In Psalmos 101-107 [Sp.]
ΨΑΛΜ. ΡΑʹ.
Προσευχη τωι πτωχωι, οταν ακηδιαηι, και εναντι Κυριου εκχεηι την δεησιν
αυτου.
αʹ. Προῤρησιν μεν ο ψαλμος εχει της εν Βαβυλωνι του λαου των Ἰουδαιων
ταλαιπωριας και της εκειθεν επαν οδου· προαγορευει δε κατα ταυτον και των εθνων
την κλησιν και σωτηριαν· αρμοττει και παντι συμφοραι 55.636 τινι προσπαλαιοντι, και
της θειας ροπης τυχειν ικε τευοντι. Πτωχον γαρ καλει τον της θειας ενδεη προμη θειας,
συμβαλλων αυτον τωι μακαριζομενωι κατα το, Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι. Πας
τοιγαρουν τωι Θεωι ανακειμενος, πτωχευων εν τοις του βιου πρα γμασι. παρα δε τωι Θεωι
πλουτων, ακηδιαι λυπουμενος, η, Ἀθυμει, κατα τον Συμμαχον, επι τηι των πολλων κακιαι
τε και απωλειαι· οιος ην ο λεγων· Οιμοι, ψυχη! οτι απολωλεν ευλαβης απο της γης, και ο
κατορθων εν 55.637 ανθρωποις ουχ υπαρχει· και ο ειπων, Ουκ εστι ποιων χρηστοτητα.
Κυριε, εισακουσον της προσευ χης μου, και η κραυγη μου προς σε ελθετω. Ἡ μεν
προσευχη την ικετηριαν δηλοι την προς τον Θεον, και την παρακλησιν· η δε δεησις την
αιτησιν την περι ων βουλεται αυτωι δεομενωι παρασχεθηναι. Λεγει δε· ∆εξαι μου την
ικετηριαν, ω ∆εσποτα, και ποτνιωμενωι την σην βοηθειαν ορεξον. Την γαρ κραυγην,
Οιμωγην ο Συμμα χος ειρηκεν. Μη αποστρεψηις το προσωπον σου απ' εμου. Ἀποστρεφει
ο Θεος το πρωσωπον αυτου απο τι νων προσευχομενων κατα τροπους πλειονας· ητοι
των αιτουμενων μη παρακαλουντων λαβειν α πρεπει Θεωι χαριζεσθαι, και αυτοις
λυσιτελει λαβειν· η τωι μεν, α αρμοζει Θεωι παρεχειν, αιτεισθαι μη μην αυτους καιρον
εχειν το ωφελιμως χωρησαι ταυτα. Εισι δε και οι επι το αμαρτανειν τυχειν τινων
αξιουντες. Ὁ αγιος ουν πα ρακαλων λεγει· Μη ειη τοιαυτα με αιτησαι, εφ' οις ανα
νευσας αποστρεφεις απ' εμου το προσωπον. Ευχομαι δε, ουχ οπως μη θλιβω, αδυνατον
γαρ τουτο, αλλ' οπως θλιβομενος μη ηττηθω, και οπως τηι ελπιδι χαρω, υπομενων ταις
θλιψεσι, καυχωμενος εν αυταις. Ἐν ηι αν ημεραι θλιβωμαι, κλινον προς με το ους σου· εν
ηι αν ημεραι επικαλεσωμαι σε, ταχυ επακουσον μου. ∆ηλοι και ταυτα του ψαλμου τα
ρηματα, ως μελλοντων εστι προῤρησις, και ου γεγενημενων διηγησις. Ἐπειδη γαρ εν
ευκληριαι πολληι και περιφανειαι ετυγχανεν ων ο λαος εν τηι του θεσπεσιου ∆αυιδ
βασιλειαι, εικοτως ο προ φητης τωι εκεινων κεχρημενος προσωπωι προσφερει την
ικετειαν, και τυχειν αντιβολει της θειας κηδεμονιας, ηνικα αν γενοιτο τουτου καιρος.
Ὅτι εξελιπον ωσει καπνος αι ημεραι μου, και τα οστα μου ωσει φρυ γιον συνεφρυγησαν.
Ἐντευθεν κατα το οικειον ιδιωμα τας εσομενας ως γεγενημενας συμφορας διηγειται,
και φησι καπνωι παραπλησιως τον της ζωης αναλωθηναι χρονον, και εξ αθυμιας δαλον
ξηρον γεγενησθαι το σωμα, ως υπο τινος καταφλεχθεν πυρος προσβολης.
Ουτω γαρ και ο Ἀκυλας ηρμηνευσε· Και τα οστα μου, ως καυ σις εψαθυρωθη.
Ἐπληγην ωσει χορτος, και εξηρανθη η καρδια μου. Ἀλλα γαρ και χορτωι παραπλησιως
απεσβην, και το προτερον ανθος απωλεσα. Ὅτι επελα θομην του φαγειν τον αρτον μου·
απο φωνης του στεναγμου μου εκολληθη το οστουν μου τηι σαρκι μου. Πασης μεν γαρ
τροφης απεβαλομην ορεξιν, της δε προτερας ευπαθειας παντελως εγυμνωθην· τηι γαρ εξ
αθυμιας τηκεδονι κατηναλωθη το σωμα, γυμνοις δε τοις οστεοις επικειται μου το δερμα.
Ὡμοιωθην πελεκανι ερημικωι· εγενηθην ωσει νυκτικοραξ εν οικοπεδωι. Ἠγρυπνησα, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εγενομην ως στρουθιον μοναζον επι δωματος. Πολλαις κεχρηται παραβολαις, αξιως βου
λομενος παραστησαι τας συμφορας· δι' εκαστου δε των ειρημενων ορνιθων την δειλιαν
δηλοι και του κηδεμονος την ερημιαν. Το τε γαρ στρουθιον υπ' αγωνιας εξελαυ νει τον
υπνον, και ο νυκτικοραξ τας οικουμενας φευγων των οικιων, ταις ερημοις και
καταλελυμεναις προσ τρεχει. Τα γαρ οικοπεδα, Ἐρειπια ο Συμμαχος ειρηκεν. Ουτω και
το αλλο ορνεον ταις ερημοις ενδιαιταται. Ὅλην την ημεραν ωνειδιζον με οι εχθροι μου,
και οι επαι νουντες με κατ' εμου ωμνυον. Καταγελαστος εγενο μην τοις δυσμενεσι, και ο
ποτε ζηλωτος και περιβλεπτος, νυν ορκος γεγονα τοις παλαι θαυμαζουσι· κατα γαρ των
εμων ομνυουσι συμφορων· μη παθοιμι, α οι δεινες πεπονθασιν. Ὅτι σποδον ωσει αρτον
εφαγον, και το πομα μου μετα κλαυθμου εκιρνων, απο προσωπου της οργης σου και του
θυμου σου.
βʹ. Ταυτα και εν τωι εβδομηκοστωι και εννατωι ψαλμωι εφη· Ψωμιεις ημας αρτον
δακρυων, και ποτιεις ημας εν δακρυσιν εν μετρωι· την δε της οδυνης υπερ βολην δια
τουτων δηλοι. Ει γαρ ο της τροφης καιρος οδυνης υπηρχε μεστος, σχοληι γε αλλος
καιρος ταυτης ελευθερος αν ην. Τουτοις δε, φησι, περικλυζομαι τοις κακοις, επειδη,
∆εσποτα, κεκινηκας κατ' εμου την οργην· Ὅτι επαρας κατεῤραξας με. Ἐδοξασθη γαρ ο
τε λαος και ο ναος χρηματιζοντος του Θεου· και οσον επηρθη, κατεπεσεν, ο μεν λαος
απαχθεις, ερημωθεις δε μετα της Ἱερουσαλημ ο ναος, εν οις ο νομος και η κατ' αυτον
ετε λειτο λατρεια, σκιαν εχοντα των μελλοντων αγαθων· και ηρτο και ταυτα εκ μεσου.
Λεγει δε και το καθ' εαυτον. 55.638 Ὑψηλον με γαρ δειξας και περιβλεπτον αποφηνας,
εξαιφνης απεῤριψας. Το γαρ, Κατεῤραξας, εκ μετα φορας τεθεικε των επαιροντων εις
υψος τι, και κατα του εδαφους καταῤρηγνυντων. Αι ημεραι μου ωσει σκια εκλιθησαν·
καγω ωσει χορτος εξηρανθην. Παρ' αυ τας ειμι, φησι, τας του βιου δυσμας, και εοικα
σκιαι κλινασηι και ληγουσηι λοιπον· και χορτου δε μιμουμαι την ξηροτητα, των
θεριζοντων προσκαλουμενος τας χειρας. Συ δε, Κυριε, εις τον αιωνα μενεις, και το
μνημοσυνον σου εις γενεαν και γενεαν. Τα μεν αν θρωπινα τοιαυτα, δια κακιαν μετα
την επαρσιν ταπει νουμενα, και μηδεποτε μενοντα οπερ εισι· συ δε μηδεν εχων
επικηρον, ατρεπτος τε και αναλλοιωτος, και αι παρα σου δε επαγγελιαι βεβαιοι· και μη
τηι παρουσηι γενεαι, φησιν, αλλ' ετεραι, περι ης το, Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι γενεα η
ερχομενη· και το, Γραφητω αυτη εις γενεαν ετεραν. Το γαρ των επαγγελιων σου
μνημοσυνον πληρωθησεται, και μεταβολην τινα των παροντων κακων ραιδιως αν
επιχαρισαιο. ∆ιο φημι θαῤ ρων, οτι την Σιων αναστησεις· τουτο γαρ επιφερει· Συ
αναστας οικτειρησεις την Σιων, οτι καιρος του οικτειρησαι αυτην, οτι ηκει καιρος. ∆ος,
φησι, μετα βολην αμεινω τηι συμφοραι· ο γαρ καιρος τον ελεον απαι τει. Αινιττεται δε δια
τουτων της τοις εβδομηκοντα ετεσι περιωρισμενης τιμωριας το τελος. Ουτω και ο
θαυμα σιος ∆ανιηλ αριθμησας της αιχμαλωσιας τον χρονον, προσφερει την ικετηριαν
κατα τον Ζαχαριαν ειποντα· Κυριε παντοκρατωρ, μεχρι τινος ου μη ελεησηις την
Ἱερουσαλημ; Τουτοις συναιδει και της πνευματικης μελωιδιας τα ρηματα· Ὅτι καιρος του
οικτειρησαι αυτην, οτι ηκει καιρος. Οιμαι δε προφητευειν εν του τοις του Θεου Λογου
αυτου δη του Κυριου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου την εις ανθρωπους επιφανειαν,
αιτιαν εσομενην της ανοικοδομης της Σιων.
Ἔνθα δη γε νομενος, μη μοι την επι γης πολιν υπολαμβανε, μηδε την επιγειον
Ἱερουσαλημ νομιζε δηλουσθαι, αλλα του της ευσεβειας πολιτευματος την ανανεωσιν.
Ουτος γαρ εστιν ο καιρος, περι ου αυτος δια Ἡσαΐου φησι· Καιρωι δεκτωι επηκουσα σου.
Τουτον δε και ο Παυλος πεπλη ρωσθαι τον καιρον, επιδημησαντος του Σωτηρος, γραφει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

λεγων· Ἰδου νυν καιρος ευπροσδεκτος. Ὅτι ευδοκησαν οι δουλοι σου τους λιθους αυτης,
και τον χουν αυτης οικτειρησουσιν. Λιθοι αγιοι κυλιονται επι της γης, ειρηται που εν
προφηταις. Ἀλλα και ο Πετρος, Ὑμεις δε παντες λιθοι ζωντες, φησιν, οικοδομεισθε
οικος πνευματικος εις ιερατευμα αγιον. Τουτον δε καλει τον τροπον τους εις την
οικοδομην της Ἐκκλησιας του Θεου παραλαμβανομενους. ∆ια γαρ της συμφυΐας και
αρμονιας της προς αλληλους, δια τε του τα αυτα φρονειν και τα αυτα λεγειν, τωι τε
αυτωι νοι και τηι αυτηι γνωμηι στοιχειν, ενα οικον απεργαζονται τωι Θεωι. Τουτους δε ουν
τους λιθους ηυδοκησαν οι δουλοι σου, δηλαδη οι προφηται. Ουτοι γαρ θειωι Πνευματι
προ ορωντες της μελλουσης οικοδομεισθαι καθ' ολης της οικουμενης νεας Σιων τους εξ
απαντων των εθνων συν αχθησομενους εις την οικοδομην λιθους ηυδοκησαν, αρε
σθεντες εν αυτοις. Ειποις δ' αν χουν ειναι της νενοημε νης ημιν Σιων ητοι τους
χοικωτερον μεν βιουντας, τοις δε λιθοις της οικοδομης συναριθμουμενους· οθεν και
οικτου τυγχανειν αξιοι τους εκ των Ἰουδαιων εθνους εισετι και νυν χοικωτερον
θεοσεβειν προσποιουμενους, και δια τουτο χουν ονομαζομενους.
Οικτου και ελεους αξιους ειναι φησι. ∆ιο οι δουλοι του Θεου τουτους μεν
οικτειρησειν προφητευονται, τους δε λιθους της νεας οικοδομης ευδοκιμησειν. Ἢ
λιθους τους πιστευσαντας τωι Χριστωι μετα την αναστασιν φησι, δουλους δε, τους αγιους
αποστολους, δι' ων εσωθησαν οι πιστευσαντες εις τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον.
Και φοβηθησονται τα εθνη το ονομα Κυριου, και παντες οι βασιλεις της γης την δοξαν
σου. Αιτιον τουτων το απο της Σιων εις πασαν γενομενον την οικουμενην κηρυγμα.
Καλως δε ειπε, Φοβηθησονται· τοτε γαρ αυτου τον φοβον τα εθνη ουκ εκεκτηντο· αφ' ου
δε τοις αποστολοις προσ εταξε, Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη. Ἀλλα μην και
Οι βασιλεις της γης, ου τινες, αλλα Παντες· διοπερ ερεισματα των βασιλεων και τους δι
καιους λεγεσθαι· αυτοχειροτονητοι γαρ ουτοι· μαλλον 55.639 δε τα παρα Θεου
χειροτονηθεντες βασιλεις, δια το δεσπο ζειν των ηδονων, και φυλαξαι την βασιλικην
εικονα, τυγ χανουσιν. Ὅτι οικοδομησει Κυριος την Σιων, και οφθησεται εν τηι δοξηι
αυτου. Ἐπειδη γαρ οι τας θειας αγνοουντες οικονομιας, ασθενειαν υπελαμβανον του
Θεου την Ἰουδαιων δουλειαν και της Ἱερουσαλημ την ερημιαν, εικοτως εκαλεσε δοξαν
του Θεου την της πολεως νεουρ γιαν· αντι του, παλιν της Σιων οικοδομηθεισης, εν τηι
προτεραι δοξηι παντες οψονται τον των ολων Θεον. Ἡνικα παντως μεσος του χορου των
αποστολων ιστατο, τοτε εν τηι δοξηι αυτου δηλαδη τοις σημειοις των παθηματων
εφαινετο· φησι γαρ προς τον Θωμαν· Φερε τον δακτυλον σου ωδε, και ιδε τας χειρας
μου, και τα εξης. ∆οξαν δε τα παθη καλει, επειδη δι' αυτων την οι κουμενην υπεταξε.
Νοησεις δε και ετερως το, Οικοδο μησει Κυριος την Σιων. Γενομενος γαρ σαρξ ο Θεος
Λογος, και σκηνωσας εν ημιν, ωικοδομησε την Ἐκκλησιαν, πνευματικως Σιων
ονομαζομενην. Ὀφθησεται εν τηι δοξηι αυτου, οταν σκηνωσαντος εν ημιν αυτου θεα
σωμεθα Την δοξαν αυτου, δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος, πληρης χαριτος και
αληθειας. Ἐπ εβλεψεν επι την προσευχην των ταπεινων, και ουκ εξουδενωσε την
δεησιν αυτων.
γʹ. Ου κατεφρονησε, φησιν, ως αιχμαλωτων και δουλων, αλλ' εδεξατο την
ικετειαν και δεδωκε την ελευθεριαν. Ταπεινους δε τους ταπεινοφρονας φησι, περι ων ο
Κυ ριος ελεγεν· Ἐπι τινα επιβλεψω, αλλ' [η] επι τον πραον και ησυχιον και τρεμοντα
μου τους λογους; Αι νιττεται δε τους αποστολους. Ἢ και προσευχην λεγει των
ταπεινουντων εαυτους προφητων, περι ους ει ρητο το, Προσευχη τωι πτωχωι· και περι
της δεησεως ελεγε· Και ενωπιον Κυριου εκχεηι την δεησιν αυ του, δι' ην ανοικοδομησει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

την Σιων, και τα ρηθεντα ποιησει. Γραφητω αυτη εις γενεαν ετεραν· και λαος ο
κτιζομενος αινεσει τον Κυριον. Ἡ δια του ψαλμου προσευχη, και η περι των εθνων
επαγγελια προφητευομενη, καθαπερ εν στηληι τυπωθεισα, δεδοται τοις Ἰουδαιοις εις το
φυλαττεσθαι τωι νεωι λαωι και τηι κατα Χριστον γενεαι, καθ' ην εκτισθη τα εθνη δια της
πιστεως· περι ων και ο μακαριος λεγει Παυλος· Ει τις εν Χριστωι καινη κτισις. Και αυτος
δε ο θεσπεσιος ∆αυιδ εν τωι εικοστωι πρωτωι εφη ψαλμωι· Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι
γενεα η ερχομενη, και αναγγελουσι την δικαιοσυνην αυτου λαωι τωι τεχθησομενωι, ον
εποιησεν ο Κυριος. Ἐν αυτωι τε τωι Χριστωι κτιζονται οι δυο, ο εξ εθνων και ο εκ
περιτομης λαος, εις ενα καινον ανθρωπον. Ἀλλοιωσιν γαρ νυν, αλλ' ουκ ουσιω σιν η
κτισις δηλοι· οποιον και το, Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος· και το, Κυριος
εκτισε με αρ χην οδων αυτου εις εργα αυτου. Ου γαρ καθαπαξ εκτισθη το λεγον
προσωπον, αλλ' εις αρχην οδων Θεου των εις τα εργα αυτου. Το γαρ αρχην τινων
κτισθηναι δηλοι σχεσιν, αλλ' ουκ αλλοιωσιν. Ὁ κτιζομενος ουν ουτω λαος, αινεσει τον
Κυριον, εις γνωσιν ερχομενος του μονου Θεου. Ει δε ουσιωσιν εσημανεν, ουχ, Ὁ κτι
ζομενος, αν ειπεν, αλλ', Ὁ κτισθεις. Ου γαρ δη εν τωι ου σιωσθαι, αλλ' εν τωι
μετασκευαζεσθαι μενειν δυνατον. Ουτως ο λαος και τα παλαια και τα νεα παιδευομενος,
τον προσηκοντα υμνον αναπεμπει τωι Σωτηρι Θεωι. Ὅτι εξεκυψεν εξ υψους αγιου αυτου,
Κυριος εξ ουρανου επι την γην επεβλεψεν. Ἐκκυψαι απο του υψους ο Σωτηρ λεγεται
κατα τον καιρον της σαρκωσεως, ως ανω μεινας και κατω φανεις. Τουτο γαρ των
εκκυπτοντων απο του υψους ιδιον. Ἐξεκυψε δε την γην επιδειν, τουτ εστιν
επισκεψασθαι. Ὑπαρχων δε ο Κυριος ασωματος ουσια και νοερα, μαλλον δε υπερ ταυτα,
μηδαμου πε ρατουμενος, ου περιγραφεται τοπωι· διαφοιται δε τηι δυ ναμει δι' ολης της
κτισεως. Ἐν τωι κοσμωι γαρ ην, και ο κοσμος δι' αυτου εγενετο. Και λεγεται διατριβειν εν
τοις κρειττοσι του κοσμου μερεσι, κατα το, Ὁ κατοικων εν ουρανοις· και, Πατερ ημων ο
εν τοις ουρανοις, ου κατα περιοχην, αλλ' αφατωι δυναμει τοις ιδιοις εργοις παρων. Ἐν
ουρανωι τοινυν ουτω λεγομενος ειναι, τωι προνοεισθαι και της γης, επεβλεψεν εις
αυτην. Του ακουσαι του στεναγμου των πεπεδημενων, του, λυ σαι τους υιους των
τεθανατωμενων· του αναγγειλαι εν Σιων το ονομα Κυριου, και την αινεσιν αυτου εν
Ἱερουσαλημ. Την αιτιαν ημιν της κλησεως των εθνων 55.640 παρατιθεται. Αυτη δε
εστιν η του Σωτηρος επιφανεια, ην εποιησε κλινας ουρανους. Τινες δε οι πεπεδημενοι, η
ους σειραις αμαρτιων εσφιγξεν ο μισοκαλος δαιμων; Υιοι δε των τεθανατωμενων ειεν
οι εξ εθνων, καθ' ο απεθανον οι πατερες αυτων ταις ιδιαις αμαρτιαις, ειδω
λολατρουντες ετι, σειραις τε των οικειων αμαρτηματων εκαστος σφιγγομενοι· ων την
επιστροφην μηνυων ο Ἡσαΐας προς τον Θεον ελεγεν· Και σοι ακολουθη σουσι δεδεμενοι
χειροπεδαις, και εν σοι προσ ευξονται και προσκυνησουσι σοι. Ἐκ Σιων γαρ αρ ξαμενον
το Ευαγγελιον, εις πασαν την γην διεδοθη. Ἐκ γαρ Σιων εξελευσεται νομος, και λογος
Κυριου εξ Ἱερουσαλημ, και κρινει ανα μεσον εθνων πολλων.
Ἐν τωι επισυναχθηναι λαους επι το αυτο, και βασι λεις του δουλευειν τωι Κυριωι.
Ἀπεκριθη αυτωι εν οδωι ισχυος αυτου· Την ολιγοτητα των ημερων μου αναγγειλον μοι.
Μη αναγαγηις με εν ημισει ημερων μου. Ὁδον ισχυος αυτου την επι γης παρουσιαν
φησιν. Ἦλθε γαρ ινα δησηι τον ισχυρον. Ηυχετο γαρ ιδειν, ει φθασει εις εκεινας τας
ημερας η ζωη αυτου, καθ' ας εμελλεν ενανθρωπησας επι γης φαινεσθαι ο Μονογενης.
Τεως μεν γαρ επι του παροντος, οτε ταυτα προφητευω, και μελλοντα εσεσθαι προορω,
εοικα εν μερει ημερας ειναι Θεου· λειπει δε μοι η αυτοψια της των προφητευο μενων
εκβασεως, ης ει τυχοιμι, τελειαν ληψομαι την εμαυτου ζωην· ει δε αστοχησω της ευχης,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εοικα τοις εν ημισει ημερων την ζωην ατελη και αωρον αποτιθεμενοις. Και μοι δοκει
δια τας τοιαυτας των προφητων φωνας ο Σωτηρ ημων ειρηκεναι· Πολλοι προφηται και
δικαιοι επεθυμησαν ιδειν α υμεις βλεπετε, και ουκ ειδον, και ακουσαι α υμεις ακουετε,
και ουκ ηκουσαν. Ἐν γενεαι γενεων τα ετη σου. Τον λογον παλιν προς τον Κυριον
ετρεψεν. Αυτου γαρ τα ετη, α εν σαρκι πεποιη κεν, εν γενεαι γενεων, ως απηρτισμενην
και ολοκληρον την πολιτειαν εχοντα· οθεν και ο Παυλος τους εν τελειο τητι
παραστησαι βουλομενος, ελεγεν· Ἵνα καταντησω μεν οι παντες εις ανδρα τελειον, εις
μετρον ηλικιας του πληρωματος του Χριστου. Κατ' αρχας συ Κυ ριε, την γην
εθεμελιωσας, και εργα των χειρων σου εισιν οι ουρανοι. Αυτοι απολουνται, συ δε δια
μενεις.
δʹ. ∆υναται το, Κατ' αρχας, κειμενον αναιρειν δοξαν των λεγοντων, παντων την
γην στοιχειον ειναι, ως παντα εξ αυτης γεγενησθαι, ουδενος προτερου αυτης οντος. Φαι
νεται γαρ ουκ αρχη, αλλα κατα τινας προεπινοουμενας αρχας θεμελιους αυτης
υπαρχειν. Ειρηται και τωι Ἰωβ υπ' αυτου του Κυριου, ως θεμελιωσαντος την γην· Που ης
εν τωι θεμελιουν με την γην; Θεμελιουντος δε του Κυριου, δι' ου τα παντα γεγενηται,
την γην, και περι του Πατρος λεγεται· Ὁ Θεος εν τηι σοφιαι εθεμελιωσε την γην. Και το
ειρημενον δε περι Θεου, Κρεμαζων την γην επ' ουδενος, εμφαινει την εν τωι μεσωτατωι
του παντος χωραν αυτην εσχηκεναι. Και παντες ως ιματιον παλαιωθησονται. Και ωσει
περιβολαιον ελι ξεις αυτους, και αλλαγησονται. Ἅπαντα μεν γαρ τα ορωμενα
καταγηρασει, και ιματιου μιμησεται παλαιο τητα· συ δε αυτα αλλαξεις και νεουργησεις,
και αφθαρτα ποιησεις αντι φθαρτων. Τουτο και ο θειος αποστολος εφη· Ὅτι και αυτη η
κτισις ελευθερωθησεται απο της δουλειας της φθορας εις την ελευθεριαν της δοξης των
τεκνων του Θεου. Συ δε ο αυτος ει, και τα ετη σου ουκ εκλειψουσι. Την μεν ουν κτισιν
με ταῤρυθμιζεις ως θελεις, ω ∆εσποτα· συ δε ατρεπτον εχεις την φυσιν και αλλοιωσεως
κρειττονα. Ταυτα μεν τοι ο θειος Ἀποστολος τηι του Υιου περιτεθεικεν ιδιοτητι εν τηι
προς Ἑβραιους Ἐπιστοληι. Ἀλλ' ομως εν τωι Υιωιθεωρουμεν τον Πατερα. α γαρ αν
εκεινος ποιηι, ταυτα και ο Υιος ωσαυτως ποιει, και το ταυτον της φυσεως εν εκατερωι
γνωριζεται. Μιαν γαρ ισμεν της Τριαδος ενερ γειαν. Οι υιοι των δουλων σου
κατασκηνωσουσι, και το σπερμα αυτων εις τον αιωνα κατευθυνθησεται. Ἀντι δε του,
Κατευθυνθησεται, ο Συμμαχος, ∆ιαμε νει, τεθεικε. Σημαινει δε ως οι μεν της δουλειας
απ αλλαγεντες, την Ἱερουσαλημ οικησουσι· το δε εξ αυτων σπερμα εις τον αιωνα
διαμενει. Υιους δε δουλων του Θεου ου παντως κατα σαρκα δει λαβειν, αλλα κατα παι
δευσιν και μιμησιν αληθινης πολιτειας· ταυτηι γαρ και υιοι των προφητων τινες
εκαλουντο, το κατα προφητι 55.641 κην εξιν ισως γεγενησθαι παρ' αυτων· σπερμα δε αυ
των τουτων οι προς αυτων ωφελουμενοι ετυγχανον. Περι δε τουτου του σπερματος ο
θειος Ἀποστολος εφη· Μεχρις ου ελθηι το σπερμα, ωι επηγγελται· και, Τωι Ἀβρααμ
εῤρεθησαν αι επαγγελιαι και τωι σπερματι αυτου. Ου λεγει δε, Τοις σπερμασιν, ως επι
πολ 55.642 λων, αλλ' ως εφ' ενος, Και τωι σπερματι σου, ος εστιν ο Χριστος. Τουτο το
σπερμα εις τον αιωνα διαμενει. Ἑνωθεν γαρ τωι Θεου Λογωι ανωλεθρον εχει το ειναι, και
δωρειται ζωην τοις πιστευουσι, κατα την αυτου του Κυριου φωνην· λεγει γαρ· Ὁ
τρωγων μου την σαρκα και πινων μου το αιμα, ζησεται εις τον αιωνα, εν αυτωι Χριστωι
τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΨΑΛΜ. ΡΒʹ.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

∆οκει μεν ο ψαλμος ουτος ακολουθος ειναι τωι προτε ταγμενωι και κατ' αυτην
την υποθεσιν. Ἐν εκεινωι μεν γαρ οι τας εν Βαβυλωνι συμφορας ολοφυρομενοι, τον
Θεον ικετευον της επανοδου τυχειν· ενταυθα δε τετυχη κοτες ων ᾔτησαν, υμνουσι τον
ευεργετην. Ἐγω δε οιμαι πασιν ανθρωποις ταυτην αρμοττειν την υμνωιδιαν και
πικροτερας απαλλαγεισι δουλειας, και μειζονος αξιω θεισιν ελευθεριας. ∆ηλωσει δε και
των ρητων η διανοια, ως αυτη μαλλον η υποθεσις εκεινης αληθεστερα.
αʹ. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον, και παντα τα εντος μου το ονομα το αγιον
αυτου. Μεση ουσα η ψυχη, το μεν σωμα προς ηδονας κατασπαι, το δε πνευμα προς Θεον
ανελκει, προσταττον αυτον ευλογειν, τουτ εστι θεολογειν και δοξαζειν διαπαντος. Των
δε τριων και Παυλος εμνησθη λεγων· Ὁ δε Θεος καταρτισαι υμας ολοτελεις, και
ολοκληρον το σωμα και το πνευμα και η ψυχη τηρηθειη. Τουτο δε λεγεται το πνευμα το
ανθρωπου το εν αυτωι, περι ου παλιν φησι· Προσευξο μαι τωι πνευματι, προσευξομαι δε
και τωι νοΐ. Με μνηται δε και Μωυσης σωματος μεν εν τωι, Ἔλαβεν ο Θεος χουν απο της
γης, και επλασε τον ανθρωπον· ψυχης δε εν τωι, Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα
ημετεραν· του δε πνευματος, λεγων· Και ενεφυσησεν ο Θεος εις το προσωπον αυτου
πνοην ζωης. Πασας δε της ψυχης τας δυναμεις παρακαλει το πνευμα τον Θεον ευλογειν,
οιον την νοεραν, την λογικην, την θυμι κην, την επιθυμητικην, την δοξαστικην, την
φαντασια στικην, την αισθητικην, ας δη πασας ειπεν, Ἐντος· οπερ ερμηνευων ο Παυλος
φησιν· Ειτε εσθιετε, ειτε πινετε, παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε. Και τα εντος δε του
σωματος, υμνον προξενει τωι Θεωι· αλλα και δια των οργανικων του σωματος μερων τας
ενεργητικας της ψυχης δυναμεις προς υμνον κινει. Και οι την ψυχην δε λεγοντες ειναι
του πνευματος, ουχ ως ψυχουσαν αυτο φασιν, αλλ' ως υπο την αυτου κηδεμονιαν
τυγχανουσαν. Την λογικην δε δυναμιν εντος ειναι λεγει, καθ' α και την βασιλειαν των
ουρανων εντος ημων ελεξεν ο Σωτηρ. Και αι ψυχικαι δε δυναμεις ηρεμουσαι μεν, ων
δυνανται ποιησαι καλων, εντος ειναι λεγονται· κινηθεισαι δε ταις ενεργειαις εις ατοπα,
των εντος εξιεναι. Ὃν δη νυν προς υμνον ανακινει του Θεου. Ἁρμοττει ουν πασι το
λεγειν, Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. Οι γαρ ευγνωμονως περι τας θειας χαριτας
διακειμενοι, εις υμνωιδιαν εαυτους διεγειρουσι, τον ευεργετην οις δυνα τον
αμειβομενοι. ∆υνατον δε υμνειν αει, και των ευερ γεσιων εναυλον περιφερειν την
μνημην. Ουτοι και παντα τα εντος καθιερουσι, και παντα λογισμον εις τον θειον υμνον
ανακινουσιν. Ἐντος γαρ εκαλεσε τους λογισμους και τας ενθυμησεις και παντα της
ψυχης τα κινηματα. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον, και μη επιλαν θανου πασας τας
ανταποδοσεις αυτου. Παλιν εαυ την η ψυχη διεγειρειν διδασκεται, και της ληθης εξελαυ
νειν το νεφος, και των ευεργεσιων ανανεουσθαι την μνημην. Ὁ γαρ των θειων
ευεργεσιων μεμνημενος ου παυεται τουτον υμνων. Τας μεντοι Ἀνταποδοσεις, Ευ
εργεσιας ο Συμμαχος ειρηκεν. Ειτα ταυτας κατα μερος διεξεισι. Τον ευιλατευοντα
πασαις ταις ανομιαις σου, τον ιωμενον πασας τας νοσους σου. Ουτος γαρ σοι δεδωρηται
των αμαρτηματων την αφεσιν, ουτος σοι κεχαρισται των παθηματων την ιασιν. Τουτων
ο παρ ειμενος απηλαυσεν. Ἤκουσε γαρ, Ἀφεωνται σοι αι αμαρτιαι σου· και, Ἆρον τον
κραββατον σου, και υπαγε εις τον οικον σου. Ουτως η αμαρτωλος γυνη τετυχηκε της
ιασεως τε και αφεσεως· ουτως ο ληιστης, ουτως οι τελωναι, ουτως απαντες οι
πιστευσαντες. Τον λυτρουμενον εκ φθορας την 55.642 ζωην σου. Τους μεν απαχθεντας
εν Βαβυλωνι δορυ αλωτους δουλειας μεν ηλευθερωσε, της δε φθαρτης ουκ απηλλαξε
βιοτης· ημιν δε κεχαρισται της αναστασεως τας ελπιδας, και τον αῤραβωνα του
Πνευματος εδωκε, και τον της αφθαρσιας ημας ενεδυσε χιτωνα. Τον στε φανουντα σε εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ελεει και οικτιρμοις. Χαριτι εστε σεσωσμενοι, βοαι ο θειος Ἀποστολος· και τουτο ουκ εξ
υμων· Θεου το δωρον, ινα μη τις καυχησηται· και παλιν, Χριστος Ἰησους ηλθεν εις τον
κοσμον αμαρ τωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω· αλλ' ηλεηθην, ινα εν εμοι πρωτωι
ενδειξηται Χριστος Ἰησους την πασαν αυτου μακροθυμιαν προς υποτυπωσιν των
μελλοντων πιστευειν επ' αυτωι εις ζωην αιωνιον. Χαριτος τοινυν και φιλανθρωπιας ο
στεφανος. Ουτω και ο θεσπεσιος Ἡσαΐας εκ προσωπου της νυμφης βοαι· Ἀγαλλιασθω η
ψυχη μου επι τωι Κυριωι· ενεδυσε γαρ με ιματιον σωτηριου, και χιτωνα ευφροσυνης
περιεβαλε με, ως νυμφιωι περιεθηκε με μιτραν, και ως νυμφην κατεκοσμησε με κοσμωι·
και μετ' ολιγα, Και εσηι στεφανος καλλους εν χειρι Κυριου, και δια δημα βασιλειας εν
χειρι Θεου σου. Ταυτα δε απαντα εδνα του νυμφιου και δωρα. Πιστιν γαρ η νυμφη προσ
ενηνοχε μονην. Τον εμπιπλωντα εν αγαθοις την επι θυμιαν σου. Ἐπειδη εστιν επιθυμια
ψεκτη, ην και ο θειος νομος απαγορευει, καλως το, Ἐν αγαθοις, προσ τεθεικε· τας γαρ
αγαθας ημων επιθυμιας ο ∆εσποτης πληροι. Αιτειτε γαρ, φησι, και δοθησεται υμιν· ζη
τειτε, και ευρησετε· κρουετε, και ανοιγησεται υμιν. Πας γαρ ο αιτων λαμβανει, και ο
ζητων ευρισκει, και τωι κρουοντι ανοιγησεται. Αιτειτε δε την βασι λειαν του Θεου, και
την δικαιοσυνην αυτου, και ταυτα παντα εκ περισσου προστεθησεται υμιν. Ἀνα
καινισθησεται ως αετου η νεοτης σου. Ταυτην δε παλιν την νεουργιαν ημιν ο ∆εσποτης
δια του παναγιου βαπτισματος εδωρησατο, και της αμαρτιας αποξυσας το γηρας, νεους
αντι γεγηρακοτων ειργασατο. Συνωιδα του τοις δια Ἡσαΐου του προφητου φησιν ο Θεος·
Οι δε υπομενοντες μεταλλαξουσιν ισχυν, πτεροφυησουσιν ως αετοι. Ἐπειδη γαρ τους
θειους και βασιλικους δη μιουργηθεντες εδεξαμεθα χαρακτηρας, ειτα τουτους ημαυ
ρωσαμεν τε και διεφθειραμεν τοις παντοδαποις της αμαρ τιας επιτηδευμασιν,
υπισχνειται ημιν ο προφητικος λογος την της βασιλειας ανακτησιν. Βασιλικος γαρ
ουτος ο ορνις, και των πτηνων την βασιλειαν πεπιστευμενος. ∆ιδασκει δε ημας και της
θειας φιλοτιμιας τον τροπον, ωστε ανα καινιζεσθαι αυτην τον παλαιον αποτιθεμενην
ανθρωπον, τον δε νεον τον ανακαινουμενον εις επιγνωσιν του κτι σαντος
αναλαμβανουσαν. Ουτω δε, φησιν, η νεοτης σου ανακαινισθησεται, ως αει παραμενειν
εν τωι νεαζειν εν τηι αφθαρτωι ζωηι. Ἐπειδη ο αετος παντων ορνεων εστι το
βασιλικωτατον και υψιπετεστατον, μονον δε ζωον ηλιου φωτος μαρμαρυγαις αντωπειν
δυνατον, και ατενες αφοραιν αυτων, εικοτως την ανανεωσιν της ψυχης, και την απο γης
εις ουρανον πτησιν, τον τε βιον αυτης τον εν ακρωι φωτι γενησομενον, αετου φυσει
παρεβαλε. Ποιων ελεημοσυνας ο Κυριος, κριμα πασι τοις αδι κουμενοις.
βʹ. Ου γαρ δια τας δικαιοσυνας ας εποιησαμεν, αλλα κατα το πολυ ελεος αυτου
εσωσεν ημας δια λουτρου παλιγγενεσιας και ανακαινισεως Πνευματος αγιου. Και
θεασαμενος ημας ηδικημενους υπο του της αδικιας διαβολου, του εχθρου της αληθειας,
ημιν μεν ηνεωιξε τας του ελεου πηγας, κατ' εκεινου δε την δικαιαν εξενη νοχε ψηφον.
Ὡς γαρ πατηρ οικτιρμων και μονος ων αγαθος, των καταδυναστευομενων υπο του
Σατανα λυ τρουμενος τας ψυχας εξ αδικιας και τοκου, το καθ' ημων αρας χειρογραφον
και τωι σταυρωι προσηλωσας, απεδει ξεν ελευθερους. Τουτο γαρ κατεχων ο διαβολος,
υπο χρεους ειχεν ημας, δι' ων επραττομεν, τουτο ποιησαντας 55.643 ημας. Τουτο το
κριμα πεποιηκεν ο Θεος αδικουμενοις ημιν, δια του αιματος του Υιου αυτου καθαρισας
ημας αφ' ων τε ηδικουμεν, και ηδικουμεθα παρα του διαβολου. ∆ιοπερ ημας και ο
Παυλος εδιδαξεν αδικεισθαι μαλλον η αδικειν. Τοις μεν γαρ αδικουμενοις ο Θεος ποιει
κριμα δι' ευεργεσιας· τοις δε αδικουσι, δια κολασεως, ως εκπιπτειν αυτους της
επαγγελιας. Ἄδικοι γαρ, φησι, βασιλειαν Θεου ου κληρονομησουσιν. Ἐγνωρισε τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

οδους αυτου Μωυσει, τοις υιοις Ἰσραηλ τα θεληματα αυτου. Ουκ εκ μεταμελειας δε
ταυτα υμων επραγματευσατο, την σωτηριαν, αλλ' ανω θεν ταυτα δια των προφητων
προεθεσπισε, και δια του θεσπεσιου Μωυσεως την ημετεραν εσκιαγραφησε σωτη ριαν.
Και του παναγιου βαπτισματος η θαλασσα τυπον εδεξατο, η πετρα δε των αθανατων
κρουνων απεφανθη σκια, της επουρανιου δε τρυφης εικων το μαννα, και τα αλλα δε,
ινα μη καθ' εκαστον διεξερχωμαι, ουτως εστιν ευρειν παρ' εκεινοις εσκιαγραφημενα.
Ὁδοι τοινυν και θεληματα τας αρετας αμφω σημαινουσι, κατα το, Κυριε, γνωρισον μοι
τας οδους σου· και το παρα Παυλου προς Ἐλυμαν· Ου παυσηι διαστρεφων τας οδους
Κυριου τας ευθειας; Τοιουτον και το, Ευρον ∆αυιδ τον του Ἰεσσαι, ανδρα κατα την
καρδιαν μου, ος ποιησει παντα τα θεληματα μου. Λεγει τοινυν, οτι τας μεταβασεις τας
απο των τυπικων του νομου και της σκιας επι τα μελλοντα αγαθα, απερ εστι πνευματικα
και πρωτοτυπα, τον Μωυσεα, διδους αυτωι τον νομον, εδιδαξεν, οιον τις η περιτομη,
τινα τα σαββατα, τινες αι θυσιαι, ταυτα διδαξας και τον οστις εστιν υιος Ἰσραηλ, περι ου
λελεκται· Ἰσραηλ ο εκλεκτος μου. Ταυτα γαρ γνωριζει τοις διορατικοις ο Θεος, τον εν
κρυπτωι Ἰου δαιον, καρδιας περιτομην, θυσιαν αινεσεως και δικαιο συνης. Οικτιρμων
και ελεημων ο Κυριος, μακροθυμος και πολυελεος. Ταυτα γαρ και της τοσαυτης ευεργε
σιας και παλαι γεγονε και νυν αιτια, φησαντος και Μωυσεως· Κυριος μακροθυμος και
πολυελεος, και αληθινος, ποιων ελεος εις χιλιαδας. Ταυτας ουν αυ του τας δυναμεις
εγνωρισε τωι Μωυσει λεγομενας οδους, και τας αρετας κατα τα παντα διεπει της θειας
αγα θοτητος αβυσσος, ο αμετρητος ελεος, της φιλανθρωπιας το πελαγος. Ουκ εις τελος
οργισθησεται, ουδε εις τον αιωνα μηνιει. Ουκουν ουτε δια παντος τωι θυμωι (τουτο γαρ
εστι το, Εις τελος) χρησεται, ουτε τον ελεον διηνεκως τοις αναξιοις χαριζεται. Ἐπει πως,
οτι Θεος κριτης δικαιος και ισχυρος και μακροθυμος, πως απο δωσει εκαστωι κατα τα
εργα αυτου; Κιρναι τοινυν τωι ελεωι την οργην, οτε μεν ελεους καιρος, αυτον προβαλ
λομενος, οτε δε οργης, επιφερων αυτην εν ημεραι οργης και δικαιοκρισιας, εν ηι, φησιν ο
Παυλος, Ἀποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. ∆ιοπερ φησιν, Ουκ εις τον αιωνα μηνιει,
τον παροντα λεγων αιωνα· τωι μελ λοντι γαρ την κρισιν και την οργην εφυλαξεν. Ου
κατα τας ανομιας ημων εποιησεν ημιν, ουδε κατα τας αμαρτιας ημων ανταπεδωκεν
ημιν. Ουκ ηνεσχετο γαρ ταις ημετεραις αμαρτιαις μετρησαι την τιμωριαν, ουδε επι
πλειστον καθ' ημων εκτειναι την αγανακτησιν. Ἀλη θινος γαρ ων ο Θεος, ταυτας ου
καθ' εξιν εχει τας αρε τας, πηγη δε ων αυτων και ουσια· οθεν ουκ επι τωι συν τελεσαι
κολαζει, τηι οργηι μεχρι φθορας επιμενων. Αυτος γαρ ο λεγων· Ὅταν οργη του θυμου μου
γενηται, παλιν ιασομαι· ελαττοι δε και τας τιμωριας, μη προς αξιαν κολαζων. Ὅτι κατα
το υψος του ουρανου απο της γης εκραταιωσε Κυριος το ελεος αυτου επι τους
φοβουμενους αυτον. Καθ' οσον απεχουσιν ανατολαι απο δυσμων, εμακρυνεν αφ' ημων
τας ανομιας ημων. Ει και τουτων ευρε μακροτερα διαστηματα, παν τως αν και ταυτα εις
μεσον παρηγαγε, δειξαι το απειρον της θειας βουλομενος αγαθοτητος· αλλ' ουχ ευρεν ο
ανθρωπινος λογισμος ουτε ουρανου υψηλοτερον μετρον, ουτε του μεσου της εσπερας
και της ευας μακροτερον. Ἐν σκοτωι δε εισι και δυσμαις οι εν αμαρτιαις τυγχα νοντες
ανθρωποι· απαλλαγεντες δε των πλημμεληματων, εν φωτι δηλον οτι μεταθεντες
γινονται. Ὥστε εικοτως την των αμαρτηματων απαλλαγην, μεταβασιν την απο δυσμων
εις ανατολας κεκληκεν, ομου δε και ημας διδαξαι τι μεσον αμαρτιας και δικαιοσυνης
βουλομενος. Καθως 55.644 οικτειρει πατηρ υιους, ωικτειρησε Κυριος τους φο βουμενους
αυτον.
γʹ. Πατρος αγαθοτητα δεικνυσιν ο ∆ημιουργος τε και Ποιητης, μαλλον δε τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

φοβουμενους αυτον οικτει ρων εις υιων εθετο ταξιν. Ουδε γαρ μισων κατεσκευασεν,
αλλ' επισταμενος τας καρδιας των ανθρωπων, ας κατα μονας επλασεν, οιδε τι εκαστωι
συμφερει· και ων εχομεν δυναμιν τε και αφορμην, ταυτα διδωσιν, επι τωι κατ' ενερ
γειαν εχοντας αυτα υιους αυτου γενεσθαι. Λεγοι δ' αν και ως πειραν ελαβε του
πλασματος ημων γενομενος σαρξ, και φυσικην εσχε διαθεσιν, υιους ημας λογισαμε νος.
Ὅτι αυτος εγνω το πλασμα ημων. Ἐμνησθη οτι χους εσμεν. Οιδε γαρ ο ∆ημιουργος της
φυσεως ημων την ασθενειαν· οιδε και ποθεν διεπλασθημεν, και που παλιν χωρησομεν.
Ὡς εν ικετειαι δε, των εν ημιν το χει ρον προτεινουσιν. Ου γαρ το παν εσμεν χους, αλλα
και κατ' εικονα Θεου και ομοιωσιν. Ὁ χους ουν ελεεινως δηλοι την ασθενειαν.
Ἄνθρωπος, ωσει χορτος η ημε ρα αυτου· ωσει ανθος του αγρου, ουτως εξανθησει. Ὅτι
πνευμα διηλθεν εν αυτωι, και ουχ υπαρξει, και ουκ επιγνωσεται ετι τον τοπον αυτου.
Ουδεν χορτου και ανθους διενηνοχαμεν, ο εν εαρι μεν τεθηλε, μετα δε βραχυ
μαραινεται τε και διαῤρει· περι γαρ του εξω πα λιν ο λογος ανθρωπου. Κατα γαρ την
ενυλον ζωην, καθ' ην εσμεν χους, εφ' ημερας τινας τον παροντα παρεκτει νοντες
χρονον, παραβαλλομεθα χορτωι ξηραινομενωι. Και κατα τον Ἡσαΐαν γαρ, Πασα σαρξ
χορτος, και πασα δοξα ανθρωπου ως ανθος χορτου. Ἀνετειλεν ο ηλιος, και εξηρανε τον
χορτον, και το ανθος αυτου εξ επεσε· δι' ων τας δοκουσας ανθρωπων ευημεριας παρ
ιστησι, πλουτον, δοξαν, αξιας, α δη χορτου δικην μα ραινεται. Ὁ δε Συμμαχος εξεδωκεν,
Ὅτι πνευμα διερχεται αυτον, ειτα ουχ υπαρχει. Πνευμα δε την ψυχην λεγει, ης
παρουσης και ζηι το σωμα και ενεργει· απο πτασης δε, κατασβεννυται τε και φθειρεται,
ως μηδε τους προτερους επιγινωσκεσθαι χαρακτηρας, μηδε ει δεναι, ως τουτο του
δεινος, εκεινο δε του δεινος το σωμα. Και τουτο ιδοι τις αν ακριβεστερον, διακυψας εις
ταφον. Παντα γαρ ομοιως φθορας γινεται παραναλωμα, και τους προτερους
χαρακτηρας ου διασωζει. Το δε ελεος του Κυ ριου απο του αιωνος και εως του αιωνος
επι τους φο βουμενους αυτον· και η δικαιοσυνη αυτου επι υιοις υιων τοις φυλασσουσι
την διαθηκην αυτου, και με μνημενοις των εντολων αυτου, του ποιησαι αυτας. Ἡ μεν
ουν φυσις ουτως επικηρος· η δε θεια φιλανθρωπια τον μακραιωνα χαριζεται βιον, και
μεχρις εγγονων διατηρει την τοις προγονοις οφειλομενην της δικαιοσυνης αντι δοσιν.
Τοιγαρουν δια τους πατριαρχας τον εξ αυτων φυντα μετα ταυτα λαον της κλησεως και
της οικειας επισκοπης κατηξιωσεν. Ὅπερ δια Μωυσεως εδηλωσε, λεγων· Μη ειπηις· ∆ια
τας δικαιοσυνας μου εξελε ξατο με Κυριος· συ γαρ λαος σκληροτραχηλος· αλλα δια το
αγαπαιν τους πατερας σου. Νοησεις δε και αλλως υιους των δικαιων ανδρων, τους των
εργων αυτων ζηλωτας. Παρατεινει δε δια παντος το ελεος αυ του· αει γαρ ως φυσει ων
αγαθος ελεους, την συζυγον εχων τωι ελεωι τουτωι δικαιοσυνην επι τους φυλασσοντας
την διαθηκην αυτου, ηι και ενεγραφησαν δι' αρετης κλη ρονομοι των μελλουσων
επαγγελιων. Ου γαρ απλως με μνηνται των εντολων, αλλα πραττουσιν, εφ' ωι και δεδον
ται· και του Σωτηρος ειποντος, Ὁ εχων τας εντολας μου και ποιων αυτας, εκεινος εστιν
ο αγαπων με. Κληρονομει δε τας επαγγελιας ουχ ο μεμνημενος, αλλ' ο ποιησας τας
εντολας. Ουτω τωι Ἰου μεχρι τεταρτης γενεας την βασιλειαν τετηρηκε, καιτοι μηδε
τελειαν ευσεβειαν κτησαμενωι, αλλ' εν τηι αρχηι της βασιλειας επιδειξαμενωι τον ζηλον.
Ουτω τωι θεσπεσιωι ∆αυιδ ασβε στον διετηρησε τον του γενους σπινθηρα, και ταυτα πολ
λων δυσσεβων εν μεσωι βεβλαστηκοτων. Τουτον δε, φησιν, ορεξει τον ελεον Τοις
φυλασσουσι την διαθηκην αυ του, και ουχ απλως μεμνημενοις των εντολων αυτου,
αλλ' επιτιθεισι τοις λογοις τα εργα, και κατα ταυτας τον οικειον ρυθμιζουσι βιον. Κυριος
εν τωι ουρανωι ητοι μασε τον θρονον αυτου, και η βασιλεια αυτου παν των δεσποζει.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

∆εσποζειν παντων, αλλ' ου βασιλευειν ειρηται, επει μη παντες αξιοι της αυτου
βασιλειας. ∆ιο τοις τον ευαγγελικον κατορθουσι βιον την των ου ρανων βασιλειαν ο
Σωτηρ επηγγειλατο· κρατει δε και 55.645 των αναξιων, ως Κυριος. Ἔοικε δε τουτο τοις
εν ετερωι ειρημενοις ψαλμωι· Ὁ εν υψηλοις κατοικων, και τα ταπεινα εφορων. Και γαρ
ενταυθα ο προφητικος ημας διδασκει λογος, ως εν ουρανωι μεν εχει τον θρονον των
ολων ο Κυριος, εφοραι δε και πρυτανευει την κτισιν, ατε δη παντων ων δημιουργος και
βασιλευς και ∆εσποτης. Ευλογειτε τον Κυριον, παντες οι αγγελοι αυτου, δυνατοι ισχυι,
ποιουντες τον λογον αυτου, του ακου σαι της φωνης των λογων αυτου. δʹ. Εικοτως τας
αορατους δυναμεις εις κοινωνιαν της υμνωιδιας εκαλεσεν. Ουκ αποχρη γαρ η ανθρωπεια
φυ σις αξιως υμνησαι τον ευεργετην· αι δε ασωματοι και αγιαι φυσεις ελευθεραν
εχουσαι παθηματων ζωην, ικαναι πληρουν τα θεια προσταγματα. Λεγει δε τινα και
ετεραν εννοιαν ο προφητης. Τα μεν κατα σε, φησιν, ω ψυχη, εξασθενει προς το κατ'
αξιαν υμνειν τον Θεον· εκ με ρους δε τουτο ομως ποιειτω. Ἴσθι δε οτι οι αγγελοι αυ του,
δυνατοι ισχυι οντες, και αδιαπτωτως τον λογον αυτου ποιουντες, αξιοι τε οντες ακουειν
αυτου της φω νης και των αυτου λογων, πρεποντως και κατ' αξιαν ευλογουσιν αυτον.
Ει δε και εν ανθρωποις ειεν τινες ισαγ γελον βιον μετερχομενοι, κατα τον φησαντα,
Παντα ισχυω εν τωι ενδυναμουντι με Χριστωι· και ουτοι ευ λογειτωσαν αυτον· μηδεις δε
των παραβαινοντων τον λογον αυτου, και παρακουοντων της φωνης αυτου, προ
πετεστερον τολματω τουτο ποιειν. Ευλογειτε τον Κυ ριον, πασαι αι δυναμεις αυτου,
λειτουργοι αυτου, ποιουντες το θελημα αυτου· αγγελους ειπων, ινα μη κατα μερος τα εν
ουρανωι ταγματα καταλεγηι, ων εμνη μονευσεν εκ μερους ο Παυλος, Ὑπερανω πασης,
ειπων, αρχης και εξουσιας και δυναμεως και κυριοτητος και παντος ονοματος
ονομαζομενου· και παλιν, Ειτε αορατα, ειτε ορατα, ειτε θρονοι, ειτε κυριοτητες, ειτε
αρχαι, ειτε εξουσιαι· ενι λογωι παντα περιλαβων, δυνα μεις εκαλεσε. Ποιουντας δε το
θελημα αυτου λειτουργους ειπων, αντιδιεστειλε ταις ομωνυμοις εναντιαις δυναμεσιν.
Ου γαρ και ταυτας καλει προς τον υμνον, τας αρχας του του και τας εξουσιας και τους
κοσμοκρατορας του σκο τους τουτου και τα πνευματικα της πονηριας.
Παντα δε τα ουρανια ταγματα αγγελους και δυναμεις εκαλεσε· το μεν ως τοις
θειοις υπουργουντας προσταγμασι και τους θειους λογους διαπορθμευοντας· δυναμεις
δε, ως ικανους το κελευομενον πραττειν και το δυνατον εν τηι φυσει παρα του
πεποιηκοτος λαβοντας. Ευλογειτε τον Κυριον, παντα τα εργα αυτου, εν παντι τοπωι της
δεσποτειας αυτου, ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. ∆ια τουτων πειθει την ψυχην μη απ
οκνειν προς τον υμνον ως πολυ λειπομενην των ουρανιων. Ου γαρ αυτα μονα, παντα δε
προστετακται τα εργα Κυ ριου κοινως προς τον Κυριον ευλογειν προς δυναμιν εκα στον.
Προς γαρ τον υμνον πας τοπος, αλλ' ου μονος ουρα νος επιτηδειος· δια πραξεων γαρ
αγαθων η του ευλογειν εστιν αξια. Και παν δε αψυχον, και αλογον, καν δοκηι
βλαπτικον, ως δι' αῤρητου σοφιας λυσιτελει τωι παντι, προς δοξολογιαν συντεινει Θεου,
ως εκαστον κατ' αξιαν του εν ωι εστι τοπου τον Θεον ευλογειν. Ὃ δη ποιει, φη σιν, ω
ψυχη, εν ωι τυγχανεις διατριβουσα τοπωι, καν τε εν τηι γηι, καν τε κρειττονι χωριωι. Κακει
γαρ ευλογει συν αγγελων χοροις υπερ επουρανιων αγαθων και τε λειων. Τοις δε
Ἰουδαιοις ουδε τουτο αρμοττει. Ἐκεινοι γαρ υπο των ανδραποδισαντων ᾆσαι
προσταχθεντες εκ των ωιδων Σιων, εφασαν εννομα δρωντες, Πως αισομεν την ωιδην
Κυριου επι γης αλλοτριας; Ἡμιν δε ο θειος Ἀποστολος παρεγγυαι εν παντι τοπωι
προσευχομενους αιρειν οσιους χειρας. Τουτο δε ∆εσποτης Χριστος προς την Σαμαρειτιν
εφη· Ἀμην, αμην, λεγω σοι, γυναι, οτι ερχεται ωρα και νυν εστιν, οτε ουτε εν τωι τοπωι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ουτε εν Ἱεροσολυμοις προσκυνησουσι τωι Πατρι. Πνευμα γαρ ο Θεος, και τους
προσκυνουντας αυτωι εν πνευματι και αληθειαι δει προσκυνειν. Το δε, Ευ λογει, η ψυχη
μου, τον Κυριον, συμφωνον υπαρχει τωι προοιμιωι το τελος. Καλεσας γαρ εις κοινωνιαν
της υμνωιδιας τας νοητας ουσιας, διδασκει και ημας, ως δυνατον, γεραιρειν τον
Ποιητην, και ισομετρον τηι δυναμει προσφερειν τον χαριστηριον υμνον, οτι αυτωι δοξα
εις τους αιωνας. Ἀμην.

ΨΑΛΜ. ΡΓʹ.
αʹ. Ἡ του παναγιου Πνευματος χαρις ου μονον ηθικην και δογματικην
διδασκαλιαν τοις ανθρωποις προσφερει, αλλα και οπως υμνειν χρη τον Ποιητην
ακριβως εκπαι δευει. ∆ια τοι τουτο τουτον συνεγραψατο τον ψαλμον, τωι μακαριωι
∆αυιδ υπουργωι χρησαμενη, ως αν μαθοιεν απαντες τισιν υμνοις χρη τον ευεργετην
αμειβεσθαι. Τας μεντοι κοινας ευεργεσιας ενταυθα διεξεισι, και δει κνυσι ποιητην
απαντων ομου και πρυτανιν τον των ολων Θεον. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. Ὁ
μεν Θεος ανθρωπον ευλογει, εν ασφαλειαι καθιστων και λαμπρο τερον ποιων, καθαπερ
τον Ἀβρααμ· ο δε ανθρωπος ουχ ουτως, αλλ' αυτον τοτε λαμπροτερον ποιων. Ἄν τε γαρ
ο Θεος ευλογηι, αν τε ανθρωπος τον Θεον, εκατερω θεν το κερδος εις τον ανθρωπον
διαβαινει· το γαρ Θειον απροσδεες. Ὑμνειν τε διδασκει τον ευεργετην Θεον εκαστον τον
της ευσεβειας τροφιμον. Κυριος ο Θεος μου, ως εμεγαλυνθης σφοδρα. Ἐπιτασεως και
ενταυθα το, Ὡς· το δε, Ἐμεγαλυνθης σφοδρα, ουκ αυξησεως δηλωτικον, αλλα του
αμετρητου μεγεθους ση μαντικον· ουτω γαρ και ο Συμμαχος ηρμηνευσε· Κυριε ο Θεος
μου, μεγας ει σφοδρα. Ου γαρ σμικρος ων εμεγαλυνθης· αλλα φυσει μεγας ων, τουτο
τοις ευσεβε σιν εδειχθης. Πως δε γινεται μεγας ο αει ων μεγας, και μη δεομενος
προσθηκης, αλλ' αει τελειος ων; πως με γαλυνεται; Ὅταν οι ανακειμενοι αυτωι βιον
αριστον επι δειξωνται, οταν και δια ρηματων και δι' εργων αυτον ανυμνωσι,
μεγαλυνεται τοτε, ουκ αυτος τι προσλαμβα νων εις μεγεθος, αλλα τοις αγνοουσιν αυτον
δια των θε ραπευοντων μεγας δεικνυμενος δια μεγαλουργιας κτι σματων ποικιλιας τε
και προνοιας. Χαιρουσα δε η ψυχη τωι τοσουτωι φησι· Κυριε ο Θεος μου· σεμνυνομενης
γαρ η φωνη. Τινα δε τροπον εμεγαλυνθη επαγει· Ἐξομολο γησιν και μεγαλοπρεπειαν
ενεδυσω. Ὁ δε Συμμαχος ουτως, Ὕμνον και ευδοξιαν ημφιασω. Ουκ ετι γαρ σε
αγνοουσιν οι των σων απολαυοντες αγαθων, ουδε τοις ειδωλοις το σον σεβας
προσφερουσιν, αλλα σε υμνουσι, και σοι το της δοξολογιας εκτινουσι χρεος. Ει γαρ και
ικανη εις δηλωσιν του μεγεθους του Θεου η των αγγελων δημιουργια, η των ουρανων
εκτασις, η της γης θεμελιω σις, και αλλα οσα τουτοις ο ψαλμωιδος επηγαγεν, αλλα
τουτων ικανωτερον το γενεσθαι τον Σωτηρα ανθρωπον, και μειναι Θεον, παθειν τε τα
ημετερα, και φυλαξαι την οικειαν απαθειαν. ∆ιοπερ δευτερα ταυτα τηι ταξει οντα,
προτερα των αλλων ομως εταξεν, ως τηι δυναμει τυγχανοντα προτερα. Ἐξομολογησιν
την αφ' ημων σαρκα φησιν, επειδη δι' αυτης τωι Θεωι την υπερ ημων προσ ηγαγεν
εξομολογησιν, ωστε βοαιν τωι Πατρι· Ἐξομολο γουμαι σοι, Κυριε του ουρανου και της
γης, οτι απ εκρυψας ταυτα απο σοφων και συνετων, και οσα τοιαυτα· μεγαλοπρεπειαν
δε, επειδηπερ μεγαλως και λιαν υπερβαλλοντως επρεπε διασωσαι το ημετερον φυ ραμα.
Ἀλλα γαρ και ενδυσασθαι ταυτην αυτον την εξομολογησιν και την μεγαλοπρεπειαν
φησιν, ουχ ως παλιν αποδυεσθαι μελλοντα, αλλ' ωστε δειχθηναι, οτι σαρκωθεις ου
μετεβληθη εις ανθρωπον, αλλα και Θεος μενει και ανθρωπος γινεται. Ὁ αναβαλλομενος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

φως, ως ιματιον. Περιβαλλεται φως, ως ιματιον, ως γνωσεως πανταχοθεν
πεπληρωμενος, ως ακαταληπτον εχων ου σιαν. Και την ακραιφνεστατην δε του Θεου
γνωσιν ση μαινει το φως· Οικει γαρ φως, κατα Παυλον, απροσ ιτον. Το γαρ, οικειν, το
ολον ειναι γνωσιν σημαινει, δυσ περινοητον υπαρχοντα τοις νοητοις· απροσιτον γαρ
ειπε το φως. Συνωιδα γαρ τουτοις και ο Ἀποστολος λεγει· Ὁ μονος εχων αθανασιαν, ο
φως οικων απροσιτον. Τοσουτον γαρ εστιν εκεινο το φως, ως μηδενα πελαζειν τολμαιν·
αποστρεφει γαρ τας οψεις η της αιγλης υπερβολη. Ει γαρ ο αισθητος τουτο ποιειν ηλιος
αναγ καζει τους απληστως καθοραιν πειρωμενους, τις ικανος του απροσιτου φωτος εν
περινοιαι γενεσθαι; Ἔστι μεν ουν και αυτος φως αληθινον, αναβαλλεται δε και φως ως
ιματιον, και φως οικει απροσιτον, και Νεφελη και γνο φος κυκλωι αυτου, και εθετο
σκοτος αποκρυφην αυ του. Και ουκ εναντια ταυτα αλληλοις· το γαρ απροσιτον φως τοις
οραιν ου δυναμενοις τωι γνοφωι και τωι σκοτει ταυτον εστιν· ουτε γαρ τα εν τουτωι, ουτε
τα εν εκεινωι δυνατον κατιδειν· και τουτο μεντοι κακεινο της θειας φυσεως δηλοι το
αορατον. Ου μην αλλα και Ἰωαννης ο θεολογος περι της αυτης οικονομιας διηγουμενος,
φως αυτην εκαλεσε λεγων· Και το φως εν τηι σκοτιαι φαι 55.647 νει, και η σκοτια αυτο ου
κατελαβε. Ταυτην ως ιμα τιον ενδυεται μεν, οτε ολοκληρως τοις υστερημασι της σαρκος
σκεπει τε και κρυπτει την δυναμιν της θεοτη τος, οιον πεινων, διψων, κοπιων, και τα
τουτων υπομε νων παραπλησια. Ἀναβαλλεται δε φως, ηνικα εαυτου φανεροι την
θεοτητα, επιτιμων τηι θαλασσηι, σαλευων την γην, σκοτιζων τον ηλιον· ουκ ετι γαρ
συγχωρει την θεοτητα υπο της ανθρωποτητος κρυπτεσθαι. Ἐκτεινων τον ουρανον ωσει
δεῤριν.
βʹ. Την της δημιουργιας ευκολιαν δια τουτων εδιδαξεν. Ὡς γαρ ανθρωπωι ραιδιον
δεῤριν εκτειναι και ποιησαι σκηνην, ουτως ο των ολων Θεος τα μεγαλα των ουρανων
διεπετασε κυτη, λογωι χρησαμενος μονωι. Ὁ στεγαζων εν υδασι τα υπερωια αυτου. Τουτο
και ο μακαριος εδι δαξε Μωυσης· εφη γαρ τον Θεον ειρηκεναι· Γενηθητω στερεωμα εν
μεσωι του υδατος, και εστω διαχωριζον ανα μεσον υδατος του επανω του στερεωματος,
και ανα μεσον υδατος του υποκατω του στερεωματος. Ὁ τιθεις νεφη την επιβασιν
αυτου, ο περιπατων επι πτερυγων ανεμων. ∆ια τουτων την πανταχου δι ηκουσαν
εδηλωσε προνοιαν. Ἐφεστηκε γαρ και ανεμοις και νεφεσι, και αυτος ιθυνει ταυτα και
κυβερναι, και την εντευθεν φυομενην εις καιρον διδωσι χρειαν. ∆ιδασκει δε κατα
ταυτον, ως η θεια φυσις πανταχου παρεστι και τοις πασιν εφισταται. Ἐπειδη γαρ των
αισθητων απαντων οξυτατη των ανεμων η φυσις (εν ακαρει γαρ απο των εσπεριων επι
την εω διατρεχει, και απο της εω προς την εσπεραν), ουχ ευρων ετεραν ακριβεστεραν εν
τοις αισθητοις εικονα, επι πτερυγων ανεμων εφη τον Θεον εποχεισθαι, πανταχου αυτον
παρειναι δια τουτων παραδηλων. Ευρισκομεν δε και τοις υιοις Ἰσραηλ εν νε φεληι τον
των ολων επιφανεντα Θεον, και εν πηι σκηνηι δια νεφελης την οικειαν ποιησαμενον
επιφανειαν. Και μεντοι του Σολομωντος τον οικον εγκαινιζοντος, νεφελη τον οικον
εκαλυψε· και ο ∆εσποτης Χριστος εν τωι ορει τοις τρισιν αποστολοις φωτεινην περι
αυτον νεφελην υπεδειξε· και αναλαμβανομενον, νεφελη φωτεινη υπελα βεν αυτον απο
των οφθαλμων αυτων. Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα, και τους λειτουργους
αυ του πυρ φλεγον. Ἔδειξεν ου των ορατων αυτον μονον, αλλα και των αορατων
δημιουργον. Τους δε αυτους και πνευματα και πυρ προσηγορευσε, το δυνατον και το
ταχυ δι' εκατερων διδασκων. Ὀξεια μεν γαρ του πνευ ματος η φυσις· ισχυρα δε του
πυρος η ενεργεια. Ἀγγε λοις δε χρωμενος υπουργοις ο των ολων Θεος και ευεργε τει
τους αξιους, και κολαζει τους εναντιους. ∆ια τουτο και πυρος εμνημονευσε, την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

κολαστικην σημαινων ενερ γειαν. Ὁ θεμελιων την γην επι την ασφαλειαν αυ της. Ὁ δε
Ἀκυλας και Συμμαχος, Ἐπι της εδρας αυτης. Ποιαν ασφαλειαν, ω προφητα, οπου
τοσουτον υδωρ υποκειται και πελαγος αχανες το φερον υπερ των νωτων αυτην; Και γαρ
αλλαχου τουτο δηλων ελεγε· Τωι στε ρεωσαντι την γην επι των υδατων. Ἐπειδη γαρ ο
θεμελιος ουκ ασφαλης, αλλα σφοδρα σαθρος ην, εν αυτηι την ασφαλειαν εθηκεν ο
ποιησας. Τις δε αυτη η ασφα λεια; Ἡ δυναμις του εργασαμενου. Ἐν γαρ τηι χειρι αυτου
τα περατα της γης. Γην δε καλει τον ανθρωπον. Τουτον τοινυν επι την ασφαλειαν
θεμελιοι της πιστεως, οστις ου κλιθησεται εις τον αιωνα του αιωνος, δηλαδη εν τωι
μελλοντι. Ου κλιθησεται εις τον αιωνα του αιωνος. Αυτην γαρ εφ' εαυτην εδρασας
δεδωκεν αυτηι το ακινη τον· και τουτον διαμενει τον τροπον, εφ' οσον αν αυτος
εθελησηι. Ουτω και αλλαχου φησι· Κρεμων την γην επ' ουδενος. Ἄβυσσος, ως ιματιον,
το περιβο λαιον αυτου. Το Αυτου αντι του αυτης τεθεικεν ουτω γαρ και ο Ἀκυλας και ο
Θεοδοτιων ηρμηνευσαν· Ἄβυσσον ωσει ενδυμα περιεβαλες αυτην. Ἄβυσσον δε κα λει η
θεια Γραφη την υγραν ουσιαν. Ουτω και εν αρχηι της κτισεως ο μακαριος εφη Μωυσης·
Ἡ δε γη ην αο ρατος και ακατασκευαστος, και σκοτος επανω της αβυσσου. Ἐπειδη
τοινυν η γη πανταχοθεν υδατι περι εχεται, και τα μεγαλα μεν και απλωτα πελαγη
ταυτης εστι τερματα, μεσην δε αυτην διατεμνει ετερα πλεομενα, εικοτως εφη την
αβυσσον καθαπερ ιματιον επικεισθαι τηι γηι. Και αλλως δε την αβυσσον επι ακαταληψιας
ευ ρησεις κειμενην, εν τωι, Τα κριματα σου, Κυριε, αβυσ σος πολλη. Ἀνεξερευνητων γαρ
οντων των κριματων αυτου, ουκ εστι καταληψιν αυτων ευρειν· διο και ουχ 55.648
απλως αβυσσωι, αλλα πολληι παραβαλλονται. Και τον Θεον ουν, ου πολλη αβυσσος τα
κριματα εστι, περιβολαιου δικην καλυπτει ακαταληψια, αβυσσος ονομαζομενη. Ἐπι των
ορεων στησεται υδατα. Ἀπο επιτιμησεως σοι φευξονται, απο φωνης βροντης σου
δειλιασουσιν Ἀναβαινουσιν ορη, και καταβαινουσι πεδια εις τοπον ον εθεμελιωσας
αυτοις. ∆ια παντων διδασκει του Θεου την προμηθειαν εφεστωσαν τηι κτισει. Τουτου
χαριν γαρ τας των ορων κορυφας η θαλαττα μιμουμενη, τοις κυμα σιν ουκ επικλυσει
την ηπειρον, αλλα καθαπερ ημεις την βροντην κατεπτηχαμεν, ουτως εκεινη τον
κειμενον δε διεν ορον. Το δε, Ἐπι των ορεων στησεται υδατα αντι του, ως ορος εστηκε·
το δε, Ἀναβαινουσιν ορη αντι του, ως ορη. Νεφελας οιμαι δηλουν αυτον τας υπερ της
κορυφης των ορεων. Τουτοις γαρ τοις χωριοις μαλιστα εμφιλοχωρουσιν αι νεφελαι,
ωστε μη τα οικουμενα σκο τιζεσθαι συνεχως· Αι, οταν βουληθηις, φησι, πασαι το οικειον
απολαμβανουσι χωρον, και διαλυονται, και οθονη γινονται. Και αλλως δε ορη τους
προφητας δια το υψος της θεωριας καλει. Ἐν αυτοις υδατα ιστανται, οις οι διψωντες το
υδωρ της διδασκαλιας ποτιζονται. Ποιας δε επιτιμησεως; Της κατα των Ἰουδαιων.
Τουτο γαρ προ φητης ετερος δεικνυσι· φησι γαρ, Και δωσω αυτοις ου λιμον αρτου, ουδε
διψαν υδατος, αλλα λιμον του ακουσαι λογον Κυριου. Ὅταν γαρ ο Θεος οργισθηι
σπανιζεται τα των προφητων υδατα, επειδηπερ ουκ αφ' εαυτων την χορηγιαν
κεκτηνται. Φωνην δε βροντης λεγε την του Ευαγγελιου, ην ουκ αποφευγει, αλλα δειλιαι
τα των προφητων υδατα δια το υπερεχον της εν αυτοις γνω σεως. Ὅριον εθου, ο ου
παρελευσεται, ουδε επιστρε ψουσι καλυψαι την γην.
γʹ. Αισχυνεται την ψαμμον η θαλασσα, και μεχρις εκει νης λυττωσα, καθαπερ
χαλινωι, τωι ορωι τωι θειωι κωλυο μενη, αναχαιτιζεται παλιν και εις τουπισω χωρει. Ἢ
τουτο· ουδε γαρ πασας αυτων τας αποκαλυψεις οι προ φηται απαγγελλουσι· μονα δε
απερ αυτοις αποκαλυψαι προσταττεται, ινα μη τωι πληθει καλυψωσι την γην, τουτεστι,
τον ανθρωπον χωρησαι μη δυναμενον· και μαρτυρει Παυλος λεγων· Ἤκουσα αῤρητα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ρηματα, α ουκ εξον ανθρωπωι λαλησαι. Ὁ εξαποστελλων πη γας εν φαραγξιν· ανα μεσον
των ορεων διελευσεται υδατα. Ειτα την τουτων αποδεικνυσι χρειαν. Ποτιουσι παντα τα
θηρια του αγρου· προσδεξονται οναγροι εις διψαν αυτων. Ἐπ' αυτα τα πετεινα του
ουρανου κατασκηνωσουσιν· εκ μεσου των πετρων δωσουσι φωνην. Και τουτο της θειας
προνοιας τεκμηριον μεγι στον, το μη μονον των ανθρωπων την χρειαν, αλλα και των
αλογων πληρουν. ∆ια τουτο ορη τεμων, παροδου τοις υδασιν ετεκτηνατο, ωστε μη
μονον ανθρωπους εχει αφθονως τα ναματα των πηγων, αλλα και των χερσαια και των
αεροπορων ζωων τα γενη. Το δε, Προσδεξοντι οναγροι εις διψαν αυτων, ο Συμμαχος
ουτως ηρμη νευσεν, Ἀνακτησεται οναγρος διψαν εαυτου. Περι δε της μεχρι τουτων
προνοιας ελεγεν ο Σωτηρ· Ἐμβλε ψατε εις τα πετεινα του ουρανου, οτι ου σπειρουσιν
ουδε θεριζουσιν, ουδεν συναγουσιν εις αποθηκας, και ο Πατηρ ημων ο ουρανιος τρεφει
αυτα. Θηρια δε του δρυμου οι δαιμονες ονομαζονται· θηρια δε του αγρου [ταυτα Θεου],
τουτεστι του κοσμου, τους αμαρ τωλους καλει· επειδη καθαπερ τα εν αγρωι θηρια
χειροηθη γενεσθαι δυναται, ουτω και οι αμαρτωλοι μεταβληθηναι. ∆ιοπερ και
ποτιζονται τοις προφητικοις και αποστολικοις υδασιν. Ὀναγρους δε τους μηκετι
νωτοφορουντας τηι αμαρτιαι εκαλεσεν, ελευθερωθεντας δε αυτης· διοπερ αυτους και
διψωντας των νοητων υδατων εισηγαγε. Του τους ο Θεος προς τον Ἰωβ ηινιξατο· Τις
εστιν ο αφεις οναγρον ελευθερον; δεσμους δε αυτου τις ελυσε Ποτιζων ορη εκ των
υπερυων αυτου· απο καρπου των εργων σου χορτασθησεται η γη. Τινος ενεκεν τα ορη
ποτιζεται; Ὅτι κακεινα δειται υετων, ενθα βοταναι και δενδρα ακαρπα. Ου γαρ μονον
κατωθεν αναβλυζειν παρασκευαζει των υδατων την φυσιν, αλλα και ανωθεν δια νεφων
την αρδειαν προσφερει. Ὑπερωια δε Θεου τον αερα καλει, καθαπερ επι μιας οικιας του
παντος κοσμου, εργον Θεου· το δε λεγειν τον υετον, δια την εκ της θα λασσης των
υδατων αναγωγην. Ὁ εξαποστελλων χορ τον τοις κτηνεσι, και χλοην τηι δουλειαι των
ανθρω πων, του εξαγαγειν αρτον εκ της γης. Φυεται γαρ η 55.649 ποα, και διατρεφει τα
κτηνη τα εις χρειαν ανθρωπων γεγενημενα. Τρεφονται δε και οι καρποι δια των υετων,
και ωριμοι γινονται, και τοις ανθρωποις προσφερονται. Τουτο και εν ετερωι εφη ψαλμωι·
Ἀνθρωπους και κτηνη σωσεις, Κυριε. Ἀλλ' ομως δια την των ανθρωπων χρειαν και τα
κτηνη ταυτης απολαυει της προμηθειας. Πιαινομενη γαρ, φησιν, η γη τοις επ' αυτηι
πασιν αναδι δωσι τας επιτηδειους τροφας, σιτον μεν και οινον και ελαιον τροφην
εξαιρετον ανθρωπωι, τωι τε ευγενει και τιμηθεντι παρα Θεου· τον μεν εις δυναμιν
καρδιας, τον δε εις ευφροσυνην ψυχης, ελαιον δε της επιπονου σκληρ αγωγιας
απαλυνον τε και φαιδρυνον το σωμα. Και της δε των αλλων φροντιζων διαμονης, τοις
μεν ποηφαγοις κτηνεσιν απεδωκε χορτον· τοις δε προς υπηρεσιαν αν θρωπων
επιτηδειοις δι' ημεροτητα και ισχυν, την υπ' ανθρωπων σπαρεισαν και γεωργηθεισαν
απενειμε χλοην, τοις αλλοις αποδους την αυτοματως βλαστανουσαν. Πλην δυναται
αμφοτεροις και η χλοη και ο χορτος δεδοσθαι. Ουτε δε θηριων εν τουτοις, ουτε ερπετων
εμνημονευσε, δια το ετεραι κεχρησθαι ταυτα τροφηι. Τα μεν γαρ γην, τα δε σαρκας εσθιει.
Και οινος ευφραινει καρδιαν αν θρωπου, του ιλαρυναι προσωπον εν ελαιωι· και αρτος
καρδιαν ανθρωπου στηριζει.
δʹ. Σαφεστερον δε ο Συμμαχος ειρηκεν· Ἐκβλαστων χορτον τοις κτηνεσι, και
χλοην τηι δουλειαι των αν θρωπων, εις το εκφυσαι τροφην απο γης, και οινον
ευφραινειν καρδιαν ανθρωπου· στιλβειν προσωπον εν ελαιωι, και αρτον καρδιαν
ανθρωπου στηριζειν. Ἐπι τουτο γαρ, φησιν, ο των ολων Θεος τηι γηι τους υετους
διηνεκως χορηγει, ωστε τους παντοδαπους βλα στησαι καρπους· και αρτωι μεν στηριξαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

και διαθρεψαι των ανθρωπων την φυσιν, οινωι δε ευφραναι και θυμηρε στεραν
εργασασθαι την ζωην, ελαιωι δε ου μονον ενδοθεν διαθρεψαι, αλλα και εξωθεν
λαμπρυναι τα σωματα, ιλα ρυναι δε και φαιδρυναι το προσωπον του εσω ανθρωπου
ελαιωι τωι θρεπτικωι του θειου φωτος, επινοιαι μονηι δια φεροντι του αποδοθεντος οινου.
Ὁ γαρ του Θεου λογος, ωσπερ αμπελος, ουτω και ελαια εστιν. Ἐγω γαρ, φησιν, ωσει
ελαια κατακαρπος εν τωι οικωι του Θεου. Ἡ γαρ αυτου διδασκαλια κατα διαφορον σχεσιν
οινος τε και ελαιον εστι και αρτος. Χορτασθησεται τα ξυλα του πεδιου. Ὁ δε Ἑβραιος και
οι λοιποι, Του Κυριου, τεθεικασι. ∆ιεξελθων τα καρπιμα, αναγκαιως μνημονευει και
των ακαρπων, ως αναγκαιαν τοις ανθρωποις και αυ των παρεχοντων χρειαν. ∆ια τουτο
και Κυριου αυτα προσηγορευσεν, ως αυτοφυα και ου χειροποιητα, αλλα τωι θειωι λογωι
βλαστησαντα. Τινος δε χορτασθησεται; Θεογνω σιας δηλονοτι. Πως δε χορταζονται; Τηι
μελετηι του νομου. Τοιγαρουν αυτους και ξυλα του Κυριου εκαλεσεν, επειδη οι
μελετωντες τον νομον ημερας και νυκτος ξυλον παρα τας διεξοδους των υδατων
πεφυτευμενον λεγονται. Αι κε δροι του Λιβανου, ας εφυτευσας, εκει στρουθια εν
νοσσευσουσι. Του ερωδιου η κατοικια ηγειται αυτων. Ὁ δε Ἀκυλας ουτως· Ἐκει ορνεα
νοσσευσουσιν.Ὡς αναγκαιων δε μετα τα καρπιμα μνημονευει και των ακαρπων. ∆ια δε
του Λιβανου επισημου ορους και των αυτου κεδρων τα λοιπα της γης ορη και δενδρα
δεδηλω κε. Τα δενδρα δε ταυτα ανθρωποις μεν συνιστησιν οι κους, ορνεων δε δεχεται
τας οικησεις. Ἀκυλας δε εξεδω κεν· Ἐκει ορνεα νοσσευσουσιν· ερωδιωι ελαται οικος
αυτων. Των δε Πατερων τις εφη· Ἐρωδιωι πας τοπος εις οικησιν επιτηδειος, και ως εις
προετοιμασθεντα οικον πανταχου παραγινεται. Τουτι γαρ το, Ἡγειται αυτων. Στρουθια
δε καλει τας παρα του διαβολου και των αυτων πραττοντων διωκομενας ψυχας δι'
ευσεβειαν, δυνηθεισας δε αυτου τας παγιδας φυγειν, περι ων ο ∆αυιδ ελεγεν· Ἡ ψυχη
ημων ως στρουθιον εῤρυσθη εκ της παγιδος θηρευοντων. Ἐρωδιον δε ουκ αν αμαρτοις
τον Πετρον ειπων, επειδη τον Χριστον διηνεκως ηκολουθει, ωσπερ ο ερωδιος ουκ
εθελειν χωριζεσθαι των κεκτημενων λεγε ται. Ουτος των στρουθιων ηγειται· δεικνυσι
γαρ αυτοις, πως χρη τας των θηρευοντων παγιδας υπεραλλεσθαι, και αυτος τηι αρνησει
παγιδευθεις, δια μετανοιας την παγιδα. εξεφυγεν. Ὄρη τα υψηλα ταις ελαφοις· πετρα
καταφυγη τοις λαγωοις. Ου παροραι, φησιν, ουδε τα σμικρα των ζωων η Προνοια, αλλα
ταις μεν ελαφοις εδωκεν ενδιαι τημα τας των ορων κορυφας, τοις δε σμικροτεροις των
55.650 ζωων τας των πετρων καταδυσεις. Και ουδεν αρα ματην παρα σου του Θεου
γεγονε· τουτων γαρ μη οντων, εν πεδιαδι ραιδιως τα των ζωων ασθενη προς των ισχυρο
τερων ηλισκετο, και θαττον εξελιπον αν κατα τον του υπνου καιρον μαλιστα
θηρευομενα. ∆ια δε των πετρων σπηλαια τε σημαινει και φωλεους, εις α καταφευγουσι
λαγωοι τε και χοιρογρυλλιοι. Και γαρ το των ελαφων γενος πολεμιως εχει προς το των
οφεων. Τοιουτοι παν τες και οι Χριστου μαθηται, την κατα των νοητων οφεων δυναμιν
εχοντες, κατα το ειρημενον υπο Χριστου· Ἰδου δεδωκα υμιν την εξουσιαν του πατειν
επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου. Ὁ δε Συμμαχος
εξεδωκεν, Οι λαγωοι και οι χοιρογρυλλιοι, οι εν τοις ακαθαρτοις ζωοις ταττονται και
ασθενεσι. Μωυσης τοινυν, Την καμηλον και τον υν και τον δασυποδα, οπερ εστι
λαγωος, ουκ εδεσθε, φησι. ∆ια τουτων ουν ο ∆αυιδ τα εθνη αινιττεται. Ουτοι γαρ
καταφυγην την νοητην πετραν, την Ἐκκλησιαν εχουσι, δι' ης δυναμουνται και
καθαιρονται. Ἔλαφοι δε, επειδη καθαρα ζωα κατα τον νομον τυγχανουσιν, αναγκαιως
αι ψυχαι των δικαιων εισιν, οσαι τον νομον εφυλαξαν. Ἐποιησε σεληνην εις καιρους.
Τα κατα γην απαντα διεξελθων, και των αορατων φυσεων την δημιουργιαν δει ξας, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

των ουρανων υποδειξας την ποιησιν, και των φω στηρων ποιειται την μνημην, α κατα
την τεταρτην ημεραν εγενετο, και λεγει την της σεληνης δημιουργιαν δια την των
καιρων γεγενησθαι διδασκαλιαν. Αι γαρ αυτης αλλοιω σεις μετρεισθαι τον χρονον
παρασκευαζουσι. Του γαρ μηνος το μετρον αυτη ποιει, εν τοσαυταις ημεραις αυ ξουσα τε
και φθινουσα. Σεληνην δε ενταυθα την των Ἰου δαιων λεγει συναγωγην, ηντινα μεχρι
καιρων νομου και των προφητων εθετο· ηλιον δε τον Χριστον· ουτω γαρ αυτον και
Μαλαχιας ελεγεν· Ἀνατελει υμιν τοις φο βουμενοις το ονομα Κυριου ηλιος
δικαιοσυνης, και ιασις εν ταις πτερυξιν αυτου, οστις εγνω την εαυτου δυσιν. Τον γαρ
καιρον, καθ' ον εδει το παθος οικονομη σαι, εγινωσκεν· ωστε πριν ελθειν τουτον,
ελεγεν, Ουπω ηκει η ωρα, ινα δοξασθηι ο Υιος του ανθρωπου. Ὁ ηλιος εγνω την δυσιν
αυτου. Ουκ εμψυχος ων, ουδε λογωι χρωμενος, αλλα κατα τον θειον ορον οδευων, ουτω
ποιει την ημεραν φαινομενος, και την νυκτα κρυπτομε νος, και τον αυτου δρομον
τρεχει, και τα μετρα φυλατ τει. Ἔθου σκοτος, και εγενετο νυξ. Ἀναγκαια και ταυτης
χρεια, και τηι μεν του φωτος υποχωρησει συν ισταμενη, αναπαυλαν δε τοις ανθρωποις
παρεχομενη. Σαφως δε τον σταυρου λεγει καιρον. Τοτε γαρ σκοτος απο εκτης ωρας εως
εννατης εγενετο, οπερ εις ολοκλη ρον νυκτα ενεκα του τριημερου της αναστασεως
παρει ληπται μυστηριου. Ἐν αυτηι διελευσεται παντα τα θηρια του δρυμου. Σκυμνοι
ωρυομενοι του αρπασαι και ζη τησαι παρα του Θεου βρωσιν αυτοις.
εʹ. Ἡ γαρ νυξ τοις μεν ανθρωποις αναπαυλαν πραγμα τευεται, αδειαν δε τοις
θηριοις παρεχει, ωστε τας πεινωσας εμπλησαι γαστερας. Το δε, Ζητησαι παρα του Θεου
βρωσιν αυτοις, αντι του, και τουτοις η θεια προνοια παρεχει την χρειαν. Το μεν γαρ
παρα του Θεου αιτειν, λογικων· το δε ζητειν, και των αλογων. Ἀλλ' ομως και τουτοις ο
Θεος την αναγκαιαν παρεχει τροφην. Θηρια δε του δρυμου και σκυμνους τους δαιμονας
φη σιν, οιτινες εν τωι καιρωι του ∆εσποτικου σταυρου ωρυοντο, νομιζοντες τοτε θηρας
εχειν καιρον. Ἔβλεπον γαρ Ἰουδαν προδεδωκοτα, τον Πετρον αρνουμενον, τους
λοιπους αποστολους σκορπισθεντας. Ὠρυοντο τοινυν αρπασαι και ζητησαι παρα του
Θεου βρωσιν αυτοις· προτερον αρπα σαι· ουκ επιτυχοντες δε της αρπαγης, ζητησαι. Ουδε
γαρ οκνουσι παρα του Θεου υπο αναιδειας τους δικαιους εξαιτειν εις πειρατηρια. Ἢ
ουχι τον Ἰωβ εξηιτησεν ο διαβολος; Ἐξηιτησε δε και τους αποστολους παρα Χρι στου,
ωστε τον Κυριον λεγειν· Σιμων, Σιμων, ποσακις εξηιτησεν ο Σατανας σινιασαι σε, ως τον
σιτον; Ἐγω δε εδεηθην περι σου, ινα μη εκλιπηι η πιστις σου. Ἀνετειλεν ο ηλιος, και
συνηχθησαν, και εις τας μανδρας αυτων κοιτασθησονται. Ἡλιου ανισχον τος τα μεν εις
τας οικειας καταδυσεις χωρει· οι δε ανθρωποι τον προ της χθες ημερας αποθεμενοι
πονον, προθυμως παλιν επι τοις εργοις διημερευουσιν. Ἀνα 55.651 σταντος γαρ του
Χριστου υπεχωρησαν. Ὁ δε Συμμαχος αντι του Συνηχθησαν, Ὑποχωρησουσιν εγραψε.
Που δε υπεχωρησαν; Εις τας εαυτων μανδρας, ενθα κοιτα ζονται ερπετων δικην
φωλευοντες. Ἐξελευσεται αν θρωπος επι το εργον αυτου, και επι την εργασιαν αυτου
εως εσπερας. Εικοτως· επειδη το θαῤρειν τοις οντως ανθρωποις δεδωκεν η του Χριστου
αναστασις, και προετρεψε μεχρις εσπερας, δηλαδη της του βιου συντελειας, το οικειον
εργον εργαζεσθαι, τουτεστι την αρετην. Ταυτην γαρ ημιν ο Θεος εις εργασιαν εθετο. Ὡς
εμεγαλυνθη τα εργα σου, Κυριε· παντα εν σοφιαι εποιησας. Ἕκαστον των ειρημενων
λογισαμενος ο προ φητης, και την πολλην του Θεου κηδεμονιαν καταμα θων, εν μεσωι
της διηγησεως τον υμνον ανεπεμψε, θαυ μαστα και λιαν αξιαγαστα και σοφιας μεστα
φησας ειναι παντα του Θεου τα ποιηματα. Ευρε γαρ και την υπο τινων δυσσεβων
διαβαλλομενην νυκτα σφοδρα χρη σιμωτατην, και τα ακαρπα ξυλα χρειαν ετεραν εισφε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

ροντα, και των θηριων τα γενη εις πολλα τοις ανθρω ποις αρμοδια. Θαυμαστον δε το,
Ὡς, και σοφια, εν ηι παντα εποιησεν, ο Κυριος εστι· Χριστος γαρ Θεου δυ ναμις και Θεου
σοφια, Ἣν, ως υπερβαλλουσαν και λιαν αποκρυφον, ουδεις των αρχοντων του αιωνος
τουτου εγνωκεν. Ει γαρ εγνωσαν, ουκ αν τον Κυριον της δοξης εσταυρωσαν, καθως
φησιν ο Παυλος. Ἐπλη ρωθη η γη της κτισεως σου· αντι του, Παντοδαπων ταυτην
ενεπλησας αγαθων, τουτεστι, του εγκαινισμου και της ανανεωσεως. Ει τις γαρ εν
Χριστωι, καινη κτι σις. ∆ια τι δε, Ἡ γη; Ἐπειδη εις αυτην ο κλινας ουρανους καταβεβηκε.
Πως δε αυτην ανεκαινισε; ∆ι' υδα των, ωσπερ αυτην και απ' αρχης παρηγαγε, δι' υδατων
δε του βαπτισματος ευδηλον οτι· δηλοι γαρ το επομε νον· Αυτη η θαλασσα η μεγαλη.
Μεγαλη μεν γαρ η χαρις του βαπτισματος, ως μεγαλα περιεχουσα μυστη ρια· ευρυχωρος
δε, ως ολην χωρουσα την ενεργειαν του Πνευματος. Ἑρπετα δε τους αμαρτωλους, δια το
ερπειν αυτους επι τα γηινα, οιτινες δια το πληθος ει κοτως υπερ αριθμον λεγονται· η οτι
μονοις τοις δικαιοις αριθμεισθαι πρεπει· φησι γαρ· Ἐμοι δε λιαν ετιμη θησαν οι φιλοι
σου, ο Θεος. Ἐξαριθμησομαι αυτους, και υπερ αμμον πληθυνθησονται. Αυτη η θαλασσα
η μεγαλη και ευρυχωρος· εκει ερπετα, ων ουκ εστιν αριθμος. Ζωα μικρα μετα μεγαλων.
Και τουτο δε της θειας κηδεμονιας τεκμηριον, το τα μικρα γενη τοις μεγαλοις
ενδιαιτασθαι, και μη παντελως υπ' εκεινων καταναλισκεσθαι. Θαλαττηι τοινυν τηι καθ'
ημας παρα βαλλει τον ανθρωπινον βιον δια το ασταθμητον και αει κινητον των εν
αυτωι πραγματων· ερπετων δε γενος το αναριθμητον, την πολυειδη και οιονει
πολυπροσωπον των ανθρωπων πληθυν, εις το της εξεως ποικιλον νοουμενης της
εξαλλαγης. Φυσις μεν γαρ πασιν η αυτη, και ο της γενεσεως τροπος ουχ ετερος·
πολυσχιδης δε ο νους, και πολυγνωμων εν ημιν η καρδια. Και τουτο ειδως τις εφασκεν·
Ὥσπερ ουχ ομοια προσωπα προσωποις, ουτως ουδε αι διανοιαι των ανθρωπων. Πλοια
δε ειναι φαμεν διαπορευομενα εν ταυτηι τηι θαλασσηι, τας αγιας του Σωτηρος ημων
Ἐκκλησιας, ουσας μεν εν κοσμωι, ανωτερω δε του κοσμου· καθαπερ και τας ολκαδας
εστιν οραιν, ουσας μεν εν υδασι, πλην υδατων ανωτερω. Αι τοινυν εν ταξει πλοιων
Ἐκκλησιαι την νοητην ταυτην ιδιαι νηχομεναι θαλασσαν, δεχονται μεν τους πιστευον
τας, αποκομιζουσι δε, καθαπερ εις ετεραν γην τινα η χωραν, την των ουρανων
βασιλειαν, και ελπιδα την εν Χριστωι, και εις αγιασμον τον Πνευματος, και εις την των
αγιων πατριδα, την αρετην. Παροικοι γαρ οντες, κατα το γεγραμμενον, και παρεπιδημοι
επι της γης, ουκ εχουσιν ωδε μενουσαν πολιν· επειγονται δε προς εκει νην, Ἧς τεχνιτης
και δημιουργος ο Θεος. Ἐκει πλοια διαπορευεται. Χρεια και αυτη των ανθρωπων
μεγιστη. ∆ια ναυπηγικης γαρ τεχνης και κυβερνητικης επιστη μης παρ' αλληλων
κομιζομεθα τα ενδεοντα, και τον παρ' ημιν φυομενον καρπον χορηγουμεν ετεροις, και
δεχομεθα τον παρ' εκεινοις γινομενον. ∆ρακων ουτος, ον επλα σας εμπαιζειν αυτωι.
ςʹ. ∆ια του δρακοντος τα μεγαλα παρεδηλωσε κητη, α 55.652 τοις μεγαλοις
πελαγεσιν εμφιλοχωρει· το δε Ἐμπαιζειν αυτωι, αντι του, αυτηι τηι θαλασσηι. Ἀῤρενικως
γαρ αυ την και ο Ἑβραιος και ο Συρος καλει. Ουτω, φησιν, εστι μεγαλη, οτι και τα μυρια
των ιχθυων περικειται γενη, και τα μεγιστα κητη αδεως εν αυτηι νηχεται. Ει δε τισι
δοκει και αλληγορησαι τον δρακοντα, δια το και εν τωι Ἡσαΐαι την μαχαιραν την
μεγαλην και την αγιαν και την ισχυραν επι τον δρακοντα χωρειν, τον οφιν τον σκολιον
τον εν τηι θαλαττηι, ουδε ημεις παραιτησομεθα την τοιαυτην διανοιαν· επειδη και παρα
τωι Ἰωβ ευρι σκομεν τον Θεον διαλεγομενον, Ἄξεις, φησι, δρακοντα εν αγκιστρωι; Ουτος
παρα του Θεου πλασθεις, επαρθεις δε κατα του δημιουργησαντος, εις το παιζεσθαι
δεδοται· περι ου παλιν ο Θεος προς τον Ἰωβ διελεγετο· Ουκ εστιν επι της γης ομοιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αυτωι πεποιημενον εγκα ταπαιζεσθαι υπο των αγγελων, δηλαδη των δικαιων. Ουτοι γαρ
δια την αρετην και εις αγγελων ταξιν ανελ θοντες παιζουσι τον δια κακιαν εξ εκεινης
εκπεσοντα της ταξεως. Και ο Κυριος εξουσιαν εδωκε τοις εαυτου μαθηταις πατειν
επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του Ἐχθρου. Και αλλαχου φησι·
Συ συνετριψας τας κεφαλας των δρακοντων επι του υδα τος. Και εικοτως εν τωι περι της
θαλασσης λογωι τουτου εμνημονευσεν, ατε δη και του βιου παντος του ημετερου
αλμυρου τινος οντος, και πανταχοθεν περιῤριπιζομενου και κυμασιν αγριοις
συγκινουμενου. Παντα προς σε προσδοκωσι δουναι την τροφην αυτων εις ευκαιρον.
Παρα σου, φησιν, εις καιρον απαντα την χρειαν κομι ζεται. Τα γαρ αλογα ζητει μεν την
τροφην, αγνοει δε τον χορηγον· δεχεται δε ομως ταυτην παρα του Ποιητου. ∆οντος σου,
αυτοι συλλεξουσι. Σου παρεχοντος την αφθονιαν, τουτων εκαστον καρπουται τα
προσφορα. Ἀνοιξαντος δε σου την χειρα, τα συμπαντα πλησθη σεται χρηστοτητος. Την
ευκολιαν της των αγαθων χο ρηγιας δια τουτων εδηλωσεν. Ὥσπερ γαρ ευπετες εισω
νενευκοτας εκτειναι δακτυλους, ουτω ραιδιον τωι Θεωι των αγαθων απαντων
δωρησασθαι την εισφοραν. Ἀνοιγην δε χειρων αυτου, και την επι του σταυρου εκτασιν
χρη λογιζεσθαι, αφ' ης παντα επλησθη χρηστοτητος, τουτεστι φιλανθρωπιας· επειδη
πασα αμαρτια δια σταυρου συγ κεχωρηται. Ἀποστρεψαντος δε σου το προσωπον,
ταραχθησονται. Καθαπερ δε πασης εμφορεις θυμηδιας τους των σων αγαθων
απολαυοντας, εν ευμενειαι ταυτα δωρουμενος· ουτως αποστρεφομενου σου, ταραχης
απαντα και δεους εμπιμπλαται. Ἀντανελεις το πνευμα αυ των, και εκλειψουσι, και εις
τον χουν αυτον επι στρεψουσι. Σου γαρ βουλομενου, και ο της ψυχης και του σωματος
γινεται χωρισμος, μεθ' ου το σωμα φθοραι παραδιδοται, και εις τον προγονον αναλυεται
χουν. Πνευμα δε ενταυθα την ψυχην προσηγορευσεν. Ἐξαποστελεις το πνευμα σου, και
κτισθησονται· και ανακαινιεις το προσωπον της γης. Ἐνταυθα σα φως ημιν την
αναστασιν προεκηρυξε, και την δια του παναγιου Πνευματος αναβιωσιν. Ουτω δε και
Ἠλιας ο πανυ της χηρας ανεστησε τον υιον, τρις εμφυσησας τωι παιδαριωι, δια της
ενοικουσης πνευματικης χαριτος επαναγαγων εις ζωην. Ουτω και Ἐλισσαιος τον της
Σωναμιτιδος εζωοποιησε παιδα, τωι πνευματικωι χρησα μενος εμφυσηματι, και τωι
ζωοποιωι Πνευματι πραγμα τευσαμενος την ζωην. Ουτω της θειας δυναμεως και ταυτην
την ενεργειαν δειξας, εις υμνωιδιαν μεταφερει την γλωτταν. Ἥτω η δοξα Κυριου εις
τους αιωνας. Ἀει, φησι, παρα παντων αυτον υμνεισθαι δικαιον. Ευ φρανθησεται Κυριος
επι τοις εργοις αυτου. Την εσο μενην των ανθρωπων θεογνωσιαν δια τουτων εθεσπισε.
Της γαρ προτερας απατης των ανθρωπων απαλλαγεν των, και δεξαμενων του Θεου την
επιγνωσιν, ευφραινε ται Θεος, ου προσκυνουμενος, αλλα σωζομενους ορων. Ὁ
επιβλεπων επι την γην, και ποιων αυτην τρεμειν· ο απτομενος των ορεων, και
καπνιζονται. Εικοτως ταυτα προστεθεικε, το ανενδεες διδασκων της θειας φυ σεως Ου
γαρ ως δεομενος τερπεται προσκυνουμενος, αλλ' ως σωζειν βουλομενος, την αληθειαν
δεικνυσι, και κολαζειν δυναμενος, ουκ επιφερει την κολασιν, καιτοι μονηι τηι επιφανειαι
σειων την γην, και πυρος και καπνου τα ορη πληρων. Τουτο δε και εν τωι Σιναι ορει
πεποιηκε· 55.653 την οικειαν γαρ ποιησαμενος επιφανειαν, το ορος απαν εδειξε
καπνιζομενον. Ἄσω τωι Κυριωι εν τηι ζωηι μου, ψαλω τωι Θεωι μου, εως υπαρχω. Και
ταυτα εικοτως προσεθηκεν. Ου γαρ εστιν εν τωι θανατωι ο μνημονευων αυτου· εν δε τωι
ᾅδηι τις εξομολογησεται αυτωι; Ουτως απεκλεισθη ταις μωραις παρθενοις του νυμφωνος
η θυρα, τον της λαμπαδηφοριας καιρον εις αγορασιαν ελαιου δα πανησασαις. Ἡδυνθειη
αυτωι η διαλογη μου. ∆ιαλογην φησι την αινεσιν· ο γαρ ψαλλων, Θεωι διαλεγεται. Ὁ δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

Συμμαχος την διαλογην, ∆ιαλεξιν ειρηκεν· ο δε Ἀκυλας, Ὁμιλιαν. Ευχομαι δε, φησι,
ταυτην μου την υμν ωδιαν ηδιστην και τερπνοτατην οφθηναι. Ἐγω δε ευ φρανθησομαι
επι τωι Κυριωι. Τουτου γαρ, φησι, γινο μενου, εγω την εντευθεν ευθυμιαν καρπωσομαι.
Ἐκλει ποιεν αμαρτωλοι απο της γης, και ανομοι, ωστε μη υπαρχειν αυτους. Το θειον
καλλος και τον αῤρητον πλουτον, ως ενην ανθρωπειαι φυσει, διεξελθων, παντας
ανθρωπους της αυτης μεταλαχειν ιμειρεται γνωσεως, και την των αμαρτωλων
παντελως εκλειψαι συμμοριαν ικετευει, ουκ αυτους απολεσθαι παρακαλων, αλλα μετα
βληθηναι δεομενος, και παυσασθαι αυτων το στιφος αν τιβολων μεταταξαμενων και
μεταμαθοντων τα θεια. Ει δε τις ετερως ταυτα βουλεται νοειν τα ρηματα, ως του
προφητου τους δυσσεβειαι συζωντας υποβαλλοντος αραις, και ουτως ευρησει τηι
αποστολικηι διδασκαλιαι την προ φητειαν συμβαινουσαν. Και γαρ ο μακαριος Παυλος Κο
ρινθιοις επιστελλων φησιν· Ει τις ου φιλει τον Κυριον Ἰησουν, ητω αναθεμα. Ἴδιον γαρ
των θερμως αγαπωντων. Και γαρ απαντες ημεν εν αμαρτιαις, ανομιας ην πληρης η γη·
επειδη δε επεφανεν ο μονογενης του Θεου Λογος, και γεγονεν ανθρωπος, εξελειψαν οι
αμαρ τωλοι, εκλελοιπασιν οι οντες εν ανομιαις. Πως η τινα τροπον; Ἐδικαιωσε γαρ
απαντας, απηλλαξε των πε πλημμελημενων. Ουκουν ολιγοι γεγονασιν οι αμαρτωλοι,
πολλοι δε λιαν οι δεδικαιωμενοι. Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον. Οι μεν ουν υμνειν
τον τοσουτων αγαθων χορηγον ου βουλομενοι, εκεινα πασχετωσαν απερ ειρηκα· συ δε,
ω ψυχη, ενδελεχως τον σον υμνει ∆ημιουργον και Σωτηρα.

ΨΑΛΜ. Ρ∆ʹ.
Ἀλληλουια.
Ὑμνειν και ουτος ο ψαλμος παρακελευεται τον των ολων Θεον. ∆ηλοι δε και η
επιγραφη. Το γαρ Ἀλληλουια, Αινειτε τον Κυριον, ερμηνευεται. Ἀναμιμνησκει δε των τε
προς τους πατριαρχας υπο του Θεου γεγενημενων υποσχεσεων, και των δι' εκεινους υπ'
αυτου πα ρασχεθεντων αγαθων τοις εκεινων εκγονοις· ικανη γαρ και τουτων κακεινων
η μνημη τους τοσουτων αγαθων απολαυσαντας εις ζηλον της των προγονων αρετης ερε
θισαι και παραθηξαι· διδασκει δε κατα ταυτον και τον νεον λαον, ως ουκ αδικως τον
αχαριστον εκεινον λαον της οικειας κηδεμονιας εγυμνωσεν. Ἐπειδη γαρ λαος Θεου
εχρηματιζον, και προφανως της θειας προμηθειας απ ελαυον, ερημοι δε ταυτης υστερον
εγενοντο παντελως, δια των προκειμενων ψαλμων διδασκει παντας ανθρωπους, οσα
μεν αυτους ευεργετησεν, οπως δε αχαριστοι περι τας ευεργεσιας εκεινοι γεγενηνται· ως
αν ομου και της κατ' εκεινων εξενεχθεισης ψηφου το δικαιωμα καταμαθοιεν απαντες,
και της αχαριστιας ορωντες τα επιχειρα, μη την αυτην εκεινοις βαδιζοιεν οδον, αλλα
την ευθειαν οδευοιεν. Την δε του Ἀλληλουια ερμηνειαν εν τουτοις ειναι λεγουσιν,
Αινον τωι Θεωι Ἰαω· το δε, Ἰαω, Ἑβραιοιονομασιαν ωσπερ τινα τωι Θεωι κατελιπον
ανερμηνευτον. Ἀναγκαιως τοινυν ηγειται τουτο του παροντος ψαλμου. Προς
δοξολογιαν γαρ Θεου τεινει τα εν αυτωι, ωσπερ ουν γενομενα, ουτω δη και λεγομενα.
Πρωτος τοινυν ο παρων τυγχανει ψαλμος των επιγεγραμμενων το, Ἀλ ληλουια. Οιμαι
δε ταυτην εχειν την επιγραφην, δια το ξενου τυγχανειν χαρακτηρος παρα τους ψαλμους
και τα περι την ωιδην. ∆ι' ολου γαρ μοι δοκουσιν ουτοι αινους και υμνους περιεχειν εις
τον Θεον· και εικοτως· το γαρ Ἀλληλουια ερμηνευεται, Αινειτε τον Κυριον· ουτε δια
ψαλτηριου κρουσθεντες, ουτε δι' ωιδης λεχθεντες, αλλ' αυτο τουτο αινοι και υμνοι
τυγχανοντες, και τας του Θεου ευεργεσιας εις ανθρωπους περιεχοντες.
19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, και επικαλεισθε το ονομα αυτου. Ἐν τουτωι τωι
ψαλμωι προσταττει τοις αγιοις αποστολοις το Πνευμα το αγιον, τωι εξ εθνων λαωι 55.654
φανερας ποιησαι πασας τας θαυματουργιας, ας πεποιη ται επι της παρουσιας αυτου ο
Κυριος. Το δε Ἐπικα λεισθε, Κηρυσσετε ο Συμμαχος ηρμηνευσε. Παρακε λευεται δε ο
λογος την ευχαριστηριον υμνωιδιαν προσφε ρειν, και διηγεισθαι τας θειας ευεργεσιας.
Ἀπαγγειλατε εν τοις εθνεσι τα εργα αυτου. ∆ηλον εστι και σαφες, ως ονησιν ουκ
Ἰουδαιοις μονον, αλλα και τοις εθνεσιν απασι πραγματευεται. Ἄσατε αυτωι, και ψαλατε
αυτωι· διηγησασθε παντα τα θαυμασια αυτου. Ἄσατε μεν, τας γλωσσας εις εκφωνησιν
των υμνων παρεχοντες· Ψαλατε δε, συνιεντες τα μελωιδουμενα, υμνοις τε αυ τον και
μελωιδιαις αμειβεσθε, και τους αγνοουντας τα παρ' αυτου γεγενημενα διδαξατε
θαυματα. Ἐπαινεισθε εν τωι ονοματι τωι αγιωι αυτου. Ὁ δε Ἀκυλας, Καυχασθε, αντι του,
Ἐπαινεισθε, τεθεικε. Παρακελευεται δε ο λογος μη επι πλουτωι, μη επι ρωμηι, μη επι δυ
ναστειαι μεγα φρονειν, αλλ' εν τηι του Θεου γνωσει και προμηθειαι. Τουτο παρηγγυησε
και ο θειος Ἀποστολος· Ὁ καυχωμενος γαρ, φησιν, εν Κυριωι καυχασθω. Ταυτα και η
σοφωτατη Ἄννα διεξεισι· Μη καυχασθω ο σοφος εν τηι σοφιαι αυτου. Ευφρανθητω
καρδια ζη τουντων τον Κυριον. Ἀπο εξομολογησεως αρξαμενος εις ευφροσυνην
κατεληξεν. Ἀρχη γαρ του προκοπτειν, το τας ιδιας εξαγορευειν αμαρτιας μετανοουντας
δια καρπων αγαθων, κατα το, Ποιησατε καρπους αξιους της μετανοιας. Τοτε γαρ
θαῤρησομεν επικαλεισθαι το ονομα αυτου, και τευξομεθα των εξ αυτου χαρισματων, εξ
ων αυτοι εγνωμεν και ετερους ωφελουντες· ειτα κατ αξιωθεντες της κατα Θεον
ευθυμιας, αιδειν αυτωι και ψαλλειν δυνησομεθα, και λοιπον τα της θειας Γραφης
ερμηνευειν αποῤρητα. Ταυτα γαρ αυτου τα θαυμασια. Τοτε γαρ, ως τοσαυτα
κατωρθωκοτες, εν τωι ονοματι αυτου επαινεθησομεθα. Της γαρ εις τον Θεον ελπιδος
ευφροσυνη καρπος. Ζητησατε τον Κυριον, και κρα ταιωθητε. Και διδασκων πως δει
τουτο ποιειν, επηγαγε· Ζητησατε το προσωπον αυτου διαπαντος. Ου γαρ απαξ η δις,
αλλα παρα παντα τον βιον την ανωθεν επι κουριαν προσηκει ζητειν, και την ωφελειαν
καρ πουσθαι· αμαχοι γαρ οι ζητουντες εσονται και αηττητοι. Αιτειτε. και δοθησεται
υμιν· ζητειτε, και ευρησετε· κρουετε, και ανοιγησεται υμιν. Πας γαρ ο αιτων λαμ βανει,
και ο ζητων ευρισκει, και τωι κρουοντι ανοιγη σεται. Τι δε εστι ζητησις; Το συνεχως
εκεινον εννοειν. Ὁ γαρ ζητων, επι διανοιας εκεινος εχει το ζητουμενον. ∆ιεγειρει δε
των εθνων τους κηρυκας εις το ζητησαι τον Κυριον· κραταιουσθαι γαρ εντευθεν αυτους,
ως αν κρατους υπαρχοντας ενδεεις προς το ποιειν τα προσ τεταγμενα, και πασιν Ἕλλησι
και βαρβαροις κηρυξαν τας, κατα το, Κυριος δωσει ρημα τοις ευαγγελιζομε νοις δυναμει
πολληι. Το δε, διαπαντος ζητειν, αντ εσταλται τωι κατα Μωυσεα, τριτον φαινεσθαι του
ενιαυ του ενωπιον αυτου. Ὥσπερ δε κατα την ιστοριαν ο Σα μουηλ εν τηι του μαρτυριου
σκηνηι λειτουργων εωρα του Θεου το προσωπον, ουτως οι προκοπτοντες εν εξ ετασει
δογματων αει και πραξει των αρετων, διαπαντος αυτου ζητουσι το προσωπον, ιδειν
βουλομενοι τουτον νοι καθαρωι, οπερ εστι χαρακτηρ της υποστασεως αυτου, του Θεου
του αορατου τυγχανων εικων· διο και ο ορων αυτον, ευθυς οραι τον Πατερα. Μνησθητε
των θαυμα σιων αυτου, ων εποιησε· τα τερατα αυτου, και τα κριματα του στοματος
αυτου.
βʹ. Μη παραδοτε ληθηι τας αῤρητους θαυματουργιας, α ο ∆εσποτης ειργασατο.
Κριματα γαρ ενταυθα προσ ηγορευσε τα ενδικως υπο του Θεου γεγενημενα θαυ ματα.
Ἐπειδη γαρ των εν Αιγυπτωι γεγενημενων ποιει ται διηγησιν, προδιδασκει της
Αιγυπτιων τιμωριας το δικαιον. Στομα δε ο λογος αυτου, ως ακριβους δικη νομοθετου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

και παιδευτου κεκριμενα παρηγγειλε. ∆οκει δε μοι ενταυθα τους νομους λεγειν, τους εν
ουρανωι, τους εν γηι, τους εν θαλαττηι, τους υπο γην, τους υπ' ουρανον. Ου γαρ δη μονος
ανθρωπος ελαβε νομον, αλλα τα ορωμενα παντα· η θαλαττα, το μη υπερβαινειν τους
αιγιαλους· τα ορη, το πεπηγεναι· η γη, το εσταναι· και παντα ομοιως τοις οικειοις
διοικειται νομοις. Και ταυτα απαντα επιταγματι γεγονε Σπερμα Ἀβρααμ δουλοι αυτου,
υιοι Ἰακωβ εκλεκτοι αυτου. Τους αυτους και τουτο κακεινο καλει, ως τους μεν
απογονους, τους δε υιους χρηματισαντας. Ἐκλεκτους δε προσηγορευσεν, ως, παρα
παντα τα εθνη λαον κληθεντας Θεου. Τουτο δε και δια των επιφερομενων εδηλωσεν.
Ἐπει μη παντες οι εξ 55.655 Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ· μηδ' οσοι σπερμα Ἀβρααμ,παντες
τεκνα. Και γαρ ο Σωτηρ ελεγεν· Οιδα οτι σπερμα του Ἀβρααμ εστε· και παλιν· Ει σπερμα
του Ἀβρααμ ητε, τα εργα του Ἀβρααμ εποιειτε. Οι μεν γαρ, σπερμα μονον· οι δε και δια
τροπων εισι μιμηται, τυγχανοντες εκλεκτοι και υιοι οντες· οπερ ουκ εφη περι του
σπερματος, αλλ' οτι ∆ουλοι· εκατε ρον δε νυν ειπε περι των μαθητων· και γαρ ησαν αμ
φοτερα, και δουλοι ως σπερμα, και εκλεκτοι ως υιοι· κατα το, Τουτους τους δωδεκα
εξελεξατο ο Ἰησους, ους και αποστολους ωνομασε· και το, Ουκ εγω υμας τους δωδεκα
εξελεξαμην; Το δε των εκλεκτων νοη σεις εξαιρετον απο του, Πολλοι κλητοι, ολιγοι δε
εκλεκτοι. Αυτος Κυριος ο Θεος ημων· εν πασηι τηι γηι τα κριματα αυτου. Ὁ γαρ αυτος ων
απαντων Θεος και Κυριος, και πασης δεσποζων της οικουμενης, του τους ιδιον λαον
προσηγορευσε. ∆ιο προσεταξεν απαγ γειλαι τα κριματα του στοματος αυτου, δια το
παντας υποκεισθαι τοις αυτου κριμασι· διο ουκ Ἰουδαιους μο νον, αλλα και παντας
ηξιωσε κλησεως. Και αλλος δε φησιν, ως η προνοια του Θεου ημων τον απαντα κοσμον
θειοις κριμασι διοικει. Ἐμνησθη δια τον αιωνα διαθη κης αυτου· λογου, ου ενετειλατο
εις χιλιας γενεας. Το διαρκες και μονιμον των προς τον Ἀβρααμ γεγε-νημενων
υποσχεσεων δια τουτων διδασκει. Ου γαρ, ως τινες υπελαβον, υπερβολικος ο λογος,
αλλ' αληθης και θειος. Ὑπεσχετο δε ο των ολων Θεος εν τωι σπερματι αυτου ευλογησειν
παντα τα εθνη· σπερμα δε αυτου, ο ∆εσποτης Χριστος κατα σαρκα, ος αιωνιον εχει το
κρα τος και την βασιλειαν ανωλεθρον. Τουτο δε και των χι λιων γενεων η μνημη
παραδηλοι. Ου γαρ ετων αριθμον ο λογος σημαινει, αλλα το διαρκες και αιωνιον των γε
νεων το πληθος αινιττεται, η και δια την προς μοναδα οικειωσιν, ως καν τωι, Χιλιαδες
ευθηνουντων· και παλιν, Ἀγαθος μοι ο νομος του στοματος σου υπερ χιλιαδας χρυσιου
και αργυριου. Ὃν διεθετο τωι Ἀβρααμ· και του ορκου αυτου τωι Ἰσαακ. Και εστησεν
αυτον τωι Ἰακωβ εις προσταγμα, και τωι Ἰσραηλ εις διαθηκην αιωνιον. Τουτον τον
ορκον και ο θεσπεσιος εμνημονευσε Μωυσης. Ειπε γαρ, φησιν, ο Θεος προς Ἀβρααμ· Κατ'
εμαυτου ωμοσα· η μην ευλογων ευλογησω σε, και πληθυνων πληθυνω το σπερμα σου
ως τα αστρα του ουρανου· και, Ἐνευ λογηθησονται εν τωι σπερματι σου πασαι αι φυλαι
της γης. Τουτωι τωι ορκωι και τον Ἰσαακ αναμιμνη σκει, βεβαιοι δε και προς τον Ἰακωβ
τας συνθηκας. Και μεντοι και πληροι ταυτας, δια μεν Μωυσεως τους εκει νων εκγονους
της Αιγυπτιων ελευθερωσας δουλειας, δια δε Ἰησου του Ναυη την επηγγελμενην γην
αποδους, το δε τελος της επαγγελιας δια του ∆εσποτου συμπερανας Χριστου. Λεγων, Σοι
δωσω την γην Χανααν, σχοι νισμα κληρονομιας υμων. Σχοινισμα την της γης εκαλεσε
δεσποτειαν· των κεκτημενων γαρ ιδιον, μετρωι την γην υποβαλλειν. Ἐν τωι ειναι αυτους
αριθμωι βραχεις, ολιγοστους, και παροικους εν αυτηι. Ταυτα δε, φησιν, υπεσχετο τοις
πατρασιν ολιγοις ουσι και σφοδρα ευαριθμητοις. ∆ηλοι δε δια τουτου του υπισχνου
μενου την δυναμιν, οτι και τοις ουτως ολιγοις τοσαυτης γης δεσποτειαν παρασχειν
ηδυνατο. Ἐπηγγειλατο γαρ τοις αμφι τον Ἀβρααμ, αντι μεν του ολιγους αυτους ειναι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

πληθυνθησεσθαι ως τα αστρα του ουρανου, και ως την αμμον την παρα το χειλος της
θαλασσης, και ενευλογησειν εν αυτοις παντα τα εθνη· αντι δε του τοτε παροικειν εν γηι
Χανααν δεσποτας αυτους καταστησαι της γης· α δη και γεγονεν αμφω τοις εξ αυτων, οι
τινες εις πληθος αμμου δικην επεδωκαν. ∆ια δε του σπερματος αυτου, εν ωι ευλογηθη τα
εθνη, και ταυτα γεγονεν ως τα αστρα του ουρανου τωι πληθει. Τουτοις γαρ λελεκται· Ἐν
οις φαινεσθε ως φωστηρες εν κοσμωι, λογον ζωης επεχοντες. Και διηλθον εξ εθνους εις
εθνος, και εκ βασιλειας εις λαον ετερον. Παροικουντες γαρ οι πατριαρχαι διετελεσαν,
και ουδε εφ' ενος ιδρυμενοι τοπου, αλλα νυν μεν ωδε, νυν δε τας σκηνας αλλαχου
μεταφεροντες. Βασιλειαν δε την εν Αι γυπτωι λεγει, εξ ης διαβαντες, εις τον λαον
Χαναναιων κατηντησαν. ∆ιο και ουκ αφηκεν ανθρωπον αδικησαι αυτους. Κρειττους γαρ
αυτους των αδικειν πειραθεν των απεφηνε. Και ηλεγξεν υπερ αυτων βασιλεις. Μη
55.656 απτεσθε των χριστων μου, και εν τοις προφηταις μου μη πονηρευεσθε. Ταυτα της
των εξ αυτων απο βολης δικαιας απολογια, οτι μηδε τας εκ προγονων ευεργεσιας
ηιδεσθησαν, απερ και τους εξ εθνων ωφελει. Οι προπατορες ουν αυτων, φησιν, ολιγοστοι
και παροι κοι οντες, τοσαυτης ουσης αμιξιας τοτε και των κρα τουντων ωμοτητος,
ασφαλεις εποιουντο Θεου προνοιαι τας μεταβασεις. Μετηλθε γαρ ο μεν Ἀβρααμ απο Χαλ
δαιων εις Χανααν, απο δε Παλαιστινης εις Αιγυπτον, κακειθεν εις Γεραρα, ενθα μετ'
αυτον κατυκησεν Ἰσαακ· Ἰακωβ δε μετηλθεν απο Παλαιστινης εις. Αιγυπτον. Γραφει δε
Μωυσης, πως ετασας υπερ αυτων ο Θεος βασιλεις, ουκ αφηκεν αυτους αδικεισθαι. Ουτω
τον Φαραω ητασεν ετασμοις μεγαλοις και φοβεροις περι Σαῤρας της γυναικος Ἀβρααμ.
Ουτω νυκτωρ τον Ἀβιμελεχ εξεδειματωσεν, ειρηκως· Ἰδου συ αποθνησκεις περι Σαῤρας
της γυναικος Ἀβρααμ, αυτη δε εστι συνωικηκυια ανδρι. Ουτω τον Ἰσαακ αιδεσιμον τοις
τηνικαυτα την Παλαιστινην οικουσιν απεφηνεν. Ουτω φονωντι τωι Λαβαν ηπειλησεν·
Ὅρα γαρ, εφη, μη λα λησηις σκληρα κατα του παιδος μου Ἰακωβ. Χριστους δε
προσαγορευει, ουχ ως ελαιωι κεχρισμενους, αλλ' ως εκλεκτους γενομενους. Προφητην
δε ο Θεος και τον Ἀβρααμ προσηγορευσεν· Ἀποδος γαρ, φησι, την γυναικα τωι ανδρι, οτι
προφητης εστι, και προσευξε ται περι σου, και σωθησηι. Ἢ χριστους φησιν, ως δια του
Πνευματος χρισιν λαβοντας αορατον. Ὅτι γαρ αυ τος ην ο λαλησας αυτοις εδηλωσε
λεγων· Ἀβρααμ ο πατηρ υμων ηγαλλιασατο, ινα ιδηι την ημεραν την εμην· και ειδε, και
εχαρη. Ποτε δε ειδεν; Ὅτε ανα βλεψας τοις οφθαλμοις ειδεν επισταντα αυτωι τον Θεον
προς τηι δρυι τηι Μαμβρη· ηνικα ειπεν η Γραφη· Ὤφθη ο Θεος τωι Ἀβρααμ. Και εκαλεσε
λιμον επι την γην.
γʹ. Ἡ αμαρτια την παιδειαν εφελκεται· η δε παιδεια τον θηριωδη βιον ελεγχει· ο
δε ελεγχος την του βιου μεταβολην πραγματευεται. Τον τοινυν λιμον επηγαγε δια τον
παρανομον βιον των τηνικαυτα ανθρωπων· αλλ' ομως και ουτω των οικειων
θεραποντων επεμεληθη. Ὁ δε Θεος οικονομικως εποιησε τον λιμον, ινα δι' αυτον
κατελθοντες και αυξηθεντες την γην απολαβωσι της επαγγελιας. Παν στηριγμα αρτου
συνετριψεν· αντι του, παν διαθρεψαι δυναμενον σπανισαι πεποιηκεν, ου μονον σιτον,
αλλα και κριθας και οσπρια, και αλλα, δι' ων διαζωσιν ανθρωποι. Τουτο δε κατ' οργην
Θεου εν καιρωι λιμου ειωθε συμβαινειν, το μη στηριζεσθαι τους ανθρωπους εσθιοντας.
Ἀπεστειλεν εμπροσθεν αυτων ανθρωπον· εις δουλον επραθη Ἰωσηφ. Ἀμφοτερα κατα
ταυτον εδηλωσε, και των αδελφων την μοχθηριαν, και την αυτου σοφιαν. Τηι γαρ
εκεινων εις δεον εχρησατο πονηριαι. Ου γαρ αυτος εκεινους ηναγκασεν απεμπολησαι
τον αδελφον, αλλα τηι κακοηθειαι μεν εκει νων ενδεδωκεν, αυτος δε εις δεον ταυτηι
χρησαμενος, βασιλεα τον δουλον απεφηνε, και τωι γενει την εις Αι γυπτον καθοδον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

επρυτανευσεν. Ἔδει γαρ τους λαον Θεου μελλοντας χρηματιζειν, περιφανεις γενεσθαι
και περιβλεπτους δια των υπερ αυτων γινομενων θαυματων. Ἡ γαρ εις αυτους
γινομενη κηδεμονια τον τουτων Θεον ανεκηρυττε, και τους ακουοντας τωι φωτι της
θεογνω σιας κατελαμπεν. Ἐταπεινωσαν εν πεδαις τους πο δας αυτου· σιδηρον διηλθεν η
ψυχη αυτου. Μετα γαρ την της μοιχειας συκοφαντιαν, το δεσμωτηριον ᾤκησε, και
παραυτικα ως εικος περιεθηκαν αυτωι τα εκ σιδηρου δεσμα. Ουτω γαρ ο Συμμαχος
ειρηκεν· Εις σιδηρον ηλθεν η ψυχη αυτου, αντι του, μεχρι σφα γης εκινδυνευσεν· η το
στεῤρον των πειρασμων και το ισχυρον προσηγορευσε σιδηρον· οπερ δια της υπομονης ο
Ἰωσηφ διεβαινε, και παροδος αυτωι τα λυπηρα δια μακροθυμιαν εγινετο. Μεχρι του
ελθειν τον λογον αυτου· το λογιον Κυριου επυρωσεν αυτον. Ταυτα δε υπεμενεν απαντα,
χρυσου δικην δοκιμαζομενος, ουχ ινα δε το ακιβδηλον της του Ἰωσηφ αρετης ο των
ολων μαθηι Θεος, ο γινωσκων παντα πριν γενεσεως αυτων· αλλ' ινα τοις ανθρωποις την
εκεινου φιλοσοφιαν και αρχετυπον αληθειας προθηι. Και μην ουπω νομος δοθεις
υπηρχεν εγγραφος, αλλ' εκαστωι λογικωι λογιον παρα Θεου ο φυσικος νομος, δι' ον και
λογικοι λεγομεθα. Το δε, Μεχρι του ελθειν τον λογον αυτου, τον λογον αυτου φησιν, ον
επι τοις οραμασιν ιδων εξειπε τωι πατρι και τοις αδελφοις περι τε των δραγματων και
των 55.657 αστερων. Μεχρι γαρ εξεβη ταυτα, τοις κακοις εγυμνα ζετο. Ἀπεστειλε
βασιλευς, και ελυσεν αυτον· αρ χων λαου, και αφηκεν αυτον. Κατεστησεν αυτον κυριον
του οικου αυτου, και αρχοντα πασης της κτησεως αυτου. Και την απο της οικονομιας
ωφελειαν δεικνυς επηγαγε· Του παιδευσαι τους αρχοντας αυ του ως εαυτον· και τους
πρεσβυτερους αυτου σο φισαι. Χρυσου δικην πυρωθεις κατα το, ∆οκιμασον με, Κυριε,
και πειρασον με, του Θεου προς νουν αγα γοντος τωι Φαραω, λυεται τε και αρχει. Ουχ ο
τυχων δε φαινεται του Φαραω λογισμος. Τι γαρ εκωλυεν αυτον μαθοντα τα περι του
λιμου, τουτον μεν απολυσαι, τα δε περι τον σιτον διοικησαι μετα των ιδιων αρχοντων;
Ἀλλ' ου τοσουτον της των καρπων εφροντισε φυλακης, οσον της ψυχικης ωφελειας
των υπ' αυτου σωθηναι μελ λοντων αρχοντων τε και πρεσβυτερων αυτου, και υπ'
αυτου σοφισθηναι· δι' ων εδει βελτιους και τους υπ ηκοους γενεσθαι. Ἐπισημος γαρ δια
της των ονειρων ερμηνειας τωι βασιλει γενομενος, και την εξουσιαν λα χων, εις
θεογνωσιαν εποδηγει τους αλλους, ου λογοις μονον χρωμενος, αλλα και τοις εργοις εις
την αυτην ευσεβειαν εφελκομενος. Και εισηλθεν Ἰσραηλ εις Αιγυπτον, και Ἰακωβ
παρυκησεν εν γηι Χαμ. Υιοι Νωε Σημ, Χαμ, Ἰαφεθ. Του δε Χαμ παις Χανααν· τουτου δε
Μεσραιμ, ος ερμηνευεται Αιγυπτος, αφ' ου και η χωρα. Ὅτι τοινυν εισηλθεν Ἰακωβ εις
Αιγυπτον, εικος ην τον Χαμ παππον οντα του Μεσραιμ εν Αιγυπτωι κατοικησαι, του Χα
νααν επι της καλουμενης Παλαιστινης οικουντος. ∆ια δε του Ἰσραηλ και Ἰακωβ
εισηλθεν εις Αιγυπτον,και οι τουτου παιδες δηλουνται. Ἐν εβδομηκοντα δε ψυχαις
κατεβη Ἰσραηλ εις Αιγυπτον, ειπεν η Γραφη. Ἐξεδοθη δε και ετερως· Αυτη, φησιν, η
προφασις εγε νετο τωι πατριαρχηι της εις Αιγυπτον εκδημιας. Γην δε Χαμ την Αιγυπτον
ονομαζει, επειδη ο Μεσραιμ υιος του Χαμ εγενετο δευτερος. Χαμ γαρ, φησιν, εγεννησε
τον Χους πρωτοτοκον, και Μεσραιμ τον αδελφον αυτου. Χους δε την Αιθιοπιαν η θεια
καλει Γραφη, Μεσραιμ δε την Αιγυπτον· Ἰακωβ δε και Ἰσραηλ τον αυτον ονομαζει· το
μεν γαρ εκ των πατερων ελαχεν ονομα, το δε ο Θεος αυτωι τεθεικε, την γενομενην αυτωι
θειαν επιφα νειαν δια της προσηγοριας δηλων. Ἐμνησθη γαρ ο Θεος της προς τον
Ἀβρααμ επαγγελιας. Ὅτε γαρ ειπενἈβρααμ, Πως εσται τουτο; επηγαγε· Γινωσκων γνω
σηι, οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι ουκ ιδιαι, και δουλωσουσιν αυτο και
κακωσουσιν ετη τετρακοσια. Και ηυξησε τον λαον αυτου σφοδρα, και εκραταιωσεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

αυτον υπερ τους εχθρους αυτου. Τουτο και της Ἐξοδου η ιστορια διδασκει. Ὅσωι γαρ,
φησιν, εκακουν αυτους οι Αιγυπτιοι, τοσουτωι πλειους εγινοντο, και επληθυνεν αυτους
η γη. ∆εικνυσι τοιγαρουν, οτι ου φυσεως ην η επιδοσις, αλλα της επαγγελιας αυ του.
Ὅτε γαρ ολιγωτερους εδει γενεσθαι υπο των εργοδιωκτων ελαυνομενους, των παιδων
εις τον πο ταμον ριπτομενων, της φυσεως επηρεαζομενης, τοτε μαλλον επεδοσαν
ουτως, ως και σφοδρα γενεσθαι φοβε ρους τοις ενοικουσιν· ωστε τον Φαραω λεγειν, ος
ουκ ᾔδει τον Ἰωσηφ· Ἰδου νυν πολυπληθει το εθνος, και ισχυει υπερ ημας. Ουκ αν δε
αυξηθεντες εκραταιωθη σαν, ει μη της Ἰωσηφ ετυχον προστασιας και της του Φαραω
δεξιωσεως. Μετετρεψε την καρδιαν αυτων, του μισησαι τον λαον αυτου, του δολιουσθαι
εν τοις δουλοις αυτου. Ἐπειδη εκ του τιμασθαι παρα των Αι γυπτιων αυτους εις την
ομοιαν ειδωλολατρειαν εξεβησαν, τουτου χαριν παρεσκευασε μισησαι αυτους, και τα βα
ρεα των εργων επιθειναι, ινα κακωθεντες καταφυγωσι προς τον Θεον, και ευρηι χωραν
πληρωθηναι η προς τον Θεον Ἀβρααμ επαγγελια. Ὡς γαρ τον Ἰωσηφ πειρασαεδοξασεν,
αξιον οφθεντα δια της πειρας, ουτω νυν τον λαον· πειρασθεντες γαρ εστεναξαν και
εκεκραξαν προς τον Θεον αυτων. ∆ιο νυν εις μισος μετεστραφη τοις Αι γυπτιοις η προς
αυτους τιμη. Ἐν ανεσει γαρ γενομενοι και τιμηι παρ' Αιγυπτιοις επελαθοντο του
πατρυου Θεου, και της αυτων ειδωλολατρειας γεγονασι κοινωνοι, ως φησιν Ἰησους ο
του Ναυη, Και νυν φοβηθητε, λε γων, τον Κυριον, και λατρευσατε αυτωι εν ευθυτητι
δικαιοσυνης, και περιελεσθε τους θεους τους αλλο τριους, οις ελατρευσαν οι πατερες
υμων εν τωι πε ραν του ποταμου, και εν Αιγυπτωι. Μετετρεψε δε των 55.658 Αιγυπτιων
την καρδιαν, ου βιασαμενος, αλλα τωι αυτεξ ουσιωι παραχωρων. Ἐδολιευσαντο δε ποτε
μεν ταις μαιαις επιταξαντες ανελειν των Ἑβραιων τα αῤρενα, ποτε δε τωι ποταμωι ταυτα
παραπεμψαι κελευσαντες. Ἀλλ' ομως και ουτω το γενος διεφυγε του θανατου τα
μηχανηματα. Ἐξαπεστειλε Μωυσην τον δουλον αυ του, Ἀαρων ον εξελεξατο εαυτωι.
Ἔθετο εν αυτοις τους λογους των σημειων αυτου, και των τερατων αυτου εν γηι Χαμ.
δʹ. Της ιστοριας τα καιρια τιθησι διηγηματα. Συντεμων γαρ φησιν, ως ικανως
αυτους προς την αξιαν τιμωρη σαμενος, πεμπει τουτους δι' ων εποιησε τερατων, τους
μεν Αιγυπτιους κολαζων, προς την ιδιαν δε γνωσιν τους Ἑβραιους παιδευων. Των
σημειων δε τας αιτιας τοις αμφι Μωυσεα μονοις εξεφηνε, λογικην καταληψιν ως
λογικοις μονοις ουσι δηλωσας, ως ειδεναι δι' ην αιτιαν ποτε μεν τα υδατα των
Αιγυπτιων μετεβαλε, ποτε δε το καθ' εκαστον, και δια τι κατα τηνδε την ταξιν εγινετο,
και ταυτα τινων εικονες η συμβολα. Ἐπειδη γαρ μη παντες οιοι τε εισιν εξ εαυτων και
δι' εαυτων αναχωρειν των βλαβερων, τοις ουτως ασθενεσιν αποστελλει Θεος τους
δυναμενους, οδηγους και ηγεμονας της οδου της επι τα αγαθα φερουσης. Εισι δε ουτοι· ο
Θεου νομος, Μωυσης, και ο αρχιερατικος λογος, ου συμβολον Ἀαρων. Και εκεινοι μεν
την γλωτταν εκινουν, και το στομα εδανειζον τωι Θεωι και τα ρηματα εξεβαλλον· η δε
δυνα μις παρ' αυτου πασα επεμπετο. Ἐξαπεστειλε σκοτος και εσκοτασε, διοτι
παρεπικραναν τους λογους αυ του. Και ουκ αντειπον οι θαυμασιοι θεραποντες τοις
θειοις προσταγμασιν, αλλα τα κελευομενα εδρων, και την μακροτατην αυτοις και
τριημερον επηγαγον νυκτα, μαλλον δε νυκτος ζοφωδεστερον σκοτος. Ἡ μεν γαρ νυξ,
καν ασεληνος ηι, τηι αιγληι των αστερων κεραννυται· εκεινο δε το σκοτος ψηλαφητον η
θεια καλει Γραφη. Ὁ γαρ του λαου κηδεμων Θεος ου δια μεγαλων τινων τους
Αιγυπτιους εκολαζεν· ου γαρ ηπορει η παντοδυναμος χειρ αθροαν αυτοις οργην
επιπεμψαι, λεοντας, αρκτους, λιμον, η λοιμον, η θανατον· αλλα δι' ων ειπεν ετιμωρειτο,
και αυτους ηρεμα καλων εις μετανοιαν· η δε μεγιστη του λαου κακωσις ου δια πηλου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

και πλινθειας απλως, δια δε του παρατρεπειν επι σεβας ειδωλων. ∆ιο κατα βραχυ τους
εις την πλανην οδηγουντας εκολαζεν, εις επιγνωσιν και τουτους αγων του παντων
∆εσποτου, δι' ων η κτισις εξυπηρετειτο ταις μαστιξιν. Ἀηρ μεν εις σκοτος, το δε υδωρ εις
αιμα, εις δε βατραχους η γη, το δε πυρ παρα δοξως υπεφερετο συν υετωι και χαλαζηι· το
δε σκοτος, φησιν, εξαποσταλεν εκ Θεου, ου παρεπικρανε τους λογους αυτου, αλλ'
υπηκουσε προθυμως, κατα μονης υφαπλω θεν της Αιγυπτου. Λεγει γουν η Γραφη, Τοις
υιοις Ἰσραηλ φως ην. Ει γαρ ην κατα παντος του κοσμου, πως επι τρεις ημερας αυτο και
νυκτας μεμενηκεναι φησι; Τι γαρ ην το διοριζον ημερας και νυκτας, μιας μονης ουσης
επιτεταμενης νυκτος; Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, οτι εκλει ψις το συμβαν ην, μηδ' οτι δρομος
φυσεως, την αυτην χωραν οικουντες Ἑβραιοι ταυτης ουκ ᾔσθοντο της πλη γης· οπερ και
επι των αλλων συνεβαινε πληγων. Μετ ετρεψε τα υδατα αυτων εις αιμα, και απεκτεινε
τους ιχθυας αυτων. Ου γαρ την χροιαν των υδατων μονην, αλλα και αυτην μετεβαλε
της γευσεως την ποιοτητα ωστε απαντα διαφθαρηναι των ιχθυων τα γενη. Ἐξειρ ψεν η
γη αυτων βατραχους εν τοις ταμειοις των βασιλειων αυτων. Ἐπειδη γαρ τωι ποταμωι τα
βρεφη των Ἑβραιων παρεδοσαν, μετεβαλλε μεν εις αιμα του ποταμου το υδωρ, την εν
αυτωι γεγενημενην μιαιφονιαν ελεγχων· βατραχους δε εκειθεν αναβλυσαι πεποιηκε τοις
ανηιρημενοις παραπλησιως βρεφεσιν ερποντας, και ταις οικιαις επεμβαινοντας, και
αχρις αυτων χωρουντας των του βασιλεως θαλαμων. Των ουν βασιλικων ταμειων
εμνημονευσεν, ωστε δηλωσαι το του θαυματος μεγεθος, οτι μηδε πληθος οικετων η
στρατιωτων, οπερ εικος εν τοις βασιλειοις διαγειν, αποσοβησαι τους βατραχους δυ
νασθαι. Ειπε, και ηλθε κυνομυια, και σκνιπες εν πασι τοις οριοις αυτων. Ἠκολουθει γαρ
τοις λεγομενοις 55.659 τα εργα, και παραυτικα Θεου μεν κελευοντος, Μωυσεως δε
λεγοντος, και κυνομυια και σκνιπες επληρουν την γην, τους Αιγυπτιων ορους ου
παριοντες, ουδε αλλοις ανθρω ποις την λυμην επιφεροντες, αλλα τοις αντιθεοις την
παιδειαν επαγοντες. Τουτο γαρ σημαινει το, Ἐν πασι τοις οριοις αυτων, αντι του, εξω
των Αιγυπτιων ορων ουδεν τοιουτον γινομενον ην ιδειν. Ἔθετο τας βροχας αυτων
χαλαζαν, πυρ καταφλεγον εν τηι γηι αυτων. Και επαταξε τας αμπελους αυτων, και τας
συκας αυτων, και συνετριψε παν ξυλον οριου αυτων. Τα νεφη μεν γαρ τας συνηθεις
ωδινας ενηλλαξε, και αντι βροχων και ομβρων χαλαζαν απεκυησε, κεραυνοι δε και
πρηστηρες μετα της χαλαζης εφεροντο, και εναντιαι αλ ληλαις φυσεις, υδωρ και πυρ,
αλληλας ουκ ελυμηναντο. Ουτε γαρ το πυρ το πεπηγος υδωρ της χαλαζης εξετη κεν,
ουτε το υδωρ κατεσβεννυ την φλογα· αλλα την φυ σικην αποθεμενα μαχην, συμφωνον
Αιγυπτιοις την παι δειαν επηγον, και την εκεινων θηριωδιαν διηλεγχον, οτι ανθρωποι
οντες, ουκ ηιδουντο την φυσιν, αλλα τους ομο φυεις πικρως δουλευειν ηναγκαζον.
Τουτου δη χαριν και αι αμπελοι και αι συκαι αυτων, και τα αλλα των φυτων γενη αρδην
υπ' αυτων διεφθειρετο. Ειπε, και ηλθεν ακρις και βρουχος, ου ουκ ην αριθμος. Και
κατεφα γε παντα χορτον εν τηι γηι αυτων, και κατεφαγε παντα τον καρπον αυτων. ∆ια
μεν της χαλαζης και του πυρος τα δενδρα διεφθειρε· δια δε της ακριδος και του
βρουχου, τα ελη, τους λειμωνας, τα ληια. Ου γαρ μονον τον καρπον, αλλα και τον
χορτον αυτων κατανα λωσε. Και μην ουκ εθος εν ταυτωι ακριδα και βρουχον
επιγινεσθαι· η γαρ τικτει τον βρουχον η ακρις προλα βουσα, η ο βρουχος αυξηθεις, ακρις
προκοψας γινεται, ωστε το μεν προτερον, το δε χρονωι τινι ακολουθησαι υστερον. Ἀλλ'
επειδη θαυμα ην, και προσταγματι Θεου το σημειον εγινετο, αμα παρηλθεν εκατερον,
και κατ εφαγεν αμα τωι χορτωι και τον καρπον· ωστε προς τηι τροφηι των ανθρωπων και
η των κτηνων εφθειρετο. Και επαταξε παν πρωτοτοκον εν γηι Αιγυπτωι, απαρχην παντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

πονου αυτων. εʹ. Ταυτην Αιγυπτιοις επηγαγε τελευταιαν πληγην, μεθ' ην εξελθειν τους
Ἰουδαιους κατηπειξαν· απασα γαρ οικια θρηνων και ολοφυρσεως επεπληστο, των
πρωτοτοκων απαντων αθροαν τελευτην δεξαμενων. Κατα γαρ των ποθεινοτερων
επηγαγε την πληγην, πικροτεραις βαλλων ακισι τους αναλγητως περι τας προτερας
διατεθεντας πληγας. Και εξηγαγεν αυτους εν αργυριωι και χρυ σιωι. Ἐπειδη γαρ ουδε τα
οικεια λαβειν οι Αιγυπτιοι τους Ἰουδαιους επετρεπον, προς τοις οικειοις ελαβον και των
Αιγυπτιων τον πλουτον, οιον τινα μισθον της χαλε πης δουλειας κομισαμενοι τον
χρυσον και τον αργυρον. Ου γαρ αδικως τουτο γενεσθαι προσεταξεν ο Θεος, αλλα και
τους αδικουντας παιδευων και τους αδικηθεντας ψυχαγωγων. Και ουκ ην εν ταις
φυλαις αυτων ο ασθενων. Των γαρ τοις Αιγυπτιοις επαγομενων πληγων ουκ
ελαμβανον πειραν. Προσεταξε γαρ ο Θεος σκυλευσαι τους Αιγυπτιους, ως νενικημενους,
και μισθον οφειλον τας της μακροχρονιου δουλειας. Μεγα δε και το εκ χωρας τα
χειριστα παθουσης απαθεις απαλλαττεσθαι μεχρι ενος εν μυριασι τοσαυταις, εως αν
εναπομεινηι τηι Αιγυπτωι μηδεις υπο της του σωματος αῤρωστιας κεκρατημενος· τουτο δε
Μωυσης ιστορησεν. Ευφρανθη Αιγυπτος εν τηι εξοδωι αυτων, οτι επεσεν ο φοβος αυτων
επ' αυ τοις. Ουτω δε ταις παντοδαπαις εξεδειματωθησαν τι μωριαις, ως ευεργεσιαν
οικειαν νομισαι την των Ἑβραιων ελευθεριαν. ∆ιεπετασε νεφελην εις σκεπην αυτοις,
και πυρ του φωτισαι αυτους την νυκτα. Ἡ γαρ αυτη νεφελη σκηνη μεν αυτοις μεθ'
ημεραν εγινετο, και της ακτινος εκωλυε το λυπουν· νυκτωρ δε πυροειδης γινομε νη, του
φωτος αυτοις εχορηγει την χρειαν. Ἤτησαν, και ηλθεν ορτυγομητρα, και αρτον
ουρανου ενεπλη σεν αυτους. Ἐπειδη γαρ και κρεων ωρεχθησαν, παρ εσχεν αυτοις θηραν
ορνιθων αυτοματον· και δεηθεισιν αρτων ανωθεν εχορηγησε, δια των νεφελων ουχ
υετον, αλλ' αυτην δωρησαμενος την τροφην. Το δε μαννα λεγει, ουχ ως εξ αυτου του
ουρανου, αλλ' εκ του υπερ κεφαλης αερος, οπερ η θεια Γραφη ουρανον προσαγορευει,
φερο μενον, αμα δε και ως εικονα του ουρανιου αρτου του δοθεντος εν μυστηριωι τηι
Ἐκκλησιαι φερον. ∆ιεῤρηξε πετραν, και εῤρυσαν υδατα, και επορευθησαν εν ανυδροις
ποταμοι. Ἐθεραπευσε δε αυτων και το διψος ταις παραδοξοις ωδισι της πετρας· εν
ανυδρωι γαρ και 55.660 ξηραι ποταμου αναβλυσαι προσεταξε. Καλει δε ποταμους των
αναδοθεντων εκ της πετρας υδατων τους οχετους. Ει δε γραφοιτο, Ποταμοις, ερεις ως
κατα την ιστοριαν τοιουτον μονον τον Ἰορδανην διεβησαν, δυναμει δε και αλλους, οσοι
προς διαβασιν ενεποδιζον. Ὅτι εμνησθη του λογου του αγιου αυτου, του προς Ἀβρααμ
τον δουλον αυτου. Και εξηγαγε τον λαον αυτου εν αγαλλιασει, και τους εκλεκτους
αυτου εν ευφροσυ νηι. Ἀψευδη γαρ οσα Θεος τοις αμφι τον Ἀβρααμ επηγγειλατο περι
του το γενος αυξησαι πληθει και δοξηι. Και Μωυσης δε προς αυτους εν τωι ∆ευτερονομιωι
φησι· Μη ειπηις, ∆ια τας δικαιοσυνας μου εξηγαγε με Κυ ριος εκ γης Αιγυπτου, αλλα δια
τον ορκον, ον ωμοσε τοις πατρασιν υμων. Ὁ γαρ Θεος ποιων εστιν ελεος εις χιλιαδας
τοις αγαπωσιν αυτον, αμα και προτρε πομενος τοις εξ αυτων, οπως αν φυλαξωσι τα
δικαιωματα αυτου. Και εδωκεν αυτοις χωρας εθνων, και πονους λαων
κατεκληρονομησαν. Ου γαρ μονον της Αιγυπτιων ηλευθερωσε δουλειας, αλλα και την
Χαναναιων αυτοις εδωρησατο γην, και των αλλοτριων πονων δεσπο τας απεφηνε,
κακεινους κολασας ενδικως, και τας οικειας εμπεδωσας επαγγελιας. Ὅτι δε ουκ αδικως
εξεβαλε τους πρυην την Παλαιστινην οικουντας, διδασκει μεν και δι' ων Ἰουδαιοις
ενομοθετησε, φυγειν κελευσας της εκεινων πολιτειας την μιμησιν, διδασκει δε και τας
προς τον Ἀβρααμ επαγγελιας ποιουμενος, τι δηποτε δε μη ευθυς αυτωι διδωσι της γης
εκεινης την δεσποτειαν, αλλα παρ οικειν επι πλειστον εαι· Ουπω γαρ, φησιν, αναπεπλη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

ρωνται αι αμαρτιαι των Ἀμοῤραιων εως του νυν, αντι του, ουδεπω πανωλεθριας
τετολμηκασιν αξια· και ου δικαιον αυτοις την τιμωριαν επαγαγειν, ουδε τηι προ γνωσει
της μειζονος αμαρτιας της τιμωριας την ψηφον εξενεγκειν, αλλα αναμειναι των
πραγματων το τελος. Μετρωι γαρ χρωμαι, και σταθμωι πρυτανευω, και ουδεν
ασταθμητον παρ' εμοι. ∆ια τουτο τετρακοσιων ετων ανα μεινας περιοδον, ουτω
κακεινους εξεβαλε, και τουτοις τας επαγγελιας απεδωκεν. Ὅπως αν φυλαξωσι τα δι
καιωματα αυτου, και τον νομον αυτου εκζητησωσι. ∆εδωκε δε αυτοις, φησιν, ην
επηγγειλατο γην, νομον αυ τοις δεδωκως, και κατα τουτον βιοτευειν κελευσας.

ΨΑΛΜ. ΡΕʹ.
Ἀλληλουια.
αʹ. Ἐν τουτωι τωι ψαλμωι τας αμαρτιας καταλεγει του προτερου λαου, διδασκων
πως και δι' α γεγονεν η απο βολη αυτων. Ἐν μεν ουν τωι εκατοστωι και τεταρτωι ψαλ μωι
τας θειας ο προφητικος λογος διεξηλθεν ευεργεσιας· εν τουτωι δε και των ευεργεσιων
μεμνηται, και της των ευεργετηθεντων αχαριστιας κατηγορει, και τας επενεχθει σας
αυτοις διαφορως τιμωριας διδασκει. Ἐσχηματισται δε ως εκ προσωπου των
ευσεβεστερων τας κοινας ολοφυ ρομενων συμφορας, και φειδους τυχειν
αντιβολουντων. Την γαρ αυτην επιγραφην ο ψαλμος εικοτως εχει τωι φθασαντι· της γαρ
αυτης υποθεσεως εχεται. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, οτι χρηστος· οτι εις τον αιωνα το
ελεος αυτου. Ἡ επιγραφη σημαινουσα το, Αινειτε τον Κυριον, δηλοι τον ψαλμον αινον
περιεχειν Θεου. ∆ιδασκει δε νυν εξ αρχης τους απο αμαρτηματων επιστρεφοντας,
καθαπερ ιατρωι, προσιεναι τωι Σωτηρι, δεικνυντας ωσπερ τηι εξομολογησει των
πεπλημμελημε νων τα τραυματα· διαθεσει δηλονοτι ψυχης, αλλ' ου λογωι τουτο
ποιουντας ψιλωι. Ἕτοιμος γαρ, φησι, δια χρηστο τητα τοις μετανοουσιν εις ελεον, ειδως
ελεου δεισθαι τα του παροντος αιωνος, οια δη θνητα και επικηρα. Τι δε εστιν, Ὅτι εις
τον αιωνα το ελεος αυτου, ∆ιαπαντος ελεει· διαπαντος φιλανθρωπευεται. Ἕτοιμος
εστιν αει τα αυτου διδοναι. Ου γαρ εστι καιρος ωρισμενος αυτωι, αλλα της γνωμης της
σης. Τις λαλησει τας δυναστειας του Κυριου; ακου στας ποιησει πασας τας αινεσεις
αυτου; Ὅσα ο Θεος εν ημιν υπερ θνητην φυσιν ποιει, ταυτα δυναστεια Κυ ριου, απερ
ενεργηματα δυναμεων ο Παυλος φησι, λεγων· Ὧ μεν γαρ δια του Πνευματος διδοται
λογος σοφιας, αλλωι δε λογος γνωσεως κατα το αυτο Πνευμα, ετερωι δε πιστις εν τωι
αυτωι Πνευματι, αλλωι δε ενερ γηματα δυναμεων. Και παλιν ετερωθι· Μη παντες
προφηται; μη παντες δυναμεις; μη παντες χαρι σματα εχουσιν ιαματων; ∆ιαιρειται δε
τας δυνα μεις απο των ιαματων. Τας μεν γαρ Ἰησους επετελει περιπατων τυχον επι της
θαλασσης, επιτιμων δε τοις ανεμοις και τωι κλυδωνι, και μεταμορφων εαυτον εν τωι
55.661 ορει· τα δε λεπρους καθαριζων, και πασαν νοσον ιωμε νος. Και εν τηι παλαιαι
∆ιαθηκηι δυναμεις μεν αι κατα των Αιγυπτιων πληγαι, θαλαττα τε διαιρουμενη, και
ποταμος Ἰορδανης υποχωρων, ηλιου τε στασις επι του Ἰησου· ιασεις δε, οτε Μαριαν
λεπρωσαν ιασατο Μωυσης, οσα τε Ἠλιας και Ἐλισσαιος ειργασαντο. Ταυτας δε πασας
τας δυναστειας οι αποστολοι εις πασαν την γην εποιησαν ακουστας μετα και των
αινεσεων αυτου. Ἑκα στη γαρ πραξις του Κυριου αινεσεως γεμει. Ταχα δε αι μεν
δυναστειαι του Κυριου τα θαυμασια αυτου περι εχουσι, τα δε χαρισματα των ιαματων
τας αινεσεις αυ του. Μακαριοι οι φυλασσοντες κρισιν, και ποιουντες δικαιοσυνην εν
παντι καιρωι. Τηι αισθησει της αμαρτιας ο της αρετης καρπος ητοι μακαρισμος υπεισ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ερχεται. Ὁ γαρ τας υπερ ταυτης ευθυνας εκτινων, μα καριζει τους ταυτης
απηλλαγμενους, και δικαιοσυνηι τον οικειον βιον διακοσμουντας. Μακαριζει δε ου τον
απαξ τηι δικαιοσυνηι χρησαμενον, αλλα τον αει και διηνεκως τοις ταυτης επομενον
ιχνεσι. Μνησθητι ημων, Κυριε, εν τηι ευδοκιαι του λαου σου· επισκεψαι ημας εν τωι
σωτηριωι σου. Ἐνταυθα τον νεον λαον αινιττεται και την Ἐκκλησιαν την εξ εθνων, ην
της σωτηριας ηξιωσεν, ης αρπασαι διδασκεται την κοινωνιαν η Ἰουδαιων πληθυς.
Ποιαν δε ευδοκιαν ενταυθα, η ποιαν ολως επισκεψιν υπο τιθεται, αλλ' η ηνπερ ημων ο
Θεος Λογος δια σαρκα πε ποιηται; Ὅθεν και το μυστηριον ευδοκιαν προσηγορευον οι
τοις ποιμεσιν επιφανεντες αγγελοι· ∆οξα γαρ εν υψι στοις Θεωι, και επι γης ειρηνη, εν
ανθρωποις ευδο κια, δοξολογουντες εβοησαν. Του ιδειν εν τηι χρηστο τητι των
εκλεκτων σου, του ευφρανθηναι εν τηι ευ φροσυνηι του εθνους σου, του επαινεισθαι
μετα της κληρονομιας σου. Ἀντιβολουμεν, φησι, της του νεου σου εθνους μεταλαχειν
ευφροσυνης, και κοινωνοι γενε σθαι χορηγουμενης εκεινοις χρηστοτητος. Χρηστοτητα
δε των εκλεκτων την παρα του Θεου φιλανθρωπιαν γενο μενην τοις εκλεκτοις νοησον
πολλην ουσαν, ωστε και πορνους και τελωνας και αμαρτωλους και πτωχους αλιεις την
εκλογην υποδεξασθαι. Ταυτην ιδειν ο προφητης επ εθυμει· θεωριας γαρ αξιον το θαυμα
ετυγχανεν· ευφραν θηναι δε εν τηι ευφροσυνηι του εθνους σου, ωστε της κοινωνιας των
μυστηριων απολαυσαι. Ἡμαρτομεν μετα των πατερων ημων, ηνομησαμεν, ηδικησαμεν.
Ὥσπερ γαρ τινα, φησι, κληρον παρα των πατερων διεδεξαμεθα την των σων νομων
παραβασιν. Πατερας δε καλει ου τους αγιους πατριαρχας, αλλα τους μετ' εκεινους
γενομενους· τουτο γαρ δια των επαγομενων εδηλωσεν. Οι πατερες ημων εν Αιγυπτωι ου
συνηκαν τα θαυμασια σου· και ουκ εμνησθησαν του πληθους του ελεους σου. βʹ.
Ἄνωθεν γαρ, φησιν, ημων το γενος αμαρτητικον. Τοσουτων γαρ εν Αιγυπτωι δι' αυτους
γεγενημενων θαυμα των, συνιδειν την σην ουκ ηθελησαν δυναμιν. ∆ιο και ο προφητης
λεγει· Ουαι εθνος αμαρτωλον, λαος πλη ρης ανομιων, σπερμα πονηρον, υιοι ανομοι. Ου
συνηκαν ουν, φησι, τα εν Αιγυπτωι γενομενα τερατα, και περ εν μεσωι των Αιγυπτιων
αισθησιν μη λαβοντες των γενομενων κολασεων· ουτε μην ελευθερωθεντες των Αι
γυπτιων ενοησαν, οτι ου δια τας αυτων δικαιοσυνας, δια δε το θειον ελεος της εκειθεν
επισκοπης. Ταυτα δε και τα εν τηι ερημωι συντομως ειπεν ο φθασας ψαλμος, μηδεν του
λαου κατηγορησας· ο δε νυν επαναλαβων την διηγη σιν, οπως δι' α ημαρτον οι Ἰουδαιοι
παρηγαγε. Και παρεπικραναν αναβαινοντες εν ερυθραι θαλασσηι. Θεασαμενοι γαρ τους
Αιγυπτιους διωκοντας, και την θαλασσαν επεχουσαν την φυγην, την επικουριαν προσ
μειναι την σην ουκ ηθελησαν, αλλα του μεγαλου Μωυσεως κατεβοων λεγοντες· Παρα
το μη ειναι μνηματα εν Αιγυπτωι, εξηγαγες ημας αποκτειναι εν τηι ερημωι ταυτηι. Ἀλλ'
ομως και αγνωμονας φανεντας σωτηριας ηξιωσας. Τουτο γαρ και επηγαγε· Και εσωσεν
αυτους ενεκεν του ονοματος αυτου, του γνωρισαι την δυνα στειαν αυτου· και επετιμησε
τηι ερυθραι θαλασσηι, και εξηρανθη· και ωδηγησεν αυτους εν αβυσσωι, ως εν ερημωι· και
εσωσεν αυτους εκ χειρος μισουντος και ελυτρωσατο αυτους εκ χειρος εχθρων. Λογωι
γαρ της θαλαττης τον πυθμενα γυμνωσας, την πολλην εκει νην αβυσσον ιππηλατον
αυτοις απεφηνε και ερημον. Ἐπειδη γαρ εν ταις ερημοις πολλη τοις τρεχουσιν ευκο
55.662 λια, μητε φυτων οντων, μητε φραγμων κωλυοντων, την της διαβασεως
ευκολιαν δεδηλωκε τηι της ερημου παρα βοληι. Ἐκαλυψεν υδωρ τους θλιβοντας αυτους·
εις εξ αυτων ουκ υπελειφθη. Παντας γαρ τους Αιγυπτιους υποβρυχιους πεποιηκε. Και η
αυτη θαλαττα Ἑβραιοις μεν σωτηριαν, Αιγυπτιοις δε τιμωριαν επ ηγαγε. Και επιστευσαν
τωι λογωι αυτου, και ηισαν την αινεσιν αυτου. Των γαρ ανδρων υμνουντων Μωυ σης ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

μεγας ηγειτο, του δε χορου των γυναικων Μαριαμ η προφητις. Ἀναγραπτος δε και η
ωιδη. Ἐταχυναν, επελαθοντο των εργων αυτου· ουχ υπεμειναν την βουλην αυτου. Και
επεθυμησαν επιθυμιαν εν τηι ερημωι, και επειρασαν τον Θεον εν ανυδρωι. Τοσαυτα γαρ
εχοντες και τοιαυτα εχεγγυα της θειας δυναμεως, ουκ ᾔτησαν την χρειαν λαβειν, ουδε
την θειαν προσ εμειναν δωρεαν, αλλ' ευθυς λοιδοριαις κατα των θειων εχρησαντο
θεραποντων. ∆υο δε των Ἰουδαιων συνηψεν αμαρτηματα, εν μεν, οτι σαρκικην
επιθυμιαν επεθυμουν εν τηι ερημωι, εν ηι φιλοσοφειν εδει και απο πασης επι θυμιας
εγκρατευεσθαι· δευτερον δε, οτι δεηθεντες υδατος, ουκ ᾔτουν, αλλ' επειραζον. Πλην
θαυματουργων ο Θεος ουκ επαυετο. Και εδωκεν αυτοις τα αιτηματα αυτων· εξαπεστειλε
πλησμονην εις τας ψυχας αυτων. Ου γαρ εξ ων ευ επαθον ηδη, περι των ελλιποντων
επιστευσαν· του δε Θεου κατελαλησαν λεγοντες. Ἐμνησθησεν των κρεων και των
λεβητων των εν Αιγυπτωι. Αιτημα δε την επιθυμιαν εκαλεσεν. Ου γαρ ᾔτησαν, αλλα
κατελαλησαν. ∆εδωκε δε ομως αυτοις και κρεων αφθονιαν, και αρτον αχειροποιητον,
και υδωρ ηδιστον και αφθονον. Και παρωργισαν τον Μωυσην εν τηι παρεμβοληι, τον Ἀα
ρων τον αγιον Κυριου. Ουτε παραπικραναντας εν ερυ θραι θαλασσηι, ουτε εν ερημωι
πειρασαντας αυτον μετηλθεν αυτους ο παρορων αμαρτιας, αλλα και εδωκεν αυτοις την
επιθυμιαν αυτων· οτε δε Μωυσην παρωργισαν οι περι ∆αθαν και Ἀβειρων, ειποντες· Μη
Μωυσηι μονωι λελαληκεν ο Θεος; ουχι και ημιν; παγγενη διανοιχθεισηι παρεδιδου τηι γηι
τουτους. Τον δε Κορε και τους συν αυ τωι μελλοντας προσφερειν τα θυμιατηρια αυτων
αντι του Ἀαρων, φλοξ απο της σκηνης προελθουσα κατεφλεξεν. Ου γαρ θελει Θεος τους
εαυτου καταφρονεισθαι θεραπον τας, αλλα και δειξας την χρηστοτητα, δεικνυσι και την
αποτομιαν, κατα το, Ἴδε ουν χρηστοτητα και αποτο μιαν Θεου. Ταυτα γαρ Θεου
καταλληλα φαρμακα. Ἠν οιχθη η γη, και κατεπιε ∆αθαν, και εκαλυψεν επι την
συναγωγην Ἀβειρων. Και εξεκαυθη πυρ εν τηι συναγωγηι αυτων· φλοξ κατεφλεξεν
αμαρτωλους. ∆αθαν μεν και Ἀβειρων μετα πασης της πατριας κατεποθησαν· Κορε δε και
οι συν αυτωι θεηλατωι πυρι κατ εφλεχθησαν. Τας δε τιμωριας επηγαγεν ο Θεος, τους αλ
λους σωφρονειν προτρεπομενος· ουδεμιαν δε λαβειν εντευθεν ονησιν ηβουληθησαν.
Και τουτο δηλοι των τε τολμημενων εξηγησις. Και εποιησαν μοσχον εν Χορηβ, και
προσεκυνησαν τωι γλυπτωι. Ουχ απλως του ορους εμνημονευσεν, αλλα την της ασεβειας
διδασκων υπερβο λην. Ἐν τουτωι γαρ ωφθη των ολων ο Κυριος, εν τουτωι δειματος
αυτους ενεπλησε, μετα πλειστου πυρος φανεις, σαλπιγξι χρωμενος, και κατακτυπων
βρονταις, και μετα τοσουτου δεους την νομοθεσιαν προσφερων· εν τουτωι τε τολμηκασι
την ασεβειαν. Το δε, Προσεκυνησαν τωι γλυπτωι, ετερας και τουτο παραπληξιας
κατηγορια. Ὃ γαρ εωρων δια τεχνης ανθρωπινης το ειδος δεξαμε νον, τουτωι το σεβας
το θειον προσηνεγκαν. Και ηλλα ξαντο την δοξαν αυτου εν ομοιωματι μοσχου εσθιον
τος χορτον.
γʹ. Σφοδρα αυτων αρμοδιως την ανοιαν ετραγυδησεν. Ἀντι τοσαυτα
θαυματουργησαντος, και την παραδοξον εκεινην σωτηριαν χαρισαμενου, και τοσαυτα
ενεργειν δυναμενου, εικονα τετιμηκασι μοσχου, ης το αρχετυπον τροφης ενδεες. Τροφη
δε του μοσχου, ουκ αρτος ο τοις λογικοις προσφερομενος, αλλα ποα και χορτος. Του δε
μοσχου, ου αλογος η φυσις, και ο χορτος τροφη, και η δουλεια δεδωρημενη ανθρωποις,
η εικων ευτελεστερα πολλωι· ου γαρ μονον αλογος, αλλα και αψυχος, ουκ ενεργειν, ου
μυκασθαι, ουκ εσθιειν ισχυουσα· αλλ' ομως την ουτως αδρανη του Θεου των ολων
προτετιμηκασιν. Ἔχοντες γαρ εξ Αιγυπτου φαντασιαν του Ἄπιδος, οστις ην εν τηι
Μεμφιδι, και ουχι τουτωι, αλλα και πολλοις γλυπτοις προσεκυνησαν. Ἕνα γουν μοσχον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

πεποιηκοτες πολλους εδεικνυον φασκοντες· Ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ, οι αναγαγοντες
σε εκ γης Αιγυπτου. Ἐπ 55.663 ελαθοντο του Θεου του σωζοντος αυτους, του ποιη
σαντος μεγαλα εν Αιγυπτωι, θαυμασια εν γηι Χαμ, φοβερα επι θαλασσης ερυθρας. Ουκ
εικηι τουτων μεμνηται, δειξαι δε θελων, ως επι τοσουτοις ουκ απεβα λεν αυτους ο Θεος,
μεχρι κατα Χριστου το παντων ασε βεστατον εργον ετολμησαν, την δοθεισαν αυτοις
παραι τησαμενοι χαριν. ∆ιο φησιν αυτοις ο Σωτηρ· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα
τεκνα σου, ον τροπον ορνις επισυναγει τα νοσσια αυτης υπο τας πτερυ γας, και ουκ
ηθελησατε; Ἰδου αφιεται ο οικος υμων ερημος. Μη αρκεσθεντες ουν, φησι, τοις προτε
ροις κακοις, την δοξαν αυτων, ητις ην ο Θεος, ηλλαξαντο εν ομοιωματι μοσχου. Ουτε
γαρ της οικειας εμνημονευ σαν σωτηριας, ουτε της των Αιγυπτιων τιμωριας, ουτε του
μεγαλου της θαλαττης θαυματος· αλλα παντα αθροως απεπτυσαν. Και ειπε του
εξολοθρευσαι αυτους, ει μη ο Μωυσης ο εκλεκτος αυτου εστη εν τηι θραυσει ενωπιον
αυτου, του αποστρεψαι τον θυμον αυτου, του μη εξολοθρευσαι αυτους. Του γαρ Θεου
των ολων ειρηκοτος, Ἔασον με, και θυμωθεις οργηι εκτριψω αυτους, και ποιησω σε εις
εθνος μεγα, ειπεν ο μα καριος Μωυσης· Ει μεν αφιης αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε
μη, εξαλειψον καμε εκ της βιβλου, ης εγραψας. Ἐνταυθα ζητημα ου μικρον κειται. Τι
γαρ φησιν; Ει μη Μωυσης, απωλοντο αν. Τι ουν; Μωυ σης το παν ηνυσε, και αυτον
αιδεσθεις, ου τηι οικειαι φιλανθρωπιαι χρησαμενος εστησε την οργην; Και τις αν τουτο
ειποι; Τι ουν εστι το λεγομενον; Σχηματι κεχρη ται ο Θεος εις την εκεινων ωφελειαν,
και φησιν αιδου μενος αυτον χαλαιν την οργην, και λεγει· Ἄφες με, και εξαλειψω
αυτους. Καιτοι γε ουδεν εφθεγξατο Μωυσης, ουδε προσηλθεν, ουδε ικετευσεν· αλλα
βουλομενος αυτον εις αρχην ικετηριας αγαγειν, ενταυθα προοιμιαζεται. Κατα μεν ουν
το δικαιον και την προγνωσιν της ολης αυτων κακιας, ο της απωλειας ορος· κατα δε το
φιλανθρωπον, η του σωθηναι συγχωρησις δια την οσιοτητα γενομενη του πρεσβευτου
κατα την υπερ κοσμου προ νοιαν ικετευσαντος, ως αν η του Θεου χαρις ατελης μη δοξηι
περι τον Ἰσραηλ και δια την προς τους πατερας επαγγελιαν, ης ικετευων
απεμνημονευσε. Και εξουδε νωσαν γην επιθυμητην. Ουκ επιστευσαν τωι λογωι αυτου,
και εγογγυσαν εν τοις σκηνωμασιν αυτων· ουκ εισηκουσαν της φωνης Κυριου. Πεμπτον
εγκλημα τουτο μετα την Ἐρυθραν, και την ερημον, και την εις Μωυσην παροινιαν, και
τον μοσχον τον εν Χωρηβ. Ἐπανελθοντες γαρ οι κατασκοποι κακως λεγοντες την γην
και τους αλλους απετρεψαν, χωρις Ἰησου του Ναυη, και Χαλεφ τον του Ἰεφονη. Του
γαρ Θεου παρεγγυησαν τος της επηγγελμενης επιβηναι γης, της δειλιας το παθος
δεξαμενον αντετεινον προφανως, τους μεν Χανα ναιους γενναιους ειναι λεγοντες,
αυτους δε δυναμιν αξιο χρεων ουκ εχειν προς την εκεινων παραταξιν. Τουτο δε
απιστιας προφανως τεκμηριον. Τους γαρ τοιουτων και τοσουτων θαυματων αυτοπτας
θαῤρειν εις απαντα δικαιον ην τηι του σεσωκοτος δυναμει. Και επηρε την χειρα αυτου
επ' αυτους, του καταβαλειν αυτους εν τηι ερημωι· και του καταβαλειν το σπερμα αυτων
εν τοις εθνεσι, και διασκορπισαι αυτους εν ταις χω ραις. Την δε περι της γης αντιλογιαν,
καιτοι πρεσβυτε ραν ουσαν της Κορε και ∆αθαν στασεως, ως μειζονι τε και δυσσεβει δια
την προς Θεον απιστιαν, τηι μοσχοποιιαι φερων υπεταξεν. Ἡ δειλια γαρ αυτοις την κατα
πιστιν ανειλεν ελπιδα, μηδε τηι των προλαβοντων πειραι βεβαι ουμενοις· οθεν και μειζω
την δικην υπεσχον της επι τηι μοσχοποιιαι κολασεως. Μερικως γαρ τοτε παθοντες, νυν
απαντες αρδην πλην των παιδων απωλοντο, μηδε της επαγγελιας αξιωθεντες.
Ἠβουληθη γαρ ο Θεος τηι απι στιαι καταλληλον επιθειναι την τιμωριαν, και πασι κατα
ταυτον επενεγκειν τον ολεθρον. Ἀλλ' ομως τηι συνηθει φιλανθρωπιαι χρωμενος μερικην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

αυτοις επηγαγε κολασιν. Και ετελεσθησαν τωι Βεελφεγωρ, και εφαγον θυ σιαν νεκρων
και παρωξυναν αυτον εν τοις επιτη δευμασιν αυτων. Ἕκτον αμαρτημα τουτο δε, εν τοις
Ἀριθμοις. Εις ακολασιαν γαρ παλιν εξοκειλαντες, και ταις των Μωαβιτων μιγνυμενοι
γυναιξι, μετεμαθον την εκεινων ασεβειαν. Βεελφεγωρ δε εστιν ειδωλον παρ' εκεινοις
τιμωμενον. Και Φεγωρ μεν εκαλειτο του ειδωλου ο τοπος· Βααλ δε, το ειδωλον. Τουτον
δε φασι τινες Κρονον καλεισθαι τηι Ἑλλαδι φωνηι· λεγεται δε και Βηλ. 55.664 Θυσιας δε
νεκρων καλει τας καλουμενας παρ' Ἕλλησι χοας, ας τοις νεκροις προσφερειν ειωθασιν,
η ην εποιουν δια νεκρικων τινων των κατα γοητειαν εργων, η δια το νεκρων ανδρων
περιεχειν μνημας. Και αυτους δε τους καλουμενους θεους, νεκρους ουκ αν τις αμαρτοι
προσα γορευσας. Και επληθυνθη εν αυτοις η πτωσις.
δʹ. Ουκ ειπε δε της ειδωλολατρειας το αιτιον, οπερ ην η πορνεια, δι' ην
ησεβησαν, ηιπερ η γαστριμαργια συνηπτο· το δε αποτελεσμα κατηγορει την ασεβειαν.
Τουτου γαρ χαριν και την επιμιξιαν των αλλοφυλων γυναικων απει πεν ο νομος.
Γυναικων γαρ συμπαθεια και προς ασελ γειαν οιδε κινειν. Και εστη Φινεες, και
εξιλασατο· και εκοπασεν η θραυσις. Και ελογισθη αυτωι εις δι καιοσυνην εις γενεαν εως
του αιωνος. Την θραυσιν ο Συμμαχος Πληγην ειρηκε. ∆ιδασκει δε και τουτο η ιστορια,
ως λαβων τον σειρομαστην ο Φινεες διεπειρε μετα της Μωαβιτιδος τον πορνευοντα
Ζαμβρη, και τωι δορατι συνανειλε την γυναικα. Τουτου τον ζηλον αποδε ξαμενος ο Θεος,
αυτον μεν ανεκηρυξε, την δε τοις αλλοις επαγομενην τιμωριαν εκηρυξε. Τοσουτον
ανδρος ισχυει δικαιοσυνη παρα Θεωι, κοινην πληγην αναστελλουσα. Και παρωργισαν
αυτον επι υδατος αντιλογιας, και εκακωθη Μωυσης δι' αυτους, οτι παρεπικραναν το
πνευμα αυτου. Και διεστειλεν εν τοις χειλεσιν αυ του. Ἕβδομον αμαρτημα, εφ' ωι και
Μωυσης ενεκληθη. Πενθουντι γαρ την αδελφην προσελθοντες μετα πολλης αταξιας την
χρειαν εξηιτησαν. Ὁ δε και τηι αθυμιαι του πενθους βαλλομενος, και την τουτων
ακρασιαν θεωμενος, θυμωι και λυπηι περισχεθεις ου μετα της συνηθους αρμο νιας τωι
θειωι προσταγματι διηκονει· αλλ' αμφιβολιαν τινα τοις λογοις αναμιξας, την πετραν
επαταξε, και το υδωρ εξηγαγε. Τουτο γαρ δηλοι το, ∆ιεστειλεν εν τοις χειλεσιν αυτου,
αντι του, ουκ αναμφιβολως τοις λογοις εχρησατο. Ειπε γαρ, φησι, Μωυσης προς αυτους·
Μη εκ της πετρας ταυτης επαξω υμιν υδωρ; Του του χαριν αγανακτησας δηθεν ο των
ολων Θεος, ου δια αυτου την τοις πατρασιν επηγγελμενην αποδεδωκε γην, αλλ' αυτον
μεν εκελευσε δεξασθαι του βιου το τελος, δια Ἰησου δε του Ναυη πεπληρωκε την
υποσχεσιν. Και δο κει μεν αυτωι ταυτην την τιμωριαν επιτεθεικεναι ο των ολων
πρυτανις· ετερα δε οικονομων επραγματευσατο τουτο. Πρωτον μεν γαρ την των
Ἰουδαιων επισταμενος ανοιαν, ουκ ειασε δι' αυτου την υποσχεσιν πασαν περας λαβειν,
ινα μη αυτον θεον υπολαβωσιν. Οι γαρ εικονα μοσχου θεοποιησαντες, ποιον ουκ αν
προσηνεγκαν σεβας τωι τοσουτων θαυματων υπουργωι γενομενωι; ∆ια τοι τουτο και τον
ταφον αυτου λαθειν πεποιηκεν ο Θεος. Προς δε τουτο και της νομοθεσιας ηβουληθη
δειξαι το προσκαιρον απο των αυτωι τωι νομοθετηι συμβαντων. Ει γαρ αυτος ο νομοθετης
της επηγγελμενης ουκ απελαυσε γης, συνιδειν εντευθεν ραιδιον ην, ως ουδε αυτοι
ταυτης απολαυσουσιν επι πλειστον της προμηθειας. Ουτω τα κατα την ερημον
διηγησαμενος, την εν τηι γηι της επαγ γελιας γεγενημενην αυτων διελεγχει παρανομιαν.
Ουκ εξωλοθρευσαν τα εθνη, α ειπε Κυριος αυτοις. Και εμιγησαν εν τοις εθνεσι, και
εμαθον τα εργα αυ των, και εδουλευσαν τοις γλυπτοις αυτων, και εγε νηθη αυτοις εις
σκανδαλον. Την γαρ επιμιξιαν δια την της ασεβειας εκωλυσε κοινωνιαν, τηι αρχηι το
τελος συναναιρων, και συν τηι ριζηι τον καρπον αφανιζων, και τωι ελαττονι κακωι το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

χειρον προαναστελλων. Ἀλλ' ομως ουτοι και εν τουτωι τον θειον παραβαινοντες νομον,
ουτε τα δυσσεβη εξωλοθρευσαν εθνη, ουτε την προς αυτα εφυγον κοινωνιαν, αλλα την
πονηραν αυτων πολιτειαν εζηλωσαν. ∆ηλων τοινυν ο προφητης, ως ου μισανθρω πιαν
εδιδασκεν ο Θεος, αλλ' εν ασφαλειαι αυτους κατα στησαι βουλομενος, επηγαγε· Και
εγενηθη αυτοις σκανδαλον η επιμιξια και η συνουσια αυτη, και σκαν δαλον ου το τυχον·
κατα γαρ της φυσεως αυτης εμα νησαν, οπερ επαγει λεγων· Και εθυσαν τους υιους
αυτων και τας θυγατερας αυτων τοις δαιμο νιοις. Και εξεχεαν αιμα αθωιον, αιμα υιων
αυτων και θυγατερων, ων εθυσαν τοις γλυπτοις Χανααν. Και εφονοκτονηθη η γη εν
τοις αιμασι, και εμιανθη εν τοις εργοις αυτων. Τον κολοφωνα της ασεβειας τελευ ταιον
κατελιπε. Ποιαν γαρ δυσσεβειας υπερβολην κατα λειψει το αιμασιν υιων και θυγατερων
μολυναι την γην, και τοις αιμοβοροις δαιμοσι τας τουτων θυσιας προσενεγκειν; τωι Θεωι
μεν γαρ ουδε τα νενομισμενα προσ 55.665 εφερον, τοις δε ειδωλοις και τας των παιδων
σφαγας. Και επορνευσαν εν τοις επιτηδευμασιν αυτων. Πορ νειαν ενταυθα ου την
ακολασιαν μονον, αλλα και την των ειδωλων λατρειαν καλει. Ἐπειδη γαρ τωι Θεωι
συνημ μενοι την εκεινων θεραπειαν ηγαπησαν, την δεισιδαι μονιαν εικοτως πορνειαν
εκαλεσε. Και ωργισθη θυμωι Κυριος επι τον λαον αυτου, και εβδελυξατο την
κληρονομιαν αυτου. Και παρεδωκεν αυτους εις χειρας εθνων, και εκυριευσαν αυτους οι
μισουντες αυτους. Και εθλιψαν αυτους οι εχθροι αυτων, και εταπεινωθησαν υπο τας
χειρας αυτων.
εʹ. Ταυτα και η των Κριτων ιστορια διδασκει, και μεντοι και η των Βασιλειων
συγγραφη. Ποτε μεν γαρ αυτους Μωαβιταις, ποτε δε Ἀμμανιταις, Ἀμαληκιταις,
Μαδιηναιοις και αλλοφυλοις παρεδωκε, τηι παιδειαι την ωφε λειαν πραγματευομενος.
Ἐναντιον δε πως ειναι δοκει το, Ἐβδελυξατο την κληρονομιαν αυτου, τωι προῤ ρηθεντι,
Του ιδειν εν τηι χρηστοτητι των εκλεκτων σου, του ευφρανθηναι εν τηι ευφροσυνηι του
εθνους σου, του επαινεισθαι μετα της κληρονομιας σου. Ἀλλα την βδελυχθεισαν λεγει
νυν, περι ετερας προθε σπισας κληρονομιας, ετερου δε λαου και εθνους, μεθ' ων ηυξατο
καταριθμηθηναι. Πρωτον δε το βδελυχθηναι, ειτα το παραδοθηναι υπο Θεου, ειτα το
κυριευθηναι προς των εχθρων. Ἐν οσωι γαρ αρχει τινος ο Θεος, αρχειν ου δυνανται. Και
επαγει· Πλεονακις εῤρυσατο αυ τους. Αυτοι δε παρεπικραναν αυτον εν τηι βουληι αυτων,
και εταπεινωθησαν εν ταις ανομιαις αυτων. Ἐπαγων γαρ την παιδειαν, παλιν μετεδιδου
φιλανθρω πιας· οι δε αυτον τοις εναντιοις ημειβοντο. Και ο μεν ην αυτοις εκ
φιλανθρωπιας γλυκυς, οι δε πικρον εαυτοις ηναγκαζον φαινεσθαι. Και παλιν εσωζεν
αυτους οια Σω τηρ· οι δε απωλοντο εργοις απωλειας εαυτους περιπει ροντες, μεχρι
πολλακις αυτο ποιουντες τελος απωλοντο. Το δε, Πλεονακις, ομοιον τωι, Ποσακις
ηθελησα επι συναγαγειν τα τεκνα σου; το δε, Και εταπεινωθη σαν εν ταις ανομιαις
αυτων, τωι Και ουκ ηθελησατε. Και ειδε Κυριος εν τωι θλιβεσθαι αυτους, εν τωι αυ τον
εισακουσαι της δεησεως αυτων. Ταυτα και αι ιστοριαι διδασκουσι, και οτι εδεηθησαν
του Θεου υπο της αναγκης ωθουμενοι, και οτι δεηθεντες ηκουσθησαν. Και εμνησθη της
διαθηκης αυτου, και μετεμεληθη κατα το πληθος του ελεους αυτου. ∆ια γαρ τας προς
τους πατερας επαγγελιας τον ελεον εχορηγησε. Μεταμελειαν δε καλει της παιδειας την
παυλαν. Ὁ γαρ Θεος της με ταμελειας ουκ εχει το παθος, ουδε νυν μεν τουτοις, νυν δε
εκεινοις αρεσκεται, αλλα σοφως απαντα πρυτανευων, και παιδειας επαγει και
φιλανθρωπιαν ορεγει. Και εδωκεν αυτους εις οικτιρμους εναντιον παντων των
αιχμαλωτευσαντων αυτους. Λεγει γαρ Ἔσδρας, ως ενεβαλε Κυριος ο Θεος εις την
καρδιαν Κυρου του βασι λεως, και μετα ταυτα ∆αρειου και Ἀρταξερξου, χρη σθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

φιλανθρωπως τωι των Ἰουδαιων λαωι. Ἐν οικτιρμοις δε και νυν εισι Ῥωμαιοις
δουλευοντες, δια θειους οικτιρ μους, ου δι' αξιαν ιδιαν. Ου παθος δε Θεου μεταμελεια,
παιδειας δε παυσις. Σωσον ημας, Κυριε ο Θεος ημων, και επισυναγαγε ημας εκ των
εθνων, του εξομολο γησασθαι τωι ονοματι σου τωι μεγαλωι και αγιωι, του εγκαυχασθαι εν
τηι αινεσει σου. Και ταυτα δηλοι, ως ο προφητικος αυτους διδασκει λογος, πως δει τον
Θεον ιλεωσασθαι, και της παρ' αυτου κηδεμονιας τυχειν. Και ο θεσπεσιος δε αποστολος
την εσομενην Ἰουδαιοις σωτη ριαν δια Ἠλιου του Θεσβιτου προηγορευσεν· Ἥξει γαρ,
φησιν, ο ρυομενος, και αποστρεψει ασεβειας απο Ἰακωβ· και αυτη αυτοις η παρ' εμου
διαθηκη, οταν αφελωμαι τας αμαρτιας αυτων. Ου μην την οικοδο μιαν της Ἱερουσαλημ
προσμειναι δει κατα τους μυθους των ανοητων, και την κατα νομον λατρειαν, και τας
αλογους θυσιας, και περιτομην, και σαββατον, και σκιωδη περιῤραντηρια μετα το
παναγιον βαπτισμα· ταυτα γαρ γραιδιων μεθυοντων παραληρηματα· αλλα κλησιν και
επιγνωσιν αληθειας και πιστιν εις τον ∆εσπο την Χριστον, και της καινης ∆ιαθηκης την
πολιτειαν. ∆ιδασκονται δε και πως ευχεσθαι δει, οπερ Ἰουδαιοι μεν προσδοκωσιν, ημεις
δε πληρωθηναι δια της του Σωτηρος επιδημιας φαμεν, παντων πανταχοθεν προσιοντων
τωι σωτηριωι κηρυγματι, κρειττονα τε προσδεχομενων συνα γωγην επι την των ουρανων
βασιλειαν, ητις αληθης ουσα γη παρα την παρουσαν επηγγελται, κατα το, Μακαριοι οι
πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι την γην, ενθα 55.666 οι συναχθεντες
ευχαριστησουσιν υπερ ων ηξιωθησαν επι τηι του Σωσαντος αινεσει καυχωμενοι.
Ευλογητος Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ απο του αιωνος και εως του αιωνος· και ερει πας ο
λαος, Γενοιτο, γενοιτο. Ὑμ νητος γαρ επι πασι των ολων ο Κυριος, ο του Ἰσραηλ
χρηματισας Θεος, ο τοσαυτα της των ανθρωπων ενεκα πραγματευσαμενος σωτηριας.
Προσηκει δε τον λαον απαντα το Ἀμην τηι των υμνουντων επιφερειν φωνηι. Το γαρ
Γενοιτο, Ἀμην και αμην ο Ἑβραιοςκαλει· οθεν και το εθος εν ταις εκκλησιαις μεμενηκε,
το τηι δοξολογιαι του ιερεως δια του Ἀμην συντιθεσθαι τον λαον, και την εντευθεν
κοινωνιαν προσφερειν, και την ευλογιαν λαμβανειν, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων,
ωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

ΨΑΛΜ. Ρςʹ.
Ἀλληλουια.
αʹ. Πολλακις απεδειξαμεν οτι σκια της καινης η παλαια ∆ιαθηκη· ουδεν δε ηττον
και εκ τουδε του ψαλμου ραι διον τουτο καταμαθειν. Την τε γαρ Ἰουδαιων ελευθεριαν
θεσπιζει, και την παντων ανθρωπων σωτηριαν προαγο ρευει· εχει δε πολλην προς τους
προτεταγμενους ακο λουθιαν. Ὁ μεν γαρ τεταρτος και εκατοστος διηγησιν ειχε των υπο
του Θεου προς τους πατριαρχας γεγενη μενων επαγγελιων, και των τοις εκεινων
εγγονοις παρα σχεθεισων δωρεων· ο δε μετ' εκεινον προς ταις ευερ γεσιαις και την
Ἰουδαιων αχαριστιαν εδιδαξε, και τας δι' εκεινην επενεχθεισας τιμωριας αυτοις. Ουτος
δε προαγορευει την της αιχμαλωσιας απαλλαγην δια την αῤρητον του Θεου
φιλανθρωπιαν γεγενημενην. Ἐπειδη δε και εν εκεινοις εσκιαγραφηται τα ημετερα,
ορωμεν και της ημετερας σωτηριας και εν τωιδε τωι ψαλμωι τα θεσπισματα· μαλλον γαρ
ημιν η εκεινοις αρμοττει της προφητειας το πλειστον. Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι, οτι
χρηστος, οτι εις τον αιωνα το ελεος αυτου. Παλιν υμνειν ο προφητικος παρακελευεται
λογος τον ευεργετην Θεον· αιτιαν δε της υμνωιδιας την φιλανθρωπιαν ειναι φησι.
Ταυτα δε λε γειν αν ειεν ικανοι οι περιστασεις διαφυγοντες, ελεωι Θεου μονωι χωρις
33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινος εξ ημων συντελειας. Ὁ δε τοιουτος ελεος τοις μεν τυχουσι τινος προσκαιρου
βραχυς· τοις δε των αιωνιων αξιουμενοις αιωνιος. Ειρηται γουν, Τωι ελεωι αιωνιωι
ηλεησα σε, προς του ποιουντος ελεος εις χιλιαδας τοις αγαπωσιν αυτον, ετοιμαζοντος
αυτοις α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε· συν ωνυμει δε το αγαθον τωι χρηστωι.
Ειπατωσαν οι λελυτρωμενοι υπο Κυριου, ους ελυτρωσατο εκ χειρος εχθρου. Την
αποβολην του Ἰουδαιων εθνους δια του προ τερου δηλωσας ψαλμου, εν ωι ην και το,
Ἐβδελυξατο την κληρονομιαν αυτου· νυν την των εθνων δηλοι κλησιν πανταχοθεν της
οικουμενης δια του Σωτηρος συν αγομενων και αρπαζομενων εκ των του διαβολου
χειρων επι την αγιαν αυτου Ἐκκλησιαν. Ματην γαρ Ἰουδαιοι προσδοκωσιν εκ των
εθνων συναχθεντες καθ' εαυτους την Ἰουδαιαν οικησειν. Ἐν χιλιοις γαρ ετεσιν απο της
εις Βαβυλωνα γενομενης αιχμαλωσιας τουτο μεν ου γε γονεν, η δε των εθνων κλησις
δια των εργων απηντηκε. Και εκ των χωρων συνηγαγεν αυτους, απο ανατο λων και
δυσμων, και βοῤρα και θαλασσης. Τουτο επι μεν Ἰουδαιων ουτω γεγενημενον ου
μεμαθηκαμεν· κατα πασαν γαρ την οικουμενην εσκεδασμενοι διαγουσι· την δε εξ εθνων
Ἐκκλησιαν εν απασι της οικουμε νης τοις τμημασιν, ευοις τε και εσπεριοις, νοτιοις τε
και αρκτυοις, εκαλεσε και συνηθροισε, και τοιουτους συλλο γους πανταχου γης και
θαλαττης εστιν ιδειν. Ἐπι μεντοι Ἰουδαιων αμυδρως τουτο γεγενηται, των μεν απο
Βαβυ λωνος επανελθοντων, ολιγων δε τινων κατ' εκεινο του καιρου συλλεγεντων εξ
Αιγυπτου και των πλησιοχωρων εθνων. Ἐπλανηθησαν εν τηι ερημωι, εν ανυδρωι. Ἦν γαρ
τοις απο των εθνων προτερον ανυδρος τε και αγονος η ζωη· επλανηθησαν τε εθνη οντες
αλογα προς τα ειδωλα τα αφωνα απαγομενοι, αλλοτριοι τε της πολιτειας του Ἰσραηλ,
λιμωι τε και διψει την ψυχην εκλειποντες, τωι λογικης εστερησθαι τροφης, ποτου τε
πνευματικου, κατα το, Ου λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του ακουσαι
λογον Κυριου. Ἀλλα και Βαβυλων ερημος και ανυδρος. Ἔρημος γαρ υπηρχε Θεου, και
της πνευ ματικης αρδειας δουλευον εκει εστερητο των Ἰουδαιων το πληθος· και οι εξ
εθνων πεπιστευκοτες ωσαυτως εν ερημωι και ανυδρωι διηγον, Ἐλπιδα μη εχοντες και
αθεοι 55.667 οντες, καθως φησιν ο Ἀποστολος. Ὁδον πολεως κατοικητηριου ουχ ευρον.
Ουτε γαρ Ἰουδαιοι διαφυγειν τους ανδραποδισαντας ισχυον, και την οικειαν πατριδα
κατα λαβειν, ουτε οι εξ εθνων πεπιστευκοτες προ της του Σωτηρος ενανθρωπισεως την
επι την θειαν πολιν αγουσαν ευρον οδον. Πολιν δε ενταυθα νοητεον την ευσεβη πολι
τειαν. Πεινωντες και διψωντες, η ψυχη αυτων εν αυτοις εξελειπε. Θειας διδασκαλιας
λιμος και τουτους κακεινους επιεζεν. Ἰουδαιοι μεν γαρ εν Βαβυλωνι δου λευοντες και
ιερεων εστερηντο, και την κατα νομον λα τρειαν πληρουν ουκ εδυναντο· τα δε εθνη
παλιν ουτε νομον θειον εδεξατο, ουτε πνευματικης διδασκαλιας απελαυε, δι' ων αι
ψυχαι πεφυκασι τρεφεσθαι. Τουτον μεντοι τον λιμον Ἰουδαιοις ηπειλησεν ο Θεος·
Ἐπαξω γαρ, εφη, λιμον επι την γην, ου λιμον αρτου. Και ενεκραξαν προς Κυριον εν τωι
θλιβεσθαι αυτους, και εκ των αναγκων αυτων εῤρυσατο αυτους. Των μεν Ἰουδαιων οι
ευσεβεστεροι τωι Θεωι την ικετειαν προσηνεγκαν· και τουτο ημας η του ∆ανιηλ
προφητεια διδασκει· και αυτος γαρ και Ἀνανιας και Ἀζαριας και Μισαηλ υπερ απαντων
ποτνιωμενοι τον θειον εξηιτησαν ελεον. Τα δε εθνη εστενε μεν ταις παντοδαπαις
προσπαλαιοντα συμφοραις, και οιμωγαις και θρηνοις απαραμυθητοις εκεχρηντο, της
αναστασεως ουκ εχοντα την ελπιδα· ου μην την λυσιν των κατεχοντων δεινων εκ του
Θεου των ολων εξηιτησαν. Ειδε δε ομως στενοντας ο φιλανθρωπος, και τον ελεον ωρεξε.
Των γαρ εθνων, ως εφην, ταλαιπωρουμενων εν τηι των ειρημενων αγαθων στερησει, οι
προεστωτες αυ των αγγελοι του Θεου, οια δη ποιμενες της ανθρωπινης αγελης, εβοων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

προς τον Θεον, κοινον αυτοις καταπεμφθη ναι Σωτηρα. Ὁ δε φιλανθρωπος ωδηγησεν
αυτους εν οδωι ευθειαι, ητις εστιν ο σωτηριος λογος ο ευαγγελικος. Ἡμας γαρ αυτος
ανηγαγεν εις την επουρανιον πολιν, εφ' οις ημιν παρακελευεται τα θαυμασια του Θεου
κηρυττειν εις παντας ανθρωπους, οπως παντες την γενομενην εις ημας χαριν μαθοντες
επι την αυτην σπευσωσι σωτηριαν. Ἄλλος δε φησι, τους Ἰουδαιους εν Αιγυπτωι παλαι
μοχθουντας βοησαι προς τον Θεον· ο και νυν ει γε δρωιεν, της δια Χριστου τελειας
ελευθεριας επιτευξονται. Και ωδηγησεν αυτους εις οδον ευθειαν, του πορευθηναι εις
πολιν κατοικητηριου. Ἰουδαιοις μεν γαρ δια Κυ ρου του Περσου την επανοδον
εδωρησατο· τα δε εθνη δια των αγιων ωδηγησεν αποστολων, και την ανω πολιν
υπεδειξε Την τους θεμελιους εχουσαν, ης τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος.
Ἐξομολογησασθωσαν τωι Κυριωι τα ελεη αυτου, και τα θαυμασια αυτου τοις υιοις των
ανθρωπων. Ὁ δε Συμμαχος ουτω· Και τα τεραστια αυτου τα εις τους υιους των
ανθρωπων. Τον μεντοι χαριστηριον υμνον ουχ ο ελεος τωι Θεωι προσφε ρει, ουτε μην τα
θαυμασια, αλλ' οι των τοσουτων αγαθων απολαυσαντες. Θαυμαστη μεν γαρ και
αξιαγαστος και η Ἰουδαιων ελευθερια· θαυμασιωτερα δε και αξιαγα στοτερα της
οικουμενης η σωτηρια, και η επι το κρειτ τον μεταβολη, και της πλανης η παυλα, και
της αληθειας η γνωσις. Τουτων δε παντων ο θειος προξενος ελεος· Ου γαρ δια τας
δικαιοσυνας ημων, ας εποιησαμεν, φησιν, ο θειος αποστολος, αλλα κατα το πολυ ελεος
αυτου εσωσεν ημας δια λουτρου παλιγγενεσιας και ανακαι νωσεως Πνευματος αγιου, ου
εξεχεεν εφ' ημας πλου σιως. Ὅτι εχορτασε ψυχην κενην, και ψυχην πει νωσαν
ανεπλησεν αγαθων· καθημενους εν σκοτει και σκιαι θανατου, πεπεδημενους εν πτωχειαι
και σιδηρωι.
βʹ. Και Ἰουδαιους δουλειαι και κακουχιαι συνεζευγμενους και λιμωι τηκομενους
των κατεχοντων δεινων ηλευθερωσε, και απασαν των ανθρωπων την φυσιν ταις θειαις
διδα σκαλιαις διεθρεψε, και του ζοφου της αγνοιας ελευθερω σας, τωι φωτι της
θεογνωσιας κατηυγασε, και την επι κειμενην του θανατου σκιαν απεσκεδασε, της
αναστασεως δεδωκως την ελπιδα, και διεῤρηξε τα ισχυρα δεσμα της αμαρτιας. Σειραις
γαρ, φησι, των εαυτου αμαρτημα των εκαστος σφιγγεται· και, Ουαι οι επισπωμενοι τας
αμαρτιας αυτων, ως σχοινιωι μακρωι, και ως ζυγου ιμαντι δαμαλεως τας ανομιας αυτων.
Ἐκεινη δε αν λεγοιτο κυριως ψυχη κενη, η Ἑλληνικη, η Ἰουδαικη, η της πνευματικης
εστερημενη τροφης. Ἐμον γαρ βρωμα εστιν, ινα ποιησω το θελημα του Πατρος μου. Ἄρα
και τουτο τροφη, και τροφη αριστη· διο και ελεγε· Μακαριοι οι πεινωντες και διψωντες
την δικαιοσυνην. Τουτο δε ο Χριστος εποιησε, χορτασας την 55.668 οικουμενην της
τοιαυτης τροφης. Σκιαν δε θανατου ουκ αν αμαρτοις λεγων την ειδωλολατρειαν και τας
εν αθεοτητι πραξεις· αυται γαρ εισιν αι χωριζουσαι ημας απο της αληθινης ζωης. Ἐν
ταυταις δε ημεν παλαι προτερον δια το παραπικραινειν τον Θεον, και την βουλην του
Ὑψιστου παροξυνειν. ∆εον γαρ εκ μεγεθους και καλλονης κτισμα των τον
γενεσιουργον των ολων θεωρειν, και την αΐδιον αυτου δυναμιν και θεοτητα απο
κτισεως κοσμου νοειν, ημεις οια τυφλοι εν σκοτωι και σκιαι θανατου διαγοντες, και τας
λογικας της ψυχης δυναμεις πεπεδημενοι και πεπηρωμενοι, ενηλλαττομεν την δοξαν
του αφθαρτου Θεου εν ομοιωματι εικονος φθαρτου ανθρωπου και πε τεινων και
τετραποδων και ερπετων. Ὅτι παρεπικρα ναν τα λογια του Θεου, και την βουλην του
Ὑψιστου παρωξυναν. Και εταπεινωθη εν κοποις η καρδια αυτων· ησθενησαν, και ουκ
ην ο βοηθων. Τουτων δε παντων των αλγεινων αιτια και Ἰουδαιοις και πασιν
ανθρωποις η αμαρτια. Κακεινοι γαρ δικας τινοντες εξεδοθησαν τηι Βαβυλωνιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

δουλειαι, και παντες ανθρω ποι μετα την παραβασιν της εντολης υπεβληθησαν τηι των
πονων ταλαιπωριαι. Μετα ταυτα γαρ ηκουσεν Ἀδαμ· Ἐπικαταρατος η γη εν τοις εργοις
σου· ακανθας και τριβολους ανατελει σοι· εν λυπηι φαγηι αυτην πασας τας ημερας της
ζωης σου. Ἐν ιδρωτι του προσωπου σου φαγηι τον αρτον σου, εως του απο στρεψαι σε εις
την γην, εξ ης εληφθης, οτι γη ει, και εις γην απελευσηι. Τοσαυταις δε περιστοιχιζομενοι
συμφοραις, λυσιν ουδεμιαν ευραντο των επικειμενων κακων· αλλ' ο ταυταις αυτους
συγκληρωσας αυτος και την τουτων απαλλαγην εδωρησατο. Και εκεκραξαν προς
Κυριον εν τωι θλιβεσθαι αυτους, και εκ των αναγ κων αυτων εῤρυσατο αυτους· και
εξηγαγεν αυτους εκ σκοτους και σκιας θανατου, και τους δεσμους αυτων διεῤρηξεν.
Οικτειρας γαρ και τουτους κακει νους, τους μεν των επικειμενων απηλλαξε συμφορων,
τους δε του της αγνοιας ηλευθερωσε σκοτους, και της δουλειας διεῤρηξε τα δεσμα.
Λεγοις δ' αν σκιαν θανατου την ειδωλολατρειαν, και τας εν αθεοτητι πραξεις, αι της
αληθινης ημας εχωριζον παλαι ζωης παραπικραι νοντας τον Θεον, και την βουλην του
Ὑψιστου παρ οξυνοντας. Τοτε μεν γαρ η καρδια ημων εν τοις της αμαρτιας εταπεινουτο
κοποις, παρειμενης ημων της εμφυτου και λογικης δυναμεως, ην ουδεις ανεκτησατο·
ησθενησαν γαρ, και ουκ ην ο βοηθων· μονωι δε τετηρητο τωι του Θεου Λογωι το μεγα
τουτο κατορθωμα. Το δε, ∆ιεῤρηξε τους δεσμους αυτων, δηλοι τουτο, την αθροαν των
αμαρτιων αφεσιν, ης ημας η του Σωτηρος κατη ξιωσε χαρις. Ἐξομολογησασθωσαν τωι
Κυριωι τα ελεη αυτου, και τα θαυμασια αυτου τοις υιοις των ανθρωπων, οτι συνετριψε
πυλας χαλκας, και μοχλους σιδηρους συνεθλασε. Πυλας χαλκας και μοχλους σιδη ρους
το αφυκτον εκαλεσε των κακων. Καθαπερ γαρ τον καθειργμενον εσωθεν των θυρων και
των μοχλων δια φυγειν των αδυνατων εστιν, ουτως αμηχανον ην και Ἰουδαιους την
Βαβυλωνιων διαδραναι δουλειαν, και παντας ανθρωπους του θανατου την δυναστειαν.
Μονος δε ο θειος ελεος ηρκεσε κακεινων και τουτου διαλυσαι το κρατος, και των
ανιαρων την λυσιν χαρισασθαι. Τα αυτα δε δευτερον ειπεν επι ταις δευτεραις αυτου
ευεργεσιαις. ∆ηλοι δε την μεχρι θανατου καταπτωσιν των ανθρωπι νων ψυχων, δι' ην
εδεησεν αυτου της μεχρι θανατου καθοδου· ενθα γενομενος, τας μηδενι θνητωι
διανοιχθει σας πυλας, και δια τουτο σιδηρας και χαλκας λεγομε νας, συνετριψε. Λεγει δε
και εν Ἰωβ ο Κυριος· Ἦλθες δε επι πηγην θαλασσης, εν δε ιχνεσιν αβυσσου
περιεπατησας; Ἀνοιγονται δε σοι πυλαι θανατου, πυλωροι δε ᾅδου ιδοντες σε επτηξαν;
Και τας ημετερας δη μονος αφειλεν ανομιας, δι' ας μεχρι των του θανατου πυλων
εφθασαμεν. Ἀντελαβετο αυτων εξ οδου ανομιας αυτων· δια γαρ τας ανομιας αυτων
εταπεινωθησαν. Ουτε Ἰουδαιοι, ουτε πασα των αν θρωπων η φυσις αδικως τοις ανιαροις
περιεπεσεν· αλλα και ουτοι κακεινοι δικας ων επλημμελησαν τινουσιν. Ἀλλ' ομως και
τουτους κακεινους τοσουτοις εγκαλινδου μενους κακοις σωτηριας ηξιωσε. Παν βρωμα
εβδελυ ξατο η ψυχη αυτων, και ηγγισαν εως των πυλων του θανατου.
γʹ. Ἰουδαιοι μεν γαρ τωι πληθει συνεχομενοι των κα κων και αυτην
απεστρεφοντο την τροφην. Τουτο γαρ και εν ετερωι ψαλμωι ως εξ εκεινων ειρηκεν ο
προφητης· 55.669 Ὅτι επελαθομην του φαγειν τον αρτον μου. Τα δε εθνη ουδε ταις των
οικειων φιλοσοφων διδασκαλιαις προσεχειν εβουλετο. Ου δη χαριν οι μεν Σωκρατους
κατεψηφισαντο θανατον, οι δε τον Ἀναξαρχον ξενηι παρεδοσαν τιμωριας ιδεαι, αλλοι
τους Πυθαγορου διαδοχους πικρως αικισα μενοι, προωρον αυτοις επηγαγον θανατον.
Ἀλλ' ομως και τουτοις ο των ολων Θεος παρεσκευασε μεταδοθηναι της αθανατου
τροφης, και μετα πασης ταυτηι προσδρα μειν προθυμιας ανεπεισε, και των του θανατου
πυλων ηλευθερωσε. Και αλλως βρωμα ενταυθα την λογικην νοησομεν τροφην, περι ης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

ο Κυριος τοις αποστολοις ελεγεν· Ἐργαζεσθε μη την βρωσιν την απολλυμε νην, αλλα
την μενουσαν εις ζωην αιωνιον. Ταυτης παν ειδος ο ανθρωπος εβδελυξατο. Ουτε γαρ
φυσικον νομον ουτε γραπτον εφυλαξε, και δια τουτο Ἤγγισαν εως των πυλων του
θανατου. Πυλαι δε θανατου τα αμαρτηματα, οις ηγγισαν, δεον αυτους μακρυνεσθαι.
Ὅσον γαρ ταυτης ηγγισαν, ποῤρω των πυλων της ζωης αναγκαιως εγινοντο. Ἀλλ' ο
Χριστος αυτους, και μακραν οντας, εγγυς δια του αιματος του οικειου πεποιηκε. Και
εκεκραξαν προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι αυτους, και εκ των αναγκων αυτων εσωσεν
αυτους. Κραυγην ο Θεος ου την δια φωνης γινομενην, αλλα την διαθεσιν της διανοιας
λογιζεται· επει και Μωυσεως σιωπωντος ελεγε· Τι βοαις προς με; Ἀπεστειλε τον λογον
αυτου, και ιασατο αυτους, και εῤρυσατο αυτους εκ των διαφθο ρων αυτων. Ὁ γαρ Θεος
Λογος ενανθρωπισας και αποσταλεις ως ανθρωπος (ως γαρ Θεος, απεριγραπτος, και
πανταχου παρεστι, και περιεχει τα συμπαντα), τα παντοδαπα των ψυχων ιασατο
τραυματα, και τους φθαρεντας ανεῤρωσε λογισμους. Ουτω την αμαρτωλον εκεινην
ιασατο γυναικα, και θαῤρειν παρηγγυησεν· ουτω τον παρειμενον συνεσφιγξεν ειρηκως,
Ἀφεωνται σοι αι αμαρτιαι σου· ουτως ανεωιξε τωι ληιστηι τον παρα δεισον· ουτω τους
τελωνας διδασκαλους της οικουμενης απεφηνεν· ουτω τους τωι παναγιωι προσιοντας
βαπτισ ματι νεουργει και καθαιρει, και των της αμαρτιας απαλ λαττει τραυματων.
Ἐξομολογησασθωσαν τωι Κυριωι τα ελεη αυτου, και τα θαυμασια αυτου τοις υιοις των
ανθρωπων. Και θυσατωσαν αυτωι θυσιαν αινεσεως, και εξαγγειλατωσαν τα εργα αυτου
εν αγαλ λιασει. Ὑπερ δη τουτων απαντων υμνειν, φησι, δικαιον τον φιλανθρωπον
Θεον, ελεωι τοσουτωι χρησαμενον, και την παραδοξον ημιν δωρησαμενον σωτηριαν. Χρη
δε μη μονον ειδεναι τας θειας θαυματουργιας, αλλα και τους αγνοουντας διδασκειν, και
παντας διεγειρειν εις υμνωιδιαν. Ἐπισημαινεσθαι μεντοι δει, ως αινεσεως θυσιαν και
ενταυθα προσενεγκειν τωι Θεωι παρηγγυησε, και ου των αλογων τα θυματα. Τοιγαρουν
εκβαλλει και ενταυθα την κατα νομον λατρειαν. Την δε της Αινεσεως θυσιαν ο Ἀκυλας
Θυσιαν ευχαριστιας προσηγορευσεν. Οι κα ταβαινοντες εις θαλασσαν εν πλοιοις,
ποιουντες εργασιαν εν υδασι πολλοις. Των αποστολων και των αμα αυτοις η παρουσα
προφητεια την μνημην σφοδρα ακολουθως συνηψε τηι του Θεου Λογου εις ανθρω πους
παρουσιαι. Αυτοι γαρ ησαν οι καταβαινοντες εις θαλασσαν εν πλοιοις ρητως και κατα
λεξιν, ωσπερ ουν η θεια Γραφη των ευαγγελιων μαρτυρει αυτοις. Και τα νεα μυστηρια
της καινης ∆ιαθηκης πραττειν παρα κελευεται λεγων· Και θυσατωσαν αυτωι θυσιαν αινε
σεως. Ἔχει δε ουτως· Παραγων γαρ, φησιν, ο Ἰησους παρα την θαλασσαν της Γαλιλαιας
ειδε δυο αδελφους, Σιμωνα τον καλουμενον Πετρον, και Ἀνδρεαν τον αδελφον αυτου,
βαλλοντας αμφιβληστρον εις την θαλασσαν· ησαν γαρ αλιεις. Και ειπεν αυτοις· ∆ευτε,
ακολουθειτε μοι, και ποιησω υμας αλιεις αν θρωπων. Και προβας εκειθεν ειδεν αλλους
δυο αδελ φους, Ἰακωβον και Ἰωαννην, καταρτιζοντας τα δικτυα αυτων, και τουτους
ομοιως εκαλεσε. Περι των αποστολων τοινυν ο λογος. Οια γαρ τινος ζητουντος, και
τινες ουτοι τυγχανουσιν; επηγαγεν, Οι καταβαινοντες εις θαλασσαν εν πλοιοις, και τα
εξης· και δι' αυτων επληρουτο των εργων η δυναμις. Των γαρ μαθητων του Σωτηρος
ημων πλεοντων συν αυτωι, Σεισμος εγενετο, φησι, μεγας εν τηι θαλασσηι, ωστε το πλοιον
καλυ πτεσθαι υπο των κυματων· οι δε προσπεσοντες ειπον αυτωι· Κυριε, σωσον ημας.
Και επετιμησε τοις ανεμοις και τηι θαλασσηι, και εγενετο γαληνη μεγαλη· οπερ ην ιδειν
Τα εργα Κυριου, και τα θαυμασια αυ του εν τωι βυθωι. Αυτοι ειδον τα εργα Κυριου και τα
55.670 θαυμασια αυτου εν τωι βυθωι. Παραβολικως ταυτα τεθεικεν ο προφητης. Λεγει δε
τουτο, οτι καθαπερ οι ναυτιλλομενοι και τα μεγαλα διαπερωντες πελαγη δια φεροντως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

τας θειας μεγαλουργιας ορωσι, κλυδωσι μεν χαλεποις περιπιπτοντες, παρα πασαν δε
ανθρωπινην ελπιδα της σωτηριας απολαυοντες· ουτω και Ἰουδαιοι ταις συμφοραις
εκειναις προπεσοντες και την ελευθεριαν απειληφοτες, την θειαν κατεμαθον δυναμιν.
Και μεν δη και απαντες ανθρωποι την ξενην των πραγματων ορων τες μεταβολην, και
της προτερας πλανης την παυλαν, και των ψυχων την γαληνην, και της αναστασεως
τον λιμενα, τον τουτων θαυμαζουσι χορηγον. Ἐνταυθα δε θαλασσαν νοησαι χρη τον
βιον τον ημετερον· πλοια, τας Ἐκκλησιας, εν αις οι αποστολοι ειργασαντο σωτηριαν, εν
τωι πληθει δηλαδη των ανθρωπων. Ειδοσαν δε και του Θεου τα εργα, τουτεστι, τα
δημιουργηματα και τα θαυ μασια, τα σημεια οσα την σωτηριαν οικονομων την ημετεραν
εθετο εν τωι βυθωι, τουτεστιν, εν τηι σοφιαι, μεθ' ης οικονομει τα ημετερα. Βαθος γαρ η
του Θεου σοφια, δια το ανεικαστον αυτης και αμετρητον. Ειπε, και εστη πνευμα
καταιγιδος, και υψωθη τα κυματα αυ της. Ἀναβαινουσιν εως των ουρανων, και καταβαι
νουσιν εως των αβυσσων. Και δια τουτων εδιδαξεν, ως αυτου νευοντος και τα λυπηρα
γινεται, και τα θυμηρη προσγινεται. Λεγει δε τους πειρασμους, ους εγειρει το πνευμα της
καταιγιδος, δηλαδη το αντικειμενον πνευμα, επιτρεψαντος του Θεου εις την των
δικαιων γυμνασιαν και φανερωσιν. ∆ηλοι δε αυτος ο Θεος, ηνικα τωι διαβολωι πειρασαι
επετρεψε, λεγων προς τον Ἰωβ· Οιει με αλλως σοι κεχρηματικεναι, η ινα αναφανηις
δικαιος; Ὅπερ γαρ εστι τωι χρυσιωι το πυρ, τουτο ταις ψυχαις οι πειρασμοι τυγχανουσι,
τηκοντες αυτας, ουχ ωστε διαφθειραι, αλλ' ωστε φανερωθηναι, πως λαμπρο τητος
εχουσιν. Ἡ ψυχη αυτων εν κακοις ετηκετο. Ἐταραχθησαν, εσαλευθησαν ως ο μεθυων,
και πασα η σοφια αυτων κατεποθη.
δʹ. Ἐπεμεινε τηι τροπηι· και δοκει μεν περι των ναυ τιλλομενων λεγειν, αινιττεται
δε δια τουτων τας παντο δαπας της ψυχης συμφορας, ας ουδεις ανθρωπινηι σοφιαι
χρωμενος ικανος διαλυσαι. Ουδε γαρ οι κυβερνηται τηιδε κακεισε μεθυοντων δικην
περιφερομενοι, οταν υπερσχηι το κλυδωνιον, πασαν εισφεροντες την τεχνην, περιγενε
σθαι δυνανται των δεινων. Και εκεκραξαν προς Κυριον εν τωι θλιβεσθαι αυτους· και εκ
των αναγκων αυτων εξηγαγεν αυτους. Και επεταξε τηι καταιγιδι, και εστη εις αυραν· και
εσιγησαν τα κυματα αυτης. Και ευφρανθησαν, οτι ησυχασαν. Κακεινοις τοις πλειουσιν
επικαλουμενοις την οικειαν ροπην ορεγει, και νευει, και παραχρημα εις αυραν πραειαν
η καταιγις μεταβαλλεται, και της ζαλης το πελαγος απαλλαττεται, και οι λυπηροις τισι
προσπαλαιοντες δια της αυτου χαριτος μεταβολην ευρισκουσι των κακων. Ουτως
Ἰουδαιοι της πικρας δου λειας εκεινης ηλευθερωθησαν. Και ωδηγησεν αυτους επι
λιμενα θεληματος αυτου. Ἅμα γαρ ηθελησε, και λυσις εγενετο των κακων, και αντι του
κλυδωνος ο λιμην ανεφανη. Και τουτο δε μαλλον ημιν η εκεινοις αρμοδιον. Ἡμας γαρ
εις τον του θεληματος λιμενα καθωρμισε την θειαν αυτου δωρησαμενος γνωσιν,
δηλαδη την βασιλειαν· ητις λιμην, ως ουκ εχουσα των πειρασμων τα κυματα, εικοτως
προσηγορευται, και λιμην θεληματος του Χρι στου αναγκαιως, του λεγοντος· Πατερ, ους
δεδωκας μοι, θελω, ινα οπου εγω ειμι, κακεινοι ωσιν. Ἐξομο λογησασθωσαν τωι Κυριωι
τα ελεη αυτου, και τα θαυμασια αυτου τοις υιοις των ανθρωπων. Ὑψωσα τωσαν αυτον
εν Ἐκκλησιαι λαου, και εν καθεδραι πρεσβυτερων αινεσατωσαν αυτον. Ἀκολουθως μετα
τους αποστολους της Ἐκκλησιας και του πρεσβυτεριου του εν ταυτηι μνημην ποιειται.
Προστεθηναι γαρ τοις των αγαθων ευαγγελιοις εδει και ταυτα. ∆ει δε, φησιν, εν τηι των
εθνων Ἐκκλησιαι δοξαζειν τον παραδοξα ποιουντα Θεον. Ἔθνη γαρ και Ἰουδαιοι την
αλληλων μετειληφασι ταξιν. Οι μεν γαρ δια κακιας αποβληθεντες, αγγελικης
επιφανειας και προφητικων χαρισματων εστερημενοι, η τε τουτων χωρα και πολις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

οιστικη προ τερον ουσα καρπων αγαθων, εκ της εις Χριστον παροι νιας ακαρπος ετι
διατελει, ου μητροπολις ουσα, ουχ ιερον, ουχ αγια αγιων εχουσα, ουχ ιερωσυνην, ου
βασιλειαν· εθνικοις δε δουλευουσι νομοις εκπεσοντες ελευθεριας. Ἡ δε πριν ανυδρος
εθνων Ἐκκλησια, ερημος τε και 55.671 πλανωμενη, πληρης νυν αγαθων, και τους
πεινωντας πληροι, και συνεστησατο την ενθεον πολιτειαν. Αυτη γαρ πολις κατοικεσιας,
εν ηι και λογικη τροφη και αρτος ουρανιος. Ἔθετο ποταμους εις ερημον, και διεξοδους
υδατων εις διψαν, γην καρποφορον εις αλμην, απο κακιας των κατοικουντων εν αυτηι.
Και τουτο παρα των πεπιστευκοτων εθνων διηνεκως γινομενον εστιν ιδειν. Ἐν απασαις
γαρ ταις κατα την οικουμενην Ἐκκλησιαις, του ιερου καθηγουμενου συλλογου, απας ο
λαος τον ευεργετην υμνει, της θειας φιλανθρωπιας τας θαυ ματουργιας διεξιων.
Ὑμνουσι δε αυτον οι της σωτηριας τετυχηκοτες, την ξενην ορωντες μεταβολην. Οι γαρ
πα λαι πολλοις αρδομενοι προφητικοις ποταμοις, και καρ πον ωριμον προσφεροντες τωι
Θεωι, νυν ουδε νοτιδος μι κρας απολαυουσιν, αλλ' ερημοι παντελως δια την οικειαν
πονηριαν της προτερας αρδειας γεγενηνται. Ἔθετο ερημον εις λιμνας υδατων, και γην
ανυδρον εις διε ξοδους υδατων. Τα δε παλαι ερημα εθνη και ουδε βραχειαν εσχηκοτα
λιβαδα, τοις της διδασκαλιας υδασι περι κλυζεται, υπερ την χρειαν τα λογικα δεχομενα
ρευματα. Ἰδου τοινυν πως τα περι της Ἐκκλησιας συμφωνως τωι Ἡσαΐαι εκτιθεται. Φησι
γαρ κακεινος· Θησω την ερημον εις ελη, και διψωσαν γην εις υδραγωγους. Και
κατυκισεν εκει πεινωντας, και συνεστησαντο πολεις κατοικεσιας. Τους γαρ παλαι λιμωι
τηκομενους, και της πνευματικης τροφης ενδεεις, εν εκεινοις κατυκισε τοις ποταμοις,
και την ευσεβη συνεστησατο πολιτειαν. Και εσπειραν αγρους, και εφυτευσαν
αμπελωνας, και εποιησαν καρπον γεννηματος. Ὁ γαρ ουρανιος σπο ρος εκ των
αποστολων εκ διαδοχης αει παραδιδομενος εν ταις του μετανοιας βιου ψυχαις
κατασπειρεται, περι ου φησιν ο Σωτηρ· Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι τον σπορον
αυτου· και α μεν επεσεν επι τας ακανθας, α δε επι την πετραν, α δε παρα την οδον, α δε
επι την καλην και αγαθην γην. Φυτευονται δε και αμπε λωνες, αι πανταχου της γης
Ἐκκλησιαι, κατα το, Ἐγω σε εφυτευσα, αμπελον καρποφορον, πασαν αληθι νην· και,
Ἄμπελος εγενηθη τωι ηγαπημενωι εν κερατι, εν τοπωι πιονι. Ὁ γαρ αμπελων Κυριου
Σαβαωθ οικος του Ἰσραηλ εστι, και ανθρωπος του Ἰουδα, νεοφυτον ηγαπημενον. Ὡς
γαρ την των Ἰουδαιων εδηλου δια τουτων συναγωγην, ουτω νυν την των εθνων
Ἐκκλησιαν. Ὅτι δε καρπον δικαιοσυνης εποιησαν τα εθνη, φησιν ο Σωτηρ· Ἀρθησεται η
βασιλεια του Θεου εκ του προτερου λαου, και δοθησεται εθνει ποιουντι τον καρπον
αυτης. Και ευλογησεν αυτους, και επληθυν θησαν σφοδρα· και τα κτηνη αυτων ουκ
εσμικρυνε.
εʹ. Ταυτα τροπικως ειρηκεν ο προφητης. Και ο Κυριος δε παραβολαις τοιαυταις
εχρησατο, και ποτε μεν τους αποστολους εκαλεσε θεριστας, ποτε δε εαυτον σπορεα και
γεωργον, και γην καλην τους ευπειθως δεχομενους του λογου τα σπερματα. Και ο
Ἀποστολος δε φησιν· Ἐγω εφυτευσα, Ἀπολλως εποτισεν, ο δε Θεος ηυξανε· και παλιν·
Θεου γεωργιον εστε, Θεου οικοδομη εστε. Και εσπειραν τοινυν οι αποστολοι τα σωτηρια
κηρυ γματα, και τους λογικους τωι Θεωι κατεφυτευσαν παρα δεισους, και τον ωριμον της
δικαιοσυνης καρπον τωι Θεωι προσεκομισαν. Και απαντες δε οι μετ' εκεινους την διδα
σκαλιαν πεπιστευμενοι, ταυτο τουτο δρωντες διατελου σιν. Ὁ γαρ σπειρων επ'
ευλογιαις, επ' ευλογιαις και θερισει, κατα τον θειον αποστολον· κτηνη δε καλει τους υπ'
αυτων νεμομενους, ους αυτος ηυξησε, της θαυμα τουργιας χορηγησας την δυναμιν. Και
μαρτυς ο μακα ριος Λουκας εν ταις Πραξεσι λεγων· Ὁ δε Κυριος προσ ετιθει τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

σωζομενους καθ' ημεραν. Και αυτος δε ο Κυριος προβατα καλει τους πεπιστευκοτας. Τα
προβατα γαρ, φησι, τα εμα της φωνης μου ακουει. Και ωλι γωθησαν και εκακωθησαν
απο θλιψεως κακων και οδυνης. Ουτοι μεν ουν, φησιν, οι παλαι την ερημον οι κουντες
και ανυδρον, τοσαυτης ευθηνιας και ευλογιας πεπιστευκοτες απηλαυσαν· οι δε παλαι
της των προ φητων απολαυσαντες αρδειας, ειτα ταυτης στερηθεντες δια την πονηριαν
της γνωμης και ερημοι παντελως με μενηκοτες και ακαρποι, παντοδαπαις περιεπεσον
συμ φοραις και εις απασαν την οικουμενην διεσκεδασθησαν, ωστε την πολυανθρωπον
αυτων μητροπολιν υπο ολιγων οικεισθαι. Ἐξεχυθη εξουδενωσις επ' αρχοντας αυτων.
Μαρτυρει δε τηι προῤρησει τα πραγματα. Και γαρ οι δοκουντες αυτων αρχοντες ειναι και
διδασκαλοι, ουδενος αξιοι καθεστηκασι λογου, αλλ' οι παλαι περιφανεις περι 55.672
βλεπτοι, ασημοι παντελως εισι, και υπ' αυτων εκεινων καταφρονουμενοι. Ει γαρ και
σωματικως οι Ἰουδαιοι πληθυνουσι κατα το, Και ην ο αριθμος των υιων Ἰσραηλ, ως η
αμμος της θαλασσης, αλλ' ου παντας αξιους αποφαινει το Πνευμα το αγιον· λεγει γαρ
δια Ἡσαΐου του προφητου· Ἐαν γενωνται υιοι Ἰσραηλ,ως η αμμος της θαλασσης, το
καταλειμμα σωθησε ται· οπερ νυν λεγει, οτι Ὠλιγωθησαν, και κατεφθα ρησαν απο
συνοχης κακης και ταλαιπωριας. Ἀλλα ταυτα μεν οι πολλοι· οι δε προυχοντες εν
αξιωμασι και γνωσει παρεδοθησαν εξουδενωσει, ους δη Και επλανησεν ο Θεος εν
αβατωι, και ουχ οδωι. Και επλανησεν αυτους εν αβατωι, και ουχ οδωι. Ὁ δε Συμμαχος
ουτως· Και πλανησει αυτους εν ματαιοτητι διανοιας. Ὁ δε Θεος ουκ επαγει πλανην,
αλλα τους μη πειθομενους αυτωι, ακυβερνητους εαι· οι δε ακυβερνητοι τηιδε κακεισε περι
φερομενοι, πλανωνται. Τουτο και Ἰουδαιοι πεπονθασι· την ευθειαν γαρ καταλιποντες
οδον τοις οικειοις επονται λογισμοις. Και εβοηθησε πενητι εκ πτωχειας, και εθετο, ως
προβατα, πατριας. Ὁ δε Συμμαχος· Και οχυρωσεις πενητα απο κακωσεως. Πενητα δε
λεγει τον εξ εθνων λαον. Και εθετο, ως προβατα, πατριας. Ὁ δε Ἀκυλας· Και θησει, ως
ποιμνιον συγγενειας. Και ο Συμμαχος· Και ταξει, ως ποιμνια, τας συγγενειας. Λεγει δε
τας κατα πολιν και χωραν συστασας Ἐκκλησιας. Και ο Σωτηρ δε φησι περι του ιδιου
λαου· Τα εμα προ βατα της εμης φωνης ακουει. Ὡς δε περι μελλοντων και μηπω
παροντων φησιν. Ὄψονται ευθεις και ευ φρανθησονται, και πασα ανομια εμφραξει
στομα αυτης. Ταυτα γαρ ορωντες οι μεν ευθυτητι λογισμων κεχρημενοι, θυμηδιας
εμπιμπλανται· οι δε δυσσεβειαι και παρανομιαι συζηιν προαιρουμενοι, κυπτειν εις γην και
σιγαιν αναγκαζονται, τηι δικαιαι χαλινουμενοι ψηφωι. Τινα δε οψονται, αλλ' η την απο
των χειρονων επι τα κρειττω μεταβολην; ∆ιο τοις τα τελη των προφητειων τεθεαμενοις
ελεγεν ο Σωτηρ· Ὑμων δε μακαριοι οφθαλ μοι, οτι βλεπουσιν, α πολλοι προφηται
επεθυμησαν ιδειν, και ουκ ειδον. Ἀνομιαν δε νοησεις τον διαβολον, και παντα τον κατ'
αυτην πεποιημενον. Τις σοφος και φυλαξει ταυτα, και συνησουσι τα ελεη του Κυ ριου;
Το πολυ γαρ αυτων ανακειται πνευματικηι διανοιαι, και δειται σοφιας εις νοησιν. Ἀλλ'
ου διαγνωναι τας φιλανθρωπους του Σωτηρος οικονομιας, ουτε το τας θειας νομοθεσιας
φυλαξαι, παντος, αλλα του βοωντος προς τον ∆εσποτην· Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους
μου, και κατανοησω τα θαυμασια εκ του νομου σου. ∆ι' ων δε λεγει, Συνησουσιν, ως
μελλουσαν τοις εξ εθνων την θεωριαν ανεπεμψεν· ωι η δοξα Χριστωι εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

ΨΑΛΜ. ΡΖʹ.
Ὠδη ψαλμου τωι ∆αυΐδ. Και ουτος ωσαυτως ο ψαλμος την Ἰουδαιων επανοδον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

προθεσπιζει, και των εθνων προαγορευει την σωτηριαν. Πολλην δε εχει την συγγενειαν
προς τε τον πεντηκοστον εκτον και προς τον πεντηκοστον εννατον. Ὠδην δε ψαλ μου
την εν συνεσει δοξολογιαν λεγει· τουτο γαρ και εν τοις εξης δειχθησεται. Ἑτοιμη η
καρδια μου, ο Θεος, ετοιμη η καρδια μου· αισομαι και ψαλω εν τηι δοξηι μου. Και ηδη
προειρηκαμεν, ως δοξαν οικειαν ο προ φητης την προφητικην χαριν καλει. Τηι της
προφητειας, φησι, χρωμενος μελωιδιαι, λεγω σοι τωι ∆εσποτηι, ως εδραιαν εχω μου την
καρδιαν και ετοιμην εις υποδοχην της θειας σου χαριτος. Μακαριοι γαρ, φησιν, οι καθα
ροι τηι καρδιαι, οτι αυτοι τον Θεον οψονται· οι και θαῤρουντες ερουσιν, Ἑτοιμη η καρδια
μου, ο Θεος. ∆υναμει δε φησιν ο προφητης· Ἰδου σοι, ∆εσποτα, τα παρα της εμης
δυναμεως παρεσκευασται· πεμπε σου το Πνευμα το αγιον, και την προφητικην δωρου
χαριν· εις γαρ την ταυτης υπηρεσιαν την εμην ητοιμασα γλωσσαν. Ἄσω τε και ψαλω. ει
μου πληρωσηις την επιθυμιαν, μαλλον δε την καρδιαν. Ἡ εμη δοξα, η χαρις η προφη
τικη, ηγουν εξις η θεωρητικη τε και πρακτικη. Ἐξεγερθητι η δοξα μου, εξεγερθητι,
ψαλτηριον και κιθαρα, Ἐξεγερθησομαι ορθρου· εξομολογησομαι σοι εν λαοις. Κυριε,
ψαλω σοι εν εθνεσι. Ψαλτηριον και κιθα ραν εαυτον ο προφητης καλει. Ὡς εν οργανωι
γαρ μου σικωι, του Πνευματος η χαρις εν αυτωι την προφητικην ανεκρουετο μελωιδιαν.
Ευτρεπιζεται γαρ προς την θειαν επιπνοιαν, ψυχην τε και σωμα κινων· δια μεν της κι
55.673 θαρας τα μελη του σωματος και τα αισθητηρια, δι' ων ο νους ανακρουεται παν ο
τι βουλεται· δια δε του ψαλ τηριου τας λογικας της ψυχης δυναμεις. Ὡς δε τας απαρχας
της εαυτου ζωης αναθεις τωι Θεωι, τους ορθρους απολαμβανει και τους καιρους του
φωτος, ως επιτη δειοτερους της ολης ημερας. ∆ιεγειρας τοινυν εαυτον εις υμνωιδιαν του
∆εσποτου, αποκρινεται παλιν και υπ ισχνειται ορθρου τουτο ποιησειν· ατε δη τηνικαυτα
ουκ αυτος μονος προσοισων τον υμνον, αλλα και μετα μυριων εθνων και λαων την
θειαν ωιδην ποιησομενος. Ὄρθρον δε καλει του Θεου και Σωτηρος ημων την
ενανθρωπησιν. Ἐξ εκεινου γαρ ανετειλε της αληθειας το φως· εξ εκεινου κατα πασαν
την οικουμενην εν τοις απαντων στομασιν ο μακαριος αιδει ∆αυιδ, και τας θειας
ευεργεσιας υμνει. Ὅτι μεγα επανω των ουρανων το ελεος σου, και εως των νεφελων η
αληθεια σου. Νικαι των ουρανων τα κυτη του σου ελεους το μεγεθος· πανταχοσε της σης
αληθειας αι ακτινες διεδραμον. Και ηδη δε ειρηκαμεν ως νεφελας και τους προφητας
και τους αποστολους και τους διδασκαλικης χαριτος τετυ χηκοτας καλει. ∆ια τουτων
γαρ, ωσπερ δια τινων νεφε λων, την πνευματικην αρδειαν τοις ανθρωποις προσφερει·
∆ι' αυτων γαρ τα αληθη μεμαθηκαμεν δογματα. Ἔλεος δε και αληθεια της οικονομιας
Χριστου το μυστηριον, ωστε τον προφητην τουτον αλλαχοσε λεγειν· Ἔλεος και αληθεια
συνηντησαν εις εν· η του Χριστου θεοτης και ανθρωποτης τηι του Λογου σαρκωσει
κατηντησεν. Ἀλλα το μεν ελεος αρμοττει τηι του Λογου σαρκωθεντος θεο τητι· αυτη γαρ
το πλασμα το οικειον ηλεησεν· η αληθεια δε τηι σαρκι. Ουδε γαρ κατα φαντασιαν, ως
τινες των αιρετικων δοκουσιν, αληθειαι δε ο Θεος Λογος σεσαρκω ται. Τουτο γαρ
ερμηνευων ο ∆αυιδ παλιν ελεγεν, Ἀληθεια εκ της γης ανετειλε, την ανθρωποτητα του
Κυριου λεγων, την απο της ημετερας γης, δηλαδη της ανθρωποτητος, ανατειλασαν.
Μεγα τοινυν επανω των ουρανων η του Χριστου θεοτης δια την δοξαν, ην παρα των
οικειων δυναμεων εδοξαζετο. Ἐπι γης γαρ ηγνοειτο, και τηι σαρκι συνεσκιαζετο.
Ὑψωθητι επι τους ουρα νους, ο Θεος, και επι πασαν την γην η δοξα σου. Τουτο και ο
μακαριος εφησεν Ἀμβακουμ· Ἐκαλυψενουρανους η αρετη αυτου, και της συνεσεως
αυτου πληρης η γη. Τουτο και ο μακαριος ∆αυιδ εν τωι ογδοωι ψαλμωι εφη· Κυριε ο
Κυριος ημων, ως θαυμαστον το ονομα σου εν πασηι τηι γηι· οτι επηρθη η μεγαλο πρεπεια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

σου υπερανω των ουρανων. Το ουν, Ὑψωθητι, αντι του, δειχθητι υψηλος και παντων
υπερτερος, και πασα η γη την σην μαθετω δοξαν. Ὅπως αν ρυσθωσιν οι αγαπητοι σου·
σωσον τηι δεξιαι σου, και επακου σον μου. Αιτει γαρ ταχεως επιστηναι την χαριν, και τον
υψουμενον εν ουρανοις φανερωσαι την δοξαν επι πασαν την γην, οπως αν ρυσθωσιν οι
δυναμενοι λεγειν· Καθως εξελεξατο ημας εν αυτωι προ καταβολης κο σμου, ειναι ημας
αγιους και αμωμους κατενωπιον αυτου εν αγαπηι, προορισας εις υιοθεσιαν δια Ἰησου
Χριστου του Κυριου ημων. Ἀγαπητοι δε του Θεου εισιν οι σωθεντες δια της αγαπης
αυτου της προς το γενος το ημετερον ανθρωποι, ουσπερ και υψωθεις εις ουρανον απο
της αρχαιας αιχμαλωσιας εῤρυσατο, καθα φησιν ο Παυλος· Ἀναβας εις υψος,
ηιχμαλωτευσας αιχμαλωσιαν, ελαβες δοματα εν ανθρωποις. ∆εξιαν δε του Θεου λεγει
την αγαθην ενεργειαν, η το Πνευμα το αγιον· επειδη και Θεου δακτυλος ονομαζεται, ως
της Τριαδος μιαν εχουσης ουσιαν, δυναμιν τε και ενεργειαν. Σωθηναι τοινυν ημας ο
προφητης και επακουσθηναι παρακαλει τωι Πνευματι, ινα πνευματικοι γενωμεθα και
της θειας χαριτος μετοχοι. Ὁ Θεος ελαλησεν εν τωι αγιωι αυτου· υψωθησομαι και
διαμεριω Σικιμα, και την κοιλαδα των σκηνων διαμετρησω. Ουπερ ᾔτησεν ο προφητης
απελαυσε, και επειδη ειπεν, Ὑψωθηθι, αποκρινεται λεγων ο ∆εσποτης, Ὑψωθησομαι
δεικνυσι και τον τροπον· ∆ιαμεριω Σικιμα. Πολις δε αυτη κατ' εξαιρετον τωι Ἰωσηφ
δεδομενη. Ἀλλα και την κοιλαδα την ερημον γενομενην, και ποιμενων δεξαμενην
σκηνας ανωθεν, οικητορων πληρωσω, και διανεμηθηναι τοις επανελθουσι
παρασκευασω. Τουτοις τοις ονομασι την δωρεαν χαρακτηριζει του Πνευματος· κοιλαδα
μεν των σκηνων, 55.674 των Ἐκκλησιων δηλονοτι τυγχανουσαν, επειδη την των
νοητων υδατων συναγωγην (φημι δε του βαπτισματος) εν τηι κοιλαδι ταυτηι τηι χορηγιαι
του Πνευματος κεκτηνται, περι ης αλλαχου φησιν ο ∆αυΐδ· Και αι κοιλαδες πληθυνουσι
σιτον· επειδη της ημετερας σωτηριας ο καρπος εν ταις κολυμβηθραις πληθυνεται του
βαπτισματος. Σικιμα δε, ωμιασις ερμηνευεται, τουτεστιν, εξοχη· τουτο γαρ ο ωμος παρα
τηι θειαι Γραφηι δηλοι. Ὅθεν περι του Σαουλ· Ὑψηλος υπερ ωμιας και επανω. Τι δε του
Πνευματος υψηλοτερον; η ποια υπεροχη κατα την δωρεαν την εκειθεν ευρισκεται, ην
υψουμενος ο Χριστος διαμεριζει, αλλα μην και διαμετρει, τουτεστι, προς μετρον διαιρει;
Ἑκαστωι γαρ η φανερωσις του Πνευματος προς το συμφερον διδοται. Ἐμος εστι Γαλααδ,
και εμος εστι Μανασσης· και Ἐφραιμ αντιληψις της κεφαλης μου, Ἰουδας βασιλευς μου.
Οικειωσομαι γαρ ου μονον τον Μανασση, αλλα και την εκεινου χωραν. Γαλααδ γαρ
ονομα τοπου, Μανασσης δε προσηγορια φυλης. Ἀλλα και τωι Ἐφραιμ την προτεραν
αποδωσω δυναμιν. Τον μεντοι Ἰουδαν πασων των φυλων βασιλευειν παρασκευασω.
Μετα γαρ την επανοδον αδιαιρετοι μεμενηκασιν αι φυλαι· ο δε Ζοροβαβελ και τουτων
κακεινων ηγειτο· κυριως δε και αληθως ο ∆εσποτης Χριστος, ο εξ Ἰουδα κατα σαρκα
βλαστησας, πασης βασιλευει της κτισεως. Μωαβ λεβης της ελπιδος μου· επι την
Ἰδουμαιαν επιβαλω το υποδημα μου, εμοι αλλοφυλοι υπεταγησαν. Τοσαυτην δε τωι εμωι
λαωι παρεξω ισχυν, ωστε και των αλλοφυλων κρατησαι, και Μωαβιτας και Ἰδουμαιους
υπηκοους λαβειν. Ἀκριβεστερον δε ταυτα εν τωι πεντηκοστωι και εννατωι ψαλμωι
ειρηται. Λευκοτερον και σαφεστερον ηρμηνευσεν ο Ἀκυλας και η πεμπτη εκδοσις, παρ'
οις ειρηται· Μωαβ λεβης του λουτρου μου, τουτεστι, δοχειον του λουτρου μου. Οιδα δ'
εγω ακουσας λογον εν αποῤρητωι παραδεδομενον υπο τινος Ἑβραιου· μυστικως γαρ
εφασκε δηλουσθαι δια των προκειμενων την κατα σαρκα του Χριστου γεννησιν απο του
γενους του Μωαβ, παραληφθεισαν δια την Μωαβιτιν Ῥουθ, αφ' ης γινεται ∆αυιδ ο
βασιλευς, ου εκ σπερματος το κατα σαρκα ο Χριστος γεγεννηται. ∆οκει δε μοι ο Θεος δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

τουτων και τωι Μωαβ επαγγελλεσθαι την χαριν της κλησεως δια της του λουτρου
παλιγγενεσιας. Ἐπειδη δη τωι Μωαβ τοιαυτα επαγγελλεται, ημιν καταλιμπανει νοειν
και περι των λοιπων εθνων τα ομοια. ∆ηλοι δε των εξης η προαγορευσις. Ἰδουμαιοι γαρ
ησαν απο του μεμισημενου Ἡσαυ. Ἐπιβαλω ουν το υποδημα μου επ' αυτην εκεινην την
του μεμισημενου χωραν· επιβησομαι ουν τοις παλαι εχθροις, εν χωραι φιλων
κατατασσων αυτους. Τις απαξει με εις πολιν περιοχης; η τις οδηγησει με εως της
Ἰδουμαιας· Ουχι συ, ο απωσαμενος ημας; Μαθων ο προφητης την των εθνων κλησιν,
και δια του νθʹ ψαλμου μακαριζει τους αξιουμενους ιδειν τα περι των Ἰουδαιων,
ευχομενος εις υπαρχειν αυτων. Το δε, Περιοχης, Περιπεφραγμενην εξεδωκε Συμμαχος,
ητις εστιν, η Ἐκκλησια. Ευχεται δε και εις την Ἰδουμαιαν ελθειν, εφ' ην εκτενει το
υποδημα και την χαριν την δοθησομενην τοις εθνεσι. Το δε, Ουχι συ, Ει μη συ ο Θεος,
εξεδωκε Συμμαχος, ο μηκετι συμμαχων ημιν, αλλα δουλους ποιησας. Ου γαρ ηττωμεθα,
σου στρατηγουντος ημων. Πλην και τοτε τηι σηι δυναμει αλλων αποβληθεντων, ημεις
της μακαριας μεριδος εσομεθα δια σου δυναμουμενοι. ∆ιο και επηνεγκε· Και ουκ
εξελευσηι, ο Θεος, εν ταις δυναμεσιν ημων; Ὁ δε Συμμαχος· Και μη προελθων Θεος εν
ταις στρατευσεσιν ημων; Ου γαρ ηττηθημεν πωποτε σου στρατηγουντος και της
φαλαγγος ηγουμενου. ∆ος ημιν βοηθειαν εκ θλιψεως, Κυριε· και ματαια σωτηρια
ανθρωπου. Ἐν τωι Θεωι ποιησομεν δυναμιν, και αυτος εξουδενωσει τους εχθρους ημων.
Παυσον τοινυν τα λυπηρα, και την σην ροπην ορεξον· ουδαμοθεν γαρ αλλοθεν τουτου
τυχειν δυνατον. Πασα γαρ η παρα ανθρωπων συμμαχια, σου μη συν-εργουντος, ματαια
και αχρηστος. ∆ια τοι τουτο την σην επικαλουμεθα προνοιαν. ∆ια ταυτης γαρ μονης
περιγενεσθαι των δυσμενων δυνησομεθα, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα
εις τους αιωνας. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43


