In illud: In faciem ei restiti
Τηι προτεραι συναξει εν τηι εκκλησιαι τηι καινηι συναχθεις μετα του
επισκοπου, ταυτην εν τηι παλαιαι ειπεν εις την περικοπην του Ἀποστολου·
"Ὅτε δε ηλθε Πετρος εις Ἀντιοχειαν, κατα προσωπον αυτωι αντεστην·" και
δεικνυσιν, οτι ουκ αντιστασις ην, αλλ' οικονομια τα γινομενα.
51.371
αʹ. Μιαν υμων απελειφθην ημεραν, και ως ενιαυτον ολοκληρον υμων χωρισθεις,
ουτως ασχαλλων και αλυων διετελουν. Και οτι αληθη ταυτα, ιστε εξ ων και υμεις
επαθετε. Καθαπερ γαρ παις υπομαζιος της μητρικης θηλης αποσπασθεις, οπουπερ αν
απενεχθηι, πυκνα περιστρεφεται, περιβλεπομενος την εαυτου μητερα· ουτω δη καγω
των κολπων των μητρικων απενεχθεις ποῤρωτερω, πυκνα περιεσκοπουν, παν ταχου
την αγιαν υμων επιζητων συνοδον. Πλην αλλ' ειχον ικανην τουτων παραμυθιαν, τωι
πατρι φιλο στοργωι πειθομενος ταυτα πασχειν, και ο της υπα κοης μισθος την ακηδιαν
την επι τωι ξενισμωι γινο μενην απειργε. Τουτο γαρ εμοι και διαδηματος παν 51.372 τος
λαμπροτερον, και στεφανου σεμνοτερον, το παν ταχου μετα του γεγεννηκοτος
περιαγεσθαι· τουτο εμοι και κοσμος, και ασφαλεια· κοσμος μεν, οτι ου τως αυτον
εχειρωσαμην, και προς τον ερωτα επεσπα σαμην τον εμον, ως μηδαμου μηδεποτε
ανεχεσθαι χωρις του παιδος φαινεσθαι· ασφαλεια δε, οτι παρων και αγωνιζομενον
βλεπων, παντως και την παρα των ευχων συμμαχιαν ημιν παρεξει. Και καθαπερ πλοιον
κυβερνητων χειρες, και οιακες, και ζεφυρου πνοαι μετα ασφαλειας εις λιμενα
παραπεμπουσιν· ουτω δη και η ευνοια τουτου, και η αγαπη, και η των ευχων βοηθεια,
και ζεφυρου και κυβερνητου κρειτ τον και των οιακων κατευθυνει τον λογον ημων.
Ἐμε δε προς τουτοις κακεινο παρεμυθειτο, το λαμ 51.373 πρας υμας απολαυσαι τοτε
τραπεζης, και φιλοτιμον και πολυτελη τον εστιατορα σχειν. Ἔγνωμεν δε τουτο ουκ εξ
ακοης μονον, αλλα και εξ αυτης της πειρας. Και γαρ ησαν οι διακομιζοντες ημιν τα
ειρημενα, και απο των λειψανων ολοκληρον την ευωχιαν εστο χασαμεθα.
Ἐπηινεσα μεν ουν τον εστιασαντα, και εθαυμασα της πολυτελειας και του
πλουτου· εμακα ρισα δε και υμας της ευνοιας, και της ακριβειας, οτι μετα τοσαυτης
φυλακης τα ειρημενα κατεχετε, ως και ετερωι διακομισαι. ∆ια τουτο και ημεις προς την
υμετεραν αγαπην προθυμως διαλεγομεθα. Ὁ γαρ καταβαλλων ενταυθα τα σπερματα, ου
ριπτει αυτα παρα την οδον, ουδε εις τας ακανθας εκχει, ουδε επι την πετραν σπειρει·
ουτω λιπαρα και βα θυγειος υμων εστιν η αρουρα, και παντα εις τους οικειους δεχομενη
κολπους, πολυπλασιαζει τα σπερ ματα. Ἀλλ' ειπερ ποτε προθυμιαν μοι παρεσχετε και
πολλην σπουδην επι την ακροασιν, ωσπερ ουν αει παρεσχηκατε, ταυτην αιτω και
τημερον εμοι δουναι την χαριν. Ουδε μεν υπερ των τυχοντων ημιν εστιν ο λογος, αλλ'
υπερ μεγαλων πραγματων. ∆ιοπερ οφθαλμων δεομαι πανταχοθεν οξυ βλεποντων, δια
νοιας διεγηγερμενης, διανεστηκοτος φρονηματος, συντεταμενων λογισμων, ψυχης
αγρυπνου και εγρη γορυιας. Και γαρ ηκουσατε του αναγνωσματος παν τες του
αποστολικου· και ει τις οξεως προσεσχε τοις αναγνωσθεισιν, οιδεν οτι μεγαλοι ημιν
αγωνες και ιδρωτες προκεινται τημερον. Ὅτε γαρ ηλθε Πε τρος, φησιν, εις Ἀντιοχειαν,
κατα προσωπον αυτωι αντεστην. βʹ. Ἆρα ουν ου θορυβει εκαστον των ακουοντων τουτο,
οτι Παυλος αντεστη τωι Πετρωι, οτι οι στυλοι της Ἐκκλησιας συγκρουονται και αλληλοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

προσπιπτουσι; Στυλοι γαρ οντως εισιν ουτοι, την οροφην της πιστεως ανεχοντες και
διαβασταζοντες, και στυλοι, και προ βολοι, και οφθαλμοι του σωματος της Ἐκκλησιας,
και πηγαι των αγαθων, και θησαυροι, και λιμενες, και παν οπερ αν ειποι τις, ουδεπω της
αξιας αυτων εφιξεται· αλλ' οσωιπερ αν ηι μεγαλα αυτων τα εγκω μια, τοσουτωι πλειων
ημιν ο αγων. ∆ιαναστητε τοινυν· υπερ πατερων γαρ ημιν εστιν ο λογος, ωστε αποκρου
σασθαι τα κατ' εκεινων φερομενα εγκληματα παρα των εξωθεν, και των της πιστεως
αλλοτριων. Ὅτε δε ηλθε Πετρος εις Ἀντιοχειαν, κατα προσωπον αυτωι αντεστην, οτι
κατεγνωσμενος ην. Ειτα και η αιτια της καταγνωσεως· Προ του γαρ ελθειν τινας απο
Ἰακωβου, μετα των εθνων συνησθιεν· οτε δε ηλθον, υπεστελλε και αφωριζεν εαυτον,
φοβου μενος τους εκ περιτομης. Και συνανεκριθησαν αυτωι και οι λοιποι Ἰουδαιοι· ωστε
και Βαρναβας συναπηχθη αυτων τηι υποκρισει. Ἀλλ' οτε ειδον, οτι ουκ ορθοποδουσι
προς την αληθειαν του Ευ αγγελιου, ειπον τωι Πετρωι εμπροσθεν παντων. Και ανω λεγει,
οτι Κατα προσωπον· και ενταυθα, Ἔμπροσθεν παντων. Παρατηρειτε τουτο, το ειπειν,
Ἔμπροσθεν παντων. Ει συ, Ἰουδαιος υπαρχων. εθνικως ζηις, και ουχι Ἰουδαικως, τι και
τα εθνη αναγκαζεις ιουδαΐζειν; Ταχα επηινεσατε τον Παυλον 51.374 της παῤρησιας, οτι
ουκ ηιδεσθη το αξιωμα του προσ ωπου, δια την αληθειαν του Ευαγγελιου ουκ ηρυθριασε
τους παροντας. Ἀλλ' ει και Παυλου εγκωμιον τουτο, ημετερα δε αισχυνη γινεται. Τι γαρ,
ει Παυλος κα λως εποιησεν; Ἀλλ' ο Πετρος κακως, ει γε ουκ ωρθοποδει. Τι ουν εμοι το
οφελος, οταν της ξυνωριδος θατερος ιππος χωλευηι; Ου γαρ προς Παυλον μοι νυν ο
λογος, αλλα προς τους εξωθεν. ∆ια τουτο και παρα καλω προσεχειν. Και γαρ αυξω την
κατηγοριαν, και μειζονα ποιω, ινα επιτεινω υμων την σπουδην. Ὁ γαρ αγωνιων νηφει,
και ο δεδοικως υπερ πατρος, προσεχει· ο ακουων της κατηγοριας, επιθυμει δε ξασθαι
την απολογιαν.
Ἂν τοινυν αρξωμαι αυξειν την κατηγοριαν, μη απο γνωμης της εμης νομισητε
ειναι τα λεγομενα. Βαθυνω γαρ υμων τωι λογωι την διανοιαν, διασκαπτω τον νουν, ινα
εν τωι βαθει τα νοηματα καταθεμενος, ασυλον αυτων εργα σωμαι την φυλακην. Ἀλλα
και της πολεως υμων εγκωμιον τα ρηθησομενα. Αυτη γαρ τον αγωνα εδε ξατο, αυτη την
μαχην, μαλλον δε ου την μαχην, αλλα την δοκουσαν μεν ειναι μαχην, πασης δε ειρηνης
γενομενην χρησιμωτεραν. Ου γαρ ουτως ημων τα μελη προς αλληλα συνεσφιγκται ταις
των νευρων περιβολαις, ως οι αποστολοι προς αλληλους ησαν συν δεδεμενοι τοις της
αγαπης δεσμοις.
γʹ. Ἐπηινεσατε τον Παυλον; Ἀκουσατε τοινυν πως κατηγορια εστι Παυλου τα
ειρημενα, αν μη τον εν αποκεκρυμμενον τοις ρημασι θηρευσωμεν νουν. Τι λεγεις, ω
Παυλε; επετιμησας Πετρωι, οτε ειδες ουκ ορθοποδουντα προς την αληθειαν του
Ευαγγελιου; Καλως. Τινος ουν ενεκεν Κατα προσωπον; τινος ενεκεν Ἔμπροσθεν
παντων; ουκ εδει αμαρτυρον γινεσθαι τον ελεγχον; Συ δε πως δημοσιευεις το δι
καστηριον, και πολλους της κατηγοριας μαρτυρας ποιεις; και τις ουκ αν ειποι, οτι εξ
απεχθειας τουτο ποιεις, και φθονου, και φιλονεικιας; ου συ ησθα ο λεγων, Ἐγενομην
τοις ασθενεσιν ως ασθενης; Τι δε εστι, Τοις ασθενεσιν ως ασθενης; Συγκαταβαι νων και
περιστελλων αυτων τα τραυματα, φησι, και ουκ αφιεις εις αναισχυντιαν εκπεσειν.
Ειτα περι τους μαθητας ουτω κηδεμων και φιλανθρωπος ων, περι τον
συναποστολον απανθρωπος εγενου; Ουκ ηκουσας του Χριστου λεγοντος, Ὅταν αμαρτηι
ο αδελφος σου, υπαγε, ελεγξον αυτον μεταξυ σου και αυτου μονου; Συ δε και δημοσιαι
ελεγχεις, και μεγα φρο νεις επι τωι πραγματι. Ὅτε γαρ ηλθε Πετρος, φησιν, εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ἀντιοχειαν, κατα προσωπον αυτωι αν τεστην. Και ουκ ελεγχεις δημοσιαι μονον, αλλα
και, καθαπερ εν στηληι, τοις γραμμασι την μαχην εγχα ραξας, αθανατον ποιεις την
μνημην· ινα μη οι τοτε παροντες μονον, αλλα και παντες οι την οικουμενην οικουντες
ανθρωποι μαθωσι δια της επιστολης το γεγενη μενον. Ουτω σοι εποιησαν οι αποστολοι
εν Ἱεροσολυ μοις, οτε ανηλθες δια δεκατεσσαρων ετων αναθεσθαι αυτοις το
Ευαγγελιον; Ου συ λεγεις, οτι ∆ια δεκατεσ σαρων ετων ανεβην, και ανεθεμην αυτοις το
Ευαγγελιον, κατ' ιδιαν δε τοις δοκουσι τι ειναι; Τι ουν; βουλομενον σε κατ' ιδιαν
αναθεσθαι, εκωλυσαν και εις μεσον ηγαγον, και δηλον απασιν εποιησαν; Ουκ εστιν
ειπειν. Ειτα συ μεν κατ' ιδιαν ανατιθης, και ουδεις αντιλεγει· τον δε αποστολον
εκπομπευεις; Ἆρα ουν εκει μονον ταυτης απηλαυσας της ευνοιας; 51.375 αλλα μην και
οτε δε μυριαδες τοσαυται Ἰουδαιων ησαν, ου μετα της αυτης εχρησαντο σοι σοφιας; ου
κατ' ιδιαν λαβοντες σε ελεγον· Θεωρεις, αδελφε, πο σαι μυριαδες εισιν Ἰουδαιων των
συνεληλυθο των, και ουτοι παντες ζηλωται του νομου εισι, και κατηχηνται περι σου,
οτι αποστασιαν απο του νομου διδασκεις. Τι ουν εστι; Ποιησον ο σοι λεγομεν. Εισιν
ανδρες εν ημιν εχοντες ευχην εφ' εαυτοις· τουτους λαβων ξυρησαι συν αυτοις, και
αγνισθητι μετ' αυτων, ινα μαθωσιν, οτι ων κατηχηνται περι σου, ουδεν εστιν. Ειδες πως
φει δονται σου της υποληψεως; πως κρυπτουσι σε τωι προσωπειωι της οικονομιας
εκεινης, τηι θυσιαι, τοις αγνισμοις σε περιστελλοντες; ∆ια τι μη τοσαυτην κηδεμονιαν
επεδειξω και συ; δʹ. Ἀλλ' ει ην αληθως μαχη τα γενομενα και φιλο νεικια, ειχεν αν
λογον τα κατηγορηματα ταυτα· νυν δε ουκ εστι μαχη, αλλα δοκει μεν ειναι, μεγαλην δε
και του Παυλου και του Πετρου σοφιαν και ευνοιαν προς αλληλους επιδεικνυται. Πλην
τεως αυτης της δοκουσης ειναι κατηγοριας ακουσωμεν. Ὅτε δε ηλθε Πετρος εις
Ἀντιοχειαν, κατα προσωπον αυτωι αντεστην. ∆ια τι; Ὅτι κατεγνωσμενος ην. Και τις ο
τροπος της καταγνωσεως; Προ του γαρ ελθειν τινας απο Ἰακωβου, μετα των εθνων
συνησθιεν· οτε δε ηλθον, υπεστελλε και αφωριζεν εαυτον, φοβουμενος τους εκ
περιτομης. Τι λεγεις; δειλος ο Πετρος και ανανδρος; ου δια τουτο Πετρος εκληθη, επειδη
ασειστος ην κατα την πιστιν; Τι ποιεις, αν θρωπε; Αιδεσθητι την προσηγοριαν του
∆εσποτου, ην εθηκε τωι μαθητηι. ∆ειλος ο Πετρος και ανανδρος; και τις σου ταυτα
ανεξεται λεγοντος; Ου ταυτα συν οιδεν αυτωι τα Ἱεροσολυμα, και το πρωτον εκεινο
θεατρον, και η Ἐκκλησια, εις ην πρωτος επεπηδησε, και την μακαριαν εκεινην πρωτος
αφηκε φωνην, και ειπε· Τουτον τον Ἰησουν ανεστησεν ο Θεος, λυσας τας ωδινας του
θανατου. Και παλιν· Ου γαρ ∆αυιδ ανεβη εις τον ουρανον. Αυτος δε λεγει, φησιν, Ειπεν ο
Κυριος τωι Κυριωι μου, Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους σου υποπο διον
των ποδων σου. Ουτος ουν, ειπε μοι, δειλος και ανανδρος, ο τοσουτου φοβου και
τοσουτων κινδυνων επικρεμαμενων, μετα τοσαυτης παῤρησιας προς τους αιμοβορους
κυνας εκεινους, και τωι θυμωι ζεοντας ετι, και φονου πνεον τας εισελθων και ειπων, οτι
ο σταυρωθεις υπ' αυτων, και ανεστη, και εν τοις ουρανοις εστι, και εκ δεξιων καθηται
του Πατρος, και μυριοις τους εχθρους αυτου περιβαλλει κακοις;
Ὅτι γαρ διαραι στομα, οτι γαρ ανοιξαι χειλη, οτι στηναι, οτι φανηναι μονον
μεταξυ των σταυρωσαντων αυτον ισχυσεν, ου θαυμαζεις αυ τον και στεφανοις, ειπε μοι;
Ποιος γαρ λογος, τις διανοια την παῤρησιαν αυτου την εν εκεινηι τηι ημεραι και την
ελευθεροστομιαν παραστησαι δυνησεται; Ουκ εστιν ουδεις. Ει γαρ προ του σταυρου
συνεθεντο οι Ἰουδαιοι, εαν τις αυτον ομολογησηι Χριστον, απο συναγωγον ποιειν, μετα
τον σταυρον και την ταφην ακουοντες ουχι Χριστον ομολογουντος μονον, αλλα και
πασαν ομου την οικονομιαν μετα πασης φιλοσοφιας ανακηρυττοντος, πως ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

διεσπασαντο, και μεληδον 51.376 αυτον διειλοντο παντες, πρωτον παντων της μανιας
αυτων κατατολμησαντα;
εʹ. Το γαρ δη μεγα τουτο εστιν, ουχ οτι Χριστον ωμολογησεν, αλλ' οτι προ των
αλλων απαντων μαινο μενων αυτων και οιδουντων απο του φονου, ωμολογησε μετα
παῤρησιας. Ὥσπερ ουν εν πολεμωι και παρατα ξει, φαλαγγος συμπεφραγμενης, εκεινον
μαλιστα θαυ μαζομεν τον προ των αλλων πηδωντα, και το μετωπον αυτης
διαῤρηγνυντα (ου γαρ δη τουτου μο νου, αλλα και των μετα ταυτα υφ' ετερων
γινομενων κατορθωματων ουτος αν ειη παντων αιτιος, ο την αρχην και την εισοδον
παρασχων), ουτω δη και επι του Πετρου λογιζεσθαι χρη, οτι πρωτος εισελθων, και το
μετωπον της φαλαγγος της Ἰουδαικης διαῤρηξας, και την μακραν εκεινην δημηγοριαν
κατατεινας, ουτω και τοις αλλοις αποστολοις εδωκεν εισοδον.
Καν Ἰωαννης, καν Ἰακωβος, καν Παυλος, καν αλλος οστισουν μετα ταυτα μεγα
τι ποιων φαινηται, απαντων ουτος πλεονεκτει, ο προοδοποιησας αυτων τηι παῤρη σιαι,
και διανοιξας την εισοδον, και δους αυτοις, κα θαπερ ποταμωι πολλωι φερομενωι
ρευματι, μετα πολ λης αδειας επεισελθειν, και τους μεν εναντιουμενους παρασυρειν,
των δε μετ' ευνοιας ακουοντων τας ψυ χας αρδειν διηνεκως. Ἆρ' ουν μετα τον σταυρον
τοιου τος; προ δε του σταυρου ου παντων θερμοτερος; ουχι το στομα των αποστολων
ην; ουχι παντων σιγωντων αυτος εφθεγγετο; Τινα με λεγουσιν οι ανθρωποι ειναι τον
Υιον του ανθρωπου; φησιν ο Χριστος· και οι μεν Ἠλιαν ελεγον, οι δε Ἱερεμιαν, οι δε ενα
των προφητων. Ὑμεις δε τινα με λεγετε, φησιν, ειναι; Ειτα αποκριθεις Πετρος ειπε· Συ ει
ο Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος. Ὑμεις, ειπε, και αντι παντων του σωματος
φθεγγεται, ουτως η γλωττα των αποστολων Πετρος ην, και αντι παντων αυτος
απεκρινατο. Ἆρ' ουν ενταυθα μονον τοιουτος, αλλαχου δε καθυφιησι της σπουδης;
Ουδαμως· αλλα δια παντων και εν πασι την αυτην εμφαινει θερμοτη τα. Και γαρ
ειποντος του Χριστου· Παραδωσουσι τον Υιον του ανθρωπου, και μαστιγωσουσι, και
σταυρωσουσιν, αυτος φησιν· Ἵλεως σοι, Κυριε· ου μη εσται σοι τουτο. Μη γαρ δη τουτο
εξετασω μεν, οτι απερισκεπτος η αποκρισις, αλλ' οτι γνησιου ποθου ην και ζεοντος.
Παλιν ανεβη εις το ορος, και μετεμορφωθη· ωφθη μεταξυ Ἠλιας εκει και Μωυσης
διαλεγομενος. Παλιν κακει ο Πετρος· Ει θελεις, ποιησωμεν ωδε τρεις σκηνας.
ς ʹ. Ὅρα πως εφιλει τον διδασκαλον, και σκοπει την ακριβειαν, και την συνεσιν.
Ἐπειδη γαρ τοτε απλως αποκριθεις επεστομισθη, ενταυθα τηι εξουσιαι του δι δασκαλου
επιτρεπει το πραγμα· Ει θελεις, λεγων. Συμβαινει γαρ, φησι, και νυν απερισκεπτως με
ποθωι κινουμενον ειπειν. Ἵν' ουν μη την αυτην επιτιμησιν δεξηται· Ει θελεις, φησι.
Συμποσιον ην εκεινο παλιν το αγιον και φρικωδες· και τοτε λεγοντος του Ἰησου· Εις εξ
υμων παραδωσει με, παλιν ο Πετρος δια μεν την επιτιμησιν την ηδη γενομενην
ερωτησαι τον διδασκαλον ουκ ετολμησε· δια δε τον ποθον, ον ειχε, σιγησαι ουκ
ηνεσχετο· αλλ' εσπουδασε και μαθειν, και μη δοξαι προπετης τις ειναι και απερισκεπτος.
51.377 Πως ουν και την επιθυμιαν επληρωσε, και ασφα λειαν εαυτωι προωικονομησεν;
Ἵνα τωι μεν βουληθη ναι μαθειν τον ακαθεκτον δειξηι ποθον, τωι δε μη δι' εαυτου τουτο
ποιησαι, αλλ' ετερον προβαλεσθαι, την ευλαβειαν εμφαινηι και την επιεικειαν απασαν.
Και γαρ στενα μοι παντοθεν, φησι· περι προδοσιας εστι λογος του ∆εσποτου· μεγας ο
κινδυνος, ο κρη μνος εκατερωθεν. Ἂν σιγησω, η μεριμνα κατεσθιει μου την ψυχην· αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ειπω, δεδοικα μη ποτε επιτιμη σιν δεξωμαι παλιν. Μεσην ουν ηλθεν οδον, και ο παν
ταχου προπηδων, τοτε της Ἰωαννου παῤρησιας εδει το, ωστε μαθειν το λεγομενον.
Ουδεν γαρ ετερον ανεπνει. και ειχεν εν τηι ψυχηι διηνεκως, αλλ' η τον διδασκαλον
μονον. ∆ια τουτο και δεσμωτηριων και μυριων μετα ταυτα κατετολμα θανατων, και
πασης της παρουσης κατεγελα ζωης. ∆ι' εκεινον και μαστι γας λαβων, και τους
μωλωπας εχων επι του νωτου, προς τους μαστιξαντας ελεγεν· Ου δυναμεθα ημεις α
ειδομεν και ηκουσαμεν μη λαλειν. Ειδες φρονη μα αδουλωτον; ειδες παῤρησιαν
αχειρωτον; ειδες ψυχην ουρανιου ποθου και ερωτος γεμουσαν;
Πως ουν τολμαις λεγειν, οτι φοβουμενος τους εκ περιτομης, υπεστελλεν εαυτον
και αφωρισε; Και πολλα δε ετερα ενην ειπειν περι Πετρου, δεικνυντα αυτου την θερμο
τητα, και την ανδρειαν, και τον ποθον, ον ειχε περι τον Χριστον· αλλ' ινα μη
μηκυνωμεν ακαιρως τον λογον, αρκει τα ειρημενα. Ουδε γαρ εγκωμιον αυτου τημερον
ειπειν προκειται, αλλα την δοκουσαν ειναι ζητησιν λυσαι, και εις περας αγαγειν.
ζʹ. Συ δε και ετερωθεν σκοπει, πως ουκ εστι πιθανη η κατηγορια. Τοτε μεν γαρ
παρα την αρχην, οτε ελε γε· Τουτον τον Ἰησουν, ον υμεις εσταυρωσατε, ανεστησεν ο
Θεος, λυσας τας ωδινας του θανα του, τοτε μεταξυ εχθρων ην, ετι φονωντων, ετι τωι
θυμωι ζεοντων, ετι βουλομενων διασπασασθαι τους μαθητας. Ἤκμαζε γαρ αυτοις ετι το
παθος, και ᾤδει η διανοια τωι θυμωι. Νυνι δε, οτε ταυτα Παυλος εγρα φεν, επτα και
δεκατον ετος ειχε το κηρυγμα. Ειπων γαρ· Μετα τρια ετη ανεβην εις Ἱεροσολυμα, λε γει
παλιν, οτι Μετα δεκατεσσαρα ετη ανεβην εις Ἱεροσολυμα. Ὁ τοινυν τοτε εν προοιμιοις
του κηρυγματος μη φοβηθεις, νυν μετα χρονον τοσουτον φοβειται; ο εν Ἱεροσολυμοις
μη δεισας, εν Ἀντιοχειαι δεδοικεν; ο, πολεμιων κυκλωσαντων αυτον, μη πτοη θεις τοτε,
νυν ουδε πολεμιων παροντων, αλλα πι στων και μαθητων, αγωνιαι, και δεδοικε, και ουκ
ορθοποδει; Και πως αν εχοι ταυτα λογον, αναπτομε νης μεν της πυρας και εις υψος
εγειρομενης κατα τολμαιν, σβεσθεισαν δε και γενομενην τεφραν δεδοικε ναι και
τρεμειν; Ει δειλος ην και ανανδρος ο Πετρος, εν αρχηι του κηρυγματος, εν τηι μητροπολει
των Ἰουδαιων, οπου παντες ησαν οι πολεμιοι, τοτε αν εδεισεν, ου μετα χρονον
τοσουτον εν τηι χριστιανικωτατηι πο λει, ουδε φιλων και γνησιων παροντων. Ὥστε ουτε
ο καιρος, ουτε ο τοπος, ουτε η ποιοτης των προσωπων αφιησιν ημας πιστευσαι τοις
λεγομενοις ουτως ως ειρηται, και καταγνωναι του Πετρου δειλιαν.
Ἐπηνεσατε τα ειρημενα; Καιτοι γε εν αρχηι τον 51.378 Παυλον εθαυμαζετε, και
της παῤρησιας αυτον εξ επληττεσθε· αλλ' ιδου περιετρεψε την κατηγοριαν ο λογος.
Ἀλλ' ωσπερ αρχομενος ελεγον, οτι ουδεν μοι οφελος, εαν Παυλου καλως ποιουντος, ο
Πετρος δειχθηι μη καλως ποιων (τα γαρ εγκληματα και η καθ' ημων αισχυνη μενει, αν τε
ουτος, αν τε εκεινος διημαρτη κως τυχηι), ουτω και νυν το αυτο λεγω παλιν, ως ουδεν
μοι οφελος, αν Πετρου την κατηγοριαν απο σκευασαμενου, ο Παυλος φαινηται
θαρσαλεως και απερισκεπτως του συναποστολου κατηγορων. Φερε ουν, και τουτον των
εγκληματων απολυσωμεν. Τι ουν; ο μεν Πετρος τοιουτος, ο δε Παυλος ου τοιουτος; και
τι Παυλου θερμοτερον γενοιτ' αν, ος καθ' εκαστην ημεραν απεθνησκε δια τον Χριστον;
Ἀλλα νυν ου περι ανδρειας ημιν ο λογος, (τι γαρ προς το προκει μενον τουτο;) αλλ' ει
απεχθως προς τον αποστολον διεκειτο, η ει κενοδοξιας τινος και φιλονεικιας ην αυτη η
μαχη. Ἀλλ' ουδε τουτο εστιν ειπειν· μη γενοιτο· Ουδε γαρ Πετρου του κορυφαιου των
αγιων εκεινων μονον, αλλα και παντων δουλος ην απλως των απο στολων ο Παυλος,
και ταυτα πλεονεκτων απαντων κατα τους κοπους· αλλ' ομως παντων εαυτον εσχα τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ειναι ενομιζεν. Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, ο ελαχιστος των αποστολων, ος ουκ ειμι ικανος
καλει σθαι αποστολος· ου μονον δε των αποστολων, αλλα και των αγιων απλως
απαντων. Ἐμοι γαρ, φησι, τωι ελαχιστωι παντων των αγιων εδοθη η χαρις αυτη. ηʹ. Ειδες
συντετριμμενην ψυχην; ειδες πως εαυτον κατωτερον παντων ιστησι των αγιων, ουχι
των απο στολων μονον; Ὁ δε ουτω περι παντας διακειμενος, ᾔδει και ποσης τον Πετρον
προεδριας απολαυειν εχρην, και ηιδειτο μαλιστα παντων ανθρωπων τουτον, και ως
αξιος ην, ουτω περι αυτον διεκειτο.
Και τουτο εκειθεν δηλον. Ἡ οικουμενη πασα προς αυτον εβλε πεν, αι φροντιδες
των πανταχου της γης Ἐκκλησιων της εκεινου ψυχης ησαν εξηρτημεναι, μυρια εμερι
μνα καθ' εκαστην ημεραν πραγματα, παντοθεν αυτον εκυκλουν κηδεμονιαι, προστασιαι,
διορθωσεις, συμ βουλαι, παραινεσεις, διδασκαλιαι, μυριων οικονομιαι πραγματων· και
παντα εκεινα αφεις, απηλθεν εις Ἱεροσολυμα, και προφασις της οδου ουδεμια ετερα ην,
αλλ' η το Πετρον ιδειν, καθως αυτος φησιν· Ἀν εβην εις Ἱεροσολυμα ιστορησαι Πετρον·
ουτως αυτον ετιμα, και προ παντων ηγε. Τι ουν; ιδων αυ τον ευθεως ανεχωρησεν;
Ουδαμως· αλλ' επεμεινε προς αυτον ημερας δεκαπεντε. Ει τινα ουν στρατη λατην ιδοις,
ειπε μοι, γενναιον και θαυμαστον, του πολεμου συγκεκροτημενου, της παραταξεως
συνεστω σης, της μαχης ζεουσης, μυριων αυτον παντοθεν καλουντων πραγματων,
αφεντα την παραταξιν, και προς επισκεψιν τινος απελθοντα φιλου, αρα ετεραν μειζονα
ταυτης ζητεις αποδειξιν, ειπε μοι, της προς τον ανθρωπον εκεινον ευνοιας; Ουκ εγωγε
οιμαι. Τουτο τοινυν και επι Παυλου και Πετρου λογιζου. Και γαρ και ενταυθα πολεμος
συνειστηκει χαλεπος, και παραταξις ην, και μαχη, ου προς ανθρωπους μονον, αλλα προς
τας αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του σκοτους του αιωνος
τουτου, και μαχη περι της των ανθρωπων σωτηριας· αλλ' 51.379 ομως ουτως ηιδειτο τον
Πετρον, ωστε και τοσαυτης αναγκης επικειμενης και κατεπειγουσης, εκδραμειν δι'
εκεινον εις Ἱεροσολυμα, και μειναι προς αυτον ημερας δεκαπεντε, και τοτε επανελθειν.
Ἔγνωτε την ανδρειαν του Πετρου, εμαθετε την φιλοφροσυνην Παυλου, την περι τους
αποστολους παντας, την περι αυτον τον Πετρον· αναγκη λοιπον επι την λυσιν ελ θειν
του ζητηματος. Ει γαρ και ουτος εφιλει τον Πετρον, κακεινος δειλος ουκ ην και
ανανδρος, και η φιλονεικια και η αντιστασις ουκ απο ψυχης εγενετο, τι ποτε εστι το
λεγομενον; και τινος ενεκεν ταυτα ωικονομειτο;
θʹ. Ἐνταυθα προσεχετε, και διαναστητε μοι, και συν τεινατε εαυτους, ωστε
δεξασθαι σαφη την απολογιαν. Και γαρ ατοπον εμε μεν τον διασκαπτοντα τοσουτον
πονον υπομενειν, υμας δε τους εξ ευκολιας μελλοντας το χρυσιον οραιν, τηι ραιθυμιαι το
κερδος τουτο παρα δραμειν. Ἀναγκη δε μικρον ανωτερω τον λογον αγα γειν, ωστε
σαφεστεραν υμιν ποιησαι την διδασκαλιαν. Ἐπειδη γαρ ανηλθεν εις τους ουρανους ο
Ἰησους, την υπερ ημων οικονομιαν πληρωσας, τον λογον της διδασκαλιας κατελιπε
τοις εαυτου αποστολοις, καθως Παυλος φησι· Θεμενος εν ημιν τον λογον της κατ
αλλαγης· και παλιν· Ὑπερ Χριστου πρεσβευο μεν, ως του Θεου παρακαλουντος δι'
ημων, τουτ εστιν, αντι Χριστου. Τοτε τοινυν, ηνικα εκηρυττον ουτοι κατα την
οικουμενην απασαν, αιρεσις ουδεμια ην· πασα δε η φυσις των ανθρωπων δυο ταυτα δο
γματα ειχε, το μεν υγιες, το δε διεφθαρμενον. Ἢ γαρ Ἕλληνες, η Ἰουδαιοι, οι την γην
οικουντες απαντες ησαν· ουτε δε Μανιχαιος, ουτε Μαρκιων, ουτε δε Ουαλεντινος, ουκ
αλλος ουδεις απλως· τι γαρ δει πα σας καταλεγειν τας αιρεσεις; και γαρ μετα τον σιτον
τοτε τα ζιζανια εσπαρη, η παντοδαπη των αιρεσεων διαφθορα. Τους μεν ουν Ἰουδαιους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

επετρεψε τωι Πε τρωι, τοις δε Ἕλλησι τον Παυλον επεστησεν ο Χρι στος. Και τουτο ουκ
αφ' εαυτου λεγω, αλλ' αυτου του Παυλου λεγοντος εστιν ακουσαι· Ὁ γαρ ενεργησας
Πετρωι εις αποστολην της περιτομης, εν ηργησε καμοι, φησιν, εις τα εθνη· περιτομην εν
ταυθα αυτο το εθνος καλων.
Και ποθεν δηλον; Ἐκ της επαγωγης. Ειπων γαρ, Ὁ ενεργησας Πετρωι εις
αποστολην της περιτομης, ενηργησε καμοι, φησιν, εις τα εθνη, δεικνυντος εστιν, οτι
προς αν τιδιαστολην των εθνων περιτομην ειπε. Προς δε αντι διαστολην των εθνων,
ουχι περιτομη, αλλ' Ἰουδαιοι εισιν, ους δια της περιτομης ηινιξατο· ωσανει ελεγεν, Ὁ
ενεργησας Πετρωι εις αποστολην των Ἰουδαιων, ενηργησε καμοι εις τα εθνη. Καθαπερ
γαρ τις βασι λευς σοφος, τον επιτηδειον μετα ακριβειας ειδως, ετερωι μεν τους ιππεις,
ετερωι δε των πεζων εγχειρι ζει την προστασιαν· ουτω δη και ο Χριστος, το στρα τοπεδον
το εαυτου διελων εις δυο ταυτα μερη, τους μεν Ἰουδαιους Πετρωι, τους δε Ἕλληνας
επετρεψε Παυλωι. Ει δε διαφορα τα στρατοπεδα, αλλ' εις ο βασιλευς.
Ὥσπερ γαρ εκει η διαφορα των στρατοπε δων εν τηι κατασκευηι των οπλων, ουκ
εν τηι φυσει των ανθρωπων εστιν· ουτω δη και ενταυθα η διαφορα εν σχηματι μικρωι
τινι της σαρκος, ουκ εν τηι της ουσιας εναλλαγηι φαινεται. 51.380 ιʹ. Ὥσπερ ουν ελεγον,
ησαν αμφοτεροι τα στρατοπεδα ταυτα εγκεχειρισμενοι. Και ει μη μηκυνω τον λογον, ει
μη απεκαμετε, ερω και την αιτιαν υμιν, δι' ην ουτος μεν τους Ἰουδαιους, εκεινος δε τους
εξ εθνων επιστευθησαν. Και γαρ αξιον ζητησεως, τι δηποτε Παυλος μεν, ο μετα
ακριβειας τον πατρωιον νομον παιδευθεις, ο παρα τους ποδας Γαμαλιηλ διατριβων, ο
κατα δικαιοσυνην την εν νομωι γενομενος αμεμ πτος, ουκ εγχειριζεται τους Ἰουδαιους,
αλλα τους Ἕλληνας· ο δε αλιευς, και αγραμματος, και μηδεν τοσουτον ειδως Πετρος,
την των Ἰουδαιων ενεπιστευθη προστασιαν. Συντελει γαρ τι και προς την λυσιν ημιν το
λεγομενον, αν αυτο δυνηθωμεν φρασαι καλως. Ου γαρ δη τουτο εστιν ειπειν οτι
οκνουντα και αναδυο μενον ιδων τον Παυλον και φευγοντα των οικειων την
προστασιαν, ουκ ηθελησε βιασασθαι και αναγκασαι.
Τουναντιον μεν ουν απαν επεδειξατο. Ου γαρ δη μο νον ουκ εφυγε των
Ἰουδαιων την επιστασιαν, αλλα και πρωτος επεπηδησε, και του Χριστου κελευοντος
απελθειν εις τα εθνη, αυτος αξιοι την των Ἰουδαιων οικονομιαν εγχειρισθηναι· και
μυρια πολλαχου πα σχων παρ' αυτων δεινα, και των εθνων την διδασκα λιαν
πεπιστευμενος, ου παυεται παρακαλων υπερ εκεινων, και λεγων, νυν μεν· Ηυχομην
αναθεμα ειναι υπερ των αδελφων μου, των συγγενων μου κατα σαρκα· νυν δε· Ἀδελφοι
μου, η μεν ευδο κια μου, και η δεησις η προς τον Θεον, υπερ αυτων εστιν εις σωτηριαν.
Τινος ουν ενεκεν βου λομενον αυτον και επιθυμουντα διδασκειν εκεινους, ουκ ειασεν
αυτοις κηρυσσειν, αλλ' αντ' εκεινων διδα σκαλον αυτον τοις εθνεσιν επεμπεν;
Ἀκουσωμεν αυτου του Χριστου λεγοντος, και Παυλου το παν δι ηγουμενου· Ἐγενετο δε
μοι προσευχομενωι, φησι, γενεσθαι με εν εκστασει, και ειδεναι τον Χριστον λεγοντα μοι·
Σπευσον και εξελθε εν ταχει, οτι ου παραδεξονται σου την μαρτυριαν περι εμου. Και την
αιτιαν ειπε της αποδημιας· Μισησουσι σε, φησι, και αποστραφησονται· δια τουτο σου
διδασκον τος ουκ ανεξονται. Και μην αυτο τουτο ην ικανον, αξιοπιστον αυτον ποιησαι
διδασκαλον, και πεισαι εκεινους, οτι ουκ ανθρωπινη η μεταθεσις εγενετο. Ου γαρ αν τον
ουτω φαινομενον, και θυμωι ζεοντα, και φονου πνεοντα, και θαυματουργουντι μη
πεισθεντα τωι Χριστωι, μηδε τοις αποστολοις τοις εκεινου, νε κρους εγειρασιν, ισχυσεν
αν ποτε ανθρωπος εν αυτηι μεσηι τηι μανιαι μεταθειναι, και την υπερβολην, ην κατα του
κηρυγματος επεδεικνυτο, ταυτην ολοκλη ρον και πολλωι πλειονα πεισαι παλιν υπερ της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

εις Χριστον ομολογιας επιδειξασθαι· αλλα θειας οντως δυναμεως εργον ην η μεταστασις
αυτη και η μετα βολη.
ιαʹ. Ὅπερ ουν και ο Παυλος, επιθυμων αυτων την προστασιαν λαβειν, προς τον
Ἰησουν προεβαλλετο λεγων· Κυριε, αυτοι επιστανται, οτι εγω ημην φυ λακιζων, και
δερων τους πιστευοντας εις το ονομα σου· και οτε εξεχυνετο το αιμα Στεφανου, του
μαρτυρος σου, εγω ημην συνευδοκων τηι αναιρεσει αυτου. Και η πολλη μανια την
αθροον γεγενημενην εγγυαται μεταβολην, ως ουκ εστιν αν θρωπινη τις, αλλ' ανωθεν,
και εκ των ουρανων ελαβε την αρχην. Τι ουν ο Χριστος; Πορευου, οτι εις εθνη μακραν
εξαποστελω σε. Ταυτ' ουν ουχ ικανα, φησι, 51.381 πεισαι και τους σφοδρα
αναισθητουντας, οτι ουκ εστιν ανθρωπινον τουτο το κηρυγμα, αλλ' υπερ φυ σιν
ανθρωπινην απαντα τα γεγενημενα, και Θεος ον τως εστιν ο μεταθεις και μεταβαλων;
Ἱκανα μεν ουν, ω μακαριε Παυλε, αν αυτην των πραγματων εξετασηις την φυσιν· αλλ'
Ἰουδαιοι παντων εισιν αγνωμονεστεροι· ου φυσιν πραγματων εξεταζοντες, ου το εικος
και το ευλογον και το αναγκαιον σκο πουντες, αλλ' εις εν μονον βλεποντες, οπως την
φιλονεικιαν την εαυτων εμπλησωσι. Και συ μεν προς την των πραγματων ακολουθιαν
βλεπεις· ο δε Θεος τα αποῤρητα της διανοιας αυτων οιδε.
∆ια τουτο φησι, Πορευου, οτι εις εθνη μακραν εξαποστελω σε, ωστε και τωι
διαστηματι παραμυθησασθαι το μισος. ∆ια τουτο τοις μεν αλλοις απασι γραφων, το
ονομα αυτου προστιθησιν εν τωι προοιμιωι των επιστολων, Ἑβραιοις δε επιστελλων,
ουδεν τοιουτον εποιησεν, αλλ' απλως, ουκ ειπων τις ην, η προς τινας, ωσπερ εθος ειχε
ποιειν, ουτω πως ηρξατο· Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο Θεος λαλησας τοις
πατρασιν ημων Και τουτο δη της του Παυλου σο φιας. Ἵνα γαρ μη μετασχηι του μισους
τα γραμματα, καθαπερ προσωπειωι τινι, τηι του ονοματος αφαιρεσει κρυψας εαυτον,
ουτως αυτοις λανθανοντως το της παραινεσεως επιτιθησι φαρμακον. Ὅταν γαρ προς
τινα αηδως εχωμεν, καν υγιες τι λεγηι, ου προθυμως, ουδε μεθ' ηδονης δεχομεθα τα
λεγομενα· οπερ ουν, ινα μη και τοτε συμβηι, αφειλε την ιδιαν προσηγο ριαν της
επιστολης, ωστε μηδεν τουτο γενεσθαι κωλυμα τηι της επιστολης ακροασει. Ουδε γαρ οι
απιστοι μονον Ἰουδαιοι, αλλα και οι πιστευσαντες αυτοι εμισουν αυτον και
απεστρεφοντο. Ὅτε γουν ανηλθεν εις Ἱεροσολυμα, ακουσον τι φησι προς αυτον ο
Ἰακωβος, και οι λοιποι απαντες· Θεωρεις, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισιν Ἰουδαιων των
συνεληλυ θοτων· και ουτοι παντες ζηλωται του νομου υπαρχουσι, και κατηχηνται περι
σου, οτι απο στασιαν απο του νομου διδασκεις. ∆ια τουτο αυ τον μαλιστα εμισουν και
απεστρεφοντο.
ιβʹ. Ἡ μεν ουν αιτια, δι' ην ουκ επιστευθη τους Ἰουδαιους, αλλα τους εξ εθνων,
εστιν αυτη. Πιστευθεις δε λοιπον εκεινους, ουχ ομοιως τωι Πετρωι, ουδε δια της αυτης
οδου προς την πιστιν αυτους ενηγεν, αλλα δι' ετερας. Ἑτερας δε οταν ακουσηις, μη
διαφοραν εν τωι κηρυγματι νομισηις ειναι. Τα γαρ αυτα αμφοτε ροι και Ἰουδαιοις και
Ἕλλησιν εκηρυττον· οιον, οτι Θεος ο Χριστος, οτι εσταυρωθη και εταφη, και ανεστη, και
εστιν εν δεξιαι του Πατρος, οτι μελλει κρινειν ζωντας και νεκρους, και οσα τοιαυτα ην,
ομοιως και Παυλος και Πετρος εκηρυττον. Ἐν τισιν ουν ην η διαφορα; Ἐν τηι
παρατηρησει των βρωματων, εν τηι περιτομηι, εν τοις αλλοις τοις Ἰουδαικοις εθεσιν. Ὁ
μεν γαρ Πετρος ουκ ετολμα τοις εαυτου μαθηταις φανερως λεγειν και διαῤρηδην, οτι
δει τουτων απο στηναι καθαπαξ. Ἐδεδοικει γαρ, μηποτε προ καιρου την συνηθειαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ταυτην ανασπασαι βουλομενος, και την εις τον Χριστον πιστιν συνανασπασηι μετ'
εκεινων, της ψυχης των Ἰουδαιων ουκ ανεχομενης ουδεπω, δια την χρονιαν την περι
τον νομον προληψιν, των ρηματων ακουειν τουτων. ∆ια τουτο ηνειχετο ο μακαριος
Πετρος ιουδαιζοντων αυτων. Και καθαπερ τις γεωργος αριστος φυτον απαλον πλησιον
δενδρου 51.382 γεγηρακοτος καταθεμενος, ου τολμαι, ουδε υπομενει το γεγηρακος
ανασπασαι δενδρον, δεδοικως μη, των ριζων εκεινων ανελκομενων, και το νεοφυτον
συνανελκυσθηι, αλλ' αναμενει προτερον παγηναι εκεινο καλως, και εν αυτοις κατω
ριζωθηναι τοις κολποις της γης, και τοτε το παλαιωθεν μετα αδειας ανελκει, ουδεν ετι
δεδοικως περι του νεοφυτου· ουτω δη και ο μακαριος Πετρος εποιει· την πιστιν
νεοφυτον ουσαν εμενε παγηναι καλως εν ταις των ακουοντων ψυχαις, ινα ριζωθεισης
εκεινης μετα αδειας λοιπον την Ἰουδαικην ανεληι προληψιν απασαν. Ἀλλ' ουχ ο Παυλος
ουτω· πασης γαρ ταυτης απηλλαγμενος ην της αναγκης, Ἕλλησι κηρυττων, τοις
ουδεποτε μετεσχη κοσι νομου, ουδε Ἰουδαικων παρατηρησεων ακη κοοσιν. Ὅτι γαρ ουκ
αλληλοις εναντιουμενοι ταυτα εποιουν, αλλα τηι των μαθητων ασθενειαι συγκαταβαι
νοντες, εστιν ιδειν και Παυλον ομοιως Πετρωι ταυτα αυτα συγχωρουντα, και ου
συγχωρουντα μονον, αλλα και αυτον συνεργουντα, και Πετρον παλιν την αυτην
ελευθεριαν νομοθετουντα, ην και Παυλος τοις εθνεσι πασιν εκηρυττε. Και που ταυτα,
φησιν, αμφοτερα εστιν ιδειν; Ἐν αυτοις τοις Ἱεροσολυμοις. Ουτος μεν γαρ και εξυρατο,
και εθυσε, και αγνισμον επετελε σεν, ο των εθνων διδασκαλος. Τουτο γαρ και ο καιρος
απηιτει, και το παρειναι πολλους Ἰουδαιους. Θεωρεις γαρ, φησιν, αδελφε, ποσαι
μυριαδες εισιν Ἰου δαιων των συνεληλυθοτων, και κατηχηνται περι σου, οτι
αποστασιαν απο του νομου διδασκεις.
ιγʹ. Ἐκεινος τοινυν συγκαταβηναι αναγκαζομενος ιουδαιζεν· αλλ' ουχι της
γνωμης, αλλα της οικονομιας το γινομενον ην. Παλιν ο Πετρος, ο των Ἰουδαιων
διδασκαλος, και πανταχου συγχωρων περιτομην και Ἰουδαικας παρατηρησεις, δια την
ασθενειαν των μαθητων, επειδη καιρον ειδεν απαλλαττοντα αυτον της αναγκης ταυτης,
και ουκ ην ασφαλες μεχρι το σουτου κεχρησθαι τηι συγκαταβασει, αλλα δογματων ην
καιρος και νομων, ακουσον τι φησιν.
Ἐπειδη γαρ ανεβησαν εξ Ἀντιοχειας οι περι Παυλον και Βαρνα βαν, περι τουτων
αυτων μαθησομενοι το σαφες, πολ λης ζητησεως γενομενης, αναστας ο Πετρος ελεγεν·
Ἄνδρες αδελφοι, υμεις επιστασθε αφ' ημερων αρχαιων, ως εν ημιν εξελεξατο ο Θεος
ακουσαι τα εθνη δια του στοματος μου τον λογον του Ευαγγελιου, και πιστευσαι. Ειτα
ετερα τινα ειπων μεταξυ, επηγαγε λεγων· Τι ουν πειραζετε τον Θεον επιθειναι ζυγον επι
τον τραχηλον των ενθων, ον ουτε οι πατερες ημων, ουτε ημεις ισχυσαμεν βαστασαι;
αλλα δια πιστεως Ἰησου Χριστου πι στευομεν σωθηναι, ον τροπον κακεινοι. Ὁραις οτι
ηνικα μεν καιρος συγκαταβασεως ην, και Παυλος ιουδαιζεν· ηνικα δε ουχι
συγκαταβασεως καιρος ην, αλλα δογματιζειν εδει και νομοθετειν, και Πετρος εκεινης
της συγκαταβασεως απαλλαγεις, ειλικρινη και καθαρα τα δογματα παραδιδωσι· και
τουτων λεγομενων ο Παυλος παρην, και ηκουε, και την επιστολην αυτος δεξαμενος,
πανταχου διεκομισε, και ουκ εστιν ειπειν, ως ηγνοει την του αποστολου γνω μην. Τινος
ουν ενεκεν τοιαυτα εγκαλει νυν, λεγων, οτι Φοβουμενος τους εκ περιτομης;
ιδʹ. Ἵνα δε και την ιστοριαν αυτην ιδητε των λεγο μενων, μικρον ανωθεν υμιν
διηγησομαι· αλλα προσ εχετε, παρακαλω· προς γαρ αυτο το βαθος της λυ σεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

κατηντησαμεν. Ἰακωβος ο αδελφος του Κυριου 51.383 την Ἐκκλησιαν τοτε επεσκοπευεν
εν αρχηι, την εν Ἱεροσολυμοις, και των εξ Ἰουδαιων πιστευσαντων προειστηκει παντων.
Συνεβαινε δε ειναι και εν Ἀν τιοχειαι Ἰουδαιους, οιτινες πιστευσαντες τωι Χριστωι, δια το
των Ἱεροσολυμων ειναι ποῤρω, και πολλους οραιν τους εξ εθνων πεπιστευκοτας αδεως
και χωρις Ἰουδαικων παρατηρησεων βιουντας, ηρεμα και κατα μικρον ενηγοντο και
αυτοι της Ἰουδαικης αφιστα σθαι συνηθειας, και καθαραν και ανοθευτον εχειν την της
πιστεως διδασκαλιαν. Κατελθων τοινυν ο Πετρος, και ιδων ουκ ουσαν αναγκην
ουδεμιαν συγκα ταβασεως, εθνικως εζη λοιπον.
Το δε, εθνικως ζηιν, τουτο φησιν ο Παυλος, το χωρις Ἰουδαικης παρατη ρησεως,
το μηδεν των νομιμων εκεινων παραφυλατ τειν, οιον, περιτομην, η σαββατον, η τι των
τοιουτων. Ζωντος τοινυν ουτω του Πετρου, κατηλθον τινες Ἰουδαιοι απο Ἰακωβου,
τουτεστιν, εξ Ἱεροσολυμων,οι, δια το διαπαντος επι της μητροπολεως διατρι βειν, και
μηδενα οραιν ετερως πολιτευομενον, ετι την προληψιν ειχον την Ἰουδαικην, και πολλας
των παρατηρησεων εκεινων επεσυροντο. Τουτους ιδων ο Πετρος, τους απο Ἰακωβου και
εξ Ἱεροσολυμωνκατελθοντας, ασθενεστερον διακειμενους ετι, και φοβηθεις μη
σκανδαλισθεντες της πιστεως αποπη δησωσι, μετεταξατο παλιν, και το ζηιν εθνικως
αφεις, επι την προτεραν συγκαταβασιν ηλθε, βρωματων παρατηρησεις φυλαττων.
Ἰδοντες ουν αυτον οι Ἰουδαιοι, οι εν Ἀντιοχειαι διατριβοντες, τουτο ποιουντα, και ουκ
ειδοτες αυτου την γνωμην, μεθ' ης ταυτα επραττε, συναπηχθησαν και αυτοι, και
ηναγκαζοντο ιουδαΐζειν δια τον διδασκαλον. Και τουτο εστιν, οπερ ο Παυλος εγκαλει·
και ινα σαφεστερον γενηται το λεγομενον, αυτα υμιν λοιπον αναγνωσομαι τα απο
στολικα ρηματα. Ὅτε δε ηλθε Πετρος εις Ἀντιοχειαν, κατα προσωπον αυτωι αντεστην,
οτι κατε γνωσμενος ην. Προ του γαρ ελθειν τινας απο Ἰακωβου, τουτεστιν, εξ
Ἱεροσολυμων, μετα των εθνων συνησθιε, τουτεστι, των εν Ἀντιοχειαι. Ὅτε δε ηλθον
τινες εξ Ἱεροσολυμων, νομομαθεις, υπεστελλε, και αφωρισεν εαυτον ο Πετρος φοβου
μενος τους εκ περιτομης. Ποιους; Τους απο Ἰα κωβου κατελθοντας· Και συναπηχθησαν
αυτωι και οι λοιποι Ἰουδαιοι. Ποιοι Ἰουδαιοι; Οι πριν τους εξ Ἱεροσολυμων καταβηναι εν
Ἀντιοχειαι διατριβοντες, και μηδεμιαν Ἰουδαικην παρατηρησιν φυλατ τοντες· Ὥστε και
Βαρναβας συναπηχθη αυτων τηι υποκρισει. Και το μεν δοκουν εγκλημα ειναι, τουτο.
ιεʹ. Ει δε βουλεσθε, και τας παρ' ετερων απολογιας επινενοημενας προτερον
θεις, τοτε και τον εμαυτου λογον εισαγαγειν πειρασομαι, εφ' υμιν των λεγομενων την
αιρεσιν ποιησαμενος. Πως ουν τινες την ζητησιν ταυτην ελυσαν; Ουκ ην ουτος Πετρος,
φησιν, εκει νος, ο των αποστολων πρωτος, ο παρα του Κυριου τα προβατα πιστευθεις,
αλλ' ετερος τις ευτελης και απεῤριμμενος, και των πολλων εις. Ποθεν τουτο δη λον;
Ειπων ο Παυλος, οτι συναπηχθησαν αυτωι και οι λοιποι Ἰουδαιοι, επηγαγε, φησιν, Ὥστε
και Βαρναβας συναπηχθη αυτων τηι υποκρισει. Το δε ει πειν, Ὥστε και Βαρναβας,
δηλουντος εστιν, οτι πολυ 51.384 τουτο θαυμαστοτερον ην του Πετρον απαχθηναι. Ὡς
γαρ μειζονα αυτον τιθεις, ουτως ειπεν, οτι ου μονον Πετρος, αλλα και Βαρναβας·
Πετρου δε εκεινου μειζων Βαρναβας ουκ ην. Ἀλλ' ουκ εστι ταυτα, ουκ εστιν. Ου γαρ,
επειδη μειζων ην ο Βαρναβας, δια τουτο επι τουτωι θαυμαζει μαλλον, αλλα τινος ενε
κεν; Ὅτι εκεινος μεν εις την περιτομην απεσταλη, Βαρναβας δε μετα Παυλου τοις
εθνεσιν εκηρυττε, και πανταχου τωι Παυλωι συνεζευκται· ωσπερ ουν αλλα χου φησιν, Ἢ
μονος εγω και Βαρναβας ουκ εχομεν εξουσιαν του μη εργαζεσθαι; και παλιν, Ἀνεβην εις
Ἱεροσολυμα μετα Βαρναβα, και πανταχου μετα του Παυλου διδασκοντα αυτον οραις. Ουκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

επειδη ουν μειζων ην Πετρου, δια τουτο θαυμαζει, οτι και αυτος συναπηχθη· αλλ'
επειδη μετ' αυτου κηρυττων αει, και ουδεν κοινον προς Ἰουδαιους εχων, αλλ' εν τοις
εθνεσι διδασκων, και αυτος συναπηχθη. Ὅτι δε Πε τρος εστι, περι ου ταυτα παντα φησι,
δηλον και εκ των ανωτερω, και εκ των μετα ταυτα. Το γαρ ει πειν, οτι Κατα προσωπον
αυτωι αντεστην, και ως μεγα θειναι τουτο, ουδεν ετερον δηλουντος ην, αλλ' η οτι ουκ
ηιδεσθη του προσωπου το αξιωμα· ουκ αν δε περι ετερου λεγων, οτι Κατα προσωπον
αυτωι αντ εστην, ως μεγα τι τουτο αν εθηκε. Παλιν, ει αλλος ην Πετρος, ουκ αν η
μεταστασις αυτου τοσουτον ισχυ σεν, ωστε και τους λοιπους εφελκυσασθαι Ἰουδαιους·
ουτε γαρ παρηινεσε τι, ουτε συνεβουλευσεν, αλλα μο νον υπεστελλε, και αφωριζεν
εαυτον· και ισχυσεν η υποστολη και ο αφορισμος παντας επισπασασθαι τους μαθητας
δια το του προσωπου αξιωμα.
ις ʹ. Ὅτι μεν ουν Πετρος ην, εκ τουτων δηλον· ει δε βουλεσθε, και την ετεραν
λυσιν ερουμεν. Τις ουν εστιν η ετερα; Καλως ενεκαλεσε Παυλος, φησι, τωι Πετρωι, οτι
περα του μετρου τηι συγκαταβασει εχρη σατο. Και γαρ ον τροπον αυτος εν Ἱεροσολυμοις
γε νομενος συγκατεβη τοις Ἰουδαιοις, ουτω κακεινον εχρην, φησιν, εις Ἀντιοχειαν
ελθοντα, μη προς Ἰουδαιους ιδειν, αλλα προς τους εξ εθνων. Ὥσπερ γαρ ηνικα παντες
Ἰουδαιοι ησαν, και Παυλος ηναγ κασθη ιουδαΐζειν· ουτως ενθα πλειους ησαν οι εξ
εθνων, και η πολις ουδεμιαν αναγκην παρειχε συγκα ταβασεως, ουκ εχρην δια τους
ολιγους Ἰουδαιους σκανδαλισαι τους τοσουτους Ἕλληνας. Ἀλλα τουτο ουκ εστι λυσις,
αλλ' επιτασις του ζητηματος. Ὃ γαρ αρχομενος ειπον του λογου, ου τουτο εστι το
σπουδαζομενον ημιν, δειξαι οτι καλως ενεκαλεσε Παυλος· επει ουτω μενει το ζητημα.
Φανησεται γαρ υπευθυνος ων ταις μεμψεσιν ο Πετρος· το δε ζητου μενον, και τουτον
κακεινον απαλλαξαι των εγκλημα των. Πως ουν εσται τουτο; Ἂν την γνωμην, μεθ' ης ο
μεν επετιμησεν, ο δε επετιμηθη, μαθωμεν, και την διανοιαν αυτην αναπτυξωμεν. Τις
ουν εστιν η διανοια; Σφοδρα ο Πετρος επεθυμει και τους εξ Ἱε ροσολυμων κατελθοντας,
τους απο Ἰακωβου, απαλ λαξαι της παρατηρησεως της Ἰουδαικης.
Ἀλλ' ει μεν αυτος ταυτην εισηγησατο την γνωμην, και πα ρελθων ειπε,
Παυσασθε τοις Ἰουδαικοις εθεσι χρω μενοι, ως εναντια εαυτωι δημηγορων, και τοις υπ'
αυτου γεγενημενοις απασι κατα τον εμπροσθεν χρο 51.385 νον, εσκανδαλισεν αν τους
μαθητας. Παλιν, ει Παυ λος προς αυτους τουτον απετεινε τον λογον, ουδ' αν προσεσχον,
ουδ' αν ηνεσχοντο της ακροασεως. Οι γαρ και χωρις τουτου μισουντες αυτον και
αποστρεφομε νοι δια την τοιαυτην φημην, πολλωι μαλλον, ει και συμβουλευοντος
ταυτα ηκουσαν, απεπηδησαν αν. Τι ουν γινεται; Ἰουδαιοις μεν ουδεις αυτων επετιμα
τοις εξ Ἰακωβου, δεχεται δε την επιτιμησιν ο Πε τρος παρα του Παυλου, ινα
εγκαλουμενος υπο του συναποστολου, δικαιαν εχοι λοιπον την παῤρησιαν του και τοις
μαθηταις επιπληξαι· και επιτιμαται μεν ο Πετρος, διορθουνται δε οι μαθηται. Τουτο δε
και επι συναλλαγματων γινεται βιωτικων. Ὅταν γαρ τινες οφειλωσι τινα ελλειμματα
πολιτικων εισφορων, ειτα οι μελλοντες αυτους απαιτειν, αισχυνωνται και ερυθριωσι
προσενεχθηναι σφοδροτερον, βουλομενοι πλειονα λαβειν αφορμην και εξουσιαν της
κατ' αυτων σφοδροτητος, παρασκευαζουσιν ετερους των συστρα τιωτων αποδυσαι,
λοιδορησασθαι, μυρια ετερα αυτοις διαθειναι δεινα ορωντων εκεινων, ινα τουτων γενο
μενων, μηκετι παρ' εαυτων, μηδε οικοθεν, αλλ' εκ της ετερων αναγκης δοκωσιν
εκεινοις σφοδροτερον επιτιθεσθαι· και γινεται η ετερων υβρις αυτοις απο λογια προς
τους υπευθυνους τους εαυτων.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ιζʹ. Τουτο και επι Παυλου και επι Πετρου γεγονεν. Ὤφειλον γαρ τινα
ελλειμματα οι Ἰουδαιοι. Ποια δη ταυτα; Το παντελως αποστηναι του Ἰουδαισμου.
Ἀπαιτησαι ταυτα τα ελλειμματα σφοδροτερον ο Πε τρος εβουλετο, και καθαραν
εισπραξασθαι παρ' αυ των την πιστιν. Βουλομενος τοινυν πλειονα λαβειν εξουσιαν και
αφορμην της τοιαυτης εισπραξεως, πα ρασκευαζει τον Παυλον επιτιμησαι μεθ'
υπερβολης, και επιπληξαι, ινα η επιπλαστος επιτιμησις αυτη δικαιαν αυτωι παῤρησιας
κατ' εκεινων αφορμην παρ εχηι και προφασιν. ∆ια τουτο και αρχομενος φησι, Κατα
προσωπον αυτωι αντεστην· και ενταυθα πα λιν, Ειπον τωι Πετρωι εμπροσθεν παντων.
Ει μεν γαρ τον αποστολον διορθωσασθαι εβουλετο, κατ' ιδιαν αν τουτο εποιησεν·
επειδη δε ου τουτο ην το σπουδα ζομενον (ᾔδει γαρ την γνωμην, μεθ' ης απαντα ταυτα
εποιει), αλλ' εκεινους μεχρι πολλου χωλευοντας στη ριξαι εσπουδαζε, δια τουτο
εμπροσθεν παντων ποιειται την επιτιμησιν. Ὁ δε Πετρος ανεχεται, και σιγαι, και ουκ
αντιλεγει. Ἤδει γαρ την γνωμην, μεθ' ης ο Παυλος επετιμα· και το παν ο Πετρος κατωρ
θωσε σιγησας. Ἡ γαρ τουτου σιγη διδασκαλια τοις Ἰουδαιοις εγενετο του μηκετι τοις
νομιμοις ενεχεσθαι. Ου γαρ αν ο διδασκαλος εσιγησε, φησιν, ει μη συνηι δει δικαιως
επιτιμωντι τωι Παυλωι. Ἀλλ' ει δοκει, και αυτης της επιτιμησεως ακουσωμεν. Ειπον τωι
Πετρωι παντων εμπροσθεν, φησιν, Ει συ Ἰουδαιος υπαρχων, εθνικως ζηις. Σκοπει
συνεσιν· ουκ ειπεν αυτωι, οτι Κακως ποιεις Ἰουδαικως ζων· αλλ' ελεγχει αυτου την
προτεραν αναστροφην, ινα μη εκ της Παυλου γνωμης η παραινεσις και η συμβουλη,
αλλ' εκ της Πετρου κρισεως της ηδη γεγενημενης εισενη νεχθαι δοκηι. Ει μεν γαρ ειπε,
Κακως ποιεις τον νομον τηρων, επετιμησαν αν οι μαθηται οι Πετρου· 51.386 νυνι δε
ακουσαντες, οτι ου της Παυλου γνωμης η πα ραινεσις ην και η διορθωσις αυτη, αλλ'
αυτος ο Πε τρος ουτως εζη, και ταυτα ειχεν εν τηι ψυχηι τα δο γματα, και εκοντες και
ακοντες ησυχαζον. ∆ια τουτο ουτε Πετρος εισηγειται την γνωμην, αλλ' ανεχεται παρ'
ετερου, του Παυλου λεγω, διελεγχεσθαι, και σιγαι, ωστε ευπαραδεκτον γενεσθαι την
διδασκαλιαν.
ιηʹ. Ουκ εντευθεν δε μονον την συνεσιν εστιν ιδειν του Παυλου, αλλα και εκ των
εξης ειρημενων.
Ου γαρ ειπεν, Ει συ Ἰουδαιος υπαρχων, εθνικως εζης, και ουκ
Ἰουδαικως, αλλ' οτι Ζηις· ωστε και νυν την αυ την γνωμην εχεις· και το πολλης γεμον
συνεσεως, το επαγομενον εστιν. Ειπων γαρ, Ἐθνικως ζηις, Ἰουδαιος ων, ουκ επηγαγε· Τι
τους Ἰουδαιους αναγκα ζεις ιουδαΐζειν, αλλα πως; Τι τα εθνη, φησιν, αναγ καζεις
ιουδαΐζειν, ινα τωι δοκειν των ιδιων αντιποιει σθαι μαθητων, και προσχηματι της υπερ
των εθνων κηδεμονιας, πεισηι τους Ἰουδαιους αποστηναι της παλαιας συνηθειας. Ὅτι
γαρ πεπλασται τα εγκλη ματα, εξ αυτων των ειρημενων δηλον. Ἀνωτερω γαρ ειπων,
Συναπηχθησαν αυτωι και οι λοιποι Ἰου δαιοι, ενταυθα λεγει· Τι τα εθνη αναγκαζεις ιου
δαΐζειν; Και μην εχρην ειπειν, Τι τους Ἰουδαιους αναγκαζεις ιουδαΐζειν; Οι γαρ
συναπαχθεντες, ουχ οι εξ εθνων ησαν, αλλ' Ἰουδαιοι. Ἀλλ' ει μεν τουτο ειπεν, εδοξεν αν
ο λογος τραχυς ειναι, και ουδεν αυτωι προσηκων· των γαρ εθνων διδασκαλος ην· νυν δε
εν προσχηματι κηδεμονιας των ιδιων μαθητων ανευθυ νον και ελευθεραν ποιειται την
επιτιμησιν· και ινα μαθητε, οτι ουκ επιτιμησις ην κατα Πετρου τα λεγο μενα, αλλα
παραινεσις και διδασκαλια τοις Ἰουδαιοις εν ταξει της επιτιμησεως της κατα Πετρου,
ακουσον των εξης· Ἡμεις φυσει Ἰουδαιοι, και ουκ εξ εθνων αμαρτωλοι. Ταυτα γαρ
λοιπον διδασκοντος εστι, και ουκ ετι εις Πετρον το παν περιιστησιν, αλλα κοινοι τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

λογον. Ει μεν γαρ ως διδασκων εξ αρχης εισεβα λεν, ουκ αν ηνεσχοντο Ἰουδαιοι· νυν δε
την αρχην εξ επιτιμησεως λαβων, και δοξας δικαιαν ποιεισθαι κατα του Πετρου την
επιτιμησιν, ως τους εξ εθνων ελκον τος προς την των νομιμων παρατηρησιν, εκβαινει
λοιπον αδεως εις παραινεσιν και συμβουλην, ως της ακολουθιας επι τουτο αγουσης
αυτον. Ἵνα γαρ μη τις ακουσας, οτι Τα εθνη αναγκαζεις ιουδαΐζειν, νομισηι οτι μονοις
εκεινοις ουκ εξεστιν ιουδαΐζειν, τοις δε Ἰουδαιοις εφειται, εις αυτους τους διδασκαλους
τον λογον περιιστησι. Τι λεγω, φησι, περι εθνων, η των λοιπων Ἰουδαιων; Ἀλλα και
ημεις οι διδασκαλοι, ημεις οι αποστολοι. Και ου τουτο λεγει μονον το δι καιωμα, οτι Οι
διδασκαλοι και οι αποστολοι, αλλ' οτι Και οι εκ προγονων Ἰουδαιοι καθαπαξ απεστημεν
του νομου.
Ποιαν ουν εχομεν απολογιαν, ετερους εις τουτο ελκοντες; Ὁραις πως
λανθανοντως των Ἰουδαιων καθαπτεται, και την διδασκαλιαν συντιθησιν απηρ
τισμενην; Ειπων γαρ, Ἡμεις φυσει Ἰουδαιοι, και ουκ εξ εθνων αμαρτωλοι· και αιτιαν
τιθησιν ευλο γον, δι' ην απεστησαν του Ἰουδαισμου· Ειδοτες οτι ου δικαιουται
ανθρωπος εξ εργων νομου, ει μη δια πιστεως Ἰησου Χριστου· και ημεις εις Χρι στον
Ἰησουν επιστευσαμεν, ινα δικαιωθωμεν εκ πιστεως Χριστου, και ουκ εξ εργων νομου·
διοτι ου δικαιουται ανθρωπος εξ εργων νομου, ει μη δια πιστεως Ἰησου Χριστου.
ιθʹ. Ὁραις πως συνεχως και της ασθενειας του νομου μνημονευει, και της κατα
την πιστιν δικαιοσυνης; Και πυκνως στρεφει τα ονοματα, οπερ ουκ εστιν επι 51.387
τιμωντος, αλλα διδασκοντος, και συμβουλευοντος. Ἀλλ', οπερ εφην, ει μεν προς
Ἰουδαιους αποτεινομενος ταυτα ελεγε, το παν αν διεῤρυη και απωλετο, ουκ
ανεχομενων εκεινων της τουτου διδασκαλιας· επειδη δε προς Πετρον τον λογον
επεστρεψε, λανθα νοντως εκεινοι την ωφελειαν εκαρπουντο, επιτιμωμε νου και
σιγωντος του Πετρου, και της γνωμης αυτου πασης εκκαλυπτομενης, ουχι παρ' εαυτου,
αλλα παρα του συναποστολου, και της αναστροφης της προτερας εις μεσον αγομενης.
Ειτα, ινα μη λεγωσι παρ' εαυ τοις, Τι ουν ει και Πετρος και Παυλος κακως εποιη σαν;
αιτιας δικαιας και αναμφισβητητους τιθησι, δι' ας ου δει των Ἰουδαικων εθων εχεσθαι.
Αυται δε εισι, το μη δυνασθαι τον νομον δικαιουν, αλλα την πιστιν μονον. Και ενταυθα
μεν ημερωτερον κεχρηται τωι λογωι· προιων δε καταφορικωτερον ποιει και
σφοδροτερον. Ει δε ζητουντες δικαιωθηναι εν Χριστωι ηυρεθημεν και αυτοι αμαρτωλοι,
αρα Χριστος αμαρτιας διακονος; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἡ πιστις δικαιοι, και
κελευει αποστηναι των Ἰουδαικων εθων, ως πεπαυμενων λοιπον· ει δε ετι κρατει ο
νομος και κυριος εστι, και ο αφεις αυτον παραβασεως κρινεται, ευρεθησεται ο Χριστος,
ο κελευσας ημιν αυτον αφιεναι, της παραβασεως ημιν αιτιος γεγενημενος, και ου μονον
ουκ απαλλαξας ημας αμαρτιας, αλλα και εμβαλων εις αμαρτιαν.
Ει γαρ δια την πιστιν τον νομον αφηκαμεν, το δε αφιεναι τον νομον αμαρτια
εστιν, η πιστις, δι' ην τον νομον αφηκαμεν, αυτη της αμαρτιας ημων αιτια εγενετο. Και
επειδη λοιπον εις ατοπον τον λογον περιεστησεν, ουδε εδεηθη κατασκευης τινος προς
ανατροπην, αλλα τωι Μη γενοιτο ηρκεσθη, ως αυτοθεν της ατοπιας ωμολογημενης· Ει
γαρ, φησιν, α κατελυσα, ταυτα παλιν οικοδομω, παραβατην εμαυτον συνιστημι· εις το
εναντιον περιεστησε τον λογον, και εδειξεν, οτι ου το παραβηναι νομον, αλλα το μη
αφειναι νομον, τουτο ποιει παραβατην· και εν ταξει του οικειου προσωπου παλιν τον
Πετρον αινιττεται. Τι γαρ κατελυσεν ο Πετρος την των βρωματων παρατηρησιν,
εθνικως ζηιν προηιρημενος; Παλιν ουν προς Ἰουδαιους επανελθων, κακεινοις συζων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ευρεθησεται α κατελυσεν οικοδομων.
κʹ. Ὁραις πως πανταχου της κρισεως εχεται του Πετρου, και την προτεραν αυτου
εκκαλυπτει αναστροφην· ινα μη παρα της του Παυλου γλωττης, αλλα 51.388 παρα της
του Πετρου γνωμης, η δια των πραγματων επεδειξατο, δοκωσιν οι Ἰουδαιοι την
παραινεσιν δεχεσθαι; ∆ια ταυτα φησι, Φοβουμενος τους εκ περιτομης, και Ὅτι
κατεγνωσμενος ην, και Ὅτι ουκ ορθοποδει προς την αληθειαν του Ευαγγελιου. Ουχ
ουτως δε εχων· μη γενοιτο· δια γαρ πολλων· τουτο απεδειξαμεν· αλλ' ωσπερ τοτε
επετιμα Παυλος, και ταυτα ακουων ο Πετρος εσιγα, ωστε μη ανατρεψαι την οικονομιαν
Παυλου, και κατεδεχετο, ως ουκ ορθως πεποιηκως, δεχεσθαι την επιπληξιν, ινα
απολογια αυτωι γενηται τουτο προς τους μαθητας· ουτω δη και ουτος νυν μετα της
αυτης γνωμης, μεθ' ης επετιμησε Πετρωι, γραφει ταυτα, απερ εγραψε Γαλαταις. Ει γαρ
τοτε το επιτιμηθηναι Πετρον, και σιγησαι, χρησιμον ην τοις Ἰουδαιοις, πολλωι μαλλον
αν και νυν το ταυτα περι αυτου λεχθηναι χρησιμον ην των Γαλατων τοις
διεφθαρμενοις. Ὥσπερ γαρ οι τοτε εν Ἀντιοχειαι διατριβοντες, ορωντες Πετρον
επιτιμωμενον μεθ' υπερβολης, και σιγωντα, διωρθουντο τηι κατα του διδασκαλου
κατηγοριαι, και τηι σιγηι· ουτω και νυν Γαλαται περι τα Ἰουδαικα νοσουντες, και του
Παυλου ταυτα περι αυτου λεγοντος ακουοντες, οιον οτι κατεγνωσμενος ην, και ουκ
ωρθοποδησε προς την αληθειαν του Ευαγγελιου, και οτι επιτιμηθεις επι τουτοις
εσιγησε, μεγιστην απο της κατηγοριας ταυτης διδασκαλιαν ελαμβανον, εις το μηκετι
προσεχειν τοις Ἰουδαικοις εθεσι. ∆ια τουτο και Παυλος και τοτε επετιμησε, και νυν
μεμνηται της τοτε γενομενης επιπληξεως· και τουτου ουκ ελαττον τον Πετρον δια
τουτο θαυμασαι χρη, καταδεξαμενον απαντα τα ειρημενα.
Ὁ γαρ το παν κατωρθωκως ουτος εστιν, ο ανασχομενος κατηγορηθηναι, και
σιγησας. Τουτο της οικονομιας το κερδος. Ουτως ημιν εκατερος των αποστολων
εγκληματων μεν απηλλακται, μυριων δε εστιν εγκωμιων αξιος, προς την των λοιπων
σωτηριαν απαντα και ακουειν και λεγειν σπουδαζων.
Ἡμεις δε λοιπον τον Παυλου και Πετρου Θεον παρακαλεσωμεν, τον εκεινους
αλληλοις συνδησαντα τοις της ομονοιας δεσμοις, και ημας εις την προς αλληλους
αγαπην επισφιγξαι σφοδροτερον· ινα την κατα Θεον ομονοιαν προς αλληλους εχοντες,
δυνηθωμεν καταξιωθηναι τους αγιους εκεινους ιδειν, και παρα τας αιωνιους αυτων
ευρεθηναι σκηνας, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και
μεθ' ου τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, και προσκυνησις, νυν και
αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


