Prooemia in Psalmos
ΠΡΟΟΙΜΙΑ ΤΩΝ ΨΑΛΜΩΝ.
55.531
Μετα τον Μωυσεα και τον τουτου διαδοχον Ἰησουν του Ναυη, και τους
λεγομενους κριτας εν τωι Ἰσραηλ, επιλαβομενου λοιπον της βασιλειας του Ἰσραηλ
Σαουλ, και αποδοκιμασθεντος. ηγειρεν αυτοις ο Θεος βασιλεα εναρετον, δικαιον τε
και προφητην, ος συνεταξε την βιβλον Ψαλμων ρνʹ, εκ Πνευματος αγιου 55.532
κινουμενος, εμμετρως κατα το μετρον το ιδιον της ιδιας γλωσσης, εμμελως μετα
ρυθμου και οργανων διαφορων και ορχησεων και ωιδων αυτους αιδων. Ἦν γαρ ουτος
κατεχων κιθαραν, ειχε δε και διαφορους χορους υφ' εαυτον μικρων προφητων·
ουτω γαρ εκαλει τους παραμενοντας τοις προφηταις· πολλακις δε και υιους
προφητων αυτους ωνομασεν, εχοντων διαφορα οργανα, του μεν κυμβαλα, του δε
αυλους, του 55.533 δε τυμπανα, του δε σαλπιγγας, του δε ψαλτηριον και κιθαραν,
του δε ωιδους τους λεγομενους βουκολιους. Ἕκαστος δε χορος εξαρχον ειχεν, ων ο
μεν ελεγετο Ἀσαφ, αλλος δε Ἰδιθουμ, ετερος υιοι Κορε, αλλος Ἐθαμ Ἰσραηλιτου,
ετερος Μωυσεως ανθρωπου Θεου. Ἡνικα τοινυν εκινειτο υπο του Πνευματος
προειπειν, η περι της αιχμαλωσιας του λαου, η περι της επανοδου αυτων, η περι
ηθων διδασκαλικων, η περι προνοιας, η περι του ∆εσποτου Χριστου, συνετιθει
εμμετρως τον ψαλμον εκαστον εις μιαν υποθεσιν συντεινοντα (δια τουτο γαρ και
μικροι και μεγαλοι ψαλμοι), και παρεδιδου ενι χορωι. Ει δε παλιν εδοκιμασε κατα το
μεσον του ψαλμου και αλλωι χορωι παραδουναι το λοιπον του ψαλμου, τοτε αυτη η
διαδοχη του ψαλμου εκαλειτο ∆ιαψαλμα. Ὥστε και οταν τοις λεγομενοις ωιδοις, ητοι
βουκολιοις, κατα μεσον του ψαλμου ηθελοντα (sic) παραδουναι, τοτε εκαλειτο Ὠδη
διαψαλματος· επειδηπερ οι ωιδοι εκ διαδοχης παρελαμβανον το λοιπον του ψαλμου
αιδειν.
Μαθειν δε ενεστι τωι βουλομενωι περι τουτου εκ του γεγραφθαι εν ταις
Παραλιπομεναις των βασιλειων ουτως· Και ηισε την ωιδην ταυτην εν χειρι Ἀσαφ του
προφητου. Μετα το παραδουναι δε ουτος πρωτος τον ψαλμον, λοιπον εκαστος χορος
και καθ' εαυτον και ομοθυμαδον μετα τερψεως και ρυθμου, των μεν εν τουτοις
οργανοις, των δε εν εκεινοις, αντιφωνως ηιδον τον ψαλμον μετα ορχησεως, εις
δοξαν και αινον Θεου. Ἔνεστι δε παλιν και περι τουτο μαθειν, ως 55.534 αυτος δι'
εαυτου ο ∆αυιδ αναλαβων εκ των αλλοφυλων την κιβωτον, ωρχησατο εμπροσθεν
αυτης, και ονειδισθεις υπο της ιδιας γυναικος Μελχω, εφη· Παιξομαι και γελασομαι
εναντιον Κυριου. Ου μονον γαρ ουκ επαυσατο, αλλα και επιτεινειν τα τοιαυτα
επηγγειλατο. Τινες δε μη προσεσχηκοτες τηι ταξει και τηι ακριβειαι, μηδε θελησαντες
εκ των ειδοτων ταυτα διδαχθηναι, εις αλληγοριας ετραπησαν, μηδε παντας ειναι
τους ψαλμους αποφηναμενοι του ∆αυιδ, αλλα των εξ αυτου παραλαμβανοντων
φανερους ειρηκοτες· οπερ ποτε ο Κυριος η αποστολος τινος ετερου περι ψαλμου ουκ
εμνημονευσεν, ει μη του ∆αυΐδ. ∆ιαγραφομεν ουν αυτον καθεζομενον, και τους
χορους εμπροσθεν αυτου δεξιαι και αριστεραι, οπως γνωι τις και την θεαν αυτης της
ταξεως. Μετα δε ταυτα λεγοντες και ους αυτος ηξιωθη προειπειν ψαλμους περι της
του ∆εσποτου οικονομιας, ποικιλως αυτους εν τηι συνθεσει και διαφορως εναλλαξας
τωι σχηματι περι παθους και αναστασεως της ανθρωποτητος αυτου. Ὁμοιως και οτι
τηι θεοτητι αΐδιος και δημιουργος των απαντων εστι και ανακαινιστης του παντος,
προς ον αφοραι πας ο σκοπος της θεοπνευστου Γραφης. Χορος Ἰδιθουμ, χορος των
υιων Κορε, χορος Ἐθαμ του Ἰσραηλιτου, χορος Ἀσαφ, χορος Μωυσεως ανθρωπου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Θεου. Ουτοι οι χοροι των υπ' αυτον προφητων εισι διαφοροις οργανοις αιδοντες και
ψαλλοντες και ορχουμενοι εις δοξαν Θεου τους γενομενους εκ Πνευματος αγιου
Ψαλμους ρνʹ.

55.533 ΠΡΟΘΕΩΡΙΑ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΨΑΛΜΟΥΣ.
αʹ. Πασαι μεν αγιαι αι θειαι Γραφαι· εχουσι δε τι πλεον οι Ψαλμοι· οιον περι
σωφροσυνης ευθεως, μαλλον δε προ παντων, περι του μη συνειναι πονηροις, απ'
αυτης ευθυς της αρχης του βιβλιου. ∆ια γαρ τουτο και εντευθεν ηρξατο ο μακαριος
55.534 ∆αυιδ λεγων· Μακαριος ανηρ, ος ουκ επορευθη εν βουληι ασεβων.
Μακαριοτητα δε οταν ειπηι, την κορυφην λεγει των αγαθων απαντων. Περι δε του
συνειναι αγαθοις, περι του γαστρος κρατειν, περι του 55.535 χειρας κατεχειν, περι
ακολασιας, περι του μη πλεονεκτειν, οτι ουδεν τα χρηματα, ουδε δοξα, και οσα
τοιαυτα. Και περι μεν του σωφρονειν ακουσηι αυτου λεγοντος, Ὅτι αι ψοαι μου
επλησθησαν εμπαιγματων· και παλιν, Ἐξωλοθρευσας παντα τον πορνευοντα απο
σου. Περι δε του δειν γαστρος κατεχειν, Και απεκτεινε, φησιν, εν τοις πλειοσιν
αυτων, ετι της βρωσεως ουσης εν τωι στοματι αυτων. Και οτι δει δωρων απεχεσθαι·
Πλουτος εαν ρεηι, μη προστιθεσθε καρδιαν. Και δοξης μη επιθυμειν· Ουδε
συγκαταβησεται αυτωι η δοξα αυτου οπισω αυτου. Τους πονηρους μη ζηλουν· Μη
παραζηλου εν πονηρευομενοις. Τας δυναστειας ηγεισθαι ουδεν· Ειδον τον ασεβη
υπερυψουμενον και επαιρομενον, ως τας κεδρους του Λιβανου· και παρηλθον, και
ιδου ουκ ην. Μηδεν τα παροντα ηγεισθαι· Ἐμακαρισαν τον λαον, ωι ταυτα εστι·
μακαριος ο λαος ου Κυριος ο Θεος αυτου. Ὅτι ουχ απλως αμαρτανομεν, αλλ' εστιν
ανταποδοσις, φησιν· Ὅτι συ αποδωσεις εκαστωι κατα τα εργα αυτου. ∆ια τι δε ου καθ'
ημεραν ανταποδιδωσιν; Ὁ Θεος κριτης δικαιος και ισχυρος και μακροθυμος. Ὅτι η
ταπεινοφροσυνη καλον· Κυριε, ουχ υψωθη, φησιν, η καρδια μου. Και οτι η
υπερηφανια κακον· ∆ια τουτο εκρατησεν αυτους η υπερηφανια εις τελος. Και παλιν,
Κυριος υπερηφανοις αντιτασσεται. Ὅτι η ελεημοσυνη καλον· Ἐσκορπισεν, εδωκε
τοις πενησιν, η δικαιοσυνη αυτου μενει εις τον αιωνα του αιωνος. Ὅτι το ελεειν
επαινετον· Χρηστος ανηρ ο οικτειρων και κιχρων. Ὅτι κακως λεγειν ου δει· Τον
καταλαλουντα λαθραι του πλησιον αυτου, τουτον εξεδιωκον. Και πολλα τουτων
πλειονα ευρησεις εντευθεν εμφιλοσοφα δογματα. Και γαρ ου περι των παροντων
μονον, αλλα και περι των μελλοντων διαλεγεται, και περι των ορωμενων, και περι
της αορατου κτισεως. Και περι ουρανου θελεις μαθειν, ποτερον μενει τοιουτος, η
μεταβαλλεται; Σαφως αποκρινεται σοι και ερει, οτι Οι ουρανοι ως ιματιον
παλαιωθησονται, και ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους, ο Θεος, και αλλαγησονται.
Και περι του σχηματος εαν θεληις ακουσαι, ακουσηι παλιν, Ὁ εκτεινων τον ουρανον
ωσει δεῤριν. Ἐαν περι των νωτων αυτου βουληθηις τι πλεον ειδεναι, ερει σοι παλιν,
Ὁ στεγαζων εν υδασι τα υπερωια αυτου. Και ουδ' ενταυθα ισταται, αλλα και περι του
πλατους και υψους σοι διαλεγεται, δεικνυς ταυτα ισομετρα οντα· Καθοσον γαρ,
φησιν, απεχουσιν ανατολαι απο δυσμων, εμακρυνεν αφ' ημων τας ανομιας ημων.
Κατα το υψος του ουρανου απο της γης εκραταιωσε Κυριος το ελεος αυτου επι τοις
φοβουμενοις αυτον. Καν της γης τα θεμελια περιεργασηι, ουδε ταυτα σοι αποκρυψει,
αλλ' ακουσηι λεγοντος, οτι Ἐπι θαλασσων εθεμελιωσεν αυτην. Καν περι των
σεισμων θεληις μαθειν ποθεν γινονται, απαλλαξει σε πασης αποριας ουτω λεγων· Ὁ
επιβλεπων επι την γην, και ποιων αυτην τρεμειν. Ἂν της νυκτος ζητεις την χρησιν,
και ταυτα εισηι παρ' αυτου μαθειν, οτι Ἐν αυτηι διελευσονται παντα τα θηρια του
δρυμου. Και τα ορη που χρησιμα, ερει σοι· Ὄρη τα υψηλα ταις ελαφοις. Και δια τι αι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

πετραι, λεγει σοι· Πετρα καταφυγη τοις λαγωοις. ∆ια τι τα ακαρπα δενδρα, μαθε·
Ἐκει στρουθια εννοσσευσουσι· ∆ια τι εν ερημοις αι πηγαι; Ἐπ' αυτας τα πετεινα του
ουρανου κατασκηνωσει, και τα θηρια του αγρου. ∆ια τι οινος; Ουχ ινα πινηις μονον,
επει ηρκει και η του υδατος φυσις, αλλ' ινα ευφρανθηις και ησθηις· Οινος γαρ
ευφραινει καρδιαν ανθρωπου. Τουτο δε μαθων, εισηι και μεχρι που τωι οινωι χρησθαι
δει. Ποθεν τρεφεται τα πετεινα και τα αγρια θηρια, ακουσηι λεγοντος· Παντα προς σε
προσδοκωσι, δουναι την τροφην αυτων εις ευκαιρον. Καν ειπηις, δια τι τα κτηνη;
αποκρινεται σοι, οτι και ταυτα δια σε· Ὁ εξανατελλων γαρ, φησι, χορτον τοις
κτηνεσι, και χλοην τηι δουλειαι των ανθρωπων. Τι της σεληνης η χρεια, ακουσον
λεγοντος· Ἐποιησε σεληνην εις καιρους. Ὅτι γενητα παντα τα ορωμενα και τα μη
ορωμενα, και τουτο σαφως εδιδαξεν· Αυτος, φησιν, ειπε, και εγενηθησαν· αυτος
ενετειλατο, και εκτισθησαν.
Και οτι θανατου λυσις εσται, διδασκει λεγων· Ὁ Θεος μου λυτρωσεται την
ψυχην μου εκ χειρος ᾅδου, οταν λαμβανηι με. Ποθεν το σωμα ημων γεγονε, και που
παλιν απερχεται, λεγει· Ἐμνησθη οτι χους 55.536 εσμεν, και επιστρεψει εις τον χουν
αυτου. ∆ια τι ταυτα παντα; ∆ια σε· ∆οξηι γαρ και τιμηι εστεφανωσας αυτον, και
κατεστησας αυτον επι τα εργα των χειρων σου. Ἔχομεν τι κοινον προς τους
αγγελους οι ανθρωποι, και τουτο λεγει· Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ' αγγελους.
Και περι της αγαπης του Θεου λεγει· Καθως οικτειρει πατηρ υιους, ωικτειρησε Κυριος
τους φοβουμενους αυτον. Περι των μετα ταυτα διαδεξομενων ημας, και της
αταραχου ληξεως εκεινης· Ἐπιστρεψον, ψυχη μου, εις την αναπαυσιν σου. ∆ια τι
ουτω μεγας ο ουρανος, ερει· Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν Θεου. ∆ια τι νυξ και
ημερα; Ουχ ινα φαινωσι και αναπαυωσι μονον, αλλ' ινα και παιδευωσιν. Ου γαρ εισι
λαλιαι, ουδε λογοι, ων ουχι ακουονται αι φωναι αυτων. Πως η θαλασσα περικειται
τηι γηι Ἄβυσσος ως ιματιον, το περιβολαιον αυτης. Ουτω γαρ το Ἑβραικον εχει. Ἀπο
δε των ειρημενων αρχην λαβοντες, και τα αλλα παντα εισεσθε· τα περι Χριστου, τα
περι αναστασεως, τα περι της μελλουσης ζωης, τα περι αναπαυσεως, τα περι
κολασεως, τα κατα τον ηθικον λογον, τα περι των δογματων απαντα, και μυριων
αγαθων εμπεπλησμενον το βιβλιον ευρησετε.
Καν εις πειρασμους εμπεσηις, πολλην εντευθεν ληψηι παραμυθιαν· καν εις
αμαρτιαν, μυρια φαρμακα κειμενα ενταυθα ευρησεις· αν εις πενιαν, αν εις θλιψιν,
πολλους τους λιμενας οψει. Καν δικαιος ηις, πολλην ωφελειαν εκειθεν καρπωσηι·
καν αμαρτωλος, πολλην την παραμυθιαν. Ἄν τε γαρ δικαιος ηις και πασχηις δεινα,
ακουσηι, οτι Ἕνεκα σου θανατουμεθα ολην την ημεραν· ελογισθημεν ως προβατα
σφαγης. Ταυτα παντα ηλθεν εφ' ημας, και ουκ επελαθομεθα σου. Ἂν επαρηι σε τα
κατορθωματα, λεγει σοι· Μη εισελθηις εις κρισιν μετα του δουλου σου, οτι ου
δικαιωθησεται ενωπιον σου πας ζων· και ευθεως ταπεινωθησηι. Ἂν αμαρτωλος ηις
και απεγνωκως εαυτου, ακουσηι συνεχως επαιδοντος· Σημερον εαν της φωνης αυτου
ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν τωι παραπικρασμωι· και αναστησηι
ταχεως. Καν διαδημα εχηις επι της κεφαλης, μαθησηι, οτι Ου σωζεται βασιλευς δια
πολλην δυναμιν, και γιγας ου σωθησεται εν πληθει ισχυος αυτου· και δυνησηι
μετριαζειν. Ἐαν πλουσιος ηις και επιδοξος, παλιν ακουσηι· Ουαι οι πεποιθοτες επι τηι
δυναμει αυτων, και επι τωι πληθει του πλουτου αυτων καυχωμενοι! και οτι
Ἄνθρωπος, ωσει χορτος αι ημεραι αυτου· ωσει ανθος του αγρου, ουτως εξανθησει·
και ουδεν ηγησηι μεγα ειναι των επι της γης. Το γαρ παντων λαμπροτερον, η δοξα
και η δυναστεια, οταν ουτως ευτελης ηι, τι ετερον αξιον αν ειη λογου των επι της
γης; Ἀλλ' εν αθυμιαι κατεστης; Ειπε· Ἵνα τι περιλυπος ει, η ψυχη μου, και ινα τι
συνταρασσεις με; Ἔλπισον επι τον Θεον, οτι εξομολογησομαι αυτωι. Ἀλλ' οραις
ευδοκιμουντας παρ' αξιαν; Ἄκουσον λεγοντος, οτι Ὡσει χορτος, ταχυ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ξηρανθησονται, και ωσει λαχανα χλοης, ταχυ αποπεσουνται. Βλεπεις δικαιους και
αμαρτωλους κολαζομενους; Ἴδε οτι ουχ η αυτη αιτια· Πολλαι γαρ, φησιν, αι
μαστιγες του αμαρτωλου· επι δε των δικαιων ουχ ουτως, αλλα Πολλαι αι θλιψεις
των δικαιων, και εκ πασων αυτων ρυσεται αυτους ο Κυριος· και παλιν· Θανατος
αμαρτωλων πονηρος· και, Τιμιος εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυτου.
Ταυτα λεγε συνεχως, εντευθεν παιδευου. Τουτων γαρ εκαστον των ρηματων
πελαγος αχανες νοηματων· ημεις γαρ απλως ταυτα παρεδραμομεν· ει δε
βουληθειητε μετα ακριβειας διερευνασθαι τα ειρημενα, πολυν οψεσθε τον πλουτον
και απ' αυτων, και απο των αλλων Γραφων ομοιως.
βʹ. Ἀλλ' επειδη η αναγνωσις εχει πονον και πολυ το φορτικον, τοις
ειρημενοις τεως εμφιλοχωρωμεν· ινα ομου και τερπηις την ψυχην αιδων, και
υποκλεπτηι τον πονον. Ψαλλετω τοινυν το στομα, και παιδευεσθω ο νου· ουκ εστιν
ουδ' αυτο τουτο μικρον. Ὅταν γαρ μη φθονειν εαι, μη λυπεισθαι και αθυμειν
ακαιρως, μητε ηγεισθαι τι πλουτον, μη θλιψιν, μη πενιαν, μηδε αυτην την ζωην
νομιζειν τι ειναι, παντων σε απαλλαττει των παθων. 55.537 Ἄλλως τε δε, εαν
παιδευσωμεν την γλωτταν ψαλλειν, αισχυνθησεται η ψυχη ταυτης ψαλλουσης
ταναντια βουλομενη. ∆ει ουν ημιν της κιθαρας του ∆αυιδ, ινα επαιδωμεν τηι ψυχηι
τας θειας επωιδας, και τας εντευθεν, και τας των αγαθων πραξεων. Ὡς αν θατερον
μονον ποιωμεν, και της ωιδης ακουοντες, τωι ταυτα επαιδοντι πολεμωμεν δια των
εργων, και εις κριμα ημιν εσται το φαρμακον, και αγριωτερα η μανια του διαβολου
γενηται. Προ μεν γαρ του ακουσαι δεδοικεν ο πονηρος δαιμων, μηποτε ακουσαντες
κατορθωσωμεν· οταν δε ακουσαντες οι αυτοι μενωμεν, και τουτο εξαιρειται.
Ψαλλωμεν τοινυν την απο των πραξεων ωιδην, ινα την δαιμονος
χαλεπωτεραν εκβαλλωμεν αμαρτιαν, και την του Πνευματος επισπασωμεθα χαριν.
Ουδεν γαρ, ουδεν ουτως ανιστησι ψυχην, και πτεροι, και της γης απαλλαττει, και
των του σωματος απολυει δεσμων, και φιλοσοφειν ποιει, και παντων καταγελαν
των βιωτικων, ως η απο των ψαλμων εμμελεια, και ρυθμωι συγκειμενον ᾆσμα.
Ἐπειδη γαρ ειδεν ο Θεος τους πολλους των ανθρωπων ραιθυμοτερους υπαρχοντας,
και τον εκειθεν ουχ ηδεως υπομενοντας καματον, ποθεινοτερον ποιησαι τον πονον
βουλομενος, και του καματου την αισθησιν υποτεμνεσθαι, την του μακαριου ∆αυιδ
εκινησε γλωσσαν τους ψαλμους διευκρινησαι τουτους, και μελωιδιαν αναμιξαι τηι
προφητειαι, ινα τωι ρυθμωι του μελους ψυχαγωγουμενοι παντες, μετα πολλης της
προθυμιας τους ιερους αναπεμπωσιν αυτωι υμνους. Ουτω γαρ ημων η φυσις προς τα
αισματα και τα μελη οικειως εχει και ηδεως, ως και τα υπομαζια παιδια
κλαυθμυριζομενα και δυσχεραινοντα, ουτω κατακοιμιζεσθαι. Αι γουν τιτθαι εν ταις
αγκαλαις αυτα βασταζουσαι πολλακις απιουσαι, και τινα αυτοις κατεπαιδουσαι
αισματα παιδικα, ουτως αυτοις τα βλεφαρα κατακοιμιζουσι. ∆ια τουτο και οδοιποροι
πολλακις κατα μεσημβριαν ελαυνοντες υποζυγια, αιδοντες τουτο ποιουσι, την εκ της
οδοιποριας ταλαιπωριαν ταις ωιδαις εκειναις παραμυθουμενοι. Ουχ οδοιποροι δε
μονον, αλλα και γηπονοι ληνοβατουντες, και τρυγωντες, και αμπελους
θεραπευοντες, και αλλο τι εργαζομενοι, πολλακις αιδουσι· και ναυται
κωπηλατουντες τουτο ποιουσιν. Ἤδη δε και γυναικες ιστουργουσαι και τηι κερκιδι
τους στημονας συγκεχυμενους διακρινονται, πολλακις μεν και καθ' εαυτας εκαστη,
πολλακις δε και συμφωνως απασαι μιαν τινα μελωιδιαν αιδουσαι. Ποιουσι δε τουτο
και γυναικες, και γηπονοι, και ναυται, τωι αισματι τον εκ των εργων πονον
παραμυθησασθαι σπουδαζοντες· ως της ψυχης, ει μελους ακουσειε και ωιδης, ραιον
απαντα ενεγκειν δυναμενης τα οχληρα και επιπονα. Ἐπει ουν οικειως ημιν προς
τουτο εχει το ειδος της τερψεως η ψυχη, ινα μη πορνικα αισματα οι δαιμονες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εισαγοντες απαντα ανατρεπωσι, τους ψαλμους αυτοις επετειχισεν ο Θεος, ωστε ομου
το πραγμα και ηδονην και ωφελειαν ειναι. Ἀπο μεν γαρ των εξωθεν ᾀσματων βλαβη
και ολεθρος, και πολλα αν εισαχθειη δεινα, ασελγεστερας και παρανομωτερας τοις
αισμασι τουτοις της ψυχης γινομενης, μαλθακωτερας τε και ασθενεστερας· επι δε των
πνευματικων πολυ μεν το κερδος, πολλη δε η ωφελεια, πολυς δε ο αγιασμος, και
πασης φιλοσοφιας υποθεσις γενοιτ' αν, των τε ρηματων την ψυχην εκκαθαιροντων,
του τε αγιου Πνευματος τηι τα τοιαυτα ψαλλουσηι εφιπταμενου ψυχηι. Ἐπαιδωμεν
τοινυν τηι ψυχηι τους φιλοσοφιας γεμοντας ψαλμους, ινα κατα μικρον και επι τα
υψηλοτερα αναχθωμεν. Ὅταν γαρ εν τοις ψαλμοις μαθηις, τοτε και υμνους εισηι, ατε
θειοτερον πραγμα. Οι γαρ ψαλμοι παντα εχουσιν, οι δε υμνοι παλιν ουδεν
ανθρωπινον. Αι γαρ ανω δυναμεις υμνουσιν, ου ψαλλουσιν· Ου γαρ ωραιος 55.538
υμνος εν στοματι, φησιν, αμαρτωλου. ∆ιο και ο Παυλος παραινει λεγων· Ἄδοντες εν
ταις καρδιαις ημων τωι Κυριωι, μη απλως τωι στοματι, αλλα μετα προσοχης. Τουτο
γαρ εστι τωι Θεωι αιδειν· εκεινο δε, τωι αερι· διαχειται γαρ απλως η φωνη. Ου χρεια
τοπου, ου χρεια χρονου, αλλα και εν παντι τοπωι, και εν παντι καιρωι εξεστι ψαλλειν
κατα διανοιαν. Καν εν αγοραι βαδιζηις, καν εν οδοις ηις, καν φιλοις συνεδρευηις,
εξεστι διεγειραι την ψυχην, εξεστι σιγωντα βοαιν. Ουτω και ο Μωυσης εβοα, και ο
Θεος ηκουε. Καν χειροτεχνης ηις, εν εργαστηριωι καθημενος και εργαζομενος, δυνησηι
ψαλλειν. Καν στρατιωτης ηις, εν δικαστηριωι προσεδρευων, δυνησηι το αυτο τουτο
ποιειν. Ἔξεστι γαρ και χωρις φωνης ψαλλειν, της διανοιας ενδον ηχουσης. Ου γαρ
ανθρωπωι ψαλλομεν, αλλα Θεωι τωι δυναμενωι και καρδιας ακουσαι, και εις τα
αποῤρητα της διανοιας ημων εισελθειν. Ἀλλ' επειδη οι πνευματικοι ανδρες, οι τα
χαρισματα του Πνευματος εχοντες, υπερ των πλησιον ευχονται αει, και τας
ικετηριας αναφερουσι μετα κατανυξεων και στεναγμων τωι Θεωι· τουτο και ημεις
ποιωμεν, και καθ' εκαστην ημεραν εντυγχανωμεν τωι Θεωι, υπερ τε εαυτων, υπερ τε
των αδελφων των ημετερων. Πως δε εστιν εντυγχανειν τωι Θεωι; Ἀπο του βιον εχειν
ορθον, και συνειδος κεκαθαρμενον. Ταυτα δε ουδαμοθεν αλλοθεν εξεστι κατορθουν,
αλλ' η εν τωι νομωι Κυριου μελεταιν ημερας και νυκτος. Και μη μοι λεγετω τις, οτι
Προ της ερμηνειας ουκ ᾔδειν των ψαλμων την δυναμιν. Και γαρ προ της ερμηνειας
παντι τωι οπωσουν βουλομενωι προσεχειν αρκει και εις στιχος πολλην ενθειναι
φιλοσοφιαν, και εις δογμα διορθωσαι, και εις βιον ωφελησαι τα μεγιστα. Και γαρ
οταν ειπηις, Μακαριος ανηρ ο φοβουμενος τον Κυριον, και δυνηθεις ειδεναι τι ποτε
εστιν ο λεγεις, ου τον εν δυναστειαι οντα, ου τον πλουτουντα, ου τον οικιας εχοντα
λαμπρας, ου τον εν βασιλειοις στρεφομενον, ουκ αυτον τον το διαδημα επι της
κεφαλης περικειμενον, ουκ αλλον ουδενα, αλλ' η τον εν ευλαβειαι, τον εν
φιλοσοφιαι, τον εν φοβωι Θεου οντα ζηλωσεις, ου μονον δια τα μελλοντα, αλλα και
δι' αυτα τα παροντα. Και γαρ και ενταυθα ουτος εκεινου δυνατωτερος.
Μελετησωμεν τοινυν και ημεις εντυγχανειν Θεωι· μαθωμεν πως δει ποιεισθαι την
εντυχιαν. Ου γαρ καλλος ζητει γλωττης ο Θεος, ουδε ρηματων συνθηκην, αλλα
ψυχης ωραν. Καν εκεινη φθεγγηται τα αυτωι δοκουντα, το παν ανυσασα απεισιν. Ει
γαρ ανθρωπωι τις συγγινομενος θαυμαστωι πολλα καρπουται εκ της συνουσιας,
πολλωι μαλλον ο Θεωι διηνεκως δι' ευχης εκτενους. Καν γαρ αμαρτωλος τις ων μετα
ταπεινοφροσυνης ευξηται, οπερ εστι μερος αρετης, μεγαλα ανυσαι δυνησεται. Ὥσπερ
ουν και ο τελωνης (και γαρ απο ψιλου ρηματος το παν ηνυσεν), επειδη η διανοια
αυτου καλως παρεσκευασμενη ην. Πως δε ην παρεσκευασμενη; Ἐταλανιζεν εαυτον,
το στηθος ετυπτεν, ουδε αναβλεψαι εις τον ουρανον ηνειχετο. Ἂν ουτω και συ ευχηι,
πτερου κουφοτεραν εργασηι την ψυχην. Ἔστω τοινυν η ευχη ημερος, γαληνη, χαριεν
εχουσα το προσωπον και απαλον μετα πραοτητος και μη κατ' εχθρων γινομενη.
Αυτη των ουρανων αξια η ευχη, αυτη των αγγελων αξια η γλωττα. Ουτω γαρ και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

υπερ ημων αυτων ακουσθησομεθα, οταν υπερ των αδικουντων και επηρεαζοντων
την ικετηριαν τωι Θεωι προσφερωμεν. Ἂν ουτω ρυθμισωμεν την ψυχην, δυνησομεθα
μετα παῤρησιας λεγειν και ημεις τωι Θεωι· Οικτειρησον με, και εισακουσον της
προσευχης μου· και ραιδιως επινευσει, και την των ουρανων βασιλειαν παρεξει ημιν·
ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου και Θεου και
Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


