Fragmenta in sancti Pauli epistulam ii ad Corinthios
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΟΛΙΓΑ ΤΙΝΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣ ΚΟΡΙΝΘΙΟΥΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΝ Β.
ΤΟΜΟΣ Α
ΛΟΓΟΣ Α.
Παυλος αποστολος Ἰησου Χριστου δια θεληματος Θεου, και Τιμοθεος ο αδελφος.
Ὁ ΣΟΦΩΤΑΤΟΣ αποστολος Παυλος προκεχειρισμενος εις διακονιαν την επι Χριστωι δια
θεληματος Θεου παρηχθαι φησιν, την των ψευδοπροφητων και ψευδαποστολων δοξαν
ως δυσσεβη παρωθουμενος, λαλων δε εν Πνευματι, και αυτον εχων ενηυλισμενον εν
ιδιαι ψυχηι τον Ἰησουν· ως φασκειν πη μεν "∆οκω δε καγω Πνευμα Θεου εχειν," πη δε "Ει
"δοκιμην ζητειτε του εν εμοι λαλουντος Χριστου." δουλον εαυτον ειναι φησιν αυτου,
καιτοι των ολων κατεξουσιαζοντος του Θεου και καταρχοντος μονου· ειρηται γαρ προς
αυτον " Οτι τα συμπαντα δουλα σα·" πως ουν ουκ εναργως φυσικην τε αυτωι και αληθως
θεοπρεπεστατην της κυριοτητος απονεμει δοξαν; 321 Ἐξ ων αποστολον εαυτον λεγει
του Ἰησου, Θεον φυσει και αληθως καταγγελλει τον Ἰησουν· ουδεις γαρ αποστολον ειη
αν ανθρωπων αλλα Θεου μαλλον του κατα φυσιν· και δεικνυσιν οτι ου παρα γνωμην
του Πατρος εκληθη προς την αποστολην, ουτε απο καρδιας λαλει ως οι ψευδομαντεις,
αλλα Θεου λογια διακονειται. κοινωνον δε ποιει της επιστολης τον Τιμοθεον, ως
δοκιμον και ακολουθουντα τοις αυτου ιχνεσιν, ινα γοργοτερον πεισηι δια της
συμφωνιας, επειπερ ο νομος λεγει "Ἐπι στοματος δυο μαρτυρων και τριων "σταθησεται
παν ρημα." Τηι εκκλησιαι του Θεου τηι ουσηι εν Κορινθωι. Γραφουσι τηι εκκλησιαι του Θεου
τηι ουσηι εν Κορινθωι, καιτοι Χριστου λεγομενης ειναι της Ἐκκλησιας· αυτος γαρ αυτην
εαυτωι παρεστησε παρθενον αγνην· ειπερ ουν εστιν η Ἐκκλησια Θεου, Χριστος δε ο
ταυτην εαυτωι παραστησας, Θεος αρα κατα φυσιν εστιν ο εκ της αγιας και θεοτοκου
Μαριας. Χαρις υμιν και ειρηνη απο Θεου Πατρος ημων και Κυριου Ἰησου Χριστου. Ειπερ
ουκ οντα Θεον κατα φυσιν ηπιστατο τον Υιον, πως ουκ εδει μαλλον ειπειν Χαρις υμιν
και ειρηνη παρα μονου του Θεου και Πατρος; νυνι δε συνεισδεχομενος και συνδοτηρα
τιθεις τον Χριστον ων αν η θεια χαρισαιτο φυσις, δηλος αν ειη δηπουθεν ουκ ηγνοηκως
οντα κατα φυσιν Θεον· 322 αναγκαιως τοιγαρουν συνεισδεξομεθα τωι Θεωι και Πατρι τον
Υιον εις τον της ταυτοτητος τε και ομοουσιοτητος λογον, ινα και Θεος εις χορηγος
υπαρχων νοηται των πνευματικων αγαθων. Χριστον δε Ἰησουν ονομαζων, τον εκ Θεου
Λογον εν σαρκι πεφηνοτα δηλοι· ει δε εστι χορηγος ων αν και αυτος ο Πατηρ, πως ου
Θεος κατα φυσιν καθ' ενωσιν οικονομικην μετα της ιδιας σαρκος νοειται Χριστος; ουτω
και ο σοφωτατος Παυλος περι των εξ Ἰσραηλ που φησιν "Ὧν "οι πατερες, και εξ ων ο
Χριστος το κατα σαρκα, ο ων επι "παντων Θεος ευλογητος εις τους αιωνας, αμην."

ΤΟΜΟΣ Α
ΛΟΓΟΣ Β.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Πιστος δε ο Θεος οτι ο λογος ημων ο προς υμας ουκ εγενετο ναι και ου. Ουδεις
λεγει "Κυριος Ἰησους ει μη εν Πνευματι Ἁγιωι·" το δε πνευμα εστιν αληθεια, κατα το
γεγραμμενον· εμπλεων δη ουν αληθειας, ητοι του Ἁγιου Πνευματος, την διανοιαν
εχοντες οι των ευαγγελικων θεσπισματων κηρυκες, ουκ αν νοοιντο ψευδοεπεις· α δ' αν
λεγοιεν περι Χριστου, ταυτα δη παντως εστιν ορθως τε και αραροτως εχοντα· και
πιστωσεται λεγων αυτος ο Χριστος "Ου γαρ υμεις εστε οι "λαλουντες, αλλα το πνευμα
του Πατρος υμων το λαλουν "εν υμιν." διο ου λεγει τουτο εστιν ως προς τους
διαβαλλειν αυτον πειρωμενους ως τα εναντια εαυτωι λεγοντα διατοι το ποτε μεν, ως
Θεον κατα φυσιν κηρυττειν τον Ἰησουν, οτε δε και ως ανθρωπον. αναγκαιως τοινυν
ταις εκεινων ανεπιεικειαις οιονειπως επιπηδων, οτι μη γεγονεν αυτωι διττος τε και
ασαφης ο λογος, απλους δε μαλλον και αληθης, πληρο 323 φορει λεγων Ὁ λογος ημων
ο προς υμας ουκ εγενετο ναι και ου· τουτεστιν ουκ αυτος εαυτωι μαχομενος και
νενοσηκως το ασυμβατον, ποτε μεν τουτο επαινειν, ποτε δε ψεγειν, αλλ' αληθευων εν
τωι κηρυγματι· πιστος ουν εστιν ο Θεος, τουτεστιν αψευδης τε και αληθης. Ἑλληνων οι
λογαδες περι των παρ' αυτοις υπειλημμενων θεων δοξασουσι διαφορως, ναι τε και ου
λεγοντες· ου γαρ εστι παρ' αυτοις η αληθεια αλλα μαλλον το ψευδος· διο και διαφοροις
σαλευονται δοξαις· ο δε αληθως και κατα φυσιν Υιος του παντα ισχυοντος Θεου, πως αν
γενοιτο ναι και ου; .... αναγκαιως δε και ο εξ αυτου κατα φυσιν Υιος ο εν υμιν δι' ημων
κηρυχθεις δι' εμου και Σιλουανου και Τιμοθεου, ουκ εγενετο ναι και ου· πας γαρ επ'
αυτωι λογος αληθης δια της των θεηγορων γεγονε φωνης. και οσαι δη φησιν επαγγελιαι
του Θεου, εν αυτωι το ναι, τουτεστι φιλοτιμιαν τε και υποσχεσιν απασαν εν αυτωι παρα
του Θεου και Πατρος εσχηκαμεν· και τουτο εν τωι Ναι, τουτεστιν εν αληθειαι· ηκει γαρ
ταυτα προς περας δια Χριστου· "κατεποθη γαρ ο "θανατος εις νικος," και το της φθορας
κατεσεισθη κρατος, παυσεται δε και το αναλκι και προς τουτοις η ατιμια· καθα εφη και ο
σοφωτατος Παυλος και εν τηι προτεραι επιστοληι· αποδεδειγμεθα δε και αυτης της των
αγιων βασιλειας κληρονομοι και μετοχοι· ερει γαρ ημιν αυτος επι του θειου βηματος ο
εν ωι το ναι "∆ευτε οι ευλογημενοι του Πατρος "μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην
υμιν βασιλειαν "απο καταβολης κοσμου." οικεται μεν γαρ ημεις το γε ηκον εις την
φυσιν· αλλ' απο δουλων εις ελευθερον εκληθημεν αξιωμα δι' αυτου, απο φθορας εις
αφθαρσιαν, απο του δουλευειν τωι διαβολωι απαλλαγημεν. πασα τοινυν επαγγελια 324
του Θεου δια Χριστου μονον εχουσα το ναι· απαραδεκτον δε παντελως το ου· οπερ εστιν
η αρνησις· και γαρ εστιν αυτος η αληθεια. προσαποδεικνυσι δε και τουτον ενικως οτι
κατα φυσιν εστι Θεος· ει γαρ ουκ αν διαψευσαιτο τας επαγγελιας, αποπερανει δε μαλλον
τοις αγιοις αυτας, καιτοι του Θεου και Πατρος τα αγαθα διανεμοντος, πως ουκ αν ειη
φυσει τε και αληθως Υιος, και ως εκ Θεου Θεος, ο εν ωι "πασα δοσις αγαθη και παν
δωρημα τελειον" ου διεψευσμενως;
Ὅτι δε εστιν αψευδης ο λογος, προσεμπεδοι λεγων ∆ιο και δι' αυτου τωι Θεωι το
αμην προς δοξαν δι' ημων· επειδη γαρ εστιν αυτος ο μεσιτης, ο δι' ου και μονου
προσιτος ο Πατηρ, ο εν ωι πασα δοσις πνευματικη, δι' αυτου δη παντως και παν εσται
περας ευχης· και τουτο εστι το αμην· και προς γε τουτο ημας αυτος ο Υιος
πεπαιδαγωγηκε λεγων τοις αγιοις αποστολοις "Και εν εκεινηι τηι ημεραι εμε ουκ
ερωτησετε "ουδεν· αμην αμην λεγω υμιν, εαν τι αιτησητε τον Πατερα, "δωσει υμιν εν
τωι ονοματι μου· εως αρτι ουκ ηιτησατε ουδεν "εν τωι ονοματι μου· αιτειτε και ληψεσθε,
ινα η χαρα υμων "ηι πεπληρωμενη." δι' αυτου μεν ουν το αμην τωι Θεωι Πατρι προς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

δοξαν δι' ημων. εθος γαρ ημιν απασης ευχης κατακλειειν περας εν ονοματι του Χριστου.
οτι δε ουκ αν αμοιρησειεν αυτος του δοξολογεισθαι πρεπειν, ακονιτι διοψομεθα του
μακαριου προφητευοντος Ἰακωβ "Ἰουδα, σε αινεσαισαν οι "αδελφοι σου·" ανεφυ γαρ εκ
της Ἰουδα φυλης κατα σαρκα Χριστος· Ἡσαΐου γεμην του προφητου λεγοντος "Ειδον
"τον Κυριον σαβαωθ καθημενον επι θρονου υψηλου και 325 "επηρμενου," περιεστηκοτα
δε τα σεραφειμ, αγιον αυτον αποκαλουντα, και κυριον σαβαωθ ονομαζοντα, πληρη τε
λεγοντα ειναι τον ουρανον και την γην της δοξης αυτου. οτι δε αυτον τεθεαται τον
Υιον, αποδειξει λεγων ο σοφος ο Ἰωαννης "Ταυτα δε ειπεν Ἡσαΐας οτι ειδεν την δοξαν
"αυτου και ελαλησεν περι αυτου." ουκουν και ει ο Πατηρ δοξαζοιτο δι' αυτου, και
επειδη δε τεθειται "δια πιστεως ιλαστηριον," γεγονε δε και "των αγιων λειτουργος" δια
το ανθρωπινον, ως θυσιαν πνευματικην την εκαστου των αγιων ιερουργει προσευχην·
δι' αυτου γαρ ημων το αμην· και ουκ αν εξω νοοιτο του και προσκυνεισθαι δειν και
συνδοξαζεσθαι τωι γεγεννηκοτι παρα γε ημων αυτων και της ανω πληθυος των αγιων
πνευματων. εφη δε που θεσπεσιος Παυλος " Οταν δε παλιν εισαγαγηι τον πρωτοτοκον
εις την οικουμενην", λεγει Και προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι "Θεου·" καιτοι
τινι των οντων ασυμφανες ως εστι Μονογενης καθ' ο αν νοοιτο Θεος; μονος γαρ εκ
μονου γεγεννηται του Πατρος· επειδη δε καθεις εαυτον εν τοις καθ' ημας εν πολλοις
γεγονεν αδελφοις, τοτε τεθειται πρωτευων αυτος· και προς γε τωι ειναι Μονογενης ως
Θεος, κεχρηματικε και πρωτοτοκος δια το ανθρωπινον. Ὁ δε βεβαιων ημας συν υμιν εις
Χριστον κ.τ.λ. Βεβαιοι ημας ο Θεος και Πατηρ εις Χριστον, ορθην και ακατασειστον
ενιδρυσαμενος πιστιν ταις απαντων ψυχαις, φρονειν αναπειθων ως εστι φυσει τε και
αληθειαι Θεος, καν ει εν τωι καθ' ημας ορωιτο σχηματι, γεννηθεις κατα σαρκα εκ
γυναικος ο υπερ πασαν κτισιν· και γουν αυτος ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος
ομολογουντι τωι Πετρωι την πιστιν, λεγοντι τε σαφως "Συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου
του "ζωντος," αντανεφωνει λεγων "Μακαριος ει συ Σιμων 326 "βαρ Ἰωνα, οτι σαρξ και
αιμα ουκ απεκαλυψεν σοι, αλλ' ο "Πατηρ μου ο εν τοις ουρανοις." επειδη γαρ
παμμεγεθες το μυστηριον, δεοιτ' αν εικοτως μυσταγωγιας της ανωθεν και παρα Πατρος·
βεβαιοι τοιγαρουν ημας αυτος εις Χριστον ο και σφραγισαμενος ημας και χρισας Θεος
και δους τον αῤραβωνα του Πνευματος. ειη δ' αν ουκ ασυμφανες και δια γε τουτων
ημιν, οτι μη γεγονεν ο Υιος "ναι και ου·" Θεος δε μαλλον αληθινος, και εφ' απασι τοις
αγαθοις "εν αυτωι "το ναι·" Θεου γαρ ημας σφραγισαι τε και χρισαι λεγομενου, δοντος τε
τον αῤραβωνα του Πνευματος, Χριστος αν ειη παλιν ο ταυτα πληρων εν ημιν, ουχ
υπουργικως, ουτε μην αλλοτριωι καταχριων τε ημας και σφραγιζων Πνευματι, αλλ'
αυτωι τωι ιδιωι και τωι του Πατρος· εν γαρ αμφοιν το Πνευμα το Ἅγιον δια την ταυτοτητα
της ουσιας ου μεμερισμενως, αλλ' ως εκ Πατρος δι' Υιου διηκον επι την κτισιν·
ενεφυσησε γαρ τοις αγιοις αποστολοις λεγων "Λαβετε "Πνευμα Ἅγιον·" δι' αυτου τε και
εν αυτωι προς εικονα κατεσφραγισμεθα την θειαν και νοητην· εφη γαρ αυτος ο θειος
αποστολος Γαλαταις επιστελλων "Τεκνια μου, ους "παλιν ωδινω, αχρις ου μορφωθηι
Χριστος εν υμιν·" ει δε εις Χριστον μορφουμενοι, τον θειον εν εαυτοις πλουτουμεν
εικονισμον, αυτος αρα εστιν η εικων του Θεου και Πατρος και η ακριβης εμφερεια, και
ου καθαπερ ημεις κατα μεθεξιν αγιασμου προς ομοιοτητα κεκλημενοι, φυσει δε μαλλον
και ουσιωδως· Θεος γαρ ο φυσει προς τον φυσει τε και αληθως Θεον και εκ της αυτου
γεγενημενον ουσιας, ουδεν αν εχοι το απεοικος· εσφραγισθαι δε και αυτον παρα του
Θεου και Πατρος, Ἰωαννης φησιν ο σοφωτατος· "Ὁ λαβων γαρ"αυτου την μαρτυριαν
εσφραγισεν οτι ο Θεος αληθης 327 "εστιν·" εσφραγισται δε παλιν ουκ εν ισωι τροπωι καθ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ον και ημεις, αλλ' ολον εαυτον εν τηι του Υιου φυσει μονονουχι γραφοντος του Πατρος
και οιον ουσιωδως ενσημαινομενου· ταυτηιτοι εφασκεν "Ὁ εωρακως εμε εωρακε τον
Πατερα." Τωι δε Θεωι χαρις τωι παντοτε θριαμβευοντι ημας εν τωι Χρι στωι και την οσμη
γνωσεως αυτου φανερουντι δ' ημων εν παντι τοπωι. Ευχαριστουσιν οι αποστολοι
δοκιμαζομενοι και πονουντες και καυχωνται τοις αγωσιν τοις δια Χριστον· ωσπερ γαρ
υπερ ημων τεθριαμβευται Χριστος τον επι ξυλου θανατον ανατλας, και τελειωθεις δια
παθηματων, ουτω και αυτοι θριαμβευεσθαι φασιν υπερ αυτου, τουτεστι γνωριζεσθαι
τοις απανταχη και καταλαμπρυνεσθαι δια πειρασμων και νικαν τον κοσμον, δια γε του
παντα παθειν ετοιμως εχειν και λιαν ασμενως υπερ του ονοματος του Χριστου· εισι γαρ
εισι μετοχοι των αυτου παθηματων, ως φησι, "και της μελλου"σης αποκαλυπτεσθαι
δοξης" κοινωνοι· Θεον δε ειναι φασι τον θριαμβευοντα αυτους, ουχ ως ενιεντα τωι
πασχειν αυτους ουτε μην ως θλιψεις επισωρευοντα, αλλ' οτι κατα το αυτωι δοκουν τοις
ανα πασαν την υπ' ουρανον διακηρυττοντες τον Ἰησουν, τοις υπερ αυτου περιπιπτουσι
πειρασμοις· ανευ γαρ πειρασμων ευδοκιμειν αδυνατον· ο δε τουτων καρπος οτι
πασχουσιν εν Χριστωι, τουτεστι δια τον Χριστον, οπερ εστιν ευκλεες και ελπιδων
αναμεστον αγαθων. Ποια δε τις αρα εστιν οσμη της γνωσεως του Θεου και Πατρος, η δια
των αγιων αποστολων τωι κοσμωι φανερουμενη και εν 328 παντι τοπωι, καθα φασιν
αυτοι, διδαξει παλιν αυτος ο θεσπεσιος Παυλος εκεινο λεγων "Ου γαρ εαυτους
κηρυσσομεν, "αλλα Χριστον Ἰησουν κυριον, εαυτους δε δουλους υμων "δια Ἰησου
Χριστου·" και παλιν "Ου γαρ εκρινα τι "ειδεναι εν υμιν, ει μη Χριστον Ἰησουν, και
τουτον εσταυ"ρωμενον." ειτα τινα τροπον ο γεννηθεις εκ γυναικος, ο σταυρον
υπομεινας και θανατον υποδυς, ει και ανεβιω παλιν, οσμη της γνωσεως εσται του Θεου
και Πατρος, ει καθαπερ οιονται τινες ψιλος καθ' ημας, ηγουν θεοφορος, ανθρωπος
νοειται Χριστος, και ουκ αυτο κατα φυσιν υπαρχων Θεος, καν ει νοοιτο προλαβων το
ανθρωπινον οικονομικως ο εκ Θεου Λογος; ου γαρ εν γε τωι ειναι καθ' ημας και περα
του μηδεν την του Θεου και Πατρος ευωδιασει φυσιν, ουδ' αν οσμη γενοιτο του μη
ειδοτος θανατον ο θανατον ανατλας· πως ουν οσμη της γνωσεως του Πατρος ο Χριστος;
η δηλον οτι καθο νοειται και εστι Θεος, καν ει πεφηνεν εν σαρκι δι' ημας; επει τινα
τροπον οι διακηρυσσοντες τον Χριστον καταγγελλουσι τωι κοσμωι τον φυσει τε και
αληθως οντα Θεον; η πως αν ειδειεν τον Ἰησουν; τινα δε τροπον και Θεος και Πατηρ εν
Χριστωι τον κοσμον εαυτωι καταλλαττειν λεγεται παρα των αγιων μυσταγωγων, ει μη
συνεισδεξαιτο τις τωι εκ Θεου φυντι Λογωι προς ενωσιν το ανθρωπινον, απαιτουσης
τουτο της σοφης οικονομιας; καταγγελλουσι γαρ οι θεσπεσιοι μαθηται λαλουντες εν
πνευματι, ουχ ως εν ανθρωπωι κατοικησαντα τον του Θεου Λογον, αλλ' ως σαρκα
γεγονοτα, τουτεστιν ενωθεντα σαρκι ψυχην εχουσηι την λογικην· ουτω γαρ αν ειη και
της δοξης κυριος ο εσταυ 329 ρωμενος· ουκουν καν ει νοοιτο μετα σαρκος, καν ει τουτο
μεν ουχι, καταμονας δε ωσπερ και ουπω καθ' ημας γεγονως, ο εκ Θεου Λογος, οσμη της
γνωσεως εστι του Θεου και Πατρος, ως εν ιδιαι φυσει τον εξ ουπερ εστιν ευωδιαζων εις
ημας. και ειπερ εστιν αληθες ο φημι, πως αν ειη γενητος και τοις εξ ουκ οντων λαχουσι
γενεσιν εναριθμιος; ουκ αν γαρ γενοιτο του μη κτισμενου οσμη, μητε υπαρχοντος
γενητως· ου γαρ εν γε τωι αγενητωι το γενητον οψομεθα, ουδε εν τωι γενητωι το
αγενητον. αλλα μην εδειξεν ο Υιος εν εαυτωι τον Πατερα· Θεος αρα κατα φυσιν εστι δια
το της ουσιας ταυτον· ακουετω τοινυν και προς ημων ο Υιος "Μυρον εκκενωθεν ονομα
σου·" εγνωκαμεν γαρ δι' αυτου τε και εν αυτωι τον εξ ου γεγεννηται Πατερα και Θεον.
Ὅτι Χριστου ευωδια εσμεν Θεωι εν τοις σωζομενοις και εν τοις απολλυμενοις.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ευωδιαζουσι τωι Θεωι και Πατρι τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, πρωτον
μεν ως αυτον εχοντες δια του Πνευματος ενοικουντα τε και ενηυλισμενον, ειτα οτι τοις
απανταχου διακηρυττοντες τε και περιφεροντες τον επ' αυτωι λογον, καθαπερ τι των
ευοσμοτατων θυμιαματων, προσεκομιζον τωι Θεωι την εν γε τουτωι σπουδην· κατα
τριτον δε τροπον, οτι και συμμορφοι γεγονοτες αυτωι, δια των ισων τετελειωνται
παθηματων. ευωδιαν γεμην εαυτους ειναι φασι του Χριστου εν τοις σωζομενοις και εν
τοις απολλυμενοις, οις μεν οσμη εκ 330 θανατου εις θανατον, οις δε οσμη εκ ζωης εις
ζωην, κατιδειν ακολουθον. ουκουν νοηθειεν προς ημων εικοτως οι σωζομενοι τε και
απολλυμενοι, κατα γε τον πρεποντα ταις θεωριαις σκοπον, οι πιστευοντες τε και οι την
πιστιν παρωθουμενοι, και οι μεν ουπω Θεον τον φυσει τε και αληθως εγνωκοτες,
λελατρευκοτες δε μαλλον τηι κτισει παρα τον κτισαντα. ουτοι του θειου κηρυγματος τον
λογον ου προσιεμενοι, διαγελωντες δε μαλλον και μωριαν ειναι νομισαντες το Χριστου
μυστηριον, δεχονται "την οσμην της γνωσεως" του Πατρος, εκ θανατου προς θανατον·
εν θανατωι γαρ οντες δια τοι την ενουσαν αυτοις αγνωσιαν και πωρωσιν, μονονουχι και
δευτερωι θανατωι περιπταιοντες αλοιεν αν· οι γεμην δια της νομικης παιδευσεως προς
αρχας ενηνεγμενοι της γνωσεως του Θεου, γεγονασι μεν πως εν ζωηι, πλην ει
πιστευσειαν παραδεξονται την οσμην της γνωσεως του Πατρος εκ ζωης εις ζωην· φησι
γαρ που Χριστος προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον "
Αυτη δε εστιν αιωνιος ζωη, ινα γινω"σκωσι σε τον μονον αληθινον Θεον, και ον
απεστειλας "̓Ιησουν Χριστον." αλλα τις αν γενοιτο φησι προς ταυτα ικανος; και μαλα
εικοτως· δυσευρετος γαρ αληθως ωιπερ αν ενυπαρχοι το δυνασθαι λαλειν ορθως τε και
απλανως το Χριστου μυστηριον, οποιοι τινες ησαν οι θεσπεσιοι μαθηται, και τας των
ετεροφρονων δυστροπιας διορθουμενοι, οις εθος εστι και δια πλειστης τεθειται σπουδης
το οιον εκκαπηλευειν τον του Θεου λογον, απατηι τε και ψευδει συγκεκραμενην αει
ποιεισθαι φιλειν της πιστεως την αποδοσιν· ου γαρ εστι παρ' αυτοις ακρατον ωσπερ και
ανοθευτον ευρειν την αληθειαν· αλλ' οι γε θειοι μυσταγωγοι λαλουντες εν Πνευματι,
ως εξ ειλικρινειας κατεναντι Θεου παντα τε δρωσι και λεγουσιν. 331 Ἡ επιστολη ημων
υμεις εστε εγγεγραμμενη εν ταις καρδιαις ημων. Ου της δια λογων δεομεθα μαρτυριας,
αυτοις γαρ πραγμασιν ευδοκιμουντες υμεις οι μαθηται και πιστοι δειχθεντες Χριστου,
ημας τους διδασκαλους υμων στεφανουτε και ευδοκιμους εδειξατε. διο η επιστολη
ημων υμεις εστε εγγεγραμμενη εν ταις καρδιαις ημων, τουτεστιν αει και διαπαντος εν
μνημηι τηι παρ' ημιν κειμενηι· αει γαρ σεμνυνομεθα, φησιν, εν υμιν. Ουκ εν πλαξι
λιθιναις, αλλ' εν πλαξι καρδιας σαρκιναις. Ἐπισφραγιζει και προφητικηι μαρτυριαι το
Ουκ εν πλαξι λιθιναις αλλ' εν πλαξι καρδιας σαρκιναις· εφη γαρ που, φησιν, ο Θεος δια
φωνης προφητου "Ἰδου ημεραι ερχονται, "λεγει Κυριος, και διαθησομαι τωι οικωι
Ἰσραηλ και τωι "οικωι Ἰουδα διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην ην "διεθεμην τοις
πατρασιν αυτων εν ημεραι επιλαβομενου μου "της χειρος αυτων του εξαγαγειν αυτους
εκ γης Αιγυπτου, "οτι αυτοι ουκ ενεμειναν εν τηι διαθηκηι μου, καγω ημε"λησα αυτων,
φησι Κυριος· διδους νομους μου εις την "διανοιαν αυτων, και επι καρδιας αυτων
επιγραψω αυτους, "οτι αυτη η διαθηκη ην διαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ μετα "τας
ημερας εκεινας, φησι Κυριος·" παλαι μεν γαρ ο θεσπεσιος Μωσης νομον εδεχετο τον
παιδαγωγον εν πλαξι λιθιναις, καθα γεγραπται· αινιγμα δε τουτο γεγενησθαι φαμεν της
Ἰουδαιων σκληροκαρδιας· μαλλον γαρ απαραδεκτον ωσπερ ταις σφων αυτων διανοιαις
αποφαινει τον νομον, και οιον εν λιθοις βραχυ μεν και μολις ενιζηκοτα, πλην
ευαποβλητον παντελως και μαλα ραιδιως αποπτυο 332 μενον. και γουν εφη που Θεος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

"Ἐγγιζει μοι ο λαος ουτος "τωι στοματι αυτων, και τοις χειλεσιν αυτων τιμωσι με, η "δε
καρδια αυτων ποῤρω απεχει απ' εμου· ματην δε σεβον"ται με διδασκοντες διδασκαλιας
ενταλματα ανθρωπων." ο δε Κυριος ημων Ἰησους Χριστος εν πλαξι καρδιας σαρκιναις,
τουτεστιν αισθητικαις, τους ιερους ημιν και θειους εγγραφει νομους· τοιγαρτοι και
εφασκεν δια φωνης Ἰεζεκιηλ του προφητου "Και εκσπασω την καρδιαν αυτων την
"λιθινην εκ της σαρκος αυτων και δωσω αυτοις καρδιαν "σαρκινην, οπως εν τοις
προσταγμασι μου πορευωνται." ει τις ουν ου ταις δια Μωσεως προσερηρεισται σκιαις,
ουτε μην μελανι γεγραμμενον εχει τον νομον ως εν πλαξι λιθιναις, αλλ' εις νουν εσω
δια του Πνευματος, ουτος εστιν επιστολη Χριστου γινωσκομενη υπο παντων ανθρωπων.

ΤΟΜΟΣ Β.
ΛΟΓΟΣ Α.
Πεποιθησιν δε τοιαυτην εχομεν δια Χριστου προς τον Θεον κ.τ.λ. ΕΙ∆ΩΣ ο
Παυλος της αποστολης το αξιωμα ουκ ανθρωπιναις μαλλον αναπτει δυναμεσιν αλλα τωι
παντα ισχυοντι Θεωι και τοις του λαβειν αξιοις ορεγοντι δια μεσιτου Χριστου. διο φησι
παντα μεν εν Χριστωι τοις αγιοις τα αγαθα· και γαρ "εστιν ανωθεν και εκ του πατρος
των φωτων παν "δωρημα τελειον·" αλλ' ουν ο δι' ου τα παντα και εν ωι τα παντα
Χριστος εστιν, μεσιτευων μεν ημας και Θεον δια την οικονομιαν, πλην ενεργων τα
παντα παρα του Θεου και Πατρος, ατε δη και υπαρχων αυτοσοφια τε και δυναμις αυτου·
ποια δε εστιν η πεποιθησις η δια Χριστου προς Θεον, ακουε δη προσεπαγοντος τε και
λεγοντος Ουχ οτι αφ' εαυτων ικανοι εσμεν λογισασθαι τι ως εξ εαυτων· "πασα γαρ
σοφια "παρα Κυριου," κατα το γεγραμμενον· αλλ' η ικανοτης ημων εκ του Θεου ος και
ικανωσεν ημας διακονους καινης διαθηκης, ου γραμματος αλλα πνευματος· το γαρ
γραμμα αποκτεννει, το δε πνευμα ζωοποιει. και τι το γραμμα εστιν; ο 334 εν νομωι
τυπος, τα ως εν σκιαις ετι πληρουμενα· πνευμα δε, της εν Χριστωι λατρειας η δυναμις,
πνευματικους αποφαινουσα τους προσιοντας αυτηι δια της πιστεως· οσωι δ' αν ηττων της
αληθειας ο τυπος, τοσουτον οιμαι κατοπιν οι διακονουντες αυτον των ιερουργουντων
την αληθειαν· ραντιζει γαρ ημας Χριστος αιματι τωι ιδιωι, και ου προς μονην "την "της
σαρκος καθαροτητα," καθαπερ αμελει και τα εν νομωι, καθαριζει δε μαλλον και "την
συνειδησιν ημων απο νεκρων "εργων," και εξιστησι πλημμεληματος· χαριζεται δε προς
τουτωι και ζωης ελπιδα· και γαρ εστιν αληθες ως "ο "πιστευων εις τον Υιον εχει ζωην
αιωνιον·" επηγγελται γαρ και αυτων των σωματων την αναστασιν και αναφοιτησιν την
εις αφθαρσιαν και εις μακραιωνα βιον. Και γαρ ουδε δεδοξασται το δεδοξασμενον εν
τουτωι τωι μερει, εινεκεν της υπερβαλλουσης δοξης.
Ἀναφερει παλιν επι το ασυγκριτως υπερτερουν της θειας αποστολης το αξιωμα
και των διακονιων την συγκρισιν ποιησαμενος και το εκατερας ιδιον ευ μαλα
παρενεγκων διαφανεστεραν αποφαινει την εν Χριστωι δια πνευματος. και ο μεν της
εννοιας αυτωι δια τουτων ερχεται σκοπος, πεφρασται γεμην ου σφοδρα σαφως το ρητον·
εοικεν γαρ ειναι πως ου λιαν ευκατοπτον ουτε μην τοις εθελουσιν ετοιμον ιδειν. τι 335
γαρ εστι το Ου δεδοξασται το δεδοξασμενον και τα εξης; εστι δε τι τοιουτον ο βουλεται
δηλουν. δεδοξασται μεν γαρ, φησιν, ο Μωσης, ως διακονος νομου του καταργουμενου,
αλλ' η του νεου και εν Χριστωι κηρυγματος δοξα νικωσα την πρωτην απεφηνε τοιαυτην
6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτην ως μηδε ολως δεδοξασθαι δοκειν. ονπερ γαρ τροπον νυκτος μενουσης ετι και του
κατ' αυτην σκοτους τοδε το συμπαν καταμελαινοντος, απαστραπτει μεν ωσπερ της
σεληνης ο κυκλος, δοξαν δε την ιδιαν εχει ο των αστρων χορος· ηλιου γεμην
ανισχοντος και της εαυτου μαρμαρυγης απλουντος την δοξαν, ητταται τωι προυχοντι
της σεληνης το φως, εοικε δε πως μηδε πεφωτισθαι δοκειν· κατα τον αυτον οιμαι
τροπον, τον των προκειμενων εκδεξηι νουν. το γαρ τοι δεδοξασμενον, φησι, τουτεστιν η
του νομου διακονια, καιτοι λαχουσα παρα Θεου την δοξαν, εοικε πως μη δεδοξασθαι
την αρχην εινεκεν της υπερβαλλουσης δοξης, της δεδωρημενης δηλονοτι τοις
διακονουσι τωι θειωι τε και ευαγγελικωι κηρυγματι· παραχωρει γαρ πως αει το μειον τωι
προυχοντι. Ει γαρ το καταργουμενον δια δοξης, πολλωι μαλλον το μενον, εν δοξηι. Τι το
καταργουμενον; η σκια και ο νομος ηγουν ο τυπος, τι δε το μενον; τα του Θεου
θεσπισματα. ουκουν και εν δοξηι ην η σκια, αλλ' εν δοξηι διαφανεστεραι τα Χριστου· μενει
γαρ ει κατακρατησει της υπ' ουρανον. Ἔχοντες ουν τοιαυτην ελπιδα πολληι παῤρησιαι
χρωμεθα. Ποιαν ελπιδα; το ικανωσθαι παρα Θεου και αρτιως εχειν δια της χαριτος προς
το ειναι "διακονους καινης διαθηκης "ου γραμματος." πρεπει δε τοις τοιουτοις το εν
πολληι παῤρησιαι λαλειν, ουτε των τυπων αισχυνομενους το αδρανες, 336 ουτε των
ακροατων το ασοφον· και γαρ το Ἅγιον Πνευμα ενιδρυθεν εν ταις των πιστων ψυχαις,
ποιει αυτους νοειν ευκολως και τους βαθεις λογους. Και ου καθαπερ Μωσης ετιθει
καλυμμα επι το προσωπον εαυτου. Καν τουτωι παλιν οι Χριστου μαθηται διαφανεστεροι
δοξηι, οτι γεγονεν αυτοις ο του κηρυγματος λογος σαφης τε και ανυποστατος και ουδεν
εχων δυσκολον καθαπερ το δια Μωσεως. επειδη γαρ ησαν αδοκιμοι οι υιοι Ἰσραηλ μετα
τοσαυτας τερατουργιας μοσχοποιησαντες, προσωπειον ετιθει εαυτωι Μωυσης και τον
θειον αυτοις λαλων νομον εχρητο καλυμμασι, δι' αινιγματων διδασκων ως το αληθες
του νομου προσωπον, τουτεστι Χριστον, ουκ αν ισχυσειαν ιδειν, δευτερωι δε ωσπερ
προσβαλλουσι προσωπωι μολις, τηι σκιαι δοξαν ουδεμιαν εχουσηι, ητις και καταργειται η
σκια και ο τυπος. πεπαυται γαρ καινης διαθηκης εισκεκομισμενης, τελος δε του
καταργουμενου νομου ο Χριστος. ουκουν η κεκρυμμενη δοξα Μωσεως, ο Χριστος, ην το
τελος του καταργουμενου νομου· ει γαρ τις αφεληι την σκιαν και οιον το εμφανες και
δευτερον προσωπον το ως εν γραμματι περιελειν αυτο, οψεται τον Ἐμμανουηλ
πολυτροπως εφ' εκαστωι διαμορφουμενον, και την υπερ γε του κοσμου σφαγην
υπομενοντα και σωζοντα την υπ' ουρανον, ινα και δοξαζηται προς ημων και των αγιων
αγγελων προσκυνουμενος. απροσιτον ουν ταις Ἰουδαιων διανοιαις της του Σωτηρος
δοξης το φως. επειδη γαρ πασα θεωρια πνευματικη προς το Χριστου βλεπει μυστηριον,
ου προσιενται δε την εις αυτον πιστιν οι ταλανες Ἰουδαιοι, μεμενηκεν επ' αυτοις το
καλυμμα, καταργειται δε εν Χριστωι. 337 Ἡνικα δ' αν επιστρεψηι προς Κυριον,
περιαιρειται το καλυμμα.
Αυτος ο Κυριος εστι το φως και αποκαλυπτει "τα βαθεα "και αποκρυφα," και το
αληθες του νομου προσωπον το δεδοξασμενον δεικνυσι τοις σοφοις τοις ηγιασμενοις εν
πνευματι και δια της εις Χριστον πιστεως λελαμπρυσμενοις. παιδαγωγει μεν γαρ ο
νομος επι Χριστον, ο δε εφ' ετερον τινα παιδαγωγειν τεταγμενος, ιστησι μεν ουκ εφ'
εαυτων τους παιδευομενους, αποφερει δε μαλλον επι τι των αμεινω και μειζονων η
καθ' εαυτον. οθεν τοι και ο θεσπεσιος Παυλος σκυβαλα φησιν ηγησασθαι τα εν νομωι
"δια το "υπερεχον της γνωσεως του Χριστου." Ὁ δε Κυριος το Πνευμα εστιν, ου δε το
Πνευμα Κυριου, εκει ελευθερια. ∆ει ουν γενεσθαι πνευματικους, ου γαρ αλλως δυνατον
θεωρησαι Χριστον, ος εστι "τελος του καταργουμενου," φημι δη του νομου. τοτε παντη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

τε και παντως "περιαιρειται το "καλυμμα," γυμνωι δε και απημφιεσμενωι προσωπωι τον
ιερον οψονται Μωσεα το εκ του γραμματος προσωπειον ητοι κατασκιασμα το εκ της
εμφανους ιστοριας ουκ εχοντα. εισι γαρ εν τουτοις οι εν Χριστωι την ελευθεραν του
Πνευματος αποκαλυψιν πλουσιως εισδεδεγμενοι. ει δε ενθα που περ εστι το Πνευμα,
εκει παντως και η ελευθερια, πως ουκ ελευθερον κατα φυσιν εστιν; ει δε τουτο, και των
της δουλειας ανυκισται μετρων, και γενητον μεν ουκετι, συνταττοιτο δ' αν εικοτως τηι
ανωτατω τε και ελευθεραι φυσει, ηι το κατα παντων μετεστι κρατος· Πνευμα γαρ εστι του
Πατρος εξ αυτου διηκον επι την κτισιν εν Χριστωι. 338 Ἡμεις δε παντες
ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομενοι την αυτην εικονα
μεταμορφουμεθα απο δοξης εις δοξαν, καθαπερ απο Κυριου πνευματος. Μωσης μεν γαρ
επετιθει εαυτωι καλυμμα δια τοι το μη δυνασθαι τους υιους Ἰσραηλ κατιδειν "την δοξαν
του προσ"ωπου αυτου·" ψυχικοι γαρ ησαν και σαρκικοι και ατελεις εις πιστιν· ημεις δε
οι πιστοι δια της του Πνευματος δαιδουχιας πεφωτισμενην εχοντες την καρδιαν και
καθαρως βλεπειν ειδοτα της διανοιας τον οφθαλμον ανακεκαλυμμενωι προσωπωι
τεθεαμεθα τον Κυριον· λελαληκε γαρ ημιν και ωφθη εν δοξηι και υπεροχηι τηι
θεοπρεπεστατηι· Θεον γαρ αυτον εγνωκαμεν χαρακτηρα της υποστασεως του Πατρος. ως
εν εσοπτρωι ουν θεωρουμεν την θειαν και αποῤρητον φυσιν, μεταπλαττεται γαρ ωσπερ
των πιστευοντων ο νους εκ νομικης ευμαθειας εις παιδευσιν ευαγγελικην, και
μεταμορφουται τροπον τινα εις ειδησιν την πνευματικην, σκιας η τυπων ουκ
ανεχομενος, αλλ' εκ δοξης της κατα τον νομον εις δοξαν ετεραν την εν Χριστωι δια
Πνευματος μεταφοιταν ηιρημενος. ουκουν την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα·
μεθισταντες γαρ τους τυπους εις αληθειαν, και εκ της κατα τον νομον σκιας το Χριστου
μυστηριον τηι των εννοιων ισχνοτητι διαμορφουντες, ως εν ειδει την αυτην ευρησομεν
δοξαν· ει γαρ δεδοται δοξα τοις διακονουσι τον νομον, μειζων και ασυγκριτως
υπερκειμενη την πρωτην η των αγιων ιερουργων, οι και ικανωνται παρα Θεου διακονοι
"καινης διαθηκης ου "γραμματος αλλα πνευματος." προδηλον δηπου και ουδενι των
οντων ασυμφανες, οτι παντη τε και παντως οι εκ νομικης παιδευσεως μεθισταμενοι
προς ακριβειαν ευαγγελικην, 339 εκ δοξης ωσπερ της πρωτης εις δοξαν ιοντες ετεραν
νοηθειεν αν, και οιον προς τα αμεινω μεταπλαττομενοι. το δε δη μεθισταν εις τουτο
αυτους το Πνευμα εστι, το της εκ νομου δουλειας ελευθερουν· εν αυτωι γαρ "κραζομεν
Ἀββα ο "πατηρ" ως υιοι και ελευθεροι. εστι δε ουχ ετερως της κατα τον νομον
ισχνολογιας το βαθος ιδειν, πλην οτι δια μονου του Ἁγιου Πνευματος· αυτο γαρ εστι και
το ερευνουν "και "τα βαθη του Θεου." βαθη δε Θεου, την εν τοις ιεροις γραμμασι
τεθησαυρισμενην γνωσιν ωνομασθαι φαμεν· ταυτηι τοι και ο θεσπεσιος ∆αυειδ τας προς
Θεον εποιειτο λιτας ουτω λεγων "Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους μου και κατα"νοησω
τα θαυμασια σου εκ του νομου σου·" εποιειτο δε και αυτος ο Σωτηρ ουκ αθαυμαστον τον
εκ νομικης ειδησεως αναβαινοντα προς πνευματικην τουτεστι την ευαγγελικην· εφη
γαρ οτι "∆ια τουτο λεγω υμιν οτι πας γραμματευς "μαθητευθεις τηι βασιλειαι των
ουρανων, ομοιος εστιν αν"θρωπωι πλουσιωι οστις εκβαλλει εκ του θησαυρου αυτου "νεα
και παλαια." παλαια μεν γαρ, τα εν νομωι· νεα γεμην, τα εν Χριστωι. ει δε δη τις βουλοιτο
και καθ' ετερον νοεισθαι τροπον την εκ δοξης εις δοξαν μεταμορφωσιν της αυτης ημων
εικονος, παραδεξεται τι τοιουτον εις νουν, οτι οσοι Χριστον εγνωκαμεν,
καταλελογισμεθα δε και εν τεκνοις Θεου, παντη τε και παντως εσμεν εν δοξηι· κατα δε
γε τον της αναστασεως καιρον την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα απο δοξης εις δοξαν
καθαπερ απο κυριου πνευματος· αυτος γαρ ημιν ο Χριστος, ο "τον αῤραβωνα του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Πνευματος" χαρισαμενος, προσθησει το λειπον κατ' εκεινο του καιρου, μετασχηματισει
δε και "το σωμα της ταπεινωσεως ημων συμ"μορφον τωι σωματι της δοξης αυτου."
Ἐπειδη δε φησιν ο μυσταγωγος Καθαπερ απο κυριου πνευματος, και "Ου δε το
πνευμα Κυριου, ελευθερια," της των ανοσιων αιρετικων συκοφαντιας ουκ ανεξομεθα,
τοις γενητοις εναριθμιον ποιεισθαι το Πνευμα· ει γαρ ενθα που εστι το Πνευμα, εκει που
παντως και η ελευθερια, πως ουκ ελευθερον κατα φυσιν εστιν; ει δε τουτο, και των της
δουλειας ανω κειται μετρων· Πνευμα γαρ εστι του Πατρος εξ αυτου διηκον επι την
κτισιν εν Χριστωι. Εις το μη αυγασαι αυτοις τον φωτισμον του ευαγγελιου της δοξης του
Χριστου, ος εστιν εικων του Θεου. Ἐπειδη ηλιου δικην το ιερον αναλαμπει κηρυγμα και
ανακεκαλυμμενωι προσωπωι πας πιστος "την δοξαν Κυριου" κατοπτριζεται, ουκ αν τις
των ορθα φρονουντων την τινων αμαθιαν τωι θειωι καταγραψει κηρυγματι. τι γαρ ει
εξον ειδεναι αποσειονται την γνωσιν τινων πεπωρωμενοι τον νουν εξ απατης
διαβολικης; αλλ' οι γε της εκεινου δυστροπιας αμεινους σοφοι τε και νουνεχεστεροι
πεπλουτηκασι την γνωσιν. αρα γαρ ει βαρβαρων τινας ειρηκοτων και τοις της δουλειας
υποθεντων ζυγωι, προσθειη τις ετερος τοις εις τουτο πεσουσι ταλαιπωριας των
συμβεβηκοτων αυτοις την απαλλαγην· ειτα της ελευθεριας εκεινοι προθεντες τα
υποζυγα κεισθαι, ανεξιτητον ποιοιντο την συμφοραν· αιτιασαιτο τις ειπε μοι τον
προθεντα φιλαγαθως της ελευθεριας αυτοις την αδειαν η μαλλον εκεινους δυσβουλιας
γραψεται; ουκουν προυθηκεν μεν ο των ολων Θεος τοις εθελουσι πιστευειν εις τον
Υιον, το γυμνωι και ανακεκαλυμμενωι προσωπωι καταθεασασθαι την δοξαν αυτου·
διημαρτηκασι δε της χαριτος οι 341 του διαβολου τον σκοτισμον αποβλητον εχοντες,
και των ευαγγελικων θεσπισματων το φως ασυνετως ου προσιεμενοι. διηυγασε γαρ αν
και αυτοις ο φωτισμος του ευαγγελιου της δοξης του Χριστου ος εστιν εικων του Θεου.
και θεον μεν του αιωνος τουτου κατονομαζει τον σαταναν, ουχ οτι Θεος κατα φυσιν
εστιν, αλλ' οτι τουτο ειναι νενομισται παρα γε τοις ουκ ειδοσι τις ο φυσει και αληθως
εστι Θεος· εκεινο γεμην αξιον καταθαυμασαι παλιν· θεολογει γαρ ο Παυλος, και της
μετα σαρκος οικονομιας του Μονογενους διατρανοι το μυστηριον. ιδου γαρ σαφως
φωτισμον του ευαγγελιου της δοξης Χριστου το αποστολικον ονομαζει κηρυγμα· καιτοι
Χριστου κεκλημενου του εκ Θεου κατα φυσιν οντος Υιου, κατα τον της χρισεως καιρον,
καθ' ον καιτοι του Ἁγιου Πνευματος αυτος υπαρχων χορηγος, κεχρισθαι λεγεται παρα
του Θεου και Πατρος τωι ελαιωι της αγαλλιασεως. ουκουν εν ειδει τωι καθ' ημας γεγονως
και οφθεις ανθρωπος επι της γης ο Μονογενης του Θεου Λογος, τοτε δη τοτε και μαλα
ορθως Χριστος νοειται και λεγεται. ουκ εις ενα τοινυν των καθ' ημας η πιστις τωι κοσμωι
διακηρυττεται και ψιλον ανθρωπον υπο των πνευματοφορων, καταγγελλουσι δε
μαλλον τον εκ Θεου Λογον εν ανθρωπειαι μορφηι πεφηνοτα, και ως πρωτοτοκον εν
πολλοις αδελφοις τον Μονογενη. επει ποιος αν νοοιτο προς ημων ο φωτισμος του
ευαγγελιου της δοξης αυτου, 342 ει μη εν γε τωι νοεισθαι Θεος και εικων του Πατρος, και
ουκ εν ισωι τροπωι τοις καθ' ημας, ουσιωδως δε μαλλον και φυσικως; και ου τι που
φαμεν ως αρα δεησει και αυτον εν σαρκι γεγονοτα νοεισθαι τον Πατερα· ου γαρ εστιν εν
τουτοις της εικονος το καλλος· εκεινο δε μαλλον περινοειν αξιον, ως Θεος ην ο Λογος
και προ σαρκος χαρακτηρ και ομοιωσις φυσικη του γεννητορος· και παλιν καθ' ημας
γεγονοτι το εν μορφηι νοεισθαι του Πατρος, ενουσης αυτωι της οικονομιας το
ανθρωπινον· λελογισται τοινυν ως εν μετα της ιδιας σαρκος· εστι δε και ουτως εικων
του Πατρος καθ' ο και εστι Θεος και εξ αυτου γεγεννηται κατα φυσιν. Ὃς ελαμψεν εν
ταις καρδιαις ημων προς φωτισμον της γνω σεως της δοξης του Θεου εν προσωπωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

Ἰησου Χριστου. Ὅτι εις Θεον η πιστις, καν ει εν προσωπωι πραττοιτο του Χριστου,
σαφηνιει ο μυσταγωγος δια της προκειμενης λεξεως· κεκληνται γαρ Ἰουδαιοι τε και
Ἕλληνες προς επιγνωσιν του Χριστου, οι μεν ως εκ πλανης και λατρειας ψευδους εις
θεογνωσιαν την αληθη, οι δε εις ακριβεστεραν ειδησιν της εν νομωι παιδαγωγουμενοι.
ταυτηιτοι και ο θεσπεσιος Παυλος "δια το υπερεχον της γνωσεως" του Χριστου ολιγα
πεφροντικως των εν νομωι μαθηματων οραται. οτε τοινυν Χριστον κηρυττουσιν οι
μυσταγωγοι, και οι πιστευοντες εις Θεον εις Θεον τον ενα και αληθως πιστευουσιν, πως
ουχι Θεος ο Χριστος ου νοθος, ου ψευδωνυμος, ηγουν ετεροφυης παρα τον Πατερα,
αληθης δε μαλλον ως εξ αυτου κατα φυσιν; αχλυος μεν γαρ νοητης και δαιμονιωδους
απατης ο των πλανωμενων μεμεστωται νους, αλλ' επηγγελλετο Θεος εκ σκοτους ημιν
αναλαμψειν το φως· εφη γαρ που δια φωνης Ἡσαΐου "Ὁ λαος ο καθημενος εν σκοτει ιδε
343 "φως μεγα· οι κατοικουντες εν χωραι και σκιαι θανατου, φως "λαμψει εφ' υμας·" και
ο θεσπεσιος δε ∆αυειδ φησιν, ως εκ προσωπου των εν αχλυι και σκοτωι "Ὅτι συ φωτιεις
"λυχνον μου Κυριε, ο Θεος μου φωτιεις το σκοτος μου." επειδη δε πεπληρωται λοιπον
εφ' ημιν η υποσχεσις του Πατρος, και το θειον ημιν και νοητον διηυγασε φως,
εγνωκαμεν αυτου την δοξαν εν προσωπωι Χριστου· ειτα ειπερ εστιν ο Χριστος ου φυσει
τε και αληθως Θεος, την του Πατρος δοξαν εν αυτωι τεθεαμεθα; καιτοι λεγοντος ακουω
σαφως του Θεου και Πατρος "Την δοξαν μου ετερωι ου δωσω·" αλλ' ιδου δεδωκεν αυτην
τωι Υιωι· ουχ ετερος αρα παρ' αυτον εστιν, πλην οσον εν υποστασει και το υπαρχειν
ιδικως, ινα μη φαινηται ψευδοεπησας ο Πατηρ τωι προσωπωι του Υιου την ιδιαν δοξαν
προθεις, και οτι Θεος κατα φυσιν εστιν εν αυτωι τε και δι' αυτου γινωσκομενος·
προσωπος γαρ εστι και εικων και απαυγασμα της υποστασεως αυτου· και αποκαλυπτεται
μεν ο Υιος παρα του Πατρος, αποκαλυπτει δε και αυτος ημιν εν εαυτωι τον Πατερα.

ΤΟΜΟΣ Γ.
ΛΟΓΟΣ Α.
Ἐν οστρακινοις σκευεσιν. ΣΚΕΥΗ οστρακινα το της λεξεως ονομαζει κοινον, ου
γαρ εν κομπωι ρηματων των θειων ημιν μυστηριων η παραδοσις, αλλ' ως εν λεξει τηι
πασι κατειθισμενηι, ινα παντες μανθανωσι και νοουσιν. τι ουν, ω Παυλε; ου γαρ ην
εφικτον τωι παντας σοφουντι Θεωι τους αγιους αποστολους ευστομωτατους τε αγαν
αποφηναι ραιδιως και πολυ μαλλον η εκεινοι κατευγλωττισμενους και κτυπωι ρηματων
καταπληττειν ειδοτας τους εντυγχανοντας; ναι φησιν, αυτος γαρ εστι της σοφιας ο
χορηγος· αλλ' εν οστρακινοις σκευεσι, τουτεστιν, εν εξει μικρωι τον θειον ημιν
κατεκλεισε θησαυρον. δια ποιαν αιτιαν; ινα η υπερβολη της δυναμεως ηι του Θεου και
μη εξ ημων. ουτως γαρ επεισαν παντας προσδραμειν τηι πιστει. ει γαρ ην εν αυτοις
λαμπρος ο λογος, εδοξαν αν εσθ' οτε ου της αυτου δυναμεως γεγενησθαι κατορθωσις
των κεκλημενων η πιστις. επειδη δε δια ψιλων επεισαν ρηματων ουδεις ενδοιαζει οτι
Θεου γεγονε της εν τουτωι δυναμεως η υπερβολη. Ὀστρακινα σκευη λεγομεν α
περικειμεθα σωματα εν τοις αισθητοις οντες, διανοιαι τοιαυτηι· επει ετι σαρκα
περικειμενοι την εμποδιζουσαν τηι θεωριαι της αληθειας, γνωσιν εχομεν την περι της
Τριαδος, η υπερβολη του μεγεθους της γνωσεως ουκ εξ ημων, αλλ' εκ Θεου δυναμεως
υπαρχουσα ημιν γνωριζεται. 345 Ἐν παντι θλιβομενοι, αλλ' ου στενοχωρουμενοι κ.τ.λ.
10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φαινονται μεν γαρ υπερ γε της εις αυτον ευσεβειας και αυτον ανατλαντες τον
θανατον· πλην ει και τουτο συνεβη παθειν αυτους, αλλ' ουν ζωσι, τωι Θεωι ζησειν
μελλοντες· και καθα φησι της σοφιας ο λογος "Ἔδοξαν εν οφθαλμοις "ανθρωπων
τεθναναι, και ελογισθη κακωσις η εξοδος αυ"των, και η αφ' ημων πορεια συντριμμα· οι
δε εισιν εν "ειρηνηι, και η ελπις αυτων αθανασιας πληρης." ποια τις ουν αρα των
ιδρωτων η νοησις, διερμηνευει παλιν ο Παυλος ουτω λεγων Παντοτε την νεκρωσιν του
Ἰησου εν τωι σωματι περιφεροντες ινα και η ζωη του Ἰησου εν τωι σωματι ημων
φανερωθηι. διττον ειναι φαμεν τον της ενθαδε νοουμενης νεκρωσεως τροπον, ων εις
μεν εστι νοητος και πνευματικος, ετερος γεμην ως εν αισθησει τηι κατα σωμα
λαμβανεται· Θεος γαρ υπαρχων και εκ Θεου πεφηνως κατα φυσιν ο Μονογενης αυτου
Λογος, ιδιαν εποιησατο σαρκα την απο της γης, και το θνητον δη τουτο και ανθρωπινον
ημπεσχετο σωμα, ψυχην εχων την λογικην· και τις η τουδε προφασις; ινα νεκρωσηι την
αμαρτιαν εν τηι σαρκι, και των εμφυτων τε και εν αυτηι κινηματων των εις εκτοπους
αποφεροντων ηδονας απαμβλυνηι το κεντρον· κατωρθωκε δε ουχ εαυτωι Θεος ων ο
Λογος το επεκεινα των εν ημιν ορασθαι παθων· ου γαρ οιδεν αμαρτιαν· αλλ' οιον ολην
εν εαυτωι την ανθρωπου φυσιν μεταστοιχειων εις ζωην αγιαν και αμωμον, οτε γεγονεν
ανθρωπος και εν ειδει τωι καθ' ημας· γεγονε γαρ "εν πασιν "αυτος πρωτευων," ινα και
ημεις τοις ιχνεσιν αυτου κατακολουθησαντες εχωμεν εν εαυτοις την αυτου νεκρωσιν,
τουτεστιν απρακτουσαν εν τηι σαρκι της αμαρτιας την δυναμιν· 346 ουτω τε αναλαβειν
ισχυσωμεν και το αμωμητον εις ζωην. και καθ' ετερον δε τροπον την ενθαδε λεγομενην
του Ἰησου παραδεξηι νεκρωσιν και ζωην· γεγονε γαρ υπηκοος τωι Θεωι και Πατρι, καθα
γεγραπται, και μεχρις αυτου θανατου, και την ψυχην αυτου τεθεικεν υπερ των
προβατων· πλην "απεθανεν εφαπαξ τηι αμαρτιαι·" τουτεστιν υπερ της αμαρτιας του
κοσμου, τεθειται γαρ ιλασμος δια πιστεως· "ο δε "ζηι, ζηι τωι Θεωι."
Ταυτην ουν αρα την νεκρωσιν, την δια γε των παθηματων και μεχρις αυτου
θανατου διηκουσαν, εν τοις εαυτων σωμασι περιφερουσιν οι μυσταγωγοι ινα και η ζωη
του Ἰησου, καθα φησιν αυτος, εν τοις σωμασιν ημων φανερωθηι· ζησονται γαρ και αυτοι
τωι Θεωι την αγιαν και αμωμον και μακαριαν ζωην. οτι δε ταυτης ιδιως μεμνηται της
νεκρωσεως και μεντοι ζωης, εις γε το παρον πιστωσεται μεν και η των προλαβοντων
διανοια, πειρασμων εχουσα και πονων αφηγησιν, ους υπομενειν αναγκη πληρουν
εθελοντα της αποστολης τον ευκλεα δρομον· ουδεν δε ηττον ημας ουτω φρονειν
αναπεισει μονονουχι και διερμηνευων αυτοις οπερ εφη· προσεπαγει γαρ ευθυς το εξης·
Ἀει γαρ ημεις οι ζωντες εις θανατον παραδιδομεθα δια Ἰησουν κ.τ.λ. ∆εικνυσι δε δια
τουτων και αυτους ασμενως υπομενειν εθελοντας τον της σαρκος θανατον, δια την εις
Χριστον ευσεβειαν· σκοπος γαρ αυτοις ουκ εις τα παροντα βλεπειν, προαθρειν δε
μαλλον τα εσομενα και τας αμοιβας των 347 πονων. και δι' ουδενος μεν ποιουνται
λογου τους εκ των αγωνων ιδρωτας, επιγανυνται δε μαλλον τοις ανωθεν αγαθοις,
διαλογιζονται γαρ της του Θεου φιλοτιμιας το πλατος· δια γαρ τουτο εις θανατον
παραδιδονται δια Ἰησουν ινα και η ζωη του Ἰησου φανερωθηι εν τηι θνητηι σαρκι. και τις
η του Ἰησου ζωη; η αφθαρσια και αγιασμος, δοξα τε μεγαλη και υπερκοσμιος· ουτως γαρ
ημιν οφθησεται κατα καιρους, οταν ημιν ανωθεν και εξ ουρανου καταβαινηι κριτης·
μετασχηματισει δε και "το σωμα της ταπεινωσεως ημων συμμορφον "τωι σωματι της
δοξης αυτου κατα την ενεργειαν του δυνα"σθαι αυτον και υποταξαι αυτωι τα παντα."
ωστε ο μεν θανατος εν ημιν ενεργειται, η δε ζωη εν υμιν. μεμιμηνται γαρ τον εαυτων
δεσποτην οι της υφ' ηλιωι μυσταγωγοι· τεθεικασι και αυτοι τας εαυτων ψυχας, ινα ημεις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

οι ποτε πλανωμενοι, την εκ πιστεως της εις Χριστον αποκερδαινωμεν ζωην· τοιγαρτοι
φασι δια της του ψαλλοντος φωνης ως προς τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον "Ὅτι
ενεκεν σου θανα"τουμεθα ολην την ημεραν, ελογισθημεν ως προβατα "σφαγης."
ΤΟΜΟΣ Γ ΛΟΓΟΣ Β. ∆ιο ουκ εκκακουμεν, αλλ' ει και ο εξω ημων ανθρωπος δια
φθειρεται, αλλ' ο εσωθεν ανακαινουται ημεραι και ημεραι.
Ἔξεστι τηι των προκειμενων εννοιαι προσβαλειν ουκ ακομψως, κοινον ωσπερ
απασι τοις ευσεβειν ηιρημενοις προθεντας το χρημα· "στρατευεται μεν γαρ η σαρξ κατα
348 "του πνευματος, το δε πνευμα κατα της σαρκος· ταυτα γαρ "αντικειται αλληλοις,"
κατα το γεγραμμενον. φαμεν ουν οτι πασα πως αναγκη, κατεφθαρμενης τροπον τινα
της σαρκος, και των εν αυτηι κινηματων ησθενηκοτων, τοτε δη μαλιστα μειζονως
εῤρωσθαι το ετερον, τουτεστι το φρονημα του πνευματος. αιτιας αποδοσιν και οιον
αναμνησιν προειρημενου τινος εισκομιζει το ∆ιο. εφη τοινυν Ει γαρ "ημεις "οι ζωντες
εις θανατον παραδιδομεθα δια Ἰησουν ινα και "η ζωη του Ἰησου φανερωθηι εν" ταις
καρδιαις ημων, ταυτην εχοντες την ελπιδα, φησι, και τοις εσομενοις επιγανυμενοι, ουκ
εκκακουμεν, της μελλουσης δοξης προθεωρουντες το καλλος, αλλα καν επελθοι θλιψις,
φερομεν γενναιως. ει γαρ και ως ανθρωποι αλγουμεν και βλαβην τινα περι το σωμα
υπομενωμεν, αλλ' ουχ ηττωμεθα τουτοις· ο γαρ εσω ημων ανθρωπος ανακαινουται. και
κοινος μεν ο λογος. οταν τοινυν τοις εις ασκησιν πονοις ο εξω ημων ανθρωπος
διαφθειρεται, τοτε λοιπον αναγκαιως ο εσω ημων ανθρωπος ανακαινουται ημεραι και
ημεραι. και ετερως γεμην τοις ειρημενοις επιβαλεις· επειδη Ἰουδαιοις τε και Ἕλλησι
διεκηρυττον τον Ἰησουν,δεινους και αφορητους υπομεμενηκασι διωγμους, και
διεφθαρτο τοις εις τουτο πονοις το σωμα αυτων. αλλ' οσωι μειζων ο πονος, τοσουτωι
οιμαι που παρεποιτο αν εικοτως αμφιλαφεστερα της χαριτος η αντεκτισις. 349 Το γαρ
παραυτικα ελαφρον της θλιψεως ημων καθ' υπερβολην εις υπερβολην αιωνιον βαρος
δοξης κατεργαζεται ημιν, μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα αλλα τα μη βλεπομενα·
τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα, τα δε μη βλεπομενα αιωνια. Ἐπιῤρωννυσι των αθλειν
βουλομενων τον νουν, τους μεν αγωνας ευτελιζων, τους δε στεφανους υψων των
νενικηκοτων, και το μεν ελαφρον επι των θλιψεων τιθεις, το δε βαρος επι της δοξης·
των γαρ εν τωιδε τωι βιωι την μεμετρημενην εφοδον δια το προσκαιρον καν ει γενοιτο
καθ' υπερβολην εις υπερβολην. αλλ' ουν εις αιωνιον βαρος δοξης εκβησεσθαι φησιν,
επειδη περα λογου τα του μελλοντος αιωνος αγαθα. διο ου δει σκοπειν τα βλεπομενα
προσκαιρα αλλα τα μη βλεπομενα αιωνια. Οιδαμεν γαρ οτι εαν η επιγειος ημων οικια
του σκηνους καταλυθηι κ.τ.λ. Ἐπιγειον ημων οικιαν του σκηνους, αυτο περιφραστικως
ονομαζει το σκηνος, ητοι το σωμα· γεγραπται γαρ εν τωι Ἰωβ "Τους δε κατοικουντας
οικιας πηλινας, εξ ων και αυτοι "εκ του αυτου πηλου εσμεν." ισμεν ουν αρα, φησιν, ως
καταλυσαντος του θανατου την επιγειον ημων του σκηνους οικιαν, τουτεστι το σωμα,
διαδεξεται και ουκ εις μακραν, κατα τον της αναστασεως δηλονοτι καιρον, οικητηριον
το εξ ουρανου, τουτεστιν η αφθαρσια· ανωθεν δε αυτην ειναι φησι, πρωτον μεν οτι
θεοσδοτον το χρημα εστιν· ειτα προς τουτωι δια τοι το παντας τους την ανωθεν
οικουντας πολιν, φημι δη τα των αγιων αγγελων συνταγματα, εν αφθαρτοις τε και
ανωλεθροις ειναι σωμασιν· απηλλακται γαρ της 350 γεωδους ταυτησι παχυτητος η
αγγελων φυσις. οικοδομην τοιγαρουν εκ Θεου και αχειροποιητον οικιαν και μην και
αιωνιον ονομαζει, την αφθαρσιαν. Και γαρ εν τουτωι στεναζομεν, το οικητηριον ημων
το εξ ουρανου επενδυσασθαι επιποθουντες.
∆ια τουτο στεναζομεν ως καταβαρυνομενοι τηι φθοραι, γλιχομεθα δε το ανωθεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

και εξ ουρανου οικητηριον, τουτεστι την αφθαρσιαν, επενδυσασθαι. στεναζομεν ουν
ουκ αποθεσιν του νυν οντος επιθυμουντες ευρειν, επαμφιεσασθαι δε μαλλον αυτωι την
αφθαρσιαν ευχομενοι το αχειροποιητον οικητηριον, ει γε και ενδυσαμενοι ου γυμνοι
ευρεθησομεθα. και γαρ εστιν αληθες οτι "Φθαρτον σωμα βαρυνει ψυχην," πεποιημεθα
δε του στεναζειν την αφορμην το καταβαρυνεσθαι τηι φθοραι, γλιχομεθα δε το
οικητηριον το ανωθεν και εξ ουρανου τουτεστι την αφθαρσιαν επενδυσασθαι. ειτα τι το
επενδυσασθαι δηλοι η παντως οτι τωι νυν οντι σωματι προσπεριβαλεσθαι την
αφθαρσιαν; στεναζομεν ουν. Ει γε και ενδυσαμενοι ου γυμνοι ευρεθησομεθα. Το Ει γε
ουκ ενδοιαζων λεγει, αλλ' αποφαινομενος μαλλον και αραροτως εχον αποδεικνυς οτι
το εξ ουρανου και ανωθεν οικητηριον επαμφιεννυμενοι του προυποκειμενου σκηνους,
τουτεστι του γηΐνου σωματος, ουκ εσομεθα γυμνοι. ουκουν το Ει γε τεθεικεν αντι του
οποτε, ιν' ηι τι τοιουτον το ειρημενον Ὁποτε και ενδυσαμενοι, ουκ αποθεσιν του πρωτου
πεισομεθα, ουτε μην εσομεθα γυμνοι του προυποκειμενου σωματος, οπερ σαφηνιζει δια
των εξης. καταπινεται δε το θνητον υπο της 351 ζωης, ουκ αφανιζομενον, ουδε χωρουν
εις το μη υπαρχειν ολως, μεταστοιχειουμενον δε μαλλον εις αφθαρσιαν· πεποιηται γαρ
ουτω και εν αρχαις. γεγραπται γαρ οτι και ελαβεν ο Θεος χουν απο της γης και επλασε
τον ανθρωπον. ινα δε το φθαρτον υπο της ζωης καταπινηται, φθαρτη γαρ η σαρξ κατα
φυσιν, "ενεφυσησεν εις το προσωπον αυτου "πνοην ζωης, και εγενετο ο ανθρωπος εις
ψυχην ζωσαν." αλλ' εισκεκριται μεταξυ δια της αμαρτιας ο θανατος· ειτα, καθα φησιν
αυτος ο θεσπεσιος Παυλος, ευδοκησεν ο Θεος και Πατηρ "ανακεφαλαιωσασθαι τα παντα
εν τωι Χριστωι·" αφικετο γαρ ανακαινισων ημας δια του Πνευματος εις το απ' αρχης· και
αυτος εστιν ο προς τουτο ημας κατεργασαμενος ως Θεος και δους ημιν τον αῤραβωνα
του Πνευματος. ουκουν ενεχυρον ωσπερ ασφαλες της εν υστεροις του αιωνος καιροις
δοθησομενης ημιν αφθαρσιας, το ζωοποιον εντεθειται Πνευμα παρα Χριστου· νυνι μεν
τεως ως εν απαρχηι, μετα δε γε την εκ νεκρων αναβιωσιν ως εν ολοκληρωι μετρωι. τοτε
δη τοτε κατηργημενης εισαπαν της φθορας, εξελευσομεθα, καθα φησιν ο προφητης, και
σκιρτησομεν "ως "μοσχαρια εκ δεσμων ανειμενα," και δη και ερουμεν επιτωθαζοντες τηι
φθοραι "Που η δικη σου θανατε, που το κεντρον "σου ᾅδη;" πεπαυσονται γαρ αμαρτια
και θανατος, βασιλευσει δε των αγιων εν αφθαρσιαι Χριστος. και ινα το φθαρτον ο εστιν
η φθαρτη σαρξ κατα φυσιν, καταποθηι υπο της ζωης, "ενεφυσησεν ο Θεος εις το
προσωπον αυτου πνοην "ζωης και εγενετο ο ανθρωπος εις ψυχην ζωσαν."

ΤΟΜΟΣ ∆.
ΛΟΓΟΣ Α.
Ὁ και δους ημιν τον αῤραβωνα του Πνευματος κ.τ.λ. ΟΙ τον αῤραβωνα του
Πνευματος εχοντες, και την της αναστασεως ελπιδα πεπλουτηκοτες, των εσεσθαι
προσδοκωμενων ως ενεστηκοτων ηδη επιδραττομενοι φασιν Ὥστε ημεις απο του νυν
ουδενα οιδαμεν κατα σαρκα, παντες γαρ εσμεν πνευματικοι και ουκ εν φθοραι σαρκικηι·
σαρκα γαρ εν τουτοις, καθαπερ εγωιμαι, την της σαρκος ονομαζει φθοραν· επιλαμψαντος
γαρ ημιν του Μονογενους, μετεστοιχειωμεθα προς τον τα παντα ζωοποιουντα Λογον.
ωσπερ γαρ τοις του θανατου δεσμοις υπεκειμεθα βασιλευουσης της αμαρτιας, ουτω της
εν Χριστωι δικαιοσυνης εισκεκριμενης, απεσεισαμεθα την φθοραν· ουδεις ουν αρα εστιν
13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν σαρκι, τουτεστιν εν ασθενειαι σαρκικηι. και προς γε των αλλων η φθορα νοοιτ' αν
εικοτως· επειδη δε εφη ουδενα εγνωκεναι κατα σαρκα, προσεπαγει τας τινων
υφορωμενος εκτοπους εννοιας Ει γαρ και εγνωκαμεν κατα σαρκα Χριστον αλλα νυν ουκ
ετι γινωσκομεν. ομοιον ως ειπερ ελοιτο λεγειν, γεγονε "σαρξ ο Λογος και εσκηνωσεν εν
ημιν," και τον υπερ της 353 απαντων ζωης υπεστη θανατον κατα σαρκα, και ουτως
αυτον εγνωκαμεν· πλην απο του νυν ουκ ετι γινωσκομεν· ει γαρ και εστιν εν σαρκι,
τριημερος γαρ ανεβιω και εστι προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα, αλλ' ουν υπερ σαρκα
νοειται· απαξ γαρ αποθανων "ουκ ετι αποθνησκει, θανατος αυτου ουκ ετι "κυριευει· ο
γαρ απεθανεν, τηι αμαρτιαι απεθανεν εφαπαξ· ο "δε ζηι, ζηι τωι Θεωι." ουκουν ει γεγονεν εν
τουτοις ο της ζωης ημων αρχηγος, πασα πως αναγκη και ημας αυτους τοις ιχνεσιν
αυτου κατακολουθησαντας, ουκ εν σαρκι μαλλον, αλλ' υπερ σαρκα νοεισθαι. ορθως ουν
λιαν ο θεσπεσιος Παυλος.
Ὥστε ει τις εν Χριστωι καινη κτισις φησι τα αρχαια παρηλθεν, ιδου, γεγονε
καινα· αρχαιον μεν γαρ το "Γη "ει και εις γην απελευσηι·" και μην και εκεινο το εν βιβλωι
Μωσεως "Ἐπιμελως γαρ εγκειται η διανοια του "ανθρωπου επι τα πονηρα εκ νεοτητος·"
αρχαια δε προς τουτοις και τα εν νομωι· ταυτι δη παντα παρελασαι φησιν· δεδικαιωμεθα
γαρ δια πιστεως της εν Χριστωι, και πεπαυται της αρας η δυναμις· ανεβιω γαρ υπερ ημων
ο του θανατου πατησας το κρατος, και τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον εγνωκαμεν,
την εν πνευματι τε και αληθειαι πληρουντες λατρειαν, μεσιτευοντος του Υιου και τας
ανωθεν και παρα Πατρος ευλογιας τωι κοσμωι διδοντος· οθεν τοι και μαλα σοφως ο
θεσπεσιος Παυλος Τα δε παντα φησιν εκ του Θεου του καταλλαξαντος ημας εαυτωι δια
Χριστου. και γαρ εστιν αληθως ουκ αβουλητον τωι Πατρι της μετα σαρκος οικονομιας το
μυστηριον και η δι' αυτου καινουργια. προσεπαγει δε τουτοις ο μυσταγωγος οτι αυτος ο
Πατηρ ημας εαυτωι κατηλλαξεν δια Χριστου, εκπεπολεμωμενους αυτωι δια της εις 354
πολυθεον πλανης ελληνας, και ιουδαιους δια γε του βουλεσθαι ταις κατα νομον
προσπεπηχθαι σκιαις, και τον της αληθους λατρειας ου προσιεσθαι λογον· δι' αυτου γαρ
την προσαγωγην εσχηκαμεν, και "Ουδεις ερχεται προς τον "Πατερα, καθα φησιν αυτος,
ει μη δι'" αυτου. ουκουν τα παντα εκ του Θεου του καταλλαξαντος ημας δια Χριστου και
δοντος ημιν την διακονιαν της καταλλαγης.
Ἄθρει δη μοι παλιν οτι Χριστου δεδωκοτος αυτοις την διακονιαν της
καταλλαγης, κεχειροτονηνται γαρ δι' αυτου προς αποστολην, Θεον εφη τον δεδωκοτα·
Θεον ουν αρα και ισοκλεα τωι Πατρι διακηρυττουσιν αυτον, μιαν ειδοτες την αμφοιν
κυριοτητα τε και εξουσιαν· ποιος ουν αρα εστι, τις ουτος επι της διακονιας ο λογος, η τις
ο τροπος της καταλλαγης, επιφερει λεγων Θεος ην εν Χριστωι κοσμον καταλλασσων
εαυτωι, τουτεστιν ο εν Χριστωι κοσμον καταλλασσων εαυτωι, Θεος ην· δια γαρ πιστεως,
ως εφην, της εις Χριστον, ειρηνευσαμεν προς Θεον, ητοι κατηλλαγμεθα. και τουτου
σαφης αποδειξις, των πεπλημμελημενων η αφεσις, ην χαριζεται μεν ο Θεος και Πατηρ·
ορεγει δε παλιν επ' εξουσιαι ως Θεος ο Υιος, λεγων τωι παραλυτικωι "Ἀφεωνται "σοι
αμαρτιαι σου." ουκουν εν Χριστωι τουτεστιν εν προσωπωι Χριστου, κοσμον εαυτωι
καταλλασσει Θεος, μη λογιζο 355 μενος τοις ημαρτηκοσι τα παραπτωματα αυτων.
επειδη δε τεταγμεθα, φησι, προς ιερουργιαν των ευαγγελικων θεσπισματων, και
τεθειται της καταλλαγης εν ημιν ο λογος· διακονοι γαρ εσμεν Θεου· αναγκαιως τοις
ουτω πεπιστευκοσι τας υπερ γε σφων αυτων λιτας, και οιον αυτου το προσωπον
αναλαβοντες Χριστου, τοις αποφοιταν εθελουσι φαμεν ∆εομεθα υπερ Χριστου,
καταλλαγητε τωι Θεωι, πιστευσαντες εις αυτον, δηλον οτι τον υπερ ου πρεσβευομεν·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Χριστος γαρ η θυρα και αυτος η οδος. Ἐπειδη δε ην εικος αλογησαι τινας των
ευαγγελικων κηρυγματων, και λογισασθαι παρ' ουδεν τον της σωτηριας καιρον τον
ευπροσδεκτον αληθως, παρωθεισθαι τε και μετα τουτο την πιστιν, προσεπινοει τι παλιν
αυτοις ο μυσταγωγος ουκ ανικανως εχον εις εντροπην, και προς το αναπεισαι ραιδιως μη
αναπιπτειν εις ραιθυμιας, επιδραξασθαι δε μαλλον της εν Χριστωι ζωης· και φησι περι
του Θεου και Πατρος Τον μη γνοντα αμαρτιαν υπερ ημων αμαρτιαν εποιησεν ινα ημεις
γενωμεθα δικαιοσυνη Θεου εν αυτωι. ομοιον ωσει λεγοι Τον ουδεν ημαρτηκοτα πωποτε
παρεσκευασε παθειν το των σφοδρα φιλαμαρτημονων, ιν' ημας αποφηνηι δικαιους την
εις αυτον πιστιν εισδεδεγμενους· υπεμεινε γαρ "σταυρον, "αισχυνης καταφρονησας·" εις
γαρ υπερ παντων απεθανεν ο παντων ανταξιος. οταν τοινυν αμαρτια γενεσθαι λεγηται,
μη υπολαβηις οτι πεπραχεν αμαρτιαν· ου γαρ οιδεν πλημμελειν Θεος ων ο Λογος· ισθι δε
μαλλον οτι δεδοται παρα του Θεου και Πατρος υπερ των αμαρτιων ημων· καθαπερ
αμελει και τα υπερ αμαρτιας σφαγια, κατα τον Μωσεως νομον, αμαρτιας ωνομαζον·
γεγραπται γουν εν προφηταις περι των 356 ιερασθαι προστεταγμενων "Ἁμαρτιας λαου
μου φαγονται, "και εν ταις αδικιαις αυτων ληψονται τας ψυχας αυτων·" ησθιον γαρ τα
υπερ αμαρτιων θυματα κατα τον νομον, οι των θειων θυσιαστηριων επιμεληται και
διακονοι. μεγα τοινυν προς εντροπην τοις εθελουσι ραιθυμειν το διενθυμεισθαι σοφως
οτι τοις αμαρτωλοις συγκατεδικασθη και συγκεκρεμαται δι' ημας ο μη ειδως αμαρτιαν
ινα ημεις γενωμεθα δικαιοσυνη Θεου εν αυτωι· δεδικαιωμεθα γαρ παρα του Θεου και
Πατρος "ουκ εξ εργων των εν δικαιοσυνηι ων εποιησαμεν "ημεις, αλλα κατα το πολυ
αυτου ελεος" δια πιστεως της εν Χριστωι. Αυτος δε εγω Παυλος παρακαλω υμας δια της
πραοτητος και επιεικειας του Χριστου κ.τ.λ.
Πολλοι ησαν των Ἀθηνηισι σοφων, τοις εν Κορινθωι συνδιαιτωμενοι, οι μωριαν
ηγουντο τον του Σωτηρος σταυρον, και τον της θεοπνευστου γραφης διαγγελλοντα
λογον, αγυρτην και σπερμολογον ομου τοις αλλοις αγιοις και αυτον ωνομαζον τον
μακαριον Παυλον· ετεροι δε τινες των εκ περιτομης κατεπεφυοντο παλιν των
πεπιστευκοτων, επαινουντες την περιτομην και τας νομικας θυσιας, εξεστηκοτα τε
λεγοντες τον μακαριον Παυλον, ως τοις αρχαιοις θεσπισμασιν ανοσιως πολεμειν
ηιρημενον. προς δε τους τοιουτους παρωτρυνοντο μεν και μαλα εικοτως των Κορινθιων
οι ζηλωται, χειρας δε αυτοις επιφερειν ηθελον, ως εχθροις του θειου κηρυγματος·
επειδη δε ην ακαλλες λιαν το χρημα, και της αγιοις πρεπουσης επιεικειας ως απωτατω·
"∆ουλον γαρ "Κυριου ου δει μαχεσθαι, κατα το γεγραμμενον, αλλ' ηπιον 357 "ειναι προς
παντας, εν πραοτητι παιδευοντα τους αντιδια"τιθεμενους·" επιταττει λεγων Αυτος δε
εγω Παυλος ο των θειων μυστηριων ιερουργος, ο ταμιας και αποστολος, ο ζηλωι
διαπρεπης, παραθηγων και υμας αυτους εις το λεγειν συν εμοι "̓Εμοι γαρ το ζην Χριστος
και το αποθανειν κερδος," παρακαλω υμας δια της πραοτητος και επιεικειας του
Χριστου, "ος λοιδορουμενος ουκ αντελοιδορει, πασχων ουκ ηπειλει, "παρεδιδου δε τωι
κρινοντι δικαιως." επι καιρου τοιγαρουν της Χριστου ζωης εις αναμνησιν αυτους
αποφερει, πραοτατους και επιεικεις καθιστας· εγω δε αυτος φησιν Παυλος ο παρων μεν
εν υμιν κατα προσωπον ειμι ταπεινος, ου γαυρος, ουτε μην ηκονημενος εις εριδας τε και
μαχας, ος θαῤρω μεν απων, δεομαι δε και νυν μη παρων θαῤρησαι· οτι καθαπερ επεισι
μοι λογιζεσθαι, κατ' ουδενα τροπον τολμησετε κατα τινων οιομενων ημας ως κατα
σαρκα περιπατειν, τουτεστι πολιτευεσθαι σαρκικως εν εριδι τε και ζηλωι· "οπου γαρ,
φησι, "ζηλος και ερις εν υμιν, ουχι σαρκικοι εστε και κατα αν"θρωπον περιπατειτε;"
κρειττους ουν αρα της εκεινων υποψιας γενεσθαι προσηκει τους ακολουθειν εθελοντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

ταις του Σωτηρος επιεικειαις, και μη σαρκικως περιπατειν. ει γαρ απειθουσι τινες, ου
ξυλοις αυτους καταπαιοντας καταβιαζεσθαι χρη, περιμενειν δε μαλλον την εκουσιον
αυτων προς Θεον επιστροφην. Ἐν σαρκι γαρ περιπατουντες ου κατα σαρκα
στρατευομεθα· τα γαρ οπλα της στρατειας ημων ου σαρκικα, αλλα δυνατα τωι Θεωι. Οι
μεν γαρ ειδοτες ευδοκιμειν εν μαχαις, και τοις πολεμουσιν αυτους αντανισταμενοι
σαρκικως, σαρκικην αν εχοιεν και μαλα εικοτως την παντευχιαν· κρανη γαρ αυτοις και
θωρακες οπλα τε και ξιφη και τα δι' ων αν δυναιντο νικαν· ημιν δε η παλη και ο του
πολεμου τροπος οπλων χρηιζει 358 πνευματικων. και γουν ο θεσπεσιος Παυλος τον εν
Χριστωι νοουμενον στρατιωτην, ταις ουτω λαμπραις ευοπλιαις κατασεμνυνεσθαι δειν ευ
μαλα φησι· θωρακα μεν γαρ αυτωι περιτιθησι δικαιοσυνην, περικεφαλαιαν δε σωτηριου,
"και "την μαχαιραν του Πνευματος ο εστι ρημα Θεου," και προς τουτοις ετι "τον θυρεον
της πιστεως," δι' ου δη παντα τα πεπυρωμενα του πονηρου κατασβεννυται βελη. ουκουν
ου σαρκικα των αγιων τα βελη, πνευματικα δε μαλλον και δυνατα τωι Θεωι, χρησιμα τε
προς καθαιρεσιν οχυρωματων, των ελληνικων δογματων φημι και αιρετικων, και προς
το αποφαινειν τους εκεινων συλλογισμους σαθρους τε και ατεχνεστατους και ασυνετως
συντεθειμενους. τοιουτους ουν καθαιρησωμεν και παν υψωμα επαιρομενον κατα της
γνωσεως του Θεου· αιχμαλωτιουμεν δε παν νοημα εις την υπακοην του Χριστου, αντι
του Παν υψωμα κατα του Θεου επαιρομενον εννοιων δυσσεβων καθαιρησωμεν, και ταις
πρεπουσαις φωναις δοξολογησωμεν, μηδεν ταπεινον περι αυτου φανταζομενοι·
ονησομεν γαρ και ετερους, εις ορθην και απλανεστατην εννοιων αποκομιζοντες τριβον,
οπως εκδικησωμεν πασαν παρακοην, πληρωθεισης προτερον της ημων· εσται γαρ μεγας
εν τηι βασιλειαι των ουρανων ουχ ο διδαξας μονον, αλλ' ει τις τωι λογωι προσεπαγειν
βουλοιτο τα εξ εργων αγαθων αυχηματα.
Ἐπει δοκιμην ζητειτε κ.τ.λ. Και γαρ ημεις ασθενουμεν εν αυτωι, αλλα ζησομεθα
εν αυτωι εκ δυναμεως Θεου εις υμας. Ἀπειλει τοις εν Κορινθωι προημαρτηκοσιν, ως ει μη
βουλοιντο δραν α προσηκε και διαζην αγιως, παλιν ου φεισεται· το δε Παλιν της ηδη
γεγενημενης αγανακτησεως αναμνησιν εχει. οτι δε παντως τοις πταιουσιν επιτιμησειεν,
ενεργον εσται το ρημα αυτου, πειραται προσαναπειθειν και ως 359 απο γε των ηδη
παρωιχηκοτων και των εσεσθαι προσδοκωμενων· ταυτηιτοι φησιν Ει δοκιμην ζητειτε του
εν εμοι λαλουντος Χριστου. εικος γαρ, φησι, περιμενετε και δια των δευτερων ιδειν
ποτερον ποτε Χριστος εν εμοι λαλει, και προς περας αγει τους των επιτιμησεων
τροπους· μη γαρ οιεσθε, φησι, κατα τινας των απιστων ετι και υβριστων ασθενειν αυτον·
δυνατει γαρ εν υμιν, δηλον οτι τοις πεπιστευκοσι και υπ' αυτωι γεγονοσιν, εν οις και
αναγκαιαν χαριζεται την φροντιδα, και πλημμελουντας επιστρεφει. δυνατει τοιγαρουν
εν υμιν· ενεργει γαρ ως Θεος και αληθεις αποφαινει τας των αγιων φωνας· και τον εμον
ισχυοντα παντη τε και παντως ευρησετε λογον· ειμι γαρ ο λαλων ουκ αυτος εγω,
Χριστος δε μαλλον ο εν εμοι. επειδη δε ποιειται μνημην των εκ πολλης αγαν αβελτεριας
οιηθεντων αληθως ασθενησαι Χριστον, δια τοι το υπομειναι σταυρον, και της Ἰουδαιων
ανασχεσθαι σκαιοτητος ηγουν δυσσεβειας, απολογειται χρησιμως, την του μυστηριου
δυναμιν εις μεσον αγων επι καιρου, και την εκουσιον κενωσιν του Μονογενους
εξηγουμενος, και της μετα τουτο δοξης την ασυγκριτον υπεροχην. ναι γαρ φησιν, ως
γουν οιονται κατα σφας αυτους οι του πιστευειν ετι μακραν, εσταυρωθη εξ ασθενειας,
πεπονθεν ως ανθρωπος, και τον εν σαρκι θανατον υπεμεινεν εκων, αλλ' ην αναγκαιον
ειδεναι προς τουτοις, οτι σκυλευσας τον ᾅδην, και πατησας του θανατου το κρατος,
ανεβιω τριημερος, ουκ ανθρωπειαι δυνα 360 μει χρωμενος αλλα θειαι τε και αποῤρητωι·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

Θεωι γαρ αν πρεποι και μονωι το δυνασθαι παντα δραν· ως και αυτου του θανατου
καταλυσαι το κρατος, και το τηι φθοραι κατοχον σωμα τηι της αφθαρσιας στεφανωσαι
χαριτι. ουκουν υπεμεινεν εκων το ασθενησαι βραχυ κατα γε την της σαρκος φυσιν·
καθαπερ αμελει πεινησαι τε και διψησαι και κοπιασαι λεγεται, και μην και αποθανειν
δια την οικονομιαν· ζηι γεμην εκ δυναμεως Θεου, και ου παρ' ετερου το παντα δυνασθαι
λαβων, αλλ' οικοθεν εχων και ουσιωδως ενυπαρχων· Θεος γαρ εστιν κατα φυσιν ο
σαρκι παθων δι' ημας· Ουκουν ει σκανδαλιζονται δια τον σταυρον, θαυμαζετωσαν δια
την αναστασιν· καν ει λεγοιτο ζην εκ δυναμεως Θεου, ουδεν ηττον νοησεις την του
Θεου δυναμιν αυτον τον Υιον.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17


