Homilia in martyres
ΕΙΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΟΜΙΛΙΑ
50.661
Αι των μαρτυρων εορται ουκ εν τηι περιοδωι των ημερων μονον, αλλα και τηι
γνωμηι των επιτελουν 50.662 των κρινονται. Οιον τι λεγω· εμιμησω μαρτυρα;
εζηλωσας αυτου την αρετην; κατ' ιχνος αυτου της 50.663 φιλοσοφιας εδραμες; και
ουκ ουσης ημερας μαρτυρος, εορτην μαρτυρος επετελεσας. Τιμη γαρ μαρτυρος,
μιμησις μαρτυρος. Ὥσπερ γαρ οι τα φαυλα πραττοντες, και εν εορταις ανεορτοι
εισιν· ουτω και οι την αρετην μετιοντες, και πανηγυρεως ουκ ουσης, εορτην
επιτελουσιν· εν γαρ τωι καθαρωι του συνειδοτος η εορτη χαρακτηριζεται. Τουτο και ο
Παυλος δηλων ελεγεν· Ὥστε εορταζωμεν μη εν ζυμηι παλαιαι κακιας και πονηριας.
αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας. Ἔστι τοινυν αζυμα παρα Ἰουδαιοις, εστι
και παρ' ημιν· αλλα παρ' εκεινοις μεν αζυμον εξ αλευρου, παρ' ημιν δε καθαροτης
βιου, και ζωη κακιας απασης απηλλαγμενη.
Ὥστε ο ρυπου και κηλιδος καθαραν την εαυτου διατηρων ζωην, καθ' ημεραν
εορταζει, πανηγυριζων αει, καν μη εν ημεραι, μηδε εν σηκοις μαρτυρων, αλλα και
οικοι καθημενος. Ἔστι γαρ και καθ' εαυτον εορτην μαρτυρων επιτελειν. Και ταυτα
λεγω, ουχ ινα μη παραγινωμεθα προς τους ταφους των μαρτυρων, αλλ' ινα
παραγενομενοι μετα της προσηκουσης απαντωμεν προθυμιας, και μη μονον ταις
ημεραις αυτων, αλλα και τουτων χωρις, την αυτην ευλαβειαν παρεχωμεθα. Τις γαρ
ουκ αν αγασαιτο σημερον ημων τον συλλογον, το λαμπρον τουτο θεατρον, την
ζεουσαν αγαπην, την θερμην διαθεσιν, τον ακατασχετον ερωτα; Ὡς πασα μεν σχεδον
η πολις ενταυθα μεθωρμισται, και ουτε οικετην δεσποτου φοβος κατεσχεν, ουτε
πενητα η της πτωχειας αναγκη, ουτε γηραιον της ηλικιας η ασθενεια, ουτε γυναικα
το της φυσεως απαλον, ουτε πλουσιον της περιουσιας ο τυφος, ου τον αρχοντα της
εξουσιας η απονοια· αλλ' ο των μαρτυρων ποθος πασαν ταυτην την ανωμαλιαν
εκβαλων, και φυσεως ασθενειαν και πενιας αναγκην, μιαι αλυσει πληθος τοσουτον
ενταυθα ειλκυσε, και τωι ποθωι των μαρτυρων επτερωσεν, ως εν ουρανωι νυν
πολιτευομενους διατριβειν· πασαν γαρ ακολασιας και ασελγειας πατησαντες
προσπαθειαν, τωι των μαρτυρων καταφλεγεσθε ποθωι. Καθαπερ γαρ της ακτινος
ανισχουσης δραπετευει τα θηρια, και προς τους οικειους καταδυεται χηραμους· ουτω
του φωτος των μαρτυρων εις τας υμετερας καταλαμποντος διανοιας, απαντα
κατορυττεται τα νοσηματα, και η λαμπρα της φιλοσοφιας αναπτεται φλοξ. Ἀλλ'
οπως μη νυν μονον, αλλα και διηνεκως, και του θεατρου λυθεντος του πνευματικου
τουτου, ταυτην διατηρωμεν την φλογα, και μετα της αυτης ευλαβειας οικαδε
αναχωρωμεν, μη εις καπηλεια και πορνεια, και μεθην, και κωμοις εαυτους αφιεντες.
Ἐποιησατε την νυκτα ημεραν δια των παννυχιδων των ιερων· μη ποιησατε παλιν
την ημεραν νυκτα δια της μεθης και της κραιπαλης, και των ᾀσματων των
πορνικων.
Ἐτιμησας τους μαρτυρας τηι παρουσιαι, τηι ακροασει, τηι σπουδηι· τιμησον
αυτους και τηι κοσμιωι αναχωρησει, μη τις ιδων σε ασχημονουντα εν καπηλειωι ειπηι,
οτι ου δια τους μαρτυρας παρεγενου, αλλ' ινα το παθος αυξησηις, ινα τηι πονηραι
επιθυμιαι χαρισηι. Ταυτα λεγω, ου κωλυων τρυφαιν, αλλα κωλυων αμαρτανειν, ου
κωλυων πινειν, αλλα κωλυων μεθυειν. Ου γαρ ο οινος φαυλον, αλλ' η αμετρια
πονηρον· ο μεν γαρ οινος του Θεου δωρον, η δε αμετρια του διαβολου ευρημα.
∆ουλευσατε 50.664 τοινυν τωι Κυριωι εν φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Βουλει τρυφης απολαυειν; απολαυε εν οικιαι, οπου, καν μεθη γενηται, πολλοι οι
περιστελλοντες· μη εν καπηλειωι, ινα μη κοινον ηις θεατρον τοις παρουσι και
σκανδαλον ετεροις. Και ταυτα λεγω, ου κελευων οικοι μεθυειν, αλλ' εν καπηλειωι μη
διατριβειν. Ἐννοησον ηλικος γελως, μετα τοιαυτην συνοδον, μετα παννυχιδας, μετα
Γραφων αγιων ακροασιν, μετα μυστηριων θειων κοινωνιαν, και μετα πνευματικην
χορηγιαν, ανδρα η γυναικα εν καπηλειωι φαινεσθαι διημερευοντας. Ουκ οιδατε
ηλικη κειται κολασις τοις μεθυουσι; της γαρ βασιλειας του Θεου εκβαλλονται, και
των αποῤρητων εκπιπτουσιν αγαθων, και εις το αιωνιον πυρ εκπεμπονται. Τις ταυτα
φησιν; Ὁ μακαριος Παυλος· Ου πλεονεκται, φησιν, ου μεθυσοι, ου λοιδοροι, ουχ
αρπαγες βασιλειαν Θεου ου κληρονομησουσι.
Τι γενοιτ' αν αθλιωτερον του μεθυοντος, οταν δια μικραν ηδονην τοσαυτης
απολεσηι βασιλειας απολαυσιν; Μαλλον ουδε ηδονην ο μεθυων καρπωσασθαι
δυναται· εν γαρ τηι συμμετριαι τα της ηδονης, εν δε τηι αμετριαι τα της αναισθησιας. Ὁ
δε ουκ αισθανομενος που καθηται, η κατακειται, πως αν αισθοιτο της του ποματος
ηδονης, μηδε τον ηλιον αυτον δυναμενος οραιν δια την πυκνην της μεθης νεφελην,
πως αν απολαυσειεν ευφροσυνης; τοσουτον γαρ αυτου το σκοτος, ως μη αρκειν
αυτωι τας ακτινας εις το λυσαι τον ζοφον εκεινον. Ἀει μεν, αγαπητοι, κακον η μεθη,
μαλιστα δε εν ημεραι μαρτυρων. Μετα γαρ της αμαρτιας και υβρις εστι μεγιστη και
παραφροσυνη, και εξουδενωσις θειων λογιων· οθεν διπλη γενοιτ' αν και η κολασις.
Ει μελλεις τοινυν, εις μαρτυρας παραγενομενος, μετα την εντευθεν αναχωρησιν
μεθυειν, βελτιον οικοι μενειν, και μη ασχημονειν, μηδε υβριζειν των μαρτυρων την
εορτην, μηδε σκανδαλιζειν τον πλησιον, μηδε πολιορκειν την διανοιαν, μηδε
αμαρτηματα προστιθεναι. Ἦλθες ιδειν ανθρωπους ξεομενους, αιματι
περιῤρεομενους, τραυματων χορωι καλλωπιζομενους, την παρουσαν αποδυσαμενους
ζωην, προς την μελλουσαν ιπταμενους· γενου των αγωνιστων αξιος. Κατεφρονησαν
εκεινοι ζωης, καταφρονησον συ τρυφης· απεδυσαντο εκεινοι τον παροντα βιον,
αποδυσαι συ της μεθης τον ποθον. Ἀλλα βουλει τρυφαιν; παραμενε τωι ταφωι του
μαρτυρος, εκχεε πηγας δακρυων εκει, συντριψον την διανοιαν, αρον ευλογιαν απο
του ταφου· λαβων αυτην συνηγορον εν ταις ευχαις, ενδιατριβε αει τοις διηγημασι
των παλαισματων εκεινου· περιπλακηθι την σορον, προσηλωθητι τηι λαρνακι· ουχι
τα οστα μονον των μαρτυρων, αλλα και οι ταφοι αυτων, και αι λαρνακες πολλην
βρυουσιν ευλογιαν. Λαβε ελαιον αγιον, και καταχρισον σου ολον το σωμα, την
γλωτταν, τα χειλη, τον τραχηλον, τους οφθαλμους, και ουδεποτε εμπεσηι εις το
ναυαγιον της μεθης. Το γαρ ελαιον δια της ευωδιας αναμιμνησκει σε των αθλων
των μαρτυρων, και πασαν ακολασιαν χαλινοι, και κατεχει 50.665 εν πολληι καρτεριαι,
και περιγινεται των της ψυχης νοσηματων. Ἀλλα κηποις ενδιατριψαι βουλει, και
λειμωσι και παραδεισοις;
Μη νυν, οτε δημος τοσουτος, αλλ' εν ετεραι ημεραι· σημερον γαρ παλαισματων
καιρος, σημερον θεωρια αγωνισματων, ου τρυφης, ουδε ανεσεως. Ἦλθες ενταυθα,
ουχ ινα εις ραιστωνην δωσηις σεαυτον, αλλ' ινα μαθηις αγωνιζεσθαι, παγκρατιαζειν,
και ανθρωπος ων των αορατων δαιμονων συγκοπτειν την ισχυν. Ουδεις γαρ εις
παλαιστραν ελθων τρυφαι, ουδε εις καιρον παλαισματων παραγενομενος ωραΐζεται,
ουδε εν καιρωι παραταξεως τραπεζας επιζητει. Μη τοινυν και συ ψυχης ανδρειαν και
γνωμης ευτονιαν ελθων θεασασθαι, και τροπαιον καινον και παραδοξον, και μαχην
τινα εξηλλαγμενην, και τραυματα και πολεμους, και παγκρατιον ανθρωπου, πραξεις
δαιμονικας εισαγαγηις, μετα την ξενην και φρικτην ταυτην θεωριαν μεθηι και τρυφηι
εαυτον εκδους, αλλα τα κερδη της ψυχης συναγαγων, ουτως οικαδε απιθι, δια της
οψεως πασιν ενδεικνυμενος, οτι μαρτυρας θεωρησας ανεχωρησας. Ὥσπερ γαρ οι απο
των θεατρων κατιοντες, δηλοι πασιν εισι συντεταραγμενοι, 50.666 συγκεχυμενοι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μαλακιζομενοι, τα ειδωλα παντων των εκει γεγενημενων φεροντες· ουτω και τον
απο θεωριας μαρτυρων επανιοντα πασι γνωριμον ειναι χρη, τωι βλεμματι, τωι
σχηματι, τηι βαδισει, τηι κατανυξει, τηι συναγωγηι της διανοιας· πυρ πνεοντα,
συνεσταλμενον, συντετριμμενον, νηφοντα, εγρηγοροτα, δια των κινηματων του
σωματος την ενδοθεν ανακηρυττοντα φιλοσοφιαν. Ουτω τοινυν εις την πολιν
επανιωμεν, μετα της προσηκουσης ευταξιας, μετα ευτακτου βαδισεως, μετα
συνεσεως και σωφροσυνης, μετα ημερου και γαληνου βλεμματος.
Στολισμος γαρ ανδρος, και γελως οδοντων, και βημα ποδος απαγγελει τα
περι αυτου. Ουτως αει απο μαρτυρων επανιωμεν, απο μυρων πνευματικων, απο
λειμωνων ουρανιων, απο θεαματων καινων και παραδοξων, ινα και αυτοι πολλην
καρπωσωμεθα την ευκολιαν, και ετεροις ελευθεριας προξενοι γενησωμεθα, και των
μελλοντων επιτευξωμεθα αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


