθεν ημιν αυτοις
πραγματευομενοι ηδονην. ΚΕʹ. Ἐλπιδιωι επισκοπωι. Ἡμεις μεν εβουλομεθα συνεχως
επιστελλειν τηι ευλαβειαι τηι σηι, και οισθα τουτο και αυτος, δεσποτα τιμιωτατε· αλλ'
επειδη τουτο ημας παραιρειται το μηδενα συνεχως ημιν επιχωριαζειν η τε γαρ
ερημια του χωριου τουτου, ο τε των ληιστων φοβος ταυτην επιτεινων, λοιπον δε και
η του ετους ωρα τας οδους αποτειχιζουσα, πασιν αβατον ποιει την Κουκουσον, αλλ'
ηνικα αν επιτυχωμεν γραμματηφορων, πληρουμεν ημων την επιθυμιαν, ημιν αυτοις
τα μεγιστα χαριζομενοι. Ὃ δε και νυν πεποιηκαμεν δια των κυριων μου των
τιμιωτατων πρεσβυτερων, την τε οφειλομενην αποδιδοντες προσρησιν τηι θεοσεβειαι
σου, και παρακαλουντες ηνικα αν εξηι και αυτον ημιν επιστελλειν, και τα περι της
υγειας δηλουν της σης. Ου γαρ αγνοεις, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε,
οπως ημιν περισπουδαστον αει περι ταυτης μανθανειν. Ει γαρ και προς αυτας
απωικισθημεν της καθ' ημας οικουμενης τας εσχατιας, αλλ' ομως της αγαπης σου της
γνησιας και θερμης, της ειλικρινους και αδολου επιλαθεσθαι ου δυναμεθα, αλλ'
οπουπερ αν απιωμεν, περιφεροντες αυτην απιμεν, μεγιστην εντευθεν καρπουμενοι
την παραμυθιαν. Κ ʹ. Μαγνωι επισκοπωι. Ει και αυτος ημιν ουκ επεσταλκας, καιτοι
των κυριων μου των πρεσβυτερων παραγενομενων, αλλ' ημεις της τε ανωθεν σου
φιλιας μεμνημενοι, και την των τροπων σου θαυμαζοντες επιεικειαν, και την της
ψυχης ανδρειαν, ειδοτες δε και το φιλτρον, ο αει περι ημας επεδειξω, προτεροι τοις
προς την σην εμμελειαν επεπηδησαμεν γραμμασι, χαριτας τε σοι ομολογουμεν της
διαθεσεως, ην περι ημας επιδεικνυσαι· ου γαρ ελαθεν ημας τουτο, καιτοι γε εκ
τοσουτου καθημενους διαστηματος· παρακαλουμεν ουν, ηνικα αν εξηι, γραφειν ημιν
συνεχως, και τα περι της υγιειας της σης ευαγγελιζεσθαι. Ὅταν γαρ ακουσωμεν τους
σφοδρους ημων εραστας, και γενναιους, ουτω διεγηγερμενους, νηφοντας τε και
εγρηγοροτας περι την των Ἐκκλησιων προνοιαν, εν υγιειαι διαγειν, πολλην και
εντευθεν καρπουμεθα την παρακλησιν. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου τιμιωτατε και
ευλαβεστατε, μη κατοκνει συνεχως ταυτα ημιν δηλουν. Ουτω γαρ, καν προς αυτας
απενεχθωμεν της οικουμενης τας εσχατιας, πολλην καρπωσομεθα την παρακλησιν,
ταυτης συνεχως απολαυοντες της παραμυθιας. ΚΖʹ. ∆ομνωι επισκοπωι. Και του
πεμψαι τον τιμιωτατον πρεσβυτερον εις επισκηψιν ημετεραν, και του γραψαι
πολλας εχω χαριτας τηι ευλαβειαι τηι σηι, δεσποτα τιμιωτατε. Ἀμφοτερα γαρ γνησιας
αγαπης και θερμης διαθεσεως, ∆ια τουτο και εν ερημιαι διατριβοντες, πολλην
εντευ52.627 θεν εδεξαμεθα την παρακλησιν. Το γαρ τοιουτους ανδρας ουτω
σφοδρους εραστας εχειν, ου την τυχουσαν φερει τοις αγαπωμενοις παραμυθιαν. Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εβουλομην μεν κατ' οψιν συντυχειν τηι ευλαβειαι τηι σηι, και εμφορηθηναι της
ηδιστης σου διαθεσεως. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ ενι ουτε γαρ ημιν δυνατον, ουτε τηι
τιμιοτητι σου ραιδιον, δια την της Ἐκκλησιας της αυτοθι προνοιαν, επι τον δευτερον
αναγκαιως ηλθομεν πλουν, την απο των γραμματων παραψυχην εαυτοις
χαριζομενοι. Ου γαρ μικρον και επιστολη δυναιτ' αν, γνησιας αγαπης
ανακεχρωσμενη, εις παρακλησιν των τωι σωματι κεχωρισμενων. Ἵν' ουν ταυτης
συνεχως απολαυωμεν της παραμυθιας, οσακις αν εξηι και δυνατον ηι, γραφειν ημιν
τα περι της υγειας της σης μη κατοκνει. Και γαρ θησαυρον μεγιστον και πλουτον
αφατον αγαθων την σην ηγουμεθα ημιν ειναι φιλιαν. Καν συνεχως τοιουτων
απολαυωμεν αγαθων, ηγουν των γραμματων, ουδε της ενταυθα ερημιας ληψομεθα
αισθησιν, απο των επιστολων των σων πολλην καρπουμενοι την ευφροσυνην. ΚΗʹ.
Βασιλειωι πρεσβυτερωι. Ει και της κατ' οψιν σου συντυχιας ουκ απηλαυσαμεν, αλλα
την αρετην σου της ψυχης ακουοντες, και τον ζηλον ον εχεις κατα των Ἑλληνων,
καταλυων αυτων την πλανην, και προς αληθειαν χειραγωγων, ως παροντες και
συγγενομενοι, και πολυν σοι συντραφεντες χρονον, ουτως σε αιδουμεθα και
τιμωμεν. ∆ιο και προτερον επεπηδησαμεν τοις προς σε γραμμασι, μακαριζοντες σε
υπερ ων κατορθοις, και θαυμαζοντες, και αιτουντες και αυτον ημιν επιστελλειν
ηνικα αν εξηι. Και γαρ ει και τωι σωματι σου κεχωρισμεθα, αλλα τηι αγαπηι σοι
συνδεδεμεθα, εννοουντες την σην ευλαβειαν. Ταυτ' ουν ειδως, μη κατοκνει συνεχως
ημιν επιστελλειν, και τα κατορθωματα τα σα δηλουν, ινα, και εν ερημιαι
διατριβοντες, πολλην εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΚΘʹ. Χαλκιδιαι και
Ἀσυγκριτιαι. Μηδεν υμας ταραττετω των συμβαινοντων λυπηρων, μηδε τα
επαλληλα των πραγματων κυματα θορυβειτω υμων την διανοιαν. Τοιαυτη γαρ η
στενη και τεθλιμμενη οδος, πολλην εχουσα την δυσκολιαν, πολλους τους ιδρωτας
και τους πονους. Ἀλλα ταυτα μεν παροδευεται και τωι παροντι συγκαταλυεται βιωι.
Καν γαρ στενη η οδος, αλλ' οδος εστιν· τα δε εκ του ταυτα φερειν πραως και
γενναιως βραβεια διηνεκη και αθανατα, και πολλωι μειζονα των ιδρωτων.
Ἐννοουσαι τοινυν και το επικηρον και το προσκαιρον της θλιψεως, και το διηνεκες
και αθανατον των αμοιβων, φερετε παντα γενναιως, μηδενι των συμπιπτοντων
δυσχερων ταραττομεναι. Ἓν γαρ εστι λυπηρον αμαρτια μονον· τα δε αλλα παντα,
εξοριαι, δημευσεις, απαγωγαι, επιβουλαι, και οσα τοιαυτα, σκια τις εστιν και καπνος
και αραχνη, και ει τι τουτων ευτελεστερον. Ἅτε ουν και κατα τον εμπροσθεν χρονον
πολλους μελετησασαι φερειν πειρασμους, και νυν την αρμοττουσαν υμιν
επιδεικνυσθε υπομονην. Αυτη γαρ εν ασφαλειαι και αδειαι και γαληνηι πολληι
καταστησαι υμας δυνησεται, και δοκιμωτερας ποιησαι. 52.628 Και γραφετε συνεχως
ημιν τα περι της υγειας της υμετερας, αν τινας ευρητε δι' ιδιαν χρειαν
παραγενομενους ενταυθα. Ἴστε γαρ οπως αυτης αντεχομεθα, και οπως βουλομεθα
πυκνοτερον περι ταυτης μανθανειν. Λʹ. Ἑορτιωι επισκοπωι. Ἐγω μεν επεθυμουν και
γραμματα δεξασθαι της σης τιμιοτητος περι της υγειας της σης ημιν δηλουντα. Οισθα
γαρ οπως αει περι την σην διετεθημεν ευλαβειαν, δεσποτα τιμιωτατε. Ἀλλ' επειδη
τουτο ισως των γραμματηφορων υμας περιειλετο η σπανις, ημεις, επιτυχοντες των
προς την σην ευλαβειαν αφικνουμενων, προτεροι τοις γραμμασιν επεπηδησαμεν
τοις προς την σην τιμιοτητα, και σε παρακαλουμεν, ηνικα αν εξηι, και αυτον συνεχως
ημιν επιστελλειν, και περι της υγειας της σης δηλουν. Οικουμεν γαρ χωριον
ερημοτατον, και πασης της καθ' ημας οικουμενης ερημοτερον· πολιορκουμεθα και
φοβωι ληιστων, και πολλας ως εν αλλοτριαι και εν τοσαυτηι ερημιαι θλιψεις
υπομενομεν· πλην εαν υμων των σφοδρα ημας αγαπωντων πυκνως επιτυγχανωμεν
γραμματων τα περι της υγειας της υμετερας δηλουντων, πολλην και εν τοσαυταις
περιστασεσιν οντες καρπωσομεθα παρακλησιν. Οισθα γαρ οση αγαπης δυναμις, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ως ου παρουσια των φιλουντων μονον, αλλα και γραμματα πολλην φερει την
παραμυθιαν. Ταυτ' ουν ειδως επιδαψιλευου ταυτην ημιν την ευφροσυνην,
συνεχεστερον τα περι της υγειας της σης δηλων, περι ης μαλιστα περισπουδαστον
ημιν μανθανειν. ΛΑʹ. Μαρκελλινωι. Μακραν μεν εσιγησαμεν αμφοτεροι σιγην προς
αλληλους, της δε αγαπης σου της αρχαιας και γνησιας ημιν εκεινης ουκ
επιλελησμεθα, αλλ' ακμαζουσαν αυτην διατηρουμεν, και οπουπερ αν απιωμεν,
αυτην περιφερομεν, μεγιστην εντευθεν καρπουμενοι την παρακλησιν. ∆ιο δη και
νυν επιτυχοντες των προς την σην ευγενειαν αφικνουμενων, την τε οφειλομενην
αποδιδοαμεν προσρησιν, και δηλουμεν, οτι καν προς αυτας απενεχθωμεν της
οικουμενης τας εσχατιας, εχοντες σε απιμεν εν διανοιαι εγκεκολαμμενον ημων τωι
συνειδοτι. Ἀλλ' επειδη τοις ουτω διακειμενοις ου το γραφειν μονον, αλλα και το
δεχεσθαι γραμματα παρα των ουτω φιλουμενων, πολλην φερει την ηδονην,
διπλασιασον ημιν την ευφροσυνην, δεσποτα τιμιωτατε, και ηνικα αν εξηι, γραφε
συνεχως ημιν, τα περι της υγιειας της σης δηλων. Οισθα γαρ οπως ημιν
περισπουδαστον ταυτα μανθανειν, και οσην και εν αλλοτριαι διατριβοντες, εντευθεν
καρπωσομεθα την παρακλησιν. ΛΒʹ. Ευθαλιαι. Καν ελαττους δεχωμαι επιστολας παρα
της κοσμιοτητος της σης, ων αυτος πεμπω προς την σην εμμελειαν, ουκ
αποστησομαι συνεχως γραφων. Ἐμαυτωι γαρ χαριζομαι τουτο ποιων, προς ψυχην
ουτω γνησιως περι ημας διακειμενην και θερμως και συνεχως επιστελλων. Πλην
αλλ' επειδη σφοδρα ημιν περι52.629 σπουδαστον μανθανειν εν τισιν ορμαι τα σα,
συνεχως και γραμματων επιθυμουμεν απολαυειν, ινα μανθανωμεν διηνεκως απερ
επιθυμουμεν, οτι εν ευθυμιαι και ασφαλειαι διαγεις πολληι. Τουτων γαρ απολαυουσα,
οτι πολλην ποιηι της ψυχης της σης επιμελειαν, και των βιωτικων υπερορωσα, την
εις τον ουρανον οδον βαδιζεις, ουδεν οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Οιδα γαρ σου της
ψυχης το ευγενες, και ελευθεριον, και απραγμοσυνης γεμον, και των βιωτικων
απηλλαγμενον φροντιδων. Ἐννοουσα τοινυν ηλικα ημιν χαριζηι τουτο ποιουσα,
ηνικα αν εξηι και δυνατον ηι, συνεχως ημιν επιστελλειν, καθαπερ προειρηκαμεν,
παρακληθητι, ωστε πολλην ημας και εντευθεν της ερημιας ταυτης, εν ηι διατριβομεν,
λαβειν παραμυθιαν. Τα γαρ υμων των αγαπωντων ημας γραμματα οταν συνεχως
φερηται προς ημας, τα περι της υγιειας υμων δηλουντα, ου της τυχουσης ημας
εμπιπλησιν ευφροσυνης, αλλα τοσαυτην ημιν εμποιει την ηδονην, ως μηδε μικραν
αισθησιν της ερημιας ταυτης, εν ηι διατριβομεν, λαμβανειν. ΛΓʹ. Ἀδολιαι. Και ταυτηι
σου την αγαπην εδειξας, την γνησιαν και θερμην, οτι και εν αῤρωστιαι ουσα, ουτω
συνεχως ημιν επιστελλεις. Ἡμεις δε επιθυμουμεν της τε αῤρωστιας σε απαλλαγηναι,
και ενταυθα παραγενομενην, οταν εξηι, θεασασθαι. Και τουτο οισθα και αυτη, κυρια
μου κοσμιωτατη και ευλαβεστατη. Ἐπει ουν, οπερ και εμπροσθεν επεσταλκα, νυν εν
φροντιδι μειζονι καθεστηκαμεν και γαρ απο των γραμματων εστοχασαμεθα σου της
αῤρωστιας την υπερβολην, δια τοι τουτο, ηνικα αν προς το βελτιον επιδωι σοι το
σωμα, δια ταχους ως βουλει δηλωσαι ημιν παρακληθητι τουτο αυτο, ινα βαρυτατης
ημας ανεθηναι ποιησηις φροντιδος. Ὅτι γαρ και νυν ουκ εν μικραι καθεστηκαμεν
αθυμιαι της αῤρωστιας ενεκεν της σης, ουδε αυτη αγνοεις. Ειδυια τοινυν την
φροντιδα εν ηι νυν εσμεν, οπερ παρεκαλεσαμεν, ποιησαι σπουδασον. Ει και τα
μαλιστα ουδεν σοι εις τουτο δει παρακλησεως· αλλ' ευ οιδ' οτι οσων αν επιτυχηις
γραμματηφορων, ου παυσηι δι' εκαστου ημιν επιστελλουσα. Λ∆ʹ. Καρτεριαι. Και τουτο
της αγαπης της σης, της μεμεριμνημενης ψυχης της σφοδρως περι ημας διακειμενης,
το μη μονον αποστειλαι το πολυαρχιον, αλλα και σκοπησαι οπως αν γενοιτο
χρησιμον, προσθειναι τε αυτωι το τε ναρδινον, και το γλευκινον ελαιον, διορθουντα
αυτου την απο της μακρας αποδημιας ξηροτητα. Και το αυτην και κατασκευασαι
τουτο, και μη ετεροις επιτρεψαι, και μη της ταχυτητος γενεσθαι, αλλα του γενεσθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σπουδαιον αυτο, και τουτο μαλιστα εκπληττεσθαι ημας την διαθεσιν την περι ημας
πεποιηκε. ∆ια τουτο σοι χαριτας ομολογουμεν εν μονον εγκαλουντες, οτι, ο μαλιστα
περισπουδαστον ην ημιν, τουτο ουκ επεμψας δια των γραμματων, τα ευαγγελια
λεγω της σης υγειας. Και ως νυν εν φροντιδι καθεστηκαμεν, ουκ ειδοτες οια της
αῤ52.630 ρωστιας εστηκε της σης· ουτως αν δια ταχους ημιν πεμψηις γραμματα
απαγγελλοντα ημιν, οτι λελυται τα της νοσου, τα μεγιστα ημιν χαριηι. Ειδυια τοινυν
οπως σφοδρα επιθυμουμεν μαθειν, οτι δη εκ της ασθενειας ταυτης ανηνεγκας,
χαριζου ημιν ταυτην την ευφροσυνην, εν τηι χαλεπωτατηι ταυτηι ερημιαι τε και
πολιορκιαι ου μικραν εσομενην ημιν παρακλησιν. ΛΕʹ. Ἀλφιωι. Ὁ Θεος σοι τον μισθον
δυη, και εν τωι παροντι βιωι, και εν τωι μελλοντι αιωνι, της γνησιας και θερμης περι
ημας αγαπης, της ειλικρινους, και ανυποκριτου, της ακινητου, και απεριτρεπτου. Ου
γαρ μικρα δειγματα της περι ημας διαθεσεως, και ταυτα εκ τοσουτου καθημενος
διαστηματος, επεδειξω, κυριε μου τιμιωτατε και ευγενεστατε, αλλα και πολλα και
μεγαλα. ∆ια τουτο σοι χαριτας ισμεν, και συνεχως επιστελλειν βουλομεθα, αλλ' ου
δυναμεθα οσακις αν βουλωμεθα, γραφομεν δε οσακις αν δυνωμεθα. Οισθα γαρ και
την απο του χειμωνος, και την απο των ληιστρικων εφοδων γινομενην εν ταις οδοις
δυσκολιαν. Μη τοινυν νομισηις ραιθυμειν ημας, οταν μακραν σιγησωμεν σιγην, αλλα
τηι σπανει των γραμματηφορων τουτο λογιζου, μη τηι ολιγωριαι τηι ημετεραι. Ὡς ειγε
δυνατον ην συνεχεστερον επιστελλειν, ουκ αν ωκνησαμεν πυκνα πεμποντες σοι
γραμματα. Ἡμιν γαρ εαυτοις εχαριζομεθα, την οφειλομενην σοι προσρησιν
συνεχεστερον αποδιδοντες. Ταυτ' ουν ειδως, γραφε ημιν συνεχως και αυτος τα περι
της υγιειας της σης. Ὅπερ εφης απεσταλκεναι ημιν, τουτο ουδεις εκομισεν ενταυθα,
αλλ' υπεστρεψεν ο εχων δια τον των ληιστων φοβον. Πλην παρακαλουμεν σε μη
ποιειν τουτο, μηδε δυσκολιας σαυτωι παρεχειν και πραγματα. Τα γαρ μεγαλα σου
δωρα, το γνησιον σου και θερμον της διαθεσεως, ου διηνεκως απολαυοντες,
εντρυφωμεν αει τηι μνημηι της σης αγαπης. Λ ʹ. Μαρωνι πρεσβυτερωι και μοναζοντι.
Ἡμεις τηι μεν αγαπηι συνδεδεμεθα σοι και τηι διαθεσει, και ως παροντα σε ενταυθα
ουτως ορωμεν. Τοιουτοι γαρ της αγαπης οι οφθαλμοι· ουχ οδωι διακοπτονται, ου
χρονωι μαραινονται. Ἐβουλομεθα δε και συνεχεστερον επιστελλειν τηι ευλαβειαι σου,
αλλ' επειδη τουτο ουκ ενι ραιδιον δια την της οδου δυσκολιαν, και την αποριαν των
οδοιπορων, ηνικα αν εξηι προσαγορευομεν σου την τιμιοτητα, και δηλον σοι
ποιουμεν, οτι διηνεκως επι μνημης σε εχομεν, εν τηι ψυχηι τηι ημετεραι περιφεροντες,
οπουπερ αν ωμεν. ∆ηλου τοινυν και αυτος ημιν συνεχεστερον τα περι της υγιειας
της σης, ινα και τωι σωματι κεχωρισμενοι, μανθανοντες συνεχως τα περι της ρωσεως
της σης, ευθυμοτεροι γινωμεθα, και πολλην εν ερημιαι καθημενοι δεχωμεθα την
παρακλησιν. Ου μικραν γαρ ημιν ευφροσυνην κομιζει το ακουειν περι της υγιειας
της σης. Και προ παντων ευχεσθαι υπερ ημων παρακληθητι. ΛΖʹ. Τραγκυλινωι
επισκοπωι. Τον κυριον μου τον τιμιωτατον επισκοπον Σελευκον οικοθεν μεν ο περι
ημας ανεστησε ποθος, εντευ52.631 θεν δε ο της σης αγαπης ερως. Ουτος αυτον και
χειμωνος κατατολμησαι, και δυσκολιας οδου, και αῤρωστιας χαλεπωτατης
ανεπεισεν. Ἐπαινεσας τοινυν αυτον, δεσποτα μου τιμιωτατε, του φιλτρου της
σπουδης, αποδος αυτωι την αμοιβην της μακρας ταυτης ταλαιπωριας, την ειωθυιαν
περι αυτον αγαπην και νυν επιδειξαμενος. Ἐπει και ημεις ως εις λιμενα αυτον
ακυμαντον εις τας σας παρεπεμψαμεν χειρας, ειδοτες σου την πολλην
φιλοφροσυνην, την γνησιαν αγαπην, την θερμην και ακλινη και απεριτρεπτον. Καν
αφικνηται τις εκειθεν, και ραιδιον γενηται, και επιστειλαι ημιν παρακληθητι τα περι
της ρωσεως σου. Ευψυχιος γαρ εις το παρον ουκ απηντησε· διο ουδε μαθειν τι
δεδυνημεθα ων εφης εκεινον ερειν πρωην ημιν επιστελλων, δια το μηδαμου τον
ανθρωπον φαινεσθαι. Ταυτ' ουν ειδως, εκεινα τε απερ δι' εκεινου πρωην εδηλωσας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και ει τι πλεον ημας γνωναι αναγκαιον, νυν γουν γνωρισαι ημιν παρακληθητι, και
τα περι της υγειας σημαινε της σης, της σφοδρα ημιν περισπουδαστου, και υπερ ης
αει μεριμνωντες, αει μανθανειν επιθυμουμεν. ΛΗʹ. Ὑμνητιωι αρχιητρωι. Ει και μη
συνεχως επεσταλκαμεν τηι τιμιοτητι σου, αλλα συνεχως σε επι μνημης εχομεν,
πειραν σου της σφοδροτατης, της σπουδαιας, της γνησιας φιλιας πολλην εν ημεραις
ολιγαις λαβοντες. ∆ια τουτο και τον κυριον μου τον τιμιωτατον επισκοπον
Σελευκον ως εις λιμενα τας σας παραπεμπομεν χειρας. Και γαρ υπο βηχος πολεμειται
χαλεπωτατης, ην η του ετους ωρα σφοδροτερον επιτριβει, και χαλεπωτεραν ποιει.
Καταμαθων τοινυν, δεσποτα μου τιμιωτατε, του νοσηματος την φυσιν, εξαρπασαι
αυτον του κλυδωνιου πειραθητι, τηι της αῤρωστιας βλαβηι την απο της επιστημης της
σης επιτειχισας δυναμιν, δι' ης πολλους πολλακις κινδυνευσαντας υπο τοιουτων
κυματων υποβρυχιους γενεσθαι του ναυαγιου ταχεως απηλλαξας. ΛΘʹ. Χαλκιδιαι.
Οιδα την αγαπην ην εσχες περι ημας ανωθεν και εξ αρχης, και οτι ακμαζουσαν
αυτην διατηρεις, και οτι αυτηι και προσθηκας εργαζηι, και ου μονον ουδεν αυτην
ειασας αμαυροτεραν γενεσθαι απο του χωρισμου, και του τοσουτου χρονου, αλλα και
μαλλον αυτην αναπτεις. Οιδ' οτι και μετα πολλης δεχηι της ευφροσυνης τα παρ'
ημων γραμματα, και οτι και γραφουσα και σιγωσα ομοιως περι ημας διακεισαι,
πολλην του πραγματος και εν πολλωι τωι χρονωι την πειραν ειληφως. ∆ιο δη
παρακαλουμεν την τιμιοτητα σου και περι ημας ουτω διακεισθαι· πολλα γαρ
ενεχυρα σου της γνησιας αγαπης εχομεν, πολλα υπομνηματα. ∆ιο και εν τηι ψυχηι σε
διηνεκως περιφερομεν, εγκολαψαντες ημων τηι διανοιαι, και την μνημην σου
αληστον εχομεν, καν μη διηνεκως γραφωμεν, δια την σπανιν των γραμματηφορων
εγκοπτομενοι. Ταυτ' ουν ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και ευλαβεστατη, γραφε και
αυτη συνεχως ημιν τα 52.632 περι της υγιειας της σης. Ἡμεις μεν γαρ καν μη
δεξωμεθα γραμματα, τους εκειθεν ερχομενους συνεχως ερωτωμεν τουτο· βουλομεθα
δε και παρα της κοσμιοτητος της σης συνεχως δεχεσθαι επιστολας, ευαγγελιζομενας
ημας τα περι της ρωσεως της σης. Μʹ. Ἀσυγκριτιαι. Οιδα οτι εν πολληι θλιψει
καθεστηκας νυν. Ἀλλ' ωσπερ τουτο οιδα, ουτως κακεινο επισταμαι, οτι πολυς σε εκ
των θλιψεων τουτων αναμενει μισθος, και μεγαλη αμοιβη και αντιδοσις κειται. Ει
γαρ και αθυμια, αλλα την ψυχην ωφελουσα, και πολλα τα βραβεια προξενουσα.
Ταυτ' ουν ειδυια και λογιζομενη, μεγιστην εντευθεν καρπου την παρακλησιν, μη το
οδυνηρον μονον ορωσα των θλιψεων, αλλα και το εκ τουτων συναγομενον κερδος·
και γραφε συνεχως ημιν περι της υγιειας της σης. Ἐπει και νυν ουχ ως ετυχεν
ηλγησαμεν, ακουσαντες σε αῤρωστειν. ∆ιο και σφοδρα επιζητουμεν μανθανειν μετα
πολλου του ταχους, ει ραιον σοι διετεθη τα της αῤρωστιας, ωστε της επι ταυτηι
φροντιδος ανεθηναι. ΜΑʹ. Βαλεντινωι. Τριτην πεμπω ταυτην επιστολην, ουδεμιαν
αυτος δεξαμενος παρα της μεγαλοπρεπειας της σης. Ἀλλ' οτι μεν μετα πολλης της
ευφροσυνης εδεξω ημων τα γραμματα, και τον εγχειρισαντα ταυτα της σοι
προσηκουσης εποιησας απολαυσαι τιμης, και τα παρα σαυτου παντα εισηνεγκας, εν
οις εδειτο σου της δυναμεως, εγνωμεν, και ουδεν ημας τουτων ελαθεν· επιστολην δε
ουδεμιαν εκομισαμεθα. Και ει μεν αλλος τις ην των ου σφοδρα γενναιων ο σιωπησας
τοσουτον, ενομισαμεν αν αυτωι προφασιν εις απολογιαν ειναι των πραγματων τον
οχλον. Ἐπειδη δε σου το υψηλον της σης διανοιας ισμεν, το θερμον της αγαπης, το
γνησιον, το ειλικρινες, το διαρκες, το μονιμον, ουκ αν δεξαιμεθα ταυτην απολογιαν,
ουδ' αυ το μη εκεισε διατριβειν σου την θαυμασιοτητα· και γαρ και τουτο εγνωμεν.
Ἀλλ' ενι μονωι καρπωσομεθα της μακρας σιγης παραμυθιαν, ει βουληθειης εις το
επιον το παροφθεν εν τωι παρελθοντι χρονωι ανακτησασθαι, και πεμψαι νιφαδας
γραμματων ημιν, απο της μελι ρεουσης γλωττης τα περι της υγιειας σου τε και της
ασφαλειας δηλουντων. Ει γαρ και εν ερημιαι καθημεθα, και πολιορκιαι χαλεπηι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

μυριοις περιεστοιχισμεθα δεινοις, αλλ' ομως ου παυομεθα μεριμνωντες την σην
θαυμασιοτητα· και καθ' εκαστην πυνθανομεθα εν τισιν ορμαι τα σα. Ἵν' ουν μη παρ'
ετερων, αλλα και παρα της γλυκειας και ποθεινοτατης ημιν διαθεσεως ταυτα
μανθανωμεν, γραφε συνεχως ημιν τα περι της ρωσεως της σης· και το παν
απειληφαμεν, ην δεξωμεθα επιστολας ταυτα φερουσας ημιν τα ευαγγελια. 52.633
ΜΒʹ. Κανδιδιανωι. Πολυ της οδου το μεσον το διειργον ημας, αλλ' ουδε ο χρονος
βραχυς, εξ ου της θαυμασιοτητος εχωρισθημεν της σης· και των πραγματων δε
πολυς ο περιεστως ημας οχλος, ερημια χωριου χαλεπωτατη, πολιορκια αφορητος,
εφοδοι, καταδρομαι ληιστων, ετερα στενοχωρια, η του σωματος αῤρωστια. Ἀλλ'
ομως ουδεν τουτων ραιθυμοτερους ημας περι την αγαπην την σην πεποιηκεν, αλλ'
ακμαζουσαν αυτην και ανθουσαν διατηρουμεν, επι διανοιας σε περιφεροντες,
οπουπερ αν ωμεν, και αληστον σου την μνημην εχοντες, και το ευγενες σου της
ψυχης, το ελευθεριον, το ατρεπτον, το ακλινες της γνησιας αγαπης, το θερμον της
διαθεσεως εγκολαψαντες ημων τηι διανοιαι. Ουτως ενταυθα διαγομεν, μεγιστην
παραμυθιαν της τοσαυτης ερημιας την μνημην των σων κατορθωματων εχοντες.
Γραφε δη και αυτος ημιν συνεχως, δεσποτα μου θαυμασιωτατε και
μεγαλοπρεπεστατε, τα περι της υγιειας της σης ευαγγελιζομενος. Οισθα γαρ οπως
αυτης αντεχομεθα και γαρ περισπουδαστον ημιν περι ταυτης μανθανειν, και οτι
διπλην καρπωσομεθα την ευφροσυνην, τωι τε επιστελλειν αυτον, τωι τε τοιαυτα
δεχεσθαι ημας γραμματα παρα της μεγαλοπρεπειας της σης. ΜΓʹ. Βασσιανηι. Αυτη μεν
μακρον εσιγησας χρονον, και ταυτα εχουσα τον κυριον μου τον τιμιωτατον και
ευλαβεστατον Θεοδοτον τον διακονον, δυναμενον ραιδιως ευρισκειν τους εκειθεν
ενταυθα αφικνουμενους. Ἡμεις δε ουδε εντευθεν υποπτευομεν σου την αγαπην, ως
ραιθυμοτεραν γεγενημενην περι ημας· πολλην γαρ αυτης πειραν, και δια πολλων
ειληφαμεν, και εγνωμεν αυτης το λαμπρον και ειλικρινες, το γνησιον και
απεριτρεπτον. ∆ιο καν γραφηις, καν σιγαις, ομοιως διακειμεθα σου περι την
ευγενειαν, και θαῤρουμεν περι της διαθεσεως της σης, ως ακεραιου και ακραιφνους
μενουσης. Ἀλλ' ομως και ουτω διακειμενοι, σφοδρα βουλομεθα συνεχη δεχεσθαι
γραμματα παρ' υμων, ευαγγελιζομενα ημας περι της υγιειας της υμετερας, και του
οικου υμων παντος. Ἐπειδη και σφοδρα ταυτης επιθυμουμεν και αντεχομεθα,
καθαπερ και αυτη οισθα. Ταυτα ουν ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και ευγενεστατη,
χαριζου την χαριν ημιν ταυτην, κουφην τε ουσαν και ραιδιαν, και ευλογον, και
πολλην ημιν και εν ερημιαι καθημενοις παρεχουσαν την παραμυθιαν. Μ∆ʹ. Θεοδοτωι
διακονωι. Οιδα και αυτος, οτι ουκ αν ημιν δια γραμματων συνεγενου, ει δια
παρουσιας εξην· αλλα παντα αφεις μεθ' ημων εμελλες ειναι, ει μη κωλυμα ην, και
κωλυμα μεγιστον, και η του ετους ωρα, και των πραγματων η δυσκολια, και των
ενταυθα η καθ' εκαστην ημεραν επιτεινομενη προς το χειρον ερημια. Και ουδεν
δεομαι τουτο παρα σου μανθανειν. Ἐπειδη γαρ εγνων απαξ, οτι σφοδρος ημων
εραστης ει, 52.634 εγνων και τουτο καλως. Ἡμεις μεν ουν, και μη αναμνησαντος
σου, προς παντας αν επεσταλκαμεν· εθαυμασαμεν δε σε και ταυτης της περι ημας
φιλοστοργιας, οτι και τωι τελει της επιστολης παρακλησιν υπερ τουτου προσεθηκας.
Τουτο γαρ ψυχης σφοδρα μεριμνωσης τα ημετερα, φροντιζουσης, κηδομενης,
γνησιως αγαπαιν επισταμενης. Τοις μεν ουν αλλοις απασιν επεσταλκα· επειδη δε και
τηι κυριαι μου Καρτεριαι πρωην ημεν επεσταλκοτες, εγνωμεν δε αυτην μη διατριβειν
εκεισε, αλλα μακραν οδον αποδεδημηκεναι· ει μεν οιον τε εκπεμφθηναι τα
γραμματα τα ημετερα εκει, και τουτο γενεσθω, εαν δοκιμασηις· ει δε μη δυνατον, τοις
γουν κυριοις μου τιμιωτατοις και ευγενεστατοις τοις περι Μαρκελλιανον συντυχων
διαλεχθητι, ωστε αυτηι ει ποτε επιστελλοιεν, απολογησασθαι υπερ ημων, ως ουκ
εῤραιθυμηκοτων, ουδε τον μεταξυ χρονον σεσιγηκοτων, αλλ' υπο της μακρας αυτης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αποδημιας κωλυθεντων συνεχεστερον επιστελλειν προς αυτην. ΜΕʹ. Συμμαχωι
πρεσβυτερωι. Ουδεν καινον ουδε απεικος τεθλιμμενην οδευοντα οδον
στενοχωρεισθαι. Τοιαυτη γαρ της αρετης η φυσις, πονων γεμει και ιδρωτων,
επιβουλων και κινδυνων. Ἀλλ' η μεν οδος τοιαυτη· τα δε εντευθεν στεφανοι,
βραβεια, τα αποῤρητα αγαθα, και τελος ουκ εχοντα. Τουτοις τοινυν σαυτον
παρακαλει· και γαρ και η ανεσις και η θλιψις η του παροντος παροδευεται βιου, και
αυτωι τωι βιωι συγκαταλυεται. Μηδεν ουν μηδε εκεινων φυσατω, μηδε τουτων
ταπεινουτω και συστελλετω. Ὁ γαρ αριστος κυβερνητης ουτε εν γαληνηι χαυνουται,
ουτε εν χειμωνι ταραττεται. Ταυτ' ουν ειδως παρακαλει σαυτον, και παραμυθιαν
εντευθεν καρπου την μεγιστην. Γραφε συνεχως ημιν τα περι της υγιειας της σης. Ει
γαρ και πολλωι τωι μηκει της οδου διειργομεθα, και πολυν σου της εμμελειας
απελειφθημεν χρονον, αλλ' ου της αγαπης, αλλ' αληστον αυτην αει περιφερομεν και
ακμαζουσαν, οπουπερ αν ωμεν επειπερ τοιαυτη του φιλειν γνησιως η φυσις. Μ ʹ.
Ῥουφινωι. Ἐβουλομην μεν συνεχεστερον επιστελλειν σου τηι ευλαβειαι, επειδη σε
φιλω, και σφοδρα φιλω, δεσποτα μου αιδεσιμωτατε και ευλαβεστατε· και αμφοτερα
ταυτα οισθα και αυτος. Ἀλλ' επειδη το μεν εν ημιν κειται, το δε ουκ εν ημιν· του μεν
γαρ φιλειν ημεις κυριοι, του δε συνεχως επιστελλειν ουκ ετι, δια τε της οδου την
δυσκολιαν, και του ετους την ωραν· εκεινο μεν διηνεκως ποιουμεν, τουτο δε ηνικα
αν εξηι· μαλλον δε και τουτο διηνεκως ποιουμεν. Ει γαρ και μη μελανι μηδε χαρτηι
συνεχως επιστελλομεν, αλλα γνωμηι και διανοιαι· τοιουτον γαρ το φιλειν γνησιως.
ΜΖʹ. Ναμαιαι. Τι περιερχηι απολογιαν ζητουσα, και συγγνωμην 52.635 αιτουσα υπερ
ων ημεις σε στεφανουμεν και ανακηρυττομεν, οτι μεν εγραψας, αποδεχομενοι, οτι
δε οψε και βραδεως, εγκαλειν εχοντες; Ὥστε ει νομιζεις μεγαλα τετολμηκεναι τωι
γραψαι, τουτο αφεισα προς το εγκλημα της βραδυτητος μελετα, και συντιθει την
απολογιαν. Και γαρ οσωιπερ αν λεγηις και παροντας και αποντας ηγαπηκεναι
γνησιως, τοσουτωι μειζονως αυξεις την κατηγοριαν. Ει μεν γαρ απλως των περι ημας
διακειμενων ησθα, ουδεν απεικος μακρον χρονον ουτω σιγησαι· επειδη δε ουτω
γνησιαν και θερμην περι ημας επιδεδειχθαι αγαπην εφης, ως μηδε αν ελθειν
παραιτησεσθαι οδον ουτω χαλεπην, και φοβωι ληιστων τοσουτων πολιορκουμενην, ει
μη τα της αῤρωστιας διεκοπτεν, εν σοι λοιπον απολογιας λειπεται ειδος, το νιφαδας
ημιν πεμπειν γραμματων, δυναμενων την εκ της μακρας σιγης παραμυθησασθαι
αιτιαν. Τουτο δε ποιει, και το παν απειληφαμεν. Ἐπειδη και αυτη χρονια ελθουσα η
επιστολη, επειδη θερμης επνει της αγαπης, και του παρελθοντος χρονου το χρεος
απετισεν. Πλην αλλ' αι λοιπαι μη μιμεισθωσαν την ταυτης βραδυτητα. Ουτω γαρ και
αυτη δυνησεται δειξαι οτι ου δι' οκνον, αλλα δια δεος ματαιον, καθως και αυτη
εφης, χρονια παραγεγονεν, ει αι λοιπαι μετα ταχους και πολλης παραγενοιντο της
συνεχειας ημιν. ΜΗʹ. Ἀραβιωι. Οιδα σου την αγαπην, οιδα σου το φιλτρον το θερμον,
το γνησιον, το ειλικρινες, το διαρκες, και ως ουτε δυσκολια πραγματων, ουτε οχλος
φροντιδων, ουτε περιστασεων πληθος, ουτε χρονου μηκος, ουτε οδου διαστημα
δυναται ταυτην αμαυροτεραν ποιησαι. ∆ια τουτο και σφοδρα επιθυμω συνεχως
δεχεσθαι γραμματα παρα της ευγενειας της σης, ευαγγελιζομενα ημας περι της
υγιειας της σης. Καν εγκαλωμεν, ουχ ως ραιθυμουντι εγκαλουμεν, αλλ' ως πλειονων
ερωντες επιστολων τοιουτων. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου τιμιωτατε και
ευγενεστατε, διδου ταυτην ημιν την χαριν, κουφην τε ουσαν και ευκολον, και
πολλην ημιν και εν ερημιαι καθημενοις παρεχουσαν την ευφροσυνην. ΜΘʹ. Ἀλφιωι.
Ἐγω μεν εβουλομην συνεχεστερον επιστελλειν, η δε των γραμματηφορων σπανις
ουκ αφιησι την επιθυμιαν ταυτην εις εργον ελθειν· και γαρ η του χωριου τουτου
ερημια, και ο των Ἰσαυρων φοβος, και η του χειμωνος σφοδροτης ουκ επιτρεπει
συνεχως τινας ημιν επιχωριαζειν. Ἀλλ' ομως, και γραφοντες και σιγωντες, την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

αυτην αει περι σε διαθεσιν τηρουμεν, την προθυμιαν σου και την σπουδην
μανθανοντες, ην υπερ της ωφελειας της σης εχεις ψυχης, τους τε εν ευλαβειαι
ζωντας αναπαυειν εσπουδακως, και την καλην ταυτην πραγματευομενος
πραγματειαν. Ταυτ' ουν ειδως, κυριε μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, συνεχως ημιν
επιστελλε τα περι της σης υγιειας, και του οικου σου παντος. Ουτω γαρ και 52.636 εν
ερημιαι οντες πολλην εξομεν την ευφροσυνην, ει τοιαυτα παρα της σης τιμιοτητος
δεχομεθα γραμματα. Νʹ. ∆ιογενει. Το γνησιον σου της αγαπης της περι ημας ᾔδειμεν
μεν και εμπροσθεν, πολλωι δε πλεον εγνωμεν νυν, οτε τοσουτον του χειμωνος
αρθεντος, ου μονον ουδεν ραιθυμοτερος, αλλα και πολλωι σπουδαιοτερος περι ημας
γεγονως, μειζω την στοργην ενεδειξω. ∆ια ταυτα σε θαυμαζομεν, δια ταυτα καθ'
εκαστην ημεραν ανακηρυττοντες ου παυομεθα. Τον μεν γαρ αφατον τουτων μισθον
ληψηι παρα του φιλανθρωπου Θεου, του ταις αντιδοσεσιν εκ πολλου του περιοντος
νικωντος αει τους αγαθον τι ποιουντας, η λεγοντας. Ἡμεις δε σε οις εχομεν
αμειβομεθα, θαυμαζοντες σε, επαινουντες, μακαριζοντες ου διαλιμπανομεν,
φιλουντες, αιδουμενοι, τιμωντες, εν διανοιαι πανταχου περιφεροντες, ηνωμενοι σοι
και συνδεδεμενοι τωι της αγαπης νομωι. Ὅτι γαρ σου των σφοδροτατων αει
γεγοναμεν εραστων, οισθα και αυτος σαφω, δεσποτα μου αιδεσιμωτατε και
θαυμασιωτατε. ∆ιο παρακαλω των αποσταλεντων ενεκα μηδεν αλγησαι προς ημας.
Τρυγησαντες γαρ και καρπωσαμενοι την εξ αυτων τιμην, αυτα απεσταλκαμεν ουκ εξ
ολιγωριας, ουδε εκ του μη θαῤρειν σου τηι ευγενειαι, αλλα δια το μη καθεσταναι εν
χρειαι. Ὃ δη και εφ' ετερων πολλων πεποιηκαμεν. Και γαρ και ετεροι πολλοι και της
σης ευγενειας αξιοι, και σφοδρα ημων εκκαιομενοι, ως εξεστι σου τηι θαυμασιοτητι
μανθανειν, το αυτο δη τουτο πεποιηκασι, και ηρκεσε προς αυτους ημιν αυτη η
απολογια, ην και αυτον προσεσθαι παρακαλουμεν. Ει γαρ δη κατασταιημεν εν χρειαι,
μετα πολλης απαιτησομεν, καθαπερ εξ ιδιων, μετα πλειονος της παῤρησιας, και
τουτο οψει δια της πειρας αυτης. ∆εξαμενος τοινυν αυτα, φυλαττε μετα ακριβειας,
ιν' ειποτε καιρος καλεσειεν, μετα του θαῤρειν αυτα απαιτησωμεν παρα της σης
θαυμασιοτητος. ΝΑʹ. Τωι αυτωι. Μετα το γραψαι την προτεραν επιστολην, ιδων τον
τιμιωτατον και ευλαβεστατον Ἀφραατην προσηλωμενον ημιν, και ουκ ανεχομενον
ουτε απαραι εντευθεν, και απειλουντα μητε γραμματα δεχεσθαι παρ' ημων, ει μη
απολαβοιμι τα αποσταλεντα, επεθηκα τυπον τωι πραγματι σφοδρα κεχαρισμενον τηι
ευγενειαι σου, και αναπαυοντα σου την εμμελειαν, ον παρ' αυτου μαθων, κελευσον
διακονον γενεσθαι της καλης ταυτης οικονομιας. Οισθα γαρ ηλικον εσται του
πραγματος το κερδος και δια της παρουσιας τουτου της εις την Φοινικην, και δια της
φιλοτιμιας της σης μεγαλοπρεπειας. Και αμφοτερων τουτων αυτος ληψηι τον μισθον,
ατε τοσαυτην δαψιλειαν επιδεικνυμενος περι τους εν Φοινικηι κατηχουντας τους
Ἕλληνας, και περι την οικοδομην των εκκλησιων εσπουδακοτας, και ανδρα
τοιουτον αναστησας, και πεμψας εις παρακλησιν αυτων, και μαλιστα νυν εν τοσαυτηι
δυσκο52.637 λιαι καθεστηκοτων, και παρα πολλων πολεμουμενων. Ἐννοησας τοινυν
του κατορθωματος τον ογκον, μη αφηις μηδε μικρον αυτον αναβαλλεσθαι, αλλ'
αμελλητι της οδου ταυτης αψασθαι παρασκευασον, πολλην σαυτωι δια της καλης
ταυτης σπουδης, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, προαποτιθεμενος παρα τωι
φιλανθρωπωι Θεωι την αμοιβην. ΝΒʹ. Ἀδολιαι. Ὅτι μεν ηῤρωστησας, εγνωμεν, και οτι
χαλεπως ηῤρωστησας, και προς αυτας ηλθες του θανατου τας πυλας· αλλα και οτι
ανηνεγκας εκ της αῤρωστιας, και του κινδυνου λοιπον απαλλαγεισα προς υγειαν
οδευεις. Ἀλλ' ου παρα των σων γραμματων εμαθον τι τουτων, διο και σφοδρα
ηλγησα· αλλ' ετερωθεν, και παρ' ετερων. Πλην αρκει εις παραμυθιαν ημιν το της
αῤρωστιας απηλλαχθαι σου την ευλαβειαν. Ου μην, επειδη αρκει, πραως φερομεν
την μακραν σου ταυτην σιγην. Ἐβουλομεθα γαρ, καθαπερ και αυτη οισθα, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

παραγενομενην ενταυθα ιδειν. Και γαρ ει μη αῤρωστια παρενεπεσε, το κωλυον
ουδεν ην. Ὅ τε γαρ χειμων ο ενταυθα εαρ ημερωτατον τεως μιμειται, των τε
Ἰσαυρων η Ἀρμενια απηλλακται. Ἀλλ'ομως ουδεν αναγκαζομεν, ουδε βιαζομεθα μη
βουλομενην υπερ της ενταυθα παρουσιας. Ἀλλ' οπερ ουτε Ἰσαυρων φοβος, ουτε
χειμωνος σφοδροτης, ουτε οδου ταλαιπωρια, ουτ' αλλο ουδεν κωλυει, τουτο
αιτουμεν συνεχως ημιν υπαρχειν τα γραμματα, τα της θερμης σου και γνησιας
διαθεσεως. Ἢν γαρ τουτων απολαυωμεν συνεχως, απαγγελλοντων ημιν τα περι της
υγιειας και ευθυμιας της σης, ου την τυχουσαν και εντευθεν καρπωσομεθα
παραμυθιαν. Ἐννοουσα τοινυν ηλικην ημιν χαριηι χαριν, μη κατοκνει τουτο ποιειν.
Οισθα γαρ οπως αντεχομεθα σου της ευγενειας, και οσην αει περι την σην εμμελειαν
επεδειξαμεθα την αγαπην. ΝΓʹ. Νικολαωι πρεσβυτερωι. Σφοδρα ημας ανεπτερωσας,
και πολλης ενεπλησας της ηδονης, δηλωσας οτι σοι πολλη φροντις της Φοινικης
εστι, και εκ τοσουτου καθημενος διαστηματος, δια γραμματων αλειφεις τους αυτοθι,
ζηλον πληρων αποστολικον. ∆ια ταυτα σε θαυμαζοντες και μακαριζοντες ου
διαλιμπανομεν, οτι και προτερον τους μοναχους επεμψας, και οτι νυν, εν
πραγματων δυσκολιαι τοσαυτηι, ου μονον αυτους ουκ απηγαγες, αλλα και μενειν
αυτους εκελευσας, αριστου κυβερνητου και ιατρου γενναιου πραγμα ποιων. Και γαρ
εκεινων εκαστος, ο μεν οταν ιδηι τα κυματα εγειρομενα, τοτε μαλλον πολλην
επιδεικνυται την σπουδην· ο δε οταν τον πυρετον επι μειζονα φλογα διεγερθεντα,
τοτε πολληι κεχρηται τηι τεχνηι· και αυτος τοινυν, κυριε μου τιμιωτατο και
ευλαβεστατε, αξια της σαυτου πεποιηκας αρετης, οτε τα πραγματα ειδες νοσουντα
και στασιαζοντα, τοτε μαλιστα επιθεμενος τοις εκεισε διατριβουσιν, ωστε μη
λειποτακτησαι, αλλ' επιμειναι, και τα παρ' εαυτων εισενεγκειν. Τα σαυτου τοινυν
μιμουμενος, τον τε κυριον μου τον τιμιωτατον Γεροντιον τον πρεσβυτερον, ει ραιον
52.638 σχοιη, και προς καθαραν υγειαν επανελθοι, ευθεως κατεπειξον της εκει
αψασθαι οδου. Ἐπιθυμουμεν γαρ αυτον ημεις και ενταυθα παραγενομενον ιδειν·
αλλ' επειδη και ταχυτητος και πολλης δειται της αγρυπνιας τα εκεισε πραγματα,
ωστε μη πολυν εν τηι οδωι διατριβηναι χρονον, και τον χειμωνα επισταντα
αποκλεισαι αυτωι την οδον, παρακαλουμεν σου την τιμιοτητα αυτον τε ραΐσαντα
επειξαι απελθειν, τον τε γλυκυτατον και ποθεινοτατον Ἰωαννην τον πρεσβυτερον
παρασκευασαι συνεφαψασθαι της αποδημιας αυτωι. Οισθα γαρ και αυτος οτι νυν
μαλιστα τα αυτοθι πολλων δειται των διορθωσομενων, οσωι επι μειζον ειρψε τα
κακα. Τουτ' ουν εννοων, και ειδως ηλικον εστι σωτηρια ψυχης, και οια κατωρθωται
σου τηι τιμιοτητι δια της εμπροσθεν σπουδης, παντα ποιησαι και δια σαυτου, και δι'
ετερων, ων αν οιον τε ηι, παρακληθητι, ωστε τα διορθωθεντα μειναι ακινητα, ετεραν
τε αυτοις πολλωι πλειονα γενεσθαι προσθηκην. Αυτος μεντοι των ενταυθα ελθοντων
ουκ ελαττον ημας ευφρανας· τηι μεν γαρ γνωμηι και παραγεγονας, και τοις της
αγαπης σε οφθαλμοις και μη παροντα σωματικως ημεις καθ' εκαστην ορωμεν την
ημεραν, επι της διανοιας πανταχου περιφεροντες. Ἔσται δε ισως και η κατ' οψιν
ημιν συντυχια, οταν ο καιρος επιτρεπηι. Ὡς νυν γε και ημεις, καιτοι σφοδρα
επιθυμουμεν ιδειν την αγαπην σου, και περιπτυξασθαι, αναγκαιαν ειναι νομιζομεν
την αυτοθι σου μονην. Ευ γαρ οιδ' οτι ου παυσηι παντα ποιων και πραγματευομενος,
ωστε εμπλησαι την Φοινικην γενναιων ανδρων, και τους τε εκει μεμενηκοτας
στηριζων επι πλεον, ωστε μη αφεντας τα αυτοθι επανελθειν, τους τε πλησιον οντας
αναζητων, και μετα πολλης εκπεμπων προθυμιας, πασι τε κερδος γινομενος
μεγιστον τοις τε εγγυς, τοις τε μακραν, και την των αρωματων μιμουμενος φυσιν,
απερ ου τον τοπον μονον τον υποδεχομενον αυτα, αλλα και τον αφεστηκοτα αερα
πολλης εμπιμπλησι της ευωδιας. Ν∆ʹ. Γεροντιωι πρεσβυτερωι. Και ηδη μεν επεσταλκα
σου προς την ευλαβειαν, νομισας σε εν Φοινικηι ειναι, και νυν δε επιστελλω ταυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

απερ και εμπροσθεν, οτι νυν μαλιστα παντα δει ποιειν και πασχειν, ωστε μη
καταλιπειν ερημον την καλην υμων γεωργιαν, μηδεν αφειναι διαφθαρηναι τινα των
ηδη κατορθωθεντων. Και γαρ και ποιμενες οταν ιδωσι πολλην παντοθεν τοις
προβατοις επιτιθεμενην λυμην, τοτε μαλιστα αγρυπνουσι και διεγειρονται, και
σφενδονην μεταχειριζουσι, και τηι αλληι κεχρηνται τεχνηι, ωστε πασαν της αγελης
απελασαι βλαβην. Ει γαρ προβατα αλογα πεπιστευμενος ο Ἰακωβ, ετη δεκατεσσαρα
διετελεσε δουλευων, και θαλπει και ψυχει ταλαιπωρουμενος, και αγρυπνιαι πολληι,
και την εσχατην θητειαν εθητευσεν, εννοησον οσα και ποιειν και πασχειν χρη τους
τα προβατα λογικα εμπεπιστευμενους, υπερ του μηδεν αυτων παραπολεσθαι.
Παρακαλω τοινυν σου την ευλαβειαν, οσωι μειζων ο χειμων, και πλειονα τα κακα,
και σφοδρα τα κωλυματα, και πολλοι οι επιβουλευοντες, τοσουτωι μαλλον και αυτον
διαναστησαι, και ετερους 52.639 παρακαλεσαι συνεφαψασθαι σου της καλης ταυτης
προνοιας, και μετα πολλου του ταχους επειχθηναι παραγενεσθαι εκεισε. Και γαρ και
της αποδημιας αυτης ου μικρον εξεις μισθον· ει δε της αποδημιας, πολλωι μαλλον ει
των εργων αψαιο, και σπουδην πολλην επιδειξαιο. Του γαρ οικοι καθησθαι πολλωι
βελτιον και χρησιμωτερον το τοιαυτας αποδημιας αποδημειν. Ἐκει μεν γαρ οντα, και
ταυτα εστιν εχειν α νυν εχεις, την νηστειαν, τας αγρυπνιας, την αλλην φιλοσοφιαν.
Οικοι δε καθημενον, ουκ εστι κερδαναι απερ εκει καθημενον εστι καρπωσασθαι,
ψυχων σωτηριαν τοσουτων, τον απο των κινδυνων μισθον, την απο της τοσαυτης
προθυμιας αμοιβην· εστι γαρ προθυμιας αμοιβη. Ἐννοων τοινυν ηλικους σαυτωι
προαποθησηι στεφανους, μηδεν μελλησηις, μηδε υπερθηι· αλλα ραιΐσας, εντευθεν ηδη
της αποδημιας αψασθαι παρακληθητι, μηδεν φροντιζων των χρειων ενεκεν. Παντα
γαρ ειπον τωι κυριωι μου τωι τιμιωτατωι και ευλαβεστατωι πρεσβυτερωι Κωνσταντιωι,
ειτε εις οικοδομας αναλωσαι δεοι, ειτε εις χρειας αδελφων, μετα πλειονος παρασχειν
υμιν της δαψιλειας, και μετα πλειονος νυν η εμπροσθεν. Ἔχων τοινυν και την
εκειθεν ευκολιαν και προ παντων το πραγμα ποιειν αρεσκον Θεωι, παντα οκνον
εκβαλων, επειχθηναι ταχεως παρακληθητι, και εξ αυτης ημιν τουτο δηλωσον, ινα
και εν ερημιαι οντες χαλεπηι πολλην εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. Ει γαρ
μαθοιμεν οτι αποδεδημηκας εκεισε μετα της γνωμης εκεινης, παντα ποιησαι και
παθειν υπερ σωτηριας των αυτοθι ψυχων παρεσκευασμενος, ουδε ερημιαν
ηγησομεθα οικειν απο της τοσαυτης ηδονης. Ἐπιθυμουμεν γαρ και ημεις
παραγενομενον σε ιδειν· αλλ' επειδη τουτο οπερ ειπον αναγκαιοτερον, και δεος
μηποτε ο χειμων αποκλεισηι σοι την οδον την εντευθεν εκεισε, δια τουτο σε
επειγομεν, και παρακαλουμεν ταχεως επειχθηναι. ΝΕʹ. Συμεων και Μαρι
πρεσβυτεροις, και μοναζουσιν εν τηι χωραι Ἀπαμειας. Ει και πολλωι διειργομεθα τωι
της οδου διαστηματι, και εν χαλεπωτατηι καθημεθα ερημιαι, αλλ' ομως μαθοντες
υμων της ψυχης την αρετην, και την πολλην φιλοσοφιαν, δι' ης τους αυτοθι παντας
καταλαμπετε, σφοδροι γεγοναμεν υμων ερασται. Και επειδη της κατ' οψιν ημων
συντυχιας τεως απολαυσαι ουκ ενι, δια τε την του χειμωνος ωραν, δια τε της οδου το
μηκος, δια γραμματων συγγενεσθαι εσπουδασαμεν υμιν, παρακαλουντες υμων την
ευλαβειαν, ευχεσθαι τε εκτενως υπερ της λυσεως των την οικουμενην
κατειληφοτων κακων, και παντας εις τουτο διεγειρειν μετα πολλης της προθυμιας,
ημιν τε, ηνικα αν εξηι, συνεχεστερον επιστελλειν περι της υγειας της υμετερας· ινα
και ποῤρωθεν υμων οντες, και προς αυτας της οικουμενης τας εσχατιας
απωικισμενοι, πολλην και εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν, συνεχεστερον τα
περι της ρωσεως υμων μαν52.640 θανοντες. Σφοδρα δε ημας ευφρανεν ο
ποθεινοτατος και γλυκυτατος Ἰωαννης ο πρεσβυτερος, εν τοσαυτηι καιρων δυσκολιαι
ελομενος οικοθεν διαναστηναι, και αψασθαι της επι την Φοινικην αποδημιας.
Παρακαλω τοινυν εννοησαντας του κατορθωματος ηλικον το μεγεθος, ει τινας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ευροιτε γενναιους ανδρας, δυναμενους αυτωι συμπραξαι προς των κατορθωματων
τουτων το μεγεθος, πολληι τηι προθυμιαι συναποστειλαι αυτωι παρακληθητε,
εννοουντες ηλικον εντευθεν καρπωσεσθε τον μισθον. Ν ʹ. Ῥωμυλωι και Βυζωι
μοναζουσι. Ἐγω μεν εβουλομην υμας και ενταυθα παραγενομενους ιδειν· ακουων
γαρ υμων την ευλαβειαν, σφοδρος υμων γεγονα εραστης, τοις της αγαπης
οφθαλμοις υμας φανταζομενος· επειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, και δια το της οδου
μηκος, και δια την του χειμωνος ωραν, και δια τον των Ἰσαυρων φοβον, δια των
γραμματων εσπουδακα υμων συγγενεσθαι τηι τιμιοτητι, δηλην υμιν ποιων την
διαθεσιν, ην εχομεν προς την ευλαβειαν την υμετεραν· ενι γαρ και τους ποῤρωθεν
οντας και μη οραθεντας φιλειν. Τοιαυτη γαρ της αγαπης η δυναμις· ου διειργεται
οδου μηκει, ουδε μαραινεται χρονου πληθει, ουδε νικαται πειρασμων επαγωγαις·
αλλα ταυτα παντα νικωσα ανωτερα παντων γινεται, και προς υψος αφατον αιρεται.
∆ια δη τουτο και ημεις, επειδη σφοδρα περι υμας διακειμεθα, ουδενι τουτων
γεγοναμεν ραιθυμοτεροι, αλλα και γραφομεν, και παρακαλουμεν υμας τα περι της
υγειας της υμετερας δηλουν ημιν. Ουτω γαρ και εν ερημιαι διατριβοντες, πολλην
καρπωσομεθα την παρακλησιν, οταν ακουωμεν τους ουτω βιουντας, και την στενην
ταυτην και τεθλιμμενην οδευοντας οδον, υγιαινοντας και εῤρωμενους. ΝΖʹ. Ἀδολιαι.
Ἡμεις, καν αυτη σπανιακις επιστελληις, ου παυσομεθα, οσακις αν επιτυχωμεν των
εντευθεν εκεισε αφικνουμενων, γραφοντες προς την ευγενειαν την σην.
Ἐβουλομεθα μεν γαρ και ενταυθα σε παραγενομενην ιδειν, και σφοδρα τουτο
επιθυμουμεν. Ἀλλ' επειδη τουτο εργωδες ισως κατεφανη σου τηι ευγενειαι τα γαρ
των Ἰσαυρων πεπαυται παντελως, την γουν απο του γραφειν συνεχως τηι τιμιοτητι
σου παρακλησιν ου παυσομεθα παρεχοντες εαυτοις. Και γαρ οσακις αν επιτυχωμεν
γραμματηφορου εκεισε παραγινομενου, ου την τυχουσαν καρπουμεθα ευφροσυνην
επιστελλοντες σου τηι τιμιοτητι. Τουτ' ουν ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και
ευλαβεστατη, και αυτη σπουδην ποιεισθαι παρακληθητι του συνεχως ημιν
επιστελλειν τα περι της υγειας της σης και ευθυμιας. Ὥσπερ γαρ της αποδημιας
ενεκεν ουδεν εγκαλουμεν. δια το δοξαι δυσκολιαν εχειν το πραγμα· ουτω της 52.641
σιγης ενεκεν της μακρας ου παυσομεθα αιτιωμενοι, δια το σφοδρα επιθυμειν
συνεχως μανθανειν τα περι της ρωσεως της σης και οικου σου παντος. ΝΗʹ.
Θεοδοσιωι απο δουκων. Πολλου του μελιτος την επιστολην ανεχρωσας, μαλλον δε
και μελιτος αυτην ηδιω πεποιηκας. Το μεν γαρ οταν συνεχεστερον ομιλησηι τοις
απολαυουσιν αυτου της γλυκυτητος, ουκ ετι ομοιως ηδυ φαινεται, του κορου την
τυραννιδα της ηδονης καταλυοντος· τα δε γραμματα τα σα την υγιειαν ημιν
ευαγγελιζομενα την σην, τοσουτον απεχει τουτο παθειν, οτι και επιτεινει τοτε
μαλιστα ημιν την ευφροσυνην, οταν συνεχεστερον πεμπηται. Συ μεν ουν την
επιστολην περιεπτυξω την εμην· εγω δε αυτον σε τον πατερα της επιστολης και
περιεπτυξαμην, και περιεβαλον αμφω τω χειρε, και τωι τραχηλωι περιχυθεις, και την
φιλην εμοι φιλησας κεφαλην, πολλην εκαρπωσαμην την παραμυθιαν. Ουδε γαρ
επιστολην ενομιζον σην επιεναι μονον, αλλα και αυτον παρειναι ημιν και
συγγινεσθαι. Τοσουτον ισχυσε της επιστολης η δυναμις. Τοιουτον γαρ της γνησιας
αγαπης η φυσις· καν δια γραμματων αυτης προχεηι τα ναματα, αυτην την πηγην των
γραμματων φανταζεσθαι παρασκευαζει· ο δη και ημεις πεπονθαμεν. Και ουτε χρονου
πληθος, ουτε οδου μηκος, ουτε πραγματων περιστασις, ουτε αλλο ουδεν προς τουτο
κωλυμα γεγονεν ημιν. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, επιστελλειν
ημιν συνεχως μη κατοκνει, περι της υγειας σου, και του οικου σου παντος, και της
ευθυμιας δηλων. Οισθα γαρ οπως ημιν περισπουδαστον μανθανειν. ΝΘʹ. Θεοδοτωι
διακονωι. Ταχεως ημων επελαθου, τωι χωρισμωι σου σφοδρα λυπηρωι ημιν
γεγενημενωι και την απο της σιγης της μακρας προσθεις αθυμιαν. Και ουδε εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

χρονου στενοχωριαν εχεις καταφυγειν· ικανον γαρ των ημερων το πληθος πολλην
οδοιπορωι παρασχειν ευκολιαν προς επανοδον. Ἀλλ' ουδε τα Ἰσαυρικα
προβαλλομενου ανασχοιμεθα αν, επειδη σφοδρα σε φιλουμεν. Και γαρ πολλοι οι
εκειθεν μετα την σην αποδημιαν ενταυθα παραγενομενοι. Τι ουν εστι της σιγης το
αιτιον; Ὄκνος και ραιθυμια. Ἀλλ' ομως αφιεμεν σε των επι τηι προτεραι ολιγωριαι
εγκληματων, αν βουληθηις εις το επιον τηι πυκνοτητι των γραμματων διορθωσαι το
52.642 παροφθεν. Οισθα γαρ οπως ημιν χαριηι, συνεχως ημιν επιστελλων τα περι της
υγειας της σης. Ξʹ. Χαλκιδιαι και Ἀσυγκριτιαι. Οιδα οτι σφοδρα υμας διεταραξε των
επαλληλων πειρασμων η συνεχεια, των επενεχθεντων τωι κυριωι μου τωι τιμιωτατωι
και ευλαβεστατωι πρεσβυτερωι. Ἀλλα μηδεν υμας τουτο θορυβειτω. Ὁ γαρ δια τον
Θεον ταυτα πασχων, οσωιπερ αν τι χαλεπωτερον παθηι, μειζονων απολαυει
στεφανων. Ἱκανην τοινυν εχουσαι ταυτην την παρακλησιν, φερετε γενναιως και
ευχαριστως τα συμπιπτοντα, δοξαζουσαι τον Θεον εφ' απασι τοις συμβαινουσιν.
Ουτω γαρ και υμεις κοινωνοι γενησεσθε των αποκειμενων αυτωι μισθων και
στεφανων, υπερ ων γενναιως και πραως ηνεγκατε τα συμβαντα. Ἴστε γαρ οτι οδος ο
παρων βιος, και τα χρηστα αυτου και τα λυπηρα παροδευεται, και οτι δια πολλων
θλιψεων δει ημας εισελθειν εις την βασιλειαν του Θεου· και οτι στενη και
τεθλιμμενη η οδος, η απαγουσα εις την ζωην. Παρακληθεισαι ουν και δια τουτων,
και δια της παρουσιας αυτου, απαν αθυμιας διασκεδασατε νεφος, χαιρουσαι,
ευφραινομεναι επι τοις τουτου παθημασι. Και γαρ αφατος αυτωι εντευθεν κεισεται ο
καρπος και ακηρατος. ΞΑʹ. Θεοδοτωι απο κονσουλαριων. Τουτο πατηρ, το μη μονον
μη δυσχεραινειν του παιδος την αληθη φιλοσοφιαν φιλοσοφουντος, αλλα και
συνηδεσθαι, και παντα ποιειν, οπως εις ακρον αυτης αφικοιτο· και μηδε τωι
ποῤρωθεν ειναι και πατριδος, και οικιας, και των σων οφθαλμων, βαρυνεσθαι, αλλα
νυν μαλλον αυτον ηγεισθαι πλησιον εχειν, οτε αυτωι τα της αρετης επιδιδωσι. ∆ια
ταυτα σοι και ημεις πολλας χαριτας ισμεν, και τεθαυμακαμεν πως τοιουτον ημιν
δωρον δεδωκως, τον υιον, ενομισας δειν σοι και ξενιων εις τιμην ημετεραν. Την μεν
ουν τιμην την εκ των πεμφθεντων εδρεψαμεθα, αυτα δε ανταπεσταλκαμεν, ουχ
υπερορωντες σου της ευγενειας πως γαρ του ουτω σφοδρως ημων ερωντος;, αλλ'
ηγουμενοι περιττον ειναι τουτων την απολαυσιν διωκειν, ων εν χρειαι ου
καθεστηκαμεν. Τον μεντοι καλον Θεοδοτον τον αναγνωστην εβουλομεθα μεν παρ'
εαυτοις κατεχειν και πλαττειν, επειδη δε παντα τα ενταυθα φονων, ταραχης,
αιματων, εμπρησμων εμπεπλησται, των Ἰσαυρων παντα σιδηρωι και πυρι
αναλισκοντων, και τοπους εκ τοπων αμειβομεν, 52.643 καθ' εκαστην
μετανισταμενοι την ημεραν, αναγκαιον ειναι ενομισαμεν εκπεμψαι αυτον, πολλα
παραγγειλαντες τωι κυριωι μου τωι ευλαβεστατωι διακονωι Θεοδοτωι επιμελεισθαι
αυτου διηνεκως, και πολλην αυτου ποιεισθαι προνοιαν. Τουτο δε και αυτος
κατορθωθηναι σπουδασον τωι παιδι, και παντως ημων επαινεσηι την συμβουλην, και
πολλην εισηι της παραινεσεως ταυτης την χαριν ημιν. ΞΒʹ. Καστωι, Ουαλεριωι,
∆ιοφαντηι, Κυριακωι, πρεσβυτεροις Ἀντιοχειας. Ὅτι μεν ημας απελιπεν ο κυριος μου
ο τιμιωτατος και ευλαβεστατος πρεσβυτερος Κωνσταντιος, αλγω· οτι δε υμας
απειληφε, χαιρω, και μειζονως χαιρω, η εκεινο αλγω. Ευ γαρ οιδ' οτι εις ακυμαντον
ορμιει λιμενα, την υμετεραν αγαπην. Καν γαρ μυριαι πανταχοθεν περιεστηκωσι
ταραχαι, και πολλα εγειρηται τα κυματα, αλλα τοιαυτα τα υμετερα, ως και εν
χειμωνι γαληνης απολαυειν λευκης, δια την προσουσαν υμιν ανδρειαν, και την
απεριτρεπτον αγαπην και διαθεσιν. Ἰδοντες τοινυν αυτον ως υμιν πρεπον εστι,
παντα αυτωι γενεσθαι παρακληθητε. Ἴστε γαρ οσος υμιν κεισεται μισθος, εικη και
ματην επηρεαζομενον ανεχειν σπουδαζουσιν. Ουδε γαρ ημεις αλλο τι ζητουμεν, αλλ'
ωστε μηδεν αυτον παρα το δικαιον επηρεασθηναι, και ματην αγεσθαι και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

περιαγεσθαι, εν δικαστηριοις σπαραττομενον υπερ ων στεφανουσθαι αυτον και
ανακηρυττεσθαι εδει. Και υπερ μεν τουτου ταυτα αιτουμεν· υπερ δε ημων αυτων,
ωστε συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγιειας της υμετερας
ευαγγελιζεσθαι. Ει γαρ και πολλωι διειργομεθα τωι μεσωι της οδου, αλλ' ομως ου
παυομεθα διηνεκως υμας επι διανοιας φεροντες, και πλησιον υμων οντες, και καθ'
εκαστην υμιν συγγινομενοι την ημεραν. Τοιουτοι γαρ οι της αγαπης οφθαλμοι των
γνησιως ειδοτων φιλειν. Και τουτο ιστε και αυτοι σαφως, επειδη και φιλειν ιστε
γνησιως. ΞΓʹ. Τραγκυλινωι. Τα μεν αλλα παντα εικει χρονωι και παραχωρει
παλαιουμενα και γηρασκοντα, και σωματων ανθη, και οικοδομηματων μεγεθη, και
λειμωνες, και παραδεισοι, και τα απο της γης απαντα· μονη δε η αγαπη την εντευθεν
διεφυγε βλαβην, και ου μονον ου μαραινεται χρονου πληθει, αλλ' ουδε αυτωι
διακοπτεται τωι θανατωι. ∆ια δη τουτο και ημεις, ει και μακρον απελειφθημεν χρονον
της εμμελειας της σης, αλλ' ακμαζουσαν αυτην διατηρουμεν, και γλωττηι μεν νυν,
γνωμηι δε αει. ∆ιο και συνεχως επεσταλκαμεν σου τηι ευλαβειαι. Ἐπειδη δε ημιν
περισπουδαστον μανθανειν οι τα της υγιειας ορμαι της σης οισθα γαρ οπως αυτης
αντεχομεθα, ει δυνατον γενοιτο, και ραιδιως επιτυχοις τινος του διακομιζοντος ημιν
τα γραμματα, τα σαυτωι πρεποντα ποιων, δηλον τουτο ποιησαι ημιν παρακληθητι. Τα
γαρ καθ' ημας, τα τε εν Ἀρμενιαι, 52.644 τα τε εν Θραικηι, διηγησεται σου τηι γνησιαι
και θερμηι αγαπηι ο τα γραμματα εγχειριζων. Ξ∆ʹ. Κυριακωι επισκοπωι. Ὁ δεσποτης
μου Σωπατρος, ο της Ἀρμενιας αρχων, Ἀρμενιας ταυτης εν ηι νυν εσμεν
καθειργμενοι, ηρξε μεν Ἀρμενιας ως πατηρ, επεδειξατο δε περι ημας θεραπειαν
πλειονα η πατηρ. Ταυτης αυτωι της ευνοιας αποδουναι την αμοιβην σπουδαζων τε
και ζητων, ευρηκεναι μοι δοκω καλλιστην οδον, την μεμεριμνημενην σου και
αγρυπνον ψυχην, δι' ης δυνησομαι αυτον αμειψασθαι. Πως και τινι τροπωι; Υιος
εστιν αυτωι διατριβων αυτοθι χρονον ηδη πολυν επι λογων κτησιν. Τουτον εαν
σπουδασηις μετα προθυμιας ιδειν, και της σοι πρεπουσης αγαπης, και ποιησηις
απολαυσαι τινος των χρηστων, το παν εσομεθα εκτετικοτες. Ποιει δε τουτο, και
καθιστη γνωριμον αυτον και τοις εν τελει, τοις και σοι γνωριμοις, και δυναμενοις
αυτωι την αλλοτριαν ηδιω της ενεγκουσης ποιησαι. Ουτω γαρ χαριηι μεν εκεινωι,
χαριηι δε εμοι, χαριηι δε σαυτωι, ανδρα χρηστον και φιλανθρωπον και κοινον των
πενητων λιμενα δια του παιδος ωφελων. ΞΕʹ. Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι.
Ἀρκουσαν εχετε παραμυθιαν της αθυμιας ης υπομενετε, καθως επεσταλκατε, την
φιλοσοφον υμων γνωμην και υψηλην, την απεριτρεπτον και ακλινη διαθεσιν.
Ὥσπερ γαρ τον χαυνον και διαλελυμενον ουδε γαληνη, και το κατα ρουν φερεσθαι,
ωφελησαι τι μεγα δυνησεται· ουτω τον στεῤρον, και συγκεκροτημενον, και νηφοντα
ουδε χειμων χαλεπος διασαλευει ποτε, αλλα και λαμπροτερον εργαζεται. Τοιαυτη
γαρ των πειρασμων η φυσις· τοις γενναιως αυτους φερουσι πολλα κομιζει τα
βραβεια, και λαμπρους τους στεφανους. Ταυτ' ουν ειδοτες, κυριοι μου τιμιωτατοι και
ευγενεστατοι, και αρκουσαν εν τοις δεινοις ταυτην εχοντες την παραμυθιαν, μητε
θορυβεισθε τινι των γινομενων, μητε διαλιπετε συνεχως ημιν επιστελλοντες.
Ἐβουλομεθα μεν γαρ και παροντας υμας ιδειν και περιπτυξασθαι. Ἐπειδη δε τουτο
τεως ουκ ενι, αλλα πολλα τα κωλυματα, συνεχως ημιν επιστελλειν μη κατοκνειτε,
τα περι της υγιειας δηλουντες της υμετερας. Ἴστε γαρ ηλικον ημιν χαριεισθε τουτο
ποιουντες, και οσης ημας εμπιπλατε της ευφροσυνης. Ξ ʹ. Καστωι, Ουαλεριωι,
∆ιοφαντωι, Κυριακωι, πρεσβυτεροις Ἀντιοχειας. Τηι γλωττηι μεν ολιγακις υμων
επεστειλα τηι ευλαβειαι, τηι γνωμηι δε συνεχεστερον και πυκνοτερον. Μη δη τοσαυτας
ειναι νομιζετε ημων τας επιστολας, οσας υπεδεξασθε δια χαρτου και μελανος, αλλ'
οσας επεθυμουμεν υμιν διαπεμψασθαι. Ει γαρ ουτω βουληθειητε δικασαι, νιφαδες
γραμματων παρ' ημων προς υμας επεμφθησαν. Ει δε ουδεις ο διακομιζων, ου της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

ημετερας ολιγωριας, αλλα της των πραγματων 52.645 δυσκολιας η σιγη γινεται.
Ταυτα δε ειπον, ινα και γραφοντων ημων, και σιγωντων, την αυτην περι της
ημετερας αγαπης της περι υμας φερητε ψηφον. Ἡμεις γαρ οπουπερ αν ωμεν,
εγκολαψαντες ημων τηι διανοιαι την μνημην την υμετεραν πανταχου περιφερομεν.
Και νυν δε χαριν υμιν ισμεν πολλην, οτι τον καλον μοναχον και μετα της πρεπουσης
υμιν ευνοιας υπεδεξασθε, και τους βουλομενους ακαιρως προς αυτον φιλονεικειν
ημερωτερους πεποιηκατε. Ουκ αρα ματην ελεγον, ουδε κολακευων υμας, οτι καν
μυρια πανταχοθεν εγειρηται κυματα, εν γαληνηι τα υμετερα. Οι γαρ ουτω ραιδιως
ετεροις ναυαγια διαλυοντες, ευδηλον οτι ποῤρω των κλυδωνιων εστηκατε. Γραφετε
δη συνεχως ημιν τα περι της υγιειας της υμετερας. Ἴστε γαρ οπως ημιν
περισπουδαστον τουτο μανθανειν. Τοσαυτην γαρ εχει την ισχυν τα γραμματα υμων,
τα την ρωσιν υμων ημιν απαγγελλοντα, οτι και τοσουτοις περιεστοιχισμενοι δεινοις,
πολεμοις, θορυβοις, ταραχαις, θανατοις καθημερινοις, ηνικα αν τοσαυτας υμων
δεξωμεθα επιστολας, και αναπτερουμεθα υπο της ηδονης, και μεγιστην εντευθεν
καρπουμεθα την παραμυθιαν. Τοιουτον γαρ το φιλειν γνησιως, ως και δια
γραμματων δυνασθαι των τα τοιαυτα ευαγγελια εχοντων τους τωι σωματι
κεχωρισμενους ανακτασθαι ραιδιως. ΞΖʹ. Θεοδοτωι διακονωι. Αυτος μεν, κυριε μου
τιμιωτατε και ευλαβεστατε, των γουν εν Ἀρμενιαι απηλλαγης κακων, ημας δε μετα
των ενταυθα θορυβων, μαλλον δε των θανατων των καθημερινων, ουχ ως ετυχε
λυπει και το της σης κεχωρισθαι γλυκυτητος, και της γνησιας και ειλικρινους
διαθεσεως. Γεγονε δε και ετερα λυπης ταυτης προσθηκη, η μακρα σου της εμμελειας
σιγη. Ἐξ ου γαρ εντευθεν απηρας, δευτεραν ταυτην εδεξαμεθα μονην επιστολην· και
ταυτα ουκ εγκαλων λεγω, αλλ' αλγων. Ὅτι μεν γαρ αβατος οδοιποροις η ενταυθα
φερουσα οδος, ουδεις αγνοει· αλλα τουτο μεν εις απολογιαν σην αποχρων αν ειη, εις
δε ημετεραν παραμυθιαν ουδαμως· αλλα και δι' αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα
αλγουμεν, οτι και την λειπομενην ημιν παραψυχην της αποδημιας της σης και
ταυτην αφηιρημεθα. Ἐπει ουν τουτο λυθηναι τεως ουκ ενι το απορον, αλλ'
επιτεινεται καθ' εκαστην ημεραν τα δεινα, ετερωι τροπωι την εκ της μακρας σιγης
αθυμιαν εγγινομενην ημιν παραμυθησασθαι παρακληθητι, μεμνημενος τε ημων
διηνεκως, και ηνικα αν γραφηις, μακροτερας ποιων τας επιστολας, και τοις περι της
σης υγειας τε και ευθυμιας και ασφαλειας ενδιατριβων διηγημασιν. Ουτω γαρ
δυνησηι το λειπον ημιν εκ του χρονου, εκ του μηκους παραμυθησασθαι των
επιστολων. ΞΗʹ. Τωι αυτωι. Και τουτο σον του θερμοτατου και σφοδρου ημων
εραστου. Μετα μεν το την προτεραν αναγνωναι επιστολην, εδεξαμην και δευτεραν,
εν μιαι αμφοτερας ημεραι, και σφοδρα ησθην. Ειχε γαρ τι πλεον η δευ52.646 τερα, ουχι
ρηματα σα μονον, αλλα και γραμματα σα ημιν επιδεικνυσα· ο και προσθηκην ημιν
πεποιηκεν ηδονης, οτι μη της ψυχης σου μονον της θερμης και γνησιας, αλλα και
της δεξιας μετα δαψιλειας την εικονα εθεασαμεθα. Ποιει δη τουτο συνεχως, και την
παραμυθιαν, ην αυτος ημιν και τουτον επενοησας τον τροπον, μετα δαψιλειας
παρεχε. Ἐνταυθα γαρ σε ελκυσαι λοιπον ου τολμωμεν· τοσαυτα της Ἀρμενιας τα
κακα, και χειμων ετερος απαντα διεδεξατο. Ὅπου γαρ αν τις αφικηται, χειμαῤρους
αιματων, πληθος σωματων νεκρων, οικιας κατεσκαμμενας, πολεις ανηρημενας
οψεται. Ἡμεις δε δοκουμεν εν ασφαλειαι ειναι ωσπερ εν δεσμωτηριωι χαλεπωι, τωι
φρουριωι τουτωι κατακεκλεισμενοι· ου μην αδειας απολαυειν δυναμεθα, δια τους
καθημερινους φοβους, δια τας φημας των θανατων γεμουσας, δια την συνεχως
προσδοκωμενην των Ἰσαυρων εφοδον, δια την του σωματος, ηι μεχρι νυν
προσπαλαιομεν, ασθενειαν. Ἀλλ' ομως και εν τοσουτοις οντες κακοις, ου μικραν και
εν τοσαυτηι περιστασει καρπουμεθα παραμυθιαν, οταν τα περι της υγιειας της σης
ευαγγελιζομενα ημας δεχωμεθα γραμματα. ΞΘʹ. Νικολαωι πρεσβυτερωι. Και τουτο της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

γνησιας σου και θερμης αγαπης, το εκ τοσουτου καθημενον διαστηματος περιτρεμειν
ημων της σωτηριας. Πρωην μεν ουν τοπους εκ τοπων αμειβοντες εν αυτηι του
χειμωνος τηι ακμηι, νυν μεν εν πολεσιν, νυν δε εν φαραγξι και ναπαις διετριβομεν,
υπο της των Ἰσαυρων εφοδου πανταχοθεν ελαυνομενοι. Ὀψε δε ποτε λωφησαντων
μικρον των ενταυθα κακων, τας ερημιας αφεντες, επι την Ἀραβισσον κατεδραμομεν,
ασφαλεστερον μεν των αλλων χωριων το εν αυτηι φρουριον ευροντες ουδε γαρ εν τηι
πολει διαγομεν, επειδηπερ ουδε τουτο ασφαλες, δεσμωτηριου δε παντος χειρονα
υπομενοντες οικησιν. Μετα γαρ του καθ' εκαστην, ως ειπειν, την ημεραν επι θυραις
ημιν ειναι τον θανατον, των Ἰσαυρων παντα επιοντων, και πυρι και σιδηρωι και
σωματα και οικοδομηματα αφανιζοντων, και λιμον δεδοικαμεν, ον η στενοχωρια
και το πληθος των ενταυθα συνδραμοντων ποιειν απειλει. Και αῤρωστιαν δε μακραν
την απο του χειμωνος και της συνεχους φυγης εγγενομενην ημιν υπομειναντες, νυν
το μεν χαλεπον αυτης διαπεφευγαμεν, ολιγα δε αυτης περιφερομεν λειψανα. Ἀλλ'
ομως και εν τοσουτοις οντες κακοις και τηλικαυταις περιστασεσι, μεγιστην
καρπουμεθα παραμυθιαν εκ της υμετερας αγαπης, της θερμης, και γνησιας, και
απεριτρεπτου. Ταυτ' ουν ειδοτες, συνεχως ημιν ευαγγελιζεσθαι περι της υγιειας της
υμετερας μη κατοκνειτε. Ει γαρ και εκ τοσουτου καθημεθα διαστηματος, αλλ' ομως
τηι της αγαπης αλυσει μετα πολλης υμιν συνδεδεμεθα της ακριβειας. Χαριν δε εχω
σου πολλην τηι τιμιοτητι, οτι και των εν Φοινικηι πραγματων, και εν τοσαυταις ων
ταραχαις, πολλην ποιηι σπουδην. Ἂν ουν τι πλεον εκειθεν επαγγελθειη, δηλωσαι
ημιν μη κατοκνησηις. Ἡμιν γαρ ουδεις ουδαμοθεν ταχεως επιχωριαζειν ανεχεται,
των οδων 52.647 πανταχοθεν, των ενταυθα φερουσων, αποτετειχισμενων. Ἀλλ'
ομως ει και εργωδες το πεμπειν προς ημας συνεχως, ηνικα αν εξηι, τουτο ποιει, τα τε
εκειθεν παντα δηλων, και περι της υγιειας υμων γνωριζων, περι ης σφοδρα
περισπουδαστον ημιν μανθανειν. Οʹ. Ἀφθονιωι, Θεοδοτωι, Χαιρεαι, πρεσβυτεροις και
μοναζουσιν. Ἐβουλομην και αυτος παραγενομενους υμας ενταυθα ιδειν· αλλ' επειδη
πολλα τα κωλυοντα, τουτο μεν ου τολμω νυν απαιτειν, αξιω δε, και ποῤρωθεν
οντας, την απο των πεπαῤρησιασμενων ευχων υμων παρεχειν συμμαχιαν ημιν αυτη
γαρ ουτε χρονωι μαραινεται η βοηθεια, ουτε οδου μηκει διειργεται, αλλ' οπουπερ αν
διαγηι τις παῤρησιαν προς τον Θεον εχων, καθαπερ ουν και υμεις, δυναται και τους
ποῤρωθεν οντας εντευθεν τα μεγιστα ωφελειν, μετα δε των ευχων και γραμματα
ημιν παρεχειν τα συνεχως περι της υγειας υμων ευαγγελιζομενα. Ει γαρ και πολλα
τα πανταχοθεν ημιν περιεστοιχισμενα κυματα, και ερημια τοπου, και πολιορκια, και
Ἰσαυρων εφοδος, και καθημερινος θανατος θανατωι γαρ συζωμεν διηνεκει, καθαπερ
εν δεσμωτηριωι, εν τωι φρουριωι τουτωι συγκεκλεισμενοι, και σωματος ασθενειαι
παλαιοντες χαλεπηι, αλλ' ομως ει και πολλαι αι περιστασεις, ου μικραν εις
παραμυθιαν των κακων τουτων την υμετεραν εχομεν αγαπην. Ει γαρ και ολιγα υμιν
συνεγενομεθα, αλλα πολλην πειραν υμων της διαθεσεως ειληφαμεν, της γνησιας
και θερμης και μελιτος γλυκυτερας, της απεριτρεπτου, της σταθηρας και πεπηγυιας,
ην και παροντες και αποντες επιδεικνυσθε. ∆ια ταυτα καιτοι και ποῤρωθεν υμων
οντες, και τοσουτοις συνεχομενοι δεινοις, ωσπερ εν λιμενι τινι τηι μνημηι της
υμετερας αρετης επαναπαυομεθα, θησαυρον μεγιστον την υμετεραν αγαπην ειναι
νομιζοντες. Της μεν ουν χαλεπης αῤρωστιας απηλλαγημεν, του χειμωνος
παρελθοντος, και επισταντος του ηρος, ετι δε τα λειψανα αυτης περιφερομεν, απερ
επιτριβει των Ἰσαυρικων θορυβων η συνεχεια. Ταυτ' ουν ειδοτες, και ποῤρωθεν
οντες μεμνησθαι τε ημων διηνεκως μη κατοκνειτε, και γραφειν ημιν συνεχως, ηνικα
αν εξηι, τα περι της υγιειας της υμετερας ευαγγελιζομενοι. ΟΑʹ. Μαλχωι. Μητε αθυμει,
μητε αμαρτιαις λογιζου την καλλιστην αποδημιαν της μακαριας θυγατρος σου. Εις
γαρ ακυμαντον κατεπλευσε λιμενα, και προς ζωην ηλθε μηκετι περας εχουσαν, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

των κατα τον παροντα βιον κυματων απαλλαγεισα, εστηκεν επι της πετρας, οσα
συνηγαγεν αγαθα, ωσπερ εν ασυλωι λοιπον εχουσα θησαυρωι. Και δει χαιρειν υπερ
τουτων, και σκιρταιν, και ευφραινεσθαι, οτι την εκεινης ψυχην, καθαπερ γεωργος
αριστος καρπον ωριμον, τωι κοινωι παντων παρεστησας ∆εσποτηι. Ταυτα και τα εκ
των τοιουτων λογισμων επιτιθεις φαρμακα και σαυτωι, και τηι κυριαι μου τηι
κοσμιωτατηι μητρι αυτης, πλεοναζε τον υπερ τουτων αποκειμενον υμιν μισθον· ινα
μη μονον 52.648 της καλλιστης ανατροφης, αλλα και του πραως και ευχαριστως
ενεγκειν την καλλιστην ταυτην αυτης αποδημιαν, πολλην παρα του φιλανθρωπου
Θεου λαβητε την αντιδοσιν. ΟΒʹ. Ἀλφιωι. Ἡμεις ει και ποῤρω σου καθημεθα, αλλ'
ακουοντες σου τα κατορθωματα, και την πολλην μεγαλοψυχιαν, ην περι τους
δεομενους επιδεικνυσαι, σκιρτωμεν, ευφραινομεθα, χαιρομεν. Και εβουλομεθα μεν
και κατ' οψιν συντυχειν σου τηι τιμιοτητι, και πολλας παροντι παροντας ομολογησαι
σοι χαριτας. Ἐπειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, δια το τα Ἰσαυρικα μεν επιταθηναι πλεον,
και πασαν αποτετειχισθαι την οδον· ευ γαρ οιδ' οτι ει μη τουτο ην, και αυτος
παρεγενου, και πολλην εποιησω σπουδην δραμειν εως ημων· αλλ' επειδη τουτο τεως
ου δυνατον, και γραφομεν, και προσαγορευομεν σου την τιμιοτητα, και
παρακαλουμεν συνεχως, ηνικα αν εξηι, επιστελλειν ημιν, και τα περι της υγειας σου,
και του οικου σου παντος ημιν ευαγγελιζεσθαι. Ου γαρ την τυχουσαν, και ενταυθα
καθημενοι, απο των τοιουτων γραμματων της σης τιμιοτητος καρπωσομεθα την
παρακλησιν. ΟΓʹ. Ἀγαπητωι. Ει και πολυς μεταξυ χρονος, εξ ου της θαυμασιοτητος
εχωρισθημεν της σης, και της οδου δε αυτης πολυ το μεσον το διειργον ημας, αλλ'
ομως τηι αγαπηι συνδεδεμεθα σοι, και πλησιον σου διατριβομεν, μαλλον δε και εν
αυτηι σε εχομεν τηι διανοιαι, πανταχου περιφεροντες οπουπερ αν ωμεν. Και την εξ
αρχης σοι προς ημας γεγενημενην φιλιαν, την θερμην και γνησιαν, την σφοδραν και
ακλινη εγκολαψαντες ημων εχομεν τωι συνειδοτι. Και αυτοι δε ακμαζουσαν την περι
σε διαθεσιν διατηρουμεν, δεσποτα τιμιωτατε και θαυμασιωτατε, ουδεν απο του
πληθους του χρονου, ουδε απο του μηκους του κατα την οδον αφιεντες αυτην
ασθενεστεραν γενεσθαι. Παρακαλω τοινυν, ηνικα αν εξηι, και γραφειν ημιν συνεχως
μη κατοκνει περι της υγιειας της σης. Οισθα γαρ οπως αυτης αντεχομεθα, και ηλικην
ημιν χαριηι χαριν, τοιαυτα προς ημας διαπεμπομενος γραμματα. Ο∆ʹ. Ἡσυχιωι. Ἐγω
μεν σε και ιδειν επεθυμουν, και ουκ αν με εκωλυσεν ουτε ο των Ἰσαυρων φοβος,
ουτε η του σωματος ασθενεια, ει γε επ' εμοι το κινεισθαι, οπουπερ εβουλομην,
εκειτο· σε δε, καιτοι κυριον οντα τουτου, ουδε ουτως ελκω, ουδε αναστηναι οιδοθεν
παρακαλω, και προς ημας δραμειν. Ἀλλα και της ωρας του ετους τουτο
επιτρεπουσης, και της αποδημιας δι' ολιγου σοι γινομενης ου γαρ πολλωι
διειργομεθα τωι μεσωι, ομως ελκυσαι σε ενταυθα ουκ αν ελοιμην, δια τον των
Ἰσαυρων φοβον. Παρακαλω δε συνεχως ημιν τα περι της υγιειας επιστελλειν της
σης· ου γαρ δηπου και προς τουτο κωλυμα των ληιστων εσται σοι η καταδρομη. ∆ιδου
δη ταυτην ημιν 52.649 την χαριν, ραιδιαν τε ουσαν, και ευκολον, και πολ52.649 λην
παρεχουσαν ημιν την ευφροσυνην. Οισθα γαρ ηλικα ημιν χαριηι, ταυτην περι ημας
επιδεικνυμενος την φιλοτιμιαν. ΟΕʹ. Ἁρματιωι. Τι τουτο; Ἵνα μεν μετα αδειας
επιταττωμεν τοις σοι προσηκουσιν ανθρωποις, εν οις αν δεωμεθα, πολλην παρεσχες
την εξουσιαν· ου δε μαλιστα εδεομεθα, τουτου ημας απεστερησας, των γραμματων
λεγω των σων, των περι της υγιειας της σης ημιν απαγγελλοντων. Ουκ οισθα οτι
τοις μαλιστα φιλουσι γνησιως τουτο μαλιστα περισπουδαστον και ποθεινον,
καθαπερ ουν και ημιν νυν; Ει τοινυν βουλει ημιν χαρισασθαι, δεσποτα μου
τιμιωτατε, αφεις το κελευειν τοις σοις ανθρωποις θεραπευειν ημας εν ταις χρειαις
ταις σωματικαις ουδενος γαρ δεομεθα τουτων, αλλα παντα ημιν ως εκ πηγων
επιῤρει, αυτος δια χαρτου μικρου και μελανος την μεγιστην ημιν παρεχε χαριν, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

ης μαλιστα απολαυειν επιθυμουμεν. Αυτη δε εστι το συνεχως ημιν γραφειν περι της
υγιειας της σης, και του οικου σου παντος. Ει μεν γαρ δυνατον ην και συγγενεσθαι
ημας αλληλοις, καν ανεστησα σε οικοθεν, καν εν μεγιστης ᾔτησα χαριτος μερει, το
τον θερμον σε ουτως εραστην ημων οντα και κατ' οψιν ιδειν αυτην. Ἐπει δε τουτο ο
των Ἰσαυρων εκωλυσε φοβος, την γουν απο των γραμματων ημιν παραμυθιαν
παρεχε δαψιλως, και το παν απειληφαμεν. Ο ʹ. Χαλκιδιαι. Ἐγω μεν σφοδρα επιθυμω
συν ημιν ειναι τον δεσποτην μου τον τιμιωτατον πρεσβυτερον. Ει δε το
παραγενεσθαι αυτοθι τουτον οισθα λυσιτελες, προτιμω της ενταυθα αυτου
παρουσιας την αδειαν αυτου, και το της επικειμενης απαλλαγηναι ταραχης. Μη
τοινυν νομισηις αυτον κωλυεσθαι παρ' ημων, ει βουλοιτο αποδημειν. Ἡμεις γαρ εως
του νυν δια τουτο αυτον επεσχομεν, ως ου σφοδρα της του πραγματος φυσεως
απαιτουσης αυτου την παρουσιαν, και δεδοικοτες μηποτε εις τας των Ἰσαυρων
εμπεσηι χειρας. Ει δε ουτως αναγκαιον το αυτοθι παραγενεσθαι, και παρακαλουμεν
και προτρεπομεθα αψασθαι της αποδημιας. Καν γαρ τωι σωματι κεχωρισμενοι ωμεν,
αλλα τηι της αγαπης αλυσει μενομεν προς αυτον συνδεδεμενοι. Μηδεν σε θορυβειτω,
παρακαλω, των συμπιπτοντων χαλεπων. Ὅσωι γαρ πλειους αι περιστασεις, τοσουτωι
σοι μειζων η πραγματεια, και πλειων ο μισθος, και η αντιδοσις παρα του
φιλανθρωπου Θεου, αν ευχαριστως φερηις και γενναιως τα συμβαινοντα. Ουτω γαρ
και ταυτα ευκαταγωνιστα εσται, και ο εκ της τουτων υπομονης σοι τικτομενος
καρπος εν τοις ουρανοις δαψιλης εσται, και πολυ μειζων των παθηματων. 52.650
ΟΖʹ. Ἀσυγκριτιαι. Και εμπροσθεν επεσταλκα σου τηι τιμιοτητι, οτι και σε μετα των
παραγενομενων αριθμουμεν κατα τον της αγαπης λογον, και νυν το αυτο λεγομεν,
οτι τηι γνωμηι παραγεγονας. Ει δε η ασθενεια του σωματος διεκωλυσε, και οι θορυβοι
οι την Ἀρμενιαν κατειληφοτες, ημεις απο της γνωμης και της προαιρεσεως την
αυτην περι της διαθεσεως σου ψηφον εχομεν, ηνπερ και εμπροσθεν. Μη τοινυν
καταφρονει συνεχως ημιν επιστελλειν, και ει σοι λελυται τα της αῤρωστιας, και περι
της υγειας σου δηλουν. Ἐπει και νυν σφοδρα ηλγησαμεν, ακουσαντες σε εν
αῤρωστιαι ειναι. Ἵν' ουν μη μεριμνωμεν περι τουτου, δια ταχους ημιν δηλωσον, ει
προς υγειαν σοι τα της αῤρωστιας μεταβεβληται. ΟΗʹ. Ῥωμανωι πρεσβυτερωι. Ου
μεχρι της Ἀρμενιας μονον, ουδε της Καππαδοκων χωρας, αλλα και ποῤρωτερω, της
αγαπης σου και της διαθεσεως, ην περι ημας επεδειξω διηνεκως, σαλπιγγος
λαμπροτερα η φημη παραγεγονε. ∆ιοπερ και ημεις σφοδρα καλλωπιζομεθα επι τηι
διαθεσει της ευλαβειας σου, και μακαριζοντες σε ου διαλιμπανομεν, και σου δεομεθα
συνεχως επιστελλειν ημιν περι της υγειας της σης. Ει γαρ και εν ερημιαι καθημεθα,
και ποῤρω υμων απωικισμεθα, αλλ' ομως τηι της αγαπης αλυσει συνδεδεμεθα σοι, ην
εξ αρχης διαθεσιν περι την σην τιμιοτητα επεδειξαμεθα, ταυτην, μαλλον δε και
πολλωι πλειονα και θερμοτεραν νυν εχοντες. Ουδεν γαρ υμας ουτε του χρονου το
πληθος, ουτε της οδου το μηκος ραιθυμοτερους εις τουτο πεποιηκεν, αλλα και
σπουδαιοτερους. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, και
λογισαμενος ηλικην ημιν χαριηι χαριν συνεχεστερον επιστελλων, γραφε ημιν τα περι
της υγειας της σης, και προηγουμενως διηνεκως εν ταις αγιαις σου μεμνημενος
ευχαις· ινα και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, πολλην και εντευθεν
καρπωσωμεθα την συμμαχιαν. ΟΘʹ. Γεμελλωι. Τι τουτο; Ὅτε η τοσαυτη και
τηλικαυτη πολις εορτην αγει λαμπραν τουτο γαρ την αρχην καλω την σην, τοτε
ημας εν πλειονι κατεστησας κατηφειαι, μακραν ουτω σιγησας σιγην; Και ει μεν αλλος
τις ην των πολλων ο τουτο πεπονθως, και την αιτιαν ραιδιως αν ευρον. Τις δε εστιν
αυτη; Ειωθασιν οι πολλοι των ανθρωπων, ηνικα αν μειζονος αρχης επιλαβωνται,
και εν ογκωι φρονηματος γινεσθαι μειζονι· επι δε της σης μεγαλοπρεπειας
φιλοσοφειν ειδυιας, και ακριβως διεσκεμμενης των επικηρων τουτων και ρεοντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

πραγματων την φυσιν, και ουκ απατωμενης τοις επιτριμμασι και ταις υπογραφαις,
αλλα γυμνα των προσωπων τα πραγματα καταμανθανουσης, την αιτιαν ου δυναμαι
της σιγης ευρειν. Ἀλλ' οτι μεν ημας ομοιως εραις και νυν ωσπερ και εμπροσθεν,
μαλλον δε μειζονως νυν η εμπροσθεν, οιδα σαφως. Τινος δε ενεκεν ουτω
διακειμενος τοσουτον εσιγησας χρονον, ειπειν ουκ εχω, αλλα και δι' αυτο μεν ουν
τουτο μαλιστα απορω. Λυσον δη ημιν το αινιγμα δι' επιστολης, ει μη βαρυ, μηδε
επαχθες. Και προ της επιστολης εκεινης τους ταυτην 52.651 σοι κομιζοντας την
επιστολην, λεγω δη τον κυριον μου τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον, και
τους συν αυτωι διδαξον, οπερ και ημεις πεπεισμεθα, οτι ραιθυμιας ουκ ην η σιγη.
Ἀρκει γαρ τουτο ειπειν, εις το τυχειν αυτους φιλοφροσυνης παρα της σης
θαυμασιοτητος. Πʹ. Φιρμινωι. Εις μεν την συνουσιαν σου μεγαλα ημας το αῤρωστειν
σε εζημιωσεν· εις δε την αγαπην ουδε μικρα παρεβλαψεν. Ἤρκεσε γαρ ημιν και το
απαξ σοι συγγενεσθαι, εις το γενεσθαι σου σφοδρους εραστας. Τουτου δε αιτιος
αυτος, ουτως εκ προοιμιων σφοδρον και μανικον περι ημας επιδειξαμενος ερωτα,
και ουκ αφεις δεηθηναι της απο του χρονου πειρας, αλλ' ομου τε φανεις, και ελων,
και μετα ακριβειας σαυτωι προσδησας ημας. ∆ια δη τουτο και ημεις γραφομεν, και
απερ επιθυμεις ακουσαι δηλουμεν. Τινα δε ταυτα εστιν; Ὑγιαινομεν· αδεως την οδον
διηνυσαμεν· εντρυφωμεν ησυχιαι και απραγμοσυνηι πολληι· πολλης παρα παντων
απολαυομεν ευνοιας· αφατον καρπουμεθα παραμυθιαν. Ουδεις ο ελαυνων ενταυθα,
ουδε ενοχλων. Και τι θαυμαζεις ει εν τηι πολει, οπου γε και την οδον μετα πολλης
ηνυσαμεν της αδειας; ∆ηλου δη και αυτος ημιν τα σα, ιν' ωσπερ σε τουτοις ησαμεν
τοις διηγημασιν, ουτω και αυτοι πολλης απολαυσωμεν της ευφροσυνης, τα περι της
υγειας της σης μανθανοντες. Οισθα γαρ ηλικην εντιθησι την ηδονην τοις φιλειν
επισταμενοις γνησιως το χρηστον τι περι των αγαπωμενων μανθανειν. ΠΑʹ.
Ὑμνητιωι αρχιατρωι. Ου παυσομεθα σε παρα πασι θαυμαζοντες, και ως ανδρα
χρηστον, και ως ιατρον αριστον, και ως φιλειν ειδοτα γνησιως. Ὅταν γαρ ημιν
ενταυθα περι της αῤρωστιας ημων γινωνται λογοι, εξ αναγκης και αυτος επεισερχηι
τοις διηγημασι τουτοις, και της πολλης σου και επιστημης και ευνοιας πειραν
λαβοντες, ου δυναμεθα σιγηι τας ευεργεσιας κατεχειν, αλλ' εις απαντας
ανακηρυττομεν, ημιν αυτοις τα μεγιστα χαριζομενοι. Τοσουτον γαρ ημιν φιλτρον
ενεθηκας, οτι καιτοι γε υγιαινοντες πολλου αν επριαμεθα σε ενταυθα ελκυσαι, ωστε
σε μονον ιδειν. Ἀλλ' επειδη τουτο εργωδες, και δια την της οδου δυσκολιαν, και δια
τον των Ἰσαυρων φοβον, τουτο μεν ουκ επιχειρουμεν τεως· αξιουμεν δε συνεχως
επιστελλειν. ∆υνησηι γαρ ημιν την εκ της παρουσιας ηδονην χαριζεσθαι τηι συνεχειαι
των γραμματων, τωι μελιτι σου των τροπων τα γραμματα αναχρωννυς. ΠΒʹ.
Κυθηριωι. Ἡ μεν συνουσια ημιν η αυτοθι βραχεια γεγονε προς υμας· η δε εντευθεν
τεχθεισα αγαπη μεγαλη και υψηλη και γενναια. Τοις γαρ γνησιως ειδοσι φιλειν ου
δει εις τουτο χρονου μακρου, αλλα και εν βραχει δυνατον κατορθωσαι το παν. Ὃ δη
και εφ' ημων γεγονε· και γεγοναμεν υμων ερασται σφοδροι, ως πολλωι συγγενομενοι
τωι χρονωι. Ὅθεν δη και 52.652 επιστελλομεν τα καθ' ημας δηλουντες, οτι τε
υγιαινομεν, και εν ησυχιαι και απραγμοσυνηι διαγομεν. Ἴσμεν γαρ οτι χαριουμεθα
ταυτα υμιν απαγγελλοντες. Και τα παρ' υμων αιτουμεν γραμματα τα αυτα ημιν
ευαγγελια καμιζοντα. Μη δη κατοκνειτε γραφειν ημιν συνεχως, και τα περι της
υγειας υμων ευαγγελιζεσθαι. Ουτω γαρ τα μεγιστα και εν αλλοτριαι διατριβουσι
χαριεισθε ταυτα επιστελλοντες, απερ συνεχως επιθυμουμεν μαθειν. ΠΓʹ. Λεοντιωι.
Της μεν πολεως υμων απηλαθημεν, της δε αγαπης σου ουκ απεληλαμεθα. Το μεν γαρ
εφ' ετεροις εκειτο, το μενειν αυτοθι η εκβαλλεσθαι· το δε, εφ' ημιν. ∆ιο ουδεις ημας
αυτο αφελεσθαι δυνησεται, αλλ' οπουπερ αν απιωμεν, πανταχου περιφερομεν σου
το μελι της αγαπης, και εντρυφωμεν τηι μνημηι της ευγενειας της σης, τον ερωτα σου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

τον περι ημας, την σπουδην, την συνεσιν, την φιλοφροσυνην, την φιλοξενιαν, τα
αλλα παντα συντιθεντες, και την εικονα διαπλαττοντες της σης αρετης. Ἐπει ουν
ουτως ημας ειλες και εχειρωσω, ως και της παρουσιας σου σφοδρα επιθυμειν, τουτο
δε ουκ ενι γενεσθαι νυν, την απο των γραμματων παρεχε παραμυθιαν ημιν. ∆υνησηι
γαρ τηι πυκνοτητι των επιστολων σοφισασθαι την εκ της παρουσιας ηδονην τοσαυτηι
κεκοσμημενος συνεσει. Π∆ʹ. Φαυστινωι. Ἀφικομεθα εις την Κουκουσον υγιαινοντες
εντευθεν γαρ προοιμιασομαι, οθεν και αυτος επιθυμεις αρχομενης ακουσαι της
επιστολης, και ευρηκαμεν χωριον θορυβων καθαρον, και πολλης μεν απραγμοσυνης,
πολλης δε γεμον ησυχιας, και ουδενα τον ενοχλουντα ουδε απελαυνοντα εχον. Και
τι θαυμαστον ει εν τηι πολει τουτο, οπουγε την ερημοτατην οδον και επισφαλη και
υποπτον, την εκειθεν ενταυθα φερουσαν αδεως και απραγμονως διηλθομεν,
πλειονος απολαυσαντες ασφαλειας η εν ταις ευνομουμεναις των πολεων; Τουτων
τοινυν ημιν των ευαγγελιων διδου τον μισθον, συνεχως ημιν επιστελλων περι της
υγειας της σης. Και γαρ εν ησυχιαι πολληι διαγοντες ενταυθα διηνεκως
αναπλαττομεν σου της διανοιας το ευγενες, το ελευθεριον, το μισοπονηρον, το
πεπαῤρησιασμενον, απαντα των αρετων σου τον λειμωνα, και εντρυφωμεν τηι
μνημηι, οπουπερ αν 52.653 απιωμεν πανταχου σε περιφεροντες, και μεθ' υπερβολης
εκκαιομενοι τωι φιλτρωι τωι περι σε. ∆ιο και επιθυμουμεν και ενταυθα σε
παραγενομενον ιδειν. Ἐπει δε τουτο εργωδες, επι τον δευτερον ερχομεθα πλουν, και
την δια των γραμματων αιτουμεν παρακλησιν. Και γαρ μεγιστη παραψυχη ημιν
εσται το συνεχως δεξασθαι επιστολας ευαγγελιζομενας ημιν περι της υγειας της σης.
ΠΕʹ. Λουκιωι επισκοπωι. Ει και πολλωι τωι μεσωι της οδου διεστηκαμεν της ευλαβειας
της σης, αλλ' ομως ουκ ελαθεν ημας το μισοπονηρον σου της γνωμης, και πως
ηλγησας επι τοις τηλικαυτα παρανομησασι και τοσουτων σκανδαλων εμπλησασι την
οικουμενην. ∆ια τουτο σοι χαριτας ομολογουμεν, και θαυμαζοντες σε και
μακαριζοντες ου παυομεθα, οτι εν τοσουτωι κακων φορυτωι, τοσουτων κατα
κρημνων φερομενων και σκοπελων, αυτος την ορθην οδον ουκ επαυσω βαδιζων,
αιτιωμενος τε τα γεγενημενα, αποστρεφομενος τε τους εργασαμενους, ως σοι πρεπον
εστιν. ∆ιο δη και παρακαλουμεν επιμειναι τηι καληι ταυτηι προθυμιαι, και μειζονα
επιδειξασθαι τον ζηλον. Οισθα γαρ ηλικος υμιν εσται ο μισθος, οια τα βραβεια,
πηλικοι οι στεφανοι, οταν τοσουτων οντων των ταραττοντων αυτοι την εναντιαν
φερησθε, μεγιστην τοις παρουσι κακοις εντευθεν διδοντες την διορθωσιν. Ὅτι γαρ,
ει βουληθειητε στηναι γενναιως, καν ολιγοι τον αριθμον ητε, περιεσεσθε των
πλειονων των επι κακιαι καλλωπιζομενων, ουδεις αντερει. Ἀρετης γαρ ισχυροτερον
ουδεν, και του ταυτα ζητειν α τειχιζει τας Ἐκκλησιας. Ἔχοντες τοινυν την γνωμην
αρκουσαν υμιν εις το πολλην παρα Θεου ροπην επισπασασθαι, τα παρ' εαυτων
εισενεγκειν παρακληθητε, τειχος μεγιστον ταις πανταχου της οικουμενης
Ἐκκλησιαις δια της γνωμης ταυτης γινομενοι. Π ʹ. Μαρηι επισκοπωι. Και ηνικα
προοιμια ειχεν ο χειμων ο την Ἐκκλησιαν διασαλευσας, ουκ ελαθεν ημας το ορθον
και απεριτρεπτον σου της γνωμης· και νυν οτε ηυξηθη τα κακα, εγνωμεν παλιν την
ευλαβειαν την σην τοις αυτοις επιμενουσαν. ∆ιο και εκ τοσουτου καθημενοι
διαστηματος και την οφειλομενην αποδιδοαμεν προσρησιν, και μακαριζομεν και
θαυμαζομεν, οτι, των πλειονων εαυτους κατακρημνισαντων, οις εις τας Ἐκκλησιας
παρηνομησαν, αυτος την εναντιαν τοις αλλοις ηλθες οδον, τους τε ταυτα
τολμησαντας αποστρεφομενος, και επι της σοι πρεπουσης μενων ελευθεριας.
Ἐννοων τοινυν ηλικον του κατορθωματος τουτου το μεγεθος και το μη
συναπαχθηναι τοις πονηρευομενοις, και οτι οδος εσται και προοιμια της των κακων
διορθωσεως η απεριτρεπτος υμων αυτη γνωμη και ακλινης, αυτος τε ως σοι πρεπον
εστιν στηναι γενναιως παρακληθητι, τους τε αλλους ους αν οιος τε ηις αλειφειν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

Ουτω γαρ αρκεσει εις συμμαχιαν υμιν αυτη η προθεσις, του Θεου την γνωμην υμων
αποδε52.654 χομενου την εν τοσαυτηι συγχυσει τα ορθα ελομενην, και την παρ'
εαυτου παρεχοντος ροπην. ΠΖʹ. Ευλογιωι επισκοπωι. Ἡμεις καν προς αυτας
αφικωμεθα της οικουμενης τας εσχατιας, επιλαθεσθαι σου της αγαπης ου δυναμεθα,
αλλα πανταχου περιφεροντες απιμεν· ουτως ημας ειλες και εχειρωσω, δεσποτα μου
τιμιωτατε και ευλαβεστατε, επει και νυν εν Κουκουσωι καθημενοι, τωι πασης της καθ'
ημας οικουμενης ερημοτατωι χωριωι, ου παυομεθα διηνεκως την χρηστοτητα, την
γλυκυτητα, την των τροπων επιεικειαν, το γνησιον της διαθεσεως, το πεπυρωμενον,
το σφοδρον, τον ζηλον τον φλογος σφοδροτερον, την αλλην απασαν σου αρετην
αναλογιζομενοι, και των λογισμων τουτων τηι μνημηι εντρυφωντες, και προς
απαντας ανακηρυττοντες το στεῤρον της γνωμης, το απεριτρεπτον, οπερ επεδειξω
προς τους πολεμησαντας ταις Ἐκκλησιαις και τοσουτων σκανδαλων την οικουμενην
εμπλησαντας· ει και τα μαλιστα τουτο ου δειται της ημετερας γλωττης· σαλπιγγος
γαρ λαμπροτερον αυτος πασι τοις κατα την ανατολην και ποῤρωτατω ουσι δια των
εργων αυτων ανεβοησας. Ὑπερ τουτων χαριτας ομολογουμεν, μακαριζομεν,
θαυμαζομεν και παρακαλουμεν τον αυτον παραμειναι ζηλον επιδεικνυμενον. Ουδε
γαρ ισον εστι, κατα ρουν των πραγματων φερομενων, ορθοτητα επιδεικνυσθαι, και
πολλων οντων των επιχειρουντων καταλυσαι τας Ἐκκλησιας μηδεν εκειθεν
παραλογιζεσθαι, αλλα μενειν ακλινη, τουτους αποστρεφομενον μετα της
προσηκουσης ανδρειας. Ου γαρ μικρα αυτη, αλλα και σφοδρα μεγιστη των κακων
διορθωσις. Ὅτι δε της σης ευλαβειας ουτω διακειμενης παντες οι κατα την
Παλαιστινην κυριοι μου τιμιωτατοι και ευλαβεστατοι επισκοποι εψονται σου τοις
ιχνεσιν, ουδεν οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Οιδα γαρ σαφως οτι εν τοις τοιουτοις
κατορθωμασιν ωσπερ σωμα συνεχες κεφαληι, ουτως αυτους τηι γλυκυτητι σου της
αγαπης συνηψας και συνδεδεσθαι παρεσκευασας, οπερ και τουτο μεγιστον δειγμα
της σης αρετης. ΠΗʹ. Ἰωαννηι επισκοπωι Ἱεροσολυμων. Ἀπωικισθημεν εις την
Κουκουσον, της δε αγαπης της υμετερας ου μετωικισθημεν. Το μεν γαρ εφ' ετεροις
εκειτο, τουτο δε εφ' ημιν. ∆ιο δη ενταυθα διατριβοντες και εκ τοσουτου καθημενοι
διαστηματος, και επιστελλομεν, και παρακαλουμεν υμων την ευλαβειαν, την
ανδρειαν ην εξ αρχης επεδειξασθε αποστραφεντες τους τας Ἐκκλησιας τοσουτων
θορυβων εμπλησαντας, ταυτην και νυν διατηρειν, και αξιον των προοιμιων, μαλλον
δε και πολλωι λαμπροτερον προσθειναι το τελος. Ου γαρ μικρος εντευθεν υμιν
κεισεται ο μισθος, οταν τους τοσουτον χειμωνα εργασαμενους, και την οικουμενην
σχεδον απασαν τοσουτων εμπλησαντας σκανδαλων, ως προσηκον εστιν
αποστρεφησθε, και μηδεν κοινον εχητε προς αυτους. Τουτο ασφαλεια των
Ἐκκλησιων, τουτο τειχος, τουτο υμετεροι στεφανοι και βραβεια. Ταυτ' ουν ειδως,
δε52.655 σποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, τας τε Ἐκκλησιας ασφαλιζου, την
τουτωι τωι τροπωι μεγιστην εντευθεν προσδοκων αντιδοσιν, ημων τε των σφοδρα
αγαπωντων την σην ευλαβειαν, και εκκρεμαμενων σου της διαθεσεως, διηνεκως
μεμνησο. Ἴσμεν γαρ οσην περι ημας αγαπην επιδεικνυσαι, δια των πραγματων
αυτων μαθοντες. ΠΘʹ. Θεοδοσιωι επισκοπωι Σκυθοπολεως. Τωι μεν τοπωι μακραν
υμων διεστηκαμεν, τηι δε αγαπηι εγγυς υμων εσμεν και πλησιον, και αυτηι
συνδεδεμεθα υμων τηι ψυχηι. Τοιουτον γαρ το φιλειν· ου κωλυεται τοπωι, ου
διειργεται οδου μηκει, αλλα πασαν ραιδιως περιιπταται την οικουμενην, και
συγγινεται τοις αγαπωμενοις. Ὃ δη και ημεις ποιουμεν νυν, εν διανοιαι υμας
περιφεροντες. Και παρακαλουμεν υμας, καθαπερ και εμπροσθεν εποιησατε,
κοσμουντες τε εαυτους, και τας Ἐκκλησιας ασφαλιζομενοι, ουτω και νυν ποιησατε,
και τους τοσαυτας ταραχας εμβαλοντας εις την οικουμενην απασαν, και τας
Ἐκκλησιας διαταραξαντας αποστρεφεσθε μετα της προσηκουσης υμιν ανδρειας.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

Τουτο γαρ αρχη της λυσεως του χειμωνος, τουτο ασφαλεια ταις Ἐκκλησιαις, τουτο
των κακων διορθωσις, οταν τους τα τοιαυτα πονηρευσαμενους υμεις οι υγιαινοντες
αποστρεφησθε, και μηδεν κοινον εχητε προς αυτους. Ἐννοων τοινυν του πραγματος
την αντιδοσιν, και τους εντευθεν κειμενους στεφανους, την προσηκουσαν ανδρειαν
επιδειξασθαι παρακληθητι εις τουτο αυτο, και ημων των αγαπωντων σε μεμνησθαι
διηνεκως, τα μεγιστα ημιν χαριζομενος. ʹ. Μωυσηι επισκοπωι. Οιμαι μεν μηδε
γραμματων σε δεισθαι των ημετερων εις το την προσηκουσαν ανδρειαν
επιδειξασθαι, και αποστραφηναι τους τοσαυτα κακα εργασαμενους ταις Ἐκκλησιαις,
και την οικουμενην ταραχων εμπλησαντας· δια γαρ ων εποιησας, εδηλωσας. Ἀλλ'
επειδη συνεχως, και δι' εκαστης προφασεως προσφθεγγεσθαι σου την ευλαβειαν εμοι
περισπουδαστον, και νυν τα αυτα παρακαλω, ωστε αυτον τε τηι προσηκουσηι ανδρειαι
χρησασθαι εις το αποστρεφεσθαι εκεινους, τους τε αλλους απαντας εις τουτο
αλειφειν. Ου γαρ μικρος υμιν κεισεται ο μισθος, ει τους χειμωνα τοσουτον
αναψαντας, και το παν εμπλησαντας μυριων σκανδαλων, μελλοιτε αποστρεφεσθαι
ως προσηκον εστι. Και γαρ μεγιστην εντευθεν τα πραγματα ληψεται διορθωσιν. Και
ημων δε των αγαπωντων σε σφοδρα διηνεκως μεμνησθαι παρακαλουμεν. Οισθα γαρ
οπως διετεθημεν τε και διακειμεθα αει περι την σην ευλαβειαν. Αʹ. Ῥωμανωι
πρεσβυτερωι. Και τουτο σον, και της μεγαλης σου και υψηλης και φιλοσοφου
γνωμης, το μηδε εν χειμωνι τοσουτων πραγματων επιλαθεσθαι της ημετερας
αγαπης, αλλα μενειν ακινητον και ακμαζουσαν διατηρουντα την προς ημας φιλιαν.
Τουτο γαρ εγνων μεν και παρα των εκειθεν αφικνουμενων σαφως, ᾔδειν δε και πριν
52.656 η παρ' ετερων μαθω. Οιδα γαρ σου το στεῤρον και απεριτρεπτον της διανοιας,
το πεπηγος και ακινητον της γνωμης. ∆ιο και πολλας εχω χαριτας τηι θεοσεβειαι τηι
σηι, και παρακαλω σου την ευλαβειαν, και εν μεγιστης αιτω χαριτος μερει, το
συνεχως ημιν επιστελλειν, ηνικα αν εξηι. Οισθα γαρ οσην δεχομεθα παρακλησιν και
εν αλλοτριαι διατριβοντες, οταν και γραμματα δεξωμεθα τα περι της υγειας της σης
ημας ευαγγελιζομενα. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν και εῤρωσθαι και υγιαινειν την σην
θεοσεβειαν, επειδηπερ η υγεια η ση πολλοις στηριγμος και λιμην και βακτηρια
τυγχανει, και μυριων κατορθωματων υποθεσις. Βʹ. Μωυσηι πρεσβυτερωι. Ἡ μεν
υπερβολη των εγκωμιων των τοις γραμμασιν εγκειμενων της σης τιμιοτητος,
σφοδρα ημων υπερβαινει την ουθενειαν. ∆ιο τουτων αφεμενος, μη διαλιπηις
ευχομενος υπερ τε του κοινου των Ἐκκλησιων, υπερ τε της ταπεινωσεως της
ημετερας, και τον φιλανθρωπον παρακαλων Θεον δουναι λυσιν τοις καταλαβουσι
την οικουμενην κακοις. Ευχων γαρ μονων τα παροντα δειται πραγματα, και ευχων
μαλιστα των υμετερων, των πολλην προς τον Θεον παῤρησιαν κεκτημενων. Μη δη
διαλιπητε τουτο εκτενως ποιουντες· και ημιν δε, ηνικα αν εξηι, συνεχως επιστελλειν
μη κατοκνειτε· ου γαρ πολυ της οδου το μηκος. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν μανθανειν
περι της υμετερας υγειας, επειπερ υμων η υγεια πολλοις στηριγμος και παρακλησις
γινεται. Ἀει μεν γαρ υμων χρεια της ζωης, μαλιστα δε νυν εν τοσουτωι χειμωνι και
ζοφωι, ιν' ωσπερ καθαροι φωστηρες φαινομενοι, λαμπητε τοις χειμαζομενοις και
κλυδωνιζομενοις. Ἵν' ουν και ημεις ευθυμωμεν, πυκνα πεμπετε ημιν γραμματα, περι
της υγειας της υμετερας ευαγγελιζομενα, και ου μικραν καρπωσομεθα παρακλησιν,
αν ταυτα συνεχως μανθανωμεν περι της τιμιοτητος της υμετερας. Γʹ. Ἀφθονιωι,
Θεοδοτωι, Χαιρεαι, πρεσβυτεροις και μοναζουσι, και πασι τοις της συνοικιας υμων.
Φερει μεν τι πλεον εις παραμυθιας λογον τοις αγαπωσι και η σωματικη παρουσια
των αγαπωμενων. Ἐπει και ο μακαριος Παυλος συνεχως, μαλλον δε διηνεκως, την
οικουμενην απασαν των πιστων επι της αυτου διανοιας περιφερων, και ουδε εν ταις
αλυσεσιν, ουδε εν τοις δεσμοις, και εν τηι απολογιαι ανεχομενος αυτους αποθεσθαι· ο
και δηλων, ελεγε· ∆ια το εχειν με εν τηι καρδιαι υμας, εν τε τοις δεσμοις μου, και εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

τηι απολογιαι και βεβαιωσει του Ευαγγελιου· μετα πολλης της σπουδης και την του
σωματος επεζητει παρουσιαν, ουτω λεγων· Ἡμεις δε απορφανισθεντες αφ' υμων
προς καιρον ωρας, προσωπωι, ου καρδιαι, περισσοτερως εσπουδασαμεν το προσωπον
υμων ιδειν. Ὃ δη και ημεις πασχομεν νυν, των τε εωρακοτων ημας, των τε ουχ
εωρακοτων μετα πολλης της σπουδης επιζητουντες 52.657 την παρουσιαν. Ἀλλ'
επειδη τουτο τεως ουκ ενι κωλυει γαρ και της οδου το μηκος, και η του ετους ωρα,
και ο των ληιστων φοβος, και το μη ραιδιον ημιν ειναι και τουτων χωρις κινεισθαι
οικοθεν, και μακρας αποδημιας αποδημειν, επι τον δευτερον ηλθομεν πλουν, την τε
οφειλομενην αποδιδοντες υμιν προσρησιν, και προ ταυτης παρακαλουντες, και εν
μερει μεγιστης αιτουντες χαριτος, το διηνεκως ημων ευχομενους μεμνησθαι, και τωι
φιλανθρωπωι Θεωι προσπιπτειν μετα πολλης της ευγενειας, και των δακρυων, υπερ
της ταπεινωσεως της ημετερας. Οι γαρ τον ευριπον των βιωτικων διαφυγοντες
πραγματων, και του καπνου και της ζαλης των εν τωι μεσωι κακων απαλλαγεντες,
και, καθαπερ εις λιμενα τινα ευδιον και ακυμαντον, της καλης ταυτης φιλοσοφιας
ορμον τας εαυτων οδηγησαντες ψυχας, και τας νυκτας ταις ιεραις παννυχισιν
ημερας εργαζομενοι, και φανερωτερον εν ταυταις ορωντες, η εν ταις ημεραις ετεροι,
δικαιοι αν ειητε ημιν απο των ευχων υμων μεταδουναι συμμαχιας. ∆υνατον γαρ και
εκ τοσουτου καθημενους διαστηματος, απολαυειν ημας τουτων, και τοπος ουδεις
εστιν, ουδε χρονος, ο την τοιαυτην δυναμενος διακοψαι βοηθειαν. Συμμαχησατε
τοινυν ημιν, και χειρα ορεξατε δια των ευχων των υμετερων. Τουτο γαρ μαλιστα
μεγιστον αγαπης ειδος εστι. Και μετα των ευχων των υμετερων, και περι της υγειας
της υμετερας δηλουν ημιν μη κατοκνειτε, ινα και εντευθεν μεγιστην δεχωμεθα την
παραμυθιαν, εντρυφωντες υμων τηι αγαπηι, και ως παροντας τους αποντας
φανταζομενοι· δυναται γαρ και εικονας τοιαυτας υπογραψαι το γνησιως φιλειν. Καν
εν χαλεπωτεραι ταυτης τυχωμεν οντες ερημιαι, πολλην εντευθεν καρπωσομεθα την
παρακλησιν. ∆ʹ. Πενταδιαι διακονωι. Ἐγω σου την αγαπην, ην περι ημας εχεις, ᾔδειν
μεν και εμπροσθεν, δι' αυτων μαθων των πραγματων· εμαθον δε σαφεστερον νυν εξ
ων επεσταλκας ημιν. Και δια τουτο μαλιστα σε θαυμαζομεν, ου δια το γραψαι μονον,
αλλα και δια το απαγγειλαι ημιν παντα τα γεγενημενα. Τουτο γαρ και θαῤρουσης
ημιν και μεριμνωσης τα ημετερα. ∆ια ταυτα σκιρτωμεν, χαιρομεν, ευφραινομεθα,
μεγιστην παρακλησιν, και εν ερημιαι τοσαυτηι καθημενοι, την ανδρειαν εχομεν την
σην, την ενστασιν, την απεριτρεπτον γνωμην, την συνεσιν την πολλην, την
ελευθεροστομιαν, την παῤρησιαν την υψηλην, δι' ης κατηισχυνας μεν τους
υπεναντιους, καιριαν δε δεδωκας τωι διαβολωι πληγην, ηλειψας δε τους υπερ της
αληθειας αγωνιζομενους, καθαπερ αριστευς γενναιος εν πολεμωι τροπαιον στησασα
λαμπρον, και νικην αραμενη φαιδραν, και ημας δε τοσαυτης ενεπλησας ηδονης, ως
νομιζειν μητε εν αλλοτριαι ειναι, μητε εν ξενηι γηι, μητε εν ερημιαι, αλλ' εκεισε
παρειναι, και μεθ' υμων ειναι, και εντρυφαιν σου τηι της ψυχης αρετηι. Χαιρε τοινυν
και ευφραινου τοιαυτην αραμενη νικην, και τοιουτους ευκολως επιστομισασα
θηρας, και τας αναισχυντους 52.658 αυτων εμφραξασα γλωττας, και λυσσωντα
αποῤραψασα στοματα. Τοιουτον γαρ η αληθεια μεθ' ης ηγωνισω, και υπερ ης
εσφαγης πολλακις· εν βραχεσι ρημασι κρατει των συκοφαντουντων· ωσπερ ουν το
ψευδος καν μυριους περιβαληται λογων διαυλους, διαῤρει και καταπιπτει ραιδιως,
και αραχνης εστιν αδρανεστερον. Χαιρε τοινυν και ευφραινου ου γαρ παυσομαι
συνεχως ταυτα λεγων τα ρηματα, ανδριζου, και κραταιου, και καταγελα πασης
επαγομενης σοι παρ' αυτων επιβουλης. Ὅσωι γαρ αν χαλεπωτερον αγριαινωσι,
τοσουτωι βαθυτερας καθ' εαυτων τας πληγας επιφερουσι, σε μεν ουδε μικρον
αδικουντες, ωσπερ ουδε την πετραν τα κυματα, εαυτους δε διαλυοντες, και
ασθενεστερους ποιουντες, και υπερβαλλουσας καθ' εαυτων σωρευοντες τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

τιμωριας. Μηδεν τοινυν δεδιθι των απειλουμενων, καν τους οδοντας βρυχωσι, καν
θυμωι πολλωι μεθυωσι, καν φονιον βλεπωσιν, εις αγριοτητα θηριων υπο της
πονηριας εκπεσοντες. Ὁ γαρ μεχρι σημερον εξαρπασας σε των ποικιλων αυτων και
διαφορων επιβουλων, ουτος σε και εις το μελλον ανδριζομενην εν ασφαλειαι
καταστησει πλειονι· και ερεις και αυτη· Βελος νηπιων εγενηθησαν αι πληγαι αυτων,
και εξησθενησαν επ' αυτους αι γλωσσαι αυτων. Ὅπερ και γεγονε, και εσται· ωστε και
σε μειζονα καρπωσασθαι τον μισθον, και λαμπροτερους στεφανους λαβειν, εκεινους
τε αμετανοητα νοσουντας μειζονι παραδοθηναι κολασει. Τι γαρ ενελιπον επιβουλης;
ποιον τροπον μηχανηματων ουκ εκινησαν, επιχειρουντες επιβουλευειν τηι στεῤραι
σου και γνησιαι Θεωι, μαλλον δε και γενναιαι και ανδρειοτατηι ψυχηι; Κατηγαγον εις
αγοραν, την εκκλησιας και θαλαμου πλεον ειδυιαν ουδεν, απ' αγορας εις
δικαστηριον, απο δικαστηριου εις δεσμωτηριον. Ψευδομαρτυρων ηκονησαν
γλωσσας, συκοφαντιαν εῤραψαν αναισχυντον, φονους ειργασαντο, και χειμαῤρους
αιματων ρευσαι εποιησαν, και πυρι και σιδηρωι σωματα νεων αναλωσαν, ανδρας
τοσουτους και τοιουτους πληγαις, αικισμοις, μυριαις τιμωριαις περιεβαλον, παντα
εκινησαν, ινα δυνηθωσιν αναγκασαι σε και βιασασθαι τωι φοβωι ειπειν ταναντια ων
ᾔδεις. Και καθαπερ αετος υψηλα πετομενος, ουτω διαῤρηξασα αυτων τα δικτυα, προς
το σοι πρεπον της ελευθεριας ανεβης υψος, ου παραλογισθεισα παρ' αυτων, αλλα και
συκοφαντας αυτους αποφηνασα επι τωι εγκληματι τουτωι του εμπρησμου, εφ' ωι
μαλιστα εδοκουν μεγα φρονειν οι αθλιοι και ταλαιπωροι. Ἐννοουσα τοινυν τα
παρελθοντα απαντα, ποσα κυματα, και χειμωνα σοι ουκ ειργασαντο, ποση ζαλη, και
κλυδωνιον ουκ εποιησεν· αλλ' εν μεσηι μαινομενηι θαλαττηι μετα γαληνης επλευσας·
προσδοκα ταχεως και τον λιμενα μετα πολλων των στεφανων. Ἐπειδη δε και περι
ημων βουλει μανθανειν, ζωμεν, υγιαινομεν, πασης απηλλαγμεθα αῤρωστιας. Ει δε
και ηῤρωστουμεν, ικανον ημιν φαρμακον εις υγειαν της σης ευλαβειας η αγαπη, η
γνησια, και θερμη, και στεῤρα, και απεριτρεπτος. Ἐπει ουν ου την τυχουσαν ημιν
ευφροσυνην 52.659 φερει το συνεχως μανθανειν τα περι της ρωσεως σου, και της
ασφαλειας απασης, παρακαλουμεν, ο και χωρις παρακλησεως ειωθας ποιειν,
συνεχεστερον επιστελλειν τα περι της υγειας σου, και του οικου σου παντος, και των
προσηκοντων σοι· οισθα γαρ οπως και σε και τον ευλογημενον σου οικον παντα
μεριμνωμεν. Εʹ. Παιανιωι. Χαλεπα τα γεγενημενα· αλλ' ουχ υπερ των παθοντων και
σταντων γενναιως, αλλ' υπερ των ποιησαντων θρηνειν αναγκαιον. Καθαπερ γαρ τα
δυσθανατα των θηριων πολλωι τωι θυμωι ταις ακμαις των δορατων εμπιπτοντα, προς
τα βαθυτερα των σπλαγχνων ωθουσι τα ξιφη· ουτω δη και οι τας παρανομιας ταυτας
τολμωντες, το χαλεπον της γεεννης πυρ κατα της εαυτων συναγουσι κεφαλης. Ει δε
εγκαλλωπιζονται οις ποιουσι, και δια τουτο μαλιστα εισιν ελεεινοι, και πλειονων
αξιοι δακρυων, οτι και ταυτηι χαλεπωτερας εαυτοις τας ευθυνας κατασκευαζουσι.
Τουτους ουν δει θρηνειν διηνεκως, τοις δε πικρως ουτω σφαττομενοις υπ' αυτων
συνηδεσθαι των βραβειων, των στεφανων των εν τοις ουρανοις αποκειμενων, και
ταυτην μεγιστην ποιεισθαι και σαφεστατην αποδειξιν της καιριας του διαβολου
πληγης. Ει γαρ μη καιριαν αυτην εδεξατο, ουκ αν τοσουτον επνευσε δια των
πειθομενων αυτωι. Ταυτ' ουν απαντα εννοων, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, μεγιστην
δεχου παρακλησιν, και γραφε συνεχως ημιν τα περι της υγειας της σης.
Ἐπιθυμουμεν γαρ ιδειν και περιπτυξασθαι την φιλην ημιν κεφαλην· αλλ' επειδη
τουτο νυν ουκ ενι, παρακαλω σου την ευγενειαν. αυτον τε ημιν συνεχως
επιστελλειν τα περι της ρωσεως της σης, και τοις σφοδρα ημας αγαπωσι πολλην εις
τουτο παρασκευαζειν την ευκολιαν. ʹ. Ἀμπρουκληι διακονωι και ταις συν αυτηι. Τα
κυματα, ταις πετραις προσρηγνυμενα, εκεινας μεν ουδε μικρον διασαλευσαι δυναται,
εαυτα δε μειζονως τωι ραγδαιωι της ρυμης διαλυοντα αφανιζει. Τουτο και εφ' υμων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

εστιν ιδειν νυν, και των επιβουλευοντων υμιν εικη και ματην. Ὑμιν μεν γαρ και η
παρα τωι Θεωι παῤρησια και η παρ' ανθρωποις δοξα πλειων εντευθεν γινεται,
εκεινοις δε κριμα, και αισχυνη, και ονειδος. Ἐπει και τοιουτον η αρετη, και τοιουτον
η κακια· η μεν και πολεμουμενη μειζονως ανθει, αυτη δε και πολεμουσα
ασθενεστερα γινεται, και ταυτηι μαλιστα καταλυεται. Μεγιστην τοινυν εχουσαι
παρακλησιν των γινομενων την υποθεσιν, χαιρετε και ευφραινεσθε, και
κραταιουσθε. Ἴστε γαρ εφ' οις απεδυσασθε επαθλοις εις τον της ανδρειας ταυτης
αγωνα, και ποια υμας καρτερουσας και ευχαριστως φερουσας τα συμπιπτοντα
αναμενει αγαθα, α ουτε οφθαλμος ειδεν, ουτε ους ηκουσεν, ουτε επι καρδιαν
ανθρωπου ανεβη. Και τα μεν λυπηρα τοιαυτα παρ52.660 οδευεται, και τωι παροντι
συγκαταλυεται βιωι· τα δε εντευθεν επαθλα αθανατα μενει. Και προ των επαθλων δε
εκεινων, ου μικραν και εντευθεν καρπουσθε ηδονην, τηι ελπιδι του χρηστου
συνειδοτος, και προσδοκιαι στεφανων εκεινων τρεφομεναι. Ταυτα οιδ' οτι και προ
των ημετερων οισθα γραμματων· αλλ' ινα μακραν ποιησωμεν την επιστολην,
εξετεινα την παρακλησιν. Ευ γε γαρ οιδ' οτι σφοδρα ημων των γραμματων εραις, και
μεθ' υπερβολης σφοδρα· και τουτο οιμαι αιτιον ειναι του συνεχως ημιν εγκαλειν, οτι
μη πολλακις επεσταλκαμεν. Ου γαρ δυναμεθα σου κορεσαι την επιθυμιαν, καν καθ'
εκαστην πεμπωμεν γραμματα, δια το σφοδρα ημων εκκρεμασθαι των επιστολων. Ὁ
Θεος σοι τον μισθον δωι και την αμοιβην της τοσαυτης περι ημας αγαπης, και εν τωι
παροντι βιωι και εν τωι μελλοντι αιωνι. Ἡμεις μεντοι ου διαλιμπανομεν δια των
εμπιπτοντων συνεχως επιστελλοντες· ημιν γαρ αυτοις τα μεγιστα χαριουμεθα τουτο
ποιουντες, και τηι σηι ψυχηι συνεχως δια των γραμματων προσαγορευοντες. Και γαρ
την αγαπην, ην ενεθηκας ημιν εξ αρχης, ταυτην διηνεκως ακμαζουσαν διατηρουμεν·
καν πλειονα τουτου παλιν απολειφθωμεν υμιν χρονον, ουδε εντευθεν αυτη
αμαυροτερα γινεται. Ἐν γαρ διανοιαι πανταχου περιφερομεν υμας, εκπληττομενοι το
απεριτρεπτον υμων της γνωμης και την πολλην ανδρειαν. Γραφε δη και αυτη
συνεχως ημιν, τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζομενη και του οικου σου παντος,
ινα πολλην και εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. Ζʹ. Ὑπατιωι πρεσβυτερωι.
Οιδας και αυτος, κυριε μου τιμιωτατε, οσον υμιν φερει μισθον τα δια τον Θεον
παθηματα, ηλικα βραβεια, οιους στεφανους· μηδεν ουν σε θορυβειτω των
γινομενων, επειπερ τους ποιουντας κακως θρηνειν δει. Ἐκεινοι γαρ εισιν οι μυριαν
κατα της εαυτων κεφαλης επισωρευοντες κολασιν. Αυτος τοινυν, καθως σοι πρεπον
εστι, τηι προσηκουσηι κεχρημενος ανδρειαι, αραχνης ευτελεστερον διασπα τα εκεινων
μηχανηματα και τας επιβουλας, και γραφε συνεχως ημιν περι της υγειας της σης
ευαγγελιζομενος. Πολλην γαρ δεξομεθα παρακλησιν, και εν αλλοτριαι διατριβοντες,
τοιαυτα παρα της τιμιοτητος σου δεχομενοι γραμματα. Ηʹ. Χαλκιδιαι. Ουχ ως ετυχεν
ηλγησαμεν, μαθοντες εν τοσαυτηι σε αῤρωστιαι ειναι. Οισθα γαρ οπως αντεχομεθα
σου της υγιειας, κυρια μου κοσμιωτατη και ευλαβεστατη. Ἵν' ουν μη κατατεινωμεθα
τηι φροντιδι, δια τινος του πρωτου εκειθεν αφικνουμενου τουτο αυτο δηλωσαι ημιν
σπουδασον, ει σοι τελεον τα της αῤρωστιας ανηιρηται, και προς καθαραν επανηλθες
υγιειαν. Ουδε γαρ την τυχουσαν καρπουμεθα ευφροσυνην, και εν ερημιαι τοσαυτηι
καθημενοι, οταν υμων των αγαπωντων ημας γνησιως περι της υγειας και ευθυμιας
52.661 μανθανωμεν. Ειδυια τοινυν ηλικα ημιν χαριζηι τοιαυτην πεμπουσα επιστολην,
μη μελλησηις, μηδε υπερθηι, αλλ' ευθεως τουτο ποιησαι παρακληθητι, ιν' ωσπερ νυν
υπο της αθυμιας συνεχεας ημας την αῤρωστιαν ειπουσα, ουτως την υγειαν
απαγγειλασα την σην, πολλης ημας εμπλησθηναι ποιησηις της ηδονης. Θʹ.
Ἀσυγκριτιαι. Ἐμοι μεν περισπουδαστον το συνεχως υμιν επιστελλειν· της γαρ
διαθεσεως υμων, και της αιδους, και της τιμης, ην αει περι ημας επεδειξασθε,
οπουπερ αν αφικωμεθα, επιλαθεσθαι ου δυναμεθα, αλλ' εχομεν υμων διηνεκως την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

μνημην ακμαζουσαν πανταχου περιφεροντες. Ει δε μη οσακις εβουλομεθα
επεσταλκαμεν, αλλα σπανιακις, τουτο ου της ραιθυμιας της ημετερας, αλλα της των
πραγματων αναγκης, και του την οδον αβατον οδοιποροις ειναι νυν. Ταυτ' ουν
ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και ευγενεστατη, και γραφοντων ημων, και
σιγωντων, ομοιως διακεισο περι της διαθεσεως, ην αει περι υμας επεδειξαμεθα. Ρʹ.
Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι. Τουτο και ημιν της μακρας σιγης αιτιον γινεται, ο και
τηι ευγενειαι τηι υμετεραι· αλλα σιγης ου της κατα την γνωμην, αλλα της κατα την
γλωτταν. Ὡς τηι διανοιαι και επιστελλομεν, και προσφθεγγομεθα συνεχως, μαλλον δε
διηνεκως, την ευγενεστατην και εμμελεστατην υμων ψυχην, και εγκολαψαντες
υμας τωι συνειδοτι, πανταχου περιφερομεν· τοιουτον γαρ το φιλειν γνησιως. Ταυτ'
ουν ειδοτες, κυριοι μου ποθεινοτατοι και τιμιωτατοι, επιστελλετε μεν, ηνικα αν εξηι,
τα περι της υγιειας της υμετερας δηλουντες. Θαῤρειτε δε, οτι και σιγωντων υμων
την αυτην περι της αγαπης υμων ψηφον οισομεν, ην και γραφοντων, απο της
γνωμης ταυτα ψηφιζομενοι της υμετερας. ΡΑʹ. Σευηρωι πρεσβυτερωι. Ἡμεις μεν
καιτοι χωριον ερημοτατον οικουντες, και επεσταλκαμεν πολλακις προς την σην
εμμελειαν, και τους εκειθεν αφικνουμενους ου παυομεθα συνεχως ερωτωντες περι
της υγειας της σης. Αυτος δε ουκ οιδα, ανθ' οτου μανικος ημων ουτως εραστης ων,
και πολλην ευκολιαν εχων των ενταυθα διακομιζοντων τα γραμματα, σιγαις ουτω
μακραν σιγην. Ἀλλ' ημεις το θερμον σου και γνησιον, το ειλικρινες της διαθεσεως, ο
περι ημας αει επεδειξω, εννοουντες, και εν τηι σιγηι τηι μακραι μεγιστην καρπουμεθα
παρακλησιν. Πλην αλλα βουλομεθα και γραμματων συνεχως απολαυειν των σων, τα
περι της υγιειας της σης ημιν απαγγελλοντων, και α παρ' ετερων μανθανομεν, ταυτα
παρα της γλωττης της σης, και της χειρος εβουλομεθα μανθανειν. Ποιει δη τουτο
νυν γουν, δεσποτα μου τιμιωτατε· οισθα γαρ ηλικα ημιν χαριηι. Ὡς ημεις και
γραφοντες, και μη γραφοντες, ου παυομεθα μεμνημενοι, και την αγαπην, ην αει περι
52.662 την σην επεδειξαμεθα ευλαβειαν, διατηρουντες, οπουπερ αν ωμεν. Ἡμιν γαρ
αυτοις τα μεγιστα χαριουμεθα τουτο ποιουντες. ΡΒʹ. Θεοδοτωι αναγνωστηι. Τι φης;
Πλειονα σοι των προσδοκηθεντων τα κυματα εναπεστη νυν, και δια τουτο αλγεις;
∆ια τουτο μεν ουν αυτο χαιρειν χρη και σκιρταιν. Ἐπει και ο μακαριος Παυλος ουτως
εποιει, νυν μεν λεγων· Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσι· νυν δε,
οτι Χαιρω εν τοις παθημασι μου. Ὅσωι γαρ αν μειζων και τραχυτερος ο χειμων
γενηται, τοσουτωι πλειων η εμπορια, λαμπροτεροι της υπομονης οι στεφανοι, πολλα
τα βραβεια. Ἐπει και αυτος σου μεν ενεκεν θαῤρω· οιδα γαρ σου το απεριτρεπτον, και
ακλινες, και στεῤρον· των δε επιβουλευοντων ενεκεν αλγω και δακρυω, οτι ους χρη
εν ταξει ειναι των θεραπευοντων, τα των εχθρων επιδεικνυνται. Ἕν με λυπει μονον,
το της των οφθαλμων σου ασθενειας, ων και σφοδρα αξιω πολυν σε ποιεισθαι
λογον, ιατροις τε διαλεγομενον, και τα παρα σαυτου συνεισφεροντα. Ὡς των γε
θλιψεων των επαγομενων σοι οπερ και εμπροσθεν ειπον, αυτον τε χαιρειν αξιω, και
εγω δε σοι συνηδομαι. Οιδα γαρ οσος εκ τουτου τικτεται σοι της υπομονης ο καρπος.
Μηδεν ουν σε θορυβειτω, μηδε ταραττετω των παρεμπιπτοντων. Ἓν γαρ εστι
χαλεπον αμαρτια μονον. Ὡς τα γε αλλα παντα αγρυπνουντι σοι και νηφοντι και
κερδων υποθεσις εσται μεγιστη, και τα αποῤρητα εκεινα αγαθα, τα εν τοις ουρανοις,
μετα πολλης οισει σοι της δαψιλειας. Τοιαυτην τοινυν καθ' εκαστην ημεραν
πραγματευομενος πραγματειαν, χαιρε και ευφραινου, και συνεχως ημιν επιστελλειν
μη κατοκνει. Ἡμεις μεν γαρ σε βουλομεθα και μεθ' ημων ειναι· αλλ' επειδη ουχ η
του χειμωνος ωρα μονον, αλλα και η του θερους ομοιως εστιν επαχθης, εδεισαμεν
εις αερων σε δυσκρασιαν εμβαλειν, μαλιστα δια το των οφθαλμων παθος. Ἔργον
τοινυν ποιησαμενος το πολλην τουτοις προσαγειν την επιμελειαν, και περι τουτων,
ηνικα αν συνεχως ημιν επιστελληις, δηλου, ειγε καν μικρον αμεινον σοι διατεθειειν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ινα και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, πολλην και εντευθεν καρπωσωμεθα
την ευφροσυνην. ΡΓʹ. Ἀμπρουκληι διακονωι και ταις συν αυτηι. Μακρωι μεν διυκισμαι
τωι μηκει της οδου της υμετερας τιμιοτητος, τας δε ανδραγαθιας υμων και τας
αριστειας των παροντων ουκ ελαττον εμαθον, και σφοδρα συνησθην υμιν της
ανδρειας, της υπομονης, της απεριτρεπτου γνωμης, και στεῤρας και αδαμαντινης
διανοιας, της ελευθεροστομιας, της παῤρησιας. ∆ια ταυτα μακαριζων υμας ου
παυομαι υπερ τε των παροντων, υπερ τε των μελλοντων υμας υποδεξασθαι αγαθων
εν τωι μελλοντι αιωνι, των αποῤρητων εκεινων, και παντα νουν και λογον
υπερβαινοντων. Σφοδρα δε ημας ελυπησας εκ τοσουτου καθημενους 52.663
διαστηματος, ουδε επιστειλαι καταδεξαμενη. Και οιδα μεν οτι ουκ εκ ραιθυμιας τουτο
γεγονεν· επισταμαι γαρ και γραφουσης ημιν, και σιγωσης, την θερμην και γνησιαν
αγαπην, την ειλικρινη και αδολον, την ισχυραν και στεῤραν· αλλα δια το μηδενα
ειναι τον υπογραφοντα. Πλην αλλα και ουτως εχρην τηι εγχωριωι σου γλωττηι ημιν
επιστειλαι, και τηι χειρι τηι σηι. Σφοδρα γαρ αντεχομεθα, καθαπερ και αυτη οισθα, του
συνεχως επιστολας δεχεσθαι παρα της ευλαβειας της σης, ωστε καθ' εκαστην ημεραν
μανθανειν ημας τα περι της υγειας της σης· και ου μικραν της τοσαυτης ερημιας και
των ενταυθα περιστασεων παρακλησιν ταυτην εχομεν. Ειδυια τοινυν, δεσποινα μου
τιμιωτατη και ευλαβεστατη, οσην επιθυμιαν εχομεν τουτου, μη διαλιπηις την καλην
ταυτην ημιν χαριζομενη χαριν. Και γαρ πολλοι πολλαχοθεν εκειθεν ηλθον. Ἀλλ' ουκ
εγκαλω εκεινων ενεκεν, δια τι μη γραμματα ημιν εκομισαν παρα της σης
κοσμιοτητος· εικος γαρ αυτους αγνοεισθαι παρα της ευλαβειας της σης. Νυν μεντοι
οτε εξην μετ' ευκολιας πασης επιστειλαι, και μαλιστα τοιουτων γεγενημενων
αυτοθι, σφοδρα επεθυμουν δεξασθαι γραμματα. Ἀνακτησαι τοινυν το εν τωι
παρελθοντι χρονωι ραιθυμηθεν, και πυκνοτητι, και νιφαδι επιστολων το μηκος της
εμπροσθεν ημιν παραμυθησαι σιγης. Ρ∆ʹ. Πενταδιαι διακονωι. Των μεν στεφανων σε
μακαριζω, ους ανεδησω και νυν, δια της ανδρειας παντα ελομενη παθειν υπερ της
αληθειας. ∆ια τουτο και τον Θεον υπερασπιζοντα σου εχεις μετα πολλης της
σφοδροτητος. Ἕως γαρ θανατου, φησιν, αγωνισαι υπερ της αληθειας, και ο Κυριος
πολεμησει υπερ σου. Ὅπερ και γεγονε. Μεχρι γαρ τοσουτου δραμουσα τον καλον
τουτον αγωνα, πολλα ανωθεν επεσπασω τα βραβεια· τουτου μεν ουν ενεκεν χαιρω.
Ἐπειδη δε εγνων, οτι βουλευηι περι αποδημιας, και μεταστηναι εκειθεν βουλει,
παρακαλω σου την τιμιοτητα μηδεν τοιουτον εννοησαι μηδε βουλευσασθαι. Πρωτον
μεν δι' αυτο τουτο, οτι δη στηριγμα της πολεως ει της αυτοθι, και λιμην ευρυς, και
βακτηρια, και τειχος ασφαλες τοις καταπονουμενοις. Μηδε τοσαυτην απο των
χειρων εμποριαν ριψηις, μηδε τοσουτον προηι κερδος, τοσουτους καθ' εκαστην
ημεραν συναγουσα θησαυρους απο της παρουσιας της αυτοθι. Οι τε γαρ ορωντες, οι
τε ακουοντες σου τα κατορθωματα, ου μικρα κερδαινουσιν. Οισθα δε ηλικον τουτο
φερει σοι τον μισθον. Πρωτον μεν, οπερ εφην, δια τουτο παρακαλουμεν αυτοθι
μενειν· και γαρ πειραν ου μικραν δεδωκας της ωφελειας, ην παρεσχες δια της αυτοθι
παραμονης. Ἔπειτα δε ουδε η του ετους ωρα επιτρεπει τουτο. Οισθα γαρ σου του
σωματος την ασθενειαν, και πως ου ραιδιον σοι κινεισθαι εν κρυμωι τοσουτωι και
χειμωνι. Προς τουτοις, ως ακουομεν, και τα Ἰσαυρικα ανθει. Παντα τοινυν ταυτα
λογισαμενη ως συνετη, μηδαμου τεως κινεισθαι καταδεχου, και περι τουτου γραψαι
ημιν δια ταχεων παρακληθητι, και περι της υγειας συνεχως δηλου της σης. Ἐπει και
νυν 52.664 ηλγησαμεν, μη δεξαμενοι γραμματα σου της τιμιοτητος, και εν φροντιδι
καθεστηκαμεν, μηποτε αῤρωστια τουτο διεκωλυσεν. Ἵν' ουν και ταυτην ανεληις
ημων την φροντιδα, ταχεως ημιν πεμψον επιστολην ταυτα δηλουσαν. ΡΕʹ. Χαλκιδιαι.
Ὁ Θεος σοι τον μισθον δυη και ενταυθα, και εν τωι μελλοντι αιωνι της περι ημας
αιδους, και τιμης, και γνησιας αγαπης. Ουδε γαρ νυν μονον, αλλα και ανωθεν, και εξ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

αρχης οιδα σαφως, οπως περι ημας διατεθηναι εσπουδακας. ∆ια τουτο και εκ
τοσουτου καθημενος διαστηματος, και πολλωι της οδου ειργομενος τωι μεσωι, και εν
πολλαις ων ενταυθα θλιψεσι, δια τε την ερημιαν του χωριου τουτου, δια τε τους
συνεχεις κινδυνους, και τας επαλληλους των ληιστων εφοδους, δια τε την ιατρων
σπανιν, ουδενι τουτων κωλυομαι μεμνησθαι σου διηνεκως της εμμελειας· αλλα την
αγαπην, ην εξ αρχης και περι σε και περι τον οικον σου εσχηκα, ταυτην ακμαζουσαν
διατηρω και νυν, ουδεν ουδε απο του χρονου, ουδε απο του μηκους της οδου
μαραινεσθαι αυτην αφεις. Τοιουτον γαρ εστι το αγαπαιν γνησιως. Και σε παρακαλω
κατα την συνεσιν σου και την ευλαβειαν, φερειν τα συμπιπτοντα απαντα γενναιως.
Οισθα γαρ οτι εκ πρωτης ηλικιας μεχρι του νυν δια ποικιλων και παντοδαπων
σχεδον ωδευσας πειρασμων, και δυνασαι μετ' ευκολιας τον της υπομονης αθλον
αγωνιζεσθαι, ωσπερ ουν και ηγωνισω πολλακις, και λαμπρους υπερ τουτων σεαυτηι
προαπεθου τους στεφανους. Ει δε μειζων ουτος των παρελθοντων, αλλα και ο
στεφανος πλειων. Μηδεν ουν σε ταραττετω των επαγομενων δεινων· αλλ' οσωιπερ
αν αυξηται τα κυματα, και μειζον γενηται το κλυδωνιον, τοσουτωι μειζονα αναμενε
την εμποριαν, και πολλωι πλειονα τα επαθλα των ιδρωτων, και μειζονα, και
λαμπροτερα. Ου γαρ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν δοξαν
αποκαλυπτεσθαι εις ημας. Ὁδος γαρ τα παροντα, και τα χρηστα, και τα λυπηρα του
βιου τουτου, και εκατερα ομοιως παροδευεται, και ουδεν αυτων παγιον, ουδε
βεβηκος, αλλα μιμειται την φυσιν, ομου τε φαινομενα, και παρατρεχοντα. Καθαπερ
ουν οδιται και οδοιποροι αν τε δια λειμωνων οδευωσιν, αν τε δια φαραγγων,
ουδεμιαν ουδε εντευθεν καρπουνται την ηδονην, ουδε εκειθεν υπομενουσι λυπην·
οδιται γαρ εισιν, ουχι πολιται, εκατερα παρατρεχοντες, και προς την πατριδα την
εαυτων επειγομενοι· ουτω παρακαλω και υμας μητε προς τα φαιδρα του παροντος
κεχηνεναι βιου, μητε υπο των λυπηρων καταβαπτιζεσθαι, αλλ' εν μονον σκοπειν,
οπως εις την κοινην απαντων ημων πατριδα μετα πολλης παραγενησθε της
παῤρησιας. Ἐπειδηπερ τουτο εστι το μενον και πεπηγος και αθανατον αγαθον, τα δε
αλλα παντα, ανθος χορτου και καπνος, και ει τι τουτων ευτελεστερον. Ρ ʹ.
Ἀσυγκριτιαι και ταις συν αυτηι. Οιδα την αγαπην υμων και την διαθεσιν ην περι
52.665 ημας εχειν εσπουδακατε. Και συνεχως εβουλομην επιστελλειν· αλλ' ο των
Ἰσαυρων φοβος, πασαν αποτειχισας οδον, ουκ αφιησιν ευπορειν των προς τουτο
διακονησομενων ημιν. Ἡνικα γουν αν επιτυχωμεν τουτων, την οφειλομενην
αποδιδοαμεν υμιν προσρησιν, τα συνηθη παρακαλουντες υμας, μηδεν θορυβεισθαι
μηδε ταραττεσθαι υπο των συνεχων τουτων και επαλληλων πειρασμων. Ει γαρ
εμποροι και ναυται φορτιων ολιγων ενεκεν ουτω μακρα διαβαινουσι πελαγη, και
τοσουτων κατατολμωσι κυματων· και στρατιωται δε και αυτης καταφρονουσι της
ζωης υπερ επικηρου και βραχεος μισθου, και ζωντες μεν και λιμωι μαχονται
πολλακις, και οδοιποριαις μακραις κατατεινονται, και διηνεκως επι της αλλοτριας
διαγουσιν, υστερον δε και αωρον και βιαιον πολλοι τουτων υπομενουσι θανατον,
ουδεν εντευθεν ου μικρον, ου μεγα καρπωσαμενοι· οταν ουρανιος ο αθλος
προκεηται, και μετα την τελευτην μειζων η αντιδοσις και πολλωι πλειων, ποιας
τευξονται συγγνωμης οι καταμαλακιζομενοι, και μη και αυτης καταφρονουντες της
ζωης; Ταυτ' ουν απαντα λογιζομενη, και οτι καπνος τα παροντα, και οναρ, και πασα
ευημερια ανθρωπινη φυλλων ηρινων ουδεν αμεινον διακειται, γινομενων τε ομου
και μαραινομενων ευθεως, υψηλοτερα παντων των τοιουτων γινου βελων. Ἔξεστι
γαρ, εαν θεληις, και την βιωτικην καταπατησαι φαντασιαν. Ἓν σκοπει μονον, οπως
μετα πολλης της σπουδης την τεθλιμμενην οδον διανυσαι δυνηθηις, την προς αυτον
αναγουσαν. ΡΖʹ. Καστωι, Ουαλεριωι, ∆ιοφαντωι, και Κυριακωι, πρεσβυτεροις. Ὃ
συμβαινει τωι χρυσιωι βασανιζομενωι πολλακις υπο πυρος, τουτο και ταις χρυσαις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

ειωθε προσγινεσθαι ψυχαις υπο των πειρασμων. Ἐκεινην τε γαρ την υλην
λαμπροτεραν πολλωι και καθαρωτεραν η της φλογος αποφαινει φυσις, ομιλουσα
αυτηι χρονον τοσουτον, οσον αν ο της τεχνης επιτρεπει νομος· τους τε τωι χρυσιωι
κατα διανοιαν εοικοτας ανθρωπους, χρυσιου παντος φαιδροτερους και
πολυτελεστερους μετα πολλης της περιουσιας η των επαλληλων πειρασμων
εργαζεται καμινος. ∆ια δη τουτο, και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, ου
παυομεθα διηνεκως μακαριζοντες υμας. Ἴστε γαρ, ιστε σαφως, οσον των τοιουτων
επιβουλων το κερδος, και πως η του παροντος ευημερια βιου ονομα μονον εστι
ψιλον, πραγματος ερημον, τα δε μελλοντα αγαθα, πεπηγοτα, ακινητα μονιμα,
αθανατα. Και ου τουτο μονον εστι το θαυμα της αρετης, οτι τοιαυτα ημιν τα επαθλα
παρεχεται, αλλ' οτι και προ των επαθλων οι αγωνες αυτης επαθλα γινονται, και ου
μονον του θεατρου λυθεντος τα βραβεια τοις νενικηκοσιν ερχεται φερουσα, αλλα
και εν αυτωι μεσωι τωι σκαμματι λαμπρους τοις αγωνιζομενοις πλεκει τους
στεφανους. ∆ια τουτο και Παυλος ουκ επι ταις αντιδοσεσι των θλιψεων χαιρει και
ευφραινεται μονον, αλλα και επ' αυταις ταις θλιψεσι καλλωπιζεται, ουτω λεγων· Ου
μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσιν. Ειτα απ52.666 αριθμουμενος τον
ορμαθον των βραβειων της θλιψεως, φησιν, οτι υπομονην αυτη τικτει, την μητερα
των αγαθων, τον ακυμαντον λιμενα, την εν γαληνηι ζωην, την πετρας ισχυροτεραν,
και αδαμαντος στεῤροτεραν, την οπλου παντος δυνατωτεραν, και τειχων
ασφαλεστεραν. Αυτη δε κατορθωθεισα δοκιμους και γενναιους ποιει τους αυτης
τροφιμους, και μεθ' υπερβολης αχειρωτους. Ουδενι γαρ αφιησι των προσπιπτοντων
αυτοις θορυβεισθαι λυπηρων, ουδε υποσκελιζεσθαι· αλλ' ωσπερ η πετρα οσωιπερ αν
υπο πλειονων παιηται κυματων, αυτη μεν εκκαθαιρεται μειζονως, ουδε μικρον
κινουμενη, των δε προσρηγνυμενων αυτηι τον ογκον υδατων διαφθειρει ραιδιως, ου
τωι παιειν, αλλα τωι παιεσθαι αφανιζουσα· ουτω δη και ο δοκιμος εξ υπομονης
γενομενος, πασης ανωτερος εστηκεν επιβουλης. Και το δη θαυμαστον, οτι
ισχυροτερος γινεται, ου τωι ποιειν κακως, αλλα τωι πασχειν κακως τους ποιουντας
διαλυων ραιδιως. Ταυτα ουχ ως δεομενοις παρ' ημων μανθανειν επεσταλκα· οιδα γαρ
υμων την συνεσιν, ην και δια των εργων αυτων επεδειξασθε· α γαρ δια ρηματων
εφιλοσοφησαμεν νυν ημεις, ταυτα υμεις δι' ων επαθετε ανεκηρυξατε. Ου τοινυν ως
δεομενοις μανθανειν παρ' ημων ταυτα επεσταλκα, αλλ' επειδη μακρον εσιγησατε
χρονον, μαλλον δε κοινηι μακραν εσιγησαμεν σιγην, εβουληθην και την επιστολην
γενεσθαι μακραν. Ἀθληταις δε υπομονης ουτω γενναιοις επιστελλοντα, περι τινος
ετερου διαλεγεσθαι εχρην, η περι τουτων, δι' ων ουτως ανεφανητε λαμπροι και
ευδοκιμοι; Ἀλλ' ουδε ενταυθα ισταται της αθλησεως ο καρπος, αλλα προεισι
περαιτερω βρυων. Ἡ γαρ δοκιμη, φησιν, ελπιδα τικτει· ελπιδα παντως επι των
πραγματων εκβησομενην, ου κατα την ανθρωπινην ταυτην, η κατατεινασα
πολλακις τοις πονοις τους προς αυτην κεχηνοτας, ουκ ισχυσε τους καρπους
αποδουναι των πονων αυτοις, αλλα μετα της ζημιας, και αισχυνηι και κινδυνοις
αυτους περιεβαλεν. Ἀλλ' ουκ αυτη τοιαυτη, επειδη ουδε ανθρωπινη. Ὅπερ ενι
ρηματι δηλων ο Παυλος ελεγεν· Ἡ δε ελπις ου καταισχυνει. Ου γαρ δη μονον ου
ζημιοι τον τα τοιαυτα αγωνιζομενον, ουδε ου μονον ου καταισχυνει, αλλα και
πολλωι πλειονα και πλουτον και δοξαν αυτωι των πονων και των ιδρωτων ερχεται
φερουσα. Τοιαυτη γαρ η χαριζομενη χειρ τουτων των πονων τας αμοιβας. Ταχα
υπερεβημεν το μετρον της επιστολης, αλλ' ου παρ' υμιν τοις ουτω σφοδροις ημων
ερασταις. Ου γαρ επιστολιμαιων γραμματων νομωι, αλλα θεσμωι φιλιας τα τοιαυτα
κρινοντες, ευ οιδ' οτι και βραχειαν ειναι ταυτην ηγησεσθε την επιστολην. Ἀλλ' ομως
ει και βραχεια υμιν ειναι δοκει, ου παυσομαι και ταυτης απαιτων υμας τους μισθους,
ου το φιλεισθαι παρ' υμων· ου γαρ δεισθε εις τουτο του απαιτησοντος, οικοθεν αυτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

μετα πολλης αει της δαψιλειας και κατατιθεντες και οφειλοντες· ουδε το
αντιγραψαι ημιν· οιδα γαρ οτι ουδε εις τουτο ετερου τινος υμιν δει του
αναμνησοντος υμας· αλλα τις ο μισθος; Το δηλον ημιν ποιησαι, οτι σκιρτατε, οτι
χαιρετε και 52.667 ευφραινεσθε, και οτι ουδεν υπο των επενεχθεντων υμιν
πεπονθατε δεινων, αλλα πλειονος ηδονης υμιν υποθεσις αι επιβουλαι γινονται. Ἂν
γαρ δεξωμεθα επιστολην ταυτα φερουσαν ημιν τα ευαγγελια, και ερημιας, και λιμου,
και λοιμου, και πολεμων Ἰσαυρικων, και αῤρωστιας απασης, οις απασιν εκδεδομεθα
νυν, εσται ημιν παρακλησις τα τοιαυτα γραμματα, και φαρμακα, και ιατρεια.
Ἐννοουντες τοινυν ηλικα ημιν χαριεισθε, και επιστειλαι, και ταυτα ημιν επιστειλαι
παρακληθητε, ινα ημας, και εκ τοσουτου καθημενους διαστηματος, πολλης
εμπλησητε της ευφροσυνης. ΡΗʹ. Ουρβικιωι επισκοπωι. Ει και πολυν εχω χρονον μη
συγγενομενος σου τηι ευλαβειαι, αλλ' ουδεν εντευθεν ραιθυμοτερος περι το φιλειν
γεγονα. Τοιαυτη γαρ της γνησιας αγαπης η φυσις· ου χρονωι μακρωι μαραινεται, ου
δυσκολιαι πραγματων αμαυρουται, αλλα μενει διηνεκως ακμαζουσα. ∆ιο δη και
ημεις, και εν πολλαις περιστασεσι γενομενοι, και νυν εις την εσχατην της
οικουμενης ερημιαν απενεχθεντες, και φοβωι συζωντες διηνεκει τωι των ληιστων, και
πολιορκιαι καινηι καθ' εκαστην γαρ ημεραν η Κουκουσος πολιορκειται, τας οδους των
ληιστων αποτειχισαντων, ουδενι τουτων γεγοναμεν ραιθυμοτεροι περι την σην
ευλαβειαν, αλλα και γραφομεν, και την οφειλομενην αποδιδοαμεν προσρησιν, και
σε παρακαλουμεν, ει μη βαρυ, μηδε επαχθες, και αυτον ημιν επιστελλειν. Ουτω γαρ
και ηδονην πολλην καρπωσομεθα, παρ' υμων των ουτω γνησιως αγαπωντων ημας
δεχομενοι γραμματα, και δια τουτων την παρουσιαν φανταζομενοι την υμετεραν.
ΡΘʹ. Ῥουφινωι επισκοπωι. Οιδα σου της αγαπης το στεῤρον. Ὀλιγα μεν σοι ποτε
συνεγενομεθα εν Ἀντιοχειαι, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, πολλην δε σου
πειραν της ευλαβειας και της συνεσεως ειληφοτες, και της περι ημας αγαπης. Ἐξ
εκεινου, καιτοι πολλου μεταξυ γενομενου του χρονου, την περι σε αγαπην
ακμαζουσαν διατηρουμεν, και ως χθες και πρωην σε εωρακοτες, ουτως σου
φανταζομεθα την παρουσιαν. ∆ιο και επιστελλομεν, και παρακαλουμεν μεμνησθαι
ημων διηνεκως. Ἀπηχθημεν εις χωριον της καθ' ημας οικουμενης ερημοτατον, την
Κουκουσον, και καθ' εκαστην σχεδον την ημεραν υπο της των Ἰσαυρων
πολιορκουμεθα εφοδου. Ἀλλ' ομως, και εν τοσαυταις οντες περιστασεσιν, ην
θαῤρωμεν περι 52.668 της αγαπης της υμετερας, και ιδωμεν σαφως, οτι γνησιας
απολαυομεν διαθεσεως, ου την τυχουσαν και εν ταις θλιψεσι ταυταις καρπωσομεθα
την παρακλησιν. ΡΙʹ. Βασσωι επισκοπωι. Τι τουτο; Ὁ τοσαυτην περι ημας αγαπην
επιδειξαμενος, και εν τωι εμπροσθεν χρονωι, και εναγχος εν Κωνσταντινουπολει,
ακουσας ημας εκ γειτονων ειναι της σης τιμιοτητος, ουδε γραμματων ημας ηξιωσας.
Ουκ οισθ' οπως διακειμεθα σου περι την ευλαβειαν, και οπως συνδεδεμεθα σοι τωι
της φιλιας δεσμωι; Ἐγω μεν γαρ προσεδοκων σε και ηξειν ενταυθα, και παρακαλεσειν
ημας εν ερημιαι τοσαυτηι καθεστωτας. Τι γαρ αν γενοιτο ερημοτερον Κουκουσου,
μετα της ερημιας, και υπο της των Ἰσαυρων πολιορκουμενης εφοδου; Ἀλλ' ομως, ει
τουτο εργωδες δια τε αυτων των ληιστων τον φοβον, δια τε της οδου την δυσκολιαν,
γραφειν ημιν μη κατοκνει, και τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζεσθαι, ινα, και εν
αλλοτριαι διατριβοντες, πολλην εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΡΙΑʹ.
Ἀνατολιωι επισκοπωι Ἀδανης. Ἐγω μεν και συγγενεσθαι επεθυμουν σου τηι τιμιοτητι,
παρα πολλων ακουων τον θερμον ερωτα, ον περι ημας εχεις, και ταυτα μη
συγγενομενος ημιν. Ἐπειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, το της συνουσιας ελπις γενεσθαι,
διορθουμαι τηι των γραμματων ομιλιαι, χαριν εαυτωι παρεχων μεγιστην. Ει γαρ και
ερημοτατον χωριον, εις ο νυν απηνεχθημεν, η Κουκουσος, και κινδυνων γεμον
πολλων, και φοβωι διηνεκει των ληιστων πολιορκουμενον, αλλ' ουδεν τουτων ημας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

θορυβει, ουδε διαταραττει, της υμετερας απολαυοντας αγαπης· αλλ' ει και τωι
σωματι διεστηκαμεν, τηι ψυχηι συνδεδεμενοι μετα πολλης της σφοδροτητος υμιν, την
υμετεραν μαλλον την αταραχον και απολεμον, η την Κουκουσον οικειν δοκουμεν,
αει μεθ' υμων οντες τηι διαθεσει, και οπουπερ αν ωμεν, επι διανοιας σε περιφεροντες.
ΡΙΒʹ. Θεοδωρωι επισκοπωι. Ει μεν οιον τε ην και ελθειν, και περιπτυξασθαι σου την
ευλαβειαν, και εντρυφησαι σου τηι αγαπηι δια της παρουσιας αυτης, μετα πολλης αν
τουτο εποιησαμεν της σπουδης, και του ταχους· επειδη δε τουτο ουκ εφ' ημιν κειται
νυν, δια των γραμματων 52.669 το αυτο τουτο πληρουμεν. Καν γαρ προς αυτας της
οικουμενης τας εσχατιας απενεχθωμεν, επιλαθεσθαι σου της αγαπης ου δυναμεθα,
της γνησιας, και θερμης, και ειλικρινους, και αδολου, της τε ανωθεν, και εξ αρχης,
ην τε επεδειξω νυν. Ουδε γαρ ελαθεν ημας οσα και ειπειν και ποιησαι υπερ ημων
εσπουδασας, δεσποτα μου τιμιωτατε και θεοφιλεστατε. Ει δε μηδεν γεγονε πλεον,
αλλα τον Θεον οφειλετην εχεις της σπουδης, και της προθυμιας, και τον μισθον
απηρτισμενον. Και ημεις ου παυομεθα χαριν ειδοτες σου τηι οσιοτητι, και προς
απαντας ανακηρυττοντες σου την ευλαβειαν, και παρακαλουντες την αυτην αγαπην
δια παντος ακμαζουσαν διατηρειν. Ου γαρ την τυχουσαν, και εν ερημιαι καθημενοι,
καρπουμεθα την παρακλησιν, οταν τοσουτον εν καρδιαι θησαυρον και πλουτον
αποκειμενον εχωμεν, της εγρηγορυιας και γενναιας σου ψυχης την αγαπην. ΡΙΓʹ.
Παλλαδιωι επισκοπωι. Ὑπερ μεν των καθ' ημας αυτους ουδεν δεομεθα παρακλησεως·
αρκει γαρ ημιν εις παρακλησιν των γενομενων η υποθεσις. Θρηνουμεν δε τον
κοινον των Ἐκκλησιων χειμωνα, και το την οικουμενην καταλαβον ναυαγιον, και
παντας υμας παρακαλουμεν ευχαις βοηθειν, ωστε την πανωλεθριαν ταυτην λυθηναι
ποτε, και εις λευκην απαντα μεταβαλειν γαληνην. Τουτο δη ποιουντες μη διαλιπητε.
Λανθανοντες γαρ και κρυπτομενοι, πλειονα σχολην εχετε νυν προσκαρτερειν ταις
ευχαις, και μετα θλιβομενης διανοιας. Ου μικρον δε τουτο, τωι φιλανθρωπωι
προσπιπτειν Θεωι. Μη διαλιπητε ουν τουτο ποιουντες, και ηνικα αν εξηι, και γραφετε
ημιν συνεχως. Ει γαρ και πολλωι τωι μηκει της εμμελειας υμων απωικισθημεν, αλλ'
ου παυομεθα καθ' εκαστην ημεραν μεριμνωντες τα υμετερα, και τους εκειθεν
αφικνουμενους ει και τουτων σπανιακις επιτυγχανομεν ερωτωντες και
περιεργαζομενοι. Ἵν' ουν σαφεστερον παντα ειδοτες ωμεν, οταν εγχωρηι, παρεχετε
ταυτην ημιν την χαριν, περι της υγιειας της υμετερας ευαγγελιζομενοι ημας, ινα και
εν ερημιαι διατριβοντες πολλην καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΡΙ∆ʹ. Ἐλπιδιωι
επισκοπωι. Και τουτο σον, τουτο νηφοντος και εγρηγοροτος κυβερνητου, το μηδε εις
τοσουτον αρθεντος του χειμωνος αναπεσειν, αλλ' επιμενειν ετι μεριμνωντα και
φροντιζοντα, και κατα το εγχωρουν τα εαυτου παντα εισφεροντα, πανταχου δια των
γραμματων περι52.670 τρεχοντα, τους εγγυς, τους ποῤρωθεν συγκροτουντα,
διεγειροντα, παρεγγυωντα μηδενα τωι κλυδωνιωι παρασυρηναι, αλλ' εσταναι, και
νηφειν, καν μυρια τουτων επιηι χαλεπωτερα κυματα, και εν ενι ιδρυμενων τοπωι,
πανταχου δια της παραινεσεως ιπτασθαι. Ουδεν γαρ ημας ελαθε των σων, καιτοι εκ
τοσουτου καθημενους διαστηματος. ∆ιο και μακαριζομεν και θαυμαζομεν σου την
ευλαβειαν, και την διεγηγερμενην ψυχην, και την απεριτρεπτον γνωμην, και την εν
τοσουτωι γηραι νεαζουσαν προθυμιαν· και ουδεν απεικος. Ὅταν μεν γαρ τα
προκειμενα της του σωματος δεηται ρωμης, κωλυμα ενταυθα το γηρας γινεται· οταν
δε ψυχης απαιτηι φιλοσοφιαν, ουδεν η πολια τοις κατορθωμασιν επισκοτειν ειωθεν·
ου τοινυν ουδε επεσκοτησεν, αλλ' απαντα παρα της σης ευλαβειας εισενηνεκται. Ὅτι
δε και καρπον δωσει τον προσηκοντα ο πονος ουτος και η τοσαυτη αγρυπνια, ουδεν
οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Ἐπειδη δε μετα της οικουμενης απασης και ημετεραν
μεριμναν κατεδεξω, δια την πολλην σου και θερμην αγαπην, και μαθειν επιθυμεις οι
διατριβομεν, και εν τισιν ορμαι τα ημετερα, και τινες οι συνοντες ημιν, και μαθειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ουχ απλως, αλλ' ωστε και χαριν αυτοις ειδεναι· ημεις μεν υπερ της τοσαυτης αγαπης
ου παυσομεθα σε ανακηρυττοντες, στεφανουντες, παρα πασιν αναγορευοντες,
χαριτας ομολογουντες παρα τοις εντυγχανουσι και συγγινομενοις ημιν. Αυτος δε τας
μεγιστας αμοιβας και μειζους των πονων αναμενε παρα του φιλανθρωπου Θεου, του
ταις αντιδοσεσιν εκ πολλου του περιοντος νικωντος τους αγαθον τι ποιειν η λεγειν
εσπουδακοτας. Ὥστε δε σε και ετερωθεν ησθηναι μαθοντα τα ημετερα, προς μεν το
ερημοτατον χωριον απωικισθημεν, την Κουκουσον, πλην ερημιας ουδεμιαν αισθησιν
εχομεν· τοσαυτης απολαυομεν ησυχιας, τοσαυτης αδειας, τοσαυτης παρα παντων
θεραπειας. Τα τε γαρ λειψανα της αῤρωστιας ευχαις ταις σαις απεθεμεθα, και εν
υγειαι διαγομεν νυν, του τε φοβου των Ἰσαυρων απηλλαγημεν, και εν ασφαλειαι
κατεστημεν, απραγμοσυνηι τε εντρυφωντες πολληι. Παρεισι δε ημιν και οι τιμιωτατοι
πρεσβυτεροι Κωνσταντιος και Ευηθιος, προσδοκωνται δε και ετεροι ταχεως
αφιξεσθαι, ους εις το παρον τα δεσμα κατειχεν· αλλα παντες αφεθησαν, και ευ οιδ'
οτι πτησονται προς ημας. Μη δη διαλιπηις ευχομενος υπερ ημων των σφοδρα σε
αγα52.671 πωντων, δεσποτα αιδεσιμωτατε και θεοφιλεστατε, και συνεχως
επιστελλων, ηνικα αν εξηι, και τα περι της υγειας δηλων της σης. Οισθα γαρ οπως
ημιν περισπουδαστον καθ' εκαστην, ει οιον τε, ημεραν περι ταυτης μανθανειν. Τον
δεσποτην μου τον τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον Ἀσυγκριτιον, μετα
των γλυκυτατων αυτου παιδιων, και παντα σου της θεοσεβειας τον κληρον πολλα
παρ' ημων προσειπειν παρακληθητι. ΡΙΕʹ. Θεοφιλωι πρεσβυτερωι. Και τουτο της
ευγνωμοσυνης, και της σης ευχαριστου σου γνωμης, το μηδενος απολελαυκοτα παρα
τουτων, οις σε παρακατεθεμεθα, το παν απειληφεναι νομιζειν απο της ημετερας
προθυμιας. Ἀλλ' ημεις ουκ αρκεσθησομεθα τουτωι, αλλα και τωι κυριωι μου Θεοδωρωι
τωι επαρχικωι, τωι αγαγοντι ημας εις την Κουκουσον, πολλα ταυτης ενεκεν
διελεχθημεν της υποθεσεως, και πολλοις επιστελλοντες και ταυτα επεσταλκαμεν.
Ἄν τε γουν γενηται τι απο των γραμματων πλεον των ημετερων, αν τε γραμματα
μενηι μονον τα γραμματα, μηδεν ανυσαντα παρα τοις αποδεχομενοις αυτα, δια
ταχεων ημιν δηλωσαι σπουδασον. Και γαρ εν τουτωι μαλιστα την αγαπην σου
θαυμαζομεν, και του θαῤρειν ημιν τουτο μεγιστον ποιουμεθα σημειον, το και περι
τουτων ημιν διαλεγεσθαι. ∆ηλωσον τοινυν ημιν αν τε γενηται τι πλεον, αν τε μηδεν,
ιν' αν μεν το προτερον ηι, χαριτας ομολογησωμεν τοις την εαυτων ωφεληκοσι
ψυχην· εαυτοις γαρ μαλλον η σοι χαριουνται τουτο ποιουντες· αν τε το δευτερον,
ετεραν τινα οδον συντομον και ευκολωτεραν επινοησωμεν, δι' ης παντως πασης
απολαυσηι παραμυθιας, ως εν μηδεμιαι ειναι στενοχωριαι. Ἡμιν γαρ αυτοις τα μεγιστα
χαριουμεθα, της ευγενους σου και ελευθερας ουτω φροντιζοντες ψυχης. Και γραφε
συνεχως ημιν, τα περι της υγειας της σης, και της ευδοκιμησεως ευαγγελιζομενος.
ΡΙ ʹ. Βαλεντινωι. Τι τουτο; Ειδως οπως σου χαιρομεν τοις αγαθοις, και σκιρτωμεν επι
ταις σαις ευδοκιμησεσι, και προ παντων οφειλων ημιν δηλωσαι της τιμης το
μεγεθος, εις ο νυν ανεβης, υπεμεινας ημας προτερον παρ' ετερων μαθειν τουτο, και
ου νομιζεις δεισθαι σοι πολλης εις τουτο απολογιας, οτι ηνεσχου, το γε σον μερος,
τοσουτον χρονον ημας ζημιωσαι ευφροσυνης μεγεθος τηλικουτον; Το μεν γαρ
αξιωμα σου το αληθες, και η μεγιστη σου αρχη, της ψυχης σου εστιν η αρετη. Ἀλλ'
επειδη και τουτοις τοις βιωτικοις εις την εκεινης ωφελειαν κεχρησθαι μεμελετηκας,
και οσωι αν γενηι δυνατωτερος, τοσουτωι λιμην ευρυτερος τοις δεομενοις καθιστασαι,
δια τουτο νυν χαιρομεν, και σκιρτωμεν, αλλ' ομως ουκ αφιεμεν σε του της σιγης
εγκληματος. Πως ουν ημιν απολογησηι καλως; Τηι πυκνοτητι των επιστολων, και τωι
συνεχως τα περι της υγειας ημιν δηλουν της σης 52.672 και του οικου σου παντος.
Ἐπει ουν σε και τον τροπον της απολογιας εδιδαξαμεν, προστιθει τα παρα σαυτου
λοιπον. Ει γαρ και μετα την επιστολην ταυτην μενεις σιγων, γραψομεθα σε ραιθυμιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

πολλης, και αλγησομεν. Οιδα δε σαφως οτι πικροτατην ταυτην ηγησηι διδοναι δικην,
το αλγειν επι τουτοις ημας, επειδη οιδα πως και φιλειν ημας γνησιως και θερμως
εσπουδακας. ΡΙΖʹ. Θεοδωραι. Γραφω μεν ολιγακις τηι κοσμιοτητι σου, δια το μη
ραιδιως επιτυγχανειν των κομιζοντων τα γραμματα· μεμνημαι δε σου ουκ ολιγακις,
αλλα και διηνεκως. Το μεν γαρ εφ' ημιν κειται, το δε ουκ εφ' ημιν· αλλα του μεν
μεμνησθαι διηνεκως, αυτοι κυριοι, του δε κομιζειν τας επιστολας, ουκ ετι. ∆ια τουτο
το μεν αει γινεται, το δε, ηνικα αν εξηι. Τας μεν ουν αλλας επιστολας προσρησιν
εχουσας επεμπομεν, ταυτην δε και χαριτος αιτησιν. Τις δε η χαρις; Σοι τηι παρεχουσηι
μαλλον, η τωι δεχομενωι το κερδος φερουσα, και προ του λαμβανοντος τον διδοντα
ωφελουσα. Και γαρ ηλθεν εις ημας, οτι δη Ευσταθιος των προσκεκρουκοτων εστι τηι
τιμιοτητι σου, και της οικιας της σης εξεπεσε, και απο οψεως γεγονεν. Ὅπως μεν ουν
εχει του πραγματος η φυσις, και τινος ενεκεν τοσαυτην υπεμεινεν οργην, ειπειν ουκ
εχω· εκεινο γαρ εγνων μονον· α δε χρη σε παρ' ημων ακουσαι των σφοδρα σου της
σωτηριας αντεχομενων, εστι ταυτα. Οισθα ως ουδεν ο παρων βιος, αλλ' η ανθη
μιμειται ηρινα, και σκιας αδρανεις, και ονειρατων εστιν απατη· τα δε αληθη
πραγματα, και πεπηγοτα, και αμετακινητα, τα μετα την εντευθεν αποδημιαν ημας
διαδεξομενα εστι. Ταυτα και παρ' ημων πολλακις ηκουσας, και οικοθεν
φιλοσοφουσα διατελεις. ∆ιοπερ ουδε μακραν ποιουμαι την επιστολην, αλλ' εκεινο
φαμεν· ει μεν αδικως τινες επηρεασαντες εξεβαλον, αιδουμενη του δικαιου την
φυσιν, διορθωσον το γεγενημενον· ει δε δικαιως, τους της φιλανθρωπιας τιμωσα
νομους, το αυτο δη τουτο παλιν ποιησον, ενθα και αυτη το πλεον καρπωσηι μαλλον η
εκεινος. Ὥσπερ γαρ ο τον ομοδουλον απαιτων τα εκατον δηναρια, ουκ εκεινον
τοσουτον εβλαψεν, οσον εαυτωι καιριαν εδωκε την πληγην, δια της προς τον
συνδουλον ακριβολογιας μυριων ταλαντων συγχωρησιν ανατρεψας· ουτως ο
παρατρεχων τα του πλησιον αμαρτηματα ημερωτερας εαυτωι ποιει τας εν τωι
μελλοντι ευθυνας, και οσωι αν μειζονα τα αμαρτηματα αφηι, τοσουτωι και αυτος
πλειονος τευξεται της συγχωρησεως. Ου ταυτηι δε μονον εστι το διαφορον, αλλα και
τωι δουλικην διδοντα χαριν, δεσποτικην λαμβανειν δωρεαν. Μη τοινυν μοι λεγε, οτι
το και το αυτωι πεπλημμεληται. Ὅσωι γαρ αν δειξηις χαλεπωτερα τα γεγενημενα,
τοσουτωι της συγχωρησεως αναγκαιοτεραν αποφαινεις την 52.673 προφασιν,
επειδηπερ πολλωι πλειονα φιλανθρωπιας εν τωι μελλοντι προαποθησηι σαυτηι την
υποθεσιν. Λυσον τοινυν την οργην, καν δικαια ηι, δαμασον λογισμωι φιλοσοφωι τον
θυμον, ανενεγκε τουτο θυσιαν τωι Θεωι· χαρισαι και ημιν τοις αγαπωσι σε, και δειξον
πως και απο βραχειας επιστολης τοσαυτην εχομεν δυναμιν. Χαρισαι και σαυτηι τα
μεγαλα ταυτα, απερ ειπον εγω, το αταραχον, το εξοικισαι της ψυχης τον εντευθεν
θορυβον, το μετα πολλης παῤρησιας και εντευθεν αιτειν παρα του φιλανθρωπου
Θεου την εις την βασιλειαν εισοδον. Και γαρ μεγα καθαρσιον αμαρτηματων η εις τον
πλησιον φιλοφροσυνη· Ἐαν γαρ αφητε τοις ανθρωποις, φησι, τα παραπτωματα
αυτων, αφησει και υμιν ο Πατηρ υμων ο ουρανιος. Ταυτ' ουν απαντα λογισαμενη
πεμψον ημιν επιστολην, δηλουσαν ο τι ηνυσαν τα γραμματα ημων. Το μεν γαρ
ημετερον απηρτισται, και πεποιηκαμεν ουπερ εσμεν κυριοι παρεκαλεσαμεν,
εδεηθημεν, χαριν ηιτησαμεν, συνεβουλευσαμεν απερ εχρην. Πασα δε εστιν υπερ σου
λοιπον η σπουδη. Ἡμιν μεν γαρ ο μισθος, αν τε γενηται τι πλεον, αν τε μη γενηται,
της παρακλησεως ταυτης αποκεισεται· εστι γαρ και ρηματων λαβειν αμοιβην. Ὁ δε
καματος ημιν απας, δια του εργου και την σην κερδαναι κοσμιοτητα, και απο των
παροντων κατορθωματων τα μελλοντα και αθανατα αγαθα μετα πολλης
καρπωσασθαι της ευκολιας. ΡΙΗʹ. Ἐπισκοποις και πρεσβυτεροις τοις εν τηι φυλακηι.
∆εσμωτηριον οικειτε, και αλυσιν περικεισθε, και μετα των αυχμωντων και
ρυπωντων εστε κατακεκλεισμενοι· και τι αν γενοιτο μακαριωτερον υμων τουτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ενεκεν; Τι γαρ τοιουτον στεφανος χρυσους κεφαληι περικειμενος, οιον αλυσις δεξιαι
περιπλεκομενη δια τον Θεον; τι δε τοιουτον οικιαι περιφανεις και μεγαλαι, οιον
δεσμωτηριον ζοφου και ρυπου γεμον, και πολλης της αηδιας, και της θλιψεως δια
την αυτην υποθεσιν; ∆ια ταυτα σκιρτατε, αγαλλεσθε, στεφανουσθε, χορευετε, οτι
πολλης εμποριας υμιν υποθεσις τα συμβαντα λυπηρα. Τουτο σπορος αμητον
προαναφωνων αφατον, τουτο παλαισματα νικην εχοντα και βραβεια, τουτο πλους
εμποριαν πολλην προξενων. Ταυτ' ουν απαντα αναλογισαμενοι, κυριοι μου
τιμιωτατοι και ευλαβεστατοι, χαιρετε και ευφραινεσθε, μη διαλιπητε τον Θεον επι
πασι δοξαζοντες, και καιριας τωι διαβολωι διδοντες πληγας, και πολλην εαυτοις εν
τοις ουρανοις προαποτιθεμενοι την αμοιβην. Ου γαρ αξια τα παθηματα του νυν
καιρου προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυπτεσθαι εις υμας. Γραφετε δε και ημιν
συνεχως. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν γραμματα δεχεσθαι παρ' ανθρωπων δια τον Θεον
δεδεμενων, τα παθηματα υμων απαγγελλοντα, και πολλην εντευθεν, και εν
αλλοτριαι διατριβοντες, καρπωσομεθα την παρακλησιν. ΡΙΘʹ. Θεοφιλωι πρεσβυτερωι.
Ουκουν επειδη σοι θυραν ανεωιξα του γραφειν, δει52.674 ξον ως ουχ ο οκνος εποιει
την εμπροσθεν σιγην, αλλα το παρ' ημων αναμενειν λαβειν του γραφειν την
παῤρησιαν, και πεμπε νιφαδας ημιν γραμματων, την σην απαγγελλοντων ημιν
ευδοκιμησιν· οισθα γαρ οπως αυτης αντεχομεθα· μηδε αφηις της αθυμιας την
τυραννιδα εις σιγην σε εμβαλειν, αλλα πασης αραχνης ευκολωτερον αυτην
διασπασας, φαινου λαμπρος επι της παραταξεως, και τηι πολληι παῤρησιαι και
ελευθεριαι συγχεων τους εναντιους. Νυν γαρ εστι καιρος ευδοκιμησεως και εμποριας
πολλης. Ουδε γαρ εμπορος εν λιμενι καθημενος, τα φορτια συναγειν δυναιτ' αν,
αλλα μακρα διαπερων πελαγη, και κυματων κατατολμων, και λιμωι και θηριοις τοις
εν πελαγει πυκτευων, και πολλας ετερας υπομενων δυσκολιας. Ταυτ' ουν και αυτος
λογισαμενος, ως ο των δεινων καιρος ουτος της εμποριας εστι καιρος, και πολλης
ευδοκιμησεως, και μισθων αφατων, διαναστησον σου το πτερον της διανοιας, και
την κονιν της αθυμιας αποτιναξαμενος μετα πολλης της ευκολιας πασαν περιτρεχε
την φαλαγγα, συγκροτων, αλειφων, απαντας διεγειρων, νευρων, σπουδαιοτερους
ποιων. Και ταυτα ημιν δηλου δια γραμματων των σων, μηδεν υφορωμενος, ει
κατορθωματα μελλοις αυτος απαγγελλειν τα σα, αλλ' ως υποταγμα ημετερον
ανυων, χαριζου ταυτην ημιν την ευφροσυνην, ινα και ποῤρωθεν οντες, πολλην
καρπωσωμεθα την ηδονην, ταυτα ακουοντες παρα της σης ευλαβειας, απερ
επιθυμουμεν μανθανειν. ΡΚʹ. Θεοδωραι. Ἀνηλωθημεν, εδαπανηθημεν, μυριους
απεθανομεν θανατους· και ταυτα ισασιν ακριβεστερον απαγγειλαι οι τα γραμματα
εγχειριζοντες, και ταυτα βραχειαν ροπην ημιν συγγενομενοι· προς ους ουδε
διαλεχθηναι τι μικρον ηδυνηθημεν, υπο των συνεχων πυρετων καταβεβλημενοι,
ους εχων και εν νυκτι και εν ημεραι οδοιπορειν ηναγκαζομην, και θαλπει
πολιορκουμενος, και υπο αγρυπνιας διαφθειρομενος, και υπο της των επιτηδειων
ερημιας απολλυμενος, και της των προστησομενων αποριας. Και γαρ των τα
μεταλλα εργαζομενων, και τα δεσμωτηρια οικουντων χαλεπωτερα και πεπονθαμεν
και πασχομεν. Ὀψε δε ποτε και μολις επετυχον της Καισαρειας, ως απο χειμωνος εις
γαληνην και εις λιμενα ελθων. Ἀλλ' ουδε ο λιμην ουτος ισχυσεν ανακτησασθαι τα
απο του κλυδωνιου κακα· ουτω καθαπαξ ημας ο εμπροσθεν χρονος κατειργασατο.
Ἀλλ' ομως ελθων εις την Καισαρειαν, μικρον ανεψυξα, οτι υδατος επιον καθαρου,
οτι αρτου ουκ οδωδοτος ουδε κατεσκληκοτος μετελαβον, οτι ουκ ετι εν τοις
κλασμασι των πιθων ελουομην, αλλ' ευρον βαλανειον οιον δηποτε, οτι
συγκεχωρημαι τεως τηι κλινηι προσηλωσθαι. Ἐνην και πλειονα τουτων ειπειν, αλλ'
ινα μη συγχεω σου την μαθησιν, μεχρι τουτου ιστημι τον λογον, εκεινο προστιθεις,
οτι μη παυσηι ονειδιζουσα τοις αγαπωσιν ημας, οτι τοσουτους εχον52.675 τες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

εραστας, και τοσαυτην δυναμιν περιβεβλημενους, ουκ ετυχομεν ου τυγχανουσιν οι
καταδικοι, ωστε εις ημερωτερον και εγγυτερον που κατοικισθηναι τοπον· αλλα και
του σωματος ημιν απαγορευσαντος, και του φοβου των Ἰσαυρων παντα
πολιορκουντος, της μικρας ταυτης και ευτελους ουκ επετυχομεν χαριτος. ∆οξα τωι
Θεωι και δια τουτο. Ου παυομεθα γαρ αυτον επι πασι δοξαζοντες. Ειη το ονομα αυτου
ευλογημενον εις τους αιωνας. Πολυ δε εξεπλαγην και το σον, οτι τεταρτην ταυτην
επιστολην η και πεμπτην επεσταλκως τηι διαθεσει σου και τηι κοσμιοτητι, μιαν
εδεξαμην και μονην. Καιτοι τουτο δυσκολιας ουκ ην, το επιστελλειν συνεχεστερον.
Και ταυτα ουκ εγκαλων σοι λεγω· το γαρ της αγαπης ουκ εστιν αναγκης, αλλα
προαιρεσεως. Ἀλλα σφοδρα αλγω, οτι αθροον εξεβαλες ημας της διανοιας της σης,
εν ουτω χρονωι μακρωι μιαν ημιν πεμψασα επιστολην. Ει τοινυν μηδεν φορτικον
μηδε επαχθες αιτουμεν, τουτο ημιν παρεχε, ου συ κυρια ει, και επι σοι κειται. Των
γαρ αλλων ενεκεν ουκ ενοχλουμεν, ινα μη προς τωι μηδεν ανυειν και φορτικοι τινες
δοξωμεν και επαχθεις ειναι σοι. ΡΚΑʹ. Ἀραβιωι. Την καμινον της αθυμιας, ην επι της
ψυχης περιφερεις υπερ των εις ημας γεγενημενων, σαφεστατα εδειξεν ημιν το
γραμμα το σον, και προ τουτου μεν επισταμενοις. Ου γαρ δυνησομεθα επιλαθεσθαι
της πηγης των δακρυων, ην εν αρχηι των κακων τουτων υφαινομενων ηφιεις. Πλην
αλλα και η επιστολη των δακρυων ουκ ελαττον και των οδυρμων εκεινων
απεκαλυψε την φλογα της λυπης ημιν, της εν τηι καρδιαι τηι σηι. Τουτων προσδοκα
τας αμοιβας παρα του φιλανθρωπου Θεου. Ἔστι γαρ και λυπης μισθος και μεγας και
πολυς. Ἐπει και επι Ἰουδαικων κακων ησαν τινες, οι τα γινομενα παρ' αυτων
διορθωσαι μεν ουκ ηδυναντο, εστενον δε μονον και εθρηνουν, και τοιαυτην
εκαρπωσαντο την αμοιβην, ως των αλλων απαντων απολλυμενων, και πανωλεθριαι
παραδιδομενων, εκεινους διαφυγειν την οργην. ∆ος γαρ, φησι, το σημειον επι τα
προσωπα των στεναζοντων και οδυρομενων. Καιτοι γε ουκ εκωλυον τα γινομενα,
αλλ' επειδη ουπερ κυριοι ησαν εποιουν, εστενον, εθρηνουν τα γινομενα, μεγιστην
εντευθεν την ασφαλειαν εκτησαντο. Μη ουν διαλιπητε και υμεις, δεσποται μου,
στενοντες ταυτα και τον φιλανθρωπον Θεον παρακαλουντες δουναι λυσιν τωι κοινωι
της οικουμενης ναυαγιωι. Ἴστε γαρ, ιστε σαφως, ως παντα θορυβων και ταραχης
πεπληρωται, και ουχ υπερ Κωνσταντινουπολεως χρη μονον παρακαλειν, αλλ' υπερ
της οικουμενης απασης· επειδηπερ εντευθεν αρξαμενον το κακον, καθαπερ ρευμα
πονηρον εκχυθεν, πανταχου της γης τας Ἐκκλησιας λυμαινεται. Ὅπερ δε ημας
παρεκαλεσας, τουτο και αυτος παρ' ημων παρακληθητι, εως αν υμων ωμεν
κεχωρισμενοι τωι σωματι τηι γαρ ψυχηι αει και τηι σηι ευγενειαι και τωι οικωι σου
συνδεδεμεθα, συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγειας σου ευαγγελιζεσθαι
μη κατοκνει. Οι52.676 δας γαρ ηλικην ημιν δωσεις την χαριν. Ἐπειδη εκελευσας
ημας εν τοις σοις καταχθηναι, καθως εμαθον εξελθων, ουκ ετι εδοξεν ημας εις
Σεβαστειαν απενεχθηναι, αλλ' εις ερημοτατον χωριον της Ἀρμενιας Κουκουσον, και
σφαλερωτατον της των Ἰσαυρων επιδρομης ενεκεν. Χαριν μεντοι ισμεν τηι ευγενειαι
τηι σηι, και δεδεγμεθα την τιμην, οτι και αποντων ουτως εφροντισας, ωστε ευτρεπισαι
το καταγωγιον ημιν, και παρακαλεσαι εν τοις σοις ημας καταχθηναι. Ἀλλ' ει τινες
ειεν σοι φιλοι κατα την Κουκουσον, εκεινοις επιστειλαι παρακληθητι. ΡΚΒʹ.
Μαρκιανωι. Μακαριος ει, και τρισμακαριος, και πολλακις τουτο, εν ουτω χειμωνι
χαλεπωι, και τοσαυτηι των πραγματων ζαληι, τοσαυτην επιδεικνυμενος περι τους
δεομενους μεγαλοψυχιαν. Ου γαρ ελαθεν ημας της φιλανθρωπιας σου το μεγεθος,
και οτι καινος απασι γεγονας λιμην, ορφανοις παρισταμενος, χηρας παντι τροπωι
παραμυθουμενος, ανεχων αυτων την πενιαν, διορθουμενος την πτωχειαν, ουδε
αισθησιν αφιεις λαμβανειν της στενοχωριας ταυτης, αλλ' αντι παντων αυτοις
γινομενος, και δημον ολοκληρον διατρεφων σιτωι, και οινωι, και ελαιωι, και τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αλλοις απασιν. Ὁ Θεος σοι τον μισθον αποδωι και εν τωι παροντι βιωι και εν τωι
μελλοντι αιωνι της μεγαλοψυχιας ταυτης, της δαψιλειας, της προθυμιας, του ζηλου,
της φιλοπτωχειας, της γνησιας αγαπης· και γαρ εν απασι τουτοις βρυεις και κομαις,
μεγιστα σεαυτωι αποτιθεμενος βραβεια εν τωι μελλοντι αιωνι. Ταυτα και ημεις
μανθανοντες εν ερημιαι τοσαυτηι καθημενοι, και πολλαις κυκλουμενοι περιστασεσι·
και γαρ Ἰσαυρικου φοβου πολιορκια, και χωριου ερημια, και χειμωνος σφοδροτης
ημας θλιβει· αλλ' ομως ταυτα ακουοντες περι της σης τιμιοτητος, ουδε αισθησιν
τουτων λαμβανομεν των λυπηρων, αλλα και πολλην καρπουμεθα την παρακλησιν,
σκιρτωντες, ευφραινομενοι, χαιροντες επι τοις τοσουτοις κατορθωμασιν, επι τωι
πλουτωι τωι αφατωι, ον εν ουρανοις συναγεις σεαυτωι. Ἵν' ουν και εν ετερωι
ευφραινωμεθα, γραφειν ημιν συνεχως μη κατοκνει, τα περι της υγειας της σης
ευαγγελιζομενος. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν ακουειν τα περι της ρωσεως της σης. Και
τουτο οισθα και αυτος, επειδηπερ κακεινο οισθα, οπως αει της αγαπης της σης
αντεχομεθα. ΡΚΓʹ. Προς τους εν Φοινικηι πρεσβυτερους και μοναζοντας, τους
κατηχουντας τους Ἕλληνας. Οι κυβερνηται επειδαν ιδωσι την θαλασσαν
μαινομενην, και εγειρομενην, και πολυν τον χειμωνα, και την ζαλην, ου μονον ουκ
αφιασι το πλοιον, αλλα και τοτε πλειονι κεχρηνται τηι σπουδηι, και μειζονι τηι
προθυμιαι, και αυτοι νηφοντες, και τους αλλους διεγειροντες. Και ιατροι παλιν οταν
ιδωσι τον πυρετον εγερθεντα, και σφοδρον γενομενον, ου μονον ου καταλιμπανουσι
τον νοσουντα, αλλα και τοτε και αυτοι παντα ποιουσι, και δι' εαυτων, και δι' ετερων
μειζονι κεχρημενοι τηι σπουδηι και τηι προθυμιαι, 52.677 ωστε λυσαι το κακον. Τινος
ενεκεν ταυτα λεγω; Ἵνα μη τις υμας απατησηι δια την ταραχην την γεγενημενην
καταλιπειν την Φοινικην, και αναχωρησαι εκειθεν· αλλα οσωι πλειους αι δυσκολιαι,
και χαλεπωτερα τα κυματα, και μειζων η ταραχη, τοσουτωι μαλλον εμμενετε
σπουδαζοντες, νηφοντες, αγρυπνουντες, πλειονα προθυμιαν επιδεικνυμενοι, ωστε
μη την οικοδομην υμων την καλλιστην καταλυθηναι, μηδε τον τοσουτον πονον
ανωφελη γενεσθαι, μηδε την γεωργιαν υμων αφανισθηναι. Ἱκανος γαρ ο Θεος και
την ταραχην λυσαι και της υπομονης υμιν δουναι τον μισθον. Ουδε γαρ τοσουτος
υμιν ο μισθος, οτε μετ' ευκολιας τα πραγματα ηνυετο, οσος εστιν υμιν νυν, οτε
πολλη η δυσκολια, πολλη η ταραχη, πολλοι οι σκανδαλιζοντες. Ἐννοουντες τοινυν
και τον καματον ον εκαμετε, και τον πονον ον υπεμεινατε, και τα κατορθωματα α
κατωρθωσατε, και οτι χαριτι Θεου τοσουτον κατελυσατε της ασεβειας το μερος, και
εις προκοπην τα πραγματα της Φοινικης ηλθε, και οτι πλειων ο μισθος νυν υμιν και
μειζων η αμοιβη, και οτι ταχεως ο Θεος και τα κωλυματα καταλυσει, και πολλας
υμιν της υπομονης δωσει τας αντιδοσεις, παραμενετε, ενιστασθε. Ουδεν γαρ υμιν
εχει λειψαι ουδε νυν, αλλα της αυτης αφθονιας και δαψιλεας απολαυειν υμας
εκελευσα, ειτε εν ενδυμασιν, ειτε εν υποδημασιν, ειτε εν διατροφαις των αδελφων.
Ει δε ημεις εν τοσαυτηι θλιψει οντες, και περιστασει, και ερημιαν οικουντες την
Κουκουσον, τοσαυτην ποιουμεθα φροντιδα των κατορθωματων των υμετερων,
πολλωι μαλλον και υμας δει πολλης ευποριας απολαυοντας, κατα την χρειαν λεγω
των αναγκαιων, τα παρ' εαυτων συνεισφερειν. Παρακαλω τοινυν, μηδεις υμας
φοβησηι. Και γαρ και τα πραγματα χρηστοτερας εσχεν ελπιδας· και δυνησεσθε τουτο
μαθειν απο των αντιγραφων των αποσταλεντων παρα του κυριου μου του
ευλαβεστατου πρεσβυτερου Κωνσταντιου. Και εαν παραμεινητε, καν μυρια ηι τα
κωλυματα, παντων περιεσεσθε. Ουδεν γαρ υπομονης ισον και καρτεριας· πετραι γαρ
εοικεν· αι δε ταραχαι αυται και αι επιβουλαι, αι κατα της Ἐκκλησιας γινομεναι,
κυμασιν εοικασι προσρηγνυμενοις τηι πετραι, και διαλυομενοις εις οικειον αφρον.
Ἐννοησατε οσα μακαριοι αποστολοι επασχον και παρα οικειων, και παρα
αλλοτριων, και οτι παντα τον χρονον του κηρυγματος δια πειρασμων, δια κινδυνων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

δι' επιβουλων διηνυσαν, εις δεσμωτηρια, και αλυσεις, και απαγωγας, και μαστιγας
και λιμους, και γυμνοτητας δαπανωμενοι. Ἀλλ' ομως και εν αυτοις τοις
δεσμωτηριοις οικουντες, της εγχειρισθεισης αυτοις οικονομιας ουκ αφισταντο· αλλ'
ο μακαριος Παυλος και δεσμωτηριον οικων, και μεμαστιγωμενος, και αιματι
περιῤρεομενος, και ξυλωι προσδεδεμενος, και τοσαυτα πασχων, και εμυσταγωγει εν
τωι δεσμωτηριωι, και τον δεσμοφυλακα εβαπτιζε, και τα παρ' εαυτου παντα 52.678
εποιει. Ταυτ' ουν απαντα και τα τοιαυτα λογιζομενοι, καθαπερ υμων παρεκαλεσα
την αγαπην, στηκετε εδραιοι, αμετακινητοι, ανεξαπατητοι, την του Θεου ελπιδα
αναμενοντες, και την εκειθεν συμμαχιαν, ης ισον ουδεν· και αντιγραψαι ημιν περι
παντων σπουδασατε εξ αυτης. ∆ια γαρ τουτο και Ἰωαννην τον ευλαβεστατον
πρεσβυτερον εις τουτο απεστειλαμεν, ωστε παρακαλεσαι υμων την διανοιαν, και μη
αφειναι υπο μηδενος παρασαλευθηναι. Ἐγω το εμαυτου πεποιηκα, και λογοις
παρακαλων, και συμβουλαις ανορθων, και των χρειων την αφθονιαν παρεχων, ωστε
εν μηδενι υμας υστερηθηναι. Ει δε μη βουληθειητε μου ανεχεσθαι, αλλ' αυτοις τοις
απατωσιν υμας και αναπτερουσι πεισθηναι, εγω ανευθυνος ειμι. Ἴστε δε και η
καταγνωσις αυτη και η ζημια επι τινα ερχεται. Ἵν' ουν μηδεν τοιουτον γενηται,
παρακαλω ανεχεσθαι μου, του σφοδρα υμας αγαπωντος. Και περι ων αν δεησθε, η
επιστειλατε ημιν, η, ει βουλεσθε, ενα τινα πεμψατε προς ημας, και ουδεν υμιν
υστερησει καθολου. ΡΚ∆ʹ. Γεμελλωι. Ἄλλοι μεν τηι θαυμασιοτητι σου συνηδονται της
αρχης, εγω δε τηι πολει, και τηι μεγαλοπρεπειαι δε τηι σηι, ου δια την εντευθεν τιμην
υψηλοτερος γαρ των τοιουτων μεμελετηκας ειναι, αλλα δια το λαβειν αφορμην την
παρεχουσαν σοι μετα πολλης της αδειας και τοις πολλοις δειξαι την συνεσιν σου, και
την ημεροτητα, και το εντευθεν κερδος συναγαγειν. Ευ γαρ οιδα οτι και τους σφοδρα
τηι γηι προσηλωμενους, και προς τα ονειρατα ταυτα κεχηνοτας, λεγω δη την παρα
των πολλων δοξαν, παιδευσαι δυνησηι, οτι ουκ εν τηι χλανιδι, και τηι ζωνηι, ουδε εν
τηι φωνηι του κηρυκος ο αρχων, αλλ' εν τωι τα πεπονηκοτα ανακτασθαι, και τα κακως
εχοντα διορθουν, και κολαζειν μεν αδικιαν, μη συγχωρειν δε υπο δυναστειας το
δικαιον απελαυνεσθαι. Και γαρ οιδα σου την παῤρησιαν, την ελευθεροστομιαν, της
διανοιας το υψος, την των βιωτικων υπεροψιαν, το μισοπονηρον, το ημερον, το
φιλανθρωπον, ου μαλιστα αρχοντι δει. ∆ιο κακεινο οιδα σαφως, οτι λιμην εσηι των
ναυαγουντων, βακτηρια των επι γονυ κλιθεντων, πυργος των υπο δυναστειας
αδικου πολεμουμενων· και εσηι ταυτα ραιδιως. Ουδε γαρ πονου σοι δει, ουδε ιδρωτος,
ουδε χρονου μακρου εις το κατορθουν ταυτα· αλλ' ωσπερ ο ηλιος ομου τε φαινεται,
και παντα λυει ζοφον· ουτω και αυτος επι του θρονου φανεις, ευ οιδ' οτι εκ πρωτης
ημερας τους τε αδικειν επιχειρουντας ανεστειλας, τους τε αδικουμενους, και πριν εις
το δικαστηριον εισελθειν, πασης επηρειας απηλλαξας· και ηρκεσεν εις την τουτου
διορθωσιν η της φιλοσοφου σου ψυχης υποληψις. ∆ια ταυτα καιτοι εν ερημιαι
καθημενος, και πολλαις συνεχομενος περιστασεσι, πολλης γεμω της ευφροσυνης,
ημετεραν ηδονην την των αδικουμενων συμμαχιαν ηγουμενος.

ΡΚΕʹ. ΠΡΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΕΝ ΕΞΟΡΙΑ ΟΝΤΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝ.
Φερε δη παλιν απαντλησω της αθυμιας το ελκος, και διασκεδασω τους
λογισμους τους το νεφος τουτο συνιστωντας. Τι γαρ εστιν ο λυπηι και αδημονεις;
∆ιοτι χαλεπος ο χειμων και πικρον το ναυαγιον το την Ἐκκλησιαν καταλαβον;
Τουτο οιδα καγω, και ουδεις αντερει· αλλ' ει βουλει, εικονα σοι αναπλαττω των
γινομενων. Θαλατταν ορωμεν απ' αυτης κατωθεν αναμοχλευομενην της αβυσσου,
τους ναυτας αντι των οιακων και των κωπων τας χειρας τοις γονασι περιπλεξαντα
και προς την αμηχανιαν του χειμωνος απορηθεντας, ουκ ουρανον βλεποντας, ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

πελαγος, ου ξηραν, αλλ' επι των στρωματων κειμενους, και ολοφυρομενους, και
κλαιοντας. Και ταυτα μεν επι της θαλασσης ουτω συμβαινει· νυν δε επι της ημετερας
θαλασσης χειρων ο θορυβος, και χειρω τα κυματα. Ἀλλα παρακαλει τον ∆εσποτην
ημων Χριστον, ος ου τεχνηι περιγινεται χειμωνος, αλλα νευματι λυει την ζαλην.
Ἀλλ' ει και πολλακις παρεκαλεσας, και ουκ εισηκουσθης, μη ολιγωρησηις· τοιουτον
γαρ εθος εχει ο φιλανθρωπος Θεος. Μη 52.682 γαρ ουκ ηδυνατο εκεινους τους τρεις
παιδας λυτρωσασθαι, ινα μη εις την καμινον του πυρος εμπεσωσιν; Ἀλλ' οτε
ηιχμαλωτευθησαν, οτε εις βαρβαρον χωραν απεῤριφησαν, και της πατρυας
κληρονομιας εξεπεσον, και παρα παντων απεγνωσθησαν, και ουδεν λοιπον ουκ
απελιπετο, τοτε Χριστος ο αληθινος Θεος ημων την θαυματοποιιαν ειργασατο, και
διεσκορπισε το πυρ. Μη φερον γαρ την αρετην των δικαιων το πυρ, εξεπηδησεν εξω,
και ενεπυρισεν ους ευρε περι την καμινον των Χαλδαιων. Και λοιπον εκκλησια
αυτοις ην η καμινος, και πασαν την κτισιν προσεκαλουντο, τα τε ορατα και τα
αορατα, αγγελους και δυναμεις, και ουτω παντα συλλαβομενοι ελεγον· Ευλογειτε,
παντα τα εργα Κυριου, τον Κυριον. Ὁραις πως η υπομονη των δικαιων και το πυρ εις
δροσον μετεβαλε, και τον τυραννον εδυσωπησε, και κατα πασης της οικουμενης
εκπεμπει γραμματα; Μεγας ο Θεος, φησι, Σεδραχ, Μισαχ, και Ἀβδεναγω. Και ιδου
ποσην αποτομιαν ενεθηκεν, ει τις λογον ειπηι κατ' αυτων, τον οικον αυτου
ταμιευεσθαι, και τα υπαρχοντα αυτου διαρπαζεσθαι. Μη ουν αθυμησηις, μηδε
ολιγωρησηις. Και γαρ εγω οτε εξηλαυνομην απο της πολεως, ουδεν τουτων ουκ
εφροντιζον, αλλ' ελεγον προς εμαυτον· Ει μεν βουλεται η βασι52.683 λισσα εξορισαι,
εξορισηι με· Του Κυριου η γη, και το πληρωμα αυτης. Και ει βουλεται πρισαι, πρισηι
με· τον Ἡσαΐαν εχω υπογραμμον. Ει θελει εις το πελαγος ακοντισαι με, τον Ἰωναν
υπομιμνησκομαι. Ει με θελει εις καμινον εμβαλειν, τους τρεις παιδας εχω τουτο
πεπονθοτας. Ει με θελει τοις θηριοις βαλειν, τον ∆ανιηλ εν λακκωι τοις λεουσι
βεβλημενον υπομιμνησκομαι. Ει θελει με λιθασαι, λιθασηι με· τον Στεφανον εχω τον
πρωτομαρτυρα. Ει θελει την κεφαλην μου λαβειν, λαβηι· εχω Ἰωαννην τον
Βαπτιστην. Ει θελει τα υπαρχοντα μου λαβειν, λαβηι αυτα· Γυμνος εξηλθον εκ
κοιλιας μητερος μου, γυμνος και απελευσομαι. Ἐμοι παραινει ο Ἀποστολος·
Προσωπον ανθρωπου ο Θεος ου λαμβανει· και, Ει ετι, φησιν, ανθρωποις ηρεσκον,
Χριστου δουλος ουκ αν ημην. Και ο ∆αυιδ καθοπλιζει με λεγων, Ἐλαλουν εν τοις
μαρτυριοις σου εναντιον βασιλεων, και ουκ ηισχυνομην. Πολλα κατ' εμου
εσκευασαντο, και λεγουσιν, οτι τινας εκοινωνησα μετα το φαγειν αυτους. Και ει μεν
τουτο εποιησα, εξαλειφθειη το ονομα μου εκ της βιβλου των επισκοπων, και μη
γραφειη εν τηι βιβλωι της ορθοδοξου πιστεως, οτι ιδου εαν τοιουτον εγω επραξα, και
αποβαλει με Χριστος εκ της βασιλειας αυτου. Ει δε απαξ και τουτο μοι λεγουσι, και
φιλονεικουσι, καθελετωσαν και τον Παυλον, ος μετα το δειπνησαι ολοκληρον τον
οικον εβαπτισε· καθελετωσαν και αυτον τον Κυριον, ος μετα το δειπνησαι τοις
αποστολοις την κοινωνιαν εδωκε. Λεγουσιν, οτι μετα γυναικος εκοιμηθην.
Ἀποδυσατε μου το σωμα, και ευρησετε την νεκρωσιν των μελων μου. Ἀλλα ταυτα
παντα δια τον φθονον εποιησαν. Ἀλλα παντως λυπηι, αδελφε Κυριακε, οτι εκεινοι οι
ημας εξορισαντες επι της αγορας παῤρησιαζονται, και πληθος ακολουθει δορυφορων
αυτοις; Ἀλλα παλιν υπομνησθητι τον πλουσιον και τον Λαζαρον, ποιος μεν εν τωι
νυν αιωνι εθλιβη, ποιος δε απηλαυσε. Τι εβλαψεν αυτον η πενια; Ουχι ο αθλητης και
νικητης εις τους κολπους Ἀβρααμ απηνεχθη; Τι δε ωφελησεν εκεινον ο πλουτος τον
εν πορφυραι και βυσσωι αναπαυομενον; Που οι ραβδουχοι; που οι δορυφοροι; που οι
χρυσοχαλινοι ιπποι; που οι παρασιτοι, και η βασιλικη τραπεζα; Ουχι ως ληιστης
δεδεμενος απηγετο εν τωι μνηματι, γυμνην την ψυχην εκ του κοσμου εκφερων, και
κραζει κενηι τηι φωνηι, Πατερ Ἀβρααμ, πεμψον Λαζαρον, ινα βρεξηι το ακρον του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

δακτυλου αυτου, και καταψυξηι την γλωτταν μου, διοτι δεινως αποτηγανιζομαι; Τι
πατερα καλεις τον Ἀβρααμ, ου τον βιον ουκ εμιμησω; Ἐκεινος παντα ανθρωπον εις
τον οικον αυτου εξενιζεν, συ δε ενος πτωχου φροντιδα ουκ εποιησω. Ουκ εστι
πενθησαι και κλαυσαι, οτι ο τοσουτον πλουτον εχων, σταγονος υδατος αξιος ουκ
οσα και ποιειν και πασχειν χρη τους τα προβατα λογικα εμπεπιστευμενους, υπερ του
μηδεν αυτων παραπολεσθαι. Παρακαλω τοινυν σου την ευλαβειαν, οσωι μειζων ο
χειμων, και πλειονα τα κακα, και σφοδρα τα κωλυματα, και πολλοι οι
επιβουλευοντες, τοσουτωι μαλλον και αυτον διαναστησαι, και ετερους 52.639
παρακαλεσαι συνεφαψασθαι σου της καλης ταυτης προνοιας, και μετα πολλου του
ταχους επειχθηναι παραγενεσθαι εκεισε. Και γαρ και της αποδημιας αυτης ου μικρον
εξεις μισθον· ει δε της αποδημιας, πολλωι μαλλον ει των εργων αψαιο, και σπουδην
πολλην επιδειξαιο. Του γαρ οικοι καθησθαι πολλωι βελτιον και χρησιμωτερον το
τοιαυτας αποδημιας αποδημειν. Ἐκει μεν γαρ οντα, και ταυτα εστιν εχειν α νυν
εχεις, την νηστειαν, τας αγρυπνιας, την αλλην φιλοσοφιαν. Οικοι δε καθημενον, ουκ
εστι κερδαναι απερ εκει καθημενον εστι καρπωσασθαι, ψυχων σωτηριαν τοσουτων,
τον απο των κινδυνων μισθον, την απο της τοσαυτης προθυμιας αμοιβην· εστι γαρ
προθυμιας αμοιβη. Ἐννοων τοινυν ηλικους σαυτωι προαποθησηι στεφανους, μηδεν
μελλησηις, μηδε υπερθηι· αλλα ραιΐσας, εντευθεν ηδη της αποδημιας αψασθαι
παρακληθητι, μηδεν φροντιζων των χρειων ενεκεν. Παντα γαρ ειπον τωι κυριωι μου
τωι τιμιωτατωι και ευλαβεστατωι πρεσβυτερωι Κωνσταντιωι, ειτε εις οικοδομας
αναλωσαι δεοι, ειτε εις χρειας αδελφων, μετα πλειονος παρασχειν υμιν της
δαψιλειας, και μετα πλειονος νυν η εμπροσθεν. Ἔχων τοινυν και την εκειθεν
ευκολιαν και προ παντων το πραγμα ποιειν αρεσκον Θεωι, παντα οκνον εκβαλων,
επειχθηναι ταχεως παρακληθητι, και εξ αυτης ημιν τουτο δηλωσον, ινα και εν
ερημιαι οντες χαλεπηι πολλην εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. Ει γαρ
μαθοιμεν οτι αποδεδημηκας εκεισε μετα της γνωμης εκεινης, παντα ποιησαι και
παθειν υπερ σωτηριας των αυτοθι ψυχων παρεσκευασμενος, ουδε ερημιαν
ηγησομεθα οικειν απο της τοσαυτης ηδονης. Ἐπιθυμουμεν γαρ και ημεις
παραγενομενον σε ιδειν· αλλ' επειδη τουτο οπερ ειπον αναγκαιοτερον, και δεος
μηποτε ο χειμων αποκλεισηι σοι την οδον την εντευθεν εκεισε, δια τουτο σε
επειγομεν, και παρακαλουμεν ταχεως επειχθηναι. ΝΕʹ. Συμεων και Μαρι
πρεσβυτεροις, και μοναζουσιν εν τηι χωραι Ἀπαμειας. Ει και πολλωι διειργομεθα τωι
της οδου διαστηματι, και εν χαλεπωτατηι καθημεθα ερημιαι, αλλ' ομως μαθοντες
υμων της ψυχης την αρετην, και την πολλην φιλοσοφιαν, δι' ης τους αυτοθι παντας
καταλαμπετε, σφοδροι γεγοναμεν υμων ερασται. Και επειδη της κατ' οψιν ημων
συντυχιας τεως απολαυσαι ουκ ενι, δια τε την του χειμωνος ωραν, δια τε της οδου το
μηκος, δια γραμματων συγγενεσθαι εσπουδασαμεν υμιν, παρακαλουντες υμων την
ευλαβειαν, ευχεσθαι τε εκτενως υπερ της λυσεως των την οικουμενην
κατειληφοτων κακων, και παντας εις τουτο διεγειρειν μετα πολλης της προθυμιας,
ημιν τε, ηνικα αν εξηι, συνεχεστερον επιστελλειν περι της υγειας της υμετερας· ινα
και ποῤρωθεν υμων οντες, και προς αυτας της οικουμενης τας εσχατιας
απωικισμενοι, πολλην και εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν, συνεχεστερον τα
περι της ρωσεως υμων μαν52.640 θανοντες. Σφοδρα δε ημας ευφρανεν ο
ποθεινοτατος και γλυκυτατος Ἰωαννης ο πρεσβυτερος, εν τοσαυτηι καιρων δυσκολιαι
ελομενος οικοθεν διαναστηναι, και αψασθαι της επι την Φοινικην αποδημιας.
Παρακαλω τοινυν εννοησαντας του κατορθωματος ηλικον το μεγεθος, ει τινας
ευροιτε γενναιους ανδρας, δυναμενους αυτωι συμπραξαι προς των κατορθωματων
τουτων το μεγεθος, πολληι τηι προθυμιαι συναποστειλαι αυτωι παρακληθητε,
εννοουντες ηλικον εντευθεν καρπωσεσθε τον μισθον. Ν ʹ. Ῥωμυλωι και Βυζωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

μοναζουσι. Ἐγω μεν εβουλομην υμας και ενταυθα παραγενομενους ιδειν· ακουων
γαρ υμων την ευλαβειαν, σφοδρος υμων γεγονα εραστης, τοις της αγαπης
οφθαλμοις υμας φανταζομενος· επειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, και δια το της οδου
μηκος, και δια την του χειμωνος ωραν, και δια τον των Ἰσαυρων φοβον, δια των
γραμματων εσπουδακα υμων συγγενεσθαι τηι τιμιοτητι, δηλην υμιν ποιων την
διαθεσιν, ην εχομεν προς την ευλαβειαν την υμετεραν· ενι γαρ και τους ποῤρωθεν
οντας και μη οραθεντας φιλειν. Τοιαυτη γαρ της αγαπης η δυναμις· ου διειργεται
οδου μηκει, ουδε μαραινεται χρονου πληθει, ουδε νικαται πειρασμων επαγωγαις·
αλλα ταυτα παντα νικωσα ανωτερα παντων γινεται, και προς υψος αφατον αιρεται.
∆ια δη τουτο και ημεις, επειδη σφοδρα περι υμας διακειμεθα, ουδενι τουτων
γεγοναμεν ραιθυμοτεροι, αλλα και γραφομεν, και παρακαλουμεν υμας τα περι της
υγειας της υμετερας δηλουν ημιν. Ουτω γαρ και εν ερημιαι διατριβοντες, πολλην
καρπωσομεθα την παρακλησιν, οταν ακουωμεν τους ουτω βιουντας, και την στενην
ταυτην και τεθλιμμενην οδευοντας οδον, υγιαινοντας και εῤρωμενους. ΝΖʹ. Ἀδολιαι.
Ἡμεις, καν αυτη σπανιακις επιστελληις, ου παυσομεθα, οσακις αν επιτυχωμεν των
εντευθεν εκεισε αφικνουμενων, γραφοντες προς την ευγενειαν την σην.
Ἐβουλομεθα μεν γαρ και ενταυθα σε παραγενομενην ιδειν, και σφοδρα τουτο
επιθυμουμεν. Ἀλλ' επειδη τουτο εργωδες ισως κατεφανη σου τηι ευγενειαι τα γαρ
των Ἰσαυρων πεπαυται παντελως, την γουν απο του γραφειν συνεχως τηι τιμιοτητι
σου παρακλησιν ου παυσομεθα παρεχοντες εαυτοις. Και γαρ οσακις αν επιτυχωμεν
γραμματηφορου εκεισε παραγινομενου, ου την τυχουσαν καρπουμεθα ευφροσυνην
επιστελλοντες σου τηι τιμιοτητι. Τουτ' ουν ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και
ευλαβεστατη, και αυτη σπουδην ποιεισθαι παρακληθητι του συνεχως ημιν
επιστελλειν τα περι της υγειας της σης και ευθυμιας. Ὥσπερ γαρ της αποδημιας
ενεκεν ουδεν εγκαλουμεν. δια το δοξαι δυσκολιαν εχειν το πραγμα· ουτω της 52.641
σιγης ενεκεν της μακρας ου παυσομεθα αιτιωμενοι, δια το σφοδρα επιθυμειν
συνεχως μανθανειν τα περι της ρωσεως της σης και οικου σου παντος. ΝΗʹ.
Θεοδοσιωι απο δουκων. Πολλου του μελιτος την επιστολην ανεχρωσας, μαλλον δε
και μελιτος αυτην ηδιω πεποιηκας. Το μεν γαρ οταν συνεχεστερον ομιλησηι τοις
απολαυουσιν αυτου της γλυκυτητος, ουκ ετι ομοιως ηδυ φαινεται, του κορου την
τυραννιδα της ηδονης καταλυοντος· τα δε γραμματα τα σα την υγιειαν ημιν
ευαγγελιζομενα την σην, τοσουτον απεχει τουτο παθειν, οτι και επιτεινει τοτε
μαλιστα ημιν την ευφροσυνην, οταν συνεχεστερον πεμπηται. Συ μεν ουν την
επιστολην περιεπτυξω την εμην· εγω δε αυτον σε τον πατερα της επιστολης και
περιεπτυξαμην, και περιεβαλον αμφω τω χειρε, και τωι τραχηλωι περιχυθεις, και την
φιλην εμοι φιλησας κεφαλην, πολλην εκαρπωσαμην την παραμυθιαν. Ουδε γαρ
επιστολην ενομιζον σην επιεναι μονον, αλλα και αυτον παρειναι ημιν και
συγγινεσθαι. Τοσουτον ισχυσε της επιστολης η δυναμις. Τοιουτον γαρ της γνησιας
αγαπης η φυσις· καν δια γραμματων αυτης προχεηι τα ναματα, αυτην την πηγην των
γραμματων φανταζεσθαι παρασκευαζει· ο δη και ημεις πεπονθαμεν. Και ουτε χρονου
πληθος, ουτε οδου μηκος, ουτε πραγματων περιστασις, ουτε αλλο ουδεν προς τουτο
κωλυμα γεγονεν ημιν. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, επιστελλειν
ημιν συνεχως μη κατοκνει, περι της υγειας σου, και του οικου σου παντος, και της
ευθυμιας δηλων. Οισθα γαρ οπως ημιν περισπουδαστον μανθανειν. ΝΘʹ. Θεοδοτωι
διακονωι. Ταχεως ημων επελαθου, τωι χωρισμωι σου σφοδρα λυπηρωι ημιν
γεγενημενωι και την απο της σιγης της μακρας προσθεις αθυμιαν. Και ουδε εις
χρονου στενοχωριαν εχεις καταφυγειν· ικανον γαρ των ημερων το πληθος πολλην
οδοιπορωι παρασχειν ευκολιαν προς επανοδον. Ἀλλ' ουδε τα Ἰσαυρικα
προβαλλομενου ανασχοιμεθα αν, επειδη σφοδρα σε φιλουμεν. Και γαρ πολλοι οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

εκειθεν μετα την σην αποδημιαν ενταυθα παραγενομενοι. Τι ουν εστι της σιγης το
αιτιον; Ὄκνος και ραιθυμια. Ἀλλ' ομως αφιεμεν σε των επι τηι προτεραι ολιγωριαι
εγκληματων, αν βουληθηις εις το επιον τηι πυκνοτητι των γραμματων διορθωσαι το
52.642 παροφθεν. Οισθα γαρ οπως ημιν χαριηι, συνεχως ημιν επιστελλων τα περι της
υγειας της σης. Ξʹ. Χαλκιδιαι και Ἀσυγκριτιαι. Οιδα οτι σφοδρα υμας διεταραξε των
επαλληλων πειρασμων η συνεχεια, των επενεχθεντων τωι κυριωι μου τωι τιμιωτατωι
και ευλαβεστατωι πρεσβυτερωι. Ἀλλα μηδεν υμας τουτο θορυβειτω. Ὁ γαρ δια τον
Θεον ταυτα πασχων, οσωιπερ αν τι χαλεπωτερον παθηι, μειζονων απολαυει
στεφανων. Ἱκανην τοινυν εχουσαι ταυτην την παρακλησιν, φερετε γενναιως και
ευχαριστως τα συμπιπτοντα, δοξαζουσαι τον Θεον εφ' απασι τοις συμβαινουσιν.
Ουτω γαρ και υμεις κοινωνοι γενησεσθε των αποκειμενων αυτωι μισθων και
στεφανων, υπερ ων γενναιως και πραως ηνεγκατε τα συμβαντα. Ἴστε γαρ οτι οδος ο
παρων βιος, και τα χρηστα αυτου και τα λυπηρα παροδευεται, και οτι δια πολλων
θλιψεων δει ημας εισελθειν εις την βασιλειαν του Θεου· και οτι στενη και
τεθλιμμενη η οδος, η απαγουσα εις την ζωην. Παρακληθεισαι ουν και δια τουτων,
και δια της παρουσιας αυτου, απαν αθυμιας διασκεδασατε νεφος, χαιρουσαι,
ευφραινομεναι επι τοις τουτου παθημασι. Και γαρ αφατος αυτωι εντευθεν κεισεται ο
καρπος και ακηρατος. ΞΑʹ. Θεοδοτωι απο κονσουλαριων. Τουτο πατηρ, το μη μονον
μη δυσχεραινειν του παιδος την αληθη φιλοσοφιαν φιλοσοφουντος, αλλα και
συνηδεσθαι, και παντα ποιειν, οπως εις ακρον αυτης αφικοιτο· και μηδε τωι
ποῤρωθεν ειναι και πατριδος, και οικιας, και των σων οφθαλμων, βαρυνεσθαι, αλλα
νυν μαλλον αυτον ηγεισθαι πλησιον εχειν, οτε αυτωι τα της αρετης επιδιδωσι. ∆ια
ταυτα σοι και ημεις πολλας χαριτας ισμεν, και τεθαυμακαμεν πως τοιουτον ημιν
δωρον δεδωκως, τον υιον, ενομισας δειν σοι και ξενιων εις τιμην ημετεραν. Την μεν
ουν τιμην την εκ των πεμφθεντων εδρεψαμεθα, αυτα δε ανταπεσταλκαμεν, ουχ
υπερορωντες σου της ευγενειας πως γαρ του ουτω σφοδρως ημων ερωντος;, αλλ'
ηγουμενοι περιττον ειναι τουτων την απολαυσιν διωκειν, ων εν χρειαι ου
καθεστηκαμεν. Τον μεντοι καλον Θεοδοτον τον αναγνωστην εβουλομεθα μεν παρ'
εαυτοις κατεχειν και πλαττειν, επειδη δε παντα τα ενταυθα φονων, ταραχης,
αιματων, εμπρησμων εμπεπλησται, των Ἰσαυρων παντα σιδηρωι και πυρι
αναλισκοντων, και τοπους εκ τοπων αμειβομεν, 52.643 καθ' εκαστην
μετανισταμενοι την ημεραν, αναγκαιον ειναι ενομισαμεν εκπεμψαι αυτον, πολλα
παραγγειλαντες τωι κυριωι μου τωι ευλαβεστατωι διακονωι Θεοδοτωι επιμελεισθαι
αυτου διηνεκως, και πολλην αυτου ποιεισθαι προνοιαν. Τουτο δε και αυτος
κατορθωθηναι σπουδασον τωι παιδι, και παντως ημων επαινεσηι την συμβουλην, και
πολλην εισηι της παραινεσεως ταυτης την χαριν ημιν. ΞΒʹ. Καστωι, Ουαλεριωι,
∆ιοφαντηι, Κυριακωι, πρεσβυτεροις Ἀντιοχειας. Ὅτι μεν ημας απελιπεν ο κυριος μου
ο τιμιωτατος και ευλαβεστατος πρεσβυτερος Κωνσταντιος, αλγω· οτι δε υμας
απειληφε, χαιρω, και μειζονως χαιρω, η εκεινο αλγω. Ευ γαρ οιδ' οτι εις ακυμαντον
ορμιει λιμενα, την υμετεραν αγαπην. Καν γαρ μυριαι πανταχοθεν περιεστηκωσι
ταραχαι, και πολλα εγειρηται τα κυματα, αλλα τοιαυτα τα υμετερα, ως και εν
χειμωνι γαληνης απολαυειν λευκης, δια την προσουσαν υμιν ανδρειαν, και την
απεριτρεπτον αγαπην και διαθεσιν. Ἰδοντες τοινυν αυτον ως υμιν πρεπον εστι,
παντα αυτωι γενεσθαι παρακληθητε. Ἴστε γαρ οσος υμιν κεισεται μισθος, εικη και
ματην επηρεαζομενον ανεχειν σπουδαζουσιν. Ουδε γαρ ημεις αλλο τι ζητουμεν, αλλ'
ωστε μηδεν αυτον παρα το δικαιον επηρεασθηναι, και ματην αγεσθαι και
περιαγεσθαι, εν δικαστηριοις σπαραττομενον υπερ ων στεφανουσθαι αυτον και
ανακηρυττεσθαι εδει. Και υπερ μεν τουτου ταυτα αιτουμεν· υπερ δε ημων αυτων,
ωστε συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγιειας της υμετερας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ευαγγελιζεσθαι. Ει γαρ και πολλωι διειργομεθα τωι μεσωι της οδου, αλλ' ομως ου
παυομεθα διηνεκως υμας επι διανοιας φεροντες, και πλησιον υμων οντες, και καθ'
εκαστην υμιν συγγινομενοι την ημεραν. Τοιουτοι γαρ οι της αγαπης οφθαλμοι των
γνησιως ειδοτων φιλειν. Και τουτο ιστε και αυτοι σαφως, επειδη και φιλειν ιστε
γνησιως. ΞΓʹ. Τραγκυλινωι. Τα μεν αλλα παντα εικει χρονωι και παραχωρει
παλαιουμενα και γηρασκοντα, και σωματων ανθη, και οικοδομηματων μεγεθη, και
λειμωνες, και παραδεισοι, και τα απο της γης απαντα· μονη δε η αγαπη την εντευθεν
διεφυγε βλαβην, και ου μονον ου μαραινεται χρονου πληθει, αλλ' ουδε αυτωι
διακοπτεται τωι θανατωι. ∆ια δη τουτο και ημεις, ει και μακρον απελειφθημεν χρονον
της εμμελειας της σης, αλλ' ακμαζουσαν αυτην διατηρουμεν, και γλωττηι μεν νυν,
γνωμηι δε αει. ∆ιο και συνεχως επεσταλκαμεν σου τηι ευλαβειαι. Ἐπειδη δε ημιν
περισπουδαστον μανθανειν οι τα της υγιειας ορμαι της σης οισθα γαρ οπως αυτης
αντεχομεθα, ει δυνατον γενοιτο, και ραιδιως επιτυχοις τινος του διακομιζοντος ημιν
τα γραμματα, τα σαυτωι πρεποντα ποιων, δηλον τουτο ποιησαι ημιν παρακληθητι. Τα
γαρ καθ' ημας, τα τε εν Ἀρμενιαι, 52.644 τα τε εν Θραικηι, διηγησεται σου τηι γνησιαι
και θερμηι αγαπηι ο τα γραμματα εγχειριζων. Ξ∆ʹ. Κυριακωι επισκοπωι. Ὁ δεσποτης
μου Σωπατρος, ο της Ἀρμενιας αρχων, Ἀρμενιας ταυτης εν ηι νυν εσμεν
καθειργμενοι, ηρξε μεν Ἀρμενιας ως πατηρ, επεδειξατο δε περι ημας θεραπειαν
πλειονα η πατηρ. Ταυτης αυτωι της ευνοιας αποδουναι την αμοιβην σπουδαζων τε
και ζητων, ευρηκεναι μοι δοκω καλλιστην οδον, την μεμεριμνημενην σου και
αγρυπνον ψυχην, δι' ης δυνησομαι αυτον αμειψασθαι. Πως και τινι τροπωι; Υιος
εστιν αυτωι διατριβων αυτοθι χρονον ηδη πολυν επι λογων κτησιν. Τουτον εαν
σπουδασηις μετα προθυμιας ιδειν, και της σοι πρεπουσης αγαπης, και ποιησηις
απολαυσαι τινος των χρηστων, το παν εσομεθα εκτετικοτες. Ποιει δε τουτο, και
καθιστη γνωριμον αυτον και τοις εν τελει, τοις και σοι γνωριμοις, και δυναμενοις
αυτωι την αλλοτριαν ηδιω της ενεγκουσης ποιησαι. Ουτω γαρ χαριηι μεν εκεινωι,
χαριηι δε εμοι, χαριηι δε σαυτωι, ανδρα χρηστον και φιλανθρωπον και κοινον των
πενητων λιμενα δια του παιδος ωφελων. ΞΕʹ. Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι.
Ἀρκουσαν εχετε παραμυθιαν της αθυμιας ης υπομενετε, καθως επεσταλκατε, την
φιλοσοφον υμων γνωμην και υψηλην, την απεριτρεπτον και ακλινη διαθεσιν.
Ὥσπερ γαρ τον χαυνον και διαλελυμενον ουδε γαληνη, και το κατα ρουν φερεσθαι,
ωφελησαι τι μεγα δυνησεται· ουτω τον στεῤρον, και συγκεκροτημενον, και νηφοντα
ουδε χειμων χαλεπος διασαλευει ποτε, αλλα και λαμπροτερον εργαζεται. Τοιαυτη
γαρ των πειρασμων η φυσις· τοις γενναιως αυτους φερουσι πολλα κομιζει τα
βραβεια, και λαμπρους τους στεφανους. Ταυτ' ουν ειδοτες, κυριοι μου τιμιωτατοι και
ευγενεστατοι, και αρκουσαν εν τοις δεινοις ταυτην εχοντες την παραμυθιαν, μητε
θορυβεισθε τινι των γινομενων, μητε διαλιπετε συνεχως ημιν επιστελλοντες.
Ἐβουλομεθα μεν γαρ και παροντας υμας ιδειν και περιπτυξασθαι. Ἐπειδη δε τουτο
τεως ουκ ενι, αλλα πολλα τα κωλυματα, συνεχως ημιν επιστελλειν μη κατοκνειτε,
τα περι της υγιειας δηλουντες της υμετερας. Ἴστε γαρ ηλικον ημιν χαριεισθε τουτο
ποιουντες, και οσης ημας εμπιπλατε της ευφροσυνης. Ξ ʹ. Καστωι, Ουαλεριωι,
∆ιοφαντωι, Κυριακωι, πρεσβυτεροις Ἀντιοχειας. Τηι γλωττηι μεν ολιγακις υμων
επεστειλα τηι ευλαβειαι, τηι γνωμηι δε συνεχεστερον και πυκνοτερον. Μη δη τοσαυτας
ειναι νομιζετε ημων τας επιστολας, οσας υπεδεξασθε δια χαρτου και μελανος, αλλ'
οσας επεθυμουμεν υμιν διαπεμψασθαι. Ει γαρ ουτω βουληθειητε δικασαι, νιφαδες
γραμματων παρ' ημων προς υμας επεμφθησαν. Ει δε ουδεις ο διακομιζων, ου της
ημετερας ολιγωριας, αλλα της των πραγματων 52.645 δυσκολιας η σιγη γινεται.
Ταυτα δε ειπον, ινα και γραφοντων ημων, και σιγωντων, την αυτην περι της
ημετερας αγαπης της περι υμας φερητε ψηφον. Ἡμεις γαρ οπουπερ αν ωμεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

εγκολαψαντες ημων τηι διανοιαι την μνημην την υμετεραν πανταχου περιφερομεν.
Και νυν δε χαριν υμιν ισμεν πολλην, οτι τον καλον μοναχον και μετα της πρεπουσης
υμιν ευνοιας υπεδεξασθε, και τους βουλομενους ακαιρως προς αυτον φιλονεικειν
ημερωτερους πεποιηκατε. Ουκ αρα ματην ελεγον, ουδε κολακευων υμας, οτι καν
μυρια πανταχοθεν εγειρηται κυματα, εν γαληνηι τα υμετερα. Οι γαρ ουτω ραιδιως
ετεροις ναυαγια διαλυοντες, ευδηλον οτι ποῤρω των κλυδωνιων εστηκατε. Γραφετε
δη συνεχως ημιν τα περι της υγιειας της υμετερας. Ἴστε γαρ οπως ημιν
περισπουδαστον τουτο μανθανειν. Τοσαυτην γαρ εχει την ισχυν τα γραμματα υμων,
τα την ρωσιν υμων ημιν απαγγελλοντα, οτι και τοσουτοις περιεστοιχισμενοι δεινοις,
πολεμοις, θορυβοις, ταραχαις, θανατοις καθημερινοις, ηνικα αν τοσαυτας υμων
δεξωμεθα επιστολας, και αναπτερουμεθα υπο της ηδονης, και μεγιστην εντευθεν
καρπουμεθα την παραμυθιαν. Τοιουτον γαρ το φιλειν γνησιως, ως και δια
γραμματων δυνασθαι των τα τοιαυτα ευαγγελια εχοντων τους τωι σωματι
κεχωρισμενους ανακτασθαι ραιδιως. ΞΖʹ. Θεοδοτωι διακονωι. Αυτος μεν, κυριε μου
τιμιωτατε και ευλαβεστατε, των γουν εν Ἀρμενιαι απηλλαγης κακων, ημας δε μετα
των ενταυθα θορυβων, μαλλον δε των θανατων των καθημερινων, ουχ ως ετυχε
λυπει και το της σης κεχωρισθαι γλυκυτητος, και της γνησιας και ειλικρινους
διαθεσεως. Γεγονε δε και ετερα λυπης ταυτης προσθηκη, η μακρα σου της εμμελειας
σιγη. Ἐξ ου γαρ εντευθεν απηρας, δευτεραν ταυτην εδεξαμεθα μονην επιστολην· και
ταυτα ουκ εγκαλων λεγω, αλλ' αλγων. Ὅτι μεν γαρ αβατος οδοιποροις η ενταυθα
φερουσα οδος, ουδεις αγνοει· αλλα τουτο μεν εις απολογιαν σην αποχρων αν ειη, εις
δε ημετεραν παραμυθιαν ουδαμως· αλλα και δι' αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα
αλγουμεν, οτι και την λειπομενην ημιν παραψυχην της αποδημιας της σης και
ταυτην αφηιρημεθα. Ἐπει ουν τουτο λυθηναι τεως ουκ ενι το απορον, αλλ'
επιτεινεται καθ' εκαστην ημεραν τα δεινα, ετερωι τροπωι την εκ της μακρας σιγης
αθυμιαν εγγινομενην ημιν παραμυθησασθαι παρακληθητι, μεμνημενος τε ημων
διηνεκως, και ηνικα αν γραφηις, μακροτερας ποιων τας επιστολας, και τοις περι της
σης υγειας τε και ευθυμιας και ασφαλειας ενδιατριβων διηγημασιν. Ουτω γαρ
δυνησηι το λειπον ημιν εκ του χρονου, εκ του μηκους παραμυθησασθαι των
επιστολων. ΞΗʹ. Τωι αυτωι. Και τουτο σον του θερμοτατου και σφοδρου ημων
εραστου. Μετα μεν το την προτεραν αναγνωναι επιστολην, εδεξαμην και δευτεραν,
εν μιαι αμφοτερας ημεραι, και σφοδρα ησθην. Ειχε γαρ τι πλεον η δευ52.646 τερα, ουχι
ρηματα σα μονον, αλλα και γραμματα σα ημιν επιδεικνυσα· ο και προσθηκην ημιν
πεποιηκεν ηδονης, οτι μη της ψυχης σου μονον της θερμης και γνησιας, αλλα και
της δεξιας μετα δαψιλειας την εικονα εθεασαμεθα. Ποιει δη τουτο συνεχως, και την
παραμυθιαν, ην αυτος ημιν και τουτον επενοησας τον τροπον, μετα δαψιλειας
παρεχε. Ἐνταυθα γαρ σε ελκυσαι λοιπον ου τολμωμεν· τοσαυτα της Ἀρμενιας τα
κακα, και χειμων ετερος απαντα διεδεξατο. Ὅπου γαρ αν τις αφικηται, χειμαῤρους
αιματων, πληθος σωματων νεκρων, οικιας κατεσκαμμενας, πολεις ανηρημενας
οψεται. Ἡμεις δε δοκουμεν εν ασφαλειαι ειναι ωσπερ εν δεσμωτηριωι χαλεπωι, τωι
φρουριωι τουτωι κατακεκλεισμενοι· ου μην αδειας απολαυειν δυναμεθα, δια τους
καθημερινους φοβους, δια τας φημας των θανατων γεμουσας, δια την συνεχως
προσδοκωμενην των Ἰσαυρων εφοδον, δια την του σωματος, ηι μεχρι νυν
προσπαλαιομεν, ασθενειαν. Ἀλλ' ομως και εν τοσουτοις οντες κακοις, ου μικραν και
εν τοσαυτηι περιστασει καρπουμεθα παραμυθιαν, οταν τα περι της υγιειας της σης
ευαγγελιζομενα ημας δεχωμεθα γραμματα. ΞΘʹ. Νικολαωι πρεσβυτερωι. Και τουτο της
γνησιας σου και θερμης αγαπης, το εκ τοσουτου καθημενον διαστηματος περιτρεμειν
ημων της σωτηριας. Πρωην μεν ουν τοπους εκ τοπων αμειβοντες εν αυτηι του
χειμωνος τηι ακμηι, νυν μεν εν πολεσιν, νυν δε εν φαραγξι και ναπαις διετριβομεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

υπο της των Ἰσαυρων εφοδου πανταχοθεν ελαυνομενοι. Ὀψε δε ποτε λωφησαντων
μικρον των ενταυθα κακων, τας ερημιας αφεντες, επι την Ἀραβισσον κατεδραμομεν,
ασφαλεστερον μεν των αλλων χωριων το εν αυτηι φρουριον ευροντες ουδε γαρ εν τηι
πολει διαγομεν, επειδηπερ ουδε τουτο ασφαλες, δεσμωτηριου δε παντος χειρονα
υπομενοντες οικησιν. Μετα γαρ του καθ' εκαστην, ως ειπειν, την ημεραν επι θυραις
ημιν ειναι τον θανατον, των Ἰσαυρων παντα επιοντων, και πυρι και σιδηρωι και
σωματα και οικοδομηματα αφανιζοντων, και λιμον δεδοικαμεν, ον η στενοχωρια
και το πληθος των ενταυθα συνδραμοντων ποιειν απειλει. Και αῤρωστιαν δε μακραν
την απο του χειμωνος και της συνεχους φυγης εγγενομενην ημιν υπομειναντες, νυν
το μεν χαλεπον αυτης διαπεφευγαμεν, ολιγα δε αυτης περιφερομεν λειψανα. Ἀλλ'
ομως και εν τοσουτοις οντες κακοις και τηλικαυταις περιστασεσι, μεγιστην
καρπουμεθα παραμυθιαν εκ της υμετερας αγαπης, της θερμης, και γνησιας, και
απεριτρεπτου. Ταυτ' ουν ειδοτες, συνεχως ημιν ευαγγελιζεσθαι περι της υγιειας της
υμετερας μη κατοκνειτε. Ει γαρ και εκ τοσουτου καθημεθα διαστηματος, αλλ' ομως
τηι της αγαπης αλυσει μετα πολλης υμιν συνδεδεμεθα της ακριβειας. Χαριν δε εχω
σου πολλην τηι τιμιοτητι, οτι και των εν Φοινικηι πραγματων, και εν τοσαυταις ων
ταραχαις, πολλην ποιηι σπουδην. Ἂν ουν τι πλεον εκειθεν επαγγελθειη, δηλωσαι
ημιν μη κατοκνησηις. Ἡμιν γαρ ουδεις ουδαμοθεν ταχεως επιχωριαζειν ανεχεται,
των οδων 52.647 πανταχοθεν, των ενταυθα φερουσων, αποτετειχισμενων. Ἀλλ'
ομως ει και εργωδες το πεμπειν προς ημας συνεχως, ηνικα αν εξηι, τουτο ποιει, τα τε
εκειθεν παντα δηλων, και περι της υγιειας υμων γνωριζων, περι ης σφοδρα
περισπουδαστον ημιν μανθανειν. Οʹ. Ἀφθονιωι, Θεοδοτωι, Χαιρεαι, πρεσβυτεροις και
μοναζουσιν. Ἐβουλομην και αυτος παραγενομενους υμας ενταυθα ιδειν· αλλ' επειδη
πολλα τα κωλυοντα, τουτο μεν ου τολμω νυν απαιτειν, αξιω δε, και ποῤρωθεν
οντας, την απο των πεπαῤρησιασμενων ευχων υμων παρεχειν συμμαχιαν ημιν αυτη
γαρ ουτε χρονωι μαραινεται η βοηθεια, ουτε οδου μηκει διειργεται, αλλ' οπουπερ αν
διαγηι τις παῤρησιαν προς τον Θεον εχων, καθαπερ ουν και υμεις, δυναται και τους
ποῤρωθεν οντας εντευθεν τα μεγιστα ωφελειν, μετα δε των ευχων και γραμματα
ημιν παρεχειν τα συνεχως περι της υγειας υμων ευαγγελιζομενα. Ει γαρ και πολλα
τα πανταχοθεν ημιν περιεστοιχισμενα κυματα, και ερημια τοπου, και πολιορκια, και
Ἰσαυρων εφοδος, και καθημερινος θανατος θανατωι γαρ συζωμεν διηνεκει, καθαπερ
εν δεσμωτηριωι, εν τωι φρουριωι τουτωι συγκεκλεισμενοι, και σωματος ασθενειαι
παλαιοντες χαλεπηι, αλλ' ομως ει και πολλαι αι περιστασεις, ου μικραν εις
παραμυθιαν των κακων τουτων την υμετεραν εχομεν αγαπην. Ει γαρ και ολιγα υμιν
συνεγενομεθα, αλλα πολλην πειραν υμων της διαθεσεως ειληφαμεν, της γνησιας
και θερμης και μελιτος γλυκυτερας, της απεριτρεπτου, της σταθηρας και πεπηγυιας,
ην και παροντες και αποντες επιδεικνυσθε. ∆ια ταυτα καιτοι και ποῤρωθεν υμων
οντες, και τοσουτοις συνεχομενοι δεινοις, ωσπερ εν λιμενι τινι τηι μνημηι της
υμετερας αρετης επαναπαυομεθα, θησαυρον μεγιστον την υμετεραν αγαπην ειναι
νομιζοντες. Της μεν ουν χαλεπης αῤρωστιας απηλλαγημεν, του χειμωνος
παρελθοντος, και επισταντος του ηρος, ετι δε τα λειψανα αυτης περιφερομεν, απερ
επιτριβει των Ἰσαυρικων θορυβων η συνεχεια. Ταυτ' ουν ειδοτες, και ποῤρωθεν
οντες μεμνησθαι τε ημων διηνεκως μη κατοκνειτε, και γραφειν ημιν συνεχως, ηνικα
αν εξηι, τα περι της υγιειας της υμετερας ευαγγελιζομενοι. ΟΑʹ. Μαλχωι. Μητε αθυμει,
μητε αμαρτιαις λογιζου την καλλιστην αποδημιαν της μακαριας θυγατρος σου. Εις
γαρ ακυμαντον κατεπλευσε λιμενα, και προς ζωην ηλθε μηκετι περας εχουσαν, και
των κατα τον παροντα βιον κυματων απαλλαγεισα, εστηκεν επι της πετρας, οσα
συνηγαγεν αγαθα, ωσπερ εν ασυλωι λοιπον εχουσα θησαυρωι. Και δει χαιρειν υπερ
τουτων, και σκιρταιν, και ευφραινεσθαι, οτι την εκεινης ψυχην, καθαπερ γεωργος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

αριστος καρπον ωριμον, τωι κοινωι παντων παρεστησας ∆εσποτηι. Ταυτα και τα εκ
των τοιουτων λογισμων επιτιθεις φαρμακα και σαυτωι, και τηι κυριαι μου τηι
κοσμιωτατηι μητρι αυτης, πλεοναζε τον υπερ τουτων αποκειμενον υμιν μισθον· ινα
μη μονον 52.648 της καλλιστης ανατροφης, αλλα και του πραως και ευχαριστως
ενεγκειν την καλλιστην ταυτην αυτης αποδημιαν, πολλην παρα του φιλανθρωπου
Θεου λαβητε την αντιδοσιν. ΟΒʹ. Ἀλφιωι. Ἡμεις ει και ποῤρω σου καθημεθα, αλλ'
ακουοντες σου τα κατορθωματα, και την πολλην μεγαλοψυχιαν, ην περι τους
δεομενους επιδεικνυσαι, σκιρτωμεν, ευφραινομεθα, χαιρομεν. Και εβουλομεθα μεν
και κατ' οψιν συντυχειν σου τηι τιμιοτητι, και πολλας παροντι παροντας ομολογησαι
σοι χαριτας. Ἐπειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, δια το τα Ἰσαυρικα μεν επιταθηναι πλεον,
και πασαν αποτετειχισθαι την οδον· ευ γαρ οιδ' οτι ει μη τουτο ην, και αυτος
παρεγενου, και πολλην εποιησω σπουδην δραμειν εως ημων· αλλ' επειδη τουτο τεως
ου δυνατον, και γραφομεν, και προσαγορευομεν σου την τιμιοτητα, και
παρακαλουμεν συνεχως, ηνικα αν εξηι, επιστελλειν ημιν, και τα περι της υγειας σου,
και του οικου σου παντος ημιν ευαγγελιζεσθαι. Ου γαρ την τυχουσαν, και ενταυθα
καθημενοι, απο των τοιουτων γραμματων της σης τιμιοτητος καρπωσομεθα την
παρακλησιν. ΟΓʹ. Ἀγαπητωι. Ει και πολυς μεταξυ χρονος, εξ ου της θαυμασιοτητος
εχωρισθημεν της σης, και της οδου δε αυτης πολυ το μεσον το διειργον ημας, αλλ'
ομως τηι αγαπηι συνδεδεμεθα σοι, και πλησιον σου διατριβομεν, μαλλον δε και εν
αυτηι σε εχομεν τηι διανοιαι, πανταχου περιφεροντες οπουπερ αν ωμεν. Και την εξ
αρχης σοι προς ημας γεγενημενην φιλιαν, την θερμην και γνησιαν, την σφοδραν και
ακλινη εγκολαψαντες ημων εχομεν τωι συνειδοτι. Και αυτοι δε ακμαζουσαν την περι
σε διαθεσιν διατηρουμεν, δεσποτα τιμιωτατε και θαυμασιωτατε, ουδεν απο του
πληθους του χρονου, ουδε απο του μηκους του κατα την οδον αφιεντες αυτην
ασθενεστεραν γενεσθαι. Παρακαλω τοινυν, ηνικα αν εξηι, και γραφειν ημιν συνεχως
μη κατοκνει περι της υγιειας της σης. Οισθα γαρ οπως αυτης αντεχομεθα, και ηλικην
ημιν χαριηι χαριν, τοιαυτα προς ημας διαπεμπομενος γραμματα. Ο∆ʹ. Ἡσυχιωι. Ἐγω
μεν σε και ιδειν επεθυμουν, και ουκ αν με εκωλυσεν ουτε ο των Ἰσαυρων φοβος,
ουτε η του σωματος ασθενεια, ει γε επ' εμοι το κινεισθαι, οπουπερ εβουλομην,
εκειτο· σε δε, καιτοι κυριον οντα τουτου, ουδε ουτως ελκω, ουδε αναστηναι οιδοθεν
παρακαλω, και προς ημας δραμειν. Ἀλλα και της ωρας του ετους τουτο
επιτρεπουσης, και της αποδημιας δι' ολιγου σοι γινομενης ου γαρ πολλωι
διειργομεθα τωι μεσωι, ομως ελκυσαι σε ενταυθα ουκ αν ελοιμην, δια τον των
Ἰσαυρων φοβον. Παρακαλω δε συνεχως ημιν τα περι της υγιειας επιστελλειν της
σης· ου γαρ δηπου και προς τουτο κωλυμα των ληιστων εσται σοι η καταδρομη. ∆ιδου
δη ταυτην ημιν 52.649 την χαριν, ραιδιαν τε ουσαν, και ευκολον, και πολ52.649 λην
παρεχουσαν ημιν την ευφροσυνην. Οισθα γαρ ηλικα ημιν χαριηι, ταυτην περι ημας
επιδεικνυμενος την φιλοτιμιαν. ΟΕʹ. Ἁρματιωι. Τι τουτο; Ἵνα μεν μετα αδειας
επιταττωμεν τοις σοι προσηκουσιν ανθρωποις, εν οις αν δεωμεθα, πολλην παρεσχες
την εξουσιαν· ου δε μαλιστα εδεομεθα, τουτου ημας απεστερησας, των γραμματων
λεγω των σων, των περι της υγιειας της σης ημιν απαγγελλοντων. Ουκ οισθα οτι
τοις μαλιστα φιλουσι γνησιως τουτο μαλιστα περισπουδαστον και ποθεινον,
καθαπερ ουν και ημιν νυν; Ει τοινυν βουλει ημιν χαρισασθαι, δεσποτα μου
τιμιωτατε, αφεις το κελευειν τοις σοις ανθρωποις θεραπευειν ημας εν ταις χρειαις
ταις σωματικαις ουδενος γαρ δεομεθα τουτων, αλλα παντα ημιν ως εκ πηγων
επιῤρει, αυτος δια χαρτου μικρου και μελανος την μεγιστην ημιν παρεχε χαριν, και
ης μαλιστα απολαυειν επιθυμουμεν. Αυτη δε εστι το συνεχως ημιν γραφειν περι της
υγιειας της σης, και του οικου σου παντος. Ει μεν γαρ δυνατον ην και συγγενεσθαι
ημας αλληλοις, καν ανεστησα σε οικοθεν, καν εν μεγιστης ᾔτησα χαριτος μερει, το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

τον θερμον σε ουτως εραστην ημων οντα και κατ' οψιν ιδειν αυτην. Ἐπει δε τουτο ο
των Ἰσαυρων εκωλυσε φοβος, την γουν απο των γραμματων ημιν παραμυθιαν
παρεχε δαψιλως, και το παν απειληφαμεν. Ο ʹ. Χαλκιδιαι. Ἐγω μεν σφοδρα επιθυμω
συν ημιν ειναι τον δεσποτην μου τον τιμιωτατον πρεσβυτερον. Ει δε το
παραγενεσθαι αυτοθι τουτον οισθα λυσιτελες, προτιμω της ενταυθα αυτου
παρουσιας την αδειαν αυτου, και το της επικειμενης απαλλαγηναι ταραχης. Μη
τοινυν νομισηις αυτον κωλυεσθαι παρ' ημων, ει βουλοιτο αποδημειν. Ἡμεις γαρ εως
του νυν δια τουτο αυτον επεσχομεν, ως ου σφοδρα της του πραγματος φυσεως
απαιτουσης αυτου την παρουσιαν, και δεδοικοτες μηποτε εις τας των Ἰσαυρων
εμπεσηι χειρας. Ει δε ουτως αναγκαιον το αυτοθι παραγενεσθαι, και παρακαλουμεν
και προτρεπομεθα αψασθαι της αποδημιας. Καν γαρ τωι σωματι κεχωρισμενοι ωμεν,
αλλα τηι της αγαπης αλυσει μενομεν προς αυτον συνδεδεμενοι. Μηδεν σε θορυβειτω,
παρακαλω, των συμπιπτοντων χαλεπων. Ὅσωι γαρ πλειους αι περιστασεις, τοσουτωι
σοι μειζων η πραγματεια, και πλειων ο μισθος, και η αντιδοσις παρα του
φιλανθρωπου Θεου, αν ευχαριστως φερηις και γενναιως τα συμβαινοντα. Ουτω γαρ
και ταυτα ευκαταγωνιστα εσται, και ο εκ της τουτων υπομονης σοι τικτομενος
καρπος εν τοις ουρανοις δαψιλης εσται, και πολυ μειζων των παθηματων. 52.650
ΟΖʹ. Ἀσυγκριτιαι. Και εμπροσθεν επεσταλκα σου τηι τιμιοτητι, οτι και σε μετα των
παραγενομενων αριθμουμεν κατα τον της αγαπης λογον, και νυν το αυτο λεγομεν,
οτι τηι γνωμηι παραγεγονας. Ει δε η ασθενεια του σωματος διεκωλυσε, και οι θορυβοι
οι την Ἀρμενιαν κατειληφοτες, ημεις απο της γνωμης και της προαιρεσεως την
αυτην περι της διαθεσεως σου ψηφον εχομεν, ηνπερ και εμπροσθεν. Μη τοινυν
καταφρονει συνεχως ημιν επιστελλειν, και ει σοι λελυται τα της αῤρωστιας, και περι
της υγειας σου δηλουν. Ἐπει και νυν σφοδρα ηλγησαμεν, ακουσαντες σε εν
αῤρωστιαι ειναι. Ἵν' ουν μη μεριμνωμεν περι τουτου, δια ταχους ημιν δηλωσον, ει
προς υγειαν σοι τα της αῤρωστιας μεταβεβληται. ΟΗʹ. Ῥωμανωι πρεσβυτερωι. Ου
μεχρι της Ἀρμενιας μονον, ουδε της Καππαδοκων χωρας, αλλα και ποῤρωτερω, της
αγαπης σου και της διαθεσεως, ην περι ημας επεδειξω διηνεκως, σαλπιγγος
λαμπροτερα η φημη παραγεγονε. ∆ιοπερ και ημεις σφοδρα καλλωπιζομεθα επι τηι
διαθεσει της ευλαβειας σου, και μακαριζοντες σε ου διαλιμπανομεν, και σου δεομεθα
συνεχως επιστελλειν ημιν περι της υγειας της σης. Ει γαρ και εν ερημιαι καθημεθα,
και ποῤρω υμων απωικισμεθα, αλλ' ομως τηι της αγαπης αλυσει συνδεδεμεθα σοι, ην
εξ αρχης διαθεσιν περι την σην τιμιοτητα επεδειξαμεθα, ταυτην, μαλλον δε και
πολλωι πλειονα και θερμοτεραν νυν εχοντες. Ουδεν γαρ υμας ουτε του χρονου το
πληθος, ουτε της οδου το μηκος ραιθυμοτερους εις τουτο πεποιηκεν, αλλα και
σπουδαιοτερους. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, και
λογισαμενος ηλικην ημιν χαριηι χαριν συνεχεστερον επιστελλων, γραφε ημιν τα περι
της υγειας της σης, και προηγουμενως διηνεκως εν ταις αγιαις σου μεμνημενος
ευχαις· ινα και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, πολλην και εντευθεν
καρπωσωμεθα την συμμαχιαν. ΟΘʹ. Γεμελλωι. Τι τουτο; Ὅτε η τοσαυτη και
τηλικαυτη πολις εορτην αγει λαμπραν τουτο γαρ την αρχην καλω την σην, τοτε
ημας εν πλειονι κατεστησας κατηφειαι, μακραν ουτω σιγησας σιγην; Και ει μεν αλλος
τις ην των πολλων ο τουτο πεπονθως, και την αιτιαν ραιδιως αν ευρον. Τις δε εστιν
αυτη; Ειωθασιν οι πολλοι των ανθρωπων, ηνικα αν μειζονος αρχης επιλαβωνται,
και εν ογκωι φρονηματος γινεσθαι μειζονι· επι δε της σης μεγαλοπρεπειας
φιλοσοφειν ειδυιας, και ακριβως διεσκεμμενης των επικηρων τουτων και ρεοντων
πραγματων την φυσιν, και ουκ απατωμενης τοις επιτριμμασι και ταις υπογραφαις,
αλλα γυμνα των προσωπων τα πραγματα καταμανθανουσης, την αιτιαν ου δυναμαι
της σιγης ευρειν. Ἀλλ' οτι μεν ημας ομοιως εραις και νυν ωσπερ και εμπροσθεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

μαλλον δε μειζονως νυν η εμπροσθεν, οιδα σαφως. Τινος δε ενεκεν ουτω
διακειμενος τοσουτον εσιγησας χρονον, ειπειν ουκ εχω, αλλα και δι' αυτο μεν ουν
τουτο μαλιστα απορω. Λυσον δη ημιν το αινιγμα δι' επιστολης, ει μη βαρυ, μηδε
επαχθες. Και προ της επιστολης εκεινης τους ταυτην 52.651 σοι κομιζοντας την
επιστολην, λεγω δη τον κυριον μου τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον, και
τους συν αυτωι διδαξον, οπερ και ημεις πεπεισμεθα, οτι ραιθυμιας ουκ ην η σιγη.
Ἀρκει γαρ τουτο ειπειν, εις το τυχειν αυτους φιλοφροσυνης παρα της σης
θαυμασιοτητος. Πʹ. Φιρμινωι. Εις μεν την συνουσιαν σου μεγαλα ημας το αῤρωστειν
σε εζημιωσεν· εις δε την αγαπην ουδε μικρα παρεβλαψεν. Ἤρκεσε γαρ ημιν και το
απαξ σοι συγγενεσθαι, εις το γενεσθαι σου σφοδρους εραστας. Τουτου δε αιτιος
αυτος, ουτως εκ προοιμιων σφοδρον και μανικον περι ημας επιδειξαμενος ερωτα,
και ουκ αφεις δεηθηναι της απο του χρονου πειρας, αλλ' ομου τε φανεις, και ελων,
και μετα ακριβειας σαυτωι προσδησας ημας. ∆ια δη τουτο και ημεις γραφομεν, και
απερ επιθυμεις ακουσαι δηλουμεν. Τινα δε ταυτα εστιν; Ὑγιαινομεν· αδεως την οδον
διηνυσαμεν· εντρυφωμεν ησυχιαι και απραγμοσυνηι πολληι· πολλης παρα παντων
απολαυομεν ευνοιας· αφατον καρπουμεθα παραμυθιαν. Ουδεις ο ελαυνων ενταυθα,
ουδε ενοχλων. Και τι θαυμαζεις ει εν τηι πολει, οπου γε και την οδον μετα πολλης
ηνυσαμεν της αδειας; ∆ηλου δη και αυτος ημιν τα σα, ιν' ωσπερ σε τουτοις ησαμεν
τοις διηγημασιν, ουτω και αυτοι πολλης απολαυσωμεν της ευφροσυνης, τα περι της
υγειας της σης μανθανοντες. Οισθα γαρ ηλικην εντιθησι την ηδονην τοις φιλειν
επισταμενοις γνησιως το χρηστον τι περι των αγαπωμενων μανθανειν. ΠΑʹ.
Ὑμνητιωι αρχιατρωι. Ου παυσομεθα σε παρα πασι θαυμαζοντες, και ως ανδρα
χρηστον, και ως ιατρον αριστον, και ως φιλειν ειδοτα γνησιως. Ὅταν γαρ ημιν
ενταυθα περι της αῤρωστιας ημων γινωνται λογοι, εξ αναγκης και αυτος επεισερχηι
τοις διηγημασι τουτοις, και της πολλης σου και επιστημης και ευνοιας πειραν
λαβοντες, ου δυναμεθα σιγηι τας ευεργεσιας κατεχειν, αλλ' εις απαντας
ανακηρυττομεν, ημιν αυτοις τα μεγιστα χαριζομενοι. Τοσουτον γαρ ημιν φιλτρον
ενεθηκας, οτι καιτοι γε υγιαινοντες πολλου αν επριαμεθα σε ενταυθα ελκυσαι, ωστε
σε μονον ιδειν. Ἀλλ' επειδη τουτο εργωδες, και δια την της οδου δυσκολιαν, και δια
τον των Ἰσαυρων φοβον, τουτο μεν ουκ επιχειρουμεν τεως· αξιουμεν δε συνεχως
επιστελλειν. ∆υνησηι γαρ ημιν την εκ της παρουσιας ηδονην χαριζεσθαι τηι συνεχειαι
των γραμματων, τωι μελιτι σου των τροπων τα γραμματα αναχρωννυς. ΠΒʹ.
Κυθηριωι. Ἡ μεν συνουσια ημιν η αυτοθι βραχεια γεγονε προς υμας· η δε εντευθεν
τεχθεισα αγαπη μεγαλη και υψηλη και γενναια. Τοις γαρ γνησιως ειδοσι φιλειν ου
δει εις τουτο χρονου μακρου, αλλα και εν βραχει δυνατον κατορθωσαι το παν. Ὃ δη
και εφ' ημων γεγονε· και γεγοναμεν υμων ερασται σφοδροι, ως πολλωι συγγενομενοι
τωι χρονωι. Ὅθεν δη και 52.652 επιστελλομεν τα καθ' ημας δηλουντες, οτι τε
υγιαινομεν, και εν ησυχιαι και απραγμοσυνηι διαγομεν. Ἴσμεν γαρ οτι χαριουμεθα
ταυτα υμιν απαγγελλοντες. Και τα παρ' υμων αιτουμεν γραμματα τα αυτα ημιν
ευαγγελια καμιζοντα. Μη δη κατοκνειτε γραφειν ημιν συνεχως, και τα περι της
υγειας υμων ευαγγελιζεσθαι. Ουτω γαρ τα μεγιστα και εν αλλοτριαι διατριβουσι
χαριεισθε ταυτα επιστελλοντες, απερ συνεχως επιθυμουμεν μαθειν. ΠΓʹ. Λεοντιωι.
Της μεν πολεως υμων απηλαθημεν, της δε αγαπης σου ουκ απεληλαμεθα. Το μεν γαρ
εφ' ετεροις εκειτο, το μενειν αυτοθι η εκβαλλεσθαι· το δε, εφ' ημιν. ∆ιο ουδεις ημας
αυτο αφελεσθαι δυνησεται, αλλ' οπουπερ αν απιωμεν, πανταχου περιφερομεν σου
το μελι της αγαπης, και εντρυφωμεν τηι μνημηι της ευγενειας της σης, τον ερωτα σου
τον περι ημας, την σπουδην, την συνεσιν, την φιλοφροσυνην, την φιλοξενιαν, τα
αλλα παντα συντιθεντες, και την εικονα διαπλαττοντες της σης αρετης. Ἐπει ουν
ουτως ημας ειλες και εχειρωσω, ως και της παρουσιας σου σφοδρα επιθυμειν, τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

δε ουκ ενι γενεσθαι νυν, την απο των γραμματων παρεχε παραμυθιαν ημιν. ∆υνησηι
γαρ τηι πυκνοτητι των επιστολων σοφισασθαι την εκ της παρουσιας ηδονην τοσαυτηι
κεκοσμημενος συνεσει. Π∆ʹ. Φαυστινωι. Ἀφικομεθα εις την Κουκουσον υγιαινοντες
εντευθεν γαρ προοιμιασομαι, οθεν και αυτος επιθυμεις αρχομενης ακουσαι της
επιστολης, και ευρηκαμεν χωριον θορυβων καθαρον, και πολλης μεν απραγμοσυνης,
πολλης δε γεμον ησυχιας, και ουδενα τον ενοχλουντα ουδε απελαυνοντα εχον. Και
τι θαυμαστον ει εν τηι πολει τουτο, οπουγε την ερημοτατην οδον και επισφαλη και
υποπτον, την εκειθεν ενταυθα φερουσαν αδεως και απραγμονως διηλθομεν,
πλειονος απολαυσαντες ασφαλειας η εν ταις ευνομουμεναις των πολεων; Τουτων
τοινυν ημιν των ευαγγελιων διδου τον μισθον, συνεχως ημιν επιστελλων περι της
υγειας της σης. Και γαρ εν ησυχιαι πολληι διαγοντες ενταυθα διηνεκως
αναπλαττομεν σου της διανοιας το ευγενες, το ελευθεριον, το μισοπονηρον, το
πεπαῤρησιασμενον, απαντα των αρετων σου τον λειμωνα, και εντρυφωμεν τηι
μνημηι, οπουπερ αν 52.653 απιωμεν πανταχου σε περιφεροντες, και μεθ' υπερβολης
εκκαιομενοι τωι φιλτρωι τωι περι σε. ∆ιο και επιθυμουμεν και ενταυθα σε
παραγενομενον ιδειν. Ἐπει δε τουτο εργωδες, επι τον δευτερον ερχομεθα πλουν, και
την δια των γραμματων αιτουμεν παρακλησιν. Και γαρ μεγιστη παραψυχη ημιν
εσται το συνεχως δεξασθαι επιστολας ευαγγελιζομενας ημιν περι της υγειας της σης.
ΠΕʹ. Λουκιωι επισκοπωι. Ει και πολλωι τωι μεσωι της οδου διεστηκαμεν της ευλαβειας
της σης, αλλ' ομως ουκ ελαθεν ημας το μισοπονηρον σου της γνωμης, και πως
ηλγησας επι τοις τηλικαυτα παρανομησασι και τοσουτων σκανδαλων εμπλησασι την
οικουμενην. ∆ια τουτο σοι χαριτας ομολογουμεν, και θαυμαζοντες σε και
μακαριζοντες ου παυομεθα, οτι εν τοσουτωι κακων φορυτωι, τοσουτων κατα
κρημνων φερομενων και σκοπελων, αυτος την ορθην οδον ουκ επαυσω βαδιζων,
αιτιωμενος τε τα γεγενημενα, αποστρεφομενος τε τους εργασαμενους, ως σοι πρεπον
εστιν. ∆ιο δη και παρακαλουμεν επιμειναι τηι καληι ταυτηι προθυμιαι, και μειζονα
επιδειξασθαι τον ζηλον. Οισθα γαρ ηλικος υμιν εσται ο μισθος, οια τα βραβεια,
πηλικοι οι στεφανοι, οταν τοσουτων οντων των ταραττοντων αυτοι την εναντιαν
φερησθε, μεγιστην τοις παρουσι κακοις εντευθεν διδοντες την διορθωσιν. Ὅτι γαρ,
ει βουληθειητε στηναι γενναιως, καν ολιγοι τον αριθμον ητε, περιεσεσθε των
πλειονων των επι κακιαι καλλωπιζομενων, ουδεις αντερει. Ἀρετης γαρ ισχυροτερον
ουδεν, και του ταυτα ζητειν α τειχιζει τας Ἐκκλησιας. Ἔχοντες τοινυν την γνωμην
αρκουσαν υμιν εις το πολλην παρα Θεου ροπην επισπασασθαι, τα παρ' εαυτων
εισενεγκειν παρακληθητε, τειχος μεγιστον ταις πανταχου της οικουμενης
Ἐκκλησιαις δια της γνωμης ταυτης γινομενοι. Π ʹ. Μαρηι επισκοπωι. Και ηνικα
προοιμια ειχεν ο χειμων ο την Ἐκκλησιαν διασαλευσας, ουκ ελαθεν ημας το ορθον
και απεριτρεπτον σου της γνωμης· και νυν οτε ηυξηθη τα κακα, εγνωμεν παλιν την
ευλαβειαν την σην τοις αυτοις επιμενουσαν. ∆ιο και εκ τοσουτου καθημενοι
διαστηματος και την οφειλομενην αποδιδοαμεν προσρησιν, και μακαριζομεν και
θαυμαζομεν, οτι, των πλειονων εαυτους κατακρημνισαντων, οις εις τας Ἐκκλησιας
παρηνομησαν, αυτος την εναντιαν τοις αλλοις ηλθες οδον, τους τε ταυτα
τολμησαντας αποστρεφομενος, και επι της σοι πρεπουσης μενων ελευθεριας.
Ἐννοων τοινυν ηλικον του κατορθωματος τουτου το μεγεθος και το μη
συναπαχθηναι τοις πονηρευομενοις, και οτι οδος εσται και προοιμια της των κακων
διορθωσεως η απεριτρεπτος υμων αυτη γνωμη και ακλινης, αυτος τε ως σοι πρεπον
εστιν στηναι γενναιως παρακληθητι, τους τε αλλους ους αν οιος τε ηις αλειφειν.
Ουτω γαρ αρκεσει εις συμμαχιαν υμιν αυτη η προθεσις, του Θεου την γνωμην υμων
αποδε52.654 χομενου την εν τοσαυτηι συγχυσει τα ορθα ελομενην, και την παρ'
εαυτου παρεχοντος ροπην. ΠΖʹ. Ευλογιωι επισκοπωι. Ἡμεις καν προς αυτας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

αφικωμεθα της οικουμενης τας εσχατιας, επιλαθεσθαι σου της αγαπης ου δυναμεθα,
αλλα πανταχου περιφεροντες απιμεν· ουτως ημας ειλες και εχειρωσω, δεσποτα μου
τιμιωτατε και ευλαβεστατε, επει και νυν εν Κουκουσωι καθημενοι, τωι πασης της καθ'
ημας οικουμενης ερημοτατωι χωριωι, ου παυομεθα διηνεκως την χρηστοτητα, την
γλυκυτητα, την των τροπων επιεικειαν, το γνησιον της διαθεσεως, το πεπυρωμενον,
το σφοδρον, τον ζηλον τον φλογος σφοδροτερον, την αλλην απασαν σου αρετην
αναλογιζομενοι, και των λογισμων τουτων τηι μνημηι εντρυφωντες, και προς
απαντας ανακηρυττοντες το στεῤρον της γνωμης, το απεριτρεπτον, οπερ επεδειξω
προς τους πολεμησαντας ταις Ἐκκλησιαις και τοσουτων σκανδαλων την οικουμενην
εμπλησαντας· ει και τα μαλιστα τουτο ου δειται της ημετερας γλωττης· σαλπιγγος
γαρ λαμπροτερον αυτος πασι τοις κατα την ανατολην και ποῤρωτατω ουσι δια των
εργων αυτων ανεβοησας. Ὑπερ τουτων χαριτας ομολογουμεν, μακαριζομεν,
θαυμαζομεν και παρακαλουμεν τον αυτον παραμειναι ζηλον επιδεικνυμενον. Ουδε
γαρ ισον εστι, κατα ρουν των πραγματων φερομενων, ορθοτητα επιδεικνυσθαι, και
πολλων οντων των επιχειρουντων καταλυσαι τας Ἐκκλησιας μηδεν εκειθεν
παραλογιζεσθαι, αλλα μενειν ακλινη, τουτους αποστρεφομενον μετα της
προσηκουσης ανδρειας. Ου γαρ μικρα αυτη, αλλα και σφοδρα μεγιστη των κακων
διορθωσις. Ὅτι δε της σης ευλαβειας ουτω διακειμενης παντες οι κατα την
Παλαιστινην κυριοι μου τιμιωτατοι και ευλαβεστατοι επισκοποι εψονται σου τοις
ιχνεσιν, ουδεν οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Οιδα γαρ σαφως οτι εν τοις τοιουτοις
κατορθωμασιν ωσπερ σωμα συνεχες κεφαληι, ουτως αυτους τηι γλυκυτητι σου της
αγαπης συνηψας και συνδεδεσθαι παρεσκευασας, οπερ και τουτο μεγιστον δειγμα
της σης αρετης. ΠΗʹ. Ἰωαννηι επισκοπωι Ἱεροσολυμων. Ἀπωικισθημεν εις την
Κουκουσον, της δε αγαπης της υμετερας ου μετωικισθημεν. Το μεν γαρ εφ' ετεροις
εκειτο, τουτο δε εφ' ημιν. ∆ιο δη ενταυθα διατριβοντες και εκ τοσουτου καθημενοι
διαστηματος, και επιστελλομεν, και παρακαλουμεν υμων την ευλαβειαν, την
ανδρειαν ην εξ αρχης επεδειξασθε αποστραφεντες τους τας Ἐκκλησιας τοσουτων
θορυβων εμπλησαντας, ταυτην και νυν διατηρειν, και αξιον των προοιμιων, μαλλον
δε και πολλωι λαμπροτερον προσθειναι το τελος. Ου γαρ μικρος εντευθεν υμιν
κεισεται ο μισθος, οταν τους τοσουτον χειμωνα εργασαμενους, και την οικουμενην
σχεδον απασαν τοσουτων εμπλησαντας σκανδαλων, ως προσηκον εστιν
αποστρεφησθε, και μηδεν κοινον εχητε προς αυτους. Τουτο ασφαλεια των
Ἐκκλησιων, τουτο τειχος, τουτο υμετεροι στεφανοι και βραβεια. Ταυτ' ουν ειδως,
δε52.655 σποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, τας τε Ἐκκλησιας ασφαλιζου, την
τουτωι τωι τροπωι μεγιστην εντευθεν προσδοκων αντιδοσιν, ημων τε των σφοδρα
αγαπωντων την σην ευλαβειαν, και εκκρεμαμενων σου της διαθεσεως, διηνεκως
μεμνησο. Ἴσμεν γαρ οσην περι ημας αγαπην επιδεικνυσαι, δια των πραγματων
αυτων μαθοντες. ΠΘʹ. Θεοδοσιωι επισκοπωι Σκυθοπολεως. Τωι μεν τοπωι μακραν
υμων διεστηκαμεν, τηι δε αγαπηι εγγυς υμων εσμεν και πλησιον, και αυτηι
συνδεδεμεθα υμων τηι ψυχηι. Τοιουτον γαρ το φιλειν· ου κωλυεται τοπωι, ου
διειργεται οδου μηκει, αλλα πασαν ραιδιως περιιπταται την οικουμενην, και
συγγινεται τοις αγαπωμενοις. Ὃ δη και ημεις ποιουμεν νυν, εν διανοιαι υμας
περιφεροντες. Και παρακαλουμεν υμας, καθαπερ και εμπροσθεν εποιησατε,
κοσμουντες τε εαυτους, και τας Ἐκκλησιας ασφαλιζομενοι, ουτω και νυν ποιησατε,
και τους τοσαυτας ταραχας εμβαλοντας εις την οικουμενην απασαν, και τας
Ἐκκλησιας διαταραξαντας αποστρεφεσθε μετα της προσηκουσης υμιν ανδρειας.
Τουτο γαρ αρχη της λυσεως του χειμωνος, τουτο ασφαλεια ταις Ἐκκλησιαις, τουτο
των κακων διορθωσις, οταν τους τα τοιαυτα πονηρευσαμενους υμεις οι υγιαινοντες
αποστρεφησθε, και μηδεν κοινον εχητε προς αυτους. Ἐννοων τοινυν του πραγματος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

την αντιδοσιν, και τους εντευθεν κειμενους στεφανους, την προσηκουσαν ανδρειαν
επιδειξασθαι παρακληθητι εις τουτο αυτο, και ημων των αγαπωντων σε μεμνησθαι
διηνεκως, τα μεγιστα ημιν χαριζομενος. ʹ. Μωυσηι επισκοπωι. Οιμαι μεν μηδε
γραμματων σε δεισθαι των ημετερων εις το την προσηκουσαν ανδρειαν
επιδειξασθαι, και αποστραφηναι τους τοσαυτα κακα εργασαμενους ταις Ἐκκλησιαις,
και την οικουμενην ταραχων εμπλησαντας· δια γαρ ων εποιησας, εδηλωσας. Ἀλλ'
επειδη συνεχως, και δι' εκαστης προφασεως προσφθεγγεσθαι σου την ευλαβειαν εμοι
περισπουδαστον, και νυν τα αυτα παρακαλω, ωστε αυτον τε τηι προσηκουσηι ανδρειαι
χρησασθαι εις το αποστρεφεσθαι εκεινους, τους τε αλλους απαντας εις τουτο
αλειφειν. Ου γαρ μικρος υμιν κεισεται ο μισθος, ει τους χειμωνα τοσουτον
αναψαντας, και το παν εμπλησαντας μυριων σκανδαλων, μελλοιτε αποστρεφεσθαι
ως προσηκον εστι. Και γαρ μεγιστην εντευθεν τα πραγματα ληψεται διορθωσιν. Και
ημων δε των αγαπωντων σε σφοδρα διηνεκως μεμνησθαι παρακαλουμεν. Οισθα γαρ
οπως διετεθημεν τε και διακειμεθα αει περι την σην ευλαβειαν. Αʹ. Ῥωμανωι
πρεσβυτερωι. Και τουτο σον, και της μεγαλης σου και υψηλης και φιλοσοφου
γνωμης, το μηδε εν χειμωνι τοσουτων πραγματων επιλαθεσθαι της ημετερας
αγαπης, αλλα μενειν ακινητον και ακμαζουσαν διατηρουντα την προς ημας φιλιαν.
Τουτο γαρ εγνων μεν και παρα των εκειθεν αφικνουμενων σαφως, ᾔδειν δε και πριν
52.656 η παρ' ετερων μαθω. Οιδα γαρ σου το στεῤρον και απεριτρεπτον της διανοιας,
το πεπηγος και ακινητον της γνωμης. ∆ιο και πολλας εχω χαριτας τηι θεοσεβειαι τηι
σηι, και παρακαλω σου την ευλαβειαν, και εν μεγιστης αιτω χαριτος μερει, το
συνεχως ημιν επιστελλειν, ηνικα αν εξηι. Οισθα γαρ οσην δεχομεθα παρακλησιν και
εν αλλοτριαι διατριβοντες, οταν και γραμματα δεξωμεθα τα περι της υγειας της σης
ημας ευαγγελιζομενα. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν και εῤρωσθαι και υγιαινειν την σην
θεοσεβειαν, επειδηπερ η υγεια η ση πολλοις στηριγμος και λιμην και βακτηρια
τυγχανει, και μυριων κατορθωματων υποθεσις. Βʹ. Μωυσηι πρεσβυτερωι. Ἡ μεν
υπερβολη των εγκωμιων των τοις γραμμασιν εγκειμενων της σης τιμιοτητος,
σφοδρα ημων υπερβαινει την ουθενειαν. ∆ιο τουτων αφεμενος, μη διαλιπηις
ευχομενος υπερ τε του κοινου των Ἐκκλησιων, υπερ τε της ταπεινωσεως της
ημετερας, και τον φιλανθρωπον παρακαλων Θεον δουναι λυσιν τοις καταλαβουσι
την οικουμενην κακοις. Ευχων γαρ μονων τα παροντα δειται πραγματα, και ευχων
μαλιστα των υμετερων, των πολλην προς τον Θεον παῤρησιαν κεκτημενων. Μη δη
διαλιπητε τουτο εκτενως ποιουντες· και ημιν δε, ηνικα αν εξηι, συνεχως επιστελλειν
μη κατοκνειτε· ου γαρ πολυ της οδου το μηκος. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν μανθανειν
περι της υμετερας υγειας, επειπερ υμων η υγεια πολλοις στηριγμος και παρακλησις
γινεται. Ἀει μεν γαρ υμων χρεια της ζωης, μαλιστα δε νυν εν τοσουτωι χειμωνι και
ζοφωι, ιν' ωσπερ καθαροι φωστηρες φαινομενοι, λαμπητε τοις χειμαζομενοις και
κλυδωνιζομενοις. Ἵν' ουν και ημεις ευθυμωμεν, πυκνα πεμπετε ημιν γραμματα, περι
της υγειας της υμετερας ευαγγελιζομενα, και ου μικραν καρπωσομεθα παρακλησιν,
αν ταυτα συνεχως μανθανωμεν περι της τιμιοτητος της υμετερας. Γʹ. Ἀφθονιωι,
Θεοδοτωι, Χαιρεαι, πρεσβυτεροις και μοναζουσι, και πασι τοις της συνοικιας υμων.
Φερει μεν τι πλεον εις παραμυθιας λογον τοις αγαπωσι και η σωματικη παρουσια
των αγαπωμενων. Ἐπει και ο μακαριος Παυλος συνεχως, μαλλον δε διηνεκως, την
οικουμενην απασαν των πιστων επι της αυτου διανοιας περιφερων, και ουδε εν ταις
αλυσεσιν, ουδε εν τοις δεσμοις, και εν τηι απολογιαι ανεχομενος αυτους αποθεσθαι· ο
και δηλων, ελεγε· ∆ια το εχειν με εν τηι καρδιαι υμας, εν τε τοις δεσμοις μου, και εν
τηι απολογιαι και βεβαιωσει του Ευαγγελιου· μετα πολλης της σπουδης και την του
σωματος επεζητει παρουσιαν, ουτω λεγων· Ἡμεις δε απορφανισθεντες αφ' υμων
προς καιρον ωρας, προσωπωι, ου καρδιαι, περισσοτερως εσπουδασαμεν το προσωπον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

υμων ιδειν. Ὃ δη και ημεις πασχομεν νυν, των τε εωρακοτων ημας, των τε ουχ
εωρακοτων μετα πολλης της σπουδης επιζητουντες 52.657 την παρουσιαν. Ἀλλ'
επειδη τουτο τεως ουκ ενι κωλυει γαρ και της οδου το μηκος, και η του ετους ωρα,
και ο των ληιστων φοβος, και το μη ραιδιον ημιν ειναι και τουτων χωρις κινεισθαι
οικοθεν, και μακρας αποδημιας αποδημειν, επι τον δευτερον ηλθομεν πλουν, την τε
οφειλομενην αποδιδοντες υμιν προσρησιν, και προ ταυτης παρακαλουντες, και εν
μερει μεγιστης αιτουντες χαριτος, το διηνεκως ημων ευχομενους μεμνησθαι, και τωι
φιλανθρωπωι Θεωι προσπιπτειν μετα πολλης της ευγενειας, και των δακρυων, υπερ
της ταπεινωσεως της ημετερας. Οι γαρ τον ευριπον των βιωτικων διαφυγοντες
πραγματων, και του καπνου και της ζαλης των εν τωι μεσωι κακων απαλλαγεντες,
και, καθαπερ εις λιμενα τινα ευδιον και ακυμαντον, της καλης ταυτης φιλοσοφιας
ορμον τας εαυτων οδηγησαντες ψυχας, και τας νυκτας ταις ιεραις παννυχισιν
ημερας εργαζομενοι, και φανερωτερον εν ταυταις ορωντες, η εν ταις ημεραις ετεροι,
δικαιοι αν ειητε ημιν απο των ευχων υμων μεταδουναι συμμαχιας. ∆υνατον γαρ και
εκ τοσουτου καθημενους διαστηματος, απολαυειν ημας τουτων, και τοπος ουδεις
εστιν, ουδε χρονος, ο την τοιαυτην δυναμενος διακοψαι βοηθειαν. Συμμαχησατε
τοινυν ημιν, και χειρα ορεξατε δια των ευχων των υμετερων. Τουτο γαρ μαλιστα
μεγιστον αγαπης ειδος εστι. Και μετα των ευχων των υμετερων, και περι της υγειας
της υμετερας δηλουν ημιν μη κατοκνειτε, ινα και εντευθεν μεγιστην δεχωμεθα την
παραμυθιαν, εντρυφωντες υμων τηι αγαπηι, και ως παροντας τους αποντας
φανταζομενοι· δυναται γαρ και εικονας τοιαυτας υπογραψαι το γνησιως φιλειν. Καν
εν χαλεπωτεραι ταυτης τυχωμεν οντες ερημιαι, πολλην εντευθεν καρπωσομεθα την
παρακλησιν. ∆ʹ. Πενταδιαι διακονωι. Ἐγω σου την αγαπην, ην περι ημας εχεις, ᾔδειν
μεν και εμπροσθεν, δι' αυτων μαθων των πραγματων· εμαθον δε σαφεστερον νυν εξ
ων επεσταλκας ημιν. Και δια τουτο μαλιστα σε θαυμαζομεν, ου δια το γραψαι μονον,
αλλα και δια το απαγγειλαι ημιν παντα τα γεγενημενα. Τουτο γαρ και θαῤρουσης
ημιν και μεριμνωσης τα ημετερα. ∆ια ταυτα σκιρτωμεν, χαιρομεν, ευφραινομεθα,
μεγιστην παρακλησιν, και εν ερημιαι τοσαυτηι καθημενοι, την ανδρειαν εχομεν την
σην, την ενστασιν, την απεριτρεπτον γνωμην, την συνεσιν την πολλην, την
ελευθεροστομιαν, την παῤρησιαν την υψηλην, δι' ης κατηισχυνας μεν τους
υπεναντιους, καιριαν δε δεδωκας τωι διαβολωι πληγην, ηλειψας δε τους υπερ της
αληθειας αγωνιζομενους, καθαπερ αριστευς γενναιος εν πολεμωι τροπαιον στησασα
λαμπρον, και νικην αραμενη φαιδραν, και ημας δε τοσαυτης ενεπλησας ηδονης, ως
νομιζειν μητε εν αλλοτριαι ειναι, μητε εν ξενηι γηι, μητε εν ερημιαι, αλλ' εκεισε
παρειναι, και μεθ' υμων ειναι, και εντρυφαιν σου τηι της ψυχης αρετηι. Χαιρε τοινυν
και ευφραινου τοιαυτην αραμενη νικην, και τοιουτους ευκολως επιστομισασα
θηρας, και τας αναισχυντους 52.658 αυτων εμφραξασα γλωττας, και λυσσωντα
αποῤραψασα στοματα. Τοιουτον γαρ η αληθεια μεθ' ης ηγωνισω, και υπερ ης
εσφαγης πολλακις· εν βραχεσι ρημασι κρατει των συκοφαντουντων· ωσπερ ουν το
ψευδος καν μυριους περιβαληται λογων διαυλους, διαῤρει και καταπιπτει ραιδιως,
και αραχνης εστιν αδρανεστερον. Χαιρε τοινυν και ευφραινου ου γαρ παυσομαι
συνεχως ταυτα λεγων τα ρηματα, ανδριζου, και κραταιου, και καταγελα πασης
επαγομενης σοι παρ' αυτων επιβουλης. Ὅσωι γαρ αν χαλεπωτερον αγριαινωσι,
τοσουτωι βαθυτερας καθ' εαυτων τας πληγας επιφερουσι, σε μεν ουδε μικρον
αδικουντες, ωσπερ ουδε την πετραν τα κυματα, εαυτους δε διαλυοντες, και
ασθενεστερους ποιουντες, και υπερβαλλουσας καθ' εαυτων σωρευοντες τας
τιμωριας. Μηδεν τοινυν δεδιθι των απειλουμενων, καν τους οδοντας βρυχωσι, καν
θυμωι πολλωι μεθυωσι, καν φονιον βλεπωσιν, εις αγριοτητα θηριων υπο της
πονηριας εκπεσοντες. Ὁ γαρ μεχρι σημερον εξαρπασας σε των ποικιλων αυτων και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

διαφορων επιβουλων, ουτος σε και εις το μελλον ανδριζομενην εν ασφαλειαι
καταστησει πλειονι· και ερεις και αυτη· Βελος νηπιων εγενηθησαν αι πληγαι αυτων,
και εξησθενησαν επ' αυτους αι γλωσσαι αυτων. Ὅπερ και γεγονε, και εσται· ωστε και
σε μειζονα καρπωσασθαι τον μισθον, και λαμπροτερους στεφανους λαβειν, εκεινους
τε αμετανοητα νοσουντας μειζονι παραδοθηναι κολασει. Τι γαρ ενελιπον επιβουλης;
ποιον τροπον μηχανηματων ουκ εκινησαν, επιχειρουντες επιβουλευειν τηι στεῤραι
σου και γνησιαι Θεωι, μαλλον δε και γενναιαι και ανδρειοτατηι ψυχηι; Κατηγαγον εις
αγοραν, την εκκλησιας και θαλαμου πλεον ειδυιαν ουδεν, απ' αγορας εις
δικαστηριον, απο δικαστηριου εις δεσμωτηριον. Ψευδομαρτυρων ηκονησαν
γλωσσας, συκοφαντιαν εῤραψαν αναισχυντον, φονους ειργασαντο, και χειμαῤρους
αιματων ρευσαι εποιησαν, και πυρι και σιδηρωι σωματα νεων αναλωσαν, ανδρας
τοσουτους και τοιουτους πληγαις, αικισμοις, μυριαις τιμωριαις περιεβαλον, παντα
εκινησαν, ινα δυνηθωσιν αναγκασαι σε και βιασασθαι τωι φοβωι ειπειν ταναντια ων
ᾔδεις. Και καθαπερ αετος υψηλα πετομενος, ουτω διαῤρηξασα αυτων τα δικτυα, προς
το σοι πρεπον της ελευθεριας ανεβης υψος, ου παραλογισθεισα παρ' αυτων, αλλα και
συκοφαντας αυτους αποφηνασα επι τωι εγκληματι τουτωι του εμπρησμου, εφ' ωι
μαλιστα εδοκουν μεγα φρονειν οι αθλιοι και ταλαιπωροι. Ἐννοουσα τοινυν τα
παρελθοντα απαντα, ποσα κυματα, και χειμωνα σοι ουκ ειργασαντο, ποση ζαλη, και
κλυδωνιον ουκ εποιησεν· αλλ' εν μεσηι μαινομενηι θαλαττηι μετα γαληνης επλευσας·
προσδοκα ταχεως και τον λιμενα μετα πολλων των στεφανων. Ἐπειδη δε και περι
ημων βουλει μανθανειν, ζωμεν, υγιαινομεν, πασης απηλλαγμεθα αῤρωστιας. Ει δε
και ηῤρωστουμεν, ικανον ημιν φαρμακον εις υγειαν της σης ευλαβειας η αγαπη, η
γνησια, και θερμη, και στεῤρα, και απεριτρεπτος. Ἐπει ουν ου την τυχουσαν ημιν
ευφροσυνην 52.659 φερει το συνεχως μανθανειν τα περι της ρωσεως σου, και της
ασφαλειας απασης, παρακαλουμεν, ο και χωρις παρακλησεως ειωθας ποιειν,
συνεχεστερον επιστελλειν τα περι της υγειας σου, και του οικου σου παντος, και των
προσηκοντων σοι· οισθα γαρ οπως και σε και τον ευλογημενον σου οικον παντα
μεριμνωμεν. Εʹ. Παιανιωι. Χαλεπα τα γεγενημενα· αλλ' ουχ υπερ των παθοντων και
σταντων γενναιως, αλλ' υπερ των ποιησαντων θρηνειν αναγκαιον. Καθαπερ γαρ τα
δυσθανατα των θηριων πολλωι τωι θυμωι ταις ακμαις των δορατων εμπιπτοντα, προς
τα βαθυτερα των σπλαγχνων ωθουσι τα ξιφη· ουτω δη και οι τας παρανομιας ταυτας
τολμωντες, το χαλεπον της γεεννης πυρ κατα της εαυτων συναγουσι κεφαλης. Ει δε
εγκαλλωπιζονται οις ποιουσι, και δια τουτο μαλιστα εισιν ελεεινοι, και πλειονων
αξιοι δακρυων, οτι και ταυτηι χαλεπωτερας εαυτοις τας ευθυνας κατασκευαζουσι.
Τουτους ουν δει θρηνειν διηνεκως, τοις δε πικρως ουτω σφαττομενοις υπ' αυτων
συνηδεσθαι των βραβειων, των στεφανων των εν τοις ουρανοις αποκειμενων, και
ταυτην μεγιστην ποιεισθαι και σαφεστατην αποδειξιν της καιριας του διαβολου
πληγης. Ει γαρ μη καιριαν αυτην εδεξατο, ουκ αν τοσουτον επνευσε δια των
πειθομενων αυτωι. Ταυτ' ουν απαντα εννοων, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, μεγιστην
δεχου παρακλησιν, και γραφε συνεχως ημιν τα περι της υγειας της σης.
Ἐπιθυμουμεν γαρ ιδειν και περιπτυξασθαι την φιλην ημιν κεφαλην· αλλ' επειδη
τουτο νυν ουκ ενι, παρακαλω σου την ευγενειαν. αυτον τε ημιν συνεχως
επιστελλειν τα περι της ρωσεως της σης, και τοις σφοδρα ημας αγαπωσι πολλην εις
τουτο παρασκευαζειν την ευκολιαν. ʹ. Ἀμπρουκληι διακονωι και ταις συν αυτηι. Τα
κυματα, ταις πετραις προσρηγνυμενα, εκεινας μεν ουδε μικρον διασαλευσαι δυναται,
εαυτα δε μειζονως τωι ραγδαιωι της ρυμης διαλυοντα αφανιζει. Τουτο και εφ' υμων
εστιν ιδειν νυν, και των επιβουλευοντων υμιν εικη και ματην. Ὑμιν μεν γαρ και η
παρα τωι Θεωι παῤρησια και η παρ' ανθρωποις δοξα πλειων εντευθεν γινεται,
εκεινοις δε κριμα, και αισχυνη, και ονειδος. Ἐπει και τοιουτον η αρετη, και τοιουτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

η κακια· η μεν και πολεμουμενη μειζονως ανθει, αυτη δε και πολεμουσα
ασθενεστερα γινεται, και ταυτηι μαλιστα καταλυεται. Μεγιστην τοινυν εχουσαι
παρακλησιν των γινομενων την υποθεσιν, χαιρετε και ευφραινεσθε, και
κραταιουσθε. Ἴστε γαρ εφ' οις απεδυσασθε επαθλοις εις τον της ανδρειας ταυτης
αγωνα, και ποια υμας καρτερουσας και ευχαριστως φερουσας τα συμπιπτοντα
αναμενει αγαθα, α ουτε οφθαλμος ειδεν, ουτε ους ηκουσεν, ουτε επι καρδιαν
ανθρωπου ανεβη. Και τα μεν λυπηρα τοιαυτα παρ52.660 οδευεται, και τωι παροντι
συγκαταλυεται βιωι· τα δε εντευθεν επαθλα αθανατα μενει. Και προ των επαθλων δε
εκεινων, ου μικραν και εντευθεν καρπουσθε ηδονην, τηι ελπιδι του χρηστου
συνειδοτος, και προσδοκιαι στεφανων εκεινων τρεφομεναι. Ταυτα οιδ' οτι και προ
των ημετερων οισθα γραμματων· αλλ' ινα μακραν ποιησωμεν την επιστολην,
εξετεινα την παρακλησιν. Ευ γε γαρ οιδ' οτι σφοδρα ημων των γραμματων εραις, και
μεθ' υπερβολης σφοδρα· και τουτο οιμαι αιτιον ειναι του συνεχως ημιν εγκαλειν, οτι
μη πολλακις επεσταλκαμεν. Ου γαρ δυναμεθα σου κορεσαι την επιθυμιαν, καν καθ'
εκαστην πεμπωμεν γραμματα, δια το σφοδρα ημων εκκρεμασθαι των επιστολων. Ὁ
Θεος σοι τον μισθον δωι και την αμοιβην της τοσαυτης περι ημας αγαπης, και εν τωι
παροντι βιωι και εν τωι μελλοντι αιωνι. Ἡμεις μεντοι ου διαλιμπανομεν δια των
εμπιπτοντων συνεχως επιστελλοντες· ημιν γαρ αυτοις τα μεγιστα χαριουμεθα τουτο
ποιουντες, και τηι σηι ψυχηι συνεχως δια των γραμματων προσαγορευοντες. Και γαρ
την αγαπην, ην ενεθηκας ημιν εξ αρχης, ταυτην διηνεκως ακμαζουσαν διατηρουμεν·
καν πλειονα τουτου παλιν απολειφθωμεν υμιν χρονον, ουδε εντευθεν αυτη
αμαυροτερα γινεται. Ἐν γαρ διανοιαι πανταχου περιφερομεν υμας, εκπληττομενοι το
απεριτρεπτον υμων της γνωμης και την πολλην ανδρειαν. Γραφε δη και αυτη
συνεχως ημιν, τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζομενη και του οικου σου παντος,
ινα πολλην και εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. Ζʹ. Ὑπατιωι πρεσβυτερωι.
Οιδας και αυτος, κυριε μου τιμιωτατε, οσον υμιν φερει μισθον τα δια τον Θεον
παθηματα, ηλικα βραβεια, οιους στεφανους· μηδεν ουν σε θορυβειτω των
γινομενων, επειπερ τους ποιουντας κακως θρηνειν δει. Ἐκεινοι γαρ εισιν οι μυριαν
κατα της εαυτων κεφαλης επισωρευοντες κολασιν. Αυτος τοινυν, καθως σοι πρεπον
εστι, τηι προσηκουσηι κεχρημενος ανδρειαι, αραχνης ευτελεστερον διασπα τα εκεινων
μηχανηματα και τας επιβουλας, και γραφε συνεχως ημιν περι της υγειας της σης
ευαγγελιζομενος. Πολλην γαρ δεξομεθα παρακλησιν, και εν αλλοτριαι διατριβοντες,
τοιαυτα παρα της τιμιοτητος σου δεχομενοι γραμματα. Ηʹ. Χαλκιδιαι. Ουχ ως ετυχεν
ηλγησαμεν, μαθοντες εν τοσαυτηι σε αῤρωστιαι ειναι. Οισθα γαρ οπως αντεχομεθα
σου της υγιειας, κυρια μου κοσμιωτατη και ευλαβεστατη. Ἵν' ουν μη κατατεινωμεθα
τηι φροντιδι, δια τινος του πρωτου εκειθεν αφικνουμενου τουτο αυτο δηλωσαι ημιν
σπουδασον, ει σοι τελεον τα της αῤρωστιας ανηιρηται, και προς καθαραν επανηλθες
υγιειαν. Ουδε γαρ την τυχουσαν καρπουμεθα ευφροσυνην, και εν ερημιαι τοσαυτηι
καθημενοι, οταν υμων των αγαπωντων ημας γνησιως περι της υγειας και ευθυμιας
52.661 μανθανωμεν. Ειδυια τοινυν ηλικα ημιν χαριζηι τοιαυτην πεμπουσα επιστολην,
μη μελλησηις, μηδε υπερθηι, αλλ' ευθεως τουτο ποιησαι παρακληθητι, ιν' ωσπερ νυν
υπο της αθυμιας συνεχεας ημας την αῤρωστιαν ειπουσα, ουτως την υγειαν
απαγγειλασα την σην, πολλης ημας εμπλησθηναι ποιησηις της ηδονης. Θʹ.
Ἀσυγκριτιαι. Ἐμοι μεν περισπουδαστον το συνεχως υμιν επιστελλειν· της γαρ
διαθεσεως υμων, και της αιδους, και της τιμης, ην αει περι ημας επεδειξασθε,
οπουπερ αν αφικωμεθα, επιλαθεσθαι ου δυναμεθα, αλλ' εχομεν υμων διηνεκως την
μνημην ακμαζουσαν πανταχου περιφεροντες. Ει δε μη οσακις εβουλομεθα
επεσταλκαμεν, αλλα σπανιακις, τουτο ου της ραιθυμιας της ημετερας, αλλα της των
πραγματων αναγκης, και του την οδον αβατον οδοιποροις ειναι νυν. Ταυτ' ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

ειδυια, κυρια μου κοσμιωτατη και ευγενεστατη, και γραφοντων ημων, και
σιγωντων, ομοιως διακεισο περι της διαθεσεως, ην αει περι υμας επεδειξαμεθα. Ρʹ.
Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι. Τουτο και ημιν της μακρας σιγης αιτιον γινεται, ο και
τηι ευγενειαι τηι υμετεραι· αλλα σιγης ου της κατα την γνωμην, αλλα της κατα την
γλωτταν. Ὡς τηι διανοιαι και επιστελλομεν, και προσφθεγγομεθα συνεχως, μαλλον δε
διηνεκως, την ευγενεστατην και εμμελεστατην υμων ψυχην, και εγκολαψαντες
υμας τωι συνειδοτι, πανταχου περιφερομεν· τοιουτον γαρ το φιλειν γνησιως. Ταυτ'
ουν ειδοτες, κυριοι μου ποθεινοτατοι και τιμιωτατοι, επιστελλετε μεν, ηνικα αν εξηι,
τα περι της υγιειας της υμετερας δηλουντες. Θαῤρειτε δε, οτι και σιγωντων υμων
την αυτην περι της αγαπης υμων ψηφον οισομεν, ην και γραφοντων, απο της
γνωμης ταυτα ψηφιζομενοι της υμετερας. ΡΑʹ. Σευηρωι πρεσβυτερωι. Ἡμεις μεν
καιτοι χωριον ερημοτατον οικουντες, και επεσταλκαμεν πολλακις προς την σην
εμμελειαν, και τους εκειθεν αφικνουμενους ου παυομεθα συνεχως ερωτωντες περι
της υγειας της σης. Αυτος δε ουκ οιδα, ανθ' οτου μανικος ημων ουτως εραστης ων,
και πολλην ευκολιαν εχων των ενταυθα διακομιζοντων τα γραμματα, σιγαις ουτω
μακραν σιγην. Ἀλλ' ημεις το θερμον σου και γνησιον, το ειλικρινες της διαθεσεως, ο
περι ημας αει επεδειξω, εννοουντες, και εν τηι σιγηι τηι μακραι μεγιστην καρπουμεθα
παρακλησιν. Πλην αλλα βουλομεθα και γραμματων συνεχως απολαυειν των σων, τα
περι της υγιειας της σης ημιν απαγγελλοντων, και α παρ' ετερων μανθανομεν, ταυτα
παρα της γλωττης της σης, και της χειρος εβουλομεθα μανθανειν. Ποιει δη τουτο
νυν γουν, δεσποτα μου τιμιωτατε· οισθα γαρ ηλικα ημιν χαριηι. Ὡς ημεις και
γραφοντες, και μη γραφοντες, ου παυομεθα μεμνημενοι, και την αγαπην, ην αει περι
52.662 την σην επεδειξαμεθα ευλαβειαν, διατηρουντες, οπουπερ αν ωμεν. Ἡμιν γαρ
αυτοις τα μεγιστα χαριουμεθα τουτο ποιουντες. ΡΒʹ. Θεοδοτωι αναγνωστηι. Τι φης;
Πλειονα σοι των προσδοκηθεντων τα κυματα εναπεστη νυν, και δια τουτο αλγεις;
∆ια τουτο μεν ουν αυτο χαιρειν χρη και σκιρταιν. Ἐπει και ο μακαριος Παυλος ουτως
εποιει, νυν μεν λεγων· Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσι· νυν δε,
οτι Χαιρω εν τοις παθημασι μου. Ὅσωι γαρ αν μειζων και τραχυτερος ο χειμων
γενηται, τοσουτωι πλειων η εμπορια, λαμπροτεροι της υπομονης οι στεφανοι, πολλα
τα βραβεια. Ἐπει και αυτος σου μεν ενεκεν θαῤρω· οιδα γαρ σου το απεριτρεπτον, και
ακλινες, και στεῤρον· των δε επιβουλευοντων ενεκεν αλγω και δακρυω, οτι ους χρη
εν ταξει ειναι των θεραπευοντων, τα των εχθρων επιδεικνυνται. Ἕν με λυπει μονον,
το της των οφθαλμων σου ασθενειας, ων και σφοδρα αξιω πολυν σε ποιεισθαι
λογον, ιατροις τε διαλεγομενον, και τα παρα σαυτου συνεισφεροντα. Ὡς των γε
θλιψεων των επαγομενων σοι οπερ και εμπροσθεν ειπον, αυτον τε χαιρειν αξιω, και
εγω δε σοι συνηδομαι. Οιδα γαρ οσος εκ τουτου τικτεται σοι της υπομονης ο καρπος.
Μηδεν ουν σε θορυβειτω, μηδε ταραττετω των παρεμπιπτοντων. Ἓν γαρ εστι
χαλεπον αμαρτια μονον. Ὡς τα γε αλλα παντα αγρυπνουντι σοι και νηφοντι και
κερδων υποθεσις εσται μεγιστη, και τα αποῤρητα εκεινα αγαθα, τα εν τοις ουρανοις,
μετα πολλης οισει σοι της δαψιλειας. Τοιαυτην τοινυν καθ' εκαστην ημεραν
πραγματευομενος πραγματειαν, χαιρε και ευφραινου, και συνεχως ημιν επιστελλειν
μη κατοκνει. Ἡμεις μεν γαρ σε βουλομεθα και μεθ' ημων ειναι· αλλ' επειδη ουχ η
του χειμωνος ωρα μονον, αλλα και η του θερους ομοιως εστιν επαχθης, εδεισαμεν
εις αερων σε δυσκρασιαν εμβαλειν, μαλιστα δια το των οφθαλμων παθος. Ἔργον
τοινυν ποιησαμενος το πολλην τουτοις προσαγειν την επιμελειαν, και περι τουτων,
ηνικα αν συνεχως ημιν επιστελληις, δηλου, ειγε καν μικρον αμεινον σοι διατεθειειν,
ινα και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, πολλην και εντευθεν καρπωσωμεθα
την ευφροσυνην. ΡΓʹ. Ἀμπρουκληι διακονωι και ταις συν αυτηι. Μακρωι μεν διυκισμαι
τωι μηκει της οδου της υμετερας τιμιοτητος, τας δε ανδραγαθιας υμων και τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

αριστειας των παροντων ουκ ελαττον εμαθον, και σφοδρα συνησθην υμιν της
ανδρειας, της υπομονης, της απεριτρεπτου γνωμης, και στεῤρας και αδαμαντινης
διανοιας, της ελευθεροστομιας, της παῤρησιας. ∆ια ταυτα μακαριζων υμας ου
παυομαι υπερ τε των παροντων, υπερ τε των μελλοντων υμας υποδεξασθαι αγαθων
εν τωι μελλοντι αιωνι, των αποῤρητων εκεινων, και παντα νουν και λογον
υπερβαινοντων. Σφοδρα δε ημας ελυπησας εκ τοσουτου καθημενους 52.663
διαστηματος, ουδε επιστειλαι καταδεξαμενη. Και οιδα μεν οτι ουκ εκ ραιθυμιας τουτο
γεγονεν· επισταμαι γαρ και γραφουσης ημιν, και σιγωσης, την θερμην και γνησιαν
αγαπην, την ειλικρινη και αδολον, την ισχυραν και στεῤραν· αλλα δια το μηδενα
ειναι τον υπογραφοντα. Πλην αλλα και ουτως εχρην τηι εγχωριωι σου γλωττηι ημιν
επιστειλαι, και τηι χειρι τηι σηι. Σφοδρα γαρ αντεχομεθα, καθαπερ και αυτη οισθα, του
συνεχως επιστολας δεχεσθαι παρα της ευλαβειας της σης, ωστε καθ' εκαστην ημεραν
μανθανειν ημας τα περι της υγειας της σης· και ου μικραν της τοσαυτης ερημιας και
των ενταυθα περιστασεων παρακλησιν ταυτην εχομεν. Ειδυια τοινυν, δεσποινα μου
τιμιωτατη και ευλαβεστατη, οσην επιθυμιαν εχομεν τουτου, μη διαλιπηις την καλην
ταυτην ημιν χαριζομενη χαριν. Και γαρ πολλοι πολλαχοθεν εκειθεν ηλθον. Ἀλλ' ουκ
εγκαλω εκεινων ενεκεν, δια τι μη γραμματα ημιν εκομισαν παρα της σης
κοσμιοτητος· εικος γαρ αυτους αγνοεισθαι παρα της ευλαβειας της σης. Νυν μεντοι
οτε εξην μετ' ευκολιας πασης επιστειλαι, και μαλιστα τοιουτων γεγενημενων
αυτοθι, σφοδρα επεθυμουν δεξασθαι γραμματα. Ἀνακτησαι τοινυν το εν τωι
παρελθοντι χρονωι ραιθυμηθεν, και πυκνοτητι, και νιφαδι επιστολων το μηκος της
εμπροσθεν ημιν παραμυθησαι σιγης. Ρ∆ʹ. Πενταδιαι διακονωι. Των μεν στεφανων σε
μακαριζω, ους ανεδησω και νυν, δια της ανδρειας παντα ελομενη παθειν υπερ της
αληθειας. ∆ια τουτο και τον Θεον υπερασπιζοντα σου εχεις μετα πολλης της
σφοδροτητος. Ἕως γαρ θανατου, φησιν, αγωνισαι υπερ της αληθειας, και ο Κυριος
πολεμησει υπερ σου. Ὅπερ και γεγονε. Μεχρι γαρ τοσουτου δραμουσα τον καλον
τουτον αγωνα, πολλα ανωθεν επεσπασω τα βραβεια· τουτου μεν ουν ενεκεν χαιρω.
Ἐπειδη δε εγνων, οτι βουλευηι περι αποδημιας, και μεταστηναι εκειθεν βουλει,
παρακαλω σου την τιμιοτητα μηδεν τοιουτον εννοησαι μηδε βουλευσασθαι. Πρωτον
μεν δι' αυτο τουτο, οτι δη στηριγμα της πολεως ει της αυτοθι, και λιμην ευρυς, και
βακτηρια, και τειχος ασφαλες τοις καταπονουμενοις. Μηδε τοσαυτην απο των
χειρων εμποριαν ριψηις, μηδε τοσουτον προηι κερδος, τοσουτους καθ' εκαστην
ημεραν συναγουσα θησαυρους απο της παρουσιας της αυτοθι. Οι τε γαρ ορωντες, οι
τε ακουοντες σου τα κατορθωματα, ου μικρα κερδαινουσιν. Οισθα δε ηλικον τουτο
φερει σοι τον μισθον. Πρωτον μεν, οπερ εφην, δια τουτο παρακαλουμεν αυτοθι
μενειν· και γαρ πειραν ου μικραν δεδωκας της ωφελειας, ην παρεσχες δια της αυτοθι
παραμονης. Ἔπειτα δε ουδε η του ετους ωρα επιτρεπει τουτο. Οισθα γαρ σου του
σωματος την ασθενειαν, και πως ου ραιδιον σοι κινεισθαι εν κρυμωι τοσουτωι και
χειμωνι. Προς τουτοις, ως ακουομεν, και τα Ἰσαυρικα ανθει. Παντα τοινυν ταυτα
λογισαμενη ως συνετη, μηδαμου τεως κινεισθαι καταδεχου, και περι τουτου γραψαι
ημιν δια ταχεων παρακληθητι, και περι της υγειας συνεχως δηλου της σης. Ἐπει και
νυν 52.664 ηλγησαμεν, μη δεξαμενοι γραμματα σου της τιμιοτητος, και εν φροντιδι
καθεστηκαμεν, μηποτε αῤρωστια τουτο διεκωλυσεν. Ἵν' ουν και ταυτην ανεληις
ημων την φροντιδα, ταχεως ημιν πεμψον επιστολην ταυτα δηλουσαν. ΡΕʹ. Χαλκιδιαι.
Ὁ Θεος σοι τον μισθον δυη και ενταυθα, και εν τωι μελλοντι αιωνι της περι ημας
αιδους, και τιμης, και γνησιας αγαπης. Ουδε γαρ νυν μονον, αλλα και ανωθεν, και εξ
αρχης οιδα σαφως, οπως περι ημας διατεθηναι εσπουδακας. ∆ια τουτο και εκ
τοσουτου καθημενος διαστηματος, και πολλωι της οδου ειργομενος τωι μεσωι, και εν
πολλαις ων ενταυθα θλιψεσι, δια τε την ερημιαν του χωριου τουτου, δια τε τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

συνεχεις κινδυνους, και τας επαλληλους των ληιστων εφοδους, δια τε την ιατρων
σπανιν, ουδενι τουτων κωλυομαι μεμνησθαι σου διηνεκως της εμμελειας· αλλα την
αγαπην, ην εξ αρχης και περι σε και περι τον οικον σου εσχηκα, ταυτην ακμαζουσαν
διατηρω και νυν, ουδεν ουδε απο του χρονου, ουδε απο του μηκους της οδου
μαραινεσθαι αυτην αφεις. Τοιουτον γαρ εστι το αγαπαιν γνησιως. Και σε παρακαλω
κατα την συνεσιν σου και την ευλαβειαν, φερειν τα συμπιπτοντα απαντα γενναιως.
Οισθα γαρ οτι εκ πρωτης ηλικιας μεχρι του νυν δια ποικιλων και παντοδαπων
σχεδον ωδευσας πειρασμων, και δυνασαι μετ' ευκολιας τον της υπομονης αθλον
αγωνιζεσθαι, ωσπερ ουν και ηγωνισω πολλακις, και λαμπρους υπερ τουτων σεαυτηι
προαπεθου τους στεφανους. Ει δε μειζων ουτος των παρελθοντων, αλλα και ο
στεφανος πλειων. Μηδεν ουν σε ταραττετω των επαγομενων δεινων· αλλ' οσωιπερ
αν αυξηται τα κυματα, και μειζον γενηται το κλυδωνιον, τοσουτωι μειζονα αναμενε
την εμποριαν, και πολλωι πλειονα τα επαθλα των ιδρωτων, και μειζονα, και
λαμπροτερα. Ου γαρ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν δοξαν
αποκαλυπτεσθαι εις ημας. Ὁδος γαρ τα παροντα, και τα χρηστα, και τα λυπηρα του
βιου τουτου, και εκατερα ομοιως παροδευεται, και ουδεν αυτων παγιον, ουδε
βεβηκος, αλλα μιμειται την φυσιν, ομου τε φαινομενα, και παρατρεχοντα. Καθαπερ
ουν οδιται και οδοιποροι αν τε δια λειμωνων οδευωσιν, αν τε δια φαραγγων,
ουδεμιαν ουδε εντευθεν καρπουνται την ηδονην, ουδε εκειθεν υπομενουσι λυπην·
οδιται γαρ εισιν, ουχι πολιται, εκατερα παρατρεχοντες, και προς την πατριδα την
εαυτων επειγομενοι· ουτω παρακαλω και υμας μητε προς τα φαιδρα του παροντος
κεχηνεναι βιου, μητε υπο των λυπηρων καταβαπτιζεσθαι, αλλ' εν μονον σκοπειν,
οπως εις την κοινην απαντων ημων πατριδα μετα πολλης παραγενησθε της
παῤρησιας. Ἐπειδηπερ τουτο εστι το μενον και πεπηγος και αθανατον αγαθον, τα δε
αλλα παντα, ανθος χορτου και καπνος, και ει τι τουτων ευτελεστερον. Ρ ʹ.
Ἀσυγκριτιαι και ταις συν αυτηι. Οιδα την αγαπην υμων και την διαθεσιν ην περι
52.665 ημας εχειν εσπουδακατε. Και συνεχως εβουλομην επιστελλειν· αλλ' ο των
Ἰσαυρων φοβος, πασαν αποτειχισας οδον, ουκ αφιησιν ευπορειν των προς τουτο
διακονησομενων ημιν. Ἡνικα γουν αν επιτυχωμεν τουτων, την οφειλομενην
αποδιδοαμεν υμιν προσρησιν, τα συνηθη παρακαλουντες υμας, μηδεν θορυβεισθαι
μηδε ταραττεσθαι υπο των συνεχων τουτων και επαλληλων πειρασμων. Ει γαρ
εμποροι και ναυται φορτιων ολιγων ενεκεν ουτω μακρα διαβαινουσι πελαγη, και
τοσουτων κατατολμωσι κυματων· και στρατιωται δε και αυτης καταφρονουσι της
ζωης υπερ επικηρου και βραχεος μισθου, και ζωντες μεν και λιμωι μαχονται
πολλακις, και οδοιποριαις μακραις κατατεινονται, και διηνεκως επι της αλλοτριας
διαγουσιν, υστερον δε και αωρον και βιαιον πολλοι τουτων υπομενουσι θανατον,
ουδεν εντευθεν ου μικρον, ου μεγα καρπωσαμενοι· οταν ουρανιος ο αθλος
προκεηται, και μετα την τελευτην μειζων η αντιδοσις και πολλωι πλειων, ποιας
τευξονται συγγνωμης οι καταμαλακιζομενοι, και μη και αυτης καταφρονουντες της
ζωης; Ταυτ' ουν απαντα λογιζομενη, και οτι καπνος τα παροντα, και οναρ, και πασα
ευημερια ανθρωπινη φυλλων ηρινων ουδεν αμεινον διακειται, γινομενων τε ομου
και μαραινομενων ευθεως, υψηλοτερα παντων των τοιουτων γινου βελων. Ἔξεστι
γαρ, εαν θεληις, και την βιωτικην καταπατησαι φαντασιαν. Ἓν σκοπει μονον, οπως
μετα πολλης της σπουδης την τεθλιμμενην οδον διανυσαι δυνηθηις, την προς αυτον
αναγουσαν. ΡΖʹ. Καστωι, Ουαλεριωι, ∆ιοφαντωι, και Κυριακωι, πρεσβυτεροις. Ὃ
συμβαινει τωι χρυσιωι βασανιζομενωι πολλακις υπο πυρος, τουτο και ταις χρυσαις
ειωθε προσγινεσθαι ψυχαις υπο των πειρασμων. Ἐκεινην τε γαρ την υλην
λαμπροτεραν πολλωι και καθαρωτεραν η της φλογος αποφαινει φυσις, ομιλουσα
αυτηι χρονον τοσουτον, οσον αν ο της τεχνης επιτρεπει νομος· τους τε τωι χρυσιωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

κατα διανοιαν εοικοτας ανθρωπους, χρυσιου παντος φαιδροτερους και
πολυτελεστερους μετα πολλης της περιουσιας η των επαλληλων πειρασμων
εργαζεται καμινος. ∆ια δη τουτο, και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, ου
παυομεθα διηνεκως μακαριζοντες υμας. Ἴστε γαρ, ιστε σαφως, οσον των τοιουτων
επιβουλων το κερδος, και πως η του παροντος ευημερια βιου ονομα μονον εστι
ψιλον, πραγματος ερημον, τα δε μελλοντα αγαθα, πεπηγοτα, ακινητα μονιμα,
αθανατα. Και ου τουτο μονον εστι το θαυμα της αρετης, οτι τοιαυτα ημιν τα επαθλα
παρεχεται, αλλ' οτι και προ των επαθλων οι αγωνες αυτης επαθλα γινονται, και ου
μονον του θεατρου λυθεντος τα βραβεια τοις νενικηκοσιν ερχεται φερουσα, αλλα
και εν αυτωι μεσωι τωι σκαμματι λαμπρους τοις αγωνιζομενοις πλεκει τους
στεφανους. ∆ια τουτο και Παυλος ουκ επι ταις αντιδοσεσι των θλιψεων χαιρει και
ευφραινεται μονον, αλλα και επ' αυταις ταις θλιψεσι καλλωπιζεται, ουτω λεγων· Ου
μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσιν. Ειτα απ52.666 αριθμουμενος τον
ορμαθον των βραβειων της θλιψεως, φησιν, οτι υπομονην αυτη τικτει, την μητερα
των αγαθων, τον ακυμαντον λιμενα, την εν γαληνηι ζωην, την πετρας ισχυροτεραν,
και αδαμαντος στεῤροτεραν, την οπλου παντος δυνατωτεραν, και τειχων
ασφαλεστεραν. Αυτη δε κατορθωθεισα δοκιμους και γενναιους ποιει τους αυτης
τροφιμους, και μεθ' υπερβολης αχειρωτους. Ουδενι γαρ αφιησι των προσπιπτοντων
αυτοις θορυβεισθαι λυπηρων, ουδε υποσκελιζεσθαι· αλλ' ωσπερ η πετρα οσωιπερ αν
υπο πλειονων παιηται κυματων, αυτη μεν εκκαθαιρεται μειζονως, ουδε μικρον
κινουμενη, των δε προσρηγνυμενων αυτηι τον ογκον υδατων διαφθειρει ραιδιως, ου
τωι παιειν, αλλα τωι παιεσθαι αφανιζουσα· ουτω δη και ο δοκιμος εξ υπομονης
γενομενος, πασης ανωτερος εστηκεν επιβουλης. Και το δη θαυμαστον, οτι
ισχυροτερος γινεται, ου τωι ποιειν κακως, αλλα τωι πασχειν κακως τους ποιουντας
διαλυων ραιδιως. Ταυτα ουχ ως δεομενοις παρ' ημων μανθανειν επεσταλκα· οιδα γαρ
υμων την συνεσιν, ην και δια των εργων αυτων επεδειξασθε· α γαρ δια ρηματων
εφιλοσοφησαμεν νυν ημεις, ταυτα υμεις δι' ων επαθετε ανεκηρυξατε. Ου τοινυν ως
δεομενοις μανθανειν παρ' ημων ταυτα επεσταλκα, αλλ' επειδη μακρον εσιγησατε
χρονον, μαλλον δε κοινηι μακραν εσιγησαμεν σιγην, εβουληθην και την επιστολην
γενεσθαι μακραν. Ἀθληταις δε υπομονης ουτω γενναιοις επιστελλοντα, περι τινος
ετερου διαλεγεσθαι εχρην, η περι τουτων, δι' ων ουτως ανεφανητε λαμπροι και
ευδοκιμοι; Ἀλλ' ουδε ενταυθα ισταται της αθλησεως ο καρπος, αλλα προεισι
περαιτερω βρυων. Ἡ γαρ δοκιμη, φησιν, ελπιδα τικτει· ελπιδα παντως επι των
πραγματων εκβησομενην, ου κατα την ανθρωπινην ταυτην, η κατατεινασα
πολλακις τοις πονοις τους προς αυτην κεχηνοτας, ουκ ισχυσε τους καρπους
αποδουναι των πονων αυτοις, αλλα μετα της ζημιας, και αισχυνηι και κινδυνοις
αυτους περιεβαλεν. Ἀλλ' ουκ αυτη τοιαυτη, επειδη ουδε ανθρωπινη. Ὅπερ ενι
ρηματι δηλων ο Παυλος ελεγεν· Ἡ δε ελπις ου καταισχυνει. Ου γαρ δη μονον ου
ζημιοι τον τα τοιαυτα αγωνιζομενον, ουδε ου μονον ου καταισχυνει, αλλα και
πολλωι πλειονα και πλουτον και δοξαν αυτωι των πονων και των ιδρωτων ερχεται
φερουσα. Τοιαυτη γαρ η χαριζομενη χειρ τουτων των πονων τας αμοιβας. Ταχα
υπερεβημεν το μετρον της επιστολης, αλλ' ου παρ' υμιν τοις ουτω σφοδροις ημων
ερασταις. Ου γαρ επιστολιμαιων γραμματων νομωι, αλλα θεσμωι φιλιας τα τοιαυτα
κρινοντες, ευ οιδ' οτι και βραχειαν ειναι ταυτην ηγησεσθε την επιστολην. Ἀλλ' ομως
ει και βραχεια υμιν ειναι δοκει, ου παυσομαι και ταυτης απαιτων υμας τους μισθους,
ου το φιλεισθαι παρ' υμων· ου γαρ δεισθε εις τουτο του απαιτησοντος, οικοθεν αυτο
μετα πολλης αει της δαψιλειας και κατατιθεντες και οφειλοντες· ουδε το
αντιγραψαι ημιν· οιδα γαρ οτι ουδε εις τουτο ετερου τινος υμιν δει του
αναμνησοντος υμας· αλλα τις ο μισθος; Το δηλον ημιν ποιησαι, οτι σκιρτατε, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

χαιρετε και 52.667 ευφραινεσθε, και οτι ουδεν υπο των επενεχθεντων υμιν
πεπονθατε δεινων, αλλα πλειονος ηδονης υμιν υποθεσις αι επιβουλαι γινονται. Ἂν
γαρ δεξωμεθα επιστολην ταυτα φερουσαν ημιν τα ευαγγελια, και ερημιας, και λιμου,
και λοιμου, και πολεμων Ἰσαυρικων, και αῤρωστιας απασης, οις απασιν εκδεδομεθα
νυν, εσται ημιν παρακλησις τα τοιαυτα γραμματα, και φαρμακα, και ιατρεια.
Ἐννοουντες τοινυν ηλικα ημιν χαριεισθε, και επιστειλαι, και ταυτα ημιν επιστειλαι
παρακληθητε, ινα ημας, και εκ τοσουτου καθημενους διαστηματος, πολλης
εμπλησητε της ευφροσυνης. ΡΗʹ. Ουρβικιωι επισκοπωι. Ει και πολυν εχω χρονον μη
συγγενομενος σου τηι ευλαβειαι, αλλ' ουδεν εντευθεν ραιθυμοτερος περι το φιλειν
γεγονα. Τοιαυτη γαρ της γνησιας αγαπης η φυσις· ου χρονωι μακρωι μαραινεται, ου
δυσκολιαι πραγματων αμαυρουται, αλλα μενει διηνεκως ακμαζουσα. ∆ιο δη και
ημεις, και εν πολλαις περιστασεσι γενομενοι, και νυν εις την εσχατην της
οικουμενης ερημιαν απενεχθεντες, και φοβωι συζωντες διηνεκει τωι των ληιστων, και
πολιορκιαι καινηι καθ' εκαστην γαρ ημεραν η Κουκουσος πολιορκειται, τας οδους των
ληιστων αποτειχισαντων, ουδενι τουτων γεγοναμεν ραιθυμοτεροι περι την σην
ευλαβειαν, αλλα και γραφομεν, και την οφειλομενην αποδιδοαμεν προσρησιν, και
σε παρακαλουμεν, ει μη βαρυ, μηδε επαχθες, και αυτον ημιν επιστελλειν. Ουτω γαρ
και ηδονην πολλην καρπωσομεθα, παρ' υμων των ουτω γνησιως αγαπωντων ημας
δεχομενοι γραμματα, και δια τουτων την παρουσιαν φανταζομενοι την υμετεραν.
ΡΘʹ. Ῥουφινωι επισκοπωι. Οιδα σου της αγαπης το στεῤρον. Ὀλιγα μεν σοι ποτε
συνεγενομεθα εν Ἀντιοχειαι, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, πολλην δε σου
πειραν της ευλαβειας και της συνεσεως ειληφοτες, και της περι ημας αγαπης. Ἐξ
εκεινου, καιτοι πολλου μεταξυ γενομενου του χρονου, την περι σε αγαπην
ακμαζουσαν διατηρουμεν, και ως χθες και πρωην σε εωρακοτες, ουτως σου
φανταζομεθα την παρουσιαν. ∆ιο και επιστελλομεν, και παρακαλουμεν μεμνησθαι
ημων διηνεκως. Ἀπηχθημεν εις χωριον της καθ' ημας οικουμενης ερημοτατον, την
Κουκουσον, και καθ' εκαστην σχεδον την ημεραν υπο της των Ἰσαυρων
πολιορκουμεθα εφοδου. Ἀλλ' ομως, και εν τοσαυταις οντες περιστασεσιν, ην
θαῤρωμεν περι 52.668 της αγαπης της υμετερας, και ιδωμεν σαφως, οτι γνησιας
απολαυομεν διαθεσεως, ου την τυχουσαν και εν ταις θλιψεσι ταυταις καρπωσομεθα
την παρακλησιν. ΡΙʹ. Βασσωι επισκοπωι. Τι τουτο; Ὁ τοσαυτην περι ημας αγαπην
επιδειξαμενος, και εν τωι εμπροσθεν χρονωι, και εναγχος εν Κωνσταντινουπολει,
ακουσας ημας εκ γειτονων ειναι της σης τιμιοτητος, ουδε γραμματων ημας ηξιωσας.
Ουκ οισθ' οπως διακειμεθα σου περι την ευλαβειαν, και οπως συνδεδεμεθα σοι τωι
της φιλιας δεσμωι; Ἐγω μεν γαρ προσεδοκων σε και ηξειν ενταυθα, και παρακαλεσειν
ημας εν ερημιαι τοσαυτηι καθεστωτας. Τι γαρ αν γενοιτο ερημοτερον Κουκουσου,
μετα της ερημιας, και υπο της των Ἰσαυρων πολιορκουμενης εφοδου; Ἀλλ' ομως, ει
τουτο εργωδες δια τε αυτων των ληιστων τον φοβον, δια τε της οδου την δυσκολιαν,
γραφειν ημιν μη κατοκνει, και τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζεσθαι, ινα, και εν
αλλοτριαι διατριβοντες, πολλην εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΡΙΑʹ.
Ἀνατολιωι επισκοπωι Ἀδανης. Ἐγω μεν και συγγενεσθαι επεθυμουν σου τηι τιμιοτητι,
παρα πολλων ακουων τον θερμον ερωτα, ον περι ημας εχεις, και ταυτα μη
συγγενομενος ημιν. Ἐπειδη δε τουτο τεως ουκ ενι, το της συνουσιας ελπις γενεσθαι,
διορθουμαι τηι των γραμματων ομιλιαι, χαριν εαυτωι παρεχων μεγιστην. Ει γαρ και
ερημοτατον χωριον, εις ο νυν απηνεχθημεν, η Κουκουσος, και κινδυνων γεμον
πολλων, και φοβωι διηνεκει των ληιστων πολιορκουμενον, αλλ' ουδεν τουτων ημας
θορυβει, ουδε διαταραττει, της υμετερας απολαυοντας αγαπης· αλλ' ει και τωι
σωματι διεστηκαμεν, τηι ψυχηι συνδεδεμενοι μετα πολλης της σφοδροτητος υμιν, την
υμετεραν μαλλον την αταραχον και απολεμον, η την Κουκουσον οικειν δοκουμεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

αει μεθ' υμων οντες τηι διαθεσει, και οπουπερ αν ωμεν, επι διανοιας σε περιφεροντες.
ΡΙΒʹ. Θεοδωρωι επισκοπωι. Ει μεν οιον τε ην και ελθειν, και περιπτυξασθαι σου την
ευλαβειαν, και εντρυφησαι σου τηι αγαπηι δια της παρουσιας αυτης, μετα πολλης αν
τουτο εποιησαμεν της σπουδης, και του ταχους· επειδη δε τουτο ουκ εφ' ημιν κειται
νυν, δια των γραμματων 52.669 το αυτο τουτο πληρουμεν. Καν γαρ προς αυτας της
οικουμενης τας εσχατιας απενεχθωμεν, επιλαθεσθαι σου της αγαπης ου δυναμεθα,
της γνησιας, και θερμης, και ειλικρινους, και αδολου, της τε ανωθεν, και εξ αρχης,
ην τε επεδειξω νυν. Ουδε γαρ ελαθεν ημας οσα και ειπειν και ποιησαι υπερ ημων
εσπουδασας, δεσποτα μου τιμιωτατε και θεοφιλεστατε. Ει δε μηδεν γεγονε πλεον,
αλλα τον Θεον οφειλετην εχεις της σπουδης, και της προθυμιας, και τον μισθον
απηρτισμενον. Και ημεις ου παυομεθα χαριν ειδοτες σου τηι οσιοτητι, και προς
απαντας ανακηρυττοντες σου την ευλαβειαν, και παρακαλουντες την αυτην αγαπην
δια παντος ακμαζουσαν διατηρειν. Ου γαρ την τυχουσαν, και εν ερημιαι καθημενοι,
καρπουμεθα την παρακλησιν, οταν τοσουτον εν καρδιαι θησαυρον και πλουτον
αποκειμενον εχωμεν, της εγρηγορυιας και γενναιας σου ψυχης την αγαπην. ΡΙΓʹ.
Παλλαδιωι επισκοπωι. Ὑπερ μεν των καθ' ημας αυτους ουδεν δεομεθα παρακλησεως·
αρκει γαρ ημιν εις παρακλησιν των γενομενων η υποθεσις. Θρηνουμεν δε τον
κοινον των Ἐκκλησιων χειμωνα, και το την οικουμενην καταλαβον ναυαγιον, και
παντας υμας παρακαλουμεν ευχαις βοηθειν, ωστε την πανωλεθριαν ταυτην λυθηναι
ποτε, και εις λευκην απαντα μεταβαλειν γαληνην. Τουτο δη ποιουντες μη διαλιπητε.
Λανθανοντες γαρ και κρυπτομενοι, πλειονα σχολην εχετε νυν προσκαρτερειν ταις
ευχαις, και μετα θλιβομενης διανοιας. Ου μικρον δε τουτο, τωι φιλανθρωπωι
προσπιπτειν Θεωι. Μη διαλιπητε ουν τουτο ποιουντες, και ηνικα αν εξηι, και γραφετε
ημιν συνεχως. Ει γαρ και πολλωι τωι μηκει της εμμελειας υμων απωικισθημεν, αλλ'
ου παυομεθα καθ' εκαστην ημεραν μεριμνωντες τα υμετερα, και τους εκειθεν
αφικνουμενους ει και τουτων σπανιακις επιτυγχανομεν ερωτωντες και
περιεργαζομενοι. Ἵν' ουν σαφεστερον παντα ειδοτες ωμεν, οταν εγχωρηι, παρεχετε
ταυτην ημιν την χαριν, περι της υγιειας της υμετερας ευαγγελιζομενοι ημας, ινα και
εν ερημιαι διατριβοντες πολλην καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΡΙ∆ʹ. Ἐλπιδιωι
επισκοπωι. Και τουτο σον, τουτο νηφοντος και εγρηγοροτος κυβερνητου, το μηδε εις
τοσουτον αρθεντος του χειμωνος αναπεσειν, αλλ' επιμενειν ετι μεριμνωντα και
φροντιζοντα, και κατα το εγχωρουν τα εαυτου παντα εισφεροντα, πανταχου δια των
γραμματων περι52.670 τρεχοντα, τους εγγυς, τους ποῤρωθεν συγκροτουντα,
διεγειροντα, παρεγγυωντα μηδενα τωι κλυδωνιωι παρασυρηναι, αλλ' εσταναι, και
νηφειν, καν μυρια τουτων επιηι χαλεπωτερα κυματα, και εν ενι ιδρυμενων τοπωι,
πανταχου δια της παραινεσεως ιπτασθαι. Ουδεν γαρ ημας ελαθε των σων, καιτοι εκ
τοσουτου καθημενους διαστηματος. ∆ιο και μακαριζομεν και θαυμαζομεν σου την
ευλαβειαν, και την διεγηγερμενην ψυχην, και την απεριτρεπτον γνωμην, και την εν
τοσουτωι γηραι νεαζουσαν προθυμιαν· και ουδεν απεικος. Ὅταν μεν γαρ τα
προκειμενα της του σωματος δεηται ρωμης, κωλυμα ενταυθα το γηρας γινεται· οταν
δε ψυχης απαιτηι φιλοσοφιαν, ουδεν η πολια τοις κατορθωμασιν επισκοτειν ειωθεν·
ου τοινυν ουδε επεσκοτησεν, αλλ' απαντα παρα της σης ευλαβειας εισενηνεκται. Ὅτι
δε και καρπον δωσει τον προσηκοντα ο πονος ουτος και η τοσαυτη αγρυπνια, ουδεν
οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Ἐπειδη δε μετα της οικουμενης απασης και ημετεραν
μεριμναν κατεδεξω, δια την πολλην σου και θερμην αγαπην, και μαθειν επιθυμεις οι
διατριβομεν, και εν τισιν ορμαι τα ημετερα, και τινες οι συνοντες ημιν, και μαθειν
ουχ απλως, αλλ' ωστε και χαριν αυτοις ειδεναι· ημεις μεν υπερ της τοσαυτης αγαπης
ου παυσομεθα σε ανακηρυττοντες, στεφανουντες, παρα πασιν αναγορευοντες,
χαριτας ομολογουντες παρα τοις εντυγχανουσι και συγγινομενοις ημιν. Αυτος δε τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

μεγιστας αμοιβας και μειζους των πονων αναμενε παρα του φιλανθρωπου Θεου, του
ταις αντιδοσεσιν εκ πολλου του περιοντος νικωντος τους αγαθον τι ποιειν η λεγειν
εσπουδακοτας. Ὥστε δε σε και ετερωθεν ησθηναι μαθοντα τα ημετερα, προς μεν το
ερημοτατον χωριον απωικισθημεν, την Κουκουσον, πλην ερημιας ουδεμιαν αισθησιν
εχομεν· τοσαυτης απολαυομεν ησυχιας, τοσαυτης αδειας, τοσαυτης παρα παντων
θεραπειας. Τα τε γαρ λειψανα της αῤρωστιας ευχαις ταις σαις απεθεμεθα, και εν
υγειαι διαγομεν νυν, του τε φοβου των Ἰσαυρων απηλλαγημεν, και εν ασφαλειαι
κατεστημεν, απραγμοσυνηι τε εντρυφωντες πολληι. Παρεισι δε ημιν και οι τιμιωτατοι
πρεσβυτεροι Κωνσταντιος και Ευηθιος, προσδοκωνται δε και ετεροι ταχεως
αφιξεσθαι, ους εις το παρον τα δεσμα κατειχεν· αλλα παντες αφεθησαν, και ευ οιδ'
οτι πτησονται προς ημας. Μη δη διαλιπηις ευχομενος υπερ ημων των σφοδρα σε
αγα52.671 πωντων, δεσποτα αιδεσιμωτατε και θεοφιλεστατε, και συνεχως
επιστελλων, ηνικα αν εξηι, και τα περι της υγειας δηλων της σης. Οισθα γαρ οπως
ημιν περισπουδαστον καθ' εκαστην, ει οιον τε, ημεραν περι ταυτης μανθανειν. Τον
δεσποτην μου τον τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον Ἀσυγκριτιον, μετα
των γλυκυτατων αυτου παιδιων, και παντα σου της θεοσεβειας τον κληρον πολλα
παρ' ημων προσειπειν παρακληθητι. ΡΙΕʹ. Θεοφιλωι πρεσβυτερωι. Και τουτο της
ευγνωμοσυνης, και της σης ευχαριστου σου γνωμης, το μηδενος απολελαυκοτα παρα
τουτων, οις σε παρακατεθεμεθα, το παν απειληφεναι νομιζειν απο της ημετερας
προθυμιας. Ἀλλ' ημεις ουκ αρκεσθησομεθα τουτωι, αλλα και τωι κυριωι μου Θεοδωρωι
τωι επαρχικωι, τωι αγαγοντι ημας εις την Κουκουσον, πολλα ταυτης ενεκεν
διελεχθημεν της υποθεσεως, και πολλοις επιστελλοντες και ταυτα επεσταλκαμεν.
Ἄν τε γουν γενηται τι απο των γραμματων πλεον των ημετερων, αν τε γραμματα
μενηι μονον τα γραμματα, μηδεν ανυσαντα παρα τοις αποδεχομενοις αυτα, δια
ταχεων ημιν δηλωσαι σπουδασον. Και γαρ εν τουτωι μαλιστα την αγαπην σου
θαυμαζομεν, και του θαῤρειν ημιν τουτο μεγιστον ποιουμεθα σημειον, το και περι
τουτων ημιν διαλεγεσθαι. ∆ηλωσον τοινυν ημιν αν τε γενηται τι πλεον, αν τε μηδεν,
ιν' αν μεν το προτερον ηι, χαριτας ομολογησωμεν τοις την εαυτων ωφεληκοσι
ψυχην· εαυτοις γαρ μαλλον η σοι χαριουνται τουτο ποιουντες· αν τε το δευτερον,
ετεραν τινα οδον συντομον και ευκολωτεραν επινοησωμεν, δι' ης παντως πασης
απολαυσηι παραμυθιας, ως εν μηδεμιαι ειναι στενοχωριαι. Ἡμιν γαρ αυτοις τα μεγιστα
χαριουμεθα, της ευγενους σου και ελευθερας ουτω φροντιζοντες ψυχης. Και γραφε
συνεχως ημιν, τα περι της υγειας της σης, και της ευδοκιμησεως ευαγγελιζομενος.
ΡΙ ʹ. Βαλεντινωι. Τι τουτο; Ειδως οπως σου χαιρομεν τοις αγαθοις, και σκιρτωμεν επι
ταις σαις ευδοκιμησεσι, και προ παντων οφειλων ημιν δηλωσαι της τιμης το
μεγεθος, εις ο νυν ανεβης, υπεμεινας ημας προτερον παρ' ετερων μαθειν τουτο, και
ου νομιζεις δεισθαι σοι πολλης εις τουτο απολογιας, οτι ηνεσχου, το γε σον μερος,
τοσουτον χρονον ημας ζημιωσαι ευφροσυνης μεγεθος τηλικουτον; Το μεν γαρ
αξιωμα σου το αληθες, και η μεγιστη σου αρχη, της ψυχης σου εστιν η αρετη. Ἀλλ'
επειδη και τουτοις τοις βιωτικοις εις την εκεινης ωφελειαν κεχρησθαι μεμελετηκας,
και οσωι αν γενηι δυνατωτερος, τοσουτωι λιμην ευρυτερος τοις δεομενοις καθιστασαι,
δια τουτο νυν χαιρομεν, και σκιρτωμεν, αλλ' ομως ουκ αφιεμεν σε του της σιγης
εγκληματος. Πως ουν ημιν απολογησηι καλως; Τηι πυκνοτητι των επιστολων, και τωι
συνεχως τα περι της υγειας ημιν δηλουν της σης 52.672 και του οικου σου παντος.
Ἐπει ουν σε και τον τροπον της απολογιας εδιδαξαμεν, προστιθει τα παρα σαυτου
λοιπον. Ει γαρ και μετα την επιστολην ταυτην μενεις σιγων, γραψομεθα σε ραιθυμιας
πολλης, και αλγησομεν. Οιδα δε σαφως οτι πικροτατην ταυτην ηγησηι διδοναι δικην,
το αλγειν επι τουτοις ημας, επειδη οιδα πως και φιλειν ημας γνησιως και θερμως
εσπουδακας. ΡΙΖʹ. Θεοδωραι. Γραφω μεν ολιγακις τηι κοσμιοτητι σου, δια το μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

ραιδιως επιτυγχανειν των κομιζοντων τα γραμματα· μεμνημαι δε σου ουκ ολιγακις,
αλλα και διηνεκως. Το μεν γαρ εφ' ημιν κειται, το δε ουκ εφ' ημιν· αλλα του μεν
μεμνησθαι διηνεκως, αυτοι κυριοι, του δε κομιζειν τας επιστολας, ουκ ετι. ∆ια τουτο
το μεν αει γινεται, το δε, ηνικα αν εξηι. Τας μεν ουν αλλας επιστολας προσρησιν
εχουσας επεμπομεν, ταυτην δε και χαριτος αιτησιν. Τις δε η χαρις; Σοι τηι παρεχουσηι
μαλλον, η τωι δεχομενωι το κερδος φερουσα, και προ του λαμβανοντος τον διδοντα
ωφελουσα. Και γαρ ηλθεν εις ημας, οτι δη Ευσταθιος των προσκεκρουκοτων εστι τηι
τιμιοτητι σου, και της οικιας της σης εξεπεσε, και απο οψεως γεγονεν. Ὅπως μεν ουν
εχει του πραγματος η φυσις, και τινος ενεκεν τοσαυτην υπεμεινεν οργην, ειπειν ουκ
εχω· εκεινο γαρ εγνων μονον· α δε χρη σε παρ' ημων ακουσαι των σφοδρα σου της
σωτηριας αντεχομενων, εστι ταυτα. Οισθα ως ουδεν ο παρων βιος, αλλ' η ανθη
μιμειται ηρινα, και σκιας αδρανεις, και ονειρατων εστιν απατη· τα δε αληθη
πραγματα, και πεπηγοτα, και αμετακινητα, τα μετα την εντευθεν αποδημιαν ημας
διαδεξομενα εστι. Ταυτα και παρ' ημων πολλακις ηκουσας, και οικοθεν
φιλοσοφουσα διατελεις. ∆ιοπερ ουδε μακραν ποιουμαι την επιστολην, αλλ' εκεινο
φαμεν· ει μεν αδικως τινες επηρεασαντες εξεβαλον, αιδουμενη του δικαιου την
φυσιν, διορθωσον το γεγενημενον· ει δε δικαιως, τους της φιλανθρωπιας τιμωσα
νομους, το αυτο δη τουτο παλιν ποιησον, ενθα και αυτη το πλεον καρπωσηι μαλλον η
εκεινος. Ὥσπερ γαρ ο τον ομοδουλον απαιτων τα εκατον δηναρια, ουκ εκεινον
τοσουτον εβλαψεν, οσον εαυτωι καιριαν εδωκε την πληγην, δια της προς τον
συνδουλον ακριβολογιας μυριων ταλαντων συγχωρησιν ανατρεψας· ουτως ο
παρατρεχων τα του πλησιον αμαρτηματα ημερωτερας εαυτωι ποιει τας εν τωι
μελλοντι ευθυνας, και οσωι αν μειζονα τα αμαρτηματα αφηι, τοσουτωι και αυτος
πλειονος τευξεται της συγχωρησεως. Ου ταυτηι δε μονον εστι το διαφορον, αλλα και
τωι δουλικην διδοντα χαριν, δεσποτικην λαμβανειν δωρεαν. Μη τοινυν μοι λεγε, οτι
το και το αυτωι πεπλημμεληται. Ὅσωι γαρ αν δειξηις χαλεπωτερα τα γεγενημενα,
τοσουτωι της συγχωρησεως αναγκαιοτεραν αποφαινεις την 52.673 προφασιν,
επειδηπερ πολλωι πλειονα φιλανθρωπιας εν τωι μελλοντι προαποθησηι σαυτηι την
υποθεσιν. Λυσον τοινυν την οργην, καν δικαια ηι, δαμασον λογισμωι φιλοσοφωι τον
θυμον, ανενεγκε τουτο θυσιαν τωι Θεωι· χαρισαι και ημιν τοις αγαπωσι σε, και δειξον
πως και απο βραχειας επιστολης τοσαυτην εχομεν δυναμιν. Χαρισαι και σαυτηι τα
μεγαλα ταυτα, απερ ειπον εγω, το αταραχον, το εξοικισαι της ψυχης τον εντευθεν
θορυβον, το μετα πολλης παῤρησιας και εντευθεν αιτειν παρα του φιλανθρωπου
Θεου την εις την βασιλειαν εισοδον. Και γαρ μεγα καθαρσιον αμαρτηματων η εις τον
πλησιον φιλοφροσυνη· Ἐαν γαρ αφητε τοις ανθρωποις, φησι, τα παραπτωματα
αυτων, αφησει και υμιν ο Πατηρ υμων ο ουρανιος. Ταυτ' ουν απαντα λογισαμενη
πεμψον ημιν επιστολην, δηλουσαν ο τι ηνυσαν τα γραμματα ημων. Το μεν γαρ
ημετερον απηρτισται, και πεποιηκαμεν ουπερ εσμεν κυριοι παρεκαλεσαμεν,
εδεηθημεν, χαριν ηιτησαμεν, συνεβουλευσαμεν απερ εχρην. Πασα δε εστιν υπερ σου
λοιπον η σπουδη. Ἡμιν μεν γαρ ο μισθος, αν τε γενηται τι πλεον, αν τε μη γενηται,
της παρακλησεως ταυτης αποκεισεται· εστι γαρ και ρηματων λαβειν αμοιβην. Ὁ δε
καματος ημιν απας, δια του εργου και την σην κερδαναι κοσμιοτητα, και απο των
παροντων κατορθωματων τα μελλοντα και αθανατα αγαθα μετα πολλης
καρπωσασθαι της ευκολιας. ΡΙΗʹ. Ἐπισκοποις και πρεσβυτεροις τοις εν τηι φυλακηι.
∆εσμωτηριον οικειτε, και αλυσιν περικεισθε, και μετα των αυχμωντων και
ρυπωντων εστε κατακεκλεισμενοι· και τι αν γενοιτο μακαριωτερον υμων τουτων
ενεκεν; Τι γαρ τοιουτον στεφανος χρυσους κεφαληι περικειμενος, οιον αλυσις δεξιαι
περιπλεκομενη δια τον Θεον; τι δε τοιουτον οικιαι περιφανεις και μεγαλαι, οιον
δεσμωτηριον ζοφου και ρυπου γεμον, και πολλης της αηδιας, και της θλιψεως δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

την αυτην υποθεσιν; ∆ια ταυτα σκιρτατε, αγαλλεσθε, στεφανουσθε, χορευετε, οτι
πολλης εμποριας υμιν υποθεσις τα συμβαντα λυπηρα. Τουτο σπορος αμητον
προαναφωνων αφατον, τουτο παλαισματα νικην εχοντα και βραβεια, τουτο πλους
εμποριαν πολλην προξενων. Ταυτ' ουν απαντα αναλογισαμενοι, κυριοι μου
τιμιωτατοι και ευλαβεστατοι, χαιρετε και ευφραινεσθε, μη διαλιπητε τον Θεον επι
πασι δοξαζοντες, και καιριας τωι διαβολωι διδοντες πληγας, και πολλην εαυτοις εν
τοις ουρανοις προαποτιθεμενοι την αμοιβην. Ου γαρ αξια τα παθηματα του νυν
καιρου προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυπτεσθαι εις υμας. Γραφετε δε και ημιν
συνεχως. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν γραμματα δεχεσθαι παρ' ανθρωπων δια τον Θεον
δεδεμενων, τα παθηματα υμων απαγγελλοντα, και πολλην εντευθεν, και εν
αλλοτριαι διατριβοντες, καρπωσομεθα την παρακλησιν. ΡΙΘʹ. Θεοφιλωι πρεσβυτερωι.
Ουκουν επειδη σοι θυραν ανεωιξα του γραφειν, δει52.674 ξον ως ουχ ο οκνος εποιει
την εμπροσθεν σιγην, αλλα το παρ' ημων αναμενειν λαβειν του γραφειν την
παῤρησιαν, και πεμπε νιφαδας ημιν γραμματων, την σην απαγγελλοντων ημιν
ευδοκιμησιν· οισθα γαρ οπως αυτης αντεχομεθα· μηδε αφηις της αθυμιας την
τυραννιδα εις σιγην σε εμβαλειν, αλλα πασης αραχνης ευκολωτερον αυτην
διασπασας, φαινου λαμπρος επι της παραταξεως, και τηι πολληι παῤρησιαι και
ελευθεριαι συγχεων τους εναντιους. Νυν γαρ εστι καιρος ευδοκιμησεως και εμποριας
πολλης. Ουδε γαρ εμπορος εν λιμενι καθημενος, τα φορτια συναγειν δυναιτ' αν,
αλλα μακρα διαπερων πελαγη, και κυματων κατατολμων, και λιμωι και θηριοις τοις
εν πελαγει πυκτευων, και πολλας ετερας υπομενων δυσκολιας. Ταυτ' ουν και αυτος
λογισαμενος, ως ο των δεινων καιρος ουτος της εμποριας εστι καιρος, και πολλης
ευδοκιμησεως, και μισθων αφατων, διαναστησον σου το πτερον της διανοιας, και
την κονιν της αθυμιας αποτιναξαμενος μετα πολλης της ευκολιας πασαν περιτρεχε
την φαλαγγα, συγκροτων, αλειφων, απαντας διεγειρων, νευρων, σπουδαιοτερους
ποιων. Και ταυτα ημιν δηλου δια γραμματων των σων, μηδεν υφορωμενος, ει
κατορθωματα μελλοις αυτος απαγγελλειν τα σα, αλλ' ως υποταγμα ημετερον
ανυων, χαριζου ταυτην ημιν την ευφροσυνην, ινα και ποῤρωθεν οντες, πολλην
καρπωσωμεθα την ηδονην, ταυτα ακουοντες παρα της σης ευλαβειας, απερ
επιθυμουμεν μανθανειν. ΡΚʹ. Θεοδωραι. Ἀνηλωθημεν, εδαπανηθημεν, μυριους
απεθανομεν θανατους· και ταυτα ισασιν ακριβεστερον απαγγειλαι οι τα γραμματα
εγχειριζοντες, και ταυτα βραχειαν ροπην ημιν συγγενομενοι· προς ους ουδε
διαλεχθηναι τι μικρον ηδυνηθημεν, υπο των συνεχων πυρετων καταβεβλημενοι,
ους εχων και εν νυκτι και εν ημεραι οδοιπορειν ηναγκαζομην, και θαλπει
πολιορκουμενος, και υπο αγρυπνιας διαφθειρομενος, και υπο της των επιτηδειων
ερημιας απολλυμενος, και της των προστησομενων αποριας. Και γαρ των τα
μεταλλα εργαζομενων, και τα δεσμωτηρια οικουντων χαλεπωτερα και πεπονθαμεν
και πασχομεν. Ὀψε δε ποτε και μολις επετυχον της Καισαρειας, ως απο χειμωνος εις
γαληνην και εις λιμενα ελθων. Ἀλλ' ουδε ο λιμην ουτος ισχυσεν ανακτησασθαι τα
απο του κλυδωνιου κακα· ουτω καθαπαξ ημας ο εμπροσθεν χρονος κατειργασατο.
Ἀλλ' ομως ελθων εις την Καισαρειαν, μικρον ανεψυξα, οτι υδατος επιον καθαρου,
οτι αρτου ουκ οδωδοτος ουδε κατεσκληκοτος μετελαβον, οτι ουκ ετι εν τοις
κλασμασι των πιθων ελουομην, αλλ' ευρον βαλανειον οιον δηποτε, οτι
συγκεχωρημαι τεως τηι κλινηι προσηλωσθαι. Ἐνην και πλειονα τουτων ειπειν, αλλ'
ινα μη συγχεω σου την μαθησιν, μεχρι τουτου ιστημι τον λογον, εκεινο προστιθεις,
οτι μη παυσηι ονειδιζουσα τοις αγαπωσιν ημας, οτι τοσουτους εχον52.675 τες
εραστας, και τοσαυτην δυναμιν περιβεβλημενους, ουκ ετυχομεν ου τυγχανουσιν οι
καταδικοι, ωστε εις ημερωτερον και εγγυτερον που κατοικισθηναι τοπον· αλλα και
του σωματος ημιν απαγορευσαντος, και του φοβου των Ἰσαυρων παντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

πολιορκουντος, της μικρας ταυτης και ευτελους ουκ επετυχομεν χαριτος. ∆οξα τωι
Θεωι και δια τουτο. Ου παυομεθα γαρ αυτον επι πασι δοξαζοντες. Ειη το ονομα αυτου
ευλογημενον εις τους αιωνας. Πολυ δε εξεπλαγην και το σον, οτι τεταρτην ταυτην
επιστολην η και πεμπτην επεσταλκως τηι διαθεσει σου και τηι κοσμιοτητι, μιαν
εδεξαμην και μονην. Καιτοι τουτο δυσκολιας ουκ ην, το επιστελλειν συνεχεστερον.
Και ταυτα ουκ εγκαλων σοι λεγω· το γαρ της αγαπης ουκ εστιν αναγκης, αλλα
προαιρεσεως. Ἀλλα σφοδρα αλγω, οτι αθροον εξεβαλες ημας της διανοιας της σης,
εν ουτω χρονωι μακρωι μιαν ημιν πεμψασα επιστολην. Ει τοινυν μηδεν φορτικον
μηδε επαχθες αιτουμεν, τουτο ημιν παρεχε, ου συ κυρια ει, και επι σοι κειται. Των
γαρ αλλων ενεκεν ουκ ενοχλουμεν, ινα μη προς τωι μηδεν ανυειν και φορτικοι τινες
δοξωμεν και επαχθεις ειναι σοι. ΡΚΑʹ. Ἀραβιωι. Την καμινον της αθυμιας, ην επι της
ψυχης περιφερεις υπερ των εις ημας γεγενημενων, σαφεστατα εδειξεν ημιν το
γραμμα το σον, και προ τουτου μεν επισταμενοις. Ου γαρ δυνησομεθα επιλαθεσθαι
της πηγης των δακρυων, ην εν αρχηι των κακων τουτων υφαινομενων ηφιεις. Πλην
αλλα και η επιστολη των δακρυων ουκ ελαττον και των οδυρμων εκεινων
απεκαλυψε την φλογα της λυπης ημιν, της εν τηι καρδιαι τηι σηι. Τουτων προσδοκα
τας αμοιβας παρα του φιλανθρωπου Θεου. Ἔστι γαρ και λυπης μισθος και μεγας και
πολυς. Ἐπει και επι Ἰουδαικων κακων ησαν τινες, οι τα γινομενα παρ' αυτων
διορθωσαι μεν ουκ ηδυναντο, εστενον δε μονον και εθρηνουν, και τοιαυτην
εκαρπωσαντο την αμοιβην, ως των αλλων απαντων απολλυμενων, και πανωλεθριαι
παραδιδομενων, εκεινους διαφυγειν την οργην. ∆ος γαρ, φησι, το σημειον επι τα
προσωπα των στεναζοντων και οδυρομενων. Καιτοι γε ουκ εκωλυον τα γινομενα,
αλλ' επειδη ουπερ κυριοι ησαν εποιουν, εστενον, εθρηνουν τα γινομενα, μεγιστην
εντευθεν την ασφαλειαν εκτησαντο. Μη ουν διαλιπητε και υμεις, δεσποται μου,
στενοντες ταυτα και τον φιλανθρωπον Θεον παρακαλουντες δουναι λυσιν τωι κοινωι
της οικουμενης ναυαγιωι. Ἴστε γαρ, ιστε σαφως, ως παντα θορυβων και ταραχης
πεπληρωται, και ουχ υπερ Κωνσταντινουπολεως χρη μονον παρακαλειν, αλλ' υπερ
της οικουμενης απασης· επειδηπερ εντευθεν αρξαμενον το κακον, καθαπερ ρευμα
πονηρον εκχυθεν, πανταχου της γης τας Ἐκκλησιας λυμαινεται. Ὅπερ δε ημας
παρεκαλεσας, τουτο και αυτος παρ' ημων παρακληθητι, εως αν υμων ωμεν
κεχωρισμενοι τωι σωματι τηι γαρ ψυχηι αει και τηι σηι ευγενειαι και τωι οικωι σου
συνδεδεμεθα, συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγειας σου ευαγγελιζεσθαι
μη κατοκνει. Οι52.676 δας γαρ ηλικην ημιν δωσεις την χαριν. Ἐπειδη εκελευσας
ημας εν τοις σοις καταχθηναι, καθως εμαθον εξελθων, ουκ ετι εδοξεν ημας εις
Σεβαστειαν απενεχθηναι, αλλ' εις ερημοτατον χωριον της Ἀρμενιας Κουκουσον, και
σφαλερωτατον της των Ἰσαυρων επιδρομης ενεκεν. Χαριν μεντοι ισμεν τηι ευγενειαι
τηι σηι, και δεδεγμεθα την τιμην, οτι και αποντων ουτως εφροντισας, ωστε ευτρεπισαι
το καταγωγιον ημιν, και παρακαλεσαι εν τοις σοις ημας καταχθηναι. Ἀλλ' ει τινες
ειεν σοι φιλοι κατα την Κουκουσον, εκεινοις επιστειλαι παρακληθητι. ΡΚΒʹ.
Μαρκιανωι. Μακαριος ει, και τρισμακαριος, και πολλακις τουτο, εν ουτω χειμωνι
χαλεπωι, και τοσαυτηι των πραγματων ζαληι, τοσαυτην επιδεικνυμενος περι τους
δεομενους μεγαλοψυχιαν. Ου γαρ ελαθεν ημας της φιλανθρωπιας σου το μεγεθος,
και οτι καινος απασι γεγονας λιμην, ορφανοις παρισταμενος, χηρας παντι τροπωι
παραμυθουμενος, ανεχων αυτων την πενιαν, διορθουμενος την πτωχειαν, ουδε
αισθησιν αφιεις λαμβανειν της στενοχωριας ταυτης, αλλ' αντι παντων αυτοις
γινομενος, και δημον ολοκληρον διατρεφων σιτωι, και οινωι, και ελαιωι, και τοις
αλλοις απασιν. Ὁ Θεος σοι τον μισθον αποδωι και εν τωι παροντι βιωι και εν τωι
μελλοντι αιωνι της μεγαλοψυχιας ταυτης, της δαψιλειας, της προθυμιας, του ζηλου,
της φιλοπτωχειας, της γνησιας αγαπης· και γαρ εν απασι τουτοις βρυεις και κομαις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

μεγιστα σεαυτωι αποτιθεμενος βραβεια εν τωι μελλοντι αιωνι. Ταυτα και ημεις
μανθανοντες εν ερημιαι τοσαυτηι καθημενοι, και πολλαις κυκλουμενοι περιστασεσι·
και γαρ Ἰσαυρικου φοβου πολιορκια, και χωριου ερημια, και χειμωνος σφοδροτης
ημας θλιβει· αλλ' ομως ταυτα ακουοντες περι της σης τιμιοτητος, ουδε αισθησιν
τουτων λαμβανομεν των λυπηρων, αλλα και πολλην καρπουμεθα την παρακλησιν,
σκιρτωντες, ευφραινομενοι, χαιροντες επι τοις τοσουτοις κατορθωμασιν, επι τωι
πλουτωι τωι αφατωι, ον εν ουρανοις συναγεις σεαυτωι. Ἵν' ουν και εν ετερωι
ευφραινωμεθα, γραφειν ημιν συνεχως μη κατοκνει, τα περι της υγειας της σης
ευαγγελιζομενος. Σφοδρα γαρ επιθυμουμεν ακουειν τα περι της ρωσεως της σης. Και
τουτο οισθα και αυτος, επειδηπερ κακεινο οισθα, οπως αει της αγαπης της σης
αντεχομεθα. ΡΚΓʹ. Προς τους εν Φοινικηι πρεσβυτερους και μοναζοντας, τους
κατηχουντας τους Ἕλληνας. Οι κυβερνηται επειδαν ιδωσι την θαλασσαν
μαινομενην, και εγειρομενην, και πολυν τον χειμωνα, και την ζαλην, ου μονον ουκ
αφιασι το πλοιον, αλλα και τοτε πλειονι κεχρηνται τηι σπουδηι, και μειζονι τηι
προθυμιαι, και αυτοι νηφοντες, και τους αλλους διεγειροντες. Και ιατροι παλιν οταν
ιδωσι τον πυρετον εγερθεντα, και σφοδρον γενομενον, ου μονον ου καταλιμπανουσι
τον νοσουντα, αλλα και τοτε και αυτοι παντα ποιουσι, και δι' εαυτων, και δι' ετερων
μειζονι κεχρημενοι τηι σπουδηι και τηι προθυμιαι, 52.677 ωστε λυσαι το κακον. Τινος
ενεκεν ταυτα λεγω; Ἵνα μη τις υμας απατησηι δια την ταραχην την γεγενημενην
καταλιπειν την Φοινικην, και αναχωρησαι εκειθεν· αλλα οσωι πλειους αι δυσκολιαι,
και χαλεπωτερα τα κυματα, και μειζων η ταραχη, τοσουτωι μαλλον εμμενετε
σπουδαζοντες, νηφοντες, αγρυπνουντες, πλειονα προθυμιαν επιδεικνυμενοι, ωστε
μη την οικοδομην υμων την καλλιστην καταλυθηναι, μηδε τον τοσουτον πονον
ανωφελη γενεσθαι, μηδε την γεωργιαν υμων αφανισθηναι. Ἱκανος γαρ ο Θεος και
την ταραχην λυσαι και της υπομονης υμιν δουναι τον μισθον. Ουδε γαρ τοσουτος
υμιν ο μισθος, οτε μετ' ευκολιας τα πραγματα ηνυετο, οσος εστιν υμιν νυν, οτε
πολλη η δυσκολια, πολλη η ταραχη, πολλοι οι σκανδαλιζοντες. Ἐννοουντες τοινυν
και τον καματον ον εκαμετε, και τον πονον ον υπεμεινατε, και τα κατορθωματα α
κατωρθωσατε, και οτι χαριτι Θεου τοσουτον κατελυσατε της ασεβειας το μερος, και
εις προκοπην τα πραγματα της Φοινικης ηλθε, και οτι πλειων ο μισθος νυν υμιν και
μειζων η αμοιβη, και οτι ταχεως ο Θεος και τα κωλυματα καταλυσει, και πολλας
υμιν της υπομονης δωσει τας αντιδοσεις, παραμενετε, ενιστασθε. Ουδεν γαρ υμιν
εχει λειψαι ουδε νυν, αλλα της αυτης αφθονιας και δαψιλεας απολαυειν υμας
εκελευσα, ειτε εν ενδυμασιν, ειτε εν υποδημασιν, ειτε εν διατροφαις των αδελφων.
Ει δε ημεις εν τοσαυτηι θλιψει οντες, και περιστασει, και ερημιαν οικουντες την
Κουκουσον, τοσαυτην ποιουμεθα φροντιδα των κατορθωματων των υμετερων,
πολλωι μαλλον και υμας δει πολλης ευποριας απολαυοντας, κατα την χρειαν λεγω
των αναγκαιων, τα παρ' εαυτων συνεισφερειν. Παρακαλω τοινυν, μηδεις υμας
φοβησηι. Και γαρ και τα πραγματα χρηστοτερας εσχεν ελπιδας· και δυνησεσθε τουτο
μαθειν απο των αντιγραφων των αποσταλεντων παρα του κυριου μου του
ευλαβεστατου πρεσβυτερου Κωνσταντιου. Και εαν παραμεινητε, καν μυρια ηι τα
κωλυματα, παντων περιεσεσθε. Ουδεν γαρ υπομονης ισον και καρτεριας· πετραι γαρ
εοικεν· αι δε ταραχαι αυται και αι επιβουλαι, αι κατα της Ἐκκλησιας γινομεναι,
κυμασιν εοικασι προσρηγνυμενοις τηι πετραι, και διαλυομενοις εις οικειον αφρον.
Ἐννοησατε οσα μακαριοι αποστολοι επασχον και παρα οικειων, και παρα
αλλοτριων, και οτι παντα τον χρονον του κηρυγματος δια πειρασμων, δια κινδυνων,
δι' επιβουλων διηνυσαν, εις δεσμωτηρια, και αλυσεις, και απαγωγας, και μαστιγας
και λιμους, και γυμνοτητας δαπανωμενοι. Ἀλλ' ομως και εν αυτοις τοις
δεσμωτηριοις οικουντες, της εγχειρισθεισης αυτοις οικονομιας ουκ αφισταντο· αλλ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

ο μακαριος Παυλος και δεσμωτηριον οικων, και μεμαστιγωμενος, και αιματι
περιῤρεομενος, και ξυλωι προσδεδεμενος, και τοσαυτα πασχων, και εμυσταγωγει εν
τωι δεσμωτηριωι, και τον δεσμοφυλακα εβαπτιζε, και τα παρ' εαυτου παντα 52.678
εποιει. Ταυτ' ουν απαντα και τα τοιαυτα λογιζομενοι, καθαπερ υμων παρεκαλεσα
την αγαπην, στηκετε εδραιοι, αμετακινητοι, ανεξαπατητοι, την του Θεου ελπιδα
αναμενοντες, και την εκειθεν συμμαχιαν, ης ισον ουδεν· και αντιγραψαι ημιν περι
παντων σπουδασατε εξ αυτης. ∆ια γαρ τουτο και Ἰωαννην τον ευλαβεστατον
πρεσβυτερον εις τουτο απεστειλαμεν, ωστε παρακαλεσαι υμων την διανοιαν, και μη
αφειναι υπο μηδενος παρασαλευθηναι. Ἐγω το εμαυτου πεποιηκα, και λογοις
παρακαλων, και συμβουλαις ανορθων, και των χρειων την αφθονιαν παρεχων, ωστε
εν μηδενι υμας υστερηθηναι. Ει δε μη βουληθειητε μου ανεχεσθαι, αλλ' αυτοις τοις
απατωσιν υμας και αναπτερουσι πεισθηναι, εγω ανευθυνος ειμι. Ἴστε δε και η
καταγνωσις αυτη και η ζημια επι τινα ερχεται. Ἵν' ουν μηδεν τοιουτον γενηται,
παρακαλω ανεχεσθαι μου, του σφοδρα υμας αγαπωντος. Και περι ων αν δεησθε, η
επιστειλατε ημιν, η, ει βουλεσθε, ενα τινα πεμψατε προς ημας, και ουδεν υμιν
υστερησει καθολου. ΡΚ∆ʹ. Γεμελλωι. Ἄλλοι μεν τηι θαυμασιοτητι σου συνηδονται της
αρχης, εγω δε τηι πολει, και τηι μεγαλοπρεπειαι δε τηι σηι, ου δια την εντευθεν τιμην
υψηλοτερος γαρ των τοιουτων μεμελετηκας ειναι, αλλα δια το λαβειν αφορμην την
παρεχουσαν σοι μετα πολλης της αδειας και τοις πολλοις δειξαι την συνεσιν σου, και
την ημεροτητα, και το εντευθεν κερδος συναγαγειν. Ευ γαρ οιδα οτι και τους σφοδρα
τηι γηι προσηλωμενους, και προς τα ονειρατα ταυτα κεχηνοτας, λεγω δη την παρα
των πολλων δοξαν, παιδευσαι δυνησηι, οτι ουκ εν τηι χλανιδι, και τηι ζωνηι, ουδε εν
τηι φωνηι του κηρυκος ο αρχων, αλλ' εν τωι τα πεπονηκοτα ανακτασθαι, και τα κακως
εχοντα διορθουν, και κολαζειν μεν αδικιαν, μη συγχωρειν δε υπο δυναστειας το
δικαιον απελαυνεσθαι. Και γαρ οιδα σου την παῤρησιαν, την ελευθεροστομιαν, της
διανοιας το υψος, την των βιωτικων υπεροψιαν, το μισοπονηρον, το ημερον, το
φιλανθρωπον, ου μαλιστα αρχοντι δει. ∆ιο κακεινο οιδα σαφως, οτι λιμην εσηι των
ναυαγουντων, βακτηρια των επι γονυ κλιθεντων, πυργος των υπο δυναστειας
αδικου πολεμουμενων· και εσηι ταυτα ραιδιως. Ουδε γαρ πονου σοι δει, ουδε ιδρωτος,
ουδε χρονου μακρου εις το κατορθουν ταυτα· αλλ' ωσπερ ο ηλιος ομου τε φαινεται,
και παντα λυει ζοφον· ουτω και αυτος επι του θρονου φανεις, ευ οιδ' οτι εκ πρωτης
ημερας τους τε αδικειν επιχειρουντας ανεστειλας, τους τε αδικουμενους, και πριν εις
το δικαστηριον εισελθειν, πασης επηρειας απηλλαξας· και ηρκεσεν εις την τουτου
διορθωσιν η της φιλοσοφου σου ψυχης υποληψις. ∆ια ταυτα καιτοι εν ερημιαι
καθημενος, και πολλαις συνεχομενος περιστασεσι, πολλης γεμω της ευφροσυνης,
ημετεραν ηδονην την των αδικουμενων συμμαχιαν ηγουμενος.

52.681 ΡΚΕʹ. ΠΡΟΣ ΚΥΡΙΑΚΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΕΝ ΕΞΟΡΙΑ ΟΝΤΑ ΚΑΙ ΑΥΤΟΝ.
Φερε δη παλιν απαντλησω της αθυμιας το ελκος, και διασκεδασω τους
λογισμους τους το νεφος τουτο συνιστωντας. Τι γαρ εστιν ο λυπηι και αδημονεις;
∆ιοτι χαλεπος ο χειμων και πικρον το ναυαγιον το την Ἐκκλησιαν καταλαβον;
Τουτο οιδα καγω, και ουδεις αντερει· αλλ' ει βουλει, εικονα σοι αναπλαττω των
γινομενων. Θαλατταν ορωμεν απ' αυτης κατωθεν αναμοχλευομενην της αβυσσου,
τους ναυτας αντι των οιακων και των κωπων τας χειρας τοις γονασι περιπλεξαντα
και προς την αμηχανιαν του χειμωνος απορηθεντας, ουκ ουρανον βλεποντας, ου
πελαγος, ου ξηραν, αλλ' επι των στρωματων κειμενους, και ολοφυρομενους, και
κλαιοντας. Και ταυτα μεν επι της θαλασσης ουτω συμβαινει· νυν δε επι της ημετερας
θαλασσης χειρων ο θορυβος, και χειρω τα κυματα. Ἀλλα παρακαλει τον ∆εσποτην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

ημων Χριστον, ος ου τεχνηι περιγινεται χειμωνος, αλλα νευματι λυει την ζαλην.
Ἀλλ' ει και πολλακις παρεκαλεσας, και ουκ εισηκουσθης, μη ολιγωρησηις· τοιουτον
γαρ εθος εχει ο φιλανθρωπος Θεος. Μη 52.682 γαρ ουκ ηδυνατο εκεινους τους τρεις
παιδας λυτρωσασθαι, ινα μη εις την καμινον του πυρος εμπεσωσιν; Ἀλλ' οτε
ηιχμαλωτευθησαν, οτε εις βαρβαρον χωραν απεῤριφησαν, και της πατρυας
κληρονομιας εξεπεσον, και παρα παντων απεγνωσθησαν, και ουδεν λοιπον ουκ
απελιπετο, τοτε Χριστος ο αληθινος Θεος ημων την θαυματοποιιαν ειργασατο, και
διεσκορπισε το πυρ. Μη φερον γαρ την αρετην των δικαιων το πυρ, εξεπηδησεν εξω,
και ενεπυρισεν ους ευρε περι την καμινον των Χαλδαιων. Και λοιπον εκκλησια
αυτοις ην η καμινος, και πασαν την κτισιν προσεκαλουντο, τα τε ορατα και τα
αορατα, αγγελους και δυναμεις, και ουτω παντα συλλαβομενοι ελεγον· Ευλογειτε,
παντα τα εργα Κυριου, τον Κυριον. Ὁραις πως η υπομονη των δικαιων και το πυρ εις
δροσον μετεβαλε, και τον τυραννον εδυσωπησε, και κατα πασης της οικουμενης
εκπεμπει γραμματα; Μεγας ο Θεος, φησι, Σεδραχ, Μισαχ, και Ἀβδεναγω. Και ιδου
ποσην αποτομιαν ενεθηκεν, ει τις λογον ειπηι κατ' αυτων, τον οικον αυτου
ταμιευεσθαι, και τα υπαρχοντα αυτου διαρπαζεσθαι. Μη ουν αθυμησηις, μηδε
ολιγωρησηις. Και γαρ εγω οτε εξηλαυνομην απο της πολεως, ουδεν τουτων ουκ
εφροντιζον, αλλ' ελεγον προς εμαυτον· Ει μεν βουλεται η βασι52.683 λισσα εξορισαι,
εξορισηι με· Του Κυριου η γη, και το πληρωμα αυτης. Και ει βουλεται πρισαι, πρισηι
με· τον Ἡσαΐαν εχω υπογραμμον. Ει θελει εις το πελαγος ακοντισαι με, τον Ἰωναν
υπομιμνησκομαι. Ει με θελει εις καμινον εμβαλειν, τους τρεις παιδας εχω τουτο
πεπονθοτας. Ει με θελει τοις θηριοις βαλειν, τον ∆ανιηλ εν λακκωι τοις λεουσι
βεβλημενον υπομιμνησκομαι. Ει θελει με λιθασαι, λιθασηι με· τον Στεφανον εχω τον
πρωτομαρτυρα. Ει θελει την κεφαλην μου λαβειν, λαβηι· εχω Ἰωαννην τον
Βαπτιστην. Ει θελει τα υπαρχοντα μου λαβειν, λαβηι αυτα· Γυμνος εξηλθον εκ
κοιλιας μητερος μου, γυμνος και απελευσομαι. Ἐμοι παραινει ο Ἀποστολος·
Προσωπον ανθρωπου ο Θεος ου λαμβανει· και, Ει ετι, φησιν, ανθρωποις ηρεσκον,
Χριστου δουλος ουκ αν ημην. Και ο ∆αυιδ καθοπλιζει με λεγων, Ἐλαλουν εν τοις
μαρτυριοις σου εναντιον βασιλεων, και ουκ ηισχυνομην. Πολλα κατ' εμου
εσκευασαντο, και λεγουσιν, οτι τινας εκοινωνησα μετα το φαγειν αυτους. Και ει μεν
τουτο εποιησα, εξαλειφθειη το ονομα μου εκ της βιβλου των επισκοπων, και μη
γραφειη εν τηι βιβλωι της ορθοδοξου πιστεως, οτι ιδου εαν τοιουτον εγω επραξα, και
αποβαλει με Χριστος εκ της βασιλειας αυτου. Ει δε απαξ και τουτο μοι λεγουσι, και
φιλονεικουσι, καθελετωσαν και τον Παυλον, ος μετα το δειπνησαι ολοκληρον τον
οικον εβαπτισε· καθελετωσαν και αυτον τον Κυριον, ος μετα το δειπνησαι τοις
αποστολοις την κοινωνιαν εδωκε. Λεγουσιν, οτι μετα γυναικος εκοιμηθην.
Ἀποδυσατε μου το σωμα, και ευρησετε την νεκρωσιν των μελων μου. Ἀλλα ταυτα
παντα δια τον φθονον εποιησαν. Ἀλλα παντως λυπηι, αδελφε Κυριακε, οτι εκεινοι οι
ημας εξορισαντες επι της αγορας παῤρησιαζονται, και πληθος ακολουθει δορυφορων
αυτοις; Ἀλλα παλιν υπομνησθητι τον πλουσιον και τον Λαζαρον, ποιος μεν εν τωι
νυν αιωνι εθλιβη, ποιος δε απηλαυσε. Τι εβλαψεν αυτον η πενια; Ουχι ο αθλητης και
νικητης εις τους κολπους Ἀβρααμ απηνεχθη; Τι δε ωφελησεν εκεινον ο πλουτος τον
εν πορφυραι και βυσσωι αναπαυομενον; Που οι ραβδουχοι; που οι δορυφοροι; που οι
χρυσοχαλινοι ιπποι; που οι παρασιτοι, και η βασιλικη τραπεζα; Ουχι ως ληιστης
δεδεμενος απηγετο εν τωι μνηματι, γυμνην την ψυχην εκ του κοσμου εκφερων, και
κραζει κενηι τηι φωνηι, Πατερ Ἀβρααμ, πεμψον Λαζαρον, ινα βρεξηι το ακρον του
δακτυλου αυτου, και καταψυξηι την γλωτταν μου, διοτι δεινως αποτηγανιζομαι; Τι
πατερα καλεις τον Ἀβρααμ, ου τον βιον ουκ εμιμησω; Ἐκεινος παντα ανθρωπον εις
τον οικον αυτου εξενιζεν, συ δε ενος πτωχου φροντιδα ουκ εποιησω. Ουκ εστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

πενθησαι και κλαυσαι, οτι ο τοσουτον πλουτον εχων, σταγονος υδατος αξιος ουκ
εγενετο. Ἐπειδη γαρ ψιχιων ου μετεδωκε τωι πτωχωι, σταγονα υδατος ου λαμβανει.
Τωι χειμωνι ουκ εσπειρεν ελεος· ηλθε το θερος, και ουκ εθερισε. Και τουτο του
∆εσποτου οικονομια, οτι εξ εναντιας εποιησε την κολασιν τοις ασεβεσι, και την
αναπαυσιν τοις δικαιοις, 52.684 ινα βλεπωσιν αλληλους, και αλληλους γνωριζωσι.
Και γαρ εκαστος τοτε μαρτυς τον ιδιον τυραννον επιγνωσεται, και εκαστος τυραννος
τον ιδιον μαρτυρα, ον εκολασε. Και ουκ εμα τα ρηματα· ακουσον της Σοφιας
λεγουσης· Τοτε εν πολληι παῤρησιαι στησεται ο δικαιος κατα προσωπον των
θλιψαντων αυτον. Ὥσπερ γαρ οδοιπορος εν καυματι περιπατων, ηνικα ευρηι
καθαραν πηγην τηι διψηι φλεγομενος, και πολλωι τωι λιμωι συνεχομενος
παρακαθεζηται τραπεζηι εχουσηι παντοια τα εδεσματα, παρα τινος δε δυνατωτερου
κωλυηται μη αψασθαι της τραπεζης, μηδε απολαυσαι των εδεσματων, σφοδραν εχει
την οδυνην και την κολασιν, οτι τηι τραπεζηι παρακαθεζεται, και των βρωματων
απολαυσαι ου δυναται, και ο τηι πηγηι παρακαθεζομενος, του υδατος απολαυσαι ου
δυναται· ουτως εν τηι ημεραι της κρισεως, βλεπουσι τους αγιους ευφραινομενους οι
ασεβεις, και της βασιλικης τραπεζης απολαυσαι ου δυνανται. Και γαρ τον Ἀδαμ ο
Θεος κολασαι βουλομενος, εποιησεν αυτον εξ εναντιας του παραδεισου εργαζεσθαι
την γην, ινα καθ' εκαστην ημεραν και ωραν βλεπων εκεινο το ποθητον χωριον, οθεν
εξηλθεν, εχηι παντοτε την οδυνην εν τηι ψυχηι. Ει δε και ωδε αλληλοις μη
συντυχωμεν, αλλ' εκει ουδεις ο κωλυων ημας τοτε μετ' αλληλων διαγειν· και
οψομεθα τους εξορισαντας ημας, ωσπερ ο Λαζαρος τον πλουσιον, και οι μαρτυρες
τους τυραννους. Μη ουν αθυμει, αλλα μνημονευε του προφητου λεγοντος·
Μυκτηρισμον ανθρωπων μη φοβεισθε, και τωι φαυλισμωι αυτων μη ηττασθε· ωσπερ
γαρ εριον υπο σητος, ουτω βρωθησονται, και ως ιματιον παλαιωθησονται.
Κατανοησον δε τον ∆εσποτην, πως ευθυς απο των σπαργανων εδιωκετο, και εις
βαρβαρον γην απεῤριπτετο, ο τον κοσμον κατεχων, τυπος ημιν γενομενος του μη
εκκακειν εν τοις πειρασμοις. Ἀναμνησαι το παθος του Σωτηρος, οσας υβρεις δι' ημας
υπεμεινεν. Οι μεν γαρ αυτον Σαμαρειτην εκαλουν, οι δε δαιμονιωντα και
γαστριμαργον και ψευδοπροφητην. Λεγουσι γαρ· Ἰδου ανθρωπος φαγος και
οινοποτης, και, οτι Ἐν τωι αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλει τα δαιμονια. Τι δε οτε
ηγον αυτον κρημνισαι, και οτε εις το προσωπον αυτου ενεπτυον; τι δε οτε την
χλαμυδα αυτωι περιετιθουν, και οτε ακανθαις αυτον εστεφανουν, και προσεπιπτον
αυτωι εμπαιζοντες, και παν ειδος χλευης αυτωι επαγοντες, τι δε οτε ραπισματα αυτωι
εδιδουν; οτε οξος και την χολην αυτον εποτιζον; οτε τωι καλαμωι την κεφαλην αυτου
ετυπτον, και οτε περιηγον αυτον οι αιμοβοροι εκεινοι κυνες; τι δε οτε επι το παθος
ηγετο γυμνος, και παντες αυτον κατελιπον οι μαθηται, και ο εις μεν αυτον
προεδωκεν, εις δε ηρνησατο, οι δε αλλοι εδραπετευσαν, και μονος ειστηκει γυμνος
εν μεσωι των οχλων εκεινων; εορτη γαρ ην η απαντας συναγουσα τοτε· και οτε ως
πονηρον εν μεσωι κακουργων αυτον εσταυρωσαν, και αταφος εκρεματο, και ουτε
κατηνεγ52.685 καν αυτον απο του σταυρου, εως ου τις αυτον εξητησατο, ινα αυτον
θαψηι; Μνησθητι οτι ταφης ουκ ηξιωθη, και οτι ψογον πονηρον κατ' αυτου
απεφηναντο, και οτι οι μαθηται αυτου εκλεψαν αυτον, και ουκ ανεστη.
Ὑπομνησθητι δε και τους αποστολους, οτι πανταχοθεν εδιωκοντο, και
κατεκρυπτοντο, εν ταις πολεσι μην δυναμενοι φανηναι· πως ο Πετρος παρα Σιμωνι
τωι βυρσει κατεκρυπτετο, και ο Παυλος παρα τηι πορφυροπωλιδι γυναικι, οτι ουκ
ειχον παρα τοις πλουσιοις παῤρησιαν. Ἀλλ' υστερον παντα ομαλα εγενετο αυτοις.
Ουτω και νυν μη αθυμησηις. Ἤκουσα γαρ καγω περι του ληρου εκεινου του
Ἀρσακιου, ον εκαθισεν η βασιλισσα εν τωι θρονωι, οτι εθλιψε τους αδελφους ολους
μη θελοντας αυτωι κοινωνησαι· πολλοι δε αυτων δι' εμε και εν τηι φυλακηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

εναπεθανον. Ὁ γαρ προβατοσχημος εκεινος λυκος, ο σχημα μεν εχων επισκοπου,
μοιχος δε υπαρχων· ως γαρ η γυνη μοιχαλις χρηματιζει, η ζωντος του ανδρος ετερωι
συναφθεισα· ουτω και ουτος μοιχος εστιν, ου σαρκος, αλλα πνευματος· ζωντος γαρ
εμου ηρπασε μου τον θρονον της Ἐκκλησιας. Και ταυτα σοι επεστειλα απο
Κουκουσου, οπου εκελευσεν ημας η βασιλισσα εξορισθηναι. Πολλαι δε θλιψεις κατα
την οδον συνεβησαν ημιν, αλλ' ουδενος εφροντισαμεν. Ὅτε δε ηλθομεν προς την
χωραν των Καππαδοκων, και εν τηι Ταυροκιλικιαι, πολλοι χοροι ημιν υπηντων
πατερων αγιων ανδρων, ου μην αλλα και πληθη μοναχων και παρθενων, τας
αθανατους πηγας των δακρυων εκχεοντες. Και εκλαιον θεωρουντες ημας εν τηι
εξοριαι απερχομενους, και ελεγον προς εαυτους, Συνεφερεν ινα ο ηλιος συνεστειλε
τας ακτινας αυτου, η ινα το στομα Ἰωαννου εσιωπησε. Ταυτα με εθορυβησε και
εθλιψεν, επειδη εβλεπον παντας κλαιοντας περι εμου. Ἐπει των αλλων παντων, οσα
συνεβη μοι, φροντιδα ουκ εποιησα. Πανυ δε ημας εδεξιωσατο ο επισκοπος της
πολεως ταυτης, και πολλην αγαπην εδειξεν εις ημας· ωστε, ει δυνατον, και τον
θρονον αυτου παρεχωρησεν ημιν, ει μη τον ορον εφυλαττομεν. ∆εομαι ουν και
αντιβολω, και των γονατων απτομαι των σων, αποῤριψον το πενθος της αθυμιας
σου, υπερ ημων μνειαν εχων προς τον Θεον, και αντιγραψαι ημιν παρακληθητι. ΡΚ ʹ.
Ῥουφινωι πρεσβυτερωι. Ἦλθεν εις ημας, οτι παλιν ανηφθη τα εν Φοινικηι κακα, και η
των Ἑλληνων ηυξηθη μανια, και πολλοι των μοναχων οι μεν επληγησαν, οι δε και
απεθανον. ∆ια τουτο σε μειζονως επειγω μετα πλειονος του ταχους αψασθαι της
οδου, και στηναι επι της παραταξεως. Ευ γαρ οιδα, οτι φανεις μονον τροπωσηι τους
υπεναντιους, και ευχηι, και επιεικειαι, και καρτεριαι, και τηι συνηθει κεχρημενος
ανδρειαι· και καταλυσεις αυτων την μανιαν, και τους μεθ' ημων οντας ανακτη52.686
σηι, και πολλα εργασηι τα αγαθα. Μη τοινυν μελλε, μηδε αναβαλλου, αλλα πλειονι
κεχρησο τωι ταχει, και ταυτα τα απαγγελθεντα προθυμοτερον σε εργαζεσθω. Ουδε
γαρ ει οικιαν ειδες αναπτομενην, ανεχωρησας αν, αλλα τοτε και μειζονως επεθου,
ωστε και προκαταλαβειν την φλογα, και δια σαυτου, και δι' ετερων παντα αν
εποιησας υπερ του σβεσαι το κακον. Και νυν τοινυν επειδη τοιαυτη ανηφθη πυρα,
αμελλητι τα αυτοθι καταλαβειν σπουδασον, και παντως εσται τι χρηστον, και πολλη
τουτων διορθωσις. Το μεν γαρ εν ησυχιαι και γαληνηι, και μηδενος πολεμουντος,
κατηχειν τινας και των τυχοντων εστιν· το δε ουτω του διαβολου μαινομενου, και
των δαιμονων οπλιζομενων, στηναι γενναιως, και εξαρπασαι τους μετ' εκεινου
τεταγμενους των ανθρωπων, και τους αλλους κωλυσαι εις τας εκεινου χειρας
εμπεσειν, τουτο ανδρος γενναιου, τουτο νηφουσης ψυχης, τουτο της σης διανοιας
της υψηλης, και διεγηγερμενης, τουτο μυριων στεφανων αξιον, τουτο βραβειων
αφατων, τουτο αποστολικον κατορθωμα. Ἐννοησας τοινυν οτι ο καιρος ουτος
ευδοκιμησεως σοι καιρος εστι, και μυριας εμποριας, και πραγματειας υποθεσις,
αρπασον τοσουτον πλουτον, και πολληι ταχυτητι χρησασθαι παρακληθητι· και δια
ταχους ημιν επιστειλον, επειδαν απαντησηις αυτοθι. Ἂν γαρ πυθωμεθα μονον, οτι
των ορων επεβης της Φοινικης, αμεριμνοι λοιπον εσμεν, αναπαυομεθα, εν αδειαι
διαγομεν. Τα γαρ εξης ισμεν, οτι καθαπερ αριστευς γενναιος, και ανδραγαθειν ειδως,
ουτως απαντα επελευσηι, τους μεν κειμενους ανεγειρων, τους δε εστωτας εδραζων
και πηγνυς, τους δε πλανωμενους επαναγων, και τους απολωλοτας αναζητων και
ευρισκων, απασαν του διαβολου συγκοπτων την φαλαγγα. Οιδα γαρ, οιδα σαφως το
αγρυπνον σου της ψυχης, το μεμεριμνημενον της διανοιας, το συνετον, το εμμελες,
το προσηνες, το ανδρειον, το ευτονον, το καρτερικον. Γραφε τοινυν ημιν συνεχως,
και πριν η την Φοινικην ιδειν, απο της οδου πυκνα πεμπων τα γραμματα, επει και
νυν εθαυμασα πως των περι τον κυριον μου τον τιμιωτατον και ευλαβεστατον
Θεοδοτον τον πρεσβυτερον παραγινομενων, ουκ επεσταλκας. Ἵν' ουν μη παλιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

αλγωμεν, μη δεχομενοι γραμματα της σης τιμιοτητος, ει οιον τε ηι, καθ' εκαστην
μονην πεμπε ημιν συνεχως επιστολας, ινα μανθανωμεν ποσον τε προεκοψας της
οδου, και ει πλησιον γεγονας των μερων εκεινων. Πανυ γαρ μεριμνωμεν, και
φροντιζομεν· και βουλομεθα ταυτα καθ' εκαστην ημεραν μανθανειν. Ταυτ' ουν
ειδως, κυριε μου τιμιωτατε, χαρισαι ταυτην ημιν μεγιστην την χαριν, και πριν η
απελθειν, και επειδαν απελθηις, συνεχεις πεμπων επιστολας, και παντα ημιν δηλων,
ινα εαν μεν κατορθωματα ηι, χαιρωμεν, και ευφραινωμεθα· αν δε κωλυματα, 52.687
παντι τροπωι, και πασηι σπουδηι πειρωμεθα αυτα ανελειν. Ου γαρ ησυχασομεν και δι'
εαυτων, και δι' ετερων, ων αν οιον τε ηι, τουτο ποιουντες, καν μυριακις και εις την
Κωνσταντινουπολιν αποστειλαι δεηι, ωστε πολλην σοι γενεσθαι την ευκολιαν, ουδε
τουτο παραιτησομεθα. Ταυτ' ουν ειδως, τα παρα σαυτου παρεχε ημιν, την αγρυπνιαν,
και την σπουδην. Καν αδελφους δεησηι αποσταληναι, και τουτο δηλωσον ημιν. Και
των λειψανων δε ενεκεν των αγιων μαρτυρων αμεριμνος εσο· και γαρ ευθεως
απεστειλα τον κυριον μου τον ευλαβεστατον πρεσβυτερον τον Τερεντιον προς τον
κυριον μου τον ευλαβεστατον επισκοπον Ὀτρηιον τον Ἀραβισσου. Αυτος γαρ εχει
και αναμφισβητητα, και πολλα, και εισω ολιγων ημερων αποστελουμεν σοι ταυτα
εις την Φοινικην. Μηδεν τοινυν ελλιμπανεσθω των παρα της σης τιμιοτητος. Τα γαρ
παρ' ημων οραις μεθ' οσης πεπληρωται της προθυμιας. Σπευσον, ινα προ του
χειμωνος δυνηθηις τας αστεγους εκκλησιας απαρτισαι. ΡΚΖʹ. Πολυβιωι. Ἄλλος μεν αν
τις τον αφορητον κρυμον τον ενταυθα, την πολλην ερημιαν του χωριου, την
χαλεπωτατην αῤρωστιαν και γαρ και αῤρωστιαι εντευθεν περιπεπτωκαμεν
απωδυρατο αν, και εθρηνησεν· εγω δε ταυτα αφεις, τον χωρισμον αποδυρομαι τον
υμετερον, ο και ερημιας και νοσου και χειμωνος εμοι βαρυτερον. Και νυν αυτο
χαλεπωτερον η προτερον εποιησεν ο χειμων. Και γαρ ην μονην ειχον παραμυθιαν
του πικροτατου τουτου χωρισμου, το δια γραμματων υμιν ομιλειν, και ταυτην
επελθων ημας αφειλετο, τας οδους αποκλεισας τηι πολληι της χιονος φοραι, και ουτε
εξωθεν παραγενεσθαι και συγγενεσθαι ημιν, ουτε εντευθεν αναστηναι και
αποδημησαι προς υμας αφεις. Και νυν δε ουκ ελαττον των Ἰσαυρων ο φοβος, αλλα
και πολλωι πλεον το αυτο δη τουτο ποιει, την ερημιαν επιτεινων, παντας ελαυνων,
φυγαδευων, μεταναστας ποιων. Ουδεις γαρ οικοι λοιπον μενειν ανεχεται, αλλ'
εκαστος την εαυτου καταλιπων αποπηδαι. Και αι μεν πολεις εισι λοιπον τοιχοι και
οροφοι, αι δε φαραγγες και αι ναπαι πολεις. Καθαπερ γαρ τα αγρια των θηριων,
παρδαλεις και λεοντες, την ερημον των οικουμενων πολεων ασφαλεστεραν αυτοις
ειναι νομιζει· ουτω δη και οι την Ἀρμενιαν οικουντες ανθρωποι, και καθ' εκαστην
ημεραν τοπους εκ τοπων αναγκαζομεθα μεταπηδαιν, Ἁμαξοβιων και Νομαδων τινων
βιον ζωντες και ουδαμου στηναι θαῤρουντες· ουτω παντα τα ενταυθα θορυβων γεμει
και ταραχης. Και τους μεν τηι παρουσιαι σφαττουσι, καιουσι, δουλους αντ' ελευθερων
ποιουσι· τους δε τηι φημηι δραπετας εργαζονται και απολιδας, μαλλον δε και
αναιρουσιν. Ὅσοι γαρ νεοι κομιδη εν μεσηι νυκτι πολλακις και κρυμωι παντα
πηγνυντι αθροον της οικιας εκπηδησαι ηναγκασθησαν, ωσπερ τινος καπνου του
φοβου της 52.688 φημης αυτους ελαυνοντος, ουκ εδεηθησαν μαχαιρας Ἰσαυρικης εις
το καταλυσαι τον βιον, αλλ' εν τηι χιονι παγεντες, ουτως απεπνευσαν, και γεγονεν
αυτοις της του θανατου φυγης η προφασις θανατου προφασις χαλεπωτατου· εν
τουτοις τα ημετερα. Και ταυτα ειρηκαμεν, ουχ ινα σε λυπησωμεν ευ γαρ οιδα οτι
καθαψεται σου τα ειρημενα, αλλ' ινα την αιτιαν ειπωμεν της μακρας ταυτης σιγης,
και τι δηποτε οψε και βραδεως επεσταλκαμεν. Ουτω γαρ παντες ημας απελιπον, ως
μηδε ευρειν τινα τον εκεισε αφικνουμενον, αλλ' αναγκασθηναι τον συνοντα ημιν
πρεσβυτερον αναστησαι εντευθεν, και πεμψαι προς την υμετεραν θαυμασιοτητα.
∆εξαμενος τοινυν αυτον ως σοι πρεπον, ταχεως ημιν εκπεμψον ευαγγελιζομενον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

την υγειαν της σης εμμελειας. Οισθα γαρ οπως ημιν περισπουδαστον τουτο
μανθανειν. ΡΚΗʹ. Μαρινιανωι. Τοις μεν αλλοις απασιν ανθρωποις ηδυ το εαρ, οτι την
οψιν της γης ανθεσι καλλωπιζει, και παντα δεικνυσι λειμωνας· εμοι δε, οτι και τοις
εθασι τοις εμοις συγγινεσθαι δια γραμματων ευκολιαν παρεχει πολλην. Ἐβουλομην
μεν γαρ και αυταις οψεσιν υμας θεωρειν· επειδη δε τουτο ουκ ενι, οπερ ενι μετα
πολλης ποιω της προθυμιας, δια γραμματων υμιν ομιλων. Και ουχ ουτω ναυται και
πλωτηρες μεθ' ηδονης τα θαλαττια τεμνουσι νωτα, εκεινης του ετους της ωρας
επιστασης, ως εγω καλαμον, και χαρτην, και μελαν μεταχειριζομαι, μελλων
επιστελλειν υμων τηι εμμελειαι. Παρα μεν γαρ τον του χειμωνος καιρον του κρυμου
παντα πηγνυντος, και της αφατου χιονος τας οδους αποτειχιζουσης, ουτε εξωθεν τις
ημιν επιχωριαζειν ηνειχετο, ουτε εντευθεν αναστηναι. ∆ιοπερ και ημεις, καθαπερ εν
δεσμωτηριωι, τοις ενταυθα δωματιοις καθειργμενοι, και ωσπερ τινι γλωσσοπεδηι
κατεχομενοι, τηι των γραμματηφορων αποριαι, και ακοντες την μακραν εσιγησαμεν
σιγην. Ἐπειδη δε λοιπον ανεωιξε τας λεωφορους της οδοιποριας ο καιρος, και ημιν
τα δεσμα της γλωττης ελυσε, τον συν ημιν πρεσβυτερον εντευθεν αναστησαντες,
απεσταλκαμεν προς την υμετεραν ευγενειαν, εισομενοι τα περι της υγειας υμων.
∆εξαμενος τοινυν αυτον, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, καθως σοι πρεπον εστι, και
ιδων μετα της σοι πρεπουσης αγαπης, ηνικα αν επανιηι, τα περι της υγιειας σου
δηλωσαι ημιν παρακληθητι, Οισθα γαρ οπως ημιν περισπουδαστον περι ταυτης
μανθανειν. ΡΚΘʹ. Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι. Ὡς καλη υμων η ξυνωρις, και σφοδρα
ημιν ποθεινη, ου νομωι φυσεως μονον, αλλα και αγαπης σφοδροτατης αλυσει
συνδεδεμενη. ∆ια ταυτα καλλωπιζομεθα υμων τηι φιλιαι εναβρυνομενοι, και
επιθυμουμεν και της κατ' οψιν συντυχιας μετασχειν. Ἐπειδη δε τουτο τεως ουκ ενι,
οπερ ενι ποιουμεν, γραφομεν συνεχως, μεμνημεθα διηνεκως, επι διανοιας υμας
πανταχου περιφερομεν, οπουπερ αν ωμεν, ουδε μικρον τωι μηκει της οδου
διειργομεθα της εμμελειας της υμετερας. Τοιουτον γαρ της αγαπης το πτερον· και
οδον και διαστημα ευκολως περαι, και πραγματων περιστασεως υψηλοτερον γινεται.
∆ιο και ημεις, καιτοι 52.689 πολλαις συνεχομενοι θλιψεσιν, ερημιαις, πολιορκιαις,
συνεχεσιν εφοδοις ληιστρικαις, ουδενι τουτων ραιθυμοτεροι περι το φιλειν υμας
γεγενημεθα, αλλ' ανθουσαν διηνεκως την περι υμας διατηρουμεν διαθεσιν. ∆ιο και
παρακαλουμεν συνεχεστερον ημιν επιστελλειν τα περι της υγειας της υμετερας
ευαγγελιζομενους. Ἴστε γαρ αυτοι οσην εντευθεν καρπωσομεθα και εν ερημιαι
καθημενοι την παρακλησιν. ΡΛʹ. Καστωι, Ουαλεριωι, ∆ιοφαντωι, Κυριακωι,
πρεσβυτεροις Ἀντιοχειας. Ῥαγδαιον τι χρημα και βιαιον η αγαπη, και δανειστου
παντος σφοδρου βιαιοτερον. Ουδε γαρ ουτως εκεινοι τους τα χρηματα οφειλοντας
αυτοις αγχοντες απαιτουσιν, ως υμεις της αγαπης την αλυσιν περιθεντες, προς την
των επιστολων ημας εκτισιν κατεπειγετε, καιτοι πολλακις τουτο καταθεντας το
οφλημα. Ἀλλα τοιαυτη τουτου του χρεους η φυσις· αει κατατιθεται, και αει
οφειλεται. ∆ια τουτο και υμεις πολλακις δεξαμενοι γραμματα, ου κορεννυσθε. Και
γαρ και τουτο εκεινης το πλεονεκτημα, και μιμειται την θαλασσαν, η μυριων
πανταχοθεν εις αυτην ρεοντων ποταμων, ουκ εμπιπλαται. Τοιουτον και της ακοης
υμων το πλατος· δια τουτο, οσωι αν πλειονα εμβαλωμεν, τοσουτωι μειζονως την
φλογα της διαθεσεως υμων εγειρομεν. Μη τοινυν νομισητε υποπτευσαντας υμων
την φιλιαν, τον βραχυν τουτον σεσιγηκεναι χρονον. Και γαρ τουναντιον απαν
επαθομεν αν, ει γε υπωπτευσαμεν, και πλεονακις αν επεσταλκαμεν. Ὥσπερ γαρ ου
χρειαν εχουσιν οι ισχυοντες ιατρου, ουτως οι ολιγωροι και αναπεπτωκοτες πολλης
δεονται της θεραπειας. Ει τοινυν και ημεις ηισθομεθα χωλευουσης υμων της
διαθεσεως, ουκ αν ημελησαμεν τα παρ' εαυτων εισφεροντες, ωστε αυτην ανακαυσαι
μειζονως. Τωι δε σφοδρα υμιν θαῤρειν, και ειδεναι σαφως, οτι και δεχομενοι, και μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

δεχομενοι γραμματα, παγιαν, ακινητον, μονιμον, ατρεπτον, ακλινη, ακμαζουσαν,
και ανθουσαν αυτην διηνεκως διατηρειτε, ουκ αναγκαιας εις τουτο ενομιζομεν
ημων τας επιστολας, αλλ' εις το διαθεσεως αποδουναι οφλημα. Ἐπει και νυν ου
χρειας, αλλα φιλιας ενεκεν επιστελλομεν. Ὅτι γαρ καν πολλοι πολλαχοθεν οι
χειμωνες φυωνται, και μυρια προς υψος εγειρηται τα κυματα, ουδεν υμας βλαψαι
δυναται, και εμβαλειν εις το της αθυμιας κλυδωνιον, ικανως ο παρελθων εδειξε
χρονος. Ου τοινυν ως προσδεομενοις της εντευθεν παρακλησεως επιστελλομεν,
αλλα δηλουντες, οτι χαιρομεν, σκιρτωμεν, ευφραινομεθα υπο της ηδονης, τοσαυτης
και εκ τοσουτου διαστηματος αγαπης παρα της εμμελειας υμων απολαυοντες.
Ἐπειδη δε ευ οιδα, οτι πολλην υμιν φερει την ευφροσυνην το μαθειν τα ημετερα εν
τισιν ορμαι, απηλλαγμεθα της του στομαχου ασθενειας, υγιαινομεν, ουδεν ημας ουτε
πολιορκιαι, ουτε εφοδοι ληιστρικαι, ουτε ερημια χωριου, ουτε μυριων περιστασεων
οχλος, ουτε αλλο των τοιουτων ουδεν συστελλει και θορυβει, αλλ' αδειας
απολαυομεν, απραγμοσυνης, ησυχιας πολλης καθ' εκαστην μερι52.690 μνωντες τα
υμετερα, υπερ τουτων προς τους εισιοντας προς ημας ποιουμενοι λογους. Τοιουτον
γαρ φιλειν γνησιως· επι γλωττης αει τους ποθουμενους εχειν παρασκευαζει. Ὃ και
ημεις ποιουμεν, επειδη σφοδρα φιλουμεν, και τουτο ιστε και υμεις. Ταυτ' ουν
απαντα λογιζομενοι, μη νομιζετε εῤραιθυμηκεναι ημας, μηδε ολιγωρους τωι χρονωι
γεγενησθαι περι την διαθεσιν την υμετεραν. Ἡ γαρ αγαπη ουδεποτε εκπιπτει, αλλα
καν χρονος παρελθηι μακρος, καν πραγματων αυξηθωσι δυσκολιαι, καν μακροτερωι
της οδου μηκει διειργωμεθα, ουδενι τουτων αυτη διακοπτεται, ουδε εξιτηλος
γινεται, αλλ' ανθει μειζονως, και επιδιδωσιν. ΡΛΑʹ. Ἐλπιδιωι επισκοπωι. Ἡμεις ουτε
υπερορωντες, ουτε ολιγωρουντες σου της αγαπης, τον εμπροσθεν εσιγησαμεν
χρονον, αλλα τα περιεστωτα ημας δεινα την μακραν ταυτην σιγην εποιησεν. Ου γαρ
εν ενι ιδρυμεθα χωριωι, αλλα νυν μεν την Κουκουσον, νυν δε την Ἀραβισσον, νυν δε
τας φαραγγας και τας ερημιας περιπολουμεν· ουτω παντα θορυβων εμπεπλησται και
ταραχης, και πυρ και σιδηρος απαντα δαπαναι, και σωματα, και οικοδομηματα. Ἤδη
δε και πολεις ανεσκαφησαν αυτανδροι, και καθ' εκαστην ημεραν συνεχεσιν
επιβαλλομενοι φημαις μετανασται γινομεθα, χαλεπον τινα και καινον εξοριας
υπομενοντες τροπον, και καθημερινον θανατον προσδοκωντες. Ουδε γαρ εν τωι
φρουριωι καθαπερ εν δεσμωτηριωι νυν αποκλεισθεντες εχομεν θαῤρειν, δια το και
των τοιουτων τους Ἰσαυρους κατατολμαιν. Προσετεθη δε ημιν και αῤρωστια χαλεπη,
ης μολις νυν το χαλεπωτερον διαφυγοντες, ετι τα λειψανα αυτης περιφερομεν· και
ωσπερ εις νησον τινα υπο πελαγους απλωτου κυκλουμενην αποικισθεντες, ουτως
ουδαμοθεν ουδενα ραιδιως οραιν δυναμεθα, πασης οδου τωι φοβωι των θορυβων
τουτων αποτετειχισμενης. Παρακαλω τοινυν συγγνωναι ημιν, δεσποτα μου
τιμιωτατε και ευλαβεστατε· οισθα γαρ την αγαπην, ην ανωθεν και εξ αρχης περι την
σην επεδειξαμεθα ευλαβειαν, και μη διαλιπειν ευχομενον υπερ ημων. Ὅτι γαρ ει
ραιδιως επιτυχοις των προς τα γραμματα υπηρετησομενων, ουδεν υπομνησεως δεησηι
προς το επιστελλειν ημιν συνεχως περι της υγιειας της σης, σφοδρα θαῤρουμεν. Και
ημεις δε, ει λωφησειεν ταυτι τα δεινα, και προκυψαι του δεσμωτηριου τουτου
δυνηθειημεν, και αναπνευσαι μικρον απο της κατεχουσης πολιορκιας ημας, ου
διαλειψομεν συνεχως επιστελλοντες σου προς την τιμιοτητα. Ἡμιν γαρ αυτοις τουτο
ποιουντες τα μεγιστα χαριουμεθα. ΡΛΒʹ. Γεμελλωι. Βαβαι, ηλικον εστι γενναια και
νεανικη ψυχη, ουκ εξωθεν ποθεν, αλλ' οικοθεν, και παρ' εαυτης και την ηδονην και
την ασφαλειαν καρπουμενη, και, το δη θαυμαστον, απο των πραγματων των τοις
πολλοις φοβερων και σφαλερων ειναι δοκουντων. Το γαρ μη μονον μη θορυβεισθαι,
μηδε αλγειν μισουμενον παρα 52.691 τινων, αλλα και καλλωπιζεσθαι επι τουτωι, και
μη καλλωπιζεσθαι μονον, αλλα και ελεειν τους μισουντας, και επιθυμειν αυτους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

μεταβαλλεσθαι, και γενεσθαι χρηστους, ποσης μεν συνεσεως, ποσης δε αν ειη
φιλοσοφιας; ∆ια ταυτα σε επαινουμεν και θαυμαζομεν, δεσποτα θαυμασιωτατε και
μεγαλοπρεπεστατε, δια ταυτα και αυτοι σκιρτωμεν μεγαλα, ωσπερ επι στεφανωι
λαμπρωι, τηι φιλιαι της σης σεμνυνομενοι μεγαλοπρεπειας. Ἐπειδη δε και ευχας τας
παρ' ημων απαιτεις δια των γραμματων, μανθανε οτι και προ των γραμματων
τουτων ουκ επαυσαμεθα ευχομενοι, την μεγαλην ουτω και φιλοσοφον ψυχην ιδειν
τελουμενην ταχεως την ιεραν τελετην, και των ιερων εκεινων και φρικτων
καταξιουμενην μυστηριων. Καν τουτων δυνηθωμεν μετασχειν των ευαγγελιων, και
της εξοριας απηλλαγμεθα ταυτης, και της ερημιας επιλελησμεθα, και της σωματικης
ασθενειας, ηι παλαιομεν νυν, ηλευθερωμεθα. Και οιδα μεν οτι σοι σπουδη, δεσποτα
μου θαυμασιωτατε, και επιθυμια δια της ημετερας βραχυτητος των αποῤρητων
τουτων καταξιωθηναι αγαθων, και ημιν δε, ως αυτος οισθα, τουτο περισπουδαστον.
Ἀλλ' εαν μελληι τα ημετερα, τουτο μηδεμιαν εχετω μελλησιν. Παντως γαρ
ευπορησεις, και ημων αποντων, ανδρων σφοδρα ημιν γνησιων, δυναμενων σε επι
ταυτην αγαγειν την μυσταγωγιαν. Καν τουτο γενηται, την αυτην εξομεν ηδονην,
ηνπερ αν ει και ημεις διηκονησαμεθα τηι δοσει της επουρανιου ταυτης δωρεας,
επειδηπερ και η χαρις εστιν η αυτη. ΡΛΓʹ. Ἀδολιαι. Τι λεγεις; Παλιν επιβουλας οδυρηι,
και δεινα πεπονθεναι φηις; Και τι το κωλυον, ειπε μοι, εις γαληνον καταπλευσαι
λιμενα, και τουτων παντων απηλλαχθαι των κυματων; Ου ταυτα σοι δια παντος
επαιδων του χρονου διετελουν, και ουδεποτε ημων ανασχεσθαι ηθελησας; Ἀλλα και
σαυτηι μυρια τα κακα απο του πηλου των πραγματων τουτων προξενεις, εις τελματα
συνεχως εμπιπτουσα, και ημιν εκ του ταυτα υπομενειν λυπας επαγουσα συνεχεις και
πυκνας. Ἢ μικρως οιει με νυν αθυμειν, ακουσαντα ταυτα απερ απεσταλκας, οτι παρα
των οικειων, ητοι ξενων αυτοις γαρ σου χρησομαι τοις ρημασι προδοσιας
υπομεμενηκας, και τραγωιδιας χαλεπας; Μεχρι τινος τωι καπνωι προσεδρευεις, το
διειδες σου του κατα ψυχην ομματος επιθολουσα; μεχρι τινος ουκ ελευθεροις
σαυτην πικροτατης δουλειας; Τι δε και το κωλυον ενταυθα παραγενεσθαι, και περι
τουτων ημας κοινηι βουλευσασθαι; Και γαρ εφης μηδ' αν αισθησιν τουτων λαλειν, ει
τουτο γεγονεν. Ἐγω σφοδρα εκπληττομαι και θαυμαζω, και αιτιαν ουδεμιαν
ευρισκω του σε επι τοσουτον ημων απολειφθηναι, η ραιθυμιαν και οκνον μονον. Και
γαρ της οδου το μεσον ολιγον, και η του ετους ωρα προς αποδημιαν σφοδρα
επιτηδεια, ουτε κρυμωι, ουτε θαλπει λυπουσα. Ἀλλα παλιν ισως η παντων σοι μητηρ
αει των κακων γινομενη, λεγω δη 52.692 των βιωτικων η φροντις, αυτη και νυν
κωλυμα γινεται. Ἐγω μεν ουν και παραγενομενηι χαριν εχω πολλην, και μη
παραγενομενηι ουκ εγκαλω, ουτε δυσχεραινω, αλλ' εχω μεν την αγαπην, ην αει περι
την σην εμμελειαν επεδειξαμην ακμαζουσαν. Ἀλγω δε και σφοδρα οδυνωμαι,
ακουων ετι μυριοις σε εμπεπλεχθαι πραγμασι, και μυρια περιφερειν των βιωτικων
φροντιδων φορτια. Και ει μη ημας η της εξοριας αναγκη πεδησασα ενταυθα
κατεσχεν, ουκ αν εσκηλα σου την ευλαβειαν, αλλ' ει και της ασθενειας ταυτης, ης
εχω νυν, ασθενεστερον ειχον, αυτος αν εξεδραμον, και ουκ αν απεστην προτερον
παντα ποιων και πραγματευομενος, εως αν σε της ζαλης ταυτης, και του βορβορου,
και του φορυτου των μυριων απηλλαξα κακων. Ἐπειδη δε τουτο ουκ ενι, εβουλομην
παραγενομενην περι τουτων ημιν κοινωσασθαι. Ει δε μηδε τουτο ευκολον, αλλ'
εργωδες, ου παυσομεθα δια γραμματων παραινουντες και συμβουλευοντες, ωστε
διακοψαι τα σχοινια, διατεμειν τας πλεκτανας, διακλασαι τας πεδας της ψυχης, και
μετα ευκολιας και ελευθεριας βαδιζειν πολλης. Ουτω γαρ ου μονον την εντευθεν
ευφροσυνην καρπωσηι, αλλα και τον ουρανον μετα πολλης ληψηι της ευκολιας. Ὧν
ουν μελλεις μικρον υστερον εν τωι καιρωι της εντευθεν αποδημιας ακουσα
αφιστασθαι, ταυτα εκουσα προπεμψον εις τους ασυλητους θησαυρους, και δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

τουτων σοι τους ακηρατους εκεινους και μηδεποτε μαραινομενους προαποτιθεμενη
στεφανους. ΡΛ∆ʹ. ∆ιογενει. Πολλου αν επριαμην ιδειν σου την εμμελειαν, δεσποτα
μου θαυμασιωτατε, και τουτο οισθα και προ των γραμματων αυτος, επειδη και το
φιλτρον οισθα σαφως, ο περι την σην εχομεν θαυμασιοτητα. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ
ενι και γαρ της οδου πολυ το μεσον, και ουδε κυριοι κινεισθαι, οπουπερ αν
εθελωμεν, εσμεν, και των Ἰσαυρικων εφοδων καθ' εκαστην ημεραν ο φοβος
ακμαζει, παρακαλω σου την ευγενειαν, οπερ μεγιστον ημιν εις παραμυθιαν εστι και
της ερημιας της ενταυθα, και της ταλαιπωριας, και της αλλης πασης θλιψεως, το
συνεχως γραμματα δεχεσθαι, ευαγγελιζομενα την υγειαν την σην, και του οικου σου
παντος, τουτο χαριζεσθαι ημιν συνεχεστερον κατα το εγχωρουν. Ουδε γαρ τουτο
ραιδιον μετα πολλης ημας εχειν της δαψιλειας, δια το μηδενα ταχεως εκειθεν
ενταυθα αφικνεισθαι. Ἀλλ' ομως, ει και εργωδες οπερ ηιτησαμεν, αλλ' ως αν οιον τε
ηι σπουδην ποιησασθαι παρακληθητι, και συνεχως πεμπειν επιστολας
απαγγελλουσας ημιν τα περι της ρωσεως της σης. Ἵνα δε και τα ημετερα ειδεναι
εχηις, απραγμοσυνης απολαυομεν, ησυχιας πολλης, λευκης της γαληνης, υγειας
συμμετρου, τουτωι θορυβουμενοι μονον, τωι κεχωρισθαι υμων των αγαπωντων ημας.
Ἀλλ' ικανη η συνεσις σου και τουτον παραμυθησασθαι τον πονον, ον ειπον. ∆ιδου δη
ταυτην ημιν την χαριν, ωστε και εκ τοσουτου ημας καθημενους 52.693 διαστηματος
δυνασθαι εντρυφαιν και ταυτης της γλυκειας σου και θερμης και γνησιας αγαπης.
ΡΛΕʹ. Θεοδοτωι διακονωι. Ουδε αυτος αγνοω, οτι παλαι μεθ' ημων εμελλες ειναι, ει μη
των Ἰσαυρων ο φοβος διετειχιζεν. Ὁ γαρ εν κρυμωι παντα πηγνυντι, και χιονι
τοσαυτηι δραμειν ενταυθα ανασχομενος, πολλωι μαλλον του ηρους φανεντος, και
πολλης της κατα τον αερα γαληνης ουσης, ουκ αν ηνεσχου μενειν αυτοθι. Οιδα γαρ
το γλυκυ, και προσηνες, και θερμον σου της διαθεσεως, το ειλικρινες, την πολλης
γεμουσαν ελευθεριας ψυχην. ∆ιο και αυτος ουχ ως ετυχεν αθυμω, οτι εν τηι ουτως
ημερωτατηι του ετους ωραι, χειμωνα ου τον τυχοντα ημιν επαγεις αθυμιας, τοσουτον
ημων χωριζομενος χρονον. Και ταυτα λεγω ουχ ελκων σε ενταυθα καν μυριακις
αυτος θεληις πολλων γαρ απαντα πολεμων εμπεπλησται, και τουτο εισηι δια των
εντευθεν εκεισε αφικνουμενων, αλλ' ινα μαθηις οτι ουδε ημεις, καιτοι γε ησυχιας και
απραγμοσυνης πολλης απολαυοντες, αλυπως δυναμεθα ειναι ενταυθα της σης
κεχωρισμενοι τιμιοτητος, και τουτο μαθων συνεχως ημιν επιστελληις, μη μονον δια
των παρ' ημων εκεισε ερχομενων, αλλα και δια των εκειθεν απτομενων της οδου
και της ενταυθα αφιξεως. Πολλην δε σοι χαριν ισμεν, δεσποτα μου τιμιωτατε, και
της φροντιδος, και της μεριμνης, ην εχεις υπερ των ενταυθα θορυβων. Και γαρ καθ'
εκαστην ημεραν επιτεινεται τα της πολιορκιας της ενταυθα, και ως εν παγιδι, τωι
φρουριωι τουτωι καθημεθα. Ἤδη γουν και μεσων νυκτων παρ' ελπιδα πασαν και
προσδοκιαν, στιφος Ἰσαυρων τριακοσιων την πολιν κατεδραμον, και μικρου αν και
ημας ειλον. Ἀλλ' η του Θεου χειρ ταχεως αυτους και μη αισθομενων ημων
απεστρεψεν, ως μη μονον των κινδυνων, αλλα και του φοβου εκτος γενεσθαι, και
ημερας γενομενης, τοτε μαθειν τα συμβαντα. ∆ια ταυτα χαιρε και ευφραινου, και μη
παυσηι τον Θεον παρακαλων, ωστε εν ασφαλειαι ημας καταστησαι πασηι, και
απαλλαξαι και της επικειμενης ημιν αῤρωστιας. Ει γαρ και του σφαλερως εχειν
ηλευθερωμεθα, αλλ' ομως μενει ετι λειψανα της αῤρωστιας ημιν, συνεχως της
αῤρωστιας αναμιμνησκοντα. Ταυτα δε επεσταλκαμεν, ουχ ινα λυπησωμεν, αλλ' ινα
σε σπουδαιοτερον προς τας υπερ ημων διεγειρωμεν ευχας. Τον κυριον μου τον
τιμιωτατον τον αναγνωστην Θεοδοτον παρακατατιθεμαι σου τηι ευλαβειαι, ωστε
κατα το δυνατον εν απασιν αυτωι γενεσθαι λιμενα. Πολλα γαρ εστιν, ως εγνωμεν,
αυτον τα λυπουντα. ΡΛ ʹ. Θεοδοτωι αναγνωστηι. Μη καμνε ζητων απολογιαν του
ταχεως εντευθεν αποδημησαι, επι την των οφθαλμων ασθενειαν, και επι τον κρυμον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

καταφευγων, και τουτοις λογιζομενος σου την αποδημιαν. Ἡμεις γαρ σε και
παρειναι, και μεθ' ημων ειναι ουκ ελαττον η και εμπροσθεν λογιζομεθα κατα τον της
αγαπης λογον, και προσδοκωμεν και της κατ' οψιν απολαυσεσθαι ποτε συντυχιας.
Μηδεν ουν σε τουτων θορυβειτω. Ει γαρ και της Ἀρ52.694 μενιας απηγαγε σε ο
χειμων, αλλα της ημετερας ψυχης ουκ εξεβαλεν, αλλ' επι διανοιας σε περιφερομεν
διηνεκως. Και ει μη ο των Ἰσαυρων πολεμος πασαν αποτειχισας οδον, εν σπανει
κατεστησεν ημας των γραμματα διακομιζοντων, καν νιφαδας σοι πολλακις
επεμψαμεν επιστολων. Νυν μεντοι τηι γλωττηι τον παρελθοντα σεσιγηκαμεν χρονον,
τηι γνωμηι δε ουδαμως· αλλ' αει σε και τα σα μεριμνωμεν, και, το γε ημετερον μερος,
συνεχως επεσταλκαμεν. Ταυτ' ουν ειδως, μεθ' ημων τε ειναι νομιζε, και συν ημιν εν
Ἀρμενιαι διατριβειν. Καν τις επιβουλευειν επιχειρηι και κακως ποιειν, υψηλοτερος
γινου των εντευθεν βελων, επειδηπερ ου το πασχειν κακως, αλλα το ποιειν κακως,
τουτ' εστι το πασχειν κακως. Ἡμεις γαρ σε και δια τουτο μειζονως θαυμαζομεν, και
την στεῤροτητα σου και την ανδρειαν επαινουμεν, οτι και τοσαυτης σε ζαλης
περιαντλουσης, εστηκας ανωτερος των εντευθεν θορυβων γενομενος. Μενε δη μετα
πολλης της ηδονης το γαληνον τουτο και ακυμαντον πλεων πελαγος. Και μη
θαυμασηις, ει σου πολλων επιβουλων μεμνημενου εγω το πελαγος ακυμαντον καλω.
Ου γαρ απο της των ταραττοντων γνωμης, αλλ' απο της κατ' αρετην ησυχιας ταυτην
φερω την ψηφον. Τι δε εστιν ο φημι; Ὁ μεγας ουτος και υψηλος βιος, και προς τον
ουρανον τεταμενος, τηι μεν φυσει των πραγματων δυσχερης τις ειναι δοκει, τηι δε
ανδρειαι των μετιοντων και τηι προθυμιαι ευκολος σφοδρα γινεται. Και το δη
θαυμαστον της φιλοσοφιας ταυτης τουτο μαλιστα εστιν, οτι της θαλαττης
μαινομενης, εξουριας πλει και μετα πολλης της γαληνης ο γνησιως αυτην μετιων
και θερμως, και οτι, πολλων πανταχοθεν θορυβων εγειρομενων, ησυχιαν καρπουται
καθαραν, και μυριων πανταχοθεν πεμπομενων βελων, εστηκεν ατρωτος, δεχομενος
μεν τα ακοντια, πασχων δε εντευθεν ουδεν. Ταυτ' ουν ειδως, και διηνεκως εν
τουτοις φιλοσοφων, καρπου την αμαραντον ηδονην, αναμενων τους υπερ των
καλων πονων τουτων κειμενους σοι παρα τωι Θεωι στεφανους. Και γραφε συνεχως
ημιν, ηνικα αν εξηι, τα περι της υγειας σου δηλων και της κατα την ψυχην, και της
κατα το σωμα· και την σχολην απασαν εις την των θειων αναλισκε Γραφων
αναγνωσιν, τοσουτον αυταις ομιλων, οσον και η των οφθαλμων ασθενεια επιτρεπει,
ιν' ει ποτε γενοιτο καιρος ημιν και τα νοηματα αυτων ενθειναι τηι ευγενεστατηι σου
ψυχηι, μετα πολλης τουτο ποιησωμεν της ευκολιας. Ου γαρ μικρον εις τουτο
δυνησεται σοι συντελεσαι το μαθειν τα εγκειμενα γραμματα, ηνικα αν μελληις τα εν
τουτοις νοηματα υποδεχεσθαι. ΡΛΖʹ. Θεοδοτωι διακονωι. Παυσαι κατηγορων ημων
βραδυτητος, μη σαυτον προτερον εληις τωι εγκληματι. Τοσαυτας γαρ επιστολας
δεξαμενος παρ' ημων, οσας επεσταλκας, πλην μιας, ωσπερ νιφαδας πεμπων
γραμματων, ουτως εφης, τηι γουν συνεχειαι αναστησειν ημας προς το γραφειν
οιομενος. Ἔστι μεν ουν και μη γραφοντα φιλειν, πλην αλλ' εγω και γραφων ου
διελιπον, και 52.695 φιλων ου παυομαι. Ἀλλα καν χρονος γενηται μακροτερος ο
μεταξυ του χωρισμου του ημετερου, καν εις ερημοτερον απενεχθωμεν χωριον, ουτε
εκβαλειν σε της ψυχης δυναμεθα, ουτε μη διηνεκως ακμαζουσαν διατηρειν την περι
σε διαθεσιν. Ταυτ' ουν ειδως, γραφε συνεχως ημιν τα περι της υγειας της σης.
Πλειων γαρ υμιν η ευκολια τουτου, η ημιν. Ει δε η του ετους ωρα διακωλυει, και των
Ἰσαυρικων κακων η σφοδροτης, ειδοτες σου την γνωμην ην περι ημας εχεις,
αρκουσαν της μακρας σιγης εξομεν παραμυθιαν. ΡΛΗʹ. Ἐλπιδιωι επισκοπωι. Οιδα οτι
ολιγακις επεσταλκα τηι τιμιοτητι σου, αλλ' ουχ εκων, αλλ' υπο της των πραγματων
αναγκης κατεχομενος. Και γαρ η του ετους ωρα, και η του χωριου ερημια εν ωι
καθειργμεθα δεσμωτηριου χαλεπωτερον, και η των ενταυθα παραγινομενων σπανις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

και το μηδε αυτων των ολιγων παντων γνησιων επιτυγχανειν, ετι δε και η του
σωματος αῤρωστια σφοδρα ημας κατεργασαμενη, και παντα τον χειμωνα τηι κλινηι
προσηλωσασα, την μακραν ταυτην σιγην εποιησεν, αλλ' ου την απο γνωμης, αλλα
την απο γλωσσης. Μηδε νομιζε τοσαυτας δεχεσθαι επιστολας, οσας διεπεμψαμεθα,
αλλα πολλωι πλειους. Ἡγησηι δε τουτο, αν μη τας δια χαρτου και μελανος μονον,
αλλα και τας απο διαθεσεως αριθμηις. Και γαρ τηι διανοιαι συνεχως επεσταλκαμεν,
και αει σοι συγγινομεθα, και ουδεν ουδε της οδου το μηκος, ου του χρονου το
πληθος, ουτε αι των πραγματων περιστασεις την περι την σην τιμιοτητα διαθεσιν
ημιν αμαυροτεραν εποιησαν. Ἀλλα μενομεν ακμαζουσαν αυτην διατηρουντες, και
τον σφοδρον ημων και θερμον εραστην, καν εις ερημοτερον τουτου χωριον
απελθωμεν, πανταχου περιφεροντες απιμεν, εγκολαψαντες ημων τηι διανοιαι.
Τοιουτον γαρ το γνησιως φιλειν· ου χρονωι, ου τοπωι, ουχ οδου μηκει, ου πραγματων
περιστασει εξιτηλον γινεται. Και τουτο οισθα και αυτος, επειδη και γνησιως οισθα
φιλειν. ΡΛΘʹ. Θεοδωρωι Κονσουλαριωι Συριας. Αυτος μεν εφης σημειον ποιεισθαι
μεγιστον του μελειν ημιν των σων, ει δευτερα μετα την προτεραν επιστολη ελθοι
προς την σην λαμπροτητα παρ' ημων. Ἡμεις δε ει των εις τουτο διακονησομενων
ημιν ευπορουμεν, νιφαδας αν επεμψαμεν γραμματων προς ανδρα ουτω χρηστον, και
επιεικη, και σφοδρον ημων εραστην, και μετα τοσαυτης επιθυμιας δεχομενον ημων
τας επιστολας. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ ενι, παρακαλουμεν σου την λαμπροτητα, μη
των επιστολων αριθμωι μετρειν ημων την αγαπην, αλλα και σιγωντων και
γραφοντων, ηνπερ και εμπροσθεν ειχες περι αυτης ψηφον, ταυτην ακινητον
διατηρειν, λογιζομενον ως την σιγην ημιν μακροτεραν, ουχ η του τροπου ραιθυμια,
αλλ' η του τοπου κατασκευαζει ερημια. ΡΜʹ. Θεοδοτωι διακονωι. Ου μικραν ειχομεν
παραμυθιαν εν ερημιαι τοσαυτηι 52.696 το συνεχως δυνασθαι επιστελλειν σου τηι
γλυκυτητι· αλλα και τουτο ημας παρειλετο των Ἰσαυρικων κακων η περιστασις.
Ἐπισταντος γαρ του εαρος ηνθησε και τα της εκεινων εφοδου, και πανταχου των
οδων εισιν εκκεχυμενοι, πασιν αβατους ποιουντες τας λεωφορους. Ἤδη γουν και
γυναικες ελευθεραι εαλωσαν, και ανδρες εσφαγησαν. ∆ιο παρακαλω συγγινωσκειν
ημιν μη συνεχως γεγραφηκοσιν. Ἐπειδη δε ευ οιδα, οτι περισπουδαστον σοι
μανθανειν τα περι της υγιειας ημων, δεινοπαθησαντες χαλεπως κατα τον
παρελθοντα χειμωνα, ολιγον ανηνεγκαμεν νυν, και διαταραχθεντες παλιν τηι
ανωμαλιαι του αερος και γαρ και νυν χειμων ενταυθα ακμαζων, ομως προσδοκωμεν
τα λειψανα της αῤρωστιας αποθεσθαι, καθαρου φανεντος του θερους. Ουδεν γαρ
ημων το σωμα ουτως λυμαινεται, ως κρυμος, ουτε ονινησιν, ως θερος, και η του
θαλπεσθαι παραμυθια. ΡΜΑʹ. Θεοδοτωι απο Κονσουλαριων. Πολλα σοι τα αγαθα
γενοιτο, οτι τον υιον μετα τοσαυτης υπεδεξω τιμης. Τουτο γαρ αυτος ημιν εδηλωσε,
και ουκ εκρυψεν, ομου τε την περι τον πατερα ευγνωμοσυνην επιδεικνυμενος, και
ημας πολλης εμπλησαι βουλομενος ηδονης. Ἐπει και ημετεραν διπλην ηγουμεθα
ειναι την τιμην, τωι τε ημας αυτους ευ πεπονθεναι νομιζειν, απερ αν εκεινος ευ
παθηι, τωι τε και απο των γραμματων των ημετερων πολλην αυτωι γενεσθαι την
προσθηκην ταυτησι της ευνοιας. Μενε δη, δεσποτα μου αιδεσιμωτατε και
ευγενεστατε, θεραπευων το καλον τουτο φυτον. Τις δε εσται της θεραπειας ο τροπος;
Ἢν τον ερωτα της καλλιστης ταυτης φιλοσοφιας, ην μετεισι νυν, τρεφηις εν αυτωι
διηνεκως, και ακμαζειν παρασκευαζηις· ουτω γαρ και ταχεις ημιν οισει τους καρπους.
Αι γαρ γενναιαι ψυχαι ου μιμουνται την βραδυτητα τουτωνι των φυτων, των τοις
κολποις της γης παρακατατιθεμενων, αλλ' ομου τε φυτευονται εν τηι καλλιστηι της
αρετης ταυτης επιθυμιαι, και προς αυτον ανατεινονται τον ουρανον, και τοσαυτην
επιδεικνυνται των καρπων την φοραν, ως απαντα αποκρυπτειν πλουτον και τηι
δαψιλειαι και τηι φυσει. Ου γαρ τωι παροντι συγκαταλυονται βιωι, αλλα προς την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

μελλουσαν ημιν συναποδημουσι ζωην. ΡΜΒʹ. Ἐλπιδιωι επισκοπωι. Γλωττηι μεν
ολιγακις, γνωμηι δε πολλακις επεσταλκαμεν σου τηι θεοσεβειαι και καθ' εκαστην
συγγινομεθα την ημεραν, και ταυτης ουκ ισχυει της συνουσιας ημας αποστερησαι ου
χρονου πληθος, ουχ οδου μηκος, ου πραγματων περιστασις. Τοιαυτη γαρ της αγαπης
η φυσις· ουδενι τουτων εικει, ουδε παραχωρει, αλλ' εστηκε παντων υψηλοτερα
γινομενη. Μη τοινυν τωι των επιστολων αριθμωι, δεσποτα μου τιμιωτατε και
ευλαβεστατε, μετρει το φιλτρον, ο περι την σην εχομεν εμμελειαν, αλλ' ειδως ημων
την γνωμην και την διαθεσιν, ην αει περι την ευλαβειαν επεδειξαμεθα την σην,
μηδεν απο της μακρας ταυτης σιγης υποπτευε. Ἐπει και ημεις ολιγακις δεξα52.697
μενοι γραμματα παρα της σης διαθεσεως, ουδε εντευθεν ραιθυμοτερον σε περι ημας
γεγενησθαι νομιζομεν, αλλ' ισμεν σαφως και πεπιστευκαμεν, οτι μενεις ανθουσαν
διατηρων την περι ημας διαθεσιν, ου μονον ουκ αναπιπτων εκ της συνεχειας των
επαγομενων δεινων, αλλα και σφοδροτερος γινομενος περι ημας· και τουτου σοι
χαριν ισμεν πολλην. Ἐπειδη δε ευ οιδ' οτι και τα ημετερα βουλει μανθανειν, υγειας
απολαυομεν και απραγμοσυνης πολλης, και ησυχιας, και εν ασφαλειαι διαγομεν, των
Ἰσαυρικων τεως απηλλαγμενοι θορυβων. Τον γαρ χειμωνα λοιπον της Ἀρμενιας
φερειν εμελετησα, βλαπτομενος μεν ηρεμα βλαβην, οσην εικος ουτως ασθενει
σωματι κεχρημενον· περιγενομενος δε τωι διηνεκως οικοι κατακεκλεισθαι, οταν
αφορητος ο κρυμος ηι, και ολιγακις των προθυρων προκυπτειν. Ὡς των γε αλλων
ωρων του ετους σφοδρα ηδιστων απολελαυκαμεν, ως δυνηθηναι ευκολως και την
εκ του χειμωνος εγγινομενην ημιν διορθωσασθαι αῤρωστιαν. ΡΜΓʹ. Πολυβιωι. Του
μεν εδαφους και των τοιχων της πολεως εκβεβλημεθα, της δε κυριως πολεως ου
μετωικισθημεν. Ει γαρ υμεις η πολις, μεθ' υμων δε ημεις αει και εν υμιν, ευδηλον οτι
και ενταυθα διαγοντες, την πολιν οικουμεν εκεινην· και γαρ ενδιαιτωμεθα υμων
ταις ψυχαις, ευ οιδ' οτι, και οπουπερ αν απιωμεν, και παντας υμας τους σφοδρους
ημων εραστας επι διανοιας περιφεροντες απιμεν. Τουτο ημας ουτε την ερημιαν του
χωριου τουτου και γαρ πασης της οικουμενης εστιν ερημοτατον, ουτε την
πολιορκιαν των ληιστων και γαρ καθ' εκαστην πολιορκειται την ημεραν, ου τον
εντευθεν τικτομενον λιμον αφιησιν οραιν· επειδη το μεν σωμα ημιν ενταυθα ιδρυται,
η δε ψυχη παρ' υμιν διηνεκως. Ἀλλ' επειδη τοις ουτω διακειμενοις ποθεινη σφοδρα
και περισπουδαστος και η σωματικη παρουσια, και λυπει μη γινομενη, τουτο δε τεως
γενεσθαι ουκ ενι, ενι δε αυτηι φαρμακον μεγιστον η δια των γραμματων συνουσια,
παρεχε ταυτην ημιν μετα δαψιλειας πολλης, και ταυτης απηλλαγμεθα της αθυμιας.
Ἱκανος γαρ συ, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, και δια γραμματων σοφιζεσθαι
παρουσιας ηδονην. ΡΜ∆ʹ. ∆ιογενει. Ἔρημον μεν η Κουκουσος χωριον, και αλλως εις
οικησιν σφαλερον, διηνεκει φοβωι των ληιστων πολιορκουμενον· συ δε αυτην και
απων παραδεισον ειναι πεποιηκας. Ὅταν γαρ σου τον ζηλον ακουσωμεν τον πολυν,
την αγαπην την περι ημας, την γνησιαν και θερμην ουδεν γαρ ημας λανθανει και εκ
τοσουτου καθημενους διαστηματος, ως θησαυρον μεγιστον εχοντες, και πλουτον
αφατον, την διαθεσιν σου της εμμελειας, και εν ασφαλεστατηι πολει διατριβειν
ηγουμεθα, υπο της τοσαυτης ευφροσυνης πτερουμενοι, και μεγιστην παρακλησιν
εντευθεν καρπουμενοι. 52.698 Ἵν' ουν και ετερα προσθηκη γενηται ημιν ηδονης,
παρακαλω, και γραμματα ημιν χαριζου, τα περι της υγιειας δηλουντα της σης. Ει γαρ
και εργωδες τουτο, δια το της οδου μηκος, και το σφοδρα απωικισθαι της δημοσιας
τουτι το χωριον οδου, αλλα τωι ουτως φιλουντι, ως αυτος οισθα φιλειν, και τα
δυσκολα ευκολα γινονται. Ἐννοησας τοινυν ηλικην ημιν χαριηι χαριν τηι πυκνοτητι
των τοιουτων γραμματων, παρεχε και ταυτην ημιν την ευφροσυνην· και γαρ σφοδρα
αλγουμεν, οτι δευτερον επεσταλκοτες ηδη, ουδε απαξ εδεξαμεθα γραμματα της σης
εμμελειας. ΡΜΕʹ. Νικολαωι πρεσβυτερωι. Ἐβουλομην και αυτος, και σφοδρα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

επεθυμουν ιδειν σου την εμμελειαν, και περιπτυξασθαι· και τουτο οισθα και προ των
ημετερων γραμματων. Φιλειν γαρ ειδως γνησιως και τους γνησιως φιλουντας
διαγινωσκειν επιστασαι. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ ενι, οπερ ενι ποιω, τεως γραφω,
προσαγορευω, γραμματα απαιτω, τα περι της υγειας της σης υμιν πυκνοτερον
δηλουντα. Χαριζου δη ταυτην ημιν την χαριν. Ει γαρ και μη δει σοι παρακλησεως εις
τουτο, ου παυσομεθα σε αναμιμνησκοντες υπερ τουτου. Ου γαρ μικρα παρακλησις
ημιν και παραμυθια και της ερημιας και των φοβων των καθημερινων, των απο της
εφοδου γινομενων της ληιστρικης, και της του σωματος αῤρωστιας, και των αλλων
περιστασεων, το μανθανειν περι των αγαπωντων ημας υμων, οτι τε εῤρωσθε, και
υγιαινετε, και κατα ρουν υμιν απαντα φερεται, καν μυριους ημιν λεγηις χειμωνας.
Πως και τινι τροπωι; Ὅτι ενι τον γενναιον, και εγρηγοροτα, και νηφοντα και εν
ταραττομενωι πραγματων πελαγει εξουριας πλειν, ωσπερ και τον χαυνον και
αναπεπτωκοτα και κειμενον υπτιον, και εν γαληνηι διαταραττεσθαι και θορυβεισθαι.
ΡΜ ʹ. Θεοδοτωι, Νικολαωι, Χαιρεαι, πρεσβυτεροις και μοναζουσι. Ὑμεις μεν των
Ἰσαυρων αιτιασθε την καταδρομην της απουσιας της υμετερας· εγω δε υμας και
παρειναι φημι, και συν ημιν ειναι, και ουδεν ουδε εντευθεν γενεσθαι κωλυμα προς
την αφιξιν υμων. Τοιαυτα γαρ της αγαπης τα πτερα· αθροον και μετα πολλης της
ευκολιας πανταχου παραγινεται, καν μυρια τα κωλυματα ηι. Ει δε της σωματικης
υμων απεστερημεθα παρουσιας, μη διαλιπητε ευχομενοι, και δωσει ταυτα ο
φιλανθρωπος Θεος. Ἐπει και αυτος διηνεκως υμας εν διανοιαι περιφερων, ουχ ως
ετυχε και της κατ' οψιν ερω συντυχιας, και ευ οιδ' οτι και αυτη εσται, μετα εκτενειας
υμων παρακαλουντων τον δυναμενον παντα λυσαι χειμωνα, και εις γαληνην
λευκην απαντα αγαγειν. Ἵνα δε και τα ημετερα μαθοντες ευφραινησθε, πολλης
απολαυομεν ησυχιας και απραγμοσυνης, το σωμα ημιν, καιτοι πολλων οντων των
λυμαινομενων αυτου την υγειαν· και γαρ ιατρων σπανις, και αναγκαιων απορια
ουδεν γαρ εστιν ωνιον ενταυθα, ου φαρμακων ευπορια, 52.699 και αερος δυσκρασια
του κρυμου γαρ ουκ ελαττον ημας το θερος λυπει, απεναντιας του κρυμου
μιμουμενον την σφοδροτητα, και πολιορκια χαλεπη και διηνεκης, και συνεχεις και
επαλληλοι φοβοι των Ἰσαυρικων εφοδων· τουτων τοινυν και ετερων πλειονων
οντων των διαφθειροντων την ρωσιν ημιν, τεως του μεν κινδυνου του χαλεπου, και
της τοιαυτης απηλλαγμεθα αῤρωστιας, υγιαινομεν δε τινα υγειαν συμμετρον. Μη δη
διαλιπητε και αυτοι συνεχως ημιν επιστελλοντες, και τα περι της υγειας της
υμετερας ευαγγελιζομενοι. Και γαρ παρακλησιν μεγιστην, και παραμυθιαν, και
θησαυρον πολλων γεμοντα αγαθων, την υμετεραν αγαπην ειναι νομιζομεν· και οταν
την διαθεσιν υμων την γνησιαν, και το απεριτρεπτον της γνωμης, και την ακλινη
και στεῤραν υμων εννοησωμεν αγαπην αει δε αυτην εννοουντες ου παυομεθα,
ωσπερ εις τινα λιμενα ευρυν και ακυμαντον απο των πολλων καταπλεομεν
θλιψεων. ΡΜΖʹ. Ἀνθεμιωι. Ἄλλοι μεν σου τηι θαυμασιοτητι και της υπατειας και της
επαρχοτητος συνηδονται· εγω δε αυταις ταις αρχαις της σης ενεκεν μεγαλοπρεπειας.
Ου γαρ σε κατεκοσμησαν, αλλ' εκοσμηθησαν παρα σου. Ἐπειδη και τοιουτον η αρετη·
ουκ εξωθεν δανειζεται τας τιμας, αλλ' αυτη εν εαυτηι περιφερει ταυτας, τιμην τοις
αξιωμασι τουτοις παρεχουσα, ουκ αυτη παρ' εκεινων λαμβανουσα. ∆ια δη τουτο
ουδε προσεθηκαμεν τωι φιλτρωι νυν τωι περι σε. Ουδεν γαρ σοι προσγεγονε πλεον·
ουδε τον υπαρχον και υπατον ημεις φιλουμεν, αλλα τον δεσποτην μου τον
ημερωτατον Ἀνθεμιον, τον πολλης μεν συνεσεως, πολλης δε γεμοντα φιλοσοφιας.
∆ιο σε και μακαριζομεν, ουκ επειδη προς τον θρονον ανεβης τουτον, αλλ' επειδη
δαψιλεστεραν ελαβες υλην, εις το την συνεσιν σου και την φιλανθρωπιαν
επιδειξασθαι. Και τοις αδικουμενοις πασι συνηδομεθα, τον πλατυν σου λιμενα της
ψυχης ορωντες, μυρια δυναμενον λυσαι ναυαγια, και τους εις εσχατον κλυδωνιου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

κατενεχθεντας παρασκευασαι εξουριας πλειν. ∆ια ταυτα σκιρτωμεν, δια ταυτα
χαιρομεν, την σην αρχην κοινην εορτην των επηρεαζομενων ειναι νομιζοντες. Ἧς
και αυτοι νυν απολαυομεν, οικειαν ηδονην ειναι τιθεμενοι των σων κατορθωματων
το μεγεθος. ΡΜΗʹ. Κυριακωι, ∆ημητριωι, Παλλαδιωι, Ευλυσιωι, επισκοποις. Μακαριοι
και τρισμακαριοι, και πολλακις τουτο υμεις των καλων τουτων ιδρωτων και
αγωνων, των μοχθων, και πονων, και των κινδυνων, ους υπερ των Ἐκκλησιων των
κατα την οικουμενην κειμενων υπομεμενηκατε, λαμπροι μεν εν γηι, λαμπροι δε εν
ουρα52.700 νοις δια τουτων γενομενοι. Και γαρ ανθρωποι παντες οι νουν εχοντες
ανακηρυττουσιν υμας, και στεφανουσιν, εκπληττομενοι την ευτονιαν υμων, την
ανδρειαν, την καρτεριαν, την προσεδρειαν. Ὅ τε φιλανθρωπος Θεος, ο μειζονας εκ
πολλου του περιοντος τιθεις αει των πονων τας αμοιβας, τοσουτοις αμειψεται
αγαθοις, οσοις αμειβεσθαι Θεωι πρεπον τους ουτω γενναιως αγωνιζομενους υπερ της
κατα την οικουμενην απασαν ειρηνης. ∆ια τουτο και ημεις ου παυομεθα
μακαριζοντες υμας, εντρυφωντες υμων τηι μνημηι διηνεκως, επι διανοιας
περιφεροντες, ει και πολλωι διωικισμεθα τωι της οδου μηκει. Ὁ μεν ουν τιμιωτατος
Κυριακος ο διακονος ουκ ηδυνηθη νυν εκπλευσαι, δια το πολλωι κατειργασθαι πονωι.
Οι μεντοι κυριοι μου, ο ευλαβεστατος πρεσβυτερος Ἰωαννης, και ο τιμιωτατος
Παυλος ο διακονος, ελαυνομενοι πανταχοθεν, και μηδαμου στηναι, μηδε λαθειν
εχοντες, αναγκαιον ενομισαν καταλαβειν υμων την αγαπην, και αυτοθι μεθ' υμων
ειναι. ∆εξαμενοι τοινυν αυτους μετα αγαπης, την πρεπουσαν υμιν ευνοιαν περι
αυτους επιδειξασθε. ΡΜΘʹ. Αυρηλιωι επισκοπωι Καρθαγενης. Βαβαι, ηλικον εστι
γενναια ψυχη, και πολλωι βρυουσα τωι της αγαπης και τωι της ευλαβειας καρπωι,
οπου γε και αυτος τοσουτον ημων απωικισμενος οδου μηκος, ως παρων και μεθ'
ημων ων, ουτως ημας ειλες, και εχειρωσω. Της γαρ αγαπης σου το θερμον, και της
παῤρησιας και της ευλαβειας η ευωδια μεχρι τα ημων των εν εσχατιαι της
οικουμενης καθημενων εφθασεν. ∆ια ταυτα σοι χαριτας πολλας ισμεν, δια ταυτα σου
μακαριζομεν την ευλαβειαν, οτι πονον πολυν και ιδρωτα υπερ των κατα την
οικουμενην Ἐκκλησιων αναδεχομενος, μεγιστους εαυτωι παρα τωι φιλανθρωπωι Θεωι
προαπεθου τους στεφανους. Και σε παρακαλουμεν μειναι τον καλον τουτον αγωνα
αγωνιζομενον· οισθα γαρ τα εντευθεν βραβεια. Ει γαρ ενα τις αδικουμενον και
παρανομουμενον ανεχων αφατον εχει παρα του Θεου τον μισθον, εννοησον οσην
αυτος ληψηι την αμοιβην, Ἐκκλησιας τοσαυτας ταρασσομενας δια της καλης ταυτης
σπουδης απαλλαττων μεν θορυβων και ταραχης, εις δε γαληνον λιμενα ειρηνης
ορμισαι εσπουδακως. ΡΝʹ. Μαξιμωι επισκοπωι. Ὅταν εννοησω τους πονους υμων, και
τους ιδρωτας, τους επι μακρωι χρονωι γεγενημενους, ου την τυχουσαν, αλλα και
μεγιστην καρπουμαι παρακλησιν, εφ' οις αυτος πεπονθα παρανομως, την υμετεραν
αγαπην την ουτω θερμην και γνησιαν, την προνοιαν την ειλικρινη, την αγρυπνιαν
την υπερ της διορθω52.701 σεως των γεγενημενων, την επιτεταμενην, μεγιστην
εχων παραμυθιαν. Και γαρ ουχ η τυχουσα γεγονε μοι παραψυχη, το λογιζεσθαι οτι εκ
τοσουτου καθημενοι διαστηματος, ουχ εωρακοτες ημας ποτε, ουκ οφθεντες παρ'
ημων, ου λογων ημιν κοινωνησαντες, αθροον υπο της παρανομιας των
τολμηθεντων κινηθεντες, τοσαυτην επεδειξασθε περι ημας αγαπην, οσην πατερες
περι παιδας, μαλλον δε και πατερας απεκρυψατε τηι τοσαυτηι κηδεμονιαι. ∆ια ταυτα
χαριτας υμων ισμεν τηι ευλαβειαι, θαυμαζομεν, μακαριζομεν, παρακαλουμεν υμας
αυτους τα εαυτων μιμησασθαι, και ην εξ αρχης επεδειξασθε προθυμιαν, ταυτην εις
τελος αγαγειν. Καν γαρ μηδεν γινηται πλεον εις διορθωσιν των γεγενημενων, ου
μικρα παρακλησις ημιν, οπερ εφθην ειπων, τοσαυτης απολελαυκοσι και απολαυουσι
παρα της τιμιοτητος της υμετερας αγαπης. ΡΝΑʹ. Ἀσελλωι επισκοπωι. Οιδα μεν οτι
ουδεν υμιν δει γραμματων εις το διαναστηναι, και αντιλαβεσθαι της διορθωσεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

των τας Ἐκκλησιας της Ἀνατολης κατειληφοτων κακων. Και τουτο δι' ων
πεποιηκατε, επεδειξασθε, αυτοπαρακλητοι τοσαυτην παρασχοντες σπουδην. Ἀλλ'
επειδη τα κακα ετι μενει αδιορθωτα, δια την ανοιαν των τοσαυτα παρανομησαντων,
αναγκαιον ειναι ενομισαμεν παρακαλεσαι υμων την ευλαβειαν, ωστε μη αποκαμειν,
μηδε περικακησαι, αλλ' ακμαζουσηι χρησασθαι τηι προθυμιαι, και τα παρ' εαυτων
παλιν απαντα εισενεγκειν. Ὅσωι γαρ αν ανιατα νοσωσιν οι προς την των Ἐκκλησιων
καταστασιν στασιαζοντες, τοσουτωι κακεινων πλεον εσται το κριμα, και υμιν τοις μη
αποκαμνουσι λαμπροτερος ο μισθος, και μειζους οι στεφανοι. ΡΝΒʹ. Ἐπισκοποις. Και
ιδιαι εκαστωι, και κοινηι πασιν υμιν οφειλομεν χαριτας, ουχ ημεις δε μονον, αλλα και
παντες οι κατα την Ἀνατολην επισκοποι, κληρικοι διαφορων πολεων, λαοι ποικιλως
ελαυνομενοι, οτι πατρικα σπλαγχνα επιδειξαμενοι, συνηλγησατε, εστητε γενναιως,
τα παρ' υμων αυτων παντα εισηνεγκατε. ∆ια ταυτα παντες υμας ανακηρυττουσι,
στεφανουσιν, επι στοματος φερουσιν υμων τα κατορθωματα. Ει δε παρα ανθρωπων
τοιαυται αι τιμαι, εννοησατε παρα του φιλανθρωπου Θεου ποσαι υμιν αι αντιδοσεις.
Ταυτ' ουν ειδοτες, τιμιωτατοι δεσποται μου και ευλαβεστατοι, καν οι θορυβουντες
τας Ἐκκλησιας ανιατα νοσωσι, μη παυσησθε την παρ' υμων αυτων εισφεροντες
θεραπειαν. Ὅσωι γαρ αν πλειονα τα κωλυματα ηι και πλειων η δυσκολια, τοσουτωι
και μειζων υμιν ο μισθος. Ει γαρ ποτον τις ψυχρον επιδους, ουκ αμισθον εξει την
βραχειαν φιλοφροσυνην· οι τοσαυτα και ποιησαι και παθειν ελομενοι υπερ
Ἐκκλησιων ταρασσομενων, εννοησατε ηλικην ληψεσθε την αμοιβην, και ποσα υμας
αναμενει των καλων πονων τα βραβεια. 52.702 ΡΝΓʹ. Τοις αυτοις. Ου διαλιμπανομεν
χαριν υμιν ομολογουντες διηνεκως. Ει γαρ και πολλα παρανενομημεθα παρα των
εχθρων, αλλ' ομως πολλης παρ' υμων απηλαυσαμεν της συμμαχιας, δαψιλους της
αγαπης, γνησιας φιλοφροσυνης, θερμοτατης σπουδης· και ταυτα ου μικραν
παρακλησιν και της χαλεπωτατης εξοριας, εν ηι κατεχομεθα, και των αλλων των
επενεχθεντων ημιν δεινων, εχομεν. ∆ιο παρακαλουμεν υμων την ευλαβειαν
επιμειναι την αυτην περι ημας επιδεικνυμενους διαθεσιν τε και σπουδην. Ουδε γαρ
εις ημας στησεται το γινομενον μονον, αλλα και εις το κοινον των Ἐκκλησιων
διαβησεται. Ου γαρ μια, και δυο, και τρεις πολεις, αλλ' ολοκληρα εθνη πανταχου της
γης ταραττεται. Και τοσαυτην παρ' υμων επιδειχθηναι δικαιον σπουδην, οσην εικος
υπερ τοσουτων ψυχων εσπουδακοτας και καμνοντας επιδειξασθαι. Ει δε πολλα
πεπονηκατε, και τα παρ' εαυτων εισηνεγκατε, ισμεν τουτο και ημεις, και
ευχαριστουντες υμιν ου παυομεθα· αξιουμεν δε μη διαλιπειν τουτο ποιουντας. Ἡ
γαρ καρτερια υμων, και υπομονη, και η ευτονος γνωμη δυνησεται και τους σφοδρα
φιλονεικως διακειμενους και ανιατα νοσουντας αποστησαι της κατεχουσης αυτους
νυνι παραφροσυνης. Ει δε επιμενοιεν και ουτως ανιατως εχοντες, αλλ' υμιν
απηρτισμενος ο μισθος εσται, και πληρη τα της αμοιβης, και ολοκληρος των καλων
τουτων ο στεφανος. ΡΝ∆ʹ. Τοις αυτοις. Ἡμεις μεν εποθουμεν και ταις του σωματος
οψεσιν υμας θεασασθαι· επειδη δε τουτο ουκ ενι, τωι της εξοριας δεσμωι κατεχομενων
ημων, τοις οφθαλμοις της αγαπης υμας καθ' εκαστην φανταζομεθα την ημεραν, και
περιπτυσσομεθα, και κροτουντες και θαυμαζοντες ου διαλιμπανομεν, οτι τοσαυτην
προθυμιαν και σπουδην εξ αρχης μεχρι νυν μεμενηκατε επιδεικνυμενοι υπερ των
της Ἀνατολης Ἐκκλησιων· και παρακαλουμεν αξιον των προοιμιων επιδειξασθαι το
τελος. Ει γαρ οι παντα ταραξαντες, και θορυβων εμπλησαντες, τοσαυτηι κεχρηνται τηι
φιλονεικιαι, πολλωι μαλλον υμας, τους τα κακως γεγενημενα διορθουν
εσπουδακοτας, πολληι δικαιον κεχρησθαι τηι υπομονηι, και καρτεριαι τηι περι την
τοιαυτην σπουδην. Ουτω γαρ πλειων υμιν εσται ο μισθος, και μειζων η αμοιβη, οταν
και πολλων κωλυματων γινομενων, μη ανακρουησθε, αλλα μενητε την των
πραγματων δυσκολιαν τηι παρ' εαυτων αποτειχιζοντες αγρυπνιαι τε και σπουδηι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

ΡΝΕʹ. Χρωματιωι επισκοπωι Ἀκυληΐας. Ἤχησε και μεχρις ημων η μεγαλοφωνος της
θερμης σου και γνησιας αγαπης σαλπιγξ, μεγα τι και 52.703 διωλυγιον εκ τοσουτου
πνευσασα του διαστηματος, και προς αυτα αφικομενη της γης τα περατα. Και των
παροντων ουκ ελαττον ισμεν ημεις, οι τοσουτον απωικισμενοι μηκος οδου, την
σφοδροτατην σου και πυρος γεμουσαν αγαπην, την ειλικρινη και ελευθεριας πολλης
και παῤρησιας εμπεπλησμενην γλωτταν, την ενστασιν την αδαμαντα μιμουμενην.
∆ιο και σφοδρα επιθυμουμεν και της κατα προσωπον απολαυσαι σου συντυχιας.
Ἀλλ' επειδη και τουτο ημας η ερημια αυτη παρειλετο, ηι νυν εσμεν πεπεδημενοι,
ευροντες τον κυριον μου τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον, καθως ενι, την
επιθυμιαν πληρουμεν την εαυτων, γραφοντες και προσαγορευοντες, χαριτας
ομολογουντες υμιν πολλας υπερ της σπουδης, ην δια παντος του μακρου τουτου
χρονου, μετα πολλης επεδειξασθε της ευτονιας. Και παρακαλουμεν ηνικα αν επανιηι,
και τουτου χωρις, δια των εμπιπτοντων γραμματηφορων, ει γε τινες ευρεθειεν οι
προς την ερημιαν ταυτην αφικνουμενοι, τα περι της υγειας ημιν επιστελλειν της
υμετερας. Οισθα γαρ οσην εντευθεν καρπωσομεθα την ηδονην, των ουτω θερμως
περι ημας διακειμενων την υγειαν πυκνοτερως ευαγγελιζομενοι. ΡΝ ʹ. Ἐπισκοποις.
Βοαι μεν πανταχου και αυτη των πραγματων η φυσις, σαλπιγγος λαμπροτεραν
αφιεισα φωνην, τον καλλιστον υμων ζηλον, και την υπερ της αληθειας προθυμιαν,
ην ουχ οδου μηκος, ου χρονου πληθος, ου των ανιατα νοσουντων η παραλογος
φιλονεικια, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν κατελυσεν, ουδε αμαυροτεραν εποιησε.
Και ημεις δε ου διαλιμπανομεν πολλας υμιν εχοντες χαριτας, και μακαριζοντες υμας
ου παυομεθα, των επι τοις καλοις τουτοις αγωσιν αποκειμενων υμιν στεφανων παρα
του φιλανθρωπου Θεου. Και επιθυμουμεν υμας και κατ' οψιν ιδειν. Ἐπειδη δε τουτο
ουκ ενι δυνατον τωι της εξοριας δεσμωι πεπεδημενοις, επιλαβομενοι του κυριου μου
του τιμιωτατου και ευλαβεστατου πρεσβυτερου, δι' αυτου γραφομεν, και την
οφειλομενην προσρησιν αποδιδοαμεν υμιν δηλουντες ως απασαν ανηρτησασθε τωι
ποθωι την ανατολην, και σφοδρους υμων κατεστησατε εραστας, και μυριους εχετε
τους συναγανακτουντας υμιν την δικαιαν ταυτην αγανακτησιν επι ταις
γεγενημεναις παρανομιαις. Και παρακαλουμεν την αυτην επιδειξασθαι μεχρι τελους
προθυμιαν. Ἴστε γαρ οσους καρπωσεσθε στεφανους απο των προσκαιρων τουτων
πονων, τας αθανατους υμιν μετα πολλης δαψιλειας προαποτιθεμενοι παρα τωι
φιλανθρωπωι Θεωι αμοιβας. ΡΝΖʹ. Ἐπισκοποις ελθουσιν απο της ∆υσεως. Και
εμπροσθεν μεν εξεπληττομεθα υμων την σπουδην, την προθυμιαν την υπερ της
διορθωσεως των Ἐκκλησιων γεγενημενην, την στεῤραν και γνησιαν διαθεσιν, την
ανδρειαν και απεριτρεπτον γνωμην, την καρτεριαν, ην επι τοσουτον επεδειξασθε
52.704 χρονον. Μαλιστα δε εξεπλαγημεν νυν τον πολυν υμων τονον, ουτω μακραν
και διαποντιον αποδημιαν ελομενων, και πονων και ιδρωτων γεμουσαν, υπερ των
ταις Ἐκκλησιαις συμφεροντων. Και εβουλομεθα μεν και επιστελλειν συνεχως, και
την οφειλομενην τηι ευλαβειαι υμων αποδιδοναι προσρησιν. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ
ενι σχεδον γαρ αβατον τοις πολλοις οικουμεν χωριον, ερημιαι παντοθεν
αποτετειχισμενον, νυν επιλαβομενοι του κυριου μου του τιμιωτατου και
ευλαβεστατου πρεσβυτερου, προσαγορευομεν υμων την αγαπην, και παρακαλουμεν
τοις προοιμιοις συμβαινον επιθειναι τελος. Ἴστε γαρ οσος υμιν εσται της υπομονης ο
μισθος, και οσαι παρα του φιλανθρωπου Θεου αι αντιδοσεις υπερ της κοινης ειρηνης
πονουμενοις, και τοσουτον αναδεχομενοις αγωνα. ΡΝΗʹ. Τοις αυτοις. Ου μικραν και
υμιν αυτοις στεφανων υποθεσιν, και ημιν παρακλησεως αφορμην απο της
καλλιστης υμων ταυτης σπουδης, και των πονων, και των ιδρωτων κατεσκευασατε.
∆ιο και εκ τοσουτου καθημενοι διαστηματος, ανακηρυττομεν υμας, χαριτας
ομολογουμεν, και στεφανουμεν, και μακαριζομεν. Και εβουλομεθα μεν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

συνεχεστερον επιστελλειν· και γαρ μεγιστην εντευθεν αν εκαρπωσαμεθα την
παραμυθιαν, ει γε των τα γραμματα διακομιζοντων επετυγχανομεν. Ἐπειδη δε ου
ραιδιον ημιν τουτο προς αυτας τας εσχατιας της οικουμενης απωικισμενοις, και
ουδενος ημιν ταχεως επιχωριαζειν δυναμενου, νυν οτε επετυχομεν του κυριου μου
του τιμιωτατου και ευλαβεστατου πρεσβυτερου, την οφειλομενην αποδεδωκαμεν
προσρησιν, και παρακαλουμεν υμων την ευλαβειαν, εννοουντας του κατορθωματος
το μεγεθος, ει και πολυς ο παρελθων ανηλωθη χρονος, και επι το χειρον των
εναντιουμενων αυξεται η φιλονεικια, και μενουσι νοσουντες ανιατα, τα γουν παρ'
υμων μη διαλιπειν εις διορθωσιν των γεγενημενων εισφεροντας. Ὅσωι γαρ πλειων η
δυσκολια, τοσουτωι μειζων και δαψιλεστερα εσται των καλων τουτων αγωνων υμιν
η αμοιβη παρα του φιλανθρωπου Θεου. ΡΝΘʹ. Τοις αυτοις. Ου μικραν εχομεν
παραμυθιαν των κατειληφοτων τα ενταυθα κακων, της υμετερας σπουδης το
μεγεθος. Ἱκανα μεν γαρ και τα εμπροσθεν παρ' υμων γεγενημενα, η αγρυπνια, και η
σπουδη, και η τοσαυτη φροντις, πολλην ημιν παρασχειν την παρακλησιν· ο δε νυν
προσεθηκατε, το μακραν ουτως αποδημιαν στειλασθαι, υπερ των ταις Ἐκκλησιαις
συμφεροντων, σφοδρα παντας ημας αναπνευσαι πεποιηκε. Και κοινηι παντες υμιν
χαριτας ομολογουμεν πολλας υπερ των τοσουτων πονων, και των ιδρωτων, 52.705
και των καλων τουτων αγωνων, και μακαριζοντες υμας ου διαλιμπανομεν της
καλης ταυτης προθυμιας τε και σπουδης. ∆ιο και τον κυριον μου τον τιμιωτατον και
ευλαβεστατον πρεσβυτερον παρεκαλεσαμεν δραμειν εως υμων. ∆εξαμενοι τοινυν
αυτον μετα της υμιν πρεπουσης φιλοφροσυνης, αξιον τοις προοιμιοις το τελος
επιθειναι παρακληθητε. Ει γαρ και ανιατα νοσουσι τεως οι τοσουτους χειμωνας και
πολεμους ταις Ἐκκλησιαις εργασαμενοι, τοσουτον ταλανιζειν μεν εκεινους και
δακρυειν χρη, υμας δε εκπληττεσθαι και ανακηρυττειν, οτι και των κακων
αυξομενων, μειζονα αει προιοντες την υπερ του τα τοιαυτα διορθωσαι σπουδην
επιδεικνυσθε. ΡΞʹ. Ἐπισκοπωι ελθοντι απο ∆υσεως. Ὅταν εννοησω τον ιδρωτα, ον
ιδρωσας, και οικοι καθημενος, και μακραν ουτω και διαποντιον αποδημιαν
στειλαμενος, υπερ των ταις Ἐκκλησιαις συμφεροντων πραγματων, και προ του
τελους σε στεφανων και ανακηρυττων και μακαριζων ου παυομαι. Ἄν τε γαρ
γενηται τι πλεον απο της υμετερας σπουδης, δεσποτα μου τιμιωτατε, αν τε επι της
αυτης μενωσι φιλονεικιας οι τας ταραχας παρα την αρχην εμβαλοντες, ανιατα
νοσουντες, υμιν ο μισθος εστιν απηρτισμενος απο της γνωμης και του τα παρ'
εαυτων απαντα εισενεγκειν. ∆ια τουτο υμας μακαριζομεν, θαυμαζομεν, χαριτας υμιν
ομολογουντες ου διαλιμπανομεν. Και εβουλομεθα μεν και συνεχεστερον
επιστελλειν· επειδη δε τουτο ημας παρειλετο η του χωριου τουτου, εν ωι
καθειργμεθα, ερημια, νυν οτε επετυχομεν του κυριου μου του τιμιωτατου και
ευλαβεστατου πρεσβυτερου, και γραφομεν, και την οφειλομενην υμιν αποδιδοαμεν
προσρησιν. Γνωμηι μεν γαρ και διαθεσει πολλακις επεσταλκαμεν, χαρτηι δε και
μελανι πρωτον νυν, επειδη και νυν πρωτον τον προς υμας αφικνουμενον
ευρηκαμεν. ∆εξαμενοι τοινυν αυτον ως υμιν πρεπον εστι, και την προσηκουσαν περι
αυτον επιδειξαμενοι αγαπην, δοτε εντρυφησαι υμων τηι διαθεσει. Ου γαρ μικραν εξει
της τοσαυτης ταλαιπωριας, της κατα την οδοιποριαν, παραμυθιαν και παρακλησιν,
το της ευνοιας απολαυσαι της υμετερας. Ὅτι γαρ υπερ του εῤρωμενεστατηι
χρησασθαι τηι σπουδηι των ταις Ἐκκλησιαις ενεκεν συμφεροντων ουδεν δεησεσθε της
ετερων υπομνησεως, εδειξατε δια των πραγματων αυτων. ΡΞΑʹ. Πρεσβυτεροις
Ῥωμαιοις ελθουσι μετα των επισκοπων. Πολυν υπομεμενηκατε πονον, μακραν ουτω
και διαποντιον αποδημιαν στειλαμενοι, πολυν τον ιδρωτα, αλλ' ουχ υπερ των
βιωτικων και επικηρων πραγματων, αλλ' υπερ των ταις Ἐκκλησιαις συμφεροντων,
υπερ ων και πολλωι μειζονα των πονων ληψεσθε τα βραβεια παρα του φιλανθρωπου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

Θεου. Ου μικρα τοινυν και υμιν και ημιν εσται παρακλησις ο πονος υμων και η
σπουδη· υμιν μεν, οτι υπερ ειρηνης τοσουτων Ἐκκλησιων ο καλος ουτος υμιν αγων,
και 52.706 επι πολλωι μειζοσι στεφανοις η αντιδοσις· ημιν δε, οτι τοσαυτης παρ'
υμων απηλαυσαμεν αγαπης, και παρα των τοσουτων και τηλικουτων ανδρων
πολλης τετυχηκαμεν της σπουδης, και τωι σωματι τοσουτον διωικισμενους οδου
μηκος τηι της αγαπης αλυσει υμιν αυτοις συνεδησατε μετα πολλης της ακριβειας. ∆ια
ταυτα χαριτας υμιν ισμεν πολλας, και ανακηρυττοντες υμων την πολλην ευνοιαν ου
παυομεθα. Βοαι μεν γαρ αυτην και αυτη των πραγματων η φωνη, ου διαλιμπανομεν
δε και ημεις δια της ημετερας τουτο εργαζομενοι γλωττης. Ει δε νυν πρωτον υμιν
επεσταλκαμεν, ουκ απο της ραιθυμιας, αλλ' απο της του τοπου ερημιας τουτο
πεπονθαμεν. Νυν γουν επιλαβομενοι του κυριου του τιμιωτατου και ευλαβεστατου
πρεσβυτερου, διαβαινοντος οι διαγετε, την τε οφειλομενην υμιν αποδιδοαμεν
προσρησιν, και παρακαλουμεν υμας μετα της πρεπουσης υμιν αγαπης αυτον
υποδεξασθαι, και επανιοντος, τα περι της υγειας ημιν δηλωσαι της υμετερας, περι ης
σφοδρα περισπουδαστον ημιν μανθανειν. Ὑπερ δε του την προσηκουσαν σπουδην
επιδειξασθαι εις την του πραγματος υποθεσιν, εις ην εστε αφιγμενοι, ουδεν οιμαι
δεισθαι την ευλαβειαν υμων της ετερωθεν υπομνησεως· και τουτο δηλον
πεποιηκατε δια της σπουδης, ην δια παντος επεδειξασθε του χρονου. ΡΞΒʹ. Ἀνυσιωι
επισκοπωι Θεσσαλονικης. Ὀψε μεν και βραδεως επεσταλκαμεν σου τηι αγαπηι· αλλ'
ουχ εκουσιως ημων η μακρα αυτη σιγη γεγονεν, αλλα δια την του χωριου ερημιαν,
εν ωι καθειργμεθα, ου δια την ραιθυμιαν την περι την υμετεραν αγαπην. Νυν γουν
επιλαβομενοι του κυριου μου του τιμιωτατου και ευλαβεστατου πρεσβυτερου, την
παλαι οφειλομενην αποδεδωκαμεν προσρησιν τηι τιμιοτητι σου, χαριτας πολλας
ομολογουντες σου τηι ευλαβειαι υπερ της ενστασεως, και της ανδρειας της υπερ των
Ἐκκλησιων. ∆εξαμενος τοινυν αυτον, δεσποτα μου τιμιωτατε, ως σοι πρεπον εστι,
και την προσηκουσαν περι αυτον φιλοφροσυνην επιδειξαμενος, μη αποκαμηις τα
συντελουντα τηι κοινηι διορθωσει των Ἐκκλησιων ποιων και πραγματευομενος.
Οισθα γαρ του κατορθωματος το μεγεθος, και υπερ οσων Ἐκκλησιων τον καλον
τουτον αγωνα ανεδεξασθε, και οσοι υπερ της κοινης ειρηνης πονησαμενοις υμιν
αποκεινται παρα τωι φιλανθρωπωι Θεωι οι στεφανοι. ΡΞΓʹ. Ἀνυσιωι, Νουμεριωι,
Θεοδοσιωι, Ευτροπιωι, Ευσταθιωι, Μαρκελλωι, Ευσεβιωι, Μαξιμιανωι, Ευγενιωι,
Γεροντιωι, και Θυρσωι, και πασι τοις κατα Μακεδονιαν ορθοδοξοις επισκοποις. Πολλη
μεν υμων της αγαπης και η εμπροσθεν σπουδη, και χαριτας υπερ τουτων
ομολογουμεν, οτι εν ουτω χρονωι μακρωι εστητε μετα της προσηκουσης υμιν
ανδρειας, μηδενι εικοντες των συναρπαζειν επιχειρουντων· παρακαλουμεν δε και το
τελος επιθειναι οιον προσηκον εστιν. Ὅσωι γαρ πλειονα τα των καματων υμιν,
μειζονα και τα των αντιδοσεων εσται, 52.707 και των αμοιβων παρα του
φιλανθρωπου Θεου. Και επεθυμουμεν κατα προσωπον υμων θεασασθαι την
τιμιοτητα. Ἐπειδη δε τα της εξοριας δεσμα τουτο ημας παρειλετο, και εν ενι καθειρξε
χωριωι, τον κυριον μου τον τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον
απεσταλκαμεν, και δι' αυτου την τε οφειλομενην προσρησιν αποδιδοαμεν, και
δηλουμεν, οτι χαριτας πολλας και μεγαλας ομολογουντες υμων τηι θεοσεβειαι ου
διαλιμπανομεν, και αξιουντες υπερ της μακρας σιγης της εμπροσθεν συγγνωμην
ημιν νειμαι. Ου γαρ δη ραιθυμουντες, ουδε κατολιγωρουντες υμων, τοσουτον
εσιγησαμεν χρονον· αλλ' επειδη νυν πρωτον ευρομεν τον δυναμενον εκεισε
διαβηναι, ενθα διατριβετε νυν, και τα παρ' ημων διακομισαι γραμματα, γραφομεν
υμιν δηλουντες, εν οις εσμεν. ∆εξαμενοι τοινυν αυτον μετ' ευνοιας και διαθεσεως
γνησιας, τα περι της υγειας υμων δηλουν ημιν παρακληθητε. Μεγιστην γαρ απο των
τοιουτων γραμματων, και εν ερημιαι καθημενοι, εξομεν παραμυθιαν. ΡΞ∆ʹ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

Ἀλεξανδρωι επισκοπωι Κορινθου. Οισθα την αγαπην, ην επεδειξαμεθα περι την σην
τιμιοτητα, και πως ολιγα σοι συγγενομενοι, συνεδεθημεν σου τωι ποθωι. ∆ιο και
σφοδρα εθαυμασαμεν, οτι εν ουτω χρονωι μακρωι ουδε απαξ ημιν επιστειλαι
κατεδεξω. Και οιδα μεν οτι γραμματηφορων προβαληι σπανιν, και ουδεν απεικος. Ει
γαρ και πολλοι οι εκειθεν αφικνουμενοι, αλλ' ενθα καθημεθα νυν ουδεις αν ταχεως
παραγενοιτο των εκειθεν ερχομενων. Πλην αλλ' ουκ αρκει τουτο ημιν εις το μηδε
απαξ δεξασθαι γραμματα. Ἐπει και ημεις εις ταυτην εχοντες αναχωρησαι την
προφασιν, ουδε ουτως εσιγησαμεν, αλλα τον κυριον μου τον τιμιωτατον και
ευλαβεστατον πρεσβυτερον αναστησαντες, εντευθεν επεμψαμεν, ωστε και τηι σηι
συντυχειν τιμιοτητι, και ταυτην ημων την προσηγοριαν αποκομισαι, και μαθειν περι
της υγειας της σης, περι ης σφοδρα περισπουδαστον ημιν μανθανειν. Ἰδων τοινυν
αυτον μετ' ευνοιας, και αγαπης, και της προσηκουσης φιλοφροσυνης, ως μελος
ημετερον, ηνικα αν επανιηι, τα περι της ρωσεως σου δηλωσαι ημιν μη κατοκνησηις.
Μεγιστην γαρ ημιν απο των γραμματων, και εν ερημιαι καθεζομενοις, παρεξεις την
παρακλησιν. ΡΞΕʹ. Ἐπισκοποις ελθουσι μετα των απο της ∆υσεως ελθοντων
επισκοπων. Ἐθαυμασαμεν υμων και την εμπροσθεν προθυμιαν τε και σπουδην, ην
υπερ των ταις Ἐκκλησιαις συμφεροντων επεδειξασθε. Ἐπει δε και μακραν ουτως
αποδημιαν προσεθηκατε, και παντα οκνον εκβαλοντες, μετα της προσηκουσης υμιν
ανδρειας τοσαυτην οδον εστειλασθε, ουχ ως ετυχε και δια τουτο υμας
εκπληττομεθα, και ευχαριστουντες ου διαλιμπανομεν, και δια γραμματων νυν, και
χωρις γραμματων. Ουχ ημεις δε μονον, αλλα και παντες οι κατα την 52.708
Ἀνατολην θαυμαζονται, και κηρυκες υμων γινονται διαπαντος της στεῤροτητος της
ακλινους, και θερμης αγαπης, και της απεριτρεπτου γνωμης. Και ουτε οδου μηκος,
ουτε ταλαιπωριαν αποδημιας ηγουνται τι βαρυ λοιπον και επαχθες, υπερ του
δραμειν, και ιδειν υμων τα τοσαυτα κατορθωματα. ∆ιο δη και ο κυριος μου ο
τιμιωτατος και ευλαβεστατος πρεσβυτερος, καιτοι γε ασθενει κεχρημενος σωματι,
παντα ειλετο παθειν υπερ τουτου παραγενομενος και της κατ' οψιν απολαυσαι
συνουσιας υμων. ∆εξαμενοι τοινυν αυτον μετα της πρεπουσης υμιν αγαπης, καν επι
μειζον αιρηται τα δεινα, παρακαλουμεν μη κατοκνησαι διορθουμενους αυτα, αλλ'
αξιον των προοιμιων επιθειναι το τελος. Ἴστε γαρ ηλικος υμιν εσται ο μισθος παρα
του φιλανθρωπου Θεου, υπερ τοσουτων Ἐκκλησιων ταραττομενων πονουμενοις,
και παντα ποιουμενοις, ωστε εις ευδιεινον αυτας ορμισαι λιμενα. ΡΞ ʹ. Ἐπισκοποις
ελθουσι μετα των απο της ∆υσεως επισκοπων. Και τα εμπροσθεν παρα της
τιμιοτητος υμων γεγενημενα μεγαλα, το δικαιαν και πρεπουσαν υμιν αγανακτησιν
υπερ των τοσαυτας Ἐκκλησιας κατειληφοτων κακων αγανακτησαι, το συναλγησαι,
το μη μεχρι τουτου στηναι μονον, αλλα και τα παρ' εαυτων εισενεγκειν. Πολυ δε
μεγιστον και το νυν γεγενημενον παρα της αγαπης υμων, το αναστηναι εκαστον
υμων οικοθεν, το μακραν ουτως αποδημιαν στειλασθαι, το διατριβειν επ' αλλοτριας,
και τους απο της μακρας αποδημιας υπομενειν καματους, υπερ των ταις Ἐκκλησιαις
συμφεροντων. ∆ια ταυτα υμιν ευχαριστουντες ου παυομεθα, θαυμαζοντες,
μακαριζοντες, οσους εαυτοις υπερ τουτων παρα του φιλανθρωπου Θεου
προαποτιθεσθε τους μισθους. Και επειδη ουτε συγγενεσθαι υμιν δυνατον νυν υπο
εξοριας κατεχομενωι, ουτε συνεχως επιστελλειν, τωι μη ταχεως ευπορειν
γραμματοφορων η γαρ αν νιφαδας επεμψαμεν γραμματων, τον κυριον μου τον
τιμιωτατον και ευλαβεστατον πρεσβυτερον. και αυτον οικοθεν ορμωμενον ελθειν,
και θεασασθαι την ευλαβειαν την υμετεραν, παρεκαλεσαμεν, ωστε και προς ημας
γραμματων επιτυχειν, και αυτον και κατα προσωπον απολαυσαι της αγαπης της
υμετερας. ∆εξαμενοι τοινυν αυτον ως υμιν πρεπον εστιν, ηνικα αν εξηι, και ημιν
δηλουν μη κατοκνειτε τα περι της υγειας της υμετερας. Σφοδρα γαρ ημιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

περισπουδαστον τουτο μανθανειν, και ου μικρα της ερημιας, εν ηι καθημεθα, τουτο
ημιν εσται παρακλησις. ΡΞΖʹ. Τοις αυτοις. Χαριν υμιν ισμεν πολλην της τοσαυτης
ευτονιας, και σπουδης, και φροντιδος, και των πονων, και των ιδρωτων και της
μακρας ταυτης αποδημιας, ην υπερ των συμφεροντων τηι Ἐκκλησιαι πεποιησθε. Ὅσωι
52.709 γαρ τοις ταραττουσιν απαντα μειζον το κριμα, τοσουτωι και υμιν πλειων ο
μισθος, τοσαυτηι κεχρημενοις υπομονηι και σπουδηι εις διορθωσιν των κακως παρ'
ετερων γεγενημενων. Και εβουλομεθα μεν και παροντες κατα προσωπον συντυχειν
υμων τηι ευλαβειαι· επειδη δε τουτο αφηιρημεθα απο της κατα την εξοριαν αναγκης,
οψε ποτε και μολις επιτυχοντες του προς υμας αφικνουμενου, του κυριου μου του
τιμιωτατου και ευλαβεστατου πρεσβυτερου, διεπεμψαμεθα ταυτι τα γραμματα, την
τε οφειλομενην αποδιδοντες προσρησιν, και ευχαριστουντες υπερ τε των
παρελθοντων, υπερ τε των νυν, υπερ τε ολοκληρου της διορθωσεως των κακων. Καν
γαρ μηδεν γενηται πλεον, υμεις το υμετερον πεποιηκατε. ∆ιο και απηρτισμενον
εχετε παρα του φιλανθρωπου Θεου τον μισθον, τοσαυτηι και σπουδηι και προθυμιαι
προς το τα κακως γεγενημενα ιασασθαι δια παντος χρησαμενοι του χρονου. ΡΞΗʹ.
Προβηι ελευθεραι, εν Ῥωμηι. Ει και πολλωι διωικισμεθα τωι μεσωι της οδου, αλλα της
γνησιας σου και θερμης αγαπης, ως παροντες, και παντα τα σα ορωντες, ουτως
ακριβη πειραν ειληφαμεν, των εκειθεν αφικνουμενων προς ημας απαγγελλοντων
περι της σης εμμελειας ταυτα, απερ επεθυμουμεν μανθανειν. ∆ια τουτο σοι χαριτας
ισμεν πολλας και μεγαλας, και εναβρυνομεθα, και καλλωπιζομεθα επι τηι διαθεσει
της ευγενειας σου· και τους αγαπητους, τον ευλαβεστατον πρεσβυτερον Ἰωαννην,
και τον τιμιωτατον διακονον Παυλον παρακατατιθεμεθα σου τηι κοσμιοτητι, ως εις
λιμενα τας σας αυτους παραπεμποντες χειρας. Ἰδειν τοινυν αυτους ως σοι πρεπον
εστι, δεσποινα μου τιμιωτατη και ευγενεστατη, παρακληθητι. Οισθα γαρ, οσος εσται
σοι της φιλοφροσυνης ταυτης ο μισθος. Και ηνικα αν εξηι, συνεχεστερον ημιν δηλου
τα περι της υγειας της σης, περι ης σφοδρα περισπουδαστον ημιν μανθανειν,
επειδηπερ σφοδρα αυτης αντεχομεθα. ΡΞΘʹ. Ἰουλιανηι, και ταις συν αυτηι. Ὅσωι
χαλεπωτερον το κριμα γεγενηται τοις τα τοιαυτα παρανομησασι, τοσουτωι πλειων
υμιν εσται ο μισθος, τοις τοσαυτας παρανομιας λυειν εσπουδακοσι, και τοσουτον
επιδεικνυμενοις πονον και καματον. Ουδε γαρ ελαθεν ημας της υμετερας διαθεσεως
η ευποιια, και η σπουδη, ην και εις την προκειμενην υποθεσιν επεδειξασθε, και εις
την φιλοφροσυνην των παρ' ημων εκεισε αφιγμενων. ∆ιο και χαριτας υμιν εχομεν,
και παρακαλουμεν τηι αυτηι επιμενειν προθυμιαι, και εῤρωμενεστεραν επιδειξασθαι
ευτονιαν τε και ανδρειαν. Ἴστε γαρ ηλικον του κατορθωματος το μεγεθος, και οσον
ληψεσθε τον μισθον, τοσαυτην ταραχην, και ουτω κυματα αγρια, το γε εις υμας
ηκον, καταστελλουσαι, και την προσηκουσαν εις την των γεγενημενων κακων
εισφερουσαι διορθωσιν. ΡΟʹ. Ἰταλικηι. Ἐπι μεν των εξωθεν πραγματων, ωσπερ τηι
φυσει, ουτω και τηι πραξει και τηι μεταχειρισει διηιρηται ταυτα τα γενη, ανηρ λεγω
και γυνη. Τηι μεν γαρ οικουρειν νενομισται, τωι δε των πολιτικων και των 52.710 εν
αγοραι πραγματων απτεσθαι. Ἐπι δε των του Θεου αγωνων, και των υπερ της
Ἐκκλησιας πονων ουκ ενι τουτο, αλλ' εστι και γυναικα ανδρος εῤρωμενεστερον των
καλων τουτων αντεχεσθαι αγωνων και πονων. Και τουτο δηλων ο Παυλος εν τηι
προς την πατριδα την υμετεραν επιστοληι, πολλας ανακηρυττει γυναικας, λεγων
αυτας ου μικρα πεπονηκεναι εν τωι ανδρας διορθουν, και εναγειν επι τα προσηκοντα.
Τινος ενεκεν ταυτα φημι; Ἵνα μη νομισητε αλλοτριον υμων ειναι το της σπουδης
απτεσθαι, και των πονων των εις την εκκλησιαστικην διορθωσιν συντελουντων,
αλλ' ως πρεπον υμιν εστι, και δι' εαυτων, και δι' ετερων, ων αν οιον τε ηι, την
προσηκουσαν εισενεγκητε σπουδην, εις το λυσαι την κοινην ζαλην και ταραχην την
τας Ἐκκλησιας της Ἀνατολης καταλαβουσαν, Ὅσωι γαρ χαλεπωτερα γεγονεν η ζαλη,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

και βαρυτερος ο χειμων, τοσουτωι και υμιν πλειων εσται ο μισθος, ταις παντα πραξαι
και παθειν αιρουμεναις, υπερ του την διαταραχθεισαν ειρηνην επαναγαγειν, και εν
καταστασει τηι προσηκουσηι σπουδασαι καταστησαι διαταραχθεντα απαντα. ΡΟΑʹ.
Μοντιωι. Ποῤρω μεν σου καθημεθα τηι παρουσιαι του σωματος, εγγυς δε τηι διαθεσει
της ψυχης, και συνεσμεν σοι, και συμπεπλεγμεθα καθ' εκαστην ημεραν, τον θερμον
σου περι ημας ερωτα, την φιλοξενιαν, την φιλοφροσυνην, την τοσαυτην θεραπειαν
και σπουδην, ην δια παντων επεδειξω, καθ' εαυτους αναλογιζομενοι, και
εντρυφωντες τηι μνημηι της ευγενειας της σης, και προς απαντας ανακηρυττοντες
σου την ειλικρινη διαθεσιν, και δολον ουκ εχουσαν. ∆ιο και γραμματων
επιθυμουμεν της ευγενειας της σης, και σε παρακαλουμεν συνεχως ημιν
επιστελλειν, και τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζεσθαι, ινα και εκ τουτου
πολλην καρπωσωμεθα την παρακλησιν, μανθανοντες τα περι της ρωσεως της σης.
Πανυ γαρ ημιν τουτο περισπουδαστον ειδεναι. Μη τοινυν αποστερησηις ημας ταυτης
της ευφροσυνης· αλλ' οσακις αν εξηι γραφε, ταυτα ευαγγελιζομενος. ΡΟΒʹ. Ἑλλαδιωι.
Ὀλιγα μεν σοι συνεγενομεθα, πολλην δε την πειραν σου της γνησιας και θερμης
ειληφαμεν αγαπης. Και γαρ αι γενναιαι ψυχαι εν βραχει καιρωι τους εντυγχανοντας
χειρουνται. Ὃ δη και αυτος πεποιηκας εν ολιγωι σφοδρους ημας ποιησας εραστας της
ευγενειας της σης. ∆ιο και επιστελλομεν, και τα καθ' ημας αυτους δηλουμεν, οτι εν
ησυχιαι και απραγμοσυνηι διαγομεν πολληι, παντων ημας ενταυθα θεραπευοντων
μετα σπουδης, και μετα πολλης ορωντων της ευνοιας. Ἵν' ουν και τα υμετερα
μανθανοντες ευφραινωμεθα, συνεχως ημιν επιστελλειν μη κατοκνει, και τα περι της
υγειας της σης ευαγγελιζεσθαι, ινα και εκ τουτου πολλην καρπωσωμεθα την
παρακλησιν, τοιαυτα παρα της σης ευγενειας δεχομενοι γραμματα. ΡΟΓʹ. Ευηθιωι. Ει
και τωι σωματι κεχωρισμεθα σου της ευγενειας, 52.711 αλλα τηι αγαπηι συνδεδεμεθα
σου τηι ψυχηι. Τοιαυτα ενεχυρα φιλιας ημιν εναπεθου, πολλην περι ημας την
θεραπειαν και την διαθεσιν επιδειξαμενος αυτοθι. ∆ια τουτο οπουπερ αν αφικωμεθα,
ου παυομεθα χαριτας ομολογουντες τηι ευγενειαι τηι σηι. Και σε παρακαλουμεν
συνεχως ημιν και αυτον επιστελλειν, και τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζεσθαι.
Ἡμεις γαρ την οδον απασαν απραγμονως και μετα ασφαλειας διανυσαντες εν τηι
Κουκουσωι διατριβομεν, εντρυφωντες 52.712 τηι ησυχιαι του χωριου, και τηι
απραγμοσυνηι, και πολλης απολαυοντες θεραπειας τε και ευνοιας. Ἵν' ουν και περι
της ρωσεως της υμετερας μανθανοντες ευφραινωμεθα, πυκνα και συνεχη πεμπειν
ημιν τα γραμματα σπουδασον, ευαγγελιζομενα ημας περι της υγειας της σης και του
οικου σου παντος. Ουτω γαρ μεγιστην εντευθεν καρπωσομεθα την παρακλησιν.

52.711.10 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΡΟΣ ∆ΙΑΦΟΡΟΥΣ
Ἐπιστολαι ξηʹ. ΡΟ∆ʹ. Τοις εν Χαλκηδονι εγκεκλεισμενοις επισκοποις,
πρεσβυτεροις τε και διακονοις. Μακαριοι και των δεσμων υμεις, και της γνωμης,
μεθ' ης φερετε τα δεσμα, αποστολικην ανδρειαν εν τουτοις επιδεικνυμενοι· επει
κακεινοι και μαστιγουμενοι, και ελαυνομενοι, και δεσμουμενοι, μετα πολλης ταυτα
εφερον της ηδονης· ου μονον δε μετα πολλης εφερον της ηδονης, αλλα και τα αυτων
εποιουν εν ταις αλυσεσιν οντες, και την οικουμενην μεριμνωντες απασαν. ∆ιο δη
παρακαλω την υμετεραν αγαπην μηδεν εντευθεν αναπεσειν, αλλ' οσωι πλειων υμιν
η οδυνη γινεται εξ ων πασχετε, πλειονα και την προθυμιαν επιδειξασθαι, και καθ'
εκαστην ημεραν μεριμναιν υπερ των κατα την οικουμενην Ἐκκλησιων, οπως αν
γενοιτο τις διορθωσις η προσηκουσα, μηδε εις την ολιγοτητα υμων απιδοντες, και
τωι περιελαυνεσθαι πανταχοθεν, υπτιωτεροι γενησθε. ∆ι' ων γαρ πασχετε, μειζονα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

την παρα τωι Θεωι παῤρησιαν κτωμενοι, πλειονα ευδηλον οτι και την δυναμιν εξετε.
Χρησασθε τοινυν εις καιρον τηι προθυμιαι, και δι' εαυτων, και δι' ετερων, ων αν οιον
τε ηι, ταυτα και πραξαι και ειπειν σπουδασατε, ινα το κατεχον κλυδωνιον
καταστειλαι δυνησεσθε. Μαλιστα μεν γαρ εσται τι και πλεον σπουδαζοντων υμων· ει
δ' αρα μηδεν γενοιτο πλεον, της προθυμιας και της γνωμης εξετε παρα του
φιλανθρωπου Θεου τον μισθον. ΡΟΕʹ. Ἀγαπητωι. Πολλους και συνεχεις ιδρωτας
ιδρωσεν ο κυριος μου ο ευλαβεστατος και τιμιωτατος πρεσβυτερος Ἐλπιδιος, τους το
ορος οικουντας, το Ἀμανον λεγω, σπουδαζων απαλλαξαι της κατεχουσης αυτους
ασεβειας. Και απηλλαξε, και μετεθηκεν αυτους απο της πλανης, και εκκλησιας
ωικοδομησε, και μοναστηρια συνεστησατο· και εξεστι ταυτα τηι ευγενειαι σου και παρ'
ετερων μανθανειν. Ἐπει ουν οιδα οτι των ευλαβων ανδρων και γενναιων σφοδρα
γεγονας εραστης, ειδως οτι σοι χαριουμαι γνωριμον ποιων τον τοσαυτα
κατωρθωκοτα, ομου και προσειπειν σε δι' εκαστης προφασεως επειγομενος,
προστεθεικα ταυτα τα γραμματα, την τε οφειλομενην προσρησιν αποδιδους, και
52.712 τον ανδρα παρακατατιθεμενος σου τηι ευγενειαι. Ἰδων τοινυν αυτον ως σοι
πρεπον εστι, δεσποτα μου τιμιωτατε και θαυμασιωτατε, δειξον αυτωι δια των εργων,
ως ου ματην ουδε εικη ταυτην ηλθεν εχων παρ' ημων την επιστολην, αλλ' ισχυσε
ταυτι τα γραμματα πολλης αυτον ποιησαι απολαυσαι ευνοιας τε και αγαπης. Ουτω
γαρ και ημεις χαριν πολλην ομολογησομεν τηι αγχινοιαι τηι σηι, οτι και εκ τοσουτου
καθημενοι διαστηματος, απο της επιστολης δυναμεθα συναπτειν σου τηι αγαπηι
γνησιως τους επιθυμουντας αυτης απολαυειν· ων εις ουτος εστι, σφοδρος εραστης
ων σου της κοσμιοτητος· διο και μετα πολλης της σπουδης ταυτην παρ' ημων ᾔτησε
την επιστολην. ΡΟ ʹ. Ἡσυχιωι. Ἡμεις επιθυμουμεν και παροντα σε θεασασθαι, και της
γλυκυτατης και ηδιστης σου απολαυσαι συνουσιας. Ἀλλ' επειδη τουτο εργωδες, και
δια την της οδου δυσκολιαν και δια την των πραγματων ασχολιαν, και την του
σωματος ασθενειαν, την απο των γραμματων ζητουμεν παρακλησιν, ην ουτε
σωματος αῤρωστια, ουδε οδου τραχυτης διακωλυσαι δυναται. ∆ιδου δη την χαριν
ημιν κουφην τε ουσαν και ανεπαχθη, και πολλην κομιζουσαν ημιν την ηδονην, και
ου μικρον της αθυμιας, της εκ του σωματικου χωρισμου, υποτεμνομενην. Ἂν γαρ
ταυτης απολαυσωμεν της παρακλησεως, και πλησιον ηγησομεθα ειναι, και αει μετα
της τιμιοτητος σου. Ἀρκει μεν γαρ και η αγαπη τουτο ποιησαι· πλειονα δε αυτη η
φαντασια λαμβανει προσθηκην, οταν και την απο των γραμματων εχηι συμμαχιαν.
ΡΟΖʹ. Ἀρτεμιδωρωι. Πολλης ενομισεν απολαυσεσθαι ευνοιας ο κυριος μου Ἀντιοχος,
ει μετα γραμματων ημετερων φανειη τηι εμμελειαι τηι σηι. ∆ειξον τοινυν, δεσποτα μου
τιμιωτατε, ως ου τηναλλως ταυτα ενομισε, και δεξαμενος αυτον μετα της σοι
προσηκουσης ευνοιας, αν τι δικαιον νομιζηι, και λογον εχον, ετοιμον σεαυτον αυτωι
παρασχειν παρακληθητι, και δειξον δια των εργων αυτωι ως ου ματην ουδε εικη
ταυτην ηλθε φερων παρ' ημων την επιστολην, αλλα γεγονε τι πλεον 52.713 αυτωι εις
ευνοιας και συμμαχιας δικαιας λογον απο των γραμματων των ημετερων. Ουτω γαρ
απολαυσεται μεν της ευεργεσιας ουτος, καρπωσομαι δε εγω τιμην δι' ων και ουτος
της ευεργεσιας απηλαυσε. ΡΟΗʹ. Ευθαλιαι. Σφοδρα γνησιας και θερμης αγαπης
ανακεχρωσται σου τα γραμματα, ειλικρινους και αδολου διαθεσεως. ∆ια ταυτα σοι
πολλας χαριτας ομολογουμεν, και οτι γραφεις, και οτι της γνησιας σου φιλιας της
περι ημας μεγιστον δειγμα εκφερεις. Ὁ Θεος σοι τον μισθον δυη της τοιαυτης
διαθεσεως και ενταυθα, και εν τωι μελλοντι αιωνι, και τειχισειε σε, και φρουρησειε,
και εν πασηι καταστησειεν ασφαλειαι, και ευθυμιαι. Οισθα γαρ αυτη, κυρια μου
τιμιωτατη, ως ου μικραν ημιν ευφροσυνην φερει, και ταυτα εν ερημιαι καθημενοις,
το συνεχως ακουειν κατα νουν σοι τα πραγματα φερεσθαι. Ταυτα δη δηλου συνεχως
ημιν, και μη διαλειπηις περι της υγιειας της σης ευαγγελιζομενη, ινα και εν ερημιαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

καθημενοι πολλην εντευθεν καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΡΟΘʹ. Ἀδολιαι. Το μεν
παραγενεσθαι ισως εργωδες δια την του σωματος ασθενειαν· ουδεν γαρ ετερον
κωλυμα, τα γαρ των ληιστων παντα πεπαυται· το δε γραφειν ποιον εχει πονον; Ου
γαρ δη και ενταυθα εις εκεινο καταφυγειν εχεις. Ταυτα δε λεγω, οτι εκτην, ως εγωγε
οιμαι, ταυτην διαπεμψαμενος την επιστολην, δυο μονας εδεξαμην παρα της
ευγενειας της σης. Πλην αλλα αν τε γραφηις, αν τε σιγαις, ημεις τα εαυτων ποιουντες
ου διαλιμπανομεν. Ου γαρ δυνησομεθα επιλαθεσθαι σου της αρχαιας εκεινης και
γνησιας φιλιας, αλλ' ανθουσαν αυτην διηνεκως διατηρουμεν, και ηνικα αν εξηι,
γραφομεν. Ἐπειδη δε σφοδρα μεριμνωμεν τα σα, σφοδρα επιθυμουμεν και γραμματα
παρα σου δεχεσθαι, περι της υγιειας ημιν ευαγγελιζομενα της σης. Μη δη ταυτης
ημας αποστερει της παραμυθιας· αλλ' ειδυια οσον χαριζηι, καν επιπονον σοι ηι το
γραφειν, δι' ημας τους σφοδρα σε αγαπωντας και τουτον καταδεχου τον πονον· και
δηλου τα περι της ρωσεως ημιν της σης, σφοδρα επιθυμουσι καθ' εκαστην ημεραν
περι ταυτης μανθανειν. ΡΠʹ. Ὑπατιωι πρεσβυτερωι. Ου παυσομαι μακαριζων σου την
τιμιοτητα της υπομονης, της ανδρειας, της καρτεριας της πολλης, ην επεδειξω, και
επιδεικνυσαι εν τοις πειρασμοις. Και τουτο και δια της προτερας επιστολης εδηλωσα,
οτι διπλους και τριπλους σοι ο μισθος υπερ τουτων αποκειται, υπερ τε ων αυτος
τοσαυτην στεῤροτητα επιδεικνυσαι, και ετερους εις τον αυτον αγεις ζηλον, εν γηραι
ουτω βαθει τοσαυτην προθυμιαν επιδεικνυμενος υπερ του διωκομενου λαου. Και
εβουλομην μεν συνεχως επιστελλειν σου τηι τιμιοτητι· επειδη δε τουτο ουκ ευκολον,
δια τε την του χειμωνος ωραν και 52.714 τον των ληιστων φοβον, και την του
χωριου ερημιαν εν ωι καθημεθα, ηνικα αν εξηι, και προσαγορευομεν σου την
ευλαβειαν, και αιτουμεν συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγιειας της σης
ευαγγελιζεσθαι· σφοδρα γαρ επιθυμουμεν τα περι ταυτης μανθανειν. Μακαριζομεν
δε και τους τιμιωτατους διακονους Ευσεβιον και Λαμπροτατον, τους κοινωνησαντας
σοι των διωγμων. Ἴστε γαρ ηλικοι στεφανοι τουτων υμιν αποκεινται, και οσος ο
μισθος, και οση η ανταποδοσις. Ταυτ' ουν ειδοτες, μενετε εδραιοι, αμετακινητοι· της
τε γαρ υπομονης δαψιλη τον μισθον ο Θεος υμιν αποδωσει, και τα παροντα ταχεως
λυσει δεινα. Γραφετε δε ημιν συνεχως, τα περι της υγειας της υμετερας ημιν
ευαγγελιζομενοι, περι ης σφοδρα περισπουδαστον ημιν μανθανειν. ΡΠΑʹ.
Ἐπισκοποις. Και η καταλαβουσα τας Ἐκκλησιας τας κατα την Ἀνατολην ταραχη,
σφοδροτατη και ποικιλη, και η παρα της ευλαβειας υμων εισενεχθεισα εις την
διορθωσιν ταυτης σπουδη, πολλη και δαψιλης. Ει δε μηδεν μηδεπω γεγονε πλεον,
τους μεν ανιατα νοσουντας και μη διορθωθεντας ταλανιζομεν, υμας δε θαυμαζοντες
και μακαριζοντες ου διαλιμπανομεν, οτι μετα τοσουτον χρονον των πραγματων
αδιορθωτων μειναντων, ουκ απεκαμετε, ουδε υπτιοι γεγονατε, αλλα και επικεισθε,
ετι ακμαζουσηι τηι προθυμιαι την παρ' εαυτων εισφεροντες συμμαχιαν, εις κριμα μεν
των ουκ εθελοντων υμων ανασχεσθαι, εις στεφανους δε της υμετερας σπουδης, και
βραβεια πολλα. ∆ια ταυτα υμας και ημεις, και παντες οι κατα την οικουμενην
ανακηρυττουσι και στεφανουσιν, οτι εκ τοσουτου καθημενους διαστηματος, ου της
οδου το μηκος, ου του χρονου το πληθος ραιθυμοτερους εποιησεν, αλλ' ως πλησιον
οντες των γενομενων, και αυταις οψεσιν ορωντες τας γενομενας παρανομιας, ουτως
εῤρωμενεστατηι προθυμιαι τα παρ' εαυτων εισφερειν εσπουδακατε. Ει δε μηπω την
ακαιρον φιλονεικιαν και τον αλογον πολεμον καταλυειν βουλονται οι ταυτα εξ
αρχης τεκοντες τα κακα, μηδεν υμας τουτο θορυβειτω, μητε αποκαμνειν ποιειτω·
οσωι γαρ αν πλειων ο πονος υμιν εγγενηται, τοσουτωι και μειζων εσται ο στεφανος,
του Θεου τας αῤρητους υμιν και αφατους εκεινας και λογον υπερβαινουσας
οριζοντος αμοιβας. ΡΠΒʹ. Βενεριωι επισκοπωι Μεδιολανων. Την ανδρειαν υμων, και
την παῤρησιαν, και την υπερ της αληθειας ελευθεροστομιαν και προτερον μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

απαντες ᾔδεσαν· εδειξε δε ακριβεστερον ο παρων καιρος την φιλαδελφιαν, την
αγαπην, την ευλαβειαν, την πολλην συμπαθειαν υμων, την κηδεμονιαν την υπερ
των Ἐκκλησιων. Ἐπει και κυβερνητην ο χειμων μαλιστα δεικνυσι της θαλασσης, και
ιατρον αριστον τα χαλεπα των σωματων νοσηματα· ουτω 52.715 και τον εν ευλαβειαι
ζηιν εσπουδακοτα, και πολλην εχοντα ανδρειαν, η των καιρων δυσκολια. Ὃ δη και
εφ' υμων γεγονε, και το γε υμετερον μερος, απαντα διωρθωται, και ουδεν
ελλελειπται. Ἀλλ' επειδη οι τας ταραχας και τεκοντες και τικτοντες εις τουτο ηλθον
παρανοιας, ως μη μονον μη εγκαλυπτεσθαι τοις προτεροις, αλλα και επαγωνιζεσθαι
εκεινοις, παρακαλω κοινηι παντας υμων εῤρωμενεστατηι χρησασθαι τηι προθυμιαι, και
μη καταλυσαι την τοσαυτην σπουδην, αλλα και προστιθεναι μειζονως, καν μυριαι
δυσκολιαι παρεμπιπτωσιν. Οι γαρ μετα πλειονων ιδρωτων και πονων μεγα τι και
γενναιον κατορθουντες, των ραιδιως και μετ' ευκολιας τουτο ποιουντων πλειονα
ληψονται τον μισθον. Ἕκαστος γαρ, φησιν ο μακαριος Παυλος, τον ιδιον μισθον
ληψεται, κατα τον ιδιον κοπον. Μη τοινυν το πολλα κεκμηκεναι ποιειτω υμας
απαγορευειν· αλλ' αυτο δη τουτο μαλλον διεγειρετω. Ὅσωι γαρ αν προσθηκην λαβηι
τα των πειρασμων, τοσουτωι μαλλον αυξεται τα των στεφανων, και πλεοναζει τα
υπερ των καλων τουτων υμιν αγωνων αποκειμενα βραβεια. ΡΠΓʹ. Ἡσυχιωι επισκοπωι
Σαλωνων. Ει και πολλωι διειργομεθα τωι της οδου μηκει της τιμιοτητος σου, και προς
αυτας εσμεν της οικουμενης τας εσχατιας απωικισμενοι, αλλ' ομως τωι της αγαπης
πτερωι χρωμενοι, κουφωι τε οντι, και ραιδιας τας τοιαυτας αποδημιας εργαζομενωι,
πλησιον τε σου εσμεν, και συνεσμεν σοι, και την οφειλομενην των γραμματων
αποδιδοαμεν προσρησιν, και σε παρακαλουμεν την προσηκουσαν υπερ των
Ἐκκλησιων των κατα την Ἀνατολην ποιησασθαι σπουδην. Οισθα γαρ ηλικος εστιν ο
μισθος Ἐκκλησιαις πονουμεναις χειρα ορεγειν, ταραχην τοσαυτην εις γαληνην
μεταθειναι, και πολεμον ουτω σφοδρον καταλυσαι. Και ταυτα ουχ ως δεομενους
υμας της παρ' ημων υπομνησεως παρακαλουμεν· και γαρ και προ των ημετερων
γραμματων τα παρ' υμων αυτοι πεποιηκατε· αλλ' επειδη ουδεπω τα δεινα λελυται,
αλλα και ακμαζει, αξιουμεν υμας μη αναπεσειν, μηδε περικακησαι, αλλ' εως μενει τα
ελκη το σωμα της Ἐκκλησιας συντριβοντα, και τα παρ' υμων φαρμακα επιτιθεναι·
και γαρ οσωι μετα πλειονων πονων ανυεται τα προκειμενα, τοσουτωι πλειων υμιν
κεισεται και ο μισθος. ΡΠ∆ʹ. Γαυδεντιωι επισκοπωι Βριξης. Ουδεν ημας ελαθε των
σων, αλλ' εγνωμεν σαφως ως παροντες την σπουδην σου, την αγρυπνιαν, την
φροντιδα, τους καματους, τους πονους ους υπερ της αληθειας επεδειξω, και σοι
χαριτας πολλας ομολογουμεν· και εν τοσαυτηι καθημενοι ερημιαι, μεγιστην εχομεν
παρακλησιν, της αγαπης σου το θερμον και γνησιον, ης πειραν ενταυθα λαβοντες,
εγνωμεν αυτην ακμαζουσαν και εκεισε, και ουδεν ουτε τωι πληθει του χρονου, ουτε
τωι μηκει της οδου καταμαρανθεισαν. ∆ια τουτο σοι χαριτας ισμεν πολλας, και σε
παρακαλουμεν μενειν την αυτην επιδεικνυμενον σπουδην. Οιδας γαρ υπερ οσων
Ἐκκλησιων υμιν ο αγων 52.716 προκειται νυν, και ηλικον εσται του κατορθωματος
το μεγεθος. Ταυτ' ουν εννοων, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, επιμειναι τηι
αυτηι σπουδηι παρακληθητι. Ουτω γαρ ολιγα καμνοντες, αθανατα εαυτοις
προαποθησεσθε εν τοις ουρανοις των καλων τουτων αγωνων τα βραβεια. ΡΠΕʹ.
Πενταδιαι διακονωι. Μακραν εσιγησας σιγην, καιτοι πολλων οντων των εκειθεν
αφικνουμενων προς ημας. Τι ποτ' ουν αν ειη το αιτιον; των πραγματων ο θορυβος;
Ἄπαγε· τουτο ουκ αν ειποιμι· οιδα γαρ σου την μεγαλην και υψηλην ψυχην, την και
εν πολλοις κλυδωνιοις δυναμενην εξουριας πλειν, και εν μεσοις κυμασι γαληνης
απολαυειν λευκης. Και τουτο δι' αυτων των πραγματων εδειξας, και προς αυτας τας
εσχατιας της οικουμενης ηλθεν η φημη τα σα φερουσα κατορθωματα, και παντες σε
ανακηρυττουσιν, οτι και εν ενι χωριωι ιδρυμενη και τους ποῤρωθεν οντας δια της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

ευλαβειας της σης διεγειρεις, και προθυμοτερους ποιεις. Τις ουν η αιτια της σιγης;
Ἐγω μεν ειπειν ουκ εχω. Παρακαλω δε σου την εμμελειαν δια του τα γραμματα
εγχειριζοντος σου τηι ευλαβειαι, δι' αυτου δηλωσαι ημιν τα περι της υγιειας της σης,
και της ευθυμιας, και της ασφαλειας, και σου και του οικου σου παντος· ινα και εκ
τοσουτου καθημενοι διαστηματος, και εν ουτω χαλεπωτατηι ερημιαι διατριβοντες,
πολλην απο των τοιουτων γραμματων καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΡΠ ʹ.
Ἀλυπιωι. Αυτος μεν εδεισας μη τωι προτερον επιπηδησαι τοις προς ημας γραμμασι
προπετειας μεμψει περιπεσηις· αυτοις γαρ σου χρησομαι τοις ρημασιν· εγω δε σε
τοσουτον απεχω τουτου γραψασθαι, οτι και ραιθυμιαν εγκαλω της βραδυτητος
ενεκεν, και μειζονως ανεκηρυξα προτερον επεσταλκοτα. Και τουτο λεγω, αυτηι
παλιν σου τηι ψηφωι εις αποδειξιν τουτου κεχρημενος. Ἔφης γαρ, τουτο μαλιστα
φιλοστοργιας ειναι, το και σιωπωντας προσειπειν. Ἐπει ουν το τε δεος σοι της
προπετειας ανηιρηται, οπερ ου δεοντως εδεδοικεις, τουτο τε μειζονος αποδεδεικται
σημειον αγαπης, πεμπε λοιπον ημιν νιφαδας γραμματων. Οισθα γαρ οπως και
διετεθημεν και διακειμεθα περι την σην εμμελειαν. Καν γαρ εις ερημοτατον τουτο
χωριον απενεχθωμεν, καν εις αυτα της οικουμενης τα περατα, της ειλικρινους
αγαπης και δολον ουκ εχουσης ουδεποτε επιλαθεσθαι δυναμεθα, αλλα καθ' εκαστην
σε την ημεραν φανταζομενοι διατελουμεν, τας αρετας σου της ψυχης δια της μνημης
αναπλαττοντες. Και εβουλομεθα μεν συνεχεστερον επιστελλειν· επειδη δε τουτο
εργωδες ημιν εστι, τοσουτον υμων απωικισμενοις, υμιν δε ραιδιον, παρακαλουμεν
συνεχως ημιν επιστελλειν τα περι της υγειας της σης και παντος υμων του οικου.
Ουτω γαρ, και 52.717 εν αλλοτριαι διατριβοντες, πολλην καρπωσομεθα την
παρακλησιν. ΡΠΖʹ. Προκοπιωι. Ὀλιγα μεν σοι συνεγενομεθα αυτοθι, δεσποτα μου
θαυμασιωτατε, πολλην δε σου την πειραν της γνησιας ειληφαμεν αγαπης, και της
απραγμονος ψυχης, και της γνησιας και θερμης διαθεσεως. ∆ιο και προς αυτα της
οικουμενης απωικισθεντες τα τερματα, και προς αυτην την εσχατην ερημιαν
απενεχθεντες, δια το πανταχου σε περιφερειν, οπουπερ αν απιωμεν, και εχειν
εγκεκολαμμενον τωι συνειδοτι, και γραφομεν εκ τοσουτου διαστηματος, και την
οφειλομενην αποδιδοαμεν προσρησιν· και σου παρακαλουμεν την εμμελειαν, ει μη
βαρυ και επαχθες, και αυτον ημιν ταυτην παρεχειν την χαριν, και τα περι της υγειας
ευαγγελιζεσθαι ημας της σης. Μανθανομεν γαρ αυτα και μη γραφοντος, τους εκειθεν
αφικνουμενους ερωτωντες, δια το σφοδρα περισπουδαστον ειναι ημιν ειδεναι τα
περι της ρωσεως της σης και της ευδοκιμησεως· βουλομεθα δε και παρα της γλωττης
της σης, και παρα της χειρος της σης ταυτα δηλουσθαι, ωστε διπλην ημας
καρπουσθαι την ηδονην, απο τε του γραφειν, απο τε του γραμματα δεχεσθαι παρα
της ευγενειας της σης. ∆ιδου δε ταυτην ημιν την χαριν, ηδιστην τε ουσαν και
ευλογον, και πολλην ημιν παρεχουσαν την ευφροσυνην. ΡΠΗʹ. Μαρκελλινωι. Εις μεν
αυτο το παντων ερημοτατον χωριον απηχθημεν, την Κουκουσον· πλην οταν την
αγαπην υμων των φιλουντων ημας εννοησωμεν, μεγιστην καρπουμεθα παρακλησιν,
εν ερημιαι πλουτουντες. Ουδε γαρ ο τυχων θησαυρος, ανδρων επιτυγχανειν γνησιως
φιλειν ειδοτων. ∆ια δη τουτο καν μη τωι σωματι παρωμεν, υμιν τηι ψυχηι
συνδεδεμεθα, τηι της αγαπης αλυσει σφιγγομενοι. Ὅθεν και επιστελλομεν εκ
τοσουτου διαστηματος, και την οφειλομενην αποδιδοαμεν προσρησιν. Ὅτι γαρ εις
τους πρωτους σε των εραστων εγραψαμεν των ημετερων, ουδε αυτος αγνοεις,
δεσποτα μου θαυμασιωτατε. ∆ιδου δη και αυτος ταυτην ημιν την χαριν, και συνεχως
ημιν επιστελλε, τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζομενος, ινα και τωι γραφειν, και
τωι δεχεσθαι τοιαυτας επιστολας, πολλην καρπωσωμεθα την παραμυθιαν και
ευφροσυνην, και μεγιστης, και εν ερημιαι διατριβοντες, απολαυσωμεν παρακλησεως.
ΡΠΘʹ. Ἀντιοχωι. Ποτε γαρ σου επιλαθεσθαι δυναμεθα της γλυκειας και θερμης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

διαθεσεως, της γνησιας και ειλικρινους αγαπης, και ελευθερας γνωμης και υψηλης,
της πεπαῤρησιασμενης ψυχης; Καν γαρ προς αυτας απελθωμεν τας εσχατιας της
οικουμενης, πανταχου σε περιφεροντες απιμεν, τον θερμον ημων εραστην, 52.718
και σφοδρα ημιν τωι της αγαπης νομωι συνδεδεμενον. ∆ιο και προς αυτην την
ερημιαν της καθ' ημας οικουμενης απωικισμενοι, την Κουκουσον λεγω, και ου
ραιδιως επιτυχειν των τα γραμματα διακομιζοντων δυναμενοι, πολλην εποιησαμεθα
σπουδην επιζητησαι τε και ευρειν τον ταυτην ημων την επιστολην διακομιζοντα,
ωστε σου προσειπειν την θαυμασιοτητα, και την οφειλομενην προσρησιν αποδουναι
τηι μεγαλοπρεπειαι τηι σηι. Ὅτι δε και αυτος, εξ ων ηδη πεποιηκας, ου δεησηι της παρ'
ημων υπομνησεως εις το συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγειας της σης
ευαγγελιζεσθαι, ουδεν οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Και γαρ ου την τυχουσαν
καρπωσομεθα παρακλησιν, οταν παρ' υμων των σφοδρα ημας αγαπωντων δεχωμεθα
γραμματα, περι της ρωσεως της υμετερας δηλουντα, και την αγαπην δια των
επιστολων συνεχως ανανεουντα, και την παρουσιαν της υμετερας αγαπης ποιουντα
φανταζεσθαι. Ἀρκει γαρ πυκνοτης επιστολων, οταν παρα φιλων γνησιων φερηται,
και της παρουσιας σοφισασθαι την ηδονην. Ρ ʹ. Βρισωνι. Τι τουτο; Αυτοθι μεν οντων
ημων μυρια και ποιειν και λεγειν εσπουδακας, και τηι πολει πασηι, μαλλον δε τηι
οικουμενηι καταδηλος γεγονας επι τωι φιλτρωι, ωι περι ημας επιδεικνυσαι, μη στεγων
αυτο σιγηι κατεχειν, αλλα δια των εργων, δια των ρηματων πανταχου
επιδεικνυμενος, επιστειλαι δε ημιν ουδε απαξ κατεδεξω, και ταυτα σφοδρα διψωσι
των επιστολων των σων, και των γραμματων επιθυμουσιν; Ουκ οισθα οσην
εμελλομεν καρπουσθαι παρακλησιν της ουτω γνησιας ψυχης, της ουτω θερμης
φιλιας εγγονα δεχομενοι γραμματα; Και ταυτα ουκ εγκαλων λεγω οιδα γαρ οτι και
γραφων, και σιγων, ακμαζουσαν διατηρεις την περι ημας διαθεσιν, αλλα σφοδρα
επιθυμων σου των επιστολων. Και μη γραφοντος μεν σου, ου παυομεθα τους εκειθεν
αφικνουμενους ερωτωντες περι της ρωσεως σου και της ευθυμιας, και σφοδρα
χαιρομεν ακουοντες απερ επιθυμουμεν· αλλα βουλομεθα και παρα της γλωττης της
σης, και παρα της δεξιας της σης ταυτα μανθανειν. Ει τοινυν μη βαρυ μηδε επαχθες
ζητουμεν, νυν γουν ταυτην ημιν παρασχου την χαριν, μεγιστην ουσαν και ηδιστην,
και πολλην ημιν φερουσαν την ηδονην. Ρ Αʹ. Ἀμπρουκληι διακονωι. Ἐδεξαμην
δευτεραν, ην εφης προτεραν επιστολην επεσταλκεναι, δεσποινα μου τιμιωτατη και
κοσμιωτατη. Και τα αυτα παλιν λεγω, μη καλει τολμαν το προτεραν τοις προς ημας
επιπηδησαι γραμμασι, μηδε αμαρτημα νομιζε το μεγιστον εγκωμιον. Ἀγαπης γαρ
ζεουσης και θερμης τουτο δειγμα ποιουμεθα, και της γνησιας και ειλικρινους σου
διαθεσεως της φλο52.719 γος θερμοτερας. Ταυτ' ουν ειδυια επιδαψιλευε ταυτην ημιν
την χαριν συνεχως, περι της υγειας ημιν δηλουσα της σης, και πεμπε νιφαδας ημιν
γραμματων, τουτο απαγγελλουσας. Ἐαν γαρ θαῤρωμεν περι των αγαπωντων ημας,
οτι εν επιθυμιαι και εν υγειαι και εν ασφαλειαι καθεστηκατε, ου μικραν δεξομεθα της
εν αλλοτριαι διατριβης παρακλησιν, αλλα και μεγιστην καρπωσομεθα παραμυθιαν,
καιτοι γε εσχατην ερημιαν οικουντες. Λογισαμενη τοινυν οσην ημιν εργασηι την
εορτην, μη φθονησηις ημιν της καλλιστης ταυτης ευφροσυνης, αλλ' ως αν εγχωρηι,
και οιον τε ηι, ευαγγελιζου διηνεκως ημιν τα περι της ρωσεως της σης. Ρ Βʹ.
Ὀνησικρατιαι. Σφοδρα ηλγησαμεν και ημεις ακουσαντες περι της μακαριας θυγατρος
σου. Ἀλλ' ομως ειδοτες το φιλοσοφον σου της διανοιας, και το υψηλον της γνωμης,
πανυ θαῤρουμεν ως ανωτερα στησηι των τοιουτων κυματων. Μη λυπεισθαι μεν γαρ
αμηχανον, παρακαλουμεν δε συμμετρως τουτο ποιειν ειδυιαν το επικηρον των
ανθρωπινων πραγματων, και ως κοινα ταυτα πασι τα παθη, και ως φυσεως νομος
κοινος, και του παντων ημων ∆εσποτου Θεου αποφασις. Ου γαρ δη θανατος τουτο,
αλλ' αποδημια και μεταστασις απο των χειρονων προς τα βελτιω. Ταυτ' ουν απαντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

λογιζομενη, φερε γενναιως το συμβαν, και ευχαριστει τωι φιλανθρωπωι Θεωι. Ει γαρ
και χαλεπωτερα η πληγη γεγονε, προς το νεαραν ουσαν την προτεραν καταλαβειν,
αλλα και λαμπροτερος σοι ο στεφανος της υπομονης, και μειζω τα βραβεια, μετ'
ευχαριστιας και δοξολογιας φερουσηι το παθος. Ἵν' ουν και ημεις μη σφοδρα
αλγωμεν, αλλ' ειδωμεν σαφως οτι γεγονε σοι τι πλεον απο των γραμματων των
ημετερων, μη κατοκνησηις ημιν γραψαι τουτο αυτο, δηλουσα οτι σοι της αθυμιας
διεσκεδασθη το νεφος, και το πολυ της οδυνης του ελκους υποτετμηται. Ει γαρ
ταυτα μαθοιμεν, ου παυσομεθα νιφαδας επιστολων πεμπειν σοι· και γαρ ουχ ως
ετυχεν αντεχομεθα σου της ευγενειας, γνησιας αει και ειλικρινους και τιμης, και
αιδους, και αγαπης απολαυσαντες παρα της σης κοσμιοτητος. Ὧν συνεχως
μεμνημενοι, ακμαζουσαν την περι σε διαθεσιν τηρουμεν, καν προς αυτας αφικωμεθα
της οικουμενης τας εσχατιας. Ρ Γʹ. Παιανιωι. Σφοδρα με ανεπτερωσας, και σκιρταιν
εποιησας, οτι, τα λυπηρα απαγγειλας, επεθηκας το ρημα, ο πασι τοις συμβαινουσιν
επιλεγειν χρη, ειπων· ∆οξα δη τωι Θεωι παντων ενεκα. Τουτο το ρημα καιρια τωι
διαβολωι πληγη· τουτο μεγιστη τωι λεγοντι εν παντι κινδυνωι ασφαλειας και ηδονης
υποθεσις. Ἅμα τε γαρ τις εφθεγξατο τουτο, και σκεδαννυται ευθεως της αθυμιας το
νεφος. Μη δη παυσηι τουτο τε λεγων, 52.720 και τους αλλους παιδευων. Ουτω και ο
χειμων ο καταλαβων, καν τραχυτερος γενηται, εις γαληνην μεταστησεται· ουτω και
οι χειμαζομενοι πλειονα καρπωσονται την αμοιβην μετα του και των δεινων
απαλλαγηναι. Τουτο τον Ἰωβ εστεφανωσε, τουτο το ρημα τον διαβολον ετρεψατο,
και εγκαλυψαμενον αναχωρησαι πεποιηκεν, τουτο θορυβου παντος αναιρεσις. Μενε
δη τουτο επαιδων τοις γινομενοις απασι. Του τοπου δε ενεκεν, μηκετι λοιπον μηδεις
ενοχλειτω. Ει γαρ και ερημον το χωριον η Κουκουσος, αλλ' ομως και ησυχιας
απολαυομεν ενταυθα, και ου το τυχον εκ της ασθενειας της κατα την οδον
γενομενης ημιν, δια της οικοι καθεδρας της διηνεκους, διορθωσαι ισχυσαμεν. Ἂν δε
μελλητε παλιν ημας αναγκαζειν τοπους εκ τοπων αμειβειν, τα εσχατα πεισομεθα,
και μαλιστα του χειμωνος επι θυραις οντος. Μηδενι τοινυν φορτικος μηδεις, μηδε
επαχθης γενεσθω ταυτης ενεκεν της υποθεσεως. Ἀλλα γραφε ημιν συνεχως τα περι
της υγειας της σης, και της διατριβης της αυτοθι, και της ευδοκιμησεως, και της
ευθυμιας. Ου γαρ την τυχουσαν, και εν ερημιαι τοιαυτηι διατριβοντες, καρπωσομεθα
παρακλησιν, τοιαυτα παρα της σης τιμιοτητος δεχομενοι γραμματα. Ρ ∆ʹ. Γεμελλωι.
Ἔρημον μεν οικουμεν χωριον την Κουκουσον, και πασης της καθ' ημας οικουμενης
ερημοτατον. Πλην καν προς αυτα της οικουμενης τα περατα απενεχθωμεν,
επιλαθεσθαι σου της αγαπης ου δυναμεθα· αλλα και εν αλλοτριαι και εν ερημιαι
διατριβοντες, και ετι λειψανα αῤρωστιας περιφεροντες, και φοβωι ληιστων
πολιορκουμενοι ου γαρ αφιστανται τας οδους αποτειχιζοντες και παντα αιματων
πληρουντες οι Ἰσαυροι, διηνεκως σε επι διανοιας περιφερομεν, την ανδρειαν σου,
την παῤρησιαν, την γλυκειαν και γνησιαν διαθεσιν παρ' αυτοις αναπλαττοντες, και
τουτων των λογισμων εντρυφωντες τηι μνημηι. Γραφε δε αυτος ημιν συνεχως,
δεσποτα θαυμασιωτατε, τα περι της υγειας της σης, και πως σοι τα θερμα εχρησατο,
και εν τισιν ορμαι τα σα νυν· ινα και ποῤρωθεν οντες, μηδεν ελαττον εχωμεν των αει
σοι συγγινομενων, εις το σαφως ειδεναι τα σα. Οισθα γαρ οπως ημιν περισπουδαστον
περι της ρωσεως της σης μανθανειν, δια το σφοδρα σου εραιν, και συνδεδεσθαι μετα
ακριβειας τηι μεγαλοπρεπειαι τηι σηι. Ρ Εʹ. Κλαυδιανωι. Τι τουτο; Ὁ θερμος ημων
εραστης, ο μανικος, τοσαυτης παρ' ημων απολαυσας αγαπης, ο διηνεκως ημιν
συνδεδεμενος, ουδε γραμματων ημας εν ουτω χρονωι μακρωι ηξιωσας, αλλ' ηνεσχου
σιγησαι σιγην ουτω μακραν; Τι ποτε αρα το αιτιον; Ἆρα μετα την αποδημιαν
εξεβαλες ημας της διανοιας της σης, και ραιθυμοτερος περι την ημετεραν γεγονας
52.721 αγαπην; Ουκ εγωγε οιμαι· μη γαρ ποτε τουτο γενηται, απο φιλικης ουτω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

ψυχης και θερμης τοσαυτην γενεσθαι μεταβολην. Ἀλλ' αρα μη αῤρωστια σε
κατεσχεν; Ἀλλ' ουκ ηδυνατο αυτη γενεσθαι κωλυμα τωι γραφειν. Ἐπει ουν
αγνοουμεν την αιτιαν, μετα του λυσαι την σιγην και την αιτιαν ειπε της σιγης, και
πεμπε ταχεως ημιν επιστολην τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζομενην ημας.
Ουτω γαρ τα μεγιστα ημιν χαριηι, και της ερημιας πολλην παρεξεις παρακλησιν, αν
τοιαυτα δεξωμεθα γραμματα. Ἀλλα μη ραιθυμησηις· ει γαρ και μετα την επιστολην
ταυτην μενεις σιγων, ουκ ετι σοι συγγνωμην δωσομεν, αλλα γραψομεθα σε της
εσχατης αγνωμοσυνης. Οιδα δε οτι πασης σοι τιμωριας τουτο πικροτερον. Ρ ʹ. Ἀετιωι.
Ἡμεις σου της αγαπης ουδεποτε επιλαθεσθαι δυναμεθα, της θερμης, και γνησιας, και
πεπυρωμενης, της ειλικρινους και αδολου, αλλα διηνεκως επι διανοιας σε
περιφερομεν, και εχομεν εγκεκολαμμενον ημων τωι συνειδοτι. Και εβουλομεθα μεν
και οραιν σε συνεχως· επει δε τουτο τεως ουχ οιον τε, δια των γραμματων την
επιθυμιαν την εαυτων πληρουμεν, την οφειλομενην προσρησιν αποδιδοντες σου τηι
ευλαβειαι, και σε παρακαλουμεν και εαυτον συνεχως ημιν επιστελλειν. Ει γαρ και εν
ερημιαι διατριβομεν πολληι, και υπο φοβου ληιστων πολιορκουμεθα, και εν αῤρωστιαι
τυγχανομεν, αλλ' εαν δεξωμεθα γραμματα παρα της ευγενειας της σης,
ευαγγελιζομενα ημιν περι της υγειας σου, πολλην και εν αλλοτριαι οντες
καρπωσομεθα την παρακλησιν. Ειδως ουν ηλικα ημιν χαριηι, και οσην ημιν παρεξεις
την ευφροσυνην, μη φθονησηις ημιν της τοσαυτης ηδονης, αλλα σπουδαζε ημιν
συνεχεστερον επιστελλειν· πολλην γαρ εντευθεν καρπωσομεθα την ηδονην. Ρ Ζʹ.
Στουδιωι επαρχωι πολεως. Οιδα μεν, οτι συνετος ων, και φιλοσοφειν ειδως, και προ
των γραμματων των ημετερων πραως οισεις του μακαριου αδελφου της
μεγαλοπρεπειας της σης την αποδημιαν· ου γαρ αν αυτην καλεσαιμι θανατον.
Ἐπειδη δε και ημας αναγκαιον τα παρ' εαυτων εισενεγκειν, παρακαλω σου την
θαυμασιοτητα, δεσποτα μεγαλοπρεπεστατε, και εν τωι καιρωι τουτωι δειξαι σαυτον,
ουχ ωστε μη αλγειν τουτο γαρ αμηχανον, ανθρωπον οντα, και σαρκι
συμπεπλεγμενον, και τοιουτον επιζητουντα αδελφον, αλλ' ωστε μετρον επιθειναι τηι
λυπηι. Οισθα γαρ των ανθρωπινων το επικηρον, και οτι ποταμιων ρευματων μιμειται
φυσιν τα πραγματα, και ως εκεινους μονους χρη μακαριζειν, τους μετα χρηστης
ελπιδος καταλυοντας τον παροντα βιον. Ου γαρ επι θανατον ερχονται, αλλ' απο των
αγωνων επι τα βραβεια, απο των παλαισματων επι τους στεφανους, απο της
τεταραγμενης θαλασσης επι λιμενα ακυμαντον. Ταυτ' ουν εννοων παρακαλει
σαυτον, επει και ημεις ουχ ως ετυχεν αλγουντες, με52.722 γιστην της αλγηδονος
εχομεν παραμυθιαν, την αρετην του ανδρος, ην και αυτωι σοι μεγιστην οιμαι φερειν
παρακλησιν. Ει μεν γαρ πονηρος τις ην ο απελθων, και κακιας γεμων, εδει θρηνειν
και ολοφυρεσθαι τουτου χαριν· επειδη δε τοιουτος και ουτω βεβιωκως, ως απασα
οιδεν η πολις, μετ' επιεικειας, μετα χρηστοτητος, το δικαιον αει τιμησας, παῤρησιαι
τηι προσηκουσηι χρησαμενος, ελευθεριαι, ανδρειαι, ουδεν τα παροντα ηγησαμενος,
αλλ' αλλοτριος της βιωτικης γενομενος φροντιδος, αγαλλεσθαι χρη, εκεινωι τε
συνηδεσθαι, τηι τε θαυμασιοτητι τηι σηι, οτι τοιουτον προεπεμψας αδελφον, εν ασυλωι
λοιπον θησαυρωι, απερ εχων απηλθεν, εχοντα τα αγαθα. Μη τοινυν αναξιον τι
σαυτου λογισηι, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, κατακλωμενος τωι πενθει, αλλα δειξον
σαυτον και εν τωι παροντι καιρωι, και δηλωσαι ημιν παρακληθητι, οτι γεγονε σοι τι
πλεον και απο των γραμματων των ημετερων, ινα και ημεις, εκ τοσουτου καθημενοι
διαστηματος, καλλωπιζωμεθα, απο ψιλης επιστολης πολυ της αθυμιας ταυτης
υποτεμνεσθαι δυνηθεντες. Ρ Ηʹ. Ἡσυχιωι. Τι τουτο; Ουτως ημων σφοδρως ερων ουδε
γαρ ελαθες ημας, επειπερ ου δυνατον εραστην ποτε σφοδρον λαθειν τον ερωμενον,
γραμματων ημας ουκ ηξιωσας, αλλ' ηνεσχου σιγηι κατεχειν τον ερωτα; Τι ποτε αρα
το αιτιον; Ἐγω μεν ειπειν ουκ εχω· σον δε αν ειη μετα το λυσαι την σιγην, και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

αιτιαν ειπειν της σιγης. ∆ια γαρ τουτο και προτερον τοις προς την σην ευγενειαν
επεπηδησαμεν γραμμασιν, ινα μηδε εις τουτο σοι καταφυγειν εξηι. Γραφε δη συνεχως
ημιν, δεσποτα αιδεσιμωτατε και ευγενεστατε, και πληρου την επιθυμιαν ημων. Και
γαρ απαξ χειρωθεντες απο φημης ψιλης μονης, και συνδεθεντες σου τηι ευγενειαι,
ουδε αν αυτοι σιγαιν δυνηθειημεν λοιπον, ουτε του σιγωντος ανεχεσθαι, αλλα μυρια
σοι παρεξομεν πραγματα, ει μη συνεχεις και πυκνας ημιν πεμπεις τας επιστολας, τηι
πυκνοτητι των γραμματων την εκ της παρουσιας σοφιζομενος ηδονην. Ρ Θʹ.
∆ανιηλωι πρεσβυτερωι. Ευλογητος ο Θεος, ο πολλωι μειζονα των θλιψεων παρεχων
την παρακλησιν, και υμιν τοσαυτην διδους την υπομονην, ως και μετα πολλης
ευφροσυνης φερειν τα συμπιπτοντα λυπηρα. Τουτο μαλιστα διπλασιαζεται υμιν τον
μισθον, το και φερειν, και μετα χαρας φερειν· τουτο και ημιν πολλην παρεχει την
παρακλησιν, οταν ακουωμεν την ανδρειαν υμων, την παῤρησιαν, το απεριτρεπτον
της γνωμης, την ευτονιαν, την υπομονην, την καρτεριαν, τον ζηλον τον πυρος
θερμοτερον. ∆ια ταυτα και εν ερημιαι καθ52.723 ημενοι, και φοβωι ληιστων
πολιορκουμενοι, και τηι του χειμωνος ωραι λοιπον κατατεινομενοι, ουδενος τουτων
αισθανομεθα, δια το μεγεθος της υμετερας ευδοκιμησεως, αλλα και σκιρτωμεν, και
χαιρομεν, και μεγα φρονουμεν επι τηι τοσαυτηι υμων καρτεριαι. Ἵν' ουν διηνεκως
χαιρωμεν ταυτα ακουοντες, διηνεκως ημιν και συνεχεστατα επιστελλετε, αυτα τε
ταυτα, και τα περι της υγειας υμων ευαγγελιζομενοι. Μεγιστην γαρ ημιν παρεξετε
ευφροσυνην εντευθεν και ηδονην. Σʹ. Καλλιστρατωι επισκοπωι Ἰσαυριας. Ἐγω μεν
σου την ευλαβειαν και ενταυθα παραγενομενην επεθυμουν ιδειν, ωστε εντρυφησαι
σου τηι συνουσιαι, και απολαυσαι σου της γνησιας και θερμης αγαπης· επειδη δε τουτο
τεως ουκ ενι, δια τε την του ετους ωραν, και το της οδου μηκος, την δια γραμματων
οφειλομενην σοι προσρησιν αποδιδωμι, και χαριν εχω σου τηι ευλαβειαι, οτι και
προτερος τοις προς ημας επεπηδησας γραμμασι. Θερμης γαρ τουτο και γνησιας
φιλιας· και ου μονον ουκ απεικοτως επραξας, αλλα και σφοδρα σοι προσηκοντως.
Χαριζου δη ταυτην συνεχως ημιν την χαριν, και πυκνοτερον ημιν δηλου τα περι της
υγειας της σης. Ἂν δε και δυνατον γενηται τηι ευλαβειαι τηι σηι σκυληναι εως ημων,
τα μεγιστα ημιν χαριηι, και πολλης ημας εμπλησεις ευφροσυνης. Ἐννοησας τοινυν
ως και ημεις επιθυμουμεν ιδειν σου την ευλαβειαν, και ως το πραγμα ου σφοδρα
εργωδες, ει γενοιτο καιρος επιτηδειος προς οδοιποριαν, μη αποστερησηις ημας της
συντυχιας της σης. Ἕως δ' αν τουτο γενηται, τηι πυκνοτητι των γραμματων την εκ
της παρουσιας ηδονην σοφιζεσθαι παρακληθητι. ΣΑʹ. Ἑρκουλιωι. Μη καμνε ζητων
απολογιαν της μακρας σιγης, δεσποτα μου θαυμασιωτατε και μεγαλοπρεπεστατε, και
επι την σπανιν των γραμματηφορων καταφευγων. Ἡμεις γαρ, και γραφοντος σου
και σιγωντος, ακινητον σου την περι της αγαπης σου ψηφον εχομεν, ην δια των
εργων επεδειξω ουτω σαφως, ως πασαν ειδεναι την πολιν τον θερμον ημων και
μανικον εραστην. Πλην αλλα και ουτω διακειμενοι, σφοδρα επιθυμουμεν συνεχως
δεχεσθαι γραμματα παρα της σης θαυμασιοτητος, τα περι της υγειας δηλουντα της
σης. Ὥσπερ γαρ αυτος μεγιστην εφης παραψυχην ειναι του χωρισμου, το περι της
υγειας της ημετερας μανθανειν και οισθα ηλικον τουτο ανδρι φιλειν επισταμενωι,
επειδη και φιλειν οισθα καλως, ουτω και ημιν περισπουδαστον τουτο. Χαριζου δη
ταυτην ημιν την χαριν, ινα και εν ερημιαι τοσαυτηι καθημενοι, πολλην εντευθεν
καρπωσωμεθα την παρακλησιν. ΣΒʹ. Κυριακωι επισκοπωι. Ταυτα ανεκτα; ταυτα
φορητα; οιει καν σκιαν 52.724 απολογιας εχειν; Ἐν τηι τοσαυτηι αθυμιαι, εν ουτω
χρονωι μακρωι, εν τοσουτωι θορυβωι, και ταραχηι, και συντριβηι, και ταλαιπωριαι
καθεστωτων ημων, ουδε απαξ ημιν επιστειλαι κατεδεξω· αλλ' ημεις μεν και απαξ,
και δις, και πολλακις επεσταλκαμεν, συ δε σιγαις χρονον ουτω μακρον, και νομιζεις
το τυχον ημαρτηκεναι αμαρτημα, ουτως αγνωμων περι ημας γεγενημενος; Ἐμε εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

πολλην αποριαν κατεστησας. Ουδε γαρ δυναμαι της σιγης την αιτιαν ευρειν, οταν
εννοησω σου την θερμην αγαπην και γνησιαν, ην αει περι ημας επεδειξω. Ουδε γαρ
ραιθυμιαν λογισασθαι εχω· οιδα γαρ σου την αγρυπνον ψυχην· ουτε δειλιαν· οιδα γαρ
σου την ανδρειαν· ουκ οκνον· οιδα γαρ σου το διεγηγερμενον και εντρεχες· αλλ'
ουδε αῤρωστιαν· καιτοι γε ουδε αυτη ικανη ην σε κωλυσαι· πλην αλλα μανθανω
παρα των εκειθεν ερχομενων, οτι υγιαινεις και εῤρωσαι. Τι ουν εστι το αιτιον, ειπειν
ουκ εχω, αλλ' εν μονον, αλγω και οδυνωμαι. Παντα τοινυν ποιησον ωστε απαλλαξαι
ημας και της λυπης, και του διαπορειν. Ἐπει ει και μετα τα γραμματα ταυτα μη μετα
πολλου του ταχους ημιν βουληθειης επιστειλαι, ουτως ημας εχεις λυπησαι, ως
πολλου δεηθηναι πονου εις το θεραπευσαι ημων την αθυμιαν. ΣΓʹ. Σαλουστιωι
πρεσβυτερωι. Ουχ ως ετυχεν ηλγησα ακουσας οτι και συ και Θεοφιλος ο πρεσβυτερος
ανεπεσετε. Ἔγνων γαρ οτι ο μεν υμων πεντε ομιλιας ειπεν εως Ὀκτωβριου μηνος, ο
δε ουδεμιαν, και της ερημιας μοι της ενταυθα τουτο γεγονε χαλεπωτερον.
Βουληθητε τοινυν, ει μεν ψευδος τουτο, δηλωσαι μοι· ει δε αληθες, διορθωσασθαι·
και αλληλους διεγειρατε· επει σφοδρα με εχετε λυπησαι, καιτοι μεθ' υπερβολης
σφοδρα αγαπωντα υμας. Και το δη χαλεπωτερον, οτι και παρα του Θεου πολυ καθ'
εαυτων επισπασεσθε το κριμα, αργιαι τοσαυτηι συζωντες και οκνωι, και τα παρ'
εαυτων ουκ εισφεροντες. Ποιαν γαρ σχοιητε συγγνωμην ετερων διωκομενων,
εξοριζομενων, ελαυνομενων, υμεις δε μηδε την απο της παρουσιας υμων η της
διδασκαλιας εισφεροντες τωι χειμαζομενωι λαωι σπουδην; Σ∆ʹ. Παιανιωι. Ὅταν
εννοησηις, δεσποτα μου θαυμασιωτατε και μελιτος ημιν γλυκυτερε, οτι βαρυ και
επαχθες το κεχωρισθαι ημων, λογιζομενος οιον πραγμα μεταχειριζηι, και οτι πολιν
ολοκληρον κατορθοις, μαλλον δε οικουμενην ολοκληρον δια της πολεως εκεινης,
σκιρτα και ευφραινου. Μετα γαρ της ωφελειας πολλην εξεστι σοι καρπουσθαι και
την ηδονην. Ει γαρ χρηματα τινες συλλεγοντες τα τε απολλυμενα και απολλυντα
αυτους, τοσαυτης εμφορουνται της ευφροσυνης, και οικιων, και γυναικος, και
τεκνων, και παντων των προσηκοντων επι πολυν χωριζομενοι χρονον, τις αν
παραστησειε λογος την ηδονην του πλουτου, τον τοσουτον θησαυρον, ον καθ'
εκαστην συναγεις ημεραν, 52.725 και φαινομενος αυτοθι μονον; Ου γαρ δη
κολακευων σε ταυτα λεγω, και ισασιν οι και ακουοντες αποντος σου ταυτα παρ'
ημων ενταυθα, αλλ' ηδομενος σφοδρα, και χαιρων, και πτερουμενος υπο της
ευφροσυνης. Ἀρκεις γαρ, και φαινομενος, πολλους ορθωσαι των αυτοθι, στηριξαι,
αλειψαι, συγκροτησαι. Οιδα εγω τον αριστεα τον εμον, οιδα σου τας ανδραγαθιας τας
αυτοθι, τον ζηλον, την αγρυπνιαν, τους δρομους, τον πονον της ψυχης, την
παῤρησιαν, την ελευθεριαν μεθ' ης και επισκοπων κατεξανιστασο, του καιρου
τουτου απαιτουντος, μετα του προσηκοντος μεντοι μετρου. Και εθαυμαζον σε επ'
εκεινοις, πολλωι δε πλεον νυν, οτι, και μηδενος σοι παρασταντος αυτοθι, αλλα των
μεν φευγοντων, των δε ελαυνομενων, των δε κρυπτομενων, μονος εστηκας επι της
παραταξεως, το μετωπον αυτης κατακοσμων, και ουδενα αφιεις γενεσθαι
λειποτακτην, αλλα και τους μετα των εναντιων τεταγμενους τηι εμμελειαι σου καθ'
εκαστην ημεραν μεθισταις. Ου δια ταυτα δε θαυμαζω μονον, αλλ' οτι και εν ενι
ιδρυμενος χωριωι, την οικουμενην απασαν μεριμναις, τα εν Παλαιστινηι, τα εν
Φοινικηι, τα εν Κιλικιαι, ων και μαλιστα φροντιζειν οφειλεις. Παλαιστινοι μεν γαρ
και Φοινικες, καθως εγνων σαφως, ουκ εδεξαντο τον παρα των εναντιων
αποσταλεντα εκεισε, ουδε αποκρισεως αυτον ηξιωσαν· ο δε Αιγων, ως εγνων, και ο
Ταρσου μετ' εκεινων ταττονται, και ο Κασταβαλων ενταυθα εδηλωσε τινι των
ημετερων φιλων, οτι αναγκαζουσιν αυτους οι απο Κωνσταντινουπολεως τηι
παρανομιαι αυτων συνθεσθαι, και τεως αντεχουσι. Πολλης τοινυν σοι δει της
μεριμνης, πολλης της αγρυπνιας, ωστε και τουτο διορθωσαι το μερος, τωι δεσποτηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

μου γραψαντι τωι ανεψιωι σου, τωι κυριωι τωι επισκοπωι Θεοδωρωι. Τα κατα Φαρετριον
λυπηρα μεν και σφοδρα ανιαρα· πλην αλλ' επειδη οι πρεσβυτεροι αυτου ουτε
συνετυχον τοις εναντιοις, ως φης, ουτε αιρουνται αυτοις κοινωνησαι, αλλ' ως
λεγουσιν, ετι μεθ' ημων εστηκασι, μηδεν τουτων κοινωνησηις προς αυτους· επει α
εποιησεν εις ημας ο Φαρετριος ουδεμιαν εχει συγγνωμην. Ὁ μεντοι κληρος αυτου
πας και ηλγει, και ωδυρετο, και εθρηνει, και μεθ' ημων ολως ην τηι γνωμηι. Ἀλλ' ινα
μη τουτους ποιησωμεν αποπηδησαι, και τραχυτερους εργασωμεθα, μαθων απαντα τα
απο των επαρχικων, παρα σαυτωι κατεχε, και μετα πολλης ημεροτητος αυτοις
προσφερου· οιδα γαρ σου το οικονομικον· και λεγε, οτι Και ημεις ηκουσαμεν, οτι
σφοδρα ηλγησεν επι τοις γενομενοις, και οτι ετοιμος ην παντα παθειν υπερ του
διορθωσαι παντα τα κακως τολμηθεντα. Το σωμα ημιν εν υγειαι πολληι, και τα
λειψανα της αῤρωστιας απεθεμεθα· οταν δε εννοησωμεν, οτι σοι και τουτο φροντις
εστιν, ου μικρα και τουτο υγειας ημιν υποθεσις γινεται, οτι ουτω σφοδρον εχομεν
εραστην. Ὁ Θεος σοι της τοιαυτης σπουδης, της αγαπης, του ζηλου, της αγρυπνιας
δωι τον μισθον, καν τωι παροντι βιωι, καν τωι μελλοντι αιωνι, και τειχισειε, και
φρουρησειε, και ασφαλισαιτο, και καταξιωσειε των αποῤ52.726 ρητων εκεινων
αγαθων. ∆οιη δε και ημιν ταχεως ιδειν σου το ποθεινον προσωπον, απολαυσαι σου
της γλυκειας ψυχης, και την καλλιστην ταυτην εορτην αγαγειν. Οισθα γαρ οτι και
εορτη ημιν και πανηγυρις το καταξιωθηναι της ηδιστης και πολλων αγαθων
γεμουσης συνουσιας σου, και ταυτης απολαυσαι παλιν. ΣΕʹ. Ἀνατολιωι επαρχικωι.
Ὀψε μεν επιστελλω και βραχεα, μαλλον δε βραδεως, προς την σην ευγενειαν· πλην
αλλ' ου ραιθυμια την σιγην ειργασατο, αλλ' αῤρωστια μακρα· ως τηι γε αγαπηι
διηνεκως συνδεδεμεθα, το γνησιον σου της αγαπης ειδοτες, το ελευθεριον της
γνωμης, το απλαστον και ειλικρινες. Και ουκ επαυσαμεθα προς απαντας
ανακηρυττοντες την διαθεσιν, ης συνεχως απηλαυσαμεν παρα της σης ευγενειας,
ουχι παροντες μονον, αλλα και αποντες· ου γαρ μετα την αποδημιαν ελαθεν ημας,
οσα και ποιειν και λεγειν υπερ ημων εσπουδακας. Ὁ Θεος σοι δυη τον μισθον της
τοιαυτης σπουδης, και ενταυθα, και εν τωι μελλοντι αιωνι. Ἵνα δε και πλειονος
απολαυωμεν ηδονης, μη γραφοντες μονον, αλλα και γραμματα δεχομενοι παρα της
εμμελειας της σης, επιστειλαι ημιν παρακληθητι, περι της υγειας της σης
ευαγγελιζομενος, ινα και εν τηι ερημιαι ταυτηι καθεζομενοι πολλην καρπωσωμεθα
την παρακλησιν. Ἂν γαρ δεξωμεθα επιστολην της αγαπης σου, τα περι της ρωσεως
ημιν απαγγελλουσαν της σης, και των σοι προσηκοντων απαντων, πολλην, και εν
αλλοτριαι διατριβοντες γηι, δεξομεθα παρακλησιν. Σ ʹ. Θεοδουλωι διακονωι. Ει και
χαλεπος ο χειμων, και προς υψος εγηγερται μεγα, και οι βουλομενοι λυμαινεσθαι
ταις Ἐκκλησιαις ταις εις Γοτθιαν πολλην ποιουνται σπουδην, πανταχου
περιτρεχοντες, αλλ' υμεις μη διαλιπητε τα παρ' εαυτων εισφεροντες. Καν γαρ μηδεν
ανυσητε πλεον, οπερ ουχ ηγουμαι, αλλ' ομως της γνωμης, και της προθεσεως
απηρτισμενον εχετε παρα του φιλανθρωπου Θεου τον μισθον. Μη τοινυν καμηις,
αγαπητε, σπουδαζων, μεριμνων, φροντιζων, και δια σαυτου, και δι' ετερων, ων αν
οιον τε ηι, ωστε μη γενεσθαι ταραχας αυτοθι και θορυβους. Προ δε παντων ευχεσθε,
και μη διαλιπητε εκτενως δεομενοι του φιλανθρωπου Θεου, και μετα της
προσηκουσης σπουδης, ινα λυσηι τα κατεχοντα νυν κακα, και πολλην παρασχηι και
βαθειαν τηι Ἐκκλησιαι ειρηνην. Τεως μεντοι, οπερ και εμπροσθεν επεσταλκα, παντα
ποιησατε, ωστε αναβολην τινα γενεσθαι τωι πραγματι, και γραφε ημιν συνεχως, εως
αν ηις αυτοθι. ΣΖʹ. Τοις μοναζουσι Γοτθοις τοις εν τοις Προμωτου. Ἔγνων και προ
των γραμματων των υμετερων 52.727 οσην υπομενετε θλιψιν, οσας επιβουλας,
οσους πειρασμους, οσας επηρειας· και δια τουτο μαλιστα υμας μακαριζω, τους
στεφανους τους εκ τουτων εννοων, τα βραβεια, τα επαθλα. Ὥσπερ γαρ οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

επιβουλευοντες υμιν, και ταραττοντες υμας, κριμα καθ' εαυτων χαλεπον
επιφερουσι, και το της γεεννης κατα της εαυτων κεφαλης επισωρευουσι πυρ· ουτως
υμεις οι ταυτα πασχοντες, πολλης απολαυσεσθε της αμοιβης, πολλης της
αντιδοσεως. Μη δη θορυβεισθε, μηδε διαταραττεσθε εντευθεν, αλλα χαιρετε και
σκιρτατε, αποστολικον φρονημα διατηρουντες το λεγον· Νυν χαιρω εν τοις
παθημασι μου· και παλιν, Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσιν,
ειδοτες οτι η θλιψις υπομονην κατεργαζεται, η δε υπομονη δοκιμην. ∆οκιμωτεροι
τοινυν γενομενοι, και ευπορωτεροι την ευποριαν την εν ουρανοις, καν χαλεπωτερα
τουτων πασχητε, μειζονως αγαλλεσθε. Ου γαρ αξια τα παθηματα του νυν καιρου
προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυπτεσθαι εις ημας. Ουδε γαρ ελαθεν ημας η
υπομονη υμων, η ανδρεια, η καρτερια, η γνησια και θερμη διαθεσις, το ακλινες υμων
της γνωμης, το απεριτρεπτον, το ακινητον. ∆ιο και ημεις υμιν πολλας ομολογουμεν
χαριτας, και συνδεδεμεθα υμων ταις ψυχαις διηνεκως, και της οδου το μηκος ουδε
ραιθυμοτερους ημας περι την αγαπην την υμετεραν εργαζεται. Χαριν δε υμιν εχω και
της σπουδης ην επεδειξασθε υπερ του μηδενα θορυβον γενεσθαι εν τηι Ἐκκλησιαι τηι
των Γοτθων, αλλ' εις αναβολην το πραγμα εμπεσειν. Και ου μονον ουκ εγκαλω, οτι
ουδενα επεμψατε, αλλα και επαινω και θαυμαζω. Ἐκεινο γαρ πολυ τουτου
προτιμοτερον, το παντας υμας εις την υποθεσιν ταυτην ασχολεισθαι. Μη δη
διαλιπητε τα παρ' υμων αυτων εισφεροντες και δι' υμων αυτων, και δι' ετερων, ων
αν οιον τε ηι, ωστε υπερθεσιν τωι πραγματι γενεσθαι. Ἄν τε γαρ ανυσητε τι, αν τε μη,
τον μισθον απηρτισμενον εχετε της γνωμης και της προθυμιας. ΣΗʹ. Ἀκακιωι
πρεσβυτερωι. Ὁ ουτω θερμος ημων εραστης, ο ουτω σφοδρως περι ημας διακειμενος,
ουδε γραμματων ημιν μεταδιδως των σων. Καιτοι γε ηδη επεσταλκαμεν και απαξ,
και δις· αυτος δε οκνηροτερος περι τουτο γεγονας. Ἐννοων τοινυν ηλικα ημιν
χαριζηι, τα περι της υγιειας σου δηλων, μετα πολλου του ταχους ημιν γραψαι
παρακληθητι. Πολλην γαρ καρπουμεθα παρακλησιν, τα περι της υγειας υμων των
αγαπωντων ημας μανθανοντες συνεχως. ΣΘʹ. Σαλβιωνι. Ὅτι μεν ημας αγαπαις, καν
γραφηις, καν σιγαις, οιδα σαφως. Ουδε γαρ δυνασαι λαθειν ουτω σφοδρος ημων ων
εραστης, αλλα παντες τουτο αιδουσι, και πολλοι προς ημας αφικνουμενοι την θερμην
σου και 52.728 γνησιαν ημιν απαγγελλουσιν αγαπην. Ἐβουλομεθα δε και γραμματα
συνεχως δεχεσθαι παρα της ευγενειας της σης, περι της υγειας της σης δηλουντα, και
της δεσποινης μου της ελευθερας σου, και του οικου σου παντος· οισθα γαρ οπως
ημιν τουτο περισπουδαστον. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου τιμιωτατε, ει και εργωδες
οπερ αιτουμεν λοιπον δια την του χειμωνος ωραν, και το σπανιακις ημιν τινας
επιχωριαζειν, οτε αν εξηι, γραφειν ημιν μη κατοκνει, ταυτα δηλων απερ ηιτησαμεν.
Την γαρ υγειαν την υμετεραν και την ασφαλειαν ημετερον ειναι νομιζομεν πλουτον,
και ευφροσυνην, και πολλην ηδονην. Μη δη τοσαυτης ημας αποστερησηις ηδονης,
αλλα χαριζου τοις σφοδρα σε αγαπωσι την δια των τοιουτων γραμματων
παρακλησιν, πολλην ημιν κομιζουσαν την παραμυθιαν. ΣΙʹ. Θεοδωρωι. Ἐθαυμασα
πως παρ' ετερων εμαθον την ραιθυμιαν Σαλουστιου του πρεσβυτερου. Και γαρ
εγνωρισθη μοι οτι μολις πεντε ομιλιας ειπεν εως Ὀκτωβριου μηνος, και οτι και
αυτος και Θεοφιλος ο πρεσβυτερος, ο μεν οκνωι, ο δε δειλιαι, ου παραβαλλουσι τηι
συναξει. Ἀλλα Θεοφιλωι μεν σφοδροτερον επεστειλα, καθαψαμενος αυτου,
Σαλουστιου δε ενεκεν τηι σηι επιστελλω τιμιοτητι, επειδη οιδα πως αυτου σφοδρος
εραστης ει· και σφοδρα χαιρω και ευφραινομαι επι τουτωι. Και αλγω προς την σην
τιμιοτητα, οτι μοι ουκ εποιησας τουτο δηλον, δεον και διορθωσαι, αυτος δε
ουδετερον τουτων εποιησας. Νυν γουν παρακαλω, και σαυτωι και ημιν τα μεγιστα
χαριζομενος, διεγειρον αυτον σφοδροτερον, και μη εα αυτον καθευδειν, μηδε αργειν.
Ει γαρ μη νυν εν τωι χειμωνι των πραγματων τουτων και τηι ζαληι την προσηκουσαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

επιδειξαιτο ανδρειαν, ποτε αυτου δεηθησομεθα ουτως; οταν γαληνη γενηται και
ειρηνη; Παρακαλω τοινυν, τα σαυτωι πρεποντα ποιων και αυτον και παντας
διεγειρον εις την σπουδην και την αντιληψιν του χειμαζομενου λαου, ο και προ των
ημετερων γραμματων ευ οιδ' οτι οικοθεν και παρα σαυτου ποιεις. ΣΙΑʹ. Τιμοθεωι
πρεσβυτερωι. Ἡμεις μεν σοι και πρωην επεσταλκαμεν και τωι κυριωι μου τωι
τιμιωτατωι τριβουνωι Μαρκιανωι· αυτος δε ουτε παρ' εκεινου γραμματα ημιν
πεμφθηναι παρεσκευασας, ουτε αυτος ημιν επεσταλκας. Ἀλλ' ομως ημεις εαυτους
μιμουμενοι, ου παυομεθα διηνεκως υμων μεμνημενοι και επιστελλοντες, ηνικα αν
εξηι· ο δη και νυν πεποιηκαμεν, χαριτας υμιν ομολογουντες μυριας υπερ της σπουδης
ης επιδεικνυσθε, και των κινδυνων ους υπομενετε, και μακαριζοντες υμας. Ου γαρ
μικρους εντευθεν υμιν προαποτιθεσθε στεφανους, προς ολιγον μεν θλιβομενοι,
διηνεκεις δε αμοιβας εν τοις ουρανοις προπαρασκευαζοντες υμιν, και πολλωι μειζους
των ιδρωτων τουτων. Ου γαρ αξια τα παθηματα του νυν 52.729 καιρου προς την
μελλουσαν δοξαν αποκαλυφθηναι εις ημας. ΣΙΒʹ. Θεοφιλωι πρεσβυτερωι. Σφοδρα
ηλγησα ακουσας οτι και συ και Σαλουστιος ο πρεσβυτερος ου συνεχως προς την
συναξιν παραβαλλετε, και ουχ ως ετυχε με τουτο ελυπησε. Παρακαλω τοινυν, ει μεν
ψευδος τουτο, δηλωσαι μοι σπουδασατε, οτι ματην εσυκοφαντηθητε· ει δε αληθες,
διορθωσασθε την τοιαυτην ραιθυμιαν. Ὥσπερ γαρ μεγιστος υμιν εστιν ο μισθος,
μαλιστα εν τωι παροντι καιρωι την προσηκουσαν ανδρειαν επιδεικνυμενοις· ουτως ου
το τυχον εσται κριμα οκνουσι, και αναδυομενοις, και τα παρ' εαυτων ουκ
εισφερουσιν. Ἴστε γαρ τι πεπονθεν ο το ταλαντον καταχωσας το εν, ος ουδεν ετερον
εγκαλουμενος, δια τουτο μονον εκολαζετο, και απαραιτητον εδιδου δικην.
Σπουδασατε ουν δια ταχους ελευθερωσαι με της φροντιδος. Ὥσπερ γαρ πολλην μοι
φερει παρακλησιν και παραμυθιαν, επειδαν ακουσω, οτι μετα προθυμιας απαντα τον
χειμαζομενον λαον συγκροτειτε· ουτως επειδαν μαθω, οτι τινες ραιθυμουσιν, ουχ ως
ετυχεν αλγω υπερ αυτων των ραιθυμουντων. Την μεν γαρ καλλιστην αγελην
εκεινην η του Θεου χαρις καθ' εκαστην συγκροτει ημεραν, καθαπερ και υμεις δια
των εργων αυτων εγνωτε· οι δε ραιθυμιαι τα παρ' εαυτων ελλιμπανοντες, ου μικρον
εαυτοις δια της ραιθυμιας ταυτης συναγουσι κριμα. ΣΙΓʹ. Φιλιππωι πρεσβυτερωι.
Ἐθαυμασα, πως εν ουτω χρονωι μακρωι ημιν ουκ επεσταλκας, αλλ' αγαπην μεν περι
ημας επιδεικνυσαι και αποντας πολλην, γραμματων δε ημιν ου μετεδωκας των σων.
Νυν γουν ημιν γραφειν μη κατοκνησηις, τα περι της υγειας της σης δηλων· ως ημεις
γε, και μη γραφοντος σου, τα σα περιεργαζομεθα, και εγνωμεν, οτι και της σχολης
εξεβληθητε, την υμιν πρεπουσαν παῤρησιαν επιδειξαμενοι. Τουτο υμιν μισθος,
τουτο πραγματεια ουρανιος, τουτο στεφανος ακηρατος, τουτο βραβειων πληθος.
Ταυτ' ουν απαντα λογιζομενοι, γενναιως φερετε τα συμπιπτοντα. Ἱκανος γαρ ο Θεος
και τους πειρασμους λυσαι τουτους, και ταχιστην ποιησαι γαληνην, και της
υπομονης υμιν ταυτης πολυν και εν τωι μελλοντι αιωνι δουναι τον μισθον. ΣΙ∆ʹ.
Σεβαστιανωι πρεσβυτερωι. Ει και τωι σωματι κεχωρισμεθα σου της τιμιοτητος, αλλα
και τηι αγαπηι σοι συνδεδεμεθα, και οπουπερ αν ωμεν, περιφερομεν σου την διαθεσιν
επι της μνημης, καν εις αυτα της οικουμενης απενεχθωμεν τα τερματα. Ὅτι δε και
αυτος αληστον εχεις την μνημην ημων, ουδεν οιμαι δειν αμφιβαλλειν. Οιδα 52.730
γαρ σου το γνησιον της διαθεσεως, της αγαπης το στεῤρον, το απεριτρεπτον της
γνωμης. ∆ιο και παρακαλουμεν συνεχως ημιν επιστελλειν, και τα περι της υγειας
της σης ευαγγελιζεσθαι. Σφοδρα γαρ ημιν περισπουδαστον περι ταυτης μανθανειν·
και πολλην και εν ερημιαι διατριβοντες απο των τοιουτων γραμματων καρπωσομεθα
την παρακλησιν. ΣΙΕʹ. Πελαγιωι πρεσβυτερωι. Οιδα σου το πραον, το επιεικες, το
χρηστον, το γλυκυ, το θερμον της αγαπης, το γνησιον της διαθεσεως της περι ημας.
∆ιο και προσαγορευω σου την τιμιοτητα μετα πολλης της προθυμιας, και δηλον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

ποιω, οτι οπουπερ αν ω, επι διανοιας σε περιφερω. Παρακαλω τοινυν, ινα και ετεραν
δεχωμεθα την ευφροσυνην, μη μονον απο του γραφειν, αλλα και απο του μανθανειν
τα περι της υγειας της σης, δηλου ημιν ταυτα συνεχως. Καν γαρ εις χαλεπωτεραν
ταυτης ερημιαν απενεχθωμεν, δεχομενοι τοιαυτα παρ' υμων των αγαπωντων ημας
γραμματα, πολλης απολαυσομεθα της ευφροσυνης. ΣΙ ʹ. Μουσωνιωι. Και ηδη
επεσταλκαμεν σου τηι ευγενειαι, δεσποτα μου τιμιωτατε και ευλαβεστατε, και νυν το
αυτο παλιν ποιουμεν, καιτοι μηδε απαξ σου επεσταλκοτος ημιν. Ἀλλ' ομως ημεις ου
διαλειψομεν συνεχως υμιν επιστελλοντες, και το ημιν αυτοις πρεπον ποιουντες.
Ἐβουλομεθα γαρ και πυκνοτερον τουτο ποιειν· επειδη δε και εν ερημιαι πολληι
χωριου διατριβομεν, και ο των ληιστων φοβος πολιορκει την πολιν, και η του
χειμωνος ωρα αποτειχιζει τας οδους, και ταυτα παντα ουκ αφιησι πολλους ημιν
συνεχως επιχωριαζειν, ηνικα αν εξηι, και γραμματηφορων επιτυχωμεν, την
οφειλομενην προσρησιν αποδιδοαμεν σου τηι ευλαβειαι. Ἴσμεν γαρ σου το γνησιον
της αγαπης, την θερμην διαθεσιν, το απεριτρεπτον της γνωμης, την ελευθεριαν, το
ανυποκριτον. ∆ιο και επι μνημης σε διηνεκως περιφερομεν, οπουπερ αν ωμεν, και
επιλαθεσθαι σου της εμμελειας ου δυναμεθα. Ἵνα δε μη τωι γραφειν μονον, αλλα και
τωι δεχεσθαι γραμματα, περι της υγειας της σης δηλουντα, ευφραινωμεθα, πεμπε
συνεχως ημιν τοιαυτας επιστολας. Ουτω γαρ και ποῤρωθεν οντες πολλην
καρπωσομεθα απο των τοιουτων γραμματων παραμυθιαν, οταν ακουωμεν, οτι υμεις
οι σφοδροι ημων ερασται και θερμοι εν ευθυμιαι και ασφαλειαι διαγετε. ΣΙΖʹ.
Βαλεντινωι. Οιδα σου την φιλοτιμον ψυχην, τον ερωτα τον θερ52.731 μον, ον περι
τας των πενητων εχεις προστασιας, την επιθυμιαν, ην αει περι την καλην ταυτην
επιδεικνυσαι πραγματειαν, και παρεχων, και μεθ' ηδονης τουτο ποιων, και διπλουν
σοι τον στεφανον τον της φιλανθρωπιας και λαμπροτερον καθιστας, και τηι
δαψιλειαι, και τηι γνωμηι αφ' ης και η δαψιλεια γινεται. Ἐπει ουν εδηλωσεν ημιν ο
τιμιωτατος πρεσβυτερος ∆ομετιανος, ο των χηρων και παρθενων των αυτοθι την
προστασιαν εχων, οτι σχεδον εν λιμωι καθεστηκασιν, ωσπερ εις λιμενα τας σας
καταφευγομεν χειρας, ωστε τουτι λυσαι του λιμου το ναυαγιον. ∆εομαι ουν σου, και
σφοδρα δεομαι, μεταπεμψαμενος τον πρεσβυτερον, οπερ αν ηι δυνατον, επικουρησαι
παρακληθητι. Της γαρ εν αλλωι καιρωι ελεημοσυνης η νυν παρεχομενη πολλωι
πλειονα παρεχει την αμοιβην, οσωιπερ εν χαλεπωτερωι χειμωνι και ζαληι
καθεστηκασιν οι δεομενοι λαβειν, ου της ειωθυιας απολαυοντες αφθονιας.
Ἐννοησας τοινυν και του πραγματος το κερδος, και την απο του καιρου γενομενην
προσθηκην, τα σαυτου ποιησαι παρακληθητι. Ουδεν γαρ δει πλεον ειπειν προς
φιλανθρωπον ουτω και ημερωτατην γραφοντες ψυχην. Οιδας γαρ, οτι και
σπορτουλα ημιν χρεωστεις· αλλ' ομως και εκεινων ενεκεν εις τουτο σοι διαλυομεθα.
Και γραψαι δε ημιν παρακληθητι, οτι επενευσας ημων τηι αιτησει, και τα περι της
υγιειας της σης ευαγγελιζομενος, και παντος του ευλογημενου σου οικου. ΣΙΗʹ.
Ευθυμιωι πρεσβυτερωι. Μηδεν υμας λυπειτω το της σχολης εξεωσθαι, αλλ'
εννοουντες, οσον και εντευθεν εδεξασθε τον μισθον, και πως αυξεται τα των
στεφανων υμιν, χαιρετε και ευφραινεσθε υπερ των παθηματων τουτων και των
επιβουλων. Πολλην γαρ υμιν συναγει ταυτα την εν ουρανοις εμποριαν, και
λαμπροτερους ποιει, και μειζονα καθιστησι τα βραβεια. Στενη γαρ και τεθλιμμενη η
οδος η απαγουσα εις την ζωην. Και ημιν δε συνεχως επιστελλειν τα περι της υγειας
της σης μη κατοκνει. Οισθα γαρ οπως συνδεδεμεθα σου τηι αγαπηι, και πως, οπουπερ
αν ωμεν, επι διανοιας σε περιφερω, αει σου θερμος γενομενος εραστης· νυν δε
πολλωι θερμοτερος, οσωι και λαμπροτερος απο των παθηματων γεγονας. ΣΙΘʹ.
Σευηρινηι και Ῥωμυληι. Ει μη σφοδρα την γνησιαν υμων αγαπην ᾔδειν, και την
σπουδην, ην αει περι ημας επιδεικνυσθε, καν ραιθυμιαν πολλην υμιν ενεκαλεσα, της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

μακρας ενεκεν ταυτης σιγης ην εσιγησατε, και ταυτα πολλακις και συνεχη παρ'
ημων δεχομεναι γραμματα. Ἀλλ' επειδη οιδα οτι και σιωπωσαι, και γραφουσαι,
52.732 ομοιως περι ημας διακεισθε, τουτου χαριν εγκαλειν ουκ αν ανασχοιμην της
σιγης ενεκεν, ει και σφοδρα επιθυμω πυκνα παρ' υμων δεχεσθαι γραμματα, περι της
υγειας υμων δηλουντα. Ουδε γαρ εχοιτ' αν καταφυγειν εις το μη συνεχως
επιτυγχανειν γραμματηφορου· ο γαρ ποθεινοτατος και γλυκυτατος αγαπητος ημων
Σαλουστιος, ευ οιδ' οτι προς τουτο υμιν διακονησασθαι ηδυνατο. Ἀλλ' ομως ουδε
ουτως υμιν εγκαλω, δια το σφοδρα θαῤρειν υμων περι της αγαπης. Αυτος μεντοι,
ηνικα αν εξηι, συνεχως επιστελλειν ου παυσομαι· οιδα γαρ υμων το γνησιον και
θερμον της διαθεσεως. ΣΚʹ. Παιανιωι. Ἀνεπνευσαμεν, εσκιρτησαμεν, ουκετι
αλλοτριαν, ουδε ξενην οικειν ηγουμεθα, της σης θαυμασιοτητος προς την τοιαυτα
πασχουσαν επανελθουσης πολιν. Ποιει δε ημιν την τοσαυτην ηδονην, ου το σε
πλειονος απολελαυκεναι τιμης· η γαρ ση τιμη της ψυχης σου εστιν η αρετη, και ουτε
εμπροσθεν σε τις αυτην αφελεσθαι ισχυσεν, ουτε νυν αποδεδωκεν πως γαρ την μη
αφαιρεθεισαν;· σκιρτωμεν δε οτι μεγιστη παρακλησις τοις ελαυνομενοις, τοις
σφαττομενοις, τοις δεδεμενοις, εις την πολιν εκεινην εισεληλυθας, κοινον οφελος
και λιμην ευρυτατος τουτων γενομενος. Και γαρ οισθα κερδαινειν α κερδαινειν χρη.
Γραφε δη λοιπον των κατορθωματων σου το μεγεθος, και λεγε σαφως ποσους
κειμενους ανεστησας, ποσους καταπεπτωκοτας ανωρθωσας, τινας σαλευομενους
εστηριξας, τισι πεπονηκοσιν εν τωι μακρωι τουτωι χρονωι παρεστης, τινας
ραιθυμουντας σπουδαιους εποιησας, τινας σπουδαιους οντας σπουδαιοτερους
ειργασω, και παντα απλως καθ' εκαστον τα επι της παραταξεως σου ταυτης
ανδραγαθηματα. Οιδα μεν γαρ ταυτα και προ των γραμματων των σων, επειδη και
την ψυχην οιδα την σην, τον γενναιον αθλητην, και τον θαυμαστον αριστεα· αλλ'
ουν βουλομαι και παρα της ποθεινοτατης μοι γλωττης ταυτα μανθανειν. ∆ιδου δη
ημιν ταυτην την αιτησιν· οισθα γαρ ηλικην χαριηι χαριν, τουτο ποιων. ΣΚΑʹ.
Κωνσταντιωι πρεσβυτερωι. Τηι τεταρτηι του Πανεμου μηνος μελλων απο της Νικαιας
διεξορμαιν, ταυτα διαπεμπομαι τα γραμματα προς την σην θεοσεβειαν, παρακαλων,
οπερ αει παρακαλων ουκ επαυσαμην, καν χαλεπωτερος του νυν κατεχοντος γενηται
ο χειμων, καν μειζονα τα κυματα, μη διαλιπειν τα σαυτου πληρουντα εις την
οικονομιαν, ης εξ αρχης ηψω· λεγω δη του Ἑλλη52.733 νισμου την καθαιρεσιν, των
εκκλησιων τας οικοδο52.733 μας, των ψυχων την επιμελειαν· μηδε σε υπτιον
ποιειτω των πραγματων η δυσκολια. Ουδε γαρ κυβερνητης το πελαγος ορων
μαινομενον και διανισταμενον, αποστησεται των οιακων· αλλ' ουδε ιατρος τον
καμνοντα βλεπων τηι νοσωι κρατουμενον, αναχωρησει της θεραπειας, αλλα τοτε
μαλιστα εκαστος τουτων τηι τεχνηι χρησεται. Και συ τοινυν, δεσποτα μου τιμιωτατε
και ευλαβεστατε, πολληι νυν χρησαι τηι προθυμιαι, μηδε υπτιον ποιειτω σε τα
συμβαινοντα· ου γαρ υπερ ων ποιουσιν ημας ετεροι κακων λογον δωσομεν, αλλα και
μισθον ληψομεθα. Ει δε αυτοι τα παρ' εαυτων μη εισενεγκαιμεν, αλλα
ραιθυμησαιμεν, ουδεν εις τουτο ημων προστησεται ο των πραγματων θορυβος· επει
και Παυλος δεσμωτηριον οικων, και τωι ξυλωι προσδεδεμενος, τα αυτου εποιει, και
Ἰωνας εν τηι γαστρι του θαλαττιου θηρος φερομενος, και οι τρεις παιδες οι εν τηι
καμινωι διατριβοντες· και ουδενα τουτων τα ποικιλα δεσμωτηρια ταυτα
ραιθυμοτερον πεποιηκε. Ταυτ' ουν εννοων, δεσποτα μου, και Φοινικης, και Ἀραβιας,
και των κατα την Ἀνατολην μη παυσηι φροντιζων Ἐκκλησιων, ειδως οτι πλειονα
ληψηι τον μισθον, οσωι και τοσουτων οντων των κωλυματων, τα παρ' αυτου
εισφερεις. Και γραφειν δε ημιν συνεχως μη κατοκνει, αλλα και πυκνοτατα. Ὡς γαρ
εγνωμεν νυν, ουκετι εις Σεβαστειαν, αλλ' εις την Κουκουσον εκελευσθημεν
απελθειν, οπου σοι και ευκολωτερον επιστελλειν ημιν. Γραφε τοινυν ημιν ποσαι
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκκλησιαι επ' ετος ωικοδομηθησαν, και τινες ανδρες αγιοι μετεστησαν εις την
Φοινικην, και ει τις πλεον γεγονε προκοπη. Και γαρ απο Νικαιας ευρων τινα
μοναζοντα εγκεκλεισμενον, επεισα αυτον ελθειν προς την σην ευλαβειαν, και
απελθειν εις Φοινικην. Ει παραγεγονεν ουν δηλωσαι μοι σπουδασον. Του Σαλαμινος
ενεκεν χωριου του κατα την Κυπρον κειμενου, του υπο της αιρεσεως των
Μαρκιωνιστων πολιορκουμενου, ημην διειλεγμενος οις εχρην, και κατωρθωκως το
παν, αλλ' εφθην εκβληθεις. Ει τοινυν μαθοις τον κυριον μου Κυριακον τον
επισκοπον επι της Κωνσταντινουπολεως διατριβειν, επιστειλον αυτωι ταυτης ενεκεν
της υποθεσεως, και το παν ανυσαι δυνησεται. Και μαλιστα τους προς τον Θεον
παῤρησιαν εχοντας παρακαλει πολληι κεχρησθαι τηι ευχηι, πολληι τηι εκτενειαι, ωστε
το της οικουμενης τουτο ναυαγιον παυσασθαι. Ἀφορητα γαρ και την Ἀσιαν
κατελαβε κακα, και ετερας δε πολεις και Ἐκκλησιας, απερ, ινα μη δοκω διενοχλειν,
αφεις το καθ' εκαστον λεγειν, εκεινο μονον ερω, οτι ευχων πολλων χρεια, και
δεησεων εκτενων. ΣΚΒʹ. Καστωι, Ουαλεριωι, ∆ιοφαντωι, Κυριακωι, πρεσβυτεροις
Ἀντιοχειας. Και το γραψαι, και προτερους επιπηδησαι τοις προς ημας γραμμασι, και
το γραμματα παρ' ημων αιτησαι, και το κελευσαι υπερβηναι μετρον επιστολης,
εδειξε τους ακορεστους και μανικους ημων εραστας. Τουτο την ερημιαν, εν ηι
διατριβομεν, ουκ αφιησιν ερημιαν φαινεσθαι· τουτο τας ποικιλας και συνεχεις ημων
περιστασεις παραμυθειται. Τι γαρ 52.734 αγαπης ισον; Ουκ εστιν ουδεν. Αυτη και
ριζα, και πηγη, και μητηρ εστι των αγαθων, αρετη πονον ουκ εχουσα, αρετη ηδονηι
συγκεκληρωμενη, και πολλην φερουσα τοις γνησιως αυτην μετιουσι την
ευφροσυνην. ∆ια ταυτα χαριν υμιν ισμεν πολλην, οτι ουτω γνησιως διετηρησατε την
περι ημας διαθεσιν· και ημεις δε οπουπερ αν ωμεν, καν προς αυτα της οικουμενης
απενεχθωμεν τα τερματα, καν εις ερημοτερον τουτου χωριον, περιφεροντες υμας
απιμεν, εγκολαψαντες υμας τηι διανοιαι, και τωι συνειδοτι εναποθεμενοι, και ουτε της
οδου το μηκος, ουτε του χρονου το πληθος, ουτε ο των περιστασεων οχλος
ραιθυμοτερους ημας περι την εμμελειαν την υμετεραν πεποιηκεν, αλλ' ως χθες και
πρωην υμιν συγγενομενοι, μαλλον δε ως αει μεθ' υμων οντες, ωσπερ ουν και εσμεν,
ουτως υμας ορωμεν, και φανταζομεθα τοις της αγαπης οφθαλμοις. Τοιουτον γαρ το
φιλειν· ου διειργεται οδου διαστημασιν, ου μαραινεται ημερων πληθει, ου νικαται
θλιψεων περιστασει, αλλ' εις υψος αιρεται δια παντος, και φλογος μιμειται δρομον.
Και τουτο ιστε μαλιστα παντων, επειδη και φιλειν μαλιστα παντων επιστασθε· διο
και σφοδρα υμας μακαριζομεν. Ει γαρ και ημεις οικτροι και ευτελεις, αλλ' ο Θεος
ικανος υμιν δουναι της αγαπης ταυτης μειζονα την ανταμοιβην, και πολλωι πλειονα·
και γαρ εκ πολλου του περιοντος αει νικαι ταις αντιδοσεσι τους αγαθον τι ποιουντας
η λεγοντας. Ἐγω μεν ουν εβουλομην και αυταις οψεσιν υμας ιδειν, και της κατα
προσωπον απολαυσαι συνουσιας, και εμφορηθηναι και τουτωι τωι τροπωι της αγαπης
υμων· επειδη δε τουτο ουκ ενι, ου δι' οκνον και ραιθυμιαν, αλλα δια το τηι αναγκηι
της εξοριας πεπεδησθαι, τον γουν δευτερον ημας μη αποστερησητε πλουν, αλλα
πεμπετε ημιν νιφαδας επιστολων, τα περι της υγειας της υμετερας δηλουσας. Ει γαρ
τοιαυτα δεξαιμεθα γραμματα συνεχως, πολλην καρπωσομεθα την παρακλησιν, και
ταυτα εν αλλοτριαι διατριβοντες. Ειδοτες ουν ηλικα ημιν χαριεισθε, και εν οσηι
καταστησετε ημας ευφροσυνηι, μη φθονησητε της τοσαυτης ημιν ηδονης.
Ὁμιλουντες γαρ υμων τοις γραμμασιν, αυτους υμας ηγησομεθα ενταυθα παρειναι,
και τρανοτεραν εντευθεν της παρουσιας υμων ληψομεθα την φαντασιαν. ΣΚΓʹ.
Ἡσυχιωι. Ἐγω μεν επεθυμουν και μη γραψας προς την σην εμμελειαν προτερος
δεξασθαι επιστολην· τουτο γαρ μαλιστα εραστου σφοδροτατου· ουκ ανεμειναμεν δε
ημεις τα σα γραμματα, αλλα προτεροι τωι γραφειν επεπηδησαμεν, τον θερμον ερωτα,
ον περι την σην εμμελειαν εχομεν, καν τουτωι δεικνυντες. Πλην αλλα και τουτου σοι
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαριν ισμεν· ευ γαρ οιδ' οτι ουκ εξ ολιγωριας, αλλ' εκ του σφοδρα μετριαζειν, τουτο
πεπονθας. ∆εικνυε τοινυν λοιπον μετα αδειας την περι ημας αγαπην, νιφαδας ημιν
πεμπων επιστολων, δηλουσας τα περι της υγειας της σης. Ἢν γαρ τοιαυτα 52.735
δεξωμεθα γραμματα, καν προς αυτα της οικουμενης απενεχθωμεν τα τερματα, καν
εις ερημοτερον τουτου χωριον, πολλην απο της αγαπης υμων καρπωσομεθα την
παρακλησιν. Ουδεν γαρ ουτω ψυχην ανεχειν δυναται, και εν πολληι καθισταιν ηδονηι,
ως το φιλειν και φιλεισθαι γνησιως. Και τουτο οισθα μαλιστα παντων αυτος, επειδη
μαλιστα παντων και φιλειν οισθα. ΣΚ∆ʹ. Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι. Τι τουτο;
Ουτως ημων ερωντες ουδε γαρ εκ τοσουτου καθημενους υμων διαστηματος ελαθεν
ημας ο ερως, δια το σφοδρος ειναι και πεπυρωμενος, κατεδεξασθε σιγαιν, και ουδε
απαξ ημιν επεστειλατε, αλλ' αινιγμα το πραγμα ημιν πεποιηκατε; Ουδε γαρ αρκουσα
προφασις, ην εγραψατε επιστελλοντες προς τον κυριον μου τον ευλαβεστατον
πρεσβυτερον Κωνσταντιον. Πλην αλλ' ουδεν ακριβολογουμαι. Ἀλλ' εστω τουτο
ουτως εχον, και κεισθω της σιγης ταυτην ειναι την αιτιαν· ιδου και αυτη υμιν
ανηιρηται, και προτεροι τοις προς υμας επεπηδησαμεν γραμμασι, χαριτας τε υμιν
ομολογουντες της γνησιας αγαπης, ην ουτως ακμαζουσαν περι ημας διατηρειτε, και
παρακαλουντες, ηνικα αν εξηι, και επιστελλειν ημιν συνεχως. Ὅτι μεν γαρ και
παραγενεσθαι ενταυθα ουκ αν ωκνησατε, ει μη τα ειρημενα κωλυματα παρα της
κοσμιοτητος υμων ην, ουδεν αμφιβαλλω· μαλλον δε απο της γνωμης και
παρεγενεσθε. Ἀλλ' επειδη τουτο εργωι πληρωσαι τεως ουκ ενι, την απο των
γραμματων ημιν παρεχετε παρακλησιν, τα περι της υγειας υμων και του οικου
παντος ευαγγελιζομενοι. Ει γαρ τοιαυτα δεξαιμεθα συνεχως παρ' υμων γραμματα,
καν εν χαλεπωτεραι ταυτης ερημιαι καθημεθα, πολλην απο των επιστολων υμων
καρπωσομεθα την παρακλησιν. ΣΚΕʹ. Κωνσταντιωι πρεσβυτερωι. Ἐθαυμασα πως ουτω
σφοδρος ημων ων εραστης, και παντα ποιειν και λεγειν υπερ ημων και πασχειν
παρεσκευασμενος ουδε γαρ ημας ελαθεν· ουδε γαρ ενι γνησιως φιλουντα λαθειν,
ουδε απαξ ημιν επεστειλας, και ταυτα πλησιον ελθουσιν υμων, και του τιμιου μοι
και ενδοξοτατου αδελφου Λιβανιου ενταυθα αφιγμενου. Και ταυτα ουκ εγκαλων,
αλλ' αλγων λεγω. Ἐπειδη γαρ σφοδρα διακειμαι περι την ευλαβειαν υμων, δι'
ετερον μεν ουδεν, οτι δε σου της ψυχης φροντιδα ποιεις μετα πασης της σπουδης, και
λιμην ει κοινος των εν αναγκαις οντων, πενιαν λυων, χηρειαν διορθουμενος,
ορφανιαν ανεχων, κοινος πατηρ απαντων ων, τουτου χαριν σφοδρα σου ερων, και
γραμματα παρα της σης ευλαβειας δεχεσθαι επιθυμω. ∆ιδου δη ταυτην ημιν την
χαριν, και εμπλησον ημων την επιθυμιαν. Ου γαρ την τυχουσαν καρπωσομεθα
παρακλησιν, και ταυτα εν ερημιαι διατριβοντες, αν της ποθεινης σου και ψυχης και
χειρος δεξωμεθα γραμματα, περι της σης απαγγελλοντα υγειας, και του οικου σου
παντος. ΣΚ ʹ. Μαρκιανωι και Μαρκελλινωι. Ἐλυσατε ημιν το αινιγμα. Ὅτι γαρ ουκ
ηρκει εις 52.736 απολογιαν η εγκειμενη τοτε προφασις, αυτοι νυν εδηλωσατε, μη
δεξαμενοι γραμματα, και προτεροι τωι γραφειν επιπηδησαντες. Τοιαυτη γαρ της
αγαπης η φυσις· ουκ ανεχεται σιγαιν, αλλα καν θρασυτητος μελληι κρινεσθαι, το
αυτης πληροι. Ἡμεις δε τοσουτον απεχομεν του γραψασθαι υμας δια το προτερους
επιστειλαι, οτι και στεφανουμεν υπερ τουτου, και ανακηρυττομεν, και νυν μαλιστα
τους γνησιους ημων εγνωμεν εραστας, ουκ απο του γραψαι μονον, αλλα και απο του
προτερους γραψαι. Ἱκανος δε ο Θεος και της αῤρωστιας υμας απαλλαξαι, και προς
καθαραν υγειαν επαναγαγειν, και δουναι ευκολιαν πολλην και της κατ' οψιν ημιν
συνουσιας· ικανην μεν και νυν καρπουμεθα παρακλησιν απο γνησιας ουτω ψυχης
δεχομενοι γραμματα· επιθυμουμεν δε και εκεινης της συντυχιας, ης γενοιτο μετα
πολλου του ταχους ημας απολαυσαι, ωστε μεγιστην ημας αγαγειν εορτην. ΣΚΖʹ.
Καρτεριαι. Τι φης; Αι συνεχεις αῤρωστιαι ου συνεχωρησαν σοι παραγενεσθαι προς
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημας; Καιτοι παραγεγονας, και μεθ' ημων ει, και απο της γνωμης σου το παν
απειληφαμεν, και ουδεν σοι υπερ τουτων απολογιας δει. Ἀρκει γαρ η θερμη σου και
γνησια αγαπη, η ουτως ακμαζουσα διηνεκως, αντι πολλης ευφροσυνης ημιν
γενεσθαι. Ἀλλ' επειδη ουκ εις την τυχουσαν φροντιδα ημας ενεβαλες, περι της
αῤρωστιας ειπουσα της σης, ει γε ταυτης απαλλαγειης ικανος γαρ ο Θεος απαλλαξαι
σε, και προς υγειαν καθαραν επαναγαγειν, εξ αυτης ημιν δηλωσον, ωστε ημας
απαλλαγηναι της φροντιδος. Ὅπερ γαρ αει γραφων εδηλωσα, τουτο και νυν δηλω,
οτι, οπουπερ αν ωμεν, καν εις ερημοτερον τουτου χωριον απενεχθωμεν, σε και τα σα
μεριμνωντες ου διαλιμπανομεν. Τοιαυτα ημιν ενεχυρα της θερμης και γνησιας σου
αγαπης εναπεθου, απερ ουδεποτε σβεσθηναι δυναται, ουδε καταμαρανθηναι τωι
χρονωι· αλλα καν πλησιον σου ωμεν της ευγενειας, καν ποῤρωθεν, αει
διαφυλαττομεν την αυτην αγαπην, ειδοτες το γνησιον και ειλικρινες της διαθεσεως
σου, ης διαπαντος απελαυσαμεν του χρονου. ΣΚΗʹ. Θεοδωρωι ιατρωι. Αυτος μεν εις
την των πραγματων ασχολιαν καταφευγεις, και απολογιαν εντευθεν υφαινεις του
μη παραγενεσθαι· εγω δε οιμαι ουδεν τουτων σε δεισθαι των λογων. Και γαρ
παραγεγονας, και των αφικομενων προς ημας ουδεν ελαττον εχεις κατα τον της
αγαπης λογον· απο γαρ της γνωμης σε ανακηρυττοντες ομοιως εκεινοις, εις τους
πρωτους σε των φιλων γραφομεν, και σοι χαριτας ισμεν, οτι ολιγα συγγενομενος
ημιν, ταχα δε ουδ' ολιγα, των πολυν ημιν συντραφεντων χρονον ουκ ελαττονα περι
ημας επιδεικνυσαι ερωτα. ∆ια ταυτα σοι χαριτας ισμεν πολλας, και σε παρακαλουμεν
συνεχως ημιν επιστελλειν. Ἐπιθυμουμεν γαρ αυτον παροντα σε θεασασθαι· αλλ' ινα
μη πολλους αδικησωμεν τους και 52.737 των χειρων των σων και της γλωττης
δεομενους της σης, και τοσουτον αυτοις προσχωσωμεν λιμενα, ου τολμωμεν
ενταυθα σε ελκυσαι. Ἀλλ' ηνικα αν εξηι, παρακαλουμεν συνεχως ημιν επιστελλειν
και τα περι της υγειας της σης ευαγγελιζεσθαι. Ουτω γαρ και ποῤρωθεν οντες
πολλην καρπωσομεθα την παρακλησιν, αν τοιαυτας δεχωμεθα παρα της σης
εμμελειας επιστολας. ΣΚΘʹ. Σευηραι. Ἐγω μεν σου την ευγενειαν ειδον ουδεποτε
σωματικοις οφθαλμοις, τοις δε της αγαπης παντων μαλιστα εθεασαμην· επειδηπερ,
καν πολυ το μεσον ηι των διαστηματων, ταυτην ουδεποτε διειργει την θεωριαν. Ὁ
γαρ κυριος μου ο ποθεινοτατος Λιβανιος υπογραφων ημιν τον ζηλον της σης
ευγενειας, τον υπερ της ορθης πιστεως, και την σπουδην, σφοδρα ημας ανεπτερωσε.
∆ιο και μηδεποτε σε εωρακοτες, επεπηδησαμεν πρωτοι τοις προς την σην ευλαβειαν
γραμμασι, παρακαλουντες και αυτην ημιν επιστελλειν ηνικα αν εξηι. Ει γαρ ελθοι
παρα της σης εμμελειας επιστολη απαγγελλουσα ημιν τα περι της υγειας σου, και του
οικου σου παντος, μεγιστην, και εν αλλοτριαι διατριβοντες, εντευθεν καρπωσομεθα
την παρακλησιν. Ἀγαπης γαρ ισον ουδεν. ΣΛʹ. Ἐλπιδιωι επισκοπωι. Πολλας εχω
χαριτας τωι κυριωι μου τωι ποθεινοτατωι Λιβανιωι, οτι και οικοθεν ανεστη, και
ενταυθα παρεγενετο, και παλιν προς την σην ευλαβειαν αφικετο, και τουτωι μαλιστα
χαριτας αυτωι οιδα. Ἐμοι γαρ πασα σπουδη, τιμης σε και θεραπειας απολαυειν
απασης παρα παντων· ουκ επειδη αυτωι σοι τουτων δει, αλλ' επειδη τουτο συμφερει
ταις Ἐκκλησιαις, ταις τε χειμαζομεναις, ταις τε αχειμαστοις. Ἀποδεχομενος τοινυν
αυτον της ευνοιας, δεσποτα μου τιμιωτατε και θεοφιλεστατε, και παντα παρ' αυτου
μαθων μετα ακριβειας, τα τε εν Ἀντιοχειαι, και τα ημετερα και γαρ και ταυτα ερει,
ολιγον μεν ημιν συγγενομενος χρονον, μαθων δε οπως διαγομεν, εκπεμψον αυτον
χαιροντα και ευφραινομενον. Και γαρ και της θεοσεβειας εκκρεμαται της σης, και
ημων σφοδρος εστιν εραστης. Τον δεσποτην μου τον ποθεινοτατον και τιμιωτατον
Ἀσυγκριτιον τον πεσβυτερον προσειπειν παρ' ημων παρακληθητι μετα των
ποθεινοτατων αυτου τεκνων, και παντα σου τον κληρον, ον επαιδευσας εν βραχει
τον σον περι ημας μιμεισθαι ερωτα. Ουδε γαρ τουτο ημας ελαθεν, οσην περι ημας
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιδεικνυνται αγαπην, και πως παντα και παθειν και ποιησαι τουτου ενεκεν
παρεσκευασμενοι εισι. Τουτο δε ολον κατορθωμα της θεοσεβειας της σης. ΣΛΑʹ.
Ἀδολιαι Πολλακις μεν επεσταλκαμεν σου προς την ευλαβειαν, αλλ' ουκ αρκει τουτο
το πολλακις ημιν, αλλ' εβουλομεθα μεν καθ' εκαστην ημεραν τουτο ποιειν. Οισθα
γαρ οπως διακειμεθα περι την εμμελειαν την σην. Ἐπειδη δε τουτο ουκ ενι, ηνικα αν
εξηι, ημιν αυτοις τα μεγιστα χαριζομενοι την οφειλομενην απο52.738 πληρουμεν
προσρησιν, συνεχως και διηνεκως βουλομενοι μανθανειν τα περι της υγειας της σης,
και της ευθυμιας. Παρακαλω τοινυν, ειδυια ηλικα ημιν χαριζηι ταυτα επιστελλουσα,
εργον ποιησασθαι τουτο παρακληθητι, το συνεχως ημιν ταυτα επιστελλειν. Ἐπει και
νυν ουχ ως ετυχεν ηλγησαμεν, οτι ανδρος πασιν, ως ειπειν, γνωριμου, και ημιν
αγαπητου, μελλοντος ενταυθα παραγενεσθαι, του κυριου μου του τιμιωτατου
Λιβανιου, ουκ επεστειλας ημιν, αγνοησασα μεν ισως· πλην αλλα και δι' αυτο τουτο
αλγουμεν, οτι αγνοεις τους εκειθεν προς ημας ερχομενους. Ἡμεις γαρ ου παυομεθα
περιεργαζομενοι και πολυπραγμονουντες τους εντευθεν προς υμας παραγενομενους,
ηνικα αν εξηι, δι' εκεινων ημιν την επιθυμιαν την εαυτων πληρουντες· αυτη δε εστι
το συνεχως επιστελλειν προς την σην εμμελειαν. ΣΛΒʹ. Καρτεριαι. Ει σαφως ᾔδεις
οσην ημιν διδως χαριν, και γραφουσα, και συνεχως γραφουσα, και του μελιτος σου
της αγαπης αναχρωννυσα τα γραμματα, παντα αν εποιησας, ωστε δυνηθηναι καθ'
εκαστην ημεραν πεμπειν επιστολας ημιν. Ουκετι γαρ Κουκουσον οικειν νομιζομεν,
ουδε εν ερημιαι διαγειν, τοσαυτην απο των γραμματων σου και της γνησιας αγαπης
καρπουμενοι την ευφροσυνην. Το δε μη μονον επιστολας πεμψαι, αλλα και τον
κυριον μου τον ποθεινοτατον αδελφον ημων Λιβανιον πεισαι τε αναστηναι εκειθεν,
και την αποδημιαν στειλασθαι ταυτην, ποσης διαθεσεως εστι; ποσης κηδεμονιας; ∆ια
ταυτα σκιρτωμεν και ευφραινομεθα. Ἀγαπης γαρ γνησιας ισον ουδεν. Και αυτη μεν
αξιοις την αυτην ημας διασωζειν διαθεσιν, ην εξ αρχης επεδειξαμεθα περι την σην
εμμελειαν. Ἡμεις δε ουκ ανεχομεθα επι του μετρου μενειν τουτου, αλλα και καθ'
εκαστην ημεραν προσθηκας επιζητουμεν της περι σε διαθεσεως, ημιν αυτοις τα
μεγιστα χαριζομενοι. Ου γαρ διαλιμπανομεν συνεχως παρ' εαυτοις στρεφοντες το
ευγενες σου της ψυχης, το απλαστον, το ελευθεριον, το φιλικον, το γνησιον, το
ανυποκριτον, και μεγιστην απο πης μνημης των λογισμων τουτων καρπουμεθα την
ευφροσυνην. ∆ιο παρακαλουμεν θαῤρησασαν ημων τηι αγαπηι, μηδεν αλγησαι υπερ
των αποσταλεντων παρα της σης τιμιοτητος, οτι δη ταυτα ανεπεμψαμεν. Τηι μεν γαρ
διαθεσει και εδεξαμεθα, και απελαυσαμεν αυτων· επειδη δε εν χρειαι ου
καθεστηκαμεν, εδηλωσαμεν αυτα τηρεισθαι παρα τηι σηι ευγενειαι. Καν ποτε
καταστωμεν εν χρειαι, οψει μεθ' οσης παῤρησιας και του θαῤρειν γραψαιμεν, ωστε
ημιν αποσταληναι, καν τουτωι το σον φυλασσοντες ρημα. Προς γαρ τωι τελει της
επιστολης εφης· ∆ειξον οτι καταξιοι σου η θεοσεβεια θαῤρειν ημιν, και τοις
ημετεροις ως ιδιοις κεχρησθαι. Ει τοινυν ουτω βουλει διακεισθαι ημας, ωσπερ ουν
και βουλει, και τοις σοις ως ιδιοις κεχρησθαι, ηνικα αν επιστειλω, τοτε πεμπε. Του
γαρ ιδια αυτα νομιζειν, τουτο μεγιστον εστι 52.739 σημειον το, ηνικα αν εγω
βουληθω, τοτε πεμπεσθαι, αλλα μη τοτε, οτε ου δεομαι. ∆ειξον τοινυν καν τουτωι
την γνησιαν σου φιλιαν, και την αιδω την περι ημας, τωι και εν τουτωι ημων
ανασχεσθαι· και πεμψον ταχεως επιστολην απαγγελλουσαν ημιν ως ουκ ηλγησας.
Ἂν γαρ μη τουτο ποιησηις, εν διηνεκει φροντιδι καθισταιν ημας μελλεις· ου γαρ
παυσομεθα μεριμνωντες, μη ποτε ελυπησαμεν· πολυ γαρ σου της αγαπης
αντεχομεθα, και του αναπαυειν σου την ευγενειαν. Ἐπει ουν ικανως
απελογησαμεθα, δηλωσον ημιν ως εδεξω την απολογιαν ημων. Και γαρ εξεστι σου
μαθειν την εμμελειαν, οτι προς μεν αλλους το αυτο δη τουτο πεποιηκοτας, και
σφοδρα γνησιους ημιν, ουκ εδεησεν ημιν απολογιας, αλλ' ηρκεσε το διακρουσασθαι
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα πεμφθεντα· επι δε της σης τιμιοτητος και απολογουμεθα, και παρακαλουμεν
μηδεν αλγησαι, και ου προτερον αποστησομεθα συνεχως ταυτα λεγοντες, εως αν
ημιν δηλοποιησηις, οτι ουκ ηλγησας. Ἂν γαρ τοιουτων επιτυχωμεν γραμματων,
διπλασιονα, και τριπλασιονα, και πολλαπλασιονα των αποσταλεντων ηγουμεθα
δεδεχθαι. Ἱκανον γαρ μαλιστα τουτο δειξαι και την αιδω, και την τιμην, ην εχεις
προς ημας. ΣΛΓʹ. Προς τον Ἀντιοχειας. Ἔδει μεν την υμετεραν ευλαβειαν μη τοις
ρημασι των ειρηκοτων παρατρεπεσθαι την διανοιαν, αλλ' εν τωι πληθει του ψευδους
μετα πολλης της σκεψεως ανιχνευεσθαι την αληθειαν. Ει γαρ απαντα τα
θρυλλουμενα αληθειαν υπολαβοις, κινδυνευσειαν αν απαντες· ει δε κρισει και
νομοις ανιχνευεται τα λανθανοντα, κριτηριον αν εγωγε παρ' υμων επεζητησα, ει μη
τις ετερα αυθις οπλα συκοφαντιας μοι επιπνευσει. ∆εδοικα γαρ, δεδοικα λοιπον τας
σκιας, και τα φαντασματα, επειδη αυτοι εδικαιωσατε ουτως. Οι φιλοι την φιλιαν
ηρνησαντο, οι πλησιον οντες ποῤρωθεν εστησαν, και ποῤρωθεν οντες τα βελη της
συκοφαντιας αποτοξευουσιν. Ἐν μεσωι δε του λιμενος οντα με ναυαγιον υπομειναι
εποιησατε. Ἀλλ' ει και της πολεως εκβαλλομαι, και της Ἐκκλησιας απειργομαι,
πειθομαι προς πασαν αποδυσασθαι τιμωριαν. Κεκριται γαρ μοι φιλοσοφειν, και
φερειν γενναιως τα δυσχερη. Οιδα γαρ, οιδα σαφως την ερημιαν ευτονωτεραν ειναι
της πολεως, και τα θηρια του αγρου των φιλων ημερωτερα. Ἔῤρωσο. ΣΛ∆ʹ. Βρισωνι.
Ἑβδομηκοντα σχεδον ημερας αναλωσαντες κατα την οδον, οθεν λογιζεσθαι εξεστι
τηι θαυμασιοτητι σου, οσα τε και ηλικα πεπονθαμεν κακα, φοβωι τε Ἰσαυρικωι
πολιορκουμενοι πολλαχου, και πυρετοις αφορητοις παλαιοντες, οψε ποτε
απηντησαμεν εις την Κουκουσον, το πασης της οικουμενης ερημοτατον χωριον. Και
ταυτα λεγω ουκ αξιων ενοχλησαι τινα, ωστε ημας μεταστησαι εντευθεν το γαρ
χαλεπωτατον διηνυσαμεν, της οδου την ταλαιπωριαν, αλλ' 52.740 υμας χαριν αιτω,
το συνεχως ημιν επιστελλειν, μηδε, επειδη ποῤρωτερω μετωικισθημεν υμων, και
ταυτης ημας αποστερησαι της παραμυθιας. Ἴστε γαρ οση παρακλησις ημιν γινεται, ει
και τα ημετερα εν θλιψει και περιστασει, οταν ακουωμεν τα περι της υγειας υμων
των αγαπωντων ημας, οτι εν ευθυμιαι και υγειαι εστε, και αδειαι πολληι. Ἵν' ουν
εντευθεν πολλης απολαυωμεν της ευφροσυνης, γραφε ταυτα συνεχως ημιν. Ου γαρ
ως ετυχεν ημας ανακτησηι, αλλα πολλης ημας παρασκευασεις απολαυσαι της
παραμυθιας· και γαρ ουκ αγνοεις, οπως χαιρομεν τοις σοις αγαθοις. ΣΛΕʹ. Πορφυριωι
επισκοπωι Ῥωσου. Οιδα σου της αγαπης το στεῤρον, το απεριτρεπτον, το ακλινες, και
ως ουδεμια πραγματων δυσκολια αυτην παρασαλευσαι δυναιτ' αν· τουτο δια των
εργων εδειξας. ∆ια τουτο και ημεις, καιτοι εν αῤρωστιαι καθεστωτες, και εις το πασης
της καθ' ημας οικουμενης ερημοτατον χωριον απενεχθεντες, την Κουκουσον, και
υπο της των Ἰσαυρων εφοδου πολιορκουμενοι, και εν πολλαις οντες περιστασεσι,
και γραφομεν, και την οφειλομενην αποδιδομεν προσρησιν τηι ευλαβειαι τηι σηι, τωι
σωματι μεν διεστηκοτες, τηι ψυχηι δε συνδεδεμενοι, και μεγιστην εντευθεν
καρπουμεθα την παρακλησιν. Ει γαρ και πολλη της εντευθεν διατριβης η δυσκολια,
αλλ' εν τουτο μεγιστον εντευθεν καρπουμεθα, το εκ γειτονων υμιν ειναι, και
συνεχως δυνασθαι, ολιγου του μεσου της οδου ταυτης οντος, και επιστελλειν προς
την υμετεραν ευλαβειαν, και δεχεσθαι παρ' υμων γραμματα. Και γαρ ταυτης
απολαυοντες της εορτης εορτην γαρ εγω τουτο τιθεμαι, και πανηγυριν, και πολλης
ηδονης υποθεσιν, ουδε μικραν αισθησιν της ερημιας, και του φοβου, και της αγωνιας
ληψομεθα. ΣΛ ʹ. Καρτεριωι ηγεμονι. Ἐρημοτατον μεν χωριον μεθ' υπερβολης η
Κουκουσος· πλην αλλ' ουχ ουτως ημας τηι ερημιαι λυπει, ως ευφραινει τηι ησυχιαι, και
τωι μηδαμοθεν ημιν πραγματα παρεχειν. ∆ιο καθαπερ εις λιμενα τινα την ερημιαν
ταυτην απηντηκοτες, ουτω καθημεθα απο των κατα την οδον κακων αναπνεοντες,
και τηι ησυχιαι ταυτηι της αῤρωστιας και των αλλων κακων, ων υπεμειναμεν, τα
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λειψανα διορθουντες. Και ταυτα ειρηκαμεν προς την σην λαμπροτητα, επειδη
σφοδρα ισμεν χαιροντα σε τηι ανεσει τηι ημετεραι, επει και α αυτοθι πεποιηκας
ουδεποτε επιλαθεσθαι δυναμεθα, τους προπετεις εκεινους και αλογιστους
αναστελλων θορυβους, και παντα ποιων, ωστε ημας εν αδειαι καταστησαι, και τα
σαυτου πληρων. Και ταυτα προς απαντας οπουπερ αν αφικωμεθα ανακηρυττομεν,
πολλας σοι χαριτας ειδοτες, δεσποτα μου θαυμασιωτατε, της τοσαυτης κηδεμονιας.
Ἵνα δε μη μονον εκ του φιλεισθαι παρα σου, αλλα και εκ των γραμματων 52.741
απολαυειν των σων περι της υγειας της σης σημαινοντων πολλην καρπωσωμεθα
την ευφροσυνην, διδου ταυτην ημιν την χαριν. Ου γαρ την τυχουσαν δεξο52.742
μεθα και εν αλλοτριαι γηι διατριβοντες παρακλησιν, ει τοιαυτα γραμματα δεξαιμεθα
παρα της θαυμασιοτητος σου.

ΣΛΖʹ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΟΥ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΜΗΤΕΡΑ.
Τουτο μητηρ φιλοστοργος και φιλοπαις, το, ηνικα αν δεηι τι των δεοντων,
παραινειν τωι παιδι, και ελαυνειν αυτον οικοθεν, και πραως φερειν τον χωρισμον,
και χαριτας αυτωι πολλας ειδεναι της αποδημιας. Κατελυσας αυτην της φυσεως την
τυραννιδα, κελευσασα ημας ερημον ανταλλαξασθαι πολεως, και φοβον Ἰσαυρικον
αδειας, και τον χωρισμον ημων της συνουσιας της μεθ' υμων, ωστε μηδεν
αναγκασθηναι ποιησαι των μη προσηκοντων. ∆ια ταυτα σοι πολλας χαριτας ισμεν,
ουχ οτι ετεκες, αλλ' οτι ουτως ανεθρεψας, καν τουτωι γινομενη μητηρ οιαν γινεσθαι
χρη. Ὡς αι γε τωι παθει καταμαλακιζομεναι, και προ του συμφεροντος των παιδων
την παρουσιαν αυτων επιζητουσαι, ου μητερες, αλλα παιδοκτονοι δικαιως αν
κληθειεν. Ἀλλ' ωσπερ ενταυθα ανδρεια γεγονας, και σιδηρου στεῤροτερα, αφατον
παρα του φιλανθρωπου Θεου δια της γνωμης ταυτης προαποθεμενη σοι τον μισθον,
ουτω παρακαλουμεν, και σου δεομεθα και εν τοις αλλοις απασι την αυτην
επιδειξασθαι φιλοσοφιαν, και ειδεναι οτι μια εστι συμφορα, αμαρτια μονον, τα δε
αλλα παντα μυθος, δυναστειαι, και δοξαι, και τιμαι, αι παρα ανθρωπων. Και η προς
τον ουρανον αγουσα οδος, αυτη μαλιστα η δια των θλιψεων εστι. ∆ια γαρ πολλων
θλιψεων δει ημας εισελθειν, φησιν, 52.742 εις την βασιλειαν του Θεου. Και παντες δε
οι αγιοι, οι τε εν τηι Παλαιαι, οι τε εν τηι Καινηι, ταυτην ωδευσαν την οδον,
επιβουλευομενοι συνεχως, ελαυνομενοι, φυγαδες και μετανασται γινομενοι,
απολιδες, αοικοι, θανατους αωρους υπομενοντες, και παρ' ων μαλιστα ουδαμως
εχρην. Τι γαρ οδυνηροτερον, ειπε μοι, η χαλεπωτερον του παρα δεξιας αδελφικης
κατενεχθηναι, και αωρον και βιαιον υπομειναι τελευτην, μετα στεφανους και
ευδοκιμησιν τοσαυτην; τι δε οδυνηροτερον, και μονον και εν εσχατωι δοθεντα γηραι
κελευσθηναι σφαττεσθαι υπο πατρικης χειρος, και τον γεννησαμενον διακονον
γενεσθαι της τοιαυτης σφαγης; Μη γαρ μοι τουτο λεγε, οτι μετα ταυτα απελαβεν
αυτον υγιη και σωον. Ουδεν γαρ τουτων ειδως ο δικαιος εκεινος, αλλ' οτι παντως
αυτον αναιρησει, ουτω και ανηγαγεν εις το ορος, και το θυσιαστηριον ωικοδομησε,
και τα ξυλα επεθηκε, και την μαχαιραν ηρπασε, και το ξιφος διηλασε· και γαρ και
διηλασε, το γε εις την αυτου γνωμην ηκον· διο και πανταχου της οικουμενης αιδεται.
Ἂν δε τον εκγονον ειπω τον εκεινου, και αυτον οψει υπο αδελφικης βασκανιας
παλιν φυγαδα και απολιν γενομενον, και δουλον, και εν αλλοτριαι θητευοντα, και
τον περι των εσχατων δεδοικοτα φοβον. Ἂν δε τον Ἰωσηφ τον πραθεντα, τον
δουλευ52.743 σαντα, τον δεθεντα ετη τοσαυτα, τον μυρια παθοντα δεινα· αν δε τον
Μωυσεα, και τοσαυτα παρα των Ἰουδαιων παθοντα κακα· τα γαρ των αποστολων
ουδε παραστησαι ενι τωι λογωι· ταυτ' ουν απαντα συναγαγουσα, και λογιζομενη της
υπομονης τον μισθον, θυσιαν ανενεγκε τωι Θεωι, το γενναιως ενεγκειν τα
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμπιπτοντα, και δια παντος αυτον δοξαζειν. Ἐπει και ο Ἰωβ απο των τοιουτων
εστεφανωθη ρηματων. Ἀναμενε δη και την επι το χρηστοτερον μεταβολην, και μη
διαλιπηις τον Θεον υπερ τουτου παρακαλουσα, και γραψαι ημιν σπουδασον, οτι
γεγονε τι πλεον απο των ημετερων γραμματων εις ευθυμιας σοι λογον, ειγε μη
βουλει θολουν ημων την ευφροσυνην. Ἡμεις γαρ ενταυθα πολλης απολαυομεν
ηδονης, εντρυφωντες τηι συνουσιαι του αγιωτατου επισκοπου, και τηι ησυχιαι του
χωριου τουτου, και τηι πολληι απραγμοσυνηι. Και γαρ ο των Ἰσαυρων πεπαυται
φοβος, του χειμωνος αυτους συνελαυνοντος εις την αυτων. Μη δη τοσαυτην
θολωσηις ημιν ηδονην. Ει γαρ ελθοι γραμματα παρα της σης τιμιοτητος δηλουντα
ημιν, οτι ως σοι πρεπον εστι, και αξιως της υψηλης σου γνωμης τα συμπιπτοντα
φερεις, και εντευθεν πολλην καρπωσομεθα ευθυμιας προσθηκην. Ουχ ως ετυχε γαρ
ημας ανεκτησατο η επωφελης συνουσια του αγιωτατου επισκοπου, ως αλλους αντ'
αλλων σχεδον εργασασθαι, και μη συγχωρησαι μηδε αισθησιν της ξενης λαβειν·
τοσαυτη ημας περιστοιχιζεται αγαθων ευφροσυνη, και πλουτος ημας περιῤρει
πνευματικος, και τον Θεον δια ταυτα διηνεκως δοξαζοντες ου παυομεθα. ΣΛΗʹ. Του
αυτου προς την αδελφην αυτου. Συναγει μεν ημας εις αγαπην και φυσεως νομος, και
το λυσαι τας αυτας ωδινας· ημεις δε ουκ εντευθεν μονον, αλλα και ετερωθεν, και
οθεν μαλιστα χρη, και αιδουμεθα και φιλουμεν σου την τιμιοτητα, οτι σοι των
παροντων λογος ουδεις, οτι τον καπνον ηλασας, και την κονιν εσβεσας, και τον
πηλον κατεπατησας, και κουφον σοι γεγονε το πτερον προς την οδον την εις τον
ουρανον φερουσαν, και ουτε ανδρος μεριμνα, ουτε παιδοτροφιας φροντις, ουτε
οικιας επιμελεια, ουτε ο εντευθεν τικτομενος θορυβος ισχυσεν υποσκελισαι σοι τον
δρομον και βραδυτερον εργασασθαι, αλλ' αυτοις δη τουτοις τοις δοκουσιν ειναι
κωλυμασιν εις πλειον ταχος πτησεως κεχρησαι· και ουδε η τους γενναιους
ταπεινουσα ανδρας Πενια γαρ, φησιν, ανδρα ταπεινοι ισχυσε κατενεγκειν, αλλα και
υψηλοτεραν ειργασατο. Τοιουτον γαρ η αρετη· ουδενι των αραχνιων τουτων
εμποδιζεται, αλλα και διασπασασα αυτα ευκολωτερον η τας αραχνας ταυτας, κερδος
εντευθεν συναγει πολυ. Ταυτα ουχ απλως επεσταλκαμεν σου τηι τιμιοτητι, αλλ'
επειδη στοχαζομεθα και τηι αποδημιαι τηι ημετεραι, τωι τε θορυβωι των αυτοθι
πραγματων σφοδρα σε ταραττεσθαι και αλυειν, τουτου χαριν γεγραφαμεν σου τηι
ευλαβειαι, ινα εννοησασα οτι οδος τα πραγματα, στενη μεν η της αρετης, πλατεια δε
η της κακιας, μητε τους μετα 52.744 αμαρτηματων ευημερουντας ζηλωσηις, αλλα
δακρυσηις 52.744 μειζονως εφοδιον γαρ αυτοις της τιμωριας η ευημερια γινεται, μητε
τους την στενην οδευοντας ταλανισηις, αλλα και μακαρισηις μειζονως, αν μετ' αρετης
οδευσωσι. Και γαρ και τουτοις εφοδιον, και προσθηκη τιμων και στεφανων, μετα της
αρετης και η στενοχωρια γινεται των παροντων· επει και ο πλουσιος εκεινος ου δια
τουτο μονον απετηγανιζετο, οτι ωμος και απανθρωπος ην, αλλα οτι και εν πλουτωι
πολλωι μειζονι, και δαψιλη παρατιθεμενος τραπεζαν· ο δε Λαζαρος δια τουτο
εστεφανουτο, οτι μετα πολλης της καρτεριας τον χαλεπον των ελκων ηνεγκε
πολεμον, την πενιαν, την ερημιαν των προστησομενων, το απεῤριφθαι, το
καταφρονεισθαι, το προκεισθαι τραπεζα ταις των κυνων γλωσσαις. Ταυτα γαρ παντα
ει και προ των ημετερων επιστασαι γραμματων, αλλ' αναγκαιον ειναι νομισαντες
και παρ' ημων σε αναμιμνησκεσθαι, επεσταλκαμεν, ωστε μη τηι τυραννιδι της
αθυμιας θολουσθαι. Ει γαρ και μη βουλομαι παντα ενθειναι τοις γραμμασιν, οιδα
σαφως, οσα υμας περιεστηκε λυπηρα· και δια τουτο προσεθηκα την επιστολην. Ἵν'
ουν και εν αλλοτριαι διατριβοντες, πολλης απολαυσωμεν της ηδονης, πεμψον ημιν
γραμματα, δηλουντα ημιν, οτι ισχυσεν ημων αυτη η παραινεσις, οσον εβουλομεθα
και επεθυμουμεν. Ουτω γαρ και ποῤρω καθημενοι, πολλην εντευθεν καρπωσομεθα
την ευφροσυνην. Ἡμεις γαρ καιτοι τοσαυτα πεπονθοτες, ουδενος αισθανομεθα, τον
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τε μισθον εννοουντες ων επαθομεν, και ταχιστην επι το βελτιον μεταβολην τα
πραγματα προσδοκωντες ληψεσθαι, ως και αυτα τα προοιμια δεικνυσι. Ταυτ' ουν και
αυτη λογιζομενη, μηδεν καταμαλακισθηις προς τους της υπομονης ιδρωτας, αλλα
των τε αλλων σου παιδιων επιμελου πλειων γαρ σοι νυν ο μισθος, και την καλην
Ἐπιφανιον κατα τωι Θεωι δοκουν ανατρεφειν σπουδαζε. Οισθα γαρ οσος
παιδοτροφιας μισθος. Ουτως ο Ἀβρααμ ηυδοκιμησε μετα των αλλων, και εντευθεν ο
Ἰωβ εστεφανουτο· και τοις γονευσι τουτο συνεχως ο μακαριος Παυλος επιταττει
λεγων· Ἐκτρεφετε τα τεκνα υμων εν παιδειαι και νουθεσιαι Κυριου. Ἔχεις σχολην
ικανην απαγαγειν σε των περιττων και ακαιρων φροντιδων και της ανονητου
λυπης, σχολην πολυ φερουσαν κερδος, μεγαλωι τωι της αρετης δυναμενην βρυειν
καρπωι, ειγε βουληθειης εργον τουτο ποιησασθαι. Περι γαρ της δεσποινης μου της
μητρος ουδεν οιμαι δειν ουδε επιστελλειν, επειδηπερ σοι συνοιδα μετα των αλλων
και τουτο το κατορθωμα, και τον αφατον εντευθεν καρπον, και οτι παιδισκην
απασαν υπερηκοντισας εν τηι περι αυτην θεραπειαι. Ἀλλ' ομως επειδη πρεπον εμοι
και περι τουτου διαλεχθηναι, ακουσον του μακαριου Παυλου λεγοντος τιμαιν τους
γονεας, και προστιθεντος· Ἥτις εστιν εντολη πρωτη εν επαγγελιαις. Ἂν ουτω
σαυτην αγηις, πολλους μεν σαυτηι προαποθησηι τους στεφανους, πολλην δε ημιν
εργασηι την ηδονην, και ουδε πεπονθεναι τι τουτων ηγησομεθα ων πεπονθαμεν, και
δια τουτο, αλλα τωι ογκωι της ευφροσυνης των σων 52.745 αγαθων πτερουμενοι, και
εις τα οικεια ειναι, και μεθ' υμων διαγειν, και κατα ρουν ημιν απαντα φερεσθαι
ηγησομεθα. ΣΛΘʹ. Του αυτου προς Ουαλεριον και ∆ιοφαντον πρεσβυτερους. Μαλιστα
μεν και μη γραψαντι γραψαι εχρην· τοιουτος γαρ της αγαπης ο νομος· ουκ ανεχεται
ελαττουσθαι, αλλ' αει φιλονεικει νικαιν τους αγαπωμενους τηι περιουσιαι του φιλειν·
και γραψαντα δε και απαξ, και δις, ουδε ουτως ηξιωσατε των υμετερων γραμματων,
αλλ' εσιγησατε σιγην ουτω μακραν προς ανθρωπον επιθυμουντα δεχεσθαι νιφαδας
γραμματων. Και ταυτα ουκ εγκαλων λεγω· ουχ ουτως αγνοω μου τα μετρα· αλλ'
αθυμων και οδυνωμενος. Ὅσωι γαρ μετα πολλης της υπερβολης επιθυμω των
γραμματων, τοσουτωι και πλειονα την οδυνην αποστερουμενος αυτων υπομενω.
Μικρας οιεσθε παρακλησεως ημας δεισθαι, μητρος και αδελφης κεχωρισμενους,
πατριδος εκπεπτωκοτας, χορον τοσουτων γνησιων ου δυναμενους βλεπειν, ερημιαν
οικουντας πασης ερημιας χαλεπωτεραν, Ἰσαυρων φοβωι πολιορκουμενους; Μετα
των εμων και τα κοινα καθ' εκαστην ημεραν ακουω τα κακα, και πανταχου της
οικουμενης βλαστανοντα, και καθ' εκαστην ημεραν μετα προσθηκης αυξανομενα,
και χαλεπα τινα ωδινοντα ναυαγια. Ειθε μοι δυνατον ην παραστησαι τωι λογωι της
αθυμιας την τυραννιδα· τοτε αν, και μη λεγοντων ημων, αυτοι αν μετεγνωτε επι τηι
σιγηι. Λυπει δε με προς τουτοις το μητε εις γραμματηφορων σπανιν εχοντας
καταφυγειν τουτο ποιησαι. Ὅπερ σημειον εστιν ... αλλ' εγω μεν ουδεν αν ειποιμι
δυσχερες, υμιν δε καταλιμπανω ειδεναι, ει μη πολλης ταυτα ολιγωριας, και της καθ'
ημων υπεροψιας. Ἀλλ' ουδεν μοι τουτο μελει, καν καταφρονητε, καν υπερορατε της
ημετερας σμικροτητος· εν επιζητω μονον, οπως αν διακεησθε, τα γραμματα της
θεοσεβειας υμων, τα πολλην εχοντα παρακλησιν. Και γαρ και εις και δευτερος
πολλακις αφικοντο προς ημας, και νυν ο κυριος μου ο τιμιωτατος αδελφος Λιβανιος,
και ουκ ηξιωσατε ημας των υμετερων γραμματων. Μη δη προσθητε, παρακαλω, τηι
αθυμιαι μου αθυμιαν ετεραν. Ει γαρ μηδε μετα την επιστολην ταυτην βουληθειητε
ημιν επιστειλαι, η οκνωι, η ραιθυμιαι ενδοντες, ημεις ου παυσομεθα και γραφοντες,
και μετα του γραφειν και ολοφυρομενοι και θρηνουντες δια την σιγην την
υμετεραν. Τουτου γαρ εσμεν κυριοι. Ου μικρον δε και τουτο ημιν εις παρακλησιν,
μαλλον δε και τουτου χωρις η μεγιστη ημων παραμυθια, το μεχρι της ερημιας αυτης
και των περατων της γης προς γαρ αυτα τα περατα σχεδον εσμεν νυν φημην υμων
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαδιδοσθαι λαμπραν, κομιζουσαν υμων τα κατορθωματα. Παντες γαρ υμας
ανακηρυττουσι, θαυμαζουσι, στεφανουσι, μακαριζουσι της ανδρειας, της
στεῤροτητος, ην δια των εργων επεδειξασθε, το γραφικον εκεινο πληρουντες, Ἕως
θανατου αγωνισαι υπερ της αληθειας, και Κυριος πολεμησει υπερ σου. Ἰδου γουν
τοσουτων κυματων 52.746 επενεχθεντων, τοσαυτης ζαλης διαναστασης, ουτε
θορυβησαι τις υμας ισχυσεν, ουτε εις οτιουν παραβλαψαι, αλλα και μειζονων υμιν
εγκωμιων ακοντες γεγονασιν οι κακως υμας ποιησαι βουλομενοι αιτιοι. ∆ια ταυτα
χαιρετε, παρακαλω, και ευφραινεσθε, και τον Θεον ικετευοντες μη διαλιπητε, τον
ποιουντα και μετασκευαζοντα. Ποιησει γαρ ταχεως υπερ εκπερισσου ων αιτουμεθα η
νοουμεν, δια την οικειαν αγαθοτητα. ΣΜʹ. Του αυτου προς Καστον πρεσβυτερον. Πως
διαλαμπει σαφως, και λαθειν ου δυναται η ψυχη θερμην αγαπην εχουσα! οπερ επι
της σης γεγονε τιμιοτητος. Ουδε γαρ ειδως οτι επεσταλκαμεν σου τηι ευλαβειαι καιτοι
γε επεσταλκαμεν, ομως αυτος τα παρα σαυτου πεποιηκας, γραψας τε ημιν, και την
διαθεσιν σου την γνησιαν και εν τουτωι επιδειξαμενος, και πολλης ημας εμπλησας
της ευφροσυνης και της παρακλησεως. Ἵν' ουν συνεχως ταυτης απολαυωμεν της
ηδονης και ευφραινωμεθα, συνεχως τουτο ποιειν παρακεκλησο, ηνικα αν εξηι.
Οιδαμεν γαρ οτι το πραγμα δυσκολον, τωι μη ραιδιως τινας ενταυθα παραγινεσθαι·
και γαρ το της οικουμενης ερημοτατον χωριον τουτο εστιν· αλλ' ομως τοις αγαπωσι
και τα δυσκολα ευκολα γινεται. Ει γαρ βουληθειης περιεργαζεσθαι και
πολυπραγμονειν, τους εκειθεν κατα χρειας ιδιας αφικνουμενους ευρησεις, και ολως
ουδεν επιλειψει τωι ζητειν καθ' οδου. Ταυτ' ουν ειδως, δεσποτα μου τιμιωτατε,
συνεχεις ημιν πεμπε επιστολας. Το τε γαρ πραγμα δυσκολιαν ουδεμιαν εχει, ουτε
πονον, η δε εξ αυτου ευφροσυνη πτερουσθαι ημας ποιει, και πολλης παραμυθιας
υποθεσις γινεται. ΣΜΑʹ. Του αυτου προς Κυριακον πρεσβυτερον. Και εν τουτωι
εθαυμασα σου την αγαπην την θερμην, και γνησιαν, και ακλινη, δι' ης εδειξας, οτι ου
παροντων ημων, αλλα και αποντων πολυν ποιηι λογον. Αυτος μεν γαρ εφης μηδε
επεσταλκεναι ημας τηι τιμιοτητι σου, και ουκ εγενετο τουτο ικανον εμποιησαι σοι
σιγην, αλλα καιτοι νομισας ημας σεσιγηκεναι, τρεις επιστολας επεμψας προς ημας.
Ἡμεις δε και απαξ, και δις, και τρις, και πολλακις επεσταλκαμεν. Και αμφοτερα
εδειχθη καλως, η τε αγαπη η ση, μη δεηθεισα των γραμματων ημων, η τε
ευγνωμοσυνη η ημετερα. Ἐπει ουν οισθα, οπως διακειμεθα περι την τιμιοτητα σου,
οτι τωι κεφαλαιωι των αγαθων βρυεις, τωι συνδεσμωι της τελειοτητος, επιδαψιλευου
ταυτην ημιν την ευφροσυνην. Ὅσας γαρ αν λαβωμεν επιστολας, καν πολλαι ωσι τωι
αριθμωι, ου λαμβανομεν κορον, δια το σφοδρα διακεισθαι σου περι την τιμιοτητα.
ΣΜΒʹ. Του Χρυσοστομου Χαλκιδιαι και Ἀσυγκριτιαι. Ουδεν υμιν απολογιας δει προς το
μη παραγενεσθαι· εμοι γαρ απο της γνωμης παραγεγονατε, και ουδεν ελαττον εχετε
παρ' ημιν των αφικομενων ενταυθα. ∆ιο και χαριν υμιν εχω πολλην, την γνησιαν
υμων ειδως διαθεσιν, και υπερ της απουσιας πολλην εχω συγγνωμην, δια τε την του
σωματος αῤρωστιαν και την του ετους ωραν και τον των ληιστων φοβον Γραφειν δη
μη κατοκνειτε συνεχως ημιν τα περι της 52.747 υγειας υμων ευαγγελιζομεναι. Και
γαρ και ποῤρω καθημενοι μεριμνωμεν τα υμετερα· καν μαθωμεν, οτι θορυβων εκτος
εστε και ταραχης και τα περι της ρωσεως υμων, ου την τυχουσαν καρπουμεθα
ευφρο52.748 συνην. Ταυτ' ουν ειδυιαι, συνεχως ημας ευαγγελιζεσθε ταυτα, απερ
επιθυμουμεν μανθανειν, ινα και εν ερημιαι διατριβοντες πολλην εντευθεν
καρπωσωμεθα την παρακλησιν.

 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


