De cruce et latrone i
Εις τον σταυρον και εις τον ληιστην, και περι της δευτερας του Χριστου
παρουσιας, και περι του συνεχως ευχεσθαι υπερ των εχθρων.
49.399 Ὁμιλια αʹ.
αʹ. Σημερον ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος εν σταυρωι, και ημεις εορτην
αγομεν, ινα μαθηις οτι ο σταυρος εορτη και πανηγυρις πνευματικη. Προτερον μεν γαρ
ο σταυρος ονομα καταδικης ην, νυνι δε πραγμα τιμης γεγονε· προτερον συμβολον
κατακρισεως, νυνι δε υποθεσις σωτηριας. Ουτος γαρ μυριων ημιν αγαθων αιτιος
γεγονεν, ουτος ημας της πλανης απηλλαξεν, ουτος εν σκοτει καθημενους εφωτισεν;
ουτος εκπεπολεμωμενους ημας τωι Θεωι κατηλλαξεν, απηλλοτριωμενους ωικειωσε,
μακραν οντας εγγυς ειναι εποιησεν· ουτος εχθρας αναιρεσις, ουτος ειρηνης
ασφαλεια, μυριων ημιν αγαθων θησαυρος γεγονε. ∆ια τουτον ουκετι πλανωμεθα εν
ερημιαις· την γαρ αληθινην οδον επεγνωμεν· ουκετι των βασιλειων εξω διαγομεν·
την γαρ θυραν ευραμεν· ου φοβουμεθα τα πεπυρωμενα βελη του διαβολου· την γαρ
πηγην ειδομεν.
∆ια τουτον ουκετι εσμεν εν χηρειαι· τον γαρ νυμφιον απειληφαμεν· ου
δεδοικαμεν τον λυκον· τον γαρ ποιμενα τον καλον εχομεν· Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, ο
ποιμην ο καλος. ∆ια τουτον ου φριττομεν τον τυραννον· προσεδρευομεν γαρ τωι
βασιλει· και δια ταυτα εορτην αγομεν, σταυρου μνημην τελουντες. Ουτω και Παυλος
εκελευσε δια τον σταυρον εορτην αγειν· Ἑορταζωμεν γαρ, φησι, μη εν ζυμηι παλαιαι,
αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας. Ειτα την αιτιαν προστιθεις, επηγαγεν·
Ὅτι το Πασχα ημων υπερ ημων ετυθη Χριστος. Ὁραις πως δια τον σταυρον εορταζειν
κελευει; εν γαρ τωι σταυρωι ετυθη ο Χριστος. Ὅπου δε θυσια, εκει αναιρεσις
αμαρτηματων, εκει καταλλαγη ∆εσποτου, εκει εορτη και χαρα. Το Πασχα ημων υπερ
ημων ετυθη Χριστος. Και που ετυθη, ειπε; Ἐφ' υψηλου του ικριου. Καινον το
θυσιαστηριον της θυσιας ταυτης, επειδη και η θυσια καινη και παραδοξος. 49.400 Ὁ
αυτος γαρ και θυσια και ιερευς ην· θυσια μεν κατα σαρκα, ιερευς δε κατα πνευμα· ο
αυτος και προσηγε και προσηγετο δε κατα σαρκα. Ἄκουσον γουν πως αμφοτερα
ταυτα ο Παυλος εδηλωσε· Πας αρχιερευς, φησιν, εξ ανθρωπων λαμβανομενος, υπο
ανθρωπων καθισταται· οθεν αναγκαιον εχειν τι και τουτον ο προσενεγκοι. Ἰδου
αυτος προσφερει εαυτον. Ἀλλαχου δε φησιν, οτι Χριστος απαξ προσενεχθεις εις το
πολλων ανενεγκειν αμαρτιας, οφθησεται τοις αυτον απεκδεχομενοις εις σωτηριαν.
Ἰδου ενταυθα προσηνεχθη, εκει δε εαυτον προσηνεγκεν. Ειδες πως και θυσια και
ιερευς εγενετο, και θυσιαστηριον ο σταυρος ην; Και τινος ενεκεν ουκ εν τωι ναωι,
φησιν, η θυσια προσφερεται, αλλ' εξω της πολεως και των τειχων; Ἵνα εκεινο
πληρωθηι, οτι Ἐν τοις ανομοις ελογισθη.
Τινος δε ενεκεν εφ' υψηλου του ικριου σφαττεται, και ουχ υπο στεγην; Ἵνα
του αερος την φυσιν εκκαθαρηι, δια τουτο εφ' υψηλου, ουκ επικειμενης στεγης, αλλ'
επικειμενου ουρανου. Ἐκαθαιρετο μεν γαρ ο αηρ εφ' υψηλου θυομενου του
προβατου· εκαθαιρετο δε και η γη· εσταζε γαρ το αιμα απο της πλευρας επ' αυτην.
∆ια τουτο ουχ υπο στεγην, δια τουτο ουκ εν τωι ναωι τωι Ἰουδαικωι, ινα μη
νοσφισωνται την θυσιαν Ἰουδαιοι, μηδε νομισηις υπερ του εθνους εκεινου μονου
ταυτην προσαγεσθαι· δια τουτο εξω πολεως και τειχων, ινα μαθηις οτι καθολικη η
θυσια, οτι υπερ της γης απασης η προσφορα, ινα μαθηις οτι κοινος ο καθαρισμος
εστιν, ου μερικος, καθαπερ επι των Ἰουδαιων. Ἰουδαιοις μεν γαρ δια τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εκελευσεν ο Θεος πασαν αφιεναι την γην, και εις ενα τοπον προσφερειν τας θυσιας
και ευχεσθαι, επειδη πασα η γη ακαθαρτος ην, καπνου και κνισσης και παντων των
αλλων μολυσμων των εκ των θυσιων των Ἑλληνικων επ' αυτην φερομενων· ημιν
δε, επειδη λοιπον ο Χριστος ελθων πασαν την οικουμενην εξεκαθαρεν, απας τοπος
ευκτηριον γεγονε. ∆ια τουτο και Παυλος θαῤρων παρ 49.401 ηινει λοιπον αδεως
προσευχεσθαι πανταχου, λεγων ουτω· Βουλομαι προσευχεσθαι τους ανδρας εν παντι
τοπωι επαιροντας οσιας χειρας. Ειδες πως εκαθαρθη η οικουμενη; ∆ια γαρ του τοπου
πανταχου επαιρειν χειρας οσιας δυναμεθα, επειδη πασα η γη αγια γεγονεν αγιωτερα
των αγιων των ενδον. Ἐκει μεν γαρ προσηνεχθη προβατον αλογον, ενταυθα δε
πνευματικον· οσωι δε μειζων η θυσια, τοσουτωι πλειων και ο αγιασμος. ∆ια τουτο
εορτη ο σταυρος.
βʹ. Βουλει μαθειν αυτου και ετερον κατορθωμα; Τον παραδεισον
πεντακισχιλια ετη και πλειω κεκλεισμενον σημερον ημιν ηνεωιξεν. Ἐν ταυτηι γαρ τηι
ημεραι, εν ταυτηι τηι ωραι, τον ληιστην εισηγαγεν ο Θεος, δυο κατορθωματα
εργασαμενος· εν μεν, οτι παραδεισον ηνεωιξεν, ετερον δε, οτι ληιστην εισηγαγε.
Σημερον απεδωκεν ημιν την αρχαιαν πατριδα, σημερον επανηγαγεν ημας επι την
πατρυαν πολιν, και την οικιαν εχαρισατο τηι κοινηι των ανθρωπων φυσει· Σημερον
γαρ, φησιν, μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι. Τι λεγεις; εσταυρωσαι και προσηλωσαι,
και παραδεισον επαγγελληι; Ναι, φησιν, ινα εν τωι σταυρωι την δυναμιν την εμην
καταμαθηις. Ἐπειδη γαρ το πραγμα σκυθρωπον ην, ινα μη τηι φυσει του σταυρου
προσχηις, αλλα την δυναμιν του σταυρουμενου μαθηις, εν σταυρωι το θαυμα
εργαζεται τουτο, ο μαλιστα δεικνυσιν αυτου την ισχυν.
Ου γαρ νεκρον αναστησας, ου θαλαττηι και πνευμασιν επιτιμησας, ου
δαιμονας απελασας, αλλα σταυρουμενος, προσηλουμενος, υβριζομενος,
εμπτυομενος, λοιδορουμενος, διασυρομενος ισχυσε την πονηραν του ληιστου
διανοιαν μεταθειναι, ινα εκατερωθεν την δυναμιν αυτου ιδηις. Την τε γαρ κτισιν
εκλονησεν απασαν, και τας πετρας διεῤρηξε, της πετρας τε αναισθητοτεραν του
ληιστου ψυχην επεσπασατο και ετιμησε· Σημερον γαρ μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι,
φησι. Καιτοι τα χερουβιμ ετηρει τον παραδεισον· αλλ' ουτος και των χερουβιμ
∆εσποτης· φλογινη ρομφαια εκει στρεφεται· αλλ' αυτος και φλογος και γεεννης και
ζωης και θανατου εξουσιαν εχει. Καιτοι γε βασιλευς ουδεις αν ποτε ανασχοιτο
ληιστην ανθρωπον, η ετερον τινα των ομοδουλων μεθ' εαυτου καθισας, ουτως εις
πολιν εισαγαγειν. Ἀλλ' ο Χριστος τουτο εποιησε, και εις την ιεραν εισερχομενος
πατριδα, μεθ' εαυτου τον ληιστην εισαγει, ου καταπατων τον παραδεισον, ουδε
καταισχυνων τοις ποσι του ληιστου, αλλα μαλλον τιμων τον παραδεισον· τιμη γαρ
παραδεισου, το τοιουτον εχειν δεσποτην, ως και ληιστην αξιον ποιησαι της τρυφης
της εν τωι παραδεισωι.
Και γαρ οτε τελωνας και πορνας εισηγαγεν εις την βασιλειαν των ουρανων,
ουκ ατιμαζων τουτο εποιει, αλλα μαλλον ετιμα, δεικνυς οτι τοιουτος εστιν ο Κυριος
της βασιλειας των ουρανων, ως και πορνας και τελωνας ουτως εργασασθαι
δοκιμους, ως αξιους φανηναι της εκεισε τιμης και δωρεας. Καθαπερ γαρ ιατρον τοτε
μαλιστα θαυμαζομεν, οταν ιδωμεν ανθρωπους ανιατα παθηματα εχοντας
απαλλαττοντα της αῤρωστιας και προς υγειαν επαναγοντα· ουτω και τον Χριστον
θαυμαζειν δικαιον, οταν τραυματα ανιατα θεραπευηι, οταν τελωνην και πορνην εις
τοσαυτην υγειαν επαναγαγηι, ως αξιους αποφηναι των ουρανων. Και τι τοιουτον ο
ληιστης επεδειξατο, φησιν, ινα παραδεισου τυχηι μετα σταυρον; Βουλει συντομως
ειπω την ανδρειαν αυτου; Ὅτε Πετρος ηρνησατο κατω, τοτε εκεινος ωμολογησεν
ανω. Και ταυτα ου του Πετρου κατηγορων λεγω, 49.402 μη γενοιτο, αλλα του ληιστου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

την μεγαλοψυχιαν δειξαι βουλομενος. Ὁ μαθητης απειλην ουκ ηνεγκεν ευτελους
κορασιου· ο δε ληιστης ορων δημον ολοκληρον περιεστωτα, βοωντα, μαινομενον,
βλασφημιας και σκωμματα εξακοντιζοντα, ου προσεσχεν εκεινοις, ουκ ενενοησε την
φαινομενην ευτελειαν του σταυρουμενου, αλλα τοις της πιστεως οφθαλμοις απαντα
ταυτα παραδραμων, και τα ταπεινα κωλυματα αφεις, επεγνω τον των ουρανων
∆εσποτην, και αυτωι προσπεσων ελεγε· Μνησθητι μου, Κυριε, οταν ελθηις εν τηι
βασιλειαι σου. Μη δη παραδραμωμεν απλως τον ληιστην τουτον, μηδε
επαισχυνθωμεν διδασκαλον λαβειν, ον ουκ επηισχυνθη ο ∆εσποτης ο ημετερος
πρωτον εισαγαγειν εις τον παραδεισον· μη επαισχυνθωμεν διδασκαλον λαβειν
ανθρωπον προ της φυσεως απασης αξιον φανεντα της πολιτειας της εν τοις
ουρανοις, αλλα το καθ' εκαστον ακριβως εξετασωμεν, ινα μαθωμεν του σταυρου την
δυναμιν.
Ουκ ειπε προς αυτον, καθαπερ προς τον Πετρον· ∆ευρο οπισω μου, και
ποιησω σε αλιεα ανθρωπων· ουδε ειπε προς αυτον, καθαπερ προς τους δωδεκα, οτι
Καθισεσθε επι δωδεκα θρονους κρινοντες τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ· μαλλον δε
ουδε ρηματος αυτον ολως ηξιωσεν· ου θαυμα εδειξεν, ου νεκρον ανισταμενον
εθεασατο, ου δαιμονας απελαυνομενους· ου θαλατταν ειδεν υπακουσασαν, ου περι
βασιλειας αυτωι τι ειπεν, ου περι γεεννης· και προ παντων αυτον ωμολογησε, και
ταυτα, του ετερου λοιδορουντος· ελοιδορει γαρ αυτον ο αλλος ληιστης. Και γαρ και
αλλος ληιστης ην εσταυρωμενος μετ' αυτου, ινα πληρωθηι εκεινο, οτι Ἐν τοις
ανομοις ελογισθη. Ἐβουλοντο γαρ και την δοξαν αυτου διαβαλειν οι Ἰουδαιοι, και
πανταχοθεν επηρεαζον τοις γινομενοις· αλλα πανταχοθεν διελαμπεν η αληθεια, και
ηυξετο δια των κωλυματων αυτων. Ἐλοιδορει τοινυν αυτον ο αλλος ληιστης. Ειδες
ληιστην και ληιστην; αμφοτεροι εν σταυρωι, αμφοτεροι απο βιου ληιστρικου,
αμφοτεροι απο πονηριας· αλλ' ουκ αμφοτεροι εν τοις αυτοις, αλλ' ο μεν βασιλειαν
εκληρονομησεν, ο δε εις γεενναν επεμπετο. Ουτω και χθες· μαθηται και μαθητης,
Ἰουδας και οι ενδεκα· αλλ' εκεινοι μεν ελεγον· Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν
το Πασχα; ουτος δε προδοσιαν παρεσκευαζετο και ελεγε· Τι θελετε μοι δουναι, καγω
υμιν παραδωσω αυτον; κακεινοι μεν προς διακονιαν ηυτρεπιζοντο και την θειαν
μυσταγωγιαν, ουτος δε προς το προδουναι εσπευδεν. Ουτω και ενταυθα ληιστης και
ληιστης· αλλ' ο μεν λοιδορει, ο δε προσκυνει· και ο μεν βλασφημει, ο δε ευφημει, και
τον βλασφημουντα επιστομιζει λεγων· Ουδε φοβηι συ τον Θεον; αξια γαρ ων
επραξαμεν απολαμβανομεν.
γʹ. Ειδες παῤρησιαν ληιστου; ειδες παῤρησιαν εν σταυρωι; ειδες φιλοσοφιαν εν
τιμωριαι, και ευλαβειαν εν κολασει; Ὅτι γαρ εν εαυτωι ην, οτι φρενας ειχε, των ηλων
αυτωι εμπεπαρμενων, τις ουκ αν εκπλαγειη, Ὁ δε ου μονον εν εαυτωι ην, αλλα και τα
καθ' εαυτον αφεις, τα των αλλων εφροντιζε, διδασκαλος εν σταυρωι γινομενος, και
επιτιμων και λεγων· Ουδε φοβηι συ τον Θεον; Μη προσεχε, φησι, τωι κατω
δικαστηριωι· εστιν ετερος κριτης αορατος, εστιν αδεκαστον δικαστηριον. Μη τοινυν
ιδηις, οτι κατεκριθη κατω· τα γαρ ανω ου τοιαυτα· ενταυθα μεν γαρ εν τωι κατω
δικαστηριωι και δικαιοι κατακρινονται, και αδικοι διαφευγουσι, και υπευθυνοι
αφιενται, και ανευθυνοι κολα 49.403 ζονται. Και γαρ εκοντες και ακοντες πολλα
αμαρτανουσιν οι δικαζοντες· η γαρ αγνοουντες το δικαιον και απατωμενοι, η ειδοτες
μεν, υπο χρηματων δε διαφθαρεντες, προεδωκαν πολλακις την ψηφον. Ἄνω δε
ουδεν τοιουτον εστιν· ο γαρ Θεος κριτης δικαιος, και το κριμα αυτου ως φως
εξελευσεται ουκ εχον σκοτος ουδε αγνοιαν.
Ἵνα γαρ μη λεγηι, οτι κατεδικασθη κατω και κατεκριθη, ανηγαγεν αυτον
προς το ανω δικαστηριον· ανεμνησεν εκεινου του φοβερου βηματος, μονονουχι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

λεγων· Ἐκει βλεπε, και ουκ οισεις την κατακρινουσαν ψηφον, ουδε στησηι μετα των
κατω διεφθαρμενων κριτων, αλλ' αποδεξηι την ανω γενομενην κρισιν. Ειδες
φιλοσοφιαν ληιστου; ειδες συνεσιν και διδασκαλιαν; Ἀθροον απο του σταυρου εις τον
ουρανον ανεπηδησεν. Ειτα και εκ περιουσιας αυτον επιστομιζων, Ου δεδοικας,
φησιν, οτι εν τωι αυτωι κριματι εσμεν; Τι εστιν, Ὅτι εν τωι αυτωι κριματι εσμεν; Ἐν τηι
αυτηι κολασει. Μη γαρ ουχι και συ εν τωι σταυρωι ει; Ἐκεινον τοινυν ονειδιζων,
εαυτον προ εκεινου προβαλληι. Ὥσπερ γαρ ο εν αμαρτημασιν ων, ετερον κατηγορων,
εαυτον προ εκεινου κατηγορει, ουτω και ο εν συμφοραι ων και ονειδιζων ετερωι
συμφοραν, εαυτον προ εκεινου ονειδιζει. Ὅτι εν τωι αυτωι κριματι εσμεν.
Ἀποστολικον αυτωι νομον αναγινωσκει, ευαγγελικα ρηματα λεγοντα· Μη κρινετε,
ινα μη κριθητε. Ὅτι εν τωι αυτωι κριματι εσμεν. Τι ποιεις, ω ληιστα; απολογησασθαι
υπερ αυτου επιχειρων, κοινωνον σαυτον εποιησας του ληιστου; Ουχι, φησι·
διορθουμαι την υπονοιαν ταυτην δια των εξης. Ἵνα γαρ μη δια την κοινωνιαν της
τιμωριας νομισηις οτι κοινωνον αυτον εποιησε της αμαρτιας, επηγαγε την
διορθωσιν, λεγων· Και ημεις μεν δικαιως· αξια γαρ ων επραξαμεν πεπονθαμεν.
Ειδες εξομολογησιν απηρτισμενην; ειδες πως εν τωι σταυρωι τα αμαρτηματα
απεδυσατο; Λεγε γαρ, φησι, συ τας αμαρτιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις. Ουδεις
ηναγκασεν, ουδεις εβιασατο, αλλ' αυτος εαυτον εξεπομπευσεν, ειπων· Και ημεις μεν
δικαιως· αξια γαρ ων εποιησαμεν πεπονθαμεν· ουτος δε ουδεν πονηρον εποιησε. Και
μετα ταυτα φησι· Μνησθητι μου, Κυριε, εν τηι βασιλειαι σου. Ουκ ετολμησε προτερον
ειπειν, Μνησθητι μου εν τηι βασιλειαι σου, εως οτε δια της εξομολογησεως απεθετο
των αμαρτιων το φορτιον. Ὁραις ποσον εστιν εξομολογησις; Ἐξωμολογησατο, και
τον παραδεισον ηνεωιξεν· εξωμολογησατο, και παῤρησιαν ελαβε τοσαυτην, ως απο
ληιστειας βασιλειαν αιτησαι. Ὁραις ποσων αγαθων ημιν αιτιος ο σταυρος; Βασιλειας
μεμνησαι; Τι γαρ οραις τοιουτον, ειπε μοι; Ἧλοι και σταυρος τα ορωμενα· αλλ' αυτος
ουτος ο σταυρος, φησι, της βασιλειας εστι συμβολον. ∆ια τουτο δε αυτον βασιλεα
καλω, επειδη βλεπω αυτον σταυρουμενον· βασιλεως γαρ εστι το υπερ των
αρχομενων αποθνησκειν. Αυτος δι' εαυτου ειπεν· Ὁ ποιμην ο καλος την ψυχην
αυτου τιθησιν υπερ των προβατων. Ουκουν και ο βασιλευς ο καλος την ψυχην αυτου
τιθησιν υπερ των αρχομενων. Ἐπει ουν την ψυχην αυτου εθηκεν, δια τουτο αυτον
βασιλεα καλω. Μνησθητι μου, Κυριε, εν τηι βασιλειαι σου.
δʹ. Ειδες πως και βασιλειας ο σταυρος συμβολον; Βουληι και ετερωθεν τουτο
μαθειν; Ουκ αφηκεν αυτον ειναι επι της γης, αλλ' ανεσπασεν αυτον, και εις τον
ουρανον ανηγαγε. Ποθεν τουτο δηλον; Ἐπειδη μετ' αυτου μελλει ερχεσθαι εν τηι
δευτεραι και ενδοξωι αυτου παρουσιαι, ινα μαθηις πως σεμνον πραγμα ο σταυρος, διο
και δοξαν αυτον εκαλεσεν. Ἀλλ' ιδω 49.404 μεν πως μετα του σταυρου ερχεται·
αναγκαιον γαρ επαναγαγειν την αποδειξιν. Ἐαν ειπωσι, φησιν, ιδου εν τοις ταμειοις
εστιν ο Χριστος, ιδου εν τηι ερημωι εστι, μη απελθητε· περι της δευτερας αυτου
παρουσιας λεγων της ενδοξου δια τους ψευδοχριστους, δια τους ψευδοπροφητας, δια
τον Ἀντιχριστον, ινα μη τις πλανηθεις εκεινωι περιπεσηι. Ἐπειδη γαρ προ του Χριστου
ο Ἀντιχριστος ερχεται, ινα μη ζητων τις τον ποιμενα τωι λυκωι περιπεσηι, δια τουτο
σοι λεγω γνωρισμα της του ποιμενος παρουσιας. Ἐπειδη γαρ η πρωτη αυτου
παρουσια λανθανουσα γεγονεν, ινα μη νομισηις, οτι και η δευτερα τοιαυτη γινεται,
τουτο δεδωκε το σημειον. Αυτη μεν γαρ λανθανουσα εικοτως γεγονεν· ηλθε γαρ
ζητων το απολωλος· εκεινη δε ουχ ουτως· αλλα πως, ειπε; Ὥσπερ γαρ εξερχεται η
αστραπη απο ανατολων, και φαινεται εως δυσμων, ουτως εσται και η παρουσια του
Υιου του ανθρωπου. Ἀθροον απασι φανησεται, και ου δεησεται ουδεις ερωτησαι, ειτε
ενταυθα, ειτε εκει ο Χριστος. Ὥσπερ γαρ αστραπης φαινομενης ου δεομεθα εξεταζειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ει εγενετο· ουτω της παρουσιας γινομενης του Χριστου, ου δεομεθα εξεταζειν, ει
παρεγενετο ο Χριστος.
Ἀλλα το ζητουμενον, ει μετα σταυρου ερχεται· μη γαρ δη επιλαθωμεθα της
υποσχεσεως. Ἄκουσον τοινυν των εξης. Τοτε, φησι· τοτε, ποτε; Ὅταν ερχηται ο Υιος
του ανθρωπου, ο ηλιος σκοτισθησεται, και η σεληνη ου δωσει το φεγγος αυτης.
Τοσαυτη γαρ εσται του φωτος τοτε η υπερβολη, ως και τα φαιδροτατα αστρα
αποκρυβηναι. Τοτε και οι αστερες πεσουνται, τοτε το σημειον φανησεται του Υιου
του ανθρωπου εν τωι ουρανωι. Ειδες ποση αρετη του σημειου του σταυρου; Ὁ ηλιος
σκοτισθησεται, και η σεληνη ου φανησεται· εκεινο δε λαμπει και φαινει, ινα μαθηις
οτι και ηλιου και σεληνης φαιδροτερον. Και καθαπερ βασιλεως εις πολιν εισιοντος,
οι στρατιωται προλαμβανοντες τα λεγομενα σιγνα, βασταζουσιν επι των ωμων
αυτων, προαγγελλοντες την εισοδον αυτου· ουτω και του Κυριου κατιοντος εκ των
ουρανων προερχεται τα στρατοπεδα των αγγελων και αρχαγγελων, το σημειον
εκεινο φεροντες επι των ωμων, και την βασιλικην αυτου εισοδον απαγγελλοντες
ημιν. Τοτε σαλευθησονται αι δυναμεις των ουρανων, περι των αγγελων φησι·
τρομος ληψεται αυτους τοτε και φοβος πολυς. Και τινος ενεκεν, ειπε μοι; Φοβερον
εσται το δικαστηριον εκεινο· πασα γαρ ημων η φυσις μελλει κρινεσθαι και
παριστασθαι τωι φοβερωι δικαστηι.
Τινος ουν ενεκεν οι αγγελοι δεδοικασι και φριττουσιν; ου γαρ εκεινοι
μελλουσι κρινεσθαι. Καθαπερ γαρ αρχοντος δικαζοντος, ουχι οι υπευθυνοι μονον,
αλλα και οι της ταξεως, οι μηδεν εαυτοις συνειδοτες δεδοικασι και φριττουσι δια τον
φοβον του δικαστου· ουτω και τοτε, της φυσεως της ημετερας κρινομενης, και οι
μηδεν εαυτοις συνειδοτες αγγελοι δεδοικασι δια την υπερβολην του φοβου του
δικαστου. Ἀλλα δια τι ο σταυρος φαινεται τοτε, και δια τι εχων αυτον ερχεται; Ἵνα
μαθωσι την οικειαν αυτων αγνωμοσυνην οι σταυρωσαντες αυτον, δια τουτο αυτο το
συμβολον της αναισχυντιας αυτων δεικνυσι. Και οτι δια τουτο αυτον φερει, ακουσον
του προφητου λεγοντος· Τοτε κοψονται αι φυλαι της γης, βλεπουσαι τον κατηγορον,
και επιγινωσκουσαι το αμαρτημα. Και τι θαυμαζεις, ει τον σταυρον φερων ερχεται,
οπου γε και αυτα τα τραυματα τοτε δεικνυσιν· Ὄψονται γαρ, φησιν, εις ον
εξεκεντησαν; Καθαπερ γαρ επι του Θωμα εποιησε, βουλομενος απι 49.405 στιαν
διορθωσασθαι μαθητου, και αναστας εδειξεν αυτωι τον τυπον των ηλων, και τα
τραυματα, ειπων, Βαλε την χειρα σου, και βλεπε, οτι πνευμα σαρκα και οστα ουκ
εχει· ουτω και τοτε δειξει τα τραυματα και τον σταυρον, ινα δειξηι οτι ουτος ην
εκεινος ο σταυρωθεις.
εʹ. Ουκ απο του σταυρου δε μονον, αλλα και απο αυτων των ρηματων των εν
τωι σταυρωι την αφατον αυτου φιλανθρωπιαν εστιν ιδειν. Ἔτι γαρ προσηλωμενος και
κωμωιδουμενος και καταγελωμενος τοτε και εμπτυομενος, ελεγε· Πατερ, αφες
αυτοις την αμαρτιαν· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Και σταυρουμενος υπερ των
σταυρουντων ευχεται· καιτοι εκεινοι το εναντιον ελεγον· Ει Υιος ει του Θεου,
καταβηθι απο του σταυρου, και πιστευσομεν σοι, φησι. Και μην δια τουτο ου
καταβαινει απο του σταυρου, επειδη Υιος εστι του Θεου, και δια τουτο ηλθεν, ινα
σταυρωθηι υπερ ημων.
Καταβηθι απο του σταυρου, φησι, και πιστευσομεν σοι. Ῥηματα ταυτα, και
προφασις απιστιας. Του γαρ καταβηναι απο του σταυρου πολλωι μειζον ην το
αναστηναι, του λιθου επικειμενου τωι ταφωι· του καταβηναι απο του σταυρου πολλωι
μειζον ην το νεκρον δεδεμενον και τετραημερον οντα τον Λαζαρον μετα των
κειριων εξαγαγειν του μνηματος. Ἐκεινοι μεν ουν ελεγον· Ει Υιος ει του Θεου,
σωσον σεαυτον· αυτος δε παντα επραττεν, οπως εκεινους σωσηι τους ονειδιζοντας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αυτον, λεγων· Ἄφες αυτοις την αμαρτιαν· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Τι ουν; αφηκεν
αυτοις την αμαρτιαν; Ἀφηκεν, ει εβουλοντο μετανοησαι. Ει γαρ μη αφηκεν αυτοις
την αμαρτιαν, ουκ αν Παυλος αποστολος εγενετο· ει μη αφηκεν αυτοις την
αμαρτιαν, ουκ αν ευθεως τρισχιλιοι επιστευσαν και πεντακισχιλιοι και πολλαι
μυριαδες. Ὅτι γαρ πολλαι μυριαδες Ἰουδαιων επιστευσαν, ακουσον τι λεγουσιν οι
αποστολοι τωι Παυλωι· Θεωρεις, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισιν Ἰουδαιων των
πεπιστευκοτων; Μιμησωμεθα τοινυν τον ∆εσποτην, και υπερ των εχθρων ευχωμεθα.
Παλιν γαρ αυτης επιλαμβανομαι της παραινεσεως· πεμπτην εχω σημερον ημεραν
υπερ ταυτης υμιν της υποθεσεως διαλεγομενος, ουχι καταγινωσκων υμων
παρακοην, μη γενοιτο, αλλα μαλιστα ελπιζων οτι πεισθησεσθε. Ει δε τινες εισι
σκληροι και οργιλοι και δυσαναγωγοι, ωστε παρακουσαι των περι της ευχης
ρηθεντων, καν τον αριθμον των ημερων αιδεσθεντες αποθωνται ποτε την εχθραν
και την μικροψυχιαν. Μιμησαι σου τον ∆εσποτην· εσταυρουτο, και υπερ των
σταυρουντων τωι Πατρι διελεγετο. Και πως δυναμαι, φησι, τον ∆εσποτην
μιμησασθαι; Ἐαν θεληις, δυνασαι.
Ει μη γαρ οιος τε ης μιμησασθαι, πως ελεγε, Μαθετε απ' εμου, οτι πραος ειμι
και ταπεινος τηι καρδιαι; Ει μη δυνατον ην μιμησασθαι, ουκ αν ελεγεν ο Παυλος·
Μιμηται μου γινεσθε, καθως καγω Χριστου. Πλην αλλ' ου βουλει τον ∆εσποτην
μιμησασθαι; μιμησαι τον συνδουλον, Στεφανον λεγω τον αποστολον· και γαρ
εκεινος τον ∆εσποτην εμιμησατο. Και καθαπερ ο Χριστος μεταξυ των σταυρουντων,
αφεις τον σταυρον, αφεις τα καθ' εαυτον, υπερ των σταυρουντων παρακαλει τον
Πατερα· ουτω και ο δουλος μεταξυ των λιθαζοντων, βαλλομενος υπο παντων,
δεχομενος τας βολας των λιθων, και τας οδυνας τας εκ τουτων γινομενας αφεις,
ελεγε· Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν ταυτην. Ειδες πως διαλεγεται ο Υιος;
ειδες πως δεεται ο δουλος; Ἐκεινος φησι· Πατερ, αφες αυτοις την 49.406 αμαρτιαν
ταυτην· ου γαρ οιδασι τι ποιουσιν· ουτος δε φησι· Κυριε, μη στησηις αυτοις την
αμαρτιαν ταυτην. Και ινα μαθηις οτι μετα σπουδης ευχεται, ουχ απλως ευχεται εστως
και καταλευομενος, αλλα θεις τα γονατα ειπε μετα κατανυξεως, μετα πολλης
συμπαθειας. Βουλει σοι δειξω και αλλον συνδουλον πολλωι μειζονα εκεινου
παθοντα; Ὁ Παυλος φησιν· Ὑπο Ἰουδαιων τρις εῤραβδισθην, απαξ ελιθασθην,
νυχθημερον εν τωι βυθωι πεποιηκα. Τι ουν μετα ταυτα; Ηυχομην, φησιν, αυτος
αναθεμα ειναι υπερ των αδελφων μου, των συγγενων μου κατα σαρκα. Θελεις και
αλλον ιδειν, ουκ απο της Καινης, αλλ' απο της Παλαιας; Τουτο γαρ εστι μαλιστα το
θαυμαστον, οτι οπου ουκ εκελευοντο τους εχθρους φιλειν, αλλ' οφθαλμον
εκκοπτειν αντ' οφθαλμου, και οδοντα αντι οδοντος, και τοις ισοις αμειψασθαι
κακοις, προς αποστολικην εφθασαν φιλοσοφιαν. Ἄκουσον τι φησιν ο Μωυσης, ο
λιθασθεις υπο των Ἰουδαιων πολλακις, και καταφρονηθεις υπ' αυτων· Ει μεν αφιης
αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου ης εγραψας.
Ὁραις εκαστον την των αλλων ασφαλειαν προ της οικειας σωτηριας τιθεμενον;
Ουδεν ημαρτες· και τι βουλει κοινωνησαι αυτοις της τιμωριας; Ὅτι ου σφοδρα
αισθανομαι, φησι, της ευπραγιας, ετερων πασχοντων κακως. Ἤρκει μεν ουν και
ταυτα ημιν τα παραδειγματα· ινα δε εκ περιουσιας διορθωσωμεν εαυτους, και ετερον
τα αυτα φιλοσοφουντα πειρασομαι. Και γαρ ο ∆αυιδ, ο μακαριος εκεινος και πραος,
του στρατοπεδου παντος κατεξανασταντος αυτου, και τον υιον καθοπλισαντος τον
Ἀβεσαλωμ, και επιθεμενου τηι τυραννιδι, και βουληθεντος αυτον σφαξαι, ειτα του
Θεου δια τουτο παροξυνθεντος τι γαρ ει και προφασιν ετεραν επεθηκε τηι σφαγηι; και
τον αγγελον πεμψαντος ρομφαιαν εσπασμενον, και την πληγην επιφεροντα ανωθεν,
ορων απολλυμενους απαντας, τι φησιν; Ἐγω ο ποιμην ημαρτον, καγω ο ποιμην
εκακοποιησα. Γενεσθω επ' εμε η χειρ σου, και επι τον οικον του πατρος μου. Ὁραις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

παλιν συγγενη τα κατορθωματα; Βουλει σοι δειξω και αλλον; ουδε γαρ ετερου τα
αυτα φιλοσοφουντος απορησομεν. Σαμουηλ ο προφητης εκεινος υβρισθη παρα των
Ἰουδαιων, απεχειροτονηθη, ητιμασθη ουτως, ως τον Θεον θελησαι αυτον
παραμυθησασθαι και ειπειν· Ου σε εξουθενηκασιν, αλλ' εμε.
Τι ουν εκεινος ο εξουθενηθεις, ο υβρισθεις; Ἐμοι δε μη γενοιτο, φησιν,
αμαρτειν ουτως, ως διαλιπειν προσευχομενον υπερ υμων τωι Κυριωι. Ἁμαρτιαν
ενομισεν ειναι, το μη προσευχεσθαι υπερ των εχθρων. Μη γενοιτο γαρ μοι αμαρτειν
ουτως, ως μη προσευχεσθαι υπερ υμων. Ὁ Χριστος λεγει· Πατερ, αφες αυτοις την
αμαρτιαν· ου γαρ οιδασι τι ποιουσιν. Ὁ Στεφανος λεγει· Κυριε, μη στησηις αυτοις την
αμαρτιαν ταυτην. Ὁ Παυλος λεγει· Ηυχομην αναθεμα ειναι υπερ των αδελφων μου,
των συγγενων κατα σαρκα. Ὁ Μωυσης λεγει· Ει μεν αφιης αυτοις την αμαρτιαν,
αφες· ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου ης εγραψας. Ὁ ∆αυιδ λεγει· Γενεσθω η
χειρ σου επ' εμε και επι τον οικον του πατρος μου. Ὁ Σαμουηλ λεγει· Ἐμοι δε μη
γενοιτο αμαρτειν του διαλιπειν προσευχομενον υπερ υμων τωι Κυριωι. Ποιας ουν
τυχωμεν συγγνωμης, ειπε μοι. του ∆εσποτου, των δουλων, των απο της Καινης, των
απο της Παλαιας, παντων ημας ωθουντων εις την 49.407 υπερ των εχθρων ευχην,
αυτοι το εναντιον ποιουντες, και κατα των εχθρων ευχομενοι; Μη, παρακαλω, μη,
αδελφοι. Και γαρ οσωι πλειονα τα παραδειγματα, τοσουτωι, εαν μη μιμησωμεθα,
μειζων η κολασις. Μειζον το υπερ των εχθρων ευχεσθαι του υπερ των φιλων· ουδε
γαρ ουτως υμας ωφελει εκεινο, ως τουτο.
Ἐαν γαρ φιλητε τους φιλουντας υμας, ουδεν μεγα ποιειτε, φησι· και γαρ οι
τελωναι το αυτο ποιουσιν. Ὥστε εαν υπερ των φιλων ευξωμεθα, ουδεπω των
εθνικων η τελωνων εγενομεθα βελτιους· οταν δε 49.408 τους εχθρους φιλησωμεν,
του Θεου κατα δυναμιν ανθρωπινην ομοιοι γεγοναμεν, οτι Τον ηλιον αυτου
ανατελλει επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. Γενωμεθα
τοινυν ομοιοι του Πατρος. Γινεσθε γαρ, φησιν, ομοιοι του Πατρος υμων του εν τοις
ουρανοις, ινα και της βασιλειας των ουρανων καταξιωθωμεν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου και Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και
το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


