Sermo antequam iret in exsilium
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΟΜΙΛΙΑ ΠΡΟ ΤΗΣ ΕΞΟΡΙΑΣ.
52.427
αʹ. Πολλα τα κυματα και χαλεπον το κλυδωνιον· αλλ' ου δεδοικαμεν, μη
καταποντισθωμεν· επι γαρ της πετρας εστηκαμεν. Μαινεσθω η θαλασσα, πετραν
διαλυσαι ου δυναται· εγειρεσθω τα κυματα, του Ἰησου το πλοιον καταποντισαι ουκ
ισχυει. Τι δεδοικαμεν, ειπε μοι; Τον θανατον; Ἐμοι το ζηιν Χριστος, και το αποθανειν
κερδος. Ἀλλ' εξοριαν, ειπε μοι; Του Κυριου η γη, και το πληρωμα αυτης. Ἀλλα
χρηματων δημευσιν; Ουδεν εισηνεγκαμεν εις τον κοσμον, δηλον οτι ουδεν
εξενεγκειν δυναμεθα· και τα φοβερα του κοσμου εμοι ευκαταφρονητα, και τα
χρηστα καταγελαστα. Ου πενιαν δεδοικα, ου πλουτον επιθυμω· ου θανατον
φοβουμαι, ου ζησαι ευχομαι, ει μη δια την υμετεραν προκοπην. ∆ιο και τα νυν
υπομιμνησκω, και παρακαλω την υμετεραν θαῤ 52.428 ρειν αγαπην.
Ουδεις γαρ ημας αποσπασαι δυνησεται· ο γαρ ο Θεος συνεζευξεν, ανθρωπος
χωρισαι ου δυναται. Ει γαρ περι γυναικος και ανδρος λεγει· Ἀντι τουτου καταλειψει
ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα, και προσκολληθησεται τηι γυναικι
αυτου, και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν· ο ουν ο Θεος εζευξεν, ανθρωπος μη
χωριζετω. Ει γαμον ου δυνασαι διασπασαι, ποσωι μαλλον Ἐκκλησιαν Θεου ουκ
ισχυεις καταλυσαι; αλλα πολεμεις αυτην, ου δυναμενος βλαψαι τον πολεμουμενον.
Ἀλλ' εμε μεν εργαζηι λαμπροτερον, εαυτου δε την ισχυν καταλυεις της προς εμε
μαχης· Σκληρον γαρ σοι προς κεντρα οξεα λακτιζειν. Ουκ αμβλυνεις τα κεντρα, αλλα
τους 52.429 ποδας αιμασσεις· επει και τα κυματα την πετραν ου διαλυει, αλλ' αυτα
εις αφρον διαλυονται. Ουδεν Ἐκκλησιας δυνατωτερον, ανθρωπε. Λυσον τον
πολεμον, ινα μη καταλυσηι σου την δυναμιν· μη εισαγε πολεμον εις ουρανον.
Ἄνθρωπον εαν πολεμηις, η ενικησας, η ενικηθης. Ἐκκλησιαν δε εαν πολεμηις,
νικησαι σε αμηχανον· ο Θεος γαρ εστιν ο παντων ισχυροτερος. Μη παραζηλουμεν
τον Κυριον; μη ισχυροτεροι αυτου εσμεν; Ὁ Θεος επηξε, τις επιχειρει σαλευειν; Ουκ
οισθα αυτου την δυναμιν. Ἐπιβλεπει επι την γην, και ποιει αυτην τρεμειν· κελευει,
και τα σειομενα ηδραζετο. Ει την πολιν σαλευομενην εστησε, πολλωι μαλλον την
Ἐκκλησιαν στησαι δυναται. Ἡ Ἐκκλησια ουρανου ισχυροτερα· Ὁ ουρανοςκαι η γη
παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσι. Ποιοι λογοι; Συ ει Πετρος, και επι
ταυτηι μου τηι πετραι οικοδομησω μου την Ἐκκλησιαν, και πυλαι ᾅδου ου
κατισχυσουσιν αυτης.
βʹ. Ει απιστεις τωι λογωι, πιστευε τοις πραγμασι. Ποσοι τυραννοι ηθελησαν
περιγενεσθαι της Ἐκκλησιας; ποσα τηγανα; ποσοι καμινοι, θηριων οδοντες, ξιφη
ηκονημενα; και ου περιεγενοντο. Που οι πολεμησαντες; Σεσιγηνται και ληθηι
παραδεδονται. Που δε η Ἐκκλησια; Ὑπερ τον ηλιον λαμπει. Τα εκεινων εσβεσται, τα
ταυτης αθανατα. Ει οτε ολιγοι ησαν, ουκ ενικηθησαν, οτε η οικουμενη επλησθη
ευσεβειας, πως νικησαι δυνασαι; Ο ουρανος και η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου
ου μη παρελθωσι. Και μαλα εικοτως· ποθεινοτερα γαρ η Ἐκκλησια τωι Θεωι του
ουρανου. Ουρανου σωμα ουκ ανελαβεν, Ἐκκλησιας δε σαρκα ανελαβε· δια την
Ἐκκλησιαν ο ουρανος, ου δια τον ουρανον η Ἐκκλησια. Μηδεν υμας θορυβειτω των
γενομενων. Τουτο μοι χαρισασθε, πιστιν απεριτρεπτον. Ουκ ειδετε τον Πετρον
περιπατουντα επι των υδατων, και ολιγον διστασαντα, και μελλοντα
καταποντιζεσθαι, ου δια την ατακτον των υδατων ορμην, αλλα δια την ασθενειαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

της πιστεως; Μη γαρ ανθρωπιναις ψηφοις ενταυθα ηλθομεν; μη γαρ ανθρωπος
ηγαγεν, ινα ανθρωπος καταλυσηι; Ταυτα λεγω ουκ απονοουμενος, μη γενοιτο, ουδε
αλαζονευομενος, αλλα το υμων σεσαλευμενον στηριξαι βουλομενος. Ἐπειδη εστη η
πολις, Ἐκκλησιαν ο διαβολος ηθελησε σαλευσαι. Μιαρε και παμμιαρε διαβολε,
τοιχων ου περιεγενου, και Ἐκκλησιαν προσδοκαις σαλευσαι; Μη γαρ εν τοιχοις η
Ἐκκλησια; Ἐν τωι πληθει των πιστων η Ἐκκλησια. Ἰδου ποσοι στυλοι εδραιοι, ου
σιδηρωι δεδεμενοι, αλλα πιστει εσφιγμενοι. Ου λεγω οτι τοσουτον πληθος πυρος
σφοδροτερον· αλλ' ουτε, ει εις ην, περιεγενου. Και οιδας, οια σοι τραυματα παρεσχον
οι μαρτυρες. Εισηλθε πολλακις κορη απαλη απειρογαμος· κηρου ην απαλωτερα, και
πετρας εγενετο στερεωτερα.
Τας πλευρας αυτης εξεες, και την πιστιν αυτης ουκ ελαβες. Ἠτονησε της
σαρκος η φυσις, και ουκ απηγορευθη της πιστεως η δυναμις· εδαπανατο το σωμα,
ενεανιευετο το φρονημα· ανηλισκετο δε η ουσια, και εμενεν η ευλαβεια. Γυναικος ου
περιεγενου μιας, και τοσουτου περιγενεσθαι δημου προσδοκαις; Ουκ ακουεις του
Κυριου λεγοντος, Ὅπου δυο η τρεις εισι συνηγμενοι εις το ονομα μου, εκει ειμι εν
μεσωι αυτων; Ὅπου τοσουτος δημος αγαπηι εσφιγμενος, ου παρεστιν; Ἔχω αυτου
ενεχυρον· μη γαρ οικειαι δυναμει θαῤρω; Γραμματειον αυτου κατεχω. Ἐκεινο μοι
βακτηρια, εκεινο μοι ασφαλεια, εκεινο μοι λιμην 52.430 ακυμαντος. Καν η
οικουμενη ταραττηται, το γραμματειον κατεχω· αυτωι (f. αυτο) αναγινωσκω· τα
γραμματα εκεινα τειχος εμοι και ασφαλεια. Ποια ταυτα; Ἐγω μεθ' υμων ειμι πασας
τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος. Χριστος μετ' εμου, και τινα
φοβηθησομαι; Καν κυματα κατ' εμου διεγειρηται, καν πελαγη, καν αρχοντων θυμοι·
εμοι ταυτα παντα αραχνης ευτελεστερα. Και ει μη δια την υμετεραν αγαπην, ουδε
σημερον αν παρηιτησαμην απελθειν. Ἀει γαρ λεγω, Κυριε, το σον θελημα γενεσθω·
μη ο τι ο δεινα, και ο δεινα, αλλ' ει τι συ βουλει. Ουτος εμοι πυργος, τουτο εμοι πετρα
ακινητος· τουτο εμοι βακτηρια απεριτρεπτος. Ει βουλεται ο Θεος τουτο γενεσθαι,
γινεσθω. Ει βουλεται ενταυθα ειναι με, χαριν εχω. Ὅπου βουλεται, ευχαριστω.
γʹ. Μηδεις υμας θορυβειτω· ταις ευχαις προσεχετε. Ταυτα εποιησεν ο
διαβολος, ινα εκκοψηι την σπουδην την περι τας λιτανειας. Ἀλλ' ου προχωρει αυτωι·
αλλα σπουδαιοτερους υμας και θερμοτερους ευρηκαμεν. Αυριον εις λιτανειον
εξελευσομαι μεθ' υμων. Ἢ οπου εγω, και υμεις εκει· οπου υμεις, εκει καγω· εν σωμα
εσμεν· ου σωμα κεφαλης, ου κεφαλη σωματος χωριζεται. ∆ιειργομεθα τωι τοπωι, αλλ'
ηνωμεθα τηι αγαπηι· ουδε θανατος διακοψαι δυνησεται. Καν γαρ αποθανηι μου το
σωμα, ζηι η ψυχη, και μεμνηται του δημου· υμεις εμοι πατερες· πως υμων δυναμαι
επιλαθεσθαι; υμεις εμοι πατερες, υμεις εμοι ζωη, υμεις εμοι ευδοκιμησις. Ἐαν υμεις
προκοψητε, εγω ευδοκιμω· ωστε εμοι ζωη πλουτος εν τωι υμετερωι κειται θησαυρωι.
Ἐγω μυριακις υπερ υμων σφαγηναι ετοιμος (και ουδεμιαν χαριν παρεχω, αλλα και
οφειλην αποδιδωμι· Ὁ γαρ ποιμην ο καλος την ψυχην αυτου τιθησιν υπερ των
προβατων), και σφαγηναι μυριακις, και μυριας κεφαλας αποτμηθηναι. Ἐμοι ο
θανατος ουτος αθανασιας υποθεσις, εμοι αι επιβουλαι αυται ασφαλειας αφορμη. Μη
γαρ δια χρηματα επιβουλευομαι, ινα λυπηθω; μη γαρ δι' αμαρτηματα, ινα αλγησω;
∆ια τον ερωτα τον περι υμας· επειδη παντα ποιω, ωστε υμας εν ασφαλειαι μειναι,
ωστε μηδενα παρεισελθειν τηι ποιμνηι, ωστε μειναι ακεραιον το ποιμνιον. Ἡ
υποθεσις των αγωνων αρκει μοι εις στεφανον. Τι γαρ αν παθοιμι υπερ υμων; Ὑμεις
εμοι πολιται, υμεις εμοι πατερες, υμεις εμοι αδελφοι, υμεις εμοι τεκνα, υμεις εμοι
μελη, υμεις εμοι σωμα, υμεις εμοι φως, μαλλον δε και του φωτος τουτου
γλυκυτεροι. Τι γαρ τοιουτον παρεχει μοι η ακτινα οιον η υμετερα αγαπη; Ἡ ακτινα
εν τωι παροντι με βιωι ωφελει, η δε υμετερα αγαπη στεφανον μοι πλεκει εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μελλοντι. Ταυτα δε λεγω εις ωτα ακουοντων· τι δε των ωτων υμων
ακουστικωτερον; Τοσαυτας ημερας ηγρυπνησατε, και ουδεν υμας εκαμψεν, ου
χρονου μηκος μαλακωτερους υμας εποιησεν, ου φοβοι, ουκ απειλαι· προς παντα
εγενεσθε γενναιοι. Και τι λεγω, εγενεσθε; Τουτο οπερ επεθυμουν αει,
κατεφρονησατε των βιωτικων πραγματων, απεταξασθε τηι γηι, εις τον ουρανον
μετεστητε· απηλλαγητε των συνδεσμων του σωματος, προς την μακαριαν εκεινην
αμιλλασθε φιλοσοφιαν. Ταυτα εμοι στεφανοι, ταυτα παρακλησις, ταυτα παραμυθια,
ταυτα εμοι αλειμμα, ταυτα ζωη, ταυτα αθανασιας υποθεσις.
δʹ. Ἀλλ' ορω τοις εμαυτου δογμασι τινας εγκαρτερειν με πειθοντων. Φερει
γαρ πολλα των ευτυχηματων εις τουναντιον· οτι οις εδοκουν ζηλωτης ειναι,
περιπεπτωκα τηι μοχθηριαι· οι μεν κατα τον τροπον καθαιρουντες νικωσι τον αγωνα
τηι διαφοραι των πραγματων· ουκ ηπειλουν, αλλα παρισταντο. Ἔστι γαρ καιρος νυν
ειπειν τα περι της εμης θλιψεως. Νομος εστιν, αλλ' ο νομοθετης νικαται. Τεκνα, μα
την υμετεραν αγαπην, βλεπω συσκευην πολεμουσαν, και τον Θεον υβριζομενον·
βλεπω τον αγωνα πιπτοντα, και τον αγωνοθετην λυπουμενον· βλεπω το πιθανον
της αληθειας μαραινομενον, και την συσκευην ανθουσαν. Λεγουσι μοι, οτι Ἔφαγες
και εβαπτισας. Ει εποιησα τουτο, αναθεμα εσομαι· μη αριθμηθειην εις επισκοπων
ριζαν· μη γενωμαι μετ' αγγελων· μη αρεσω Θεωι· ει δε και εφαγον και εβαπτισα,
ουδεν ακαιρον των πραγματων εποιησα. Προσχες μοι μετα ακριβειας ο λεγω, και
λεγων ου παυσομαι. Ἐμοι μεν το λεγειν ουκ οκνηρον, υμιν δε ασφαλες. Ἀλλ'
επανελθωμεν επι το προκειμενον.
Λεγουσιν οτι εφαγον και εβαπτισα. Καθελετωσαν ουν Παυλον, οτι μετα το
δειπνησαι εχαρισατο τωι δεσμοφυλακι το βαπτισμα. Τολμω λεγειν, καθελετωσαν και
αυτον τον Χριστον, οτι μετα το δειπνον τοις μαθηταις την κοινωνιαν εχαρισατο.
Ἀλλ' εικοτα και μεγαλα ημιν ταυτα· ταυτα φαιδρα της ειρηνης· ταυτα του λαου τα
εγκωμια. Ἐμου ο στεφανος, υμων ο καρπος. Ἀλλ' οιδατε, αγαπητοι, δια τι με θελουσι
καθελειν. Ὅτι ταπητας ουχ ηπλωσα, ουτε σηρικα ιματια ουκ ενεδυσαμην, και οτι την
γαστριμαργιαν αυτων ου παρεμυθησαμην. Ἤνθησαν γαρ τα εγγονα της ασπιδος, ετι
περιλελειπται της Ἰεζαβελ ο σπορος· ετι δε και η χαρις τωι Ἠλιαι συναγωνιζεται. Φερε
δε μοι εις μεσον τον θαυμαστον και πλουσιον της ζωης κηρυκα, Ἰωαννην λεγω, τον
πενητα, και εως λυχνου μη κτησαμενον· ειχε γαρ την λαμπαδα του Χριστου· ου την
κεφαλην επεθυμησεν η της Ευας συλλειτουργος, η των αγιων εμποδιον γενομενη, η
τους προφητας διωξασα, η την εν δολωι νηστειαν κηρυξασα, η ομοτιμον του
ονοματος της εχιδνης επισταμενη την ορχησιν, εν τωι αριστωι τωι ατελει ορχησαμενη.
Ουκ επεθυμησε ζωην, ουκ επεθυμησε χρηματων ογκον, ου βασιλειας αξιωμα, ουκ
αλλης τινος περιουσιας. Ἀλλ' ειπε μοι, ανθρωπε, τι επεθυμησε; Κεφαλην ανθρωπου.
Τι δε λεγω; Ου μονον ανθρωπου, αλλ' ευαγγελιστου. Ἀλλ' ουκ ενικησε λαβουσα την
κεφαλην. Ἔτεμε γαρ την κεφαλην αιτησαμενη, την ανομον επιθυμιαν σπουδαιως
δια πινακος δεξαμενη. Βλεπε, και θαυμασον του Θεου την δυναμιν. ∆ιηλεγχεν ο
αναιτιος, απετμηθη· αλλ' 52.432 ο αποτμηθεις εν δεξιαι του Χριστου, η δε
απαραιτητον κολασιν εκδεχεται. Παλιν εκεινης το σπερμα, ο σπορος ο ακανθωδης
επιζητει και σπευδει. Ἀλλ' Ἡρωδιας Ἰωαννου την κεφαλην ζητουσα παλιν ορχησιν,
ουχ ην τοις ποσι παιζομεν, αλλα την της Μαριας επερειδομενην. Παλιν βοαι και λεγει
Ἰωαννης· Ουκ εξεστι σοι την γυναικα εχειν του αδελφου σου. εʹ. Ἀλλα τι ειπω;
∆ακρυων ο παρων καιρος· παντα γαρ εις αδοξιαν εκτρεχει, και παντα χρονος κρινει.
Χρυσος το ολον δοξαζει. Ἀλλα φερε μοι τον αγιον ∆αυιδ τον λεγοντα και βοωντα·
Χρυσος εαν ρεηι, μη προστιθεσθε καρδιαν. Ἀλλ' ειπε μοι, τις ην ουτος ο ταυτην την
φωνην επαφεις; Ουχι το της βασιλειας επι της κορυφης συγκειμενον ειχεν; ουκ εν τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

βασιλικηι εξουσιαι διεταττεν; Ἀλλ' ου προς αρπαγην εβλεπεν, ουκ εις καθαιρεσιν
ευσεβειας ην αυτωι το φρονημα, ουδε μεριμνα θησαυρων, αλλα της στρατοπεδων
συλλογης· ου γυναικος συγκαταθεσιν. Φευγετε ουν, γυναικες, τας αλλοτριας
συλλογας· μη συμβουλευετε τοις ανδρασι συμβουλιαν κακην· αλλ' ασφαλισθητε τοις
λεχθεισιν. Ἆρα εσβεσαμεν υμων την φλογα; αρα εμαλαχθη υμιν η καρδια; Ἀλλ' οιδα
οτι ωφεληθησεσθε μεν αι της Μαριας θυγατερες· αλλαι δε ανευ οινου κεκορεσμεναι
και μεθυουσαι τηι φιλαργυριαι, ως ο μακαριος Παυλος βοαι και κηρυττει λεγων· Ῥιζα
παντων των κακων η φιλαργυρια. Ουτω και αι ασυνετοι γυναικες αποφραττουσιν
εαυτων τα ωτα, και αντι σπορου αγαθου ακανθας τικτουσιν. Ἀλλα, παρακαλω, μη
ημων τον σπορον ως επι πετραν καταβαλλωμεν. Χριστου εσμεν γεωργιον, παρ' ου
ακουσωμεν· Ευ, δουλε αγαθε, εισελθε εις τον οικον μου· μη αντι της φωνης ταυτης
λεχθηι, Ευ, δουλε κακε.
Ἀλλα, παρακαλω, λαμψατω υμων η πολιτεια εμπροσθεν των ανθρωπων, μη
μωρανωμεν ημων το αλας, αλλα δοξασωμεν, ευχαριστησωμεν, οι πλουσιοι τωι
πλουσιωι, οι πενητες τωι φιλανθρωπωι, και φιλοπτωχωι Χριστωι, οι δυνατοι τηι
κραταιαι χειρι αυτου. Και ταυτα μεν περι υμων. Ἴσως δε συγχωρει ο Θεος ταυτα με
πασχειν απερ βουλευονται κατ' εμου, ινα εν συμφοραις δοκιμασηι τα κατ' εμε· οτι εν
τοις πονοις εναποκειται νικη παντως, και εν τοις αγωσιν ητοιμασται στεφανος. Και
γαρ ο θεσπεσιος Παυλος ελεγε· Τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα· λοιπον
αποκειται μοι ο της δικαιοσυνης στεφανος· ου στεφανου καταξιωσει υμας ο των
ολων ∆εσποτης εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


