[ΚΛHΜEΝΤOΣ ΤΩΝ ΠEΤΡOΥ EΠI∆HΜIΩΝ ΚHΡΥΓΜAΤΩΝ
EΠIΤOΜH.]
Ἐγω Κλημης, Ῥωμαιων πολιτης ων, και την πρωτην ηλικιαν σωφρονως ζησαι δεδυνημαι, της εννοιας μου εκ παιδος απασχολουσης την
εν εμοι επιθυμιαν εις τε αθυμιας και πονους. συνην γαρ μοι λογισμος
(ουκ οιδα ποθεν την αρχην λαβων) περι θανατου, πυκνας ποιουμενος υπομνησεις οτι αρα θανων ουκ ειμι και ουδε μνημην τις ποιησει μου ποτε, του
απειρου χρονου παντων τα παντα εις ληθην φεροντος–εσομαι δε ουκ
ων, ουκ οντας ειδως, ου γινωσκων, ου γινωσκομενος, ου γεγονως, ου γινομενος–και αρα ποτε γεγονεν ο κοσμος και προ του γενεσθαι τι αρα ην
(ει γαρ ην αιει, και εσται· ει δε γεγονεν, και λυθησεται) και μετα λυσιν
τι αρα εσται παλιν, ει μη ταχα σιγη και ληθη; η και ταχα εσται τι ο νυν
νοησαι ου δυνατον. ταυτα τε και τα τουτοις ομοια ουκ οιδα ποθεν
απαυστως ενθυμουμενος οδυνηραν ειχον λυπην τοσουτον ως ωχριακοτα με
τηκεσθαι· και το δεινοτατον, ει ποτε απωσασθαι την φροντιδα ως ανωφελη
εβουλευσαμην, ακμαιοτερον μοι μαλλον το παθος εγινετο. και ηχθομην
επι τουτωι, ουκ ειδως συνοικον καλην εχων εννοιαν, αθανασιας αγαθην αιτιαν
μοι γενομενην, ως υστερον τηι πειραι επεγνων και θεωι τωι παντων δεσποτηι ηυχαριστησα. υπο γαρ της κατ' αρχας θλιβουσης με εννοιας εις την
των πραγματων ζητησιν και ευρεσιν ηναγκασθην ελθειν· και τοτε εταλανιζον ους την αρχην δια αγνοιαν μακαριζειν εκινδυνευον. εκ παιδος
ουν ηλικιας ων εν τοιουτοις λογισμοις, χαριν του μαθειν τι βεβαιον εις τας
των φιλοσοφων εφοιτων διατριβας. και ουθεν ετερον εωρων η δογματων
ανασκευας και κατασκευας και ερεις και φιλονεικιας και συλλογισμων
τεχνας και λημματων επινοιας. και οτε μεν επεκρατει (φερε λεγειν) οτι
αθανατος η ψυχη, οτε δε οτι θνητη. ει ποτε ουν επεκρατει λογος οτι
αθανατος, εχαιρον· οποτε δε οτι θνητη, ελυπουμην. πλειον δε ηθυμουν
οτι ουδ' οποτερον εις τον εμον βεβαιωσαι νουν ηδυναμην. πλην συνενοουν
οτι αι δοξαι των υποθεσεων παρα τους εκδικουντας ψευδεις η αληθεις
υπολαμβανονται και ουχ ως εχουσιν αληθειας φαινονται. επιστησας ουν ηδη
ποτε οτι ου παρα τας εκδικουμενας υποθεσεις η καταληψις γινεται, αλλα παρα
τους εκδικουντας αι δοξαι αποφαινονται, ετι μαλλον ιλιγγιων εν τοις πραγμασιν. διο εκ του της ψυχης βαθους εστεναζον· ουτε γαρ τι βεβαιωσαι οιος
τ' ημην ουδε την των τοιουτων φροντιδα αποσεισασθαι εδυναμην, καιπερ
βουλομενος, ως φθασας ειπον· οτι εμαυτωι πυκνοτερον ησυχαζειν επιτασσοντος, ουκ οιδ' οπως λανθανοντως μεθ' ηδονης ο των τοιουτων μοι
εισηρχετο λογισμος. και παλιν απορουμενος ελεγον εμαυτωι· Τι ματαιοπονω; σαφους οντος του πραγματος οτι ει μεν θανων ουκ ειμι, νυν οντα
με λυπεισθαι ου προσηκεν. διο τηρησω το λυπεισθαι εις την τοτε, οτε
ουκ ων ου λυπηθησομαι. ει δ' αρα ειμι τι, νυν εκ περισσου μοι προσεστιν
το λυπεισθαι. και ευθεως μετα τουτο ετερος με εισηιει λογισμος· ελεγον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

γαρ· Μητι γε του νυν με λυπουντος εκει χειρον παθειν εχω, μη βεβιωκως
ευσεβως, και παραδοθησομαι κατ' ενιων φιλοσοφων λογους Πυριφλεγεθοντι και Ταρταρωι ως Σισυφος η Τιτυος η Ἰξιων η Τανταλος, και
εσομαι εν ᾅδου τον αιωνα κολαζομενος. παλιν τε ανθυπεφερον λεγων·
Ἀλλ' ουκ εστιν ταυτα. και παλιν ελεγον· Eι δε εστιν; αδηλου ουν οντος του
πραγματος, ελεγον, ακινδυνοτερον εστιν μαλλον ευσεβως βιωσαι με.
και παλιν· Πως δυνησομαι, του δικαιου χαριν εις αδηλον ελπιδα αφορων, των
του σωματος κρατειν ηδονων; αλλ' ουδε τι ποτε εστιν δικαιον αρεσκον θεωι
πεπληροφορημαι ουτε ει η ψυχη αθανατος η θνητη γινωσκω ουτε τις
λογος βεβαιος ευρισκεται, ουτε των τοιουτων λογισμων ησυχαζειν δυναμαι.
τι ουν χρη ποιειν η τουτο; εις Aιγυπτον πορευσομαι και τοις των αδυ
των ιεροφανταις τε και προφηταις φιλιωθησομαι και μαγον ζητησας και
ευρων χρημασι πολλοις πεισω, οπως ψυχης αναπομπην, την λεγομενην
νεκρομαντειαν, ποιησηι, εμου ως περι πραγματος τινος πυνθανομενου· η
δε πευσις εσται περι του μαθειν ει αθανατος η ψυχη. η δε της ψυχης
αποκρισις, οτι αθανατος εστιν, ουκ εκ του λαλησαι η και ακουσαι εσται
μοι γνωναι, αλλ' εκ του οφθηναι μονον, ινα αυτοις οφθαλμοις ιδων αυτην
αυταρκη και ικανην αποφασιν εχω εκ του μονον φανηναι οτι εστιν· και
ουκετι δυνησεται τα των οφθαλμων ιδια τα της ακοης ανατρεψαι αδηλα
ρηματα. ομως και αυτην ταυτην την σκεψιν αντεβαλλον τινι συνηθει
φιλοσοφωι, ος συνεβουλευεν μοι τουτο μη τολμαν κατα πολλους τροπους.
ειτε γαρ ουκ εισακουσεται, φησιν, η ψυχη τωι μαγωι, συ τοις ταυτα ποιειν
απαγορευουσι νομοις ως αντιπραξας δυσσυνειδητως βιωσεις· ει δε επακουσεται, μετα του δυσσυνειδητως σε βιουν οιμαι τα της ευσεβειας σοι μηκετι
προχωρειν, ου εινεκεν και ετολμησας· εχθραινειν γαρ το θειον λεγουσιν επι τοις τηι λυσει θανοντων σωματων σκυλλουσιν τας ψυχας.
εγω δε ταυτα ακουσας οκνηροτερος μεν προς το τοιουτον εγχειρησαι
εγενομην, της δε απ' αρχης μου ουκ επαυσαμην βουλης, αλλ' ως εμποδισθεις την ορμην ηθυμουν.
Και ινα μη σοι τα τοιαυτα μακρωι διηγησωμαι λογωι, εν τοσουτοις
λογισμοις και πραγμασιν οντος μου φημη τις ηρεμα επι της Τιβεριου Καισαρος βασιλειας εξ εαρινης τροπης την αρχην λαμβανουσα ηυξανεν εκαστοτε
και ως αληθως αγαθη θεου αγγελος διετρεχε τον κοσμον, το του θεου βουλημα σιγαν στεγειν μη δυναμενη. εκαστοτε ουν πλειων και μειζων εγινετο, λεγουσα ως τις ποτε εν Ἰουδαιαι, εξ εαρινης τροπης λαβων την αρχην, Ἰουδαιοις
την του αιδιου θεου ευαγγελιζεται βασιλειαν, ης απολαυειν λεγει εαν τις
αυτων προκατορθωσηι την πολιτειαν· του δε πιστευεσθαι αυτον χαριν οτι
θειοτητος γεμων ταυτα πνεει, πολλα θαυμασια σημεια τε και τερατα διαπραττεται κελευσει μονηι, ως παρα θεου ειληφως την εξουσιαν· κωφους γαρ
ποιει ακουειν, τυφλους αναβλεπειν, κυλλους χωλους ορθοι, πασαν νοσον
απελαυνει, παντα δαιμονα φυγαδευει. αλλα και λεπροι [ψωροι] εκ διαστηματος μονον ενορωντες αυτωι ιωμενοι απαλλασσονται. νεκροι δε προσφερομενοι εγειρονται, και ουδεν εστιν ο αδυνατει ποιειν. και οσωι γε μαλλον
ο χρονος προεκοπτεν, πολυ μειζων δια πλειονων των επιδημουντων <και>
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βεβαιοτερα εγινετο ουκετι φημη λεγω, αλλα του πραγματος η αληθεια· ηδη
γαρ ποτε και συστηματα κατα τοπους εγινετο βουλης και σκεψεως του τις αν
ειη ο φανεις και τι βουλεται λεγειν. και δη ποτε τις προς αυτωι τωι ετει
εν φθινοπωρινηι τροπηι δημοσιαι στας εβοα λεγων· Ἄνδρες Ῥωμαιοι, ακουσατε· ο του θεου υιος εν Ἰουδαιαι παρεστιν, επαγγελλομενος πασιν τοις
βουλομενοις ζωην αιωνιον, εαν [τα] κατα γνωμην του πεμψαντος αυτον
πατρος βιωσωσιν. διο μεταβαλλεσθε τον τροπον απο των χειρονων επι
τα κρειττονα, απο των προσκαιρων επι τα αιωνια· γνωτε ενα θεον ειναι
τον επουρανιον, ου τον κοσμον αδικως οικειτε εμπροσθεν των αυτου
δικαιων οφθαλμων. αλλ' εαν μεταβαλησθε και κατα την αυτου βουλησιν
βιωσητε, εις ετερον αιωνα ενεχθεντες και αιδιοι γενομενοι των απορρητων αυτου αγαθων απολαυσετε· εαν δε απειθησητε, αι ψυχαι υμων
μετα την του σωματος λυσιν εις τον τοπον του πυρος βληθησονται,
οπου αιδιως κολαζομεναι ανωφελητα μετανοησουσιν· ο γαρ της μετανοιας
καιρος η νυν εκαστου ζωη τυγχανει. εγω μεν ουν ταυτα ακουων ηχθομην οτι ουδεις εκ τοσουτων οχλων τηλικαυτην αγγελιαν ακουσας ειρηκεν· Eις Ἰουδαιαν πορευσομαι, ινα ιδω ει ταυθ' ουτος λεγων αληθευει
ως οτι υιος θεου επιδεδημηκεν τηι Ἰουδαιαι, αγαθης και αιωνιας ελπιδος χαριν την του αποστειλαντος πατρος βουλησιν εκφαινων. και οπερ
λεγουσιν αυτον κηρυσσειν, ουκ εστιν μικρον· ων μεν γαρ τας ψυχας διαβεβαιουται αιωνιους ουσας αιωνιων απολαυσειν αγαθων, ων δε εν πυρι
ασβεστωι ·ιφεισας τον αιωνα κολασθησεσθαι.
Ταυτ' εγω λεγων περι αλλων και εμαυτωι ωμιλησα λεγων· Τι αλλους
μεμφομαι, εν τωι αυτωι της αμελειας υπαρχων εγκληματι; αλλ' εις Ἰουδαιαν
ορμησω, προτερον τον εμον διαθεις βιον. και δη ουτως βουλευσαμενου μου
πολυς ο της παρολκης εγενηθη χρονος, των βιωτικων πραγματων δυσεκλυτων οντων. περας γουν συννοησας ωδιποτε την του βιου φυσιν οτι ελπιδι
εκπλοκων τους σπευδοντας ενεδρευει, ου μην αλλα και ον ποτε εισεκλαπην χρονον ελπισιν δονουμενος, και οτι ουτως ασχολουμενοι οι ανθρωποι αποθνηισκομεν, τα παντα μου ως ετυχεν αφεις εις Πορτον ωρμησα, και εις λιμενα ελθων και αναχθεις ανεμων εχθραις αντι του εις
Ἰουδαιαν εις Ἀλεξανδρειαν ηνεχθην. και ανεμων αποριαι επισχεθεις
εκει συνεφοιτων τοις φιλοσοφοις και [τα] της φημης μετα του εν Ῥωμηι
φανεντος ελεγον τους λογους. οι δ' απεκριναντο οτι <τον> μεν εν Ῥωμηι
φανεντα ουκ ισμεν, περι δε του εν Ἰουδαιαι γενομενου και υιου θεου
υπο της φημης λεγομενου και παρα πολλων των κακειθεν εληλυθοτων
ηκουσαμεν και περι παντων ων λαλων εποιει θαυμασιων εμαθομεν.
εμου δε ειποντος· Ἤθελον τινι συντυχειν των εωρακοτων αυτον, ευθυς
ηγον με λεγοντες· Ἔστιν τις ενταυθα ου μονον ιστορησας αυτον, αλλα και
της εκειθεν γης υπαρχων, ανηρ Ἑβραιος, ονοματι Βαρναβας, ος και ενα
των αυτου μαθητων εαυτον ειναι λεγει και ενταυθα που καθεζομενος
της εκεινου υποσχεσεως τους λογους τοις βουλομενοις ετοιμως λεγει.
και δη συνηλθον αυτοις. και ελθων, συν τωι παρεστωτι οχλωι εστην
επακουων των λογων, και συνενοουν ταληθη ου διαλεκτικηι τεχνηι λεγοντα,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αλλα ακακως και απαρασκευαστως εκτιθεμενον α τε ηκουσεν και εωρακεν
τον του θεου φανεντα υιον πεποιηκεναι τε και ειρηκεναι· πολλους δε
μαρτυρας των υπ' αυτου λεγομενων θαυμασιων τε και λογων και εξ
αυτου του παρεστωτος οχλου παρειχεν. επειδη δε προς τα απανουργως λεγομενα ηδεως οι οχλοι διετιθεντο, οι εκ παιδειας κοσμικης ορμω
μενοι φιλοσοφοι γελαν αυτον και χλευαζειν επεβαλλοντο, σκωπτοντες
και διασυροντες θρασει αμετρωι, ως μεγαλοις οπλοις κεχρημενοι τοις
συλλογισμοις. ο δε απωθουμενος αυτων τον ληρον ου συνετρεχεν αυτων
τηι πανουργωι πευσει, αλλα ακαταπληκτως ων ελεγεν ουκ αφιστατο.
και ποτε τις αυτου επυθετο δια τι κωνωψ εγενετο και βραχυτατον
ον, εξ ποδας εχον εχει και πτερα, ελεφας δε, το μεγιστον των ζσων,
απτερος ων τεσσαρας μονους εχει ποδας. ο δε μετα την πευσιν τον
εμποδισθεντα αναλαβων λογον, ως προς την πευσιν αποκριναμενος τον
αυτωι απ' αρχης προκειμενον ανελαμβανεν λογον τουτωι μονωι προοιμιωι
χρωμενος καθ' εκαστην ενκοπην· Ἡμεις του πεμψαντος ημας τους λογους
και τας θαυμασιους πραξεις ειπειν υμιν μονον εχομεν εντολην, και αντι
της λογικης αποδειξεως μαρτυρας παρεχομεν υμιν των εξ υμων παρεστωτων πολλους, ων εγω τα ειδη μεμνημαι ως εμψυχους εικονας ικανας
μαρτυριας. λοιπον της υμετερας εστιν εξουσιας υπεικειν η απειθειν. του
δε λεγειν υμιν το συμφερον ου παυσομαι, οτι εμοι μεν ζημια το σιωπαν,
υμιν δε το απειθειν βλαβη. αλλα και των εικαιων υμων προβληματων τας αποδειξεις αποδουναι εδυναμην, ει φιλαληθως επυνθανεσθε.
κωνωπος δε και ελεφαντος την αιτιαν της διαφορου δημιουργιας νυν
υμιν ειπειν ουκ εστιν ευκαιρον τοις τον των ολων αγνοουσι θεον.
Ταυτα αυτου λεγοντος, ως εκ συμφωνιας ατακτον ηφιεσαν γελωτα, κατασιωπαν και απορειν αυτον πειρωμενοι ως βαρβαρον τινα δαιμονωντα. εγω
δε ταυτα ορων, ζηλωι ουκ οιδ' οπως ληφθεις ευσεβει θυμωι του λοιπου
σιγαν ουκ εκαρτερουν, αλλα μετα παρρησιας εβοων λεγων· Eυλογως ο
θεος υμιν ακαταληπτον την αυτου βουλησιν εθετο, αναξιους προιδων ως
εκ των νυν τους κριτικον νουν εχοντας πληροφορων φαινεται. επει γαρ
νυν της αυτου βουλησεως κηρυκες εξαπεσταλησαν, ου γραμματικην επαγγελλομενοι τεχνην, αλλα απλοις και απανουργοις λογοις την αυτου βουλησιν εκφαινοντες, ως πανθ' οντιναουν ακουσαντα νοειν τα λεγομενα, και
ου μετα εξεως τινος φθονερας παρεχειν πασιν εαυτην μη βουλομενης·
παρεστε υμεις προς τωι μη νοειν το υμιν συμφερον επι τηι υμετεραι
βλαβηι γελαν την εις την υμετεραν καταδικην εν βαρβαροις πολιτευσαμενην αληθειαν, ην και υμιν επιδημησασαν ξενισαι ου βουλεσθε δια
τας ασελγειας υμων και το λιτον των λογων αυτης, ινα μη ελεγχθητε
οτι εικη φιλολογοι εστε και ου φιλαληθεις φιλοσοφοι. μεχρι μεν ουν
ποτε λαλειν μανθανετε οι το λαλειν ουκ εχοντες; πολλα γαρ παρ'
υμων ρηματα ενος ουκ αξια λογου. τι αρα ερει υμων το ελληνικον πληθος μια ψυχη γενομενον, ειπερ εσται κρισις, ως ουτος
λεγει;
∆ια τι, ω θεε, την σην βουλησιν ουκ εκηρυξας ημιν; ου πανΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

τως ακουσεσθε (ειπερ αποκρισεως καταξιωθησεσθε) ταδε· Ἐγω πασας τας εσομενας προ καταβολης κοσμου ειδως προαιρεσεις, εκαστωι
προς το αυτου αξιον λανθανοντως προαπηντησα· τουτο δε αυτο οτι
ουτως εχει βουληθεις τους προσπεφευγοτας μοι πληροφορησαι δια τι απ'
αρχης εκ προτερων γενεων την εμην βουλησιν δημοσιαι ουκ ειασα κηρυχθηναι, νυν προς τωι τελει του βιου κηρυκας εμης βουλης απεστειλα, οι και
γελωνται και υβριζομενοι χλευαζονται υπο των μηδεν ωφελεισθαι θελοντων
και επιτεταμενως την εμην φιλιαν παραιτησαμενων. ω μεγαλης αδικιας·
μεχρι φονου κινδυνευουσιν κηρυκες, και ταυτα υπο των εις σωτηριαν καλουμενων ανδρων. τουτο δε το αδικως γινομενον κατα των εμων κηρυκων
απ' αρχης αν εις παντας εγινετο, ειπερ απ' αρχης εις σωτηριαν εκαλουντο
οι αναξιοι. το γαρ νυν γινομενον υπ' αυτων αδικως εις απολογιαν της εμης
δικαιας γινεται προνοιας, οτι καλως τον τιμης αξιον λογον απ' αρχης δημοσιαι
εις υβριν θειναι ουκ εβουληθην ανωφελως, αλλα σιγασθαι αυτον ως τιμιον
εβουλευσαμην, ουκ απο των απ' αρχης αξιων (οις και μετεδωκα), αλλα
απο τουτων και των τοιουτων (ως ορατε) αναξιων, των εμε μισουντων
και εαυτους φιλειν μη βουλομενων. και νυν γε παρεντες γελαν τον
ανδρα τουτον εμου προς το τουτου επαγγελμα πυνθανεσθε η πυνθανομενωι μοι ο βουλομενος αποκρινασθω, και μη ως ασελγεις κυνες υλασσετε,
ψοφωι ατακτωι βυοντες των σσζεσθαι θελοντων τας ακοας. αδικοι και θεοστυγεις και τον σσζοντα λογισμον εις απιστιαν απασχολουντες, πως συγγνωμης τυχειν δυνησεσθε, τον την θειοτητα του θεου επαγγελλομενον υμιν
ειπειν υβριζοντες, και ταυτα ανθρωπον ον εχρην ει και μηδεν αληθες
λεγοντα <δια> την αγαθην αυτου προς υμας αποδεξασθαι προαιρεσιν;
Ταυτα μου λεγοντος και τα τουτοις ακολουθα, πολυς των οχλων εγινετο
θρυλος. και οι μεν ως τον Βαρναβαν ελεωντες συνηραντο μοι, οι δε,
ηλιθιοι οντες, δεινως κατ' εμου εβρυχον τους οδοντας. επει δε ηδη ποτε
εσπερα κατειληφει, της χειρος λαβων τον Βαρναβαν, μη θελοντα βιαι
εις την εμην ηγον οικιαν, ενθα και μενειν αυτον εποιησα, ινα μη τις
αυτωι χειρας επιβαληι. και ημερων ολιγων διατριψας και του αληθους λογου
βραχεα κατηχησας με (ολιγον ως εν ολιγαις ημεραις), σπευδειν
ελεγεν εις Ἰουδαιαν της κατα την θρησκειαν εορτης χαριν και του λοιπου
τοις εαυτου ομοεθνεσιν συνειναι θελων. φανερος δ' ην μοι αποναρκησας. εμου γαρ ειποντος· Συ μοι μονον τους του φανεντος ανδρος ους
ηκουσας εκτιθου λογους, καγω τωι εμωι κοσμησας λογωι του θεου κηρυξω
την βουλησιν και ειθ' ουτως εντος ολιγων ημερων συνπλευσω σοι (λιαν
γαρ ποθω επι τον της Ἰουδαιας γενεσθαι τοπον), ταχα δε και συνοικησω
υμιν τον παντα μου της ζωης βιον–ο δε ταυτα ακουσας απεκρινατο· Συ
ει μεν ιστορησαι τα ημετερα και μαθειν το συμφερον θελεις, εξ
αυτης μοι συμπλευσον· επει γε τα σημεια της οικησεως μου και ων
θελεις εγω σοι σημερον ερω, ινα οτε βουλει ελθων επιστηις ημιν· εγω
γαρ αυριον πορευσομαι επι τα εμαυτου. και δη αδυσωπητον ιδων συνηλθον
αυτωι μεχρι του λιμενος και μαθων παρ' αυτου απερ ελεγεν σημεια των
οικησεων, εφην αυτωι· Eι μη οτι αργυριον τι απαιτω οφειλομενον μοι, εξ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αυτης αν σοι συνεπλεον· πλην ταχιον σε καταληψομαι. και ταυτ' ειπων και
παραθεμενος αυτον τοις του πλοιου ηγουμενοις υπεστρεφον λυπουμενος,
μεμνημενος του καλου και συνηθους φιλου.
Ἡμερων δε διατριψας και το χρεος ουχ ολον λαβειν δυνηθεις, ταχους ενεκα αμελησας του περιλειφθεντος ως εμποδιου οντος, και αυτος εις
Ἰουδαιαν απεπλευσα και δεκαπεντε ημερων εις Καισαρειαν κατηντησα
την Στρατωνος. επιβαντος δε μου της γης και ξενιαν θηρωμενου, εμαθον
οτι Πετρος τις λεγομενος, του εν Ἰουδαιαι εισφανεντος ανδρος του σημεια και τερατα πεποιηκοτος ο δοκιμωτατος υπαρχων μαθητης, αυριον
Σιμωνι τωι απο Γιτθων Σαμαρει ζητησιν ποιειται λογων. εγω δε ταυτα
ακουσας εδεηθην την τουτου μοι μηνυθηναι μονην· και ως εμαθον και
τωι πυλωνι επεστην, αντεβαλλον, τις τε ων και ποθεν ηκω. και ιδου Βαρναβας εκβας αμα τωι ιδειν περιεπλακη μοι, πολυ χαιρων και δακρυων·
και λαβομενος μου της χειρος εισεφερεν ενθα ην ο Πετρος, λεγων μοι· Oυτος
εστιν Πετρος, ον μεγιστον επι τηι του θεου σοφιαι επηγγελλομην σοι, ωι
απαυστως σε αντεβαλλον, ως εισει εκ ταυτοματου, οτι παντα τα κατα σε
καλα οντα αψευδως αντεβαλλον, αμα και την προαιρεσιν εξεφανα, ως αυτον
γλιχεσθαι και ιδειν σε. μεγα ουν αυτωι δωρον σε δια των εμων προσφερω
χειρων. και τουτ' ειπων προσενεγκας εφη· Oυτος εστιν Κλημης, Πετρε. ο
δ' αγαθος προσπηδησας αμα τωι ακουσαι το ονομα κατεφιλησεν και καθεσθηναι με ποιησας εξ αυτης εφη· Καλως εποιησας τον της αληθειας
κηρυκα ξενισας Βαρναβαν εις τιμην του οντως θεου μεγαλοφρονως, ουκ αιδεσθεις, ου φοβηθεις τον των απαιδευτων οχλων θυμον. μακαριος εσηι.
ως γαρ συ τον της αληθειας πρεσβευτην οντα εξενισας πασηι τιμηι, και
αυτη σε η αληθεια ξενον οντα της ιδιας πολεως καταστησει πολιτην·
και τοτε χαρησηι μεγαλως οτι βραχειαν νυν δανεισας χαριν, προαιρεσιν
λογων καλων λεγω, αιδιων και αναφαιρετων αγαθων εσηι κληρονομος.
και μη καμνε αντιβαλλειν μοι το σον ηθος· παντα γαρ τα κατα σε ο
αψευδης ημιν αντεβαλεν Βαρναβας, σχεδον καθ' ημεραν την αγαθην σου
ποιουμενος μνημην. και ινα σοι εν επιτομηι ως γνησιωι φιλωι το προκειμενον ερω, ει μη σοι τι εμποδιζει, συνοδευσον ημιν, μεταλαμβανων των
της αληθειας λογων, ων κατα πολιν ποιεισθαι μελλω μεχρι Ῥωμης
αυτης. και συ δε ει τι βουλει λεγε. καγω εξεθεμην την εξ αρχης
μου προαιρεσιν, και ως εις ζητησεις απορους εκενωθην, και παντα οσα
σοι την αρχην προεδηλωσα, [ως] ινα μη τα αυτα παλιν γραφω. ελεγον δε· Σοι
μεν ετοιμως εχω συνοδευειν (τουτο γαρ ουκ οιδα οπως χαιρων θελω),
πλην περι αληθειας πρωτον πληροφορηθηναι θελω, ινα γνω ει η
ψυχη θνητη τυγχανει η αθανατος εστιν και ει αιδιος ουσα περι ων επραξεν
ενταυθα εχει κριθηναι και [ει] τι ποτ' εστιν δικαιον [η] αρεσκον θεωι
και ει γεγονεν <ο> κοσμος και δια τι γεγονεν και ει ου λυθησεται και ει
λυθησεται και ει κρειττων εσται η ουδε εσται, και ινα μη το κατ' ειδος
λεγω, ταυτα τε και τα τουτοις επομενα μαθειν ειπον θελειν. ο δε προς
ταυτα απεκρινατο· Συντομως σοι, ω Κλημης, την των οντων γνωσιν παρεξομαι, και τα νυν εξ αυτης ακουσον. η του θεου βουλη εν αδηλωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

γεγονεν κατα πολλους τροπους. τα μεν πρωτα εισαγωγηι κακηι, συντροφιαι
πονηραι, συνηθειαι δεινηι, ομιλιαι ου καληι, προληψει ουκ ορθηι. δια ταυτα
πλανη, ειτα αφοβια, απιστια, πορνεια, φιλαργυρια, κενοδοξια και αλλα
τοιαυτα μυρια κακα, ωσπερ καπνου πληθος, ως ενα οικον οικουντα τον κοσμον <επλησεν, και> των ενδοθεν οικουντων ανδρων επιθολωσαν τας ορασεις,
ουκ ειασεν αναβλεψαντας εκ της διαγραφης τον δημιουργησαντα νοησαι
θεον και το τουτωι δοκουν γνωρισαι. διο τους φιλαληθεις εσωθεν χρη εκ
στερνων βοησαντας επικουριαν προσκαλεσασθαι φιλαληθει λογισμωι, ινα
τις εκτος ων του οικου του πεπλησμενου καπνου προσιων ανοιξηι θυραν,
οπως δυνηθηι το μεν εκτος του ηλιου φως εισκριθηναι τωι οικωι, ο δε
εντος του πυρος ων εκβληθηναι καπνος. τον μεν ουν βοηθον ανδρα
τον αληθη προφητην λεγω, ος μονος φωτισαι ψυχας ανθρωπων δυναται,
ωστ' αν αυτοις οφθαλμοις δυνηθηναι [ημας] ενιδειν της αιωνιου σωτηριας
την οδον. αλλως δε αδυνατον, ως οισθα και συ, μικρωι ταχιον ειπων
ως πασα υποθεσις ανασκευαζεται και κατασκευαζεται και προς την του
εκδικουντος δυναμιν η αυτη αληθης και ψευδης νομιζεται, ως μηκετι
τας υποθεσεις φαινεσθαι ο εισιν, αλλα παρα τους εκδικουντας φαντασιαν
λαμβανειν του ειναι η μη ειναι αληθεις η ψευδεις. τουτου ενεκεν προφητου αληθους ολον το της ευσεβειας εδεηθη πραγμα, ινα ημιν ερει
τα οντα ως εστιν και ως δει περι παντων πιστευειν. ωστε πρωτον χρη
τον προφητην πασηι τηι προφητικηι εξετασει δοκιμασαντα και επιγνοντα
αληθη, του λοιπου τα παντα αυτωι πιστευειν και μηκετι το καθ' εν
εκαστον των υπ' αυτου λεγομενων ανακρινειν, αλλα λαμβανειν αυτα
βεβαια οντα, δοκουσηι μεν πιστει, ληφθεντα δε ασφαλει κρισει· αποδειξει
γαρ μιαι τηι απ' αρχης και ακριβει εξετασει τηι πανταχοθεν τα ολα ορθωι
ειληπται λογισμωι. διο προ παντων τον αληθη προφητην ζητειν δει,
οτι ανευ τουτου βεβαιον τι προσειναι ανθρωποις αδυνατον. και
ομως ανεπαυσεν με, εκθεμενος μοι τις εστιν και πως ευρισκεται, και
αληθως ευρετον μοι παρασχων αυτον, των παρα οφθαλμοις ορωμενων
εμφανεστεραν της <περι> του προφητου ομιλιας τοις ωσιν δειξας την αληθειαν, ως εκπλαγεντα με θαυμαζειν πως των πασι ζητουμενων εμπροσθεν
κειμενων ουδεις ενοραι. πλην γραψας τον περι προφητου λογον, αυτου
κελευσαντος, απο της Καισαρειας της Στρατωνος διαπεμφθηναι σοι εποιησεν τον τομον, παρα σου εντολην εχειν ειπων τας καθ' εκαστον ενιαυτον
ομιλιας τε και πραξεις γραφοντα διαπεμπειν σοι. ομως εν μιαι τηι
πρωτηι ημεραι αρχην ηδη μονον ποιουμενος περι του της αληθειας προφητου, περι παντων με επληροφορησεν. και ειθ'· Oυτως, εφη, ενορα
του λοιπου τας εξ εμου προς τους εξ εναντιας γινομενας ζητησεις·
και ει το ηττον απενεγκωμαι, ου δεδια μηπως συ περι της παραδοθεισης
σοι αληθειας διακριθηις, [η] ειδως οτι εγω ηττασθαι εδοξα, ουχι η υποθεσις
η δια του προφητου παραδοθεισα ημιν. πλην ελπιζω μητε εν τωι εξεταστικωι λογωι το ηττον απενεγκασθαι προς τους νουν εχοντας (φιλα
ληθεις λεγω), οιτινες δυνανται γνωριζειν των λογων τινες εισι πιθανοι
εντεχνοι τε και επιτερπεις, τινες τε λιτοι και απλοι, μονηι τηι δι' αυτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αληθειαι πεποιθοτες. ταυτα αυτου ειποντος, απεκριναμην· Ἤδη ευχαριστω τωι θεωι· ως γαρ εβουλομην πληροφορηθηναι, ουτως μοι και
παρεσχεν. πλην τα περι εμου τοσουτον αμεριμνος ισθι οτι ου πωποτε
ενδοιασω, [τοσουτον] οσον ει και αυτος συ βουληθειης ποτε της προφητικης υποθεσεως εκστησαι με, αδυνατων ου δυνησηι, τοσουτον οιδα ο
παρειληφα. και μητοι νομιζε με σοι μεγα επαγγελλεσθαι τουτ' αυτο
το μη ενδοιασαι ποτε· αλλ' ουτ' αυτος εγω ουτε τις ανθρωπων τον περι
προφητου λογον επακουσας ενδοιασαι ποτε δυνησεται, περι της αληθους
υποθεσεως προτερον επακουσας και νοησας τις εστιν προφητικης επαγγελιας αληθεια. διο θαρρει τωι θεοβουλητωι δογματι· πασα γαρ τεχνη κακιας νενικηται. προς γαρ προφητειαν ουδεν δυνανται ουτε τεχναι λογων ουτε σοφισματων επινοιαι, ου συλλογισμοι, ουκ αλλη τις μηχανη,
εαν γε ο επακουσας προφητου αληθους αληθειας οντως ορεγηται και
ου προφασει αληθειας ετερον τι περιβλεπηται. ωστε, κυριε μου Πετρε,
μη αθυμει ως αναισθητωι το μεγιστον δωρησαμενος αγαθον· αισθομενωι
γαρ χαριτος εδωρησω και μη δυναμενωι απατηθηναι απο του δοθεντος
αληθους. οιδα γαρ οτι ενεστιν ων βουλεται τις και ταχεως λαβειν και
βραδεως μη τυχειν· οιδα ουν μη καταφρονειν του δοθεντος μοι δια το ταχος ασυγκριτου και μονου ασφαλους.
Ταυτα μου ειποντος ο Πετρος εφη· Χαριν ομολογω τωι θεωι και περι της
σης σωτηριας και περι της εμης απολαυσεως. αληθως γαρ ηδομαι ειδως οτι
επεγνως τι ποτ' εστιν προφητειας μεγεθος. επει ουν (ως εφης) ουδ' αν αυτος
εγω θελησω ποτε (οπερ απειη) εις ετερον σε μεταστησαι δογμα, ουχ ικανος εσομαι πεισαι σε, αρξαι του λοιπου απο της αυριον παρειναι μοι εν
ταις των αντικειμενων ζητησεσιν. εστι δε μοι η αυριον προς Σιμωνα μαγον.
και ταυτ' ειπων και τροφης αυτος μεταλαβων ιδιαι καμε μεταλαβειν
εκελευσεν. ευλογησας δε επι της τροφης και ευχαριστησας μετα το
κορεσθηναι και αυτου τουτου τον λογον μοι αποδους επηγαγεν λεγων· ∆ση
σοι ο θεος κατα παντα εξομοιωθηναι μοι και βαπτισθεντα της αυτης
μοι μεταλαβειν τραπεζης. ταυτα ειπων ησυχαζειν μοι προσεταξεν. ηδη
γαρ που και τον υπνον απηιτει η του σωματος φυσις.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

[

OΜIΛIA Β.]

Τηι μεν ουν επιουσηι ημεραι εγω Κλημης, ετι της νυκτος ουσης
διυπνισθεις και μαθων τον Πετρον εγρηγοροτα και τοις συνουσιν περι
θεοσεβειας διαλεγομενον (οι ησαν δεκα εξ, ων και τα ονοματα, ως εκαστου εξης χρονου μαθων, εκθειναι εβουλευσαμην, οπως επιγνωις και
τινες ησαν· ων πρωτος Ζακχαιος ο ποτε τελωνης, και Σοφονιας ο αδελφος αυτου, Ἰωσηφος τε και ο τουτου συντροφος Μιχαιας, προσετι δε
Θωμας και Ἐλιεζιρος οι διδυμοι, αλλα και Aινεας και Λαζαρος οι ιερεις,
προσετι μην γε και Ἐλισσαιος Βενιαμιν τε ο του Σαφρα, ομοιως γε Ῥουβηλος
και Ζαχαριας οι οικοδομοι, Ἀνανιας τε και Ἀγγαιος οι Ἰαμνηνοι, ετι τε
Νικητης και Ἀκυλας οι εταιροι)–πλην επεισιων και προσαγορευσας
εκαθεσθην, αυτου κελευσαντος. ο δε του προκειμενου ενκοψας λογου,
ωσπερ απολογουμενος επληροφορει τινος ενεκεν ουκ εξυπνισεν με, οπως
των λογων επακουσω, αιτιαν τιθεμενος τον εκ του πλου σκυλμον· εκεινον
πεφθηναι μοι θελων ησυχαζειν ειασεν. οποταν γαρ η ψυχη περι το
λειπον τωι σωματι ασχοληται, τα προσφερομενα μαθηματα ου κατ' αξιαν
προσιεται. τουτου ενεκα διαλεγεσθαι ου βουλομαι ουτε πανυ δια τινα
συμφοραν λυπουμενοις η αμετρως οργιζομενοις η προς λυσσαν ερωτος
εκτετραμμενοις η το σωμα καταπεπονημενοις η υπο βιωτικων φροντιδων
περιωθουμενοις η αλλοις τισι παθεσιν οχλουμενοις, οις η ψυχη (ως εφην)
υποπιπτουσα και τωι σωματι πασχοντι συναλγουσα [και] την αυτης φρονησιν
ασχολει. και μη λεγετω τις· Oυ χρη ουν παραμυθιας και νουθεσιας
προσφερειν τοις φαυλον τι πραττουσιν. φημι· Eι μεν ανυει τις, προσφερετω· ει δε μη, τωι καιρωι ειξατω. εγω γαρ οιδα οτι «παντα καιρον
ιδιον εχει». διο χρη τοις ανθρωποις τους την ψυχην ·ωννυντας λογους
προ της κακωσεως επιδιδοναι, ινα, ει ποτε επελθοι τι φαυλον, ο νους προωπλισμενος ορθωι τωι λογισμωι το επενεχθεν υποστηναι δυνηθηι. τοτε γαρ
και τωι δια γνωμης αγαθης βοηθησαντι παρα την ακμην του πολεμου
οιδεν ο νους συντρεχειν. πλην εμαθον, ω Κλημης, ως εν τηι Ἀλεξανδρειαι ο Βαρναβας τον περι προφητειας λογον τελειως σοι εξεθετο·
η γαρ ου; καγω απεκριναμην· Ναι, και πανυ καλως. και ο Πετρος· Oυκουν ουκ αναγκαιον τον νυν χρονον δυναμενον ημιν υπηρετειν εις ετερους
λογους ους ουκ επιστασαι, εις ους επιστασαι ποιεισθαι την ασχολιαν.
καγω εφην· Ὀρθως εφης, Πετρε. εμοι δε τουτο χαριζου παντοτε σοι
συνειναι κριναντι, τον περι προφητου λογον ηδεως ακουοντι συνεχως
υφηγεισθαι· ανευ γαρ αυτου, ως εμαθον παρα Βαρναβα, την αληθειαν
μαθειν αδυνατον.
Ὁ δε Πετρος επι τουτωι μεγαλως ησθεις απεκρινατο· Ἤδη μεν η προς
σε διορθωσις τελος ειληφεν, επεγνωκοτα της απταιστου προφητειας το
μεγεθος, ης ανευ λαβειν τινι το εν υπεροχηι συμφερον αδυνατον· πολλων
γαρ και διαφορων αγαθων οντων εν τοις ουσιν η εσεσθαι δυναμενοις, το παντων μακαριωτατον, ειτε αιδιος εστιν ζωη η παραμονος υγεια η τελειος νους
η φως η χαρα η αφθαρσια η και αλλο τι ο εν τηι των οντων φυσει υπερεχον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

υπαρχει καλον η υπαρξαι δυναται τουτο, –ουκ αλλως εστιν αυτο κτησασθαι, μη προτερον γνοντα τα οντα ως εστιν· της δε γνωσεως ουκ αλλως
τυχειν εστιν, εαν μη προτερον τις τον της αληθειας προφητην επιγνωι.
προφητης δε αληθειας εστιν ο παντοτε παντα ειδως, τα μεν γεγονοτα ως
εγενετο, τα δε γινομενα ως γινεται, τα δε εσομενα ως εσται, αναμαρτητος,
ελεημων, μονος την αληθειαν υφηγεισθαι πεπιστευμενος. αναγινωσκε και
ευρησεις τους απο εαυτων την αληθειαν ευρειν νομισαντας <......>. τουτο
γαρ προφητου ιδιον, το την αληθειαν μηνυειν, ωσπερ ηλιου ιδιον το την
ημεραν φερειν. δια τουτο οσοι ποτε αληθειαν γνωναι επεθυμησαν, παρα δε
τουτου μαθειν αυτην ουκ ευτυχησαν, μη ευροντες ζητουντες ετελευτησαν.
ο γαρ την αληθειαν ζητων παρα της εαυτου αγνοιας λαβειν πως αν δυναιτο; καν γαρ ευρηι, ουκ ειδως αυτην ως ουκ ουσαν παρερχεται. ουτ' αυ παρ'
ετερου (του ομοιως εξ αγνωσιας γνωσιν εχειν επαγγελλομενου) αληθειας
κρατειν δυνατος εσται, πλην πολιτειας μονης, και ταυτα εκεινης της δια
το ευλογον γνωρισθηναι δυναμενης, ητις εκαστωι εκ του μη θελειν αδικεισθαι του μη δειν αλλον αδικειν την γνωσιν παριστησιν. παντες
μεν ουν οσοι ποτε εζητησαν το αληθες, το δυνασθαι ευρειν εαυτοις
πιστευσαντες ενηδρευθησαν. τουτο οπερ πεπονθασιν και οι των Ἑλληνων
φιλοσοφοι και βαρβαρων οι σπουδαιοτεροι· εκ στοχασμων γαρ επιβαλλοντες τοις ορατοις περι των αδηλων απεφηναντο, το οπωσποτε παρασταν αυτοις, τουτο αληθες ειναι νομισαντες. ως γαρ ειδοτες αληθειαν
οι αληθειαν ετι ζητουντες των παρισταμενων αυτοις υποληψεων α μεν
αποδοκιμαζουσιν, α δε κρατυνουσιν ωσπερ ειδοτες, μη ειδοτες ποια
μεν εστιν αληθη, ποια δε ψευδη. και δογματιζουσιν περι αληθειας οι
αληθειαν επιζητουντες, ουκ ειδοτες οτι ο αληθειαν ζητων παρα της
αυτου πλανης μαθειν αυτην ου δυναται. ουτε γαρ (ως εφην) παρεστηκυιαν αυτην επιγνωναι δυναται, ην αγνοει. πειθει δε εκαστον αφ'
εαυτου ζητουντα μαθειν ου παντως το αληθες, αλλα το τερπον. επει
ουν αλλον αλλο τερπει, αλλου αλλο κρατει ως αληθες. το δε αληθες
εστιν το δοκουν τωι προφητηι, ου το εκαστωι ηδυ. πολλα γαρ αν ην το
εν, ει το τερπον αληθες ην· οπερ εστιν αδυνατον.
∆ια τουτο και οι των Ἑλληνων φιλολογοι (ου φιλοσοφοι) δια στοχασμων τοις
πραγμασιν επιβαλλοντες πολλα και διαφορα εδογματισαν, την οικειαν των
υποθεσεωνακολουθιαν αληθειαν ειναι νομισαντες, ουκ ειδοτες οτι αυτων ψευδεις
αρχας εαυτοις ορισαμενων, τηι αρχηι αυτων το τελος συμφωνιαν ειληφεν. οθεν
δει παντα παρελομενον μονωι τωι της αληθειας πιστευειν εαυτον προφητηι, ον παντες κριναι δυναμεθα ει προφητης εστιν, καν πανυ αμαθεις ωμεν και σοφισμων ιδιωται και γεωμετριας απειροι και μουσικης
αμυητοι· ευκολωτεραν γαρ την περι αυτου ευρεσιν ο θεος τεθεικεν πασιν
ως παντων κηδεμων, ινα μητε βαρβαροι εξασθενωσιν αυτον μητε Ἕλληνες αδυνατωσιν ευρειν. ·αιδια μεν ουν η περι αυτου ευρεσις υπαρχει.
εστιν δε ηδε· ει προφητης εστιν και δυναται ειδεναι ως εγενετο ο κοσμος και τα εν αυτωι γινομενα και τα εις τελος εσομενα, εαν ημιν
ηι τι προειρηκως ο εις τελος εγνωκαμεν γεγενημενον, καλως αυτωι εκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

των ηδη γεγενημενων και τα εσομενα εσεσθαι πιστευομεν, ου μονον
ως γινωσκοντι, αλλα και προγινωσκοντι. τινι ουν καν βραχυν νουν εχοντι
ου φαινεται, ως χρη τουτωι παρα παντας πιστευειν τα τωι θεωι δοξαντα,
ος μονος παρα παντας ανθρωπους και μη μαθων επισταται; διο, αν
τωι τοιουτωι, λεγω δε τωι προγνωσιν εχοντι δια την εν αυτωι του πνευματος θειοτητα, το αληθες ειδεναι μη διδοναι τις θελοι, τινι ετερωι δους ειδεναι ουκ ενδεης υπαρχει φρενων, αποδεδωκως τωι μη προφητηι α προφητηι
ειδεναι δουναι ουκ εβουληθη; οθεν προ παντων πασηι κρισει δια της
προφητικης επαγγελιας τον προφητην ζητειν δει, και γνοντα τοις λοιποις
της διδασκαλιας αυτου λογοις ανενδοιαστως επεσθαι, και θαρρουντα
περι των ελπιζομενων, πολιτευεσθαι τηι πρωτηι κρισει, γνοντα ουν οτι ο
ταυτα ειπων προς το ψευσασθαι φυσιν ουκ εχει. διο εαν τι του λοιπου
των υπ' αυτου ·ηθεντων δοκηι ημιν μη καλως ειρησθαι, ειδεναι χρη
οτι ουκ αυτωι ειρηται κακως, αλλ' αυτο ημεις καλως εχον ουκ ενοησαμεν. αγνοια γαρ γνωσιν ουκ ορθως κρινει (ατε δη ουτε γνωσις προγνωσιν αληθως κρινειν πεφυκεν), αλλα η προγνωσις τοις αγνοουσιν παρεχει
την γνωσιν. οθεν, ω φιλε Κλημης, ειγε τα τωι θεωι διαφεροντα γνω
ναι θελεις, παρα τουτου μονου μαθειν εχεις, οτι μονος οιδεν την
αληθειαν. των γαρ αλλων ει τις επισταται τι, παρα τουτου η των τουτου
μαθητων λαβων εχει. εστιν δε αυτου το τε βουλημα και αληθες κηρυγμα οτι εις θεος, ου κοσμος εργον, ος δικαιος ων παντως εκαστωι προς
τας πραξεις αποδωσει ποτε. αναγκη γαρ πασα, φυσει δικαιον ειναι
λεγοντα τον θεον και τας των ανθρωπων ψυχας αθανατους ειναι πιστευειν.
επει που το δικαιον αυτου, οπου τινες ευσεβως βιωσαντες, κακουχηθεντες
ενιοτε, βιαιως ανηιρεθησαν, ενιοι δε ασεβεις πανυ γεγενημενοι, εν πολυτελειαι βιου τρυφησαντες, τον κοινον ανθρωπων θανατον ετελευτησαν;
επει ουν χωρις πασης αντιλογιας ο θεος αγαθος ων και δικαιος εστιν,
ουκ αλλως δε δικαιος ειναι γνωσθησεται, εαν μη η ψυχη μετα τον
χωρισμον του σωματος αθανατος ηι, ιν' ο μεν κακος εν ᾅδηι γενομενος,
ως ενταυθα τα αγαθα απολαβων, εκει περι ων ημαρτεν κολασθηι, ο δε
αγαθος ενταυθα περι ων ημαρτεν κολασθεις, εκει ως εν κολποις δικαιων αγαθων κληρονομος καταστηι. οτι τοινυν ο θεος δικαιος, προδηλον
ημιν εστιν οτι και κρισις γινεται και ψυχαι αθανατοι τυγχανουσιν. ει
δε τις (ως τωι Σαμαρει Σιμωνι δοκει) το δικαιωι ειναι θεωι μη
θελοι δουναι, τινι ετι τουτο τις δουναι δυναται η και το γενεσθαι δυνασθαι; της γαρ ·ιζης των ολων τουτο ουκ εχουσης, αναγκη πασα νοειν
οτι <εν> τηι των ανθρωπων φυσει ως εν καρποις ευρειν αδυνατον. ει δε εστιν
ευρειν εν ανθρωποις, ποσωι μαλλον εν θεωι; ει δε ουδαμου, ουτε παρα
θεωι ουτε παρα ανθρωποις, εστιν ευρειν το δικαιον, παντως ουδε το αδικον.
αλλ' εστιν το δικαιον· δικαιοσυνης γαρ ουσης το αδικον λεγεται. [ωσπερ
παραβαλλομενης της δικαιοσυνης αυτηι και εναντιως εχειν ευρισκομενης
αδικια λεγεται.] ενθεν γουν ο θεος διδασκων τους ανθρωπους, προς
την των οντων αληθειαν, εις ων αυτος, διχως και εναντιως διειλεν παντα
τα των ακρων, [απ' αρχης αυτος εις ων και μονος θεος,] ποιησας ουρανον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

και γην, ημεραν και νυκτα, φως και πυρ, ηλιον και σεληνην, ζωην και
θανατον. μονον δε εν τουτοις αυτεξουσιον τον ανθρωπον εποιησεν,
επιτηδειοτητα εχοντα δικαιον η αδικον γενεσθαι. ωι και τας των συζυγιων ενηλλαξεν εικονας, μικρα τα πρωτα παραθεμενος αυτωι, μεγαλα δε
τα δευτερα, οιον κοσμον, αιωνα· αλλ' ο μεν παρων κοσμος προσκαιρος,
ο δε εσομενος αιδιος. πρωτη αγνοια, δευτερα γνωσις. ουτως και
τους της προφητειας ηγεμονας διεταξεν· επει γαρ ο παρων κοσμος θηλυς εστιν, ως μητηρ τεκνων τικτων ψυχας, ο <δ'> εσομενος αιων αρρην
εστιν, ως πατηρ αποδεχομενος τα αυτου τεκνα· δια τουτο οι εν τωι κοσμωι
τουτωι προφηται <...> επομενοι, ως του μελλοντος αιωνος οντες υιοι, αιωνιων την γνωσιν εχοντες, επερχονται. τουτο δε το μυστηριον ει ηπισταντο
οι εν θεοσεβειαι ανθρωποι, ουκ αν ποτε επλανηθησαν, αλλα και νυν αν
εγνωκεισαν οτι Σιμων, ο νυν παντας θορυβων, της ασθενους αριστερας
εστιν συνεργος. ο δε λογος του προφητικου κανονος ουτως εχει· ως
εν αρχηι ο θεος εις ων, ωσπερ δεξια και αριστερα, πρωτον εποιησεν
τον ουρανον, ειτα την γην, [και] ουτως κατα το εξης πασας τας συζυγιας
συνεστησατο· επι μεντοι ανθρωπων ουκετι ουτως, αλλα πασας εναλλασσει
τας συζυγιας. ως γαρ απ' αυτου τα πρωτα κρειττονα, τα δευτερα ηττονα,
επ' ανθρωπων το εναντιον ευρισκομεν, τα πρωτα χειρονα, τα δευτερα
κρειττονα. αυτικα γουν απο Ἀδαμ του κατ' εικονα θεου γενομενου εγενετο τις πρωτος αδικος Καιν, δευτερος δικαιος Ἄβελ. παλιν δε απο
του καθ' υμας λεγομενου ∆ευκαλιωνος πνευματων εικονες δυο απεσταλησαν, ακαθαρτου λεγω και καθαρου, ο τε κοραξ ο μελας και η λευκη
περιστερα δευτερα. και απο μεν του αρχηγετου του εθνους ημων Ἀβρααμ
δυο [πρωτοι] γεγονασιν, πρωτος Ἰσμαηλ, ειτα Ἰσαακ ο υπο του θεου
ευλογημενος. απο δε αυτου Ἰσαακ ομοιως παλιν δυο, Ἠσαυ ο ασεβης
και Ἰακωβ ο ευσεβης. ουτως τηι ταξει πρωτος, ως πρωτοτοκος τωι
κοσμωι, ο αρχιερευς, ειτα ο νομοθετης. ομοιως–η γαρ προς τον
Ἠλιαν συζυγια οφειλουσα ελθειν εκουσα απελειφθη εις ετερον καιρον,
αλλοτε ευκαιρως αυτην απολαβειν βουλευσαμενη–[διο] και ο «εν γεννητοις γυναικων» πρωτος ηλθεν, ειτα ο εν υιοις ανθρωπων δευτερος επηλθεν. ταυτηι τηι ταξει ακολουθουντα δυνατον ην νοειν τινος εστιν Σιμων,
ο προ εμου εις τα εθνη πρωτος ελθων, και τινος ων τυγχανω, ο μετ'
εκεινον εληλυθως και επελθων ως σκοτωι φως, ως αγνοιαι γνωσις, ως νοσωι
ιασις. ουτως δη, ως ο αληθης ημιν προφητης ειρηκεν, πρωτον ψευδες δει
ελθειν ευαγγελιον υπο πλανου τινος και ειθ' ουτως μετα καθαιρεσιν του
αγιου τοπου ευαγγελιον αληθες κρυφα διαπεμφθηναι εις επανορθωσιν
των εσομενων αιρεσεων· και μετα ταυτα προς τωι τελει παλιν πρωτον αντιχριστον ελθειν δει και τοτε τον οντως Χριστον ημων Ἰησουν αναφανηναι και
μετα τουτο αιωνιου φωτος ανατειλαντος παντα τα του σκοτους αφανη γενεσθαι. επει ουν, ως εφην, τον κανονα της συζυγιας αγνοουσι τινες,
ενθεν ουκ επιστανται τις τυγχανει ο εμου προοδευσας Σιμων. ει γαρ
εγινωσκετο, ουκ αν επιστευετο. νυν δε αγνοουμενος ουκ ορθως πεπιστευται, και ο τα μισουντων ποιων ηγαπηται και ο εχθρος ως φιλος αποΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

δεδεκται και θανατος ων ως σσζων πεποθηται και πυρ ων φως νενομισται
και πλανος ων ως αληθευων ακουεται.
Ταυτα ακουσας εγω Κλημης· Τις αρα τυγχανει, εφην, ουτος ο τοσουτος
ων απατεων μαθειν ηθελον. και ο Πετρος εφη· Eι θελεις μαθειν, παρεστιν
σοι το γνωναι παρ' ων καγω τα κατ' αυτον παντα ηκριβωκα. Ἰουστα
τις εν ημιν εστιν Συροφοινικισσα, το γενος Χανανιτις, ης το θυγατριον υπο
χαλεπης νοσου συνειχετο, η και τωι κυριωι ημων προσηλθεν βοωσα και ικετευουσα, οπως αυτης το θυγατριον θεραπευσηι. ο δε και υφ' ημων αξιωθεις
ειπεν· Oυκ εξεστιν ιασθαι τα εθνη, εοικοτα κυσιν δια το αδιαφοροις χρασθαι τροφαις και πραξεσιν, αποδεδομενης της κατα την βασιλειον τραπεζης τοις υιοις Ἰσραηλ. η δε τουτο ακουσασα, και της αυτης τραπεζης
ως κυων ψιχιων αποπιπτοντων συνμεταλαμβανειν <δεομενη>, μεταθεμενη
οπερ ην, τωι ομοιως διαιτασθαι τοις της βασιλειας υιοις της εις την θυγατερα, ως ηξιωσεν, ετυχεν ιασεως. ου γαρ αν εθνικην ουσαν και επι
τηι αυτηι πολιτειαι μενουσαν ο την αρχην δια το μη εξειναι θεραπευειν
ως εθνικην [εθνικην μεινασαν] <...>, εθεραπευεν. αυτη ουν αυτη η νομιμον αναδεξαμενη πολιτειαν υπο του ιδιου ανδρος εναντια φρονουντος
ημιν μετα της ιαθεισης θυγατρος ιδιων οικων εκβεβληται. η δε, ευγνωμονουσα προς τας συνθηκας και εν περιουσιαι βιου υπαρχουσα, αυτη μεν
χηρα εμεινεν, το δε θυγατριον αυτης ανδρι τινι ευγνωμονουντι προς την
αληθη πιστιν και πενητι οντι συνηρμοσατο. η δε και της θυγατρος
προφασει γαμου στερηθεισα, δυο παιδια ωνησαμενη και παιδευσασα,
εις υιων εσχεν τοπον, ατινα τωι μαγωι Σιμωνι εκ παιδων συνπαιδευθεντα,
παντα τα κατ' αυτον εκμεμαθηκασιν· τοσαυτη γαρ αυτων ην η φιλια,
ως και συνσπευσαι αυτωι εν πασιν οις βουλοιτο αυτοις ενουν. ουτοι
τωι ενταυθα επιδημησαντι Ζακχαιωι συντυχοντες και του της αληθειας
δι' αυτου μεταλαβοντες λογου, επι τοις πρωτοις νεωτερισμοις μεταμεληθεντες, ταχεως του Σιμωνος καταγνοντες, παντα αυτωι συνειδοτες, αμα
τωι επιδημησαι με ενταυθα μετα της αναθρεψαμενης αυτους προσελθοντες μοι, υπ' αυτου συσταθεντες μοι, και εκτοτε παντοτε συνεισιν μοι,
των της αληθειας απολαυοντες μαθηματων.
Ταυτα ειπων ο Πετρος, μεταπεμψαμενος εκελευσεν αυτοις παντα μοι
τα κατα τον Σιμωνα ακριβως εκτιθεσθαι. οι δε τον θεον μαρτυραμενοι μηδεν
ψευσασθαι, εξετιθεντο. ων πρωτος ο Ἀκυλας ηρξατο λεγειν ουτως· Ἄκουσον, φιλτατε ημιν αδελφε, οπως ακριβως παντα τα κατα τον ανδρα ειδηις,
τινος τε ων και τις και ποθεν, τινα τε εστιν α πραττει και πως και δια τι.
Σιμων ουτος πατρος μεν εστιν Ἀντωνιου, μητρος δε Ῥαχηλ, Σαμαρευς
το εθνος, απο Γετθων κωμης, της πολεως απεχουσης σχοινους εξ. ουτος
εν Ἀλεξανδρειαι τηι προς Aιγυπτον γεγονως, Ἑλληνικηι παιδειαι πανυ εξασκησας εαυτον και μαγειαι πολυ δυνηθεις και φρενωθεις θελει νομιζεσθαι
ανωτατη τις ειναι δυναμις και αυτου του τον κοσμον κτισαντος θεου,
ενιοτε δε και χριστον εαυτον αινισσομενος, εστωτα προσαγορευει. ταυτηι
δε τηι προσηγοριαι κεχρηται, ως δη στησομενος αει και αιτιαι φθορας
το σωμα πεσειν ουκ εχων. και ουτε θεον τον κτισαντα τον κοσμον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ανωτατον ειναι λεγει. ου νεκρους εγερθησεσθαι πιστευει. την Ἱερουσαλημ αρνειται, το Γαριζειν ορος αντεισφερει. αντι του οντος Χριστου
ημων εαυτον αναγορευει. τα δε του νομου ιδιαι προληψει αλληγορει.
και κρισιν εσεσθαι μεν λεγει, ου προσδοκαι δε· ου γαρ αν υπο θεου κριθησεσθαι πεπεισμενος μεχρι αυτου του θεου ασεβειν ετολμα. οθεν
ενιοι μη ειδοτες οτι προκαλυμματι τηι θεοσεβειαι κεχρημενος υποσυλαι
τα της αληθειας, και την οπωσποτε υπο αυτου ελπιδα και κρισιν λεγομενην εσεσθαι ως πιστωι πιστευοντες απολλυνται. το δε παρεισελθειν αυτον εις τον της θεοσεβειας λογον γεγονεν ουτως· Ἰωαννης τις εγενετο ημεροβαπτιστης, ος και του κυριου ημων Ἰησου κατα τον της
συζυγιας λογον εγενετο προοδος· και ωσπερ τωι κυριωι γεγονασιν δωδεκα
αποστολοι, των του ηλιου δωδεκα μηνων φεροντες τον αριθμον, ωσαυτως
και αυτωι εξαρχοι ανδρες γεγονασιν τριακοντα, τον μηνιαιον της σεληνης
αποπληρουντες λογον. εν ωι αριθμωι μια τις ην γυνη λεγομενη Ἑλενη,
ινα μηδε τουτο ανοικονομητον ηι. ημισυ γαρ ανδρος ουσα η γυνη ατελη
τον της τριακονταδος τεθεικεν αριθμον, ωσπερ και της σεληνης, ης η
πορεια του μηνος ου τελειον ποιειται τον δρομον. τουτων δε των τρια
κοντα τωι Ἰωαννηι πρωτος και δοκιμωτατος ην ο Σιμων, ος και του μη
αρξαι αυτον μετα την τελευτην του Ἰωαννου αιτιαν εσχεν ταυτην· αποδημουντος γαρ αυτου εις Aιγυπτον επι την της μαγειας επασκησιν, του
Ἰωαννου αναιρεθεντος, ∆οσιθεος τις της αρχης ορεγομενος, θανατον
αυτου ψευδη καταγγειλας διαδεχεται την αιρεσιν. ο δε Σιμων μετ'
ου πολυ επελθων και του τοπου ως ιδιου μεγαλως αντεχομενος, τωι
∆οσιθεωι συντυχων τον μεν τοπον ουκ απηιτει, ειδως οτι ο φθασας της
αρχης παρα προαιρεσιν ου καθαιρειται. διο μετα προσποιητου φιλιας
επ' ολιγον μεν εις τον δευτερον του ∆οσιθεου τοπον διδωσιν εαυτον.
ταγεις δε μετ' ου πολλας ημερας τοις τριακοντα συμμαθηταις, υποδιαβαλλειν ηρξατο τον ∆οσιθεον, ως μη παραδιδοντα γνησιως τα μαθηματα.
και τουτο ποιειν ελεγεν αυτον ουχ ως φθονουντα, αλλ' ως αγνοουντα. και
ποτε ο ∆οσιθεος, υπαισθομενος την του Σιμωνος εντεχνον διαβολην λυουσαν αυτου την προς τους πολλους υπονοιαν, του μη αυτον ειναι νομιζειν τον εστωτα, θυμωι επι την συνηθη παραγενομενος διατριβην ·αβδωι
παιει ευρων τον Σιμωνα· η δε ωσπερ καπνου του Σιμωνος διελθειν
εδοξε σωμα. επι τουτωι καταπλαγεις ο ∆οσιθεος λεγει αυτωι· Eι συ ει
ο εστως, και προσκυνω σε. του Σιμωνος ειποντος· Ἐγω ειμι, ο ∆οσιθεος εαυτον γνους ουκ οντα τον εστωτα, πεσων προσεκυνησεν, και τοις
εικοσιεννεα εξαρχοις συνκαταβαλων εαυτον εις τον εαυτου της υπονοιας
τοπον εστησε τον Σιμωνα, και ουτως μετ' ου πολλας ημερας ο ∆οσιθεος,
εκεινου σταντος, αυτος πεσων ετελευτησεν. ο δε Σιμων την Ἑλενην
παραλαβων εκπεριερχεται, και μεχρι του δευρο, ως οραις, αναστατει
τους οχλους. αυτην δε την Ἑλενην απο των ανωτατων ουρανων κατενηνοχεναι λεγει τωι κοσμωι, κυριαν ουσαν, ως παμμητορα ουσιαν και σοφιαν, ης ενεκεν (φησιν) Ἕλληνες τε και βαρβαροι εμαχεσαντο, εικονα
φαντασθεντες αληθειας· η γαρ οντως ουσα τοτε παρα τωι πρωτιστωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

υπηρχεν θεωι. πλην τοιαυτα τινα Ἑλληνικοις μυθοις συνπεπλασμενα πιθανως αλληγορων απαται πολλους, εξαιρετως πολλα τερατωδη θαυμασια
ποιων, ως, ει μη ᾔδειμεν οτι μαγειαι ταυτα ποιει, ηπατηθημεν αν και
αυτοι. αλλ' επειδη συνεργοι αυτου ημεν το κατ' αρχας, οτε τα τοιαυτα
ποιων το της θεοσεβειας ουκ ηδικει μερος, νυν οτε πολυ μανεις τους εν
θεοσεβειαι απαταν επιχειρειν ηρξατο, απεστημεν αυτου. και γαρ μιαιφονειν ηρξατο, ως αυτος ετι ως φιλος φιλοις εξεφανεν οτι παιδιου ψυχην του
ιδιου σωματος χωρισας απορρητοις ορκοις, συνεργον προς την των
αυτωι δοκουντων φαντασιαν, τον παιδα διαγραψας επι εικονος, ενδοτερωι οικωι οπου αυτος υπνοι ανατεθειμενην εχει, φασκων ποτε τουτον εξ αερος πλασας θειαις τροπαις και το ειδος αναγραψας αποδεδωκεναι παλιν τωι αερι. την δε πραξιν ερμηνευει ουτως πεποιηκεναι·
πρωτον το ανθρωπου πνευμα λεγει τραπεν εις θερμου φυσιν τον περικειμενον αυτωι σικυας δικην επισπασαμενον συνπιειν αερα, ειτα ενδοθεν
της του πνευματος ιδεας γενομενον αυτον τρεψαι εις υδωρ. υπο δε
της συνεχειας του πνευματος χυθηναι μη δυναμενον εις αιματος φυσιν
μετατρεπειν εφασκεν τον εν αυτωι αερα, το δε αιμα πηξαν τας σαρκας
ποιησαι, ειθ' ουτως της σαρκος παγεισης ανθρωπον ουκ απο γης, αλλ'
εξ αερος αναδειξαι. και ουτως εαυτον πεισας καινον ανθρωπον δυνασθαι
ποιησαι, τας τροπας αναλυων παλιν αποδεδωκεναι ελεγε τωι αερι. και
ταυτα μεν αλλοις λεγων επιστευετο, υφ' ημων δε των επι τηι τελετηι συμπαροντων ευσεβως ηπιστειτο. διο ασεβειας καταγνοντες απεστημεν αυτου.
Ταυτα του Ἀκυλα ειποντος ο αδελφος αυτου Νικητης εφη· Ἀναγκαιον εστιν, αδελφε ημων Κλημης, τα παραλειφθεντα τωι Ἀκυλαι εμε
υπομνησαι. πρωτον μεν γαρ μαρτυς ο θεος ως ουδεν αυτωι ημεις συνειργασαμεθα ασεβες, αλλ' οτι αυτου πρασσοντος ιστορησαμεν· και μεχρις
οτε αβλαβη ποιων επεδεικνυτο, και ετερπομεθα, οτε δε τα μαγειαι γινο
μενα θειοτητι ποιειν προς απατην θεοσεβων ελεγεν, ουκετι αυτου ηνεσχομεθα καιτοι πολλα επαγγελλομενου ημιν, πρωτον μεν ναων ανδριαντας
ημων καταξιωθηναι και θεους νομισθηναι και υπο οχλων προσκυνηθηναι
και υπο βασιλεων δοξασθηναι και δημοσιων τιμων καταξιωθηναι και
χρημασιν απεριοριστοις πλουτησαι. ταυτα τε και τα τουτοις νομιζομενα ημιν υπεσχετο, μονον ινα συνοντες αυτωι το της ενχειρησεως
κακον σιωπωιμεν, ινα αυτωι τα της απατης προκοπτηι, και ομως ου συνεθεμεθα, αλλα και αυτον της τοιαυτης απονοιας παυεσθαι συνεβουλευσαμεν,
λεγοντες αυτωι· Ἡμεις, Σιμων, της εκ παιδων φιλιας προς σε μεμνημενοι
στεργοντες σε τα συμφεροντα συμβουλευομεν· παυσαι της τοιαυτης τολμης· θεος ειναι ου δυνασαι· φοβηθητι τον οντως θεον, γνωθι οτι ανθρωπος ει και οτι σου μικρος εστιν ο της ζωης χρονος. καν μεγαλα πλουτησηις η και βασιλευσηις, τωι της ζωης σου μικρωι χρονωι ολιγα τυγχανει
προς απολαυσιν, και ασεβως πορισθεντα, ευθεως φευγοντα, αιωνιαν κολασιν περιποιειται τωι τετολμηκοτι. διο φοβεισθαι σοι τον θεον συμβουλευομεν, υφ' ου κριθηναι εχει η εκαστου ψυχη περι ων επραξεν ενταυθα.
ο δε ταυτα ακουσας εγελασεν. ημων δε ειποντων· Τι ημων τα σοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

συμφεροντα συμβουλευοντων καταγελαις; εφη· Γελω υμων την μωραν
υποληψιν, οτι πιστευετε αθανατον ειναι την ανθρωπου ψυχην. καγω
εφην· Oυ θαυμαζομεν, ω Σιμων, ει ημας απαταν επιχειρεις, αλλ' εκπεπληγμεθα τινι λογωι και εαυτον απαταις. λεγε μοι, ω Σιμων, ει και των
αλλων ουδεις πεπληροφορηται αθανατον ειναι την ψυχην, αλλ' ουν
γε συ και ημεις, συ μεν ως ανθρωπειου σωματος χωρισας αυτην και
προσομιλησας και επιταξας, ημεις δε ως συμπαροντες και την επιταγην
ακουσαντες και το κελευσθεν εναργως ιστορησαντες. και ο Σιμων εφη·
Ἐγω μεν οιδα τι λεγετε, υμεις δε ουκ οιδατε περι τινων διαλεγεσθε.
και ο Νικητης εφη· Ἐπει οιδας, λεγε· ει δε μη οιδας, μη δοκει ημας τωι
λεγειν σε μεν ειδεναι, ημας δε μη, απατασθαι δυνασθαι. ου γαρ εσμεν
ουτως νηπιοι, ινα πανουργον ενσπειρηις εν ημιν υποψιαν του νομιζειν σε τι των απορρητων ειδεναι, και ουτως επιθυμιαι κολαζομενους
ημας υποχειριους λαβων εχηις. και ο Σιμων εφη· Ὅτι μεν εχωρισα
ψυχην ανθρωπειου σωματος, οιδα υμας ειδοτας, οτι δε ουχ η του τεθνεωτος ψυχη υπουργει (επει μη υπαρχει), αλλα δαιμων τις υποκρινομενος αυτος ειναι ψυχη ενεργει, οιδα υμας αγνοουντας. και ο Νικητης
εφη· Πολλα εν τωι βιωι ηκουσαμεν απιστα, τουτου δε του λογου ανοητοτερον ου προσεδοκησαμεν ακουσαι. ει γαρ δαιμων υποκρινεται ειναι
του τεθνεωτος η ψυχη, τις της ψυχης χρεια γινεται ινα χωρισθηι
του σωματος; ουκ αυτοι δε παροντες ηκουσαμεν σου, του σκηνους την
ψυχην ορκιζοντος; πως δε και αλλου ορκιζομενου ετερος μη ορκισθεις ως
φοβηθεις υπακουει; ουκ εξετασθεις δε και συ υφ' ημων ποτε δια τι ενιοτε
και παυονται αι παρεδριαι, εφης οτι· Ψυχη πληρωσασα τον υπερ γης
χρονον, ον ημελλεν εν σωματι διατελειν, εις ᾅδην πορευεται· προσετιθεις δε λεγων οτι των ιδιωι θανατωι τελευτησαντων αι ψυχαι,
επειδη αυτοθι εις ᾅδην χωρησασαι φρουρουνται, ουκ ευκοπως ελθειν
αφιενται.
Ταυτα του Νικητου ειποντος Ἀκυλας αυτος παλιν εφη· Ἐβουλομην
παρα σου τουτο μονον μαθειν, Σιμων, ειτε ψυχη ειτε δαιμων εστιν το ορκιζομενον, τι φοβουμενον ου παραπεμπεται τους ορκους; και ο Σιμων εφη·
Κολασιν γαρ παρακουσασα οιδεν μελλειν παθειν. και ο Ἀκυλας εφη·
Oυκουν ει ορκιζομενη ψυχη ερχεται, και κρισις γινεται. ει ουν αι ψυχαι
αθανατοι γινονται και κρισις παντως γινεται, ωστ' αν και τους επι κακηι
πραξει ορκισθεντας καταδικασθηναι παρακουσαντας, πως ου πεφοβησαι
συ αναγκαζειν, των αναγκαζομενων επι παρακοηι κολαζομενων; το γαρ
ηδη σε μη παθειν εφ' οις εδρασας ου θαυμα, επει μηπω κρισις εστιν,
ινα συ μεν δικην δωις περι ων ηναγκασας, το δε αναγκασθεν υπο συγγνωμην γενηται ως της κακης πραξεως τον ορκον προτιμησαν. ο δε ταυτα
ακουσας ωργισθη, θανατον ημιν απειλησας, ει μη τα υπ' αυτου πραττομενα σιωπωμεν.
Ταυτα του Ἀκυλα ειποντος, εγω Κλημης επυθομην τινα αρα εστιν
α ποιει θαυμασια. οι δε ελεγον μοι οτι ανδριαντας ποιει περιπατειν
και επι πυρ κυλιομενος ου καιεται, ενιοτε δε και πεταται και εκ λιθων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

αρτους ποιει, οφις γινεται, εις αιγα μεταμορφουται, διπροσωπος γινεται,
εις χρυσον μεταβαλλεται, θυρας κεκλεισμενας ανοιγει, σιδηρον λυει, εν
δειπνοις ειδωλα παντοδαπων ιδεων παριστησιν, τα εν οικιαι σκευη ως αυτοματα φερομενα προς υπηρεσιαν βλεπεσθαι ποιει των φεροντων ου βλεπομενων. ταυτα αυτων λεγοντων ακουων εθαυμαζον. εμαρτυρουν δε πολλα
τα τοιαυτα αυτοι παροντες ιστορηκεναι.
Τουτων ουτως ·ηθεντων ο καλος Πετρος και αυτος του λεγειν ηρξατο·
Συνοραν υμας δει, αδελφοι, του της συζυγιας κανονος την αληθειαν, ου
μη αφισταμενος τις ουκ εχει πλανηθηναι. επει γαρ, ως εφαμεν, δυικως και
εναντιως παντα εχοντα ορωμεν και ως πρωτη νυξ, ειτα ημερα, και πρωτον
αγνοια, ειτα γνωσις, και πρωτον νοσος, ειτα ιασις, ουτως πρωτα τα της
πλανης τωι βιωι ερχεται, ειθ' ουτως το αληθες επερχεται, ως τηι νοσωι ο ιατρος.
αυτικα γουν του θεοφιλους ημων εθνους απο της των Aιγυπτιων κακουχιας
μελλοντος λυτρουσθαι, πρωτον δια της οφιωθεισης ·αβδου, ητις τωι Ἀαρων
εδοθη, αι νοσοι εγινοντο, και ειθ' ουτως ευχαις Μωυσεως αι ιασεις επεφεροντο.
και νυν δε των εθνων μελλοντων απο της κατα τα ειδωλα λυτρουσθαι
θρησκειας, η κακια παλιν, ως αυτη βασιλευουσα, προλαβουσα πρωτον τον
εαυτης ωσπερ οφιν επεμψε συμμαχον, ον ορατε Σιμωνα, ποιουντα θαυμασια
προς καταπληξιν και απατην, ου σημεια ιατικα προς επιστροφην και
σωτηριαν. διο και υμας απο των γινομενων τερατων τους ποιουντας
νοειν δει τις τινος εστιν εργατης. εαν ανωφελη ποιηι τερατα, κακιας εστιν
υπουργος· εαν δε επωφελη πραττηι, του αγαθου εστιν ηγεμων. τα
μεν ουν ανωφελη εστιν σημεια, οσα αυτοι Σιμωνα ειρηκατε πεποιηκεναι.
λεγω δε το ανδριαντας αυτον ποιειν περιπατειν και το επ' ανθρακων αυτον
πεπυρωμενων κυλιεσθαι και δρακοντα γινεσθαι, εις αιγα μεταμορφωθηναι,
εις αερα πτηναι, και οσα τοιαυτα τινα, εις ιασιν ανθρωπων μη γινομενα,
προσαπαταν φυσιν εχει πολλους. τα δε της οικτιρμονος αληθειας σημεια
εστι φιλανθρωπα, ατινα ηκουσατε τον κυριον πεποιηκοτα καμε μετ'
εκεινον ευχαις κατορθουντα· ων οι πλειστοι παρεστηκατε, οι μεν νοσων
παντοιων απαλλαγεντες, οι δε δαιμονων, οι δε ορθωθεντες χειρας, οι
δε ποδας, οι δε τους οφθαλμους απολαβοντες, οι δε τας ακοας και αλλα
οσα ανθρωπος ποιειν δυναται, φιλανθρωπου πνευματος ιδιος γενομενος.
Ταυτα του Πετρου ειποντος υπο τον ορθρον επεισιων ημιν Ζακχαιος
προσαγορευσας εφη Πετρωι· Ἀνατιθεται Σιμων την ζητησιν εις την αυριον
ημεραν· η γαρ σημερον το δι' ενδεκα ημερων αυτου τυγχανει σαββατον.
και προς τουτο ο Πετρος απεκρινατο· Λεγε Σιμωνι· Ἐπιτελει ως θελεις
μετα του γινωσκειν οτι σοι ημεις, οτε βουλει, θεοφιλει προνοιαι απανταν
ετοιμως εχομεν. και ο μεν Ζακχαιος ταυτα ακουσας αντιβαλλειν εξηιει
την αποκρισιν. ο δε ιδων με αθυμουντα και την αιτιαν πυθομενος
και μαθων παρ' εμου ουκ αλλοθεν ποθεν ουσαν η απο της κατα την ζητησιν αναβολης εφη· Ἀγαθηι θεου προνοιαι ο προειληφως διοικεισθαι
τον κοσμον, ω φιλε Κλημης, αυτος ουκ αχθεται επι τοις οπωσποτε απαντωσιν πραγμασιν, αποδεδωκως οτι υπο της του κρειττονος οικονομιας
συμφεροντως τα πραγματα την εκβασιν λαμβανει· οθεν δικαιον αυτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

ειναι γνους και ευσυνειδητως βιους, το προσπιπτον λυπηρον οιδεν ορθωι
τωι λογισμωι αποσειεσθαι της ψυχης, οτι προς αγαθου τινος αγνωστου
συντελουμενον ελθειν εχει. και νυν δε του μαγου Σιμωνος η της ζητησεως υπερθεσις μη σε λυπειτω· ισως γαρ εκ της του θεου προνοιας εις
την σην γεγονεν ωφελειαν. διο ως ιδιωι σοι οντι ουκ οκνησω λεγειν. των
ημετερων τινες εταιροι τωι Σιμωνι προσποιητως συνεισιν ως πεισθεντες τηι αθεωτατωι αυτου πλανηι, οπως μανθανοντες αυτου τας βουλας
εκφαινωσιν ημιν προς το δυνασθαι δεινωι ανδρι οικειως συναρμοσασθαι.
και νυν παρ' αυτων εμαθον ης μελλει ζητησεως ποιεισθαι τους λογους,
και γνους επι τουτωι τωι μεν θεωι ηυχαριστησα, σε δε εμακαρισα επι τηι
της ζητησεως υπερθεσει· των γαρ μελλοντων λογων υπ' αυτου προς
διακρισιν των αγνοουντων λεγεσθαι συ προ της ζητησεως εφοδιασθεις
υπ' εμου απτωτος ακροατης γενεσθαι δυνησει. πολλα γαρ ψευδη κατα
του θεου προσελαβον αι γραφαι λογωι τουτωι· του προφητου Μωυσεως
γνωμηι του θεου εκλεκτοις τισιν εβδομηκοντα τον νομον συν ταις επιλυσεσιν παραδεδωκοτος προς το και αυτους εφοδιαζειν του λαου τους
βουλομενους, μετ' ου πολυ γραφεις ο νομος προσελαβεν τινα και ψευδη
κατα του μονου θεου του τον ουρανον και την γην και παντα τα εν αυτοις
δημιουργησαντος, τουτο του πονηρου δικαιωι τινι λογωι ενεργησαι τετολμηκοτος. και τουτο γεγονεν λογωι και κρισει, οπως ελεγχθωσιν τινες τολμωσιν τα
κατα του θεου γραφεντα φιληκοως εχειν τινες τε στοργηι τηι προς αυτον
τα κατ' αυτου λεγομενα μη μονον απιστειν, αλλα μηδε την αρχην ακουειν
ανεχεσθαι, καν αληθη τυγχανηι, πολλωι κριναντες ασφαλεστερον περι
ευφημου πιστεως κινδυνευειν η επι βλασφημοις λογοις δυσσυνειδητως
βιουν. ο ουν Σιμων τας κατα του θεου εν ταις γραφαις πειρασμου χαριν προσκειμενας περικοπας αυτας, ως μανθανω, βουλεται ελθων εις
μεσον λεγειν, οπως της προς τον θεον στοργης οσους δυναται ταλαιπωρους αποστησαι δυνηθηι. δημοσιαι γαρ αυτας λεγειν προσκεισθαι ταις
βιβλοις ου βουλομεθα, επει πτυραντες αμαθεις οχλους αυτου του πονηρου
Σιμωνος το θελημα ποιουμεν. μηπω γαρ το διακριτικον εχοντες φευξονται
ημας ως ασεβουντας η ως ου μονον των βλασφημων περικοπων ψευδων ουσων αποστησονται του λογου. διο αναγκην εχομεν, συγκατατιθεμενοι ταις ψευδεσι περικοπαις, περι αυτων αντιπυνθανομενοι, εις
αποριαν αυτον μεν φερειν, τοις δε ευγνωμονουσιν των κατα του θεου
·ηθεισων περικοπων μετα πειραν πιστεως ιδιαι παρεχειν την επιλυσιν,
ητις μιαν και συντομον εχει την οδον. εστιν δε ηδε· παν λεχθεν η
γραφεν κατα του θεου ψευδος εστιν. οτι δε αληθως τουτο ου μονον
ευφημιας ενεκεν λεγομεν, αλλα και αληθειας, μετα βραχυ προιοντος του
λογου πληροφορησω. οθεν συ, φιλτατε μοι Κλημης, επι τωι τον Σιμωνα
προς την ζητησιν μιαν την ενεστωσαν υπερθεσθαι ημεραν ουκ οφειλεις
λυπεισθαι· σημερον γαρ προ της ζητησεως προεφοδιαζομενος περι των
εν ταις γραφαις προσκειμενων περικοπων, επι της ζητησεως περι του
μονου και αγαθου, του και τον κοσμον πεποιηκοτος, διακριθηναι ουκ
οφειλεις, αλλα και θαυμασεις επι της ζητησεως πως οι ασεβεις τα πληθη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

των υπερ θεου ειρημενων εν ταις γραφαις παραλιποντες, τα κατ' αυτου
ειρημενα περιβλεπομενοι χαιροντες φερουσιν, και ουτως οι ακροαται,
αγνοιας αιτιαι τα κατα του θεου πιστευσαντες, της αυτου βασιλειας αποβλητοι γινονται. διο συ, προφασει υπερθεσεως το μυστηριον των γραφων
μαθων, κερδησας εις θεον μη αμαρτανειν απαραβλητως χαρησηι.
Καγω Κλημης ακουσας εφην· Ἀληθως χαιρω και χαριν ομολογω
τωι κατα παντα ευεργετηι θεωι· πλην αυτος οιδεν οτι αλλο τι φρονειν ου δυνησομαι η τα παντα υπερ θεου φρονειν. οθεν μη με υπολαβηις ως αμφιβαλλοντα τοις υπο σου ·ηθεισιν η και ·ηθησομενοις
πυνθανεσθαι, αλλ' ινα μαθων και αυτος αλλον ευγνωμονως μαθειν θελοντα διδαξαι δυνηθω. διο λεγε μοι τινα εστιν τα προσκειμενα ψευδη
ταις γραφαις και πως οτι οντως ψευδη τυγχανει. και ο Πετρος απεκρινατο· Και ει μη μου επυθου, εγω τηι ταξει διεξιων των λογων παρειχον <αν>
την αποδειξιν, ην υπεσχομην. πλην ακουσον πως αυτου πολλα καταψευδονται αι γραφαι, ως εισηι εντυγχανων αυταις· παραδειγματος
δε ενεκα τα ·ηθησομενα αυταρκως εξει. ουκ οιμαι δε, ω φιλε Κλημης,
ει δυνησεται τις, καν βραχειαν τινα προς θεον στοργην και ευγνωμοσυνην αποσσζων, παραδεξασθαι η καν ακουσαι τα κατ' αυτου λεγομενα.
πως δε εστιν αυτον τινα μοναρχικην ψυχην εχειν και οσιον γενεσθαι,
προειληφοτα οτι πολλοι εισιν θεοι και ουχ εις; ει δε και εις, εν πολλοις
ατοπημασιν ευρισκων αυτον, τις οσιος σπουδασει γενεσθαι, την των ολων
αρχην δια τα ιδια της φυσεως ατοπηματα ελπισας μη επερχεσθαι τα αλλων
αδικηματα; διο απειη πιστευειν οτι ο των ολων δεσποτης, «ος ουρανον
εκτισε και γην» και παντα τα εν αυτοις, ετεροις συναρχει η οτι ψευδε
ται (ει γαρ ψευδεται, και τις αληθευει;) η οτι «πειραζει» ως αγνοων
(και τις προγινωσκει;). ει δε «ενθυμειται» και «μεταμελειται», και τις νωι
τελειος και γνωμηι εμμονος; ει δε «ζηλοι», και τις ασυγκριτος; ει δε
«σκληρυνει καρδιας», και τις σοφιζει; ει δε τυφλοι και κωφοι, και τις δεδωκεν οραν και ακουειν; ει δε αποστερειν συμβουλευει, και τις δικαιοσυνην νομιτευει; ει δε «ενπαιζει», και τις ειλικρινης; ει δε αδυνατει, και
τις παντα δυναται; ει δε αδικει, και τις δικαιος; ει δε «κακα κτιζει», και
τις αγαθα πραξει; [ει δε κακα ποιει, και τις αγαθα;] ει δε «το πιον
ορος» επιθυμει, και τινος τα παντα; ει ψευδεται, και τις αληθευει; ει
εν σκηνηι οικει, και τις αχωρητος; ει δε ορεγεται κνισης και θυσιων
και θυματων και προσχυσεων, και τις απροσδεης και τις αγιος και
τις καθαρος και τις τελειος; ει λυχνοις και λυχνιαις τερπεται, και
τις τους φωστηρας εταξεν εν ουρανωι; ει εν γνοφωι και σκοτωι και
θυελληι και καπνωι συνεστιν, και τις φως ων φωτιζει τον μεγιστον
αιωνα; ει δια σαλπιγγων και ολολυγμων και βολιδων και τοξευματων προσερχεται, και τις η των ολων προσδοκιμος γαληνη; ει
πολεμους αυτος αγαπαι, και τις ειρηνην θελει; ει «τα κακα» αυτος
«κτιζει», και τις αγαθα δημιουργει; ει αστοργος αυτος, και τις φιλανθρωπος; ει αυτος πιστος ουκ εστιν περι ων υπισχνειται, και τις πιστευθησεται; ει αυτος πονηρους και μοιχους και φονεις αγαπαι, και τις εσται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

δικαιος κριτης; ει αυτος «μεταμελειται», και τις βεβαιος; ει αυτος κακους
εκλεγεται, και τις αγαθους προσιεται; διο, ω τεκνον Κλημης, επεχε μη
αλλο τι φρονησηις περι του θεου η οτι αυτος μονος εστιν θεος και κυ
ριος και πατηρ, αγαθος και δικαιος, δημιουργος, μακροθυμος, ελεημων, τροφευς, ευεργετης, φιλανθρωπιαν νομιτευων, αγνειαν συμβουλευων, αιωνιος,
αιωνιους ποιων, ασυγκριτος, ταις των αγαθων ψυχαις οικιζομενος,
αχωρητος και χωρουμενος, ο εν απειρωι τον μεγαν αιωνα ως κεντρον
πηξας, ο ουρανον εφαπλωσας και γην πιλωσας, υδωρ ταμιευσας, αστρα
εν ουρανωι διαθεις, πηγας [γη] βρυσας, καρπους εκφυσας, ορη υψωσας,
θαλασσαν περιορισας, ανεμους τε και πνευματα διαταξας, ο το περιεχον
σωμα εν απειρωι πελαγει «πνευματι βουλης» ασφαλισαμενος. ουτος
ημων δικαστης, εις ον αποβλεποντας χρη τας εαυτων κατορθουν ψυχας,
παντα υπερ αυτου νοουντας, αυτον ευφημουντας, πεπεισμενους οτι τηι
αυτου μακροθυμιαι παντων την προπετειαν εις φανερον αγων μονος αγαθος
εστιν. και ουτος επι τελει του παντος εκαστωι των τετολμηκοτων α μη
εχρην δικαιος προκαθεσθησεται κριτης.
Ταυτα εγω Κλημης ακουσας εφην· Ἀληθως τουτο θεοσεβεια, τουτο
αληθως ευσεβεια. παλιν τε εφην· Ἤθελον μαθειν ουν δια τι ουτως εγραφησαν αι βιβλοι. μεμνημαι γαρ ως εφης οτι εις ελεγχον των μελλοντων
τολμαν πιστευειν τι λεγομενον κατα του θεου. πλην επει χαριζηι ημιν
πυνθανεσθαι σου ως βουλομεθα, πυνθανεσθαι τολμωμεν, σου κελευσαντος.
ει τις βουληθειη, φιλτατε Πετρε, λεγειν ημιν· Ἀληθη εστιν τα γεγραμμενα,
καν σοι ψευδη δοκηι τα κατα του θεου ·ηθεντα· πως αποκριθωμεν αυτωι;
και ο Πετρος απεκρινατο· Eυ ειπας πυθομενος, εις γαρ σην ασφαλειαν
εσται· πλην ακουσον. επειδη πολλα εστιν τα υπο των γραφων ειρημενα κατα
του θεου προς το επειγον της ωρας [δια την εσπεραν], ενα ον βουλει λογον πυθου και επιλυσομαι, δειξας αυτον ψευδη ουχ οτι μονον κατα του θεου
ειρηται, αλλ' οτι οντως ψευδης εστιν. καγω απεκριναμην· Μαθειν θελω πως
των γραφων αγνοειν λεγουσων τον θεον συ γινωσκοντα αυτον αποδειξαι
δυνασαι. και ο Πετρος απεκρινατο· Eυκοπως ελεγχθηναι δυναμενον
προετεινας ημιν· πλην ακουσον πως ουδεν αγνοει θεος, αλλα και προγινωσκει. ο δε πυνθανομαι σου, πρωτον αποκριναι μοι. ο τας βιβλους
γραψας και ειπων πως ο κοσμος εκτισθη και οτι ου προγινωσκει ο
θεος, ανθρωπος ην η ου; καγω εφην· Ἄνθρωπος. και ο Πετρος απεκρινατο· Ἀνθρωπωι ουν οντι ποθεν δυνατον ην ειδεναι αψευδως, πως ο
κοσμος εκτισθη και οτι ο θεος ου προγινωσκει; καγω αισθομενος
ηδη την επιλυσιν υπομειδιων εφην· Ὅτι προφητης ην. και ο Πετρος
εφη· Eι ουν ο προφητης, ανθρωπος ων, ουδεν ηγνοει δια το απο θεου
ειληφεναι την προγνωσιν, πως αν αυτος ο δεδωκως ανθρωπωι το προγινωσκειν, θεος ων, ηγνοει; καγω εφην· Ὀρθως εφης. και ο Πετρος· Ἔτι
ουν, εφη, εις αυτο συνδιαπορησον μοι. ωμολογημενου ημιν οτι ο
θεος παντα προγινωσκει, αναγκη πασα τας λεγουσας αυτον γραφας
αγνοειν ψευδεσθαι, τας δε γινωσκειν αυτον λεγουσας αληθευειν. καγω
εφην· Ἀναγκη ουτως εχειν. και ο Πετρος εφη· Eι ουν των γραφων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

α μεν εστιν αληθη, α δε ψευδη, ευλογως ο διδασκαλος ημων ελεγεν·
«Γινεσθε τραπεζιται δοκιμοι», ως των εν ταις γραφαις τινων μεν δοκιμων οντων λογων, τινων δε κιβδηλων. και τοις απο των ψευδων
γραφων πλανωμενοις οικειως της πλανης εξεφανε την αιτιαν λεγων· «∆ια
τουτο πλανασθε, μη ειδοτες τα αληθη των γραφων· ου εινεκεν αγνοειτε
και την δυναμιν του θεου». καγω εφην· Πανυ καλως. και ο Πετρος
απεκρινατο· Oυκουν ευλογως ουτε κατα του θεου πιστευω ουτε κατα
των εν τωι νομωι αναγραφεντων δικαιων, ασεβως φρονειν προλαμβανων· ως γαρ πεπεισμαι, ουτε Ἀδαμ παραβατης ην, ο υπο των του
θεου χειρων κυοφορηθεις, ουτε Νωε μεθυσος ην, ο υπερ παντα τον
κοσμον δικαιος ευρεθεις, ουτε δε Ἀβρααμ τρισιν αμα συνηιει γυναιξιν,
ο δια σωφροσυνην πολυτεκνιας καταξιωθεις, ουτε Ἰακωβ τετρασιν εκοινωνει, ων δυο και αδελφαι ετυγχανον, ος δεκαδυο φυλων υπαρξας πατηρ
και την του διδασκαλου ημων παρουσιαν εσημανεν ελθειν· ου Μωυσης
φονευς ην και παρα ιερεως ειδωλου κρινειν εμανθανεν, ο παντι τωι
αιωνι τον του θεου νομον προφητευσας και δι' ορθην φρονησιν «πιστος
οικονομος» μαρτυρηθεις. πλην και τουτων σοι την επιλυσιν μετα των
ομοιων επι καιρου παρεξω. του δε λοιπου, ως οραις, επειδη εσπερα κατειληφεν, τα σημερον ·ηθεντα αυταρκως εχετω. αλλοτε δε ει βουλει, περι ων
θελεις, θαρρων ημιν πυνθανου, και ημεις χαιροντες αοκνως επιλυσομεν.
και ταυτα ειπων εγηγερται. και ουτως τροφης μεταλαβοντες εις υπνον
ετραπημεν. κατειληφει γαρ η νυξ.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

[OΜIΛIA Γ.]
∆υο μεν ουν διελθουσων ημερων, επιφωσκουσης δε τριτης, προς το
διαλεχθηναι τωι Σιμωνι εξυπνισθεις εγω Κλημης και οι συνοντες εταιροι
υπο τας δευτερας των αλεκτρυονων φωνας, ευρομεν τον μεν λυχνον ετι
φαινοντα, τον δε Πετρον γονυκλινη προσευχομενον. συντελεσας ουν
την δεησιν, επιστραφεις και ιδων ημας προς το ακουσαι ετοιμως εχοντας, εφη· Γινωσκειν υμας θελω οτι οι καθ' ημετεραν προνοιαν συνοντες τωι Σιμωνι, οπως τας βουλας αυτου μανθανοντες υποβαλλωσιν
ημιν, ινα δυνωμεθα προς την της κακιας αυτου ποικιλιαν αρμοσασθαι,
αυτοι πεμψαντες εδηλωσαν ημιν λεγοντες· Σιμων σημερον, καθα συνεταξατο, ετοιμος εστιν απο των γραφων επι παντων ελθων αποδεικνυειν
μη τουτον ειναι θεον ανωτατον, «ος ουρανον εκτισε και γην» και παντα
τα εν αυτοις, αλλα αλλον τινα αγνωστον και ανωτατον ως εν απορρητοις
οντα θεον θεων· ος δυο επεμψε θεους, αφ' ων ο μεν εις εστιν ο κοσμον
κτισας, ο δε ετερος ο τον νομον δους· και ταυτα μηχαναται λεγειν,
οπως των τον ενα και μονον μελλοντων σεβειν θεον, «ος ουρανον εκτισε
και γην», την ορθην προεκλυσει πιστιν. ταυτα ακουσας πως ουκ
αν ηθυμησα; διο και υμας τους συνοντας μοι αδελφους ειδεναι ηθελησα
ως ου μετριως την ψυχην αλγω, ενορων τον μεν πονηρον προς δοκιμην
ανθρωπων εγρηγοροτα, τους δε ανθρωπους της εαυτων σωτηριας πανυ
αμελουντας. εμηχανησατο γαρ τοις απο εθνων μελλουσιν περι των επιγειων ξοανων πειθεσθαι οτι ουκ εισιν θεοι, ετερων πολλων θεων δοξας
εισενεγκειν, οπως. εαν παυσωνται της κατω πολυθεου μανιας, ετερως η
και χειρον κατα της του θεου μοναρχιας λεγειν απατηθησονται, ινα
μηδεποτε τα της μοναρχιας προτιμησαντες ουπωποτε ελεους τυχειν
δυνηθωσιν. ταυτης δε της τολμης ενεκα ο Σιμων ταις ψευδεσιν των
γραφων περικοπαις ωπλισμενος πολεμειν ημιν προσερχεται. και το
δεινοτερον οτι αφ' ων πεπιστευκε προφητων τοιαυτα δογματιζειν
κατα του οντως θεου ου πεφοβηται. και ημιν μεν τοις εκ προγονων
παρειληφοσιν τον τα παντα κτισαντα σεβειν θεον, ετι δε και των απαταν
δυναμενων βιβλων το μυστηριον, ουδεν δυνησεται, τοις δε απο εθνων,
την πολυθεον υποληψιν συντροφον εχουσιν και των γραφων τα ψευδη
ουκ ειδοσιν, πολυ δυνησεται ου μονον αυτος, αλλ' ει και αλλος τις τοις
απο εθνων κατα του θεου κενον τινα, ομοιον ονειρωι, πλουσιως κεκοσμημενον υφηγησεται μυθον, πιστευθησεται τωι εκ παιδων τον νουν αυτων
τα κατα του θεου λεγομενα εθισθηναι λαμβανειν. σπανιοι δε τινες οι μεν
αυτων εσονται, ως εκ πληθους ολιγοι, οιτινες δι' ευγνωμοσυνην ου
θελησουσι κατα του τα παντα κτισαντος θεου κακον λογον αυτο καν
ακουσαι μονον· οις μονοις απο εθνων ουσιν σωθηναι γενησεται. μη
ουν υμων τις τον Σιμωνα παντελως μεμφεσθω η και αλλον τινα· ουδεν
γαρ αδικως γινεται, οπου και τα των γραφων ψευδη ευλογως προς δοκιμην εχοντα τυγχανει.
Καγω Κλημης ακουσας εφην· Πως λεγεις, κυριε, και τα των γραφων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ψευδη ευλογως προς δοκιμην ανθρωπων εχειν; ο δε απεκρινατο· Τα ψευδη
των γραφων αιτηματι κακιας δικαιωι τινι λογωι γραφηναι συνεχωρηθη·
ευλογως δε λεγω ουτως· Ἐν ταις θεολογιαις ο πονηρος του αγαθου τον θεον
ουκ ελαττον αγαπων ενι μονωι απολειπεται του αγαθου, οτι και των αγνοιας
αιτιαι ασεβουντων ου συγγινωσκων, στοργηι τηι προς το ασεβουμενον των
ασεβουντων επιθυμει τον ολεθρον, ουδε την ιασιν αυτοις προσφερων. ο γαρ
αγαθος ιασθαι παντας θελει ταις μεταμελειαις, σσζει δε μονους τους εγνωκοτας τον θεον. τους δε αγνοουντας ουκ ιαται, ουχ οτι ου θελει, αλλ' οτι
ουκ εξεστιν τα ητοιμασμενα τοις υιοις της βασιλειας αγαθα τοις δια το
αδιακριτον αλογοις ζσοις παρεικασθεισιν παρασχειν. του ενος και
μονου θεου του τον κοσμον πεποιηκοτος και ημας κτισαντος και παντα
παρεσχηκοτος τοιαυτη πεφυκεν φυσις, παντος ουδηποτε εκτος ορων θεο
σεβειας οντος και μη βλασφημουντος αυτου το αγιον πνευμα, στοργηι
τηι προς αυτον εις αυτον φερειν την ψυχην, υπ' αυτου εις αυτην ερωτος
ιδεαι . καν αμαρτωλος ηι, μετα το κατ' αξιαν ων επραξεν κολασθηναι
σσζεσθαι φυσιν εχει. ει δε τις αυτον αρνησεται η ετερως πως λογωι εις
αυτον ασεβησει, επειτα μετανοησει, κολασθησεται μεν εφ' ων εις αυτον
ημαρτεν, σωθησεται δε, οτι επιστρεψας ηγαπησεν. ισως δε τηι της ευσεβειας υπερβοληι και της ικεσιας [η] και του κολασθηναι απολυθησεται,
συγγνωμης της αμαρτιας μετα της μετανοιας δεδωκως την αγνοιαν. οι
δε μη μετανοησαντες δια της του πυρος κολασεως και το τελος εξουσιν,
καν εν τοις λοιποις απασιν οσιωτατοι ωσιν· αλλ' ως εφην, μεμετρημενου
αιωνος το πεμπτον πυρι αιωνιωι κολασθεντες αποσβεσθησονται. ειναι
γαρ εις αει ουκετι δυνανται οι εις τον αει και μονον ασεβησαντες
θεον. η δε εις αυτον ασεβεια εστιν το εν τωι της θεοσεβειας λογωι οντα
τελευταν λεγοντα αλλον ειναι θεον, η ως κρειττονα η ως ηττονα η οπωσποτε λεγοντα παρα τον οντως οντα. ο γαρ οντως ων ουτος εστιν,
ου την μορφην το ανθρωπου βασταζει σωμα, ου εινεκεν ο ουρανος
και παντες οι αστερες υπεμειναν δουλευειν, κατ' ουσιαν κρειττονες οντες,
τωι κατ' ουσιαν χειρονι δια την του κρειττονος μορφην. τοσουτον ο
θεος υπερ παντα ευεργετηκεν τον ανθρωπον, ινα εις το πληθος των
ευεργεσιων τον ευεργετην αγαπησας υπο αυτης της αγαπης και εις δευτερον αιωνα διασωθηναι δυνηθηι. αυταρκης ουν εις σωτηριαν η εις θεον
ανθρωπων στοργη. ειδως δε ο πονηρος, ημων σπευδοντων τοις απο
εθνων πιστευειν μελλουσιν ενος και μονου θεου εν ψυχαις σπειρειν την
αθανατοποιον προς αυτον ανθρωπων στοργην, αυτος ο πονηρος κατα
των αγνοουντων ικανον οπλον εχων προς ολεθρον σπουδαζει πολλων
θεων η και ενος ως κρειττονος σπειραι την υποληψιν, ινα συλλαβοντες
και συνπεισθεντες α μη θεμις, αποθανοντες ως επι μοιχειας εγκληματι
της αυτου βασιλειας αποβληθωσιν. αξιος ουν της αποβολης πας κατα
της θεου μοναρχιας αυτο μονον καν ακουσαι τι τοιουτον θελησας· ει δ'
ως γραφαις τεθαρρηκως κατα του θεου τολμαι τις καν ακουειν, πρωτον
εκεινο μοι συνενθυμηθητω οτι, αν τις ευλογον εαυτωι δογμα ως βουλεται
αναπλασηι, επειτα αυταις ενκυψηι, δυνατος εσται πολλας υπερ ου επλαΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

σατο δογματος απ' αυτων μαρτυριας φερειν. πως ουν επι ταυταις κατα
του θεου θαρρειν εστιν, εν αις η παντων βουλη εισευρισκεται;
Aυτικα γουν Σιμων αυριον ημιν συνζητειν μελλων, δημοσιαι κατα της
του θεου μοναρχιας τολμαν θελων, πολλας εξ αυτων των γραφων φωνας
ενεγκειν εχει, οτι πολλοι εισιν θεοι, εις δε τις ουχ ο τον κοσμον κτισας
τουτου ανωτερος· και ομως τας αποδειξεις εγγραφους εχει παρασχειν. και
ημεις δε εξ αυτων πολλας περικοπας δειξαι σαφως εχομεν, οτι εις εστιν
θεος ουτος ο τον κοσμον κτισας και «αλλος ουκ εστιν πλην αυτου». αλλα
και ει τις αλλως πως ειπειν θελησει, εξει και αυτος εξ αυτων ως βουλεται περι ων βουλεται τας αποδειξεις παρασχειν. παντα γαρ αι γραφαι
λεγουσιν, ινα μηδεις των αγνωμονως ζητουντων το αληθες ευρηι, αλλ'
ο βουλεται, του αληθους τοις ευγνωμοσιν τετηρημενου. ευγνωμοσυνη δε
εστιν το προς τον του ειναι ημας αιτιον αποσσζειν στοργην. οθεν
προ παντων ειδεναι οφειλει οτι ουδαμοθεν αυτην ευρισκει, ει μη αν απο
προφητου αληθειας. προφητης δε αληθης εστιν ο παντα παντοτε ειδως,
ετι δε και τας παντων εννοιας, αναμαρτητος, ως περι θεου κρισεως πεπληροφορημενος. διο ημεις οφειλομεν περι της προγνωσεως αυτου μη απλως
διαλαμβανειν, αλλ' ει δυναται ανευ ετερας προφασεως συνεσταναι αυτου
η προγνωσις. α γαρ οι ιατροι προλεγουσιν, υποβεβλημενην υλην εχοντες
του νοσουντος τον σφυγμον (και οι μεν πτηνα, οι δε θυματα, και αλλοι
αλλας υλας πολλας διαφορους υποβεβλημενας εχοντες) προλεγουσιν, και
προφηται ουκ εισιν. ει δε βουληθειη τις λεγειν την δια των τοιουτων
προρρησιν τηι οντως ενφυτωι προγνωσει ομοιαν ειναι, πολυ ηπατηται. τα
γαρ τοιαυτα παροντα μηνυει μονον, και ταυτα ει αληθευει (αλλως δε μοι και
αυτα ευχρηστει· προγνωσιν γαρ ειναι συνιστησιν), η δε του μονου και
αληθους προγνωσις ου μονον τα παροντα επισταται, αλλα και μεχρις αυτου
<του> μελλοντος αιωνος απεραντον εκτεινει την προφητειαν, και ουδενος
δειται προς επιγνωσιν προφητευων αμαυρα και αμφιβολα, ινα αλλου
προφητου χρειαν εχηι τα λεγομενα προς επιγνωσιν, αλλα ·ητα και απλα,
ωσπερ ο διδασκαλος ημων και προφητης ων ενφυτωι και αενναωι πνευματι
παντα παντοτε ηπιστατο. διο τεθαρρηκοτως εξετιθετο περι των
μελλοντων εσεσθαι, λεγω δε παθη, τοπους, ορους· προφητης γαρ ων
απταιστος, απειρωι ψυχης οφθαλμωι παντα κατοπτευων επισταται λανθανων.
ει δε παραδεξομεθα και ημεις (ως οι πολλοι) οτι και ο αληθης προφητης ου παντοτε, αλλ' ενιοτε (οτε εχει το πνευμα και δια τουτο)
προγινωσκει, οποτε δε ουκ εχει, αγνοει, –εαν ουτως υπολαβωμεν, και
εαυτους απατωμεν και αλλους ενεδρευσομεν. το γαρ τοιουτον μανικως
ενθουσιωντων εστιν υπο πνευματος αταξιας, των παρα βωμοις μεθυοντων
και κνισης ενφορουμενων. τινι γαρ προφητειαν επαγγελλεσθαι
θελοντι εαν συγχωρηθηι πιστευεσθαι εν οις ψευστης φωραται οτι τοτε
το της προγνωσεως αγιον ουκ ειχεν πνευμα, ουκ ευελεγκτος εσται
ψευστης υπαρχων προφητης· εν οις γαρ ως πολλα λεγων ολιγα επιτυγχανει, τοτε το πνευμα εχειν πιστευεται, ετι τε τα πρωτα εσχατα λεγει,
τα εσχατα πρωτα, τα γενομενα ως εσομενα, τα εσομενα ως ηδη γεγονοτα,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

αλλα και ανακολουθα και εξ αλλων υφηιρημενα και μεταμεμορφωμενα,
α δε μεμειωμενα, ανιδεα, ανοητα, αμφιβολα, λοξα, αδηλα, πασης κεκραγοτα δυσσυνειδησιας. ο δε ημετερος διδασκαλος ουδεν τι τοιουτο
εγοητευσατο, αλλ' (ως φθασας ειπον) προφητης ων ενφυτωι και αενναωι
πνευματι παντα παντοτε επισταμενος τεθαρρηκως εξετιθετο, ως προελεγεν
σαφως παθη, τοπους, ενπροθεσμους χρονους, τροπους, ορους. αυτικα
γουν περι του αγιασματος προλεγων εφη· «Ὁρατε τας οικοδομας ταυτας;
αμην υμιν λεγω, λιθος επι λιθον ου μη αφεθηι ωδε, ος ου μη καθαιρεθηι» και «Oυ μη παρελθηι η γενεα αυτη, και η καθαιρεσις αρχην ληψεται. ελευσονται γαρ και καθιουσιν ενταυθα και περιχαρακωσουσιν και τα τεκνα υμων ενταυθα κατασφαξουσιν». ομως και τα
εξης ειρηκεν σαφει φωνηι ατινα αυτοις οφθαλμοις ιδειν εχομεν· ινα εφ'
ων ο λογος ερρεθη, και το εργον γενηται. προς γαρ πιστιν ακουοντων
τον λογον της αποδειξεως ο της αληθειας ποιειται προφητης. πλην
πολλοι εισιν της πλανης κηρυκες, ενα τον της κακιας ηγεμονα εχοντες·
ωι λογωι της αληθειας εις ων και αυτος της ευσεβειας ηγεμων εν ιδιοις
καιροις τους παντας καθαρους ευρεθεντας εξει προφητας. η δε πολλη
των πεπλανημενων αιτια γεγονεν αυτη, το μη προτερον νοησαι τον της
συζυγιας λογον, ον ιδιαι υμιν εκαστοτε ου παυσομαι εκτιθεμενος κεφαλαιωδως· πολυ γαρ το κατ' ειδος λεγειν. υμεις ουν των λεγομενων γενεσθε
μοι φιλαληθεις κριται. του δε λεγειν αρξομαι ηδη.
Θεου του τα παντα πεποιηκοτος το μεγα και αγιον της προγνωσεως
αυτου πνευμα ει μη τωι υπο χειρων αυτου κυοφορηθεντι ανθρωπωι δση
τις εσχηκεναι, πως ετι ετερωι τωι εκ μυσαρας σταγονος γεννηθεντι ο απονεμων ου τα μεγιστα αμαρτανει; και ουκ οιμαι αυτον συγγνωμης τυγχανειν,
καν υπο νοθου γραφης κατα του παντων πατρος δεινα νοειν απατηθειη· ο γαρ
εικονα (και ταυτα αιωνιου βασιλεως) υβρισας την αμαρτιαν εις εκεινον
αναφερομενην εχει, ουπερ καθ' ομοιωσιν η εικων ετυγχανεν ουσα. αλλα
(φησιν) αμαρτησαντα κατελιπεν το θειον πνευμα. ουκουν συνημαρτεν.
και πως ο τουτο λεγων ου κινδυνευει; αλλα μετα το αμαρτησαι ειληφει
το πνευμα. αδικοις αρα δεδοται. και που το δικαιον; αλλα δικαιοις
και αδικοις επιχορηγειται. τουτο παντων αδικωτατον. ουτως παν ψευσμα,
καν μυριαις επινοιαις βοηθηται, τον ελεγχον καν εν μακρωι χρονωι λαβειν
εχει. μη απατασθε. ο πατηρ ημων ουδεν ηγνοει. οποτε και ο δη
μοσιαι κειμενος νομος, αγνοιας ενκληματι δια τους αναξιους σκεπων αυτον, τους αληθειας γλιχομενους επ' αυτον αναπεμπει λεγων·
«Ἐξετασον τον πατερα σου και ερει σοι, τους πρεσβυτερους σου, και
αναγγελουσιν σοι». τουτον εχρην τον πατερα ζητησαι, τουτους τους
πρεσβυτερους επιζητησαι. αλλ' ουκ εζητησας τινος εστιν ο της βασιλειας χρονος, τινος η της προφητειας καθεδρα, καιτοι αυτου εαυτον
μηνυοντος τωι λεγειν· «Ἐπι της καθεδρας Μωυσεως εκαθισαν οι γραμματεις και οι Φαρισαιοι· παντα οσα λεγουσιν υμιν, ακουετε αυτων».
αυτων δε ειπεν ως την κλειδα της βασιλειας πεπιστευμενων, ητις εστιν
γνωσις, η μονη την πυλην της ζωης ανοιξαι δυναται, δι' ης μονης εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

την αιωνιαν ζωην εισελθειν εστιν. αλλα ναι (φησιν), κρατουσι μεν την
κλειν, τοις δε βουλομενοις εισελθειν ου παρεχουσιν. δια τουτο
(φημι) αυτος της καθεδρας εγερθεις, ως πατηρ υπερ τεκνων, τα απο
αιωνος εν κρυπτωι αξιοις παραδιδομενα κηρυσσων, μεχρις αυτων εθνων
τον ελεον εκτεινων και ψυχας παντων ελεων, ιδιου αιματος ημελει.
μελλοντος γαρ αιωνος βασιλευς ειναι κατηξιωμενος προς τον νυν ενπροθεσμωι παρειληφοτα νομωι την βασιλειαν <...> και το μεγιστον οπερ
αυτον λιαν ελυπει εστιν τουτο οτι, υπερ ων ως τεκνων την μαχην εποιειτο,
υπ' αυτων αγνοιας αιτιαι επολεμειτο. και ομως ηγαπα και τους μισουντας και εκλαιε τους απειθουντας και ευλογει τους λοιδορουντας, ηυχετο
υπερ εχθραινοντων. και ου μονον ταυτα εποιει ως πατηρ, αλλα και
τοις αυτου μαθηταις ως προς αδελφους εχοντας τα ομοια ποιειν εδιδασκεν. τουτο πατηρ, τουτο προφητης, τουτο ευλογον το αυτον ιδιων
τεκνων βασιλευσαι, ινα τηι εκ πατρος προς τεκνα στοργηι και των τεκνων
προς τον πατερα ενδιαθετωι τιμηι αιωνιος ειρηνη γενεσθαι δυνηθηι. του
γαρ ευλογου βασιλευοντος, επι τους βασιλευομενους αληθης χαρα περι του
βασιλευοντος γινεται.
Πλην επι τον πρωτον της αληθειας επανειμι λογον. εαν τωι υπο χειρων
θεου κυοφορηθεντι ανθρωπωι το αγιον Χριστου μη δωι τις εχειν πνευμα,
πως ετερωι τινι εκ μυσαρας σταγονος γεγενημενωι διδους εχειν ου τα μεγιστα
ασεβει; τα δε μεγιστα ευσεβει, εαν ετερωι μεν μη δωι εχειν, εκεινον δε μονον
εχειν λεγηι ος απ' αρχης αιωνος αμα τοις ονομασιν μορφας αλλασσων τον
αιωνα τρεχει μεχρις οτε ιδιων χρονων τυχων, δια τους καματους θεου
ελεει χρισθεις, εις αει εξει την αναπαυσιν. ουτος αρχειν τε και κυριευειν
παντων των εν αερι και γηι και υδασιν τετιμηται· προς τουτοις δε αυτου
του πεποιηκοτος τον ανθρωπον την πνοην εσχεν, ψυχης αρρηκτον περιβολην, οπως αθανατος ειναι δυνηθηι. ουτος αυτος μονος αληθης υπαρξας
προφητης εκαστωι ζσωι κατ' αξιαν της φυσεως, καθως ο πεποιηκως αυτον, οικειως τεθεικεν τα ονοματα. ει τι γαρ επωνομασεν, τουτο ην και εκ
του πεποιηκοτος ονομα τωι γεγενημενωι. διο πως ετι φυτου χρειαν ειχε
προσλαβειν, ινα τι ποτ' εστιν ιδηι καλον η κακον; «ενετελλετο». αλλα ταυτα
πιστευουσιν οι ακριτοι, οι αλογον θηριον θεου του κτισαντος αυτους τε και
τα παντα ευεργετικωτερον γεγενησθαι οιηθεντες. πλην τουτωι συζυγος
συνεκτισθη θηλεια φυσις, πολυ αποδεουσα αυτου, ως ουσιας μετουσια,
ως ηλιου σεληνη, ως φωτος το πυρ. αυτη του νυν κοσμου ως θηλεια
ομοιου αρχουσα πρωτη προφητις ειναι πεπιστευται, μετα παντων των
«εν γεννητοις γυναικων» προφητειαν επαγγελλομενη. ο δε ετερος, ως «υιος
ανθρωπου» αρσην ων, και τα διαφεροντα ως αρσενι τωι μελλοντι αιωνι προφητευει. δυο ουν ημιν γενικαι εστωσαν προφητειαι· η μεν αρσενικη
(και διωρισθω οτι η μεν πρωτη αρσην ουσα δευτερα του λοιπου τετακται
κατα τον της προοδου λογον, η δε δευτερα θηλυς ουσα πρωτη ωρισθη
ερχεσθαι εν τηι των συζυγιων προελευσει)–η μεν ουν «εν γεννητοις
γυναικων» ουσα, ως θηλεια του νυν κοσμου επαγγελλομενη, αρσενικη
ειναι πιστευεσθαι θελει. διο κλεπτουσα τα του αρσενος σπερματα και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

τοις ιδιοις της σαρκος σπερμασιν επισκεπουσα ως ολα ιδια συνεκφερει
τα γεννηματα, τουτεστιν τα ·»ματα. και τον παροντα επιγειον πλουτον
ως προικα δωσειν επαγγελλεται, τωι ταχει <το βραδυ>, το βραχυ τωι μειζονι
υπαλλαξαι θελουσα. πολλους μεντοι θεους λεγειν και ακουειν ου
μονον τολμωσα, αλλα και αυτη γενεσθαι πιστευουσα, και ελπιδι του
γενεσθαι ο μη εχει φυσιν και ο εχει προσαπολλυουσα, και ως θηλεια
<εν> ενμηνιοις γινομενη προφασει θυσιων αιμασσεται και ουτως τους
ψαυοντας αυτης μολυνει. επαν δε συλλαβουσα τους προσκαιρους τικτηι
βασιλεις, τους αιμα πολυ χεοντας εγειρει πολεμους. τους δε παρ' αυτης
μαθειν αληθειαν ορεγομενους τωι τα παντα λεγειν [τα] εναντια και πολλας
και διαφορους παρεχειν υπουργιας, ζητουντας αιει και μηδεν ευρισκοντας,
μεχρις αυτου θανατου καθιστησιν· απ' αρχης γαρ ανθρωποις τυφλοις
θανατου κειται προφασις· πλανα γαρ και αμφιβολα και λοξα προφητευουσα τους πιστευοντας απαται. διο τωι πρωτοτοκωι αυτης αμφοτεριζον επεθηκεν ονομα, καλεσασα Καιν, ο διχηι εχει της ερμηνειας την
εκδοχην· ερμηνευεται γαρ και κτησις και ζηλος, ως ζηλουν αυτου μελλοντος εν τοις εσομενοις η γυναικα η κτηματα η την των γονεων προς αυτον στοργην. ει δ' αρα μηδεν τουτων γενηται, και ουτως το «κτημα»
λεγεσθαι καλως επιτετευκται· αυτον γαρ πρωτον εκτησατο. οπερ αυτηι
και εχρησιμευσεν· «φονευς» γαρ ην «και ψευστης» και μετα αμαρτιων
ησυχαζειν μηδε επι τωι αρχειν θελων. ετι μην και οι απο της τουτου
διαδοχης προεληλυθοτες πρωτοι μοιχοι εγενοντο· και ψαλτηρια και κιθαρας
ηρμοσαντο και χαλκεις οπλων πολεμικων εγενοντο. διο και η των εγγονων
προφητεια, μοιχων και ψαλτηριων γεμουσα, λανθανοντως δια των ηδυπαθειων ως τους πολεμους εγειρει. ο δε εν υιοις ανθρωπων προφητειαν
εμφυτον ψυχης ιδιαν εχων, ·ητως ως αρσην του μελλοντος αιωνος
τας ελπιδας μηνυων τον αυτου υιον προσηγορευσεν Ἄβελ, ο ανευ πασης
αμφιβολιας πενθος ερμηνευεται. πενθειν γαρ τοις αυτου υιοις παρεχει
τους εξαπατωμενους αδελφους αυτων, αψευστι αυτοις εν τωι μελλοντι
αιωνι την παρακλησιν υπισχνουμενος. θεον ενα μονον αιτειν λεγει,
θεους ουτε αυτος λεγει ουτε αλλωι λεγοντι πιστευει. καλον ο εχει τηρει
και επι πλειονα αυξει. θυσιας, αιματα, σπονδας μισει. αγνους, καθαρους, οσιους αγαπαι. πυρ βωμων σβεννυσιν. πολεμους καταργει, ειρηνην
διδασκει. σωφροσυνην εντελλεται. τας αμαρτιας καθαιρει. γαμον νομιτευει,
εγκρατειαν συγχωρει, εις αγνειαν παντας αγει. ελεημονικους ποιει. δικαιοσυνην νομιτευει, τους τελειους αυτων σφραγιζει και τον της αναπαυσεως λογον εκφαινει. ·ητα προφητευει, σαφη λεγει. πυρ αιωνιον
κολασεως πυκνως υπομιμνησκει, βασιλειαν θεου συνεχως καταγγελλει.
πλουτον ουρανιον μηνυει, δοξαν αναφαιρετον υπισχνειται, της αμαρτιας
την αφεσιν εργωι δεικνυσιν. και τι δει λεγειν; ο αρσην ολος αληθεια.
η θηλεια ολη πλανη, ο δε εξ αρσενος και θηλειας γεγονως α μεν ψευδεται, α δε αληθευει. η γαρ θηλεια ιδιωι αιματι ωσπερ ερυθρωι πυρι
περιβαλλουσα το του αρσενος λευκον σπερμα, αλλοτριοις ερεισμασιν
οστεων το ασθενες αυτης συνιστησιν και τωι της σαρκος προσκαιρωι ανθει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

τερπουσα και βραχειαις ηδοναις του λογισμου την ισχυν υποσυλωσα τους
πλειονας εις μοιχειαν αγει και ουτως του μελλοντος καλου στερισκει
νυμφιου. νυμφη γαρ εστιν ο πας ανθρωπος, οποταν του αληθους προφητου λευκωι λογωι αληθειας σπειρομενος φωτιζηται τον νουν. διο
ενος μονου του της αληθειας προφητου ακουειν δει, ειδοτα οτι ο παρ'
ετερου σπαρεις λογωι, μοιχειας εγκλημα λαβων, ως υπο νυμφιου της
βασιλειας αυτου εκβαλλεται. τοις δε το μυστηριον ειδοσιν υπο ψυχικης
μοιχειας και θανατος γινεται. οποταν η ψυχη υφ' ετερων σπαρηι, τοτε
ως πορνευσασα η μοιχευσαμενη υπο του πνευματος εγκαταλειπεται και
ουτως το εμψυχον σωμα, του ζωοποιου πνευματος χωρισθεν, εις γην
αναλυεται, και του αμαρτηματος η κατ' αξιαν κολασις εν τωι της κρισεως
καιρωι αποδιδοται τηι ψυχηι μετα την του σωματος αναλυσιν· ωσπερ επ'
ανθρωπων η επι μοιχειαι φωραθεισα πρωτον των οικων εκβαλλεται,
ειθ' υστερον επι καταδικηι κρινεται.
Του Πετρου τουτον αυτον μελλοντος ημιν τελειως εκφαινειν τον μυστικον λογον, Ζακχαιος ηκεν λεγων· Ἤδη λοιπον, ω Πετρε, καιρος προς το εκβαντα διαλεχθηναι σε. πολυς γαρ επι της αυλης συναθροισθεις αναμενει
σε οχλος, ου εν μεσωι ως πολεμαρχος υπ' αυτου δορυφορουμενος εστηκε Σιμων. ο δε Πετρος ακουσας, ευχης χαριν υποχωρησαι μοι κελευσας ως μηπω
ειληφοτι το προς σωτηριαν βαπτισμα, τοις ηδη τελειοις εφη· Ἐγερθεντες
ευξωμεθα, ινα ο θεος τοις ανεκλειπτοις αυτου οικτιρμοις συνεργησηι μοι
ορμωντι προς σωτηριαν των υπ' αυτου κτισθεντων ανθρωπων. και ταυτ' ειπων ευξαμενος εξηιει εις τον υπαιθρον της αυλης τοπον μεγαν οντα, ενθα
συνεληλυθοτες ησαν πολλοι του εποπτευσαι χαριν, της διακρισεως αυτους
επι το σπευδειν του ακουειν σπουδαιοτερους πεποιηκυιας. στας ουν και ιδων
μετα πολλης ησυχιας τον παντα λαον εις αυτον ατενιζοντα, Σιμωνα δε
τον μαγον εις μεσον εστωτα, του λεγειν ηρξατο ουτως· Eιρηνη ειη
πασιν υμιν τοις ετοιμως εχουσιν δεξιας διδοναι τηι του θεου αληθειαι,
ην αυτου μεγαλην τε και ασυγκριτον εν τωι νυν κοσμωι υπαρχουσαν
δωρεαν ο αποστειλας ημας, του εν υπεροχηι συμφεροντος αψευδης υπαρχων προφητης, ταυτην ημιν ενετειλατο προφασει προσηγοριας προ των
της διδασκαλιας λογων υμιν επιφθεγγεσθαι, ινα, εαν ηι τις εν υμιν ειρηνης τεκνον, δια της διδασκαλιας ημων καταλαβηι αυτον η ειρηνη, ει δε
ταυτην λαβειν υμων τις μη θελοι, τοτε ημεις αποτιναξαμενοι εις μαρ
τυριαν των ποδων ημων τον εκ των οδων κονιορτον, ον δια τους καματους
βασταξαντες ηνεγκαμεν προς υμας οπως σωθητε, εις ετερων απιωμεν
οικιας και πολεις. και αληθως υμιν λεγομεν, ανεκτοτερον εσται γηι
Σοδομων και Γομορρας εν ημεραι κρισεως η τωι της απειθειας τοπωι
ενδιατελειν· πρωτον μεν, οτι το ευλογον αφ' εαυτων ουκ ενοησατε·
δευτερον, οτι ακουσαντες τα καθ' ημας ουκ ηλθετε προς ημας· τριτον,
οτι και ελθουσιν ημιν ηπειθησατε. διο φειδομενοι υμων προικα ευχομεθα την ειρηνην ημων ελθειν εφ' υμας. ει ουν ταυτην εχειν θελετε,
δει υμας προθυμως το μη αδικειν αναδεξασθαι και το αδικεισθαι γενναιως φερειν, οπερ ανθρωπου φυσις ουκ αν υποσταιη, εαν μη προτερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

του εν υπεροχηι συμφεροντος την γνωσιν λαβηι, οπερ εστιν το ειδεναι
του παντα υπερεχοντος την δικαιαν φυσιν οτι αδικουμενους εκδικων τιμωρει και τους ευσεβουντας εις αει ευεργετει. υμεις ουν ως θεου
δουλοι ευγνωμονες, αφ' εαυτων το ευλογον νοουντες, την αυτωι αρεσκουσαν αναδεξασθε πολιτειαν, ινα ουτως αυτον φιλουντες και φιλουμενοι υπ' αυτου εις αει το συμφερον εχητε· αυτωι γαρ μονωι το παρασχειν
δυνατωτατον εστιν, τωι τα μη οντα εις το ειναι συστησαμενωι, ουρανον
δημιουργησαντι, γην πιλωσαντι, θαλασσαν περιορισαντι, τα εν ᾅδηι ταμιευσαντι και τα παντα αερι πληρωσαντι. ουτος μονος την μιαν και
πρωτην μονοειδη ουσιαν τετραχως και εναντιως ετρεψεν, ειτα μιξας
μυριας κρασεις εξ αυτων εποιησεν, ινα εις εναντιας φυσεις τετραμμεναι
και μεμιγμεναι του ζην ηδονην εκ της αντισυζυγιας εργασωνται. ομως
αυτος μονος δημους αγγελων και πνευματων βουλης νευματι δημιουργησας επλησε τους ουρανους· ως και το φαινομενον στερεωμα αστροις
εκοσμησεν, οις και τριβους ωρισεν και δρομον εταξεν. γην επιλωσεν
εις καρπων αυξησιν, θαλασσαν δε περιωρισεν, ενυδροις οικησιν αφορι
σας. τα εν ᾅδηι ταμιευει, ψυχων χωρον ονομασας· τα δε παντα επλησεν αερος, ινα παντα τα ζωια προς το ζην αδεως αναπνεειν εχηι. ω
της μεγαλης θεου φρονιμου χειρος, της εν πασιν παντα ποιουσης.
μυριος γαρ οχλος πτηνων υπ' αυτου γεγενηται και ουτος ποικιλος, προς
τον ετερον κατα παντα εξηλλαγμενος, λεγω δε τα τε χρωματα, ·αμφη,
ονυχας, βλεμματα, γνωμας, φθεγματα και τα λοιπα παντα. ποσαι δε
και φυτων διαφοροι ιδεαι, χρωμασιν και ποιοτησιν και οδμαις απειροις
διωρισμεναι. ποσα δε της χερσου ζωια και των εν υδασιν, ων αδυνατον
ειπειν σχηματα, μορφας, θεσεις, χρωματα, βιους, γνωμας, φυσεις, οχλον.
ετι τε ορεων πληθη και υψη, λιθων διαφορας, μυχους φοβερους, πηγας,
ποταμους, λιμνας, θαλασσας, λιμενας, νησους, υλας, οικουμενην τε πασαν
και αοικητους τοπους. ποσα δε και αλλα αγνωστα τυγχανει, στοχασμον ανθρωπων εκπεφευγοτα. των δε εν καταληψει οντων τις ανθρωπων ενα ορον οιδεν; λεγω δε πως ουρανος ειλειται, πως αστρα
φερεται και τινας εχουσιν τας μορφας και του ζην την συστασιν τινες
τε οι τουτων αερωδεις τριβοι–ποθεν τε και τα ανεμων πνευματα περιωθειται και διαφορους εχει τας ενεργειας–ποθεν ανελλιπως βρυουσιν αι πηγαι και αεναοι ποταμοι γινομενοι· εις θαλασσαν καταντωσιν
και ουτε οθεν ερχονται κενουται ουτε οπου απερχονται πληρουσιν–
μεχρι που του απεραντου ταρταρου το απειρον βαθος–επι τινι αρα
επαιωρειται ο παντα περιεχων ουρανος, πως νεφη εξ αερος βρυει και
εις αερα συνπινεται, τις φυσις βροντων και αστραπων, χιονων, χαλαζης,
ομιχλης, κρυσταλλων, καταιγιδων, ομβρων, νεφων αιωρουμενων και πως
φυτα <και> ζωια πλασσει και ταυτα διαφοραις αναριθμητοις πασηι ακριβειαι
συνεχως αποτελουμενη. ομως εαν τις το παν ακριβως λογισμωι
συνιδηι, ευρησει δι' ανθρωπον τον θεον πεποιηκοτα· οι γαρ ομβροι καρπων ενεκα γινονται, ινα ανθρωπος μεταλαβηι και ζωια τραφηι οπως ανθρωπωι χρησιμευηι–και ηλιος φαινει και τον αερα εις τεσσαρας τροπας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

τρεπει, ινα εκαστος καιρος τα ιδια ανθρωπωι παρασχηι–και πηγαι
βρυουσιν, ινα πομα ανθρωποις δοθηι. αλλ' ετι μην κατα το δυνατον
τις επι της κτισεως κυριευει; ουχι ανθρωπος, ος σοφιαν ειληφεν γην
γεωργειν, θαλασσαν πλειν, νηκτα πτηνα θηρια αγρευειν, αστρων δρομον
λογιστευειν, γην μεταλλευειν, θαλασσαν σηθειν, πολεις εγειρειν, βασιλεις
οριζειν, νομους τασσειν, δικαζειν, θεον αορατον νοειν, αγγελων ονοματα
γνωριζειν, δαιμονας απελαυνειν, νοσους φαρμακειαις πειρασθαι παυειν,
κατα δ' ιοβολων ερπετων επαοιδας ευρισκειν, αντιπαθειας επινοειν; ει
δε ευγνωμονεις, ανθρωπε, νενοηκως τον εν πασιν ευεργετησαντα σε
θεον, και αθανατος αν ηις, των δια σε κτισθεντων δι' ευγνωμοσυνην το
διαμενειν εχοντων. και νυν δε γενεσθαι δυνασαι αφθαρτος, εαν επιγνωις
ον ελαθες, εαν αγαπησηις ον κατελιπες, εαν αυτωι μονωι προσευχηι τωι
σωμα σου και ψυχην κολασαι και σωσαι δυναμενωι. διο προ παντων
εννοου οτι ουδεις αυτωι συναρχει, ουδεις της αυτου κοινωνει ονομασιας,
τουτο ο δη λεγεται θεος. μονος γαρ αυτος και λεγεται και εστιν, αλλον
δε ουτε νομισαι ουτε ειπειν εξεστιν· ει δε τις τολμησειεν, αιδιως την ψυχην
κολασθηναι εχει.
Του Πετρου ταυτα ειποντος ο Σιμων εξω του οχλου βοηι μεγαληι
εφη· Τι ψευδομενος απαταν θελεις τον παρεστωτα σοι ιδιωτην οχλον,
πειθων αυτον θεους μητε νομιζειν μητε λεγειν εξον ειναι, των παρα
Ἰουδαιοις δημοσιων βιβλων πολλους θεους ειναι λεγουσων; και νυν δε
μετα παντων απ' αυτων σοι των βιβλων περι του δειν θεους νομιζειν συζητησαι θελω, προτερον περι ου εφης θεου δειξας μη αυτον
ειναι την ανωτατω και παντα δυναμενην <δυναμιν> καθο απρογνωστος
εστιν, ατελης, ενδεης, ουκ αγαθος και πολλοις και μυριοις χαλεποις υποκειμενος παθεσιν· οθεν τουτου δειχθεντος απο των γραφων, ως εγω λεγω,
ετερος αγραφως περιλειπεται ειναι προγνωστικος, τελειος, ανενδεης, αγα
θος, παντων χαλεπων απηλλαγμενος παθων. ον δε συ φης δημιουργον,
τοις εναντιοις υποκειμενος τυγχανει. αυτικα γουν ο καθ' ομοιωσιν
αυτου γεγονως Ἀδαμ και τυφλος κτιζεται και γνωσιν αγαθου η κακου
ουκ εχων παραδεδοται και παραβατης ευρισκεται και του παραδεισου
εκβαλλεται και θανατωι τιμωρειται. ομοιως τε και ο πλασας αυτον, επει
μη πανταχοθεν βλεπει, επι τηι Σοδομων καταστροφηι λεγει· «∆ευτε και
καταβαντες ιδωμεν, ει κατα την κραυγην αυτων την ερχομενην προς με
συντελουνται· ει δε μη, ινα γνω» και αγνοουντα εαυτον δεικνυσιν. το δε
ειπειν περι του Ἀδαμ· «Ἐκβαλωμεν αυτον, μηπως εκτεινας την χειρα αυτου
αψηται του ξυλου της ζωης και φαγηι και ζησεται εις τον αιωνα «–το
ειπειν· «μηπως» αγνοει, το δε επαγαγειν· «Μηπως φαγων ζησεται εις
τον αιωνα» και φθονει. και το γεγραφθαι οτι «ενεθυμηθη ο θεος οτι
εποιησεν τον ανθρωπον» και μετανοει και αγνοει· το γαρ «ενεθυμηθη»
σκεψις εστιν, ηι τις δι' αγνοιαν ων βουλεται το τελος ακριβωσαι θελει,
η επι τωι μη κατα γνωμην αποβαντι μεταμελομενου. και το γεγραφθαι·
«Και ωσφρανθη κυριος οσμην ευωδιας» ενδεους εστιν, και το επι κνισηι
σαρκων ησθηναι ουκ αγαθου. το δε πειραζειν (ως γεγραπται· «Και επειρασεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

κυριος τον Ἀβρααμη) κακου και το τελος της υπομονης αγνοουντος.
Ὁμως ο Σιμων πολλα απο των γραφων εδοκει δεικνυειν τον θεον παντι
παθει υποκειμενον. και ο Πετρος προς ταυτα εφη· Eι μηδεν αγαπαι ο κακος
και πανυ μοχθηρος εφ' οις αμαρτανει εαυτον ελεγχειν, αποκριναι μοι. και
ο Σιμων εφη· Oυκ αγαπαι. και ο Πετρος εφη· Πως ουν κακος και μοχθηρος ειναι δυναται ο θεος, ειπερ αυτου θεληματι τα κατ' αυτου κακα δημοσιαι γραφεντα προσετεθη; και ο Σιμων· Ἐνδεχεται παρα προαιρεσιν
αυτου υφ' ετερας δυναμεως τον κατ' αυτου γραφηναι ελεγχον. και ο Πετρος
εφη· Πρωτον ουν τουτο ζητησωμεν. ει μεν υπο της εαυτου βουλης εαυτον ηλεγξεν, ως φθασας συνωμολογησας, μοχθηρος ουκ εστιν· ει δε υφ'
ετερας δυναμεως, ζητητεον και παντι σθενει εξεταστεον μη τις αυτον
μονον αγαθον οντα επι πασιν τοις κακοις υπεβαλεν. και ο Σιμων· Προδηλος ει φευγων απο των γραφων τον κατα του θεου σου ακουσαι
ελεγχον. και ο Πετρος· Aυτος μοι φαινηι τουτο ποιων· ο γαρ ταξιν
ζητησεως φευγων εξετασιν αληθη γενεσθαι ου βουλεται. οθεν εγω τηι
ταξει χρωμενος και βουλομενος πρωτον τον συγγραφεα νοηθηναι, προδηλος ειμι την ευθειαν οδευειν θελων. και ο Σιμων· Ὁμολογησον πρωτον ειγε τα κατα του δημιουργου γεγραμμενα αληθη εστιν και ουκ εστιν
των ολων ανωτερος, κατα τας γραφας πασηι υποκειμενος μοχθηριαι, και
υστερον ζητησομεν τον συνγραψαντα. και ο Πετρος· Ἵνα μη δοξω αντιλεγειν σου τηι αταξιαι μηδε θελειν ζητειν, αποκρινομαι· εγω φημι οτι,
ει τα κατα του θεου γεγραμμενα αληθη ειη, ουπω τον θεον δεικνυσιν
μοχθηρον. και ο Σιμων εφη· Πως τουτο συστησαι δυνασαι; και ο
Πετρος· Ὅτι ταις αυτον κακως λεγουσαις φωναις τα εναντια γεγραπται,
ου εινεκεν ουδ' οποτερον βεβαιωθηναι δυναται. και ο Σιμων· Πως ουν
των γραφων των μεν αυτον κακον λεγουσων, των δε αγαθον, το αληθες
εστιν επιγνωναι; και ο Πετρος· Ὅσαι των γραφων φωναι συμφωνουσιν τηι
υπ' αυτου γενομενηι κτισει, αληθεις εισιν, οσαι δε εναντιαι, ψευδεις τυγχανουσιν. και ο Σιμων εφη· Πως δυνασαι εναντιουμενας εαυταις δειξαι
τας γραφας; και ο Πετρος εφη· Τον Ἀδαμ τυφλον λεγεις γεγενησθαι,
οπερ ουκ ην· ου γαρ αν τυφλωι εντελλομενος εδεικνυεν λεγων· «Ἀπο
δε του ξυλου του γινωσκειν καλον και πονηρον μη γευσησθε». και ο
Σιμων· Τυφλον ελεγεν τον νουν αυτου. και ο Πετρος· Πως και τον νουν
τυφλος ειναι εδυνατο, ο προ του γευσασθαι του φυτου συμφωνως τωι
κτισαντι αυτον οικεια πασιν τοις ζσοις επιθεις ονοματα; και ο Σιμων· Eι
προγνωσιν ειχεν ο Ἀδαμ, δια τι ου προεγνω το την γυναικα αυτου απαταν
οφιν; και ο Πετρος· Eι προγνωσιν μη ειχεν ο Ἀδαμ, πως τοις
υιοις αυτου προς τας εσομενας πραξεις αμα τωι γεννηθηναι τα ονοματα επεθηκεν; τον μεν πρωτον καλεσας Καιν, ο ερμηνευεται ζηλος, ος
και ζηλωσας ανειλεν τον αδελφον αυτου Ἄβελ, ο ερμηνευεται πενθος·
επ' αυτωι γαρ πρωτωι φονευθεντι επενθησαν οι γονεις. ει δε Ἀδαμ
εργον θεου υπαρχων προγνωσιν ειχεν, πολυ μαλλον ο δημιουργησας
αυτον θεος. και ψευδος εστιν το γεγραφθαι· «Ἐνεθυμηθη ο θεος», ως
λογισμωι χρησαμενου δια την αγνοιαν. ετι μην και ει «επειραζεν κυΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ριος τον Ἀβρααμη, ινα γνωι ει υπομενει. και το γεγραμμενον· «Καταβαντες ιδωμεν ει κατα την κραυγην αυτων την ερχομενην προς με
συντελουνται· ει δε μη, ινα γνω«–και ινα μη εις πολυ μηκυνω τον
λογον, οσαι ποτε φωναι αγνοιας αυτου καταλεγουσιν η αλλο τι χαλεπον, υφ' ετερων φωνων τα εναντια λεγουσων ανασκευαζομεναι ψευδεις
ειναι ελεγχονται. οτι δε οντως προγινωσκει, λεγει τωι Ἀβρααμ· «Γινωσκων γνωσηι οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι ουκ ιδιαι, και δουλωσουσιν αυτο και κακωσουσιν και ταπεινωσουσιν αυτους τετρακοσια
ετη. το δε εθνος ωι αν δουλευσωσιν κρινω εγω. μετα δε ταυτα εξελευσονται ωδε μετα αποσκευης πολλης. συ δε απελευσηι προς τους πατερας
σου μετ' ειρηνης, τραφεις εν γηρει καλωι. τεταρτηι δε γενεαι αποστραφησονται ωδε· ουπω γαρ αναπεπληρωνται αι αμαρτιαι των Ἀμορραιων
εως του νυν.» τι δε; ουχι και Μωυσης τα αμαρτηματα του λαου προσημαινει και την διασποραν την εις τα εθνη προδηλοι; ει δε Μωυσηι
αυτος δεδωκεν προγινωσκειν, πως αυτος ουκ ειχεν; εχει δε. ει δε εχει,
ωσπερ και εδειξαμεν, περισσον εστιν το γεγραμμενον· «ενεθυμηθη»
και «μετεμεληθη» και το «καταβας οψομαι» και οσα τοιαυτα· ατινα
προ του γενεσθαι ως αποβαινειν ημελλεν προγνωσθεντα, οικονομιαι σοφηι
αμεταμελητον λαμβανει την εκβασιν. το δε θυσιων αυτον μη ορεχθηναι φαινεται εκ του τους επιθυμησαντας κρεων αμα τωι γευσασθαι αναιρεθηναι και χωσθεντας επι τωι. ταφωι «βουνον επιθυμιων» προσαγορευθηναι. ο δε την αρχην επι θυσει ζσων χαλεπαινων, θυεσθαι αυτα μη
θελων, θυσιας ως επιθυμων ου προσετασσεν και απαρχας ουκ απηιτει·
ανευ γαρ θυσεως ζσων ουτε θυσιαι τελουνται ουτε απαρχαι δοθηναι δυνανται. πως δε σκοτος και γνοφος και θυελλα συνειναι εδυνατο (και γαρ
τουτο γεγραπται) τωι καθαρον συστησαντι ουρανον και φως φαινειν δημιουργησαντι τον ηλιον και πασιν τοις αναριθμητοις αστροις αμεταμελητον
ορισαντι των δρομων την ταξιν; ουτως, ω Σιμων, το του θεου χειρογραφον (λεγω δε τον ουρανον) καθαραν και βεβαιαν την του πεποιηκοτος
δεικνυσιν γνωμην. ουτως αι του τον ουρανον κτισαντος θεου διαβολοι φωναι και υπο των συν αυταις εναντιων φωνων ακυρουνται και
υπο της κτισεως ελεγχονται· ου γαρ υπο χειρος προφητικης εγραφησαν,
διο και τηι του τα παντα κτισαντος θεου χειρι εναντιαι φαινονται. και ο
Σιμων εφη· Πως τουτο αποδειξαι δυνηι; και ο Πετρος· Ὁ του θεου
νομος δια Μωυσεως εβδομηκοντα σοφοις ανδρασιν αγραφως εδοθη παραδιδοσθαι, ινα τηι διαδοχηι πολιτευεσθαι δυνηται, μετα δε την Μωυσεως
αναληψιν εγραφη υπο τινος, ου μην υπο Μωυσεως· εν αυτωι γαρ τωι νομωι γεγραπται· «Και απεθανεν Μωυσης και εθαψαν αυτον εγγυς οικου
Φογορ, και ουδεις οιδεν την ταφην αυτου εως της σημερον». οιον τε
ην αποθανοντα Μωυσην γραφειν· «Ἀπεθανεν Μωυσης»; επει εν τωι μετα
Μωυσεα χρονωι (ως γε ετη που πεντακοσια η και προς) εν τωι κτισθεντι
ναωι κειμενος ευρισκεται, και μεθ' ετερα που πεντακοσια ετη φερεται και επι του Ναβουχοδονοσορ ουτως ενπρησθεις απολλυται. και
ομως μετα Μωυσην γραφεις και πολλακις απολωλως την του Μωυσεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

προγνωσιν και ουτως ωμολογησεν, οτι τον αφανισμον αυτου προειδως
ουκ εγραψεν· οι δε γραψαντες τωι τον αφανισμον μη προεγνωκεναι επ'
αγνωσιας ελεγχθεντες, προφηται ουκ ησαν. και ο Σιμων· Ἐπειδη
τα περι θεου (ως εφης) εκ της προς την κτισιν παραβολης εστιν νοησαι,
πως τα λοιπα εν τωι νομωι, εκ παραδοσεως Μωυσεως οντα και αληθη
τυγχανοντα και τοις ψευδεσιν μεμιγμενα επιγνωναι εστιν δυνατον; και
ο Πετρος εφη· Περικοπη τις εν τωι γραφεντι νομωι κατα την του θεου
προνοιαν απταιστως επεμνημονευθη, ωστ' αν σαφως δειξαι των γεγραμμενων ποια εστιν αληθη, ποια δε ψευδη. και ο Σιμων· Τις εστιν αυτη
μηνυσον ημιν. και ο Πετρος εφη· Aυτικα ερω. γεγραπται εν τωι πρωτωι του νομου βιβλιωι προς τοις τελευταιοις· «Oυκ εκλειψει αρχων
εξ Ἰουδα ουδε ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως αν ελθηι ου εστιν·
και αυτος προσδοκια εθνων». εαν τις ουν τον μετα το εξ Ἰουδα εκλειψαι αρχοντα και ηγουμενον εληλυθοτα και υπο εθνων προσδοκασθαι
μελλοντα νοησαι δυνηθηι, ουτος την περικοπην εκ των αποτελεσθεντων
<...> αληθη τον εληλυθοτα επιγνωναι· ου τηι διδασκαλιαι πειθομενος
γνωσεται τινα εστιν των γραφων τα αληθη, τινα δε τα ψευδη. και ο
Σιμων· Συνιημι οτι τον Ἰησουν υμων λεγεις ως αυτον υπο της γραφης
προφητευθεντα· δεδοσθω τοιγαρουν ουτως εχειν. λεγε τοινυν πως
υμας διακρινειν τας γραφας εδιδαξεν; και ο Πετρος· Ὅτι μεμικται
τα αληθη τοις ψευδεσι, μεμνημαι που αυτον αιτιωμενον τους Σαδδουκαιους ειπειν· «∆ια τουτο πλανασθε, μη ειδοτες τα αληθη των γραφων,
ου εινεκεν αγνοειτε την δυναμιν του θεου». ει δε τα αληθη των γραφων
αγνοειν αυτους υπεβαλεν, δηλον ως οντων ψευδων· αλλα και εν τωι
φηναι· «Γινεσθε τραπεζιται δοκιμοι», ως δοκιμων και κιβδηλων λογων
οντων. και τωι ειπειν· «∆ια τι ου νοειτε το ευλογον των γραφων;» βεβαιοτερον του αυθαιρετως ευγνωμονουντος τιθησιν τον νουν. το δε
και των γραφων προκειμενων επι γραμματεις και διδασκαλους πεμπειν
ως του οντως νομου ειδοτας τα αληθη, δηλον εστιν. το δε και ειπειν
αυτον· «Oυκ ηλθον καταλυσαι τον νομον» και φαινεσθαι αυτον καταλυοντα
σημαινοντος ην οτι α κατελυεν ουκ ην του νομου. το δε και ειπειν· «Ὁ
ουρανος και η γη παρελευσονται, ιωτα εν η μια κεραια ου μη παρελθηι
απο του νομου» τα προ ουρανου και γης παρερχομενα εσημανεν μη
οντα του οντως νομου. επει ουν ουρανου και γης ετι συνεστωτων
παρηλθαν θυσιαι, βασιλειαι, αι «εν γεννητοις γυναικων» προφητειαι και
οσα τοιαυτα, ως ουκ οντα θεου προσταγματα (ενθεν γουν λεγει· «Πασα
φυτεια, ην ουκ εφυτευσεν ο πατηρ ο ουρανιος, εκριζωθησεται»), δια
τουτο αυτος αληθης ων προφητης ελεγεν· «Ἐγω ειμι η πυλη της ζωης·
ο δι' εμου εισερχομενος εισερχεται εις την ζωην» ως ουκ ουσης ετερας
της σσζειν δυναμενης διδασκαλιας. διο και εβοα λεγων· «∆ευτε προς
με παντες οι κοπιωντες», τουτεστιν οι την αληθειαν ζητουντες και μη ευρισκοντες αυτην, και παλιν· «Τα εμα προβατα ακουει της εμης φωνης» και
αλλοτε· «Ζητειτε και ευρισκετε», ως μη προδηλως κειμενης της αληθειας. αλλα και εξ ουρανων μαρτυς φωνη ηκουσθη λεγουσα· «Oυτος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

εστιν μου ο υιος ο αγαπητος, εις ον ευδοκησα, τουτου ακουετε». και προς
τουτοις επι πλειον αυτους πεπλανημενους ελεγξαι θελων τους προφητας,
παρ' ων δη μεμαθηκεναι εβεβαιουν, επιθυμουντας αληθειας και μη
μεμαθηκοτας τελευτησαντας απεφηνατο ειπων· «Πολλοι προφηται και
βασιλεις επεθυμησαν ιδειν, α υμεις βλεπετε, και ακουσαι, α υμεις
ακουετε, και αμην λεγω υμιν, ουτε ειδον ουτε ηκουσαν». ετι μην
ελεγεν· «Ἐγω ειμι περι ου Μωυσης προεφητευσεν ειπων· Προφητην
εγερει υμιν κυριος ο θεος ημων εκ των αδελφων υμων ωσπερ
και εμε· αυτου ακουετε κατα παντα. ος αν δε μη ακουσηι του προφητου
εκεινου, αποθανειται». οθεν αδυνατον εστιν ανευ της τουτου διδασκαλιας αληθειαι σωιζουσηι επιστηναι, καν τον αιωνα τις ζητηι ενθα
το ζητουμενον ουκ εστιν. ην δε και εστιν εν τωι Ἰησου ημων λογωι.
πλην ταληθη του νομου ειδως Σαδδουκαιοις πυνθανομενοις καθ' ον
λογον Μωυσης επτα συνεχωρησεν γαμειν, εφη· «Μωυσης κατα την σκληροκαρδιαν υμων επετρεψεν υμιν· απ' αρχης γαρ ουτως ουκ εγενετο.
ο γαρ κτισας απ' αρχης τον ανθρωπον αρσεν και θηλυ εποιησεν αυτον». τοις δε νομιζουσιν (ως αι γραφαι διδασκουσιν) οτι ο θεος ομνυει,
εφη· «Ἔστω υμων το ναι ναι, το ου ου· το γαρ περισσον τουτων εκ
του πονηρου εστιν». και τοις λεγουσιν οτι Ἀβρααμ και Ἰσαακ και
Ἰακωβ απεθανεν, εφη· «Oυκ εστιν θεος νεκρων, αλλα ζωντων». τοις δε
οιομενοις οτι ο θεος «πειραζει» (ως αι γραφαι λεγουσιν) εφη· «Ὁ πονηρος εστιν ο πειραζων», ο και αυτον πειρασας. τοις δε υπολαμβανουσιν οτι ο θεος ου προγινωσκει, εφη· «Oιδεν γαρ ο πατηρ υμων ο ουρανιος
οτι χρηιζετε τουτων απαντων, πριν αυτον αξιωσετε». τοις δε πιστευουσιν (ως αι γραφαι λεγουσιν) οτι μη παντα βλεπει, εφη· «Ἐν τωι
κρυπτωι ευχεσθε» ειπων· «Και ο πατηρ υμων ο βλεπων τα κρυπτα αποδωσει
υμιν». τοις δε οιομενοις αυτον μη αγαθον ειναι (ως αι γραφαι λεγουσιν)
εφη· «Τινα υμων αιτησει υιος αρτον, μη λιθον επιδωσει αυτωι; η και ιχθυν
αιτησει, μη οφιν επιδωσει αυτωι; ει ουν υμεις, πονηροι οντες, οιδατε
δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο πατηρ υμων ο
ουρανιος δωσει αγαθα τοις αιτουμενοις αυτον και τοις ποιουσιν το θελημα
αυτου;» τοις δε αυτον διαβεβαιουμενοις εν ναωι ειναι εφη· «Μη ομοσητε
τον ουρανον, οτι θρονος θεου εστιν, μητε την γην, οτι υποποδιον των
ποδων αυτου εστιν». τοις δε προλαβουσιν οτι θυσιων ορεγεται ο θεος,
εφη· «Ὁ θεος ελεος θελει και ου θυσιας, επιγνωσιν αυτου και ουχ ολοκαυτωματα». τοις δε πειθομενοις κακον αυτον ειναι (ως αι γραφαι λεγουσιν) εφη· «Μη με λεγε αγαθον· ο γαρ αγαθος εις εστιν». και παλιν·
«Γινεσθε αγαθοι και οικτιρμονες ως ο πατηρ ο εν τοις ουρανοις, ος ανατελλει τον ηλιον επ' αγαθοις και πονηροις και φερει τον υετον επι δικαιοις
και αδικοις». τοις δε ηπατημενοις πολλους θεους υπονοειν (ως αι γραφαι
λεγουσιν) εφη· «Ἄκουε Ἰσραηλ, κυριος ο θεος υμων κυριος εις εστιν».
Ὁμως ο Σιμων συνιδων οτι Πετρος αυτον συναγει ταις γραφαις χρησθαι ως Ἰησους εδιδαξεν, εις τον περι θεου λογον εξετασιν γενεσθαι ουκ
ηθελησεν, καιτοιγε μεταθεμενου του Πετρου ως αυτος Σιμων ηξιωσεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

προς πευσιν και αποκρισιν γενεσθαι την εξετασιν. πλην η ζητησις τριων
επεκρατησεν ημερων. επιφωσκουσης δε της τεταρτης νυχιος ως επι Τυρον
της Φοινικης εξωρμησεν. και ου μετα πολλας ημερας ηλθον τινες των
προοδων Πετρωι λεγοντες· Σιμων μεγαλα θαυμασια εν Τυρωι ποιων πολλους των εκει κατεπληξατο και σε πολλαις διαβολαις μισεισθαι εποιησεν.
Ταυτα ακουσας ο Πετρος τηι επιουσηι νυκτι των ακροατων τον οχλον
συνελθειν εποιησεν. ομως συνελθουσιν εφη· Ἐπειδη ορμωντος μου εις τα
εθνη τα πολλους θεους λεγοντα, κηρυξαι και διδαξαι οτι εις εστιν ο θεος, «ος
ουρανον εκτισε και γην» και τα εν αυτοις παντα, οπως αγαπησαντες αυτον
σωθηναι δυνηθωσιν, προλαβουσα η κακια τωι της συζυγιας νομωι προαπεστειλεν Σιμωνα, ινα οι ανθρωποι, εαν τους πολλους θεους λεγειν παυσωνται,
καταγνοντες των επι γης λεγομενων, εν ουρανωι πολλους θεους ειναι νομισωσιν, ινα μηδεποτε το της μοναρχιας τιμησαντες καλον εις το παντελες
μετα κολασιν απολωνται. και το δεινοτατον, επει αληθης λογος απαραβλητον
ισχυν εχει, προλαμβανων ταις διαβολαις πειθει αυτους αυτο μηδε την
αρχην αναδεξασθαι μου, μηπως ο διαβαλλων αυτος τωι οντι διαβολος
ελεγχθηι και ο αληθης λογος αναδειχθεις πιστευθηναι δυνηθηι. χρη ουν
με ταχεως αυτον επικαταλαβειν, ινα μη η διαβολη ενχρονισασα παντελως παντων επικρατησηι. επει ουν δει τινα ορισαι αντ' εμου τον εμον
αναπληρουντα τοπον, μιαι προαιρεσει του θεου δεηθωμεν οι παντες,
οπως των οντων εν ημιν τον κρειττονα αυτος προδηλον ποιησηι, ινα επι
της Χριστου καθεδρας καθεσθεις την αυτου εκκλησιαν ευσεβως οικονομηι.
τις αρα ορισθησεται; θεου γαρ βουληι αναδεικνυται μακαριος ο ανθρωπος εκεινος, ον καταστησει ο κυριος αυτου επι της θεραπειας των συνδουλων αυτου, του διδοναι αυτοις τας τροφας εν καιρωι αυτων, μη εννοουμενον και λεγοντα εν τηι καρδιαι αυτου· Χρονιζει ο κυριος μου ελθειν. [και αρξηται τυπτειν τους συνδουλους αυτου, εσθιων και πινων
μετα τε πορνων και μεθυοντων. και ηξει ο κυριος του δουλου εκεινου
εν ωραι, ηι ου προσδοκαι, και εν ημεραι, ηι ου γινωσκει, και διχοτομησει αυτον,
και το απιστουν αυτου μερος μετα των υποκριτων θησει.] ει δε τις
των παρεστωτων, διοικειν δυναμενος την αγνωμοσυνην των ανθρωπων, υποστελλεται, της αυτου αναπαυσεως φροντιζων μονης, και
αυτος προσδοκατω ακουσαι· «∆ουλε πονηρε και οκνηρε, εδει σε το αργυριον μου προβαλειν επι των τραπεζιτων, και εγω αν ελθων επραξα το
εμον· εκβαλετε τον αχρειον δουλον εις το σκοτος το εξωτερον». και
ευλογως. σου γαρ (φησιν), ανθρωπε, τους λογους μου ως αργυριον επι
τραπεζιτων βαλειν και ως χρηματα δοκιμασαι. το ουν πληθος των
πιστων δει ενι τινι πειθεσθαι, ινα ουτως εν ομονοιαι διατελειν δυνηθηι.
το γαρ εις αρχην μιας ληγον εξουσιας μοναρχιας εικονι τους υπεικοντας
αιτιαι ευταξιας ειρηνης απολαυειν τιθησιν, το δε παντας φιλαρχουντας ενι
μονωι υπειξαι μη θελειν <...> και αιτιαι διαιρεσεως παντως και πεσειν
εχουσιν. αλλ' ετι μην πειθετω τα παρ' οφθαλμοις γινομενα πως νυν πολλων κατα πασαν την γην οντων βασιλεων συνεχως πολεμοι γινονται· εχει
γαρ εκαστος προφασιν εις πολεμον την ετερου αρχην. εαν δε εις ηι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

παντος ηγεμων, ου εινεκεν πολεμει ουκ εχων, αιδιον την ειρηνην εχει.
περας γουν ο θεος τοις καταξιουμενοις αιωνιου ζωης ενα εν τωι τοτε αιωνι
βασιλεα του παντος καθιστησιν, ινα αιτιαι μοναρχιας απτωτος ειρηνη
γενηται. χρη ουν ενι τινι ως οδηγωι τους παντας επεσθαι, ως εικονα
θεου προτιμωντας, τον δε οδηγον ειναι της εις την αγιαν πολιν εισιουσης
εισοδου επιστημονα.
Τινα δε αλλον αιρησομαι των παροντων η Ζακχαιον, προς ον και ο
κυριος ημων εισιων ανεπαυσατο, του σσζεσθαι κρινας αξιον ειναι; και τουτ'
ειπων, παρεστωτι τωι Ζακχαιωι επιβαλων την χειρα, εβιαζετο επι την αυτου
καθεσθηναι καθεδραν. ο δε Ζακχαιος προσπεσων τοις ποσιν αυτου
εδεετο, οπως του αρχειν αυτον απολυσηι, μετα του υπισχνεισθαι και λεγειν
οτι· Ὁποσα ποτε χρη τον αρχοντα ποιειν, ποιησω, μονον μοι το ονομα
τουτο μη εχειν χαρισαι· ευλαβουμαι γαρ το της αρχης ενδυσασθαι ονομα·
πικρου γαρ φθονου και κινδυνου γεμει.
Και ο Πετρος εφη· Eι τουτο ευλαβηι αρχων μεν μη καλου, αλλα ο
καθεστως, τουτο του κυριου δεδωκοτος λεγεσθαι τωι ειπειν· «Μακαριος ο
ανθρωπος εκεινος, ον καταστησει ο κυριος αυτου επι της θεραπειας των
συνδουλων αυτου». ει δε παντελως ου θελεις γνωσθηναι οτι εξουσιαν διοικησεως εχεις, αγνοειν μοι εοικας οτι η ομολογουμενη του προκαθεζομενου
εξουσια πολυ τι δυναται προς δυσωπιαν του πληθους. ως γαρ ειληφοτι
την εξουσιαν εκαστος πειθεται ως μεγαλην αναγκην την συνειδησιν εχων. τι
δε; ουχι και ασφαλως γινωσκεις οτι ουχ ως οι αρχοντες των εθνων αρχειν
εχεις, αλλ' ως δουλος αυτοις υπηρετων, ως πατηρ αδικουμενοις , ως ιατρος
επισκεπτομενος, ως ποιμην φυλασσων, συνελων ερω, τας πασας υπερ της αυτων σωτηριας φροντιδας εχων; οτι οιει αγνοειν με οιους καματους αναδεξασθαι σε βιαζομαι, υπο οχλων κρινεσθαι σε αξιων, οις αρεσαι τινα αμηχανον; θεον δε ευ πραττοντα πειθειν δυνατωτατον. διο δεομαι προθυμως
αναδεξασθαι, δια θεον, δια Χριστον, υπερ της αδελφων σωτηριας, υπερ
της αυτων οικονομιας και σης ωφελειας. και το ετερον δε λογισαι οτι
ωσπερ καματον και κινδυνον εχει το την Χριστου εκκλησιαν οικονομειν, τοσουτωι μειζων ο μισθος. αλλ' ετι μην και η κολασις μειζων τωι δυναμενωι
και απειθησαντι. βουλομαι ουν, πολυμαθεστερον ειδως σε των παρεστωτων,
δανειζειν καλας γνωμας, ας παρα του κυριου πεπιστευσαι, ινα «ευ
δουλε αγαθε και πιστε» ακουσηις και μη ωσπερ ο το εν αποκρυψας ταλαντον, εγκλημα λαβων κολασει υπευθυνος αναφανηις. ει δε μη βουλει
αγαθος φυλαξ καταστηναι της εκκλησιας, ετερον αντι σου μηνυσον, σου
πολυμαθεστερον και πιστοτερον. αλλα ου δωσεις· συ γαρ και τωι κυριωι
συνης και τας θαυμασιους πραξεις ιστορησας και διοικησιν εκκλησιας
μεμαθηκας. και σου μεν εργον εστιν κελευειν α δει, των αδελφων
υπεικειν και μη απειθειν. υπειξαντες μεν ουν σωθησονται, απειθησαντες
δε υπο του Χριστου κολασθησονται, οτι ο προκαθεζομενος Χριστου τοπον πεπιστευται. διο ητοι τιμη η υβρις του προκαθεζομενου εις Χριστον
φερεται, απο δε Χριστου εις τον θεον αναφερεται. τουτο δε ειρηκα, ινα
και αυτοι οι αδελφοι της προς σε απειθειας τον κινδυνον αυτων μη αγνοωΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

σιν, οτι, ος αν σοι κελευσαντι απειθησηι, Χριστωι απειθει, Χριστωι δε απειθησας θεον παροργιζει.
Χρη ουν την εκκλησιαν ως πολιν εν υψει ωικοδομημενην φιλοθεον εχειν
ταξιν και διοικησιν καλην. προ παντων ο επισκοπος ως αρχων περι ων
λεγει ακουεσθω. οι πρεσβυτεροι τα κελευομενα γινεσθαι σπουδαζετωσαν. οι
διακονοι εκπεριερχομενοι των αδελφων τα σωματα και τας ψυχας επισκεπτεσθωσαν και τωι επισκοπωι αντιβαλλετωσαν. οι λοιποι παντες αδελφοι το
αδικεισθαι αναδεχεσθωσαν· ει δε κρινεσθαι θελουσιν, περι ων αδικουνται,
επι των πρεσβυτερων συμβιβαζεσθωσαν· τον δε συμβιβασμον οι πρεσβυτεροι
τωι επισκοπωι προσαναφερετωσαν. νεων δε μη μονον κατεπειγετωσαν
τους γαμους, αλλα και των προβεβηκοτων, μηπως ζεουσα η ορεξις προφασει πορνειας η μοιχειας λοιμον προσενεγκηι τηι εκκλησιαι. υπερ πασαν
γαρ αμαρτιαν η της μοιχειας ασεβεια θεωι εστυγηται, οτι ου μονον αυτον τον αμαρτησαντα αναιρει, αλλα και τους συνεστιωμενους και συναμιλλωμενους· λυσσηι γαρ εοικεν, οτι της ιδιας μανιας μεταδιδοναι φυσιν
εχει. σωφροσυνης ουν χαριν σπευδετωσαν τους γαμους επιτελειν μη
μονον οι πρεσβυτεροι, αλλα και οι παντες. η γαρ του μοιχησαμενου
αμαρτια επι τους παντας ελθειν βιαζεται. το ουν σπευδειν σωφρονειν
τους αδελφους, τουτο πρωτη ελεημοσυνη· ψυχης γαρ εστιν θεραπεια·
η γαρ τροφη του σωματος αναπαυσις εστιν. ομως εαν αγαπησητε
τους αδελφους υμων, ουδεν αυτων αφαιρησεσθε, ων δε εχετε μεταδωσετε·
πεινωντας γαρ θρεψετε, διψωσιν ποτον παρεξετε, γυμνους ενδυσετε, νοσουντας επισκεψεσθε, τοις εν ειρκταις ως δυνατον βοηθησετε, ξενους εις
τα εαυτων σκηνωματα προθυμως αποδεξεσθε, μηδενα μισησετε. ως δε
δει ευσεβειν, ευγνωμονουντας υμας ο υμετερος διδαξει νους. προ δε
παντων (ει και δει υμιν λεγειν) συνεχεστερον συνερχεσθε, ειθε καθ'
ωραν, επει γε εν ταις νενομισμεναις της συνοδου ημεραις. εαν γαρ
τουτο ποιητε, εντος τειχων ασυλιας εστε· αρχη γαρ απωλειας αποταξια. μητε ουν προφασει μικροψυχιας της προς αδελφον απολειπεσθω
τις του συνεδρευειν. εαν γαρ τις υμων απολειφθηι του συναγεσθαι, των
σκορπιζοντων την Χριστου εκκλησιαν λογισθησεται και ως των κατα των
του Χριστου μαθητων υπαρξας κολασθησεται. μετα μοιχων αποβληθησεται. ως γαρ μοιχος υπο του εν αυτωι πνευματος προφασει τινος εαυτον
αφωρισεν, και τωι πονηρωι κατ' αυτου χωραν εδωκεν προβατον αρπασαι
ως μανδρων εξω ευρεθεν. πλην του επισκοπου υμων ακουετε και τιμην πασαν αυτωι απονεμοντες μη καμητε, ειδοτες οτι προφασει τηι
προς αυτον εις Χριστον φερεται, απο δε Χριστου εις θεον αναφερεται
και τωι προσενεγκαντι πολυπλασιως ανταποδιδοται. θρονον ουν Χριστου
τιμησετε· οτι και Μωυσεως καθεδραν τιμαν εκελευσθητε, καν οι προκαθεζομενοι αμαρτωλοι νομιζωνται. και ταυτα μεν υμιν αυταρκως ειρηται· αυτωι δε, πως αμεμπτως βιουν, περιττον ηγουμαι λεγειν, οποτε του
καμε διδαξαντος δοκιμος υπαρχει μαθητης. πλην, αδελφοι, ενια
ου χρη αναμενειν ακουειν, αλλα και αφ' εαυτων το ευλογον νοειν.
Ζακχαιος μονος υμιν ολος εαυτον ασχολειν αποδεδωκως, κοιλιαν εχων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

και εαυτωι μη ευσχολων, πως δυναται την αναγκαιαν ποριζειν τροφην; ουχι
δε ευλογον εστιν παντας υμας του ζην αυτου προνοιαν ποιειν, ουκ αναμενοντας αυτον υμας αιτειν; τουτο γαρ προσαιτουντος εστιν· μαλλον δε
τεθνηξεται λιμωι η τουτο ποιειν υποσταιη. πως δη και υμεις ου δικην
υφεξετε, μη λογισαμενοι οτι «αξιος εστιν ο εργατης του μισθου αυτου»;
και μη λεγετω τις· Oυκουν ο δωρεαν παρασχεθεις λογος πωλειται; μη
γενοιτο. ει τις γαρ εχων ποθεν ζην λαβοι, ουτος πωλει τον λογον, ει δε μη
εχων του ζην χαριν λαμβανει τροφην, ως και ο κυριος ελαβεν εν τε δειπνοις
και φιλοις, ουδεν εχων ο εις αυθις παντα εχων, ουχ αμαρτανει. ακολουθως
ουν τιματε πρεσβυτερους, κατηχητας, διακονους χρησιμους, χηρας ευ βεβιωκυιας, ορφανους ως εκκλησιας τεκνα· αλλα και οποτε χρεια τινος πορου προς
τι αναγκαιον γενοιτο, αμα οι παντες συμβαλλεσθε. εις αλληλους ευσεβειτε,
μη οκνουντες παν οτιουν υπερ της εαυτων σωτηριας υπομενειν.
Και ταυτα ειπων επεθηκεν χειρα τωι Ζακχαιωι λεγων· ∆εσποτα και κυριε
των ολων, ο πατηρ και θεος, συ διαφυλαξον ποιμενα μετα ποιμνης.
συ η προφασις, συ η δυναμις. ημεις το βοηθουμενον, «συ ο βοηθος»,
«ο ιατρος», «ο σωτηρ», «το τειχος», η ζωη, «η ελπις», «η καταφυγη»,
η χαρα, η προσδοκια, η αναπαυσις, (συνελων ερω) συ ημιν τα παντα.
προς αιωνιον υπαρξιν σωτηριας συνεργησον, ·υσαι, φυλαξον. παντα
δυνασαι. συ γαρ αρχων αρχοντων και κυριος κυριων, δεσποτης βασιλεων. συ δος εξουσιαν τωι προκαθεζομενωι λυειν α δει λυειν και δεσμειν α δει δεσμειν, συ σοφισον· συ ως δι' οργανου δι' αυτου την
εκκλησιαν του Χριστου σου ως καλην νυμφην διαφυλαξον. σου γαρ
εστιν δοξα αιωνιος, υμνος πατρος και υιου και αγιου πνευματος εις τους
συμπαντας αιωνας. αμην. και ταυτα ειπων μετα ταυτα εφη· Ὅσοι
ποτε βαπτισθηναι θελετε, απο της αυριον νηστευειν αρξασθε και καθ'
ημεραν χειροθετεισθε και περι ων θελετε πυνθανεσθε. ετι γαρ ημερων
δεκα υμιν επιμειναι θελω. μετα δε τρεις ημερας βαπτιζειν αρξαμενος,
εμε φωνησας και Ἀκυλαν και Νικητην εφη· Μελλων επι την Τυρον
ορμαν μεθ' ημερας επτα βουλομαι εξ αυτης υμας απελθοντας, παρα τηι
Χανανιτιδι Βερνικηι Ἰουστης θυγατρι λανθανοντως επιξενωθεντας, παρ'
αυτης τα κατα τον Σιμωνα ακριβως μαθοντας γραψαι μοι. πολυ γαρ
μοι συμβαλλεται, ινα προς αυτο αρμοσωμαι. διο εξ αυτης πορευεσθε
μετα ειρηνης. και δη βαπτιζοντα αυτον εασαντες, καθως εκελευσεν, εις
Τυρον αυτον προηξαμεν της Φοινικης.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

[OΜIΛIA ∆.]
Καισαρειας δε της Στρατωνος εξιων εγω Κλημης, αμα Νικητης τε
και Ἀκυλας, εις Τυρον της Φοινικης εισεβαλλομεν και κατ' εντολην Πετρου
του αποστειλαντος ημας εξενισθημεν παρα Βερνικηι θυγατρι της Χανανιτιδος Ἰουστης, ητις ασμενεστατα ημας απεδεξατο, και πολληι μεν τηι προς
με τιμηι αγωνιωσα, στοργηι δε τηι προς Ἀκυλαν και Νικητην, δια χαραν
ως συνηθης παρρησιαζομενη εφιλοφρονειτο και προς την του σωματος
θεραπειαν ημας δεκτικως κατηπειγεν. συνιδων ουν οτι βραχειαν ημιν
υπερθεσιν ποιεισθαι επετρεπεν, Ὀρθως μεν, εφην, ποιεις επισπευδουσα
τα της αγαπης αποπληρουν μερη. προτιμητεος δε ταυτης ο προς τον
θεον ημων φοβος. δεδιμεν γαρ υπερ πολλων ψυχων τον αγωνα εχοντες
της εκεινων σωτηριας προτιμαν την ημετεραν αναπαυσιν. πυνθανομεθα γαρ οτι Σιμων ο μαγος, επι της εν Καισαρειαι προς τον κυριον ημων
Πετρον ζητησεως ηττηθεις, παραχρημα αποδρας ενταυθα πολλα
κακα διαπρασσεται. πασι γαρ τοις υπεναντιοις παρα την αληθειαν λοιδορων τον Πετρον τας των πολλων συναρπαζει ψυχας. μαγος τε γαρ
αυτος ων μαγον εκεινον αποκαλει, και πλανος αυτος ων πλανον εκεινον
αποκηρυσσει, και εν ταις ζητησεσιν επι παντων το ηττον απενεγκαμενος
και φυγων αυτος φασκει νενικηκεναι, και του Πετρου μη δειν ακουειν
πυκνοτερον εντελλεται, ως δηθεν κηδομενος ινα μη υπο δεινου καταγοητευθωσιν μαγου. ταυτα ουν μαθων ο κυριος ημων Πετρος προαπεστειλεν ημας εξεταστας των λεχθεντων αυτωι εσομενους, ινα, ει ουτως
εχοι, γραψαντων ημων αυτος μαθηι και επελθων εξελεγξηι αυτον εκεινων
αντικρυς εφ' ων αυτον διεβαλλεν. επει ουν υπερ πολλων ψυχων ο κινδυνος ημιν προκειται, τουτου ενεκεν, της του σωματος ημων αναπαυσεως προς βραχυ αμελησαντες, παρα σου της ενταυθα διαιτωμενης βουλομεθα αψευδως μαθειν, ει απερ ηκουσαμεν αληθη τυγχανει· και λεγοις αν ηδη ημιν εκαστα.
Ἡ Βερνικη δε αξιωθεισα· Ταυτα μεν ουτως, εφη, εχει ως ηκουσατε,
τα δε αλλα τα κατ' αυτον τον Σιμωνα, απερ ισως αγνοειτε, ακουσατε·
φαντασματα τε γαρ και ινδαλματα εν μεσηι τηι αγοραι φαινεσθαι ποιων δι'
ημερας πασαν εκπληττει την πολιν και προιοντος αυτου ανδριαντες κινουνται
και σκιαι πολλαι προηγουνται, ασπερ αυτας ψυχας των τεθνηκοτων ειναι
λεγει. πολλους δε γοητα αυτον ελεγχειν πειρωμενους διαλλαξας προς
εαυτον, ειθ' υστερον προφασει ευωχιας βουν θυσας και εστιασας αυτους,
διαφοροις νοσοις περιεβαλεν και δαιμοσιν υπεβαλεν και (ινα μη πολλα
λεγω) πολλους κακωσας θεος ειναι υποληφθεις, προς τωι φοβερον ειναι
και προτετιμηται. οθεν ουκ οιομαι δυνησεσθαι τινα τοσουτον αναφθεν πυρ
σβεσαι. ουδε γαρ ενδοιαζει τις περι ων εκεινος επαγγελλεται, αλλα τουτο
ουτως εχειν διαβεβαιουται εκαστος. διο του μη κινδυνευειν υμας χαριν παρακαλω μηδεν ενχειρησαι προς αυτον, πριν αν Πετρος ελθηι, ος μονος
δυνησεται προς τοσαυτην δυναστειαν (του κυριου ημων Ἰησου Χριστου
δοκιμωτατος υπαρχων μαθητης) ανταγωνισασθαι. τοσουτον γαρ πεφοβημαι τον ανδρα, ως ει μη και αλλοτε προς τον κυριον μου Πετρον διαΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

λεχθεις το ηττον απηνεγκατο, συνεβουλευσα αν υμιν και αυτον πειθειν
τον Πετρον μη πειρασθαι αντεξεταζεσθαι τωι Σιμωνι.
Καγω εφην· Ὁ κυριος ημων Πετρος, ει ηγνοει οτι αυτος μονος κατισχυει
της εκεινου δυναστειας, ουκ αν ημας προπεμπων ενετελλετο, λανθανοντως τα
κατα Σιμωνα διαμανθανοντας αυτωι γραφειν. ομως επει εσπερα κατειληφει,
αλων μεταλαβοντες υπνωσαμεν. εωθεν δε τις τηι Βερνικηι συνηθης ελθων εφη τον Σιμωνα εις την Σιδωνα εκπεπλευκεναι, των δε αυτου μαθητων καταλελοιπεναι Ἀππιωνα τον Πλειστονικην, ανδρα Ἀλεξανδρεα,
γραμματικον την επιστημην, ον προς πατρος μοι φιλον οντα επεγνων, και Ἀννουβιωνα τον ∆ιοσπολιτην τινα αστρολογον και Ἀθηνοδωρον τον Ἀθηναιον τωι Ἐπικουρου αρεσκομενον λογωι. ημεις δε τα
κατα τον Σιμωνα μαθοντες, εωθεν παντα γραψαντες και Πετρωι διαπεμψαντες, εις περιπατον απετραπομεθα.
Και Ἀππιων απηντατο ημιν, ου μονον μετα των προειρημενων εταιρων
των δυο, αλλα και μεθ' ετερων ανδρων ως τριακοντα. και αμα τωι ιδειν με
προσαγορευσας και καταφιλησας εφη· Oυτος εστιν Κλημης, περι ου υμιν
της τε ευγενειας και της ελευθεροπρεπειας πολυν εποιουμην λογον, οτι
ανηρ προς γενους Τιβεριου Καισαρος ων και πασης Ἑλληνικης παιδειας
εξησκημενος υπο βαρβαρου τινος, την προσηγοριαν Πετρου, τα Ἰουδαιων
ποιειν και λεγειν ηπατηται. οθεν αξιω συναγωνισασθαι μοι προς την
διορθωσιν αυτου. και εφ' υμων αυτου πυνθανομαι. λεγετω μοι, επειδη
προς το ευσεβειν εαυτον αποδεδωκεναι νομιζει, πως ουχι τα μεγιστα ασεβει,
καταλιπων μεν τα πατρια, αποκλινας δε εις εθη βαρβαρα. καγω
απεκριναμην· Την μεν προς εμε σου αγαθην προαιρεσιν αποδεχομαι, την δε αγνωσιαν αποσειομαι. η μεν γαρ προαιρεσις αγαθη, οτι εν
οις δοκεις καλοις, εν τουτοις ειναι με θελεις· η δε γνωσις ουκ ορθως
εχουσα φιλιας προφασει ενεδρευειν αγωνιζεται. και ο Ἀππιων εφη· Ἀγνωσια σοι ειναι δοκει, τα πατρια εθη φυλαττοντα τα Ἑλληνων φρονειν;
καγω απεκριναμην· Τον ευσεβειν προαιρουμενον ου παντως φυλασσειν δει τα πατρια, αλλα φυλασσειν μεν εαν ηι ευσεβη, αποσειεσθαι
δε εαν ασεβη τυγχανηι. ενδεχεται γαρ τινα πατρος ασεβους οντα ευσεβειν βουλομενον μη θελειν τωι του πατρος ακολουθειν. και ο Ἀππιων
απεκρινατο· Τι ουν; τον σον πατερα εφης κακου βιου γεγονεναι; καγω
εφην· Κακου μεν ουκ ην βιου, κακης δε υποληψεως. και ο Ἀππιων· Τις
ην η κακη αυτου υπονοια, ακουσαι θελω. καγω εφην· Ὅτι τοις των Ἑλληνων ψευδεσι κακοις επιστευε μυθοις. και ο Ἀππιων επυθετο· Τινες
εισιν ουτοι των Ἑλληνων οι ψευδεις τε και κακοι μυθοι; καγω εφην· Ἡ
περι θεων ουκ ορθη δοκησις, ην, εαν μακροθυμηις, ακουσηι μετα των φιλομαθων. διο προ των διαλογων εις τινα ησυχωτερον υποχωρησωμεν ηδη
τοπον· ενταυθα υμιν διαλεχθησομαι. του δε ιδιολογεισθαι με βουλεσθαι αιτια
γεγονεν αυτη, επειδη ουχ οι πολλοι ουδε οι φιλοσοφουντες αυτοι απαντες
γνησιως προσερχονται τηι των οντων κρισει. ισμεν γαρ πολλους και των
επι φιλοσοφιαι μεγα φρονουντων κενοδοξουντας η χρηματισμου χαριν περιβεβλημενους τον τριβωνα και ουκ αυτης αρετης ενεκεν, οιπερ, εαν μη ευρωΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

σιν δι' ο φιλοσοφουσιν, επι το χλευαζειν τρεπονται. δια δη τους τοιουτους επιτηδειον τινα προς το ιδιαζειν τοπον επιλεξωμεθα.
Και τις εν αυτοις πλουσιος ανηρ και δια παντος χωρον τινα περι
εαυτον κεκτημενος πανμουσων φυλλων εφη· Ἐπειδη σφοδρα καυμα
επιφλεγει, βραχυ της πολεως εις εμους κηπους υποχωρησωμεν. και δη προιοντες εκαθεζοντο, ενθα ην καθαρα ψυχρων ναματων ·ευματα και δενδρων
παντοιων χλοερα σκεπη. ενθα εγω ασμενως εκαθεζομην και οι λοιποι περι
εμε, και ησυχαζοντες αντι της μελλουσης αξιουν με φωνης δια του ατενιζειν
εις εμε δηλοι ησαν της υποσχεσεως την αποδειξιν απαιτουντες. και δη ουτως
λεγειν ηρξαμην· Πολλη τις, ω ανδρες Ἕλληνες, η διαφορα τυγχανει αληθειας τε και συνηθειας. η μεν γαρ αληθεια γνησιως ζητουμενη ευρισκεται, το
δε εθος, οποιον αν παραληφθηι, ειτε αληθες ειτε ψευδες, ακριτως υφ'
εαυτου κρατυνεται, και ουτε αληθει οντι αυτωι ηδεται ο παραλαβων ουτε
ψευδει αχθεται. ου γαρ κρισει, αλλα προληψει ο τοιουτος πεπιστευκεν,
γνωμηι των προ αυτου επ' αδηλωι τυχηι την ιδιαν επιδεδωκως ελπιδα.
και ουκ εστιν ραιδιως αποδυσασθαι την πατριον περιβολην, καν πανυ
αυτωι δεικνυηται μωρα και καταγελαστος ουσα. αυτικα γουν εγω την
πασαν Ἑλληνων παιδειαν κακου δαιμονος χαλεπωτατην υποθεσιν ειναι
λεγω. οι μεν γαρ αυτων πολλους θεους εισηγησαντο, και τουτους κακους και παντοπαθεις, ινα ο τα ομοια πραττειν θελων μηδε αιδηται
(οπερ εστιν ανθρωπου ιδιον), παραδειγμα εχων των μυθολογουμενων
θεων τους κακους και ασεμνους βιους. τωι δε μηδε αιδεισθαι ουδε ελπιδα μετανοιας ο τοιουτος εμφαινει. αλλοι δε ειμαρμενην εισηγησαντο,
την λεγομενην γενεσιν, παρ' ην μηδενα πασχειν τι η ποιειν δυνασθαι.
ομοιως ουν και τουτο τωι πρωτωι ταυτον εστιν· νομισας γαρ τις οτι παρα
γενεσιν ουδεις ουτε πασχειν ουτε ποιειν εχει, ·αιδιως επι το αμαρτανειν
ερχεται–και αμαρτων ου μεταμελειται εφ' οις ησεβηκεν, απολογιαν
φερων οτι υπο γενεσεως αυτα ποιειν εξηναγκαζετο–και ως την γενεσιν κατορθωσαι μη δυναμενος, εφ' οις εξαμαρτανει ουδε το αιδεισθαι
εχει. αλλοι δε απρονοητον φοραν εισηγουνται, ως αυτοματως των
παντων περιφερομενων, ουδενος εφεστηκοτος δεσποτου. ταυτα δε ουτω
νομιζειν, ως ειρηκαμεν, πασων δοξων τυγχανει ουσα χαλεπωτατη. ως
γαρ ουκ οντος του εφεστωτος και προνοουμενου και εκαστωι το κατ'
αξιαν απονεμοντος, παν οτι δυνανται δια την αφοβιαν ευκολως δρωσιν.
οθεν ου ·αιδιως (η ταχα ουδε ολως) οι τα τοιαυτα φρονουντες σωφρονιζονται· τον γαρ επιστρεφοντα κινδυνον ου προορωνται. ο δε των
(ως υμεις φατε) βαρβαρων Ἰουδαιων λογος ευσεβεστατος εστιν, ενα πατερα και δημιουργον τουδε του παντος εισηγουμενος, τηι φυσει αγαθον
και δικαιον· αγαθον μεν ως μεταμελομενοις χαριζομενον τα αμαρτηματα,
δικαιον δε ως εκαστωι μη μετανοουντι κατ' αξιαν των πεπραγμενων
επεξιοντα. ουτος ο λογος, ει και μυθος ων τυγχανει, ευσεβης γε ων
ουκ ασυμφορος αν ειη τωι βιωι. εκαστος γαρ προσδοκιαι του κριθησεσθαι υπο του παντεποπτου θεου προς το σωφρονειν μαλλον την ορμην λαμβανει. ει δε και αληθης ειη ο λογος, απηλλαξε μεν τον σωφροΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

νως βεβιωκοτα της αιωνιου κολασεως, προσευεργετηκεν δε τοις υπο του
θεου αιδιοις τε και απορρητοις γιγνομενοις αγαθοις.
Πλην επανειμι επι την πρωτιστην των Ἑλληνων δοξαν, την πολλους και
παντοπαθεις θεους ειναι μυθολογουσαν. και ινα μη εις τα ασφαλη πολυν
αναλισκω χρονον, εκαστου των λεγομενων θεων τας ασεβεις πραξεις
εισηγουμενος, παντας μεν ουκ αν ειποιμι αυτων τους ερωτας, του ∆ιος
τε και Ποσειδωνος, Πλουτωνος τε και Ἀπολλωνος, ∆ιονυσου τε και
Ἡρακλεους και των καθ' ενα εκαστον, ων ουδε αυτοι αγνοειτε εκ παιδειας Ἑλληνικης ορμωμενοι ους επαιδευθητε βιους, ινα ως ζηλωται
των θεων τα ομοια πραττητε, απ' αυτου δε του βασιλικωτατου ∆ιος
αρξομαι, ου ο μεν πατηρ Κρονος τα ιδια τεκνα (ως λεγετε) καταπιων, τηι
εξ αδαμαντος αρπηι του πατρος Oυρανου τα μορια θερισας, της προς
γονεις ευσεβειας και της προς τεκνα φιλιας τοις τα μυστικα των
θεων ζηλουσιν τον υπογραμμον εδειξεν. αυτος δε ο Ζευς τον αυτου
πατερα δησας καθειρξεν εις Ταρταρον και τους αλλους κολαζει θεους.
τοις δε αρρητουργειν θελουσιν την Μητιν γεννησας κατεπιεν· ην δε η
Μητις γονη· βρεφος γαρ καταπιειν αδυνατον. υπερ δε απολογιας παιδεραστων Γανυμηδην αρπαζει. μοιχοις δε υπερ μοιχειας βοηθων αυτος
πολλακις μοιχος ευρισκεται. αδελφοφθορειν δε προτρεπει αδελφαις συνελθων, Ἥραι και ∆ημητρι και τηι ουρανιαι Ἀφροδιτηι, ην τινες ∆ωδωνην
λεγουσιν. τοις δε θυγατρασι μιγνυσθαι βουλομενοις Περσεφονηι συνεληλυθως παραδειγμα πονηρον εκ των μυθων γινεται. αλλα τε μυρια ησεβηκεν, ιν' υπο των δυσσεβων δια την υπερβαλλουσαν ακρασιαν θεος
ειναι ο μυθος δογματισθηι. ιδιωταις εχοις περι των τοιουτων υποληψεων αγανακτειν μετριως ευλογον, τοις δε εκ παιδειας ορμωμενοις τι
δει και λεγειν; ων τινες γραμματικοι και σοφισται αξιουντες ειναι τας
τοιαυτας πραξεις θεων αξιας ειναι βεβαιουσιν. αυτοι γαρ ακρατεις οντες,
ταυτης της μυθικης προφασεως λαβομενοι, ως δη μιμηται των κρειττονων
ασεμνα διαπραττομενοι παρρησιαζονται. δια τουτο αυτων πολλωι ελαττον
οι κατ' αγρον βιουντες εξαμαρτανουσιν, ουκ εισηγμενοι πονηρως δι' ων εισηχθησαν οι ταυτα τολμωντες, εκ παιδειας κακης ασεβειν μεμαθηκοτες. οι
γαρ εκ παιδος δια των τοιουτων μυθων μανθανοντες γραμματα ετι απαλης ουσης της ψυχης τας των λεγομενων θεων ασεβεις πραξεις εις τον
αυτων συνφυουσι νουν. οθεν επαυξηθεισης της ηλικιας ως κακα σπερ
ματα καταβληθεντα τηι ψυχηι τελεσφορουσιν· και το παντων χαλεπωτατον οτι ουδε εκκοπηναι ·αιδιως εστιν τα ερριζωμενα ασεβηματα, οποταν
ανδρωθεισιν αυτοις χαλεπα ειναι νοηται. εν οις γαρ εκαστος εκ παιδων
εθιζεται, τουτοις εμμενειν ηδεται, και ουτως της συνηθειας ου πολυ
ελαττον προς την φυσιν δυναμενης, δυσμεταβλητοι γινονται προς τα μη
απ' αρχης αυτοις καταβληθεντα τηι ψυχηι καλα. διο χρη και τους
νεους μη τοις διαφθειρουσιν ασκεισθαι μαθημασιν και τους επι της ακμης
οντας επιμελως υποστελλεσθαι της Ἑλληνων επακουειν μυθολογιας·
πολυ γαρ αμαθιας χειρονα εστιν τα παρ' αυτοις μαθηματα, ως εκ των
κατ' αγρον οικουντων δια το μη παιδευθηναι τα παρ' Ἕλλησιν ελαττον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

αμαρτανοντων απεδειξαμεν. φευκτεον δη τους τοιουτους μυθους αυτων
και τα θεατρα και τα βιβλια, ειθε δυνατον ην και τας πολεις. κακων
γαρ μαθηματων γεμοντες και πνεοντες τοις συναμιλλωμενοις ωσπερ
λυσσαν τοις πλησιον μεταδιδοασιν ων πεπονθασιν αυτοι. το δε χαλεπωτατον, οστις παρ' αυτοις πλειον πεπαιδευται, πολλωι του κατα φυσιν
ουτος φρονειν εκτετραπται. τινες δε των παρ' αυτοις και φιλοσοφοι
ειναι αξιουντες τα τοιαυτα αμαρτηματα αδιαφορα τιθενται και τους επι
ταις τοιαυταις πραξεσιν χαλεπαινοντας ανοητους λεγουσιν. ου γαρ εστιν
(φασι) τα τοιαυτα τηι φυσει αμαρτηματα, οσα θετοις απηγορευται νομοις υπο των κατ' αρχας γενομενων σοφων δια το ειδεναι οτι οι ανθρωποι ευριπιστωι ψυχηι επι τοις τοιουτοις μεγαλως αχθομενοι προς αλληλους πολεμον αιρονται· ων ενεκα νομον θεντες οι σοφοι τα τοιαυτα
ως αμαρτηματα απηγορευσαν. γελοιον δε ουτως υπολαμβανειν. πως
γαρ ουχ αμαρτηματα εισιν τα θορυβων και φονων και πασης ταραχης
αιτια; η γαρ ουκ εκ μοιχειας ανακυπτουσιν βιων περιγραφαι, οικων αναστασεις, μαγειαι, δολοι, αποριαι και αλλα πλειω κακα; αλλα δια
τι (φησιν) ο ανηρ, εαν αγνοηι την εαυτου γυναικα μοιχευομενην, ου ζηλοι, ου θυμουται, ου θορυβει, ου πολεμει; ουτως ουκ εστιν τηι φυσει
τα τοιαυτα κακα, αλλα η αλογος ανθρωπων δοκησις ταυτα δεινοποιει.
εγω δε φημι οτι, καν μη τα δεινα ταυτα συμβαινηι, ενδεχεται συνηθειαι
τηι προς τον μοιχον η τον ανδρα απολιπειν η και συνοικουσαν επιβουλευσαι η τα του ανδρος κοπωι πεπορισμενα τωι μοιχωι παρασχειν και αποδημουντος του ανδρος συλλαβουσαν εκ του μοιχου δια το αιδεισθαι
τον ελεγχον το κατα γαστρος φθειραι θελησαι και γενεσθαι τεκνοκτονον
η και φθειρουσαν συνφθαρηναι· ει δε συνοντος του ανδρος εκ μοιχου
συλλαβουσα τεκοι, ανατραφεις ο παις τον μεν πατερα αγνοει, τον δε
ουκ οντα νομιζει, και ουτως ο μη πατηρ τελευτων αλλοτριωι παιδι τον
εαυτου καταλειπει βιον. ποσα δε και αλλα κακα εκ της μοιχειας φυσικως ανακυπτειν φιλει. και ουκ ισμεν τα κρυφια των κακων. ωσπερ γαρ
ο λυσσων κυων τουτους αναιρει, ωνπερ αν ψαυσηι, της αφανεστατης λυσσης
μεταδιδους, ουτως και της μοιχειας το κρυφιον κακον, καν αγνοηται, της
διαδοχης την εκκοπην εξεργαζεται. αλλα τουτο μεν νυν ημιν παραλελειφθω, εκεινο δε παντες ισμεν ως επιπαν επι τουτωι τους ανδρας
ανεπισχετως δυσχεραινοντας πολεμους τε επι τουτωι εγηγερμενους και
οικων γενομενας ανατροπας και πολεων αλωσεις και αλλα μυρια. δια τουτο
εγω τωι αγιωι των Ἰουδαιων θεωι και νομωι προσεφυγον αποδεδωκως την πιστιν ασφαλει τηι κρισει, οτι εκ της του θεου δικαιας κρισεως και
νομος ωρισται και η ψυχη παντως το κατ' αξιαν ων επραξεν οπουδηποτε
απολαμβανει.
Ταυτα μου ειποντος ο Ἀππιων επηνεγκεν τωι λογωι· Τι γαρ; ουχι
και οι Ἑλληνων (εφη) νομοι τα φαυλα απαγορευουσιν και τους μοιχους
κολαζουσιν; καγω εφην· Oυκουν οι Ἑλληνων θεοι τα εναντια τοις νομοις
πραξαντες κολασιν οφειλουσιν. πως δε και σωφρονιζειν εμαυτον δυνησομαι
υπολαμβανων οτι οι θεοι αυτοι πρωτοι αμα τηι μοιχειαι τα χαλεπα παντα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

διεπραξαντο και δικην ου δεδωκασιν, ταυτηι μαλλον οφειλοντες διδοναι
ως μη δουλευοντες επιθυμιαι; ει δε υπεκειντο, πως ησαν θεοι; και ο Ἀππιων·
Ἔστωσαν ημιν σκοποι μηκετι θεοι, αλλ' οι δικασται εις ους αφορωντες φοβηθησομεθα αμαρτανειν. καγω εφην· Oυκ εσθ' ομοιον, ω Ἀππιων· ο μεν γαρ
προς ανθρωπον εχων τον σκοπον ελπιδι του λαθειν τολμησει αμαρτανειν, ο
δε θεον παντεποπτην τηι εαυτου ψυχηι ορισαμενος, ειδως αυτον λαθειν
μη δυνασθαι και το λαθρα αμαρτειν παραιτησεται. ταυτα ο Ἀππιων
ακουσας εφη· Ἤιδειν εξοτε ηκουσα Ἰουδαιοις σε προσομιλουντα, ηλλοιωσθαι
την γνωμην. καλως γαρ ειρηται τινι· «Φθειρουσιν ηθη χρηστα ομιλιαι κακαι».
καγω εφην· Oυκουν επανορθουσιν ηθη αχρηστα ομιλιαι καλαι. και ο Ἀππιων εφη· Σημερον πεπληροφορημην την σην επιγνωναι ενστασιν, διο
σοι πρωτωι ειπειν συνεχωρησαμεν· αυριον δε ενταυθα, ει σοι φιλον εστιν,
επι των αυτων φιλων συνελθοντων αποδειξω, οτι οι θεοι ημων ουτε μοιχοι οντες τυγχανουσιν ουτε φονεις ουτε παιδων φθορεις, ουκ αδελφαις
η θυγατρασιν πλησιασαντες, αλλ' οι αρχαιοι τα μυστηρια μονους τους
φιλομαθεις ειδεναι θελοντες μυθοις οις ειρηκας αυτα προεκαλυψαν. Ζηνα
γαρ την ζεουσαν ουσιαν ειναι φυσιολογουσιν, Κρονον δε τον χρονον και
Ῥεαν την αει ·εουσαν του υδατος φυσιν. πλην ως υπεσχομην, αυριον το καθ'
εκαστον ειδος εωθεν υμιν συνελθουσιν αλληγορησας την των οντων αληθειαν εκφανω. καγω προς ταυτα εφην· Aυριον ως υπεσχου, ουτως ποιησον·
ηδη δε εντευθεν και προς αυτα α μελλεις λεγειν, ακουσον. αι των θεων
πραξεις ει μεν αγαθαι ουσαι κακοις μυθοις προεκαλυφθησαν, πολλη του
σκεπασαντος δεικνυται κακια, οτι τα σεμνα απεκρυψεν κακοις διηγημασιν,
ινα μητις αυτων ζηλωτης γενηται· ει δε αληθως ασεβη διεπραξαντο, εχρην
τουναντιον αγαθοις αυτα επισκεπειν, ινα μη οι ανθρωποι, ως εις κρειττονας
αφορωντες, αμαρτανειν επιχειρωσιν εκεινοις παραπλησια. ταυτα μου ειποντος
οι παροντες φανεροι ησαν αρχην λαμβανοντες της προς τους υπ' εμου
λεχθεντας λογους αγαπης. και γαρ συνεχως και εσπουδασμενως αξιουντες
παντως με τηι υστεραιαι ελθειν απηλλαγησαν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

[OΜIΛIA E.]
Τηι μεν ουν εν Τυρωι επιουσηι ημεραι καθα συνεταξαμεθα εις τον ησυχιον τοπον ελθων, τους μεν ετερους μετα τινων και αλλων ιδων και προσαγορευσας, Ἀππιωνα δε μη εωρακως, ηρομην του μη παρειναι εκεινον
την αιτιαν. και τις εφη δυσαρρωστως αυτον απ' αυτης εσπερας εσχηκεναι
το σωματιον. εμου δε φησαντος ευλογον ειναι παραχρημα ορμησαντας επισκεψασθαι αυτον, σχεδον οι παντες ηξιουν προτερον διαλεχθηναι με αυτοις,
ειθ' ουτως κακεινον επισκεψασθαι δυνασθαι αυτον. μιας ουν παντων γνωμης γενομενης λεγειν ηρξαμην·
Ἐχθες εντευθεν απαλλαγεις, ω φιλοι, ομολογω οτι πανυ φροντιζων
υπερ της προς Ἀππιωνα μελλουσης εσεσθαι ζητησεως υπνου τυχειν ουκ εδυναμην. αγρυπνουντος δε μου εισεδραμεν τα εν Ῥωμηι προς αυτον μοι
μεμηχανημενα. ην δε τοιαυτα. εκ παιδος εγω Κλημης αληθειας ερων και
ζητων τα ψυχηι διαφεροντα και εις ανασκευας και κατασκευας δαπανων τους
χρονους και μηθεν τελειον ευρειν δυναμενος, υπο της ανιας εξωκειλα εις
νοσον. και δη εμου κατακειμενου ο Ἀππιων επιδημει τηι Ῥωμηι, πατρικος ων μοι φιλος, και επιξενουται εμοι και κλινηρη μαθων προς εμε
εισερχεται ως ιατρικης ουκ αμυητος και πυνθανεται της κατακλισεως
την αιτιαν. εγω δε τον ανδρα ουκ αγνοων πανυ Ἰουδαιους δι' απεχθειας εχοντα, ως και πολλα βιβλια κατ' αυτων συγγεγραφεναι, και
αυτον Σιμωνα νυν ου δια φιλομαθειαν αυτον εις φιλιαν προσεμενον,
αλλ' επειδη Σαμαρεα αυτον οιδεν μισοιουδαιον τε οντα και κατα Ἰουδαιων προεληλυθοτα, δια τουτο αυτον προσωικειωσατο, ινα δυναιτο
κατα Ἰουδαιων τι παρ' αυτου μανθανειν. ταυτα εγω προειδως περι
του Ἀππιωνος, αμα τωι πυθεσθαι αυτον την αιτιαν της νοσου προσποιητως απεκριναμην, οτι τα νεων πασχω και αλγω την ψυχην. ο δε προς
ταυτα εφη· Τεκνον, ως πατρι θαρσησας λεγε, τις σου της ψυχης η νοσος;
εμου δε προσποιητως παλιν αναστεναξαντος ως δη περι ερωτος ειπειν
αιδουμενου, δια γε της σιωπης και του κατω νευειν περι ου ηθελον ενδεικνυσθαι παρειχον την υπονοιαν. ο δε εραν με γυναικος αληθως
αναπεισθεις εφη· Oυδεν εστιν εν τωι βιωι βοηθειας τυχειν μη δυναμενον·
και γαρ αυτος οτε νεος ημην, ερασθεις γυναικος αξιολογωτατης ου μονον
αυτης τυχειν ηγουμην αδυνατον ειναι, αλλ' ουδε προσαγορευσαι ποτε
ηλπιζον· και ομως περιτυχων τινι Aιγυπτιωι, πανυ τα μαγων ακριβουντι,
και φιλωθεις εκφαινω μου τον ερωτα, και ου μονον εαυτον μοι παρειχεν προς παν ο εβουλομην, αλλα δαψιλεστερον προς με φιλοτιμουμενος
και την επαοιδην, δι' ης ετυχον, διδασκειν ουκ εφθονεσεν. εκ δε της
εκεινου λαθραιας υποδειξεως πεισθεις τηι του διδαξαντος αφθονιαι και
απαξ επιτυχων, επαυσαμην του ερωτος. οθεν ει και συ τοιουτον τι
πεπονθας ανθρωπινως, θαρσησον ημιν προς το αμεριμνον· εντος γαρ
ημερων επτα παντως αυτης επιτυχειν σε ποιησω. ταυτα ακουσας εγω,
εις τον εμον σκοπον αποβλεπων εφην· Συγγνωθι μοι μη πανυ πιστευοντι
μαγειαν υφεσταναι· πολλων γαρ πολλα επαγγελλομενων και διαψευσαΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

μενων ηδη πεπειραμαι. πλην δυσωπει με και εις ελπιδας αγει η ση
υποσχεσις. δεδοικα δε ενθυμουμενος μη αρα οι δαιμονες τοις μαγοις
ενιοτε προς τα κελευομενα ουχ υπεικουσιν. και ο Ἀππιων εφη·
Ταυτα εμοι σου μαλλον συγχωρει ειδεναι. πλην ινα μη δοκηις προς ο
εφης, μηδεν ακηκοεναι παρ' εμου, μαθε πως αναγκην εχουσιν οι δαιμονες τοις μαγοις υπεικειν περι ων κελευονται. ως γαρ αδυνατον εστιν
στρατιωτην αντειπειν τωι ηγουμενωι, αυτοις τε τοις ηγουμενοις ουχ οιον
τε παρακουσαι βασιλεως (ει γαρ τις αντερει τοις εφεστηκοσιν, παντως
τιμωριας αξιουται), ουτως αδυνατον εστιν τους δαιμονας μη υπουργειν
τοις αυτων ηγουμενοις αγγελοις. καθ' ων ορκιζομενοι φριττοντες εικουσιν, ευ ειδοτες οτι απειθησαντες παντως κολαζονται. αλλα και αυτοι
οι αγγελοι κατα του κρειττονος υπο μαγων ορκιζομενοι υπεικουσιν, μηπως απειθειας κριθεντες απολωνται. ει γαρ μη παντα εμψυχα οντα και
λελογισμενα προεωρα την εκ του κρειττονος δικην, συγχυσις αν εγεγονει,
των παντων στασιαζοντων προς αλληλα. καγω εφην· Oυκουν ορθως
εχει τα υπο ποιητων και φιλοσοφων λεγομενα ως εν ᾅδου αι ψυχαι
των ασεβων κριθεισαι εφ' οις ετολμησαν κολαζονται, οιον Ἰξιωνος και
Τανταλου Τιτυου τε και Σισυφου και των ∆αναου θυγατερων και οσοι
ποτε αλλοι ενταυθα ησεβησαν; και πως, ειγε ταυθ' ουτως μη εχει, δυνατον αν μαγειαν υφεσταναι; του δε ειποντος ουτω τα εν ᾅδου εχειν,
εγω επυθομην· ∆ια τι δη και αυτοι μαγειαν ου πεφοβημεθα, επι μοιχειας
πεπεισμενοι την εν ᾅδου δικην; μαγειαι γαρ βιασασθαι την μη θελουσαν
ου συντιθεμαι ειναι δικαιον. ει δε τις αυτην πειθειν επαγγελλεται, προς
τουτο μετα του και χαριν ομολογειν ετοιμως εχω. και ο Ἀππιων εφη·
Oυ δοκει σοι ταυτον ειναι, ειτε μαγειαι αυτης επιτυχοις ειτε πεισας
λογοις; καγω εφην· Oυ παντως ομοιον· πολυ γαρ αφεστηκεν αλληλων
εκατερον· ο μεν γαρ ακουσαν γυναικα τηι της μαγειας βιαι επαναγκασας
ως επιβουλευσας σωφρονι χαλεπωτατην υπεχει την δικην, ο δε λογωι
πεισας και επι τηι αυτης εξουσιαι και βουληι ποιησαμενος την αιρεσιν ουκ
εβιασατο. ηττον δε οιμαι κολασθησεσθαι τον πεπεικοτα του βιασαμενου· τοιγαρουν ει μεν πεισαι δυνασαι, χαριν εξω επιτυχων, αλλως
δε ηδιον μοι τεθναναι μαλλον η την μη βουλομενην βιαιως επαναγκασαι. και ο Ἀππιων αληθως διαπορων εφη· Τι με χρη προς σε λεγειν;
ποτε μεν γαρ ως υπο ερωτος ενοχλουμενος ευχηι επιτυχειν, ποτε δε ως
ουκ ερων της επιθυμιας προτιμαις τον φοβον. και οιει πεισας μεν ως αναμαρτητος εσεσθαι ανευθυνος, βιαι δε τηι της μαγειας επιτυχων υφεξειν
δικην. αλλ' αγνοεις ως το τελος παντος πραγματος κρινεται οτι γεγονεν,
ου το πως γεγονεν δοκιμαζεται. και συ δε εαν μοιχευσηις ου δηπου μαγειαι μεν δυνηθεις ως ασεβησας κριθησηι, πεισας δε της κατα την μοιχειαν αμαρτιας απολυθησηι; καγω εφην· ∆ια το εραν παντως μοι προκειμενου τυχειν της ερωμενης, αναγκη μεν μοι ελεσθαι θατερον, αιρησομαι δε, ει οιον τε, κολακευσαι μαλλον η μαγευσαι. αλλ' ουδε κολακειαι πειθειν αυτην ραιδιον· πανυ γαρ εστιν η γυνη φιλοσοφος. και ο
Ἀππιων εφη· Ταυτηι μαλλον ευελπις ειμι πεισειν αυτην δυνησεσθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

ως αυτος θελεις, ειπεργε προσομιλησαι αυτηι δυναμεθα. καγω απεκριναμην· Ἀδυνατον. και ο Ἀππιων επυθετο, ει επιστειλαι αυτηι δυνατον
εστιν. καγω εφην· ∆υνατον τουτο γε. και ο Ἀππιων εφη· Ἔτι τηι νυκτι
ταυτηι συνγραψω βιβλιον, μοιχειας εγκωμιον, οπερ συ παρ' εμου λαβων
διαπεμψεις αυτηι, και ελπιζω οτι πεισθεισα συνθησεται. και συγγραψας
ο Ἀππιων εκεινο το βιβλιον εδιδου εμοι, περι ου και εν τηι νυκτι ταυτηι
ενενοησα και ευκαιρως εχειν αυτο υπεμνησθην συν αλλοις βιβλιοις οις
μεθ' εαυτου επιφερομαι. διηγησαμενος δε ταυτα εδειξα τοις παρουσι
το βιβλιον και βουλομενοις επακουσαι ανεγνων και δη αναγνους εφην·
Aυτη εστιν, ανδρες, η των Ἑλληνων παιδεια, γενναιαν υποθεσιν εχουσα
προς το αδεως εξαμαρτανειν. το δε βιβλιον ην ουτως εχον·
Ὁ ερων τηι ερωμενηι (ανωνυμως δια τους εκ των ανοητων ανθρωπων νομους) επιταγαις Ἔρωτος του παντων πρεσβυτατου παιδος χαιρειν. εγνων
σε φιλοσοφιαι προσανεχουσαν και αρετης ενεκα τον των κρειττονων ζηλουσαν βιον. τινες δε αν ειεν κρειττονες η θεοι μεν απαντων, ανθρωπων
δε οι φιλοσοφοι; ουτοι γαρ μονοι ισασιν των εργων ποια μεν εστιν φυσει
κακα η καλα, ποια δε τηι των νομων θεσει ουκ οντα νομιζεται. αυτικα
γουν την λεγομενην μοιχειαν πραξιν τινες υπειληφασιν ειναι κακην,
καιτοι καλην κατα παντα υπαρχουσαν· εις γαρ την του βιου πολυγονιαν
επιταγαις Ἔρωτος γινεται. Ἔρως δε εστιν ο παντων θεων πρεσβυτατος·
ανευ γαρ δη Ἔρωτος ου στοιχειων, ου θεων, ουκ ανθρωπων, ου ζσων
αλογων, ου των λοιπων απαντων μιξις η γενεσις γενεσθαι δυναται. παντες
γαρ τοι οργανα εσμεν του Ἔρωτος. αυτος δε ο δι' ημων τεχνιτης, παντος
του γεννωμενου ψυχαις επιδημων, εστι νους. οθεν ουκ αυτοι θελοντες,
αλλ' οταν υπ' αυτου κελευσθωμεν, το εκεινου βουλημα ποιειν επιθυμουμεν. ει δ' εκεινου βουληι επιθυμουντες χαριν της λεγομενης σωφροσυνης κρατειν της επιθυμιας επιχειρησομεν, πως τωι παντων πρεσβυτατωι
θεων τε και ανθρωπων αντιπραττοντες ου τα μεγιστα ασεβησομεν; αλλα
πασαι μεν ανεσχθωσαν αυτωι θυραι, παντες δε μοχθηροι και θετοι λυεσθωσαν νομοι, ζηλοτυποις ανθρωποις κειμενοι, οιτινες υπο ανοιας κρατουμενοι και το ευλογον νοειν μη βουλομενοι, προσετι δε και τους λεγομενους μοιχους υφορωμενοι, υπ' αυτου του ∆ιος δια γε του Μινωος και του
Ῥαδαμανθυος ευλογως θετοις παιζονται νομοις. Ἔρωτα γαρ επιδημησαντα
ψυχαις ουκ εστιν επισχειν. ου γαρ εστιν εκουσιον το των ερωντων παθος. αυτικα γουν ο Ζευς αυτος ο τουτων νομοθετης μυριαις συνηλθεν
γυναιξιν, και υπ' ενιων μεν σοφων ανδρων ευεργετης προς τεκνοποιιαν
ενοηθη την αυτου μιξιν ανθρωποις δωρουμενος, παρ' οις δε επι τηι
χαριτι ηπιστατο αγνοουμενος, μετεμορφουτο την ιδεαν, ινα μητε αυτους
λυπηι μητε τοις υπ' αυτου τεθεισιν νομοις αντιπραττειν δοκηι. δει ουν
τηι φιλοσοφιαι προσανεχουσαν καλου βιου χαριν μιμεισθαι τους ομολογουμενους κρειττονας, ων αι μιξεις μυριαι γεγονασιν. και υπερ του
μη τον χρονον παραναλισκειν ματην εις τας αποδειξεις τας πλειονας, απ'
αυτου του ∆ιος του πατρος θεων τε και ανθρωπων αρξομαι τας ενιων
μηνυειν κοινωνιας· πασων γαρ υπομνησθηναι δια το πληθος αδυνατον.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

ακουε τοινυν αυτου του μεγαλου ∆ιος δια την των ανοητων ανδρων
ζηλοτυπιαν τας δια της μεταμορφωσεως λανθανουσας κοινωνιας. εν
πρωτοις γαρ της αδιαφορου μιξεως την υπονοουμενην της μοιχειας αμαρτιαν σοφοις λυσαι θελων, οποτε εμελλεν γαμειν και ως επι πρωτηι
ευνηι κατα τους πολλους μοιχος ειδως ου γινομενος, δια της δοκουσης
(ως εφην) αμαρτιας τον αναμαρτητον γαμον επορισατο. αδελφην γαρ
αυτου Ἥραν ουσαν γαμει, ομοιωθεις κοκκυγος πτερωι, εξ ης Ἥβη τε
και Eιλειθυια εγενετο. την Μητιν γαρ χωρις της προς τινα μιξεως αποκυισκει, ως και Ἥρα τον Ἥφαιστον. ετι δε μιγνυται αδελφηι τηι
εξ Oυρανου και Θαλασσης αυτωι γενομενηι απο της Κρονου εκτομης,
<εξ ης> Ἔρως και Κυπρις, ην και ∆ωδωνην λεγουσιν. μιγνυται δε και Ἀντιοπηι τηι Νυκτεως, σατυρωι παρεικασμενος, εξ ης Ἀμφιων και Ζηθος
γεγονασιν. Ἀλκμηνηι τε τηι Ἀμφιτρυωνος γυναικι συνερχεται, ομοιωθεις
Ἀμφιτρυωνι τωι γεγαμηκοτι, εξ ης Ἡρακλης εγενετο. και Aιγινηι τηι
Ἀσωπου πλησιαζει, γενομενος αετος, εξ ης Aιακος τικτεται. Ἀμαλθειαι
δε τηι Φωκου ομοιωθεις αρκτωι συνευναζεται. και ∆αναηι τηι Ἀκρισιου
χρυσος επερρυη, εξ ης Περσευς ανεπτη. Καλλιστοι τηι Λυκαονος ηγριωθη
λεων, και αλλον τικτει Ἀρκαδα. Eυρωπηι τηι Φοινικος δια ταυρου συνηλθεν, εξ ης Μινως και Ῥαδαμανθυς και Σαρπηδων εξεφυσαν. Eυρυ
μεδουσηι τηι Ἀχελσου μυρμηξ γενομενος, εξ ης Μυρμιδων. Ἑρσαιου
νυμφηι γενομενος γυψ, εξ ης οι εν Σικελιαι παλαι σοφοι. ειμα τηι γηγενει εν Ῥοδωι δια ομβρου συνηλθεν, εξ ης Σπαρταιος, Κρονιος, Κυτος.
Κασσιεπειαν ενυμφευσεν, ομοιωθεις τωι γημαντι Φοινικι, εξ ης Ἀγχινοος
αυτωι εξεφυ. Νεμεσει τηι Θεστιου τηι και Ληδαι νομισθεισηι κυκνος η
χην γενομενος Ἑλενην ετεκνωσατο και αυθις αστηρ γενομενος Καστορα
και Πολυδευκην εξεφηνεν. Λαμιαι επεμορφωθη εποψ. Μνημοσυνην,
αυτος εικασθεις ποιμενι, Μουσων αποφαινει μητερα. Σεμελην την Καδμου πυρσεων γαμει, εξ ης ∆ιονυσον τελει. Περσεφονην αυτος εκνυμφευει την θυγατερα, αυτος ομοιωθεις δρακοντι, τηι και γυναικι του
αδελφου αυτου Πλουτωνος ειναι νομισθεισηι. και αλλαις πολλαις και
διχα μεταμορφωσεως μιγνυται, ζηλον των ανδρων ουκ εχοντων ως εφ'
αμαρτιαι, αλλ' ευ ειδοτων οτι αφθονως ταις γυναιξιν αυτων κοινωνων
γενναι, χαριζομενος αυτοις Ἑρμεις, Ἀπολλωνας, ∆ιονυσους, Ἐνδυμιωνας
και οσους αλλους ειρηκαμεν, εκ μιξεως αυτου καλλει διαπρεπεστατους. και ινα μη εις απειρον εξηγησιν τον χρονον δαπανω, παντων μετα
∆ιος θεων αφθονους ευρησεις κοινωνιας, οι ανοητοι δε μοιχειας λεγουσι
των θεων μηδε των αρρενων τας μιξεις φυλασσομενων ως αισχρας,
αλλα επιτηδευοντων και τουτο ως ευπρεπες. αυτικα γουν αυτος ο Ζευς
Γανυμηδους εραι, –Ποσειδων Πελοπος–Ἀπολλων Κινυρου, Ζακυνθου,
Ὑακινθου, Φορβαντος, Ὕλα, Ἀδμητου, Κυπαρισσου, Ἀμυκλα, Τρωιλου,
Βραγχου, Τυμναιου, Παρου, Ποτνιεως, Ὀρφεως–∆ιονυσος δε Ἀδωνι
δος, Ἀμπελου, Ὑμεναιου, Ἑρμαφροδιτου, Ἀχιλλεως–ο δε Ἀσκληπιος Ἱππολυτου–και Ἥφαιστος Πηλεως–Παν δε ∆αφνιδος–ο
δε Ἑρμης Περσεως, Χρυσου, Θερσου, Ὀδρυσου–Ἡρακλης δε ἈβδηΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ρου, ∆ρυοπος, Ἰοκαστου, Φιλοκτητου, Ὕλα, Πολυφημου, Aιμονος, Χωνου,
Eυρυσθεως. παντων ουν σοι των επισημοτερων θεων εκ μερους τους
ερωτας παρεθεμην, φιλτατη, ιν' ειδηις οτι μονοις ανθρωποις τοις
ανοητοις περι τουτου γινεται ζηλοτυπια. διο και θνητοι τυγχανουσιν
και λυπηρως τον βιον διατελουσιν, οτι τα δοξαντα τοις θεοις καλα αυτοι
δια τον αυτων ζηλον κακα ειναι απεφηναντο. μακαρια ουν εσηι του λοιπου μιμουμενη θεους και ουκ ανθρωπους. ανθρωποι γαρ την νομιζομενην σωφροσυνην ιδοντες σε διαφυλασσουσαν, δια το ιδιον παθος
επαινουσιν μεν, ουκ ωφελουσιν δε· θεοι δε εξομοιουμενην σε εαυτοις
ορωντες και επαινεσουσιν και ωφελησουσιν. λογισαι γαρ μοι ποσας
ημειψαντο ερωμενας, ων τας μεν κατηστερισαν, τινων δε και τεκνα και
συνεργους ευηργετησαν. αυτικα γουν Ζευς κατηστερισεν Καλλιστω, την
λεγομενην αρκτον μικραν, ην και κυνος ουραν προσαγορευουσιν τινες. Ποσειδων ∆ελφινα δια την Ἀμφιτριτην ενεταξεν τωι ουρανωι και Ὠριωνα
τον εξ Eυρυαλης της Μινω δι' Eυρυαλην την μητερα των αστρων κατηξιωσεν. ∆ιονυσος τον Ἀριαδνης στεφανον. Ζευς τον αετον συνεργησαντα επι τηι Γανυμηδους αρπαγηι και αυτον τον Γανυμηδην εν Ὑδρηχοου
τιμηι εταξεν και ταυρον δι' Eυρωπην ετιμησεν. αλλα και Καστορα και
Πολυδευκην και Ἑλενην Ληδαι χαριζομενος εποιησεν αστερας και Περσεα
δια ∆αναην και Ἀρκαδα δια Καλλιστω, Παρθενον την και ∆ικην δια
Θεμιν, Ἡρακλεα δια Ἀλκμηνην. και ουκετι μηκυνω πλεον· μακρον δε
το κατ' ειδος λεγειν οσους αλλους δια πολλας ερωμενας ευεργετηκασιν
οι θεοι ταις προς ανθρωπους κοινωνιαις, ας οι ανοητοι ως κακας πραξεις
απαγορευουσιν, ουκ ειδοτες οτι ηδονη εστιν η μεγαλη εν ανθρωποις απολαυσις. τι δε; και των σοφων οι περιβοητοι ουχ ηδονην προκρινουσιν
και αις εβουληθησαν εμιγησαν; ων πρωτος ο της Ἑλλαδος διδασκαλος,
περι ου αυτος ο Φοιβος εφη· «Ἀνδρων απαντων Σωκρατης σοφωτατος»,
ουκ εν τηι ευνομωτατηι πολει [τηι Λακεδαιμονι] κοινας προτιθησι τας γυναικας και υπο τωι τριβωνι τον καλον Ἀλκιβιαδην καλυπτει; και ο Σωκρατικος δε Ἀντισθενης περι του δειν την λεγομενην μοιχειαν μη αποσειεσθαι γραφει. αλλα και ο τουτου μαθητης ∆ιογενης Λα δι ουκ επι
μισθωι, τωι φερειν αυτην επ' ωμων, δημοσιαι κοινωνει μετα παρρησιας;
ουκ Ἐπικουρος ηδονην προκρινει; ουκ Ἀριστιππος μυρισθεις ολον αυτον
Ἀφροδιτηι χαριζεται; ου Ζηνων αδιαφορειν αινισσομενος δια παντων το
θειον ειναι λεγει, ινα γνωριμον τοις συνετοις γενηται, ινα, ωι αν τις μιγηι,
ως εαυτωι μιγνυται, και περισσον το απαγορευειν τας λεγομενας μοιχειας
η μιξεις μητρος η θυγατρος η αδελφης η παιδων; Χρυσιππος δε εν ταις
ερωτικαις επιστολαις και της εν Ἄργει εικονος μεμνηται, προς τωι
του ∆ιος αιδοιωι φερων της Ἥρας το προσωπον. οιδα οτι ταυτα
τοις αληθειας αμυητοις φοβερα και αισχιστα καταφαινεται, αλλ' ου τοις
Ἑλληνων θεοις και φιλοσοφοις, ου τοις ∆ιονυσου και ∆ημητρος μυστηριοις. αλλ' εφ' απασιν τουτοις (ινα μη παντων θεων και φιλοσοφων
τους βιους λεγων παραναλισκω τους χρονους) δυο εστωσαν σοι μεγιστοι
σκοποι, θεων μεν Ζευς, ανδρων δε φιλοσοφων Σωκρατης. τα δε λοιπα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

εξ ων σοι γραψας υπεμνησα συνεισα επεχε, μηποτε εραστην σου λυπησηις· επει ως θεοις και ερωσιν τα εναντια πραξασα ασεβης κριθεισα την
προσηκουσαν υφεξει τιμωριαν· εαν δε παντι εραστηι εαυτην παρασχηις,
ως θεους μιμουμενη της παρ' αυτων τευξηι ευεργεσιας. τα δε λοιπα,
φιλτατη, μεμνημενη περι ων σοι εξεφηνα μυστηριων, δια γραμματων
μοι την σην δειξον προαιρεσιν. ερρωσο μοι.
Ἐγω τοινυν λαβων το βιβλιον τουτο παρα του Ἀππιωνος ως οντως
διαπεμψων αυτο τηι ερωμενηι, επλασαμην ως εκεινης προς ταυτα αντιγραψασης, και τηι υστεραιαι ελθοντι αυτωι απεδωκα τωι Ἀππιωνι ως δηθεν την παρ'
εκεινης αντιγραφην ουτως εχουσαν·
[Ἀντιγραφον επιστολης προς Ἀππιωνα ως παρα της ερωμενης.]
Θαυμαζω πως επι σοφιαι με επαινεσας ως ανοητωι γραφεις. εις γαρ σον παθος
πεισαι με θελησας εκ των περι τους θεους μυθολογηματων εποιησω τα
παραδειγματα, ερωτα τον παντων πρεσβυτατον (ως εφης) επι παντων θεων
και ανθρωπων βλασφημησαι μη φοβηθεις, οπως την εμην φθειρηις ψυχην
και το εμον σωμα περιυβρισηις. ερως γαρ θεων ουκ εστιν αρχηγετης ο
εν ταις επιθυμιαις. ει γαρ εκων επιθυμει, αυτος εστιν εαυτου παθος και
κολασις, και θεος ουκ αν ειη ο πασχων εκων· ει δε ακων εραι της μιξεως και τας
ημετερας διερχομενος ψυχας ωσπερ δι' οργανων των ημετερων σωματων εις
τας των νοητων φερεται συνουσιας, ο τουτον εραν ποιων και φερων μειζων
αυτου τυγχανει· και παλιν αυτου εκεινου του φεροντος ετερωι ποθωι φερομενου, μειζων αλλος ο φερων εκεινον ευρισκεται και εις απεραντον επαναφορα των ερωντων γινεται, ο εστιν αδυνατον. ουτως ουκ εστιν ουτε ο φερων
ουτε ο φερομενος, αλλ' αυτου του ερωντος το επιθυμητικον εστιν παθος,
ελπιδι αυξομενον και απογνωσει μειουμενον. οι δε κρατειν αισχρας
επιθυμιας μη βουλομενοι των θεων καταψευδονται, ινα περι ων πραττουσιν τους θεους ως προτερους δρασαντας υποδεικνυντες απαλλασσωνται
της μεμψεως. ει γαρ παιδοποιιας ενεκεν και ουκ ασελγειας οι λεγομενοι
θεοι τας μοιχειας επετελουν, τι και τοις αρσεσιν εμιγνυντο; αλλα χαριζομενοι (φησιν) ταις ερωμεναις κατηστεριζον αυτας. ουκουν προ τουτου
ουκ ησαν αστερες, μεχρις οτε ασελγειας προφασει υπο μοιχων ο ουρανος αστροις εκοσμηθη; πως δε και οι των κατηστερισμενων εκγονοι εν
ᾅδου κολαζονται, ο τε Ἄτλας βαρουμενος και ο Τανταλος διψηι ανιωμενος και ο Σισυφος ερειδων πετραν, Τιτυος τα σπλαγχνα διορυττομενος,
Ἰξιων περι τροχον απαυστως κυλινδουμενος; πως δε και οι ερασται,
θεοι οντες, ους εμιαναν κατηστεριζον, εαυτοις τουτο μη χαρισαμενοι; ουκ
αρα ησαν θεοι, αλλα τυραννων αινιγματα. Κρονου γαρ εν τοις Καυκασιοις
ορεσιν (ουκ εν ουρανωι αλλ' εν γηι) ταφος τις δεικνυται, ανδρος
αγριου και τεκνοβορου. αλλα και του ασελγους ∆ιος, του μυθικου,
του ομοιως την θυγατερα Μητιν καταπιοντος, εν Κρητηι θεωρειται
ταφος. και εν τηι Ἀχερουσιαι δε λιμνηι Πλουτωνος και Ποσειδωνος <εν
ΤΉνωι>, Ἡλιου δε εν Ἄτροις και Σεληνης εν Καρραις, Ἑρμου δε εν Ἑρμουπολει, Ἄρεως εν Θραικηι, Ἀφροδιτης εν Κυπρωι, ∆ιονυσου εν Θηβαις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

και των αλλων εν αλλοις τοποις. πλην φαινονται αυτων των λεχθεντων θεων οι ταφοι· ανθρωποι γαρ ησαν και ταυτα μοχθηροι και μαγοι.
ουδε γαρ αλλως μονοκρατορες εγεγονεισαν (Ζευς λεγω ο μυθικος και
∆ιονυσος), ει μη τηι μεταμορφωσει ων ηθελον επεκρατουν εις οπερ αυτοι ηθελον. ει δε τουτων δει ζηλουν τους βιους, μη μονον τας μοιχειας,
αλλα και τας τραπεζας αυτων μιμωμεθα. ο γαρ Κρονος τα αυτου
τεκνα κατεπιεν και Ζευς ομοιως την αυτου θυγατερα. και τι δει
λεγειν; Πελοψ παντων θεων δειπνον εγενετο. οθεν και ημεις προ των
αθεμιτων γαμων ομοιον δειπνον τοις θεοις επιτελεσωμεν. ουτω γαρ
αν ειη το δειπνον των γαμων αξιον. αλλα τουτο ουκ αν υποσταιης
ποτε, ως ουδε εγω το μοιχησασθαι. προς τουτοις δε μοι ερωτος ως
δυνατου θεου απειλεις χολον. ερως θεος ουκ εστιν οιος δοκει, αλλ' εκ
της του ζσου κρασεως προς διαδοχην του βιου κατα προνοιαν του τα
παντα ενεργησαντος συμβαινουσα επιθυμια, ινα το παν γενος μηδεπωποτε επιλειπηι, αλλα προφασει ηδονης εκ της του μελλοντος τελευταν
ουσιας παλιν αλλος γενηται, νομιμωι προεκπεφυκως γαμωι, οπως προς
το γηροτροφειν τον αυτου πατερα γνωσηι· οπερ ποιειν οι εκ μοιχειας
γεγονοτες ουκ αν εδυναντο, φυσιν στοργης προς τους γεννησαντας ουκ
εχοντες. επει ουν διαδοχης ενεκεν και γνησιας επαυξησεως, ως εφην,
η επιθυμια συμβαινει η ερωτικη, χρη τους γονεις, σωφροσυνης
προνοουμενους, τους αυτων παιδας προ της επιθυμιας δια των σωφρονιζοντων βιβλιων προπαιδευειν και τοις κρειττοσιν αυτους προεθιζειν λογοις (οτι δευτερα φυσις η συνηθεια), προς τουτοις δε πυκνως αυτους τας
κολασεις υπομιμνησκειν τας εκ των νομων, ινα ωσπερ χαλινωι τωι φοβωι
χρωμενοι ταις ατοποις μη συντρεχωσιν ηδοναις. προσηκει δε και
προ του την επιθυμιαν επακμασαι γαμωι το φυσικον της ηλικιας πληρο
φορειν παθος, προτερον πεισαντας εις ειδος ετερας γυναικος μη ατενιζειν. ο γαρ νους ημων, οποταν τα πρωτα τηι τερψει το ειδος της ερωμενης απομαξηται, ωσπερ εν κατοπτρωι ενορων αει την μορφην δια της μνημης
βασανιζεται· και μη τυγχανων μεν της επιθυμιας, της επιτυχιας μελεται
τας οδους, επιτυχων δε μαλλον αυξεται, ωσπερ το πυρ της υλης ευπορουν, και μαλισθ' οταν τηι ψυχηι του ερωντος προ του παθους προεντετυπωμενος μη προυπαρξηι φοβος. ως γαρ υδωρ πυρ κατασβεννυσιν,
ουτως και φοβος της αλογου επιθυμιας εστι σβεστηριος. οθεν εγω εκ
τινος Ἰουδαιου τα θεωι πρεποντα και νοειν και ποιειν εκμαθουσα, ευαλωτος προς μοιχειαν υπο ψευδων μυθων ου γινομαι. θελοντι δε σοι
και σπουδαζοντι σωφρονειν, φλεγμαινουσηι ψυχηι προς ερωτα βοηθοιη
θεος και την ιασιν παρασχοι.
Ἐπακουσας δε ο Ἀππιων της υποκριτου αντιγραφης εφη· Μητι
αλογως Ἰουδαιους μισω; νυν γουν ταυτην τις ποτε συντυχων Ἰουδαιος
και εις την θρησκειαν μεταγαγων ανεπεισε σωφρονειν, και αδυνατον εστιν
του λοιπου αυτην εις κοινωνιαν ετερου τινος συνελθειν, οτι οι τοιουτοι
τον θεον ως παντεποπτην των πραξεων προθεμενοι σφοδρα σωφρονειν
ενκαρτερουσιν ως λαθειν μη δυναμενοι. ταυτα ακουσας εφην τωι Ἀππιωνι·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

Νυν σοι τα αληθη ομολογησω. εγω γυναικος ουκ ηρασθην ουδε αλλου
τινος, πανυ μου της ψυχης δεδαπανημενης προς αλλας επιθυμιας και
προς αληθων δογματων ευρεσιν· και μεχρι του νυν πολλας γνωμας φιλοσοφων διασκοπησας προς ουδενα αυτων ενευσα η προς το Ἰουδαιων μονον,
εμπορου τινος αυτων οθονας πιπρασκοντος ενταυθα τηι Ῥωμηι επιδεδημηκοτος και εκ τινος συντυχιας αγαθης απλουστερον μοι το μοναρχικον φρονημα παραθεμενου. ακουσας δε μου της αληθειας ο Ἀππιων, ο αλογως
μισων το Ἰουδαιων και τι ποτε εστιν αυτων το πιστον ουτε ειδως ουτε
ειδεναι θελων, ακριτως οργισθεις τηι σιωπηι εξ αυτης ηδη της Ῥωμης απηλλασσετο, και εκτοτε νυν πρωτον αυτωι συντετυχηκως τον εξ εκεινου του χρονου θυμον υποπτευω εικοτως. πλην εφ' υμων αυτου πευσομαι τι αν εχοι
λεγειν περι των λεγομενων θεων, ων οι βιοι παντοπαθεις ειναι μυθολογουμενοι, προς την του ομοιου μιμησιν επιτηδες °δονται δημοσιαι,
ων προς τοις ανθρωπινοις παθεσιν (ως εφην) και οι κατα τοπον δεικνυνται ταφοι.
Ταυτα οι εταιροι προακουσαντες εμου και μαθειν τα εξης ποθουντες
συνηλθον μοι ως επισκεψομενοι Ἀππιωνα. και δη λελουμενον αυτον ηδη
κατελαμβανομεν εφ' ετοιμωι τραπεζηι, διοπερ ολιγα ηκριβολογησαμεθα εις
τον περι θεων λογον. ο δε (οιμαι) συνεις ημων την προαιρεσιν, εις την
επιουσαν εχειν τι ειπειν υπεσχετο περι θεων και τον αυτον προεδηλωσεν
ημιν τοπον ως εκει διαλεξομενος. ημεις δε συν τηι υποσχεσει, χαριν ομολογησαντες αυτωι, οικαδε εκαστος απεχωρησαμεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

[OΜIΛIA Ϛ.]
Τριτηι δε ημεραι εις το προωρισμενον της Τυρου χωριον συν τοις
οικειοτατοις ελθων εγωγε ευρισκω τον Ἀππιωνα, Ἀννουβιωνος τε και
Ἀθηνοδωρου καθεζομενον μεσον και μετα πολλων αλλων των εκ παιδειας ανδρων ημας αναμενοντων. και ομως ουδεν καταπλαγεις προσαγορευσας αντικαθεζομαι τωι Ἀππιωνι, ος μετ' ου πολυ λεγειν ηρξατο·
Βουλομαι πρωτος αρξαμενος εντευθεν ηδη ταχεως ελθειν επι το ζητουμενον. προ του σε, τεκνον Κλημης, ημιν παρειναι, Ἀννουβιων ουτος και
Ἀθηνοδωρος, οι χθες αμα τοις αλλοις επακουσαντες σου διαλεγομενου,
αφηγησαντο μοι, πως εν τηι Ῥωμηι συνερχομενος σοι ως ερωντι πολλα
των θεων κατεψευσαμην, ειπων αυτους παιδεραστας, ασελγεις, μιγνυμενους μητρασιν αδελφαις θυγατρασιν και μυριαις μοιχειαις ενεχομενους.
αλλ' εχρην σε, ω τεκνον, ειδεναι οτι μη τοιαυτα περι θεων φρονων εγραφον, αλλα στοργηι τηι προς σε τα αληθη λεγειν απεκρυπτομην, απερ, ει
νυν εθελεις, παρ' εμου ακουσον.
Των παλαι ανδρων οι σοφωτατοι, πασαν αληθειαν αυτοι καματωι
μεμαθηκοτες, τους αναξιους και μη ορεγομενους θειων μαθηματων απεκρυψαντο την επιστημην λαβειν. ουτε γαρ απ' Oυρανου και της μητρος αυτου
Γης γεγονασιν παιδες δωδεκα, ως ο μυθος καταριθμει· αρρενες μεν Ὠκεανος,
Κοιος, Κριος, Ὑπεριων, Ἰαπετος, Κρονος· θηλειαι δε Θεια, Θεμις, Μνημοσυνη, ∆ημητηρ, Τηθυς, Ῥεα· ουτε τηι εξ αδαμαντος αρπηι τα αιδοια Κρονος
Oυρανου του πατρος εκτεμων (ως φατε) εις βυθον απερριψεν. αλλ' ουδ' εκ
της αποτομης του Oυρανου σταγονων ρυεντος αιματος η Ἀφροδιτη εγενετο
ουδ' αυ Κρονος τηι Ῥεαι μιγεις και γεννησας Πλουτωνα πρωτον κατεπιεν,
δια τινα Προμηθεως θεσμον, δεδιως μηποτε γεννηθεν εξ αυτου βρεφος
γενναιοτερον αυτου γενομενον αφεληται αυτον της βασιλειας. ου τον Ποσειδωνα δευτερον γεννησας ομοιως κατεπιεν. ου μετα τουτους τον ∆ια
γεννηθεντα η μητηρ κατακρυψασα η Ῥεα απαιτησαντι τωι Κρονωι καταπιειν λιθον αντεδωκεν. ου καταποθεις τους προκαταποθεντας θλιψας
εξωσεν, ως προελθειν πρωτον μεν τον πρωτον καταποθεντα Πλουτωνα,
επ' αυτωι δε Ποσειδωνα [και τριτον τον ∆ια]. ουδε γε (ως φασιν) μητρος
προνοιαι διασωθεις ο Ζευς και εις ουρανον αναβας, τον πατερα της βασιλειας καθειλεν. ου πατρος αδελφους εκολασεν. ουκ εις ποθον γυναικων
θνητων κατηλθεν. ουκ αδελφαις η θυγατρασιν, ουκ αδελφων γυναιξιν,
ου παισιν αισχρως συνεγενετο. ουδε Μητιν γεννησας κατεπιεν, ινα απ'
ενκεφαλου μεν την Ἀθηναν αναφυσηι εκ της Μητιδος, εκ δε του
μηρου τον ∆ιονυσον τεκηι, ον υπο Τιτανων εσπαραχθαι λεγουσιν. ου
δειπνον επι τωι Θετιδος και Πηλεως γαμωι συντελει. ου την Ἔριν των
γαμων απεωσατο. ουχ αυτη η Ἔρις ατιμασθεισα μαχην και στασιν τοις
εστιωμενοις επενοησεν. ου μηλον χρυσεον εκ των Ἑσπεριδων κηπων
λαβουσα επεγραψεν «∆ωρον τηι καληι». επειτα μυθολογουσιν ως Ἥρα
τε και Ἀθηνα και Ἀφροδιτη ευρισκουσι το μηλον και φιλονεικουσαι
ερχονται προς τον ∆ια· αις αυτος μεν ουκ εκρινεν, δι' Ἑρμου δε προς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

τον ποιμενα Παριν κριθησομενας περι καλλους εξεπεμψεν. αλλ' ουτε
εκριθησαν θεαι ουτε ο Παρις τηι Ἀφροδιτηι το μηλον απεδωκεν. ουκ
Ἀφροδιτη τιμηθεισα τωι της Ἑλενης αυτον αντετιμησεν γαμωι. ου γαρ
αν τηι της θεας τιμηι προφασις εγινετο παμφυλου πολεμου και ταυτα επ'
ολεθρωι του την τιμην απειληφοτος και αγχιστευοντος τωι της Ἀφροδιτης
γενει. αλλα (ως εφην), ω τεκνον, εχει τινα λογον τα τοιαυτα οικειον
και φιλοσοφον, αλληγοριαι φρασθηναι δυναμενον, ωστε σε ακουσαντα
θαυμασαι. καγω εφην· ∆εομαι μη με αναβαλλομενος βασανισηις. και
ος εφη· Μηδεν φοβηθηις· ου γαρ υπερθησομαι, αλλ' αρξομαι ηδη λεγειν.
Ἠν ποτε οτε ουδεν <ην> πλην χαος και στοιχειων ατακτων ετι συνπεφορημενων μιξις αδιακριτος, τουτο και της φυσεως ομολογουσης και
των μεγαλων ανδρων ουτως εχειν νενοηκοτων. και μαρτυρα των μεγα
λων εν σοφιαι τον μεγιστον Ὅμηρον αυτον σοι παρεξομαι, ειποντα περι
της ανεκαθεν συγχυσεως· «Ἀλλα υμεις μεν παντες υδωρ και γαια γενοισθε», ως εκειθεν απαντων την γενεσιν εσχηκοτων και μετα αναλυσιν
της υγρας και γηινης ουσιας εις την πρωτην παλιν αποκαθισταμενων φυσιν,
ο εστιν χαος. Ἡσιοδος δε εν τηι θεογονιαι λεγει· «Ἤτοι μεν πρωτιστα χαος
εγενετο». το δε «εγενετο» δηλον οτι γεγενησθαι ως γενητα σημαινει,
ου το αει ειναι ως αγενητα. και Ὀρφευς δε το χαος ωωι παρεικαζει, εν ωι
των πρωτων στοιχειων ην η συγχυσις. τουτο Ἡσιοδος χαος υποτιθεται,
οπερ Ὀρφευς ωον λεγει γενητον, εξ απειρου της υλης προβεβλημενον,
γεγονος δε ουτω· της τετραγενους υλης εμψυχου ουσης και ολου
απειρου τινος βυθου αει ·εοντος και ακριτως φερομενου και μυριας
ατελεις κρασεις [εις] αλλοτε αλλως επαναχεοντος και δια τουτο αυτας αναλυοντος τηι αταξιαι, και κεχηνοτος ως εις γενεσιν ζσου δεθηναι μη δυναμενου, συνεβη ποτε, αυτου του απειρου πελαγους υπο ιδιας φυσεως
περιωθουμενου, κινησει φυσικηι ευτακτως ·υηναι απο του αυτου εις το
αυτο ωσπερ ιλιγγα και μιξαι τας ουσιας, και ουτως εξ εκαστου των παντων το νοστιμωτατον, οπερ προς γενεσιν ζσου επιτηδειοτατον ην, ωσπερ
εν χωνηι κατα μεσου ·υηναι του παντος και υπο της παντα φερουσης ιλιγγος χωρησαι εις βαθος και το περικειμενον πνευμα επισπασασθαι και ως εις γονιμωτατον συλληφθεν ποιειν κριτικην συστασιν.
ωσπερ γαρ εν υγρωι φιλει γινεσθαι πομφολυξ, ουτως σφαιροειδες πανταχο
θεν συνεληφθη κυτος. επειτα αυτο εν εαυτωι κυηθεν, υπο του περιειληφοτος θειωδους πνευματος αναφερομενον, προεκυψεν εις φως μεγιστον
τι τουτο αποκυημα, ως αν εκ παντος του απειρου βυθου αποκεκυημενον
εμψυχον δημιουργημα και τηι περιφερειαι τωι ωωι προσεοικος και τωι ταχει της πτησεως. Κρονον ουν τον χρονον μοι νοει, την δε Ῥεαν
το ·εον της υγρας ουσιας, οτι χρονωι φερομενη η υλη απασα ωσπερ
ωον τον παντα περιεχοντα σφαιροειδη απεκυησεν ουρανον· οπερ κατ'
αρχας του γονιμου μυελου πληρες ην ως αν στοιχεια και χρωματα παντοδαπα εκτεκειν δυναμενον, και ομως παντοδαπην εκ μιας ουσιας τε
και χρωματος ενος εφερε την φαντασιαν. ωσπερ γαρ εν τωι του ταω
γεννηματι εν μεν του ωου χρωμα δοκει, δυναμει δε μυρια εχει εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

εαυτωι του μελλοντος τελεσφορεισθαι χρωματα, ουτως και το εξ απειρου
υλης αποκυηθεν εμψυχον ωον εκ της υποκειμενης και αει ·εουσης υλης
κινουμενον παντοδαπας εκφαινει τροπας. ενδοθεν γαρ της περιφερειας
ζωιον τι αρρενοθηλυ ειδοποιειται προνοιαι του ενοντος εν αυτωι θειου
πνευματος, ον Φανητα Ὀρφευς καλει, οτι αυτου φανεντος το παν εξ
αυτου ελαμψεν, τωι φεγγει του διαπρεπεστατου των στοιχειων πυρος εν
τωι υγρωι τελεσφορουμενου. και ουκ απιστον, οτι και επι λαμπυριδων
δειγματος ενεκα η φυσις ημιν οραν υγρον φως εδωρησατο. το μεν ουν
πρωτοσυστατον ωον υποθερμανθεν υπο του εσωθεν ζσου ·»γνυται, επειτα
δε μορφωθεν προερχεται οποιον τι και Ὀρφευς λεγει «κρανιου σχισθεντος
πολυχανδεος ωου». και ουτω μεγαληι δυναμει αυτου του προεληλυθοτος
φανεντος, το μεν κυτος την αρμονιαν λαμβανει και την διακοσμησιν ισχει,
αυτος δε ωσπερ επ' ακρωρειας ουρανου προκαθεζεται και εν απορρητοις
τον απειρον περιλαμπων αιωνα. η δε του κυτους ενδοθεν γονιμος υπολειφθεισα υλη, ως εν πολλωι τωι χρονωι υποκειμενης εως φυσικης υποζεουσα
η θερμοτης τας παντων διεκρινεν ουσιας. το μεν γαρ κατωτερον αυτης
πρωτον ωσπερ υποσταθμη υπο του βαρους εις τα κατω υποκεχωρηκεν, ο δια
την ολκοτητα και δια το εμβριθες και πολυ της υποκειμενης ουσιας πληθος
Πλουτωνα προσηγορευσαν, ᾅδου τε και νεκρων βασιλεα ειναι αποφηναμενοι. ταυτην μεν ουν την πρωτην και πολλην, ·υπαραν και τραχειαν ουσιαν
υπο Κρονου, του χρονου, καταποθηναι λεγουσιν φυσικως δια την κατω
υπονοστησιν αυτης. μετα δε την πρωτην υποσταθμην το συρρυεν υδωρ και
πρωτηι επιπολασαν υποστασει Ποσειδωνα προσηγορευσαν. το δε λοιπον
τριτον το καθαρωτατον και κορυφαιοτατον ατε διαυγες Χν πυρ Ζηνα
ωνομασαν δια την εν αυτωι ζεουσαν φυσιν· ανωφερες γαρ Χν το πυρ προς μεν
τα κατω υπο χρονου, του Κρονου, ου κατεποθη, αλλ' (ως εφην) η πυρωδης
ουσια ζωτικη τε και ανωφερης ουσα εις αυτον ανεπτη τον αερα, ος και
φρονιμωτατος εστι δια την καθαροτητα. τηι ουν ιδιαι θερμοτητι ο Ζευς
(τουτεστιν η ζεουσα ουσια) το καταλειφθεν εν τωι υποκειμενωι υγρωι το
ισχνοτατον και θειον ανιμαται πνευμα, οπερ Μητιν εκαλεσαν. κατα
κορυφης δε αυτου ελθον του αιθερος και συνποθεν υπ' αυτου, ωσπερ
υγρον θερμωι μιγεν, τον αεικινητον παλμον ενποιησαν γενναι την συνεσιν,
ην και Παλλαδα επονομαζουσιν δια το παλλεσθαι, τεχνικωτατην ουσαν
φρονησιν, ηι χρωμενος τον παντα ετεχνησατο κοσμον ο αιθεριος τεχνιτης.
απ' αυτου δε του διηκοντος ∆ιος (του θερμοτατου αιθερος) ο αηρ μεχρι
των ενταυθα διικνειται τοπων, ην επονομαζουσιν Ἥραν. και ως δη της
του αιθερος καθαρωτατης ουσιας υποβεβηκυια, ως θηλεια την καθαροτητα
προς συγκρισιν του κρειττονος, αδελφη ∆ιος κατα το εικος ενομισθη, ως
εκ της αυτης ουσιας γεγενημενη· γαμετη δε δια το ως γυναικα υποκεισθαι. παραλαμβανεται δε η μεν Ἥρα προς αερων ευκρασιαν,
διο και γονιμωτατη εστιν· η δε Ἀθηνα, ην και Παλλαδα λεγουσιν,
δια το ακρως θερμον γενεσιν τινος ποιησαι μη δυναμενη, παρθενος ενο
μισθη. ομοιως δε και Ἄρτεμις ερμηνευομενη, ην εις τον κατωτατον
μυχον του αερος παραλαμβανουσιν, και δι' ακροτητα κρυους αγονον ουσαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

ομοιως παρθενον εκαλεσαν. ∆ιονυσον δε ως φρενων θολωτικον ονομαζουσιν την απο των ανω τε και κατω ατμων θολεραν και μεθυουσαν
συστασιν. το δε κατωτερω της γης υδωρ, εν Χν τηι φυσει και δια παντων των χερσαιων πορων διειρον και εις πολλα διαιρουμενον (ωσπερ
συγκοπτομενον), Ὄσιριν εκαλεσαν. λαμβανουσι δε και Ἄδωνιν εις ωραιους καρπους, Ἀφροδιτην εις μιξιν και γενεσιν, ∆ημητρα εις γην,
Κορην εις σπερματα και ∆ιονυσον τινες εις αμπελον. και παντα τα
τοιαυτα ομοιως τοιαυτην τινα αλληγοριαν εχοντα νοει μοι· Ἀπολλωνα
δε ηλιον τον περιπολουντα ειναι νομιζε, γονην οντα του ∆ιος, ον και
Μιθραν εκαλεσαν, ενιαυτου συμπληρουντα περιοδον. αυται δε αι μεταμορφωσεις του πανταχη διηκοντος ∆ιος αι πολλαι νοεισθωσαν σοι τροπαι,
τας δε μυριας αυτου γυναικας ενιαυτους η γενεας επινοει. απ' αυτου γαρ
του αιθερος η διικνουμενη τον αερα δυναμις εκαστωι ενιαυτωι και
γενεαι συνουσιαζουσα διαφορως αυτον τρεπει και ουτως γενναι η φθειρει τα
ωραια. και παιδες μεν λεγονται οι ωραιοι καρποι, αι δε προς τους αρρενας
μιξεις αι κατ' ενιους καιρους ακαρπιαι.
Ταυτα του Ἀππιωνος αλληγορουντος, συννους ων εγω εδοξα τοις υπ'
αυτου λεγομενοις μη παρακολουθειν, διο τον λογον εγκοψας εφη μοι· Eι
μη παρακολουθεις οις λεγω, τι και την αρχην διαλεγομαι; καγω απεκριναμην· Μη με υπολαμβανε αναισθητως εχειν των υπο σου λεγομενων·
πανυ γαρ αυτα συνιημι, ατε δη ου πρωτον αυτων ακηκοως. ινα δε γνωις
οτι ουκ αγνοω τα υπο σου λεγομενα, τα μεν σοι ·ηθεντα επιτεμουμαι, των
δε παραλειφθεντων σοι κατα ακολουθιαν, ως παρ' ετερων ηκουσα, αποπληρωσω τας αλληγοριας. και ο Ἀππιων εφη· Ποιησον ουτως ως λεγεις. καγω
απεκριναμην· Παριημι νυν επ' ακριβες λεγειν το εκ της απειρου υλης κατα
επιτυχιαν κρασεως αποκυηθεν εμψυχον ωον, ου ·αγεντος κατα τινας
αρρενοθηλυς εξεθορεν Φανης. και παντ' εκεινα επιτεμνομαι, μεχρις ου
το ·αγεν κυτος την αρμονιαν ελαβεν, υπολειφθεισης αυτου μυελωδους
υλης, και τον λογον των υπ' αυτης ενδοθεν γενομενων επι κεφαλαιων
μετα των ακολουθων επιτρεχω. εγεννηθη γαρ (ως λεγεις) εκ Κρονου
και Ῥεας (υπο τε χρονου και υλης) τα μεν πρωτα Πλουτων, ως η κατω
παραχωρησασα υποσταθμη–δευτερα δε Ποσειδων, ος η μεση εστιν
υγρα ουσια επιπολασασα τηι κατω ολκοτατηι φυσει–η δε τριτη ανωτατη τε και αιθηρ ουσα, οσπερ εστιν Ζευς, ητις ου κατεποθη, αλλα
θερμη ουσα ισχυς και ανωφερη εχουσα την φυσιν ωσπερ υπο τινος
·ιπης εις τον ανω ηγεμονικωτατον ανεπτη αιθερα. δεσμα δε τα
Κρονου εστιν η συμπηξις ουρανου και γης, ως και αλλων αλληγορουντων
ακηκοα, η δε αποκοπη των μοριων ο των στοιχειων χωρισμος και διακρισις, οτι παντα εκ της ιδιας φυσεως απετμηθη και αφωρισθη καθ'
εαυτα τεταχθαι εκαστον· και ουκετι γενναι χρονος, αλλα τα γεννηθεντα
δι' αυτου νομωι φυσεως ποιειται τας διαδοχας. η δε εκ του βυθου ανακυψασα Ἀφροδιτη η εκ του υγρου γονιμος ουσια, ηι το θερμον πνευμα
μιγεν τον της μιξεως ποιειται ερωτα και τελεσιουργει του κοσμου το
καλλος. το δε συμποσιον το γαμηλιον, ενθα το δειπνον ετελει Ζευς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

υπερ τε της Νηρηιδος Θετιδος και του καλου Πηλεως, αλληγοριαν εχει
ταυτην, ινα γνωις οτι και ανευ σου, Ἀππιων, τα τοιαυτα ηκουσαμεν.
το μεν δη συμποσιον ο κοσμος, οι δε δωδεκα τα ουρανια των μοιρων
περιστηριγματα, ατινα ζσδια καλουσιν–Προμηθευς η προμηθεια,
υφ' ης τα παντα εγενετο–Πηλευς πηλος ο απο γης εις ανθρωπου γενεσιν περινοηθεις και μιγεις τηι Νηρηιδι, τουτεστιν υδατι. εκ δε της
των δυο μιξεως (υδατος τε και γης) ο πρωτος ου γεννηθεις αλλα πλασθεις τελειος και δια το μαζοις χειλη μη προσενεγκειν Ἀχιλλευς προσηγορευθη· εστι δε αυτος και ακμη, ητις εαν επιθυμιαν–Πολυξενην ως
αληθειας αλλοτριαν ουσαν και ξενην–<...> ιωι οφεως αναιρειται, βελει
κατα πτερναν και κατα ιχνος ενερποντος του θανατου. Ἥρα τοινυν
και Ἀθηνα και Ἀφροδιτη και Ἔρις και μηλον και Ἑρμης και κρισις
και ποιμην τοιουτον τινα νουν υπαινισσεται· Ἥρα σεμνοτης, Ἀθηνα η
ανδρεια, Ἀφροδιτη αι ηδοναι, Ἑρμης ο ερμηνευτικος λογος, ο ποιμην
Παρις η αλογιστος ορμη και βαρβαρος. εαν ουν κατα την ακμην της ηλικιας ο την ψυχην ποιμαινων λογισμος τυχηι ων βαρβαρος και παραλιπων τα συμφεροντα (ανδρειαν τε και σωφροσυνην παρωσαμενος) μονας
εληται τας ηδονας και μονηι τηι επιθυμιαι την νικην αποδωι, ως παρ'
αυτης τα τερποντα αντιλαμβανων, επ' ολεθρωι εαυτου τε και των αυτου
ο μη ορθως κρινας την τερψιν λημψεται. Ἔρις δε εστιν η φιλονεικουσα
κακια. το δε των Ἑσπεριδων χρυσουν μηλον ο πλουτος αν ειη, ος
ενιοτε και τους σωφρονας (ωσπερ την Ἥραν) προς ·αιθυμιαν παραγειν
επισταται και τους ανδρειους (ωσπερ την Ἀθηναν) εις τα μη αυτοις
πρεποντα φιλονεικοτερους απεργαζεται και ψυχης καλλος (ωσπερ Ἀφροδιτην) προφασει τρυφης απολλυει. συντομως ερω· παντας εις κακην
εριν ανερεθιζει ο πλουτος. ο δε τον του πλουτου ηγεμονα και
φυλακα οφιν ανελων Ἡρακλης ο γνησιος και φιλοσοφος εστι νους, ος πασης κακιας γυμνος ων εκπερινοστει τον κοσμον, επιδημων ταις ψυχαις
και σωφρονιζων τους εντυγχανοντας, λεγω δε ανθρωπους εοικοτας λεουσιν τολμηροις η ελαφοις δειλαις η καπροις αγριοις η υδραις πολυτροποις.
ομοιως δε και τα αλλα παντα οσα αθλησαι λεγεται Ἡρακλης, νοερας αρετης εστιν αινιγματα. αυταρκως δε νυν εχετω τα ειρημενα· εις γαρ
εκαστον ειπειν ουδε ο συμπας χρονος αρκεσει. πλην θαυμαζω πως
ταυτα σαφως και ευσεβως και ωφελιμως ακαλυπτωι τηι ευθειαι δηλουσθαι
δυναμενα οι πλαγιοις αποκρυψαντες αινιγμασιν και μυθοις αυτα προκαλυψαντες κακοις υπο σου εμφρονες και σοφοι ειναι λεγονται, οιτινες
ωσπερ υπο κακου προαχθεντες δαιμονος σχεδον τους παντας ενηδρευσαν
ανθρωπους. η γαρ ουκ εστιν ταυτα αινιγματα, αλλ' αληθη των θεων
αμαρτηματα, και ελεγχειν αυτους ουκ εδει ουδε την αρχην αυτα τοις
ανθρωποις εις μιμησιν προτιθεναι–η αινιγματωδως ελεχθη τα υπο
των θεων ψευδως πεπραγμενα, και ημαρτον, ω Ἀππιων, οτι οι υπο σου
ονομαζομενοι σοφοι τα σεμνα ασεμνοις μυθοις καλυψαντες αμαρτειν τους
ανθρωπους προετρεψαντο και ταυτα υβρισαντες ους και θεους ειναι
ενομισαν. διοπερ μη σοφους, αλλα κακους δαιμονας τους τοιουτους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

νομιζε, οιτινες κακας υποθεσεις εργων καλων προεβαλλοντο, ινα οι θελοντες μιμηται γενεσθαι των κρειττονων τας των λεγομενων θεων ζηλωσιν πραξεις, ας διαλεγομενος τηι προ ταυτης ημεραι ουκ απεκρυψαμην,
λεγω δε πατροφονιας, τεκνοκτονιας, μιξεις ασεβεις μητερων θυγατερων
αδελφων, μοιχειας τε απρεπεις και αρρενομιξιας και μιαρας αρρητουργιας,
προς αλλαις μυριαις τοιαυταις αθεμιτοις μιξεσιν. ων ασεβεστεροι οι ταυτα
αληθη δοκειν ειναι θελοντες, ινα τα ομοια ποιουντες μη αιδωνται.
οιπερ ειγε ευσεβειν εβουλοντο, εχρην αυτους (οπερ αρτιως ειπον), ει
και οντως οι θεοι τα περι αυτων δομενα διεπραξαντο κακα, τιμηι τηι
προς θεους ευπρεπεστεροις τισι μυθοις τα ασεμνα επισκεπειν και μη
τουναντιον (ως φατε) καλων αυτοις πραξεων γεγενημενων κακα και
ασεμνα περιβαλλειν σχηματα, ατινα αλληγορουμενα και δια καματων
μογις νοηθηναι δυναται και, οταν νοηθηι τισιν, εκεινοις μεν αντι του πολλου μοχθου παρεσχον το μη πλανηθηναι, εξον μη μοχθησαι, τους δε
πλανηθεντας αρδην απωλεσαν. πλην τους εις το σεμνοτερον αλληγορουντας αυτας αποδεχομαι, ωσπερ τους εκ της ∆ιος κεφαλης αινιξαμενους αναπηδησαι την φρονησιν. ισως δε εκεινο μοι πιθανωτερον οτι
μοχθηρων ανδρων δοξαν θεων απενεγκαμενων εκειναι ετολμηθησαν
αι υβρεις. απαντων δε των θεων την ποιητικην αλληγοριαν ουκ
ακολουθον ευρισκομεν. αυτικα γουν επι της διακοσμησεως των ολων
ποτε μεν φυσιν λεγουσιν ποιηται, ποτε δε νουν αρχηγον γενεσθαι της
ολης δημιουργιας. εκ φυσεως μεν γαρ των στοιχειων την πρωτην κινησιν και συμμιξιν γεγονεναι, υπο δε της του νου προνοιας διακεκοσμησθαι.
και αποφηναμενοι μεν φυσει δεδημιουργησθαι το παν, μη δυναμενοι
δε ανεπιληπτως τουτο αποδεικνυναι δια το της δημιουργιας εντεχνον,
παρεμπλεκουσιν και του νου την προνοιαν, ως συναρπασαι και τους
πανυ σοφους δυναμενοι. ημεις δε φαμεν προς αυτους· Eι μεν εξ αυτοματου φυσεως ο κοσμος γεγονεν, πως ετι αναλογιαν και ταξιν ειληφεν;
απερ υπο μονης υπερβαλλουσης φρονησεως γενεσθαι δυνατον εστιν και
καταληφθηναι υπο επιστημης της μονης ταυτα ακριβουν δυναμενης. ει
δε φρονησει τα παντα την συγκρασιν και διακοσμησιν ειληφεν (οπερ
αναγκη μη αλλως εχειν), πως ετι εκ του αυτοματου συμβηναι ταυτα
γενεσθαι δυνατον ην; οι τοινυν τα θεια επι το αισχιον αλληγορησαι
θελησαντες (οιον την Μητιν καταποθηναι υπο ∆ιος) εις αποριαν ενπεπτωκασιν, ου συνιεντες οτι οι πλαγιως φυσιολογησαντες περι θεων και
το ειναι θεους αυτους ανηιρηκασιν, τα ειδη αυτων δια της αλληγοριας
εις τας του κοσμου ουσιας διαλυσαντες. πιθανωτερον ουν λεγειν οτι οι
υπ' αυτων δομενοι θεοι κακοι τινες γεγονασιν μαγοι, οιτινες ανθρωποι
οντες μοχθηροι, μαγειαι μεταμορφουμενοι γαμους διελυον, βιους διεφθειρον, τοις δε παλαι ουκ ειδοσιν τι ποτ' εστιν μαγεια δι' ων επραττον
εδοκουν ειναι θεοι· ων κατα πολεις και οι μοροι και οι ταφοι φαινονται. αυτικα γουν (ως και αλλοτε ειπον) εν τοις Καυκασιοις ορεσιν
Κρονου τινος σημα ανθρωπου δεικνυται, τυραννου αγριου και τεκνοκτονου. ο δ' εκεινου υιος, Ζευς το ονομα, χειρων γενομενος, μαγειας δυΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

ναμει κοσμοκρατωρ αναφανεις πολλους διαλυει γαμους και τον πατερα
συν τοις θειοις κολαζει και ουτως τελευτησαντος τον ταφον Κρητες επιδεικνυουσιν. εν δε τηι Μεσοποταμιαι κεινται Ἥλιος μεν τις εν Ἄτροις, Σεληνη
δε τις εν Καρραις, Ἑρμης εν Aιγυπτωι τις ανθρωπος, Ἄρης εν Θραικηι, Ἀφροδιτη εν Κυπρωι, Ἀσκληπιος εν Ἐπιδαυρωι· και αλλων πολλων τοιουτων φαινονται ταφοι. ουτως προφανως τοις ορθως νοουσιν ανθρωποι γεγενησθαι ωμολογηνται. και οι μεν συνχρονουντες αυτοις, υπαισθομενοι
αυτους θνητους γεγονεναι, αμελεστερον αυτοις αποθανουσιν προσειχον,
ο δε πολυς χρονος δοξαν θεων αυτοις περιεθηκεν. και μη θαυμαζε ει
οι κατα Ἀσκληπιον και Ἡρακλεα γενομενοι εξηπατηθησαν η κατα ∆ιονυσον η κατα αλλον τινα των τοτε, οπου και Ἕκτορα εν Ἰλιωι και Ἀχιλλεα εν Λευκηι τηι νησωι οι εκει προσκυνουσιν, Πατροκλον Ὀπουντιοι,
τον Μακεδονα Ἀλεξανδρον Ῥοδιοι. αλλα και παρ' Aιγυπτιοις ετι και
νυν ανθρωπος ως θεος προ του θανατου προσκυνειται. και τουτο μεν
ηττον εστιν ασεβημα οτι ζωντος ανθρωπου θειας τιμας νομιζουσιν Aιγυπ
τιοι, αλλα το παντων γελοιοτατον οτι και πτηνα και ερπετα και ζωια παντα
προσκυνουσιν. ουδεν γαρ κρισει νοουσιν η ποιουσιν οι πολλοι των ανθρωπων.
το δε παντων αισχιστον ιδε μοι· τον ∆ια αυτον, ον[τα] πατερα θεων
τε και ανθρωπων λεγουσιν, Ληδαι συνεσχηματισμενον [ον πολλοι δια]
αναγραψαντες εν πινακι δημοσιαι ανατιθεασιν. προς δε την εκδικιαν ταυτης της υβρεως ηθελον ει τον του καιρου βασιλεα αυτων γραψαντες επι αισχρας πλοκης, ωσπερ επι του ∆ιος τετολμηκασιν ποιησαι,
ουτω ποιησαντες ανεθεσαν δημοσιαι, ινα καν απο της οργης του
προσκαιρου βασιλεως (και ταυτα ανθρωπου οντος) μαθωσι κολασθεντες ως δει την δεουσαν απονεμειν τιμην. ταυτα δε σοι λεγω ουχ ως αυτος
ηδη επιγνους τον οντως θεον, αλλ' ευγνωμονων ομολογω· Eι και τι θεος
ουκ οιδα, αλλ' ουν γε σαφως, οτι θεος, νομιζω ειδεναι. αυτικα γουν
τα πρωτα τεσσαρα στοιχεια θεος ειναι ου δυναται τα υπο αλλου γενομενα, ουχ η μιξις, ουχ η κρασις, ουχ η γενεσις, ου το παν περιεχον ορατον κυτος ουδε η εν τωι ᾅδηι συρρεουσα υποσταθμη, ου το επιπολαζον
υδωρ, ουχ η ζεουσα ουσια, ουχ ο εξ αυτης μεχρι των ενταυθα διηκων
α»ρ. τα τε γαρ στοιχεια τεσσαρα ειτε αλληλων διεσταλκει, ανευ τινος
μεγαλου τεχνιτου μιγηναι προς ζσου γενεσιν ουκ εδυνατο–ειτε αει
αλληλοις συνηπτο, και ουτως υπο τεχνιτου νου προς το οικειον των
του ζσου μελων και μερων συναρμοζεται, ινα την εκαστου προς
εκαστον αναλογιαν αποσσζειν δυνηται και την εξιν ευπεριγραφον
εχηι και τα ενδοθεν παντα την προσηκουσαν αρμονιαν λαμβανηι· ομοιως
τε και τους οικειους τοπους εκαστου μετα πασης ευμορφιας ο τεχνιτης
νους ακριβοι. συνελων ερω· και τα αλλα, οσα ποτε ζωιον δει εχειν, ουδεν
ενελειπε τωι μεγαλωι τουτωι ζσωι της ολης περιφορας. ουτως αναγκη
τινα ειναι νουν αγεννητον τεχνιτην, ος τα στοιχεια η διεστωτα συνηγαγεν
η συνοντα αλληλοις προς ζσου γενεσιν τεχνικως εκερασεν και εν εκ παν
των εργον απετελεσεν· αδυνατον γαρ ανευ τινος νου μειζονος πανυ σοφον
εργον αποτελεισθαι. ουδε μην ερως ειναι δυναται παντων τεχνιτης, ουκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

επιθυμια, ουκ ισχυς, ουκ αλλο τι τοιουτον, ατινα παθητα συμβαινειν
και αποβαινειν πεφυκεν. αλλ' ουδε το υφ' ετερου φερομενον εστιν θεος
ουδε γε το υπο χρονου η φυσεως αλλοιουμενον και εις το μηκετι ειναι
αναλυομενον.
Ταυτα μου διαλεγομενου προς τον Ἀππιωνα, απο Καισαρειας επεστη Πετρος, και συνδρομαι των οχλων εγενοντο εν τηι Τυρωι, σπευδοντων υπανταν αυτωι και χαριν τηι επιδημιαι ομολογειν. και ο μεν Ἀππιων
υπεχωρει μετα Ἀννουβιωνος και Ἀθηνοδωρου μονων, οι δε αλλοι παντες
ως απαντησομενοι τωι Πετρωι ωρμησαμεν. πρωτος δε εγω προ των πυλων
αποδεξαμενος αυτον επι την ξενιαν ηγον. ως δε εγενομεθα, τους μεν οχλους
απελυσαμεν, αυτωι δε αξιωσαντι με τα πραχθεντα λεγειν ουδεν απεκρυπτομην, αλλ' εμηνυον τας τε του Σιμωνος διαβολας και τας τερατωδεις φαντασιας
υπ' αυτου γεγενημενας και οσας επεμψεν νοσους μετα την εκ της βουθυσιας
εστιασιν και οτι εκ των νοσουντων οι μεν αυτοθι κατεμειναν εν τηι Τυρωι, οι
δε τωι Σιμωνι αμα τωι εμε ελθειν συνεξεληλυθεισαν εις την Σιδωνα, ως
υπ' αυτου θεραπευθησομενοι, και οτι εμανθανον μηδενα αυτων ιασεως
υπ' αυτου τετυχηκεναι, και την προς Ἀππιωνα μοι γεγενημενην διαλεξιν τωι
Πετρωι διηγησαμην. ο δε στοργης και προτροπης χαριν επαινεσας με και
ευλογησας, αλων μεταλαβων, δια τους καματους της οδοιποριας τηι
αναγκαιοτατηι ησυχιαι του υπνου εαυτον επετρεπεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

[OΜIΛIA Ζ.]
Τεταρτηι δε ημεραι της εν Τυρωι ημων επιδημιας υπο τον ορθρον
προεληλυθοτι τωι Πετρωι απηντων πλησιοχωροι τε ουκ ολιγοι και αυτης
Τυρου πανπολλοι και επεφωνουν λεγοντες· Ὁ θεος δια σου ημας ελεειτω,
δια σου θεραπευετω. ο δε Πετρος εστη επι λιθου τινος υψηλου προς
το δυνασθαι πασιν ορασθαι και προσαγορευσας θεοσεβει νομωι ουτως
ηρξατο· Θεωι τωι κτισαντι τον ουρανον και το συμπαν ου λειπει προφασις προς σωτηριαν των σσζεσθαι θελοντων. οθεν μηδε επι τοις δοκουσιν φαυλοις υπο προπετειας τις αυτον ως μη φιλανθρωπον αιτιασθω.
των γαρ συμβαινοντων ανθρωπωι τα τελη ανθρωποις μεν αγνωστα, ως
επι κακωι υποπτευομενα, θεωι δε ως αποβησομενα ευτυχως γνωριμα.
αυτικα γουν Σιμων αριστερα του θεου δυναμις ων και των τον θεον
ουκ ειδοτων επι κακοποιιαι την εξουσιαν εχων νοσοις υμας περιβαλειν
ηδυνηθη, αιτινες δια την του θεου αγαθην προνοιαν γενεσθαι συγχωρηθεισαι ηναγκασαν υμας, τον ιασθαι δυναμενον περιβλεψαμενους και
ευροντας, προφασει της του σωματος θεραπειας τα θεωι δοκουντα αναδεξαμενους πεισθηναι φρονειν, ινα ουτως αμα τοις σωμασι σωθησομενοις
και τας ψυχας σωας εχητε. μανθανω ουν ως βουθυτησας ειστιασεν υμας
εν μεσηι τηι αγοραι και ουτως υμεις οινωι πολλωι παρενεχθεντες αμα
τοις πονηροις δαιμοσιν τον αρχοντα αυτων εφιλοφρονεισθε και ουτως
υμων οι πλειστοι υπο των παθων κατεληφθησαν, αγνοιας αιτιαι καθ'
εαυτων ιδιαις χερσιν επισπασαμενοι το του ολεθρου ξιφος. ου γαρ αν
την καθ' υμων εσχον εξουσιαν οι δαιμονες, ει μη προτερον τωι αρχοντι
αυτων ομοδιαιτοι εγεγονειτε. ουτω γαρ απ' αρχης υπο του παντα
κτισαντος θεου δυσιν εκαστοτε αρχουσι, δεξιων τε και ευωνυμων,
ωρισθη νομος, μη εχειν εκατερον αυτων εξουσιαν, εαν μη προτερον τινι
ομοτραπεζος γενηται, ον ευ ποιησαι η κακωσαι βουλεται. ωσπερ ουν των
δαιμοσιν αποδεδομενων θυματων μεταλαβοντες τωι της κακιας ηγεμονι κατεδουλωθητε, ουτως, αν τουτων παυσαμενοι τωι θεωι δια του
αγαθου και δεξιου ηγεμονος προσφυγητε, αθυτοις τιμαις ποιουντες α
βουλεται, ευ ιστε οτι συν τηι του σωματος ιασει και τας ψυχας υγιαινουσας εξετε. αυτος γαρ μονος δια της αριστερας αναιρων δια της δεξιας ζωοποιησαι δυναται, ομοιως δε και παταξαι και αναστησαι κειμενον. δια τουτο πρωτον υπο του προδρομου Σιμωνος προαπατηθεντες,
θεωι τας ψυχας απεθανετε και τα σωματα επαταχθητε· δυνασθε δε ομοιως το
δευτερον δια της μετανοιας (ως εφην) τα θεωι αρεσκοντα αναδεξαμενοι και
τα σωματα αναρρωσαι και τας ψυχας αναλαβειν. εστιν δε τα αρεσκοντα τωι
θεωι το αυτωι προσευχεσθαι, αυτον αιτειν ως παντα νομωι κριτικωι διδοντα,
«τραπεζης δαιμονων» απεχεσθαι, νεκρας μη γευεσθαι σαρκος, μη ψαυειν
αιματος, εκ παντος απολουεσθαι λυματος. τα δε λοιπα ενι λογωι ως οι θεον
σεβοντες ηκουσαν Ἰουδαιοι, και υμεις ακουσατε απαντες εν πολλοις σωμασιν μιαν γνωμην αναλαβοντες· Ἅπερ εκαστος εαυτωι βουλεται καλα,
τα αυτα βουλευεσθω και τωι πλησιον. ουτω δ' αν υμων εκαστος νοηΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

σειεν το καλον, ει εαυτωι διαλεχθειη τα τοιαυτα· Oυ θελεις φονευθηναι,
ετερον μη φονευσηις· ου θελεις την σην υφ' ετερου μοιχευθηναι γυναικα,
την ετερου μη μοιχευε γαμετην· ου θελεις τι των σων κλαπηναι, ετερου
μη κλεπτε μηδεν. και ουτως αφ' υμων αυτων το ευλογον συννοουντες
και ποιουντες, θεωι προσφιλεις γενομενοι, επιτευξεσθε της ιασεως, επει
και εν τωι παροντι αιωνι βασανισθησεσθε τα σωματα και εν τωι μελλοντι
κολασθησεσθε τας ψυχας. τοιαυτα υπο του Πετρου εν ολιγαις
ημεραις κατηχηθεντες και ιαθεντες εβαπτισθησαν, επι τε τοις λοιποις
αυτου θαυμασιν οι λοιποι παντες εν μεσαις ταις αγοραις πανδημει επι
σποδου και σακκου εκαθεζοντο, μετανοουντες επι τοις προτερον ημαρτημενοις. και οι εν Σιδωνι ταυτα ακουσαντες τα ομοια εποιησαν και
ικετας προς τον Πετρον απεστελλον ως αυτοι δια τας νοσους προς αυτον
ελθειν μη δυναμενοι. ο Πετρος δε ημερων ου πολλων ενδιατριψας τηι
Τυρωι και κατηχησας τους εν αυτηι απαντας και παντοδαπων αυτους
απαλλαξας παθων εκκλησιαν τε συστησαμενος και απο των επομενων
αυτωι πρεσβυτερων επισκοπον αυτοις καταστησας ωρμησεν εις Σιδωνα.
ο δε Σιμων μαθων ηκοντα τον Πετρον ευθυς απεδρα εις Βηρυτον μετα
Ἀππιωνος και των αυτου εταιρων.
Του δε Πετρου εισιοντος εις την Σιδωνα πολλους εν κλιναις φεροντες
προ αυτου ετιθεσαν. ο δε προς αυτους εφη· Μη τοινυν νομισητε εμε τι
δυνασθαι προς υμετεραν ιασιν, ανδρα θνητον και αυτον πολλοις παθεσιν
υποπεσειν δυναμενον· υφηγεισθαι δε υμιν τον τροπον δι' ου σωθηναι
δυνησεσθε ου φθονω, και αυτος παρα του της αληθειας προφητου μαθων
τους προωρισμενους του θεου «προ καταβολης κοσμου» ορισμους, λεγω δε
επι ποιαις κακαις πραξεσιν τους ανθρωπους εταξεν υπο του της κακιας
ηγεμονος κακουσθαι, ομοιως τε επι ποιαις αγαθαις πραξεσιν ωρισεν προτερον
πιστευσαντας αυτωι ιωμενωι τα σωματα σσζεσθαι, επειτα και τας ψυχας
επανορθουσθαι προς το ανωλεθρον. ταυτας τοινυν τας τε αγαθας και κακας
πραξεις ειδως προμηνυω υμιν ως οδους δυο, υποδεικνυων δια ποιας μεν βαδιζοντες απολλυνται, ποιαι δε οδευοντες αποσσζονται, θεωι οδηγουμενοι. η μεν
ουν των απολλυμενων οδος πλατεια μεν και ομαλωτατη, απολλυουσα
δε ανευ του πονου, η δε των σωιζομενων στενη μεν και τραχεια, σσζουσα
δε προς τωι τελει τους διαπορευθεντας επιπονως. τουτων δε των δυο οδων
προκαθεζεται απιστια και πιστις, και οδευουσιν δια μεν απιστιας οι τας
ηδονας προκριναντες, δια δε .... συζητειν το συμφερον ου διεφυλαξαν.
αγνοουσιν μεντοι ως ουκ ανθρωπινοις ομοια τα θεου βουληματα. πρωτον
μεν γαρ οιδεν τα παντων διανοηματα, και ουκ εν τωι ενχειρησαι μονον,
αλλα και εν τωι εννοησαι εκαστος ευθυνεται. πολλωι δε ηττον ασεβουσιν
οι ενχειρουντες καλα νοειν και αποτυγχανοντες των μηδε ολως ενχει
ρουντων τοις καλοις. οτι αυτωι τωι θεωι εδοξεν τον εν γνωσει των καλων
παραπιπτοντα κατα λογον των ανθρωπινων παραπτωματων μετριως κολασθεντα σωθηναι. οι δε την αρχην και του γνωναι το κρειττον εξημεληκοτες, καν μυρια ετερα πραξωσιν καλα, εν ηι δε αυτος ωρισεν θρησκειαι
μη γενωνται, αμελειας εγκλημα λαβοντες τηι μεγιστηι αποσβεσθησονΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

ται κολασει παντελως. η δε υπ' αυτου ορισθεισα θρησκεια εστιν αυτη·
Το μονον αυτον σεβειν και τωι της αληθειας μονωι πιστευειν προφητηι
και «εις αφεσιν αμαρτιων» βαπτισθηναι και ουτως δια της αγνοτατης βαφης αναγεννηθηναι θεωι δια του σσζοντος υδατος, «τραπεζης δαιμονων» μη μεταλαμβανειν (λεγω δε ειδωλοθυτων, νεκρων, πνικτων, θηριαλωτων, αιματος), μη ακαθαρτως βιουν, απο κοιτης γυναικος λουεσθαι,
αυτας μεντοι και αφεδρον φυλασσειν, παντας δε σωφρονειν, ευ ποιειν, μη
αδικειν, παρα του παντα δυναμενου θεου ζωην αιωνιον προσδοκαν, ευχαις
και δεησεσιν συνεχεσιν αιτουμενους αυτην λαβειν. τοιαυτα και εν τηι Σιδωνι του Πετρου παραινουντος, ημεραις ολιγαις πολλων κακει μετανοησαντων και πιστευσαντων και θεραπευθεντων εκκλησιαν συνεστησεν και
των συνεπομενων αυτωι πρεσβυτερων τινα καταστησας αυτοις επισκοπον
εξηιει της Σιδωνος.
Ὡς δε ευθυς επεβη της Βηρυτου, σεισμος εγενετο. και οι οχλοι προσιοντες τωι Πετρωι, Βοηθει, ελεγον· πεφοβημεθα γαρ (εφασαν), μη αρα
αρδην παντες απολωμεθα. τοτε ο Σιμων τολμησας αμα τωι Ἀππιωνι
και Ἀννουβιωνι και Ἀθηνοδωρωι και τοις λοιποις εταιροις αυτου δημοσιαι τοις οχλοις κατα του Πετρου εβοα· Φευγετε, ανδρες, τον ανδρα τουτον· μαγος εστιν, πιστευσατε, και τον σεισμον αυτος εποιησεν ημιν και
τας νοσους εκινησεν αυτος, ινα υμας καταπληξηται ως αυτος ων θεος.
και πολλα τοιαυτα ως υπερ δυναμιν ανθρωπινην δυναμενου του Πετρου
κατεψευδοντο οι περι τον Σιμωνα. ησυχιαν δε αυτωι παρασχοντων των
οχλων ο Πετρος βραχυ υπομειδιασας καταπληκτικηι τηι παρρησιαι, Ἄνδρες,
ειπεν, απερ ουτοι λεγουσιν, θεου θελοντος ποιειν δυνατος ειναι ομολογω,
προς δε τουτοις ετοιμος ειμι, εαν μη πειθησθε μοι περι ων λεγω, την
πασαν υμων εκβαθρευσαι πολιν. των δε οχλων φοβηθεντων και ετοιμως
ποιησειν επαγγειλαμενων οπερ αν υπ' αυτου κελευωνται, Μηδεις υμων,
εφη ο Πετρος, μητε ομιλειτω τουτοις τοις γοησιν μητε αναμιγνυσθω. οι
δε οχλοι αμα τωι ακουσαι του κελευσματος του συντομου ξυλα λαβοντες
εδιωκον αυτους, εως αυτους παντελως της πολεως εξηλασαν. και εισελθοντες
οι νοσουντες αυτων και δαιμονωντες προς ποσιν του Πετρου εαυτους ερριπτουν. ο δε ταυτα βλεπων και την καταπληξιν αυτων αναλυσαι θελων
προς αυτους εφη· Ἐγω σεισμους και παν ο, τι βουλομαι ποιειν ει εδυναμην, Σιμωνα ου λεγω οτι μετα των αυτου εταιρων εξωλοθρευον (ου γαρ
επι φθοραι ανθρωπων απεσταλμαι), αλλα φιλον εμαυτωι αυτον αν εποιησαμην,
ινα μη μου το αληθες διαβαλλων κηρυγμα πολλοις εμποδιζηι προς σωτηριαν.
ει δ' εμοι πιστευετε, αυτος εστιν μαγος, αυτος διαβολος, αυτος κακιας
υπηρετης κατα των αγνοουντων το αληθες· και δια τουτο αμαρτανουσι
νοσους ενεργειν δυναται, συνεργους εχων τους αμαρτανοντας της κατ'
αυτων δυναμεως. εγω δε θεου του παντα πεποιηκοτος ειμι δουλος,
του δεξιου αυτου προφητου μαθητης. διο εκεινου αποστολος ων αληθευω. αγαθωι γαρ υπηρετων και νοσους απελαυνω· επεμφθην γαρ
δευτερος· επει προηγειται μεν νοσος, επεται δε ιασις, δι' εκεινου μεν
ουν του κακοποιου μαγου τωι θεωι απιστησαντες ενοσησατε, δι' εμου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

δε εαν τε αυτωι πιστευσητε, ιαθησεσθε. ουτω γαρ του δυνατου την
πειραν λαβοντες, επι το ευ ποιειν τραπομενοι και τας ψυχας ανασωθηναι
δυνηθειητε. ταυτα αυτου λεγοντος οι παντες γονυπετεις προ των
αυτου εκειντο ποδων. ο δε εις ουρανον αρας τας χειρας και τωι θεωι
προσευξαμενος ιασατο τους παντας εκ μονης ευχης. ουκ ολιγων δε
ημερων παραμεινας τοις Βηρυτιοις και πολλους τηι μοναρχικηι θρησκειαι
συνεθισας και βαπτισας, απο των επομενων αυτωι πρεσβυτερων ενα
επισκοπον αυτοις καταστησας, εις την Βυβλον εξηιει. και γενομενος εκει και
μαθων, οτι Σιμων ουδε μιας ημερας αυτοις προσεμεινεν, αλλ' ευθεως εις Τριπολιν ωρμησεν, ολιγων ημερων αυτοις επιμεινας και θεραπευσας ουκ ολιγους
και ταις βιβλοις αυτους ενασκησας, κατ' ιχνος του Σιμωνος εις την Τριπολιν
επορευετο, μεταδιωκειν αυτον μαλλον, ουχ υποφευγειν προηιρημενος.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

[OΜIΛIA H.]
Eις δε την Τριπολιν εισιοντι τωι Πετρωι οι φιλομαθεστεροι εκ τε
της Τυρου και Σιδωνος Βηρυτου τε και Βυβλου και εκ των πλησιοχωρων πολλοι συνεισηιεσαν. ουχ ηκιστα δε των απ' αυτης της πολεως
οχλων συνδρομαι εγινοντο ιστορειν βουλομενων αυτον. συνετυγχανον
ουν ημιν εν τοις προαστειοις οι υπ' αυτου εκπεμφθεντες αδελφοι τα τε
αλλα τα κατα την πολιν και τα πραττομενα τωι Σιμωνι εξακριβωσαι,
οπως ελθοντες υφηγησωνται. αποδεξαμενοι <...> αυτον επι την Μαροονου
ηγον οικιαν. ο δε επ' αυτωι τωι της ξενιας πυλωνι ηδη γεγονως, επιστραφεις τοις οχλοις υπεσχετο μετα την επιουσαν περι θεοσεβειας αυτοις διαλεχθηναι. εισελθοντος δε αυτου οι προοδοι τοις συνεληλυθοσιν
ξενιας ηυτρεπιζον. ουκ απελειποντο δε ουδε οι αποδεχομενοι και ξενιζοντες της των αξιουντων προθυμιας. τουτων δε ουδεν ειδως ο Πετρος, αξιωθεις υφ' ημων τροφης μεταλαβειν εφη μη μεταληψεσθαι προτερον αυτος, πριν η τους συνεληλυθοτας αυτωι διαναπαυσασθαι. αποκριναμενων δε ημων οτι· Ἔφθη τουθ' ουτως γεγενησθαι, προφασει της προς
σε στοργης σπουδηι παντας αυτους υποδεξαμενων, ως τους μη εσχηκοτας ους ξενισουσιν υπερβαλλοντως λελυπησθαι, ο Πετρος ακουσας και
ησθεις, της οξειας φιλανθρωπιας ευλογησας αυτους εξηλθεν και θαλασσηι
λουσαμενος εισελθων και σιτιων συν τοις προοδοις μεταλαβων εσπερας
επικαταλαβουσης υπνωσεν. υπο δε τας δευτερας των αλεκτρυονων
φωνας διυπνισθεις ευρεν ημας εγρηγοροτας. ημεν δε συν αυτωι οι παντες
εξ και δεκα, αυτος ο Πετρος καγω ο Κλημης Νικητης τε και Ἀκυλας
και οι προοδευσαντες δωδεκα. προσαγορευσας ουν ημας εφη· Σημερον
τοις εξω μη σχολαζοντες αλληλοις εσμεν ευσχολοι. διο εγω μεν υμιν
τα μετα την απο Τυρου εξοδον γεγενημενα διηγησομαι, υμεις δε εμοι
τα ενταυθα υπο του Σιμωνος πεπραγμενα και ακριβεστερον εξηγησασθε.
αμειψαμενων ουν αλληλους ταις εν μερει διηγησεσιν εισηιει τις των
συνηθων απαγγελλων Πετρωι οτι· Σιμων μαθων σε επιδημησαντα την επι
Συριαν ωρμησεν οδον, οι δε οχλοι την μιαν ταυτην νυκτα ως ενιαυτου
χρονον ηγησαμενοι και αναμενειν την δοθεισαν υπο σου προθεσμιαν μη
δυναμενοι, προ των θυρων εστηκασιν κατα συστασεις και συλλογους,
αλληλοις περι της του Σιμωνος διαβολης διαλαλουντες οτι μετεωρισας
αυτους και επι πολλοις κακοις σε ελεγξειν ελθοντα υποσχομενος, επιδημησαντα γνους νυκτωρ εφυγεν· πλην επιθυμουσιν αυτοις ακουσαι σου
ουκ οιδα ποθεν φημη τις επεπεσεν ως μελλοντος σου σημερον αυτοις
διαλεγεσθαι. ινα ουν μη επι πολυ καμοντες αλογως διαλυωνται, τι χρη
σε ποιειν, αυτος γινωσκεις.
Και ο Πετρος θαυμασας των οχλων την σπουδην απεκρινατο· Ὁρατε,
αδελφοι, πως οι του κυριου ημων λογοι εμφανως τελουνται. μεμνημαι γαρ
αυτου ειποντος· «Πολλοι ελευσονται απο ανατολων και δυσμων, αρκτου
τε και μεσημβριας, και ανακλιθησονται εις κολπους Ἀβρααμ και Ἰσαακ
και Ἰακωβη. αλλα και «πολλοι (φησιν) κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι». το μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

ουν ελθειν αυτους κληθεντας πεπληρωται. επει δε ουκ αυτων εστιν τουτο
ιδιον, αλλα του καλεσαντος αυτους θεου και ελθειν πεποιηκοτος, επι τουτωι
μονωι μισθον ουκ εχουσιν, οτι μη αυτων ιδιον, αλλα του ενεργησαντος. εαν
δε μετα το κληθηναι καλα πραξωσιν, οπερ εστιν αυτων ιδιον, τοτε επι τουτωι
μισθον εξουσιν. ουδε γαρ Ἑβραιοι Μωυσει πιστευοντες και τα δι'
αυτου ·ηθεντα μη φυλασσοντες σσζονται, εαν μη τα ·ηθεντα αυτοις
φυλαξωσιν. οτι και το Μωυσει πιστευσαι αυτους ουχι της αυτων βουλης γεγονεν, αλλα του θεου του ειρηκοτος Μωυσει· «Ἰδου παραγινομαι
εγω προς σε εν στυλωι νεφελης, ινα ακουσηι ο λαος λαλουντος μου προς
σε και σοι πιστευσωσιν εις τον αιωνα». επει ουν Ἑβραιοις τε και τοις
απο εθνων κεκλημενοις το διδασκαλοις αληθειας πιστευσαι εκ θεου γεγονεν, των καλων πραξεων ιδιαι κρισει εκαστωι ποιειν απολελειμμενων,
ο μισθος τοις ευ πρασσουσιν δικαιως αποδιδοται. ουτε γαρ αν Μωυσεως ουτε της του Ἰησου παρουσιας χρεια ην, ειπερ αφ' εαυτων το
ευλογον νοειν εβουλοντο, ουδε εν τωι πιστευειν διδασκαλοις και κυριους
αυτους λεγειν η σωτηρια γινεται. τουτου γαρ ενεκεν απο μεν Ἑβραιων
τον Μωυσην διδασκαλον ειληφοτων καλυπτεται ο Ἰησους, απο δε των
Ἰησου πεπιστευκοτων ο Μωυσης αποκρυπτεται· μιας γαρ δι' αμφοτερων
διδασκαλιας ουσης τον τουτων τινι πεπιστευκοτα ο θεος αποδεχεται.
αλλα το πιστευειν διδασκαλωι ενεκα του ποιειν τα υπο του θεου λεγομενα γινεται. οτι δε τουθ' ουτως εχει, αυτος ο κυριος ημων λεγει·
«Ἐξομολογουμαι σοι, πατερ του ουρανου και της γης, οτι εκρυψας ταυτα
απο σοφων πρεσβυτερων και απεκαλυψας αυτα νηπιοις θηλαζουσιν».
ουτως αυτος ο θεος τοις μεν εκρυψεν διδασκαλον ως προεγνωκοσιν α
δει πραττειν, τοις δε απεκαλυψεν ως αγνοουσιν α χρη ποιειν. ουτε ουν
Ἑβραιοι περι αγνοιας Ἰησου καταδικαζονται δια τον κρυψαντα, εαν γε
πραττοντες τα δια Μωυσεως ον ηγνοησαν μη μισησωσιν–ουτ' αυ οι απο
εθνων αγνοησαντες τον Μωυσην δια τον καλυψαντα καταδικαζονται,
εανπερ και ουτοι πρασσοντες τα δια του Ἰησου ·ηθεντα μη μισησωσιν
ον ηγνοησαν. και ουκ εν τωι τους διδασκαλους κυριους καλειν, τα δε δουλων μη ποιειν ωφελουνται τινες. τουτου γαρ ενεκεν ο Ἰησους ημων προς
τινα πυκνοτερον κυριον αυτον λεγοντα, μηδεν δε ποιουντα ων αυτος
προσετασσεν εφη· «Τι με λεγεις· Κυριε, κυριε, και ου ποιεις α λεγω;» ου
γαρ ωφελησει τινα το λεγειν, αλλα το ποιειν. εκ παντος ουν τροπου καλων εργων χρεια, πλην ει τις καταξιωθειη τους αμφοτερους επιγνωναι ως μιας
διδασκαλιας υπ' αυτων κεκηρυγμενης, ουτος ανηρ εν θεωι πλουσιος κατηριθμηται, τα τε αρχαια νεα τωι χρονωι και τα καινα παλαια οντα νενοηκως.
Ταυτα του Πετρου λεγοντος οι οχλοι ωσπερ υπο τινος κληθεντες
εισηιεσαν ενθα ο Πετρος ην. ο δε τον πολυν οχλον ιδων ωσπερ ποταμου
ησυχον ·ευμα πραως προσρεοντα, εφη τωι Μαροονηι· Που σοι τοπος ενταυθα
μαλλον τους οχλους χωρειν δυναμενος; του δε Μαροονου εις τον υπαιθρον
κεκηπευμενον προαγοντος ειποντο οι οχλοι. ο δε Πετρος επι τινος βασεως ανδριαντος ου πανυ υψηλης επιστας, αμα τωι τον οχλον θεοσεβει
εθει προσαγορευσαι, ειδως πολλους εκ των παρεστωτων οχλων υπο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

δαιμονων τε και πολλων παθων εκ πολλων χρονων ενοχλουμενους, βρυχοντας τε μετα οιμωγης και πιπτοντας μετα ικεσιας, επιτιμησας αυτοις και ησυχιαν εχειν προσταξας και την ιασιν μετα το διαλεχθηναι υποσχομενος
του λεγειν ηρξατο ουτως·
Ἀρχομενος τον υπερ θεοσεβειας λογον ποιεισθαι τοις παντελως αγνοουσι
τα παντα και υπο των του αντικειμενου ημιν Σιμωνος διαβολων εσπιλωμενοις τον νουν, αναγκαιον ηγησαμην πρωτον υπερ του μη δειν μεμφεσθαι
τον τα παντα πεποιηκοτα θεον τον λογον ποιησασθαι, ουκ αλλοθεν αρχομενος η απ' αυτης της κατα προνοιαν υπ' αυτου ευκαιρως υποβληθεισης
προφασεως, ινα γνωσθηι ως ευλογως οι πολλοι υπο πολλων δαιμονων συνεσχεθησαν και υπο αλλοκοτων παθων κατεληφθησαν, οπως και εν τουτωι το του
θεου δικαιον φανηι. και οι δι' αγνοιαν μεμφομενοι αυτον καν νυν μαθοντες
ως δει φρονειν, δι' ευφημιας τε και ευποιιας του προτερου εγκληματος
εαυτους ανακαλεσονται, αιτιαν του κακου τολμηματος την αγνοιαν εις την
συγγνωμην προθεμενοι. εχει δε ουτως· του μονου αγαθου θεου τα παντα
καλως πεποιηκοτος και παραδεδωκοτος τωι κατ' εικονα αυτου γενομενωι
ανθρωπωι, ο γεγονως της του πεποιηκοτος αυτον πνεων θειοτητος, αληθης
προφητης ων και ειδως τα ολα, εις τιμην του παντα αυτωι δωρησαμενου
πατρος και εις σωτηριαν των εξ αυτου γενομενων υιων, ως πατηρ γνησιος
προς τους υπ' αυτου γενομενους παιδας αποσσζων το ευνουν, βουλομενος αυτους προς το συμφερον αυτοις φιλειν θεον και φιλεισθαι υπ'
αυτου, την προς φιλιαν αυτου αγουσαν εξεφηνεν οδον, διδαξας ποιαις
ανθρωπων πραξεσιν ο μονος και παντων δεσποτης θεος ευφραινεται, και
τα εκεινωι δοκουντα εκφηνας νομον αιωνιον ωρισεν τοις ολοις, μητε πολεμωι εμπρησθηναι δυναμενον μηθ' υπο ασεβους τινος υπονοθευομενον
μητε ενι τοπωι αποκεκρυμμενον, αλλα πασιν αναγνωσθηναι δυναμενον. ην ουν αυτοις εκ της πειθαρχιας του νομου παντα αφθονα,
τα των καρπων καλλιστα, τα των ετων τελεια και αλυπα και ανοσα, μετα
πασης της των αερων ευκρασιας αδεως δεδωρημενα. οι δε επει
μη πρωτον των κακων επειραθησαν, προς την των αγαθων δωρεαν
αναισθητως εχοντες υπο της αφθονου τροφης και τρυφης εις αχαριστιαν
εξετρεποντο, ως νομισαι αυτους μηδ' ειναι προνοιαν, επει μη προτερον
καμοντες επι δικαιοσυνης ως μισθον τα αγαθα ειληφεσαν, ατε μηδενος
αυτων η παθει τινι η νοσωι η αλληι τινι αναγκηι υποπεσοντος, ινα (ως
ανθρωποις φιλον εστιν υπο της κακης δι' αμαρτιας κακωθεισιν) εαυτοις
τον ιασθαι δυναμενον περιβλεψωνται θεον. αλλα γαρ ευθεως μετα την
εκ της αφοβιας και αδεους τρυφης καταφρονησιν ωσπερ εξ αρμονιας
τινος ακολουθως εφηρμοσμενης δικαια τις αυτοις απηντησεν τιμωρια,
τα μεν αγαθα ως βλαψαντα απωθουσα, τα δε κακα ως ωφελησοντα
αντεισφερουσα.
Των γαρ τον ουρανον ενοικουντων πνευματων οι την κατωτατω
χωραν κατοικουντες αγγελοι, αχθεσθεντες επι τηι των ανθρωπων εις θεον
αχαριστιαι αιτουνται εις τον ανθρωπων ελθειν βιον, ινα οντως ανθρωποι
γενομενοι, επι πολιτειαι πλειονι τους εις αυτον αχαριστησαντας ελεγξαντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

αυτοθι τηι κατ' αξιαν εκαστον υποβαλωσιν τιμωριαι. οποτε ουν αιτησαντες
ελαβον, προς πασαν εαυτους μετεβαλον φυσιν, ατε θειωδεστερας οντες ουσιας
και ·αιδιως προς παντα μετατρεπεσθαι δυναμενοι. και εγενοντο λιθος τιμιος
και μαργαριτης περιβλεπτος πορφυρα τε ει τυχοι καλλιστη και χρυσος ενδοξος και πασα πολυτιμιος υλη. και των μεν εις χειρας, των δε εις κολπον
ενεπιπτον και υπο αυτων εκοντες εκλεπτοντο, μετεβαλλοντο δε και εις τετραποδα και εις ερπετα νηκτα τε και πτηνα και εις παν οπερ ηθελον. ατινα και οι
παρ' υμιν ποιηται αφοβιας αιτιαι ως ετυχεν °δουσιν, ενι τοινυν τας παντων
πολλας και διαφορους πραξεις απονεμοντες. πλην οτε ταυτα γενομενοι
τους διαρπασαντας αυτους πλεονεκτας ηλεγξαν και εις την ανθρω
πων φυσιν εαυτους μετεβαλον, ινα οσιως πολιτευσαμενοι και το δυνατον του πολιτευεσθαι δειξαντες τους αχαριστους ευθυναις υποβαλωσιν,
επειδη οντως τα παντα ανθρωποι εγινοντο και την επιθυμιαν εσχον την
ανθρωπινην, υπο ταυτης κρατουμενοι εις γυναικων μιξιν ωλισθον, αις
συμπλακεντες και μιασμωι παγεντες και της πρωτης δυναμεως παντελως
κενωθεντες τα εκ πυρος τραπεντα μελη εις το πρωτον αυτων της ιδιας
φυσεως αμιαντον μετασυγκριναι ουκ εξισχυσαν. τωι γαρ βαρει τωι υπο
της επιθυμιας εις σαρκα τελευτησαντος αυτων του πυρος, την ασεβουσαν
ωδευσαν οδον κατω· σαρκος γαρ αυτοι δεσμοις πεπεδημενοι κατεσχηνται
και ισχυρως δεδενται, ου ενεκεν εις ουρανους ανελθειν ουκετι εδυνηθησαν. μετα γαρ συνουσιαν, ο το πρωτον εγινοντο απαιτηθεντες και παρασχειν μηκετι δυνηθεντες, δια το αλλο τι μετα μιασμον εαυτους ποιησαι
μη δυνασθαι αρεσκειν τε ταις ερωμεναις βουλομενοι ανθ' εαυτων τους
της γης μυελους υπεδειξαν, λεγω δε τα εκ μεταλλων ανθη, χρυσον,
χαλκον, αργυρον, σιδηρον και τα ομοια, συν τοις τιμιωτατοις απασιν
λιθοις. συν τουτοις δε τοις μαγευθεισιν λιθοις και τας τεχνας των προς
εκαστα πραγματων παρεδοσαν και μαγειας υπεδειξαν και αστρονομιαν
εδιδαξαν δυναμεις τε ·ιζων και οσα ποτε υπο ανθρωπινης εννοιας ευρεθηναι αδυνατον, ετι δε χρυσου και αργυρου και των ομοιων χυσιν τας
τε των εσθητων ποικιλας βαφας. και πανθ' απλως, οσαπερ προς κοσμου
και τερψεως εστι γυναικων, των εν σαρκι δεθεντων δαιμονων εστιν
ευρεματα. εκ δε της νοθου μιξεως αυτων ανθρωποι εγενοντο νοθοι, πολλωι γε των ανθρωπων κατα κορυφην μειζους, ους οι μετα ταυτα
γιγαντας ωνομασαν, ου δρακοντοποδες οντες και προς θεον πολεμον
αραμενοι, ως οι βλασφημοι των Ἑλληνων °δουσιν μυθοι, αλλα θηριωδεις
τον τροπον και μειζους μεν ανθρωπων τα μεγεθη, επειπερ εξ αγγελων
εγενοντο, αγγελων δε ελαττους, επειπερ εκ γυναικων γεγεννηντο. ο
ουν θεος ειδως αυτους προς το θηριωδες εξηγριωμενους και προς την
εαυτων πλησμονην τον κοσμον ουκ εχοντας αυταρκη (προς γαρ ανθρω
πων αναλογιαν εδημιουργηθη και χρησιν ανθρωπινην), ινα μη ενδειαι
τροφης επι την παρα φυσιν των ζσων βοραν τρεπομενοι ανευθυνοι
δοκωσιν ειναι, ως δι' αναγκην τουτο τετολμηκοτες, μαννα αυτοις ο παντοδυναμος θεος επωμβρισεν εκ ποικιλης επιθυμιας, και παντος ουπερ
εβουλοντο απηλαυον· οι δ' υπο νοθου φυσεως τωι καθαρωι της τροφης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

ουκ αρεσκομενοι, μονης της των αιματων γευσεως εγλιχοντο. διο και
πρωτοι σαρκων εγευσαντο. οι δε συν αυτοις ανθρωποι το ομοιον
τοτε πρωτον ποιειν εζηλωσαν. ουτως ειτε αγαθοι ειτε κακοι ου γεννωμεθα, αλλα γινομεθα και εθισθεντες δυσαποσπαστως εχομεν. των δε
αλογων ζσων τοτε επιλιποντων, οι νοθοι ανθρωποι και ανθρωπινων
σαρκων εγευσαντο· ουκετι γαρ αυτοις ην μακραν την ιδιαν διαφθειραι
σαρκα, προτερον εν ετεραις μορφαις αυτης γευσαμενοις. επι δε τηι
πολληι των αιματων ·υσει ο καθαρος αηρ ακαθαρτωι αναθυμιασει μιανθεις και νοσησας τους αναπνεοντας αυτον νοσωδεις απειργαζετο, ως τους
ανθρωπους λοιπον αωρους αποθνηισκειν. η δε γη εκ τουτων σφοδρα μιανθεισα πρωτον τοτε τα ιοβολα και λυμαντικα ζωια εξεβρασεν. των ουν
παντων προς το χειρον χωρησαντων δια τους θηριωδεις δαιμονας,
ο θεος αυτους ωσπερ κακην ζυμην εξελειν εβουλευετο, ινα μη απο
σπορας κακης κατ' ακολουθιαν εκαστη γενεα τηι προ αυτης εξομοιουμενη,
ομοιως ασεβουσα τον εσομενον αιωνα σωιζομενων ανδρων κενωσηι.
τουτου δη ενεκεν ενι τινι δικαιωι μετα των εξ αυτου τριων συν ταις αυτων γυναιξιν αμα τοις λοιποις εν λαρνακι διασσζεσθαι προαγγειλας
υδωρ εις κατακλυσμον επεκλυσεν, ινα παντων αναλωθεντων ο κοσμος
κατεκκαθαρισθεις αυτωι τωι εν λαρνακι διασωθεντι εις δευτεραν βιου
αρχην καθαρος αποδοθηι. και δη ουτως εγενετο. επει ουν αι των τεθνεωτων γιγαντων ψυχαι των ανθρωπειων ψυχων μειζους ησαν, ατε
δη και τοις σωμασιν υπερεχουσαι, ως καινον γενος καινωι και τωι ονοματι προσηγορευθησαν. οις επηλυτοις τωι κοσμωι ως δει βιουν υπο θεου
δι' αγγελου νομος ωρισθη. οντες γαρ νοθοι τωι γενει εκ πυρος αγγελων
και αιματος γυναικων και δια τουτο ιδιου τινος γενους επιθυμειν μελλοντες, δικαιωι τινι προεληφθησαν νομωι. εξεπεμφθη γαρ αυτοις υπο του
θεου αγγελος τις, την αυτου βουλην μηνυων και λεγων· Ταδε δοκει
τωι παντεποπτηι θεωι μηδενος ανθρωπων υμας κυριευειν μηδε παρενοχλειν
μηδενι, εαν μη τις εκων εαυτον υμιν καταδουλωσηι προσκυνων υμας
και θυων και σπενδων και της υμετερας μεταλαμβανων τραπεζης η
ετερον τι ων ου χρη εκτελων η αιμα χεων η σαρκων νεκρων γευομενος
η θηριου λειψανου η τμητου η πνικτου η αλλου τινος ακαθαρτου εμπιπλαμενος. των δε νομωι εμωι προσφευγοντων ου μονον ου ψαυσετε,
αλλα και τιμην δωσετε και εκ προσωπου φευξεσθε. οτι γαρ αν αυτοις
δικαιοις ουσι καθ' υμων δοκηι, τουθ' υμας δεησει παθειν. εαν δε τινες
των εμοι προσκειμενων εξαμαρτωσιν η μοιχευσαμενοι η μαγευσαντες η
ακαθαρτως βιωσαντες η αλλο τι των εμοι μη δοκουντων πραξαντες, τοτε
εξ εμης κελευσεως πασχειν τι αυτους υφ' υμων η υφ' ετερων δεησει·
οις και μετανοησασιν, την μετανοιαν κρινας ειτε αξια εστιν συγγνωμης
ειτε και ου, την αποφασιν ποιησομαι. ταυτα ουν μνημονευειν και ποιειν
οφειλετε ευ ειδοτες, οτι ουδε αι ενθυμησεις υμων λαθειν αυτον δυνησονται.
τοιαυτα παρακελευσαμενος αυτοις ο αγγελος απηλλαγη. υμεις δε
ετι τουτον αγνοειτε τον νομον, οτι προσκυνων τις δαιμονας η θυων η
τραπεζης αυτοις κοινωνων υποδουλος αυτοις γενομενος ως υπο κακων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

δεσποτων πασης της εξ αυτων μεθεξει τιμωριας· και δια την αγνοιαν
ταυτην τοις αυτων βωμοις προσφθαρεντες και αυτων εκπληρωθεντες υπο
την αυτων εξουσιαν γεγονατε και παντι τροπωι υβριζομενοι τα σωματα
αγνοειτε. ειδεναι δε υμας χρη οτι ουδενος οι δαιμονες εχουσιν εξουσιαν,
εαν μη προτερον τις αυτοις ομοδιαιτος γενηται, οποτε ουδε ο αυτων
αρχων παρα τον υπο του θεου κατ' αυτων κειμενον νομον ποιειν τι δυναται· διο εξουσιαν τινος ουκ εχει μη προσκυνησαντος αυτον· αλλ' ουδε
λαβειν τις παρ' αυτων δυναται τι ων θελει, αλλ' ουδε βλαβηναι ουδεν,
ως εκειθεν δυνασθε μαθειν.
Τωι γαρ της ευσεβειας ημων βασιλει προσηλθεν ποτε ο προσκαιρος βασι
λευς, ου βιαν ποιων (ου γαρ εξην), αλλα προτρεπων και αναπειθων, οτι
το πεισθηναι επι τηι εκαστου κειται εξουσιαι. προσελθων ουν, ως των παροντων ων βασιλευς τωι των μελλοντων βασιλει εφη· Πασαι αι του νυν κοσμου
βασιλειαι υποκεινται εμοι, ετι τε ο χρυσος και ο αργυρος και πασα η τρυφη
του κοσμου τουτου υπο ταις εμαις εστιν εξουσιαις· διο πεσων προσκυνησον
μοι, και δωσω σοι παντα ταυτα. ταυτα δε ελεγεν ειδως οτι μετα του προσκυνησαι και την κατ' αυτου ειχεν εξουσιαν και ουτως της μελλουσης δοξης
και βασιλειας αυτον αφηιρει. και παντα ειδως ου μονον αυτον ου προσεκυνησεν, αλλ' ουδε των υπ' αυτου δεδομενων λαβειν τι ηθελησεν·
εαυτον γαρ συν τοις εαυτου κατενεχυραζεν, οπερ εστιν μη εξειναι του
λοιπου των αυτωι αποδοθεντων μηδε ψαυσαι ετι. αποκριναμενος ουν
εφη· «Γεγραπται· Κυριον τον θεον σου φοβηθησηι και αυτωι λατρευσεις
μονωι». πλην ο των ασεβων βασιλευς κατα πολλα τον των ευσεβων
βασιλεα προς το εαυτου βουλημα παραγειν πειρωμενος και μη δυνηθεις
επαυσατο, προς τα λοιπα της πολιτειας θηρευειν αυτον επιχειρων. υμεις δε
τον προορισθεντα νομον αγνοουντες δια των κακων πραξεων υπο την εξουσιαν αυτου εγενεσθε, διο σωμα και ψυχην εμιανθητε και εν μεν τωι
παροντι υπο τε παθων και δαιμονων ενυβριζεσθε, εν δε τοις μελλουσιν
τας ψυχας κολασθησομενας εξετε. τουτο δε ουχ υμεις μονοι υπο
αγνοιας πεπονθατε, αλλα και τινες του ημετερου εθνους, οιτινες επι
κακαις πραξεσιν υπο του της κακιας ηγεμονος προληφθεντες, επειτα ωσπερ
επι δειπνον υπο πατρος υιωι τελουντος γαμους κληθεντες ουχ υπηκουσαν.
αντι δε των απειθησαντων δια την προληψιν ο τους γαμους τωι υιωι
τελων πατηρ δια του προφητου της αληθειας εκελευσεν ημιν εις τας διεξοδους των οδων ελθουσιν (ο εστιν προς υμας) καθαρον ενδυμα γαμου
περιβαλειν (οπερ εστιν βαπτισμα, ο εις αφεσιν γινεται των πεπραγμενων
υμιν κακων) και τους αγαθους εις το θεου δειπνον εισαγειν εκ της μεταμελειας, ει και την αρχην απελειφθησαν της ευωχιας. ενδυμα
ουν ει βουλεσθε γενεσθαι θειου πνευματος, σπουδασατε πρωτον εκδυσασθαι το ·υπαρον υμων προκαλυμμα (οπερ εστιν ακαθαρτον πνευμα) και
μιαρον περιβλημα. τουτο δε ουκ αλλως αποδυσασθαι δυνασθε, εαν μη
προτερον επι καλαις πραξεσιν βαπτισθητε, και ουτω καθαροι σωματι τε
και ψυχηι γενομενοι της εσομενης αιδιου βασιλειας απολαυσετε. μητε
ουν ειδωλοις πιστευετε μητε τραπεζης αυτοις κοινωνειτε μιαρας, μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

φονευετε, μη μοιχευετε, μη μισησητε ους μη δικαιον, μη κλεπτετε μηδε
κακαις τισιν ολως πραξεσιν επιβαλλεσθε. επει των εσομενων αγαθων
στερηθεντες της ελπιδος, εν μεν τωι παροντι υπο τε κακων δαιμονων και
χαλεπων παθηματων συνελασθησεσθε, εν δε τωι εσομενωι αιωνι αιδιωι
κολασθησεσθε πυρι. τα μεν ουν σημερον υμιν ·ηθεντα αυταρκως εχει,
λοιπον δε υμων οι μεν υπο παθηματων οχλουμενοι προς την ιασιν παραμεινατε, των δε αλλων οι βουλομενοι μετ' ειρηνης πορευεσθε.
Ταυτα αυτου ειποντος οι παντες παρεμειναν, οι μεν του θεραπευθηναι χαριν, οι δε του ιστορησαι τους της θεραπειας επιτυγχανοντας.
ο δε Πετρος τας χειρας αυτοις επιθεις μονον και ευξαμενος ιασατο, ως
τους μεν παραχρημα θεραπευθεντας γενεσθαι περιχαρεις, τους δε ιστορησαντας υπερθαυμασαι τε και ευφημησαντας τον θεον βεβαιας ελπιδος
πιστευειν, αμα τοις θεραπευθεισιν επι τα εαυτων απιεναι, εντολην εχοντας πρωιτερον τηι υστεραιαι συνελθειν. απελθοντων δε αυτων, εκει μεινας
ο Πετρος μετα των συνηθων, τροφης μεταλαβων διανεπαυεν εαυτον τωι
υπνωι.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

[OΜIΛIA Θ.]
Τηι μεν ουν επιουσηι ημεραι ο Πετρος αμα τοις εταιροις εξιων και
επι τον προ μιας τοπον ελθων και επιστας ηρξατο λεγειν· Ὁ θεος τους
παλαι ανθρωπους ασεβησαντας παντας υδατι διαφθειρας, εκ παντων
ενα ευσεβη ευρων εν λαρνακι μετα τριων αυτου υιων και γυναικων
σωθηναι εποιησεν. οθεν συνιδειν εστιν αυτου την φυσιν, οχλου μεν
ασεβουντων ου φροντιζουσαν, ενος δε ευσεβους σωτηριας ουκ αμελουσαν.
πασων ουν μειζων εστιν ασεβεια το τον μονον παντων καταλειψαντα
δεσποτην πολλους τους ουκ οντας ως οντας σεβειν θεους. εαν ουν
εμου υμιν υφηγουμενου και δεικνυντος οτι τουτο εστι το μεγιστον
αμαρτημα, ο παντας υμας απολεσαι δυναται, τον υμετερον υποδραμηι
νουν οτι ουκ απολλυσθε, πολλοι οντες οχλοι, ηπατησθε· εχετε γαρ του
παλαι κατακλυσθεντος κοσμου το υποδειγμα. καιτοι εκεινων μεν το
αμαρτημα πολυ ηττον ην του καθ' υμας· εκεινοι γαρ εις τους ομοιους
ησεβουν η φονευοντες η μοιχευοντες, υμεις δε εις τον των ολων ασεβειτε
θεον, αντ' αυτου η και συν αυτωι αψυχα αγαλματα σεβοντες και το
θειον αυτου ονομα πασηι αναισθητωι υληι επιρριψαντες. πρωτον μεν
ουν δεδυστυχηκατε, μη γνωρισαντες την διαφοραν την μεταξυ μοναρχιας
και πολυαρχιας, οτι η μεν μοναρχια ομονοιας εστιν παρεκτικη, η δε πολυαρχια πολεμων εξεργαστικη. το γαρ εν εαυτωι ου μαχεται, τα δε
πολλα προφασιν εχει την προς ετερον μαχην επιχειρειν.
Aυτικα γουν ευθυ μετα τον κατακλυσμον ο Νωε τριακοσια επιζησας ετη
μετα των εξ αυτου γενομενων οχλων εν ομονοιαι διετελει, του μονου θεου κατ' εικονα υπαρξας βασιλευς. μετα δε την αυτου τελευτην
πολλοι των εξ αυτου βασιλειας ωρεχθησαν και προς το βασιλευσαι
σπευδοντες το πως δυνηθειη εκαστος επενοει. και ο μεν πολεμωι,
αλλος δολωι, ετερος πειθοι και αλλος αλλως, ων εις τις απο γενους ων Χαμ, του ποιησαντος τον Μεστρεμ, εξ ουπερ τα Aιγυπτιων
και Βαβυλωνιων και Περσων επληθυνε φυλα. εκ του γενους τουτου
γινεται τις κατα διαδοχην μαγικα παρειληφως ονοματι Νεβρωδ, ωσπερ
γιγας εναντια τωι θεωι φρονειν ελομενος, ον οι Ἕλληνες Ζωροαστρην
προσηγορευσαν. ουτος μετα τον κατακλυσμον βασιλειας ορεχθεις και
μεγας ων μαγος, του νυν βασιλευοντος κακου τον ωροσκοπουντα κοσμον
αστερα προς την εξ αυτου βασιλειας δοσιν μαγικαις ηναγκαζε τεχναις.
ο δε (ατε δη αρχων ων και του βιαζομενου την εξουσιαν εχων) μετα
οργης το της βασιλειας προσεχεε πυρ, ινα προς τε τον ορκισμον ευγνωμονησηι και τον πρωτως αναγκασαντα τιμωρησηται. εκ ταυτης ουν
της εξ ουρανου χαμαι πεσουσης αστραπης ο μαγος αναιρεθεις Νεβρωδ,
εκ του συμβαντος πραγματος Ζωροαστρης μετωνομασθη δια το την
του αστερος κατ' αυτου ζωσαν ενεχθηναι ροην. οι δε ανοητοι των τοτε
ανθρωπων ως δια την εις θεον φιλιαν κεραυνωι μεταπεμφθεισαν την
ψυχην νομισαντες, του σωματος το λειψανον κατορυξαντες, τον μεν
ταφον ναωι ετιμησαν εν Περσαις, ενθα η του πυρος καταφορα γεγονεν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

αυτον δε ως θεον εθρησκευσαν. τουτωι τωι υποδειγματι και οι λοιποι
εκεισε τους κεραυνωι θνηισκοντας ως θεοφιλεις θαπτοντες ναοις τιμωσιν
και των τεθνεωτων ιδιων μορφων ιστασιν αγαλματα. εντευθεν ομοιως
εζηλωσαν και των κατα τοπους οι δυναστευσαντες, ων οι πλειστοι των
αυτοις ηγαπημενων και μη κεραυνωι θνηισκοντων τους ταφους ναοις και
ξοανοις τιμωντες και βωμους αναπτοντες ως θεους προσκυνεισθαι
προσεταξαν. πολλωι δε υστερον δια τον πολυν χρονον υπο των μεταγενεστερων οντως θεοι ειναι ενομισθησαν. ομως της υπαρχης μιας
ουσης, βασιλειας πολλαι διαιρεσεις τουτον εγενοντο τον τροπον. Περσαι
πρωτοι της εξ ουρανου πεσουσης αστραπης λαβοντες ανθρακας τηι οικειαι
διεφυλαξαν τροφηι, και ως θεον ουρανιον προτιμησαντες το πυρ,
ως πρωτοι προσκυνησαντες υπ' αυτου του πυρος πρωτοι βασιλειας
τετιμηνται. μεθ' ους Βαβυλωνιοι απο του εκει πυρος ανθρακας κλεψαντες και διασωσαντες εις τα εαυτων και προσκυνησαντες και αυτοι
ακολουθως εβασιλευσαν, Aιγυπτιοι δε ομοιως πραξαντες και το
πυρ ιδιαι διαλεκτωι Φθαε καλεσαντες, ο ερμηνευεται Ἥφαιστος, ου
τωι ονοματι και ο παρ' αυτοις πρωτος βασιλευσας προσαγορευεται.
τουτον μεν ουν τον τροπον χρησαμενοι και οι κατα τοπον βασιλευσαντες και ιδρυμα ποιησαντες και βωμους εις τιμην του πυρος αναψαντες της μεν βασιλειας οι πλειστοι απεσβεσθησαν, του δε τα
ξοανα σεβειν ουκ επαυσαντο δια την κακην των μαγων επινοιαν ευροντων αυτοις προφασεις κρατειν αυτους προς την ματαιαν λατρειαν δυναμενας· ιδρυσαντες γαρ αυτα μαγικαις τελεταις εορτας αυτοις ωρισαν εκ
τε θυματων, σπονδων, αυλων τε και κροτων, ων προφασει οι ανοητοι
απατωμενοι, καιτοι της βασιλειας αυτων αφαιρεθεισης, αυτοι των παρελθουσων θρησκειων ουκ απολειπονται· επι τοσουτον της αληθειας
δια την ηδυπαθειαν προετιμησαν την πλανην. οι και μετα μεθην παραβωμιον επολολυζουσιν, της ψυχης εκ βαθους ωσπερ δι' ονειρων αυτοις
την μελλουσαν επι ταις τοιαυταις αυτων πραξεσιν προαγγελλουσης τιμωριαν.
Πολλων ουν εν βιωι παρελθουσων θρησκειων παρεσμεν φεροντες
υμιν (οι αγαθοι εμποροι) εκ προγονων ημιν παραδοθεισης και φυλαχθεισης θρησκειας ως σπερματα φυτων, δεικνυντες και επι τηι υμετεραι
κρισει και εξουσιαι τιθεντες. το υμιν δοκουν επιλεξασθε. εαν μεν ουν
τα ημετερα ελησθε, ου μονον δαιμονας και τα εκ δαιμονων παθη
φυγειν δυνησεσθε, αλλ' αυτοι αυτα φυγαδευοντες και ικετευομενοι υπ'
αυτων και των εισαει εσομενων αγαθων απολαυσετε. επειγε τουναντιον εν μεν τωι νυν βιωι υπο δαιμονων αλλοκοτοις παθεσιν ενυβριζομενοι, επι τηι εκ του σωματος απαλλαγηι και τας ψυχας εισαει κολα
σθησομενας εξετε, τα αληθη ου θεου καταδικαζοντος, αλλα κακων πραξεων τοιαυτην εχουσων κρισιν. οι γαρ δαιμονες δια της αυτοις αποδοθεισης τροφης εξουσιαν εχοντες υπο των υμετερων χειρων εις τα
υμετερα εισκρινεται σωματα. ενδομυχησαντες γαρ πολλωι τωι χρονωι
και τηι ψυχηι ανακιρνανται. και δια την αμελειαν των εαυτοις βοηθειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

μη νοουντων η και μη βουλομενων, τουτων αυτων επι τηι του σωματος
λυσει η ψυχη τωι δαιμονι ηνωμενη αναγκην εχει φερεσθαι υπ' αυτου
εις ους βουλεται τοπους. το δε παντων χαλεπωτατον, επαν εν τηι των
ολων συντελειαι ο δαιμων τα πρωτα εις το καθαιρον πυρ αποδοθηι, η
συγκραθεισα αυτωι ψυχη αναγκην εχει αυτη μεν απορρητως κολαζεσθαι,
ο δε δαιμων ηδεσθαι. η γαρ εκ φωτος ουσα την αλλοφυλον του πυρος
φλογα μη φερουσα βασανιζεται, ο δε εν τηι του γενους αυτου ων ουσιαι
μεγαλως ηδεται, δεσμος δυσρηκτος γενομενος της υπ' αυτου συμποθεισης ψυχης. το δε τους δαιμονας γλιχεσθαι εις τα ανθρωπων
εισδυειν σωματα, αιτια αυτη. πνευματα οντες και την επιθυμιαν
εχοντες εις βρωτα και ποτα και συνουσιαν, μεταλαμβανειν δε μη δυναμενοι δια το πνευματα ειναι και δεισθαι οργανων των προς την
χρησιν επιτηδειων, εις τα ανθρωπων εισιασιν σωματα, ινα ωσπερ
υπουργουντων οργανων τυχοντες, ων θελουσιν, επιτυχειν δυνατοι ωσιν,
ειτε βρωτων, δια των ανθρωπου οδοντων, ειτε συνουσιας, δια των
εκεινου αιδοιων. οθεν προς την των δαιμονων φυγην η ενδεια και η
νηστεια και η κακουχια οικειοτατον εστιν βοηθημα. ει γαρ του μεταλαμβανειν χαριν εισερχονται εις ανθρωπου σωμα, δηλον οτι κακουχιαι
φυγαδευονται. αλλ' επειδη ενια δεινοτερα τυγχανοντα προσφιλονεικησαντα καιτοι τιμωρουμενα τωι τιμωρουμενωι προσμενει σωματι, δια τουτο
χρη προσφευγειν θεωι ευχαις και δεησεσιν απεχομενους τε πασης ακαθαρτου προφασεως, οπως η του θεου χειρ εις ιασιν αυτου επιψαυσαι
δυνηθηι ως αγνου και πιστευοντος. δει δε και εν ταις ευχαις το θεωι
προσπεφευγεναι ομολογειν και διαμαρτυρεσθαι την του δαιμονος
ουκ απειθειαν, αλλα βραδυτητα. παντα γαρ τωι πιστευοντι γινεται,
απιστουντι δε ουδεν. οθεν αυτοι οι δαιμονες, ειδοτες ων επικρατουσιν
της πιστεως την ποσοτητα, αναλογουσαν επιμετρουσιν αυτων την επιμονην.
δια τουτο τοις απιστουσιν επιμενουσιν, τοις δε δυσπιστοις ενβραδυνουσιν,
τοις δε πανταπασιν πιστευσασι και ευ πραττουσιν ουδε προς ·οπην
ωρας συνειναι δυνανται. η γαρ ψυχη τηι προς θεον πιστει ως εις υδατος φυσιν τραπεισα τον δαιμονα ως σπινθηρα πυρος αποσβεννυσιν.
καματος ουν εστιν εκαστωι εννοηθηναι την του εν αυτωι δαιμονος φυγην.
ανακιρναμενοι γαρ ταις ψυχαις, οπως τις της αυτου σωτηριας αμελησηι,
ενθυμησεις προς α βουλονται υποβαλλουσιν εις τον εκαστου νουν. οθεν
πολλοι ουκ ειδοτες, ποθεν ενεργουνται, ταις των δαιμονων κακαις υποβαλλομεναις επινοιαις ως τωι της ψυχης αυτων λογισμωι συντιθενται.
διο προς τους σσζειν αυτους δυναμενους ελθειν οκνηροτεροι γινονται
και [τους] υπ' αυτων των ενεδρευοντων δαιμονων αναλισκομενοι αγνοουσιν.
υπο μεν ουν των ταις ψυχαις αυτων ενδομυχουντων δαιμονων επιδιδοται
αυτοις ενθυμεισθαι ως ου δαιμονος ενοχλουντος, αλλα σωματικης νοσου
(οιον η υλης δριμειας η χολης η φλεγματος η αιματος αμετρια η μηνιγγος φλεγμονης η αλλου τινος). ει δε και τουτο ην, ουδε αυτο
απηλλακται δαιμονος ειδος ειναι. η γαρ καθολου και γεωδης ψυχη,
αιτιαι παντων βρωτων διικνουμενη, υπο της πλειονος τροφης επι πλειον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

προσληφθεισα, αυτη μεν ως συγγενει ενουται τωι πνευματι (οπερ εστιν
ανθρωπου ψυχη), το δε της τροφης υλωδες τωι σωματι ενωθεν ως δεινος
αυτωι υπολειπεται ιος. διο επι παντων καλον η αυταρκεια. τινες δε
των κακουργων δαιμονων αλλως ενεδρευουσιν, την αρχην ουδε οτι εισιν
ενφαινοντες, οπως η κατ' αυτων σπουδη μη γενηται, ευκαιρως δε
οργης προφασει, ερωτος η αλλου τινος ητοι ξιφει η βροχωι η κρημνωι η
ετερωι τινι το σωμα αιφνιδιως ενυβριζουσιν και εις τελος κολασθησομενας καθιστασιν των ανακεκραμενων τας ηπατημενας αυτοις ψυχας,
ως εφαμεν, εις το καθαρσιον χωρησαντες πυρ. αλλοι δε αλλως ενεδρευομενοι ου προσιασιν ημιν, ταις των κακουργων δαιμονων ενθυμησεσιν
απατωμενοι ως υπο μεν των θεων αυτων ταυτα πασχοντες δια την
προς αυτους αμελειαν, θυσιαις δε αυτους διαλλασσειν δυναμενοι, και
οτι μη χρη αυτους ημιν προσιεναι, αλλα τουναντιον φευγειν και μισειν.
και ομως μισουσιν και φευγουσιν τους μαλλον ελεωντας και επ' ευεργεσιαι αυτους διωκοντας. μισουντες ουν και φευγοντες ημας ενεδρευονται, ουκ ειδοτες ποθεν αυτοις τα εναντια τηι αυτων σωτηριαι φρονειν
γινεται· ουτε γαρ ημεις αυτους μη βουλομενους προς σωτηριαν νευσαι
βιασασθαι δυναμεθα (επει μη τοσαυτην νυν κατ' αυτων εχομεν εξουσιαν)
ουτε αυτοι αφ' εαυτων την κακην του δαιμονος ενθυμησιν νοησαι δυνανται (ου γαρ ισασιν οθεν αυτοις αι των κακων ενθυμησεις υποβαλλονται). εισιν δε [ουτοι], ους οι δαιμονες καθ' ας βουλονται μορφας επιφαινομενοι φοβουσιν. εσθ' οτε δε και τοις νοσουσιν θεραπειας συντασσουσιν και ουτως τοις προηπατημενοις θεων δοξαν αποφερονται και
του δαιμονας ειναι τους πολλους λανθανουσιν, αλλ' ουχ ημας τους
ειδοτας αυτων το μυστηριον, τινος ενεκα τοιαυτα πραττουσιν, εαυτους
κατ' οναρ καθ' ων την εξουσιαν εχουσι μεταμορφουντες. και ους μεν
φοβουσιν, οις δε χρηματιζουσιν και θυσιας απαιτουσιν και συνεστιασθαι
κελευουσιν, ινα αυτων τας ψυχας συνπινωσιν. ως γαρ οι δεινοι οφεις
τοις αυτων πνευμασιν τους στρουθους επισπωνται, ουτω και αυτοι
τους μεταλαμβανοντας της αυτων τραπεζης (δια γε των βρωτων και
ποτων ανακραθεντες αυτων τωι νωι) εις το ιδιον αυτων επισπωνται βουλημα, μεταμορφουντες εαυτους κατ' οναρ κατα τας των ξοανων ιδεας,
ινα την πλανην αυξησωσιν. το γαρ ξοανον ουτε ζωιον εστιν ουτε θειον
εχει πνευμα, ο δε οφθεις δαιμων τηι μορφηι απεχρησατο. ποσοις κατ'
οναρ ομοιως αλλοις ωφθησαν και υπαρ συναντησαντες αλληλοις [προς] το
κατ' οναρ αντιβαλλοντες ου συνεφωνησαν; ωστε ουκετι οναρ επιφανεια
εκεινο εστιν, αλλ' η δαιμονος εστιν η ψυχης [τα] επιγενηματα τοις παριουσι
φοβοις και επιθυμιαι αποδιδουσης τας ιδεας· η γαρ φοβωι τον νουν πληγεισα,
δια ονειρων τας ιδεας αποκυισκει. ει δε τα ξοανα οιεσθε ως ενπνοα υπαρχοντα τα τοιαυτα ενεργειν δυνασθαι, επι ζυγου επιστησαντες αυτα, ισου
οντος του κανονος, το αντιρροπον επι της ετερας πλαστιγγος θεντες,
αξιωσατε αυτα η ολκοτερα γενεσθαι η κουφοτερα, και ουτως εαν γενηται, ενπνοα εστιν· αλλ' ου γινεται· ει δε εσται, ουπω το τοιουτο θεος εστιν.
και γαρ δακτυλωι δαιμονος τουτο γενεσθαι δυναται. και σκωληκες κινουνται,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

και θεοι ου λεγονται. οτι δε προς τας προληψεις η εκαστου ψυχη ιδεας
δαιμονων απεικονιζει και ουχ οι λεγομενοι θεοι επιφαινονται, σαφες εστιν εκ
του Ἰουδαιοις μη επιφαινεσθαι. αλλ' ερει τις· Πως ουν χρηματιζουσιν τα
μελλοντα προσημαινοντες; και τουτο ψευδος εστιν. δεδοσθω δε αληθεια
ειναι, ουπω το τοιουτο θεος εστιν. ου γαρ ει τι μαντευεται, θεος εστιν· οτι και
πυθωνες μαντευονται, αλλ' υφ' ημων ως δαιμονες ορκιζομενοι φυγαδευονται. αλλ' ερει τις· Ἐνιοις θεραπειας προστασσουσιν. ψευδος εστιν·
δεδοσθω δε ουτως εχειν, ουπω το τοιουτο θεος εστιν. και γαρ ιατροι
ιωνται πολλους και θεοι ουκ εισιν. αλλα (φησιν) ιατροι ου παντως
ιωνται εκεινους, ων την προνοιαν ποιουνται, ουτοι δε και χρηματισαντες
ιωνται. αλλ' ισασιν οι δαιμονες τα οντως προς εκαστον παθος προσωικειωμενα βοηθηματα· διο ιατροι επιστημονες ιασθαι δυναμενοι, και
ταυτα τα υπο ανθρωπων ιαθηναι δυναμενα, αλλα και μαντικα οντα και
ειδοτα ποτε εκαστον εξ αυτοματου θεραπευεται, τοτε συντασσουσιν τας
θεραπειας, ινα εαυτους επιγραφωσιν. επει δια τι μετα πολυν χρονον
χρηματιζουσιν τας ιασεις; δια τι δε, ει παντα δυνανται, ανευ του προσφερειν τι την ιασιν ου ποιουνται; τινος δε ενεκα τισιν μεν ευξαμενοις
θεραπειας προστασσουσιν, ενιοις δε εσθ' οτε και οικειοτεροις ουσιν ου
χρηματιζουσιν; ουτως οποταν εξ αυτοματου θεραπεια μελληι γινεσθαι,
επαγγελλονται, ινα εαυτους επιγραψωσιν. αλλοι δε νοσησαντες και
ευξαμενοι εξ αυτοματου υγιαναντες, ους επεκαλεσαντο, επεγραψαν και
αναθηματα εποιησαν. οι μεντοι γε μετα ευχην διαφωνησαντες τας
αποτυχιας αναθειναι ου δυνανται. πλην ει οι συγγενεις των τεθνεωτων
<η> εξ αυτων τινες συνεζητησαν τας αποτυχιας, πλειονας αν ευρηκειτε
τας αποτυχιας των επιτευγματων. αλλ' ουδεις προειλημμενος αυτοις τον
κατ' αυτων ελεγχον εκφαναι θελει αιδουμενος η φοβουμενος, αλλα τουναντιον
τα πιστα αυτων ατοπηματα συνκρυβουσιν. ποσοι δε και καταψευδονται
χρηματισμους και θεραπειας εξ αυτων αποτελεσθεισας και ταυτας βεβαιουνται μετα ορκων; ποσοι δε επι μισθωι εαυτους εξεδωκαν, δι' ενιων
επινοιων πασχειν τινα αναδεξαμενοι και ουτως κηρυξαντες, αυτων το
παθος αντιπαθειαι αποκατασταθεντες, κεχρηματισθαι την θεραπειαν
λεγουσιν, ινα το αναισθητον επιγραψωσιν σεβασμα; ποσα δε αυτων εκ
καταρχης μαγικηι τεχνηι ετελεσθη, ινα ονειροποληι και χρηματιζηι; και
ομως μακρωι χρονωι και ταυτα διεφωνησεν. ποσοι δε νυν τα τοιαυτα
κρατυνειν θελοντες γοητευουσιν; πλην ουκ ει τι μαντικον εστιν η θεραπευτικον, τουτο θεος εστιν. ο γαρ θεος παντα δυναται. εκεινος γαρ εστιν
αγαθος και δικαιος, νυν πασιν μακροθυμων, ινα οι βουλομενοι εφ' οις
επραξαν κακοις μεταμεληθεντες και πολιτευσαμενοι εν ημεραι, ηι τα παντα
κρινεται, των κατ' αξιαν απολαυσωσιν.
∆ιο νυν αρξασθε αγαθης γνωσεως αιτιαι θεωι πειθομενοι αντιλεγειν
υμων ταις κακαις επιθυμιαις και εννοιαις, ινα δυνηθητε ανακαλεσασθαι
την πρωτην τηι ανθρωποτητι παραδοθεισαν σωτηριον θρησκειαν. ουτω
γαρ υμιν εξαυτης ανατελει τα αγαθα, ατινα λαβοντες πειραν των κακων
του λοιπου καταλειψετε. αλλα τωι δεδωκοτι ευχαριστησατε, μετα του της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

ειρηνης βασιλεως εισαει των απορρητων απολαυοντες αγαθων. εν δε τωι παροντι, αεναωι ποταμωι η πηγηι επει γε καν θαλασσηι απολουσαμενοι επι
τηι τρισμακαριαι επονομασιαι ου μονον τα ενδομυχουντα υμιν πνευματα
απελασαι δυνησεσθε, αλλ' αυτοι μηκετι αμαρτανοντες και θεωι ανενδοιαστως πιστευοντες τα αλλων κακα πνευματα και δαιμονια χαλεπα συν
τοις δεινοις παθεσιν απελασετε. ενιοτε δε μονον ενιδοντων υμων φευξονται· ισασιν γαρ τους αποδεδωκοτας εαυτους τωι θεωι, διο τιμωντες
αυτους πεφοβημενοι φευγουσιν, ωσπερ εχθες εωρακατε πως εμου αναθεμενου μετα την προσομιλιαν ευξασθαι υπερ των πασχοντων, αυτα [τα
παθη] τηι προς την θρησκειαν τιμηι ανεκραγεν, βραχειαν ωραν στεξαι
μη δυνηθεντα. μη ουν νομισητε οτι ημεις αλλης φυσεως οντες κατα
τουτο δαιμονας ου φοβουμεθα. της γαρ αυτης υμιν εσμεν φυσεως, αλλ'
ου θρησκειας. διο υμων ου πολυ, αλλα το παν κρειττονες οντες και
υμας τοιουτους γενεσθαι ου φθονουμεν, αλλα τουναντιον συμβουλευομεν,
ειδοτες οτι τους θεωι προσοικειωθεντας ταυτα παντα αγνωστως προτιμαι
και φοβειται. ονπερ γαρ τροπον Καισαρος χιλιαρχωι οι υποκειμενοι
στρατιωται δια την του δεδωκοτος εξουσιαν τον ειληφοτα οιδασι τιμαν
τοσουτον ωστ' αν τους εφεστωτας λεγειν τουτωι· Ἐλθε, και ερχεσθαι
και αλλωι· Πορευου, και πορευεσθαι, ουτως και ο θεωι εαυτον αποδους,
πιστος ων, δαιμοσιν τε και παθεσιν μονον λεγων ακουεται, και υποχωρουσιν δαιμονες πολυ ισχυροτεροι οντες των κελευοντων. αφραστωι γαρ
δυναμει τον εκαστου νουν ο θεος υποτασσει ωι βουλεται. ως γαρ τον
Καισαρα πεφοβηνται οντα ανθρωπον πολλοι ηγεμονες μετα πασων των
παρεμβολων και πολεων, της εκαστου καρδιας <την> των ολων εικονα προτιμαν σπευδουσης (θεου γαρ βουληι τα παντα δεδουλωμενα φοβωι την
αιτιαν ουκ οιδεν), ουτω και τον θεωι προσφευγοντα και την δικαιαν πιστιν
ωσπερ εικονα αυτου εν τηι αυτου βασταζοντα καρδιαι παντα τα παθοποια
πνευματα τιμαι και φευγει, φυσικηι τινι οδωι πεφοβημενα.
Ἀλλ' ομως καν παντες δαιμονες μετα παντων των παθων υμας
φευγωσιν, ουκ εστιν εν τουτωι μονον χαιρειν, αλλ' εν τωι δι' ευαρεστιαν
τα ονοματα υμων εν ουρανωι ως αει ζωντων αναγραφηναι. ουτω και το
θειον αγιον πνευμα χαιρει οτι τον θανατον νενικηκεν ανθρωπος· το
γαρ δαιμονας φυγαδευειν εις την αλλου ιασιν γινεται. ταυτα δε λεγομεν
ουχ ως αρνουμενοι το μη δειν αλλοις βοηθειν, αλλ' οτι μη χρη επι τουτωι
τυφωθεντας εαυτων αμελειν. εσθ' οτε δε τινας ανομους ανδρας
δαιμονες φευγουσιν δι' ονομα τιμιον και ενεδρευονται ο τε απελασας και
<ο> ιστορησας· ο μεν απελασας ως δια δικαιοσυνην προτιμηθεις ουκ ειδως
του δαιμονος το κακουργον (αμα τε γαρ το ονομα τετιμηκεν και τηι φυγηι
τον ασεβη εις οιησιν δικαιοσυνης περιβαλων του μη μετανοειν ηπατησεν),
ο δε ιστορησας ως ευσεβει συνχρησαμενος τωι απελασαντι προς την ομοιαν
πολιτειαν σπευσας απολλυται. ενιοτε δε και τους μη θεωι προσκειμενους
ορκους φευγειν υποκρινονται, ιν' απατησαντες αυτους οτε θελησωσιν ανελωσιν.
Και τουτο ουν υμας ειδεναι βουλομεθα οτι, εαν μη τις εκων εαυτον δαιΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

μοσιν δουλον εκδση (ως ταχιον ειπον), ο δαιμων την κατ' αυτου εξουσιαν
ουκ εχει. ενα ουν θεον σεβειν ελομενοι και «τραπεζης δαιμονων» αποσχομενοι και σωφροσυνην μετα φιλανθρωπιας και δικαιοσυνης αναδεξαμενοι
και τρισμακαριαι επονομασιαι εις αφεσιν αμαρτιων βαπτισαμενοι τωι οσον
δυνασθε επι το τελειον της αγνειας εαυτους επιδιδοναι δυνασθε κολασεως
αιδιου ·υσθεντες αιωνιων αγαθων κληρονομοι καταστηναι. ταυτα ειπων
τοις υπο παθων οχλουμενοις προσιεναι εκελευσεν, και ουτως πολλοι
πειραι των εχθες θεραπευθεντων συνεληλυθοτες προσηιεσαν· ο δε τας
χειρας αυτοις επιθεις και ευξαμενος, εξαυτης ιασαμενος, εντειλαμενος
αυτοις και τοις αλλοις ορθριτερον συνεδρευειν, αυτος λουσαμενος και τροφης μεταλαβων υπνωσεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

[OΜIΛIA I.]
Τηι μεν ουν εν Τριπολει τριτηι ημεραι ορθριτερον εξ υπνου εγερθεις
ο Πετρος εις τον κηπον εισηιει, ενθα ην υδροχοειον μεγα, εις ο
διηνεκως πλουσιον ερρεεν υδωρ. εκει λουσαμενος, ειθ' ουτως ευξαμενος
εκαθεσθη, ημας δε περικαθεζομενους και εις αυτον ατενιζοντας ωσπερ
ακουσαι τι βουλομενους συνεις εφη· Πολλη μοι δοκει ειναι διαφορα
των αγνοουντων προς τους πεπλανημενους. ο γαρ αγνοων εοικεναι μοι
δοκει ανδρι επ' ευθηνουμενην πολιν μη ορμαν βουληθεντι δια το αγνοειν
τα εκει καλα, ο δε πεπλανημενος μαθοντι μεν τα κατα την πολιν αγαθα,
εν δε τωι ορμαν κατα την οδον τριβον παραλλαξαντι και δια τουτο πλανωμενωι. ουτως ουν μοι δοκει πολλην διαφοραν ειναι των ειδωλα σεβοντων προς τους εν θεοσεβειαι αλωμενους. οι τε γαρ ειδωλα σεβοντες
αγνοουσιν την αιωνιον ζωην (ου εινεκεν ουδε ορεγονται αυτης· ο γαρ
μη ισασιν, αγαπαν ου δυνανται), οι δε τον ενα θεον σεβειν ελομενοι
και αιωνιον ζωην τοις αγαθοις δεδομενην μεμαθηκοτες εαν τι παρα τα
δοκουντα τωι θεωι η πιστευσωσιν η ποιησωσιν, εοικασιν τοις την μεν
πολιν της τιμωριας εκβεβηκοσιν ελθειν εις την ευθηνουμενην και εν τηι οδωι
της ευθειας πλανηθεισιν.
Ταυτα αυτου διαλεγομενου ημιν εισηιει τις των ημετερων ο επι τωι απαγγελλειν αυτωι τα τοιαυτα καθεστηκως λεγων· Πολλοι οχλοι, κυριε μου Πετρε,
προ των θυρων εστηκασιν. επιτρεψαντος ουν αυτου πολυς επεισηλθεν οχλος.
ο δε εγερθεις και τηι εχθες βασει επιστας, τωι της θεοσεβειας εθει προσαγορευσας εφη· Θεου του τον ουρανον κτισαντος και την γην και παντα τα εν
αυτοις πεποιηκοτος (ως ο αληθης ειρηκεν ημιν προφητης) ο ανθρωπος κατ'
εικονα και καθ' ομοιωσιν γεγονως αρχειν τε και κυριευειν κατεσταθη,
λεγω δε των εν αερι και γηι και υδασιν, ως εξ αυτου του πραγματος
εστιν συνιδειν οτι τηι εαυτου συνεσει τα μεν εν αερι φερει κατω, τα εν
βυθωι αναγει ανω, τα εν γηι αγρευει, καιτοιγε κατ' αλκην αυτου πολλωι
μειζονα οντα, λεγω δε ελεφαντας και λεοντας και τα τουτοις παραπλησια.
οτε μεντοι δικαιος ετυγχανεν, και παντων παθηματων ανωτατος ην,
ως αθανατωι σωματι του αλγειν πειραν λαβειν μη δυναμενος· οτε δε
ημαρτεν (ως εχθες και τηι προ αυτης εδειξαμεν), ως δουλος γεγονως της
αμαρτιας πασιν υπεπεσεν τοις παθημασιν, παντων καλων δικαιαι κρισει
στερηθεις. ου γαρ ευλογον ην του δεδωκοτος εγκαταλειφθεντος τα δοθεντα παραμενειν τοις αγνωμοσιν. οθεν εξ υπερβαλλουσης αυτου ευσπλαγχνιας προς το απολαβειν ημας αμα τοις πρωτοις και τα εσομενα
αιωνια αγαθα τον αυτου επεμψεν προφητην. ο δε προφητης ημας προς
υμας λεγειν υμιν α δει φρονειν και ποιειν ενετειλατο. ελεσθαι ουν [ο]
επι τηι υμετεραι κειται εξουσιαι. α μεν ουν δει φρονειν, εστιν ταυτα· τον
παντα πεποιηκοτα σεβειν θεον, ον αν απολαβητε τωι νωι, υπ' αυτου αποληψεσθε αμα τοις πρωτοις καλοις και τα εσομενα αιωνια αγαθα. πεισαι
ουν εαυτους προς τα συμφεροντα δυνησεσθε, εανπερ τωι εμφωλευοντι εν τηι υμετεραι καρδιαι δεινωι οφει ωσπερ επαιδοντες λεγητε· «Κυριον
τον θεον φοβηθησηι και αυτωι μονωι λατρευσεις». εκ παντος ουν λογισμου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

συνφερει το αυτον μονον φοβεισθαι ουχ ως αδικον, αλλ' ως δικαιον. και
γαρ αδικον τις φοβειται μη αδικως αναιρεθηι, και τον δικαιον μη αμαρτιαι
φωραθεις τιμωρηθηι. δυνασθε ουν ενι τωι προς αυτον φοβωι πολλων των
επιβλαβων απαλλαγηναι φοβων. ενα γαρ τον παντων κυριον και ποιητην εαν
μη φοβησθε, παντων των κακων δουλοι επι τηι εαυτων βλαβηι εσεσθε,
λεγω δε δαιμονων και παθηματων και παντος ρδητινι τροπωι βλαπτειν δυναμενου. θαρσησαντες ουν προσιτε τωι θεωι, οι την αρχην επι τωι παντων αρχειν και κυριευειν γεγενημενοι, οιτινες εχετε αυτου εν μεν τωι σωματι την
εικονα, ομοιως τε εχετε εν τωι νωι της γνωμης την ομοιοτητα. επει ουν
αλογοις ζσοις εοικοτα πραξαντες [της ψυχης] την ανθρωπου ψυχην
απωλεσατε, ωσπερ χοιροι γενομενοι δαιμονων αιτηματα εγενεσθε. εαν ουν
του θεου νομον αναδεξησθε, ανθρωποι γινεσθε. ου γαρ οιον αλογοις ζσοις
εστιν ειπειν· «Oυ φονευσεις, ου μοιχευσεις, ου κλεψεις» και τα εξης. διο μη
φθονεσητε εαυτοις εις την πρωτην ανακαλουμενοι εισελθειν ευγενειαν. δυνατον γαρ εστιν, εαν τωι θεωι δια των αγαθων πραξεων εξομοιωθητε· και
δια την ομοιοτητα υιοι εκεινου ειναι λογισθεντες παντων δεσποται αποκαταστηναι δυνησεσθε.
Ἄρξασθε ουν αποδυεσθαι των κενων ειδωλων τους επιβλαβεις φοβους,
οπως την αδικον φυγητε δουλειαν· δεσποται γαρ γεγονασιν υμων εκεινοι, οι
και εις δουλους υμιν αχρηστοι τυγχανουσιν. λεγω δε περι υλης των αψυχων
αγαλματων των μηδε προς το δουλευειν υμιν χρησιμευοντων. ουτε γαρ ακουει
ουτε βλεπει ουτε αισθανεται, αλλ' ουδε μην κινηθηναι δυναται. η γαρ
βουλεται τις υμων ουτως οραν ως οραι και ακουειν ως ακουει και
αισθανεσθαι και κινεισθαι; αλλ' απειη τοιαυτηι λοιδοριαι λοιδορειν πανθ'
οντινουν ανθρωπον, εικονα περιφεροντα θεου, ει και την ομοιοτητα
απωλεσεν. τους γουν θεους υμων τους χρυσεους και αργυρεους η και εξ
αλλης τινος υλης γεγενημενους εις την πρωτην αυτων φυσιν αποκαταστη
σατε, εις τε φιαλας λεγω και λεκανας και τα λοιπα παντα, οσα υμιν προς
υπηρεσιαν χρησιμα ειναι δυναται, και τα υμιν απ' αρχης δοθεντα αγαθα
αποκατασταθηναι δυνηθησεται. αλλ' ισως ερειτε· Oυκ εωσιν ημας τουτο
ποιησαι οι των εφεστωτων νομοι. καλως οτι νομοι, και ουκ αυτων των
εικαιων σεβασματων η μη ουσα δυναμις. πως ουν αυτους θεους νενομικατε, υπο ανθρωπινων νομων εκδικουμενους, υπο κυνων φρουρουμενους,
υπο μοχλων φυλασσομενους; και ταυτα εαν χρυσεα <ηι> η αργυρεα η
χαλκεα· τα γαρ λιθινα η οστρακινα υπο της ατιμιας φυλασσεται, οτι
ουδεις ανθρωπων λιθινον η οστρακινον ορεγεται κλεψαι θεον. ωστε
μεγαλωι κινδυνωι υποκεινται οι εκ πολυτελεστερας υλης γεγενημενοι υμων
θεοι. πως δη και θεοι εισιν, κλεπτομενοι, χωνευομενοι, σταθμιζομενοι,
φρουρουμενοι; ω των ταλαιπωρων ανθρωπων φρενες, νεκρων νεκροτερα
δεδιοτων· ουδε γαρ νεκρα αυτα λεγειν δυναμαι τα μηδεποτε ζησαντα,
εκτος ει μη ταφοι αρχαιων ανθρωπων εισιν. ενιοτε γαρ επιβας τις αγνωστοις τοποις ουκ οιδεν ους οραι ναους, ποτερον ποτε νεκρων ανδρων
μνηματα εστιν η των λεγομενων θεων· πυθομενος δε και ακουσας οτι
θεων, προσεκυνησεν ουκ αιδεσθεις, οτι ει μη εξετασας μεμαθηκει, δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

το ισον της ομοιοτητος ως νεκρου μνημειον αν παρεληλυθει. πλην ου
χρη με προς την της τοιαυτης δεισιδαιμονιας <πλανην> πολλην παρεχειν
αποδειξιν. ραιδιον γαρ εστιν τωι θελοντι νοησαι οτι ουδεν εστιν, εκτος ει μη τις
ου βλεπει <... ου βλεπει>. πλην καν νυν ακουσον οτι ουκ ακουει, και νοησον
οτι ου νοει. χειρες γαρ αυτο θανοντος ανθρωπου εποιησαν. ει δε ο ποιησας
ετελευτησεν, πως το υπ' αυτου γεγονος ου λυθησεται; τι ουν θνητου εργον
προσκυνεις, παντελως αναισθητον ον; οποτε οι λογισμους εχοντες ουδε
τα ζωια προσκυνουσιν ουδε στοιχεια τα υπο θεου γεγενημενα κολακευουσιν, λεγω δε ουρανον, ηλιον, σεληνην, αστρα, γην, θαλασσαν και παντα
τα εν αυτοις, ορθως κρινοντες μηδε τα υπ' αυτου γενομενα προσκυνειν,
αλλα τον τουτων δημιουργον και παροχον σεβειν θεον. επι τουτωι
γαρ και αυτα χαιρει οτι την του πεποιηκοτος τιμην ουδεις αυτοις προσηψεν. αυτου γαρ μονου εστιν η εντιμος δοξα του μονου αγενητου,
οτι τα λοιπα παντα γενητα τυγχανει. ως ουν του αγενητου ιδιον το θεος
ειναι, ουτως παν οτιουν γενομενον θεος τωι οντι ουκ εστιν. προ παντων
ουν εννοηθηναι οφειλετε την του εν υμιν απατωντος οφεως κακουργον
επινοιαν, ος φρονιμως υμας απαται υποσχεσει κρειττονος λογισμου, ερπων
υμων εκ του εγκεφαλου εις τον νωτιαιον μυελον και μεγα κερδος ηγουμενος την υμετεραν απατην. ειδως γαρ τον απ' αρχης νομον οτι,
εαν υμας εις υπονοιαν ωνδηποτε λεγομενων θεων ενεγκηι, μονον ινα εις
το της μοναρχιας αγαθον αμαρτητε, κερδος αυτωι γινεται η υμων καταστροφη, λογωι δε τουτωι· οτι γην ησθιεν καταδικασθεις, τον δι' αμαρτιαν
εις γην λυθεντα [γην γενομενον] εσθιειν εχει εξουσιαν, των ψυχων υμων
εις την του πυρος αυτου γαστερα χωρουσων. ινα ουν ταυτα παθητε, πασαν
την καθ' υμων υμιν υποβαλλει οιησιν. <υπ'> αυτου γαρ πασαι αι κατα
της μοναρχιας απατηλοι τωι νωι υμων επι βλαβηι ενσπειρονται υποληψεις. πρωτον μεν ινα μη τους της θεοσεβειας ακουσαντες λογους την των
κακων αιτιαν απελασητε αγνοιαν, προφασει γνωσεως ενεδρευει δους,
τα μεν πρωτα μιαι τηι κατα παντων προληψει χρωμενος, ητις εστιν το
νομιζειν καλως βεβουλευσθαι οτι, εαν μη τις ακουσηι του της θεοσεβειας
λογου, ουκ εστιν «ενοχος τηι κρισει». διο και ουτως απατωμενοι τινες
ακουειν ου θελουσιν, ινα αγνοωσιν, ουκ ειδοτες οτι η αγνοια αυτη καθ'
αυτην ικανον θανασιμον εστιν φαρμακον. ου γαρ, ει τις προσλαβοι θανασιμου φαρμακου αγνοων, ουκ αποθνηισκει. ουτως φυσικως αι αμαρτιαι
αναιρουσιν τον αμαρτανοντα, καν αγνοων πρασσηι α μη δει. ει δε επι
παρακοηι λογων κρισις γινεται, πολλωι μαλλον ο θεος ολοθρευσει
τους μη θελησαντας την εις αυτον θρησκειαν αναδεξασθαι. ο γαρ μη
θελων μαθειν, ινα μη ενοχος ηι, ηδη ως ειδως κρινεται. εγνω γαρ ο
μη ακουσαι θελει· ωστε ουδεν δυναται προς απολογιαν επινοια προς «καρδιογνωστην» θεον. διο φευγετε του οφεως την πανουργον υποβαλλομενην υμων τωι νωι ενθυμησιν. ινα δε και οντως αγνοησας τις τον
παροντα βιον τελευτησηι, εγκλημα εξει, οτι βιωσας χρονον ουκ εγνω, τις
αυτωι τε και των αυτωι επιχορηγηθεισων τροφων υπηρξεν ευεργετης,
και [οτι] ως αναισθητος και αχαριστος πολυ αναξιος δουλος της του θεου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

αποδοκιμαζεται βασιλειας. παλιν τε υποβαλλει υμιν ο δεινος οφις υποληψιν τουτο νοειν και λεγειν τουτο αυτο, ο σχεδον οι πλειστοι υμων
λεγουσιν· Ἴσμεν και ημεις οτι εις εστιν ο παντων κυριος, αλλα και ουτοι
θεοι εισιν. ονπερ γαρ τροπον εις εστιν ο Καισαρ, εχει δε υπ'
αυτον τους διοικητας (υπατικους, επαρχους, χιλιαρχους, εκατονταρχους,
δεκαδαρχους), τον αυτον τροπον ενος οντος του μεγαλου θεου ωσπερ
Καισαρος και αυτοι κατα τον των υποκειμενων εξουσιων λογον θεοι
εισιν, υποκειμενοι μεν εκεινωι, διοικουντες δε ημας. ακουσατε ουν οι
ταυτην την υπονοιαν ως δεινωι υπαλειφθεντες ιωι υπ' αυτου (λεγω δε του
παραδειγματος την κακην υπονοιαν), οπως ειδητε τι καλον και τι πονηρον· ουπω γαρ ανεβλεψατε, οτι ουδε τοις προβαλλομενοις υφ' υμων
ενορατε. ει γαρ φατε ως εις τον του Καισαρος λογον τον θεον
εχειν τας υποκειμενας εξουσιας (τους λεγομενους θεους), ουδε ουτως
τωι υμων στοιχειτε παραδειγματι. ει γαρ εστοιχειτε, εχρην τουτ' ειδεναι
οτι ως ουκ εξεστιν το Καισαρος ονομα ετερωι δουναι (λεγω δη η υπατωι
η επαρχωι η χιλιαρχωι η ετερωι τινι), οτι ο διδους ου ζησεται και ο λαμβανων αναιρεθησεται, ουτως εκ του υμετερου παραδειγματος το
θεου ονομα ετερωι δοθηναι ουκ εξεστιν· επει ο πειραθεις ειτε λαβειν ειτε
δουναι απολλυται. ει δε η απ' ανθρωπου υβρις δικην παρεχει, πολλωι
μαλλον οι ετερους θεους λεγοντες ως θεον υβρισαντες αιωνιωι υποκεισονται
κολασει. και ευλογως, οτι το εις την αυτου μοναρχιαν παραδοθεν υμιν
τιμαν ονομα πασηι ει ηδυνηθητε υπεβαλετε υβρει· ου γαρ το οντως εστιν
αυτου ονομα θεος, αλλ' υμεις τεως παρειληφοτες υβρισατε ο εδοθη υμιν,
ινα ως αν αυτωι χρησησθε, εις το οντως αυτου ονομα λογισθηι· υμεις δε
αυτο πασηι υβρει υπεβαλετε. αυτικα γουν των Aιγυπτιων [υμων] οι αρχηγεται, οι περι μετεωρολογιας αυχουντες και των αστρων τας φυσεις διακρινειν επαγγελλομενοι, υπο κακης αυτοις ενδομυχουσης υπονοιας πασηι αυτο
ατιμιαι οσον το κατ' αυτους υπεβαλαν. οι μεν γαρ αυτων παρεδοσαν βουν
τον λεγομενον Ἄπιν σεβειν, οι δε τραγον, οι δε αιλουρον, οι δε οφιν, αλλα
και ιχθυν και κρομμυα και γαστρων πνευματα και οχετους και αλογων
ζσων μελη <συν> και αλλοις μυριοις πανυ αισχροις ατοπημασιν.
Ταυτα του Πετρου ειποντος εγελασεν ο παρεστηκως οχλος. και ο
Πετρος εφη προς τον γελωτα· Γελατε υμεις τα εκεινων, ουκ ειδοτες πολλωι
μαλλον υπ' εκεινων γελωμενοι. πλην τα αλληλων γελατε· τα γαρ ιδια υπο
συνηθειας κακης εις απατην αχθεντες ου βλεπετε. οτι δε οντως ορθως
καταγελατε των Aιγυπτιων, συνφημι, επει αλογα ζωια λογικοι οντες προσκυνουσιν, τα παντως θνηισκοντα. πως δε κακεινοι υμων καταγελωντες λεγουσιν,
ακουσατε· ημεις (φησιν) ει και θνηισκοντα προσκυνουμεν, αλλα γε καν
ζησαντα ποτε, υμεις δε τα μηδεποτε ζησαντα σεβεσθε. προς τουτοις
φασιν· Του ενος θεου τιμαν θελοντες την μορφην και μη ευροντες ποια εστιν,
πασαν μορφην προτιμαν ειλομεθα. και ομως τοιαυτα τινα λεγοντες ορθοτερον
υμων οιονται φρονειν. διο και υμεις αποκρινασθε προς αυτους· Ψευδεσθε·
ου γαρ τιμηι τηι προς τον οντως θεον αυτα σεβεσθε· πασαν γαρ αν μορφην
προσεκυνειτε οι παντες, ουχ ως εποιειτε. οι μεν γαρ υμων κρομμυον υπονοηΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

σαντες ειναι το θειον και <οι> γαστρος πνευματα σεβοντες πολεμουσιν·
και ουτως ομοιως οι παντες εν τι προτιμησαντες τα αλλων ψεγετε. διαφορωι δε γνωμηι του αυτου ζσου μελων ος μεν αλλο σεβει, ετερος δε το
ετερον. πλην αυτων <οι> ετι τα του ορθου λογισμου πνεοντες, αιδουμενοι επι τωι προδηλωι αισχρωι, εις αλληγοριας αυτα αγειν πειρωνται, δι'
ετερας επινοιας τα της απατης αυτων θανασιμα κρατυνειν βουλομενοι.
ομως και τας αλληγοριας διηλεγξαμεν αν, ειπερ εκει ημεν, ων το τοσουτον μωρον επεκρατησεν παθος μεγιστην τηι επινοιαι ενποιησαι νοσον.
ου γαρ χρη την εμπλαστρον προσφερειν επι το υγιεινον μερος του σωματος, αλλ' επι το πασχον. επει ουν υμεις δια του γελασαι τα Aιγυπτιων εφανητε μη παθοντες τα εκεινων, περι ου υμεις πεπονθατε, ευλογον ην παροντα με υμιν την ιασιν του εν υμιν παθους παρεχειν. ο
θεον σεβειν αιρουμενος προ παντων ειδεναι οφειλει τι μονον της θεου
φυσεως ιδιον εστιν, ο αλλωι προσειναι αδυνατον, ινα εις το ιδιωμα αυτου
αποβλεπων και παρ' ετερωι αυτο μη ευρισκων, ετερωι το θεωι ειναι
μη απατηθηι δουναι ποτε. εστιν δε ιδιον θεου τουτον μονον ειναι,
ως παντων ποιητην, ουτως και κρειττονα. κρειττον εστιν δυναμει μεν
το ποιουν του ποιουμενου, προς μεγεθος το απειρον του πεπερασμενου,
προς ειδος το ευμορφοτατον, προς ευδαιμονιαν το μακαριωτατον, προς
νουν το τελειοτατον. ομοιως δε και εν τοις αλλοις αυτος απαραβλητως
την υπεροχην εχει. επει ουν (ως εφην) ιδιον θεου το αυτον ειναι των
ολων κρειττονα, υπ' αυτου δε ο παντα περιεχων γεγονε κοσμος, αναγκη
πασα λεγειν μηδεν των υπ' αυτου γεγονοτων αυτωι δυνασθαι την ισην
εχειν συγκρισιν. ο δε μη εχων το απαραβλητον και ανυπερβλητον
και παντη παντοθεν ανενδεες θεος ειναι ου δυναται. ει δε ο πας κοσμος
τουτο ειναι ου δυναται, καθο γεγενηται, ποσωι γε μαλλον τα μορια αυτου
ουκ αν ευλογως κληθειη θεος. μορια δε λεγω τους υφ' υμων λεγομενους
θεους, εκ χρυσου και αργυρου χαλκου τε και λιθου η και εξ αλλης υλης
ηστινοσουν γεγονοτα, και ταυτα υπο θνητης χειρος δεδημιουργημενα.
ομως δε προς ταυτα ιδωμεν οια δι' ανθρωπου στοματος ο δεινος οφις
φαρμασσει τοις εμπαιγμοις τους εξαπατωμενους.
Λεγουσι γαρ οι πολλοι· Των σεβασματων ημων σεβομεν ου τον χρυσον
ουδε τον αργυρον ουδε ξυλον η λιθον (ισμεν γαρ και ημεις οτι ταυτα
ουδεν εστιν η αψυχος υλη και ανθρωπου θνητου τεχνη), αλλα το
κατοικουν εν αυτοις πνευμα, τουτο θεον λεγομεν. ορα των ταυτα
λεγοντων την κακοηθειαν. επει γαρ το φαινομενον ευελεγκτον εστιν
οτι ουδεν εστιν, κατεφυγον επι το αορατον, ως επ' αδηλωι τινι
ελεγχθηναι μη δυναμενοι. πλην συνομολογουσιν ημιν οι τοιουτοι επι
μερους οτι το ημισυ των παρ' αυτοις ιδρυματων θεος ουκ εστιν, αλλ'
αναισθητος υλη. λοιπον δε περιλειπεται δειξαι αυτοις πως πιστευουσιν
οτι θειον εχει πνευμα. αλλ' επιδειξαι ημιν ου δυνανται οτι εστιν, επει
μη εστιν, και αυτοις εωρακεναι ου πιστευομεν. ημεις αυτοις οτι
θειον ουκ εχει πνευμα τας αποδειξεις παρεξομεν, οπως του δοκειν αυτα
ενπνοα ειναι οι φιλαληθεις τον ελεγχον ακουσαντες της λυσσωδους υποΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

νοιας αποτραπωνται. το μεν δη πρωτον, ει ως ενπνοα οντα σεβεσθε
αυτα, <τι> και ανθρωπων αρχαιων ταφους προσκυνειτε, των ομολογουμενως ουδεν πνευμα θειον εσχηκοτων; ουτως ουδε κατα τουτο αληθευετε.
πλην ει οντως ενπνοα ην τα σεβασματα υμων, αφ' εαυτων αν εκινειτο,
φωνην αν ειχεν, την επ' αυτοις αραχνην απεσειετο, τους αυτοις επιβουλευσαι θελοντας και κλεπτοντας απεωθειτο αν, τους τα αναθηματα αποσυλωντας συνελαμβανεν αν ·αιδιως. νυν δε τουτων ουδεν ποιουσιν, αλλ'
ως καταδικοι (και μαλιστα οι τιμιωτεροι αυτων) φρουρουνται, ως και
την αρχην ειρηκαμεν. τι δε; ου φορους και τελη υπερ αυτων απαιτουσιν
υμας οι δυνασται ως πολλα καρπιζομενους των εκει; τι δε; ου πολλακις
υπο πολεμιων διηρπαγησαν και συντριβεντες διενεμηθησαν; ουχι και
των εξω θρησκευοντων αυτοι πλεον οι ιερεις, επι τηι αχρηστωι θρησκειαι εαυτων κατεγνωκοτες, των αναθηματων πολλα υφαιρουνται; ναι
φησιν, αλλα προνοιαι αυτων εφωραθησαν. ψευδος εστιν. ποσοι γαρ ουκ
εφωραθησαν αυτων; ει δε δια το ενιους συνειληφθαι δυναμιν αυτους εχειν
λεγουσιν, πεπλανηνται. και γαρ των τυμβωρυχων τινες μεν ευρισκονται,
τινες δε λανθανουσιν, και ου δηπου γε τηι των νεκρων δυναμει οι συλληφθεντες εφωραθησαν. τοιουτον τι και περι τους κλεπτομενους και συλωμενους θεους εστιν ημιν νοειν. αλλα (φησιν) ου πεφροντικασιν των ξοανων
αυτων οι εν αυτοις οντες θεοι. τι ουν αυτα υμεις τημελειτε σμηχοντες
και πλυνοντες και καθαιροντες, στεφανουντες, επιθυοντες; διοπερ εντευθεν συννοησατε μηδε ορθωι λογισμωι ποιουντες. ως γαρ τοις νεκροις επικλαιετε, ουτω και τοις θεοις υμων επιθυετε και σπενδετε. ουκετι μεντοι τουτο ουδε τωι του Καισαρος και των υπ' αυτον εξουσιων συμφωνει
παραδειγματι, διοικητας αυτους λεγειν, οποτε υμεις αυτων την πασαν
ποιεισθε προνοιαν, ως προειπον, κατα παντα τημελουντες υμων τα ιδρυματα. αυτα γαρ ουδεν δυναμενα ουδεν ποιει. επει ειπατε ημιν·
Τι διοικουσιν; τι ποιουσιν τοιουτον οποιον τι οι κατα τοπον ηγουμενοι;
τι δε ενεργουσιν τοιουτον οποιον οι του θεου αστερες; η μητι φαινουσιν ως ο
ηλιος, οις λυχνους υμεις απτετε; μη ωσπερ τα νεφη υετους φερει, και
αυτοι φερειν ομβρους δυνανται, οι μηδε εαυτους κινειν δυναμενοι, εαν
μη ανθρωποι επιλαβωνται; η καρπους παρεχονται τον αυτον τηι γηι τροπον, οις υμεις θυσιας χορηγειτε; ουτως ουδεν δυνανται. ει δε και
ποιειν τι εδυναντο, ουκ αν αυτους ορθως θεους ελεγετε, οποτε ουδε
τα στοιχεια ονομαζειν εξεστιν θεους, δι' ων τα αγαθα χορηγειται. αλλα
τον μονον ταξαντα αυτα προς την ημετεραν χρησιν εκτελειν τα παντα
και κελευσαντα ανθρωπωι υπηρετειν, μονον ορθωι λογωι θεον ονομαζομεν.
ου της ευεργεσιας υμεις μη αισθανομενοι τα υμιν δουλα απονεμηθεντα
στοιχεια καθ' αυτων δεσποζειν ανηγορευσατε. και τι περι στοιχειων δει
λεγειν; οποτε και αψυχα αγαλματα πεποιηκοτες ου μονον προσκυνειτε,
αλλ' ως δουλοι κατα παντα αυτοις υποτεταχθαι αξιουτε. δια τουτο δι'
ων παρεφρονησατε, δαιμοσιν υποχειριοι γεγονατε. πλην δια της εις αυτον
τον θεον επιγνωσεως εκ των καλων πραξεων δυνασθε δεσποται γενεσθαι
παλιν και δαιμοσιν ως δουλοις επιταξαι και ως υιοι θεου αιωνιου βασιλειας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

κληρονομοι καταστηναι.
Ταυτα ειπων εκελευσεν τους δαιμονωντας και νοσοις εγκατειλημμενους αυτωι προσφερεσθαι, προσενεχθεισι δε τας χειρας επιθεις και
προσευξαμενος απελυσεν αυτους υγιαινοντας, υπομιμνησκων αυτους και
τους λοιπους οχλους ενταυθα παρεδρευειν, οσων αν ημερων επιδημων διαλεγηται. των ουν αλλων αναχωρησαντων ο Πετρος εν τωι εκει υδροχοειωι
λουσαμενος συν τοις θελησασι, χαμαι στρωθηναι κελευσας υπο τινα πυκνην
των δενδρων κομην δια την σκιαν, κατ' αξιαν εκαστον κατακλιθηναι
εποιησεν· και ουτως τροφης μετελαβομεν. ευλογησας ουν και επευχαριστησας
τωι θεωι επι τωι ευφρανθηναι κατα την Ἑβραιων συνηθη πιστιν, ετι πολλης ουσης ωρας, πυνθανεσθαι ημας περι ων θελομεν επετρεψεν. και ομως
εικοσι ουσιν ημιν εν μερει εκαστωι πυθομενωι επελυσεν. ηδη δε εσπερας
επικαταλαβουσης εις τον ευρυτατον της ξενιας οικον εισελθοντες αμα
αυτωι εκει οι παντες υπνωσαμεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

[OΜIΛIA IA.]
Τηι μεν ουν τεταρτηι εν Τριπολει ημεραι ο Πετρος εγερθεις και εγρηγοροτας ημας ευρων, προσαγορευσας εξηιει εις το υδροχοειον, οπως λουσαμενος ευξηται, ομοιως τε και ημεις ακολουθως εποιησαμεν. συνευξαμενοις
ουν και προκαθεσθεισιν τον περι του δειν αγνευειν εποιειτο λογον. και
επειδη λοιπον ημερα γεγονει, τοις οχλοις εισελθειν επετρεψεν. εισελθοντος
δε του οχλου πολλου συνηθως προσαγορευσας λεγειν ηρξατο· Ἐπειδη
πολληι τηι καθ' υμων υφ' υμων γενομενηι αμελειαι ο νους τας πολλας και
βλαβερας των θρησκειων υπονοιας εξεφυσεν και γεγονατε ωσπερ γη
αποριαι γεωργου χερσευσασα· πολλου προς καθαρσιν δεισθε χρονου, ινα τον
μεταδιδομενον υμιν λογον αληθη ωσπερ καλον σπορον ο νους λαβων μη
κακαις φροντισιν συνπνιξας ακαρπον καταστησηι προς τα σσζειν δυναμενα
εργα. διο χρη τους πεφροντικοτας της εαυτων σωτηριας συνεχεστερον
επακουειν, οπως τα εκ μακρων χρονων ατοπηματα πληθυνθεντα βραχει τωι
περιλειπομενωι χρονωι συνεχει σπουδηι προς καθαρσιν αναλογησαι δυνηθηι.
επει ουν εκαστος αδηλον εχει του ιδιου χρονου το τελος, σπευσατε τας πολλας
των καρδιων υμων εξελειν ακανθας, μη κατ' ολιγον· ου γαρ δυνησεσθε
καθαρθηναι, επι πολυ γαρ εχερσευσατε. ουκ αλλως δε το πολυ της σπουδης
προς καθαρσιν υμων αναδεξασθαι υπομενειτε, εαν μηγε αυτοις οργισθεντες επιπληξητε περι ων ως αχρειοι δουλοι ενηδρευθητε συνθεμενοι ταις
κακαις υμων επιθυμιαις, ινα την δικαιαν υμων <οργην> τωι νωι ως πυρ
χερσευσασηι αρουρηι επαφειναι δυνηθητε. ει μεν ουν ουκ εχετε δικαιον
πυρ (την κατα των κακων επιθυμιων οργην λεγω), μαθετε απο ποιων
καλων ενηδρευθητε και προς ποιαν κολασιν κατηρτισθητε και υπο τινος
ηπατηθητε, και ουτως υμων ο νους νηψας και ωσπερ πυρ υπο της του
πεμψαντος ημας διδασκαλιας εξαφθεις εις οργην, τας ακανθας της επιθυμιας
αναλωσαι δυνηθηι. πιστευσατε μοι οτι θελησαντες παντα κατορθωσαι
δυνησεσθε.
Θεου του αορατου εστε εικων. οθεν οι ευσεβειν βουλομενοι μη τα ειδωλα
λεγετωσαν θεου εικονα ειναι και δια τουτο δειν αυτα σεβειν. εικων γαρ
θεου ο ανθρωπος. ο εις θεον ευσεβειν θελων ανθρωπον ευεργετει, οτι
εικονα θεου το ανθρωπου βασταζει σωμα, την δε ομοιοτητα ουκετι παντες,
αλλα αγαθης ψυχης ο καθαρος νους. πλην ως ημεις οιδαμεν τον ανθρωπον
«κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν» γεγονοτα του θεου, εις τουτον υμας
ευσεβειν λεγομεν, ινα εις θεον, ουπερ εστιν εικων, η χαρις λογισθηι. τιμην ουν
τηι του θεου εικονι (οπερ εστιν ανθρωπος) προσφερειν δει ουτως· πεινωντι
τροφην, διψωντι ποτον, γυμνητευοντι ενδυμα, νοσουντι προνοιαν, ξενωι στεγην και τωι εν ειρκτηι οντι επιφαινομενον βοηθειν ως δυνατον εστιν. και
ινα μη το κατ' ειδος λεγω, παντα οσα εαυτωι τις θελει καλα, ωσαυτως
αλλωι χρηιζοντι παρεχετω, και τοτε αυτωι εις την του θεου εικονα ευσεβησαντι δυναται αγαθος λογισθηναι μισθος· ωι λογωι ει και ταυτα ποιειν
μη αναδεξηται, ως αμελησας της εικονος κολασθησεται. οιον ουν εστιν
λεγειν ποτε οτι ευσεβειας της εις θεον χαριν πασαν μορφην σεβομενοι, τον
ανθρωπον την οντως εικονα θεου οντα εν πασιν ενυβριζοντες, φονευοντες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

μοιχευοντες, κλεπτοντες και κατα πολλα αλλα ατιμαζοντες; εχρην δε μηδεν
κακον πραττειν, δι' ο ανθρωπος λυπειται· νυν δε παντα πραττετε, δι'
α ανθρωπος αθυμει· αδικια γαρ και αθυμια γινεται δια του φονευεσθαι
και αφαιρεισθαι τα αυτου και οσα αλλα ιστε απερ παθειν ου θελετε. υμεις
δε ερπετωι τινι κακουργωι προς κακιαν απατηθεντες υπονοιαι πολυθεου γνωσεως, εις μεν την οντως εικονα (οπερ εστιν ανθρωπος) ασεβειτε, εις δε τα αναισθητα ευσεβειν δοκειτε. τινες δε λεγουσιν· Eι
μη ηθελεν αυτα ειναι, ουκ αν ην, αλλ' ανηιρειτο αν. φημι καγω· Τουτο
παντως εσται, οταν παντες την αυτων προς αυτον δειξωσιν προαιρεσιν,
και ουτως αλλαγη του νυν γενησεται κοσμου. πλην ει και ουτως ηθελετε αυτον ποιησαι, ινα μηδεν των προσκυνουμενων υπηρχεν, ειπατε
ημιν τι των οντων ουκ εθρησκευσατε. ουχ οι μεν υμων τον ηλιον, οι δε
σεληνην, οι δε υδωρ, οι δε γην, οι δε τα ορη, οι δε φυτα, οι δε τα
σπερματα, οι δε και ανθρωπον (ως εν Aιγυπτωι) προσκυνουσιν; εχρην
ουν τον θεον μηδεν εασαι, αλλα μηδε ημας, ινα μηδεν αν ην το προσκυνουμενον μητε το προσκυνουν. αληθως τουτο βουλεται γενεσθαι ο
εν υμιν δεινος ενδομυχων οφις, ος ου φειδεται υμων. αλλ' ουχ ουτως
εσται. ουδεν γαρ αμαρτανει το προσκυνουμενον· βιαν γαρ πασχει υπο
του προσκυνειν αυτο θελοντος. ει γαρ υπο παντων ανθρωπων αδικος
γινεται κρισις, αλλ' ουχ υπο θεου. ου γαρ δικαιον εστιν την αυτην τιμωριαν αναδεξασθαι τον πασχοντα και τον διαθεμενον, εκτος ει μη
αυτος εκων αναδεξηται την του μονου τιμιωτατου τιμην. αλλα (φησιν)
εχρην αυτους τους προσκυνουντας αναιρεισθαι υπο του οντως θεου, ινα
αλλος τουτο μη ποιηι. αλλ' ουκ ει σοφωτερος του θεου, ινα αυτωι ως φρονιμωτερος γνωμην δωις. οιδεν ο ποιει. πασιν γαρ εν ασεβειαι ουσιν
μακροθυμει, ως ελεημων και φιλανθρωπος πατηρ, ειδως οτι και εξ
ασεβων ευσεβεις γινονται. και αυτων των σεβοντων τα αισχρα και
αναισθητα πολλοι νηψαντες του μεν αυτα σεβειν και αμαρτανειν επαυ
σαντο, τωι δε οντως θεωι προσ<φυγον>τες ευχαις ... και Ἕλληνες εσωθησαν. αλλα την αρχην εδει ποιησαι ημας μηδε ολως περι τοιουτων
ενθυμεισθαι. ταυτα λεγοντες αγνοειτε τι εστιν το αυτεξουσιον και πως
δυνατον εστιν αγαθους τωι οντι ειναι. οτι ο ιδιαι προαιρεσει ων αγαθος
οντως αγαθος εστιν, ο δε υφ' ετερου αναγκης αγαθος γενομενος οντως
ουκ εστιν, οτι μη ιδιαι προαιρεσει εστιν ο εστιν. επει ουν το εκαστου ελευθερον αποτελει το οντως αγαθον και δεικνυει το οντως κακον, εν εκαστωι
γενεσθαι εχθρον η φιλον δια των υποθεσεων ο θεος εμηχανησατο. ου
φησιν, αλλα παν ο ενθυμουμεθα, αυτος ημας ποιει νοειν. παυσασθε·
τι πλειον βλασφημειτε οι τουτο λεγοντες; ει γαρ παν, οτι αν ενθυμηθωμεν, απ' αυτου ενεργουμεθα, αυτον αιτιον λεγετε πορνειων,
ασελγειων, πλεονεξιων και πασης βλασφημιας. παυσασθε δυσφημουντες, οι ευφημειν και πασαν τιμην αυτωι απονεμειν οφειλοντες. και μη λεγετε· Oυκ επιδικαζεται ο θεος τιμης. ει γαρ αυτος ουδενος επιδικαζεται,
αλλ' ουν γε ημας εχρην εις το δικαιον αφορωντας τον εν πασιν ημας
ευεργετησαντα ευχαριστωι αμειψασθαι φωνηι. αλλα (φησιν) κρειττον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

ποιουμεν αμα αυτωι και πασιν ευχαριστουντες. αλλα ταυτα λεγοντες
ουκ ιστε την καθ' υμων επιβουλην. ως γαρ, οποταν ενα καμνοντα πολλοι
ιατροι θεραπευειν επαγγελλωνται μηδεν δυναμενοι, εις δε τις οντως
ιασθαι δυναμενος την αυτου αντιδοτον μη προσφερηι λογισαμενος οτι,
αν αυτος θεραπευσηι, αλλοι επιγραφονται, ουτω και ο θεος μετα πολλων
αξιουμενος των μηδεν δυναμενων ουκ ευεργετει. τι ουν; (φησιν) ο θεος
επι τουτωι αγανακτει, εαν γε αυτου θεραπευοντος αλλος επιγραφηι;
φημι, ει και μη αγανακτει, αλλ' ουν γε ου θελει της απατης συνεργος
γενεσθαι. αυτου γαρ ευεργετησαντος και το μηδεν ποιησαν ειδωλον
ως δυνηθεν πιστουται. αλλα καγω φημι οτι, ει μη φυσικως ηδικητο <ο>
προς αναισθητα επτοημενος, ισως αν και τουτο υπομεμενηκει· διο νηψατε
υπερ της σωτηριας τα ευλογα νοειν. ο θεος γαρ ανενδεης ων αυτος
ουδενος δειται ουτε βλαπτεται. ημων γαρ εστιν το ωφελεισθαι η βλαπτεσθαι. ονπερ γαρ τροπον Καισαρ ουτε βλασφημουμενος βλαπτεται
ουτε ευχαριστουμενος ωφελειται, αλλα του ευχαριστουντος μεν γινεται το
ακινδυνον, του δε βλασφημουντος ολεθρος, ουτως οι θεον ευφημουντες
αυτον μεν ουδεν ωφελουσιν, εαυτους δε σσζουσιν, ομοιως και οι βλασφημουντες αυτον μεν ουκ αδικουσιν, αυτοι δε ολοθρευονται. αλλα (φησιν)
ουχ ομοιως επ' ανθρωπου και θεου. συμφημι καγω οτι ουχ ομοιως. μειζων γαρ η κολασις <τωι> εις μειζονα ασεβησαντι, ηττων δε τωι εις τον
ηττονα αμαρτησαντι. ως ουν παντων μειζων ο θεος, ουτως μειζονα
υφεξει κολασιν ο εις αυτον ασεβησας ως εις μειζονα αμαρτησας, ουκ
αυτου αυτοχειρος αμυνομενου, αλλα πασης της κτισεως επι τουτωι αγανακτουσης και φυσικως επεξερχομενης. ου γαρ δωσει τωι βλασφημωι ουχ
ηλοις το φως, ου γη τους καρπους, ου πηγη το υδωρ, ουκ εν ᾅδηι τηι ψυχηι ο εκει καθεστως αρχων την αναπαυσιν, οποτε και νυν επι της
του κοσμου προθεσμιας υφεστωσης παραγανακτει πασα η κτισις. διο
ουτε τελειως ουρανος υετους παρεχει ουτε γη τους καρπους, διο οι
πλειονες λυμαινονται. αλλα και αυτος ο αηρ θυμωι υπεκκαιομενος προς
λοιμωδη κρασιν μεταβαλλεται. πλην οσων απολαυομεν αγαθων, τωι
αυτου ελεωι εις την ημετεραν φιλανθρωπιαν βιαζεται την κτισιν. ουτως
υμιν τοις ατιμαζουσιν τον των ολων δημιουργον η πασα κτισις χαλεπαινει. καν γαρ τηι του σωματος λυσει την κολασιν εκφυγητε, πως την
ψυχην υμων αφθαρτον ουσαν δια της φθορας φυγειν δυνησεσθε; αθανατος
γαρ η ψυχη και των ασεβων, οις αμεινον ην μη αφθαρτον αυτην εχειν.
κολαζομενη γαρ υπο του ασβεστου πυρος απεραντωι τιμωριαι και
μη θνηισκουσα, επι κακωι τωι αυτης τελος λαβειν ουκ εχει. αλλ' ισως ερει τις
υμων· Φοβεις ημας, Πετρε. διδαξατε ουν ημας πως σιγωντες ερουμεν
τα οντα ως εστιν· αλλως γαρ αυτα υμιν σημαινειν ου δυναμεθα. εαν τε
σιγησωμεν, ενεδρευεσθε υπο των κακων δια την αγνοιαν–εαν τε λαλησωμεν, ως επι ψευδει υποθεσει φοβουντες υμας υποπτευομεθα. πως ουν
επαισωμεν τωι εις την υμετεραν <καρδιαν> κακωι ενδομυχουντι <οφει>
και πανουργως υποσπειροντι υμιν τας θεωι εχθραινουσας υπονοιας;
προφασει της προς θεον φιλιας διαλλαγητε εαυτοις· υπερ γαρ της υμων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

σωτηριας γινεται η μετα ευποιιας προς αυτον καταφυγη. εχθρα τις εστιν
θεωι εν υμιν αλογος επιθυμια· υπονοιαι γαρ φρονησεως την αγνοιαν κρατυνει. αλλοι δε λεγουσιν· Oυ πεφροντικεν ημων ο θεος. και τουτο ψευδος εστιν. ει γαρ οντως ουκ εφροντιζεν, ουκ αν ουδε τον ηλιον αυτου
ανετελλεν επι αγαθους και πονηρους ουτε τον υετον αυτου εφερεν επι
δικαιους και αδικους. ετεροι δε λεγουσιν· Eυσεβεστεροι εσμεν και αυτον
και τα αγαλματα σεβοντες. ουκ οιμαι, ει τουτο λεγων τις ερει βασιλει· Την
ισην σοι απονεμω τιμην, οιαν και τοις νεκροις και τηι ερριμμενηι κοπριαι·
ουκ οιομαι ει καλως απαλλαξει. αλλ' ερει τις· Κοπριαν λεγεις τα σεβασματα
ημων; ναι φημι. αχρηστα γαρ υμιν αυτα εποιησατε, εις το σεβειν καταριθμη
σαντες, της ουσιας αυτων ισως αλλο τι η εις χρησιν κοπρου ευχρηστησασης.
νυν δε ουδε εις τουτο χρησιμευει, οτε μετασχηματισαντες προσκυνειτε.
πως δε και ευσεβεστεροι ειναι φατε οι παντων ασεβεστατοι, ταυτηι
αυτηι τηι μιαι και ασυγκριτωι αμαρτιαι ψυχης ολεθρον οφειλοντες τα
αληθη εαν επιμεινητε; ως γαρ ει τις υιος πολλα ευεργετουμενος υπο
του πατρος ετερωι τινι τωι μη πατρι την οφειλομενην τωι πατρι αποδση
τιμην, παντως αποκληρονομος γινεται· επαν δε κατα γνωμην του πατρος βιους ευχαριστηι επι ταις ευεργεσιαις, ευλογως κληρονομος γινεται. αλλοι δε λεγουσιν· Ἀσεβειν μελλομεν, εαν τα παραδοθεντα ημιν εκ
πατερων σεβασματα καταλειψωμεν· ομοιον γαρ εστιν τωι παραθηκην
φυλαξαι. ουκουν τουτωι τωι λογωι καν ληιστου τις ηι πατρος η αισχροβιου, ουκ οφειλει ο υιος νηψας το κρειττον ελεσθαι, ινα μη ασεβησηι και
μη τα ισα τοις γονευσιν ποιων αμαρτανηι; πως δη ανοητοι οι λεγοντες·
Ταυτα προσκυνουμεν, ινα μη αυτωι οχλωμεν. ως οχλουμενου θεου
εφ' οις ευφημειται, μη οχλουμενου δε εφ' οις αχαριστουμενος βλασφημειται. δια τι ουν, οποταν εποχη υετου γενηται, προς ουρανον τα παντα
αφορωντες ευχας και λιτας απονεμετε; και οταν επιτυχητε, ταχιον επιλανθανεσθε; αμησαντες γαρ η τρυγησαντες ευθεως τοις μηθεν ουσιν
ειδωλοις τας απαρχας απονεμετε, ταχιον επιλανθανομενοι του ευεργετησαντος θεου. και ουτως εις αλση και εις τους ναους γενομενοι θυσιας
επιτελουντες ευωχεισθε. δια τουτο οι μεν υμων λεγουσιν· Παρηγοριας
και του ευωχεισθαι χαριν καλως ταυτα επινενοηται. ω ανοητοι,
υμεις του λεγομενου γενεσθε δικαιοι κριται. ειπερ γαρ και εχρην ενταυθα
εις ευφρασιαν σωματος εαυτον δουναι, ποια ευωχια αμεινων, η εν ποταμοις και υλαις και αλσεσιν, ενθα ειλαπιναι και συμποσια και κατασκιοι
τοποι, η οπου απονοια δαιμονων και χειρων τομαι και αιδοιων αποκοπαι
και οιστροι και μανιαι και τριχων κομαι και κομποι και ενθουσιασμοι
και ολολυγαι και παντα εκεινα τα μεθ' υποκρισεως εις καταπληξιν των
ανοητων γινομενα, οπως τας αυτων οφειλομενας ευχας και ευχαριστιας
και νεκρων νεκροτεροις προσενεγκητε; και δια τι χαιροντες ταυτα
ποιειτε; επει ου θελει υμιν ο εμφωλευων ειπειν οφις, ος ενεσπειρεν υμιν
την ακαρπον επιθυμιαν, λεγων υπομνησω. εχει δε ουτως· παρα τηι του
θεου θρησκειαι κηρυσσεται νηφειν, σωφρονειν, οργης κρατειν, αλλοτρια
μη νοσφιζεσθαι, δικαιως βιουν, επιεικως, ευσταθως, πραως, κολαζειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

εαυτον μαλλον εν ταις ενδειαις η μη εχοντα ετερου αδικως αφελομενον
κορεσθηναι. παρα δε τοις λεγομενοις θεοις τα εναντια γινεται. και ενια
εις καταπληξιν δικαιοσυνης παραγγελλεται, απερ ει και παντα ποιειτε
τα παραγγελματα, μια η προς θεον αγνοια ικανη τυγχανει προς την καθ'
υμων τιμωριαν. πλην συνερχομενοι εις τους υφ' υμων αυτοις δοθεντας
τοπους ηδεως μεθυσκεσθε και βωμους αναπτετε, ων η κνισα ·εμβομενη και
τα τυφλα και κωφα πνευματα δια της οσφρησεως αγει εις τον της εξουσιας
αυτων τοπον. και ουτως των εκει οι μεν ενθουσιασμων, οι δε βρωτων
αλλοκοτων εμπιμπλανται, οι δε επι το ασελγαινειν τρεπονται, οι δε επι
κλοπας και φονους. η γαρ του εκει αιματος αναθυμιασις και η των οινων
σπονδη και αυτα καροι τα ακαθαρτα πνευματα, ατινα ενδομυχουντα εις
υμας φιληδονως εχειν τα εκει ποιουσιν και δι' ονειρων υμας φαντασιαις
ψευδεσιν περιβαλλουσιν και μυριοις παθημασιν τιμωρουσιν. προφασει γαρ
των λεγομενων ιεροθυτων χαλεπων δαιμονων εμπιπλασθε, οι και φρονιμως υμας λανθανοντες αναιρουσιν, ινα μη συνητε υμων την επιβουλην. προφασει γαρ τινος επηρειας η αναγκης η ερωτος η οργης η λυπης η αγχονηι η
υδατι πνιξαντες η απο κρημνου ·ιψαντες η αυτοχειριαι η αποπληξιαι η
ετερωι τινι παθει του ζην μεθιστασιν. ημων δε ουδεις τοιουτον τι παθειν
δυναται, αλλ' αυτοι υφ' ημων κολαζονται, οποταν εις τινα εισιοντες βραδεως εξιεναι ημας παρακαλωσιν. αλλ' ερει τις ισως· Τοιουτοις παθεσιν και
θεοσεβων τινες υποπιπτουσιν. φημι οτι τουτο αδυνατον. θεοσεβης γαρ
ουτος εστιν, ον εγω φημι, ο οντως θεοσεβης, ουχ ος αν μονον λεγηται,
ο δε οντως ων του δοθεντος αυτωι νομου εκτελει τας πρ<οστ>αξεις. εαν
τις ασεβησηι, ευσεβης ουκ εστιν. ονπερ τροπον εαν ο αλλοφυλος τον νομον πραξηι, Ἰουδαιος εστιν, μη πραξας δε Ἕλλην· ο γαρ Ἰουδαιος
πιστευων θεωι ποιει τον νομον, δι' ης πιστεως και τα αλλα τα ορεσιν
εοικοτα και βαρουντα μεθιστησιν παθη. ο δε μη ποιων τον νομον δηλον οτι εκ του μη πιστευειν θεωι λειποτακτει και ουτως ως ουκ Ἰουδαιος αμαρτωλος δια την αμαρτιαν επικρατειται υπο των εις το τιμωρειν τους αμαρτανοντας καθεστωτων παθων, βουληι θεου τηι απ' αρχης
ορισθεισηι δικαιως. <ουτως και> τοις σεβουσιν αυτον παραπτωματων χαριν
η τιμωρια επεται, ο γινεται, ινα ως οφειλημα δια της βασανου απαιτησασα
την αμαρτιαν τους επιστρεψαντας καθαρους εν τηι των ολων παραστησηι
κρισει. ως γαρ τοις κακοις η ενταυθα τρυφη εις ζημιαν αιωνιων αγαθων
γινεται, ουτως αι τιμωριαι τοις παραπιπτουσιν Ἰουδαιοις πεμπονται
εις εκπραξιν, ινα ενταυθα απολαβοντες το παραπτωμα της εκει απαλλαγωσιν αιωνιας κολασεως. υμεις δε ταυτα ειπειν ου δυνασθε· ου
γαρ πιστευετε τα εκει ειναι ως ημεις λεγομεν, λεγω δη, οπου πασιν η
ανταποδοσις γινεται. ου ενεκεν αγνοουντες το συμφερον υπο των προσκαιρων ηδονων μη λαβειν τα αιωνια ενεδρευεσθε. διο ημεις του συμφεροντος υμιν τας αποδειξεις ποιειν πειρωμεθα, ινα πληροφορηθεντες περι
των της θεοσεβειας επαγγελματων δια των αγαθων πραξεων δυνηθητε
συν ημιν τον αλυπον αιωνα κληρονομησαι. μεχρι μεν ουν γνωριζετε
ημας <αληθευοντας>, μη χαλεπαινετε ημιν ως ψευδομενοις περι ων υμιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

θελομεν καλων. τα γαρ ημιν νομισθεντα αληθη τε και αγαθα, ταυτα υμιν
φερειν ουκ εφθονεσαμεν, αλλα τουναντιον εσπευσαμεν συγκληρονομους
υμας ποιησαι αγαθων ων ημεις νενομικαμεν. ουτω γαρ χρη προς τους απιστους λεγειν. οτι δε αληθευομεν οντως περι ων λεγομεν, ουκ αλλως δυνησεσθε
ειδεναι, εαν μη προτερον φιλαληθως υπακουσητε. διο επι του παροντος,
καν τα μυρια υμας ο εν υμιν ενδομυχων οφις, κακους υποβαλων λογισμους
και ασχολιας, ενεδρευειν θεληι, αλλ' ουν γε υμεις οφειλετε ταυτηι μαλλον
προσφιλονεικουντες αυτωι συνεχως ημων επακουειν. δει γαρ συνεδρευοντας
υμας τους σφοδρα ηπατημενους ειδεναι πως χρη επαιδειν αυτωι. αλλως δε αδυνατον. επαιδειν δε λεγω τωι λογισμωι αντιτασσεσθαι ταις κακαις αυτου
συμβουλιαις, μεμνημενους οτι υποσχεσει γνωσεως απ' αρχης τωι κοσμωι θανατον εξειργασατο.
Ὅθεν ο της αληθειας προφητης πολυ τον κοσμον πεπλανημενον ειδως
και τηι κακιαι συνθεμενον ιδων ουκ ηγαπησεν την προς αυτον ειρηνην ως εκ
πλανης συνουσαν, οτι εις τελος επιφερει <την οργην> πασιν τοις προς κακιαν
ομογνωμονουσιν. <αλλα γνωσιν> παραθεις αντι πλανης, τοις νηψασιν ωσπερ
πυρ εμβαλων την κατα του ενεδρευσαντος οργην, μαχαιραι εοικοτα προτεινας
λογον αναιρει την αγνοιαν τηι γνωσει, ωσπερ τεμνων και χωριζων ζωντας απο
των νεκρων. της μεν ουν κακιας υπο της νομιμου γνωσεως νικωμενης πολεμος
συνειχε το παν. σωτηριας γαρ χαριν υιος υπειξας απειθους εχωριζετο
πατρος η και πατηρ τεκνου η τεκουσα θυγατρος η θυγατηρ μητρος και
απαξαπλως συγγενεις συγγενων και φιλοι συνηθων. και μητις λεγετω·
Πως τουτο δικαιον, χωριζεσθαι γονεις τεκνων και τεκνα γονεων; δικαιον
και πανυ. ει γαρ συνοντες μετα του μηδεν αυτους ωφελειν και συναπωλλυντο αυτοις, πως ου δικαιον χωρισθηναι τον σσζεσθαι θελοντα απο
του μη θελοντος, συναπολεσθαι δε και <συναπολεσαι> βουλομενου; προς
τουτοις ουδε αυτοι οι το κρειττον νενοηκοτες χωρισθηναι ηθελον, αλλα
συνειναι και ωφελειν αυτους τηι των κρειττονων υφηγησει, οθεν οι απειθεις επακουειν αυτων μη θελοντες αυτοι αυτους επολεμουν, χωριζοντες,
διωκοντες, μισουντες. οι δε ταυτα πασχοντες, ελεωντες αυτους υπο αγνοιας
ενεδρευομενους, διδασκαλιαι φρονησεως ηυχοντο υπερ των τα κακα αυτους
διατιθεμενων, την αγνοιαν του αμαρτηματος αιτιαν ειναι μεμαθηκοτες.
αυτος γαρ ο διδασκαλος προσηλωθεις ηυχετο τωι πατρι τοις αυτον αναιρουσιν αφεθηναι το αμαρτημα ειπων· «Πατερ, αφες αυτοις τας αμαρτιας
αυτων, ου γαρ οιδασιν α ποιουσιν». μιμηται ουν γινομενοι του διδασκαλου και αυτοι εν οις επασχον υπερ των διατιθεμενων ηυχοντο ως
εδιδαχθησαν. ουτως ου γονεις μισουντες εχωριζοντο, οποτε και υπερ
των μη γονεων μεν οντων, εχθρων δε γενομενων εποιουντο τας ευχας
και αγαπαν πειρωνται ως εκελευσθησαν. ειπατε δε μοι υμεις πως τους
γονεις αγαπατε; ει μεν ως το δικαιον αει σκοπουντες, συνευχομαι·
ει δε ως ετυχεν, ουκετι· δυνασθε γαρ και μικραι προφασει τουτων γενεσθαι εχθροι. ει δε ειδοτες αγαπατε, ειπατε ημιν τι εστιν «γονεις».
ερειτε· Γενους αρχηγεται. δια τι ουν το των ολων γενος ουκ ηγαπησατε, ειπερ δικαιωι φρονηματι τουτο ποιειν επανειλεσθε; αλλ' ετι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

νυν ερειτε· Oυχ εωρακαμεν αυτον. δια τι ουν μη ζητησαντες τα αναισθητα κολακευετε; τι δε; ει και δυσκολον ην υμιν γνωναι τι θεος, το
μεντοι τι ου θεος μη ειδεναι ουκ εδυνασθε, ινα λογισησθε οτι θεος εστιν
ου ξυλον, ου λιθος, ου χαλκος, ουκ αλλο τι εκ φθαρτης γεγονος
υλης. η γαρ ουχ υπο σιδηρου ετορευθησαν–και ο τορευσας
σιδηρος υπο πυρος εμαλαχθη–και το πυρ αυτο σβεννυται υπο υδατος;
το δε υδωρ ουχ υπο πνευματος την κινησιν εχει–και το πνευμα απο
του τα ολα πεποιηκοτος θεου την αρχην της εκτασεως εχει; ουτως
γαρ ο προφητης ειρηκεν Μωσης· «Ἐν αρχηι εποιησεν ο θεος τον ουρανον
και την γην. η δε γη ην αορατος και ακατασκευαστος, και σκοτος επανω
της αβυσσου, και πνευμα θεου επεφερετο επανω του υδατος». οπερ και
λεγοντος του θεου [το πνευμα] ωσπερ χειρ αυτου τα παντα δημιουργει, φως απο σκοτους χωριζον και μετα τον αορατον ουρανον τον φαινομενον εφαπλωσαν, ινα τα ανω τοις του φωτος αγγελοις οικηθηι, τα δε
κατω υπο ανθρωπου αμα τοις δι' αυτον γενομενοις πασιν διοικηθηι.
δια γαρ σε τον ανθρωπον ο θεος εκελευσεν το επι προσωπου της
γης υποχωρησαι υδωρ, ινα καρπους η γη σοι προσενεγκαι δυνηθηι–
και τρηδονας εποιησεν, ινα σοι παρασχηι πηγας και ποταμων ·ειθρα
φανηι και ζωια εκβρασθηι–συνελων ερω, ινα παντα σοι παραστηναι
δυνηθηι. η γαρ ου δια σε ανεμοι προς καρπων επιγονην πνεουσιν και
υετοι φερονται και τροπαι γινονται; αυτικα γουν ηλιος και σεληνη αμα
τοις αλλοις <αστροις> δια σε τας ανατολας και δυσεις εκτελουσιν και ποταμοι και λιμναι αμα ταις θαλασσαις υπηρετουσιν. οθεν σοι τωι αναισθητωι ωσπερ η μειζων εδοθη τιμη, ουτως αχαριστησαντι η μειζων δια
πυρος κολασις προητοιμασται, οτι γνωναι ουκ ηθελησας ον προ
παντων εδει γνωναι. καν νυν δε εκ των ηττονων επιγνωθι την των
ολων αιτιαν, λογισαμενος οτι τα παντα το υδωρ ποιει, το δε υδωρ
υπο πνευματος κινησεως την γενεσιν λαμβανει, το δε πνευμα απο του
των ολων θεου την αρχην εχει. και ουτως εδει λογισασθαι, ινα επι λογωι
εις θεον καταντησαι δυνηθηις, οπως επιγνους σου το γενος και πρωτογονωι αναγεννηθεις υδατι κληρονομος καταστηις των προς αφθαρσιαν
γεννησαντων σε γονεων. διο ετοιμως προσελθε ως υιος πατρι, ινα
των αμαρτηματων σου ο θεος την αγνοιαν αιτιαν θηι. ει δε και μετα
το κληθηναι ου θελεις η βραδυνεις, δικαιαι θεου αποληι κρισει, τωι
μη θελησαι μη θεληθεις. και μητοι νομισηις οτι, εαν παντων των ποτε
γενομενων ευσεβων ευσεβεστερος γενηι, αβαπτιστος δε ηις, ελπιδος τυχειν
δυνησει ποτε. ταυτηι γαρ μαλλον πλειονα υφεξεις κολασιν, οτι καλα
εργα ουκ εποιησας καλως. καλη γαρ ευποιια, οποταν ως θεος εκελευσεν γινηται. συ δε ει ου θελεις ως εκεινωι εδοξεν βαπτισθηναι, τωι σωι
θεληματι υπηρετων εχθραινεις τηι εκεινου βουληι. αλλ' ισως ερει
τις· Τι συμβαλλεται προς ευσεβειαν το βαπτισθηναι υδατι; πρωτον μεν
οτι το δοξαν θεωι πραττεις. δευτερον δε εξ υδατος αναγεννηθεις θεωι,
αιτιαι φοβου την εξ επιθυμιας πρωτην σοι γενομενην καταλλασσεις γενεσιν και ουτως σωτηριας τυχειν δυνηι· αλλως δε αδυνατον. ουτως γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

ημιν ωμοσεν ο προφητης ειπων· «Ἀμην υμιν λεγω, εαν μη αναγεννηθητε
υδατι ζωντι, εις ονομα πατρος, υιου, αγιου πνευματος, ου μη εισελθητε
εις την βασιλειαν των ουρανων». διο προσελθετε. εστιν γαρ τι εκει απ'
αρχης ελεημον επιφερομενον τωι υδατι, και <επιγινωσκει> τους βαπτιζομενους επι τηι τρισμακαριαι επονομασιαι και ·υεται της εσομενης κολασεως,
ωσπερ δωρα προσφερον τωι θεωι [οταν] απο του βαπτισματος αυτων των
βαπτισθεντων τας ευποιιας. διο προσφευγετε τωι υδατι· τουτο γαρ μονον
την του πυρος ορμην σβεσαι δυναται. τουτωι ο μηπω προσελθειν θελων ετι
το της λυσσης φερει πνευμα, ου ενεκα επι τηι αυτου σωτηριαι «υδατι ζωντι»
προσελθειν ου θελει. προσελθε ουν, καν δικαιος ηις καν αδικος.
δικαιωι γαρ οντι σοι μονον ελειπε το προς σωτηριαν βαπτισθηναι,
αδικωι δε προς τωι βαπτισθηναι εις αφεσιν των εν αγνοιαι πεπραγμενων υποκαταλειπεται κατα αναλογιαν της ασεβειας η επι το βαπτισμα ευποιια. διο ειτε δικαιος ει ειτε αδικος, σπευσον γεννηθηναι θεωι
(οτι η αναβολη κινδυνον φερει δια το αδηλον ειναι του θανατου την
προθεσμιαν) τωι εξ υδατος γεννωντι σε πατρι, δια της ευποιιας την
ομοιοτητα δειξας, ως φιλαληθης τον αληθη θεον τιμων ως πατερα.
τιμη δε αυτωι το ζην σε ως αυτος δικαιος ων θελει· δικαιου δε θελημα
το μη αδικειν. αδικια δε εστιν φονευειν, μοιχευειν, μισειν, πλεονεκτειν
και τα τουτοις ομοια· τουτων δε ειδη πολλα. πλην τουτοις συνεισφερειν δει τι ποτε, ο κοινοτητα προς ανθρωπους μεν ουκ εχει, ιδιον δε
θρησκειας θεου τυγχανει. λεγω δη το καθαρευειν, το εν αφεδρωι
ουσηι τηι ιδιαι γαμετηι μη κοινωνειν, οτι τουτο ο θεου κελευει νομος.
τι δε; ει μη και τηι του θεου θρησκειαι το καθαρευειν ανεκειτο, υμεις
ως οι κανθαροι ηδεως αν εκυλιεσθε; διο ως ανθρωποι εχοντες τι πλειον
των αλογων ζσων (το λογικοι ειναι) την μεν καρδιαν των κακων ουρανιωι καθαρατε λογισμωι, λουτρωι δε πλυνατε το σωμα. καλον γαρ τα
αληθη το καθαρευειν, ουχ ως οτι προηγειται της κατα την καρδιαν καθαρσεως η του σωματος αγνεια, αλλ' ως οτι επεται τωι αγαθωι το καθαριον. και γαρ ο διδασκαλος ημων ενιους των εν ημιν Φαρισαιων
και γραμματεων, οι εισιν αφωρισμενοι και τα νομιμα ως γραμματεις
των αλλων πλειον ειδοτες, ομως διηλεγχεν αυτους ως υποκριτας, οτι
μονα τα ανθρωποις φαινομενα αγνευοντες τα της καρδιας καθαρα και
θεωι μονωι ορωμενα παρελιμπανον. ·ητηι ουν ταυτηι φωνηι εχρησατο τα
αληθη προς τους υποκριτας αυτων, ου προς παντας. ενιων γαρ και
επακουειν ελεγεν, οτι την Μωυσεως επιστευθησαν καθεδραν. πλην προς
τους υποκριτας ελεγεν· «Oυαι υμιν, γραμματεις και Φαρισαιοι υποκριται,
οτι καθαριζετε του ποτηριου και της παροψιδος το εξωθεν, εσωθεν δε
γεμει ·υπους. Φαρισαιε τυφλε, καθαρισον πρωτον του ποτηριου και
της παροψιδος το εσωθεν, ινα γενηται και τα εξω αυτων καθαρα».
και αληθως· φωτισθεντος γαρ του νου τηι γνωσει ο μαθων δυναται
αγαθος ειναι, ωι παρεπεται το καθαρον γενεσθαι. εκ της εσω γαρ διανοιας η του εξω σωματος αγαθη γινεται προνοια, ως απο γε της κατα
το σωμα αναισθησιας της διανοιας προνοια γενεσθαι ου δυναται. ουτως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

ο καθαρος [και] το εσω και το εξω καθαραι δυναται, ο δε τα εξω καθαιρων
προς ανθρωπων τον επαινον αφορων τουτο ποιει και επαινωι των ιστορουντων παρα τωι θεωι ουδεν εχει. τινι δε ου φαινεται οτι κρειττον εστιν
γυναικι εν γυναικειοις ουσηι μη συνελθειν αλλα καθαρθεισηι και βαπτισθεισηι;
αλλα και μετα κοινωνιαν βαπτιζεσθαι δει. ει δε τουτο ποιειν οκνειτε, αναπολησατε πως τα της αγνειας μερη μετεδιωκετε, οτε αναισθητοις ειδωλοις
εθρησκευετε. αισχυνθητε οτι ενταυθα οπου εχρην ου το πλειον λεγω, αλλα
μονον και ολον το της αγνειας αναδεξασθαι οκνηροτεροι γινεσθε. νοησατε
ουν τον εκει υμας πεποιηκοτα και διανοηθησεσθε τις εστιν ο ενταυθα
οκνον προς αγνειαν υμιν εμβαλλων. αλλ' ερει τις υμων· Χρη ουν ημας ποιειν
οσα εν ειδωλοις εποιουμεν; φημι [σοι]· Oυχ ολα, αλλ' οσα καλως εποιειτε και
ενταυθα πλειον. οτι γαρ αν καλως γινηται εν τηι πλανηι, απο της αληθειας ηρτηται, ως ει και τι εν τηι αληθειαι κακως γενοιτο, απο της πλανης εστιν. απολαβετε ουν υμων πανταχοθεν τα ιδια, μη τα αλλοτρια, και
μη λεγετε· Eι τι ποιουσιν οι πεπλανημενοι καλον, ποιειν ουκ οφειλομεν. τουτωι γαρ τωι λογωι, εαν μη φονευηι τις ειδωλα σεβων, φονευειν
οφειλομεν, οτι ο εν πλανηι ων ου φονευει. ουχι, αλλα το πλειον, ινα
εαν οι εν πλανηι μη φονευωσιν, ημεις μηδε οργιζωμεθα–εαν ο εν πλανηι
μη μοιχευηι, ημεις την αρχην μηδε ενθυμηθωμεν–εαν ο εν
πλανηι τον αγαπωντα αγαπαι, ημεις και τους μισουντας–εαν ο εν πλανηι
δανειζηι τοις εχουσιν, ημεις και τοις μη εχουσιν· απαξαπλως οφει
λομεν οι τον απειρον αιωνα ελπιζοντες κληρονομειν των τον παροντα
μονον ειδοτων των υπο αυτων γενομενων καλων κρειττον ποιειν, ειδοτες
οτι, εαν αυτων τα εργα τοις ημετεροις εργοις εν ημεραι κρισεως ανακριθεντα
ισα τηι ευποιιαι ευρεθηι, και ημεις εναισχυνθηναι εχομεν, αυτοι δε δια
πλανην τα καθ' αυτων ποιησαντες απολεσθαι. το δε αισχυνθηναι κατα
τουτο ειρηκα οτι μη πλειον εποιησαμεν αυτων, ων και πλειον εγνωκαμεν. ει δε αισχυνθηναι εστιν την ευποιιαν αυτοις ισην δειξαντας και
ου πλειον, ποσωι γε μαλλον, εαν αυτων της ευποιιας το ηττον δειξωμεν; οτι δε οντως εν ημεραι κρισεως ταις των πεπλανημενων ευποιιαις
αι των αληθειαν εγνωκοτων ισαζονται πραξεις, αυτος ημας ο αψευδης
εδιδαξεν <προφητης>, ειπων προς μεν τους αμελουντας ελθειν και επακουειν
αυτου· «Βασιλισσα νοτου εγερθησεται μετα της γενεας ταυτης και κατακρινει
αυτην, οτι ηλθεν απο των περατων της γης ακουσαι την σοφιαν Σολομωνος· και ιδου πλειον Σολομωνος ωδε, και ου πιστευετε». προς δε τους
εν τωι λαωι μη θελοντας μετανοησαι επι τωι κηρυγματι αυτου ειπεν· «Ἄνδρες
Νινευιται εγερθησονται μετα της γενεας ταυτης και κατακρινουσιν αυτην, οτι ακουσαντες μετενοησαν εις το κηρυγμα Ἰωνα· και ιδου
πλειον <Ἰωνα> ωδε, και ουδεις πιστευει». και ουτως προς πασαν ασεβειαν αυτων αντιπαραθεις τους απο των εθνων πεποιηκοτας εις κατακρισιν
των εν θεοσεβειαι μηδε το ισον καλον τοις πεπλανημενοις πεποιηκοτων,
τους εχοντας λογισμον ενουθετει μη μονον ισα τοις εθνεσιν τα καλα
[ισως] ποιειν, αλλα το πλειον. ο δε λογος μοι ερρυη, προφασιν λαβων
εκ του δειν φυλασσειν την αφεδρον και απο κοινωνιας βαπτιζεσθαι, μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

αρνεισθαι την τοιαυτην αγνειαν, καν οι πεπλανημενοι αυτην πραττωσιν,
οτι εις κατακρισιν των εν θεοσεβειαι εισιν οι εν πλανηι ποιουντες καλως
μετα του μη σσζεσθαι· οτι η τιμη της αγνειας αυτων εστιν δια την πλανην
και ου δια θρησκειαν του οντως πατρος και θεου των ολων.
Τουτο δε ειπων απελυσε τους οχλους και συνηθως αλων συν τοις
φιλτατοις μεταλαβων ησυχασεν. ουτως ουν ποιων και διαλεγομενος εκαστοτε προσαγωγας κατα το βεβαιον προσεφερεν τωι του θεου νομωι,
τους νομιζομενους μετα της νομιζομενης γενεσεως ελεγχων και οτι αυτοματισμος μεν ουκ εστιν, αλλα κατα προνοιαν διοικειται ο κοσμος. τριων
ουν μηνων πληρωθεντων νηστευσαι μοι κελευσας ημερων, αγαγων με
εις τας εν τηι θαλασσηι πλησιον ουσας πηγας, ως εις αεναον εβαπτισεν
υδωρ. ουτως ουν ευωχηθεντων των αδελφων ημων επι τηι θεοδωρητωι
μου αναγεννησει, μετ' ου πολλας ημερας τοις πρεσβυτεροις επιστρεφων
επι πασης της εκκλησιας ενετειλατο λεγων· Ὁ αποστειλας ημας κυριος
ημων και προφητης υφηγησατο ημιν ως ο πονηρος τεσσαρακοντα ημερας
διαλεχθεις αυτωι και μηδεν δυνηθεις προς αυτον, εκ των αυτου επηκοων
επηγγελλετο προς απατην αποστολους πεμψαι. διο προ παντων μεμνησθε <μηδενα δεχεσθαι> αποστολον η διδασκαλον η προφητην μη προτερον
αντιβαλοντα αυτου το κηρυγμα Ἰακωβωι τωι λεχθεντι αδελφωι του κυριου
μου και πεπιστευμενωι εν Ἱερουσαλημ την Ἑβραιων διεπειν εκκλησιαν,
και μετα μαρτυρων προσεληλυθοτα προς υμας, ινα μη η κακια η τωι κυριωι
προσδιαλεχθεισα ημερας τεσσαρακοντα <και> μηδεν δυνηθεισα, υστερον
ως αστραπη εξ ουρανου επι γης πεσουσα καθ' υμων εκπεμψηι κηρυκα,
ως νυν ημιν τον Σιμωνα υπεβαλεν προφασει αληθειας επ' ονοματι του κυ
ριου ημων κηρυσσοντα, πλανην δε ενσπειροντα. ου χαριν ο αποστειλας
ημας εφη· «Πολλοι ελευσονται προς με εν ενδυματι προβατων, εσωθεν
δε εισι λυκοι αρπαγες· απο των καρπων αυτων επιγνωσεσθε αυτους».
Και ταυτα ειπων τους μεν προπομπους εξεπεμψεν εις Ἀντιοχειαν
της Συριας, εκει την επομενην επιμενειν ειπων. των ουν πορευθεντων
ο Πετρος πολλων πεπεισμενων οχλων νοσους, παθη, δαιμονας απελασας
και εις τας εν τηι θαλασσηι πλησιον ουσας πηγας βαπτισας και ευχαριστιαν
κλασας Μαροωνην τον αποδεξαμενον αυτον, ηδη λοιπον τελειον οντα,
επισκοπον καταστησας και πρεσβυτερους δωδεκα ορισας και διακονους
δειξας και χηρικα συστησαμενος υπερ τε του κοινηι συμφεροντος της
εκκλησιας [την ταξιν] προσομιλησας και τωι επισκοπωι Μαροωνηι πειθεσθαι
συμβουλευσας, ηδη τριων μηνων πληρωθεντων τοις εν Τριπολει της
Φοινικης αποταξαμενος την επι Ἀντιοχειαν της Συριας επορευετο οδον.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

[OΜIΛIA IΒ.]
Ἐκβαντες ουν την Τριπολιν της Φοινικης ως επι Ἀντιοχειαν της
Συριας ελθειν, αυτης ημερας εν Ὀρθωσιαι εμειναμεν ελθοντες. και δια
το πλησιον ειναι ης εξηλθομεν πολεως, παντων σχεδον προακηκοοτων
του κηρυγματος, μιας ημερας εκει μειναντες απηραμεν εις Ἀνταραδον.
πολλων δε των συνοδοιπορουντων ημιν οντων, ο Πετρος Νικητηι και
Ἀκυλαι προσωμιλει λεγων· Ἐπειδη πολυς οχλος των συνοδοιπορουντων
ου μικρον φθονον ημιν εισιουσιν κατα πολιν επισπαται, αναγκαιως εσκεψαμην φροντισαι πως μητε ουτοι λυπηθωσιν κωλυθεντες συνειναι ημιν
μητε ημεις περιβλεπτοι γινομενοι φθονωι τωι της κακιας υποπεσωμεν. τουτου
ενεκεν βουλομαι σε τον Νικητην και Ἀκυλαν προοδευειν μου κατα συστηματα δυο σποραδην μανθανοντες τας των εθνων εισερχεσθαι πολεις.
οιδα δε οτι αθυμειτε τουτο ποιειν ακηκοοτες, απολειπομενοι μου
διαστημα ουδ' ολων ημερων δυο. ειδεναι ουν υμας θελω οτι πολλαπλασιον αγαπωμεν ημεις οι πεισαντες υμας τους πεισθεντας ηπερ υμεις
ημας τους πεπεικοτας. αλληλους ουν στεργοντες, τωι μη αλογως ποιειν
α θελομεν της ωφελειας οσον το εφ' ημιν φροντιζωμεν. προς τουτοις
δε ουδεμιας ημερας διαλεγομενου μου απολιμπανεσθε. εις γαρ τας επισημοτερας των επαρχιων πολεις προηιρημαι (ως ιστε και υμεις) ημερων
επιμενειν και διαλεγεσθαι. και το νυν εις την εγγυτεραν ημιν Λαοδικειαν προαξατε και μεθ' ημερας δυο η τρεις (οσον επι τηι εμηι προαιρεσει)
καταληψομαι υμας. επι δε των πυλων εκδεξασθε με, υμεις μονοι
δια τον θρυλον, ινα ουτως αψοφητι συνεισελθοντες αμα υμιν ωμεν. κακειθεν ομοιως μετα το επιμειναι ημερων αλλοι ανθ' υμων εις τα επεκεινα κατα εφημεριας προαξωσιν τας ξενιας ετοιμαζοντες. ταυτα
του Πετρου ειποντος ηναγκασθησαν συνθεσθαι λεγοντες· Oυ πανυ ημας,
κυριε, λυπει τουτο πραττειν δια το υπο σου κελευεσθαι. πρωτον μεν, οτι
παντα καλως νοειν τε και συμβουλευειν αξιος ων υπο της του θεου
προνοιας εξελεγης· προς τουτοις δε, επι το πολυ ημερων δυο αναγκηι
του προαγειν απολιμπανομεθα σου. και αυται μεν πολλαι προς το μη
σε τον κυριον ημων οραν Πετρον, πλην λογιζομεθα οτι πλειον λυπηθησονται οι πολυ μακραν προπεμπομενοι ως επι πλειον αναμενειν σε κατα
πολιν κεκελευσμενοι, ανιωμενοι εν τωι επι πλειον εστερησθαι του οραν
σου το περιποθητον προσωπον. και ημεις ουκ ελαττονα εκεινων αθυμουντες ως κελευεις δια το συμφερον ποιειν ουκ αντιλεγομεν. ομως ταυτα
ειποντες προηξαν εντολην εχοντες εν τωι πρωτωι πανδοχειωι προσομιλησαι
τωι συνοδοιπορουντι οχλωι, οπως σποραδην αλληλων γενομενοι εις τας
πολεις εισερχωνται.
Πορευθεντων ουν αυτων εγω Κλημης μεγαλως εχαιρον οτι συν αυτωι με
εκελευσεν ειναι. και αποκριθεις ειπον· Eυχαριστω τωι θεωι οτι με ουκ εξαπεσταλκας ως τους εταιρους, επειδη οδυνωμενος αν διαπεφωνηκειν. ο δε
εφη· Τι δε; ει και χρεια τις εσται πεμφθηναι σε που μαθηματων χαριν, συ δια
το προς ολιγον απολιμπανεσθαι μου συμφεροντως, δια τουτο τεθνηξει; ουχι
δε προσομιλησας σεαυτωι φερειν τα δια την αναγκην σοι προσταγεντα ευθυΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

μως υποσταιης; η ουκ οισθα οτι συνεισιν αιει φιλοι ταις μνημαις, καν τοις
σωμασιν απολιμπανωνται; ως ενιοι συνοντες τοις σωμασιν αμνημοσυνης αιτιαι
τας ψυχας αποδημουσιν τοις φιλοις. καγω απεκριναμην· Μη τοινυν νομισηις, κυριε, οτι τα λυπης πασχειν ημελλον ανοητως, αλλα και πανυ
ορθωι τινι λογισμωι. επει γαρ σε, κυριε μου, αντι παντων εχω, πατρος τε και
μητρος και αδελφων και συγγενων, αιτιον μοι γενομενον δια τον θεον
της σωιζουσης αληθειας, αντι παντων εχων σε παραμυθιας της μεγιστης τυγχανω. προς τουτοις δεδιως μου και της ακμης την εκ φυσεως
επιθυμιαν, ηγωνιων μηπως απολειφθεις σου, ανθρωπος ων νεωτερος,
οπερ νυν ουτως ενστασεως εχω, καν κατα τινα χολον θεου αποστηναι σου
αδυνατον, ει ηττων επιθυμιας εσομαι. αλλ' επειδη πολλωι αμεινον και
ασφαλεστερον συνειναι με σοι, τουτωι ωι ο νους μου αιδεισθαι ευλογως
προειληφεν, διο παντοτε σοι συνειναι ευχομαι. προς τουτοις δε μεμνημαι σου εν Καισαρειαι ειποντος· Eι τις βουλεται μοι συνοδευσαι, ευσεβως
συνοδευετω. ευσεβως δε εφης το μηδενα λυπειν κατα θεον, οιον απολιπων γονεις, γυναικα ομοφρονα η ετερους τινας τηι θεοσεβειαι προσκειμενους. οθεν εγω κατα παντα επιτηδειος ειμι σοι συνοδοιπορος, ωι
ει και τα μεγιστα χαριζηι, τας δουλων μοι υπηρεσιας συγχωρεις ποιειν. και ο Πετρος ακουσας γελοιαζων εφη· Τι ουν οιει, Κλημης; μη υπ'
αυτης αναγκης σε εις δουλων μοι ταγηναι τοπον; επει τις τας καλας
και πολλας σινδονας μετα των επομενων μοι δακτυλιων και υποδησεων
φυλαξει; τις δε και τα ηδεα και πολυτελη οψα προετοιμασει, ατινα ποικιλα οντα πολλων και τεχνιτων δειται μαγειρων, και παντα εκεινα
οσα εκτεθηλυμμενων ανθρωπων ως θηριωι μεγαλωι τηι επιθυμιαι εκ πασης
πλεονεξιας πορισθεντα ετοιμαζεται; πλην η τοιαυτη σε προαιρεσις υπεισηλθεν ισως μη συνεντα και τον εμον αγνοουντα βιον οτι αρτωι μονωι
και ελαιαις χρωμαι και σπανιως λαχανοις–και οτι ιματιον μοι και τριβωνιον υπαρχει τουτ' αυτο ο περιβεβλημαι και ετερου χρειαν ουκ εχω
ουδε αλλων τινων· εν γαρ τουτοις και περισσευομαι. ο νους γαρ μου τα
εκει παντα ορων αιωνια αγαθα ουδεν των ενταυθα περιβλεπεται.
πλην σου μεν την αγαθην προαιρεσιν αποδεχομαι και θαυμαζων επαινω
πως ανηρ εκ πολυτελων εθων υπαρχων ·αιδιως τοις αναγκαιοις τον σεαυτου υπηλλαξας βιον. ημεις γαρ εκ παιδων (εγω τε και Ἀνδρεας ο συναιμος και κατα θεον αδελφος ων εμος) ου μονον εν ορφανιαι ανατραφεντες.
αλλα και υπο πενιας και κακουχιας εις εργατειαν εθισθεντες, ευμαρως
νυν τας των οδων φερομεν σκυλσεις. οθεν ει επειθου μοι, εμοι αν συγκεχωρηκεις, ανδρι εργατηι, σοι τα δουλων αποπληρουν μερη. εγω δε
ακουσας συντρομος εγενομην και επιδακρυς οιον λογον ειπεν ανηρ, ου
παντες οι της νυν γενεας ανθρωποι τωι της γνωσεως και ευσεβειας λογωι
ηττους τυγχανουσιν. ο δε ιδων με συνδακρυν των δακρυων επυθετο την
αιτιαν. καγω εφην· Τι τοιουτον ημαρτον, ινα μοι τοιουτον ειπηις λογον;
και ο Πετρος απεκρινατο· Eι μεν κακως ειρηκα το δουλευσαι σοι, συ πρωτος ημαρτες, τουτ' εμοι ποιησαι αξιωσας. καγω εφην· Oυχ ομοιον εστιν·
εμοι μεν γαρ τουτο ποιειν πρεπει πανυ, σοι δε τωι του θεου κηρυκι τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

ημετερας σσζοντι ψυχας χαλεπον τουτο ποιειν εμοι. και ο Πετρος απεκρινατο· Συνεθεμην αν σοι, επει ο κυριος ημων ο επι σωτηριαι παντος
του κοσμου εληλυθως, μονος υπερ παντας ευγενης ων, δουλειαν υπεμεινεν,
ινα ημας πεισηι μη αιδεισθαι τοις αδελφοις ημων τας δουλων ποιειν υπηρεσιας,
καν πανυ ευγενεις τυγχανωμεν. καγω εφην· Eι μεν νομιζω σε νικησαι
λογωι, ανοητος ειμι· πλην χαριν εχω τηι του θεου προνοιαι οτι σε εις γονεων τοπον εχειν κατηξιωθην. και ο Πετρος επυνθανετο· Oυδεις δε σου
αληθως προς γενους υπαρχει; καγω απεκριναμην· Eισιν μεν πολλοι και
μεγαλοι ανδρες, Καισαρος προς γενους οντες. οθεν τωι εμωι πατρι ως και
συντροφωι αυτος Καισαρ συγγενιδα συνηρμοσατο γυναικα, αφ' ης τρεις εγενομεθα υιοι, δυο μεν προ εμου, οι και διδυμοι οντες πανυ ομοιοι αλληλοις
ετυγχανον, ως αυτος ο πατηρ ελεγεν μοι. εγω γαρ ουτε αυτους ουτε την
τεκουσαν πανυ επισταμαι, αλλ' ωσπερ δι' ονειρων αμαυρον αυτων το ειδος
αναφερω. η μεν ουν μητηρ μου Ματτιδια ελεγετο, ο δε πατηρ Φαυστος, των
δε αδελφων και αυτων ο μεν Φαυστινος εκαλειτο, ο δε Φαυστινιανος ελεγετο.
εμου ουν τριτου επιγεννηθεντος αυτοις η μητηρ ονειρον εωρακει (ωσπερ
ο πατηρ μου υφηγειτο) οτι, εαν μη τους διδυμους υιους αυτης εξαυτης
παραλαβουσα την Ῥωμαιων προς αποδημιαν εξελθηι πολιν επ' ετη
δεκα, πανολεθριωι μορωι αμα αυτοις αποθανειν εχει. ο μεν ουν πατηρ
φιλοτεκνος ων συν τε δουλοις και δουλαις εφοδιασας ικανως και
εις πλοιον ενβαλομενος εις τας Ἀθηνας αμα παιδευθησομενους εξεπεμψεν, εμε δε μονον υιον εις παραμυθιαν εσχεν μεθ' εαυτου. και επι τουτωι
ευχαριστω πολλα, οτι καμε ο ονειρος μη κεκελευκει αμα τηι μητρι
την Ῥωμαιων εκβηναι πολιν. περαιωθεντος ουν ενιαυτου ο πατηρ επεμψεν εις Ἀθηνας χρηματα τοις αυτου αμα τε και μαθειν το πως διαγουσιν. οι δε απελθοντες ουχ υπεστρεψαν. τριτωι δε ενιαυτωι ο πατηρ
αθυμων ετερους επεμψεν ομοιως μετα εφοδιων, οιτινες τεταρτωι ενιαυτωι
ηλθον αγγελλοντες μητε μου την τεκουσαν η τους αδελφους εωρακεναι, μητε
μην αυτους ταις Ἀθηναις επιδεδημηκεναι μηδε αλλου τινος των συν
αυτοις απεληλυθοτων καν ιχνος ευρηκεναι. ο μεν ουν πατηρ ταυτα ακουσας και υπο πολλης λυπης εκθαμβος γενομενος και ουκ ειδως που ορ
μησας επι ζητησιν αυτων γενηται, εμε τε παραλαβων και εις Πορτον
καταβας πολλων πυκνοτερον επυνθανετο που εκαστος αυτων ειδεν η
ηκουσεν απο τεσσαρων ετων γενομενον ναυφραγιον. και αλλος αλλαχη
ελεγεν. ο δε αντεπυνθανετο ει εωρακασιν σωμα γυναικος μετα βρεφων
εκβεβρασμενον. των ουν πολλα λεγοντων εωρακεναι πτωματα κατα πολλους
τοπους, ο πατηρ ακουων εστεναζεν· πλην υπο σπλαγχνων θορυβουμενος
αλογιστα επυνθανετο, οτι τοσουτον μεγεθος θαλαττης ερευναν επειρατο.
πλην συνγνωστος ην, οτι τηι προς τους ζητουμενους στοργηι ελπισιν εβουκολειτο κεναις. και δη ποτε υπο φροντιστας ποιησας με και εις Ῥωμην
καταλειψας δωδεκαετη, αυτος δακρυων εις Πορτον κατελθων και εις πλοιον
ενβας, αναχθεις επι την ζητησιν επορευθη. και εκτοτε εις την σημερον
ημεραν ουτε γραμματα εδεξαμην παρ' αυτου ουτε ει ζηι η τεθνηκεν σαφως
επισταμαι. μαλλον δε υπονοω οτι και αυτος τεθνηκεν που, η υπο λυπης νικηΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

θεις η ναυφραγιωι περιπεσων. τουτου δε δειγμα οτι ηδη λοιπον εκτοτε εικοστον ετος εστιν, αφ' ης ουδεμιαν τινα περι αυτου αληθειαν ηκουσα. ο δε
Πετρος ακουων ταυτα υπο συμπαθειας εδακρυσεν και ευθεως τοις συνουσιν
γνησιοις εφη· Ταυτα ει τις πεπονθει εν θεοσεβειαι, οια ο τουτου πεπονθεν
πατηρ, ευθεως τωι της θεοσεβειας λογωι την αιτιαν προσηπτεν επιγραφων
τον πονηρον· ουτω και τοις ταλαιπωροις εθνεσιν συμβαινει πασχειν, και
αγνοουμεν οι θεοσεβεις. ταλαιπωρους δε αυτους ευλογως ειρηκα, οτι
ενταυθα αλωνται και της εκει ελπιδος ου τυγχανουσιν. οι γαρ εν θεοσεβειαι πασχοντες τα θλιβερα εις εκπραξιν παραπτωματων πασχουσιν.
Ταυτα του Πετρου ειποντος εις τις των εν ημιν τολμησας αντι παντων παρεκαλεσεν αυτον αυριον ορθριτερον εις Ἄραδον την κατεναντι
νησον εισπλευσαι, τριακοντα οιμαι ουδ' ολους απεχουσαν σταδιους, ως
επι ιστοριαι των εκει αμπελινων δυο στυλων μεγιστα εχοντων παχη.
ο ουν πειθηνιος Πετρος συνεχωρησεν ειπων· Ἐπαν του πλοιου εκβητε,
μη αμα οι παντες εισερχεσθε εις την θεωριαν ων επιθυμειτε· ου γαρ
βουλομαι στρεμματα γινεσθαι εις υμας των πολιτων. και ουτως πλευσαντες ·οπηι ωρας κατηχθημεν εις την νησον. εκβαντες δε του σκαφους
εισηιειμεν, ενθα οι αμπελινοι στυλοι ησαν· ομως αμα αυτοις αλλος αλλο
τι των Φειδιου εργων εθεωρει.
Πετρος δε μονος ουκ αναγκαιον ηγησατο επι την των εκει ιστοριαν
γενεσθαι, γυναικι δε τινι εξω προ των θυρων καθεζομενηι και τροφης
χαριν μεταιτουσηι πυκνα κατανοησας εφη· Γυναι, τι σοι των μελων λειπει,
οτι τοσαυτην υβριν ανεδεξω (λεγω δη το προσαιτειν) και μη μαλλον ταις
υπο του θεου σοι δεδωρημεναις χερσιν εργαζομενη τας εφημερους ποριζηι
τροφας; η δε στεναξασα απεκρινατο· Eιθε γαρ ησαν μοι χειρες υπουργειν
δυναμεναι· νυν δε μοι σχημα μονον χειρων φυλασσουσιν, νεκραι τυγχανουσαι,
υπο δηγματων εμων βεβασανισμεναι. και ο Πετρος επυθετο· Τις δε η αιτια
του σε το χαλεπον τουτο πεπονθεναι; η δε απεκρινατο· Ψυχης ασθενεια
και πλεον ουθεν· ει γαρ ανδρειον ειχον φρονημα, ην κρημνος η βυθος,
οθεν εμαυτην ·ιψασα των οδυνωντων με παυσασθαι ηδυναμην κακων. και
ο Πετρος εφη· Τι ουν οιει, γυναι; οτι παντως οι αναιρουντες εαυτους κολασεως απαλλασσονται η μη τηι χειρονι κολασει εν ᾅδηι αι των ουτως
θνηισκοντων ψυχαι περι της αυτοκτονιας κολαζονται; η δε εφη· Eιθε
επεπεισμην, οτι οντως εν ᾅδηι ψυχαι ευρισκονται ζωσαι, και ηγαπων της
κολασεως καταφρονησασα θανειν, οπως τους εμους περιποθητους ιδω
καν μιαν ωραν. και ο Πετρος εφη· Τι αρα εστιν το λυπουν σε, μαθειν ηθελον, γυναι. εαν γαρ με διδαξηις, αντι ταυτης της χαριτος πληροφορησω
σε, οτι εν ᾅδηι ζωσιν αι ψυχαι, και αντι κρημνου η βυθου φαρμακον δωσω,
οπως αβασανιστως του ζην τον βιον μεταλλαξαι δυνηθηις.
Και η γυνη το αμφιβολως ·ηθεν μη συνεισα, επι τηι υποσχεσει πεισθεισα του λεγειν ηρξατο ουτως· Γενος μεν και πατριδα ειπειν ουκ οιομαι
πεισαι ποτε δυνηθηναι τινα. πλην και σοι τι διαφερει τουτο μαθειν η
μονην την αιτιαν, ης ενεκεν οδυνωμενη δηγμασιν τας εμας ενεκρωσα χειρας;
πλην τα κατ' εμαυτην ως δυνατον ακουσαι σε, διηγησομαι. εγω πανυ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

ευγενης υπαρχουσα δυναστου τινος προσταγηι ανδρι προς γενους αυτωι
υπαρχοντι εγενομην γυνη. και μετα διδυμα τεκνα εσχον ετερον υιον.
ο δε του εμου ανδρος αδελφος μανεις ουκ ελαττον ηρασθη μου της ταλαιπωρου, σφοδρα σωφρονειν αγαπωσης. και βουλομενη μητε τωι εραστηι
συνθεσθαι μητε τωι εμωι ανδρι αναθεσθαι τον του αδελφου αυτου προς
εμε ερωτα, ελογισαμην, ινα μητε μοιχησαμενη εμαυτην μιανω μητε του
εμου ανδρος την κοιτην υβρισω μητε τωι αδελφωι τον αδελφον πολεμιον
καταστησω μητε ολον γενος μεγα Χν εις ονειδισμον πασιν υποβαλω–ως
εφην, ελογισαμην την πολιν μετα των εμων διδυμων παιδων εκβηναι
επι χρονον τινα, εως αν και ο μιαρος ερως παυσηται του επι τηι εμηι υβρει
κολακευοντος με. τον μεντοι ετερον υιον παρα τωι πατρι μειναι εις παραμυθιαν κατελιπον. πλην ινα ουτως ταυτα γενηται, επενοησα ονειρον πλασασθαι ως δη τινος νυκτωρ επισταντος μοι και ειρηκοτος· Γυναι, εξαυτης αμα
τοις διδυμοις σου τεκνοις επι χρονον τινα, μεχρις οτε μηνυσω επανελθειν σε
ενταυθα, εκβηθι την πολιν, επει αμα ανδρι και πασιν σου τοις τεκνοις αιφνιδιως κακως τελευτησεις. ομως ουτως εποιησα. αμα γαρ τωι τον ονειρον ψευσασθαι με τωι ανδρι αυτος περιφοβος γενομενος μετα των δυο υιων δουλων τε και παιδισκων και χρηματων συχνων κατα πλουν εις Ἀθηνας
με εξεπεμψεν εκπαιδευσαι τους υιους, μεχρις αν (εφη) τωι χρηματισαντι
δοξηι επανιεναι σε προς εμε. ομως αμα τεκνοις η ταλαινα πλεουσα υπο
ανεμων αταξιας εις τουτους απορριφεισα τους τοπους, νυκτος της νηος
διαλυθεισης, ναυφραγιωι περιεπεσα. παντων δε θανοντων η ατυχης
εγω μονη υπο σφοδρου κυματος ·ιπισθεισα επι πετρας ερριφην, εφ'
ης καθεσθεισα η αθλια ελπιδι του τα τεκνα με ζωντα ευρειν εις τον βυθον εμαυτην ουκ ερριψα τοτε οτε την ψυχην μεμεθυσμενην τοις κυμασιν εχουσα τουτο ποιησαι ·αιδιως εδυναμην. πλην επειδη ορθρος
εγενετο, μεγαλα βοωσα και γοερα κωκυουσα περιεβλεπομην, ζητουσα
των εμων ταλαιπωρων βρεφων τα νεκρα σωματα. ελεησαντες ουν με
οι επιχωριοι, γυμνην ιδοντες ενδυσαντες με το πρωτον, τον βυθον ανηραυνων, τα εμα ζητουντες τεκνα. και επει μηδεν ηυρισκον ων εζητουν,
παραμυθιας χαριν τινες των φιλοξενων γυναικων προσελθουσαι διηγουντο
εκαστη τα εαυτης κακα, ινα τηι των ομοιων συμφοραι παραμυθιας τυχω,
ο δη μαλλον με ελυπει. ου γαρ εφην ουτω κακη ειναι ως ταις αλλων
συμφοραις παραμυθιας τυχω.
Και δη εις ξενιαν πολλων με αγειν αξιουσων μια τις των ενταυθα πενιχρα πολυ
βιασαμενη εις το εαυτης ελθειν ηναγκασε σκηνωμα, ειπουσα μοι· Θαρρει, γυναι· και γαρ
ο εμος ανηρ ναυτης ων κατα θαλασσαν τεθνηκεν, εν τηι νεαζουσηι τυγχανων ηλικιαι· και
εκτοτε πολλων με αξιουντων προς γαμον εγω χηρευειν ειλομην, τον εμον ποθουσα
ανδρα. εσται δε ημιν κοινα α δια χειρων αμφοτεραι
ποριζειν δυναμεθα. και ινα μη σοι μηκυνω τους ουκ αναγκαιους
λογους, συνσκησα αυτηι δια την φιλανδριαν. και μετ' ου πολυ εμου
της ταλαιπωρου αι χειρες υπο των δηγματων παρειθησαν, και η υποδεξαμενη με γυνη ολη υπο παθους τινος συνδεθεισα επι της οικιας
ερριπται. επει ουν ο παλαι των γυναικων ελεος παρηκμασεν, εγω δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

100

και η κατ' οικον αμφοτεραι επισινεις τυγχανομεν, εκ πολλων χρονων
ενταυθα (ως οραις) καθεζομαι προσαιτουσα και ων αν ευπορησω, και
τηι συνταλαιπωρωι εις τροφας κομιζω. και τα μεν εμα επι τοσουτον αυταρκως ειρησθω· λοιπον συ κωλυεις την υποσχεσιν πληρωσαι του δουναι το
φαρμακον, οπως κακεινηι επιθυμουσηι θανειν δω και ουτως καγω του ζην
(ως εφης) μεταλλαξαι δυνηθω.
Ταυτα της γυναικος ειπουσης υπο λογισμων πολλων ο Πετρος μετεωρος
εδοκει ιστασθαι. εγω δε επελθων εφην· Ἐκ πολλου σε περιερχομενος
ζητω, και τα νυν τι ποιουμεν; ο δε Πετρος προσεταξεν μοι προαξαντι
μενειν αυτον επι του σκαφους. και επειδη αντειπειν ουκ ην αυτωι κελευσαντι,
εποιησα το προσταχθεν. ο δε Πετρος μικραι τινι υποψιαι (ως αυτος μοι
παντα υστερον διηγησατο) παλλομενος την καρδιαν επυνθανετο της γυναικος
λεγων· Eιπε μοι, γυναι, το γενος και την πολιν και των τεκνων τα ονοματα, και ηδη διδωμι σοι το φαρμακον. η δε βιαν πασχουσα και ειπειν
ου θελουσα, το δε φαρμακον λαβειν επιθυμουσα, εσοφισατο αλλα αντι
αλλων ειπειν και ομως εφη αυτην μην Ἐφεσιαν ειναι, τον δε ανδρα
Σικελον, ομως και των τριων τεκνων ηλλαξεν τα ονοματα. και ο Πετρος νομισας αυτην αληθευειν εφη· Oιμοι, γυναι· ενομιζον μεγαλην τινα
χαραν την σημερον αγειν ημεραν, υποπτευσας σε τινα ειναι, ην ενομιζον,
ης τα πραγματα ακουσας ακριβως επισταμαι. η δε εξωρκιζεν λεγουσα· ∆εομαι, ειπε μοι, ινα ειδω ει εστιν τις εν γυναιξιν αθλιωτερα
εμου. και ο Πετρος ψευδεσθαι ουκ ειδως υπο ελεους του προς αυτην
το αληθες λεγειν ηρξατο· Ἐμοι τις λοιπον ηδη νεανιας ων παρεπεται, των της θεοσεβειας ορεγομενος λογων, Ῥωμαιων υπαρχων πολιτης, οστις μοι διηγησατο πως πατερα εχων και αδελφους δυο διδυμους
ουδενα τουτων οραι· η τε γαρ μητηρ (φησιν), ως ο πατηρ διηγειτο μοι,
ονειρον ιδουσα την Ῥωμαιων πολιν επι χρονον τινα εξηλθεν μετα των
διδυμων αυτης τεκνων, ινα μη κακωι μορωι τελευτησηι, και συν αυτοις
εκβασα ουχ ευρισκεται. ο δε ταυτης μεν ανηρ, αυτου δε πατηρ και αυτος
εις επιζητησιν αυτης εκβας ουχ ευρισκεται.
Ταυτα του Πετρου ειποντος επιστησασα ως υπο εκπληξεως απεψυξεν
η γυνη. ο δε Πετρος προσελθων και επισχων νηφειν αυτην παρεκελευσατο,
ομολογειν αυτην πειθων τι ποτε εστιν ο πασχει. η δε ωσπερ εκ μεθης το
λοιπον του σωματος παρεθεισα υπεστρεψεν εαυτην υποστηναι δυνηθηναι
το μεγεθος της ελπιζομενης χαρας και τριψασα αυτης το προσωπον· Που
εστιν, εφη, ουτος ο νεανιας; ο δε ηδη ολον συνιδων το πραγμα εφη· Eιπε
μοι συ πρωτον (αλλως γαρ τουτον ιδειν ουκ εχεις). η δε σπευδουσα· Ἐγω, φησιν, ειμι η του νεανισκου μητηρ. και ο Πετρος εφη·
Τι τουτωι ονομα; η δε φησιν· Κλημης. και ο Πετρος ειπεν· Aυτος
εστιν, και αυτος ην ο προ μικρου μοι λαλησας, ωι αναμενειν με εν τωι
πλοιωι προσεταξα. η δε προσπεσουσα τωι Πετρωι παρεκαλει σπευδειν
επι το πλοιον ελθειν. και ο Πετρος· Eι μοι τηρεις τας συνθηκας, και
τουτο ποιησω. η δε εφη· Παντα ποιω, μονον μοι το τεκνον το μονογενες
δειξον. δοξω γαρ δι' αυτου τα δυο μου τα ενταυθα τεθνηκοτα οραν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

101

τεκνα. και ο Πετρος εφη· Ὅταν αυτον ιδηις, ησυχασον μεχρις αν της
νησου εκβωμεν. η δε εφη· Oυτως ποιησω. λαβομενος ουν της χειρος
αυτης ο Πετρος ηγεν επι το πλοιον. εγω δε ιδων αυτον χειραγωγουντα
γυναικα εγελασα και προσελθων εις τιμην αυτου αντ' αυτου χειραγωγειν
αυτην επειρωμην. και αμα τωι αψασθαι με της χειρος αυτης ολολυξασα
ως μητηρ μεγα και περιπλακεισα σφοδρα κατεφιλει με τον αυτης υιον.
εγω δε αγνοων ολον το πραγμα ως μαινομενην απεσειομην, αιδουμενος
δε και τον Πετρον επικραινομην. ο δε Πετρος εφη· Ἔα· τι ποιεις, τεκνον Κλημης, αποσειομενος την σην ουτως τεκουσαν; εγω δε τουτο ακουσας περιδακρυς γενομενος και καταπεσουσηι τηι τεκουσηι προσπεσων κατεφιλουν. και γαρ αμα τωι ·ηθηναι μοι τουτο αμαυρως πως το ειδος ανεκαλουμην. πολλοι μεν ουν οχλοι συνετρεχον ιστορησαι την προσαιτητριαν γυναικα,
λεγοντες αλληλοις οτι αυτην επεγνω ο υιος, ανηρ αξιολογος. βουλομενοις
ουν ημιν εξαυτης συν τηι μητρι της νησου εκβαινειν η μητηρ εφη· Τεκνον
μοι ποθεινον, ευλογον εστιν αποταξασθαι τηι υποδεξαμενηι με γυναικι, ητις
πενιχρα ουσα και ολη παρειμενη επι της οικιας ερριπται. ο δε Πετρος
ακουσας εθαυμασεν και παντες οι περιεστωτες οχλοι της γυναικος
το αγαθον φρονημα. και ευθεως εκελευσεν ο Πετρος τισιν πορευθηναι
και την γυναικα επι κλινης κομισαι. και ομως ενεχθεισης και τεθεισης
της κλινης, παντων των οχλων ακουοντων εφη ο Πετρος· Eι αληθειας κηρυξ εγω τυγχανω, εις την των παρεστωτων πιστιν, ινα γνωσιν
οτι εις εστιν θεος ο τον κοσμον ποιησας, εξαυτης εγερθητω υγιης. και
αμα τωι ειπειν Πετρον ταυτα η γυνη ηγερθη υγιασθεισα και τωι Πετρωι
προσεπεσεν και την συνηθη φιλην καταφιλησασα επυνθανετο τι ειη
τουτο. η δε ολον αυτηι το πραγμα του αναγνωρισμου συντομως διηγη
σατο και οι ακουσαντες κατεπλαγησαν. τοτε και η μητηρ την ξενοδοχον
θεραπευθεισαν ιστορησασα παρεκαλει και αυτη ιασεως τυχειν. ο δε
επιθεις την χειρα και αυτην εθεραπευσεν. και ειθ' ουτως ο Πετρος περι θεου και της αυτωι διαφερουσης θρησκειας ομιλησας, προσθεις
επι τελει οτι· Eι τις βουλεται ταυτα ακριβως μαθειν, εις Ἀντιοχειαν,
οπου πλειονων ημερων περιμενειν εκρινα, ελθων τα προς την αυτου
σωτηριαν μανθανετω. ου γαρ δη εμποριας ενεκα η στρατειας πατριδας
καταλιμπανειν οιδατε και εις μακρους απερχεσθαι τοπους, δια δε αιωνιον
σωτηριαν μηδε τριων ημερων οδον πορευθηναι θελετε; μετα μεν ουν
την προσομιλιαν Πετρου εγω τηι υγιασθεισηι γυναικι επι παντος του
οχλου χιλιας δραχμας εις τροφας εδωρησαμην, παραθεμενος αυτην αγαθωι τινι ανδρι, πρωτωι της πολεως οντι, φυσει μετα χαρας τουτο ποιειν
προηιρημενωι. ετι δε και αλλοις πολλοις αργυρια διανειμας, ταις ποτε
την μητερα παραμυθησαμεναις ευχαριστησας διεπλευσα εις Ἀνταραδον
αμα τηι μητρι και Πετρωι και τοις λοιποις εταιροις, και ουτως εις την
ξενιαν ωρμησαμεν.
Γενομενων δε ημων και τροφης μεταλαβοντων και συνηθως ευχαριστησαντων, ετι ωρας ουσης εφην εγω τωι Πετρωι· Φιλανθρωπιας εργον, κυριε
μου Πετρε, η εμη εποιησεν μητηρ, της ξενοδοχου υπομνησθεισα γυΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

102

ναικος. και ο Πετρος απεκρινατο· Ἀρα γε, ω Κλημης, αληθως νενομικας
φιλανθρωπιας εργον πεποιηκεναι την σην τεκουσαν, καθο την απο ναυφραγιου αυτην υποδεξαμενην ημειψατο, η ως μητρι μεγαλα χαριζομενος
τουτον ειρηκας τον λογον; ει δε ουχ ως χαριζομενος, αλλ' ως αληθευων
εφης, εοικας μοι αγνοειν τι ποτ' εστιν φιλανθρωπιας μεγεθος, ητις εστιν
ανευ του φυσικως πειθοντος η προς οιονδηποτε στοργη καθο ανθρωπος εστιν.
αλλ' ουδε την ξενοδοχον την απο ναυφραγιου υποδεξαμενην την σην τεκουσαν
ουπω φιλανθρωπον ειπειν τολμω. υπ' ελεου γαρ κολακευθεισα πεπειστο
ευεργετις γενεσθαι γυναικος ναυφραγιωι περιπεσουσης, τεκνα πενθουσης,
ξενης, γυμνης, μεμονωμενης και σφοδρα επι ταις συμφοραις ολοφυρομενης. εν τοσαυταις ουν αυτης συμφοραις ουσης τις και ασεβων ιδων
ουκ αν ηλεησεν; ωστε ουπω φιλανθρωπιας εργον πεποιηκυια φαινεται ουδε
η ξενοδοχος γυνη, αλλα υπο ελεου του επι μυριαις συμφοραις προς ευεργεσιας κεκινημενου. ποσωι γε μαλλον η ση τεκουσα, βιου ευπορεσασα και
την ξενοδοχον αμειψαμενη, φιλανθρωπιας εργον ουκ εποιησεν, αλλα
φιλιας; πολλη δε διαφορα μεταξυ φιλιας και φιλανθρωπιας, οτι η μεν
φιλια εξ αμοιβης γινεται, η δε φιλανθρωπια ανευ του φυσικως πειθοντος παντα ανθρωπον καθο ανθρωπος εστιν φιλουσα ευεργετει. ει μεν
ουν η ελεησασα ξενοδοχος και εχθρους αδικησαντας ελεωσα ευεργετει,
φιλανθρωπος αν ην. ει δε δια τι φιλη η εχθρα και δια τι εχθρα η φιλη,
η τοιαυτη του τινος αιτιου φιλη εστιν η εχθρα, ου του ανθρωπου. καγω
απεκριναμην· Oυ δοκει σοι ουν φιλανθρωπος ειναι καν η ξενοδοχος ξενην ην ουκ ηπιστατο ευεργετησασα; και ο Πετρος· Ἐλεημονα μεν αυτην ειπειν επισταμαι, φιλανθρωπον δε ου τολμω λεγειν,
ατε δη ουτε την τεκουσαν φιλοτεκνον· υπ' ωδινων γαρ και ανατροφης
στεργειν πεπεισται. ως και ο ερων υπο της συνηθειας κολακευεται και
ευνης και ο φιλος υπο της αμοιβης, ουτω και ο ελεων υπο της συμφορας.
πλην εγγυς ο ελεημων τωι φιλανθρωπωι, οτι ανευ του τι θηρασθαι λαβειν ευεργετειν πειθεται. πλην ουπω φιλανθρωπος εστιν. καγω
εφην· Ἐπι ποιαις ουν πραξεσιν φιλανθρωπος ειναι τις δυναται; και ο
Πετρος απεκρινατο· Ἐπει ορω σε γλιχομενον ακουσαι τι ποτ' εστιν φιλανθρωπιας εργον, ουκ οκνησω λεγειν. φιλανθρωπος εστιν ο και εχθρους
ευεργετων. οτι δε ουτως εχει, ακουσον. φιλανθρωπια εστιν αρρενοθη
λυς, ης το θηλυ μερος ελεημοσυνη λεγεται, το δε αρρεν αυτης αγαπη
προς τον πλησιον ωνομασται· πλησιον δε ανθρωπωι εστιν ο πας ανθρωπος, ουχ ο τις ανθρωπος· ανθρωπος γαρ εστιν και ο κακος και ο αγαθος
και ο εχθρος και ο φιλος. χρη ουν τον φιλανθρωπιαν ασκουντα μιμητην ειναι του θεου ευεργετουντα δικαιους και αδικους, ως αυτος ο
θεος πασιν εν τωι νυν κοσμωι τον τε ηλιον και τους υετους αυτου παρεχων. ει δε θελεις αγαθους μεν ευεργετειν, κακους δε μηκετι η και κολαζειν, κριτου εργον επιχειρεις πραττειν, ου το της φιλανθρωπιας σπουδαζεις εχειν. καγω εφην· Ἀρα γε και ο θεος μελλων τοτε κρινειν, ως διδασκεις ημας, ου φιλανθρωπος εστιν; και ο Πετρος· Τουναντιον λεγεις. επει γαρ κρινει, δια τουτο φιλανθρωπος εστιν. φιλων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

103

γαρ και ελεων τους ηδικημενους τιμωρει τους ηδικηκοτας. καγω εφην· Oυκουν, ει καγω αγαθους μεν ευεργετω, τους δε αδικουντας καθο ανθρωπους ηδικησαν τιμωρω, φιλανθρωπος ειμι; και ο Πετρος απεκρινατο· Eι
μετα του προγνωσιν εχειν ειχες και του κρινειν εξουσιαν, ορθως αν τουτο
εποιεις, δια μεν το ειληφεναι την εξουσιαν καταδικαζων ους ο θεος εδημιουργησεν, δια δε την προγνωσιν απταιστως εν τωι κρινειν ους μεν ως δικαιους δικαιων, ους δε ως αδικους καταδικαζων. καγω εφην· Ὀρθως εφης
και αληθως· αδυνατον γαρ τινα προγνωσιν ουκ εχοντα ορθως κριναι. ενιοτε
γαρ φαινονται τινες αγαθοι, αθεμιτα κρυφα διαπρασσομενοι, ενιοι δε αγαθοι υπο διαβολης εχθρων κακοι υπολαμβανομενοι. αλλ' ει και του βασανιζειν και ανακρινειν εξουσιαν τις εχων δικαζει, ουδε ουτως το παντως δικαιως αυτωι δικασαι εγινετο. ενιοι γαρ φονεις οντες τας βασανους υπομειναντες ως αθωιοι απελυθησαν, ετεροι δε αθωιοι οντες τας βασανους μη υπομειναντες, εαυτων καταψευσαμενοι ως αιτιοι εκολασθησαν. και ο Πετρος·
Μετριως, εφη, εχει και ταυτα, το δε μειζον ακουσον. ενιων ανθρωπων
αμαρτανοντων η ευ πραττοντων, ων ποιουσιν α μεν ιδια αυτων εστιν,
α δε αλλοτρια, δικαιον δε εκαστον επι τοις ιδιοις αμαρτημασιν τιμωρεισθαι
η επι τοις ιδιοις κατορθωμασιν ευεργετεισθαι. αδυνατον δε τινι πλην προ
φητηι μονωι προγνωσιν εχοντι τα υπο τινος γινομενα ειδεναι ποια εστιν
αυτου ιδια, ποια δε ουκ ην· παντα γαρ δι' αυτου γινομενα βλεπεται. καγω
εφην· Ἐβουλομην μαθειν πως των αδικηματων η κατορθωματων α
μεν ιδια, α δε αλλοτρια. και ο Πετρος απεκρινατο οτι· Ὁ της
αληθειας προφητης εφη· «Τα αγαθα ελθειν δει, μακαριος δε (φησιν) δι'
ου ερχεται· ομοιως και τα κακα αναγκη ελθειν, ουαι δε δι' ου ερχεται».
ει δε δια κακων κακα ερχεται και δι' αγαθων αγαθα φερεται, προσειναι
δει εκαστωι το ιδιον, το αγαθον ειναι η κακον, και εξ ων προεπραξεν,
δια του ελθειν τα δευτερα αγαθα η κακα, ατινα ιδια αυτου της αιρεσεως
οντα υπο της του θεου προνοιας διελθειν ωικονομηται, επει κρισις
αυτη θεωι, ωσπερ επ' αγωνος τον δια πασης κακουχιας διεληλυθοτα και
αμεμπτον ευρεθεντα, εκεινον ζωης αιωνιου καταξιουσθαι· οι γαρ εν αγαθοις ιδιαι βουληι προκοψαντες υπο των ιδιαι βουληι εν κακιαι παραμειναντων πειραζονται, διωκομενοι, μισουμενοι, λοιδορουμενοι, επιβουλευομενοι, τυπτομενοι, πλεονεκτουμενοι, διαβαλλομενοι, αγγαρευομενοι, επηρεαζομενοι, παντα εκεινα πασχοντες, δι' ων ευλογως δοκει το οργιζεσθαι
γινεσθαι και προς αμυναν ορμαν. ο δε διδασκαλος ειδως οτι οι
ταυτα αδικως ποιουντες εκ προτερων αμαρτηματων καταδικοι εισιν και
οτι δια καταδικων το της κακιας πνευμα ταυτα ενεργει, τους μεν ανθρωπους καθο ανθρωποι εισιν, και δι' αμαρτιας οργανα γινομενους κακιας ελεειν
συνεβουλευσεν, ως φιλανθρωπιαν ασκουσιν, και το οσον επ' αυτοις εστιν,
αδικουμενους και απολυειν της καταδικης τους αδικουντας, ινα ωσπερ
οι νηφοντες τοις μεθυουσιν βοηθωσιν, ευχαις, νηστειαις, ευλογιαις,
μη ανθισταμενοι, μη αμυνομενοι, ινα μη επι το πλειον αυτους αμαρτειν αναγκασωσιν. του γαρ παθειν παντως κεκριμενου τινι, ουκ ευλογον αγανακτειν εκεινωι, δι' ου το παθειν γινεται, λογισαμενον οτι, ει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

104

και εκεινος ουκ εκακουχησεν αυτον, δια το παντως κακουχηθηναι μελλειν
δια ετερου το παθειν ην. τι ουν αγανακτω τωι διαθεμενωι, εμου παντως
παθειν κεκριμενου; αλλ' ετι μην ει τα αυτα τοις κακοις προφασει αμυνης ποιουμεν, παρα το πρωτοι δευτεροι το αυτο τοις κακοις οι αγαθοι
πρασσομεν. και (ως εφην) ου χρη αγανακτειν ως ειδοτα οτι θεου προνοιαι οι κακοι τους αγαθους τιμωρουσιν. οι ουν τοις τιμωρουσιν χαλεπαινοντες ως τους αποστολους θεου υβριζοντες αμαρτανουσιν, τιμωντες δε
και τα εναντια τοις αδικειν νομιζομενοις διατιθεμενοι αυτους εις τον
θεον τον ουτω βουλευσαμενον ευσεβουσιν. καγω προς ταυτα απεκριναμην· Oυκουν οι αδικουντες ουκ εισιν αιτιοι, οτι κρισει θεου αδικουσιν τους δικαιους. και ο Πετρος εφη· Και πανυ αμαρτανουσιν, προς γαρ
το αμαρτανειν εαυτους αποδεδωκοτες. οθεν ειδως απ' αυτων εκλεγεται τιμωρειν τους επι τοις προτεροις αμαρτημασιν μεταμεληθεντας
δικαιως, ινα τοις μεν δικαιοις δια της τοιαυτης τιμωριας τα προ της μετανοιας πραχθεντα αφεθηι κακα, τοις δε τιμωρουσιν ασεβεσιν κακουχειν επιθυμουσιν και μετανοειν μη θελουσιν εις αναπληρωσιν της ιδιας
κολασεως δικαιους κακουχειν συνεχωρηθη· ανευ γαρ της του θεου βουλης
ουδε στρουθος εν παγιδι ενπεσειν εχει· ουτως δικαιων και αι τριχες τωι
θεωι εναριθμιοι εισιν. δικαιος δε εστιν εκεινος ο του ευλογου ενεκα
τηι φυσει μαχομενος. οιον πασιν προσεστιν εκ φυσεως φιλουντας φιλειν, δικαιος πειραται και εχθρους αγαπαν και λοιδορουντας ευλογειν,
ετι μην και υπερ εχθρων ευχεσθαι. αδικουντας ελεει· διο και προσαδικεισθαι ανεχεται και ομως καταρωμενους ευλογει, τυπτουσιν συγχωρει,
διωκουσιν υποχωρει, μη ασπαζομενους ασπαζεται, τοις ουκ εχουσιν ων
εχει κοινωνει, οργιζομενον πειθει, τον εχθρον διαλλασσει, τον απειθη
παρακαλει, τον απιστον κατηχει, τον πενθουντα παραμυθειται, επηρεαζομενος στεγει, αχαριστουμενος ουκ αγανακτει. εις δε το αγαπαν τον πλησιον ως εαυτον αποδεδωκως πενιαν ου πεφοβηται, αλλα τα εαυτου
μεριζων τοις ουκ εχουσιν πενης γινεται. αλλ' ουδε μην αμαρτανοντας
τιμωρει. ο γαρ τον πλησιον αγαπων ως εαυτον ως αυτος αμαρτησας
οιδεν τιμωρηθηναι μη θελειν, ουτως ουδε τους αμαρτανοντας τιμωρει.
και ως θελει κολακευεσθαι και ευλογεισθαι και τιμασθαι και παντα τα
αμαρτηματα αυτωι συγχωρεισθαι, τουτο αυτος τωι πλησιον ποιει, ως
εαυτον εκεινον αγαπων. ενι λογωι, ο θελει εαυτωι, θελει και τωι πλησιον. ουτος γαρ εστι θεου νομος και προφητων, αυτη της αληθειας η
διδασκαλια. και ταυτα μεν αγαπη η προς παντα ανθρωπον τελεια το
αρρεν μερος εστιν ουσα της φιλανθρωπιας, το δε ελεειν το θηλυ μερος
εστιν αυτης. οπερ εστιν πεινωντα θρεψαι και ποτον διψωντι παρασχειν
και γυμνον ενδυσαι και νοσουντα επισκεψασθαι και ξενον δεξασθαι, τωι
εν ειρκτηι κατα το δυνατον επιφαινομενον βοηθειν, απαξαπλως τον εν
συμφοραις ελεησαι. εγω δε ακουσας εφην· Ταυτα μεν δυνατον
πραττειν, εχθρους δε ευεργετειν, πασαν αυτων υποφεροντα επηρειαν,
ουκ οιομαι δυνατον ανθρωπειαι προσειναι φυσει. και ο Πετρος απεκρινατο· Ὀρθως εφης· αθανασιας γαρ αιτια ουσα η φιλανθρωπια πολλου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

105

διδοται. καγω εφην· Πως ουν συνεστιν εν νωι λαβειν; και ο Πετρος
απεκρινατο· Ταυτην, ω φιλε Κλημης, λαβειν εστιν, εαν πληροφορηθηι
τις οτι οι εχθροι προς καιρον κακουχουντες ους μισουσιν, αιωνιου κολασεως απαλλαγης αυτοις αιτιοι γινονται· προσετι δε αυτους ως ευεργετας σφοδρα αγαπησουσιν. η δε οδος του ταυτην λαβειν, ω φιλε Κλημης, μια τις εστιν, ηπερ εστιν φοβος θεου. ο γαρ θεον φοβουμενος
τον πλησιον ως εαυτον αγαπαν μεν κατ' αρχας ου δυναται (επει το
τοιουτο κελευσει ου προσερχεται τηι ψυχηι), τωι μεντοι προς θεον φοβωι
τα αγαπωντων ποιειν δυναται και ειθ' ουτως πραξαντι τα αγαπης το
αγαπαν ως νυμφη ουσα προσφερεται ως νυμφιωι τωι φοβωι και ουτως
τους φιλανθρωπους τικτουσα λογισμους αθανατον τιθησιν τον κεκτημενον
ως εικονα θεου ομοιαν, υπο φθορας υβρισθηναι μη δυναμενην την
αυτου φυσιν. ομως τον της φιλανθρωπιας εκθεμενου ημιν λογον, εσπερας επικαταλαβουσης, εις υπνον ετραπημεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

106

[OΜIΛIA IΓ.]
Ὄρθρου δε γενομενου εισιων ο Πετρος εφη· Ὁ μεν Κλημης μετα
της αυτου μητρος Ματτιδιας και της εμης γυναικος αμα επι του οχηματος καθεζεσθωσαν. και ομως ουτως εγενετο. ορμωντων δε ημων
την επι Βαλαναιας οδον επυθετο μου η μητηρ πως ο πατηρ διαγει.
καγω εφην· Ἐπι την ζητησιν σου και των διδυμων αδελφων μου Φαυστινου τε και Φαυστινιανου εκβας ανευρετος εστιν. οιμαι δε εκ του
πλειστου τελευτησαι αυτον, η ναυφραγιωι περιπεσοντα η εν οδωι σφαλεντα η υπο λυπης μαρανθεντα. η δε ακουσασα και επιδακρυς γενομενη
εστεναξεν λυπηθεισα, τηι δε προς εμε ευρεσει χαιρουσα την εκ
της υπομνησεως λυπην μετριως απημβλυνεν. ομως ουν κατηντησαμεν
εις Βαλαναιας. τηι δε επιουσηι ημεραι εις Παλτον ηλθαμεν κακειθεν εις
Γαβαλα, τηι δε ετεραι κατηντησαμεν εις Λαοδικειαν. και ιδου προ των
θυρων Νικητης και Ἀκυλας απηντων ημιν και καταφιλησαντες ηγον επι
την ξενιαν. ο δε Πετρος καλην και μεγαλην πολιν ιδων· Ἄξιον, εφη,
ενταυθα ημερων επιμειναι· ως γαρ επιπαν το πληθος δυνατωτερον
εστιν τικτειν τους ζητουμενους. ο μεν ουν Νικητης και Ἀκυλας επυνθανοντο μου τις ειη αυτη η ξενη γυνη. καγω εφην· Ἐμη μητηρ, ην επιγνωναι μοι ο θεος δια Πετρου του κυριου μου εδωρησατο.
Ταυτα μου ειποντος ο Πετρος παντα αυτοις επι κεφαλαιων εξεθετο, ως αμα αυτους προοδευσαι εγω Κλημης το εμον γενος αυτωι εξεθεμην και της μητρος την εκ της του ονειρου πλαστης προφασεως μετα των
διδυμων αυτης τεκνων γενομενην αποδημιαν, ετι τε και του πατρος την
επι ζητησιν αυτης αποδημιαν, επειτα και ως αυτος Πετρος μετα το
ακουσαι ταυτα εισελθων εις την νησον και τηι γυναικι συντυχων και
προσαιτουσαν ιδων και του προσαιτειν την αιτιαν πυθομενος, εγνω αυτης
γενος, ανατροφην, τον πλαστον ονειρον και των τεκνων τα ονοματα
εμου τε του καταλειφθεντος παρα τωι πατρι και των αυτηι συμπορευθεντων διδυμων τεκνων, και ως εν βυθωι υπενοειτο τεθνηκεναι. τουτων ουν κεφαλαιωδως ·ηθεντων υπο Πετρου, ο Νικητης και ο Ἀκυλας
εκπλαγεντες ελεγον· Ἀρα γε, δεσποτα και κυριε των απαντων, τουτο
αληθες η ονειρος εστιν; και ο Πετρος εφη· Eι μη κοιμωμεθα, αληθες
τυγχανει. οι δε βραχυ μειναντες και συννοες γενομενοι εφασαν· Ἡμεις
εσμεν Φαυστινος και Φαυστινιανος, και απ' αρχης σου διαλεγομενου
αλληλοις εμβλεποντες πολλα περι εαυτων κατεστοχαζομεθα μη αρα
ουχ ημιν διαφερει τα λεγομενα, λογιζομενοι οτι πολλα παρομοια γινεται εν τωι βιωι· διο εσιωπωμεν παλλομενοι τας καρδιας. προς δε το
τελος του λεγομενου αποβλεψαντες οτι ημιν διαφερει τα λεγομενα, τοτε
εαυτους ωμολογησαμεν. και τουτ' ειποντες μετα δακρυων επεισηλθαν
τηι μητρι και κοιμωμενην ευροντες ηδη περιπλεκεσθαι εβουλοντο. ο δε
Πετρος εκωλυεν αυτους ειπων· Ἐασατε με προσαγωγως υμας παραστησαι
τηι μητρι, μηπως υπο της πολλης αιφνιδιου χαρας εις εκστασιν ελθηι
φρενων, ατε δη κοιμωμενη και το πνευμα υπο του υπνου απησχολημενον
εχουσα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

107

Ὁμως επει κορον εσχεν υπνου, διεγερθεισηι τηι μητρι ο Πετρος ηρξατο
προσαγωγως λεγειν· Γινωσκειν σε θελω, γυναι, της ημετερας θρησκειας
την πολιτειαν. ημεις ενα θεον σεβομεν τον πεποιηκοτα ον οραις κοσμον και
τουτου φυλασσομεν τον νομον περιεχοντα εν πρωτοις αυτον σεβειν μονον
και το αυτου αγιαζειν ονομα τιμαν τε γονεις και σωφρονειν βιουν τε δικαιως. προς τουτοις δε αδιαφορως μη βιουντες τραπεζης εθνων ουκ
απολαυομεν, ατε δη ουδε συνεστιασθαι αυτοις δυναμενοι δια το ακαθαρτως αυτους βιουν. πλην οποταν αυτους πεισωμεν τα της αληθειας φρονειν
τε και ποιειν βαπτισαντες αυτους τρισμακαριαι τινι επονομασιαι, τοτε
αυτοις συναλιζομεθα. επει ουδ' αν πατηρ η μητηρ τυγχανηι η γυνη η
τεκνον η αδελφος η αλλος τις εκ φυσεως στοργην εχων, συνεστιασθαι αυτωι
τολμαν δυναμεθα· θρησκειαι γαρ διαφεροντως τουτο ποιουμεν. μη ουν
υβριν ηγησηι το μη συνεστιασθαι σοι τον υιον, μεχρις αν τα αυτα αυτωι
φρονηις και ποιηις. η δε ακουσασα εφη· Τι ουν κωλυει σημερον με βαπτισθηναι; ητις προ του σε ιδειν τους λεγομενους θεους απεστραφην λογισμωι
τουτωι οτι πολλα σχεδον καθ' ημεραν θυουσηι αυτοις εν ταις αναγκαις ου
παρεσταθησαν μοι. περι δε μοιχειας τι δει και λεγειν; οποτε ουδε οτε
επλουτουν, τρυφη με τουτο ηπατησεν, ουδε η μετα ταυτην πενια επι τουτο
ελθειν αναγκασαι δεδυνηται αντιποιουμενης μου της σωφροσυνης ως
μεγιστου καλλους, ης ενεκα εις τοσαυτην ηλθον περιστασιν. αλλ' ουδε οιμαι
σε, κυριε μου Πετρε, αγνοειν οτι η πλειων επιθυμια εξ ευθυμιων γινεται.
οθεν εγω εν ευθυμιαι σωφρονεσασα, εν δυσθυμιαι προς ηδονας εμαυτην ουκ
αποδιδωμι. αλλα μηδε νυν μου κακουχιας απηλλαχθαι νομισηις την ψυχην
την ποσως παραμυθιας τυχουσαν δια την Κλημεντος επιγνωσιν. αντεισερχομενη γαρ η εκ των δυο τεκνων μου απωλεια και την ποσως αμαυροι χαραν.
παραμυθησομαι γαρ περι αυτων οτι εν θαλασσηι διεφωνησαν, αλλ' <ουχ>
οτι προς τουτοις εκτος τειχων θρησκειας θεου φθαρεντες τα σωματα και
τας ψυχας απωλοντο. ο δε τουτων πατηρ, εμος δε συμβιος (ως παρα Κλημεντος εμαθον) επι τε την εμην και την των υιων ζητησιν εκβας, τοσουτοις
ετεσιν αφανης εστιν, παντως δε ετελευτησεν· και γαρ ο ταλαιπωρος υπο
σωφροσυνης με αγαπων φιλοτεκνος ην. οθεν παντων ημων υπερ παντα
αυτωι ηγαπημενων στερηθεις ο γερων υπο μεγιστης αθυμιας διεφωνησεν.
Της μητρος ταυτα λεγουσης κατα την Πετρου παραινεσιν ακουοντες
ουκετι στεγειν εδυναντο οι παιδες, αλλ' εγερθεντες περιεπλεκοντο αυτηι
πολλα δακρυοντες και καταφιλουντες. η δε εφη· Τι θελει τουτο ειναι;
και ο Πετρος απεκρινατο· Παραστησον, ω γυναι, γενναιως τον νουν σου, οπως
των σων απολαυσηις τεκνων. ουτοι γαρ εισιν Φαυστινος και Φαυστινιανος οι υιοι σου, ους εν βυθωι τεθναναι ελεγες. πως δε ζωσιν επι σου
θανοντες εν τηι χαλεπωτατηι εκεινηι νυκτι, και πως νυν ο μεν αυτων Νικητης
λεγεται, ο δε Ἀκυλας, αυτοι σοι ειπειν δυνησονται· συν σοι γαρ ημεις μαθειν εχομεν. ταυτα του Πετρου ειποντος η μητηρ χαρεισα σφοδρα υπο
εκλυσεως ολιγου διεφωνει. οτε δε αυτην ανεκτησαμεθα, εκαθεσθη και εαυτης
γενομενη εφη· Παρακαλω, τεκνα μου ποθεινα, ειπατε μοι τα μετα την χαλεπην εκεινην νυκτα συμβαντα υμιν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

108

Και ο Νικητης ηρξατο λεγειν· Της αυτης εκεινης νυκτος, του πλοιου,
ως οισθα, διαλυομενου, ημας ανδρες τινες εν τωι βυθωι ληιστευειν μη φοβουμενοι ανειλαντο και εν σκαφηι θεντες και κωπαις ελαυνοντες οτε μεν παρα
γην εφερον, οτε δε και τροφας μεταπεμπομενοι εις την Στρατωνος ηγον Καισαρειαν· κακει δακρυοντας ημας λιμωι φοβωι τε και πληγαις, οπως μη τι
προπετες λαλησωμεν των αυτοις μη δοκουντων, ετι τε και τα ονοματα ημων
αλλαξαντες, πωλησαι ηδυνηθησαν. γυνη δε τις Ἰουδαιοις προσηλυτος,
αξιολογος πανυ, ονοματι Ἰουστα, ωνησαμενη ημας εις τεκνων εφυλαττεν
τοπον και πασηι ελληνικηι παιδειαι μετα σπουδης εξεπαιδευσεν. ημεις δε εφ'
ηλικιας εμφρονος γενομενοι και την θρησκειαν ηγαπησαμεν και τα της παιδειας εφιλοπονεσαμεν, οπως προς τα λοιπα εθνη διαλεγομενοι ελεγχειν
αυτα περι πλανης δυνωμεθα. αλλα και τα φιλοσοφων ηκριβωσαμεν, εξαιρετως δε τα αθεωτατα, λεγω δε τα Ἐπικουρου και Πυρρωνος, ινα μαλλον
ανασκευαζειν δυνωμεθα. Σιμωνι δε τινι μαγωι σχεδον συντροφοι γενομενοι, φιλιας οδωι απατηθηναι εκινδυνευσαμεν. εστιν δε τις περι ανθρωπου τινος λογος, ου φανεντος εν βασιλειαι των θεοσεβησαντων οχλος
αθανατως και αλυπως βιωσαι εχει· ομως ταυτα μεν σοι, μητερ, επι
καιρου ακριβεστερον εκτεθησεται. πλην μελλουσιν ημιν απατασθαι υπο
του Σιμωνος εταιρος τις του κυριου ημων Πετρου, Ζακχαιος λεγομενος,
προσηκαμενος ενουθετησεν μη απατηθηναι τωι μαγωι, επελθοντι δε τωι
Πετρωι προσηγαγεν, οπως ημας πληροφορησας πεισηι περι των τηι θεοσεβειαι διαφεροντων. διο και σε, μητερ, ευχομεθα ινα ων ημεις κατηξιωθημεν αγαθων, τουτων και συ μεταλαβηις, οπως κοινηι αλων και τραπεζης
μεταλαβειν δυνηθωμεν. αυτη ουν εστιν η αιτια, τεκουσα, δι' ην ενομιζες ημας
τεθναναι, τωι εκεινηι τηι χαλεπωτατηι νυκτι υπο πειρατων αρθηναι εν πελαγει,
σε δε νομιζειν ημας απολωλεναι.
Ταυτα του Φαυστινου ειποντος η μητηρ ημων προσεπεσεν τωι Πετρωι,
δεομενη και αξιουσα οπως αυτην τε και την ξενοδοχον αυτης μεταπεμψαμενος εξαυτης βαπτισηι, ινα (φησιν) μηδεμια τις ημερα αμοιρος γενηται,
αφ' ης τα εμαυτης απελαβον τεκνα, εν ηι μη συνεστιασθην αυτοις. ταυτα
ουν και ημων τηι μητρι συνπαρακαλεσαντων, ο Πετρος εφη· Τι νομιζετε;
εγω μονος ασπλαγχνος ειμι οτι μη βουλομαι υμας συνεστιασθηναι τηι
μητρι, βαπτισας αυτην σημερον; αλλα καν μιαν ημεραν προ του βαπτισθηναι νηστευσαι αυτην δει. και ταυτα επει απλως τινα υπερ εαυτης
εφθεγξατο, ον εγω της πιστεως αυτης ικανον ερμηνεα συνειδον· επει πολλων ημερων αυτην αφελληνισθηναι εδει. καγω εφην· Eιπε ημιν τινα
εφθεγξατο λογον, ος την πιστιν αυτης εξεφανεν. και ο Πετρος εφη·
Ἡ αξιωσις αυτης του συνβαπτισθηναι αυτηι την ξενοδοχον ευεργετιν.
ουκ αν δε τουτο τηι υπ' αυτης ποθουμενηι δοθηναι παρεκαλει, ει μη προτερον αυτη διετεθη ως επι μεγαληι τηι του βαπτισματος δωρεαι. οθεν
εγω πολλων καταγινωσκω, οποταν βαπτισθεντες και πιστευειν λεγοντες
μηδεν αξιον πιστεως ποιωσιν μηδε ους αγαπωσιν (λεγω δη γυναικας
αυτων η υιους η φιλους) προς τουτο προτρεπωνται. ει γαρ πεπιστευκασιν
ζωην αιωνιον συν εργοις καλοις δωρεισθαι τον θεον, ανυπερθετως ους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

109

ηγαπων προετρεποντο βαπτισθηναι. αλλ' ερει τις υμων· Ἀγαπωσιν αυτους
και φροντιζουσιν αυτων. τουτο ευηθες εστιν. επει τι δηποτε νοσουντας
ορωντες η απαγομενους την επι θανατωι η αλλα τινα χαλεπα πασχοντας
οδυρονται και ελεωσιν; ουτως ει πεπιστευκεισαν αιωνιον πυρ μενειν τους
τον θεον μη σεβοντας, ουκ αν επαυσαντο νουθετουντες η και απειθουντας
ορωντες ως περι απιστων οδυνωμενοι, την κατ' αυτων κολασιν πεπληροφορημενοι. και τα νυν την ξενοδοχον πεμψας ανακρινω, ει τον νομον τον δι' ημων
αγαπαν αιρειται, και ουτως ακολουθως α δει πραξομεν. η δε μητηρ υμων
επειδη πιστως διακειται περι του βαπτισματος, καν μιαν προ του βαπτισματος νηστευσατω ημεραν. η δε ωμνυεν· ∆υο των διελθουσων ημερων,
τηι γυναικι τα κατα τον αναγνωρισμον διηγουμενη, υπο της πολλης χαρας
τροφης μεταλαβειν ουκ ηδυνηθην η εχθες μονον βραχεος υδατος. εμαρ
τυρησε τε τωι ορκωι η γυνη Πετρου λεγουσα· Ἀληθως ουκ εγευσατο. και ο
Ἀκυλας (μαλλον δε του λοιπου Φαυστινιανος) εφη· Oυκουν ουδεν κωλυει
αυτην βαπτισθηναι. και ο Πετρος γελασας απεκρινατο· Ἀλλ' ουκ εστιν
τουτο νηστεια βαπτισματος, ο μη δι' αυτο γεγονεν. και ο Φαυστινος απεκρινατο· Ἴσως ουν ο θεος βουλομενος ημων την μητερα μηδεμιαν ημεραν
της ημων επιγνωσεως χωρισαι της τραπεζης προωικονομησεν την
νηστειαν. ως γαρ εσωφρονησεν εν αγνοιαι, το πρεπον της αληθειας
ποιησασα, ουτως και νυν ο θεος ισως ωικονομησεν αυτην προ μιας νηστευσαι εν αγνοιαι υπερ του αληθους βαπτισματος, ινα απο πρωτης ημερας του γνωρισαι ημας συν ημιν αλων μεταλαβειν δυνηθηι. και ο
Πετρος εφη· Μη ημας νικατω η κακια, προφασιν ευρουσα την προνοιαν
και τεκουσης στοργην, αλλα μαλλον υμεις καγω συν υμιν την σημερον
διαμεινωμεν, και αυριον βαπτισθησεται. ουδε γαρ η ωρα της σημερον
ημερας επιτηδειος εστιν εις βαπτισμα. και ομως ουτως γενεσθαι οι παντες
συνευδοκησαμεν.
Aυτης ουν εσπερας της Πετρου οι παντες διδασκαλιας απηλαυομεν,
δεικνυντος ημιν εκ της κατα την μητερα προφασεως τινι λογωι τα τελη
της σωφροσυνης καλα, τα δε της μοιχειας χαλεπα οντα ολωι γενει ολεθρον
ποιειν φυσιν εχει, καν μη ταχεως, αλλ' ουν γε καν βραδεως. επι τοσουτον
δε (φησιν) τα της σωφροσυνης αρεσκει τωι θεωι, οτι και τοις εν πλανηι ουσιν
βραχειαν τινα υπερ αυτης εν τωι νυν βιωι απονεμει χαριν (η γαρ εκει σωτηρια
μονοις τοις δια την εις αυτον ελπιδα βαπτισθεισιν και σωφρονως δικαιοπραγουσιν αποδιδοται), ωσπερ εγνωκατε επι της υμετερας μητρος γενομενα, λεγω δη τα επι τελει καλα. ισως δε ει εμοιχησατο, ανηιρητο αν.
διο σωφρονεσασαν ελεησας ο θεος τον κατ' αυτης απεστρεψεν φονον
και τα αφαιρεθεντα τεκνα απεδωκεν. αλλ' ερει τις ισως· Ποσοι δια σωφροσυνην απωλοντο; φημι αναισθησιας αιτιαι. χρη γαρ την αισθανομενην γενομενου τινος εραστου παρ' αυτο φυγειν την προς αυτον επιμιξιαν ως πυρ φλεγον η λυσσωντα κυνα. ονπερ τροπον εποιησεν η υμας
τεκουσα, το της σωφροσυνης οντως αγαπησασα καλον· διο φυλαχθεισα
συν υμιν αιωνιου βασιλειας ελαβεν την επιγνωσιν. η σωφρονειν βουλομενη γυνη ειδεναι οφειλει οτι φθονουμενη υπο κακιας προφασει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

110

ερωτος πολλους εχει τους επιβουλους, μιαι δε τηι προς το σωφρονειν
ενστασει σεμνη μεινασα την κατα παντων νικην λαβουσα σωθηναι εχει.
και γαρ ει παντα καλα διαπραξαιτο τις, μιαι τηι προς το μοιχησασθαι αμαρτιαι κολασθηναι δει, <ως> ο προφητης εφη. η σωφρων γυνη το του
θεου θελημα ποιουσα της αυτου πρωτης κτισεως αγαθη υπομνησις γινεται, οτι εις ων ο θεος ενι ανθρωπωι μιαν εκτισε γυναικα. ετι δε μαλλον
σωφρων μενει, εαν της κτισεως μη επιλανθανηται και την κολασιν προβλεπηι και των αιωνιων αγαθων την ζημιαν μη αγνοηι. η σωφρων
γυνη επι τοις σσζεσθαι θελουσιν ηδομενη παραδειγμα ευσεβες τοις θεοσεβουσιν τυγχανει· αγαθου γαρ βιου νομος εστιν. η σωφρονειν θελουσα τας
προφασεις της λοιδοριας εκκοπτει· εαν δε μη παρεχουσα προφασιν λοιδορηται ως υπο εχθρου, υπο θεου ευλογειται και εκδικειται. η σωφρων
τον θεον ποθει, τον θεον φιλει, τον θεον τερπει, τον θεον δοξαζει· ανθρωποις προφασιν προς λοιδοριαν ου παρεχει. η σωφρων γυνη την εκκλησιαν αγαθηι τιμηι μυριζει και επι σεμνοτητι δοξαζει· ετι δε και διδασκαλων επαινος εστιν και συνεργος αυτοις σωφρονουσι τυγχανει. η
σωφρων γυνη ως νυμφιωι τωι υιωι του θεου κοσμειται, ενδεδυμενη το
σεμνον φως. εστιν δε αυτηι καλλος, η εν τηι ψυχηι ευνομια. μυρου δε πνεει,
της αγαθης φημης. καλα φαρεα ημφιεσται, την αιδω, και τιμιους
μαργαριτας περικειται, τους σωφρονιζοντας λογους. λευκη δε τυγχανει, οταν τας φρενας ηι λελαμπρυμενη. καλωι εσοπτρωι οραι, εις
τον θεον εμβλεπουσα. καλωι κοσμωι χρηται, τωι προς θεον φοβωι την
ψυχην νουθετουσα. καλη [η] γυνη ουχ η χρυσωι πεπεδημενη, αλλ' η
των προσκαιρων επιθυμιων λελυμενη. η σωφρων γυνη μεγαλωι βασιλει
περιποθητος εστιν, αυτωι μεμνηστευται, αυτωι τετηρηται, υπο αυτου ηγαπηται. η σωφρων εις το θελεσθαι προφασεις ου παρεχει η τωι αυτης
ανδρι. η σωφρων υπο ετερου θελομενη λυπειται. η σωφρων τον ανδρα ενδιαθετως φιλει και καταφιλει και κολακευει, αρεσκει, δουλευει,
προς παντα αυτωι πειθεται παρεκτος του απειθειν θεωι. η γαρ πειθομενη
θεωι ανευ φυλακων και την ψυχην σωφρονει και το σωμα καθαρευει. ανοητος ουν πας ανηρ ο την εαυτου γυναικα χωριζων φοβου θεου, οτι η θεον μη φοβουμενη ουδε τον ανδρα φοβειται. εαν
θεον τον αορατα βλεποντα μη φοβηται, πως την αορατον προαιρεσιν
σωφρονησει; πως δε σωφρονησει η μη συνερχομενη προς τους σωφρονιζοντας ακουειν λογους; πως δε και νουθεσιας τυχοι; πως δε σωφρονησει ανευ φυλακων, εαν την εσομενην κρισιν του θεου μη διδαχθηι
μηδε την επι μικραι ηδονηι αιωνιον ζημιαν πληροφορηθηι; διο τουναντιον
ακουσαν αυτην προς τον σωφρονιζοντα αει ερχεσθαι λογον αναγκασον,
κολακευσον. πολυ δε κρειττον, ει χειραγωγησας ηξεις, ινα και αυτος
σωφρων γενηι· θελησεις γαρ σωφρων γενεσθαι, ινα γνωσηι σεμνου γαμου
το τελος–και ουκ οκνησεις, ει αγαπαις, λεγω δη πατηρ γενεσθαι, ιδια
τεκνα φιλειν και υπο ιδιων φιλεισθαι τεκνων. ο σωφρονα γυναικα εχειν
θελων και αυτος σωφρονει, την οφειλομενην ευνην αποδιδωσιν, ταυτηι
συνεστιαται, ταυτηι συνεστιν, συν αυτηι προς τον σωφρονιζοντα ερχεται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

111

λογον, ου λυπει, ουκ εικη μαχεται, εαυτον μισητον ου ποιει, α δυναται
καλα παρεχει, ων μη εχει τηι κολακειαι το λειπον αποπληροι. η σωφρων
γυνη κολακευθηναι ουκ αναμενει, κυριον τον ανδρα γνωριζει, πενομενου
την πενιαν φερει, πεινωντι συνπειναι, αποδημουντι συναποδημει, λυπουμενον παραμυθειται, καν προικα μειζονα εχηι, ως μηδεν εχουσα υποκειται. ο δε ανηρ καν πενητα εχηι γυναικα, μεγαλην προικα ηγεισθω
αυτης την σωφροσυνην. η σωφρων γυνη αυταρκειαι βρωματων και ποτων χρηται, ινα μη λιπανθεντος του σωματος τωι βαρει προς επιθυμιας
ανομους κατασπασηι την ψυχην. αλλ' ετι μην συν νεοις ουκ ιδιαζει και
τους γεροντας υποπτευει, γελωτας ατακτους απωθειται, θεωι μονωι
εαυτην απονεμουσα ου σφαλλεται, σεμνους λογους ακουουσα ηδεται,
τους δε μη επι σωφροσυνηι λεγομενους απωθειται. μαρτυς θεος,
πολλοι φονοι μοιχεια μια· και το δεινον οτι των φονων αυτης το
φοβερον και ασεβες ου βλεπεται. οτι αιματος χυθεντος νεκρον κειται σωμα και το της συμφορας δεινον παντας εκπλησσει, της δε μοιχειας οι της ψυχης φονοι φοβερωτεροι οντες, επει μη ανθρωποις βλεπεται, τοις τολμωσιν αοκνον την ορμην παρεχουσιν. γνωθι, ανθρωπε,
τινος πνοην εχεις προς το ζην, και ου μη αυτην μιανθηναι θελησεις·
υπο μοιχειας μονης μιαινεται η θεου πνοη και δια τουτο αυτη τον μιαναντα εις πυρ κατασπαι· σπευδει γαρ τον υβριστην αιωνιωι παραδουναι
κολασει.
Ταυτα λεγων ο Πετρος, την αγαθην και σωφρονα Ματτιδιαν υπο
χαρας δακρυουσαν ιδων, ως επι υποσχεσει των γεγονοτων λυπηθηναι
νομισας εφη· Θαρσει, γυναι· πολλων πολλα κακα παθοντων δια μοιχειαν
συ δια σωφροσυνην πεπονθας και δια τουτο ουκ ετελευτησας. ει δε
και τεθνηκεις, σεσωσμενην αν ειχες την ψυχην. πατριδα Ῥωμην ελειπες δια σωφροσυνην· αλλα τηι ταυτης προφασει αληθειαν ευρες, το
διαδημα της αιδιου βασιλειας. εν βυθωι κεκινδυνευκας και ουκ ετελευτησας, και ει τετελευτηκεις, αυτος σοι ο βυθος δια σωφροσυνην θνηισκουσηι
βαπτισμα εγινετο προς ψυχης σωτηριαν. τεκνων απελειφθης, προς ολιγον, ατινα γνησιας οντα σπορας εν τοις κρειττοσιν ευρηται. λιμωττουσα
τροφας προσηιτησας· αλλα πορνειαι σωμα σον ουκ εμιανας. σωμα σον εβασανισας· αλλα την ψυχην εσωσας. μοιχον εφυγες, ινα μη κοιτην ανδρος μιανηις· αλλα δια την σωφροσυνην ο την φυγην ειδως θεος τον
ανδρος αποπληρωσει τοπον. λυπηθεισα και μονωθεισα προς ολιγον
ανδρος και τεκνων απελειφθης· αλλα τουτους παντας απολιπειν ειχες
προθεσμιαι θανατου, κρειττον δε οτι δια σωφροσυνην εκουσα απελειφθης
ηπερ ακουσα μετα χρονον εφ' αμαρτιαις απωλλυου. πολλωι ουν
αμεινον τα πρωτεια ειναι θλιβερα. και γαρ οτε παρεστιν, ελπιδι του
παρελθειν ου πανυ λυπει, προσδοκιαι δε του κρειττονος και χαιρειν
παρεχει. προ παντων δε ειδεναι σε θελω ποσον το σωφρονειν αρεσκει
θεωι. η σωφρων γυνη θεου εκλογη, θεου ευδοκια, θεου δοξα, θεου
τεκνον. τοσουτον αγαθον σωφροσυνη, οτι ει μη νομος ην μηδε δικαιον
αβαπτιστον εις την βασιλειαν του θεου εισελθειν, ταχα που των εθνων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

112

οι πεπλανημενοι δια σωφροσυνην μονον σωθηναι εδυναντο. δια τουτο
λιαν αθυμω περι των εν πλανηι σωφρονουντων οτι ανευ ελπιδος αγαθης
σωφρονειν ελομενοι προς το βαπτισθηναι οκνηρως εχουσιν. διο ου σσζονται, οτι δογμα θεου κειται αβαπτιστον εις την αυτου βασιλειαν μη
εισελθειν. ταυτα αυτου ειποντος και τουτων πλειονα εις υπνον ετραπημεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

113

[OΜIΛIA I∆.]
Ὀρθριτερον δε πολλωι του καθ' ημεραν ο Πετρος διυπνισθεις
εισηιει προς ημας και εξυπνισας εφη· Φαυστινος και Φαυστινιανος αμα
Κλημεντι μετα των οικειων ακολουθησατωσαν μοι, οπως εν σκεπινωι
της θαλασσης τοπωι ελθοντες εν ακατασκοπωι βαπτισαι αυτην δυνηθωμεν. πλην επι τον αιγιαλον γενομενων ημων μεταξυ πετρων τινων
γαληνου και καθαρου τοπου ευπορεσαντων, εβαπτισεν αυτην. ημεις δε
οι αδελφοι, των γυναικων χαριν αμα [αδελφωι] αλλοις τισιν υποχωρησαντες και λουσαμενοι, ελθοντες επειτα τας γυναικας παρελαβομεν
και ουτως εν κρυφαιωι τοπωι πορευθεντες ευχομεθα. επειτα ο Πετρος
τας γυναικας δια τον οχλον προεπεμψεν, δι' αλλης οδου επι την ξενιαν
ελθειν κελευσας, ανδρων τε μονοις ημιν συνειναι τηι μητρι και ταις
αλλαις γυναιξιν. ελθοντες ουν εις την ξενιαν και αναμενοντες αυτον ελθειν
αλληλοις διελεγομεθα. μετα ικανας δε ωρας ο Πετρος ελθων, τον αρτον επ'
ευχαριστιαι κλασας και επιθεις αλας, τηι μητρι πρωτον επεδωκεν, μετ' αυτην
ημιν τοις υιοις αυτης. και ουτως αυτηι συνεστιαθημεν και τον θεον ευλογησαμεν.
Τοτε λοιπον ο Πετρος τον οχλον εισεληλυθοτα ιδων και καθεσθεις
και παρακαθεσθηναι ημας κελευσας υφηγειται τα πρωτα πειθων ημας
τινι λογωι προπεμψας ημας απο του βαπτισματος και αυτος βραδυνας
επηλθεν. την δε αιτιαν ελεγεν τοιαυτην. αμα τωι υμας (φησιν) αποστηναι,
γερων συνεισηιει εργατης, περιεργως κλεπτων εαυτον, προκατασκοπησας
ημας (ως αυτος υστερον ωμολογει) προς το ιδειν τι αν πραττοιμεν εις
τον σκεπινον τοπον εισελθοντες. λαθρα εκβας ηκολουθησεν. εν ευκαιρωι
τοπωι προσελθων και προσαγορευσας εφη· Ἐκ πολλου σοι ακολουθων
και συντυχειν θελων ηιδουμην μηπως ως περιεργωι μοι χαλεπαινηις, νυν
δε τα εμοι δοκουντα αληθη, ει βουλει, λεγω. καγω απεκριναμην· Λεγε ημιν
οπερ σοι δοκει καλον ειναι, και αποδεξομεθα σε, καν τωι οντι μη καλον ηι το
λεγομενον, επειπερ αγαθηι προαιρεσει το δοκουν σοι καλον ειπειν ηθελησας. και ο γερων του λεγειν ηρξατο ουτως· Θαλασσηι υμας
λελουμενους εις τον αποκρυφον τοπον υποχωρησαντας ιδων, προσελθων
λαθρα κατεσκοπουν το τι αν εν κρυφαιωι εισιοντες πραττοιτε, και επειδη
ευχομενους ειδον, υπεχωρησα· ελεησας δε υμας ανεμεινα, οπως εξιουσιν προσομιλησας πεισω μη απατασθαι. ουτε γαρ θεος εστιν ουτε
προνοια, αλλα γενεσει τα παντα υποκειται, ως εγω εφ' οις πεπονθα πεπληροφορημαι, εκ πολλου ακριβων το μαθημα. μη ουν απατω, τεκνον.
ειτε γαρ ευχηι ειτε μη, τα εκ της γενεσεως πασχειν αναγκην εχεις· ει
γαρ ευχαι τι εδυναντο η το ευ ποιειν, αυτος αν εν τοις κρειττοσιν ημην.
και νυν ει μη σε απαται η πενιχρα μου αυτη εσθης, ουκ απιστησεις οις
λεγω. εν πολληι βιου ποτε ων περιουσιαι, πολλα και θεοις εθυον
και δεομενοις παρειχον, και ομως ευχομενος τε και ευσεβων την πεπρωμενην εκφυγειν ουκ ηδυνηθην. καγω εφην· Τινα εστιν α πεπονθας;
ο δε απεκρινατο· Oυκ αναγκη λεγειν νυν, ισως επι τελει ακουσει τις τε
ων εγω και τινων εν ποιαις βιου περιστασεσιν γεγονα. νυν δε οτι γεΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

114

νεσει τα παντα υποκειται, πληροφορηθηναι σε θελω. καγω εφην·
Eι γενεσει τα παντα υποκειται και τουτο ουτως εχειν πεπληροφορησαι,
σεαυτωι εναντια νοων συμβουλευεις. ει μεν γαρ παρα γενεσιν ου δυνατον ουδε το φρονειν, τι ματαιοπονεις συμβουλευων γενεσθαι ο γενεσθαι
αδυνατον εστιν; αλλ' ετι μην ει γενεσις υφεστηκεν, μη σπευδε πειθειν
εμε μη σεβειν τον και των αστρων δεσποτην, ου θελοντος και μη γενεσθαι
τι, γενεσθαι δυνατον . αιει γαρ το υποκειμενον τωι ηγουμενωι πειθεσθαι
αναγκην εχει. το μεντοι τους νομιζομενους θεους σεβειν γενεσεως επικρατουσης περιττον εστιν. ουτε γαρ παρα το δοκουν τηι πεπρωμενηι
τι γινεται ουτε αυτοι τι ποιειν δυνανται, τηι καθολου [αυτων] υποκειμενοι γενεσει. ει γενεσις εστιν, αντικειται το μη πρωτον αρχειν. υποκεισθαι ου δυναται ως αγενητον εαυτου πρεσβυτερον μηδεν εχον .
Τοιαυτα προς αλληλους λεγοντων ημων, πολυς παρεστη οχλος. και
τοτε εγω εις τον οχλον αποβλεπων εφην· Ἐγω και το εμον φυλον εκ
προγονων θεον σεβειν παρειληφως και παραγγελμα εχων γενεσει μη
προσανεχειν (λεγω δη τωι της αστρολογιας μαθηματι), δια τουτο ου
προσεσχον. οθεν αστρολογιας μεν ουκ ειμι εμπειρος, ων δε ειμι, υφηγησομαι. επειδη γενεσιν απο αυτης της κατα την γενεσιν επιστημης
ανασκευαζειν ου δυναμαι, βουλομαι αλλωι τροπωι αποδειξαι οτι κατα
προνοιαν διοικειται τα πραγματα και εκαστος προς α πραττει τιμης η
κολασεως τευξεται, ειτε νυν ειτε αυθις, ουθεν μοι διαφερει, πλην οτι
παντως απολαυσει εκαστος ων επραξεν. η δε αποδειξις του μη ειναι
γενεσιν εστιν αυτη. των παρεστωτων ει τις οφθαλμων εστερηται η
κυλλην την χειρα εχει η χωλον τον ποδα η ετερον τι περι σωμα, ο υποστροφην προς ιασιν παλιν ουκ εχει και παντος ιατικου επαγγελματος
εκτος εστιν, ον ουδε αστρολογοι ιασθαι επαγγελλονται, οτι μη απο
του μακρου αιωνος τοιουτον τι γεγονεν, εγω δε θεου δεηθεις την ιασιν
παρασχω, οποτε εκ γενεσεως κατορθωσιν το τοιουτο ουδεποτε λαβειν
ηδυνηθη–τουτου ουτως γενομενου ουχ αμαρτανουσιν οι τον παντα δημιουργησαντα θεον βλασφημουντες; και ο γερων απεκρινατο· Βλασφημειν
γαρ εστιν το λεγειν γενεσει υποκεισθαι τα παντα; καγω απεκριναμην·
Και πανυ· ει γαρ πασαι αι των ανθρωπων αμαρτιαι και ασεβειαι και
ασελγειαι εξ αστερων γινονται, οι δε αστερες ταυτα ποιειν υπο θεου
εταγησαν, ινα παντων χαλεπων αποτελεστικοι γενωνται, αι παντων αμαρτιαι εις αυτον αναφερονται, τον την γενεσιν θεντα εν τοις αστροις. και
ο γερων απεκρινατο· Ἀληθως μεγαλως εφης, αλλα πασηι σου τηι απαραβλητωι αποδειξει η εμη εμποδιζει συνειδησις. εγω γαρ αστρολογος ων
και Ῥωμην πρωτον οικησας φιλωθεις τινι προς γενους οντι Καισαρος,
αυτου τε και της συμβιου την γενεσιν ηπισταμην και ιστορησας ακολουθως τηι γενεσει αυτων τας πραξεις αποτελεσθεισας εργωι σοι λογωι πειθεσθαι ου δυναμαι. ην γαρ της γενεσεως αυτης το διαθεμα ποιουν μοιχαδας, ιδιων δουλων ερωσας και επι ξενης εν υδασιν θνηισκουσας. ο και
ουτω γεγονεν. ερασθεισα γαρ του ιδιου δουλου και μη φερουσα τον ψογον,
φυγουσα συν αυτωι, εν αλλοδαπηι ορμησασα και κοινωνησασα αυτωι θαΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

115

λασσηι διεφθαρη. καγω απεκριναμην· Πως γινωσκεις οτι η φυγουσα εν
αλλοδαπηι γενομενη τον δουλον εγημεν και γημασα ετελευτησεν; και ο
γερων· Ἀσφαλως οιδα ταληθη ουχ οτι εγημεν (οποτε ουδε οτι ηρα εγινωσκον), αλλα μετα την αυτης απαλλαγην ο αδελφος ο του ανδρος αυτης εμοι
διηγησατο παντα τα κατα τον αυτης ερωτα και ως σεμνος ων (ατε δη ο αδελφος) ουκ εβουληθη μιαναι την κοιτην και πως βουλομενη και αιδουμενη
αυτον και τον ψογον η ταλαινα (ουκ εστιν γαρ αυτην μεμψασθαι, οτι εκ
γενεσεως ταυτα ποιειν και πασχειν ηναγκαζετο) ονειρον ειτε αληθη ειτε
ψευδη επλασατο ουκ εχω λεγειν· ελεγεν γαρ αυτην ειρηκεναι ως οτι· Ἐν
οραματι επιστας τις εκελευσεν μοι αμα τεκνοις εξαυτης την Ῥωμαιων
εκβηναι πολιν. ο δε ανηρ σσζεσθαι αυτην συν τοις υιοις σπευδων αυτικα
αυτους παιδευθησομενους εις τας Ἀθηνας εξεπεμψεν συν τηι μητρι και
δουλοις, τριτον δε νεωτερον υιον εχων εσχεν παρ' αυτωι ως δη του χρηματισαντος κατ' οναρ συνειναι αυτον αυτωι επιτρεψαντος. πολλου δε χρονου διελθοντος ως ουκ ελαβεν γραμματα παρ' αυτης, αυτος πολλακις
πεμψας εις Ἀθηνας, εμε παραλαβων ως παντων αυτωι γνησιωτερον
οντα, επι την ζητησιν επορευθη. πολλα μεν ουν αυτωι και κατα την αποδημιαν συνεκαμον προθυμως, μεμνημενος οτι της παλαι αυτου ευδαιμονιας
κοινωνον με παντων ειχεν, υπερ παντας αυτου με τους φιλους αγαπων.
και δη απεπλευσαμεν αυτης Ῥωμης και ουτως εις τα ενταυθα της Συριας
μερη εγενομεθα και εις Σελευκειαν παρεβαλομεν και ουτως εκβαντων
ημων του πλοιου μετ' ου πολλας ημερας αθυμων ετελευτησεν, εγω δε
ενταυθα ελθων, εαυτον αποδους τας δια των χειρων εκτοτε μεχρι του δευρο
ποριζω τροφας.
Ταυτα του γεροντος ειποντος συνιδων οτι, ον ελεγεν τεθναναι γεροντα,
αυτος ην (εξ ων ελεγεν) ο υμετερος πατηρ, ουκ εβουληθην το καθ'
υμας αυτωι συναντιβαλειν, μεχρις αν υμιν προσαναθωμαι. πλην τα κατα
την ξενιαν αυτου καταμαθων και την εμην μηνυσας, ακριβειας ενεκα
τουτο μονον επυθομην τι ονομα τωι γεροντι; ο δε εφη· Φαυστος. Τι δε
τοις διδυμοις υιοις; ο δε απεκρινατο· Φαυστινος και Φαυστινιανος. Τι
δε τωι τριτωι υιωι; ο δε ειπεν· Κλημης. Τι δε τηι τουτων μητρι ονομα;
ο δε εφη· Ματτιδια. υπο συμπαθειας ουν εγω συνδακρυς γενομενος,
απολυσας τους οχλους ηλθον προς υμας, ινα μετα την αλων κοινωνιαν
ταυτα προσαναθωμαι υμιν. προ δε του αλων μεταλαβειν ειπειν υμιν
ουκ εβουληθην, μηπως υπο λυπης νικηθεντες εν τηι του βαπτισματος
ημεραι πενθουντες διατελεσητε, οποτε και αγγελοι χαιρουσιν. ταυτα του
Πετρου λεγοντος εδακρυομεν οι παντες μετα της μητρος. ο δε δακρυοντας ημας ιδων εφη· Νυν εκαστος υμων φοβωι τωι προς τον θεον γενναιως
φερετω τα λεχθεντα· ου γαρ δη σημερον υμιν ετελευτησεν ο πατηρ,
αλλα και εκπαλαι, ως υμεις στοχαζομενοι ειρηκατε.
Ταυτα του Πετρου ειποντος η μητηρ μη φερουσα βοωσα εφη· Oιμοι
ανερ, ημας αγαπων ακριτι ετελευτησας, ημεις δε ζωντες φως ορωμεν και
τροφης μεταλαμβανομεν. ουπω δε της μιας ταυτης ολολυγης παυσαμενης ιδου ο γερων εισηιει και αμα τωι βουλεσθαι αυτον της κραυγης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

116

την αιτιαν πυνθανεσθαι εις την γυναικα εμβλεψας εφη· Oιμοι, τι
θελει τουτο ειναι; τινα ορω; προσελθων δε και ακριβεστερον ενιδων
και οραθεις περιεπλεκετο. οι δε υπο χαρας αιφνιδιου διεφωνουν αμφοτεροι και λαλειν αλληλοις βουλομενοι, αφασιαι συσχεθεντες εκ της απληστου χαρας ουκ εδυναντο κρατειν. πλην μετ' ου πολυ η μητηρ· Ἔχω σε,
Φαυστε, τον κατα παντα μοι γλυκυτατον. πως αρα ζηις, ον ως τεθνεωτα
μικρωι ταχιον ηκουσαμεν; πλην ουτοι εισιν ημων υιοι, Φαυστινος, Φαυστινιανος και Κλημης. ταυτα ειπουσης ημεις οι τρεις προσπεσοντες
αυτωι και καταφιλουντες αμαυρως πως την μορφην αυτου ανεφερομεν.
Ταυτα βλεπων ο Πετρος εφη· Συ ει Φαυστος, ο ταυτης ανηρ και των
αυτης παιδων πατηρ; ο δε εφη· Ἐγω ειμι. και ο Πετρος· Πως ουν μοι τα
σεαυτου ως περι αλλου διηγησω, πονους ειπων και λυπην και ταφον; και
ο πατηρ απεκρινατο· Προς γενους υπαρχων Καισαρος και περιφωρος μη
θελων γενεσθαι, εις αλλου τινος την εξηγησιν ανετυπωσαμην, ινα αυτος
οστις ειμι μη νοηθω. ᾔδειν γαρ οτι, αν γνωριμος γενωμαι, οι κατα τοπον
ηγουμενοι ακουσαντες, Καισαρι κεχαρισμενα ποιουντες ανακαλεσαντες,
την του βιου μοι ευδαιμονιαν περιθησουσιν, οπερ απεταξαμην. ου γαρ
ηδυναμην, περι των εμοι ηγαπημενων τα μεγιστα ως περι θανοντων κρινας,
προς την του βιου τρυφην εαυτον αποδιδοναι. και ο Πετρος εφη· Ταυτα
μεν εποιησας ως εβουλευσω, περι δε γενεσεως αρα ψευδομενος διισχυριζου
η ως αληθευων εβεβαιους; και ο πατηρ εφη· Oυ ψευσομαι προς σε, αληθως
ως ουσης γενεσεως εβεβαιουν. ειμι γαρ ουκ αμυητος του θεωρηματος,
πλην συνην μοι τις, αστρολογων αριστος, ανηρ Aιγυπτιος, Ἀννουβιων
ονοματι, οστις εν ταις αποδημιαις κατ' αρχας μοι φιλωθεις τον της εμης
συμβιου μετα των τεκνων θανατον εδηλου. και ο Πετρος εφη· Oυκουν
εργωι πεπεισαι οτι ου συνεστηκεν τα κατα γενεσιν; και ο πατηρ απεκρινατο·
Ἀναγκη με παντα τα υποτρεχοντα μου εις τον νουν εκτιθεσθαι σοι, ινα
προς αυτα ακουων μανθανειν εχω. πολλα πταιειν οιδα τους αστρολογους,
πολλα δε και αληθευειν. υποπτευω ουν μηπως α μεν ακριβουσιν, αληθευουσιν, α δε πταιουσιν, αμαθιαι πασχουσιν, ως υπονοειν με το μεν μαθημα
συνεσταναι, αυτους δε δι' αμαθιαν ψευδεσθαι δια το μη παντας περι παντων
ακριβουν δυνασθαι. και ο Πετρος απεκρινατο· Ἔπεχε μηπως περι ων αληθευουσιν, επιτυγχανουσιν και ουχι ακριβουντες λεγουσιν. αναγκη γαρ πασα
εκ πολλων των λεγομενων αποβαινειν τινα. και ο γερων εφη· Πως ουν εστιν
περι τουτου πληροφορηθηναι, το ειτε συνεστηκεν το κατα την γενεσιν η ου;
αμφοτερων ουν σιωπωντων εφην εγω· Ἐπειδη το μαθημα ακριβως επισταμαι, ο δε κυριος και ο πατηρ ουχ ουτως, ηθελον ει αυτος Ἀννουβιων
παρην, και επι του πατρος εποιησαμην λογον. ουτω γαρ αν το πραγμα
εις φανερον ελθειν ηδυνατο, τεχνιτου προς ομοτεχνον την ζητησιν
εσχηκοτος. και ο πατηρ απεκρινατο· Που ουν δυνατον εστιν Ἀννουβιωνι συντυχειν; και ο Πετρος εφη· Ἐν Ἀντιοχειαι· εκει γαρ μανθανω
Σιμωνα τον μαγον οντα, ωι Ἀννουβιων παρεπομενος αχωριστος εστιν.
ως αν ουν εκει γενωμεθα, εαν γε καταλαβωμεν αυτους, η ζητησις γενεσθαι
δυναται. και ομως πολλα διαλεχθεντες και επι τωι αναγνωρισμωι χαρεντες και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

117

θεωι ευχαριστησαντες εσπερας επικαταλαβουσης εις υπνον ετραπημεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

118

[OΜIΛIA IE.]
Ὄρθρου δε γενομενου ο πατηρ μετα της μητρος ημων και των τριων
υιων εισελθων, ενθα ο Πετρος ην, προσαγορευσας εκαθεσθη, επειτα
και ημεις αυτου κελευσαντος. και ο Πετρος τωι πατρι προσεμβλεψας εφη·
Σπευδω ομοφρονα σε γενεσθαι γυναικι και τεκνοις, οπως αυτοις και
ενταυθα ομοδιαιτος ηις κακει μετα τον χωρισμον της ψυχης απο του σωματος
συνοντα αλυπον εσεσθαι. η γαρ ου τα μεγιστα σε λυπει και αυτους το
μη αλληλοις συνειναι; και ο πατηρ· Και πανυ γε. και ο Πετρος·
Eι ουν και ενταυθα το αλληλων κεχωρισθαι λυπει, μετα θανατον παντως
οφειλομενον υμιν μετ' αλληλων μη ειναι, ποσωι γε μαλλον ου λυπησει
σε μεν ανδρα σοφον οντα τωι της γνωμης σου λογωι των σων κεχωρισθαι,
αυτους δε πολυ μαλλον οδυνασθαι τωι ειδεναι, οτι σε αλλα φρονουντα
αιωνιος μενει κολασις ·ητου δογματος αποφασει; και ο πατηρ εφη·
Ἀλλ' ουκ εστιν, ω φιλτατε, το εν ᾅδου ψυχας κολαζεσθαι αυτης αμα
τωι αποστηναι του σωματος εις αερα λυομενης. και ο Πετρος εφη· Μεχρις ουν οτε περι τουτου πεισομεν σε, αποκριναι μοι· ου δοκει σοι
σε μεν απιστουντα την κολασιν μη λυπεισθαι, εκεινους δε πεπεισμενους αναγκην εχειν περι σου ανιασθαι; και ο πατηρ· Ἀκολουθως λεγεις. και
ο Πετρος· ∆ια τι δε αυτους ουκ απαλλαξεις μεγιστης περι σου λυπης
τηι θρησκειαι συνθεμενος, ου δυσωπιαι λεγω, αλλ' ευγνωμοσυνηι, περι
των λεγομενων σοι υπ' εμου ακουων και κρινων ει ταυτα ουτως εχει η
ου; και ει μεν ουτως εχει ως λεγομεν, και ωδε συναπολαυσεις τοις φιλτατοις κακει συναναπαυσηι· ει δε εν τηι των λογων σκεψει δειξηις τα υφ'
ημων λεγομενα μυθον τινα ψευδη ειναι, και ουτως καλως ποιησεις, αυτους
ομογνωμονας σοι ειληφως, και του κεναις ελπισιν επερειδεσθαι παυσεις
και ψευδων φοβων απαλλαξεις. και ο πατηρ· Πολλα φαινηι μοι ευλογα
λεγων. και ο Πετρος εφη· Τι ουν εστιν το κρατουν σε μη εις την ημετεραν
πιστιν ελθειν, λεγε, ινα εις αυτο λεγειν αρξωμεθα. πολλα γαρ εστιν τα
κρατουντα· τους μεν πεπεισμενους ασχολιαι αγορασμων, πραξεων, γεωργιων, φροντιδων και οσα τοιαυτα· απιστουσι δε, αφ' ων ει και συ, υποληψεις του νομιζειν η θεους τους ουκ οντας ειναι η το γενεσει τα παντα υποκεισθαι η αυτοματισμωι η τας ψυχας θνητας η και τον ημετερον λογον ψευδη
ως ουκ ουσης προνοιας. εγω δε προνοιαι θεου τα παντα διοικεισθαι εκ
των περι σε λεγομενων ειναι λεγω, το τοσουτοις ετεσιν την διαστασιν σου
τε και των σων γενεσθαι. επει γαρ συν σοι οντες ισως των της θεοσεβειας
λογων ουκ αν επηκουσαν, ωικονομηθη συν μητρι η αποδημια και ναυφραγιον
και θανατου υπονοια, ετι τε και εκπαιδευθηναι αυτους τα Ἑλληνων και
αθεα δογματα, ινα μαλλον ως ειδοτες ταυτα ανασκευαζειν δυνατοι
ωσιν–επι τουτοις το φιλησαι τον της θεοσεβειας λογον και εμοι
ενωθηναι δυνηθηναι προς το συλλαβεσθαι μου τωι κηρυγματι–αλλ'
ετι μην συνελθειν και τον αδελφον Κλημεντα και ουτως την μητερα
επιγνωσθηναι και υπο θεραπειας την θεοτητα πληροφορηθηναι–και μετ'
ου πολυ ευθυ τα διδυμα τεκνα επιγνωσθεντα και επιγνοντα και της
αλλης ημερας σοι συντυχειν και τους σους απολαβειν. τοσαυτην ουν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

119

ταχειαν αρμονιαν πανταχοθεν συνδραμουσαν εις ενα γνωμης σκοπον ουκ
οιμαι απρονοητον ειναι. και ο πατηρ τωι Πετρωι ηρξατο λεγειν· Μη
νομιζε, φιλτατε μοι Πετρε, εν εννοιαι μη εχειν περι του υπο σου κηρυσσομενου λογου. περας γουν ταυτης της παρωιχηκυιας νυκτος πολλα
του Κλημεντος προτρεπομενου με τηι υπο σου κηρυσσομενηι αληθειαι,
απεκριναμην· Τι γαρ καινοτερον εντελλεσθαι δυναται τις παρ' ο οι αρχαιοι
παρηινεσαν; ο δε ηρεμα γελασας εφη· Πολλη διαφορα, πατερ, μεταξυ των
θεοσεβειας λογων και των της φιλοσοφιας. ο γαρ της αληθειας αποδειξιν
εχει την εκ προφητειας, ο δε της φιλοσοφιας καλλιλογιας παρεχων εκ
στοχασμων δοκει παρισταν τας αποδειξεις. και ομως ταυτα ειπων δειγματος χαριν τον περι φιλανθρωπιας μοι εξεθετο λογον, ονπερ αυτωι υφηγησω,
ος αδικωτατος μοι μαλλον εφαινετο. και το πως ερω. δικαιον εφασκεν ειναι και
τωι τυπτοντι αυτου την σιαγονα παρατιθεναι και την ετεραν, και τωι αιροντι
αυτου το ιματιον προσδιδοναι και το μαφοριον, αγγαρευοντι δε μιλιον συναπερχεσθαι δυο, και οσα τοιαυτα. και ο Πετρος απεκρινατο· Ἀλλ'
ενομισας αδικον οτι δικαιοτατον εστιν. ει σοι φιλον εστιν, ακουσον. και
ο πατηρ εφη· Πανυ μοι φιλον. και ο Πετρος· Oυ δοκει σοι δυο εχθρων
βασιλεων οντων και διηιρημενας τας χωρας εχοντων, ει τις εκ των του
ενος υπηκοων εν τηι του ετερου χωραι φωραθειη και δια τουτο θανατον
οφειλοι, εαν ·απισματι και μη θανατωι της τιμωριας απολυθηι, ου φαινεται μην ο απολυσας φιλανθρωπος ειναι; και ο πατηρ εφη· Και
πανυ. και ο Πετρος εφη· Τι δε; ει και ιδιον τι τινος αυτος ουτος
αφεληται η και αλλο τι, επι τουτωι συλληφθεις εαν διπλασιον δωι, τετραπλασιον οφειλων και το θανειν, ως εν τοις του εναντιου αλους οροις,
ου δοκει σοι οτι ο λαβων το διπλασιον και θανατου αυτον απολυσας
φιλανθρωπος τυγχανει; και ο πατηρ εφη· Φαινεται. και ο Πετρος· Τι
δε; ου χρη τον <εν> ετερου βασιλειαι οντα, και ταυτα πονηρου τινος
εχθρου, του ζην χαριν παντας κολακευειν και αγγαρευουσιν επι πλειον
υπεικειν, μη προσαγορευοντας προσαγορευειν, εχθρους διαλλασσειν, οργιζομενοις μη φιλονεικειν, τα εαυτου αδεως παντι αιτουντι παρεχειν, και
οσα τοιαυτα; και ο πατηρ· Παντα μαλλον ευλογως υποσταιη, ειπερ
τουτων το ζην προκρινει. και ο Πετρος· Oυκουν ους αδικεισθαι ελεγες,
αυτοι παρορισται τυγχανουσιν, καθα εν ετερου εισιν βασιλειαι, και
τοσουτον πλεονεκται εισιν, οσον <αν> κεκτημενοι ωσιν; οι δ' αδικειν νομιζομενοι τοσαυτα εκαστωι τωι εξ εναντιας οντι χαριζονται, οσα αν αυτοις
εχειν συνχωρωσιν. αυτων γαρ εστιν ταυτα των τα παροντα ελομενων.
και εις τοσουτον φιλανθρωποι εισιν, ως το ζην αυτοις συγχωρειν. και
το μεν παραδειγμα ουτως εχει, ακουε δη αυτο το πραγμα. ο της αληθειας
προφητης παρων εδιδαξεν ημας οτι ο των ολων δημιουργος και θεος
δυσιν τισιν απενειμεν βασιλειας δυο, αγαθωι τε και πονηρωι, δους τωι μεν
κακωι του παροντος κοσμου μετα νομου την βασιλειαν, ωστ' αν εχειν
εξουσιαν κολαζειν τους αδικουντας, τωι δε αγαθωι τον εσομενον
αιδιον αιωνα. εκαστον δε των ανθρωπων ελευθερον εποιησεν εχειν την
εξουσιαν εαυτον απονεμειν ωι βουλεται, η τωι παροντι κακωι η τωι μελλοντι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

120

αγαθωι. ων οι ελομενοι τα παροντα εξουσιαν εχουσιν πλουτειν, τρυφαν, ηδεσθαι, και παν ο τι αν δυνωνται· των γαρ εσομενων αγαθων ουδεν εξουσιν.
οι δε τα της μελλουσης βασιλειας κριναντες λαβειν των ενταυθα (ως αλλοτριου βασιλεως ιδια οντα) αυτοις νοσφιζεσθαι ουκ εξεστιν η υδατος
μονου και αρτου και τουτων μετα ιδρωτων ποριζομενων προς το ζην
(επειδη εκοντι αποθανειν ουκ εξεστιν), ετι δε και περιβολαιου ενος· γυμνον
γαρ εσταναι ουκ εφιεται ενεκεν του παντα ορωντος ουρανου. ει μεν ουν
τον ακριβη του πραγματος λογον ακουσαι θελεις, ους μικρωι ταχιον ειρηκας
αδικεισθαι, αυτοι μαλλον αδικουσιν, οτι αυτοι μεν οι τα εσομενα ελομενοι εν
τοις παρουσιν συνεισιν τοις κακοις, κατα πολλα των ισων αυτοις απολαυοντες
(αυτου τε του ζην, του φωτος, του αρτου, του υδατος, του ιματιου και αλλων
τοιουτων τινων), οι δε αδικειν υπο σου νομισθεντες τοις εσομενοις αγαθοις ανδρασιν ουδεν συνυπαρχουσιν. και ο πατηρ προς ταυτα απεκρινατο· Νυν με
οτε πεπεικας οτι οι αδικουντες αυτοι αδικουνται, οι δε αδικουμενοι μαλλον
πλεονεκτουσιν, ετι μαλλον αδικωτατον ολον μοι φαινεται το πραγμα, οτι
οι μεν δοκουντες αδικειν πολλα τοις τα εσομενα ελομενοις συνχωρουσιν,
οι δε δοκουντες αδικεισθαι αυτοι αδικουσιν, οτι τα ομοια ου παρεχουσιν
εκει τοις ενταυθα αυτοις συνκεχωρηκοσιν [α αυτοι αυτοις συνεχωρησαν].
και ο Πετρος· Oυδε τουτο αδικον δια το εξουσιαν εχειν εκαστον τα παροντα αιρεισθαι η τα μελλοντα, ειτε μικρα ειη ειτε μεγαλα. ιδιαι κρισει
και βουληι ο ελομενος ουκ αδικειται, λεγω δε ουδ' αν τα μικρα εληται,
επει προεκειτο τα μεγαλα· προεκειτο γαρ αυτωι και τα μικρα. και ο
πατηρ εφη· Ὀρθως εφης· και γαρ ειρηται τινι Ἑλληνων σοφωι· «Aιτια
ελομενων, θεος αναιτιος». αλλ' ετι μην και τουτον μοι διελθε τον
λογον. μεμνημαι τον Κλημεντα ειποντα μοι οτι τα αδικηματα και τα
παθη εις αφεσιν αμαρτιων πασχομεν. και ο Πετρος· Ὀρθως εχει
και ουτως. ημεις γαρ οι ελομενοι τα εσομενα, α κεκτημεθα πλειονα,
ειτε εσθητα ειτε βρωματα ειτε ποτα ειτε αλλα τινα, αμαρτιας κεκτημεθα δια το δειν μηδεν εχειν, ως μικρωι ταχιον διειλον τον λογον. πασι
τα κτηματα αμαρτηματα. η τουτων οπωσποτε στερησις αμαρτιων εστιν
αφαιρεσις. και ο πατηρ εφη· Ἀκολουθως εχει, καθως δυο διειλας ορους
των δυο βασιλεων, τα εφ' εκαστωι των υπο την εξουσιαν αυτων οντων
αιρεισθαι ο βουλεται. τι δε; και τα παθη ει δικαιως πασχομεν; και
ο Πετρος· ∆ικαιοτατα· επει γαρ ο των σωιζομενων ορος εστιν (ως εφην)
το μηδενι μηδεν υπαρχειν, υπαρχει δε πολλα πολλοις κτηματα (τα αλλως
και αμαρτηματα), τουτου χαριν εξ υπερβαλλουσης θεου φιλανθρωπιας
επαγεται τα παθη τοις μη ειλικρινως πολιτευομενοις, ινα δια το ποσως
φιλοθεον προσκαιροις τιμωριαις αιωνιων σωθωσιν κολασεων. και
ο πατηρ· Τι δε; ου πολλους ασεβεις ορωμεν πενητας; παρα τουτο και
ουτοι των σωιζομενων εισιν; και ο Πετρος· Oυ παντως. ου γαρ αποδεκτη
η του πενητος πενια, εαν ορεγηται ων ου χρη. ωστε τινες τηι προαιρεσει
πλουτουσιν χρημασιν και ως πλεονεκτειν επιθυμουντες τιμωρουνται.
αλλ' ουδε εν τωι πενητα ειναι τινα παντως δικαιος εστιν· δυναται
γαρ πτωχος μεν τοις χρημασιν ειναι, επιθυμειν δε η και πραττειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

121

ο προηγουμενως ου χρη. η γαρ ειδωλα σεβει η βλασφημει η πορνευει
η αδιαφορως ζηι, η επιορκων η ψευδομενος η απιστως βιους. πλην ο
διδασκαλος ημων πιστους πενητας εμακαρισεν, και αυτους ουχ ως παρεσχηκοτας τι (ουδε γαρ ειχον), αλλ' οτι μηδεν αμαρτανοντες, επι μονωι
τωι την ελεημοσυνην μη ποιειν δια το μη εχειν καταδικασθηναι ουκ
εχουσιν. και ο πατηρ· Ἀληθως πανυ κατα την υποθεσιν ορθως εχειν τα
πραγματα φαινεται· διο και προαιρεσεως εγενομην τηι ταξει παντος επακουσαι του λογου. και ο Πετρος· Oυκουν του λοιπου σπευδοντι σοι
τα κατα την ημετεραν θρησκειαν μαθειν οφειλω τηι ταξει τον λογον
εκθειναι απ' αυτου αρχομενος του θεου και δεικνυς οτι αυτον μονον δει
λεγειν θεον, ετερους δε μητε λεγειν μητε νομιζειν, και οτι ο παρα τουτο
ποιων αιωνιως εχει κολασθηναι, ως εις αυτον τον των ολων δεσποτην
ασεβησας τα μεγιστα. και ταυτα ειπων και τοις υπο παθων οχλουμενοις και νοσουσιν και δαιμονωσιν τας χειρας επιθεις και ευξαμενος και
ιασαμενος απελυσε τους οχλους. και ειθ' ουτως εισιων των συνηθεστερων αλων μεταλαβων υπνωσεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

122

[OΜIΛIA IϚ.]
Ὄρθρου δε εξιων ο Πετρος και επιστας επι τον συνηθη του διαλεγεσθαι τοπον οχλον πολυν συνεστωτα ειδεν. και αμα τωι μελλειν διαλεγεσθαι αυτον εισηιει τις των αυτου διακονων λεγων· Σιμων απο Ἀντιοχειας
εληλυθως, απ' αυτης εσπερας μαθων υποσχομενον σε τον περι μοναρχιας
ποιεισθαι λογον, ετοιμος εστιν μετα Ἀθηνοδωρου του Ἐπικουρειου διαλεγομενωι σοι επελθειν προς το αντιλεγειν δημοσιαι πασιν τοις υπο σου
οπωσποτε υπερ μοναρχιας λεγομενοις λογοις. ταυτα του διακονου λεγοντος, ιδου αυτος εισηιει Σιμων μετα Ἀθηνοδωρου και αλλων τινων
εταιρων και προ του τι τον Πετρον φθεγξασθαι αυτος προλαβων
εφη· Ἔμαθον ως υπεσχου εχθες τωι Φαυστωι εις την σημερον δειξαι, τηι
ταξει τον λογον ποιουμενος και απ' αυτου αρχομενος του των ολων δεσποτου, οτι αυτον μονον δει λεγειν θεον, αλλους δε μητε λεγειν μητε νομιζειν, οτι ο παρα τουτο ποιων αιωνιως κολασθηναι εχει. προ παντων δε
αληθως καταπεπληγμαι σου την απονοιαν οτι ηλπισας εις την σην βουλησιν μεταπεισαι ανδρα σοφον και ταυτα πρεσβυτην. αλλ' ουκ επιτευξει
των σων βουλευματων, ταυτηι μαλλον παροντος εμου και τους ψευδεις
σου διελεγχοντος λογους· ισως γαρ εμου μη παροντος ηπατηθη αν ο
σοφος γερων, ιδιωτης ων των παρα Ἰουδαιοις δημοσιαι πεπιστωμενων
βιβλων. και το νυν τους πολλους υπερθησομαι λογους, ινα της υποσχεσεως σου ταχιον τον ελεγχον ποιησωμαι. διο εφ' ημων αυτων των
τας γραφας ειδοτων ο υπεσχου λεγειν αρξαι. ει δε τον ελεγχον αιδουμενος εφ' ημων αυτων την υποσχεσιν παραλιπειν θελεις, αυταρκης και
ουτως η αποδειξις οτι ψευδηι, καθοτι επι των τας γραφας ειδοτων ειπειν
ουκ ετολμησας. και νυν δε τι σε αναμενω λεγειν, μεγιστον εχων μαρτυρα της υποσχεσεως σου τον παρεστωτα γεροντα; και ταυτα ειπων
εμβλεψας τωι πατρι εφη· Eιπε μοι, ανδρων παντων τιμιωτατε, ουχι
ουτος ο ανηρ υπεσχετο σοι δειξαι σημερον οτι εις εστιν θεος και ου χρη
ετερον τινα λεγειν η νομιζειν θεον, ο δε παρα ταυτα ποιων ως τα
μεγιστα αμαρτανων αιωνιως κολασθηναι εχει; η γαρ ουκ αποκρινηι μοι;
και ο πατηρ εφη· Καλως αν την μαρτυριαν παρ' εμου απηιτεις, Σιμων, ει προτερον ηρνειτο ο Πετρος· νυν δε ουκ αιδεσθησομαι λεγειν α
δει λεγειν. οιμαι σε οργηι πεπρησμενον διαλεχθηναι θελειν, οπερ ανοικειον σοι τε ποιειν και ημιν τοιουτων επακουειν, οτι μαχην εστιν ιστορησαι και ου προς αληθειαν ωφελεισθαι. και νυν εξ Ἑλληνικης παιδειας
ως χρη τους ζητουντας ποιειν ειδως υπομνησω. εκατερος υμων το εαυτου
δογμα εκθεσθω, και εις ετερον οι λογοι γενεσθωσαν. εαν δε Πετρος μονος
εκθηται το εαυτου φρονημα, συ δε το σον σιωπαις, ενδεχεται τινα λογον υπο
σου ·ηθεντα θλιβειν το αυτου και το σον φρονημα και αμφοτερους υμας
υπο του λογου ηττηθεντας μη φαινεσθαι ηττημενους, αλλα τον εκθεμενον
το φρονημα, τον δε μη εκθεμενον ομοιως ηττημενον μη προδηλον ειναι, αλλα
και νενικηκεναι νομιζεσθαι. και ο Σιμων απεκρινατο· Ποιησω ως λεγεις,
αθυμω δε μηπως ηδη προειλημμενος αυτου τοις λογοις ου φιλαληθης εσηι
κριτης. και ο πατηρ απεκρινατο· Μη με βιαζου ακριτως συνθεσθαι σοι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

123

ινα δοξω φιλαληθης ειναι κριτης· ει δε ταληθη ακουσαι θελεις, τωι σωι
φρονηματι μαλλον προειλημμαι. και ο Σιμων· Πως προειληψαι, ουκ ειδως
ο φρονω; και ο πατηρ· Τουτο ραιδιον εστιν ειδεναι· και πως, ακουσον.
ελεγξειν υπεσχου Πετρον ενα θεον λεγοντα ειναι οτι ψευδεται, ο δε ενα
λεγοντα ψευσματος ελεγξαι επαγγελλομενος παντως ευδηλον ως εκεινος
αληθευων το αυτο ου λεγει. ει γαρ τωι καταψευδομενωι το αυτο λεγει,
και αυτος ψευδεται· ει δε τα εναντια λεγων αποδεικνυσιν, τοτε αληθευει.
ουκ αλλως ουν τον ενα θεον ειναι λεγοντα ψευστην λεγεις, ει μητι αν
οτι πολλους δοξαζεις θεους. θεους δε πολλους ειναι καγω λεγω. το αυτο
ουν σοι προ της ζητησεως λεγων σοι μαλλον προειλημμαι. και κατα
τουτο αγωνιαν περι εμου ουκ οφειλεις, αλλα Πετρος, οτι ακμην αυτωι
τα εναντια φρονω, οσπερ μετα την υμετεραν ζητησιν ελπιζω φιλαληθης
ων κριτης, προληψιν αποδυσαμενος, τωι επικρατουντι συνθεσθαι λογωι.
ταυτα του πατρος ειποντος ηρεμα βοη τις επαινου εκ των οχλων εγενετο επι τωι ουτως τον πατερα διαλεχθηναι.
Και ομως ο Πετρος εφη· Ἐγω ως ο των λογων μεσιτης ειρηκεν, ποιειν
ετοιμος ειμι, και ηδη ποτε προ πασης αναβολης το εμον περι θεου εκθησομαι
φρονημα. καγω ενα θεον ειναι λεγω, τον πεποιηκοτα τον ουρανον και την
γην και τα εν αυτοις παντα. αλλον δε ουτε λεγειν ουτε νομιζειν εξεστιν.
και ο Σιμων· Ἐγω δε φημι τας πεπιστευμενας γραφας παρα Ἰουδαιοις
πολλους λεγειν θεους, και μη χαλεπαινειν επι τουτωι τον θεον τωι αυτον
δια των γραφων αυτου πολλους θεους ειρηκεναι. αυτικα γουν εν τηι
πρωτηι φωνηι του νομου φαινεται και εαυτωι αυτους ομοιους λεγων.
ουτως γαρ γεγραπται ως οτι τωι πρωτωι ανθρωπωι εντολην εχοντι παρα
του θεου απο παντος ξυλου του εν τωι παραδεισωι φαγειν, απο δε του ξυλου του γινωσκειν καλον και πονηρον μη φαγειν, ο οφις δια της γυναικος επι
υποσχεσει του γενεσθαι αυτους θεους φαγειν αυτους πεισας αναβλεψαι
εποιησεν και ειθ' ουτως ο θεος αναβλεψασιν αυτοις εφη· «Ἰδου γεγονεν
Ἀδαμ ως εις εξ ημων». ο μεν ουν οφις ειπων· «Ἔσεσθε ως θεοι» ως οντων θεων ειρηκως φαινεται ταυτηι μαλλον ηι και θεος επεμαρτυρησεν
ειπων· «Ἰδου γεγονεν Ἀδαμ ως εις εξ ημων». ουτως ο τους πολλους ειπων
οφις ειναι θεους ουκ εψευσατο. παλιν το γεγραφθαι· «Θεους ου κακολογησεις και αρχοντας του λαου σου ου κακως ερεις» πολλους σημαινει θεους, ους ουδε κακολογεισθαι θελει. αλλα και αλλοθι που γεγραπται·
«Eι ετολμησεν θεος ετερος εισελθειν και λαβειν εαυτωι εθνος εκ μεσου
εθνους ως εγω κυριος ο θεος». τωι ειπειν· «Eι ετολμησεν θεος ετερος»
ως οντων ετερων ειρηκεν. και αλλοτε· «Θεοι οι τον ουρανον και την γην
<ουκ εποιησαν, απολεσθωσαν» ως των> μη πεποιηκοτων απολλυσθαι
μελλοντων. και αλληι που λεγει· «Ἔπεχε σεαυτωι, μη πορευθεις λατρευσηις θεοις ετεροις, οις ουκ ᾔδεισαν οι πατερες σου», ως οντων θεων
ετερων, οις και μη εξακολουθειν αυτους λεγει. και παλιν· «Ὀνοματα θεων ετερων ουκ αναβησεται επι των χειλεων σου». και ενταυθα
πολλους θεους λεγει, ων τα ονοματα ονομαζεσθαι ου θελει. και παλιν
γεγραπται· «Κυριος ο θεος σου, ουτος θεος των θεων». και παλιν· «Τις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

124

ομοιος σοι, κυριε, εν θεοις;» και παλιν· «Θεος θεων κυριος». και παλιν·
«Ὁ θεος εστη εν συναγωγηι θεων, εν μεσωι δε θεους διακρινει». οθεν
θαυμαζω πως τοσουτων φωνων εγγραφως μαρτυρουσων πολλους ειναι
θεους, συ διαβεβαιουσαι μη δειν μητε λεγειν μητε ειναι νομιζειν. λοιπον
προς τα σαφως ·ηθεντα ει τι εχεις ειπειν, επι παντων λεγε.
Και ο Πετρος εφη· Συντομωτερον ακουε προς α ειρηκας. αυτος ο νομος
ο πολλακις ειπων θεους αυτος τωι Ἰουδαιωι οχλωι λεγει· «Ἰδου κυριου του
θεου σου ο ουρανος του ουρανου, και παντα οσα εστιν εν αυτοις», συνπεριλαβων οτι, ει και εισιν θεοι, υπ' αυτον εισιν, τουτεστιν υπο τον Ἰουδαιων θεον.
και παλιν· «Ὅτι κυριος ο θεος σου, ουτος θεος εν τωι ουρανωι ανω και εν τηι
γηι κατω, και ουκ εστιν αλλος πλην αυτου». και αλληι που λεγει η γραφη
τωι Ἰουδαιων οχλωι· «Κυριος ο θεος σου, ουτος θεος των θεων», ωσπερ
οτι, ει και εισιν θεοι, υπο τον Ἰουδαιων θεον εισιν. και αλληι που
περι αυτου λεγει η γραφη· «Ὁ θεος ο μεγας και αληθινος, ος ου λαμβανει
προσωπον ουδε μη λαβηι δωρον, ποιων κρισιν ορφανωι και χηραι».
«μεγαν» δε και «αληθινον» και «κρισιν ποιουντα» τον Ἰουδαιων η γραφη
ειπουσα θεον τους αλλους μικρους και ουκ αληθινους εσημανεν. αλλα
και αλληι που λεγει η γραφη· «Ζω εγω, λεγει κυριος, ουκ εστιν θεος
ετερος πλην εμου. εγω πρωτος, εγω μετα ταυτα, πλην εμου θεος ουκ
εστιν». και παλιν· «Κυριον τον θεον σου φοβηθησηι και αυτωι μονωι
λατρευσεις». και παλιν· «Ἄκουε, Ἰσραηλ, κυριος ο θεος υμων κυριος
εις εστιν». και ομως πολλαι φωναι μεθ' ορκου επισφραγιζουσιν οτι
εις εστιν ο θεος και πλην αυτου ουκ εστιν θεος. οθεν θαυμαζω πως τοσουτων μαρτυρουσων φωνων ενα ειναι θεον, συ πολλους ειναι λεγεις.
Και ο Σιμων· Ὁ λογος την αρχην ην μοι προς σε απο γραφων ελεγξαι
σε οτι ψευδηι λεγων μη πολλους δειν φθεγγεσθαι θεους. οθεν πολλας
εγγραφους εδειξα φωνας οτι αυται αι θειαι γραφαι πολλους φθεγγονται
θεους. και ο Πετρος· Aυται αι πολλους φθεγγομεναι θεους γραφαι,
αυται παρηινεσαν ημιν ειπουσαι· «Ὀνοματα θεων ετερων ουκ αναβησεται
επι των χειλεων σου». ουτως ου παρα το γεγραμμενον εφην, ω Σιμων.
και ο Σιμων· Ἄκουσον προς αυτο και συ, ω Πετρε. αμαρτανειν μοι
δοκεις οτι αυτων καταλεγεις, της γραφης λεγουσης· «Oυ κακολογησεις,
και αρχοντα του λαου σου ου κακως ερεις». και ο Πετρος· Oυχ αμαρτανω, Σιμων, ακολουθως ταις γραφαις την απωλειαν αυτων προσημαινων· ουτω γαρ γεγραπται· «Θεοι, οι τον ουρανον και την γην ουκ εποιησαν,
απολεσθωσαν», και τουτο ειπων ουχ ως ενιων πεποιηκοτων και μη απολλυμενων, ως ηρμηνευσας. δηλουται γαρ εις ο πεποιηκως τωι απ' αρχης γεγραφθαι· «Ἐν αρχηι εποιησεν ο θεος τον ουρανον και την γην». και ουκ
ειπεν· «Oι θεοι». και αλληι που λεγει· «Ποιησιν δε χειρων αυτου αναγγελλει
το στερεωμα». και εν ετερωι τοπωι γεγραπται· «Oι ουρανοι αυτοι απολουνται, συ δε διαμενεις εις τον αιωνα». και ο Σιμων εφη· Προς το εμε
δειξαι πολλους ειναι θεους απο των γραφων φωνας σαφεις παρεστησα,
συ δε τοσαυτας η και πλειονας φωνας απο των αυτων γραφων ενηνοχας,
δεικνυων οτι εις εστιν θεος και ουτος Ἰουδαιων. και προς το ειπειν με·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

125

«Oυ δει κακολογειν θεους» επηγαγες προς <τουτο> το δειξαι οτι εις εστιν
ο πεποιηκως, οτι οι μη πεποιηκοτες απολεσθαι εχουσιν. προς δε το ειπειν
με οτι δει θεους λεγειν, καθο και αι γραφαι αυτους λεγουσιν, και προς τουτο
εδειξας οτι μη δει αυτων ονοματα φθεγγεσθαι, τωι την αυτην γραφην ειπειν
ονοματα θεων ετερων μη φθεγγεσθαι. επει ουν αυται αι γραφαι πολλους λεγουσιν ειναι θεους και αλλοτε ενα μονον ειναι–και οτε μεν μη κακολογεισθαι,
οτε δε κακολογεισθαι–, προς τουτο τι δει λογισασθαι η οτι αυται ημας
αι γραφαι πλανωσιν; και ο Πετρος εφη· Oυ πλανωσιν, αλλ' ελεγχουσιν και εις φανερον αγουσιν την εν εκαστωι κατα του θεου ενδομυχουσαν
ωσπερ οφεως κακην προαιρεσιν. πολλοις γαρ και διαφοροις τυποις
εοικυιαι προκεινται. εκαστος ουν κηρωι εοικυιαν την αυτου προαιρεσιν
εχων, περιβλεψαμενος αυτας και παντα ευρων εν αυταις, οποιον θεον
ειναι θελει, την (ως εφην) κηρωι εοικυιαν προαιρεσιν επιβαλων απομασσεται. επει ουν οτι αν βουληται τις περι θεου φρονειν, εν αυταις
ευρισκει, τουτου χαριν ο μεν πολλων θεων ιδεας απομασσεται απ' αυτων,
και ημεις την του οντως <οντος> απεμαξαμεθα ιδεαν, εκ της ημετερας μορφης τον αληθη επιγνοντες τυπον. αλλα και η ενδοθεν ημων ψυχη
την αυτου εικονα προς αθανασιαν ημφιεσται. ταυτης τον γεννητορα
εαν καταλιπω, δικαιαι κρισει και αυτη με καταλιπειν εχει (αυτωι τωι
τολμηματι γνωρισασα αδικον) και ως απο δικαιου δικαιως καταλειψει
με, και ουτως την ψυχην μετα κολασιν, της απ' αυτης απολειφθεισης
βοηθειας, φθαρησομαι. ει δε εστιν ετερος, πρωτον ενδυσατω ετεραν
ιδεαν, ετεραν μορφην, ινα δια της του σωματος καινης μορφης τον καινον επιγνω θεον. ει δε και την μορφην αλλαξει, μητι και της ψυχης
την ουσιαν; ει δε και αλλαξει, ουκετι εγω ειμι, αλλος γενομενος και
μορφηι και ουσιαι. αλλους ουν πλαττετω, ει αλλος εστιν. ουκ εστιν
δε. ει δε ην, επλασεν αν. επει ουν ουκ επλασεν, ως ουκ ων τον
οντα τωι οντι καταλιπετω. ουδεις γαρ εστιν η μονηι γνωμηι Σιμωνος.
εγω αλλον θεον ου παραδεχομαι πλην τον κτισαντα με μονον. και
ο Σιμων· Ἐπει πυκνοτερον σε ορω τον λογον ποιουμενον υπερ του πλασαντος σε θεου, μαθε παρ' εμου πως και εις αυτον ασεβεις. οι πλασαντες
δυο φαινονται ως η γραφη λεγει· «Και ειπεν ο θεος· Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν ημετεραν». το «ποιησωμεν»
δυο σημαινει η πλειονας, πλην ουχ ενα. και ο Πετρος απεκρινατο·
Eις εστιν ο τηι αυτου σοφιαι ειπων· «Ποιησωμεν ανθρωπον». η δε σοφια,
ηι ωσπερ ιδιωι πνευματι αυτος αει συνεχαιρεν, ηνωται μεν ως ψυχη τωι
θεωι, εκτεινεται δε απ' αυτου ως χειρ, δημιουργουσα το παν. δια τουτο
δε και εις ανθρωπος εγενετο, απ' αυτου δε προηλθεν και το θηλυ. και
μονας ουσα τωι γενει δυας εστιν. κατα γαρ εκτασιν και συστολην η μονας
δυας ειναι νομιζεται. ωστε ενι θεωι ως γονευσιν ορθως ποιω την πασαν προσαναφερων τιμην. και ο Σιμων εφη· Τι δε; ει και αι γραφαι ετερους θεους
λεγουσιν, ου παραδεξει;
Και ο Πετρος απεκρινατο· Eιτε αι γραφαι ειτε προφηται θεους λεγουσιν,
εις πειρασμον των ακουοντων λεγουσιν. ουτω γαρ γεγραπται· «Ἐαν αναστηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

126

εν σοι προφητης, διδους σοι σημεια και τερατα, και ελθηι το τε σημειον
εκεινο και το τερας, ερει δε σοι· Πορευθεντες λατρευσωμεν θεοις ετεροις, οις
ουκ ᾔδεισαν οι πατερες σου, ουκ ακουσεσθε του προφητου εκεινου· εν
πρωτοις εστωσαν αι χειρες σου λιθοβολησαι αυτον. επειρασεν γαρ σε
αποστηναι απο κυριου του θεου σου. εαν δε ειπηις εν τηι καρδιαι σου· Πως
εποιησεν το σημειον εκεινο η το τερας, γινωσκων γνωσηι οτι ο
πειραζων επειραζεν ιδειν ει φοβηι κυριον τον θεον σου». οτι δε ο
πειραζων επειραζεν, ειρητο, ετερως δε μετα την εις Βαβυλωνα μετοικεσιαν φαινεται. ου γαρ αν ο τα παντα γινωσκων θεος (ως εκ πολλων
εστιν δειξαι) επειραζεν, ινα γνωι αυτος, ο τα παντα προγινωσκων. ει
δε βουλει, περι τουτου τον λογον ποιησωμεθα, και δειξω προγινωσκοντα
τον θεον. το δε αγνοειν αυτον ψευσμα Χν και τουτο προς πειρασμον γραφεν αποδεδεικται. ουτως ημεις, ω Σιμων, ουτε απο γραφων ουτε
υφ' ετερου τινος σκανδαλισθηναι δυναμεθα ουτε πολλους θεους αποδεξασθαι απατωμεθα ουδε λογωι τινι κατα του θεου λεγομενωι συντιθεμεθα. ισμεν γαρ και αυτοι απο των γραφων αγγελους θεους
λεχθεντας, λεγω δε ως ο επι της βατου λαλησας και τωι Ἰακωβ παλαισας, αλλα και τον γεννωμενον Ἐμμανουηλ [και] τον λεγομενον θεον
ισχυρον. αλλα μην και Μωυσης θεος Φαραω εγενηθη, τωι δε οντι ανθρωπος ην. ετι δε και τα ειδωλα των εθνων. ημιν δε εις θεος, εις ο τας
κτισεις πεποιηκως και διακοσμησας τα παντα, ου και ο Χριστος υιος, ωι
πειθομενοι απο των γραφων τα ψευδη επιγινωσκομεν. ετι δε και εκ πατερων
εφοδιαζομενοι των γραφων τα αληθη ενα μονον οιδαμεν τον πεποιηκοτα
τους τε ουρανους και την γην, θεον Ἰουδαιων και παντων των σεβειν
αυτον αιρουμενων. τουτον και θεοφιλει λογισμωι αληθη δογματισαντες
οι πατερες παρεδοσαν ημιν, ινα ειδωμεν οτι, ει τι κατα του θεου λεγεται, ψευδος εστιν. αλλα και υπερβαλλοντως τι ερω· Eι τουτο ουτως ως εφην ουκ
εχει, εμοι γενοιτο και τοις ταληθες αγαπωσιν περι ευφημιας του πεποιηκοτος
ημας θεου κινδυνευειν.
Ταυτα ο Σιμων ακουσας εφη· Ἐπειδη και τωι τα σημεια και τερατα
διδοντι προφητηι, αλλον δε θεον λεγοντι φης μη δειν πιστευειν μετα του
ειδεναι οτι και θανατον οφειλει, ουκουν και ο διδασκαλος σου σημεια και τερατα δεδωκως ευλογως ανηιρεθη. και ο Πετρος απεκριθη· Ὁ κυριος ημων ουτε θεους ειναι εφθεγξατο παρα τον κτισαντα τα παντα
ουτε εαυτον θεον ειναι ανηγορευσεν, υιον δε θεου του τα παντα διακοσμησαντος τον ειποντα αυτον ευλογως εμακαρισεν. και ο Σιμων απεκρινατο· Oυ δοκει σοι ουν τον απο θεου θεον ειναι; και ο Πετρος εφη·
Πως τουτο ειναι δυναται, φρασον ημιν. τουτο γαρ ημεις ειπειν σοι ου
δυναμεθα, οτι μη ηκουσαμεν παρ' αυτου. προς τουτοις δε του πατρος το μη γεγεννησθαι εστιν, υιου δε το γεγεννησθαι· γεννητον δε
αγεννητωι η και αυτογεννητωι ου συνκρινεται. και ο Σιμων εφη· Eι και
τηι γενεσει ου ταυτον εστιν; και ο Πετρος εφη· Ὁ μη κατα παντα το
αυτο ων τινι τας αυτας αυτωι πασας εχειν προσωνυμιας ου δυναται.
και ο Σιμων· Τουτο λεγειν εστιν, ουκ αποδεικνυειν. και ο Πετρος· ∆ια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

127

τι ου νοεις οτι το μεν αυτογεννητον τυγχανει η και αγεννητον, το δε
γεννητον Χν τα αυτα λεγεσθαι ου δυναται, ουδ' αν της αυτης ουσιας
ο γεγεννημενος τωι γεγεννηκοτι ... αλλα και τουτο μαθε· τα ανθρωπων
σωματα ψυχας εχει αθανατους, την του θεου πνοην ημφιεσμενας. και
εκ του θεου προελθουσαι της μεν αυτης ουσιας εισιν, θεοι δε ουκ εισιν.
ει δε θεοι εισι, τουτωι τωι λογωι παντων ανθρωπων (των τε αποθανοντων και ζωντων και γεννηθησομενων) αι ψυχαι θεοι τυγχανουσιν. ει
δε προσφιλονεικων μοι ερεις και αυτας θεους ειναι, και τι τουτο ετι
μεγα και Χριστωι, το θεωι λεγεσθαι; τουτο γαρ εχει, ο και παντες εχουσιν. ημεις θεον λεγομεν, ου εστιν ιδιον το αλλωι προσειναι μη δυναμενον. ωσπερ γαρ απειρος ων πανταχοθεν δια τουτο λεγεται απεραντος, και αναγκη πασα, ετερου μη δυναμενου ωσαυτως απειρου ειναι,
μη ειναι δυων το καλεισθαι απεραντος (ει δε τις λεγει δυνατον ειναι,
ψευδεται· δυο γαρ πανταχοθεν απειρα συνυπαρχειν ου δυναται· περαιουται γαρ το ετερον υπο του ετερου), ουτως φυσις εστιν εν ειναι το
αγεννητον. ει δε εν σχηματι εστιν, και ουτως εν εστιν το ασυγκριτον.
δια τουτο και υψιστος λεγεται, οτι παντων ανωτερος ων τα παντα αυτωι
υποκειμενα εχει.
Και ο Σιμων· Μη γαρ τουτο εστιν αυτου απορρητον ονομα, το «θεος»,
οπερ παντες λεγουσιν, οτι τοσουτον και περι ονοματος διισχυριζηι, ινα μη αλλωι
δοθηι; και ο Πετρος εφη· Ἐπισταμαι οτι τουτο ουκ εστιν αυτωι το απορρητον ονομα, αλλα το κατα συνθηκην ανθρωπων λεγομενον, οπερ ει ετερωι
δωσεις, και το μη λεγομενον ετερωι προσαψεις, τωι της προαιρεσεως λογωι.
το λεγομενον ονομα του μη λεγομενου προοδος εστιν. τουτωι τωι λογωι
η υβρις και εις το μηπω ·ηθεν λογιζεται, ωι λογωι η προς το εγνωσμενον
τιμη εις το μηπω εγνωσμενον αναφερεται. και ο Σιμων εφη· Ἤθελον ειδεναι, Πετρε, ει αληθως πιστευεις οτι η ανθρωπου μορφη προς την εκεινου
μορφην διατετυπωται. και ο Πετρος· Ἀληθως, ω Σιμων, ουτως εχειν πεπληροφορημαι. και ο Σιμων· Πως θανατος το σωμα λυειν δυναται, σφραγιδι
μεγιστηι διατετυπωμενον; και ο Πετρος· Θεου δικαιου εστιν μορφη.
επαν ουν αδικειν αρξηται, η εν αυτωι ιδεα φευγει, και ουτως το σωμα
λυεται, ινα η μορφη αφανης γενηται, οπως μη δικαιου θεου μορφην
αδικον εχηι σωμα. η μεντοι λυσις ου περι την σφραγιδα γινεται, αλλα
περι το σφραγισθεν σωμα. ανευ δε του σφραγισαντος το σφραγισθεν
ου λυεται. ουτως ανευ κρισεως ουδε το αποθανειν εξεστιν. και ο
Σιμων· Τις ουν αναγκη ην την τοιουτου μορφην τωι απο γης εγερθεντι
δουναι ανθρωπωι; και ο Πετρος· ∆ια την του πεποιηκοτος θεου φιλανθρωπιαν γεγονεν. επει γαρ τωι κατ' ουσιαν λογωι παντα κρειττονα τυγχανει της ανθρωπου σαρκος, λεγω δε τον αιθερα, τον ηλιον, την σεληνην, τους αστερας, τον αερα, το υδωρ, το πυρ, ενι λογωι και τα λοιπα παντα, ατινα εις υπηρεσιαν ανθρωπου γενομενα και κατ' ουσιαν κρειττονα
οντα ηδεως υπομενει δουλευειν τωι κατ' ουσιαν χειρονι δια την του κρειττονος μορφην (ως γαρ οι πηλινον ανδριαντα βασιλεως τιμωντες την
τιμην αναφερομενην εχουσιν εις εκεινον, ουπερ ο πηλος την μορφην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

128

τυγχανει εχων, ουτως και η πασα κτισις τωι απο γης γενομενωι ανθρωπωι
χαιρουσα δουλευει, εις την εκεινου αφορωσα τιμην), ιδε οιωι θεωι,
Σιμων, αχαριστειν ημας πεισαι θελεις· και βασταζει σε η γη, ισως δε
ιδειν βουλομενη τις σοι τα ομοια φρονειν τολμησοι. πρωτος γαρ ετολμησας, ο μηδεις ετολμησεν· πρωτος εφθεγξω, α πρωτως ηκουσαμεν. πρωτοι και μονοι ημεις επι τοιαυτηι σου ασεβειαι την απειρον του θεου μακροθυμιαν ιστορησαμεν και ουκ αλλου τινος η του κτισαντος τον κοσμον,
εις ον ασεβειν ετολμησας. και χασματα γης ουκ εγενηθη και πυρ απ'
ουρανου ου κατεπεμφθη και εις εμπρησμον ανδρων ουκ επεξηλθεν
και υετος ουκ επεχεθη και θηρων πληθος απο δρυμων ουκ επεμφθη,
και επ' αυτους ημας δια ενα αμαρτανοντα ως επι μοιχειας πνευματικης
της κατα σαρκα χειρονος υπαρχουσης η θεου οργη ολεθριος ουκ ηρξατο.
ου γαρ εστιν ο τοτε επεξελθων τα αμαρτηματα ουρανου και γης κτιστης
θεος; επει και νυν τα μεγιστα βλασφημουμενος τα μεγιστα επεξηρχετο.
αλλα τουναντιον μακροθυμει, εις μετανοιαν καλει, συντελουντα βελη
προς συντελειαν των ασεβων εν τοις θησαυροις αποκειμενα εχων. ατινα
επαφησει ως ζωια εμψυχα, οταν ανταποδουναι κρισιν τοις εχθροις αυτου
προκαθεσθηι. διο φοβηθωμεν θεον δικαιον, ου την μορφην προς τιμην
το ανθρωπου βασταζει σωμα.
Ταυτα του Πετρου ειποντος ο Σιμων απεκρινατο· Ἐπειδη ορω σε σοφως
αινισσομενον οτι τα γεγραμμενα κατα του δημιουργου εν ταις βιβλοις ουκ
αληθη τυγχανει, αυριον απο των του διδασκαλου σου λογων δειξω
τον δημιουργον μη ανωτατον λεγοντα ειναι θεον. και ο Σιμων ταυτα
ειπων εξηλθεν. ο δε Πετρος τοις παρεστωσιν οχλοις εφη· Ὁ Σιμων καν
μηδεν ετερον περι θεου βλαψαι ημας δυνηθηι, αλλ' ουν γε εμποδιζει υμιν
ακουειν τους την ψυχην δυναμενους καθαιρειν λογους. ταυτα του Πετρου
ειποντος πολυς ψιθυρισμος εγενετο των οχλων λεγοντων· Τις δε αναγκη
εαν αυτον ενταυθα εισιοντα τας κατα του θεου βλασφημιας λεγειν; και ο
Πετρος ακουσας εφη· Γενοιτο μεχρι Σιμωνος αρκετον γενεσθαι τον κατα
του θεου προς πειρασμον ανθρωπων λογον. «Ἔσονται» γαρ, ως ο κυριος ειπεν,
«ψευδαποστολοι, ψευδεις προφηται, αιρεσεις, φιλαρχιαι», αιτινες ως στοχαζομαι απο του τον θεον βλασφημουντος Σιμωνος την αρχην λαβουσαι εις
το τα αυτα τωι Σιμωνι κατα του θεου λεγειν συνεργησουσιν. και ταυτα
ειπων μετα δακρυων τηι χειρι προσεκαλειτο τους οχλους, οις προσελθουσιν
τας χειρας επιτιθων και ευχομενος απελυεν, λεγων ορθριτερον συνερχεσθαι. ταυτα ειπων και στεναζων εισελθων ουτε τροφης μεταλαβων
υπνωσεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

129

[OΜIΛIA IΖ.]
Της μεν ουν αλλης ημερας ο Πετρος προς Σιμωνα ζητειν μελλων
ορθριτερον εξυπνισθεις ηυξατο. και αμα τωι παυσασθαι ο Ζακχαιος
εισηιει λεγων· Σιμων εξω καθεζεται μετα ιδιων αυτου τινων ως τριακοντα διαλεγομενος. και ο Πετρος εφη· Ἐασθω λαλειν, μεχρις οτε
πληθος γενηται, και τοτε ζητειν αρξωμεθα, ινα ουτως ημεις τα υπ'
αυτου λεγομενα ακουσαντες, προς αυτα αρμοσαμενοι, εξελθοντες διαλεχθωμεν. και δη ουτως εγενετο. εκβας ουν και μετ' ου πολυ παλιν
εισελθων ο Ζακχαιος αντεβαλλεν τωι Πετρωι τους υπο Σιμωνος [τωι Πετρωι] ·ηθεντας λογους. ελεγεν δε· Aιτιαται σε, Πετρε, ως κακιας
οντα υπηρετην και μαγειαι πολυ δυναμενον και ειδωλολατρειας χειρον
τας των ανθρωπων φαντασιουντα ψυχας. εις το μεν ουν μαγον ειναι σε
ταυτην εδοκει φερειν αποδειξιν λεγων· Συνοιδα εμαυτωι οτι, ων κατ'
εμαυτον σκεπτομαι, ελθων συζητειν αυτωι ουδε ενα μνημονευω λογον.
αυτου γαρ διαλεγομενου καμου τον νουν ασχολουντος εις το αναπολεσαι
τινα εστιν α ελογισαμην ελθων λεγειν προς αυτον, ουδ' οτιουν ων λεγει
επακουω. επει ουν επ' αλλου τινος τοιουτο τι ου πασχω η επ' αυτου
μονου, πως ουχι μαγευομενος υπ' αυτου τυγχανω; το δε οτι, α αν διδασκηι, ειδωλολατρειας χειρονα εστιν, τωι γε νουν εχοντι εμου μηνυσαντος σαφες εσται. ουθεν γαρ ετερον ωφεληθηναι εστιν η το την ψυχην
ειδωλων παντοδαπων ελευθεραν γενεσθαι. φανταζομενη γαρ ειδος
δεσμειται φοβωι, και φροντιδι του παθειν τι μαραινεται και αλλοιουμενη δαιμοναι και δαιμονωσα τοις πολλοις σωφρονειν δοκει. τουτο
υμιν Πετρος υποσχεσει του σωφρονιζειν παρεχει. προφασει γαρ ενος θεου
δοκει μεν υμας πολλων αψυχων απαλλασσειν ειδωλων, α ου πανυ τους
σεβοντας αδικει, τωι αυτοις οφθαλμοις ορασθαι λιθινα οντα η χαλκεα η χρυσεα η και εξ αλλης τινος αψυχου υλης. διο τωι ειδεναι οτι το
βλεπομενον ουδεν εστιν, ουχ ομοιως τωι ορατωι υπο φοβου φαντασιουσθαι δυναται η ψυχη. πλανωι δε διδασκαλιαι εις φοβερον θεον αποβλεπουσα των κατα φυσιν εκβαθρευεται. και ταυτα εγω λεγω, ουχ
οτι υμας ειδωλα σεβειν παραινω, αλλ' οτι Πετρος φοβερων ιδεων δοκων
απαλλασσειν υμων τας ψυχας, φοβερωτεραι ιδεαι τον εκαστου υμων ενθουσιαν ποιει νουν, θεον εν μορφηι εισηγουμενος και ταυτα ακρως δικαιον, ωι επεται το φοβερον και τηι συννοουσηι ψυχηι το φρικωδες, δυναμενον και των ορθων λογισμων εκλυσαι τους τονους. εν γαρ τοιουτωι
καθεστως χειμωνι ο νους ως βυθος υπο ανεμου σφοδρου θολουται το
λαμπρον. διο ει επ' ωφελειαι υμων προσερχεται, μη υμων τους εξ
αψυχων μορφων ηπιως γινομενους φοβους εκλυειν δοκων φοβεραν θεου
αντεισφερετω μορφην. μορφην δε εχει θεος; ει δε εχει, εν σχηματι
εστιν. εν σχηματι δε ων πως ου περιοριστος εστιν; περιοριστος δε
ων εν τοπωι εστιν. εν τοπωι δε ων ηττων εστιν του περιεχοντος αυτον
τοπου. ηττων δε τινος ων πως παντων εστιν η μειζων η κρειττων η
ανωτατος; και ταυτα μεν ουτως. οτι δε αληθως ουδε τα υπο του
διδασκαλου αυτου ·ηθεντα πιστευει, φανερον εστιν· τα γαρ εναντια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

130

αυτωι κηρυσσει. εκεινου γαρ ειποντος τινι (ως μανθανω)· «Μη με λεγε
αγαθον, ο γαρ αγαθος εις εστιν», αγαθον δε ειπων ουκετι εκεινον λεγει
τον δικαιον, ον αι γραφαι κηρυσσουσιν, ος αποκτεννει και ζωοποιει,
αποκτεννει μεν τους αμαρτανοντας, ζωοποιει δε τους κατα γνωμην αυτου
βιουντας. οτι δε οντως ου τον δημιουργον ελεγεν αγαθον, τωι διανοηθηναι δυναμενωι σαφες εστιν. του γαρ δημιουργου εγνωσμενου και τωι
πλασθεντι Ἀδαμ και τωι ευαρεστησαντι αυτωι Ἐνωχ και τωι υπ' αυτου
δικαιωι οραθεντι Νωε, ομοιως και τωι Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ,
αλλα και Μωυσηι και λαωι και ολωι τωι κοσμωι, ο διδασκαλος αυτου Πετρου Ἰησους ελθων ελεγεν· «Oυδεις εγνω τον πατερα ει μη ο υιος, ως
ουδε τον υιον τις οιδεν ει μη ο πατηρ και οις αν βουληται ο υιος αποκαλυψαι». ει ουν αυτος υιος ην ο παρων, απο της αυτου παρουσιας
οις εβουλετο τον πασιν αγνωστον απεκαλυπτεν. και ουτως τοις προ
αυτου πασιν αγνωστος ην ο πατηρ, ουχ ουτος ων ο πασιν εγνωσμενος.
και τουτο ειπων Ἰησους ουδε αυτος εαυτωι συμφωνει. ενιοτε γαρ αλλαις
φωναις τον απο των γραφων φοβερον και δικαιον συνιστησι θεον λεγων·
«Μη φοβηθητε απο του αποκτεννοντος το σωμα, τηι δε ψυχηι μη δυναμενου τι ποιησαι· φοβηθητε δε τον δυναμενον και σωμα και ψυχην
εις την γεενναν του πυρος βαλειν. ναι λεγω υμιν, τουτον φοβηθητε».
οτι δε οντως τουτον φοβηθηναι ελεγεν ως δικαιον θεον, προς ον
και αδικουμενους βοαν λεγει, παραβολην εις τουτο ειπων επαγει
την ερμηνειαν λεγων· «Eι ουν ο κριτης της αδικιας εποιησεν ουτως δια
το εκαστοτε αξιωθηναι, ποσωι μαλλον ο πατηρ ποιησει την εκδικησιν
των βοωντων προς αυτον ημερας και νυκτος; η δια το μακροθυμειν
αυτον επ' αυτοις δοκειτε οτι ου ποιησει; ναι λεγω υμιν, ποιησει, και
εν ταχει». ο δε εκδικουντα και αμυνομενον λεγων θεον δικαιον αυτον
τηι φυσει συνιστησιν και ουκ αγαθον. ετι δε και εξομολογειται τωι κυριωι ουρανου και γης. ει δε κυριος εστιν ουρανου και γης, ομολογειται
δημιουργος, δημιουργος δε ων δικαιος εστιν. ποτε μεν αγαθον λεγων,
ποτε δε δικαιον, ουδε ουτως συμφωνει. τριτον δε ο σοφος αυτου μαθητης εχθες διισχυριζετο εναργειαν οπτασιας ικανωτεραν ειναι, ουκ
ειδως οτι η εναργεια ανθρωπεια ειναι δυναται, η δε οπτασια θεοτητος ειναι
ομολογειται. ταυτα και τα τουτοις ομοια, Πετρε, ο Σιμων τοις οχλοις
εξω εστως και διαλεγομενος, ταρασσειν μοι δοκει τους πλειονας. διο εξαυτης
εξιθι, αληθειας δυναμει τους αυτου ψευδεις εκλυων λογους.
Ταυτα του Ζακχαιου ειποντος ο Πετρος συνηθως ευξαμενος εξηιει
και εις τον προ μιας τοπον στας και τωι της θεοσεβειας εθει προσαγορευσας τους οχλους του λεγειν ηρξατο ουτως· Ἀληθης ων προφητης ο κυριος
ημων Ἰησους (ως επι καιρου και περι τουτου πληροφορησω) περι των
τηι αληθειαι διαφεροντων συντομως τας αποφασεις εποιειτο δια δυο ταυτα,
οτι προς θεοσεβεις εποιειτο τον λογον ειδοτας τα αποφασει υπ' αυτου εκ
φερομενα πιστευειν (ουδε γαρ ην ξενα της αυτων συνηθειας τα λεγομενα),
δευτερον δε οτι προθεσμιαν εχων κηρυξαι τωι της αποδειξεως ουκ εχρητο
λογωι, ινα μη εις λογους τον παντα της προθεσμιας δαπαναι χρονον, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

131

ουτως αυτωι συμβησεται εις ολιγων λογων επιλυσεις ασχολουμενωι των υπο
πονου ψυχης νοεισθαι δυναμενων τους αληθειαι διαφεροντας μη επι πλειον
εισφερειν λογους. επειδη περι ων ηθελεν απεφαινετο ως λαωι νοειν δυναμενωι,
αφ' ων εσμεν και ημεις, οι οποτε κατα το σπανιον ουκ ενοησαμεν τι των υπ'
αυτου ·ηθεντων, ιδιαι επυνθανομεθα, ινα ημιν τι των υπ' αυτου ·ηθεντων
μη ανοητον ηι. ειδως ουν ημας ειδοτας παντα τα υπ' αυτου ·ηθεντα και
τας αποδειξεις παρασχειν δυναμενους, εις τα αμαθη εθνη αποστελλων
ημας βαπτιζειν αυτους εις αφεσιν αμαρτιων, ενετειλατο ημιν προτερον
διδαξαι αυτους· αφ' ων εντολων αυτη πρωτη και μεγαλη τυγχανει, το
φοβηθηναι κυριον τον θεον και αυτωι μονωι λατρευειν. θεον δε φοβεισθαι
εκεινον ειπεν, ου οι αγγελοι οι των εν ημιν ελαχιστων πιστων εν τωι
ουρανωι εστηκασιν θεωρουντες το προσωπον του πατρος διαπαντος·
μορφην γαρ εχει–δια πρωτον και μονον καλλος–και παντα μελη, ου
δια χρησιν· ου γαρ δια τουτο οφθαλμους εχει, ινα εκειθεν βλεπηι (πανταχοθεν γαρ οραι, του εν ημιν βλεπτικου πνευματος απαραβλητως λαμπροτερος ων το σωμα και παντος φωτος στιλπνοτερος, ως προς συγκρισιν αυτου το ηλιου φως λογισθηναι σκοτος), αλλ' ουδε δια τουτο ωτα
εχει, ινα ακουηι (πανταχοθεν γαρ ακουει, νοει, κινει, ενεργει, ποιει).
την δε καλλιστην μορφην εχει δι' ανθρωπον, ινα οι καθαροι τηι καρδιαι
αυτον ιδειν δυνηθωσιν, ινα χαρωσιν δι' ατινα ταυτα υπεμειναν. τηι γαρ
αυτου μορφηι ως εν μεγιστηι σφραγιδι τον ανθρωπον διετυπωσατο, οπως
απαντων αρχηι και κυριευηι και παντα αυτωι δουλευηι. διο κρινας ειναι
το παν αυτον και την αυτου εικονα τον ανθρωπον (αυτος αορατος, η
δε αυτου εικων ο ανθρωπος ορατος) ο αυτον σεβειν θελων την ορατην
αυτου τιμαι εικονα, οπερ εστιν ανθρωπος. οτι αν ουν τις ποιησηι ανθρωπωι (ειτε αγαθον ειτε κακον) εις εκεινον αναφερεται. διο και η
εξ αυτου κρισις πασι κατ' αξιαν απονεμουσα εκαστωι προελευσεται· την
γαρ αυτου μορφην εκδικει. αλλ' ερει τις· Eι μορφην εχει, και σχημα
εχει και εν τοπωι εστιν· εν τοπωι δε ων και υπ' αυτου περιεχομενος ως
ηττων, πως υπερ παντας εστιν μεγας; πως δε και πανταχη ειναι δυναται εν σχηματι ων; προς τον ταυτα λεγοντα πρωτον εστιν ειπειν· Τοιαυτα περι αυτου φρονειν πειθουσιν και πιστευειν ..., ημεις δε αληθεις
γινωσκομεν τας μαρτυρουμενας υπο του κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
ου κατα κελευσιν τας αποδειξεις υμιν του ουτως εχειν αναγκη παρεχειν.
πρωτον δε περι τοπου ερω και θεου. τοπος εστιν το μη ον, θεος δε το
ον· το δε μη Χν τωι οντι ου συγκρινεται. πως γαρ τοπος ων ειναι δυναται;
εκτος ει μη δευτερα χωρα ειη, οιον ουρανος, γη, υδωρ, αηρ και ει αλλο τι εστιν
σωμα, ο αν και αυτου πληροι το κενον, ο δια τουτο κενον λεγεται, οτι ουδεν
εστιν. τουτο γαρ αυτωι (το ουδεν) οικειοτερον ονομα· το γαρ λεγομενον κενον
τι ποτε ως σκευος εστιν ουδεν εχον; πλην αυτο το σκευος κενον Χν ουκ αυτο
εστι τοπος, αλλ' εν ωι εστιν αυτο το κενον, ειπερ σκευος εστιν. αναγκη
γαρ πασα το Χν εν τωι μηδεν οντι ειναι. τουτο δε το μη Χν λεγω (ο υπο
τινων τοπος λεγεται) ουδεν ον. ουδεν δε Χν τωι οντι πως συγκρινεται;
εκτος ει μη εν τοις εναντιοις, ινα το μεν Χν μη ηι, το δε μη Χν τοπος λεγηΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

132

ται. ει δε και εστιν τι, πολλων παραδειγματων σπευδοντων εξ εμου
προελθειν εις αποδειξιν ενι μονωι χρησασθαι θελω, ινα δειξω οτι ου
παντως το περιεχον του περιεχομενου κρειττον εστιν. ο ηλιος σχημα
εστιν περιφερες και υπο αερος ολος περιεχεται, αλλα τουτον εκλαμπρυνει,
τουτον θερμαινει, τουτον τεμνει, καν απηι αυτου, σκοτωι περιβαλλεται,
και ο αν αυτου μερος λαμπρον γενηται, ως νεκρουμενον ψυχεται, υπο
δε της αυτου ανατολης παλιν φωτιζεται, και οπου αν αυτωι παραθαλπηται, και καλλει τωι μειζονι κοσμειται. και ταυτα ποιει τηι αυτου μετουσιαι την ουσιαν περιωρισμενην εχων. τι ουν ετι κωλυει τον θεον ως
τουτου και παντων δημιουργον και δεσποτην οντα, αυτον μεν εν σχηματι
και μορφηι και καλλει οντα, την απ' αυτου μετουσιαν απειρως εκτεταμενην εχειν; εις ουν εστιν ο οντως θεος, ος εν κρειττονι μορφηι προκαθεζεται, του ανω τε και κατω δις υπαρχων καρδια–και απ' αυτου,
ωσπερ απο κεντρου βρυουσα την ζωτικην και ασωματον δυναμιν, τα
παντα συν τε αστροις και μονοις ουρανου, αερος, υδατος, γης, πυρος
και ει αλλο τι εστιν, διικνειται ουσια απειρος εις υψος, απεραντος εις βαθος, αμετρητος εις πλατος, τρις επ' απειρον την απ' αυτου ζωοποιον
και φρονιμον εκτεινουσα φυσιν. τουτο ουν το εξ αυτου πανταχοθεν
απειρον αναγκη ειναι, καρδιαν εχον τον οντως υπερ παντα εν σχηματι, ος,
οπου ποτ' αν ηι, ως εν απειρωι μεσος εστιν, του παντος υπαρχων ορος.
απ' αυτου ουν αρχομεναι αι εκτασεις εξ απεραντων εχουσιν την φυσιν.
ων ο μεν απ' αυτου λαβων την αρχην διικνειται εις υψος ανω, ο δε
εις βαθος κατω, ο δε επι δεξιαν, ο δε επι λαιαν, ο δε εμπροσθεν, ο δε
οπισθεν, εις ους αυτος αποβλεπων ως εις αριθμον πανταχοθεν ισον χρονικοις
εξ διαστημασιν συντελει τον κοσμον, αυτος αναπαυσις ων και τον εσομενον απειρον αιωνα εικονα εχων, αρχη ων και τελευτη. εις αυτον γαρ
τα εξ απειρα τελευται και απ' αυτου την εις απειρον εκτασιν λαμβανει. τουτο εστιν εβδομαδος μυστηριον. αυτος γαρ εστιν η των ολων αναπαυσις,
ως τοις εν μικρωι μιμουμενοις αυτου το μεγα αυτον χαριζεται εις αναπαυσιν. αυτος εστιν μονος πη μεν καταληπτος, πη δε ακαταληπτος, <πη
μεν περαντος,> πη δε απεραντος, τας απ' αυτου εκτασεις εχων εις απειρον. ουτως γαρ καταληπτος εστιν και ακαταληπτος, εγγυς και μακραν,
ωδε ων κακει, ως μονος υπαρχων και του πανταχοθεν απειρου νοος την
μετουσιαν διδους, ην παντων αναπνεουσαι αι ψυχαι το ζην εχουσιν· καν
χωρισθωσιν του σωματος και τον εις αυτον ευρεθωσιν ποθον εχουσαι,
εις τον αυτου κολπον φερονται αθανατοι, ως εν χειμωνος ωραι οι ατμοι των
ορων υπο των του ηλιου ακτινων ελκομενοι φερονται προς αυτον. οιαν
ουν στοργην συλλαβειν δυναμεθα, εαν την ευμορφιαν αυτου τωι νωι κατοπτευσωμεν. αλλως δε αμηχανον· αδυνατον γαρ καλλος ανευ μορφης ειναι και
προς τον αυτου ερωτα επισπασθαι τινα η και δοκειν θεον οραν ειδος ουκ
εχοντα. τινες δε της αληθειας αλλοτριοι οντες και τηι κακιαι συμμαχουντες
προφασει δοξολογιας ασχηματιστον αυτον λεγουσιν, ινα αμορφος και ανιδεος
ων μηδενι ορατος ηι, οπως μη περιποθητος γενηται. νους γαρ ειδος ουχ
ορων θεου κενος εστιν αυτου. πως δε και ευχεται τις, ουκ εχων προς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

133

τινα καταφυγηι, εις τινα ερεισηι; αντιτυπιαν γαρ ουκ εχων εις κενον εκβαθρευεται. ναι φησιν, ου χρη θεον φοβεισθαι, αλλα αγαπαν. φημι καγω.
αλλα τουτο παρεξει εκαστης ευποιιας ευσυνειδησια. η δε ευποιια εκ του
φοβεισθαι γινεται. αλλ' ο φοβος, φησιν, εκπλησσει την ψυχην. αλλ' εγω
φημι οτι ουκ εκπλησσει, αλλ' εξυπνιζει και επιστρεφει. ισως δε ορθως
ελεγετο μη δειν θεον φοβεισθαι, ει μη πολλα ετερα οι ανθρωποι εφοβουμεθα, λεγω δε τας εκ των ομοιων επιβουλας, ετι τε θηρια, ερπετα, νοσους,
παθη, δαιμονας και αλλα μυρια. ο ουν ημας αξιων μη φοβεισθαι θεον τουτων
ημας ·υσασθω, ινα μηδε ταυτα φοβωμεθα. ει δ' ου δυναται, τι ημιν φθονει
ενι φοβωι τωι προς τον δικαιον μυριων απαλλαγηναι φοβων και βραχειαι τηι
προς αυτον πιστει μυρια παθη και εαυτων και αλλων μετατιθεναι δυνατον γενεσθαι μετα του και αμοιβην αγαθων προσδεχεσθαι και αιτιαι φοβου
του παντα ορωντος θεου μηδεν κακον πρασσοντας και εν τωι παροντι εν ειρηνηι
διατελειν; ουτως η προς τον οντως δεσποτην ευγνωμων δουλεια τους λοιπους παντας ελευθερους τιθησιν. ει μεν ουν τινι δυνατον εστιν ανευ του
φοβεισθαι τον θεον μη αμαρτανειν, μη φοβεισθω. εξεστιν γαρ αγαπηι τηι προς
αυτον ο αυτωι μη δοκει μη πραττειν. και γαρ φοβηθηναι γεγραπται και
αγαπαν παρηγγελται, ινα προς την αυτου εκαστος κρασιν επιτηδειωι
χρησηται φαρμακωι. φοβεισθαι ουν αυτον εστιν, οτι δικαιος εστιν. ειτε
ουν φοβουμενοι ειτε αγαπωντες, μη αμαρτανετε. γενοιτο δε φοβουμενον τινα ηδονων ανομων κρατειν δυνασθαι, αλλοτρια μη επιθυμειν, φιλανθρωπιαν ασκειν, σωφρονειν, δικαιοπραγειν. ορω γαρ τινας ατελεις
του προς αυτον φοβου πλειστα αμαρτανοντας. φοβηθωμεν ουν τον θεον
μη μονον οτι δικαιος εστιν· ελεων γαρ τους ηδικημενους τιμωρει τους
ηδικηκοτας. ως ουν υδωρ πυρ σβεννυσιν, ουτως και φοβος την των
κακων επιθυμιαν αναιρει. ο αφοβιαν διδασκων ουδε αυτος φοβειται, ο
δε μη φοβουμενος ουδε κρισιν εσεσθαι πιστευει, τας επιθυμιας αυξει,
μαγευει, αλλους εφ' οις αυτος πρασσει διαβαλλει.
Ταυτα ο Σιμων ακουων επικοψας εφη· Oιδα προς τινα ταυτα λεγεις, αλλ'
ινα μη αυτος τα αυτα λεγων προς το ελεγχειν σε δαπανω τον χρονον εις α μη
θελω, προς τα ορισθεντα ημιν αποκρινασθαι επηγγειλω, ικανως νενοηκεναι σε τα του διδασκαλου σου λεγων, δια το παροντα εναργειαι οραν και
ακουειν αυτου, και ετερωι τινι μη δυνατον ειναι οραματι η οπτασιαι
εχειν το ομοιον. οτι δε τουτο ψευδος εστιν, δειξω. ο εναργως ακουων
τινος ου πανυ πληροφορειται επι τοις λεγομενοις· εχει γαρ ο νους
αυτου λογισασθαι μη αρα ψευδεται ανθρωπος ων το φαινομενον. η δε
οπτασια αμα τωι οφθηναι πιστιν παρεχει τωι ορωντι οτι θειοτης εστιν.
προς τουτο μοι πρωτον αποκριναι. και ο Πετρος εφη· Eις αλλο προτεινας ειπειν εις ετερον απεκρινω· προετεινας γαρ ως μαλλον δυνασθαι τινα
πλειον νοειν παρ' οπτασιας ακουοντα η γαρ παρα της εναργειας, επιβαλων
δε επειθες ημας οτι ασφαλεστερος εστιν ο υπο οπτασιας ακουων του παρ'
αυτης εναργειας ακουοντος. περας γουν δια τουτο εμου ικανωτερον εφασκες
ειδεναι τα του Ἰησου ως υπο οπτασιας αυτου ακηκοως τον λογον. πλην
εγω εις το απ' αρχης προταθεν αποκρινομαι. ο προφητης, οτι προφητης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

134

εστιν πληροφορησας πρωτον, περι των εναργως υπο αυτου λεγομενων
ασφαλως πιστευεται και αληθης ων προεπιγνωσθεις και, ως ο μανθανων
θελει, εξετασθεις και ανακριθεις αποκρινεται–ο δε οπτασιαι πιστευων
η οραματι και ενυπνιωι επισφαλης εστιν· αγνοει γαρ τινι πιστευει· ενδεχεται γαρ αυτον η δαιμονα κακον ειναι η πνευμα πλανον εν τωι λεγειν
υποκρινομενον ειναι ο μη εστιν. ει δ' αρα τις βουληθειη πυνθανεσθαι το
τις αν ηι ο φανεις, δυναται λεγειν εαυτωι ο βουλεται. και ουτως ως πονηρος
αστραψας, μεινας οσον θελει, αποσβεννυται, μη παραμεινας τωι πυνθανομενωι εις ανακρισιν οσον ηθελησεν. δια δε ενυπνιων ορων τις ουδε πυνθανεσθαι δυναται περι ων βουλεται· ου γαρ ιδιας εξουσιας εστιν ο λογισμος
του κοιμωμενου. ενθεν γουν πολλα ημεις υπαρ επιθυμουντες μαθειν κατ'
οναρ περι ετερων πυνθανομεθα, η και μη πυνθανομενοι περι των
μη διαφεροντων ημιν ακουομεν, και διυπνισθεντες αθυμουμεν, οτι περι
ων επεθυμουμεν μαθειν ουτε ηκουσαμεν ουτε εξητασαμεν. και ο
Σιμων εφη· Eι φης τας οπτασιας μη παντως αληθευειν, αλλ' ουν γε τα
οραματα και τα ενυπνια θεοπεμπτα οντα ου ψευδεται, περι ων αν ειπειν
θεληι. και ο Πετρος εφη· Ὀρθως εφης οτι θεοπεμπτα οντα ου ψευδεται. αδηλον δε ει ο ιδων θεοπεμπτον εωρακεν ονειρον. και ο Σιμων·
Ἐαν ηι ο εωρακως δικαιος, αληθες εωρακεν. και ο Πετρος· Ὀρθως
εφης. τις δε δικαιος, ει οραματος χρηιζει, ινα μαθηι α δει μαθειν και
ποιηι α δει ποιειν; και ο Σιμων· Τουτο μοι δος οτι μονος ο δικαιος οραμα
αληθες ιδειν δυναται, και αποκρινομαι σοι εις αυτο. εμοι γαρ κεκριται
οτι ασεβης αληθη ονειρον ουχ οραι. και ο Πετρος· Τουτο ψευδος εστιν,
και περι τουτου αγραφως και εγγραφως αποδειξαι δυναμαι, πεισαι δε
ουκ επαγγελλομαι. ο γαρ προς ερωτα μοχθηρας νευσας γυναικος εις ετερας
κατα παντα καλης συμβιωσιν νομιμον τον εαυτου ου μετατιθησι νουν·
ενιοτε και εαυτοις συνειδοτες την κρειττονα, προειλημμενοι αγαπωσιν
την χειρονα. τοιουτον τι και συ πασχων αγνοεις. και ο Σιμων εφη· Παρελομενος ταυτα, εις α επηγγειλω, λεγε. εμοι γαρ αδυνατον ειναι δοκει
ασεβεις ανθρωπους υπο θεου ρδηποτε ονειροπολεισθαι τροπωι. και ο
Πετρος εφη· Μεμνημαι εμαυτου ως επηγγειλαμην δειξαι και αγραφως
και εγγραφως περι τουτου την αποδειξιν παρεχειν. και νυν λεγοντος ακουε.
ισμεν πολλους–ει γε ευγνωμονεις, επει γε τους παρεστωτας κριτας
εχω–ειδωλα σεβοντας και μοιχευοντας και κατα παντα αμαρτανοντας
οραματα και αληθεις ονειρους ορωντας, ενιους δε και δαιμονων οπτασιας.
την γαρ ασαρκον ιδεαν ου λεγω δυνασθαι πατρος η υιου ιδειν δια το μεγιστωι φωτι καταυγαζεσθαι τους θνητων οφθαλμους. οθεν το μη οραθηναι
τωι εις σαρκα τετραμμενωι ανθρωπωι ου φθονουντος εστιν θεου, αλλ' ελεωντος. ο γαρ ιδων ζην ου δυναται. η γαρ υπερβολη του φωτος την του ορωντος εκλυει σαρκα, εκτος ει μη θεου απορρητωι δυναμει η σαρξ εις φυσιν
τραπηι φωτος, ινα φως ιδειν δυνηθηι–η η του φωτος ουσια εις σαρκα
τραπηι, ινα υπο σαρκος οραθηναι δυνηθηι· το γαρ ατρεπτως πατερα ιδειν
υιου μονου εστιν. δικαιοι δε ουχ ομοιως· εν γαρ τηι αναστασει των νεκρων,
οταν τραπεντες εις φως τα σωματα ισαγγελοι γενωνται, τοτε ιδειν δυΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

135

νησονται. περας γουν καν αγγελων τις ανθρωπωι οφθηναι πεμφθηι, τρεπεται εις σαρκα, ινα υπο σαρκος οφθηναι δυνηθηι. ασαρκον γαρ δυναμιν
ου μονον υιου αλλ' ουδε αγγελου ιδειν τις δυναται. ει δε ιδηι τις οπτασιαν,
κακου δαιμονος ταυτην ειναι νοειτω. πλην οτι και ασεβεις οραματα
και ενυπνια αληθη βλεπουσιν, δηλον εστιν και εγγραφως αποδειξαι δυναμαι. περας γουν εν τωι νομωι γεγραπται, ως ο Ἀβιμελεχ (ασεβης ων,
την του δικαιου Ἀβρααμ γυναικα επι κοινωνιαι μιαναι θελησας) ηκουσεν
παρα του θεου καθ' υπνον (ως η γραφη λεγει) μη θιγειν αυτης, οτι
ανδρι συνωικηκυια εστιν. αλλα και ο Φαραω (ασεβης ανηρ) εωρακεν
ονειρον περι τε πυρων ευφοριας και αφοριας, ωι ο Ἰωσηφ επιλυων παρα
θεου εφη τον ονειρον γεγενησθαι. Ναβουχοδονοσορ δε (ο ειδωλα σεβων
και τους θεον σεβοντας εις πυρ κελευσας βληθηναι) ονειρον ολου μηκους αιωνος οραι. και μη λεγετω τις· Ἀλλ' οραμα εγρηγορως ουδεις ασεβων θεωρει. ψευδος εστιν. αυτος γουν ο Ναβουχοδονοσορ τρεις ανδρας
κελευσας βληθηναι εις πυρ, ενιδων τηι καμινωι τεταρτον εφη· «Τον τεταρτον ορω ως υιον θεου». και ομως οπτασιας τε και οραματα και ενυπνια
ορωντες αληθη ασεβεις ησαν. ουτως ου παντως εκ του οραν τινα οραματα και ενυπνια και οπτασιας παντως ευσεβης εστιν. τωι γαρ ευσεβει εμφυτωι και καθαρωι αναβλυζει τωι νωι το αληθες, ουκ ονειρωι
σπουδαζομενον, αλλα συνεσει αγαθοις διδομενον. ουτως γαρ καμοι
απο του πατρος απεκαλυφθη ο υιος. διο οιδα τις δυναμις αποκαλυψεως,
αφ' εαυτου μαθων. αμα γαρ τωι τον κυριον ειπειν τινα αυτον λεγουσιν,
και αλλους αλλο τι λεγοντας αυτον ακηκοοτος εμου, επι της καρδιας
ανεβη· ουκ οιδα ουν πως ειπον· «Συ ει ο υιος του ζωντος θεου». τον
δε μακαρισαντα με μηνυσαι μοι τον αποκαλυψαντα πατερα ειναι, εμε
δε εκτοτε μαθειν οτι το αδιδακτως, ανευ οπτασιας και ονειρων, μαθειν
αποκαλυψις εστιν. και αληθως ουτως εχει. εν γαρ τηι εν ημιν εκ θεου
τεθεισηι σπερματικως ... πασα ενεστιν η αληθεια, θεου δε χειρι σκεπεται
και αποκαλυπτεται, του ενεργουντος το κατ' αξιαν εκαστου ειδοτος. το
δε εξωθεν δι' οπτασιων και ενυπνιων δηλωθηναι τι οτι ουκ εστιν αποκαλυψεως αλλα οργης, φαινεται. περας γουν γεγραπται εν τωι νομωι οτι
οργισθεις ο θεος Ἀαρων και Μαριαμ εφη· «Ἐαν αναστηι προφητης εξ
υμων, δι' οραματων και ενυπνιων αυτωι γνωρισθησομαι, ουχ ουτως δε
ως Μωυσηι τωι θεραποντι μου, οτι εν ειδει και ου δια ενυπνιων λαλησω
προς αυτον, ως ει τις λαλησει προς τον εαυτου φιλον». οραις πως τα
της οργης δι' οραματων και ενυπνιων, τα δε προς φιλον στομα κατα
στομα, εν ειδει και ου δι' αινιγματων και οραματων και ενυπνιων, ως
προς εχθρον. ει μεν ουν και σοι ο Ἰησους ημων δι' οραματος
οφθεις εγνωσθη και ωμιλησεν ως αντικειμενωι οργιζομενος, διο δι'
οραματων και ενυπνιων η και δι' αποκαλυψεων εξωθεν ουσων ελαλησεν. ει τις δε δι' οπτασιαν προς διδασκαλιαν σοφισθηναι δυναται; και
ει μεν ερεις· ∆υνατον εστιν, δια τι ολωι ενιαυτωι εγρηγοροσιν παραμενων
ωμιλησεν ο διδασκαλος; πως δε σοι και πιστευσομεν αυτο καν οτι ωφθη
σοι; πως δε σοι και ωφθη, οποτε αυτου τα εναντια τηι διδασκαλιαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

136

φρονεις; ει δε υπ' εκεινου μιας ωρας οφθεις και μαθητευθεις αποστολος
εγενου, τας εκεινου φωνας κηρυσσε, τα εκεινου ερμηνευε, τους εκεινου
αποστολους φιλει, εμοι τωι συγγενομενωι αυτωι μη μαχου· προς γαρ
στερεαν πετραν οντα με, θεμελιον εκκλησιας, εναντιος ανθεστηκας μοι.
ει μη αντικειμενος ηις, ουκ αν με διαβαλλων το δι' εμου κηρυγμα ελοιδορεις, ινα ο παρα του κυριου αυτος παρων ακηκοα λεγων μη πιστευωμαι, δηλονοτι ως εμου καταγνωσθεντος και σου ευδοκιμουντος. η ει «κατεγνωσμενον» με λεγεις, θεου του αποκαλυψαντος μοι τον Χριστον κατηγορεις, και του επι αποκαλυψει μακαρισαντος με καταφερεις. αλλ'
επειπερ αληθως τηι αληθειαι συνεργησαι θελεις, μαθε πρωτον παρ' ημων,
α ημεις παρ' εκεινου εμαθομεν, και μαθητης αληθειας γεγονως γενου
ημιν συνεργος.
Ταυτα ο Σιμων ακουσας εφη· Ἀπειη μοι το ειτε εκεινου ειτε σου
γενεσθαι μαθητην. ουδε γαρ αγνοω α δει γινωσκειν· α δε ως μανθανων
επυθομην, ινα ειδω ει δυνασαι οπτασιας εναργειαν εναργεστεραν δειξαι.
συ δε ως ηθελησας ειπες, ουκ εδειξας. και νυν αυριον σοι εις τον περι
θεου, ου διισχυριζηι δημιουργου, ελθων και διαλεχθεις δειξω μη αυτον
ειναι ανωτατον και αγαθον, και τον σον δε διδασκαλον τα αυτα μοι ειρηκεναι, σε δε μη νενοηκεναι ελεγξω. και ταυτα ειπων εξηιει, εις α προετεινεν
ου θελησας ακουσαι.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

137

[OΜIΛIA IH.]
Ὄρθρου δε προελθοντος του Πετρου εις το διαλεχθηναι ο Σιμων
προλαβων εφη· Ἐχθες απαλλασσομενος εις την σημερον υπεσχομην σοι
επανελθων και συζητησας δειξαι οτι ουκ εστιν ο τον κοσμον δημιουργησας ανωτατος θεος, αλλ' ετερος, ος και μονος αγαθος ων και μεχρι του
δευρο αγνωστος εστιν. αυτικα γουν τον δημιουργον αυτον και νομοθετην
φης ειναι η ου; ει μεν ουν νομοθετης εστιν, δικαιος τυγχανει, δικαιος
δε ων αγαθος ουκ εστιν. ει δε ουκ εστιν, ετερον εκηρυσσεν ο Ἰησους
τωι λεγειν· «Μη με λεγε αγαθον· ο γαρ αγαθος εις εστιν, ο πατηρ ο εν
τοις ουρανοις». ου συμφωνει δε τωι νομοθετηι δικαιωι οντι και αγαθωι.
και ο Πετρος εφη· Πρωτον ημιν ειπε, επι ποιαις πραξεσιν δοκει σοι ο αγαθος αγαθος ειναι, επι ποιαις δε και ο δικαιος δικαιος, ινα ουτως κατα
σκοπου τους λογους πεμπωμεν. και ο Σιμων· Συ πρωτον ειπε τι σοι
δοκει το αγαθον; η και το δικαιον; και ο Πετρος· Ἵνα μη εριστικωτερον διαλεγομενος δαπανω τους χρονους, απαιτων δικαιως των εμων
προτασεων σε τας αποκρισεις ποιεισθαι, ως σοι δοκει αυτος ων επυθομην
ποιησομαι τας αποκρισεις. εγω φημι αγαθον ειναι τον παρεκτικον, οιον
ως αυτον ορω ποιουντα τον δημιουργον, παρεχοντα τον ηλιον αγαθοις
και κακοις και τον υετον δικαιοις και αδικοις. και ο Σιμων εφη· Τουτο
αδικωτατον οτι τα αυτα δικαιοις και αδικοις παρεχει. και ο Πετρος· Συ
ουν ημιν του λοιπου λεγε πως ποιων αγαθος αν ην. και ο Σιμων· Σε δει
λεγειν. και ο Πετρος· Ἐγω λεξω. ει μεν τα αυτα παρεχων αγαθοις και
δικαιοις, ετι τε κακοις και αδικοις, κατα σε ουδε δικαιος εστιν, και
ει αγαθοις αγαθα παρειχεν, κακοις τε κακα, δικαιον αν αυτον ευλογως
ελεγες. ποιαι ουν ετι πραξει χρωμενος αν ην, ει μη ταυτηι χρηται οδωι,
κακοις μεν παρεχων τα προσκαιρα (εαν αρα μεταβαλλωνται), αγαθοις
δε αιωνια (εαν γε εμμεινωσιν); και ουτως τωι μεν πασιν παρεχειν, διαφοροις δε χαριζεσθαι το δικαιον αυτου αγαθον εστιν και μακροθυμον
ταυτηι μαλλον, ει αμαρτωλοις μεν μετανοουσιν χαριζεται τα αμαρτηματα,
ευ πραξασιν δε και ζωην αιωνιον υπογραφει. κρινων δε εις τελος και
το κατ' αξιαν απονεμων εκαστωι δικαιος εστιν. ει μεν ουν ταυτα ορθως
ουτως εχει, ομολογησον· ει δε ου δοκει σοι ορθως εχειν, διελεγξον. και
ο Σιμων εφη· Ἅπαξ εφην· Πας νομοθετης, εις το δικαιον αφορων,
δικαιος εστιν. και ο Πετρος· Eι αγαθου εστιν μη θειναι νομον, δικαιου
δε το θεσθαι, και ουτως ο δημιουργος αγαθος εστιν και δικαιος· αγαθος μεν, οτι απο των χρονων Ἀδαμ μεχρι Μωυσεως εγγραφως ου φαινεται τεθεικως τον νομον–απο δε Μωυσεως εις τους δευρο χρονους
ως γεγραπται και δικαιος εστιν. και ο Σιμων· Ἀπο των του διδασκαλου
σου φωνων δειξον οτι του αυτου εστιν αγαθωι ειναι και δικαιωι. εμοι
γαρ αδυνατον φαινεται τον νομοθετην αγαθον οντα τον αυτον και δικαιον ειναι. και ο Πετρος· Ὅτι το αγαθον αυτο και δικαιον εστιν, επακουσον. αυτος ο διδασκαλος ημων τωι ειποντι Φαρισαιωι· «Τι ποιησας
ζωην αιωνιον κληρονομησω;» πρωτον εφη· «Μη με λεγε αγαθον· ο γαρ
αγαθος εις εστιν, ο πατηρ ο εν τοις ουρανοις»· ευθυς επαξας λεγει· «Eι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

138

δε θελεις εις την ζωην εισελθειν, τηρησον τας εντολας». του δε ειποντος· «Ποιας;» επι τας του νομου επεμψεν. ουκ αν δε ετερον τινα αγαθον
σημαινων επι τας του δικαιου ανεπεμπεν εντολας. οτι δε το δικαιον αλλο
εστιν και το αγαθον ετερον, και αυτος ομολογω, αλλ' οτι του αυτου εστιν
το αγαθωι ειναι και δικαιωι, αγνοεις. αγαθος γαρ εστιν μετανοουσι μεν
νυν μακροθυμων και αποδεχομενος αυτους, δικαιος δε εστιν, οταν κρινων
το κατ' αξιαν εκαστωι απονεμηι. και ο Σιμων εφη· Πως ουν εγνωσμενου του δημιουργου, του και τον Ἀδαμ πλασαντος και τοις κατα νομον
δικαιοις εγνωσμενου, προσετι δε δικαιοις και αδικοις και ολωι τωι κοσμωι,
ο διδασκαλος σου μετα παντας εκεινους εληλυθως λεγει· «Oυδεις εγνω
τον πατερα ει μη ο υιος, ως ουδε τον υιον τις οιδεν ει μη ο πατηρ και
οις αν βουληται ο υιος αποκαλυψαι»; ταυτα δε ουκ αν ελεγεν, ει μη πατερα τινα εν απορρητοις οντα ανηγγελλεν, ον και υψιστον ο νομος λεγει, αφ'
ου ουτε αγαθη ουτε κακη ηκουσθη φωνη (ως εν τοις θρηνοις και Ἱερεμιας
μαρτυρει), οστις κατα αριθμον των υιων Ἰσραηλ, οι εισηλθον εις Aιγυπτον, οι εισιν εβδομηκοντα, και προς τα ορια των εθνων περιγραψας γλωσσαις εβδομηκοντα, τωι αυτου υιωι τωι και «κυριωι» λεγομενωι και ουρανον
και γην διακοσμησαντι, τους Ἑβραιους εδωκεν μεριδα και αυτον θεον θεων
ειναι διωρισεν, θεων δε λεγω, οιτινες τας αλλας των εθνων ειληφασιν μεριδας.
νομοι ουν προηλθον απο τε παντων των λεχθεντων θεων ταις αυτων
μερισιν (ατινα εστιν τα λοιπα αλλα εθνη), ομοιως δε και απο του υιου
του παντων κυριου ο παρα Ἑβραιοις κειμενος προηλθε νομος. τουτο
δε ουτως εχειν ωρισθη, ινα, ει τις νομωι τινος προσφυγηι, απο της εκεινου
γενηται μεριδος, ου δη και τον νομον πραττειν ανεδεξατο. ουδεις εγνω
τον εν απορρητοις υψιστον πατερα οντα, ως ουδε τον τουτου υιον οτι υιος
εστιν. αυτικα γουν συ τα του απορρητου υψιστου ιδια διδους τωι υιωι ουκ
οιδας οτι υιος εστιν, πατηρ υπαρχων του Ἰησου του καθ' υμας λεγομενου
Χριστου. ταυτα του Σιμωνος ειποντος ο Πετρος εφη προς αυτον· ∆υνασαι αυτον εκεινον διαμαρτυρασθαι οτι ουτως πιστευεις, ουχ ον νυν εν
απορρητοις λεγεις, αλλ' ον συ πιστευων ουχ ομολογεις; αλλα γαρ αντ'
αλλων οριζων φλυαρεις· διο εαν διαμαρτυρηι οτι α λαλεις ταυτα πιστευεις,
αποκρινομαι σοι–ει δε εστηκας συζητων εμοι α μη πιστευεις, κατα
κενου με παιειν αναγκαζεις. και ο Σιμων εφη· Παρα τινος των σων μαθητων
ακηκοα. και ο Πετρος εφη· Μη ψευδομαρτυρει. και ο Σιμων εφη· Μη με λοιδορει, προπετεστατε. και ο Πετρος· Μεχρις αν ειπηις τον ειποντα, ψευστης ει. και ο Σιμων· Νομιζε εμε ταυτα πλασαι η και παρα αλλου ακηκοεναι· προς ταυτα μοι αποκριναι. εαν γαρ ανατραπηναι μη δυνηθηι,
εμαθον τουτο ειναι την αληθειαν. και ο Πετρος· Eι ανθρωπινον εστιν
πλασμα, ουκ αποκρινομαι εις αυτο· ει δε υπονοιαι αυτου κεκρατησαι ως
αληθους, τουτο αυτο μοι ομολογησον, και εχω τι και αυτος περι τουτου
λεγειν. και ο Σιμων· Ἅπαξ μοι δοκει τουτο ουτως εχειν. συ προς ταυτα ει
εχεις τι λεγειν, αποκριναι. και ο Πετρος εφη· Eι τουτο ουτως εχει, τα
μεγιστα ασεβεις. ει γαρ υιου εστιν του ουρανον και γην διακοσμησαντος το
ωι βουλεται αποκαλυπτειν τον εν απορρητοις αυτου πατερα, συ μεγιστα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

139

(ως εφην) ασεβεις αποκαλυπτων οις εκεινος ουκ απεκαλυψεν. και ο Σιμων· Ἀλλα αυτος με βουλεται αποκαλυπτειν. και ο Πετρος· Oυ νοεις α
λεγω, Σιμων· πλην ακουσας συνες. το ειπειν «οις αν βουληται ο υιος
αποκαλυψει» ου διδασκαλιαι τινα τοιουτον μαθειν λεγει, αλλα αποκαλυψει
μονον. αποκαλυψις εστιν το εν πασαις καρδιαις ανθρωπων απορρητως κειμενον κεκαλυμμενον, ανευ φωνης τηι αυτου βουληι αποκαλυπτομενον. και
ουτως γινεται γνωναι ου διδαχθεντα, αλλα συνεντα. τωι μεντοι συνεντι ουκ εξεστιν αλλωι τουτο αποδειξαι (επει μηδε αυτος εδιδαχθη)
ουτε αποκαλυψαι δυναται (επει μη αυτος εστιν ο υιος), εκτος ει μη εαυτον
λεγει ειναι τον υιον. συ δε ουκ ει ο εστως υιος. ει γαρ υιος ης, παντως
αν ᾔδεις της τοιαυτης αποκαλυψεως τους αξιους. συ δε ουκ οιδας. ει
γαρ ηπιστασο, τα των επισταμενων αν εποιεις. και ο Σιμων εφη·
Ὁμολογω, ου συνηκα πως λεγεις· Τα των επισταμενων αν εποιεις. και
ο Πετρος· Eι ου συνηκας, ουδε τον εκαστου νουν ειδεναι δυνηι–
και ει αγνοεις, ουδε τους αξιους της αποκαλυψεως επιστασαι· ει δε
ουκ επιστασαι, ουκ ει υιος· ο δε υιος οιδεν· διο οις βουλεται ως αξιοις
ουσιν αποκαλυπτει. και ο Σιμων εφη· Μη απατω· οιδα τους αξιους και
υιος ουκ ειμι. τουτο μεντοι τι ποτ' εστιν «οις βουλεται αποκαλυπτει»,
ου συνηκα ως λεγεις· το δε μη συνιεναι ουχ ως μη ειδως ειπον, αλλ'
ως ειδως οτι οι παρεστωτες ου συνηκαν, ινα αυτο σαφεστερον ειπηις,
οπως νοησωσιν ων ενεκεν και την ζητησιν ποιουμεθα. και ο Πετρος·
Ἐγω σαφεστερον αυτο ειπειν ου δυναμαι, συ αυτος ως νοησας φρασον.
και ο Σιμων· Ἐγω τα σα ουκ αναγκην εχω λεγειν. και ο Πετρος· Φαινηι
μοι, Σιμων, μη συνιεις αυτο και ομολογειν μη θελων, ινα μη εν αγνοιαι
φωραθεις ελεγχθηις μη ων συ ο εστως υιος. τουτο γαρ αινισσηι, καν σαφως αυτο ειπειν μη θεληις· ωστε εγω μεν τας σας βουλας εξ ων αινισσηι
επισταμαι, προφητου αληθους μαθητης ων, ου προφητης. συ δε και
τα σαφως λεγομενα μη συνιων υιον εαυτον ειπειν θελεις, ανθεστως ημιν.
και ο Σιμων· Ἀρω σου πασαν προφασιν· ομολογω, αυτο ου συνηκα τι
ποτ' εστιν «και οις αν βουληται ο υιος αποκαλυπτει». λεγε τοινυν αυτο
σαφεστερον. και ο Πετρος· Ἐπειδη καν σχηματι αυτο ωμολογησας
μη συνιεναι, προς ο πυνθανομαι σου αποκριναι μοι, και μαθησηι. λεγε μοι·
φης τον υιον δικαιον ειναι, οστις ποτ' εστιν, η ου; και ο Σιμων εφη·
∆ικαιοτατον. και ο Πετρος· ∆ικαιος δε ων δια τι μη πασιν αποκαλυπτει,
αλλ' οις βουλεται; και ο Σιμων· Ὅτι δικαιος ων τοις αξιοις αποκαλυπτειν
βουλεται. και ο Πετρος· Oυκουν αναγκη αυτον ειδεναι τον εκαστου νουν,
ινα αξιοις αποκαλυπτηι; και ο Σιμων· Ἀναγκη πασα ουτως εχειν. και
ο Πετρος· Oυκουν αυτος μονος ευλογως αποκαλυπτειν ωρισθη, μονος τον εκαστου νουν ειδως, και ου συ ο μηδε τα υφ' ημων λεγομενα δυναμενος συνιεναι.
Τουτο του Πετρου ειποντος απο μεν των οχλων επαινος εγενετο.
ο δε Σιμων καταφωρος γεγονως, αιδεσθεις ηρυθριασεν και το μετωπον
τριψας εφη· Ἀλλ' εμε μαγον λεγουσιν υπο Πετρου νικωμενον, αλλα και
συλλογιζομενον. ουκ ει τις δε συλλογισθειη, συναρπασθεις την εν αυτωι αληθειαν νενικημενην εχει· ου γαρ η ασθενεια του νικωμενου αληθεια εστιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

140

του εκδικουντος. πλην φημι σοι οτι εγω τους παρεστωτας παντας αξιους
εκρινα γνωναι τον εν απορρητοις πατερα. διο δημοσιαι μου αυτοις αποκαλυπτοντος συ αυτοις δια φθονον εμοι τωι ευεργετειν αυτους θελοντι
χαλεπαινεις. και ο Πετρος εφη· Ἐπειδη αρεσκοντως τοις παρουσιν
οχλοις ουτως εφης, εγω ερω ουκ αρεσκοντως, αλλα αληθως. λεγε μοι, πως
αξιους επιστασαι τους παρεστωτας παντας, οπου σοι εκφαινοντι ουδε
εις συνεθετο; το γαρ εμοι ποιησασθαι κατα σου τον επαινον ουκ εστιν
συνκαταθεμενων σοι, αλλα εμοι, ωι και τον επαινον ως ορθως ειρηκοτι
απενειμαν. αλλ' επειδη ο θεος δικαιος ων βραβευει τον εκαστου νουν, ο φης
αληθες ειναι, ουκ αν εβουληθη δια της αριστερας τοις δεξιοις τουτο δοθηναι, ωι λογωι ο παρα κλεπτου τι λαβων και αυτος υπευθυνος εστιν. ωστε
τουτου ενεκεν το υπο σου φερομενον ουκ ηθελησεν αυτους λαβειν, αλλα
δια του εις το αποκαλυπτειν ωρισμενου υιου. τινι γαρ ευλογον εστιν
αποκαλυπτειν τον πατερα η υιωι μονωι δια το ειδεναι της τοιαυτης αποκαλυψεως τον αξιον; ουτως ουκ εστιν τουτο διδαξαι η διδαχθηναι, αλλ'
αφραστωι χειρι αποκαλυφθηναι τωι τουτο ειδεναι αξιωι.
Και ο Σιμων εφη· Πολυ συμβαλλεται προς νικην τωι πολεμουντι το
ιδιοις χρησασθαι οπλοις. ο γαρ φιλει τις και γνησιως εκδικειν δυναται,
γνησιως δε εκδικουμενον ου την τυχουσαν ισχυν εχει. διο του λοιπου
οπερ οντως φρονω εκθησομαι. φημι τινα δυναμιν εν απορρητοις ειναι
αγνωστον πασι, και αυτωι τωι δημιουργωι (ως και αυτος ο Ἰησους ειρηκεν,
ουκ επισταμενος ο εφθεγξατο· εκ πολυλαλιας γαρ ενιοτε ευστοχει τις προς
το αληθες, ουκ ειδως ο λεγει). λεγω δε και περι τουτου ου ειρηκεν· «Oυδεις
εγνω τον πατεραη. και ο Πετρος· Συ τα εκεινου ειδεναι μηκετι επαγγελλου. και ο Σιμων· Τα εκεινου ουκ επαγγελλομαι πιστευειν, εις δε τα επιτευχθεντα αυτωι διαλεγομαι σοι. και ο Πετρος· Ἵνα μη σοι δω προφασιν
εις φυγην, ζητησω σοι ως θελεις· πλην μαρτυρομαι παντας οτι ουδε ον
νυν εφης λογον, ου πιστευεις. οιδα γαρ α φρονεις. και ινα μη με δοξηις
ψευδεσθαι, αινιξομαι σοι τα σα, ινα ειδηις οτι προς ειδοτα διαλεγηι.
ημεις, ω Σιμων, εκ της μεγαλης δυναμεως, ετι τε και της κυριας λεγομενης, ου λεγομεν δυο απεσταλθαι αγγελους, τον μεν επι τωι κτισαι κοσμον, τον δε επι τωι θεσθαι τον νομον–ουδε οτι εαυτον εκαστος, ελθων
εφ' οις εποιησεν ως αυτος ων αυθεντης, αυτος ηγγειλεν–ουδε
ο εστως στησομενος αντικειμενος. μαθε πως απιστεις και την υποθεσιν ταυτην. ην φης δυναμιν εν απορρητοις ειναι, αγνοιας γεμει·
την γαρ αγνωμοσυνην των υπ' αυτης αποσταλεντων αγγελων ου προεγινωσκεν. και ο Σιμων του Πετρου ταυτα λεγοντος μεγαλως οργισθεις
επεκοψεν λεγοντα ειπων· Τι φλυαρεις, τολμηρε και παντων προπετεστατε,
επ' οχλων αμαθων εκφαινων ατεχνως τα απορρητα; και ο Πετρος· Τι
φθονεις ευεργετεισθαι τους παροντας ακροατας; και ο Σιμων· Oυκουν ομολογεις την τοιαυτην επιγνωσιν ευεργεσιαν ειναι; και ο Πετρος· Ὁμολογω·
το γαρ ψευδος γνωσθεν ευεργετει αγνοιας αιτιαι μη περιπεσειν αυτωι.
και ο Σιμων· Φαινηι μοι μη δυναμενος ειπειν εις α προετεινα σοι. λεγω δε
οτι και ο διδασκαλος σου εν απορρητοις τινα λεγει ειναι πατερα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

141

Και ο Πετρος εφη· Ἀποκρινουμαι εις ο θελεις, περι του· «Oυδεις εγνω
τον πατερα ει μη ο υιος–ουδε τον υιον τις οιδεν ει μη ο πατηρ και οις
αν βουληται ο υιος αποκαλυψαι». πρωτον μεν θαυμαζω πως του λογου
τουτου μυριας εχοντος εκδοχας συ το επικινδυνοτερον εξελεξω μερος, προς
αγνωσιαν του δημιουργου και των υπ' αυτου παντων φησας ειρησθαι
τον λογον. πρωτον μεν γαρ δυναται ο λογος ειρησθαι προς παντας Ἰουδαιους,
τους πατερα νομιζοντας ειναι Χριστου τον ∆αυιδ και αυτον δε τον Χριστον
υιον οντα και υιον θεου μη εγνωκεναι. διο και οικειως ειρηται· «Oυδεις εγνω τον πατεραη, επει αντι του θεου τον ∆αυιδ παντες ελεγον.
το δε επαξαντα ειπειν ως «ουδε τον υιον τις οιδεν», επει αυτον υιον
οντα ουκ ᾔδεισαν, και το ειπειν «οις αν βουληται ο υιος αποκαλυψαι»
ορθως ειρηται· ο γαρ απ' αρχης ων υιος μονος ωρισθη, ινα οις βουλεται αποκαλυψηι. και ουτως δυναται Ἀδαμ ο πρωτοπλαστος αυτον
μη αγνοειν ουδε Ἐνωχ ο ευαρεστησας μη ειδεναι ουτε Νωε ο δικαιος
μη επιστασθαι ουτε Ἀβρααμ ο φιλος μη συνιεναι, ουκ Ἰσαακ μη νενοηκεναι, ουκ Ἰακωβ ο παλαισας μη πεπιστευκεναι, και πασιν τοις εν τωι
λαωι αξιοις μη αποκεκαλυφθαι. ει δε (ως φης) εσται δια το ειδεναι
δια του Ἰησου νυν πασιν αποκαλυπτεσθαι, πως ουκ αδικωτατον λεγεις
εκεινους μεν μη εγνωκεναι, επτα στυλους υπαρξαντας κοσμωι και δικαιοτατωι θεωι ευαρεστησαι δυναμενους, και τοσουτους δε νυν απο των εθνων
ασεβεις οντας κατα παντα γνωναι; ουτοι παντος κρειττονες γνωναι ου
κατηξιωθησαν; και πως εστι τουτο αγαθον, ο μη δικαιον εστιν; εκτος
ει μη αγαθον θελεις λεγειν ου τον ευεργετουντα τους δικαιοπραγησαντας, αλλα τον αγαπωντα τους αδικους καν μη πιστευωσιν, οις και
τα απορρητα αποκαλυπτει, α δικαιοις αποκαλυψαι ουκ ηθελησεν. το
γαρ τοιουτον ουτε αγαθωι ουτε δικαιωι προσηκει, αλλα τωι ευσεβεις μεμισηκοτι. μητι συ ει, Σιμων, ο εστως, ο ταυτα ουτως μηποτε ·ηθεντα
ειπειν αποθρασυνομενος;
Και ο Σιμων επι τουτωι αγανακτησας εφη· Τον σον διδασκαλον αιτιω
ειποντα· «Ἐξομολογουμαι σοι, κυριε του ουρανου και της γης, οτι, απερ
ην κρυπτα σοφοις, απεκαλυψας αυτα νηπιοις θηλαζουσιν». και ο Πετρος·
Oυτω μεν, εφη, ο λογος ουκ ελεχθη· ερω δε πρωτον, ως ουτως ειρημενον
ωσπερ σοι εδοξεν. ο κυριος ημων, ειπερ και ειρηκει· «Ἅτινα ην κρυπτα
σοφοις, ταυτα νηπιοις απεκαλυψεν ο πατηρ», ουδε ουτως αλλον θεον και
πατερα σημαινειν ενομιζετο παρα τον κτισαντα τον κοσμον. ενδεχεται
γαρ αυτου ειναι του δημιουργου τα κρυπτα α ελεγεν, τωι και τον Ἠσαιαν
ειπειν· «Ἀνοιξω το στομα μου εν παραβολαις και εξερευξομαι κεκρυμμενα
απο καταβολης κοσμου». τον ουν προφητην ομολογεις, ος τα κεκρυμμενα
ουκ ηγνοει, ατινα ο Ἰησους απο σοφων κεκρυφθαι λεγει, νηπιοις δε
αποκεκαλυφθαι; πως δε ο δημιουργος ηγνοει του προφητου αυτου μη
αγνοουντος Ἠσαιου; ο δε Ἰησους ημων τωι οντι ουκ ειπεν· «Ἅτινα [ουκ]
ην κρυπτα», αλλα το δοκουν τραχυτερον ειρηκεν· ειπεν γαρ· «Ἀπεκαλυψας
αυτα νηπιοις θηλαζουσιν». το δε ειπειν «απεκρυψας», ως ποτε εγνωσμενων αυτοις. παρ' αυτοις γαρ η κλεις της βασιλειας των ουρανων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

142

απεκειτο, τουτεστιν η γνωσις των απορρητων. και μη λεγε· Ἠσεβησεν εις τους σοφους κρυψας αυτα απ' αυτων. μη γενοιτο τουτο υπολαβειν. ου γαρ ησεβησεν, αλλ' επειδη απεκρυπτον την γνωσιν της βασιλειας και ουτε αυτοι εισηλθαν ουτε τοις βουλομενοις εισελθειν παρεσχον, τουτου ενεκεν κατα το δικαιον, ως απεκρυψαν αυτοι τας οδους
απο των θελοντων, ουτω και απ' αυτων απεκρυβη τα απορρητα, ινα
ως εποιησαν, ομοιως και αυτοις γενηται και ωι μετρωι εμετρησαν, με
τρηθηι αυτοις τωι ισωι. τωι γαρ αξιωι το γνωναι ο μη οιδεν οφειλεται,
του δε μη αξιου (καν δοκηι εχειν) αφαιρειται (καν εν τοις αλλοις ηι
σοφος) και διδοται τοις αξιοις (καν εν τοις χρονοις της μαθητειας ωσιν
νηπιοι). ει δε τις ερει· Oυδεν ην αποκρυφον τοις υιοις Ἰσραηλ δια
το γεγραφθαι· «Oυδεν σε ελαθεν, Ἰσραηλ· μη γαρ ειπηις, Ἰακωβ· Ἀπεκρυβη η οδος απ' εμου», συνιεναι οφειλει τις οτι τα διαφεροντα τηι
βασιλειαι αποκεκρυπτο απ' αυτων, η δε εισφερουσα εις την βασιλειαν
οδος, ητις εστιν πολιτεια, ουκ αποκεκρυπτο. δια τουτο γαρ και λεγει· «Μη
γαρ ειπηις οτι απεκρυβη απ' εμου η οδος». οδος δε η πολιτεια εστιν τωι
και τον Μωυσην λεγειν· «Ἰδου τεθεικα προ προσωπου σου την οδον
της ζωης και την οδον του θανατου». και ο διδασκαλος συμφωνως ειπεν·
«Eισελθετε δια της στενης και τεθλιμμενης οδου, δι' ης εισελευσεσθε εις την ζωην». και αλλαχου που, ερωτησαντος τινος· «Τι ποιησας ζωην αιωνιον κληρονομησω;» τας του νομου εντολας υπεδειξεν.
εκ δε του ειπειν τον Ἠσαιαν εκ προσωπου του θεου· «Ἰσραηλ δε με
ουκ εγνω και ο λαος με ου συνηκεν» ου παρα τουτο και ο Ἠσαιας
αλλον παρα τον εγνωσμενον δημιουργον ηινισσετο θεον, αλλα τον εγνωσμενον αγνωστον ελεγεν ετερωι αινιγματι, ως την διαθεσιν την δικαιαν
του εγνωσμενου θεου ο λαος αγνοων ημαρτανεν και υπο του αγαθου θεου
κριθησεσθαι ουχ υπελαμβανεν. δια τουτο μετα το ειπειν· «Ἰσραηλ δε με
ουκ εγνω, και ο λαος με ου συνηκεν» επαγαγων λεγει· «Oυαι εθνος αμαρτωλον, λαος πληρης αμαρτιων». τηι γαρ προς το δικαιον αυτου αγνωσιαι
(ως εφην) μη φοβουμενοι πληρεις εγενοντο αμαρτιων, μονον αγαθον (ως
μη επεξερχομενον αυτων τας αμαρτιας) ειναι υπειληφοτες. και τινες μεν
ουτως ημαρτανον εκ της δια το αγαθον ακριτου υποληψεως, ετεροι δε εκ
των εναντιων. τας γαρ κατα του θεου των γραφων φωνας, αδικους ουσας
και ψευδεις, αληθεις υπολαμβανοντες την οντως αυτου θειοτητα και
δυναμιν ουκ ᾔδεισαν. διοπερ ως αγνοουντος αυτου και φονοις χαιροντος
και θυσιων δωροις τους πονηρους αφιεντος, ετι δε και απατωντος και ψευδο
μενου και παντα αδικα ποιουντος, αυτοι ως ομοια θεου ποιησαντες, αμαρτανοντες ισχυριζοντο ευσεβειν. διο και αμεταθετοι εις το κρειττον ησαν και
νουθετουμενοι ουκ επεστρεφοντο. ου γαρ εφοβουντο, ως τωι θεωι δια των
τοιουτων πραξεων εξομοιουμενοι. προς δε τους τοιουτον αυτον νομιζοντας
ειναι ευλογως αν τις λεγοι ειρησθαι· «Oυδεις εγνω τον πατερα ει μη ο υιος,
ως ουδε τον υιον τις οιδεν ει μη ο πατηρ». και εικοτως. ει γαρ ηπισταντο,
ουκ αν ταις οντως προς πειρασμον κατα του θεου γραφεισαις βιβλοις
πιστευοντες ημαρτανον. αλλα και αλλαχη που λεγει, θελων σαφεστερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

143

αυτοις την αιτιαν της πλανης αυτων υποδειξαι· «∆ια τουτο πλανασθε,
μη ειδοτες τα αληθη των γραφων, ου εινεκεν αγνοειτε και την δυναμιν
του θεου». διο δει παντα ανθρωπον σωθηναι θελοντα γενεσθαι, ως ο
διδασκαλος ειπεν, κριτην των προς πειρασμον γραφεισων βιβλων. ουτως
γαρ ειπεν· «Γινεσθε τραπεζιται δοκιμοι». τραπεζιτων δε χρεια, οτι τοις
δοκιμοις και τα κιβδηλα αναμεμιγμενα.
Ταυτα του Πετρου ειποντος ο Σιμων επι τοις ·ηθεισιν περι των
γραφων προσποιησαμενος εκπεπληχθαι ως πτοηθεις εφη· Ἀπειη μοι
και τοις εμε φιλουσιν των σων επακουειν λογων. και μεχρι μεν οτε ουκ
ᾔδειν σε ταυτα περι των γραφων φρονουντα, ηνειχομην και διελεγομην,
νυν δε αφισταμαι. εδει μεντοι την αρχην υποχωρησαι με, οτι ηκουσα σου
λεγοντος· Ἐγω κατα του κτισαντος τον κοσμον ουδεν ουδενι πιστευω λεγοντι, ουτε αγγελοις ουτε προφηταις, ου γραφαις, ουχ ιερευσιν, ου διδασκαλοις, ουκ αλλωι ουδενι, καν σημεια τις και τερατα ποιηι, καν εν αερι επιφανως αστραπτηι η δι' οραματων η δι' ενυπνιων αποκαλυπτηι. τις ουν
σε μεταπεισαι δυναται ειτε καλως ειτε κακως ετερον τι φρονειν παρα
τα δοξαντα σοι, ισχυρως ουτως και ακινητως τηι σεαυτου γνωσει ενδιαμενοντα;
Και ο Πετρος ταυτα ειποντι τωι Σιμωνι, εκβαινειν μελλοντι, εφη· Ἔτι
τουτο μου ακουσον και πορευου οπου θελεις. του δε Σιμωνος επιστραφεντος
και επιμειναντος ο Πετρος εφη· Oιδα πως τοτε ακουων κατεπλαγης, οτε ειπον·
Ὅστις ποτ' αν ηι κατα του τον κοσμον κτισαντος θεου λεγων οτιουν, ου πιστευω. το δε επι τουτου μειζον νυν ακουσον. εαν τωι οντι ο τον κοσμον
κτισας θεος την γνωμην τοιουτος ων τυγχανηι, οποιον αι γραφαι καταλεγουσιν–και ει αλλως πως απαραβλητως κακος εστιν, ως ουτε αι γραφαι
ειπειν ισχυσαν ουτε αλλος τις καν εννοησαι δυνατος εστιν, ομοιως εγω
ουκ αποστησομαι του αυτον μονον σεβειν και το αυτου βουλημα ποιειν.
ειδεναι γαρ σε θελω και πεπεισθαι οτι ο εις τον αυτου ποιητην ουκ εχων
στοργην ουδε εις ετερον εχειν ποτε δυναται. ει δε εχει προς ετερον, παρα
φυσιν εχων, εκ πονηρου τον των αδικων ερωτα εχων αγνοει, ως μηδε
εκεινον βεβαιως φυλαξαι δυναμενος. και ει αρα εστιν τις ετερος υπερ
τον δημιουργον, αποδεξεται με ως αγαθος ταυτηι μαλλον, οτι τον εμον
αγαπω πατερα, σε δε ουκ αποδεξεται ειδως οτι τον φυσει σου ποιητην
(ου γαρ λεγω πατερα) κατελιπες επ' ελπιδι μειζονι, ου φροντισας του
ευλογου. ουτως ει και αυτου κρειττονα ευρησεις, οιδεν οτι και αυτον
καταλειψεις ποτε, και μαλλον οτι μη γεγονεν σου πατηρ, οποτε και τον
οντως σου πατερα κατελιπες. αλλ' ερεις· Oιδεν οτι ουκ εστιν ετερος υπερ
αυτον, και δια τουτο καταλειφθηναι ου δυναται. χαρις ουν τωι μη ειναι·
τα δε της γνωμης οιδεν ετοιμα προς αγνωμοσυνην. ει δε ειδως αγνωμονα
σε αποδεχεται, εμε δε ευγνωμονα επισταμενος ου προσιεται, αλογιστος
εστι κατα τον σον λογον, τωι ευλογωι μη κεχρημενος. ουτω πονηριας, ω Σιμων, υπουργος ων αγνοεις. και ο Σιμων απεκρινατο· Ποθεν ουν το πονηρον
πεφυκεν, ειπε ημιν. και ο Πετρος· Ἐπειδη σημερον, εφη, εκβαινειν
εφθασας και εφης του λοιπου ως βλασφημου μη ακουειν εμου, αυριον ειγε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

144

θελεις μαθειν ελθοντι υφηγησομαι και ως θελεις εξετασθηναι με συγχωρησω ανευ φιλονεικιας. και ο Σιμων εφη· Ὡς αν μοι δοξηι ποιησω. και τουτ'
ειπων επορευθη. των δε συνεισελθοντων αυτωι ουδεις συνεξηλθεν, αλλα
τοις ποσιν προσπεσοντες Πετρου ηξιουν επι τωι συνηρπασθαι τωι Σιμωνι
συγγνωμης τυγχανειν και αποδεχθηναι μετανοουντας. ο δε Πετρος προσε
μενος αυτους τε τους μεταμελομενους και τους αλλους οχλους, επεθηκεν τας χειρας ευχομενος και ιωμενος αυτων τους πασχοντας, και ουτως
απολυων παρηγγελλεν αυτοις περι τον ορθρον ταχυνειν. και τουτ' ειπων
και εισελθων μετα των συνηθων τα ειωθοτα προς την επειγουσαν ησυχιαν εποιησεν καταλαβουσης εσπερας.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

145

[OΜIΛIA IΘ.]
Της δε αλλης ημερας ορθριτερον προελθων ο Πετρος και ιδων τον
Σιμωνα συν αλλοις πολλοις αναμενοντα αυτον, προσαγορευσας το πληθος
ηρξατο διαλεγεσθαι. αμα δε τωι αρξασθαι ο Σιμων εγκοψας εφη· Τα μακρα
σου ταυτα παρεις προοιμια εις το προκειμενον πυνθανομενωι μοι αποκριναι.
επειδη συννοω σε (ως αφ' ων απ' αρχης επακηκοως επισταμαι οτι μηθεν
ετερον σοι προκειται η πασηι μηχανηι τον δημιουργον αυτον δειξαι μονον
αμεμπτον ειναι θεον) [και] τοσουτον προαιρεσιν ποθον εχοντα διισχυριζεσθαι, ως και ενιας των γραφων περικοπας σαφως καταλεγουσας αυτου
τολμαν ψευδεις λεγειν· ου εινεκεν προηιρημαι σημερον αποδειξαι οτι αδυνατον εστιν αυτον παντων δημιουργον οντα αμεμπτον ειναι. της δε αποδειξεως ηδη αρξασθαι δυναμαι, εαν γε προς ο πυνθανομαι σου αποκρινηι
μοι. φης τινα κακιας ηγεμονα ειναι η ου; εαν γαρ ειπηις μη ειναι, εκ
πολλων και των του διδασκαλου σου αποδειξαι εχω οτι εστιν· ει δε ευγνωμονων ομολογησεις ειναι τον πονηρον, επομενως ποιησω τον λογον. και ο Πετρος· Ἀδυνατον εστιν μοι φωνην του εμου αρνησασθαι διδασκαλου, διο και
ομολογω ειναι τον πονηρον, οτι πολλακις αυτον υπαρχειν ο παντα αληθευσας ειρηκεν διδασκαλος. αυτικα γουν ομολογει επι τεσσαρακοντα ημερας διαλεχθεντα πεπειρακεναι αυτον. και αλληι που οιδα αυτον ειρηκοτα· «Eι
ο σατανας τον σαταναν εκβαλλει, εφ' εαυτον εμερισθη· πως ουν αυτου
στηκηι η βασιλεια;». και οτι εωρακεν τον πονηρον «ως αστραπην πεσοντα
εκ του ουρανου» εδηλωσεν. και αλλοθι εφη· «Ὁ δε το κακον σπερμα σπειρας
εστιν ο διαβολος». και παλιν· «μη δοτε προφασιν τωι πονηρωι». αλλα και
συμβουλευων ειρηκεν· «Ἔστω υμων το ναι ναι και το ου ου, το δε περισσον
τουτων εκ του πονηρου εστιν». αλλα και εν ηι παρεδωκεν ευχηι εχομεν
ειρημενον· «Ῥυσαι ημας απο του πονηρου». και αλληι που ειπειν υπεσχετο τοις ασεβεσιν· «Ὑπαγετε εις το σκοτος το εξωτερον, ο ητοιμασεν
ο πατηρ τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου». και ινα μη εις πολυ μηκυνω τον λογον, πολλακις οιδα τον διδασκαλον μου ειποντα ειναι τον
πονηρον. διο καγω συμφημι αυτον υπαρχειν. λοιπον ει τι εχεις επομενως λεγειν, ως υπεσχου λεγε. και ο Σιμων· Ἐπει ουν ευγνωμονησας ωμολογησας ειναι τον πονηρον, απο γραφων ημιν λεγε το πως
γεγονεν, ειπερ γεγονε, και υπο τινος και δια τι. και ο Πετρος· Συγγνωθι μοι, Σιμων, μη τολμωντι ειπειν α μη γεγραπται. ει συ φης γεγραφθαι, δειξον· ει δε, καθα μη γεγραπται, ουδε συ δειξαι δυνηι, δια
τι περι των μη γραφεντων αποφαινομενοι κινδυνευομεν; η γαρ ου πεπιστευκαμεν κριθησεσθαι μη μονον περι ων ποιουμεν, αλλα και περι
ων πιστευοντες λαλουμεν, και δια τουτο τολμηροτερον περι θεου διαλεγομεθα; ο δε Σιμων συνεις οτι προς την απονοιαν αυτου ειρηκεν, εφη·
Ἐμε εα κινδυνευειν, συ δε ην φης βλασφημιαν προφασιν προς υποχωρησιν μη λαμβανε. συννοω γαρ σε βουλομενον υποστελλεσθαι, οπως τον
επι των οχλων ελεγχον εκφυγηις, οτε μεν ως δεδιως βλασφημιας ακουσαι, οτε δε (επει μη γεγραπται πως και υπο τινος και δια τι γεγονεν
ο πονηρος) οτι μη χρη πλειον της γραφης τολμαν λεγειν· διο και ως ευλαΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

146

βης τουτο μονον βεβαιοις οτι εστιν. ταυτα δε μηχανωμενος σεαυτον απαταις,
ουκ ειδως οτι ει βλασφημια εστιν περι πονηρου ακριβουν, η αιτια περι
εμε τον κατηγορον τυγχανει, ου περι σε τον συνηγορουντα τωι θεωι. και
ει αγραφον εστιν το ζητουμενον και δια τουτο ζητειν ου θελεις, εισιν
τινες οδοι ικαναι, δυναμεναι ουχ ηττον γραφων δειξαι τα ζητουμενα.
αυτικα γουν ουκ αναγκη τον πονηρον (ον και συ φης υπαρχειν) η γενητον
ειναι η αγενητον; και ο Πετρος εφη· Ἀναγκη. και ο Σιμων· Oυκουν
ει γενητος εστιν, υπ' αυτου του τα παντα πεποιηκοτος γεγονεν θεου,
η ως ζωιον γεννηθεις η ουσιωδως προβληθεις και εξω τηι κρασει συμ
βεβηκως. ει γαρ εκτος ην αυτου η υλη εμψυχος ουσα η αψυχος, οθεν
γεγονεν, η δι' αυτου του θεου η αφ' εαυτου η και εξ ουκ οντων συμβεβηκεν, των προς τι εστιν η αιει ην. πασης ουν οδου ως οιμαι ενταυθα
διηιρημενης προς την ευρεσιν αυτου, αναγκη μιαι τινι αυτων οδευουσιν
ευρετον αυτον ειναι· εκαστην ουν οδευσαι δει ζητουντα γενεσιν και ευροντα
τον αιτιον υπο μεμψιν αυτον ειναι νοειν. η γαρ; πως σοι δοκει;
Και ο Πετρος· Ἐμοι δοκει, εαν υπο του θεου φανηι γεγονως, μηπω
δειν τον ποιησαντα υπο μεμψιν ειναι, μηπως το χρησιμον αυτου παντων
αναγκαιοτερον ευρεθειη· ει δε και μη γεγονως αποδειχθειη ως αιει ων,
ουδε εν τουτωι ο δημιουργος μεμπτος, επει των ολων εστιν ο κρειττων, ει και
αναρχωι αρχηι τελος επιθειναι δια το μη φυσιν εχειν ου δεδυνηται, η
δυνατος ων ουκ αναιρει αυτον, αδικον κρινας αρχην μη ειληφοτι τελος
επιθειναι, και κακωι πεφυκοτι συγγνωναι δια το αλλο τι γενεσθαι μη
δυνασθαι, και ει του γενεσθαι το επιθυμειν εχοι. ει δε αγαθον ποιησαι
θελων μη δυναιτο, και ουτως αγαθος εστιν, οτι θελει μεν, ου δυναται δε· και
εν ωι αδυνατει παντων εστι δυνατωτατος, οτι μη ετερωι το δυνατον καταλειπεται. ει δε εστιν τις ετερος δυνατος και μη κατορθων, εν ωι δυνατος
ων μη κατορθοι, πονηρος ων ωμολογηται, μη παυων αυτον ως τοις υπ'
αυτου γινομενοις ηδομενος. ει δε ουδε αυτος δυναται, κρειττων ο προς
τωι αδυνατειν κατα το δυνατον ημας ευεργετειν ουκ οκνων. και ο
Σιμων· Ὅταν εις εκαστον ων προετεινα διαλεχθεις σοι της κακιας τον
αιτιον δειξω, τοτε σοι και προς α ειρηκας αποκρινουμαι και ον φης
θεον αμεμπτον υπο μεμψιν ειναι αποδειξω. και ο Πετρος· Ἐπειδη αφ'
ων απ' αρχης φθεγγηι συννοω σε μηδεν ετερον σπουδαζοντα η ως κακιας ηγεμονα τον θεον υποβαλλειν μεμψει, προηιρημαι πασαις αις βουληι
οδοις συνοδευων δειξαι θεον πασης μεμψεως εκτος οντα. και ο Σιμων
εφη· Ταυτα ως αγαπων θεον ον νενομικας λεγεις, αλλ' ουκ αληθευεις.
και ο Πετρος· Συ δε ως κακος μισων θεον ον ηγνοησας, βλασφημους
αφιης φωνας. και ο Σιμων· Μνημονευε οτι με κακιας ηγεμονι παρεικα
σας. και ο Πετρος· Ὁμολογω, εψευσαμην παρεικασας σε τωι πονηρωι·
ηναγκασθην γαρ επι τωι μη ευρειν τον σοι ισον η και χειρονα. τουτου
ενεκα τωι πονηρωι σε παρεικασα· συ γαρ και του της κακιας ηγεμονος
πολλωι πονηροτερος τυγχανεις· τον γαρ πονηρον ουδεις κατειποντα
θεου δειξαι δυναται, σε δε τολμηρως καταλεγοντα οι παντες παροντες
ιστορουμεν. και ο Σιμων· Ὁ αληθειαν ζητων ουδεν ουδενι οφειλει παρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

147

το Χν χαριζεσθαι· επει τι και την αρχην ζητει; τι δε; και εγω ου δυναμαι,
παρεις ακριβουν τα πραγματα, εις εγκωμιον ου μη επισταμαι θεου τον
παντα μου δαπαναν χρονον. και ο Πετρος· Oυτε τοσουτον ει μακαριος
αυτον υμνειν, ουτε μην το αγαθον τουτο ποιησαι δυνασαι· αυτου γαρ
πληρης αν ης. ουτω γαρ ο αψευδης ημων ειπε διδασκαλος· «Ἐκ περισσευματος καρδιας στομα λαλει». οθεν συ περισσευομενος προαιρεσει κακηι
αγνοιας αιτιαι καταλεγεις του μονου αγαθου θεου, και μηπω κατ' αξιαν
πασχων ων ετολμησας λεγειν. ει κρισιν οιει μη εσεσθαι, ταχα δη μηδε
ειναι θεον νομιζεις. οθεν της τοσαυτης αυτου μακροθυμιας ουκ αντιλαμβανομενος επι πλειον προς απονοιαν αυτον εκτεινεις. και ο Σιμων· Μη
ελπιζε φοβωι δυσωπησειν με μη ζητειν σοι των παραδειγματων τα αληθη·
εγω γαρ τοσουτον αληθειας ορεγομαι ως αυτης ενεκα μη οκνησαι και το κινδυνευειν αναδεχεσθαι. πλην προς τα απ' αρχης σοι υπ' εμου προταθεντα,
ειγε ειπειν εχεις, ηδη λεγε.
Και ο Πετρος· Ἐπειδη τολμαν ημας αναγκαζεις τας του θεου τεχνας
ακριβως εφευροντας λεγειν, και ταυτα ανθρωπους τους μηδε των ομοιων
τας τεχνας ακριβωσαι δυναμενους, δια γουν τους παρεστωτας αντι της
ευσεβεστατης σιγης περι ων θελεις διαλεχθησομαι. συνομολογω σοι ειναι
τινα κακιας ηγεμονα, ου την γενεσιν η γραφη ουτε αληθες ουτε ψευδες ειπειν ετολμησεν. πλην συνδιαπορησωμεν πολλαχως το πως γεγονεν
(ειπερ γεγονεν) και των δοκουντων το ευφημοτερον ελωμεθα, επει εκ των
εικοτων λαμβανεται τουτο βεβαιως, ο μεν οτι θεωι το ευφημοτερον δουναι
πρεπει, ταυτηι μαλλον πασων υπονοιων καθαρθεισων και αλλης ικανης και
ακινδυνοτερας παρακειμενης υποψιας. πλην ηδη σοι προ της ζητησεως
υπισχνουμαι οτι πασα οδος ζητησεως αμεμπτον αυτον μονον δυναται
δειξαι τον θεον. πλην (ως εφης) ο πονηρος ει γενητος εστιν, η ως ζωιον
γεγεννηται η ουσιωδως υπ' αυτου προβεβληται η εξω κεκραται η τηι
κρασει συμβεβηκεν αυτου η προαιρεσις η ανευ κρασεως και θεου βουλης
συνεβη γενεσθαι εξ ουκ οντων η υπο θεου εκ του μηδαμη μηδαμως
γεγονεν η εκτος ην θεου η υλη αψυχος ουσα η εμψυχος οθεν γεγονεν η
εαυτον δημιουργησας η υπο θεου γεγονως η των προς τι εστιν η αιει ην.
ειπειν γαρ αυτον μη ειναι ου δυναμεθα· συνωμολογησαμεν γαρ αυτον
υπαρχειν. και ο Σιμων· Καλως πασας αυτου τας οδους διειλες, το κεφαλαιον αυτου· λοιπον εμον εστι την διαιρεσιν ανακριναντα δειξαι σοι τον
δημιουργον υπο μεμψιν οντα· σου δε εργον αποδειξαι αυτον, ως υπεσχησαι,
πασης μεμψεως εκτος οντα· θαυμαζω δε ει δυνησηι. πρωτον μεν γαρ ο πονηρος, ει απο του θεου ζωιον γεγεννηται, ακολουθως της αυτης του προβαλοντος
κακιας τυγχανει. και ο Πετρος· Oυ παντως· ορωμεν γαρ πολλους των ανθρωπων αγαθους οντας και κακους γεννησαντας, αλλους δε κακους
υπαρχοντας και αγαθους εσχηκοτας, ετερους δε κακους οντας και αγαθους
<τε και κακους> προβαλοντας, αλλους δε αγαθους υπαρχοντας και κακους
τε και αγαθους τεκνωσαντας. αυτικα γουν ο πρωτος δημιουργηθεις ανθρωπος εγεννησεν τον αδικον Καιν και τον δικαιον Ἄβελ. προς ταυτα ο Σιμων
εφη· Ἀνοητως ποιεις περι θεου διαλεγομενος ανθρωπινοις χρωμενος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

148

παραδειγμασιν. και ο Πετρος· Συ ουν ημιν λεγε περι θεου, ανθρωπινοις
μη χρωμενος παραδειγμασιν, μετα του μεντοι νοηθηναι δυνασθαι τα
λεγομενα· αλλ' ου δυνησηι. αυτικα γουν τι την αρχην ελεγες; ει εκ θεου ο
πονηρος γεγεννηται, της αυτης αυτωι ων ουσιας, και πονηρος εστιν.
εμου δε δειξαντος εξ ουπερ αυτος εδωκας παραδειγματος οτι εξ αγαθων κακοι γινονται και εκ κακων αγαθοι, ου παρεδεξω, ανθρωπινον
φησας ειναι το παραδειγμα. οθεν και νυν εγω ουδε το γεγεννησθαι θεον
παραδεχομαι, οτι το γενναν ανθρωπων εστιν, ου θεου. αλλ' ουτε αγαθος
η κακος η δικαιος η αδικος ειναι δυναται ο θεος, ουτε μην φρονιμος η ζωιον
η οσα αλλα ανθρωποις προσειναι δυναται· ανθρωπων γαρ τα τοιαυτα.
και ει μη χρη ζητουντας περι θεου διδοναι αυτωι τα ανθρωποις προσοντα
καλα, ουδεν εστιν του λοιπου νοειν η λεγειν η τουτο μονον ζητειν, το της
προαιρεσεως αυτου, ην αυτος συνεχωρησεν ημιν νοειν, οπως κρινομενοι αναπολογητοι ωμεν περι ων γνοντες ουκ εφυλαξαμεν. και ο Σιμων ακουσας
εφη· Oυ δυσωπησεις με περι της ουσιας αυτου σιωπησαντα περι της
προαιρεσεως αυτου ζητειν μονης. εστιν γαρ περι της ουσιας αυτου και
νοειν και λεγειν, λεγω δε απο των ανθρωποις προσοντων καλων. οιον προσεστιν ανθρωπωι το ζην και το τεθναναι, αλλα τωι θεωι ου το τεθναναι, αλλα το
ζην, και το ζην αιωνιως. ετι μην προσεστιν ανθρωποις το κακοις ειναι και
αγαθοις, τωι δε θεωι το ασυγκριτωι αγαθωι ειναι. και ινα μη εις πολυ μηκυνω
τον λογον, των προσοντων ανθρωποις τα κρειττονα αιωνιως προσεστιν
τωι θεωι. και ο Πετρος εφη· Λεγε μοι, Σιμων, προσεστιν ανθρωποις γενναν κακους και αγαθους και ποιειν κακα και αγαθα; και ο Σιμων εφη·
Προσεστιν. και ο Πετρος εφη· Ἐπει ουτως εφης, των ανθρωποις προσοντων
τα κρειττονα απονεμειν δει τωι θεωι· ανθρωπων γεννωντων κακους και
αγαθους, ο θεος αγαθους μονους γεννησαι δυναται, ετι τε των ανθρωπων
ποιουντων κακα και αγαθα, αυτος μονον τα αγαθα ποιων τερπεται.
ουτως περι θεου η ου δει τα ανθρωποις προσοντα λεγειν και σιωπαν
εστιν η των ανθρωποις προσοντων καλων ευλογον εστιν απονεμειν αυτωι
τα κρειττονα, και ουτως παντων καλων μονος εστιν αιτιος. και ο Σιμων·
Oυκουν ει ο θεος μονων των καλων αιτιος εστιν, του λοιπου τι εστιν νοειν
η οτι το πονηρον ετερα τις εγεννησεν αρχη, ει αρα γεννητον εστιν; και
ο Πετρος· Oυτε ετερα τις δυναμις εγεννησεν τον πονηρον ουτε αγεννητον
εστι το κακον, ως επι τελει δειξω· νυν γαρ αποδειξαι μοι προκειται (ως
απ' αρχης υπεσχομην), οτι κατα <παντα> τροπον ο θεος αμεμπτος εστιν.
δεδωκαμεν ουν οτι ο θεος των ανθρωποις προσοντων τα κρειττονα ασυγκριτως εχει. διο και ενδεχεται αυτον προβολεα γενεσθαι των τεσσαρων ουσιων, θερμου λεγω και ψυχρου, υγρου τε και ξηρου. ταυτα μεν ως
πρωτα απλα και αμιγη οντα προς ουθετερον εχει την ορεξιν, προβληθεντα δε υπο του θεου και εξω κραθεντα γενεσθαι ζωιον, προαιρεσιν
εχον ολοθρευσαι κακους. και ουτως εξ αυτου παντων γεγενημενων ο πονηρος ουτε αλλοθεν εστιν ουτε απ' αυτου του παντα πεποιηκοτος θεου
την κακιαν ειληφεν, παρ' ωι υπαρχειν αδυνατον εστιν, οτι αι μεν ουσιαι
ουθετεραι ουσαι, πεφιλοκρινημεναι εξ αυτου προβεβληνται, και εξω αυΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

149

ταις κραθεισαις υπο της αυτου τεχνης βουλησει συμβεβηκεν η προς τον των
κακων ολεθρον επιθυμια–αγαθους δε η συμβεβηκυια κακια ολοθρευσαι ου δυναται, ουδ' ει βουληθειη· νομωι γαρ κατα των αμαρτανοντων την εξουσιαν εχει. αγνοων ουν τον εκαστου τροπον την κατ' αυτων
λαμβανει διαπειραν και διελεγξας τιμωρει. και ο Σιμων εφη· ∆υνατος
ουν υπαρχων ο θεος κιρναν τα στοιχεια και ποιειν κρασεις προς ας
βουλεται γενεσθαι προαιρεσεις, δια τι μη αγαθων προαιρετικην εποιει
την εκαστου κρασιν; και ο Πετρος· Νυν ημιν ο λογος προκειται δειξαι
πως εγενετο ο πονηρος, ειπερ γεγονεν, και υπο τινος· το δε ει αμεμπτως,
οποταν διεξιω τον νυν ημιν προκειμενον λογον, τοτε το πως και δια τι εγενετο
δειξω και οτι αμεμπτος ο πεποιηκως πληροφορησω. πλην εφαμεν υπο
θεου προβεβλησθαι τας τεσσαρας ουσιας, και ουτως βουληι του συγκριναντος συμβεβηκεν ως ηθελησεν η των κακων προαιρεσις. ει γαρ παρα την
προαιρεσιν αυτου η εξ αλλης τινος ουσιας η και προφασεως συμβεβηκει,
ουκ ην αν τωι θεωι το της βουλης βεβαιον· μηπως αυτου μη βουλομενου
ηγεμονες αιει κακιας συμβησωνται προσπολεμουντες αυτου τοις βουλημασιν. αλλα ταυτα ουτως εχειν αδυνατον. ουδεν γαρ ζωιον και
ταυτα ηγεμονικον εκ συμβεβηκοτος γενεσθαι δυναται· αναγκη γαρ παν
το γινομενον υπο τινος γινεσθαι. και ο Σιμων· Τι δε; ει η υλη αυτωι
συγχρονος ουσα και ισοδυναμος ως εχθρα προβαλλει αυτωι ηγεμονας,
εμποδιζοντας αυτου τοις βουλημασιν; και ο Πετρος· Eι αιδιος εστιν η
υλη, ουδε εχθρα τινος εστιν· το γαρ αιει Χν και απαθες εστιν, απαθες
δε Χν μακαριον εστιν, μακαριον δε Χν εχθρας δεκτικον γενεσθαι ου δυναται, αιδιωι κτισει στερηθηναι τινος μη πεφοβημενη. πως δε ουχι
μαλλον αγαπαι τον δημιουργον η υλη, οποτε φαινεται καρπους εκφυουσα
εις τροφην παντων των υπ' αυτου γεγενημενων; πως δ' ουχ ως κρειττονα πεφοβηται, ως και δια των σεισμων τρεμουσα ομολογει και ως μεγαλα κυματουμενη τωι διδασκαλωι πλεοντι και γαληνην επιταξαντι ταχιστα πεισθεισα ησυχασε; τι δε; και οι δαιμονες ου μετα του φοβεισθαι
και προτιμαν εξεβαινον, αλλοι δε εις χοιρους εισελθειν προτερον παρακαλουντες ηξιουν ως μηδε του εις χοιρους εισελθειν ανευ της αυτου
συγχωρησεως εξουσιαν εχοντες; και ο Σιμων· Τι δε; ει αψυχος ουσα
φυσιν εχει εκφυειν τα κακα και τα αγαθα; και ο Πετρος· Κατα
τον λογον τουτον ουτε αγαθη εστιν ουτε κακη, οτι μη προαιρεσει πραττει, αψυχος ουσα και αναισθητος. διο και ενταυθα διιδειν εστι πως αψυχος ουσα εμψυχα προβαλλει και αναισθητος ουσα τεχνικα σχηματα τα
τε ζσων και φυτων δημιουργουσα φαινεται. και ο Σιμων· Τι δε; ει ο θεος
αυτος ενεψυχωσεν αυτην, ουκ αυτος αιτιος εστιν ων αυτη τικτει κακων;
και ο Πετρος· Eι ο θεος αυτην ενεψυχωσε κατα την αυτου βουλησιν, το
αυτου πνευμα αυτην εργαζεται και ουκετι τωι θεωι εχθρον τι εστιν η ισοδυναμον η αδυνατον, οτι παν το γινομενον υπ' αυτου ως θελει γινεται.
αλλ' ερεις· Aυτος της κακιας αιτιος, ειπερ αυτος δι' αυτης εργαζεται τα
κακα. ποια αρα ερεις τα κακα; ερπετα ιοβολα και βοτανας θανασιμους η
δαιμονας η και αλλα τινα των ανθρωποις οχλειν δυναμενων; απερ τα <νυν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

150

χα>λεπα ουκ αν ην, ει μη ημαρτηκει ο ανθρωπος, ου εινεκεν θανατος
παρεισηλθεν· <αναμαρτητου> γαρ οντος του ανθρωπου ουχ ερπετων
ο ιος ειργαζετο, ου των κακων βοτανων αι ενερ<γειαι>, ου δαιμονων
οχλησεις εγινοντο ουδε αλλο τι παθος αυτωι προσειναι φυσιν ειχε· δι'
αμαρτιαν δε εκπεσων του αθανατος ειναι, ως εφην, παντος παθους γεγονε
δεκτικος. ει δε ερεις· ∆ια τι ουν κατ' αρχας εγενετο η ανθρωπεια φυσις
θανατου δεκτικη; φημι σοι· ∆ια το αυτεξουσιον. ει γαρ ουκ ημεν θανατου
δεκτικοι, επι αυτεξουσιωι αμαρτηματι τιμωρεισθαι ως αθανατοι ουκ εδυναμεθα και ουτως δια το απαθες πλειον τι καν τηι προαιρεσει ημεν κακοι,
η και δικαιοσυνη εξησθενει, των κακας εχοντων προαιρεσεις αιτιαι απαθειας τιμωρηθηναι μη δυναμενων. και ο Σιμων προς ταυτα εφη· Περι
πονηρου τι ετι εχω ετερον λεγειν η οτι εξ ουκ οντων αυτον εποιησεν ο θεος,
και κατα τουτο κακος ο ποιησας, ος το μη Χν εποιησεν ειναι, και ταυτα δυναμενος αυτον αγαθον ποιησαι τωι τον γενομενον μηδε προς κακιας προαιρεσιν
ιδιαν κεκτησθαι φυσιν; και ο Πετρος· Το εξ ουκ οντων αυτον ποιησαι προαιρεσιν εχοντα ομοιον εστιν ωι προειρηκαμεν λογωι οτι προς το χαιρειν
αυτον κακοις την κρασιν ποιησας αυτος αιτιος φαινεται του γενομενου.
μιας ουν ουσης της αμφοτερων επιλυσεως το δια τι χαιρειν αυτον επ'
ολεθρου κακων εποιησεν υστερον ερουμεν. και ο Σιμων· Eι αυτεξουσιους εποιησε και τους αγγελους, ο δε πονηρος απεστη του δικαιος ειναι,
και δια τουτο αρχηι τετιμηται, ο τιμησας δι' ου τετιμηκεν ως κακοις
χαιρων φαινεται. και ο Πετρος· Eι αποσταντα αυτον ο θεος αρχειν των
ομοιων κατεστησε, νομωι την τιμωριαν επαγειν τοις αμαρτανουσι κελευσας αυτωι, ουκ αδικος εστιν. ει δε οτι αποσταντα τετιμηκε, το χρησιμον
ο τιμησας προειδεν, οτι και η τιμη προσκαιρος και οτι δικαιον τους κακους υπο κακου αρχεσθαι και αμαρτανοντας υπ' αυτου τιμωρεισθαι. και
ο Σιμων· Μητι αει ων και ουτως αναιρειται τα της μοναρχιας, συναρχουσης και ετερας της κατα την υλην δυναμεως; και ο Πετρος· Eι διαφοροι εισι ταις ουσιαις, διαφοροι εισι και ταις δυναμεσι, και ο κρειττων
αρχει του ηττονος· ει δε της αυτης εισιν ουσιας, τοτε ισοδυναμοι τυγχανουσι και ομοιως αγαθοι η κακοι. οτι δε ουκ εισιν ισοδυναμοι, φαινονται·
υπο γαρ του δημιουργου η υλη εις οιον ηθελησε κοσμου ηνεχθη σχημα και
μητιγε εστιν ειπειν οτι αει ην ουσια ουσα, ουχ υλη ως θεου ταμειον. ου γαρ
εστιν ειπειν· Ἠν <ποτε,> οτε ακτημων ην ο θεος, αλλα αει ην μονος αρχων
αυτης. διο και αιδιος μο<ναρχης> και επι ταυτηι τηι υποθεσει καλως αν
λεγοιτο <αιδιου> οντος και του αρχοντος και του <αρχομεν>ου. και ο
Σιμων εφη· Τι ουν; <ει> εαυτον εποιησεν ο πονηρος; και ουτως αγαθος
ο θεος, οτι ειδως αυτον επι κακωι εσομενον, γινομενον αυτον ουκ ανειλεν
οτε ως ατελης αναιρεθηναι δυνατος ην; ει γαρ εξαιφνης συμβεβηκε και
ταυτα τελειος, [και ταυτα τελειος] και δια ταυτα προσπολεμει τωι δημιουργωι ως εξαιφνης ισοδυναμος αυτωι γεγονως. και ο Πετρος· Ἀδυνατα
λεγεις· και γαρ κατ' ολιγον γινομενον αυτον ως εχθρον υπ' αυτου προαιρεσει ανελειν ηδυνατο. και προγινωσκων γινεσθαι αυτον ου καλον, <ουκ αν>
συνεχωρει, ει μη προς το αυτωι χρησιμον γινομενον ηπιστατο. και τελειος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

151

εξαιφνης αφ' εαυτου γενεσθαι ουχ οιος τε ην· εαυτον γαρ ο μηπω ων πλαττειν ουκ εδυνατο ουτε εξ ουκ οντων γενεσθαι τι ουσιαν εχειν δυναται και
γεννητον υπαρχον τωι αει ισοδυναμειν ουκ ορθως αν ειποι τις. και ο Σιμων·
Μητι ουν των προς τι εστι και ουτως πονηρον εστι; κακον μεν Χν ως υδωρ
πυρι, αγαθον δε τηι ευκαιρως διψωσηι γηι· ωσπερ γε και σιδηρος εις μεν
γεωργιαν καλος, εις δε φονους κακος–και η επιθυμια δε εις μεν γαμους
ου κακη, εις δε μοιχειαν χαλεπη–ως και το φονευσαι κακον, αλλα τωι
φονευσαντι προς ο βεβουλευται καλον–και η πλεονεξια κακον, αλλα
τωι πλεονεκτουντι ηδυ–και οσα τοιαυτα τυγχανει, τουτον περιεχει τον
τροπον. τουτωι δε τωι λογωι ουτε το κακον κακον εστιν ουτε το αγαθον
αγαθον τυγχανει· εκατερον γαρ το ετερον εργαζεται. μητιγε το δοκουν κακως γινεσθαι ευφραινει μεν τον ποιουντα, κολαζει δε τον πασχοντα; και
ει αδικον δοκει το εαυτον αγαπησαντα ευφραινειν ως δυνατον εστι, [και]
δια τουτο χαλεπα πεισεσθαι υπο δικαιου δικαστου περι του εαυτον ηγαπηκεναι, τινι ουκ αδικον φαινεται; και ο Πετρος· Ἑαυτον χρη κολαζειν τοτε
τηι εγκρατειαι, οταν η επιθυμια προς ετερου βλαβην ορμησαι θεληι, ειδοτα <οτι> ο πονηρος τους μεν κακους ανελειν δυναται, απ' αρχης την
κατ' αυτων ειληφως εξουσιαν· και ουπω τουτο κακον τοις κακα πραξασιν,
αλλα το μετα την αναιρεσιν τας ψυχας αυτων κολαζομενας διαμενειν, τουτο
οντως ειναι χαλεπον δικαιως τον κακως προδιωρισμενον ορθως εχειν
ειποντος · ου εινεκεν παραιτεισθαι χρη (ως εφην) βραχειας χαριν ηδονης
αλλον αδικειν προς το μη αυτον τινα ολιγης χαριν ηδονης αιδιωι περιβαλειν κολασει. και ο Σιμων· Μητι ουν ουκ εστι τηι φυσει πονηρον η αγαθον,
αλλα νομωι διαφερει και εθει. .. παρα Περσαις ιδιον το γαμειν μητερας, αδελφας, θυγατερας, αλλοις δε ωσπερ χαλεπωτ<ατον απη>γορευται.
οθεν των κακων μη ωρισμενων πασι την εκ θεου κρισιν προσδοκαν ουκ εστι.
και ο Πετρος εφη· Oυ δυνασαι τουτο συστησαι· πασι γαρ φαινεται οτι το μητρασι μιγνυσθαι μυσαρον, καν Περσαι, μοριον υπαρχοντες του παντος,
υπο κακου εθους της μυσαρας αυτων πραξεως το ανομον μη αντιλαμβανωνται. ως και Βρεττανοι εμφανως επι παντων κοινωνουσι και ουκ αιδουνται–και αλλοι σαρκας ανθρωπων εσθιουσι και ου μυσαττονται, και ετεροι
κυνων–και αλλοι αρρητα πρασσουσιν. ουτως ου χρη αισθησει υπο εθους
του κατα φυσιν εκτραπεισηι τας κρισεις ποιεισθαι. και γαρ το φονευθηναι
κακον εστι, καν μη παντες λεγωσιν οτι μηδεις αυτοπαθειν θελει, και
κλοπηι ουδεις επι τηι εαυτου κολασει ηδεται. καν ουν ενος ουδηποτε ομολογουμενου ειναι αμαρτηματα, εξ αναγκης και τριτην κρισιν προς τα
αμαρτηματα ορθως εστι προσδοκαν. ταυτα του Πετρου ειποντος ο Σιμων
απεκρινατο· <Eι> ουτως σοι δοκει τα κατα τον πονηρον ειναι, ειπε μοι. και
ο Πετρος· Μεμνημεθα του κυριου ημων και διδασκαλου ως εντελλομενος
ειπεν ημιν· «Τα μυστηρια εμοι και τοις υιοις του οικου μου φυλαξατε»· διο
και «τοις αυτου μαθηταις κατ' ιδιαν επελυε» της των ουρανων βασιλειας
τα μυστηρια. σοι δε πολεμουντι ημας και μηδεν ετερον διασκοπουντι
η τα ημετερα <....> (ειτε αληθη οντα ειτε ψευδη) τα απορρητα λεγειν
ασεβειν εστιν. αλλ' ινα μη δοξωσι τινες των παρεστωτων οτι αδυνατων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

152

προς τα υπο σου ·ηθεντα αποκρινασθαι προφασεως διαμηχανωμαι, ερω
προτερον πυνθανομενος σου ει το μη αλγειν ην, τι αν ετι ην ο πονηρος;
και ο Σιμων εφη· Oυδεν. και ο Πετρος· Ἀρα γε το πονηρον το αλγειν
εστι και το θανειν; και ο Σιμων· Φαινεται. <και ο Πετρος·> Oυκ αρα
υπαρχει το πονηρον αει, αλλ' ουδε μην υπαρξαι δυναται· το γαρ αλγησαι
και θανειν των συμβαινοντων εστιν, ων ουθετερον εστι παρουσης ευσθενειας. τι γαρ εστιν αλγειν η τι αναρμοστειν; τι δε θανατος η χωρισμος
ψυχης απο σωματος; ουτ' ουν αρμονιας ουσης το αλγειν εστι· το γαρ
θανειν ουδε ολως των υπαρκτων εστιν, οτι θανατος ουδεν εστιν, ως εφην,
η χωρισμος ψυχης απο σωματος, ου συμβαντος το μεν σωμα φυσει αναισθητον Χν λυεται, η δε ψυχη αισθητη ουσα ζωσα υπαρχει–
οθεν αρμονιας ουσης ουκ αλγειν εστιν, ουκ αποθανειν, αλλ' ουδε μην
βοταναι θανασιμοι, ουχ ερπετα ιοβολα ουδε αλλο τι τοιουτον, ου το
τελος θανατος. οθεν αθανασιας επικρατουσης ευλογως παντα γεγονοτα
φανησεται. οπερ και ουτως εσται, οποταν δικαιοσυνης αιτιαι ο ανθρωπος
αθανατος γενηται της του Χριστου ειρηνι<κης> επικρατουσης βασιλειας, οτε αυτου και η κρασις ευκρατος εστιν, ινα μη οξειας <πασχηι> ορμας,
ετι τε και γνωσις απταιστος, ινα μη τι των κακων ως αγαθον π<ροσαγορευηι,
εκτος> τε αλγων εσται, ινα μη θνητος ηι. και ο Σιμων εφη· Ταυτα
μεν ορθως εφης· πλην εν τωι νυν κοσμωι ου δοκει σοι παντος παθους δεκτικος ειναι ο ανθρωπος; λεγω δε επιθυμιας, οργης, λυπης και των τοιουτων.
και ο Πετρος· Και ταυτα των συμβαινοντων εστιν, ου των αει οντων·
χρησιμως δε τηι ψυχηι συμβαινοντα νυν ευρεθησεται. η τε γαρ επιθυμια
εκ του παντα καλως δημιουργησαντος συμβαινειν τωι ζσωι γεγενηται,
ινα υπ' αυτης αγομενον προς κοινωνιαν την ανθρωποτητα πληθυνηι, αφ' ης
πληθος εκλογης κρειττονων γινεται προς αιωνιον ζωην επιτηδειον. πλην
ανευ επιθυμιας την προς γυναικα κοινωνιαν ουδεις αν ανεδεξατο, νυν δε προφασει ηδονης ως εαυτωι χαριζομενος ο ανθρωπος το εκεινου βουλημα
ποιει. πλην εαν τις τηι επιθυμιαι χρηται προς νομιμον γαμον, ουκ ασεβει·
προς μοιχειαν δε ορμων δυσσεβει και δια τουτο τιμωρειται, οτι τωι καλως
τεθεντι εχρησατο κακως. ετι τε ομοιως η οργη εν ημιν εξαπτεσθαι φυσιν
εχειν ειληφε παρα θεου, ινα προς αμυναν αμαρτηματων υπ' αυτης ελκωμεθα. πλην αμετρωι αυτηι τις χρησαμενος αδικει, κατ' αξιαν δε χρω
μενος το δικαιον εκτελει. αλλα και λυπης εσμεν δεκτικοι, ινα το συμπαθητικον εχωμεν επι τε θανατωι οικειων, γυναικος η τεκνων η αδελφων η γονεων η φιλων η αλλων τινων· επειπερ ει το συμπασχειν ουκ
ειχομεν, απανθρωποι αν ημεν. ομως και τα αλλα παντα οικειως ευρεθησεται εχοντα, εαν γε διο γεγονε νοηθηι. και ο Σιμων· ∆ια τι δε και
αωροι τελευτωσι και περιοδικαι νοσοι γινονται, ετι μην και δαιμονες
και μανιαι και παθη παντοδαπα, κολαζειν μεγαλως δυναμενα, υπαρχει;
και ο Πετρος· Ὅτι οι ανθρωποι τα παντα αυτων τηι ηδονηι χαριζομενοι
απαρατηρητως κοινωνουσι και ουτως η των σπερματων καταβολη ακαιρως επιδοθεισα φυσικως τα μυρια εκφυει κακα. εχρην δε αυτους λογιζεσθαι οτι ως του φυτευσαι και σπειραι καιρος επιτηδειος ωρισται, ουτω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

153

και του κοινωνησαι επιτηρησιμοι ημεραι προσωικειωνται. ενθεν γουν
τις εκ της Μωυσεως παραδοσεως μεμαθηκως, αιτιωμενος τον λαον επι
αμαρτιαις, υιους νεομηνιων των κατα σεληνην και σαββατων απεκαλει.
αλλα και κατ' αρχας του κοσμου οι ανθρωποι πολυετεις τε ησαν και ανοσοι·
οποτε δε αμελησαντες την παρατηρησιν απελιπον, εκτοτε κατα διαδοχην
υιοι αγνοιας αιτιαι <οτε> μη δει κοινωνουντες υπο μυρια παθη τα εαυτων
τιθεασι τεκνα. οθεν και <ο διδασκ>αλος ημων περι του εκ γενετης
πηρου και αναβλεψαντος παρ' αυτου εξετα<ζομενος, ει οτι ημαρτ>εν
ουτος η οι γονεις αυτου, τυφλος εγεννηθη, απεκρινατο· «Oυτε ουτος τι
ημαρτεν ουτε οι γονεις αυτου, αλλ' ινα δι' αυτου φανερωθηι η δυναμις
του θεου» της αγνοιας ιωμενη τα αμαρτηματα. και αληθως αγνοιας αιτιαι
τα τοιαυτα γινεται ητοι τωι μη ειδεναι ποτε δει κοινωνειν τηι γαμετηι,
ει καθαρα εξ αφεδρου τυγχανει. πλην α προειρηκας παθη εξ αγνοιας
εστιν, ου μεντοι εκ πονηρου ειργασμενα. προσετι δε δος τον μη αμαρτανοντα
και λαβε τον μη πασχοντα, και προς τωι μη πασχειν και αλλους αυτον θεραπευσαι δυναμενον ευρησεις. αυτικα γουν Μωυσης δια ευσεβειαν απαθης
τον παντα της ζωης διετελεσε χρονον και τους Aιγυπτιους δι' αμαρτιας πασχοντας ευχαις ιατο. και ο Σιμων· Ἔστω μεν ταυτα ουτως εχειν· ου
δοκει σοι αδικωτατη η εν ανθρωποις ανωμαλια; ος μεν γαρ πενεται, ος
δε πλουτει–και ος μεν νοσει και <ετερος> υγιαινει–και ομως τοιαυτα τινα μυρια εν τωι ανθρωπινωι βιωι. και ο Πετρος· Oυ συνοραις, ω Σιμων,
οτι παλιν εκτος του σκοπου τους λογους πεμπεις; περι πονηρου γαρ ημων
διαλεγομενων συ εκτροπην ποιησας περι των δοκουντων ατοπηματων
τον λογον εισηγησω· πλην και εις αυτο ερω. ο κοσμος οργανον εστι τεχνικως
γεγονος, ινα τωι εσομενωι αρρενι αιωνιως η θηλεια τικτηι δικαιους αιωνιους
υιους. ουκ εδυναντο δε ευσεβεις ενταυθα αποτελεσθηναι, ει μη ησαν οι
ενδεεις οις επικουρησουσιν–ομοιως τε και δια τουτο εισι και νοσουντες,
ων προνοησουσι–και τα εξης τουτον περιεχει τον λογον. και ο Σιμων·
Oυκουν ητυχηται τοις ταπεινοις· προς γαρ το αποτελεσθηναι δικαιους
αυτοι κακουχουνται. <και ο Πετρος·> Eι ην αιωνιος ταπεινωσις αυτων, ατυχια
αν ην μεγιστη· αλλα προς τωι κληρωι τα ταπεινωματα και υψωματα ανθρωποις γινεται· ωι δ' αν μη αρεσκηι ο κληρος, ενεστιν εκκλητωι χρησαμενον και
νομιμως διαδικασαμενον τον υπ' αυτου υπαλλαξαι βιον. και ο Σιμων· Τις
ουτος ο κληρος και εκκλητος; και ο Πετρος· Τουτο ετερου λογου εξηγησις
εστι· πλην εαν επιτρεψηις, δειξαι σοι δυναμεθα πως αναγεννηθεις και
την γενεσιν υπαλλαξας και νομιμως βιωσας αιωνιου τευξει σωτηριας.
και ο Σιμων ταυτα ακουσας εφη· Μητι νομισηις ως επειδη εις εκαστον
κεφαλαιον ζητων συνετιθεμην, ως πληροφορουμενος εφ' ετερον ηρχομην
κεφαλαιον, αλ<λ' υπο>νοιας σοι του πειθεσθαι παρειχον, ινα επ' αλλο
ελθηις κεφαλαιον, οπως πασας <τας δια>νοιας σου μαθων μη στοχαζομενος
καταγινωσκω σου, αλλα πεπληροφορημε............ νυν δε τριων ημερων μοι συγχωρησον και ελθων δειξω σε μηδεν ειδοτα.
Ταυτα του Σιμωνος <ειποντος> και εξιεναι μελλοντος ο εμος εφη
πατηρ· Βραχεα μου, Σιμων, επακουσας, ως σοι φιλον εστι, πορευου. μεμνηΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

154

μαι ως την αρχην προ της ζητησεως ως μηπω πειραν μου λαβων προλη
ψεις μου κατεφερες. και νυν δε επαλληλως ακουσας της ζητησεως και
Πετρον εν υπεροχηι γνους και αυτωι το αληθευειν νυν δους, και τι σοι φαινομαι; ορθως κρινειν ειδως η ου; ει μεν γαρ ορθως κριναντα με φαιης,
μη συνθηι δε, συ φαινηι προειλημμενος, ο και μετα ομολογιαν ητταν συνθεσθαι μη θελων. ει δ' αρα μη ορθως τον Πετρον εν υπεροχηι της ζητησεως
απεφαινομην, συ ημας πεισον πως ουκ ορθως εκριναμεν. η του ζητειν αυτωι
επι παντων μη παυσηι; επει εσται σοι εκαστοτε ηττωμενωι και συντιθεμενωι (ει δε το αιδεισθαι εχεις, απο παντων των ακροατων αντι μεγιστης
τιμωριας καταγινωσκομενωι και ασχημονουντι) υπο συνειδησεως την
σεαυτου αλγειν ψυχην· το γαρ νενικησθαι σε εργωι ειδομεν, τον δε επαγγελλομενον σου λογον ηκουσαμεν. περας γουν ουκ οιμαι σε επι την ζητησιν
ελθειν, ως υπεσχου, αλλα προς το δοκειν μη αιδεισθαι εξιων επανελθειν
υπεσχησαι. ο δε Σιμων ταυτα ακουσας υπο οργης τους οδοντας βρυξας,
σιωπων επορευθη. ο δε Πετρος ετι ωρας ουκ ολιγης ουσης τον πολυν οχλον
χειροθετησας προς ιασιν και απολυσας, μετα των συνηθεστερων εισιων
οικοι εκαθεσθη. και δη τις των ακολουθων Σοφονιας ονομα εφη· Eυλογηται,
Πετρε, ο θεος ο εκλεξαμενος σε και σοφισας αναπαυσεως μεν ενεκεν των
ευγνωμονων· αληθως γαρ μεγαλως και ανεξικακως διελεχθης προς Σιμωνα.
και ημιν δε περι πονηρου διαλεχθηναι σε αξιουμεν, ελπιζοντες γνησιωτερον σε ημιν τον περι αυτου εκφαναι λογον, και ταυτα ουκ αυτης ωρας,
αλλ' αυριον, ει σοι φιλον εστι. συγγινωσκομεν γαρ σοι δια τους εκ της ζητησεως καματους. και ο Πετρος· Eιδεναι υμας θελω οτι ο μετα ηδονης ποιων
τι υπ' αυτων των καματων αναπαυεται, μη ποιων δε α βουλεται υπ' αυτης της αναπαυσεως καμνει τα μεγιστα. ωστε μοι τα μεγαλα της αναπαυσεως χαριζεσθε, τα εμοι φιλα διαλεγεσθαι ποιουντες. πλην επι τηι
προαιρεσει αυτου εξαρκεσθεντες και τοις καματοις συγγνοντες εις την
νυκτα, ως αυτωι εθος ην προς τους γνησι<ωτερους δια>λεγεσθαι, την
υπερθεσιν γενεσθαι ηξιωσαμεν. και δη αλων μεταλαβοντες εις υπνον
<ετρα>πημεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

155

[OΜIΛIA Κ.]
Νυκτωρ δε διαναστας και διυπνισας ημας, καθεσθεις συνηθως εφη·
Πυνθανεσθε μου περι ων βουλεσθε. και ο Σοφονιας αυτωι πρωτος
ηρξατο· Πως οντως ο περι πονηρου λογος εχει, επιθυμουσιν ημιν μαθειν
υφηγησαι. και ο Πετρος· Ἤδη μεν, εφη, και δια της προς Σιμωνα διαλεξεως εξεφηνα, τωι δε συν ετεροις κεφαλαιοις τα περι αυτου ειρηκεναι
ου πανυ σαφως εφωτισθη. πολλα γαρ κεφαλαια ισοδυναμειν δοκουντα
τωι αληθει αυτου του αληθους τοις πλειοσι παρεχει τινα γνωσιν· ωστε,
εαν νυν υμιν ειπω α τοτε μετα πολλων ειρηκειν κεφαλαιων τωι Σιμωνι,
μη οιηθητε ισηι αυτωι τιμηι τετιμησθαι. και ο Σοφονιας· Ὀρθως, εφη,
λεγεις· ει νυν γαρ ημιν εκ πολλων των τοτε ειρημενων κεφαλαιων αφοριζεις αυτο το αληθες, ποιησεις φανερωτερον. και ο Πετρος· Ἀκουσατε,
εφη, τοιγαρουν της περι του πονηρου αρμονιας την αληθειαν. ο θεος
δυο βασιλειας ορισας και δυο αιωνας συνεστησατο, κρινας τωι πονηρωι
δεδοσθαι τον παροντα κοσμον δια το μικρον τε αυτον ειναι και παρερχεσθαι οξεως, τωι δε αγαθωι δωσειν υπεσχετο τον μελλοντα αιωνα, ατε δη
μεγαν οντα και αιδιον. τον ουν ανθρωπον αυτεξουσιον εποιησεν, επιτηδειοτητα εχοντα νευειν προς ας βουλεται πραξεις. και το μεν σωμα αυτου
εστι τριμερες, εκ θηλειας εχον την γενεσιν· εχει γαρ επιθυμιαν, οργην,
λυπην και τα τουτοις επομενα–το δε πνευμα (και αυτο ου τριτογενες
ον, αλλα τριμερες) εκ του αρρενος εχει την γενεσιν και δεκτικον εστι
λογισμου, γνωσεως, φοβου και των τουτοις επομενων. εκατερα δε των
τριαδων μιαν εχει την ·ιζαν, ως ειναι τον ανθρωπον εκ φυραματων δυο,
θηλειας τε και αρρενος. διο δη και δυο αυτωι οδοι προετεθησαν, νομου
τε και ανομιας–δυο τε βασιλειαι ωρισθησαν, <η μεν των> ουρανων
λεγομενη, η δε των επι γης νυν βασιλευοντων. αλλα και δυο βασιλεις
εταχθησαν, ων ο μεν του παροντος και προσκαιρου κοσμου νομωι βασιλευειν χειροτονειται, ος και επ' ολεθρωι πονηρων χαιρειν εκραθη–ο
δε ετερος, και αυτος βασιλευς υπαρχων (του εσομενου αιωνος), στεργει
πασαν ανθρωπων φυσιν, εν τοις παρουσι την παρρησιαν εχειν ου δυναμενος ..... ως, τις ποτ' εστι λανθανειν πειρωμενος τα συμφεροντα συμβουλευει. των δε δυο τουτων <ο ετερος> τον ετερον εκβιαζεται, θεου
κελευσαντος. εκαστος δε των ανθρωπων εξουσιαν εχει ...........ω αυτων ωι βουλεται πειθεσθαι προς το πρασσειν αγαθα η κακα· πλην εαν τα
αγαθα τις πρασσειν εληται, του εσομενου αγαθου βασιλεως γινεται κτημα–
ει δε φαυλα πραξειε τις, του παροντος γινεται πονηρου υπηρετημα, ος
δι' αμαρτιας κρισει δικαιαι την κατ' αυτου λαβων εξουσιαν και προ του
μελλοντος αιωνος θελησας εν τωι νυν βιωι κολαζων ηδεται και ως ιδιαι
χαριζομενος επιθυμιαι την του θεου βουλησιν εκτελει. ο δε ετερος επι
δικαιων εξουσιαι χαιρειν δημιουργηθεις, δικαιον ευρων μεγαλως ευφραινεται, σσζων αυτον αιδιωι ζωηι, και αυτος δε ως εαυτωι χαριζομενος,
την υπερ τουτων εις θεον αναφερει χαριν. εξεστι δε παντι αδικωι μεταμεληθεντι σσζεσθαι και παντι δικαιωι ανδρι επι τελευταιας αμαρτιας
δικην υπεχειν. πλην οι δυο ηγεμονες ουτοι ταχειαι χειρες εισι θεου προΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

156

λαμβανειν επιθυμουσαι το αυτου θελημα επιτελειν. οτι δε τουθ' ουτως
εχει, ειρηται και τωι νομωι εκ προσωπου του θεου· «Ἐγω αποκτενω
και ζην ποιησω, παταξω καγω ιασομαι». αληθως γαρ αποκτεννει και
ζωογονει, αποκτεννει μεν δια της αριστερας, τουτεστι δια του επι κακωσει των ασεβων χαιρειν κραθεντος πονηρου–σσζει δε και ευεργετει δια της δεξιας, τουτεστι δια του επ' ευεργεσιαι και σωτηριαι δικαιων
χαιρειν δημιουργηθεντος αγαθου. εισι δε ουτοι τας ουσιας εχοντες ουκ εξωθεν του θεου· ουδε γαρ εστιν ετερα τις αρχη. ου μην υπο του θεου ως
ζωια προεβληθησαν (ομοδοξοι γαρ αυτωι ησαν) ουτε συμβεβηκασιν, αυτοματως παρα την αυτου βουλην γεγονοτες (επει το της δυναμεως αυτου
μεγιστον ανηιρητο αν), αλλα απο του θεου μεν προβεβληνται τα πρω
τιστα στοιχεια τεσσαρα, το τε θερμον και ψυχρον υγρον τε και ξηρον.
οθεν δη και πατηρ τυγχανει πασης ουσιας <...> ουσης γνωμης της μετα
την κρασιν· εξω γαρ κραθεισιν αυτοις ως τεκνον η προαιρεσις εγεννηθη.
ο ουν πονηρος προς τωι του ενεστωτος κοσμου τελει υπουργησας
αμεμπτως τωι θεωι, ατε δη ου μιας ουσιας ων της προς κακιαν μονης,
μετασυγκριθεις αγαθος γενεσθαι δυναται. ουδε γαρ νυν κακον τι ποιει,
καιτοι κακος ων, νομιμως κακουχειν ειληφως την εξουσιαν.
Ταυτα του Πετρου ειποντος Μιχαιας, και αυτος των ακολουθων τις ων,
επυθετο· Ποθεν ουν τοις ανθρωποις το αμαρτανειν; και ο Πετρος εφη·
Ἐκ του αγνοειν οτι περι ων πρασσουσι κακως κρι<σεως γε>νομενης
παντως κολασθηναι εχουσιν· οθεν και την επιθυμιαν, ως αλλοτε ει<πον,
εις> διαδοχην βιου εχοντες, ταυτην πληροφορουσιν ως ετυχεν, η μ<οιχειαι η> παιδων φθοραι η αλληι τινι κολακευουσηι αμαρτιαι. τωι γαρ αγνοειν οτι κρινονται, ως φθασας ειπον, δια το αφοβον την επιθυμιαν ου νομιμως
πληρουν επειγονται. ωστε ουχ ο θεος κακος, ο καλως θεις την επιθυμιαν,
ινα διαδοχη βιου γενηται, αλλ' αυτοι ασεβεστατοι οι τωι καλωι της
επιθυμιας χρησαμενοι κακως. ουτω δη και επι της οργης εστι λογισασθαι,
οτι δικαιως μεν αυτηι τις χρησαμενος ως εξεστιν, ευσεβει–παρα δε το
μετρον εξελθων και εαυτωι την κρισιν λαβων ασεβει.
Και ο Σοφονιας παλιν εφη· Ἡ μακροθυμια σου, κυριε μου Πετρε, παρρησιαν ημιν χαριζεται ακριβειας χαριν κατα πολλα πυνθανεσθαι σου· διο
θαρρουντες παντι τροπωι την εξετασιν ποιουμεθα. μεμνημαι τοινυν ως
χθες Σιμων προς σε την ζητησιν εχων εφη οτι ο πονηρος, ει απο του θεου
γεγεννηται, ακολουθως της αυτης τωι προβαλοντι τυγχανει ουσιας και αγαθος
ωφειλεν ειναι και ουχι κακος. συ δε απεκρινω μη παντως ουτως εχειν,
καθοτι πολλοι εξ αγαθων κακοι γεννωνται, ωσπερ εκ του Ἀδαμ οποιοι
τινες οντες δυο εγεννηθησαν, ων ο μεν ην κακος, ο δ' αγαθος. του δε Σιμωνος αιτιασαμενου οτι ανθρωπινοις εχρησω παραδειγμασιν, απεκρινω
οτι τουτωι τωι λογωι ουδε το γεννησαι θεον παραδεξασθαι δει· ανθρωπινον
γαρ και τουτο το παραδειγμα. εγω δε Σοφονιας το μεν γεννησαι θεον παραδεχομαι, το δε κακον γεννησαι ου προσιεμαι, καν των ανθρωπων οι αγαθοι
κακους γεννωσι. και μητοι νομισηις με αλογως των ανθρωποις διαφεροντων
ενια μεν τωι θεωι αποδιδοναι, ενια δε ου, επειδη το μεν γεννησαι διδωμι, το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

157

δε ανομοιον αυτου γεννησαι ουκ αποδιδωμι. οι μεν γαρ ανθρωποι κατα
το εικος ανομοιους ταις εαυτων γνωμαις γεννωσιν υιους δια τοιαυτην αιτιαν·
εκ τεσσαρων γαρ συνεστωτες μερων κατα τας διαφορους τροπας διαφορως
τρεπονται τα σωματα και ως εν ανθρωπειωι σωματι καθ' εκαστον καιρον το
της τροπης ιδιον αυξανομενον η ελαττουμενον την συμμετρον κρασιν
αθετει. των γαρ συγκραματων ουχ ωσαυτως αει διαμενοντων τα σπερματα
αλλοτε αλλην εχοντα κρασιν αποκρινονται, οις προς την του καιρου κρασιν και αι γνωμαι επονται ειτε αγαθαι ειτε κακαι. επι δε του θεου ουκ
εστι τι τοιουτον λογισασθαι· ατρεπτον γαρ και αει ων, οπ<οτε> προβαλλειν βουληθειη, αναγκη πασα το προβαλλομενον αυτωι ωσαυτως
<εχειν> τα παντα τωι γεγεννηκοτι την τε ουσιαν λεγω και την γνωμην.
ει <δε θελησ>ειε τις και αυτον τρεπτον λεγειν, ουκ οιδα πως και αθανατον ειπειν δυναται αυτον.
Ταυτα ο Πετρος ακουσας και βραχυ επι συννοιας γενομενος εφη· Oυκ
οιμαι τινα δυνασθαι περι πονηρου διαλεγομενον μη αυτου του πονηρου
το θελημα ποιειν. οθεν τουτο αυτο ειδως ουκ οιδα τι πραξω, ποτερον
σιωπησω η λαλησω. ει μεν σιωπησαιμι, γελωτα προς τους πολλους οφλησαιμι αν, οτι αληθειαν επαγγελλομενος κηρυσσειν τον περι κακιας λογον
αγνοω–ει δε ειποιμι, φοβουμαι μη αρα ουκ αρεσκηι θεωι ζητεισθαι το
κακον, αλλα το αγαθον μονον. πλην και υμιν εις τον Σοφονιου λογον τας
εμας υποληψεις ποιησω φανερωτερας. συντιθεμαι καγω οτι ου παντα
τα ανθρωπων αποδιδοναι δει τωι θεωι. αυτικα γουν οι ανθρωποι ουκ εχοντες
τα σωματα τρεπτα ου τρεπονται, αλλα χρονωι υπο των τροπων αλλοιουσθαι
φυσιν εχουσιν. ο δε θεος ουχ ουτως· υπο γαρ του εμφυτου πνευματος αυτου απορρητωι δυναμει οποιον αν βουληται, γινεται το σωμα. και ταυτηι
μαλλον εστι πιστευσαι, ηι και ο αηρ παρ' αυτου τοιαυτην ειληφως φυσιν
υπο του αυτον διηκοντος ασωματου νου εις δροσον τραπεις και παχυνθεις γινεται υδωρ, υδωρ δε παγεν λιθοι και γη, και λιθοι δε συρρηξαντες
πυρ εξαπτουσι. τοσουτον κατα μεταβολην και τροπην ο αηρ υδωρ τα
πρωτα γεγονως εις πυρ εληξε δια των τροπων και το υγρον εις την εναν
τιαν φυσιν μετετραπη. τι δε; ουχι και την Μωυσεως ·αβδον ο θεος ετρεψεν
εις ζωιον, ποιησας οφιν, ον παλιν μετετρεψεν εις ·αβδον; και δι' αυτης δε
της τραπεισης ·αβδου το Νειλου υδωρ ετρεψεν εις αιμα, ο και παλιν μετετρεψεν εις υδωρ. αλλα και τον ανθρωπον, χουν οντα, εμφυσηματι πνοης
μετετρεψεν εις σαρκα και παλιν μετετρεψεν εις χουν. ουχι δε Μωυσης,
αυτος σαρξ ων, εις μεγιστον ετραπη φως, ως μη δυνηθηναι τους υιους
Ἰσραηλ αντιβλεψαι αυτωι; πολλωι ουν μαλλον ο θεος εαυτον τρεπειν εις
ο βουλεται δυνατωτατος εστιν. αλλ' ισως τις υμων ενενοησεν οτι αλλος
μεν υπ' αλλου γενεσθαι τι δυναται, αυτος δε τις εαυτον εις ο βουλεται
μετατρεπειν ου δυναται και οτι το τρεπεσθαι του γηρωντος εστι και αποθανειν <φυσιν> εχοντος. αλλα περι αθανατων τουτο ου χρη νομιζειν.
η γαρ ουκ αγγελοι αγηρως <οντες> και πυρωδους ουσιας εις σαρκα μετετραπησαν, και οι παρα τωι Ἀβρααμ <ποτε ξενι>σθεντες, ων και τους
ποδας ως ομοουσιων ανθρωπων ανθρωποι ενιψαν; αλλα και τωι Ἰακωβ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

158

ανθρωπωι οντι αγγελος επαλαισεν, εις σαρκα τραπεις, ινα αυτωι συγχρωτισθηναι δυνηθηι. και ομως παλαισας επι την ιδιαν αυτου φυσιν βουληθεις ετραπη. ηδη εις πυρ μεταβαλομενος του Ἰακωβ το πλατυ νευρον ουκ
εκαυσε μεν, εφλεξε δε, και χωλον εποιησεν. ο δε ετερον τι γενεσθαι οτε
θελει μη δυναμενος, ως υποκειμενος τηι αυτου φυσει θνητος εστι· δυναμενος δε τις γενεσθαι οτε θελει ο θελει ως αυτης της φυσεως δεσποτευων
εις το νεαζειν υποστρεφων αθανατος εστιν. οθεν πολυ μαλλον η του θεου
δυναμις οτε θελει του σωματος την ουσιαν εις ο θελει μετατρεπει, και
ομοουσιον τηι παρουσηι τροπηι προβαλλει, ισοδυναμον δε ου. οτι ο μεν προβαλλων και εις ετεραν παλιν ουσιαν εφ' εαυτου τραπεντος δυναται, ο δε
προβληθεις της εξ εκεινου τροπης τε και τεκνον υπαρχων ανευ του προβαλοντος βουλης αλλο τι γενεσθαι ου δυναται, ει μη εκεινος θελει.
Ταυτα του Πετρου ειποντος Μιχαιας, και αυτος εις ων των επομενων
εταιρων· Ἐβουλομην, εφη, και αυτος μαθειν παρα σου, ει ωσπερ ο πονηρος
γεγονεν, ουτω γεγενηται και ο αγαθος. ει δε ομοιως γεγονασιν, αδελφοι
ειναι μοι δοκει. και ο Πετρος· Oυχ ομοιως γεγονασιν, ειπερ μεμνησαι ων
εν αρχηι ειπον, οτι του πονηρου η τετραγενης του σωματος ουσια πεφιλοκρινημενη υπο του θεου προεβληθη, εξω δε αυτης κατα την του προβαλοντος βουλην κραθεισης προς την κρασιν <...>, η κακοις χαιρουσα
προαιρεσις ως νοειν οτι θεου μεν τεκνον η τετραγενης εξ αυτου προβληθεισα ουσια, η και αυτη ουσα αει, της δε εξω υπ' αυτου κραθεισης ουσιας
η συμβεβηκυια κακοις χαιρουσα προαιρεσις επεγενετο. και ουτως ουτε
υπο του θεου γεγεννηται ουτε υφ' ετερου τινος, αλλ' ουδε υπ' αυτου προβεβληται ουτε αυτοματως προεληλυθεν ουτε αει ην (ως η προ της συγκρασεως ουσια), αλλα κατα την του θεου βουλησιν εξω τηι κρασει συμβεβηκε.
και οτι αναγκη τουθ' ουτως εχειν, πολλακις ειρηκαμεν. ο δε αγαθος εκ της του
θεου καλλιστης τροπης γεννηθεις και ουκ εξω κρασει συμβεβηκως τωι
οντι υιος εστι. πλην επει ταυτα αγραφα τυγχανει και στοχασμοις πεπιστωμενα, μη παντως η <αληθεια> ουτως εχειν βεβαιουσθω. ει δε
μηγε, ο νους ως παντως προειληφως <το αληθ>ες του ζητειν παυεται.
κακεινα μοι μνημονευετε οτι τα τοιαυτα <πασι με>ν ου δει λεγειν, αλλα
τοις μετα πειραν δοκιμωτατοις. ουδε προς αλληλους ·αιδιως ισχυριζεσθαι
δει τα τοιαυτα ουδε τολμαν οφειλετε λεγειν ως ακριβουντες την των απορρητων ευρεσιν, αλλα σιωπωντας χρη ενθυμεισθαι μονον· εν γαρ τωι λεγειν
ισως ουχ ως εχον ο φθεγξαμενος αμαρτησεται και δικην υφεξει ως τολμησας (καν προς εαυτον) φθεγξασθαι τα σιγηι τετιμημενα.
Ταυτα του Πετρου ειποντος Λαζαρος τις των ακολουθων και αυτος εφη·
Την συμφωνιαν ημιν ειπε, πως δυνατον ευλογον ειναι τον υπο θεου
δικαιου κατασταντα πονηρον ωστε των ασεβησαντων ειναι τιμωρον, τουτον αυτον υστερον μετα των αυτου αγγελων συν τοις αμαρτωλοις εις
το σκοτος το κατωτερον πεμπεσθαι; και γαρ και τουτο μεμνημαι ειρηκοτος
αυτου του διδασκαλου. και ο Πετρος· Καγω, εφη, ομολογω οτι ο πονηρος
πονηρον ουδεν ποιει κατα τουτο, καθο τον δοθεντα αυτωι νομον εκτελει.
καιτοι προαιρεσιν εχων κακην, ομως φοβωι τωι προς τον θεον ουδεν αδικως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

159

πρασσει, διαβαλλων δε διδασκαλους αληθειας εις ενεδραν των ακριτων
και διαβολος ο αυτος ονομαζεται. το δε τον αψευδη διδασκαλον ημων
ειπειν αυτον τε και τους αγγελους αυτου συν τοις απατηθεισιν αμαρτωλοις
εις το σκοτος το κατωτερον απελθειν, τοιουτον τινα εχει λογον. ο πονηρος
σκοτωι χαιρουσαν την κρασιν λελογχως, μετα των ομοδουλων αγγελων εις
το του Ταρταρου σκοτος κατελθων ηδεται· φιλον γαρ πυρι το σκοτος.
αι δε των ανθρωπων ψυχαι φωτος καθαρου σταγονες ουσαι, υπο αλλοφυλου πυρος ουσιας συμπινομεναι και φυσιν του αποθανειν ουκ εχουσαι,
κατ' αξιαν κολαζονται. ει δε ο της κακιας ηγεμων ανθρωπος ων ου πεμπεται εις το σκοτος ως μη τουτωι χαιρων, τοτε δυναται η κακοις αυτου
χαιρουσα κρασις μετασυγκριθηναι εις αγαθου προαιρεσιν και ουτως αγαθος συνειναι κριθησεται ταυτηι μαλλον οτι κακοις χαιρουσαν λελογχως
κρασιν, αιτιαι του προς τον θεον φοβου ουδεν παρα το δοκουν τωι του θεου
νομωι διεπραξατο. και μητιγε το την του αρχιερεως Ἀαρων ·αβδον γενεσθαι οφιν και παλιν αντιτραπηναι εις ·αβδον, τουτο εις την του πονηρου
υστερον γενησομενην της τροπης μετασυγκρισιν μυστηριωδως η γραφη
[εσομενην] προεδηλωσε;
Μετα δε τον Λαζαρον Ἰωσηφος (και αυτος εις των ακολουθων) εφη·
Ὀρθως παντα ειρ<ηκας. νυν δε> καμοι τουτο βουλομενωι μαθειν παρασχου
δια τι πασι των αυτων λογων <κηρυσσομενων> οι μεν πειθονται, οι δε απειθουσι. και ο Πετρος· Oυ γαρ εισιν, εφη, οι λογοι επωιδαι, ινα παντως ακουσας τις πιστευσηι. τωι δε τινας μεν πειθεσθαι, τινας δε μη, συνετως δεικνυται το αυτεξουσιον. ταυτα ειποντα οι παντες ευλογησαμεν.
Και δη μελλουσιν ημιν εστιασθαι υπεισεδραμε τις λεγων· Ἀππιων ο
πλειστονικης συν Ἀννουβιωνι ηκεν αρτιως απο Ἀντιοχειας και ξενιζεται
παρα Σιμωνι. ο δε πατηρ ακουσας και χαρεις εφη Πετρωι· Eι μοι επιτρεπεις,
πορευομαι προσαγορευσων Ἀππιωνα και Ἀννουβιωνα εκ πρωτης ηλικιας
φιλους μοι γεγενημενους. τυχον γαρ Ἀννουβιωνα πεισω Κλημεντι διαλεχθηναι περι γενεσεως. και ο Πετρος· Ἐπιτρεπω, εφη, και επαινω τα
φιλων σε πληρουντα μερη, πλην εννοει μοι ως κατα προνοιαν θεου πανταχοθεν συντρεχει τα προς την σην πληροφοριαν οικειαν αποτελουντα την αρμονιαν. τουτο δε ειπον δια την Ἀννουβιωνος χρησιμως σοι γενομενην
επιδημιαν. και ο πατηρ· Ἀληθως συνορω τουτο ουτως εχον. και
ταυτα ειπων επορευθη προς Σιμωνα. ημεις δε οι συνοντες τωι Πετρωι
δι' ολης νυκτος επαλληλως πυνθανομενοι υπο τε ηδονης και χαρας
των λεγομενων νηφοντες ενυκτερευσαμεν. ηδη δε πως νυκτος υπαυγαζομενης Πετρος εμβλεψας εμοι τε και τοις αδελφοις μου εφη· ∆ιαπορω
τι εδοξε τωι υμετερωι πατρι. και λεγοντος τουτο ηκεν ο πατηρ αυτοθι,
τον Πετρον ημιν περι αυτου διαλεγομενον καταλαβων· και αθυμουντα
ιδων προσαγορευσας απελογησατο δι' ην αιτιαν εξω κεκοιμηται. ημεις
δε εμβλεποντες αυτωι εξειστηκειμεν, το ειδος Σιμωνος ορωντες, φωνης
δε του πατρος ημων ακουοντες Φαυστου. και δη φευγοντων ημων
αυτον και στυγνουντων εξεπεπληκτο ο πατηρ επι τωι ουτως απηνως
και εχθρως αυτωι χρησθαι. μονος δε Πετρος την κατα φυσιν αυτου ορων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

160

μορφην προς ημας εφη· Τινος ενεκα βδελυσσομενοι απωθεισθε τον υμετερον πατερα; ημεις δε και η μητηρ εφαμεν· Σιμων ημιν ουτος φαινεται
φωνην εχων του ημετερου πατρος. και ο Πετρος εφη· Ὑμιν μεν η αμαγευτος αυτου φωνη μονη γνωριμος εστιν, εμου δε τοις αμαγευτοις οφθαλμοις και το ειδος αυτου ως εστιν ορατον οτι μη εστι Σιμων, αλλα Φαυστος
ο υμετερος πατηρ. τοτε δη προσεμβλεψας και τωι πατρι εφη· Το γνησιον σου
ειδος αυτοις ου φαινεται, αλλα Σιμωνος του ασεβεστατου και ημιν εχθιστου.
Ταυτα του Πετρου διαλεγομενου επεισηιει τις των προοδων απο της
Ἀντιοχειας εληλυθως λεγων Πετρωι· Eιδεναι σε θελω, κυριε μου, οτι
Σιμων εν τηι Ἀντιοχειαι δημοσιαι πολλα τεραστια ποιων ουδεν αλλο προσδιελεγετο η σε προς αυτους προς μισος ποιων μαγον τε ονομαζων και γοητα
και μιαιφονον, και προς τοσουτον αυτους μισος παρεσκευασεν ως γλιχεσθαι
παντα ανθρωπον των εκει επιδημησαντων σαρκων αυτων απογευσασθαι
σου. οθεν ημεις οι προοδοι μετα των υπο σου τωι Σιμωνι υποβεβλημενων
αδελφων ημων πολυ κατα σου βρυχουσαν την πολιν εωρακοτες, κρυφα
εις το αυτο γενομενοι σκοπουμεν τι χρη ποιειν. και δη εν αποριαι ημων
οντων επεδημησε Κορνηλιος εκατονταρχος υπο Καισαρος πεμφθεις προς
τον της επαρχιας ηγουμενον, ον εν Καισαρειαι δαιμονωντα ιασατο ο κυριος.
ουτος μεταπεμφθεις υφ' ημων κρυφα και της αθυμιας την αιτιαν παρ'
ημων μαθων και βοηθειν αξιωθεις προθυμοτατα υπεσχετο φοβησας
φυγαδευειν αυτον, εαν γε αυτου τωι εγχειρηματι υπουργησωμεν. ημων δε
ετοιμως παντα ποιησειν υποσχομενων εφη· Ἐμου δια πολλων φιλων κρυφα
εις συλληψιν αυτου εληλυθεναι περισκοπουντος και ζητειν αυτον φασκοντος, καθοτι Καισαρ πολλους μαγους ανελων και τα κατ' αυτον μαθων εμε
επι την αυτου ζητησιν επεμψεν, οπως και αυτον ως και τους προ αυτου
μαγους κολασηι, και οι υμετεροι οι συνοντες αυτωι ως δη κρυφα ποθεν
ακηκοοτες προσαναφερετωσαν ως εμου ενεκα του συλλαβειν αυτον απεσταλμενου, και τυχον ακουσας φοβηθεις φευξεται. επει τοινυν ετερον τι
ποιειν επενοησαμεν . ομως ουτως εγενετο. υπο τε γαρ πολλων των εξω
ως τα μεγαλα αυτωι χαριζομενων λαθρα λεγοντων, ετι δε και των
ενδον υποβλητων ημετερων ακηκοως και ως παρ' ιδιων γνωμην ειληφως
υποστελλεσθαι εγνω. αποδρας ουν της Ἀντιοχειας μετα Ἀθηνοδωρου
ενθαδε εληλυθεν ως ακηκοαμεν. διο συμβουλευομεν σοι μηπω επιβηναι
της πολεως εκεινης, μεχρις αν ειδωμεν ει της κατα σου διαβολης εκεινου
αποντος υπολησαι δυνησονται.
Ταυτα του προοδου απαγγειλαντος ο Πετρος τωι πατρι προσεμβλεψας
εφη· Ἀκουεις, Φαυστε, υπο Σιμωνος του μαγου η μεταμορφωσις σου
γεγονεν, ως ηδη φαινεται. Καισαρα γαρ νομισας επι κακωι αυτον ζητειν
φοβηθεις εφυγε, την εαυτου σοι περιθεις μορφην, οπως αποθανοντος σου
τοις σοις τεκνοις η λυπη γενηται. ταυτα ο πατηρ ακουων κλαιων και
οδυρομενος εφη· Ὀρθως εστοχασω, Πετρε. Ἀννουβιων ...... μου με
φιλων μυστηριωδως την επιβουλην εξεφηνε, και ουκ επιστευ<ον ο ταλας>, επειδη του παθειν ημην αξιος. ταυτα του πατρος ειποντος μετ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

161

ου πολυ <Ἀννουβιων ηλθε> προς ημας την Σιμωνος ημιν δηλων φυγην και ως αυτης νυκτος επι Ἰουδαιαν ωρμησεν. ευρε δε τον πατερα ημων
κοπτομενον και μετα οδυρμων λεγοντα· Oιμοι ο ταλας, μαγον αυτον
ακουων ηπιστουν ο ταλαιπωρος· προς μιαν ημεραν επιγνωσθεις συμβιωι
και τεκνοις ταχεως επι την προτεραν της αγνοιας ηλθον συμφοραν. και
η μητηρ οδυρομενη τας τριχας κατετιλλεν, ημεις δε περι της του πατρος
αλλοιωσεως αδημονουντες εστενομεν, οτι ποτε ην συννοησαι μη δυναμενοι.
Ἀννουβιων δε ταυτα ακουων και ορων αχανης εστη. ο δε Πετρος ημιν τοις
τεκνοις επι παντων εφη· Πιστευσατε μοι, ουτος εστι Φαυστος ο πατηρ υμων.
διο δη κελευω υμιν ως πατρι προσεχειν· παρεξει γαρ ο θεος προφασιν
τινα, δι' ης την Σιμωνος αποδυσαμενος μορφην την του πατρος υμων
προδηλως αναδειξει παλιν. ταυτα ημιν ειπων και τωι πατρι προσβλεψας
εφη· Ἐγω σοι επετρεψα προσαγορευσαι Ἀππιωνα και Ἀννουβιωνα, επειδη εκ παιδων σοι φιλους ειναι ομολογεις, ουχι Σιμωνι τωι μαγωι συνομιλειν. και ο πατηρ· Ἥμαρτον, εφη, ομολογω. και Ἀννουβιων· Και
αυτος εγω, εφη, συν αυτωι δεομαι σου συγγνωναι γεροντι ευγενει και
αγαθωι ηπατημενωι· παιγνιον γαρ γεγονεν ο δυστυχης του περιβοητου.
πλην ως γεγονε φρασω. ο αγαθος ουτος γερων ηλθε προσαγορευσων
ημας. ετυγχανομεν δε αυτης ωρας κατα ταυτον οι εκει παροντες ακουοντες
Σιμωνος, ος αποδιδρασκειν ηθελεν αυτηι νυκτι, ακηκοως επιδημησειν
ποθεν τινας ενταυθα τηι Λαοδικειαι εκ προσταγης βασιλικης ζητουντας
αυτον. Φαυστωι δε εισιοντι τον ιδιον θυμον <...> φησας ουτως προς
ημας· Ἁλων αυτον ελθοντα συμμετασχειν υμιν ποιησατε, εγω δε μυρον τι
σκευασω, ινα δειπνησας και αναλαβων το ιδιον χρισας προσωπον την εμην
πασιν εχειν δοξηι μορφην. υμεις δε βοτανης τινος χυλοις προεναλειψαμενοι
υπ' εμου, ουκ απατηθησεσθε υπο της ξενης αυτου μορφης, πλην τοις
αλλοις πασιν ο Φαυστος δοξει ειναι Σιμων. εκεινου δε ταυτα προλεγοντος
εφην· Τι νυν σοι εκ της τοιαυτης μηχανης εστι κερδος; και ο Σιμων εφη·
Πρωτον μεν συλλαβοντες αυτον οι εμε ζητουντες παυσονται της κατ'
εμου ζητησεως. ει δε και υπο βασιλικης χειρος αναιρεθειη, μεγιστον πενθος
εξουσιν οι τουτου παιδες, οιτινες εμε καταλιποντες προσφυγοντες τωι
Πετρωι συνεργουσι. νυν γαρ σοι, ω Πετρε, ομολογω τα αληθη οτι εφοβουμην τοτ<ε τωι Φαυ>στωι τουτο μηνυειν. αλλ' ουδε καιρον ημιν ο
Σιμων εδιδου προς το ιδιαζειν, <ινα τις η>μων αυτωι την εκ του Σιμωνος
κακην εκφανηι βουλην. πλην εν μεσηι γε νυκτι αναστας ο Σιμων την επι
Ἰουδαιαν εποιειτο φυγην, προπεμπομενος υπο τε Ἀππιωνος και Ἀθηνοδωρου. τοτε εγω δυσαρεστως εχειν το σωμα υπεκριναμην, οπως μεινας μετα το
εκεινους πορευθηναι ευθυς αυτον επι τα εαυτου επανελθειν ποιησω, ει που
δυναιτο παρ' υμιν κρυπτομενος λανθανειν, μηπως υπο των Σιμωνος ζητουντων ως Σιμων ληφθεις υπο βασιλικης οργης αποθανηι. αωριας ουν αυτον
εξαπεστειλα προς υμας και κηδομενος αυτου νυχιος ηλθον οψομενος τε
αυτον και ταχιον απελευσομενος, πριν τους πεμψαντας <τον Σιμωνα>
επανελθειν. και προσβλεψας ημιν εφη· Ἐγω Ἀννουβιων την του πατρος
υμων αληθη μορφην ορω εναλειψαμενος υπ' αυτου του Σιμωνος ως προΕρευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

162

διηγησαμην, ινα τοις εμοις οφθαλμοις η αληθης Φαυστου φαινηται μορφη.
εκπεπληγμενος ουν σφοδρα θαυμαζω την Σιμωνος μαγειαν, οτι εστωτες
τον υμετερον ου γνωριζετε πατερα. κλαιοντων δε του τε πατρος και της
μητρος και ημων αυτων, επι τηι κοινηι παντων ημων συμφοραι συμπαθησας
και ο Ἀννουβιων εδακρυσε. τοτε και ο Πετρος της του πατρος μορφης
την αποκαταστασιν ημιν επηγγειλατο ειπων προς αυτον· Ἤκουσας, ω Φαυστε, τα καθ' ημας. οταν ουν ημιν χρησιμος η περικειμενη σοι πλανος μορφη
γενηται και υπουργησηις ημιν προς α κελευομεν, τοτε καγω σοι την αληθινην
σου μορφην αποδωσω προτερον ποιησαντι τα παρ' εμου σοι λεγομενα. του δε
πατρος ειποντος· Παν οτι αν μοι δυνατον ηι, προθυμοτατον ποιησω, μονον
την εμην τοις εμοις αποδος μορφην, ο Πετρος απεκρινατο· Aυτος ιδιοις
ωσιν ακηκοας των προοδων μου απο Ἀντιοχειας εληλυθοτων και ειποντων ως εκει γεγονως ο Σιμων ισχυρως τους οχλους κατ' εμου παρωξυνε,
μαγον και μιαιφονον πλανον τε και γοητα αποκαλων, επι τοσουτον ως
γλιχεσθαι παντας τους εκει των εμων απογευσασθαι σαρκων. ποιησεις ουν
ως εγω λεγω, καταλιπων Κλημεντα παρ' εμοι και προαγαγων ημας εις
Ἀντιοχειαν μετα της συμβιου σου, ετι δε Φαυστινου και Φαυστινιανου των
υιων σου. συνεσονται δε σοι και αλλοι τινες, ους εγω κρινω δυνατους υπουργησαι τωι εμωι θεληματι. μετα τουτων εν τηι Ἀντιοχειαι γενομενος εν
οσωι ως Σιμων φαινηι, δημοσιαι κηρυξον την σεαυτου μετανοιαν <λεγων·> Ἐγω Σιμων ταυτα υμιν κηρυσσω. ομολογω αδικως καταψευσασθαι
Πετρου· ουκ εστι πλανος, ου μιαιφονος, ου γοης ουδε οσα ποτε φαυλα περι
αυτου λεγων εφθανον υπο θυμου ελαυνομενος. δεομαι υμων αυτος εγω
ο του προς υμας μισους αιτιος αυτωι γεγονως, παυσασθε μισουντες αυτον·
του γαρ υπο θεου προς σωτηριαν κοσμου απεσταλμενου αληθους προφητου αληθης εστιν αποστολος. διο και αυτος συμβουλευω αυτωι υμας
πειθεσθαι περι ων κηρυσσει, επει πασα υμων η πολις αρδην απολειται. δι' ην
δε αιτιαν υμιν ταυτα ωμολογησα, ειδεναι υμας θελω. ταυτης της νυκτος
αγγελοι με του θεου τον ασεβη ως εχθρον οντα τωι της αληθειας κηρυκι
δεινως εμαστιγουν. παρακαλω ουν, μηδ' αν αυτος εγω αλλοτε επελθων
κατα Πετρου επιχειρω λεγειν, μη αποδεξησθε με. εξομολογουμαι γαρ
υμιν· Ἐγω μαγος, εγω πλανος, εγω γοης, αλλα μετανοω· εξεστι γαρ ισως
μετανοιαι απολυσαι τα προπεπραγμενα μοι αμαρτηματα. ταυτα του
Πετρου υποτιθεμενου· Oιδα, εφη ο πατηρ, οτι βουλει· διο μη καμνε.
εμοι γαρ ουχ ηττον μελησει εκεισε ελθοντι διαλεχθηναι α χρη περι σου
διαλεγεσθαι. και ο Πετρος παλιν υπετιθετο· Ὅταν ουν νοησηις την πολιν
μεταβαλομενην του μισους, επιθυμουσαν δε ιδειν ημας, πεμψας δηλωσον
μοι, και αυτοθι επικαταληψομεθα σε. γενομενος δε εκει αυθημερον την
αλλοτριαν σου μορφην απελασας την σην τοις σοις και πασι τοις αλλοις
απλανως φαινεσθαι ποιησω. ταυτα ειπων συνειναι αυτωι τους υιους, αδελφους δε εμους, εποιησε και Ματτιδιαν την μητερα ημων και των γνησιωτερων τινας συναπερχεσθαι εκελευσεν. η δε μητηρ συναπελθειν αυτωι οκνηρως ειχεν· Μοιχας γαρ ειναι δοκω τηι Σιμωνος συνουσα μορφηι. ει δ' αρα
συναπερχεσθαι αυτωι αναγκασθησομαι, αδυνατον επι της αυτης κλινης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

163

συγκατακλιθησεσθαι. ουκ οιδα δε, ει και συναπελθειν αυτωι πεισθησομαι.
οκνουσαν δε αυτην απελθειν ο Ἀννουβιων προετρεψεν αυτην ειπων· Πεισθητι εμοι τε και Πετρωι και αυτηι δε τηι φωνηι οτι <Φαυστος> εστιν ο σος
συμβιος, ον ουκ ελαττον σου αγαπω. και αυτος αυτωι συμ<πορευσομαι>.
ταυτα του Ἀννουβιωνος ειποντος η μητηρ συνελθειν υπεσχετο. ο δε
Πετρος <εφη· Ἁρμο>διωτατα ο θεος τα πραγματα ημων οικονομει.
εχομεν γαρ μεθ' ημων Ἀννουβιων<α τον αστρολ>ογον. ουτος γαρ
ημιν επιδημησασι τηι Ἀντιοχειαι περι γενεσεως του λοιπου ως φιλος γνησιωτερον διαλεχθησεται.
Και δη του πατρος υπο νυκτα μεθ' ων εκελευσε Πετρος συν τωι
Ἀννουβιωνι ορμησαντος επι την πλησιον Ἀντιοχειαν, ορθρου της αλλης ημερας πριν προελθειν Πετρον επι τωι διαλεγεσθαι επανηλθον εις την Λαοδικειαν
τον Σιμωνα προπεμψαντες Ἀππιων και Ἀθηνοδωρος επιζητουντες τον πατερα. ο δε <Πετρος> μαθων εκελευσεν αυτους εισερχεσθαι. εισβαντων
δε και καθεσθεντων και· Που Φαυστος; ειποντων, απεκρινατο Πετρος· Oυκ
ισμεν· αυτης γαρ εσπερας προς υμας ελθων ουκετι τοις οικειοις εφανη,
χθες δε ορθρου και Σιμων αυτον εζητησε, και επει μηδεν απεκριναμεθα
προς αυτον, ουκ οιδα τι δοξαν αυτωι, Φαυστον εαυτον ειπων μη πιστευθεις δακρυων και κοπτομενος αποκτεννειν εαυτον απειλησας ως επι θαλασσαν ωρμησε. ταυτα ακουοντες ο τε Ἀππιων και οι συν αυτωι επολολυξαντες
εκοψαντο λεγοντες· ∆ια τι ου παρεδεξασθε αυτον; και αμα τωι βουλεσθαι
τον Ἀθηνοδωρον ειπειν μοι· Φαυστος ην, ο πατηρ σου, ο Ἀππιων υποφθασας αυτον ειπεν· Ἐμαθομεν παρα τινος οτι ευρων αυτον ο Σιμων εξωρμησε,
τα αληθη αυτου Φαυστου παρακαλεσαντος αυτον, οτι μη ηθελεν οραν
τους αυτου υιους Ἰουδαιους γεγενημενους. ημεις δε ταυτα ακουσαντες
τουτου ενεκεν ηλθομεν ζητουντες αυτον. επειδη δε ενταυθα ουκ εστι,
φαινεται αληθευσας ο ειπων ημιν. ως ουν παρ' αυτου ακουσαντες ειρηκαμεν
υμιν. εγω δε Κλημης συννοησας την του Πετρου προαιρεσιν οτι υπονοιαν
αυτοις ενσπειραι θελει ως τον γεροντα ζητειν μελλων παρ' αυτοις, ινα
φοβηθεντες φυγωσι, συνεδραμον αυτου τωι βουληματι και προς τον Ἀππιωνα· Ἄκουσον, εφην, φιλτατε μοι Ἀππιων· ημεις τα νομισθεντα ημιν
καλα ως πατρι δουναι εσπευσαμεν· ει δε αυτος ουκ εβουληθη λαβειν, αλλα
τουναντιον βδελυξαμενος ημας εφυγε, (τραχυτερον τι ερω) ουδε ημεις
αυτου φροντιζομεν. εμου ταυτα ειποντος, ως επ' ωμοτητι δυσχεραναντες απηιεσαν και (ως εμαθομεν της αλλης) ημων ....... κατ' ιχνη
Σιμωνος επι την Ἰουδαιαν ωρμησαν.
Πλην ημερων δεκα διελθουσων <ηλθε τις> εκ της Ἀντιοχειας παρα
του πατρος αγγελλων ημιν πως ο πατηρ δημο<σιαι στας της> αυτου
μορφης κατηγορων, Πετρον ευλογων την πασαν Ἀντιοχεων πολιν εις ποθον
μετεθηκεν, και εκ τουτου παντες επιθυμειν αυτον ιδειν απηγγελλον. ενιους
δε και χαλεπαινοντας αυτωι ως Σιμωνι δια την προς Πετρον υπερβαλλουσαν
στοργην και χειρας θελειν επιβαλειν τωι Φαυστωι ως Σιμωνι· διο μηπως
αναιρεθηι δεδοικοτα, εξαυτης ελθειν πεμψαντα αξιουν τον Πετρον, οπως
αυτον ζωντα επικαταλαβηι και τηι πολει ακμαζουσηι ποθωι τωι προς αυτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

164

ευκαιρως επιφανηι. Πετρος δε ταυτα ακουσας προς το εκκλησιαζειν πλειστους
συναγαγων και επισκοπον εκ των ακολουθων καταστησας, βαπτισας και
ιασαμενος ημερων επιμεινας τριων τηι Λαοδικειαι επι την πλησιον ορμησειν
Ἀντιοχειαν εσπευσεν.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

165


