De Joseph et de castitate
Εις τον Ἰωσηφ και περι σωφροσυνης.
56.587
Οι εκ πελαγους μεγαλα σαλευοντες κυβερνηται, οις ουκ ηπειρος, ουκ ορος, ου
βουνος, ου σκοπελοι τινες την χερσον σημαινουσι, προς τινας αστερας αποβλεποντες,
και προς εκεινους το σκαφος ρυθμιζοντες αναυαγητοι διαμενουσιν· οι δε γε της
Ἐκκλησιας μαθηται οι εν τωι πελαγει του βιου τουτου τυγχανοντες, ου προς αστερας
τινας αποβλεποντες, αλλα προς τους πατερας το ονομα της διανοιας τεινοντες, και τοις
εκεινων ιχνεσι ποθωι ψυχης ακολουθουντες, εις τον αυτον λιμενα της βασιλειας
ελαυνουσι. ∆ια τουτο γαρ τοι και ο Κυριος ημων εν ταις ιεραις Βιβλοις τον βιον αυτων
ανεκηρυξεν, ινα μη μονον ακουοντες επαινωμεν, αλλ' ινα και ποθησαντες την αυτων
πολιτειαν ζηλωσωμεν.
Φυσει γαρ φιλοκαλον ουσαν την φυσιν των ανθρωπων ειδως ο Κυριος, και αει
των κρειττονων δια φιλοτιμιαν εφιεμενην, ωσπερ κοσμια τινα προτεθεικε τους των
πατερων αθλους, ινα εκαστος ημων προς ην αν βουληται αθλησιν εαυτον
μεταῤρυθμιζηι. Ὑπομονης ουν διδασκαλος αριστος ο του μακαριου Ἰωβ βιος,
ανεξικακιας ο του Μωυσεως, πραοτητος ο του ∆αυιδ, νηστειας και προσευχης ο του
∆ανιηλ, σωφροσυνης ο του Ἰωσηφ και της μακαριας Σουσαννης. Πρεπων δε και
επεραστος τοις νεοις ο του Ἰωσηφ βιος, και ταις νεαις, μαλιστα ταις εν γαμωι βιουσαις, η
της μακαριας Σουσαννης εναρετος αθλησις· ισοστασιος γαρ αμφοτεροις ο αγων. Ὁ μεν
γαρ δεσποινης φοβον δια σωφροσυνην επατησεν, η δε αρχοντων απειλας
θανατηφορους δια σωφροσυνην παρελογισατο. Ἀλλα προτερον ημιν ο του μακαριου
Ἰωσηφ βιος διαγεγραφθω· επειδη και αρχαιοτερος ο πατηρ· ειθ' ουτως ο της μακαριας
Σουσαννης. Ὁ μακαριος τοινυν Ἰωσηφ εξ ευγενων γονεων ορμωμενος, νεος ετι
υπαρχων, αρτι των ιουλων των τριχων εν ταις παρειαις αναβαλλοντων, ροδου δικην
ανθηρου ανα μεσον της ξανθης γενειαδος το της μορφης ανθος πυκαζων, ιου εαρινου
πορφυριζοντος εν ταις κοραις των οφθαλμων αποσωζων την οψιν, λευκους εχων
οδοντας ως γαλα, πυριζων τοις χειλεσιν, οφρυας εχων ηπλωμενας υπο κρινοχροωι
μετωπωι δασυτητι των τριχων αλληλαις συνεζευγμενας. Και τι πειρωμαι τον νεον τωι
καλλει διαγραφειν, ον η Γραφη υπεραγαν επηινεσεν ειρηκυια, Καλος τωι ειδει, και
ωραιος τηι οψει σφοδρα; Ουτος πιπρασκεται δια βασκανιαν αδελφων, ως μεν αυτοις
εδοκει, προς δουλειαν, ως δε τωι Θεωι προωριστο, προς βασιλειαν· και ηγετο εις Αιγυπτον
το παιδαριον ως μειρακιον ευτελες· ουπω γαρ εωρων αυτου οι πριαμενοι τον πλουτον
των αρετων, και ηγνοουν αυτον μελλειν δια σωφροσυνης κοσμιοτητα ολης Αιγυπτου
δεσποζειν, και ολην αυτην ολλυμενην λιμωι διασωζειν. Ἄγεται ουν εις Αιγυπτον, και
πιπρασκεται δευτερον, και ουδ' απαξ δουλουται.
Ὁ γαρ τηι γνωμηι ελευθερος, καν μυριακις πραθηι, ουδ' απαξ δουλουται· ωσπερ
παλιν δουλος τοις τροποις, καν μυριακις ελευθερωθηι, ουδ' απαξ ελευθερουται· ον γαρ ο
ιδιος τροπος ουκ ελευθεροι, τουτον μυριοι χαρται και μελανα γραμματα ελευθερωσαι ου
δυνανται. Ἄγεται ουν εις Αιγυπτον, πιπρασκεται εις οικον Αιγυπτιον, φιλειται υπο
δεσποτου, φιλειται υπο δεσποινης· αλλ' ο μεν του δεσποτου ποθος αγαθος, ο δε της
δεσποινης ερως πονηρος. Ὁ μεν γαρ αυτον εφιλει δι' ευλαβειαν, η δε δι' οιστρον
ακολασιας· και οσον εμηκυνετο ο χρονος, και το της μορφης καλλος επηνθει, τοσουτον
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινης ο περι αυτον δεινος ερως επηυξανε, και εμφυτον το πυρ του φιλτρου την
καρδιαν αυτης διενεμετο. Και δη απατησαι τον νεον σκεπτομενη δια παντων των
απατωντων τας οψεις των νεων εχωρει. την μεν οψιν ωσπερ λειμωνα διανθιζουσα,
φυκει τας παρειας ερυθραινουσα, ψιμμυθιωι δε το μετωπον λευκαινουσα, και μελανι
τους οφθαλμους υπογραφουσα, χρυσεοις δε κοσμοις τον τραχηλον αυτης και τας χειρας
καλλωπιζουσα, και την μαλακην αυτης εσθητα μυρισμασι διαφοροις καπνιζουσα· και ην
απλως παγις θανατηφορος, δια πασων των αισθησεων, ως ενομιζεν, απατησαι τον νεον,
την μεν οψιν εκ του φαινομενου καλλωπισμου, την δε ακοην ταις κολακειαις
μαγευουσα, την δε οσφρησιν τοις μυρισμασι γοητευουσα.
Ἀλλ' ορα μοι γενναιου αθλητου 56.588 την ανδρειαν· οιμαι γαρ οτι ο Θεος
συνεχωρει κατα του παιδος φερεσθαι τον πειρασμον, ινα ομου τε κρυπτομενην αρετην
εν νεωι φανερωσηι, και τηι Ἐκκλησιαι παιδευτηριον μεγιστον τον εκεινου βιον
καταλειψηι. Ουδεν γαρ εστιν υπο των πατερων γεγονος αγαθον, ο μη εν τηι Ἐκκλησιαι
ωσπερ στηλην υπομνημα φερουσαν του βιου καθιδρυσεν Θεος. Ὅρα ουν μοι γενναιου
αθλητου την ανδρειαν, οσα ην αυτωι τα μαχομενα· Ἡ ιδια νεοτης αυτωι επολεμει, η
ηδονη εσωθεν εγαργαλιζε, και η γυνη εξωθεν προσεπαλαιεν τηι επαγγελιαι θωπευουσα,
και τηι θωπειαι κολακευουσα· τα επιπεμπομενα γυναια εμοχλευε, και η κολακεια την
ακοην αυτωι και την αισθησιν εκνιζεν· αλλ' ουδεν τουτων κατισχυσαι αυτου ηδυνηθη.
Ουτε γαρ ταις κολακειαις χαυνουμενος τας ηνιας ενεδιδου, ουτε ταις επαγγελιαις
φυσωμενος κατεφρονει της σωφροσυνης, ουτε ταις απειλαις ταπεινουμενος προεδιδου
τον πλουτον των αρετων· αλλα παντα τα του σωματος αυτου μορια τωι σωφρονι
λογισμωι εχαλινου. Και επει ουκ ηδυνηθη τον νεον δια τοσουτων οργανων απατησαι
των εν αυτηι, δι' εαυτης εν οικισκωι τινι λαθραιως και βιαιως κατειχεν αυτον προς
ατακτον ευνην. Ἦν ουν ιδειν θεατρον μεγιστον, ουκ επιγειον, αλλ' ουρανιον. Ἦν γαρ ο
Ἰωσηφ εν τωι σκαμματι του πειρασμου μαχομενος· το σταδιον ηπλωτο, οι αγωνες
επετελουντο, η σαλπιγξ εβοα, ο αγωνοθετης ανωθεν επειδε τηι παληι, και ο δημος των
αγγελων επικεκυφως εθεωρει· οι δαιμονες κατω τα βραβεια προετιθουν τηι Αιγυπτιαι,
και οι αγγελοι ανω επλεκον τωι Ἰωσηφ τους στεφανους· τηι γαρ Αιγυπτιαι συνετρεχον
δαιμονες, και τωι Ἰωσηφ συνεπνεον αγγελοι. Πολυς ην ο αγων, τις τινα νικησει· φροντις
ην τοις αγγελοις πολλη περι του Ἰωσηφ, μη ποτε αρα τα μυρισματα του γυναιου
χαυνωσηι τον νεον, μη τα μαλακα ιματια, μη το βλεμμα, μη το σχημα, μη το βημα, μη η
ακοη, μη η θωπεια, μη η κολακεια εκνευρωσηι τον νεον· πολλη ην φροντις τοις
αγγελοις, πολλη η ελπις των δαιμονων. Ὁ Ἰωσηφ περι στεφανου ηγωνιζετο, η Αιγυπτια
περι αισχυνης εμαχετο· ο μεν περι ζωης, η δε περι θανατου. Και οια ην τα υπο Αιγυπτιας
λεγομενα; Τα μεν εν απειλαις, τα δε εν κολακειαις· ταις μεν απειλαις πτοουσα τον νεον,
ταις δε κολακειαις μαγευουσα· και ταις μεν απειλαις λεγουσα· ∆εσποινα σου ειμι,
αργυρωνητος μου γεγονας· ταυτης ενεκα της χρειας μοι πεπρασαι· καν αντειπηις, δεσμα
και φυλακαι σε μενουσι, και μετα ταυτα απαραιτητος θανατος· εαν δε πεισθηις, τιμαι, και
δορυφοριαι, και παντος του οικου μου η εξουσια εν τηι χειρι σου δοθησεται. Ἀλλα φοβηι
τον ελεγχον; ∆υνατον λαθειν τον τε ανδρα τον εμον και τους εν τωι οικωι· μονον
πεισθητι, μονον συνθου τηι πραξει, και παντων εσηι δεσποτης. Ταυτα ακουσας ο Ἰωσηφ
τηι Αιγυπτιαι ειπεν· Ὦ γυναι, δουλος μεν γεγονα ουδεποτε· ευγενων γαρ γονεων ειμι
απογονος· Ἀβρααμ γαρ και Ἰσαακ οι τωι Θεωι ομιλησαντες εμου παπποι γεγονασιν,
Ἰακωβ δε ο μετ' αγγελου παλαισας εμος πατηρ· δι' ο και θαῤρων σοι παλαιω· πεπραμαι
δε σοι δια βασκανιαν αδελφων· αλλ' ουδεν βλαψει την της ψυχης μου ευγενειαν το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ονομα της δουλειας.
Και γαρ αχλυς πολλακις βασκανος επελθουσα τας του ηλιου φαιδρας ακτινας
προς ολιγον αμαυροι, αλλ' ουκ εις τελος σκοτιζει· τηι γαρ ρυμηι του ηλιακου φωτος
ευθυς εξελαυνεται· ωσαυτως και το ονομα της δουλειας ου σβεσει την της ευγενειας
μου αιγλην· μετ' ου πολυ γαρ υπο της ακτινος των τροπων μου διαχυθησεται, και ανα
πασαν την Αιγυπτον εκλαμψει το της ευγενειας μου καλλος. Πεπραμαι σοι, συμφημι
καγω, ουκ αρνουμαι· δουλειας την πρεπουσαν σοι υπηρεσιαν εξεπληρωσα· αψευδης σοι
γεγονα, αβλαβης, αμεμπτος, αδολος, απροσκοπος, ακατηγορος· ουδεμια σοι κατ' εμου
αταξιας κατηγορια γεγενηται· και νυν συμβουλευεις μοι ποιησαι πραγμα ανοσιον, και
λαθραιως μοι, ως οφις, υποψιθυριζεις, οιομενη με δελεαζειν, και απειλαις
θανατηφοροις κατακαμπτειν προς το ποθουμενον σοι της ακολασιας δραμα; Μη απατω,
γυναι, μη προσεχε μου τηι νεοτητι· δυναται και νεος ασκος οινον φερειν παλαιον, και
βαλαν 56.589 τιον καινον μαργαριτας αρχαιους βασταζειν. Νεαραν οραις μου την χλοην,
αλλα πολιον περιβλεπου το ηθος· νεωτεραν μου την οψιν η φυσις παρεσχετο· πολιαν δε
μου την καρδιαν ο νομος ειργασατο. Μη απατω, γυναι, ου νικησεις μου την αρετην· ου
νικησεις Ἰωσηφ τον του Ἰακωβ υιον, Ἰακωβ εκεινου του ετι εν κοιλιαι οντος και
πτερνισαντος, και μετα ταυτα μετα αγγελου ισχυσαντος παλαισαι· μη απατω, τα αυτα
τωι πατρι μου παλαιω. Ἀλλα και επαγγελιαις θωπευειν με νομιζεις. Τι τοιουτον, ειπε
μοι, δυνασαι μοι επαγγειλασθαι, οιον εστιν η σωφροσυνη; Ποια βασιλεια ισοῤροπος
αυτηι εστι, ποιος θησαυρος ισοστασιος αυτηι εστιν; αγνοεις, οτι η σωφροσυνη ουρανιον
εστι κτημα, αγγελικον πραγμα, Θεου χαρισμα; Ἔχε σου τας επαγγελιας· αι σαι τιμαι
ατιμιας εισι προξενοι· αι σαι τιμαι, ας επαγγελληι, αισχυνης εισιν απαρχαι· ο σος χρυσος
γης εστι γεννημα, και ιου δαπανη· ο εμος δε χρυσος Θεου εστι γεννημα, αΐδιον
βλαστημα. Ἀλλα λανθανειν οιει το πραγμα. Ἀγνοεις τον του Θεου ακοιμητον
οφθαλμον, τον παντα τα εν τωι σκοτει γινομενα εφορωντα πραγματα; ποσους δε οιει
νυν ενθαδε εσταναι αγγελους; υπο ποσοις δε μαρτυσι γινεσθαι τα πραττομενα;
Ἐννοησον, γυναι, τον ανδρα σου, τους αδελφους σου, τους φιλους, τους γειτονας, τους
συγγενεις, τους επι τηι σεμνοτητι σου καυχωμενους· εννοησον τους παροντας αγγελους,
και η αυτους αισχυνθητι, η τους αποντας ανθρωπους αιδεσθητι. Ποιοις δε ομμασιν επι
τον ανδρα σου οψει, ωι επιβουλευσαι προειλω; ποιας δε αγκαλας απλωσεις αυτωι, ον
θανατωσαι εθελησας; ποιοις ρημασιν αυτον κολακευσεις, ου την ευνην, το οσον επι σοι,
εμιανας; Μνησθητι, οσα αυτωι υπεσχου· πως της σωφροσυνης την πιστιν φυλαττειν
αυτωι, πως πλειον εαυτης εκεινον μεθ' ορκων αγαπαιν διεβεβαιου. Μιμησαι, γυναι, την
τρυγονα· εκεινη γαρ ενι ανδρι μιγεισα, ετερωι ουκ ετι μιγνυται· καν συμβηι τον ταυτης
αῤρενα υπο ιξευτου θηραθηναι, η υπο αετου αναλωθηναι, ετερωι αῤρενι ουκ
επιμιγνυται, αλλα μενει εκδεχομενη αει τον ποθουμενον, και τηι εκεινου μνημηι
εναποθνησκει. Παιδευσατω σε, γυναι, η ο του Θεου φοβος, η ο των Ἑβραιων νομος, η η
των αρχαιων σεμνη πολιτεια.
Ταυτα ειρηκως ο Ἰωσηφ, και ιδων αυτην ετι αναιδως κατεχουσαν αυτου των
ιματιων, και καιομενην πλειον προς τον οιστρον οι γαρ ερωτες τοτε πλειον προς το
ποθουμενον εξαπτονται, οταν αυτου εφικεσθαι μη δυνηθωσιν, ωσπερ γενναιος
αθλητης, αποδυσαμενος τα ιματια, και ολην αυτην συν τοις ιματιοις εις το χαμαι
κενωσας, γυμνος του μυσους εκ του σκαμματος εξηλα 56.590 το, της σωφροσυνης την
νικην βασταζων. Και η μεν Αιγυπτια κατειχε τα φυλλα της αταξιας, ο δε Ἰωσηφ τον
καρπον της δικαιοσυνης εβασταζε. Χαρα ην εν τωι ουρανωι επι τηι νικηι του Ἰωσηφ·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εχαιρον αγγελοι, εκλαιον δαιμονες, εστεφανουτο Ἰωσηφ, ηισχυνετο η Αιγυπτια· ηψατο
αυτης η νικη· τρεπεται προς συκοφαντιαν, και διαβαλλει τον Ἰωσηφ προς τον ανδρα τον
ιδιον, αισχος αυτωι επιφημισασα, Τι, λεγουσα, εισηγαγες ωδε παιδα Ἑβραιον εμπαιζειν
ημιν; Ἀγανακτει ο ανηρ, και εμβαλλει αυτον εις φυλακην. Ἀναγκαιος γαρ ην ο λυχνος
τοις εν σκοτει, ο σιτοδοτης προς τους πεινωντας, ο λιμην προς τους χειμαζομενους, ο
ιατρος προς τους ασθενουντας. Ἐμβαλλονται και δυο ευνουχοι του Φαραω εις φυλακην·
ορωσιν ενυπνια· ουδεις ην ο συγκρινων· αναφερουσι τωι Ἰωσηφ· σαφηνιζει το
εγκεκαλυμμενον. Ἐκβαλλονται οι ευνουχοι της φυλακης· αποβαινει αυτοις καθ' α
συνεκρινεν ο Ἰωσηφ. Ὁραι ο βασιλευς Φαραω ενυπνιον· ουδεις ην ο σαφηνιζων·
αναγγελλει ο ευνουχος περι του Ἰωσηφ· εκβαλλεται εκ της φυλακης δια το ενυπνιον.
Και ορα μοι μυστηριον· ∆ι' ενυπνιον επραθη· δι' ενυπνιον ηλευθερωθη. Τι γαρ;
Συγκρινει του Φαραω το ενυπνιον, οραι αυτου αγχινοιαν ο βασιλευς, και ελευθερωσεν
αυτον βασιλευειν, πασαν εξουσιαν αυτωι της Αιγυπτου εμπιστευσας. Λαβων την
εξουσιαν ο Ἰωσηφ, εν τωι καιρωι του λιμου παντας ευεργετει, αποδημους, ενδημους,
φιλους, εχθρους, ξενους· ερχεται ο πατηρ αυτου εις Αιγυπτον· προσκυνει αυτωι και η
μητηρ συν τωι πατρι. Ει γαρ και κατα την οδον ετελευτησεν ερχομενη, αλλ' ουν γε εν τωι
ανδρι προσεκυνησεν· ανηρ γαρ και γυνη σαρξ μια εισιν. Ἔρχονται και οι αδελφοι αυτου
οι ενδεκα, προσκυνουσιν αυτωι· και επληρωθη το οραμα, ο ειδεν Ἰωσηφ· Ὤμην γαρ,
φησιν, οτι ο ηλιος, και σεληνη, και ενδεκα αστερες προσεκυνουν μοι. ∆ια τι ενδεκα;
Ἐπει ο Ἰουδας απηγξατο· συμβολον γαρ ην ο πραθεις Ἰωσηφ του πραθεντος υπο Ἰουδα
Χριστου. Ὁραις πως δια σωφροσυνην εδικαιωθη, δια σωφροσυνην εν ουρανοις
βασιλευει;
Ταυτα δε ημιν ειρηται, ινα και υμεις την αυτην πολιτειαν ζηλωσαντες, την
αυτην δοξαν παρα Θεου κομισησθε. Ἀλλ' εδει ημας και περι της μακαριας Σουσαννης
ειπειν, μαλιστα επαγγειλαμενους· αλλ' επειδη βελτιον εστι μαλλον διψωντας
αναχωρησαι, και μη τους κορεσθεντας και α εδεξαντο εκπτυσαι, εν αλληι τηρησαντες
ημεραι την διηγησιν, Θεου βουλησει, νυν επι τον κρατηρα της μυσταγωγιας
εκδραμωμεν, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


