In illud: Propter fornicationes autem unusquisque suam uxore
ΕΙΣ ΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΝ ΡΗΤΟΝ ∆ια δε τας πορνειας εκαστος την εαυτου
γυναικα εχετω.
51.207
αʹ. Προς τας του μελιτος πηγας και τημερον υμας χειραγωγησαι βουλομαι,
μελιτος ουδεποτε κορον εχοντος. Τοιαυτη γαρ των Παυλου ρηματων η φυσις, και
παντες δε, οσοι πληρουσι τας εαυτων καρδιας εκ των πηγων τουτων, δια του
Πνευματος του αγιου φθεγγονται· μαλλον δε και μελιτος αρετην απο κρυπτει πασαν
η των θειων ηδονη λογιων. Και τουτο δηλων ο Προφητης ελεγεν, Ὡς γλυκεα τωι
λαρυγγι μου τα λογια σου, υπερ μελι τωι στοματι μου. Ου μελιτος δε εστιν ηδιων
μονον, αλλα και χρυσιου και λιθου παντος τιμιωτερα και αργυριου παντος κα
θαρωτερα η ηδονη των θειων λογιων.
Τα λογια γαρ Κυριου, φησι, λογια αγνα, αργυριον πεπυρωμενον, δοκιμιον τηι
γηι, κεκαθαρισμενον επταπλασιως. ∆ια τουτο και τις σοφος ελεγεν· Ἐσθιειν μελι
πολυ 51.208.20 ου καλον, τιμαιν δε χρη λογους ενδοξους. Ἐξ εκει νου μεν γαρ και
νοσος ουκ ουσα τικτεται πολλακις, απο δε τουτων και την ουσαν αῤρωστιαν
αποθεσθαι δυναμεθα· και το μεν μελι κατα πεψιν διαφθειρεται, τα δε λογια τα θεια,
οταν πεφθηι, τοτε και ηδιω γινε ται και χρησιμωτερα, αυτοις τε τοις εχουσι, και ετε
ροις πολλοις. Και τραπεζης μεν τις αισθητης μετα δαψιλειας απολαυων, ειτα εκειθεν
ερευγομενος, αηδης τωι κοινωνουντι γινεται· απο διδασκαλιας δε τις ερευξαμενος
πνευματικης, πολλης της ευωδιας μετα διδωσι τωι πλησιον. Ὁ γουν ∆αυιδ τοιαυτης
συνεχως απολαυων εστιασεως ελεγεν, Ἐξηρευξατο η καρ δια μου λογον αγαθον.
Ἔστι γαρ και πονηρον λο γον ερευξασθαι. Και καθαπερ επι της αισθητης τρα πεζης
κατα την φυσιν των εδεσματων και η της ερυγης ποιοτης εκδιδοται· ουτω δη και επι
της των ρηματων δυναμεως, οιαπερ αν σιτωνται, τοιαυτα 51.209 και ερευγονται
πολλοι των ανθρωπων.
Οιον εαν εις θεατρον αναβηις και πορνικων ᾀσματων ακουσηις, τοιαυτα και
ερευξηι παντως εις τον πλησιον ρηματα· αν δε εις την εκκλησιαν ελθων, μετασχηις
ακουσμα των πνευματικων, τοιαυτας εξεις και τας ερυγας. ∆ια τουτο και ο
Προφητης ελεγεν, Ἐξηρευξατο η καρδια μου λογον αγαθον, της τραπεζης, ης αει
μετειχε, την βρωσιν ημιν ενδεικνυμενος. Τουτωι και ο Παυλος πειθομενος, παρηινει
λεγων· Πας λο γος σαπρος εκ του στοματος υμων μη εκπορευε σθω, αλλ' ει τις
αγαθος. Και τις εστιν ο σαπρος, φησιν; Ἐαν μαθηις τον αγαθον, τοτε εισηι και τον
σαπρον· προς γαρ την αντιδιαστολην εκεινου του τον τεθεικε. Τις ουν εστιν ο
αγαθος, ουδεν δεησηι παρ' εμου μαθειν· αυτος γαρ ημιν αυτου την φυσιν
ηρμηνευσεν. Ειπων γαρ, Ει τις αγαθος, επηγαγε, Προς οικοδομην της Ἐκκλησιας,
δεικνυς οτι ουτος εστιν αγαθος ο τον πλησιον οικοδομων. Ὥσπερ ουν ο οικοδομων,
αγαθος, ουτως ο καθαιρων, σαπρος και φαυλος. Και συ τοινυν, αγαπητε, ει μεν εχεις
τι τοιουτον ειπειν, ο δυναται βελτιω ποιησαι τον ακουοντα, μη κωλυσηις λογον εν
καιρωι σωτηριας· ει δε μηδεν τοι ουτον εχεις, αλλα πονηρα και διεφθαρμενα ρηματα,
σιγησον, μη κατηγορησηις του πλησιον.
Ουτος γαρ ο λογος σαπρος εστιν, ουκ οικοδομων τον ακουοντα, αλλα και
καταστρεφων. Ἄν τε γαρ αρετης επιμε ληται, προς απονοιαν αιρεται πολλακις· αν τε
ημε λημενος ηι, ραιθυμοτερος γινεται. Ἂν αισχρον μελληις φθεγγεσθαι ρημα και
γελωτος γεμον, σιγησον. Και γαρ και ουτος ο λογος σαπρος εστι, τον τε λεγοντα τον
τε ακουοντα ασελγεστερους ποιων, και τας εν εκαστωι πονηρας επιθυμιας αναπτων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ὥσπερ ουν τωι πυρι τα ξυλα τροφη γινεται και υλη, ουτω τοις πονηροις βου λευμασι
τα ρηματα. ∆ια τουτο ου χρη παντα, απερ αν εχωμεν εν διανοιαι, φθεγγεσθαι παντως·
αλλα σπουδαζειν μεν και της διανοιας αυτης εξοριζειν τας πονηρας επιθυμιας και
πασαν αισχραν εννοιαν. Ει δε ποτε λαθοντες παραδεξομεθα ρυπαρους λογισμους,
μηδεποτε δια της γλωττης αυτους εκφερωμεν, αλλ' αποπνιγωμεν αυτους δια της
σιγης. Και γαρ και θη ρια και ερπετα εις λακκον εμπιπτοντα, αν μεν ευρηι τινα
διεξοδον ανωθεν, αναβαντα αγριωτερα γινεται· αν δε μενηι κατω διηνεκως
συγκεκλεισμενα, παντοθεν απολλυται ραιδιως και αφανιζεται· ουτω δη και τα
πονηρα ενθυμηματα, αν μεν ευρηι τινα δια του στο ματος ημων και των ρηματων
εξοδον, αναπτει την ενδον φλογα· αν δε αποκλεισηις αυτα δια της σιγης,
ασθενεστερα γινεται, και καθαπερ λιμωι τηκομενα τηι σιωπηι, ταχεως εναποθνησκει
τηι διανοιαι. Ὥστε καν επιθυμησηις τινα αισχραν επιθυμιαν, μη φθεγξηι δε ρημα
αισχρον, κατεσβεσας και την επιθυμιαν.
Ουκ εχεις διανοιαν καθαραν; Καν στομα εχε καθαρον, και μη κενωσηις εξω
τον βορβορον, ινα μη και ετερον και σαυτον καταβλαψηις. Ου γαρ τοις λεγουσι
μονον, αλλα και τοις ακουουσιν αισχρα φθεγγομενων ετερων πολλη προσγινεται
κηλις. ∆ια τουτο παραινω και 51.210 συμβουλευω, μη μονον του λεγειν τα τοιαυτα,
αλλα και λεγοντων ετερων του ακουειν απεχεσθαι, και τωι θειωι προσηλωσθαι νομωι
διηνεκως. Τον γαρ τοιουτον και ο Προφητης μακαριζει, λεγων· Μακαριος ανηρ, ος
ουκ επορευθη εν βουληι ασεβων, και εν οδωι αμαρτωλων ουκ εστη, και επι καθεδραν
λοιμων ουκ εκαθισεν· αλλ' η εν τωι νομωι Κυριου το θε λημα αυτου, και εν τωι νομωι
αυτου μελετησει ημερας και νυκτος.
βʹ. Ἐν μεν ουν τοις εξωθεν συλλογοις, ει και τι λε χθειη ποτε χρηστον, αλλ'
εν πολλοις τοις φαυλοις μο λις εν υγιες οι πολλοι φθεγγονται· επι δε των θειων
Γραφων τουναντιον απαν· πονηρον μεν ουδενα ουδε ποτε ακουσηι λογον, παντας δε
σωτηριας και πολλης γεμοντας φιλοσοφιας· οια δη και τα σημερον ημιν
αναγνωσθεντα. Τινα δε ταυτα εστι; Περι δε ων εγρα ψατε μοι, φησι, καλον ανθρωπωι
γυναικος μη απτε σθαι· δια δε τας πορνειας εκαστος την εαυτου γυναικα εχετω, και
εκαστη τον ιδιον ανδρα. Περι γαμων ο Παυλος νομοθετει, και ουκ αισχυνεται, ουδε
ερυθριαι· και μαλα εικοτως. Ει γαρ ο ∆εσποτης αυτου γαμον ετιμησε, και ουκ
επηισχυνθη, αλλα και τηι παρουσιαι και τωι δωρωι το πραγμα εκοσμησε (και γαρ και
δωρα τωι γαμωι μειζονα απαντων εισηνεγκε, την του υδατος φυσιν εις οινον
μεταβαλων), πως ο δουλος ηρυθριασεν αν περι γαμου νομοθετων; Ου γαρ πονηρον ο
γαμος πραγμα, αλλα πονηρον η μοι χεια, πονηρον η πορνεια· γαμος δε πορνειας
αναιρε τικον φαρμακον.
Μη τοινυν αυτον ατιμαζωμεν ταις διαβολικαις πομπαις· αλλ', οπερ εποιησαν
οι εν Καναι της Γαλιλαιας, και οι νυν γυναικας λαμβανοντες ποιειτωσαν, τον
Χριστον εχετωσαν μεσον. Και πως δυνατον τουτο γενεσθαι, φησι; ∆ι' αυτων των
ιερεων· Ὁ δεχομενος γαρ, φησιν, υμας, εμε δεχεται. Ἂν τοινυν τον διαβολον
απελασηις, αν τα πορνικα αισ ματα, και τα κεκλασμενα μελη, και τας ατακτους
χορειας, και τα αισχρα ρηματα, και την διαβολικην πομπην, και τον θορυβον, και
τον κεχυμενον γελωτα και την λοιπην εξελασηις ασχημοσυνην, εισαγαγηις δε τους
αγιους Χριστου δουλους, και ο Χριστος δι' αυτων παρεσται παντως μετα της μητρος
και των αδελ φων· Ὃς γαρ αν ποιησηι, φησι, το θελημα του Πατρος μου, ουτος μου
αδελφος και αδελφη και μητηρ εστι.
Και οιδα οτι βαρυς τισιν ειναι δοκω και φορτικος, ταυτα παραινων και
παλαιον εθος εκ κοπτων. Πλην αλλ' ουδεν μοι τουτου μελει· ου γαρ της χαριτος της
παρ' υμων, αλλα της ωφελειας δεο μαι της υμετερας· ου των κροτων και των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επαινων, αλλα του κερδους και της φιλοσοφιας. Μη μοι λεγετω τις, οτι εθος εστιν·
οπου αμαρτια τολμαται, εθους μη μνησθηις· αλλ', ει μεν πονηρα τα γινομενα, καν
παλαιον εθος ηι, καταλυσον· αν δε μη πονηρα, καν συνηθεια μη ηι, εισαγαγε και
καταφυτευσον. Ὅτι δε ου παλαιον εθος ην το τοιαυτα ασχημονειν, αλλα και νοτομια
τις εστι τα γινομενα, αναμνησθητι πως εγη μεν ο Ἰσαακ την Ῥεβεκκαν, πως ο Ἰακωβ
την Ῥχηλ. Και γαρ των γαμων αυτων μεμνηται η Γραφη, και πως εις τας οικιας των
νυμφιων ηχθησαν αυται αι νυμφαι λεγει, και ουδενος τοιουτου μεμνηται· αλλα
συμποσιον μεν και δειπνον εποιησαντο του συν ηθους φαιδροτερον, και τους
προσηκοντας εκαλεσαν 51.211 εις τους γαμους· αυλοι δε, συριγγες, και κυμβαλα, και
τα οινωδη σκιρτηματα, και η λοιπη η νυν ασχη μοσυνη πασα εκποδων ην. Οι δε εφ'
ημων και υμνους εις την Ἀφροδιτην αιδουσι χορευοντες, και μοιχειας πολλας, και
γαμων διαφθορας, και ερωτας παρανο μους, και μιξεις αθεσμους, και πολλα ετερα
ασεβειας και αισχυνης γεμοντα αισματα κατ' εκεινην αιδουσι την ημεραν, και μετα
μεθην και τοσαυτην ασχημο συνην δι' αισχρων ρηματων δημοσιαι την νυμφην
πομπευουσι.
Πως ουν αυτην απαιτεις σωφροσυνην, ειπε μοι, εις τοσαυτην αναιδειαν εκ
πρωτης αυτην παιδοτριβων της ημερας, και παρασκευαζων επ' οψεσιν αυτης και
γινεσθαι και λεγεσθαι ταυτα, α μη δε σπουδαιοις ανδραποδοις ακουσαι θεμις;
Τοσουτον χρονον επονεσεν ο πατηρ μετα της μητρος φυλαττων την παρθενον, ωστε
μητε ειπειν, μητε ετερου ακου σαι λεγοντος τι των τοιουτων ρηματων, και
θαλαμους, και γυναικωνιτιδας, και φυλακας, και θυρας, και μοχλους, και τας εν
εσπεραι προοδους, και το μηδενι φαινεσθαι μηδε των επιτηδειων, και πολλα ετερα
πλειονα τουτων πραγματευομενος, και συ παντα εκεινα εν μιαι ελθων εξεχεας
ημεραι, αναισχυντον αυτην παρασκευαζων γενεσθαι δια της ατιμου πομ πης εκεινης,
και διεφθαρμενα ρηματα εις την ψυχην εισαγων της νυμφης; Ουκ εντευθεν τα μετα
ταυτα κακα; ουκ εντευθεν μοιχειαι και ζηλοτυπιαι; ουκ εντευθεν απαιδιαι και
χηρειαι και ορφανιαι αωροι; Ὅταν γαρ τους δαιμονας καληις δια των ᾀσματων, οταν
την εκεινων επιθυμιαν πληροις δια των αισχρων ρηματων, οταν μιμους και
μαλακους εις την οικιαν εισαγηις και το θεατρον απαν, οταν πορνων εμπλη σηις την
οικιαν, και των δαιμονων ολοκληρον παρα σκευασηις εκει κωμασαι τον χορον, τι
προσδοκαις λοι πον υγιες, ειπε μοι; Τινος δε ενεκεν και ιερεας εισ αγεις, μελλων τηι
υστεραιαι τοιαυτα τελειν; Βουλει φιλοτιμιαν επιδειξασθαι κερδος εχουσαν; Καλεσον
χορους πενητων. Ἀλλ' αισχυνηι παντως, και ερυθριαις; Και τι ταυτης της αλογιας
χειρον, οταν τον μεν δια βολον ελκων εις την οικιαν, μηδεν νομιζηις αισχρον ποιειν,
τον δε Χριστον μελλων εισαγειν, ερυθριαις; Ὥσπερ γαρ πενητων εισιοντων ο Χριστος
παραγι νεται, ουτω μαλακων και μιμων εκει χορευοντων ο διαβολος εν τωι μεσωι
κωμαζει. Και απο μεν της δα πανης εκεινης κερδος ουδεν, αλλα και πολλη γενοιτ' αν
η βλαβη· απο δε τουτων των αναλωματων πολυν τινα ληψηι τον μισθον ταχεως.
Ἀλλα ουδεις επι της πολεως τουτο ειργασατο; Ἀλλα συ καταρξαι σπου δασον και
αρχηγος γενεσθαι της καλης ταυτης συν ηθειας, ινα και οι μετα ταυτα εις σε
αναφερωσι.
Καν ζηλωσηι τις, καν μιμησηται τουτο το εθος, προς τους εξεταζοντας εξουσι
λεγειν οι εγγονοι και οι εξ εγγονων, οτι Ὁ δεινα τον καλον τουτον νομον πρωτος
εισηγαγεν. Ει γαρ επι των εξωθεν αγωνων, εν τοις συμποσιοις, οι προς το
φιλοτιμοτερον τας ανονητους ταυτας λειτουργιας εξαγοντες, παρα πολλων αιδονται·
πολλωι μαλλον επι της λειτουργιας της πνευματικης απαντες επαινεσονται, και
χαριν ομολογησουσι τωι πρωτωι την θαυμαστην ταυτην αρχην εισαγαγοντι, και εσται
το αυτο και φιλοτιμια και κερδος. Και γαρ υφ' ετερων τουτο κατορθουμενον, σοι, τωι
πρωτωι φυ τευσαμενωι, των καρπων εκεινων οισει την αμοιβην· τουτο σε και πατερα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ποιησει ταχεως, τουτο και των τικτομενων προστησεται, και τον νυμφιον τηι νυμφηι
51.212 συγκαταγηρασαι παρασκευασει. Ὥσπερ γαρ τοις αμαρτανουσιν απειλει
συνεχως ο Θεος, λεγων, οτι Ἔσονται οι υιοι υμων ορφανοι, και αι γυναικες υμων
χηραι· ουτω και τοις εν απασιν αυτωι πειθο μενοις και γηρας λιπαρον και παντα μετα
τουτων δωσειν υπισχνειται τα αγαθα.
γʹ. Και Παυλου δε εστιν ακουσαι τουτο λεγοντος, οτι θανατους αωρους
πολλακις αμαρτηματων εποιησε πληθος. ∆ια τουτο γαρ, φησιν, εν υμιν πολλοι ασθε
νεις και αῤρωστοι, και κοιμωνται ικανοι. Ὅτι δε πενητες τρεφομενοι ουδεν τοιουτον
αφιασι συμπεσειν, αλλα, καν γενηται τι των αδοκητων, ταχιστην επαγου σιν αυτου
την διορθωσιν, απο της κορης μανθανε της εν Ἰοππηι. Και γαρ ταυτην ποτε νεκραν
κειμενην περισταντες οι τρεφομενοι πενητες και δακρυσαντες ανεστησαν, και προς
ζωην επανηγαγον. Τοσουτον ευχη χηρων και πενητων γελωτος παντος και χορειας
εστι χρησιμωτερα. Ἐνταυθα προς μιαν ημεραν η τερψις, εκει διηνεκες το κερδος.
Ἐννοησον ηλικον εστι τοσαυτας επι της κεφαλης ευλογιας λαβουσαν την νυμφην,
εις την οικιαν εισιεναι του νυμφιου.
Ποσων στεφανων ταυτα σεμνοτερα; ποσου χρησιμω τερα πλουτου; ως τα γε
νυν γινομενα εσχατης πα ραπληξιας και παραφροσυνης εστιν. Ει γαρ μηδε κολασις,
μηδε τιμωρια τις εκειτο τοις τα τοιαυτα ασχημονουσιν, εννοησον οσης εστι
τιμωριας, ανεχε σθαι τοσαυταις πλυνομενους λοιδοριαις, δημοσιαι, παντων
ακουοντων, υπο ανθρωπων μεθυοντων και διεφθαρμενων τον νουν. Οι μεν γαρ
πενητες λαμβα νοντες ευλογουσι, μυρια συνευχονται τα αγαθα· εκει νοι δε μετα την
μεθην, μετα την αδηφαγιαν, παντα βορβορον σκωμματων κατα της των γαμουντων
κα ταχεουσι κεφαλης, αμιλλαν τινα διαβολικην προς αλ ληλους εχοντες· και
καθαπερ εχθρων οντων των συνιοντων, ουτως οι προσηκοντες αυτοις φιλοτιμουν
ται προς αλληλους, εν τωι ρητα και αῤρητα λεγειν ονειδη περι των γημαντων,
μιμησαι τους αντιτετα γμενους· και η προς αλληλους τουτων φιλονεικια μεθ'
υπερβολης απασης τον νυμφιον μετα της νυμφης καταισχυνεσθαι παρασκευαζει. Ἆρ'
ουν ετεραν ζητησομεν αποδειξιν, ειπε μοι, των δαιμονων κινουντων τας εκεινων
ψυχας ταυτα και γινεσθαι και λεγεσθαι παρ' αυτων; Τις ουν αμ φισβητησει λοιπον,
οτι δαιμονων κινουντων τας εκει νων ψυχας και λεγεται ταυτα παντα και γινεται
παρ' εκεινων; Ουκ εστιν ουδεις· και γαρ τοιαυται του δια βολου αι αντιδοσεις,
λοιδοριαι, και μεθαι, και παρα φροσυνη ψυχης. Ει δε τις οιωνιζοιτο το πενητας αντι
τουτων εισαγεσθαι, και συμφορας λεγοι ειναι συμβολα ταυτα, μαθετω και τουτο, οτι
ου το πενητας τρεφε σθαι και χηρας, αλλα το μαλακους και πορνας, τουτο απασης
αηδιας και μυριων εστι συμβολον κακων. Πολλακις γαρ απ' αυτης της ημερας εκ
των φιλων τον νυμφιον αιχμαλωτον λαβουσα απηλθεν η πορνη, και τον ερωτα τον
προς την νυμφην εσβεσε, και την ευνοιαν υπεσυρε, και την αγαπην, πριν εξαφθηναι,
κατελυσε, και μοιχειας εγκατεβαλε σπερματα.
Ταυτα δεδοικεναι τους πατερας εχρην, ει και μηδεν ετερον, και κωλυειν των
μιμων και των ορχουμενων τας εις τους γαμους παρουσιας. Γαμος γαρ, ουχ ινα
ασελγω 51.213 μεν εισενηνεκται, ουδ' ινα πορνευωμεν, αλλ' ινα σωφρονωμεν.
Ἄκουσον γουν του Παυλου λεγοντος· ∆ια δε τας πορνειας εκαστος την εαυτου
γυναικα εχετω, και εκαστη τον ιδιον ανδρα εχετω. ∆υο γαρ ταυτα εστι, δι' απερ
εισενηνεκται γαμος, ινα τε σω φρονωμεν, και ινα πατερες γινωμεθα· των δε δυο
τουτων προηγουμενη η της σωφροσυνης εστι προφα σις. Ἐπειδη γαρ εισηλθεν
επιθυμια, εισηλθε και γα μος την αμετριαν εκκοπτων, και πειθων μιαι χρη σθαι
γυναικι. Τας γαρ παιδοποιιας ουχ ο γαμος ποιει παντως, αλλ' εκεινο το ρημα του
Θεου το λεγον, Αυξανεσθε, και πληθυνεσθε, και πληρωσατε την γην· και
μαρτυρουσιν οσοι γαμωι μεν εχρησαντο, πατερες δε ουκ εγενοντο. Ὥστε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

προηγουμενη αυτη η αιτια, η της σωφροσυνης, και μαλιστα νυν, οτε η οικουμενη
πασα του γενους ημων εμπεπλησται.
Παρα μεν γαρ την αρχην ποθεινον το των παιδων ην, δια το μνημοσυνον και
λειψανα καταλιμπανειν εκαστον της εαυτου ζωης. Ἐπειδη γαρ αναστασεως ουδεπω
ησαν ελπιδες, αλλ' ο θανατος εκρατει, και μετα την εντευθεν ζωην απολλυσθαι
ενομιζον οι τελευτωντες, εδωκεν ο Θεος την εκ των παιδων παραμυθιαν, ωστε των
απελθοντων εικονας εμψυχους μενειν, και το γε νος ημων διατηρεισθαι, και τοις
μελλουσι τελευταιν, και τοις επιτηδειοις τοις εκεινων μεγιστην ειναι πα ρακλησιν τα
εκεινων εκγονα. Και ινα μαθηις οτι δια τουτο μαλιστα ποθεινα τα τεκνα ην, ακουσον
τι προς τον Ἰωβ αποδυρεται μετα τας πολλας πληγας η γυνη. Ἰδου, φησιν, απωλετο
το μνημοσυνον σου απο της γης, οι υιοι σου και αι θυγατερες σου. Και παλιν ο Σαουλ
προς τον ∆αυΐδ· Ὄμοσον μοι, ινα μη αφανισηις το σπερμα μου, και το ονομα μου μετ'
εμε. Ἐπειδη δε λοιπον η αναστασις επι θυραις, και θανατου λογος ουδεις, αλλα προς
ετεραν ζωην οδευομεν βελτιω της ουσης, περιττη η περι ταυτα σπουδη. Ει γαρ
παιδων επιθυμεις, πολλωι βελ τιους και χρησιμωτερους δυνησηι κτησασθαι νυν, οτε
πνευματικαι τινες ωδινες εισηχθησαν, και βελτιων τοκος, και γηροκομοι
χρησιμωτεροι. Ὥστε μια τις εστι γαμου προφασις, το μη πορνευειν, και δια τουτο το
φαρμακον εισενηνεκται τουτο.
Ει δε μελλοις και μετα γαμον κεχρησθαι πορνειαις, περιττως ηλθες επι τον
γαμον, και εικη και ματην· μαλλον δε ουκ εικη και ματην μονον, αλλα και επι
βλαβηι. Ου γαρ εστιν ισον ουκ εχοντα γυναικα πορνευειν, και μετα γαμον παλιν το
αυτο τουτο ποιειν. Ουδε γαρ πορνεια το τοιουτο λοιπον εστιν, αλλα μοιχεια. Ει γαρ
και παραδοξον εστι το ειρημενον, αλλ' αληθες.
δʹ. Ουκ αγνοουμεν γαρ οτι πολλοι μοιχειαν νομιζου σιν, οταν τις υπανδρον
φθειρηι γυναικα μονον· εγω δε καν δημοσιαι πορνηι, καν θεραπαινιδι, καν αλληι τινι
γυναικι ανδρα ουκ εχουσηι προσχηι κακως και ακολα στως, εχων γυναικα, μοιχειαν
το τοιουτον ειναι φημι. Ου γαρ δη μονον απο των υβριζομενων, αλλα και απο των
υβριζοντων το της μοιχειας συνισταται εγκλημα. Μη γαρ μοι τους εξωθεν νομους
ειπηις νυν, οι τας μεν γυναικας μοιχευομενας εις δικαστηριον ελκουσι 51.214 και
ευθυνας απαιτουσιν, ανδρας και γυναικας εχοντας και θεραπαινισι
προφθειρομενους ουκ απαιτουσιν ευ θυνας· αλλ' εγω σοι τον του Θεου νομον
αναγνωσομαι, ομοιως και επι της γυναικος και επι του ανδρος αγανακτουντα, και
μοιχειαν ειναι το πραγμα λεγοντα. Ειπων γαρ, Και εκαστη τον ιδιον ανδρα εχετω,
επηγαγε· Τηι γυναικι ο ανηρ την οφειλομενην ευ νοιαν αποδιδοτω. Τι ποτε δηλουν
βουλομενος τουτο ειπεν; αρα ινα τας προσοδους αυτηι των χρη ματων διατηρησηι; ινα
την προικα σωαν; ινα ιματια παρασχηι πολυτελη; ινα τραπεζαν δαψιλεστεραν, ινα
εξοδους λαμπρας; ινα οικετων θεραπειαν πολλην; Τι λεγεις; ποιον ευνοιας ειδος
ζητεις; και γαρ ταυτα παντα ευνοιας εστιν. Ουδεν τι τοιουτο λεγω, φησιν, αλλα την
σωφροσυνην και την σεμνοτητα. Το σωμα του ανδρος ουκετι του ανδρος, αλλα της
γυναικος. Τηρειτω τοινυν αυτηι το κτημα σωον, και μη μειου τω, μηδε
παραφθειρετω· και γαρ των οικετων εκει νος ευνους λεγεται, ος αν τα δεσποτικα
δεξαμενος χρηματα, μηδεν εξ αυτων διαφθειρηι. Ἐπειδη τοινυν της γυναικος εστι
κτημα το του ανδρος σωμα, ευνους εστω περι την παρακαταθηκην ο ανηρ. Ὅτι γαρ
τουτο φησιν, ειπων, Την ευνοιαν αποδιδοτω, επ ηγαγεν· Ἡ γυνη του ιδιου σωματος
ουκ εξουσιαζει, αλλ' ο ανηρ· ομοιως και ο ανηρ του ιδιου σωμα τος ουκ εξουσιαζει,
αλλ' η γυνη. Ὅταν τοινυν ιδηις πορνην δελεαζουσαν, επιβουλευουσαν, ερωσαν του
σωματος, ειπε προς αυτην· Ουκ εστιν εμον το σωμα, της γυναικος εστι της εμης· ου
τολμω καταχρησα σθαι, ουτε ετεραι τουτο ενδουναι γυναικι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Τουτο και γυνη ποιειτω. Πολλη γαρ ενταυθα η ισοτιμια· καιτοι γε εν τοις
αλλοις πολλην διδωσιν υπεροχην ο Παυλος, ουτω λεγων· Πλην και υμεις οι καθ'
ενα, ινα εκα στος την εαυτου γυναικα ουτως αγαπαι ως εαυτον· η δε γυνη, ινα
φοβηται τον ανδρα· και, Κεφαλη γυναικος ο ανηρ, και, Ὀφειλει η γυνη υποτασ
σεσθαι τωι ανδρι. Και παλιν εν τηι Παλαιαι, Προς τον ανδρα σου η αποστροφη σου, και
αυτος σου κυριευσει. Πως ουν ενταυθα ισην αντιδοσιν δουλειας και δεσποτειας
εισηγαγε; Το γαρ ειπειν, Ἡ γυνη του ιδιου σωματος ουκ εξουσιαζει, αλλ' ο ανηρ·
ομοιως και ο ανηρ του ιδιου σωματος ουκ εξου σιαζει, αλλ' η γυνη, ισοτητα τινα
πολλην εστιν εισ αγοντος. Και καθαπερ εκεινος δεσποτης εστι του σω ματος αυτης,
ουτω και αυτη δεσποινα του εκεινου σωματος. Τινος ουν ενεκεν τοσαυτην ισοτιμιαν
εισ ηγαγεν; Ὅτι ενταυθα αναγκαια η υπεροχη· ενθα δε σωφροσυνης καιρος και
σεμνοτητος, ουδεν εχει πλεον της γυναικος ο ανηρ, αλλ' ομοιως εκεινηι κολαζεται,
τους του γαμου παραφθειρας νομους· και μαλα εικο τως. Ου γαρ δια τουτο ηλθεν η
γυνη προς σε, και πατερα και μητερα εγκατελιπε και τον οικον απαντα, ινα
καθυβριζηται, ινα θεραπαινιδιον ευτελες επεισ αγηις αυτηι, ινα μυριους ποιηις
πολεμους, συνεμπο ρον ελαβες, και κοινωνον του βιου, και ελευθεραν, και
ομοτιμον.
Πως γαρ ουκ ατοπον την προικα αυ της υποδεχομενον, πασαν επιδεικνυσθαι
ευνοιαν, και μηδεν αυτης ελαττουν· ο δε της προικος εστιν απα σης τιμιωτερον, την
σωφροσυνην και την σεμνοτητα 51.215 και το σωμα το εαυτου, οπερ εστιν εκεινης
κτημα, διαφθειρειν τε και μιαινειν; Ἂν την προικα μειω σηις, τωι κηδεστηι διδως
λογον· αν την σωφροσυνην μειω σηις, τωι Θεωι τας ευθυνας υφεξεις, τωι τον γαμον εισ
αγαγοντι, και την γυναικα εγχειρισαντι. Και οτι του το εστιν αληθες, ακουσον τι
φησιν ο Παυλος περι των μοιχευοντων· Ὁ γαρ αθετων, ουκ ανθρωπον αθετει, αλλα
τον Θεον τον δοντα το Πνευμα αυτου το αγιον εις υμας. Ὁραις δι' οσων ο λογος
απεδειξεν οτι μοιχεια εστιν, ου μονον το υπανδρον γυναικα διαφθειρειν, αλλα και
το ηντιναουν πορνην, εχοντα γυναικα; Ὥσπερ γαρ μοιχευεσθαι γυναικα λεγομεν,
καν εις οικετην, καν εις οντιναουν αμαρτηι, ανδρα εχουσαν· ουτω και ανδρα
μοιχευειν αν ειποι μεν, καν εις θεραπαινιδα, καν εις ηντιναουν δημωδη γυναικα
ασελγαινηι, γυναικα εχων αυτος. Μη τοινυν αμελωμεν της εαυτων σωτηριας, μηδε
τωι διαβολωι προτεινωμεν ημων την ψυχην δια της αμαρτιας ταυ της. Και γαρ
εντευθεν αι μυριαι των οικων ανατρο παι, οι μυριοι πολεμοι· εντευθεν τα της
αγαπης υποῤρει, και τα της ευνοιας υποσυρεται. Ὥσπερ γαρ αμηχανον σωφρονα
ανθρωπον υπεριδειν γυναικος και καταφρονησαι ποτε· ουτως αμηχανον ανθρωπον
ασελ γη και ακολαστον φιλειν την γυναικα την εαυτου, καν απαντων ευμορφοτερα
ηι. Ἀπο γαρ σωφροσυνης αγαπη τικτεται, απο δε αγαπης τα μυρια αγαθα. Λιθινας
τοινυν νομιζε τας λοιπας γυναικας, ειδως οτι μετα γαμον, καν ακολαστοις ιδηις
οφθαλμοις ετεραν γυναικα, καν δημοσιαν, καν υπανδρον, τοις των μοιχων
εγκλημασιν υπευθυνος γεγονας. Ταυτα σεαυτωι καθ' εκαστην επαιδε τα ρηματα· καν
ιδηις επιθυμιαν αλλης γυναικος εγειρομενην εν σοι, ειτα εκ τουτου σοι την γυναικα
αηδη φαινομενην, εισελθε εις τον θαλαμον, και το βιβλιον αναπτυξας τουτο, και
λαβων Παυλον μεσιτην, και συνεχως επαιδων ταυτα τα ρη ματα, κατασβεσον την
φλογα. Και ουτω και η γυνη παλιν εσται σοι ποθεινοτερα, ουδεμιας επιθυμιας την
προς αυτην ευνοιαν υποσυ ρουσης· ουχ η γυνη δε εσται ποθεινοτερα μονον, αλλα
και συ σεμνοτερος πολλωι και ελευθεριωτερος δοξεις ειναι. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν
ουδεν αισχροτερον αν θρωπου μετα γαμον πορνευοντος. Ου γαρ δη μονον τον
κηδεμονα και τους φιλους και τους απαντωντας, αλλα και αυτους ερυθριαι τους
οικετας. Και ου τουτο μονον εστι το δεινον, αλλ' οτι και την οικιαν αυτην δεσ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

μωτηριου παντος αηδεστεραν οψεται, προς την ερωμε νην βλεπων, και την πορνην
διηνεκως φανταζομενος.
εʹ. Βουλει μαθειν ακριβως οσον εστι το δεινον; Ἐν νοησον οιον οι τας
γυναικας εαυτων υποπτευοντες ζωσι βιον, πως αηδη τα σιτια, αηδη ποτα. ∆ηλητη
ριων η τραπεζα δοκει γεμειν φαρμακων· και ωσπερ ολεθρον, μυριων γεμουσαν
κακων, ουτω φευγουσι την οικιαν. Ουχ υπνος αυτοις εστιν, ου νυξ προσηνης, ου
συνουσια φιλων, ουκ αυται αι του ηλιου ακτινες· αλλα και παρ' αυτου του φωτος
ενοχλεισθαι νομιζου σιν, ουχ οταν ιδωσι μοιχευομενην την γυναικα μονον, αλλα
καν απλως υποπτευωσι. Ταυτα νομιζε και την γυναικα πασχειν, οταν ακουσηι παρ'
οτουουν, η και 51.216 υποπτευσηι, οτι πορνηι γυναικι σαυτον εξεδωκας. Ταυ τα
λογιζομενος, μη τας μοιχειας φευγε μονον, αλλα και τας υποψιας· καν αδικως
υποπτευσηι, θεραπευ σον και πεισον. Ου γαρ εξ εχθρας η απονοιας, αλλ' απο
κηδεμονιας τουτο ποιει, και του σφοδρα δεδοικεναι περι του κτηματος του ιδιου.
Κτημα γαρ αυτης εστιν, ωσπερ εφθην ειπων, το σωμα το σον, και κτημα των οντων
απαντων τιμιωτερον.
Μη τοινυν αυτην περι τα μεγιστα αδικησηις, μηδε καιριαν δωις την πληγην. Ει
γαρ εκεινης καταφρονησεις, αλλα τον Θεον φοβηθητι, τον εκδικον των τοιουτων,
τον αφορητους κολασεις τοις τοιουτοις απειλησαντα αμαρτημασι. Των γαρ τοιαυτα
τολμωντων, φησιν, Ὁ σκωληξ ου τελευτησει, και το πυρ ου σβεσθη σεται. Ει δε ου
σφοδρα σε δακνει τα μελλοντα, τα γουν παροντα σε φοβειτω. Πολλοι γουν των
πορναις προσεχοντων και ενταυθα κακοι κακως απωλοντο, περιεργιας
υπομειναντες υπο των πορνευομενων γυ ναικων. Φιλονεικουσαι γαρ εκειναι της
μεν συνοικου σης αυτωι και κατεγγυηθεισης αποστησαι γυναικος, τωι δε αυτων ερωτι
προσδησαι τελεον, μαγγανειας εκινησαν, και φιλτρα κατεσκευασαν, και πολλας γοη
τειας εῤραψαν· ειτα ουτως εις αῤρωστιαν αυτον εμ βαλουσαι χαλεπην, και φθοραι
παραδουσαι, και τη κεδονι μακραι, και μυριοις περιβαλουσαι κακοις, απ ηνεγκαν της
παρουσης ζωης. Ει μη φοβηι την γεενναν, ανθρωπε, τας γοητειας αυτων φοβηθητι.
Ὅταν γαρ σαυτον δια της ασελγειας ταυτης ερημον ποιησηις της του Θεου
συμμαχιας, και γυμνωσηις σαυτον της ανωθεν βοηθειας, λαβουσα σε μετα αδειας η
πορνη, και τους αυτης καλεσασα δαιμονας, και τα πεταλα ραψασα, και τας επιβουλας
εργασαμενη, μετα πολλης της ευκολιας περιγινεται σου της σωτηριας, ονειδος σε και
γελωτα των την πολιν οικουντων απαντων καταστησασα, ωστε μηδε ελεεισθαι
κακων πασχοντα. Τις γαρ ελεησει, φησιν, επαοιδον οφιοδηκτον, και παντας τους
προσαγοντας θηριοις; Παριημι την των χρηματων ζημιαν, τας καθημερινας υποψιας,
τον τυφον, την απονοιαν, την υβριν την παρα των πορνων γινομενην εις τους
ανοητους, α θανατων μυ ριων εστι πικροτερα. Και την μεν γυναικα πολλακις ουδε
βαρυ ρημα ειπουσαν ουκ ηνεγκας, την δε πορ νην και ραπιζουσαν προσκυνεις. Και
ουκ αισχυνηι, ουδε ερυθριαις, ουδε ευχηι διαστηναι σοι την γην; Πως δυνησηι εις
εκκλησιαν εισελθειν, και τας χειρας εις τον ουρανον ανατειναι; ποιωι στοματι
καλεσαι τον Θεον, ωι την πορνην εφιλησας; Και ου δεδοικας, ουδε φριττεις, ειπε μοι,
μη ποτε σκηπτος ανωθεν ενεχθεις καταφλεξηι την αναισχυντον σου κεφαλην; Καν
γαρ την γυναικα λαθηις την ηδικημενην, αλλα τον ακοι μητον οφθαλμον ου λησηι
ποτε· επει και τωι μοιχωι εκεινωι τωι λεγοντι, Σκοτος κυκλωι μου και τοιχοι, τι
ευλαβουμαι; αντεφθεγξατο ο σοφος εκεινος, ουτω λεγων· Ὅτι οφθαλμοι Κυριου
μυριοπλασιως ηλιου φωτεινοτεροι, βλεποντες εις τα εργα των ανθρω πων. ∆ια
τουτο δη παντα ο Παυλος ελεγεν· Ἕκαστος την εαυτου γυναικα εχετω, και εκαστη
τον ιδιον ανδρα εχετω· τηι γυναικι ο ανηρ την οφει λομενην ευνοιαν αποδιδοτω,
ομοιως και η γυνη τωι ανδρι. Μελι αποσταζει απο χειλεων γυναικος πορνης, η προς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

καιρον λιπαινει σον φαρυγγα, υστερον μεντοι πικροτερον χολης ευρησεις, 51.217 και
ηκονημενον μαλλον μαχαιρας διστομου. Ἰον εχει της πορνης το φιλημα, ιον
λανθανοντα και εγ κεκρυμμενον.
Τι τοινυν διωκεις ηδονην καταγνωσιν εχουσαν, ολεθρον τικτουσαν, πληγην
επαγουσαν ανια τον, εξον ευφραινεσθαι και μηδεν πασχειν δεινον; Ἐπι γαρ της
ελευθερας γυναικος ομου και ηδονη και ασφαλεια και ανεσις και τιμη και κοσμος
και συνει δος αγαθον· εκει δε πολλη μεν η πικρια, πολλη δε η βλαβη, διηνεκης δε η
κατηγορια. Καν γαρ μηδεις αν θρωπων ιδηι, το συνειδος ουδεποτε παυσεται σου κατ
ηγορουν· αλλ' οπουπερ αν απελθηις, εψεται κατηγο ρων και μεγαλα καταβοων, ο
κατηγορος ουτος. Ὥστε ει τις ηδονην διωκει, ουτος μαλιστα φευγετω την προς τας
πορνας ομιλιαν. Ουδεν γαρ εκεινης της συνηθειας πικροτερον, ουδεν της συνουσιας
αηδεστε ρον, ουδεν των τροπων μιαρωτερον. Ἔλαφος φιλιας, και πωλος σων
χαριτων ομιλειτω σοι· η πηγη του υδατος σου σοι εστω πηγη. Πηγην υδατος εχων
καθαραν, τι τρεχεις επι λακκον βορβορου γε μοντα, γεεννης οζοντα, και κολασεως
αφατου; ποιαν εξεις απολογιαν; τινα συγγνωμην; Ει γαρ οι προ του γαμου πορνειαι
προσεχοντες κολαζονται και δικην διδοασι, καθαπερ εκεινος ο τα ρυπαρα
ενδεδυμενος ιματια, πολλωι μαλλον οι μετα τον γαμον. ∆ιπλουν 51.218 γαρ ενταυθα
και τριπλουν το εγκλημα γινεται, οτι τε παραμυθιας απολαυοντες, απεσκιρτησαν εις
την ασελ γειαν εκεινην, και οτι το πραγμα ουχι πορνεια μο νον, αλλα και μοιχεια
λογιζεται, ο πασης αμαρτιας εστι χαλεπωτερον.
Ταυτ' ουν και εαυτοις και ταις γυναιξιν επαιδοντες ουτω διατελωμεν· διο δη
και αυ τος εις ταυτα καταλυσω τα ρηματα· ∆ια δε τας πορνειας εκαστος την εαυτου
γυναικα εχετω, και εκαστη τον ιδιον ανδρα εχετω· τηι γυναικι ο ανηρ την
οφειλομενην ευνοιαν αποδιδοτω, ομοιως και η γυνη τωι ανδρι. Ἡ γυνη του ιδιου
σωματος ουκ εξουσιαζει, αλλ' ο ανηρ· ομοιως και ο ανηρ του ιδιου σωματος ουκ
εξουσιαζει, αλλ' η γυνη.
Μετα ακριβειας ταυτα φυλαξαντες τα ρηματα, και εν αγοραι, και εν οικιαι, και
εν ημεραι, και εν εσπεραι, και επι της τραπεζης, και επι της ευνης, και πανταχου και
αυτοι μελετωμεν, και τας γυναικας παιδευωμεν, και προς ημας λεγειν, και παρ'
ημων ακουειν, ινα σωφρονως τον παροντα ζησαντες βιον, και της βασιλειας των
ουρανων επιτυχωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι'
ου και μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


