Commentarius in Isaiam prophetam
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ
ΗΣΑΙΑΝ. ΒΙΒΛΙΟΝ Αʹ. ΛΟΓΟΙ ΕΞʹ.
[ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ.]
Ἀσυμφανης μεν αει των αγιων προφητων ο λογος, μεμεστωται δε των
κεκρυμμενων εννοιων, και μυ- στηριων ημιν των θειων ωδινει προαγορευσιν. Τελος γαρ νομου, και προφητων ο Χριστος, καθως γε- γραπται. Χρηναι δε φημι, τους
εθελοντας διατρανουν τα ουτως ισχνα, και αινιγματωδη των θεωρηματων πλατη
διανοιας ομματι περιαθρειν επειγεσθαι, και μαλα ευφρονως τουτο μεν, της ιστοριας
το ακριβες, τουτο δε, της πνευματικης θεωριας την αποδοσιν, ινα πανταχοθεν τοις
εντευξομενοις εκβαιη το ωφε- λουν, και η της των προκειμενων εννοιας διασαφησις
ουδεν εχουσα το ενδεες διαφαινοιτο. Οιδα μεν ουν οτι φθασαντες τινες
προγεγραφασιν εις ταυτα, και μα- κρους ημιν περι αυτων εποιησαντο λογους·
αποχρη δε οιμαι τουτι, και προς γε το δειν ετεροις οκνου προφασιν ουκ αγεννη
παρασχειν, αναπεισαι τε σιω- πησαι ελεσθαι μαλλον, οις ετεροι προειρηκασιν επειπειν καινον μεν ουδεν, ταυτοεπειν δε μαλλον, και δια των αυτων ιεναι
θεωρηματων. Ἐπειδη δε καν τουτο συμβαινηι παθειν, το λυπουν αν ειη παντελως
ουδεν, και δια της των πλειονων συμφωνιας εμπεδουσθαι προς αληθειαν τους
ακροωμενους, οκνου κρειττονα γενεσθαι και νυν εμαυτον αναπειθω, τον επ'
αγαθοις 70.12 σπουδασμασιν ιδρωτα και πονον της εν τωι ρεγχειν αργειας αμεινω
τε ειναι πεπιστευκως, και ουκ εισ- απαν απειρηκως την ελπιδα, του και εσθ' οτε
καινον και εξηλλαγμενον προσευρειν τι δυνασθαι, κατευρυ- νοντος Θεου την εν γε
τοις θεωρημασι τριβον. Γε- γραπται γαρ, οτι "6Πλατεια η εντολη σου σφοδρα."6
Προφητευει τοινυν ο μακαριος Ἡσαΐας εν καιροις βασιλειας Ὀχοζιου, και Ἰωαθαμ,
και Ἄχαζ, καιἘζεκιου. Και φερε των εκαστου καιρων διαμνημο- νευσωμεν, διεβιω τε
οπως επιδρομαδην λεγωμεν. Εισομεθα γαρ εντευθεν, οτι τοις δρωμενοις κατα καιρους πρεπων τε εστι και αρμοδιωτατος της προφη- τειας ο λογος. Γεγονε τοινυν
ευσεβης ανηρ ο Ὀζιας, ο και Ὀχοζιας, προβεβηκε δη ομου δοξης τε και ισχυος εις
τουτο, ως κατακρατησαι των εθνων των προσηκοντων την Ἰουδαιαν, και μην και
δασμους επιθειναι πολλοις, και σκηπτροις ιδιοις ως εξ αναγκης υπενεγκειν,
αναδειμασθαι τε πολεις, και προσλαβειν ετερας, και συναψαι τοις οριοις της
Ἰουδαιων γης. Ειτα τι πεπονθε των ανθρωπινων. Ἀπο γαρ τοι της αγαν τρυφης, και
τηι της ευκλειας υπεροχηι νενικη- μενος, τροπον τινα πεφρονηκεν υψηλα, και τηι της
υπεροψιας νοσωι κεκρατημενος, και αυτου του θειου κατεξανεστη νομου. Ὠηθη γαρ
δειν και τοις της θειας ιερωσυνης αυχημασιν εαυτον στεφανουν. Ἐπ- εχειρησε γαρ
εις τον θειον εισελασαι ναον, αυτος δε δι' εαυτου θυμιαιν τωι Θεωι και πληρουν
εκνομως τα νενομισμενα. Ταυτης ενεκα της αιτιας λελεπρωται παραχρημα, και ην
ατιμοτατος· μιαρος γαρ κατα νομον ο τωι της λεπρας παθει κατισχυμενος. Ειτα
διαδεχεται την του Ὀζιου βασιλειαν ο εξ αυτου γε- γονως Ἰωαθαμ, φιλοθεος μεν
ανηρ, πλην ουκ εξηιρε, φησι, τα υψηλα, αλλ' εθυον ετι τοις εργοις των ιδιων χειρων
οι εξ Ἰσραηλ, ορη τε και βουνους καταλαμ- βανοντες, υποκατω δρυος, και λευκης,
και δενδρου σκιαζοντος, καθα φησιν Ὠσηε, οτι καλον σκεπη. Τελευτησαντος δε
Ἰωαθαμ διαδεχεται το σκηπτρον ο Ἄχαζ ανηρ βδελυρωτατος, και θεομισης, και της
εις ακρον φαυλοτητος ηκουσης εμπλεως. Ουτος και αυ- τον τον θειον εκλεισε ναον,
και ταις κατα νομον θυ- σιαις ουκ ηφιει καταγεραιρεσθαι τον των ολων Θεον,
κεκωλυκε δε και τας εξ εθους των Ἰουδαιων εορτας, και εν παντι τοπωι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ἱερουσαλημ βωμους αναστη- σας προσκυνειν εκελευε τα χειροκμητα, και λατρευειν
την στρατιαν του ουρανου· και μην και τα ιδια τεκνα διηγαγεν εν πυρι, τουτεστι,
κατεκαυσεν εις θυσιαν τοις ακαθαρτοις δαιμοσι, και απαξαπλως ειπειν, τροπος
αυτωι δυσσεβειας ανεπιτηδευτος ην ουδεις. Ειτα μετα τουτον βεβασιλευκεν Ἐζεχιας
ανηρ ευσε-βης και φιλοθεος, και δικαιοσυνης πρυτανις, και παν- τος αγαθου
ζηλωτης, και των θειων θεληματων εργατης. Ουτος του Ἄχαζ παρανομημασιν παν
πρατ- τεσθαι τε και ισχυειν εκελευεν· ανηκε μεν γαρ τας του ναου θυρας, ειτα
θυσιας, και σπονδας διετυπου προσαγεσθαι τωι Θεωι, και ταις κατα νομον ιερουργιαις γεραιρεσθαι· και μην και διχα χρονων μακρων 70.13 τον επι τωι Πασχα νομον
ανανεωσασθαι οραται. Κα- θειλε τεμενη, και βωμους, και χειροκμητα, γνωστας τε
και ψευδομαντεις, και τας των επωιδων αγελας ηρεμειν εκελευσε, και ην ανηρ
αγαθος εν οφθαλμοις του Θεου. Ουκουν επειδηπερ εν καιροις βασιλειας των αρτιως
ημιν ειρημενων, ποτε μεν ωξυνετο προς οργας ο των ολων Θεος, ειδωλολατρουντος
του Ἰσραηλ· ποτε δε και εμαλασσετο προς το ημερον, μεταπλατ- τομενου προς
ευσεβειαν δια της του κρατουντος επιει- κειας· ταυτηι τοι μεμικται της προφητειας ο
λογος, και πλειστην μεν οσην εσθ' οτε ποιειται την απειλην, ως δυσσεβουντος του
Ἰσραηλ, υποσχεσεως δε της επ' αγαθοις εισκομιζει λογον. ∆ιαμεμνηται δε πανταχου της δια του Χριστου λυτρωσεως, και φησιν οτι κατα καιρους μεν εσται της
προς Θεον οικειοτη- τος αποπεμπτος ο Ἰσραηλ, εισδεχθησεται δε των εθνων η
πληθυς δικαιουμενη δια της πιστεως της εν Χριστωι. Ὥστε μοι δοκει στεφανουν ευ
μαλα τον μα-καριον προφητην Ἡσαΐαν, ουχι τηι της προφητειας χαριτι μονηι, αλλα
γαρ και τοις αποστολικοις αυχη- μασιν. Ἐν ταυτωι γαρ εστιν προφητης τε αμα, και
αποστολος, και της των ευαγγελικων κηρυγματων φαιδροτητος ουκ ημοιρηκοτας
τους της εαυτου συγγραφης ποιησεται λογους.
{1ΛΟΓΟΣ Αʹ.}1 9Ὅρασις ην ειδεν Ἡσαΐας υιος Ἀμως, ην ειδεκατα της Ἰουδαιας, και
κατα Ἱερουσαλημ εν βασιλειαι Ὀζιου, και Ἰωαθαμ, και Ἄχαζ, καιἘζεκιου οι
εβασιλευσαν της Ἰουδαιας.9
Ουκ αν οιμαι διαψευσαιτο τις εκεινο ειπων περι των αγιων προφητων, ως
ου μονην εδεχοντο των εσομενων την γνωσιν, καταλαμπρυνοντος το χρημα αυτοις
του αγιου Πνευματος, και ενηχουντος εις νουν, αλλα γαρ και αυτων εσθ' οτε των
πραγματων ειπων οτι εγινοντο θεωροι. Ἔοικε τοινυν ο μακαριος προφη- της
Ἡσαΐας τοις της διανοιας ομμασι τα κατα και- ρους εσομενα κατα της Ἰουδαιας
τεθεασθαι παθη, τουτο μεν τας των πολεμιων φαλαγγας καταδηιουσας την γην,
τουτο δε τας πολεις ηρημωμενας, και οι- κους εμπιπραμενους, και οσα τοις του
πολεμου νομοις πραττεται παρ' εχθρων ταυτηι τοι προγεγραπται της προφητειας·
"6Ὅρασις ην ειδεν Ἡσαΐας υιος Ἀμως,κατα της Ἰουδαιας και κατα Ἱερουσαλημ."6
Ἐπισημαινεται δε χρησιμως τους των βασιλεων καιρους, ινα φαινηται Θεος
προσφορως τοις εκαστου τροποις τα εν τωι προφητηι λαλων. 9Ἄκουε, ουρανε, και
ενωτιζου, γη, οτι Κυριος ελαλησεν, Υιους εγεννησα και υψωσα, αυτοι δε με
ηθετησαν. Ἔγνω βους τον κτησαμενον, και ονος την φατνην του κυριου αυτου·
Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω, και ο λαος με ου συνηκεν.9 Τι το χρημα, τις ο λογος, και τι
αν βουλοιτο δη- λουν περιαθρειν αναγκαιον. ∆ιαμαρτυρεται γαρ ωσ- περ ουρανον τε
και γην ο μακαριος προφητης, και τουτο πραττων ουκ αθεει, πλην, ουκ ιδιους, Θεου
δε μαλλον ειναι τους λογους φησιν. Ὅτι παντη τε και παντως προς περας
εκβησονται δια τουτου σημαι- νων, και τοις του παθειν δειμασι καταπτοων τους
ακροωμενους. Ἀμηχανον γαρ ψευδοεπησαι Θεον· ομου δε κακεινο, καθαπερ εγᾦμαι,
κατασκευαζων. Ἐπειδη γαρ εμελλεν τας κατα της Ἰουδαιας και 70.16 Ἱερουσαλημ
προαγορευσεις ποιεισθαι, και τα λογου παντος επεκεινα προκαταμηνυσειν παθη, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τας ανηκεστους συμφορας, ουκ ηγνοησεν οτι παντη τε και παντως ακονηθησονται
προς οργας οι προς ους ο λογος. Κυριον τοινυν τα τοιαδε προς αυτους λαλησαι
φησιν, τον των ανοσιων θυμον ευτεχνεστατα δι- ωθουμενος, και οιον εκδυσωπων
τας αδικους οργας. Ει γαρ παρεληφθη μεσιτης και διακονος, και τους ανωθεν και
παρα Θεου διαπορθμευοι λογους, πως αν επ' αυτωι δικαιως οργιζοιτο τις; μαλλον δε,
πως ουχι κατα Θεου του λελαληκοτος τα εξ οργης γενοιτ' αν δυσσεβη τολμηματα.
∆ιαμαρτυρεται τοινυν σφο- δρα εικοτως ουρανον τε και γην; Ἐπειδη γαρ εμελλε τας
κατα του Ἰσραηλ ποιεισθαι μομφας, και αγγε- λους ειδεναι βουλεται τους κατ'
ουρανον, και αυτην δε την συμπασαν γην, της εκεινου δυσσεβειας τους τροπους,
ινα μη τις οιηται κεκινησθαι ματην η και προαλωσι επι μικροις τε και ευτελεστατοις
πταισμα- σιν, αποβλητον ποιεισθαι τον ηγαπημενον, και εις κληρον αυτωι τεθεντα
λαον, και το παλαι δια πολλης αγαν ισχυος, της των Αιγυπτιων πλεονεξιας εξηιρημενον. Ἠλεησε μεν γαρ ως αδικουμενον παρα τε το εικος, και την τοις πατρασι
πρεπουσαν τε και ενου- σαν ευγενειαν, αβουλητωι θητειαι κατηχθισμενους. Ἐπειδη
δε αντεπραττον οι πλεονεκτησαντες, εκολα- ζοντο πικρως, παντα τροπον αυτοις
αικιας επιῤρι- πτουντος Θεου. Ὥσπερ τοινυν επισημοτατη γεγονεν η προσληψις τοις
εξ Ἰσραηλ, ουτω βουλεται και τον της αποβολης μη αγνοεισθαι τροπον. Ει δε δη
βου- λοιντο τινες και αυτα καλεισθαι τα στοιχεια δια της του προφητου φωνης, ουκ
αν αμαρτοι του πρεποντος λογου των εννοιων η δυναμις, εκεινο διεσκεμμενοις.
Ἐλυτρουτο μεν γαρ, ως εφην, της Αιγυπτιων ανο- σιοτητος δια Μωσεως ο Ἰσραηλ.
Ἐπειδη δε τοις του Θεου νευμασιν ανοσιως αντανισταμενος εφασκεν ο Φαραω, Ουκ
οιδα τον Κυριον, και τον Ἰσραηλ ουκ αποστελω, συνωπλιζετο τωι ιδιωι δεσποτηι κατα
των απεχθουντων η κτισις. Ἄνωθεν μεν γαρ και εξ ου- ρανου πλειστα τε οσα και
περιφανη γεγονασι σημεια, πλειστα δε ομοιως και ουκ αθαυμαστα εν αυτηι τηι γηι. Ὁ
μεν γαρ ουρανος καθιει την χαλαζαν, η δε γη βατραχους εξεῤριψε, καθα γεγραπται·
και το μεν υδωρ εις αιμα μετεσκευαζετο, αιθαλης δε καμιναιας κατασκιδναμενης,
και τον αερα θολουσης, ελκη και φλυκτιδες αναζεουσαι τοις εν παντων συνεβαινε
σω- μασιν. Ὡς ουν και αυτων των στοιχειων μονονουχι ματην επι τοις
λελυτρωμενοις πεπονηκοτων, "6Ἄκουε, ουρανε, φησιν, και ενωτιζου, γη, οτι
Κυριος ελαλη- σεν."6 Προσβαλουμεν δε και ετερως ταις των προ- κειμενων εννοιαις.
Ἀτιμησαντες μεν γαρ την δια νομου παιδευσιν οι εξ Ἰσραηλ, και των σωτηριων
μαθηματων ολιγωρησαντες τον ενα τε και φυσει καταλελοιποτες Θεον τοις
ακαθαρτοις δαιμοσιν τας θεραπειας προσηγον εν ορεσι και βουνοις, και εν ταις
ευδενδροταταις φαραγξιν τεθυμιακασι τε και προσ- κεκυνηκασι τοις εργοις των
ιδιων χειρων. Και ηγα- νακτει μεν επι τουτοις, και μαλα εικοτως, ο των ολων Θεος,
εφη δε προς ενα των αγιων προφητων· 70.17 "6Ἀναστηθι και κριθητι προς τα ορη,
και ακουσατω- σαν οι βουνοι την φωνην σου. Ἀκουσατε, βουνοι, την κρισιν του
Κυριου, και αι φαραγγες, θεμελια της γης, οτι κρισις τωι Κυριωι προς τον λαον αυτου,
και μετα του Ἰσραηλ διελεγχθησεται."6 Και ουτι που φα- μεν οτι προς γε τα ορη και
τους βουνους γεγονεν η κρισις τωι Κυριωι δια της του προφητου φωνης, εδι- καζετο
δε μαλλον τωι προς αυτην την ασεβειαν του Ἰσραηλ τοις εν τοις ορεσι και βουνοις
και ναπαις. Ἠλεγχετο γαρ αμετριως δεδυσσεβηκως, και βωμους και τεμενη
κατασκευασας εκει τοις ακαθαρτοις δαι- μοσιν. Ουκουν επειδηπερ οι εξ Ἰσραηλ της
εις Θεον αιδους αλογησαντες προσεκυνησαν τηι στρατιαι του ουρανου, ηλιωι τε φημι
και σεληνηι, δεχομενοι δε και την εκ γης υλην, ξυλα τε φημι και λιθους, εποιησαν
εαυτοις ειδωλα κατα το εκαστωι δοκουν, οικονομωτατα λιαν την εν τουτοις αυτων
ασεβειαν υπαινιττεται, και οιον εις ελεγχον και αποδειξιν ουρανον τε και γην εις
μεσον ωσπερ παρακομιζει λεγων, "6Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, γη, οτι Κυριος
ελαλησεν,"6 Και καθ' ετερον δε τροπον, πολλους ειναι φαμεν τους πατερας εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ουρανωι, τους πνευματικους δηλον οτι· πολλους δε ομοιως και επι της γης, τουτο
μεν σαρκικους, τουτο δε πνευματικους. Ἀλλα τουτοις μεν απασι τοις πα- τρασι τοις
ανω τε και κατω παρα των υπο χειρα τε- κνων προσαγονται τιμαι. Χαιρουσι δε λιαν
οι τετιμη- μενοι, και ουδεις εστιν εν αυτοις, ος ου παντηι τε και παντως ποιειται
δυσφορητον το αχαριστεισθαι παρα των τεκνων. Ὃ δη πεπονθως ο των ολων Θεος,
τους τε εν ουρανωι και επι της γης πατερας διαμαρτυρε- ται λεγων· Ἄκουε, ουρανε,
και ενωτιζου, γη, οτι Κυριος ελαλησεν· Υιους εγεννησα και υψωσα, αυτοι δε με
ηθετησαν. Εισδεχθεις γαρ ο Ἰσραηλ δια τηςχαριτος, και της τοις τεκνοις πρεπουσης
ηξιωμενος φειδους, γεγεννησθαι λεγεται παρα Θεου, της αληθους και πνευματικης
αναγεννησεως εφ' ημιν εκπεπερασμενης. ∆ια πιστεως δε δηλον οτι της εν Χριστωι·
γεγεννημεθα γαρ εξ υδατος και πνευ- ματος, και δεδοται μεν τοις αρχαιοτεροις
πνευμα δουλειας, ει και πρωτοτοκος ην και ωνομασται λαος. Ἡμιν δε, της
υιοθεσιας ονομα τε και πνευμα, κε- χαρισται ο Θεος. "6Ὅτι γαρ εστε,"6 φησιν, "6υιοι,
εξαπ- εστειλεν ο Θεος το πνευμα του Υιου αυτου, εις τας καρδιας υμων, κραζον
Ἀββα ο πατηρ."6 Γεγεννηκα γαρ, φησιν, υιους, και ου δια τουτο μονον, αλλα γαρ
και υψωσα, τουτ' εστιν, ανεθρεψα. Τουτο γαρ η των ετερων μηνυτων επιδοσις εχει.
Λελυτρωμενος γαρ ο Ἰσραηλ, ουκ ανεπικουρητος ην μετα τουτο, και αγαπης ερημος
της παρα Θεου. Τεθραπτο γαρ κα- θαπερ τις υιος εκ φιλοπαιδος αληθως και
φιλοστορ- γωτατου πατρος. "6Ἄρτον γαρ ουρανου,"6 φησιν, "6εδωκεν αυτοις,
αρτον αγγελων εφαγεν ανθρωπος."6 Ἐτρεφετο δε ετερως και εις ευεξιαν
πνευματικην
δια της εννομως σοφιας και προφητικων παιδευμα- των,
αποκομιζοντων αστειως εις επιγνωσιν αληθειας, τουτ' εστι Χριστου. Γραφει γουν ο
Παυλος, "6Ὥστε ο νομος παιδαγωγος ημων γεγονεν εις Χριστον."6
70.20 Ἀλλ'
ηθετησε τον γεννησαντα. Και τις ο της αθε- τησεως τροπος ειη αν; ετραπετο γαρ εις
γε το θε- λειν τοις μη φυσει λατρευειν θεοις, νενοσηκε δε και ετερως, πολυ το
εξηνιον, και το ετι τουτων εις ατο- πιαν επεκεινα, ουτε αυτην μεμιμηται των
αλογων ζωων την ευνοιαν, ην αν εχοιεν εκεινα προς τους δεσποτας. Ταυτηι τοι
φησιν· "6Ἔγνω βους τον κτη- σαμενον, και ονος την φατνην του κυριου αυτου,
Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω, και ο λαος με ου συνηκεν."6 Ἄνθρωπος μεν γαρ ει
εκπριαιτο βουν, εξει δη παν- τως αυτον εις τα της γεωπονιας εργα χρησιμωτα- τον,
τουτο μεν αρουν, ει ελοιτο, την γην, τουτο δε εις την αλω καταλεπτυνειν, και
αποκρινειν του σι- του το αχυρον. Ει δε δη τις πριαιτο και ονον, φυσι- κοις και αυτος
κινημασιν καλειται προς ευπειθειαν, και οιον τινα των εν φατναις αυτωι κειμενων
αντι- δοσιν ποιειται την υποταξιν. Ἀχθοφορει γαρ εκων, και τον του δεσποτου
μεριζεται πονον. Ἀλλα ταυτι μεν εν τουτοις. Ὁ δε σοφος Ἰσραηλ εν νομωι παιδαγωγουμενος, επι το δειν ειδεναι το ωφελουν ο την του Θεου δοξαν δια πολλων και
αξιαγαστων σημειων εκμεμαθηκως, ονου και βοος κατοπιν ερχεται, και της των
αλογων επιεικειας ηττωμενος ηγνοηκε τον δεσποτην. Ευ δε δη σφοδρα το, ουκ
εγνω, φησιν, ου συνηκεν. Καιτοι γαρ μεμαθηκως, ως εφην, την του Θεου δοξαν,
και δια το απονευσαι λιαν εις αχαλινον εκτροπην, εν ισωι γεγονεν τωι ηγνοηκοτι. Ει
γαρ μη τουτο εστιν αληθως, ουκ αν εφη τωι ξυλωι, "6Θεος μου ει συ·"6 και τωι λιθωι,
"6Συ εγεννησας με."6 Ὅθεν "6εξεστη,"6 φησιν, "6ο ουρανος επι τουτωι, και εφριξεν
επι πλειον σφοδρα, λεγει Κυριος. Ὅτι δυο και πονηρα εποιησεν ο λαος μου, εμε
εγκατελιπον πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν αυτοις λακκους συντετριμμενους,
οι ου δυνησονται υδωρ συνεχειν."6 Πρεποι δ' αν και αυτωι τωι Χριστωι το φαναι περι
αυτων, το, Ἰσραηλ δε ουκ εγνω, και ο λαος με ου συνηκεν. Γεγονε μεν γαρ και η
παλαι λυτρωσις δι' αυτου. Τεθειται δε και ο νομος μεχρι καιρου διορθω- σεως, καθα
γεγραπται. Ἐπειδη δε ... ανεφικτον δικαιουν ημας δυνασθαι την σκιαν, επεφανεν
ημιν μετα σαρκος ο μονογενης του Θεου Λογος, ινα δι- καιωσηι τηι πιστει τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

προσιοντας αυτωι, και απαλλαξηι θανατου και αμαρτιας. Ἀλλ' ου συνηκεν αυ- τον ο
Ἰσραηλ, καιτοι λεγοντος σαφως· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, ο τον λογον μου ακουων
και πιστευων τωι πεμψαντι με, εχει ζωην αιωνιον, και εις κρισιν ουκ ερχεται, αλλα
μεταβεβηκεν εκ του θανατου εις την ζωην."6
9Ουαι εθνος αμαρτωλον, λαος
πληρης αμαρτιων, σπερμα πονηρον, υιοι ανομοι· εγκατελειπετε τον Κυριον, και
παρωργισατε τον Ἅγιον του Ἰσραηλ.9 Τον της αθετησεως τροπον ευ μαλα
διηγγελκως, και της ενουσης αυτοις αλογιας παραδειξας το με- γεθος, μεθιστησι
παραχρημα τον λογον, τουτο μεν εις ταλανισμον επ' αυτοις δηλονοτι, τουτο δ' αυ
παλιν προς επιπληξιν. Πρεποι δ' αν, οιμαι, τωι προ- φητικωι προσωπωι μαλιστα τον
μονονουχι κατοι- μωζειν αυτους, και εκ πολλης αγαν φιλοθειας κατ70.21
εξανιστασθαι τε και λεγειν· Ουαι εθνος αμαρτωλον, λαος πληρης αμαρτιων, σπερμα
πονηρον, υιοι ανο- μοι. Ἕπεται γουν παντως τοις αθετειν με θελουσιν, τον απαντων
ημιν αγαθων δωτηρα Θεον, το αναπο- νιπτον εχειν την αμαρτιαν, και πεφορτισθαι
δεινοις αφυκτοις εγκλημασιν. Νοσει γαρ πως αει η αθετησις την αποστασιν, της εις
παν οτιουν των εκ τοπων με- ταβολην. Ταυτηι τοι και επηγαγεν ευθυς το, εγκατελειπετε τον Κυριον. Σπερμα δε ονομαζει πονηρον, ουχ ως οντας, η πεποιημενους
κατα φυσιν τοιου- τους, αλλ' οτι γεγονασιν εκ πονηρων πατερων υιοι πονηροι, κατα
γε την Ἰωαννου φωνην· εφη γαρ και αυτοις τοις γραμματευσι και Φαρισαιοις
ερχομενοις επι το της μετανοιας βαπτισμα, "6γεννηματα εχιδ- νων."6 Ἅγιοι μεν γαρ
ομολογουμενως οι πρωτοι τε και εξ αρχης πατερες, βδελυροι δε λιαν οι μετ' εκεινους. Ἐντεθραμμενοις δη ουν τοις των πατερων εθεσι, και προγονικην ζηλουντας
ανοσιοτητα, σπερμα πονηρον ωνομασεν εικοτως. Ἐγκαταλελοιπασι γαρ τον Κυριον,
και παροτρυνοντες ουκ επαυσαντο τον αγιον του Ἰσραηλ, τουτεστι Χριστον. Ου γαρ
συν- ηκαν το επ' αυτωι μυστηριον. Τοιγαρτοι και μεμενη- κασιν εν πληρωματι των
ιδιων αμαρτιων. Και τουτο αυτοις εφασκεν ο Χριστος· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν
μη πιστευσητε, οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις υμων αποθανεισθε."6 Πληρης τοινυν
αμαρτιων ο Ἰσραηλ, και εις τουτο λοιπον αφιγμενος φαυλοτητος, ως πρεπειν αυτωι
το κολαζεσθαι δειν. Πεπληρωκασι γαρ και αυτοι το μετρον των ιδιων πατερων,
κατα την του Σωτηρος φωνην. Μεχρι μεν γαρ τινος καιρου και μετρου φορητην
ποιειται ο Θεος των πλημμελουντων την καταφρονησιν· αφ- ιγμενης δε ηδη προς
πληρωσιν την εγνωσμενην αυτωι της αμαρτιας, επιφερει τας δικας, και αναλογως
τοις πλημμελημασι κολαζει τον απειθη. Και γουν ο προφητης Ζαχαριας μετρον
τεθεαμενος, ηρετο μεν τον μακαριον αγγελον, ο τι δη τουτο εστι το μετρον το
εκπορευομενον. Ὁ δε προς αυτον, Αυτη η αδικια αυτων εν πασηι τηι γηι. Μεμενηκε
τοινυν αναποτρι- πτον εχων την αμαρτιαν ο Ἰσραηλ, και την δια Χριστου καθαρσιν
ουκ ηθελησε λαβειν, αλλα γαρ προς τουτωι καταλελοιπως αυτον, δια του μητε την
εις αυτον προσηκασθαι πιστιν, ειπειν τε προς τουτωι το, Αιρε, αιρε, σταυρου αυτον,
και, Ουκ εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα. 9Τι ετι πληγητε προστιθεντες ανομιαν;
πασα κεφαλη εις πονον, και πασα καρδια εις λυπην· Ἀπο ποδων εως κεφαλης, ουκ
εστιν επ' αυτοις ολοκληρια, ουτε τραυμα, ουτε μωλωψ, ουτε πληγη φλεγμαινουσα;
ουκ εστιν μαλαγμα επι- θειναι, ουτε ελαιον, ουτε καταδεσμους.9 Ὡς εφ' ενος
σωματος των Ἰουδαικων συστημα- των, μικρων τε φημι και μεγαλων, και των εν
μεσοτητι νοουμενων ποιειται τους λογους. Ἔοικε δε κεφαλην μεν ονομαζειν, τον
τοις βασιλειας αυχη- μασιν ευπρεπη. Καρδιαν δε, την ιεραν και απο- λεκτον φυλην,
τουτεστι την Λευιτικην, ως τωι νομωι σεσοφισμενην, και του παντος σωματος
70.24 κρισιν,
εχουσαν την φροντιδα. "6Χειλη γαρ ιερεως,"6 φησιν, "6φυλαξεται
και νομον εκζητησουσιν εκ στοματος αυ- του."6 Ποδας δε ειναι φησι τους εν
εσχατοις, και οιον κατωτατω λαχοντας ταξιν εν τοις λαοις. Ουκουν επειδηπερ
δυσοιστον μεν ηδη ταλαιπωριαν η των Ἰουδαιων υπομεμενηκε γη, καταδηιουντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αυτην, οτε μεν Βαβυλωνιων, οτε δε των προσοικων εθνων, εμελλε καταπιμπρασθαι
ταις Ῥωμαιων χερσιν δια την εις Χριστον ασεβειαν, και ανατραπησεσθαι μεν η παρ'
αυτοις βασιλεια, κεκρατηκασι γαρ αυτων αλλογενεις, απρακτησειν δε παρ' αυτοις,
και τα της ιερωσυνης εργα, θυσιων ανατετραμμενων, καθ- ηρημενου του ναου,
θυσιαστηριων ουκ οντων, ουτε ιερατειας, ουτε δηλων, κατα την του προφητου φωνην, ταυτηι τοι φησι, Τι ετι πληγητε προστιθεντες ανομιαν; επενηνεκται, φησιν, υμιν
παν ειδος οργης, και αικια παρα Θεου, σκληρας και αλλεπαλληλους εξηιτησθε δικας,
αλλ' ουδεν ηττον εστε καταφρονη- ται και ανομιας συντροφοι. Τι ουν ετι πληγητε;
ποιον υμιν αικιας αρκεσει μετρον εις επανορθωσιν; τι δε ολως επενεχθησεται των
δεινων, ο μη πως συμβεβηκεν; πασα κεφαλη εις πονον, και πασα καρδια εις λυπην
απο ποδων εως κεφαλης. Οι μεν γαρ την βασιλιδα τιμην λαχοντες πεπονηκασιν ου
μετριως, αντισχειν ουκ εχοντες ταις των πολεμιων εμβολαις. Λελυπηνται και οι
ιερεις αργουσης ως εφην θυσιας. Ἐπληττοντο δε και οι ποδες, τουτεστιν οι
τελευταιοι και κατωτατοι. Τουτο μεν τοις των πολεμιων ξιφεσι δαπανωμενοι, τουτο
δε και λιμοις τε και ακαρπιαις κατατρυχομενοι, και της ακρατου ταλαιπωριας εις
πειραν ενηνεγμενοι. Τοιγαρτοι φη- σιν, Ουκ εστι μαλαγμα επιθειναι, ουτ' ελαιον,
ουτε καταδεσμους. Ὅτ' αν μεν γαρ συμμετροι τινες τωι ανθρωπινωι σωματι
συμβαινωσι πληγαι, και καθ' ενος ιοι μελους η βλαβη, τοτηνικαδε χρησιμα της των
θεραπευσειν ειδοτων επιεικειας τα ευρηματα, οιον μαλαγμα, και καταδεσμοι, και
ελαιου χρισις χολωσα τα συντεινομενα. Ὅταν δε δι' ολον το σωμα νοσηι, και εφ'
εαυτωι καταφθειρηται, ποιος αυτωι θε- ραπειας ονινησι τροπος; νικαι γαρ παντως των
εκ τεχνης επικουρηματων την δυναμιν, της νοσου το μεγεθος. Ἀνιατος τοιγαρουν η
των Ἰουδαιων πλη-θυς περιπεσουσα τραυμασιν, και αφορητως νοσουσα τα εξ οργης,
απολωλεν ολοτροπως, μηδενος αυτοις βοηθησαντος τροπου. Τοιγαρτοι εφασκον και
οι θε- σπεσιοι προφηται· "6Ἰατρευσαμεν την Βαβυλωνα,
και ουκ ιαθη,
εγκατελειπομεν αυτην."6 Βαβυλωνι γαρ τηι των εθνων παρεικαζεται, καιτοι πολις
αγια κατωνομασμενη, δια τοι μαλιστα την εις Χριστον ασεβειαν, η και οτι των
χειροποιητων ενεπιμπλασαν αυτην, ως κατ' ουδενα τροπον τηι Βαβυλωνιων παραχωρησειν, η και ωνομασται γη των γλυπτων. 9Ἡ γη υμων ερημος, αι πολεις υμων
πυρικαυ- στοι, την χωραν υμων ενωπιον υμων αλλο- τριοι κατεσθιουσιν αυτην. Και
ηρημωται κατ- εστραμμενη υπο λαων αλλοτριων.9 Το ασαφεστερον πως η χρην
ειρησθαι δοκουν καθιστησιν εναργες. Τι γαρ αν βουλοιτο δηλουν το ουκ εστι
μαλαγμα επιθειναι, ουτε ελαιον, ουτε κατα70.25 δεσμους· διερμηνευει λευκως,
ηρημωσθαι την γην λεγων αυτων, εμπρισθηναι δε και τας πολεις και υποχειρα
γενεσθαι των εχθρων, και τουτο αλλογε- νων, ως μονονουχι και απασαν εκ βαθρων
αυτων ανατετραφθαι. Πλειστακις μεν ουν συμβεβηκεν αλω- ναι την Ἰουδαιαν, υπο
τε Ἀσσυριων και Αιγυπτιων, Συρων τε και Μωαβιτων, Ἰδουμαιων τε και των
καλουμενων Φιλιστιειμ, ητοι Παλαιστινων. Ἀλλα ολιγα παθουσα, και συμμετροις
εσθ' οτε περιπε- σουσα συμφοραις παλιν ανηνεγκεν επαμυνοντος Θεου, και αυτου
μοτουντος του πληξαντος. Ἀπολωλεν δε ολοτροπως μετα τον του Σωτηρος
σταυρον, κατα- δηιουντων αυτην Ουεσπασιανου τε και Τιτου. Τοτε γαρ δη
συμβεβηκεν κατεμπρισθηναι μεν πολεις, απασαν δε των ενοικουντων κενην
γενεσθαι την χωραν, και υπο χειρα πεσειν των κεκρατηκοτων, παμμοχθηρον δε το
ενωπιον αυτων ηγουν ορωντων και αλγυνομενων, υφ' ετεροις ειναι την γην κατεσθιομενην τροπον τινα και δαπανωμενην. Το μεν γαρ αποντας ακουσαι μονον
ταχα που φορητην αυτοις αν ενεποιησε την λυπην. Το δε και παροντας οραιν, ειτα
μηδεν επαμυνειν δυνασθαι κατηχθησθαι δε ωσπερ ταις εξ αναγκης συμφοραις
δυσοιστον εχει και παμ- πολυ το λυπουν. ∆ει δη ουν ημας μη παροργιζειν τον αγιον
του Ἰσραηλ, ινα μη ορατοις τε και αορα- τοις περιπιπτωμεν εχθροις εις τα της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ατιμιας καταβιβαζουσι παθη, και παν οχυρωμα του εν ημιν οντος νου
καταστρεφουσιν, ως κατανεμεσθαι τροπον τινα την αθλιαν ψυχην, και παντας
αυτης δαπαναιν τους καρπους, ινα οιον ξηρα τε και ατιμος ηι, και ακανθοτοκος
ευρισκηται γη, ης το τελος εις καυσιν, κατα την του μακαριου Παυλου φωνην.
9Ἐγκαταλειφθησεται η θυγατηρ Σιων ως σκηνη εν αμπελωνι, και οπωροφυλακιον
εν σικυηλατωι, ως πολις πολιορκουμενη.9 Ἐλεεινον το χρημα· πως γαρ ου θρηνου
τε και οιμωγης αξιον; η γαρ παλαι θυγατηρ, και τηι κλη- σει τοιαιδε τετιμημενη, και
οιον υπο πατρι φιλοστορ- γοτατωι πραττουσα τωι Θεωι, η φειδοι και αγαπηι τηι παρ'
αυτου μεθυουσα, και ταις εις ληξιν ευκλειαις παρ' αυτου στεφανουμενη, και
κατακρατουσα των ανθειστηκοτων, και αμετρητωι πληθυι των ενοικουν- των αυτην
περιεχομενη, η παμμακαρια και δια- βοητος Σιων, ηγουν Ἱερουσαλημ,
εγκαταλειφθησεται, φησιν. Τουτ' εστιν, ερημος εσται. Γυμνη τε απομε- νει και της
του σωζοντος ευσθενειας, και των ενοικουντων αυτην. Ἐγκαταλειφθησεται δε
ουτως, ωσει σκηνη εν αμπελωνι, και ως οπωροφυλακιον εν σι- κυηλατωι και ως
πολις πολιορκουμενη. Οι μεν γαρ των
αμπελωνων τεταγμενοι φυλακες,
εντεθηλοτων αυτοις των βοτρυων ετι, πλειστην τε οσην ποιουνται την ασφαλειαν,
και τους αποκειρειν εθελοντας κατα- πτοουσι ληιστας. Και τα των θηριων ελαυνουσι
γενη. Ἔθος δε τουτο δραιν και τοις των σικυηλατων επι- τηρηταις ητοι δεσποταις.
Συγκεκομισμενων δε των βοτρυων, και πεπατημενων, και των εν σικυηλατοις
εξηιρημενων, το των φυλαττοντων επιεικες ανειται
70.28 λοιπον· οι και αυτας
αφεντες τας εαυτων σκηνας, ελευθεραν τοις εθελουσι περιεργαζεσθαι τα λοιπα
ποιουνται την εισβολην. Πεπραχθαι τι τοιουτον και επι τηι ταλαιπωρωι Σιων ο
προφητικος ημας διδασκει λογος. Ἔτι μεν γαρ τους της δικαιοσυνης εχουσαν
καρπους, ασφαλειας τε και παραφυλακης και φειδους απασης ηξιου Θεος. Ἔφη γαρ
οτι "6Ἔσομαι αυτηι, λεγει Κυριος, τειχος πυρος κυκλωθεν, και εις δοξαν εσομαι εν
μεσωι αυτης."6 Ψαλλει γαρ και ο μακαριος ∆αβιδ· "6Ἰδου ου νυσταξει, ουδε υπνωσει
ο φυλασσων τον Ἰσραηλ."6 Ἐπειδη δε καιτοι γεγο-νως ο Ἰσραηλ αμπελων Κυριου
Σαβαωθ, κεχαρα- κωται μεν και ηξιωθη φραγμου. Τετοκε δε ακανθας, και δεδοται
παρα Θεου τοις αδικειν ειωθοσιν, "6Καθ- ελω γαρ, φησι, τον φραγμον αυτου, και
εσται εις διαρπαγην, και καθελω τον τοιχον αυτου, και εσται εις καταπατημα, και
ανησω τον αμπελωνα μου, και ου μη τμηθηι, ουδε μη σκαφηι."6 Τοιγαρτοι και
ελυμηνατο αυτην καπρος εκ δρυμου, και ονος αγριος κατενεμησατο αυτην, οτι δε
ανηκε τον αμπε- λωνα Θεος, και εγκαταλελειπται παρ' αυτου διδασκει λεγων ο
Σωτηρ· "6Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ, η αποκτενουσα τους προφητας, και
λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην, ποσακις ηθελησα επι- συναγαγειν τα
τεκνα σου, ον τροπον επισυναγει ορνις τα νοσσια αυτης υπο τας πτερυγας, και ουκ
ηθελη- σατε· ιδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος."6 Προανακεκραγει δε τουτο
και δια φωνης προφητου λεγων· "6Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την
κληρονομιαν μου. ∆εδωκα την ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων αυτης.
Ἐγενηθη η κληρονο- μια μου εμοι, ως λεων εν δρυμωι, δεδωκεν επ' εμε φωνην
αυτης, δια τουτο εμισησα αυτην."6 ∆ιαμε- μνηται δε που Ἰωσηπος, ο τα της
Ἰουδαιων γης εκτραγωιδησας παθη, οτι μελλουσης αλωναι της Ἱερουσαλημ, ηκουον
οι ιερεις εν τωι ναωι φωνης, ως των εν αυτωι βοωντων αγγελων, Μεταβαινωμεν εντευθεν. Ὅτι δε πολεως πολιορκουμενης, φυγης παρα παντων ζητειται τροπος των
εν αυτηι, πως εστιν αμφιβαλειν; εντευθεν εστι τα της Ἰουδαιων χωρας
διατεκμαιρεσθαι παθη. Τριποθητον γαρ τοις πολιορκουμενοις κατεφαινετο και το
μονην δυνασθαι διασωσαι ψυχην. Οικου δε και περιουσιας η και της πολεως αυτης
ουδεις ην αυτοις παντελως λογος. Ἰστεον δε οτι και την του ανθρωπου ψυχην
εγκατα- λειπεσθαι παρα Θεου συμβαινει πολλακις, ει μη ελοιτο διορθουν τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

διατεταγμενα, και δεσποτικοις θεσπισμασιν υποφερουσα τον αυχενα, τους της εις
αυτον ευσεβειας αποτικτει καρπους. Ει και κεχρη- ματικεν υιος η θυγατηρ Θεου, ει
και γεγονε Σιων, ο εστι σκοπευτηριον, τουτ' εστιν εν υψηληι διανοιαι και νωι
καθαρωτατωι και οραιν ειδοτι μυστηρια· ειτα δρων, α μη θεμις, παροτρυνων ορωιτο
τον αγιον του Ἰσραηλ, εγκαταλειφθησεται παρ' αυτου, και οια τις αφρουρητος
αμπελων εκδοθησεται τωι Σαταναι, και τοις παθεσι της σαρκος, ερημος τε απασης
αρετης αναδειχθησεται, και γυμνος αυχηματων των εκ πολιτειας αγαθης, και
παντος αναπλεως κακου. 9Και ει μη Κυριος Σαβαωθ εγκατελειπεν ημιν
70.29
σπερμα, ως Σοδομα αν εγενηθημεν, και ως Γο- μοῤρα αν ωμοιωθημεν.9
Καταπρησθεισης της χωρας διατοι την εις Χρι- στον ασεβειαν, σεσωσται και ουτω το
καταλειμμα του Ἰσραηλ, Θεου κατοικτειροντος, και ταις των πατερων μνημαις
δωρον καθαπερ τι και τουτο μετα των αλλων εξαιρετον απονεμοντος. Ου γαρ
απολωλεν ολοτροπως, ουτε μην εξ αυτων κατεσεισθη βαθρων, αλλα μεμενηκεν εν
λειψανοις. Ἦσαν γαρ εξ αυτων και οι θεσπεσιοι μαθηται, και μην και οσοι πεπιστευκασιν εις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. Κληθησονται δε και εν
εσχατοις του αιωνος καιροις, και οι μηπω πιστευσαντες. Και προς γε τουτο ημας
πιστωσεται λογος προφητικος. Λεγει δε ουτως· "6Ἔτι πολλας ημερας καθησονται οι
υιοι Ἰσραηλ, ουκ οντος βασιλεως ουδε οντος αρχοντος, ουκ ουσης θυσιας, ουδε
οντος θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας ουτε δηλων. Και μετα ταυτα επιστρεψουσιν οι
υιοι Ἰσραηλ, και επιζητησουσι Κυριον τον Θεον αυτων και ∆αβιδ τον βασιλεα
αυτων. Και εκ- στησονται επι τωι Κυριωι, και επι τοις αγαθοις αυτου επ' εσχατου των
ημερων."6 Και μην και ετε- ρωθι ο των ολων Θεος· "6Τι σε διαθω Ἐφραΐμ;
Ὑπερασπιω σου, Ἰσραηλ; Τι σε διαθω; Ὡσει Ἀδαμθησομαι σε, και ως Σεβωειμ·
μετεστραφη η καρδια μου, εν τωι αυτωι. Συνεταραχθη η μεταμελεια μου· ου μη
ποιησω κατα την οργην του θυμου μου. Ου μη εγκαταλειψω του εξαλειφθηναι τον
Ἐφραΐμ, διοτι εγω Θεος ειμι, και ουκ ανθρωπος εν σοι αγιος."6 Ἀκουεις οπως ου
κατα το μεγεθος της οργης ποιη- σειν κατ' αυτων επηγγειλατο, προυπισχνειτο δε
μαλλον πλημμε............ ......... ηπειθησαν μεν γαρ και κατα την ερημον οι εξ Ἰσραηλ
προς αυτοις γεγονο- τες τοις του Ἰορδανου ναμασι, και κληρονομειν μελ- λοντες της
επαγγελιας την γην. Ὅθεν εφη Θεος· "6Ὡς ωμοσα εν τηι οργηι μου, ει εισελευσονται
εις την καταπαυσιν μου."6 Πεπτωκε γαρ τα κωλα αυτων εν τηι ερημωι, και απαντες
δεδαπανηνται, πλην Χα- λεβ υιος Ἰεφονη, και Ἰησους ο του Ναυη. Συνεισ-εβησαν τωι
νεωι λαωι, και διηλθον τον Ἰορδανην, και κληρον εσχηκασι τον παρα Θεου. Τυπος δ'
αν ειεν ουτοι του καταλειμματος του Ἰσραηλ, σεσωσμενου μεν δι' υπακοης πιστεως
της εις Χριστον, διαβιβα- σθεντος δε μεθ' ημων τον αγιον Ἰορδανην, και κληρονομησειν μελλοντος την των ουρανων βασιλειαν.
Ευχαριστει τοιγαρουν ο
προφητης, λεγων· "6Ει μη Κυριος Σαβαωθε εγκατελιπεν ημιν σπερμα, ως Σοδομα
αν εγενηθημεν, και ως Γομοῤρα αν ωμοιωθημεν. Λελατρευκοτος γαρ ειδωλοις του
Ἰσ- ραηλ, ανελοντος δε και προφητας, αρνησαμενου τε Χριστον, μαλλον δε και
απεκτονοτος τον αρχηγον της ζωης, τον εισαπαν ολεθρον καταψηφισασθαι παντος
γενους εχρην τον των ολων Θεον. Ἐπειδη δε εστιν αγαθος υπερ λογον, τετηρηκε το
καταλειμμα, και ου γεγονασιν εν ισωι τοις Σοδομοις, οι παγγενει τε και πανοικει και
αυταις ............
70.32 και δυσαπονιπτον εχειν την αμαρτιαν. Και μαλα ορθως
ειρησεται προς ημων·"6 Ἢ του πλουτου της χρηστοτητος αυτου, και της ανοχης, και
της μα- κροθυμιας καταφρονεις; αγνοων οτι το χρηστον του Θεου εις μετανοιαν σε
αγει. Κατα δε την σκληρο- τητα σου, και αμετανοητον καρδιαν, θησαυριζεις σεαυτωι
οργην εν ημεραι οργης και αποκαλυψεως, και δικαιοκρισιας του Θεου. Τους γαρ
παντας ημας δει φανερωθηναι εμπροσθεν του Χριστου, ινα κομισηται εκαστος τα δια
του σωματος προς α επραξεν, ειτε αγαθον, ειτε φαυλον."6
9Ἀκουσατε λογον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Κυριου αρχοντες Σοδομων, προσεχετε νομον Θεου λαος Γομοῤρας. Τι μοι πληθος
των θυσιων υμων, λεγει Κυριος; πληρης ειμι ολοκαυτωματων κριων, και στεαρ
αρνων, και αιμα ταυρων και τραγων ου βουλομαι. Ουδ' αν ερχησθε οφθηναι μοι.
Τις γαρ εξεζητησε ταυτα εκ των χειρων υμων; Πατειν την αυλην μου ου
προσθησεσθε. Ἐαν φερητε σεμιδαλιν, ματαιον θυμιαμα, βδελυγμα μοι εστιν, τας
Νουμηνιας υμων, και τα σαββατα, και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι, νηστειαν και
αργιαν, και τας εορτας υμων μισει η ψυχη μου.9 Καταπτοησας αρκουντως ταις των
εσομενων απει- λαις, και προσαγορευσας αυτοις τα παντη τε και παντως εσομενα
κατα καιρους, ει μη ελοιντο φρο- νειν τε ομου τα αμεινω και δραιν, και τοις θειοις
νομοις, μεθιστησι τον λογον επι καιρου, και εισ- ηγειται το χρησιμον, ινα τα βελτιω
φρονειν ηιρημε- νοι, της επηρτημενης αυτοις απαλλαττοιντο δικης.
Ἐμπαροινησαντες γαρ εν Χριστωι, διολωλασιν οι εξ Ἰσραηλ, πεσειν τε προς τουτο
φαμεν αυτους, δια την των καθηγεισθαι λαχοντων ανοσιοτητα. Καιτοι γαρ
επεγνωκοτες, οτι αυτος εστιν ο κληρονομος, απεκτονασιν αυτον. Ἤθελον γαρ ιδιον
ποιεισθαι κληρον τον αμπελωνα αυτου. Ὅτι δε ταις των ηγουμενων δυστρο- πιαις
ακολουθων, της εις Χριστον ελπιδος διημαρτηκεν ο αποπληκτος Ἰσραηλ πιστωσεται
λεγων ο των ολων Θεος, δια φωνης προφητων. "6Ποιμενες πολλοι διεφθει- ραν
τον αμπελωνα μου, εμολυναν την κληρονομιαν μου, εδωκαν μεριδα επιθυμητην
μου εις ερημον αβατον. Ἐγενηθη εις αφανισμον απωλειας."6 Και παλιν· "6Ὅτι
ποιμενες ηφρονευσαντο, και τον Κυριον ουκ εζητησαν, δια τουτο ουκ ενοησε πασα η
νομη, και διεσκορπισθη- σαν."6 Ἠφρονευσαντο γαρ οι ποιμενες αληθως, και τοις
υπο χειρα λαοις ολεθρου γεγονασιν αφορμη. Καιτοι πως ουκ εδει μαλλον αυτους
ως δια νομου και προφητων το Χριστου μυστηριον μαλα πεπαι- δευμενους, οδον
γενεσθαι τοις αλλοις επι το χρηναι πιστευειν αυτωι; Ἀλλ' η φησιν ο Σωτηρ, δοξαν
παρα ανθρωπου ελαμβανον, και την δοξαν την παρα του μονου του Θεου ουκ
εζητουν. Ει γαρ επιστευον Μωσηι, επιστευον αν αυτωι, περι γαρ αυτου εκεινος
εγραψεν. Γεγονασι τοινυν τυφλοι και τυφλων οδηγοι. Ταυτηι τοι και διωλισθηκασι,
και εις τους της απω- λειας πεπτωκασι βοθρους. Τι ουν ο προφητης αγα- θαις αυτους
νουθεσιαις μετασκευαζειν πειραται· προς το δειν ελεσθαι τα αμεινω φρονειν, και
τοις του Σωτηρος πειρασθαι λογοις. Ἀναμισγει δε χρη- 70.33 σιμως ταις εις τουτο
νουθεσιαις την επιπληξιν, μονονουχι ποικιλως εσκευασμενωι φαρμακωι, τα της εν
αυτοις δυσβουλιας θεραπευων τραυματα. Ταυτηι τοι, φησιν, ακουσατε λογον Κυριου,
αρχοντες Σοδομων, προσεχετε νομον Θεου, λαος Γομοῤρας. Ἀκουεις οπως δημοις
και αρχουσι την εξ αγαπης ομου και θεοφι- λους φρονηματος επιφερει ραβδον, και
πληττει πολυ νοσουντας το απειθες. Πολεσι δε ταις δυσσεβεσταταις παρεικαζει την
Ἱερουσαλημ, ως πλειστης μεν οσης αναμεστον αμαρτιας, και ως ουδενα παντελως
εχου- σαν εν εαυτηι ............. ............ εβουλευετο μεν γαρ ο των ολων Θεος τας των
Σοδομιτων κατεμπρη- σαι πολεις, και ανεκοινωσατο το χρημα τωι Ἀβρααμ; ο δε προς
αυτον. "6Μη απολεσηις δικαιον μετ' ασε- βους; και εσται ο δικαιος ως ο ασεβης;"6
Ἐπηγγελ- λετο δε Θεος, ει ευρεθειεν εν Σοδομοις δεκα δικαιοι, της επ' αυτοις
καταπληξειν οργης. Ἀλλ' ουκ ηυρην- ται. Τοιγαρτοι και εκτετικασι, τας τοις εαυτων
δυσ- σεβημασιν ισομετρους δικας. Τοιαυτη τις ην η κυριο- κτονος Ἱερουσαλημ
πολλην εχουσα των δικαιων την σπανιν. Και γουν ελιπαρει μεν ο προφητης
Ἱερεμιας περι αυτης. Ἔφη δε Θεος· "6Περιδραμετε εν ταις οδοις Ἱερουσαλημ, και
ιδετε, και γνωτε, και ζητη- σατε εν ταις πλατειαις αυτης, εαν ευρητε ανδρα, ει εστι
ποιων κριμα, και ζητων πιστιν, και ιλεως εσο- μαι αυτηι, λεγει Κυριος."6 Ὅτι τοινυν,
ρυπωσα τε, και τοις εν φαυλοτητος μολυσμοις πολυτροπως κεκη- λιδωμενη, και
πολλην εχουσα των αγιων την σπανιν, Σοδομα τε αυτην και Γομοῤρα καλει, λαοις
τε και ηγουμενοις, της Σοδομιτων ακαθαρσιας επιφερει τον μωμον. Τι δε δη και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

φησιν; ακουσατε λογον Κυριου, αρχοντες Σοδομων, προσεχετε νομον Θεου λαος Γομοῤρας. Ἀνανηψατε, φησιν, βραχυ. Και ταις του πανσοφου Μωσεως φωναις, της
εαυτων διανοιας τον οφθαλμον ενιδοντες, το Χριστου νοειτε μυστηριον. Ἔφη γαρ
ο Μωσης· "6Ὅτι προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος υμων εκ των αδελφων
υμων ως εμε· αυτου ακουσεσθε κατα παντα οσα αν λαλησηι προς υμας."6 Ἀκουσατε
τοινυν λογον Κυριου, προσεχετε τον του Θεου νομον· τουτ' εστι, νοησατε και αυτοι
των ευαγγελικων θεσπισματων την δυναμιν. Τουτο προστεταχεν ο Μωσης;
παιδαγωγει γαρ επι Χριστον, και των νομικων θεσπισματων το περας εις το επ'
αυτωι βλεπει μυστηριον. Ἀλλ' οιεσθε, φησιν, ευαρε- στειν τωι Θεωι, δια του πληρουν
εθελειν τα εν τυποις και σκιαις. Ἀκουσατε λεγοντος του και αυτον υμιν τον παλαι
λαλησαντος νομον. Τι μοι πληθος των θυ- σιων υμων, λεγει Κυριος. Πληρης ειμι. Ει
μεν γαρ ως δεομενωι προσαγετε, πεπλανησθε του εικοτος, σο- φου τε και αληθους
διημαρτηκατε λογισμου. Ἐνδει γαρ ολως ουδεν τηι τα παντα πληρουσηι φυσει, οτι
αυτης τα παντα, και παρ' αυτης τοις αλλοις. "6Τι γαρ εχεις ο ουκ ελαβες."6 Πρεποι
αν λεγεσθαι τηι φυσει κτισει. Ἀπεχω γαρ νυν, φησιν, και πεπληρωμαι, και ουκ αν
ελοιμην ετι τας παρ' αυτων θυσιας. Ὀνη70.36 σει γαρ οπως, ειπε μοι, τον των ολων
Θεον κριος ωλοκαυτωμενος; τι δε το των αρνων ησει στεαρ; ει δε δη και τραγων και
ταυρων αιμα προσφεροιτο, πως ησθειη δια τουτο Θεος; τις γαρ εξεζητησε ταυτα εκ
των χειρων υμων; ει γαρ και λελαληκεν ο Μωσης περι ολοκαυτωματων και θυσιων,
αλλ' ην και παλαι της τοιασδε λατρειας ο τροπος αβουλητος τωι Θεωι. Ἐπειδη δε δια
τυπου και σκιας παιδαγωγειν εδει προς αληθειαν, μεχρι καιρου διορθωσεως τεθειται
τα εν νομωι, ουκουν οσον ηκεν εις γε το αληθες αρεσκειν τωι Θεωι· ουδ' αν ολως
ελαλησε περι θυσιων των κατα
νομον. Ἐπειδη δε των το τηνικαδε
παιδαγωγουμενων ασθενης ην ο νους, κεχειραγωγηντο δια τυπου και της κατα το
γραμμα σκιας εις αληθειαν. Ἐνεστηκο- τος δε του καιρου, καθ' ον εδει το λοιπον το
της αλη- θειας εκφαινεσθαι καλλος, περιττος ο τυπος, ανονη- τος η σκια. Ταυτηι τοι
φησιν, οτι Πατειν την αυλωνα μου ου προσθησεσθε. Ἐαν φερησθε σεμιδαλιν, ματαιον θυμιαμα, βδελυγμα μοι εστιν. Ἡμεις μεν γαρ οι πιστει τηι εις Χριστον
εκλελαμπρυσμενοι, τας πνευματικας θυσιας προσκομιουντες τωι Θεωι, τας αγιας
αυτου πληρουμεν αυλας, τουτ' εστιν εκκλη- σιας. Ἀπαραδεκτος δε παρα Χριστου
παντελως εν εκκλησιαις της Ἰουδαικης λατρειας ο τροπος. Εισδε- χθειεν γαρ αν
ηκιστα γε σεμιδαλιν ελαιοδευτον, και το αισθητον θυμιαμα προσαγειν εθελοντες.
Μεμνη- μεθα γαρ Θεου λεγοντος περι αυτου· Βδελυγμα μοι εστιν. Και ημεις μεν τας
αγιας επι Χριστωι τελουμεν εορτας. Ἰουδαιοι γε μην των εν τυποις ουκ εξισταμενοι, σαλπιζουσιν εν Νεομηνιας ημεραι, αργον ηγουνται το Σαββατον, και την
καλουμενην μεγαλην τιμωσιν ημεραν. Ἔστι δε αυτη της εορτης της κα- λουμενης
σκηνοπηγιας η τελευταια, καν ει νηστευ- σειαν τωι Θεωι, τυπτουσι πυγμαις ταπεινον.
Ουκουν ακουετωσαν λεγοντος αυτου· Τας εορτας υμων μισει η ψυχη μου. Ταυτα δε
φησι μεθιστας εκ τυπων επι το αληθες, και τοις δια Χριστου θεσπισμασιν υποφερειν αναπειθων τον της διανοιας αυχενα, ινα πολι- τευοιντο μεθ' ημων
ευαγγελικως. Ταις νοηταις ευ- οσμιαις κατευφραινοντες Θεον. Και ωσπερ τι θυμιαμα
πνευματικον ανατιθεντες αυτωι το επιεικες εις τροπους, την αγαπην, την
φιλαλληλιαν, την υπομονην, την εγκρατειαν, και προ γε των αλλων την πιστιν.
Τοιαυταις θυσιαις ευαρεστειται Θεος, και των ευαγ- γελικων θεσπισματων η δυναμις
τοις τοιουτοις αυχημασιν τους πιστευοντας στεφανοι. 9Ἐγενηθητε μοι εις
πλησμονην, ουκ ετι ανησω τας αμαρτιας υμων. Ὅταν τας χειρας εκτεινητε προς με,
αποστρεψω τους οφθαλμους μου αφ' υμων. Και εαν πληθυνητε την δεησιν, ουκ
ακουσομαι υμων. Αι γαρ χειρες υμων αιματος πληρεις.9 Τα εις πλησμονην ητοι
κορον ηκοντα των πραγμα- των καταφρονεισθαι φιλει, και ολιγου παντελως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αξιουται λογου, μαλλον δε ηδη και δια μισους ερχε- ται. Και γουν ο σοφωτατος
Σολομων, "6Βραδεως εισαγε, φησι, σον ποδα προς τον φιλον, ινα μη πλησθεις σου
μισησηι σε."6 Ἔφη τοινυν Ἰουδαιοις ο των ολων Θεος, Κατακεκορεσμαι της εωλου
σκιας, ηγουμαι δε ηδη φορτικους, καν εισερχησθε οφθηναι μοι. Παρ-70.37 αιτουμαι
δε και μονην υμων την θεαν· ουκ ετι ανησω τας αμαρτιας υμων. Παλαι μεν γαρ οι εξ
Ἰσραηλ ανοσιως απονενευκοτες επι το ελεσθαι δειν τον των ολων Θεον
παροτρυνειν εφ' εαυτους, δια του λατρευειν τηι κτισει, προσκυνειν δε και αυτοις
τοις εργοις των ιδιων χειρων, δεδονται τοις Βαβυλωνιοις και απεκο- μισθησαν της
Ἰουδαιας αιχμαλωτοι, και κατωικηκα- σιν εν τοις ορεσιν Περσων και Μηδων, πικραν
και δυσοιστον ανατλαντες δουλειαν. Ἐπειδη δε αυτοις εβδομηκοστον ετος
τετελεσται, κατηλεει παλιν ο φιλ- οικτειρμων Θεος. Και γουν ως εν τωι Ζαχαριαι γεγραπται, τας υπερ αυτων εποιειτο λιτας ο μακαριος αγγελος, λεγων· "6Κυριε
παντοκρατωρ, εως τινος ου μη ελεησεις την Ἱερουσαλημ, και τας πολεις Ἰουδα, ας
υπεριδες; τουτο εβδομηκοστον ετος·"6 και προς γε ταυτα Θεος "6Ἐζηλωσα την
Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, και θυμωι μεγαλωι εγω οργιζομαι επι τα
εθνη τα συνεπιτιθεμενα, ανθ' ων εγω μεν ορ- γισθην ολιγα, αυτοι δε συνεπεθεντο εις
κακα"6 Ουκουν ανηιρηκε μεν τοτε τας αμαρτιας αυτων, λελυτρωται γαρ, και
ανεκομισθη παλιν εις την εαυτων. Μετα δε γε τον του Σωτηρος σταυρον, ουκετι τας
αμαρτιας αυτοις ανησειν επαγγελλεται, δια τοι το μακρους εφ' εαυτοις διαγενεσθαι
καιρους, καθως μεμενηκασι τοις εξ οργης κινημασιν υπενηνεγμενοι. Ὅτι μεν γαρ εν
εσχατοις ελεηθησονται καιροις, τηι εις Χριστον χαριτι μεθ' ημων δικαιουμενοι,
διεκηρυξε το γραμμα το ιερον, επειδη δε, ως εφην, πολυ των παλαι μακροτε- ροι
γεγονασιν επ' αυτους οι της οργης χρονοι. Ταυτηι τοι φησιν· Ουκετι ανησω τας
αμαρτιας υμων· και καθ' ετερον δε, ει βουλει, τροπον, τηι των προκειμε- νων εννοιαι
προσβαλεις. Προσεκομιζον θυσιας κατα τον παλαι νομον οι εξ Ἰσραηλ, τας υπερ γε
των ιδιων πλημμεληματων. Ἔριφος δε και αμνος εσφαζετο, και συνεχωρει Θεος.
Ουκ ανικανως εχοντος και παλαι του νομου βοηθειν αρχαιοτεροις, εμορφουτο γαρ
εν αυτωι το Χριστου μυστηριον. Ἐπειδη δε επεφανεν ο Χρι- στος, απρακτειν εδει
λοιπον την εν τυπωι καθαρσιν, ως της αληθειας ηδη παρουσης. Ὅτι τοινυν ουκ αρκεσει προς αφεσιν αυτοις η νομου σκια την δια Χρι- στου λυτρωσιν, ου προσιεμενοις,
διδασκει, λεγων· Ουκετι ανησω τας αμαρτιας υμων. Ουπω μεν γαρ παρουσης της
αληθειας, φησιν, συγκεχωρηκα τοις τυποις ωφελειν δυνασθαι τους ενοχους
αμαρτιαις, αιδοιτηι προς την αληθειαν και τουτο ποιων, παρου- σης δε ηδη και
αναδεδειγμενης, αδρανης ο τυπος, ανονητος η σκια. Και ανησω μεν ουκετι τας
αμαρ- τιας υμων, επαιροντων δε τας χειρας, αποστρεψω τους οφθαλμους μου, καν
ει πλειστας οσας ποιειν ελοισθε τας λιτας, ουκ εισδεξομαι. Ἆρ' ουν απεστη του ειναι
χρηστος ο των ολων δημιουργος; ηγουν επελαθετο του οικτειρησαι Θεος; Ουδαμως,
φησιν, ειμι γαρ, ειμι χρηστος τε και αγαθος και φιλοικτιρ- μων, μονον δε ουχι ακων
αποστρεφω τους οφθαλ- μους. Αι γαρ χειρες υμων αιματος πληρεις. Ἀκουεις οπως
το της μιαιφονιας αυτοις εισκεκομικεν εγκλημα, σιωπησας τα ετερα των
πταισματων; καιτοι πολλοις 70.40 αιτιαμασιν ενοχους οντας ευρησομεν. Ἤκουον
γαρ, Ουαι εθνος αμαρτωλον, λαος πληρης αμαρτιων, σπερμα πονηρον, υιοι ανομοι.
Ἐπειδη δε απεκτονασι τους προφητας, και αυτωι τας ανοσιους επηγαγον χειρας τωι
παντων ημων σωτηρι Χριστωι, ταυτηι τοι και μαλα εικοτως το παγχαλεπον εγκλημα,
και το εις πασαν κατακρισιν αρκουν αυτοις επιφερει, λεγων· Αι χειρες υμων
αιματος πληρεις. Ἀποστρεφει δε το προσωπον ο Θεος και Πατηρ, ως οραιν ουκ
ανεχομενος τωι αιματι του Υιου πεφοινιγμενας ετι των μιαιφο- νων τας χειρας.
9Λουσασθε, καθαροι γινεσθε.9 Παλιν αυτους εις αναμνησιν των ησεβημενων αυτοις ενεγκων απογινωσκειν ουκ εαι. Ἐπιφερει δε χρησιμως την εξ ημεροτητος χαριν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

Και ουκ εξειργει της δωρεας της προτεθεισης δια Χριστου τοις ανα πασαν την υπ'
ουρανον. "6Παντες γαρ εξεκλιναν, αμα ηχρειωθησαν."6 Και υποδικος γεγονεν ο
κοσμος τωι Θεωι, των μεν εθνων τηι κτισει λελατρευκοτων, των γε μην εξ Ἰσραηλ
τον δια Μωσεως αυτοις δοθεντα παραβεβηκοτων νομον. Ἀλλ' επελαμψεν ο Χριστος
τοις εθνεσι, και κεκληται προς το θαυμαστον αυτου φως· και ο ποτε ου λαος,
γεγονασι λαος. Ἰουδαιοι γε μην οι ταλανες πεπαροινηκασιν εις Χριστον, και
αρχηγον οντα της ζωης απεκτονασιν ανοσιως, ει και ανεβιω παλιν ως Θεος. Ἐπειδη
δε εστιν αγαθος, και παντας ανθρωπους θελει σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας
ελθειν, ανευρυνει και αυτος την της σωτη- ριας οδον και αποκρουεσθαι κελευει τα
εγκληματα, δικαιουμενου δωρεαν και ουκ εξ εργων νομου. Μαλ- λον δε δια της
πιστεως, και του αγιου βαπτισματος, ταυτηι τοι φησι· "6Λουσασθε, καθαροι
γενεσθε."6 Τουτο και ο παλαι νομος αυτοις ως εν σκιαις διετυπου, και
προανεκηρυττε την χαριν την δια του αγιου βαπτι- σματος. Ἔφη γαρ που Θεος προς
τον ιεροφαντην Μωσεα· "6Λαβε τους Λευΐτας εκ μεσου των υιων Ἰσραηλ, και
αγνιει αυτους, και ουτως ποιησεις αυ- τοις τον αγνισμον αυτων. Περιῤρανεις αυτους
υδωρ αγνισμου, και επελευσεται ξυρον επι παν το σωμα αυτων. Και πλυνουσι τα
ιματια αυτων, και καθαροι εσονται."6 Ειτα ποιον εστι το υδωρ του αγνισμου διδαξει λεγων ο σοφωτατος Παυλος· "6Ει γαρ το αιμα τραγων και μοσχων, και σποδος
δαμαλεως ραντιζουσα
τους κεκοινωμενους αγιαζει προς την της σαρκος
καθαροτητα, ποσωι μαλλον το αιμα Χριστου;"6 Ουκ- ουν σαρκικην μεν ο νομος
εποιειτο την καθαρσιν δια του υδατος του αγνισμου. ∆ιασμηχει δε ο Χριστος δια του
αγιου βαπτισματος παντα ρυπον ημων ψυχικον. Βεβαπτισμεθα γαρ εν Πνευματι
αγιωι και πυρι, παν ειδος της εν ημιν φαυλοτητος μονονουχι συντηκοντος, και ως
αχρηστον δαπανωντος τινα συρφετον υλην· εργον γαρ τουτο πυρος. Τουτο τοι και ο
μακαριος
Παυλος διασαφει, λεγων· "6Πιστει χρηματισθεις Νωε κατεσκευασε
κιβωτον εις σωτηριαν του οικου αυ- του,"6 εις ην ολιγαι, τουτ' εστιν, οκτω ψυχαι
διεσω- θησαν δι' υδατος. "6Ὃ και ημας αντιτυπον νυν σωζει βαπτισμα, ου σαρκος
αποθεσις ρυπου, αλλα συνειδη- σεως αγαθης επερωτημα εις Θεον."6 Ὃ δη και αυτοις
70.41 ελεσθαι δραιν τοις Ἰουδαιων δημοις συμβουλευει, λε- γων· "6Λουσασθε,
καθαροι γενεσθε·"6 τουτ' εστιν, απονιψασθε την κηλιδα, δικαιουντος ημας εξ
ημερο- τητος και φιλανθρωπιας του παρ' υμων υβρισμενου. Ευρισκομεν δε και τον
θεσπεσιον Πετρον επιπληττον- τα μεν αυτοις ως απεκτονοσι τον της ζωης αρχηγον,
και αιτησασιν ανδρα φονεα χαρισθηναι αυτοις, τουτ' εστι τον Βαραβαμ. Πλην
διανιστανται προς μεταγνω- σιν· εφη γαρ· "6Και νυν, αδελφοι, οιδα οτι κατα
αγνοιαν επραξατε ωσπερ και οι αρχοντες υμων. Μετανοησατε ουν και βαπτισθητω
εκαστος υμων επι τωι ονοματι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και ληψεσθε την
δωρεαν του αγιου Πνευματος. Ὑμιν γαρ εισιν αι επαγγελιαι και τοις τεκνοις υμων."6
9Ἀφελετε τας πονηριας απο των ψυχων υμων απεναντι των οφθαλμων μου·
παυσασθε απο των πονηριων υμων.9 Ἀποχρη μεν προς απονιψιν αμαρτιας το
σωτηριον και αγιον βαπτισμα, και την των ηδη προεπταισμε- νων διασμηχει κηλιδα.
Χρηναι δε φημι τους απαξ ηγιασμενους, καθαρας και αμωμους, ως αν οιοι τε ειεν,
τας εαυτων φυλαττειν ψυχας και διαμεμνησθαι μεν του λεγοντος· "6Πασηι φυλακηι
τηρει σην καρ- διαν."6 Και παλιν· "6Ἐαν πνευμα του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε,
τοπον σου μη αφηις, οτι ιαμα κατα- παυσει αμαρτιας μεγαλας."6 Πλεισται μεν οσαι
προς τα αισχιω βλεπουσαι την του ανθρωπου ψυχην κατα- σειουσιν ηδοναι, και προ
γε των αλλων, ο εν τοις μελεσι της σαρκος εμφυτος τε και αγριαινων νομος· ειτα
προς τουτοις διαλογισμοι πονηροι, προς παν ει- δος φαυλοτητος ουκ αγεννως
καταβροχιζομενοι τον εν ημιν οντα νουν. ∆ει δη ουν των τοιουτων απαντων απεχεσθαι κακων τους βεβαπτισμενους, και τας πονηριας αφελειν απο της ιδιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ψυχης· και ουτι μονον εν οφθαλ- μοις ανθρωπων, αλλα και εν οφθαλμοις μαλιστα
του παντα ειδοτος τε και εφορωντος Θεου. Ὑποπλαττονται μεν γαρ εσθ' οτε το
ειναι χρηστοι, και την της επιεικειας δοκησιν παρακλεπτοντες, εσωθεν δε εισιν
λυκοι αρπα- γες, κατα το γεγραμμενον. Και περι παντος, οιμαι, τοιουτου τον των
ολων Θεον, δια φωνης Ἱερεμιου προ- φητου λεγειν· "6Τωι στοματι αυτου λαλει
ειρηνικα, και εν εαυτωι εχει την εχθραν."6 Και μην και φωνης του
∆αβιδ·
"6Ἡπαλυνθησαν οι λογοι αυτων υπερ ελαιον, και αυτοι εισι βολιδες."6 Ἀλλ' ει και
πασαν ποιοιντο σπουδην εις γε το δειν δυνασθαι λαθειν, ο κατοικων εν ουρανοις
εκγελασεται αυτους, και ο Κυριος εκ- μυκτηριει αυτους. Οιδεν γαρ, οιδεν καρδιαν
και νε- φρους. Ὁ δε αληθως αγαθος τοιουτος εσται μετα Θεου και ανθρωπων, ως
γαρ ο Παυλος φησιν· "6Προνοουμε- νοι καλα ενωπιον Κυριου, αλλα και ενωπιον
ανθρω- πων."6 Μεγα τοινυν το εξαραι τας πονηριας απεναντι των οφθαλμων του
Θεου. Και ταχα που τοιουτος τις ην ο Ναθαναηλ, περι ου φησιν ο Χριστος· "6Ἴδε
αληθως Ἰσραηλιτης, εν ωι δολος ουκ εστιν."6 Παυσασθε, φησιν, απο των πονηριων
υμων, τουτ' εστι, κατα- λειπετε της συντροφου τε υμιν και εντριβους δυστρο- πιας,
μεταστησατε προς τα αμεινω την εαυτων δυσ- 70.44 τροπιαν. Ει δε δη ταυτα λεγοι
Χριστος, και καται- τιωιτο τους Ἰουδαιους, εννοησεις οσα πεπραχασιν
εμπαροινουντες αυτωι, και παγιδα ισταντες, και διορυττοντες βοθρους. Και το γε
ηκον εις αυτους, και εις δυναμιν επιχειρηματων παν ειδος σκαιοτητος αρτυοντες
επ' αυτωι. Ποτε μεν γαρ απεσταλκασι τι- νας των ιδιων μαθητων, μετα των
καλουμενων Ἡρω- διανων, ερομενους τε και λεγοντας· "6Ἔξεστι δουναι φορους
Καισαρι, η ου;"6 Ποτε δε παλιν προσιεσαν λεγοντες, "6Ει εξεστι τωι Σαββατωι
θεραπευσαι; Ἵνα
κατηγορησωσιν αυτου."6 Ἀκουετωσαν τοινυν λεγοντος,
"6Ἀφελεσθε τας πονηριας απο των ψυχων υμων απεναντι των οφθαλμων μου.
Παυσασθε απο των πονηριων υμων."6 9Μαθετε καλον ποιειν, εκζητησατε κρισιν,
ρυ- σασθε αδικουμενον, κρινατε ορφανωι, και δικαιω- σατε χηραν, και δευτε, και
διελεγχθωμεν, λεγει Κυριος. Και εαν ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως φοινι- κουν, ως
χιονα λευκανω. Ἐαν δε ωσιν ως κοκ- κινον, ωσει εριον λευκανω.9 Της εν νομωι
λατρειας το αδρανες καθορισας, δια τε του φαναι, "6Τι μοι πληθος των θυσιων
υμων, λεγει Κυριος; Πληρης ειμι."6 Και τουτοις επενεγκων, "6Τις γαρ εξεζητησε
ταυτα εκ των χειρων υμων;"6 Ἐπι καιρου παλιν της ευαγγελικης πολιτειας
εξηγειται την αστειοτητα, και της αληθως αγιας ζωης κατα- δεικνυσι την οδον, ουκ
εν τυποις ετι και σκιαις, αλλ' εν αυτοις πραγμασι, και τοις κατ' αρετην νοουμενοις
αυχημασιν εχουσι το ευδοκιμον. Τι γαρ φησι, "6Μα- θετε καλον ποιειν;"6 Ἆρ' ουν,
ειπε μοι, φαιη τις αν, εξιστησι παντελως της νομικης εντολης; ουκ εαι τοις δια
Μωσεως τεθεσπισμενοις ενατενιζειν ολως; Ειτα πως εφασκε Χριστος· "6Μη
νομισητε οτι ηλθον κατα- λυσαι τον νομον η τους προφητας· ουκ ηλθον καταλυσαι, αλλα πληρωσαι."6 Πως δε και ο Παυλος εφασκεν· "6Ὥστε ο μεν νομος αγιος,
και η εντολη αγια, και δικαια, και αγαθη;"6 Προς δη τα τοιαδε παλιν ερουμεν, οτι
καλος ο νομος, ει δη νοοιτο πνευματικως, ουκ εξιστησιν ημας ολοτροπως του νομου
Χριστος; ανα- βιβαζει δε μαλλον επι το προυχον και αμεινον, υπο- βαθραν ωσπερ
τινα προκαταθεις εν ημιν την δια νομου παιδαγωγιαν, και της αληθους λατρειας
οιονει προγυμνασμα προαναδειξας τοις αρχαιοτεροις τα ως εν σκιαις και τυποις.
Ἄλλως τε κακεινο τουτοις αναγκαιως εστ' ειπειν· Ὁ μεν νομος ο δια Μωσεως,
φαυλοτητος τε και αμαρτιας αποσχεσθαι διδασκει, και των αισχιονων εστι
παραδεικτικος. Και γουν ο Παυλος φησι· "6Την δε αμαρτιαν ουκ εγνων ει μη δια
του νομου."6 Το δε κηρυγμα το ευαγγελικον αρετης απασης ημας επιμελητας
αποφαινει. Ταυτηι τοι και ονομαζοιτο αν εικοτως, κυριως τε και αληθως αυτο
χρημα το καλον. Το γαρ, "6Ου φονευσεις, ου μοιχευσεις,"6 εξισταιν ην αμαρτιας τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

παιδευομε- νους, ουπω γε μην ο τι ποτε εστι το καλον τελειως εκ- φαινοντος. Το δε
δειν ολως μητε οργιζεσθαι τωι αδελ- φωι, μητε μην επιθυμειν, τοις της αρετης
αυχημασιν εμβιβαζοντος. Ἐξαιρετον γαρ το καταθλειν οργης, αξιαγαστον δε προς
τουτο το ανασειραζειν δυνασθαι τας εις το φαυλον επιθυμιας, και μη επιτρεπειν
70.45 τον νουν, καν γουν εις αρχας ιεναι της εκτοπου και βδελυρωτατης επιθυμιας.
Ουκουν το καλον αληθως ειη αν το μαθημα το ευαγγελικον, και της εν Χριστωι
πολιτειας η δυναμις. Ἐπιφωνητεον δη ουν τοις του γραμματος φιλοις, "6Μαθετε
καλον ποιειν, εκζητη- σατε κρισιν,"6 τουτ' εστι, το κρινειν ορθως. Προς γαρ τοις
αλλοις ατοπημασιν απασιν, νενοσηκασι και τουτο της Ἰουδαιων συναγωγης οι
καθηγεισθαι λα- χοντες, το μη ορθας, φημι, ποιεισθαι τας εφ' εκα- στωι πραγματι
κρισεις· ψηφοφορειν δε μαλλον αδι- κως, και δωρων ηττασθαι και χρηματων
ηδονης, και τοις αδικειν εθελουσι καταπωλειν της εαυτων ανοσιου βουλης την
συνεσιν. Ὡς γαρ φησιν ο προφητης, "6Οι ηγουμενοι αυτης μετα δωρων εκρινον."6
Ἀναγ- καια τοιγαρουν η εντολη, και τοις ευαγγελικως εθελουσι ζηιν ουκ ασυντελης
εις δικαιοσυνην το κρι- νειν ορθως, ουκ εν γε μονον τοις εξω πραγμασιν, αλλα και
τοις εις νουν και καρδιαν. Οιον δη τι φημι· Θεου την φαυλοτητα καταψεγοντος,
επαινει ταυτην ο
Σατανας. Και ο μεν του Σωτηρος ημας αναπειθει νομος,
αξιεραστον ποιεισθαι το αγαθον· ανθελκει προς το εναντιον εκεινος. Τοτε δη τοτε
κριτης ωσπερ τις εστι και δικαστης εν ημιν ο νους· και επαινεσας μεν το αγαθον,
και αυτο το χρηναι κρατειν απονεμων, εξεζητησε κρισιν. Ἐπιδους γε μην φαυλοτητι
το νι- καιν, εξω γεγονε του κρινειν ορθως, και ακουσεται δικαιως· "6Ουαι οι
λεγοντες το πονηρον καλον, και το καλον πονηρον· ουαι οι λεγοντες το πικρον
γλυκυ, και το γλυκυ πικρον· οι τιθεντες το σκοτος εις φως, και το φως εις σκοτος."6
Αυχημα τοινυν ευαγγελικον το κρινειν ορθως, και επαμυνειν αδικουμενοις. Τουτο
γαρ, οιμαι, εστι, το, "6Ῥυσασθε αδικουμενον."6 Ἐπιτη-δευειν δε χρη προς τουτωι το
συμπαθες, και το απροσ- ωποληπτον. "6Κρινατε ορφανωι,"6 φησι, "6και δικαιωσατε
χηραν· και δευτε, και διελεγχθωμεν, λεγει Κυριος·"6 ουχ ως κρινομενοι τωι ∆εσποτηι;
"6∆ικαιωθησεται γαρ, φησι, παντως εν τοις λογοις αυτου, και νικησει κρινομενος."6 Ἔσται γαρ ουδεις απο ρυπου καθαρος, αλλ' ουδε καυχησεται τις αγνην
εχειν την καρδιαν, διελεγχομενοι δε μαλλον, και οιονει καθ' εαυτους δοκιμαζοντες,
ει μη της θειας φιλοτιμιας μεγεθος πολυ τε εστι και αξιοληπτον. Ὥς γε ο σοφος ημιν
γραφει Παυλος· "6Ουκ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν δοξαν
αποκαλυφθηναι εις ημας. "6Ὑπισχνειται τοιγαρουν τοις εκ νομικης αγωγης
μεθορμιζομενοις τροπον τινα δια της πι- στεως εις αστειοτητα βιου του κατα
Χριστον, αφεσιν των ηδη προεπταισμενων. Αυτη γαρ ημων η της ελπιδος εισβολη,
και της θειας εις ημας ημεροτητος απαρχη, θυρα τε ωσπερ και οδος. Ὅτι δε και τοις
εισαγαν μεμολυσμενοις, καιτοι επ' ελαττον τουτο νενοσηκοσιν, αρκεσει προς
αποκαθαρσιν η δια πι- στεως χαρις, αναπειθει λεγων· "6Ἐαν ωσιν αι αμαρ- τιαι υμων
ως φοινικουν, ως χιονα λευκανω· εαν δε ωσιν ως κοκκινον, ως εριον λευκανω."6
∆υσεκπλυτον γαρ ουδεν Θεου διασμηχοντος. Ὡς γαρ ο Παυλος φησιν, "6Ου δε
επλεονασεν η αμαρτια, υπερεπερισ- σευσεν η χαρις. Και παλιν· "6Τις εγκαλεσει μετα
εκλεκτων Θεου; Θεος ο δικαιων, τις ο κατακρινων;"6 70.48 9Και εαν θελητε, και
εισακουσητε μου, τα αγαθα της γης φαγεσθε. Ἐαν δε μη θελητε, μηδε εισ- ακουσητε
μου, μαχαιρα υμας κατεδεται. Το γαρ
στομα Κυριου ελαλησε ταυτα.9
Προσπεφωνηκε που τοις εξ Ἰσραηλ ο των ολων Θεος δια του πανσοφου Μωσεως·
"6Ἰδου δεδωκα προ προσωπου σου την οδον της ζωης, και την οδον του θανατου."6
Τεθειται γαρ εν ημιν η επ' αμφω τριβος, και των εκαστου διανευματων, ηγουν
θεληματων καρπος αν γενοιτο το διαβιωναι λαμπρως και εννο- μως, ηγουν
ετεροιως κατεψεγμενως. Ἀλλ' ουκ αν ενδοιασειε τις, ως οι μεν τον αγαθον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

απολεκτον και Θεωι φιλαιτατον βιουντες βιον, παντη τε και παν- τως καταιρουσιν
εις ζωην. Οιγε μην ταις εις το φαυ- λον ηδοναις ηττωμενοι, το τελος εχουσιν εις
ολεθρον και απωλειαν. Ευπειθειας ουν αρα καρπος το φαγειν εσται τα αγαθα της
γης της τοις αγιοις ηυτρεπι- σμενης, ης και αυτος διαμεμνηται λεγων ο Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος· "6Μακαριοι οι πραεις, οτι αυ- τοι κληρονομησουσι την γην."6
Σκαιοτητος δε και βιου φιλαμαρτημονος η ανονητος υστεροβουλια, και τα εκ θειας
οργης, μαχαιρα τε και ολεθρος, ως εφην, και τι γαρ ουχι τοιουτων κακων;
Ἀξιοπιστον δε τον εαυτου λογον ο προφητης αποφαινει, προσεπαγων ευθυς, οτι
"6Το στομα Κυριου ελαλησε ταυτα."6 Ἐπειδη δε αμηχανον το ψευσασθαι τον Θεον
(μενει γαρ αει τουθ' οπερ εστιν, αληθεια δε δηλονοτι), πως ουκ αναγκη νοειν οτι
παντη τε και παντως εις περας εκβησεται τα προηγγελμενα; Πλην εκεινο περιαθρειν
αναγκαιον, ως ονινησι πλουσιως ο προφητικος λογος, τας τε των ακεραιοτερων ετι
ψυχας, και μην και τας των ηδη γνησιων και ιδρυμενων εν πιστει. Ἐπειδη γαρ
τεθεικεν ο των ολων Θεος εν ταις των παιδαγω- γουμενων ροπαις το ελεσθαι μεν το
αγαθον, αποφοι- ταιν δε των φαυλων, πεπληροφορηκεν οτι τας των πρακτεων η μη
δεδωκεν εκαστωι των επι γης ηνιας, και εφ' οπερ αν ελοιτο τις, ελασει μετ' εξουσιας.
Ἐπειδη δε τουτο εστιν αληθες, εικαιον ηδη και ψυ- χρον, και ραψυδημα το
διατεινεσθαι τε και λεγειν, οτι φυσικον εν ανθρωπωι το κακον· ηγουν οτι τυχη τε
και ειμαρμενη, και γενεσις πηδαλιουχουσι τα αν- θρωπινα, και προς γε το εκαστηι
δοκουν, ους αν ελοιντο κατασφιγγουσαι φαυλοτητος τε και αρετης αποτελουσιν
εργατας, ουκ εθελουσιοις ροπαις ιοντας εις τουτο, κατεζευγμενους δε ωσπερ
αφυκτοις νευ- μασι, και δυσφορητως εχοντας τηι των κρατουντων αναγκηι. Ει γαρ
φυσει το κακον, και ενυποστατον εστιν, ως γουν εκεινοι ληρουντες φασι· πως τοις
εκαστου θελημασι κρατυνεται τε και ασθενει; ει γαρ ελοιμην ειναι χρηστος, το
κωλυον ουδεν ορασθαι τοιουτον. Ει δε δη και πονηρος, απειρξειεν αν ουδεν και
προς γε τουτο κατολισθειν. Που δε δη τυχης και ειμαρμενης η δυναμις; η ποια τις
γενεσις επιφερει τισι τον εξ αναγκης ζυγον, ει τοις εκαστου θελημασιν ακολουθει,
και το φαγειν τα αγαθα της γης πληρουν ελομενους την υπακοην, και μην και το
εργον γενε- 70.49 σθαι της μαχαιρας, ει τοις θειοις αντεξαγοιεν νομοις το απειθες
και δυσηκοον; 9Πως εγενετο πορνη πολις πιστη Σιων, πληρης κρισεως; πριν η
δικαιοσυνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται.9 Καταθαυμαζει τροπον τινα της
Ἰουδαιων συν- αγωγης την ουτω σαθραν, και ουκ ευαφορμον μετα- βολην, της εις γε
τα χειρω, φημι, και την εκ των αμεινονων εις τα αισχιω μεταστασιν. Νομωι μεν γαρ
τωι δια Μωσεως την του συμφεροντος γνωσιν επαι- δευετο, και εις εκαστα των
πρακτεων διακομιστην εχουσαν τον του Θεου λογον, λαμπρα και ευδοκιμω- τατη,
και αξιαγαστος ην, πλειστοις οσοις ανδρασι διαπρεπης, οις ο της δικαιοσυνης
καρπος επηνθησε πλουσιως, και αξιοληπτος ην τωι Θεωι. Ἦσαν μεν γαρ εν αυτηι
προφηται τε και ιερεις, και των της δικαιοσυνης εργων μελεδωνοι, και λαων
ηγουμενοι φυλαττοντες κρισιν, και νομον εχοντες επι γλωττης, και τροπωι παντι
χρηστωι τε και αγαθωι κατηγλαι- σμενοι. Ειτα των τοιουτων απαντων εστερημενη,
μαλλον της αρχαιας εκεινης επιεικειας αλογειν ελομενη, και θεμενη παρ' ουδεν την
εις Θεον αιδω, και αγαπησιν προ μεν της του Σωτηρος ημων επιδημιας
προσκεκυνηκε τοις μη φυσει θεοις, τον ενα τε και αληθως ∆εσποτην ταις εις τουτο
πορνειαις εκτοπως περιυβριζουσα. Και οια τις πολυκοινος και σεσοβη- μενη γυνη
κατα πολλους ησεβησε τροπους. Ἄλλοτε αλλοις προσκειμενη καθηγηταις, προς παν
οτιουν των απηχθημενων παρα Θεου διακομιζειν ειδοσιν. Αιτιαται γουν αυτην δια
φωνης Ἱερεμιου λεγων ο των ολων Θεος· "6Ἴδε α εποιησε μοι η κατοικια του
Ἰσραηλ, επεπορευθη επι παν ορος υψηλον, και υποκατω παντος ξυλου αλσωδους,
και επορνευσεν εκει."6 Και παλιν ως προς αυτην· "6Ἐαν εξαπο- στελληι ανηρ την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

γυναικα αυτου, και απελθουσα απ' αυτου γενηται ανδρι ετερωι, μη ανακαλυπτουσα
ανα- καλυψει προς αυτον ετι; ου μαινομενη μιανθησεται γυνη εκεινη; και συ
εξεπορνευσας εν ποιμεσι πολ- λοις, και ανεκαλυπτες προς με, λεγει Κυριος. Ἆρον
τους οφθαλμους σου εις ευθειαν, και ιδε, που ουκ εξεφυρθης, επι ταις οδοις
εκαθισας αυτοις, ωσει κο- ρωνη εν ερημωι μονηι. Και εμιανας την γην εν ταις
πορνειαις σου, και εν ταις κακιαις σου, και εσχες ποιμενας πολλους εις προσκομμα
σεαυτηι. Ὄψις πορ- νης εγενετο σοι, απηνηισχυν[τ]ησας προς παντας."6
Καταφρονησασα γαρ, ως εφην, της υπο Θεωι δου- λειας, ετραπετο προς αποστασιν
και τοις ακαθαρτοις πνευμασι, και τοις των ειδωλων θεραπευταις, εχρητο ποιμεσι
και διδασκαλοις. Και ταυτι μεν, ως εφην, προ της του Σωτηρος ημων επιδημιας της
των Ἰουδαιων Συναγωγης τα εγκληματα. Ἐπειδη δε τοις επι της γης επελαμψεν ο
Χριστος (επεφανε γαρ ημιν, κατα το γεγραμμενον, Θεος Κυριος), ουκ αυτωι μαλλον
εχρητο παιδευτηι· τετιμηκε δε διδασκαλιας, ενταλματα ανθρωπων· και τον καλον
αφεισα ποι70.52 μενα, τον εις παν οτιουν των αριστων αποκομιζειν ειδοτα,
προσεκολληθη τοις αρχιερευσι και Γραμμα- ταιοις, και μην δε και Φαρισαιοις.
Ἐκπεπορνευκε δε κατα τουτον τον τροπον. Καιτοι και νομον και προ- φητων
προανακεκραγοτων αυτηι το Χριστου μυστη- ριον, και οτι παρεσται κατα καιρους
προαπηγγελ- κοτων. "6Πως ουν εγενετο, φησι, πορνη πολις πιστη Σιων πληρης
κρισεως;"6 Ὅμοιον ωσει λεγοι· Ποιας λαβουσα τας του νοσειν αφορμας, μαλλον δε
πως αναμεστος ουσα πνευματικων επικουρηματων κατ- ωλισθεν εις αποστασιν η
παλαι πιστη και δικαιοσυ- νης εργατις, εν ηι κατελυσεν η δικαιοσυνη, τουτ' εστιν,
ανεπαυσατο νομος; οικος γαρ ωσπερ τις αυ- του γεγονεν η των παιδαγωγουμενων
πληθυς, νυν δε καταλελυκασι φονευται. Ἀκουεις οτι παντα παρ- εις τα ετερα την
μιαιφονιαν αυτοις εγκαλει; Κατην- τληκασι γαρ της εαυτων κεφαλης το τιμιον αιμα
Χριστου, Πιλατωι λεγοντες· "6Το αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων."6
Ἀνηιρηκασι δε και προφητας αγιους· και τουτο αυτοις ο μακαριος Στε- φανος
ωνειδισε, λεγων· "6Σκληροτραχηλοι και απει- θεις τηι καρδιαι, υμεις αει τωι Πνευματι
τωι αγιωι αντιπιπτετε. Τινα των προφητων ουκ απεκτειναν οι πατερες υμων; Ὡς οι
πατερες υμων και υμεις."6 9Το αργυριον υμων αδοκιμον. Οι καπηλοι σου μισγουσι
τον οινον υδατι, οι αρχοντες σου απειθουσι, κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες δωρα,
διωκοντες ανταποδομα, ορφανοις ου κρινοντες, και κρισει χηρας ου προσεχοντες.9
Της επι τα χειρω μεταβολης τας αιτιας απαρι- θμειται σαφως. Και ωσπερ τις των
ευτεχνεστατων ιατρων τοις ηῤρωστηκοσι λεγει τας του νοσειν αφορμας, ουτω και
αυτος ο παντας ανθρωπους θε- λων σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν,
τοις εξ αμαθιας ηῤρωστηκοσι του πρεποντος δια- τρανοι τας αιτιας των εν αυτοις
παθων και πλημ- μεληματων. "6Ἀδοκιμον γαρ το αργυριον υμων,"6 φησι. Και
αργυριον μεν αδοκιμον ονομαζει των παρ' αυτοις διδασκαλων τον ουκ ευφυα,
μαλλον δε και βδελυριας απασης επιμεστον λογον· και αδικη- σαι μαλλον ηπερ
ονησαι δυναμενον τους ακροωμε- νους. Κατειθισται δε πως η θεοπνευστος Γραφη
τους της κατηχησεως λογους, ους αν ποιοιντο τινες τοις υπο χειρα λαοις αργυριον
αποκαλειν. Και γουν ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος ομοιουσθαι φησι την
βασιλειαν των ουρανων ανθρωπωι οικοδεσποτηι, ος μελλων αποδημειν εκαλεσε τους
εαυτου δουλους· και ωι μεν εδωκε πεντε ταλαντα, ωι δε εν, και απεδημη- σεν·
πεπονηκοσι δε αυτοις περ .... τους επαινους αποδιδους, "6Ευ, δουλε αγαθε, και
πιστε,"6 φησι. Τωι γε μην αποκρυψαντι το ταλαντον, προσειργασμενωι δε παντελως
ουδεν, "6Πονηρος δουλε,"6 φησι, "6και οκνηρε, εδει σε βαλειν το αργυριον μου τοις
τραπε- ζιταις, καγω ελθων εκομισαμην αν το εμον συν τοκωι."6 Ψαλλει δε που και ο
θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Τα λογια Κυριου, λογια αγνα, αργυριον πεπυρωμενον δοκιμον
τηι γηι. Κιβδηλον ουν αρα και αδοκιμον παν70.53 τελως αργυριον το παρα τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

Ἰουδαιοις, τουτ' εστιν, ο παρα των Γραμματεων και Φαρισαιων λογος, οια δη και
καπηλοις προσεοικοτες υδατι τον οινον μισγειν ηθελον· τουτ' εστι, νενοθευμενην,
και ουκ ακαπη- λευτον εποιουντο του νομου την εξηγησιν· παρα- πλεκοντες τι και
ιδιων αυτοις θεληματων, και ψυ- χρων και υδαρεστερων εννοιων παρεισκρινοντες
ουκ αμιγει του χειρονος, ουδε ως αν ειποι τις ακρατον εποιουντο της του
νομοθετου βουλης την αποδοσιν. Και γουν προσιεσαν μεν οι Γραμματεις και οι Φαρισαιοι τωι Σωτηρι λεγοντες ποτε· "6∆ια τι οι μα- θηται σου παραβαινουσι την
παραδοσιν των πρεσβυ- τερων; ου γαρ νιπτονται τας χειρας αυτων, οταν τον αρτον
εσθιουσιν. Ὁ δε προς αυτους· ∆ια τι και υμεις παραβαινετε την εντολην του Θεου,
δια την παραδοσιν υμων; Ὁ γαρ Θεος ειπεν, Τιμα τον πατερα και την μητερα, και, ο
κακολογων πατερα η μη- τερα, θανατωι τελευτατω· υμεις δε λεγετε, Ὃς αν ειπηι τωι
πατερι η μητερι, ∆ωρον, ο αν εξ εμου ωφελη- θηις, ου μη τιμησει τον πατερα αυτου η
την μητερα και ηκυρωσατε την εντολην του Θεου δια την παρα- βασιν υμων."6
Ὁραις εν τουτοις της Ἰουδαικης καπηλειας σαφη τα εγκληματα; ταις γαρ οικειαις
παραδοσεσιν επεσθαι δειν εθελοντες, ακυρους απε- φαινον τους του Θεου νομους.
Ὑποπλαττομενοι μεν εξηγεισθαι και αυτους, συνεισφεροντες δε παραδο- σεις
εωλους και ψυχρας. Αιτιαται δε τους αρχοντας, ως πολυ νοσουντας το εξηνιον, και
γαυρον ωσπερ ανατεινοντας τον αυχενα, και απειθειν ηιρημενους. Ου γαρ ηθελον
προσιεσθαι την πιστιν την εις Χρι- στον δηλονοτι, καιτοι του νομου διακεκραγοτος
αυ- τοις ανω τε και κατω, το επ' αυτωι μυστηριον, και κατα μυριους οσους αυτο
δεικνυοντος τροπους. Και γουν εφη προς αυτους ο Κυριος ημων Ἰησους, Χρι- στος·
"6Ἢ δοκειτε οτι εγω κατηγορησω υμων προς τον Πατερα; Ἔστιν ο κατηγορων
υμων, Μωσης, εις ον υμεις ηλπισατε. Ει γαρ επιστευετε Μωσηι, επι- στευετε αν εμοι,
περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν."6 Ἀπειθεις ουν αρα, μητε την του νομου βουλησιν
ακρατον ωσπερ και ανοθευτον διερμηνευειν εθελον- τες τοις αλλοις, μητε μην την
δια Μωσεως και προφητων και αγιων προκεκηρυγμενην τιμησαντες πιστιν. Ου γαρ
ηθελον υπακουσαι λεγοντι τωι Χρι- στωι· "6∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και
πε- φορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας."6 Και προς
γε τωι ειναι σκληροι τε και απειθεις, κοινωνοι γεγονασι κλεπτων· τουτο μεν τοις
δωροδοκουσι συνκασταμενοι (σιξ), τουτο δε συνδεδραμηκοτες ταις ανοσιοις
βουλαις του προδοντος αυτοις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, ος ην
πονηρος τε αμα και κλεπτιστατος μαθητης. Ἐρασι- χρηματοι δε και ετερως οι των
Ἰουδαιων καθηγηται, το κυμινον τε και το ανηθον, και παν λαχανον αποδεκατουντες, και αφιεντες τα βαρυτερα του νομου, την κρισιν, και το ελεος, και την
πιστιν. Ου γαρ εκρινον ορφανοις και χηραις. Ζητουντες δε μαλλον παρα των
προσαγοντων αυτοις ανταποδομα, κατεδι- 70.56 καζον ανοσιως των αδικουμενων
εσθ' οτε, ψηφον επ' αυτοις την εκνομωτατην εκφεροντες. Ἀπο δη του κρινειν
αδικως και αισχρως ηττασθαι λημματων, και εις αυτον πεπαρωινηκασι τον Χριστον.
Ἵνα γαρ εχοιεν τας παρα των λαων δωροφοριας, ου προσηκαντο τον του
αμπελωνος δεσποτην, ιδιον ποιου- μενοι κληρον τον αυτωι και μονωι πρεποντα τε
και οφειλομενον. Ἀπεκτονασι γαρ αθωον οντα και δι- καιον, καιτοι του νομου
λεγοντος· "6Ἀθωον και δικαιον ουκ αποκτενεις."6
9∆ια τουτο ταδε λεγει ο
δεσποτης Κυριος Σα- βαωθ· Ουαι οι ισχυοντες Ἰσραηλ· ου παυσεται γαρ μου ο θυμος
εν τοις υπεναντιοις, και κρισιν εκ των εχθρων μου ποιησω.9 Του κατεφθαρθαι την
Ἱερουσαλημ ανατιθησι τας αιτιας τοις καθηγεισθαι λαχουσι, και μαλα εικοτως.
Ἕπεται γαρ επι παν αυτοις το υπηκοον· καθαπερ αμελει και τοις ποιμεσι τα υπο
χειρα θρεμματα. Ει γαρ αποκομιζοιεν εις πιονα τε αυτα και αμφιλαφη νομην,
ευρωστα τε ειεν αν και ευτραφη λιαν· ει δε εις γην αλμαδα και ακανθων μητερα,
καταφθερουσι παντως αυτα ταις κακοσιτ[ε]ιαις. Τοιουτον τι εφ' ημων αυτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αληθες ον ευρησομεν. Εισηγησεσι μεν γαρ ταις εις ορθοτητα τε και αρετην και
θεογνωσιαν αμωμητον ο των παιδαγωγουμενων καταπιαινεται νους. Ταις γε μην
εις ανοσιοτητα συμβουλιαις ετοιμο- τατα καταῤρει προς την των αισχιονων εφεσιν
τε και προθυμιαν. Τοιουτον τι πεπονθοτες οι εξ Ἰσραηλ ταις των Γραμματεων και
Φαρισαιων παραδοσεσι και διδασκαλιαις οι ταλανες διολωλασιν. Ου γαρ ειων
αυτους την αληθη και σωτηριον ιεναι τριβον, την δια πιστεως λεγω, της εις τον
Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον. Και γουν τεθεραπευκε μεν τον εκ γεννετης τυφλον,
και τεθαυμακασι μεν οι κατα πασαν την Ἱερουσαλημ της θεοσημειας το μεγεθος,
κηρυττοντι δε τον ιατρον τωι του παθους απηλλαγμενωι διαῤρηδην εφασκον οι
παιδαγωγειν οφειλοντες εις αληθειαν "6∆ος δοξαν τωι Θεωι, ημεις οιδαμεν οτι ουτος
ο αν- θρωπος αμαρτωλος εστιν."6 Ἐπιμαρτυρεται δε τις των αγιων ευαγγελιστων,
οτι ηδη συνετεθειντο οι Γραμ- ματεις και οι Φαρισαιοι, ινα εαν τις αυτον ομολογησηι
Χριστον, αποσυναγωγος γενηται. Ταυτηι τοι και την εις αλληλους αιδω της εαυτων
σωτηριας αβουλοτατα προτετιμηκοτες, αμετοχοι παντελως της παρα Θεου
μεμενηκασι δοξης. Και τουτο αυτοις εφασκεν ο Σω- τηρ· "6Πως δυνασθε πιστευειν
δοξαν παρ' αλληλων λαμβανοντες, και την δοξαν την παρα του μονου Θεου ου
ζητειτε;"6 Και μην και ετερωθι· "6Ουαι υμιν Γραμματεις και Φαρισαιοι υποκριται,
οτι κλειετε την βασιλειαν των ουρανων."6 Σκανδαλον τοινυν γεγονασι τοις λαοις,
και τηι δοξηι Χριστου πολεμουντες ου δια- λιμπανουσιν. Ταυτηι τοι περι αυτων φησιν·
"6Ουαι οι ισχυοντες. Ου παυσεται γαρ μου ο θυμος εκ των υπ- εναντιων, και κρισιν
εκ των εχθρων μου ποιησω."6 Ὁραις οπως εναντιους τε αυτους και μην και εχθρους
ονομαζει; Και επ' αυτους δη μαλιστα τα εκ της θειας οργης δραμεισθαι φησιν. Ἔδει
γαρ, εδει μειζο- νως κολαζεσθαι, και τους υπερ της των αλλων απ- ωλειας υποσχειν
τωι κρινοντι λογους. Ους ην εικος δυνασθαι και διασωζειν αυτους, ειπερ ηθελον
ορθα τε 70.57 φρονειν αυτοι, και τοις αλλοις απασιν την εις τουτο διακομιζουσαν
καταδειξαι τριβον. Ἐπεφωνει και ο θεσπεσιος Ἰωαννης αυτοις επι το της μετανοιας
ιουσι βαπτισμα· "6Γεννηματα εχιδνων, τις υπεδειξεν υμιν, ψογειν απο της
μελλουσης οργης;"6 Γεγονε τοινυν εκδικησις παρα Θεου κατα των ισχυοντων·
μαλιστα, τουτ' εστι, των παρ' αυτοις δυνατων, ηγουν ηγουμε- νων, καταδηιωθεισης
αυτων της χωρας και παραδο- θεισης τοις Ῥωμαιων γενναιοτατοις στρατευμασι.
Και τουτο αυτοις προμεμηνυκεν ο Σωτηρ· "6Ὅταν ιδετε κυκλουμενην υπο
στρατοπεδων την Ἱερουσα- λημ, τοτε ερειτε τοις ορεσι, Καλυψατε ημας· και τοις
βουνοις, Πεσατε εφ' ημας."6 Φοβερον ουν αρα το εμ- πεσειν εις χειρας Θεου ζωντος·
ουχ οτι σκληρος και αμειλικτος· χρηστος γαρ μαλλον και αγαθος εστιν· αλλ' οτι
λυπειται καταφρονουμενος, οταν εαυτους μαλιστα των παρ' αυτου χαρισματων
αποστερουμεν ημεις, καιτοι παρον ελειν τε πλουσιως· και εντρυφαιν αυτοις
ελομενοις εικειν τοις παρ' αυτου νομοις. Ἀπο- σειομενοις τε τους πονηρους και
ανοσιους των εν τωι- δε τωι βιωι διδασκαλους· οι και της πιστεως την ορθο- τητα τοις
εαυτων ρημασι παραλυειν επειγονται, και ταις των ακεραιοτερων ψυχαις της
εαυτων δυστρο- πιας τον ιον εκχεοντες, παρατρεπουσιν αυτας εις το δειν ελεσθαι τα
πονηρα. 9Και επαξω την χειρα μου επι σε, και πυρωσω σε εις καθαρον, τους δε
απειθουντας απολεσω, και παντας υπερηφανους ταπεινωσω· και επι- στησω τους
κριτας σου, ως το προτερον, και τους συμβουλους σου ως το απαρχης. Και μετα
ταυτα κληθησηι πολις δικαιοσυνης, μητροπολις πιστη Σιων. Μετα γαρ κριματος
σωθησεται η αιχμαλωσια αυτης, και μετα ελεημοσυνης. Και συντριβησονται οι
ανομοι και οι αμαρτωλοι αμα, και οι εγκαταλειποντες τον Κυριον συντελεσθησονται.9 Ἐπαγει την χειρα αυτου Θεος, ως πληττουσαν· τοιουτον γαρ πως αει των
τυπτοντων το σχημα. Ὅτι ουκ ανονητος εσται παντελως αυτοις η της χειρος επαγωγη, τουτ' εστιν, η των δεινων εφοδος τε και πει- ρα, ουτε μην αδιακριτως απασι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

τα εξ οργης συμβη- σεται, φροντιδος δε και φειδους αξιωσει τους πε- πιστευκοτας,
και τοις γνησιοις απονεμειν την επι τωι γε δειν διασωζεσθαι χαριν διδασκει σαφως.
Παλαι μεν γαρ η θεομαχος Ἱερουσαλημ εκπεπορνευκε πολυ- τροπως δια του
λατρευσαι θεοις ετεροις, επηγαγεν δε αυτηι την χειρα Θεος, και ωσπερ τινι πυρι ταις
εκ του πολεμου παρεδιδου συμφοραις. Ἐπειδη δε πε- πομφεν εξ ουρανου τον Υιον ο
Πατηρ Σωτηρα και Λυτρωτην, ειτα πεπαρυνηκεν εις αυτον, και τα εξ ακρατου
πεπραχεν απονοιας. Ου διαλελοιπε τε ταις απειθειαις αγριως περιυβριζουσα, καιτοι
δικαιουντα τον ασεβη, και των αρχαιων πλημμεληματων απαλ- λαττοντα δια της
πιστεως. Ἐπηγαγε δε αυτηι την χειρα παλιν, και οιον τις τεχνιτης διεκρινεν εν πυρι,
και απαν μεν οσον ην εν αυτηι δοκιμωτατον τε και
70.60 απολεκτον γενος των
πεπιστευκοτων τουτο τετηρηκεν εν εαυτωι, το γε μην κιβδηλον και αδοκιμον
παραδεδω- κεν εις ολεθρον και αφανισμον. Ὥσπερ ουν οι πυρι κατατηκοντες, η
χαλκον, η αργυρον, διακαθαιρουσι τας υλας· ουτω καγω, φησι, πυρωσω εις
καθαρον. Γεγραπται δε, οτι "6Ἐκπλυνει Κυριος τον ρυπον των υιων και των
θυγατερων Σιων, και το αιμα εκκαθα- ριει εκ μεσου αυτων, εν πνευματι κρισεως και
εν πνευματι καυσεως."6 Ειρηται δε και δια φωνης ενος των αγιων προφητων, οτι
"6Ἐξαιφνης ηξει εις τον ναον αυτου Κυριος, ον υμεις ζητειτε, και ο αγγελος της
διαθηκης, ον υμεις θελετε. Ἰδου ερχεται, λεγει Κυριος, και τις υπομενει ημεραν
εισοδου αυτου; η τις υποστησεται εν τηι οπτασιαι αυτου, οτι αυτος εισ- πεπορευται ως
πυρ χωνευτηριου, και ως ποα πλυνον- των, και καθιειται χωνευων, ως το αργυριον
και το χρυσιον."6 Ἑτεροτροπως δε τουτο και ο σοφος ημιν Ματθαιος διασαφει
λεγων περι Χριστου· "6Ἐγω μεν γαρ υμας βαπτιζω εν υδατι εις μετανοιαν· ο δε οπισω μου ερχομενος, ισχυροτερος μου εστιν, ου ουκ ειμι ικανος τα υποδηματα
βαστασαι, αυτος υμας βα- πτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι. Ου το πτυον εν τη χειρι
αυτου, και διακαθαριει την αλωνα αυτου, και συναξει τον σιτον αυτου εις την
αποθηκην, το δε αχυ- ρον κατακαυσει πυρι ασβεστωι."6 Ουκουν συλλεγεται ο μεν
σιτος εις αποθηκην, το δε αχρηστον απαν, τουτ' εστι, το αχυρον πυρος ειρηκεν
εσεσθαι τροφην. Και πως, ει τις ελοιτο μαθειν, η των προκειμενων σαφηνιει
δυναμις. Ἕφη γαρ ευθυς· "6Τους δε απει- θουντας απολεσω, και αφελω παντας
ανομους απο σου, και παντας υπερηφανους ταπεινωσω."6 ∆ιολωλε μεν γαρ των εξ
Ἰσραηλ η παλαι πληθυς, και εις Χριστον ασεβησασα και αρνησαμενη τον λυτρωτην·
εξηιρηνται δε παντες οι υπερηφανοι και ζωντες ανο- μως, τουτ' εστιν, οι της
Ἰουδαιων Συναγωγης ηγε- μονευειν λαχοντες, οι αρχιερεις και Φαρισαιοι. Πως γαρ
ουκ αν ανομοι τε και αλαζονες, οι μητε την εις τον νομον αιδω καν γουν ολιγα τε
πεφροντικοτες, επ- αιροντες δε και το κερας εις υψος, και λαλουντες κατα του Θεου
αδικιαν; Ειρηκασι γαρ, "6Αιρε, αιρε, σταυρωσον αυτον."6 Ἐξηιρηνται δε του
καθηγεισθαι λαων, αναδεδειγμενων των αγιων αποστολων, περι ων φησιν,
"6Ἐπιστησω τους κριτας σου ως το προτερον, και τους συμβουλους σου ως το
απαρχης."6 Γεγο- νασι δε κατ' ουδεν ελαττους των αρχαιοτερων αγιων οι θεσπεσιοι
μαθηται, ους και κριτας ονομαζει, και συμβουλους αποκαλει. ∆εδρακασι γαρ
αμφοτερα, τοις αμαρτανουσιν επιπληττοντες ως κριται, συμβου- λευοντες δε τοις
ησθενηκοσι τα προς ευρωστιαν αυτοις χρησιμα την πνευματικην. Και γουν ο
σοφωτατος Παυλος τον εν Κορινθωι πεπορνευκοτα παρεδιδου μεν τωι Σαταναι εις
ολεθρον της σαρκος, ινα το Πνευμα σωθηι· βουλας δε διδωσιν αγαθας, και φησιν·
"6Ἐαν δε τις αδελφος ονομαζομενος, η πορνος, η πλεονεκτης, η ειδωλολατρης, η
λοιδορος, η μεθυσος, η αρπαξ, τωι τοιουτωι μηδε συνεσθιειν."6 Περι των ενθαδε
λεγομενων κριτων ητοι συμβουλων και ο μακαριος ∆αβιδ εν 70.61 Πνευματι αγιωι
προς αυτην εφη την Ἱερουσαλημ, "6Ἀντι των πατερων σου εγενηθησαν οι υιοι
σου,"6 τουτ' εστιν, Ἐν ταξει πατερων γεγονασι σοι τα τεκνα· και γαρ ησαν Ἰουδαιοι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

και υιοι της το τηνικαδε Συν- αγωγης οι θεσπεσιοι μαθηται. Ὅτι δε πατερες γεγονασι των πεπιστευκοτων, ακουε Παυλου λεγοντος, "6Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου δια του
Ευαγγελιου εγω υμας εγεννησα."6 Και παλιν· "6Τεκνια μου, ους παλιν ωδι- νω,
αχρις ου μορφωθηι Χριστος εν υμιν."6 ∆ιαμεμνη- ται δε και ετερος ημιν των αγιων
προφητων αυτου, περι του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, και της αναδειξεως
των αγιων αυτου μαθητων, και φησιν· "6Ἰδου δη βασιλευς δικαιος βασιλευσει, και
αρχοντες μετα κρισεως αρξουσιν."6 Οι μεν γαρ της Ἰουδαιων
Συναγωγης
ηγουμενοι, και ζωης ειχοντο της εκνομω- τατης, και το μετα κρισεως, τουτ' εστι,
δικαιοσυνης αρχειν ουκ ᾔδεσαν. Βασιλευσαντος δε Χριστου της υπ' ουρανον,
δικαιοι τε και αγαθοι, και μετα κρισεως αρχοντες, οι θεσπεσιοι γεγονασι μαθηται·
ων αναδε- δειγμενων, κεκληται παλιν πολις δικαιοσυνης, και μητροπολις πιστη
Σιων, τουτ' εστιν, η Ἐκκλησια. Ὅτι δε ουκ αδιακριτως, ως εφην, αλλ' εν φροντιδι
και λογωι τωι μετα δικαιοσυνης η παρα Θεου γεγονε πυρωσις, ητοι δοκιμασια,
φανερον καθιστησι το ευ- δοκιμησαν γενος δια της πιστεως· προσεπαγει λεγων,
"6Ὅτι μετα κριματος σωθησεται η αιχμαλωσια αυτης και μετα ελεημοσυνης, και
συντριβησονται οι ανομοι και οι αμαρτωλοι αμα, και οι εγκαταλιποντες τον Κυριον
συντελεσθησονται."6 ∆ιακεκριμενων γαρ ηδη
των γενων, και του μεν
πεπιστευκοτος ευδοκιμουν- τος, ως εφην, θατερου γε μην ου μετριως προσκεκρουκοτος, σεσωσται μεν το απολεκτον, ωλοθρευτο δε παν οσον ην εν αυτοις
βδελυρον και απηχθη- μενον, και απονοιας συντροφον, και βεβιωκος ανοσιως, και
Χριστου μη πεφροντικος του σωζειν ειδο- τος, και ανιεντος εγκληματα και
δικαιουντος τηι χαριτι. 9∆ιοτι καταισχυνθησονται επι τοις ειδωλοις αυτων, α αυτοι
ηβουλοντο, και επηισχυνθησαν επι τοις κηποις αυτων, α επεθυμησαν. Ἔσονται γαρ
ως τερεβινθος, αποβεβληκυια τα φυλλα, και ως παραδεισος υδωρ μη εχων.9 Ἔφην
οτι διττην εν τουτοις ο του προφητου λογος ποιειται την προφασιν της Ἰουδαιων
αποβολης. ∆ιττα γαρ αυτων τα εγκληματα. Παλαι μεν γαρ Θεον αφεντες, τον ενα
και φυσει, και λυτρωτην, λελα- τρευκασιν ειδωλοις, και τεθυκασι θυσιας τηι στρατιαι
του ουρανου, και τοις εργοις των ιδιων χειρων το
σεβας αναπτοντες,
δεδυσσεβηκασιν ου μετριως. Ἐπειδη δε Θεος Κυριος επεφανεν ημιν, κατα τας
Γραφας, ηρνησαντο και αυτον, και πεπαρωινηκασιν ου μετριως εις τον της ζωης
αρχηγον. Ουκουν αδελφα τα εγκληματα, και της απονοιας ο τροπος ουκ απεοικως
τωι πρωτωι, μαλλον δε και εν αιτιαι απονοιας μειζονι. Και εκολαζοντο μεν κατα γε
τους προ της επιδημιας καιρους ταις των πολεμιων εφοδοις, πολεων εμπρησμοις,
οικων ανατροπαις ....... Ταυτα γαρ εδρων εφιεντος Θεου, Περσαι τε και Μηδοι,
Μωαβιται, και Ἰδουμαιοι, και τα περιοικα των εθνων. Ἐπειδη δε, ως εφην, και εις
αυτον ησεβησαν τον Χριστον, ουκ εν μειοσι των αρχαιοτερων γεγο- 70.64 νασι
κακων. Περιπεπτωκασι γαρ ταις Ῥωμαιων στρατιαις, οι και πασαν αρδην
ωλοθρευσαν Ἰουδαιαν, επαμυνοντος ουδενος, ηγουν εξελεσθαι δυναμενου, και της
ουτω πικρας εξελεσθαι συμφορας. Ταυτηι τοι φησιν, οτι "6Καταισχυνθησονται εν
τοις ειδωλοις αυ- των, α αυτοι ηβουλοντο, και επηισχυνθησαν εν τοις κηποις αυτων,
α επεθυμησαν."6 Ἄλση μεν γαρ και δρυμους καταλαμβανοντες, ειτα τοις
ευμηκεστεροις των φυτων ειδωλα περιιδρυσαντες, εγειροντες τε βωμους, σωτηρας
επεκαλουν, τους ψευδωνυμους θεους, και επ' αυτοις τοις εργοις των ιδιων χειρων
πασαν εθεντο την ελπιδα, την του δυνασθαι κατευμε- γεθειν εχθρων, και
καταγωνιζεσθαι ραιδιως τους ανθεστηκοτας. Ἐπειδη δε οι μεν πολεμιοι παρησαν,
και δεδρακασι τα εχθρων, απομεμενηκε δε παρα των ιδιων θεων ανεπικουρητος
Ἰσραηλ, κατηισχυνθησαν επι τοις ειδωλοις αυτων. Τεθεανται γαρ αυτους και προ γε
των αλλων εμπιπραμενους ομου τοις κηποις, ηγουν τοις αλσεσι, και αυτοις τεμενεσι
και βωμοις. Ουκουν διημαρτηκασι της ελπιδος, οτε παθοντας τεθεανται τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

εαυτων θεους, τοτε συνεντες μολις το δια της του προφητου φωνης ειρημενον παρα
Θεου· "6Και που εισιν οι θεοι σου, ους εποιησας σεαυτωι; ει αναστησονται και
σωσουσι σε εν καιρωι της κακωσεως σου;"6 Παθοντες τοινυν την εντροπην την επι
γε τοις ιδιοις θεοις, ους επεθυμησαν αυτοι, και μεντοι τοις κηποις, εσονται ως
τερεβινθος αποβεβληκυια αυτης τα φυλλα, και ως παραδεισος υδωρ μη εχων· τουτ'
εστι, γυμνοι τε και ατιμοτατοι, και πολυ νοσουντες την ακαρπιαν, δηλον δε οτι την
νοητην την εν πραξε- σιν αγαθαις. Ἡ μεν γαρ τερεβινθος, ηγουν ετερον τι των
φυτων, εως μεν ταις ιδιαις ανθαις οραται κατακομον, την αυτωι πρεπουσαν
αποσωζει δοξαν· αποβεβληκος δε τα φυλλα, ξηρον εσται και ακαλλες, και οιον
ητιμασμενον. Παραδεισος δε παλιν, ει μεν εχοι πηγας, ευδενδροτατος εσται τις, και
ταις των καρπων αφθονιαις πολυειδως εναβρυνεται. Ξηρος δε και ανυδρος ων,
εσται που παντως εν ακαρπιαι, μαλλον δε και αυτων νοσησει την ερημιαν. Ἄτιμος
τοινυν και ακαρπος απομεμενηκεν ο Ἰσραηλ. Ποιος γαρ εστι καρπος αρετης εν τοις
των ειδωλων θεραπευταις; Ἢ πως ουχ απασης ατιμιας εμπλεως, ο Θεον αφεις τον
ενα και φυσει, "6και λεγων τωι ξυλωι, Πατηρ μου ει συ· και τωι λιθωι, Συ εγεννησας
με;"6 Ἔσται δε και ετερως Ἰσραηλ ως τερεβινθος, αποβεβληκυια τα φυλλα. Προ μεν
γαρ της του Σωτηρος ημων επιδη- μιας, την του νομου τηρουντες σκιαν,
προσεοικεσαν φυτοις, καρπον μεν ουκ εχουσι, πλην ευ μαλα περιηνθισμενοις ταις
των φυλλων εκβολαις. Ἐπειδη δε προσκεκρουκασι τωι Χριστωι, και αυτην αποβεβληκασι την της σκιας τηρησιν. Ου γαρ ετι τηρουσι τας κατα νομον θυσιας, ουτε μην
τοις νομικοις αυχημα- σιν επισεμνυνονται ποθεν· ολιγιστα δε κατα πολεις των
αρχαιων τηρουντες εθνων, ακαρποι εισιν και ητιμωμενοι· και μαλα εικοτως.
Ἀπεκτονασι γαρ τον αρχηγον της ζωης, ον ο Θεος ηγειρεν εκ νεκρων λυσας τας
ωδινας του θανατου, καθ' οτι ουκ ην δυ- νατον κρατεισθαι αυτον υπ' αυτου. 70.65
9Και εσται η ισχυς αυτων ως καλαμη στιππυου, και η εργασια αυτων ως σπινθηρες
πυρος, και κατακαυθησονται οι ανομοι και οι αμαρτωλοι αμα, και ουκ εσται ο
σβεσων.9 Ὁ σοφος ειρηκεν Σολομων, οτι Σειραις των εαυτου αμαρτιων εκαστος
σφιγγεται· και αληθης ο λογος. Ἑκαστωι γαρ ημων τα ιδια πλημμεληματα προξενει
τον ολεθρον, και τας εκ θειας οργης επιφερει δικας. Ὁποιον τι πεπονθασιν οι εξ
Ἰσραηλ. Ειργα-σαντο μεν γαρ εαυτοις τους ψευδωνυμους θεους, και επ' αυτοις
εσχηκασι την ελπιδα, του δυνασθαι κατα- κρατειν εχθρων. Ἀλλ' αυτο δη τουτο
γεγονεν αυτοις μονονουχι πυρ τε και ξυλα. ∆ια γαρ ταυτην την πλημμελειαν
δεδονται πυρι, και τουτο ασβεστωι, τουτ' εστι, δειναις τε και ακαταληκτοις
συμφοραις, επαμυνοντος ουδενος. Και τουτο ημιν σαφες καθ- ιστησι, λεγων· Και
εσται η ισχυς αυτων ως καλαμη στιππυου, και η εργασια αυτων ως σπινθηρες πυρος.
Ἡ προσδοκηθεισα, φησιν, εσεσθαι δυναμις αυτοις, εσται ως καλαμη στιππυου, τουτ'
εστι, τροφη πυρος και υπεκκαυμα, και τα εργα των χειρων αυτων, ως πυρος
σπινθηρες ακοντιζομενοι κατ' αυτων. Καυθη- σονται ουν οι ανομοι και οι
αμαρτωλοι αμα. Πα- ραιτητεον τοινυν το προσκρουειν Θεωι, και το δραιν εκεινα
............... ........ αυτα γαρ ημων τα εργα, και πυρ ημιν εσται και τροφη πυρος, καθαπερ
αμελει και τα εκ πραξεων αγαθων αυχηματα, και ζωης και δοξης εμποιητικα τοις
κατορθουσιν ευρισκεται.
{1ΛΟΓΟΣ Βʹ.}1 9Ὁ λογος ο γενομενος παρα Κυριου προς Ἡσαΐαν, υιον Ἀμως, περι
της Ἰουδαιας και περιἹερουσαλημ.9
Συγγενη τοις φθασασι τα προκειμενα, και δια των ισων εννοιων ερχομενα
κατιδοι τις αν αυτα, λεπτον επιστησας τοις θεωρημασι της διανοιας τον νουν.
Γεγονασι γαρ οι παλαι παρα Θεου λογοι προς τον θεσπεσιον προφητην περι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

Ἰουδαιας και περι της Ἱερουσαλημ. ∆οκει δε πως, μεσην τινα και ου σφοδρα σαφη
της ορασεως την αποδοσιν εχειν του φαναι περι της Ἰουδαιας και περι Ἱερουσαλημ.
Πλην ως ενι σαφηνιουμεν αυτην την της ορασεως δυναμιν, οιονει πως εν βραχει
συνενεγκοντες εις νουν. Ἐπειδη γαρ της μεν αισθητης Ἰουδαιας και της Ἱερουσαλημ
την δηιωσιν πειραται λεγειν, της γε μην εν Χριστωι και νοητης την αναδειξιν, και
την εν τωιδε τωι κοσμωι φανερωσιν· ταυτης ενεκα της αιτιας, ουχ υπερ γε της
Ἰουδαιας, ουτε μην κατα της Ἱερουσαλημ, αλ-λα περι της Ἰουδαιας, και περι της
Ἱερουσαλημ τε-θεασθαι φησι την ορασιν. Αισθητην δε φαμεν την Ἰουδαιαν, και
μεντοι και Ἱερουσαλημ, αυτην μεν την χωραν εν ηι κατυκηκεν ο Ἰσραηλ, και αυτο το
συστημα της Ἰουδαιων συναγωγης. Νοητην δε παλιν Ἱερουσαλημ, ηγουν Ἰουδαιαν,
την Ἐκκλησιαν ειναινομιουμεν, ητοι την εν πνευματι περιτομην, τουτ' εστι, τους εν
Χριστωι την αχειροποιητον περιτομην εις νουν εχοντας και καρδιαν. Και γουν
Ἰουδαιοις 70.68 επεφωνησε τις των αγιων προφητων· Περι τμηθητε τωι Θεωι, και
περιτεμεισθε την σκληροκαρδιαν ημων, ανδρες Ἰουδαιοι, και οι κατοικουντες
Ἱερουσαλημ. Οιδεν δε ο θεσπεσιος Παυλος Ἰουδαιον ετερον, ου τον κατα σαρκα
μαλλον, αλλα τον εν πνευματι. Γραφει γαρ ουτως· "6Ου γαρ ο εν τωι φανερωι
Ἰουδαιος εστιν, ουδε η εν τωι φανερωι εν σαρκι περιτομη, αλλ' ο εν τωι κρυπτωι
Ἰουδαιος, και περιτομη καρδιας, εν πνευματι, ου γραμματι, ου ο επαινος ουκ εξ
ανθρω- πων, αλλ' εκ του Θεου."6 Χρη τοιγαρουν νηφαλιως επι- τηρειν, πηνικα μεν ο
προφητης κατα της Ἱερουσα- λημ, ηγουν Ἰουδαιας, ποιειται λογους, πηνικα δε περι
της εν Χριστωι και νοητης, η και αληθως εστι τελεια και αμωμος. Τι τοινυν φησιν;
9Ὅτι εσται εν ταις εσχαταις ημεραις εμφανες το ορος Κυριου, και ο οικος του Θεου
επ' ακρων των ορεων. Και υψωθησεται υπερανω των βου- νων, και ηξουσιν επ'
αυτο παντα τα εθνη. Και πορευσονται εθνη πολλα, και ερουσιν· ∆ευτε ανα- βωμεν
εις το ορος του Κυριου, και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ, και αναγγελει ημιν την
οδον αυτου, και πορευσομεθα εν αυτηι. Ἐκ γαρ Σιων εξελευ- σεται νομος, και λογος
Κυριου εξ Ἱερουσαλημ.9 Κατεληξε μεν γαρ η ορασις αυτωι. Και της ηδη φθασασης
προαγορευσεως το τελος ην. ∆ιοτι καται- σχυνθησονται επι τοις ειδωλοις αυτων α
αυτοι ηβουλοντο, και επηισχυνθησαν επι τοις κηποις αυ- των, ων αυτοι επεθυμησαν.
Και τινα μεν τροπον κατηισχυνθησαν οι εξ Ἰσραηλ επι τοις ειδωλοις αυ- των,
διαρκως ειρηκαμεν. Ἐπειδη δε μνημη γεγονε της επ' αυτοις προφητειας, αρχομενος
ο προφητης γειτονος εφεξης και δευτερας ορασεως, καταση- μαινει τον χρονον,
καθ' ον ουκ εις μερος τι της γης, ουδε εν μιαι χωραι τε και πολει το του δια- βολου
πεσειται κρατος, καθηιρημενης εις απαν της των ειδωλων λατρειας και βεβηλου
κατασκευης, αλλ' εξ απασης ληφθησεται της υπ' ουρανον η τοιαδε νοσος, και των
ακαθαρτων δαιμονιων η τυ- ραννις. Κατωρθωται δε και τουτο τοις επι της γης εν
εσχαταις ημεραις, τουτ' εστιν, εν τελευταιοις του παροντος αιωνος καιροις, καθ' ους
επελαμψεν ο μο- νογενης του Θεου Λογος, γενομενος εκ γυναικος. Ὅτε και αυτος
εαυτωι παρεστησε την νοητην Ἰου-δαιαν, ηγουν Ἱερουσαλημ, τουτ' εστιν, την
Ἐκκλη-σιαν παρθενον αγνην, μη εχουσαν σπιλον, η ρυτιδα, η τι των τοιουτων, κατα
το γεγραμμενον· αγιαν δε μαλλον και αμωμον. Και περι αυτης φησιν, οτι εσται εν
ταις εσχαταις ημεραις εμφανες το ορος Κυ- ριου, και ο οικος του Θεου Ἰακωβ επ'
ακρων των ορεων. Και ημιν μεν Σιων η κατα γε την Ἰουδαιαν, εν ορει κεισθαι τε
και οικοδομεισθαι λεγεται. Νοη- θειη δ' αν ουκ αισθητως μαλλον, αλλα
πνευματικως εν τουτοις η Ἐκκλησια, η και ορει παρεικαζεται. Και γαρ εστιν
αληθως υψηλη και περιοπτος, και γνωριμωτατη τοις απανταχου. Ὑψηλη δε και ετερως· φρονειν γαρ των επιγειων ουδεν αλλ', υψου των επιγειων εστιν, και την του
Θεου δοξαν, ως ενι, περιαθρει τοις της διανοιας ομμασι, και υψηλοις αγαν τοις περι
αυτου δογμασιν επαυχει. Ἑλληνων 70.69 μεν γαρ οι λογαδες, καιτοι μεγαλην επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

σοφιαι την οφρυν ανασπωντες, θεοποιουσι την κτισιν, και τοις του κοσμου
στοιχειοις το σεβας αναπτουσι. Χθαμαλον γαρ εχουσι τον νουν, και χαμαιριφη τα
θεωρηματα, και την καρδιαν εσκοτισμενην· φασκοντες ειναι σοφοι εμωρανθησαν,
κατα το γεγραμμενον. Ἡ δε γε νοητη Σιων, τουτ' εστιν, η Ἐκκλησια, πασαν μεν
υπεριπταται κτισιν ορατην τε και αορατον, αφικνειται δε προς αυτην την των ολων
επεκεινα φυσιν. Φωτος γαρ του θειου μεμεστωται, και αυτην επιγινωσκουσα και
δημιουργον και τεχνιτην των ολων αυτηι τε και μονηι το κατα παντων απονεμει
κρατος. Και τηι τοιαιδε δοξηι στεφανοι τον των ολων παμβασιλεα και Θεον και
Κυριον. Ὄρος τοιγαρουν νοητον ο οικος του Θεου δικαιως αν λεγοιτο. Και εστι
διαφανης, ως επι βουνων ηρμενος. Φαιη δ' αν τις επ' αυτου και μαλα εικοτως το δια
της του Σωτηρος φωνης, ως εκ παραδειγματος εναργους ειρημενον· "6Ου δυναται
πολις κρυβηναι επανω ορους κειμενη."6 Και πλειστα μεν αν τις συλλεξαιτο, και
μαλα ραιδιως τα δι' ων εστιν ιδειν παρα ταις θεοπνευστοις Γραφαις, οτι και βουνοις,
και ορεσι παρεικαζεται της νοητης Ἱερου- σαλημ το αναστημα, τουτ' εστι, της
Ἐκκλησιας το υψος. Βαδιουμεθα δε προς τα εφ' εξης, τοις φι- λομαθεσιν αφεντες τα
τοιαδε συλλεγειν, ειπερ ελοιντο τουτο δραιν. Ἴδωμεν δε τι το τελουν εις ονησιν τοις
επι της γης. Ἀπο γε του τον οικον του Θεου περιο- πτον ουτω γενεσθαι τοις
απανταχου, ως δοκειν ηδη πως υψουσθαι τε επι βουνους, και επ' ακρων κει- σθαι
των ορεων. Ουκουν πληροφορησει λεγων ευθυς ο προφητης. "6Και ηξουσιν επ'
αυτο παντα τα εθνη· και πορευσονται εθνη πολλα και ερουσιν· ∆ευτε, αναβωμεν εις
το ορος του Κυριου, και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ. Και αναγγελει ημιν την οδον
αυ- του, και πορευσομεθα εν αυτηι."6 Ὅτι μεν ουν συν- ηθροισθη παντα τα εθνη, και
συνδεδραμηκασι δια της πιστεως εις την Ἐκκλησιαν, ου μακρων ημιν δεησει προς
αποδειξιν λογων. Αυτη δε των πραγματων η εκβασις αυτομαρτυς εσται και αληθης.
Πλην εκεινο καταθαυμαζειν αξιον. Κεκληται γαρ των εθνων η πληθυς, ου δια της
του νομου παιδαγωγιας, ου δια προφητων αγιων· αγειρει δε μαλλον αυτα θεια τις
και αποῤρητος χαρις νοητως ελλαμπουσα, και της δια Χριστου σωτηριας εντιθεισα
την εφεσιν. Θεα γαρ οπως διακηρυξαντος αυτοις ουδενος αλληλοις επιφωνει·
"6∆ευτε και αναβωμεν εις το ορος του Κυριου, και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ,
και αναγγελει ημιν την οδον αυτου, και πορευσομεθα εν αυτηι."6 Πρωτον
αναβαινουσιν, ειθ' ουτω ζητουσιν επαγγελλεσθαι τε τον του Θεου λογον αυτοις.
Ὑπ- ισχνουνται δε και βαδιζειν την οδον του Κυριου, δη- λον δε οτι την
ευαγγελικην, προεισβολην εχουσαν την δια πιστεως καθαρσιν. Ἐοικασι δε την οδον
Κυριου ζητουντες μαθειν, της αρχαιας εκεινης και βεβηλου πλανης προεισδεξασθαι
την καταγνωσιν. Ἔσται γαρ ουχι ετερως εν ημιν των βελτιονων η εφεσις, μη ουχι
δη πρωτον προκατεγνωκοτων των
70.72 παλαι. Τις ουν αρα γεγονεν αυτοις ο
μυσταγωγος; Τις ο αναφερων εις επιγνωσιν αληθειας, και ανα- πειθων αυτους
καταγελαστα μεν ηγεισθαι τα πρωτα, προστρεχειν δε τοις δευτεροις; η δηλονοτι
Θεος; ο και ελλαμψας αυτοις, ως εφην, εις νουν και καρδιαν, και αναπεισας ειπειν
τε αμα και φρονειν, οτι "6Ἐκ Σιων εξελευσεται νομος, και λογος Κυριου εξ Ἱερουσαλημ."6 Ὠδινει δε τουτο διπλην εφ' εαυτωι την εν- νοιαν. Ἢ γαρ εκεινο φασιν, οτι
Ληψομεθα λογον εκ του οικου του Θεου, και τον του Θεου λογον εκει γε- γονοτες
εισομεθα· η οτι καταλελοιπε την Σιων, και οιον εκβεβηκεν απ' αυτης ο νομος, και
γαρ
απο της Ἱε- ρουσαλημ αποπεφοιτηκεν ο του Θεου Λογος. Ἐπειδη
πεπαρωινηκασιν εις Χριστον, ηρνησαντο τε την βασιλειαν αυτου, καταλελοιπεν
αυτους, και αφηκεν ορφανους. Και τουτο ην το δια του προφητου λεγο- μενον·
"6Και ειπα, ου μη ποιμανω υμας· το απο- θνησκον αποθνησκετω, και το εκλειπον
εκλειπετω, και τα καταλοιπα εσθιετω ανθρωπος εκαστος τας σαρκας του πλησιον
αυτου."6 Ἐξηλθεν τοινυν νομος εκ της Σιων, και λογος Κυριου εξ Ἱερουσαλημ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

Ἐσφραγισθη γαρ ορασις και προφητεια μετα τον του Σωτηρος σταυρον. Και ουκετι
παρ' αυτοις ο του Θεου νομος τε και λογος. Και γουν ο θεσπεσιος Παυ- λος
μονονουχι και απειρηκως, και ανουθετητον βλε- πων την των Ἰουδαιων πληθυν,
"6Ὑμιν, "6φησιν,"6 ην αναγκαιον λαληθηναι τον λογον του Κυριου· επειδη δε
απωθεισθε αυτον, και ουκ αξιους κρινετε εαυτους της αιωνιου ζωης, ιδου
στρεφομεθα εις τα εθνη· ουτω γαρ εντεταλκεν ημιν ο Κυριος."6 Συνες ουν οπως επι
τηι του Χριστου χαριτι μεγαλαυχουνται τα εθνη. Ἀπο γαρ της Σιων και της
Ἱερουσαλημ εκβεβηκεναι φασι νομον τε και λογον του Κυριου, μεταφοιτησαι δε
παντως εις αυτα. Μεταβεβηκε γαρ η χαρις εκ των απειθειν ελομενων εις τους δια
της πιστεως κεκλημενους. 9Και κρινει αναμεσον των εθνων, και ελεγξει λαον
πολυν· και συγκοψουσι τας μαχαιρας αυ- των εις αροτρα, και τας ζιβυνας αυτων εις
τα δρεπανα. Και ου ληψεται εθνος επι εθνος μα- χαιραν, και ου μη μαθωσιν ετι
πολεμειν.9
Προειρηκως οτι πεσειται τε και Οιχησεται προς το μηδεν το του
διαβολου κρατος· αργησει δε και η των ειδωλων ποιησις προτροπαδην αλληλων
επιφωνουντων εθνων· "6∆ευτε, αναβωμεν εις το ορος του Κυριου, και εις τον οικον
του Θεου Ἰακωβ, και αναγγελει ημιν την οδον αυτου, και πορευσομεθα εν αυτηι·"6
καθιστησι τοις ακροωμενοις εναργη τον καιρον, καθ' ον εις περας ηξει τα
προειρημενα, και εξ αυτης της των πραγματων
καταστασεως ποιειται
γνωριμωτατον. Παλαι μεν γαρ, ουκ ουσης της γης υπο ζυγον ενα, διωρισμενων δε
κατα τε χωρας και πολεις των εθνων, και ιδικως εκαστης εχουσης τον ηγουμενον,
αμιξια τε ην και μαχαι και πολεμοι, πανταχη καταδηιουντων αλληλων των επι της
γης, και διαρπαζοντων αει τα ετερων, και την καθ' ων αν δυναιντο εκαστοι
πλεονεξιαν και αγριοτητα, δοξαν ηγουμενοι την ανωτατω. Ουκουν ουδε ασφαλη
την οικησιν ειχον, αει μεθιστα- μενοι προς ετεραν, και υπο των δυνατωτερων της
ειλημμενης εξωθουμενοι. Ἐπειδη δε ο των ολων Θεος τοις Ῥωμαιων σκηπτροις
υπηγαγε την υπ' ουρανον, μια τε λοιπον η κατα παντων, εκτεταται 70.73 βασιλεια,
κατεληξαν μεν οι πολεμοι, πεπαυται δε μαχη και διχονοια, και κεκρατηκεν η
δικαιοσυνη, και της ευνομιας το ασφαλες, ουδενος αρπαζοντος· ου καταδηιουντος
ετι, και πολεων η χωρων κατα- τρεχοντος· ουκ ανεπιπληκτον εχοντος το
πλεονεκτειν. Και ουχι τουτο μονον, αλλα δε διδοται μεν η των οπλων χρεια μονοις
τοις μαχιμωτατοις, και την στρατευσιμον εχουσι ταξιν, υπο χειρα τε ουσι την
βασιλεως. Ἠλεγχθησαν δε και ασθενη τα πολλα των εθνων, οσα της Ῥωμαιων
αρχης αποσεισαμενα τον ζυγον, πολεσι τε και χωραις αγριως επιφοιται. Ου γαρ εστιν
αυτοις ελευθερως, ως αν βουλοιντο, κα- τατρεχειν. Ἀντανιστανται γαρ τα Ῥωμαιων
οπλα, και ηρεμειν αναγκαζουσι, και καταπτοουσιν ως θη- ρας, και ταις παρα σφων
ευσθενειαις ανανδρους οντας ελεγχουσιν. Ὁριζεται τοινυν τον καιρον, ως εφην, ο
μακαριος προφητης της των εθνων κλη- σεως και επιστροφης. Και ποιος εστιν
ουτος; Ὅτε, φησιν, ο των ολων Θεος, και παμβασιλευς, και Κυριος κρινει ανα
μεσον των εθνων, τουτ' εστι, δι- καιοσυνην και κρισιν εις παντα ποιειται τα εθνη.
Κεκρατηκε μεν γαρ η αδικια, καθαπερ εφην αρτιως, διαρπαζοντων αλληλα των
εθνων, και παντα τροπον επιφεροντων αγριοτητος και πλεονεξιας. Ἐπειδη δε
ταυτα γεγονεν εκ μεσου, δικαιοσυνη και κρισις δεδοται παρα Θεου, και ηλεγχθησαν,
ως εφην, εθνη πολλα τοις Ῥωμαιων οπλοις νενικημενα. Ὥστε τους υπο χειρα την
βασιλεως δεδιεναι μεν ουκετι τας τινων εφοδους, εις τουτο δε ηδη προελθειν τα
πραγματα αυτοις ειρηνης τε ομου και ευημεριας, ως μηκετι δεισθαι της εν τωι
πολεμειν εμπειριας, ανθελεσθαι δε μαλλον και λιαν ασμενως τοις ειρη- νης εργοις
ομιλειν, και των της γεωπονιας μετα- ποιεισθαι πονων, και φροντιδα τιθεσθαι τα εν
αγροις· μεταπλαττουσι γαρ εις τουτο του πολεμου τα σκευη, ωστε και ρομφαιαν εις
αροτρου χρειαν επιλαμβανε- σθαι· και μην και ζιβυνην αποτελεισθαι δρεπανην,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

απομαθειν δε παντελως τον πολεμον, και την προς αλληλα παραιτεισθαι μαχην.
Ἐπειδη γαρ βεβασι- λευκε των εθνων ο Χριστος, ος εστιν ειρηνη, γεγονεν εκ μεσου
πασα τε διχονοια και ερις, και μαχαι, και παν ειδος πλεονεξιας· εξηιρηται δε και τα
εκ του πολεμου· βλαβη, και τα εντευθεν δειματα· κεκρατηκε δε το αυτου θελημα
λεγοντος προς αυτους· "6Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν, ειρηνην την εμην αφιημι
υμιν."6 9Και νυν, ο οικος του Ἰακωβ, δευτε, και πορευ- θωμεν τωι φωτι Κυριου.
Ἀνηκεν γαρ τον λαον αυτου τον οικον του Ἰσραηλ.9 Καταπτοησας αρκουντως ταις
προαναῤρησεσι των
δεινων, ουκ εαι ταις απογνωσεσιν απολεσθαι τους
προσκεκρουκοτας· υπεμφαινει δε οτι μετανοειν ελομενοις ιλεως εσται Θεος· και
μεταμαθειν εθε- λουσι τα αισχιω, και των αμεινονων εφιεσθαι, κατευρυνει παλιν
της σωτηριας την οδον, και αμνησικακως προσδεξεται, καιτοι πλειστα τε οσα και
ουκ οιστα πεπλημμεληκοτας. Ταυτηι τοι, φησιν, αναπλεκων ευτεχνως τοις ελεγχοις
τον παρακαλουντα λογον· "6Και νυν, ο οικος του Ἰακωβ, δευτε, και
70.76
πορευθωμεν τωι φωτι Κυριου."6 Πρεπειν δε οιμαι τωι προφητηι μαλιστα τον επι τωιδε
λογον προτρεπειν τους εξ Ἰσραηλ υπακουειν λεγοντι τωι Χριστωι· "6Ἕως το φως
εχετε, περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη η σκοτια υμας καταλαβηι."6 Αυτος δε εστι το
φως. Και γουν εφασκεν εναργως· "6Ἐγω ειμι το φως του κοσμου. Ὁ ακολουθων
εμοι, ου μη μεινηι εν τηι σκοτιαι, αλλ' εξει το φως της ζωης."6 Φως δ' αν λεγοιτο
Κυριου, και μαλα εικοτως το αυτου κηρυγμα, τουτ' εστι, το ευαγγελικον. Ὅμοιον
ουν ωσει λεγοι, ∆ιαζησωμεν ευσεβως, τιμησωμεν της ευαγγελικης πολιτειας το
περιφανες, παυσωμεθα των εν τυποις, καταληξωμεν της σκιας. Μεταπλατ- τωμεν
τα Μωσεως γραμματα προς αληθειαν, εισδε- ξωμεθα το σωτηριον φως. Ἐπειδη δε
τοις κατα σαρκα πατρασιν επαυχουντες Ἰουδαιοι, μεγαλην αει την οφρυν ανασπαιν
εμελετων, ως δι' αυτους αγα- πωμενοι, μερις τε και κληρος χρηματιζοντες του
Θεου, και λαος αγιος και απολεκτος· ειτα ληρουν- τες ᾤοντο παντη τε και παντως εν
φροντιδι και αγαπηι κεισθαι τηι παρα Θεωι· καν ει πολλα δρωιεν τα απηχθημενα
αυτωι· καν ει μηδεν ηγοιντο τον νομον· καν ει αυτην ατιμαζειν και απαραδεκτον
ποιοιντο την του Σωτηρος επιδημιαν, ηγουν της μετα σαρκος οικονομιας την χαριν·
αναγκαιως ο προφητης ουχ ωδε εχοντα τον των ολων Θεον κατα- δεικνυει, λεγων·
"6Ἀνηκε γαρ τον λαον αυτου, τον οικον του Ἰσραηλ."6 Τοιουτον τι και δι' ετερου
προ- φητου φησιν ο των ολων Θεος, την των Ἰουδαιων οφρυν καταστρεφων, και
ασυνετους οντας ελεγχων αυτους. Και επεθυμουν γαρ, φησιν, αγρους, και
διηρπαζον ορφανους, και οικους κατεδυναστευον, και
επι τον Κυριον
εμεγαλυνοντο, λεγοντες· "6Ουχι Κυ- ριος εν ημιν εστιν; ου μη επελθηι εφ' ημας κακα.
∆ια τουτο, δι' ημας, Σιων ως αγρος αροτριωθησεται, και Ἱερουσαλημ ως
οπωροφυλακιον εσται, και ορος του οικου, ως αλσος δρυμου."6 Ει μη τοινυν
ελοισθε, φησι, πορευεσθαι μεθ' ημων τωι φωτι Κυριου, τουτ' εστιν, ει απαραδεκτον
ποιεισθε το κηρυγμα το δια Χριστου, και τον παρ' αυτου φωτισμον αποστρεφε- σθε,
παντη τε και παντως ανησει και αυτος τον εαυ- του λαον. Και τουτο εστιν εναργως
οπερ εφη προς αυτους ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος· "6Ἱερου-σαλημ,
Ἱερουσαλημ, η αποκτενουσα τους προφητας, και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους
προς αυτην, ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου, ον τροπον ορνις
επισυναγει τα νοσσια αυτης υπο τας πτερυγας, και ουκ ηθελησατε! Ἰδου αφιεται υμιν
ο οικος υμων."6 Και μην και δια της Ἱερεμιου φωνης, "6Ἐγκαταλελοιπα τον οικον
μου, αφηκα την κληρονομιαν μου,"6 φησιν. 9Ὅτι ενεπλησθη ως το απαρχης η χωρα
αυτων κληδονισμων, ως η των αλλοφυλων, και τεκνα αλλοφυλα εγενηθησαν εν
αυτοις.9 Ἀπολογειται τροπον τινα και νυν ο προφητης υπερ των του Θεου
κριματων, και αποδιδωσι τας αιτιας του και σφοδρα δικαιως ανεισθαι παρα Θεου
τον οικον του Ἰσραηλ, ητοι τον λαον αυτου. ∆ιαμεμνηται δε, ως εφην, παλαιων τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

και νεων πλημμεληματων του Ἰσραηλ, αφιλοθεους οντας ελεγχων, και πολυ βλεποντας εις το απηνες, και αχαλινως ιοντας, προς
70.77 παν οτιουν των
κατεψεγμενων, και πολλην εχοντας εκ νομου την καταβοην. Προ μεν γαρ της του
Σω- τηρος ημων επιδημιας ολιγα πεφροντικοτες της εις Θεον αιδους, και της
δοθεισης αυτοις δια Μωσεως εντολης αλογησαντες, πολυτροπως ηλισκοντο· δεδρακασι δε τα παντων χειριστα και εις αυτον τον των ολων Σωτηρα Χριστον. Ἐξηγειται
τοιγαρουν ποτε μεν της εις τον νομον απονοιας αυτων τα εγκλη- ματα, και τας επι
τουτωι δικας, ας εξηιτηνται δι- καιως, πολεμουντων αυτοις το τηνικαδε Περσων και
Βαβυλωνιων, Ἰδουμαιων, Ἐλαμιτων, και ετερωνεθνων· ποτε δε της κατα Χριστου
μανιας εγκαλει τους τροπους, και οσα συμβεβηκε ταυτης ενεκα της αιτιας παθειν
αυτους, καταστρατευοντων της Ἰου- δαιας απασης την υπο χειρα πληθυν
Ουεσπασιανου τε και Τιτου. Ἐξηγειται τοινυν το παρον ο λογος ημιν τα προ της
επιδημιας της Ἰουδαιων Συναγω- γης πλημμεληματα· ταυτης ενεκα της αιτιας ανεισθαι φησι, τουτ' εστι, δεδοσθαι τοις εχθροις παρα Θεου τον λαον αυτου, δια τοι το
παλιν ελεσθαι νοσειν τα εν αρχαις, και παλινδρομησαι προς ανοσιοτητα την πρωτην. Λελατρευκασι μεν γαρ εν Αιγυπτωι τοις επιχω- ριοις θεοις ητοι δαιμοσιν· ειτα
λελυτρωνται δια Μω- σεως Θεου κατοικτειροντος, απηλλαττοντο τε ομου ψυχικης
τε αμα και σαρκικης δουλειας. Ὥσπερ γαρ απεσεισαντο της Αιγυπτιων πλεονεξιας
τον ζυγον· ουτω και της των δαιμονων σκαιοτητος απηλλατ- τοντο, λατρευοντες
μεν ουκετι τοις ψευδωνυμοις θεοις, νομωι δε μαλλον τωι δια Μωσεως παιδαγωγουμενοι προς το αληθες, ενα τε και φυσει και αληθως επιγινωσκοντες Θεον. Ἤκουον
γαρ νομοθετουντος τε και λεγοντος εν Χωρηβ· "6Ου ποιησεις σαυτωι ειδω- λον, ουδε
παντος ομοιωμα, οσα εν τωι ουρανωι ανω, και οσα εν τηι γηι κατω, και οσα εν τοις
υδασιν υπο- κατω της γης. Ου προσκυνησεις αυτοις· εγω γαρ ειμι Κυριος ο Θεος
σου."6 Γεγραπται δε και εν τωι ∆ευτερονομιωι· "6Ἐαν δε εισελθηις εις την γην, ην
Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι, ου μαθησηι ποιειν κατα τα βδελυγματα των εθνων
εκεινων. Ουχ ευρεθησεται εν σοι περικαθαιρων τον υιον αυτου, η την θυγατερα
αυτου εν πυρι. Μαντευομενος μαντειαν, και κληδο- νιζομενος, και οιωνιζομενος,
φαρμακος, επαοιδος, εγγαστριμυθος, και τερατοσκοπος, και επερωτων τους
νεκρους. Ἔστι γαρ βδελυγμα Κυριωι τωι Θεωι σου πας ποιων ταυτα. Τελειος εσηι
εναντιον Κυριου σου. Τα γαρ εθνη ταυτα, ους συ κατακληρονομεις αυτους, ουτοι
κληδονισμων και μαντειων ακουσονται. Και σοι ουχ ουτως εδωκε Κυριος ο Θεος
σου."6 Και ταυτα μεν ο νομος· επειδη δε ησαν ευπαρακομιστοι και πολυ δη λιαν
ετοιμοι προς αποστασιν, δηλον δε οτι την απο Θεου, προσενομοθετει λεγων· "6Ἐαν
δε εισαγαγηι σε ο Κυριος ο Θεος εις την γην, εις ην πορευσηι εκει κληρονομησαι, και
εξαρεις εθνη με- γαλα, και πολλα και ισχυρα προ προσωπου σου (τον δεινα φησι, και
τον δεινα), και παραδωι αυτους Κυριος ο Θεος σου εις χειρας σου, και παταξεις αυτους. Ἀφανισμωι αφανιεις αυτους, ου διαθησηι αυ- 70.80 τοις διαθηκην, ουτε μη
ελεησεις αυτους, ουδ' ου μη γαμβρευσηται προς αυτους· την θυγατερα σου ου
δωσεις τωι υιωι αυτου, και την θυγατερα αυτου ου ληψηι τωι υιωι σου· αποστησει γαρ
τον υιον σου απ' εμου, και λατρευσει θεοις ετεροις· και οργισθησεται θυμωι Κυριος
εις υμας, και εξολοθρευσει σε το τα- χος."6 Παντα γαρ τροπον ασφαλειας αυτοις
επενοει Θεος, και καθα φησι το Γραμμα το ιερον, Νομον εις βοηθειαν εδωκεν. Οι δε
των ουτω σεπτων ενταλμα- των ηφειδηκοτες, ετραποντο παραλογως εις παν των
εντεταλμενων το εναντιον. Προσεκειντο γαρ κληδονι- σμοις, και ψευδομαντειαις
και παρα τοις των ειδω- λων προσιζηκοτων ζητειν εσπουδαζον των εσομενων την
γνωσιν, καιτοι προφηταις αγιοις επιτιμωντες τε και λεγοντες· "6Ἀλλα ημιν λαλειτε,
και αναγγελ- λετε ημιν ετεραν πλανησιν."6 Συνησαν δε και ταις των ομορων εθνων
θυγατρασιν, απειρηκοτος του νο- μου το χρημα. Γυναια τε πονηρα και θεομιση, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

τοις της ειδωλολατρειας εθεσιν εντεθραμμενα παρα- νομως εισοικισαμενοι, παιδων
αλλοτριων γεγονασι πατερες, οι και ανετρεφοντο τοις των μητερων εθεσι, τον δια
Μωσεως νομον, ουδ' οσον ειπειν, ειδε- ναι προσποιουμενοι. Ταυτηι τοι φησιν, οτι
ενεπλησθη ως το απαρχης η χωρα αυτων κληδονισμων ωσει των αλλοφυλων, και
τεκνα αλλοφυλα εγε[ν]ηθησαν αυτοις. Ἦν δε σφοδρα των ατοπων, και παναισχρον
αληθως, την αγιαν πολιν κατωικηκοτας, τους εξ αλλοφυλων γυναικων γεγονοτας
αυτοις υιεις, εθεσιν Ἑλληνικοις πολιτευεσθαι και ζηιν εξω νομου. Και του Θεου
προσταττοντος παν παιδιον αρσεν οκταημερον περι- τεμνεσθαι, λεγοντος τε σαφως.
"6Τρεις καιρους του ενιαυτου οφθησεται παν αρσενικον σου ενωπιον μου·"6 οι δε
τουτο μεν ουκ εδρων, απεκομιζοντο δε τοις δαι- μοσι τα γεννωμενα, και εν τοις των
ειδωλων τεμε- νεσι τας επ' αυτοις ετελουν θυσιας. Ὁραις πανταχη πεπατηκοτας τον
νομον. Ειτα πως ην ακολουθον τους εις τουτο λοιπον ηκοντας ασεβειας, ως μητε
ειδεναι βουλεσθαι τον λυτρωτην, αυτου λαον ονομαζεσθαι; Ουκουν οσια ψηφος η
επ' αυτοις, και της αποστροφης ουκ αγεννης η προφασις. "6Ἀπροσωποληπτος γαρ ο
των ολων κριτης."6 9Ἐνεπλησθη γαρ η χωρα αυτων αργυριου και χρυσου, και ουκ
ην αριθμος των θησαυρων αυ- των· και ενεπλησθη η γη ιππων, και ουκ ην αριθμος
των αρματων αυτων.9
∆υο δη παλιν αυτοις τα παντων μαλιστα των κακων
αισχιονα προσειναι φησι, φιλαργυριαν τε ομου και υπεροψιαν. Και ριζα μεν οτι
παντων εστι των κακων η φιλαργυρια, μεμαρτυρηκεν εναργως ο σο- φωτατος
Παυλος. Ἀπηχθημενον δε οτι της αλαζον[ε]ιας το χρημα παρα Θεωι, παντι τωι σαφες.
Γεγραπται γαρ, οτι "6Κυριος υπερηφανοις αντιτασσεται, ταπει- νοις δε διδωσι
χαριν."6 Φαυλοτητος τινα τροπον ουκ αν τις ενοντα βλεποι παρα γε τοις εθελουσι
πλουτειν; ποιοιντο γαρ οι τοιοιδε την των χρηματων συγκο- μιδην εκ τε τοκων και
πλεονασμων, εκ πλεονεξιας και αδικιας, εξ αρπαγης και συκοφαντιας. Προσεστι δε
τωι πλουτωι και το αγερωχον, και το λιαν ετοιμον εις αποφοραν των εκτοπων και
βδελυρωτατων ηδο- νων. Ὅπου γαρ το τρυφαιν, εκει που παντως κωμοι 70.81 και
μεθαι, κοιται, και ασελγειαι, και παν ειδος ακο- λασιας. Τις δε δη των ευ φρονειν
ειωθοτων, ουκ αν
στυγητον ποιησαιτο τον υπεροπτον διαπτυοντα τους
ασθενεστερους, οφρυν ανασπωντα την υψηλην, περι- ορωντα τους εν πτωχειαι, και
τοις εν ταλαιπωριαις συναλγειν ουκ ανεχομενον, ελεειν ουκ αξιουντα τους εν
αναγκαις και πονοις, ηγνοηκοτα δε λοιπον, οτι και χους εστι και σποδος; Αιτιαται
τοινυν και μαλα εικοτως ο φιλαρετος ημων Θεος, ως ακορεστον εχον- τας εις
φιλοκερδιαν τον νουν, ως ιπποις εποχου- μενους, και τοις της φιλοδοξιας
εναλοντας βροχοις. Ἐμπεπλησθαι δε ιππων την χωραν αυτων φησιν, ως ουχ ενος η
δευτερου νενοσηκοτος την υπεροψιαν, αλλ' οιον ολης αυτων κατειλημμενης της
χωρας τωι παθει, και κατα παντων ιοντος του κακου. Πλην ελεγ- χει και δια τουτου
τωι νομωι προσκεκρουκοτας, και απειθειν ηιρημενους Θεωι, διειρηκοτι σαφως· "6Ἐαν
δε εισελθηις εις την γην ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι εν κληρωι, και
κατακληρονομησηις αυτην, και κατοικησηις επ' αυτης, και ειπηις· Καταστησω εμαυτωι αρχοντα, καθα και τα λοιπα εθνη τα κυκλωι μου· καθιστων καταστησεις επι
σαυτον αρχοντα, ον αν εκλεξηται Κυριος ο Θεος σου αυτον."6 Ειτα φησι περι του
καθισταμενου· "6∆ιοτι ου πληθυνει εαυτωι ιππον, ουδε μη αποστρεψει τον λαον εις
Αιγυπτον, οπως αν μη πληθυνηι εαυτωι ιππον."6 Και προς τουτοις ετι· "6Και
αργυριον και χρυσιον ου πληθυνει εαυτωι σφο- δρα."6 Αιτιαται τοινυν ως
ποιουμενους μεν των χρη- ματων την αθροισιν, και τουτο απληστως, πληθυνον- τας
δε εαυτοις και ιππον. Ἅπτεται δε, κατα το εικος, ο επι τωιδε μωμος μαλιστα των
καθηγεισθαι λαχον- των, ως παραβαινοντων την εντολην, ους ην ακολου- θον και
προ γε των αλλων ορασθαι τετιμηκοτας τα τεθεσπισμενα, και τοις παραβαινουσιν
επιτιμαιν. 9Και ενεπλησθη η γη βδελυγματων των εργων των χειρων αυτων, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

προσεκυνησαν οις εποιη- σαν οι δακτυλοι αυτων. Και εκυψεν ανθρωπος, και
εταπεινωθη ανηρ, και ου μη ανησω αυτους.9 Ἐγκαλει παλιν αυτοις την νοητην
πορνειαν, και το πολλοις ελεσθαι προσκυνειν των ψευδωνυμων θεων. Ἀποφαινει
δε οτι δυσσεβειας εις τουτο προηκουσι μετρον, ως παντος εις ληξιν ελασαι κακου,
και το τελειοτατην αποστασιν μελετησαι την απο Θεου του παντα ειδοτος,
νευμασιν υποφεροντος, και παρενεγ- κοντος εις υπαρξιν. Ἔοικε δε τροπον τινα και
υπερ- αλγειν της ανθρωπου φυσεως υβρισμενης εσχατως. Τετιμηκε μεν γαρ ο των
ολων Θεος αυτουργιαι τον ανθρωπον. Ου γαρ λογωι μετα των αλλων κτισματων
απεσχεδιαζετο και αυτος, καθαπερ αμελει το, "6Γενη- θητω στερεωμα, και εγενετο
ουτως·"6 αλλ' ελαβε χουν απο της γης και εποιησε τον ανθρωπον, κατα γε τας του
πανσοφου Μωσεως φωνας. Γεγονε δε κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν Θεου, και οιον
τις αρχων κεχειροτονηται των επι της γης. Τετιμηται δε προς τουτωι και πνευματι
ζωης. Ἐνεφυσησε γαρ εις προσωπον αυτου πνοην ζωης. Ουκουν "6ανθρωπος εν
τιμηι ων, ου συνηκε,"6 κατα το γεγραμμενον· 70.84 λελατρευκε γαρ τοις γλυπτοις·
και, ως προφητικος εφη λογος, "6Προσεκυνησαν οις εποιησαν οι δακτυλοι
αυτων."6 Και εκυψεν ανθρωπος, και εταπεινωθη ανηρ. Ὕβρις δε τουτο και εις Θεον
αυτον, και εις την αν- θρωπου φυσιν. Καιτοι γαρ ενον απο καλλονης κτι- σματων
αναλογως ιδειν τον τουτων τεχνιτην· "6Τα γαρ αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου
τοις ποιημασι νοουμενα καθοραται,"6 η τε "6αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης·"6
τουτο μεν ουν ου πεπραχασιν· απο- νεμοντες δε τοις λιθοις το σεβας, και τωι λιθωι
προσ- κυνουντες οι δειλαιοι, προσκεκρουκασι μεν τωι φυσει ∆εσποτηι και Θεωι και
των ολων δημιουργωι. Λεληθασι δε, κατα το εικος, και την ιδιαν αυτοι
περιυβριζοντες φυσιν, ειπερ εστι ξυλων τε και λιθων αμεινων ο αν- θρωπος. Ταυτηι
τοι δικαιως αγανακτων ο παντων δη- μιουργος φησιν· "6Ἔκυψεν ανθρωπος, και
εταπεινωθη ανηρ, και ου μη ανησω αυτους."6 Ἐμφαινει δε δια τουτου το
απαρατρεπτον της οργης, ει και δι' αμφω, κατα το εικος, σεσαλευται κατ' αυτων.
Ὅτι και την θειαν λελυπηκασι δοξαν, ατιμοτατην δε και αυτην την ιδιαν απεφηναν
φυσιν. Ἐμπεπλησθαι δε βδελυγ- ματων την γην αυτων, ουκ ολιγους οντας, ουτε μην
ευαριθμητους αποφαινων τους τοις της αποστασιας εναλοντας εγκλημασι, και οτι
το σεβας αυτοις ουχ εν, προσκεκυνηται δε παρ' εκαστου το αυτωι δοκουν, και
πολυειδης ειδωλων εσμος ολην αυτων ενεπλησε την γην. Και γουν ειρηται δια
φωνης Ἱερεμιου, οτι "6Κατα αριθμον πολεων σου ησαν θεοι σου, Ἰουδα. Και κατα
αριθμον διοδων της Ἱερουσαλημ εταξατε βω- μους, του θυμιαιν τωι Βααλ."6 Πονηρον
ουν αρα και δυσοιστον τωι Θεωι των ειδωλων η ποιησις, αισθητων τε φημι και των
κατα νουν. Καταληΐζεται γαρ ο Σατανας τας των ανθρωπων ψυχας, δεινως τε και
πολυτροπως, ταις εις νουν και καρδιαν φαντασιαις, εσθ' οτε και ειδωλων
αναπλασμοις κατακομιζων εις αμαρτιας, και εις αισχρας και εκτοπους αποφερων
ηδονας.
9Και νυν εισελθετε εις τας πετρας, και κρυ- πτεσθε εις την γην απο
προσωπου του φοβου Κυριου· και απο της δοξης της ισχυος αυτου, οταν αναστηι
θραυσαι την γην. Οι γαρ οφθαλμοι Κυριου υψηλοι, ο δε ανθρωπος ταπεινος, και ταπεινωθησεται το υψος των ανθρωπων, και υψω- θησεται Κυριος μονος εν τηι ημεραι
εκεινηι.9 Ειδωλολατρουσης της Ἱερουσαλημ, μαλλον δε απασης πεπλανημενης της
Ἰουδαιας, και απονευου- σης αχαλινως προς παν οτιουν των απηχθημενων τωι
φιλαρετωι Θεωι· κατεχειτο τροπον τινα της Ἰου- δαιας απασης ο Βαβυλωνιων
πολεμος, οι πασαν κα- ταδηιωσαντες, απεκτονασι μεν τους κατειλημμενους, γυναια
δε και παιδας απεκομισαν εις την εαυτων· και εν τηι των δορυκτητων οντες ταξει,
μακρους διατε- τελεκασι χρονους. Πλην της εφοδου προαπηγγελμε- νης, και
μελλουσης εσεσθαι, τοσουτον τοις Ἰουδαιοις γεγονε δειμα, και αγωνιας εις τουτο
πεπτωκασιν, ως εν τε σπηλαιοις και τοις των ορων ρωγμοις κατα70.85
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

κρυπτεσθαι, και τοπους αβατους καταλαμβανειν, απασης αυτων ατονουσης χειρος
προς την των επιον- των αντιστασιν. Ουκουν ως οσον ουδεπω παρεσομε- νων
δεινων, μαλλον δε ηδη θυρων τε εισω γεγενη- μενων, και επ' αυτης οντων της
χωρας, κρυπτεσθαι κελευει, και μονονουχι κατορυττεσθαι τηι γηι ζωντας ετι, απο
του φοβου Κυριου, και απο της δοξης ισχυος αυτου, οταν αναστηι θραυσαι την γην,
τουτ' εστι, συντριψαι την γην. Ὅτι δε υψηλαι και υπερ παντας ανθρωπους αι θειαι
βουλαι τε και σκεψεις, ουκ αν τις αυταις αντιμαχησεται των επι της γης, σαφες καθιστησι λεγων· "6Οι γαρ οφθαλμοι Κυριου υψηλοι."6 Ὀφθαλμους γαρ Κυριου εν
τουτοις φησιν, τας οιονει προαναβλεψεις τε και βουλας αυτου, και τας εφ' εκαστωι
πραγματι κρισεις. Ἄνθρωποι μεν γαρ μι- κροι μετα την φυσιν οντες και τον νουν,
μικρα και βουλευονται, και λογιζονται ταπεινα. Ὑψηλος δε υπαρχων ο των ολων
Θεος, και εν αποῤρητοις υπερ- οχαις ταις κατα παντων νοουμενος, αμαχον εχει την
σκεψιν. Ου γαρ αν δυναιτο τις ανθυπενεγκειν, η βου- λην, η επικουριαν
αποσκευασασθαι δυναμενην τας εκ των θειων σκεμματων επαγωγας. Μαθησεσθαι
δε τουτο φησι, καιτοι παλαι μη ειδοτας τους Ἰουδαιους, οταν αυτων ο δεινος
κατασκηψηι πολεμος, και πασα μεν η επαμυνουσα χειρ ατονησηι, απρακτησηι δε και
σκεψις, και ανθρωπινης βουλης ευρηματα, δι' ων ενομισαν ταχα που και διαφευγειν
δυνασθαι τας εκ του πολεμου συμφορας. Ουκουν η πειρα δειξει, φησιν, οτι ταπεινος
ο ανθρωπος, και ταπεινωθησεται το υψος των ανθρωπων, υψωθησεται δε Κυριος
μονος εν τηι ημεραι εκεινηι. Ὥσπερ εφην αρτιως, ελεγχομε- νης αυτων ισχυος απασης
ως αδρανους, της θειας δυναμεως η υπεροχη γνωριμωτατη τοις πεποιθοσι
γενησεται. Πανδεινον ουν αρα το προσκρουειν Θεωι, και απασης ημιν παραιτιον
συμφορας το χρημα γινεται. ∆ει δε ημας μη δυναμεσιν ιδιαις επιθαρσειν, απονεμειν
δε μαλλον το παντα δυνασθαι Θεωι, και αυτον επικουρον ποιεισθαι φιλειν, οταν τι
των δει- νων επιφερηται προσκεκρουκοσι δι' αμαρτιας.
9Ἡμερα γαρ Κυριου
Σαβαωθ επι παντα υβριστην και υπερηφανον, και επι παντα υψηλον και μετεωρον·
και ταπεινωθησονται. Και επι πασαν κεδρον του Λιβανου, των υψηλων και
μετεωρων, και επι παν δενδρον βαλανου Βασαν· και επι παν ορος υψηλον, και επι
παντα βουνον υψηλον, και επι παντα πυργον υψηλον, και επι παν τειχος υψηλον,
και επι παν πλοιον θαλασσης, και επι πασαν θεαν πλοιων καλλους· και ταπεινωθησεται, και πεσειται το υψος των ανθρω- πων, και υψωθησεται Κυριος μονος
εν τηι ημεραι εκεινηι.9
Τον του πολεμου καιρον, και της επ' αυτοις οργης την
εκπληρωσιν ημεραν ονομαζει Κυριου. Τουτο γαρ εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι. Και
γουν και αυτον της του Σωτηρος ημων επιδημιας τον καιρον τωι της ημερας
ονοματι κατεσημαινεν ο ∆αβιδ ουτω λεγων· "6Αυτη η ημερα ην εποιησε Κυριος,
αγαλλιασωμεθα
70.88 και ευφρανθωμεν εν αυτηι."6 Ἔσεσθαι τοινυν φησι της
οργης τον καιρον κατα παντος υβριστου και υπερηφανου. Και υβριστας μεν εοικεν
ανακαλειν τους, οιγε την θειαν ατιμαζουσι δοξαν, δια του μη ανεχεσθαι προσκυνειν
αυτηι, προσκεισθαι δε μαλλον, οις αν αυτοι διατεκτηναιντο θεοις· υπερηφανους δε
τους των θειων υπερορωντας νομων, και παρ' ουδεν ποιεισθαι μεμελετηκοτας τα
τεθεσπισμενα. Και γουν ο μακαριος εφη ∆αβιδ· "6Ὑπερηφανοι παρενομουν εως
σφοδρα."6 Ἐπειδη δε πλειστοι τινες ησαν κατα την Ἰουδαιαν και μεντοι την
Ἱερουσαλημ, πλουτωι τε κομωντες αμφιλαφως, και ταις των χρηματων περιουσιαις
ου μετριως περιεχομενοι, προυχοντες τε των αλλων και δυναστειαις ωχυρωμενοι,
και της παρ' αυτοις ευκλειας ουκ εις βραχυ μετρον αναπηδη- σαντες, ηρμενοι τε
υψου, και οιονειπως εξογκουμε- νοι· ταυτηι τοι κατ' αυτων οτι μαλιστα τα εκ της
θειας οργης δραμεισθαι φησι, την εκαστου ταξιν, ητοι μετρον αινιγματωδως
υπεμφαινων. Παρεικαζει γαρ αυτους και ταις του Λιβανου κεδροις· "6Ἴδον γαρ
ασεβη,"6 φησιν, "6υπερυψουμενον, και επαιρομενον ως τας κεδρους του Λιβανου·"6
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

και μην και τοις δενδρεσι της βαλανου Βασαν, τουτ' εστι, δρυσι ταις εν τηι
Βασανιτιδι· χωρα δε αυτη κατα την Ἰουδαιαν, η νυν καλειται Βασαναια, φυτων
αριστη τροφος, παχειας τε και ευμηκεστατας εχουσα τας κεδρους. Παρεικαζει δε
αυτους ομοιως βουνοις και ορεσι, και προσετι πυργοις και τειχεσιν υψηλοις. Ὅτι δε
και τας του πλουτειν αφορμας συναποβαλουσι τηι χωραι, προσεπαγει, λεγων· "6Και
επι παν πλοιον θαλασσης, και επι πασαν θεαν πλοιων καλλους."6 ∆ιχη δε τουτο
νοειται. Περιαγγελθεντος γαρ ηδη του πολεμου, και προσδοκωμενων παρεσεσθαι
των Βαβυλωνιων, τηις εις Θεον ελπιδος την διανοιαν αποστησαντες οι εξ Ἰσραηλ,
Αιγυπτιους εκαλουν εις επικουριαν, κατεμι- σθουντο τε την Τυρον, και τα περιοικα
των εθνων. Θαλασσουργοι δε παντες οι Τυριοι, και εμπορικων επιτηδευματων
επιστημονες, και φιλοτιμως τας ναυς κατεσκευασμενοι. Ἐπειδη δε ηκεν ο
Βαβυλωνιος, προ της Ἰουδαιων γης, την Τυριων κατεληΐζετο. Ουκουν η τουτο
φησιν ο προφητικος ημιν εν τουτοις λογος, η εκεινο που ταχα· Πλειστοι γαρ των
βεβα- σιλευκοτων του Ἰσραηλ, ναυς ειχον εμπορικας, τα[ς] εκ της Ἰνδων χωρας τε
και γης αποφερουσας αυτοις, και τα[ς] εξ ετερων χωρων και πολεων· οθεν αυτοις
και ο πολυς συναγηγερτο πλουτος· εξ ου γεγονασι υψηλοι, κεδροις τε και δρυσιν εν
ισωι, ορεσι τε και πυργοις. Ουκουν οτι και συναπολειται τοις υπερηφα- νοις και η
του πλουτου αφορμη, τουτ' εστι, τα εκ της εμποριας και μεταβολης εις τρεχοντα
κερδη κατασημαινει λαμπρως. Ὅτι δε κατεμισθουντο πολλους προς επικουριαν οι
εξ Ἰσραηλ ουκ ασυμ- φανες, και δι' ετερου προφητου λεγοντος Θεου περι αυτων·
"6Και ην Ἐφραιμ περιστερα ανους, ουκ εχουσα καρδιαν, Αιγυπτον επεκαλειτο, και
εις Ἀσσυριους επορευετο. Καθως πορευονται, επιβαλω επ' αυτους το δικτυον μου,
καθως τα πετεινα του
70.89 ουρανου καταξω αυτους. Παιδευσω αυτους εν τηι
ακοηι της θλιψεως αυτων."6 ∆υσδιαφυκτον ουν το του Θεου κριμα, καθ' ων αν
γενοιτο· και αμαθες και ανοσιον μη ουχι δη μαλλον ηρτησθαι φιλειν της εις αυτον
ελπιδος, κενοις δε και ασυνετοις διαπαιζεσθαι λογισμοις οιομενους, οτι καν ει
βουλοιτο το σωζειν αυτους, εξελειται δε τις ετερος και της εξ ανθρωπων
επικουριας η συνδρομη, και περιεσται ποτε των παρ' αυτου νευματων. Ἐαν γαρ
κλεισηι κατα ανθρωπου, φησι, τις ανοιξει; Ἀγαθον τοινυν το ελπι-ζειν επι Κυριον, η
ελπιζειν επ' ανθρωπον, κατα την του ψαλλοντος φωνην.
9Και τα χειροποιητα
παντα κατακρυψουσιν, εισενεγκοντες εις τα σπηλαια, και εις τας σχι- σμας των
πετρων, και εις τας τρωγλας της γης απο προσωπου του φοβου Κυριου, και απο της
δοξης της ισχυος αυτου, οταν αναστηι θραυσαι την γην.9 Γελωτος αξιαν την των
Ἰουδαιων αποφαινει σκε- ψιν, ει κατακρυπτουσι τους θεους, και σωζειν επειγονται
τους προσκυνουμενους. Καιτοι πως ουκ εδει σωτηρας αυτους εσεσθαι προσδοκαιν,
ειπερ οντως ᾔδεσαν θεους; Ἀλλ' αυτοι των ιδιων κατα- δικαζοντες βουλευματων,
και μαρτυρουντες αυτοις το προς παν οτιουν αδρανες, επαμυνουσι τοις θεοις.
Κατακρυπτουσι γαρ εις τα σπηλαια, και εις τας σχισμας των πετρων, και εις τας
τρωγλας της γης, ινα μη ευροντες οι πολεμιοι συναποφερωσι τοις νενικημενοις
οιον αιχμαλωτους θεους. Πως ουν ετι θεοι παρα των προσκυνουντων αυτοις
επικουριας δεδεημενοι, αλλ' υλη μεν αψυχος εκεινα. Και ως φησιν ο μακαριος
∆αβιδ, "6Τα ειδωλα των εθνων αρ- γυριον και χρυσιον, εργα χειρων ανθρωπων."6
Νοση- σουσι γε μην οι θεραπευοντες αυτα την ισην αυτοις αναισθησιαν. Αυτοι γαρ
τεχνιται και δημιουργοι γεγονοτες αυτων, αιρουσιν επι των ωμων, και πορευονται, και προσκυνουσιν αυτωι, και προσευχονται λεγοντες· "6Ἐξελου με οτι
Θεος μου ει συ."6 Σποδος τοιγαρουν η καρδια αυτων. και πλανωνται. Πρεποι δ' αν
τοις ευσεβειν ειωθοσι, ταις των πλανωμενων αβελτηριαις εῤρωσθαι λεγειν, και μην
κακεινο βοαιν· "6Θεοι οι τον ουρανον και την γην ουκ εποιησαν, απολεσθωσαν απο
της γης."6 Και υποκατωθεν του ουρανου τουτου· "6Ἡμιν γαρ εις Θεος ο Πατηρ, εξ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

ου τα παντα, και ημεις εις αυτον. Και εις Κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα παντα, και
ημεις δι' αυ- του."6 9Τηι ημεραι εκεινηι εκβαλει ανθρωπος τα βδελυ- γματα αυτου τα
αργυρα και χρυσα, α εποιησε προσκυνειν τοις ματαιοις και ταις νυκτερισι, του
εισελθειν εις τας τρωγλας της γης, στερεας πετρας, και εις τας σχισμας των πετρων,
απο προσωπου του φοβου Κυριου, και απο της δοξης της ισχυος αυτου, οταν αναστηι
θραυσαι την γην.9
Τους παρ' αυτων γεγονοτας και ψευδωνυμους θεους οτι
κατακρυπτειν εμελλον, ουκ αιδοι τηι περι αυτους ετι νικωμενοι, κατεγνωκοτες δε
μαλλον ως υλης αχρηστου και αδρανους καθιστησιν εναργες προσεπενεγκων οις
εφη· "6Τηι ημεραι εκεινηι εκβαλει ανθρωπος τα βδελυγματα αυτου, α εποιησε προσ70.92 κυνειν αυτοις και ταις νυκτερισιν."6 Ἱδρυσαμενοι γαρ εν σηκοις τα
χειροποιητα προσκεκυνηκασιν ανοσιως· ᾤοντο γαρ ειναι θεους. Ἐπειδη δε παροντα
τεθεανται τον του πολεμου καιρον, ειτα της επικου- ριας ουδεις ην ολως αυτοις ο
τροπος, λιθοι δε οντες και ξυλα πεφωρανται, υλη τε χρυση και περιαργυ- ρος, ους
ενομισαν εσεσθαι σωτηρας και λυτρωτας, εξεβαλλον των ναων, και κατεκρυπτον εν
σπηλαιοις, φειδομενοι μαλλον της υλης, και ουχ ως θεους τιμωντες ετι. Εικαιος δε
οτι και ανονητος ο πονος αυτοις ο περι την των ειδωλων ποιησιν, διεδειξεν ειπων·
"6Ἐκβαλει ανθρωπος τα βδελυγματα αυτου α εποιησε προσκυνειν αυτοις και ταις
νυκτερισιν."6 Γεγονασι μεν γαρ αυτοι δημιουργοι των ιδιων θεων, και τεχνιται
των προσκυνουμενων, εσχηκασι δε παρ' αυτων εις ονησιν ουδεν. Ταχα δε που
μοναις ταις νυκτερισιν ανεδειμαντο τους ναους. Ἀει γαρ πως τα τοιαδε των πτηνων
ητοι ζωυφιων τοις αφεγγεσι των τοπων εμφιλοχωρουσιν, και της παρ' εαυτων
βδελυριας και κακοσμιας αναπιμπλασι τα εν αυτοις. Ἐκβαλει τοινυν ανθρωπος α
εποιησε βδελυγματα, εκβαλει δε οποι, του εισελθειν, φησιν, εις τας τρωγλας της
στερεας πετρας, και εις τας σχισμας των πετρων απο προσωπου του φοβου Κυριου.
Ἄθρει δη ουν οπως τοις ιδιοις θεοις εαυτους εσπουδαζον συγκατορυττειν οι
ταλανες. Ἀλλ' ου τοιουτον τεθεανται τον των ολων Θεον. Ἐκρυπτετο γαρ ουδαμως,
οτε της Αιγυπτιων εκδεδραμηκασι γης, ειπετο δε διωκων ο Φαραω. ∆ιεῤρηξε γαρ
την θαλασσαν, και διηγαγεν αυτους, αῤρητωι δυναμει, και αφραστοις νευμασι. Και
οι μεν εσωζοντο βαδι- ζοντες ως επι ξηρας· ο δε αποπληκτος Φαραω παν- στρατιαι
κατεπνιγετο. Και μην οτε Ῥαψακης ο Βαβυλωνιων στρατηγος, κυκλωι περισχων την
Ἱερου-σαλημ, πεφλυαρηκε κατα Θεου, και ολης εφη ραιδιως κατακρατησειν της
Ἰουδαιας· ουκ εκρυπτετο Θεος, ουδε πετρων εζητησε σχισμας, ουτε μην διασφαγας
ορων, αλλ' ηυχετο μεν Ἐζεχιας λεγων· "6Εισακου- σον, Κυριε, εισβλεψον, Κυριε, και
ιδε τους λογους Ῥαψακου, ον εξαπεστειλε βασιλευς Ἀσσυριων ονειδιζειν Θεον
ζωντα."6 Παραχρημα δε Θεου λε- γοντος ηκουε· "6Ὑπερασπιω υπερ της πολεως
ταυτης, δι' εμε, και δια ∆αβιδ τον δουλον μου."6 Και τις το τηνικαδε κινδυνευουσιν
ο της επικουριας εγενετο τροπος; Παραδοξος και θεοπρεπης· "6Ἐξ- ηλθε γαρ
αγγελος Κυριου, και ανειλεν εκ της παρ- εμβολης των Ἀσσυριων εκατον ογδοηκοντα
πεντε χιλιαδας."6 Αισχυνθητωσαν τοινυν οι προσκυνουντες τοις γλυπτοις, οι τον
παντα ισχυοντα Θεον καταλε- λοιποτες, και λατρευοντες θεοις, ους προ εαυτων
κατακρυπτουσιν, ινα μη προ αυτων απολοιντο, ταις
των πολεμουντων
περιπεσοντες φιλοκερδιαις. Λεγω- μεν τοινυν κατα την του προφητου φωνην
Ἱερεμιου· "6Θρονος δοξης υψωμενος, αγιασμα ημων, υπομονη Ἰσραηλ, Κυριε·
παντες οι καταλιποντες σε καται- σχυνθητωσαν. Ἀφεστηκοτες επι της γης γραφητωσαν, οτι εγκατελιπον πηγην ζωης τον Κυριον."6 Ει
70.93 δε χρη τι και
πνευματικον τοις πνευματικοις ειπειν, οσοι των εις νουν ειδωλων ανεχονται, και
τας εκ των εκτοπων φαντασιων εννοιας εισδεχονται, ιστωσαν οτι νυκτεριδων
εσονται καλιαι, τουτ' εστι, των ακαθαρ- των πνευματων. "6Ἕκαστος γαρ
πειραζεται,"6 φησιν, "6υπο των ιδιων επιθυμιων εξελκομενος, και δελεαζομενος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

Ειτα η επιθυμια συλλαβουσα τικτει αμαρτιαν, η δε αμαρτια αποτελεσθεισα αποκυει
θα- νατον."6 Παραιτητεον ουν αρα τας αρχας των παθων, και τα εις νουν ειδωλα, τα
δια μονων εννοιων ειστρεχοντα παρωσωμεθα, το γεγραμμενον ειδοτες· "6Ἐαν
πνευμα του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε τοπον σου μη αφηις· οτι ιαμα καταπαυσει
αμαρτιας μεγαλας."6
9Ἰδου δη ο δεσποτης Κυριος Σαβαωθ αφελει απο της
Ἰουδαιας, και απο Ἱερουσαλημ ισχυοντα, και ισχυουσαν, ισχυν αρτου, και ισχυν
υδατος, γιγαντα και ισχυοντα, και αρχοντα, πολεμιστην και δικαστην.9
Ἀποχρωσαν ημιν ποιησαμενος την αφηγησιν, την επι γε τοις αρχαιοτεροις αυτων
εγκλημασιν, μεθ- ιστησι παλιν επι καιρου τον λογον επι τας τελευταιας αυτων
συμφορας, δικαιως υπομεμενηκοσιν εμπαροι- νησαντες ανοσιως εις τον Κυριον
ημων Ἰησουν τον Χριστον. Ἐπεταξε γαρ αυτοις ο θυμος Κυριου, και μαλα εικοτως·
ανηιρηκοτες γαρ τους προφητας, και λιθοβολησαντες τους απεσταλμενους, ουδε
αυτον δε- δυσωπηνται τον Υιον, επεπηδησαν δε θηριοπρεπως, και τον αρχηγον της
ζωης, το γε ηκον εις αυτους, θανατωι περιβεβληκασι, λεγοντες· "6∆ησωμεν τον
δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστι."6 Πανδεινα μεν ουν εστιν αυτοις τα του πολεμου
συμβεβηκοτα και δεδαπανηνται πολυτροπως· τουτο μεν λιμωι και πολιορκιαις, πυρι
και σιδηρωι, τουτο δε γυναιων τε και παιδων ανδραποδισμοις. Ὅτι δε και των ανωθεν και παρα Θεου χαρισματων νενοσηκασι την απο- βολην, και των εις νουν και
ψυχην αγαθων εστερην- ται, διδασκει λεγων· "6Ἰδου δη ο ∆εσποτης Σαβαωθ, αφελει
απο της Ἰουδαιας και Ἱερουσαλημ ισχυοντα και ισχυουσαν."6 Και ο λογος τωι
προφητηι νυν ου περι σωματικης ισχυος· ευηθες γαρ το ωδε νοειν· περι νοητης δε
μαλλον, και της εις νουν και καρδιαν, δι' ης ειθισμεθα κατορθουν αρετην.
Στρατευεται μεν γαρ η σαρξ κατα του πνευματος, το δε πνευμα κατα της σαρκος.
Ταυτα γαρ αντικειται αλληλοις· πλει- σται δε οσαι κοσμικαι και ακαθαρτοι τον
ανθρωπι- νον νουν διακυκωσιν ηδοναι, καταφερουσαι προς αμαρτιας. Χρεια τοινυν
ισχυος της ανωθεν και παρα Θεου. Περιεσται γαρ ουτως τις και μολις, και στεφανουται κρατων· αφηρησθαι δε τουτο φησιν απο των Ἰουδαιων, και αυτα βοησει
τα πραγματα. Ποιος γαρ ετι λογος εστι παρ' αυτοις του κατορθουν αρε- την; η τις ο
ευδοκιμος και αντανιστασθαι μεμελε- τηκως τοις παθεσι της σαρκος, ηγουν ταις
εφοδοις των εκτοπων ηδονων; Προκειται γαρ ωσπερ απαντων ο νους ως σευτλιον
ημιεφθον, κατα την του προφητου φωνην. Ου γαρ δυναται λεγειν· "6Παντα ισχυω
εν τωι ενδυναμουντι με Χριστωι."6 Ἀφηιρηται δε απ' αυτων ισχυς αρτου και ισχυς
υδατος· αρτου δε πα- λιν ουκ αισθητου, αλλ' ουδε υδατων των εν κατα70.96
χρησει κοινηι· εκεινου δε μαλλον περι ου φησιν ο ∆αβιδ· "6Ἄρτον ουρανου εδωκεν
αυτοις· αρτον αγγε-λων εφαγεν ανθρωπος."6 Ὑδατων δε μεμνησθαι φα- μεν αυτον
των νοητων, περι ων αυτος που φησιν ο προφητης Ἡσαΐας· "6Και αντλησετε υδωρ
μετ' ευ- φροσυνης εκ των πηγων του Σωτηρος."6 Και μην και αυτος ο Σωτηρ· "6Πας
ο πινων εκ του υδατος τουτου διψησει παλιν· ο δ' αν πιηι εκ του υδατος, ου εγω
δωσω αυτωι, γενησεται εν αυτωι πηγη υδατος αλλο- μενου εις ζωην αιωνιον."6 Συνες
δε ακριβως τας του προφητου φωνας. Ου γαρ ειρηκεν απλως των Ἰου- δαιων
αφαιρεθησεσθαι αρτον τε και υδωρ, αλλ' ισχυν αρτου και ισχυν υδατος. Και δει ημας
τοιουτον τι βου- λεσθαι διδασκειν αυτον. Ἡμεις μεν γαρ τοις ιεροις
περιτυγχανοντες λογοις, και τας θειας αναγινωσκον- τες Γραφας, ειτα συνιεντες
αυτας, ισχυν αρτου νοητου δεχομεθα. "6Ου γαρ επ' αρτωι μονωι,"6 φησι, "6ζησεται
ανθρωπος, αλλ' επι παντι ρηματι εκπορευομενωι δια στοματος του Θεου."6 Ὁμοιως
νοησεις και εφ' υδατων νοητων. Ἰουδαιοι γε μην εχουσι μεν τον αρτον και το υδωρ
ετι. Πολυπραγμονουσι γαρ τα Μωσεως γραμματα, και αναγινωσκουσι τον νομον.
Ἐπειδη δε γινωσκουσιν ουδεν, ουκ εχουσι την ισχυν του αρτου, ουτε μην την ισχυν
του υδατος. Ψιλον γαρ αυτοις και μονον το γραμμα δεδοται, αρτου μεν και υδατος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

υποληψιν εχον, τρεφον δε αυτους κατ' ουδενα τροπον εις ευεξιαν την νοητην. Και
μαρτυρησει γρα- φων ο Παυλος· "6Ἄχρι γαρ σημερον, ηνικα αν ανα- γινωσκεται
Μωσης καλυμμα επι την καρδιαν αυτων κειται, μη ανακαλυπτομενον, οτι εν
Χριστωι καταρ- γειται."6 Και καθ' ετερον δε τροπον, αφηιρησθαι φαμεν εκ της
Ἰουδαιων συναγωγης, ισχυν αρτου και ισχυν υδατος. Και ο λογος εστι μυστικος.
Ἡμεις μεν γαρ οι δια πιστεως κεκλημενοι προς αγιασμον, τον αρτον εχομεν τον εξ
ουρανου, τουτ' εστι, Χριστον, ητοι το σωμα αυτου. Ει δε δη τις εροιτο, ποια τις εστιν
η ισχυς αυτου, φαμεν οτι ζωοποιος. ∆ιδωσι γαρ τωι κοσμωι ζωην. Προσιμεν δε
ομοιως και τηι δια του αγιου βαπτισματος χαριτι, του αγιαζοντος ημας, υδατος την
ισχυν ειναι λεγοντες αμαρτιων αποθεσιν, αναγεννησιν την πνευματικην, εις
συμμορφιαν την προς αυτον τον Χριστον. Και προσετι τουτοις, παῤ- ρησιας εισοδον
εις την των ουρανων βασιλειαν· "6Ἐαν γαρ μη τις,"6 φησι, "6γεννηθηι εξ υδατος και
πνευ- ματος, ου δυναται εισελθειν εις την βασιλειαν του Θεου."6 Ἐστερηνται
τοινυν οι Ἰουδαιοι των τοιουτων αγαθων. Ου γαρ εστι παρ' αυτοις ισχυς αρτου,
τουτ' εστιν, η εν Χριστωι ζωοποιησις. Ουκ εχουσι την υδατος ισχυν· απομεμενηκε
γαρ παρ' αυτοις ανα- πονιπτος αμαρτια. Ουκ εισελασουσιν εις την ουρανων
βασιλειαν, τον εισκομιζοντα Χριστον ατιμασαντες· ου γαρ επιστευον λεγοντι·
"6Ἐγω ειμι η οδος, και εγω ειμι η θυρα."6 Ἀφελει δε ομοιως γιγαντα και ισχυοντα.
Ειτα τις ο γιγας; τις δε και ο ετερος; Οι- μαι δη ουν εγωγε γιγαντα μεν ονομαζειν τον
εις λη- ξιν ισχυος ηκοντα της πνευματικης, ισχυοντα δε τον
70.97 υποβεβηκοτα
βραχυ, και της εν εκεινωι νοουμενης υπεροχης ηττωμενον. Ἑκαστωι γαρ ημων
δεδοται παρα Θεου χαριτος μετρον. Τουτο ημιν εναργες ο σοφωτατος Παυλος
καθιστησι, λεγων· "6Θελω δε παντας ανθρωπους ειναι ως και εμαυτον· αλλ'
εκαστος ημων ιδιον εχει χαρισμα απο Θεου, ο μεν ουτως, ο δε ουτως."6 Ἔθος δε και
ετερως τηι θεοπνευστωι Γραφηι, τους αγαν ευσθενεστατους γιγαντας αποκαλειν. Και
γουν εφη που Θεος περι των εκ Βαβυλωνος καταστρατευ- σαντων της Ἰουδαιων
χωρας· "6Γιγαντες ερχονται πλη- ρωσαι τον θυμον μου, χαιροντες αμα και
υβριζοντες."6 Και μην και ο ψαλμωιδος· "6Ἀγαλλιασεται ως γιγας δραμειν οδον
αυτου."6 Ουκ εσται δε παρα τοις Ἰου- δαιοις ου πολεμιστης, ου δικαστης. Ἡμεις μεν
γαρ οι τηι πιστει τετιμηκοτες τον των δυναμεων Κυριον, νευρουμεθα παρ' αυτου,
και ικανοι προς αντιστασιν αποτελουμεθα, την προς γε τας πονηρας και ακαθαρτους δυναμεις. "6Ου γαρ εστιν ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα, αλλα προς τας
αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του σκοτους· προς τα
πνευματικα της πονηριας εν τοις επουρανιοις."6 Οις ανθισταμεθα νοητως τοις της
δικαιοσυνης οπλοις ενηρμοσμενοι, και παντευχιαν εχοντες την πνευμα- τικην. Ὧν
και ο θεσπεσιος Παυλος διαμνημονευει λεγων· "6Στητε ουν περιεζωσμενοι την
οσφυν υμων εν αληθειαι."6 Και τα εξης· "6Τα γαρ οπλα ημων ου σαρ- κικα, αλλα
δυνατα τωι Θεωι· και εν σαρκι περιπα- τουντες, ου κατα σαρκα στρατευομεθα."6 Παρα
δε γε τοις Ἰουδαιοις, ουδεις τοιουτος ποθεν· αμαχει δε ωσπερ παραχωρουσιν αει το
νικαιν παντι τωι προσ- βαλλοντι, και ταις σφων αυτων ατιθασσοις ηδοναις. Ουδ' αν
ευροι τις παρ' αυτοις τον ειδοτα δικαζειν ορθως, η τοις εις νουν κειμενοις, ηγουν
τοις εξωθεν και βιωτικοις πραγμασιν. Ειστρεχουσι μεν γαρ τον ανθρωπινον νουν
εκτοποι τε και πονηροι διαλογι- σμοι, και δεινος ακαθαρτων επιθυμων διακυκαι θορυβος· αλλα του μεν σοφου και επιεικους εστηκεν ο νους, οια τις κριτης δοκιμαζων
εκαστα, και παρ- αιτουμενος μεν το φαυλον, αῤρητωι δε ψηφωι το χρησιμον
στεφανων. Ἀνεπιτηδευτον παντελως και τουτο εστι παρα γε τοις Ἰουδαιων δημοις.
Ου γαρ εστι μετ' αυτων ο και προς τουτο ημας απευθυνων Θεος, αλλ' ουδ' αν ει και
τι των εξωθεν διαγυμνα- ζοιτο πως, δοκιμαζειν ισασι το αμωμητως εχον και
αρεσκον Θεωι· πως γαρ ειδειεν τον ακριβη του νομου σκοπον, οι τωι νομοθετηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

προσκεκρουκοτες, ταυτης τε ενεκα της αιτιας συνεσεως απασης, της επι γε φημι τοις
ιεροις Γραμμασι, δικαιως εστερημενοι;
9Ἀφελει δε ομοιως, φησι, προς τουτωι
προφη- την, και στοχαστην, και πρεσβυτερον, και πεν- τηκονταρχον, και θαυμαστον
συμβουλον, και σοφον αρχιτεκτονα, και συνετον ακροατην· και επιστησω
νεανισκους αρχοντας αυτων, και εμ- παικται κυριευσουσιν αυτων.9 Ὅτι μεν ουν
εξηιρηται προφητεια της Ἰουδαιων
Συναγωγης, ουκ αν ενδοιασειε τις, αυτου
διακεκρα- γοτος του πραγματος. Οι μεν γαρ μακαριοι προφηται κατα καιρους
γεγονοτες προεκηρυττον τον Χριστον
70.100 Ἰησουν. Ἐπειδη δε τετελεσται το
προηγγελμενον, και το του νομου και των προφητων αφικται τελος (επεφανη γαρ
ημιν ο Θεος και Κυριος, κατα τας Γραφας), ειτα πεπαρωινηκασιν εις αυτον· πεπαυται
παρ' αυτοις της προφητειας η χαρις. Ου γαρ ην ακο- λουθον θεομαχους οντας και
υβριστας, γεγονοτας δε και Κυριοκτονους, και τας χειρας αιματων εχοντας πληρεις,
τωι της προφητειας τιμασθαι πνευματι. Ἐπιμαρτυρησει δε τουτοις και ο μακαριος
∆ανιηλ, εσφραγισθαι λεγων ορασιν και προφητην. Ουκουν αμετοχος της ουτω
λαμπρας και ευκλεεστατης χαρι- τος γεγονεν ο Ἰσραηλ· αμαθης δε ουτω και φρενος
ερημος αγαθης, ως μη ειναι παρ' αυτοις μηδενα τον στοχαστην. Στοχαστην δε ειναι
φαμεν τον οιονει συμ- βαλλοντα και διατεκμαιρομενον ορθως εκαστα των
πραγματων, και οποι ποτε ηξει, και εις ποιον κατ- αντησουσι τελος, ευ μαλα
διαγινωσκοντα. Οι μεν γαρ απερισκεπτως και εξ ελαφρων εννοιων χωρουντες εις
τα πρακτεα, διαμαρτανουσι των χρησιμων, και ως επι σκοτωι βαδιζοντες, ερχονται
κατα πετρων. Οι δε ακριβεις εις συνεσιν, οξει βλεπουσιν οφθαλμωι τας των
πραγματων εκβασεις. Και εισιν ουκ αθαυμαστοι, δια τουτο παντα δρωντες
οικονομικως. Φρενος δε τουτο καρπος αγαθης, και αριστης οντως επιτευγμα βουλης. Πρεσβυτερον δε φαμεν ου τον κατα χρονον (πλειστοι γαρ οσοι παρα τοις
Ἰουδαιοις εισετι και νυν, οι και εις ακρον ηκουσι πρεσβυτικης ηλικιας), αλλα τον
κατα συνεσιν, και ως εν τελειοτητι γεγονοτα φρενων. Οις και ο μακαριος Ἰωαννης
επιστελλει, λεγων· "6Γραφω υμιν, Πατερες, οτι εγνωκατε τον απαρχης."6
Πρεσβυτας ουν αρα νοησωμεν τους τον νουν εχοντας ηρεμαιον ηδη, και
καθεστηκοτας, και πολιους την φρενα, και τωι βεβηκοτι χρησθαι μεμελε- τηκοτας.
Πεντηκονταρχον δε φησιν, ουχι παντως τον ανδρων πεντηκοντα προτεταγμενον,
αλλ' ως εξ ενος δη τουτου πραγματος απαξαπλως τον ηγουμενον. Και ως εν κοσμωι
και ταξει πολιτευεσθαι τε διαζηιν αναπειθοντα τους υπεζευγμενους."6 Νενοσηκε δε
και τουτο μετα των αλλων η των Ἰουδαιων Συναγωγη. Ἔτι μεν γαρ συνοντος
αυτοις του παντων ημων Σω- τηρος Χριστου, και καλουντος δια της πιστεως εις
ζωην αιωνιον, εις ουρανων βασιλειαν, εις οικειοτητα την ως προς Θεον· ησαν ετι
παρ' αυτοις αρχιερεις και ηγουμενοι, Γραμματεις τε και Φαρισαιοι. Ἐπειδη δε
απεκτονασιν αυτον οι δειλαιοι, διεσπαρησαν εις παντα ανεμον, μετοικοι τε και
αληται γεγονασιν, και ξενοι πανταχη, ουχ ηγουμενους εχοντες ετι και προεστηκοτας, καθα και παλαι· αλλ' οια τις αγελη ποιμενων ερημη, και τους
εφεστηκοτας ουκ εχουσα, και το ετι φορτικωτερον, ουτε συμβουλους εχουσα
θαυμαστους, οποιοι τινες ησαν οι παλαι προφηται, τα εις σωτηριαν αυτοις
εισηγουμενοι, και αφηνιωσι συμβουλευοντες, και προς παν οτιουν των αναγκαιων
εις ονησιν χειραγωγουντες ευτεχνως. Ἀπειλει δε αποστησειν αυτων και σοφον
αρχιτεκτονα, και συνετον ακροατην, χαρισματα δε και ταυτα πνευματικα και
θεοσδοτα, και του παντος αξια λογου. Σοφον γαρ 70.101 ειναι φαμεν αρχιτεκτονα,
τον ειδοτα νοητως Ἐκκλη- σιαν οικοδομειν, ορθαις τε και αμωμητοις μυσταγωγιαις, και καθαιρουντα μεν της ψευδωνυμου γνω- σεως τους φενακισμους,
ανατειχιζοντα δε τοις της αληθειας δογμασι των πιστευοντων τον νουν. Ὁποιος τις
ην ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλων και λεγων· "6Κατα την χαριν την δοθεισαν εμοι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ως σοφος αρχι- τεκτων θεμελιον τεθεικα· αλλος δε εποικοδομει. Ἕκαστος δε
βλεπετω πως οικοδομει. Θεμελιον γαρ αλλον ουδεις δυναται θειναι παρα τον
κειμενον, ος εστι Χριστος."6 Ουδεις ουν αρα παρα τοις Ἰουδαιοις ο σοφος
αρχιτεκτων, αλλ' ουδε συνετος ακροατης, λογιζομεθα δε ειναι τουτον, τον εχοντα
διακρισεις πνευ- ματων, και συνιεναι δυναμενος, τις μεν εστιν ο εν πνευματι Θεου
λαλων, τις δε παλιν εν τωι Βεελζε- βουλ. Πολλοι μεν γαρ οι παρα πολλων γεγονασι
λο- γοι, και δογματικην εξηγησιν εχοντες, και της εν τρο- ποις επιεικειας την
μνημην εισφεροντες. Ἀλλ' οι μεν ασυνετοι και αμαθεις αδιακριτως αρπαζουσιν, και
αβασανιστους εισδεχονται τους λογους, καιτοι το ωφελουν εχοντας ουδεν, πολυ δε
μαλλον το βλαβος εμποιειν ειωθοτας. Ὁ δε συνετος ακροατης, καθαπερ δοκιμος
τραπεζιτης εισδεχεται μεν το πεφυκος ωφε- λειν, κατακιβδηλευει δε καθαπερ τι
παρασημον νομι- σμα το μη ουτως εχον. Τοιουτον τι και ο μακαριος Παυλος φησι·
"6Γινεσθε φρονιμοι τραπεζιται, παντα δοκιμαζετε, το καλον κατεχετε, απο παντος
ειδους πονηρου απεχεσθε."6 Και μην και ετερος των αγιων μαθητων συνωιδα
τουτοις επιταττει λεγων· "6Ἀδελφοι, δοκιμαζετε τα πνευματα, ει εκ του Θεου
εστιν."6 Τουτων δη ουν απαντων αφηιρημενων, επιστησω, φησι, νεανισκους
αρχοντας αυτων, και εμπαικται κυριευσουσιν αυτων. Νεανισκους δε παλιν ου κατα
γε τον της ηλικιας χρονον ενθαδε φησιν, αλλα τους ουπω λαχοντας το εν συνεσει
τελειον. Ἀφρονει δε η νεοτης αει, και σεσαλευται προς το απαθες, και της αριστης
ητταται βουλης. ∆ιατελουσι δε και εις δευρο κατα το αληθες τοιουτους εχοντες
Ἰουδαιοι τους ηγουμενους, και νεωτερους την ερημιαν. Ἐμπαικται δε και ετε- ρως,
ωνουμενοι χρημασι το καλεισθαι Ῥαββι, και φιλοκερδιας ενεκα και λημματων
συλλογης το καθ- ηγεισθαι λαχοντες. Ἀλλ' οιγε του παντων ημων Σω- τηρος
Χριστου, την της υποκρισεως διωθουμενοι νο- σον, αληθεις εισι προσκυνηται, και ου
τοις εξωθεν ωραισμοις πεπλανημενην [φ. πεπλασμενην] εχουσι της αρετης την
δοκησιν, αλλ' εις νουν εσω και καρ- διαν τα της εις Θεον ευσεβειας συνενεγκοντες
αυχη- ματα, περιπατουσι μεν επι γης, εν δε ουρανοις πολι- τευονται, καθηγητην
εχοντες αυτον τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. 9Και συμπεσειται ο λαος,
ανθρωπος προς ανθρω- πον, και ανθρωπος προς τον πλησιον αυτου. Προσκοψει το
παιδιον προς τον πρεσβυτην, και ο ατιμος προς τον εντιμον.9 Προκαταμεμηνυκεν
ημιν ο λογος, ως αφαιρεθησε- ται της Ἰουδαιας ισχυς αρτου και ισχυς υδατος, γι- γας
τε και ισχυων, πολεμιστης, και δικαστης, και
70.104 μην και προφητης και
στοχαστης, και πρεσβυτερος, και πεντηκονταρχος, και θαυμαστος συμβουλος· και
μην και σοφος αρχιτεκτων, και συνετος ακροατης. Ειτα οποι ποτε το χρημα αυτοις
οιον αυτοις εκτελευτησει βλαβος, καθιστησιν εναργες
εκβησεται, και εις
προσεπαγων ευθυς, οτι "6Συμπεσειται ο λαος, ανθρω- πος προς ανθρωπον·"6 τουτ'
εστιν, εν αταξιαι τε εσον- ται, και θορυβου μεστον διαζησονται βιον. Ου την σε- πτην
του πρεσβυτου πολιαν αισχυνομενων νεων· ου τον προυχοντα τιμαιν αξιουντος ετι
του την ελαττω λαχοντος ταξιν· αλλ' επιτιμωντος ουδενος, ηγουν απ- ευθυνοντος
εις το εκαστωι πρεπον, παντα φυρδην εσται παρ' αυτοις ευταξιας απασης και
επιστημης εξηιρη- μενης. Ὅπου γαρ θειος ουκ εφεστηκε νομος, των πρακτεων ο
βραβευτης, πως η ποθεν αν γενοιτο τισι το εν κοσμωι δυνασθαι διαβιουν; Ὅμοιον
γαρ ως ει και τις βουλοιτο ναυν πηδαλιων τε ομου και του κυ- βερνωντος ερημην,
ευθει και αδιαστροφωι φερεσθαι δρομωι. 9Ὅτι επιληψεται ανθρωπος του αδελφου
αυτου, η του οικειου του πατρος αυτου, λεγων· Ἱματιον εχεις, αρχηγος ημων γενου,
και το βρωμα το εμον υπο σε εστω. Και αποκριθεις ερει εν τηι ημεραι εκεινηι· Ουκ
εσομαι σου αρχηγος, ου γαρ εστιν εν τωι οικωι μου αρτος, ουδε ιματιον, ουκ εσομαι
αρχηγος του λαου τουτου.9
Της Ἰουδαιων αθλιοτητος και της εις ακρον
ταλαιπωριας το μεγεθος ο προφητικος ημιν καταση- μαινει λογος. Ἐβασιλευον μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

γαρ κατα καιρους εν τοις Ἱεροσολυμοις η εκ φυλης Ἰουδα, λαμπροι τε ησαν και
διαφανεις, και πλουτωι κομωντες, και ταις εις ληξιν ευκλειαις ευ μαλα
κατεστεμμενοι. Καθ- ηγουντο δε και ετερως, οι εκ φυλης Λευι κατα την ταξιν την
Ἀαρων. Προυχοντος μεν του αρχιερεως, λειτουργουντων δε πρεσβυτερων και
Λευιτων, σεπτοι δε ησαν και οι τοιοιδε, τοις ανα πασαν των Ἰουδαιων την χωραν.
Ἐπειδη δε πεπραχασιν α μη θεμις, και της εις Χριστον δυσσεβειας ουδεις ην αυτοις
ανεπιτη- δευτος τροπος, απωλισθον μεν της αρχαιας εκεινης λαμπροτητος και
περιφανειας της εν πλουτωι και δοξηι, καθικοντο δε χυδαιοτητος τε και ευτελειας εις
τουτο τα πραγματα αυτοις, ως μηδενα παντελως τον ηγουμενον εχειν εφ' εαυτοις
δυνασθαι λαμπρον εν υπεροχηι τηι παλαι, μητε μην πλουτον εχοντα και δυναστειαν,
η γνωσιν του νομου. Και τουτο αυτο δι- δασκει, λεγων, οτι "6Ἐπιληψεται ανθρωπος
του αδελφου αυτου, η του οικειου πατρος αυτου λεγων· Ἱματιον εχεις, αρχηγος
ημων γενου, και βρωμα το εμον υπο σε εστω."6 Συγκεχυμενων γαρ των πραγματων, και πολυ παθοντων το ατακτον, ως συμπι- πτειν αυτους αλληλοις, και
μηδεμιαν ειναι τιμην η αιδω, πρεσβυτου η νεοις, ηγουν ατιμοις η ενδοξων· εκαστος
εφ' εαυτωι, φησι, ζητησει ηγουμενον, και του- τον εκλεξεται τηι κατα γενος αγχιστειαι
μολις εκδυσ- ωπων και καλων εις ελεον. Ἐκλεξεται δε, φησιν, ουχ ως εχοντα
πλουτον, αλλ' ως ουκ οντα γυμνον, αγαπη- σει τε υπ' αυτου τρεφεσθαι και
δουλευειν πτωχωι. Πλην ει και ο τοιουτος ουχ αρπασει την ηγεμονιαν, καιτοι
μηδεν αιτουμενος παρα των υποκεισθαι βεβου70.105 λευμενων. Ζητουσι γαρ
αρτον ινα και υποταττοιντο, και τροφης ευτελεστατης αντιπροσαγοιεν αυτωι την
δουλειαν. Τις ουν η παραιτησις; πτωχεια που παν- τω. Ἐρει γαρ, φησιν, Ουκ εστιν εν
τωι οικωι μου αρτος, ουδε ιματιον, ουκ εσομαι αρχηγος του λαου τουτου. Ὁραις το
παντος παλαι παρ' αυτοις αξιον λογου, το καθηγεισθαι φημι το πολλοις. Ἔσθ' οτε
τεχνημασι ζητουμενον, και προσγεγονος ολιγοις, προσκεισεται μεν τοις θελουσιν.
Ἐπειδη δε εν δεινηι και απρακτωι πτωχειαι τα παντων εστι, και αυτωι γενησεται φευκτον. Ἔνεστι τοινυν εξ αυτων ημιν των πραγματων ιδειν, εξ οιων εις οια
μετακεχωρηκε τα των Ἰουδαιων. Προσκεκρουκασι γαρ οι ταλανες τωι Χριστωι, τωι
παντα ημιν πλουσιως διανεμοντι τα αγαθα, και στεφανουντι μεν δοξηι τους
αγαπωντας αυτον, χαρισμασι δε τοις πνευματικοις τας των γνησιων ψυχας
καταπλουτι- ζοντι. 9Ὅτι ανειται η Ἱερουσαλημ, και Ἰουδαια συμπεπτωκεν, και η
γλωσσα αυτων μετα ανομιας, τα προς Θεον απειθουντες.9 Συμπεπτωκεναι φησι
την Ἰουδαιαν, καθαπερ αμε- λει και οικον ενα. Παθειν δε τουτο διισχυριζεται δια
ποιαν αιτιαν; Τι δε και ανειται; Τουτ' εστιν, ηφηθη η καταλελειπται, φροντιδος
αμετοχος γενομενη της παρα Χριστου. Ἤκουον γαρ λεγοντος εναργως· "6Ἰδου
αφιεται υμιν ο οικος υμων."6 Πεπτωκε τοινυν ουκ εχουσα τον εγειροντα, και σωζειν
ειδοτα και δυναμενον. Θεμελιος μεν γαρ εστιν ο Χριστος, και επ' αυτωι παντες
εποικοδομουμεθα, λιθοι ζωντες και πνευματικοι, και συναρμολογουμενοι, και
συμβιβα- ζομενοι νοητως εις ναον αγιον, εις κατοικητηριον του Θεου, εν Πνευματι,
και εσμεν επ' αυτωι κειμενοι. Και υποβαθραν λαχοντες αυτον, ακλονητον εχουσι
την εφ' απασι τοις αγαθοις ιδρυσιν τε και στασιν· οι δε ουκ εχοντες αυτον, σαθροι
τε λιαν, και προς παν οτιουν των εκτοπων ευπαρακομιστοι. Πεπτωκε τοι- γαρουν
Ἰουδαια, ανειται δε και Ἱερουσαλημ. Τουτο τοι και ετερος των αγιων προφητων
προανακεκραγει, λεγων· "6Οικος Ἰσραηλ επεσεν, ουκ εσται ο αναστη- σων αυτον."6
Συμβεβηκε δε τα τοιαυτα παθειν αυ- τους, οτι προς ταις απειθειαις, δυσσεβη και
ανομω- τατην εσχηκασι γλωσσαν. Τι γαρ εστι των αισχρων, ο μη ειρηκοτας αυτους
ευρησομεν κατα γε του παν- των ημων Σωτηρος Χριστου; Σαμαριτην και δαιμονιωντα, και μην και φαγον και οινοποτην ωνομαζον, και εκ πορνειας γεγενημενον.
Ουκουν μετα της απειθειας διατετελεκεν η γλωσσα αυτων δυσσεβουσα εις Χριστον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

Φαιη δ' αν τις και επ' αυτοις· Ου γαρ αδικως εκτεινεται δικτυα πτερωτοις. Αυτοι γαρ
οι φονου μετεχοντες θησαυριζουσιν εαυτοις κακα. Ἡ δε καταστροφη ανδρων
παρανομων κακη.
9∆ιοτι νυν εταπεινωθη η δοξα αυτων, και η αισχυνη του
προσωπου αυτων αντεστη αυτοις, την δε αμαρτιαν αυτων ως Σοδομων ανηγγειλαν
και ενεφανισαν.9
Της Ἰουδαιων ταπεινωσεως τον καιρον κατασημαι- νει, και
φησιν· Νυν εταπεινωθη η δοξα αυτων πληρο- φορων, οτι κατ' εκεινο μαλιστα του
καιρου, καθ' ον 70.108 η γλωσσα αυτων μετα ανομιας δεδυσσεβηκεν εις Χριστον,
τοτε και παν ειδος αυτοις επενηνεκται ταλαιπωριας, και πεπτωκασιν εις το
δυσκλεες. Τινα δε τροπον η γλωσσα αυτων δεδυσσεβηκε μετα απει- θειας, αυτος
ημιν ο προφητης διατρανοι, παρεις μεν τα ετερα, διαμνημονευσας δε μονης της
τελευταιας αυτων δυσσεβειας. Ἦσαν μεν γαρ αει διαφοροι τωι Χριστωι, και τοις του
φθονου βελεσι τετρωμενοι, κατα πολλους επεβουλευον τροπους. Ἐπειδη δε Πιλατωι
προσηγαγον, τοτε δη μαλιστα την εαυτων αμαρτιαν ως Σοδομων ανηγγειλαν και
ενεφανισαν. Ὥσπερ γαρ οι των Σοδομων οικητορες το ακρατες εις ορεξεις νενοσηκοτες αγριως, και ταις παρα φυσιν ηδοναις ηττημενοι κατεπεφυοντο του
μακαριου Λωτ, αιτουν- τες τους ανδρας τους εισπεπορευμενους προς αυτον εις
καταχρησιν, αιδους τε απασης αυτοις πεπατημε- νης και αθραυστου λοιπον
κρατουσης αναισχυντιας· τον αυτον οιμαι τροπον και Ἰουδαιοι την ανομιαν αυ- των
ανηγγειλαν κατακεκραγοτες τε και λεγοντες τωι Πιλατωι περι Χριστου· "6Αιρε, αιρε,
σταυρωσον αυ- τον."6 Ταυτην αυτων κατηιτιατο φωνην και δι' ενος των προφητων,
λεγων· Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κληρονομιαν μου, δεδωκα την
ηγα- πημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων αυτης. Ἐγε- νηθη η κληρονομια μου
εμοι ως λεων εν δρυμωι, εδωκεν επ' εμε φωνην αυτης, δια τουτο εμισησα αυτην.
9Ουαι τηι ψυχηι αυτων, οτι βεβουλευνται βουλην πονηραν καθ' εαυτων, ειποντες·
∆ησωμεν τον δι- καιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστιν. Τοινυν τα γεννηματα των εργων
αυτων φαγονται. Ουαι τωι ανομωι, πονηρα κατα τα εργα των χειρων αυτου
συμβησεται αυτωι.9 Ταλανιζει και νυν ο προφητης των Ἰουδαιων τους δημους, και
των επ' αυτοις οδυρμων αποδιδωσι τας αιτιας. Ειπον γαρ, φησιν, εν εαυτοις·
∆ησωμεν τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστιν. Ου γαρ παρεδε- χοντο δια της
πιστεως τον των ολων Σωτηρα Χριστον, ατιμαζοντες δε διατετελεκασιν, ᾤοντο τε
κατα το αληθες, οτι κατ' ουδενα τροπον χρησιμον εσεσθαι τωι βιωι τον αφιγμενον
εις τουτο, ινα παντα εν αυτωι καινα τα καθ' ημας γενηται, και εκ νομικης πολιτειας
μεταστησει εις πνευματικην τους εξ αιματος Ἰσραηλ. Ουκουν κατ' ουδεν εσεσθαι
χρησιμον υπειληφοτες αυτον εδησαν τωι θανατωι, το γε ηκον εις αυτους, ει και
ανεβιω παλιν ως Θεος κενωσας τον ᾅδην, και το της φθορας καταλυσας κρατος.
Ζωη γαρ εστι και ζωοποιος. Πλην κατ' αυτων εβουλευοντο δησαι θελον- τες τον
δικαιον· φαγονται δε και τα γεννηματα των εργων αυτων. Ὃ γαρ εαν σπειρηι
ανθρωπος, τουτο και θερισει. Και οι μεν τους τροπους επιεικεις, και φιλοθεον
εχοντες γνωμην, αγαθους εντευθεν ευρη- σουσι τους καρπους· οι δε απονευοντες και
απειθεις, και τηι θειαι δοξηι μαχομενοι, φαγονται τα γεννηματα των εργων αυτων,
τουτ' εστι, πυρ, και δικην και κο- λασιν και τα εξ οργης συμβαινοντα. Ἕψεται γαρ
παντως τα τοιαδε των κακων τοις θεομαχειν ηιρημε- 70.109 νοις. Ἀληθες ουν οτι,
ουαι τωι ανομωι, πονηρα κατα τα εργα των χειρων αυτου συμβησεται αυτωι· ωσπερ
γαρ προσεκομισαν Πιλατωι τον Ἰησουν, και ταις των στρατιωτων ατιθασσοις οργαις,
ουτω και αυτοι παραδοθησονται, φησι, ταις Ῥωμαιων στρατιαις. Και δη τουτο
λεγοντα σαφως και δια φωνης Ἰεζεχιηλ ευρησομεν. Ειρηται γαρ προς την ανοσιαν
και κυριο- κτονον Ἱερουσαλημ· Καθως εποιησας, ουτως εσται σοι. Το ανταποδομα
σου ανταποδοθησεται εις κεφαλην σου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

{1ΛΟΓΟΣ Γʹ}1 9Λαος μου, οι πρακτορες υμων καλαμωνται υμας, και οι
απαιτουντες κυριευουσιν υμων.9
Ὅτι παντος αγαθου νοσησει την ερημιαν η των
Ἰουδαιων χωρα,
διαφανεστατα και μαλα σαφως προεξηγησαμενος, και το τι συμβησεται τοις εις
Χριστον πεπαρωινηκοσιν διειπων, προαναπειθει παλιν
αποσχεσθαι των
πλημμεληματων, και τοις εξ ημε- ροτητος λογοις μονονουχι καταγοητευει
χρησιμως, μεθιστας επι το αμεινον, και τους απαντων αυτοις κακων γεγονοτας
αιτιους παραιτεισθαι διδασκων. Ου γαρ οιμαι δειν τοις καθηγεισθαι λαχουσιν
υποκεισθαι φιλειν, καν ει μη τι των οσα εστι τελουντων προς ονησιν επιχειρωσι
διδασκειν, μητε μην ...οιεν διαβολης αξιουν το εν μοιραι τεταχθαι φαυλοτητος
δικαιως αν ειναι πεπιστευμενον. Ἀρετη γαρ δι- δασκαλου το αποκομιζειν δυνασθαι
προς ακριβη του συμφεροντος ειδησιν τους παιδαγωγουμενους, κατα- κιβδηλευειν
δε το κατασινεσθαι πεφυκος, και παρ- αιτεισθαι κελευειν το αδικειν ειωθος.
Ἐπαινου δ' αν ειεν αξιοι παντος και οι τελουντες εν μαθηταις, ει μη ταις δοξαις των
διδασκοντων ενορωιεν απλως, αλλα τηι των πραγματων φυσει, και θαυμαζουσι μεν
τους διδασκοντας, ειπερ τινες ειεν ορθοι και επι- στημονες, και των αριστων
εισηγηται, καταψεγωσι δε τους οισπερ αν ειη μη τοιουτος ο σκοπος. Κατα- νεμουσι
μεν γαρ τινες εν ορεσι και ναπαις τας οΐων αγελας· αλλ' ει παρακεοιτο τοις
θρεμμασι βοθρος, ηγουν ορων ο κρημνος, περιφοιται τα προβατα, και ου καθιησιν
εαυτα προς θανατον· παιδαγωγειται γαρ ωσπερ δι' εμφυτου νομου, προς το χρηναι
της εαυ- των φειδεσθαι ζωης. Ειτα πως ουκ ατοπον, ει μεν τοις αλογοις ζωοις τουτο
φαινεσθαι κρατουν, εν δε ημιν αυτοις, καιτοι λογικοις υπαρχουσι, την του
χρησιμου και αναγκαιου προς ζωην ουκ ειναι γνωσιν. Χρη τοιγαρουν καν ει τινες
ημας των εις διδασκα- λους, και καθηγητας τεταγμενων εφ' α μη προσηκεν
αποκομιζειν ελοιντο, μη απλως ανεχεσθαι φιλειν, μηδε μην ακατασκεπτως επεσθαι
προς το αυτοις δοκουν, αλλα δοκιμαζειν εκαστα των πρακτεων. Ο... χωρειν επι το
οτι μαλιστα των ωφελειν ειωθοτων. Ἦσαν τοινυν οι των Ἰουδαιων καθηγηται,
τουτ' εστιν, οι Γραμματεις τε και οι Φαρισαιοι, δεινοι προς το χρηναι τους των
χρηματων ερανιζεσθαι πορισμους, και τας εκ των λαων συγκομιζειν δωρο- φοριας,
απαρχας, δεκατας, και οσα τοις ιερασθαι λαχουσιν ο νομος εις κληρον εδιδου.
Σκοπος δε ην αυτοις, και δια πασης τεθειτο σπουδης το αναπειθειν 70.112 τους το
χρηναι φυλαττειν εν γε δη τουτοις μαλιστα τον νομον· των γε μην ετερων εντολων
ου πολυς ην αγαν παρ' αυτοις ο λογος. Ταυτηι τοι προς αυτους και αυτος εφασκεν ο
Σωτηρ· "6Ουαι υμιν, Γραμματεις και Φαρισαιοι υποκριται, οτι αποδεκατουτε το
ανηθον και το ηδυοσμον, και το κυμινον. Και αφηκατε τα βαρυτερα του νομου, την
κρισιν, και το ελεος, και την πιστιν."6 Ἦσαν ουν αρα φιλοκερδεις και ερασιχρηματοι, και πικρας εσθ' οτε τοις πταιουσιν επηγον τας δικας, ινα εκδειματουντες
τους εφ' οτωιουν εγκα- λουμενους προσαγειν αυτοις αναπειθωσιν και τα υπερ
δυναμιν εσθ' οτε. Ταυτηι τοι φησι προς τους παρ' αυτων αδικουμενους· "6Λαος μου,
οι πρακτορες υμων καλαμωνται υμας, και οι απαιτουντες κυριευουσιν υμων."6 Και
δια μεν του λαον ειπειν, ετι τον Ἰσραηλ διδωσι νοειν, ως ειπερ ελοιντο μεταφοιταιν
επι το αυτωι δοκουν, των εξ ημεροτητος τευξονται και φιλ- ανθρωπιας, και ουκ
εισαπαν αποπεσουνται της προς αυτον οικειοτητος σχετικης. Καλαμασθαι δε ειπων
τους πρακτορας, της ενουσης αυτοις απλη- στιας τε ομου και φιλοκερδιας δεικνυσι
το μεγεθος. Ἐν μεν γαρ τοις ληΐοις οι μεν αποκειρουσι σιδηρωι τον σταχυν, οι δε
τους εκπιπτοντας της του κειροντος χειρος συλλεγοντες, ουδεν αφιασιν εν αγροις.
Ἔθος δε και τοις τας αμπελους τρυγωσι τουτο δραιν. "6Κα- λαμωνται τοινυν υμας,
φησιν, οι πρακτορες υμων."6 Ὅμοιον ως ει λεγοι· Τετρυγηκασιν υμων τας περιουσιας, και ου μεχρι τουτου τα της απληστιας αυτοις. Ἀλλ' ηδη και καλαμωνται,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

τουτ' εστι, τας χειρας επαγουσι, και τοις ετι καταλελειμμενοις. Ευ δε δη σφοδρα, και
πρεποντως αυτοις, ου καθηγητας, ου διδασκαλους, ουχ ετερον τι των τοιουτων
ειναι
φησιν, πρακτορας δε ονομαζει, και απαιτητας. ∆ι- δασκει δε οτι
κατεξουσιαζουσιν αυτων, ουχ ως δι- δασκαλοι μαθηταις ηπιως προσφερομενοι, αλλ'
οιον σκληροι και αγριοι δεσποται, το δοκουν αυτοις φρονειν αναγκαζοντες, και
προς παν οτιουν αποφε- ροντες, και των παρα γνωμην εσθ' οτε. Ἀλλ' ο γε των εν
Χριστωι σκοπος ου τοιουτος ην. Γραφει γουν ο θεσπεσιος Πετρος τοις κεκλημενοις
εις επισκοπην, και καθηγεισθαι λαχουσι των λογικων ποιμνιων, μη ως
κατακυριευοντες των κληρων, αλλα τυποι γενομε- νοι του ποιμνιου. Οιδεν δε ο
λογος ο μυστικος και πρακτορας ετερους, ους αναγκη παραιτεισθαι τοις εθελουσι
βιουν ορθως. Αι γαρ πονηραι και αντι- κειμεναι δυναμεις εκαστον των επι γης
μονονουχι και απαιτουσι την εις το φαυλον σπουδην, και ωσπερ τινα δασμον παρ'
ημων συλλεγουσι, την εις τα παθη της διανοιας ροπην. Και γουν ο ιερος μακαριζει
λογος τους μη ακουσαντας φωνην φορολογου· οι γαρ των της σαρκος επιθυμιων
κατεξανισταμενοι, και νεανικωι φρονηματι τα εκ της αμαρτιας παρωθουμενοι
βλαβη, και πατουντες αρχας, και νικωντες τα πνευματα της πονηριας, κρειττους
γεγονασι της του φορολογου φωνης. ∆ει τοινυν τους τοιουτους παραιτεισθαι
πρακτορας, και μητε θεριζειν εν ημιν το εις αμαρ- τιαν αποτελεσμα συγχωρειν, μητε
μην καλαμασθαι.
70.113 ∆ρασομεν δε τουτο δια Χριστου νευρουμενοι, και της
εαυτων διανοιας εκπεμποντες διαλογισμους πονη- ρους, επιθυμιας αισχρας, και παν
ειδος φαυλοτητος.
9Λαος μου, οι μακαριζοντες υμας πλανωσιν υμας, και την
τριβον των ποδων υμων ταρασ- σουσιν.9 Εις νηψιν εγειρει παλιν, και δοκιμαστας
ειναι των πραγματων βουλεται, ου χρηστολογιαις απλως χαυ- νουσθαι προς
ραιθυμιαν. Περιφοιτωντες μεν γαρ οι
Φαρισαιοι τους των Ἰουδαιων οικους
χρηστοεπειν επεχειρουν, ηυλογημενον τε λαον ωνομαζον, και κληρον Θεου. Και
ταχα που το δια φωνης του Βαρουχ επεφωνουν αυτοις· "6Μακαριοι εσμεν, Ἰσραηλ,
οτι τα αρεσκοντα Θεωι γνωστα ημιν εστιν."6 Ἵνα γουν προσεπαγοιεν τας τε εκ
νομου τεταγμενας αυτοις δωροφοριας, και μην και δεκατας, ηγουν απαρχας
εσκηπτοντο χρηστολογειν, ευπροσιτοι τε ειναι πολ- λακις ηθελον, και το
ημεροφανες επετηδευον· κερδων δε ενεκα και λημματων και αυτον εδιδασκον
παρα- λυειν τον νομον τους υπο χειρα λαους. Ἠτιατο γουν αυτοις ο Κυριος ημων
Ἰησους ο Χριστος, ως ακυ- ρουντας την εντολην του Θεου δια την εαυτων παραδοσιν. Πλανωσι τοινυν υμας, φησιν, οι μακαριζοντες υμας, και την τριβον των
ποδων υμων ταρασσουσιν. Ου γαρ εωσιν ορθοποδειν. Παρεξαγοντες δε ωσπερ της
ευθειας οδου κατα κρημνων φερουσι και βοθρων. Ὁδος δε η ευθεια, και ομαλη, η εις
Χριστον οικειω- σις δια πιστεως. Ἐπειδη δε ᾔδεσαν οι των Ἰουδαιων καθηγηται, οτι
της δια Μωσεως καταργουμενης εν- τολης, εξω κεισονται κερδων και λημματων,
συν- εταραττον ωσπερ την τριβον των ποδων του λαου, τον Χριστου λογον
κατακιβδηλευοντες, και ταις του
νομου σκιαις προσκεισθαι κελευοντες.
Τετολμηκασι γαρ ειπειν οι δειλαιοι· "6Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωσηι λελαληκεν ο Θεος·
τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν·"6 και παλιν· "6Ει ην ουτος απο Θεου ανθρωπος,
ουκ αν ελυε το Σαββατον."6 Και το ετι τουτων δυσσεβεστε- ρον, τοις γαρ εθελουσιν
ακροασθαι Χριστου, και τοις παρ' αυτου προσκεισθαι λογοις, ανοσιως εφασκον·
"6∆αιμονιον εχει και μαινεται, τι ακουετε αυτου;"6
∆ειν δε δη και ετερως
υπολαμβανω τον πνευματικον ανθρωπον και τον αρετης εργατην παραιτεισθαι
σφοδρα τους εις νουν και καρδιαν μακαριζοντας αυτον λογισμους. ∆εινος γαρ
υπαρχων εις κακουργιαν ο Σατανας, οτε τους ευδοκιμουντας της αυτοις φιλαιτατης ζωης τε και πολιτειας κατακομιζειν ου δυναται, προς το αυτωι δοκουν ετερωι
παραλυειν πειραται τροπωι. Ἐπαινει γαρ ως κατωρθωκοτας, αποδεχεται δε ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

αγιους λοιπον, μακαριζει δε και ως φιλους ηδη γεγονοτας Θεου, και εις ληξιν
απασης αρετης ανα- βεβηκοτας. Ειτα το της υπεροψιας αυτοις παθος εν- τεκων,
προσκρουειν παρασκευαζει τωι Θεωι, και κα- τασειει λοιπον καθαπερ τι φυτον εκ
βαθρου. Ου γαρ ηγνοηκεν, οτι ταπεινοις μεν διδωσι χαριν ο των ολων Θεος,
αντιτασσεται δε τοις υπερηφανοις. Παραιτη- τεον τοινυν, ως εφην, τους εις νουν
εσω και καρδιαν μακαριζοντας ημας λογισμους. Οι γαρ τοι την ευ- θεΐαν ημας ουκ
επιτρεπουσι διαττειν οδον, δι' ης αν 70.116 τις ιοι και μαλα ραιδιως επι το αρεσκον
Θεωι. 9Ἀλλα νυν καταστησεται εις κρισιν Κυριος, και στησει εις κρισιν τον λαον
αυτου. Αυτος Κυριος εις κρισιν ηξει μετα των πρεσβυτερων του λαου, και μετα των
αρχοντων αυτου. Ὑμεις δε τι ενεπυρισατε τον αμπελωνα μου; Και η αρ- παγη του
πτωχου εν τοις οικοις υμων; Τι υμεις αδικειτε τον λαον μου, και τα προσωπα των
πτωχων καταισχυνετε;9
Ουκ ανεπικουρητον εσεσθαι φησιν ο προφητης την
αδικουμενων πληθυν, ουτε μην απασης φροντιδος ερημην, υπεραθλησειν δε
μαλλον αυτων τον των ολων Θεον ευ μαλα διισχυριζεται. ∆ικασεται γαρ υπερ
αυτων, φησι, τοις καλαμωμενοις και μακαρι- ζουσιν αυτους. Ταραξει δε και την
τριβον των πο- δων αυτων. ∆ικασεται δε προς τους πρεσβυτερους του λαου, και
προσετι τους αρχοντας, ητοι τους καθ- ηγουμενους. Ἐλυτρωσατο μεν γαρ εξ οικου
δου- λειας τον λαον αυτου, εξειλετο δε της των κρατουν- των σκαιοτητος, ολην
αυτοις επαναστησας την κτι- σιν. Και υδατων μεν εις αιμα μεταβολας εργασαμε- νος,
χαλαζαις δε καταπαιων, βαθει τε και τριημερωι σκοτωι, και τοις αλλοις απασι.
Μακρον γαρ εκαστα διειπειν. Ειτα διαβιβασας δια θαλασσης μεσης εθρε- ψεν εν τηι
ερημωι. Εισκεκομικεν εις την γην της επαγγελιας, εθνη μεγαλα και μαχιμωτατα καθαπερ ακανθας εξελων. Και τουτο ημιν ο θεσπεσιος ∆αβιδ κατεδηλου λεγων προς
τον των ολων σωτηρα και λυτρωτην· "6Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας, εξεβαλες
εθνη, και κατεφυτευσας αυτην, ωδοποιησας εμπροσθεν αυτης· εξετεινας τα
κληματα αυτης εως θαλασσης, και εως ποταμων παραφυαδας αυτης."6 Γεγονε γαρ,
ως προφητης φησιν Ἱερεμιας, αμπελος ευκληματουσα Ἰσραηλ, και ο καρπος
ευθηνων αυ- της. Ἀλλα τεταχασι μεν εις γεωργους οι καθηγει- σθαι λαχοντες·
ηδικηκασι δε ουτως αμπελωνα τον δεσποτικον, ως εις απαν ηδη και εμπεπρησθαι
Ταυτην ουν αρα την αιτιαν αυτος ποιησεται λεγων· Ὑμεις δε τι
δοκειν.
ενεπυρισατε τον αμπελωνα μου; Ους γαρ ην εικος και ευτελεστεραν αποφαινειν την
νοητην εκεινην και ευκληματουσαν αμπελον, τουτ' εστι, τον Ἰσραηλ, ουτοι
κατεκομισαν εις ερημωσιν παν- τελη, ξηραν τε και αχρηστον απετελεσαν τωι
δεσποτηι. Ἐμπεπυρισται δε τοινυν παρ' ων εικος ην ευβοτρυν εσεσθαι και καρποις
διαβρυθη, και παντος επεκεινα βλαβους. Τινα δε τροπον εμπυρισαι λεγονται τον
νοητον αμπελωνα, πως ουκ αξιον ιδειν; Ἔδει μεν γαρ το διδασκαλικον εχοντας
επιτηδευμα, και νομον ειδοτας τον εις παν οτιουν αποφεροντα των αρε- σκοντων
Θεωι, και προ γε των αλλων εννομωτατα τε διαζηιν αυτους, και τοις εις δικαιοσυνην
αυχη- μασιν ευ μαλα κατακαλλυνεσθαι, ωστε της εξαιρετου ζωης τυπον ωσπερ τινα
και εικονα των υπο χειρα λαων τον αυτων γενεσθαι βιον. Ειτα προς τουτωι και ταις
εκ νομου παιδαγωγιαις αποκομιζειν ηθελον τους υπεζευγμενους προς παν οτιουν
των αγαθων, και 70.117 πλημμελουντας ελεγχειν, και παιοντας επανορθουν, και
της ευσεβειας καταδεικνυειν την οδον, και προς τα αμεινω παιδαγωγειν, και προς
το του νομου τε- λος αναπειθειν οραιν, φημι δη Χριστον· "6Τελος γαρ νομου και
προφητων ο Χριστος."6 Και περι αυτου λελαληκεν ο Μωσης δια σκιας και τυπων,
προανα- φωνων τοις παλαι το σεπτον και μεγα μυστηριον. Ἀλλα τουτων απαντων
ηφειδηκοτες, αυτοι τε ησαν πονηροι τους τροπους, αχαλινοι προς πλεονεξιαν,
ακρατεις εις φιλοκερδιας, ολιγου παντελως αξιουντες λογου το κρινειν ορθως· και
οις ην αμεινον επερυ- θριαιν, επ' αυτοις δη τουτοις επαυχειν ειωθοτες.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

Ἐμπεπυρισται τοινυν ο αμπελων, ουτε τωι βιωι των καθηγεισθαι λαχοντων
ωφελουμενος, ουτε μην ταις νομικαις εισηγησεσι παιδαγωγουμενος εις ορθην και
ανεπιληπτον ζωην, ηγουν εις επιγνωσιν Χριστου, και τουτο επιλαμψαντος τε ηδη
τοις επι της γης, και λεγοντος εναργως· "6Ἐγω ειμι το φως του κοσμου, εγω ειμι η
οδος, και εγω ειμι η αληθεια."6 Ἀκουετωσαν τοινυν· Ὑμεις δε τι ενεπυρισατε τον
αμπελωνα μου, και η αρπαγη του πτωχου εν τοις οικοις υμων; Τι υμεις αδικειτε τον
λαον μου, και τα προσωπα των πτωχων καταισχυνετε; Συνηρπαζον γαρ τους
πτωχους εις συνεσιν επι το αυτοις δοκουν, και καταισχυνεσθαι παρεσκευαζον τα
προσωπα αυ- των. Ὅνπερ γαρ τροπον οι της δικαιοσυνης επι- μεληται μονονουχι
λαμπρωι προσωπωι, και πολλης γεμοντι παῤρησιας εν οφθαλμοις εστηκασι του Θεου,
ουτω φαμεν τους της φαυλοτητος εραστας στυγνον τε και αμειδες, αισχυνης τε και
εντροπης αναμεστον το της καρδιας προσωπον εχειν. Ἀλλ' ωσπερ ονινησιν ο
παιδαγωγων εις συνεσιν, και των καλλιστων εισ- ηγητης, ουτως αδικει παστισουν
οιμαι των τετα- γμενων εις διδασκαλους, ει μη των αμεινονων ερα- στην αποτελοιη
τον παιδευομενον. Καταισχυνει γαρ ωσπερ το προσωπον αυτου, και πτωχον οντα
προς συνεσιν, μονονουχι και καταβιαζεται, και συναρπα- ζει προς τα αισχιω. Ἦσαν
δε και ετερως αδικοι τε και αρπαγες οι των Ἰουδαιων καθηγηται, και καταισχυνοντες μεν τα των πτωχων προσωπα, προσκειμενοι δε πλουσιοις, καιτοι του
νομου λεγοντος· Κριμα δικαιον κρινατε, και παρεγγυωντος πανταχη το, Ου μη
ληψηι προσωπον εν κρισει. 9Ταδε λεγει Κυριος· Ἀνθ' ων υψωθησαν αι θυγατερες
Σιων, και επορευθησαν υψηλωι τρα- χηλωι, και νευμασιν οφθαλμων, και τηι πορειαι
των ποδων, αμα συρουσαι τους χιτωνας, και τοις ποσιν αμα παιζουσαι, και
ταπεινωσει ο Θεος αρχουσας θυγατερας Σιων, και Κυριος αποκαλυ- ψει το σχημα
αυτων εν τηι ημεραι εκεινηι.9 Προαπεφηνεν ημιν ο λογος, οτι τοις Ἰουδαιων καθηγηταις εν σπουδηι τεθειτο τηι προυργιαιτατηι το χρηναι πλουτειν, και δοξαν εχειν
την εν γε τουτωι διαφανη. Πληρεις δε ησαν αδικιων και πλεονεξιας ως αυτους μεν
λαμπρας τε εν αστει, και μην και τας εν αγροις ποιεισθαι προοδους, ιπποις τε
εποχουμε- νους, και ταις εξωθεν φαντασιαις των δορυφορειν ειωθοτων ου μετριως
επευρυνομενους. Κατηιτιατο γαρ αυτους εν τοις ανωτερω λεγων· Και ενεπλησθη η
γη ιππων, και ουκ ην αριθμος των αρματων αυτων· και ενεπλησθη η γη αργυριου
και χρυσιου, και ουκ 70.120 ην αριθμος των θησαυρων αυτων. Ειτα συνεβαινε τας
των εν πλουτωι γυναικας, ατε δε τρυφωσας εναβρυ- νεσθαι ζητειν, και τοις εκ
χρυσιου και λιθων ωραι- σμοις, επιγαννυσθαι δε λιαν και στοληι ποικιληι, και
εσθηματων πολυτελειαις. Ἀει γαρ πως το θηλυ γε- νος εν ταις αγαν ευημεριαις
φιλοδοξον τε εστι και φιλεπιδεικτικον. Ἥδιστα δε λιαν ευιματεις, και μεν- τοι και
χρυσαΐζεται, και υψηλην ανασπων την οφρυν, επαυχει τηι του σωματος ωραι. Και επ'
αυτωι δη τουτωι πλειστακις το των συνοικουντων αυταις εξογκουται φρονημα· και
δοξαν ιδιαν ποιουνται τινες την των γυναικων εξιτηλιαν. Τουτο ταχα πεπονθασιν
οι των Ἰουδαιων λαμπροι, της εις Θεον ευσεβειας ηφειδηκοτες. Ἵνα γαρ εχοιεν αει
μενουσας αυτοις τας του πλουτειν χορηγιας, προσκομιζοντων των λαων τα κατα
τον νομον ου προσιεντο την πιστιν την εις Χριστον, ουτε μην ετερους πιστευειν
ηθελον, κλειοντες την βασιλειαν του Θεου, καθα γεγραπται, και μητε εισερχομενοι,
μητε τοις εθελουσιν εφιεντες εισελθειν. Ταυτηι τοι και δεδονται ταις Ῥωμαιων
στρατιαις εις ερημωσιν, εις διαρπαγην, και απ- ολωλασιν, γυναιοις τε ομου, και τοις
φιλτατοις, οι- κοις τε και πλουτωι. Γεγονασι γαρ ετερων τα ως εν πλειστηι σπουδηι
συναγηγερμενα· οικτροι δε αυτοι και αληται, και προς εσχατην ορωνται ταλαιπωριαν. Κατατρεχει τοινυν ο λογος των παρ' αυτοις γυναικων, ηγουν των
θυγατερων οιον των αρχουσων μαλιστα, και περιφανεστερων, αι και ησαν των
ισχυοντων, και φησιν· "6Ἀνθ' ων υψωθησαν αι θυγατερες Σιων, και επορευθησαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

υψηλωι τραχηλωι, και νευμασιν οφθαλμων,"6 και τα εξης. Ὑψωθησαν δε ου κατα
αρετην, αλλ' ως εν φρονη- ματι σαρκικωι και γεωδεστατωι. Μεγα γαρ αυτοις, ως
εφην, φρονειν εδοκει, επι πλουτωι, και δοξηι, και ωραισμοις τοις εξωθεν, ους εκ
λιθων και χρυσιου, και στολης ποικιλης συλλεγουσι. Γραφει δε ημιν ο προφητικος
εν τουτοις λογος φρονημα τε και σχημα φιληδονου τε και ασεμνου γυναικος, και
κοσμωι διαφανει κατηγλαισμενης, οιον εκ μιας, απασης της παρ' αυτοις γυναικος
καταδεικνυς την αγερωχιαν. Ἐπορευθησαν γαρ, φησιν, υψηλωι τραχηλωι, και
νευμασιν οφθαλμων· καιτοι γυναικι τηι κοσμιωτατηι, και τον εν σεμνοτητι και
επιεικειαι τιμωσηι βιον, αιδως τε εστιν οτι μαλιστα φιλη, και πρεποι αν το μηδε
ορασθαι τοις αῤρενων οφθαλμοις· αι δε προς τουτο εξωκειλαν βλαβιας τε ομου και
αναισχυντιας, ως επιδεικτιαιν εν προοδοις, και αιρειν μεν υψου τον αυχενα,
διανευειν δε τοις ορωσιν αυτας, προσμει- διασας εσθ' οτε, και μονονουχι τωι γελωτι
καθυπ- ισχνουμενας ηδη τοις ορωσι την συνοδον. Ὑδαρει γαρ αει το πορνικον
φρονημα εστι, και πολυ χαλαται προς ετοιμοτητα την εις ηδονας, επιτεινει δε
αυταις τα της ραιθυμιας εγκληματα, και πεπορνευσθαι φη- σιν, αμα συρουσας τους
χιτωνας, και παιζουσας τοις ποσιν. Εικος δε ην οιεσθαι, και τουτο εις κοσμον
συντελειν αυταις· πορνικον δε το επιτηδευμα, και βδελυριας αποδειξις της εσχατης.
Ὅπου γαρ ο των ποδων κτυπος ευρυθμοις αισμασι συνηχει, εκει που παντως και
αυτος ο δια χειρων ανακτυπει
70.121 κροτος, και παν ειδος αισχρων
επιτηδευματων, και προκλησις τοις ορωσιν εις ακαθαρσιαν. Κατ' εκεινο δη ουν του
καιρου ταπεινωσει, φησιν, ο Θεος αρχουσας θυγατερας Σιων, και αποκαλυψει το
σχημα αυτων, τουτ' εστιν, η περιελει τον κοσμον, η την αισχυνην καταθησει
φανεραν. Ἔσται δε τουτο, οταν ερημαι και γυμναι κοσμου παντος και περιβολης
αποδεδειγμεναι ταις των πολεμιων εναλοιεν χερσιν, δουλαι και αιχμαλωτοι, και
απασης εμπλεοι ταλαιπωριας.
9Και αφελει Κυριος την δοξαν του ιματισμου
αυτων, και του κοσμου αυτων· και τους κοσυμ- βους αυτων, και τα εμπλοκια, και
τους μηνισκους, και το καθεμα, και τον κοσμον του προσωπου αυτων, και την
συνθεσιν της δοξης του κοσμου αυτων, και τους χλιδωνας, και τα ψελλια, και το
εμπλοκιον, και τα περιδεξια, και τους δακτυ- λιους, και τα ενωτια, και τα
περιπορφυρα, και τα μεσοπορφυρα, και τα επιβληματα, και τα μετα την οικιαν, και
τα διαφανη λακωνικα, και τα βυσσινα, και τα υακινθινα, και τα κοκκινα, και την
βυσσον, συν χρυσιωι, και υακινθωι συγκαθ- υφασμενα, και θεριστρα κατακλιτα.9
Ἀποκαλυφθησεσθαι λεγων εν τηι ημεραι εκεινηι το σχημα αυτων διεισιν ακριβως, και
τινα δη τροπον το σχημα αυταις συμβησεται. Ὅτι γαρ εν ενδειαι και αποβοληι
παντων εσονται των εξιτηλως εξηυρη- μενων, και της αρχαιας εκεινης ευημεριας
και τρυ- φης προσαναπειθει προστιθεις, οτι παντος εσονται κοσμου γυμναι, τους
κοσυμβους αποβαλουσαι, μηνι- σκους τε και το καθεμα, και τα τουτοις συνημμενα.
∆ι' ων εστιν ιδειν ακορεστως εχουσας εις ωραισμους, και εις φρονημα το
φιλοκοσμον, μαλλον ηδη το φιλο- πορνον. Γυναιξι μεν γαρ ταις αγαθαις την φρενα,
και κοσμιοτητος φιλαις εχθρα που παντως εστι τα τοιαδε των επιτηδευματων, και
τα δι' ων αν ειεν εν ασεμνωι σχηματι φευκτα και μεμισημενα, τεθεινται δε μαλ- λον,
το δειν επαινεισθαι δια πραξεων αγαθων. Ταις γε μην εταιραις αις αν ορωιτο φιλον
το εταιριζεσθαι και πασχητιαιν προς παν τουναντιον μετακεχωρηκεν ο νους, και τα
της προθυμιας αυταις εξ αντιστροφου φερεται. Ἐν σπουδηι δε πασηι το ωραΐζεσθαι,
και πανταχοθεν συλλεγειν τα εις τουτο χρησιμα. Και πρεποι αν εκαστηι των
τοιουτων ακουειν· Ἀνεπτερω- μενη δε εστι και ασωτος. Μεμνηται δε της ουτως
ασεμνου και σεσοβημενης και ο Σολομων λεγων· "6Την γυναικα ητις εστι θηρευμα
και σαγηναι καρδια αυτης, δεσμος εις χειρας αυτης· αγαθος προ προσ- ωπου Θεου
εξαιρεθησεται απ' αυτης, και αμαρτα- νων συλληφθησεται εν αυτηι."6 Και ταυτι μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ημιν εις γε το παρον ειρησεται περι γυναικων ασεμνων και πονηρων. Ἰστεον δε οτι
δια φωνης Ἰεζεχιηλ, προς την Ἰουδαιων Συναγωγην διαλεγεται Θεος, ως προς μιαν
γυναικα· ην και κοσμωι ποικιλωι κατα- καλλυναι φησιν. Ἔχει δε ουτω περι αυτης
γεγραμ- μενα· "6Και διεπετασα τας πτερυγας μου επι σε, και εκαλυψα την
ασχημοσυνην σου, και ωμοσα σοι. Και εισηλθον εν διαθηκηι μετα σου, λεγει Ἀδωναι
Κυριος, και εγενου μοι, και ελουσα σε εν υδατι, και απ- 70.124 επλυνα το αιμα απο
σου, και εχρισα σε εν ελαιωι· και ενεδυσα σε ποικιλα, και υπεδυσα σε υακινθον, και
εζωσα σε βυσσωι· και περιεβαλον σε τριχαπτωι· και εκοσμησα σε κοσμωι, και
περιεθηκα ψελλια περι τας χειρας σου, και καθεμα περι τον τραχηλον σου. Και
εδωκα ενωτιον περι τον μυκτηρα σου, και τροχισκους περι τα ωτα σου· και
στεφανον καυχησεως περι την κεφαλην σου. Και εκοσμησα σε κοσμωι χρυσωι και
αργυρωι· και τα περιβολαια σου βυσσινα, και τριχαπτα, και ποικιλα."6 Ουκουν
ποικιλωι μεν κοσμωι καταφαιδρυνει Θεος την προσοικειουμενην αυτωι ψυ- χην, και
τοις εξ αρετων· αυχημασιν πολυτροπως στεφανοι. Ἀλλα τοις μεν διασωζουσι την
εαυτων πολιτειαν αμωμητον, και διατελουσιν εν αγιασμωι, τα της ευκοσμιας της
νοητης εν επιδοσεσιν εσται μειζοσι, και ακραδαντα διαμενει. Τοις γε μην διαπιπτουσιν εφ' α μη προσηκεν ετοιμως, και απονευου- σιν ελαφρως εις τα της
φαυλοτητος εργα, συμβησε- ται παντως εν αποβοληι γενεσθαι παντος αγαθου, και
των παλαι δεδωρημενων νοσησαι την ερημιαν. Περι- πεσειται γαρ πονηροις τε και
ακαθαρτοις ερασταις, τοις αρχουσι του αιωνος τουτου, και τοις κοσμοκρα- τορσι του
σκοτους τουτου, τοις πνευματικοις της πονηριας, οι δη μαλιστα τας εναρετους
θηρωσι ψυ- χας. Τρυφη γαρ αυτοις το καταστρεφειν αυτας. Καθ- απερ αμελει και
τοις των πτηνων θηρευταις, αξιο- ληπτον ειναι τι το χρημα δοκει τα των στρουθιων
περικαλλεστερα. Γεγραπται δε που και περι του Σατανα, οτι τα βρωματα αυτου
εκλεκτα. Ουκουν ακολουθον ημας εγρηγορεναι τε και ανδριζεσθαι μετα Θεου, και
διαμεμνησθαι λεγοντος του μακαριου Παυλου, ωστε· "6Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω
μη πεσηι."6 ∆ει δε δη προς τουτωι Θεωι τωι παντα ισχυοντι προσιοντας λεγειν εν
προσευχαις· "6Κυριε, εν τωι θεληματι σου παρεσχου τωι καλλει δυναμιν."6 9Και
εσται αντι οσμης ηδειας κονιορτος· και αντι ζωνης, σχοινιωι ζωσηι, και αντι του
κοσμου της κεφαλης του χρυσιου φαλακρωμα εξεις δια τα εργα σου· και αντι του
χιτωνος του μεσοπορ- φυρου, περιζωσηι σακκον. Και ο υιος σου ο καλ- λιστος, ον συ
αγαπαις, μαχαιραι πεσειται. Και οι ισχυοντες υμων μαχαιραι πεσουνται, και ταπεινωθησονται, και πενθησουσιν αι θηκαι του κοσμου υμων, και καταλειφθησηι μονη, και
εις την γην εδαφισθησηι.9
Ου ματην εν τουτοις οιοιτο τις ισχνολογει λιαν ο
προφητικος ημιν λογος, εκαστα δε τα ταις τρυφωσαις καθ' ηδονην διεισιν ακριβως
τα τε ειδη του κοσμου, και αυτας τας παλαι τρυφας. Ειτα οτι συμβησεται παντη τε
και παντως παθειν αυτας την των ουτως ηδιστων αποβολην, διακεισθαι βουλεται
μονονουχι συντηκων εις λυπας, και εις αναμνησιν της ευημε- ριας ως ηδη παθουσας
ανακομιζων αστειως, ινα τηι των εσομενων προσδοκιαι, και τοις εντευθεν δειμασι,
μαλλον δε και αφορητοις συμφοραις καταπτοησας γοργως μεταστησηι προς
ευκοσμιαν, και εις το τωι Θεωι δοκουν αναπεισηι παλινδρομειν. Συμβησεται τοι- νυν,
φησιν, ουκ εν μονηι στερησει του κοσμου γενε- σθαι τας ουτω τρυφωσας, αλλα γαρ
και εσται αντι οσμης ηδειας, κονιορτος, τουτ' εστιν, αντι των οι- 70.125 κων των
τεθυμιαμενων, οδοιποριαι μακραι και κο- νιορτωδεις, αποφερομενων αυτων εις
αιχμαλωσιαν τρυφεροις ετι ποσι. Και ουχι δη τουτο μονον, αλλα γαρ και εσονται
και εν σχηματι, και εν ειδει τωι λιαν ατιμωτατωι, ως αντι ζωνης χρυσης σχοινιωι
περιδε- δεσθαι μονωι, και εν γυμνοτητι κεφαλης ηγουν φα- λακρωματι, καιτοι παλαι
χρυσοις κοσυμβοις ανεσφιγ- μενης. Ἄμφιον δε διδωσιν αυταις, ο ταις αιχμαλω- ταις
πρεπον, παχυ τε και ευτελες, ο και ονομαζει σακ- κον, και τουτο αυταις αντι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

μεσοπορφυρου χιτω- νος και τρυφερων εσθηματων. Προσεπαγει δε τουτοις, οτι Και
ο υιος σου ο καλλιστος, ον αγαπαις, μαχαιραι πεσειται. Ἔθος γαρ τοις ελουσι πολιν η
χωραν, εξ αυτης αρπαζειν θηλεις και κολπων μητρος, τα μι- κρα τε και υποτιτθια
βρεφη φονευειν ωμως, ινα βαδιζοιεν αι τουτων μητερες ου πεφορτισμεναι, και μη
τηι των νηπιων φροντιδι κατηχθισμεναι. Ουκουν η κατα τουτον τον τροπον μαχαιραι
πεσεισθαι φησι τον αγαπητον αυταις υιον, η και ετερως μαχομενον, και τηι των
πολεμιων τεθνεωτα χειρι. Πενθησειν γε μην τας θηκας εφη του κοσμου αυτων, ουχ
ως των αισθη- των θηκων πενθειν δυναμενων, αλλ' ως αν ει τις λε- γοι και οικον
πενθειν ουδενος οικουντος εν αυτωι. Προσεπαγει δε τουτοις το, Και καταλειφθησηι
μονη, και εις γην εδαφισθησηι, τουτ' εστιν, εσηι τις ελεεινη και κατεῤριμμενη, και
οιον εις γην κειμενη. Τοιουτος γαρ πως ο βιος των εν αιχμαλωσιαι και αθλιοτητι,
και σκληραι και αφορητωι δουλειαι. Πανδεινον ουν αρα το προσκρουσαι Θεωι, και του
εν ψυχαις καταφρονη- σαι καλλους. Τους γαρτοι λιαν απονενευκοτας επι το
ραιθυμον, παντος εξιστησι κοσμου Θεος, δηλον δε οτι του νοητου, και γυμνους
αποφηνας απασης αρετης παραδιδωσι τοις εχθροις. Ουτω φαμεν δεδοσθαι τινας εις
αδοκιμον νουν, και εις παθη ατιμιας. Συνεχοντος μεν γαρ ημας εις ισχυν την
πνευματικην του επι παντας Θεου, διασωζομεν εν εαυτοις το λαμπρον της ιδιας
φυσεως καλλος. Ἀφισταντος δε την επικουριαν, γυμνοι δη παντως εσομεθα παντος
αγαθου, και των εξ αρετης αυχηματων αποβαλοντες την ωραιοτητα, τοις της
ατιμιας παθεσιν υποκεισομεθα, και δουλευ- σομεν εχθροις. 9Και επιληψονται επτα
γυναικες ανθρωπου ενος, λεγουσαι· Τον αρτον ημων φαγομεθα, και τα ιματια ημων
περιβαλουμεθα, πλην το ονομα το σον κεκλησθω εφ' ημας, αφελε τον ονειδισμον
ημων.9 ∆ιαπερανας ευ μαλα τον λογον, επι γε ταις Ἰου- δαιων γυναιξι ταις εκ
τρυφης και πλουτου βαδιουμε- ναις εις αιχμαλωσιαν, πειραται δεικνυειν, οτι κενανδροι μεν αι της Ἰουδαιας απομενουσι πολεις, εσονται δε και εν σπανει πολληι των
παλαι μαχιμωτατων. Ἔφη γαρ, οτι "6Παντες οι ισχυοντες υμων μαχαιραι πεσουνται."6 Ποια τις ουν ων εφην η δειξις; ευφυως αγαν και αστειως εσκευασμενη.
Νομου γαρ δη του δια Μω- σεως λεγοντος τοις υιοις Ἰσραηλ, "6Ουκ εσται εν σοι
αγονος ουδε στειρα·"6 εν εσχατοις ονειδισμοις παρα τοις Ἰουδαιοις λελογιστο το
γυναικα μη τεκειν, ηγουν 70.128 αγονον ειναι τινα των τελουντων εν ανδρασιν.
Ευθυς γαρ αυτοις ο της αγονου και στειρας προσετριβετο μωμος. Και πνευματικος
μεν ο νομος ην. Ἐπηγγελ- λετο γαρ ο των ολων Θεος οτι ο νοητος Ἰσραηλ, τουτ'
εστι, νους ορων Θεον, ουκ ακαρπος εσται, ουτε απ- εστειρωμενος, εγκαρπος δε
μαλλον και γη τις ωσπερ καλη και εξαιρετος. Πλην ενοουν Ἰουδαιοι σαρκικως,
ψυχικοι γαρ ησαν, πνευμα μη εχοντες. Ἔσται τοινυν, φησιν, τοσαυτη σπανις
αῤρενων κατα την χωραν, δαπανησαντος του πολεμου το γενος, ως επτα γυναι- κας
ητοι πολλας ενος ανδρος επιλαμβανεσθαι και λε- γειν· "6Τον αρτον ημων φαγομεθα,
και το ιματιον ημων περιβαλουμεθα· πλην το ονομα το σον κεκλη- σθω εφ' ημας,
αφειλε τον ονειδισμον ημων."6 Ὁραις οπως δεδειασι της ατοκιας τον ονειδισμον,
και το της αγονου και στειρας παραιτουνται ονομα λιαν; Προσ- ερχονται γαρ ου τα
συνηθη ζητουντες, και οσα δεχε- σθαι γυναιξι παρα των συνοικουντων εθος· εαυταις
γαρ αρκεσειν εις τουτο φασιν, αιτουσι δε μονον, ως εφην, του ονειδισμου την
αφαιρεσιν. Ἄθρει δη ουν του λογου το βαθος. Ει μεν γαρ πλουσιος ην ο παρακαλουμενος, ουκ αν εφασαν αι γυναικες· Τον αρτον ημων φαγομεθα, και το ιματιον
ημων περιβα- λουμεθα. Ἐπειδη δε ισασι τους εκ του πολεμου σεσω- σμενους και
διαφυγοντας μολις εν εσχατηι πεσοντας πτωχειαι, και πολλην εχοντας αθλιοτητα,
ζητουσι μεν παρ' αυτων παντελως ουδεν, αιτουσι δε μονον το τεκνων γενεσθαι
μητερες Και ο μεν λογος της ιστο- ριας εν τουτοις. Ἀποκομιζουσι δε το προκειμενον
εις θεωριαν πνευματικην, ουκ οιδ' οπως, τινες ου σφοδρα ποιουντες ορθως· η γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

αν επαινου παντος ησαν αξιοι. Φασι γαρ ειναι επτα τας γυναικας, τα επτα
πνευματα· ανθρωπον γε μην ενα τον Χριστον. Ειτα του πρεποντος ολιγα
πεφροντικοτες, τα επτα πνευ- ματα φασι λεγειν ουτως· Ἄφελε τον ονειδισμον ημων,
και τον αρτον ημων φαγομεθα, και τα ιματια ημων περιβαλουμεθα. Καιτοι πως ουκ
αμεινον ειπειν, τας επτα γυναικας πολλας ειναι ψυχας, αι και επελαβοντο δια
πιστεως του Χριστου, αυτον ως αρτον ζητουσαι και ως ιματιον σωτηριου, και τον
απ' αυτου ζητουσαι καρπον. Τοιουτον γαρ τι και ο μακαριος εφη ∆αβιδ περι του
παντων Σωτηρος Χριστου· "6Ὁ κατοικιζων στειραν εν οικωι μητερα τεκνων
ευφραινομενην."6 Ειρηται δε και στειρα τεκειν επτα, τουτ' εστι πολλα. ∆ιαφοροι
γαρ αρεται, και ου μια μαλ- λον, αλλα πολλαι, ων εισι μητερες αι φιλοθεοι ψυχαι.
9Τηι δε ημεραι εκεινηι επιλαμψει ο Θεος εν βουληι μετα δοξης επι γης, του υψωσαι και
δοξασαι το καταλειφθεν του Ἰσραηλ. Και εσται το υπολει- φθεν εν Σιων, και το
καταλειφθεν εν Ἱερουσα- λημ· αγιοι κληθησονται παντες οι κληθεντες εις ζωην εν
Ἱερουσαλημ.9 Ἐνδοιαζοντων τινων κατα ποιον εσται καιρον τα επι γε ταις των
Ἰουδαιων γυναιξιν, ητοι πασης αυ- των της χωρας προανηγορευμενα δια της του
προ- φητου φωνης, ποτερα προ της του Σωτηρος επιδη- 70.129 μιας, ηγουν μετ'
αυτην, πεπληροφορηκεν απλανως των προκειμενων η δυναμις, ως ουχ ετερον ημιν
ο προφητης κατασημαινει καιρον, η εκεινον αυτον καθ' ον της εις Χριστον
δυσσεβειας ενεκα. Πεπαρ- ωνηκασι γαρ εις αυτον οι δειλαιοι, και την αυτοις οτι
μαλιστα πρεπουσαν αποτετικασι δικην, κυκλου- μενης υπο στρατοπεδων της
Ἱερουσαλημ. Ὅτε και εις τουτο δειματων κατακομισθηναι φαμεν των Ἰουδαιων τον
νουν, ως φαναι τοις ορεσι· "6Καλυψατε ημας, και τοις βουνοις· Πεσετε εφ' ημας."6
Τηι τοινυν, φησιν, ημεραι εκεινηι, τουτ' εστι, κατ' εκεινο του και- ρου καθ' ον εις
περας δραμειται τα προηγγελμενα, επιλαμψει ο Θεος εν βουληι, μετα δοξης επι της
γης, του υψωσαι και δοξασαι το καταλειφθεν του Ἰσραηλ. Ὁ γαρ εκ Θεου Πατρος
Λογος, ουχ αρπαγμον ηγη- σατο το ειναι ισα Θεωι· βαθυ δε τι και αποῤρητον
εβουλευσατο περι ημων. Ἐν μορφηι γαρ και ισοτητι Θεου και Πατρος υπαρχων,
γεγονε καθ' ημας, και επεφανη μεν τοις επι της γης· πλην ου διχα δοξης, και ει
γεγονε σαρξ. Ειργασατο γαρ τα θεοπρεπη, και σημειων γεγονεν αποτελεστης, α δη
και παντος αξιου- ται και λογου και θαυματος. Ἐπιλαμψας γαρ κατ- ηλεησε τον
Ἰσραηλ, ου γαρ απολωλεν εισαπαν. Τε- τηρηται δε το καταλειμμα, υψωθη τε και
δεδοξα- σται, και εν βιβλωι γεγραπται ζωης διαπρεψαν εν αγιασμωι. Ἴδοι δ' αν τις
αληθη της προφητειας τον λογον, ως εν απαρχηι των σεσωσμενων τοις αγιοις
αποστολοις, οι και υψωθησαν αληθως, και τοις θειοις
χαρισμασιν
εκλελαμπρυσμενοι, το εν δοξηι περιφανες πεπλουτηκασιν. Ἔλαβον γαρ εξουσιαν
κατα πνευμα- των ακαθαρτων, ωστε εκβαλλειν αυτα. Τεθεραπευ- κασι γαρ και εν
αῤρωστιαις οντας πολλους· αλλ' ησαν και εν βιβλωι γεγραμμενοι ζωης. Και γουν
εχαιρον μεν οτι τα δαιμονια υπετασσετο αυτοις, και τουτο λεγουσιν υπηντα
Χριστος, και τοις ετι μειζοσιν επιγαννυσθαι διδασκων αυτους· "6Μη χαιρετε,"6
φησιν, "6οτι τα δαιμονια υποτασσεται υμιν· χαιρετε δε μαλλον οτι τα ονοματα υμων
γεγραπται εν τοις ουρανοις."6 Ὑψωθησαν τοινυν οι εξ Ἰσραηλ, ως εν μοιραι τηι του
εγκαταλειμματος, περισεσωσμενοι· ηξιωνται γαρ της παρα Χριστου φιλοτιμιας και
χα- ριτος· υιοι κεχρηματικασι Θεου· αδελφοι δε αυτου και φιλοι· κοινωνοι τεθεινται
της δοξης· ηξιωνται δε και της ανωθεν και εν ουρανοις απογραφης, και πολιται
κεχρηματικασι της νοητης Ἱερουσαλημ, της των αγιων μητρος, ης αυτος ο
προφητης Ἡσαΐας διαμεμνηται λεγων· "6Οι οφθαλμοι σου οψονται Ἱερουσαλημ·
πολις πλουσια, σκηναι αι ου μη σεισθω- σιν."6 9Ὅτι εκπλυνει Κυριος τον ρυπον
των υιων και των θυγατερων Σιων· και το αιμα εκκαθαριει εκ μεσου αυτων, εν
πνευματι κρισεως και πνευματι καυσεως.9 Ἀνανηφει παλιν ο του προφητου λογος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

και τας εσομενας εσθ' οτε παρα τινων ευρεσιλογιας περιττας αποφαινει, και των
του Θεου κριματων κατεξαν- ιστασθαι τισι κατ' ουδενα τροπον εφιεις προαπολογειται χρησιμως· ωσπερ γαρ τινος εκεινο βοωντος· 70.132 Ὑψωθησονται παλιν οι
υιοι Ἰσραηλ· δοξασθησονται δε, και την ανω κερδανουσιν απογραφην, καιτοι δεδυσσεβηκασιν ου μετριως, απεκτονασι τους προφη- τας, ελιθοβολησαν τους
απεσταλμενους, και αυτον δε τελευτωντες προσεθεσαν τον Χριστον, και γεγονα- σιν
αυτων αι χειρες αιματος πληρεις. Τι ουν ο προ- φητης; "6Ἐκπλυνει,"6 φησι, "6Κυριος
τον ρυπον των υιων, και των θυγατερων Σιων, και το αιμα εκ- καθαριει εκ μεσου
αυτων, εν πνευματι κρισεως και εν πνευματι καυσεως."6 Πεπλημμεληκασι μεν γαρ
ομολογουμενως· εδικαιου δε παντας η χαρις η δια Χριστου, και αυτοις δε τοις
πεφονευκοσιν εχαριζετο την αμνηστιαν. Και γουν ο θεσπεσιος Πετρος τοις
Ἰουδαιων δημοις προσεφωνει λεγων, ποτε μεν, οτι "6Ὑμεις δε τον Ἅγιον και
∆ικαιον ηρνησασθε, και ηιτη-σατε ανδρα φονεα χαρισθηναι υμιν."6 Ποτε δε παλιν·
"6Και νυν, αδελφοι, οιδα, κατα αγνοιαν επραξατε, ωσ- περ και οι αρχοντες υμων.
Μετανοησατε ουν, και βαπ- τισθητω εκαστος υμων εις το ονομα του Κυριου Ἰησου,
και ληψεσθε την δωρεαν του αγιου Πνευματος· υμιν γαρ εισιν αι επαγγελιαι και τοις
τεκνοις υμων."6 Ὁ τοινυν, φησιν, ο των ολων δημιουργος και Κυριος, ο πολυς εις
ελεος, ο νικων ημεροτητι τας ανθρωπινας μικροψυχιας· ο μη θελων τον θανατον
του αποθνη- σκοντος, ως το επιστρεψαι αυτον απο της οδου αυτου της πονηρας, και
ζηιν αυτον, εκπλυνει τον ρυπον των ημαρτηκοτων, εκκαθαριει δε και το αιμα εκ μεσου αυτων εν πνευματι κρισεως και εν πνευματι καυσεως. Και το μεν της κρισεως
πνευμα φαμεν, την μετα κρισεως ορθης, ητοι δικαιοσυνης, εξενεχθει- σαν εφ' ημιν
παρα Θεου ψηφον. Ουτω γαρ που φησιν ο Σωτηρ· "6Νυν κρισις εστι του αιωνος
τουτου."6 Ἐδικασε γαρ τωι αιωνι τουτωι και τωι Σαταναι· και τον μεν εκβεβληκεν ως
ηδικηκοτα· δεδικαιωκε δε τους εν τωι κοσμωι δια της πιστεως ως ηδικημενους.
Καυσεως δε πνευμα φαμεν την επι τωι αγιωι βαπτι- σματι χαριν, ου διχα Πνευματος
εν ημιν γινομενην. Βεβαπτισμεθα μεν γαρ ουκ εν υδατι γυμνωι, αλλ' ουδε σποδωι
δαμαλεως, εῤραντισμεθα δε προς μονην την της σαρκος καθαροτητα, καθα φησιν ο
μακαριος Παυλος, αλλ' εν Πνευματι αγιωι, και πυρι τωι θειωι και νοητωι, τους της εν
ημιν φαυλοτητος δαπανωντι ρυπους, και τον εκ της αμαρτιας εκτηκοντι μολυσμον.
Τοιαυτην ημιν του Σωτηρος την αφιξιν και ετερος των αγιων προφητων
προκαταμεμηνυκε λεγων· "6Ὅτι ιδου αυτος εισπορευεται ως πυρ χωνευτηριου, και
ως ποα πλυνοντων, και καθιειται χωνευων ως το αργυριον και ως το χρυσιον."6
Περι μεν γαρ των Ἰου- δαιων, οι και τοις της απειθειας εγκλημασιν ενοχοι
μεμενηκασιν· "6Ἐξελιπε,"6 φησι, "6φυσητηρ απο πυρος, εξελιπε μολιβδος, εις κενον
αργυροκοπος αργυροκοπει. Πονηριαι αυτων ουκ ετακησαν· αργυριον αποδεδοκιμασμενον καλεσατε αυτους, οτι απεδοκιμασεν αυτους Κυριος."6 Ἐφ' ημιν δε τοις
πεπιστευκοσιν, ουκ εις κενον κεκοπιακεν αργυροκοπος, ουτε μην εξελιπε φυσητηρ
απο πυρος η μολιβδος, κεκαθαρμεθα γαρ εν πνευματι κρισεως και εν πνευματι
καυσεως. Ει δε δη
70.133 βουλοιτο τις την εν πνευματι καυσεως αποκαθαρσιν
γεγενησθαι λεγειν επι τοις Ἰουδαιων δημοις, δια της εκ του πολεμου συμφορας και
ων υπομεμενηκασιν (αποκαθαιρουσι μεν γαρ αι κολασεις, και απαλλαττει εσθ' οτε
πολλων πλημμεληματων το υποσχειν τας δικας τωι παντων κριτηι)· φορεσει και
ουτω το αληθες ο λογος. 9Και ηξει, και εσται, πας τοπος του ορους Σιων, και παντα
τα περικυκλωι αυτης, σκιασει νεφελη ημερας, και ως καπνου, και ως φωτος πυρος
καιομενου νυκτος, πασηι τηι δοξηι σκεπασθησεται. Και εσται εις σκιαν απο καυματος,
και εν σκεπηι και εν αποκρυφωι απο σκληροτητος και υετου.9 Περι τινος αρα το,
Ἥξει, φησι; Ποτερα του καιρου, καθ' ον εσται ταυτα, η περι του καθεντος εαυτον εις
κενωσιν, και καταβαντος εξ ουρανου ινα το ανθρωπι- νον διασωσηι γενος; Ἁρμοσει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

τοινυν ο λογος, καν ει τε τις λεγοι περι του καιρου της επιδημιας ειρησθαι ταυτι·
καν ειτ' ουν επ' αυτου βουλοιτο του Χριστου. Ἀφικομενος γαρ τους της νοητης Σιων
υιους και της ελευθερας Ἱερουσαλημ της παρ' εαυτου χαριτος στεφανων απεφηνε
μακαριους, και οιον τις αυτοις γεγονε σκεπαστης, μονονουχι την αρχαιαν εκεινην
επαρτησας νεφελην την παλαι κατασκιαζουσαν εν τηι ερημωι τον Ἰσραηλ· ταυτηι τοι
φησι· Και ηξει, και εσται πας τοπος του ορους Σιων, και τα παντα τα περι κυκλωι
αυτης σκιασει νεφελη ημερας. Ἵνα γαρ του παροντος βιου τον καυσωνα, και τας εκ
των πει- ρασμων δοκιμασιας ηγουν πυρωσεις διαδιδρασκοιεν οι την νοητην
οικουντες Σιων, τουτ' εστι, την Ἐκ- κλησιαν, νεφελης δικην μονονουχι και
επικρεμαμενος σκεπαστης εσται, φησιν, ο Χριστος· ο αυτος δε παλιν τον εκ της
αμαθιας και διαβολικης σκαιοτητος απο- σοβει σκοτον, επιλαμπων εις νουν, ως φως
εν σκοτωι, και ως πυρος αυγη. Γεγραπται δε περι των υιων Ἰσραηλ, οτι Ὡδηγησεν
αυτους εν νεφεληι ημερας, και ολην την νυκτα εν φωτισμωι πυρος. Ἀλλα τυποι μεν
εκεινα, και των νοητων εικονες· αληθεια δε τα δια Χριστου. Και γαρ εστιν αυτος η
αληθεια. Ου της επικουριας ηξιωμενοι, παντη τε και παντως εσονται, φησιν, ως εις
σκιαν απο καυματος, και εν σκεπηι και εν αποκρυφωι απο σκληροτητος και υετου.
Σκλη- ροτητι δε και υετοις παρεικαζει παλιν την των πει- ρασμων φαιδροτητα και
ακμαιοτατην προσβολην. Ουτω γαρ που φησιν ο Χριστος· "6Πας ουν οστις ακουηι
λογους τουτους και ποιηι αυτους, ομοιωθησεται ανδρι φρονιμωι, οστις ωικοδομησε
την οικιαν αυτου επι την πετραν· και κατεβη η βροχη, και ηλθον οι ποταμοι, και
επνευσαν οι ανεμοι· και προσεπεσαν τηι οικιαι εκεινηι, και ουκ επεσεν· τεθεμελιωτο
γαρ επι πετραν."6 Προστιθεις δε, οτι πασηι τηι δοξηι σκεπα- σθησεται, διδωσι νοειν, ως
ου μερικη τις εσται παρα Χριστου τοις πεπιστευκοσιν εις αυτον η χαρις, αλλ' εν
ολοκληρωι προθυμιαι της επ' αυτοις εσται φειδους. Ἔσονται δε εν περιβοληι και
σκηνηι του σωζειν ισχυον- τος, και παντος εξω τιθεντος κακου.
9Ἄσω δη τωι
ηγαπημενωι ᾆσμα του αγαπητου τωι αμπελωνι μου.9 Ὅρος ωσπερ τις και προγραφη
των ειρησθαι μελ- 70.136 λοντων ο πρωτος αν ειη του προκειμενου στιχος. Τι γαρ
βουλεται δραιν ο προφητης υποσημαινει, λεγων· Ἄσω δη τωι ηγαπημενωι· τουτ' εστι
Χριστωι. Ουτω γαρ ημιν αυτον και ο Θεος και Πατηρ ωνομαζε λε- γων· "6Ουτος εστιν
ο Υιος μου ο αγαπητος, εν ωι ηυδο- κησα."6 Ἆρ' ουν, ω προφητα, της σης
ακουσωμεθα φωνης; και ως εκ μονων των σων εννοιων αναβυου- σιν οι λογοι;
βλεπει δε οποι φρασον της ωιδης ο σκο- πος. Ουκουν ει και δι' εμου, φησιν, αλλ' ουκ
εμος ο λογος, αλλ' εστι του αγαπητου· πεποιηται δε επι τωι αγαπητωι αμπελωνι μου·
η, καθα φασιν οι ετεροι των ερμηνευτων, τωι αμπελωνι αυτου. Ει δε δη και λεγοι
επι τωι αμπελωνι μου, ουχ ως αυτου τυχον του αμπε- λωνος οντος τα τοιαδε φησιν,
αλλ' ως υπαρχων εις των τελουντων εις τον αμπελωνα. Ευρησομεν γαρ τους
προφητας, και επι του λαου του Θεου ταις τοιαυταις εσθ' οτε κεχρημενους φωναις.
Οιον ο προ- φητης Ἱερεμιας· "6Τις δωσει μοι εν τηι ερημωι σταθμον εσχατον, και
καταλειψω τον λαον μου, και απελευσομαι απ' αυτων;"6 Ὡς γαρ εις υπαρχων του
λαου, λαον εαυτου φησι τους καθ' αιμα τε και γενος οικειους. Ἄδει τοινυν ο
προφητης τωι ηγαπη- μενωι, και εστιν αυτου το ᾆσμα ειρημενον επι τωι αμπελωνι τωι
αγαπητωι, τουτ' εστι, του Ἰσραηλ. Γε- γραπται γαρ, οτι "6Ἀμπελων Κυριου Σαβαωθ
ανθρω- πος του Ἰουδα, νεοφυτον ηγαπημενον."6
9Ἀμπελων εγενηθη τωι
ηγαπημενωι, εν κερατι, εν τοπωι πιονι. Και φραγμον περιεθηκα, και εχαρακωσα, και
εφυτευσα αμπελον Σωρηκ, και ωικοδομησα πυργον εν μεσωι αυτου, και προληνιον
ωρυξα εν αυτωι, και εμεινα του ποιησαι σταφυ- λην, εποιησε δε ακανθας.9
Ἀμπελωνι παρεικασας τον Ἰσραηλ, επιμενει δι' ολου τηι του λογου μεταφοραι·
"6Γεγονε τοινυν,"6 φη- σιν, "6αμπελων τωι ηγαπημενωι, εν κερατι, εν τοπωι πιονι."6
Φασι τους ετερους των ερμηνευτων αρκεσθη- ναι τωι ειπειν εν τοπωι πιονι, ως του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

κερατος ημιν ουδεν ετερον, η τουτο αυτο σημαινοντος. ∆οκει δε τισιν το ως εν
κερατι νοειν, ως εν δυναμει Θεου. Κε- κληρονομηκε γαρ ο Ἰσραηλ της επαγγελιας
την γην, τους παλαι κατωικηκοτας εν αυτηι νικησας δια Θεου. Τοιγαρτοι φησι προς
αυτον, εν τεσσαρακοστωι τριτωι ψαλμωι· "6Ἔν σοι τους εχθρους ημων κερατιουμεν,
και εν τωι ονοματι σου εξουδενωσομεν τους επανιστα- μενους ημιν."6 Λαμβανεται δε
το κερας παρα τηι θειαι Γραφηι, εις ισχυν και εις δυναμιν, και εις δοξαν την
βασιλικην. Ἔστι γουν ακουσαι του μακαριου ∆αβιδ ποτε μεν λεγοντος, ως εκ
προσωπου δικαιου παντος· "6Ὑψωθησεται ως μονοκερωτος το κερας μου·"6 ποτε
δε παλιν περι Χριστου· "6Το κερας αυτου υψωθησε- ται εν δοξηι."6 Περιφανεστατη
γαρ η βασιλεια Χρι- στου. Ὅτι δε πιων της επαγγελιας η γη, μεμαρ- τυρηκε το
Γραμμα το ιερον. Πανταχη γαρ αυτην ονο- μαζει γην ρεουσαν γαλα και μελι.
Προσεμπεδοι δε το λογον και ο θεσπεσιος Μελωιδος ψαλλων τε και λεγων περι του
Ἰσραηλ· "6Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας, 70.137 εξεβαλες εθνη, και κατεφυτευσας
αυτην."6 Ὁραις το εν κερατι, το ως εν δυναμει Θεου σημαινον εν τουτοις;
Καταπεφυτευται γαρ εκβεβλημενων εθνων. Ειρησθαι δε και ετεροις το εν κερατι
δοκει, ως εν υψηλωι τε και επηρμενωι χωριωι· τοιαυτη γαρ η Σιων εν ορει κειμενη.
Καταφυτευσας δη ουν τον αμπελωνα, φησι, και φραγμον περιεθηκα, και
εχαρακωσα, και κατ- εφυτευσα αμπελον Σωρηκ. Περιεδεδετο δε καθαπερ τινι
φραγμωι, και αγγελικαις δυναμεσι, και ταις ανωθεν επικουριαις ο Ἰσραηλ.
Ἐχαρακωθη δε προς τουτωι. Και τι δη τουτο εστιν; Οι της των αμπελω- νων γεωργιας
επιστημονες δονακας εκαστηι παραπη- γουντες ευτεχνως, αιρουσι τε αυτας υψου, και
ανα- δεσμουσι της γης. Σωος γαρ ουτως ο εξ αυτων και αδιαλωβητος εσται καρπος.
Τοιουτον τι πεπραχε και ο των ολων Θεος, νομωι τωι δια Μωσεως μονονουχι
χαρακωσας τον αμπελωνα τον νοητον, ινα μη εις γην εῤριμμενος, και μονα φρονων
τα σαρκος καταφθει- ρηται πολυτροπως, δυναιτο δε και το ανω φρονειν. Ἀποφερει
γαρ των γηΐνων ο του Θεου νομος, οιον ανεχων υψου των παιδαγωγουμενων τον
νουν. Ὅτι δε και ευγενης ο αμπελων, διατρανοι λεγων, ουχ απλως την τυχουσαν
αμπελον εν τωι πιονι πεφυτευσθαι τοπωι, αλλα γαρ Σωρηκ, τουτ' εστιν, εκλεκτην.
Ἑβραιοις δε δοκει, και ειδος αμπελου, ητ' ουν ονομα καλης και ευφορωτατης δια
του Σωρηκ σημαινεσθαι. "6Ὠκοδομησα δε, φησι, και πυργον εν μεσωι αυτου, και
προληνιον ωρυξα εν αυτωι."6 Ἐγηγερται γαρ εν τοις Ἱεροσολυμοις ο διαβοητος
εκεινος νεως, οιον τις πυργος και ενδιαιτημα Θεου, και μην ωρυκται και
προληνιον. Τεθειται δε θυσιαστηριον εν αυτωι, και κορβαν, ο εστι γαζοφυλακιον, εν
ωι πασα δωροφορια των προσιοντων συνεκομιζετο. Ἐπειδη δε τον αμπε- λωνα,
φησιν, ευ εχοντα δια παντων απεφηνα, προσ- εδοκησα του ποιησαι σταφυλην.
Ὠομην γαρ, ωιομην, ουχ ετερον τι ποιησειν αυτον, η τον ευγενη της αμπελου
καρπον· εποιησε δε ακανθας. Ουκουν ημαρ- τηκε της ελπιδος, εψευσατο δε, και
ακανθας τετοκεν αντι βοτρυων ο Ἰσραηλ. Ου γαρ τοι γεγονε νομοφυ- λαξ, ουδε τοις
της επιεικειας κατεκαλλυνθη καρποις, αλλ' εξωκειλεν αλλοτροπως, και πεποιηκεν
ακανθας, τουτ' εστιν, εργα πυρος, ηγουν οσα πληττει τους επαφωμενους και
προσεγγιζοντας. Λυπει δε Θεον ηπερ αν γενοιτο παρ' ημων αμαρτια, και οπερ εστι
παρ' ημιν η ακανθα, τουτο και παρ' αυτωι φαυλοτητος τροπος. Ἀλλ' ως ο μακαριος
γραφει Παυλος· "6Γη μεν η πιουσα τον επ' αυτης ερχομενον πολλακις υετον, και
τικτουσα βοτανην ευθετον εκεινοις, δι' ους και γεωργειται, μεταλαμβανει ευλογιας
απο Θεου. Ἐκφερουσα δε ακανθας και τριβολους αδοκιμος, και καταρας εγγυς, ης το
τελος εις καυσιν."6
9Και νυν, ο ανθρωπος του Ἰουδα, και οι εν- οικουντες
Ἱερουσαλημ, κρινατε εν εμοι, και αναμεσον του αμπελωνος μου. Τι ποιησω τωι
αμπελωνι μου, και ουκ εποιησα αυτωι; ∆ιοτι εμεινα του ποιησαι σταφυλην, εποιησε
δε ακανθας.9
Πειραται δεικνυειν απροφασιστον παντελως των Ἰουδαιων το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ραιθυμον και προς γε τουτωι την εις γε 70.140 τον νομον αναισχυντιαν. Μετον γαρ
αυτοις και μαλα ραιδιως την ευκλεα και ευδοκιμον της εν νομωι ζωης, ηγουν της εν
Χριστωι πολιτειας, ιεναι, τριβον, αυτοι τετιμηκασι την διεστραμμενην. Και μην το
δυνασθαι καρποφορειν αφεντες ως εωλον, γη τις ωσπερ γεγο- νασιν ου καρπων
ημερων τροφη· αγρια δε μαλλον και ακανθοτοκος και υλομανης. Ἡκετωσαν τοινυν,
φησιν, οι εν υμιν σοφοι, δικαζετωσαν εν εμοι τωι του αμπελωνος δεσποτηι, και
αυταις δε ταις αμπελοις. Τινος δη ουν αρα των αγαθων ελλελοιποτων αυταις
αχρειοι γεγονασιν; Ει μεν γαρ τι των αναγκαιων εις ονησιν παρωπται τυχον εμοι τωι
πεφυτευκοτι, δι- ελεγχετω τις και πεπαυσομαι. Ἀποστησω αιτιας, και ουκ αιτησω
δικας. Τι γαρ ποιησω, φησιν, ο μη πεποιηκα αυτωι; Ἐπειδη δε των χρησιμων πληρη
τε απεφηνα και ουδενος επιδεα, ειτα γεγονεν ακανθοτο- κος, καιτοι προσδοκωντος
εμου καρποις ωραιοις κομωντα βλεπειν. Ποια τις εσται λοιπον η παρα του
δικαζοντος ψηφος; Ἆρα γαρ ατημελη και ραιθυμον ονομασει τον γηπονον, η μαλλον
εκεινους αιτιασεται τους εν μεθεξει γεγονοτας της παρ' εμου φροντιδος,
ημεληκοτας δε ουτω της εαυτων ευκαρπιας, ως εικαιαν υλην και ακανθων οχλον
αντι βοτρυων εκτεκειν; Ὅτι δε ου περι της αισθητικης ακανθης ο λογος αυτωι, ουτε
μην βοτρυων η σταφυλης, παντι τωι σαφες. Ειπερ εστι νοητος ο αμπελων, τοιουτοι
δε παντως και οι καρποι. 9Νυν δε απαγγελω υμιν τι ποιησω τωι αμπελωνι μου·
αφελω τον φραγμον αυτου, και εσται εις διαρπαγην· και καθελω τον τοιχον αυτου,
και εσται εις καταπατημα. Και ανησω τον αμπελωνα μου, και ου μη τμηθηι, ουδ' ου
μη σκαφηι· και αναβησονται εις αυτον, ως εις χερσον ακανθαι. Και ταις νεφελαις
εντελουμαι, του μη βρεξαι επ' αυτον υετον.9 Ουκ αθαυμαστον, ωσγ' εμοι φαινεται,
του λογου το σχημα. Μονον γαρ ουχι και σεσιγηκοτων των κεκλη- μενων εις το
δικασαι, αυτωι τε και τωι αμπελωνι, την δικην αυτοις οριζει λοιπον· και τα εν τισιν
εσται προαγορευει σαφως. Ἐλλελοιποτος γαρ ολως ουδενος αυτωι των εις το ευ
ειναι χρησιμων, αυτος εξ οικειας κατεχερσουτο γνωμης. Ἔδει δη ουν αρα τους εις
τουτο φαυλοτητος καθιγμενους εξω τε χειρος και φροντιδος, και μην και
επικουριας του ∆εσποτου γε- νεσθαι λοιπον. Ουκουν αφελω, φησι, τον φραγμον
αυτου, και εσται εις διαρπαγην, και καθελω τον τοι- χον αυτου, και εσται εις
καταπατημα. Φραγμου δε και τειχους ερημος αμπελων, προκεισεται παντως τοις
διαρπαζειν εθελουσιν θοινη τις ετοιμοτατη και τοις διοδευουσι τριβος, εξειργοντος
ουδενος. Περι- φραττοντος μεν γαρ ημας του Θεου, και αποῤρητοις τισιν
επικουριαις μονονουχι και ανατειχιζοντος, ουκ εσομεθα βατοι και εν ταξει τριβου
τοις ακαθαρτοις πνευμασιν· ουτε μην ετοιμοι προς διαρπαγην τοις θηριοις του
αγρου, και αλωπεξι τρυφη. Περι ων γε- γραπται και εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων·
"6Πιασατε ημιν αλωπεκας μικρους αφανιζοντας αμπελους."6 Λεγονται δε και
μεριδες αλωπεκων γενεσθαι τινες. 70.141 Ἀνιεντος τε τοις αδικειν εθελουσιν, και
φροντιδος της ανωθεν απαμφιεννυντος Θεου, παντος εις πειραν ηξομεν κακου· και
πας οστισουν εντρυφησει τοις καθ' ημων, καν ει νοητος τις ειη ληιστης· καν ηι ο εν
τοις μελεσι σαρκος αγριαινων νομος· και απαν ημων της διανοιας το κινημα
καρποφορησηι τωι Σαταναι. Ουκουν διχα τε φραγμου, του μην ατειχιστος αμπελων,
τοις εθελουσιν ανεθησεται προς διαρπαγην. Και ου μη τμηθηι, ουδ' ου μη σκαφηι,
τουτ' εστιν, ουδεμιας επι- τευξεται φροντιδος, επανορθουν δυναμενης και ανακομιζειν επι το αμεινον, και της ουτω δεινης χερσιας απαλλαττειν αυτον.
Ἐντελουμαι γαρ δη και ταις νοηταις νεφελαις, τουτ' εστι, τοις αγιοις προφηταις,
ηγουν δυναμεσι ταις αγγελικαις, του μη βρεξαι εις αυτον υετον· δηλον δε οτι τον
νοητον, τον ως εν παρα- κλησει τηι εις νουν και καρδιαν, και λογωι τωι θειωι
πραττομενον. Πλην εντευθεν εστι μαλιστα ιδειν, οτι τοις υιοις Ἰσραηλ ου προ γε
των της επιδημιας καιρων τα τοιαδε συμβησεσθαι φησιν ο προφητικος ημιν λογος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

αλλ' οτε πεπαρωινηκασιν εις Χριστον. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ειπειν, ηγουν
καταδειξαι καιρον, καθ' ον κατατετελεκεν ο Ἰσραηλ προφητων αγιων διχα.
Γεγονασι μεν γαρ αιχμαλωτοι κατα καιρους, και εις την Περσων και Μηδων
απυχοντο χωραν γυ- ναιξιν ομου και φιλτατοις. Πλην ου διχα προφητων αγιων
κατεβησαν εις Αιγυπτον, ηιρηκοτων κατα και- ρους την διαβοητον Ἱερουσαλημ των
Βαβυλωνιων, αλλα συνην αυτοις ο προφητης Ἱερεμιας, τοις ανω- θεν και παρα
Θεου διακονουμενος λογοις. Ἐπειδη δε πεπαρωινηκασιν εις Χριστον, ερημοι
φραγμου διατε- τελεκασι, και πασα αυτων ασφαλεια πεπτωκεν. Τουτο γαρ, οιμαι,
εστι το καθαιρεισθαι λεγειν τον τοιχον αυ- του. Πεπαυται δε και απας προφητων
αγιων ο επ' αυτοις λογος, και υετου δικην ανασχων τροπον τινα· και διαλελοιπασιν
αι των αγιων φωναι· και τουτο, οιμαι, εστι το δι' ενος αυτοις ειρημενον παρα Θεου·
"6Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και επαξω λι- μον επι την γην, ου λιμον
αρτου, ουδε διψαν υδατος· αλλα λιμον του ακουσαι λογον Κυριου. Και απο Ἀνατολων εως και ∆υσμων περιδραμουνται ζητουντες τον λογον Κυριου, και ου μη
ευρωσι."6 Και ταυτι μεν, ως εφην, τοις εξ Ἰσραηλ συμβεβηκεν, και μαλα εικοτως.
Ἀπεωσαντο γαρ αυτοι τον των δυναμεων Κυριον, τον καταρδοντα νοητως ψυχας
και καρδιας, και καταπιαινοντα δροσοις ταις πνευματικαις· ων και ο μακαριος
∆αβιδ διεμεμνητο λεγων· "6Ὡς δρο- σος Ἑρμων καταβαινουσα επι τα ορη Σιων."6
Ἐγη-γερται δε αμπελων αντ' εκεινου νεος, ο των δια πι- στεως κεκλημενων εις
αγιασμον. Και περι αυτων φησιν ο Νυμφιος ο εξ ουρανου, τουτ' εστι Χριστος· Αι
αμπελοι κυπριζουσιν, εδωκαν οσμην. Και αυτος μεν εστι η πρωτη τε και παναγια,
και αληθης αμπε- λος. Ἀπηρτημεθα δε αυτου ημεις κληματων δικην, της παρ' αυτου
ζωοποιου πιοτητος αναπιμπλαμενοι. Και γουν εφασκεν εναργως· "6Ἐγω ειμι η
αμπελος αληθης, και ο Πατηρ μου γεωργος εστι· παν κλημα εν εμοι μη φερον
καρπον αιρει αυτο, και παν το φε- 70.144 ρον καρπον καθαιρει αυτο, ινα καρπον
πλειονα φε- ρηι."6 Ἐπειδη δε αυτωι προσπεφυκαμεν δι' οικειοτη- τος, δηλον οτι της
πνευματικης, αποτετελεσμεθα καρποφοροι· και προς γε τουτο ημας εμπεδοι λεγων
αυτος· "6Μεινατε εν εμοι, καγω εν υμιν. Καθως το κλημα ου δυναται καρπον φερειν
αφ' εαυτου, εαν μη μεινηι εν τηι αμπελωι· ουτως ουδε υμεις, εαν μη εν εμοι μεινητε.
Ἐγω ειμι η αμπελος, υμεις δε τα κλη- ματα· ο μενων εν εμοι, καγω εν αυτωι, ουτος
φερει καρπον πολυν, οτι χωρις εμου ου δυνασθε ποιειν ουδεν."6 Χρηναι δε ουν
εγωγε φημι προσερηρεισθαι δειν δια πιστεως και αγαπης και της εις παν οτιουν
ευπειθειας τηι αμπελωι τηι αληθινηι, τουτ' εστι, Χρι- στωι. Αυτος γαρ ημας αποφανει
καρποφορους, αυτος περιθησει φραγμον, και εγερει το τειχος, και απο- στησει
διοδευοντας. Και προς αυτον που φησι λογιον ιερον· "6Και οικοδομηθησονται σου
ερημοι αιωνιοι, και μνημοσυνον γενεων γενεαις, και κληθησηι οικο- δομος
9Ὁ γαρ αμπελων Κυριου
φραγμων, και τας τριβους τας ανα μεσον παυσεις."6
Σαβαωθ, οικος του Ἰσραηλ εστι, και ανθρωπος του Ἰουδα, νεοφυτον ηγαπημενον.
Ἔμεινα του ποιησαι κρισιν, εποιησε δε ανομιαν και ου δικαιοσυνην, αλλα
κραυγην.9 Ἀποδεδειχεν εναργως εν τουτοις, οτιπερ ο λογος αυτωι γεγονεν ου περι
αισθητου μαλλον αμπελωνος, αλλα περι νοητου. ∆εχεται γαρ αει πως η
θεοπνευστος Γραφη τα εμφανη των παραδειγματων εις ενδειξιν των αφανεστερων
και νοητων πραγματων. Και γαρ εστι, φησιν, ο αμπελων του Κυριου Σαβαωθ, και το
νεοφυτον ηγαπημενον, ο οικος του Ἰσραηλ, και ο ανθρωπος του Ἰουδα. Ἀλλα καιτοι
της παρ' εμοι φειδους και αγαπης ηξιωμενος, και πασης φροντιδος απολελαυκως,
ου γεγονεν ευβοτρυς, ουκ αμπελος ευγενης, ου τετιμηκε νομον, ουδε επιεικη και
αγιαν διεβιω ζωην· εψευσατο δε ωσπερ και την του γη- πονουντος ελπιδα. Ἐγω μεν
γαρ προσεδοκησα κρισιν. τουτ' εστι, την εκ διανοιας ειλικρινους ορθην και
αμωμητον την εφ' απασι τοις πρακτικοις αιρεσιν, ητοι κρισιν. Ὁ δε, φησι, πεποιηκεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

ανομιαν. Καιτοι πως αν αμπελος ακανθας τεκοι; ουκουν εψευσατο, καθαπερ εφην
αρτιως. Ὅθεν γαρ ην εικος τους της δικαιοσυνης αναφυναι καρπους, εκειθεν
αδοκητος εκδεδοται βιος, ο και νομων εξω των ιερων και των εκ της θειας εντολης
καταῤρησιν εχων. Ουκουν εποιησεν ανομιαν, και ου δικαιοσυνην, αλλα κραυγην.
Κραυγην δε φησιν εκεινο οιμαι που δεικνυων, οτι γεγονεν αυτοις σεσοβημενος μεν
εις οργας και θορυβου μεστος ο βιος. ∆ιο και ο θεσπεσιος Παυλος τοις ηγιασμενοις
εντελλεται λεγων· "6Πασα δε κραυγη, και οργη, και θυμος, και βλασφημια αρθητω
αφ' υμων συν πασηι κακιαι."6 Πρεποι γαρ αν, ου τοις καθεστωσαν εχουσι την φρενα,
το ταις ασυφηλοις κεχρησθαι κραυγαις, εκεινοις δε μαλλον, οις ο βιος ουκ
ασφαλης· μαλλον δε προς παν οτιουν ευκολως των κακων, και θυμωι μαλλον η
συνεσει διοικουμενοις. Ἔοικε δε και την παγχαλεπον των Ἰουδαιων κραυγην
υπαινιττεσθαι, ην επ' αυτωι πεποιηνται τωι Χριστωι. Πιλατου γαρ ονειδιζοντος, ει δη
βουλοιντο
70.145 σταυρουσθαι τον βασιλεα τον εαυτων, απασης ευκο- σμιας τε
ομου και φιλοθεΐας ηφειδηκοτες ανακεκρα- γεσαν αυτοι· "6Αιρε, αιρε, σταυρωσον
αυτον· ουκ εχο- μεν βασιλεα ει μη Καισαρα."6 Κραυγη τοινυν πονηρα, της Ἰουδαιων
συναγωγης ο καρπος, δι' ην αφηιρηται και φραγμου, και τοιχου, και αρδειας της εκ
νεφελων αγιων. Ἐστερηνται δε και απασης επιμελειας. Ἔφη γαρ, οτι Ἀνησω τον
αμπελωνα μου, και ου μη τμηθηι, ουδ' ου μη σκαφηι. Κατεχερσωθη δε ολος ακανθας
εκτετοκως, αι φλογος εισι τροφη. 9Ουαι οι συναπτοντες οικιαν προς οικιαν, και
αγρον προς αγρον εγγιζοντες, ινα του πλησιον αφελωνται τι. Μη οικησετε μονοι επι
της γης; Ἠκουσθη γαρ εις τα ωτα Κυριου Σαβαωθ ταυτα.9 Ἵνα μη τις οιηται ματην
κατειρηκοτα του Ἰσραηλ εικη τε την αμπελον διαβαλειν, ως ηκιστα μεν στα- φυλην
εκτετοκυιαν, μαλλον δε ακανθας, τουτ' εστιν, αντι κρισεως, ητοι κριματων δικαιων
ανομιας, αντι δε της δικαιοσυνης κραυγην· απαριθμειται χρησι- μως τα δι' ων ην
εικος, ου μετριως κατεγνωσμενον ιδειν, και ουκ επι τοις τυχουσιν απλως, αλλ' επι
τοις αγαν εκνομωτατοις, και τοις οτι μαλιστα κατεστυγη- μενοις παρα γε τωι
φιλαρετωι Θεωι. Ταυτηιτοι φησιν· "6Ουαι οι συναπτοντες οικιαν προς οικιαν, και
αγρον προς αγρον εγγιζοντες, ινα του πλησιον αφελωνται τι."6 Ἔνεστι γαρ ως
επιπαν τοις εθελουσι πλουτειν, και μην και το δυνασθαι λαχουσι προς τουτο, το αει
τι θελειν τοις ηδη πεπορισμενοις επισωρευειν ετι, και τα της ουσιας αυτοις εν
ακαταληκτοις πλεονα- σμοις, ορασθαι ποιειν. Και γουν επιφυονται τοις ομοροις αει
και γειτοσιν· ευρυτερας τε τας εν αστεσιν οικιας αποτελειν σπουδαζοντες,
καταβιαζομενοι δε τους των ομορουντων αυτοις χωριων δεσποτας, και τοις ιδιοις
συναπτοντες. Ἀκορεστον γαρ τι χρημα πλουσιος ανηρ, ει παρακεοιτο πως αυτωι το
δυνασθαι ραιδιως απερ αν βουλοιτο κατορθουν. Πεπαυται γαρ ουδαμως τοις του
πελας επιπηδων· και διψηι μεν αει το ουπω παρον, γλιχεται δε των μηπω πεπορισμενων. Ουαι τοινυν, φησι, τοις συναπτειν εθελουσι τας εαυτων οικιας ταις
ετερων, και αγροις αγρους, ινα του πλησιον αφελωνται τι. Προφασιν γαρ πως αει
του χρηναι πλεονεκτειν ποιεισθαι σπουδαζουσι, το μη δειν ετερους γειτνιαιν αυτοις·
ειτα βιαζονται τους ασθενεστερους, και πλεονεκτουσιν ανοσιως κατ- οιμωζοντας
εσθ' οτε, και της ενουσης αυτοις σκαιο- τητος κατακεκραγοτας. Τι ουν αρα φησιν
αυτοις ο προφητικος λογος; Μη οικησετε μονοι επι της γης; Ἆρα γαρ, φησιν, οιεσθε
μονους υμας κατα την γην υπαρχειν, μη εφεστηκοτος Θεου, και εφορωντος τα
δρωμενα; Καιτοι λιαν εγγυς ο των ολων εστι ∆εσπο- της· ηκουσθη τα παρ' υμων. Και
τινα τροπον; ισως ερειτε. Κατακεκραγοτων δηλονοτι των ηδικημενων. Τοιουτον τι
και ο Σωτηρος ημιν γεγραφε μαθητης· "6Ἄγε νυν, οι πλουσιοι, κλαυσατε
ολολυζοντες επι ταις ταλαιπωριαις υμιν ταις επερχομεναις."6 Και προς γε τουτωι
φησιν· "6Ἰδου ο μισθος των εργατων των αμησαντων τας χωρας υμων. Ὁ
απεστερημενος αφ' 70.148 υμων κραξει, και αι βοαι των θερισαντων εις τα ωτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

Κυριου Σαβαωθ εισεληλυθασιν."6 ∆εχεται γαρ και λιαν ετοιμως τας των
πλεονεκτουμενων φωνας η παναγια τε και μισοπονηρος φυσις. Ὅτι δε ουκ
αφεστηκε των επι της γης, πιστωσεται λεγων αυ- τος· "6Θεος εγγιζων εγω ειμι, λεγει
Κυριος, και ου Θεος ποῤρωθεν."6 Ἀκουετωσαν τοινυν οι πλεονεκτειν εθελοντες,
και βιαζειν, και διαρπαζειν αδελφους· Μη οικησετε μονοι επι της γης; Παρεστι γαρ ο
των ολων Θεος. Ἰστεον δε ο τι, καιτοι κατα το εικος των αγαν αστειοτατων, ο
προφητης ημιν εν τουτοις υποδηλοι· Ὦ γαρ πλουσιοι, φησι, τι τα του πλησιον
αρπαζετε, και μεμισηκατε τον εγγυς; Συμβησεται παντως υμιν δη και μονοις
οικησαι την χωραν, των αλλων απαντων εξωθουμενων. Ἔρημον ουν των
κατωικηκο- των αποφανειτε την γην. Ἄριστον ουν αρα και σοφον, μεταποιεισθαι
μονων των εις αυταρκειαν την μεμετρημενην. Κρεισσων γαρ μερις μικρα μετα του
φοβου Κυριου, η πολλα γενηματα μετα αδικιας. Ει δε δη τι χρη και εξ ιερων
γραμματων λαβοντας ει- πειν, βεβασιλευκε τις των εν Σαμαρειαι κατα καιρους του
Ἰσραηλ, ος δη και οικον πολυτελεστατον εαυτωι αναστησας, πιπτει μεν παρ' αυτου
και παραχρημα διολλυται. ∆ιελεγχων δε Θεος ως εικη πεποιηκοτα, φησιν·
Ὠκοδομησας σεαυτωι οικον συμμετρον, υπερωια ριπιστα, διεσταλμενα θυρισιν,
εξυλωμενα εκ κεδρων, και κεχρισμενα εν μιλτωι. Μη βασιλευσηις, οτι συ
παρωξυνθης εν Ἀχαζ τωι πατρι σου. Βελτιον ην σε ποιειν κριμα και δικαιοσυνην
καλην. "6Ου γαρ αν ονησουσι θησαυροι ανομους,"6 κατα το γεγραμμενον·
"6δικαιοσυνη δε ρυσεται εκ θανατου."6
9Ἐαν γαρ γενωνται οικιαι πολλαι, εις
ερημωσιν εσονται μεγαλαι και καλαι· και ουκ εσονται οι ενοικουντες εν αυταις. Ου
γαρ εργονται δεκα ζευγη βοων ποιησει κεραμιον εν· και ο σπειρων αρταβας εξ
ποιησει μετρα τρια.9 Ἠκουσθη μεν γαρ ομολογουμενως, φησιν, εις τα ωτα Κυριου
Σαβαωθ, τα της καθ' ετερων πλεονεξιας εγκληματα των δυνατωτερων. Τι ουν
σεσιγηκεν αρα, παρηκεν ησυχηι, και χαλινον επηνεγκε ταις οργαις; Ουδαμως, φησι.
Και τουτου σαφης αποδειξις, το εικαιον αποφηναι τοις των αλλοτριων ερασταις το
επι τουτωι σπουδασμα. Ποια γαρ ονησις του συν- απτειν οικιαν προς οικιαν, λαμπρως
τε και φιλοτι- μως κατασκευαζειν εστιας, ει μη τις εσται, φησι, κατοικησων εν
αυταις, δαπανησαντος του πολεμου μικρους και μεγαλους; Τι δε των ευρυοτατων
αυτοις οφελος αγρων, ευκαρπειν αυτοις ουκ εωντος Θεου, δια τας των
κτησαμενων, ηγουν αρπασαντων πλεονεξιας; Ἔσται γαρ, εσται εν αφοριαι τοσαυτηι
τα εν αγροις, ως εικοσι μοσχων, ητοι ζευγων δεκα πονουντων εν αμπελωσιν, εν και
μολις γενεσθαι κεραμιον· και σπαρεντων μετρων εξ εν ημισει της των σπερματων
καταβολης την των καρπων αποδοσιν ιδειν. Ἀρκεσει δε, οιμαι, προς εργασιαν
ζευγεσι δεκα βοων, πλειστη μεν αμπελοφυτος γη, πλειστοι δε ομοιως αροσιμοι
κληροι. Ουκουν ανονητος η κτησις, και του πλεον- εκτειν εικαιος ο πονος, ει μητε
τις οικησει τας εν
70.149 τοις αστεσιν οικιας. Μη μην ευφορησει τα εν αγροις,
Θεου καταφθειροντος, και την των απληστων ελεγχον- τος αδικιαν. Ἐπειδη δε και
ημων εκαστος εν ιδιαι ψυχηι νοητον εχει γεωργιον, και τον της δικαιοσυνης
εργαζεται σπορον, φυλαττωμεθα το προσκρουειν Θεωι. Τοτε γαρ τοτε, καθαπερ
οικον ασφαλη και ερηρει- σμενον, οικησομεν την πολυειδη και παμποικιλον
αρετην, πληθυνουμεν δε σιτων ωσπερ κοιλαδες· ευ- λογησει δε ο των ολων Θεος τον
σπορον ημων, και αυξησει τα γεννηματα της δικαιοσυνης ημων, καθα φησιν ο
θεσπεσιος Παυλος. 9Ουαι οι εγειρομενοι τωι πρωι, και το σικερα διωκοντες, οι
μενοντες το οψε· ο γαρ οινος αυ- τους συγκαυσει. Μετα γαρ κιθαρας και ψαλτηριου
και τυμπανων, τον οινον πινουσι, και αυλων, τα δε εργα Κυριου ουκ εμβλεπουσι,
και τα εργα των χειρων αυτου ου κατανοουσιν.9 Συναπτει τοις πρωτοις ετερα και
παγχαλεπα των πλουσιων εγκληματα. Παρεσται γαρ αυτοις, προς γε τωι βουλεσθαι
πλεονεκτειν και ακορεστως βιαζεσθαι τους ασθενεστερους, και το εν ποτοις ειναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

φιλειν, και τρυφαις επιγαννυσθαι, κωμοις τε και μεθαις ακατα- ληκτοις, και τοις εκ
φιλοσαρκιας καταμιαινεσθαι κακοις· και τουτο ενδελεχως οιεσθαι δειν αυτους εν
παντι δη τουτο πραττειν καιρωι. Ἱκανος γαρ ο πλουτος ακονησαι προς τρυφας, και
τον επ' αυτοις αφανισαι κορον. Ἀλλ' "6ο σπειρων εις την σαρκα,"6 καθα φησιν ο
Παυλος, "6εκ της σαρκος θερισει φθο- ραν."6 Τελος γαρ της προσκαιρου τρυφης
μακρον και διηνεκες εσται δακρυον, και σαρκικης ηδονης ολεθρος ο καρπος. Γραφει
τοινυν ημιν ο προφητης τας των Ἰουδαιων αγερωχιας, και το εξιτηλον εις τρυφας,
και το κεχυμενον εις ασωτιας. Παντα γαρ, φησι, καιρον απονεμοντες ταις
γαστριμαργιαις, υπο την εω ζητουσι το σικερα, και τοις ηλιου δρο- μοις
συνεκτεινουσι τους ποτους, και μεχρις αυτης μενοντες της εσπερας. Ὁ γαρ οινος
αυτους συγκαυ- σει. Ὁμολογουμενως μεν γαρ εμποιει τινα καυσιν αδην πινομενος
τοις σπλαγχνοις ο οινος. Συγκαυσει δε και ετερως του μεθυειν τους εραστας, εσται
γαρ αυτοις προς τουτο κολαζοντος αφορμη. Συγκαυθη- σονται δε παντη τε και
παντως εις φλογας πεμπομε- νοι τας διηνεκεις, και ητοιμασμενας τωι διαβολωι και
τοις αγγελοις αυτου. Ταυτηιτοι και ο μεθυσος ομου τοις αλλοις βεβηλοις αποκληρος
εσται παρα Θεωι, και εις την των ουρανων βασιλειαν ουκ εισελευσεται. Ὅρα γαρ
οση των Ἰουδαιων γεγονε κατα καιρους η επι το χρηναι τρυφαιν εξιτηλια. Ὅπου γαρ
ο κιθαρας κτυπος, και τυμπανων ηχος, και των αυ- λουντων συναναφωνησις, συν
ευρυθμιαι και κροτοις, εκει που παντως εστι και παν ειδος ακαθαρσιας, και τα
κρυφη γιγνομενα παρ' αυτων, α και αισχρον εστι λεγειν. Ζημιοι δε τουτο αυτους το
μη δυνασθαι καθοραιν την του Θεου δοξαν, μητε μην ενατενιζειν τοις εργοις αυτου.
Ὥσπερ γαρ ο του σωματος οφθαλμος, η κονεως εμβαλουσης, η λημης εγκεχυ70.152 μενης, η παρενοχλουντος τραυματος ιδειν ου δυναται καθαρως· ουτω και
ανθρωπινος νους ταις της σαρκος ει καταπαχυνοιτο τρυφαις, αναμυειν ου δυναται
προς Θεον, ουτε μην ακριβη τοις παρ' αυτου γινο- μενοις ενερειδειν την οψιν· δι' ων
εστι και μαλα σαφως, τις τε και οσος εστιν ο ∆ημιουργος, εννοειν δυνασθαι.
Γινωσκεται γαρ απο καλλονης κτισματων· και θαυμασειεν αν αυτον και μαλα
πλουσιως ο τοις παρ' αυτου πεποιημενοις το θαυμα διδους. Ὡς γαρ ο μακαριος
γραφει Παυλος· "6Τα αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις ποιημασι νοουμενα
καθοραται, η τε αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης."6 Εικος δε δη τον προφητην
καταιτιασθαι τους Ἰουδαιους ως αγα- πωνται ποτους, συλλεγομενους δε και μαλα
προθυ- μως εις τρυφας· μη μην ετι και εις νουν εχειν, ηγουν εις τα μελλοντα
θεωρειν, τουτ' εστι, τα συμ- βησοντα αυτοις ως εκ θειας οργης, α και εργα φησι των
χειρων του Θεου. Ποιει γαρ ειρηνην τοις αγα- πωσιν αυτον, και τοις παροτρυνουσι
κτιζει κακα. Ει γαρ εωρων τα εσομενα κατ' αυτων εργα Κυριου, ουκ αν ηνεσχοντο
ποτον, αλλ' ην αν αυτοις εν σπουδηι το δακρυον, και φιλος ο θρηνος, πονοι τε και
προσ- ευχαι, και τα της μεταγνωσεως εργα, των εν ασωτιαι κακων ηδιονα. 9Τοινυν
αιχμαλωτος ο λαος μου εγενηθη, δια το μη ειδεναι αυτους τον Κυριον. Και πληθος
εγενηθη νεκρων, δια λιμον και διψαν υδατος. Και επλατυνεν ο ᾅδης την ψυχην
αυτου, και διηνοιξεν το στομα αυτου, του μη διαλιπειν. Και καταβησονται οι
ενδοξοι, και οι μεγαλοι, και οι πλουσιοι, και οι νομεις αυτης. Και ταπει- νωθησεται
ανθρωπος, και ατισθησεται ανηρ. Και οι οφθαλμοι οι μετεωροι ταπεινωθησονται,
και υψωθησεται Κυριος Σαβαωθ, και ο Θεος αγιος δοξασθησεται εν δικαιοσυνηι.9
Ὅτι τοις θελουσι τρυφαιν εκτελευται το χρημα προς ολεθρον και προς αυτο που το
λοισθον αφικνει- ται των κακων, ο θειος ημας εν τουτοις διδασκει λογος. Ἐπειδη
γαρ οι της Ἰουδαιων χωρας, των αλλων περιφανεστεροι, μεθεντες ως ακερδες το
χρηναι περιεργαζεσθαι τα εργα του Θεου, και το εμβλεπειν τα εργα των χειρων
αυτου, παρ' ουδεν ποιησασθαι μεμελετηκοτες, κωμοις τε διηνεκεσιν εσχολαζον, και
μεθυειν ηθελον ασωτοτατα καταυλου- μενοι, και τουτο διημερευοντες· οιχησονται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

μεν αιχμαλωτοι και δουλευσουσιν εχθροις, πληθυς δε τοσαυτη νεκρων κατα πασαν
εσται την χωραν, λιμωι και διψει διολωλοτων, ως μονονουχι σπαταλησαι τον ᾅδην
πλατει και απληστωι στοματι, χανδον εκρο- φουντα τους καταβαινοντας, και τοις
ιδιοις απο- κλειοντα θησαυροις. Ὅταν γαρ ᾅδου ψυχην πλα- τυνομενην ακουεις,
νομιστεον ετερον ουδεν βουλεσθαι δηλουν αυτον, η οπερ εφην αρτιως. Κεχρηται
γαρ η θεοπνευστος Γραφη τοις ονομασι τροπικως εσθ' οτε, και οιον εκ μεταφορας,
και επι των ουκ εχοντων ψυχην, αλλ' ουδε εν ταξει ζωων ηριθμημενων, η και
οντων τουτων κατ' αληθειαν. Ποια γαρ ᾅδου ψυχη;
70.153 Τοπος δε μαλλον ο
ᾅδης, και ψυχων αθλιων αμειδες δεσμωτηριον. Ουκουν των εν τωιδε τωι βιωι εντρυφωντων ψυχαι κατοιχησονται μεν εις τον ᾅδην, κατεμπλησουσι δε ωσπερ την
ψυχην. Και τι τοιουτον ημιν ο θεσπεσιος μελωιδος υποδηλοι, λεγων περι πασης,
οιμαι, ψυχης φιληδονου τε και φιλαμαρτημο- νος· Εισελευσεται εως γενεας πατερων
αυτου, εως αιωνος ουκ οψεται φως. Ὥσπερ γαρ τους αγιους απαλλαττομενους των
καθ' ημας πραγματων, προσ- τεθηναι φησι το Γραμμα το ιερον τοις πατρασιν αυτων·
ειρηται γαρ που προς τον μακαριον Ἀβρααμ· "6Και συ προστεθησηι προς τους
πατερας σου τραφεις εν γηραι καλωι·"6 ουτω και τους τελευτωντας εν αμαρτιαις εις
γενεαν πατερων αυτων αποδραμεισθαι φαμεν, πατερας αυτων ειναι λεγοντες τους
ομοιοειδη και δια παντων ισην και ομοιως εχουσαν διαζωντας ζωην. Ει δε δη
λεγοιτο πληθος ειναι νεκρων, δια λιμον και διψαν υδατος, εκεινο φαμεν, ο τι
γεγραφεν Ἰωσηπος ο της Ἰουδαιων συμφορας εκτραγωιδησας τωι βιωι το μεγεθος· οτι
πολιορκουμενης της Ἱε- ρουσαλημ γυναια μεν κατεδηδοκεν α τετοκασι κορια,
ηττοντο δε παντος υπο λιμου και αναγκης του τοις οδουσιν εικοντος. Ὅτι δε ουκ εν
μονηι τουτο γεγονε τηι Ἱερουσαλημ, αλλα και εν ταις ετεραις της Ἰουδαιας πολεσιν,
πως αν η ποθεν ενδοιασειε τις;
Ουκουν πλειστοι μεν οσοι δεδαπανηνται τωι
πολεμωι, και πεπτωκασιν εν μαχαιραις· πολλων δε των ουτως απολωλοτων
πλειονας η του λιμου κατεφθειρεν αγριο- της. Ει δε δη τις λεγοι, και νοητων υδατων
γενεσθαι σπανιν, και τροφης της θειας δεδυσσεβηκοσι τοις Ἰουδαιοις· απολωλεναι
δε ουτως αυτους, και οιον εις ᾅδου καθικεσθαι, δια γε του μη ζωοποιεισθαι δια
Χριστου, καθ' ομοιοτητα των πιστευσαντων εις αυτον· ουκ αν αμαρτοι του αληθους.
Συμβεβηκε γαρ αυτους και τουτο παθειν. Ἀλλα τινες αν νοηθειεν οι καταβαινοντες,
οις και αυτος ο ᾅδης καταπλατυνει την ιδιαν ψυχην, και το απληστον ανοιξει
στομα, προσεπαγει λεγων· Οι ενδοξοι και οι μεγαλοι, και οι πλουσιοι, και οι λοιμοι
αυτης. Ἐπειδη γαρ ησαν των ανα πασαν την χωραν ηγουμενοι και περιφανε- στεροι,
δι' αυτων ην εικος παιδαγωγηθησεσθαι κα- λως το υπηκοον· αλλα τουτο μεν ουκ
εδρων. Τυποι δε ωσπερ και υπογραμμος γεγονασι τοις αλλοις της επαρατου ζωης,
και προς αυτους που φησι λογιον ιερον· "6Ὅτι παγις εγενηθητε τηι σκοπιαι, και ως
δικτυον εκτεταμενον επι το Ἰταβυριον, ο οι αγρευον- τες την θηραν κατεπηξαν."6
Ὁραις οπως παγις και θηρατρον γεγονασι τοις λοιποις, οτι και ταις των ηγουμενων
επιεικειαις, και μεντοι και ραιθυμιαις αει πως επεσθαι φιλει το υπηκοον. Ουκουν ως
παραι- τιοι γεγονοτες σφισιν εαυτοις, και τοις αλλοις απασι του απολεσθαι δειν,
πρωτοι καταβησονται και προ- ελασουσιν εις ᾅδου, επιπηδωσης τροπον τινα και προ
γε των αλλων αυτοις της θειας οργης. Κολασθη- σονται δε ουχ οτι πλουσιοι και
ενδοξοι γεγονασιν, αλλ' οτι λοιμοι, τουτ' εστι, φθοροι και λυμεωνες, και εαυτων,
ως εφην, και της αγελαιας πληθυος. Οι
70.156 δε μεγαλα φυσωντες, φησιν,
εσονται τεταπεινωμενοι και ατιμοι. Και τινα γαρ ου ταπεινοι του θανατου το δειμα;
Ἢ ποιον οφθαλμον επηρμενον και ανω βλε- ποντα δεινη και δυσοιστος ου
κατακοιμιζει συμφορα; Τουτων δε, φησιν, απαντων συμβεβηκοτων υψωθη- σεται
Κυριος Σαβαωθ, εν τηι ημεραι εκεινηι, τουτ' εστι, κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον εις
περας δρα- μειται τα επ' αυτοις προηγορευμενα. Ὑψουται δε μονος Κυριος Σαβαωθ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

εν κριματι, και εν δικαιοσυνηι, ως ορθηι και οσιαι τηι ψηφωι κολασας τον αλαζονα
λαον, τον απειθη και φιληδονον. Παραιτητεον ουν αρα τας τρυφας, και ως
απωτατω ποιεισθαι σπου- δαζωμεν τας ανονητους φιλοσαρκιας, μαλλον δε τας
μυσαρωτατας, ινα μη κατατρυφησηι και εφ' ημιν ο απληστος ᾅδης. Μεμνημεθα γαρ
του Σωτηρος λε- γοντος· "6Ουαι υμιν τοις πλουσιοις, οτι απεχετε την παρακλησιν
υμων."6 Και παλιν, οτι "6Μακαριοι οι πενθουντες νυν, οτι γελασετε·"6 καταληξει
γαρ ο πονος εις αναψυχην, και αγαθων ιδρωτων το περας, τρυ- φης ημιν εσται της
εις αιωνα προξενον. "6Ὁ γαρ σπειρων εις την σαρκα, εκ της σαρκος θερισει
φθοραν,"6 καθα γεγραπται· "6και ο σπειρων εις το πνευμα, εκ του πνευματος
θερισει ζωην αιωνιον."6 9Και βοσκηθησονται οι διηρπασμενοι ως ταυ- ροι, και τας
ερημους των απειλημμενων αρνες φαγονται.9
Συνεστωσης ετι της Ἰουδαιων
χωρας και εν ακμαις ουσης του ευημερειν, εμαχοντο μεν προς τους εξ αι- ματος
Ἰσραηλ τα περιοικα των εθνων. Ἐπειδη δε ην ο των ολων Θεος ο συνασπιζων τωι
Ἰσραηλ, κεκρατη- κεν ουτως των ανθεστηκοτων ως νικαιν αμαχει, και καταπτοειν
απαντας, και διαρπαζειν αυτων τας χω- ρας, και καταδηιουν τας πολεις, αγειν τε και
φερειν τα ετερων μετ' εξουσιας. Ἐπειδη δε δεδυσσεβηκασιν εις Χριστον, και
δεδονται ταις Ῥωμαιων στρατιαις εις ολεθρον και διαρπαγην, ενεπρησθησαν μεν αι
πολεις, διηρπασθησαν δε παντα τα οντα αυτοις παρα των νενικηκοτων. Ειτα της
Ῥωμαιων στρατιας υπ- ενδουσης βραχυ, κατετρεχον οι παλαι διαρπαζομενοι, πολεις
τε και οικους διερευνωμενοι, συνεκομιζον τε τα λοιπα, και εις τας σφων αυτων
απεφερον χωρας. Και τι τοιουτον ημιν υποδηλοι λεγων ο των ολων Θεος δια
φωνης προφητου· "6Καλαμασθε, καλαμασθε ως αμπελον τα λοιπα του Ἰσραηλ·
επιστρεψατε ως ο τρυγων επι τον καρταλλον αυτου."6 Ὅτι τοινυν ουκ αρκεσει
μονα παθειν αυτους τα εκ της Ῥωμαιων στρατιας, προστεθησεται δε και τα εκ της
ωμοτητος των ομορων εχθρων, προαγορευει λεγων· "6Και βο- σκηθησονται οι
διηρπασμενοι ως ταυροι."6 Οι γαρ πα- λαι, φησιν, ετοιμοι διηρπασμενοι υπ' αυτων,
δια το επαμυνειν Θεον, κατανεμηθησονται την χωραν αυτων ως ταυροι, τουτ' εστι,
δεινοι και αγερωχοι, και αμα- χον εχοντες την αντιστασιν. Και τας ερημους των
απειλειμμενων αρνες φαγονται. Ἀπειλειμμενων δε φησι, των πολιορκηθεντων. Τας
τοινυν, φησιν, ερη- μωθεισας πολεις των πολιορκηθεντων αρνες βοσκη- θησονται,
τουτ' εστι παλιν οι εξ εθνων. Ἐπειδη δε παλιν ως περι ταυρων ημιν πεποιηται τον
λογον,
70.157 μεμενηκε τηι τροπηι, και προστεθεικεν αρνας, ινα τους μεν αγαν
ισχυρους νοωμεν εις μοσχους. Τους δε μη ουτως εχοντας, υποβεβηκοτας δε εν ισχυι
μειονι, λεγομεν αρνας. Ουτω δη και την εκαστου των ραιθυ- μουντων καρδιαν αι
πονηραι και ακαθαρτοι νεμη- θησονται δυναμεις, ως μοσχοι και αρνες. Τροφη δε
αυταις το φιληδονον, και νου ροπη βλεποντος εις το πλημμελες.
{1ΛΟΓΟΣ ∆ʹ.}1 9
Ουαι επισπωμενοι τας αμαρτιας ως σχοινιωι μακρωι και ως ζυγου ιμαντι
δαμαλεως τας ανομιας, οι λεγοντες· Το ταχος εγγισατω α ποιησει, ινα ιδωμεν, και
ελθετω η βουλη του αγιου Ἰσραηλ, ινα γνωμεν.9
Ὁ μεν των ολων δημιουργος και Κυριος, ημερο- τητι νικων της ανθρωπου
φυσεως την ασθενειαν, προσελαλει τοις αρχαιοτεροις δια των αγιων προφη- των,
τα δι' ων ην εικος μεταχωρησαι προς τα βελ- τιω, τα χειρω μεθεντας, και
φαυλοτητος μεν κατα- ληξαι και αμαρτιας, διαβιωναι δε μαλλον εν αρετηι, και
κατορθουν ελεσθαι το αγαθον. Ταυτης τε ενεκα της αιτιας, ποτε μεν αυτοις
παρετιθει τα γερα τα τοις αγιοις ηυτρεπισμενα· ποτε δε τους της κολασεως
αφηγειτο τροπους, τους τοις φιλαμαρτημοσι πρεπον- τας, ινα πανταχοθεν συνελασηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

προς το ωφελουν. Ἀλλ' ουδεις ην τροπος ο τας Ἰουδαιων εξιτηλιας απωσασθαι
δυναμενος. Ἀπονενευκοτες γαρ εις φιλο- κερδιαν και τρυφας, και την εσχατην ηδη
νοσουντες απονοιαν κατα Θεου, τοις αγιοις προφηταις επεφυοντο δεινοι. Και οι μεν
απιστουντες παντελως τοις δι' αυ- των λεγομενοις εφασκον· "6Ἄλλα ημιν λαλειτε,
και αναγγελλετε ετεραν πλανησιν·"6 οι δε μονονουχι και καταιτιωμενοι το της
θειας φυσεως ανεξικακον αλ- ληλοις κατα το εικος προσγελωντες εφασκον· Ἀλλα
μακραν αι ημεραι, απολωλε πασα ορασις. Και γουν εφη που Θεος προς τον μακαριον
Ἰεζεχιηλ· "6Υιε ανθρωπου, ιδου ο οικος Ἰσραηλ ο παραπικραινων, λεγοντες
λεγουσιν· Ἡ ορασις ην ουτος οραι, εις ημε- ρας πολλας, και εις καιρους μακρους
ουτος προφη- τευει. ∆ια τουτο ειπον αυτοις· Ταδε λεγει Ἀδωναι Κυριος· Ου μη
μηκυνωσι παντες οι λογοι μου, ους αν λαλησω· οτι λαλησω λογον, και ποιησω,
λεγει Ἀδωναι Κυριος."6 Ἕτεροι δε παλιν μονονουχι και απεγνωκοτες της εαυτων
σωτηριας και ζωης, κατ- εθρασυνοντο της οργης, και δη και εφασκον· Ἡκετω το
ταχος ο του πολεμου καιρος, ουκ ανανδρους ημας η ψοφοδεεις οντας ευρησουσιν οι
καταδηιουν εθελοντες. Ἐμπειροπολεμοι και ημεις, και ευ ειδοτες τα τακτικα. Τους
ταυτα πεφρονηκοτας ταλανιζει δικαιως, και φησιν· "6Ουαι οι επισπωμενοι τας
αμαρτιας ως σχοινιωι μακρωι, και ως ζυγου ιμαντι δαμαλεως τας ανομιας."6
Ἁμαρτιας δε και ανομιας εν τουτοις φησι τας υπερ γε των αμαρτιων τιμωριας ητοι
κολασεις, μακραν μεν ουσας ετι, και ουπω πλησιον, δια τοι το ανεξικα- κειν ετι
βουλεσθαι τον Θεον, ελκομενας δε τροπον τινα παρ' αυτων, δια του βουλεσθαι και
τοις εκ θειας
70.160 οργης περιπεσειν κινημασιν. Οιμαι δε εγωγε των τοιουτων
εκαστωι πρεπωδεστατα τε και αληθως δυνα- σθαι λεγειν ημας· "6Ἢ του πλουτου της
χρηστοτητος αυτου, και της ανοχης, και της μακροθυμιας κατα- φρονεις, αγνοων
οτι το χρηστον του Θεου εις μετα- νοιαν σε αγει; Κατα δε την σκληροτητα σου και
αμε- τανοητον καρδιαν θησαυριζεις σεαυτωι οργην, εν
ημεραι οργης και
αποκαλυψεως και δικαιοκρισιας του Θεου."6 Ἕλκουσι γαρ, ως εφην, αυτοι καθ'
εαυτων τον της κολασεως καιρον, ταχα που μικροψυχουντες, οτι μελλει κολαζων
αυτους, και μη πλημμελουσιν ακαθεκτως επετιθει τας δικας. Ἕλκουσι τοινυν τας
αμαρτιας ως σχοινωι μακρωι, και ως ζυγου ιμαντι δαμαλεως τας ανομιας. Ὥσπερ γαρ
τας δαμαλεις, ητοι τας βους υποφεροντες τοις ζυγοις, ελκουσιν εσθ' οτε συν βιαι
πολληι, και καταδεσμευουσιν εις πονους· τον αυτον, οιμαι, τροπον κακεινοι τοις εκ
θειας ορ- γης επισυμβησεσθαι μελλουσιν εαυτους υποφεροντες
εφασκον·
"6Ἐγγισατω το ταχος, α ποιησει, ινα ιδωμεν, και ελθετω η βουλη του αγιου Ἰσραηλ
ινα γνωμεν."6 Τουτο λεγοντας και ουτω πεφρονηκοτας και ετερος των αγιων
προφητων ταλανιζει λεγων· Ουαι οι επι- θυμουντες την ημεραν Κυριου· και αυτη
εστι σκοτος, και ου φως, και γνοφος ουκ εχων φεγγος αυτου. Χρη τοινυν
μανθανοντας οτι λελυπηται Θεος, παραχρημα μετανοειν, και ακαταληκτοις
προσευχαις μειλισσεσθαι μαλλον αυτον, ου παροτρυνειν ετι κεκινημενον· ουτε μην
απειλουντος καταφρονειν· μακροθυμος γαρ εστι, και πολυελεος, αποφερων ανομιας,
και υπερ- βαινων αδικιας· και μικροις εσθ' οτε δακρυοις των ημαρτηκοτων επι την
αυτωι φιλαιτατην γαληνοτητα μεθισταμενος.
9Ουαι οι λεγοντες το πονηρον
καλον, και το κα- λον πονηρον, οι τιθεντες το σκοτος φως, και το φως σκοτος, οι
τιθεντες το πικρον γλυκυ, και το γλυκυ πικρον. Ουαι οι συνετοι εν εαυτοις, και
ενωπιον εαυτων επιστημονες.9 Ἀσυνετους οντας παντελως και δια τουτων ελεγχει
τους τας αμαρτιας επισπωμενους ως σχοινιωι μακρωι. ∆εον γαρ επαινου παντος
αξιουν το χρηναι μετανοειν, και δια πασης επιεικειας απαλλαττειν εαυτους της
επηρτημενης οργης, και ταις νηστειαις απολογεισθαι λελυπημενωι τωι παντων
κρατουντι Θεωι· αδοκιμοι γεγονασι τραπεζιται, τιμωντες μεν τα αισχιω, κατακιβδηλευοντες δε το ασυγκριτως αμεινον, και το οτι μαλιστα λυσιτελες εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

σωτηριαν αυτοις. Πρεπει δη ουν αρα τοις ουτω πεφρονηκοσι το ουαι. Ἀνοσιοι γαρ
και ασυνετοι καθ' εαυτων γεγονασι δικασται. Το μεν γαρ πονηρον καλον ειναι
λεγοντες, καταλογι- ζομενοι το σκοτος φως, και το μεν πικρον γλυκυ, το δε γλυκυ
πικρον ειναι διαβεβαιουμενοι, δια γε του παθειν ελεσθαι τας εκ του πολεμου
συμφορας, και- τοι μετον ευκολως εξω γενεσθαι του κακου, παρ- ωσαμενοι δε και
αυτον τον δια Χριστου φωτισμον, μεμενηκασιν εν σκοτωι. Και τι φησιν ο προφητης;
"6Ὑπομειναντων φως εγενετο αυτοις σκοτος· μειναν- τες αυγην εν σκοτιαι
περιεπατησαν."6 Κατωλισθον δε δυσβουλιας εις τουτο και φρενων αγριοτητος, ωστε
και προκειμενης αυτοις εις απολαυσιν της ημεροτη- τος του Θεου, και της εντευθεν
γλυκειας ελπιδος,
70.161 ειλοντο μαλλον αυτοι τας εκ του κολαζεσθαι πικριας,
και τοις ουτω δεινοις εκτρυχεσθαι κακοις. Πεπονθε- ναι δε τουτο φησιν αυτους, οτι
γεγονασιν εν εαυτοις συνετοι, και ενωπιον εαυτων επιστημονες. Ἀληθες οτι κατα
την του Παροιμιαστου φωνην, "6Ἀνεξελεγκτος σοφια πλαναται."6 Φορτικον δε και
επιζημιον το περι- αυτιζεσθαι φιλειν τοις τουτο δραιν ειωθοσι, και απο- διδοναι μονηι
τηι ιδιαι γνωμηι το δοκειν ειδεναι το ωφε- λουν. Ουτω και Γραμμα φησιν ιερον· Ὁ δε
κατοιο- μενος και καταφρονητης ανηρ αλαζων ουδεν ου μη περανηι. Ταυτην
εχοντες την αῤρωστιαν εις νουν και καρδιαν οι των Ἰουδαιων καθηγηται, τας παρα
του Σωτηρος ουκ εδεχοντο συμβουλας. Ἦσαν γαρ, ησαν, ουκ ενωπιον Κυριου
μαλλον, αλλ' ενωπιον εαυτων
επιστημονες, εξοφρυωμενοι μεν και μεγα
φρονουντες επι τηι των θειων ειδησει νομων, εγνωκοτες δε το συμπαν ουδεν.
Τυφλοι γαρ ησαν τυφλων οδηγοι, κατα την αυτου του Σωτηρος φωνην. 9Ουαι οι
ισχυοντες υμων, οι τον οινον πινοντες, και οι δυνασται οι κεραννυντες το σικερα· οι
δικαιουντες τον ασεβη ενεκα δωρων, και το δι- καιον του δικαιου αιροντες.9 Οι της
Ἰουδαιων συναγωγης αδροτεροι τε και ευ- κλεεστεροι, και το προυχειν των αλλων
εν ειδησει των θειων εχοντες νομων, και τας παρ' αυτοις ποιουμε- νοι κρισεις,
διεβεβληντο λιαν, ως απληστον εις δωρο- δοκιαν εκτεινοντες χειρα, και τοις αδικειν
εθελουσιν αδελφους την παρ' εαυτων ευκολως καταπωλουντες ψηφον· καιτοι του
νομου λεγοντος εναργως· "6Κριμα δικαιον κρινατε."6 Ὅτι δε εστιν αληθες ο φημι,
πι- στωσεται λεγων ο προφητης Ἀμβακουμ· "6Ἕως τινος, Κυριε, κεκραξομαι, και ουκ
εισακουσηι; βοη- σομαι προς σε αδικουμενος, και ου σωσεις; Ἵνα τι εδειξας μοι
κοπους και πονους, επιβλεπειν ταλαιπω- ριαν και ασεβειαν; Ἐξ εναντιας μου γεγονε
κρισις, και ο κριτης λαμβανει. ∆ια τουτο διεσκεδασται νομος, και ου διεξαγεται εις
τελος κριμα, οτι ασεβης κατα- δυναστευει τον δικαιον. Ἕνεκα τουτου εξελευσεται το
κριμα διεστραμμενον."6 Και αυτος δε που φησιν ο θεσπεσιος Ἡσαΐας προς την
Ἱερουσαλημ, ητοι την Σιων· "6Οι αρχοντες σου απειθουσιν, κοινωνοι κλε- πτων,
αγαπωντες δωρα, διωκοντες ανταποδομα· ορ- φανοις ου κρινοντες, και κρισει χηρας
ου προσεχον- τες."6 Ταυτα δε εδρων αισχρων λημματων ηττω- μενοι· και ταχα που
τα εις ποτους και τρυφας ανοσιως ερανιζομενοι, και εξ αδικιων συλλεγοντες.
Αιτιαται γαρ αυτους δια φωνης προφητου, λεγων· Και τα ιματια αυτων
δεσμευοντες σχοινιοις, παραπετασματα εποιουν εχομενα του θυσιαστηριου, και
οινον εκ συκοφαντιων επινον εν τωι οικωι του Θεου αυτων. Ουαι τοινυν, φησι, τοις
αδροις και δυνατοις, τοις αρτιουσι περιεργως το σικερα, τοις φιλοποταις, και
αγαπωσι μεθην, τοις το δικαιον αιρουσι του δικαιου, τουτ' εστι, τοις κατακρι- νουσι
μεν τον ηδικημενον, απονεμουσι δε ψηφον δι- καιαν τοις ειωθοσι πλεονεκτειν. Και
τουτο, οιμαι, εστι το αναφανδον ειπειν το πονηρον καλον, και το καλον πονηρον,
και σκοτος εις φως, και το φως εις σκοτος, 70.164 το πικρον γλυκυ, και το γλυκυ
πικρον. Ἰστεον δε οτι δυνατοι δυνατως ετασθησονται· και ωι παρεθεντο πολυ
περισσοτερον απαιτουσι παρ' αυτου, κατα την του Σωτηρος φωνην. Ου γαρ ισωι
τροπωι τα της κολασεως εσται τοις τε ηγουμενοις και τοις υπο χειρα κειμε- νοις. Οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

μεν γαρ εσθ' οτε προβαλουνται το μη ειδεναι τυχον το θελημα του κυριου αυτων· οι
δε καιτοι λιαν
εγνωκοτες ακριβως ου δεδρακασιν. Ταυτηι τοι δικαιως
δυσαχθεστεραν υπομενουσι την του κολαζοντος κινησιν. 9∆ια τουτο, ον τροπον
καυθησεται η καλαμη υπο ανθρακος πυρος, και συγκαυθησεται υπο φλογος
ανειμενης, η ριζα αυτων ως χους εσται, και το ανθος αυτων, ως κονιορτος
αναβησεται.9 Ἐπειδη γαρ αυτοι καθ' εαυτων, φησιν, επεσπα- σαντο τας αμαρτιας
ως σχοινιωι μακρωι, και γεγο- νασιν ουκ ορθοι των πραγματων κριται, καταψεγοντες μεν το αγαθον, επαινουντες δε το πονηρον, σοφοι τε ησαν εν εαυτοις, και
ενωπιον εαυτων επιστημονες, και προς τα ετι τουτων αισχιονα βλεποντες, δεδικαιωκασι μεν ενεκα δωρων τον ασεβη, το δε δικαιον του δικαιου ελαβον· τουτων
ενεκα παντων ως ευκατα- πρηστος υλη, και καλαμης δικην, πυρος εσονται τροφη,
και φλογες αυτους ανειμεναι κατανεμηθησον- ται, ως ομου ταις ριζαις τους εξ
αυτων δαπανηθη- ναι καρπους, τουτ' εστι, συνδιολεσθαι τοις τεκουσι τα εξ αυτων,
και ως χουν η κονιν ραγδαιοτατου πνευματος διαριπισθηναι προσβολαις.
Ἀνειμενην δε φλογα φησι την υπ' ουδενος σβεννυμενην. Ἐμπε- πτωκε μεν γαρ η
ληΐοις ηγουν αμπελοις εσθ' οτε πυρ· αλλ' ου γεγονεν ανημμενη, επαμυνοντων πολλων, και προσελθειν ουκ εωντων, ουτε μην αδιακω- λυτως κατανεμεσθαι τους
αγρους. Πονουντος δε ου- δενος, ηγουν ανακοπτοντος τον επεκεινα δρομον της
φλογος, τοτε δη τοτε και ανημμενη τις εσται και αφετος, και αχαλινος ουσα προς
παν οτιουν των παρακειμενων. Ουκουν επειδηπερ ταις του πολεμου συμφοραις
υποφεροντος αυτους του παντα ισχυοντος Θεου, και οσιαι ψηφωι κολαζοντος, ουδεις
παντελως επαμυνων ην· ταυτηι τοι και μαλα εικοτως ανημμενην φλογα την οργην
ονομαζει. Ὡς γαρ φησιν ο μακα- ριος Μωσης· "6Ὁ Θεος ημων πυρ καταναλισκον
εστιν, και εαν κλεισηι κατα ανθρωπου, τις ανοιξει;"6 Και τουτο ειδως ο θεσπεσιος
∆αβιδ ψαλλει· "6Συ φοβερος ει, και τις αντιστησεται σοι απο της ορ- γης σου;"6 Χρη
ουν αρα παντι σθενει χρωμενους παραιτεισθαι την οργην· φοβερον γαρ το χρημα,
και δυσδιαφυκτον· και γουν δεδιδαγμεθα λεγειν εν προσ- ευχαις· "6Κυριε, μη τωι
θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με."6 Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν το
παιδευεσθαι χαλεπον. Φορτικον δε και δυσ- οιστον, το εν οργηι και θυμωι τουτο
πραττεσθαι καθ' ημων· ουτω και ο προφητης ελεγεν· "6Παιδευσον ημας, Κυριε,
πλην εν κρισει, και μη εν θυμωι, ινα μη ολιγους ημας ποιησηις."6 9Ου γαρ ηθελησαν
τον νομον Κυριου Σαβαωθ, αλλα το λογιον του αγιου Ἰσραηλ παρωξυναν. Και
εθυμωθη οργηι Κυριος Σαβαωθ επι τον λαον αυτου, και επεβαλε την χειρα αυτου επ'
αυτους,
70.165 και επαταξεν αυτους, και παρωξυνθη τα ορη, και εγενηθη τα
θνησιμαια αυτων ως κοπρια εν μεσωι οδου.9 Ὁ σοφωτατος Ἱερεμιας ταις των
Ἰουδαιων αμα-θειαις τε και υπεροψιαις επιπληττει λεγων· "6Πως ερειτε, οτι Σοφοι
εσμεν ημεις, και νομος Κυριου μεθ' ημων εστιν; Εις ματην εγενηθη σχοινος, ψευδης γραμματευς, ηισχυνθησαν σοφοι, επτοηθησαν και εαλωσαν. Σοφια τις εστιν εν
αυτοις; Ὅτι τον λογον Κυριου απεδοκιμασαν."6 Προσηκαντο μεν γαρ ουδαμως το
κηρυγμα το ευαγγελικον· αλλ' ουδε αυτον τον δια Μωσεως τετιμηκασι νομον. Ὡς
γαρ αυτος ει- ρηκεν ο Χριστος· "6Ει επιστευετε Μωσηι, επιστευε- τε αν εμοι· περι γαρ
εμου εκεινος εγραψεν."6 Πε- πλημμεληκασι τοινυν κατ' αμφω, και απεδοκιμασαν οι
δειλαιοι τον του Θεου λογον, μητε τας δια νομου προαγορευσεις ως αληθεις
δεχομενοι, μητε μην τον σωτηριον ευαγγελικον επαινεσαντες λογον. Ταυτηιτοι δια
φωνης Ἱερεμιου περι αυτων εφη Θεος· "6Προς τινα λαλησω, και διαμαρτυρομαι, και
εισακουσεται; ιδου απεριτμητα τα ωτα αυτων, και ου δυνανται ακουειν. Ἰδου το
ρημα Κυριου εγενηθη αυτοις εις ονειδισμον· ου μη βουληθωσιν αυτο ακουειν."6
Κατωνειδιζον γαρ το ρημα Χριστου, τοις ακροωμενοις περι αυτου λε- γοντες·
"6∆αιμονιον εχει, και μαινεται, τι αυτου ακουετε;"6 Ουκουν επειδηπερ ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

ηθελησαν τον νο- μον Κυριου Σαβαωθ, παρωτρυναν δε και το λογιον του αγιου
Ἰσραηλ, τουτ' εστι, Χριστου· Ἐθυμωθη, φησιν, οργηι, και επαταξεν αυτους, και
παρωξυνθη τα ορη. Και ποια φησιν εν τουτοις ορη; η δηλονοτι τας Ῥωμαιων αρχας,
δια τοι το εν δοξηι περιφανει, και το εν αξιωμασιν επηρμενον; Ἀπο δε του παροξυνθηναι τα ορη, γεγονεν αυτων ως κοπρια τα θνη- σιμαια, τουτ' εστιν, οι εκ του
πολεμου νεκροι, διεῤ- ριμμενοι πανταχη, και ταχα που κειμενοι σωρηδον, και πασαν
αυτων πιμπλαντες την χωραν. Και ετερως δε κατα των παροτρυνοντων δια της
απειθειας τον των ολων Σωτηρα Θεον. Παροτρυνονται γαρ ορη τα νοητα, τουτ'
εστιν, αρχαι και εξουσιαι, και οι κο- σμοκρατορες του σκοτους τουτου. Ου δη
γεγονοτος, πασα πως αναγκη τον ψυχης υπομειναι θανατον τους υπενηνεγμενους
αυτοις. Ἐπικουρουντος μεν γαρ του παντα ισχυοντος Θεου, καν παροτρυνηται καθ'
ημων τα ορη, λογος αυτων ουδεις. Γεγραπται γαρ, οτι Παρεμβαλει αγγελος Κυριου
κυκλωι των φο- βουμενων αυτον, και ρυσεται αυτους. Ἀφισταντος δε την χειρα, και
ουκ ετι σωζειν ανεχομενου, το τηνικαδε κεισομεθα, και κοπριων δικην υπο ποδας
των εχθρων εσομεθα. 9Ἐπι πασι τουτοις ουκ απεστραφη ο θυμος, αλλ' ετι η χειρ
υψηλη. Τοιγαρουν αρει συσ- σημον εν τοις εθνεσι τοις μακραν, και συριει αυτοις απ'
ακρου της γης. Και ιδου ταχυ κου- φως ερχονται· ου πεινασουσιν, ουδε κοπιασουσιν, ουδε νυσταξουσιν, ουδε κοιμηθησονται, ουδε μη λυσωσι τας ζωνας αυτων απο
της οσφυος αυτων, ουδ' ου μη ραγωσιν οι ιμαντες των 70.168 υποδηματων αυτων,
ων τα βελη οξεα εστι, και τα τοξα αυτων εντεταμενα. Οι ποδες των ιππων αυτων
ως στερεα πετρα ελογισθησαν· οι τροχοι των αρματων αυτων ως καταιγις. Ὁρμωσιν
ως λεοντες, και παρεστηκασιν ως σκυμνος λεοντος. Και επιληψεται, και βοησεται
ως θηριον, και εκβαλει, και ουκ εσται ο ρυομενος. Και βοη- σεται δι' αυτους εν τηι
ημεραι εκεινηι, ως φωνη θαλασσης κυμαινουσης, και εμβλεψονται εις γην, και ιδου
σκοτος σκληρον εν τηι αποριαι αυτων.9 Ὅτι μη μεχρι τουτων τα της επ' αυτοις οργης
μετρηθησεται παρα του τα δικαια κρινοντος, προβη- σεται δε και επεκεινα, σαφηνιει
το προκειμενον. Και- τοι γαρ αγριως πεπορθημενοι, λιμωι τε και διψει πεπι- εσμενοι,
και ταις του πολεμου συμφοραις εναλοντες οι δειλαιοι, μεμενηκασιν εν αποστροφηι
Θεου, και ουκ εξω γεγονασι της οργης. Τουτο γαρ, οιμαι, σημαινει λεγων το, Ἔτι η
χειρ υψηλη, οτι πληττουσα τους ημαρ- τηκοτας. Ὑψου γαρ αει πως η του παιοντος
αιρεται χειρ. Ειτα τις η ποσος ο των ορων εσται παροξυ- σμος, τινες δε και οι τοις
εκεινων υπηρετησομενοι θυμοις, και μεθ' οσης ηξουσιν ανδρειας τε και ευτολ- μιας,
και της εις ανθρωπους αηθους ωμοτητος, εμφανιζει λεγων· "6Τοιγαρουν αρει
συσσημον εν τοις εθνεσι τοις μακραν."6 Ου γαρ ομοροι και γειτονες της Ἰουδαιων
χωρας οι ταυτην ηρημωκοτες και κατεμπρησαντες τα Ἱεροσολυμα, και απασας δε
τας των Ἰουδαιων πολεις, αλλ' εκ χωρων των μακραν, και εξ απασης της γης
συναγηγερμενοι. Πλειστοι γαρ λιαν· μαλλον δε ταχα που και αριθμου κρειττο- νες
και οι συνασπιζοντες Ουεσπασιανωι τε και Τιτωι. Συσσημον δε δοθησεται, φησιν, ως
εν καιρωι πολεμου και μαχης. Ἔθος γαρ τοις στρατηγοις εξοπλιζειν μελλουσιν εις
παραταξιν την υπο χειρα πληθυν, συσσημα διδοναι, τας καλουμενας σημαιας
αιροντας υψου. Ὧν και ο προφητης Ἡσαΐας διαμεμνηται λε-γων· Καταληφθησεται,
ως ιστος επ' ορους, και ως σημαιαν φερων επι βουνου. Ἱστους γαρ ισταντες εν
υψηλοις γηλοφοις, η ορθουσιν, η κατακλινουσιν, η και απαρτωσι τινα προς α βλεπει
το μαχιμον. Ειδεν δε ουτω του στρατηγου τι το δοκουν. Αιρει τοιγαρουν το
συσσημον, φησι, και συριει αυτοις. ∆εχεται δε και τουτο παλιν, ως απο γε της
συνηθειας της επι των μυιων. Ἐν εθει γαρ πως εστι τοις μελισσοκο- μοις συριζειν
αυταις· ουτω τε των σιμβλων αποφε- ρειν εις ανθη και ποας, και μην και
ανακομιζειν εξ αγρων, οικοι τε αυτας εναυλιζεσθαι ποιειν. Συ- ριει τοινυν, φησιν. Οι
δε αφιξονται πτηνοι τε και κουφοι, λιμου μεν ολιγα πεφροντικοτες, ου δεδιοτες δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

πονους, αυπνοι τε και ευζωνοτατοι, και εξηρτυ- μενοι τα τακτικα, και ατρυτοις
ιπποις εποχουμενοι, και ορμωντες ως καταιγις, και εν ισωι λεουσι, και κατεσθιοντες
ως θηρια. ∆υσαντητοι δε ουτως εσονται και δεινοι, ως αμαχει δυνασθαι νικαιν
αντεξαγοντος ουδενος, ηγουν ικανως εχοντος εις επικουριαν, Ἔσται δε θρηνος κατ'
εκεινο καιρου και βοη συμμι- γης, ως ουδεν ετερον ηγεισθαι τινας, η οτι θαλασσης
ηχη της Ἰουδαιων κατασκιδναται χωρας. Ἔσται δε και σκληρον σκοτος και ουτι που
παντως το ως εν ομιχληι νοουμενον και νυκτι, το εκ δειματων δε μαλ- 70.169 λον
και αποριας. Σκοτοι γαρ τον νουν τα παγχαλεπα των κακων. Ὀνινησι τοιγαρουν δια
παντος ημας ο των ολων Θεος. Ποιειται γαρ ου ματην· τας των εσομενων
προαγορευσεις· και διεισιν ακριβως τα μεγεθη των κακων· ιν' επειδηπερ
ανουθετητοι τε πολλακις εσμεν, και πεποιημεθα παρ' ουδεν τον εις μεταγνωσιν
καλουντα λογον, καν γουν υποπτηξαντες το ταις ουτω δειναις εναλωναι δικαις, τον
θειον εν εαυτοις εισδεξωμεθα φοβον, και αποσπουδασαντες τα πονηρα,
μετακομισωμεν την καρδιαν εις γε το χρηναι λοιπον ελεσθαι το αγαθον. 9Και
εγενετο του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ειδον τον Κυριον Σαβαωθ,
καθημενον επι θρονου υψηλου και επηρμενου· και πληρης ο οικος της δοξης αυτου.
Και Σεραφειμ ειστη- κεισαν κυκλωι αυτου. Ἓξ πτερυγες τωι ενι, και εξ πτερυγες τωι
ενι. Και ταις μεν δυσιν, κατ- εκαλυπτον τα προσωπα, και ταις δυσι κατεκα- λυπτον
τους ποδας, και ταις δυσιν επεταντο. Και εκεκραγον ετερος προς τον ετερον, και
ελεγον· Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος Σαβαωθ, πληρης πασα η γη της δοξης αυτου.9
Ου καθ' ενα τυχον, ουτε μην αδιαστατως οι μακα- ριοι προφηται τας των ορασεων
αποκαλυψεις εδεχοντο παρα Θεου. Ἀνα μερος δε μαλλον, κατα το ∆εσποτηι δοκουν.
Και εν χρονοις καθ' ους ηθελε τουτο δραιν ο αποκαλυπτων βαθεα και αποκρυφα, και
γινωσκων τα κεκρυμμενα. Και γαρ εστι μετα τουτο φως, καθα γεγραπται. Ὀζιου
τοιγαρουν του και Ἀζαριου πε-ριοντος ετι, και τους της βασιλειας της εν τοις Ἱεροσολυμοις διεποντος θρονους, τους επι τοις ηδη φθασασι πεποιηται λογους ο
μακαριος προφητης Ἡσαΐας. Ἦν μεν γαρ Ὀζιας και Ἀζαριας των οτμαλιστα
φιλοθεωτατων, πεποιηκεναι γαρ λεγεται το ευθες εν οφθαλμοις του Θεου. Πλην ου
μεχρι παντος διεσωσατο καλην και αμωμητον της ευσεβειας την δοξαν. Κατισχυσας
γαρ δια Θεου των ομορων εθνων, πλειστα τε οσα και αξιοθαυμαστα κατ' αυτων
εργα- σαμενος, τοις της ευπραγιας μεμεθυσται τροποις· και κατωλισθεν εις
υπεροψιαν. Ἀφικετο γαρ εις τουτο γνωμης, ωστε και λειτουργιαν αρπασαι την
ιεραν, και αυτοκλητος ελθειν επι το δειν ιερασθαι τωι Θεωι. Εισελθων γαρ εις τον
θειον ναον, ου δια της των Λευιτων μεσιτειας, ηγουν ιερεων, προσκομιζειν ηθελε
τας θυσιας τωι Θεωι. Ἀλλ' επ' αυτο το θειον αναπηδησας θυσιαστηριον, θυμαιν εζητει
παρα το ειωθος και τον νομον. Και ηλεγχετο μεν παρα της ιερατευουσης φυλης ως
ανοσια δρων, και παραλυειν επιχειρων τον νομον. Ἐπειδη δε τοις της βασιλειας
αυχημασιν εντρυφων προσνενεμηκεν εαυτωι και το ιερασθαι πρεπειν· και παρ'
ουδεν ποιουμενος τας των ιερεων συμβουλας, ηλεγχετο παραχρημα παρα Θεου.
Λελεπρωται γαρ, αυτοις μετωποις επηνθηκοτος του παθους. Οιμαι δε δειν προς
ακριβη των ειρημενων ειδησιν και αυτα τα θεια παραθεσθαι λογια, τα επ' αυτωι
γεγραμμενα. Ἔχει δε ουτως· "6Ἐν ετει εικοστωι και εβδομωι τωι Ἰεροβοαμ βασιλει
Ἰσραηλ, εβασιλευ-σεν Ἀζαριας υιος Ἀμασιου βασιλεως Ἰουδα. Ἓξ 70.172 και δεκα
ετων ην εν τωι βασιλευειν αυτον, και πεν- τηκοντα και δυο ετη εβασιλευσεν εν
Ἱερουσαλημ, και ονομα της μητρος αυτου Χαλια εξ Ἱερουσαλημ. Και εποιησε το
ευσεβες εν οφθαλμοις Κυριου, κατα παντα οσα εποιησεν Ἀμαζιας ο πατηρ αυτου.
Πλην των υψηλων ουκ εξηρεν· ετι ο λαος εθυσιαζεν και εθυμιαν εν τοις υψηλοις.
Και ηψατο Κυριος του βα- σιλεως. Και ην λελεπρωμενος εως ημερας θανατου
αυτου."6 Και ταυτι μεν εν ταις Βασιλειαις. Ἐν δε Παραλειπομεναις, ως εφην· "6Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

ως κατισχυσε, φη- σιν, υψωθη η καρδια αυτου καταφθειραι. Και ηδικη- σεν εν Κυριωι
Θεωι αυτου· και εισηλθεν εις τον ναον Κυριου θυμιασαι επι το θυσιαστηριον των
θυμιαματων· και εισηλθεν οπισω αυτου Ἀζαριας ο ιερευς, και μετ' αυτου ιερεις του
Κυριου ογδοηκοντα και δυο υιοι δυνατοι· και εστησαν επι Ὀζιαν τον βασιλεα, και ειπαν αυτωι· Ου σοι, Ὀζια, θυμιασαι τωι Κυριωι, αλλ' ημιν τοις ιερατευουσι τοις υιοις
Ἀαρων τοις ηγια- σμενοις, θυμιασαι. Ἔξελθε απο του αγιασματος, οτι απεστης απο
Κυριου. Και ουκ εσται σοι τουτο εις δο- ξαν παρα Κυριου Θεου. Και εθυμωθη Ὀζιας·
και εν τηι χειρι αυτου το θυμιατηριον του θυμιασαι εν τωι ναωι· εν τωι θυμωθηναι
αυτον προς τους ιερεις, και η λεπρα ανετειλεν εν τωι μετωπωι αυτου, εναντιον των
ιερεων εν τωι οικωι Κυριου, επανω του θυσιαστηριου των θυμιαματων. Και
επεστρεψεν επ' αυτον ο ιερευς ο πρωτος και οι ιερεις, και ιδου αυτος λεπρος εν τωι
μετωπωι. Και κατεσπευσαν αυτον εκειθεν, και γαρ αυτος εσπευσεν εξελθειν, οτι
ηλεγξεν αυτον Κυριος."6 Ἐπειδη δε του δια Μωσεως προσταττοντος νομου χρηναι
δη παντως εκπεμπεσθαι της παρεμβολης ως ακαθαρτον τον λεπρον, καταμιαινοντος
δε και κοινον αποφαινοντος της ακαθαρσιας του λεπρου τον συνοντα αυτωι,
κατυκηκεν εν τοις Ἱεροσολυμοις Ὀζιας, μονονουχι συμπασαν δια τουτου μιαινων
την Ἱερου- σαλημ. Σεσιγηκεν ο ∆εσποτης ουκ ατιμαζων προφητας αγιους, αναξιους
δε μαλλον αποφαινων της παρ' αυ- του νουθεσιας τους ακαθαρτους συνοικουντας
παρα γε το τωι νομοθετηι δοκουν. Ουτω γαρ που φησι και προς τον μακαριον
Ἰεζεχιηλ· "6Και την γλωσσαν σου συνδησω, και αποκωφωθησηι· και ουκ εσηι αυτοις
εις ανδρα ευθυνοντα, οτι οικος παραπικραινων εστιν."6 Ἀποσεσιγηκε τοινυν,
καιτοι δεικνυων την αγανακτη- σιν. Σεσεισται γαρ τα Ἱεροσολυμα, και κατεδονηθη
πασα των Ἰουδαιων χωρα. Εισομεθα δε και τουτο δι' ων εγεγραφει ο προφητης
Ἀμως. Ἔχει γαρ ουτως· "6Λογοι Ἀμως οι εγενοντο εν Ἀκκαρειμ εν Θεκουε, ους ιδεν
υπερ Ἱερουσαλημ εν ημεραις Ὀζιου βασιλεως Ἰουδα, και εν ημεραις Ἱεροβοαμ του
Ἰωας βασιλεως Ἰσραηλ προ δυο ετων του σεισμου."6 Ἐπειδη δε τετελευτηκεν Ὀζιας
συγκατεληξεν αυτωι της σιωπης ο καιρος. Και παλιν εδιδου τας θεοπτιας τοις αγιοις
προφηταις ο των ολων Θεος. Ταυτηι τοι φησιν ο προφητης Ἡσαΐας· "6Και εγενετο
του ενιαυτου ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ιδον τον Κυριον Σαβαωθ καθημενον
επι θρονου υψηλου και επηρμενου."6 Ὅτι μεν ουν τον Υιον ο προφητης τεθεαται εν
τηι δοξηι 70.173 του Θεου και Πατρος, ουκ αν ενδοιασειε τις, Ἰωαννου γραφοντος
εναργως περι αυτου· "6Ταυτα δε ειπεν Ἡσαΐας, οτε ιδε την δοξαν αυτου, και
ελαλησε περι αυτου."6 Ἄθρει δε μοι της θεοπρεπους υπεροχης το αξιωμα, και το
κατα πασης κτισεως κρατος. Ὁ μεν γαρ εστιν εφ' υψηλου τε και επηρμενου θρονου
τοις της βασιλειας εκπρεπεστατοις αυχημασιν ευ μαλα κατεστεμμενος. Αι δε
ανωτατω δυναμεις, μεθ' ας ουδεν επεκεινα των γενητων ειναι λεγεται, κυκλωι
περιιστασι ταξιν εχουσαι την οικετικην, και ταις ευ- φημιαις καταγεραιρουσαι.
Πληρη τε ειναι φησι την γην απασαν της δοξης αυτου. Χρηναι δε υπολαμβανω μη
εν τοπικοις υψωμασι τον θειον οιεσθαι τεθεισθαι θρονον. Ευηθες γαρ και ασυνετον
κομιδηι το χρημα εστιν. Ὑψου δε ο θειος τεθειται θρονος, καθο και νοειται πασης
επεκεινα φυσεως νοητης της του Θεου βασιλειας η δοξα. Ἡ δε καθισις η επ' αυτου
την οιονει βεβαιοτητα τε και εν ταυτοτητι των αγαθων ιδρυσιν τε και διαμονην
εοικεν υποδηλουν. Ψαλλει γαρ ουτω και ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Ὁ Θεος καθηται επι
θρονου αγιου αυτου."6 Και μην και ο προφητης Ἱερεμιας προς αυτον που φησιν·
"6Ὅτι συ καθημενος τον αιωνα, και ημεις απολλυμενοι τον αιωνα."6 Ἀει γαρ και εν
παντι χρονωι φθαρτη τε εστιν η πεποιημενη φυσις, και των γενητων εν τουτοις το
μετρον· καθη- ται δε, ως εφην, η παντων τεχνιτις και δημιουργος σοφια, τουτ' εστιν,
ακλονητον εχει την εν ταυτοτητι διαμονην. Πληρη δε ειναι φησι τον οικον της
δοξης αυτου. Ουπω γαρ δεδυσσεβηκοτος του Ἰσραηλ εις τον Κυριον ημων Ἰησουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

τον Χριστον, επληρου τον οικον τον εν τοις Ἱεροσολυμοις η του Θεου δοξα. Ἐπειδη
δε ηρνησαντο την βασιλειαν αυτου, και πε- πτωκασιν εις ανοσιοτητα τροπων. Ου
ενεκεν την φωνην ηκουσαν λεγοντος· "6Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων."6
Ἑκαστωι δε των Σεραφειμ εξ εμπεφυκεναι φησι τας πτερυγας, ως ταις μεν δυσι
κατακαλυπτειν το προσωπον, ταις δε δυσι τους ποδας, πετασθαι δε ταις λοιπαις.
∆ιερμηνευεται δε Σεραφειμ, εμπρησται ητοι θερμαινοντες. Ψυχρον γαρ ουδεν παρα
γε ταις ανω δυναμεσιν, αιπερ αν ειεν μαλιστα και εγγυς Θεου. Ταυτηι τοι και ημεις
αυτοι κολλωμενοι δια πι- στεως και πολιτειας της αγαθης και εννομωτατης ζεοντες
αποτελουμεθα τωι πνευματι, και θερμοι την αγαπην την εις Θεον. Συμβολον δε το
ταις πτερυξι κατακαλυπτειν τα Σεραφειμ το τε προσωπον και τους ποδας, πετασθαι
δε ταις δυσιν, του μη δυνασθαι τινας η αρχην η τελος οραιν εννοιων η λογων των
περι Θεου. Σημαινει μεν γαρ την αρχην η κεφαλη, και το προσωπον, το δε γε τελος
οι ποδες. Ἄναρχον γαρ το Θειον και τελευταιν ουκ ειδος. Προσβαλλομεν δε τοις δια
μεσου μολις τοις κατα γε τους χρονους φημι, καθ' ους τα ουκ οντα ποτε παρηχθη
προς υπαρξιν. Πε- τονται γε μην ως ουδεν εχοντες το κατεῤριμμενον. Ὑψου δε
μαλλον αει το φρονημα προς Θεον. Ου γαρ τοι καθ' ημας φρονουσι τα κατω, αλλ' εν
αποῤρητοις τισιν υψωμασιν εννοιων αι ανωτατω δυναμεις τον οικειον εχουσι
νουν. Ευφημον δε και το στομα αυ- 70.176 ταις. ∆οξολογουσι γαρ και τουτο εξ
αμοιβης, ου δια γε το καμνειν, καθαπερ εγωιμαι, παραχωρουσι δε μαλλον τας τιμας
αλληλως, και αντιδωρουμεναι τας δοξολογιας. Παντα γαρ εν κοσμωι τα ανω. Τρις δε
το. "6Ἅγιος"6 λεγουσαι, κατακλειουσι την δοξολογιαν, εις το, "6Κυριος Σαβαωθ,"6
εν μιαι θεοτητος φυσει την αγιαν τιθεντες Τριαδα. Ὑφεσταναι μεν γαρ ομολογουμενως φαμεν τον Πατερα· ουτω δε και τον Υιον, και το Πνευμα το αγιον. Και λογος
ουδεις διατεμνει προς ετεροτητα φυσικην των ωνομασμενων εκαστον, αλλ' εν
υποστασεσι τρισι νοειται μια θεοτης. Και δι' αυ- των ημιν τουτο μεμαρτυρηται των
αγιων Σεραφειμ, οι και πληρη πασαν την γην ειναι λεγουσι της δοξης αυτου,
προαναφωνουντες τα εσομενα, και της δια Χρι- στου γεγενημενης οικονομιας
προαναγγελλοντες το μυστηριον. Πριν μεν γαρ σαρκα γενεσθαι τον Λογον,
κατεκρατει της υπ' ουρανον ο δαιμων ο αλητηριος, ο δρακων, ο αποστατης.
Προσεκυνηθη δε και η κτισις παρα τον κτισαντα και Ποιητην· επειδη δε γεγονεν
ανθρωπος ο μονογενης του Θεου Λογος, πεπληρωται της δοξης αυτου πασα γη.
Καμψει γαρ αυτωι παν γονυ, και πασα φυλη, και γλωσσαι εξομολογησονται, και
αυτωι δουλευσουσι, κατα το γεγραμμενον. Προανακεκραγει δε και τουτο ο μακαριος
∆αβιδ εν πνευματι· εφη γαρ· "6Παντα τα εθνη οσα εποιησας, ηξουσι, και
προσκυνησουσιν ενωπιον σου, Κυριε."6 Τουτο τοι τετελεσται κεκλημενης της εξ
εθνων πληθυος· και προσκυνουντων απαντων τωι δι' ημας καθ' ημας γενομενωι,
μεμενηκοτι δε δι' εαυτον υπερ παντα. 9Και επηρθη το υπερθυρον απο της φωνης ης
εκεκραγον, και ο οικος επλησθη καπνου.9
Τεθεαται μεν γαρ ο προφητης τον
Κυριον Σαβαωθ καθημενον επι θρονου υψηλου και επηρμενου, πε- ριεστηκοτων εν
κυκλωι των αγιων Σεραφειμ, και ακαταληκτοις δοξολογιαις ευφημουντων αυτον.
∆ι- εβεβαιουτο δε, οτι πληρης ο οικος της δοξης αυτου. Νυν δε επηρθαι φησι το
υπερθυρον, εμπεπλησθαι δε και τον οικον καπνου, και απο γε της φωνης ης
εκεκραγον τα αγια Σεραφειμ. Ἆρ' ουν ερουμεν την φωνην αιτιαν γενεσθαι των
συμβεβηκοτων τωι οικωι; Καιτοι πως ου σφοδρα εστιν ακαλλες το φρονειν ελεσθαι
ταυτι; Τινα δη ουν τροπον ταις των προ- κειμενων προσβαλουμεν εννοιαις; Ἄριστα
τε και σοφως. Προ μεν της του Σωτηρος ημων ενανθρωπη- σεως και επιδημιας, ετι
την εν νομωι πολιτειαν ακω- λυτως τε και ανεπιπληκτως διεποντος του Ἰσραηλ,
πληρης ην ο διαβοητος εκεινος νεως εν τοις Ἱεροσο- λυμοις ον Σολομων ανεδειματο
της δοξης του Θεου. Ἐπετελουν γαρ εν αυτωι τας κατα νομον θυσιας. Ἐπειδη δε τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εξ ουρανου αφιγμενον εν ανθρωπειαι μορφηι, και δια νομου και προφητων
κεκηρυγμενον ου προσηκαντο, μαλλον δε και απεκτονασι τον αρχηγον της ζωης,
εγκατελιπε τον οικον αυτου, αφηκε την κληρονομιαν αυτου. Ἀπονενευκε γαρ εις
τα εθνη, και πεπληρωται μεν πασα η γη της δοξης αυτου. Παραδεδοται δε των
Ἰουδαιων η χωρα προς ερημωσιν, εμπεπρησται δε και αυτος ο νεως. Ὅτε τοινυν
κατα γε την προφητειαν ηγουν προαγορευσιν ητοι φωνην των αγιων Σεραφειμ
επλησθη πασα η γη της δοξης αυτου, τοτε επηρθη το υπερθυρον του 70.177 ναου,
και ενεπλησθη καπνου. Ουκουν το, "6απο της φωνης ης εκεκραγον,"6 χρονου
μαλλον εστι σημαντι- κον, ουχι δη παντως της δοξολογιας εργον και αποτε- λεσμα.
Σημαινει δε, οιμαι, το, "6Ἐπηρθη το υπερθυρον,"6 το καταλελειφθαι τον ναον. Ὅτι
δε και εμπεπρησται. το εμπεπλησθαι λεγειν αυτον καπνου. Ει δε δη τις βου- λοιτο
και καθ' ετερον τροπον τα τοιαδε νοειν, και τα κατα παντος του των Ἰουδαιων
εθνους πεπραχθαι λε- γειν αυτα νοητως, ουκ αν αμαρτοι του πρεποντος λο- γισμου.
Ὅτε γαρ της του Σωτηρος ημων δοξης επλη- σθη πασα η γη κεκλημενων δια της
πιστεως των εθνων, τοτε της Ἰουδαιων διανοιας πασα μεν ασφαλεια λελυται
πνευματικη. Καπνου δε δικην οι ταλανες, την εκ της αμαθιας αχλυν λαβοντες εις
νουν τυφλοι γε- γονασι νοητως. Ταυτηιτοι και ο Σωτηρ αυτοις επ- εφωνει λεγων·
"6Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη η σκοτια υμαις καταλαβηι."6 Τι
δε εστιν ασφαλης και ευαλωτος των Ἰουδαιων ο νους προς παν οτιουν των παθων
επικουριας της ανωθεν ερημος ων, πως αν ενδοιασειε τις των ευ φρονει ειωθοτων;
9Και ειπα, Ὦ ταλας εγω, οτι κατανενυγμαι, οτι ανθρωπος ων, και ακαθαρτα χειλη
εχων, εν μεσωι λαου ακαθαρτα χειλη εχοντος εγω οικω· και τον βασιλεα Κυριον
Σαβαωθ ειδον τοις οφθαλμοις.9 Ὁ δια του πανσοφου Μωσεως προστεταχε νομος,
μη συναναμιγνυσθαι τοις αγιοις τον βεβηλον, και πολλη τις αγαν η επιτηρησις παρα
τοις Ἰουδαιοις εν τουτοις. Και γουν τοις αγιοις αποστολοις αλιευου- σιν ετι
προσεφωνει λεγων ο Κυριος· "6Χαλασατε τα δικτυα υμων εις αγραν."6 Ου δη
γεγονοτος, ιχθυων μεν πληθος συνειληπτο πολυ, τεθαυμακως δε του λογος την
δυναμιν ο θεσπεσιος Πετρος, "6Προσεπεσε, φησι, τοις γονασι του Ἰησου, λεγων·
Ἔξελθε απ' εμου, οτι ανηρ αμαρτωλος ειμι, Κυριε."6 Ἀλλ' ουκ αν ο Πετρος
ηθελησεν απελθειν απ' αυτου τον Χρι- στον. Ἐπειδη δε ᾔδει τον του νομου σκοπον,
ωμο- λογει μεν οτι αμαρτωλος εστιν, εδεδιει δε τωι αγιωι συνειναι, κατα γε το
κρατησαν αει παρα τοις Ἰου- δαιοις εθος. Ἀφιγμενου δε ποτε του Χριστου και εις
την χωραν των Γεργεσηνων, ειτα τεθεραπευκοτος τους εν τοις μνημειοις
δαιμωνωντας αγριως, τεθαυ- μακασι μεν την θεοσημειαν. Ἔφη δε ο Ματθαιος, οτι
"6Πασα η πολις εξηλθεν εις συναντησιν του Ἰησου· και ιδοντες αυτον, παρεκαλεσαν
μεταβηναι απο των οριων αυτων."6 Καιτοι πως ουκ εδει μαλλον μεταποιεισθαι του
τεθεραπευκοτος, και παρακαλειν προσμειναι τε αυτοις, και πολλων ετερων
θαυματων γενεσθαι δημιουργον; Ἀλλ' ην ευλαβειας αποδειξις κατ' εκεινο καιρου
και τιμης τοις αγιοις οφειλομενης τροπος το παραιτεισθαι τινας εγγιζειν αυτοις.
Ματ- θαιου κεκλημενου και ακολουθησαντος τωι Χριστωι, ειτα κεκληκοτος αυτον εις
τον οικον αυτου· "6Και ιδου,"6 φησι, "6πολλοι αμαρτωλοι και τελωναι ελθοντες
συνανεκειντο τωι Ἰησου και τοις μαθηταις αυτου. Και ιδοντες οι Φαρισαιοι ελεγον
τοις μαθηταις αυτου· ∆ια τι μετα των αμαρτωλων και τελωνων εσθιει 70.180 ο
διδασκαλος υμων;"6 Συνης ουν οπως ως ημεληκοτα του νομου κατηιτιωντο τον
Χριστον, δια τοι το θελειν συνδιαιτασθαι πονηροις. Ἐπαιτιαται δε που και Θεος
τους της Ἰουδαιων Συναγωγης προσεγκεισθαι λαχοντας δια προφητου λεγων· "6Ἀνα
μεσον αγιου και βεβηλου ου διεστελλον."6 Ευλαβειας ουν αρα τροπος, ως εφην, και
νομικων ενταλματων παραδοσις το μη συνειναι θελειν τοις αγιοις τους εν
υποληψει φαυλο- τητος, και ουκ ελευθερον αμαρτιων εχοντας το συνειδος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

Τοιουτον τι και ο μακαριος προφητης οραται παθων, ταυτηιτοι φησιν· "6Ὦ ταλας
εγω, οτι κατανενυγμαι"6 Και ου δια τουτο ταλας, οτι κατα- νενυκται· πως ουκ
ευηθες τουτο ουτω νοειν; αλλ' οτι κατανενυκται, φησιν, υπο του συνειδοτος, δηλον
δε οτι δια τουτο εφην· "6Ὦ ταλας εγω, οτι ανθρωπος ων, και ακαθαρτα χειλη εχων,
εν μεσωι λαου ακα- θαρτα χειλη εχοντος εγω οικω· και τον βασιλεα Κυριον Σαβαωθ
ιδον τοις οφθαλμοις μου."6 Ἐπειδη γαρ τα αγια Σεραφειμ καθαροις και παναγνοις
στομασιν εποιουντο τας δοξολογιας, δεδιεν αυτος το χρημα, θεοδιδακτος ων, και
ουκ αγνοησας οτι ουχ ωραιος αινος εν στοματι αμαρτωλου, καθα γεγρα- πται. Ἦν
μεν γαρ ομολογουμενως ακαθαρτα χειλη του Ἰσραηλ· δεδυσφημηκασι γαρ εις τον
Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. Ει δε δη λεγοι και ο προφητης, οτι και αυτος εχοι
τα χειλη τοιαυτα, και- τοι της του Ἰσραηλ δυσσεβειας αμοιρησας παντε- λως, φαμεν
οτι μετριαζει μεν ως αγιος, εικος δε οτι και ως υπαρχων εξ αιματος Ἰσραηλ, ουκ εξω
τιθησι της αιτιας εαυτον. Ἀλλ' υποφερει τωι κοινωι του λαου πλημμεληματι, σωζων
δια τουτου τους ημαρτηκοτας· ηγουν της ανθρωπου φυσεως ομολο- γει την νοσον.
Ὁποιον εστι το παρα του μακαριου ∆αβιδ κατα του παντος ανθρωπου λεγομενον·
"6Ἐγω ειπα εν τηι εκστασει μου· Πας ανθρωπος ψευστης."6 Νοσει γαρ το ψευδος η
ανθρωπου διανοια, καν ει απαλλαττοιντο τινες του κακου, νηψει το χρημα
κερδαινοντες. ∆εδιε τοινυν ο προφητης οτι μη υπαρ- χων ουτω καθαρος, καθαπερ
αμελει τα αγια Σερα- φειμ, τεθεαται μεν τον Κυριον Σαβαωθ, σεσιγηκε δε, καιτοι
μαλλον οφειλων δοξολογειν, δια το μη ουτως εχειν καθαρον το στομα. Ὅτι δε χρη
καθαροις στο- μασιν υμνολογειν, σαφες αν γενοιτο περι της γλωσ- σης λεγοντος
ενος των αγιων μαθητων· "6Ἐν αυτηι ευλογουμεν τον Κυριον και Πατερα. Και εν
αυτηι καταρωμεθα τους ανθρωπους, τους καθ' ομοιωσιν Θεου γεγονοτας. Ου χρη,
αδελφοι μου, ταυτα ουτω γινεσθαι. Μητι η πηγη εκ της αυτης οπης βρυει το γλυκυ
και το πικρον; Μη δυναται, αδελφοι μου, συκη ελαιας ποιησαι; η αμπελος συκα;
Ουτως ουδε αλυκον γλυκυ ποιησαι υδωρ."6
9Και απεσταλη προς με εν των
Σεραφειμ, και εν τηι χειρι ειχεν ανθρακα, ον τηι λαβιδι ελαβεν απο του
θυσιαστηριου. Και ηψατο του στοματος μου, και ειπεν· Ἰδου ηψατο τουτο των
χειλεων σου, και αφελει τας ανομιας σου, και τας αμαρ- τιας σου περικαθαριει.9 Ὁ
θεσπεσιος γραφει Παυλος περι των αγιων
70.181 αγγελων, οτι παντες εισι
λειτουργικα πνευματα,
εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας
κληρονομειν σωτηριαν. Και το χρημα εστιν ουκ ασυμφανες. Παντα μεν γαρ εν
κοσμωι τα παρα ταις ανω δυναμεσι και τιμης ητοι λειτουργιας μετρα παρ' αυταις,
και οροι τεθεινται της εκαστου δοξης, παρα γε του παντα κατα το αυτωι δοκουν
διανεμοντος Θεου. Πλην εις εφ' απασιν ο ζυγος, και υπηρετουσι νευ- μασι τοις
∆εσποτικοις, ουκ απαξιουντα την δουλειαν, αλλ' εν μοιραι τιμης και δοξης
καταλογιζομενα που το εν τουτοις γνησιον. Προαναμορφουται τοινυν εν
οφθαλμοις του προφητου το Χριστου μυστηριον, δια των ανω δυναμεων ευ μαλα
διακονουμενον. Ἀπο- στελλεται γουν εν των Σεραφειμ ανθρακα εχον, ον τηι λαβιδι
ελαβεν απο του θυσιαστηριου. Και τουτο αρα ην Χριστου συμβολον, ος δι' ημας, και
υπερ ημων προσεκομισεν εαυτον τωι Θεωι και Πατρι, εις θυσιαν πνευματικην
καθαραν και αβεβηλον και εις οσμην ευωδιας. Ταυτηι τοι και μαλα εικοτως εκ του
θυσια- στηριου λαμβανεται. Παρεικαζεται γε μην ανθρακι· και δια ποιαν αιτιαν
ειπειν αναγκαιον. Ἔθος τηι θεο- πνευστωι Γραφηι πυρι την θειαν παρεικαζειν φυσιν.
Ὥφθη γαρ ουτω τωι μακαριωι Ἰσραηλ εν τωι ορει Χωρημ ητοι Σινα τηι ημεραι της
εκκλησιας. Ουτω και αυτωι τωι μακαριωι Μωσηι ποιμαινοντι κατα την ερη- μον, εν
ειδει πυρος εν τωι βατωι κατα καιρους, ωφθη τε και προσελαλει. Ὥσπερ ουν ο ανθραξ
ξυλον εστι τηι φυσει, πλην ολος δι' ολου μεμεστωται του πυρος, και την αυτου
δυναμιν τε και ενεργειαν εχει· κατα τουτον, οιμαι, τροπον νοοιτ' αν εικοτως και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

αυτος ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος· "6Γεγονε γαρ σαρξ ο Λογος, και εσκηνωσεν
εν ημιν."6 Ἀλλ' ει και ην καθ' ημας ορωμενος ανθρωπος οικονομικως, αλλ' ουν
απαν το της θεοτητος πληρωμα κατυκησεν εν αυτωι, κατα γε φημι τον της ενωσεως
τροπον. Ταυτηιτοι και δια της ιδιας σαρκος θεοπρεπεστατας εχων οραται τας
ενεργειας. Ἥψατο γουν της σορου, και ανεστησε τον τεθνεωτα της χηρας υιον. Και
μην και πτυσας ενετιθει τυφλοις το βλεπειν, πηλωι κατα- χριων τους οφθαλμους.
Ἄνθρακι δη ουν ευ μαλα παρεικαστεον τον Ἐμμανουηλ, ος ει και γενοιτο πως εν
τοις ημετεροις χειλεσιν, παντη τε και παντως αφαιρει τας αμαρτιας, και
περικαθαριει τας ανο- μιας. Ειτα πως εν τοις ημετεροις χειλεσιν εσται; Ὅταν την
πιστιν ομολογωμεν την εις αυτον. Ουτω και ο θεσπεσιος γραφει Παυλος· "6Ἐγγυς
σου το ρημα εστιν, εν τωι στοματι σου, και εν τηι καρδιαι σου· τουτ' εστι το ρημα της
πιστεως, ο κηρυσσο- μεν. Ὅτι εαν ομολογησηις εν τωι στοματι σου οτι Κυριος
Ἰησους, και πιστευσηις εν τηι καρδιαι σου, οτι ο Θεος αυτον ηγειρεν εκ νεκρων,
σωθησηι· καρδιαι γαρ πιστευεται εις δικαιοσυνην, στοματι δε ομολογειται εις
σωτηριαν."6 Ἔστω τοινυν εν τοις χειλεσιν ημων ο θειος ανθραξ, ο τον εκ της αμαρτιας καταφλεγων συρφετον, και τον εκ της ανομιας εκτηκων ρυπον, και ζεοντας
ημας αποτελων τωι πνευματι. Ει δε δη λεγοιτο τηι λαβιδι λαμβανεσθαι,
70.184
συνησεις αστειως οτι πιστιν την επ' αυτωι, και μεντοι την γνωσιν, καθαπερ τινι
λαβιδι δεχωμεθα δια νομι- κων τε αμα και προφητικων παιδευματων, ητοι
προαγορευσεων. Ὅθεν και ο των αγιων αποστολων εις αληθειαν πανταχη
κατασφραγιζεται λογος, Κε- χρημενοι γαρ ταις εκ νομου και προφητων μαρτυριαις,
αναπειθουσι τους ακροωμενους, και μονονουχι τον ανθρακα προσαγουσι και αυτοι
τοις χειλεσιν αυτων, ομολογειν την πιστιν την εις Χριστον παρα- σκευαζοντες.
9Και ηκουσα της φωνης Κυριου λεγοντος· Τινα αποστειλω; και τις πορευσεται προς
τον λαον τουτον; Και ειπα· Ἰδου εγω ειμι· απο- στειλον με.9 Ὅτε των του
προφητου χειλεων ο ανθραξ ηψατο, και αφηιρηκεν αυτου τας ανομιας, τοτε και
ακουει της φωνης Κυριου, και δεδιε μεν ουκετι, και σιωπαι το, "6Ταλας εγω,"6
παρειστηκει δε και μαλα γοργως εαυτον εις αποστολην, και οιον αυτομολος εις
τουτο τοι ιων, το, "6Ἰδου εγω, αποστειλον με."6 Ει δε δη λεγοι Θεος· "6Τινα
αποστειλω; και τις πορευσεται προς τον λαον τουτον;"6 ουκ ηπορηκοτος ειναι
φαμεν την φωνην, ουδε οιον εν σπανει γεγονοτος του πεμφθησομενου,
καταιτιωμενου δε μαλλον τον Ἰσραηλ ως απειθη λιαν, και ειξαντα μεν ουδενι των
προ- απεσταλμενων, απεκτονοτα δε μαλλον αυτους. Τους μεν γαρ υβρισαν, τους δε
ελιθοβολησαν, τους δε απεκτειναν, καθα φησιν ο Χριστος, την εν τοις Ευ- αγγελιοις
ημιν συντιθεις παραβολην. Τινα δη ουν αρα, φησιν, αποστειλω; Και τις πορευσεται
προς τον λαον τουτον; οι τοις ηδη προαπεσταλμενοις ηπειθηκοτες, σκληροι τε εισι,
και δυσαντητοι, και δι' αυτων εδειξαν των πραγματων, ως ουκ αν ειη του τυχοντος
προσβαλειν αυτοις, μονου δε ταχα του και αυτης απεγνωκοτος της ιδιας ζωης. Ὅτι
δε γεγονεν ακαμπης, και ανουθετητος αγαν ο Ἰσραηλ, αναμαθοι τις αν και δι' ων
εφη Θεος προς τον μα- καριον Ἐζεχιηλ. Ἔχει δε ουτως· "6Υιε ανθρωπου, βαδιζε,
εισελθε εις τον οικον του Ἰσραηλ, και λαλησον τους λογους μου προς αυτον, διοτι
ου προς λαον βα- θυχειλον και βραδυγλωσσον εξαποστελληι, προς οικον του
Ἰσραηλ, ουδε προς λαους πολλους αλλοφωνους, η αλλογλωσσους, ουδε στιβαρους
τηι γλωσσηι οντας, ων ουκ ακουσηι τους λογους αυτων. Και ει προς τοιουτους
εξαπεστειλα σε, αυτοι αν εισηκουσαν σου· ο δε οικος του Ἰσραηλ ου μη θελησουσιν
ακουσαι σου, διοτι ου βουλονται εισακουσαι μου, οτι πας ο οικος του Ἰσραηλ
φιλονεικοι εισι, και σκληροκαρδιοι."6
Εικοτως δη ουν μονονουχι απορησας,
μαλλον δε, ως εφην, αρτιως επι πολληι λιαν ωμοτητι καταιτιωμενος τους εξ
Ἰσραηλ. Τινα δη ουν αποστειλω; Μελλησας δη ουν ο προφητης κατ' ουδενα τροπον·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

"6Ἰδου εγω,"6 φησιν, "6αποστειλον με."6 Ὅταν τοινυν και ημων ο θειος ανθραξ
επιθιγγανηι, καθαροι μεν εσομεθα των διεπταισμενων, προθυμοι δε και νεανικοι
προς απο- στολην, ο δη και πεπραχασιν οι θεσπεσιοι μαθηται. Καιτοι γαρ οντες εξ
Ἰουδαιων, και προ της εις Χριστον αγαπης, ακαθαρτα που και αυτων τα χειλη μετα
των αλλων εχοντες, επειδη δε προσηκαντο την
70.185 πιστιν, πεποιηνται την
καλην ομολογιαν, ηψατο δε και αυτων ο ανθραξ, τοτε και κεκληνται προς αποστολην, και ηκολουθουν αμελλητι, καιτοι λεγοντος του πανσοφου Μωσεως·
"6∆εομαι, Κυριε, προχειρι- σαι αλλον δυναμενον, ον αποστελεις·"6 Ἱερεμιου δε
παλιν· "6Ὁ ων, ∆εσποτα Κυριε, ιδου ουκ επισταμαι λαλειν, οτι εγω νεωτερος ειμι."6
Θερμοτεροι δη ουν προς αποστολην και διακονιαν των αρχαιοτερων αγιων οι εν
Χριστωι. Και σαφης αν γενοιτο του πραγματος τυπος ο μακαριος προφητης Ἡσαΐας,
μετα την του ανθρακος επαφην ανακεκραγως τε και λεγων το· "6Ἰδου εγω,
αποστειλον με."6 9Και ειπεν· Πορευθητι, και ειπον τωι λαωι τουτωι· Ἀκοηι ακουσετε,
και ου μη συνητε· και βλεποντες βλεψετε, και ου μη ιδητε. Ἐπαχυνθη γαρ η καρδια
του λαου τουτου, και τοις ωσιν αυτων βαρεως ηκουσαν, και τους οφθαλμους αυτων
εκαμμυσαν, μη ποτε ιδωσι τοις οφθαλμοις, και τοις ωσιν ακουσωσι, και τηι καρδιαι
συνωσι, και επιστρεψωσι, και ιασωμαι αυτους.9
Πωρωσιν μεν απο μερους
γεγενησθαι τωι Ἰσραηλ, ο θεσπεσιος γραφει Παυλος· διερμηνευων δε ωσπερ τινα
τροπον αυτοις την πωρωσιν συνεβη παθειν. "6Ἄχρι γαρ σημερον, φησιν, ηνικα αν
αναγινωσκηται Μωσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων κειται."6 Και γαρ ην
ακολουθον τοις εις τουτο λοιπον αγριο- τητος τροπων ωλισθηκοσιν, ως πολυ νοσειν
το εξ- ηνιον, και μητε τοις Μωσεως γραμμασιν εικειν εθελοντες, μητε μην τοις
αγιοις προφηταις· προσ- θειην δ' αν οτι μηδε αυτωι τωι Χριστωι, τωι της νοητης
αχλυος καταλαμβανεσθαι σκοτωι, και ολιγα διενεγκειν των αναισθητων λιθων.
Ταυτην ουν αρα ποιειται την προαγορευσιν ο των ολων Θεος, και τωι προφητηι
παρεγγυαι προκαταμηνυειν αυτοις· οτι "6Ἀκοηι ακουσετε και ου μη συνητε· και
βλεποντες βλεψετε, και ου, μη ιδητε."6 Γεγονασι γαρ αυτηκοοι της του Σωτηρος
φωνης· εδιδαξεν εν συναγωγαις, προσπεφωνηκεν εν τοις Ἱεροσολυμοις πλειστακις,
αλλ' ησαν εν ισωι τοις μηδ' ολως ακηκοοσιν. Γεγονασι θεωροι των παραδοξως
τετελεσμενων. Τεθεανται γαρ λεπρους του παθους απηλλαγμενους, αναπηδωντας
χωλους, τυφλους αναβλεποντας, νεκρους εκ μνημα- των ανισταμενους· αλλ'
ωφεληνται μεν κατ' ουδενα τροπον, ωσπερ δε και αυτων ομματων εστερημενοι,
διετελουν οι δειλαιοι. Ταυτηι τοι και ονειδιζονται δια της των αγιων φωνης, ως
γεγονοτες αει σκληρο- τραχηλοι, και απειθεις τηι καρδιαι, και απεκτονοτες αγιους.
∆εδοσθαι γε μην την πωρωσιν αυτοις φησιν, ινα μη ιδωσι τοις οφθαλμοις, και
συνωσι τηι καρδιαι, και επιστρεψωσι, και ιασηται αυτους. Και τουτο ην αρα και μαλα
σαφως, οπερ εφη Χριστος απειθειν ηιρημενοις· "6Μη γογγυζετε μετ' αλληλων·
ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ μου ο πεμψας με ελκυσηι αυτον."6
Και παλιν· "6Πας ο ακουσας παρα του Πατρος, ερχεται προς με."6 Ουκ- ουν ου
κεκληνται προς επιγνωσιν του Υιου, δι' απο- καλυψεως του Θεου και Πατρος, οτι
μηδε ησαν αξιοι της δι' αυτου σωτηριας και ζωης. Ει δε δη τις βου- 70.188 λοιτο
προσβαλειν ετερως ταις των ειρημενων εν- νοιαις, συνησει τοιωσδε. Προαγορευει
μεν γαρ ο των ολων Θεος, ως γινωσκων τα κεκρυμμενα, και τα εσομενα, και φησιν,
οτι παντη τε και παντως οψονται μεν και ακουσονται, μενουσι γε μην ως μητε
ακηκοοτες, μητε συντιθεμενοι, και τουτο πα- θοντες εκ μοχθηρας αυτοι της ιδιας
γνωμης. Προσ- επαγει δε τουτοις, οτι ταυτα δρωντες εκεινοι, ταις ιδιαις
επιβουλευουσι κεφαλαις. Ἠῤρωστηκασι γαρ το δυσηκοον, και το μη δυνασθαι
καθοραιν, "6Ἵνα μη ιδωσι τοις οφθαλμοις, και τοις ωσιν ακουσωσι, και
επιστρεψουσι, και ιασομαι αυτους."6 Αιτιοι τοινυν αυτοι της σφων αυτων γεγονασιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

απωλειας, μητε το ους παραθεντες τοις παρα Χριστου λεγομενοις οξυ, μητε μην τον
της εαυτων διανοιας ανευρυνοντες οφθαλμον. Ει γαρ τουτο εδρων, υπεστρεψαν αν,
και της καθηκουσης θεραπειας τετυχηκοτες, σωον τε και υγια τον εαυτων
διεσωσαντο νουν.
9Και ειπα· Ἕως ποτε, Κυριε; Και ειπεν· Ἕως αν ερημωθωσι
πολεις παρα το μη κατοικεισθαι, και οικοι, παρα το μη ειναι ανθρωπους, και η γη
καταλειφθησεται ερημος. Και μετα ταυτα μακρυ- νει ο Θεος τους ανθρωπους, και οι
καταλειφθεν- τες πληθυνθησονται επι της γης.9
∆εδιεν ο προφητης, μη αρα
διηνεκης, και ακατα- ληκτος επενηνεκται τοις εξ Ἰσραηλ η πωρωσις. Ταυτηι τοι και
διαμαθειν αξιοι τον χρονον, καθ' ον εσται τουτο αυτοις, και μεχρι τινος παρατεινει
το αῤρωστημα. Και προς γε δη ταυτα Θεος προαγορευει την δηιωσιν αυτων τε των
Ἱεροσολυμων, και απασης της Ἰουδαιων χωρας, και φησιν· "6Ἕως αν ερημω-θωσι
πολεις παρα το μη κατοικεισθαι, και οικοι παρα το μη ειναι ανθρωπους."6 Ὃ δη και
εις περας εκβεβηκεν, Ουεσπασιανου τε και Τιτου καταδηιω- σαντων την Ἰουδαιαν
μετα τον του Σωτηρος σταυρον, και αναληψιν την εις ουρανους. Ὅτι δε ου μεχρι
του ταυτα παθειν, εκμετρηθησεται τοις απειθουσιν η κο- λασις, ουτε μην εις απαν
ηγουν ολοῤριζος ο Ἰσραηλ οιχησεται, καταμηνυει λεγων· "6Και μετα ταυτα μακρυνει ο Θεος τους ανθρωπους, και οι καταλειφθεν- τες, πληθυνθησονται επι της
γης."6 Ἐμακρυνθησαν μεν γαρ απο Θεου, και αγιους απεκτονοτες, προσθεν- τες δε
τον αρχηγον της ζωης. Οι δε δη καταλειφθεν- τες, τουτ' εστιν, οι περισεσωσμενοι,
και πεπιστευ- κοτες εις Χριστον, οι και εισι το καταλειμμα του Ἰσραηλ, εν πολληι,
φησιν, εσονται πληθυι. Πεπιστευκε γαρ ου βραχυ μερος του Ἰσραηλ, και τουτο εν
αρ- χαις του βιβλιου και αυτος ο μακαριος προφητης Ἡσαΐας μεμηνυκε, λεγων·
"6Και ει μη Κυριος Σα- βαωθ εγκατελιπεν ημιν σπερμα, ως Σοδομα αν εγε- νηθημεν,
και ως Γομοῤρα αν ωμοιωθημεν."6 ∆οκει δε τισι και ετερως νοειν των προκειμενων
την δυναμιν. ∆ιερωτωντος δε του προφητου, και αναμαθειν εθελον- τος εις τινα
και ποσον εκταθησεται καιρον η πωρω- σις, αποκρινεται Θεος· "6Ἕως αν
ερημωθωσιν αι πολεις, παρα το μη κατοικεισθαι, και οικοι, παρα το μη ειναι
ανθρωπους, και μετα ταυτα μακρυνει ο Θεος τους ανθρωπους·"6 ινα δια τουτου
νοωμεν τον της συντελειας καιρον. ∆ει γαρ προτερον πολεμους ημας
70.189
ακουσαι, και ακοας πολεμων, αναστηναι τε εθνος επ' εθνος, και βασιλειας επι
βασιλειας, ερημωθηναι τε πολεις, και οικους, ειθ' ουτω το τελος· μεθ' ον
μακρυνονται λοιπον οι ανθρωποι, μετα τον της ανα- στασεως δηλονοτι καιρον, τον
ευαγη και μακραιωνα διαζωντες βιον, ανηιρημενης εις απαν της φθορας, και
κατηργημενου του θανατου, και απασης αμαρτιας εξηιρημενης. Ὅτι δε πεπωρωται ο
Ἰσραηλ, κεκλησεται γε μην εν εσχατοις του αιωνος καιροις, της θεοπνευστου
Γραφης λεγουσης σαφως τε και εναργως, εικαιον οιμαι το διατεινεσθαι, και ζητειν
τα τελουντα προς πληροφοριαν. 9Και ετι επ' αυτης εστι το επιδεκατον, και παλιν
εσονται εις προνομην ως τερεβινθος και ως βαλανος οταν εκπεσηι απο της θηκης
αυτου.9 ∆ιαμεμνηται και νυν ιστοριας ο προφητικος ημιν λογος, ην αναγκαιον, ως
εοικεν, ειπειν· εσται γαρ ουτω σαφες το δηλουμενον. Καταστρατευοντων τοιγαρουν της Ἰουδαιων χωρας, ως ηδη προειπον,
Ουεσπασιανου τε και Τιτου,
δεδαπανηται μεν η των Ἰουδαιων χωρα, πολεσι τε ομου και αυτοις οικοις
εμπεπρησμενη, θεαμα δεινον, και παντος οικτου μεστον τοις ορωσιν ην,
ολιγανδριας ηκειν εις τουτο λοιπον το εθνος αυτοις, ως της αληθειας ουκ αφαμαρτειν τον λεγοντα, περιλελειφθαι μολις εν αυτηι του παντος δημου το επιδεκατον.
Ειτα διατετελεκασι χρονους τινας τρεφομενοι μεν εν ειρηνηι, πλην ουκ εξω
δειματων, του και εισαυθις παθειν την δηιωσιν, ο δη και γεγονεν. Ἀδριανος γαρ κατα
καιρους των Ῥωμαιων βασιλειας διεπων τους θακους, και μην Ἀντιοχος επικλην
Ἐπιφανης, κατεδραμον της Ἰουδαιων χωρας, και ουδεν ην εν μειοσι των παλαι κα 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

κων προσερημουμενων λειψανων, πεμπομενων εις
αιχμαλωσιαν των
κατειλημμενων, οτε και τα των Μακκαβαιων συνεβη γενεσθαι παθη. Των τοιουτων
δι- ηγηματων ημιν ποιειται την μνημην εν προηγορευ- σει παλιν ο των ολων Θεος
και φησιν· "6Ἔτι επ' αυτης εστι το επιδεκατον, και παλιν εσται εις προνομην."6 Ου
γαρ εξω φροντιδος κεισεται, φησι, καν ει εν λει- ψανοις γενοιτο, και τουτο μικροις,
των Ἰουδαιων ο δημος· αλλ' εσται παλιν εις προνομην. Γενησεται δε η χωρα και
τοτε παλιν αυτοις ως τερεβινθος, και αυτοι δε ως βαλανος, οτε εκπεσηι απο της
θηκης αυτου. Φυτον μεν γαρ η τερεβινθος, αλλ' ει γενοιτο των φυλ- λων αποβολη,
πολυ δη λιαν εχει το ατερπες, ξηροτα- τους εχων τους κλωνας. Κατα τουτον οιμαι
τον τρο- πον, και χωρα παθουσα των ενοικουντων αυτην ερη- μωσιν, εν ισωι που
παντως ξηροις εσται φυτοις, τοις κατ' αυτην ουκ εχουσι την ανθην, αλλα και αυτης
παθουσης της φυλλιδος την αποβολην. Ὁμοιως η βα- λανος καρπος μεν εστι δρυος·
οταν δε της θηκης εκ- πεσηι, τοτε παρακεισεται τοις ειωθοσιν αυτην κατανε- μεσθαι
των ζωων. Ουκουν η μεν των Ἰουδαιων χωρα μεμιμηται την τερεβινθον
αποβαλουσαν τα φυλλα. Οι δε ταυτης αποπεπτωκοτες δια του δραμειν εις αιχμαλωσιαν, ως βαλανοι κεισονται, μονονουχι θηκης ιδιας εκπεπτωκοτες της
ενεγκουσης αυτους. Τοιουτον τι και ο Σολομων φησιν· "6Ὥσπερ ορνεον οταν εκ70.192 πεσηι εκ της ιδιας καλιας, ουτω και ανθρωπος οταν αποσπασθηι εκ των ιδιων
τοπων."6 Τι γαρ αν γενοιτο των εν αιχμαλωσιαι το οικτροτερον; Τι δε ουτως
ελεεινον και πεπατημενον, ως ανθρωπους υπο χειρα πεσειν των κεκρατηκοτων;
9Και εγενετο εν ταις ημεραις Ἄχαζ του Ἰωαθαμ του υιου Ὀζιου βασιλεως Ἰουδα,
ανεβη Ῥααςσων βασιλευς Συριας, και Φακεε υιος Ῥομελιου βασιλευς Ἰσραηλ επι
Ἱερουσαλημ πολεμησαι αυτην, και ουκ ηδυνηθησαν πολιορκησαι αυτην.9 Οι την εν
ταις θεοπνευστοις Γραφαις ιστοριαν ως εωλον παραιτουμενοι, φευγουσι κατα το
εικος το νοειν δυνασθαι, καθ' ον προσηκει τροπον, τα εν αυ- τοις γεγραμμενα.
Θεωρια μεν γαρ πνευματικη καλη τε και ονησιφορος, και της διανοιας τον
οφθαλμον ευ μαλα καταλαμπρυνουσα νουνεχεστατους αποτελει. Ὅταν δε τι των
ιστορικως πεπραγμενων δια των ιερων ημιν Γραμματων εισφερηται, τοτε δη τοτε το
εκ της ιστοριας χρησιμον θηρασθαι πρεπει, ινα πανταχοθεν ημας η θεοπνευστος
Γραφη σωζουσα τε και ωφελουσα φαινηται. Ἀφηγειται τοινυν ο προφη- τικος ημιν
εν τουτοις λογος τα εν καιροις της Ὀζιου βασιλειας συμβεβηκοτα τοις εξ Ἰουδα και
Βενιαμειν, και ταις εν τηι Σαμαρειαι δεκα φυλαις, αι και Ἐφραιμ ωνομαζοντο, και
μεν τοι και Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε εν καιροις τεσσαρων βασιλεων ο συμπας της
προφητειας γεγονε λογος, τα εν τοις εκαστου καιροις συμβαινοντα τιθησιν ο
προφητης, και αναγκαιως επισημαινεται, ταξιν ταις ορασεσιν, ητοι τοις εαυτου
λογοις την αριστην επιτιθεις. Τεθνεωτος τοιγαρουν Ἀζαριου και του Ὀζιου,
διαδεχεται την βασιλειαν Ἰωαθαν, ηκο-λουθησε τε τωι σκοπωι, και τοις επιτηδευμασι
του ιδιου πατρος. Λεγεται μεν γαρ και αυτος εν οφθαλ- μοις Κυριου ποιησαι το
ευθες, καθα και Ὀζιας, πλην τα υψηλα ουκ εξηρεν, αλλ' ετι ο λαος εθυμιων εν τοις
υψηλοις. Και εζητησε μεν Ὀζιας παρα το εξον ιερα- τευσαι Θεωι, και προσενεγκειν
θυμιαματα, και λελε- πρωται ταυτης ενεκα της αιτιας. Ἰωαθαν γε μην ουχ ουτως.
Ἐπειδη δε και αυτος απεβιω, διαδεχεται την βασιλειαν ο Ἄχαζ, βασιλευοντος επι
τον Ἰσραηλ, τουτ' εστι, των δωδεκα φυλων, Φακεε υιου Ῥομελιου. Ουτος κεκινηκε
πολεμον κατα του Ἄχαζ και του Ἰουδα, και απεκτεινε μεν εν μιαι ημεραι εκατον και
εικοσι χιλιαδας. Παρωτρυνετο γαρ ο των ολων Θεος εν ταις του Ἄχαζ δυσσεβειαις,
περι ου και γεγραπται εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων, οτι επορευθη εν οδωι βασιλεως
Ἰσραηλ. Γεγονε γαρ ανηρ δυσσεβης, και λελατρευκεν ειδωλοις, και τα τεκνα αυτου
διηγαγε δια πυρος καταθυμιων τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν. Ἐν καιροις τοιγαρουν της
εαυτου βασιλειας συνεφραξαντο κατα τε των Ἱεροσολυμων και Ἰουδα, αυτος τε Φα 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

κεε ο του Ῥομελιου, και Ῥαασσων βασιλευς Ἀραμ,τουτ' εστι Συριας. Και ηλθον ως
καταδηιωσοντες, πλην ουχ ειλον την πολιν. ∆εδιως δε την εφοδον αφο- ρητον
ουσαν ο Ἄχαζ, αθροισιν μεν ποιειται χρημα- των πολλην, πρεσβευεται δε προς τον
βασιλεα των Ἀσσυριων Θεγλαφολλασαρ, επαμυνεσθαι τε αυτωι παρακαλει, και
καταστρατευσασθαι του Ῥαασσων, ο δη και εις περας ενηνεκται. Ἐλθων δε
Ἀσσυριος ειλε την ∆αμασκον, απεκτεινε δε και τον Ῥαασσων.
70.193
Τελευτησαντος δε και του Φακεε του Ῥομελιου του βασιλευσαντος κατα την
Σαμαρειαν επι τον Ἰσραηλ, διαδεχεται το σκηπτρον Ὠσηε υιος Ἤλα, ου βασιλευσαντος, ερχεται κατα την Σαμαρειαν Σαλμανασαρ ο Ἀσσυριος, και ειλε μεν πασαν,
απεκομισε δε τον Ἰσραηλ αιχμαλωτον, και απυκησεν εν τοις ορεσι Περσων και
Μηδων· ειτα τινας των υφ' εαυτωι κατ- οικειν εκελευσε την Σαμαρειαν, τον τε εκ
Χουνθα, και τον Σαπφαρουΐαν. Γεγραπται γαρ ουτως εν ταις Βασιλειαις, και
μακρος μεν ο εφ' εκαστωι των ειρη- μενων λογος παρα γε τηι θεοπνευστωι Γραφηι,
πλην πεποιημαι την αφηγησιν βραχυλογησας ως ενι. Ἐρουμεν δε και ανα μερος
εκαστα, ταις των προ- κειμενων εννοιαις επομενοι. Ἐν ταις ημεραις τοινυν, φησιν,
Ἄχαζ του Ἰωαθαν του υιου Ὀζιου βασιλεωςἸουδα, συμπεφωνηκασιν ο τε Ῥαασσων
βασιλευς Ἀραμ, τουτ' εστι, Συριας, και Φακεε υιος Ῥομελιου βασιλευς Ἰσραηλ, κατα
των Ἱεροσολυμων, αφικοντο δε καταδηιωσοντες, πλην ουκ ηδυνηθησαν
πολιορκησαι αυτην. Ειρηται δε ταυτα τεως εν προγραφης δυναμει, και ως εν
αφηγησει του συμβεβηκοτος. ∆ηλοι γαρ την σκεψιν και αυτο δε το εγχειρημα,
προσεπαγει δε παραχρημα, και το του πραγματος περας· Ου γαρ ηδυνηθησαν, φησι,
πολιορκησαι αυτην. 9Και ανηγγελη εις τον οικον ∆αβιδ λεγοντες, Συνεφωνησεν
Ἀραμ προς τον Ἐφραιμ, και εξεστηη ψυχη αυτου, και η ψυχη του λαου αυτου, ον
τροπον οταν εν δρυμωι ξυλον υπο πνευματος σαλευθηι.9 Ὁρισαμενος, ως εφην, των
διηγηματων την προ- φασιν, και ως εν βραχει κεφαλαιωι συλληβδην ειπων το
εγχειρημα των δυο βασιλεων, και οτι προς περας αυτοις ουκ εκβεβηκεν ο σκοπος,
αρχεται λοιπον ανα μερος εκαστα κατισχνουν τωι λογωι. Ἀνηγγελη γαρ, φησιν, εις
τον οικον ∆αβιδ, τουτ' εστι, τον βασιλευ- οντα, και απηγγελλον οτι συνεφωνησεν
Ἀραμ προς τον Ἐφραΐμ. Ἀραμ δε φησι τον Συρον, και Ἐφραιμ ομοιως τας εν
Σαμαρειαι δεκα φυλας. Ἐπειδη δε ταυτα τουτον εχει τον τροπον, επυθετο και πεπιστευκεν ο οικος ∆αβιδ, τουτ' εστιν, ο Ἄχαζ. Ἐξεστη η ψυχη αυτου και η ψυχη του
λαου αυτου, ον τροπον οταν εν δρυμωι ξυλον υπο πνευματος σαλευθηι. Το δε,
εξεστη, τιθησι κοινως, αντι του, κατεπλαγη, και μικρον και αυτης εκπεπτωκε
φρενος. Τα γαρ τοι δεινα των δειματων, ικανα πως εστι εις το κατασει- σαι δυνασθαι
τον νουν, και καταδονησαι την ψυχην, και τι τοιουτον υπομειναι δοκειν, οποιον αν
παθοι και το εν δρυμοις ξυλον, πνευματων αγριων προσβο- λαις τηιδε τε κακεισε
διαῤριπτουμενον. Γεγονε δε μαλιστα της δειλιας η προφασις, ητοι της εκστασεως
αυτωι το συμβεβηκος. Ἤδη γαρ εφην οτι βασιλευον- τος αυτου, πεπολεμηκει προς
τον Ἰουδαν ο Φακεε, και ανειλεν εκ του λαου εν μιαι ημεραι εκατον εικοσι χιλιαδας.
Ὅτε τοινυν και μονος ο Φακεε τοσουτος γεγονεν, ως κατισχυσαι ραιδιως των εν τοις
Ἱεροσο- λυμοις· πως ουκ εδει τον εν τοις εσχατοις ενδειξα- σθαι φοβον, αυτον τε τον
Ἄχαζ, και τον επ' αυτωι λαον, συμπεφωνηκοτος του Συρου, και συνεξοπλιζον- τος
τωι Ἐφραιμ μετα των Ἱεροσολυμων; 9Και ειπε Κυριος προς Ἡσαΐαν, Ἔξελθε εις
συναντησιν Ἄχαζ, συ και ο καταλειφθεις Ἰα-σουν ο υιος σου, προς την κολυμβηθραν
της
70.196 ανω οδου του αγρου του κναφεως. Και ερεις αυτωι, Φυλαξαι του
ησυχασαι, και μη φοβου, μηδε η ψυχη σου ασθενειτω απο των δυο ξυλων των
δαλων των καπνιζομενων τουτων. Ὅταν γαρ οργη του θυμου μου γενηται, παλιν
ιασομαι.9 Οικτειρμων οντως και ελεημων ο Κυριος, και παντας ανθρωπους εθελει
σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν· οικονομει δε παντα σαφως, και κα 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

ταλειαινων εκαστωι της σωτηριας την οδον. Και τουτο ημιν εξ αυτων ενεστι των
πραγματων ουτως εχον ιδειν. Ἀνηρ μεν γαρ γεγονεν ειδωλολατρης ο Ἄχαζ,
βδελυρος και βεβηλος. Ἐπειδη δε ην εν αφυκτοις ηδη κακοις, και μονονουχι
μεθυοντα ταις συμφοραις ο φιλοικτειρμων τεθεαται, προστιθησιν ευθυς το εξειναι
μεταλαχειν της παρ' αυτου σωτηριας, υπ- ισχνειται δε την επικουριαν, ινα παυσηι
μανιας ειδω- λομανους, και αποσχεσθαι παρασκευαζηι των ηδη προσεπταισμενων,
και το της αληθους θεογνωσιας εκδεξασθαι φως. Προσταττει τοινυν ο προφητης υπαντησαι τε αυτωι συνοντος Ἰασουμ, ος υπολειμμα και υπολελειμμενος ερμηνευεται·
μονονουχι του τυπου σημαινοντος ως εν συμβολωι τωι Ἄχαζ, οτι σωθησεται το
υπολειμμα του Ἰουδα μετα Θεου με- μενηκος. Θεου γαρ εις τυπον ο προφητης
λαμβανε- ται, ευ δε δη σφοδρα της επικουριας ποιειται την υποσχεσιν επι τηι
κολυμβηθραι της ανω οδου του αγρου του κναφεως. Τυπος δε παλιν η κολυμβηθρα
της σωτηριου πηγης του αγιου βαπτισματος, η και εις οδον ημας αποφερει την ανω,
και του νοητου κναφεως, τουτ' εστι, του παντα ρυπον ημων εκ- σμηχοντος, και
απαλλαττοντος μολυσμων. Ἀσφαλης ουν η υποσχεσις, και ως εν τυπωι της μερικης
της καθολου και δια Χριστου, σοφον δεδοται τωι προφητηι το αινιγμα. Φησι δε το,
"6Φυλασσου του ησυχασαι, και μη φοβου, μηδε η ψυχη σου ασθενειτω απο των δυο
ξυλων των δαλων των καπνιζομενων τουτων."6 Και το μεν επιταττειν ηρεμειν και
φροντιδων διχα διατελειν, και μην και δειματων απαλλαττεσθαι χαλεπων·
καλουντος ην αρα και μαλα εμφρονως εις ευπειθειαν, και οιονει εις αρχας
αναφεροντος του χρηναι τιμαιν τους περι Θεου λογους, και οις αν λε- γοι το αληθες
ετοιμως επιψηφιζεσθαι. ∆αλους δε και ξυλα καπνιζομενα καλει, τους κατ' αυτου
συμπεφω- νηκοτας, ως οσον ουδεπω πεπαυσομενους και αυτου του ειναι, και της
βασιλειας. Ὥσπερ γαρ ξυλον ηγουν ο δαλος, οταν εξεληται του πυρος, καπνιζεται
μεν, πλην εν καταληξει γινεται, του και ετι το πυρ εχειν εν εαυτωι· κατα τον ισον,
οιμαι, τουτονι τροπον, και ανθρωπος μελλων η ζωης η πραγματος εν καταλη- ξει
γινεσθαι, λεγοιτ' αν εικοτως δαλος η ξυλον καπνι- ζομενον ετι. Ἐπειδη δε ηπιστοιτο
περιδεεις μαλιστα γεγονοτας, και εν κατηφειαι πολληι, δια τε το ηττα- σθαι
μεμαχημενους προς Φακεε, οτε και πεπτωκασιν, ως εφην, εκατον εικοσι χιλιαδες εκ
του Ἰουδα εν ημεραι μιαι· και τουτων εξιστησι των δειματων αυ- τους, και φησιν·
"6Ὅταν γαρ οργη του θυμου μου γενηται, παλιν ιασομαι·"6 τουτ' εστιν, ουδ' αν
εκεινοι πεπτωκασιν, ει μη δεδωκεν αυτους υπο χειρα των
70.197 εχθρων θυμος
εμος. Ἀλλ' ει γενοιτο, φησι, τα εξ οργης κατα τινων, ιασομαι παλιν τους
πεπονθοτας. Ὁ γαρ παραδους εξ οργης, εξελειται ραιδιως δι' εμφυτον ημεροτητα και
φιλανθρωπιαν. 9Και ο υιος του Ἀραμ, και ο υιος του Ῥομελιου, οτι εβουλευσαντο
βουλην πονηραν περι σου λε- γοντες· Ἀναβησομεθα εις την Ἰουδαιαν, και
συλλαλησαντες αυτοις αποστρεψομεν αυτους προς ημας, και βασιλευσομεν αυτοις
τον υιον Ταβεηλ· ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Ου μη εμ- μεινηι η βουλη αυτη, ουδε
εσται.9
Ουτε των κατ' αυτου σκευωρηματων την απαγγελιαν απιστεισθαι
συγχωρει, ουτε μην εφιησι περισσως συν- θραυεσθαι δειματι. Βεβαιωσας δε μαλλον,
και αληθεις αποφηνας τας κατ' αυτου συναινεσεις ηγουν συμφωνιας των δυο
βασιλεων, υπισχνειται την επικουριαν με- ταταττων επι το επ' αυτων μαλλον
ερηρεισθαι δειν, και μη ταις των ειδωλων προσκεισθαι λατρειαις, και τοις των
ψευδομαντεων λογοις, οι μυρια μεν οσα κατα γνωμην φασι τοις τας πευσεις
προσαγουσι, λαλουσι γε μην των αληθων ουδεν. Ὅτι τοινυν εβου- λευσαντο, φησιν,
ανελθειν μεν εις την Ἰουδαιαν, και συλλαλησαι τοις υπο χειρα σην, αναπεισαι τε
ταις αυτων επεσθαι γνωμαις, αληθες και ωμολογημενον. Βουλονται γαρ επιστησαι
τον του Ταβεηλ υιον. Ἀλλ' ουκ εσται τουτο, φησιν. Και τις ο υπισχνουμενος; Κυριος
Σαβαωθ, τουτ' εστι, Κυριος των δυναμεων, ητοι εκ στρατιων· ου δη συννευοντος το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

χρηναι νι- καιν, οις αν ελοιτο τυχον, τις ο αναστρεψων τα εψη- φισμενα; Και τοις
θειοις αυτου κριμασιν, τις ο αντ- εξαγειν δυναμενος; Βεβαιοι τοιγαρουν εις πιστιν
τους απιστους ετι. Ου γαρ χρειαν εχουσιν οι υγιαι- νοντες ιατρου, αλλ' οι κακως
εχοντες, καθα και αυτος ειρηκεν ο Σωτηρ. Ἰστεον δε οτι υιον μεν του Ἀραμ τον
Συρον αποκαλει, τουτ' εστι, τον Ῥαασσων, του γε μην Ῥομελιου τον Φακεε, ος
βεβασιλευκεν επι τον Ἰσραηλ, τουτ' εστι, των δεκα φυλων εν τηι Σαμαρειαι. 9Ἀλλ'
η κεφαλη Ἀραμ ∆αμασκος, και η κε-φαλη ∆αμασκου Ῥαασσων· αλλ' ετι εξηκοντα
και πεντε ετων, εκλειψει η βασιλεια Ἐφραιμ απο λαου, και η κεφαλη Ἐφραιμ
Σομορων, και η κεφαλη Σομορων, υιος του Ῥομελιου. Και εαν μη πιστευσητε, ουδ'
ου μη συνητε.9 Τοις διατρανουν, εθελουσι τα εν τηι θεοπνευστωι Γραφηι, χρεια δη
παντως και αφηγησεως ιστοριων, ινα πανταχοθεν το αληθες τοις θειοις επηται
λογοις. Ἐξηγειται τοινυν ο προφητης τα εν τοις ιεροις Γραμμασι, δι' ων εστι
μαλιστα ταις των προκειμε- νων εννοιαις αριστα προσβαλειν. Ουκουν εν καιροις
βασιλειας του Ἄχαζ συμπεφωνηκασι μεν μετα του Ἰουδα και των Ἱεροσολυμων ο τε
Ῥαασσων βασιλευς Συριας και ∆αμασκου, και Φακεε υιος Ῥομελιου βα-σιλευων επι
τον Ἰσραηλ εν τηι Σαμαρειαι. ∆εδιως τοινυν την εφοδον ο Ἄχαζ πειθει χρημασι τον
Θεγλα- φαλλασαρ των Ἀσσυριων βασιλεα επαμυναι τε εαυ- τωι, και των
συμπεφωνηκοτων ανατρεψαι την εφοδον. Ὃς και ελθων ανειλε μεν την ∆αμασκον,
μητροπολιν ουσαν των Συρων, απεκτεινε δε και αυτον τον Ῥα- 70.200 ασσων.
Ἀποθανοντος δε και του Φακεε, εν τηι Σα- μαρειαι, ος ην του Ῥομελιου, διαδεχεται
την βα- σιλειαν Ὡσηε υιος Ἠλα, πονηρος ανηρ, και ταις των δαιμονιων απαταις
εγκειμενος. Ου διεποντος την βα- σιλειαν ανεβη Σαλμανασαρ ο Ἀσσυριος κατα
πασης της Σαμαρειας, και παραχρημα μεν ειλεν τον Ὠσηε, και εν οικετου ταξει
πεποιηται· καταδηιωσας δε την χωραν απασαν, και των υιων Ἰσραηλ αποφηνας ερημην, καθιστησιν αντ' αυτων των ιδιων τινας ενοι- κους, ητοι των υπο χειρα, τον τε
Ἐκχουθα και τον Σαπφαρουΐαν· εθνη δε οιμαι ταυτι Περσικα. Γε- γραπται γαρ
ουτως εν βιβλοις Βασιλειων. Ταυτης ημιν ιστοριας την αφηγησιν ο προφητης,
λεγων· "6Ταδε λεγει Κυριος· Ου μη εμμεινηι η βουλη αυτη, ουδε εσται, αλλ' η
κεφαλη Ἐφραιμ ∆αμασκος, και η κεφαλη ∆αμασκου Ῥαασσιμ· αλλ' ετι εξηκοντα και
πεντε ετων εκλειψει η βασιλεια Ἐφραιμ απο λαου."6 Και ασαφης μεν η των λεξεων
συνθηκη· προσ- βαλειν δε χρη τοιωσδε· Ἡ κεφαλη, φησιν, Ἀραμ, τουτ' εστι της
Συριας, ∆αμασκος και η κεφαλη ∆α- μασκου Ῥαασσιμ, τουτ' εστιν ο Ῥαασσων·
κεφαλη γαρ της τε χωρας και της πολεως ο βασιλευων αυτων. Και η βασιλεια δε
Ἐφραιμ εκλειψει απο λαου· ετι εξηκοντα και πεντε ετων εκλειψει η βασιλεια
Ἐφραΐμ, τουτ' εστι, του Ἰσραηλ· εκλειψει και η κεφαλη Ἀραμ, τουτ' εστιν η
∆αμασκος, και η κεφαλη ∆α- μασκου, τουτ' εστιν ο Ῥαασσων. Ειλεν γαρ, ως εφην, ο
μεν Θεγλαφαλλασαρ την τε ∆αμασκον και τον Ῥαασσων, ο δε Σαλμανασαρ τον
Ὠσηε βασιλεα Ἐφραιμ, ητοι του Ἰσραηλ, και την Σομορων, ητοι Σαμαρειαν, απο
κοινου τρεχοντος το εκλειψει· και η κεφαλη δε Ἐφραιμ Σομορων εκλειψει παλιν.
Κε- φαλην δε Ἐφραιμ τα Σομορα καλει, τουτ' εστι την Σαμαρειαν· μητροπολις γαρ
Σαμαρειας Σομορα. Ἐφραιμ δε οταν λεγει, τον Ἰσραηλ δηλοι· και η κε-φαλη
Σομορων υιος του Ῥομελιου, τουτ' εστιν ο Φακεε· τρεχει δε παλιν το εκλειψει κατα
παντων. Προσεπαγει δε τουτοις· "6Και εαν μη πιστευσητε, ουδ' ου μη συνητε."6
Ἔχει δε και σφοδρα το εικος ο λογος. Τοις γαρ ταις απιστιαις περιυβριζουσι τον του
Θεου λογον, ουδ' αν εγγενοιτο συνεσις η παρα αυτου. ∆ει τοιγαρουν αμελλητι
δεχεσθαι τα παρα Θεου, και οις αν υπισχνειται και λαλει συννευειν ετοιμως. Ἔσται
γαρ εν ημιν ουτως η συνεσις αγαθη, και περιαστρα- ψει τον νουν της παρ' αυτου
σοφιας ο φωτισμος. 9Και προσεθετο Κυριος λαλησαι τωι Ἄχαζ λε- γων· Αιτησαι
σεαυτωι σημειον παρα Κυριου Θεου σου εις βαθος, η εις υψος. Και ειπεν Ἄχαζ· Ου μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

αιτησω, ουδ' ου μη πειρασω Κυριον.9 Τους της βασιλειας διεποντα θακους εν τοις
Ἱερο- σολυμοις τον Ἄχαζ, και πολυ λιαν απονενευκοτα προς το εξηνιον, και εις το
προσκεισθαι φιλειν ταις των δαιμονιων ψευδολατρειαις, δια παντος πειραται
τροπου μετακομιζειν επι το αμεινον, και εις γε το δειν των της αληθειας εφικεσθαι
δογματων, και ορθα φρονειν ελεσθαι περι Θεου. Ουκουν επειδηπερ τοις των
ειδωλων θεραπευταις περι πολλου ετεθειτο, και ην εν σπουδηι το χρηναι
περιεργαζεσθαι τας των πραγματων εκβασεις, και χρησμους αιτειν εξ ιερων,
70.201 και τοις των ψευδομαντεων φενακιζεσθαι λογοις, κινδυνων αυτοις
επηρτημενων, προανακοπτει τροπον τινα τουτο μελλοντα ποιειν Ἄχαζ, και προς το
τετα- χεναι τι σημειον, ουκ εκ των συνηθων αυτων τεμε- νων, ουδ' εκ των
ψευδομαντεων ετι, μαλλον δε παρα Κυριου του Θεου. Και τον της αιτησεως τροπον
ταις αυτου ψηφοις απονενεμηκεν ειπων· "6Εις βαθος η εις υψος,"6 τουτ' εστιν, η εις
ουρανον, η εις γην, και τα ετι κατωτερω. Και πεπληροφορηκεν δια τουτου, και
διδωσι νοειν, οτι Θεος υπαρχων των ολων και Κυ- ριος, επ' εξουσιας εργαζεται το
δοκουν, καν ειτε τι των εν ουρανωι βλεπειν βουλοιτο, καν ειτε τι των επι της γης.
Παραιτειται γε μην ο Ἄχαζ, ουχ ως Θεον αιδουμενος, περιυβριζων δε μαλλον ο
δειλαιος, καν ει τοις εξ ευλαβειας επισεμνυνοιτο λογοις. Ου γαρ μη αιτησω, φησιν,
ουδ' ου μη πειρασω τον Κυριον. Ἐπειδη γαρ Θεου προσταττοντος αιτειν, το μη αιτεισθαι θελειν εναργες εχει το δυσσεβες, υποπλαττεται το μη πειρασθαι θελειν αυτον,
και νομικον ωσπερ προΐσχεται λογον· "6Ου γαρ εκπειρασεις Κυριον τον Θεον
σου."6 Καιτοι πως ουχ απαστισουν της του Ἄχαζ σκαιοτητος καταβοησει λογος;
Αυτου γαρ εφιεντος αιτειν του Θεου, πως ουκ αμεινον το ελε- σθαι μαλλον εκεινο
δραιν, ο προστεταχεν, η δυστρο- πως ευρεσιλογειν, και προφασιν ευπειθειας ποιεισθαι σαθραν το, Ου μη πειρασω Κυριον; Ἀλλ' ην ο σκοπος αυτωι τους μεν ανωθεν και
παρα Θεου μη προσιεσθαι λογους, ψηφωι δε μαλλον τηι κρειττονι στεφανουντας τον
χρησμολογον, ψευδοεπειας και ταις οιωνων ταχα που περιεργαζεσθαι πτησεσι, και
τας εκ των δαιμονιων επικουριας αιτειν. 9Και ειπεν· Ἀκουσατε δη, οικος ∆αβιδ, μη
μικρον υμιν αγωνα παρεχειν ανθρωποις; και πως Κυριωι παρεχετε αγωνα; ∆ια τουτο
δωσει Κυριος αυτος υμιν σημειον.9 Ἀπειρηκοτος του Ἄχαζ του σημειου την
αιτησιν, ουκ ανεχομενου τε τιμαιν η ειδεναι τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον, και
των ολων Κυριον, οτι μη εις απαν αγνοηθησεται παρα του Ἰσραηλ, μητε μην τον
ιδιον απολεσει κληρον, αλλ' επιγνωσονται κατα και- ρους, αυτον πειραται
διδασκειν. Πλην ουκετι λογου μεν αξιοι τον Ἄχαζ, υβριστην οντα και θεομιση,
προσπεφωνηκε δε μαλλον τωι οικωι ∆αβιδ, τουτ' εστι, τοις εκ φυλης Ἰουδα, εξ ης και
αυτος γεγονε το κατα σαρκα Χριστος. Ἀνεξικακωι[ς] δε λιαν ως Θεος ποιειται την
προαγορευσιν. Προαιτιασαμενος γαρ οτι πεποιηται παρ' ουδεν το και αυτωι
προσκρουσαι τωι παν- τα ισχυοντι Θεωι, και οιον αγωνας αυτωι και καματους, τογε
ηκον εις αυτους, σαλευειν επιχειρειν δια γε του μη θελειν ορθοποδειν· τοτε δη τοτε
της καθολου τε και γενικωτατης επικουριας ποιειται την προαναῤρησιν. Ὦ, τοινυν,
φησιν, οικος ∆αβιδ, ει το ανθρωποις προσ- κρουειν ουκ αζημιον, τι τωι Κυριωι
παρεχετε αγωνα, τωι κολαζειν μεν ουκ εθελοντι, ισχυοντι δε τουτο δραιν και λιαν
ευκολως; Ἐπειδη δε παραιτεισθε του σημειου την αιτησιν, αυτομολος ειμι προς
τουτο, φησιν· καν ει βουλοισθε νοσειν, επαγω την θεραπειαν, επειπερ ειμι χρηστος
και φιλανθρωπος. Αυτος υμιν Κυριος 70.204 δωσει σημειον, πληροφορων οτι και
σωθησεται κατα καιρους ο πεπλανημενος Ἰσραηλ, και ουκ αγνοησει τον ∆εσποτην,
αλλ' εσται προσκυνητης του σεσωκοτος Θεου. Κατωρθωται δε τουτο δια Χριστου
κεκληκοτος εις επιγνωσιν τον Ἰσραηλ, και απασης αυτον απαλ- λαξαντος. αμαρτιας,
και του προσκυνειν εθελειν ξυ- λοις και λιθοις. 9Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει,
και τεξεται υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ. Βουτυρον και μελι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

φαγεται· πριν η γνωναι αυ- τον η προελεσθαι πονηρα, εκλεξασθαι το αγαθον. ∆ιοτι
πρινη γνωναι το παιδιον αγαθον και κακον, απειθει πονηριαι, εκλεξασθαι το αγαθον.
Και καταλειφθησεται η γη, ην συ φοβηι, ερημος απο προσωπου των δυο βασιλεων.9
Ἐκδεδωκασι μεν τινες των τας θειας ερμηνευσαν- των Γραφας, το, Ἰδου η νεανις εν
γαστρι εξει. ∆οκει γε μην Ἰουδαιοις τωι της νεανιδος ονοματι καταση- μαινεσθαι
δειν την του Κυριου Μητερα, και ουχι δη μαλλον καλεισθαι παρθενον. Οιονται γαρ
οτι την του μυστηριου δυναμιν απρακτησαι θεμις, ει νεανις λε- γοιτο, και ουχι δη
μαλλον παρθενος. Ἀμαθαινοντας δε κατα πολλους τροπους κατιδοι τις αν αυτους.
Πρω- τον μεν γαρ, καν ει λεγοιτο νεανις η παρθενος, ουκ εξω κεισεται του ειναι
παρθενος. Ειτα φασι περι της του Ἄχαζ γυναικος τον προφητην ειπειν το, Ἰδου η
νεανις εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον, ινα νοω- μεν τον Ἐζεχιαν τον εξ αυτου
γεγονοτα. Ἀλλα τους της προφητειας ου βασανιζοντες λογους, το απερι- σκεπτως
δοκουν αρπαζουσιν, ειτα τον εαυτων οιονται σκοπον εμπεδουν δια τουτου και
μονου. Ἀλλ', ω βελτιστοι, φαιη τις αν προς αυτους, τις τον Ἐζε- χιαν εκαλεσεν
Ἐμμανουηλ; Ἢ ποθεν αν επιδειξειαν οτι πριν η γνωναι αυτον αγαθον η κακον
ηπειθησε πονηριαι του εκλεξασθαι το αγαθον· Ουκουν εῤρωσθαι φρασαντες ταις
εκεινων τερθρειαις, το ορθως τε και αληθως εχον παραδεξομεθα, την αγιαν
Παρθενον δια της προκειμενης ημιν προφητειας κατασημαινε- σθαι παρα Θεου
πιστευοντες. Ουτω γαρ εσται πα- ραδοξον αληθως και υπερμεγεθες το σημειον, εις
βα- θος τε ομου και υψος κατα γε την θειαν υποσχεσιν γεγονος. Ὁ γαρ ανωθεν και
εκ Θεου Πατρος κατα φυσιν γεγενημενος Υιος μονογενης, κεκενωκεν εαυ- τον, και
λαγονων εξεδοθη των παρθενικων το κατα σαρκα, ουκ εξ ανθρωπινης καταβολης
λαβουσης την γενεσιν, αλλ' εκ δυναμεως τε και ενεργειας του αγιου Πνευματος.
Ουτω γαρ ειρηται προς την αγιαν Παρ- θενον δια φωνης του μακαριου Γαβριηλ·
"6Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε, και δυναμις Ὑψιστου επισκιασει σε."6 Τεξεται
τοινυν, φησιν, υιον. Και συ, ω οικος ∆αβιδ, ο νυν, φησι, παραιτουμενος το επι Θεωι
πεποιθεναι, και παρ' αυτου σημειον αιτειν, εις βεβαιωσιν ων επηγγελται, δια το
προσκεισθαι μαλλον ειδωλοις, καλεσεις το ονομα αυτου Ἐμμα- νουηλ, τουτ' εστιν,
ομολογησεις τον Θεον εν ανθρω- πειαι μορφηι πεφηνοτα. Ὅτε γαρ πεφηνε καθ' ημας
70.205 ο μονογενης του Θεου Λογος, τοτε και γεγονε και μεθ' ημων. Ὁ γαρ υπερ
πασαν την κτισιν, γεγονε καθ' ημας. Ἄθρει δε οπως, ινα δειξηι τον αυτον αλη- θως
Θεον ομου και ανθρωπον, τιθησιν επ' αυτου τα θεια τε και ανθρωπινα. Ὅτι μεν γαρ
εν σαρκι γε- γονε κατ' αληθειαν, πειραται πληροφορειν, τροφην αυτωι γεγενησθαι
λεγων την νηπιοις πρεπουσαν, βου- τυρον τε και μελι. Ὅτι δε, καιτοι σαρξ γεγονως,
ου- δεν ηττον εσται κρειττων αμαρτιας ως Θεος, διδασκει παλιν επιφερων ευθυς·
∆ιοτι πριν η γνωναι το παι- διον αγαθον η κακον, απειθει πονηριαι, του εκλεξασθαι
το αγαθον. Ἄνθρωποι μεν γαρ ουπω προς ηβην ελα- σαντες, ουτε μην εις μετρον
ηλικιας αφιγμενοι, της ως απο τε χρονου φρονησει τετιμημενης, ουδ' αν ειεν ολως
επιτηδειοι διακρινειν δυνασθαι, τι μεν αν ειη το φαυλον, τι δε το αγαθον·
καλουντος δε ηδη προς τουτο καιρου, τοτε των πρακτεων ελευθεραν ποιουνται την
αιρεσιν. Ἡ δε γε θεια και ανωτατω φυσις, ουκ εν γε τοις καθ' ημας, αλλ' εν ιδιοις
και τοις αυτηι πρεπουσιν υψωμασιν, αβατος αει πονηριας εστιν· και τους της
φαυλοτητος αποσειεται τροπους, ου πειραζομενη ποθεν, ουκ οχλησιν υπομενουσα,
φυ- σικως δε μαλλον και ουσιωδως απειθουσα τηι πονηριαι. Και ου καθ' ετερον,
οιμαι, τροπον, η ωσπερ αν ει τις λεγοι περι του φωτος, οτι απειθει που ειναι σκοτος.
Ου γαρ ανεχεται παθειν το μη ειναι φως. Φυσεως ουν αρα της θειας το αει πεπηγος
εις το αγαθον κα- τασημαινει λεγων, οτι "6Ἀπειθει πονηριαι του εκλε- ξασθαι το
αγαθον."6 Ἀληθες δε τουτο και επ' αυτου του Χριστου. Ει γαρ και γεγενηται κατα
σαρκα δια της αγιας Παρθενου, Θεος ων φυσει και εκ Θεου πε- φηνως ο Λογος, αλλ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

ην εκ μητρας και προ αυτης, μαλλον δε και προ παντος αιωνος αγιος ως Θεος, των
ιδιων πλεονεκτηματων ουκ απολισθησας δια το αν- θρωπινον· αλλ' ουδε των
ανθρωπινων αμελησας δια την οικονομιαν· ινα πιστευσηται κατ' αληθειαν γεγονως καθ' ημας, και αυτην ημων αγιασηι την γενε- σιν. Καταλειφθηναι δε φησι την
γην, περι ης υφορα- ται και εδεδιει εκ προσωπου των δυο βασιλεων. Ὅμοιον δε ωσει
και λεγοι σαφως· Ὅταν η Παρθενος εν γαστρι λαβουσα τεκοι, συ, ω οικος ∆αβιδ,
καλε- σεις το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ· τοτε παντες οι παρενοχλουντες τηι αγιαι γηι
καταλειψουσιν αυτην.
Ἔσται γαρ ουκετι βατη τοις εθελουσι καταδηιουν.
Πνευματικος δε ο λογος. Γεννηθεντος γαρ του Ἐμ-μανουηλ, η αληθως αγια γη και
πολις, τουτ' εστιν η Ἐκκλησια, γεγονεν εν καλωι της ελπιδος, και παντα πεπατηκεν
εχθρον, οι και αμαχον ειδοτες αυτην ανακεχωρηκασι, καταλελοιποτες ως παρα Θεου
σω- ζομενην. Ἐγω γαρ εσομαι αυτηι, λεγει Κυριος, τειχος πυρος κυκλοθεν, και εις
δοξαν εσομαι εν μεσωι αυτης.
{1ΛΟΓΟΣ Εʹ.}1
9Ἀλλ' επαξει Κυριος επι σε, και επι τον λαον σου, και επι τον οικον του
πατρος σου ημερας, αι ουδεπω ηκασιν, αφ' ης ημερας αφειλεν Ἐφραιμ απο Ἰουδα
τον βασιλεα των Ἀςσυριων.9
Τεθορυβημενωι λιαν τωι Ἄχαζ επι τηι συμφωνιαι των δυο βασιλεων, του τε
Ῥαασσων και του Φακεε, 70.208 κατεπηγγελλετο μεν την επικουριαν ο των ολων
Θεος· επειδη δε προσεμπεδουν ηθελεν εις πιστιν αυ- τον, αιτειν εκελευσε σημειον,
"6εις βαθος η εις υψος."6 Παραιτουμενου δε του Ἄχαζ, και δυστροπω- τατα
λεγοντος, Ου μη αιτησω, ουδ' ου μη πειρασω Κυριον (εζητει γαρ μαλλον τους εκ
των ψευδομαν- τεων φενακισμους), ηυτομολησε τροπον τινα Θεος, και τωι οικωι
∆αβιδ εδιδου σημειον αυτος. Ἔφασκε γαρ· "6Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει, και
τεξεται υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ."6 Ἐπειδη δε ο περι τουτων
ευ μαλα διεπεραινετο λο- γος, μεθιστησι παλιν των εσομενων την προαγορευ- σιν,
επ' αυτο του Ἄχαζ το προσωπον. Ἔδει γαρ, εδει σωτηριας μεν της δια Χριστου
γενεσθαι την προαναῤρησιν προς τους εκ του οικου ∆αβιδ, τουτ' εστι, τους εκ της
Ἰουδα φυλης, εξ ης και αυτος ανατεταλκε το κατα σαρκα Χριστος· των γεμην συμβησομενων κατα καιρους δεινων τε και απευκτων τοις απειθειν ηιρημενοις ποιειται
την προαναῤρησιν, ιν' ειδειεν οτι πικρον αληθως, και ουκ αζημιον τοις την θειαν
ατιμαζουσι δοξαν το παρεχειν αγωνα Κυ- ριωι, και προσκυνειν ελεσθαι παρ' αυτον
ετεροις τοις ουκ ουσι θεοις. Ὅτι τοινυν εμελλον κατα καιρους, αυτα τε τα
Ἱεροσολυμα, και απασα δε των Ἰουδαιων η χωρα ταις εσχαταις περιπεσεισθαι
ταλαιπωριαις, και υπο χειρα γενεσθαι των εχθρων, προκαταμηνυει λεπτως.
Ἀσαφεστεραν δε ουσαν την των λεξεων συνθηκην, ως αν οιος τε, και προ γε των
αλλων δια- τρανουν πειρασομαι. "6Ἐπαξει, φησιν, ο Θεος επι σε, και επι τον λαον
σου, και επι τον οικον του πατρος σου, ημερας, αι ουπω ηκασιν, αφ' ης ημερας
αφειλεν Ἐφραιμ απο Ἰουδα."6 Ἔστι δε των στιχων τοιουτος ονους· Ἐν καιροις της
βασιλειας Ῥοβοαμ υιου Σολο-μωνος αφειλε, τουτ' εστιν, απεσπασεν εαυτον ο
Ἐφραιμ, τουτ' εστι, παλιν αι δεκα φυλαι, απο της Ἰουδα φυλης. Ἐχωρισθησαν γαρ
και αι μεν δεκα φυλαι απο της Ἰουδα φυλης, κατωικηκασι την Σα- μαρειαν, η δε γε
φυλη Ἰουδα και το ημισυ φυλης Μανασση μεμενηκασιν εν τοις Ἱεροσολυμοις.
Ἀλλαπροιοντος του καιρου πολλα συμβεβηκε των απευκτων αυτοις. Πεπορθηται
γαρ η Σαμαρεια, κατεδραμον δε και την Ἰουδαιαν τα περιοικα των εθνων, Ἰδουμαιοι, Μωαβιται, και οι εκ της Φιλιστιειμ. Πεπον- θασι τοινυν πολλα δεινα, και
ημερων πεπειρανται σκληρων, ουτοι τε κακεινοι. Ἡμερας τοινυν, φησιν, επαξει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

Θεος, ων ισαι ουπω γεγονασιν, ητοι αφικοντο καθ' υμων εξ εκεινου του καιρου, αφ'
ου αφειλεν, ητοι απεσπασεν εαυτον ο Ἐφραιμ απο του Ἰουδα. Ποιος δε ημιν ουτος ο
καιρος, η τινες αι ημεραι; Ὁ βασι- λευς, φησιν, Ἀσσυριων, τουτ' εστιν, ο
Ναβουχοδονοσορ, ος πεπορθηκε τα Ἱεροσολυμα, και κατα κρατος ειλε πασαν την
Ἰουδαιαν, ενεπρησε δε και τον θειον ναον, και ουδεν το παραπαν των εις ωμο- τητα
θηριοπρεπη παραλελοιπεν, ο μη κατα παντος δεδρακως ευρισκηται του εθνους.
9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι συριει Κυριος μυιαις, ο κυριευει μερους ποταμου
Αιγυπτου, και τηι μελισσηι, η εστιν εν χωραι των Ἀσσυριων· και ελευσονται παντες,
και αναπαυσονται εν ταις φαραγξι της χωρας, και εν τρωγλαις των πετρων, και εις
τα σπηλαια, και εις πασαν ρα- γαδα, και εν παντι ξυλωι.9
70.209 Κατευρυνει το
διηγημα, και διεισι λεπτως του πολεμου την εφοδον, και οτι πασαν αυτων
κατανεμη- θησονται γην, κωμας τε και πολεις, οι κατ' αυτων ηξοντες κατα καιρους.
Χρηναι δε οιμαι τα εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων γεγραμμενα παλιν ειπειν, προς
την των εσομενων ακριβη διασαφησιν. Γεγονε τοινυν υιος μεν του Ἄχας, προς ον
νυν ο λογος, Ἐζεχιας, Ἐζεχιου δε Μανασης· Μαναση δε Ἀμως. Τουτου δε παις
Ἰωσιας ανηρ ευσεβης, πλην απεβιω τοιωιδε τινι τροπωι. Φαραω Νεχαω βασιλευς
Αιγυπτου την ενεγκουσαν αφεις εξεθει πανστρατιαι και κατα της Ἀσσυριων
ηπειγετο γης. ∆εδιως τε τοινυν ο Ἰωσιας, μη αρα πως και κατα της Ἰουδαιας ελθων,
υπο χειρα τε την εαυτου λαβοι, και καταρξειεν αυτης, αντεξαγειν ηθελε, καιτοι του
Φαραω την προς αυτον παραιτουμενου μαχην· ενισταμενος δε τετελευτηκεν εν τωι
πολεμωι, και κατεκρατησε της Ἰουδαιων γης ο Αιγυπτιος, εις τουτο δε διηλασεν
ισχυος, ωστε και βασιλευσαντα τον Ἰωαχας τον Ἰωσιου παιδα μετα-στησαι της
βασιλειας, και δεδεμενον εισενεγκειν εις την εαυτου χωραν, και χειροτονησαι
βασιλεα τον Ἐλιακειμ, και δασμους επιθειναι τωι εθνει, και χρηματων αθροισιν
αιτησαι πολλην. Ειτα βασιλευ- σαντος της Ἰουδαιας Ἐλιακειμ επ' ετεσιν ολοις ενδεκα τον αριθμον, διαδεχεται τους θακους Ἰεχονιας υιος αυτου· ειτα μετα τουτον
Σεδεκιας, ου την βα- σιλειαν διεποντος, κατεστρατευσε της Ἰουδαιας ο
Ναβουχοδονοσορ, ος και πασας κατεμπρησας, και προσθεις ταις αλλαις πολεσιν και
αυτην την Ἱερου- σαλημ, ειλεν αιχμαλωτον τον Ἰσραηλ, ομου τοις σκευεσι τοις
ιεροις, κακεινα πεπραχεν, οσα και εν τοις ιεροις κειται Γραμμασι. Τουτων ημιν των
ιστο- ριων ποιειται την αφηγησιν των προκειμενων η δυ- ναμις. "6Ἔσται τοινυν,
φησιν, εν τηι ημεραι εκεινηι (τουτ' εστι, κατ' εκεινο του καιρου), συριει Κυριος μυιαις,
ο κυριευει μερους ποταμων Αιγυπτου, και τηι μελισσηι, η εστιν εν χωραι των
Ἀσσυριων."6 Πεποιηται τοινυν ο λογος ως εκ μεταφορας της των μελισσοκο- μων
εμπειριας, οι συρισμασι τας μυιας αποφερουσι τε των σιμβλων εις αγρους και παλιν
ανακομιζουσι, καθαπερ τισι σηκοις εγκαθειργνυντες θρεμματα.
Μυιαις δε
παρεικαζει τους Αιγυπτιους, καθαπερ εγᾦμαι, διατοι το πληθος και το μη λιαν
ευηχες της φωνης. Μελισση δε, το των Ἀσσυριων εθνος· ποικιλη γαρ, ευχρως τε και
κατεστιγμενη πολυτροπως η μελιττα. Τοιουτοι δε πως, οσον ηκεν εις αμφια τε και
στολην, Ἀσσυριοι τε και Περσαι· φιλοκοσμοι γαρ, και το ποικιλως εσταλθαι
τιμωντες αει, και προς γε τουτο κεκεντρωμενοι. Ουτοι, φησιν, ηξουσι παντες, και
αναπαυσονται εν ταις φαραγξι της χωρας, και εν ταις τρωγλαις των πετρων, και εις
τα σπηλαια, και επι πασαν ραγαδα, και εν παντι ξυλωι. Ἐπειδη γαρ ως περι μυιων
πεποιηται τους λογους, επιμενει τηι τροπηι. ∆ηλοι γεμην οτι πασαν αυτων
ερευνησουσι την χωραν, ως μηδενα δυνασθαι των κεκρυμμενων λαθειν· καν ειτε
τυχον εν πετραις. ητουν εν φαραγξι, η και εν δρυμοις και ναπαις εαυτους
κατακρυψειαν. Και καθ' ετερον δε τροπον εν τοις παροτρυνουσι τον των ολων
Θεον, και προσκρουειν αυτωι μη παραιτου70.212 μενοις, σφηκων δικην
εναυλιζονται, και καταλυουσιν αι πονηραι τε και αντικειμεναι δυναμεις, και τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

εκτοπα των εν ημιν παθων αποσοβουντος ουδενος, ηγουν επαμυνοντος και σωζειν
ισχυοντος. Θεου γαρ κακουν εθελοντος, τις ημας ο ωφελησαι δυναμενος; 9Ἐν τηι
ημεραι εκεινηι ξυρησει Κυριος τωι ξυρωι τωι μεγαλωι και μεμεθυσμενωι, ο εστι περαν
του ποταμου βασιλεως Ἀσσυριων, την κεφαλην και τας τριχας των ποδων, και τον
πωγωνα αφελει.9 Συνθειναι πρωτον την λεξιν και εν τουτοις ημας αναγκαιον· ειθ'
ουτω λοιπον το εκ των εννοιων υποδηλουμενον ειπειν. Ουκουν εν τηι ημεραι εκεινηι,
φησι, τουτ' εστι, κατ' εκεινο του καιρου, τωι μεγαλωι ξυρωι και μεμεθυσμενωι, ο εστι
του βασιλεως Ἀσ- συριων, του οντος περαν του ποταμου, δηλον δε οτι του
Ευφρατου, ξυρησει Κυριος την κεφαλην, και τας τριχας των ποδων, και τον πωγωνα
αφελει. Ξυρον δε μεγα και μεμεθυσμενον του βασιλεως Ἀσσυριων, του οντος περαν
του ποταμου, καλει την μαχαιραν αυτου, την οιον αφειδως αποκειρουσαν, και
χαιρου- σαν τωι μεθυειν τωι των πιπτοντων αιματι. Και ο μεν νους των λεξεων
ουτος. Φαμεν δε οτι ατιμιας ην εσχατης τροπος, το καθ' ενα καιρον ορασθαι τινας
κεφαλην τε και πωγωνα κατεξυρημενους. Και γουν ο των ολων Θεος επηπειλησε
που ταις θυγατρασι Σιων, υψουμεναις τε και πορευομεναις υψηλωι τρα- χηλωι και
νευμασιν οφθαλμων, της ευημεριας την αφαιρεσιν. Ἔφη γαρ, οτι Και εσται, και αντι
οσμης ηδειας κονιορτος, και αντι ζωνης σχοινιωι ζωσηι, και αντι του κοσμου της
κεφαλης του χρυσου, φαλακρωμα εξεις δια τα εργα σου. Ἔδρων δε τουτο τινες, και
επι νεκροις εαυτους ατιμαζοντες· οθεν και ο νομος ο δια Μωσεως, τοις την θειαν
λαχουσιν ιερουργιαν παρ- εγγυαι, το μη εν ισωι τοις αλλοις επι νεκρωι κατεξυ- ρησθαι,
μητε μην καταφθειρειν την οψιν του πω- γωνος. Γεγραπται γαρ ωδι. Πεπορθημενων
δε των Ἱεροσολυμων επι του Ναβουχοδονοσορ, ανεβησαν ανδρες απο Συχεμ, και
απο Σαλημ, και Σαμαρειας, καθα φησιν Ἱερεμιας· Ὀγδοηκοντα ανδρες εξυρη-μενοι
πωγωνας, και διεῤρωγοτες τα ιματια, και κοπτομενοι, και μαννα και λιβανον εν
ταις χερσιν αυτων, του εισενεγκειν εις τον οικον Κυριου. Ουκουν πενθους τε αμα,
και ατιμιας ην τροπος το αποκειρειν ξυρωι κεφαλην τε και πωγωνα. Τουτο πεισεσθαι
κατα καιρους την των Ἰουδαιων χωραν ο προφητικος εφη λογος. Ἀπομενει γαρ,
φησιν, απολωλοτων αυτης των τεκνων, πενθουσα τε και ατιμωτατη. Ει δε δη τις
βουλοιτο και καθ' ετερον τροπον τοις θεωρημασι προσβαλειν, εννοησει τι τοιουτον.
Τριχας μεν γαρ κεφαλης ταχα που φησιν τους εντιμωτατους πλουτωι τε και
υπεροχαις των αλλων υπερανεστηκοτας· ανω- τερω γαρ κεφαλης ουδεν· πωγωνα δε,
τους εν συνεσει και φρεσιν· ουτω γαρ πωγων αει λαμβανεται παρα τηι θεοπνευστωι
Γραφηι. Ὅταν δε και ποδων ονομαζει τριχας, σημαινει που, κατα το εικος, τους εν
ταξει κειμενους τηι εσχατηι και κατωτατω. Ἐφεισατο δε το παραπαν ουδενος το
ξυρον μεμεθυσμενον, αλλ' ομου τοις υπερκειμενοις, μεσους τε και τελευταιους, και
70.213 συνετους της Ἰουδαιων απεκειρε χωρας, ως αφειναι
γυμνην και
εψιλωμενην. Μετεκομισε γαρ ο Ναβουχοδονοσορ εις τα ορη Περσων και Μηδων
σχεδον απαντα τον Ἰσραηλ. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, θρεψει ανθρω- πος
δαμαλιν βοων, και δυο προβατα· και εσται απο του πλειστον ποιειν γαλα βουτυρον
και μελι φαγεται, πας ο καταλειφθεις επι της γης.9 Του ξυρου και μεμεθυσμενου
και μεγαλου, τουτ' εστι της Βαβυλωνιων μαχαιρας, εμφανη καταστησαι την
ενεργειαν ο σκοπος αυτωι. Καταψιλωθησεσθαι γαρ φησιν απασαν των Ἰουδαιων την
χωραν, πτω- χειας τε ομου και ολιγανδριας εις τουτο ελθειν, ως τον περιλειφθεντα
και ανασεσωσμενον εκ της των πολεμιων χειρος, εναπομειναντα τε τηι γηι, δεσποτην
εσεσθαι δαμαλεως τε μιας και προβατων δυο καιτοι παλαι πλειστας τε οσας οΐων
αγελας, και μην και βοων κεκτησθαι τε και νεμειν ειωθοτων των ανα πασαν την
Ἰουδαιαν. Ουκουν πτωχειας μεν της εις ακρον αποδειξις ηδε σαφης. Ὅτι δε και
κομιδηι βρα- χεις εν αριθμωι κατα τοπους εσονται προσαποδει- κνυσι λεγων· "6Και
εσται απο του πλειστον ποιειν γαλα, βουτυρον και μελι φαγεται πας ο καταλει 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

φθεις επι της γης. Ἐκ δυο προβατων και δαμαλεως μιας τοσουτον γαλα εσεσθαι
φησιν, ωστε πασιν αρ- κεσαι τοις καταλειφθεισιν εις κορον, ει δη βουλοιντο τας δια
γαλακτος ποιεισθαι τροφας. Ἆρ' ουν ουκ εναργες, ως ευαριθμητοι παντελως οι
διαφυγοντες το ξυρον, και εν εκαστωι τοπωι της Ἰουδαιας μεμε- νηκοτων; Ποσοι γαρ
αν ειεν, οις αρκεσει προς τροφην και κορον [γαλα] δυο προβατων και δαμαλεως
μιας; Τι ουν αρα το εντευθεν εις ονησιν ημιν τοις πνευματικοις εκβησεται, εξεστιν
ιδειν δια πραγμα- των αυτων. Ὅσοι μεν μελετωντες το δυσηκοον, και γαυρον
εξανισταντες τωι Θεωι τον αυχενα, και τηι των πνευματικων αγαθων ενδειαι
κατατακησονται, και ολιγοστοι παντελως γενηθησονται, και παντος ενδεεις
ευρεθησονται του τρεφειν ειδοτος εις ευεξιαν την νοητην, και ανακομιζειν οιου τε,
και μαλα γοργως, εις ανδρα τελειον, εις μετρον ηλικιας, του πληρωμα- τος του
Χριστου. Ἀκουσονται δε οι τοιοιδε Θεου λε- γοντος δια φωνης αγιου· Ἰδου οι
δουλευοντες μοι φα- γονται, υμεις δε πεινασετε. Ἰδου οι δουλευοντες μοι πιονται,
υμεις δε διψησετε. Ἀμφιλαφεστατη γαρ λιαν η παντος αγαθου μεθεξις παρα Θεου
τοις τα αυτου φρονειν εγνωκοσιν, οις και αυτος προσπεφωνηκε λεγων· "6Φαγετε,
και πιετε, και μεθυσκητε, οι πλησιον μου."6 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, πας
τοπος, ου εαν ωσι χιλιαι αμπελοι χιλιων σικλων, εις χερ- σον εσονται και εις
ακανθαν· μετα βελους και τοξευματος ελευσονται εκει· οτι χερσος και ακανθα εσται
πασα η γη.9 Ἔργον αν ειη τουτο του ξυρου του μεγαλου και μεμεθυσμενου, και
αποδειξις εναργης της του εθνους ολιγανδριας. ∆εδαπανηκε γαρ ουτως ο πολεμος
τους κατοικουντας την Ἰουδαιαν, ως περιλειφθηναι μολις αριθμωι βραχεις τους εν
αυτηι. Ταυτηιτοι και αμελη- θησεσθαι φησι, και εις χερσον εσεσθαι και εις ακαν70.216 θαν τα καλλιστα παρ' αυτοις και εξαιρετα των κτη- ματων, ουκ οντων
δηλονοτι των γηπονειν ειδοτων. Ει γαρ ειεν, φησιν, εν ενι τοπωι χιλιαι αμπελοι
χιλιων σικλων, ως αξιαν αμπελον εκαστην σικλου ενος (τιμηματος δε τουτο
μετρον), εις χερσον εσεσθαι και εις ακανθαν· ωστε καν ει τις βουλοιτο τωι χωριωι
προσβαλειν, και εισελασαι μονον, μη αν ισχυσαι τουτο δραιν διχα βελους και
τοξευματος. Ἀποδεουσαι γαρ ουδεν αι ακανθαι τοξευματων και βελων, κατατρωσειαν αν ευθυς του περιπατειν εθελοντος τους ποδας. Προξενον ουν αρα παντος
ημιν εσται κακου το βουλεσθαι δραιν α μη θεμις. Καταχερσουμεθα γαρ τροπον τινα,
Θεωι προσκρουειν ου παραιτουμενοι.
∆ρωντες μεν γαρ, και μην και φρονειν
εθελοντες α αυτωι θυμηρη και φιλα, καρποφορησομεν την αρε- την, της παρ' αυτου
φροντιδος αξιουμενοι. Ἀκουσο- μεθα γαρ λεγοντος του Χριστου· "6Ἐγω ειμι η
αμπελος η αληθινη, και ο Πατηρ μου ο γεωργος εστιν. Παν κλημα εν εμοι μη φερον
καρπον, αιρει αυτο· και παν κλημα το καρπον φερον καθαιρει αυτο, ινα καρπον
πλειονα φερηι."6 Ἀπονενευκοτες δε αχαλινως εις ανοσιοτητα τροπων, ακανθης της
νοη- της πληρουμεθα, παντος ειδους φαυλοτητος ανισχον- τος εν ημιν. Τελος δε
ακανθης, το πυρ· και τροφη πυρος, η αχρηστος υλη. Και τουτο ημιν ο μακαριος
Παυλος εναργες καταστησει λεγων· "6Γη γαρ η πιουσα τον επ' αυτης πολλακις
ερχομενον υετον, και τικτουσα βοτανην ευθετον εκεινοις, δι' ους και γεωργειται,
μεταλαμβανει ευλογιας απο του Θεου· εκφερουσα δε ακανθας και τριβολους,
αδοκιμος και καταρας εγγυς, ης το τελος εις καυσιν."6
9Και παν ορος
αροτριωμενον αροτριαθησεται, και ου μη επελθηι εκει φοβος. Ἔσται γαρ απο της
χερσου και ακανθης εις βοσκημα προβατων, και εις καταπατημα βοος.9 Ὀλιγους
μεν εσεσθαι τους περιλειφθεντας εν τηι Ἰουδαιαι φησιν, ηξειν τε εις τουτο δειλιας
αυτους, και μεντοι και κακανδρειας, ως υπο γε δεινου τε και αφορητου δειματος,
τας εν ορει ποιεισθαι διατριβας, και πολεων μεν αποφοιταιν, και των παλαι τριποθητων αυτοις ενδιαιτηματων, επειγεσθαι δε λανθανειν εν υλαις τε και λοχμαις. Ἔθος
γαρ τουτο δραιν τοις ανα πασαν την χωραν τε και πολιν, ει δη τις γενοιτο πολεμιων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

εκβολη. Ἀναθεοντες γαρ εις υψηλα και δυσβατα των ορων, οπλον ποιουνται την
δυσχωριαν, και δειλιας φαρμακον το εν σχισμαις ειναι πετρων. Τουτο τοι και
αυτος ο Σωτηρ τοις Ἰουδαιων εφασκε δημοις· "6Τοτε"6 γαρ, φησιν, "6οι εν τηι
Ἰουδαιαι φευγετωσαν εις τα ορη."6 Ουκουν τα μεν καλλιστα των χωριων εις χερσον
εσονται, φησι, και εις ακαν- θαν, δεδιοτων των περιλειφθεντων καν γουν εν αυτοις εισελασαι μονον, η και υπο της ακανθης ου συγχωρουμενων· αναφυγοντες δε
μαλλον εν τοις ορεσιν, εκει στενοντες των εις γεωργιαν αψονται πονων.
Ἀροτριαθησεται γαρ παν ορος και πας βου- νος, των εν αυτοις αναφυγοντων
70.217
συλλεγειν επιθυ- μουντων, ου τα εις πλουτον και τρυφας, αλλ' οσα την
αναγκαιαν του σωματος θεραπευει χρειαν, και στε- νην και δυσπορευτον παρατιθησι
τροφην. Ποια τις ουν προφασις του και εν ορεσιν οικειν, και αυτα γεωργειν
εθελειν, καιτοι των εξαιρετων υπερεωρα- μενων χωριων; "6Ου μη επελθηι,"6 φησιν,
"6εκει φοβος."6 Ταυτα λογιουνται καθ' εαυτους, ως ουκ αν αυτοις εκει κατοικειν
εθελουσιν επελθηι φοβος. Ειτα της εις ακρον ερημιας καταδεικνυει το μεγεθος.
Ἔσεσθαι γαρ φησιν απασαν την χωραν απο της χερσειας και της ακανθης εις
βοσκημα προβατων, και εις καταπατημα βοος, τουτ' εστιν, εις κατανομας
θρεμματων, την πιονα, την ευαμπελον, την ελαιο- φορον, την ευδενδροτατην, την
αει κομωσαν καρποις, την ρεουσαν γαλα και μελι, κατα το γεγραμμενον. Ουκουν
Θεον ευφραινοντες ταις εις παν οτιουν ευπει- θειαις, ασφαλως οικησομεν, καθαπερ
τινα χωραν η πολιν, την αρετην, και κατευμεγεθησομεν των εχθρων. Καταπτοησει
δε το συμπαν ημας ουδεν. Ἐσομεθα δε μαλλον απασης επιεικειας και καλων εργων
επιμε- ληται, και ευκαρπιας αναμεστοι της αρεσκουσης Θεωι, και νοητης ακανθης
απηλλαγμενοι, και γη θε- λητη, κατα την του προφητου φωνην, και Θεου γεωργιον
αληθως.
9Και ειπε Κυριος προς με· Λαβε σεαυτωι τομον καινου μεγαλου, και
γραψον εις αυτον γραφιδι ανθρωπου, του οξεως προνομην ποιησαι σκυλων.
Παρεστι γαρ, και μαρτυρας μοι ποιησον πιστους ανθρωπους, τον Ουριαν, και τον
Ζαχαριαν υιον Βαραχιου.9 Ἀποχρωσαν ευ μαλα ποιησαμενος την προαγο- ρευσιν
των μελλοντων συμβησεσθαι κατα καιρους τηι των Ἰουδαιων χωραι, και το της
συμφορας κατα- δειξας μεγεθος, προσεπαγει χρησιμως τα περι γε του Ἐμμανουηλ,
και το επ' αυτωι γε παραδειξας μυστηριον, εναργεστερον αποφαινει τωι προφητηι
Θεος. Ἔφη μεν γαρ· "6Ἰδου η παρθενος εν γαστριεξει, και τεξεται υιον, και
καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ."6 Ὅτι μεν γαρ καινης διαθηκης εσται
μεσιτης, καταργουμενης δηλονοτι της πρωτης, ως πολυ το αδρανες εχουσης,
πεπαλαιωμενης δε, και τελειουσης ουδενα κατα συνειδησιν, υποφαινει λεγων·
"6Λαβε σεαυτωι τομον καινου μεγαλου."6 Και τι το, σεαυτωι, κατασημαινειεν αν, η
εκεινο που παντως; Ου γαρ τοι, φησιν, τοις απειθειν ηιρημενοις, αλλα τοις εν πιστει
τετιμηκοσι τον επ' αυτωι λογον τα εν τωι καινωι δοθησεται τομωι. Τουτ' εστιν,
αποκαλυφθησε- ται το Χριστου μυστηριον. Καινος ουν ο τομος και μεγας. Ου γαρ τοι
κατα την πρωτην συντετακται διαθηκην η καινη τε και νεα το του Χριστου
λαλουσα μυστηριον, ουτε μην οφθησεται το της νομικης ιστοριας εχουσα ταπεινον,
αλλ' ως εν υπεροχηι και υψει γνωσεως και δογματων. Ὅθεν και ο θεσπε- σιος
Παυλος ηδιστα φησιν, εζημιωσθαι παντα τα εν νομωι δια το υπερεχον της γνωσεως
του Χριστου. Προδηλον ουν οτι πεπαλαιωμενης της πρωτης, ως εφην, καινος ο
τομος και μεγας λαμβανεται της
70.220 δευτερας διαθηκης, ητις επι κρειττοσιν
επαγγελιαις παραλαμβανεται, καθα φησιν ο ιερωτατος Παυλος. Γραφεται δε ο
τομος γραφιδι ανθρωπου. ∆ια ποιαν αιτιαν; Ὅτε μεν τοις της διανοιας ομμασι το της
αγιας και ομοουσιου Τριαδος πολυπραγμονωμεν μυ- στηριον, ειτα λεγειν ετεροις
επιχειρωμεν εσθ' οτε την αποῤρητον γεννησιν του μονογενους Υιου του Θεου· τοτε
δη, τοτε χρεια γραφιδος ημιν ουκ ανθρω- πινης και καθ' ημας. Ποιος γαρ αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

αρκεσει[ε] λογος εις γε το δυνασθαι διατρανουν το υπερ νουν και λογον; Ἀποχρη δε
μονος τοις ουτως ισχυροις και υπερ παντα νουν διηγημασιν εκεινος ο καλαμος,
περι ου φησιν ο Θεος και Πατηρ δια φωνης του ∆α- βιδ· "6Ἡ γλωσσα μου καλαμος
γραμματεως οξυ- γραφου."6 Οιδεν γαρ ουδεις τον Υιον, ει μη ο Πατηρ· αλλ' ουδε τον
Πατερα ουδεις επιγινωσκει τις εστιν, ει μη ο Υιος, και ωι εαν βουληται ο Υιος
αποκαλυψαι. Ὅταν δε τους περι της ενανθρωπησεως αυτου ποιου- μεθα λογους,
τοτε δη, τοτε χρεια γραφιδος ανθρωπι- νης· ο δη και πεπραχεν ο σοφος Ἰωαννης
λεγων· "6Ὁ Λογος σαρξ εγενετο, και εσκηνωσεν εν ημιν."6 Χαλεπον δε ολως
ουδεν, και τον κατα σαρκα θανατον αυτου, και την εκ νεκρων αναστασιν ταις καθ'
ημας αναγγελλειν φωναις, και οτι πρωτολειον ωσπερ τι και απαρχη της ανθρωπου
φυσεως ανανεουμενης εις αφθαρσιαν, ανεβη προς τον Πατερα, και κεκαθι- κεν εν
τοις ουρανοις. Ἥξει τε κατα καιρους, και καθιειται κριτης. Ουκουν ανθρωπου
γραφιδι τα περι
της ενανθρωπησεως του Μονογενους γραφουσιν οι
πνευματογραφοι. Προσεπιταττει δε λεγων· "6Μαρτυ- ρας μοι ποιησον πιστους
ανθρωπους, τον Ουριαν, και τον Ζαχαριαν υιον Βαραχιου."6 Ἰστεον δε οτι κατ'
εκεινο του καιρου, καθ' ον ο περι τουτων λογος παρα Θεου γεγονε προς τον
μακαριον Ἡσαΐαν, Ου- ριας μεν ην τις προφητης, Ζαχαριας γεμην ιερευς και
νομοδιδασκαλος. Παραλαμβανονται τοινυν εις μαρτυριαν την επι Χριστωι, η τε δια
νομου και προ- φητων αγιων μυσταγωγια και συνεσις, ηγουν προ- αγορευσις. Τελος
γαρ νομου και προφητων ο Χριστος. Τοιουτον τι δεδειχθαι φαμεν τοις αγιοις
αποστολοις εν καιρωι της εν τωι ορει μεταμορφωσεως του Χρι- στου. Γεγραπται γαρ,
οτι "6Μεθ' ημερας εξ παρελαβεν ο Ἰησους τον Πετρον, και τον Ἰακωβον, και τον
Ἰωαννην τον αδελφον αυτου, και αναφερει αυτους εις ορος υψηλον κατ' ιδιαν· και
μετεμορφωθη εμ- προσθεν αυτων. Και ελαμψε το προσωπον αυτου ως ο ηλιος, και
τα ιματια αυτου λευκα ως το φως. Και ιδου ωφθησαν αυτοις Μωσης και Ἠλιας
συλλα-λουντες μετ' αυτου."6 Ἄθρει δη ουν οπως Μωσης και Ἠλιας, τουτ' εστιν,
ιερωσυνη και νομος (αμφο- τερα γαρ ο Μωσης), και μην και Ἠλιας εις προσ- ωπον
των αγιων προφητων παραληφθεις, προσελα- λουν αλληλοις, περι της εξοδου,
φησιν, ης εμελλε πληρουν εν Ἱερουσαλημ. Ποια δε εξοδος; Της οικο- νομιας
δηλονοτι το περας, ο σταυρος, ο θανατος, και εκ νεκρων αναβιωσις, η εις ουρανους
αναληψις. Ταυτα γαρ παντα προανετυπου μεν δια σκιας ο νομος, προηγορευσε δε
και ο λαμπρος και μεγας των αγιων προφητων ο χορος. 70.221 9Και προσηλθε
προς την προφητιν, και εν γαστρι ελαβε, και ετεκεν αρσεν.9 Ὅτι μη εξ αιματος και
σαρκος, μητε μην εκ θε- ληματος ανδρος, η κατα σαρκα Χριστου πεπρακται
γεννησις, καινοπρεπης δε τις ην και αηθης, και των της ανθρωπινης φυσεως
επεκεινα νομων, απ- εκαλυψε τωι προφητηι Θεος. Αυτος γαρ, φησιν, ο λεγων· "6Λαβε
σεαυτωι τομον καινου μεγαλου,"6 προσηλθε προς την προφητιν. Ἄθρει δη ουν, οπως
ανθρωπου γραφιδι το Χριστου μυστηριον και λογοις γραφεται τοις καθ' ημας. Το
γαρ τοι, προσηλθεν, εθος τηι θειαι λεγειν Γραφηι, αντι του, συνηλθεν, ηγουν,
κεκοινωνηκε γαμικως. Ὁραι τοιγαρουν ο προφητης και συνοδου σχημα γεγονος
προς την αγιαν Παρθε- νον, ην ειναι φησι και προφητιν, πραγμα διδασκων αληθες·
ειτα και συλληψιν γεγενησθαι φησιν, τε- χθηναι δε και υιον. Ὀξεια δε σφοδρα της
ορασεως η αποδοσις, παντα τωι προφητηι παρατιθεισα προς γνωσιν. Ὅτι γαρ εξ
αγιου Πνευματος το παναγιον εκεινο διεπηγνυτο σωμα το ενωθεν τωι Λογωι, πως αν
ενδοιασειε τις; Ουκουν η του Πνευματος ενεργεια, δι' ης το εν τηι αγιαι Παρθενωι
διεπλαττετο σωμα, τωι της συνοδου σχηματι πλαγιως κατεσημαινετο. Ἀπ- αρχη γαρ
γεγονε και κατα τουτο Χριστος των ηγια- σμενων εν πνευματι, οι ουκ εξ αιματων,
ουδε εκ θεληματος σαρκος, ουδε εκ θεληματος ανδρος, αλλ' εκ Θεου εγεννηθησαν.
Γεννητος ουν Πνευματος κατα γε την σαρκα και προ των αλλων αυτος, ινα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

ημεις δι' αυτον εν τουτοις. Ἐπισημηνασθαι δε αναγκαιον, οτι τον Ουριαν και τον
Ζαχαριαν μαρτυ- ρας αυτωι γενεσθαι προστεταχεν, του οξεως προνο- μην ποιησαι
σκυλων. Προσετιθει δε, οτι "6Παρεστι γαρ."6 Μεμαρτυρηκε γαρ ο νομος, και μην η
των αγιων προφητων προαναῤρησις, οτι γεννηθεις ο Χριστος σκυλευσει τον
Σαταναν, και διαρπασει τα σκευη αυτου, καθα φησιν αυτος, τουτ' εστιν, ιδιους ποιησεται τους εκεινου προσκυνητας ποτε. Τουτο γαρ και αυτος εφασκεν ο Χριστος, ως
εν τροπωι παρα- δειγματος λεγων· "6Ἢ πως δυναται τις εισελθειν εις την οικιαν του
ισχυρου, και τα σκευη αυτου διαρπασαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε
διαρπασει τα σκευη αυτου;"6 Λεγων δε, οτι "6Παρεστι γαρ,"6 ουκ εις μακραν εσεσθαι
την αναδειξιν του Ἐμμανουηλ κατεπηγγελλετο. Τουτο τοι και προς τον μακαριον
Ἀμβακουμ ευρισκεται λεγων· "6Ἔτι μικρον, ο ερχομενος ηξει, και ου χρονιει."6
9Και ειπε Κυριος μοι· Καλεσον το ονομα αυ- του, Ταχεως σκυλευσον, Ὀξεως
προνομευσον. ∆ιοτι πριν η γνωναι το παιδιον καλειν πατερα η μητερα, ληψεται
δυναμιν ∆αμασκου, και τα σκυλα Σαμαρειας, κατεναντι βασιλεως Ἀσσυ- ριων.9
Ειπων ανωτερω το, "6Ἰδου παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον, και καλεσουσι
το ονομα αυτου 70.224 Ἐμμανουηλ·"6 προστεταχε νυν καλεισθαι το ονομα αυτου,
Ταχεως σκυλευσον, Ὀξεως προνομευσον. Ἆρ' ουν εικαιον ονομα αυτωι το πρωτον,
τουτ' εστιν, Ἐμμανουηλ; πρεποι δ' αν οτι μαλιστα γε το, Ταχεως σκυλευσον, Ὀξεως
προνομευσον; Ου τουτο φαμεν, εκεινο δε μαλλον. Ἔθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι διαφοροις ονομασι τον των οντων Θεον αποκαλειν, και ως απο γε των κατα καιρους
δρωμενων εσθ' οτε προσεπινοειν τας κλησεις. Τουτο τετηρηται και επ' αυτου του
Χριστου. Θεος γαρ εστιν αληθινος, και οτι μεν Θεος ων φυσει, γεγονε μεθ' ημων ο
Λογος, οτ' επεφηνε καθ' ημας, κατασημαινει μεν αν και μαλα σαφως το,
Ἐμμανουηλ. Ἐπειδη δε γεγονεν ανθρωπος, εσκυλευσε τον Σαταναν, και μην και
εξειλετο της εκεινου σκαιοτητος τους παλαι διηρπα- σμενους, και δουλευοντας
αυτωι δια της αμαρτιας, εκδειξειεν αν το, Ταχεως σκυλευσον, Ὀξεως προνο- μευσον.
Ὅτι δε ως Θεος αφραστωι δυναμει κατορ- θουν εμελλε των επι γης την λυτρωσιν
προαναφαινει λεγων· "6∆ιοτι πριν η γνωναι το παιδιον καλειν πατερα η μητερα,
ληψεται δυναμιν ∆αμασκου, και
σκυλα Σαμαρειας, κατεναντι βασιλεως
Ἀσσυριων."6 Βαθυς δε σφοδρα των προκειμενων ο νους, και πνευματικον το
διηγημα. Κεκρυπται γαρ ασαφειαις αει πως ο θειος λογος· ουχ ευρησομεν γαρ ως εν
ιστοριαι τε και εν αισθητοις πραγμασιν, οτι γεννηθεις ευθυς ο Χριστος, η την
∆αμασκον εσκυλευσεν, η την χωραν του βασιλεως των Ἀσσυριων, λυτρουμενος
τους εκ της Σαμαρειας εις την εκεινου χωραν απ- ενηνεγμενους. Ὅταν δε νοητως
εκλαβωμεν, τοτε δη παντως το αληθες οψομεθα. Ουκουν η τε ∆αμασκος, ηγουν
Συρια πασα, και μην η των Ἀσσυριων χωρα, τουτ' εστιν, η Περσων τε και Μηδων
μεμεστωτο μεν ειδωλων· και δια τουτο κεκληται γη των γλυ- πτων· ησαν γαρ βωμοι
και τεμενη πανταχου, και οι τοις τεμενεσιν εμφιλοχωρειν ειωθοτες, φημι δη τα των
ψευδομαντεων γενη, και οις η τεχνη προς γοητειαν. Πασα δε τουτων η δυναμις ην,
τα παρ' εκαστοις θρησκευομενα δαιμονια, και ο τουτων ηγου- μενος Σατανας. Ὅτε
τοινυν εμελλε την τε ∆αμασκου δυναμιν, και μην και την του βασιλεως των Ἀσσυριων, τουτ' εστι τον Σαταναν και τα πονηρα και βεβηλα των δαιμονιων στιφη,
μονονουχι καταληΐσα- σθαι Χριστος, απαλλαξαι τε της υπ' αυτωι δουλειας τους
ηπατημενους, και πριν ηλικιας σωματικης εις τουτο ελθειν, ηιπερ αν πρεποι το
ειδεναι δυνασθαι καλειν πατερα η μητερα, διεσαφησεν ειπων· "6∆ιοτι πριν η
γνωναι το παιδιον καλειν πατερα η μητερα, ληψεται την δυναμιν ∆αμασκου."6 Το
δε, Ληψεται, αντι του, Χειρωσεται. Ληψεται δε ομοιως και τα σκυλα Σαμαρειας.
Τουτ' εστιν, απαλλαξει τους αιχμαλωτους πολεμησας υπερ αυτων. Ἀπεναντι του
βασιλεως Ἀσσυριων. Του νοητου δηλονοτι, φημι δη του Σατανα. Αυτος γαρ ην και η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

∆αμασκος, και η Συριας δυναμις. Ὅτι και οι των ειδωλων προσκυνη-ται πασαν
εχουσιν επ' αυτοις την της σωτηριας ελ- πιδα· Ὅτι δε εσκυλευσεν ο Χριστος τον
Σαταναν, γεγεννημενος ευθυς, αταλαιπωρον ιδειν. Γραφει γαρ 70.225 ο Ματθαιος·
"6Του δε Ἰησου γεννηθεντος εν Βη- θλεεμ της Ἰουδαιας εν ημεραις Ἡρωδου του
βασι-λεως, ιδου μαγοι απο ανατολων παρεγενοντο τε εις Ἱεροσολυμα, λεγοντες·
Που εστιν ο τεχθεις βασιλευς των Ἰουδαιων; ιδομεν γαρ τον αστερα αυτου εν τηι
Ἀνατοληι, και ηλθομεν προσκυνησαι αυτωι."6 Προσ- κεκυνηκασι γουν και
προσηγαγον χρυσιον, και λι- βανον και σμυρναν. Ὁραις οπως εσκυλευσε τον Σαταναν, και προενομευσεν οξεως; Ὅτι δε και ο της επιδημιας σκοπος εις λυτρωσιν
βλεπει των εν αιχμ- αλωσιαι τηι νοητηι γεγονοτων, κατασημα[ι]νειεν αν και αυτος ο
Χριστος, δια φωνης Ἡσαΐου λεγων· "6Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με,
ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με, κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις
αναβλεψιν."6 Ψαλ- λει δε που και ο μακαριος ∆αβιδ περι αυτου· "6Ἀναβας εις υψος
ηιχμαλωτευσεν αιχμαλωσιαν."6 Και τουτο αυτος εδιδαξεν ειπων· "6Ὅταν υψωθω
εκ της γης, παντας ελκυσω προς εμαυτον."6 9Και προσεθετο Κυριος λαλησαι μοι ετι·
∆ια το μη βουλεσθαι τον λαον τουτον το υδωρ του Σι- λωαμ το πορευομενον ησυχηι,
αλλα βουλεσθαι εχειν Ῥαασσων, και τον υιον του Ῥομελιου βασιλεα εφ' υμων, δια
τουτο ιδου αναγει Κυριος εφ' υμας το υδωρ του ποταμου το ισχυρον και πολυ, τον
βασιλεα των Ἀσσυριων, και την δο- ξαν αυτου. Και αναβησεται επι πασαν φαραγγα
υμων και περιπατησει επι παν τειχος υμων, και αφελει απο της Ἰουδαιας ανθρωπον,
ος δυνησε- ται κεφαλην αραι, η δυνατον συντελεσασθαι τι. Και εσται η παρεμβολη
αυτου, ωστε πληρωσαι τα πλατη της χωρας σου.9
Ὅτι παρα γε το ειωθος
ανθρωποις, ξενη τε και αξιαγαστος εσται του Ἐμμανουηλ η γεννησις, η δια της
αγιας Παρθενου, και οτι πλειστων τε οσων και περιφανεστατων αληθως
θεοσημειων αποτελεσθησε- σθαι κατα καιρους ευ μαλα διειρηκως, αποκαλυπτει τωι
προφητηι λοιπον, και την εσομενην κατ' αυτου των Ἰουδαιων απονοιαν κατα γε τον
της ενανθρωπη- σεως καιρον. Ἀφικετο γεμην εις τονδε τον κοσμον ο μονογενης του
Θεου Λογος, εν ομοιωματι σαρκος αμαρτιας, ουκ εμφανη τε και ορωμενην την της
θεο- πρεπους υπεροχης δοξαν εχων· ουτε μην κατα το ειωθος αυτωι φως οικων
απροσιτον· ουδε ταις αγ- γελικαις δυναμεσι δορυφορουμενος εναργως· αλλ' ουδ' εν
δοξηι τυχον επιγειου βασιλεως· μετριως δε σφοδρα και υφειμενως, και πολυ λιαν
αψοφητι. Και τουτο ημιν ο Θεος και Πατηρ δια φωνης αγιων καταμεμηνυκε λεγων·
"6Ἰδου συνησει ο Παις μου αγαπητος, εν ωι ηυδοκησα· κρισιν τοις εθνεσιν εξοισει·
ουκ ερισει, ουδε κραυγασει, ουδε ακουσθησε- ται εν ταις πλατειαις η φωνη αυτου.
Καλαμον συν- τετριμμενον ου κατεαξει, και λινον τυφομενον ου σβεσει."6 Και
τροπος μεν ουτοσι της μετα σαρκος οικονομιας του Μονογενους. Ἰουδαιοι γεμην οι
τα- λανες το επ' αυτωι μυστηριον, η ου συνεντες ολως ηγουν ανοσιως διωθουμενοι,
κατεπεφυοντο δεινως, και εζητουν αυτον αποκτειναι λεγοντες· "6Περι κα- λου
εργου ου λιθαζομεν σε, αλλα περι βλασφημιας, οτι συ ανθρωπος ων, ποιεις σεαυτον
Θεον."6 ∆ιατε- τελεκασι δε και μεχρι παντος σκληροι και εξηνιοι, 70.228 και το ετι
τουτων επεκεινα προς το δυσσεβες. Προσ- ηγον μεν γαρ τωι Πιλατωι λεγοντες· "6Αιρε,
αιρε, σταυρωσον αυτον."6 Ἐκεινου δε προς ταυτα μονονουχι καταμειδιωντος τε και
λεγοντος· Τον βασιλεα υμων σταυρωσω; κατεκεκραγεσαν λεγοντες· "6Ουκ εχο- μεν
βασιλεα ει μη Καισαρα."6 Ἄθρει δη οπως ηρνη- σαντο μεν το υπ' αυτου
βασιλευεσθαι, Καισαρα δε και ανθρωπους επεγραφοντο βασιλεας. Αινιγματωδως
τοιγαρουν τωι προφητηι Θεος αυτο δη τουτο καθ- ιστησιν εναργες. Ἐπειδη δε
προσηκειν υπολαμβανω, και το τοις τηνικαδε πραγμασι πρεπουσαν του λογου
ποιησασθαι την αποδοσιν· φαμεν οτι τωι υδατι του Σιλωαμ την υπο Θεωι παρεικαζει
βασιλειαν, ην ατι- μασαντες Ἰουδαιοι, γεγονασιν υφ' ετερωι, και δεδον- ται τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

εχθροις. Ταυτηιτοι φησι· "6∆ια το μη βου- λεσθαι τον λαον τουτον το υδωρ του
Σιλωαμ το πορευομενον ησυχηι, αλλα βουλεσθαι εχειν τον Ῥαασσων, και τον υιον
του Ῥομελιου βασιλεα εφ' υμων, δια τουτο ιδου αναγει Κυριος εφ' υμας το υδωρ του
ποταμου το ισχυρον και το πολυ, τον βασι- λεα των Ἀσσυριων."6 Το του Σιλωαμ
υδωρ ρειν ουτω φασιν ησυχηι, ως διχα κτυπου προχεισθαι παντος. Ἑρμηνευεται δε
Σιλωαμ, απεσταλμενος. ∆εχεται τοινυν εις εικονα και τυπον αυτον της του Σωτηρος
ημων παρουσιας, της αψοφητι γεγενημενης, καθα- περ εφην αρτιως. Ἀπεσταλμενος
δε κατ' αληθειαν ο Χριστος. Ἀποστολον γουν και Ἀρχιερεα αυτον της ομολογιας
ημων και ο σοφος ονομαζει Παυλος. ∆ε- χεται δε ομοιως και απαξαπλως της υπο
Θεωι βασι- λειας εις τυπον τον Σιλωαμ. Ουκουν επειδηπερ ο λαος ουτος ο ακαμπης
και εξηνιος, ου βουλεται εχειν το υδωρ του Σιλωαμ το πορευομενον ησυχηι·
αποσειεται γαρ τον υπο Θεωι ζυγον· επιθυμει δε μαλλον υπο την ανθρωπων ειναι
βασιλειαν, και κατισχυσαι μαλ- λον αυτου τους πλεονεκτειν εθελοντας, τον
Ῥαασσων, φημι, και τον Φακεε· ταυτης ενεκα της αιτιας επ' αυτοις ανησω το υδωρ
του ποταμου, τουτ' εστι, του Ευφρατου. Ἐπειδη δε ην ασαφεστερος πως ο λογος,
προσεπαγει παραχρημα, και φησι, Βασιλεα των Ἀσ- συριων, και την δοξαν αυτου·
τουτ' εστι, τους υπ' αυτωι παντας, και απαν εθνος το υπεστρωκος αυτωι τον αυχενα.
Ὕδατι δε παρεικαζει τα πληθη. Και τουτο εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι. Και γουν περι
της Νινευη, και της εν αυτηι αναριθμητου πληθυος, φησι δια φωνης προφητων·
"6Και Νινευη, ως κολυμβηθρα υδατων τα υδατα αυτης."6 Ἐπιμενει δε τηι τροπηι και
φησιν· "6Ὡς εφ' υδατος τε και ποταμου, και αναβησεται επι πασαν φαραγγα υμων,
και περιπα- τησει επι παν τειχος υμων, και αφελει απο της Ἰουδαιας ανθρωπον, ος
δυνησεται κεφαλην αραι, η δυνατον συντελεσασθαι τι. Και εσται η παρεμβολη
αυτου, ωστε πληρωσαι τα πλατη της χωρας σου."6 Ἤχθη δε εις περας απαντα ταυτι,
προφητευοντος
Ἱερεμιου, οτε της Ἰουδαιων χωρας κατεστρατευσεν ο
Ναβουχοδονοσορ· και καθειλε μεν την περιβοητον Ἱερουσαλημ· κατεμπρησας δε και
τον ναον, και τους των Ἰουδαιων επισημους απεκτονως, ομου τοις σκευεσι τοις
ιεροις την αλλην απασαν και υπολελειμ- 70.229 μενην εκ του πολεμου πληθυν
απεκομισεν εις την εαυτου. Προδηλον ουν οτι τοις ουκ εθελουσιν εχειν το υδωρ του
Σιλωαμ το πορευομενον ησυχη, τουτ' εστι Χριστον, ητοι την υπο Θεωι βασιλειαν,
επιπηδησει παντως ο των νοητων Ἀσσυριων βασιλευς, τουτ' εστιν, ο Σατανας, και
αιχμαλωτους ελων, τοις ιδιοις υποθησει ζυγοις, και ποιησει δουλους, ταις εκ
πολυτροπων αμαρτιων κατασφιγγων σειραις. 9Μεθ' ημων ο Θεος, γνωτε εθνη, και
ηττασθε· επακουσατε εως εσχατου της γης· ισχυκοτες ηττασθε. Ἐαν γαρ παλιν
ισχυσητε, παλιν ηττη- θησεσθε. Και ην αν βουλευσησθε βουλην, διασκεδασει Κυριος·
και λογον ον αν λαλη- σητε, ου μη εμμεινηι· οτι μεθ' ημων Κυριος ο Θεος.9
Ἀνασκιρται τωι προφητηι προς θυμηδιαν ο νους, επεγνωκοτι σαφως το Χριστου
μυστηριον. Ειτα των αγιων ευαγγελιστων και μεντοι και αποστολων τοτε
προσωπον ομου και τον λογον αναλαβων, Ἕλλησι τε και Ἰουδαιοις μονονουχι και
διαμαρτυρεται, οπλον τοις πεποιημενοις αυτον, ουδεν εσται το αντιστατουν. Τοις
μεν ουν εθνεσι δυο ταυτα κατορθωσαι διακε- λευεται, διαγνωναι τε το Χριστου
μυστηριον, και μην οτι και ηττασθαι χρη τοις διδασκουσιν αυτο. Γνωτε γαρ, φησι,
και τον εν αυτωι δεξασθε λογον, και ητ- τηθητε, τουτ' εστι, παραχωρειτε, και μη
ανθιστασθε τοις αγιοις μυσταγωγοις· υπακουσατε δε μαλλον αυ- τοις εως εσχατου
της γης, τουτ' εστιν, οι κατα πασαν τε πολιν και χωραν, και μεχρι αυτων τερμα- των
της υπ' ουρανον. Οι δε ηττωμενοι τε και παρα- χωρειν εθελοντες το νικαιν τοις της
αληθειας διδασκα- λοις, εισδεξονται μεν ευκολως τον παρ' αυτωι λογον,
πεπιστευκοτες δε εις Χριστον βαδιουνται κατ' ευθυ παντος αγαθου, και την αυτωι
φιλαιτατην κατορθω- σαντες αρετην, λαμπραν τε και αξιοζηλωτον κατα 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

κληρονομησουσι δοξαν. Και ταυτι μεν τοις Ἑλληνων στιφεσιν, ως εκ προσωπου των
αγιων αποστολων και ευαγγελιστων ο προφητης φησιν· Ὑμεις δε, ω Ἰου-δαιοι,
ισχυκοτες ηττασθε. Ὅσον μεν γαρ εις γε τον ενοντα τοις Ἰουδαιοις σκοπον,
κατισχυσαν του Χρι- στου, σταυρωι παραδοντες οι δειλαιοι. Πλην εβουλευ- σαντο
βουλην, ην ου μη δυνωνται στησαι, κατα το γεγραμμενον. Ου γαρ ην δυνασθαι
θανατωι περιβα- λειν τον αρχηγον της ζωης. Ουκουν ει και νενομικατε, φησιν,
ισχυσαι Κυριοκτονησαντες, αλλ' ουν ηττηθητε λοιπον, και δοτε το ευπειθες
παραδεξαμενοι την πι- στιν, ηγουν εκεινο γινωσκετε, καν οτι παλιν ισχυσητε μη
ανεχομενοι της διδασκαλιας, αλλ' επιτιμωντες αγριως τοις το Ευαγγελιον
καταγγελλουσι, παλιν ητ- τηθησεσθε κολαζοντι λοιπον τωι Κριτηι, και τας της ουτω
μακρας απονοιας αιτουντι δικας. Ὃ δη και πεπρακται. Μετα γαρ τοι το αναβιωναι
Χριστον, και ανελθειν εις ουρανον, και αυτοις επεβουλευον τοις αγιοις αποστολοις·
και δη και εισφεροντες εν τοις συνεδριοις ετυπτον εγκαλουντες και λεγοντες·
Παραγ- γελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μη λαλειν τινι επι τωι ονοματι τουτωι, και ιδου
πεπληρωκατε την Ἱερουσα- λημ της διδαχης υμων. Ουκουν εδοξαν μεν και κατα
τουτο ισχυειν, πλην ανονητα παντα αυτοις, και βου- λη, και σκεψις, και λογος·
ενικων γαρ οι θεσπεσιοι μαθηται λεγοντες, διοτι Μεθ' ημων Κυριος ο Θεος. Οι δε
πικρας εξτηνται δικας, ταις Ῥωμαιων στρα-τιαις και ουχ εκοντες ηττωμενοι.
70.232 9Ουτω λεγει Κυριος· Τηι ισχυραι χειρι απειθουσι, τηι πορειαι της οδου του
λαου τουτου λεγοντες· Μηποτε ειπωσι, Σκληρον. Παν γαρ ο εαν ειπηι ο λαος ουτος,
σκληρον εστιν.9 Ἔφην οτι των αγιων αποστολων και ευαγγελιστων το προσωπον
εαυτωι περιτιθεις ο μακαριος προφητης, εθνεσιν τε και Ἰουδαιοις ηττασθαι Χριστωι
συνεβου- λευσεν, υπακουσαι τε αυτωι και τους μεχρις εσχατων της γης. Ειτα Θεος
προς αυτον μονονουχι και κατα- θαυμαζων την του Ἰσραηλ σκαιοτητα και το λιαν
αμαθες, Τηι ισχυραι χειρι, φησιν, απειθουσιν. "6Παναλ- κης γαρ,"6 και αθραυστος, και
παντα ισχυουσα δεξια του Θεου και Πατρος ο Υιος, δι' ου τα παντα, και εν ωι τα
παντα· ο καταργησας θανατον, και συντριψας τον Σαταναν, και σκυλευσας τον
ᾅδην, και αφθαρσιαν δωρουμενος τοις υπο φθοραν, και ανακαινιζων τα παντα προς
το εν αρχαις. Ουτω και δια της του ψαλ- λοντος φωνης οι εν Χριστωι σεσωσμενοι
φασιν· "6∆ε- ξια Κυριου υψωσε με, δεξια Κυριου εποιησε δυνα- μιν."6 Ειρηται δε και
εν Ὠδαις· "6Ἡ δεξια σου, Κυριε, δεδοξασται εν ισχυι· η δεξια σου χειρ, Κυριε,
εθραυσεν εχθρους."6 Ουκουν ανοσιοτητος τε ομου, και μην και φρενοβλαβειας εις
τουτο διεληλακασιν, ως τηι ισχυραι χειρι τηι σωζουσηι ραιδιως απειθειν ελεσθαι, και
παρ' ουδεν ηγεισθαι το πραγμα. Ἀπειθουσι δε ομοιως τηι πορειαι του λαου τουτου,
φησιν· ου το προσωπον αναλαβων εφασκεν ευθυς· Μεθ' ημων ο Θεος. Ὁποια δε τις
εστιν η πορεια του λαου; Των εχοντων τον Ἐμμανουηλ η πιστις η εις αυτον, η
ευαγγελικη πολιτεια, παρεωραμενης της εν νομωι και ως εν σκιαις. Ἀπειθουσι δε τηι
πορειαι του λαου του- του λεγοντες· Μη ποτε ειπητε, Σκληρον. Παν γαρ ο εαν ειπηι ο
λαος ουτος, σκληρον εστι. Σκληρον γαρ ειναι πως τοις Ἰουδαιοις εδοκει των αγιων
αποστολων ο λογος, οτι περιστελλοντες ως εν καιρωι τωι δεοντι την σκιαν, ζηιν ουκ
ειων κατα τον Μωσεως νομον, ευαγγελικως δε μαλλον και πνευματικως. 9Τον δε
φοβον αυτων ου μη φοβηθητε, ουδ' ου μη ταραχθητε, Κυριον αυτον αγιασατε, και
αυτος εσται σοι φοβος. Και εαν επ' αυτωι πεποιθως ηις, εσται σοι εις αγιασμα, και ουχ
ως λιθου προσ- κομματι συναντησετε αυτωι, ουδ' ως πετρας πτω- ματι.9
Προαιτιασαμενος τους εξ Ἰσραηλ ως απειθειν ελο- μενους τηι πορειαι του λαου, του
εν Χριστωι δηλον οτι, και ταις των αγιων αποστολων μυσταγωγιαις, μεθ- ιστησι
προς αυτους τον της παρακλησεως λογον, και αθραυστον αυτοις ενεργαζεται νουν,
μη δη χρηναι λεγων δεδιεναι τους απειθουντας αυτοις, μητε μην ολως τον εκ της
εκεινων σκαιοτητος εισδεχεσθαι θο- ρυβον· τεθαῤρηκοτας δε μαλλον επι Θεωι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

κατανεα- νιευεσθαι των εχθρων· ευ ειδοτας οτι και οπλον αυ- τοις εσται, και πυργος
ισχυος, και κατακρατησου- σιν ευκολως των ανθεστηκοτων. Ταυτηιτοι φησιν· Τον
δε φοβον αυτων ου μη φοβηθητε, ουδε ταραχθητε. Ει δε δη τις βουλοιτο ταις των
προκειμενων εννοιαις ισχνον ενιεναι τον νουν, και καθ' ετερον αυτο νοησει
70.233 τροπον. Ἔστι δε ουτως. Ἰουδαιοι μεν γαρ εδεδιεσαν ου μικρως μη αρα πως
Θεωι προσκρουσειαν, διωθου- μενοι μεν της εν νομωι πολιτειας την οδον· προσιεμενοι δε του Σωτηρος τον λογον αφισταντος των τυ- πων, και παρ' ουδεν ηγεισθαι
προσταττοντος την σκιαν. Και γουν εφασκον περι αυτου· "6Ει ουν ουτος ο
ανθρωπος παρα Θεου, ουκ αν ελυε το Σαββατον."6 Ὅτι τοινυν ει και ησαν εξ
Ἰουδαιων οι θεσπεσιοι μαθηται, παραιτεισθαι χρην αυτους τον των απει- θουντων
φοβον, δεδιοτων, ως εφην, προσκρουσαι τωι νομωι, δια γε του ζηιν ελεσθαι μαλλον
ευαγγελικως, παρεγγυαι λεγων· Τον δε φοβον αυτων ου μη φοβη- θητε, ουδ' ου μη
ταραχθητε· αγιαζεσθω δε μαλλον, φησι, παρ' υμων ο της δοξης Κυριος, τουτ' εστιν,
ο Χριστος, και τιμασθω τηι πιστει, και φοβερος εστω παρ' υμιν. Ἔσται γαρ ουτως
υμιν αγιασμα, και ουχ ως λιθου προσκομματι συναντησετε αυτωι, ουδε ως πετρας
πτωματι. ∆υο τιθησιν εν αυτωι μεγαλα και εξαιρετα. Πρωτον μεν γαρ, αγιασει,
φησιν, υμας τους πιστευοντας, και μετοχους αποφανει της θειας αυτου φυσεως δια
του αγιου Πνευματος· κερδανειτε δε προς τουτωι, το μητε ως λιθωι, μητε μην ως
πετραι σκαν- δαλου περιπεσειν. Ὃ δη και πεπονθασιν οι ταλανες Ἰουδαιοι δια
πολλην αγαν αμαθιαν λεγοντες· "6Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωση λελαληκεν ο Θεος·
τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν."6 Ουκουν επειδηπερ ουτε ηγιασαν αυτον, ουτε
μην ηθελον επ' αυτωι πεποιθεναι, μεμενηκασι μεν αγιασμου παντελως αμετοχοι,
προσπται- σαντες δε ως λιθωι πεπτωκασι, και εν παντι γεγονασι κακωι. Ο δε οικος
Ἰακωβ εν παγιδι, και εν κοιλασματι εγκαθημενοι εν Ἱερουσαλημ· δια τουτο
αδυνατησου- σιν εν αυτοις πολλοι, και πεσουνται και συντριβη- σονται, και
εγγιουσιν, και αλωσονται ανθρωποι εν ασφαλειαι οντες. Τοτε φανεροι εσονται οι
σφραγιζο- μενοι τον νομον του μη μαθειν. Ὁ σοφος εφη Παροιμιαστης· "6Υιε, μη
ζηλουτω η καρδια σου αμαρτωλους, αλλ' εν φοβωι Κυριου ισθι ολην την ημεραν."6
Πρεποι γαρ αν τους γε αληθως αρτιφρονας, μη της των φαυλων σκαιοτητος, αλλα
της των αγαθων επιεικειας γενεσθαι μιμητας. Ουκ- ουν επειδηπερ τοις αγιοις
συνεβουλευε μαθηταις, αγιασμα μεν ποιεισθαι Χριστον, πεποιθεναι δε μαλ- λον επ'
αυτωι, και τας των διωκοντων απονοιας ηγει- σθαι μηδεν, προσεπηγαγεν αναγκαιως,
οσα τε και οια τοις απειθειν ηιρημενοις συμβησεται βλαβη. Ὁ γαρ οικος, φησι, του
Ἰακωβ, τουτ' εστιν, Ἰουδαιοι, πλει-στην τε οσην και ακαταληκτον την κατα Χριστου
νοσουντες απονοιαν, εσονται προσεοικοτες τοις εν πα- γιδι γεγονοσιν, και
τεθηρευμενοις εις ολεθρον. Ἢ και τοις εν κοιλασμασι, τουτ' εστι, τοις εις βοθρον
ωλι- σθηκοσιν. Ταυτης τε ενεκα της αιτιας αδυνατησουσιν εν αυτοις πολλοι, και
πεσουνται, και συντριβησονται, και εγγιουσιν, τουτ' εστιν, εγγυς εσονται και ου μακραν του κατασινεσθαι πεφυκοτος. Ἔσονται γαρ αν- ισχυες και συντετριμμενοι, και
τοις πολεμουσιν αλω- σιμοι. Και τουτο ην αρα το δια φωνης προφητου περι αυτων
ειρημενον υπο Θεου. Ἰδου εγω διδωμι επι τον λαον τουτον ασθενειαν· και
ασθενησουσιν εν αυ- 70.236 τοις πατερες και υιοι αμα. Γειτων και πλησιον αυτου
απολουνται· καιτοι των εν Χριστωι κεκλημενων εις αγιασμον ουχ ωδε εχοντων.
Ἰσχυς γαρ αυτων και υμνησις ο Κυριος, κατα το γεγραμμενον. Και πι- στωσεται
λεγων ο θεσπεσιος Παυλος· "6Παντα ισχυω εν τωι ενδυναμουντι με Χριστωι."6
Ἁλωσονται τοινυν οι απιστουντες, φησιν, ανθρωποι εν ασφαλειαι οντες. Ὅσον μεν
γαρ ηκεν εις την ανωθεν επικουριαν την υπαρξασαν αει τοις εξ Ἰσραηλ, αναλωτοι
τινες ησαν, και δυσκαταμαχητοι τοις εχθροις, ορατοις τε και αορατοις. Ἔφη γαρ
που Θεος περι της Ἱερουσαλημ· "6Και εγω εσομαι αυτηι, λεγει Κυριος, τειχος πυρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

κυκλοθεν, και εις δοξαν εσομαι εν μεσωι αυτης."6 Ἐπειδη δε προσκεκρουκασιν
εμπαροινουντες Χριστωι, πασης ασφαλειας ερημοι, νοητης τε και αισθητης
διατελουσιν εν κοσμωι. Μεταπεφοιτηκε γαρ εις ετε- ρους, τουτ' εστι, τους εξ εθνων η
του σωζοντος χαρις. "6Ἔσονται δε τοτε, φησιν, φανεροι, οι σφραγιζομενοι τον
νομον του μη μαθειν."6 Και τινες αν ειεν ουτοι παλιν; Οι εν Χριστωι δηλονοτι
δεδικαιωμενοι τε και ηγιασμενοι δια του Πνευματος· οις αν αρμοσειεν ει- πειν·
"6Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου, Κυριε."6 Εικων μεν γαρ και
ομοιωσις και οιονει προσωπον του Θεου και Πατρος ο Υιος. Φως δε το εξ αυτου
πεμπομενον εις ημας το Πνευμα το αγιον, δι' ου κατεσφραγισμεθα προς εικονα την
πρωτην αναμορ- φουμενοι δι' αγιασμου. Πεποιημεθα γαρ κατ' εικονα και ομοιωσιν
του κτισαντος Θεου. Ἔσονται τοινυν φανεροι, φησι, τουτ' εστιν, επισημοι και Θεωι
γνωρι- μωτατοι, και διαπρεπεις εν κοσμωι· οι τωι αγιωι κατα- σφραγιζομενοι
Πνευματι, του μη μαθειν τον νομον.
Ἆρ' ουν αφεξομεθα των νομικων
αναγνωσματων; Καιτοι πως ουκ αμαθες το ωδε νοειν, Χριστου λε- γοντος εναργως·
"6∆ια τουτο λεγω υμιν, οτι πας γραμματευς μαθητευθεις τηι βασιλειαι των ουρανων,
ομοιος εστιν ανθρωπωι πλουσιωι, οστις εκβαλλει εκ του θησαυρου αυτου καινα και
παλαια."6 Ουκουν ου παραιτουμεθα μεν το ειδεναι τον νομον· το γε μην ουτως
ειδεναι, φευκτον, ωστε και ζηιν ελεσθαι νομι- κως, ηγουν Ἰουδαικως. Ου γαρ τοι
βους ιερευσομεν, ουτε μην ταις δι' αιματων θυσιαις τιμησομεν τον των ολων Θεον.
Πνευματικην δε μαλλον προσκομιουμεν αυτωι λατρειαν εις οσμην ευωδιας. Ὡς γαρ
φησιν ο Σωτηρ· "6Πνευμα ο Θεος, και τους προσκυνουντας αυ- τον εν πνευματι και
αληθειαι δει προσκυνειν."6 Ὅτι δε τοις τωι αγιωι Πνευματι κατεσφραγισμενοις εις
καινοτητα ζωης, ζημια πολλη το θελειν ετι πολι- τευεσθαι τε και ζηιν Ἰουδαικως,
ητοι κατα την του νομου σκιαν, πιστωσεται λεγων ο μακαριος Παυλος τοις μετα
την πιστιν ανοπιν ωσπερ ιουσιν, εις λατρειαν την εν σκιαις· "6Ἐναρξαμενοι
πνευματι, νυν σαρκι επιτελεισθε."6 Και παλιν· "6Λεγω δε υμιν, οτι εαν
περιτεμνησθε, Χριστος υμας ουδεν ωφελησει. Ἀπηλλοτριωθητε; απο Χριστου, οι
τινες εν νομωι βιουτε, της χαριτος εξεπεσατε. Ἡμεις γαρ δια πιστεως ελπιδα
δικαιοσυνης απεκδεχομεθα."6
9Και ερει· Μενω τον Θεον αποστρεψαντα το
προσωπον αυτου απο του οικου Ἰακωβ, και πε- ποιθως εσομαι επ' αυτωι.9 70.237
Ὅτι πολυ προσεστι τοις εν Χριστωι το ευηνιον, και δια τουτων ημας ο προφητης
πειραται πληροφορειν. Προσεπεφωνει μεν γαρ αυτοις ο των ολων Θεος περι του
Ἐμμανουηλ· Κυριον αυτον αγιασατε, και αυτος εσται σου φοβος. Και εαν επ' αυτωι
πεποιθως ηις, εσται σοι εις αγιασμα. Οι δε και λιαν ασμενως τον της εις τουτο
μυσταγωγιας προσηκαμενοι λογον, μελλησμου διχα παντος υπισχνουνται τε το
ευπειθες, και πασαν επ' αυτωι θεμενοι την ελπιδα φασι· "6Μενω τον Θεον, τον
αποστρεψαντα το προσωπον αυτου απο του οικου Ἰακωβ, και πεποιθως εσομαι επ'
αυτωι."6 Και τι το μενω σημαινειεν αν; Ἢ εκεινο που παν-τως, ο και ο θεσπεσιος
εφη ∆αβιδ· "6Ὑπομενων υπ- εμεινα τον Κυριον, και προσεσχε μοι."6 Ὑπομενει δε
τον Κυριον, ο τα αυτωι δοκουντα φρονειν ηιρημενος, και τοις αυτου νευμασι
κατακολουθων, ηδιστα τε λιαν τους υπερ της εις αυτον ευσεβειας υπομενων
αγωνας. Προς γαρ τοι τουτο αυτους δια της του ψαλ- λοντος φωνης παροτρυνει το
Πνευμα λεγον· "6Ἀνδρι- ζου, και κραταιουσθω η καρδια σου, και υπομεινον τον
Κυριον."6 "6Ὑπομενω τοινυν, φησι, τον Θεον τον αποστρεψαντα το προσωπον
αυτου απο του οικου Ἰακωβ"6 Ἄθρει δη ουν αθρει προς ταις ευπειθειαις ποσον
εχουσι το νουνεχες. Ἐξ ων γαρ ετεροι προσ- κεκρουκασι, και δη και πεπονθασι του
θειου προσ- ωπου την αποστροφην, δια τουτων αυτων ασφαλεστε- ρας εργαζονται
τας εαυτων καρδιας, προς την εις τα αμεινω ροπην. ∆εδιασι γαρ των θειων ομματων
την αποστροφην. Ἀπροσωποληπτος γαρ ο κριτης, και ουκ αν ενδοιασειε τις οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

παντη τε και παντως τοις εκαστου τροποις πρεποντως τε και εικοτως η χαριει- ται
τον επαινον, ηγουν εποισει την δικην. Και τους μεν ταις απειθειαις εξυβρικοτας,
εξω τε προσωπου ποιησεται, και ηγησεται στυγητους. Τους γε μην τηι πιστει
τετιμηκοτας, ηγησεται μεν ως αγαπητους τη- ρουντας την πιστιν, αποστραφησεται
δε μεθεντας το γνησιον, και εν ισωι ηγησεται τοις μηδ' ολως πεπι- στευκοσιν, η ταχα
που και εν χειροσι. Γεγραπται γαρ περι τινων· "6Κρειττον γαρ ην αυτοις μη επεγνωκεναι την οδον της αληθειας, η επιγνουσιν εις τα οπισω ανακαμψαι απο της
παραδοθεισης αυτοις αγιας εντολης."6 9Ἰδου εγω και τα παιδια α μοι εδωκεν ο
Θεος, και εσται εις σημεια, και εις τερατα εν τωι Ἰσραηλ παρα Κυριου Σαβαωθ, ος
κατοικει εν ορει Σιων.9 Την καλην ομολογιαν ευ μαλα διηιρηκοτων (εφασαν γαρ·
"6Μενω τον Θεον τον αποστρεψαντα το προσωπον αυτου απο του οικου Ἰακωβ, και
πεποιθως εσομαι επ' αυτωι"6) παραχρημα το αυτου προσωπον εισφερει του
Ἐμμανουηλ, τοις επ' αυτωι την ελπιδα θεμενοις χα- ριζομενου την οικειοτητα, δηλον
δε οτι την δια του Πνευματος. Ἐνηκε γαρ ημιν ο Υιος το ιδιον Πνευμα, και οικειοι
γεγοναμεν αυτου· και εν αυτωι κραζομεν, Ἄββα ο Πατηρ· ονομαζει τοινυν ημας
παιδια του Πα- τρος, ως την δια Πνευματος εχοντας αναγεννησιν, ινα και αδελφοι
χρηματισωμεν του κατα φυσιν αληθως
70.240 Υιου. Ἕφη γαρ δια της του
Ψαλλοντος φωνης· "6Ἀπ-αγγελω το ονομα σου τοις αδελφοις μου."6 Πλην ει και
γεγονεν αδελφος, και κεχρηματικεν ημων πρωτο- τοκος δια το ανθρωπινον, καιτοι
Θεος υπαρχων, και Υιος μονογενης, αλλ' ουκ ηγνοηκαμεν αυτου την δο- ξαν, και
την κατα πασης κτισεως υπεροχην. Ἴσμεν δε οτι δεδομεθα αυτωι παρα Θεου και
Πατρος. Και τουτο αυτος ευρισκεται λεγων προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και
Θεον· "6Ους δεδωκας μοι εκ του κοσμου σοι ησαν, καμοι αυτους εδωκας."6 Κυριος
μεν γαρ των ολων εστι κατα φυσιν ο Υιος· και συγκαταρχει παντος γενητου τωι Θεωι
και Πατρι. Ἐπειδη και γε- γονεν ανθρωπος, ωι παντα εστι θεοσδοτα και εισκεκριμενα λεγεται λαβειν, ων υπηρχε κυριος ως Θεος· "6Αιτησαι γαρ,"6 φησι, "6παρ'
εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα
της γης."6 Ἐπιγαννυται τοινυν τοις επ' αυτωι πεποιθοσιν, τουτ' εστι, τοις
κεκλημενοις εις επιγνωσιν αληθειας δια της πιστεως· μονον δε ουχι και χειρα
προτεινων καταδεικνυσι, λεγων· "6Ἰδου εγω και τα παιδια, α μοι εδωκεν ο Θεος."6
Τις ουν ταυτα λεγων; ο Ἐμμανουηλ δηλονοτι. Ὃς εσται, φησιν, εις σημεια και
τερατα εν τωι Ἰσραηλ παρα Κυριου Σα- βαωθ, ος κατοικει εν τωι ορει Σιων. Ἵνα γαρ
πιστευ- σειαν οι κατα πασαν την γην, οτι Θεος ων φυσει γε- γονεν ανθρωπος, και
των ολων υπαρχων Κυριος, την του δουλου πεφορηκε μορφην οικονομικως δι'
ημας· πλειστα τε οσα κατα την Ἰουδαιαν ειργασατο σημεια, και της θειας υπεροχης
ενεργεστατην αποδειξιν εποιησατο· τα παραδοξως τε και υπερ λογον αποτελουμενα· τουτο μεν νεκρους αναστας, τουτο δε ακαθαρτοις πνευμασιν επιτιμων·
και τυφλοις δε το βλεπειν εν εξουσιαι δωρουμενος. Ἔγκλημα δε της Ἰουδαιων
σκαιοτητος και δυσσεβειας, ο προφητικος εσται λογος. Τα μεν γαρ σημεια και τα
τερατα παρα Κυριου Σαβαωθ του κατοικουντος εν τωι ορει Σιων γεγενησθαι φησιν.
Οι δε των εκτοπων η πραγματων η λογων ανεπιτηδευτον εωντες ουδεν, δυσφημειν
απ- ετολμων λεγοντες· "6Ουτος ουκ εκβαλλει τα δαι- μονια ει μη εν Βεελζεβουλ τωι
αρχοντι των δαιμο- νιων."6 9Και εαν ειπωσι προς υμας· Ζητησατε τους απο της
γης φωνουντας, και τους εγγαστριμυθους τους κενολογουντας, οι εκ της κοιλιας
φωνουσιν, ουκ εθνος προς Θεον αυτου; Τι εκζητουσι περι των ζωντων τους
νεκρους; Νομον γαρ εις βοηθειαν εδωκεν, ινα ειπωσιν· Ουχ ως το ρημα τουτο περι
ου ουκ εστι δωρα δουναι περι αυτου.9
Κατηχητικον εξυφαινει λογον αυτος ο
Ἐμμανουηλ τοις ελπιδα θεμενοις εις αυτον, οι κατελογισθησαν μεν εν τεκνοις·
δεδονται δε αυτωι παρα Θεου και Πα- τρος, ως Σωτηρι και Λυτρωτηι και Ζωοποιωι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

καταφωτιζειν ισχυοντι, και παντος απαλλαττειν κα- κου· αφιστησι δε αυτους
ολοτροπως των αρχαιων ηθων, και φρενοβλαβειας της πρωτης. Ἔθος μεν γαρ τοις
των ειδωλων προσκυνηταις, τους εκ των δαιμο- 70.241 νιων χρησμους αγαπαιν, και
κενολογοις τισι νεκρο- μαντεσι προσκεισθαι φιλειν, οι λεγουσι μεν αληθες ουδεν·
ανερευγονται δε ωσπερ το εις νουν ηκον απλως. Ἀλλ' υμεις, φησι, καν ει προσιοιτο
τις, λε- γων· Ζητησατε τους απο της γης φωνουντας, τουτ'
εστι, τους
προσποιουμενους αναφερειν τους νεκρους· και ωσπερ εξ ᾅδου ποιεισθαι τας
μαντειας· ηγουν τους εγγαστριμυθους· οι προσποιουνται μεν θεους τινας εχειν εις
την κοιλιαν, ουτω τε τοις προσιουσι τα παρ' εκεινων λαλειν, μη προσιεσθε την
συμβουλην. Φωνουσι γαρ απο μονης της εαυτων κοιλιας, και ουκ εισιν εθνος
συνετον, ωστε και αναζητησαι Θεον, και παρ' αυτου τι μαθειν. Λεγετε δε τοις εκεινα
συμ- βουλευουσι· Τι εκζητουσι περι των ζωντων τους νε- κρους; οραις οπως
απεργαζεται νουνεχεστατους; Ου γαρ μονον αποφοιταιν επιταττει της εκεινων
σκαιο- τητος και φρενοβλαβειας, αλλα γαρ και συμβουλους αγαθους, τοις
πεπλανημενοις γενεσθαι προσταττει. Λεγετε γαρ, φησι· Τι εκζητουσι περι των
ζωντων τους νεκρους; κοινος γαρ και ανθρωπινος ο λογισμος. Ποιον γαρ αν εχοι
λογον το διερωταιν εθελειν περι των ετι ζωντων τους εν τηι γηι κειμενους, η εν ᾅδου
τυχον γενομενας ψυχας; Και καθ' ετερον δε τροπον,
αμαθες παντελως
νεκυομαντειαις προσεχειν, και ταις των γοητων ψευδοεπιαις οι νεκρον εχουσι τον
νουν, και οιον απεψυγμενην καρδιαν. Ου γαρ ισασι τον των ολων δημιουργον, ουκ
εχουσιν εν αυτοις τον ζωοποιον του Θεου λογον. Εισι δε προς τουτο, και νεκρων εργων επιμεληται. Πως ουν οι ζωντες, τουτ' εστιν, οι την ανωθεν εχοντες εν εαυτοις
ζωοποιησιν, και τον ζωντα του Θεου Λογον εκπεπλουτηκοτες περι αυτων ερωτωσι
τους νεκρους; Ταυτα τοινυν λεγετε, φησι, προστιθεντες οτι νομον εις βοηθειαν
εδωκεν, τουτ' εστι, τον ευαγγελικον, ιν' οι προσεχοντες αυτωι λε- γωσιν· Ουχ ως το
ρημα τουτο, περι ου ουκ εστι δωρα δουναι περι αυτου. Πωλουσι μεν γαρ το ψευδος,
οι τα εκ μονης της εαυτων καρδιας λαλουντες· ο δε γε σω- τηριος και αληθης του
Θεου νομος, τουτ' εστι, το θεσπισμα το ευαγγελικον, ο δεδοται προς επικουριαν των
επι της γης, ουκ εστιν ως το ρημα τουτο, δη- λονοτι των ψευδομαντεων. Ἀλλ' ουδ'
εστι δωρα δουναι περι αυτου. Ὡς γαρ εφην αρτιως ωνουνται τινες αρ- γυριοις τας
των γοητων ψευδοεπειας. Προκειται δε τοις εθελουσι το ουρανιον θεσπισμα, δι' ου
προς παν οτιουν των αγαθων πεποδηγημεθα. Και μην οσα χρην των μελλοντων
γενεσθαι μεμαθηκαμεν. Τινι γαρ ασυμφανες οτι πραττουσιν ημιν τα αγαθα, και το
γνησιον της αγαπης τηρουσι Χριστωι, παν οτιουν εσται κατ' ευχην; Μακαριους γαρ
αποφαινει και εν τωιδε τωι κοσμωι, και εις αιωνα τον μελλοντα. Προ- κειται τοινυν,
αργυριου τε διχα, και δωρου παντος το ειδεναι τοις εθελουσι τον δοθεντα παρα
Χριστου νομον εις επικουριαν. Και τουτο ην αρα, το δια φωνης Ἡσαΐου σοφως
ειρημενον· "6Οι διψωντες πορευεσθε εφ' υδωρ, και οσοι μη εχετε αργυ- ριον,
βαδισαντες αγορασατε ανευ αργυριου και τιμης."6
9Και ηξει εφ' υμας σκληρα
λιμος, και εσται ως αν πεινασητε, λυπηθησεσθε, και κακως ερειτε τον αρχοντα και
τα πατρια. Και αναβλεψονται
70.244 εις τον ουρανον ανω, και εις την γην κατω
εμ- βλεψονται· και ιδου θλιψις και η στενοχωρια, και σκοτος, απορια στενη, και
σκοτος ωστε μη βλεπειν, και ουκ απορηθησεται ο εν στενοχωριαι ων εως καιρου.9
Μετατιθησι τον λογον επι το απειθησαν εθνος, τουτ' εστι, τον Ἰσραηλ, οι και
πλατειαν εχοντες και αμφιλαφη την εκ Θεου παρακλησιν, και ταις νομι- καις
εισηγησεσιν εντρυφωντες πλουσιως, εις γε το ειδεναι το τελουν εις ονησιν ου
προσηκαντο τον Χριστον. Ταυτηι τοι και ωλισθηκασι της προς αυτον οικειοτητος
νοητης δηλονοτι και πνευματικης, και οιον λιμωι διολωλασιν. Ἔφη γαρ ο των ολων
Θεος δια φωνης προφητων. "6Ἰδου εγω επαγω λιμον επι της γης, λεγει Κυριος· Ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του ακουσαι τον λογον Κυριου· και
απο ανατολων εως δυσμων, περιδραμουνται ζη- τουντες τον λογον Κυριου, και ου
μη ευρωσιν."6 Ὅταν τοινυν, φησι, τον αρχηγον της ζωης αποκτειναντες, σκληρον
και δυσοιστον υπομενητε λιμον, τον του Θεου λογον ουκ εχοντες, τον αρτον τον εξ
ουρανου, τον ζωην διδοντα τωι κοσμωι, τοτε πεινησετε. Και δη και εις αισθησιν του
συμβεβηκοτος ενηνεγμενοι, κακως ερειτε τον αρχοντα και τα πατρια. Και τι δη
τουτο εστιν; Οι μεν γαρ των Ἰουδαιων καθηγηται,
Γραμματεις δη λεγω και
Φαρισαιους, παροτρυνοντες ου διαλελοιπασι, κατα του παντων ημων Σωτηρος
Χριστου, την υπο χειρα πληθυν. Και προφασιν της κατ' αυτου μανιας εδεχοντο, την
εις Μωσεα τε και νομον αιδω. Ἐδιωκον γαρ λεγοντες· "6Ει ην ουτος παρα Θεου ο
ανθρωπος, ουκ αν ελυε το Σαββατον"6 Ουκουν ως παρανομουντα διωκειν αν
επειθον. Ὅταν τοινυν φησιν· Ὑμεις οι παρ' εκεινων ηπατημενοι πεινησετε, τοτε
κακως ερειτε παντα υμων αρχοντα και τα πατρια, τουτ' εστι, τα εθη τα νομιμα. Ἀναμνησθησεσθε γαρ οτι παρωτρυνον υμας οι ηγουμενοι· και των αρχοντων η
προφασις ην της κατα Χριστου μανιας τα πατρια· τουτ' εστι, τα εθη και αι παραδοσεις, και ουχι δη παντως αι δια νομου, αλλα και τα εξ εικαιων επιτηρησεων
εδεχοντο διδασκαλιας ενταλ- ματα ανθρωπων. Ἔσται τοινυν εφ' υμας σκληρα λιμος, ανω τε και κατω περιβλεπομενοι και πανταχοσε βλεποντες, ητοι τον της
διανοιας οφθαλμον περιφε- ροντες, ετερον ουδεν οψεσθε, φησιν, ει μη αποριαν
στενην και σκοτος, ωστε μηδεν δυνασθαι τι των χρησιμων βλεπειν, και ουκ
απορηθησεται ο εν στενο- χωριαι ων εως καιρου. Προαγορευει παλιν την των εθνων
κλησιν. Οι γαρ νυν οντες, φησιν, εν στενοχωριαι και λιμωι των θειων μαθηματων
πεπιεσμενοι, ουκ απορηθησονται. Χαριειται γαρ αυτοις την ευλογιαν ο Ἐμμανουηλ,
και παραθησει τροφας τας πνευματικας, και την θειαν αυτοις απλωσει τραπεζαν.
εκεινο λε- γων· Φαγετε και πιετε, και μεθυσθητε, οι πλησιον. Ἔσται δε τουτο, φησιν,
εως καιρου, τουτ' εστιν, ου νυν εις περας οιχησεται. Ὅτε και ο της προφητειας περι
αυτων γεγονε λογος. Ἀλλ' εν καιρωι τωι δεοντι καθ' ον επιλαμψει τοις επι γης ο
Ἐμμανουηλ. Τοτε γαρ 70.245 κεκληται των εθνων η πληθυς. 9Τουτο πρωτον πιε,
ταχυ ποιει, χωρα Ζαβουλων, η γη Νεφθαλειμ, οδος θαλασσης, και οι λοιποι οι την
παραλιαν και περαν του Ἰορδανου, Γαλι- λαια των εθνων. Ὁ λαος ο πορευομενος εν
σκο- τει, ιδετε φως μεγα. Οι κατοικουντες εν χωρα και εν σκιαι θανατου, φως λαμψει
εφ' υμας· το πλειστον του λαου, ο κατηγαγες εν ευφροσυνηι σου· και
ευφρανθησονται ενωπιον σου ως οι ευφραινομενοι εν αμητωι, και ον τροπον οι διαιρουμενοι σκυλα.9
Σκληραι τε λιμωι και μεντοι και αποριαι καταπιε- σθησεσθαι
λεγων τους απειθειν ηιρημενους τωι Ἐμ- μανουηλ, ουκ απορηθησεσθαι τους εν
στενοχωριαι προειρηκως εως καιρου, κατα γε την ηδη προαποδο- θεισαν διανοιαν.
Ἄρχεται δηλουν και τινες οι πρωτοι πιστευσαντες, και απαρχη γεγονοτες των
κεκλημε- νων εις επιγνωσιν του Ἐμμανουηλ του λεγοντος· Ἰδου εγω και τα παιδια
α μοι εδωκεν ο Θεος, ος και γεγονεν εις σημεια τε και τερατα εν τωι οικωι Ἰσραηλ
παρα Κυριου Σαβαωθ του κατοικουντος εν τωι ορει Σιων. Φασι γαρ που και ορια
Ζαβουλων και Νεφθα- λειμ τηι Τιβεριαδι παρακεισθαι λιμνηι, και εν εσχα- τιαις ειναι
της Ἰουδαιων χωρας, ως ομορον υπαρχειν τηι των εθνων Γαλιλαιαι, ετερας ουσης της
προς τηι Φοινικων χωραι. Ἐκ τουτων φασι μαλιστα των φυ-λων τους αγιους
αποστολους γενεσθαι κατα το πλει- στον. Και γουν τα περι της κλησεως αυτων,
Ματθαιος ημιν ο μακαριος ευαγγελιστης εξηγουμενος, πρωτον μεν αποκομιζει τον
Ἰησουν εν οριοις Ζαβουλων και
Νεφθαλειμ. Ειτα τινα τροπον απολεκτους
εποιησατο τους αγιους αποστολους, προσεπαγει σαφως. Γραφει δε ουτω περι
Χριστου· "6Και καταλιπων την Ναζα- ρεθ ελθων κατυκησεν εις Καπερναουμ την
παραθα- λαττιον εν οριοις Ζαβουλων και Νεφθαλειμ, ινα πλη- ρωθηι το ρηθεν δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

Ἡσαΐου λεγοντος· Γη Ζαβουλων, και γη Νεφθαλειμ οδος θαλασσης περαν Ἰορδανου,
Γαλιλαια των εθνων, ο λαος καθημενος εν σκοτει φως ιδε μεγα, και τοις καθημενοις
εν χωραι και σκιαι θα- νατου, φως ανετειλεν αυτοις."6 Προσεπαγει δε του- τοις·
"6Περιπατων δε παρα την θαλασσαν της Γαλι- λαιας ιδε δυο αδελφους, Σιμωνα τον
λεγομενον Πετρον, και Ἀνδρεαν τον αδελφον αυτου, βαλλοντας αμφιβληστρον εις
την θαλασσαν· ησαν γαρ αλιεις· και ειπεν αυτοις ο Ἰησους· ∆ευτε οπισω μου, και
ποιησω υμας γενεσθαι αλιεις ανθρωπων. Οι δε ευθεως αφεντες τα δικτυα
ηκολουθησαν αυτωι. Και προβας εκειθεν ειδεν αλλους δυο αδελφους, Ἰακωβον τον
του Ζεβεδαιου, και Ἰωαννην τον αδελφον αυτου εν τωι πλοιωι μετα Ζεβεδαιου του
πατρος αυτων, καταρτι- ζοντας τα δικτυα αυτων, και εκαλεσεν αυτους. Οι δε ευθεως
αφεντες το πλοιον και τον πατερα αυτων ηκολουθησαν αυτωι."6 Ἰστεον δε οτι την
θαλασσαν της Γαλιλαιας την Τιβεριαδα λιμνην το Γραμμα φησι το ιερον· ενθα και
ηυρηνται την των αλιεων μετιον- 70.248 τες τεχνην οι θεσπεσιοι μαθηται. Ποιειται
τοινυν τους λογους ο των ολων Θεος δια φωνης του προφητου προς το παρον, ως
προς τε τας χωρας ητοι τας πο- λεις της φυλης Ζαβουλων και Νεφθαλειμ, αι παρεκειντο τηι Τιβεριαδι λιμνηι· και μονονουχι ποτηριον αυταις του σωτηριου διδους,
και οινον προσαγων τον ευφραινοντα καρδιαν ανθρωπου, το κηρυγμα δηλονοτι το
περι Χριστου. Τουτο πρωτον πιε, φησι, ταχυ ποιει, τουτ' εστιν, ω χωρα Ζαβουλων
και Νεφθα- λειμ, δεχεσθε το κηρυγμα το σωτηριον. Ἀλλα ποιειτε ταχυ, τουτ' εστι,
μελλησμου διχα παντος. Ὀξεις δε, ως εφην, οι μαθηται, και λιαν ετοιμως ιοντες επι
το πιστευσαι Χριστωι. Ἠκολουθησαν γαρ ευθυς αφεντες τα δικτυα και τον πατερα,
και μυσταγωγιας αυτοις εδεησεν ου μακρας. Ἤκουον γαρ· "6∆ευτε οπισω μου, και
ποιησω υμας γενεσθαι αλιεις ανθρωπων, και ηκολουθησαν αυτωι."6 Κατα τον ισον
τροπον και ετερους των αγιων αποστολων κεκλημενους ευρησο- μεν, και
πεποιηκοτας της επι Χριστωι μυσταγωγιας τον λογον. Γραφει γαρ Ἰωαννης ωδι περι
του παν- των ημων Σωτηρος Χριστου· "6Τηι επαυριον ηθελη- σεν εξελθειν εις την
Γαλιλαιαν· και ευρισκει Φιλιπ- πον, και λεγει αυτωι ο Ἰησους·"6 Ἀκολουθει μοι. Ἦν
δεο Φιλιππος απο Βηθσαιδα εκ της χωρας Ἀνδρεου και Πετρου. Ευρισκει Φιλιππος
τον Ναθαναηλ και λεγει αυτωι· Ὃν εγραψε Μωσης εν τωι νομωι, και οι προφηται,
ευρηκαμεν Ἰησουν υιον του Ἰωσηφ τον απο Ναζαρεθ."6 Ἐπειδη δε αφικετο προς τον
Ἰησουν, ειτα λεγοντος ηκουσε· "6Προ του σε Φιλιππον φωνησαι οντα υπο την συκην
ειδον σε,"6 πεπιστευκε παρα- χρημα, και δη και ανεκραγε λεγων· "6Ῥαββι, συ ει ο
Υιος του Θεου, συ ει ο βασιλευς του Ἰσραηλ."6 Βηθσαιδα δε παλιν εξ ης ο Φιλιππος
ην και μεν τοι Ναθαναηλ, παρεκειτο τηι θαλασσηι τηι Τιβεριαδι. ∆ιαμεμνηται δε και
ο μακαριος ∆αβιδ της των μα- θητων αναῤρησεως, και φησιν· "6Ἐκει Βενιαμειν
νεωτερος εν εκστασει, αρχοντες Ἰουδα ηγεμονες αυ- των· αρχοντες Ζαβουλων,
αρχοντες Νεφθαλειμ."6 Ὅτι δε εμελλον ου μονοι κληθησεσθαι κατα καιρους οι
θεσπεσιοι μαθηται, αλλα γαρ και αι των εθνων αγε- λαι, καταμηνυει λεγων· Και οι
λοιποι οι την παρα- λιον και περαν του Ἰορδανου, Γαλιλαια των εθνων, ο λαος ο
πορευομενος εν σκοτει φως ιδε μεγα. Οι κατοικουντες εν χωραι και σκιαι θανατου,
φως λαμψει εφ' υμας. Ἐβαδιζον γαρ ωσπερ οι εξ εθνων, και διετριβον εν τωιδε τωι
κοσμωι· καθαπερ οι εν νυκτι και εν σκοτωι, δια τοι το φως ουκ εχειν εις νουν της
αληθους θεογνωσιας, πιπτειν δε ωσπερ κατα βοθρου παντος· και οια τις λιθωι παντι
προσπταιειν κακωι. Κατοικειν δε αυτους εν χωραι και σκιαι θανατου φησιν, δια το
ειναι παρ' αυτοις, ηγουν εν ταις αυτων χω- ραις, ετερον ουδεν, πλην οτι μονην
αχλυν και σκοτον, τον νοητον δηλονοτι, ειναι δε ωσπερ εν ομοιωσει των
τεθνεωτων, καιτοι ζωντας ετι. Ἡ μεν γαρ των σω- ματων σκια μιμειται παντως
αυτων τα σχηματα, παραλλαττει δε ολως κατ' ουδενα τροπον, οσον ηκεν εις
εμφερειαν την ως εν σχηματι λεγω· τον δε γε 70.249 Θεον ουκ ειδεναι τον φυσει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

και αληθως, μιμημα πως εστι και σκια θανατου. Ἀλλα τοις εκεινα νενοσηκοσι φως
επελαμψε, μετα το παρα Χριστου δηλονοτι, και το θεσπισμα το ευαγγελικον.
Ἐκειθεν γεγονε το πλειστον του λαου, ον κατηγαγες εν τηι ευφροσυνηι σου. Πλειους
γαρ λιαν οι εξ εθνων κεκλημενοι παρα τους πιστευσαντας εξ Ἰσραηλ. Ουκουν φως
ειδε, φησι, μεγα, το πλειστον του λαου, ο κατηγαγες εν ευφροσυνηι σου. Το δε
Κατηγαγες, αντι του, Ἀνεκα- λεσω, τεθεικεν, και Ἐλυτρωσω, καθαπερ αιχμαλωτους εκ πλεονεξιας διαβολικης γεγενημενους. "6Ουτοι ευφρανθησονται ενωπιον
σου, ως οι ευφραινομενοι εν αμητωι· και ον τροπον οι διαιρουμενοι τα σκυλα."6
Νοησομεν δε διχη των προκειμενων την δηλωσιν. Ει μεν γαρ ειεν οι θεσπεσιοι
μαθηται οι ευφραινομενοι εν αμητωι, και διαιρουμενοι σκυλα, φαμεν οτι τους εξ
εθνων συλλεγοντες καθαπερ τινα σιτον εις απο- θηκην δεσποτικην, και της αρχαιας
αποκειροντες πλανης, ευφραινονται κατα τον ισον τροπον τοις αμωσιν εν αγροις,
αρπαζοντες δε καθαπερ εκ τυραν- νικης πλεονεξιας τους ηπατημενους υπο του
Σατανα, και μεθισταντες δια της πιστεως εις ευσεβειαν, χαιρουσιν ως οι
διαιρουμενοι τα σκυλα. Οι μεν γαρ τουτους, οι δε εκεινους επειθον· και εκαστωι
κερδος οι σεσωσμενοι, καθαπερ τοις νενικηκοσι τα εκ του πολεμου σκυλα. Ει δε δη
περι των πεπιστευκοτων ειρη- σθαι λεγοι ταυτι, εννοησωμεν, οτι κατα τον του
πλανασθαι καιρον, καρπον ουδενα δικαιοσυνης εχοντες, πεπλουτηκασι τουτον
πεπιστευκοτες εις Χριστον. Ἀλλα και παλαι πορθουμενοι και διαρπαζομενοι παρα τε
των δαιμονιων και του Σατανα, νενικηκασι δια Χριστου, τους παλαι σκυλευοντας,
και κρειττους γεγονασι της εκεινων σκαιοτητος. Ουκουν ευφραινονται και αυτοι,
καθα φησιν ο προφητης, ως οι ευφραινομενοι εν αμητωι, και ον τροπον οι
διαιρουμενοι σκυλα. 9∆ιοτι αφαιρεθησεται ο ζυγος ο επ' αυτων κει- μενος, και η
ραβδος η επι του τραχηλου αυτων. Την γαρ ραβδον των απαιτουντων διεσκεδασε
Κυριος ως τηι ημεραι τηι επι Μαδιαμ.9 Ἐλευθερους οντας τους επι της γης, και κατ'
εικονα την θειαν ευ μαλα πεποιημενους, εκτισμενους τε, καθα φησιν ο μακαριος
Παυλος, επι εργοις αγα- θοις, οις προητοιμασεν ο Θεος, ινα εν αυτοις περιπατησωμεν, πεπλεονεκτηκεν ου μετριως ο της ανο- μιας ευρετης, και της εις Θεον
αποστησας αγαπης,
ιδιους εποιησατο προσκυνητας, δυσδιαφυκτον αυτοις
επαρτησας τον της αμαρτιας ζυγον. Πεπραχοτας τοινυν αθλιως, και εν τουτοις
οντας τοις κακοις, μαλιστα τους εξ εθνων εῤρυσατο Χριστος, και παλιν απεφηνεν
ελευθερους. Ταυτηι τοι φησιν· "6Ἀφαιρεθη- σεται ο ζυγος ο επ' αυτων κειμενος, και η
ραιβδος η επι του τραχηλου αυτων."6 Ῥαβδον δε οιμαι, φησιν, η το σκηπτρον, τουτ'
εστι, την βασιλειαν, δηλον δε οτι την του Σατανα, η ταχα που την αναγκην, και την
οιονει πληγην τε και μαστιγα. Συνεχει γαρ ημας εις το οικειον θελημα το μιαρον και
βεβηλον των δαιμο- νιων το στιφος, και ο τουτων ηγουμενος ο Σατανας, μονονουχι
ραβδωι καταπαιων ταις των παθων δυνα- στειαις, α επιφερει τωι νωι, και
καταβιαζεται την καρδιαν εις το δραιν εθελειν α μη θεμις. Ἀποσεισον- ται τοινυν,
φησι, τον εκ πλεονεξιας ζυγον, και μην και την ραιβδον, ην εσχηκασιν αει κατα του
τραχη- λου, καθαπερ οικεται ταις του δεσποτου πληγαις
70.252 υποκειμενοι.
Μεμνηται δε παλιν ιστοριας κειμενης εν τηι βιβλωι των Κριτων. Ἕστι δε αυτη.
Καταλελοι- ποτες γαρ τον των ολων Θεον οι εξ Ἰσραηλ εν ταις των Κριτων ημεραις,
ετραποντο προς ανοσιοτητα τροπων, και λελυπηκοτες ου μετριως τον επαμυνοντα
Θεον, ειδωλοις προσκειμενοι, και τοις εργοις των ιδιων χειρων προσαγοντες
λατρειας. Ταυτηι τοι δε- δονται τοις Μαδιηναιοις· οι πασαν αυτων κατεληΐ- ζοντο
γην, πολεις τε και κωμας διαρπαζοντες, και τα εν αγροις. Και τοσουτον
ενεποιησαντο τοις αθλιοις το δειμα, ωστε και πετρας αυτους ελεσθαι κατοικειν, και
τα δυσβατα των ορων, και τας των σπηλαιων περιεργαζεσθαι καταδυσεις, αγριωι τε
και μακρωι καταθλιβεσθαι λιμωι. Κεκμηκοτας δε ου μετριως ηλεει Θεος, ειτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

σεσωκεν αυτους δια χειρος Γεδεων, ος νενικηκε τους Μαδιηναιους, ηλευθερου τε
τον Ἰσραηλ της επηρτημενης αυτοις αναγκης και ραβδου. Ουτω τοινυν διεσκεδασεν
ο Κυριος την των απαιτουντων ραβδον, ως τηι ημεραι τηι επι Μαδιαμ. Ὡς γαρ
εῤρυσατο τοτε τους ταις αφορητοις πλεον- εξιαις ενησχημενους, το πλεονεκτουν
εξελασας εθνος, ουτω σεσωκε τους εξ εθνων, την των απαιτουντων ελασας ραβδον.
Ἀπαιτουντας δε φησιν, αυτον τε τον Σαταναν, και τα δαιμονια, οις ο σκοπος και η
πασα σπουδη, το απαιτειν ανθρωπους καθαπερ τινα δασμον, η τελος τας συνηθεις
αμαρτιας. Ζητουσι γαρ παντως, απο μεν του πορνευειν ειωθοτος την πορ- νειαν, απο
δε του κλεπτειν την κλεψιαν, ηγουν το λωποδυτειν απλως, και εφ' εκαστου των εν
παθεσιν οντων, τα αυτωι συνηθη και φιλα. Ὅθεν οιμαι το
Γραμμα το ιερον
μακαριζει τινας, ως μη ακουσαντας την του φορολογου φωνην.
9Ὅτι πασαν
στολην επισυνηγμενην δολωι, και ιματιον μετ' αλλαγης αποτισουσιν· και θελησουσιν, ει εγενηθησαν πυρικαυστοι. Ὅτι παιδιον εγεννηθη ημιν υιος, και εδοθη ημιν, ου
η αρχη εγεννηθη επι του ωμου αυτου, και καλειται ονομα αυτου μεγαλης βουλης
αγγελος. Ἐγω γαρ αξω ειρηνην επι τους αρχοντας, ειρηνην και υγιειαν αυτων.
Μεγαλη η αρχη αυτου, και της ει- ρηνης αυτου ουκ εσται οριον· επι τον θρονον
∆αβιδ και την βασιλειαν αυτου, κατορθωσαι αυ- την, και αντιλαβεσθαι αυτης, εν
δικαιοσυνηι, και εν κριματι, απο του νυν, και εις τον αιωνα χρονον· ο ζηλος Κυριου
Σαβαωθ ποιησει ταυτα.9
Κεκληται μεν εις επιγνωσιν του Ἐμμανουηλ δια των
αγιων αποστολων το καταλειμμα του Ἰσραηλ· κεκληνται δε και τα εθνη. Και γουν
εφασκεν· Χωρα Ζαβουλων και γη Νεφθαλειμ· ειτα τουτοις επηγαγεν, Γαλιλαια
των εθνων· ο λαος ο καθημενος εν σκοτει φως ειδε μεγα, το δια Χριστου δηλονοτι
καταφωτι- ζοντος νοητως, ουχ εν εθνος ετι το εξ Ἰσραηλ, συμ- πασαν δε μαλλον την
υπ' ουρανον. Ὅτι εμελλον οι πεφωτισμενοι της του διαβολου σκαιοτητος αποδυσασθαι τον ζυγον, διαφυγειν τε την ραβδον, πεπλη- ροφορηκε προτιθεις· ∆ιοτι
αφαιρεθησεται ο ζυγος ο επ' αυτων κειμενος, και η ραβδος η επι του τραχηλου
αυτων. Ἀλλ' ορωμεν οτι τοις μεν τηι κτισει λελατρευ- κοσι και τοις εργοις των ιδιων
χειρων προσκεκυνη- κοσιν, ο της διαβολικης σκαιοτητος επεῤριπτο ζυγος· τοις γε
μην εξ Ἰσραηλ το του νομου δυσδιακομιστον 70.253 αχθος, και δυσοιστον αληθως
φορτιον. Και γουν οι μακαριοι μαθηται, τοις μετα την πιστιν αναπειθουσι τινας τα
εν νομωι τηρειν επετιμων λεγοντες· "6Και νυν τι πειραζετε τον Θεον επιθειναι ζυγον
επι τον τραχηλον των μαθητων, ον ουτε ημεις, ουτε οι πατε- ρες ημων ισχυσαμεν
βαστασαι;"6 ∆υσφορητος ουν αγαν τοις εξ Ἰσραηλ ο του νομου ζυγος· και προς γε
τουτο το ετι φορτικωτερον, η των Φαρισαιων σκαιο- της συνετριβεν ου μετριως
συνθραυουσα ταις απλη- στιαις. Ἐρασιχρηματοι γαρ οι της Ἰουδαιων συν-αγωγης
ηγουμενοι, και σκοπον εχοντες ενα το παντα- χοθεν συλλεγειν, και καταβιαζεσθαι
τους υπο χειρα λαους. Ουκουν πρεποι αν και μαλα ορθως και περι γε των εξ
Ἰσραηλ· "6Ὅτι αφαιρεθησεται ο ζυγος ο επ' αυτων κειμενος, και η ραβδος η επι του
τραχη- λου αυτων."6 Ῥαβδον δε κατα το εικος, την εκ των ηγουμενων ονομαζει
πλεονεξιαν, διατοι το απονευσαι δεινως εις φιλοκερδιας. Ταυτης ενεκα της αιτιας,
οι δειλαιοι, και αυτον απεκτονασι τον Υιον. Καιτοι γαρ ιδοντες οτι αυτος εστιν ο
κληρονομος ειπαν εν εαυ- τοις, φησιν· "6∆ευτε αποκτεινωμεν αυτον, και σχω- μεν
εαυτοις την κληρονομιαν αυτου."6 Ὅτι τοινυν δυσσεβη και ανοσιον εχοντες τον επι
τωιδε σκοπον, ηδιστα αν των οντων αυτοις απαντων υπεμειναν την ζημιαν. Ἢ ιδον
επιλαμψαντα τωι κοσμωι τον Ἐμμα-νουηλ, υπεμφαινει λεγων· "6Ὅτι πασαν στολην
επι- συνηγμενην δολωι, και ιματιον μετα καταλλαγης, αποτισουσι, και θελησουσιν ει
εγενηθησαν πυρικαυ- στοι. Ὅτι παιδιον εγεννηθη ημιν υιος και εδοθη ημιν."6 Ἐκ
δολου μεν γαρ και απατης, και απο του κρινειν ουκ ορθως, την των χρηματων
αθροισιν εποιησαντο, φησιν· αλλ' ηδυ και φιλον αυτοις, και μεχρι αυτης της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

περιστολης και των ιματιων μετα καταλλα- γης, τουτ' εστι, μετα προσθηκης.
αποπεμψασθαι και αποβαλειν, μαλλον δε φησιν ηθελησαν καταφλεχθη- ναι και
πυρι, δυσφορουντες αγαν, οτι παιδιον εγεν- νηθη ημιν υιος. Πεπιστευμενοι γαρ τον
δεσποτικον
αμπελωνα, τους καρπους ηθελησαν εχειν αυτοι και
μονοι,
προσκομιζοντες τωι δεσποτηι το συμπαν ου- δεν. Παιδιον δε λεγων γεγεννησθαι,
διελεγχει σαφως της των Μανιχαιων δοξης το αδρανες, οι παραιτουν- ται λεγειν,
οτι γεγονε σαρξ ο Λογος· τουτ' εστι, την ημων πεφορηκε σαρκα δι' ημας
οικονομικως. Ἀλλ' ει βουλονται φρονειν ορθως, και της εαυτων δυσβου- λιας
καταψηφιζεσθαι, μη ατιμαζετωσαν τας του προ- φητου φωνας, παιδιον ημιν
γεγεννησθαι λεγοντος. Ὅπου γαρ τοκος εκ γυναικος αληθως, ποιον αν εχει τοπον
το δοκησει και σκιαι, και ως εν μοναις ειπειν φαντασιαις γεγενησθαι την επιδημιαν;
πλην ημιν δεδοσθαι φησι τον υιον. Γεγονε γαρ ανθρωπος ο μονο- γενης του Θεου
Λογος ου δι' εαυτον, ανακαινιων δε μαλλον τα καθ' ημας εις το απ' αρχης, και της
απαν- των ζωης αντιλυτρον, το ιδιον σωμα προσκομιων εις οσμην ευωδιας τωι Θεωι
και Πατρι. Γεγενησθαι δε φησι την αρχην αυτου επι του ωμου αυτου, και δοκει μεν
τισι τοιουτον τι νοειν. Ἐπειδη γαρ, φησιν, εαυτωι τον σταυρον εις ωμους εχων ο.
Κυριος ημων Ἰησους ο 70.256 Χριστος, προς το σωτηριον ειη παθος, υψωθη δε και
κεκρατηκε της υπ' ουρανον δι' αυτου, ταυτηι τοι και γενεσθαι λεγεται η αρχη αυτου
επι του ωμου αυτου. Ἔχει δε το πιθανον ο λογος, και ουκ ατιμαστεον την εννοιαν
ορθως εχουσαν, καν ει ελοιτο τις επαινειν αυτην. Ἔοικε δε τον ωμον ο προφητικος
ημιν εν του- τοις λογος την ισχυν βουλεσθαι δηλουν. Πασα γαρ ημων ισχυς εν
βραχιοσι τε και ωμοις. Και γουν ει- ρηται δεξια και βραχιων του Θεου και Πατρος ο
Υιος. "6Κυριε"6 γαρ, φησι, "6τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων Κυριου τινι
απεκαλυφθη;"6 Ἦρξε τοινυν της υπ' ουρανον δια της εαυτου δυναμεως ο Χριστος·
ισχυς γαρ εστι του Θεου και Πατρος. Κεκληται δε και μεγαλης βουλης Ἄγγελος,
δηλον δε οτι του Θεου και Πατρος. Και μαρτυρησει λεγων ο σοφος Ἰωαννης περι
αυτου· "6Ὁ λαμβανων αυτου την μαρτυριαν εσφραγισεν οτι ο Θεος αληθης εστιν.
Ὃν γαρ απ- εστειλεν ο Θεος, τα ρηματα του Θεου λαλει."6 Και αυ- τος δε που φησι
τοις αγιοις αποστολοις· "6Ὑμεις φι- λοι μου εστε, εαν ποιησητε, α εγω εντελλομαι
υμιν. Ουκετι λεγω υμας δουλους, οτι ο δουλος ουκ οιδε τι ποιει αυτου ο Κυριος.
Ὑμας δε ειρηκα φιλους, οτι παντα α ηκουσα παρα του Πατρος μου, εγνωρισα
υμιν."6 Μεγαλης ουν αρα βουλης αγγελον ταυτης τε ενεκα της αιτιας ονομαζει τον
Ἐμμανουηλ. Ἐπειδη δε γεγονεν ανθρωπος, αυτος τε ανετιθει τωι Θεωι και Πατρι την
εφ' απασι τοις παρ' αυτου δρωμενοις ενεργειαν τε και δυναμιν, και αυτος δε δια
τουτων ημιν ο Θεος και Πατηρ, αυτο δη τουτο παραδηλοι λε- γων· Ἐγω γαρ αξω
ειρηνην επι τους αρχοντας, ειρη- νην και υγιειαν αυτων. Την μεν ουσαν ειρηνην
τοις αγιοις αποστολοις, ως ιδιαν εδιδου Χριστος. Ἔστι γαρ αυτου παντα τα του
Πατρος, και δη και εφα- σκεν· "6Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν· ειρηνην την εμην
αφιημι υμιν."6 Ει δε δη λεγοιτο και αυτος ο Ἐμμανουηλ ειρηνην και υγιειαν λαβειν,
νοει μεν παλιν της μετα σαρκος οικονομιας το ευτεχνες. Ἐδε- χετο γαρ ειρηνην την
απο του κοσμου δηλονοτι, προσ- αγοντος αυτωι συμπαντας του Πατρος, και
ειρηνευειν προς αυτον αναπειθοντος, δια γε του προσκυνειν αυτωι, και τον της
βασιλειας αυτου δεχεσθαι ζυγον. "6Ου- δεις γαρ δυναται,"6 φησιν, "6ελθειν προς με,
εαν μη ο Πατηρ ο πεμψας με ελκυσηι αυτον."6 Προσανακε- κραγει δε που και ο
σοφος Ἡσαΐας· "6Ποιησωμεν ειρηνην αυτωι, ποιησωμεν ειρηνην οι ερχομενοι."6
∆εχεται μεν ουν την ειρηνην παρα του Πατρος, κατα τονδε τον τροπον, ως εφην.
Ἀκηκοαμεν γαρ αυτου λε- γοντος προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Υιον· "6Ους
δεδωκας μοι εκ του κοσμου, σοι ησαν, και εμοι αυτους εδωκας."6 ∆εχεται δε και
υγιειαν, τουτ' εστι, την εκ νεκρων αναβιωσιν. Ἐπειδη γαρ ασθενησαι λεγεται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

βραχυ, δια τοι το εφειναι τηι ιδιαι σαρκι χαριτι Θεου υπερ παντων γευσασθαι
θανατου, δεχεται την υγιειαν, τουτ' εστι, την αναβιωσιν, και τουτο παλιν
ενεργησας αυτος. Ἤγειρε γαρ τον εαυτου ναον, αυ- τος υπαρχων η δυναμις του
Πατρος. Ει γαρ αυτος
70.257 εστιν η αναστασις, και η ζωη, τινος αν εδεηθη προς
ζωοποιησιν η ζωη; Και ει τα των ετερων εγηγερκως οραται σωματα δυναμει παλιν
ιδιαι, πως αν ουκ αν- εστησε και προ γε των αλλων το ιδιον; Καιτοι, φησι, προς
Ἰουδαιους αυτος· "6Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον."6
Ὅτι γαρ ακλο- νητος η βασιλεια του Χριστου και το ερηρεισμενον εχουσα δια
παντος διδασκει, λεγων· "6Μεγαλη η αρχη αυτου, και της ειρηνης αυτου ουκ εστιν
οριον."6 Ἦρξε γαρ ουκετι μονης της Ἰουδαιας, απασης δε μαλλον της υπ' ουρανον.
Και τελος ουκ εσται της παρ' ημων προσφερομενης αυτωι ειρηνης. Ειρηνευο- μεν
γαρ προς αυτον, αυτωι προσκυνουμεν, ως εφην, και δι' αυτου και εν αυτωι τωι Θεωι
και Πατρι. Και την του πολεμου προξενον αμαρτιαν εκ μεσου ποιειν, σπουδαζοντες.
Ὅτι δε αφικετο το των Ἰουδαιων ελευθερωσων εθνος, διδασκει προτιθεις· "6Ἐπι τον
θρονον ∆αβιδ, και επι την βασιλειαν αυτου κατορθω- σαι αυτην· και αντιλαβεσθαι
αυτης εν δικαιοσυνηι, και εν κριματι, απο του νυν και εις τον αιωνα χρο- νον."6
Ἐπειδη δε αποχρωντως ημιν τον περι γε του Ἐμμανουηλ εποιησατο λογον ο
μακαριος προφητης της ενανθρωπησεως τον καιρον αποδιδωσι, λεγων· "6Ὁ ζηλος
Κυριου Σαβαωθ ποιησει ταυτα."6 Ποιος δε ζηλος και επι τισιν αναγκαιον ειπειν. Ὁ
μεν γαρ ∆ρακων ο αποστατης ηρπασε την υπ' ουρανον, και τοις ιδιοις υπεθηκε
σκηπτροις τον κατ' εικονα Θεου γενομενον ανθρωπον. Ἦν ουν αρα ζηλου παντος
αξιον αληθως, και πλεονεξιας απασης αναμεστον το καθ' ημων γε- γονος,
ηλευθερωσε τοινυν ο ζηλος Κυριου Σαβαωθ τους ανα πασαν την γην. Και καθ'
ετερον δε τροπον, παρεζηλωσαν αυτον οι εξ Ἰσραηλ επ' ου θεοις καθα γεγραπται,
και εν τοις ματαιοις αυτων, και τελευ- τωντες εσταυρωσαν τον Ἐμμανουηλ.
Παρεζηλωθησαν εν τοις εθνεσι, καθα φησιν αυτος· Αυτοι παρεζηλω- σαν με επ' ου
θεοις. Παρωργισαν με εν τοις ειδωλοις αυτων, καγω παραζηλωσω αυτους επ' ουκ
εθνει, επ' εθνει ασυνετωι παροργιω αυτους.
{1ΛΟΓΟΣ ϛʹ.}1 9Θανατον απεστειλε Κυριος επι Ἰακωβ, και ηλθεν επι
Ἰσραηλ, και γνωσεται πας ο λαος του Ἐφραιμ, και εγκαθημενοι εν Σαμαρειαι, εφ'
υβρει και υψηληι καρδιαι λεγοντες· Πλινθοι πεπτωκασιν, αλλα δευτε λαξευσωμεν
λιθους, και κοψωμεν συκαμινους, και κεδρους και οικοδομησωμεν εαυτοις
πυργον.9
Μακρος μεν γεγονε τωι προφητηι λογος ο περι γε του Ἐμμανουηλ, ον
διαπερανας ευπαλως, παλιν επανεισιν επι τα εν αρχαις· ησαν δε ταυτι· Ἐπηιτιατο
γαρ λιαν τον Ἰσραηλ, ως απειθουντα τε και παρ- οτρυνοντα τον αει σεσωκοτα Θεον,
ταυτης τε ενεκα της αιτιας, τοις εσχατοις εαυτον ενιεντα κακοις· εφασκε γαρ οτι
ουκ ηθελησαν τον νομον Κυριου Σαβαωθ· αλλα το λογιον του αγιου Ἰσραηλ
παρωξυ-ναν. Και εθυμωθη οργηι Κυριος επι τον λαον αυτου, και επεβαλε την χειρα
αυτου επ' αυτους, και επα- ταξεν αυτους. Και παρωξυνθη τα ορη, και εγενηθη τα
θνησιμαια αυτων ως κοπρια εν μεσωι οδου. Ὄρη δε φησι τα παρωξυμμενα τους των
Ἀσσυριων βασι- 70.260 λεας· υπεροπτοι γαρ και αλαζονες, και υψηλοι τας φρενας
γεγονασιν. Οι και πασαν εκ βαθρων κατα- σεισαντες την Σαμαρειαν, ειλον
αιχμαλωτον τον Ἰσραηλ, και απεκομισαν εις τα ορη Περσων και
Μηδων.
∆ιαπερανας τοινυν, ως εφην, την αναῤρη- σιν του Ἐμμανουηλ, επεται δη παλιν τωι
εν αρχαις προτεθεντι σκοπωι, και της Σαμαρειας την δηιωσιν αφηγειται λεγων·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

"6Θανατον απεστειλε Κυριος επι Ἰακωβ, και ηλθεν επ' Ἰσραηλ."6 Ἰστεον δε οτι και
ητων Ἑβραιων εκδοσις, και ετεροι δε των ερμηνευ- των, αντι του θανατου τεθεικασι
λογον. "6Λογον"6 γαρ, φησιν, "6απεστειλεν ο Κυριος επι Ἰακωβ, και ηλθεν επι
Ἰσραηλ."6 Λογον δε οποιον; Καταδικαζοντα δηλο- νοτι των ησεβηκοτων, και
υποτιθεντα ποιναις τους αυτον μεν καταλελοιποτας, προσκεκυνηκοτας τοις εργοις
των ιδιων χειρων. Ειτουν λεγοιτο, Θανατον απεστειλε ο Θεος, ειτουν Ἀραν η λογον,
ουκ ασυμ- βατος εσται των εννοιων η δυναμις, βαδιειται δε μαλλον εις ενα τε και
τον αυτον σκοπον. ∆ιαμεμνη- ται γε μην ιστοριας εν τουτοις, ην ερω δια βραχεων.
Ἔσται γαρ ουτω και μολις καταφανες το δηλουμενον. Βεβασιλευκασι τοινυν κατα
καιρους εν τοις Ἱεροσο-λυμοις επι τον Ἰουδαν, ητοι τον Ἰακωβ, ανδρες αγαθοι τε και
πονηροι· ουδεν δε ηττον και επι τον Ἰσραηλ οι εκ φυλης Ἐφραιμ εν τηι Σαμαρειαι.
Ἦνγαρ εκ φυλης Ἐφραιμ και ο πρωτος αυτων βεβα- σιλευκως Ἱεροβοαμ ο του
Ναβατ, ος και ταις δαμα- λεσιν αυτου ταις χρυσαις ανεπεισε προσκυνειν. Των
τοινυν κατα καιρους βεβασιλευκοτων εν τε τοις Ἱεροσολυμοις και εν τηι Σαμαρειαι
πλειστοι γεγονα- σιν, ως εφην, Θεωι προσκρουοντες αδεως, βεβηλοι τε και
ειδωλολατραι, προσκυνουντες τηι στρατιαι του ουρανου, ξυλοις τε και λιθοις
ανοσιως λελατρευκοτες· οποιος τις ην και ουτος ο Ἄχαζ, ος και τα ιδια τεκνα
διηγαγε δια πυρος, πλειστα τε οσα κατα την Ἱερουσαλημ ειργασατο κακα,
παρανενομηκε δε και εις αυτον τον θειον νεων. Ἐπειδη δε γεγονεν εκ μεσου
θανατωι κατειλημμενος, διαδεχεται το σκηπτρον Ἐζεχιας, βασιλευοντος εν τηι
Σαμαρειαι του Ἰσραηλ, ητοι των δεκα φυλων Ὠσηε υιου Ἠλα. Ου διεποντος την
βασιλειαν κατεστρατευσε της Σαμαρειας ο των Ἀσσυριων βασιλευς. Συνεξειλε δε
αυτηι και πολλας ετερας της Ἰουδαιας πολεις. Ειτα μετα τουτο του Σενναχειρειμ
κατατρεχοντος την Ἰουδαιαν σεσωκε Θεος παραδοξως την Ἱερουσαλημ ευσεβους
οντος Ἐζεχιου. Γεγραπται δε ουτως εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων· Και εγενετο εν
τωι ετει τωι τεταρτωι βασιλει Ἐζεχιαι, αυτος ο ενιαυτος εβδομος τωι Ὠσηε υιωι Ἠλα
βασιλει Ἰσραηλ, ανεβη Σαλαμανασαρ βασι-λευς Ἀσσυριων επι Σαμαρειαν και
επολιορκει αυτην. Και κατελαβετο αυτην απο τελους τριων ετων, εν ετει εκτωι τωι
Ἐζεχιαι, αυτος ο ενιαυτος εννατος τωι Ὠσηε βασιλει Ἰσραηλ. Και συνεληφθη
Σαμαρεια, και απυκισε βασιλευς Ἀσσυριων την Σαμαρειαν εις Ἀσσυριους, και
εθηκεν αυτους εν Ἀλαε και εν Ἀβιωρ ποταμωι Γωζαν, και εις τα ορη Μηδων· ανθ'
ων, οτι ουκ ηκουσαν φωνης Κυριου του Θεου αυτων,
70.261 και παρεβησαν την
διαθηκην αυτου, παντα οσα εν ετειλατο Μωσης ο δουλος Κυριου, και ουκ ηκουσαν,
και ουκ εποιησαν. Και τωι τεσσαρεσκαιδεκατωι ετει βασιλεως Ἐζεχιου, ανεβη
Σενναχειρειμ βασιλευς Ἀσσυριων επι τας πολεις της Ἰουδαιας τας οχυρας, και
συνελαβεν αυτας. Και ταυτι μεν εκ των ιερων Γραμματων. Ὅτι δε πεπορθηκε την
Σαμαρειαν ο Σενναχειρειμ, αναβαινων κατα των Ἱεροσολυμων, εξ ων αυτος
γεγραφεν ο μακαριος Ἡσαΐας ο προφητης ακονητι διοψομεθα. Προσπεφωνηκε γαρ
ουτως Ῥα- ψακης τοις καθημενοις εν τωι τειχει· Μη υμας απα- τατω Ἐζεχιας, λεγων·
Ὁ Θεος υμων ρυσεται υμας. Μη εῤρυσαντο οι θεοι των εθνων εκαστος την εαυτου
χωραν εκ χειρος βασιλεως Ἀσσυριων; Που εστιν ο θεος Ὀμαθα, και Ἀρφαθ; και που
εστιν ο θεος της πολεως Σεπφαρουειμ; μη εδυναντο σωσαι Σαμα- ρειαν εκ χειρος
μου; Προανηιρηκε τοινυν την Σα- μαρειαν ο Σενναχειρειμ ταις αλλαις ομου πολεσι τε
και χωραις· ειτα πεπολιορκηκε την Ἱερουσαλημ.
Ἐπειδη γαρ της θειας
κατεφλυαρησε δοξης, εξηλθεν αγγελος παρα Κυριου, και ανειλεν εκ της παρεμβολης των Ἀσσυριων εν μιαι νυκτι εκατον και ογδοη- κοντα πεντε χιλιαδας. Ουκουν
επειδηπερ αφικετο μεν κατα των Ἱεροσολυμων ο Σενναχειρειμ, προ- ανειλε δε την
Σαμαρειαν Θεου παραδοντος αυτην, διατοι το δραιν ελεσθαι τα χειρω των εν τοις
Ἱερο- σολυμοις, αναγκαιως φησι· "6Θανατον απεστειλε Κυριος επι Ἰακωβ, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

ηλθεν επι Ἰσραηλ."6 Ἀλλεμπεπρησται μεν η Σαμαρεια εν ηι κατυκησεν ο Ἰσραηλ,
τουτ' εστιν, αι δεκα φυλαι, και απολωλεν ολοτελως. Ἦν δε οιμαι σοφον εννοησαι
λοιπον τους περιληφθεντας εν αυτηι, οτι το προσκρουειν Θεωι παγχαλεπον αληθως·
ειτα τουτο διεγνωκοτας εκ- μειλισσεσθαι τον λελυπημενον χρηναι δηπου παντως,
και ταις εις το αμεινον μεταβολαις καταμαλθασσειν παρωτρυμμενον. Οι δε τουτο
μεν ουκ εδρων, ουδε εις νουν εδεχοντο ποθεν· απονοουμενοι δε και ετι μειζονως
εφασκον· "6Πλινθοι πεπτωκασιν, αλλα λα- ξευσωμεν λιθους, και κοψωμεν
συκαμινους και κε- δρους, και οικοδομησωμεν εαυτοις πυργον."6 Ὦ πολλης
αμαθιας. Πως γαρ ουκ εδει μαλλον ειπειν· Προσκε- κρουκαμεν εξ αβουλιας τωι παντα
ισχυοντι Θεωι; Ἥλωσαν τε ταυτης ενεκα της αιτιας, αι παρ' ημιν πολεις τε και
κωμαι. ∆ευτε, ταις μεταγνωσεσιν αποφορτισωμεθα την οργην. Οι δε ταυτι μεν ουκ
εφασκον· περιυβριζοντες δε μαλλον της επικουριας της παρα Θεου την ασφαλειαν
εφασκον οτι τα των πολεων τειχη των κατα την Σαμαρειαν πεποιηντο μεν εκ
πλινθου σαθρας. Ἐαν δε λιθους λαξευσωμεν, και τα ασηπτα των ξυλων, συκαμινους
δε φημι, και κεδρους αρμοσωμεν αυτοις και αναστησωμεν πυργον, αναλω- τοι τε
εσομεθα τοις εχθροις, και απορθητοι μενου- μεν. Οι τοινυν ταυτα, φησιν, εφ' υβρει
και υψηληι καρδιαι λεγοντες, γνωσονται, τουτ' εστι, μαθησονται παλιν, οποι ποτε
βαδιειται το σκεμμα αυτοις, και οτι παλιν εκτελευτησει προς ολεθρον η βουλη
αυτοις. Ἰστεον δε οτι μετα την πορθησιν του Σεννα- χειρειμ εν καιροις Ἱερεμιου,
πεπολεμηκε την Ἰουδαιαν ο Ναβουχοδονοσορ ειλε τε πασαν κατα κρατος. 70.264
και πεπορθηκε την Σαμαρειαν, και αυτην και την Ἱερουσαλημ. Ουκουν φησιν ο
προφητης Ἱερεμιας· "6Ἐπικαταρατος, ος την ελπιδα εχει επ' ανθρωπον. Και στηριζει
σαρκα βραχιονος αυτου."6 ∆ιασωσει γαρ ουδεις τον υπο θειαν οργην γεγονοτα.
"6Την γαρ χειρα την υψηλην τις αποστρεψει,"6 κατα το γεγραμμενον; 9Και ραξει ο
Θεος τους επανισταμενους επ' ορος Σιων επ' αυτους, και τους εχθρους διασκε- δασει·
Συριαν εφ' ηλιου ανατολων, και τους Ἕλληνας αφ' ηλιου δυσμων, τους
κατεσθιοντας τον Ἰσραηλ ολωι τωι στοματι.9
Ὅτε πληττει Θεος δια πολλας
αμαρτιας, επαγει τοις πεπονθοσι την μωτωσιν, ινα φαινηται δια παντος τροπου
καλων εις μεταγνωσιν, δια τε πονου φημι και παρακλησεως. Τοιουτον τι και νυν
τοις παθουσι την δηιωσιν επαγγελλεται. Ἱστορια δε αποδοσιν εχει το προκειμενον,
ην αναγκαιον, ως εφην, δια βραχεων ειπειν. Τελευταιος μεν γαρ κατα πασης ομου
της Ἰουδαιας, και μεν τοι και της Σαμαρειας, ο παρα του Ναβουχοδονοσορ πολεμος
γινεται, και απεκομι- σθησαν αιχμαλωτοι, και δεδουλευκασιν εχθροις εβδομηκοντα
ετη. Ἐπειδη δε συμπεπερασται τοις απο της οργης ο καιρος, κατηλεησε παλιν ο των
ολων Θεος, και δη και ανεθηναι παρεσκευασεν, Κυρου του Καμβυσου νενικηκοτος
τους Βαβυλωνιους. Ἐπειδη δε την αγιαν αφικοντο πολιν οι πεπονηκοτες, ανατειχιζειν ηθελον αυτην. Και δη και πεπραχασι, και τον θειον αυτων ανεδειμαντο
νεων. Ἀλλ' ουδεν ηττον, καιτοι τοσαυτα πεπονθοσι, και τας των αρχαιων
πλημμεληματων εκτετικοσι δικας, επεφυοντο πα- λιν εκ βασκανιας τα περιοικα των
εθνων. Ου γαρ ηθελον ισχυσαι την Ἱερουσαλημ. Μαλιστα δε των αλλων απαντων
επεκειντο δριμεις οι απο της Συριας της γειτονος και της ∆αμασκου. Πλην
νενικηντο,
Θεου σωζοντος τε και επαμυνοντος τοις εκ της αιχμαλωσιας.
Κεκρατηκασι γαρ των εχθρων. Ειτα χρονου προιοντος, Ἀντιοχος ο επικλην
Ἐπιφανης βασιλευων της Ἀσιας, λελυπηται μεν προς τον βα- σιλευοντα το τηνικαδε
της Αιγυπτιων γης Πτολε- μαιον· συγκροτησας δε πολεμον, νενικητο μεν, διεσωζετο
δε μολις. Ἵνα δε μη απρακτος παντελως δραμοι οικαδε, ουδεν εχων της νικης
υπομνημα, κατεστρατευσε της Ἰουδαιας, ειλε τα Ἱεροσολυμα, και υπο χειρα λαβων,
παντα τα σκευη τα αγια διαρ- πασας, Λυσιαν τινα στρατηγον ενιδρυσε τηι Ἰουδαιαι,
τηρειν επιταξας αυτωι την αρχην. Ἐπειδη δε ο μνημονευθεις Ἀντιοχος εις την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

εαυτου δεδραμηκε βασιλειαν, πεπολεμηκασιν οι Ἰουδαιοι Λυσιαι τωι στρατηγωι, και
νενικηκασι. Ταυτα δη μαθων ο Ἀντιοχος εκ λυπης τελευται. Ὑπισχνειται τοινυν την
επικουριαν ο των ολων Θεος τοις πεπορθημενοις υπο του Ναβουχοδονοσορ,
διαφυγουσι δε μολις την αιχμαλωσιαν φησιν· "6Και ραξει ο Θεος τους επανισταμενους επ' ορος Σιων επ' αυτους."6 Ἀκουεις οπως ο πληξας και μωτοι; τινες ουν οι
επανισταμενοι; Συρια αφ' ηλιου ανατολων, και οι Ἕλληνες αφ' ηλιου δυσμων.
Ἕλλην γαρ ην το γενος ο Ἀντιοχος, ο εκ Μακεδονιας ορμωμενος. Προς δυσμαις δε
αυτη. Μερος γαρ της Ἑσπερας η των Μακεδονων χωρα, μαλισθ' οταν ως προς
συγκρισιν νοειται, κατα γε την θεσιν, των αφ' ηλιου ανατολων. Συροι δε ουτοι και
70.265 ∆αμασκηνοι. Ἐπειδη δε φησι περι των Ἑλληνων, τους κατεσθιοντας τον
Ἰσραηλ ολωι τωι στοματι, ιστεον οτι ωμως τε και απανθρωπως προσενηνεκται τοις
Ἰουδαιοις ο Ἀντιοχος, και αναριθμητους απ-εκτονεν οικτρως τε και ελεεινως, οτε
και ηθλησαν οι Μακαβαιοι, και τα σεμνα των ανδρων εκεινων πεπρακται
νικητηρια. Ταυτα δε Ἰωσηπος ιστορει εν τηι περι αυτων βιβλωι. Κατεσθιουσι γε μην
Ἑλλη- νων παιδες και ετερως τον Ἰσραηλ, και οπως ειπειν αναγκαιον. Οι μεν γαρ
παρ' αυτοις ποιηται και λο- γαδες, εις ακρον ηκοντες ευγλωττιας, και το γε ηκον εις
λογους, δεινοι τε οντες και σοφοι, συναρπαζουσιν εσθ' οτε τον νοητον Ἰσραηλ,
τουτ' εστι, και νουν ορωντα Θεον, και απατωσι τους ηδη πιστευσαντας εις Χριστον,
ωστε και ελεσθαι συν αυτοις τηι κτισει παρα τον κτισαντα προσκυνειν. Ουτοι
κατεσθιουσιν ολωι τωι στοματι τον Ἰσραηλ, οις ου προσεκτεον. Λογου μεν γαρ
λαμπροτης εργοις αγαθοις ει ορωιτο συνδρομος, εσται και δεκτη, και ανδανουσα τωι
Θεωι. Ψιλη δε και μονη τι αν ετερον ειη λοιπον, η καθα φησιν ο σοφωτατος
Παυλος, "6χαλκος ηχων, η κυμβαλον αλαλαζον;"6
9Ἐπι τουτοις απασιν ουκ
απεστραφη ο θυμος, αλλ' ετι η χειρ υψηλη. Και ο λαος ουκ απ- εστραφη εως ου
επληγη, και τον Κυριον ουκ εζη- τησαν.9 Σεσωκε μεν γαρ ο των ολων Θεος και
πλημμε- λουντα τον Ἰσραηλ, και δεδωρηται την επικουριαν, ωστε και μειζους
γενεσθαι των εκ Συριας της γει- τονος, και των αφ' ηλιου δυσμων, οι κατησθιον αυτον ολωι τωι στοματι. Πλην ο επ' αυτοις θυμος Κυριου, φησιν, ουκ απεστραφη, τουτ'
εστιν, ου κατεληξεν, υψηλη δε μαλλον απομεμενηκεν η του παιοντος χειρ, ετοιμως
εχουσα δηλονοτι πληγας αυτοις και ετερας επενεγκειν. ∆ια ποιαν αιτιαν; Ου γαρ
απεστραφη, φησιν ο λαος, ουδε των ιδιων απεσχετο πλημμελων. Ουκ εξεζητησε
τον Κυριον, δια γε το βουλεσθαι τα αυτωι δοκουντα και φιλα φρονειν τε και δραιν.
Με- μενηκασι δε τοιαυτην εχοντες την γνωμην, αχρις αν αυτοις η υψηλη τε και
παναλκης επενηνεκται χειρ. Ποια δε παλιν η μετεκεινα πληγη, πως ουκ αξιον
ιδειν; Τελευταιος μεν γαρ, ως εφην, ο Ναβουχοδονο- σορ ειλε την Ἰουδαιαν πασαν.
Μετυκησε δε και τον Ἰσραηλ εις τα ορη Περσων και Μηδων. Ἐπειδη δε, ως εφην,
ηδη πεπερασμενων των της αιχμαλωσιας καιρων, ανεκομισθησαν εις την Ἰουδαιαν,
και κατ- ωκηκασι την Ἱερουσαλημ, ουκετι διηιρημενων εις δυο των φυλων, αλλ' εις
ενα λοιπον οι παντες βασιλεα γεγενημενοι. Τουτο γαρ ην το δι' ενος των αγιων
προφητων ειρημενον· "6Και αναβησονται εκ της γης, και θησονται εαυτοις αρχην
μιαν."6 Μετα τοινυν το εκ της αιχμαλωσιας υπονοστησαι συμπαντας εις την
Ἰουδαιαν, πεπολεμηκασιν αυτοις οι απο Συριας, και οι αφ' ηλιου ανατολων, πλην
ηττηνται και αυτοι προασπιζοντος Θεου των λελυτρωμενων. Ειτα διατε- τελεκασι
τον μεταξυ καιρον μεχρι της του Σωτηρος ημων επιδημιας ου ζωντες αισιως, ουτε
μην εις απαν 70.268 των αρχαιων εκεινων πλημμελων αποφοιτησαντες, αλλα γαρ
εκτοπως και παρανομως πολιτευομενοι, και λιαν ημελημενως. Ἐπειδη δε τοις ανα
πασαν την υπ' ουρανον επελαμψεν ο Χριστος. Ἐπεφανε γαρ ημιν Θεος, κατα την
του ψαλλοντος φωνην· τετηρηκασι το εξηνιον, και δεδρακασιν α μη θεμις, ου
προσηκαμενοι τον παρ' αυτου λογον, ου πιστει τιμησαντες. Και τι ταυτα λεγω;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

Περιυβριζοντες ανοσιως, καθικοντο δε δυσσεβειας εις τουτο, και ανοσιοτητος
τροπων, ωστε και σταυρωι παραδουναι, και τον αγιον και δικαιον αρνησασθαι, και
θανατωι πειρασθαι περιβαλειν τον αρχηγον της ζωης, τον δικαιουντα τον ασεβη·
και ταυτης ενεκα της αιτιας επιλαμψαντα τοις ανα πασαν την γην, ινα καταρ- γησηι
θανατον, και αδρανες αποφηνηι της αμαρτιας το κεντρον. Τουτων ενεκα παντων η
του παιοντος χειρ απομεμενηκεν υψηλη, και ο θυμος ουκ απ- εστραφη ∆εδονται γαρ
ες ερημωσιν, πολεμουντων αυτοις Ουεσπασιανου τε και Τιτου, και απασης δε της
Ῥωμαιων χειρος, οτε και αρδην οι ταλανες απολωλασιν, κατεμπρησθεισης αυτοις
της χωρας, κατασεσεισμενου δε αυτου του ναου, και πεπτωκοτος εις απαν, ωστε
λιθον επι λιθωι μη ορασθαι κειμενον,
κατα την του Σωτηρος φωνην.
Ἀνεξικακουντος τοι- νυν επι τοις ημων πταισμασι του φιλοικτειρμονος Θεου το
απονοεισθαι παγχαλεπον, χρηναι δε φημι δια παντος ημας εκμειλισσεσθαι τροπου
λελυπημε- νον. Και μη πλημμελουντας ευεργετει· σωζει δε απειθειν ηιρημενους δια
την αυτωι πρεπουσαν ημερο- τητα. Μηδεις ουν εστω σκληρος εν ημιν, μητε μην
βραδυς εις αισθησιν των παρ' αυτου χαρισματων, Ἀλλα δι' ων εγνω και ουκ οντας
αγαθους ευεργετειν, δια τουτων αυτων, ες επιγνωσιν της ενουσης αυτωι
φιλανθρωπιας ερχομενοι, μεταγινωσκωμεν επι τοις παρωιχηκοσι. Μεταπλαττωμεν
δε το ιδιον θελημα προς το χρηναι δουλευειν αυτωι, και τους της επιεικειας
ανθελεσθαι τροπους. 9Και αφελει Κυριος απο Ἰσραηλ κεφαλην και ουραν, μεγαν
και μικρον εν μιαι ημεραι, πρεσβυ- την και τους τα προσωπα θαυμαζοντας· αυτη η
αρχη· και προφητην, και διδασκοντα ανομα· ουτος η ουρα. Και εσονται οι
μακαριζοντες τον λαον τουτον πλανωντες, και πλανωσιν οπως καταπιωσιν
αυτους.9 Ὑψηλην απομειναι την του παιοντος χειρα λεγων, ουποτε την θειαν
οργην καταληξαι την επ' αυτοις αφηγειται λαμπρως, και οποιος τις εσται κατα
καιρους της επενεχθησομενης αυτοις αικιας ο τρο- πος. Ἀφαιρεθησεται γαρ, φησιν,
απο Ἰσραηλ εν ημεραι μιαι, τουτ' εστι, καθ' ενα καιρον, δηλον δε οτι παντως που τον
του πολεμου του παρα Ῥωμαιων, κεφαλην τε και ουραν. Και τι το αινιγμα, διερμηνευει, λεγων, μεγαν και μικρον, τουτ' εστι, περι- φανη τε και ασημον. Και τινες αν
ειεν ουτοι, παλιν προσαπεδειξε προστιθεις· Πρεσβυτην, και τους τα προσωπα
θαυμαζοντας. Σημαινει δε δια τουτων, καθαπερ εγωιμαι, την ιερασθαι λαχουσαν
φυλην, τουτ' εστι, τους εξ αιματος Λευι, ους και πρεσβυ- τερους ωνομαζον οι υπο
χειρα λαοι. Και γουν οι θεσπεσιοι μαθηται προσπεφωνηκασιν αυτοις, ουτω 70.269
λεγοντες· "6Ἄρχοντες του λαου και πρεσβυτεροι, ει ημεις σημερον ανακρουομεθα
επι ευεργεσιαι ανθρω- που ασθενους, εν τινι ουτος σεσωσται, γνωστον εστω υμιν και
παντι τωι λαωι, οτι εν τωι ονοματι Ἰησου Χριστου του Ναζωραιου."6 Ουτοι γαρ οι
πρεσβυτε- ροι, την του κρινειν εχοντες εξουσιαν, ουκ ορθας τας εφ' εκαστωι των
παρ' αυτοις κρινομενων εποι- ουντο ψηφους, δωροδοκουντες απληστως, και τα των
πλουσιων θαυμαζοντες προσωπα, καιτοι του δια
Μωσεως κεκραγοτος νομου·
"6Κριμα δικαιον κρι- νατε·"6 και το, "6Ου ληψηι προσωπον εν κρισει,"6 τι- θεντος
πανταχη. Αυτη τοινυν, φησιν, η αρχη· λε- λογιστο δε και εις κεφαλην. Κεφαλη γαρ
λαων ιε- ρευς, οταν ως εφ' ενος νοειται σωματος. Συναφαιρε- θησεσθαι δε τωι
πρεσβυτηι φησι και προφητην και διδασκοντα ανομα. Και τουτον ειναι φησι την
ουραν, τουτ' εστι, το επομενον. Ἦσαν μεν γαρ τινες παρα τοις Ἰουδαιοις, τον δια
του πανσοφου Μωσεως διερ- μηνευοντες νομον· εδρων δε τουτο διεστραμμενως,
τοις δια Μωσεως λογοις επαγοντες ουκ ορθως παρα- δοσεις αγραφους, ενταλματα
ανθρωπων και διδασκα- λιας. Ουτοι τον των Ἰουδαιων πεπλανηκασι δημον, και
γαυρον εγειραι κατα Χριστου πεποιηκασι τον αυχενα. Ἐπειδη τοινυν ειποντο και
ουτοι ταις των ιερεων γνωμαις, οι και εν ταξει τεθειντο της κεφα- λης, ουραν
ωνομασεν αυτους. Ὡς γαρ εφην, οταν ως εφ' ενος νοωμεν σωματος, επεται παντως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

η ουρα τηι κεφαληι. Ἐπειδη δε προφητας ωνομασεν αυτους, ουχ αγιους ειναι και
αληθεις λογιουμεθα. Προστε- θεικε γαρ το, οτι διδασκουσιν ανομα. Πλην εκεινο
φαμεν· Ἦσαν μεν γαρ εν τωι Ἰσραηλ ψευδοπροφηται κατα καιρους, δηλονοτι καθ'
ους ησαν οι κατα αλη- θειαν προφηται. Μετα δε γε τους της αιχμαλωσιας καιρους,
αραροτως ειπειν ουκ αν δυναιτο τις, οτι γεγονασι κατ' εκεινους ετεροι τινες· ει μη
αρα τις εκεινους λεγοι, ων και διαμεμνηται Γαμαλιηλ νομο- διδασκαλος ων, και
τιμιος παντι τωι λαωι, κατα γε το γεγραμμενον εν ταις Πραξεσι των αγιων αποστολων. Προσπεφωνηκε γαρ ουτω περι των αγιων αποστολων τοις εν τωι συνεδριωι,
λεγων· "6Ἄνδρες Ἰσραηλιται, προσεχετε εαυτοις επι τοις ανθρωποις τουτοις, τι
μελλετε πρασσειν. Προ γαρ τουτων των ημερων ανεστη Θευδας λεγων τινα ειναι
εαυτον με- γαν, ωι προσεκλιθη ανδρων αριθμος ωσει τετρακο- σιων· ος ανηιρεθη. Και
παντες οσοι ειποντο αυτωι διελυθησαν, και εγενοντο εις ουδεν. Μετα τουτον ανεστη
Ἰουδας ο Γαλιλαιος, εν ταις ημεραις της απογραφης, και απεστησε λαον οπισω
αυτου. Κα- κεινος απωλετο, και παντες οσοι επειθοντο αυτωι διεσκορπισθησαν."6
Ἀφαιρεθησεσθαι τοινυν φησι κε- φαλην και ουραν, κατα γε την αρτιως ημιν προαποδοθεισαν διανοιαν. Πλην τους μακαριζοντας τον λαον τουτον πλανωντας
εσεσθαι φησι, και πλανω- σιν οπως καταπιωσιν αυτους· οι γαρ των Ἰουδαιων
καθηγηται την ιεραν τε και θειαν πεπιστευμενοι σκηνην, και τας κατα νομους
θυσιας επιτελειν επι- τεταγμενοι, προυτρεπον εις δωροφοριας τους υπο
70.272
χειρα λαους, μακαριους αυτους ειναι λεγοντες, ει προσαγοιεν αμφιλαφως. Ἔδρων
δε τουτο πικρως, ου της εις Θεον αιδους μεταποιουμενοι, και πεφρον- τικοτες, αλλ'
εις τας σφων αυτων ορωντες φιλοκερ- διας. Ταυτηι τοι, φησι, πλανωσιν, οπως
καταπιωσιν αυτους. Ἀκορεστοι γαρ οντες, ως εφην, εις το βουλεσθαι πλουτειν, ουχ
οτι προσηκει, δια του τον νομον ελεσθαι πληρουν, τον των ολων ευφραναι Θεον
εδιδασκον τους λαους· προυτρεπον δε μαλλον και ταις υπερ δυναμιν καταγεραιρειν
προσαγωγαις. Ταυτης γαρ ενεκα της αιτιας, ουτε αυτοι προσηκαντο την πιστιν την
εις Χριστον, κλειοντες δε ωσπερ την βασιλειαν των ουρανων, ουδ' ετερους
εισελθειν συγκεχωρηκασιν εις αυτην. Ἤδεσαν γαρ οτι της κατα νομον αργουσης
σκιας, και των ευαγγελικων κηρυγματων εισδεδεγμενων, πεπαυσεται παντως η εν
τυποις και δι' αιματων λατρεια, αργησουσι δε και θυσιαι, της εν πνευματι λατρειας
εισκεκομισμενης. Τουτο δε αναιρεσις παντελης της ενουσης αυτοις ακορεστου
φιλοκερδιας. 9∆ια τουτο επι τους νεανισκους αυτωιν ουκ ευ- φρανθησεται ο Θεος,
και τους ορφανους αυτων, και τας χηρας αυτων ουκ ελεησει, οτι παντες ανομοι και
πονηροι, και παν στομα λαλει αδικα.9
Ἀποφερει και νυν ο λογος ημας, εκ
παραδειγματων εμφανων, εις τα υπερ αισθησιν τε και νοητα. Νεα- νισκους γαρ
ενθαδε φησιν, ουχι δηπου παντως τους εν ευρωστιαι σωματος, ητοι τους εν ακμαις
τε και ηβηι σαρκικηι, σημαινει δε μαλλον τους οιπερ αν εχοιεν εις νουν και καρδιαν
ισχυν την πνευματικην, ωστε δυνασθαι κατορθουν και μαλα νεανικως τα δι' ων
εσονται λαμπροι, και Θεωι γνωριμωτατοι, και απασης επιεικειας εμπλεοι. Τοις ωδε
την εξιν δια- κειμενοις, και ο μακαριος Ἰωαννης προσπεφωνηκε, λεγων· "6Γραφω
υμιν, νεανισκοι, οτι ισχυροι εστε, και νενικηκατε τον πονηρον."6 Ἀλλα προ μεν της
του Σωτηρος ημων επιδημιας, γεγονασι τινες, και παρα τοις Ἰουδαιοις, καθ' ον
εφην αρτιως τροπον, ανδριζε- σθαι μεμελετηκοτες, δια του και αμωμητως ελεσθαι
πληρουν την παραδοθεισαν εντολην, και τοις κατα νο- μον αυχημασιν διαπρεπειν
δυνασθαι και μαλα πλου- σιως. Ἦσαν δε ουκ αποβλητοι παρα Θεωι. Καιρος γαρ ην
ετι της εν νομωι σκιας, και της ευαγγελικης και εν Χριστωι πολιτειας ουπω
πεφανερωμενης, εν επαινοις ην εκεινα πολλοις. Ουτω και γεγραπται περι τε
Ζαχαριου και Ἐλιζαβεθ· "6Ἐγενετο δε εν ταις ημεραις Ἡρωδου του βασιλεως της
Ἰουδαιας ιερευς τις, ονοματι Ζαχαριας, εξ εφημεριας Ἀβια, και γυνη αυτου εκ των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

θυγατερων Ἀαρων, και το ονομα αυ- της Ἐλιζαβεθ. Ἦσαν δε δικαιοι αμφοτεροι
εναντιον του Θεου, πορευομενοι εν πασαις ταις εντολαις και δικαιωμασι του Κυριου
αμεμπτοι."6 Κατα τουτον οιμαι διαβιωναι τον τροπον και αυτους τους αγιους
προφητας. Και μην και ο θεσπεσιος Παυλος καιτοι λεγων αναφανδον, οτι γεγονε
κατα δικαιοσυνην την εν νομωι αμεμπτος· "6Ἀλλα τι ην μοι κερδος; ταυτα, φησιν,
ηγημαι δια τον Χριστον ζημιαν."6 Ουκουν προ μεν της επιδημιας του παντων ημων
Σωτηρος Χρι- στου, τοις κατα νομον αυχημασιν ευδοκιμουντες τινες, ανδρειοι τε
ησαν, και νεανικοι. Μετα δε την επιφανειαν αυτου, και το κηρυγμα το ευαγγελικον,
70.273 πεπαυται τα εν νομωι, μετεφοιτησεν η σκια προς αληθειαν, εισκεκομισται δε
η εν πνευματι τε και αληθης λατρεια. Ουκ ουν ευφραινεται Θεος επι τοις των
Ἰουδαιων νεανισκοις, τουτ' εστι, τοις ανδριζο- μενοις ετι, δια γε του ζηιν ελεσθαι
νομιμως. Ἀπαρα- δεκτοι δε αι δι' αιματων θυσιαι, και σαρκος περι- τομη, βαπτισμων
διδαχαι, και Σαββατων αργειαι. ∆εδιδαγμεθα δε, ως εφην, της ανδανουσης Θεωι
πολι- τειας την οδον. Ἀποβλητοι δη ουν και μαλα εικοτως μετα την καταληξιν της
σκιας οι κατ' αυτην νεανισκοι· και του κατοικτειρεσθαι μακραν ορφανοι τε και χηραι. Ὀρφανους δε φησι, τους οιον αναστροφης δεο- μενους της πνευματικης, και
παιδαγωγιας της εκ διδασκαλων. Χηρας τε ομοιως, ψυχας ειναι φαμεν τας του
δυνασθαι καρποφορειν εν ενδειαι γεγενημενας δια τε το μη εχειν τον απαντων
αυταις των αγαθων μαθηματων σπορεα τε και χορηγον. Ὅτι δε παιδευ- σεως
αληθους ημοιρηκοτας ευρησομεν τους εξ Ἰσραηλ, δια γε την εις Χριστον παροινιαν,
επαινεσειεν αν ουδεις. Ἐσκοτισθησαν γαρ οι οφθαλμοι αυτων του μη βλεπειν, κατα
την του ψαλλοντος φωνην. Και συνεκαμφθη τα νωτα αυτων. Και τουτο δια παντος
ως μη δυνασθαι τα ανω βλεπειν, αλλ' οιονει κεκυφο- τας, τοις γηΐνοις ενερηρεισθαι
πραγμασι. Πεισονται δε τουτο, φησιν, ου ματην· αλλ' οτι παντες ανομοι γεγονασι
και πονηροι, και παν στομα λαλει ανομα. Πως γαρ ουκ ανομοι, και απασης εμπλεοι
πονηριας, οι θανατωι περιβαλειν σπουδασαντες τον καλουντα προς ζωην, τον ουκ
ειδοτα την αμαρτιαν, καιτοι του νομου λεγοντος σαφως· "6Ἀθωον και δικαιον ουκ
αποκτενεις;"6 Πως ου πασα γλωσσα των Ἰουδαιων λελαληκεν αδικα;
Κατεκεκραγεσαν γαρ του Χριστου
Πιλατωι λεγοντες· "6Αιρε, αιρε, σταυρωσον
αυτον."6 Και, "6Ἐαν μη τουτον αποκτεινηις, ουκ ει φιλος του Και-σαρος."6 9Ἐπι
πασι τουτοις ουκ απεστραφη ο θυμος, αλλ' ετι η χειρ υψηλη. Και καυθησεται ως πυρ
η ανομια, και ως αγρωστις ξηρα βρωθησεται υπο πυρος· και καυθησεται εν τοις
δασεσι του δρυμου, και συγκαταφαγεται τα κυκλωι των βου- νων παντα· δια θυμον
οργης Κυριου, συγκε- καυσται η γη ολη, και εσται ο λαος ως υπο πυ- ρος κεκαυμενος,
ανθρωπος τον αδελφον αυτου ουκ ελεησει, αλλ' εκκλινει εις τα δεξια, οτι πει- νασει
και φαγεται εκ των αριστερων, και ου μη εμπλησθηι ανθρωπος εσθιων τας σαρκας
του βραχιονος αυτου. Φαγεται γαρ Μανασσης του Ἐφραιμ, και Ἐφραιμ του
Μανασση· οτι αμα πολιορκησουσι τον Ἰουδαν.9 Ἀκμαζουσης ετι της θειας οργης,
επηρτημενης δε και αυτης της χειρος της επαγουσης την μαστιγα και τας αικιας
αυτοις, εκαστα σαφως των συμβησο- μενων προαναγορευειν πειραται,
σωφρονεστερους τοις δειμασι τους ακροωμενους αποτελων. Ταυτης γαρ ενεκα της
αιτιας προαναῤρησεις των δεινων εποιειτο Θεος, ινα δεδιοτες το προσκρουειν αυτωι,
μη τοις εξ οργης υπενεχθειεν κακοις, εξω δε μαλλον αποφεροιντο των δεινων.
Καυθησεσθαι τοινυν την ανομιαν ως πυρ. Ἀνομιαν δε φησιν ουκ αυτο που 70.276
το πραγμα· τουτο γαρ ευηθες η νοειν η λεγειν· αλλα τους ταις ανομιαις
κατηχθησμενους, ηκοντας τε ηδη προς τουτο σκαιοτητος τροπων, ως μηκετι μεν
ανο- μους, ανομιαν δε μαλλον ονομαζεσθαι δειν. Ουτοι τοιγαρουν ως πυρ
καυθησονται, φησι, τουτ' εστιν, αυτοι καθ' εαυτων γενησονται πυρ. Ου γαρ ετερος
τις εποισει την φλογα αυτοις, αλλ' αρκεσουσιν αλλη- λοις εις τουτο αυτοι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

Καυθησονται δε ως αγρωστις ξηρα, και ως δαση δρυμων. Μαινονται γαρ αει πως αι
φλογες, εις υλην πεσουσαι την ευκαταπρηστον· αγρωστιν δε φημι την ξηραν, και τα
εν δρυμοις ξυλα. Οιμαι δε εγωγε τον προφητικον ημιν λογον εκεινα βουλεσθαι
δηλουν εν τουτοις· Ουεσπασιανου γαρ και Τιτου, καθαπερ ηδη προειπον,
καταδηιουν- των την Ἰουδαιαν, και τας εν αυτηι πολιορκουντων πολεις, πλειστος ην
ο εν εκαστωι θορυβος. Τουτο μεν λιμου κατατηκοντος, τουτο δε των εν εκαστηι στασιαστων οικους τε διαρπαζοντων, επιφυομενων δε
τοις δοκουσιν ειναι
διαφανεστεροις, ως γενεσθαι φορτικωτερον τον εξωθεν μαχης τα εκ των ενοικουντων τολμηματα. Ταυτα δε σαφως Ἰωσηπος ιστορει, Ουκουν καυθησεσθαι φησιν εν
τοις δασεσι του δρυ- μου, αγρωστιν οιμαι ξηραν, και δαση δρυμου την αγελαιαν
πληθυν ονομαζων. Ἐμεριζοντο γαρ κατ' αλληλων εις διχονοιας και στασεις οι
δημοι. Ὅτι δε και των ειναι τι δοκουντων αψεται το κακον, προσ- αποφαινει λεγων·
Και συγκαταφαγεται τα κυκλωι των βουνων παντα· βουνους οιμαι λεγων τους των
αλλων υπερκειμενους, και ανεστηκοτας, η κατα την δοξαν, η κατα τον πλουτον, η
καθ' ετερον τινα τροπον. Ἔφην δε αρτιως, οτι τοις ειναι δοκουσι λαμπροις
επεφυετο δεινως το εν εκαστηι πολει στασιαζειν ειωθος, ως εν απογνωσει δραιν, α
μηδ' αν αυτη δε- δρακεν εσθ' οτε των πολεμιων η χειρ. Και ταυτα, φησι, δια θυμον
οργης Κυριου. Συγκεκαυσται γαρ ουτως η συμπασα των Ἰουδαιων γη. α δε ειρηκεν
αινιγματωδως, ταυτα τοις ακροωμενοις σαφη καθ- ιστας, προσεπαγει παραχρημα·
Και εσται ο λαος ως υπο πυρος κατακεκαυμενος. Ἄνθρωπος τον αδελφον αυτου
ουκ ελεησει. Ὥσπερ γαρ οι μοσχοις επαγοντες πυρ, παραθηγουσιν εις οργας, και τας
καθ' ων αν ιοιεν εφοδους αδρωτερας ποιεισθαι παρασκευαζουσιν· ουτω, φησι, και
εκαστος εσται των λαων ως υπο πυρος κατακεκαυμενος. Ὅρμηται τε γαρ και αφιλοικτειρμονες, και αδελφους ουκ ειδοτες, δεινοι τε και αγριοθυμοι παντες εσονται
κατ' αλληλων, και θηριων δικην λιμωι τεθηγμενων εις αγριοτητα την κατα τινων·
εκκλινουσιν εις τα δεξια, και φαγονται εκ των αριστερων· τουτ' εστιν, τηιδε κακεισε
περι- στραφησονται, καταδακοντες τους εκ δεξιων, τους εξ ευωνυμων, φειδομενοι
τε μηδαμως ουδενος, και ακορεστον εχοντες της κατ' αλληλων εφοδου τον πο- θον.
Ου γαρ μη εμπλησθηι, φησιν, ανθρωπος εσθιων τας σαρκας του βραχιονος αυτου. Ὦ
παραδοξου πραγματος! Ουδε εαυτων φεισονται, φησιν, ως εξ ακρατου μανιας.
Ἀπεγνωκοτες γαρ απαξ προς παν οτιουν των εκτοπωτατων βαδιουνται νεανικως.
Ειτα φησιν, οτι Φαγεται γαρ Μανασσης του Ἐφραιμ, και Ἐφραιμ του Μανασση.
Ἐφραιμ δε και Μανασσης 70.277 δυο γεγονασιν αδελφοι, και Ἰωσηφ υιοι. Ἀλλ'
ουδε τοις εξ αιματος, φησιν, εις διαθεσιν συνημμενοις βραβευσει τοτε την ειρηνην·
η φυσις· αργησουσι της συγγενειας οι νομοι. Κατεξαναστησονται γαρ αλληλων
αδελφοι και ομοσποροι, εις τε καθ' ενος, και καθ' ετερου δυο. Φαγεται γαρ, φησι,
Μανασσης του Ἐφραΐμ, και Ἐφραιμ του Μανασση, οτι αμα πολιορκησουσι τον
Ἰουδαν. Συγχυσεως ουν αρα τα παντα μεμεστωτο, και αδιακριτα πασι τα εξ οργης,
και καθ' ων ου θεμις, και παρ' ων ου θεμις. Και ταυτι μεν, ως εφην, ιστορικως ταις
των Ἰουδαιων αγελαις συνεβη παθειν. Παραφυλακτεον δε και ημιν αυτοις.
Κολαζεται γαρ το δυσηκοον, και ει τις εις τουτο πεσοι, ως υπο πυρος καυθησεται,
καταφλε- γουσης αυτον και σαρκικης ηδονης, και θερμης επι- θυμιας. Ἔξει δε και εις
νουν και καρδιαν αφορητον μαχην· κατεξαναστησεται γαρ του πνευματος η σαρξ,
και εν θορυβοις εσται πολλοις. ∆ιο, καθα φησιν ο θεσπεσιος Παυλος· "6Ἐν πνευματι
περιπατειτε, και επιθυμιαν σαρκος ου μη τελεσητε."6 Ὑποταττομενοι γαρ τωι Θεωι
περιπατησομεν εν πνευματι, και κρειτ- τους εσομεθα σαρκικων επιθυμιων, και τας
εις νουν εσω νικησομεν φλογας, και αστασιαστον τηρησομεν την καρδιαν. Ἡ γαρ
ειρηνη του Θεου, καθα γεγραπται, η υπερεχουσα παντα νουν, φρουρησει τας καρδιας ημων και τα νοηματα ημων. 9Ἐπι πασι τουτοις ουκ απεστραφη ο θυμος, αλλ'
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετι χειρ υψηλη. Ουαι τοις γραφουσι πονη- ριαν. Γραφοντες γαρ πονηριαν γραφουσιν·
εκ- κλινοντες κρισιν πτωχων, και αρπαζοντες κρι- ματα πενητων του λαου μου,
ωστε ειναι αυτοις χηραν εις αρπαγην, και ορφανον εις προνομην. Και τι ποιησωσιν
εν τηι ημεραι της επισκοπης; Ἡ γαρ θλιψις υμιν ποῤρωθεν ηξει· και προς τινα
καταφευξεσθε, του βοηθηθηναι; και που κατα- ληψετε την δοξαν υμων, του μη
εμπεσειν εις επαγωγην;9 Ὅτε τας των Ἰουδαιων συμφορας, και τα εσομενα βλαβη
δια της των πολεμιων χειρος, πλατυτερον ημιν ο προφητικος εξηγειται λογος, τοτε
δη λιαν σοφως τε και οικονομικως επιφερει τας αιτιας, εφ' αις ο των ολων
λελυπηται Θεος, και πειραται διδα- σκειν οτι ψηφος επ' αυτοις οσια γεγονε καλουσα
προς δικην. Ου γαρ αδικως εκτεινεται δικτυα πτερωτοις, κατα το γεγραμμενον.
Ουαι τοινυν, φησι, τοις γρα- φουσι πονηριαν. Γραφοντες γαρ πονηριαν γραφουσιν,
εκκλινοντες κρισιν πτωχων, και αρπαζοντες κριματα πενητων του λαου μου. Ἦσαν
μεν γαρ παρα τοις Ἰουδαιοις οι καλουμενοι γραμματεις. Ἔργον δε ην αυτοις τον εφ'
εκαστωι πραγματι του νομου σκοπον τοις εθελουσι μαθειν σαφη τε ποιειν, και τοις
το δια- κρινειν λαους εγκεχειρισμενοις τα τοιαδε προσβα- λειν. Γεγραπται δε, οτι
"6Χειλη ιερεως φυλαξεται κρι- σιν, και νομον εκζητησουσιν εκ στοματος αυτου."6
Ἡττωμενοι τοινυν αισχρων λημματιων, αδικους εποιουντο τας συγγραφας, το τωι
θειωι νομωι δοκουν ανοσιως εκκαπηλευοντες, και οιονει μισγοντες τον οινον υδατι,
και το καθαρον αργυριον, αδοκιμον απο- 70.280 φαινοντες, ινα χηραν αδικωσι, και
αρπαζωσι κριματα πενητων, και τοις εκ πλεονεξιας κακοις υπαγωσιν ορφανον,
καθαπερ τινα προνομην τοις εθελουσι πλου- τειν ετοιμως παρεῤριμμενην. Ἀλλ'
ουτοι, φησι, τι ποιησουσιν εν τηι ημεραι της επισκοπης; Ἐπισκοπης δε φησιν ημεραν,
τον του πολεμου καιρον, καθ' ον επεσκεψατο Θεος τους γραφοντας πονηριαν, και
τα ορθα του νομου κριματα διαστρεφοντας. Ποιος γαρ υμιν πλουτος βοηθησει,
φησιν; Ὀνησει δε κατα τινα τροπον των εκ πλεονεξιας υμιν συνειλεγμενων η
αθροισις; Ἠδικησατε, κατεφθειρατε νομον, πεπατη- κατε τον του νομοθετου σκοπον.
Ειτα οποι ποτε βα- διεισθε; τι δε και δρωντες η λεγοντες, διαφευξεσθε την ημεραν
της επισκοπης; Ἡ γαρ θλιψις υμιν ποῤρωθεν ηξει. Ἐμαχοντο μεν γαρ Ἰουδαιοι
πλειστα-κις προς τα περιοικα των εθνων, Ἰδουμαιους τε φημι και Ἐλαμιτας,
Μωαβιτας, και Συρους, και τους καλουμενους Φιλιστιειμ· συνεβαινε δε και αμεινους
ορασθαι πολλων κρατουντας εν μαχαις. Ἀλλα νυν, φησιν, η θλιψις υμιν ποῤρωθεν
ηξει· τουτ' εστιν, Ου προς Ἰδουμαιους υμιν η μαχη, ου προς Μωαβιτας ο πολεμος·
αλλ' ουδε προς τινας των ομορων, ων εσθ' οτε και κεκρατηκατε, και την αμεινω
λαχοντες ψη- φον εν μαχηι τον της ευκλειας ανεδησασθε στεφανον· αλλα νυν υμιν
η θλιψις ποῤρωθεν ηξει. Ἔοικε δε δια τουτων, η των Ἀσσυριων την εφοδον, ηγουν
την των Ῥωμαιων υποδηλουν. Ποῤρωθεν γαρ ουτοι τε κα- κεινοι. Ἐπενηνεγμενης
δε της θλιψεως, που καταλη- ψετε την εαυτων δοξαν, του μη εμπεσειν εις την επαγωγην; Κατηνδρισασθε μεν γαρ πολλακις, φησι, των εχθρων, και τοις επιουσιν
αντανισταμενοι σεσωκατε τας παρ' υμιν πολεις τε και χωρας. Νυνι δε την επι τουτωι
δοξαν που καταληψετε; πεσεισθε γαρ παντες, κατ' ουδενα τροπον ωφελουσης υμας
της κατα των ετερων ευανδριας. Τι γαρ ποιησετε του μη εμπεσειν εις επαγωγην;
Ἐπαγωγην δε φησι, την επενεχθεισαν αυτοις ως απο γε της θειας οργης, και την εκ
του πολεμου συμφοραν. Θεου γαρ επαγοντος τοις πλημ- μελουσι τας δικας τις ο
αποστρεψων; η ποιος αν τοις υπο ποινην και κολασιν επικουρησει τροπος; ουκ
εστιν ουδεις. Τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος ∆αβιδ ψαλλει και φησιν· "6Κυριε, μη τωι
θυμωι σου ελεγξηις με, μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με."6 Και παλιν· "6Συ φοβερος
ει, και τις αντιστησεται σοι; Ἀπο τοτε η οργη σου."6 Ἀποστρεψει μεν ουν ουδεις την
θειαν οργην. Καταμαλασσει δε ωσπερ αυτην η μεταγνωσις· μαλλον δε ουδ' αν ολως
σαλευοιτο την αρχην, ει δη βιουν εθελοι τις ορθως και εννομως, και κατα γε το
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοκουν τοις παρ' αυτου θεσπισμασιν. 9Ἐπι τουτοις πασιν ουκ απεστραφη ο θυμος,
αλλ' ετι η χειρ υψηλη. Ουαι Ἀσσυριοις, η ρα- βδος του θυμου μου, και η οργη εστιν
εν ταις χερσιν αυτων. Την οργην μου εις εθνος ανομον αποστελω, και τωι εμωι λαωι
συνταξω του ποιησαι σκυλα και προνομην, και καταπατειν τας πολεις, και θειναι
αυτας ως κονιορτον. Αυτος δε ουχ ουτως ενεθυμηθη, και τηι ψυχηι ουχ ουτως λελογισται· αλλα απαλλαξει ο νους αυτου, και του εξολοθρευσαι εθνη ουκ ολιγα. Και εαν
ειπωσιν
70.281 αυτωι, Συ μονος ει αρχων, και ερει; Ουκ ελαβον την χωραν την
επανω Βαβυλωνος και Χαλανη, ου ο πυργος ωικοδομηθη. Ἔλαβον Ἀραβιαν και
∆αμασκον, και Σαμαρειαν; Ὃν τροπον ταυτας ελαβον, και πασας τας χωρας
ληψομαι.9
Πανταχου της οικειας δοξης πεφροντικοτα Θεον ευρησομεν.
Χαλεπαινειν μεν γαρ ει δη τινας βλεποι καταφρονειν ηιρημενους, και παρ' ουδεν
ποιεισθαι σπουδαζοντας το αυτωι δοκουν, παντα δε ωσπερ σειον- τας καλον, εις γε
το δειν απονευσαι προς τα εκτοπω- τατα. Περιτρεπει δε τους τοιουτους μονονουχι
και ανασειραζων ευσθενως, εις το οτι μαλιστα τελουν εις ονησιν αυτοις. Ουτω γαρ
που φησι και ο μακαριος ∆αβιδ· "6Ἐν χαλινωι και εν κημωι τας σιαγονας αυ-των
αγξαις των μη εγγιζοντων προς σε. Πολλαι αι μαστιγες του αμαρτωλου."6 Ἐπιφερει
δε τοις πλημ- μελουσι την κολασιν, οιον τινα ραβδον εις χειρας επι- διδους την ιδιαν
οργην ανδρασιν ουκ αγαθοις, ιν' αυτοι γενοιντο κολασται των ησεβηκοτων.
Συμβαινει δε τους εις τουτο παρειλημμενους φρονησαι τι μεγα κατα των
κεκολασμενων, μαλλον δε κατα του παρα- δοντος αυτους. Ου γαρ εννοουσιν οτι
κεκρατηκασιν αυτων εφεντος Θεου, και ψηφον επαγοντος την του χρηναι παθειν
αυτους· οιονται δε οτι και σωζειν εθελοντος κεκρατηκασι. Μεθιστησι τοινυν επ'
αυτους την οργην, και σφοδρα εικοτως. Ἐπειδη δε τοις υπερ- ηφανοις αντιταττεται,
κατασειει μεν αυτων την οφρυν, ποιναις δε υποτιθεις ταις αυτοις πρεπουσαις,
πειρα- ται πληροφορειν οτι μη της ισχυος εκεινων εργον ην, αλλα των παρ' αυτου
νευματων το κρατησαι των κεκολασμενων. Πεπονθε τι τοιουτον ο των Ἀσσυριων
βασιλευς. Ἐπειδη γαρ ειλε την Ἰουδαιαν, και πεπορ-θηκε τας πολεις, μεγα
πεφρονηκεν εφ' εαυτωι, και δη και ᾤετο της αγιας κρατησαι γης, και παρα βουλησιν Θεου του προεστηκοτος αυτης, και σωζειν υπ- ισχνουμενου. Ταυτης ενεκα της
αιτιας φησιν, ουπω μεν απεστραφθαι τον θυμον, επενεχθησεσθαι δε και Ἀσσυριοις
το, ουαι. Και ποια τις εστιν η τουδε προ- φασις; Ἡ μεν γαρ ραβδος, φησι, της εμης
οργης, εν ταις αυτων δεδοται χερσιν, παρ' εμου δηλονοτι, ωστε καταπαιειν εν αυτηι
τους εις εμε δεδυσσεβηκοτας. Ἐγω συνεταξα αυτοις, ωτε ποιησαι σκυλα, και
προνομην τον εμον λαον, και καταπατειν τας πολεις, και θειναι αυτας εις
κονιορτον. Ει μη γαρ την σω- ζουσαν απεστησα χειρα, και γυμνους απεφηνα της αει
και συνηθους αυτοις, και παρ' εμου δοθεισης επικουριας, ουδ' αν ηλωσαν ποτε,
κρειττους αει γε- γονοτες δι' εμου των εχθρων. Αυτος γε μην ο Ἀσσυ- ριος ουχ ουτως
ενεθυμηθη, και τηι ψυχηι ουχ ουτω λελογισται, αλλ' οσον ηκεν εις τον αυτου νουν,
απαλ- λαξει· τουτ' εστιν, ολοθρευσει εθνη ουκ ολιγα. Οιεται γαρ οτι ταις αυτου
δυναμεσιν ανταναστησεται μεν ουδεις, κρατησει γε παντως αμογητι, και παντος
εθνους εσται δεσποτης, αντεξαγοντος ουδενος. Ἄπλη- στον δε ουτως εχοντι την
ψυχην, και αει των ολων κρατειν εθελοντι, καν ει προσιοι τις λεγων· Συ μονος ει
αρχων, τουτ' εστιν, αρα δυνησηι μονος απασης κατ- 70.284 αρξαι της υπ' ουρανον;
Προς τουτο, φησιν, υπερ- οπτον αφησει φωνην, εκεινο λεγων· Ουκ ελαβον την
χωραν την επανω Βαβυλωνος, και Χαλαννη, ου ο πυργος ωικοδομηθη; Ἔλαβον
Ἀραβιαν, και ∆αμα-σκον, και Σαμαρειαν· ον τροπον ταυτας ελαβον, και πασας τας
χωρας ληψομαι. Χαλαννη, ου ο πυργος ωικοδομηθη παρα των αρχαιοτερων, κειται
μεν εν εσχατοις τροπον τινα της ευας μερεσιν, επεκεινα δε της Βαβυλωνιων χωρας
τε και γης. Ὥσπερ ουν, φη- σιν, εξ αυτων τερματων της ευας γης της εμαυτου
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλειας τεθεικα τους ορους, ειλον δε ∆αμασκον και Σαμαρειαν, ωφελημενας
ουδεν απο γε των εν αυταις θεων· ουτω καταληψομαι και τας εξω χωρας. Μεμνησθαι δε αναγκαιον οτι και Ῥαψακης, τας παρα του βασιλεως Ἀσσυριων
αναγγελλων φωνας, προσπεφω- νηκε τοις εν τωι τειχει καθημενοις· Ταδε λεγει ο βασιλευς Ἀσσυριων. Μη απατατω υμας ο βασιλευς Ἐζεκιας λογοις, οι ου δυνησονται
ρυσασθαι υμας· και μη λεγετω υμιν Ἐζεκιας, οτι Ῥυσεται ημας ο Θεος· και μεθ'
ετερα παλιν· Μη εῤρυσαντο οι θεοι των εθνων εκαστος την εαυτου χωραν εκ χειρος
βα- σιλεως Ἀσσυριων; που εστιν ο θεος Ἐμαθ και Ἀρφαθ; και που εστιν ο θεος της
πολεως Σεπφα- ρουειμ; μη εδυναντο ρυσασθαι Σαμαρειαν εκ χειρος μου; τις των
θεων παντων των εθνων τουτων εῤρυ- σατο την γην αυτου εκ χειρος μου, οτι
ρυσεται Ἰσραηλ εκ χειρος μου; Μεγαλα τοινυν πεφρονηκοτα τον Ἀσσυριον, και της
θειας οργης καταμειδιαιν
ηιρημενον υποθησειν επαγγελλεται ταις δικαις.
Ἀπηχθημενον μεν γαρ και παρ' ημιν αυτοις της αλαζο- νειας το παθος. Ὅταν δε δη
και αυτης της θειας καταθρασυνηται δοξης, τοτε δη τοτε το ουαι και σφοδρα
δικαιως τοις τουτο δραιν εθελουσι εποισθησεται.
9Ὀλολυξατε τα γλυπτα εν
Ἱερουσαλημ και εν Σαμαρειαι. Ὃν τροπον γαρ εποιησα Σαμαρειαι και τοις
χειροποιητοις αυτης, ουτως ποιησω και εν Ἱερουσαλημ, και τοις ειδωλοις αυτης.9
Εισκεκομικεν αρτιως υψηλα και υπερογκα πεφρο- νηκοτα τον Ἀσσυριον. Ἐπειδη γαρ
τας της Σαμα-ρειας ωλοθρευσε πολεις ουκ επικουρουντων αυταις των ψευδωνυμων
θεων, κατεμπρησθεντων δε παλιν αυτοις τεμενεσι και βωμοις. ∆ιατεθειμενου δε οτι
και αυτην υπο χειρα ποιησαι την Ἱερουσαλημ, ητοι την Ἰουδαιαν, και ει μη
βουλοιτο τυχον ο προασπιζων αυτης αει τε σωζων Χριστος, τας αιτιας ευθυς ο
προφητικος ημιν παρατιθησι λογος του και αυτην αλωναι την Σαμαρειαν, πλειστας
δε οσας και της Ἰουδαιας πολεις. Ταυτηι τοι και μαλα εικοτως των της δυσσεβειας
τροπων εις αναμνησιν αποφερει, ολολυζειν τε αυτους, και κατοιμωζειν κελευει.
Μονον δε ουχι κατατεθηπως την αποστασιν εκ φιλοθεΐας της αγαν αναφωνει·
Ὀλολυξατε, γλυπτα εν Ἱερουσαλημ και εν Σαμαρειαι. Ὅπου γαρ εδει ταις
καθηκουσαις τιμαις τον των ολων καταγεραιρεσθαι Θεον, εκει παροραται, και της
αυτωι πρεπουσης τε και οφειλο- μενης τιμης εστερηται. Γλυπτοις γαρ το σεβας αναθεντες οι δειλαιοι, τετολμηκασιν ειπειν τωι ξυλωι· "6Θεος μου ει συ· και τωι λιθωι, Συ
εγεννησας με."6 Ουκουν μετ' εκπληξεως οιονει τωι προφητηι γεγονεν
70.285
αναφωνημα το ειρημενον· τουτ' εστιν, γλυπτα εν Ἱερουσαλημ και εν Σαμαρειαι.
Τοιουτον τι και δια φωνης Ἱερεμιου φησι περι της Ἱερουσαλημ. Τι η ηγαπημενη εν
τωι οικωι μου εποιησε βδελυγμα; εφη δε που και δι' ενος προφητου· "6Σκοπος
Ἐφραιμ μετα Θεου, προφητης παγις σκολια, επι πασας οδους αυ- του, μανιαν εν
οικωι Κυριου κατεπηξαν."6 Ἱδρυσαμενοι γαρ εν τοις Ἱεροσολυμοις βωμους και
χειροκμητα, τε- θυκασι τηι Βααλ, και τηι στρατιαι του ουρανου. ∆εδρα- κασι δε ταυτι
και οι εν τηι Σαμαρειαι. Ὃν τροπον τοι- νυν, φησιν, εποιησα Σαμαρειαι, και τοις
χειροποιητοις αυτης, ουτως ποιησω και Ἱερουσαλημ, και τοις ειδω- λοις αυτης. Οις
γαρ αδελφα τα τολμηματα, τουτοις εποιτο αν εικοτως και ισοπαλης η δικη. Ουκουν
ελαβε μεν ο Ἀσσυριος και ∆αμασκον και Σαμαρειαν. Ὁδος δε του πραγματος αυτωι,
και του κατισχυσαι προφα- σις, η των ειδωλων ποιησις ην, η εν τε τηι Σαμαρειαι, και
τοις Ἱεροσολυμοις. Ταυτηιτοι και τοις τα τοιαδε δραιν ειωθοσιν, τας πρεπωδεστατας
εζητηνται δικας. Χαλεπον ουν αρα, και οργης ημιν της παρα Θεου προξενον η των
ειδωλων ποιησις πανταχου, καν ει τις εις νουν και καρδιαν τουτο δρυη τυχον. Ἀποφερει γαρ κακεινα της εις Θεον αγαπης, καταγοητευοντα την καρδιαν, και εφ' α μη
προσηκεν εξ- ελκοντα. 9Και εσται οταν συντελεσηι Κυριος παντα ποιων εν τωι ορει
Σιων, και εν Ἱερουσαλημ, επαξει επι τον νουν τον μεγαν τον αρχοντα των
Ἀσσυριων, και επι το υψος της δοξης των οφθαλμων αυτου. Ειπε γαρ· Τη ισχυι
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησω, και τηι σοφιαι της συνεσεως, αφελω ορια εθνων, και την ισχυν αυ- των
προνομευσω· και σεισω πολεις κατοικουμε- νας, και την οικουμενην ολην
καταληψομαι τηι χειρι ως νοσσιαν, και ως καταλελειμμενα ωα αρω· και ουκ εστιν,
ος διαφευξεται με, η αντειπηι μοι.9 Ουκ εξω κοινης γενησεσθαι τον Ἀσσυριον τα
ου- τως υπερογκα πεφρονηκοτα φησι. Κυριος γαρ υπερ- ηφανοις αντιτασσεται, κατα
το γεγραμμενον, και των της αλαζονειας αιτιαματων τους ταυτην νενοσηκοτας
πραττεται μεν αει τους λογους, αποφαινει δε αυτους οικτρους και κατεῤριμμενους,
ως αν ειδειεν μη επ- αιρειν εις υψος το κερας, κατα το γεγραμμενον· ειεν δε μαλλον
επιγνωμονες της εαυτων φυσεως τε και ασθενειας. Ὅταν γαρ, φησι, συντελεσηι
παντα ποιων εν τωι ορει Σιων, και εν Ἱερουσαλημ, τουτ' εστιν, οταν εις τελος
ερχηται τα της επ' αυτοις οργης, επ- αξει τοτε την χειρα, και την καταπαιουσαν
ραβδον, επι τον νουν τον μεγαν τον αρχοντα των Ἀσσυριων. Νουν δε αυτον
απεκαλεσε μεγαν, ου προς επαινου το χρημα τιθεις αυτωι, καταψεγων δε μαλλον, ως
ουδεν ετερον οντα πλην οτι μονον υπεροψιαν την θεομιση. Πε- φρονηκε γαρ
ανθρωπινον μεν ουδεν· οσα δε και ταχα και πασαν την γενητην υπερνηχεται φυσιν.
Ἐπαξει τοινυν επι το υψος της δοξης των οφθαλμων αυτου· οφ- θαλμων δε φησιν
εν τουτοις, αντι του των εννοιων, ητοι των ενθυμηματων. Ὑψηλα γαρ, ως εφην,
και υπερ- ογκα ταυτι. Θεος δε υπαρχων, και εις καρδιαν ορων και νεφρους, ειδως τε
τα κεκρυμμενα, και ημιν αυτα 70.288 καθιστησιν εναργη, και φησιν. Ειπε γαρ· Τηι
ισχυι ποιησω, και τηι σοφιαι της συνεσεως αφελω ορια εθνων, και την ισχυν αυτων
προνομευσω, και σεισω πολεις κατοικουμενας. Ἄθρει δη ουν οπως, ως της ανωθεν
επικουριας ου δεδεημενος, ταις εαυτου δυνα- μεσιν αναπτει μοναις το παντα
δυνασθαι δραιν, οσα- περ αν βουλοιτο· οιεται δε οτι και σοφος ουτως εστιν, και
στρατηγικος, ως και μαλα ραιδιως εφ' εαυτον, δυ- νασθαι μεθισταιν τα ορια των
εθνων, διαῤρηγνυναι τε αυτων την ισχυν, και εν προνομηι ποιεισθαι, και κατασειειν
πολεις, ουκ ανανδρους και ηρημωμενας, αλλ' ει και πλειστους οσους, και
αναριθμητους εχοιεν τους κατοικουντας εν αυταις. Και ου μεχρι τουτων τα της
αλαζονειας αυτωι. Περιαυτιζεται γαρ και απασης οτι καταδραξηται της υπ' ουρανον,
και λιαν ευκολως, ετοιμως τε και αμαχει διατεθειται και φρονει κατα γε το εις νουν
ηκον αυτωι. Καταληψομαι γαρ, φησι, την οικουμενην ολην ως νοσσιαν, και ως
καταλελειμμενα ωα αρω, και ουκ εστιν ος διαφευξε- ται με, η αντειπηι μοι. Ὦ δεινης
υπεροψιας, ω λο- γισμων ασυνετων! Ὡς ενος στρουθιου καλιαν την συμπασαν
βλεπει, ωοις καταλελειμμενοις υπο της θαλπουσης ορνιθος παρεικαζει τους ανα
πασαν την γην, ιν' ως δρακων επελθων καταπιηι. Μισει δε τους αντιλεγοντας, και
ουδ' οσον ειπειν εις λογους ηξειν αυτωι προσδοκαι τους πολιορκουμενους. Ταυτι
πρεποι αν και εις το αυτου προσωπον αναφερειν του Σατανα. Και γαρ εστιν αυτος ο
της υπερηφανιας πατηρ. Ὠη-θη δε οτι καταληψεται την οικουμενην αντιπραττοντος ουδενος. Ἀλλ' ουχ ουτω ποθεν· εκβεβηκε δε μαλ- λον αυτωι προς παν τουναντιον
των πραγματων το περας. Ἀντειρηκε γαρ υπερ ημων ο Χριστος· και ουκ αντειρηκε
μονον, αλλα και υπερηθλησε της απαντων ζωης, νενικηκε τον αλητηριον, και τοις
των αγιων υπεστρωσε ποσιν. Ἔφη γαρ αυτοις· "6Ἰδου δεδωκα υμιν εξουσιαν πατειν
επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου."6
9Μη
δοξασθησεται αξινη ανευ του κοπτοντος εν αυτηι; Ἢ υψωθησεται πριων ανευ του
ελκοντος αυτον; Ὡσαυτως εαν τις αρη ραβδον η ξυλον· ουχ ουτως, αλλ' αποστελει
Κυριος Σαβαωθ εις την σην τιμην ατιμιαν, και εις την σην δοξαν πυρ καιομενον
καυθησεται.9
∆ιελεγχει σαφως τον Ἀσσυριον, εικη τε αναφυσω- μενον, και
ηγνοηκοτα παντελως, ως ηκιστα μεν της αυτου χειρος εργον γεγονε το απολεσαι
την Σαμα- ρειαν, ελειν δε συν αυτηι και τας ετερας πολεις, ψηφου δε μαλλον της
ανωθεν επιφερουσης αυτων τοις αφο- ρητα δεδυσσεβηκοσι, καθαπερ τινα πελεκυν, η
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραβδον η ξυλον. Ειπε γαρ μοι, φησιν, ω παντων ανου- στατε, μη αξινη δοξασθησεται
ανευ του κοπτοντος εν αυτηι. Πελεκυς μεν γαρ αριστα τεθηγμενος και το- μος
επιτηδειως αν εχοι προς το αποκειρειν δυνασθαι τα εν αγροις ξυλα. Ἆρ' ουν
επαινεσαι τις την αξινην, ως τουτο δραιν δυναμενην, διχα του κοπτοντος εν αυτηι;
Ἐνεργησει δε τι καθ' εαυτον ο πριων, ει μη τις ελκοιτο τε αυτον, και κατωθησειε
παλιν; Ει δε δη τις καθ' οτιουν η ραβδον, η ξυλον· αρ' ουχ ουτως
70.289 εσται
παλιν; Κεισεται μεν γαρ η ραβδος εις γην, εῤριπται δε και το ξυλον, αλλ' ει τις
λαβων επαγοι τισι, τοτε δη παντως εις εργον ηξει τα δι' αυτων. Τι τοινυν φησι
πεφρονηκας υψηλα; Τι δε την οφρυν ανασπαις; Οιει οτι ιδιαι δυναμει κατωρθωκας
αυτος το ελειν τας πολεις, εν ουρανου ταξει παραληφθεις παρα της εκεινα
ποιουσης χειρος, δηλονοτι της θειας· Ου ση τοιγαρουν η δοξα· Θεου δε μαλλον του
καθαπερ τινα πελεκυν, η ραβδον, η ξυλον την σην επαγοντος ωμοτητα τοις αυτωι
προσκεκρουκοσιν. Ἔσηι τοινυν ουχ ουτω, φησιν, ως ωιηθης αυτος. Ουτε μην εν
ταυτοτητι δοξης διαμενεις, αλλ' ουδε ταις ουτως αβραις ενσπα- ταλησεις τιμαις. Ου
τηι ισχυι ποιησεις, ουδε τηι σο- φιαι της συνεσεως αφελεις ορια εθνων. Ου καταληψηι
την οικουμενην ως ωα καταλελειμμενα. Ἀλλ' απο- στελει Κυριος Σαβαωθ εις την
σην τιμην ατιμιαν, και εις την σην δοξαν πυρ καιομενον καυθησεται. Τιμην δε
αυτου φησι, την υπ' αυτωι πραττουσαν τε και υποκειμενην στρατιαν. Ἐπ' αυτηι γαρ
δεδοξαστο. Πυρ ουν ηξει κατ' αυτης, φησι, και καταφλεξει την σην τιμην. Τινα δε
τροπον και τουτο γεγονε, διατρα- νοι παλιν, και ουκ εις μακραν. 9Και εσται το φως
τωι Ἰσραηλ εις πυρ, και αγιασει αυτον εν πυρι καιομενωι, και φαγεται ως χορτον την
υλην. Τηι ημεραι εκεινηι αποσβεσθησε- ται τα ορη, και οι βουνοι, και οι δρυμοι. Και
καταφαγεται απο ψυχης εως σαρκων. Και εσται ο φευγων ως φευγων απο φλογος
καιομενης· και οι καταλειφθεντες απ' αυτων εσονται αριθμος, και παιδιον γραψει
αυτους.9
∆υσεφικτον σφοδρα το ειρημενον, και η της λεξεως συνθηκη την
αποδοσιν εχει δυσχερεστατην. Σαφη- νιουμεν δε παλιν, τον εν γε τοις προκειμενοις
κρυπτο- μενον νουν, εκεινα προειρηκοτες. Ειλε μεν γαρ την
Σαμαρειαν ο
Σαλαμανασαρ ο των Ἀσσυριων βασι-λευς, απεστειλε δε Ῥαψακην εκ Λαχεις εις
Ἱερουσα-λημ, ος ελθων, και πολιορκησας αυτην προσλελαληκε τοις εν τωι τειχει τα
παρα του πεπομφοτος αυτον, προσετιθει δε τουτοις τας κατα του Θεου δυσφημιας
λεγων, οτι Ου μη ρυσεται ο Θεος την Ἱερουσαλημ εκ χειρος βασιλεως Ἀσσυριων.
Προς δη τα τοιαδε δε- δυσφορηκως ο βασιλευς Ἐζεκιας τας προς Θεον εποιειτο λιτας
λεγων· Εισακουσον, Κυριε, εισβλεψον, Κυριε, και ιδε τους λογους Ῥαψακου, ους
εξαπεστειλε βασιλευς Ἀσσυριων, ονειδιζειν Θεον ζωντα. Ἐπηγ-γελλετο δε Θεος την
σωτηριαν αυτοις. Και δη και εξ- ηλθεν αγγελος Κυριου, και ανειλεν εν μιαι νυκτι εκ
της παρεμβολης των Ἀσσυριων εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας. Ου δη
γεγονοτος, εβαλλετο μεν ο Ἀσσυριος αφορητωι δειματι. Ἀκουσας δε αγγελιαν οτι
Σαρσαθα βασιλευς Αιθιοπων εξηλθε κατα της γης αυτου συν ολιγοις παντελως τοις
περιλελειμμενοις, ᾤχετο φυγας. Τουτο και νυν ο προφητικος ημιν αινιγματωδως
διερμηνευει λογος. Φως μεν γαρ γεγονε τωι Ἰσραηλ ο των ολων Θεος τον
καταφωτιζειν ισχυοντα διορισαμενος νομον. Ἀλλα τουτο, φησι, το φως το υπαρξαν
τωι Ἰσραηλ, ου φως εσται τοις Ἀσ-συριων στρατευμασιν, αλλ' εις πυρ ολοθρευον. Ὅτι
δε οικειον αυτωι και ανατεθειμενον ηγειται λαον ο 70.292 των ολων Θεος τους εν
τοις Ἱεροσολυμοις δια του πο- ρος του εκκαυθεντος εν τοις Ἀσσυριοις, διδαξει τους
απανταχη. Και τουτο εστι το, "6Ἁγιασει αυτον εν πυρι καιομενωι."6 Το γαρ
αγιαζεσθαι λεγομενον, ουχι παν- τος αγιασμου μετεχον εσται, σημαινει δε μαλλον
και το εις δοξαν ανατεθειμενον τωι Θεωι. Οιον τι φησι προς Μωσεα· "6Ἁγιασον μοι
παν πρωτοτοκον διανοιγον μητραν, τα αρσενικα τωι Κυριωι."6 Και το, αγιασον, εν
τουτοις, αντι του, αναθες, φησιν. Ἁγιασει τοινυν, φησι, τον Ἰσραηλ ο των ολων
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος, τουτ' εστιν, ανα- τεθειμενον αυτωι και απολεκτον αποφανει εν πυρι καιομενωι·
δια του πυρος του εκκεκαυμενου κατα των Ἀσσυριων. Πυρ δε φησιν εν τουτοις τον
αδοκητον ολεθρον. Ει μη γαρ ιδιον ηγειτο λαον, ουκ αν εξ- εκαυσε κατα των
εναντιων το πυρ, ο και δεδαπανηκε καθαπερ χορτον η υλην την των Ἀσσυριων
πληθυν. Κατ' εκεινην δη ουν την ημεραν, φησι, τουτ' εστι, κατ' εκεινο του καιρου
αποσβεσθησεται τα ορη, και οι βουνοι και οι δρυμοι, και καταφαγεται απο ψυχης
εως σαρκων. Βουνοις και δρυμοις και ορεσι παρεικα- ζει καλως αυτην τε την των
Ἀσσυριων πληθυν, και τους ηγουμενους αυτης, και των αλλων υπερανεχον- τας
καθαπερ βουνους η ορη. Ἀλλ' ουτοι μεν αποσβε- σθησονται· τουτ' εστιν, οι παλαι
θερμοι και δεινοι, και ουχ εκοντες αποψυχθησονται. Τουτο γαρ το αποσβεσθησονται, δηλοι. Καταφαγεται γαρ αυτους ο θα- νατος, μονονουχι και ψυχας
δαπανων και σωματα. Ὅτι μεν γαρ ου συνανηιρηνται τοις σωμασιν αι ψυχαι παντι
τωι σαφες. Ὑπεμφαινει δε δια τουτων το της οργης ευσθενες. Ἀλλ' εσται, φησιν, ο
φευγων, ως ο φευγων απο φλογος καιομενης, και οι καταλειφθεντες απ' αυτων
εσονται αριθμος, και παιδιον γραψει αυ- τους. Ὀλιγοι γαρ παντελως, ως εφην, ωσει
φλογος καιομενης αποπηδησαντες μολις συναπεδραμον τωι βασιλει. Τοσουτους δε
ειναι φησι τον αριθμον αυτους, ως μη υπερκεισθαι και την παιδος ετι νηπιου φρενα,
το δυνασθαι γραφειν, η απομετρειν αυτους. Ἔχει γαρ η Ἑβραιων παραδοσις, οτι
μονοι περιελειφθησαν δεκα τον αριθμον, οι μετα Ῥαψακου το συμβαν απαγγειλαντες τωι των Ἀσσυριων βασιλει. Ταυτα της υπεροψιας της εκεινου τα
οψωνια. Χρησιμος δε και εις ημας ο τυπος. Ει γαρ δη βουλοιτο τις εξω τε ειναι της
θειας οργης, και μη τοις θειοις αναλωναι κακοις, παραιτεισθαι λιαν το νοσειν
εθελειν της εκεινων δυσ- τροπιας τα συγγενη τε και ισα. 9Και εσται εν τηι ημεραι
εκεινηι ουκετι προστε- θησεται το καταλειφθεν Ἰσραηλ, και οι σωθεν- τες του Ἰακωβ
ουκετι μη πεποιθοτες ωσιν επι τους αδικησαντας αυτους, αλλ' εσονται πεποι- θοτες
επι τον Θεον τον αγιον του Ἰσραηλ τηι αληθειαι. Και εσται το καταλειφθεν του
Ἰακωβ επι Θεον ισχυοντα.9
Ἐκκεκαυμενου του πυρος κατα της Ἀσσυριων
στρατιας, δυο ταυτα κατορθωθησεται και υπαρξει, φησιν· ο μεν γαρ αλαζων τε και
αλητηριος, κατα- ληξει και ουχ εκων της ουτω δεινης και απηχθημε- νης οφρυος.
Οιχησεται γαρ δεδιως, και αδοκητως κατηισχυμμενος. Εισεται δι' αυτου του
πραγματος,
70.293 και ει μη βουλοιτο τυχον, οτι της θειας οργης κατα των
ημαρτηκοτων γεγονεν οργανον, και ουκ αυτος που παντως ως εξ ιδιας ισχυος
πεπλεονεκτηκεν αυ- τους. Και ταυτι μεν τωι Βαρβαρωι συμβησεται. Τοις γε μην εξ
Ἰσραηλ προς ωφελειας εσται το θαυμα, και οι καταλοιποι των εν Σαμαρειαι, τουτ'
εστι, του Ἰσραηλ, και μεντοι του Ἰακωβ, τουτ' εστι, παλιν των δυο φυλων των
ουσων εν τοις Ἱεροσολυμοις, της αρχαιας αποπεπαυσονται πλανης, και ψυχρων και
ανονητων εννοιων. Ου γαρ εσονται πεποιθοτες επι τους αδικησαντας αυτους.
Ἐπειδη γαρ πεπτωκεν ο πολεμιος αγγελου χειρι δαπανωμενος, εγνωκασιν ακριβως
την παντα ισχυουσαν του σωζοντος δεξιαν, αυτον δε ποιησονται σωτηρα και
λυτρωτην, και επ' αυτωι πασαν εξουσι την ελπιδα, περιπτυ- σαντες τους ηδικηκοτας
αυτους. Τινες δε ουτοι, και τινα τροπον ηδικηκασιν ειπειν αναγκαιον. Σεσωκε μεν
γαρ τους εξ αιματος Ἰσραηλ ο των ολων Θεος, προεστηκως τε και προασπιζων, και
απο- φαινων κρειττονας των ανθεστηκοτων. Ἐπειδη δε ετραποντο προς αντιστασιν,
και οι μεν δαμαλεις ετεκτηναντο χρυσας· οι δε τον Χαμως και Βεελφε- γωρ, και
αυτοις ανηπτον το σεβας· προσκεκυνηκασι δε και τηι στρατιαι του ουρανου·
παρεδιδου κατα καιρους ο των ολων Θεος τους ανθεστηκοτας ποτε μεν τοις κυκλωι
και περιοικουσι την Ἰουδαιαν εθνε- σιν, Ἰδουμαιοις τε φημι και Μωαβιταις, και τοις
εξ Ἐλαμ, ποτε δε τοις μακραν, Ἀσσυριοις τε φημι και Αιγυπτιοις. Πολεμου τοιγαρουν
κατασκηπτοντος και περιηγγελμενου τοις ανα πασαν την χωραν, πως ουκ αμεινον
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους εξ Ἰσραηλ απολογεισθαι λελυπη- μενωι τωι παντα ισχυοντι Θεωι, και ταις εις το
αμεινον αναδρομαις αποσκευαζεσθαι την οργην; Ἔδει γαρ εκ μεσου την βεβηλον
των ειδωλων ποιεισθαι πληθυν, και αυτον επιγραφεσθαι σωτηρα και λυτρωτην.
Ἀλλα τουτων μεν ολιγος ην παντελως ο λογος αυ- τοις. Ἐπρεσβευον δε ποτε μεν
προς Αιγυπτιους, ποτε δε προς Ἀσσυριους, και τας παρ' αυτων επι- κουριας εκαλουν.
Ἐντευθεν, οιμαι, Θεος, και ετι μειζονως επ' αυτοις κατεθηγετο. Ἠδικηκασι τοινυν
τον τε Ἰσραηλ, και τον Ἰακωβ, τουτο μεν οι ψευδωνυ-μοι θεοι, την θειαν επ' αυτοις
καλουντες οργην, και επ' αυτοις πεποιθεναι παρασκευαζοντες· τουτο δε οι χρημασι
τε και δωροις πωλουντες αυτοις την αν- ονητον επικουριαν. ∆απανηθεισης τοινυν,
φησι, της των πολεμιων πληθυος εν μιαι νυκτι, λοιπον εσονται πεποιθοτες επι Θεωι,
και δια πειρας αυτης εγνωκοτες την παναλκη του σωσαντος δεξιαν, ουκ επι τοις
αδι- κησασιν αυτους ποιησονται την ελπιδα, αλλ' επ' αυτον τον αγιον του Ἰσραηλ
τηι αληθειαι. Και εσται το καταλειφθεν του Ἰακωβ επι Θεον ισχυοντα. Ου γαρ ξυλοις
και λιθοις ετι θαρσησουσιν, αυτον δε μαλλον ποιησονται την ισχυν, ος γεγονεν
αυτοις επικουρος τε αει, και προασπιστης, οπλον και τειχος αῤραγες. 9Και εαν
γενηται ο λαος Ἰσραηλ ως η αμμος της θαλασσης, το καταλειμμα σωθησεται. Λογος
γαρ συντελων και συντεμνων εν δικαιοσυνηι, οτι λογον συντετμημενον ποιησει ο
Θεος εν τηι οι- κουμενηι οληι.9 Ὅτι των απειθειν ηιρημενων, και πολυ νενοσηκο- των
το απηνες και δυσαγωγον ουδεις αν γενοιτο 70.296 παρα Θεωι λογος, σωζει γε μην
και φειδους απασης αξιοι τον ευπειθη και ευηνιον, δια τουτων ημιν ευ μαλα
καταδηλοι. Ἀφικται μεν γαρ ο Ἀσσυριος κατα παντος του Ἰουδαιων εθνους· και
σκοπος ην αυτωι, φεισασθαι μεν ουδενος, αρδην δε πασαν αποκειραι την χωραν, και
κενανδρον αποφηναι, και των ενοι- κουντων ερημον. Και ωλοθρευσε μεν την
Σαμαρειαν, συνεξειλε δε αυτηι της Ἰουδαιας ουκ ευαριθμητους πολεις· σεσωκε δε
παραδοξως Θεος τους εν τοις Ἱεροσολυμοις. Τις ουν ο τουδε λογος; Ναι, φησιν,
επειδη γαρ ουχ απας δεδυσσεβηκεν ο Ἰσραηλ, αλλ' ησαν ταχα που τινες, οι και
δυσφορουντες αγαν επι τοις δυσσεβουσιν εις Θεον, ταυτηιτοι γεγονεν οσια τε και
δικαιοτατη ψηφος, κατα μονων αγουσα την δι- κην των ημαρτηκοτων. Ὅτι δε εστιν
αληθης ο λογος απονητι καταθρησομεν, και ως απο γε των γεγραμ- μενων εν τωι
προφητηι Ἰεζεκιηλ. Ἔφη μεν γαρ τε-θεασθαι τινας των εξ Ἰσραηλ προσκυνουντας τωι
ηλιωι, Θεου δε λεγοντος ακουσαι περι αυτων· "6Ἑω- ρακας, υιε ανθρωπου, μη μικρον
τωι οικωι Ἰσραηλ του ποιειν τας ανομιας, ας πεποιηκασιν ωδε; διοτι επλησαν την
γην ανομιας. Και επεστρεψαν του παροργισαι με."6 Ειτα φησιν ανδρα τεθεασθαι ποδηρη τε εχοντα και διεζωσμενον· και προς αυτον ειπειν τον των ολων Θεον·
"6∆ιελθε μεσην την Ἱερου- σαλημ, και δος το σημειον επι τα μετωπα των αν- δρων
των καταστεναζοντων, και των κατωδυνωμενων επι πασαις ταις ανομιαις, ταις
γινομεναις εν μεσωι αυτης. Και τουτοις ειπεν ακουοντος μου· Πορευεσθε εις την
πολιν οπισω αυτου, και κοπτετε, και μη φειδεσθε τοις οφθαλμοις υμων. Και μη
ελεησητε, πρεσβυτερον και νεανισκον, και παρθενον και νηπια. και γυναικας
αποκτεινατε εις εξαλειψιν. Ἐπι δε παντας εφ' ους εστι το σημειον, μη εγγισητε."6
Ἄθρει δη ουν οπως κατασφραγιζει Θεος τηι παρ' εαυτου χαριτι τον ευσεβη τε και
γνησιον. Και εφ' οις αν ετεροι προσκρουειν αποτολμωσιν αυτωι, χα- λεπαινοντα τε
και κατοιμωζοντα. Ουκουν καν ει.... των εξ Ἰσραηλ υπαρχοι πληθυς, και ψαμμοις
παρε- καζοιτο ταις εν ηιοσι κειμεναις, το καταλειμμα σω- θησεται. Και συμβεβηκε
μεν τουτο κατα τους Ἐζε- χιου καιρους. ∆ιολωλε γαρ, ως εφην, η Σαμαρεια, και
πλεισται της Ἰουδαιας συνεξηιρηνται πολεις. Πεπρακται δε τουτο και εν εσχατοις
του αιωνος καιροις, επιλαμψαντος ημιν του Μονογενους μετα σαρκος. Τοτε γαρ
τοτε και λογον συντεμνων εν δι- καιοσυνηι πεποιηκεν ο Θεος εν τηι οικουμενηι οληι.
Ὁ μεν γαρ νομος ο δια Μωσεως δια κυκλων ερχεται μακρων, και περισκελη
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιειται του χρησιμου την δηλωσιν, δι' αινιγματος και σκιας υποφαινων μολις το
τελουν εις ονησιν. Ὁ δε γε σωτηριος τε και ευαγ- γελικος ημιν λογος βραχυς τε εστιν
και οιον συντε- τμημενος, ητοι συντομος, γυμνην εχων την αληθειαν, και της ζωης
την οδον εναργη καθιστας, ου δυσχε- ριας ενουσης, ουκ ασαφειας τινος τοις
κηρυγμασιν επενηνεγμενης. Ἁπλουν γαρ, ως εφην, της αληθειας το χρημα.
Σεσωσται δε και τοτε το καταλειμμα του
70.297 Ἰσραηλ, τουτ' εστιν, οι πιστει
τιμησαντες την επι- φανειαν αυτου, της ετερας πληθυος παθουσης την αποστροφην.
Πεπαρωινηκασι γαρ εις τον των ολων Σωτηρα και Κυριον, προαπεκτονοτες
προφητας, και λιθοβολησαντες τους απεσταλμενους· και τι γαρ ουχι των εκτοπων
επιτηδευσαντες; 9∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Μη φο- βου, λαος μου, οι
κατοικουντες εν Σιων, απο Ἀσσυριων, οτι εν ραβδωι παταξει σε. Πληγην γαρ εγω
επαγω επι σε, του ιδειν οδον Αιγυπτου. Ἔτι γαρ μικρον, και παυσεται η οργη, ο δε
θυμος μου επι την βουλην αυτων.9 Ἐπειδη γαρ οσιαι ψηφωι και τηι αυτωι πρεπουσηι
κεχρημενος ημεροτητι, σωζει μεν τους γνησιους, παραδιδωσι δε τους λελυπηκοτας
αυτον ο των ολων Θεος· Μη φοβου, φησιν, ο λαος μου, οι κατοικουντες εν Σιων,
απο Ἀσσυριων. Ἀφικετο μεν γαρ ο Ῥαψακης εις Ἱερουσαλημ, και πεπολιορκηκεν
αυτην, ηπειλησε δε κατεμπρησειν και ολοθρευσειν απαντας. Ἠδικησε δε παντελως
ουδεν. Ὤχετο γαρ φυγας, πεσουσης αυτωι παρ' ελπιδα της στρατιας, και απολομενης εν μιαι νυκτι. Ουκουν ωλοθρευσε μεν μα- χαιραι τους εν Σιων. Ἐπειδη δε
απαξ κατεπτοησε ταις εφοδοις, και εν φοβωι του παθειν γενεσθαι παρεσκευασε,
μονονουχι ραβδον ανατεινας επ' αυτους οραται μονην. Μη τοινυν, φησι,
καταδεισηις απο των Ἀσσυριων, ραβδωι γαρ σε παταξει, και βραχειαν ωσπερ εποισει
την πληγην, την ως απο γε του δει- ματος, εφιεντος εμου και τουτο πραττεσθαι κατα
σου, του ιδειν οδον Αιγυπτου, τουτ' εστιν, ινα μα- θηις, οσον σαυτον ηδικησας,
απελθων εις Αιγυπτον, και την εκειθεν ζητησας επικουριαν, παρεωραμενου Θεου
σωζοντος. Ἐζεχιας μεν ουν, ου και βασιλευον-τος πεπολιορκηκε την Ἱερουσαλημ ο
Ἀσσυριος, ουκ εζητησε την των Αιγυπτιων επικουριαν. Ὠσηε δε μαλ- λον του Ἠλα
βασιλευων επι τον Ἰσραηλ τουτο πεπρα-χως ευρισκεται. Γεγραπται δε ουτως εν τηι
τεταρτηι των Βασιλειων· "6Και εκοιμηθη Ἄχαζ μετα των πατε- ρων αυτου, και
εταφη εν πολει ∆αβιδ. Και εβασιλευσεν Ἐζεχιας υιος αυτου αντ' αυτου. Ἐν ετει
δωδεκατωι Ἄχαζ βασιλεως Ἰουδα, εβασιλευσεν Ὠσηε υιος Ἠλα ε Σαμαρειαι επι
Ἰσραηλ εννεα ετη. Και εποιησε πονηρον εν οφθαλμοις Κυριου, πλην ουχ ως οι
βασιλεις Ἰσραηλ, οι ησαν εμπροσθεν αυτου."6 Ἐπ' αυτον ανεβη Σαλ- μανασαρ
βασιλευς Ἀσσυριων, και εγενηθη αυτωι Ὠσηε δουλος· και επεστρεψεν αυτωι Μαναη.
Και ευρε βασιλευς Ἀσσυριων εν τωι Ὠσηε αδικιαν, οτι απεστειλεν αγγελους προς
Σηγωρ βασιλεα Αιγυ- πτου· και ουκ ηνεγκε Μαναα τωι βασιλει Ἀσσυριων εν τωι
ενιαυτωι εκεινωι. Και επολιορκησεν αυτον ο βασι- λευς Ἀσσυριων, και εδησεν αυτον
εν οικωι φυλακης, και ανεβη εις Σαμαρειαν, και επολιορκησεν αυτην τρια ετη.
Ἰστεον δε οτι και Ἄχαζ ο Ἐζεχιου πατηρ,πολεμουντος αυτω του ∆αμασκηνων
βασιλεως, εξ- επριατο την επικουριαν την παρα γε των Ἀσσυριων, εφ' ωι και σφοδρα
λελυπηται Θεος. Ἐπαγω τοινυν, φησιν, επι σε πληγην, του ιδειν οδον Αιγυπτου·
πλην ετι μικρον, και παυσεται η οργη, ο δε θυμος μου επι την βουλην αυτων.
∆ιολωλασι γαρ, ως εφην,
70.300 υπο θειας οργης. Βουλευσαμενοι δε και αυτην
χειρωσασθαι την Ἱερουσαλημ, διημαρτηκασι του σκοπου, και γεγονεν αυτοις
απρακτος η σκεψις, Θεου μεταθεντος εις παν τουναντιον των προσδοκηθεντων το
περας,
9Και επεγερει ο Θεος επ' αυτους κατα την πληγην Μαδιαμ εν τοπωι
θλιψεως, και ο θυμος αυτου τηι οδωι τηι κατα θαλασσαν, εις την οδον την κατ'
Αιγυπτον.9 Πεσουνται, φησιν, οργης επ' αυτοις επενηνεγμε- νης της ανωθεν και
παρα Θεου· και ουδενος παν- τελως δεησει πονου τοις εξ Ἰσραηλ. Περιεσονται γαρ,
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου τοξων βολαις, ουκ ευσθενειαι χειρων, ου πολεμι- καις εμπειριαις χρωμενοι,
κρατησουσι δε μαλλον δια χειρος Θεου, πληττουσης τε και δαπανωσης τον αλαζονα λαον· καθαπερ αμελει συνεβη παθειν και Μα- διηναιους. Οι μεν γαρ κατα
πληθυν και κατα γενος συνειλεγμενοι κατεληιζοντο μεν μικρου δειν απασαν την
των Ἰουδαιων χωραν, και αφορητον αυτοις εμ- ποιουντες το δειμα, πολεων μεν και
κωμων απαν- ιστασθαι και ουχ εκοντας ηναγκαζον, εναυλιζεσθαι δε μολις, και
τουτο περιδεως ταις των ορων κορυ- φαις. Ἀλλ' επημυνε και τοτε Θεος, και σεσωκε
κε- κινδυνευκοτας δια χειρος Γεδεων κομιδηι βραχεις εχοντας τους συνασπιστας, οι
και τας των εναντιων τεθορυβηκασι φαλαγγας, εν νυκτι και σκοτωι τας υδριας
συνθραυσαντες, και δαιδας επιδειξαμενοι, και σαλπισαντες ταις κερατιναις, ωστε και
τι τοιουτον συνεβη παθειν τοις εκ Μαδιαμ. Ἐπειδη γαρ συν- εχυθη τα ταγματα,
καταπτοουντος Θεου, διακρινειν ουκ εχοντες ως εν σκοτωι και νυκτι, τις ο φιλος, η
συγγενης, η τις ο πολεμιος, συνεπλεκοντο μεν αλλη- λοις, εδρων δε τα των εχθρων,
και ταις αλληλων χερσιν οικτρως διολωλασιν. Ἐπενεχθησεται τοινυν, φησιν, κατα
την πληγην την Μαδιαμ εν τοπωι θλι- ψεως. Τοπον δε θλιψεως, ητοι καιρον
ονομαζει τον εν ωι ταυτι γενεσθαι συμβεβηκεν. Ὅτι δε μονονουχι και αποπλανησει
Θεος τον του βαρβαρου θυμον, και εφ' ετερους αυτον παρατρεψει, καταμηνυει
λεγων· Και ο θυμος αυτου τηι οδωι τηι κατα θαλασσαν, εις την οδον την κατ'
Αιγυπτον. Ὁ μεν γαρ των Ἀσ-συριων βασιλευς Θεγλαφαλασαρ, ουτος ην ελων κατα
κρατος την Σαμαρειαν, δασμους επεθηκε τοις οι- κουσιν αυτην, τελη τε και φορους
εξηιτει τους κατα καιρον βασιλευοντας επι τον Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε ηκεν εις τουτο,
και κεκρατηκε της Σαμαρειας Ὠσηε υιος Ἠλα, ουκ επεμψε Μαναα τωι βασιλει των
Ἀσσυριων, καθα γεγραπται. Ἐπειδη δε ᾔδει παντη τε και παντως εκεινον
αγανακτησοντα, την των Αι- γυπτιων κατεμισθουτο χειρα προς επικουριαν, ει δη
βουλοιτο τον πολεμου νομον οπλιζεσθαι κατ' αυτων ο δασμους επιθεις και τελη.
Καθυπισχνουντο δε τουτο και μαλα ετοιμως οι των Αιγυπτιων κρατουντες το
τηνικαδε. Προς τουτο λελυπημενος ο Ἀσσυριος, πανστρατιαι κατεθει την Αιγυπτιων,
εγκλημα τοις κρατουσιν αυτης εκεινο τιθεις, το αποσκιρτησαι τον Ὠσηε, και
αποσεισασθαι τον αυτου ζυγον, απονοιας λαβοντα προφασιν της παρ' αυτων
επικουριας την υποσχεσιν. Ὅτι τοινυν τον του βαρβαρου θυμον, καθαπερ εφην
αρτιως, μεταθησει Θεος εφ' ετερους, διαμεμηνυκεν ειπων· Και ο θυμος αυτου τηι
οδωι τηι κατα θαλασσαν, εις την οδον την κατ' Αιγυπτον. Ἀν- υκισται μεν γαρ
θαλασσης τα Ἱεροσολυμα, οδον δε την προς την των Αιγυπτιων φερουσαν και λιαν
70.301 9Και εσται εν τηι
αμο- γητι, την θαλασσης γειτονα και εις δευρο φασιν.
ημεραι εκεινηι, Ἀφαιρεθησεται ο φοβος αυτων απο σου, και ο ζυγος αυτου απο του
ωμου σου, και καταφθαρησεται ο ζυγος απο των ωμων υμων.9 Ἔφην οτι δασμους
επεθηκε τοις εξ Ἰσραηλ κε- κρατηκως ο Ἀσσυριος, και σκηπτροις ιδιοις υπο- φερειν
ηθελε τον εκνεμηθεντα λαον τωι παναγιωι Θεωι. Ταυτης τε ενεκα της αιτιας κατα
των Αιγυπτιων ωπλιζετο. Τι ουν αρα φησι; Νενικηκως Αιγυπτιους επιθησει παλιν
τον εαυτου ζυγον τοις ελευθερον εσχηκοσιν αει τον αυχενα, και μονην ειδοσι την
υπο Θεωι βασιλειαν; Ουδαμως, φησιν. Ἀφαιρεθησεται γαρ κατ' εκεινο του καιρου ο
φοβος αυτου απο σου, και ο ζυγος αυτου απο του ωμου σου. Ἐπειδη γαρ πεπτω- κεν
ο αριθμου κρειττων εκεινος λεως, και απολωλεν εν μιαι νυκτι, δαπανωντος
αγγελου, πως ουκ εξηιρηται πας φοβος; Ἢ πως ο ζυγος ο κατα παντος ωμου,
μονονουχι και απετιναχθη, και προς γε τουτωι και κατεφθαρη, τουτ' εστιν, εις απαν
ᾤχετο; Ζητουντες εκεινο το σωζεσθαι μονον, και οικοι δραμειν, και ουκ επαιροντες
ετι κατα της Ἰουδαιας την πρωτην οφρυν. Ἐσκεπτετο γαρ, ως εφην, τοις Ἰουδαιοις
αυτην υποθειναι ζυγοις. Μεματαιωται δε τα της ελπιδος αυτωι, και προς παν
τουναντιον το προσδο- κηθεν εκβεβηκεν. Ἐσωζετο γαρ αγαπητως ουχ οπλοις
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νενικημενος, θειοις δε μαλλον νευμασιν και αγγελου χειρι· και το γε παραδοξον.
Ἵνα γαρ φαι- νηται παντα ειδως, και των πραγματων το περας, καν ει μη πω
γεγονεν, εν οφθαλμοις εχων ως Θεος, και της εκεινου φυγης σαφεστατον τε και
εναργως απαγγελλει τον τροπον, τοπους τε και καταλυματα, και οτι πλειστας
εκδειματωσει της Ἰουδαιας πολεις, καιτοι φυγας αποδραμων ο δειλαιος. Ἥξει γαρ,
φη- σιν, εις πολιν Ἀγγαι, και παρελευσεται εις Μαγεδω. Πολεων δε και κωμων, ητοι
τοπων ονοματα ταυτι. Και εν Μαχμας θησει τα σκευη αυτου. Φασι γαρ Ἑβραιοι
γεγονοτα τον Ἀσσυριον εν Μαχμας, απα-σαν αυτου την αποσκευην εκει καταλειψαι,
δεδιοτα των εξ Ἰσραηλ την εφοδον. Ὤετο γαρ οτι δραμουν-ται διωκοντες. Ειτα φησι·
9Και παρελευσεται φαραγγα, και ηξει εις Ἀγγαι. Φοβος ληψεται Ῥαμα πολιν Σαουλ.
Φευξεται η θυγατηρ Γαλλιμ, επακουσεται εν Ἀναθωθ· εξ- εστη Μαδεβηνα, και οι
κατοικουντες Γιββεΐρ.9 Ἔχει δε τι τοιουτον η των Ἑβραιων παραδοσις. Φασι γαρ
οτι [δεκα] διασωθεντες μονοι προς αυτον υπενοστησαν εκ των Ἱεροσολυμων και το
γεγονος απηγγελκασιν. Ειτα συν ολιγοις κομιδηι προς την ενεγκουσαν ανεκομιζετο,
και πασας τεθορυβηκε τας τε κωμας και πολεις, και μονην αυτου την ως εν φυγηι
και δειλιαι παροδον αφορητον εποιησαντο. Ἔνθα δ' αν επαμυνηι Θεος και σωζειν
εθεληι, εκει το λυπουν ουδεν, αλλα πασα μεν ατονησει των πολεμουντων η χειρ,
απρακτησει δε ισχυς και πολεμων εμπειρια,
και τεχνη των τακτικων.
9Παρακαλειτε σημερον εν οδωι του μειναι τηι χειρι. Παρακαλειτε το ορος την
θυγατερα Σιων, και οι βουνοι οι εν Ἱερουσαλημ.9 Συνθεντες την λεξιν εποισομεν
αναγκαιως την του νοηματος διασαφησιν. Ὦ τοινυν βουνοι, φησι, τουτ'
70.304
εστιν, οι προυχοντες τε και υπερκειμενοι, και των αλλων οι υπερανεστηκοτες εν τηι
Ἱερουσαλημ. Ση- μαινει δε δια τουτων η προφητας αγιους, η και αυ- τον τον των
ιερεων χορον. Παρακαλειτε το ορος, τουτ' εστι, την εμην θυγατερα Σιων.
Παρακαλειτε δε μο- νονουχι και χειρι καταψωντες, και επαφωμενοι κε- φαλης, ωστε
εμμειναι ταυτηι τηι οδωι. Ποιαι δε ταυτηι;
Τηι εις Θεον πεποιθησει δηλονοτι.
Ἐπηγγελται μεν γαρ, οτι και εξελειται, και διασωσει ραιδιως, και κα- ταβαλλει [αλ.
καταβαλει] τον Ἀσσυριον, και απο- στησει τον φοβον αυτου, και καταφθειρηι τον
ζυγον, και απασης αυτους απαλλαξει πλεονεξιας. Ἀλλ' εσται ταυτα, φησιν, οταν
εμμεινωσι ταυτηι τηι οδωι, δηλον δε οτι τηι εις Θεον πεποιθησει. ∆ιο δη παρακαλειτε
σημερον, τουτεστι, κατα γε τον εοικοτα τωι πραγματι καιρον, και ιδρυμενον
ενεργαζεσθε το φρονημα αυτηι. Ου γαρ εστι διαψευδεσθαι την αληθειαν, ου ψευδοεπησει Θεος. Ει γαρ δη κατανευσειε τι, τουτο δη παν- τως ηξει προς περας, οταν ημεις
τηι πιστει τιμωμεν, και γνησιωι φρονηματι κατευφραινωμεν τον διασω- ζειν
επηγγελμενον. Κατα τονδε τον ισον τροπον και ημας αυτους παρακαλουσιν οι αγιοι
λεγοντες, Ἀντι- στητε τωι διαβολωι, και φευξεται αφ' ημων, και, οτι Παρεμβαλει
αγγελος Κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον, και ρυσεται αυτους. Ἔφη δε και
αυτος δια φωνης του ∆αβιδ, περι παντος ανθρωπου πεποιθο- τος επ' αυτον, και την
ελπιδα θεμενου· "6Ὅτι επ' εμε ηλπισε, και ρυσομαι αυτον. Κεκραξεται προς με, και
επακουσομαι αυτου, μετ' αυτου ειμι εν θλι- ψει, και εξελουμαι, και δοξασω αυτον."6
∆οξασει γαρ τους δοξαζοντας αυτον ο παντων ημων Σωτηρ και Κυριος, Ἰησους
Χριστος, δι' ου, και μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι η δοξα εις τους αιωνας.
Ἀμην.
{1ΒΙΒΛΙΟΝ Βʹ, ΤΟΜΟΙ Εʹ. ΤΟΜΟΣ Αʹ.}1
9Ἰδου δη ο ∆εσποτης Κυριος Σαβαωθ, συνταραξει τους ενδοξους μετα
ισχυος, και οι υψηλοι τηι υβρει συντριβησονται, και ταπεινωθησονται, και
πεσουνται οι υψηλοι μαχαιραι, ο δε Λιβανος συν τοις υψηλοις πεσειται.9 Ἐν μεν τωι
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τετελεσμενωι βιβλιωι περι των τε των Ἀσσυριων ο λογος ην, και του τα Περσων
διοικουν- τος κρατη, καταστρατευοντος μεν της Ἰουδαιας και των Ἱεροσολυμων,
παθοντος δε αδοκητως τα εκ θειας οργης. Σεσωσται γαρ παραδοξως ο Ἰσραηλ, ου
τοξον εντεινας, ου θυρεον αρπασας, ουχ ιπποτην, ου τεχνηι
70.305 ταις εκεινου
φαλαγξιν αντεξαγων, ου πολεμου νομωι της των εναντιων κατακρατησας χειρος,
αλλ' εν δυ- ναμει Θεου και χαριτι. Ἐξηλθε γαρ αγγελος Κυριου, φησι, και ανειλεν εν
μιαι νυκτι εκ της παρεμβολης των Ἀσσυριων εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας.
Ου δη γεγονοτος εναργους, οι μεν απολεισθαι προσ- δοκωντες εχορευον, ανεκομιζον
τε τωι διασωσαντι
Θεωι τας χαριστηριους ωιδας λεγοντες το· "6Ἑσπερας
αυλισθησεται κλαυθμος, και εις το πρωι αγαλλιασις."6 Και προς γε δη τουτοις·
"6Ἔστρεψας τον κοπετον μου εις χαραν εμοι, διεῤρηξας τον σακκον μου, και
περιεζωσας με ευφροσυνην."6 Ὁ δε θρασυς, και υπεροπτος, και το μεγα και εξιτηλον
εκεινο βοων, Την οικουμενην ολην καταληψομαι τηι χειρι, ως νοσ- σιαν, και ως
καταλελειμμενα ωα αρω, και ουκ εστιν, ος διαφευξεται με, η αντειπηι μοι, ματην εφ'
εαυτωι μεγα φρονησας ηλεγχετο. ∆ιεδρα γαρ μολις, και φυ- γας οικοι μεθιστατο την
Ἰουδαιαν αφεις. Τοιγαρτοι και εφασκεν ο των ολων Θεος· Μη φοβου, ο λαος μου, οι
κατοικουντες εν Σιων, απο Ἀσσυριων. Κατεγρα- φετο δε και ο της φυγης τροπος,
μονονουχι πολεις τε και κωμας κατασειοντος αυτου τηι παροδωι. Και πα- λιν· Φοβος
ληψεται Ῥαμα πολιν Σαουλ. ∆ιερμηνευον- τες δε τα τοιαδε, πεποιημεθα την
αφηγησιν ιστορι- κωτεραν μεν, πλην ουκ εξω της αληθειας. Πασα γαρ πως αναγκη,
τηι των προκειμενων ποιοτητι και δυναμει καταλληλον τον της ερμηνειας
εφαρμοζε- σθαι λογον. Ἐπειδη δε εστιν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι, δια των εν
ταχει, και ιστορικως δρωμε- νων καταδηλουν εσθ' οτε τα μυστηρια, και κεκρυμμενων εννοιων αναπλαττειν εικονας, φαμεν οτι τετυ- ραννηκε μεν καθ' ημων ο της
αμαρτιας ευρετης, και τοις του Σωτηρος λαοις τοις ηγιασμενοις, δηλονοτι δια
Πνευματος, και κεκαθαρμενοις δια της πιστεως, δεινως επεπηδα και πικρως, και της
Ἐκκλησιας του Θεου κατεστρατευετο, των υπο χειρα πνευματων επι- σειων αυτηι
την ανοσιωτατην φαλαγγα· και ταχα που και αναστρεψειν αυτην ωιηθη δυνασθαι,
και λιαν αμο- γητι, την σεπτην αληθως και αγιαν πολιν του Θεου, την νοητην
Ἱερουσαλημ, αλλ' ηλω πεφρονηκως των ενδεχομενων ουδεν. Ου γαρ ην ισχυσαι,
την αγιαν αυτον εκπολιορκησαι πολιν, και κατακρατησαι δε- ξιας της ουτω
ευσθενεστατης. Τις γαρ αντιστησεται τα παντα ισχυοντι Θεωι; Ἀπολωλε τοινυν ομου
τοις οικειοις υπασπισταις, και της των ευσεβουντων αγε- λης απελελακται, θηρος
ανημερου δικην επιπηδων· εκβεβληται δε της καθ' ημων τυραννιδος. Και τουτο
ημας ο Σωτηρ εδιδαξεν ειπων· "6Νυν κρισις εστι του αιωνος τουτου, νυν αρχων του
αιωνος τουτου εκβλη- θησεται εξω. Καγω εαν υψωθω επι της γης, παντας ελκυσω
προς εμαυτον."6 Ἀνατροπη γαρ θανατου, και διαβολου καθαιρεσις, και αμαρτιας
αναιρεσις το του
Χριστου γεγονε παθος, υψουμενου μεν επι του σταυ- ρου,
κατακομιζοντος δε και καταῤριπτουντος εις γην του διαβολου το καυχημα. Ἐπι
καιρου τοινυν μετ'
70.308 εκεινα και νυν ο των ολων Θεος, τον περι της κατα
σαρκα γεννησεως του Μονογενους εισκομιζει λογον, και προαναφαινει το
μυστηριον δια φωνης προφητων, ινα των πραγματων εις περας εκβεβηκοτων,
αναμ- φιλογον δεχοιτο παρα παντων την πιστιν. Τι τοινυν φησιν· "6Ἰδου δη ο
∆εσποτης Κυριος Σαβαωθ, συν- ταραξει τους ενδοξους μετα ισχυος;"6 Εις καινοτητα
ζωης ευαγγελικης το του Χριστου μυστηριον ανα- μορφοι τους επι της γης,
ανατετραμμενων δηλονοτι των αρχαιοτερων εθων, και των εν σκιαις και τυ- ποις,
ουκ εχοντων ετι το δυνασθαι κρατειν. Ἀλλ' ο μεν της αφιξεως της εις τονδε τον
κοσμον αυτωι σκο- πος γεγονεν ουτοσι, και διακηρυξων αφικται, και προ γε των
αλλων τοις εξ Ἰσραηλ, οτι τα μεχρι και- ρου διορθωσεως επικειμενα, τουτεστιν, ο εν
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραμ- μασι νομος, καταιρει λοιπον εις τελος, μεταπλαττο- μενης, ως εφην, εις τα
αμεινω και πνευματικην πολιτειαν της των πιστευοντων διανοιας. Καινα γαρ
παντα τα εν Χριστωι. Ἀλλα καιτοι καταπειθεσθαι δεον αυτωι, και προ γε των αλλων
της Ἰουδαιων συν- αγωγης τους προεστηκοτας, και τοις της ιερωσυνης αυχημασιν
ου μετριως κομπαζοντας, εκ των εναν- τιων αντεφεροντο νεανικως, αντεπραττον
αφοσιως, και τον δια του πανσοφου Μωσεως αει λαλουντες νο- μον, απρακτον
αποφαινειν ηθελον το γε ηκον εις αυ- τους της μετα σαρκος οικονομιας του
Μονογενους το μυστηριον. Ἀλλ' ην ανεφικτον αυτοις τουτο δραιν, αντ- εξαγοντες
δε τωι παντων Σωτηρι και Θεωι το οικειον θελημα, κακοι κακως διολωλασι, τουτο
μεν αλληλοις επιφυομενοι, και τον πολεμου νομον επιβουλευοντες, τουτο δε ταις
Ῥωμαιων περιπεσοντες χερσιν, οι και αυτον ενεπρησαν τον ναον. Ἰδου τοινυν ο
∆εσποτης Κυριος Σαβαωθ συνταραξει τους ενδοξους μετα ισχυος. Κυριον Σαβαωθ
ονομαζει τον συνταρασσοντα, καταπτοων τοις δειμασι τους ακροωμενους, ινα μη
τις οιηται ταχα που, και ασθενησειν αυτον, η και ανηνυτοις απειλαις κεχρησθαι
μαλλον, και ουχι δη παντως εκβησομεναις εις περας. Τι γαρ ανηνυτον εσται των
εγχειρουμενων παρα Κυριου Σαβαωθ; Συντριβησεσθαι δε φησι τους υψηλους τηι
υβρει. Ὑψηλοι γαρ οντως τηι υβρει γεγονασιν, ου προφητας αγιους αποκτειναντες
μονον, και τοις καλλιστα συμ- βουλευουσιν ανεδην λεγοντες· "6Ἄλλα ημιν λαλειτε,
και αναγγελλετε ημιν ετεραν πλανησιν,"6 αλλα γαρ και αυτωι την γλωτταν
επιθηγοντες τωι Χριστωι, και το κερας μεν εις υψος επαιροντες, αδικιαν δε λαλουντες κατα του Θεου, κατα το γεγραμμενον. Ἀλλ' ουτοι ταπεινωθησονται, φησι,
και πεσουνται μαχαιραι. ∆ιολωλασι γαρ, ως εφην, τουτο μεν τομωτατην επιφεροντος αυτοις την οργην, και οιον οξειαι μαχαιραι δαπανωντος αυτους του Θεου,
και των της δικαιοσυ- νης αποκειροντος αυχηματων, και του καθηγεισθαι λαων
αποπεμποντος, ηγουν και καθ' ετερον τροπον, μαχαιραι πεσεισθαι φησιν αυτους, τηι
των πολεμιων δηλονοτι, καθαπερ εφην αρτιως. Ἀλλα και ο Λιβα- νος, φησι, συν
τοις υψηλοις πεσειται. Λιβανον εν τουτοις κατα γε το εικος ονομαζει τον νεων,
70.309 ος καθηιρηται, και εμπεπρησται, πεπτωκε τε ομου τοις υψηλην εχουσι την
οφρυν. Ὑπεροπτος γαρ αλη- θως ο τε των ιερεων εσμος, και αυτος δε συν αυτοις ο
Ἰσραηλ, τον των ολων Σωτηρα και λυτρωτην ατι- μασας. Ευρησομεν δε και αυτην
την Ἱερουσαλημ Λιβανον ωνομασμενην. Και γουν ο προφητης Ζαχα- ριας εφη που
προς αυτην· "6∆ιανοιξον, ο Λιβανος, τας θυρας σου, και καταφαγετω πυρ τας
κεδρους σου."6 Ὀλολυξατω πιτυς, διοτι πεπτωκε κεδρος· ολολυξατε, δρυες της
Βασανιτιδος, οτι κατεσπασθη ο δρυμος σου ο συμφυτος. Ἐπειδη γαρ ορει τωι Λιβανου παρεικαζων την Ἱερουσαλημ, ουτως ωνομαζεν αυτην, αναγκαιως της του
λογου τροπης πιθανως εχομενος, κεδροις και δρυμωι συμφυτωι, τους τε εν αυτηι
λαους, και μεν τοι τους ηγουμενους ονομαζει χρησιμως, οις και ολολυζειν
διακελευεται, διατοι το δρυμων δικην επιπηδαιν αυτοις τους ωλοθρευκοτας. Ει δε
δη τις ελοιτο κεκρυμμενης αψασθαι θεωριας, και την των προκειμενων εφαρμοσαι
δυναμιν αυτωι τε τωι Σαταναι, και ταις υπ' αυτον δυναμεσι ταις αλιτηριαις, ουδε
ουτος εξω του εικοτος βαδιειται σκοπου. Συνετριβη δε και απολωλε των δαιμονιων
το φιλο- κακουργον στιφος, και αυτος δε συν αυτοις ο δρακων ο αποστατης, ο
υψηλος, και υπεροφρυς, και οιον ορει τωι Λιβανωι παρεικασμενος. Προ γαρ της του
Σωτηρος ημων επιδημιας περιφανης τις ην απασι,
και ατοπος πανταχη
προσκυνουμενος, και την της θεοτητος δοξαν αρπασας εφ' εαυτωι.
9Και
εξελευσεται ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος εκ της ριζης αναβησεται, και
αναπαυ- σεται επ' αυτον πνευμα του Θεου, πνευμα σο- φιας και συνεσεως, πνευμα
βουλης και ισχυος, πνευμα γνωσεως και ευσεβειας, εμπλησει αυτον πνευμα φοβου
Θεου.9 Προεγνωκως ο προφητης δια της ανωθεν δαιδου- χιας τα εσομενα σαφη
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιειται την προαγορευσιν. Ειρηται γαρ μεν εν υστεροις καιροις προς τον μακαριον ∆αβιδ παρα του παντων κρατουντος Θεου· "6Ἐκ καρπου της οσφυος σου
θησομαι επι τον θρο- νον σου."6 Ἐπειδη δε ην ο παντα ειδως τοις αγιοις προφηταις
την των εσομενων προγνωσιν εντιθεις, προαναβεβοηται και τουτο παρ' αυτων, ινα
παντα- χοθεν μαρτυρηται το μυστηριον, και πιστευηται γεγονος. Ῥαβδον τοινυν εκ
της ριζης Ἰεσσαι εξελευ-σεσθαι φησιν, αναβησεσθαι δε και ανθος, και ου μετα γε το
ταραχθηναι τους ενδοξους μετα ισχυος, ταπεινωθηναι δε και τους υψηλους, και συν
αυτοις πεσεισθαι τον Λιβανον, τοτε την ραβδον εκ της Ἰεσσαι ριζης αναφυηναι
φησιν. Ἀλλ' εν μεν τοις πρωτοις κεφαλαιωδεστερον η του παντος πραγματος
εδηλουτο δυναμις. Τινα γαρ εμελλε συμβησεσθαι τοις εξ Ἰσραηλ πεπαρωινηκοσιν
ανοσιως εις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, εν βραχει λογωι μεμαθη- καμεν·
αναφοιται δε νυν η διηγησις επ' αυτην ωσπερ την ανωτατω του πραγματος αρχην,
φημι δη την ενανθρωπησιν του Μονογενους, και την οικονομικως εσομενην εκ
γυναικος κατα σαρκα γεννησιν. Ῥαβδον δη ουν ωνομαζε τον εκ ριζης Ἰεσσαι κατα
σαρκα Χριστον· και μην προς τουτωι και ανθος, και δια μεν της ραβδου, κατα γε το
εικος, το βασιλικον εχων αξιωμα πλαγιως υποσημαινεται. Συνθημα γαρ βα- σιλειας
η ραβδος. Και γουν ο θεσπεσιος ∆αβιδ προς 70.312 αυτον που φησι τον Υιον· "6Ὁ
θρονος σου ο Θεος εις τον αιωνα, ραβδος ευθυτητος η ραβδος της βασιλειας σου."6
Ῥαβδος δε και ετερως, ως αν εχων τα παντα, και εις το ευ ειναι συνεχων,
συνεσταναι τε ποιων το ησθενηκος, ητοι την ανθρωπου φυσιν, μονονουχι
κατασειομενην, και μεθυουσαν υπο παθων. Ψαλλει γουν ο μακαριος ∆αβιδ, το
κοινον απαντων προσ- ωπον εαυτωι περιθεις, "6Ἡ ραβδος σου, και η βακτηρια σου,
αυται με παρεκαλεσαν."6 Ὑποστηριζει γαρ τους δικαιους ο Κυριος κατα το
γεγραμμενον· ωνομασται δε δια φωνης προφητων βακτηρια ευκλεης, ραβδος
μεγαλοσυνης· ραβδος δε και ετερως, επειπερ εστι ποιμην αγαθος, την ψυχην εαυτου
τιθεις υπερ των προβατων. Ειρηται γουν προς αυτον δι' ενος των αγιων προφητων·
"6Ποιμαινε λαον σου εν ραβδωι, φυλην σου, προβατα κληρονομιας σου."6 Ει δε τωι
δοκει, και επειπερ εστι κριτης, και αποδιδους εκαστωι κατα τα εργα αυτου, ταυτηι τοι,
και μαλα εικοτως ονομαζεσθαι ραβδον, νοησει καλως. Ειρηται γαρ προς αυτον,
εμπαροινησαντος τε αυτωι του Ἰσραηλ, και ακρατως απονενευκοτος εις απειθειαν·
"6Ποιμανεις αυτους εν ραβδωι σιδηραι, και ως σκευη κεραμεως συντριψεις αυτους."6
Ουτως ημιν αυτον
και ο του πανσοφου Μωσεως κατασημαινει νομος·
παραλαμβανεται γαρ εις τυπον Χριστου και η ραβδος Ἀαρων η βλαστησασα, και εις
τα Ἅγια των αγιων εισκεκομισμενη. Ἐξηνθησε γαρ καρυα, και τι δη το χρημα των
εν σκιαις εννοιων, ειπειν αναγ- καιον. Ἅπτονται μεν γαρ φυσιολογιας τινες, και δη
και φησι την καρυΐνην ραβδον, ει προς τηι κεφαληι κεοιτο τινων, ανυπνιας ειναι
φυσικως εμποιητικην. Ουκουν επειδηπερ εμελλεν ο Χριστος, χαριτι μεν Θεου,
καθα φησιν ο μακαριος Παυλος, υπερ παντος γευσασθαι θανατου, βραχυ δε ωσπερ
απονυσταξας, καθαπερ εξ υπνου διεγερθηναι παλιν, αναβιωναι τε θεοπρεπως,
πεπατημενου θανατου. Ταυτηι τοι ραβδωι καρυΐνηι παρεικαζεται. ∆ια ταυτης τε της
θειας τε και νοητης ραβδου τεθαυματουργηκεν ο Μωσης, της εν Αιγυπτωι δουλειας
απαλλαττων τον Ἰσραηλ. Ῥαβδον γουν αυτην ωνομαζε Θεου. Γεγονε γαρ αυτωι
ραβδος δυναμεως, κατα το γεγραμμενον. Ὅταν τοι- νυν ο προφητης αινιγματωδως
το Χριστου μυστηριον υποφαινων, εκ της Ἰεσσαι ριζης την ραβδον ημιν
αναφανηναι λεγηι, τοτε δη, τοτε τοις της διανοιας ομμασιν αυτον μονογενη του
Θεου Λογου, τον δι' ου τα παντα, και εν ωι τα παντα, σεσαρκωμενον τε και
ενανθρωπησαντα θεωρων, και εις εκουσιον εαυτον καθεντα κενωσιν, και την δι'
ημας οικονομικην ανατλαντα γεννησιν, φημι δη την κατα σαρκα και εκ γυναικος,
ομου τωι προφητηι λεγει· "6Κυριε, εισ- ακηκοα την ακοην σου, και εφοβηθην·
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατενοησα τα εργα, και εξεστην."6 Ῥαβδος δη ουν ωνομασται δια- τοι τας αρτιως
ημιν ειρημενας αιτιας. Ἄνθος δε παλιν· ανεθαλε γαρ η ανθρωπου φυσις εν αυτωι
προς αφθαρσιαν, και εις ζωην, και εις καινοτητα πολι- τειας ευαγγελικης· ανθος δε
και ετερως, δια την
70.313 νοητην ευοσμιαν. "6Ἐγω γαρ,"6 φησιν, "6ανθος του
πεδιου, κρινον των κοιλαδων."6 Γεγονε δε και ημιν οσμη τις ωσπερ της γνωσεως
του Θεου και Πατρος. Και γουν ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλει, και φησι· "6Τωι Θεωι
χαρις, τωι παντοτε θριαμβευοντι ημας εν τωι Χριστωι, και την οσμην της γνωσεως
αυτου φα- νερουντι δι' ημων εν παντι τοπωι, οτι Χριστου ευω- δια εσμεν, τωι Θεωι εν
τοις σωζομενοις, και εν τοις απολλυμενοις· οις μεν οσμη θανατου εις θανατον, οις
δε οσμη ζωης εις ζωην."6 Ταυτηι τηι ραβδωι φη- σιν, ητοι τωι ανθει τωι εκ της ριζης
Ἰεσσαι τεχθησο- μενωι, κατα καιρους επαναπαυσεσθαι Πνευμα Θεου πολλας εχον
τας ενεργειας. Πνευμα γαρ αυτο βουλης και συνεσεως ονομαζει, γνωσεως τε και
σοφιας, ευ- σεβειας και φοβου Θεου. Φαμεν δε, οτι της προφητι- κης ευτεχνιας το
κηρυγμα ουκ ανθρωπον ημιν ψιλον εισκομιζει τον Ἰησουν, ειτα γεγονοτα
πνευματο- φορον, και ως εν ταξει τηι καθ' ημας χαρισματων των παρα Θεου
γεγονοτα μετοχον, ενανθρωπησαντα δε μαλλον τον του Θεου Λογον καταδηλοι,
πληρη μεν οντα παντος αγαθου, το γε ηκον εις την αυτου φυσιν, οικειουμενου δε
μετα της ανθρωποτητος και τα αυ- της. Ἴδιον γαρ ανθρωποτητος, το οικοθεν μεν
εχειν, και ως εξ ιδιας φυσεως των ανωθεν χαρισματων ουδεν· "6Τι γαρ εχεις, ο ουκ
ελαβες;"6 ειρηται προς αυτην, καταπλουτειν δε μαλλον εξωθεν τε και επ- ακτως,
παρα Θεου δηλονοτι, τα υπερ φυσιν ιδιαν. Ἔδει τοινυν καθεντα προς κενωσιν
εαυτον τον μονογενη του Θεου Λογον, το εκ της κενωσεως μη παραιτεισθαι
σμικροπρεπες, και πληρη κατα φυσιν οντα δεχεσθαι δια το ανθρωπινον, ουχ εαυτωι
μαλλον, αλλ' ημιν τοις εν ενδειαι παντος αγαθου. Ὥστε καν ει λεγοιτο ποτε το
Πνευμα λαβειν, καιτοι χορηγος ων αυτος του αγιου Πνευματος, και ουκ εκ μετρου
δι- δους, αλλ' ως εξ ιδιου πληρωματος διανεμων αυτο τοις αξιοις, των της
κενωσεως μετρων νοεισθω το λαβειν, κατευθυ γαρ ουτω της αληθειας ηξομεν.
Πλην εκεινο αθρει· "6Ἀναπαυσεται γαρ επ' αυτον, φησι, Πνευμα του Θεου."6
∆εδοται γαρ εν αρχαις τηι του γενους ημων απαρχηι, τουτεστι, τωι Ἀδαμ, αλλα γεγονε ραιθυμος περι την τηρησιν της δοθεισης αυτωι εντολης, κατημελησε των
προστεταγμενων, κατεβιβα- σθη προς αμαρτιαν, ουχ ευρεν αναπαυσιν εν ανθρωποις
το πνευμα. "6Παντες γαρ εξεκλιναν, αμα ηχρειωθη- σαν, ουκ ην ο ποιων
χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος."6 Ειτα γεγονεν ανθρωπος ο μονογενης του Θεου
Λογος, καιτοι το ειναι Θεος ου μεθεις. Ἐπειδη δε καιτοι γεγονως καθ' ημας,
αναλωτος ην αμαρτιαις, επαν- επαυσατο τηι ανθρωπου φυσει το Πνευμα το αγιον, ως
εν αυτωι και πρωτωι, και ως εν απαρχηι του γενους δευτεραι, ινα και ημιν
επαναπαυηται, και μενηι λοι- πον ταις των πιστευοντων διανοιαις εμφιλοχωρουν.
Ουτω γαρ που και ο θεσπεσιος Ἰωαννης τεθεασθαι φησιν εξ ουρανου καταφοιτησαν
το Πνευμα επι Χριστον. Ὥσπερ συγκληρονομοι γεγοναμεν των συμβεβηκοτων τωι
πρωτοπλαστωι κακων, ουτως εσο- μεθα μετοχοι των υπαρχθεντων οικονομικως τηι
70.316 δευτεραι του γενους ημων απαρχηι, τουτεστι Χριστωι. Ὅτι δε ου μερικην αυτωι
την χαριν ειργαζετο, καθα- περ εν τοις αγιοις το επαναπαυεσθαι λεγομενον
Πνευμα, αλλ' ην πληρωμα της θεοτητος, το ως εν ιδιωι ναωι τηι ιδιαι σαρκι καταλυον,
και ουκ αψυχωι ποθεν, εψυχωμενην δε μαλλον ψυχηι νοεραι, σαφηνιει λεγων ο
προφητης· "6Ἐμπλησει αυτον πνευμα φο- βου Θεου."6 Ἑνι δε τωι Πνευματι πολυειδη
δεδωκε την ενεργειαν. Ου γαρ τοι Πνευμα μεν αλλο της σοφιας, ετερον δε το
συνεσεως, ητοι βουλης, και ισχυος, και των λοιπων, αλλ' ωσπερ εις μεν εστιν ο εκ
του Θεου Πατρος Λογος, ονομαζεται δε και εν- εργεια πολυτροπως· ζωη γαρ εστι, και
φως, και δυναμις· ουτω και επι του αγιου συνησεις Πνευμα- τος· εν γαρ υπαρχων
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νοειται πολυειδως, ενεργει δε και ουτως. Και γουν ο σοφωτατος Παυλος διαφορων
ημιν χαρισματων ιδεας απαριθμουμενος· "6Ταυτα παντα,"6 φησιν, "6ενεργει το εν
και το αυτο Πνευμα, διαιρει εκαστωι ιδιαι, καθως βουλεται."6 9Ου κατα την δοξαν
κρινει, ουδε κατα την λαλιαν εξελεγξει, αλλα κρινει ταπεινωι κρισιν, και ελεγξει
τους ταπεινους της γης, και παταξει γην τωι λογωι του στοματος αυτου, και εν πνευματι δια χειλεων ανελει ασεβη. Και εσται δικαιο- συνηι εζωσμενος την οσφυν αυτου,
και αληθειαι ειλημενος τας πλευρας.9 Ὅτι τεχθησεται κατα καιρους ο Ἐμμανουηλ
ευ μαλα προειρηκως, προσεπαγει χρησιμως, και τα δι' ων αν ειη γνωριμος ως απο
γε της ενου- σης αυτωι θεοπρεπους αρετης, και της εν εργοις λαμπροτητος. Ἔδει γαρ,
εδει προαναπειθειν ακρι- βως προφητικην εχοντας προαγορευσιν, τους οι γε την επ'
αυτον εμελλον παραδεχεσθαι πιστιν, τις δε γε, και ποιος, και δια ποιων ηξει
κατορθωμα- των. Ὥσπερ γαρ ει τις ενα των καθ' ημας, τοις ουκ ειδοσιν αυτον
κατασημαινειν βεβουλημενος, εξ ων οιδεν οντα λογωι ζωγραφει, λεγει δε περι
αυτου, ως ειη μεν την κομην ου βαθυς, συμμετρως δε ψιλος, και χαροπον μεν οτι το
ομμα αυτωι, και υπογελωσαν εχον την βολην, ισχνος δε την ρινα, και τα ετερα δε
του σωματος διεξιοι μερη, τον αυτον, οιμαι, τροπον και ο μακαριος προφητης,
επειπερ εστιν ο λογος αυτου περι του δι' ημας ενανθρωπησαντος Λογου, ταυτηι τοι
τα της θεοπρεπους υπεροχης και μεντοι εξουσιας απαριθμειται σημεια, και δη και
φησι περι αυτου· "6Ου κατα την δοξαν κρινει, ουδε κατα την λαλιαν ελεγξει."6
Θεοπρεπες το χρημα, εοικος τε φυσει τηι ανωτατω. Το γαρ μητε εις δοξαν την εν
ανθρωποις οραιν, ορθην τε και αδιαστροφον την εφ' εκαστωι ποιεισθαι κρισιν και
αμωμητον παντελως, πως ουκ αν πρεποι τηι των ολων βασιλιδι φυσει; Ου γαρ οιδεν
οραιν εις προσωπον, ουτε μην τον ταις εκ πλουτων περιβολαις, ουτε μην αξιωμασιν
εξωραι- σμενον αξιοι τιμης η λογου, πλεονεκτειν εθελοντα τινας, κατακρινει δε
παντως, και επαρατον αποφαι- νει τον της ανομιας εργατην. Ουκ ελεγξει δε κατα
την λαλιαν· και τινα τροπον χρη εννοεισθαι, και 70.317 τουτο διειπειν αναγκαιον.
Πλειστοι μεν γαρ οσοι των καθ' ημας τους επαινειν εθελοντας αξιουσι τιμης, και ει
μη τινες ειεν αγαθοι τους τροπους, μισθον δε ωσπερ της κολακειας αυτοις
απονεμουσι το και θε- ραπευειν εσθ' οτε, και τους υπ' αυτους ελεγχους
συστελλουσιν. Ἀλλ' ου τουτο δεδρακοτα κατιδοι τις αν τον Κυριον και Θεον ημων
Ἰησουν Χριστον. Τοιγαρτοι και τους χρηστοεπειν ῃρημενους, ου μην ετι και
αγαθους οντας κατα αληθειαν, αποτομοις ελεγχοις μεθιστη πολλακις επι γε το
βιουν ελεσθαι σωφρονεστερον. Προσηιεσαν μεν γαρ ποτε των καλου- μενων
Ἡρωδιανων τινες, πρακτορες δε ουτοι τε- λωνων, ειτα δολον αυτωι πικρον
αρτιοντες, εφασκον· "6∆ιδασκαλε, οιδαμεν οτι την οδον του Θεου εν αληθειαι
διδασκεις, και ου μελει σοι περι ουδενος. Ου γαρ βλεπεις εις προσωπον ανθρωπων.
Ἔξεστι δου- ναι φορους Καισαρι, η ου; Αυτος δε προς ταυτα, Τι με πειραζετε,
υποκριται; επιδειξατε μοι το νομι- σμα του κηνσου."6 Ἄθρει δη ουν οπως διελεγχει
κολακευοντας, και χρηστολογουντας αποσειεται. ∆ι- ηλεγξε δε, και ου κατα γε την
λαλιαν αυτων· οι μεν γαρ προσεδοκων επαινεθησεσθαι, ταχα που κατειεπιτηδευοντες την
ρωνευομενοι μεν, πλην ευφυα και στωμυλεστατην
κομψολογιαν, ο δε αδοκητως πειραζοντας και υποκριτας εκαλει. Ουκουν ου κατα
την δοξαν κρινει, τουτεστιν, ου προσωποληπτης εσται δικαστης, ουτε μην ελεγξει
κατα την λαλιαν. Ου γαρ ανεξεται, φησι, των ανοσια μεν φρονειν ῃρημενων,
προσωπειον δε ωσπερ απατης και δολου περιτιθεν- των εαυτοις την κομψολογιαν.
Τουτο τοι φησιν εναρ- γως· "6Ου πας ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, εισελευ- σεται εις
την βασιλειαν των ουρανων, αλλ' ο ποιων το θελημα του Πατρος μου του εν τοις
ουρανοις."6 Και παλιν· "6Πολλοι ερουσι μοι εν εκεινη τηι ημεραι, τηι της κρισεως
δηλονοτι· Κυριε, Κυριε, ου τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν, και δυναμεις πολλας
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησαμεν; Ἀλλα τοτε, φησιν, ερω αυτοις· Ἀμην, λεγω υμιν, ουδεποτε εγνων
υμας."6 Τι δε δη αρα προς τουτοις ο απροσωποληπτος εργαζεται δικαστης; Κρινει
ταπεινωι κρισιν, τουτεστιν, ου περιοψεται τινα των ταπεινων, αλλ' ορθην και
αμωμητον επ' αυτωι την κρισιν εξοισει. Ἐξελεγξει δε ομοιως τους ταπεινους της
γης· ωσπερ γαρ ου το του πλουσιου πλεονεκτειν εθελοντος ερυθριασει προσωπον,
αλλα δικαιαν επι τωι ταπεινωι ποιησεται κρισιν· ουτω καν ει τις, φησι, των εν
υφεσει και σμικροπρεπειαι τηι κατα τον βιον, εξω των θειων φεροιτο νομων, και τοις
της αδικιας εγκλημασιν εαυτον ανιεις αλισκοιτο, φησιν, ελεγχθησεται και ουτος.
Γεγραπται γαρ, οτι "6Πενητα ουκ ελεησεις εν κρισει."6 Ὥσπερ γαρ τον εν πλουτωι,
και υπεροχηι, και μεντοι και δυναστειαις ουκ απαλλαξει των αιτιαματων το
περιφανες, ει επι τισι των εκτοπων καταγινωσκοιτο, ουτως ουκ ελευ- θερωσει του
ειναι πονηρον το εν υφεσει και ταπει- νοτητι σμικροπρεπες, ουτε μην απαλλαξει του
κολα- ζεσθαι δειν τον τηι πτωχειαι κατηχθισμενον, και τον απευκτον και τρισαθλιον
αμειβοντα βιον. Προσεπ- 70.320 αγει δε τουτοις και ετερα τινα των οτι μαλιστα
θεοπρεπεστατων αξιωματων, α και προσειναι φησι τωι παντων Σωτηρι Χριστωι, οτι
μη ψιλος ανθρωπος καθ' ημας, αλλ' ην, ως εφην, σαρκωθεις και ενανθρωπησας ο
μονογενης του Θεου Λογος. Τι τοινυν εργασεται; φησιν. Παταξει γην τωι λογωι του
στομα- τος αυτου. Και ποιαν αρα γην; Μαλιστα μεν ην αν καταρασαιτο. Ἀληθες δ' αν
ειη και επι πασης το ειρημενον. Κατηρασατο γαρ συμπασαν γην, ητοι την ανθρωπου
φυσιν, ειπων εν Ἀδαμ· "6Γη ει, και εις γην απελευσηι."6 Κατηρασατο γαρ ουδεν
ηττον κοσμον ασεβων υδατι καταπνιξας. Κατηρασατο δε προς τουτοις την
Ἰουδαιαν, εμπαροινησαντων αυ- τωι των οικουντων αυτην. Ἔφη γαρ· "6Ἱερουσαλημ, η αποκτεινουσα τους προφητας, και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς
αυτην· ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου, ον τροπον ορνις επι- συναγει
τα νοσσια εαυτης υπο τας πτερυγας, και ουκ ηθελησατε; ιδου αφιεται υμιν ο οικος
υμων."6 Ἐν γαρ τωι, αφιεται υμιν ο οικος υμων, το της εγ- καταλειψεως της επ'
αυτηι γενομενης διαφαινεται παθος. Ἐγκαταλειφθεισα δε παρ' αυτου δεδαπανη- ται
και πολεμωι και πυρι, και ταις των ανηιρηκοτων χερσιν. Ἕτερον δε προς τουτωι
σημειον, και της ανωτατω δυναμεως αποτελεσμα, το εν πνευματι δια χειλεων
ανελειν ασεβη. Ἐπετιμα γαρ τοις ακαθαρ- τοις πνευμασι, και οσον μεν ηκεν εις γε το
ανθρω- πινον, η δια στοματος και χειλεων απεκτυπειτο φωνη, τηι δε αῤρητωι
δυναμει του πνευματος η των δαιμονιων πληθυς συνεθραυετο. Ἔσται δε, φησι, και
δικαιοσυνηι εζωσμενος την οσφυν αυτου, και αληθειαι ειλημενος τας πλευρας.
Ὅμοιον γαρ ως ει λεγοι, ∆υναμις αυτωι, και αξιωμα των μεν εν κοσμωι το συμπαν
ουδεν, δοξα δε μαλλον η θεοπρεπης, και οιον εζωσθαι δικαιοσυνηι και αληθειαι.
Ζωνη δε σημειον αρχης, και το ειλησθαι λεγειν αυτον τας πλευρας, ετερον ουδεν
ειη αν η αυτο δη τουτο κατασημαινον- τος, οτι καθαπερ τινα ζωστηρα περικεισεται
την δικαιοσυνην, και προς αυτηι την αληθειαν. Εικος δε δη οτι και δικαιοσυνην και
αληθειαν το νεον τε και ευαγγελικον απεκαλεσε κηρυγμα, κατα τε το δια της του
ψαλλοντος φωνης προς αυτον ειρημενον· "6Ἡ δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις τον
αιωνα· και ο νομος σου αληθεια."6 ∆ικαιοσυνης μεν γαρ διδασκα- λος και ο νομος
ην, αλλ' ου μεμενηκεν εις τον αιωνα, της κρειττονος και τελεωτερας
εισκεκομισμενης, δηλον δε οτι της δια Χριστου. Ἦν δε και ο παλαι νομος ουκ
αληθεια μαλλον, αλλα τυπος και σκια· Χριστος δε και τα αυτου καθαρως η αληθεια.
Τοιγαρτοι και εφασκεν· "6Ἐγω ειμι η αληθεια."6 9Και συμβοσκηθησεται λυκος μετα
αρνος, και παρδαλις συναναπαυσεται εριφωι, και μοσχαριον, και ταυρος, και λεων
αμα βοσκηθησονται, και παιδιον μικρον αξει αυτους. Και βους και αρκος αμα
βοσκηθησονται, και αμα τα παιδια αυτων εσονται· και λεων και βους αμα φαγονται
αχυρα, παι παιδιον νηπιον επι τρωγλην ασπιδων και επι κοιτην εγγονων ασπιδων
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την χειρα επιβαλει· και ου μη κακοποιησωσιν, ουδ' ου μη δυνωνται απολεσαι
ουδενα επι το ορος το αγιον μου· οτι ενεπλησθη η συμπασα του γνωναι τον Κυριον,
ως υδωρ πολυ καλυψαι θαλασσαν.9 70.321 Προς τοις ηδη προειρημενοις, μεγα και
εξαιρετον και τουτο σημειον, και της του Σωτηρος ημων επι- δημιας ουκ
αθαυμαστον αποτελεσμα δοιη τις αν ειναι, και μαλα εικοτως. Πριν μεν γαρ γενεσθαι
καθ' ημας ανθρωπον τον μονογενη του Θεου Λογον· πριν επιλαβεσθαι σπερματος
Ἀβρααμ, ομοιωθηναι τε κατα παντα τοις αδελφοις, καθα γεγραπται, συμπαν το επι
γης γενος, φημι δη το ανθρωπινον, εις εθνη διηιρητο δυο, εις τε των Ἰουδαιων, και
των τηι κτι- σει λελατρευκοτων παρα τον κτισαντα. Και γνωστος μεν ην εν τηι
Ἰουδαιαι ο Θεος· πολυς δε και απλετος ειδωλων εσμος παρα των ετερων
εθρησκευετο· και το εκαστωι δοκουν τηι του Θεου δοξηι τετιμητο· "6Παντες γαρ
εξεκλιναν, αμα ηχρειωθησαν, και ουκ ην ο ποιων χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος."6
Ἀλλ' Ἰουδαιοι μεν δια της του νομου παιδαγωγιας, οιονει πως εξημερουμενοι και
τοις της δικαιοσυνης τροποις τιθασσευομενοι, βιον τετιμηκασιν ανθρωποπρεπη· οι
γε μην ετεροι, τουτ' εστιν, οι τοις αψυχοις ειδω- λοις λατρευοντες, τον ιθυντηρα
νομον ουκ εχοντες δεινοι τε ησαν τας γνωμας, αγριοι τε και αρπακτι- κοι ετοιμοι
προς πλεονεξιας, ορμητιαι προς ηδονας και τας αγαν εκτοπους, και προς παν των
αισχι- στων οτιουν προαλεστατοι· ων ο μεν τις ην λυκωι προσεοικως, ο δε παρδαλεσι
παραπλησιος, δια τε το πλεισταις οσαις και πολυειδεσι παθων διαφοραις μονονουχι κατεστιχθαι τας φρενας· ο δε επι τοι την γνω- μην ασχετος ην, την καθ' ων
ελοιτο πλεονεξιαν αμογητι κατορθων, τοις λεουσιν εικασμενος διετελει κατα τον
βιον. Ἀλλα τοις ουτως αγριοις ηθεσι τε και τροποις εντεθραμμενοι, Χριστου
μεταπλαττοντος εις ημε- ρωτατην τε και αγιαν ζωην, κατεληξαν μεν της ενουσης
αυτοις ωμοτητος· τετιμηκασι δε και αυτοι τον ανθρωποις πρεποντα βιον τον εν
πραοτητι δηλον- οτι. Πεπιστευκασι γαρ λεγοντι τωι Χριστωι· "6Ἄρατε τον ζυγον μου
εφ' υμας, και μαθετε απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι, και ευρησετε
αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων."6 Ὁμου τοιγαρουν τηι πιστει κεκερδηκασι και της
αρχαιας ωμοτητος την απεμπολην, και το ειναι χρηστοι τε και πραοι, και το τοις
αγιοις αναμιξ πολιτευεσθαι. Κεχρηματικασι γαρ και αυτοι συμπολιται των αγιων
και οικειοι του Θεου· τουτο οιμαι πολυτροπως ημιν τον προφητικον εν τουτοις
υπαινιττεσθαι λογον. Συμβοσκηθησεται γαρ, φησι, λυκος μετα αρνος, και παρδαλις
συνανα- παυσεται εριφωι, τουτ' εστι, δια Χριστου συναφθησον- ται τα αγρια τοις
ημεροις, τα κατ' ουδενα τροπον ιερα τοις ιεροις και αγιοις. Ὅσον γαρ ηκεν εις το
πεπαιδευσθαι νομωι τον Ἰσραηλ και τους της επιει- κειας ειδεναι τροπους, ημερος τε
και πραος ην, ομου τε και ιερος, και οιον προβατωι και αιγι παραπλη- σιος· ιερα δε
αμφω και καθαρα τα ζωα, και προς γε τουτωι το τιθασσον παρ' αυτης λαχοντα της
φυσεως. Λυκος δε και παρδαλις, και μεντοι και λεων, αγρια τε φυσικως, ασυμβατα
τε τοις αλλοις· αλλ' εν Χριστωι και τουτο κατωρθωται. Συνηνεχθησαν γαρ αλληλοις,
Ἰουδαιοι τε και Ἕλληνες, κοινην ωσπερ ποιουμενοι
70.324 τροφην, το
ευαγγελικον τε και αποστολικον δηλονοτι κηρυγμα, και υφ' ενι γεγονοτες τωι
παντων αρχιποι- μενει, τωι κατανεμειν ειδοτι, καθα φησιν ο προφητης, εν νομηι
αγαθηι, και εν τοπωι πιονι. Ἀλλα και μοσχα- ριον, φησι, και ταυρος και λεων αμα
βοσκηθησονται. Ἔοικε δε μοσχαριον αποκαλειν, τον αρτιφυα και νεον των
πιστευσαντων λαον, τουτ' εστι, τον εν Χριστωι νηπιαζοντα· ταυρον δε ταχα που τον
Ἰσραηλ ως πρεσβυγενη. Νεογνου γαρ μοσχου πρωτερευει ταυ- ρος κατα τον χρονον.
Ἤγουν δια μοσχου καταδηλοι τον ως εν γνωσει τε και κατα αρετην υπερκειμενον.
Ὁποιον εστι το ευλογηθησεσθαι λεγειν παρα Κυριου τους σμικρους μετα των
μεγαλων, και πρεσβυτας μετα των νεωτερων, κατα την του ψαλλοντος φω- νην.
Οιδεν δε και ο σοφωτατος Ἰωαννης νου και ψυ- χης ηλικιαν τοιαυτην. Γραφει γουν
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και πατρασι και παιδιοις, και προς γε τουτωι και νεανισκοις, το, οιμαι, της εκαστου
διανοιας το μετρον, ητοι συνεσεως και θεογνωσιας, ταις των σωματων ηλικιαις
αφομοιων. Βοσκηθησονται τοινυν, φησιν, αμα και κατα ταυτον, μοσχαριον και
ταυρος, και λεων. Ἀναπλεκει δε παλιν χρησιμως μοσχαριωι τε και ταυρωι τον
λεοντα, ινα παλιν αινιγματωδως εννοηις τους εν πιστει δεδι- καιωμενους, και υπο
σκηπτρα γεγονοτας του παν- των ημων Σωτηρος Χριστου ουκ εκ μονων ειναι καθαρων τε και ιερων, ηγουν εξ ημερων τε και πραων, τουτ' εστι, των δια του νομου
τετιθασσευμενων, αλλα γαρ και εκ των αγριων, δηλον δε οτι των εθνων,
Σωτηρος Χριστου,
συνειροντος εις ομοψυχιαν αυτους του παντων ημων
παραπεμποντος τε το εντευθεν αγαθον και εις παιδων παιδας, ητοι τους εξ αυτων.
Ἐκτεινεται γαρ εις δευρο και παρ' ημιν η ειρηνη Χριστου, και το εκ της ομοψυχιας
τε ομου και ομο- πιστιας αγαθον. Τουτο γαρ, οιμαι, δηλοι προστιθεις, οτι αμα τα
παιδια αυτων εσονται, και λεων και βους αμα φαγονται αχυρα, φησιν. Ἐπιτηρησον
οτι ου το ημερον εις την τοις αγριοις κατειθισμενην με- ταφοιτησιν εφη τροφην,
αλλ' εις την του ημερου το αγριον· σαρκοβορα μεν γαρ ομολογουμενως αρκτος και
λεων, βους δε και μοσχος, ηγουν εριφος ουκετι· ποηφαγη δε μαλλον τα τοιαδε των
ζωων. Ἀλλα των εν εθει, φησιν, το αγριον αποστησεται. Μεταχωρησει δε μαλλον
επι την των ημερων τροφην, αχυροφαγη- σει γαρ και αυτα. Και τυπος αν ειη
διδαγματων η τροφη. Ἔστι τοινυν εννοειν, οτι προ μεν της πιστεως της εις Χριστον
τα εθνη πονηρους μεν εσχηκασι δι- δασκαλους, θηριοπρεπες αυτοις παρατιθεντας το
μαθημα, και τα φθορας τε και απωλειας εργα τιμαιν αναπειθοντας. Ἐπειδη δε
κεκληνται προς επιγνωσιν του κατ' αληθειαν οντος Θεου, ομου τηι αρχαιαι πλανηι
και των συντροφων αυτοις απηλλαττοντο μαθηματων, την ευανθη τε και
ευδιαθρυπτον των ευαγγελικων παιδευματων ομου τοις εξ Ἰσραηλ τιμωντες
τροφην. Ἀλλα και παιδιον, φησι, μικρον αξει αυτους, τουτ' εστιν, υπο διδασκαλοις
εσονται παιδαγωγοις ου πι- κρον τε και φιλοκαλουργον εχουσι νουν, απλοις δε
μαλλον και νηπιαζουσι μεν εν κακιαι, σοφοις δε τας φρενας. Τοιουτοι δε παντες οι
εν Χριστωι τον θειον 70.325 εχοντες θησαυρον εν οστρακινοις σκευεσιν, και δυστροπιας μεν και φαυλοτητος ελευθεραν εχοντες την καρδιαν, αρτιγενων τε παιδιων
κατ' ουδεν αποδεον- τες. Τους γαρ τοιουτους και αυτος ο Σωτηρ αξιους ειναι φησι
της βασιλειας των ουρανων· "6Ἀφιετε"6 γαρ, φησι, "6τα παιδια, και μη κωλυετε
αυτα ερχε- σθαι προς με· των γαρ τουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων."6 Ὅτι δε
και επι πλειστην εχοιεν την ακακιαν εις νουν, αχειρωτοι τε και αληπτοι, και
απαντων εσονται δειματων αμεινους, υπεμφαινει λε- γων· "6Και παιδιον νηπιον επι
τρωγλην ασπιδων, και επι κοιτην εγγονων ασπιδων την χειρα επιβαλει, και ου μη
κακοποιησωσιν, ουδ' ου μη δυνωνται απολεσαι ουδενα επι το ορος το αγιον μου."6
Τρωγλας δε οιμαι και κοιτας ασπιδων, η τα πονηρα των δαιμονιων ονομαζει στιφη,
ηγουν τας των ανοσιων αιρετικων οιον οικιας τε και καταδυσεις· ινα μη λεγωμεν
εκ- κλησιας· αις την χειρα πλειστακις επιφεροντες οι εν Χριστωι νηπιαζοντες
περιγινονται ραιδιως, κατ' ουδενα τροπον αδικουμενοι· Χριστος γαρ εστιν ο
επαμυνων αυτοις, και της εκεινων σκαιοτητος αφανι- ζων τα δηγματα, απρακτον τε
τον ιον αποφαινων. Ου γαρ μη δυνωνται, φησιν, απολεσαι τινα επι το ορος το
αγιον μου. Ἅγιον δε ορος φησι την Ἐκκλη-σιαν, δια το υψου τεθεισθαι το γε ηκον εις
δοξαν, και των εν αυτηι δογματων το επηιρμενον. Χθαμαλον γαρ ουδεν εν ημιν. Ου
γαρ ισως τηι κτισει τωι Κτιστηι το σεβας αναπτειν ηθισμεθα παρα τον Κτιστην και
Ποιητην· ουτε μην τον των ολων δημιουργον Θεον Λογον της αυτωι πρεπουσης
καταβιβαζομεν δοξης, συναριθμουντες αυτον τοις κτισμασιν. Ἐμπεπλησθαι τε φησι
την συμπασαν του γνωναι τον Κυριον, ουτω τε ειναι πληρη της εις αυτον ευσεβειας,
καθαπερ αμελει και η πλατεια τε και ευρυχωρος θαλασσα μεστη των ιδιων υδατων
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν. Ἴδοι δ' αν τις και τουτο αληθες. Που γαρ ολως η παρα τισιν ουκ ονομα- ζεται
Χριστος; η ποιον ανθρωπων γενος ουχ υποπεπτωκεν; Καμψει γαρ αυτωι παν γονυ,
και πασα γλωσσα εξομολογησεται αυτωι κατα το γεγραμμενον, οτι Κυριος Ἰησους
Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι η ριζα του Ἰεσσαι
και ο ανισταμενος αρχειν εθνων, επ' αυτωι ελπιουσιν, και εσται η αναπαυσις αυτου
τιμη.9 Ἀναλαμπει κατα βραχυ των αμυδρως ειρημενων η θεωρια, και απερ εφη δι'
αινιγματων, ταυτα τοις φιλακροαμοσιν ευ μαλα διατρανοι. Τινα γαρ τροπον
βοσκηθησεται μεν ο λυκος μετα αρνος, συναναπαυ- σεται δε εριφωι παρδαλις, και
μοσχαριον, και βους, και λεων αμα φαγονται αχυρα, ποτε δε ολως εσται ταυτι, και
τινες οι ποτε μεν ωμοι και απηνεις, εσο- μενοι δε μετα τουτο τιθασσοι τε και πραοι,
εσονται δε οπως αναμιξ τοις ημεροις τε και ιεροις υφ' ενι τωι παντων αρχιποιμενι
νεμηθησομενοι, καταλευκαινει λεγων· Και εσται η ριζα του Ἰεσσαι. Ἔσται δε τι και
επι τισιν; Ὥστε καταρξαι, φησι, των εθνων, γε- νεσθαι δε και εις ελπιδα τοις ουκ
εχουσιν ελπιδα, αυτοις δε δηλονοτι τοις εθνεσιν, οις και ο σοφωτατος Παυλος
επιστελλει λεγων· "6∆ιο μνημονευετε υμεις τα εθνη, οι λεγομενοι ακροβυστια υπο
της λεγομενης εν σαρκι περιτομης χειροποιητου, οτι ητε εν τωι καιρωι εκεινωι χωρις
Χριστου, απηλλοτριωμενοι του
70.328 Ἰσραηλ, και ξενοι των διαθηκων, της
επαγγελιας ελπιδα μη εχοντες και αθεοι εν τωι κοσμωι. Νυνι δε οι ποτε οντες
μακραν, εγενηθητε εγγυς εν τωι αιματι του Χριστου."6 Ἀλλ' ει και ησαν ελπιδος
διχα, και Θεον ουκ εχοντα κατα τον κοσμον· προσκεκυνηκασι γαρ τοις εργοις των
ιδιων χειρων· αλλ' ουν κεκλημενα δια της πιστεως εις επιγνωσιν του Χριστου, και
υπ' αυτωι τεθεινται, και Θεον εσχηκασι τον φυσει και αληθως, και της των αγιων
ελπιδος γεγονασι κοινωνοι. Ἔσται δε, φησιν, η αναπαυσις αυτου τιμη. ∆ιχη
νοησεις το ειρημενον. Ει μεν γαρ τις ελοιτο την αναπαυσιν εν τουτοις υποδηλουν
τον εν σαρκι θανατον του Χριστου, ον δι' ημας υπεμεινεν εκων, ουχ ως θανατον
υπομενων, ζωη γαρ ην κατα φυσιν, αλλ' οιον ηρεμησαι βραχυ την σαρκα ποιων·
τιμη το χρημα, και ετερον ουδεν. ∆εδοξασται γαρ ο των ολων Σωτηρ και Κυριος
ημων Ἰησους ο Χριστος, την υπερ γε του κοσμου σφαγην υπομεινας, και υπερ της
απαντων ζωης εθελοντης ανατλας τον θανατον. Και γουν εφασκε προς τον εν
ουρανοις Πατερα, μελλων επι τον τιμιον ιεναι σταυρον· "6Πατερ, δοξασον σου τον
Υιον, ινα και ο Υιος σου δοξασηι σε."6 Και παλιν· "6Νυν εδοξασθη ο Υιος του
ανθρωπου, και ο Θεος εδο- ξασθη εν αυτωι."6 Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις την των
σταυρωσαντων απονοιαν, και το ανοσιον τε και απ- αχθες εγχειρημα, μωμος ην
αυτωι και αδοξια το πα- θος. Ὤοντο γαρ ισως και ουχ εκοντα παθειν. Ἐπειδη δε
ανεβιω σκυλευσας τον ᾅδην, και οτι θανατου κρειτ- των εστιν δι' αυτου του
πραγματος αποφηνας, εις τιμην αυτωι και δοξαν εκτελευτωσαν ευρησομεν την του
πραγματος εκβασιν. Ἔσται τοινυν, φησι, κατα τουτον τον τροπον η αναπαυσις
αυτου τιμη. Ει δε δη και ετερως τοις θεωρημασι προσβαλειν βουλοιτο τις, εκδεξεται
τοιωσδε των ειρημενων την δυναμιν. Ου γαρ εις ελπιδα μονην εσται τοις εθνεσιν ο
Χρι- στος, αναδειχθησεται δε κατα καιρους, ηγουν ανα- στησεται ου προς το
καταρξαι μονον αυτων, αλλα γαρ εις τιμην και δοξαν αυτοις χαριειται την εν αυτοις αναπαυσιν. Ἐνδιαιτημα μεν γαρ αυτωι φιλον των αγιων ο νους, εναυλιζεται δε
τοις αξιοις, και αναπαυεται ψυχαις ιεραις των σεβομενων αυτον, και τοις λαβουσι
το χρημα τιμη τε εστι και δοξα. Τι γαρ αν γενοιτο ισοστατουν εις ευκλειας λογον
του Θεον εχειν ενηυλισμενον και ενοικουντα καρδιαις; Ἔσται τοινυν και κατα
τουτον τον τροπον η εν ημιν αναπαυσις αυτου τοις απαξ εθελουσι τιμη· "6Ἐαν γαρ
τις ακουσηι,"6 φησι, "6των λογων μου, αγαπησει αυ- τον ο Πατηρ μου, και προς
αυτον ελευσομεθα, και εν αυτωι καταλυσομεν."6
9Και εσται εν ημεραι εκεινηι,
προσθησει Κυριος του δειξαι την χειρα αυτου, του ζηλωσαι το καταλειφθεν
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπολοιπον του λαου, ο εαν καταλει- φθηι απο των Ἀσσυριων, και απο Αιγυπτου, και
Βαβυλωνιας και Αιθιοπιας, και απο Ἐλαμιτων, και απο ηλιου ανατολων, και εξ
Ἀραβιας.9 Ἡμεραν μεν ουν ο προφητης εν τουτοις τον καιρον ονομαζει, καθ' ον η
Χριστου γεγονε παρουσια, και 70.329 της μετα σαρκος οικονομιας του Μονογενους
ανεδειχθη το μυστηριον. Τοτε δη ουν, τοτε, φησι, καταδειξει Κυριος την εαυτου
χειρα, τουτ' εστι, δυναστειας επιδειξις εσται πολλη· και τουτο ου ματην, αλλ' υπερ
"6του ζηλωσαι το καταλειφθεν υπολοιπον του λαου, ο εαν καταλειφθηι απο των
Ἀσσυριων,"6 φησι, και απο των αλλων εθνων. ∆ει δε, οιμαι, την των ειρημενων
δυναμιν κατευρυνοντας απεργασασθαι διαφανεστεραν. Κατα μεν γαρ τους ανωθεν
ετι καιρους κεκμηκεν ου μετριως το των Ἰουδαιων εθνος, καταδηιουντων αυτο,
τουτο μεν Ἀσσυριων και Ἐλαμιτων, τουτο δε των απο Αιγυπτου και Βαβυλωνιας, και
απο ηλιου ανατολων, και εξ Ἀραβιας. Ἐπιλαμψας δε μετα τουτο Χριστος η
πανσθενεστατη χειρ και παντουργος δεξια του Θεου και Πατρος εαυτην εμφανη
καθιστη δια θαυματων, και πληροφορειν ηπειγετο τους εξ Ἰσραηλ, οτι τε ειη κατα
αληθειαν Θεος, και Θεου του κατα αληθειαν Υιος. Τι γαρ των αγαν τεθαυμασμενων
ου τετελεσται παρ' αυτοις; παντα γαρ ην θεοπρεπη και παραδοξα, και της ανωτατω
δυναμεως σαφη τε και εναργεστατην εχοντα την επιδειξιν. Κατ' εκεινο, φησι,
τοινυν του καιρου προσθησει Κυριος του δειξαι την χειρα αυτου, υπερ του ζηλωσαι
τον Ἰσραηλ, και οιον μη μονοις τοις εθνεσι παραχωρησαι Χριστον, ελεσθαι δε και
αυτους ελπιδα εχειν την επ' αυτωι, και μην και υπ' αυτωι γενεσθαι ζητειν, αρχοντα τε
ποιεισθαι, καθηγητην και διδασκαλον, τον ταυτης ενεκα της αιτιας γενομενον
ανθρωπον. Και γουν εφασκε δια φωνης του ∆αβιδ· "6Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς
υπ' αυτου επι Σιων ορος το αγιον αυτου, διαγγελλων το προσταγμα Κυριου."6 Ἧκεν
μεν γαρ ο Χριστος, ουκ απεσταλθαι λεγων ει μη εις τα απ- ολωλοτα προβατα οικου
Ἰσραηλ. Και γουν παρ' αυτοις διεκηρυξε πρωτοις, ενετελλετο δε και τοις αγιοις αποστολοις· "6Εις οδον εθνων μη απελθητε, και εις πολιν Σαμαρειτων μη εισελθητε·
πορευεσθε δε μαλλον προς τα απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ."6 Ἐπειδη δε
διατετελεκασιν εκ πολλης αγαν απονοιας οι δειλαιοι τον αφιγμενον εις τουτο ταις
απειθειαις περιυβρι- ζοντες, μεταπεφοιτηκεν επι τα εθνη λοιπον, και γε- γονασιν οι
εσχατοι πρωτοι, και οι πρωτοι εσχατοι. Ταυτηι τοι και νυν ο προφητης, ατε δη και
υπαρχων Πνευματοφορος ανηρ, και των εσομενων την γνωσιν δια της ανωθεν
δαιδουχιας πεπλουτηκως, πρωτον δια- μεμνηται των εθνων, ειτα μετ' εκεινους του
Ἰσραηλ, ως εῤριμμενου κατοπιν των δια πιστεως ηγιασμενων, τεθειμενου τε εις
νωτον και εν τοις περιλοιποις, κατα το γεγραμμενον. 9Και αρει σημειον εις τα
εθνη, και συναξει τους απολομενους Ἰσραηλ, και τους διεσπαρμενους του Ἰουδα
συναξει εκ των τεσσαρων πτερυγων της γης. Και αφαιρεθησεται ο ζηλος Ἐφραιμ,
και οι εχθροι Ἰουδα απολουνται. Ἐφραιμ ου ζηλωσει Ἰουδαν, και Ἰουδας ου θλιψει
Ἐφραΐμ.9 Παραδοξως ημιν ο προφητης τον εν γε τουτοις μαλιστα διαπεραινει
λογον. ∆εχεται γαρ το ιστορικως γεγονος εις εικονα πραγματος νοητου· χρηναι δε
οιμαι ως ενι ειπειν και τουτο λαμπρως. ∆ιεδεξατο γαρ την Σολομωντος αρχην ο εξ
αυτου γεγονως Ῥο- 70.332 βοαμ· κατεσχισθη δε προς διχονοιαν απ' αυτου το των
Ἰουδαιων εθνος· και αι μεν δεκα φυλαι και το ημισυ φυλης Ἐφραιμ μετωικισθησαν
εν τηι Σαμαρειαι, εν δε γε τοις Ἱεροσολυμοις απομεμενηκεν η Ἰουδα φυλη, και το
ημισυ φυλης Μανασση. Ἐβασιλευον τε κατα καιρους τουτων τε κακεινων τινες· εν
μεν τοις Ἱε- ροσολυμοις, οι εκ φυλης Ἰουδα· εν δε γε τηι Σαμαρειαι, οι εκ φυλης
Ἐφραΐμ· και πολυς ο μεταξυ τοις με- ρεσιν ανεκαιετο ζηλος, πολεμοι τε συχνοι, και
κατ' αλληλων επαναστασεις, καθα και εν βιβλοις των Βασιλειων διηγορευται
σαφως. Ἐπειδη δε Χαλδαιοι και οι Βαβυλωνος της Περσικης βεβασιλευκοτες,
απασαν, ως επος ειπειν, την Ἰουδαιαν καταδηιωσαν- τες, απεκομισαν αιχμαλωτον εις
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την εαυτων τον τε Ἰσραηλ και τον Ἰουδαν, τουτ' εστι, τους τε εν τηι Σαμαρειαι, και
τους εν τοις Ἱεροσολυμοις· ειτα της αιχμαλωσιας απηλλαγμενοι, παλιν υπενοστησαν
εις την εαυτων, και κατωικηκασιν ουκετι διηιρημενως, αλλ' εν τοις Ἱεροσολυμοις
απαντες· επαυσαντο δε του και ανα μερος χριειν εφ' εαυτοις βασιλεας τε και
αρχοντας, θλιβειν τε αλληλους, και ζηλουν ετι, καθα και προτερον. Ὑφ' ενι γαρ
γεγονασι το τηνικαδε Ζωροβαβελ τωι του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα, και
μεντοι και Ἰησου τωι του Ἰωσεδεκ τωι προυχοντι καθ' ιερωσυνην. Και ο μεν της
ιστοριας εν τουτοις λογος. Γεγονε δε τωι προφητηι σκοπος, ως εκ πραγμα- των
εμφανεστερων και εκ των τοις παλαι συμβεβη- κοτων της του Σωτηρος ημων
επιδημιας καταδειξαι τα κατορθωματα. Ἐγηγερμενου γαρ του σημειου, τουτ' εστι,
του τιμιου σταυρου, και εμφανους γεγο- νοτος τοις ανα πασαν την οικουμενην
εθνεσι τε και λαοις, γεγονεν αφεσις των εν αιχμαλωσιαι (δηλον δε οτι τηι νοητηι),
συνδρομη προς ομοψυχιαν, σπουδη προς ομονοιαν και ομοπιστιαν των παλαι
διηιρημενων· οι πολλοις τε και ανοσιοις τυραννοις κατεζευγμενοι (δεδουλευκασι
γαρ τοις ακαθαρτοις πνευμασι), απεσει- σαντο μεν τον εκεινων ζυγον,
συνδεδραμηκασι δε και μαλα προθυμως εις την νοητην Σιων, ηγουν Ἱερου- σαλημ,
τουτ' εστι, την Ἐκκλησιαν, και υφ' ενι γεγο- νασι βασιλει, τουτ' εστι Χριστωι, ου και
εις τυπον ο Ζωροβαβελ ην, ανακομιζων εκ της αιχμαλωσιας τον Ἰσραηλ συνοντος
αυτωι και Ἰησου του ιερεως και μεγαλου, ιν' εν αυτωι νοηται Χριστος βασιλευς τε και
αρχιερευς, οσιος, ακακος, αμιαντος, κεχωρισμενος απο των αμαρτωλων, και
υψηλοτερος των ουρανων γεγονως, καθα φησιν ο θεσπεσιος Παυλος. Ὅτι δε το
Χριστου σημειον, τουτ' εστιν, ο τιμιος σταυρος γε- γονε προξενος του συνενεχθηναι
προς ομοπιστιαν τους ανα πασαν την γην, οικειωθηναι τε ουτω δι' αυτου τωι
παναγιωι Πατρι, σαφες αν γενοιτο δι' ων γεγραφεν ο θεσπεσιος Ἰωαννης ο
ευαγγελιστης. Εισ- κεκομικε γαρ τον επαρατον Καιαφαν τοις εν τωι συν- εδριωι
λεγοντα· "6Ὑμεις ουκ οιδατε ουδεν, ουδε λογι- ζεσθε οτι συμφερει ημιν, ινα εις
ανθρωπος αποθανηι
υπερ του λαου, και μη ολον το εθνος αποληται."6
Προσεπηνεγκε δε τουτοις αυτοις· "6Τουτο δε αφ' εαυτου ουκ ειπεν, αλλ' αρχιερευς
ων του ενιαυτου εκεινου, 70.333 προεφητευσεν οτι εμελλεν Ἰησους αποθνησκειν
υπερ του εθνους, και ουχ υπερ του εθνους μονον, αλλ' ινα και τα τεκνα του Θεου τα
διεσκορπισμενα συναγαγηι εις εν."6 Γεγονε γαρ ο Χριστος ειρηνη ημων, κατα τας
Γραφας, ο το μεσοτοιχον του φραγμου λυσας, και τον νομον των εντολων εν
δογμασι καταργησας, και εις ενα καινον ανθρωπον τους δυο κτισας λαους· αμφω τε
δι' εαυτου καταλλαττων τωι Θεωι και Πατρι, και την μεταξυ καταλυων εχθραν, ιν' οι
παντες εν ενι πνευματι και εν ενι σωματι, συμψυχοι τε αλλη- λοις και συσσωμοι
γεγονοτες, εν αυτωι δε δηλονοτι τωι Χριστωι, καρποφορησωμεν αυτωι την υπερ νομον
δικαιοσυνην, και της ευαγγελικης πολιτειας την κα- θαροτητα. Ουκουν ως απο γε
των ιστορικως πεπρα- γμενων εις θεωριαν ερχομενος την πνευματικην, συν- ησεις
ευ μαλα του Χριστου το μυστηριον. 9Και πετασθησονται εν πλοιοις αλλοφυλων·
θαλασσαν αμα προνομευσουσι, και τους αφ' ηλιου ανατολων, και Ἰδουμαιαν, και
επι Μωαβ πρωτον τας χειρας επιβαλουσιν· οι δε υιοι Ἀμ- μων πρωτοι
υπακουσονται.9 Τινα δη τροπον οι εκ των τεσσαρων πτερυγων της γης, τουτ' εστι,
παντα τα εθνη συνενεχθησεσθαι προς ενοτητα την εν Χριστωι δια πιστεως, και εις
συνδεσμον αγαπης αγιοπρεπους, διατρανοι παλιν εν τουτοις. Προ μεν γαρ του
τιμιου σταυρου τοις αγιοις αποστο- λοις εφασκεν ο Χριστος· "6Εις οδον εθνων μη
απελ- θητε, και εις πολιν Σαμαρειτων μη εισελθητε· πο- ρευεσθε δε μαλλον προς
απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ."6 Ὡς γαρ αυτος εφη παλιν· "6Ουκ απεσταλην ει
μη εις τα απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ."6 Ἐπειδη δε δυσσεβειας απασης ακρον
εληλακοτες πε- παρωινηκασιν εις Χριστον, και απεκτονασιν αρχηγον της ζωης, και
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον αγιον και δικαιον ηρνησαντο· τοτε δη, τοτε πατησας τον θανατον, και
εγηγερμενος εκ νεκρων, τοις αγιοις ενετελλετο μαθηταις· "6Πορευ- θεντες
μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα Πατρος, και Υιου, και
αγιου Πνευματος· διδασκοντες αυτους τηρειν παντα οσα ενετειλαμην υμιν."6
Ἐπειδη δε αναβεβηκεν εις τον ουρανον, ειτα καταπεφοιτηκεν εις αυτους η εξ υψου
δυναμις, ουκετι μεμενηκασιν κατα μονην την Ἰου- δαιαν ευαγγελιζομενοι τον
Ἰησουν, αλλ' οι μεν εις Ἠω, και τας τηιδε πολεις απιοντες εκηρυττον· οι δε την
Ἑσπεραν καταλαμβανοντες, αλλοι δε τοις ομ- οροις εθνεσι τους της κατηχησεως
εχαριζοντο λογους· ην δε πως αναγκη την υφ' ηλιωι πασαν περινοστειν εθελοντας
κεχρησθαι και πλωι. Και γουν ο θεσπεσιος
Παυλος νυχθημερον εν τωι βυθωι
πεποιηκεναι διισχυ- ριζεται. Και ο τας Πραξεις δε των αγιων αποστολων
συγγεγραφως, επιβηναι φησιν αυτον και τους συν αυτωι πλοιωι Ἀλεξανδρινωι
παρασημωι ∆ιοσκουροις. Ἔθος γαρ πως εν ταις Ἀλεξανδρεων μαλιστα ναυσι προς γε
τηι πρωρηι δεξια τε και ευωνυμα γραφας ειναι τοιαυτας. Ἐπειδη δε ην εικος,
ειδωλολατρειας κρατουσης κατ' εκεινο καιρου, εγγεγραφθαι τηι νηι
70.336 τους
∆ιοσκουρους, ταυτηι τοινυν ακολουθον αλλοφυλον
ειναι, τουτ' εστιν,
ειδωλολατρην της νεως τον δεσπο- την. Ουκουν εν πλοιοις αλλοφυλων
πετασθησονται, φησι, τουτ' εστι, δρομαιοι και προθυμοι και οιονει πτηνοι
διαβησονται, και προνομευσουσι την θαλασ- σαν. Ἔθος δε τηι θειαι Γραφηι θαλασσαν
αποκαλειν τα προς τηι εσπεραι μερη, διατοι το σφοδρα πολλην και ευρειαν ειναι την
εκεινης θαλασσαν. Και γουν ο μα- καριος ∆αβιδ, παντος του κοσμου δημιουργον
απο- φαινων τον των ολων Θεον, "6Τον βοῤραν,"6 φησι, "6και θαλασσαν συ
εκτισας."6 Ὅτι δε και ο θεσπε- σιος Πετρος, και μην και αυτος ο πανσοφος Παυλος,
τα της εσπερας καταλαβοντες μερη, κατηγγελκασι τον Ἰησουν, ενδοιασειεν αν
ουδεις. Προνομευσουσι δε, φησι, και τους αφ' ηλιου ανατολων, και Ἰδουμαιαν, και
επι Μωαβ τας χειρας επιβαλουσιν. Οι δε υιοι Ἀμμων πρωτοι υπακουσονται. Μετα
γαρ τοι την των Ἰουδαιων χωραν, απασαι λοιπον αι ομοροι τε και γειτονες, ει και
ετι ποῤρωτερω, μεσται μεν ησαν ει- δωλολατρων, ασυμβατοι δε τοις φρονημασι τοις
τον ενα και φυσει και αληθως ειδοσι Θεον. Ἰδουμαιοι τε και Μωαβιται, και μεντοι
και υιοι Ἀμμων, ομοροι τε ησαν τοις εξ Ἰσραηλ, και γειτονα μεν κατενεμοντο
χωραν, διαφοροι δε δεινως, και των οτι μαλιστα πο- λεμιωτατων. Προσεκυνουν δε
τοις αστροις, και δι' αι- δους απασης εποιουντο τον Ἑωσφορον, πρου[σ]χοντα δε
των αλλων απεκαλουν Θεον. Ἀλλ' αυτοις και πρω- τοις εις νουν και καρδιαν
ανελαμψεν ο αληθως Ἑωσ- φορος, και διηυγασε της νοητης ημερας το φως.
Ἀποβεβληκοτες δε την αρχαιαν εκεινην αχλυν, και το κτισει λατρευειν ετι
παρωσαμενοι, προσκεκυνηκασι τωι Χριστωι, και τους παλαι πολεμιωτατους, φημι δη
τους εξ Ἰσραηλ, εποιουντο μυσταγωγους και καθηγητας οδου της αποφερουσης εις
σωτηριαν. 9Και εξερημωσει Κυριος την θαλασσαν Αιγυ- πτου, και επιβαλει την
χειρα αυτου επι τον ποταμον πνευματι βιαιωι, και παταξει επτα φαραγγας, ωστε
διαπορευεσθαι αυτον εν υποδη- μασιν. Και εσται διοδος τωι καταλειφθεντι μου λαωι
εν Αιγυπτωι· και εσται τωι Ἰσραηλ ωσει η ημερα οτε εξηλθεν εκ γης Αιγυπτου.9
Κεκρατηκε μεν εκ πλεονεξιας των ανα πασαν την υπ' ουρανον ο της αμαρτιας
ευρετης και πατηρ. Ἀπο- βουκολησας της αληθειας τον ανθρωπον, της των δαιμονιων αγελης απετελει προσκυνητην, και τοις ιδιοις υπετιθει ζυγοις· Αιγυπτιοι δε
μαλιστα δεισιδαιμονε- στατοι παρα τους αλλους και δεινοι προς τουτο γεγο- νασι.
Τεμενη γαρ ησαν πανταχου και βωμοι κατα την χωραν αυτοις, εδη τε μυρια, και
αγαλματων εσμος, πολυμορφα τε τα εν σηκοις. Προσκεκυνηκασι γαρ πτηνοις και
ιχθυσιν, αιγι και προβατωι, και μοσχος ην το σεβας αυτοις. Ἀλλα και ουτως εχοντας
επεσκεπτετο Θεος, και ομου τοις αλλοις εκαλει προς το φως, και προς επιγνωσιν
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθειας. ∆ιεκηρυξαν γαρ εν αυτηι το Ευαγγελιον του Χριστου Μαρκος τε ο
μακαριος ευαγγελιστης, και ετεροι δε μετ' αυτον κατα καιρους· τουτο μεν εκ της
Ἑβραιων ορμωμενοι χωρας, τουτο δε και εξ αυτων των πεπιστευκοτων
70.337
μυσταγωγοι και διδασκαλοι κατα καιρους αναδεδει- γμενοι. Τινα δη τροπον και
τουτο κατωρθωται, δι- ειπειν αναγκαιον, τον της ιστοριας κατευρυνοντας λο- γον.
Πριν μεν γαρ τα Ῥωμαιων κατα παντων ισχυσαι κρατη, χωρας τε εκαστης ιδιον
εχουσης τον ηγουμε- νον, ητοι βασιλευοντα, πολλη τις ην τοις εθνεσιν η διαφορα·
τουτο μεν οτι και το της θρησκειας ετεροιον ανακαιεσθαι μεταξυ την εχθραν
εποιειτο, τουτο δε οτι καταληΐζεσθαι τοις εθελουσιν εξην τον εκ της ετερας,
επιτιμωντος ουδενος. Ἦν ουν αμιξια προς αλληλα πλειστη τεως τοις εθνεσι, και το
αλωναι τισι της ετε- ρων χωρας εισω γεγονοσιν ουκ αζημιον. Ἐπειδη δε ισχυσε κατα
παντων η Ῥωμαιων αρχη, και υφ' ενα γεγονασι τον ηγουμενον, νομοις τοις παρ'
αυτων δια- βιουν εδιδαχθησαν, επιμιξιαι τε λοιπον αι προς αλ- ληλα των εθνων
γεγονασιν αδεεις, και πολλη κεκρα- τηκεν ημεροτης· τοτε δη, τοτε τοις
ευαγγελιζομενοις τον Ἰησουν γεγονε διοδος, ητοι οδος, του και εν Αιγυ- πτωι
δυνασθαι παρελθειν. Ειλεν δε τινα τροπον την Αιγυπτιων ο Αυγουστος Καισαρ, ο
προφητικος ημιν διερμηνευει λογος. Ὁ μεν γαρ της Αιγυπτου ποταμος ευρυς τε και
πολυς, και πλημμυρων κατα καιρους, δι' επτα στοματων ερχεται, αλι τηι γειτονι το
ναμα δωρουμενος· γεγονως γε μην εν τοις μερεσι των ελειων ανδρων, λιμνας
αποτελει μακρας και ευρειας, και απασαν αυτων επικλυζει την γην, ωστε και ναυσιπορον ειναι την πυροφορον. Ὡς ουν ο Αυγουστος
Καισαρ της Ἰουδαιας
κεκρατηκως ηκεν εις την Αι-γυπτιων, ᾤοντο μεν οι ταυτης οικητορες, οτι καν ει
ελοιντο κατηρεμειν, αποσχεσθαι τε πολεμου και οπλων, αληπτον εκεινωι την χωραν
εργασεται το δι- εζωσθαι λιμναις τε και ποταμοις. Ἐπειδη δε τωι των ολων
κρατουντι Θεωι τοις Ῥωμαιων σκηπτροις υπο- φερειν εδοκει και αυτην μετα των
αλλων την Αιγυ- πτιων, ανεμωι νοτωι βιαιοτατωι το του ποταμου κατ- ωθησας υδωρ
επι την θαλασσαν, βασιμον απασαν ετιθει την χωραν, ωστε τους διαπεραιουσθαι
θελοντας λιμνας τε και αυτας δε τας φαραγγας, ητοι τα επτα στοματα του ποταμου,
μηδ', οσον ειπειν, απολυσαι του ποδος το υποδημα. Καταλειαινοντος τοι- νυν του
Θεου την παροδον τηι Ῥωμαιων στρατιαι, νε- νικηνται τα Αιγυπτιων. Τουτο παλιν
ημας ο προφητης διδασκει λεγων· "6Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ, Και πιονται οι
Αιγυπτιοι υδωρ το παρα θαλασσαν· ο δε πο- ταμος εκλειψει και ξηρανθησεται· και
εκλειψουσιν οι ποταμοι, και αι διωρυγες του ποταμου· και ξηραν- θησεται πασα
συναγωγη υδατος, και εν παντι ελει καλαμου και παπυρου, και το αχι το χλωρον
παν το κυ- κλωι του ποταμου, και παν το σπειρομενον δια του πο- ταμου
ξηρανθησεται εν ανεμοφθοριαι."6–Ἐξερημωσει τοινυν, φησι, Κυριος την θαλασσαν
Αιγυπτου. Ἔθος δε τηι θειαι Γραφηι, και αυτας τας λιμνας θαλασσας αποκαλειν. Και
επαξει την χειρα αυτου επι τον ποτα- μον πνευματι βιαιωι. Χειρος γαρ εργον, ητοι
δυναμεως της θειας, γενεσθαι φαμεν του βιαιοτατου πνευματος την κατα των
υδατων επαγωγην. Ἐπαταξε γαρ τας επτα φαραγγας, τουτ' εστι, τα στοματα, και
αποτε- 70.340 τελεκεν ουτω ξηρας, ως διαπορευεσθαι αυτας εν υπο- δημασι. Τοτε
δη, τοτε, φησιν, εσται διοδος εν Αιγυπτωι τωι καταλειφθεντι μου λαωι. Και ποιος
ουτος ην; Οι εξ Ἰσραηλ πιστευσαντες, περι ων και ο προφητης Ἡσαΐας· "6Ἐαν ηι ο
αριθμος των υιων Ἰσραηλως η αμμος της θαλασσης, το καταλειμμα σωθησε- ται."6
Ἀπαρχη δε ωσπερ του καταλειμματος οι μα- καριοι μαθηται και οι συν αυτοις, ων εις
γεγονε και ο θεσπεσιος Μαρκος. Ἀλλα και εσται, φησιν, ως η ημερα, οτε εξηλθον εκ
γης Αιγυπτου· τουτ' εστιν, οι εξ αιματος Ἰσραηλ, τον θειον τε και ουρανιον λογον
τοις εν Αιγυπτωι διακηρυξαντες, ησθησονται λιαν, καθαπερ αμελει και κατ' εκεινην
ησθησαν την ημε- ραν, οτε εξηλθον εκ γης Αιγυπτου. Παλιν μεν γαρ αυτοι της εν
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Αιγυπτωι δουλειας απεκομιζοντο. Κηρυ- γματων δε των θειων ιερουργοι γεγονοτες,
και των ευαγγελικων θεσπισματων ταμιαι γνησιοι, ου σαρκι- κης δουλειας
απηλλαττον Αιγυπτιους, αλλα της του διαβολου χειρος εξελοντες ελευθερους
απετελουν. Και μεσιτευοντος του μεν [του] πανσοφου Μωσεως, ο ποτα- μος εις αιμα
μετεσκευαζετο· νυνι δε γεγονεν αυτοις εν Χριστωι το υδωρ σωτηριον. Σεσωσμεθα
γαρ δια του αγιου βαπτισματος. Κατεπνιγοντο τοτε τηι Ἐρυθραι θαλασσηι
προσβεβληκοτες οι διωκοντες τον Ἰσραηλ· εδιδαχθησαν δε δια των αγιων
αποστολων, τον του παρ- οντος διανηχεσθαι βιου κλυδωνα, και κυματων αμει- νους
ορασθαι κοσμικων· επεπιπτεν αυτοις η χαλαζα τοτε δεινη και ραγδαιοτατη. Ἐπειδη
δε μεμυσταγω- γηνται της μετα σαρκος οικονομιας τον λογον, υετος αυτοις ο θειος
εις νουν καταβεβηκεν, εγκαρπους αποτε- λων. Βαθυς και τριημερος επενηνεκται
σκοτος· αλλα γεγονασιν εν φωτι. Τεθρηνηκασι τα πρωτοτοκα· αλλα σεσωκεν
αυτους εκ θανατου και φθορας ο Πρωτοτοκος εκ νεκρων, τουτ' εστι, Χριστος. Ἐπ'
ουν τουτοις απασι χαιρειν ην ακολουθον τους εξ Ἰσραηλ, ως οτε εξηλθον αυτοι εκ
γης Αιγυπτου. 9Και ερεις εν τηι ημεραι εκεινηι· Ευλογησω σε, Κυριε, διοτι ωργισθης
μοι, και απεστρεψας τον θυμον σου απ' εμου, και ηλεησας με. Ἰδου ο Θεος μου,
Σωτηρ μου Κυριος, πεποιθως εσο- μαι επ' αυτωι, και σωθησομαι εν αυτωι, και ου
φοβηθησομαι, διοτι η δοξα μου και η αινεσις μου Κυριος, και εγενετο μοι εις σωτηριαν.9 Ἀνασεσωσθαι λεγων τους εξ εθνων δια πιστεως της εις Χριστον, και εις
επιγνωσιν αληθειας ελθειν τους οτι μαλιστα των αλλων δεισιδαιμονεστατους,
εικοτως αυτους δοξολογουντας εισφερει. Του γαρ απηλλαχθαι μεν ολοτροπως της
πρωτης τε και εν αρχαις ενουσης αυτοις αμαθιας, μεταφοιτησαι δε λοι- πον εις γε το
ελεσθαι φρονειν τα αυτωι δοκουντα και μονωι τωι διασωσαντι Θεωι, γενοιτ' αν
αναδειξις εναρ- γης, το επειγεσθαι δοξολογειν, και καθαπερ τινα θυ- σιαν
πνευματικην προσκομιζειν αυτωι τας ευχαριστιας. Ουκουν κατ' εκεινο, φησι, του
καιρου, καθ' ον αν γε- νοιτο διοδος εν Αιγυπτωι, τουτ' εστι, τοις τον ευαγγε- λικον
και σωτηριον πρεσβευουσι λογον, Συ, φησιν, ο εν σκοτωι παλαι βαθει, και πικρος
ειδωλολατρης ο ταις των δαιμονιων απαταις εγκεχωσμενος, οταν τοις 70.341 της
διανοιας ομμασιν αναβλεψηις προς το φως· οταν ιδηις του κεκληκοτος την δοξαν,
και εις αισθησιν εν- εχθηις, εξ οιων εις οια μετακεχωρηκας πραγματα· και οτι πικρωι
τυραννωι κατεζευγμενος, εξω μεν της εκεινου γεγονας πλεονεξιας, υπεδραμες δε
την επι- κουριαν του παντα ισχυοντος Θεου και διασωζοντος τους απολωλοτας·
τοτε δη, τοτε σεαυτωι δη λιαν και μαλα εικοτως επιγαννυμενος αναφωνησεις
λεγων· Ευλογησω σε, Κυριε, διοτι ωργισθης μοι, και απεστρε- ψας τον θυμον σου
απ' εμου, και ηλεησας με. Ἀνα- κομιζουσι δε τα χαριστηρια, και αναπτουσι τας δοξολογιας, ουχ οτι γεγονασιν υπο θειαν οργην, αλλ' οτι γεγονοτες ηλεηνται.
Ὠργισθαι δε φαμεν τοις τα τοιαδε λεγουσι τον των ολων Θεον, δηλον οτι τοις
ειδωλολα- τραις. ∆ια ποιαν αιτιαν; Παυλος ημιν ο θεσπεσιος σαφηνιει γεγραφως·
"6Φασκοντες ειναι σοφοι εμωραν- θησαν. Και ηλλαξαντο την δοξαν του αφθαρτου
Θεου, εν ομοιωματι εικονος φθαρτου ανθρωπου, και πετει- νων και ερπετων, και
τετραποδων. Ταυτηι τοι,"6 φησι, "6παρεδωκεν αυτους ο Θεος εις αδοκιμον νουν, και
εις παθη ατιμιας ποιειν τα μη καθηκοντα."6 Οι γαρ δη την θειαν παρασημαναντες
δοξαν, και της ανωτατω φυσεως το εξαιρετον καλλος τοις ουτως οικτροις αναθεντες κτισμασι, πως ου σφοδρα εικοτως τοις εκ θειας οργης κινημασιν υπενεχθειεν
αν; Ἐπειδη δε, φησιν, απεστρεψας τον θυμον σου, ηλεησας με (κε- κλημαι γαρ εις
επιγνωσιν δια πιστεως, ου κατα τα εργα α εποιησαμεν ημεις, καθα γεγραπται, αλλα
κατα το πολυ αυτου ελεος)· ταυτηι τοι, φησιν, εις αισθησιν της μεγαλοδωριας
ενηνεγμενος, ακαταληκτον προσ- οισω σοι την δοξολογιαν, και δη και ερω· Ἰδου ο
Θεος μου, Σωτηρ μου Κυριος, πεποιθως εσομαι επ' αυτωι και σωθησομαι εν αυτωι.
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παλαι μεν γαρ ξυλοις τε και λιθοις προσπιπτοντες, και τοις αναισθητοις αγαλ- μασι
προσκομιζοντες θυσιας, σωζεσθαι δι' αυτων παρ- εκαλουν. Ἐπειδη δε Θεον
εγνωκασιν τον αληθινον, τους ψευδωνυμους παρωσαμενοι, αυτον τε και μονον
καταδεικνυουσι λεγοντες· Ἰδου ο Θεος μου Σωτηρ μου Κυριος. Ουκ επι ξυλοις ετι
και λιθοις εσομαι πεποιθως, φησιν, αλλ' επ' αυτωι και μονωι, και δι' αυτου
σωθησομαι. Καν ο παλαι πλεονεκτησας και συναρπασας εις πλανην, προσερχεται
παλιν πειρα- ζων και μαχομενος, Νικησω, φησιν, οτι η δοξα μου και η αινεσις μου
Κυριος. Ὁραις οπως εγνωκασιν οτι σωτηριον χρημα το δοξολογειν; "6Θυσον"6 γαρ,
φησι, "6τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευχας σου."6 Και,
"6Ἐπικαλεσεις με εν ημεραι θλιψεω σου, και εξελουμαι σε, και δοξασεις με."6 9Και
αντλησατε υδωρ μετ' ευφροσυνης εκ των πηγων του Σωτηριου.9
Φιλοτιμος ο
κεκληκως, ετοιμος εις αντιδοσιν ο δια- σωσας Θεος, ευεργετει τους επεγνωκοτας,
θειοις τε και πνευματικοις κατευφραινει πλουσιως τους δοξο- λογουντας αυτον.
Ἄθρει γαρ οπως οι μεν ωμολογουν λεγοντες· Ἰδου ο Θεος μου, Σωτηρ μου Κυριος,
πε- ποιθως εσομαι επ' αυτωι· ο δε παραχρημα, και πη- γας αυτοις και υδωρ
επαγγελλεται σωτηριον. Ἔδει 70.344 γαρ, εδει τους εκ σκοτους δραμοντας προς το
φως, τους εξ αμαθιας Ἑλληνικης εις επιγνωσιν κεκλημε- νους του κατα αληθειαν
οντος Θεου μη αμοιρησαι παιδαγωγιας και λογου του κατευφραινοντος, και
συνεχειν αυτους ισχυοντος προς ευσεβειαν. "6Ου γαρ επ' αρτωι μονωι ζησεται,"6
φησιν, "6ο ανθρωπος, αλλ' επι παντι ρηματι εκπορευομενωι δια στοματος Θεου."6
Ὕδωρ μεν ουν αποκαλει τον ζωοποιον του Θεου, λογον· πηγας δε τους αγιους
αποστολους τε και ευαγγελι- στας, προσθειην δι' αν οτι και αυτους τους προφη- τας·
Σωτηριον δε τον Χριστον. Ὑμεις τοιγαρουν, φησιν, οι ταις εις πιστιν ομολογιαις εμε
τον φυσει και τον ολων Θεον ευφραινοντες, αντικομιεισθε θειαν τε και
πνευματικην ευφροσυνην, αρυομενοι τον λογον τον εις τουτο υμας συνεχειν
ισχυοντα εκ των πηγων του Σωτηριου, τουτ' εστι, Χριστου. Αυτος γαρ ανεδει- ξε
τους αγιους αποστολους· περι ων και ο μακαριος ψαλλει ∆αβιδ· "6Ὤφθησαν αι
πηγαι των υδατων, και ανεκαλυφθησαν τα θεμελια της οικουμενης."6 Πηγαι μεν
γαρ υδατων εισιν οι θεσπεσιοι μαθηται, τους ανωθεν και δια του Πνευματος τοις
ανα πασαν την υπ' ουρανον αναβρυοντες λογους. Εισι δε ομοιως και θεμελια του
κοσμου. Λιθος μεν γαρ εκλεκτος ο Χρι- στος, ος και τεθεισθαι λεγεται παρα του Θεου
και
Πατρος εις τα θεμελια της Σιων, τουτ' εστι, της Ἐκκλησιας. Αυτωι γαρ
επερηρεισμεθα και δια πιστεως εποικοδομουμεθα οικος πνευματικος εις ναον αγιον,
εις κατοικητηριον του Θεου εν πνευματι. Λιθοι δε μετ' αυτον, ητοι θεμελια της
οικουμενης, ειεν αν ονο- μαζοιντο τε και σφοδρα εικοτως οι διακηρυττοντες αυτον
τοις ανα πασαν την γην. Ἀνεχουσι γαρ ημας τα αυτων συγγραμματα προς
εδραιοτητα και βεβαιω- σιν την εν πιστει τε και αληθειαι. 9Και ερεις εν τηι ημεραι
εκεινηι, Ὑμνειτε Κυριον, βοατε το ονομα αυτου, αναγγειλατε εν τοις εθνεσι τα
ενδοξα αυτου· μιμνησκεσθε, οτι υψωθη το ονομα αυτου. Ὑμνησατε το ονομα
Κυριου, οτι υψηλα εποιησεν· αναγγειλατε ταυτα εν πασηι τηι γηι. Ἀγαλλιασθε και
ευφραινεσθε, οι κατοι- κουντες εν Σιων, οτι υψωθη ο αγιος του Ἰσραηλ εν μεσωι
σου.9 Ὦ παραδοξου πραγματος! Ὁ αρτιως μυσταγω- γουμενος, ειτα περιτυχων ταις
του Σωτηριου πη- γαις και το ζωαρκες αρυσαμενος ναμα, τοσαυτην οραται
προσειληφως την επιδοσιν, την εις γε φημι το ειναι πιστος και γνησιος, ωστε και
αποστολικην ευθυς ενδεικνυται λειτουργιαν. Και ουχ οπως αυτος δοξολογειν
επειγετο μονος, αλλ' ηδη και τοις αλλοις απασι τουτο δραιν επιταττει λεγων·
Ὑμνειτε Κυ- ριον, βοατε το ονομα αυτου. Και τισιν αρα προστατ- τει βοαιν, εναργες
καθιστησιν επιλεγων ευθυς· Ἀναγ- γειλατε εν τοις εθνεσι τα ενδοξα αυτου. Μη γαρ
δη λανθανετω, φησι, του Σωτηρος η δοξα, απασιν εστω καταφανης η θεοπρεπης
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου δυναμις τε και εξου- σια. Σεσωκε μεν αμνησικακως· καθειλεν αμαχον
τυραννιδα την του διαβολου και των δαιμονιων· ελυτρωσατο τους ηπατημενους·
ηλευθερωσε τους εν αιχμαλωσιαι· ευηγγελισατο τυφλοις αναβλεψιν.
70.345
∆εδικαιωκε δια πιστεως, ηγιασε δια του Πνευματος, υιους απεφηνε Θεου τους παλαι
δραπετας και την ακλεα και επαρατον διαβιουντας ζωην. Πεπληροφο- ρηκε δια
πραγματων οτι φυσει τε και αληθως εστι Θεος. Ἤγειρε νεκρους, καθαρους απεφηνε
τους εν λεπραι. Τεθεραπευκε νευμασι τους εν αῤρωστιαις· ανεκοψε πνευματων
ορμας. ∆εδυσωπηκε θαλασσαν αγριαν ουσαν. Ουκουν αναγγειλατε εν τοις εθνεσι τα
ενδοξα αυτου, και δια μνημης ποιεισθε πολλης, οτι υψωθη το ονομα αυτου. Ὑψηλα
γαρ εποιησεν. Και γαρ εστιν αληθως υπερ ανθρωπου χειρα, μαλλον δε και παντος
επεκεινα θαυματος τα κατωρθωμενα. Ἀγαλλιασθε δη ουν και ευφραινεσθε οι
κατοικουντες Σιων, τουτ' εστιν, οι εδραιαν εχοντες την πιστιν εν Ἐκκλησιαις· οτι
υψωθη ο αγιος του Ἰσραηλ εν μεσωι σου. Ει γαρ και γεγονεν ανθρωπος ο αγιος του
Ἰσραηλ, και εν δουλου μορφηι καθικετο δι' ημας οικονομικως, αλλ' ουν εκ των
αποτελεσματων, και της των εργων λαμπροτητος, υψωθη θεοπρεπως· και τις κατα
φυσιν εστιν, εγνωκαμεν. {1ΤΟΜΟΣ Βʹ.}1 9Ὅρασις ην ειδεν Ἡσαιας υιος Ἀμος κατα
Βαβυλωνος.9 Ἡ μεν κατα Βαβυλωνος ορασις, και μην και αι ταυτηι καθεξης, κατα
γε Ἰδουμαιων και Μωαβιτων, και μεν τοι και Αιγυπτιων, και προσετι των ετερων
πεποιηνται μεν εις παρακλησιν τωι Ἰσραηλ· ιστο- ρικωτεραν δε πως των
σημαινομενων εχουσι την αποδοσιν, πλην εφειται τοις νουνεχεστεροις, ως εκ
παχειας και νυν εικονος μεταχαραττειν αστειως εις πνευματικην θεωριαν τα τοις
αρχαιοις συμβεβηκοτα σαφεστατην· ο τοις εντευξομενοις ποιησεται την αφ- ηγησιν
προιων ο λογος, και των γεγραμμενων εκαστα διερμηνευων ως ενι. Χρηναι δε οιμαι
και νυν επι την του πραγματος αρχην αναδραμειν, και τας της ορασεως αιτιας
προαφηγησασθαι. Κεκλημενος γαρ δια του πανσοφου Μωσεως ο Ἰσραηλ εις
επιγνωσιν και λατρειαν του κατα αληθειαν οντος Θεου, και νομον εχων τον
απευθυνοντα προς παν οτιουν των τεθαυμασμενων, κατημελησε μεν της αυτωι
δοθεισης εντολης, ετραπετο δε προς διδασκαλιας ενταλματα ανθρωπων, μαλλον δε
και τοις ετι χειροσιν εαυτον ενιεις, τοις της ειδωλολατρειας ενωλισθε βοθροις.
Ἐπηιτιατο γουν τοιαυτα δραιν ελομενους ο των ολων Θεος δια παντος προφητου,
και πολλην εποιειτο δεδυσσεβηκοτος αυτου την καταβοην. Ἔφη γουν· "6Ἐγγιζει
μοι ο λαος ουτος, τοις χειλεσιν αυτων τιμωσι με· η δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει
απ' εμου."6 Ματην δε σεβονται με διδασκοντες διδασκα- λιαν ενταλματα
ανθρωπων. Και παλιν· "6Τι η ηγα- πημενη εποιησεν εν τωι οικωι μου βδελυγμα;"6
Βδε- λυγμα δε το ειδωλον ονομαζει. Ουκουν απονενευκοτα δεινως εις εκτοπους
εξιτηλειας, και της υπο Θεωι δουλειας αποφεροντας τον αυχενα, και γαυρον ωσπερ
αυτωι το οικειον αντεγειροντες φρονημα, παρεδιδου κατα καιρους, ποτε μεν τοις
την γειτονα νεμομενοις χωραν, Ἰδουμαιοις τε φημι, και μεντοι και Μωαβι- 70.348
ταις, Αιγυπτιοις και τοις εκ Φυλιστιειμ, ποτε δε και δυσαχθεστεραν αυτοις επιφερων
πληγην, τους οτι μαλιστα των επι γης ωμοτατους αυτοις επηφιει, φημι δη τους
Βαβυλωνιους, οι και πασαν αμογητι την των Ἰουδαιων καταδηιωσαντες χωραν,
αιχμαλω- τον απεκομισαν εις την εαυτων αριθμου κρειττονα πληθυν. Ἀλλα ταυτι
μεν οτι συμβησεται παροτρυ- νουσιν αυτοις τον των ολων Θεον, προηγορευον κατα
καιρους οι μακαριοι προφηται. Οι δε καιτοι προς περας αυτοις εκβεβηκοτων των
ηδη προηγγελμενων, ουδεν ηττον ησαν σκληροι τε και απειθεις, βδελυραν και
εκνομωτατην επιτηδευοντες ζωην. Οικονομικω- τατα τοινυν ο των ολων Θεος μετα
πληγην και μα- στιγας και τα εκ των πολεμιων συμβεβηκοτα κατα καιρους αυτοις,
και των ηδιστων και κατευφραινειν
ειδοτων ποιειται την προαγορευσιν·
υπισχνειται δε
οτι και τους ηδη γεγονοτας αιχμαλωτους υπονοστησαι
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρασκευασει, και των της ταλαιπωριας ανησει δεσμων, παραδωσει δε και αυτους
τους παλαι νικη- σαντας εις χειρας εχθρων. Ἦν γαρ δη που και μαλα εικος, ει και
ανουθετητοι μεμενηκασιν επ' εκεινοις, αλλ' ουν ελεσθαι λοιπον το καν γουν τοις
δευτεροις εφησθηναι τε αμα, και εις ελπιδα των ποθουμενων αναπτερουμενους,
την τωι Θεωι φιλαιτατην τιμησαι λατρειαν, και ακλονητον αυτωι τηρησαι το
φρονημα. Ἐπειδη τοινυν, ει και πολλοι τινες ησαν οι κατα καιρους την των
Ἰουδαιων χωραν πεπορθηκοτες, αλλ' οι γε των αλλων απηνεστεροι τε και
αγριωτεροι Χαλδαιοι μαλιστα, και οι της Βαβυλωνος βεβασιλευ- κοτες κατα καιρους
αυτοις οιονει και πρωτοις ο της προφητειας λογος επιπηδαι και φησιν· 9Ἐπ' ορους
πεδινου αρατε σημειον.9 ∆ειν δε οιμαι της ερμηνειας των προκειμενων ακριβη
ποιεισθαι την αποδοσιν ηιρημενους, προαφ- ηγησασθαι τι των αναγκαιοτατων.
Κυρος τοιγαρουν, ο πατρος μεν Καμβυσου γεγονως, μητρος δε Μαν- δανης, Περσων
τε και Μηδων βεβασιλευκως, κατ- εστρατευσε της Βαβυλωνος, και πασης δε της των
Χαλδαιων χωρας ευρειας τε ουσης και πολλης αγαν· και δη και κεκρατηκεν. Ειλεν
αυτην ου δυναμεσιν ιδιαις, ουτε μην αλκιμωτεραι χειρι χρησασθαι δυνη- θεις
(αμαχον γαρ τι και ανανταγωνιστον το Χαλ- δαιων εθνος ην, δια τε πληθυν, και το
ευ μαλα γε- γυμνασθαι τα τακτικα), Θεου μαλλον υποφεροντος αυτωι τους
ανθεστηκοτας, και τα δυσσεβη των Βαβυ- λωνιων κατασειοντος κρατη· διατοι το
πλειστην μεν οσην παρ' αυτοις ειναι την γοητειαν· αριθμου δε κρειττονα τον των
ειδωλων εσμον· και γουν γη των γλυπτων κατωνομασται, η δια την των ειδωλων
πληθυν, ηγουν οτι και εκαστος των εκεισε κατωικη- κοτων κατ' ουδενα τροπον
ειδωλου διενεγκων ηλι- σκετο, κατα γε φημι το ασχετως τε και ακρατως απονευσαι
προς πλανησιν. Ειτα προς τουτοις, οτι την αγιαν και εκνεμηθεισαν τωι Θεωι
καταδηιωσαντες γην, τουτ' εστι, την Ἰουδαιαν, κατεμπρησαντες τε τα Ἱεροσολυμα,
και αυτον τε τον θειον ναον, απεκομι- σαν μεν τα σκευη τα ιερα εις την εαυτων,
θυμωι δε ακρατωι χρωμενοι τον Ἰσραηλ απεκτονασιν, καιτοι λαον αγιον
ωνομασμενον, μεριδα τε και κληρον Θεου. Ὅτι μεν γαρ ειδωλολατρησαντα τον
Ἰσραηλ παρεδι-δου Θεος εις χειρας εχθρων ουκ ασυμφανες τοις των 70.349 ιερων
γραμματων επιστημοσιν, αλλ' εκολαζον ου μετριως οι κεκλημενοι προς τουτο. Και
γουν ευρι- σκεται που λεγων ο των ολων Θεος δια φωνης Ζαχα- ριου· "6Ἐζηλωκα
την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, και θυμωι μεγαλωι εγω οργιζομαι επι τα
εθνη τα συνεπιτιθεμενα, ανθ' ων εγω μεν ωργι- σθην ολιγα, αυτοι δε συνεπεθεντο
εις κακα."6 Και προς γε την Βαβυλωνα φησιν· "6Ἐγω δεδωκα αυτους εις τας χειρας
σου, συ δε ουκ εδωκας αυτοις ελεος."6 Κυρωι δη ουν παρεδιδου Θεος την αλαζονα
και υβρι- στριαν, την απασης φαυλοτητος μητερα και τροφον, φημι δη την
Βαβυλωνα. Γενοιτο δε και τουτο σαφες λεγοντος αυτου δια Ἡσαΐου ουτως· "6Ταδε
λεγει Κυριος τωι χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας, επακουσαι εμπροσθεν
αυτου εθνη, και πολεις ου συγκλεισθησονται· Ἐγω εμπροσθεν σου πορευσο- μαι, και
ορη ομαλιω. Θυρας χαλκας συντριψω, και μοχλους σιδηρους συγκλασω."6
Νενικηκως δε ο Κυρος ανηκε της αιχμαλωσιας τον Ἰσραηλ, οικοι τε χαι- ροντας
ιεναι προστεταχεν, και μην και αυτον ανα- δειμασθαι τον θειον ναον. Και γουν ο
προφητης Ἱερεμιας, "6Ὁ λογος,"6 φησιν, "6ον ελαλησε Κυριος επι Βαβυλωνα·
Ἀναγγειλατε εν τοις εθνεσι, και ακουστα ποιησατε, και μη κρυψητε. Ειπατε· Ἑαλωκε
Βαβυλων, κατηισχυνθη Βηλ, η απτοητος, η τρυφερα. Παρεδοθη Μεωδαχ, οτι ανεβη
επ' αυτην εθνος απο βοῤρα, αυτος θησει την γην αυτης εις αφανισμον, ουκ εσται ο
κατοικων εν αυτηι απο ανθρωπου εως κτηνους. Ἐν ταις ημεραις εκειναις, και εν τωι
καιρωι εκεινωι, ηξουσιν οι υιοι Ἰσραηλ και οι υιοι Ἰουδα επι το αυτο βαδιζοντες και
κλαιοντες πορευσονται τον Θεον αυτων ζητουντες· εως Σιων ερωτησουσι την οδον.
Ὧδε γαρ το προσωπον αυτων δωσουσι, και ηξουσι, και καταφευξονται προς Κυριον.
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ια- θηκη γαρ αιωνιος ουκ επιλησθησεται."6 Και παλιν· "6∆ια τουτο ταδε λεγει
Κυριος· Ἰδου εγω εκδικω επι τον βασιλεα Βαβυλωνος, και την γην αυτου, καθως
εξεδικησα επι τον βασιλεα Ἀσσουρ· και αποκατα- στησω τον Ἰσραηλ εις την νομην
αυτου· και νεμηθησεται εν τωι Καρμηλωι, και εν ορει Ἐφραιμ, και εν τωι Γαλααδ, και
εμπλησθησεται η ψυχη αυτου."6 9Ἐπ' ορους πεδινου αρατε σημειον, υψωσατε την
φωνην εαυτοις, μη φοβεισθε, παρακαλειτε τηι χειρι, ανοιξατε οι αρχοντες. Ἐγω
συντασσω, και εγω αγω αυτους. Ἡγιασμενοι εισιν, και εγω αγω αυτους. Γιγαντες
ερχονται πληρωσαι τον θυμον μου, χαιροντες αμα και υβριζοντες.9 Ὁ μακαριος
προφητης μεμεστωμενον εχων τον νουν του αγιου Πνευματος, γεγονως τε εν
οπτασιαις πραγματων, οιονει γραφομενων, μονονουχι και εξ- αλλεται, Περσαις τε
και Μηδοις επιφωνων, ως ηδη κεκρατηκοσι της Βαβυλωνιων, αιρειν τε υψου της
νικης το συμβολον· τουτι γαρ, οιμαι, εστι το σημειον· και καταλαλαζειν της
Χαλδαιων στρατιας, ως ηδη πεσουσης και παραδουσης αυτοις την αλαζονα και
αοιδιμον, ην και σφυραν της γης ο προφητης Ἱερε- μιας απεκαλει λεγων περι της
Βαβυλωνιων· Πως εαλω και συνετριβη η σφυρα της γης; πασα γαρ συνετριβη πολις
τε και χωρα καταπαιομενη τροπον 70.352 τινα καθαπερ τινι σφυραι, ταις εκεινων
πλεονεξιαις. Ὄρος δε, οιμαι, πεδινον ονομαζει το οιονει χθαμαλον, και ως εν ταξει
γηλοφου. Ου γαρ τοι προς τα ανεστη- κοτα των ορων αναβαινοντες τας σημασιας
ιστασιν, ητοι τα τροπαια, ηγουν το σημειον, αλλ' επι βουνων ου λιαν ηρμενων, ιν'
εν ταυτωι και το υψου τεθεισθαι λιαν διαφυγηι, ειη δε και απασηι τηι στρατιαι γνωριμωτατον. Ἄρατε τοινυν, φησι, σημειον, ως ηδη νενικηκοτες Θεου προασπιζοντος.
Ὑψωσατε την φωνην, τουτ' εστι, καταλαλαξατε της των εχθρων φαλαγγος, μη
φοβεισθε. ∆εινη μεν γαρ ομολογουμε- νως και ανανταγωνιστος τοις απανταχου των
Βαβυ- λωνιων η χειρ, και ουκ αν τις καταμωμησαιτο τους δεδιοτας αυτην. Ἀλλα
νυν μη φοβεισθε, φησι, Θεου ταις εκεινων υπεροψιαις την ιδιαν οργην αντεξαγοντος. Παρακαλειτε τηι χειρι. Και τι δη τουτο εστιν; Ἔθος ταχα που τοις των τακτικων
ηγουμενοις χειρι παραθηγειν, και νευμασι παροτρυνειν τους μαχιμω- τατους,
εγειρειν τε προς εφοδους αυτους τας κατα τινων, φωνης ατονουσης τουτο δραιν, ως
εν θορυβωι πολλωι. Προσταττει τοιγαρουν τοις των πραγματων προεστηκοσι τας δια
χειρων και νευματων παρακλη- σεις ποιεισθαι ταις υπο χειρα στρατιαις, και εις
αμαχον τινα προθυμιαν παραθηγειν αυτους. Ἐπι- φωνει δε παλιν το, Ἀνοιξατε οι
αρχοντες. Ἢ γαρ αυτοις επιταττει τοις Βαβυλωνιοις, ως ηδη κεκρα- τημενοις
ανοιγνυναι τε τας πυλας, και παραδιδοναι την αλαζονα ποτε και υβριστριαν πολιν·
η ταχα που και δυναμεσιν αγιαις κατα προσταξιν Θεου συνα- σπιζουσαις τοις
Μηδοις, αποφα[ι]νουσαις τε αυτοις ιππηλατα καιτοι λιαν δυσχερη. Ἵνα δε την των
μα- χομενων αηττητον αποδειξηι χειρα, προστιθησι και φησιν· Ἐγω συντασσω και
εγω αγω αυτους. Μονον γαρ ουχι τοιουτον τι φησιν· Ου στρατιας υμιν Μη- δικης
ηυτομολησε πληθυς, ουδε εκ μονης της ιδιας γνωμης ο Περσων επεφοιτησε δημος· η
ταχα μαλλον αυτους εγω και ηγιακα προς τουτο. Το δε ηγιακα φησιν εν τουτοις,
αντι του αφωρισα και οιονει εξελεξαμην προς κατορθωσιν ων βεβουλευμαι καθ'
υμων. Ἔρχονται τοινυν, φησιν, ους εγω αγω, καθαπερ τινες γιγαντες πληρωσαι τον
θυμον μου, χαιροντες αμα και υβριζοντες· χαιροντες μεν ατε δη και τεθαῤρηκοτες
οτι κρατησουσιν· υβριζοντες δε, αντι του περιπτυοντες ως πολυ νοσουντας το
αναλκες, και ουδενος οντας αξιους. Τοιουτον γαρ πως αει το βαρβαρον φρονημα,
και προαλες εις ελπιδα την επι γε το δυνασθαι κρατειν, και κατα- σμικρυνον αει
τους ανθεστηκοτας. Στρατηγει γαρ μαλιστα θυμος προς τουτο αυτους, και τον της
ευ- ανδρειας εντικτει ποθον, το και παντος κινδυνου και φοβων υπεροραιν. 9Φωνη
εθνων πολλων επι των ορεων ομοια εθνων πολλων, φωνη βασιλεων και εθνων
συν- ηγμενων. Κυριος Σαβαωθ εντεταλται εθνει οπλο- μαχωι ερχεσθαι εκ γης
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποῤρωθεν απ' ακρου θε- μελιου του ουρανου Κυριος, και οι οπλομαχοι αυτου του
καταφθειραι την οικουμενην ολην.9 Ὡς αλαλαζοντων ηδη των Μηδων, και την
τοις πολεμοις πρεπουσαν εξαιροντων φωνην, ως ιππου 70.353 μεν χρεμετιζοντος
και διωκοντων τινων, τραπομενων δε ηδη προς φυγην ετερων, μεγαλης τε και
παμμι- γους διασκιδναμενης ηχης, "6Φωνη,"6 φησι, "6πολλων εθνων επι των
ορεων, ομοια εθνων πολλων."6 Ου τοιαυτη, φησιν, η φωνη, ωστε και εικασαι τινας
ευαριθμητους ειναι τους κεκραγοτας, οιεσθαι δε μαλλον και αριθμου κρειττονα την
των βοωντων ειναι πληθυν. Ἀποφαινει δε ο λογος ομου τοις υπ- εζευγμενοις τους
καθηγεισθαι λαχοντας καταπεπλη- χθαι τοις δειμασιν. Ἐθνων γαρ ειναι και
βασιλεων ισχυριζεται την φωνην. Ουκουν ειεν αν οι κεκραγο- τες, ο Βαβυλωνιων
απλετος δημος, και συν αυτοις οι περιφανεστεροι, δορυληπτον ηδη γεγενημενην
ορων- τες την πολιν, ηγουν Περσαι τε και Μηδοι των αλοντων καταλαλαζοντες.
Αυτους δε, οιμαι, και οπλο- μαχους αποκαλει, και εκ γης ποῤρωθεν ερχομενον
εθνος· απ' ακρου θεμελιου του ουρανου, τουτ' εστιν, εξ αυτων των τερματων της
Μηδικης, και των εσω- τατων γης της βορειωτατης. Ἐπειδη δε κατα βουλη- σιν Θεου
την εφοδον εμελετων οπλομαχους αυτους του Κυριου καλει, ηχθαι τε φησι προς το
καταφθειραι την οικουμενην ολην, και ουχι δη πασαν την καθ' ημας. Ουτε γαρ
τουτο γεγονος ευρησομεν παρα τε Κυρου και των συν αυτωι. Οικουμενην δε
αποκαλει την Χαλδαιων, διατοι το πλειστην ειναι και ευρειαν αμετρως, και οιον
οικουμενηι φιλονεικειν, δια την των ενοικουντων πληθυν. 9Ὀλολυξατε· εγγυς γαρ
η ημερα Κυριου, και συντριβη παρα Θεου ηξει. ∆ια τουτο πασα χειρ εκλυθησεται,
και πασα ψυχη ανθρωπου δειλιασει. Και ταραχθησονται οι πρεσβεις, και ωδινες
αυτους εξουσιν, ως γυναικος τικτουσης· και συμφορασουσιν ετερος προς τον ετερον,
και εκστησονται, και το προσωπον αυτων ως φλοξ μεταβαλουσιν.9 Ὡς ελπιδος
απασης ανηιρημενης, ως ουδενος ετι περιλελειμμενου τοις Βαβυλωνιοις, πλην οτι
δη μο- νον το χρηναι κατολοφυρεσθαι, το, ολολυξατε, φησι. Προστεταχε δε και οιον
απογινωσκειν την σωτηριαν, και μη ανονητοις πραγμασιν επιχειρειν, μη μελετωντας την αντιστασιν, ως θειας αυτοις εξωπλισμε- νης οργης, και συντριβης
επενηνεγμενης δια ψηφου της ανωθεν. Ἄμαχον δε το χρημα παντελως· "6Την γαρ
χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;"6 κατα το γεγραμμενον. Και παλιν· "6Ἐαν κλεισηι
κατα αν- θρωπου, τις ανοιξει;"6 Ποια γαρ ισχυς, η και τινος ολως πολεμησει Θεωι;
δια τουτο φησιν, οτι πασα χειρ εκλυθησεται, και πασα ψυχη ανθρωπου δειλια- σει·
κατασειοντος γαρ εις δειλιας τας των ανθρω- πων ψυχας του παντα ισχυοντος Θεου,
τις ενησει το θαρσος, ηγουν ευψυχον αποφανει, και ικανως εχοντα προς
αντιστασιν; Ταραχθησεσθαι δε τους πρεσβεις φησι, και ωδισιν αυτους ως γυναικος
τικτουσης περιπεσειν, συμφορασειν δε ετερος προς τον ετερον, και μην και
εκστησεσθαι, και το προσ- ωπον αυτων ως φλογα μεταβαλειν. Πρεσβεις δε, οιμαι,
φησι, τους των ειδωλων ιερουργους, τους τηι 70.356 μαγωι τεχνηι διαπρεπεστατους
παρα τοις Βαβυλω- νιοις, τους των δαιμονιων θεραπευτας, οι κατα γε το εικος της
εφοδου μελετωμενης αφιξεσθαι των Μη- δων Κυρωι τε ομου και Περσαις
προσδοκωμενων, κατεμαντευοντο τα χρηστα, και τας παρα των δαι- μονιων
εκαλουν επικουριας, λιτας ανατεινοντες και γερα προσεπαγοντες τα νενομισμενα,
τελετας δηλον οτι και τας βεβηλους θυσιας, πρεσβευειν τε υπερ απασης της χωρας
υπισχνουμενοι. Ουτοι τοινυν, φησιν, οι των δαιμονιων θεραπευται και ικεται, οι
τας υπερ παντων τελουντες θυσιας, οταν ιδωσιν αντεστραμμενα προς τα παρ'
ελπιδα τα πραγματα αυτοις, ταραχθησονται τε και εν ωδισιν εσονται πι- κραις,
συμφορασουσιν τε ετερος προς τον ετερον, τουτ' εστιν, αλληλοις επιφωνησουσι τα
ως εξ ακρα- του συμφορας, το, ουαι, δηλονοτι και τα παραπλησια. Ὥσπερ δε υπο
φλογος μεταβαλουσι το προσωπον.
Φιλει γαρ πως το των αθυμουντων
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταμελαινεσθαι προσωπον, ως ουδεν ετερον ειναι δοκειν πλην οτι σποδιαν και
σποδου μαρανθεισης λειψανον. 9Ἰδου γαρ ημερα Κυριου ανιατος ερχεται θυμου
και οργης, θειναι την οικουμενην ολην ερημον, και τους αμαρτωλους εξολοθρευσαι
εξ αυτης. Οι γαρ αστερες του ουρανου, και ο Ὠριων και πας ο κοσμος του ουρανου
το φως ου δωσουσι· και σκοτισθησεται του ηλιου ανατελλοντος, και η σεληνη ου
δωσει το φως αυτης. Και εντελουμαι τηι οικουμενηι οληι κακα, και τοις ασεβεσι τας
αμαρτιας αυτων· και απολω υβριν ανομων, και υβριν υπερηφανων ταπεινωσω.9
Ἀναφανδον εν τουτοις διδασκειν πειραται, οποια τις εστιν η προφασις του
συμφορασαι μεν προς αλληλους τους αρχοντας, μεταβαλειν δε το προσωπον ως απο
φλογος. Ἐπειδη γαρ κατεμαντευοντο μεν, ως εφην, τα κατ' ευχην εαυτοις, και πασι
δε τοις Βαβυλωνιοις· διημαρτηκασι δε της ελπιδος· ταυτηι τοι, φησι, και κατηφειας
εσονται μεστοι. Ἐφεστηκε γαρ αυτοις ανιατος ημερα, του παντων Κυριου αυτην
επαγοντος· ημεραν δε παλιν ονομαζει τον καιρον, καθ' ον γεγονεν η θεια τε και
ανουθετητος οργη, ως τεθηναι την των Χαλδαιων ερημον, και τους αμαρτωλους
απολεσαι εξ αυτης. Και ου δη που παντως ως οντων εκεισε τι- νων, οι και εξω
τιθενται της οργης δια το ειναι χρη- στοι, τους αμαρτωλους απολεσθαι φησι· απασι
δε μαλλον τοις την Χαλδαιων οικουσι χωραν αρμοσειεν αν εικοτως τουνομα,
διατοι το παντας πονηρους ει- ναι και ειδωλολατρας. Ἐπειδη δε τα μεγεθη των
συμφορων εσθ' οτε μονονουχι σκοτου και αχλυος τον ανθρωπινον καταπιμπλασι
νουν, ως και ημερας ουσης απειναι δοκειν του ηλιου το φως, απρακτειν δε πως, εις
γε το δυνασθαι καταυγασαι, φημι, και παντα τον κοσμον του ουρανου, και αυτης δε
της σεληνης τον κυκλον· ταυτηι τοι φησιν· Οι γαρ αστερες του ουρανου, και ο
Ὠριων, και πας ο κοσμος του ουρα- νου το φως ου δωσουσι· σκοτισθησεσθαι δε τους
Βα- βυλωνιους, ητοι των Βαβυλωνιων τον νουν· και αν- ισχοντος του ηλιου, και
αναλαμπουσης σεληνης, καιτοι των στοιχειων ου συνεσταλκοτων το φως, αλλ' ως
εκ πολλου δειματος και ταις θειαις οργαις υπενηνεγμε- νων, νυκτα τε και σκοτος
εχοντων εις νουν. Ἐντελου- μαι δε, φησι, τηι οικουμενηι οληι κακα. Το, εντελουμαι
70.357 φησιν, αντι του, απειλησω, ηγουν επενεχθηναι προσ- ταξω, ωστε και υβριν
ανομων καθελειν, ταπεινωσαι δε τους υπερηφανους, αυτους δηλονοτι τους αλαζονας. Ὑπεροπτον γαρ πως αει και εξιτηλοτατον το Ἀσσυριων γεγονεν εθνος, και
προς γε τουτωι θεομι- σες. Τετιμητο γαρ παρ' αυτοις των μεν αριστων ου- δεν· απαν
δε μαλλον το καταλυπειν πεφυκος τον των ολων Θεον. Ἰστεον δε οτι οι την θειαν
διερμηνευσαν- τες Γραφην, Ὠριωνος πεποιηνται μνημην, εν των αστερων το
επισημοτατον δι' αυτου σημαινοντες, και ου τι που παντως ταις Ἑλληνων
τερθρειαις κατακο- λουθησαντες τα τοιαδε φασιν, κατεχρησαντο δε μαλ- λον τωι
κατα συνηθειαν ονοματι, καθαπερ αμελει και εν τωι Ἰωβ γεγραπται· "6Ὁ ποιων
9Και εσονται οι
Πλειαδα και Ἕςπερον και Ἀρκτουρον και ταμιεια Νοτου."6
καταλελειμμενοι εντιμοι μαλ- λον η το χρυσιον το απυρον· και ο ανθρωπος μαλλον
εντιμος εσται, η ο λιθος ο εκ Σουφειρ.9
Ἔντιμον εν τουτοις το ζητητεον.
Ὀλιγανδρη- σειν τοινυν φησιν ουτω την Βαβυλωνιων, και απασαν δε την Ἀσσυριων
χωραν, ως δυσευρετους γενεσθαι τους ζωντας εν αυτηι, και τοσαυτην των
περιλελειμ- μενων την σπανιν, οση και λιθων Ἰνδικων, και χρυ- σιου του
δοκιμωτατου. ∆οκει γαρ πως τα τοιαδε παρα τισιν ειναι τιμια, δια το λιαν
δυσποριστον, και μην οτι ολιγα, και μολις. Ουκουν, ως αν ειεν, φησι, δυσποριστα τα
ανθρωποις τεθαυμασμενα λιθοι τε τιμιοι, και το απυρωτον χρυσιον, τουτ' εστι, το
δοκι- μωτατον, ουτως εσονται ολιγοι, και μολις οι εκ πο- λεμου περιλελειμμενοι, και
το των μεμαχημενων διαφυγοντες στιφος. 9Ὁ γαρ ουρανος θυμωθησεται, και η γη
σεισθη- σεται εκ των θεμελιων αυτης, δια θυμον οργης Κυριου Σαβαωθ τηι ημεραι,
οταν επελθηι ο θυμος αυτου.9 Λαλουσι μεν υπερβολικως οι μακαριοι προφηται,
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και την θειαν τε και αφραστον δυναμιν τε και δοξαν δεχομενοι κατα νουν, αιρουσιν
υψου τας φωνας, και μεγεθη τοις διηγημασιν επινοουσιν τα εξαιρετα. Ἀει δε πως
οργιζομενωι Θεωι συγκαταθηγεται προς οργας και η δουλη κτισις, διανισταντος
παντως που προς τουτο αυτην του πασι προσταττοντος. Και γουν ωργιζετο μεν
Αιγυπτιοις, απρακτειν δε η κτισις ουκ ηνεσχετο. Μεθιστατο μεν γαρ εις αιμα το
υδωρ, εξηρε δε και η γη βατραχους, καθα γεγραπται, κα- θιει δε χαλαζας ο ουρανος·
και μην και βαθυς, και τριημερος απασης αυτων της χωρας κατεσκιδνατο σκοτος.
Ουκουν θυμωθησεται, φησι, και αυτος ο ου- ρανος, και οιον εκ βαθρων η γη
σεισθησεται, δια θυμον οργης Κυριου. Συνεκπολεμει γαρ η κτισις επι τους αφρονας,
και λελυπημενου ∆εσποτου μονονουχι συγκαθισταται και η αυτη προς τουτο. Παντα
γαρ τηι υπερτατηι συντρεχει βουληι, και ουδεν εστι των οντων, ο μη τοις θειοις
νευμασι, και αβουλητως παραχωρηι. 9Και εσονται καταλελειμμενοι ως δορκαδιον
φευ- 70.360 γον, και ως προβατον πλανωμενον, και ουκ εσται ο συναγων, ωστε
ανθρωπον εις τον λαον αυτου αποστραφηναι, και ανθρωπον εις την χωραν αυτου
διωξαι. Ὃς γαρ εαν αλωι ηττηθησεται, και οιτινες συνηγμενοι εισι μαχαιραι
πεσουνται, και τα τεκνα αυτων ενωπιον αυτων ραξουσι, και τας οικιας αυτων
Ευαριθμητους κομιδηι τους
προνομευσουσι και τας γυναικας αυτων εξουσιν.9
περιλειφθεντας εσεσθαι φησι, πλην και αυτους ανανδρους τε και αφιλομαχωτατους, και δειλιας εις τουτο κατεῤραγμενους, ως ουδεν ετερον ελεσθαι δραιν,
πλην οτι μονον το φευγειν, εν ισωι δορκαδι, και το ατιμως σωζεσθαι φησιν, και
απειπειν εις απαν το καν γουν ανταναστηναι μονον ταις των πολεμιων συμφοραις.
Ὅτι δε ανεπιστατη- τοι τε και αναρχοι μενουσι, καιπερ οντες αριθμωι βραχεις,
υπεμφαινει λεγων, ως προβατον εσεσθαι πλανωμενον, και της του ποιμαινοντος
επιεικειας εστερημενον, και εξω που νομης ιον, ως και σηκων των κατειθισμενων
ελεσθαι μακραν. Ου γαρ εσται, φησιν, ο συναγων, ωστε ανθρωπον εις τον λαον αυτου αποστραφηναι, και ανθρωπον εις την χωραν αυ- του διωξαι. Το δε, διωξαι,
φησιν αντι του επειχθηναι, καιτοι φιλον απασιν η χωρα, και πατρυων ενδιαιτηματων αμεινον ουδεν. Ἀλλα και των ουτως αυτοις φιλαιτατων η στερησις ηδεια,
φησι, διατοι το παντα τον αλισκομενον παραχρημα τε διολλυσθαι ... ... συμβησεσθαι
δε τι και ετερον των οτι μα- λιστα πεφυκοτων ανιαιν ο προφητικος διισχυριζεται
λογος. Τα γαρ τεκνα αυτων, φησιν, ενωπιον αυτων ραξουσι, και τας οικιας αυτων
προνομευσουσι, και τας γυναικας αυτων εξουσι. Τι δ' αν γενοιτο τοις γεγεννηκοσι
δυσαχθεστερον της των τεκνων σφαγης; η πως ουχ απασης αικιας δυσφορητοτερον,
το ιδειν μεν οικους διηρπασμενους, σεμνοτητα δε γυναιων αδικουμενην, και ταις
των κεκρατηκοτων ασελγειαις υπενηνεγμενην; Μεμνηται που και ο μακαριος
ψαλμ- ωδος τοιουτου τινος. Ποιουμενος γαρ τους λογους περι της Βαβυλωνιων·
"6Μακαριος,"6 φησιν, "6ος κρατησει, και εδαφιει τα νηπια σου προς την πε- τραν."6
Ἀλλα ταυτι μεν ιστορικως τηι των Ἀσσυριων συμβεβηκε χωραι, και ταις εν αυτηι
πολεσι τε και χωραις, οτι και παντες ειδωλολατραι και αλαζονες ου φορητως, και
θεομαχοι δεινως, και μαγου τεχνης επι- στημονες. Αυτοι δε και την αγιαν
πεπορθηκασι πολιν, και τον του Θεου κληρον καταδηιωσαντες, τουτ' εστι, τον
Ἰσραηλ, εν τηι των δορυκτητων μοιραι πεποιημε- νοι, τον ασυνηθη της δουλειας
αυτοις επεθηκαν ζυ- γον. Και στησεται μεν ο περι τουτων λογος, ουκ εν γε τοις κατα
μονην την ιστοριαν, και τοις εμφανως γεγονοσιν· εξεστι δε μαλλον τοις εθελουσι
νοειν και πνευματικως, ει δη μεταταττοιεν ευφυως των γεγο- νοτων την δυναμιν,
επι τε αυτον τον απασης της φαυλοτητος ευρετην, τον θεοστυγη τε και απηνεστατον, φημι δη τον Σαταναν, μαλισθ' οτι της προφη- τειας ο λογος το Χριστου
μυστηριον προσενεγκων, και την επ' αυτωι προσαγορευσιν ευ μαλα πεποιημε70.361 νοι, εισκεκομικε γειτονα την κατα Βαβυλωνος ορασιν μονονουχι των
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακροωμενων τον νουν καταθηγων επι το γε χρηναι νοειν, και πνευματικως τα
ιστορικως γεγονοτα, κατα τε αυτης Βαβυλωνος, και μην και καθ' ολης της
Ἀσσυριων γης. Κατεληξε δη ουν ου- δεπω ποτε πολυτροπως επιβουλευων τοις Θεωι
δου- λευουσιν ο δρακων ο αποστατης, εγκειται δε και μαλα νεανικως, εις το αυτωι
δοκουν αει καταστρεφων, και αποφερει πλειστακις, οια περ αιχμαλωτους ελων, και
τοις των παθων ενιησι βοθροις, δουλειας δε ωσπερ αυτοις επιτιθεις δεινον τε και
ανεξητητον ζυγον κα- ταγαυριαι των ειλημμενων, και αλαζονευεται, καθα- περ
αμελει και οι των Ἀσσυριων κατα καιρους βε- βασιλευκοτες επεχαιρον τοις εξ
Ἰσραηλ, οτι γης της αυτων εξω γεγονοτες και πολεως της αγιας δεδουλευ- κασι τοις
αλλογενεσιν. Ἀλλ' ου μεχρι παντος η του διαβολου τυραννις κατησχυσε των
διηρπασμενων. Ἐγηγερται γαρ το του Σωτηρος σημειον, τουτ' εστιν, επινικιους
ωιδας ανατεθεικαμεν τωι δι' ημας και υπερ ημων νικησαντι· πεποιημεθα δε και της
ορθης πιστεως την ομολογησιαν. Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το, Ὑψωσατε την φωνην
εαυτοις. Ἐντεταλται δε και ο Κυριος ερχεσθαι εθνει οπλομαχωι, δηλον δε οτι των
αγιων, οις η μαχη και ο πολεμος ου προς αιμα και σαρκας, προς αρχας δε μαλλον και
εξουσιας, και τους κοσμοκρατορας του σκοτους τουτου, προς τα πνευματικα της
πονηριας εν τοις επουρανιοις. Οι και αντεταξαντο και νενικηκασιν, κρατουσι δε και
εις δευρο, και το των αντικειμενων δυναμεων εκπο- λιορκουσι στιφος, και οια τινα
πολιν την ειδωλολα- τρειαν εκπεπορθηκασι, την παλαι δεινην και αχειρω- τον.
Κατευμεγεθουσι δε των ανθεστηκοτων οιονει στρατηγουντος Χριστου, και
συνασπιζοντων αγιων αγγελων, ωστε και ευαριθμητους ειναι παντελως τους τα
εκεινων ετι σεβοντας κρατη, ειναι δε αυτους οικτρους και ανανδρους και περιδεεις,
και απειρηκο- τας παντελως την αντιστασιν, την προς γε φημι τους Χριστωι
δουλευοντας. Ἐπιτρεχων δε την ορασιν και των προκειμενων τα καθεξης, τοιαυτης
τινος θεωριας πνευματικης συλλεγετω γνωσιν πας ει τις εστι νουνεχης, συνιεναι τε
δυναμενος παραβολην και σκοτεινον λογον, ρησεις τε σοφων και αινιγματα. 9Ἰδου
εγω επεγειρω υμιν τους Μηδους, οι ου λογιζονται αργυριον, ουδε χρυσιου χρειαν
εχουσι. Τοξευματα νεανισκων συντριψουσι, και τα τεκνα υμων ου μη ελεησωσιν,
ουδε επι τοις τεκνοις σου φεισονται οι οφθαλμοι αυτων. Και εσται Βα- βυλων, η
καλειται Ἔνδοξος υπο βασιλεων Χαλ- δαιων, ον τροπον κατεστρεψεν ο Θεος Σοδομα
και Γομοῤρα, ου κατοικηθησεται εις τον αιωνα χρονον· ουδ' ου μη εισελθωσιν εις
αυτην δια πολλων γενεων, ουδ' ου μη διελθωσιν αυτην Ἄραβες, ουδε ποιμενες, ου
μη αναπαυσονται εν αυτηι.9 Φανερωτατην εν τουτοις ποιειται λοιπον του πολεμου την προαγορευσιν, και ωσπερ τι κατασκια- σμα τοις λογοις επεῤριμμενον την
ασαφειαν πε- ριελων, γυμνην και αναφανδον και οιον εν οψει τιθησι την οσον
ουδεπω παρεσομενην συμφοραν. Ἥξουσι γαρ ηξουσι οι Μηδοι, φησιν, ου χρηματων
ηττωμενοι και δωροδοκιας της παρ' υμων ου πεφρο- 70.364 νηκοτες, αμεινους δε
μαλλον ως εν καιρωι γεγονοτες, και των οτι μαλιστα δια σπουδης αυτοις
τεθειμενων, ινα τοξευματα νεανισκων συντριψουσιν. Ει μεν γαρ τις λογισαιτο τας
των Βαρβαρων εφοδους, αιπερ αν γενοιντο κατα χωρων η πολεων, ουχ ετερου τινος
ενεκα δρωμενας ευρησει, πλην οτι μονου του διαρ- πασαι χαριν, αθροισιν δε
χρηματων ποιεισθαι την παρεμπιπτουσαν. Ἀλλ' εσονται, φησι, και λημμα- των
αμεινους οι Μηδοι, και κερδων αφειδησουσιν, ινα την των Βαβυλωνιων οφρυν
κατασπασωσι. Μεγα μεν γαρ αει πως αυτοις επι ταις τοξειαις φυσημα, και το
ευτυχες εν τουτοις ποιουνται περι πολλου. Ἀλλ' ηττους εσονται των εχθρων.
Σκληροι δε ουτω και αφιλοικτειρμονες οι νενικηκοτες, ως μηδε της ελεεινης
ηλικιας φειδω ποιεισθαι τινα, μητε μην οικτρως απολλυμενων νηπιων, το εξ
ημεροτητος επισταξαι δακρυον. Βαβυλων δε, η καλειται Ἔν- δοξος υπο βασιλεως
Χαλδαιων, προς τουτο, φησιν, ερημιας κατοιχησεται, ως κατ' ουδενα τροπον δι 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεγκειν των εμπεπρησμενων Σοδομων τε και Γο- μοῤρας· εσται δε και αοικητος·
φευκτη δε ουτως και τοις ομοροις, ως εθνους μακρου περινοστουσιν αυ- την, ως
μηδε ποιμενας τους εξ Ἀραβων κατανεμη- σαι τι των ιδιων θρεμματων εν αυτηι·
διατοι το ηρημωσθαι παντελως. Ἰστεον δε οτι τα Σαρακηνων εθνη, και μεχρις
αυτης διηκοντα των Ἀσσυριων, και την εσωτατω νεμομενους ερημον, Ἄραβας ονομαζει. Γειτονα γαρ εχουσι την Ἀραβων. Εικος δε δη και αυτους τους εξ Ἀραβιας
Σαρακηνους αναμιξ τας Ἀσσυριων ερημους περιφοιταιν. 9Και αναπαυσονται εκει
θηρια, και εμπλησθη- σονται αι οικιαι ηχου. Και αναπαυσονται εκει σειρηνες, και
δαιμονια εκει ορχησονται. Και ονο- κενταυροι εκει κατοικησουσιν, και νοσσοποιησουσιν εχινοι εν τοις οικοις αυτων. Ταχυ ερχεται, και ου χρονιει.9 Φιλον πως αει
τοις ανημεροις των ζωων ενδιαι- τημα ποιεισθαι τα των χωριων ηρημωμενα, και
πολις ερειπομενη πλειστας τε οσας αυτοις, και μην και ευρεις τας καταδυσεις
αποτελει αυτοροφους τε και εσχεδιασμενας, και ως απο γε του συμβεβηκοτος
αυτοματως εξηυρημενας· εν ερημοις τε και τοις σιωπωσι των τοπων, ηχω τις ισχνη,
και οιον απο σιγης της αγαν, ουκ οιδ' οπως, ανισχει τε και ταις των ηρεμουντων
ακοαις εισκρινεται. Ουκουν θηρια μεν αναπαυσεται, φησιν, ηχου δε αι οικιαι
πλησθησονται· τουτ' εστιν, ουδενα παντελως τον οικουντα εχουσαι, την ταις
ερημιαις πρεπουσαν ηχω κατακτησονται. Ὀρχησονται δε, φησιν, εκει και δαιμονια.
Φασι γαρ πως και αυτα τοις ηρεμουσι των τοπων ιδιον εμφι- λοχωρειν, και οιον
εναυλισμα ποιεισθαι σχολαιον. Σειρηνας δε, οιμαι, φησι τα ευστομειν ειδοτα πτηνα,
η, κατα γε την Ἑβραιων εκδοσιν, την γλαυκα. Τους δε γε των ονων αγριους
ονοκενταυρους ωνομασεν· και μην και εχινους τους ακανθαις οξειαις οιονει
φριττοντας των μυων. Ταυτι δε συμπαντα πρεποι αν εικοτως ταις εισαπαν
ηρημωμεναις η πολεσιν η οι- κιαις. Ἐπιλεγει δε τουτοις, οτι ταχυ ερχεται, και ου
χρονιει. Ἢ τοις Ἀσσυριοις πικροτεραν ενιεις 70.365 την φροντιδα, ηγουν τοις εξ
αιματος Ἰσραηλ παρα- κλησιν ου μικραν το χρημα ποιουμενος. Ἐπειδη γαρ ησαν εν
αιχμαλωσιαι, ανεθησεσθαι γε μην προσ- εδοκων καταστρατευσαντος της
Βαβυλωνιων ομου Περσαις τε και Μηδοις του Κυρου, ταχειαν αυτοις υπισχνειται
των ανιαρων την λυσιν, και οτι τα εν ευχαις ουκ εις αναβλησιν εσται μακραν, αλλ'
οιον δραμειται κατα ποδα του λογου.
9Και ελεησει Κυριος τον Ἰακωβ, και
εκλεξεται ετι τον Ἰσραηλ, και αναπαυσονται επι της γης αυτων, και ο γηωρας
προστεθησεται επ' αυτους. Και προστεθησεται προς τον οικον Ἰακωβ· και ληψονται
αυτους εθνη, και εισαξουσιν εις τον τοπον αυτων. Και κατακληρονομησουσι, και
πληθυνθησονται επι της γης του Θεου, εις δου- λους και εις δουλας· και εσονται
αιχμαλωτοι, οι αιχμαλωτευσαντες αυτους, και κυριευθησονται οι κυριευσαντες
αυτων· και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, αναπαυσει σε ο Θεος εκ της οδυνης και του
θυμου σου, και της δουλειας της σκληρας, ης εδουλευσας αυτοις.9
Εις ελπιδα
χρηστην ανακομιζει πεπονηκοτας τους εξ αιματος Ἰσραηλ, και υποσχεσεσιν αγαθαις
αναῤ- ρωννυσιν εις ευθυμιαν, κατηχθισμενους ου φορητως ταις των ελοντων
πλεονεξιαις. Ὅτι γαρ ανελευσον- ται μεν της αιχμαλωσιας, αποστησονται δε της
ασυν- ηθους δουλειας τον ζυγον, πεπορθημενης της Βα- βυλωνος, και απασης δε της
Ἀσσυριων χωρας, προηγορευσε σαφως. Ου γαρ αποβλητος εσται, φη- σιν, εισαπαν ο
Ἰσραηλ· ουδε των πλημμεληματων ατελευτητους υφεξει δικας· ελεηθησεται δε και
ανα- πνευσει κατα καιρους ο εξειλεγμενος· και επει τοι τεθειται πρωτοτοκος εν
τεκνοις, επισκοπης τε και ευμενειας της παρα Θεου τευξεται. Ὑπονοστησειν δε
αυτους εις την ενεγκουσαν, φησι, συναναβησεσθαι δε και τον γηωραν. Γηωραν δε
φησιν τον αυθιγενη και αυτοχθονα, τουτ' εστι, Βαβυλωνιον· πλειστοι γαρ οσοι των
Βαβυλωνιων ειποντο τε τοις εξ Ἰσραηλ, τουτο μεν την προς αυτους συγγενειαν
εσχηκοτες, τουτο δε τηι κατα νομον λατρειαι προσνενευκοτες. Ἐπειδη γαρ μακρους
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διατετελεκασιν εν τηι αιχμαλω- σιαι χρονους, εικος δη που των αυθιγενων ου μετριαν αυτοις προσνενεμησθαι πληθυν. Προστεθησεται τοινυν ο γηωρας, φησιν,
αυτοις, τουτ' εστιν, εψεται και ακολουθησει και ο αυτοχθων αυτοις. Ληψονται δε
αυτους εθνη, και εισαξουσιν εις τον τοπον αυ- των. Ὅτε γαρ Κυρος ανηκε τον
Ἰσραηλ, τοις των χωρων αρχουσι παραπεμπειν εκελευσεν απληγα τε και
ανεπιβουλευτον. Πεπραχε δε τουτο και ο μετ' αυτον τα των Ἀσσυριων σκηπτρα
διαδεξαμενος· Ξερξης ουτος ην. Ἔξεστι δε τοις εθελουσιν εξακρι-βουν τα τοιαδε
περιτυχειν τοις Ἔσδρα βιβλιοις, και απλανεστατην εφ' απασι τοις ειρημενοις την
γνωσιν ελειν. Ἀνεβαινον γαρ εκ της Ἀσσυριων εις την Ἰουδαιαν, διεποντος μεν την
βασιλειαν Ζοροβαβελ του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα, ηγουμενου δε του ιερου
ταγματος Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου. Ἔθνη δη ουν παραπεμψουσιν
αυτους, φησι, και εισαξουσιν εις την γην αυτων, και τον ανωθεν αυτοις
εκνεμηθεντα καθεξουσι κληρον. Και το ετι παραδοξοτερον, οι ποτε των ειδωλων
θερα70.368 πευται, οι θεους επιγραφομενοι πολλους και αναρι- θμητους
πληθυνθησονται επι της γης του Θεου, εις δουλους και δουλας, εσονται δε και
αιχμαλωτοι, οι αιχμαλωτευσαντες αυτους. Οι γαρ αιχμαλωτον λα- βοντες τον
Ἰσραηλ, συνανακομισθεντες αυτωι· και αφιγμενοι, φησιν, εις την Ἰουδαιαν, τοις του
νομου ζυγοις υποθησουσι τον αυχενα, και οιον καλην και σωτηριον υπομειναντες
την αιχμαλωσιαν, Κυριον και Θεον επιγραψονται τον των ολων ∆ημιουργον. Ἢ
γαρ τουτο, φησιν, η εκεινο που ταχα βουλεται δηλουν, οτι οι παλαι κρατησαντες και
αποκομισαντες μεν τον Ἰσραηλ της Ἰουδαιας, υποθεντες δε τοις ιδιοις ζυγοις,
κυριευθησονται και αιχμαλωτευθησον- ται, Κυρου δηλονοτι, Περσων τε και Μηδων
αυτους ηιρηκοτων. Ἐν γαρ τηι ημεραι εκεινηι, τουτ' εστι, κατ' εκεινο καιρου, ανεθησηι
μεν εκ της οδυνης και του θυμου σου· τουτ' εστιν εκ της οργης της επηρ- τημενης
σοι, θειας δηλονοτι· διαφευξηι γαρ την πι- κραν δουλειαν, και ανεθησηι των πονων.
Ἀλλα φερε δη παλιν, μεταπλαττοντες ως ενι της ιστοριας το παχος, εις θεωριαν
πνευματικην τοιουτον τι γεγονος καταθρησομεν. Ἦσαν μεν γαρ αιχμαλωτοι ταις
των ειδωλων λατρειαις προσκειμενοι, και τα αυτου του πλεονεκτησαντος σεβοντες
κρατη. Ἀλλ' ηλεησεν ως ηδικημενους ο παντων ∆ημιουργος, πεπομφεν ημιν εξ
ουρανου λυτρωτην τον ιδιον Υιον, εν ονοματι Κυ- ριου, τουτ' εστιν, ουχ ως ενα των
αγιων προφητων, αλλ' εν κυριοτητος δοξηι· ος και πεπορθηκεν οια τινα πολιν
αλαζονα και υβριστρειαν, συνασπιζοντων αυτωι των οπλομαχων αυτου, τουτ' εστι,
των αγιων αποστολων· οι πασαν ωσπερ του διαβολου την χω- ραν καταδηιωσαντες
συνανεκομισαν εαυτοις, ως εις αγιαν πολιν την νοητην Ἱερουσαλημ, φημι δη την
ενησχημενους, οι και
Ἐκκλησιαν, τους ηπατημενους και ζυγωι δουλειας
επληθυνθησαν εν τηι γηι του Θεου, γεγονασι τε εις δουλους και δουλας. Οι δε πριν
υπο χειρα και αιχμαλωτους εχοντες, τουτ' εστιν οι των δαιμονιων θεραπευται, και
τα εκεινων διδασκον- τες εθη, και σαγηνευοντες εις απωλειαν, αιχμα- λωτοι
γεγονασι, τουτ' εστι, νενικηνται τοις κηρυ- γμασι των αγιων αποστολων, και υπο
Χριστωι πε- πραχασι· κατεκυριευσε γαρ αυτων προσηκαμενων δηλονοτι την πιστιν.
Ἀνεπαυσαντο γαρ και εκ της δουλειας της σκληρας, ης ηδη φθασαντες δεδουλευκασι, πριν υπο Κυριωι γενεσθαι, και τοις οπλομαχοις αυτου. 9Και ληψηι τον θρηνον
τουτον επι τον βασιλεα
Βαβυλωνος, και ερεις εν τηι ημεραι εκεινηι· Πως
αναπεπαυται ο απαιτων, και αναπεπαυται ο επι- σπουδαστης; Συνετριψεν ο Θεος τον
ζυγον των αμαρτωλων, τον ζυγον των αρχοντων· παταξας εθνος θυμωι, πληγηι
ανιατωι, παιων εθνος πληγηι θυμου, και ουκ εφεισατο, ανεπαυσατο πεποιθως.9 Εις
τουτο σκληροτητος τοις Βαβυλωνιοις διελασαι φησι τας εκ του πολεμου συμφορας,
και αυτωι δε τωι Ναβουχοδονοσορ, ως κατοικτειρεσθαι παρ' εχθρων, και ους ην
εικος ου φορητα πεπονθοτας μονονουχι και επορχεισθαι κειμενωι, τουτους εκ
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιτροπης, και επαλγησαι λοιπον, και τωι πληθει των συμβεβηκοτων αυτοις εις
οικτον ελθειν, ηγουν και ετερως θρηνησαι πεσοντας, και ουχι δη παντω,
εποικτειροντας, εφ- 70.369 ηδομενους δε μαλλον, και τοις παρ' ελπιδα κατειλημμενοις επιτωθαζοντας. Ἐξυφαινει δε και τον θρηνον αυτοις ᾆσμα τε διδωσιν εοικος
τοις συμβεβηκοσιν. Ἐρεις γαρ, φησι, Πως αναπεπαυται ο απαιτων; Το αναπεπαυται
φησιν ευφημως, αντι του, διολωλε τε και περας εχει. Ἀπαιτουντα δε και
επισπουδαστην ονομαζει τον Βαβυλωνιον, ος εκ πολλης αγαν υπερ- οψιας, ουχι τοις
ομοροις επετιθει μονοις της εαυτου πλεονεξιας τον ζυγον, αλλα γαρ εν ταις αγαν
απωικι- σμεναις πολεσι τε και χωραις τους φορολογους εκ- πεμπων δασμους απηιτει
και τελη. Θαυμαζουσι τοι- νυν πως ο τοιοσδε πεπαυται, και η παντα πλεονεκ- τουσα
κατεληξε χειρ. Ὅτι δε ουκ ηγνοηκασι του πεσειν αυτον τας αιτιας καταδεικνυντες
φασι· Συνετριψεν ο Θεος τον ζυγον των αμαρτωλων, τον ζυγον των αρχοντων.
Ἀκουεις οπως αρχοντας ονομαζει φρονημα το αγερωχον περιτιθεις αυτοις;
Ἐπεπηδων γαρ, ως εφην, απασιν, ως επος ειπειν, τοις ανα πασαν την γην, τοις
ιδιοις αυτους υποφεροντες ζυγοις. Ἄρχειν δε ην εσθ' οτε ομου και σκοπος αυτοις.
Ἀλλ' επαταξε, φησιν, ο Θεος το υπεροφρυ γενος, ηγουν εθνος πατα- ξας πληγηι
ανιατωι. Ὁ δε πεποιθως εφ' εαυτωι μεγα και πεφρονηκως, και ουχ εκων ανεπαυσατο,
τουτ' εστιν, οιχεται προς περας το αυτωι πρεπωδεστατον, πληγην υπομεινας
ανιατον θυμου, φειδους απασης εξηιρημενης. Ἀλλα ταυτι δη φαναι πρεποι αν και
ημας αυτους, και οιον επαλαλαζειν τωι Σαταναι, απ- αιτουντι και επισπουδαζοντι, και
μαλα πικρως. Ἔγ- κειται γαρ τηι εκαστου διανοιαι, παρατρεπων αυτην των αριστων
και αγαθων σπουδασματων των εν ευ- σεβειαι και δικαιοσυνηι φημι, συν βιαι δε
ωσπερ απο- φερων επι το αυτωι δοκουν· και οιον τις πικρος δα- σμολογος το εις
αμαρτιαν επιμελες παρ' εκαστου ζη- των. Ἀλλα συνετριψεν ο Σωτηρ τον ζυγον των
αμαρ- τωλων, αποβαλων μεν εκεινον, υπενεγκων δε μαλλον ημας τοις εαυτου
ζυγοις, και παταξας εθνος πληγηι ανιατωι. Ἔθνος δε ποιον, η παντως που το των δαιμονιων, οις και επεταττεν εις την αβυσσον απελθειν; και μην και αικιας τας
παγχαλεπους επηγεν· και γουν ανακεκραγασι λεγοντες· "6Ἔα, τι ημιν και σοι,
Ἰησου Ναζαρηνε; Ἦλθες ωδε προ καιρου απολεσαιημας."6 9Πασα η γη βοαι μετ'
ευφροσυνης, και τα ξυλα του Λιβανου ηυφρανθησαν επι σοι, και η κεδρος του
Λιβανου αφ' ου συ κεκοιμησαι, ουκ ανεβη ο κοπτων ημας.9 Μερος του θρηνου και
τουτο· και οσον μεν ηκεν εις γε τον της ιστοριας λογον, ευφροσυνη γεγονεν εν πασηι
τηι γηι, της Ἀσσυριων πεπορθημενης, και καταληξαν- τος του επισπουδαστου, και
παρα παντων αιτουντος το υποταττεσθαι δειν αυτωι, ους και ξυλα του Λιβανου ο
προφητικος ονομαζει λογος· τους εν αρχαις που παντως. και εν δυναμεσι των
εθνων κεδροις παρει- καζων. Πλην οια τις δρυοτομος ο Ναβουχοδονοσορ κατασειων
αυτους τοις ιδιοις υπετιθει ζυγοις. Αι κε- δροι τοινυν, φησιν, επι σοι χαιρουσαι
φασιν· Ἀφ' ου συ κεκοιμησαι, ουκ ανεβη ο κοπτων ημας. Ει δε δη βουλοιτο τις τον
τοιονδε λογον εφαρμοσαι μονοις τοις
70.372 εξ Ἰσραηλ, περινοησει τοιωσδε.
Λιβανος ορος εστι παμμεγεθες κατα την Φοινικων γην, κεδροις τε και λιβανοις
κατακομον, δασυ τε και ευδενδρον· παρει- καζει τοινυν αυτο πλειστακις η
θεοπνευστος Γραφη τηι των Ἰουδαιων χωραι, διατοι το πλειστους εν αυτηι
διαπρεπεστατους ειναι κατα τε δυναστειαν και δοξαν, ειναι γε μην και ετερους τοις
της ιεροσυνης αυχημα- σιν υψου τε ηρμενους και οιον ευοσμοτατους. Και γουν ο
προφητης Ζαχαριας, Λιβανωι μεν παρεικαζων την Ἰουδαιαν· κεδροις τε δρυσι τε και
πιτυσι τους εν αυτηι. Πυρι δε παμφαγωι την Ῥωμαιων στρατειαν, την μετα τον του
Σωτηρος σταυρον ολην αυτων κατ- εμπρησασαν την χωραν. Ουτω φησι·
"6∆ιανοιξον, ο Λι- βανος, τας θυρας σου. Και καταφαγετω πυρ τας κε- δρους σου.
Ὀλολυξατω πιτυς, διοτι πεπτωκε κεδρος. Ὀλολυξατε, δρυες της Βασανιτιδος, οτι
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατεσπασθη ο δρυμος ο συμφυτος."6 Ἔστω τοιγαρουν Ἰουδαιων ο λο-γος ως απο
ξυλων του Λιβανου ευφραινομενων τε και λεγοντων τωι Βαβυλωνιωι και τοις αμφ'
αυτον· Ἀφ' ου συ κεκοιμησαι, ουκ ανεβη ο κοπτων ημας. Ἀστειο- τατα δε σφοδρα
μεμενηκε τηι του λογου τροπηι. Ἐπειδη γαρ ως απο ξυλων του Λιβανου γεγονεν η
φωνη, ταυτηιτοι φασι το, Ουκ ανεβη ο κοπτων ημας.
Μετα γαρ τοι την εκ
Βαβυλωνος επανοδον των εξ Ἰσραηλ, ουκετι προς αυτους ο εκ της Ἀσσυριων κεκινηται πολεμος. Ἐρουμεν δε και ημεις εικοτως τωι Σατανα, οι παλαι μεν παρ'
εκεινου πεπορθημενοι, εδραιον δε λοιπον εσχηκοτες εν Χριστωι το φρονημα, και
νουν εις ευσεβειαν ασφαλη, και εῤριζωμενον, και καρδιαν ευθαλεστατην· Ἀφ' ου συ
κεκοιμησαι, ουκ ανεβη ο κοπτων ημας. 9Ὁ ᾅδης κατωθεν επικρανθη συναντησας
σοι· συνηγερθησαν σοι παντες οι γιγαντες οι αρξαντες της γης, οι εγειραντες εκ των
θρονων αυτων παν- τας βασιλεις εθνων. Παντες αποκριθησονται, και ερουσι σοι·
Και συ εαλως ωσπερ και ημεις· εν ημιν δε κατελογισθης· κατεβη εις ᾅδου η δοξα
σου, η πολλη ευφροσυνη σου· υποκατω σου στρωσουσι σηψιν, και το κατακαλυμμα
σου σκω- ληξ.9 Ἔθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι προσωποποιειν εσθ' οτε, και οιον
αυτοις τοις πραγμασιν εφαρμοζειν φω- νας, οποιον εστι το, "6Αισχυνθητι Σιδων,
ειπεν η θαλασσα· η δε ισχυς της θαλασσης ειπεν· Ουκ ωδινον, ουδε ετεκον, ουδε
εθρεψα νεανισκους, ουδε υψωσα παρθενους."6 Περιτιθησι μεν γαρ τον επι τωιδε λογον τηι Τυριων πολει πεπορθημενηι κατα καιρους παρα των Βαβυλωνιων· φαμεν δε
πρεπειν τηι των πραγματων φυσει τον λογον. Ουτω και ο προφητης Μιχαιας
εισκεκομικε που την Ἱερουσαλημ προς την Βαβυλωνα λεγουσαν· "6Μη επιχαιρε μοι,
εχθρα μου, οτι πεπτωκα και αναστησομαι. ∆ιοτι εαν καθισω εν τωι σκοτει, ο Κυριος
φωτιει μοι· οργην Κυριου υπ- οισω, οτι ημαρτον αυτωι, εως του δικαιωσαι αυτον την
δικην μου· και ποιησει το κριμα μου, και εξαξει με εις το φως. Ὄψομαι την
δικαιοσυνην αυτου, και οψεται η εχθρα μου, και περιβαλειται αισχυνη η λεγουσα
70.373 προς με· Που Κυριος ο Θεος σου; Οι οφθαλμοι μου εποψονται αυτην· νυν
εσται εις καταπατημα ως πη- λος εν ταις οδοις ημερας αλοιφης πλινθου· εξαλειψις
σου η ημερα εκεινη."6 Καθ' ην δηλονοτι ο Κυρος τε και Μηδοι Περσαις αναμιξ
ηιρηκασι την Βαβυλωνιων. Προσωποποιει τοιγαρουν και νυν ουδεν ηττον ο μακαριος προφητης· παρωξυνθαι τε φησιν, ηγουν πεπι- κρανθαι τον ᾅδην
καταβαινοντι συναντησαντα. Και μοι του λογου περιαθρει την οικονομιαν. Καταδεικνυσι γαρ δια τουτου μιαιφονον οντα και αιματων πληρη, ωστε και εργον της
ενουσης ωμοτητος αυτωι παντα σχεδον γενεσθαι τον ᾅδην, ητοι τους οντας εν ᾅδου.
Ου γαρ διαλελοιπεν ο αλαζων εθνη τε και βασι- λεις αρδην αποκειρων, και ψυχων
αθλιων τον ᾅδην αναπιμπλας. Παντες ουν οι γιγαντες, φησι, τουτ' εστιν, οι κατ'
ισχυν επισημοι γεγονοτες, και πολλων αρξαντες εθνων, ανηιρημενοι δε δια σου,
αποκριθη- σονται, και ερουσι, Και συ εαλως ωσπερ και ημεις. Ἦσθα μεν γαρ
ανθρωπος, φασιν, αλλ' ουκ ηξιους τουτο ειδεναι και φρονειν· αλλ' ουδ' αν ωιηθης,
οτι και κρεισσων εσται τις της σης. οφρυος, και της δυσ- αντητου χειρος, εισι δε οτι
και θανατου κρειττων, ουκ εξω που ταχα τεθεικας της ελπιδος, μολις δε και ουχ
εκοντα σε μαχαιρα πεπεικε Μηδικη δια πειρας αυτης εκμαθειν, οτι καθ' ημας ησθα
και αυτος. Και γουν εαλως, ωσπερ και ημεις. Κατεβη δε εις ᾅδου η δοξα σου, αντι
του, εσβεσθη θανατωι· και το αμειδες της φθορας επενηνεκται κρατος. Την σην
ευφροσυνην οψεται και μολις τεθεικος εκ μεσου. Στρωθησεται δε σηψις μεν
υποκατω σου, γενησεται δε σοι και αμφιον ως σκωληξ. Και κοινον μεν τουτο.
Πεπονθοσι γαρ απαξ τοις ανθρωπινοις σωμασι το αποθανειν, συμβη- σεται παντως
σηψις και σκωληξ. Πλην επ' εκεινου λεγεται καλως, ως εν ταξει πικρων
ονειδισμων. Οι γαρ εις ληθην πεσοντες της εαυτων ασθενειας, και εκ πολλης αγαν
υπεροψιας, ουδε οτι πεισονται τα ανθρωπινα προσδοκησαντες, κατονειδιζοιντο αν
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εικο- τως· ως εν γε τωι παθειν αυτα μαθοντες μολις, α χρην ειδοτας ελεσθαι φρονειν
μετριωτερα. Ὁ τοινυν, φησιν, εξιτηλοις και βασιλικαις ενσπαταλησας τρυ- φαις,
ομου τοις αλλοις κεισεται περιστολης διχα, και ηξιωμενος ουδενος των τοις
τεθνεωσι νενομισμενων.
9Πως εξεπεσεν εκ του ουρανου ο Ἑωσφορος ο πρωι
ανατελλων; συνετριβη εις την γην ο απο- στελλων προς παντα τα εθνη;9 Ἀστηρ
των οτι μαλιστα περιφανεστατων ο Ἑωσ- φορος εστιν· ανισχει δε βραχυ προ αυγης,
και οιονει τις προαγγελος της ηλιου μαρμαρυγης. Ὅτι δε πλου- σιωι φωτι
καταλαμπεται, διαδειξειεν αν αυτο τουτι το βραχυ φαινεσθαι προ αυγης. Ἕως μεν
γαρ ετι το αιθεριον καταμελαινεται σωμα, μονονουχι φριγωσης νυκτος, και εν
ακμαις οντος του σκοτους, εκφανε- στεραν εχουσι την εκλαμψιν οι κατ' ουρανον
οντες αστερες· ημερας δε ουσης εγγυς, και οιον εν πρωταις εσχατιαις του ηλιακου
γεγονοτος κυκλου, συστελλεται πως το εκαστου φως παραχωρουν τωι προυχοντι,
και ηττωμενον τωι μειζονι σελαι. Ἀμφιλαφες δε ουτως
70.376 εστι το φως του
Ἑωσφορου, ως και εν αυγηι φαινε- σθαι, και ταις ηλιου βολαις γειτονα πως ποιεισθαι
την αναδειξιν. Παρεικαζει τοινυν Ἑωσφορωι τον Βα- βυλωνιον, διατοι το προυχειν
των αλλων, και μηδενα κατ' αυτον ορασθαι των εν αρχαις τε και βασιλειαις· ειναι
δε ουτω περιφανη και περιοπτον, ως αν νοοιτο και εν τοις αλλοις απασιν αστροις ο
Ἑωσφορος. Ἀλλ' ο τοιαυτηι δοξηι περιχεομενος, φησιν, υψου τε ηρμενος, και
ανικητοις ευκλειαις λελαμπρυσμενος, πως εξ- επεσεν ως εξ ουρανου; συνετριβη δε
και εις την γην ως αποστελλων προς παντα τα εθνη; Το δε αποστελ- λων, αντι του
κελευων, φησιν, η καθ' ετερον τρο- πον. Ἐδοκει γαρ πως αει τοις Βαβυλωνιων
τυραννοις απαν ανθρωπων εθνος υπο χειρα ποιεισθαι την εαυ- των, χωρας τε
απασας υπο ζυγα δουλειας ελθειν. Ἀποστελλων γουν προς παντα τα εθνη, βωλον αιτουντες γης, και υδωρ εις αγγος, οιον εκ μερους ζητουντες το παν, γην τε φημι και
θαλασσαν, ως των ολων οντες δεσποται. 9Συ δε ειπας εν τηι διανοιαι σου· Εις τον
ουρα- νον αναβησομαι, επανω των αστρων του ουρα- νου θησω τον θρονον μου,
καθιω εν ορει υψηλωι, επι τα ορη τα προς βοῤραν τα υψηλα, αναβησο- μαι επανω
των νεφελων, εσομαι ομοιος τωι Ὑψι- στωι. Νυν εις ᾅδου καταβησηι, και εις τα
θεμελια της γης. Οι ιδοντες σε θαυμασουσιν επι σοι, και ερουσιν· Ουτος ο ανθρωπος
ο παροξυνων πασαν την γην, ο σειων βασιλεις, ο θεις την οικουμε- νην ολην
ερημον, και τας πολεις καθειλε. Τους εν επαγωγηι ουκ ελυσε.9 Ἀδοκητοις αυτον
συμφοραις εναλωναι φησι, και τοις παρ' ελπιδα παραδοξοις ωμιληκοτα, δι' αυτων
και μολις αναμαθειν των πραγματων, οτι τε ανθρω- πος ειη, και τοις προ αυτου
τεθνεωσι παραπλησιος. Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις λογους υπεροψιας, και εις φρονημα
το θεομισες, και της εις ακρον αλαζονειας εμπλεων· Ὀλιγα παραχωρειν εδοκει σοι,
φησι, τοις της θειας υπεροχης υψωμασι, βασιμον εσεσθαι σοι πως και αυτον που
ταχα προσεδοκας τον ουρανον, και θρονοις τοις υπερτατοις τον σον αμιλλησεσθαι
θακον· ενομισας αμαθως, ισοθεος ειναι τις και υπερ την κτισιν· εδοκεις υπερνεφης
ειναι τε, και επ' αυ- των ιζησαι των αστρων. Ἀλλ' ηλως εικη τα τοιαδε πεφρονηκως.
Ἤλεγξε την σην εικαιοβουλιαν των πραγματων το περας· καταβησηι γαρ εις αιδου,
και εις τα θεμελια της γης. Και ταυτα φησιν, ινα τον χωρον ταχα που σημαινηι τον
κατωτατω, τουτ' εστι, το εξωτερον σκοτος. Ἔσηι δε θαυμα τοις ορωσι, φησι, και
μαλα εικοτως. Αι γαρ αθροοι μαλιστα των παρ' ελπιδα μεταβολαι, καταπληττουσι
τους θεωμενους. Τι δε το θαυμα, και πως αν γενοιτο λογος ο επ' αυτωι· Ἐρουσι γαρ,
Ουτος ο ανθρωπος; παθοντα μολις ανθρωπον ονομαζουσι· ταχα που τουτο ειπειν
δεδιοτες παλαι· Πλην ουτος ο ανθρωπος, ο παροξυνων πασαν την γην, σειων
βασιλεις, ο θεις την οικουμε- νην ολην ερημον, και τας πολεις καθειλε; τεθαυμακασιν εικοτως, ει ανθρωπος εις ολης κατηρεθιστο της υπ' ουρανον, κατεδονησε
βασιλεις, ερημην απεφηνε των οικουντων την οικουμενην, κατεσεισε δε και τας
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70.377 πολεις. Και τι προς τουτοις ετερον, Τους εν επαγωγηι ουκ ελυσεν; Ἐπει δε
τινα των αντιγραφων εχει· Τους εν απαγωγηι, ει μεν τις ουτως βουλοιτο νοειν,
ερου- μεν, οτι το της απαγωγης ονομα την αιχμαλωσιαν και την εξαναστασιν των εξ
Ἰσραηλ κατασημαινειεν αν. Ἀπεκομισθησαν γαρ εκ της Ἰουδαιας εις την Ἀσσυριων.
Ει δε δη τους εν επαγωγηι λεγοι το γραμμα το ιερον, ουδεν ηττον συ νοησεις, οτι
τους οντας εν επαγωγηι θυμου Κυριου. Ἐπηνεχθη γαρ αυτοις οργη δια πολλην
αμαρτιαν. Ὁ Ναβουχοδονοσορ ουκ ελυσε, τουτ' εστιν, ουκ ανηκε της ταλαιπωριας.
Ἔδει γαρ, εδει τον αλιτηριον, ουκ αλαζονα μονον ορα- σθαι, αλλα γαρ και θεομαχον,
και πεπορθηκοτα την γην, και σκληρον, και αφιλοικτειρμονα, και κατ' ουδενα
τροπον ειδοτα ελεειν τους εν εσχαταις οντας συμφο- ραις, και πεπραχοτας αθλιως.
Ἐφαρμοσαι δ' αν τις και μαλα εικοτως τηι του παντα συντριψαντος κε- φαληι, φημι
δη του αρχεκακου δρακοντος, τα ιστορι- κως ειρημενα. Ἦν μεν γαρ απαιτων και
επισπουδα- στης, καθ' ους ηδη προειπαμεν τροπους· πεπαυται δε, και εκ μεσου
γεγονε, καταπαιοντος αυτον του Θεου πληγηι θυμωι ανιατωι, και κατεληξε κοπτων,
οια τις δρυοτομος ευσθενης, τας κεδρους τας νοητας, ων και ο μακαριος ∆αβιδ
διαμεμνηται λεγων προς τον των ολων Θεον· "6Αι κεδροι του Λιβανου ας
εφυτευσας."6 Ἐπειδη δε καταπεφοιτηκεν εις ᾅδου παντως που καταδεδικασμενος ο
δειλαιος, εκει τηι παμφαγωι συνεχομενος φλογι, τεθαυμακασι τουτο παθοντα, κατα
γε το εικος, αι πονηραι τε και υπ' αυτον δυναμεις, και ταχα που και τεθρηνηκασι λεγουσαι· Και συ εαλως ωσπερ και ημεις, εν ημιν δε κατελογισθης, και τα τουτοις εφ'
εξης. Ἦν μεν γαρ το γε ηκον εις δοξαν, επισημος εν αγγελοις, και εν ταις ανω
δυναμεσιν περιφανης, καθαπερ αμελει και εν τοις αστροις Ἑωσφορος. Ἐξεπεσε δε
και συνετριβη πεφρονηκως υπερογκα, και την μονηι πρεπουσαν τηι υπερτατηι φυσει
τιμην τε και δοξαν αρπασαι τολ- μησας, το γε ηκον εις εγχειρηματων δυναμιν και
εις νουν τον εν αυτωι. Ἀλλ' ως φησιν ο προφητης· Καταβεβηκεν εις ᾅδου, και εις τα
θεμελια της γης ο παλαι σειων πασαν την γην, ο θεις την οικουμε- νην ως ερημον·
ερημην γαρ της αληθους θεογνωσιας απεφηνε την υπ' ουρανον, και ουδενα
παντελως εχουσαν της αρετης εργατην. Και ουκ ελυσε μεν τους εν επαγωγηι.
Κεχαρισται δε τουτο τοις αυτο πεποιθοσιν ο Κυριος, ειρηκως "6τοις εν δεσμοις·
Ἐξελθετε, και τοις εν τωι σκοτει· Ἀνακαλυφθητε."6 Και μην και τοις υπο θειαν
οργην γεγονοσι δια το τοις θειοις εμπαροινησαι νομοις, αμνησικακως αφεις τα
εγκληματα, και απαλλαξας δικης τους εξ ασθε- νειας ανθρωπινης πολλοις
υπενηνεγμενους πταισμα- σιν. 9Παντες οι βασιλεις των εθνων εκοιμηθησαν εν
τιμηι, ανθρωπος εν τωι οικωι αυτου, Συ δε ριφησηι εν τοις ορεσιν ως νεκρος
εβδελυγμενος
μετα πολλων τεθνηκοτων εκκεκεντημενων μα- χαιραις,
καταβαινοντων εις ᾅδου.9
70.380
Ἐκ των υπαρχθεντων εσθ' οτε, φησι,
φορτικωτε- ραν αυτου την συμφοραν διαδεικνυσι· και αληθες οπερ εφην· ει μη δε
των ισων συνεβη τυχειν τοις αλλοις, τον ουτω περιφανη και υψαυχενα και
ασυγκρι- τοις υπεροχαις, εις το υψου τεθεισθαι δοκειν ηρμε- νον. Οι μεν γαρ
κεκοιμηνται, φησιν, ου διχα τιμης, ουτε μην εξω που των οτι μαλιστα φιλαιτατων
αυ- τοις ενδιαιτηματων. Συ δε και τουτων αμοιρησας παντελως, εν ορεσι κεισηι
βδελυρος, και εῤριμμενος, τουτ' εστιν, οδωδως τε και ατερπης εις θεαν. Τι γαρ αν
γενοιτο βδελυρωτερον σωματος νεκρου και πε- ριστολην ουκ εχοντος; Κεισηι δη ουν
ομου τοις αλ- λοις, οι μαχαιρας εργον γεγονασι Μηδικης, ουδενος επι σοι
θρηνησαντος, ου το τοις τεθνεωσι ακολουθουν επισταξαντος δακρυον, ουκ
ενταφιοις τιμησαντος· οικτρος δε ουτως και εῤριμμενος, ως μηδενος των αλλων
διενεγκειν, οι και γεγονασιν υπο χειρα σην, και ασημοτατοι παντελως. Ειδεναι δε
αναγκαιον, οτι μεχρι τουτων ο θρηνος στησεται. 9Ὃν τροπον ιματιον πεφυρμενον
εν αιματι, ουκετι καθαρον, ουτως ουδε συ εσηι καθαρος· διοτι την γην μου
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απωλεσας, και τον λαον μου απεκτεινας, ου μη μεινηις εις τον αιωνα χρονον.9 Τα
παγχαλεπα των δυσσεβηματων δυσεκπλυτα τε εστι, και τοις δεδρακοσιν αυτα βαφης
τινος δικην εγκεχρωσμενα καταθεωιτο τις αν. Ἀποδεικνυσι γε- μην αυτους της εις
ληξιν ηκουσης αγανακτησεως πεπραχοτας αξια, και δικης αξιους της ισοῤροπου
τοις αιτιαμασιν. Ουκουν ουκ απαλλαχθησηι, φησι, των πλημμεληματων, ουδ' αν
γενοιο καθαρος, και κατ- οικτειρεσθαι πρεπων. Ἔσηι δε ουτω μεμολυσμενος, και
αναποβλητον εχων της μιαιφονιας το εγκλημα, καθαπερ αμελει και ιματιον αιματι
πεφυρμενον. Ἀπωλεσας γαρ την γην την αγιαν, απεκτεινας δε και τον εκνεμηθεντα
μοι λαον· "6Ὅτε γαρ διεμεριζε,"6 φησιν, "6ο Ὕψιστος εθνη, ους διεσπειρεν υιους
Ἀδαμ, εστησεν ορια εθνων, κατα αριθμον αγγελων Θεου· και εγενηθη μερις Κυριου
λαος αυτου Ἰακωβ, σχοι- νισμα κληρονομιας αυτου Ἰσραηλ."6 Πανδεινον ουν αρα
το κατεπαιρεσθαι της του Κυριου γης, τουτ' εστι, της Ἐκκλησιας, και τα της
μιαιφονιας τολμηματα πληρουν, κατα του εκνεμηθεντος λαου τωι Χριστωι. Ἔσται
γαρ κατ' ουδενα τροπον καθαρος, ο τοις ου- τως εκτοποις εναλους εγκλημασιν. Φαιη
δ' αν οιμαι τις, τας επι γε τηι Ἰουδαιαι, και αυτοις δε τοις Ἱε-ροσολυμοις συμφορας
εκνενοηκως· Ἆρα γαρ αυτο- μολος ηκεν ο Βαβυλωνιων τυραννος, και κατεστρατευσε της Ἰουδαιων γης, ειλε δε και την αγιαν πο- λιν, ουκ αφεντος αυτωι τουτο
δρασαι Θεου, μαλλον δε ουκ αυτωι δεδωκοτος; καιτοι φησιν αυτος ο προφη- της
ημιν Ἡσαΐας; οτι "6Συριει Κυριος μυΐας, ο κυριευει μερους ποταμου Αιγυπτου, και
τηι με- λισσηι, η εστιν εν χωραι των Ἀσσυριων, και ελευ- σονται παντες, και
αναπαυσονται εν ταις φαραγξι της χωρας, και εν ταις τρωγλαις των πετρων, και εις
τα σπηλαια, και εις πασαν ραγαδα, και εν παντι 70.381 ξυλωι."6 Πως ουν αρα τοις
νευμασιν υπηρετησας ο
Βαβυλωνιος ανεξιτητον εχει το εγκλημα, και ουτω
κεκολασται δεινως, ως επεκεινα μηδεν ορασθαι της επενεχθεισης οργης αυτωι; Ναι
και μαλα εικοτως. Ἠθελησε μεν γαρ ο των ολων Θεος απονενευκοτα προς
αποστασιν ελεγξαι τον Ἰσραηλ, και συμμετροις αικιαις αναπεισαι παλινδρομειν εις
την αυτωι συν- ηθη λατρειαν, φημι δη την νομικην. Ὁ δε, καιτοι προς τουτο
ηγμενος, θηριου δικην αμειλικτος ην, και αχαλινοις εχρησατο τοις θυμοις, και γουν
εγκαλειται Θεου λεγοντος εναργως· "6Ἐζηλωκα την Ἱερουσαλημ,και την Σιων
ζηλον μεγαν, και θυμωι μεγαλωι εγω οργιζομαι επι τα εθνη τα συνεπιτιθεμενα· ανθ'
ων εγω μεν ωργισθην ολιγα· αυτοι δε συνεπεθεντο εις κακα."6 Ὥσπερ δε σκευος
οντα θυμου και οργης τον Φαραω και υποκειμενον ηδη κολασει δι' οικεια
πταισματα εξηγειρε, καθα φησιν αυτος, ιν' ενδειξηται εν αυτωι, την τε ιδιαν
δυναμιν, και της δικαιοκρισιας το ακρι- βες· ουτω νοησεις και επι τοις Βαβυλωνιοις.
Σκευη γαρ οντες οργης, και κολασθηναι δικαιως οφειλοντες, επηνεχθησαν τοις
Ἱεροσολυμοις· ινα παιδευ- σαντες τον Ἰσραηλ, εξαιτηθειεν μετα τουτο και αυτοι την
αυτοις οτι μαλιστα πρεπουσαν τε και αρμοδιωτατην κολασιν. 9Σπερμα πονηρον,
ετοιμασον τα τεκνα σου σφαγηναι ταις αμαρτιαις του πατρος σου, ινα μη
αναστωσιν, και εμπλησωσιν την γην πολε- μων. Και επαναστησομαι αυτοις, λεγει
Κυριος
Σαβαωθ, και απολω αυτων ονομα, και καταλειμ- μα, και σπερμα.9
Πανδεινα μεν δεδρακε κατα παντος εθνους ο Να- βουχοδονοσορ, και οι μετ' αυτον δε
και εξ αυτου γε- γονοτες, μεχρι Βαλτασαρ, ταις του πατρος επομενοι δυστροπιαις,
υπερηλαντο τα εκεινου, ωμοι τε και απηνεις κατα παντος γεγονασιν εθνους,
κατεπεφυοντο τε του Ἰσραηλ, καιτοι γεγονασιν εν αιχμαλωσιαι και ζυγωι δουλειας
ενησχημενοι. Πεφρονηκασι δε ουτω τι μεγα, και κατ' αυτης της του Θεου δοξης,
ωστε και τον αλιτηριον Βαλτασαρ, ποιουντα ποτον τοις μεγι- στασιν αυτου,
παρενεγκειν εις μεσον τα σκευη τα αγια, και πιειν εν αυτοις ταις παλλακισιν ομου
και ταις παρακοιταις αυτου, οτε και εξηλθεν αστραγαλος χειρος, καθα φησιν ο
∆ανιηλ, και γραφην εν τωι τοιχωι πεποιηται· Μανη, Θεκελ, Φαρες· ο δη και διερμη 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νευων ο θεσπεσιος ∆ανιηλ, μεμερισθαι μεν εφη την βασιλειαν αυτου, δεδοσθαι δε
Μηδοις και Περσαις.
Φασι τοιγαρουν ολοῤριζον απολεσθαι τοτε το του
Ναβουχοδονοσορ γενος, και μεν τοι το Βαλτασαρ, ωστε μηδενα το παραπαν εξ
αιματος αυτων επιβηναι μετ' αυτους τοις παρ' αυτοις βασιλειας θακοις. Τουτο,
οιμαι, δια των προκειμενων ημιν ο προφητικος δια- δεικνυσι λογος. Ἄθρει γαρ οπως
κατα παντος του πονηρου σπερματος η θεια κεχωρηκεν οργη. Ἑτοι- μασον γαρ,
φησι, τα τεκνα σου σφαγηναι ταις αμαρ- τιαις του πατρος σου. Ἐπειδη γαρ οι πατερες
γεγο- νασιν ασεβεις, πεπαυται το εξ αυτων συμπαν εσομε- νον γενος. ∆ια ποιαν
αιτιαν; Ἵνα μη αναστωσι, φησι, και την γην κληρονομησωσι, και εμπλησωσι την
γην πολεμων· τουτ' εστιν, ινα μη ταις των πατερων 70.384 αγερωχιαις επομενοι,
και προγονικης δυσσεβειας γενομενοι ζηλωται, κατεμπλησωσι μεν πολεμου την
γην, καθαπερ αμελει κακεινοι, γενοιντο δε αυτης και κυριοι. Και επαναστησομαι
αυτοις, λεγει Κυριος Σαβαωθ, και απολω αυτων ονομα και καταλειμμα, και
σπερμα. Ὅνπερ γαρ τροπον τοις ευαρεστησας· των βασιλεων του Ἰσραηλ υιους
τεταρτους επηγ- γειλατο Θεος καθησεσθαι επι των θρονων αυτων, εκτεινων την
ευλογιαν και εις το εξ αυτων εσομενον γενος· ουτω των αγαν γεγονοτων δυσσεβων
ανα- κοπτει του γενους την επιδοσιν. Οι γαρ ασεβεις, φησιν, ολοῤριζοι εκ γης
ολουνται. Ἀκουετω δη ουν και ο παντων εχθρος, ο της αμαρτιας ευρετης, και
απαντων ημιν παραιτιος γεγονως των κακων· Ὃν τροπον ιματιον εν αιματι
πεφυρμενον, ουκ εσται καθαρον, ουτως ουδε συ εσηι καθαρος, διοτι την γην μου
απωλεσας, και τον λαον μου απεκτεινας. Ου γαρ ηρκεσθη τωι μεταστησαι προς
παραβασιν την του γενους ημων αρχην, αλλα γαρ και απασαν την υπ' ουρανον
αποβουκολησαι Θεου, και της προς αυτον αποκομισας αγαπης τον επι γης
ανθρωπον, ιδιον απεφηνε προσκυνητην, και τοις της απωλειας ενηκε βοθροις.
Ουκουν ουκ εσται καθαρος, αλλ' ουδε με- μενηκεν εις τον αιωνα χρονον· ου γαρ
μεχρι παντος κεκρατηκε των ηδικημενων, ανασειραζοντος Θεου την πλεονεξιαν,
και ανακοπτοντος της καθ' ημων σκαιοτητος τας ορμας. Ἀπολωλε γαρ ομου τοις
ιδιοις τεκνοις, τουτ' εστι, τοις ακαθαρτοις δαιμοσι· σπερμα γαρ ησαν πονηρον.
Ἀπολωλασι σειροις ζοφου τεταρταρωμενοι, καθα φησι του Σωτηρος ο μαθητης, ινα
μη αναστωσι και την γην κληρονομησωσι, και εμπλησωσι την γην πολεμων.
Ἐκβεβληνται γαρ της καθ' ημων τυραννιδος, και γεγονεν ημιν ειρηνη Χρι- στος. Ὡς
γαρ ο μακαριος γραφει Παυλος· "6Ἡ ει-ρηνη του Χριστου, η υπερεχουσα παντα νουν,
φρουρησει τας καρδιας ημων, και τα νοηματα ημων."6 Συνεβη δε τουτο παθειν
αυτους τινα τροπον, αυτος ημιν ο των ολων Θεος σαφηνιει λεγων· Και
επαναστησομαι αυτοις, λεγει Κυριος Σαβαωθ, και απολω αυτων το ονομα, και
καταλειμμα, και σπερμα. 9Ταδε λεγει Κυριος· Και θησω την Βαβυλωνιαν ερημον,
ωστε κατοικειν εχινους, και εσται εις ουδεν· και θησω αυτην πηλου βαραθρον εις
απ- ωλειαν.9 Ἔοικεν ειναι τις των κατα πλατος ειρημενων ανα- κεφαλαιωσις
συντομωτατη το προκειμενον ημιν ρητον. ∆ηλοι γαρ ετερον ουδεν, πλην εκεινο που
παντως, ως ανθρωπων μεν ερημος εσται πανταπασιν η Βαβυλωνιων, ζωων δε
πληρης, οις ενδιαιτημα φιλον η ερημια. Ἐπειδη δε πλειστην, κατα το εικος, υδατων
εχει καταφοραν, φασι δε και ποταμον αυτην τεμνειν διχα, συμβεβηκεν ουδενος των
ναματων την ρυμην παροχετευοντος, εφ' ους ην ακολουθον ιεναι το- πους,
διασκιδνασθαι τε κατα πασης το υδωρ, και τελματων αποτελεσαι την πληθυν, ως
παλαι λαμπραν και διαβοητον, βασιλιδα τε των αλλων, και ενδοξοτα- την
κατωνομασμενην, πηλου βαραθρον γενεσθαι και τοις εμπιπτουσιν εις απωλειαν.
70.385 9Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Ὃν τροπον ειρηκα, ουτως εσται, και ον τροπον
βεβουλευμαι, ουτως μενει, του απολεσαι τους Ἀσσυριους επι της γης της εμης, και
επι των ορεων μου· και εσονται εις καταπατημα, και αφαιρεθησεται απ' αυτων ο
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζυγος αυτων· και το κυδος αυτων απο των ωμων αφαιρεθησεται.9 Προφητευει μεν
ο μακαριος Ἡσαΐας εν βασιλειαι Ὀζιου, και Ἰωαθαμ, και Ἄχαζ, και Ἐζεχιουεοικε δε
τουτοισι ποιεισθαι τους λογους, τους κατα γε φημι της Βαβυλωνος, η και απασης
της Ἀσσυριων γης· περιοντος ετι και την βασιλιδα τιμην μετα χει- ρας εχοντος του
Ὀζιου, ος εστι και Ἀζαριας. Ἐπειδηδε βασιλευοντος Ἐζεχιου κατεστρατευσε της Ἰουδαιας Σενναχειρειμ ο Ἀσσυριος, και πλειστας μεν ειλε της Σαμαρειας πολεις,
εληλεγκται δε δια χειρος
Θεου, και αυτοις επιπηδησας τοις Ἱεροσολυμοις·
απεθανον γαρ εν μιαι νυκτι των αλλοφυλων εκατον και ογδοηκοντα πεντε χιλιαδες,
αγγελου χειρι δαπα- νωμεναι· ταυτης ενεκα της αιτιας, ινα μη τι των παρα Θεου
προς παρακλησιν του Ἰσραηλ ειρημενων διαπιπτειν δοκει, προαναφωνει και τουτο
και φησιν, οτι Ὃν τροπον ειρηκα, ουτως εσται· κατοιχησεται γαρ, φησιν, εις πηλου
βαραθρον η Βαβυλωνιων· εσται δε και ηρημωμενη, μενει δε κακεινο· και παντη τε
και παντως εκτελευτησει, φησιν, εις αισιον περας, ο βεβουλευμαι τε και ταις παρ'
εμαυτου κεκυρωκα ψηφοις, του απολεσαι τους Ἀσσυριους επι της γης της εμης, και
επι των ορεων μου· και εσονται εις καταπατημα· αφαιρεθησεται δε και ζυγος αυτων,
και το κυδος αυτων απο των ωμων αυτων. Ἀπεσταλτο μεν γαρ παρα του
Σενναχηρειμ ο Ῥαψακης εκ Λαχεις εις Ἱερουσαλημ. Ειτα ταις Βαβυλωνιων
στρατιαις ολην εν κυκλωι περισχων, της του Θεου δοξης κατα- πεφλυαρηκεν ου
μετριως· και βαρβαρικωι φρονηματι πρεπουσαν ηφιει φωνην· "6Μη γαρ απατατω,
φησιν, υμας Ἐζεχιας λεγων, οτι ρυσεται υμας ο Θεος εκ χειρος Ἀσσυριων·"6 ζυγον
δε δουλειας τοις ανωθεν ελευθεροις επιῤριψαι ζητων, μεγα το κυδος, τουτ' εστι,
δοξαν, εαυτωι τε και τωι οικειωι δεσποτηι περιτι- θεις, εις αδοκητον κατενηνεκται
συμφοραν. "6Ἀνα- σταντες γαρ, φησι, το πρωι, ευρον παντα τα σωματα νεκρα."6
Ἔγνω δε δια πειρας, οτι τε εστιν παναλκης ο των αγιων προεστηκως, και τοις θειοις
αυτου νευ- μασι το αντιστατουν ουδεν. 9Αυτη η βουλη ην βεβουλευται Κυριος επι
την οικουμενην ολην· και αυτη η χειρ η υψηλη επι παντα τα εθνη της οικουμενης
ολης. Ὃ γαρ Θεος ο αγιος βεβουλευται, τις διασκεδασει; και την χειρα την υψηλην
τις αποστρεψει;9 Ἰστεον δη παλιν, ως ου κατα πασης της οικουμε- νης, ητοι της υπ'
ουρανον, η της προφητειας της εν γε τουτοις ερχεται δυναμις, γεγονε δε μαλλον ο
της προαγορευσεως λογος κατα πασης της Ἀσσυριων γης, ην και οικουμενην
αποκαλει, διατοι το ειναι πολλην και ευρειαν, εθνεσι τε μυριοις και αριθμου
κρειττοσιν αναπεπλησθαι πλουσιως. Ουκουν τα ειρη- μενα, φησι, κατα πασης ηξει
της Ἀσσυριων γης,
70.388 οτι τε παντη τε και παντως εις περας εκβησεται τα
προηγγελμενα, παραλυοντος δε ουδενος την επαγω- γην, ηγουν επαμυνειν τοις υπο
θειαν οργην ισχυον- τος, προσαποφαινει λεγων· α γαρ ο Θεος αγιος βεβουλευται,
τις διασκεδασει; και την χειρα την υψηλην τις αποστρεψει; Ἀποκειρει μεν γαρ
εισαπαν την των Βαβυλωνιων ελπιδα· προσεμπεδοι δε χρησι- μως τους εξ Ἰσραηλ,
εις το αραροτως διακεισθαι και φρονειν, οτι παντη τε και παντως αποπερανει τα
επηγγελμενα πανσθενεστατη τε υπαρχουσα, και κα- τακρατουσα των ολων, η θεια τε
και υπερτατη χειρ. Ἐπειδη γαρ ᾤοντο δεινην και δυσαντητον την των Ἀσσυριων
υπαρχειν ισχυν και παραχωρουσαν ουδενι, και το ηττασθαι παραιτουμενη,
απιστησαι δε ην δια τουτο εικος τοις της προφητειας λογοις· ταυτηιτοι και μαλα
εικοτως τουτο παθειν ουκ εαι· μονον δε ουχι και εκδυσωπει, και της απιστιας την
νοσον προαποκειρει λεγων· Την χειρα την υψηλην τις απο- στρεψει; 9Του ετους
ου απεθανεν Ἄχαζ, εγενηθη το ρημα τουτο· Μη ευφρανθειητε, παντες οι
αλλοφυλοι· συνετριβη γαρ ο ζυγος του παιοντος υμας. Ἐκ γαρ σπερματος οφεων
εξελευσονται εκγονα ασπιδων, και τα εκγονα αυτων εξελευσονται οφεις
πετομενοι.9 ∆ιαφοροι κατα καιρους αποκαλυψεις εγενοντο τοις αγιοις προφηταις,
και τηι φυσει των πραγματων συμβαινουσαι προς ονησιν των τηνικαδε. Καιτοι γαρ
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απεσκληκοτα τον Ἰσραηλ και των θειων νομων αφειδηκοτα μεταπλαττειν ηθελεν
εις γε το χρηναι τα αμεινω φρονειν ο των ολων Θεος, πολυτροπως ευεργετων, και
τοις μεν ανθεστηκοσιν αυτωι κατ- εξανιστας την οργην, ανακομιζων δε τους την
αγιαν οικουντας πολιν, φημι δη την Ἱερουσαλημ, εις ελπι- δας αγαθας, ιν' ειδειεν
ως εις τε και μονος εστιν ο των ολων Κυριος, και ετερος μεν παρ' αυτον ουδεις.
Αυτοι δε τηι κτισει το σεβας παρα τον Κτιστην αν- απτοντες, και σπουδας τοις
ψευδωνυμοις προσκομιζον- τες θεοις, προσκεκρουκασιν ου μετριως. Τοιαυτην τινα
και νυν οικονομιαν η των προκειμενων ημιν προφητικων αναγνωσματων
υπεμφαινει δυναμις. ∆ει δε, οιμαι, τα ιστορικως γεγονοτα προαφηγησα- σθαι, και
διειπειν εκαστα σαφως· εσται γαρ ουτω τοις εντευξομενοις εναργες οτι μαλιστα το
δηλουμε- νον. Βεβασιλευκε τοινυν εν τοις Ἱεροσολυμοις επι τον Ἰσραηλ Ὀζιας, ο
και Ἀζαριας. Ουτος γεγονεμεν ευσεβειας επιμελητης. Ἐποιησε γαρ το ευθες εν
οφθαλμοις Κυριου, καθα γεγραπται περι αυτου. ∆υνατωτατος δε και δυσαντητος
κομιδηι τοις δι' εναν- τιας, ηγουν τοις αλλογενεσι, την εν τοις πολεμοις αντεξαγων
ισχυν. Πολλας γουν εκπολιορκησας ειλε τε και πεπορθηκε πολεις των Φυλιστιειμ,
ητοι των αλλοφυλων, τουτ' εστι, των Παλαιστινων, και εκ των της καλουμενης
Κοιλης Συριας. Γεγραπται δε ουτω περι αυτου, εν τηι δευτεραι των Παραλειπομενων· "6Και εξηλθε και επολεμησε προς τους αλλοφυ- λους και κατισχυσε τα τειχη
Γεθ, και τα τειχη
70.389 Ἀζωτου, και ωικοδομησε πολεις Ἀζωτου, και εν τοις
αλλοφυλοις. Κατισχυσεν αυτον Κυριος, επι τους αλλοφυλους και Ἄραβας, τους
κατοικουντας επι της Πετρας, και επι τους Μιναιους. Και εδωκαν οι Μι- ναιοι τωι
Ὀζιαι δωρα, και ην το ονομα αυτου εως εισοδου Αιγυπτου, οτι κατισχυσεν εως ανω.
Ἐπειδη δε απεβιω, διαδεχεται την βασιλειαν αυτου ο εξ αυτου γεγονως Ἰωαθαμ.
Ειτα μετα τουτον Ἄχαζ, πονηρος τε και αποστατης ανθρωπος, και τοις της απατης
τελμασιν εμβεβηκως. Λελατρευκε γαρ ξυλοις τε και λιθοις, και απασηι τηι στρατιαι
του ουρανου· διηγαγε δε και τον υιον αυτου εν πυρι, τεθυκε γαρ τοις δαιμονιοις
αυτον."6 Γεγραπται δε ουτω και περι αυτου εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων· "6Και
ουκ εποιησεν ευθες εν οφθαλμοις Κυριου του Θεου αυτου πιστως ως ∆αβιδ ο πατηρ
αυτου· και επορευθη εν οδωι βασιλεων Ἰσραηλ, και γε τον υιον αυτου δι- ηγαγεν εν
πυρι, κατα τα βδελυγματα των εθνων ων εξηρεν Κυριος απο προσωπου των υιων
Ἰσραηλ. Και εθυμιασεν εν τοις υψηλοις, και επι των βουνων, και υποκατω παντος
ξυλου αλσωδους. Τοτε ανεβη Ῥαασσων βασιλευς Συριας· και Φακεε υιος Ῥωμε-λιου
και βασιλευς Ἰσραηλ επι Ἱερουσαλημ εις πο-λεμον· και επολιορκουν επι Ἄχαζ, και
ουκ ηδυναντο πολεμειν·"6 και μεθ' ετερα· "6Και απεστειλεν Ἄχαζ αγγελους προς
Θεγλαφαλαασαρ βασιλεα Ἀσσυριων λεγων· ∆ουλος σου, και υιος σου εγω. Ἀναβηθι,
σωσον με εκ χειρος βασιλεως Συριας, και εκ χειρος βασιλεως Ἰσραηλ των
επανισταμενων επ' εμε. Και ελαβεν Ἄχαζ αργυριον και χρυσιον το ευρεθεν εν
θησαυροις οικου Κυριου, και οικου του βασιλεως, και απεστειλε τωι βασιλει δωρα.
Και ηκουσεν αυτου βασιλευς Ἀσσυριων, και παρεγενετο εις ∆αμασκον, και
συνελαβεν αυτην και απυκησεν αυτην, και τον Ῥαασσων εθανατωσεν. Ουκουν
πρωτον μεν Ὀζιας ο και Ἀζαριας εκπεπορθηκε τους αλλοφυλους, πασαν τε αυτων
καταδηιωσας την γην, δασμους εκομιζετο και τελη. ∆ευτερος δε μετα τουτον ο Ἄχαζ
κατ- εμισθουτο τον Ἀσσυριον, και επαφηκεν αυτοις· ος και πασαν εξαναστησας την
Παλαιστινων χωραν, αυτους γαρ ειναι φησι τους αλλοφυλους, απεκομισεν
αιχμαλωτους εις την εαυτου, τους εκ του πολεμου περιλελειμμενους. Ἐπειδη δε
τετελευτηκεν ο Ἄχαζ, ανεσκιρτησαν επι τουτωι των αλλοφυλων αι πολεις, ως εκ
ποδων γεγονοτος του καταπαιοντος αυτους, και δυσφορητον ωσπερ τον της
πλεονεξιας επιτιθεντος ζυγον. Ἠσθενηκοτες γαρ απαξ, και πεπορθημενοι δια της
Ἀσσυριων χειρος, κατεπι- κραινοντο μεν επι τωι Ἄχαζ, αμυνασθαι τε μην ουκ ησαν
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ικανοι."6 Ὦ τοινυν αλλοφυλοι, φησιν, επειδη
καθα φατε και νομιζετε,
τετελευτηκοτος του Ἄχαζ, συνετριβη λοιπον ο ζυγος του παιοντος υμας, τουτ' εστι,
του συντριβοντος, επι τουτωι μη ευφρανθειητε.
Καιτοι φαιη τις αν, ως
ειδωλολατρης ο Ἄχαζ ην βεβηλος τε και θεομισης· ειτα πως ανακοπτει Θεος τον επ'
αυτωι γελωτα των δι' εναντιας; Ουκουν ου κατ' εκεινου που παντως ην ο γελως·
αλλ' ειπου τι
70.392 των καταλυπειν ειωθοτων την Ἰουδαιαν γενεσθαι
συμβεβηκεν, ου τους παθοντας μαλλον, αλλα του Θεου χειρα, την τωι Ἰσραηλ
συνασπιζουσαν, κατα-κερτομειν επεχειρουν οι δι' εναντιας. Ἀσθενησαι γαρ ᾤοντο
την παναλκη δεξιαν, και τους γε οντας παρα σφισι θεους αμεινους γενεσθαι της του
φυλατ- τοντος τον Ἰσραηλ. Ουκουν ει και βεβηλος ο Ἄχαζ ην, αλλ' επειπερ
επετωθαζον οι αλλοφυλοι, καθαπερ εφην αρτιως, τοις εξ Ἰσραηλ, ανειργει την
ευφροσυ- νην, και οιον ανασειραζει την ευφημιαν, ουκ απηλλα- χθαι λεγων αυτους
του θλιβοντος ζυγου, πεισεσθαι δε μαλλον τα εφ' οις ην εικος και ουχ εκοντας
αυτους δυσφορησειν ου μετριως. Τι γαρ φησι; Μη ευφραν- θειητε, συντετριφθαι
λεγοντες τον του καταπαιοντος υμας ζυγον. Ἴστε δε μαλλον, οτι απο σπερματος
οφεως εξελευσεται εκγονα ασπιδων. ∆ιχη τουτο νοησεις· γεγονε μεν γαρ Ὀζιας ο
και Ἀζαριας, ως εφην, απηνης τε και μαχιμωτατος· κατεχειρωσατο δε ουτως αυτους,
ωστε και ασυνηθως δασμολογησαι τας παρ' αυτοις πολεις τε και κωμας. Ειτα μετ'
εκεινον ο Ἄχαζ, ει και μη χειρι τυχον ιδιαι και δυναμεσι ταις επιχωριοις, αλλ' ουν τηι
των Ἀσσυριων τα ισα πεπραχεν εις αυτους. Ειλε γαρ την ∆αμασκον ο
Θεγλαφαλαασαρ, και τας των αλλοφυλων πολεις· απεκτονε δε και αυτον τον
Ῥαασσων. Τελευτησαντος δε του Ἄχαζ, διαδεχεται την βασιλειαν δικαιος τε και
ευσεβης ο Ἐζεχιας. Γεγραπται δε και περι αυ- του εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων·
"6Και ηθετησεν εν τωι βασιλει Ἀσσυριων, και ουκ εδουλευσεν αυτωι. Ουτος επαταξε
τους αλλοφυλους εως Γαζης, και εως οριου αυτης, απο πυργου φυλασσοντων, εως
πολεως οχυρας."6 Ουκουν ως εκ σπερματος οφεως του Ὀζιου εκγονον εκβεβηκεν
ασπιδος ο Ἄχαζ· ειτα μετ' εκεινον οφις πετομενος, τουτ' εστιν, οξυς ο Ἐζεχιας.
Κατεδακνον γαρ τροπον τινα τους αλλοφυλους, και δεδαπανηκασι τας πολεις
αυτων. Ει δε οφεις ωνομα- σθησαν Ὀζιας τε και Ἐζεχιας, καιτοι γεγονοτες ευσεβεις,
αλλ' εννοειν εκεινο προσηκει και μαλα εμφρονως, ως ο του λογου σκοπος
τετραπται τε και βλεπει προς οτι μαλιστα τυπουν τους Φυλιστιειμ, ητοι τους
αλλοφυλους. Ἔδει τοινυν, ουχ ημερους τινας και πραους εσεσθαι λεγειν αυτους,
αλλα δεινους και οξεις, ως οφεων δικην επιπηδαιν ειωθοτας τοις δι' εναντιας.
Ουκουν η τοιωσδε συνησεις το, Ἐκ σπερ- ματος οφεως εξελευσονται εκγονα
ασπιδων, η τι και καθ' ετερον, ει βουλει, τροπον. Κατεμισθουτο μεν ο Ἄχαζ
Θεγλαφαλαασαρ τον Ἀσσυριον, και τηι των αλλοφυλων επαφηκε χωραι, ος
καταδηιωσας απασαν, απεκτεινε και αυτον, ως εφην, τον βασιλεα Ῥαασσων. Ἀλλ' εν
καιροις του βασιλεως Ἐζεχιου κατεστρατευσε της Σαμαρειας ο Σαλαμανασαρ,
βασιλευς και αυτος υπαρχων των Ἀσσυριων. Ἐπιφοιτησας δε πρωτηι τηι των
Παλαιστινων χωραι, ητοι τηι των αλλο-φυλων, τα εκ βαρβαρικης ωμοτητος κατα
παντων ειργαζετο. Ουκουν ως εκ σπερματος οφεως, του Θεγλαφαλαασαρ εκγονον
ασπιδος εξηλθεν ο Σαλαμανασαρ, οιον οφις και αυτος, ουκ οκνηρος επ' εφοδους, ου
βραδυς εις κινησιν την επι τε το χρηναι πολιορκειν, οξυς δε μαλλον, και πτηνου
δικην ταις πολεσιν εφισταμενος. 9Και βοσκηθησονται πτωχοι δι' αυτου· πτωχοι δε
ανδρες επ' ειρηνης αναπαυσονται· ανελει δε λιμωι το σπερμα σου, και το καταλειμμα
σου ανελει.9 70.393 Φθασας εφην, οτι τεθνεωτος του Ἄχαζ, κατεπλα- τυνοντο
μεν εις ευθυμιαν οι αλλοφυλοι· κατεμειδιων γε μην ουκ εκεινου μαλλον, αλλα της
πανσθενους δεξιας της του σωζοντος τον Ἰσραηλ, φημι δη Θεου. Ἀλλ' οτι μεν ουκ
επιλειψουσιν οι μαχομενοι και μετα τον Ὀζιαν, ευ μαλα διαμεμηνυκεν, εκ σπερμα 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τος οφεως εξελευσεσθαι λεγων εκγονα ασπιδων.
Ἐπειδη δε της θειας
κατωρχησαντο δοξης, αναγκαιως δεικνυσιν ημιν ο προφητης εν τουτοις, οτι και
δια- σωσει τον Ἰσραηλ ο προασπιζων αυτου, και οτι τοις δι' εναντιας παντη τε και
παντως εποισει τον
ολεθρον. Πεπολιορκηκε μεν γαρ την Ἱερουσαλημ ο
Σαλαμανασαρ μετα το πασαν ελειν την Σαμαρειτων. Πεπολιορκηκε δε Ῥαψακην
αποστειλας εκ Λαχεις, καθα γεγραπται, αλλα σεσωκεν αδοκητως τους εξ Ἰσραηλ ο
των ολων Θεος. Πεπτωκασιν γαρ οι Ἀσ-συριοι, δαπανωντος αυτους αγγελου Κυριου·
το δε των αλλοφυλων σπερμα, και παν το καταλειμμα το εκ της πρωτης πολιορκιας
της εν καιροις γενομενης του Θεγλαφαλαασαρ ανηιρηται παντελως και απ- ολωλεν
εις απαν λιμωι ταχα που πεπιεσμενον. Ἕπεται γαρ αει πως τωι πολιορκεισθαι πολεις
και τα ετερα βλαβη. Ουκουν βοσκηθησονται μεν δια Θεου πτωχοι, και μετριοφρονες
ανδρες, τουτ' εστι, νεμηθησονται την εαυτων, και επ' ειρηνης αναπαυσονται. Το δε
σον σπερμα, και το καταλειμμα καταφθερει λιμωι. Φοβερον ουν το επιτωθαζειν τοις
υπο χειρα του Θεου, και κατεπαιρεσθαι των υπο φροντιδα γεγονοτων την παρ'
αυτου. Περιοψεται γαρ ουδαμως, επ- αμυνει δε παντως τοις εαυτου γνωριμοις, ινα
μη πλατυ γελωιεν οι δι' εναντιας, και κατονειδιζωσι Θεον, ως ουκ εχοντα διαρκως
εις το διασωζειν δυνασθαι τους οιπερ ειεν επ' αυτωι πεποιθοτες. 9Ὀλολυξατε, πυλαι
πολεων, κεκραγετωσαν πο- λεις τεταραγμεναι, οι αλλοφυλοι παντες, οτι καπνος
απο βοῤρα ερχεται, και ουκ εστι του ειναι.9 Το, Ἐκ σπερματος οφεως εξελευσεται
εκγονα ασπι- δων, ουτως αν νοεισθαι πρεποι, ως διερμηνευοντες ελεγομεν, οτι
πεπορθηκε μεν τας των αλλοφυλων πολεις, ειλε δε και την ∆αμασκον ο
Θεγλαφαλαασαρ, ειτα μετ' εκεινον, ταις ετι φορτικωτεραις ενηκεν αυ- τους
συμφοραις ο Σαλαμανασαρ εν καιροις της Ἐζεχιου βασιλειας, τας Σαμαρειτων
εκπολιορκησας πολεις. Ὡς ουν ηδη της εφοδου συγκεκροτημενης, και παρουσης της
Ἀσσυριων στρατιας, ως ηδη ταις πυλαις ταις εν εκαστηι πολει των ελεπολεων
προσκε- κομισμενων, μελλοντων δε ηδη κατασεισεσθαι των τειχων, ταις αφορητοις
αυτων προσβολαις· ολολυ- ζειν μεν κελευει τας πυλας, ανακεκραγειν δε τας πολεις,
ουκ επιγαυριωσας ετι τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, ουχι την του παντα ισχυοντος Θεου
κατα- κερτομουσας δοξαν, ου τεθνεωτι τωι Ἄχαζ επορχου- μενας, μελετωσας δε
μαλλον κομμον τε και θρηνους, και ταις οσον ουδεπω παρεσομεναις συμφοραις ου
μετριως επιστυγναζουσας. Ἀνθ' οτου γαρ δη προσ- τεταχα, φησιν, ανοιμωζειν τας
πολεις, οτι καπνος απο βοῤρα ερχεται, και ουκ εστι του ειναι. Καπνον εν τουτοις
τον απο βοῤρα, τον εκ της Ἀσσυριων γης ορμωμενον ονομαζει, η αυτον τον
Σαλαμανασαρ, η την συνουσαν αυτωι στρατιαν. Νοτιωτατη μεν γαρ 70.396 εστιν η
των Ἰουδαιων χωρα, βορειωτερα δε πως η των Ἀσσυριων. Καπνωι γε μην την
φιλοπολεμον παρεικαζει στρατιαν, ως δακρυων τοις αλουσιν εμ- ποιητικην.
Ἐξελκει γαρ αει πως των ομματων το δακρυον ο καπνος. Ουκ απιθανον δε και
ετερως κα- πνωι παρεικαζεσθαι τους πολεμους. Ὥσπερ γαρ ο καπνος τοις του
σωματος εμπιπτων οφθαλμοις παρ- αιρειται παντως αυτους το της οψεως ακριβες,
ουτω και θανατου φοβος μονονουχι καταμεθυσκει τον νουν, και καταθολοι την
καρδιαν, δεινοις τε και αφορητοις δειμασιν μονονουχι καταμελαινων αυτην. Ἥξει
τοινυν καπνος απο βοῤρα. Ειτα ποιον εστι της εφοδου το τελος; ουκετι του ειναι
φησι, τουτ' εστι, πανωλεθρεια καταφθερει πολεις τε και οικους, και τους εν αυταις.
9Και τι αποκριθησονται βασιλεις εθνων; Ὅτι Κυριος εθεμελιωσε Σιων, και δι' αυτου
σωθησον- ται οι ταπεινοι του λαου.9
Της εφοδου των Ἀσσυριων γεγενημενης
ηλωσαν μεν αι των αλλοφυλων πολεις. Ἐκπεπορθηνται δε ουδεν ηττον και αι των
Σαμαρειτων· σεσωσται δε Ἱερουσαλημ παραδοξως μονη παρα πασας, ταις των
Ἀσσυριων στρατιαις ενενεγκοντος την χειρα του παντα ευκολως κατορθουν
ισχυοντος. Ἀπεθανον γαρ εν νυκτι μιαι των αλλοφυλων εκατον και ογ- δοηκοντα
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεντε χιλιαδες. Ὅταν τοινυν καταπρησωσι μεν τας των αλλοφυλων πολεις οι απο
βοῤρα, κατα- δηιωσωσι και την της Ἰουδαιας γειτονα την Σαμα- ρειτων, ειτα
περισχοντες κυκλωι και αυτην την Ἱερουσαλημ, ουδενος αντεξαγοντος εν μιαι
πεσωσι νυκτι· τοτε δη, τοτε και ουχ εκοντες, φησιν, ομολο- γησωσιν οι των εθνων
βασιλεις, οτι Κυριος εθεμε- λιωσε Σιων· και οτι δι' αυτου σωθησονται οι ταπει- νοι
του λαου. Ταπεινους δε φησι του λαου, τους επ' αυτωι δη και μονωι την των
σωζεσθαι θεμενους ελ- πιδα, οποιος τε τις ην αυτος ο βασιλευων Ἐζεχιας, και οι
αμφ' αυτον Θεωι προσπιπτοντες, και λεγον- τες· "6Εισακουσον, Κυριε, εισβλεψον,
Κυριε, και ιδε τους λογους του Ῥαψακου, ους εξαπεστειλεν ο βασιλευς Ἀσσυριων,
ονειδιζειν Θεον ζωντα."6 Ἀλλα και αυτος αντηκουεν Θεου λεγοντος εναργως· "6Ταδε λεγει Κυριος· Ὑπερασπιωι υπερ της πολεως ταυ- της δι' εμε, και δια ∆αβιδ τον
παιδα μου."6 "6Ἀγα- θον ουν αρα το επι Θεωι πεποιθεναι."6 Και τουτο ειδοτες οι
μακαριοι προφηται φασιν, Ἱερεμιας μεν, οτι, "6Μακαριος ανθρωπος ο πεποιθως επι
τωι Κυριωι, και εσται Κυριος ελπις αυτου."6 Ὁ δε σοφωτατος ∆αβιδ· "6Κυριε ο Θεος
των δυναμεων, μακαριος αν- θρωπος ο ελπιζων επι σε."6 Ἀπολεσει γαρ ουδεις τον
τοις θειοις αυτου νευμασιν επικουρουμενον, και ταις ανωθεν ευμενειαις ευ μαλα
τετειχισμενον. Ἀξιοι γαρ φροντιδος τους αγαπωντας αυτον, και τοις τα αυτωι
δοκουντα φρονειν τε και δραιν οτι μαλιστα διεσπουδακοσι, το εν βεβαιωι κεισθαι των
αγαθων κατανευει προχειρως.
{1ΤΟΜΟΣ Γʹ. ΤΟ ΡΗΜΑ ΤΟ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΜΩΑΒΙΤΙ∆ΟΣ.}1
∆ιαπερανας ευ μαλα τον επι γε τοις Βαβυλωνιοις και τοις αλλοφυλοις
λογον, μεθιστησι παλιν την προαγορευσιν επι τηι Μωαβιτιδι· τουτ' εστι κατα
70.397 της των Μωαβιτων μητροπολεως χωρας τε απασης και αυτης της βασιλειας.
Ἔθνος και αυτοι βαρβα- ρον, απηχθημενον παρα Θεωι, διατοι το εγκεισθαι μεν
ολοτροπως ταις των ειδωλων λατρειαις, επιθαρ- σειν δε μαλιστα τηι μαγωι τεχνηι, και
της του Θεου κατεπαιρεσθαι δοξης, ειναι τε των οτι μαλιστα πολεμιωτατων τοις εξ
Ἰσραηλ. Και γουν οτε των Αιγυπτιων απηλλαγμενοι πλεονεξιας, επι την της
επαγγελιας απηιεσαν γην, μικρου δειν απαντες δι- ολωλασι, το γε ηκον εις το
εγχειρημα Βαλακ, ος ην βασιλευς το τηνικαδε των Μωαβιτων. Γεγραπται δε ουτως
εν τοις Ἀριθμοις· "6Και απαντες υιοι Ἰσραηλ παρενεβαλον επι δυσμων Μωαβ, παρα
τον Ἰορδανην κατα Ἱεριχω. Και ιδων Βαλακ υιος Σεπφωρ, παντα οσα εποιησεν
Ἰσραηλ τωι Ἀμοῤραιωι· και εφοβηθη Μωαβ τον λαον σφοδρα, οτι πολλοι ησαν. Και
προσ- ωχθισε Μωαβ εκ προσωπου υιων Ἰσραηλ."6 Ειτα ποιον αυτωι γεγονε το
κακουργημα; Κατεμισθουτο τον Βαλααμ εκ της Μεσοποταμιας· ψευδομαντις δε
ουτος και οιωνοσκοπος· ειτα παρακαλει, λεγων· Ἐπαρασαι μοι τον Ἰσραηλ. Οιδα
γαρ, φησιν, οτι ους αν συ ευλογησηις, ηυλογηνται, και ους αν συ καταρασηι,
κεκατηρανται. Και οι μεν της γοητειας επραττοντο παρ' εκεινου τροποι, βωμων τε
εγηγερ- μενων, και θυσιων προσκεκομισμενων. Ἐσφαλλετο δε της ελπιδος ο Βαλακ,
και των κατα γνωμην ημαρ- τηκεν, ευλογουντος αδοκητως τον Ἰσραηλ του παραλειφθεντος εις το παραρασασθαι δειν. Ἐπειδη δε εις το παρ' ελπιδας εκβεβηκεν
αυτωι το εγχειρημα, παλιν ετερωι μετεισι τροπωι της κατ' αυτων δυστρο- πιας το
χρημα. Σεσαγηνευκε γαρ τους εξ Ἰσραηλ,
ταις των γυναικων ωραις
συνηρπασμενους επι γε το χρηναι της προς Θεον αγαπης αποφοιταιν, και προσκυνειν ελεσθαι τωι Βεελφεγωρ· ειδωλον δε τουτο των Μωα- βιτων. Γεγραπται δε ουτω
παλιν εν τοις Ἀριθμοις· "6Και κατελυσεν ο Ἰσραηλ εν Σαττειμ, και εβεβηλωθη ο
λαος, εκπορνευσαι επι τας θυγατερας Μωαβ, και εκαλεσαν αυτους επι ταις θυσιαις
των ειδωλων αυτων, και εφα- γεν ο λαος των θυσιων αυτων· και προσεκυνησαν
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις ειδωλοις αυτων· και ετελεσθη Ἰσραηλ τωι Βεελφεγωρ, και ωργισθη θυμωι
Κυριος τωι Ἰσραηλ."6 Ἐπειδη γαρ Θεου επαμυνοντος δεινος και δυσαντητος ην ο
Ἰσραηλ, ταυτηι τοι και μαλα πικρως και φιλοκακουργως, αφι- σταντες αυτου την
επικουριαν, προσκρουειν ανεπειθον τωι επι παντας Θεωι. ∆ιατετελεκασι δε και μεχρι
παντος τοιαυτην εχοντες γνωμην, καν ει συνεβη τον Ἰσραηλ κοινωνησαι
συμφοραις προσκεκρουκοτα Θεωι, κατηλαζονευοντο και κατεκερτομουν εκεινοι, το
μηδεν ολως δυνασθαι κατηγορουντες Θεου, του σωζειν υπισχνουμενου τους
προσκυνουντας αυτωι. Και τουτου μαρτυς ο μακαριος Ἰερεμιας εν τηι κατ' αυτων
ορασει λεγων· "6Κατεαχθη κερας Μωαβ, και το επιχειριον αυτου συνετριβη.
Μεθυσατε αυτον οτι επι Κυριον εμεγαλυνθη."6 Και παλιν· "6Ὅτι ουτως ειπε ο
Κυριος, Ἐληφθη Ἀριωθ· και οχυρωματα συνεληφθη. Και απολειται Μωαβ απο λαου,
οτι επι Κυριον εμεγαλυνθη."6 Ἧκε μεν γαρ κατα καιρους ο 70.400 Ἀσσυριων και
Βαβυλωνιων τυραννος καταδηιωσων την Ἰουδαιαν. Ειλε δε τας της Σαμαρειας
πολεις. Μωαβιται δε παλιν καταμειδιωντες των απολωλοτων επετωθαζον ου
μετριως, και κατονειδιζοντες διετε- λουν την του Θεου δοξαν. Ταυτηι τοι δεδονται
και αυτοι προς ερημωσιν, αρδην τε απολωλασιν ομου πολεσι τε και δημωι και οικωι
παντι, ωστε ηδη πως μηδε υπαρξαι δοκειν. ∆ιαμεμνηται τοινυν η ορασις η
προκειμενη των συμβεβηκοτων αυτοις· εξ οργης δηλονοτι της ανωθεν, και φησιν·
9Νυκτος απολειται ο Μωαβιτης· νυκτος γαρ απολειται το τειχος της Μωαβιτιδος.9
Τινες των ταυτα ηκριβωκοτων παρεδοσαν οτι μελλοντων των επ' αυτοις αιρειν
πολεμον των Βαβυ- λωνιων, σεισμου γεγονοτος κατεδονηθη τοσουτον Μωαβιτων
μητροπολις, ως ολον αυτης αυτοματως κατασεισθηναι το τειχος εν νυκτι και σκοτωι·
ου δη γεγονοτος, προ της των πολεμιων εφοδου, μονονουχι και απολωλεν αυτοις η
της σωτηριας ελπις. Ταυτηι τοι φησι νυκτος απολεισθαι την Μωαβιτιδα. 9Ἀλλα
λυπεισθε, φησιν, εφ' εαυτοις.9 Ὅμοιον ως ει λεγοι, Πλειστακις οφρυν επαιροντες
υψηλην ταις ετερων ενετρυφησατε συμφοραις· αλλα νυν εφ' υμας αυτους ο
πολεμος τρεχει, και τα εντευ- θεν βλαβη ταις ανοσιαις υμων επικρεμαται κεφα- λαις.
Λυπεισθε τοινυν ουκ εφ' ετεροις τισιν, αλλ' εφ' εαυτοις. 9Ἀπολειται γαρ Λεβηδων,
ου ο βωμος υμων.9 Ἔφην οτι δεινοι και αγερωχοι Μωαβιται γεγονασι, και ταις
των δαιμονιων απαταις επιθαρσησαντες, και δια μαγου τεχνης κατευμεγεθησειν
οιομενοι της απαν- των χειρος, και αυτου δε του Ἰσραηλ καν ει επ- αμυνοι Θεος·
ουκουν εν τηι καλουμενηι Λεβηδων, βω- μος ην αυτοις και τεμενος ουκ αθαυμαστον,
τογε ηκον εις κατασκευην. Ἐκει τας μαντειας επετελουν, εφρο- νουν τε μεγα, και
σεπτον οτι μαλιστα παρα τους αλλους εποιουντο τον χωρον. Ἀλλ' απολειται, φησι,
και το της μαντειας υμων εργαστηριον. 9Ἐκει αναβησεσθε κλαιειν επι Ναβαυ της
Μωα- βιτιδος.9 Πολις δε αυτη των αλκιμωτατων. 9Ὀλολυξατε, φησιν· επι γαρ
πασης κεφαλης φαλακρωμα.9
Τουτ' εστιν, ατιμια κατα παντων δραμειται μια.
Φαλακρωμα γαρ ατιμιας συμβολον. 9Ἔσονται δε και παντες βραχιονες κατατετμημενοι.9 Ἀπο του κοπτεσθαι και θρηνειν. Ἢ οτι τοις ειδω- λολατρουσιν εθος τας
καλουμενας εντομιδας ταις τε παρειαις και τοις βραχιοσιν επιφερειν. Ματην ουν
αρα και τουτο δρασετε, φησιν, ανονητον γαρ το χρημα παντελως. 9Ουκουν εν ταις
πλατειαις αυτης περιζωσασθε σακκοις, και κοπτεσθε επι των δωματων αυτης, και
εν ταις πλατειαις αυτης, και εν ταις ρυμαις αυτης, παντες ολολυζετε μετα
κλαυθμου, οτι κεκραγεν Ἐσεβων, και ελαλησεν εως ηκουσθη η φωνη αυτης.9
Πολεων ημιν ου μετριοις δειμασιν ενησχημενων
70.401 καταγραφει σχημα της
προφητειας η δυναμις. Πολε- μου γαρ περισχοντος, και συμφορας της εσχατης
επενηνεγμενης πολεσι τε και οικοις, οι μεν πλατειαις και στενωποις οιμωζοντες
διαθεουσι. Το γε μην οσον εστιν ασθενες τε και αμαχον, οιον το θηλυων γενος, και
το νηπιων επ' αυτων ανεπηδησε δωματων, κομ- μον ποιειται και ολολυγην, ταις
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των πολεμιων εν- ορων φαλαγξι, και την οσον ουδεπω παρεσομενην εννοησαντες
σφαγην. Ὀλολυξετε τοινυν· κεκραγε γαρ Ἐσεβων, και ελαλησεν εως ηκουσθη η
φωνη αυτης. Πολεις δε ταυτας ειναι φησι τας Μωαβιτιδος τας μαχιμωτατας. Ἀλλ'
ει και ουτως εχοιεν, φησι, τοσαυτην ποιησονται την ολολυγην, ως μη λεληθοτως,
μηδε εν παραβυστωι κλαιειν, ακουστην δε μαλλον γενεσθαι την φωνην, και
αναφανδον ολοφυρεσθαι, κατημεληκοτων των εν αυταις της αυτης συνηθους
ανδρειας, συντεθραυσμενων δε ουτως, ως αμοιρησαι παντελως ευσθενειας τε και
θρασους, και των εις αλκην εννοιων και εγχειρηματων. 9Ἡ οσφυς της Μωαβιτιδος
βοαι· η ψυχη αυτης γνωσεται, και καρδια της Μωαβιτιδος βοαι εν αυτηι, εως Σηγωρ·
δαμαλις γαρ εστι τριετης. Ἐπι δε της αναβασεως της προς σε, κλαιοντες
αναβησονται τηι οδωι Ἀρωνιειμ· βοαι συντριμμα και σεισμος.9 Προσβαλλουσιν αει
των ανηκεστων συμφορων δρι- μειαι τε λυπαι, και αθυμιαι παγχαλεποι, και δειματων εφοδος, ουκ ανικανως εχουσα και την αγαν ευτολμοτατην καταθραυσαι
καρδιαν. Ἐντευθεν οιμαι τισι προσωπα μεν γενεσθαι σκυθρωπα, και οιον εκ βαθους
αναπηδωντας στεναγμους, και της εσω φλογος την ζεσιν διερμηνευοντα. Ἡ οσφυς
τοιγαρουν της Μωαβιτιδος βοαι· τουτ' εστιν, εν ωδισιν εστιν, και κεκρυμμενους
εχει τους πονους, προκαταπτοουμενη δηλονοτι ταις φημαις, και τον ουδεπω
παρεσομενον εννοουσα πολεμον. Ἔγνω γαρ τουτο η ψυχη αυτης. Ταυτης τε ενεκα
της αιτιας, ολοφυρεται τε και κεκραγεν εν αυτηι εως Σηγωρ, τουτ' εστι, Μωαβιτις
απασα χωρα, μεχρι και αυτων τερματων. Φασι γαρ επ' αυτοις τοις οροις των
Μωαβιτων τεθεισθαι την Σηγωρ. Τινος ουν ενεκα ταυτα συμβησεται παθειν αυτην;
∆αμαλις εστι τριετης. Ὁ τριτος ενιαυτος τοις αλογοις των ζωων αρκει προς ακμην,
και εις το σφριγωσαν αυτοις ενεργησασθαι δυναμιν. Τοιγαρτοι και του χρηναι
δαμαζεσθαι καιρος αυτοις εκεινος εστιν. Ἕως τοινυν εστιν η δαμαλις απειροζυγος,
σφριγωσα τε και νεα, και αρτιφυες εκφερουσα κερας, κατασκιρτωσα των αυλων και
των επαυλεων κατορχειται πλειστακις· τοιαυτη τις γεγονεν η Μωα- βιτων,
επιπηδωσα τοις πελας, και κατασκιρτωσα των ασθενεστερων. Ὑψηλην δε ειναι
φασιν αυτην, και λεωφορον τινα την Ἀρωνιειμ ουτω κεκλημενην, ανακομιζειν τε
εις αυτην τους εξ ετερων ηκοντας η πολεων η χωρων. Ἐπ' αυτης τοινυν, φησι, της
αναβα- σεως της Ἀρωνιειμ, κλαιοντες αναβησονται. Φωνη δε τοις κλαιουσι,
συντριμμα και συσσεισμος. Προανακεκραγασι γαρ τα εκ του πολεμου συμβησομενα
παθη, μονονουχι συσσειοντος απαντα, πολεις τε και οικους, και τους εν αυτοις
συντριβοντος. 9Το υδωρ της Νεβρειμ ερημον εσται, και ο χορ- 70.404 τος αυτης
εκλειψει· χορτος γαρ χλωρος ουκ εσται, μη και ουτως μελλει σωθηναι;9 Πολιν
ειναι φασι την Νεβρειμ κειμενην μεν εν εσχατιαις της χωρας, γειτνιωσαν θαλασσηι
τηι Ἐρυθραι ευυδρον δε ουτως και ευβοτον, ως και ιππον δυνασθαι κεκτησθαι
πολλην τους εν αυτηι· ταυτηι τοι και ειναι μαχιμωτατους, εχειν τε την ιππον
εμπειροπολεμον. Ἐκ θειας τοινυν, φησιν, οργης, εκ της των πολε- μιων εφοδου,
ερημος εσται και υδατων και χορτου χλωρου. Ου δη γεγονοτος, ατονησει παντως η
των τακτικων εμπειρια προανηιρημενων των ιππων, και διολωλοτων υπο λιμου.
Ἀλλ' ει τουτο γενοιτο, φησι, μη αρα φρονησει μεγα και ουτως εφ' εαυτης; μη
τουτου συμβεβηκοτος μελλει σωθηναι, και τας των πολεμιων διαδραναι χειρας;
προανηιρημενης γαρ αυτων της ισχυος, ποια τις εσται λοιπον η της σωτη- ριας ελπις;
9Ἐπαξω γαρ επι την φαραγγα Ἄραβας, και ληψονται αυτην. Συνηψε η βοη το οριον
της Μωαβιτιδος της Ἀγαλλειμ, και ολολυγμος αυτης εως του φρεατος του Ἐλειμ.
Το δε υδωρ το Ῥεμ-μωρ πλησθησεται αιματος· επαξω γαρ επι Ῥεμμωρ Ἄραβας. Και
αρω το σπερμα Μωαβ, και Ἀριηλ, και το καταλοιπον Ἄδαμα αποστελω ως ερπετα
επι της γης.9 Τα νοτιωτατα μερη των ∆αμασκηνων κατανε- μεσθαι φασι τα των
καλουμενων Σαρακηνων αναρι- θμητα γενη, και μεχρι αυτης παρατεινοντα της Περ 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σων. Αυτοι συνωπλιζοντο τοις Βαβυλωνιοις, και κατεδηιουν την Μωαβιτων· ειποντο
γαρ και αυτοι καιτοι ταχα που και γενος οντες, και γειτονες τηι Μωαβιτων.
Κεκληντο γαρ και Ἄραβες και αυτοι. Ληφθησεσθαι τοινυν φησι την Νεβρειμ· Ἐπαξω
γαρ επι την φαραγγα. Ἄραβας, και ληψονται αυτην. Φαραγγα, δε κατα το εικος,
ονομαζει την Νεβρειμ, δια το εν κοιλωι κεισθαι τοπωι. Καιτοι των ετερων πολεων
ηιρμενων υψου, και εν ορεσιν ουσων. Ἐπειδη δε ου μερος ην της Μωαβιτων το τωι
πολεμωι συντε- τριμμενον, αλλ' ολη δι' ολου κατεδονηθη τε και σεσα- λευται
μεθυοντος δικην· ταυτηι τοι φησιν εκ περα- των εις περατα συναφθησεσθαι την
βοην, των ολο- λυζοντων δηλονοτι, και τον τοις απολεισθαι μελλουσι θρηνον
εκμελεταιν ειωθοτων. Συνηψε γαρ η βοη το οριον της Μωαβιτιδος, φησι, της
Ἀγαλλειμ, και ολο- λυγμος αυτης εως του φρεατος του Ἐλειμ. Τας δε εξω πολεις,
και επ' αυτοις τοις τερμασι κειμενας ονομαζει, την τε Ἀγαλλειμ φημι, και το φρεαρ
του Ἐλειμ. Τεθεισθαι δε τον θρηνον εις πασαν αυτων την χωραν διαβεβαιουμενος,
ως εφην, ειτα φησιν, οτι Το υδωρ το Ῥεμμων πλησθησεται αιματος. Ἐνυδροτατην
δε ειναι λογος την Ῥεμμων. Ἀλλαπλησθησεται, φησιν, αιματος, εκεινο που λεγων,
οτι ταις των υδατων δαψιλειαις φιλονεικησει κατα τον του πολεμου καιρον των
πιπτοντων το αιμα· και πεφοινιγμενοι μεν οφθησονται ποταμοι, κατασκεδασθησεται δε της γης το υδωρ, ουκετι καθαρον, ουτε μην υδατος οψιν εχον, αλλ'
ετεροχρουν και αιμα- τοειδες. Ληφθησεσθαι δε και αυτην εξ Ἀραβων φησιν, ωστε
απαν μεν σπερμα Μωαβ, και Ἀριηλ εξαρθηναι,
70.405 τουτ' εστιν, απολεσθαι τε
και δαπανηθηναι. Το γε μην υπολελειμμενον αποστελω, φησιν, ως ερπετα επι της
γης. Πικροι γαρ οντες αει βαδιουνται προς αιχμαλωσιαν, καθαπερ τινες οφεις ταις
τινων επ- ωδαις γεγοητευμενοι, και οιον απονυσταξαντες, εις το ασυνηθως ημερον.
Το γαρτοι λεγειν Ἀποστελω, το εκπεμψαι δηλοι. Ἔθος γαρ τοις ελουσι χωραν η
πολιν, ουχι παντας αρδην απολυειν εσθ' οτε, δεδαπανημενης δε της μαχιμωτατης
πληθυος, εν δορυληπτων ποιεισθαι ταξει τους περιλελειμμενους. Ει δε χρη τινα και
ταις ιστοριαις εφαρμοσαι λογον αναγκαιον, ιστεον, οτι ψυχη μεν τωι θειωι φοβωι
τετειχισμενη, ισχυρα τε εστι και δυσαλωτος, και της των μαχομενων αυτηι
κατευμεγεθουσα χειρος. Νικαι γαρ αρχας τε και εξου- σιας και τους κοσμοκρατορας
του σκοτους τουτου, τα πνευματικα της πονηριας εν τοις επουρανιοις. Ει δε δη
παρατρεποιτο προς α μη προσηκεν, εξω τε της ευθειας φεροιτο τριβου, και το Θεωι
δοκουν παρατρε- χουσα, προς τα εν τωιδε τωι κοσμωι καταφεροιτο παθη, και τον της
ευπειθειας αποσεισαιτο ζυγον, αγυμνοι πασης αυτην επικουριας, και οιον
ατειχιστον αυτην αποφαινει, και ανασφαλει τοις πολεμουσιν εργαζε- ται,
καταλειαινει τε τας εφοδους τας επ' αυτηι τοις παθεσιν, ως κατα μηδενα τροπον
ισχυσαι διαφυγειν. Ουτω παραδιδονται μεν εις αδοκιμον νουν, και γεγο- νασιν
ευαλωτοι ταις εκτοποις επιθυμιαις, σωζει δε αυτας ουδεν, αλλ' εισιν υπο ποδας
εχθρων, ανανδρως διεῤριμμεναι. Ἐαν μεν γαρ κλεισηι κατα τους ανθρω- πους,
φησιν, ο των ολων Θεος, τις ανοιξει, και την παναλκη του παραδεδωκοτος
πλεονεκτησει δεξιαν; Μενωμεν τοινυν εν τωι θειωι φοβωι. Κερδανουμεν γαρ ουτω
της ανωθεν ευμενειας την χαριν· και κατανεα- νιευσομεθα πνευματικως, και
αμαρτιας, και παθων, και της του διαβολου πλεονεξιας ολιγα κομιδη φροντιζοντες, προς το βραβειον της ανω κλησεως καταντη- σομεν, την ευκλεα και
δοκιμωτατην κατορθουντες ζωην. 9Μη πετρα ερημος εστι το ορος Σιων; Ἔσηι γαρ
ως πτηνου ανιπταμενου νεοσσος αφηιρημενος, θυγατηρ Μωαβ.9 Κατεστρατευσε
της Σαμαρειας κατα καιρους Σαλ- μανασαρ ο Ἀσσυριος, ειλεν τε τας εν αυτηι πολεις·
και προσετι των της Ἰουδαιας προσηδικησε πολλας, και δορυληπτον απεκομισε
πληθυν εις την εαυτου. Ταυτης τε ενεκα της αιτιας, επετωθαζον τηι Σιων ητοι τηι
Ἱερουσαλημ τα Μωαβιτων εθνη, και πετραν αυτην ηρημωμενην ωνομαζον, ουκ
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτης που ταχα καταμειδιωντες οι ταλανες, αλλα του επι παντας Θεου· και γουν
και εφασκον την σωζουσαν αυτους ατονησαι χειρα, ταυτης τε ενεκα της αιτιας υπο
πο- δας ελθειν των εχθρων. Ὦ τοινυν θυγατηρ Μωαβ, φησιν, ενηθει δε παντως ο
λογος, μη πετρα ερημος εστι το ορος Σιων; Ἆρα μονη, φησι, κεκμηκεν η Σιων; αρα
μονη πεπτωκεν υπο ποδας εχθρων; και την των ενοικουντων αυτην νενοσηκεν
ερημιαν; η τοις ετι χειροσιν αυτης περιπεπτωκας; Ληφθησηι γαρ παρ' εχθρων, και
οιον εκ καλιας νεοσσος αφηιρη70.408 μενος, εις ετεραν οιχησηι χωραν, και
δουλευσεις εχθροις, εσηι τε παρ' αυτοις αιχμαλωτος οικτρα, και κατεῤριμμενη, και
υπο ζυγα δουλειας. Χρησιμον ουν αρα και αναγκαιον παραγγελμα το· "6Ἂν πεσηι ο
εχθρος σου, μη επιχαρηις αυτωι, οτι οψεται Κυριος, και ουκ αρεσει αυτωι· και
αποστρεψει τον θυμον αυ- του απ' αυτου."6 Ου γαρ τοι προσηκει ταις ετερων επιγαννυσθαι συμφοραις, ουδε θυμηδειας ποιεισθαι προ- φασιν το τωι πελας
συμβεβηκος, καν ει τις ειη τυχον των καταλυπειν ειωθοτων, επιστυγναζειν δε
μαλλον αυτωι, και τοις ιδιοις πταισμασιν ενιεντας τον οφθαλ- μον, δεδιεναι σφοδρα,
μη αρα πως και εφ' ημας ο του καταπαιοντος επελθοι θυμος. 9Ἔπειτα δε, Ἀρνων,
πλειονα βουλευου, ποιει τε σκεπην πενθους αυτηι δια παντος· εν μεσημβρινηι σκοτιαι
φευγουσιν, εξεστησαν. Μη απαρχης παρ- οικησουσιν οι φυγαδες Μωαβ· εσονται
σκεπη υμιν απο προσωπου διωκοντος, οτι ᾔρθη η συμμαχια σου, και ο αρχων
απωλετο ο καταπατων επι της γης.9 ∆υσερμηνευτος κομιδη των προκειμενων ο
νους, δια τοι τας τε των προσωπων εις προσωπα μεταβα- σεις, και το της συνθηκης
τραχυ και ου βασιμον νωι παντι. Πλην ως αν οιος τε ω, πειρασομαι διειπειν.
Πεπορθημενης τοινυν απασης της Μωαβιτων, πολεων τε κατηρειπομενων, και
οικων εμπεπρησμενων, και απαξαπλως εκλελυττηκοτων αγριως των Βαβυλωνιων, οι διαφυγειν ισχυσαντες μετυκησαν εις την Ἀρνων. Πολις δε αυτη των
οχυροτατων, ομορος που ταχα τηι Μωαβιτων. Ἔστι τοινυν προς αυτην ο λο- γος. Συ
δε, φησι, μετα τουτο, ω Ἀρνων, πλειονα βου- λευου. Κατασκεπτου, φησι, τινα
τροπον διασωσαι δυ- νησηι τους περιλελειμμενους και διαφυγειν ισχυσαν- τας των
πεπορθηκοτων την αγριοτητα. Ποιει τε σκε- πην πενθους αυτηι δια παντος. Ναι,
φησιν, εσκεψω
τι φιλανθρωπον, σκεπη γενου τοις αφορητωι πενθει
κατειλημμενοις. Φευγουσι γαρ εν μεσημβρινηι σκο- τιαι, τουτ' εστιν, ημερας ουσης,
και ηλιου μεσημβρι- ζοντος αυτοις σκοτιαν εχουσι κατα νουν. Ἱκανος γαρ λιαν ο
του θανατου φοβος καταθολωσαι ψυχην, και οιον τινα νυκτα καταχεαι του νου της
εις ακρου δυσ- θυμιας την εφοδον. Ταυτηι τοι φησιν, οτι Και εξεστη- σαν. Μονον γαρ
ουχι και του φοβειν εξω γεγονασιν, τοις εκ του πολεμου καταπτοουμενοι δειμασιν.
Ἀλλ' ει και δεξαιο, φησι, τους απο γε της Μωαβιτων, αλλ' ουν ισθι τοι και μαλα
σαφως, οτι σεσωκας ου παντας, αλλα βραχυ και ευαριθμητον των απ- ολωλοτων
λειψανον. Τουτο οιμαι δηλουν εθελειν λε- γοντα· Μη απαρχης παροικησουσιν οι
φυγαδες Μωαβ. Μη εν αρχαις οντος του πολεμου, φησιν, υπεδεξω τους φυγαδας·
ουκ ευαριθμητοι κομιδη και ολιγοι παν- τελως οι διαφυγειν ισχυσαντες; Ουκουν εις
περας ενηνεκται τα ειρημενα παρα Θεου κατα Μωαβιτων. Ἀπολωλε γαρ ει και
βραχυ, και μολις διασεσωσται λειψανον. Ἀλλ', ω, φησιν, Ἀρνων, υπεδεξω τους εκ
70.409 της Μωαβιτων, προσδοκησασα ταχα που, οτι και αυ- τοι κατα καιρους εσονται
σκεπη υμιν απο προσωπου διωκοντος. Ἔσται δε ουχι τουτο. Ποθεν; Ἤρθη γαρ η
συμμαχια σου· και ο αρχων απωλετο ο καταπατων επι της γης. Ὁ γαρ αει σοι
συνασπισας, φησι, της Μωαβιτων ηγουμενος, ο δεινος και υπεροπτος, και ωσπερ
τινα χουν καταπατειν ειωθως τους ανθεστη- κοτας, ᾤχετο και απολωλεν. Ἤρθη
γαρ, και εκ με- σου γεγονεν. ∆ιδασκει δε δια τουτων, οτι προσανηιρη- ται τοις
Μωαβιταις, και η του δυνασθαι ποτε κρατησαι παλιν αυτους ελπις. Οι γαρ ασεβεις εκ
γης ολοῤριζοι, φησιν, ολουνται· θειου δε ολως επι- πηδωντος θυμου, ποιον εσται
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των πεπονθοτων λειψανον; Ἢ τις ο αναστησαι δυναμενος, Θεου κατα- στρεψοντος;
9Και διορθωθησεται μετ' ελεους θρονος, και καθιειται επ' αυτου μετα αληθειας εν
σκηνηι ∆αβιδ, κρινων και εκζητων κριμα, και σπευδων δικαιοσυνην.9 Ἐν τουτοις
σαφως επαγγελλεται το απαλλαχθη- σεσθαι κατα καιρους τον Ἰσραηλ, της αφορητου
ταλαιπωριας, και των εκ της αιχμαλωσιας κακων.
Κυρου γαρ ελοντος την
Βαβυλωνιων ανεθη μεν ο Ἰσραηλ, ανεκομισθη δε κατοικτειροντος Θεου εις την
αγιαν πολιν, ηγουμενων Ζωροβαβελ του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα και
∆αβιδ, και μεν τοι και Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου. Ὁ τοινυν θρονος, φησι, τουτ' εστιν, η παρα τοις Ἰουδαιοις βασι- λεια, διορθωθησεται μετα ελεους,
τουτ' εστιν, εις την οικειαν επανηξει ταξιν, κατοικτειροντος Θεου. Καθ- ιειται δε
παλιν επ' αυτου μετ' αληθειας εν σκηνηι ∆α- βιδ, κρινων και επιζητων κριμα. Και
σκηνην, ως εοικεν, ονομαζει τα βασιλεια, εν οις ποιουμενοι τας διατριβας εδικαζον,
εννομως αυτους τους της βασιλειας διεποντας θακους. Και το γε ηκον εις το Θεωι
δοκουν, επιμεληται δικαιοσυνης γεγονασιν, ει και της αρετης διημαρτηκασι τινες,
απονενευκοτες επι τα χειρω. Ἰστεον δε οτι μετα την εκ της Βαβυλωνος επανοδον,
ουκετι διηιρημενως κατωικηκασιν οι εξ Ἰσραηλ, ως ειναι μεν εν τηι Σαμαρειαι τας
δεκα φυλας, και το ημισυ φυλης Ἐφραιμ, βασιλευοντος επ' αυτοις τινος, εν δε τοις
Ἱεροσολυμοις την Ἰουδα φυλην, και το ημισυ φυλης Μανασση, παλιν ετερου και
ιδικως βα- σιλευοντος τινος επ' αυτων, αλλ' εις μιαν συνενεχθεν- τες διανοιαν,
κατωικηκασιν ομου τα Ἱεροσολυμα, ενα λοιπον χριοντες βασιλεα. Και τουτο ην αρα
το δια φωνης προφητου περι αυτων ειρημενον· Και αναβη- σονται εκ της γης, και
κοπασουσι μικρον του χριειν βασιλεα και αρχοντα. Πλην υπισχνειται Θεος του
παρα τοις Ἰουδαιοις θρονου την επανορθωσιν, μονον- ουχι κατονειδιζων την Μωαβ.
Πεφλυαρηκε μεν λεγου- σα, οτι Πετρα ερημος εστι το ορος Σιων. Ἀλλα σοι μεν,
φησι, τουτο κακεινο συμβησεται πλατυ γελωσηι κατα των εξ Ἰσραηλ. Τους δε παντη
τε και παντως ελεησει Θεος, και ανησει μεν των συμβεβηκοτων· αποκαταστησει δε
προς το εν αρχαις την παρ' αυτοις βασιλειαν επανορθωσαι. 9Ἠκουσαμεν την υβριν
Μωαβ, υβριστης σφο- δρα.9
Προαναφωνησας ευ μαλα την εκ της αιχμαλωσιας
70.412 επανοδον των εξ Ἰσραηλ, και οτι παλιν αναφοιτησις εσται προς το αρχαιον
της παρ' αυτοις αρχης, ηγουν βασιλειας, επανεισι παλιν επι την Μωαβ, και μεθιστησιν επ' αυτους τον λογον. Ειρηται δε ωσπερ εκ προσωπου των αγιων προφητων,
το, Ἠκουσαμεν την υβριν Μωαβ, υβριστης σφοδρα. Συναινουσι γαρ δια τουτων, ως
εν δικηι κολαζοντι τωι Θεωι, οφειλομενην τε και πρεπουσαν αυτοις επενεγκοντι την
τιμωριαν. Ἀκηκοεναι δε φασι την υβριν Μωαβ, πρωτον μεν την αρχαιοτατην
εκεινην ιστοριαν ουκ ηγνοηκοτες, ην ο θεσπεσιος αφηγειται Μωσης. Ὡς γαρ
φθασαν- τες ειπομεν, κατεμισθουτο τον Βαλααμ ο Βαλακ· ∆ευρο, λεγων, επαρασαι
μοι τον Ἰσραηλ. Πλειστα δε οσα προς τουτο πεπρακται κατα καιρους παρα της
Μωαβιτων υπεροψιας τηι του Θεου μαχομενα δοξηι. 9Την υπερηφανιαν εξηρα.9
Των αγιων προφητων εναργεστατα διωμολογηκο- των, ακηκοεναι τε την υβριν
Μωαβ, ειδεναι τε οτι και σφοδρα εστιν υβριστης, ανταποκρινεται Θεος και φησι·
Την υπερηφανιαν εξηρα· τουτ' εστιν, ουχ υπερ- οπτον απλως ουσαν την Μωαβ, αλλ'
οιον αυτο χρημα γενομενην υπεροψιαν εκ μεσου γενεσθαι παρ- εσκευασα. Πολεμω
γαρ υπερηφανοις, και μαχομαι τοις ου μετρια φρονειν ηιρημενοις, εικη δε μαλλον
εξ- ογκουμενοις, και υψου την οφρυν ανατεινουσι, και της εαυτων φυσεως
ηγνοηκοσι την ασθενειαν. Γε- γραπται δε, οτι Κυριος υπερηφανοις αντιτασσε- ται.
∆ιδασκων δε οτι κολαζει δικαιως, και ου ματην απλως επαγει τας δικας,
καταγορευει της Μωαβ ως αφορητως νοσουσης την υπεροψιαν. 9Ουχ ουτως η
μαντεια σου, ουχ ουτως.9 Ἐξηρα μεν ουκ εγω την υπερηφανιαν σου, φησι, τουτ'
εστιν, εξεκοψα την Μωαβ, αλλ' ου ταυτα σοι προηγγελλον αι παρα σου* αμαρτιαι.
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπηγγελλοντο γαρ ψευδοεπουντες οι μαντεις, οτι και κρειττων εσηι της του
πολεμου προσβολης, και νικησεις ευπετως τους ανθεστηκοτας, και αναλωτος εσηι
τοις εχθροις, και ηττωμενοις επιτωθασεις. Ἀλλ' ουχ ουτως αυτ' εχει, πολλου γε και
δει. Μαλλον γαρ εξεβη προς το εναντιον, και ου κατ' ελπιδα σην, των πραγματων το
περας. Παγχαλεπον ουν και επιζημιον αληθως, το τοις των διαπαιζοντων προσεχειν
λογοις, και ταις των γοητων αποκομιζεσθαι φωναις, εις ελπιδας ουκ εκβη- σομενας.
9Ὀλολυξει Μωαβ. Ἐν γαρ τηι Μωαβιτιδι παντες ολολυξουσι· τοις κατοικουσι ∆εσεθ
μελετησεις.9 Ὅτι μη ουτως εκβεβηκεν η μαντεια, καθα προσ- εδοκησαν, αλλ'
ετεροτροπως, και εις παν τουναντιον, διαδεικνυσι σαφως, λεγων· Ὀλολυξει Μωαβ,
καιτοι της μαντειας, ηγουν τηι των μαγων τεχνηι κεχρησθαι μεμελετηκοτων ουκ
ολολυξειν αυτην προηγορευκοτων, αλλα γαρ επαλαλαξειν απολωλοσιν εχθροις και
επορ- χησασθαι κειμενοις. Ουκουν απαντες, φησιν, οι εν τη
Μωαβιτιδι
κατολολυξουσι· και μελετησις εσται τοις
70.413 κατοικουσι ∆εσεθ. Πολις δε και
αυτη της Μωαβ, οι κομμον ταχα που και θρηνον ευρυθμον τε και ευμελη καθ'
εαυτων μελετησαντες, δια τουτου σημαινονται. 9Και ουκ εντραπησονται προς τα
πεδια Ἐσεβων· πενθησει αμπελος Σεβαμα. Καταπινοντες τα εθνη, καταπατησατε τας
αμπελους αυτης εως Ἰαζηρ.9 Ὁ λογος εστιν εν τοις προς αυτους ταχα που τους την
Μωαβ ηιρηκοτας, Ἀσσυριους τε φημι και Βαβυ- λωνιους, οις προστεταχε τα της
Ἐσεβων πεδια μη εντρεπεσθαι ετι και αυτην κατεμπρησαι την Ἐσεβων· διαθειναι δε
ουτω και την Σαυαμα, ως πενθησαι και τας ουσας αμπελους εν αυτηι. Προς αυτους δε
δη και φησι· Καταπινοντες τα εθνη. Ὑμιν γαρ επιταττω, φησιν, ω των εθνων
ολετηρες, και απλειστοι μοι και
απηνεστατοι θηρες, εθνη καταπινοντες,
καταπατησατε τας αμπελους αυτης εως Ἰαζηρ. Πολις δε και αυτη των Μωαβιτων.
Ἀμπελους δε παλιν εν τουτοις, τους των Μωαβιτων οικητορας ονομαζει. Ἔθος γαρ
τηι θεοπνευστωι Γραφηι, και δρυμοις και ξυλοις και μην και αμπελοις παρεικαζειν
τους εν εκαστηι πολει τε και χωραι. Και γουν περι του Ἰσραηλ φησιν· Ὁ γαρ αμπελων
Κυριου Σαβαωθ ο ανθρωπος του Ἰουδα, νεοφυτον ηγαπημενον. Λεγων δε, οτι
Καταπατησατε τας αμπελους αυτης, δεικνυσι παλιν, οτι μη της των Ἀσσυριων
χειρος εργον ην το νικησαι την Μωαβ, αλλ' ην ο παντα ισχυων Θεος υποφερων τοις
αυτου ποσι τους ανθεστηκοτας, και το δυνασθαι κρατειν της εκεινων χειρος
δωρουμενος.
9Ου μη συναψητε, πλανηθητε την ερημον, οι απεσταλμενοι·
εγκατελειφθησαν, διεβησαν την
ερημον.9
Φασιν οτι των Ἀσσυριων
εμβεβληκοτων, πλειστοι των Μωαβιτων εις την ομορον τε και γειτονα φυγον- τες
ερημον διαλανθανειν εσπουδαζον, και μολις εσπουδαζον, κομιδη βραχεις τον
αριθμον. Και ην μεν ισως ου χαλεπον τοις Βαβυλωνιοις κακεινους ανευ- ρειν,
επαφιεντος Θεου, και μεχρις αυτων εκτεινοντος την οργην. Ἐπειδη δε κολαζει
μεμετρημενως φιλαν- θρωπος ων, μονονουχι και εντελλεται τοις πεπορθη- κοσι την
Μωαβ, μη συναπτειν τοις απολωλοσι τους φυγαδας, πλανασθαι δε ωσπερ εαιν την
ερημον, τουτ' εστι, ληθηι διδοναι και παραπεμπεσθαι την ερευναν των εν αυτηι
συνδεδραμηκοτων. Ταυτηιτοι φησι, πλα- νηθηναι τε την ερημον. Οι απεσταλμενοι
υμεις, φησιν, οι δια της εμης οργης απεσταλμενοι προς το κατα κρατος ελειν την
Μωαβ, πλανηθητε την ερημον, ληθηι δοτε, και παραπεμψασθε την ερημον, διεβησαν
γαρ αυτην. Ειτα επεῤριπται μεταξυ το, Ἐγκατελειφθησαν, εκεινο παλιν διδασκων,
ως ουκ αν εν τουτοις γεγο- νεν η Μωαβιτων, ει μη προσκεκρουκεν ου μετριως τωι
παντα ισχυοντι Θεωι. 9∆ια τουτο κλαυσομαι ως τον κλαυθμον Ἰαζηρ, αμπελος
Σεβαμα. Τα δενδρα σου κατεβαλεν Ἐσε- βων, και ελαλει, επι τωι θερισμωι και επι τωι
τρυ- γητωι σου καταπατησω, και απαντα πεσουνται,
70.416 και αρθησεται
ευφροσυνη και αγαλλιαμα απο των αμπελων σου· και εν τοις αμπελωσι σου ου μη
ευφρανθησονται· και ου μη πατησουσιν οινον εις τα υποληνια, πεπαυται γαρ.9
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀναπλαττει προσωπον ο προφητικος ημιν λογος, επι ταις των Μωαβιτων
δακρυῤροουν συμφοραις, και ταχα που της Ἰαζηρ υπερ τας ετερας πεπορθημενης·
ουτω και τας αλλας κατολοφυρεσθαι φησιν, ωσπερ αν πρεποι και την Ἰαζηρ.
Ἀμπελους δε και δενδρα τους ενοικουντας ταις πολεσιν ονομαζει. Ἀπαριθμειται δε
και τας πεπορθημενας της πολεως Σαβαμα και Ἐσε- βων. Ὁ δε γε των πολεμιων
δημος ελαλησεν. Ἐπι τωι θερισμωι σου και επι τωι τρυγητωι σου, φησιν· ελαλησε δε τι;
Το, Καταπατησω δηλονοτι, και απαντα πεσουν- ται. Και προς τουτοις ετι· Ἀρθησεται
ευφροσυνη και αγαλλιαμα εκ των αμπελων σου· ο γαρ φιλεορτος Μωαβιτης, ο
πλειστας τοις δαιμοσιν ανατιθεις τελε- τας, ο διανυκτερευων επι βωμοις, και
προφασιν ευ- φροσυνης το θυειν εχων αει. Κατοιμωξει και κλαυσε- ται, και απασης
θυμηδειας εσται μακραν. Ου γαρ μη ευφρανθησονται· ουδ' ου μη πατησουσιν οινον
εις τα υποληνια, πεπαυται γαρ. Ουκ εσται, φησιν, εν αμ- πελοις καρπος·
συνοιχησεται γαρ αυταις τα εξ αυτων τικτομενα. Και επι μεν ταις αμπελοις ει
εκκοποιεν ολως, αληθης ουτοσι λογος. Ει δε δη γενοιτο προς ημων, ως εν δυναμει
παραδειγματων επι τα ανθρωπινα διδασκει παλιν ο λογος, ως ομου γονευσι τα εξ
αυτων οιχησεται, ως μηδε αυταις ταις κυοφορουσαις δοθηναι τινα παρα των
πολεμιων τον ελεον. Πεπονθεναι δε τουτο κατα την Ἱερουσαλημ φαμεν εν τωι προς
Ῥω-μαιους πολεμωι. Και γουν εφασκεν ο Σωτηρ προσαπαγ- γελλων τα συμβησομενα
αυτηι, οτι κυκλωθησεται μεν υπο στρατοπεδων· συμβησεται δε το ουαι μαλιστα ταις
τικτουσαις και ταις εν γαστρι εχουσαις εν εκει- ναις ταις ημεραις. 9∆ια τουτο η
κοιλια μου επι Μωαβ ως κιθαρα ηχησει, και τα εντος μου ως τειχος, ο ενεκαινισας.9 Ἀφηιρημενων, φησιν, αγαλλιαματος τε και ευφρο- συνης εκ των αμπελων
σου, και ουδενος εν αυτοις ευ- φρανθησομενου, συμβεβηκοτος δε τουτου κακεινου,
γενησεται τα εντος μου και κιθαρα και ωιδη και μελος επι σοι. Τα σα γαρ εξαγγελλω
παθη, και διαβοητον αποφαινω την επενεχθεισαν σοι συμφοραν. Και ωσπερ τις
ευρυθμος αναβοησω λυρα, κατακτυπησω δε ουτως, και εξακουστον εργασομαι την
ωιδην, ως τειχος ο ενε- καινισας. Ἔφη μεν γαρ εν αρχαις της ορασεως ο μα- καριος
προφητης· Νυκτος απολειται η Μωαβιτις· νυκτος γαρ απολειται το τειχος της
Μωαβιτιδος. ∆ιερ- μηνευοντες δε ημεις των ειρημενων την δυναμιν, ελε- γομεν, οτι
σεισμου γεγονοτος, το της Μωαβιτιδος κατηῤραγη τειχος, και προ της των
πολεμιων εκβο- λης μονονουχι και εκ βαθρων αναμοχλευθεν κατεβρον- τησε της
Μωαβιτων, ο δη και ανεκαινισαν, ανονητον παντελως τον επι γε τουτωι
δαπανησαντες πονον. Ειλον γαρ αμογητι την συμπασαν γην Ἀσσυριοι τε και Βαβυλωνιοι. Ἠχησει τοινυν τα εντος μου, φησιν, επι ταις σαις συμφοραις ως κιθαρα,
και διαβοητον ουτως το σον εργασομαι παθος· καθαπερ αμελει το σον κατ- ηνεχθη
τειχος, ο ενεκαινισας μεν, πλην επ' ουδενι 70.417 των χρησιμων. Πεπτωκοτος γαρ
αυτοματως του τει- χους, ουδενα των κατα πασαν την Μωαβιτων, ηγουν και
9Και εσται εν τωι
ετεραις οντων πολεσι τε και χωραις ελαθεν το συμβεβηκος.
εντραπηναι σε, οτι εκοπιασε
Μωαβ επι τοις βωμοις, και εισελευσεται εις τα
χειροποιητα αυτης, ωστε προσευξασθαι, και ου μη δυνηται εξελεσθαι αυτον.9 Και
τι προς τουτωι, φησι, συμβησεται παλιν, οπερ σοι γενησεται προς αισχυνης και
εντροπης· ματαιους γαρ ανατλησεις πονους, αναπιμπλας μεν αιματων τους παρα
σοι βωμους, και ακαταληκτους ποιουμενος τας θυσιας, και λιτας προσαγων τοις
χειροποιητοις. Τευξηι τε ουδενος των εις ονησιν τε και σωτηριαν. Ου γαρ σε
δυνησονται των επηρτημενων απαλλαξαι κακων. Ποια γαρ ισχυς εν ειδωλοις
αψυχοις, α και τεχνης εστιν ανθρωπινης ευρηματα, και δημιουργους εχουσι τους
προσκυνουντας αυτα; Ουκουν καθα φησιν ο μακαριος
∆αβιδ· Ὅμοιοι αυτοις
γενωνται οι ποιουντες αυτα, και παντες οι πεποιθοτες επ' αυτοις. Ἰστεον δε, οτι
δεισι- δαιμονεστεροι λιαν οι Μωαβιται γεγονασιν, οιωνοσκο- ποι τε και
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψευδομαντεις, και τερατολογοι, και πολυ λιαν επιθαρσησαντες τοις εκ γοητειας
κακοις. Ὤοντο γαρ ισως κατευμεγεθησειν δυνασθαι της των πολεμιων χειρος, ου
τοσουτον, ως γε οιμαι, ταις των τακτικων εμπειριαις, οσον ταις επικουριαις των
παρα σφισι θεων. Ἀλλ' ημαρτηκασι της ελπιδος, αψυχον υλην δια θυσιων τε και
λιτης καλεσαντες εις επικουριαν.
9Τουτο το ρημα ο ελαλησε Κυριος επι Μωαβ
οποτε και ελαλησεν.9 Αυτη, φησιν, η ορασις, η κατα της Μωαβιτων λα- ληθεισα
παρα Θεου· οποτε και ελαλησε, τουτ' εστιν, ει και πριν τους δι' εμου γενεσθαι
λογους, πλειστα τε οσα λελαληκε περι αυτης, και επι μυριοις αυτην κατηιτιατο
κακοις. Ὡς γαρ εφην φθασας, και ο θε- σπεσιος Μωσης της του εθνους διαμεμνηται
δυστρο- πιας, και εν τοις οτι μαλιστα κατεστυγημενοις ποιει- σθαι προστεταχεν.
Ἔφη γουν· Ουκ εισελευσεται Ἀμ-μανιτης και Μωαβιτης εις εκκλησιαν Κυριου, και
εως δεκατης γενεας. Ἀπεκομισε ποτε και τον Ἰσ-ραηλ της εις Θεον αγαπης, και
προσκυνειν ανεπεισε τωι Βεελφεγωρ, ταις εις αισχροτητα τεθηγμενον ηδο- ναις, και
γυναιων ωραις σεσαγηνευμενον εις απω- λειαν. Ουκουν λελαληκε μεν περι αυτης ο
των ολων Θεος. Και νυν δε δι' εμου τουτο γεγονεν επ' αυτης το ρημα, φησιν. 9Και
νυν λεγω, εν τρισιν ετεσιν ετων μισθω- του ατιμασθησεται η δοξα Μωαβ, συν παντι
Εις
τωι πλουτωι τωι πολλωι, και καταλειφθησεται ολι- γοστος και ουκ εντιμος.9
αναμνησιν ιστοριας ημας και νυν ο προφη- τικος αποκομιζει λογος. Ἀποφοιτησασαι
γαρ των Ἱεροσολυμων δεκα του Ἰσραηλ φυλαι, και το ημισυ φυλης Ἐφραιμ,
κατωικηκασιν εν τηι Σαμαρειαι· προσ- κεκυνηκασι δε ταις χρυσαις· ενιεντος αυτους εις
τουτο, και δυσσεβως κατωθησαντος Ἱεροβοαμ του
Ναβατ. Ειτα και ετερας
επενοησαν εκει τας ψευδο70.420 λατρειας εκαστοι το δοκουν ανατιθεντες ως
Θεον. Ἀγανακτησας τοιγαρουν επι τουτοις ο των ολων
Κυριος, ατε δη και
υβρισμενης αυτου της δοξης, και πεπατημενων των πατρυων θεσμων, μονονουχι
κατ- εμισθωσατο τον Ἀσσυριον Σαλμανασαρ και επαφη- κεν αυτοις, ος και πασαν
την Σαμαρειτων κατεχει- ρουτο γην, τρισιν ολοις ετεσιν ενιζησας αυτηι· κατα τον
αυτον τουτονι χρονον ηλω κατα κρατος η Μωα- βιτων. Ουκουν ει και λελαληκε,
φησι, και παλαι Θεος, αλλα και νυν λεγω, οτι εν τοις τρισιν ετεσιν των ετων του
μισθωτου, τουτ' εστι, του βασιλεως Ἀσσυριων, ατιμασθησεται η δοξα Μωαβ. Και δια
γε τουτων, ητοι την παρα αυτοις βασιλειαν φησιν, η και κατα τα μεγεθη των
πολεων, και την των ενοικουν- των πληθυν, η ταχα που, την εμπειροπολεμον ηλικιαν. Καταλειφθησεται δε, φησιν, ολιγοστος και ουκ εντιμος, τουτ' εστι,
δαπανηθησεται μεν τωι πολεμωι παν οπερ εστι τιμιον παρ' αυτοις· οι δε γε περιλειφθεντες ολιγοι τε εσονται παντελως, ατιμωτατοι τε και ανανδροι, και του μηδενος
αξιοι λογου. Φοβερον ουν αρα, το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος· και το
προσκρουειν αποτολμαιν τωι παντα ισχυοντι, πως ουχ απασης εσται προξενον
συμφορας; Σωτη- ριον δε και το υποκεισθαι φιλειν αυτωι, και αυτον ει- δεναι μονον,
και των της πλανης αρκυων αποφοιταιν, λεγειν τε αυτωι μετα διαθεσεως αγαθης·
Κυριε, εκτος σου αλλον ουκ οιδαμεν, το ονομα σου ονομαζομεν.
{1ΤΟ ΡΗΜΑ ΤΟ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ∆ΑΜΑΣΚΟΥ.}1
Γεγονε μεν αλκιμωτατη και επισημοτατη πολις η ∆αμασκηνων· δυσσεβης δε
και θεομαχος, και των οτι μαλιστα κατεστυγημενων παρα γε τωι παναγιωι Θεωι· και
ην ειδωλολατρης, και ταις Ἀσσυριων βδε-λυριαις τε ομου και υπεροψιαις κατ'
ουδενα παρα- χωρουσα τροπον. Προσκεκρουκε δε και ετερως τωι παντα ισχυοντι
Θεωι. Οι γαρ εξ αιματος Ἰσραηλ, τουτ' εστιν, αι δεκα φυλαι, και το ημισυ φυλης
Ἐφραιμ αποφοιτησασαι των Ἱεροσολυμων, και εν τηι Σαμαρειαι κατοικησασαι,
προσκεκυνηκασι μεν ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις, κατενεγκοντος αυτας εις τουτο,
και κατωθησαντος ανοσιως Ἱεροβοαμ του Ναβατ· αποσκιρτησασαι δε εισαπαν, και
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της εις Θεον αγαπης ολοτροπως αποπηδησασαι· νομου δε του δο- θεντος αυτοις δια
του πανσοφου Μωσεως εις ληθην ενηνεγμενοι. Καιρου καλουντος εσθ' οτε, και
πολε- μου μελλοντος ηξειν επ' αυτους, ουκ επι γε τωι σω- ζοντι Θεωι μαλλον
εποιουντο την ελπιδα, παρεκαλουν δε μαλλον τους κατα καιρον της ∆αμασκου, και
απασης δε της Συρων βασιλευοντας γης επαμυναι τε σφισι, και της των πολεμιων
εξελεσθαι χειρος. Ἠγαν- ακτει τοιγαρουν και ταυτης μαλιστα της αιτιας ενεκα, και
κατεπικραινετο προς αυτους ο των ολων Θεος. Ἐπιλαθομενοι γαρ εισαπαν, οτι
λελυτρωνται μεν εξ Αιγυπτου, και τον δυσφορητον της δουλειας απεσεισαντο
ζυγον, διεβιβασθησαν δε και δια θα- λασσης μεσης, ειτα το μαννα φαγοντες, και
υδωρ της πετρας πεποτισμενοι, κατευμεγεθησαντες τε
70.421 παντος εχθρου,
κληρονομοι γεγονασι των τοις πα- τρασιν επηγγελμενων αγαθων, τας εξ ανθρωπων
εκαλουν επικουριας οι ταλανες, μονονουχι το μη δυ- νασθαι σωζειν αυτους
καταψηφιζομενοι του Θεου. Ταυτης τοι ενεκα της αιτιας παρεδοθησαν τωι των
Ἀσσυριων βασιλει, ος πασαν ελων την Σαμαρειαν, και αυτην πεπορθηκε την
∆αμασκον, και απασαν δε την των Συρων ηρημωσε γην. Ὅτι αληθεις ημιν οι περι
τουτων γεγονασι λογοι, πιστωσεται λεγων αυ- τος ο προφητης Ἡσαΐας· Και εγενετο
εν ταις ημε- ραις Ἄχαζ του Ἰωαθαμ του υιου Ὀζιου βασιλεωςἸουδα, ανεβη Ῥαασσων
βασιλευς Ἀραμ, και Φακεευιος Ῥομελιου βασιλευς Ἰσραηλ επι Ἱερουσαλημ
πολεμησαι αυτην, και ουκ ηδυνηθησαν πολιορκησαι αυτην. Και ανηγγελη εις τον
οικον ∆αβιδ λεγοντες· Συνεφωνησεν Ἀραμ προς τον Ἐφραιμ, τουτ' εστιν,ο Συρος
προς τους εν τηι Σαμαρειαι. Ὁ μεν γαρ Ἀραμ διερμηνευεται Συρος· ο δε Ἐφραιμ ως
απο φυλης Ἐφραιμ, απαντα τον Ἰσραηλ τον εν τηι Σα-μαρειαι κατωικηκοτα δηλοι.
Ἐπειδη γαρ εκ φυλης Ἐφραιμ γεγονεν Ἱεροβοαμ ο πρωτος αυτων βεβα-σιλευκως,
και μετ' εκεινον οι καθ' εξης, ως εκ της βασιλευουσης φυλης, φημι δη της του
Ἐφραιμ, ο συμπας Ἰσραηλ ο εν τηι Σαμαρειαι σημαινεται. Ευ- ρησομεν δε και εν τηι
τεταρτηι των Βασιλειων, οτι βασιλευοντος εν τηι Σαμαρειαι Φακεε, κατεπεφυοντο
των εξ Ἰσραηλ, οι Συροι, και ο της ∆αμασκου βε- βασιλευκως Ῥαασσων. Ειτα
χρημασι αναπειθει τον Ἀσσυριων τυραννον ο Ἄχαζ, παρεκαλει δε δρομαιονηκειν,
και επαμυναι μεν αυτωι, καταδηιωσαι δε την ∆αμασκον· ο δη και γενεσθαι
συμβεβηκεν. Τινα τοι- νυν διολωλε τροπον η μαχιμωτατη και πανσθενης και
υβριστρια, προαναφωνει παλιν ημιν εν τουτοις ο προφητης, και φησιν·
9Ἰδου
∆αμασκος αρθησεται απο πολεων, και εσται εις πτωσιν, καταλελειμμενη εις τον
αιωνα, εις κοιτην ποιμνιων και αναπαυσιν, και ουκ εσται ο διωκων.9 Ουχ απλως
εις πειραν πολεμων, και των εντευθεν κακων αφηξεσθαι φησιν αυτην· αρθηναι δε
μαλλον, τουτ' εστιν, αρδην απολεσθαι, και αποπεσεισθαι παντελως του ειναι και
πολιν. Ἔσται γαρ, φησιν, εις πτωσιν εις τον αιωνα καταλελειμμενη· καταλελειμμενη δε προς τινων, η παντως που των κατοι- κουντων αυτην, ουχ ως επι
μετωικηκοτων, αλλ' ως τοις των πολεμιων ξιφεσι δεδαπανημενων. Ἔσεσθαι δε
λεγων αυτην εις κοιτην ποιμνιων, την παντελη δεδειχεν ερημιαν· ου γαρ αν
ανεπαυσαντο ποιμενες, και εν αυτηι κατεδυσαν αι των θρεμματων αγελαι, ειπερ
τινες ησαν εν τοις οικοις αυτης. Ταυτηι τοι και σφοδρα εικοτως προσεπαγει λεγων·
Και ουκ εσται ο διωκων. Ουδεις γαρ τοις ποιμεσιν επιτιμησει, φη- σιν, οτι καταλυμα
πεποιηνται την ουτω λαμπραν και αοιδιμον πολιν. 9Και ουκ ετι εσται οχυρα του
καταφυγειν Ἐφραιμ, και ουκετι εσται βασιλεια εν ∆αμασκωι, και το λοιπον των
Συρων. Ου γαρ συ βελτιων ει των υιων Ἰσραηλ, και της δοξης αυτων.9 Ὑπερ της
των προκειμενων ακριβους σαφηνειας, οιησομαι δειν υπομνησαι παλιν ιστοριας
κειμενης εν βιβλιοις Βασιλειων. Βασιλευοντος γαρ του Ἄχαζ επι
70.424 τον
Ἰουδαν εν τοις Ἱεροσολυμοις, Φακεε υιος Ῥομελιου βασιλευων εν τηι Σαμαρειαι δεκα
φυλων κατ- εστρατευετο των Ἱεροσολυμων. Ἐπειδη δε εδεδιει μη αρα πως ατονησηι
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς το ελειν αυτην, συνοπλον εποιειτο τον Ῥαασσων τον βασιλεα Συρων και της
∆αμασκου. Ἔφη δε ουτως αυτος ο μακαριος προ-φητης Ἡσαΐας· Και εγενετο εν ταις
ημεραις Ἄχαζ του Ἰωαθαμ του υιου Ὀζιου βασιλεως Ἰουδα, ανεβηῬαασσων
βασιλευς Ἀραμ, (διερμηνευεται δε Συ-ρων, ητοι Συριας·) και Φακεε υιος Ῥομελιου
βασι- λευς Ἰσραηλ εις Ἱερουσαλημ πολεμησαι αυτην. Και ανηγγελη εις τον οικον
∆αβιδ, λεγοντες· Συνεφωνησεν Ἀραμ προς τον Ἐφραιμ, τουτ' εστιν, ο Συρος προς
τον εκ φυλης Ἐφραιμ βασιλευοντα των εν Σαμα- ρειαι. Και εξεστη η ψυχη αυτου, και
η ψυχη του λαου αυτου, ον τροπον οταν εν δρυμωι ξυλον υπο πνευματος σαλευθηι.
Ουκουν ο Ἐφραιμ τον των ολων Σωτηρα Θεον καταλελοιπως, χειρα και επικουριαν
ολιγου παντελως αξιωσας λογου, τον ∆αμασκου και Συρων ηγουμενον υπασπιστην
εποιειτο. Ταυτης τε ενεκα της αιτιας και μαλα εικοτως προσκεκρουκε τωι Θεωι. Ἡ
τοινυν ∆αμασκος, φησι, καταδηιωθεισα τε και ηρημωμενη, και τας εκ του πολεμου
συμ- φορας υπομεινασα, ουκετι εσται οχυρα του κατα- φυγειν Ἐφραΐμ. Ἀλλ' ουδε
εσται εν αυτηι βασιλεια· καιτοι φησειεν αν τις, Και μετα την πορθησιν ηυ- ρηνται
τινες βασιλευοντες της ∆αμασκου. ∆ιαμεμνη- ται γουν και ο Παυλος λεγων, οτι "6Ἐν
∆αμασκωι ο εθναρχης Ἀρετα του βασιλεως εζητησεν αυτον πια- σαι."6 Ουκουν ο
λογος ο προφητικος εμφασιν εχει πολλην. Ουκετι γαρ εσεσθαι φησιν ευσθενη και
επισημον εν τηι ∆αμασκωι βασιλειαν, ει και γεγονασι μετα τουτο τοπαρχαι τινες και
φυλαρχοι μαλλον, και ουχι της αληθους βασιλειας την λαμπροτητα περι- κειμενοι.
Ουκ εσται τοινυν εν ∆αμασκωι βασιλεια, φησιν· ατονησει δε συν αυτηι και το λοιπον
των Συ- ρων, τουτ' εστιν, απαν το εθνος το υπ' αυτηι. Μητρο- πολις γαρ Συριας η
∆αμασκος. Ειτα προς αυτην φησιν· Ου γαρ συ βελτιων ει των υιων Ἰσραηλ, και της
δοξης αυτων. Ει γαρ και κληρου, φησι, του εκ- νεμηθεντος εμοι, τουτ' εστιν, των εξ
Ἰσραηλ εις εμε πεπλημμεληκοτων ουκ εφεισαμην, πως ου παντη τε και παντως
υπομενεις και αυτη τα εκ του πολεμου βλαβη κατ' ουδεν ουσα βελτιων του Ἰσραηλ;
9Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Ἔσται τηι ημεραι εκεινηι εκλειψις της δοξης Ἰακωβ, και
τα πιονα της δοξης αυτου σεισθησεται.9 Ἰακωβ εν τουτοις ονομαζει τους εξ Ἰακωβ
γεγο- νοτας, ητοι τας εν τηι Σαμαρειαι δεκα φυλας, και το ημισυ φυλης Ἐφραιμ, αι
τοσουτον απεπηδησαν της εις Θεον αγαπης, και του την ελπιδα του σωζεσθαι
ποιεισθαι μαλλον επ' αυτωι, ωστε και εφ' εαυτοις πεποιθεναι, και υψηλην
ανατεινειν οφρυν επι πληθει μονωι και δοξηι. Ἦν τροπος ουτος αυτοις. Και τουτο
ημιν εναργεστατα παλιν προφητης φησιν. Ἔφη γαρ περι αυτων· Αι δοξαι αυτων εκ
τοκων και ωδινων και συλληψεων. Ειτα τουτοις επιφερει· ∆ος αυτοις, Κυ- ριε. Τι
δωσεις αυτοις; ∆ος αυτοις μητραν ατεκνου- 70.425 σαν, και μαστους ξηρους. Ἔσται
τοινυν, φησι, κατ' εκεινο καιρου, εκλειψις της δοξης Ἰακωβ, τουτ' εστι,
δαπανηθησεται ταις των πολεμιων μαχαιραις η πολλη τε και αναριθμητος πληθυς
των εξ Ἰακωβ, εφ' ηι και εδοξαζετο, και φρονειν επεχειρει μεγα. Ἀλλα και τα πιονα
της δοξης αυτου σεισθησεται· τουτ' εστι, και παρ' αυτοις βασιλεια κατενεχθησεται.
Γεγραπται γαρ εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων, οτι βασιλευοντος Ὠσηε υιου Ἠλα εν
τηι Σαμαρειαι, ελθων ο Σαλμανασαρ πεπολιορκηκε την Σαμαρειαν εφ' ολοις ετεσι
τρισιν, ειλε τε αυτην και τον Ὡσηε μετυκησεν εις Βαβυ- λωνα. Πιονα τοινυν της
δοξης Ἰακωβ νοηθειεν αν ο εν τηι Σαμαρειαι κατ' εκεινο καιρου βεβασιλευκως, η
ταχα που οι κατα πασαν την χωραν λαμπροι και επισημοτεροι των αλλων, πλουτωι
τε και δυναστειαι το των ετερων πλεονεκτουντες μετρον, και αβρυνο- μενοι ταις
τρυφαις και ταις παρα παντων τιμαις.
9Και εσται ον τροπον εαν τις συναγαγηι
αμητον εστηκοτα, και σπερμα ασταχυων αμησηι· και εσται ον τροπον εαν τις
συναγαγηι ασταχυν εν φαραγγι στερεαι. Και καταλειφθηι εν αυτηι κα- λαμη, η ως
ρωγες ελαιας δυο η τρεις, επ' ακρου μετεωρου, η τεσσαρες η πεντε, επι των κλαδων
αυτης καταλειφθηι.9 Ὅτι και ετοιμως και ανιδρωτι περιεσονται των εν Σαμαρειαι
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμουντες Ἀσσυριοι, και προς τουτωι παλιν, οτι μη προς απαν και ολοτελως
οιχησεται προς απωλειαν, αλλ' εσται τι και καταλειμμα βραχυ, δια- μεμηνυκεν
εναργως εν τουτοις ημιν ο προφητικος λογος. Οι μεν γαρ την του θεριζειν τας
ασταχυς εμπειριαν εχοντες, αποκειροντες ευτεχνως τον μεν σιτον συλλεγουσιν· αει
δε κατοπιν εωντες ως αχρη- στον την καλαμην ολον επιτρεχουσι των ληΐων το
πλατος. Οι δε γε τρυγαιν ειωθοτες τον των ελαιων καρ- πον, τουτο μεν ραβδωι
καταπαιουσιν αυτας, τουτο δε και χερσιν επαφωμενοι και των ορπηκων αρπαζοντες συναγειρουσιν· αλλ' εικος απομενειν αυταις τρεις η τεσσαρας, η πεντε τυχον
επ' ακρωι των κλα- δων, και τους των τρυγωντων διαλαθειν οφθαλμους. Τοιουτον
τι συμβησεσθαι φησι τοις εν Σαμαρειαι· πεισεσθαι γαρ αυτους διισχυριζεται καθα και
ο στα- χυς, οτε ταις των αμωντων περιπιπτει χερσιν· κα- ταλειφθησεσθαι δε ωσπερ
εν αυτηι καλαμην, τουτ' εστιν, ολιγους των ασημοτερων, η και ως ρωγας ελαιας δυο
η τρεις τον των τρυγωντων λαθουσας οφθαλμον, διατοι το εν τοις ανωτατω
κεκρυφθαι κλαδοις. 9Ταδε λεγει Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ· Τηι ημεραι εκεινηι πεποιθως
εσται ο ανθρωπος επι τωι ποιησαντι αυτον, οι δε οφθαλμοι αυτου επι τον αγιον του
Ἰσραηλ εμβλεψονται· και ου μη πε- ποιθοτες ωσιν επι τοις βωμοις, ουδε επι τοις εργοις των χειρων αυτων, α εποιησαν οι δακτυλοι αυτων, αλλ' εσονται πεποιθοτες επι
τον αγιον του Ἰσραηλ. Και ουκ οψονται τα δενδρα αυτων, ουδε τα βδελυγματα
αυτων.9 Ὁ σοφωτατος Παυλος, ουκ ανονητον ειδως, ουδε εικαιον το χρημα, το
παιδευεσθαι παρα τοις δι' αυ70.428 τον κεκλημενοις εις επιγνωσιν αληθειας,
επιστελλει και φησιν· "6Ει παιδειαν υπομενετε, ως υιοις υμιν προσφερεται ο Θεος·
τις γαρ εστιν υιος ον ου παι- δευει πατηρ;"6 Παρατιθησι δε και τα εκ της θεοπνευστου Γραφης· επιφερει γαρ ευθυς· "6Υιε, μη ολι- γωρει παιδειας Κυριου, μηδε
εκλυου υπ' αυτου ελεγχομενος. Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος παιδευει, μαστι- γοι δε παντα
υιον ον παραδεχεται."6 Ἐπειδη γαρ εστιν αγαθος ο των ολων δημιουργος, "6παντας
εθελει σωθηναι και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν."6 Ταυτηιτοι νενουθετηκε
πλειστακις δια προφητων αγιων τους εξ αιματος Ἰσραηλ, μαλιστα δε τους εξ
Ἱεροσολυμων μεταφοιτησαντας εις Σαμαρειαν. Οι δε ησαν ασχε- τως επι το αυτοις
δοκουν απονενευκοτες, και Θεον αφεντες τον φυσει και αληθως, θεραπευται
γεγονασι δαιμονιων, και ειδωλοις αψυχοις προσεκομιζον τας λατρειας. Ἐπειδη δε
πολυ λιαν αμαθαινοντες, ουδε οτι προσηκοι μεταγινωσκειν αυτους εβουλευοντο,
λοιπον εκολαζετο Θεος. Ους γαρ ουκ ονινησι λογος, μεθιστησι πονος, περιτρεπων
αυτους ως εξ αναγκης και βιας επι το αρεσκον Θεωι. Τοιουτον τι και ο μα- καριος
∆αβιδ ευρισκεται λεγων· "6Ἐν χαλινωι και κημωι τας σιαγονας αυτων αγξαις, των μη
εγγιζον- των προς σε."6 Ὅνπερ γαρ τροπον οι πωλοδαμνειν ειωθοτες, και ταυτα
σοφοι, περιτρεπουσι χαλινοις τους των ιππων αγριωτερους εις επιστημονα δρομον·
ουτως και ο των ολων Θεος, ταις εκ πονων αναγκαις, περιιστησι πλειστακις εις το
ελεσθαι βιουν ορθως τον απειθη και εξηνιον. Τοιουτον τι πεπονθοτες, οι εν
Σαμαρειαι κατωικηκοτες, μετα γε το παθειν τας εκ του πολεμου συμφορας, μολις
επεγνωσαν τον κο- λαζοντα και λελυπημενον· και απεσεισαντο μεν τας των
ειδωλων λατρειας, μετεβαλον δε της διανοιας τον οφθαλμον επι τον αγιον του
Ἰσραηλ, παρ' αυτου δε δηλονοτι προσδοκωντες εσεσθαι την επικουριαν, και των
επενηνεγμενων αυτοις κακων την απαλλαγην. Ου γαρ μη πεποιθοτες ωσι, φησιν,
επι τοις βωμοις, ουδε επι τοις εργοις των χειρων αυτων, α εποιησαν οι δακτυλοι
αυτων· και ουκ οψονται τα δενδρα αυτων, ουδε τα βδελυγματα αυτων. Ἔθος μεν
γαρ ην αυτοις τας των ορων καταλαμβανειν κορυφας, και υποκατω δρυος και
λευκης, καθα γεγραπται, προσκυνειν τοις εργοις των ιδιων χειρων. Ἀλλ' ουκετι
τουτοις εμ- βλεψονται, φησι, πειραι μαθοντες ως εικαιον αυτοις και ανονητον
παντελως το χρημα εστιν, μαλλον δε και απασης αιτιον συμφορας. Ταυτης γαρ
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεκα της αιτιας, και διολωλασι, και δεδονται τοις εχθροις. Ἄριστον ουν αρα το
φυλαττεσθαι και παντι παραιτει- σθαι σθενει την θειαν οργην, και μη πειραι μαθειν
εκδεχεσθαι τα κακα. Προσαποδυεσθαι δε μαλλον και μαλα γοργως τας αιτιας, εφ'
αις αν οργιζοιτο Θεος, και προ πληγης και μαστιγος απολογεισθαι λελυπη- μενωι δια
γε του παραιτεισθαι μεν τα αισχιω, τιμαιν δε τα καλλιστα, και παντα τροπον
επιτηδευειν αρετης. 9Τηι ημεραι εκεινηι εσονται αι πολεις σου εγ- καταλελειμμεναι,
ον τροπον εγκατελιπον οι Ἀμοῤραιοι και οι Ευαιοι απο προσωπου των
70.429
υιων Ἰσραηλ· και εσονται ερημοι, διοτι εγκατελι- πες τον Θεον τον Σωτηρα σου, και
Κυριου του βοηθου σου ουκ εμνησθης.9 Ἐξ αυτων αναπειθει των συμβεβηκοτων
εννοειν οτι γεγονεν αυτοις εξ αντιστροφου τα πραγματα. Παλιν μεν γαρ ενικουν
επικουρουντος Θεου, και φο- βεροι τινες ησαν ταις των εθνων πολεσι τε και χωραις. Ειλον γαρ αυτας ανιδρωτι, κατευμαριζοντος αυτοις του Θεου παν οσον ην
αναντες τε και δυσηνυ- τον. Ἐπειδη δε της εκεινων ανοσιοτητος γεγονασι μιμηται,
δειλοι και ευαλωτοι κατ' εκεινους γεγονασιν. Ἠρημωνται γαρ αι πολεις αυτων, και
κατελειφθη- σαν υπο των κατοικουντων εν αυταις, κατα τον ισον τροπον, καθ' ον
οι Ευαιοι και Ἀμοῤραιοι ποτε τοις αυτων ξιφεσιν επιπτον δαπανωμενοι· εναργη δε
καθ- ιστησι την αιτιαν ευθυς του προς τουτο κατολισθειν ασθενειας αυτους, και την
ουτως απηνη και δυσοι- στον υπομειναι συμφοραν· Ἐγκατελιπες γαρ τον Θεον τον
Σωτηρα σου, φησι, και Κυριου του Θεου σου ουκ εμνησθης. ∆εον γαρ ευχαριστειν
εφ' οις ευηργετηνται, τουτο μεν δουλειας της εν Αιγυπτωι λελυτρωμενοι, τουτο δε
κατακρατουντες εχθρων, και καταδηιουντες τας πολεις των ανθεστηκοτων, τουτο δε
οτι και εις αυτην εισεκομισθησαν της επαγγελιας την γην· πο- νηρας αμοιβας
αντεκομιζον τωι ∆εσποτηι προσκρουον- τες αδεως, και ου καθ' ενα λυπουντες τροπον,
αλλα νομου μεν του διωρισμενου δια του πανσοφου Μω- σεως μικρα κομιδηι
φροντισαντες, απολακτισαντες δε παντελως την εις Θεον ευσεβειαν, και αψυχοις
υλαις αναθεντες το σεβας, ειρηκοτες δε ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις· "6Ουτοι οι θεοι
σου, Ἰσραηλ, οιτινες ανηγα- γον σε εκ γης Αιγυπτου."6 Ὅτε τοινυν εσμεν μετα
Θεου, τα αυτου δηλονοτι φρονειν σπουδαζοντες, και τα αυτωι φιλα κατορθουν
ηιρημενοι· τοτε δη παντως κρειττους εσομεθα των εχθρων, και πατησομεν αρ- χας,
και εξουσιας, και τους κοσμοκρατορας του σκο- τους τουτου τα πνευματικα της
πονηριας, τοτε πε- ριεσομεθα, και μαλα γοργως, των εκτοπων ηδονων και των της
σαρκος κινηματων· τοτε λογισμους νικησομεν πονηρους, και τα πνευματα του
εξουσια- ζοντος ουχ ευρησει τοπον εν ημιν. Ἠμεληκοτες δε του προσκεισθαι Θεωι,
ασθενεις και ανανδροι, και υπο ποδας εσομεθα των εχθρων, και πλεονεκτουντα τον
Σαταναν ουδεις ανακοψει τροπος.
9∆ια τουτο φυτευσεις φυτευμα απιστον, και
σπερμα απιστον. Τηι δε ημεραι, ηι αν φυτευσεις, πλανηθησηι. Το δε πρωι εαν σπειρηις,
ανθησει εις αμητον, ηι αν ημεραι κληρωσηι, και ως πατηρ ανθρωπου κληρωσηι τους
υιους σου.9
Ἀσαφειαι πολληι κατημφιασμενην του προκειμενου την εννοιαν
διατρανουν ως ενι πειρασομαι. Ἔστι τοινυν ο φησι τοιουτον· Φθασας εφην, οτι
πλανωντες τε και πλανωμενοι, και φρονουντες α μη θεμις οι εξ Ἰσραηλ (ηγουν ο
Ἐφραιμ, ινα τας δεκα νοησηις φυ-λας, τας εν τηι Σαμαρειαι μετωικισμενας), υψηλην
ειχον την οφρυν, ᾤοντο δε μηδενα παντελως των εχθρων της αυτων δυνασθαι
κατευμεγεθησαι χειρος, διατοι το αναριθμητους ειναι και σφοδρα πολλους. 70.432
Ἀλλ' εσφαλλοντο της ελπιδος. Πεπτωκασι γαρ, και οι μεν δεδαπανηνται τωι πολεμωι,
οι δε εις τας των νενικηκοτων αποκομιζονται χωρας, αιχμαλωτοι και περιδεεις και
εν παντι γεγονοτες κακωι. Ἐπειδη δε καιρου διιππευσαντος, ανεκομισθησαν εκ της
Περσων χωρας εις την αγιαν πολιν, ειτα κατεληξαν του ανα μερος εχειν τους
βασιλευοντας, κατωικηκασι δε οι παντες τα Ἱεροσολυμα, και τον του Θεου
τετιμηκασι νομον· τοτε και εν ασφαλειαι γεγονασιν οι εξ αυτων παιδες, και εις
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεκνα τεκνων δεδραμηκασιν αι διαδο- χαι. Τοιουτον τι διδασκει και νυν ο λογος, ως
περι σιτου και ασταχυων αινιγμα διδους. Ἐπειδη γαρ, φησι, Κυριου του Θεου σου
ουκ εμνησθης, ταυτης ενεκα της αιτιας απιστον εσται, και ουκ ασφαλες εις
διατηρησιν, οπερ αν φυτευσηις φυτευμα, τουτ' εστι, το εκ μεσου σπερμα τε και γενος.
Ὅταν δε φυτευ- σηις, και πολυ γεγονος ιδηις, τοτε πλανηθησηι. Οιησηι μεν γαρ, φησι,
τωι πληθει τεθαρσηκως, αλλ' ουκ αληθη λογιηι. Ἀσταχυων γαρ δικην πεσουνται, και
ανονητον ευρησεις παντελως την επι γε τουτοις ελπιδα. Το δε πρωι εαν σπειρηις,
τουτ' εστιν, εν φωτι γεγονως, και λοιπον επιγνους τον φυσει τε και αληθως οντα
∆εσπο- την, σωζοντα τε ραιδιως και επικουρειν ισχυοντα· τοτε το πεφυτευμενον,
ητοι κατασπαρεν ανθησει εις αμητον, τουτ' εστι, τελεσφορηθησεται· το γαρ προωρον δαπανασθαι τον ασταχυν, ζημιαν και πονων και ελπιδος εμποιει τοις γηπονειν
ειωθοσιν· το γε μην εις αμητον ελθειν, πληρεστατην διδωσι την επ' αγα- θοις
ελπιδα. Ἀνθησει τοινυν εις αμητον, τουτ' εστι, τελεσφορηθησεται το σον φυτευμα,
οτ' αν γενηται σοι πρωι, τουτ' εστιν, οταν ευρεθηις ως εν φωτι και ημεραι και εν
επιγνωσει Θεου γεγονως. Τοτε και ως πατηρ ανθρωπου κληρωσηι τοις υιοις σου.
Παραπεμ- ψεις γαρ εις υιους καθαπερ τινα κληρον την ευθυ- μιαν και της ανωθεν
επικουριας την μεθεξιν. 9Ουαι πληθος εθνων πολλων! ως θαλασσα κυ- μαινουσα,
ουτω ταραχθησεσθε· και νωτος εθνων πολλων, ως υδωρ ηχησει· ως υδωρ πολυ εθνη
πολλα, ως υδατος πολλου βιαι καταφερομενου. Και αποσκορακιει αυτον, και ποῤρω
αυτον διωξεται, ως χνουν αχυρου λικμωντων απεναντι ανεμου. και ως κονιορτον
τροχου καταιγις φερουσα.9 Ουκ απαρακλητους εαι τους εξ Ἰσραηλ φιλανθρω- πος
ων ο των ολων Θεος, συνεισβαλλουσαν δε τωι φοβωι την επ' αγαθοις ελπιδα ποιειται
πλειστακις, και τουτο οικονομικως, ινα δι' αμφοιν ωφεληι τους ακροωμενους. Ὅτι
τοινυν ερημωθησονται μεν αι πολεις αυτων, ειρηται σαφως· και ποια γεγονε του
παθειν η προφασις, εδιδαξε λεγων, οτι Ἐγκατελιπες Κυριον τον Θεον σου, και
Κυριου του βοηθου σου ουκ εμνησθης. Ἀλλ' ο πληξας ευθυς επαγγελλεται και
μοτουν. Ἐξηγειται δε τι συμβεβηκος, ο και ειπειν αναγκαιον ως ενι λογοις δια την
χρειαν. Ἐζε- χιου κατα καιρους τους της βασιλειας διεποντος θρονους εν τοις
Ἱεροσολυμοις, ανεβη Σενναχηρειμ βασιλευς Ἀσσυριων επι τας πολεις Ἰουδαιας τας
οχυρας, και ελαβεν αυτας. Γεγραπται γαρ ωδι· Ειτα
70.433 πεμπει Ῥαψακην εκ
Λαχεις εις Ἱερουσαλημ πολι-ορκησαι αυτην, ος δη και αφιγμενος, κατεφλυαρησε
μεν της δοξης του παντων ημων Σωτηρος Θεου· μη γαρ δυνασθαι διασωζειν αυτους,
καν ει βουλοιτο τουτο δραιν, ο παραφρων διετεινετο. Βαρβαρωι δε γλωττηι και νωι
κεχρημενος, εγνω τηι πειραι μαθων, οτι σκληρον ανθρωπωι παντι της ανωτατω
κατεπαι- ρεσθαι δοξης. Ἐξηλθε γαρ αγγελος Κυριου, και ανειλεν εν μιαι νυκτι εκ της
παρεμβολης των αλλο- φυλων εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας· και ανα- σταντες
το πρωι, ευρον παντα τα σωματα νεκρα. Ἐπειδη δε των προσδοκηθεντων ο
πεπομφως εσφαλ- λετο, φημι δη Σενναχηρειμ, υπενοστησε φυγας, και μολις
εσωζετο τα οικοι καταλαβων, ει και διολωλε και ουκ εις μακραν υπο των εαυτου
παιδων. Ἐγε- νετο γαρ, φησιν, εν τωι προσκυνειν αυτον εν τωι οικωι αυτου Ἀσαραχ
τον πατραρχον αυτου, Ἀδραμελεχ και Σαρασαρ, οι υιοι αυτου, επαταξαν αυτον
μαχαι- ραις. Ταυτης διαμεμνηται της ιστοριας ο προφητικος ημιν εν τουτοις λογος,
την δε γε των Ἀσσυριων εφοδον προαφηγειται, και φησιν· Ουαι πληθος εθνων! και
τα τουτοις εφ' εξης. Ταλανιζει μεν γαρ αυτους, ως οσον ουδε πω τεθνηξομενους εν
τοις Ἱεροσολυ- μοις, διολλυντος αγγελου. Ὅτι δε ουχ εν ην εθνος, πλειστα δε
μαλλον, διαδεικνυσιν εναργως, πληθος εθνων ονομαζων αυτα. Ἐπηιεσαν δε ταις
χωραις, ητοι ταις πολεσι της Ἰουδαιας, ως υδωρ πολυ και ως βιαι καταφερομενον,
και θορυβους εμποιουν, μο- νον δε ουχι θαλασσης δικην των ανθεστηκοτων κατακυμαινοντες. Νωτον δε αυτους πολλων εθνων εν
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτοις αποκαλει, διατοι το πολλα διωκεσθαι παρ' αυτων εθνη. Τρεχουσι δε κατα
νωτου παντη τε και παντως των φευγοντων οι διωκοντες. Ειτα τι μετα τουτο;
Ἀποσκορακιει αυτον, φησι, τουτ' εστιν, οπισω πεμψει, και ποῤρω αυτον διωξεται,
ως χνουν αχυρου λικμωντων απεναντι ανεμου, και ως κονιορτον τροχου
καταιγιδος φερουσα. Τι γαρ ουτως ευδιαριπιστον, ως χους εκ τροχου και αλωνος,
πνευματος λαβρου κατασπιλαζοντος; Ὅτι δε ᾤχετο φυγας ο Σενναχη- ρειμ,
πιστωσεται λεγων ο των ολων Θεος προς αυτον δια φωνης Ἡσαΐου· "6Και εμβαλω
φιμον εις την ρινα σου, και χαλινον εις τα χειλη σου, και αποστρεψω σε εν τηι οδωι ηι
ηλθες εν αυτηι."6 9Προς εσπεραν εσται πενθος πριν η πρωι, και ουκ εσται. Αυτη η
μερις των υμας προνομευσαν- των, και κληρονομια των υμας κληρονομησαν- των.9
Φθασας εφην οτι περιστησας ο Ῥαψακης τοις Ἱεροσολυμοις το μαχιμον, και ουκ εις
μακραν αιρη- σειν αυτην απειλησας, απολωλε πανστρατιαι προ αυγης και ημερας.
Πενθος τοινυν εσται, φησι, προς εσπεραν, παντως που προσδοκησαντων εν τοις Ἱεροσολυμοις εσεσθαι πρωι, και του πολεμου την προσ- βολην, αλλα πεπαυται προ
αυγης. ∆ια τουτο φησιν· Ἔσται μεν πενθος προς εσπεραν· ουκ εσται δε πριν η πρωι,
τουτ' εστι, πεπαυσεται και καταληξει το δα- κρυον· και ομου τοις εκ του παθειν
οιχησεται δειμα- σιν επικουρουντος Θεου, και παραδοξως ανηιρηκοτος τας των
πολεμιων φαλαγγας, και προσετι τον ηγου70.436 μενον εξελασαντος της
Ἰουδαιων γης. Τουτο και ο μακαριος ∆αβιδ εξηγειται λεγων· "6Το εσπερας
αυλισθησεται κλαυθμος, και εις πρωι αγαλλιασις."6 Ἀλλ' ουτος, φησιν, ο κληρος·
αυτη δε και η μερις των υμας προνομευσαντων και διαρπαζοντων ως ιδιον κληρον.
Κατονειδιζει δια τουτων τους εξ Ἰσ- ραηλ, οτι πεπραχασι μεν αυτοι τα δι' ων ην
εικος ολοῤριζον απολεσθαι το εθνος, κατοικτειρει δε παλιν αυτος, και θανατωι
κολαζει τους διαρπαζοντας τον εκνεμηθεντα λαον αυτωι. "6Ὅτε γαρ, φησι,
διεμεριζεν ο Ὕψιστος εθνη, ως διεσπειρεν υιους Ἀδαμ, εστησεν ορια εθνων κατα
αριθμον αγγελων Θεου· και εγε- νηθη μερις Κυριου λαος αυτου Ἰακωβ, σχοινισμα
κληρονομιας αυτου Ἰσραηλ."6 Ἀλλα μοι προς του-τοις κακεινο αθρει λεπτως, και ως
απο γε των ιστο- ρικως γεγονοτων εις εννοιας ερχου τας εσωτατω. Ὅταν ημας αι
πονηραι τε και αντικειμεναι δυνα- μεις, υδατος βιαιου δικην καταχεομεναι της
ψυχης, η τοις εξωθεν πειρασμοις εμβαλλουσαι, ηγουν τοις εμφυτοις κινημασι της
σαρκος, εκπολιορκειν επειγον- ται τον ευσεβηκοτα νουν· μη εις αδρανη δειλιαν καταπιπτετω τις των αριστευειν ειδοτων μετα Θεου, επ' αυτωι δε μαλλον ποιησαμενος
την ελπιδα, παντος εστω κρειττων δειματος. Τευξεται γαρ οτι της επι- κουριας παρα
αυτου, πως εστιν αμφιβαλειν; Οι δε γαρ Κυριος ευσεβεις εκ πειρασμου ρυεσθαι, και ο
μακαριος δε γραφει Παυλος· "6∆υνατος ο Θεος, ος ουκ εασει υμας πειραθηναι υπερ ο
δυνασθε, αλλα ποιησει συν τωι πειρασμωι και την εκβασιν του δυ- νασθαι
υπενεγκειν."6 Και ως ο Ψαλτης φησιν· "6Παρεμβαλει αγγελος Κυριου κυκλωι των
φοβουμε- νων αυτον, και ρυσεται αυτους."6 Ὅταν δε και οι των ιερων δογματων
επιστημονες αιρετικοι, ταις εαυτων δυστροπιαις χρωμενοι κατεπαιρονται των της
αληθειας προσκυνητων, επερχονται δε δεινοι και θρασεις, η πολεμους ανισταντες
και διωγμους, η θλιψεις αυτοις, και θανατου φοβον επισωρευοντες· ουδεν ηττον
ασθενησουσι και ουτοι· χειρι γαρ κρυφαιαι πολεμει Κυριος επι Ἀμαληκ απο γενεων
εις γενεας, καθα γεγραπται.
9Ουαι γης πλοιων πτερυγες επεκεινα ποταμων
Αιθιοπιας! ο αποστελλων εν θαλασσηι ομηρα, και επιστολας βιβλινας επανω του
υδατος. Πορευ- σονται γαρ αγγελοι κουφοι προς εθνος μετεω- ρον, και ξενον λαον,
και χαλεπον. Τις αυτου επεκεινα; Ἔθνος ανελπιστον και καταπεπατη- μενον.9
Θαυμασειεν αν τις, και δη και καθ' εαυτον εκεινο ταχα που διαλογιειται, και ερει·
Του δη χαριν ο προφητικος ημιν εν τουτοις λογος γεγονε μεν κατα της ∆αμασκου,
εισκομιζει δε μνημην και της γης, της επεκεινα ποταμων Αιθιοπιας; Φαμεν ουν οτι
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα καιρους οι εξ Ἰσραηλ, τον των ολων σωτηρα Θεον καταλιπειν αφυλακτως
μεμελετηκοτες, κατ- υχοντο μεν εις πολυθεον πλανην· κατημεληκοτες δε εις απαν
της δια Μωσεως εντολης, επαιδευοντο παρα Θεου, πολεμους αυτοις επανισταντος
κατα καιρους, και ταις εντευθεν κατατηκοντος συμφοραις. Οι δε,
70.437 καιτοι
δεον ταις μεταγνωσεσι θεραπευειν λελυπημε- νον, και αποφοιταιν μεν της εαυτων
φαυλοτητος, ανακομιζεσθαι δε προς το τωι νομοθετηι δοκουν, και την παρ' αυτου
διψηιν επικουριαν, τας των ομορων εθνων κατεμισθουντο συμπνοιας· και ποτε μεν
προσιεσαν τοις της ∆αμασκου βασιλευσι, ποτε δε τοις Αιγυπτιων· και ουχι μονον,
αλλα γαρ και τας των επικουρουντων αυτοις εθνων λατρειας μανθα- νοντες, και
αυτας ηπειγοντο ζηλουν. Και γουν ο Ἄχαζ ο του Ἰωαθαμ βασιλευς Ἰουδα,
γενομενος εν τηι ∆α-μασκωι, ειτα θυσιαστηριον ανατεθειμενον ειδωλωι τεθεαμενος
εκεισε καινοπρεπως ειργασμενον, το εμφερες κατεσκευασε, και ανατεθεικεν εν τωι
οικωι του Θεου. Ουκουν γεγονεν η ορασις κατα ∆αμασκου. Ἰδου γαρ, φησι,
∆αμασκος αρθησεται απο πολεων, και ουκ εσται ετι οχυρα του καταφυγειν Ἐφραΐμ.
Ὁραις την αιτιαν επενηνεγμενην ευθυς, του εκ πο- λεων αρθησεσθαι λεγειν την
∆αμασκον; Ου γαρ ετι εσται, φησιν, ουτως οχυρα, ωστε και προσφευγειν αυτηι τον
Ἐφραιμ εν τηι Σαμαρειαι βεβασιλευκοτα. Μεθιστησι τοινυν τον λογον επι την
Αιγυπτιων. Προσ- ιεσαν γαρ και αυτοις οι εξ Ἰσραηλ, μαλιστα δε οι κατοικουντες εν
τοις Ἱεροσολυμοις, και μετεποιουντο σφοδρα της παρ' αυτων συνδρομης και
επικουριας, επιοντων μαλιστα των Βαβυλωνιων. Και γουν δια φωνης προφητου
φησιν· "6Ουαι οι καταβαινοντες εις Αιγυπτον επι βοηθειαν, οι εφ' ιπποις και αρμασι
πεποιθοτες!"6 Συμβεβηκε δε τι τοιουτον. Κατεστρα- τευετο μεν γαρ της Ἰουδαιων
γης ο Ναβουχοδονοσορ κατα καιρους. Ἐν δε τωι παρατρεχειν, απασας, ως επος
ειπειν, τας της ευας κατεληΐζετο πολεις. Ἐπειδη δε την Τυριων ελειν ηθελησε,
νησον ουσαν το τηνικαδε, ειτα των διαβιβαζοντων πλοιων εν απο- ριαι γεγονε,
Περσικωι φρονηματι κεχρημενος, επιθαρ- σησας δε τωι πληθει της στρατιας, βατην
εκελευσε γενεσθαι την θαλασσαν, χωματος εγειρομενου, και λεωφορον αυτην
πλατειαν αποτελουντος απο της χερσου μεχρις αυτης της Τυριων. ∆εδιοτες τοινυν
αυτοι οι Τυριοι, μη αρα πως η πολις αλωι, προς περας ενηνεγμενων τοις
Βαβυλωνιοις των εγχειρημα- των, ναυς πανταχοθεν συναγηγερκοτες, απεκομιζοντο της νησου, ερημην αφεντες αυτωι την πολιν. Ἐπειδη δε τουτο μεμαθηκεν ο
Ναβουχοδονοσορ, μεθιστη την στρατιαν επι το χρηναι λαβειν των Αιγυπτιων την
χωραν, ειλε τε αυτην ακονητι, Θεου κατεξανισταντος τοις Αιγυπτιοις αυτον· οτι και
αυτοι μεγαλην ανασπωντες αει την οφρυν, κατηλαζονευοντο των εξ Ἰσραηλ, ως
ουκ εχοντων Θεον τον διασωζειν αυτους ισχυοντα. Καλουμενοι γαρ εις επικουριαν,
και εις το επαμυνειν αυτοις, αλκιμωτερους εφασκον ειναι τους παρα σφισι θεους
του της Ἰουδαιας Θεου. Ὅτι δε την Αιγυπτιων ειλεν ο Βαβυλωνιος μετα γε τον
ιδρωτα τον επι Τυρωι, σαφες αν γενοιτο του Θεου λεγοντος προς τον προφητην
Ἰεζεχιηλ· "6Υιε ανθρω- που, Ναβουχοδονοσορ ο βασιλευς Βαβυλωνος κατεδουλωσατο αυτου την δυναμιν δουλειαι μεγαληι επι
Τυρον. Πασα κεφαλη
φαλακρωμα, και πας ωμος
70.440 μαδων· και μισθος ουκ εγενηθη αυτωι και τηι
δυναμει αυτου, αντι της δουλειας της σκληρας, ης εδουλευσαν επι Τυρωι. Ἀντι
τουτου δεδωκα αυτωι γην Αιγυπτου."6 Ἐπιφερει τοινυν ο προφητης και αυτηι το,
Ουαι, και φησιν· Ουαι γης πλοιων πτερυγες επεκεινα ποτα- μων Αιθιοπιας!
Αιθιοπιας μεν ουν ποταμους τα επτα στοματα φησι, δι' ων ο ευρυς τε και μεγας της
Αιγυ- πτου ποταμος τηι θαλασσηι μισγεται. Γην δε την επεκεινα ποταμων ονομαζει,
την νυν ουσαν Ἀλεξανδρειαν, καλουμενην δε το τηνικαδε Ὦν. Ἦνδε δη
πολυανδρουσα λιαν, και αλκιμωτατους εχουσα τους οικητορας, αφειστηκει δε
βραχυ των Αιγυπτου ποταμων. Ἀπο γαρ του τελευταιου στοματος (ονομα δε αυτωι
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το Ἡρακλειον), διισταται προς εσπεραν στα- διοις ταχα που τον αριθμον
ογδοηκοντα. Ἐπειδη δε ην εθος τοις την μνημονευθεισαν οικουσι πολιν, ανω τε και
κατω τον ποταμον διαπλειν, αει μεν οντα ναυ- σιπορον, αγειν δε και φερειν τα τε
παρ' αυτων εις ετερους, παρα τε σφισι τα εξ ετερων, και φιλοκερ- διαις εντρυφαιν
ταις εξ εμποριων· ταυτηιτοι ταλανι- ζει τας ναυς ο προφητικος εν τουτοισι λογος, και
ου κατα γε των νηων επιφερει το, Ουαι· κατ' εκεινων δε μαλλον, οιπερ ησαν αυταις
αει χρωμενοι, χαιροντες τε και εντρυφωντες, ως εφην, ταις εξ αυτων γινομε- ναις
φιλοκερδιαις. Κατειλημμενης γαρ απασης της χωρας υπο του Ναβουχοδονοσορ,
πεπαυται μεν εμπο- ρια πασα, και της εις τουτο παῤρησιας το πλατος ανεκοπτετο,
διολωλοτων ταχα που και των κεκτη- μενων αυτας. Ουαι τοινυν, φησιν, αι πτερυγες
των πλοιων της γης εκεινης της ουσης επεκεινα των ποταμων Αιθιοπιας! Πτερυγας
δε πλοιων ονομαζει τα ιστια, οις αι των πνευματων εμπιπτουσαι προσβο- λαι,
πτηνου δικην αυτας αποφερουσι δια μεσου κυμα- τος. Ὁ αποστελλων εν θαλασσηι
ομηρα, και επιστολας βιβλινας επανω του υδατος. ∆υσεφικτος μεν κομιδηι των
ειρημενων ο νους· ωδινει γε μην ιστοριας Ἑλλη- νικης αφηγησιν, ην και αναγκαιως
ερουμεν, ουκ εξω βαινοντες του εικοτος, ηγουν του πρεποντος λογοις
Χριστιανικοις, αλλ' υπερ γε του σαφη κατα- στησαι τοις ακροωμενοις την των
εννοιων αποδοσιν. Ἔχει δε ουτω της ιστοριας ο λογος· Μυθολογουσι τινες των
παρ' Ἕλλησι ποιητων Μυῤραν γενεσθαι την του Κινυρου τινος θυγατερα, ος δη και
αχαλινοις ορμαις ταις εις φιληδονιαν ηττωμενος, συνεπλεκετο μεν ασελγως τηι ιδιαι
θυγατρι, μητερα δε αυτην εποιει παιδος, ον δη και ωνομασεν Ἄδωνιν. Ἐπερυ-θριων
δε τωι γεγονοτι και τοις της φυσεως νομοις, οτι πεπραχεν ανοσιως εξελεγχομενος,
εξεθηκεν ως φασι το παιδιον εν ορει. Λαβουσαι δε τουτο των εκεισε νυμφων τινες,
ας και ορεαδας καλουσι δαιμο- νας, εθρεψαν τε και διεσωσαντο· ος δη και ηβησας,
και εν νεανιαις ηδη τελων, ευπρεπεστατην μεν εχων την ωραν εφαινετο· ηπτετο δε
κυνηγ[ε]ιας, και τας επι τουτωι σπουδας καθ' υλας εποιειτο περι πολλου. Ειτα, φησι,
θεασαμενη τουτον η παρ' αυτοις Ἀφρο-διτη (εταιρικον δε τουτο γυναιον ην), ηρασθη
τε και συνεγενετο, και περιεπουσα διετελει. Και προς γε τουτο λελυπημενος ο
Ἄρης, αντεραστης υπαρχων της Ἀφροδιτης, συι παρεικαζεται, και θηρωντι μεν
70.441 επιπηδαι, διολλυσι δε παραχρημα· και θρηνου προ- φασις γεγονε μεν το χρημα
τηι Ἀφροδιτηι, φησιν. Καθικετο δε δυσθυμιας εις τουτο και λυπης, ωστε και εις
αυτον καταφοιτησαι τον ᾅδην, ανακομισαι θελουσα τον ερωμενον. Ἐπειδη δε η του
Πλουτωνος γυνη μετεποιειτο του νεανισκου σφοδρα, και αξιο- θαυμαστον εχοντα
την ωραν ουκ ηφιει, συνεθεντο προς αλληλας, ωστε μερισασθαι του ενιαυτου τον
κυκλον· και εξ ημισειας εχειν αυτον. Ἀνελθουσης δε της Ἀφροδιτης, και τουτο
αναγγειλασης τοις εαυτης οικειοις, ητοι φιλοις, η λατρευταις, εορτη το χρημα
γεγονε και πανηγυρις. Ἐπλαττοντο τοινυν Ἕλληνες εορτην επι τουτωι τοιαυτην.
Προσεποιουντο μεν γαρ λυπουμενηι τηι Ἀφροδιτηι, δια το τεθναναι τον Ἄδωνιν,
συνολοφυρεσθαι και θρηνειν· ανελθου- σης δε εξ αιδου, και μην και ηυρησθαι
λεγουσης τον ζητουμενον, συνηδεσθαι και ανασκιρταιν· και μεχρι των καθ' ημας
καιρων εν τοις κατ' Ἀλεξαν- δρειαν ιεροις ετελειτο το παιγνιον τουτο. Μεμαθη- κασι
και οι εξ αιματος Ἰσραηλ, και δη και εδρων αυτο, Θεον μεν αφεντες τον φυσει και
αληθως, απο- νενευκοτες δε προς α μη θεμις, και ταις των δαιμο- νιων απαταις εις
ολεθρον και απωλειαν ασυνετως συνηρπασμενοι. ∆ιαμεμνηται τουτου και ο
μακαριος προφητης Ἰεζεχιηλ· εφη γαρ ουτως· "6Και ιδον, και ιδου εκει γυναικες
καθημεναι, θρηνουσαι τον Θαμμουζ."6 ∆ιερμηνευεται δε ο Θαμμουζ ο Ἄδωνις.
Ἐπραττετο δε τι τοιουτον παρα των οντων εν τηι γηι τηι επεκεινα ποταμων Αιθιοπιας,
περι ης εν τοις ανωτερω βραχυ σαφως ειρηκαμεν. Κεραμον λαβοντες, ειτα
γραφοντες επιστολην προς τας εν Βιβλωι γυναι- κας, ως ηυρημενου του Ἀδωνιδος,
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ενθεντες τε αυτην τωι κεραμωι, και σφραγισαντες, καθιεσαν εις την θαλασσαν,
τελετας τινας επ' αυτωι ποιησαμενοι· και ως γε εφασκον, αυτοματως εις Βιβλον
απεκομι- ζετο κατα φανερας του ετους ημερας. Ὃν δη και αποδεξαμεναι γυναικες
τινες της Ἀφροδιτης φιλαι, ειτα λαβουσαι την επιστολην επαυοντο του θρηνειν, ως
ηυρημενου παρα της Ἀφροδιτης του Ἀδωνιδος. ∆ιαγελαι τοινυν ο προφητικος ημιν
λογος, ως ειδωλο- λατρας ποτε και ανοσιους, και απατεωνας, και θεο- μισεις, τους
κατοικουντας την γην την επεκεινα ποταμων Αιθιοπιας, και φησιν· Ὁ αποστελλων
εν θαλασσηι ομηρα, και επιστολας βιβλινας επανω του υδατος. Ἕπεται δε παντως
και τουτωι το, Ουαι· καθαπερ αμελει και ταις πτερυξι των πλοιων. Ουαι γαρ γης
πτερυγες πλοιων, φησιν! Ουκουν απο κοινου προσεπαγεται το, Ουαι, τωι
αποστελλοντι εν θαλασσηι ομηρα· τουτ' εστιν, ενεχυρα της ομοψυχιας. Ὡς γαρ
Ἀφροδιτης τελουντες μυστηριον τοις ταυτην εν Βιβλωι σεβομενοις, και την ισην
αυτοις νοσουσι μανιαν, εξεπεμπον τας επιστολας, ου πλοιοις ενθεντες τους
διακομιστας, αλλ' οιον επανω του υδατος, δια το κεραμωι, καθαπερ εφην,
εντεθεισθαι ταυτας. Ἠναγκα- σμεθα δε μυθων οδωδοτων και γεγηρακοτων, και
70.444 βδελυριας Ἑλληνικης ποιησασθαι μνημην, υπερ γε του σαφηνισαι μονον των
προκειμενων τον νουν. Πορευσονται γαρ αγγελοι κουφοι προς εθνος μετεω- ρον,
και ξενον λαον και χαλεπον. Τις αυτου επεκεινα; Ἔθνος ανελπιστον και
καταπεπατημενον. Φθασας εφην, οτι προσκεκρουκασι τοις Ἀσσυριων βασιλευσιν οι
κατοικουντες την γην την επεκεινα ποταμων Αι- θιοπιας· επειπερ αιτουσιν
επικουριαν τοις εξ Ἰσραηλ, ου κατεπηγγελλοντο μονον, αλλα γαρ και πεπομφασιν,
ει και ωνησαν αυτους παντελως ουδεν. Οι δε προς τουτο λελυπημενοι, μετα το
πασαν, ως επος ειπειν, καταδηιωσαι την Ἰουδαιαν, κεχωρηκασι κατα της Αιγυπτιων,
ειλον τε απασαν αμογητι, Θεου διδοντος αυτοις το δυνασθαι κατευμεγεθειν της
των ανθεστηκοτων χειρος, διατοι το λελυπησθαι κατ' Αιγυπτιων. Μελλοντος
τοινυν καταστρατευειν της χωρας αυτων του Βαβυλωνιου, δρομαιοι τινες εβαδιζοντο εκ της Ἰουδαιας, απαγγελλοντες αυτοις την ουκ εις μακραν εσομενην εφοδον.
Και περι αυτων φησιν ο προφητης, οτι Πορευσονται αγγελοι κου- φοι, τουτ' εστι,
ταχεις, και οιονει πτηνοι τε και ελαφροι, γειτονα τε και επι θυραις ηδη γεγενημενην
την εκ του πολεμου καταμηνυοντες συμφοραν. Ἔθνος δε μετεωρον, και ξενον λαον
και χαλεπον, τους Αιγυπτιους ονομαζει· το, μετεωρον, αντι του, υπεροπτον, ητοι το
κουφον και ελαφρον, και ανουστατον· ξενον δε και χαλεπον, ως εν χαλεποτητι
ξενιζον, και ουκ εχον τινα τον επεκεινα προς τουτο. Τις γαρ αυτου επεκεινα, φησιν,
αντι του, Τις ουτω κουφος, και αμαθης και ασυνετος, και ασυνηθη τοις αλλοις επιτηδευων φαυλοτητα, ως ο εν Αιγυπτωι λαος; Σφοδρα γαρ ησαν ειδωλολατραι.
Τοιγαρτοι και εθνος ανελπιστον
και καταπεπατημενον αυτους ονομαζει.
Ἀνελπιστον μεν, διατοι το μη ειδεναι τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον·
καταπεπατημενον δε, οτι ταις των δαιμονιων απαταις πολυ δη λιαν τον νουν
υποστρωσαντες. μονονουχι τοις εκεινων υπεκειντο ποσιν· η και ετερως εκδεξηι το
ειρημενον. Περιπεσοντες γαρ ταις Ἀσσυριων χερσιν, πασαν αποβεβληκασιν
ευθυμιας ελπιδα, καταπεπατηνται δε ουτως, ως μηδε, οσον ειπειν, ανασφηλαι
δυνασθαι ποτε, υποπεπτωκεναι τε και υπεστρωσθαι ταις των νενικηκοτων ποσιν.
9Νυν οι ποταμοι της γης παντες, ως χωρα κατ- οικουμενη, κατοικηθησεται η χωρα
αυτων.9 Προαπαγγελλει χρησιμως και τον της αλωσεως τροπον. Ὤοντο μεν γαρ οι
την Αιγυπτιων εχοντες γην, αναλωτοι γεγενησθαι τοις Βαβυλωνιοις, διατοι το
πασαν αυτων την χωραν πλειστοις τε οσοις και μεντοι και μεγαλοις διεζωσθαι
ποταμοις, ευρειας τε και μακρας εσχηκεναι τας λιμνας. ∆υσεμβατοι γαρ πως, και
ουκ ευκαταδρομοι λιαν τοις καταδηιουν εθε- λουσιν, αι τοιαιδε των χωρων. Ἐπειδη
δε Θεος αυτοις επεμηνισεν, ετοιμον και τουτο τοις Βαβυλωνιοις ετι- θει. Πασαν γαρ
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υδατων αποξηρανας συστασιν, ιππη- λατον αυτοις απεφηνε την υγραν. Τουτο οιμαι
δη- λουν τον προφητην εν τουτοισι λεγοντα· Νυν οι ποτα- μοι της γης παντες, ως
χωρα κατοικουμενη, κατ- οικηθησεται η χωρα αυτων. Τα γαρ τοι πλοιμα, φησι, και
αει πως υγρα των χωριων εσται τοιαυτα, κατα τον του πολεμου καιρον, ως δοκειν
ηδη πως και χωραν ειναι κατοικουμενην δια παντος, και χερσον απλως υδατων
ερημον. Τι γαρ ουκ αν δυναιτο κατορθουν η θεια τε και παναλκης, και ανοτατω
φυσις; 9Ὡσει σημειον απο ορους αρθηι, ως σαλπιγγος φωνη, ακουστον εσται.9 Οι
των τακτικων ηγουμενοι, κατα τον του πολεμου καιρον εν γηλοφοις ισταντες τινας,
αιρεσθαι πλειστα- κις ποιουσι σημειον· και συνθημα τουτο τηι στρατιαι
70.445
γινεται πραγματος εναργους. Κεχρηται δε και ταις δια σαλπιγγων φωναις, η
διανισταντες επι το μαχε- σθαι κατα τινα συνηθη ρυθμον, η και αφισταντες του
πολεμου κατα γε το αυτοις ευ εχειν δοκουν. Ἔστι τοινυν και το αιρομενον υψου
σημειον επισημοτατον. Ἑστηκασι γαρ εις ορος οι τουτο δραιν ειωθοτες, και μην και
απασι τοις κατα την μαχην εξακουστος και σαφης η των σαλπιγγων ηχη. Ἔσται
τοινυν, φησι, της Αιγυπτιων το παθος γνωριμωτατον ουτω τοις απανταχου, ωστε
παρεικαζεσθαι σημειωι τωι κατα τι των ορων εγηγερμενωι· εκπυστον δε ουτω,
καθαπερ αμελει και η δια των σαλπιγγων ηχη. Ἀπο δη των τοιουτων εκεινο
εισομεθα, και προς ωφελειας ημιν εσται πολλης, το κατα μηδενα τροπον καταθηγειν
εις οργας την ακηρατον φυσιν· η παντη τε και παντως δρωντας α μη θεμις, και την
υπ' αυτωι λατρειαν παραιτουμενους, ηγουν συντρεχοντας αποσταταις, και τοις υπο
θειαν οργην τους εαυτων συμπλαττον- τας τροπους, κοινωνειν αυτοις της
συμφορας, και την ισην πραττεσθαι παρα Θεου δικην. Τουτο πεπονθο- τας τους των
Αιγυπτιων οικητορας κατιδοι τις αν. Ἐπειδη γαρ προσκεκρουκασιν οι εξ Ἰσραηλ,
ειτα σωζειν αυτους επηγγελλοντο, καν ει μη βουλοιτο Θεος, διδονται τοις εχθροις
εις ολεθρον και απ- ωλειαν. 9Ὅτι ουτως ειπε μοι Κυριος· Ἀσφαλεια εσται εν τηι εμηι
πολει, ως φως καυματος μεσημβριας, και ως νεφελη δροσου ημερας αμητου εσται
προ του θερισμου.9 Σαφης μεν της ιστοριας ο λογος· πλην επιδρομα- δην ερουμεν.
Σεσωκε γαρ τα Ἱεροσολυμα Θεος πολι- ορκουντος αυτα Ῥαψακου, και την
αναριθμητον την των Ἀσσυριων πληθυν περιστησαντος· σεσωκεν οπως; "6Ἐξηλθε
γαρ αγγελος Κυριου,"6 φησι, "6και ανειλεν εκ της παρεμβολης των Ἀσσυριων εν μιαι
νυκτι εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας."6 Ἔσται τοινυν, φησιν, ασφαλεια εν τηι
πολει τηι εμηι. Και οτι γεγονα κινδυνευουσιν επικουρος εγω, διαφανες ουτω τοις
απανταχοσε γενησεται, ως εστι λαμπρον και ακμαιοτατον το εν μεσημβριαι φως.
Ἡλιου γαρ μεσημβριζοντος, και ακμαιοτατην ανωθεν τοις επι της γης ενιεντος την
ακτινα, πλουσιωτατωι φωτι τα παντα καταλαμπρυνεται. Ἔσται τοινυν, φησι, κινδυνευουσιν η παρ' εμου δοθησομενη το τηνικαδε χαρις τε και ασφαλεια, ωσπερ αν ει
και νεφελη δροσου εν ημεραις αμητου προ του θερισμου. Και τι δη βουλε- ται
δηλουν, ερω παλιν· Ἔθος τοις αμωσι μη προτε- ρον τοις ασταχυσιν επαφειναι τον
σιδηρον, ει μη αρα πως προκατενεχθεισα δροσος, ευαφεστεραν αυτοις την καλαμην
εργασηται. Ἐν ευχηι τοιγαρουν το χρημα αυτοις, το καθιεισθαι φημι παρα Θεου την
δροσον. Τριποθητος ουν τοις εν τοις Ἱεροσολυμοις η παρα Θεου γεγονεν ασφαλεια,
καθαπερ αμελει και η δροσος εν ημεραις αμητου πιπτουσα προ του θε- ρισμου.
9Ὅταν συντελεσθηι σταχυς, και ομφαξ ανθησηι ανθος ομφακιζουσα. Και αφελει τα
βοτρυδια τα μικρα τοις δρεπανοις, και τας κληματιδας αφελει,
70.448 και
κατακοψει και καταληψει αμα τοις πετεινοις του ουρανου και τοις θηριοις της γης.
Και συν- αχθησεται επ' αυτους τα πετεινα του ουρανου, και παντα τα θηρια της γης
επ' αυτον ηξει.9 ∆υσχερης μεν λιαν και δυσκατοπτος ου μετριως των προκειμενων
ο νους. Και αυτη δε προς τουτο της λεξεως η συνθηκη. Πλην ως ενι διειπειν
πειρασο- μαι. Ποιειται τοινυν ως απο της των γεωργων επι- στημης τον λογον. Ἔθος
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εκεινοις, οταν της αμ- πελου λοιπον εξανθησαντας τους βοτρυς θεασωνται, και
ηδη πως το των ομφακων εχοντας ειδος, αποκει- ρειν μεν τας περιττας κληματιδας,
και τα μικρα των βοτρυδιων περιττως τοις μειζοσι παρηρτημενα ταις δρεπαναις
αποτεμνειν, ινα και τροφιμωτατην ικμαδα δεχομενοι των βοτρυων οι μειζους
τελεσφορεισθαι δυναιντο. Τοιουτον τι πεπραχεναι φησιν ο των ολων Θεος, η επι γε
τοις Ἀσσυριοις, ηγουν και επι τοις Αιγυπτιοις· ου γαρ τοι λιαν εναργης ο λογος, κατα
τι- νων αν ιοι και φεροιτο πρεπωδεστερον. Φαμεν δη, οτι ειτις ελοιτο νοειν ως
αμπελον μιαν την των Ἀσσυ- ριων πληθυν, την πολιορκησασαν την αγιαν πολιν,
ευρησομεν οτι ο μεγας εν αυτηι νοουμενος βοτρυς, τουτ' εστιν, ο τοις της βασιλειας
θακοις εκλελαμπρυ- σμενος, ου συνδιολωλε τοις ετεροις, αλλα σεσωσται μεν αυτος,
δεδαπανηνται δε ως εν ταξει των μικρων βοτρυων η ετερα πληθυς, και οιον των
περιττων κλη- ματων δικην καθαπερ τινι δρεπανηι περιεκειρεν αυ- τους η τομωτατη
μαχαιρα του Κυριου. Πεπτωκασι γαρ, ως εφην, αγγελου χειρι δαπανωμενοι, και
γεγο- νασιν αυτων τα πτωματα τρυφη τοις θηριοις του αγρου, και τοις πετεινοις του
ουρανου. Ει δε δη τις βουλοιτο και επι τοις Αιγυπτιοις ειρησθαι λεγειν αυ- τα,
συνησεις οτι καταδηιουντες αυτην οι Ἀσσυριοι, ουκ αρδην απασαν, ουτε μην
ολοσχερως ανειλον. αλλ' οιον μικροις βοτρυδιοις ταις κατα τοπους συνοικ[ε]ιαις η
κωμαις επαφιεντες την μαχαιραν, συνεμετρησαν τους θυμους του φιλοικτειρμονος
Θεου, παιδευοντος μεν τους προσκρουοντας, κολοβουντος δε πλειστακις τας δικας,
και ουκ εις απαν εωντος απολλυσθαι τους παιδευομενους. 9Ἐν τωι καιρωι εκεινωι
ανενεχθησεται δωρα Κυριωι Σαβαωθ εκ λαου τετιλμενου και τε- θλιμμενου, και απο
λαου μεγαλου απο του νυν και εις τον αιωνα χρονον. Ἔθνος ελπιζον και
καταπεπατημενον, ο εστιν εν μερει ποταμου της χωρας αυτου, εις τον τοπον ου το
ονομα Κυριου Σαβαωθ επεκληθη το ορος Σιων.9 Τα εν τωι πολεμωι συμβησομενα
κατα καιρους τοις Αιγυπτιων δημοις ευ μαλα διειρηκως, διαμεμνηται και της μετα
τουτο προς Θεον επιστροφης, και οτι την αρχαιαν της απατης αχλυν, των της
διανοιας ομ- ματων αποπεμψαμενοι, και ταις των ειδωλων λα- τρειαις εῤρωσθαι
φρασαντες, βαδιουνται προς τα αμεινω· και τον μεν φυσει και αληθως οντα Θεον,
και των ολων ∆ημιουργον και Κυριον επιγνωσονται, μεταστοιχειουμενοι δε ωσπερ
προς νεαν τινα και απολεκτον ζωην, καρποφορουσι τωι Θεωι τα εφ' οις αν ειεν
ευδοκιμοι και παντος επαινου μεστοι, και οιον δωρα προσκομιουσι τα εις οσμην
ευωδιας τωι Θεωι, την πιστιν, την ελπιδα, την αγαπην. Τεθλιμμε- νον δε αυτον
ονομαζει λαον, διατοι το πλειστην οσην 70.449 υπομειναι ταλαιπωριαν τα εκ της
θειας οργης υπο- μειναντα. Και προς γε τουτωι και τετιλμενον· ταχα που την εις τα
αμεινω μεταστασιν αυτων δια τουτου δηλων. Το γαρ τοι φυτον μεταμοσχευεται, και
βο- θρου του εν αυτωι αποτετιλμενου, μεταχωρει προς ετερον· γεωργιας δε της
αριστης ουτος ο τροπος τοις ειωθοσι γηπονειν. Ουτω και των εν πλαναις ο νους,
μεταβοθρευεται, τροπον τινα, της μεν αρχαιας απα- της οιον εκτετιλμενος,
εμφυτευθεις δε προς ετερας εννοιας, και προς γε τουτωι σπουδας και γνωσιν την
προυχουσαν, μαλλον δε και ασυγκριτως της αρχαιας εν αμεινοσιν. Καρποφορησειν
δε αυτους εις τον αιωνα χρονον, τουτ' εστι, διηνεκως, ου διακοπης τινος
μεταξυμβησομενης, αει δε μαλλον και μεχρι παν- τος. Τοιγαρτοι και μεγαν αυτον
ονομαζει λαον· η το πολυχουν αυτου δια τουτου σημαινων, η οτι γεγονεν
ευδοκιμος κεκλημενος δια πιστεως της εις Χριστον. Οι γαρ τους αλλους απαντας
νικωντες ποτε προς τα της ειδωλολατρειας εγκληματα, νυν εισιν πολλων αμεινους
και συνετωτεροι, και ακμαιοτατην εχοντες την εις Χριστον αγαπην, και την εις παν
οτιουν των
αγαθων ευτολμιαν. Ου γαρ επλεονασεν η αμαρτια,
φησιν,
υπερεπερι[ε]σσευσεν η χαρις. Που τοινυν καρ- ποφορησουσιν; Εις τον τοπον, φησιν,
ου το ονομα Κυ- ριου Σαβαωθ επεκληθη ορος Σιων, τουτ' εστιν, εις το ορος το Σιων,
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενθα αν επικληθειη το ονομα Κυ- ριου Σαβαωθ. Σημαινει δε δια τουτου την
Ἐκκλησιαν, το μεγα και νοητον ορος· χθαμαλον γαρ ουδεν εν αυ- τηι, αλλ' ουδε των
πεπατημενων δογματων, αλλ' ει τι μεγα και υψηλον, η περι Θεου του κατ' αληθειαν
γνωσις δηλονοτι, η δηλωσις τε και μαλα σαφης των του Σωτηρος ημων μυστηριων.
Σιων δε ορος ονομαζει πλειστακις η θεοπνευστος Γραφη την Ἐκκλησιαν Χριστου,
ως απο γε της πρωτης ονομαζουσα νοητως την αληθεστεραν Σιων, ο εστιν υψηλη
και σκοπευτη- ριον. Προσεῤριπται δε δια μεσου· Το εθνος ελπιζον
και
καταπεπατημενον, ο εστιν εν μερει ποταμου της χωρας αυτου. Ἤρξατο γαρ η των
Αιγυπτιων επιστροφη προς Θεον απο τινος μερους της χω- ρας κειμενης επεκεινα
του ποταμου· ινα νοηις της Ῥινοκορουρητων, ηγουν των αυτοθι πολεων μιαν.
Λεγει γαρ εν τοις εφ' εξης, εν τηι ορασει της Αιγυ- πτου· Τηι ημεραι εκεινηι εσται
θυσιαστηριον τωι Κυριωι εν χωραι Αιγυπτιων, και στηλη προς το οριον αυ- της τωι
Κυριωι. Και εσται εις σημειον Κυριωι· και εις τον αιωνα εν χωραι Αιγυπτου. Και
πεπατημενον μεν ως συντετριμμενον ταις εκ του πολεμου συμφοραις· ελπιζον δε,
οτι και αυτο πεποιηται την ελπιδα λοιπον επι Χριστωι, και ταις υπ' αυτωι ζευγλαις
υπηνεγκε τον αυχενα, και δεδουλευκεν αυ- τωι, και τους της ευσεβειας κεκαρπικε
τροπους.
{1ΤΟΜΟΣ ∆ ΟΡΑΣΙΣ ΑΙΓΥΠΤΟΥ.}1
9Ἰδου Κυριος καθηται επι νεφελης κουφης, και ηξει εις Αιγυπτον, και
σεισθησεται τα χειροποιη- τα Αιγυπτου απο προσωπου αυτου, και η καρδια αυτων
ηττηθησεται εν αυτοις.9 Τινα δη τροπον η των Αιγυπτιων σεσωσται χωρα 70.452
και σεσαγηνευται προς ευσεβειαν, δια πιστεως δε δηλονοτι της εν Χριστωι, καιτοι
πολυθεος και εκτοπως νοσουσα την πλανην, πειραται διδασκειν ο προφητης εν
τουτοις. Ἦσαν μεν γαρ οιαπερ εν σκοτωι βαθει, τον μεν φυσει Θεον και αληθως οντα
των ολων δη- μιουργον και Κυριον ηγνοηκοτες παντελως, αναπτον- τες δε τηι κτισει
το σεβας· και το ετι τουτου παρα- λογωτερον, τεχνουργοι των ιδιων αναδεικνυμενοι
θεων, και πολυμορφον ειδωλων εσμον εν τοις τεμενε- σιν εχοντες, ως και ζωων
αλογων αναπλαττειν τυπους, και βωμους ισταντας καταθυειν αυτοις. Ἔδει τοινυν
πλεοναζουσης εν αυτοις αμαρτιας, υπερπερισσευσαι την χαριν, και τοις ουτως
εχθιστως νενοσηκοσι επι- λαμψαι τον ιατρον, και τοις την καρδιαν κατεσκοτισμενοις το θειον τε και ουρανιον εναστραψαι φως. Ἰδου τοινυν, φησι, Κυριος
καθηται επι νεφελης κου- φης, και ηξει εις Αιγυπτον. Ἀλλα τι αν βουλοιτο παραδηλουν το επι νεφελης κουφης ορασθαι τον Κυριον; Φερε λεγωμεν ως ενι· Τινες
μεν των εξηγητων κουφην εφησαν ειναι νεφελην την αγιαν του Κυριου σαρκα,
τουτ' εστι, τον εκ της Παρθενου ληφθεντα ναον· και νεφεληι παρεικαζουσι, διατοι το
απηλλαχθαι ταχα που κινηματων και επιθυμιων των γεωδεστερων ανω τε και
ωσπερ υψου. Παναγνον γαρ αληθως και απασης
γεωδους ακαθαρσιας
απηλλαγμενον το αγιον σωμα του παντων ημων Σωτηρος Χριστου. Ἕτεροι δε αυ
κουφην ωνομασθαι νεφελην υπειληφασι την αγιαν Παρθενον. Οιμαι δε εγωγε ταχα
που και ετερων ημιν εννοιων υποσημηναι πλατος, το επι νεφελης κουφης
καθησθαι λεγειν αυτον. Πολυτροπως μεν γαρ οι μα- καριοι προφηται, την του Θεου
δοξαν καταθεωμενοι, γεγραφασι τας ορασεις. Ὁ μεν γαρ Ἡσαΐας επι θρονου υψηλου
και επηρμενου τεθεασθαι φησι τον Κυριον Σαβαωθ, περιεστωτων εν κυκλωι των
ανωτατω δυναμεων λογικων, υμνολογουσων τε αυτον, πληρη τε ειναι λεγουσων
τον ουρανον και την γην της δοξης αυτου. Ὁ δε γε πανσοφος ∆ανιηλ Παλαιον
ημερων επι θρονου καθιζει· χιλιας τε χιλιαδας λειτουργειν αυτωι διατεινεται, και
μυριας μυριαδας περιεσταναι φησι· τεθεασθαι δε και ως Υιον ανθρωπου μετα των
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νεφελων ερχομενον, και τα τουτοις τεθεικεν εφεξης. Ἰεζεχιηλ δε ομοιως στερεωμα,
φησιν, ιδεν, υποκει- μενων των Σαραφειμ· επι θρονου δε ανθρωπον τε- θεασθαι,
ητοι ειδος ανθρωπου, ου τα μεν ανω φησιν ηλεκτρωι προσεοικεναι, το γε μην εξ
οσφυος εις ποδας ως ορασις πυρος. Ἑκαστηι δε των τοιουτων ορασεων, εμφασιν
τινα δοξης της θεοπρεπους, και μυστηριου του κατα Χριστον, αστειως ημιν
υπαινιττεται. Ουδεν ουν αρα το κωλυον καν τουτωι νοειν, επι νεφελης κουφης
τεθεασθαι τον Κυριον, χρειωδεστατα τε και αναγκαιως. Ἀποπληροι γαρ ημιν η
νεφελη τυπον υετου τε και δροσου πνευματικης, και αυτου δε του σωτηριου
βαπτισματος. Και γουν ο μακαριος Παυλος, τους εξ αιματος Ἰσραηλ βεβαπτισθαι
φησιν εν τηι νε- φεληι και εν τηι θαλασσηι· επηρτητο και την βαθειαν εκεινην
διαπεραιουμενοις ερημον, εν ημεραι μεν η νεφελη· προηγειτο δε και νυκτι στυλος
πυρος. Ἐγρα- 70.453 φετο δε δι' αμφοιν ο Χριστος, ητοι το επ' αυτωι μυ- στηριον,
ηγουν ως εν πιστει τε και αγιωι βαπτισματι, δικαιωσις και αγιασμος. Ἔδει τοινυν επι
καθαρσει τε και μεταβοληι ιοντα τον Κυριον των Αιγυπτιων, θεοπρεπως δε
δηλονοτι και νοητως, επι νεφελης ορα- σθαι κουφης. Ου γαρ ην ετερως
αποσμηχεσθαι της των πλανωμενων ψυχης την εντετηγμενην αυτηι κη- λιδα, μη
ουχι δια του αγιου βαπτισματος. Ου και εις τυπον την νεφελην ειναι διοριζομεθα.
Κουφη δε η νεφελη και μαλα εικοτως ωνομασται. Βαπτιζομεθα γαρ εις αποθεσιν
αμαρτιας, και οιονει τι δυσδιακο- μιστον αληθως φορτιον αποτρεπομενοι την
ασεβειαν, υποπτεροι τροπον τινα δια τουτου γινομεθα, και τα ανω φρονειν, και τας
καρδιας εχειν υψου μανθανομεν. Το γε μην επικαθησθαι τηι νεφεληι τον Κυριον,
εκεινο οιμαι δηλουν· Ἡ καθησις η αναπαυσιν, ηγουν εξου- σιαν ημιν υπαινιττεται.
Ουκουν επαναπαυεται Χρι- στος, ουχι τηι κατα νομον λατρειαι ποθεν, εν τελειωσει δε
μαλλον τηι δια του αγιου βαπτισματος. Βεβασι- λευκε δε ουτω των επι της γης.
Σεισθησεσθαι δε φησι τα χειροποιητα Αιγυπτου απο προσωπου αυτου. Ἀναδεδειγμενου γαρ ηδη του αγιου βαπτισματος, και Χρι- στου λοιπον επιλαμψαντος,
πασα πως αναγκη, τα της αρχαιας απατης αφανιζεσθαι παιγνια, και τας του
διαβολου παγιδας ορασθαι συντεθραυσμενας. Σε- σαγηνευκε δε προς ολεθρον και
απωλειαν απαν μεν, ως επος ειπειν, εθνος τε και γενος, μαλιστα δε των αλλων τους
Αιγυπτιους. ∆εισιδαιμονεστατοι γαρ γε- γονασι παρα τους αλλους, και ταχα που
νικωντες εν πλανηι Περσας τε και Ἀσσυριους· καιτοι της θεο- πνευστου Γραφης περι
της εκεινων λεγουσης χωρας, οτι γη γλυπτων εστιν. Ἡττηθησεσθαι δε την καρδιαν
των Αιγυπτιων φησιν, παραχωρησασαν, ως γε οιμαι, το χρηναι νικαιν τοις
ευαγγελικοις κηρυγμασι, καιτοι παλαι θεομαχον ουσαν, και τοις της αληθειας
αντεξ- αγουσαν λογοις. Ευρησομεν ουν τον Φαραω τοιουτον οντα σαφως. Ὁ μεν γαρ
ιεροφαντης Μωσης εφασκεν εναργως· "6Ὁ Θεος των Ἑβραιων απεσταλκεν ημας
προς σε, λεγων· Ἐξαποστειλον τον λαον μου, ινα λα- τρευσωσι μοι εν τηι ερημωι."6 Ὁ
δε προς αυτους· "6Τις εστιν, ου εισακουσομαι της φωνης αυτου; Ουκ οιδα τον
Κυριον, και τον Ἰσραηλ ουκ αποστελλω."6 Ἡττηθησεται γαρ η καρδια αυτων εν
αυτοις, τουτ' εστιν, ουκ αθραυστος, ουδε σκληρα, και ανουθετητος διαμενει·
παραδεξεται δε μαλλον το σωτηριον κηρυγμα. 9Και επεγερθησονται Αιγυπτιοι προς
Αιγυ- πτιους, και πολεμησει ανθρωπος τον αδελφον αυ- του, και ανθρωπος τον
πλησιον αυτου. Και επ- εγερθησεται πολις επι πολιν, και νομος επι νο- μον. Και
ταραχθησεται το πνευμα των Αιγυ- πτιων εν αυτοις, και την βουλην αυτων διασκεδασω.9 Τουτο, οιμαι, εστιν εναργως ετερον ουδεν, η εκεινο που παντως οπερ εφη
Χριστος· "6Μη νομισητε οτι ηλθον βαλειν ειρηνην επι την γην· ουκ ηλθον βαλειν
ειρηνην, αλλα μαχαιραν. Ἦλθον γαρ διχασαι ανθρω- 70.456 πον κατα του πατρος
αυτου, και θυγατερα κατα της μητρος αυτης, και νυμφην κατα της πενθερας αυτης·
και εχθροι παντες οι ανδρες οι εν τωι οικωι αυτου."6 Ἀναφωνηθεντος γαρ ηδη του
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θειου τε και ευαγγελικου κηρυγματος, και της εις γονεας αιδους κατημεληκο- τες
ανθρωποι, πεφρονηκασιν εχθρα και μεμισημενα αυτοις, και μονονουχι τον πολεμου
νομον εξηρτυμενοι,
κατεξανεστησαν αδελφων. Οι μεν γαρ τηι αρχαιαι
συναγορευοντες πλανηι, και ταις των ειδωλων απα- ταις αχαλινως προσνενευκοτες,
απαραδεκτον ποιουν- ται τον της πιστεως λογον. Οι δε καταγελαστον τι χρημα και
ανοσιον παντελως ηγουμενοι προελεσθαι
προσκυνειν τοις παρ' αυτων
τεχνουργουμενοις θεοις, τοις της αληθειας προσδεδραμηκασι λογοις, και μα- κραν
οντες ποτε, γεγονασιν εγγυς, και οικειοι δια της πιστεως αναδεδειγμενοι Χριστου,
εισω τε γεγονασι της των αγιων ελπιδος, και κληρονομοι τεθεινται της εις αιωνα
ζωης. Κατασεσεισμενων τοινυν, φησι, των χειροποιητων Αιγυπτου, δια το ελθειν εν
αυτηι τον Κυριον επι νεφελης κουφης, επαναστασις εσται πολλη και οικειων και
συγγενων, και καθ' ενα και κατα πληθυν οι πολεμοι, ωστε και πολιν και νομον επι
νομον ποιεισθαι τας εφοδους. Νομος δε λεγεται παρα τοις την Αιγυπτιων οικουσι
χωραν, εκαστη πολις και αι περιοικιδες αυτης και αι υπ' αυτηι κωμαι· και τε- τριπται
παρ' αυτοις η τοιαδε φωνη. Ειτα φησιν, οτι
Ταραχθησεται το πνευμα των
Αιγυπτιων εν αυτοις, και την βουλην αυτων διασκεδασω. Φαμεν δε οτι δια- φορον
εσχηκοτες κατ' αλληλων το φρονημα, τεθορυ- βηνται μεν ου μετριως· επαναστασεις
δε και μαχας μελετωντες κατα των πεπιστευκοτων οι πλανωμενοι, πολεμουντα
αυτοις και ανθεστηκοτα τον των ολων ευρησουσι Θεον. ∆ιασκεδασω γαρ αυτων τας
βουλας, φησιν, τουτ' εστι, πασαν αυτων σκεψιν εικαιαν απο- φανω, και ανονητα
παντελως τα κατα των εμοι προσδεδραμηκοτων επιχειρηματα. 9Και επερωτησουσι
τους θεους αυτων, και τα αγαλματα αυτων, και τους εκ της γης φωνουν- τας, και
τους εγγαστριμυθους, και τους γνωστας.
Και παραδωσω Αιγυπτον εις χειρας
ανθρωπων κυριων σκληρων· και βασιλεις σκληροι κυριευ- σουσιν αυτων.9 Τινα
δη τροπον, η κατα ποιον ολως καιρον, Αιγυ- πτιοι πεπλουτηκασι το σωτηριον
κηρυγμα, σπουδη τωι προφητηι διατρανουν. Ουκ ανονητος δε της ιστο- ριας ο λογος
τοις γε απαξ χρηστομαθειν ηιρημενοις. Καταδηιωσας τοινυν την των Ἰουδαιων
χωραν Ουε-σπασιανος, και κατεμπρησας τα Ἱεροσολυμα, παν- στρατιαι καταβεβηκεν
εις την Αιγυπτιων χωραν, χειρωσομενος και αυτην. Ἔδρα δε τουτο κατα βου- λησιν
του Θεου, τοις Ῥωμαιων υποφεροντος σκη- πτροις χωρας τε απασας ομου και πολεις.
Ἀλλ' ᾤοντο μεν Αιγυπτιοι και διαφυγειν δυνασθαι ραιδιως τον της δουλειας ζυγον,
ειναι τε αναλωτοι παντελως, διατοι το πλειστοις υδασι διεζωσθαι την χωραν. Ἀλλ'
ημαρτηκασι της ελπιδος. Θεου γαρ τι κατορθουν εθελοντος, παντα υπεικει ραιδιως,
και τα ανεφικτα 70.457 και δυσηνυτα παραδοξως κατευμαριζεται. Την γαρ χειρα
την υψηλην τις αποστρεψει; κατα το γεγραμ- μενον. Συμβεβηκε τοινυν παντα τα
παρ' αυτοις υδατος, τα τε εν λιμναις, και μεν τοι και ποταμοις αφανισθηναι
παντελως, ως διοδευεσθαι ποσιν. Ουτω τε λοιπον δυσχερειας απασης εψιλωμενην
την Αιγυ- πτιων ευρων, κεκρατηκεν αυτης Ουεσπασιανος. Κατ' εκεινο δη ουν του
καιρου, συμβεβηκεν εισελ- θειν εις την Αιγυπτιων τους το θειον τε και σωτηριον
ιερουργουντας κηρυγμα, και τα εθνη σαγηνευοντας δια πιστεως της εν Χριστωι, προς
την της αληθειας επιγνωσιν. Μεμαθηκοτες τοινυν Αιγυπτιοι, φησι, της Ῥωμαιων
στρατιας την παναλκη και δυσκατ- αγωνιστον εφοδον, τεθορυβημενοι τε λιαν, και
οποι ποτε αυτοις το του πραγματος εκβησεται περας, αναμαθειν εθελοντες,
επερωτησουσι τους θεους αυ- των, και τα αγαλματα αυτων, και τους εκ της γης
φωνουντας, και τους εγγαστριμυθους, και μεντοι και γνωστας. ∆ιαφοροι γαρ παρ'
αυτοις ψευδομαν- τειας ησαν τροποι, και πεπλασμενοι προφηται. Οι μεν τους
νεκρους επερωταιν προσποιουμενοι· οι δε και απο της σφων αυτων καρδιας
ερευγομενοι λο- γους. Ἕτεροι δε και γνωσται, τουτ' εστι, τους εκ θυσιων καπνους,
και τους εν τοις ηπασι των σφαζο- μενων ζωων παλμους πολυπραγμονουντες
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοσιως. Ἀλλ' ουδεμιας εσται, φησιν, εκ μαντειας αυτοις η ονησις· ουτε μην
επαμυναι δυναμενους αυτους ευ- ρησουσι, τους νομισθεντας ειναι θεους. Παραδωσω
γαρ Αιγυπτον εις χειρας ανθρωπων κυριων σκλη- ρων, και βασιλεις σκληροι
κυριευσουσιν αυτων.
Σκληρους δε οταν ακουσηις, μη απηνεστατους νοησηις,
αθραυστους δε μαλλον, και παραχωρειν ειδοτας το νικαιν ουδενι. Τοιουτο γαρ οι
Ῥωμαιων γεγονασιν ευκλεεστατοι βασιλεις, της θειας τε και αποῤρητου βουλης
υποτιθεισης, ως εφην, τα παντα αυτοις. Και γουν κεκρατηκασι της υπ' ουρανον.
9Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Και πιονται οι Αιγυπτιοι το υδωρ το παρα θαλασσαν· ο
δε πο- ταμος εκλειψει, και ξηρανθησεται. Ἐκλειψου- σιν οι ποταμοι και διωρυγες
του ποταμου, και ξηρανθησεται πασα συναγωγη υδατος, εν παντι ελει καλαμου, και
παπυρου, και το αχι το χλω- ρον, παν το κυκλωι του ποταμου, παν το σπει- ρομενον
δια του ποταμου ξηρανθησεται ανεμο- φθοριαι. Και στεναξουσιν οι αλιεις,
στεναξουσι παντες οι βαλλοντες αγκιστρον εις τον ποταμον, και οι βαλλοντες
σαγηνας, και οι αμφιβολεις πενθησουσι. Και η αισχυνη ληψεται τους ερ- γαζομενους
το λινον το σχιστον, και τους εργαζομενους την βυσσον· και εσονται οι εργαζομενοι αυτα εν οδυνηι, και παντες οι τον ζυθον ποιουντες λυπηθησονται, και τας
ψυχας πονε- σουσιν.9
Συναρμοσεις και ταδε τοις αρτιως ημιν ειρημε- νοις.
Ευυγροτατην γαρ ουτως την Αιγυπτιων, ξηραν απεφηνεν ο παντα ισχυων Θεος,
ωστε και ανιδρωτι βασιμον ειναι τοις εθελουσι δια λιμνων ιεναι και ποταμων.
∆ιηιρηται δε πως των Αιγυπτιων η χωρα· και οι μεν εχουσι την γην την αροσιμον,
και γονιμω- τατην, και αμπελωσιν οτι μαλιστα μελεδωνοι. Οι δε προς αυταις
οικουσι ταις λιμναις, τα εξ αυτων δρε- 70.460 πομενοι. Ἰχθυοθηραι τε γαρ εισι, και
παπυρον αποκειροντες, χαρτου τε εισι δημιουργοι, και λινον εργαζονται το
σχιστον. Ἕλειοι δε ανδρες ηγουν βου- κολοι κατονομαζονται· και γαρ εισι παρ'
αυτοις αριθμου κρειττονες αι βοων αγελαι· πλειστη τε αρ- του και οινου και των
αλλων η σπανις. Ἐκλελοι- ποτων τοιγαρουν των υδατων, φησιν, πιονται υδωρ.
Ὀρυττοντες γαρ εν τοις αιγιαλοις εσθ' οτε τινες, ποτιμον αρυονται ναμα.
Ἐκλειψουσι δε και ξηραν- θησονται οι ποταμοι, και πασαι αι διωρυγες. Ἔσται δε
σπανις υδατων εν παντι ελει καλαμου, και παπυ- ρου. Και παν το εν τοις υδασι
φυομενον ξηρανθησε- ται, φησιν, ωστε και στεναξαι των ιχθυων τους θηρευτας, και
τους το λινον εργαζομενους το σχιστον, και εν οδυνηι γενεσθαι πολληι τους
εργαζομενους αυτα· και προς τουτοις ετι, τους τον παρ' αυτοις ζυθον αρτυοντας.
Ἐκλελοιποτων γαρ των υδατων, εν ενδειαι παντος εσονται του κατευφραινειν
ειδοτος, και τα προς ζωην αυτοις επιτηδεια παρατιθεντος πλουσιως. Και ταυτι μεν
το γε ηκον εις το εκ της ιστοριας δηλουμενον ειρηται σαφως. Ει δε δη τις ελοιτο
των υδατων την σπανιν και ετερως εκλαβειν, και ισχνοτερων εννοιων εις βαθος
ελθειν, ουκ απο σκοπου βαδιειται, παρεικαζων υδασι τον παρα τε τοις των
Ἑλληνων σοφοις, γραωδη τε και ασυνετον λογον· ιχθυσι γε μην την των ανθρωπων
πληθυν, και μην και παπυρωι, καλαμωι τε και τοις λοιποις, ων εστι τροφος η των
υδατων φυσις. Ἁλιευσι γε μην, και οις αν εργον ειη τα εν τοις υδασι, τους σαγηνευειν ειδοτας την των αγελαιων πληθυν, και καθαπερ λινοις τισιν εμπλακηναι
παρασκευαζοντας τοις εις απατην αυτους αποφερουσι λογοις. Ουτοι στεναξουσι και
λυπηθησονται, και τας ψυχας πονεσουσιν, απρα- κτουντος ηδη πως του παρ' αυτοις
οντος λογου· ον και υδασι παρεικαζοντες διεβεβαιουμεθα σαφως, δια το
εκλελοιπεναι παντελως αυτον, ξηρανθησεσθαι δε παντα τα δι' αυτου τρεφομενα.
Ουτοι ποιουσι τον ζυθον· ου γαρ οινον προσαγουσι τον ευφραινοντα καρδιαν
ανθρωπου, αλλα νοθην τινα και αχρηστον διδασκαλιαν, και τοις ισχνοις αυτην
ωσπερ ουν οιον- ται κατασεμνυνοντες λογοις. Ὑπαινιττεται γαρ, οι- μαι, τουτι το
βυσσον λεγειν αυτους εργαζεσθαι, την ισχνοτατην αγαν. Και λινον δε το σχιστον.
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σκινδαλα- μοι γαρ ωσπερ ισχνομυθιας τα παρ' αυτοις· πλην ανονητα παντελως, και
ψυχρων θεωρηματων ανα- πλιμπλαντα. Ψυχρος γαρ ο ζυθος ........ ...........................
9Και μωροι εσονται οι αρχοντες Τανεως, οι σο- φοι συμβουλοι του βασιλεως, η
βουλη αυτων μωρανθησεται.9 Ἐπηρτημενης γαρ Αιγυπτιοις της αφυκτου συμφορας, και μελλουσης αλωναι της χωρας, και οσον ουδεπω τοις ετερων ζυγοις, καν
ει μη βουλοιντο τυχον, υπενεγκειν τον αυχενα, τεθορυβημενος ου μετριως, και
αφορητοις δειμασι κατεπτοημενος ο
70.461 καθηγεισθαι λαχων, συνεκομισε μεν
τους επικλην σοφους, τουτ' εστι, τους μαγους· ηρετο δε και λιαν εσπουδασμενως,
οποι ποτε αρα το των πραγματων αυτοις βαδιειται τελος, και τινα τροπον διακρουσαιντο του πολεμου την εφοδον. Οι δε τοσουτον αφ- εστηκασι, φησι, του δυνασθαι τι
των αναγκαιων, ηγουν αληθων, ειπειν, ως και επ' ακρατωι μωριαι καταγινωσκεσθαι.
Θεου γαρ κακουν εθελοντος, απρα- κτησειεν αν η παντος ανθρωπου βουλη τε και
δυνα- μις. Ἐαν γαρ κλεισηι κατ' ανθρωπου, τις ανοιξει; κατα το γεγραμμενον.
Σοφους ουν αρα Τανεως τους εν αυτηι φησι ψευδοπροφητας τε και των εν τοις τεμενεσιν επιμελητας. Οι και επι μαγωι τεχνηι φρονουντες μεγα, δι' αυτων ηλεγχοντο
των πραγματων ουδεν οντες παντελως. 9Πως ερειτε τωι βασιλει· Υιοι συνετων
ημεις, υιοι βασιλεων των εξ αρχης; Που εισι νυν οι σοφοι σου, και αναγγειλατωσαν
σοι, και ειπα- τωσαν· Τι βεβουλευται Κυριος Σαβαωθ επ' Αι- γυπτον;9 Ἐπι ποιοις,
φησι, κατορθωμασιν ανασπασετε την οφρυν; Τι την Αιγυπτιων ονησαντες χωραν
θαυμασθησεσθε παρ' αυτων, η ποιοις κεχρησθε
λογοις τον βασιλευοντα
συναρπαζοντες· λεγον- τες, οτι Υιοι συνετων ημεις, τουτ' εστι, προφητων; Μαγοι
και εκ μαγων· οι και της χωρας απασης, μονονουχι βεβασιλευκασι, διαβοητον
εσχηκοτες πα- ρα τοις των ειδωλων θεραπευταις την δοξαν, και τοις κρατουσιν αει
συνοντες τε και συνδιαιτωμενοι· ατε δη και βουλας εφ' απασι τοις πρακτεοις εισκομιζειν ειωθοτες, των ψευδωνυμων θεων ενηχουντων αυτοις την του συμφεροντος
θηραν. Ὅταν τοινυν ψευδηγορουντες ελεγχθησεσθε, φησι, και των αληθων ειδοτες
ουδεν, πως ερειτε τωι βασιλει· Υιοι συνετων ημεις; υιοι βασιλεων των εξ αρχης; Και
γεγονε μεν εν τουτοις ο προφητικος ημιν λογος, ως προς γε τους δοκουντας ειναι
σοφους· ειτα μετεισιν επι το αυτου προσωπον του καθηγεισθαι λαχοντος, και φησιν·
Που εισι νυν οι σοφοι σου; και αναγγειλατωσαν σοι, και ειπατωσαν τι βεβουλευται
Κυριος Σαβαωθ επ' Αιγυ- πτον. Ει μη γαρ εισι φενακες, φησιν, η απατεωνες και
βωμολοχοι, και ψευδηγορειν ειωθοτες, και τα απο καρδιας αυτων λαλουντες μονης,
και ουκ απο στομα- τος Κυριου· μανθανε παρ' αυτων τα τοις Αιγυπτιοις επηρτημενα,
και αυτικα δη μαλα συμβησομενα δια βουλης Κυριου Σαβαωθ. Ἐπιτωθαζει δε ωσπερ
ο λο- γος τοις ουκ ειδοσι Θεον, αλλ' οιον εν σκοτωι βαθει κειμενοις, δια του
προσκεισθαι φιλειν ταις των ει- δωλων λατρειαις. Πανδεινον ουν αρα, μαλλον δε
και εικαιον παντελως, το ταις των ψευδομαντεων απαταις επιθαρσειν· ειδοτες γαρ
ολως το συμπαν ουδεν, η των εσομενων, η και ων αν επιφεροι Θεος, αργυρολογιας
υποθεσιν ποιουνται την ψευδομαντιαν, και θεοκλυτειν υποπλαττοντες, τα απο
μονης της σφων βουλης ερευγο- μενοι, και τον των προσκειμενων αυτοις καταγοητευοντες νουν. Λαλουσι γαρ α αν βουλοιτο τις, και μονον εκεινο φασιν, οπερ αν
ειναι τεκμηραιντο τοις ακροωμενοις καθ' ηδονην. Ἀλλ' ο γε θειος ημιν επι- 70.464
ταττει νομος των τοιουτων αποφοιταιν. Ἔχει γαρ ουτως· "6Ἐαν εισελθηις εις την
γην ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι, ου μαθησηι ποιειν κατα βδελυγματα των
εθνων εκεινων. Ουχ ευρεθησεται εν σοι περι- καθαιρων τον υιον αυτου η την
θυγατερα αυτου εν
πυρι, μαντευομενος μαντειαν, κληδωνιζομενος, και
οιωνιζομενος, φαρμακος, επαιδων, εγγαστριμυθος, και τερατοσκοπος, και επερωτων
τους νεκρους. Ἔστι γαρ βδελυγμα Κυριωι τωι Θεωι σου πας ποιων ταυτα."6
Προσεπαγει δε τουτοις και φησι· "6Τελειος εσηι εναν- τιον Κυριου του Θεου σου."6 Τα
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εθνη ταυτα, ους συ κατακληρονομεις αυτους, ουτοι κληδωνισμων και
μαντειων ακουσονται. Σοι δε ουχ ουτω δεδωκεν Κυ- ριος ο Θεος σου· "6Προφητην εκ
των αδελφων σου αναστησει σοι Κυριος ο Θεος σου, αυτου ακουσεσθε κατα παντα
οσα αν λαλησηι προς υμας."6 Ἀφιλοθεος γαρ παντελως, και των εις ευσεβειαν
αυχηματων εσται γυμνος ο μαντειαις προσεχων και κληδωνι- σμοις, οιωνοσκοπιαις
τε και τοις των γοητων φενα- κισμοις. Ἐλπιδος γε μην αγαθης επιμεστος αληθως, ο
τοις ευαγγελικοις θεσπισμασι προσεχων τον νουν, και οις αν λεγοι Χριστος, την της
αληθειας ψηφον επιτιθεις. Και γαρ εστι προφητων ∆εσποτης, και απασης γνωσεως
χωρηγος, ει και προφητης ωνομα- σται, διατοι το της ανθρωποτητος μετρον.
9Ἐξελιπον οι αρχοντες Τανεως, και υψωθησαν οι αρχοντες Μεμφεως, και
πλανησουσιν Αιγυπτον
κατα φυλας. Κυριος γαρ εκερασεν αυτοις πνευμα
πλανησεως, και επλανησαν Αιγυπτον εν πασι τοις εργοις αυτων, ως πλαναται ο
μεθυων, και ο εμων αμα. Και ουκ εσται τοις Αιγυπτιοις εργον, ο ποιησει κεφαλην
και ουραν, αρχην και τελος.9 Ἐπιμειδιαι τροπον τινα τοις των ψευδολογων αθυρμασι, και κενοφωνιαις ο προφητικος ημιν εν τουτοις λογος. Ἤρετο μεν ο των
Αιγυπτιων ηγουμενος τους αει συνοντας αυτωι γοητας τε και ψευδομαντεις, οι και
ωνομαζοντο σοφοι, προς ποιον αυτωι καταντησει τελος τα προσδοκωμενα. Ἐπειδη
δε βουλης ημαρτα- νον, και ψευδοεπουντες ηλεγχοντο, και ουδεις ην αυ- τοις ο
βουλης ονησιφορου και σκεμματων επωφελων εισκομιζων οδον· κατελογισθησαν
μεν εις ουδεν, ετε- ροι δε λοιπον εζητουντο σοφοι· και δη και τεθαυμα- κασι τινες
τους αρχοντας Μεμφεως, τουτ' εστι, τους ιερεις τε και μαγους, τους κατα γε φημι
την Μεμφιν. Ἀπολεκτοι γαρ ωσπερ εδοκουν ειναι το τηνικαδε, και μαγικης
εμπειριας εις ακρον εληλακοτες του παντος αξιοι λογου τοις ειδωλολατραις
εφαινοντο. Ἐξελιπον
τοινυν, φησιν, οι αρχοντες Μεμφεως, τουτ' εστι,
κατελογισθησαν εις ουδεν, υψηλοι τε ειναι και τεθαυ- μασμενοι παρα τε τωι βασιλει
και απασι τοις αμφ' αυτον εδοξαν ειναι της Μεμφεως οι προεστηκοτες. Πλην
πεπλανηκασι και αυτοι την Αιγυπτον κατα φυλας, τουτ' εστι, κατα πολεις και
κωμας· και ου καθ' ενα μονον, αλλα γαρ και κατα πληθυν. Τεθαρ- σηκασι γαρ
αυτοις, καιτοι των αναγκαιων ουδεν εχουσιν ειπειν· τεθαρσηκασι γαρ τινα τροπον;
Κυ- ριος γαρ, φησιν, εκερασεν αυτοις πνευμα πλανησεως, 70.465 τουτ' εστι, παντα
λογον αληθειας απετιναξε της γλωττης αυτων, ως μηδ' οτιουν ισχυσαι των αληθων
η νοειν η λεγειν. Ου γαρ εδει ταις των ειδωλολα- τρουντων γλωσσαις ενιζησαι την
αληθειαν. Πεπλα- νηκασι τοινυν την Αιγυπτον, ως πλαναται ο μεθυων και ο εμων
αμα. Ἔθος γαρ τοις μεθυουσι, το ταις εξ εμετων περιπιπτειν ακαθαρσιαις. Ταυτηιτοι
φησιν· Ουκ εσται τοις Αιγυπτιοις εργον, ο ποιησει κεφαλην και ουραν, αρχην και
τελος. Ουδε γαρ εγχειρηματων αψονται νεανικων. Τουτο γαρ αρχη και κεφαλη.
Ουτε μην εις ευκταιοτατον αυτοις καταντησει τελος τα δρωμενα· τουτο γαρ η ουρα
και το τελος· πασα γαρ σκεψις ανθρωπων ανονητος, και παν επικουρημα σαθρον,
και κατ' ουδενα τροπον ονησαι δυναμενον· Θεου γαρ κακουντος, ως εφην, και
χειρα την παν- αλκη τοις αποσκιρτωσιν επαγοντος, και εις το αυτωι δοκουν
μετατρεποντος των πραγματων τας φυσεις.
9Τηι δε ημεραι εκεινηι εσονται οι
Αιγυπτιοι ως αι γυναικες εν φοβωι και εν τρομωι, απο προσωπου της χειρος Κυριου
Σαβαωθ, ην αυτος επιβαλει επ' αυτους. Και εσται η χωρα των Ἰουδαιων τοις
Αιγυπτιοις εις φοβητρον. Πας ος αν ονομασηι αυτην αυτοις φοβηθησονται, δια την
βουλην ην βεβουλευται Κυριος επ' αυτην.9 Οι γαρ παλαι θρασεις και ανημεροι, και
κινδυνου παντος καταφρονηται, περιδεεις εσονται, φησι, και τεθρυμμενην
ευρησουσιν εν εαυτοις την καρδιαν, ως γυναικων των ασθενεστατων αποδειν
ουδεν, αλλ' οιονειπως εις θηλυπρεπες ανανδριας κατολισθειν. Προφασις δε αυτοις
του δειματος, και της επι τουτωι πτοιας, η χειρ εσται Κυριου Σαβαωθ, ην αυτος επι 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαλει επ' αυτους. Χειρα δε Κυριου Σαβαωθ εν του- τοις το παναλκες θελημα του
Θεου διοριζεται τηι Ῥωμαιων βασιλειαι το των Αιγυπτιων υποφεροντος εθνος.
Ἄμαχος δε παντελως η θεια βουλη, και τοις της ανωτατω φυσεως σκεμμασι το
δοκουν πασα πως αναγκη διαπεραινεσθαι. Ἔσται δε προς τουτοις η χωρα των
Ἰουδαιων τοις Αιγυπτιοις εις φοβητρον· και τι δη αρα φησιν εν τουτοις, ειδωμεν
ακριβως· ασαφες γαρ λιαν το δηλουμενον. Ουκουν εσωζετο μεν παλαι των
Ἰουδαιων η χωρα προασπιζοντος Θεου, και δυσκαταγωνιστον αυτην αποφαινοντος
απασαις, ως επος ειπειν, ταις εν κυκλωι βασιλειαις των εθνων. Ἀλλα καιτοι
τοσουτον εχουσα τον επικουρον, ηλω και γεγονεν υπο Ῥωμαιοις, και εμπεπρησται
μεν πασα πολις, κενανδροι δε μεμενηκασιν οικοι τε και κωμαι. Και ποια γεγονεν
αυτοις η του αλωναι προφασις; Ἡ βουλη δηλονοτι Κυριου, ην και επ' αυτηι
βεβουλευται.
Παραδεδοται γαρ και αυτη ταις αλλαις ομου τηι Ῥωμαιων
πανσθενεστατηι χειρι. Ἔσται τοινυν η χωρα των Ἰουδαιων τοις Αιγυπτιοις εις
φοβητρον. Οι μεν γαρ των ψευδομαντεων λογος παραθαρσυνειν ηθελον, οτι και
αμεινους εσονται της των επιοντων χειρος, και κρατησουσιν αντεξαγοντες. Το δε δη
παραδεδοσθαι και αυτην αυτοις την των Ἰουδαιων χωραν, καιτοι Θεον εχουσαν τον
υπεραθλουντα ποτε, πανδεινον αυτοις ενετιθει το δειμα. Προσεδοκησαν γαρ
εντευθεν, παντη τε και παντως τοις καταδηιουν εθελουσιν υποκεισθαι, παθουσης
τουτο και της Ἰουδαιων γης, 70.468 ως εφην, ουκ ησθενηκοτος του διασωζοντος,
αλλ' ιδιοις και αυτην υποτιθεντος νευμασιν, και τοις Ῥωμαιων σκηπτροις
υπαγοντος. ∆οκει δε τισι και ετερως νοειν το προκειμενον. Ἐπειδη γαρ ολως
επεσκεψατο τους Αιγυπτιους, και μετεκομισεν εκ σκοτους εις φως ο των ολων
Θεος, και απεστησε μεν της των ειδωλο- λατρειας εθων, δεδωρηται δε το ειδεναι
λοιπον, τις ο φυσει και αληθως εστι Θεος, και των ολων δη- μιουργος. Πεπιστευκασι
γαρ εις Χριστον· εγνωκασι δε δι' αυτου τε και εν αυτωι τον Πατερα. Ταυτηι τοι,
φησιν, εκ πολλης αγαν επιεικειας τε και ευλαβειας, εσται αυτοις η χωρα των
Ἰουδαιων εις φοβητρον. Το δε εις φοβητρον οταν λεγηι, νοησεις τον εκ της ευλαβειας φοβον. Τιμωσι γαρ απαντες τα Ἱεροσολυμα, δια τοι το εκεισε γενεσθαι
Χριστον, και τον υπερ της του κοσμου σωτηριας ανατληναι σταυρον, τεθηναι τε επι
μνηματος, αναβιωναι τε αυ, και αναβηναι προς τον Πατερα. Παλαι μεν ουν
μεμισητο παρα τοις Αιγυπτιοις των Ἰουδαιων η χωρα· και γαρ ην μαχο-μενος
αυτοις της θρησκειας ο τροπος. Οι μεν γαρ προσεκυνουν τηι κτισει, και τοις εργοις
των ιδιων χειρων· οι δε λελατρευκασι τωι παναγιωι Θεωι, και τοις παρ' αυτου
διοικουμενοι νομοις, της ευαγους πολιτειας γεγονασιν επιμεληται. Ἡ τοινυν
μεμιση- μενη χωρα ποτε, φοβητρον ωσπερ τι και ευλαβειας αυτοις υποθεσις εσται,
διατοι το εν αυτηι γενεσθαι Χριστον, ως εφην, τον εκ σκοτους αυτους καλεσαντα
προς το θαυμαστον αυτου φως.
9Τηι ημεραι εκεινηι εσονται πεντε πολεις εν Αιγυπτωι λαλουσαι τηι γλωσσηι τηι Χανανιτιδι, και ομνυουσαι τωι ονοματι Κυριου. Πολις
Ἀσεδεκ κληθησεται η μια πολις.9 Καταθαυμασειεν αν τις και σφοδρα εικοτως της
εν γε τουτοις ισχνομυθιας τον μακαριον προφητην, και ηγνοηκοτα μεν παντελως
ουδεν των εσομενων κατα τους της επιδημιας καιρους τηι των Αιγυ- πτιων χωραι,
προαναφωνουντα δε τα καθ' εκαστον, τινα τροπον το ευαγγελικον παρεδειχθη
κηρυγμα διαγορευοντα σαφως. Ἔσονται τοινυν, φησι, πεντε πολεις εν Αιγυπτωι
λαλουσαι τηι γλωσσηι τηι Χανα- νιτιδι, τουτ' εστι τηι Συρων, ητοι τηι κατα την Παλαιστινην. Μιαι γαρ λαλουσι γλωσσηι Φοινικες και Παλαιστινοι. Ἀγχιτερμονες δε
παλιν αλληλοις εισι Παλαιστινοι τε και Αιγυπτιοι, και το μεσολαβουν ουδεν, αλλ'
εν τοις της Αιγυπτου περασι, τοις προς γε φημι την εω, και θαλασσαν της
Παλαιστινων γης, αι πρωται λοιπον ανισχουσιν εισβολαι. Ὅμορος τοινυν τηι
Χαναναιων η Αιγυπτιων. Ταυτηι τοι και αι προς τοις περασι της Αιγυπτου πολεις,
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτον πα- ραδεχονται το σωτηριον κηρυγμα· πεντε δε αυται, ων δη και πρωτην
ειναι φαμεν την νυνι Ῥινοκο- ρουρητων. Λαλουσι μεν και τηι γλωσσηι Χανανιτιδι.
Ἐσπουδασται γαρ τοις εν ταυταις ταις πολεσιν, ουχι της Αιγυπτιων φωνης
μεταποιεισθαι τοσουτον, οσον της Συρων. Φασι δε τινες εν ιδιαις συγγραφαις διαμνημονευσαι σαφως τον Ἰωσηπον, οτι της Ἰουδαιων αποφοιτησας γης, Ἰωνιας τις
ονοματι τελων εν τοις εξαιμασι του Λευι και τηι κατα νομον ιερωσυνηι τετιμημενος, ως ομορους των Χαναναιων τας πεντε ταυτασι κατελαβετο πολεις,
φιλονεικησας προς τινας των ομογενων, η ταχα που και διωξιν υπομεινας. Ουτος,
φησιν, ουκ ευαριθμητον Ἰουδαιων πληθυν σον- 70.469 αγηγερκως, κατυκηκεν εν
μιαι των πεντε τουτωνι πολεων, η και ωνομασται πολις Ἀσεδεκ, τουτ' εστι
δικαιοσυνης. Ἐντευθεν φασι τους προς τοις Αιγυ- πτιων τερμασι κατηθισθαι τε και
αγαπαιν τηι των Χαναναιων γλωσσηι λαλειν. Μαθησονται δε, φησι, και ομνυειν τωι
ονοματι Κυριου. Παραδοξον δε και τουτο. Ἔθος μεν γαρ τοις ματαιων προσκυνηταις
ορκιον ποιεισθαι το εκαστωι δοκουν των του κοσμου στοι- χειων. Οι μεν γαρ τον
ουρανον ονομαζουσιν, οι δε τον ηλιον, ετεροι δε και τα εν σηκοις χειροτευκτα·
διαμεμνηνται δε κατ' ουδενα τροπον του κατ' αλη- θειαν Θεου· ου γαρ εγνωκασιν
αυτον. Των γε μην επεγνωκοτων ηδη και πεπιστευκοτων, εστι το και ομνυειν τωι
ονοματι αυτου. Ουτω και ο πανσοφος
Μωσης της εν Αιγυπτωι λατρειας
εκπεφοιτηκοτα τον Ἰσραηλ προς επιγνωσιν του κατ' αληθειαν Θεου προσεκομιζε
λεγων· "6Κυριον τον Θεον σου προσκυνη- σεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις."6
Προσετιθει δε του- τοις, οτι Και τωι ονοματι αυτου ομηι. Ἀποδειξις τοι- νυν εναργης
του παραδεξασθαι την πιστιν τας πεντε ταυτας πολεις, το ομνυναι μεν επ' ουδενι
των ματαιων, δεχεσθαι δε μαλλον εις ορκου χρειαν το ονομα Κυριου. 9Τηι ημεραι
εκεινηι εσται θυσιαστηριον τωι Κυριωι εν χωραι Αιγυπτου, και στηλη προς το οριον
αυτης τωι Κυριωι· και εσται εις σημειον εις τον αιωνα τωι Κυριωι εν χωραι Αιγυπτου.9
Ἡ μεν γαρ Αιγυπτιων συμπασα γη τεμενεσι τε πεπληθει και μεμεστωτο βωμων·
σπονδαι δε ησαν και θυσιαι πανταχη, τουτο μεν τοις του κοσμου στοι- χειοις
προσκομιζομεναι παρ' αυτων· τουτο δε, ως εφην, και τοις εν σηκοις ιδρυμενοις
αγαλμασι δηλον- οτι και δαιμονιων στηλαις. Και τι τουτο λεγω, οτε και αλογων
ζωων αναθεντες μορφας, την Θεωι πρε- πουσαν δοξαν αυτοις εχαριζοντο; Ὅρα
τοινυν εξ οιων εις οια μεταπεπτωκε τα Αιγυπτιων πραγματα. Οι γαρ παλαι των
αλλων απαντων δεισιδαιμονεστεροι, και αχαλινως νενευκοτες εις το εξηνιον, τηι
ημεραι εκεινηι, φησι, τουτ' εστι, κατ' εκεινο καιρου, καθ' ο αν επιλαμψηι παρ' αυτοις
το σωτηριον κηρυγμα, παραδεξονται την προσκυνησιν του φυσει τε και αληθως
οντος Θεου. Ἔσται γαρ θυσιαστηριον τωι Κυ- ριωι εν χωραι των Αιγυπτιων. Ἔμφασιν
εχει πολλην ο λογος. Ειρηται γαρ μετα θαυματος. Πως γαρ ου παραδοξον το και εν
αυτηι τηι Αιγυπτιων χωραι, θυ- σιαστηριον ορασθαι Κυριου; Και προς γε τουτωι, και
στηλην προς το οριον αυτης τωι Κυριωι. Στηλην δε φησιν εν τουτοις, ως γ' εμοι
δοκει, η ναον αγιον Θεου, τουτ' εστι την Ἐκκλησιαν, η ταχα που και πρωτη των
αλλων εγηγερται προς το οριον αυτης, ηγουν το του αγιου σταυρου σημειον, ωι
περιφραττε- σθαι τους πιστευοντας εθος. Κεχρημεθα γαρ αει τωι πραγματι, πασαν
διαβολικην επηρειαν ανατρεποντες,
και τας των δαιμονιων εφοδους
διακρουομενοι. Τειχος γαρ ημιν αῤρηκτον ο σταυρος, και το επ' αυτωι καυ- χημα
σωτηριον αληθως· "6Ἐμοι δε μη γενοιτο καυ- χασθαι, ει μη εν τωι σταυρωι του
Χριστου."6 Παρα- δοξα τοινυν, τα εκ της προφητειας προηγορευμενα
70.472 το
τηνικαδε, νυνι δε δη και εις περας εκβεβηκοτα Θυσιαστηριον γαρ τωι Κυριωι·
πλειστα τε οσα, και αριθμου κρειττονα, κατα την Αιγυπτιων· και το του σταυρου
σημειον τοις ενοικουσι προσκυνητον. Πεπι- στευκασι γαρ εις τον Κυριον ημων
Ἰησουν τον Χρι- στον. Ἔδοξε δε τισι των εξηγητων, αντι της στηλης τιτλον
 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομασαι, και φασιν ειναι τουτο το αγιον Ευ- αγγελιον. ∆οξαζετω δε παλιν ο
νουνεχης το ως αριστα τε και ευ εχειν δοκουν. 9Ὅτι κεκραξονται προς Κυριον δια
τους θλι- βοντας αυτους, και αποστελει αυτοις Κυριος αν- θρωπον ος σωσει αυτους,
Και γνωστος εσται Κυριος τοις Αιγυπτιοις. Και γνωσονται οι Αι- γυπτιοι τον Κυριον
εν τηι ημεραι εκεινηι. Και ποιησουσι θυσιας, και ευξονται ευχας τωι Κυ- ριωι, και
αποδωσουσι.9 Ἄθρει δη μοι παλιν της προφητικης ευτεχνιας την νηψιν. Ὥσπερ
γαρ αναπυνθανομενου τινος και λεγοντος· Τι το χρημα; Ποια δε γεγονε προφασις
του τον Κυριον ελθειν εις Αιγυπτον επι νεφελης κουφης, χαρισασθαι τε αυτοις
τουτο τε κακεινο; διαλαβων ο προφητης αποκρινεται και φησιν· Ὅτι κεκραξονται
προς Κυριον δια τους θλιβοντας αυτους, και απο- στελει αυτοις Κυριος ανθρωπον ος
σωσει αυτους. Ἐπεπηδησε μεν γαρ ο της αμαρτιας πατηρ, τουτ' εστιν ο Σατανας,
τοις ανα πασαν την γην, και της εαυτου δυστροπιας επιθεις απασι τον ζυγον,
απεβου- κολησε μεν της εις Θεον αγαπης. Μονον δε ουχι δε- δεμενους εχων υφ'
εαυτωι, πικρως τε και ανοσιως κατεβιαζετο· αλλ' η του πραγματος φυσις, δεινην και
αφορητον εχουσα την πλεονεξιαν, της εκεινου κατ- εβοησε τυραννιδος. Ουτω
νοησεις κεκραξοντας Αι- γυπτιους. Καιτοι πως ουκ αληθες ειπειν, οτι τον φυσει των
ολων ∆εσποτην ουκ εγνωκοτες, ουδ' αν ολως εβοησαν προς αυτον; Ἀλλ' ωσπερ το
αιμα του Ἄβελ βοησαι λεγεται προς τον Θεον, και ουκ αυτο που παντως, ιδιαν εχον
φωνην· αλλ' οιονει την αυτην του πραγματος ατοπιαν κατεστυγηκοτος Θεου· τον
αυτον, οιμαι, τροπον νοησαι τις αν και επι των ειωθοτων προσκυνειν τοις
ακαθαρτοις δαιμοσιν. Ει γαρ και ουκ ισασι τον των ολων Θεον, αλλ' ουν οτι
πεπλεονεκτην- ται παρα του Σατανα, δι' αυτου τροπον τινα του πραγματος
ανακεκραγασι την εφ' εαυτοις που παντως αιτουντες επικουριαν. Ουτω βοησαι
φαμεν και Αι- γυπτιους προς Θεον, δια τους θλιβοντας αυτους, τουτ' εστι, τους υπο
χειρα την εαυτων πεποιημενους, και ωσπερ τινι πικροτατηι δουλειαι καταπιεσαντας,
δηλον δε οτι τους ακαθαρτους δαιμονας. Ἀλλα πεμψει αυ- τοις Κυριος ανθρωπον ος
σωσει αυτους. Και τις ο ανθρωπος, η δηλονοτι ο Χριστος; τουτ' εστιν, εν ανθρωπειαι μορφηι πεφηνως ο μονογενης του Θεου Λο- γος· ουτος σεσωκεν ουκ
Αιγυπτιους μονον, αλλα γαρ και την συμπασαν γην. Σεσωκε δε κρινων· και τι το,
κρινων, εστιν; Ἀντι του, δικαιαν επ' αυτοις την κρι- σιν εκφερων. Τον μεν γαρ
πλεονεκτησαντα Σαταναν, και συν αυτωι τους ακαθαρτους δαιμονας ψηφοις οσιαις
υποτιθεις, σειραις ζοφου ταρταρωσας παρ- εδωκεν εις κρισιν μεγαλης ημερας
κολασθησομενους τηρειν. Τους δε γε την ουτως αφορητον ανατλαντας
70.473
πλεονεξιαν, σεσωκε τε και εξειλετο, και ιδιους απ- εφηνε προσκυνητας, το της
αληθειας αυτοις εναστρα- ψας φως· και τοις της ελευθεριας αυχημασι περιβα- λων.
Ουτω και αυτος που φησιν ο Σωτηρ· "6Νυν κρισις εστι του κοσμου τουτου. Νυν ο
αρχων του κοσμου τουτου εκβληθησεται εξω. Καγω εαν υψωθω, παντας ελκυσω
προς εμαυτον"6 Ὁραις οτι δεδικακε τωι κοσμωι, και τον παλαι τυραννησαντα κατ'
αυτου Σαταναν εκβεβληκεν, ειλκυσε τε παντας προς εαυ- τον. Ἐγνωκασι γαρ αυτον
και Αιγυπτιοι. Και δη και επεγνωκοτες ποιουσι θυσιας, ευχονται δε και ευχας, και
εις περας αγουσι τα επηγγελμενα. Τουτο γαρ εστι το δια φωνης του ∆αβιδ
μελωιδουμενον· "6Ευξα- σθε και αποδωτε τωι Κυριωι Θεωι ημων."6 Ὅρα τοινυν
καινοτητα πραγματων. Οι γαρ παλαι τοις δαιμονιοις καταθυειν ειωθοτες, οι τωι
Σαταναι προσκομιζοντες τας λατρειας και ανατιθεντες χαριστηρια, και μην και
ευχας, ηγουν υποσχεσεις αποπληρουντες εσπου- δασμενως· πεφωτισμενοι τον νουν
δια Χριστου, και τοις της αληθειας δογμασιν εκλελαμπρυσμενοι, της μεν αρχαιας
αποδραμουνται πλανης, επεγνωκοτες δε απαξ τον των ολων γενεσιουργον και
Κυριον, αυτωι την εν πνευματι προσκομιζουσι λατρειαν, παναγνους πληρουντες
ευχας, και θυσιας αναφεροντες, ου τας δι' αιματων ετι και της των αλογων σφαγης·
 
 

173

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευ- ματικας δε μαλλον, ως εφην, και ευπροσδεκτους δια το αμωμον.
9Και
παταξει Κυριος τους Αιγυπτιους πληγηι μεγαληι, και ιασεται αυτους ιασει· και
επιστραφη- σονται προς Κυριον, και εισακουσεται αυτων, και ιασεται αυτους.9
Ὅταν επισκεπτηται Θεος, πληττει μεν εσθ' οτε τους ανοσιως πεπραχοτας, και τας
υπερ ων εις αυ- τον πεπαρωινηκασι πραττεται δικας, ονινησι δε σφοδρα κατα τουτον
τον τροπον. Ου γαρ ηττωμενος επιφερει την μαστιγα, μετατιθεις δε μαλλον επι το
αμεινον. Ἢ γαρ εκ πλανης μεθιστησιν εις αληθειαν, η και ακαθεκτως αποκλινοντας
εις το πλημμελειν τα αισχιω διδασκει μεταμανθανειν, και μεταφοιταιν επειγεσθαι
προς το αρεσκον αυτωι. Τοιγαρτοι και ονησιφορον ειδοτες το χρημα, το παιδευεσθαι
φημι, κεκραγασι προς αυτον οι μακαριοι προφηται· "6Παι- δευσον ημας, Κυριε, πλην
εν κρισει, και μη εν θυμωι."6 Και παλιν· "6Κυριε, εν θλιψει εμνησθημεν σου, εν
θλιψει μικραι η παιδεια σου ημιν."6 Ἔφη δε που και προς την των Ἰουδαιων
συναγωγην· Πονωι και μα- στιγι παιδευθησηι, Ἱερουσαλημ. Παιδευει τοινυν ους αν
ελοιτο και αγαπαι. Τουτο χαριεισθαι και τοις Αι- γυπτιοις ο προφητης φησι· Παταξει
γαρ αυτους ο Κυριος πληγηι μεγαληι, και ιασεται αυτους ιασει. Ει γαρ και δεδονται
τυχον τοις Ῥωμαιων στρατηγοις,
και τον πολεμου νομον εξωπλισμενοι
κεκρατηκασι της γης οι υπ' αυτους δορυφοροι, αλλ' ουν τοπον εσχη- κοτες παρ'
αυτοις του θειου κηρυγματος, την μεν εκ του πεπλανησθαι ζημιαν απεφορτισαντο,
μετακεχω- ρηκασι δε προς το θειον τε και ουρανιον φως, και την αρχαιαν εκεινην
αποκρουσαμενοι δοξαν, υγια λοιπον εσχηκασι την καρδιαν. Ἐπιστραφησονται γαρ
προς Κυριον, και εισακουσεται αυτων, τουτ' εστιν, οι πα- 70.476 λαι δια πολλην
ασεβειαν εν αποστροφηι γεγονοτες τηι παρα Θεωι, μαθησονται λοιπον ουκετι τοις
βδελυγμασι προσαγειν τας ικεσιας, τας υπερ ων αν ελοιντο ποιει- σθαι τυχον, προς
αυτον δε μαλλον κεκραξονται τον ιωμενον τους συντετριμμενους την καρδιαν.
Ἔσται δε αυτοις ου βραδυς, ετοιμος δε μαλλον εις το κα- τανευσαι Θεος, ιλεως τε
και ευμενης. Προξενον ουν αρα παντος αγαθου γενοιτ' αν ανθρωπωι παντι, το
ειδεναι τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον, και τον των ολων Γενεσιουργον και
Κυριον.
9Τηι ημεραι εκεινηι εσται οδος Αιγυπτιοις προς Ἀσσυριους. Και
εισελευσονται Ἀσσυριοι εις Αιγυπτον, και Αιγυπτιοι πορευσονται προς Ἀσ-συριους,
και δουλευσουσιν οι Αιγυπτιοι τοις Ἀσσυριοις.9 Ὁ μακαριος γραφει Παυλος περι
του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, οτι αυτος εστιν η ειρηνη ημων. Ου γαρ μονον
τοις ανω πνευμασι λειτουργι- κοις και αγιοις συνηψε τους επι της γης, αλλα γαρ
εθνεσιν εθνη συμβηναι παρεσκευασεν. Προ μεν γαρ της επιδημιας της εις αλληλα
επιμιξιας, απενοσφιζετο χωρα τε και πολις, συχναι τε ησαν εξαναστασεις και
πολεμων εφοδοι πανταχου και των ισχυοντων αθλα τα των ηττωμενων, και
ανουθετητος η πλεονεξια, και το αδικειν ους αν δυναιτο τις, ευκλειας ειναι τι, και
των οτι μαλιστα θαυμαστων ενομιζετο. Ἀλλα γεγονεν ημιν ειρηνη, και κατα τουτο
Χριστος. Ἐπειδη γαρ τοις ευαγγελικοις θεσπισμασιν περι- αστραπτων τηι υπ'
ουρανον, εδιδαξεν απαντας της ευ- σεβειας την οδον, και της εις Θεον και αλληλους
αγαπης αντεχεσθαι, πεπαυται μεν εκεινα παλαι, παρυχηκε δε τα αρχαια, και γεγονε
καινα, καθα γε- γραπται. Κεκρατηκε γαρ η ειρηνη πανταχου. Και τουτο, οιμαι, εστιν,
ο και ετερωθι που φησιν ο προφη- της Ἡσαΐας περι παντων των εθνων· "6Και
συγκο- ψουσι τας μαχαιρας αυτων εις αροτρα, και τας ζη- βυνας αυτων εις δρεπανα,
και ου μη αρηι εθνος επι εθνος μαχαιραν, και ου μη μαθωσιν ετι πολεμειν."6
Γεγονοτες γαρ απαντες υπο ζυγον ενα, πνευματικως μεν τον υπο Θεωι, σωματικως
δε τον υπο Ῥωμαιοις, τον ηρεμαιον και ασυγχυτον, και πολεμου διχα δια- ζωσι βιον,
ωστε παντος εξηιρημενου δειματος, και τους παλαι πολεμιωτατους αλληλοις
συμφερεσθαι προς ομοψυχιαν. Αιγυπτιοι γαρ, φησιν, οδον εξουσι προς Ἀσσυριους,
και Ἀσσυριοι προς Αιγυπτιους. Και πορευσονται Αιγυπτιοι προς Ἀσσυριους, και
 
 

174

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δουλευσουσιν οι Αιγυπτιοι τοις Ἀσσυριοις, ου ζυγον δουλειας επιῤριπτουντων
εκεινων, αλλα τους της αγαπης δεσμους ενειλημμενους εχοντας, και ηδειστας
ποιουμενους τας επιμιξειας. Ἀσσυριους γε μην ονομα- ζει τους την εω οικουντας
χωραν.
9Τηι ημεραι εκεινηι εσται Ἰσραηλ τριτος εν τοις Ἀσσυριοις και εν τοις
Αιγυπτιοις ευλογημενος εν τηι γηι, ηι ευλογησεν ο Κυριος Σαβαωθ λεγων·
Ευλογημενος ο λαος μου ο εν Αιγυπτωι, και Ἀσ-συριοις, και η κληρονομια μου
Ἰσραηλ.9
Ὠνομασται μεν ο Ἰσραηλ πρωτοτοκος εν τεκνοις. Ἐπειδη δε
πεπαρυνηκεν εις Χριστον, κατοπιν τεθει- ται των εθνων, και δευτεραν ωσπερ
μετεκληρωσατο 70.477 ταξιν. Τετηρηται γαρ και αυτωι της επιστροφης ο καιρος.
Γεγραπται γουν, οτι "6Ὅταν δε το πληρωμα των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ
σωθησεται."6 Ἄθρει δη ουν, αθρει τριτον εν τουτοις ωνομασμενον, εν τοις
Ἀσσυριοις και Αιγυπτιοις. Ἀσσυριους δε φησιν εν τουτοις, ως εφην, τους κατα γε την
ευαν απασαν γην, μαλιστα δε την μεσην των ποταμων, εν ηι και ειναι φασι
γνησιους προσκυνητας, και αδελφην και γειτονα της Αιγυπτιων επιτηδευοντας
ασκησιν, ως ισαμιλλον εχειν την τε εις παν οτιουν των αγα- θων εφεσιν τε και
προθυμιαν, και μεν τοι και αρε- την. Τοιγαρτοι φησιν ο των ολων Θεος·
Ευλογημενος ο λαος μου, ο εν Αιγυπτωι και εν Ἀσσυριοις· επ- αριθμειται δε τριτος ο
Ἰσραηλ. Προσεπαγει γαρ οτι Και κληρονομια μου Ἰσραηλ. Και τουτου δε την
προφασιν προαπεδειξεν ημιν ο λογος· κεκυριοκτονηκε γαρ και τεθειται εις νωτον,
καθα φησιν ο ∆αβιδ. Και εν τοις περιλοιποις γεγονεν ο πρωτοτοκος. 9Του ετους ου
εισηλθεν Ταναθαν εις Ἄζωτον, ηνικα απεσταλη υπο Ἀρνα βασιλεως Ἀσσυριων, και
επολεμησε την Ἄζωτον, και κατελαβετο αυ- την, τοτε ελαλησε Κυριος προς Ἡσαΐαν
λεγων· Πορευου και αφελε τον σακκον απο της οσφυος σου, και τα σανδαλια σου
υπολυσαι απο των ποδων σου· και εποιησεν ουτως, πορευομενος γυμνος και
ανυποδετος. Και ειπε Κυριος· Ὃν τροπον πεπορευται Ἡσαΐας ο παις μου γυμνος και
ανυποδετος, τρια ετη εσται σημεια και τερα- τα τοις Αιγυπτιοις και Αιθιοψιν· οτι
ουτως αξει βασιλευς Ἀσσυριων την αιχμαλωσιαν Αιγυπτου και Αιθιοπων,
νεανισκους και πρεσβυτερους, γυμνους και ανυποδετους, ανακεκαλυμμενους την
αισχυνην Αιγυπτου.9 ∆ιαπερανας ευ μαλα τον επι τοις Αιγυπτιοις λογον, και τινα
τροπον κεκλησονται δια πιστεως εις την της αληθειας επιγνωσιν προηγορευκως,
οικονομει τι πα- λιν των οσαπερ ην χρησιμα τε και αναγκαια προς ονησιν τοις εξ
Ἰσραηλ· και ποια δη ταυτα εστιν, ως εν βραχεσιν ερω. Ἀφειδησαντες γαρ και αυτης
της εις τον δια Μωυσεως νομον αιδους, και μην και της εις
Θεον αγαπης
ολιγωρησαντες, ασυνετωτατα κατεφε- ροντο προς γε το δειν εις πολυθεον
καθικεσθαι πλα- νησιν, και τοις εργοις των ιδιων χειρων λατρευσαι. Τοις δε απαξ
εις τουτο γνωμης ωλισθηκοσιν ανεπι- τηδευτον ην των φαυλων ουδεν. Ταυτης
ενεκα της αιτιας επηφιει πλειστακις αυτοις ο των ολων Θεος πολεμους και μαχας,
τουτο μεν τους απο γε των ομο- ρων εθνων, τουτο δε τους παρα Περσων τε και Μηδων· οι δε γε της Ἰουδαιας κατεξανισταμενοι, τα
ετερα των εθνων
προκαταδηιουντες εσθ' οτε, δεινοις και αφορητοις δειμασιν ομιλειν παρεσκευαζον
τους εξ Ἰσραηλ. Οι δε καιτοι δεον τον των ολων εκμειλισ- σεσθαι Θεον, και ανοσιων
μεν αποφοιταιν σπουδασμα- των, μεταχωρησαι δε μαλλον επι το αυτωι δοκουν, και
απολογεισθαι λελυπημενωι, δια γε της εκ των αισχιονων εις το αμεινον μεταδρομης,
ουτω τε την παρ' αυτου και μονου σωτηριαν επιζητειν, και την
70.480 αει
σωζουσαν τε και επαμυνουσαν χειρα τουτο με ουκ εδρων οι δειλαιοι, ερανιζομενοι
δε τας εξ ανθρω- πων επικουριας, ποτε μεν των ομορων τινας εκαλουν εις τουτο,
ποτε δε τους γειτονας Αιγυπτιους, προστι- θεντες ανομιαν επι την ανομιαν αυτων,
καθα γεγρα- πται, και καταθηγοντες ως εις οργας και επ' αυτωι δη τουτωι τον παντα
ισχυοντα Θεον. Και γουν εφη δι' ενος των αγιων προφητων· "6Και ην Ἐφραιμ
 
 

175

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιστερα ανους, και ουκ εχουσα καρδιαν· Αιγυπτον επεκαλειτο, και εις Ἀσσυριους
επορευθησαν."6 Και μην και δι' αυτου του προφητου Ἡσαΐου· "6Ουαι, οι
καταβαινοντες εις Αιγυπτον επι βοηθειαν, οι εφ' ιπποις πεποιθοτες και εφ' αρμασιν.
Ἔστι γαρ πολλα και εφ' ιπποις πληθος σφοδρα· και ουκ ησαν πεποι- θοτες επι τον
Ἅγιον του Ἰσραηλ, και τον Θεον ουκ εξεζητησαν· και αυτος σοφος ηγεν επ' αυτους
κακα, και ο λογος αυτου ου μη αθετηθηι."6 Του τοινυν Τανα- θαν, στρατηγος δε
ουτος βασιλεως Ἀσσυριων, πολε- μησαντος την Ἄζωτον, ελων τε κατα κρατος
αυτην· γειτων δε αυτη τηι των Ἰουδαιων χωραι· προσεδοκουν οι εξ Ἰσραηλ αυτικα
δη μαλα και αυτοι και λιαν αμογητι τα ισα παθειν. Ταυτης τε ενεκα της αιτιας την
Αιγυπτιων χειρα καταμισθουμενοι προς το επ- αμυνειν αυτοις ταις Ἀσσυριων
φαλαγξιν αντεξαγειν ηθελον. Ματαιαν τοινυν αυτων αποφαινει την ελπιδα Θεος·
προαγορευει δε σαφως, οτι της Ἀσσυριων δυνα-μεως εργον [αγρα] εσονται και αυτοι,
αλωσονται τε κατα καιρους, και εν δορυκτητων εσονται ταξει. Φασι γαρ οτι
γεγονεν υπο χειρα βασιλεως Ἀσσυριων κατα και- ρους η Αιγυπτιων· και εν ολιγοις
ετεσι τρισιν εγκαθ- εσθεις αυτηι, πασαν τε ελων κατα κρατος, πλειστην οσην εχων
αιχμαλωσιαν, υπενοστησεν εις την εαυτου. Ἐπιταττει τοινυν τωι προφητηι Θεος, το
τοις αιχμα- λωτοις πρεπον τε και συνηθες σχημα λαβειν· τουτ' εστι, γυμνοτητα τε
και ανυποδεσιαν. Τοις γαρ ολως νενικηκοσιν ου πολυς των εαλωκοτων ο λογος· οι
δε εις τουτο πεσοντες ταλαιπωριας, καν ειτε τινες ειεν των ευγενων κατα σαρκα,
καν ειτε της αγελαιου πλη- θυος, ενι τωι της αθλιοτητος συνεχονται λινωι, ουκ
αμφιον εχοντες, ηγουν ετερον τι των τελουντων εις κοσμον αυτοις η αναπαυσιν,
ατημελως δε ουτως προς παν οτιουν τοις ελουσι καταθυμιων, ως εξ αναγκης
ερχομενοι. Προσταττεται τοινυν, ως εφην, ο θεσπε- σιος προφητης, αφελειν τον
σακκον απο της οσφυος αυτου, υπολυσασθαι τε τα σανδαλια, και δια μεσης ιεναι
της Ἱερουσαλημ γυμνος και ανυποδετος. Ἔδρα δε τουτο του δοκειν ευσχημων ειναι
τις, ου σφοδρα πεφροντικως, και των αρεσκοντων Θεωι προστιθεις ουδεν, καν ει
φαινοιτο τι βαρυ και μωμου μεστον. Ἀλλ' ισως προς τουτο ερει τις· ∆ια τι γαρ μη
μαλ- λον προηγορευσε μονον τοις εξ Ἰσραηλ τα συμβησο- μενα τοις Αιγυπτιοις κατα
καιρους; Πεπορευται δε ουτως γυμνος τε και ανυποδετος ο διαβοητος εν προφηταις, της αυτωι πρεπουσης ευκοσμιας ηφειδηκως. Προς δη τουτο φαμεν οτι τοις
των προφητων ουκ επειθοντο λογοις, μαλλον δε και επετιμων τοις προ- αγορευειν
εθελουσι τα εσομενα, λεγοντες· "6Ἄλλα
70.481 ημιν λαλειτε, και αναγγελλετε
ημιν ετεραν πλανησιν."6 Ταυτηι τοι και μαλα σαφως ο σωφρων, ο κοσμιος, και
αρετης απασης εμπλεως, ο προφητικηι κατεστεμμενος χαριτι, και εν ασκησει
περιφανης, και αυτον απο- δυεται τον σακκον, ου τρυφερον ιματιον, παχυ δε
μαλλον και ευτελες· απολυει δε και των ποδων τα σανδαλια, και εν τωι τοιωιδε
βαδιζει σχηματι· ιν' αυτο δη τουτο θαυμαζοντες οι ορωντες αυτον, αναπυνθανωνται τας αιτιας, και εφ' οτωι τουτο πεπραχεν ει- δεναι σπουδαζοντες,
πληροφορηθειεν· οτι ματαιαν εχουσι την επ' ανθρωποις ελπιδα· και χρην δη που
μαλλον αυτους γλιχεσθαι μεν της ανωθεν ευημεριας, επικουρον δε ποιεισθαι φιλειν
τον αει σεσωκοτα Θεον.
Γυμνου τοινυν και ανυποδετου περινοστουντος την
Ἰουδαιαν του μακαριου προφητου, και πτοιας εγγι- νομενης τοις ορωσιν αυτον ου
μικρας, Ειπεν, φησι, Κυριος· Ὃν τροπον πεπορευται Ἡσαΐας ο παις μου, γυμνος και
ανυποδετος, τρια ετη εσται σημεια καιτερατα τοις Αιγυπτιοις και Αιθιοψιν. Ὡς γαρ
εφην φθασας, εν ολιγοις ετεσι τρισι καταδηιωσας την Αι- γυπτιων ο των Ἀσσυριων
βασιλευς, και μην και τους προσοικουντας Αιθιοπας αυτηι, και τηι Θηβαιων γειτονας, πλειστην εχων αιχμαλωσιαν, και ταις Αιγυπτιων ενσπαταλησας συμφοραις·
τοτε δη τοτε λαμ- προς οικοι παλιν ανεκομιζετο. 9Και ηττηθησονται αισχυνθεντες
οι Αιγυπτιοι επι τοις Αιθιοψιν, εφ' οις ησαν πεποιθοτες οι Αιγυπτιοι· ησαν γαρ
 
 

176

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις δοξα. Και ερουσιν οι κατοικουντες εν τηι νησωι ταυτηι· Ἰδου ημεις ημεν
πεποιθοτες, του φυγειν εις αυτους εις βοη- θειαν, και ουκ ηδυναντο σωθηναι απο
βασιλεως Ἀσσυριων, και πως ημεις σωθησομεθα;9 Τα προσοικα τηι Θηβαιων εθνη
βαρβαρα, Βλεμμυες δε ουτοι, οι και εισιν Αιθιοπες, ευτεχνεστατα μεν τας βελων
αφαιρεσεις ποιεισθαι μεμελετηκασι. Φαρμακωι δε ταυτας αποχριοντες ολεθριωτατωι
επαφιασι τοις μαχομενοις· καν ει προσψαυσειαν, τεθνηξεται παν- τως ο πληγεις, και
ωσπερ τις οφιοδηκτος γεγονως παραχρημα πεσειται. Ἦν ουν εν εθει και τριβηι Αιγυπτιοις, πολεμου και μαχης επηρτημενων, τας των Αιθιοπων καταμισθουν τε
φαλαγγας, και μεγα φρονειν επ' αυτοις· αλλ' ηλωσαν συν αυτοις της των Ἀσσυριων ανδρειας ηττωμενοι. Αισχυνθησονται τοινυν οι Αιγυπτιοι, φησιν, επι τοις
Αιθιοψιν, εφ' οις ησαν πεποιθοτες. Κατειλημμενων γαρ και αυτων και νενικημενων, ερουσιν οι εν τηι νησωι ταυτηι κατοικουντες· Ἰδου ημεις ημεν πεποιθοτες
ποτε του φυγειν εις αυ- τους εις βοηθειαν, οι ουκ ηδυναντο σωθηναι απο βα- σιλεως
Ἀσσυριων· και πως ημεις σωθησομεθα; Νη- σον μεν ουν την Αιγυπτον ονομαζει, δια
τοι το ειναι περιῤρυτον ποταμοις, και λιμναις υδατων διεζωσθαι πανταχου·
εισκομιζει γε μην τους ενοικουντας αυτην, της επι τοις Αιθιοψιν ελπιδος
καταγινωσκοντας. Ει γαρ ηλωσαν αυτοι, φησιν, πως αν εκσωσειαν τους επ' αυτοις
πεποιθοτας; Ἀγαθον ουν αρα το ελπιζειν επι Κυριον, η πεποιθεναι επ' ανθρωπον·
και ως φησιν ο προφητης Ἱερεμιας· "6Ἐπικαταρατος μεν ανθρω-πος ος την ελπιδα
εχει επ' ανθρωπον, και στηριζει σαρκα βραχιονος αυτου· ευλογημενος γε μην, ος πεποιθεν επι τωι Κυριωι και εσται Κυριος ελπις αυτου."6 Ἀει δε πως ημας ο προφητικος
70.484 ει μη εχοι τυχον πνευματικης αφηγησεως τροπον η
ονινησι λογος· καν
ιστορια, αλλ' ουν το εξ αυτης οφελος ου βραχυ. Φησι γαρ ο Παυλος, τυπικως
συμβαινειν τοις αρχαιοτεροις, γεγραφθαι γε μην προς νουθεσιαν ημων.
{1ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΕΡΗΜΟΥ.}1
∆ιαπερανας ευ μαλα τον επι γε φημι τοις Αιγυ- πτιοις λογον, πηνικα τε και
οπως κεκλησονται δια πιστεως προς επιγνωσιν του κατ' αληθειαν οντος Θεου
διειπων ο προφητης, μεταφοιται προς ετεραν ορασιν την περι της ερημου· και ουχ
απλως γης ημιν εν τουτοις αοικητου και ερημης ποιειται μνημην· αλλα γαρ ερημον
ονομαζει την Βαβυλωνιων, η ποτε μεν αριθμου κρειττονας ειχε τους οικητορας,
δεινους τε και μαχιμωτατους· ηρημωθη δε ουτως, οργης αυτηι της ανωθεν
επενηνεγμενης, ως κενανδρον απομειναι παντελως καταστρατευσαντος της
Βαβυλωνιων Κυρου του Καμβυσου. Ου και ετερωθι διαμνημονευει λεγων ο
προφητης· "6Ουτως λεγει Κυριος τωι χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας,
επακουσαι εμπροσθεν αυτου εθνη. Πολεις ου συγκληθησονται."6 Ουτος ειλε κατα
κρατος την αλαζονα ποτε και κατα παντος εθνους επαιρομενην, και δυσαντητον εν
μαχαις, την Βαβυλωνα φημι. Ποιει δε μνημην και νυν ο προφητης αυτης, και
ερημον μεν ονομαζει. Τινα δε τροπον αθλιοτητος εις τουτο κατωλισθεν, αφηγειται
σαφως δυο τουτων ενεκα καθαπερ εγωιμαι. Ἢ γαρ ινα τους Ἰουδαιους αποστησηι
της ελπιδος· "6Ἦν γαρ Ἐφραιμπεριστερα ανους,"6 καθα φησιν εις των αγιων προφητων· "6Αιγυπτον επεκαλειτο, και εις Ἀσσυριους επορευετο·"6 η ινα παρακαλεσηι
λελυπημενους, οτι πεπορθηται μεν αυτων η χωρα, εμπεπρησται δε και αυτος ο
νεως, δορυληπτοι δε γυναιξιν ομου και τε- κνοις απεκομισθησαν εις την Βαβυλωνα.
Τουτο δε ην διδασκοντος εναργως, οτι και των πεπορθηκοτων αυ- τους
κατεξαναστησεται Θεος, ει ζηιν ελοιντο κατα νομον, και των θειων ενταλματων
αυτου γνησιοι γε- νεσθαι φυλακες. Ουκουν αφηγειται μεν ο προφητης. Ἔχει γε μην
το της ορασεως υψος προσωπων εναλλα- γας. Ποτε μεν γαρ ως αυτοπτης των
εσομενων, και θεωρος ηδη γεγονως, εξηγειται τα παραδειχθεντα αυτωι παρα Θεου·
 
 

177

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποτε δε και τι συμβησεται κατα καιρους προφητικωι πνευματι προαναφωνει·
εισκομιζει δε και το Βαβυλωνιων εσθ' οτε προσωπον κατοιμωζον- των εαυτους επι
ταις ουτω δειναις και αδοκητοις συμφοραις. Ὡς τεθεαμενος τοινυν την Περσων τε
και Μηδων, και μην και Ἐλαμιτων κατα της Βαβυλωνος εκστρατιαν, ουτω φησι·
Καθιππευσουσι τε και δι- ελευσονται την ερημον. {1Ὡσανει και ανεμων καταιγις δι'
ερημου διελθοι.}1 Την κονιν ειναι αναστασα, και μονονουχι συγχεουσα το παν.
Προσεπαγει δε· {1Ὅτι φοβερον το οραμα και σκληρον ανηγγελη μοι.}1 Ἱκανη γαρ
λιαν, και ψιλη και μονη των πολεμιων η θεα, και των μαχιμων η αλκιμωτατη
πληθυς κατ- 70.485 εσκευασμενη προς πολεμον, σκληρον εμποιησαι δειμα τοις
θεωμενοις. Ἀλλ' ου τεθεασθαι φησι μονον, αλλα γαρ και, Ἀνηγγελη μοι, φησιν·
ομου γαρ τηι θεαι, και των πραγματων την εκβασιν εδιδασκετο, δηλον δε οτι παρα
Θεου. {1Ὁ αθετων αθετει, και ο ανομων ανομει.}1 Ἀνεπιπληκτον, φησι, των
επιοντων το θρασος. Ου γαρ λογισμοις ανθρωπινοις αναπτονται προς το ημε- ρον·
αλλ' ουδε τις των εν αυτοις διενθυμειται τι των ηκοντων· ανομει δε ακαθεκτως, και
αθετει κατα το αυτωι δοκουν, ου φειδους ενουσης τινος· Ου γαρ εις ελεον
βλεπουσιν, αλλ' εργον αυτοις το εσπουδασμενον εσται, φησιν, το ανομειν τε και
αθετειν. Ἔφη τι τοιου- τον και δια φωνης του αυτου, προς τους της Ἀσσυ- ριων
οικητορας· Ἰδου εγω επαγω υμιν τους Μηδους, οι ου λογιζονται αργυριον, ουδε
χρυσιου χρειαν εχουσι. Τοξευματα νεανισκων συντριψουσι. Θεου γαρ οργην τοις
πλημμελουσιν επαγοντος, ουδεν εσται το επικουρειν δυναμενον. Θηριοπρεπης δε
μαλλον τοις εθελουσι καταδηιουν τους εφ' οις αν τρεχοιεν, ενοικι- ζεται νους.
9Ἐπ' εμοι οι Ἐλαμιται, και οι πρεσβεις των Περσων επ' εμε ερχονται. Νυν στεναξω,
και πα- ρακαλεσω εμαυτον. ∆ια τουτο ενεπλησθη η οσφυς μου εκλυσεως, και ωδινες
ελαβον με, ως την τικτουσαν· ηδικησα του μη ακουσαι, εσπου- δασα του μη βλεπειν.
Ἡ καρδια μου πλαναται, και η ανομια με βαπτιζει, η ψυχη μου εφεστηκεν εις
φοβον.9 Προσωποποιΐας εχει δυναμιν ο εν γε τουτοισι λογος. Εισκομιζεται γαρ ο
Ἀσσυριος, και δεδιως την εφ-οδον, και των πολεμιων τας φαλαγγας ουκ ηγνοηκως,
και επι τινας αυταις ο του πολεμου σκοπος. Ου γαρ εφ' ετερους τινας, αλλ' εμοι,
φησιν, οι Ἐλαμιται, και οι παναριστοι των Περσων ωρμηκασι. Στεναξω δη ουν και
παρακαλεσω εμαυτον. Τοις γαρ εν εσχατηι συμφοραι γεγονοσι δοκει προσειναι τις
παραμυθιας τροπος, το θρηνειν τε και ολοφυρεσθαι. Ἐκθλιβεται γαρ εξ οδυνης το
δακρυον. Πραγμα δε ξενον ει θρη- νουσιν Ἀσσυριοι, σκληροι και αγερωχοι γεγονοτες
αει, εξοφρυωμενοι τε αγαν κατα παντων των εθνων, και ουκ ευαντητον εχειν
οιομενοι την αντιστασιν. Ἀλλ' οι θρασεις ουτω και φρονημασι τοις υπερ ανθρωπον
εξογκουμενοι, γυναικοπρεπες εισδεχονται το δακρυον, και θρηνον εφ' εαυτοις
αρτυουσι, προ της του πολε- μου πειρας κατακλωμενοι προς ασθενειαν. Ἐνεπλη- σθη
γαρ η οσφυς μου εκλυσεως, και ωδινες ελαβον με ως την τικτουσαν. Ἀλλ' οτου δη
χαριν τα τοιαυτα σοι συμβησεται, φησιν, ω Ἀσσυριε; Φρασαις αν τωι ερομενωι· Ναι,
φησιν· οιδα γαρ προσκεκρουκως δια πολλην αμαρτιαν τωι παντων κρατουντι Θεωι.
Ἠδικησα το μη ακουσαι, εσπουδασα το μη βλεπειν. Κατα τουτο, φησιν, εμαυτον
ηδικησα, οτι μεμελετηκα πολυ το δυσηκοον, και σπουδης εργον εθεμην το μη
βλεπειν, τουτ' εστι, τις ο φυσει και αληθως εστι Θεος. Ἤκουον μεν γαρ την
Ἰουδαιων λατρειαν, ειλον κατα κρατος την αγιαν πολιν, πεπορθηκα τον νεων.
Ἔσχον εκ παρ- ακουσματων την μετριαν ειδησιν των εντεταλμενων τοις εξ Ἰσραηλ.
Μαλλον δε και ο προφητης Ἰωνας
70.488 απεσταλη παρα Θεου κηρυσσων και
λεγων· "6Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευη καταστραφησεται·"6 κατα- δεισας δε
παραχρημα την απειλην, μετενοησα μεν, αλλ' ηδικησα παλιν μη ακουσας, και εν
σπουδηι τε- θειται μοι το μη οραιν απερ ην οραιν αναγκαιον. Πε- πλανηται γαρ η
καρδια μου. Και υποβρυχιον με πε- ποιηκεν η αμαρτια, καταχωννυσα τροπον τινα.
 
 

178

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ταυ- τηι τοι και η ψυχη μου εφεστηκεν εις φοβον· γεγονα γαρ εν δειμασι τοις των
εσχατων. Αυται τοινυν φωναι των Ἀσσυριων ειεν αν. Ἔθος γαρ τοις αγιοις προφηταις προσωποποιειν τας φωνας, δια το τοις ακροω- μενοις χρησιμον.
9Ἑτοιμασατε τραπεζαν, πιετε, φαγετε. Ἀνα-σταντες οι αρχοντες, ετοιμασατε
θυρεους.9 Ἔφην οτι της προφητειας ο λογος εις πολλας εσθ' οτε προσωπων
διαφορας ευ μαλα διαποικιλλεται· δει δε δη παντως τους, οιπερ αν ελοιντο συνιεναι
τε και απαγγελλειν ορθως, επιτηρειν ακριβως τα τοιαδε. Σαφης γαρ αν ουτω
γενοιτο, και ουδεν εχουσα το αναντες εις δυσχερειαν των λεγομενων η γνωσις.
Εισκεκομικε τοινυν το των Ἀσσυριων προσωπον κλαιοντων εφ' εαυτοις, και
συντεθραυσμενων μεν εις δειλιας, αφορητον δε τον επι γε τοις μελλουσιν εσε- σθαι
κακοις ωδινοντων το δειμα. Ειτα μεμνηται του χρονου, καθ' ον αυτους αλωναι τε
και ταις ανηκε- στοις συμφοραις περιπεσειν συμβησεται· και μην και αυτην
καθιστησιν εναργη της επ' αυτοις γεγενη- μενης [οργης] την αιτιαν. Γεγραφε γαρ ο
μακαριος ∆ανιηλ, οτι "6Βαλτασαρ ο βασιλευς εποιησε δειπνον τοις μεγιστασιν
αυτου· χιλιοις κατεναντι των χιλιων ο οινος."6 Ειτα φησιν, οτι και τα εκ των
Ἱεροσολυ- μων ληφθεντα κατα καιρους αγια σκευη προσκεκο- μικεν ανοσιως, και
επινον εν αυτοις αυτος και αι παλλακαι αυτου, και αι παρακοιται αυτου. Τουτο δε
ην ετερον ουδεν, πλην οτι μεγαλαυχειν κατα της του Θεου δοξης· κατεπαιρεσθαι τε
του προεστηκοτος των εξ Ἰσραηλ, ως κατα μηδενα τροπον ονησαι δεδυνη- μενου
τον ιδιον λαον. Πινοντος τοινυν του Βαλτασαρ, και μονονουχι γελωντος τα σκευη
τα αγια· Ὤφθη, φησιν, αστραγαλος χειρος, και εγραφεν εν τωι τοιχωι, Μανη Θεκελ
Φαρες· διερμηνευων την γραφην ο θεσπεσιος ∆ανιηλ, εφη προς τον Ἀσσυριον·
∆ιεῤρη- ξεν ο Θεος την βασιλειαν σου, και εμερισεν αυτην, και εδοθη Μηδοις και
Περσαις. Ταυτησι της ιστο- ριας, ως γε οιμαι, διαμεμνηται νυνι, και φησιν ο
προφητης ως προς γε αυτους τους αρχοντας, ητοι μεγιστανας, και μεν τοι τον
Βαλτασαρ· Ἑτοιμασατε
τραπεζαν, πιετε, φαγετε· ανασταντες οι αρχοντες,
ετοιμασατε θυρεους· σπαταλησατε, φησιν, επι τρα- πεζαις ασωτοις· εν εθει δε πως
εστιν ο λογος· κα- τακορεσθητε πινοντες απληστως. Και τι μετα τουτο; Πολεμοι
διαδεξονται την πανηγυριν, και ουκ εις μα- κραν το παθειν· αλλ' εξ αυτου του ποτου
δραμεισθε προς οπλα, και ζητησετε θυρεους. Παγχαλεπον γαρ αληθως το
κατεπαιρεσθαι Θεου, και καταθρασυνε- σθαι δοξης, ης επεκεινα των οντων ουδεν.
∆εδοται μεν γαρ τοις Ἀσσυριοις ο Ἰσραηλ· Θεου το χρηναι 70.489 παθειν αυτους
την αιχμαλωσιαν δια πολλην αμαρτιαν επενηνοχοτος. Ου μην εδει ηιρηκοτας εις
τουτο πε- σειν αμαθιας και ασυνετων εννοιων, ως οιεσθαι και φρονειν την του
σωζειν αυτους εθελοντος πλεονεκτησαι χειρα, και αμεινους γενεσθαι της αφραστον
δυναμεως του παντα υπερκειμενου και ανεστηκοτος την κτισιν ως Θεου. 9Ὅτι
ουτως ειπε Κυριος προς με· Βαδισας σε- αυτωι στησον σκοπον· και ο εαν ιδηις,
αναγγει- λον. Και ειδον αναβατας ιππεις δυο· αναβατην ονου, και αναβατην
καμηλου.9 Ἔθος τοις αγιοις προφηταις εν τωι της θεοπτιας ητοι των ορασεων
καιρωι, συλλεγειν ωσπερ εν εαυτοις
τον νουν, και απερισπαστωι διανοιαι
κατασκεπτεσθαι τα δεικνυμενα παρα Θεου, και οιον υψου και εν αποῤρητωι τινι
περιωπηι γεγονοτας των θειων επ- ακροασθαι λογων. Και γουν εφη τις των αγιων
προ- φητων· "6Ἐπι της φυλακης μου στησομαι, και επι- βησομαι επι πετραν, και
αποσκοπευσω, του ιδειν τι λαλησει εν εμοι, και τι αποκριθω επι τον ελεγχον μου."6
Τοιουτον τι νυν ο προφητης διδασκει, και φη- σιν ακουσαι παρα Θεου· Βαδισας
σεαυτωι στησον σκο- πον, και ο εαν ιδηις αναγγειλον· και ουχ ετερον τινα σκοπον
ισταιν εκελευετο, αλλ' εαυτον που παντως ευ- τρεπισαι προς θεοπτιαν, και οιον τινα
σκοπον υψου γεγονοτα τωι νωι, καταθρειν τα εσομενα, και οψει δε- χεσθαι των
πραγματων την θεαν. Ειδον ουν, φησιν, αναβατας ιππεις δυο· αναβατην ονου, και
 
 

179

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναβατην καμηλου. Και τι δη τουτο εστιν, ο των Ἀσσυριων θρηνος διδαξει σαφως.
Ἔφασκε γαρ· Ἐπ' εμοι Ἐλαμιται, και οι πρεσβεις των Περσων προς εμε ερχονται· και
Ἐλαμιται μεν βαρβαρον εθνος, κα- μηλοις εποχεισθαι μεμελετηκος. Ὁ δε γε
αναβατης της ονου τις αν ετερος ειη παρα γε τους Περσων εξειλεγμενους; ους δη
και φασιν ημιονοις τε και σκια- διοις εμβεβηκοτας ιεναι προς μαχην, ως αν μη τις
αυτους απονευρωσηι πονος. Ἐπειδαν δε τον της μαχης ιδωσι χωρον, το τηνικαδε
των σκιαδιων κα- ταπηδησαντες, ιπποις κεχρηνται εξειλεγμενοις. Ὄνου τοινυν
αναβατην τον ταις ημιονοις εποχουμε- νον φησιν. Ει και καθ' ετερον τροπον
θεασασθαι μεν εικος τον προφητην, ιπποις εποχουμενον των πολε- μιων το στιφος,
επομενην δε πληθυν καμηλων και ημιονων, ηυτρεπισμενων ταχα που προς την των
λαφυρων μετακομιδην. Τουτο γαρ ετερωθι που φη- σιν· "6Ἐν τηι θλιψει και τηι
στενοχωριαι, λεων και σκυμνος λεοντος· εκειθεν και ασπιδες και εγγονα ασπιδων
πετομενων, οι εφερον επ' ονων και καμηλων τον πλουτον αυτων·"6 Λεοντα γαρ και
σκυμνον λεον- τος τον Κυρον εκαλει, και τους υπ' αυτωι Περσας τε και Μηδους.
Ἀσπιδας δε και ασπιδων εγγονα πετο- μενων· τουτο εστιν, οξεως διαιττειν και
πτηνοις εν ισωι φερεσθαι μεμελετηκοτας, τους εκ των ετερων εθνων, οις και
εποχεισθαι καμηλοις εν εθει και τριβηι. 9Ἀκροασαι ακροασιν πολλην, και καλεσον
Ου- ριαν εις την σκοπιαν Κυριου.9 ∆ιωμολογηκεν ο προφητης, ως θεασαιτο τινας
70.492 αναβατας ιππεις δυο, καμηλου τε και ονου· και τινες αν ειεν ουτοι,
φθασαντες ηδη προειπαμεν. Ἐπειδη δε απαξ τεθεαται, προσταττεται λοιπον τα εκ
της εφοδου μανθανειν επειγεσθαι, και της των Χαλδαιων συμφορας τα φρικτα
διηγηματα. Πολλη γαρ ακροασις η τοιαδε κατα το αληθες. Τοιγαρτοι τηι Βαβυλωνι
συμβεβηκοτα φρικτα, και λογου περα παντος, και εις ακρον ηκοντα κακων. Ειλε γαρ
ουτως ο Κυρος αυτην, ωστε καταστησαι μεν ερημην αυτην εις απαν, ανελειν δε
τους εν αυτηι, και εξ αυτων τε των σπηλαιων σαγηνευοντα τους ολως δυνασθαι
λαθειν προσδοκησαντας. Και γουν εφη προς αυτον ο των ολων Θεος, οτι ∆ωσω σοι
θησαυρους σκοτεινους, αποκρυφους, αορατους ανοιξω σοι."6 Εισφερεται δε που και
της Ἱερουσαλημ το προσωπον ως προς γε την Βαβυλωνα λεγον· Μη επιχαιρε μοι, η
εχθρα μου, οτι πεπτωκα και αναστησομαι· διοτι εαν καθισω εν τωι σκοτει, ο Κυριος
φωτιει με. Ὀργην Κυριου υποισω, οτι ημαρτον αυτωι, εως ου δικαιωσαι αυτον την
δικαιοσυνην μου, και ποιησηι το κριμα μου, και εξαξει με εις το φως· και οψομαι την
δικαιο- συνην αυτου. Και οψεται η εχθρα μου, και περι- βαλειται αισχυνην, η
λεγουσα προς με, Που Κυριος ο Θεος σου; οι οφθαλμοι μου εποψονται αυτην. Νυν
εσται εις καταπατημα ως πηλος εν ταις εξοδοις. Ἡμεραι αλοιφης πλινθου, εξαλειψις
σου η ημερα εκεινη· καθ' ην δηλονοτι πεπορθηται μεν υπο Περσων τε και Μηδων
και Ἐλαμιτων, ηρημωται δε, ως εφην. Ἀκροασαι τοινυν, φησιν, ακροασιν πολλην,
τουτ' εστι, τα επι τηι αλωσει μακρα και φρικτα δι- ηγηματα και καλεσον Ουριαν εις
την σκοπιαν Κυριου. Ουριαν φασι τινα γενεσθαι των οτι μαλιστα διαφα- νεστατων
εν ιερουργοις τοις κατα τον νομον. Παρα- λαβε τοινυν, φησι, μαρτυρα της
δεικνυμενης σοι κατασκοπης, ηγουν ορασεως, τον Ουριαν, και διδα- σκεσθω παρα
σου τα εσομενα. Ἐπειδη γαρ τοις των προφητων διηγημασιν απειθουντες εφασκον·
"6Ἄλλα ημιν λαλειτε, και αναγγελλετε ημιν ετεραν πλανη- σιν,"6 ταυτηιτοι και
λιαν οικονομικως ο των ολων
Θεος τους παρα τοις Ἰουδαιοις εντιμοτατους
εποιειτο μαρτυρας των δεικνυμενων κατα καιρους, ως εν ορασει προφητικηι, τοις το
της προφητειας εχουσι πνευμα, ιν' ει μη βουλοιντο τοις παρ' αυτων κατα- πειθεσθαι
λογοις, καν ουν εκεινοις θαρσησειαν, οι τηι κατα νομον ιερωσυνηι τετιμηνται παρ'
αυτοις. 9Και ειπεν· Ἔστην δια παντος ημερας, και εν τηι παρεμβοληι εστην ολην
την νυκτα· και αυτος ερχεται αναβατης ξυνωριδος.9 Κεκελευσμενος ο προφητης
εαυτωι στησαι σκοπον, απαγγειλαι τε σαφως, οπερ αυτωι δειχθειη παρα Θεου·
 
 

180

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἔστην, φησι, δια παντος ημερας, και δι' ολης νυ- κτος· και ιδου αυτος ερχεται
αναβατης ξυνωριδος. Αυτος αρα τις; ο Περσης τε και Ἐλαμιτης, ηγουν ο της
στρατιας ηγουμενος, τουτ' εστιν, ο Κυρος.
9Και αποκριθεις ειπεν· Πεπτωκε
Βαβυλων, και παντα τα αγαλματα αυτης, και τα χειροποιητα αυτης συνετριβησαν
εις την γην.9 Του προφητου λεγοντος· Ἰδου αυτος ερχεται
70.493 αναβατης
ξυνωριδος, τινα τροπον τα της εφοδου πραχθησεται, και ουκ εις μακραν ευ μαλα
τεθεα- μενου, λοιπον αποκρινεται Θεος και φησιν· Πεπτωκε Βαβυλων, τουτ' εστιν,
η αλαζων, η υβριστρια, η σφυρα πασης της γης, καθα φησιν Ἱερεμιας· η πασι τοις
εθνεσι θηριοπρεπως επεμβαινουσα, η γαυρον αιρουσα τον αυχενα, χωρας τε και
πολεις καταλειαινουσα. Πεπτωκε, φησι, τουτ' εστιν, απ- ολωλε παντελως· ᾤχετο
και πεπατηται, και κατεῤριμ- μενη παντελως, και υπο ποδας των ηιρηκοτων οραται
κειμενη λοιπον. Συνετριβη δε και παντα αυτης τα αγαλματα και τα χειροποιητα. Γη
γαρ των γλυπτων εστι, καθα φησιν ετερος των αγιων προφητων· επεποιθει δε λιαν
επι τοις ψευδωνυμοις θεοις· και ταις παρ' αυτων επικουριαις σωζεσθαι προσδοκησασα, πεπατηται συν αυτοις, και ομου τοις ιδιοις συνετριβη σεβασμασιν.
9Ἀκουσατε, οι καταλελειμμενοι, και οδυνωμε- νοι, ακουσατε α ηκουσα παρα Κυριου
Σαβαωθ, ο Θεος του Ἰσραηλ ανηγγειλεν ημιν.9 Ἀπεκομισθη μεν αιχμαλωτος ο
Ἰσραηλ, και δεδουλευκε τοις Βαβυλωνιοις, εφιεντος Θεου δια πολλην αμαρτιαν και
ταις ουτω μακραις αυτον εναλωναι συμφοραις. Ἀπομεμενηκασι γε μην εν τε
Ἱεροσολυμοις, και εν τηι Ἰουδαιαι πολλοι· πλην διετελουν στενοντες τε και
οδυνωμενοι, πεπορθημενης αυτοις της χωρας· κατεμπρησθεντος δε και αυτου του
ναου, ηρημωμενης δε κατα κρατος της Ἱερου- σαλημ. Φαρμακον τοινυν επικουριας
αυτοις εις παρακλησιν εξυφαινει χρησιμως ο προφητης την ορασιν, και φησι προς
αυτους· Ἀκουσατε, οι κατα- λελειμμενοι και οδυνωμενοι, ακουσατε α ηκουσα παρα
Κυριου Σαβαωθ. Ὁ Θεος του Ἰσραηλ ανηγγει-λεν ημιν. Ἤδει γαρ, ᾔδει την
Βαβυλωνιων συμφοραν θυμηδειας αυτοις εσομενην προξενον, και τα κατα των
λελυπηκοτων διηγηματα παρακλησεως εσεσθαι τροπον τοις ουτω πεπορθημενοις.
{1ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ Ι∆ΟΥΜΑΙΑΣ.}1
Και της προκειμενης ορασεως οιμαι δη δειν προαφηγησασθαι την υποθεσιν.
Συνειεν γαρ ωδε τε και ουχ ετερως οι εντευξομενοι. ∆υο τοινυν γενεσθην υιοι τωι
Ἰσαακ, Ἡσαυ τε και Ἰακωβ· και ο μενἩσαυ Ἐδωμ επεκληθη, τουτ' εστι, γηινος·
τοιουτος γαρ ην ο βιος αυτωι, και βρωσεως μιας απεδοτο τα πρωτοτοκια αυτου, καθα
γεγραπται. Ἰακωβ δε ην ανηρ απλαστος, οικων οικιαν· εφη γαρ ουτω περι αυτου το
Γραμμα το ιερον· Και γεγονασι μεν εξ Ἰακωβ, ος μετωνομασται και Ἰσραηλ,
Ἰουδαιοι·απο δε γε του Ἡσαυ, ηγουν του Ἐδωμ, οι Ἰδουμαιοι,ηγουν οι Ἀγαρηνοι, εισι
δε ουτοι Σαρακηνοι. Ουκ- ουν αδελφοι και αγχισποροι τοις εκ Ἰσραηλ γεγονα- σιν οι
Ἰδουμαιοι· ησαν δε και αλληλοις ομοροι τε και αγχιτερμονες η τε των Ἰουδαιων και
η των Ἰδουμαιων χωρα. Ἀλλ' ουτε το συγγενες, ουτε μην το γειτνιαιν αλληλοις,
εβραβευε τοις γενεσι την ομοψυχιαν. ∆ιεφεροντο γαρ και τοις Ἑλληνων εθεσι
70.496 τε και νομοις διαζωντες Ἰδουμαιοι, κατεληιζοντο συχνως την των Ἰουδαιων
χωραν, και παντων αισχιστα δραιν εις αυτους απετολμων. Και γουν οτε της
Αιγυπτιων πλεονεξιας αποφορτισαμενοι τον ζυγον οι εξ Ἰσραηλ, ανεφοιτων εις την
γην την τοις πατρασιν επηγγελμενην, "6Ἀπεστειλε, φησιν, ο Μω- σης αγγελους εκ
Καδης προς βασιλεα Ἐδωμ, λεγων· Ταδε λεγει ο αδελφος σου Ἰσραηλ· Συ επιστηι
παντα τον μοχθον τον ευροντα ημας· και κατεβησαν οι πατερες ημων εις Αιγυπτον,
και παρωικησαμεν εν Αιγυπτωι ημερας πλειους· και εκακωσαν ημας οι Αιγυπτιοι
και τους πατερας ημων· και ανεβοησαμεν προς Κυριον, και εισηκουσε Κυριος της
φωνης ημων, και αποστειλας αγγελον εξηγαγεν ημας εξ Αιγυπτου· και νυν εσμεν
 
 

181

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν Καδης πολει εκ μερους των οριων σου· παρελευσομεθα δια της γης σου· ου
διελευσομεθα δι' αγρων, ουδε δι' αμπελωνων· ουδε πιομεθα υδωρ εκ λακκου σου·
οδωι βασιλικηι πορευ- σομεθα· ουκ εκκλινουμεν δεξια, ουτε ευωνυμα, εως αν
παρελθωμεν τα ορια σου. Και ειπεν προς αυτον Ἐδωμ· Ου διοδευσηι δι' εμου· ει δε
μη, εν πολεμωι εξελευσομαι εις συναντησιν σου."6 Ὁραις οπως σκληροι και
αφιλοικτειρμονες γεγονασιν Ἰδουμαιοι, και τουτο προς αδελφους; Ἀλλ' ου μεχρι
τουτων αυτοις τα εγκληματα· αλλα γαρ και ετερον τι πε- πραχασιν ανοσιον τε και
απηνες. Ειλε μεν γαρ την των Ἰουδαιων χωραν ο Βαβυλωνιος, κατεμπρησας δε τον
ναον και καταδηιωσας τον Ἰσραηλ, τα περα λο- γου παντος κατα των ενοικουντων
ειργαζετο. Ειτα τινες των διασεσωσμενων εκ μαχαιρας Περσικης, ως εις ομορον
χωραν των Ἰουδαιων, και ως προς αδελ- φους και ομαιμονας καταφευγειν
εσπουδαζον· οι δε καιτοι δεον επαμυναι ως αδελφοις, και αθλιως πε- πραχοτας
εποικτειρειν αυτους, και μην και ανακτα- σθαι φιλοφρονως, θηριοπρεπως
επεπηδων· εργον δε της εαυτων ωμοτητος εποιουντο τους φευγοντας. Και επ'
αυτωι δη τουτωι, κατηιτιατο λιαν αυτους ο των ολων Θεος δια φωνης Ἀβδιου του
προφητου γεγραπται γαρ ωδι· "6Ἐν εκεινηι τηι ημεραι, λεγει Κυριος, απολω σοφους
εκ της Ἰδουμαιας, και συν-εσιν εξ ορους Ἡσαυ· και πτοηθησονται οι μαχηται σου οι
εκ Θεμαν, οπως εξαρθηι ανθρωπος εξ ορους Ἡσαυ, δια την σφαγην και την ασεβειαν
την εις τον αδελφον σου Ἰακωβ· και καλυψει σε αισχυνη, και εξαρθησηι εις τον
αιωνα, αφ' ης ημερας αντεστης εξ εναντιας, εν ημεραι αιχμαλωτευοντων
αλλογενων δυναμιν αυτου· και αλλοτριοι εισηλθον εις πυλας αυτου· και επι
Ἱερουσαλημ εβαλον κληρους· και συ ης ως εις εξ αυτων."6 Ἄθρει δη ουν οπως της
Περσικης ωμοτητος γεγονασι μιμηται, και τους ανασωζεσθαι προσδοκησαντας,
ταυτης τε ενεκα της αιτιας ως προς αδελφους ιοντας και γειτονας απ- εκτονασιν
ανηλεως. Ἑλοντες τοινυν την των Ἰου-δαιων χωραν οι Βαβυλωνιοι,
ανακομιζομενοι τε λοι- πον εις την εαυτων, οδου παρεργον εποιουντο της
Ἰδουμαιας την δηιωσιν. Ειλον γαρ απαντας και λιαν ακονιτι, Θεου την οργην
επαφιεντος αυτοις. Και 70.497 γουν εφη παλιν δια φωνης Ἀβδιου· "6∆ιοτι εγγυς η
ημερα Κυριου επι παντα τα εθνη· ον τροπον εποιη- σας, ουτως εσται σοι· το
ανταποδομα σου ανταποδοθησεται εις κεφαλην σου."6 Αυτη τοινυν εν βραχεσι της
εν χερσιν ημων ορασεως η υποθεσις. Και δη και ιτεον προς γε τα εκαστα, κατα γε το
εγχωρουν ειπειν τα εγγεγραμμενα. 9Προς εμε καλει παρα του Σηειρ.9 Αυτη η
φωνη του παντων κρατουντος Θεου τωι προ- φητηι λεγοντος, ως αυτικα δη μαλα
πολεμου της των Ἰδουμαιων κατασκηψαντος γης, τραπησονται προς φυγην
απαντες οι κατοικουντες αυτην. Σηειρ δε της Ἰδουμαιας ορος εστι παμμεγεθες, υφ'
ωι λεγεται λαμ- πρα παρ' αυτοις ειναι πολις. Ὡς ουν μελλοντων ως ουδεπω
τραπεσθαι προς φυγην των εξ ορους Σηειρ, ητοι των Ἰδουμαιων, Προς εμε, φησι,
καλει, τουτ' εστιν, ηκετωσαν οι εκειθεν φευγοντες εις την Ἰου- δαιαν. Ὥσπερ γαρ
επετωθαζον τοις εξ Ἰσραηλ κα-ταφευγουσι παρ' αυτοις, ουτω γελασθησονται, φησι,
τα ισα δρωντες αυτοις, και της Βαβυλωνιων χειρος ηττωμενοι.
9Φυλαξατε
επαλξεις, φυλαξω το πρωι και την νυκτα.9 Ἔστι μεν ο λογος ως προς Ἰδουμαιους,
μονονουχι κατονειδιζοντος αυτοις του Θεου το εικαιον εις πο- νους, τους επι γε το
δειν αμυνεσθαι τους εχθρους, γλιχεσθαι δε κατ' ουδενα τροπον της παρ' αυτου σωτηριας και αρωγης. Μελλουσης γαρ εσεσθαι της των Ἀσσυριων εφοδου, και των
πολεων αποφραττοντες εισβολας, τας επαλξεις ετηρουν. Ἀλλ' ην ανονητον το
χρημα αυτοις. Ἥλωσαν γαρ αι παρ' αυτοις πολεις, και ουδεις ην παντελως ο
σωζομενος. Ἐν ηθει τοινυν ο παρα Θεου προς αυτους γεγονε λογος· Ναι, φησιν,
ορθα και εικοτα βουλευεσθε, φυλασσετε τας επαλξεις.
Ειτα ως παρ' αυτων,
Φυλασσω το πρωι, και την νυκτα. "6Ἀλλ' εαν μη ο Κυριος φυλαξειε πολιν, εις
 
 

182

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ματην ηγρυπνησεν ο φυλασσων."6 Ἔδει γαρ μαλλον επικουριαν ζητειν την ανωθεν
και παρα Θεου, και ουχι δη μαλλον επιθαρσησαι λιθοις. Κατασεσεισθαι γαρ ουτω
φασιν των παρ' αυτοις πολεων τειχη, ως λιθον επι λιθον ουχ ορασθαι κειμενον.
9Ἐαν ζητηις, ζητει, και παρ' εμοι οικει, εν τωι δρυμωι εσπερας κοιμηθησηι.9 Ει γαρ δη
βουλοιο, φησιν, επικουριαν ζητειν, ζητει ταυτην παρ' εμου του διασωζειν
ισχυοντος, και οικει παρ' εμοι, τουτ' εστιν, εμος εσο και φρονει τα εμα, της των
ψευδωνυμων θεων λατρειας σαυτον αφιστας. Τοιουτον τι φησιν ο Σωτηρ· "6Ὁ εμε
αγα- πων, εμοι ακολουθειτω, και οπου ειμι εγω, εκει και ο διακονος ο εμος εστω."6
Κατατρεχουσης τοινυν, φησι, της των πολεμιων φαλαγγος την των Ἰου- δαιων
απασαν γην, εξω και οικων η και πολεων, και εν τωι δρυμωι εσπερας κοιμηθησηι,
τουτ' εστιν, ομου τοις αγριοις καταλυσει θηριοις· καταυλισθησηι δε και εν τοις
ελεσιν, ουτω τε λοιπον της εις αδελφους ωμοτητος πραχθησηι τας δικας. 9Ἐν τηι
οδωι ∆αιδαν, εις συναντησιν διψωντι υδωρ φερετε, οι ενοικουντες εν χωραι Θεμαν,
αρτοις συναντατε τοις φευγουσι δια το πληθος των 70.500 φευγοντων, και δια το
πληθος των πλανωμενων, και δια το πληθος της μαχαιρας, και δια το πληθος των
τοξευματων των διατεταμενων, και δια το πληθος των πεπτωκοτων εν τωι
πολεμωι.9
Ἀνοσια πεπραχοτας καταιτιαται τους Ἰδουμαιους, καθαπερ ηδη
προειπον, και δια φωνης Ἀβδιου του προφητου. Καιτοι γαρ δεον ανηκεστοις
περιπεσουσι συμφοραις τοις εξ Ἰσραηλ επαμυναι συνηλγηκοτας, τουτο μεν ουκ
εδρων· αφιλοστοργοι δε και ατεραμο- νες, και της των Ἀσσυριων ωμοτητος
αγριωτεροι κατεφαινοντο, τους και ολως διαφυγειν ισχυσαντας τας εκεινων
χειρας, ωμως αποσφαττοντες. Ὅπερ ουν εδει ποιουντας ευδοκιμειν, τουτο μη
πεποιηκοτας τε ..... λεγων· Ἐν τηι οδωι ∆αιδαν εις συναντησιν διψωντι υδωρ φερετε,
οι ενοικουντες εν χωραι Θε- μαν, αρτοις συναντατε τοις φευγουσιν. Ἔδει γαρ, εδει,
φησιν, υμας, τους την νοτιαν εχοντας χωραν, Θεμαν γαρ ερμηνευεται Νοτος, τοις
εν τηι οδωι ∆αιδαν φευγουσι τε και πλανωμενοις αρτους τε και υδωρ προσαγειν, και
τα εξ αγαπης τοις αδελφοις πρε- πουσης περαινειν επειγεσθαι μαλλον, και ουκ αντιφερεσθαι θηριοπρεπως τοις ηδη παθουσιν, εναλο- μενους τροπον τινα, και
καταφορτιζοντας τον ζυγον των ηδη πεπιεσμενων ταις ουτω πικραις και ατιθασσοις συμφοραις. Ἔδει τοινυν τοις φευγουσιν υπανταιν φιλοφρονως. Ἐτρεποντο
γαρ εις φυγην, οικων τε και πολεων αλογησαντες, δια το πληθος της μαχαιρας και
των δεινων τοξευματων· και οτι πολλοις πεπτωκασι, και αριθμου κρειττονες
γεγονασι παρ' αυτοις οι νεκροι. 9Ὅτι ουτως ειπε μοι Κυριος· Ἔτι ενιαυτος ως
ενιαυτος μισθωτου, εκλειψει η δοξα Κηδαρ, και το καταλοιπον των τοξευματων
των ισχυρων υιων· Κηδαρ εσται ολιγον, διοτι Κυριος ελαλησεν ο Θεος Ἰσραηλ.9
Ὅτι γεγονεν εγγυς, και οιον εισω βεβηκε θυρων ο της Ἰδουμαιας ολεθρος, και οτι
παντη τε και παν- τως οικησονται προς απωλειαν, κατεμπιπραντων αυτοις τας
πολεις των Βαβυλωνιων, και απασαν δε καταδηιουντων την χωραν, προαπαγγελλει
σαφως· Εις γαρ εσται, φησιν, ενιαυτος ο μεταξυ, και οι της Κη- δαρ τοξευται, και τοι,
φησιν, ουκ αθαυμαστον επ' αυτωι δη τουτωι την υποληψιν εσχηκοτες, εκλειψουσι τε
και απολουνται· και αληθης η προαγορευσις. Κυριος γαρ ελαλησεν ο Θεος Ἰσραηλ·
ψευσεται δε ουδαμως η αληθεια. Ἐνιαυτου γε μην μισθωτου φησι τον ακρι- βως
εκμετρουμενον. Ὁ γαρ τοι τους επι ταις θητειαις ιδρωτας εισελθων, και
απομισθωσας εαυτον ετερωι, λεπτως τε και ακριβως αει πως περιεργαζεται του της
μισθωσεως χρονου το μετρον. Και ταυτι μεν το γε ηκον εις γε το γραμμα και μεν τοι
την ιστο- ριαν ειρησθω νυνι. Περιενεγκοντες δε του λογου την δυναμιν εις το την
αγιαν Ἐκκλησιαν και τους ταυ- της τροφιμους, και μην και εις τας των ετεροδοξων
αγελας, εκεινο φαμεν· οτι κατεπιφυονται πλειστα- κις τα Ἑλληνων στιφη των ορθα
φρονειν ειωθοτων, και τον φυσει τε και αληθως των ολων δημιουργον και Κυριον
 
 

183

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσκυνειν ελομενων. Ειτα διωγμοις υποθεντες πικροις, αφορητοις εσθ' οτε
περιβαλλουσι 70.501 πονοις. Ὁμοιως δε και οι των ανοσιων αιρεσεων τον ιον εις
νουν εχοντες και καρδιαν, και τοι το Χριστια- νων ονομα κλεπτοντες,
υποπλαττομενοι τε την προς ημας αδελφοτητα, τας των εχθρων αγριοτητας νικωσιν εσθ' οτε, αφιλοστοργοι τε και απηνεις. Και τι γαρ ουχι των τοιουτων
υπαρχοντες δι' αυτων ελεγχον- ται των πραγματων; αλλ' ουκ εις απαν αυτοις διακαρτερησει Θεος, ανεξεται δε ουδαμως αφιλοστοργουντων αγαν, εποισει δε μαλλον
αυτοις τα εξ οργης και δικης.
{1ΤΟΜΟΣ Εʹ. ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΗΣ ΦΑΡΑΓΓΟΣ ΣΙΩΝ.}1
Την των Αιγυπτιων, Ἀσσυριων τε και Ἰδουμαιων αλωσιν προηγορευκως ο
προφητης, επ' αυτην ερχεται την αγιαν πολιν, τουτ' εστι την Ἱερουσαλημ· και τα
συμβησομενα αυτηι κατα καιρους εκ θειας οργης προαφηγειται χρησιμως· ιν' ειδειεν,
οτι δικαιοσυνης υπαρχων πρυτανις ο των ολων Θεος, μαλλον δε αυτο χρημα
δικαιοσυνη· ου τον οικειον απλως γεγονοτα, δια γε του πεπαιδαγωγεισθαι νομωι,
τιμαι και προσ- ιεται, και φροντιδος αξιοι· δοκιμαζει δε μαλλον τα εκαστωι
βεβιωμενα, και τοις μεν αγαθοις την εξιν διανεμει τα αγαθα· ηγειται δε ξενον και
κατ' ουδενα τροπον αυτωι προσοικειουμενον τον της φαυλοτητος εραστην, καν ει
τις ειη τυχον αγαπητος δια τους πατερας. Ὤοντο τοινυν εκ πολλης αγαν αμαθιας
των Ἰουδαιων οι δημοι, και αναλωτοι παντελως εσεσθαι τοις εχθροις, και ουδενος
το συμπαν επι- πηδωντος αυτοις, τον ηρεμαιον τε και εν πολλαις αγαν ευημεριαις
διαβιωναι βιον, καιτοι Θεωι προσ- κρουοντες, και εις πολλην αγαν ασεβειαν
απονενευ- κοτες. Προσκεκυνηκασι γαρ ειδωλοις, και υποκατω δρυος και λευκης
αναθεντες εδη και βωμους τοις ματαιοις θυσιας προσηγον και σπονδας επετελουν,
της οφειλομενης τωι παναγιωι Θεωι δοξης εις απαν ηφειδηκοτες. Και γουν δια φωνης
Ἱερεμιου φησι προς αυτους περι της Ἱερουσαλημ· "6Και μη λεγετε οτι, Ναος Κυριου
εστιν, οτι εαν μη διορθουντες διορ- θωσητε τας οδους υμων, και τα επιτηδευματα
υμων, και δωσω τον οικον τουτον ωσπερ Σηλωμ."6 Κατ- ητιατο δε παλιν αυτους δια
Μιχαιου του προφητου λεγων· "6Οι ηγουμενοι αυτης μετα δωρων εκρινον, και οι
ιερεις αυτης μετα μισθου απεκρινοντο, και οι προφηται αυτης μετα αργυριου
εμαντευοντο, και επι τον Κυριον επανεπαυοντο λεγοντες· Ουχι Κυριος εν ημιν
εστιν; Ου μη επελθηι εφ' ημας κακα. ∆ια τουτο δι' υμας Σιων ως αγρος
αροτριαθησεται, και Ἱερου- σαλημ ως οπωροφυλακιον εσται, και ορος του οικου ως
αλσος δρυμου."6 Ὀξυ δε οτι το του Θεου κριμα κατα παντος ερχεται του πλημμελειν
ειωθοτος φα- νερον αυτοις εποιει λεγων και ο θεσπεσιος Ἰωαννης· "6Γεννηματ'
εχιδνων, τις υπεδειξεν υμιν φυγειν απο της μελλουσης οργης; Ποιησατε ουν
καρπους αξιους της μετανοιας, και μη δοξητε λεγειν εν εαυτοις οτι Πατερα εχομεν
τον Ἀβρααμ· λεγω γαρ υμιν οτι δυ-ναται ο Θεος εκ των λιθων τουτων εγειραι τεκνα
τωι Ἀβρααμ. Ἤδη δε η αξινη προς την ριζαν των δεν- 70.504 δρων κειται· παν ουν
δενδρον μη ποιουν καρπον καλον εκκοπτεται και εις πυρ βαλλεται."6 Ἀχαλινον
τοινυν εχοντος Ἰσραηλ επι το χρηναι πλημμελειν την επιδοσιν, προσκειμενου τε
καθαπερ εφην αρτιως, ταις των ειδωλων ψευδολατρειαις, την εσομενην των
Ἱεροσολυμων κατα καιρους αλωσιν προαναφαινει Θεος δια του προφητου, και
φησιν· 9Τι εγενετο σοι νυν, οτι ανεβητε παντες εις δω- ματα ματαια; Ἐνεπλησθη η
πολις βοωντων· οι τραυματιαι σου, ου τραυματιαι μαχαιρας, ουδε οι νεκροι σου,
νεκροι πολεμου.9 Ἔοικε μεν ουν την εν καιροις Ἰεχονιου δηιωσιν εν- θαδε δηλουν·
αιτιασαι δε λιαν τους εξ Ἰσραηλ, ως μηδε εν αυτοις τοις κακοις, και ουτως αγαν
 
 

184

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακμαιο- ταταις συμφοραις κατορθουν ειδοτας το τελουν εις ονησιν, και οπερ
εμελλεν αυτοις ευμενειας της ανω- θεν εσεσθαι προξενον. Ἔδει γαρ κλαιοντας τε
και ολο- φυρομενους αναβαινειν μεν εις τον οικον του Θεου, επαγγελλεσθαι δε την
μεταγνωσιν, και της εφ' οις πεπαρωινηκασιν αναμνηστειαν αιτειν, και την παρ'
αυτου και μονου ζητειν επικουρον χειρα. Και τουτο αυτος εδιδαξε λεγων δι' ενος
των αγιων προφητων· "6Περιζωσασθε και κοπτεσθε, οι ιερεις, θρηνειτε, οι
λειτουργουντες θυσιαστηριωι, εισελθετε, υπνωσατε εν σακκοις, οι λειτουργουντες
Θεωι, οτι απεσχεν εξ οικου υμων θυσια και σπονδη· αγιασατε νηστειαν, κηρυ- ξατε
θεραπειαν, συναγαγετε πρεσβυτερους παντας κατοικουντας γης εις οικον Θεου
υμων, και κεκρα- ξατε προς Κυριον εκτενως, Οιμοι, οιμοι, εις ημεραν."6 Ταυτα δη
ουν εδει δρωντας αυτους εκμειλισσεσθαι παρωξυμμενον τον διασωζειν ισχυοντα. Οι
δε ταυτι μεν οτι προσηκει δραιν, ουδε εις νουν ταχα που πλη- ρουντες εδεχοντο,
ανεφοιτων δε εις τα ανωτατα των οικειων, και κομμοι μεν ησαν πανταχου, θρηνοι
δε παιδων, λιμωι ταχα που και διψει δαπανωμενων. Ταυτι γαρ συμβαινειν αναγκη
ταις των πολεων πολιορκου- μεναις. Ταυτηιτοι φησι· Τι εγενετο σοι νυν, οτι ανεβητε παντες εις δωματα ματαια; ∆ια τι γαρ, φησι, και εν τοις ουτως αφορητοις
δειμασι, και οτι περι των εσχατων υμιν οι λογοι, και ο συμπας αγων, ουχι δη
κεκραγατε προς Θεον, ανεπηδησατε δε μαλλον εις δωματα, καιτοι του πραγματος
υμας ωφελουντος ουδεν; ∆ια τουτο γαρ και ματαια δωματα φησι. ∆ια τι και
ενεπλησθη η πολις βοωντων; ουχι δη μαλλον προς Θεον, αλλ' εικη κεκραγοτων,
και μονονουχι τοις εισω θυρων γεγονοσι κακοις ου μετριως επασχαλλοντων. Ἔδει
τον θρηνον ειναι προς μεταγνωσιν, εδει το δα- κρυον καταχεισθαι προς Θεον. Ἰδου,
φησι, πριν αψα- σθαι μαχης, πριν επιλαβεσθαι μαχαιρας, πριν μελε- τησαι την
αντιστασιν, πληρης γεγονε νεκρων η πολις. Χρησιμον ουν αρα και αναγκαιον εις
σωτηριαν, το ειδεναι κατορθουν τα δι' ων αν τις εχοι σωζοντα Θεον, καν ει εν
πικραις γενοιτο συμφοραις. Ψαλλει γουν και φησιν ο μακαριος ∆αβιδ· "6Κυριε ο
Θεος των δυναμεων, μακαριος ανθρωπος ο ελπιζων επι σε."6 Ἰστεον δε οτι
φαραγγας Σιων ονομαζει την Ἱερουσα-λημ. Ἔστι μεν γαρ ορος ηγουν εν ορει η Σιων·
υπο70.505 κειται δε ταις υπωρειαις Ἱερουσαλημ, οθεν αυτην και της Σιων
αποκαλει φαραγγα. 9Παντες οι αρχοντες σου πεφευγασιν, και οι αλοντες σκληρως
δεδεμενοι εισι, και οι ισχυοντες εν σοι ποῤρω πεφευγασιν.9 Καταλελοιποτες, ως
εφην, τον των ολων σωτηρα Θεον των Ἰουδαιων οι δημοι, και ταις εξ ανθρωπων
επικουριαις επιθαρσησαντες, σωζεσθαι προσεδοκων. Ἐπειδη δε ηκον οι πολεμιοι,
και εν ακμαις ην ο του παθειν φοβος, και περιεστωσας ηδη την χωραν ηγουν την
αγιαν πολιν τας των Ἀσσυριων τεθεανται φαλαγ- γας, απεπηδησαν οι εν τελει και εν
ταις ανωταταις τιμαις· καθαπερ νεως βαπτιζομενης απενηχοντο σω- ζοντες
εαυτους, και τοις επ' αυτους ηλπικοσι μονον- ουχι εῤρωσθαι φρασαντες. Πεφευγασι
τοινυν απαν- τες, φησιν, οι παλαι σε σωζειν υπισχνουμενοι, και δυσ- καταγωνιστον
εχειν υπονοηθεντες χειρα· οι δε δη και αλοντες σκληρως δεδεμενοι εισιν.
Συνεληφθη γαρ ο Σεδεκιας αμα τοις αυτου παισι· και τους μεν απ- εσφαξαν οι
Βαβυλωνιοι, τον δε των ομματων εκκεκομ- μενων απεκομισαν εις την εαυτων.
"6Ματαια τοινυν η σωτηρια ανθρωπων,"6 κατα το γεγραμμενον. ∆ει δε δη μονωι
προσκεισθαι Θεωι, το σοφον εκεινο διακεκρα- γοτας· "6Ουκ επι τωι τοξωι μου ελπιω,
και η ρομφαια μου ου σωσει με."6 Σωζει γαρ μονος ο των δυναμεων Κυριος τους
αγαπωντας αυτον, και εκ παντος ρυεται κακου, ωστε και χαιροντας λεγειν·
"6Ἔσωσας γαρ ημας εκ των θλιβοντων ημας, και τους μισουντας ημας
κατηισχυνας."6 9∆ια τουτο ειπα, Ἄφετε με, πικρως κλαυσομαι· μη κατισχυσητε
παρακαλειν με επι το συντριμμα της θυγατρος του γενους μου, οτι ημερα ταραχης
και απωλειας και καταπατηματος παρα Κυριου Σαβαωθ, εν φαραγγι Σιων.9 Αυτη
 
 

185

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του προφητου φωνη μονονουχι κλαιοντος και ταις του γενους εποιμωζοντος
συμφοραις. ∆ι' ων δε παραιτειται τους παρακαλειν ισχυοντας, το της πλη- γης
εμφανιζει μεγεθος, οιον ουκ εχουσης θεραπειαν· επενηνεγμενην δε μαλλον
αφορητως αυτοις, πικραν τε και ανουθετητον εχουσης την εφοδον. Ἡμερα γαρ
ταραχης και απωλειας και καταπατηματος παρα Κυ- ριου Σαβαωθ επενηνεκται.
"6Την γαρ χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;"6 Ἢ μεν γαρ οργης διχα της ανωθεν
τα της εφοδου παρα των Ἀσσυριων επραττετο, πολλη τις αγαν ελπις τοις καμνουσιν
ην, του και εσθ' οτε κατευμεγεθησειν δυνασθαι των επιοντων αυτοις, του παντων
κρατουντος Θεου την αει σωζουσαν αυτοις ορεγοντος χειρα. Ἐπειδη δε αυτος ο
πληττων εστιν, και παρα Κυριου το καταπατημα, τις ο ανατρεψων αυτο; "6Ἐαν γαρ
κλεισηι κατα ανθρωπου, τις ανοιξει;"6 φησιν.
9Πλανωνται απο μικρου εως
μεγαλου, πλανων- ται επι τα ορη.9
Θαυμαζε την νηψιν του πνευματοφορου.
Ἐπειδη γαρ εφη παρα Κυριου Σαβαωθ επενεχθησεσθαι την ταραχην και την
απωλειαν και την ημεραν του κατα- πατηματος, ινα μη τις οιηται ματην αυτοις τον
θειον
70.508 επιπηδησαι θυμον, ανακοπτει παραχρημα την υπο- νοιαν των εξ
ελαφριας εσθ' οτε προς τουτο μωριας καθικεσθαι προσδοκωμενων· και συναπτει την
απο- λογιαν, ινα φαινηται δικαιος κριτης ο των ολων δη- μιουργος. "6Πλανωνται"6
γαρ, φησιν, "6απο μικρου εως μεγαλου, πλανωνται επι τα ορη."6 Και τι δη τουτο
εστι, εξ αυτων μαθησεις των του Θεου ρηματων. Ἔφη γαρ που προς τον μακαριον
προφητην Ἱερεμιαν· Ἴδες α εποιησεν μοι η κατοικια του Ἰσραηλ, επορευθη επι παν
ορος υψηλον, και υποκατω παντος ξυλου αλσω- δους, και επορνευσαν εκει.
Καταλαμβανοντες γαρ τα υψηλα των ορων, βουνους τε και τεμενη κατεσκευαζον.
Ειτα το δοκουν διαπλασαντες ειδωλον, προσεκομιζον θυσιας αυτωι, και της εις Θεον
ευσεβειας εις απαν ηφειδηκοτες, τωι ξυλωι ειπαν, οτι Πατηρ μου ει συ, και τωι λιθωι,
Συ εγεννησας με. Ἆρ' ουν ολιγοι τουτο πεπονθασιν; Ουδαμως, φησι· παγγενει γαρ
και παν- οικι πεπλανηνται μικροι και μεγαλοι. Και γουν εφη παλιν προς τον
μακαριον προφητην Ἱερεμιαν· "6Και συ μη προσευχου περι του λαου τουτου, και μη
αξιου περι αυτων εν δεησει και προσευχηι, οτι ουκ εισακου- σομαι. Ἢ ουχ οραις τι
ουτοι ποιουσιν εν ταις πολεσιν Ἰουδα, και εν ταις οδοις Ἱερουσαλημ; Οι υιοι αυτων
συλλεγουσι ξυλα, και οι πατερες αυτων καιουσι πυρ· και αι γυναικες αυτων
τριβουσι σταις του ποιησαι χλυωνας τηι στρατιαι του ουρανου· και εποιησαν σπονδας θεοις αλλοτριοις, ινα παροργισωσι με."6 Ὁσιαι δη ουν τετιμωρηνται ψηφωι.
Ἀναθεντες γαρ τηι κτισει το σεβας και τοις εργοις των ιδιων χειρων λατρευ- σαντες,
αυτοι ταις οικειαις επηντλησαν κεφαλαις τα εκ θειας οργης. Ου γαρ αδικως
εκτεινεται δικτυα πτε- ρωτοις, κατα το γεγραμμενον· και ποιναις υποφερει Θεος
τον ατιμαζοντα την δοξαν αυτου, πεπλανημενηι τε γνωμηι προς παν οτιουν των
εκτοπων απονενευ- κοτα. 9Οι δε Ἐλαμιται ελαβον φαρετρας, αναβαται ανθρωποι
εφ' ιπποις, και συναγωγη παραταξεως. Και εσονται αι εκλεκται φαραγγες σου,
πλησθη- σονται αρματων, οι δε ιππεις εμφραξουσι τας πυ- λας σου, και
ανακαλυψουσι τας πυλας Ἰουδα· και εμβλεψονται τηι ημεραι εκεινηι εις τους εκλεκτους οικους της πολεως, και ανακαλυψουσι τα κρυπτα των οικων της ακρας
∆αβιδ.9 Εις υψος αιρει τα διηγηματα, και του πολεμου την εφοδον μονονουχι
ζωγραφει, και καταπτοει τοις δει- μασι τους ακροωμενους, συνελαυνων ευτεχνως
επι γε το χρηναι ελεσθαι μετανοειν· ουκουν ως ηδη τα στιφη παροντα
καταθεωμενος, εισω τε πυλων γεγονοτα τα τοιαδε φησιν. Ἐλαμιται δε ως απο
πολεως Περσικης, οι εξ αυτης ονομαζονται. Φασι δε τινες ιπποτας αυ- τους ειναι
Σαρακηνους, ιπποτοξοται δε ουτοι και των αγαν ευστοχωτατων, σκληροι τε και
ακαμπεις, και το ελεειν ουκ ειδοτες. Ὅτι δε και αριθμου κρειττονες διδασκει λεγων·
Αι εκλεκται φαραγγες σου πλησθη- σονται αρματων, και οτι εμφραξουσιν οι ιππεις
 
 

186

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας πυλας σου, ως στενοχωρεισθαι λιαν τους ελαυνειν εθελοντας· εισπηδησαντες
δε πασαν οικιαν περιεργα- 70.509 σονται λαμπραν, ανακαλυψουσι δε τα κρυπτα
των οικων της ακρας ∆αβιδ, τουτ' εστι, τον πλουτον των βασιλεων. Ἐβασιλευον
γαρ οι εκ φυλης Ἰουδα, εξ ης γεγονε και ο μακαριος ∆αβιδ. Και ταυτι μεν προς
ιστοριαν ειρησθω παλιν. Ει δε δη και πολεμιων δικην εισελασειαν εις νουν τον
ανθρωπινον η λογισμων ασυνετων στιφη, η και ηδονων σαρκινων· κατακρα- τουσι
μεν ως αλουσης πολεως· απαντα δε αυτης τον πνευματικον αφανιζουσι πλουτον,
ευσεβειας απασης εκπεμποντες, και των εξ αρετης απαμφιεννυντες αυ- τον
λαμπρων ανδραγαθηματων. Ταυτηιτοι φησιν η θεοπνευστος Γραφη· "6Ἐαν πνευμα
του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε, τοπου σου μη αφηις, οτι ιαμα καταπαυ- σει
αμαρτιας μεγαλας."6 Ἀνακοπτομενα μεν γαρ τα τοιαδε των παθων, επι το μειον
ερχεται, και ονινη- σιν η νηψις τους κεχρημενους αυτηι. Ἀνειμεναις δε ωσπερ και
ανεπιπληκτοις ορμαις αει προς το χειρον εξερποντα, κατασειουσιν εκ βαθρων τους
νοητως νυσταζοντας. 9Και ιδοσαν οτι πλειους εισιν, και οτι απεστρε- ψαν το υδωρ
της αρχαιας κολυμβηθρας εις την πολιν, και οτι καθειλον τους οικους Ἱερουσαλημ
εις οχυρωμα του τειχους τηι πολει. Και εποιησατε εαυτοις υδωρ ανα μεσον των δυο
τειχων, εσωτε- ρον της κολυμβηθρας της αρχαιας, και ουκ εν- εβλεψατε εις τον
απαρχης ποιησαντα αυτην, και τον κτισαντα αυτην ουκ ιδετε.9 Καταιτιαται παλιν
των Ἰουδαιων τους δημους ηγουν τους προεστηκοτας και ταις ανωτατω τιμαις κατηγλαισμενους, ως ημαρτηκοτας μεν λογισμου του σωφρονος, πεπραχοτας δε
ασυνετως ουχ οπερ ην ει- κος διασωζειν δυνασθαι κινδυνευουσαν την Ἱερουσα- λημ,
αλλ' οσα την επισκηψασαν αυτοις οργην αγριω- τεραν ετιθει, καταθηγομενου
τροπον τινα και ετι μειζονως εις την επ' αυτοις αγανακτησιν του παντων
κρατουντος Θεου, ατε δη παρεωραμενου, και ουδενος μεν επ' αυτωι πεποιθοτος ετι·
σπουδαις δε μαλλον και ανθρωπινοις επιχειρημασιν οιομενων των εξ Ἰσραηλ
κατευμεγεθησειν δυνασθαι της των πολεμιων χειρος.
Φασι γαρ οτι
απαριθμησαμενοι τας της πολεως οι- κιας, ειτα το αποθετον υδωρ ωσει στοχασμοις
αναμε- τρησαμενοι, συνειδον οτι πλειους εισι, και μετωχε- τευσαν της αρχαιας
κολυμβηθρας το υδωρ εις την πολιν, ινα εχοιεν ωσπερουν ᾤοντο κατα σφας αυτους
το αρκεσαι δυναμενον, ει και μακροτερος γενοιτο πως ο της πολιορκιας καιρος. Και
προσετι τουτωι τας των τειχων οχυρωσεις εποιουντο, φησι, τας της πο- λεως οικιας
κατασειοντες. Και ουκ ενεβλεψατε εις τον απαρχης ποιησαντα αυτην, και τον
κτισαντα αυ- την ουκ ιδετε. Ἔδει γαρ, εδει, φησι, μη ταις εαυτων δυναμεσιν, ηγουν
ευτυχιαις επιθαρσησαι μαλλον, ανατειναι δε της διανοιας τον οφθαλμον εις τον αει
τειχισαντα την αγιαν πολιν. Ὄρη γαρ, φησι, κυκλωι αυτης και Κυριος κυκλωι του
λαου αυτου, ο και δια της του προφητου φωνης επαγγελλεται αυτηι, λεγων· Και
εγω εσομαι αυτηι, λεγει Κυριος, τειχος πυρος κυ70.512 κλοθεν, και εις δοξαν
εσομαι εν μεσωι αυτης· αλλ' ουδενος μεν ηξιωσατε λογου το χρημα, φησι, παρεωρατε δε τα παρα Θεου, και της ανωθεν επικουριας ως κατ' ουδενα τροπον
δεδεημενοι, ταις εκ λιθων επι- βολαις ανοητατα τεθαρσηκατε. Ἀλλ' ην αμεινον παρα
πολυ την αμαχον υμας επικαλεσασθαι χειρα, και ζητη- σαι λαβειν τα εξ ημεροτητος
και φιλανθρωπιας Θεου, Σωτηρα τε και Λυτρωτην ονομαζειν αυτον, ουτω τε
διακειμενους το επι ταις μεταγνωσεσι κατασταξαι δακρυον. 9Και εκαλεσε Κυριος
Σαβαωθ εν τηι ημεραι εκεινηι κλαυθμον και κοπετον, και ξυρησιν, και ζωσιν σακκων,
αυτοι δε εποιησαντο ευφροσυνην και αγαλλιαμα, σφαζοντες μοσχους, και θυοντες
προβατα, ωστε φαγειν κρεα, και πιειν οινον, λεγοντες· Φαγωμεν και πιωμεν, αυριον
γαρ απο- θνησκομεν. Και ανακεκαλυμμενα ταυτα εστιν εν τοις ωσι Κυριου Σαβαωθ,
οτι ουκ αφεθη- σεται υμιν αυτη η αμαρτια, εως αν αποθα- νητε.9 Ἀληθες οτι κατα
το γεγραμμενον· "6Ὅταν ελθηι ασεβης εις βαθος κακων, καταφρονει·"6 τουτο
 
 

187

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεπον- θοτας κατιδοι τις αν τους εξ Ἰσραηλ. Ἐν δειμασι γαρ γεγονοτες του παντος
κακου, και απηρτημενον εαυτοις ορωντες τον κινδυνον τον απο γε της Ἀσσυ- ριων
ωμοτητος, ειτα δεον ταις σφων αυτων ραιθυμιαις εποιμωζοντας εκμειλισσεσθαι
Θεον, κομμον τε και ξυρησιν, και ζωσιν σακκων ποιεισθαι, καιρου προς τουτο
καλουντος, προς παν ετραποντο τουναντιον. Ἀπαυδησαντες γαρ ωσπερ, και οιον εις
απαν απ- ηλγηκοτες τρυφας επετηδευον, και τα ευφροσυνης εργα πληρουντες
εσπουδαζον, μοσχους τε και προβατα καταθυοντες, μεθυσκομενοι τε και ταις υπερ
κορον ενσπαταλωντες τρυφαις, και μην και τα εξ απογνω- σεως και φρενος αγριας
και ατημελους αλληλοις επι- φθεγγομενοι· "6Φαγωμεν και πιωμεν, αυριον γαρ
αποθνησκομεν."6 Ὠηθησαν γαρ κατα το εικος, οτι και ανηκοος εσται των τοιουτων
ο Θεος· Ἀλλ' εστιν ανακεκαλυμμενα ταυτα, φησιν, εν τοις ωσιν αυτου· και ουκ αν
υμιν αφεθειη η αμαρτια αυτη, εως αν αποθανητε, τουτ' εστι, κατοιχησεσθε παντως
εις θα- νατον και φθοραν, και δια ταυτην υμιν την αμαρτιαν. Χρη τοινυν ημας εν
ημεραις οργης, ηγουν τοις εκ των πειρασμων περιθραυομενους δειμασι, μη υπτιουσθαι προς ραιθυμιαν, πενθειν δε μαλλον και προσ- ιεναι δεδακρυμενους τωι
φιλαγαθωι Θεωι, και τοις εκ νηστειας πονοις εαυτους καταικιζοντας ελεεισθαι ζητειν, εκεινο βοωντας δια της του Ψαλλοντος φωνης· "6Ἴδε την ταπεινωσιν μου και
τον κοπον μου, και αφες πασας τας αμαρτιας μου."6 Ἐπειδη δε φησιν ο προφητης εν
τουτοις, οτι Ἐκαλεσε Κυριος Σαβαωθ εν τηι ημεραι εκεινηι κλαυθμον και κοπετον, και
ξυ- ρησιν, και ζωσιν σακκων, δειν ωιηθην τας του Μη- χαιου φωνας, μαλλον δε τας
δια του προφητου παρα Θεου γενομενας ενυφηναι τοις λογοις. Γεγραπται δε
ουτως· "6Και νυν λεγει Κυριος ο Θεος ημων· Ἐπι- στραφητε προς με εξ ολης της
καρδιας υμων, εν νη- στειαι και εν κλαυθμωι και εν κοπετωι, και διαῤρηξατε τας
καρδιας υμων και μη τα ιματια υμων, και επι- 70.513 στρεψατε προς Κυριον τον
Θεον υμων, οτι ελεημων και οικτειρμων εστιν, μακροθυμος και πολυελεος, και
μετανοων επι ταις κακιαις. Τις οιδεν ει επιστρε- φει και μετανοησει, και υπολειψεται
οπισω αυτου ευ- λογιαν, θυσιαν και σπονδην Κυριωι τωι Θεωι ημων; Σαλπισατε
σαλπιγγι εν Σιων, αγιασατε νηστειαν, κηρυξατε θεραπειαν, συναγαγετε λαον,
αγιασατε Ἐκκλησιαν, εκλεξατε πρεσβυτερους, συναγαγετε νη- πια θηλαζοντα
μασθους, εξελθετω νυμφιος εκ του κοιτωνος αυτου, και νυμφη εκ του παστου
αυτης. Ἀνα μεσον της κρηπιδος και του θυσιαστηριου κλαυσονται οι ιερεις οι
λειτουργουντες Κυριωι, και ερουσι· Φεισαι, Κυριε, του λαου σου, και μη δωις την
κληρονομιαν σου εις ονειδος του καταρξαι αυτων εθνη, οπως μη ειπωσιν εν τοις
εθνεσι, Που εστιν ο Θεος αυτων;"6 Θεου τοιγαρουν κατ' εκεινο καιρου κλαυθμον
καλουντος και κοπετον, και ξυρησιν και ζωσιν σακκων, ευφροσυνας εποιουντο,
καταθηγοντες εφ' εαυτοις και ετι μειζονως εις ακαθεκτον οργην τον απολεσαι τε
και διασωσαι δυναμενον.
9Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Πορευου εις τον
παστοφοριον προς Σομναν τον ταμιαν, και ειπον αυτωι· Τι συ ωδε, και τι σοι εστιν
ωδε; οτι ελατομησας σαυτωι ωδε μνημειον, και εποιησας σαυτωι εν υψηλωι
μνημειον, και εγραψας σαυτωι εν πετραι σκηνην; Ἰδου δη Κυριος Σαβαωθ εκβαλει
και εκτριψει ανδρα, και αφελει την στο- λην σου, και τον στεφανον σου τον ενδοξον,
και ριψει σε εις χωραν μεγαλην και αμετρητον, και εκει αποθανηι· και θησει το αρμα
σου το κα- λον εις ατιμιαν, και τον οικον του αρχοντος σου εις καταπατημα, και
αφαιρεθησηι εκ της οικονο- μιας σου και εκ της στασεως σου.9 Σομνας εγενετο
ταμιας χρηματων, και ποιων ουπω σαφες, ποτερον ποτε των ιερων, και
εκνεμηθεντων τωι ναωι, ηγουν των βασιλικων, εοικε δε μαλλον τηι των ιερων
χρηματων επικεισθαι συγκομιδηι, και τοις αναγκαιως και χρειωδως δαπανωμενοις
εσθ' οτε προς επανορθωσιν σκευων ιερων. Φασι δε αυτον και εξ αιματος οντα του
Λευι τοις της αρχιερωσυνης αυχη- μασιν ορασθαι διαπρεπη. Μεγαλοφρων δε τις και
 
 

188

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπεροφρυς αγαν ην, και τοις λυπουσι δυσαντητος, και πλεονεξιαις επιπηδων, και
λημματων αισχρων ηττωμενος, και φιλοκομπιας εραστης, και τας εξ ανθρωπων
τιμας αει θηρωμενος. Ταυτηιτοι και μαλα εικοτως Θεωι κατεστυγμενος, μελλουσης
τοινυν οσον ουδεπω καταδηιουσθαι της Ἰουδαιας, αλωναι δε και αυτης της
Ἱερουσαλημ, οτε και νενικηκοτες οι Βα- βυλωνιοι μετεκομισαν εις την εαυτων
αιχμαλωτον τον Ἰσραηλ, μνημειον εαυτωι περιφανες ο Σομνας ειργαζετο, και
πολυτελεστατην αυτωι την κατα- σκευην ενετιθει. Ἐν ηθει τοινυν ο παρα Θεου προς
αυτον εγενετο λογος. Τι γαρ τωι προφητηι φησι; Πο- ρευου εις το παστοφοριον, χωρος
ουτος εν τωι ναωι, προς Σομναν τον ταμιαν, και ειπον αυτωι· Τι συ ωδε; και τι σοι
εστιν ωδε; Τουτ' εστι, ποιον ενταυθα κλη- ρον εχεις; η πως ωδε μενεις; ∆ια τι γαρ
λελατομη- κας σεαυτωι μνημειον και εγραψας εν πετραι σκηνην;
70.516 Τι αρ'
εσται; και τι το επηρτημενον; η ποιοις αρα, φησιν, ομιλησεις κακοις; Ἰδου δη Κυριος
Σαβαωθ εκ- βαλει και εκτριψει ανδρα. Ἀπυχοντο γαρ, ως εφην, αιχμαλωτοι μετα
των αγελαιων οι δυνατωτατοι, και εκκεκριμενην εχοντες την κατα των αλλων
υπεροχην. Ἐπειδη δε απεκομισθη και αυτος εις αιχμαλωσιαν, αφηιρηται μεν ο της
αρχιερωσυνης αυτου στεφανος, εῤριπται δε ως σκευος αχρηστον εις γην αμετρητον,
εκει τεθνηξομενος ελεου διχα παντος, ουκετι λαμ- προις οχημασι καθα και πρωην
εμβεβηκως, σεσα- λευμενος δε μαλλον και εξωσθεις εις απαν της εγχειρισθεισης
οικονομιας αυτωι και της στασεως, τουτ' εστι, του παρεσταναι και λειτουργειν τωι
Θεωι. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, καλεσω τον παιδα μου Ἐλιακειμ τον του
Χελκιου, και εν- δυσω αυτον την στολην σου, και τον στεφα- νον σου δωσω αυτωι,
και το κρατος και την οικο- νομιαν δωσω εις τας χειρας αυτου· και εσται ως πατηρ
τοις ενοικουσιν εν Ἱερουσαλημ, και τοις ενοικουσιν Ἰουδα, και δωσω την δοξαν ∆αβιδ αυτωι, και αρξει, και ουκ εσται ο αντιλεγων· και στησω αυτον αρχοντα εν τοπωι
πιστωι, και εσται εις θρονον δοξης του οικου του πατρος αυ- του, και εσται πεποιθως
επ' αυτον πας ενδοξος εν τωι οικωι του πατρος αυτου, απο μικρου εως μεγαλου, και
εσονται επικρεμαμενοι εν αυτωι εν τηι ημεραι εκεινηι.9 Ουπω της ιστοριας αποφοιται
το διηγημα, φερεται γαρ ετι κατα Σομνα του ταμιου, λαχοντος μεν της ιερωσυνης
την δοξαν, κατακεχρημενου δε ουτως αυτηι και κατα παντος ιοντος του
κατεζευγμενου, ως και αφορητως πλεονεκτειν και απαξ απλως ουδεν εχειν των
εκτοπων ανεπιτηδευτον. Ἀποῤριφεντος δη ουν αυτου, τουτ' εστιν, αποκομισθεντος
εις χωραν μακραν και αμετρητον, Καλεσω, φησι, κατ' εκεινο του καιρου τον παιδα
μου Ἐλιακειμ τον του Χελκιου. Παιδα δε αυτον ιδιον αποκαλων μεμαρτυρηκε το
ευηνιον· οτι δε χαριειται της ιερωσυνης την δοξαν αυτωι καθιστη- σιν εναργες·
στεφανωσειν αυτον υπισχνουμενος και λεγων, οτι και στολην αυτωι δωσει, και την
οικονο- μιαν και το κρατος, τουτ' εστι, το δυνασθαι κρατειν των υπο χειρα λαων.
Μεμαρτυρηκε δε προς τουτοις, οτι και εσται χρηστος, ου κατα γε τον Σομναν υπεροφρυς, αλλ' οια πατηρ, η πιστος και αγαθος. Ἔσται δε δια τουτο και εστηριγμενος εν
τοπωι πιστωι, τουτ' εστι, βεβαιως αυτωι σωζομενωι και μενοντι, ως ελε- σθαι και
παντα ενδοξον και επιφανη μονονουχι και επ' αυτωι ποιεισθαι την ελπιδα, ουχ ως
εις Θεον, πολ- λου γε και δει, αλλ' ως εις πατερα χρηστον. Προστη- σεται γαρ και
υπερασπισει μικρου και μεγαλου, φησιν. Ἀγαπηθησεται δε ουτως, ως και εκκρεμασθαι δοκειν αυτου τους υπο χειρα λαους. Και ταυτι μεν, ως εφην, ο της ιστοριας
ημιν εισκομιζει λογος. Ἔοικε δε παλιν δια της εσωτατω θεωριας ημιν το Χριστου
μυστηριον υπαινιττεσθαι. Τηι μεν γαρ κατα νομους ιερωσυνηι κατεστεμμενοι οι
Γραμματεις τε και Φαρισαιοι γεγονασι μεν ουκ ευηνιοι, σκληροι τε και αλαζονες,
και ερασιχρηματοι, και βαλαντιων 70.517 αδρων ερασται, και παν οτιουν των τωι
Θεωι κατεστυ- γημενων επιτηδευοντες. Και γουν αυτος ο προφητης Ἡσαΐας εν αρχηι
του βιβλιου φησι· "6Πως εγενετο πορνη πολις πιστη Σιων, πληρης κρισεως εν, ηι δι 
 

189

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καιοσυνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται;"6 Το αργυριον υμων αδοκιμον· οι
καπηλοι σου μισγουσι τον οινον υδατι· οι αρχοντες σου απειθουσι, κοινωνοι
κλεπτων, αγαπωντες δωρα, διωκοντες ανταποδομα, ορφανοις ου κρινοντες, και
κρισει χηρας ου προσ- εχοντες. Αιτιαται δε αυτους και αυτος ο Σωτηρ ουτω λεγων·
"6Ουαι υμιν, Γραμματεις και Φαρισαιοι υπο- κριται, οτι αποδεκατουτε το ανηθον και
ηδυοσμον και το κυμινον, και αφηκατε τα βαρυτερα του νομου, την κρισιν, το
ελεος, και την πιστιν."6 και το ετι τουτων ανοσιωτερον, γεγονασι και κυριοκτονοι.
Ταυ- της ενεκα της αιτιας, εξωσθησαν μεν των της ιερω- συνης γερων,
αποκεκινηνται δε του καταρχειν λαων, και εκβεβληνται της εγχειρισθεισης αυτοις
κατα νο- μον οικονομιας, εξωτε στεφανων γεγονασιν ιερων, και στολης
ιεροπρεπους· κεκληται δε μετ' εκεινους ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ο μεγας
ημων αρχι-ερευς. Ὡς γαρ ο μακαριος γραφει Παυλος· "6Ουχ εαυτωι τις αρπαζει την
τιμην, αλλα καλουμενος υπο του Θεου, καθως ο Χριστος ουχ εαυτον εδοξασεν εις το
γενηθηναι αρχιερεα, αλλ' ο λαλησας προς αυτον, Συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την
ταξιν Μελχισεδεκ."6 Θεος γαρ ων φυσει και των ολων Κυριος, και τας παρα
παντων λατρειας δεχομενος, επειδη γεγονεν ανθρωπος, κεχρηματικεν ημων και
αρχιερευς. Λαβειν δε λεγεται και την δοξαν ∆αβιδ, τουτ' εστι, την επι γε τον Ἰσραηλ
αρχην τε και βασιλειαν· Ἰσραηλ δε φαμεν ου τον κατα σαρκα παντως, αλλα τον εν
πνευματι και νοητον. Ου γαρ παντες, φησιν, οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ, ουδ' οτι
εισι σπερμα Ἀβρααμπαντες τεκνα, αλλ' οσοι δια πιστεως δεδικαιωνται,
κατακολουθησαντες τοις ιχνεσι του πατρος Ἀβρααμ, ουτοι και τεκνα αυτου, και της
επαγγελιας υιοι και Ἰσραηλ χρηματιζουσιν. Ἀναδειχθεντος τοινυν του παντων
ημων αρχιερεως Χριστου, Ουκ εσται, φησιν, αντιλεγων. Ου γαρ ωφελησει εχθρος εν
αυτωι, και υιος ανομιας ου προσθησει του κακωσαι αυτον. Και καθ' ετερον δε
τροπον. Ἀντειρηκε μεν γαρ ο Ἰσραηλ, ησμενησε δε τα εθνη το υπ' αυτωι
βασιλευεσθαι. Και γουν ευρισκεται λεγων δια φωνης του ∆αβιδ, περι μεν του
Ἰσραηλ· "6Ῥυσαι με εξ αντιλογιων λαου·"6 περι γε των εθνων, "6Καταστησεις με εις
κεφαλην εθνων· λαον ον ουκ εγνων εδουλευσε μοι, εις ακοην ωτιου υπηκουσε μου.
Υιοι αλλοτριοι εψευσαντο μοι, υιοι αλλοτριοι επαλαιωθησαν, και εχωλαναν απο
των τριβων αυτων. Πεπαλαιωνται γαρ και εγγυς γεγονα- σιν αφανισμου,
κεκλασμενην δε ωσπερ εσχηκασι την διανοιαν, υιοι γεγονοτες αλλοτριοι, τουτ'
εστιν, οι εξ Ἰσραηλ."6 Παλαι μεν γαρ ην πρωτοτοκος, επειδη δε κατεψευσαντο του
Χριστου, γεγονασιν αλλοτριοι.
Τεκνα γαρ απωλειας, υιοι γεεννης κεκληνται
λοιπον. Ἀλλ' οταν, φησιν, αναδειξω τον Ἐλιακειμ (ος ερμη-νευεται Θεου αναστασις·
εγηγερται γαρ εις επικου- 70.520 ριαν ημων Θεος ων ο Λογος, ο και παλαι λεγων·
Ἀπο της ταλαιπωριας των πτωχων, και απο του στεναγμου των πενητων νυν
αναστησομαι, λεγει Κυ- ριος), τοτε, φησιν, εσται επ' αυτωι πεποιθως πας ενδο- ξος εν
τωι οικωι του πατρος αυτου. Οικος δε του Πα- τρος του Χριστου τις αν ετερος ειη παρα
την Ἐκκλη- σιαν; Ἀλλ' ει τις εστιν ενδοξος εν αυτηι, ουτος εσται πεποιθως επι
Χριστωι, και ουχι δη μονος ενδοξος, αλλα γαρ και ει τις ειη βραχυς κατα γε τον
κοσμον φημι. ∆ικαιος γαρ και απροσωποληπτος ο των ολων Θεος, κατα το μετρον
δε μαλλον της πνευματικης ηλικιας, οι μεν γαρ εισι πατερες, οι δε και ετι τεκνα,
νεανιαι τε και εφηβοι νοητως.
9Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Κινηθησεται ο
ανθρωπος ο εστηριγμενος εν τοπωι πιστωι, και πεσειται, και αφαιρεθησεται η δοξα η
επ' αυτον, οτι Κυριος ελαλησεν.9 Μετα την ουτω μακραν αφηγησιν, συντομος και
βραχυς εισκεκομισται λογος των θειων κριματων εμφανιζων την αποτομιαν, και
οιονει βασιλεως μετα της πρεπουσης εξουσιας οριζοντος γιγνεσθαι. Βλε- πει δε
παλιν η της αποφασεως δυναμις, ει μεν βου- λοιτο τις, εις Σομναν τον ταμιαν· ει δε
δη και πλατυτερον επι των κατα νομον ιερουργουντων, ουτω συνησει, καθα και
 
 

190

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποδεδωκαμεν αρτιως. Οι γαρ δοκουντες εν βεβαιωσει κεισθαι της ευημεριας, τουτο
γαρ εστι το εστηριχθαι. δοκειν εν τοπωι πιστωι, πε- πτωκασι τε και της ενουσης αυτοις
αφηιρηνται δοξης, επαμυνοντος ουδενος, ηγουν ανορθουν ισχυοντος τους ηδη
κατηρεγμενους, οτι Κυριος ελαλησεν. "6Ἐαν γαρ κλεισηι κατ' ανθρωπου, τις
ανοιξει;"6 φησιν.
{1ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΤΥΡΟΥ.}1
9Ὀλολυξατε, πλοια Καρχηδονος, οτι απωλετο, και ουκετι ερχονται, εκ γης
Κιτιαιων ηκται αιχμαλωτος.9 Φερε δη παλιν διατρανουν ως ενι σπουδαζοντες και
τα επι γε τηι Τυρωι παρα Θεου κεχρησμωιδημενα την ιστοριαν προαφηγησομεθα, και
τινα τροπον ηλω τε και απολωλε και αιχμαλωτος ηκται, κατα το γεγραμμενον,
σαφες καταστησωμεν. Ὅτε τοινυν οι Βαβυλωνιοι την Ἰουδαιαν καταδηιωσαντες,
κατεμπρησαντες δε και αυ- την την αγιαν πολιν, απεκομιζον αιχμαλωτον τον
Ἰσραηλ, τα κυκλωι και περιοικα των αλλοφυλων εθνη, θρασυν και απυλωτον
ανοιγουντα στομα, την του Θεου δοξαν κατακερτομειν επεχειρουν. Ἔφασκον γαρ
μη δεδυνησθαι σωζειν αυτους, ηττησθαι δε μαλλον και αυτον τον επικουρουντα
Θεον της των Ἀσσυριων χειρος, μαλλον και τους παρα σφισι θεους ᾤοντο μεν ειναι
και αλκιμωτερους του των Ἑβραιων Θεου, προεσταναι δε και ανατειχιζειν αυτους,
εξω τε πασης εφοδου τηρειν, και αμεινους αποφαινειν των Βαβυλωνιων. Και καθ'
ετερον δε τροπον συγκατεληΐζοντο και αυτοι το των Ἰου- δαιων εθνος, τουτο μεν
πεπονηκοσιν επιθεμενοι, και αρπαζοντες τους υπολελειμενους· τουτο δε και ανατιθεντες τοις ψευδωνυμοις θεοις σκευη τε ιερα, και της κατα νομον λατρειας ως εξ
αναγκης εκπεμπον- τες τους υπο ζυγα γεγονοτας της υπ' αυτοις δου- 70.521 λειας.
Και γουν εφασκε Θεος δι' ενος των αγιων προφητων· "6Και τι και υμεις εμοι, Τυρος
και Σιδων, και πασα Γαλιλαια αλλοφυλων; μη ανταπο- δομα υμεις ανταποδιδοτε
μοι, η μνησικακειτε υμεις επ' εμοι; Ὀξεως δε και ταχεως ανταποδωσω το
ανταποδομα υμων εις κεφαλας υμων, ανθ' ων το αργυ- ριον μου, και το χρυσιον μου
ελαβετε, και τα επι- λεκτα μου και τα καλα εισηνεγκατε εις τους ναους υμων, και
τους υιους Ἰουδα, και τους υιους Ἰσραηλ απεδοτε τοις υιοις των Ἑλληνων, οπως
εξωσητε αυτους εκ των οριων αυτων."6 Ἥλω τοινυν και η Τυ- ρος εξ οργης Θεου,
κατα τοιονδε τινα τροπον· ην μεν γαρ νησος ετι πορθμειου δια μεσου κεχωρηκοτος, και ου μακροις διαστημασι της ηπειρου διειρ- γοντος. Ἐπειδη δε ηκεν ο
Βαβυλωνιος, ζητει τε αυτην ομου ταις αλλαις ελειν, εκελευσε τε ταις υπο χειρα
στρατιαις την μεταξυ καταχωννυντας θαλασσαν, τηι τε ηπειρωι συναπτειν αυτην, και
νησον ουκετι μενειν εαιν. Ου δη γεγονοτος η και εσεσθαι προσδοκηθεντος ουκ εις
μακραν, οι πλειστοι των εν τηι Τυρωι, ατε δη και εμποριαν εχοντες το επιτηδευμα,
και ναυσι- πορειν ειωθοτες απενηχοντο της νησου παισι τε ομου και γυναιοις, και
εις ετερας απυχοντο πολεις τε και κωμας. Εισελασαντες τοινυν οι Βαβυλωνιοι τους
εναπομειναντας απεκτονασιν, ειλον τε πολλους, και τα τοις νενικηκοσι συνηθη
δεδρακασι, πλην ου μετριως λελυπηνται μεμαθηκοτες οτι πλειστοι τε οσοι, και των
αγαν επιφανεστερων εν αυτηι ναυσιν ενθεν- τες τα οντα πεφευγασι. Μεμνηται δε της
ιστοριας, και της Ἐζεκιηλ προφητειας ο λογος. Ἔφη γαρ ουτω προς αυτον ο των
ολων Θεος· "6Υιε ανθρωπου, Ναβουχοδο- νοσορ βασιλευς Βαβυλωνος
κατεδουλωσατο την δυνα- μιν αυτου δουλειαι μεγαληι επι Τυρου. Πασα κεφα- λη
φαλακρωμα, και πας ωμος μαδων, και μισθος ουκ εγενηθη αυτωι και τηι δυναμει
αυτου, αντι της δουλειας της σκληρας ης εδουλευσεν επι Τυρον. Ἀντι τουτου
δεδωκα αυτωι γην Αιγυπτου."6 Μετα γαρ τοι την Τυριων αλωσιν επι το των
Αιγυπτιων εθνος μετετιθει την μαχην ο Βαβυλωνιος. Ταυτησι της ιστοριας
διαμεμνηται νυν ο μακαριος προφητης Ἡσαΐας, και ολολυζειν κελευει τα της
 
 

191

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Καρχηδονος πλοια. Ὀλολυζειν δε δηλον οτι την Τυρον οτι απω- λετο, και ουκετι
ερχονται εκ γης Κιτιεων. Φασι δε τας Κιτιεις οι μεν νησους Ἑλλαδικας, ητοι Μακεδονικας· οι δε σημαινεσθαι δια τουτου διαβεβαιουνται την Κυπρον, ως εκ μιας των
εν αυτηι πολεων, ουτως ωνομασμενης. Ὀλολυζετε δε, φησι, δια ποιαν αιτιαν; ηκται
γαρ αιχμαλωτος. Ἀλλ' ισως ερει τις, Ἐποιμωζειν κελευει τηι Τυρωι την Καρχηδονα,
ητοι τας εκειθεν ναυς; ∆ια ποιαν αιτιαν; αποικοι γαρ
Τυριων γεγονασι
Καρχηδονιοι. Ἐφρονουν τε μεγα-λως εχοντες μητερα την Τυρον, επισημοτατην τε
ομου και αλκιμωτατην εν νησοις, ταις κατα γε φημι την ευαν. Φασι δε και τους εκ
γης Κιτιεων μεγαλοφρονειν επ' αυτηι, και τοις των εμποριων κερδεσιν εντρυφαιν.
Ὀλολυζετε τοινυν, φησιν, οι της Καρχηδονος εμποροι, ητοι τα πλοια, απολωλε γαρ.
Ὀλολυζετω δε και η Τυρος, ου γαρ ετι ερχονται εκ της Κιτιεων. Ἦκται γαρ
αιχμαλωτος.
70.524 9Τινι ομοιοι γεγονασιν οι κατοικουντες εν τηι νησωι,
μεταβολοι Φοινικης, διαπερωντες την θα- λασσαν εν υδατι πολλωι, σπερμα
μεταβολων, ως αμητου εισφερομενου, οι μεταβολοι των εθνων.9 Ποιοις αρα, φησι,
των εθνων παρεικασωμεν τους ταυτην κατοικουντας την νησον; τινες τοιαυτα πεπονθασι, η και ουτως πεπορθηνται, καθα και οι μεταβολοι της Φοινικης; Ἐμπορια
γαρ Τυροις το επιτηδευμα, και το διαπλειν την θαλασσαν εν σπουδηι, κερδων ενεκα
και λημματων. Προστι- θεις δε οτι σπερμα μεταβολων, εδειξεν οτι και πα- τρωιον
αυτοις το δυσγενες, και εκ ριζης ανε- φυσαν πονηρας, και φιλοκερδιας ηττονες
ανωθεν αυτοις και προγονοι. Οι δε και αριθμου κρειττονες, οσοι την ουτως αισχραν
παρ' αυτοις επιτηδευοντες ζωην, διδασκει λεγων· Ὡς αμητου εισφερομενου οι
μεταβολοι των εθνων. Σιτου γαρ αμηθεντος, ηγουν ασταχυων εν αγρωι, πολλη των
δραγματων παντα- χοθεν η εισφορα, και η εις την αλω συγκομιδη. 9Αισχυνθητι,
Σιδων, ειπεν η θαλασσα· η δε ισχυς της θαλασσης ειπεν, Ουκ ωδινον ουδε ετεκον,
ουδε εξεθρεψα παρθενους, ουδε υψωσα νεανισκους.9 Ἄποικοι μεν Τυριων οι
Καρχηδονιοι. Πλην εσχη- κασι μητερα Τυριοι την Σιδωνα· Ἀπο γαρ της Σιδωνος ην
η Τυρος. Πλην ως επι γε θυγατρι λαμ- πραι και διαβοητωι τηι Τυρωι μεγα πεφρονηκε
Σιδων. Ἐπειδη δε ηλω, και ηκται αιχμαλωτος, τοτε φησιν η θαλασσα, τουτ' εστιν, αι
κατα θαλασσαν νησοι πασαι λοιπον ερουσιν· Αισχυνθητι, Σιδων, απολωλε γαρ των
σων αυχηματων το καλλιστον, και φρουδη γεγονεν η παλαι δεινη και αλκμαιοτατη,
πλουτωι τε πολλωι διαφανεστατη. Ουκουν η μεν θαλασσα ταυτα ερει· Αυτη δε της
θαλασσης η ισχυς, τουτ' εστιν, η κατισχυουσα των νησων, η Τυρος δε δηλονοτι ταις
εαυτης εποιμωζουσα συμφοραις, οταν ηδη γυμνην εαυτην των οικητορων, και
τεκνων ερημην, τοτε δη παντως ερει, το, ουκ ωδινον, ουδε ετεκον, ουδε εξ- εθρεψα
νεανισκους, ουδε υψωσα παρθενους. Ἐν ισωι γαρ γεγονα, φησι, ταις μη τεκουσαις
ολως, μηδ' αναθρεψασαις, η νεανισκους η παρθενους, δια τοι το παντας αρδην
καθικεσθαι προς απωλειαν, περιλει- φθηναι δε παντελως ουδενα.
9Ὅταν δε
ακουστον γενηται Αιγυπτωι, ληψεται αυτους οδυνη περι Τυρου.9 Ουκ ηγνοηκεν ο
προφητης, οτι καθαπερ ηδη προειπον, μετα την Τυριων αλωσιν, επι την των
Αιγυπτιων χωραν μεταφοιτησειν εμελλεν ο Ἀσσυ-ριος. Ὅταν τοινυν, φησιν,
ακουστα ταυτα γενηται παρα τοις Αιγυπτιοις, τοτε και αυτοι παντη τε και παντως
οδυνηθησονται, ουχ οτι πεπορθηται τυχον η Τυρος, αλλ' οτι μεταπεφοιτηκεν επ'
αυτους τα εκ του πολεμου κακα. 9Ἀπελθετε εις Καρχηδονα, ολολυζετε, οι κατοικουντες εν τηι νησωι ταυτηι.9 Ἐν ηθει πολλωι της προφητειας ο λογος. Ου γαρ τοι
κυριως τε και αληθως απανιστασθαι της Τυριων παρακελευεται, μεταχωρειν δε
μαλλον εις Καρχηδονα, αλλ' ουδε ολολυζειν απλως, αλλ' οιον κατονειδιζειν
φυγοντας, και αμετρητωι δειλιαι συντεθραυσμενους. Χρηναι δε φησιν εποιμωζειν
αυτους εαυτοις, και
70.525 ταις επενηνεγμεναις αυτοις συμφοραις. Ἄμφω δε
ταυτα θηλυπρεπη, και μειρακιοις μαλλον, και τοις ηδη παρηβηκοσιν αρμοδιωτερα.
 
 

192

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πολεμου μεν γαρ περιηγγελμενου, και κατα χωρας ητοι πολεως ερχε- σθαι
προσδοκωμενου, απαν μεν οσον εστιν εν ακμαις ευτρεπιζεται προς μαχην, και
γυμναζει τα τακτικα, και ταις των πολεμιων φαλαγξι, καν ει μηπω παρειεν, το γε
ηκον εις προθυμιας επιμαινεται. Γυναια δε και μειρακια τα εις φυγην μελεται, και
ολολυζει κλαιοντα. Ἕτοιμα γαρ αει πως εις φοβον και θρηνους μειρακιον και γυνη.
Ἐπιμειδιαι τοιγαρουν ο των ολων Θεος ταις Τυριων ανανδριαις. Φευγουσι γαρ και
ολολυζουσιν οι παλαι κρατουντες εν μαχαις δεινοι και δυσαντητοι, θρασεις και
αναλωτοι. 9Ουχ αυτη υμων η υβρις η απαρχης, πριν η παραδοθηναι αυτην; Τις
ταυτα εβουλευσεν επι Τυρον; Μη ησσων εστιν, και ουκ ισχυει; Φθασας εφην, οτι
των Ἱεροσολυμων πεπορθημενων, κατεμπρησθεντος δε και αυτου του ναου παρα
της των Ἀσσυριων στρατιας, τα κυκλωι και ομορα των εθνων επεγαννυντο μεν ως
απολωλοτι τωι Ἰσραηλ, και ως εισαπαν εκκεκομμενωι, και εσειον επ' αυτοις τας
σφων αυτων κεφαλας· ᾤοντο δε οτι πεπτωκασιν υπο χειρας εχθρων, ου δια γε τας
αυτων αμαρτιας, αλλ' οτι μαλλον ητονησεν ο σωζων αυτους, και κρειττους
γεγονασι της του Θεου χειρος οι κεκρατη- κοτες. Τι ουν, ω Τυριοι, φησιν; Ου πριν
αυτην παραδοθηναι, ταυτην εποιησασθε κατ' εμου την υβριν; ουκ ελεγετε την εμην
ισχυν ηττω και εν μειοσιν ειναι των υμετερων θεων; Τις ουν αρα, φησιν, ταυτα
εβουλευσεν επι Τυρον; Ἐγω δηλονοτι, ον υμεις ηττονα τε και αναλκιν ειπειν
τετολμηκατε. Ἐξ αυτων τοιγαρουν κατατεκμηρασθε των πραγμα- των, ποτερον
ποτε ηττων εστι των παρ' υμιν θεων, η ουκ ισχυει; Ἐγω μεν γαρ πλημμελουντα εις
εμε παραδεδωκα τοις εχθροις τον εξηνιον Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε πλουτειτε θεοις, και
πολλοι παρ' υμιν οι τιμωμενοι, τις αρα αυτων την τοιανδε σκεψιν εβου- λευσατο
κατα Τυρου; Τις παραδεδωκε τοις εχθροις; χαλεπον ουν αρα το δια πειρας αυτης
εκδεχεσθαι απερ αν πρεποι παθειν. ∆ει δε οιμαι τους νουνεχεστα- τους, ισχνοις
διανοιας ομμασι μακροθεν οραιν το τελουν εις ονησιν, και μεμαστιγωμενοις αγιοις
μη επαγαλλεσθαι, μητε μην οιεσθαι την αει σωζουσαν αυτους ατονησαι χειρα,
εννοειν δε μαλλον οτι περι- πιπτουσιν εσθ' οτε και πειρασμοις εφιεντος Θεου. 9Οι
εμποροι αυτης ενδοξοι, αρχοντες της γης. Κυριος Σαβαωθ εβουλευσατο παραλυσαι
πασαν την υβριν των ενδοξων, και ατιμασαι παντα ενδοξον επι της γης.9 Μετεισι
παλιν ο λογος επι γε το δειν απογυμνουν της ενουσης αλαζονειας αυτοις το
υπερφερες, και μεντοι προς τουτωι το ακορεστον εις φιλοκερδιας. Ἔμποροι γαρ
οντες, φησι, και ουτως αισχρον και δυσγενες εχοντες το επιτηδευμα, εις τοσουτον
και δοξης και υπεροχης κεχωρηκασιν, ωστε και τας τοις αρχουσι πρεπωδεστατας
αναδεσμεισθαι τιμας, και στεφανοις τοις επ' ευκλειαι γενεσθαι γνωριμωτατους.
Ἀλλ' ο των δυναμεων Κυριος, φησιν, εβουλευσατο
70.528 παραλυσαι την υβριν
των ενδοξων και ατιμασαι παντα τοιουτον. Ψηφον δε αυτων την τοιαυτην
καθοριζοντος Θεου, και τομον επαγοντος κριμα, τις επαμυναι δυναμενος, η τις αν
την θειαν αποσοβησειεν οργην; τις γαρ εσται κρειττων της πανσθενους εξουσιας; Ἢ
την χειρα την υψηλην τις αποστρεψει, κατα το γεγραμμενον; Ουκουν μη οιεσθωσαν,
φησιν, οτι τοις ιδιοις θεοις προσκεκρουκοτες κατεκομισθησαν εκ δοξης εις ατιμιαν,
ιστωσαν δε μαλλον οτι κριμα γεγονε Κυριου Σαβαωθ, καθ' ου τετολμηκασιν ειπειν.
Ὅτι και ησσων εστιν και ουκ ισχυει. Ουκουν λεγω- μεν και ημεις τοις παρανομουσι
μη παρανομειν, και τοις αμαρτανουσι μη υψουτε κερας, μητε μην αν- οσιως
επαιρειν αυτο, και αδικιαν λαλειν κατα του παντων κρατουντος Θεου. 9Ἐργαζου
την γην σου· και γαρ πλοια ουκετι ερχονται εκ Καρχηδονος. Ἡ δε χειρ σου ουκετι
ισχυσει κατα θαλασσαν, η παροξυνουσα βασι- λεις.9 Μετατιθησι, φησι, τας σπουδας
εξ εμπορικων επιτηδευματων εις γεωπονιας. Ου γαρ ταις οτι μαλι- στα φιλαιταταις
εμποριαις κεχρησηι παλιν, ουδε ηξουσιν εκ Καρχηδονος οι τον αμετρητον σοι πλουτον συλλεγοντες, και την σην υποτρεχοντες χειρα, τουτ' εστι, την δυναμιν. ∆υνησηι
 
 

193

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ουδεν ετι παν- τελως, καιτοι πολλα δυνηθεισα κατα την θαλασσαν, τουτ' εστιν,
αλκιμωτατη γεγενημενη κατα πασης και νησου και πολεως προς τηι θαλασσηι
κειμενης, η και πλειστους παροξυνασα βασιλεις. ∆εινη γαρ, ως εφην, κατα το
αρχαιον η Τυρος και τοις απωτατω και γειτοσιν και τοις εθνων ηγουμενοις. 9Ἀλλ'
ο των δυναμεων Κυριος ενετειλατο περι Χανααν (τουτ' εστι, περι της γης των
αλλοφυλων), ωστε απολεσαι αυτης την ισχυν.9 Ἐπενηνεκται γαρ τα εκ του
πολεμου κακα δια της Ἀσσυριων ωμοτητος, ουχι δη μονηι τηι Τυρωι ποθεν, αλλα γαρ
και ετεροις των εθνων, Μωαβιταις τε και Ἰδουμαιοις, και αλλοις τισι. Συλληβδην δε
παντες Χαναναιοι κατονομαζονται των ειδωλων οι προσκυ- νηται, και ουκ εξ
αιματος οντες του εξ Ἰσραηλ, και γουν ονειδιζετω τις ακουων, σπερμα Χανααν και
ουκ Ἰουδα. Ὅταν τοινυν, φησι, τα εκ του πολεμου βλαβη κατα παντων ομοσε
χωρησηι των Χαναναιων, τοτε των συμβεβηκοτων αυτοις τας αιτιας τινες συνεντες
ερουσιν· Ουκετι μη προσθητε του υβριζειν και αδικειν την θυγατερα Σιων. Ἔφην
γαρ οτι κατ- ωνειδιζον την Ἰουδαιαν, και κατεγελων των εξ Ἰσραηλ ως εαλωκοτων,
εταλανιζον τε την Ἱερουσαλημ, ητοι την Σιων ουχ ως παρεωραμενην μαλλον παρα
Θεου του σωζοντος, αλλ' ως δια τουτο πεσουσαν εις το αλωναι και παθειν, οτι
νενικηται και ησθενησε ο παρ' αυτοις τιμωμενος Θεος, ωι τας κατα νομον λατρειας
ετελουν. 9Και εαν απελθηις εις Κιτιεις, ουδε εκει σοι αναπαυσις εσται· και εις γην
Χαλδαιων, και αυτη ηρημωται απο των Ἀσσυριων, ο τοιχος αυτης πεπτωκεν.9
70.529 Θεου συνελαυνοντος εις ιδρωτας και πονους, τις ο επαμυναι δυναμενος; Της
πανσθενους δεξιας πολε- μουσης, τις εστι τοσουτος ος της ανηκεστου συμφο- ρας
εξελειται τους καμνοντας; ουδεις παντελως. Ἕπεται γαρ τοις θειοις αυτου νευμασι
των πραγμα- των η φυσις, και οπερ αν εθελει γενεσθαι, τουτο παντη τε και παντως
αποπεραινεται. Ἂν τοινυν, φησι, μακρας απελθηις αποδημιας, ωστε και εις Κι- τιεις
παραγενεσθαι· φασι γαρ πολιν ειναι των κατα την Κυπρον μιαν· οι δε Κιτιεις, αυτην
ειναι διισχυ- ριζονται την Καρχηδονα· ουδε εκει σοι αναπαυσις εσται, τουτ' εστι,
πολεμοι σε, και ο του θανατου φοβος, και οι περι του θανατου ευρησουσι κινδυνοι.
Ἀλλα καν αιχμαλωτος γενομενος καταλαβοις την Χαλδαιων, ουδε ουτως πεπαυσηι
του καταλγυνεσθαι δειν. Ου γαρ εσται σοι αναπαυσις, πως η τινα τρο- πον·
ηρημωται γαρ και αυτη καταδηιουντων αυτην Περσων τε και Ἀσσυριων, Κυρου
δηλονοτι καταστρα-τευοντος, οτε και πεπτωκεν ο τοιχος αυτης. Τοιχον δε οιμαι της
Χαλδαιων γης, η τον προεστηκοτα και τον βασιλευοντα φησιν, η και αυτο το τειχος,
εφ' ωι μαλιστα τεθαρσηκοτες προσεδοκων οι Βαβυλωνιοι πεισεσθαι μεν των
ανιαρων ουδεν, απρακτον δε τοις πολεμουσιν αυτοις γενεσθαι την εφοδον. Κατεσκευαστο γαρ ουτως ως και αμαξων παραλλαξ ερχο- μενων, οδον εν αυτωι πλατειαν
ορασθαι. Και γουν δια φωνης Ἱερεμιου φησιν ο των ολων Θεος, την επ' αυτωι δη
τουτωι κατασειων ελπιδα των Βαβυλωνιων· "6Τειχος Βαβυλωνος επλατυνθη,
κατασκαπτομενον κατασκαφησεται."6
9Ὀλολυζετε, πλοια Καρχηδονος, οτι
απωλετο το οχυρωμα υμων.9 Ὠδη και θρηνος ο εν αρχηι της ορασεως τεθειται δια
μεσου· πρεπειν οτι μαλιστα τηι Τυρωι τας τοιαυτας παρα παντων λεγεσθαι φωνας,
διαβεβαιουμενος τρο- πον τινα της προφητειας ο λογος. Ὀλολυζειν δε τα εκ
Καρχηδονος πλοια, δια τοι το απολεσθαι το οχυ- ρωμα αυτων, τουτ' εστι, την Τυρον.
Και η του πραγματος αφορμη δια των ηδη παρωιχηκοτων ειρη- ται σαφως. 9Και
εσται εν τηι ημεραι εκεινηι καταληφθησεται Τυρος ετη εβδομηκοντα, ως χρονος
βασιλεως, ως χρονος ανθρωπου.9 Ἐπετωθαζεν αυτοις Ἱεροσολυμοις η Τυρος, ως
πεπορθημενοις, και τας του παθειν αιτιας ου ταις Ἰουδαιων μαλλον ανετιθει
ραιθυμιαις, ως προσκε- κρουκοτων Θεωι δια της εις τον νομον, και το αυτωι δοκουν
παροινιας· αλλα γαρ ωιηθη μη δεδυνησθαι σωζειν αυτους τον προεστηκοτα, τουτ'
εστι, το των ολων Θεον. Ἥλω και αυτη τοιγαρουν ταυτης ενεκα της αιτιας,
 
 

194

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ισοχρονον δε τηι αιχμαλωσιαι των εξ Ἰσραηλ υπεμεινε την ερημωσιν. Ἔτη γαρ
εβδομη-κοντα διατετελεκασι παρα τοις Χαλδαιοις, τον δυσαχθη της δουλειας
εχοντες ζυγον. Ἐκεινωι τοιγαρουν τωι καιρωι καταλειφθησεται, τουτ' εστιν,
ερημωθησεται Τυρος απομενει δε κενανδρος, και εις τουτο παρα- τενει χρονου
μηκος ωστε και δοκειν χρονον ειναι ζωης ανθρωπου, ηγουν βασιλειας, τουτ' εστιν,
ετος εβδομηκοστον, καθα και ο μακαριος ψαλλει ∆αβιδ· 70.532 "6Αι ημεραι των
ετων ημων εν αυτοις εβδομηκοντα ετη, εαν δε εν δυναστειαις ογδοηκοντα ετη, και
το πλειον αυτων κοπος και πονος. 9Και εσται μετα εβδομηκοντα ετη, εσται Τυρος
ως ᾆσμα πορνης. Λαβε κιθαραν, ρεμβευσον, πο- λις, πορνη επιλελησμενη, καλως
κιθαρισον, πολλα ᾆσον, ινα σου μνεια γενηται.9 Ἡ πολυκοινος και μαχλωσα γυνη,
και την του σωματος ωραν καταπωλουσα τοις ερασταις, εως μεν εστιν ηβωσα τε και
νεα, σαγηνευει πολλους, και πα- γις αυτη και οιονει θελγητρον των ορωντων εστι το
του σωματος ανθος. Ἐπειδαν δε παρηβησηι, τοτε δη τοτε, καταμαρανθεισης αυτηι της
ωρας, απρακτει μεν ηδη περι την θηραν, ετερωι δε τροπωι μετεισι το δυνα- σθαι
παλιν αθλιων λημματων επινοειν πορισμους. Ὠδη γαρ αυτηι και μελος το
επιτηδευμα γινεται· επιγαννυνται γαρ κιθαριζουσηι πολλοι. Ἐντευθεν αυτηι και
βραχεια τις εσθ' οτε της παρελθουσης ζωης ανα- μνησις εσται, και το εν ακμαις
αυτης καλλος επαι- νουσι τινες. Τοιουτον τι συμβησεται τηι Τυριων, φη- σιν. Ἔσται
γαρ ως ασμα πορνης επιλελησμενης, και ουκετι τον εν αρχαις εχουσα κοσμον. Ὠδη
και μελος εσται πολλοις. ∆ιαμεμνησονται γαρ των παλαι προσ- οντων αυτηι. Συ δε,
ω Τυρος, καθαπερ παλαια τε και αφηβησασα πορνη, λαβε κιθαραν, ρεμβευσον ως
πολις γενομενη καθαπερ τις πορνη επιλελησμενη. Ἀπομα- ρανθεισης γαρ, ως εφην,
της των γυναιων ωρας, επι- λανθανονται ταυτης και οι συνηρπασμενοι ποτε, και
γεγονοτες αυτης ερασται. Καλως τοινυν κιθαρισον, και πολλα ᾆσον, ινα σου καν
μνεια γενηται. 9Και εσται μετα εβδομηκοντα ετη, επισκοπην ποιησει Θεος Τυρου,
και παλιν αποκατασταθησε- ται εις το αρχαιον, και εσται εμποριον πασαις ταις
βασιλειαις της οικουμενης, και εσται αυτης η εμπορια, και ο μισθος αγιον το Κυριωι,
και ουκ αυτοις συναχθησεται, αλλα τοις κατοικουσιν εναντι του Κυριου· πασα η
εμπορια αυτης φαγειν και πιειν, και εμπλησθηναι εις πλησμονην, μνη- μοσυνον
εναντι του Κυριου.9 ∆ικαιαι ψηφωι Θεος, ισοχρονον, ως εφην, τηι αιχμα- λωσιαι των
εξ Ἰσραηλ και την των Τυριων ερημωσιν εποιησατο. Ἐπειδη δε Κυρου μετα Περσων
τε και Μηδων κατα κρατος ηιρηκοτος την Βαβυλωνιων, απα- σαν δε την Χαλδαιων
καταδηιωσαντος χωραν, ανειθη μεν της αιχμαλωσιας ο Ἰσραηλ, υπενοστησε δε
παλιν εις την εαυτου, και την αγιαν κατυκηκε πολιν. Ἀμνη- σικακως δε ο των ολων
Θεος, και της Τυριων απεστη- σε την οργην· συγκεκροτηκε δε παλιν, και αναπεφοιτηκεν εις το εν αρχαις, εμποριον τε και καταλυμα γεγονε, καθα και παλαι πασαις
ταις βασιλειαις της γης. Πλην επιτηρει την διαφοραν. Παλαι μεν γαρ ο εκ της
εμποριας μισθος συνεκομιζετο μονοις τοις ταυτην επιτηδευουσι, καρποι ολως παρ'
ουδενος το συμπαν προσεκομιζοντο τωι Θεωι. Ἐπειδη δε κεκλημε- νων των εθνων
εις την δια πιστεως χαριν, εγνω και αυτη τον των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην, και
ναος αγιος εγηγερται παρ' αυτοις, και θειον εστη θυσιαστηριον, 70.533 ουκ αυτοις
ετι μονοις ο εκ της εμποριας συγκομιζε- ται μισθος· αλλα γαρ και αγιον εσται τωι
Κυριωι, τουτ' εστιν, εις αναθημα και καρποφοριαν, ωστε και φαγειν και πιειν εναντι
Κυριου. Παλαι μεν γαρ τους των ειδωλων καταλαμβανοντες σηκους, και τα των
δαιμονιων τεμενη προσεκομιζον μεν θυσιας, πανηγυ- ρεις δε τας επ' αυτοις
επετελουν, εις τιμην και δοξαν των ιδιων σκευασματων· επλανωντο γαρ ετι. Ἐπειδη
δε, ως εφην, εγνωκασι τον Θεον τον αληθινον, αγιον μεν τωι Κυριωι γεγονεν ο της
εμποριας μισθος, εσθι- ουσι δε και πινουσιν εις μνημοσυνον εναντι Κυριου, Θεωι
δηλονοτι τα εφ' οις αν ευ πραττοιεν ανατιθεντες χαριστηρια.
9Ἰδου Κυριος
 
 

195

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταφθειρει την οικουμενην, και ερημωσει αυτην, και ανακαλυψει το προσωπον
αυτης, και διασπερει τους οικουντας εν αυτηι.9 Φθασας εφην οτι πεπορθηται μεν η
Ἱερουσαλημ, συγκατεδηιωθησαν δε αυτηι και αι λοιπαι της Ἰουδαιας πολεις. Τα γε
μην κυκλωι και περιοικα των εθνων επεμειδιων κειμενηι, και μονονουχι
κατασειοντες επ' αυτηι τας κεφαλας πλατυ γελωντες εφασκον, της Ἀσσυριων χειρος
ηττασθαι Θεον· καθαπερ αμελει και ο Ῥαψακης Περσικης αλαζονειας αναμεστος ων,
τοις εν τωι τειχει καθεζομενοις εφασκεν· "6Μη απα- τατω υμας Ἐζεχιας λεγων, οτι
ρυσεται ο Θεος την Ἱερουσαλημ εκ χειρος μου."6 Ουκουν επειδηπερ ομου τοις εκ
Βαβυλωνος και τα ετερα των εθνων την του Θεου δοξαν κατακερτομουντες
εφασκον, ου δεδυνησθαι σωζειν αυτους τον παλαι προεστηκοτα, ταυτηι τοι και
σφοδρα εικοτως και των πεπλημμελημενων και της εις τουτο δυσσεβους
αθυροστομιας πραττομενοι δικας, δεδονται και αυτοι τοις Βαβυλωνιοις εις
ερημωσιν.
Και την εφ' εκαστωι των εθνων ορασιν ο της προφη- τειας ημιν
αφηγησατο λογος. Ὑποπεπτωκασι γαρ τοις εκ θειας οργης κινημασιν, αλλοφυλοι τε
και Μωα- βιται, ∆αμασκηνοι τε και Αιγυπτιοι, και μην και οι εκ της ερημου, Ἀζωτιοι
τε και Ἰδουμαιοι, Τυρος τε προς τουτοις, τελευταια τε και η Βαβυλων, και απα- σα δε
των Χαλδαιων η γη, καθ' ομοιοτητα των αλλων ηρημωται, Κυρου του Καμβυσου
και Μανδανης υιου
κατεξανισταντος αυτης Ἀσσυριους τε και Μηδους.
Ἀφηγησαμενος τοινυν ο μακαριος προφητης τα εκα- στωι των ωνομασμενων εθνων
εκ θειας οργης επενη- νεγμενα, δια των προκειμενων, μονονουχι του παντος λογου
ποιειται την ανακεφαλαιωσιν, και οικουμενι- κην ονομαζει φθοραν την κατα
πολλων εθνων γενομε- νην. Ταυτηι τοι φησιν· Ἰδου Κυριος καταφθειρει την
οικουμενην, και ερημωσει αυτην, και ανακαλυψει το προσωπον αυτης. Ου γαρ τοι
μια και δυο πεπτωκασι πολεις, κατεφθαρησαν δε χωραι τε και εθνη κατα γε τους
ηδη προειρημενους τροπους. Καταφθερει τοινυν
και ερημωσει, φησι, την
οικουμενην, και ανακαλυψει το προσωπον αυτης. Ἕως μεν γαρ ανεξικακει και
αναβαλλεται τας δικας ο των ολων Θεος, διαλανθανει πως και ο των ασεβων βιος,
και οιονει κεκρυπται της εκαστου ζωης το προσωπον, ηγουν η εμφανεια. Ἐπαγοντος δε την οργην και την εκαστωι πρεπουσαν τε
70.536 και οφειλομενην
επιτιθεντος κολασιν απογυμνουται των κολαζομενων το προσωπον. Ὁποιοι γαρ
τινες εισι και γεγονασιν, ο της τιμωριας διαδεικνυσι τροπος, ειπερ εστιν αληθες ως
αποδωσει Θεος εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Χρηναι δε οιμαι κακεινο ειπειν. Ἐπειδη γαρ οικουμενην ο προφητης ωνομασεν, εφη τε αυ- την καταφθαρησεσθαι· και
μην και εις ερημιαν ελ- θειν, βουλονται τινες, ως εκ μερικης αγανακτησεως επι την
καθ' ολου και κατα παντων μεταφοιτησαι τωι προφητηι τον λογον· και δη και φασιν
οτι τα συμβη- σομενα τωι κοσμωι, και κατα τον της συντελειας και- ρον προαφηγειται
σαφως. Χρη τοινυν ημας και ταις εκεινων εννοιαις επεσθαι δειν ελομενους διττην
ποιει- σθαι την εφ' εκαστωι των λεγομενων την αφηγησιν. Καταφθαρησεσθαι
τοινυν την οικουμενην φησι και ερημωθησεσθαι, και το προσωπον αυτης
αποκαλυφθη- σεσθαι, φανερουμενων δηλονοτι των εκαστωι πεπρα- γμενων ειτε
αγαθων ειτε φαυλων, διασπερει δε τους ενοικουντας εν αυτηι, και ει μεν επι των
εθνων φεροιτο της εννοιας η δυναμις νοησεις οτι των ωνομασμενων χωρων εις
ερημιαν ενηνεγμενων, οι ενοικουντες εν αυταις, οι μεν διεσπαρησαν, οι δε και
αιχμαλωτοι γεγονοτες τοις ελουσι δεδουλευκασι, και την ενεγκου- σαν αφεντες,
μετακεχωρηκασιν εις ετερας. Ει δε επι της καθ' ολου κρισεως, το διασπαρησεσθαι
τους ενοι- κουντας εν τηι γηι κατασημαινειεν αν το διαιρεθησεσθαι, και τουτο διδαξει
σαφως ο Σωτηρ λεγων, οτι "6Ὅταν καθισηι ο Υιος του ανθρωπου επι θρονου της
δοξης αυτου, στησει τα μεν προβατα εκ δεξιων, τα δε εριφια εξ ευωνυμων."6
Ουκουν αντι του διελειν, ητοι απομεριειν τους ενοικουντας εν τηι γηι, το δια- σπερει
 
 

196

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεθεικεν εν αυτοις. 9Και εσται ο λαος ως ο ιερευς, και ο παις ως ο Κυριος, και
θεραπαινα ως η κυρια· εσται ο αγο- ραζων ως ο πωλων, και ο δανειζων ως ο
δανειζομε- νος, και ο οφειλων, ως ωι οφειλει. Φθοραι κατα- φθαρησεται η γη, και
προνομηι προνομευθησεται η γη, το γαρ στομα Κυριου ελαλησε ταυτα.9 Κρατουσης
ειρηνης, πασα πως αναγκη και τοις καθηκουσι νομοις, θειοις τε και ανθρωπινοις
διοικει- σθαι και πολεις και χωρας, και αξιωματων και υπερ- οχης σωζεσθαι ταξεις,
εῤρωσθαι τε και πλουτουσι το πλουτειν, και τοις ελευθεροις την ελευθεριαν. Ει δε
κατασκηψειαν αι των πολεμιων φαλαγγες, και βαρ- βαρικης ωμοτητος εργον
μενηται πολις, η χωρα τυ- χον φυρμος εσται πραγματων, και ουδεν εν ταξει λοιπον.
Φρουδη μεν γαρ ιερεων τιμη, εν ισηι δε ταξει παις και κυριος, θεραπαινα και κυρια, ο
αγοραζων και ο πωλων, ο δανειζων και ο δανειζομενος, ο οφει- λων και ωι οφειλει·
σημαινεται δε δια τουτων ο πλου- σιος και ο πενης. Χωρει γαρ εν ισωι τροπωι κατα
παν- των η φθορα, και η προνομη, τουτ' εστιν, η διαρπαγη και η προνομευσις.
Κατασφραγιζει δε προς αληθειαν ο προφητης το ειρημενον επενεγκων· το γαρ
στομα Κυριου ελαλησε ταυτα. Ὅτι δε και επι του θειου βηματος απροσωποληπτον
εστι το κριμα, τις ο μη φαναι τολμων; Ου γαρ αξιωματων υπεροχη διασωζει τινας,
ει μη της εννομου πολιτειας αγαθους εχοι καρ- πους· ονινησι δε κατ' ουδενα τροπον
ο πλουτος τους εσχηκοτας αυτον, αλλ' εν ισωι και εν τηι τοιαιδε ταξει
παραστησομεθα παντες τωι κριτηι, καν ειτε μικρος
70.537 και μεγας, πλουσιος τε
και πενης. Ουδε γαρ εστι προσωποληψια παρα τωι Θεωι. Τοιουτον τι και εν τωι Ἰωβ
γεγραπται· "6Μικρος και μεγας εκει εστι, και θεραπων ου δεδοικε τον κυριον
αυτου."6 9Ἐπενθησεν η γη, και εφθαρη η οικουμενη, επενθησαν οι υψηλοι της
γης· η δε γη ηνομη- σεν δια τους κατοικουντας αυτην.9 Στυγνον αει πως εστι τοις
πενθουσι το σχημα, και κατηφειας μεστοι οι οφθαλμοι τε και παρειαι, και
κατωχριων το μετωπον· πυρος γαρ δικην την του ανθρωπου καταφλεγει καρδιαν η
επι γε τοις τεθνεωσι λυπη. Τοιουτον τι παθουσαν εστι και πολιν ιδειν ητοι γην τε
και χωραν κατειλημμενην υπο βαρβα- ρων· στυγνα γαρ τα παντα γινεται,
δαπανηθεντων μεν ξιφεσι των εν αυταις, εμπεπρησμενων δε οικων, και τα εκ του
πολεμου πεπονθοτων βλαβη. Ουτω νοησεις πενθησαι την γην, ης τα τοιαδε
παθουσης παθειν αναγκαιον και τους υψηλους εν αυτηι, τουτ' εστι, τους
περιφανεστερους. Ου γαρ δη μαλιστα, και τιμης και πλουτου και των αλλων
εστερημενοι, των οσα φιλει τοις ενδοξοις ακολουθειν, φορτικωτε- ραν εχουσι την
εν τοις πεπονθοσι λυπην, ανομησαι δε φησι την γην δια τους κατοικουντας αυτην.
Ὀνο- μαζεται γαρ, και πολις ανομος, και μεντοι και χωρα πλειστακις, καιτοι της
αναισθητου γης ουκ ειδυιας το ανομειν, απο δε γε της των οικουντων φαυλοτητος
ταυτην λαβουσαι την κρισιν. Ἐκλεξηι δε παλιν και γενικως τον λογον. Ει γαρ καθα
φησι τις των αγιων μαθητων, γη και τα εν αυτηι εργα κατακαησεται παντα, κατα
τον της συντελειας καιρον, στυγνον εσται το της γης προσωπον, και τοις εν πενθει
προσεοικος. Ὡς δε ανομος γη, τουτ' εστιν, τοις ανο- μοις υπηρετησασα
καταπιμπραται. Καινους γαρ ου- ρανους και την γην και τα επαγγελματα αυτου
προσδοκωμεν, κατα το γεγραμμενον, γραφει δε και ο Παυλος, οτι και αυτη η κτισις
ελευθερωθησεται απο της δουλειας της φθορας, εις την ελευθεριαν της δοξης των
τεκνων του Θεου. 9∆ιοτι παρεβησαν τον νομον, και ηλλαξαν τα προσταγματα
διαθηκην αιωνιον, δια τουτο αρα εδεται την γην, οτι ημαρτησαν οι κατοικουντες
αυτην.9 Ἀνανηφει παλιν εις το ακριβες της προφητειας ο λογος. Ἵνα γαρ μη τινες
οιωνται τας δικας επαγειν αναιτιως τισι τον των ολων Θεον τοις εξ οργης κινημασι συναπτουσι τας αιτιας, και τα των κολαζο- μενων εγκληματα διαγγελλουσι
σαφως. Πενθησει τοινυν η γη, δια ποιαν αιτιαν; ∆ιοτι παρεβησαν τον νομον και
παρελυσαν διαθηκην αιωνιον. Ταυ- τηι τοι φησι· Και επαρατος εσται η γη. Πεπλημμε 
 

197

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ληκασι γαρ οι κατοικουντες αυτην. Ἔοικε δε παλιν ο προφητης, επειδη ταις αλλαις
πολεσιν ομου ητοι χωραις και η των Ἰουδαιων εξηιτησε δικας, πε- πορθηται γαρ, ως
εφην, τα των υπο νομον πλημ- μεληματα παρακομιζει εις μεσον· Παρεβησαν γαρ
τον νομον, φησι, λογου μεν αυτον αξιουντες ουδενος οι εξ Ἰσραηλ, εις ετεραν δε
ωσπερ τραπομενοι τρι- 70.540 βον, και προσεχοντες διδασκαλιαις ενταλμασιν ανθρωπων, επειδη γε τον καθ' ολου λογον την των εννοιων αποδοσιν αποφεροντες
φαμεν, οτι δεδημιουρ- γηκεν εν αρχαις τον ανθρωπον ο των ολων Θεος, ενεχαραξε
δε φυσικον αυτωι νομον, παιδαγωγουντα προς ειδησιν κακου τε και αγαθου. Και
τουτο, οιμαι, εστι το δια της Ἰωαννου φωνης ειρημενον περι του μονογενους Υιου
του Θεου· οτι "6Ἦν το φως το αλη- θινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις
τον κοσμον."6 Τουτο τοι και εν εσχατοις καιροις, κατα γε φημι τους της επιδημιας,
γενεσθαι νοουμεν· γε- γραπται γαρ, οτι "6Ἐν ταις ημεραις εκειναις, φησι Κυριος,
διδους νομους μου εις την διανοιαν αυτων, και επι τας καρδιας αυτων επιγραψω
αυτους."6 Τουτο τοινυν τον εμφυτως ημας πηδαλιουχουντα νομον προς ειδησιν
αγαθου και κακου παρεβησαν οι επι της γης, και ηλλαξαν τα προσταγματα.
Ἐκτισμενοι γαρ επι εργοις αγαθοις, ετραποντο προς φιλοσαρκιας και φρονημα το
επιγειον. Ταυτηι τοι και επαρατος η γη γε- γονεν. Προσκεκρουκασι γαρ τωι
∆ημιουργωι δια πλει- στων οσων πλημμεληματων οι κατοικουντες αυτην.
9∆ια
τουτο πτωχοι εσονται οι ενοικουντες εν τηι γηι, και καταλειφθησονται ανθρωποι
ολιγοι.9 Ἐπειδη γαρ, φησιν, επαρατος γεγονεν η γη, δια τοι το πλειστην οσην εν
αυτηι γενεσθαι την ανομιαν, ταυτηι τοι και αδοκητωι πτωχειαι πεφορτισμενοι, διασωθησονται μολις· καταλειφθησονται γαρ βραχεις τε και ευαριθμητοι. Και ταυτι μεν
τογε ηκον εις το γραμμα, και το της ιστοριας εξωφανες. Προς διανοιαν δε την
εσωτατω παλιν εκεινο φαμεν, οτι παντη τε και παντως οι επι του θειου βηματος επι
πολλοις αγαν πλημμελημασι καταγνωσθησομενοι πτωχοι παντως εσονται, και εν
ενδειαι των ανωθεν αγαθων, και γυμνοι της ελπιδος της τοις αγιοις ηυτρεπισμενης· κατοιχησονται γαρ εις ᾅδου κολασθησομενοι, και καταλειφθησονται ολιγοι,
τουτ' εστιν, οι δια δι- καιοσυνης ευαρεστησαντες τωι Θεωι, και πλουτον εχοντες τον
εξ αγαθων ανδραγαθηματων· ευαριθμη- τοι δε ουτοι κατα γε την του Σωτηρος
φωνην, οτι "6Πολλοι μεν κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι."6 9Πενθησει οινος, πενθησει
αμπελος, στεναξουσι παντες οι ευφραινομενοι την ψυχην· πεπαυται ευφροσυνη
τυμπανων, πεπαυται αυθαδεια και πλουτος ασεβων· πεπαυται φωνη κιθαρας,
ηισχυνθησαν, ουκ επιον οινον, πικρον εγενετο το σικερα τοις πινουσιν. Ἠρημωθη
πασα πολις, κλεισει οικιαν του μη εισελθειν. Ὀλολυζετε περι του οινου πανταχη·
πεπαυται πασα ευφροσυνη της γης, και καταλειφθησονται πολεις ερημοι, και οικοι
εγκαταλελειμμενοι απολουνται.9 Ἐπηιτιατο πλειστακις ο των ολων Θεος τους εξ
αιματος Ἰσραηλ, ως αφορητα μεν πεπλημμεληκο- τας, οτι δε κολασθησονται ταυτηι
τοι προεγνωκοτας μη μην ελομενους αποκρουεσθαι την οργην τοις μετ- εγνωκοσι
πονοις. Ἔφη γαρ οτι Και εκαλεσε Κυριος
Σαβαωθ εν τηι ημεραι εκεινηι κλαυθμον, και κοπετον, και ξυρησιν, και ζωσιν
σακκων, αυτοι δε εποιησαντο
70.541 ευφροσυνην και αγαλλιαμα, σφαζοντες
μοσχους και θυοντες προβατα, ωστε και φαγειν κρεα και πιειν οινον λεγοντες·
"6Φαγωμεν και πιωμεν, αυριον γαρ αποθνησκομεν."6 Και μην δι' ετερου προφητου,
φη- σιν· "6Οι καθευδοντες επι κλινων ελεφαντινων και κατασπαταλωντες εν ταις
στρωμναις αυτων. Οι εσθιοντες εριφους εκ ποιμνιων, και μοσχαρια εκ με- σου
βουκολιων γαλαθηνα, οι πινοντες τον διυλισμενον οινον, και τα πρωτα μυρα
χριομενοι, και ουκ επα- σχον ουδεν επι τηι συντριβηι Ἰωσηφ."6 Ουκουν εις πολλην
αγαν εξιτηλιαν απονενευκοτες ετρυφων ουκ εν καιρωι, καιτοι δεον ασχετοις
δακρυοις καταβρε- χειν την παρειαν, και αμνηστειαν αιτειν των ημαρ- τημενων,
 
 

198

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επενηνεκται δικαιως αυτοις τα εκ του πολεμου βλαβη· και οι παλαι τρυφωντες παρ'
ελπιδα περιπεπτωκασι συμφοραις. Πεπενθηκεν η αμπελος, και ουκ αυτο το φυτον,
αλλ' οι τον εξ αυτου πινοντες καρπον, οι παλαι, φησιν, ευφραινομενοι την ψυχην
κατοιμωξουσι, και ολολυγη μαλλον αυτοις εσται το επιτηδευμα. Πεπαυται γαρ
ευφροσυνη τυμ- πανων, πεπαυται αυθαδεια και πλουτος ασεβων. Αυ- θαδειαν δε
φησι την υπεραγαν οφρυν, ητοι την αλα- ζονειαν. Καταληγει δε και τα εκ του
πλουτου φησι, και φωνη κιθαρας, και πικρον το σικερα τοις τρυ- φωσι ποτε, ερημοι
τε πολεις και οικοι γεγονασι. Πεπαυται γαρ πασα ευφροσυνη της γης, ει δε δη και
επ' αυτης διαλογιζοιτο τις του αιωνος συντελειας, καθ' ην ο της κρισεως εσται
καιρος, ερει δη παλιν· οτι παρελασει πασα των εν κοσμωι τρυφη, και στε- ναγμος
εσται μαλλον και βρυγμος οδοντων των εις ᾅδου κατοιχησομενων· και ωφελησει
μεν ο πλουτος ουδεν τους εσχηκοτας αυτον, αργησει δε πασα τρυφη, και
πεπαυσεται τα σωματικα, μαλλον δε και εις πι- κρον τοις φιλαμαρτημοσι εκβησεται
τελος, η τριπο- θητος αυτοις φιλοσαρκια ποτε. Ἀποτισουσι γαρ λο- γος τωι παντων
κριτηι· ως γαρ ο σοφωτατος γραφει Παυλος, τους παντας ημας δει φανερωθηναι
εμπρο- σθεν του βηματος του Χριστου, ινα κομισηται εκαστος τα δια του σωματος
9Ὃν τροπον εαν τις καλαμησηται
προς α επραξεν ειτε αγαθον, ειτε φαυλον.
ελαιαν, ουτω καλαμηθησονται αυτους· και εαν παυσηι ο τρυ- γητος, ουτοι φωνηι
βοησονται.9
∆εικνυσι παλιν ως εκ των εν οψει και εμφανεστα- των
παραδειγματων της των πολεμιων δυστροπιας το απηνες φειδομενων ουδενος, ουτε
μην ανασχομενων αμοιρον της ενουσης αυτοις ωμοτητος διαφειναι τινα. Ἀκριβει
γαρ οφθαλμωι κατασκεπτονται το φυτον, οι τον εκ των ελαιων ζητουντες καρπον·
και ει που τι πεσοι, τριποθητως αρπαζουσι, και μεχρι μιας συλλεγουσιν· ουτω,
φησιν, αυτους καλαμησονται, πανωλεθριαι καταφθειροντες οι πολεμιοι, καν ο τρυγητος παυσηται, ουτοι φωνηι βοησονται. Ὡς εξ εθους δε παλιν του πραττεσθαι
πεφυκοτος επι ταις του τρυγητου συντελειαις δεχεται και τουτο. Οι γαρ τοι
τρυγωντες οταν εις τουτο καταληξειαν πονων, χαι- ροντες αλαλαζουσι, και
αγροικον τινα συνθεντες ωιδην, αποφερονται των χωριων. Ὅταν τοινυν, φησιν,
απαν- 70.544 τας οι πολεμιοι καλαμησωνται και καταλειψουσι παντελως ουδενα,
τοτε καθαπερ πεπαυμενου του τρυγητου, φωνηι βοησονται καταλαλαζοντες
δηλονοτι των κειμενων και πεπτωκοσιν επιγαννυμενοι. Φαμεν δη παλιν εις την
εσωτατω βλεποντες εννοιαν, οτι κατα τον της κρισεως καιρον ουδεις εσται των
ανο- σιως βεβιωκοτων ος δυνησηται λαθειν. Ἀλλ' οι μεν πολιτευσαμενοι τε και
διαζησαντες ορθως και εννο- μως εις τα ανω βαδιουνται μονας· οι γε μην βεβηλοι
τε και πονηροι πυρος εσονται παμφαγου τροφη. Ἀκριβης ουν εσται, φησι, των
τοιουτων η συλλογη, και τουτο διδαξει λεγων αυτος ο Σωτηρ· "6Ὁμοια εστιν η
βασιλεια των ουρανων σαγηνηι βληθεισηι εις την θαλασσαν, και εκ παντος γενους
συναγαγουσηι, ην αναβιβασαντες, και επι τον αιγιαλον καθισαντες συν- ελεξαν
καλα εις αγγη, τα δε σαπρα εξω εβαλον."6 Ἀκριβης ουν εσται, φησι, των ανοσιων η
ζητησις, καταλειφθησεται δε το συμπαν ουδεις των ουτως βε- βιωκοτων· παραδειξει
γαρ απαντας τοις εις τουτο τεταγμενοις αγγελοις ο καρδιας ειδως και νεφρους. 9Οι
δε καταλειφθεντες επι της γης ευφρανθη- σονται αμα τηι δοξηι Κυριου.9 Ἀκριβη την
κατασκεψιν εσεσθαι λεγων των εν αμαρτιαις κατειλημμενων, ως μηδενα δυνασθαι
διαλαθειν, ουκ εαι καταθραυεσθαι τοις εις τουτο δειμασι τον ασεβη και φιλοθεον.
Καν γαρ ει λεγοιτο κατα παντων ιεναι τα εξ οργης, αλλ' ουν ο των ολων Θεος ου
διολλυσι τον δικαιον μετα ασεβων. Και τουτο διδασκει λεγων δια φωνης Ἰεζεκιηλ·
"6Υιε ανθρω- που, γην εφ' ηι επαγω κριμα αιματος, καν ωσιν εν μεσωι αυτων Νωε
και ∆ανιηλ και Ἰωβ, ουτοι εν τηι δικαιοσυνηι αυτων σωθησονται, η δε γη εσται εις
ολε- θρον."6 Και μην και ετερωθι φησιν ο αυτος ημιν προφητης· τεθεασθαι μεν
 
 

199

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανδρα ποδηρη ενδεδυμενον, και ζωνην εχοντα, και εξ ανδρας ερχομενους οπισω
αυτου· και εκαστου φησιν ο πελυξ εν τηι χειρι αυ- του, και ειπεν· "6Πορευεσθε εις την
πολιν οπισω αυτου, και κοπτετε και μη φειδεσθε, και μη ελεη- σητε πρεσβυτερον,
νεανισκον, και νηπια, και γυναι- κας αποκτεινατε εις εξαλειψιν, επι δε παντας εφ'
ους εστι το σημειον, μη εγγισητε, και απο των αγιων αρξασθε."6 Ἐπειδη δε οιμαι
δειν ουκ αβασανιστους εαιν τας του προφητου φωνας, φερε λεγωμεν, τι δη ποτε
Νωε τε και Ἰωβ τεθνεωτων ηδη, ταχα δε που και αυτου του ∆ανιηλ, σωθησεσθαι
φησιν αυτους εν τηι ιδιαι δικαιοσυνηι, και τοι της αλλης απασης γης, καθ' ης αν η του
θανατου ψηφος εκφεροιτο, κατα- φθειρομενης. Ἔοικε τοινυν τωι μεν Νωε
παρεικαζειν τους δια πιστεως της εις Θεον ευαρεστουντας αυτωι· τωι γε μην ∆ανιηλ
τους σοφους τε και διορατικους· Ἰωβ δε παλιν τους δια γε της υπομονης, δηλον δε
οτι της εις παν οτιουν των επαινουμενων, ευαρε- στουντας αυτωι. ∆απανωσης
τοινυν, φησι, της οργης τους επι της γης, ουχι μονης της Ἰουδαιων, αλλα γαρ και
της των εθνων, οι καταλειφθεντες και κρισει δικαιαι του παντα τα καθ' ημας
ταλαντευοντος Θεου διαφυγοντες τον ολεθρον ευφρανθησονται αμα τηι
70.545
δοξηι του Κυριου· ησθησονται γαρ ανασεσωσμενοι δια της αῤρητου δοξης του των
αγιων προεστηκοτος, και ανατειχιζοντος τον ευσεβη τηι παρ' αυτου φειδοι τε και
χαριτι. Προσθησομεν δε τοις ειρημενοις κακεινο. Κατα γαρ τοι τον της συντελειας
του παρον- τος αιωνος καιρον, καταπεμφθησονται μεν εις ᾅδου κολασθησομενοι
οιτινες των εκτοπων επιτηδευματων γεγονασιν ερασται. Οι γε μην καταλειφθεντες,
τουτ' εστιν, οι δικαιοι ευφρανθησονται αμα τηι δοξηι Κυ- ριου, συνεσονται γαρ τωι
Χριστωι ος εστι δοξα του Θεου και Πατρος. Ἔφη γαρ αυτος, οτι "6Ἐγω σεεδοξασα επι
της γης, το εργον ετελειωσα ο δεδωκας μοι, ινα ποιησω αυτο."6 Και μην και αυτος
που φησιν ο Θεος και Πατηρ τωι μακαριωι Μωσηι· Ζω εγω, και ζηι το ονομα μου, η μην
εμπλησθησεται της δοξης Κυριου πασα η γη. Ἐμπεπλησται γαρ τα παντα Χριστου.
9Ταραχθησεται δε το υδωρ της θαλασσης. ∆ια τουτο η δοξα Κυριου εν ταις νησοις
εσται της θαλασσης, το ονομα Κυριου ενδοξον εσται.9 Ὕδωρ και θαλασσαν
αινιγματωδως ονομαζει των εθνων την πληθυν. Ἔθος γαρ τοις αγιοις προφηταις
τουτο δραιν. Και γουν ο μακαριος ∆αβιδ περι τε της γης και των εν αυτηι φησιν·
"6Αυτη η θαλασσα η μεγαλη και ευρυχωρος, εκει ερπετα ων ουκ εστιν αριθμος, ζωα
μικρα μετα μεγαλων· εκει πλοια διαπορευεται, δρακων ουτος ον επλασας εμπαιζειν
αυτωι."6 Και ου δη που φαμεν ως περι των εν τηι θαλασσηι νηχομενων ο λογος ην
αυτωι, ουτε μην τας των ιχθυων διαφορας υπεμφαινειν ηθελεν, αλλ' ουδε δρακοντα
τινα σωμα- τικον τε και αισθητον τοις της θαλασσης υδασιν ενειναι φαμεν. ∆ηλοι
δε, ως εφην, δια γε τουτων ημιν την εν τωιδε τωι βιωι τυρβην, και των εν αυτωι τον
εν σαλωι βιον· και μην και δρακοντα, τουτ' εστι, τον Σαταναν, ος παντας περιεισιν
ανθρωπους, και την καθ' ημας οικουμενην περινοστει, ταις των αγιων
επιβουλευων ψυχαις. Ὕδωρ τοινυν θαλασσης την των εθνων ονομαζει πληθυν·
νησους δε ταχα που τας πολεις. Και δη και ταραχθησεσθαι φησιν απαν- τας τους εν
αυταις, της θειας οργης επιπηδωσης αυτοις. Την γε μην του Χριστου δοξαν εν
απασαις εσεσθαι φησι κατα τινα τροπον. Ἐπιγνωσονται δε οτι τοις θειοις νευμασι
πεπορθηνται δε και διολω- λασι, και τωι παντα ισχυοντι δια της ενουσης αυτοις
ανοσιοτητος ου μετριως προσκεκρουκοτες δεδονται προς ερημωσιν. Καταγνωσονται
δε παντη τε και παντως των ιδιων θεων, κατ' ουδενα τροπον επαμυ- ναντων αυτοις.
Τουτο δε ην ετερον ουδεν, η την του Κυριου δοξαν εις υψος αιρεσθαι μεγα. Ἔοικε
δε των προφητικων προαγορευσεων ο σκοπος μεταφοιτησαι λοιπον επι το Χριστου
μυστηριον, και της εσομενης δι' αυτου σωτηριας ποιεισθαι την αναμνησιν. Οι γαρ
τοι, φησι, καταλειφθεντες επι γης ευφρανθησονται αμα τηι δοξηι Κυριου·
"6Σεσωσμεθα γαρ ουκ εξ εργων των εν δικαιοσυνηι α εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα
 
 

200

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το πολυ αυτου ελεος, και ου δια της εν νομωι σκιας δικαιουμενοι."6 ∆ικαιοι γαρ
ημας ηκιστα μεν ο νο- μος, απαλλαξει δε μαλλον πλημμεληματων η δια του αγιου
βαπτισματος χαρις, και τηι των εσομενων 70.548 αγαθων ελπιδι κατευφραινουσα
καταπιαινει πλου- σιως. Προσδοκωμεν γαρ οτι και αυτωι συνεσομεθα τωι Χριστωι, ος
εστι δοξα του Πατρος, καθαπερ εφην αρτιως. Ἐπειδη δε εκ περατων εις περατα της
υπ' ουρανον, ο των αγιων αποστολων διαπεφοιτηκε λογος, μεθιστας μεν τα εθνη
της πολυθεου πλανης, προσ- κομιζων δε τηι χαριτι τηι δια Χριστου· τεταραχθαι φησι
το υδωρ της θαλασσης, τουτ' εστι, τους κατα πασαν την υφ' ηλιωι λαους.
Ταραττονται δε ξενοφω- νουμενα, και της μεν αρχαιας απαιροντα πλανης,
μεθορμιζομενα δε προς την της αληθειας επιγνωσιν. Ταυτηι τοι φησιν· Ἡ δοξα
Κυριου εν ταις νησοις εσται της θαλασσης. Νησους δε, ως γε οιμαι, φησι τας αγιας
του Θεου Ἐκκλησιας, αι καθαπερ εν θαλασσηι τωιδε τωι κοσμωι κειμεναι, της εν αυτωι
τυρβης αν- εχουσι τε και υπερφερονται Χριστου διασωζοντος, και τοις των διωγμων
κυμασιν ουκ εωντος αυτας περιθραυεσθαι. Ἐπειδη γαρ αινιγματωδως θαλασσαν
ονομαζει τα εθνη, ταυτηι τοι του λογου τροπηι νουν- εχως επομενος, νησους ονομαζει
τας εκκλησιας εν αις η δοξα του Θεου θαυμαζεται. 9Κυριε ο Θεος του Ἰσραηλ, απο
Των
των πτε- ρυγων της γης τερατα ηκουσαμεν, ελπις τωι ευσεβει.9
καταλειφθεντων επι της γης και ευφραινο- μενων αμα τηι δοξηι Κυριου, και των εν
αυταις κατ- οικουντων νησοις, φημι δη ταις εκκλησιαις, εισκο- μιζει το προσωπον ο
προφητης ημιν εν τουτοις, τον των ολων δοξολογουντων Θεον και λεγοντων· Ἐκ
πτερυγων της γης ακουσατε τερατα, και προς γε τουτωι πεπιστευκοτων οτι εσται τοις
ευσεβουσιν ελπις αγαθη του δικαιωθησεσθαι παρ' αυτου, και μην και πλουσιως
μετασχειν της ημεροτητος αυτου. Πτερυγας δε της γης εοικασιν ονομαζειν τους
αγιους μυσταγωγους, ων τοις λογοις μονονουχι και πτε- ρουμενοι τα ανω
φρονουμεν, των επιγειων αναπη- δωντες πραγματων, και το γεωδες και σαρκικον
αφεντες φρονημα το πολιτευμα εχομεν εν τοις ουρα- νοις. Ἐκ των ουτω νοουμενων
των πτερυγων της γης τερατα ηκουσαμεν τα δια Χριστου, φησι δηλονοτι.
Μεμυσταγωγημεθα γαρ τοις των αγιων αποστολων και ευαγγελιστων συγγραμμασι,
και τας δια του Σωτηρος θεοσημειας μανθανοντες, εδραιοτατην εχο- μεν εν αυτοις
την πιστιν, τεθαρσηκαμεν τε και αρηροτως διακειμεθα και πιστευομεν, οτι και καλη
λιαν η των ευσεβουντων ελπις· προσδοκωμεν γαρ την των ουρανων βασιλειαν, και
τας τοις αγαπωσι τον Θεον ηυτρεπισμενας τιμας τε και δοξας. 9Και ερουσιν· Ουαι
τοις αθετουσιν, οι αθετουν- τες τον νομον· φοβος και βοθυνος, και παγις εφ' υμας
τους κατοικουντας επι της γης. Και εσται, ο φευγων τον φοβον εμπεσειται εις τον
βοθυνον, ο δε εκβαινων εκ του βοθυνου αλωσε- ται εκ της παγιδος.9 Τινες ερουσιν;
Οι καταλελειμμενοι που παντως επι της γης, και ευφραινομενοι αμα τηι δοξηι
Κυριου, και οι κατοικουντες τας νησους, ητοι τας Ἐκκλη- σιας. Ἐρουσι δε τισι; Τοις
αθετουσι τον νομον, τουτ' εστι, τοις μη πιστευσασιν. Ει γαρ επιστευον τωι Μωσηι,
επιστευον αν τωι Χριστωι, περι γαρ αυτου εκεινος εγραψεν. Ὅρα δε οπως την πιστιν
παρα- 70.549 δεξαμενοι, νουθετουσιν ευθυς τους αθετουντας τον νομον, και τον
εκ της εσομενης επ' αυτοις κολασεως επανατεινουσι φοβον, και καταπτοουσι τοις
δειμασι προαπαγγελλοντες τα εσομενα. Φοβος γαρ, φησι, και βοθυνος και παγις,
τουτ' εστι, παν ειδος κακων εφ' υμας, και απονευσις ουκ εσται της συμφορας. Ἀλλ'
ει και τις το δε τι διαφυγοι τυχον των κακων υφ' ετερου ληφθησεται, και παντη τε
και παντως ενι των ενηνεγμενων αλωσεται κακων. Τουτο δε παθειν τοις Ἰουδαιοις
συμβεβηκε, μετα τον του Σωτηρος σταυρον, πεπορθημενης αυτοις της χωρας,
πολεων τε και οικων κατασεσεισμενων· και μακρον εκαστα λεγειν ειδοσι μαλιστα
τοις της Ἐκκλησιας τροφιμοις.
9Ὅτι θυριδες εκ του ουρανου ανευχθησαν, και
σεισθησεται τα θεμελια της γης. Ταραχηι ταρα- χθησεται η γη, και αποριαι
 
 

201

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απορηθησεται η γη. Ἔκλινεν και σεισθησεται η γη πασα ως οπωρο- φυλακιον, ως ο
μεθυων και κραιπαλων, και πε- σειται, και ου μη δυνανται αναστηναι, κατ- ισχυσε
γαρ επ' αυτης η ανομια.9 Ἀποδιδωσι την αιτιαν των εσεσθαι προαπηγγελ- μενων,
και οτι πικραις και ανεξιτητοις περιπεσουν- ται συμφοραις. Ἔφη γαρ οτι φοβος και
βοθυνος και παγις εφ' υμας· και οτι τον βοθυνον ει τις διαφυγοι αλωσεται υπο της
παγιδος. Ποια τοινυν η τουδε προ- φασις; Θυριδες, φησιν, εκ του ουρανου
ηνευχθησαν, τουτ' εστιν, επεσκεψατο ο Θεος τους επι της γης. Ἕως μεν γαρ
ανεξικακει τοις ειωθοσι πλημμελειν, οιονει πως δοκει και μη εφοραιν, κεκλεισθαι δε
μαλλον ο ουρανος. Ἐπειδη δε κατασκεπτεται των επι γης τας οδους, τοτε δη τοτε,
καθαπερ θυριδων ανεωιγμενων, εν οφθαλμοις ποιειται τους οντας επι της γης· επιφερων δε τας αιτιας τοις εκαστου πλημμελημασιν αναλογως, θορυβου τα παντα· και
δεους αναμεστοι, και οιον εκ μεθης απαντες οι επι της γης προς παν ειδος
διαῤριπτουνται κακων. Ἐπενηνεκται δε χρησι- μως το φαναι καθαπερ τι των εν
αγροις οπωροφυ- λακιων σεσαλευσθαι την γην· το οτι κατισχυσεν επ' αυτης η
ανομια. Ἕως μεν γαρ φορητα πλημμελουσιν οι επ' αυτης αναδυεται τας δικας, και
χαλινοι την κι- νησιν ο των ολων Θεος. Ἀσχετου γε μην της απαντων δυσσεβειας
γεγενημενης πασα πως αναγκη, και επ- οπτευεσθαι παρα Θεου την γην, και
κατισχυουσης επ' αυτης ανομιας, μεθυειν τροπον τινα και κραιπα- λαιν, και προς
παν ειδος καταδονεισθαι συμφορας.
9Και επαξει ο Θεος επι τον κοσμον του
ουρανου την χειρα, και επι τους βασιλεις της γης. Και συναξουσι και αποκλεισουσιν
εις οχυρωμα και εις δεσμωτηριον, δια πολλων γενεων επισκοπη εσται αυτων, και
τακησεται η πλινθος, και πεσει- ται το τειχος.9 Λαμπρον και τουτο κατορθωμα της
ενανθρωπησεως του Μονογενους. Ἔδει γαρ, εδει λοιπον επιλαμψαντος του της
δικαιοσυνης ηλιου, τον νοητον εκεινον δια- σκιδνασθαι σκοτον, ον ταις απαντων
καρδιαις ενεχεεν ο Σατανας. Ἐσκοτισε γαρ τα νοηματα των απιστων, κατα το
γεγραμμενον, και ανεπεισε προσκυνειν τηι κτισει παρα τον κτισαντα. Ἐμεριζοντο
γαρ οι πλα- νωμενοι τα του κοσμου στοιχεια. και οι μεν τον ηλιον
70.552
επεγραφοντο θεον, οι δε την σεληνην, ετεροι δε των αστερων των καθ' ηδονην.
Νενοσηκασι δε ταυτηνι την δυσσεβειαν και αυτοι των Ἰουδαιων οι δημοι. Και γουν
εφη που Θεος τας υπερ αυτων ικετιας αναφε- ροντι ποτε τωι προφητηι Ἱερεμιαι· "6Και
συ μη προσ- ευχου περι του λαου τουτου, και μη αξιου, και μη προσελθηις μοι περι
αυτων εν δεησει και προσευχηι, οτι ουκ εισακουσομαι. Ἦ ουχ οραις τι ουτοι ποιουσιν
εν ταις πολεσιν Ἰουδα, και εν ταις οδοις Ἱερουσαλημ; Οι υιοι αυτων συλλεγουσι
ξυλα, και οι πατερες αυτων καιουσι πυρ, και αι γυναικες αυτων τριβουσι σταις του
ποιησαι χαυωνας τηι στρατιαι του ουρανου, και εσπεισαν σπονδας θεοις αλλοτριοις
ινα παροργισωσι με."6 Και μην και δι' ετερου προφητου προς αυτους φησι· "6Μη
σφαγια και θυσιας προσηνεγκατε μοι εν τηι ερημωι τεσσαρακοντα ετη, οικος Ἰσραηλ,
λεγει Κυριος; Και ανελαβετε την σκηνην του Μωλοχ, και το αστρον του θεου
Ῥεφαν· προς τυπους ους εποιη- σατε προσκυνειν αυτοις."6 Ἐπαξει τοινυν, φησιν, ο
Θεος επι τον κοσμον του ουρανου την χειρα, τουτ' εστι, διασκεδασει τους
προσκυνουντας τωι κοσμωι του ουρανου, ηλιωι τε φημι και σεληνηι και αστροις. Εικος δε δη την συμπασαν ειδωλολατρειαν ως εκ με- ρους εν τουτοις κατονομαζεσθαι.
Πεπαυται γαρ το προσκυνειν τοις του κοσμου στοιχειοις αναδειχθεντος Χριστου.
Κοσμου δε του ουρανου και αυτον ειναι νοουντες τον της αμαρτιας ευρετην και
πατερα, τουτ' εστι, τον Σαταναν, κατ' ευθυ ταχα που της αληθειας ηξομεν. Ειρηται
γαρ περι αυτου· Πως εξ- επεσεν εξ ουρανου ο Ἑωσφορος ο πρωι ανατελλων;"6
Ἐπειδη δε απαξ διατοι την αρχαιαν, και την προ της αποπτωσεως αυτου δοξαν
Ἑωσφορωι παρεικαζεται, κοσμον αυτον του ουρανου και νυν ο προφητικος ημιν
ονομαζει λογος. Ἐπενεχθησεσθαι δε την χειρα φησιν, ουχι δη μονωι τωι κοσμωι του
 
 

202

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουρανου, αλλα γαρ και τοις βασιλευσι της γης, τουτ' εστι, τοις εκ της πλεονεξιας
κεκρατηκοσι της υπ' ουρανον, δηλον δε οτι τοις κοσμοκρατορσι του αιωνος τουτου,
ταις πονη- ραις και αντικειμεναις δυναμεσι. Βεβασιλευκασι γαρ της γης, ιδιους
αποφηναντες προσκυνητας τους εν αυτηι, και της προς Θεον αγαπης ολιγωρησαι
παντε- λως αναπεισαντες. Τουτους τοιγαρουν τους εξ απατης και ψευδους και
πλεονεξιας κεκρατηκοτας ηγουν βα- σιλευσαντας συναξουσι και αποκλεισουσιν εις
οχυρω- μα και εις δεσμωτηριον. Κατεπεμψε γαρ αυτους εις το της κολασεως
δεσμωτηριον του Σωτηρος η δυναμις, εις το αφυκτον οχυρωμα. Και γουν
παρεκαλουν οι δαιμονες προσιοντες αυτωι, ινα μη προσταξηι αυτοις εις την αβυσσον
απελθειν. Προσεπαγει δε και φησιν ο προφητης, οτι δια πολλων γενεων επισκοπη
εσται αυτων· τετυραννευκασι μεν γαρ απο καταβολης κο- σμου, και ου διαλελοιπασι
τηι θειαι τε και αποῤ- ρητωι πολεμουντες δοξηι. Παρετεινε δε τα της απο- νοιας αυτοις,
και μεχρι του καιρου της επιδημιας του παντων ημων Σωτηρος Χριστου. Ἐπισκοπης
δε λοιπον επ' αυτοις γενομενης κατεκλεισθησαν εις δεσμωτηριον. Πλην δια
πολλων τουτο πεπονθασι
70.553 γενεων, τακησεσθαι δε την πλινθον, και
πεσεισθαι το τειχος φησι, τειχει παρεικαζων ταχα που τον Σατα- ναν. ∆εινος γαρ εις
αντιστασιν και οιον πολις ευ- πυργοτατη· αλλ' ηλω και πεπτωκε Χριστου κατασειοντος. Ου γαρ ην δυνασθαι την αμαχον αυτου διεκδυναι δυναμιν. Ὅτι δε
καθηιρημενου και πεπτω- κοτος του Σατανα, κατηρημωται τα της ειδωλολα- τρειας
παιγνια, και κεκληνται δια πιστεως εις επι- γνωσιν αληθειας οι παλαι πλανωμενοι,
μονονουχι διαρπαζουσης αυτους της πανσθενους δεξιας, διδαξει λεγων αυτος ο
Σωτηρ· "6Ἢ πως δυναται εις την οι- κιαν εισελθειν του ισχυρου, και τα σκευη αυτου
διαρπασαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε διαρπασηι τα σκευη αυτου;"6
Ἔθος δε τηι θεο- πνευστωι Γραφηι τους αγαν αλκιμωτατους, και τειχει και πολεσι
παρεικαζειν, καθαπερ αμελει και προς τον μακαριον προφητην Ἱερεμιαν. Ἔφη γαρ
που Θεος· "6Ἰδου τεθεικασιν εν τηι σημερον ημεραι ως πολιν οχυραν, και ως τειχος
χαλκουν οχυρον απασι τοις βασιλευσι της γης, και πολεμησωσι σε και ου μη
δυνωνται προς σε, διοτι μετα σου ειμι του εξαι- ρεισθαι σε, λεγει Κυριος."6
∆ιαμεμνησθαι δε αναγ- καιον, οτι Ἰησους ο του Ναυη, τους πεντε των εθνων
βασιλεις κατα κρατος ελων, και νενικηκως κατεκλεισεν εν σπηλαιωι, και
προσεκυλισε λιθους αποφραττων αυτοις την διαδρομην. Εικων δε ην αποφραγματος
αληθους. Κατεκλεισθησαν γαρ εις οχυρωμα και εις δεσμωτηριον δια της Χριστου
ισχυος αι πονηραι και αντικειμεναι δυναμεις αι κατακρατησασαι ποτε της υπ'
ουρανου. Συγκατηργηθη δε αυτοις, και το μεγα και αῤρητον ποτε τειχος, τουτ' εστιν,
ο Σατανας. Κεκληνται δε ουτω δια πιστεως οι πλανωμενοι προς το ειδεναι λοιπον
τον αληθως και φυσει των ολων δημιουργον και Θεον και Κυριον. Ἰστεον δε οτι
ταυτα τινες αποφερουσι καθ' ετεραν διανοιαν επι τον κοσμον του ουρανου, και
φασιν, οτι κατα τον της συντελειας καιρον ο ηλιος σκοτισθησεται, και η σεληνη ου
δωσει το φεγγος αυτης. Χρηναι δε οιμαι τοις θεωρημασιν επομενως, και ευ μαλα
συνηρμοσμενως τας των προκειμενων εκαστοτε διανοιας αποπεραινεσθαι. 9Ὅτι
βασιλευσει Κυριος εν Σιων, και εν Ἱερου-σαλημ, και ενωπιον των πρεσβυτερων
δοξασθη- σεται.9 Σιων ερμηνευεται υψηλη, και σκοπευτηριον, ηγουν Ἱερουσαλημ,
ορασις ειρηνης. Σκοπευτηριον ουν το αληθες και μην και ειρηνης ορασις, ειη αν
κατα γε το αληθες η Ἐκκλησια Χριστου. Ἐν αυτηι γαρ η των θειων αυτου μυστηριων
υψηλοτατη κατασκεψις πραττεσθαι φιλει, και μην και η της ειρηνης ορασις.
Ειρηνην δε ειναι φαμεν τον Χριστον, ον εκτης θεο- πνευστου Γραφης
επιγινωσκομεν, γεγραφοτος περι αυτου πανσοφου Μωσεως, και προς γε τουτωι των
αγιων προφητων. Περιηιρημενης τοιγαρουν της βε- βηλου και μυσαρας
ειδωλολατρειας, και εκποδων γεγονοτος του προσκυνεισθαι την κτισιν, κατακε 
 

203

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κλεισμενων δε και εις οχυρωμα και εις δεσμωτηριον των εκ πλεονεξιας
κεκρατηκοτων της υπ' ουρανον, κατατετηγμενου τε του τειχους, και εκ βαθρων αυτων κατασεσεισμενου, κατα γε τας ηδη προαποδο- θεισας εννοιας, βασιλευσει Κυριος
εν Σιων, και ενω- πιον των πρεσβυτερων δοξασθησεται. Πρεσβυτερους 70.556 δε,
ως γε οιμαι, φησιν εν τουτοις τους τελειους την φρενα, και οιονει τον νουν
πεπολιωμενον εχοντας, ως δυνασθαι κατιδειν τοις της καρδιας ομμασι, των περι
αυτου μυστηριων το βαθος. Τουτοις και ο σοφος Ἰωαννης επιστελλει λεγων·
"6Γραφω υμιν, πατερες, οτι εγνωκατε τον απ' αρχης."6 Ἀλλ' οι γνοντες, θαυμαζουσι και αναπτουσι δοξαν αυτωι την θεοπρεπη, βασιλεα και Κυριον των ολων
ομολογουντες υπαρχειν αυτον. Ὅτι δε της του διαβολου τυραννιδος εις απαν
εξηιρημενης βεβασιλευκεν ο Χριστος, διδαξει λεγων αυτος, οτε της απαντων ζωης
αντιλυτρον εαυτον προσεκομισε τωι Θεωι και Πατρι, τον τιμιον υπερ ημων
υπομενων σταυρον· "6Νυν κρισις εστι του κο- σμου τουτου, νυν ο αρχων του κοσμου
τουτου εκβλη- θησεται εξω· καγω εαν υψωθω εκ της γης, παντας ελκυσω προς
εμαυτον."6 Ουκουν τοις ιδιοις καθυπεταξε σκηπτροις τους ανα πασαν την γην,
προεκβε- βληκως τον αρχοντα του αιωνος τουτου. Το δε της εκβολης ονομα, της
κατα παντων πλεονεξιας κατα- σημαινειν εοικε την ανατροπην.
{1ΒΙΒΛΙΟΝ Γʹ. ΤΟΜΟΙ Εʹ ΤΟΜΟΣ Αʹ.}1
9Κυριε ο Θεος μου, δοξασω σε, και υπνησω το ονομα σου, οτι εποιησας
θαυμαστα πραγματα, βουλην αρχαιαν αληθινην· γενοιτο, Κυριε.9 Ἐν μεν τωι
τετελεσμενωι βιβλιωι μακρος τωι προφητηι γεγονε λογος, και δια κεκρυμμενων
εννοιων ερχομενος, περι τε της του διαβολου σκαιοτητος, και της εσομενης επ'
αυτωι κολασεως τε και δικης, και προσετι και ανατροπης των πονηρων και
αντικειμενων δυναμεων. Προσετιθει δε τουτοις, και της του Χριστου βασιλειας την
αναῤρησιν. Ἔφη γαρ, οτι βασιλευσει Κυριος εν Σιων, και εν Ἱερουσαλημ, και
ενωπιον των πρεσβυ-τερων δοξασθησεται. Τουτων τοιγαρουν απαντων ενεκα
περιχαρειας εμπλεως ο προφητης γινεται, και τον των ουτω τεθαυμασμενων
αποτελεστην καταγε- ραιρει ταις ευφημιαις. Ταυτηι τοι φησι· Κυριε ο Θεος μου,
δοξασω σε, και υμνησω το ονομα σου, βουλην αρχαιαν και αληθινην, και
τεθαυμασμενα πεποιηκας πραγματα. Ἐπειδη δε περι των ουπω γεγονοτων κατ'
εκεινο καιρου το Ἐποιησας φησιν, οτι μεν ουπω γεγο- νεν, εσται γε μην παντη τε και
παντως υποδηλοι, προ- στιθεις το Γενοιτο, Κυριε. Τοις μεν γαρ της διανοιας
ομμασιν, ως ενεστηκοτα τον της επιδημιας κατεθεωντο καιρον, ηγνοουν δε
ουδαμως ουπω παροντα, ως αρχαιαν δε γε βουλην, και θαυμαστα πραγματα της
ενανθρω- πησεως του Μονογενους αποκαλει το μυστηριον, και τα εξ αυτης τοις ανα
πασαν κατωρθωμενα την γην 70.557 "6Σεσωσμεθα γαρ εν Χριστωι, προεγνωσμενου
μεν προ καταβολης κοσμου, φανερωθεντος δε επ' εσχα- τοις του αιωνος καιροις,"6
καθα φησιν ο σοφωτατος Παυλος· "6Ου γαρ νεον, η αρτιφανες το του Χριστου
μυστηριον, αλλα προωριστο μεν προ της του κοσμου καταβολης, πεφανερωται γε
μην εν καιροις ιδιοις."6 9Ὅτι εθηκας πολεις εις χωμα, πολεις ισχυρας, του πεσειν
αυτων τα θεμελια· των δε ασεβων πολις εις τον αιωνα ου μη οικοδομηθηι.9 Της
αληθινης και τουτο βουλης, και των αμωμη- των σκεμματων του παντα ισχυοντος
Θεου, το κατα- σεισθηναι πολεις οχυρας, γενεσθαι δε και εις χωμα, και οιον εκ
βαθρων αυτων αναμοχλευθηναι, και ελ- πιδος εξω γενεσθαι, ης ου δυνησονται
ανασφηλαι ποτε. Ου γαρ μη, φησιν, εις τον αιωνα οικοδομηθηι. Πολεις δε ειναι
φαμεν τας κατασεσεισμενας, ουχι δη που παντως τας αισθητας, ηγουν ανθρωπους
 
 

204

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους εν αυταις· οιομεθα δε μαλλον εκαστην των πονηρων, και αντικειμενων
δυναμεων, και προ γε των αλλων, ωνομασθαι πολιν τον Σαταναν, και τουτο
ισχυραν. Ἔθος γαρ τηι θεοπνευστωι Γραφηι πυργοις, και τει- χεσιν η και πολεσιν εσθ'
οτε παρεικαζειν τους αγαν αλκιμωτατους, καθαπερ αμελει και προλαβοντες ειπομεν, οτι τεθειται παρα Θεου, και ο μακαριος προ- φητης Ἱερεμιας, ως πολις οχυρα,
και ως τειχος χαλκουν οχυρον. Ἀναδεδειγμενου δε και επιλαμψαν- τος τωι κοσμωι
του Ἐμμανουηλ, ανηιρηται μεν των αντικειμενων δυναμεων το ανοσιον στιφος, εξ
αυτων δε κατεσεισθη βαραθρων [αλ. βαθρων] ο Σατανας, πε- πτωκε δε ουτως ως
ατελευτητωι περιπεσειν ασθε- νειαι, και κατ' ουδενα καιρον αναστησεσθαι τε και
ανανευσαι προσδοκαιν.
9∆ια τουτο ευλογησει σε ο λαος ο πτωχος, και πολεις
ανθρωπων αδικουμενων ευλογησουσι σε. Ἐγενου γαρ πασηι πολει ταπεινηι βοηθος,
και τοις αθυμησασι δι' ενδειαν σκεπη απο ανθρω- πων πονηρων ρυσηι αυτους· σκεπη
διψωντων, και πνευμα ανθρωπων αδικουμενων. ευλογησουσι σε ως ανθρωποι
ολιγοψυχοι διψωντες· εν Σιων, απο ανθρωπων ασεβων οις ημας παρεδωκας.9
Κεκληται μεν εις επιγνωσιν Θεου δια της εν νομωι παιδαγωγιας ο Ἰσραηλ, και
πεπλουτηκε τα παρα Θεου. Σεσωσται γαρ, και την της επαγγελιας κε- κληρονομηκε
γην. Ἡ δε γε των αλλων εθνων αμε- τρητος ουσα πληθυς των κατα πασαν φημι την
υπ' ουρανον, αλλοτριος παντελως των πνευματικων, και ανωθεν καθειστηκεισαν
αγαθων, αγευστοι των παρα Θεου χαρισματων, γυμνοι τροπον τινα και ανειμονες,
ου την θειαν ανεχοντες σκεπην, ου την εξ υψους περιβολην, ου πλουτον εις νουν
τον εξ αρετης, ουχ ετερον τι των οσα εστιν επαινου μεστα, και του παντος αξιουται
θαυματος. Ἐπειδη δε και αυτος επεφανεν ο Χριστος, και της του διαβολου
πλεονεξιας εξελων προσκεκομικε τωι Θεωι και Πατρι, και το της αληθειας
πεπλουτηκασι φως, της παρ' αυτου δοξης την μεθεξιν, της ευαγγελικης πολιτειας
την μεγαλειο- 70.560 τητα τας υπερ γε τουτων χαριστηριους ωιδας ανα- πεμπουσι
τωι Θεωι και Πατρι. Ουκουν επειδηπερ, φησιν, ω ∆εσποτα, και βουλην αρχαιαν και
αληθη εποιησας ανακεφαλαιωσαμενος τα παντα εν τωι Χρι- στωι, και καταφωτισας
μεν τους εν σκοτωι, καθελων δε τους κοσμοκρατορας του αιωνος τουτου· καιτοι
καθαπερ τινας πολεις ουτως ισχυρας ευλογησει σε ο λαος ο πτωχος, ολαι τε πολεις
δοξολογησουσι σε. Ἁπασαις γαρ γεγονας βοηθος, και σκεπη τοις δια πτωχειαν των
πατρικων αγαθων αφορητως λελυπη- μενοις· εῤρυσω τε αυτους απο πονηρων
ανθρωπων. Ἦσαν γαρ ουτω και εν τηι Σιων ολιγοψυχησαντες τινες, καθαπερ αμελει
ανθρωποι δεδιψηκοτες. Και ταχα που δια τουτων ημιν ο προφητης εκεινο δηλοι.
Ἦσαν γαρ, ησαν και εν τωι Ἰσραηλ οι την του Σω-τηρος διψωντες επιδημιαν, και τον
των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην επιθυμουντες ιδειν· οποιος τις ην Συμεων ο
δικαιος, οτε τεχθεντα τον Ἰησουν εις χει-ρας λαβων εφασκε· "6Νυν απολυεις τον
δουλον σου, ∆εσποτα, κατα το ρημα σου εν ειρηνηι, οτι ειδον οι οφθαλμοι μου το
σωτηριον σου, ο ητοιμασας κατα προσωπον παντων των λαων. Φως εις αποκαλυψιν
εθνων και δοξαν λαου σου Ἰσραηλ."6 Και μην και ο μακαριος Ζαχαριας ο Ἰωαννου
πατηρ αγιου Πνευ- ματος εμπλεως γεγονως εδοξολογει βοων· "6Ευλογη- τος Κυριος
ο Θεος του Ἰσραηλ, οτι επεσκεψατο και εποιησε λυτρωσιν τωι λαωι αυτου, και ηγειρε
κερας σωτηριας ημιν εν οικωι ∆αβιδ παιδος αυτου, καθως ελαλησε δια στοματος
των αγιων των απ' αιωνος προφητων αυτου, σωτηριαν εξ εχθρων ημων, και εκ
χειρος παντων των μισουντων ημας· ποιησαι ελεος μετα των πατερων ημων, και
μνησθηναι διαθηκης αγιας αυτου. Ὅρκον ον ωμοσε προς Ἀβρααμ τον πατερα ημων·
του δουναι ημιν αφοβως εκ χειρος των εχθρων ημων ρυσθεντας λατρευειν αυτωι εν
οσιο- τητι και δικαιοσυνηι ενωπιον αυτου πασας τας ημερας της ζωης ημων."6 Ὁραις
οπως αρχαια και αληθινη βουλη γεγονε του Θεου, και Πατρος, και τοις αγιοις
πατρασιν επηγγελμενη. Το αναδειχθηναι φημι σω- τηριαν τωι κοσμωι τον
 
 

205

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐμμανουηλ, ος γεγονε πνευμα ανθρωπων αδικουμενων. Ἀναπεπνευκασι γαρ εξ
εχθρων, και εῤρυσθησαν απο ανθρωπων ασεβων, οις και παραδεδονται. Και ει μεν
επι των εθνων τις τας τοιαυτας εκλαβοι φωνας, ανθρωπους κεκλησθαι φαμεν, τους
παλαι κρατουντας των επι της γης ανοσιους δαιμονας, ων το ασθενες ευ μαλα
καταση- μαινεται, δια του και ανθρωπους αυτους ονομαζε- σθαι. Εικος δε δη που και
τους παρ' αυτοις ψευδοδι- δασκαλους, και τους καλουμενους ιερομυστας, η και
ποιητας και λογαδας, και τοις παρ' Ἕλλησι τετι- μημενης ευγλωττιας ευρετας
ανθρωπους κεκλησθαι πονηρους, ως δια της ενουσης αυτοις ευστομιας τοις της
απωλειας ενιεντας τελμασι τους απατωμενους. Ει δε δη περι των εξ Ἰσραηλ λεγοιτο
ταυτι, πονη-ρους ανθρωπους ειναι φαμεν τους καθηγεισθαι λα- χοντας, Γραμματεας
τε φημι και Φαρισαιους· οι την της ιεροσυνης εχοντες δοξαν, και την εντευθεν ευ70.561 κλειαν τε ομου και δυναστειαν ανειμμενοι την κλειδα της γνωσεως ελαβον.
Και ουτε αυτοι πεπιστευκασιν, ουτε μην ετερους συγκεχωρηκασι τουτο δραιν· παραδεδονται δε τοις μεν εν νομωι καθηγηταις οι υπο χειρα λαοι, τοις γε μην ακαθαρτοις
δαιμοσιν οι πλανωμενοι, Θεου παθειν αυτους την παραδοσιν επιτρεψαντος,
καθαπερ αμελει και εις αδοκιμον νουν παραδιδονται τινες αναξιους εαυτους
αποφηναντες της παρ' αυτου φειδους και επικουριας. 9Και ποιησει Κυριος Σαβαωθ
πασι τοις εθνε- σιν· επι το ορος τουτο πιονται ευφροσυνην, πιονται οινον· χρισονται
μυρωι εν τωι ορει τουτωι. Παραδος ταυτα παντα τοις εθνεσιν. Ἡ γαρ βουλη αυτη επι
παντα τα εθνη.9 Προειρηκως οτι βασιλευσει Κυριος εν Σιων και εν Ἱερουσαλημ, ως
εξ ομοιοτητος των εν αισθησει και ορατων πραγματων μυστικην εξυφαινει
διανοιαν· υψηλη γαρ και σκοπευτηριον η Σιων, ορασις μεν γαρ ειρηνης Ἱερουσαλημ
ερμηνευεται. Ἀμφοτερα δε εστι ταυτα κατα αληθειαν, η Ἐκκλησια Χριστου· υψηλη
γαρ και περιοπτος, και οιον εν ορει κειμενη. Και καθ' ετερον δε τροπον υψηλη
νοειται προς ημων, χθαμαλον γαρ ουδεν εν αυτηι, και των γηΐνων πρα- γματων
Θεου οι κραταιοι της γης σφοδρα
ανυκισται λιαν. Γεγραπται γαρ οτι "6Του
επηρθησαν."6 Ὑψηλα δε ομοιως και τα εν αυτηι θεια τε και αληθη δογματα. Περι
Θεου γαρ ο λογος, ητοι περι της αγιας και ομοουσιου Τριαδος ισχνος και
απεξεσμενος και εις μονην τετραμμενος την αληθειαν. Ὁραται δε πα- λιν εν αυτηι ο
Χριστος ος εστιν ειρηνη. Ποιησει τοινυν, φησι, Κυριος Σαβαωθ, και ουτι που μονοις
τοις εξ Ἰσραηλ, ως αγαπητοις δια τους πατερας και εξειλε- γμενοις, αλλα γαρ πασι
τοις εθνεσι, τουτεστι, τοις ανα πασαν την υπ' ουρανον. Ποιησει δε τι; Πιονται,
φησιν, ευφροσυνην, πιονται οινον· χρισονται μυρωι εν τωι ορει τουτωι. Ἔοικε δε δια
μεν της ευφροσυνης υποδηλουν το ιλαρον εν ελπιδι, δηλον δε οτι τηι εν Χριστωι·
συμβασιλευομεν γαρ αυτωι, και τα υπερ νουν και λογον αποκερδαινοντες απασης
εισω θυμηδιας εσομεθα. ∆ια δε γε του οινου, την μυστικην ευλογιαν υποδηλουν,
και της αναιμακτου θυσιας τον τροπον, ην εν ταις αγιαις εκκλησιαις αποπληρουν
ειθισμεθα. Το δε γε μυρον ημιν κατασημηνειεν ευ μαλα την του αγιου Πνευματος
χρισιν. Γραφει γαρ ο σοφος Ἰωαννης· "6Και υμεις χρισμα εχετε υπο του Ἁγιου· και
ου χρειαν εχετε, ινα τις διδασκηι υμας, αλλ' ως το αυτου χρισμα διδασκει υμας περι
παντων."6 Κα- ταχριομεθα γαρ μυρωι κατα τον καιρον μαλιστα του αγιου
βαπτισματος, συμβολον του μεταλαχειν αγιου Πνευματος το χρισμα ποιουμενοι.
Ἀλλα ταυτι δη παντα, φησι, παραδος τοις εθνεσιν· η γαρ βουλη αυτη επι παντα τα
εθνη. Ὁ μεν γαρ παλαι νομος, και η κατ' αυτον λατρεια διακονηθεισα δι' αγγελων
ου πα- σιν απλως εδοθη τοις εθνεσιν· αλλ' ενι και μονωι τωι εξ αιματος Ἰσραηλ, Ἡ δε
εν Χριστωι χαρις, και η δια πιστεως κλησις, αγιασμος τε προς τουτοις ο δια του
Πνευματος, και αυτο δε το μυστηριον δια βουλης του 70.564 Θεου και Πατρος επι
παντα γεγονε τα εθνη. Χριστος γαρ εστιν η των εθνων προσδοκια, κατα την του
9Κατεπιεν ο θανατος ισχυσας, και παλιν αφει- λεν ο Θεος παν
Ἁγιου φωνην.
 
 

206

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δακρυον απο παντος προσωπου. Το ονειδος του λαου αφειλεν απο πασης της γης.
Το γαρ στομα Κυριου ελαλησε ταυτα.9 Ἐπι καιρου σφοδρα και αναγκαιως τηι του
μυ- στηριου παραδοσει, και ο περι της αναστασεως των νεκρων συνεισκεκομισται
λογος. Ταυτηι τοι και εν καιρωι του αγιου βαπτισματος της πιστεως ποιουμε- νοι την
ομολογιαν, και της σαρκος την αναστασιν προσδοκωμεν εσεσθαι, και ουτω
πιστευομεν. Ὁ τοινυν θανατος κατισχυσε μεν του προπατορος ημων Ἀδαμ δια την
παραβασιν, και ωσπερ τι θηριον ωμον τε και απηνες επιπηδησαν ηρπασε. Θρηνοι τε
λοιπον εντευ- θεν, και οιμωγαι, και δακρυον, και το επι τοις τε- θνεωσι πενθος,
κεκρατηκασι των επι της γης. Πε- παυται γε μην εν Χριστωι. Τριημερος γαρ ανεβιω
πατησας τον θανατον, και οδος γεγονως τηι ανθρωπινηι
φυσει προς το
διακρουσασθαι δειν την φθοραν. Γεγονε γαρ πρωτοτοκος των νεκρων, και απαρχη
των κεκοι- μημενων. Ἕψεται δε παντως τηι απαρχηι, και πρωτωι το μετ' αυτην, τουτ'
εστιν, ημεις. Ἐστραφη τοινυν το παθος εις χαραν, και διεῤραγη μεν ο σακκος· περιεζωσμεθα δε την θεοσδοτον ευφροσυνην, ως χαιροντας λεγειν· "6Που η νικη σου,
θανατε; Που το κεντρον σου, ᾅδη; Το δε κεντρον του θανατου η αμαρτια, φησιν."6
Ουκουν αφηιρηται παν δακρυον· πιστευοντες γαρ οτι παντη τε και παντως εγειρει
τους νεκρους ο Χριστος ου δακρυῤροουμεν επ' αυτοις, ουτε μεν εις ακρατους
καταβαινομεν λυπας, καθαπερ και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ὄνειδος δε του
λαου κατονομα- ζειν εοικεν αυτον τον θανατον, ως γενεσιν εχοντα της καθ' ημων
εφοδου την παραβασιν. Ἤγουν ταχα που την αμαρτιαν δι' ην εισβεβηκεν η φθορα
και το του θανατου κρατος κεκυριευκε των επι της γης. Ἐπειδη δε το της
αναστασεως μυστηριον ουκ ευπαραδεκτον εστι τοις πολλοις, απιστεισθαι δε ην
εικος δια τοι την εν αυτωι μεγαλουργησιαν, προσεπηνεγκεν ο μακαριος προφητης,
οτι το στομα Κυριου ελαλησεν. Ειτα τις ο φαναι τολμων, ως ψευδοεπησει ο Θεος,
και ουχι παντη και παντως εκτελευτησει προς αληθειαν το επηγγελμενον;
"6Ουρανος γαρ και η γη, φησι, παρ- ελευσεται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσιν."6
9Και ερουσιν εν τηι ημεραι εκεινηι· Ἰδου ο Θεος ημων εφ' ωι ηλπιζομεν, και
ηγαλλιωμεθα, και
σωσει ημας. Ουτος Κυριος, υπεμειναμεν αυτωι,
και
αγαλλιασομεθα· και ευφρανθησομεθα επι τηι σωτηριαι ημων, οτι αναπαυσιν δωσει ο
Θεος επι το ορος τουτο.9 Ἐπιγνωσεσθε, φησι, τον ποτιζοντα μεν ευφροσυ- νην, και
προς γε τουτωι και οινον, καταχριοντα δε και μυρωι τους εν τηι νοητηι Σιων·
επιγνωσεσθε δε οτι Θεος κατα αληθειαν εστι, και εκ Θεου του κατα φυ- σιν Υιος, και
ει εν του δουλου φαινοιτο μορφηι, της απαντων γεγονε σωτηριας και ζωης
ανθρωπος γεγο- νως, και ομοιωθεις κατα παντα τοις επι της γης,
70.565 διχα
μονης αμαρτιας. Μονονουχι γαρ και χειρα, φησι, προτεινοντες ερουσιν· Ἰδου ο Θεος
ημων εφ' ωι ηλπι- ζομεν και ηγαλλιωμεθα επι τηι σωτηριαι ημων. Οιμαι δε εγωγε
τουτον γε μαλιστα τον λογον ανηρθαι πρε- πειν τοις εξ Ἰσραηλ, οι και ταις
Μωσαικαις εντεθραμ- μενοι φωναις και τας των αγιων προφητων προαγο- ρευσεις
ουκ ηγνοηκοτες, προσεδοκουν αφιξεσθαι κατα καιρον Σωτηρα, και Λυτρωτην, τον
Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον. Και γουν ως ηδη προειπον, Ζαχα- ριας μεν ο
Ἰωαννου πατηρ προφητευων εν πνευματι λελαληκε περι του Χριστου, οτι "6Κερας
εγηγερται τωι λαωι σωτηριας."6 Και Συμεων ομοιως εις χειρας ελων το αγιον
Βρεφος· "6Ειδον, φησιν, οι οφθαλμοι μου το σωτηριον σου ο ητοιμασας κατα
προσωπον παντων των λαων."6 Ἐπιγνοντες τοινυν τον παλαι προηγ- γελμενον,
την απαντων ελπιδα τον Σωτηρα και Λυ- τρωτην ερουσι, φησιν· Ἰδου ο Θεος ημων.
Προσομο- λογησουσι δε οτι αναπαυσιν δωσει ο Θεος επι το ορος τουτο. Και μοι
παλιν ορος οιου λεγεσθαι την Ἐκκλη- σιαν, δεδοται γαρ η αναπαυσις εν αυτηι.
Ἀκηκοαμεν γαρ Χριστου λεγοντος· "6∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας."6 Ἀπεφορτισαμεθα γαρ δια της εις αυτον
 
 

207

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιστεως την δυσαχθη και δυσφορητον αμαρτιαν. Ἀνεπαυσαμεθα δε και καθ' ετερον
τροπον δειματων απηλλαγμενοι των επι γε φημι το χρηναι κολαζεσθαι, και τας επι
τοις πλημμελημασιν αποτισαι δικας. Και ου μεχρι τουτων η εις ημας του παντων
ημων Σωτηρος Χρι- στου γεγονε χαρις· προστεθειται δε και τα εν ελπισιν αγαθα, και
της των ουρανων βασιλειας η κτησις μα- κρα και ακηρατος ζωη, και παντος του
καταλυπειν ειωθοτος η αποστασις. Γεγραπται γαρ περι των αγιων οτι "6Ευφροσυνη
αιωνιος υπερ κεφαλης αυτων."6 9Και καταπατηθησεται η Μωαβιτις, ον τροπον
πατουσιν αλωνα εν αμαξαις, και εν αμητωι. Και αν- ησει τας χειρας αυτου, ον τροπον
και αυτος ετα- πεινωσε του απολεσαι. Και ταπεινωσει την υβριν, εφ' α τας χειρας
επεβαλε. Και το υψος της κατα- φυγης του τοιχου σου ταπεινωσει, και μεταβη- σεται
εως του εδαφους.9 Βαθυς αει πως εστι των αγιων προφητων ο λογος, και την εισω
τε και κεκρυμμενην διερπει τριβον. Χρη δη ουν αρα μη το εξωφανες του γραμματος
παντη τε και παντως αληθες ειναι νομιζειν, κατασκεπτεσθαι δε μαλλον τον οιονει
πως εγκεχωσμενον τωι γραμματι νουν. Μωαβιται τοινυν ομοροι μεν ησαν τοις
Ἰουδαιοις, ατοπωτατα δε διετεθησαν προς απατην, και προς γε το χρηναι ταις των
ειδωλων προσκεισθαι λατρειαις. Ὅτι τοινυν εμελλεν επιλαμψαντος του Χριστου,
και κεκλημενων των εθνων εις το σεπτον και θειον αυτου μυστηριον, ηγιασμενων
τε δια της πιστεως, η βδελυρα και ακαθαρτος ειδωλολατρια παντη τε και παντως εκ
μεσου γενησεσθαι, τοις των πιστευοντων ποσιν υπ- ενηνεγμενου του Σατανα·
δεδωκε γαρ ημιν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυ- ναμιν
του εχθρου· διδασκει λεγων, πατηθησεσθαι την Μωαβιτιν, ον τροπον πατουσιν
αλωνα εν αμαξαις.
70.568 Φαμεν δε δηλουν εν τουτοις αυτον, η την Μωαβιτιν
λατρειαν, ηγουν εκ μιας χωρας της ειδωλολατρουσης απαν δεχεσθαι το παραδειγμα,
κατα πασης, ως εφην, της ειδωλολατριας εκτεινομενου του λογου. Ουκουν
καταπατηθησεται, φησι, καθαπερ ποσιν αλοωντων υποκειμενη. Ἀνησει δε και τας
χειρας αυτου, ον τροπον και αυτος εταπεινωσε του απολεσαι. Τις αν- ησει τας
χειρας; Ὁ της ειδωλολατριας ευρετης, ο συνεχων την απατην, και αποβουκολησας
Θεου τον ανθρωπον, τουτ' εστιν, ο Σατανας. Ἀνησει γαρ τας χειρας αυτου, τουτ'
εστιν, εκλυθησεται πασα η δυνα- μις αυτου, και ενεργεια πρακτικη· ενεργειας γαρ εις
τυπον αι χειρες λαμβανονται. Ὥσπερ γαρ αυτος ετα- πεινωσε τους επι της γης, ωστε
και απολεσαι συμ- παντας, κατα τον αυτον τουτονι τροπον ταπεινωσει Χριστος την
υβριν αυτου, τουτ' εστι, την αφορητον πλεονεξιαν ηι κατα παντων εχρησατο,
μονονουχι τας χειρας επαγων, και σκηπτροις ιδιοις υποφερων εκ πλεονεξιας τους
επ' εργοις αγαθοις εκτισμενους παρα Θεου. Ειτα μετεισιν ο λογος τωι προφητηι
παλιν. Ὡς προς αυτην την Μωαβιτιν, ητοι την βεβηλον ειδωλο- λατριαν, και φησιν·
οτι Το υψος της καταφυγης τοι- χον το ταπεινουμενον αυτον ειναι φαμεν τον της
ειδω- λολατριας και της απατης προεστηκοτα, και οιον ανα- τειχιζοντα αυτην, και
συνεχοντα προς το συνεστα- ναι. Ἀλλα πεσειται, φησι. Καταβαλει γαρ αυτο Χριστος, και καταβιβασει μεχρις εδαφους, τουτ' εστιν, εις το παντελες, και ορωμεν δια
πραγματων εις περας εκβεβηκος το προηγγελμενον. Πεπτωκασι γαρ τεμενη. και τα
εν σηκοις απαντα γεγονεν εκποδων. Βωμοι δε ουκετι και θυσιαι, και γοητειαι, και οι
τα της απατης επιτηδευοντες παιγνια. Πεπαυται δε παντα δια Χρι- στον, και
ανατεταλκε τοις επι της γης της αληθειας το φως και ο της δικαιοσυνης
ανισχομενος ηλιος τας των πιστευοντων εις αυτον καταφαιδρυνων καρδιας. 9Τηι
ημεραι εκεινηι αισονται το ᾆσμα τουτο επι γης της Ἰουδαιας λεγοντες· Ἰδου πολις
οχυρα, και σωτηριον ημων θησει τειχος και περιτειχος.9 Καταπατηθεισης γαρ της
Μωαβιτιδος, τουτ' εστιν, ανηιρημενης εις απαν της των ειδωλων λατρειας, κατα γε
τον ηδη προαποδοθεντα νουν οι της απατης απηλλαγμενοι, και προς το της
αληθειας διελασαντες φως, τον της διανοιας ανευρυνοντες οφθαλμον επιγνω 
 

208

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σονται μεν, φησι, τον των ολων δημιουργον και Κυ- ριον Σωτηρα και Λυτρωτην, τον
δι' ου τα παντα, και εν ωι τα παντα, τον δι' ημας καθιγμενον εν τοις καθ' ημας.
Ὠδην δε αυτην και μελος καθαπερ εκ λυρας ανακρουομενοι δοξολογουντες
ερουσιν· Ἰδου πολις οχυρα, και σωτηριον ημων. Και γαρ εστιν αληθως οια τις πολις
ευπυργοτατη και αναλωτος παντελως, ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ηγουν η εις
αυτον ελπις. ∆εχεται γαρ τους φευγοντας την του διαβολου πλεονεξιαν, και
ανασωζει λαβων. Ταυ- τηι τοι και εφασκεν, οτι "6Τα προβατα τα εμα της φω- νης μου
ακουουσι, και ακολουθουσι μοι· καγω διδω- μι αυτοις ζωην αιωνιον, και ου μη
αρπασει τις εκ
70.569 της χειρος μου αυτα."6 Πολις τοιγαρουν οχυρα, και
σωτηριος, ο παντων Σωτηρ, πολις δε εχουσα τειχος και περιεχουσα τειχος, τουτ'
εστι, πασαν ασφαλειαν. Αι γαρ τοι των πολεων ευ μαλα τετειχισμεναι, και ουχ
απλην εχουσι την περιβολην, ωχυρωνται δε προς τωι μεγαλωι τειχει, και ετερωι
προτειχισματι. Εικος δε δη παλιν τους την ωιδην αναφεροντας περι της του
Σωτηρος ημων Ἐκκλησιας ειπειν, το, Ἰδου πολις οχυρα και σωτηριον ημων. Πυλαι
γαρ ᾅδου ου κατ- ισχυσουσιν αυτης, κατα την του Σωτηρος φωνην· διεζωσται γαρ
καθαπερ τειχει τινι διπλωι ταις τε παρα των αγιων αγγελων επικουριαις· και μεν τοι
τηι ανωθεν και παρα Θεου ος εστι περιτειχος. Και γαρ αυτων εστιν η ισχυς των
αγιων πνευματων, επειπερ εστιν αυτος τε και μονος ο των ολων δυνα- μεων Κυριος.
Ἰστεον δε οτι παρα τοις ιεροις Γραμ- μασι Ἰουδας εσθ' οτε κατωνομασται Χριστος, ως
εκ φυλης γεγονως της Ἰουδα, κατα γε την Ἰακωβ φωνην λεγοντος· "6Ἰουδα, σε
αινεσουσιν οι αδελφοι σου."6 Ἐπι γης ουν Ἰουδα το μελωιδουμενον. Χριστου
γαρπολις η Ἐκκλησια. 9Ἀνοιξατε πυλας, εισελθετω λαος φυλασσων δικαιοσυνην,
και φυλασσων αληθειαν, αντι- λαμβανομενος αληθειας, και φυλασσων ειρηνην· οτι
επι σοι ηλπισαμεν, Κυριε, εως του αιωνος.9 Ὡς επεγνωκοτων ηδη των ανα πασαν
την γην τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον διωμολογηκοτων τε, οτι πολις εσται
οχυρα και σωτηριος, τειχος εχουσα και περιτειχος, λοιπον αναγκαιως τοις αγιοις
μυστα- γωγοις, αποστολοις τε φημι και ευαγγελισταις δια- κελευεται, λεγον το
Πνευμα το αγιον δια της του προφητου φωνης· Ἀνοιξατε πυλας· τουτ' εστιν,
ανευρυνατε τοις εθελουσι την δια πιστεως εισβολην, την δια της αμωμητου
μυσταγωγιας δρομην, και εισιτω λαος φυλασσων δικαιοσυνην, και φυλασσων
αληθειαν. Το γαρ θειον και ευαγγελικον, και σωτη- ριον κηρυγμα διδασκει μεν τους
πιστευοντας την υπερ νομον δικαιοσυνην, βεβαιους δε ειναι προς αλη- θειας
τηρησιν. Ου γαρ ετι την εν τυποις και σκιαις εισφερει λατρειαν, καθαπερ αμελει και
ο παλαιος νομος, αλλα την εν πνευματι και αληθειαι και τουτο εστιν η αληθεια.
Ἐπιλαμβανεται δε αληθειας. Ἐφειται γαρ, ως εφην, ου των εν σκιαις, αλλα των δια
Χριστου ος εστιν η αληθεια. Φυλαττονται δε και ειρηνην. Πως η τινα τροπον;
Εισδεχθεις γαρ ολως παρα Χριστου, και την αρχαιαν εκεινην καταλυσαι εχθραν·
διειστηκει γαρ αυτου πλανωμενος· ακλονη- τος εσται προσκυνητης. Και τουτο
πληρουν ημας ο μακαριος Παυλος αναπειθει γραφων· "6∆ικαιωθεντες ουν εκ
πιστεως ειρηνην εχομεν προς τον Θεον δια του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου."6
Ἐμαχομεθα γαρ τωι Θεωι τηι κτισει λατρευοντες και τοις της σαρκος παθε- σιν
ενεχομενοι. Φιλοι δε και ειρηνικοι χρηματιζομεν αυτωι και μονωι λεγοντες· Κυριε,
εκτος σου αλλον ουκ οιδαμεν. Το ονομα σου ονομαζομεν, και προς γε τουτωι της
εξαιρετου ζωης και ευαγγελικης πολιτειας οια τινα στεφανον αναδησαμενοι, τα
αυχηματα περι των τοιουτων εικοτως αν λεγοιτο δια της των αγιων
70.572
φωνης προς Θεον, οτι Ἐπι σοι ηλπισαμεν, Κυριε, εως του αιωνος. Ου γαρ
καταληξουσι της εις Θεον ελπιδος, διηνεκως δε μαλλον επ' αυτωι καυχη- σονται.
9Ὁ Θεος ο μεγας, ο αιωνιος, ος ταπεινωσας κατηγαγες τους ενοικουντας εν
υψηλοις· πολεις οχυρας καταβαλεις, και καταξεις αυτας εως εδα- φους. Και
 
 

209

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατησουσιν αυτας ποδες πραιεων, και ταπεινων ιχνη.9 Ἐπι πραγμασι τοις αγαν
τεθαυμασμενοις, ανακο- μιζειν εθος τοις αγιοις προφηταις τα χαριστηρια τωι
παντων κρατουντι Θεωι, και οιον ανασκιρταιν εκ περι- χαρειας. Γνησιοτητος δε της
εις ακρον επιδειξις εναρ- γης γενοιτ' αν το χρημα αυτοις. Χαιρουσι γαρ λιαν
κατευρυνομενην ορωντες την του Θεου δοξαν και τους ταυτηι βασκαινοντας εκ
μεσου γεγενημενους· φημι δη τους ακαθαρτους δαιμονας, και προς γε του- τοις τον
Σαταναν· ους και πολεσιν οχυραις παρεικα- ζει, και κατοικειν εν υψηλοις
διεβεβαιωσατο. Φρο- νημα γαρ εν αυτοις υψηλον πως αει και υπερογκον, ωστε και
αυτης της του Θεου κατεπαιρεσθαι χειρος, οιεσθαι τε προσκεκρουκοτας αγριως,
αδικηθησεσθαι μεν ουδεν, βασιλευειν δε δια παντος των επι της γης. Ἀλλα συ,
φησι, και μονος Θεος ο μεγας αιωνιος· και εξ αυτων τουτο δεδειχας των
πραγματων· ταπεινωσας γαρ κατηγαγες τους ενοικουντας εν υψηλοις. Τουτ' εστι,
κατεσεισας την των υπερηφανων ισχυν, υψηλους οντας, και αλαζονας κατεκομισας
εις γην, και ως πολεις οντας οχυρας εκ βαθρων καθειλες. Τουτο γαρ το εως
εδαφους. ∆εδωκας τε αυτους εις καταπατημα τοις ποσι των πραιεων, και ταπεινων.
Τινες δε ουτοι παλιν, η οι των του Σωτηρος θεσπισματων γνησιοι φυλακες; οι τον
εαυτων ∆εσποτην απομιμεισθαι σπουδαζοντες επιφωνωντα και λεγοντα· "6∆ευτε
προς με, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Ἄρατε τον
ζυγον μου εφ' υμας, και μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι, και ταπεινος τηι καρδιαι, και
ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων."6 Μεμνημεθα δε παλιν ειποντος αυτου·
"6Ἰδου δεδωκα υμιν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν
του εχθρου."6 Πεπατηται γαρ ο δρακων ο αποστατης· και επ' ασπιδα και βασιλισκον
επεβημεν, οι κατοικειν εθελοντες εν βοηθειαι του Ὑψιστου, και υπο την σκεπην
γεγονοτες του Θεου του ουρανου, δηλον δε οτι Χριστου, προσκυνειται γαρ εν
ουρανωι· "6Ὅταν γαρ, φησιν, εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην, λεγει·
9Ὁδος ευσεβων ευθεια
Και προσκυνησα- τωσαν αυτωι παντες αγγελοι Θεου."6
εγενετο, και παρεσκευ- ασμενη η οδος των ευσεβων. Ἡ γαρ οδος Κυριου κρισις.
Ἠλπισαμεν επι τωι ονοματι σου, και επι τηι μνειαι ηι επεθυμει η ψυχη ημων.9 Ὁ
μακαριος προφητης Ἱερεμιας, της ευαγγελικης πολιτειας, και της εν Χριστωι
δικαιοσυνης διαμεμνη- ται, λεγων τοις αληθειας ερασταις· "6Στητε επι ταις οδοις,
και ερωτησατε τριβους Κυριου αιωνιους, και ιδετε ποια εστιν η οδος η αγαθη, και
βαδισατε εν αυτηι, και ευρησετε αγνισμον ταις ψυχαις υμων."6 Τρι- 70.573 βοι μεν
γαρ και οδοι Κυριου των αγιων προφητων 70.573 οι λογοι, και της δια Μωσεως
εντολης, η ως εν σκιαι και τυποις προαγορευσις μυστηριου του κατα Χριστον.
Ταυτασι τοιγαρουν τας τριβους διερευνω- μενοι μανθανομεν την οδον την αγαθην,
τουτ' εστι, την εν Χριστωι πολιτειαν· βαδισαντες εν αυτηι ταις εαυτων ψυχαις, τον
αληθη και δια πνευματος αγνι- σμον ευρησομεν. Ευθειαν τοινυν φησι γενεσθαι των
ευσεβων την οδον, πως γαρ ουκ ευθεια και ατραχυς, και ουδεν εχουσα παντελως
αναντες, οτε το ρημα της πιστεως λεγοντες δικαιουμεθα, και την δια του αγιου
βαπτισματος καταπλουτουμεν καθαρσιν; Ευθεια δε και ετερως η των ευσεβουντων
οδος. Ἀνηιρημενων γαρ των εχθρων, και καθηιρημενης της του διαβολου
πλεονεξιας και πασης δυσχερειας εψιλωμενης, τι το ανθεστηκος ετι, και παραλυειν
δυναμενον της ευσε- βειας τους εραστας; Θεα δε οπως καταλειανθεισης της των
ευσεβουντων οδου τροπον τινα των εν τυποις και σκιαις ανατροπην εσεσθαι φησι.
Ἐπιφερει γαρ ουχ απλως, το, Ἡ οδος Κυριου κρισις· τουτεστιν, ου μοσχων
προσαγωγαι, ου προβατων σφαγαι, ου ποπανα και λιβανωτοι· κρισις δε μαλλον,
τουτ' εστι, δικαιοσυνη. Ἔθος γαρ τηι θεοπνευστωι Γραφηι τωι της κρισεως ονοματι
την δικαιοσυνην υποδηλουν. Καθαπερ αμελει και ο μακαριος ∆αβιδ· "6Τιμη, φησι,
βασιλεως κρισιν αγαπαι,"6 τουτ' εστιν, την δικαιοσυνην· εν τιμηι γαρ τηι παρα Θεωι
 
 

210

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ανθρωποις πασα εστι βασιλεια φιλουσα δικαιοσυνην. Ουκουν η οδος Κυριου
κρισις. Χαιροντας δε λιαν εισκομιζει παλιν τους την ευθειαν ταυτην βαδιουμενους
οδον· φασι γαρ, οτι Ἠλπισαμεν επι τωι ονοματι σου, και επι τηι μνειαι ηι επεθυμει η
ψυχη ημων. Πασα γαρ ημων η ελπις εις Χριστον, ου και αει μεμνημεθα, ταυτην
εχοντες την επιθυμιαν, οτι και δι' αυτης σεσωσμεθα. Ἐκ νυκτος ορθριζει το πνευμα
μου προς σε, ο Θεος, διοτι φως τα προσταγματα σου επι της γης.9 Νυκτα καλει, τον
προ της ενανθρωπησεως του Κυ- ριου καιρον· ορθρον δε την προφητικην
προγνωσιν· φως δε αληθινον το Ευαγγελιον του ηλιου της δικαιο- συνης Χριστου, ο
και της απανταχου γης μαθειν εγ- κελευεται. Και γαρ ουκ απο φυσεως φησι το
μαθειν, ωσπερ το βλεπειν η το βαδιζειν, αλλ' απο σπουδης και επιμελειας. Ὁ δε μη
μαθων εκ ζωντων αρθησεται, και την δοξαν Χριστου ουκ οψεται. Οι λεγοντες·
Ἠλπισαμεν επι τωι ονοματι σου, και επι τηι μνειαι, ηι επεθυμει η ψυχη ημων
προσεπαγουσιν αναγκαιως και τουτο. Τον γαρ τοι θειον εις νουν εισοικισαμενοι
φωτισμον, και της αρχαιας απατης τον σκοτον απο- πεμψαμενοι, και την της
αμαρτιας αχλυν κατηφανι- σμενην ορωντες, αναφερουσιν ωιδας τας χαριστηριους,
καθαπερ εκ νυκτος, και σκοτους ορθριζειν λεγοντες, οιον διαυγαζουσης εν αυταις
της νοητης ημερας, και εωσφορου λοιπον ανατελλοντος εν ταις καρδιαις αυ- των,
καθα γεγραπται. Τοις τοιουτοις και ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλει, και φησιν· "6Οι
ποτε σκοτος, νυν δε φως εν Κυριωι."6 Και μην και ετερωθι· "6Ου γαρ 70.576 εσμεν
νυκτος, ουδε σκοτους, αλλα υιοι φωτος, και υιοι ημερας."6 Καταλαμπρυνεται γαρ
των πιστευοντων ο νους τοις ευαγγελικοις θεσπισμασι. Ταυτηι τοι φησι και ο
θεσπεσιος ∆αβιδ ως προς τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον· "6Λυχνος τοις ποσι μου
ο νομος σου, και φως τοις τριβοις μου."6 Ἀχλυι μεν γαρ οιονει πως και
κατασκιασμασι τοις απο γε φημι του γραμματος, ο δια του πανσοφου Μωσεως
κατεπαχυ- νετο νομος. Ἐν δε γε τοις ευαγγελικοις κη- ρυγμασι γυμνον και διαφανες
το της αληθειας εκφαινεται καλλος, και καταφαιδρυνει τον νουν ταις των
ευσεβουντων διανοιαις φωτος δικην εισχεομενον.
9∆ικαιοσυνην μαθετε, οι
ενοικουντες επι της γης. Πεπαυται γαρ ο ασεβης. Πας ος ου μη μαθηι δικαιοσυνην
επι της γης, αληθειαν ου μη ποιησηι. Ἀρθητω ο ασεβης, ινα μη ιδηι την δοξαν
Κυριου.9 Ἔφη που ο Θεος δια φωνης προφητου· "6Και εσον- ται παντες διδακτοι
Θεου."6 Ὅρα δη ουν οπως εν τουτοις ημιν ο λογος μυσταγωγον ωσπερ τινα τοις εξ
εθνων πιστευσασιν αυτον εισκομιζει γεγονοτα Χρι- στον. Ἔδει γαρ, εδει τοις απαξ
επεγνωκοσιν, οτι φως εισι τα προσταγματα αυτου επι της γης, την του συμφεροντος
ειδησιν ενιεσθαι παρ' αυτου. "6Ὦ τοινυν, φησιν, οι κατοικουντες επι της γης μαθετε
δικαιο- συνην."6 Ἔοικε δε τουτο τωι δια φωνης του ∆αβιδ· "6Ἀκουσατε ταυτα,
παντα τα εθνη· ενωτισασθε, παν- τες οι κατοικουντες την οικουμενην."6 Ὁ μεν γαρ
εν γραμμασι νομος πεπαιδαγωγηκε μονον τον κατα σαρκα Ἰσραηλ, ο δε γε Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος το της ημεροτητος απλωσας λινον ολην σεσαγηνευκε την υπ'
ουρανον. Εικοτως ουν αρα και τοις ανα πα- σαν την γην συμβουλευει, λεγων, οτι
Χρη μανθανειν αυτους, την δι' αυτου λαληθεισαν δικαιοσυνην, τουτ' εστι, την
ευαγγελικην. Ὅτι δε το απειθειν τοις παρ' αυτου λογοις ουκ αζημιον, προσεπαγει
και φησι· Πεπαυται γαρ ο ασεβης. Πας ος ου μη μαθηι δικαιο- συνην επι της γης
αληθειαν ου μη ποιησηι, οιχησεται γαρ, φησιν, εις ολεθρον και απωλειαν, και οιον
απο- σβεσθησεται. Τουτο γαρ οιμαι το Πεπαυται δηλουν. Πας ει τις μη προσδεξηται
της δικαιοσυνης της ευαγ- γελικης την ειδησιν, και ος αν μη ποιησηι την αλη- θειαν.
Ἀληθειαν δε παλιν εν τουτοις της εν Χριστωι πολιτειας αποκαλει την δυναμιν, και
την εν πνευματι τε και αληθειαι προσκυνησιν, και λατρειαν. Σκιαν γαρ εχων ο
νομος των μελλοντων αγαθων, και ουκ αυτην την εικονα των πραγματων, ουκ ην
αληθεια. Χριστος δε και τα αυτου θεσπισματα νοοιτ' αν εικοτως δικαιο- συνη και
 
 

211

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθεια. Οιμαι δε δειν κακεινο ειπειν, Γε- γονεν ημιν παρα του Πατρος δικαιοσυνη
Χριστος, εστι δε προς τουτωι και αληθεια. Μαθετε τοινυν την δικαιοσυνην, φησι, και
την αληθειαν· τουτ' εστιν, επι- γνωτε τον αληθως Υιον και τον ολων δημιουργον
και Κυριον. Ἀρθησεται γαρ και εκ μεσου γενησεται πας ο ασεβης, ινα μη ιδηι την
δοξαν Κυριου. Τοιουτον εστι το δι' αυτου του Χριστου τοις Ἰουδαιων δημοις
προσπεφωνημενον· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι εαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν
ταις αμαρτιαις 70.577 υμων αποθανεισθε."6 Και παλιν· "6Ὁ πιστευων εις τον Υιον
ου κρινεται, ο δε μη πιστευων, ηδη κεκρι- ται, οτι μη πεπιστευκεν εις το ονομα του
μονογενους
Υιου του Θεου·"6 Ὁ δε απαξ κατακεκριμενος, και ταις ιδιαις
εναποθανων αμαρτιαις, πως αν ιδοι την δοξαν Κυριου. Ου γαρ συνεσται Χριστωι, και
της παρ' αυτου δοξης κατ' ουδενα τροπον μετεσχηκως, τον των αγιων ουκ οψεται
κληρον.
9Κυριε, υψηλος σου ο βραχιων, και ουκ ᾔδει- σαν· γνοντες δε
αισχυνθησονται. Ζηλος ληψε- ται λαον απαιδευτον, και νυν πυρ τους υπεναν- τιους
εδεται.9 Ἀπειλουντος Θεου τοις μη μανθανουσι δικαιοσυ- νην, και τοις μη ποιουσι
την αληθειαν· κατα γε τους αρτιως ημιν προαποδοθεντας λογους εις αναμησιν ο
προφητης ερχεται της του Ἰσραηλ αγνοιας τε αμα και απειθειας. Ὁ μεν γαρ των
ολων δημιουργος Θεος Λογος, ο παναλκης του Πατρος βραχιων, δι' ου τα παντα
προηχθη προς γενεσιν, εν μορφηι και ισοτητι του Πατρος υπαρχων εαυτον καθηκεν
εις εκουσιον κενωσιν, και τεταπεινωκεν εαυτον, καθα γεγραπται, γενομενος
ανθρωπος, ινα δικαιωσηι τους επι της γης, δια πιστεως δε δηλονοτι της εις εαυτον·
και ειργαζετο μεν τα υπερ λογον, και δια της των δρωμενων με- γαλοπρεπειας, οτι
και Θεος και εκ Θεου κατα φυσιν εστιν, ηξιου γνωριζεσθαι, λεγων· "6Ει ου ποιω τα
εργα του Πατρος μου, μη πιστευετε μοι· ει δε ποιω, καν εμοι μη πιστευητε, τοις
εργοις πιστευετε."6 Ει δε και τοι των ουτω τεθαυμασμενων θεωροι γεγονο- τες, και
των παρ' αυτου λογων αυτηκοοι, σκληροι και ανουθετητοι μεμενηκασι, μαλλον δε
και απυλωτον εσχηκασι στομα. Τετολμηκασι γαρ Σαμαρειτην, και μεθυσον και
τεκτονος υιον, και τα ετι τουτων απηχε- στερα δυσσεβουντες ειπειν. Ταυτα τοινυν
δια της του Πνευματος δαιδουχιας προεγνωκως ο προφητης ποιει- ται τους λογους
προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον, και φησι, Κυριε, υψηλος σου ο
βραχιων, και ουκ ᾔδεισαν. Τηι μεν γαρ αξιαι της ιδιας υπεροχης, και ως εν δοξηι τηι
θεοπρεπει, μεγας και υψηλος· και μεν τοι και παναλκης εστιν ο βραχιων του
Πατρος, τουτ' εστιν, ο δι' ου τα παντα γεγονε Θεος Λογος. Ἐπειδη δε ωφθη μετα
σαρκος ηγνοηκασιν αυτου την δοξαν. Πλην αισχυνθησονται, φησιν, ει μαθοιεν αυτον οντα δηλονοτι τον ζωοποιον του Θεου Λογον. Ἔμαθον δε τινα τροπον; Αυτοι
μεν γαρ τον αρχηγον της σωτηριας απεκτεινασι, και τον αγιον του Ἰσραηλ
ηρνησαντο, καθαπερ φησιν ο θεσπεσιος Πετρος. Ἐπειδη δε τα του θανατου δεσμα
διαῤρηξας τριημε- ρος ανεβιω Χριστος, και τουτο εγνωκασιν οι των Ἰουδαιων
μαλιστα καθηγηται, τοτε δη, τοτε και κατ- ησχυνθησαν, και γουν δεδιοτες μη αρα
πως εκπυστον εις απαντας το της αναστασεως γενοιτο μυστηριον, αργυρια ικανα
δεδωκασι τοις στρατιωταις, καθα γε- γραπται· ινα ειπωσιν οτι "6Οι μαθηται αυτου
νυκτος ελθοντες εκλεψαν αυτον."6 Αισχυνθησονται δε και καθ' ετερον τροπον.
Ὅταν γαρ ιδωσιν αυτον εν τηι συντε- λειαι του αιωνος ερχομενον εν τηι δοξηι του
Πατρος μετα των αγγελων, τοτε και εντροπην εξουσι την 70.580 αμηρυτον, υιοι
μεν οντες του νυμφωνος δια τους πα- τερας, αυτων γαρ αι επαγγελιαι, και η
νομοθεσια, και η διαθηκη, πεμπομενοι δε εις το σκοτος το εξω- τερον. Ἀπαιδευτον
τοινυν εικοτως ονομαζει λαον, και οτι ζηλος αυτους ληψεται, φησι, και οτι πυρ τους
υπεναντιους εδεται. Ἐπειδη γαρ αποπεμπτοι γεγο- νασιν αυτοι, και εκβεβληνται της
εις Χριστον ελπι- δος, και απεδειχθησαν μεν αλλοτριοι των επαγγε- λιων,
προσεληφθη δε τα εθνη, ταυτηι τοι κατατρυχον- ται τωι ζηλωι, και οιον υπο πυρος
 
 

212

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαπανωμενοι, του της βασκανιας δηλονοτι διατελουσιν οι δειλαιοι. Γε- γραπται τι
τοιουτον και εν ωιδαις περι των εξ αιμα- τος Ἰσραηλ, οτι Αυτοι παρεζηλωσαν με επ'
ου θεοις· παρωξυναν με εν τοις ειδωλοις αυτων. Καγω παρα- ζηλωσω αυτους επ' ουκ
εθνει· επ' εθνει ασυνετωι παροργιω αυτους. 9Κυριε ο Θεος ημων, ειρηνην δος ημιν,
παντα γαρ απεδωκας ημιν· Κυριε ο Θεος ημων, κτησαι ημας. Κυριε, εκτος σου αλλον
ουκ οιδαμεν· το ονομα σου ονομαζομεν.9 Ἔθος τοις αγιοις προφηταις, τας υπερ γε
του Ἰσραηλ ποιεισθαι λιτας, ησαν μεν γαρ φιλοθεοι, και τοις εις ευσεβειαν
αυχημασιν ευ μαλα κατεστεμμε- νοι. Ἐπειδη δε απαξ εκ ριζης πεφηνασιν Ἀβρααμ και
εξ αιματος των αγιων πατερων επιστυγναζουσιν αναγκαιως ως ομογενεσι τοις εξ
Ἰσραηλ ορωντες απ- ολλυμενους δια γε την εις Χριστον δυσσεβειαν. Ταυ- τηι τοι και
νυν ο μακαριος προφητης Ἡσαΐας προσ- εισι λεγων· "6Κυριε ο Θεος ημων, ειρηνην
δος ημιν· παντα γαρ απεδωκας ημιν."6 Ει γαρ χαρισαιο, φησι, την ειρηνην ημιν,
παντος εσομεθα πληρεις αγαθου, και απεσχηκαμεν των παρα σου χαρισματων
τελειω- τατην την μεθεξιν. Και ποιαν αιτουσιν ειρηνην, ιδειν αναγκαιον· η γαρ
αυτον αιτουσι Χριστον· αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων, κατα τας Γραφας, και δι'
αυτου συνηφθημεν τωι Πατρι, δι' οικειοτητος δε, δηλονοτι της πνευματικης. Ἢ
γουν εκεινο φασιν. Οι μεν γαρ ουπω πιστευσαντες, και αναποβλητον εχοντες την εκ
της αμαρτιας κηλιδα, διεστηκασι του Θεου, και εν εχθρων ταξει νοουνται δικαιως,
γαυρον τε εχουσι τον αυχενα, και τοις του ∆εσποτου μαχονται νομοις. Οι δε
ευπειθεις και ευηνιοι, και προς παν οτιουν ετοιμοι των αυτοις αρεσκοντων
φιλαιτατοι τε εισι και ειρη- νην εχουσι προς αυτον. Ἀλλ' εστι το χρημα θεοσδο- τον
αληθως, και δια της ανωθεν φιλοτιμιας ερχομε- νον. ∆ος τοινυν ημιν, ω ∆εσποτα, το
ειρηνευσαι προς σε, και εκ μεσου γενομενης της βεβηλου και βδελυρας αμαρτιας
ενωθηναι σοι πνευματικως δια μεσιτου Χριστου. Τοιουτον εστι το δια της του
Παυλου φωνης ορθως ειρημενον· "6∆ικαιωθεντες ουν εκ πιστεως, ειρηνην εχομεν
προς τον Θεον δια του Κυριου και Σω- τηρος ημων Ἰησου Χριστου,"6 ου δη
γεγονοτος κτησις εσομεθα, και κληρος Θεου. Ταυτηι τοι σοφως επενηνε- κται το,
Κυριε κτησαι ημας, εκτος σου αλλον ουκ οι- δαμεν, το ονομα σου ονομαζομεν.
Μονοτροπους γαρ ειναι χρη, και Θεωι μονωι κατεζευγμενους τους ειρη- νευοντας
προς αυτον, ωστε και αυτον ειδεναι μονον, και ετερου παντελως ψευδωνυμου Θεου,
μηδε επι γλωττης ονομα φερειν. ∆ει γαρ αυτον ονομαζειν μο- 70.581 νον, οτι και
μονος εστιν εφ' ημας φυσει τε και αλη- θειαι Θεος. Τοιουτον τι και ο του πανσοφου
Μωσεως ημιν επεφωνησε νομος, "6Κυριον τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι
μονωι λατρευσεις, και τωι ονοματι αυτου. Ἀμην."6
9Οι δε νεκροι ζωην ου μη
ιδωσιν, ουδε ιατροι ου μη αναστησωσι. ∆ια τουτο επηγαγες, και απω- λεσας, και
ηρας παν αρσεν αυτων. Προσθες αυτοις κακα, Κυριε, προσθες κακα πασι τοις
ενδοξοις της γης.9
Οι μονον ειδοτες τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον
ονομαζοντες τε το ονομα αυτου, και επαριθμουντες αυτωι παντελως ουδενα,
λεγοντες τε δια τουτο, Κυριε, εκτος σου αλλον ουκ οιδαμεν, συνειρουσιν
αναγκαιως, το, οτι Οι νεκροι ζωην ου μη ιδωσιν, εκτος σου δη παλιν. Ζωη γαρ ων
κατα φυσιν ο των ολων δημιουρ- γος και Κυριος ζωογονει τα παντα, και εν αυτωι κινουμεθα, και εσμεν. Ἀλλ' ουδε ιατροι, φησιν, ου μη αναστησωσιν· επομενου και
τουτωι του εκτος σου δη- λονοτι. Παντα γαρ ημιν παρα Θεου, και αυτοις εποιη- σεν
εκ γης φαρμακα, κατα το γεγραμμενον. Ὅσον μεν ουν ηκεν εις γε το γραμμα, φημι,
και τον προ- χειρον τε και εις τουμφανες λογον, η των εννοιων αποδοσις εχοι αν
ορθως ωδε γε, και ουχ ετερως. Ἐπειδη δε χρη κατα νουν ιεναι τον λογον, και της
προφητικης ακριβειας απογυμνουν τον σκοπον, εκεινο φαμεν αναγκαιως· νεκροι
τινες εισι και ουχι δη παν- τως κατα την σαρκα, νενεκρωμενοι δε μαλλον υπο
φιληδονιας κοσμικης, και ζωην ουκ εχοντες την αγιαν την εν Χριστωι τε και
 
 

213

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγγελικην. Ἀλλ' εκτος σου, φη- σιν, οι τοιουτοι, ουκ αν μεταλαχοιεν της ζωης, ητοι
της ζωοποιουσης χαριτος. Ἐκτος σου δε παλιν οι των ψυχικων αῤρωστηματων
απαλλαττειν οιοι τε τους εναλοντας αυτοις, οι και ιατροι πνευματικοι νοοιντ' αν
εικοτως· ουκ αν τινα των ηῤρωστηκοτων αναστη- σειαν. Ἰατρους δε φαμεν
πνευματικους ειναι, τους αγιους προφητας, αποστολους τε και ευαγγελιστας· οι δια
της ανωθεν χαριτος, και της εν πνευματι χο- ρηγιας τον ιασθαι δυναμενον
καταπλουτουντες λογον
θεραπευουσι τους τετραυματισμενους υπο τε της
αμαρτιας, και της του διαβολου σκαιοτητος. Εικος δε δη τι και ετερον τον
προφητικον ημιν υπαινιττεσθαι λογον· ο γαρ τοι Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ισοσθενη και ισοκλεα τωι Φυσαντι καταδεικνυς εαυτον ανιστη μεν εκ μνηματων τους
νεκρους, τους δε εν εσχαταις οντας ιατο νοσοις. Ἀλλα καιτοι των ουτω παραδοξων
αποτελεστης γεγονως ου τετιμηται παρα των τεθεαμενων· εδιωκον τε και ουτως
αυτον οι των Ἰουδαιων μαλιστα καθηγηται, και διδασκαλοι. Ἐπειδη τοινυν εκτος
σου φησιν, ουκ αν ιδοιεν ζωην οι νεκροι, συ γαρ ει και μονος ο ζωοποιειν
δυναμενος, ουδ' αν αναστησειεν εκ μνηματων ιατρος, ους ανεστησας αυ- τος·
ηπιστησαν δε και μετα τουτο ετι, και ακαθεκτως λελυττηκασιν, ους ην εικος, και
προ γε των αλλων εσεσθαι πιστους· δια τουτο επηγαγες, και απωλεσας, και ηρας
παν αρσεν αυτων. Ἐπηγαγες γαρ την ορ- γην αυτοις, η και απεκειρεν αναγκαιως ουκ
αρδην απαντα τον Ἰσραηλ· σεσωσται γαρ το καταλειμμα· 70.584 αλλα παν αρσεν
αυτων, τουτ' εστι, το ηγουμενον τα- γμα. Ἡγεμονικωτατον γαρ ως προς γε το θηλυ
το αρσεν. Ἄῤρενας δε αποκαλει ισως τους οιονει νεανι- κωτερους των Ἰουδαιων, ου
κατα την του σωματος ευρωστιαν, κατα την γνωσιν δε μαλλον των νομικων
ενταλματων, τοιουτον εστι το προς ενα των προφητων ειρημενον παρα Θεου·
"6Πορευσομαι προς τους αδρους, και λαλησω προς αυτους."6 Και ιδου ομοθυμαδον
συν- ετριψαν ζυγον, διεῤρηξαν δεσμους, οτι δε το προυχον τε και ιερωτερον εν τοις
Ἰουδαιοις ταλανιζεται μεν εικο- τως, ραγδαιοτεραν δε την οργην επηντλησεν αυτωι,
σαφηνιει λεγων αυτος ο Χριστος· "6Ουαι υμιν, Γραμ- ματεις, και Φαρισαιοι
υποκριται, οτι περιαγετε την θαλασσαν, και την ξηραν, ποιησαι ενα προσηλυτον·
και εαν γενηται, ποιειτε αυτον υιον γεεννης διπλο- τερον υμων."6 Και παλιν· "6Και
υμιν τοις νομικοις ουαι, οτι ᾔρατε την κλειδα της γνωσεως, αυτοι ουκ εισερχεσθε,
και τους εισερχομενους εκωλυσατε."6 Κολαζεται τοινυν εικοτως το αρσεν, τουτ'
εστι, το εν υπεροχηι και τιμιον. Και ως εν ανδρειαι τηι πνευμα- τικηι τοτε ηκον εις
ειδησιν την κατα τον νομον, οις και προστεθηναι βουλεται κακα. Ου γαρ μονον αποπεπτωκασι της προς Θεον οικειοτητος εμπαροινησαν- τες τωι Χριστωι, αλλα γαρ και
τωι λιμωι δεδαπανην- ται, και ταις εντευθεν περιπεπτωκασι συμφοραις,
καταδηιωθεισης αυτων της χωρας, και ανατετραμμε- νης εις απαν. Ους δε ειρηκεν
αῤρενας, τουτους και
ενδοξους αποκαλει ως διαπρεποντας δηλονοτι, και
υπερκειμενους των αλλων, διατοι το κατεστεφθαι τοις της ιερωσυνης αυχημασιν.
Το παν αρσεν αυτων θεο- δοτον, και συμμαχον, κακα δε τα κακωτικα φησιν, ητοι τας
θεηλατους οργας, λιμους, λοιμους, πολεμους, και τα τουτοις ομοια. Ἐνδοξους δε
τους εν κακοις περιφανεις, και εν δυναστειαις περιβοητους.
9Κυριε, εν θλιψει
εμνησθημεν σου, εν θλιψει μι- κραι η παιδεια σου ημιν. Και ως η ωδινουσα εγ- γιζει
του τεκειν, και επι τηι ωδινι αυτης εκεκρα- γεν, ουτως εγενηθημεν τωι αγαπητωι
σου.9 Ἐκ πολλης αγαν φιλοθειας ο μακαριος προφητης κεκινημενος κατα των
Ἰουδαικων τολμηματων ειρη- κως τε οτι Προσθες κακα πασι τοις ενδοξοις της γης,
ινα μη τις ειναι νομιζηται τραχυς τε και απηνης ου κατοικτειρεσθαι μαλλον
παρακαλων τους ημαρτηκο- τας, αλλ' εν θλιψει γενεσθαι και κακοις, επηνεγκεν
αναγκαιως το πεφυκος απασι συμβαινειν, φημι δε το εν θλιψει και αναγκαις
διαμεμνησθαι φιλειν του παντα ισχυοντος Θεου. Το μεν γαρ της ευθυμιας πλατος
 
 

214

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανιησιν εσθ' οτε προς καταφρονησιν, και ουδ' οσον ειπειν αισθανεσθαι των
πλημμεληματων αυτους εκ πολλης αγαν ραιθυμιας εις τουτο γνωμης κατολισθησαντας. Συνελαυνει δε ωσπερ η θλιψις προς Θεον, και εις επιγνωσιν αναφερει των
διεπταισμενων. Ουκουν ταυτης ενεκα της αιτιας, φησιν, εφην οτι, Προσθες κακα
τοις ενδοξοις της γης, επειπερ εστι κοινον απασι τοτε δη μαλιστα σε ποιεισθαι δια
μνημης, και τα σα βουλευεσθαι, και φρονειν, οταν συμφοραις κοι- νωνησωσιν. Ἐν
γαρ θλιψει μικραι παιδευομεθα, ουκ ακρατον ουδε εις απαν απηνη την τιμωριαν
επαγον- τος του Θεου, συγκεραννυντος δε μαλλον ημεροτητι
70.585 την οργην.
Ουκουν ου μισουντος ην τους ημαρτηκο- τας το θλιψιν επαγεσθαι παρακαλειν
αυτοις, αγα- πωντος δε μαλλον και παιδευεσθαι παρακαλουντος αυτους· ινα επειπερ
εκ προαιρεσεως ιδιας καρπον ουκ εσχηκασι την ευσεβειαν, καν γουν ως εξ αναγκης
περιτρεποιντο προς τουτο της θειας οργης εις αισθη- σιν κεκλημενοι. Τοιουτον,
οιμαι, εστι το δια φωνης του ∆αβιδ ορθως ειρημενον· "6Ἐν χαλινωι και εν κημωι τας
σιαγονας αυτων αγξαις των μη εγγιζοντων προς σε."6 Ἀλλ' εκεινοι μεν αφορητα
πεπλημμεληκοτες, και εμπαροινησαντες τωι Χριστωι περιπεσουνται τηι θλιψει.
Ἡμεις δε οι σοι και τα σα φρονουντες και λε- γοντες διετεθημεν ουχ ετερως επι τωι
αγαπητωι σου, τουτ' εστι, τωι Υιωι· καθαπερ αμελει, και ωδινουσα γυνη μονονουχι
κατακεκραγοτες των ατιμαζοντων αυτων οδυνομενοι τε δια τουτο λιαν, και
πλειστην οσην των απειθουντων αυτωι ποιουμενοι την καταβο- λην. Ἔστι δ' αληθες
ο φασι. και γουν αυτος ο μακα- ριος Ἡσαΐας ταις Ἰουδαιων αθυροστομιαις επιτιμων,
ας πεποιηνται κατα Χριστου· "6Ὑμεις δε,"6 φησι, "6προσαγαγετε ωδε, υιοι ανομοι·
σπερμα μοιχων και πορνης, εν τινι ενετρυφησατε, και επι τινι ηνοιξατε το στομα
υμων, και επι τινα εχαλασατε την γλωτταν υμων; Ουχ υμεις εστε τεκνα απωλειας,
σπερμα ανο- μον;"6 Και μην και ο μακαριος ∆αβιδ περι αυτων που φησιν·
"6Σκοτισθητωσαν οι οφθαλμοι αυτων του μη βλεπειν, και το νωτον αυτων δια
παντος συγκα- ψον."6 Πλειστοι τε οσοι προς τουτο παρα των αγιων προφητων
γεγονασι λογοι κατα της των Ἰουδαιων συναγωγης, δια την εις Χριστον δυσσεβειαν.
9∆ια τον φοβον σου, Κυριε, εν γαστρι ελαβομεν, και ωδινησαμεν, και ετεκομεν
πνευμα σωτηριας, ο εκυησαμεν επι της γης.9 Οι λεγοντες, εκ φιλοθεΐας γενεσθαι
τωι αγαπητωι του Πατρος, δηλον δε οτι τωι Υιωι, καθαπερ ωδινουσα γυνη, τηι του
λογου τροπηι νουνεχως εμμενοντες, ωδι- νησαι τε φασι και μην και ειληφεναι κατα
γαστρος, και της σωτηριας το πνευμα τεκειν επι γης. Πρεπει δ' αν, ως εφην, ο
τοιουτος λογος προφηταις τε και αγιοις αποστολοις τε και ευαγγελισταις οι της
ανωθεν μυσταγωγιας καταπλουτουντες την χορηγιαν και οιον τινας νοητους
δεχομενοι σπερματικους εκτετοκασι τοις επι της γης πνευμα σωτηριας, τουτ' εστι,
την εν πνευματι διδασκαλιαν, η και ζωης εστι της εις αιω- νας προξενος. Ἔθος γαρ
τηι θειαι Γραφηι πνευμα πλει- στακις ονομαζειν τας τινων συγγραφας. "6Και γουν
δοκιμαζετε,"6 φησι, "6τα πνευματα ει εκ του Θεου εστιν."6 Ἀει γαρ εν αγιωι
Πνευματι το σωτηριον λα- λειται κηρυγμα, ηγουν εν πνευματι κοσμικωι τα οσα- περ
εστι τηι αληθειαι μαχομενα. Γραφει γουν ο θεσπε- σιος Παυλος περι εαυτου τε και των
αλλων αγιων· "6Ἡμεις δε ου το πνευμα του κοσμου τουτου ελαβομεν, αλλα το
πνευμα το εκ του Θεου, ινα ιδωμεν τα υπο του Θεου χαρισθεντα ημιν."6 Πνευμα
τοινυν σωτηριας το ευαγγελικον αποκαλουσι κηρυγμα. Ἀποφερει γαρ εις αμηρυτον
ζωην και εις μακραιωνα βιον.
70.588 9Ου πεσουμεθα, αλλα πεσουνται οι
ενοικουντες επι της γης. Ἀναστησονται οι νεκροι, και εγερ- θησονται οι εν τοις
μνημειοις, και ευφρανθησον- ται οι εν τηι γηι. Ἡ γαρ δροσος η παρα σου ιαμα αυτοις
εστιν. Ἡ δε γη των ασεβων πεσειται.9 Ἀξιαγαστος αληθως των αγιων η νηψις.
Ἐννοουσι γαρ αει πως το αντιτεταχθαι δοκουν, οις αν προς ημας ποιοιντο λογοις.
Ουκουν επειδηπερ πνευμα σωτηριον αποτεκειν εφασκον τοις επι της γης, κατ 
 

215

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ισχυοντα δε και μετα τουτο ετι των επι γης ορωσι τον θανατον, οιονει τινος
λεγοντος· Τις η ονησις των θειων ημιν κηρυγματων; που δε της σωτηριας το
πνευμα; πιπτουσι γαρ οι επι της γης· αντεπαγουσιν αναγκαιως την απολογιαν, και
δη και φασιν, Ἀναστη- σονται οι νεκροι, χαριτι μεν Θεου, καθα φησιν ο μα- καριος
Παυλος· Ὁ Κυριος ημων Ἰησους Χριστος υπερ παντος εγευσατο θανατου, πλην
ανεβιω τριημε- ρος, και γεγονεν απαρχη των κεκοιμημενων, και ριζα των δι' αυτου
μεταπλαττομενων εις ζωην, και οιον αρχη της ανθρωπου φυσεως αποδυομενης την
φθοραν· και πεπλουτηκαμεν μεν εν ακλονητοις ελ- πισι την εις αιωνα ζωην. Ἄραρε
δε οτι παντη τε και παντως αναβιωσονται μεν οι νεκροι, καταργηθη- σεται δε
εισαπαν του θανατου το κρατος· πλην ουπω παροντος του καιρου καθ' ον η
αναστασις· υποπιπτει τεως η ανθρωπου φυσις, τωι τεθναναι δειν. Και τον εν Χριστωι
τεως ησθενηκοτα, και εν ημιν τε αυτοις εσομενον ασθενη κατα καιρους υπομενει
θανατον. Ἆρ' ουν εκεινο, φησι, τοις παρ' ημων αντιτεταξεται λογοις, ηγουν
σωτηριοις κηρυγμασι, το πιπτειν ετι τους επι της γης; Και τι τουτο εστι; παντελως
ου- δεν. Ἀναβιωσονται γαρ οι νεκροι, και τα εν γηι και μνημειοις σωματα
παλινδρομησει προς ζωην. Και τις αν γενοιτο τουδε δη παλιν ο τροπος; Ἡ δροσος η
παρα σου ιαμα αυτοις εστι. Και δροσον εν τουτοις αποκαλειν εγνωκασι την
ζωοποιον του πνευματος ενεργειαν τε και δυναμιν, δι' ης εγερθησεσθαι τους
νεκρους ο μακαριος εφη ∆αβιδ. Ψαλλει γαρ που προς
Θεον, και φησιν·
"6Ἀποστρεψαντος γαρ σου το προσ-ωπον, ταραχθησονται, και εις τον χουν αυτων
επι- στρεψουσιν. Ἐξαποστελεις το Πνευμα σου, και κτι- σθησονται, και ανακαινιεις
το προσωπον της γης."6 ∆ροσος ουν αρα ζωοποιος το Πνευμα παρα Πατρος δι'
70.589 Υιου, και αυτοις τοις εκ γης σωμασιν ενιεισα την αφθαρσιαν. Ἀλλ' οι μεν εν
γηι πεσοντες αναβιωσονται, η δε γε των δεδυσσεβηκοτων γη πεσειται, και τουτο
παθειν συνεβη τηι των Ἰουδαιων χωραι· πεπαρωινη- κασι γαρ εις Χριστον, και εις τους
αγιους μυσταγωγους, καιτοι το της σωτηριας τεκοντας πνευμα τοις επι της γης.
9Βαδιζε, λαος μου, εισελθε εις τα ταμιεια σου, αποκλεισον την θυραν σου,
αποκρυβηθι μικρον οσον οσον, εως αν παρελθηι η οργη Κυριου. Ἰδου γαρ Κυριος
απο του αγιου τοπου επαγει την οργην επι τους ενοικουντας επι της γης. Και ανακαλυψει η γη το αιμα αυτης, και ου κατακαλυ- ψει τους ανηιρημενους.9 Το του
Θεου προσωπον εν τουτοις ημιν εισκομιζε- ται των αγιων τον νουν επαλειφοντος
εις το θληπα- θες. Ἐπειδη γαρ εμελλον, και τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, και τοις ανα
πασαν την υπ' ουρανον το της σωτηριας ποιουντες πνευμα, τουτ' εστι, το
ευαγγελικον ιερουρ- γουντες κηρυγμα, δεινοις τε και αφορητοις πειρασμοις
περιπεσεισθαι, και αυτον δε τον επι ψυχηι και αιματι κινδυνον υπομειναι· ταυτηιτοι
και μαλα εικοτως κα- τανεανιευεσθαι φιλειν των τοιουτων αυτους αναπει- θει,
λεγων· Βαδιζε, λαος μου, εισελθε εις τα ταμιεια σου. Ευφυεστατα δε και ευφημως
αγαν αποκαλει τα ταμιεια ταχα που τα εν τηι γηι μνηματα· και δη και εν ισωι τοις
αληθως αποκρυπτομενοις αποκλειει τας θυ- ρας, και διαλανθανει ανεχεσθαι βραχυ,
εως αν παρ- ελθηι η οργη Κυριου. Ειρηται μεν γαρ τηι του γε- νους αρχηι, τουτ' εστι,
τωι Ἀδαμ· "6Γη ει, και εις γην απελευσηι·"6 και επαρατος ην δια την παραβασιν η
ανθρωπου φυσις· ταυτηιτοι και υπενηνεκται τηι φθοραι. Λυθησεται δε τα εκ θειας
οργης επενηνεγμενα.
Και τουτο εις απαν κατα τον της συντελειας καιρον
καταργουμενου θανατου, και της του διαβολου τυραν- νιδος ανηιρημενης, και της
αμαρτιας εκβεβοθρωμενης. Ουκουν αποκρυβηθι, φησιν, ω λαος μου, και ανασχου
βραχυ και οσον οσον, εως αν ο εξ οργης Κυριου θανα- τος παρελασηι, και ο της
απαντων αναστασεως ανα70.592 δειχθειη καιρος. Ει γαρ και παθηις, φησι, το
τεθναναι τυχον, της των μισουντων σκαιοτητος επιῤριπτουσης και τουτο τοις
αγιοις μυσταγωγοις, αλλ' ουν ο παν- των ∆εσποτης εποισει την κολασιν τοις
 
 

216

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανηιρηκοσιν αγιους. Ἐπαγει γαρ απο του αγιου Κυριος την ορ- γην επι τους
κατοικουντας επι της γης. Ὅμοιον τουτο εστιν εκεινωι· "6Και εβρεξε γαρ Κυριος
παρα Κυριου επι Σοδωμα πυρ και θειον."6 Ουκουν ο Υιος απο του αγιου [ηυμφρεδ.
Πατρος] Πνευματος εποισει την οργην επι τους κατοικουντας επι της γης. Ὡς γαρ
αυτος που φησιν· "6Ὁ Πατηρ κρινει ουδενα, αλλα την κρισιν πασαν δεδωκε τωι Υιωι,
ινα παντες τιμωσι τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα."6 Ἐν- σταντος δε του
καιρου, καθ' ον η οργη τοις ανοσια πεπλημμεληκοσι κατα των ηγιασμενων
επενεχθησε- ται, το αιμα αυτης ανακαλυψει η γη, και ου κατα- κρυψει τους
ανηιρημενους, τουτ' εστι, παν οπερ πε- πτωκεν εις γην αιμα τουτο εσται φανερον
αποκρυβη- σεται ουδεις, ηγουν εις αληθειαν οιχησεται των ηδι- κημενων.
Μεμνησεται γαρ απαντων ο ∆ημιουργος, και ουδεις εσται παντελως των αδικως
ανηιρημενων, ος ουκ εσται γνωριμος, και εν μνημηι Θεου. 9Τηι ημεραι εκεινηι επαξει
ο Θεος την μαχαιραν την αγιαν, και την μεγαλην, και την ισχυραν, επι τον
δρακοντα τον οφιν φευγοντα, επι τον δρακοντα τον οφιν τον σκολιον, και ανελει
τον δρακοντα.9 Ἐπενεχθησεσθαι την οργην τοις ησεβηκοσι, και απεκτονοσιν
αυτους, ευ μαλα διειρηκως συναναιρε- θησεσθαι τοις εαυτου τεκνοις, και αυτον εφη
τον Σαταναν· ου τοις στρατηγημασιν εικοντες κατεστρα- τευον των αγιων οι τοις
παρ' αυτων κηρυγμασιν αντεξαγοντες. Κατ' εκεινο γαρ, φησι, του καιρου, καθ' ον
ανακαλυψει η γη το αιμα αυτης την αγιαν τε και τομωτατην, και μεγαλην
μαχαιραν, τον παναλκη και ακαταγωνιστον, τουτ' εστι, τον μονογενη Λογον,
επαξει ο Πατηρ επι τον δρακοντα τον οφιν φευγοντα· επι τον δρακοντα οφιν
σκολιον, και ανελει τον δρα- κοντα. ∆ρακοντα τε και οφιν ονομαζει τον Σαταναν.
Πικρος γαρ και ιοβολος, και προς γε τουτο δειλος. Ἀει γαρ φευγειν εθος αυτωι.
∆εινος δε εστι και φιλοκακουργος. Σκολιοδρομει γαρ ωσπερ το θηριον, πλην
αναιρεθησεται· και γαρ απρακτησει λοιπον, μαλλον δε τους της ανοσιοτητος
αποτισει λογους, ποινην ανατλας την εσχατην, και ταις ᾅδου πυλαις κατοχος
γεγονως, εργον τε της εις αιωνα φλογος μακραν τε και ατελευτητον υπομενων
κολασιν. 9Τηι ημεραι εκεινηι αμπελων καλος, επιθυμημα εξαρχειν κατ' αυτου. Ἐγω
πολις οχυρα, πολις πολιορκουμενη· ματην ποτιω αυτην. Ἁλωσεται γαρ νυκτος,
∆ιαπερανας ευ μαλα τον επι γε τοις δια πιστεως
ημερας δε πεσειται τειχος.9
σεσαγηνευμενοις λογον, και οτι χρισονται μυρωι, και πιονται οινον εν τωι ορει τωι
αγιωι του παντων ημων Σωτηρος Χριστου σαφεστατα διειπων· ορος δε ειναι φαμεν
την Ἐκκλησιαν· προσεπαγαγων τε οτι και εκδικησις εσται των ανηιρημενων δι'
ευσεβειαν, και 70.593 μην οτι τηι αγιαι, και μεγαληι μαχαιραι παντη τε και παντως ο
αποστατης απολειται δρακων, ανακομιζει τον λογον επι τοις συμβεβηκοσιν εξ
αμαθιας τοις εξ αιματος του Ἰσραηλ. Κατ' εκεινο γαρ, φησι, του και- ρου, καθ' ον
απαραδεκτον την εις Χριστον ποιησονται πιστιν· Ἐγω ο αμπελων ο καλος, ου και το
καταρ- χειν επιθυμημα φαιη τις αν· εγω η πολις η οχυρα· πεποιηται γαρ ουτως ως
απο γε της Ἱερουσαλημ ο λογος· Ἔσομαι πολις πολιορκουμενη. Ειτα το του Θεου
προσωπον ο προφητης ημιν εισκομιζει, λεγων, οτι Ματην ποτιω αυτην. Ει γαρ και
γεγονε, φησιν, αμπελος ευκληματουσα ο Ἰσραηλ, κατα την Ἱερε-μιου φωνην, αλλ'
εποιησεν ακανθας, και ανονητον εφ' εαυτηι την δια του νομου παρακλησιν
εποιησατο. Ματην ουν αρα πεποτικε τε αυτην δια του παλαι νομου, καν ει
ποτισειεν ετι δι' ευαγγελικου κηρυγμα- τος, ανωφελητος και ουτως υπομενει. Τι
τοινυν εν- τευθεν συνεβη παθειν αυτην; Ἁλωσεται νυκτος, ημερας δε πεσειται
τειχος. Ἐπειδη γαρ αυτην πολιν ωνομασεν ισχυραν, και μεντοι πολιορκουμενην,
ανα- λογως τηι των νοηματων ακολουθειαι αλωναι τε φησιν αυτην, και μην οτι και
το τειχος πεσειται διισχυρι- ζετο. Το δε γε νυκτος μεν αλωναι και εν ημεραι δε
πεσεισθαι τειχος, εοικε τι τοιουτον υποδηλουν. Ει- ληπται μεν γαρ, ητοι πεπορθηται,
 
 

217

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθαπερ εν αχλυι και σκοτει γεγενημενη δια τοι το μη ανασχε- σθαι λεγοντος του
Χριστου "6Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη η σκοτια υμας
καταλαβηι."6 Ἐπειδη δε των παρ' αυτου λογων ολιγα
πεφροντικοτες
διατετελεκασιν, οι δειλαοι κατεληφθη- σαν ως εν σκοτωι. Κατεκρατησε γαρ αυτων η
αμαρ- τια. Και τουτο ην αρα το δια φωνης του Χριστου προς αυτους ειρημενον·
"6Ἀμην λεγω υμιν, εαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις υμων
αποθανεισθε."6 Ἥλω τοιγαρουν, και απομεμενηκεν εν αμαρτιαις· πεπτωκε δε
τειχος ως εν ημεραι, τουτ' εστιν, εναργως τε και εμφανως, της παρα Θεου περιβολης εστερηται. Τοιουτον τι φησι και εν αρχαις ο μακαριος προφητης Ἡσαΐας·
"6Ὁ γαρ αμπελων Κυ-ριου Σαβαωθ, ανθρωπος του Ἰουδα νεοφυτον ηγαπη- μενον.
Ἔμεινα του ποιησαι σταφυλην, εποιησε δε ακανθας."6 Ειτα προσεπαγει· "6Νυν δε
αναγγελω υμιν τι ποιησω τωι αμπελωνι μου· αφελω τον φραγμον αυτου, και εσται
εις διαρπαγην· και καθελω τον τοι- χον αυτου, και εσται εις καταπατημα, και ανησω
τον αμπελωνα μου και ου μη τμηθηι, ουδ' ου μη σκαφηι, και αναβησεται εις αυτον
ως εις χερσον ακανθα, και ταις νεφελαις εντελουμαι του μη βρεξαι εις αυτον
υετον."6 Ὁρας οπως εστιν αληθες οπερ εφην, τουτ' εστι το, Ματην ποτιω αυτην. Ου
γαρ δεδωκεν ετι τον νοητον υετον τοις εξ Ἰσραηλ· καθειλε δε τον φραγμον αυτου,
και προς γε τουτωι τον τοιχον. Και φραγμον μεν ισως τας εκ των αγγελων
επικουριας αποκαλει· τοιχον γε μην αληπτον τε και πεπηγοτα της παρ' εαυτου
δυναμεως την περιβολην. Ὄρη γαρ, φησι, κυ- κλωι αυτου, και Κυριος κυκλωι του
λαου αυτου. Ἐαν δε λεγηι το, "6πεπτωκεν,"6 ουχι παντως οτι και κατεκο- μισθη
δηλοι, αλλ' οτι μαλλον αφηιρηται. Μεμενηκε γαρ ανεπικουρητος ο Ἰσραηλ, και της
ανωθεν φειδους και αγαπης αμετοχος παντελως.
70.596 9Ουκ εστιν, η ουκ
επελαβετο αυτης. Τις με θησει φυλασσειν καλαμην εν αγρωι; ∆ια την πολεμιαν
ταυτην ηθετηκα αυτην.9 Πεπολιορκηται μεν η των Ἰουδαιων χωρα μετα τον του
Σωτηρος σταυρον. Και οι εκ παντος εθνους συναγηγερμενοι, τουτ' εστιν, η
πανσθενης των Ῥω- μαιων στρατια κατεξανεστησαν ανδρικως του των Ἰουδαιων
εθνους. Πεπορθηται δε και ετερως, νοητως δηλονοτι, και κεκρυμμενως· δεδοται γαρ
εις κατα- πατημα τοις ακαθαρτοις πνευμασιν. Ει γαρ εστερη- ται του φραγμου, και το
σωζον αυτην αφηιρηται τειχος, πως αν ενδοιασειε τις οτι γεγονε νομη των νοητων
θηριων; Και τουτο ην αρα το δια φωνης του ∆αβιδ περι αυτης ειρημενον προς τον
των ολων Σω- τηρα Χριστον· "6Ἵνα τι καθειλες τον φραγμον αυ- της, και τρυγωντες
αυτην παντες οι παραπορευο- μενοι την οδον;"6 Ἐλυμηνατο αυτην υς εκ δρυμου·
και ονος αγριος κατενεμησατο αυτην. Ἦ γαρ τα πολυτροπα δια τουτων σημαινει
παθη υφ' ων κεκρα- τηται των Ἰουδαιων ο νους· αλογιαν μεν την εσχατην του ονου
σημαινοντος· ηδονην γε μην του υος. Ὅτι ουν γεγονεν ευαλωτος παντι τωι
καταδηουν εθελοντι τουτο διδασκει, λεγων· Ουκ εστιν η ουκ επελαβετο αυτης, ου
γαρ εστι χειρ ητοι δυναμις, η ανθρωπων η πονηρων πνευματων ητις ουκ επελαβετο
αυτης. Ἀλλ', ω ∆εσποτα, φαιη τις αν ισως· ου γαρ εσωζες ως σον οντα λαον, ουκ
εφρουρεις αυτην, και τειχος ησθα το παναλκες. Ναι, φησι, πεφρουρηκα τε και
περιβεβληκα τηι παρ' εμαυτου χαριτι τε και ευσθε- νειαι· αλλ' ην αναγκαιον
φρουρεισθαι τοτε καρπον εχοντα τον εκ νομου. Ἐπειδη δε λοιπον κατεκομισθη εις
τουτο, φησιν, αθλιοτητος, και αφιλεργιας πνευμα- τικης, ως καρπον εχειν τον εξ
αρετης ουδενα· εοικε δε καλαμηι ψιληι και ακαρπωι· τις με θησει φυλασσειν αυτον;
Ποιον γαρ εστι το εκ της ασφαλειας οφελος, ει καρπων ερημη γεγονεν αγαθων; τις
ουν αναπεισει με; Τουτο γαρ το "6Θησει"6 δηλοι φυλασσειν καλαμην εν αγρωι.
Ἀλλα γαρ πως εις τουτο ταλαιπωριας εκβε- βηκεν απολογειται λεγων· ∆ια την
πολεμιαν ταυτην ηθετηκα αυτην. Καταδεικνυσιν εν τουτοις μονονουχι και
δακτυλωι την Ἱερουσαλημ. Και επειδηπερ, φησι, γεγονε μοι πολεμιωτατη, ταυτηιτοι
 
 

218

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και μαλα εικοτως ηθετηκα αυτην. Ουχ ετεραν τοινυν πολεμιαν εν εαυτωι γενεσθαι,
φησιν, αθετησαι τε παλιν ετεραν, αυτην δε μαλλον την Ἱερουσαλημ, ως πολεμιαν
κα- ταδεικνυσι, και ηθετεισθαι φησιν, αποβεβλημενος δηλονοτι της προς αυτον
οικειοτητος πνευματικης. Ἔφη γαρ προς αυτην· "6Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου, ον τροπον ορνις επισυναγει τα νοσσια αυτης υπο τας
πτερυγας, και ουκ ηθελη- σατε. Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος."6 9Τοινυν
δια τουτο εποιησε Κυριος ο Θεος παντα οσα συνεταξε. Κατακεκαυμαι, βοησονται
παντες οι κατοικουντες εν αυτηι.9 Ἐπειδη γαρ γεγονε πολεμια, φησι, και αντεστη
τωι σωζοντι, και πεπολεμηκεν ως εχθρωι τωι καλουντι προς ζωην, δια τουτο παντα
οσα συνεταξε, τουν
70.597 εστιν, ωρισε τε και γενεσθαι βεβουλευται, διεκομισεν
εις περας. Και τινα ταυτα εστι; Το ηθετησθαι παν- τως που, το μηκετι σχειν τον
νοητον υετον. Το υπο- μειναι την πολιορκιαν, το εν ενδειαι γενεσθαι της ανωθεν
ευμενειας, και περιβολης. Ἐμπεπρησται γαρ και εις αχρειοτητα κατεκομισθη
παντελη. Και κατακεκαυμαι, βοησονται παντες, φησιν, οι κατοι- κουντες εν αυτηι.
Καν ει βουλοιτο τις ιστορικωτερον
τοις προσκειμενοις προσβαλειν,
κατεμπρησθεισαν ευ- ρησει την Ἱερουσαλημ. Ει δε δη και καθ' ετερον τροπον, ο
εμπρησμος εν τουτοις την εισαπαν αχρειοτητα δη- λοι. Και τον ολοτροπως
επιῤριφεντα τοις Ἰουδαιοις αφανισμον, μονονουχι της θειας οργης καταπιμ- πρασης
αυτους, και χουν οια περ και σποδιαν απο- φαινοντος. Τοιουτον τι φησι και ο
θεσπεσιος προ- φητης Ἱερεμιας ως προς γε την Ἱερουσαλημ· "6Ἐλαιανωραιαν
ευσκιον τωι ειδει εκαλεσε Κυριος το ονομα σου εις φωνην περιτομης αυτης· ανηφθη
πυρ επ' αυτην, μεγαλη η θλιψις επ' αυτην."6 Ἠχρειωθησαν οι κλαδοι αυτης.
Ἀχρειοι γαρ ολοτροπως την του αν- θρωπου ψυχην, το αποφοιτησαι Θεου, και
αμοιρησαι παντελως της παρ' αυτου χαριτος, και επικουριας. "6Φοβερον γαρ το
εμπεσειν εις χειρα Θεου ζωντος,"6 και καθα φησιν ο Μωσης, "6Ὁ Θεος ημων πυρ
κατ- αναλισκον εστιν."6
9Ποιησωμεν ειρηνην αυτωι, ποιησωμεν ειρηνην οι
ερχομενοι, τεκνα Ἰακωβ. Βλαστησει, και εξ- ανθησει Ἰσραηλ, και εμπλησθησεται η
οικου- μενη του καρπου αυτου.9 Ὡς των Ἰουδαιων απειρηκοτων την εις τον των
ολων Σωτηρα Χριστον αγαπην τε και πιστιν, ως απολακτισαντος μεν του
ηγαπημενου, μεταστησαντος δε την κλησιν επι τα εθνη, και τους εκ περατων της
υπ' ουρανον σαγηνευοντος του Χριστου δια των αγιων αποστολων, ο μακαριος
προφητης τοις απανταχοθεν λαοις σοφος προαναφαινεται συμβουλος, και φησι
προς αυτους· Ἀποπεφοιτηκε μεν ο Ἰσραηλ, απελα-κτισεν ο πρωτοτοκος, αρνειται την
πιστιν, δεδυσσε- βηκεν εις τον λυτρωτην· αλλ' ημεις οι ερχομενοι, τουτ' εστιν, οι
μελλοντες ηξειν κατα καιρους· ηξειν δε δη παντως ως απο σκοτους εις φως, εξ
αμαθιας Ἑλληνικης εις επιγνωσιν του κατα αληθειαν οντος Θεου, εξ αμαρτιων εις
δικαιωσιν· ποιησωμεν ειρηνην αυτωι, τουτ' εστι, την αρχαιαν καταλυσαντες εχθραν,
ειρηνευσωμεν προς τον Θεον. Ἀνηιρημενης γαρ της αμαρτιας και κατηργημενου του
Σατανα, και ουδε- νος οντος ετι διακωλυοντος, του διισταντος και χω- ριζοντος
ημας απο Χριστου, συναινεσωμεν τοις αυ- του θεσπισμασιν· ακολουθησωμεν οις αν
βουλοιτο τε και λεγοι, υπαγαγωμεν τον αυχενα τοις Ευαγγελι- κοις κηρυγμασι·
ποιησομεν γαρ ουτω την προς αυ- τον ειρηνην. Τοιουτο τι φησι και ο πανσοφος
Παυλος τοις εξ εθνων κεκλημενοις· "6∆ικαιωθεντες ουν εκ πιστεως ειρηνην
εχομεν προς τον Θεον, δια του Κυ- ριου ημων Ἰησου Χριστου."6 Παρακαλεσας τοινυν
τους ερχομενους, περι ων και ο μακαριος εφη ∆αβιδ· "6Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι
γενεα η ερχομενη,"6 μεθ- ιστησι τον λογον επ' αυτους τους αγιους αποστολους
70.600 οτι κατακτησονται τωι Θεωι την υπ' ουρανον, εν- νενοηκως, ητοι μεμαθηκως
δια του αγιου Πνευματος ανασκιρται τροπον τινα, και φησιν εκ πολλης αγαν της
περιχαρειας· Τεκνα Ἰακωβ βλαστησει, και εξ ανθησει Ἰσραηλ, και εμπλησθησεται η
 
 

219

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικουμενη του καρπου αυτου. Γεγονασι μεν γαρ εξ αιματος Ἰακωβ, ος
μετωνομασται και Ἰσραηλ, οι θεσπεσιοι μαθηται. Ἐπειδη δε εξ ηους εις εσπεραν, και
εις πασαν την γην εξηλθεν ο φθογγος αυτων, και εις τα περατα της οικουμενης τα
ρηματα αυτων, κεκληται προς επιγνωσιν των εθνων η πληθυς, και καθα φησι της
προφητειας ο λογος, ενεπλησθη η οικουμενη του καρπου αυτου. Και τινος αρα; Ἢ
δηλονοτι του Ἰσραηλ, τουτ' εστι, των εξ αιματος Ἰσραηλ. Καρποι γαρ ιδρωτων
αποστολικων οι πιστευσαντες· χαραν δε αυτους και στεφανον ο θεσπεσιος ωνομασε
Παυλος· καυχημα γαρ αληθως και δοξα των αγιων μυσταγω- γων οι δι' αυτων
σεσωσμενοι. 9Μη ως αυτος επαταξε, και αυτος ουτως πλη- γησεται, και ως αυτος
ανειλεν, ουτως αναιρεθη- σεται; Μαχομενος, και ονειδιζων εξαποστελει αυτους.9
Ἕπεται σφοδρα τοις ειρημενοις η των προκειμε- νων διανοια· και κατα τινα δε
τροπον ερουμεν ως ενι. Ἔφημεν γαρ οτι τεκνα Ἰακωβ βλαστησει και εξανθησει, και
εμπλησθησεται η οικουμενη του καρ- που αυτου. Ἀλλ' ωσπερ τινος αντεγειρομενου
τε και λεγοντος· Καιτοι δεδυσσεβηκεν ου μετριως ο Ἰσραηλ· σκληρος γαρ γεγονε
και δυσαγωγος, και απεκτονε μεν αγιους, επεπηδησε δε δικαιωι παντι και προ- φητηι,
και αιματων εχει την χειρα μεμεστωμενην· ειτα πως εξανθησει παλιν, και ως
γεγονοτος των εκτοπων ουδενος εμπλησθησεται η οικουμενη του καρπου αυτου;
προς δη τα τοιαδε φησιν ο προφη- της· Μη ως αυτος επαταξε, και αυτος ουτως πληγησεται; Ἢ ως αυτος ανειλεν, ουτως αναιρεθησεται; Ἐχρησατο μεν γαρ, φησι, κατα
των αγιων ακρατωι θυμωι, και αχαλινοις ορμαις ανειλεν αυτους ως κατ' ουδενα
τροπον οικτειρειν ειδως. Ἆρ' ουν ισοῤροποις οργαις, και ισοσταθμωι δικηι κεχρησεται
κατ' αυτων η της ημεροτητος πηγη, και ουτως αυτους ανελει, καθα και αυτοι τους
αγιους, ανηιρηκασιν; Ἢ νικησει μαλλον ως Θεος, και ουκ εισαπαν αποκερει τον
ηγαπημενον, και απολεκτον γεγονοτα ποτε δια τους πατερας; Τοιουτον τι εστι το δι'
ενος των αγιων προφητων ειρημενον παρα Θεου· "6Τι σοι ποιησω, Ἐφραΐμ; τι σοι
ποιησω, Ἰουδα; Ὡς Ἀδαμα θησομαικαι ως Σεβωειμ μετεστραφη η καρδια μου εν
τουτωι. Συνεταραχθη η μεταμελεια μου. Ου μη ποιησω κατα την οργην του θυμου
μου. Ου μη εγκαταλειψω του εξαλειφθηναι τον Ἐφραιμ, διοτι Θεος εγω ειμι, και
ουκ ανθρωπος εν σοι αγιος."6 Ἔδει γαρ, εδει Θεον οντα, και ουκ ανθρωπον καθ'
ημας, και προυχειν εν ημεροτητι, και ωσπερ εστι κατα φυσιν επεκεινα παντος
γενητου, ουτως υπερκεισθαι και υπερεχειν τον επι της γης, και κατα γε φημι την
φιλανθρωπιαν. Ουκουν εξανθησει μεν Ἰσραηλ, εμπλησθησεται δε και η οικουμενη
του καρπου αυτου, κατα γε τον ηδη προ- αποδοθεντα λογον. Ου γαρ ουτως
αναιρεθησεται,
70.601 φησι, καθα και αυτος ανειλεν, ουτε μην εν ισωι παταχθησεται τροπωι, καν ει επαταξεν αυτος τους αγιους αγριωι θυμωι κατεθηγμενος.
Ποιον ουν αρα το μετρον της επ' αυτοις κινησεως; Μαχομενος, φησι, και ονειδιζων
εξαποστελει αυτους· το, "6Ἐξαποστελει"6 νο- ησας αντι του, Της προς εαυτον
οικειοτητος αποπεμψε- ται. Τουτο πεπραχεν ο Σωτηρ· αποπεμπτον γαρ εποιησε τον
Ἰσραηλ. Μαχομενος τε και ονειδιζων, το δε Μα- χομενος αντι του επιπληττων
τεθειημεν. Ἐπιπλητ- των γαρ Ἰουδαιοις, και μεντοι και ονειδιζων εφα- σκεν ο
Σωτηρ· "6Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ, η αποκτε-νουσα τους προφητας, και
λιθοβολουσα τους απεσταλ- μενους προς αυτην· ποσακις ηθελησα επισυναγα- γειν
τα τεκνα σου, ον τροπον ορνις επισυναγει τα νοσσια εαυτης επι τας πτερυγας, και
ουκ ηθελησατε; Ἰδου αφιεται ο οικος υμων ερημος."6 Τουτο γαρ ην και ετερον
ουδεν, η την απ' αυτων αποφοιτησιν ουκ εις μακραν εσεσθαι διατεινομενου. Ου δη
γεγονοτος απολωλεν ο Ἰσραηλ, ει και σεσωσται το καταλειμμα, καθα και αυτος
φησιν Ἡσαΐας· "6Και εαν ηι ο αριθμος των υιων Ἰσραηλ ως η αμμος της θαλασσης το
καταλειμμα σωθησεται."6
9Ου συ ησθα ο μελετων τωι πνευματι τωι σκλη- ρωι
ανελειν αυτους πνευματι θυμου;9
Ὅρα τον προφητην εν τουτοις αγιοπρεπει
 
 

220

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παῤρησιαι χρωμενον, διελεγχοντα τε τον Ἰσραηλ οτι πεπολεμη- κεν αγιους· και
μελετην εποιησατο, το, οιονει σκληρωι τε και ανημερωι πνευματι χρωμενον αναιρειν
αυτους, και ατιθασσον αυτοις επαφιεναι το φρονημα. Ει τοι- νυν λεγοιμι, φησιν, οτι
αυτος ανειλε, και επαταξε, ου ψευδομυθια το χρημα ποθεν, αληθες δε μαλλον
αναφανειται το ειρημενον. Ὁ γαρ Ἰσραηλ ου συ ησθα ο μελετων, ηγουν ειωθως
πνευματι μεν, ως εφην, κεκλησθαι σκληρωι, κατεπιφυεσθαι δε θηριοπρεπως των
απεσταλμενων παρα Θεου; Καν αρνησηι, φησιν, αυτον παροισω μαρτυρα τον των
ολων κριτην. Ἔφη γαρ που Χριστος προς αυτους· "6Τινα των προφητων ου
κατεκτειναν οι πατερες υμων; οτι ουκ ενδεχεται προφητην απολεσθαι εξω
Ἱερουσαλημ."6 9∆ια τουτο αφεθησεται η ανομια Ἰακωβ, και τουτο εστιν η ευλογια
αυτου, οταν αφελωμαι αυτου την αμαρτιαν, οταν θωσι παντας τους λιθους των
βωμων κατακεκομμενους ως κονιαν λεπτην, και ου μη μεινηι τα δενδρα αυτων, και
τα ειδωλα αυτων εκκεκομμενα ωσπερ δρυμος μα- κραν.9 ∆ια μεσου προστριψας ο
μακαριος προφητης τον κατα γε των δεδυσσεβηκοτων εις τους αγιους προ- φητας
ελεγχον, εχεται παλιν της των νοηματων ακο- λουθιας, και φησιν ως εκ προσωπου
του Θεου· ∆ια τουτο αφαιρεθησεται η ανομια Ἰακωβ. ∆ια τουτο· Ποιον; Ἐπειδη γαρ
ουχ ως αυτος ανειλεν ουτως αναιρεθησεται, ουτε μην ως αυτος επαταξεν ουτω
πληγησεται, της ενουσης γαληνοτητος τωι Θεωι νικω- σης αει τας ανθρωπινας
μικροψυχιας, και ουχι παν- τη τε και παντως τοις επι γης πλημμελημασιν ισοπαλεις τας δικας επαγοντος, συγκεραννυντος δε μαλλον ημεροτητι την οργην.
Ταυτηιτοι φησιν· Ἀφαιρεθη- σεται η ανομια Ἰακωβ, τουτ' εστι, τευξεται φιλαν70.604 ματα, απαλλαξει και
θρωπιας, ανησει δε αυτωι κατα καιρους τα εγκληαυτων αιτιαματων· και τουτο εστιν η ευλογια αυτου. Ἐπηγγειλατο μεν γαρ τωι
Ἀβρααμ λεγων· "6Ἢ μην ευλογησω σε και πληθυνων πληθυνω το σπερμα σου."6
Ἀλλ' ουκ αν ηυλογηθη κατα αληθειαν ο θεσπεσιος Ἀβρααμ, ουδ' αν επληθυνθη το
σπερμα αυτου, αναλογους τοις ημαρτημενοις εξαι- τουμενων τας δικας των εξ
αιματος αυτου. Ἐπειδη δε καιτοι πεπραχοτες των αγαθων ουδεν, μαλλον δε
κατενηνεγμενοι προς ανοσιοτητα την εσχατην, πε- πλουτηκασι και αυτοι την
αφεσιν, τετηρηται τε και διαβεβηκεν εις αυτους η της ευλογιας υποθεσις. Ὅταν
τοινυν αφελωμαι, φησι, την αμαρτιαν αυτου ουτος εσται της ευλογιας ο τροπος
αυτωι. Ἐναργη
δε καθιστησι τον καιρον καθ' ον εσται και αυτος των
πλημμεληματων ελευθερος. Ὅταν γαρ, φησιν, οι δια της πιστεως κεκλημενοι προς
επιγνωσιν του κατ' αληθειαν οντος Θεου της αρχαιας καταστρατευσονται πλανης,
οταν εκ μεσου γενωνται βωμοι, και τεμενη, και ο των ειδωλων εσμος, οταν πυρι
δαπανησωσι τους τοις αψυχοις ειδωλοις εκπεπονημενους ναους· οταν εκκοψωσι τα
δενδρα αυτων, και προς γε τουτοις τα χειροποιητα, καθαπερ τινα δρυμον· τοτε δη
τοτε ανησει Θεος και αυτοις τοις εξ Ἰσραηλ τα διεπται- σμενα. Και τουτο, οιμαι,
εστιν, οπερ εφησε φως ο θεσπεσιος Παυλος· "6Ὅταν δε το πληρωμα των εθνων
εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται."6 Το γαρ ολως κατεμπρησαι ναους, και τους
παραπεπηγοτας αυτοις αποκειραι δρυμους, προσθειναι δε και αυτων των
αγαλματων την καταστροφην, κατασημηνειεν αν ετε- ρον ουδεν η εκεινο που
παντως, οτι των παλαι πλανωμενων, και προσκυνουντων τοις εργοις των ιδιων
χειρων μεταστασις εσται προς αληθειας επιγνωσιν, ωστε προς τουτο φιλοθεΐας ηκειν
αυτους, ως και τοις παλαι προσκυνουμενοις παρ' αυτων επαφειναι τας χειρας, και
τους εκ ξυλων θεους καθαπερ τινα δρυ- μον αποκειραι.
9Το κατοικουμενον
ποιμνιον ανειμενον εσται, ως ποιμνιον καταλελειμμενον, και εσται πολυν χρονον
εις βοσκημα, και εκει αναπαυσονται, και μετα χρονον ουκ εσται εν αυτωι παν
χλωρον, δια το ξηρανθηναι.9 Κατοικουμενον ποιμνιον ονομαζει τον Ἰσραηλ διατοι το πλειστους μεν οσους, και αγαθους εσχηκεναι ποιμενας, και μονονουχι, και
 
 

221

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνοικουντας εχειν τους απευθυνειν ειδοτας εις παν οτιουν των επαινουμενων.
Ουκουν επεπληθει ποιμεσιν αγαθοις, αλλ' εσται, φησιν, ανειμενον· και τι το
ανειμενον εστιν, αυτος παρα- χρημα διεσαφησε, λεγων· Ὡς ποιμνιον καταλελειμμενον, τουτ' εστι, παντος επιστατου, και κηδεμονος ηρημωμενον. Ου δη γεγονοτος,
εις χρονους προκει- σεται μακρους εις βοσκημα. Κατανεμηθησονται γαρ αυτους
νοητοι τε και αλκιμωτατοι θηρες, τουτ' εστιν, ο Σατανας, και αι συν αυτωι και υπ'
αυτωι δυναμεις πονηραι. Ἀποσοβουντος γαρ ουδενος της ανθρωπου καρδιας τας
των πονηρων δαιμονων εφοδους ευαλω- τος εσται, και προς παν οτιουν των
εκεινοις δοκουν- των αμελητι κατοιχησεται. Ει δε χρη τι και τοις ιστορικως
γεγονοσιν ακολουθον ειπειν, νομη γεγονασι μετα τον του Σωτηρος σταυρον, και της
Ῥωμαιων στρατειας. Κατελυσε γαρ και ανεπαυσατο παρ' αυ- 70.605 τοις οιαπερ τις
μοσχος ευσθενης· αλλ' ολιγου δια- γεγονοτος καιρου, φησιν, ουκ εσται εν αυτηι παν
χλωρον δια το ξηρανθηναι, τουτ' εστι, μεχρι τοσουτου κατανεμηθησονται την
χωραν ως αποφανθηναι ξη- ραν, και ουκ εχουσαν ετι νομην. Τουτο δε εστιν αποδειξις εναργης του μη προτερον αποφοιτησειν αυτων της χωρας τους καταδηιουντας
αυτην, ει μη παν οτιουν των εν αυτοις χρησιμων, και μεχρι των αγαν ευτελεστατων μονονουχι, και κατεδηδοκοσιν ιδιον πεποιηνται κληρον. Ὁ αυτος δ' αν γενοιτο
λογος, καν ει ελοιτο τις οια τινας μοσχους τας των Ἰουδαιων καρδιας
κατανενεμησθαι λεγειν τους ακαθαρτους δαιμονας· μεχρι γαρ τοσουτου κατεφαγον
αυτας ωστε ταχα που και απορειν ετι νομης, δια το μηδεν ετι λοιπον εν αυτοις
σωζεσθαι των αγαθων, ο δαπανασθαι πεφυκε παρ' αυτων. 9Γυναικες ερχομεναι
απο θεας, δευτε. Ου γαρ λαος εστιν εχων συνεσιν. ∆ια τουτο ου μη οι- κτειρησηι ο
ποιησας αυτους, ουδε ο πλασας αυ- τους ου μη ελεησηι.9
Ειρηκως οτι το
κατοικουμενον ποιμνιον ανειμενον εσται, και οτι νομη γενησεται, και εις βοσκημα
προσ- κεισεται, κατα γε τους ηδη προαποδοθεντας λογους, ως ηδη του Ἰσραηλ εξω
γεγονοτος της προς Θεον οικειοτητος δια την εις Χριστον ασεβειαν και διαθη- κης
της πρωτης, εθων τε των κατα τον νομον απο- πεπαυμενων ευαγγελιζεσθαι του
Σωτηρος ημων την αναστασιν ταις αγιαις προστεταχε γυναιξιν, ων και ο Ματθαιος
διαμεμνηται, λεγων ωδι· "6Ὀψε δε Σαβ- βατων τηι επιφωσκουσηι εις μιαν Σαββατων,
ηλθε Μα- ρια η Μαγδαληνη, και Μαρια η αλλη θεωρησαι τον ταφον. Και ιδου
σεισμος μεγας εγενετο. Ἐπειδη δε γεγονασι περιδεεις, εφη προς αυτας ο μακαριος
αγγε- λος· Μη φοβεισθε υμεις. Οιδα γαρ οτι Ἰησουν τον εσταυρωμενον ζητειτε· ουκ
εστιν ωδε, ηγερθη γαρ, καθως ειπεν. ∆ευτε, ιδετε τον τοπον οπου εκειτο, και ταχυ
πορευθεισαι ειπατε τοις μαθηταις αυτου, οτι ηγερθη απο των νεκρων, και ιδου
προαγει υμας εις την Γαλιλαιαν· εκει αυτον οψεσθε. Και μετα γε τας του αγγελου
φωνας, ιδου Ἰησους υπηντησεν αυταις λεγων· Χαιρετε. Αι δε προσελθουσαι
εκρατησαν αυτου τους ποδας και προσεκυνησαν αυτωι. Τοτε λεγει αυταις ο Ἰησους·
Μη φοβεισθε, υπαγετε επαγγειλατε τοις μαθηταις μου, ινα απελθωσιν εις την
Γαλιλαιαν, κακει με οψονται."6 Ουκουν αφιεμενου του Ἰσραηλ, υμεις αι σοφαι
γυναικες, φησιν, ηκετε, και μαλα γοργως ευαγγελιζομεναι την αναστασιν του τον
θανατον αποκτειναντος, και ανελοντος την φθο- ραν, και δικαιουντος τηι πιστει
τους ημαρτηκοτας, και απαλλαττοντος μολυσμων τους εναλοντας αυτοις, του
μεταπλαττοντος εις καινοτητα ζωης τους προσ- ιοντας αυτωι, του την νεαν τοις επι
γης αναδειξαντος ζωην, τουτ' εστι, την ευαγγελικην, και στησαντος μεν της εν
νομωι λατρειας το αδρανες, καταλαμπρυ- ναντος δε την αληθειαν, και της εν
πνευματι τε και αληθειαι προσκυνησεως την οδον εναργη καταστησαν- τος τοις
σεβομενοις αυτον. Ἥκετε δε ουν. Ἀποπε-πτωκε γαρ της ελπιδος ο Ἰσραηλ. Ου γαρ
εστι λαος
70.608 εχων συνεσιν. Πεπωρωται γαρ την καρδιαν, και με- 70.608
μενηκεν εν σκοτει, και τηι της αμαρτιας αχλυι κε- κρατηται. Ου γαρ ηθελε προσεχειν
 
 

222

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγοντι τωι Χρι- στωι· "6Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη σκοτια
υμας καταλαβηι."6 Χρηναι δε φημι την του Σωτηρος οικονομιαν, και επι γε ταυταισι
ταις πανσοφοις αποθαυμασαι γυναιξι. Φαιη γαρ αν, οιναι, τις· Ου γαρ ησαν αγιοι
μαθηται, οις ην ταχα που και αμεινον, ατε δη και των θειων δογματων ιερουρ- γοις,
και προ γε των αλλων ευαγγελισασθαι την ανα- στασιν; ∆ιατι γαρ ουχι δη μαλλον
εκεινοι τεθεανται πρωτοι του θανατου το κρατος παραλυσαντα τον Ἰησουν, ωφθη
δε γυναιξι, και το της αποστολικης αξιωμα περιθεις αυταις ιεναι κελευει, φαναι τε
τοις μαθηταις, οτι και εκ νεκρων εγηγερται ο Χριστος, και πρωται τεθεανται την
δοξαν αυτου; Προς δη τα τοιαυτα φαμεν, οτι γεγονεν ανθρωπος ο μονογενης του
Θεου Λογος, ινα θεραπευσηι το αῤρωστουν, και των αρχαιων αιτιαματων απαλλαξηι
τον ανθρωπον. Ἔδει δη ουν, εδει χαρισασθαι γυναιξι το ευαγγελι- σασθαι πρωταις
την αναστασιν. Ἐπειδη γαρ η πρω- τη, και αρχαιοτερα γυνη παρεκομισε τον Ἀδαμ εις
παραβασιν, ταις του οφεως υπηρετουσα φωναις, και γεγονεν αυτη του θανατου
προξενος, πως ουκ εδει των ουτως δεινων εγκληματων αποκρουσασθαι τας αιτιας
δια της αποστολης; "6Ου γαρ επλεονασε,"6 φη- σιν, "6η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η
χαρις."6 ∆εδοται της σωτηριας το Ευαγγελιον τηι τον θανατον διακονη- σαμενηι
γυναικι. Ειρηται γαρ προς αυτας αναγκαιως το Χαιρετε παρα του την αραν
επιθεντος εν αρχηι· εφη γαρ προς αυτην· "6Ἐν λυπαις τεξηι τεκνα."6 Λελυται τοινυν
τοις δευτεροις τα πρωτα, και τεθε- ραπευται το ηῤρωστηκος. Αυταις ουν αρα το
ευαγγελιζεσθαι δειν επιταττει της προς Ἰουδαιους αγα- πης αποφοιτησαντος του
Χριστου. Ἐπειδη γαρ ανουστατοι τε και αμαθεις απομεμενηκασι, φησιν, ουκ αν
ελεησειεν αυτους ο ποιησας αυτους, ουδ' αν ειεν αξιοι του κατοικτειρεσθαι δειν.
9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, συμφραξει Κυριος απο της διωρυγος του ποταμου,
εως Ῥι-νοκουρουρων. Ὑμεις δε συναγαγετε τους υιους Ἰσραηλ κατα ενα ενα.9
Ἐγηγερμενου του Χριστου, και τοις αγιοις επι- ταξαντος αποστολοις· "6Πορευθεντες
μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του Πατρος, και του
Υιου, και του αγιου Πνευματος·"6 και μην και εις αυτους αναβαντος τους ουρανους,
επενηνεκται τοις εις εαυτον ανοσιως πεπαρωινηκοσι τα εξ οργης, της ανωθεν δε
δηλονοτι. ∆εδαπανηνται γαρ και σιδηρωι και πυρι, κατεξανιστασης αυτων τον
πολεμον της Ῥωμαιων χειρος, και πασας μεν αυτων κατεμπιπρασης τας πολεις, και
αυτα δε τα Ἱεροσολυμα, και τον διαβοητον εκεινον καθελουσης ναον. Τερματιζεται
τοινυν των Ἰουδαιων η χωρα, τοις τε Ευφρατου ναμασιν ως ηω τε και νοτον, και τηι
καλουμενηι Ῥινοκορουρων. Πολις τε αυτη την τε Αιγυπτιων οριζουσα, και μεντοι
την Παλαιστινων. Ουκουν της Ἰουδαιας ημιν τους ορους ονομασας, συμφραξαι
διαβεβαιουται τον Κυριον τα εμπεριεχο- μενα παντα, τουτ' εστιν, απασαν την
Ἰουδαιαν. Το
70.609 δε συμφραξει τεθεικεν αντι του πολιορκησει, και καταθλιψει, και εις αποριαν κατοισει την εσχατην. Ἡ γαρ συμφραξις, ηγουν ο
συγκλεισμος την διαφυκτον κακωσιν ητοι συμφοραν υπεμφηνειεν αν. Και καθ'
ετερον δε τροπον το συμφραξει νοησεις. Συγκεκλει- σται γαρ ωσπερ των Ἰουδαιων ο
νους, ωστε κατα μηδενα δυνασθαι τροπον το της αληθους θεοπτιας εισ- δεξασθαι
φως, μητε μην συνιεναι το Χριστου μυστη- ριον, ωσπερ ο μακαριος γραφει Παυλος·
"6Πωρωσις απο μερους γεγονε τωι Ἰσραηλ, και αχρι σημερον, ηνικα αν
αναγινωσκηται Μωσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων κειται."6 Και τουτο, οιμαι,
εστιν η συμφραξις. Ὅτι δε ου κατα πασαν τουτο γεγονε την υπ' ουρανον, ηγουν
κατα παντων των εθνων, αλλα κατα μονης της Ἰουδαιας και των εν αυτηι
παρεδειξεν εναργως· ουχ απλως την συμφραξιν συμβηναι λεγων, αλλ' εκ της
διωρυγος του ποταμου, εως Ῥινοκορου- ρων. Και ταυτι μεν τοις Ἰουδαιων δημοις
απεκτο- νοσι τους προφητας, και λιθοβολησασι τους απεσταλ- μενους παρα Θεου,
προστεθεικοσι δε και αυτον τον Υιον, συμβησεσθαι φησιν. Ειτα μεθιστησι τον λογον
 
 

223

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις το αυτου προσωπον του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, διαλεγομενου τε και
λεγοντος τοις αγιοις αποστολοις, ηγουν απασι τοις κατα καιρον ιερουρ- γουσι το
Ευαγγελιον αυτου, και μυσταγωγειν ειωθο- σιν· Ὑμεις δε συναγαγετε τους υιους
Ἰσραηλ κατα ενα ενα. Τουτ' εστι, μη πολυς εστω λογος τοις το διδασκειν
πεπιστευμενοις, καν ει μη ορωιτο κατα πληθυν ειστρεχων ο Ἰσραηλ· αλλ' ει τις ειη
συνετος εν αυτοις καλεισθω δια της πιστεως, ηκετω δε και καθ' ενα, και οιον
εξειλεγμενος. Σεσωσται γαρ το καταλειμμα του Ἰσραηλ. Και γουν οι θεσπεσιοι
μαθηται πλειστακις αυτοις προσπεφωνηκασι, καθα- περ αμελει και ο θεσπεσιος
Πετρος· "6Και νυν, αδελφοι,"6 φησιν, "6οιδα, οτι κατ' αγνοιαν επραξατε, καθα και
οι αρχοντες υμων. Μετανοησατε ουν και βαπτισθητω εκαστος υμων επι τωι ονοματι
του Κυ- ριου ημων Ἰησου Χριστου, και ληψεσθε την δωρεαν του αγιου Πνευματος.
Ὑμιν γαρ εισιν αι επαγγελιαι, και τοις τεκνοις υμων."6 Και σεσαγηνευται μεν ου
μετριος πληθυς· πλην το γε ηκον εις απαν το Ἰουδαιων εθνος ολιγοστοι παντελως,
και οιον καθ' ενα παρεδεχθησαν οι σεσωσμενοι, δια πιστεως δε δηλονοτι της εν
Χριστωι. 9Και εσται, εν τηι ημεραι εκεινηι σαλπιουσι τηι σαλπιγγι τηι μεγαληι, και
ηξουσιν οι απολομενοι εν τηι χωραι των Ἀσσυριων, και οι απολομενοι εν Αιγυπτωι,
και προσκυνησουσι τωι Κυριωι επι το ορος το αγιον εν Ἱερουσαλημ.9 Ἔθος τοις
αγιοις προφηταις ασαφειαι τινι τον εαυτων κατακρυπτειν λογον, και επειτοι προς
οργας αχαλινοι γεγονασιν οι εξ Ἰσραηλ μεσην τινα δια- νοιων ιεναι τριβον, ως ειναι
πλειστακις ασυμφανες το δηλουμενον. Σαλπισαι μεν κατ' εκεινο καιρου φησιν, ουχ
ετερους, ως γε οιμαι παλιν, πλην οτι τους αγιους μυσταγωγους, σαλπισαι δε ουχ
απλως, αλλα σαλπιγγι τηι μεγαληι, τουτ' εστι, τοις ευαγγελικοις κηρυγμασι
κεχρημενους μονονουχι κατηχησαι και μεγα τι και εξαισιον ανακεκραγεναι τοις επι
της γης. "6Και γαρ τοι κατα αληθειαν εις πασαν την
70.612 γην εξηλθεν ο
φθογγος αυτων, και εις τα περατα της οικουμενης τα ρηματα αυτων."6 Σαλπιγγι γαρ
εκεχρητο κατα καιρους και ο μεγας Μωσης, πλην ου τηι μεγαληι· ισχνοφωνος γαρ και
βραδυγλωσσος ην, και των νομικων κηρυγματων η δυναμις εις μονην την των
Ἰουδαιων συνεστελλετο χωραν. Το δε θειον και σωτηριον κηρυγμα δια πασης
ερχεται πο- λεως τε και χωρας, και οιον ολης κατεβροντησε της υπ' ουρανον.
Γεγραπται δε τι τοιουτον και εν τοις Μωσεως βιβλιοις· "6Κατεφοιτησε μεν γαρ ο
των ολων Θεος εν ειδει πυρος επι το ορος το Σινα."6 Ἐγι- νοντο δε καπνοι και
χαλαζαι, και γνοφωι βαθει το αιθεριον κατεμελαινετο σωμα· αλλα και φωνη, φησι,
της σαλπιγγος ηχει μεγα. Ειτα τουτοις επιφερει λεγων· Ἐγινοντο δε αι φωναι της
σαλπιγγος προ- βαινουσαι ισχυρωτεραι σφοδρα, σφοδρα. Ἐν αρχαις μεν γαρ ο
ισχνοφωνος ανεφωνηθη νομος, προβαινον- τος δε του καιρου, της σαλπιγγος αι
φωναι γεγονα- σιν ισχυραι σφοδρα, σφοδρα. Κατ' εκεινο, φησι, του καιρου τοινυν τηι
μεγαληι σαλπιγγι, τουτ' εστι, το ευαγγελικον αναφωνησουσι κηρυγμα, συλλεγοντες
τους πεπλανημενους και τους εν ταξει των δορυκτη- των γεγενημενους, και τους
της ειδωλολατριας ενα- λοντας βροχοις της αρχαιας απατης εξελκοντες. Ἥξουσι
γαρ, φησιν, οι απολομενοι εν χωραι των Ἀσσυριων, και οι απολομενοι εν Αιγυπτωι,
και προσ- κυνησουσι τωι Κυριωι επι το ορος το αγιον εν Ἱε- ρουσαλημ. ∆υο τεθεικε
χωρας τας οτι μαλλον των αλλων δεισιδαιμονεστερας, την τε Ἀσσυριων, φημι, και
των Αιγυπτιων. Ἀλλ' οι εν αυταις απολωλοτες, φησιν, ηξουσι κεκλημενοι δια της
πιστεως προς επιγνωσιν του κατ' αληθειαν οντος Κυριου, και
Θεου, και
προσκυνησουσιν αυτωι, ουκ εν τοις τεμενεσιν ετι τοις μεμολυσμενοις, αλλ' επι το
αγιον ορος, τουτ' εστι, την Ἐκκλησιαν, ην και Ἱερουσαλημ ονομαζει· ορος μεν οτι
χθαμαλον η χαμαιῤριφες ουδεν το συμπαν εν Ἐκκλησιαις, αλλ' υψηλοις τε και
επηρμενοις διαπρεπει δογμασιν. Ἱερουσαλημ δε οτι ορασις αληθως ειρηνης εστιν.
9Ουαι τωι στεφανωι της υβρεως, οι μισθωτοι Ἐφραιμ, το ανθος το εκπεσον εκ της
 
 

224

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξης επι της κορυφης του ορους του παχεος, οι μεθυοντες ανευ οινου.9
Προαποφηνας, οτι κεκλησονται δια της πιστεως εις επιγνωσιν αληθειας, και
προσκυνησουσι τωι Κυριωι παντες οσοι διολωλασι τοις της ειδωλολατριας βρο- χοις
ενισχημενοι, μετακομιζει τον λογον επι τους των Ἰουδαιων καθηγητας, οι και της
κατα Χριστου δυσσεβειας γεγονασιν αρχη και προφασις τοις υπο χειρα λαοις. Ου
γαρ απεκομιζον εις επιγνωσιν αυτους των παλαι προηγγελμενων δια τε του νομου
και των προφητων, αλλα γαρ τοις της απωλειας ενιεντες βοθροις αποσυναγωγους
εποιουντο τους ομολογουντας οτι αυτος εστιν ο Χριστος. Ουτω γαρ που φησιν ο
θεσπεσιος Ἰωαν- νης. Κατασειοντες δε ωσπερ την επ' αυτωι πιστιν, και των
αγελαιων τον νουν της ευθειας αποκομιζοντες, Σα- μαρειτην και μεθυσον, και εκ
πορνειας γεγενημενον ωνομαζον τον Ἰησουν. Και το ετι τουτων δυσσεβεστερον.
Πιλατωι προσηγον, και δη και σταυρουσθαι παρακε- κληκασιν, απεκτονασι τε τον
αρχηγον της ζωης, το γε
70.613 ηκον επ' αυτοις, πλην ανεβιω πατησας τον
θανατον· ζωη γαρ ην κατα φυσιν ως Θεος, και ειπερ ην εν σαρκι. Ουαι τοινυν, φησι,
τωι στεφανωι της υβρεως. Στεφανον αυτους αποκαλει. Και γαρ ησαν αυτοι του
παντος Ἰσραηλ στεφανος ωσπερ τις και δοξα, τοις της ιερωσυνης αυχημασι
διαπρεποντες, και το της ηγεμονιας λαχοντες αξιωμα. Ἀλλ' ου μεμενηκασιν εν ταις
εκνεμηθεισαις αυταις ευκλειαις τε και υπεροχαις, αποπεπτωκασι δε μαλλον υβρεως
στεφανος γεγονο- τες. Περιβεβληνται γαρ ατιμιαι και μωμωι και τοις εις δυσσεβειαν
εγκλημασι γεγονοτες ενοχοι, καθαπερ ανθος κατεμαρανθησαν. Γεγονασι γαρ αυτοι
και μι- σθωτοι του Ἐφραΐμ. Ἐφραιμ δε φησι τον Ἰουδαν,διατοι το εκ φυλης ειναι της
Ἐφραΐμ. Αυτον ουν αρα κατεμισθουντο της Ἰουδαιων Συναγωγης οι προεστη- κοτες,
προς γε το χρηναι ταις αυτων μιαιφονιαις υπηρετειν και παραδουναι τον
∆ιδασκαλον. Ὃ δη και πεπρακται. Ουαι τοινυν τωι στεφανωι της υβρεως, φησι, τουτ'
εστι, τοις ηγουμενοις, οι και εμισθω- σαντο τον Ἐφραιμ, τουτ' εστι, τον εκ φυλης
Ἐφραΐμ. Γεγονασι τε ταυτης ενεκα της αιτιας ως ανθος εκ- πεσον εκ της δοξης.
Ὥσπερ γαρ δοξα τοις ανθεσι το εξω τε ορασθαι μαρασμου, και εν τωι της ιδιας φυσεως καλλει, κατα τον ισον οιμαι τουτονι τροπον νοηθειη αν και εφ' ημων αυτων.
Ἕως μεν γαρ εσμεν εν οις ημας ειναι πρεπει, της εαυτων ψυχης αδιαλο- βητον ευ
μαλα τηρουμεν το καλλος· παρατετραμμενης δε της εν ημιν διανοιας εφ' α μη
προσηκεν, ανθος εσομεθα της αυτωι πρεπουσης δοξης εκπεπτωκος. Ὃ δη και
πεπονθασιν οι Γραμματεις τε και Φαρισαιοι, και γνωμην, και λογους, και
εγχειρηματα, και παν οτιουν των εκτοπων καταθηγοντες του Χριστου. Που δε το
ανθος ην το εκπεσον της δοξης, και τινα τροπον απεκληρωσατο; Ἐπι της κορυφης
του ορους του παχεος. Ὄρος δε παχυ τον Ἰσραηλ ονομαζει· παχυ μεν, οτι ταις
ευθυμιαις κατεπιαινετο· ορος δε, διατοι το υψου τεθεισθαι παρα Θεου, κατα γε το
ενδοξον, φημι. Αυτος γαρ που φησι περι των εξ Ἰσραηλ· "6Υιον εγεν-νησα και
υψωσα."6 Ἔθος δε τηι θειαι Γραφηι την των Ἰουδαιων μητερα, φημι δη την
Ἱερουσαλημ ορει παρεικαζειν εσθ' οτε. Ἔκειντο τοινυν ανθος επι της κορυφης του
ορους, τουτ' εστιν, επανω παντων, και επι παντας ως ηγουμενοι, και το καταρχειν
των αλ- λων, ταις εκ νομου λαχοντες ψηφοις. Ουτοι δε ησαν οι μεθυοντες ανευ
οινου. Και γαρ ην εξ αμπελου Σοδο- μων η αμπελος αυτων, και η κληματις αυτων εκ
Γομοῤρας, η σταφυλη αυτων σταφυλη χολης, βοτρυς πικριας αυτοις, και θυμος
δρακοντων ανιατος. Κατ- εμεθυσκοντο γαρ ουκ οινον τουτον πινοντες τον αισθητον, αλλα το εξ ακρατου θυμου, και μανιας με- θυσμα, και της διαβολικης
δυστροπιας τον σκοτισμον ταισαυτων διανοιαις εισο ικιζομενοι. 9Ἰδου ισχυρον και
σκληρον ο θυμος Κυριου ως χαλαζα καταφερομενη, ουκ εχουσα σκεπην βιαι
καταφερομενη, ως υδατος πολυ πληθος συρον χωραν τηι γηι, ποιησει αναπαυσιν ταις
χερσι και τοις ποσι, και καταπατηθησεται ο στεφανος της υβρεως οι μισθωτοι του
 
 

225

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐφραΐμ.9 70.616 Τινα τροπον αυτοις τα δεινα συμβησεται, και οτι της εις Χριστον
δυσσεβειας αποτισουσι δικας σκληρωι τε και ανημερωι παραπεσοντες θυμωι του τα
δικαια κρινοντος, δια τουτων ημιν ο προφητικος υπεμφαινει λογος. Ἥξει γαρ, ηξει,
φησι, σκληρος και δυσαντητος καθ' υμων ο θυμος Κυριου, ηξει δε ουτως ωσανει και
χαλαζα καταφεροιτο κατα τινων ουκ εχοντων σκεπην, καταφερομενος δε συν βιαι,
τουτ' εστιν, αφορητως, εντονως δε μαλλον και μονονουχι κατα- σφενδονωντος
τινος, και αγριως τισιν επιφεροντος. Ἥξει δε ουν ως χαλαζα, φησιν, η και ως
υδατος πολυ πληθος συρον χωραν. Ἄμαχον δε και τουτο. Ποταμου γαρ, φερε
ειπειν, ητοι χειμαῤρου ραγδαιο- τατα καταφερομενου, ποιον εσται το αντιστατουν,
και αντισχειν δυναμενον, και τηι των υδατων ρυμηι μη παραχωρουν; Ἥξει δη ουν ως
υδωρ ολην επι- κλυζον την χωραν, δηλον δε οτι την των Ἰουδαιων. Ἔσται δε ουτως
απηνης η καταφορα, ως και ανα- παυσιν ποιησαι τηι γηι. Ἀναπαυσιν δε ποιαν αρα, και
τινα; Ταις χερσι και τοις ποσι. Και εσται τοιουτος των ειρημενων ο νους. Οι γαρτοι
νηχεσθαι μεμελε- τηκοτες, ει μεν ειη τυχον ηρεμαια τε και οιον ευαφης των υδατων
η στασις, ποδας τε και χειρας συστελ- λοντες, και εκτεινοντες, διαπονηθεντες τε
συμμετρως, τον εκ του καταπνιγεσθαι διαδρασκουσι κινδυνον. Της δε των υδατων
ορμης απροσιτον παντελως εχουσης την προσβολην παυεται του νηχεσθαι παν- τη
τε και παντως ο εναλους, και δοκει μεν απαλλατ- τεσθαι πονου, καταπνιγεται δε
λοιπον ως εξ αναγκης τε και βιας παντη τε και παντως υποβρυχιος γεγο- νως.
Ουκουν διαγελαι πως ο λογος, και ειρωνευεται, αναπαυσιν τηι γηι ποιησαι λεγων το
υδωρ, αναπαυσιν δε ταις χερσι και τοις ποσι. Ὅμοιον γαρ ως ει και λεγοι τυχον,
Εικη πονειτω μηδεις, εις αντιστασιν της μελλουσης κατα παντων ιεναι συμφορας.
Ἥξει γαρ ουτως ραγδαιως, ως απροσβλητον ειναι παντε- λως και ανονητον
ολοτροπως τοις εθελουσι πονειν γενεσθαι το χρημα. ∆ιανηξεται γαρ ουδεις, κατακομισθησεται δε και ακων, ουπερ αν φεροι το καθ- ελκον υδωρ, τουτ' εστι, των
Ῥωμαιων στρατειας η βιαιοτατη και αθραυστος χειρ. Τοτε δη τοτε καταπατηθησεται, τουτ' εστιν, υπο ποδας κεισεται των ειρηκοτων ο στεφανος της
υβρεως, οι μισθωτοι του Ἐφραΐμ. Τινες δε ουτοι, δια των ηδη προειρημενων
εγνωκαμεν. 9Και εσται το ανθος το εκπεσον της ελπιδος της δοξης, επ' ακρου του
ορους του υψηλου ως προδρομοι συκου, ο ιδων αυτο πριν εις την χειρα αυτου
λαβειν, θελησει αυτο καταπιειν.9 Τι το ανθος το εκπεσον της ελπιδος της δοξης, τι
δε δη προς τουτο κατασημανειεν αν, το επ' ακρου του ορους του υψηλου κεισθαι τε
αυτο και ορασθαι, δια των εναγχος ειρημενων κατεστη γνωριμον. Ἄνθος μεν γαρ,
το ως εν ορει περιοπτον, ητοι τον Ἰσραηλ, ηγουν τους καθηγεισθαι λαχοντας ευ
μαλα συνησεις. Ἀλλ' εσται, φησιν, ως προδρομος συκου. Μελλοντων γαρ των εν
συκηι πεπαινεσθαι καρπων, ειπερ τι των αλλων προελασειε τυχον, γενοιτο τε ουτως εδωδιμον, επιπηδαι μεν προθυμως ο τεθεαμενος, γλιχεται δε καταπιειν, και ταχα
που ταις εις τουτο διαπυροις ορμαις και το γε ηκον εις ορεξιν αιτιαται
70.617
μελλουσαν την χειρα προς εκτασιν, και διευρυνων το στομα, τοις κλαδοις εκπηδαι.
Ουτως εσται, φησι, τοις αρπαζουσιν ο Ἰσραηλ. Καταπεποται γαρ, ως εφην, υπο
Ῥωμαιων, ηδεια τε γεγονε τοις ελουσι τροφη.
9Τηι ημεραι εκεινηι εσται Κυριος
Σαβαωθ ο στε- φανος της ελπιδος, ο πλακεις της δοξης τωι καταλειφθεντι μου λαωι.
Καταλειφθησονται εν πνευματι κρισεως επι κρισιν, και ισχυν κωλυων [κωλυον]
ανελειν.9
Τινα τε και οπως τοις κυριοκτονοις συμβησεται, διεσαφησεν ημιν ο
λογος εν τουτοις· προσεπαγει δε λοιπον την επι γε τοις πεπιστευκοσιν εξηγησιν· ου
γαρ εις απαν απολωλεν ο Ἰσραηλ. Σεσωσται δε το καταλειμμα, κατα την του
προφητου φωνην. Πεπιστευκε γαρ εις Χριστον ου μετρια πληθυς, ης γεγονεν αρχη
τις ωσπερ και πρωτολιον ο των αγιων αποστολων χορος. Κατ' εκεινο δη ουν του
καιρου, φησιν, εσται Κυριος Σαβαωθ ο στεφανος της ελπι- δος, ο πλακεις της δοξης
 
 

226

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι καταλειφθεντι μου λαωι. Αυτος γαρ ο των δυναμεων Κυριος στεφανωσει τους
πεπιστευκοτας ελπιδι τε και δοξηι, και ελπιδι μεν της των εσομενων αγαθων
δηλονοτι, δοξηι δε, οτι συμβασιλευσουσιν αυτωι, και των ανωτατω γερων εισω
γεγονοτες, ζηλωτοι τε εσονται και αποβλεπτοι. Τι γαρ εσται το ισοστατουν εις
ευκλειας λογον τοις ελπιζουσι λαβειν της εν Χριστωι βασιλειας τον στε- φανον;
Τουτοις ετερωθι φησιν αυτος ο προφητης Ἡσαΐας· Και εσηι στεφανος καλλους, και
διαδημα βασιλειας εν χειρι Θεου σου. ∆οξηι γαρ ατελευτητωι τους εις αυτον
πιστευοντας στεφανωσει Χριστος, καταπιαινει δε και ελπιδι λιπαρωτατηι. Ἔσται δε
των τοιουτων εν μεθεξει, φησιν, ο καταλειφθεις μου λαος, τουτ' εστι, το εξ
Ἰουδαιων καταλειμμα· συνεισδεχθεντος δηλονοτι και του ετερου λαου, τουτ' εστι,
των εθνων οι και επι Χριστωι φρονουντες μεγαλα προσευχονται, και κεκραγασι προς
τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον· Κυριε, ως οπλωι ευ- δοκιας εστεφανωσας
ημας. Ευδοκησαντος γαρ του Θεου και Πατρος, οπλον ημιν αῤραγες εδειχθη και
γεγονεν ο Χριστος, τοις του πονηρου βελεσιν υπερ ημων εαυτον αντεξαγων,
ατρωτον τε και ταις εκει- νου δυστροπιαις αχειρωτον τον εαυτου τετηρηκε λαον.
Τοιουτον τι, καθαπερ εγᾦμαι, κατασημαινει λεγων περι του καταληφθεντος λαου,
τουτ' εστι, των εν πιστει δεδικαιωμενων· Καταλειφθησονται εν πνευματι κρισεως
επι κρισιν, και ισχυν κωλυων ανελειν. Παλαι μεν γαρ απαξ, ως επος ειπειν, το επι
γης γενος ανειλεν ο Σατανας τοις της αμαρτιας βοθροις εγκαθεις. "6Ου γαρ ην ο
ποιων χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος, αλλα παντες εξεκλιναν αμα, ηχρειωθησαν,"6
κατα την του Ψαλλοντος φωνην. Ἐπειδη δε γεγονεν ανθρωπος ο μονογενης του
Θεου
Λογος, εκρινεν ημων την κρισιν, δεδικακεν ωσπερ ημιν τε και τωι
πλεονεκτησαντι Σαταναι, και κατ- εψηφισατο μεν εκεινου τον ολεθρον, απεστησε δε
των επι της γης ως ολετηρα, και ανδροκτονον, σεσωκε
70.620 δε ουτως τους
απολωλοτας, τουτ' εστιν, ημας. Τουτο διδασκων φησι, Νυν κρισις εστι του κοσμου
τουτου· νυν ο αρχων του κοσμου τουτου εκβληθησεται εξω. Καγω εαν υψωθω εκ
γης, παντας ελκυσω προς εμαυτον. Καιτοι φησιν εναργως, "6Ουκ απεστειλεν ο
Θεος τον Υιον αυτου εις τον κοσμον, ινα κρινηι τον κοσμον, αλλ' ινα σωθηι ο κοσμος
δι' αυτου."6 Πως ουν αρα φησιν, οτι κρισις εστι του κοσμου τουτου; Ἡμεις γαρ
εσμεν οι παλαι βοωντες δια φωνης προ- φητων· "6Ἐξεγερθητι, Κυριε, και προσχες τηι
κρι- σει μου, ο Θεος μου και ο Κυριος μου, εις την δικην μου."6 Ὅτι και δικαιας
κρισεως εφ' ημας γενομενης ευχαριστουντες φαμεν, "6Ἐξομολογησομαι σοι, Κυριε,
εν οληι καρδιαι μου· διηγησομαι παντα τα θαυμαστα σου, ψαλω τωι ονοματι σου,
Ὕψιστε."6 Και δια ποιαν αιτιαν; Ὅτι εποιησας την κρισιν μου και την δικην μου.
Ἐκαθισας επι θρονου, ο κρινων δικαιο- συνην, επετιμησας εθνεσι, και απωλετο ο
ασεβης· επετιμηθησαν γαρ τα των δαιμονων στιφη, συν- απολωλε δε τουτοις ο
ασεβης, τουτ' εστιν, ο Σατανας. Καταλειφθησονται τοινυν, τουτ' εστι, περισωθησονται επι πνευματι κρισεως· εκρινε γαρ και δεδικαιωκεν, ως εφην, επι κρισιν και
ισχυν, τουτ' εστιν, ορθοκρισιαι και δυναμει, δηλον δε οτι τηι θεοπρεπει, κωλυων
ανελειν τους εις αυτον πιστευοντας. 9Ουτοι γαρ οινωι πεπλανημενοι εισιν· επλανηθησαν δια το σικερα, ιερευς και προφητης εξ- εστησαν δια τον οινον· εσεισθησαν απο
της με- θης του σικερα· επλανηθησαν. Τουτ' εστι φα- σμα.9 Καταδεικνυει τροπον
τινα τους ωλισθηκοτας, και δια της ουτω μακρας απειθειας προσκεκρουκοτας Θεωι.
Πεπλανηνται γαρ οι τοιοιδε, φησιν, οινον και μεθυσμα πεπωκοτες, ουκ αισθητον η
σωματικον, σκοτισμον δε μαλλον ελοντες εις νουν, ον τοις ειωθοσι ραιθυμειν ο
παγχαλεπος ενιησι δρακων. Γραφει γαρ ο θεσπεσιος Παυλος, οτι ο θεος του αιωνος
τουτου εσκοτισε τα νοηματα των πιστων, εις το μη αυγασαι τον φωτισμον του
Ευαγγελιου της δοξης του Θεου. Οινον ουν αρα και σικερα τον εκ της του διαβολου
δυστροπιας ταις των ανθρωπων ψυχαις ενιεμενον σκοτον ευ μαλα καλει. Και
 
 

227

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταπληττεται δε ωσπερ, ουχ οτι μονη τουτο παθουσα φαινεται των αγελαιων η
αμαθεστατη πληθυς, αλλα γαρ ετι προς εκεινοις, ιερευς και προφητης εξεστησαν δια
τον οινον. Οινον δε παλιν το εκ της αμαθιας μεθυσμα φησι. Θαυμα- στον δε οτι τοις
αλλοις ομου τουτο πεπονθοτας κατ- ιδοι τις αν ιερεα και προφητην. Ους γαρ ην
εικος και τους αλλους απαντας απευθυνειν δυνασθαι προς την του συμφεροντος
θηραν και την της σωτηριας καταδειξαι τριβον, ουτοι ταχα που και προ γε των
αλλων τον σκοτον εδεχοντο, ωστε και καταδονεισθαι, και παντα πνευματι
περιφερεσθαι, και τουτο εκ με- θης της νοητης. Φαιη δ' αν τις το πραγμα οιον τι
γενεσθαι φασμα, τουτ' εστι, θαμβος η εκπληξιν. Προφητην δε φησιν εν τουτοις ουχι
παντως τον αληθη και παρα Θεου, εκεινον δε μαλλον τον οιονει δοξαν εαυτωι την
προφητικην περιπλαττοντα· περι ων φησι
δια φωνης Ἰεζεχιηλ· Ουαι, οι
προφητευοντες απο καρδιας αυτων, και ουκ απο στοματος Κυριου. ∆ια- 70.621
βεβληνται δε και δια φωνης Ἡσαΐου· φησι γαρ που περι της Ἱερουσαλημ, Οι
ηγουμενοι αυτης μετα δω- ρων εκρινον, οι προφηται αυτης μετα αργυριου
εμαντευοντο.
9Ἀρα εδεται ταυτην την βουλην· αυτη γαρ η βουλη ενεκεν
πλεονεξιας.9
Πεπλανησθαι λεγων ιερεα τε ομου και προφητην, και μην και
εκστηναι φρενος αγαθης δια τον οινον τον εξ αμπελου Σοδομων, μεθυσμα τε το
νοητον, προσεπενεγκων δε οτι τουτο εστι φασμα, τουτ' εστι, καταπληξις, και οιον τι
θαμβημα, καταδεικνυσιν ευ- θυς και την του καταπεπληχθαι προφασιν, και της των
ιερεων εκστασεως τε και μεθης τα εγκληματα. Ταυτηι τοι φησιν, Ἀρα εδεται ταυτην
την βουλην. Ἐπαρατος γαρ η των Ἰουδαιων σκεψις γεγονεν αληθως, η επι γε φημι
τωι παντων Σωτηρι ημων Ἰησου Χρι- στωι. Προαπεστειλε μεν γαρ ο Θεος και Πατηρ
τους αγιους προφητας, και απεκτονασιν αυτους. Ειτα μετ' εκεινους πεπομφε τον
αγαπητον λαβειν τους καρπους του αμπελωνος αυτου, κατα γε την εν τοις Ευαγγελιοις παραβολην. Οι δε του αμπελωνος προεστηκοτες αγνωμονεστατοι γεωργοι,
καιτοι συνεντες οτι αυτος εστιν ο υιος, και ο του χωριου δεσποτης, ειπον, φη- σιν, εν
εαυτοις· Ουτος εστιν ο κληρονομος· δευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και σχωμεν
εαυτοις την κληρο- νομιαν αυτου. Ἐπαρατος τοινυν, φησιν, η τοιαδε βουλη. Ταυτης
και ο μακαριος ∆αβιδ μεμνηται λεγων ποτε μεν, οτι "6Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη, και
λαοι εμε- λετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι αρχοντες
συνηχθησαν επι το αυτο κατα του Κυ- ριου, και κατα του Χριστου αυτου."6 Ποτε δε
παλιν περι των τα τοιαδε πεπλημμεληκοτων· Καθελεις αυ- τους, και ου μη
οικοδομησεις αυτους, οτι εκλιναν εις σε κακα, διελογισαντο βουλην, ην ου μη
δυνωνται στηναι. Ὄσον μεν γαρ ηκεν εις δυναμιν επιχειρημα- των, απεκτειναν τον
υιον, οιηθεντες οτι τον δεσποτι- κον αυτοι καθεξουσι κληρον· ανεβιω δε ως Θεος,
και απωλεσε μεν κακους κακως, τους αλητηριους και αγνωμονας γεωργους,
εκδεδωκε δε το χωριον ετε- ροις, δηλον δε οτι τοις αγιοις αποστολοις και ευαγγελισταις, και τοις των αγιων Ἐκκλησιων διδασκα- λοις. Ἐπαρατος ουν η των
Ἰουδαιων βουλη, γεγονε γαρ ενεκα πλεονεξιας. Πλεονεξια γαρ αληθως το εθε- λησαι
τους οικετας κατεπιφυεσθαι του δεσποτου, ιδιον τε πεποιησθαι κληρον τον ου
τεταχαντο γεωργοι, καιτοι μισθον εχοντες διαρκη της ιερωσυνης τα γερα, και τας εκ
του των αλλων προτεταχθαι τιμας. 9Τινι ανηγγειλαμεν κακα; και τινι ανηγγειλαμεν αγγελιαν;9 Ἔθος τοις αγιοις προφηταις, και πασηι δε τηι θεο- πνευστωι Γραφηι
δια δυο πραγματα επειγεσθαι και συν- ωθειν επι το βιουν ορθως ελεσθαι τον
ανθρωπον. Ἢ γαρ τοις της κολασεως δειμασι τον απεσκληκοτα νουν οιονει
περιθραυοντες μετασοβουσιν επι το αμεινον, η ταις των γερων υποσχεσεσιν
αποτελουσιν ευτολμοτε- ρους περι το χρηναι τληπαθειν υπερ των εις ευσε- βειαν
ανδραγαθηματων· οποιον εστι το δια φωνης Ἡσαΐου προς Ἰουδαιους, "6Και εαν
θελητε και εισ- 70.624 ακουσητε μου, τα αγαθα της γης φαγεσθε· εαν δε μη θελητε,
 
 

228

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδε εισακουσητε μου, μαχαιρα υμας κατεδεται. Το γαρ στομα Κυριου ελαλησε
ταυτα."6 Ὡς ουν ατιμασαντα των αγιων προφητων τους λο- γους τον εξηνιον
Ἰσραηλ μονονουχι καταδεικνυσι, λεγων· Τινι ανηγγειλαμεν αγγελιαν; ιδου γαρ,
ιδου τινι; φησιν, αντι του, σκληρωι τε και απειθει και ασυνετωι λαωι διηκονησαμεθα,
και τους ανωθεν παρα Θεου διαπορθμευσαντες λογους, ανηγγειλαμεν αυτωι κακα,
τουτ' εστι, τας κολασεις, τας απειλας, αι παντη τε και παντως τοις των απειθειν
ειωθοτων κατηργηθησονται κεφαλης. Ἀνηγγειλαμεν αγγελιαν, τουτ' εστιν,
ευηγγελισαμεθα τα αγαθα τα τοις αγα- θουργειν ειωθοσιν ηυτρεπισμενα παρα Θεου.
Ὠφελη- ται δε παντελως ουδεν ο δυσμετακομιστος Ἰσραηλ, ο πεπηγως εις το
πλημμελες, και πολυ νοσησας το δυσηκοον. Ὅταν τοινυν λεγει το, τινι; τωι κατ'
ουδενα τροπον αξιωι δηλοι· και γαρ τοι μετα την ουτω σαφη των αγιων προφητων
προαγορευσιν, ουδεν ηττον αμειλικτοι τε ησαν και πονηροι, και δυστροπιας απασης
επιμεστον εχοντες την καρδιαν. Γεγονασι δε και πικριας διαβολικης υπηρεται
γοργοι· σταυρωι γαρ παρεδωκαν τον των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην, φημι δη
Χριστον, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας.
Ἀμην. {1ΤΟΜΟΣ Βʹ.}1 9Οι απογεγαλακτισμενοι απο γαλακτος, οι απ- εσπασμενοι
απο μαστου, θλιψιν επι θλιψει προσ- δεχου, ελπιδα επ' ελπιδι, ετι μικρον, ετι μικρον,
δια φαυλισμον χειλεων, δια γλωσσης ετερας.9 Κατεληξε μεν ημιν ο πρωτος λογος
εις το, Τινι ανηγγειλαμεν κακα; και τινι ανηγγειλαμεν αγγε- λιαν; ∆ιερμηνευοντες
δε των προειρημενων την δυ- ναμιν, λεγομεν οτι το των αγιων προφητων εισεκομισθη προσωπον επιτιμωντων τροπον τινα τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, ως εικη μεν τοις
παρ' αυτων εντε- τυχηκοσι λογοις, ωφεληθεισι δε παντελως ουδεν, και- τοι και
κακων αυτοις, και μεντοι και αγγελιας προηγορευμενων. Και κακα μεν ειναι τας
τοις ειω- θοσι πλημμελειν ηυτρεπισμενας κολασεις διαβε- βαιουμεθα, αγγελιας τε
τας επ' αγαθαις ελπισι τι- μας. Ὡς ουδεν ουν το συμπαν ωφελημενων των εξ
αιματος Ἰσραηλ, ει και ανηγγελκασιν αυτοις οι προ- φηται τα παρα Θεου, απειλας τε
φημι και των εσο- μενων αγαθων υποσχεσεις, Τινι, φησιν, ανηγγειλα- μεν κακα; και
τινι ανηγγειλαμεν αγγελιαν; Σεσιγη- κοτων δε ωσπερ των αγιων προφητων, και
μεχρι δη τουτων τον οικειον στησαντων λογον, αυτος ο των ολων Θεος τοις αγιοις
επιφωνει λεγων· Οι απογεγα- λακτισμενοι απο γαλακτος, οι απεσπασμενοι απο
μαστου, θλιψιν επι θλιψει προσδεχου, ελπιδα επ' ελ- πιδι. Οι μεν γαρ ανουθετητοι,
φησιν, και πολυ νο- σουντες το εξηνιον, εξωσθησαν εικοτως, και της εν Χριστωι
σωτηριας αμετοχοι γεγονοτες βαδιουνται προς ολεθρον. Ὑμεις δε λοιπον οι δια
πιστεως κεκλη- μενοι προς επιγνωσιν αληθειας, οι καθαπερ τινος 70.625 μαστου
και γαλακτος απεσπασμενοι της εν νομωι παιδαγωγιας· οι τροφην μεν παλαι
νηπιοπρεπη δε- χομενοι, και αμαθεστεραν εχοντες την φρενα, προ- βεβηκοτες δε νυν
εις ανδρα τελειον εις μετρον ηλικιας του πληρωματος του Χριστου, και εις την
τελειοις πρεπουσαν μεταφοιτησαντες τροφην, και ου μεμενη- κοτες απειροι λογου
δικαιοσυνης, κατευθυνατε τας εαυτων καρδιας εις παραδοχην του νεου κηρυγματος
της ευαγγελικης πολιτειας των δια Χριστου θεσπι- σματων. Ἀνδριζεσθε προς
υπομονην, και ει θλιψις επερχοιτο συχνη τε και αλλεπαλληλος εγηγερμενων των
πειρασμων, και της των διωκοντων ωμοτητος επιφυομενης υμιν, καρτερησατε
βραχυ, και επι βραχυ προσδεχεσθε τας θλιψεις, ινα και ελπιδα πλουτηση- τε, την γε
φημι την υπερ νουν τον ανθρωπινον. "6Ὀφθαλμος γαρ, φησιν, ουκ οιδεν, και ους
ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις
αγαπωσιν αυτον."6 Ειτα δια- δεικνυσι ποια τις εσται πρωτη κατ' αυτων η θλιψις.
∆ια φαυλισμον γαρ, φησι χειλεων, και δια γλωσσης ετερας. Ἔστι δε τοιουτος της
προφητειας ο νους. Ἐν ταις Πραξεσι των αγιων αποστολων γεγραπται, οτι "6Κατα
την ημεραν της Πεντηκοστης ησαν παντες ομου συνηγμενοι επι το αυτο, και ιδου
 
 

229

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγενετο εκ του ουρανου ηχος ωσπερ φερομενης πνοης βιαιας."6 Ειτα φησιν·
"6Ὤφθησαν αυτοις διαμεριζομεναι γλωσσαι ωσει πυρος, και εκαθισεν εφ' ενα
εκαστον αυτων, και ηρξαντο λαλειν ετεραις γλωσσαις, καθως το Πνευμα εδιδου
αποφθεγγεσθαι αυτοις."6 Προστεταχε γαρ αυτοις ο Χριστος απο Ἱεροσολυμων μη
χωρι- ζεσθαι, περιμενειν δε την επαγγελιαν του Πατρος, εως αν ενδυσωνται εξ
υψους δυναμιν. Ειτα κατελ- θοντες ελαλουν τοις εξ Ἰσραηλ, και απασι δε τοις εξ
ετερων χωρων ταις δοθεισαις αυτοις παρα Θεου γλωσσαις, "6και κατεπληττοντο
μεν ακροωμενοι, και δη και εφασκον, Ουκ ιδου παντες οι λαλουντες εισιν Ἰουδαιοι;
Και πως παντες ημεις ακουομεν εκαστος τηι ιδιαι γλωσσηι λαλουντων αυτων; Ἄλλοι
δε ελεγον,"6 φησιν, "6οτι Γλευκους μεμεστωμενοι,"6 τουτ' εστι, μεθυουσι, τουτο,
οιμαι, εστι το δια φαυλισμον χειλεων δια γλωσσης ετερας. Ἐλαλουν μεν γαρ
γλωσσαις ετε- ραις, του παντα ισχυοντος Θεου και τουτο προειρη- κοτος. Ἐν
ετερογλωττοις γαρ, φησι, και εν χειλεσιν ετερων λαλησω τωι λαωι τουτωι, και ουδ' ὣς
πιστευ- σουσιν. Ἀλλα καιτοι δεον εις πληροφοριαν δεχεσθαι το σημειον,
εννοησαντας την επι τουτωι γεγενημενην παρα Θεου προαγορευσιν, τουτο μεν ουκ
εδρων, κατονειδιζοντες δε το μεθυειν αυτοις μεμενηκασιν εν απειθεια.
9Ὅτι
λαλησουσι τωι λαωι τουτωι λεγοντες αυτωι· Τουτο το αναπαυμα τωι πινοντι, και
τουτο το συν- τριμμα, και ουκ ηθελησαν ακουειν.9
Ἔφη που Θεος επι ταις
Ἰουδαιων απονοιαις αγα- νακτων· Ἰδου εγω επαγω λιμον επι την γην, ου λιμον
αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του ακου- σαι λογων Κυριου. Και απο
ανατολων εως δυσμων παραδραμουνται ζητουντες τον λογον Κυριου, ου μη
ευρωσιν. Ουκουν επενηνεκται λιμος νοητος τοις εξ Ἰσραηλ, και επειδηπερ ου
παρεδεξαντο δια της πιστεως τον αρτον της ζωης τον εξ ουρανου καταβε- 70.628
βηκοτα, και ζωην διδοντα τωι κοσμωι· ταυτηιτοι και μαλα εικοτως εν ενδειαι γεγονασι
της θεοσδοτου τρο- φης· "6Ου γαρ επ' αρτωι,"6 φησι, "6μονωι ζησεται αν- θρωπος,
αλλ' επι παντι ρηματι εκπορευομενωι δια στο- ματος Θεου."6 Και πεπαρωινηκασι μεν
εις τον των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην· επειδη δε εστιν αγαθος, καιτοι
δεδυσσεβηκοτα ου φορητως εκαλει προς μεταγνωσιν δια των αγιων αποστολων.
Προσπεφω- νηκε γουν αυτοις ο μακαριος Πετρος, οτι δη τον αγιον και δικαιον
ηρνησαντο, και απεκτονασι τον αρχηγον της ζωης, και ηιτησαντο ανδρα φονεα
χαρισθηναι αυτοις. Πλην και τουτο προσετιθει, "6Και νυν, αδελ- φοι, οιδα οτι κατα
αγνοιαν επραξατε, ωσπερ και οι αρχοντες υμων. Μετανοησατε ουν, και βαπτισθητω
εκαστος υμων επι τωι ονοματι Κυριου Ἰησου, και ληψεσθε την δωρεαν του αγιου
Πνευματος. Ὑμιν γαρ εισιν αι επαγγελιαι, και τοις τεκνοις υμων."6 Οι τοινυν,
φησιν, απεσπασμενοι απο μαστου τε και γαλακτος, οι κεκλημενοι προς αποστολην.
Και των νεων κηρυγματων γεγονοτες ιερουργοι, λαλησουσι τωι λαωι τουτωι
καταδεικνυοντες εναργως, ποια μεν αναπαυσις εσται τωι πινοντι, και οιον το
συντριμμα, τουτ' εστι, τι το ωφελιμον, και το εναντιον. Και ουκ αν ακουσειεν αν.
Ὅθεν, οιμαι, κεκινημενος τις των αγιων εφη προς αυτους· "6Σκληροτραχηλοι και
απει- θεις τηι καρδιαι, υμεις αει τωι αγιωι Πνευματι αντιπι- πτετε."6 Ἄθρει γαρ οπως
καιτοι δεδυσσεβηκοτες ου φορητως παιδαγωγους εσχηκασι τους αγιους αποστολους
αποκομιζοντας εις μεταγνωσιν και την του συμφεροντος γνωσιν ενιεντας αυτοις· οι
δε ησαν αγερωχοι, και πολυ λιαν απεσκληκοτες, και ασχετως απονενευκοτες εις το
απειθες και δυσαγωγον του τροπου. 9Και εσται αυτοις το λογιον Κυριου του Θεου,
θλιψις επι θλιψει, ελπις επ' ελπιδι.9 Τισιν εσται; Τοις αγιοις αποστολοις δηλονοτι
και ευαγγελισταις, οι το θειον ιερουργουντες κηρυγμα, περιηιεσαν την υπ' ουρανον
σαγηνευοντες τους πεπλα- νημενους, προσκομιζοντες δια πιστεως τωι Χριστωι τους
παλαι λεγοντας τωι ξυλωι· Πατηρ μου ει συ, και τωι λιθω, Συ εγεννησας με. Πλην ουκ
ανιδρωτι κατωρ- θωκασι της οικειας αποστολης τον δρομον, αλλα θλι- βομενοι,
 
 

230

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακουχουμενοι, και τας των αφιλοθεων υπομενοντες επιβουλας. Γεγονεν ουν
αυτοις το λογιον Κυριου θλιψις επι θλιψει, και ουχι τουτο μονον, αλλα γαρ και
ελπις επι ελπιδι. Ἀνατλαντες γαρ τους υπερ γε της εις Χριστον ευσεβειας αγωνας,
επ' ελπι- σιν εσονται μακραις, μαλλον δε και ατελευτητοις, και τον της αφθαρσιας
περικεισονται στεφανον συμ- βασιλευοντες τωι Χριστωι. 9Ἔτι μικρον, ετι μικρον,
ινα πορευθωσι, και πεσωσιν εις τα οπισω, και κινδυνευσωσι, και συντριβησονται,
και αλωσονται.9
Καταθηγει προς ανδρειαν, και αλειφει προς υπο- μονην τους
αγιους μυσταγωγους. ∆ιεκηρυττον μεν γαρ τοις εξ Ἰσραηλ, και τον της σωτηριας
αυτοις ευηγγελιζοντο λογον. Ἀλλ' επεπηδων αυτοις θηριων ατιθασσων δικην,
εισεκομιζον εις συνεδρια, και οια τι των αγαν εκτοπωτατων εγκαλουντες αυτοις της
εις Χριστον αγαπης το γνησιον, λοιδοριαις μεν ταις
70.629 κατ' αυτων εχρωντο
πικραις, καταικισαμενοι δε, και ταις δια μαστιγων πληγαις καταξαινοντες εφασκον·
"6Ου παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μηδενι λαλειν επι τωι ονοματι τουτωι; Και
ιδου επληρωσατε την Ἰερουσαλημ της διδαχης υμων."6 Και καθ' ετερους δε
τροπους επιφυομενοι, και αγριως επιβουλευοντες, συντριβης αυτοις και ιδρωτων
γεγονασι προξενοι. Ἐξυφαινει τοινυν αυτοις ο των ολων Θεος διαρκη την
παρακλησιν, και τον οσον ουδεπω παρεσομενον των διωκοντων ολεθρον
προαναφαινει λεγων· Ἔτι μικρον, ετι μικρον. Ου γαρ μακρος εσται, φησιν, ο καιρος
του και οπισω πεσειν αυτους, συντριβηναι τε και κινδυνευσαι, και μην και αλωναι
και πορευθηναι προς ολεθρον. Ταυτι δε φαμεν τοις Ἰουδαιων συμ- βηναι λαοις
νοητως τε αμα και σωματικως, ηγουν αισθητως. Κεκινδυνευκασι γαρ και
απολωλασι κατα δυο τροπους, τουτο μεν πολεμωι τε και πολιορκιαις δαπανωμενοι.
Τουτο δε, και αυτωι τωι Σαταναι γλυκυ γεγονοτες θηραμα, και ταις εαυτων κεφαλαις
τον εκ της ασεβειας επαντλησαντες ολεθρον. 9∆ια τουτο ακουσατε λογου Κυριου,
ανδρες τεθλιμμενοι, και αρχοντες του λαου τουτου εν Ἱερουσαλημ, οτι ειπατε·
Ἐποιησαμεν διαθηκην μετα του ᾅδου, και μετα του θανατου συνθηκας. Καταιγις
φερομενη εαν παρελθηι, ου μη ελθηι ημιν· εθηκαμεν ψευδος την ελπιδα ημων, και
τωι ψευδει σκεπασθησομεθα.9 Ἐπειδη γαρ, φησιν, αφορητα τα εσομενα καθ' υμων,
και τους μεχρι παντος ασεβειν ειρημενους πικρα τε και δυσδιαφυκτος εκδεξεται
δικη· δια τουτο ακουσατε λογον Κυριου. Ἦν γαρ απονευσαι του κακου, τοις
αποστολικοις κηρυγμασιν επενεγκον- τας τον νουν, και οις αν λεγοι Χριστος
αμελητι συννευοντας. Ἀκουσατε τοινυν τον λογον Κυριου, ανδρες τεθλιμμενοι, και
αρχοντες του λαου τουτου εν Ἱερουσαλημ. Τεθλιμμενους δε φησι τους εξ Ἰσραηλ,
ατε δη τωι κατακρινοντι νομωι πεφορτισμε- νους. Ὀργην γαρ ο νομος κατεργαζεται,
και αθετη- σας τις νομον Μωσεως χωρις οικτιρμων επι δυσιν, η τρισι μαρτυσιν
αποθνησκει. Τοιγαρτοι και ο σοφω- τατος Παυλος τοις μετα την πιστιν, δηλον δε οτι
την εις Χριστον, υπονοστειν εθελουσιν επι τας του νομου σκιας επιστελλει και φησι·
"6Το στομα ημων ανεωιγε προς υμας, ω Κορινθιοι, η καρδια υμων πεπλατυται, ου
στενοχωρεισθε εν ημιν, στενοχω- ρεισθε δε εν τοις σπλαγχνοις υμων, την δε αυτην
αντιμισθιαν ως τεκνοις λεγω, πλατυνθητε και υμεις, μη γινεσθε ετεροζυγουντες
απιστοις."6 Τεθλιμμενοι τοινυν ειεν αν οι υπο γε τηι Μωσεως εντοληι ετι κειμε- νοι
και πεπιεσμενοι τροπον τινα, και του νομου το δυσαχθες εχοντες εις νουν και
καρδιαν. Προσπεφω- νηκε μεν ουν αρχουσι τε και λαοις. Ειτα μεταξυ παρεντιθησι
τινα των Ἰουδαιων λογον, εξ απονοιας τε και οιον εξ απογνωσεως αυτοις ανοσιως
εξηυρη- μενον. Και ποιος ουτος εστι, αναγκαιως με ειπειν· ο μεν γαρ των ολων Θεος
μακροθυμος τε και ανεξικα- κος ων, ουκ ευθυς τοις πταιουσιν επηφιει την κολα70.632 σιν, ανεβαλλετο δε την οργην καταπτοων τοις δειμασι και τηι προαγορευσει
των εσομενων κακων μετασο- βων εσθ' οτε προς μεταγνωσιν. Ταυτηι τοι πλειστακις
δια των αγιων προφητων ευρησομεν λεγοντα το, Ἰδου ερχεται, και το, ετι μικρον,
 
 

231

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετι μικρον, και το, οσον, οσον. Ἀλλ' οι θρασεις και αγερωχοι, καιτοι δεον
επανορθουν τοις δευτεροις τα επταισμενα, γελωτος εποιουντο προφασιν του
∆εσποτου την ημεροτητα. Ἅμα τε γαρ ηκουον προφητου λεγοντος το, Ἕτι μι-κρον,
ετι μικρον, οσον, οσον· ευθυς προς αλληλους εφασκον, Καιροι μεταξυ κεισονται
μακροι των του προφητου ρηματων, και της αναδειξεως των προ- ηγγελμενων.
Ἡμεις τεθνηξομεθα, και τοις μεθ' ημας ο θειος εφαλειται θυμος. Και γουν εφη Θεος
προς τον προφητην Ἰεζεχιηλ, "6Υιε ανθρωπου, οι υιοι του λαου σου λεγουσιν· Ἡ
ορασις, ην ουτος οραι, εις ημερας πολλας, και εις καιρους μακρους ουτος προφητευει. ∆ια τουτο ειπον, Ζω εγω, λεγει Ἀδωναι Κυριος· ου μη μηκυνωσιν ουκ ετι
παντες οι λογοι μου ους αν λαλησω. Ὅτι λαλησω λογον και ποιησω Ἀδωναι
Κυριος."6 Ὀνειδιζει τοινυν τοις εξ Ἰσραηλ, ωςειωθοσι καταφρονειν, και μονονουχι
λεγουσιν· Ἐποιη- σαμεν διαθηκην μετα του ᾅδου, και μετα του θανα- του συνθηκας.
Ποιαι δε αυται; Καταιγις φερομενη εαν παρελθηι, ου μη ελθηι εφ' ημας. Μονον γαρ
ουχι, φησι, καν ει μη φωνηι λεγοιεν, αλλ' ουν αυτοις κεκρα- γασι τοις δρωμενοις, οτι
Συνθηκας· πεποιημεθα προς τον ᾅδην, ληψεται γαρ ημας· Καν ει επελθοι τυχον η
καταιγις, ηγουν ο απειληθεις καθ' ημων εσεσθαι κινδυνος, ου μη επελθηι ημιν.
Τεθεικαμεν γαρ ψευδος την ελπιδα ημων, και τωι ψευδει σκεπασθησομεθα. Οι γαρ
εαυτους αναπλασαντες το δοκουν, και φασκον- τες, οτι Τεθνηξομεθα προ της
καταιγιδος, ητοι προ των συμφορων, πως ου ψευδος εθεντο την εαυτων ελπιδα; Ου
γαρ ην εν αυτοις το διαφυγειν δυνασθαι, και φθασαι τωι θανατωι των απειληθεντων
την εφοδον, εκειτο δε μαλλον εν εξουσιαι της θειας τε και αποῤρητου δυναμεως, και
υπεροχης. 9∆ια τουτο ουτω λεγει Κυριος· Ἰδου εγω εμβαλ- λω εις τα θεμελια Σιων
λιθον πολυτελη, εκλε- κτον, ακρογωνιαιον, εντιμον, εις τα θεμελια αυτης· και ο
πιστευων επ' αυτωι, ου μη καται- σχυνθηι. Και θησω κρισιν εις ελπιδα, η δε
ελεημοσυνη μου εις σταθμους.9 Ταυτα συναπτεον τοις ανωτεροις των δια μεσου
προσεῤριμμενων· ∆ια τουτο γαρ, φησιν, ακουσατε
λογον Κυριου, ανδρες
τεθλιμμενοι, και αρχοντες του λαου τουτου εν Ἱερουσαλημ. Τι δε δη και ακουσαι
προστεταχεν; Ἰδου εγω εμβαλλω εις τα θεμελια Σιων λιθον πολυτελη, εκλεκτον,
ακρογωνιαιον, εντι- μον, εις τα θεμελια αυτης, και ο πιστευων επ' αυτωι ου μη
καταισχυνθηι. Λιθον μεν ουν εκλεκτον, πολυτε- λη και εντιμον, τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον αποκαλει, και τηι της θεοτητος δοξηι και υπεροχηι διαπρεποντα. Ὅτι
δε αυτος κρηπις τε και ερεισμα, και ακλονητος υποβαθρα γεγονε τηι νοητηι Σιων,
τουτ' εστι, τηι Ἐκκλησιαι, διατρανοι λεγων εις τα θεμελια βεβλησθαι αυτον παρα του
Πατρος. Ἀκρο- γωνιαιον δε ειναι φησιν, ως δια πιστεως μιας κατα70.633
σφιγγοντα προς ενοτητα την πνευματικην τους δυο λαους, τον τε εξ Ἰσραηλ, φημι,
και μεν τοι τον εξ εθνων· αει γαρ πως εν ταις γωνιαις των οικοδομη- ματων δυο
συμβαινουσι τοιχοι, και αλληλοις συναρ- μολογουμενοι κατασφιγγονται προς
ενοτητα. Ἀλλ' ο πιστευων, φησιν, επ' αυτωι, ου μη καταισχυνθηι. Ἄθρει δε οπως
ανιησι τροπον τινα τους πεπιεσμε- νους, και τοις τεθλιμμενοις κατευρυνει της
ευαγγε- λικης πολιτειας το ελευθερον. Ὦ γαρ τεθλιμμενοι, φησιν, ιδου τιθημι τον
εκλεκτον λιθον εις τα θεμελια Σιων. Και τι το εντευθεν οφελος; Ὁ πιστευων επ'
αυτωι ου μη καταισχυνθηι. Ἀναπειθει δε δια τουτου της του νομου δυσαχθειας
απολυσασθαι τον αυχενα, και της ανοητου, και αδρανους αποφοιτησαι σκιας,
ανθελεσθαι δε μαλλον την δια πιστεως χαριν, και την εν Χριστωι δικαιωσιν αρπασαι
πονον εχουσαν ουδενα. Θησω δε, φησιν, εις ελπιδα κρισιν, η δε ελεημοσυνη μου εις
σταθμους. Και γαρ ως αυτος φησιν ο Σωτηρ· "6Ὁ Πατηρ κρινει ουδενα, αλλα πασαν
την κρισιν δεδωκε τωι Υιωι, ινα παντες τιμωσι τον Υιον, καθως τιμωσι τον
Πατερα."6 Τουτο συνεις ο μακαριος Παυλος επι- στελλει και φησιν, οτι "6Τους
παντας ημας φανε- ρωθηναι δει εμπροσθεν του βηματος του Χριστου, ινα κομισηται
 
 

232

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαστος τα δια του σωματος προς α επραξεν, ειτε αγαθον, ειτε φαυλον."6 Ἔσεσθαι
τοινυν την κρισιν ελπιζομεν, ελεεισθαι δε ουτως ως αν εκαστωι πρεπει, και
αναλογως δηλονοτι τοις κατωρ- θωμενοις. Τουτο γαρ οιμαι δηλοι το, ελεημοσυνην
γινεσθαι παρα του κρινοντος ημας εις σταθμους, τουτ' εστι, κατα τον του δικαιου,
και οιον ισοῤροπουντα ταις αγαθουργιαις λογον.
9Και οι πεποιθοτες ματην,
ψευδεις, οτι ου μη παρελθηι υμας καταιγις, μη αφεληι υμων την διαθηκην του
θανατου, και η ελπις υμων η προς τον ᾅδην, ου μη εμμεινηι; Καταιγις φερομενη εαν
επελθηι, εσεσθε αυτηι εις καταπατημα. Ὅταν παρελθηι, ληψεται υμας. Πρωι, πρωι
παρελευσε- ται ημερας, και εν νυκτι εσται ελπις πονηρα.9 Ἔφην, οτι των αγιων
προφητων τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, προαγορευοντων τα εσομενα, και την θειαν
οργην μονονουχι και παρουσαν ηδη καταδεικνυντων αυτοις, εις εκτοπους απονοιας
απογαυρουμενοι δι- ελογιζοντο τε και εφασκον, οτι Καν ει γενοιτο ταυτα τυχον,
αλλ' ουν εις αναβλησιν εσται καιρων, και ουκ αυτικα παρεσται των προηγγελμενων
το περας, δαπανηθησεται δε της ημετερας ζωης ο χρονος, και μεθ' ημας εσται τα
δεινα. Ταυτα δε λεγοντες και ενθυμουμενοι, μονονουχι και συνθηκας εδοκουν μετα
του θανατου ποιεισθαι, και οιον ελπιδα την προς τον ᾅδην. Ταυτηι τοι φησι προς
αυτους· Οι πεποιθοτες ματην, ψευδεις, οτι ου μη παρελθηι υμας καταιγις. Φοβηθητε
μη και αφεληι υμων την διαθηκην του θανατου, και η ελπις η προς τον ᾅδην ου μη
εμμει- νηι. Οιδε γαρ, οιδε καρδιας και νεφρους, και των εις νουν κινηματων την
δυναμιν ο των ολων ∆ημιουργος. Ὅταν ουν ελπιδα την τοιαυτην εχουσα φησι· Μη
αρα πως τα εν υμιν εγνωκως αποστησηι ταυτην υμων την μετα του θανατου
συνθηκην; Ἀποστησει δε τινα τροπον; Ει γαρ επελθοι τα εξ οργης, τουτ' εστιν, η
70.636 καταιγις, ουχ ετεροι τινες των μεθ' υμας, αλλ' υμεις αυτοι γενησεσθε εις
καταπατημα. Και ληψεται υμας πρωι πρωι, τουτ' εστιν, ουκ εις μακραν, αλλ' οιον
ορθρου τε και αυριον. Ουκ εσται ολως αναπαυ- σις εκ κακων, αλλ' εν ημεραι και εν
νυκτι εσται ελπις πονηρα, τουτ' εστι, κατα παντα καιρον τηι των δεινων προσδοκιαι
δαπανηθησεσθε. Θεου γαρ κακουν εθελοντος, τις ο αποστησων της συμφορας την
εφοδον; η τις τωι θειωι διαμαχεται θυμωι; 9Μαθετε ακουειν, στενοχωρουμενοι· Ου
δυναμεθα μαχεσθαι. Και αυτοι δε ασθενουμεν, του ημας συναχθηναι. Ὥσπερ ορος
ασεβων αναστησεται, και εσται εν τηι φαραγγι Γαβαων. Μετα θυμου ποιησει τα εργα
αυτου, πικριας εργον· ο δε θυμος αλλοτριως χρησεται, και η πικρια αυτου
αλλοτρια.9 Ἀγαθος ων λιαν ο των ολων Θεος παντας ανθρω- πους θελει σωθηναι
και εις επιγνωσιν αληθειας ελ- θειν. Ταυτηι τοι νουθετων τους ησθενηκοτας και
ανακομιζων εις ευθειαν τε και απλανη τριβον τους
της εαυτων ψυχης
κατημεληκοτας, δια παντος ερχε- ται τροπου τε και λογου. Ποτε μεν γαρ ταις των
κολασεων απειλαις και τοις εξ οργης δειμασι προ- καταπτοων προς το αμεινον, ποτε
δε ταις των αγαθων υποσχεσεσι σαγηνευει προς το συμφερον. Ἀπειλησας τοιγαρουν
και προειρηκως, οτι τε παντη τε και παντως αλωσονται μεν υπο της καταιγιδος,
ητοι της οσον ουδεπω κατ' αυτων εσομενης συμφορας, και οτι κατα παντα καιρον
εν ελπισιν εσονται πονηραις· κατα τον της παρακλησεως χαριζεται λογον και
απογινωσκειν ουκ εαι. Καθαπερ τις των οτι μαλιστα σοφων και ευτεχνεστατων
ιατρων, οι των του σωμα- τος μελων τα ηῤρωστηκοτα, ποτε μεν δριμει θεραπευουσι φαρμακωι, και τοις αγαν ευσθενεστατοις επικουρημασι την επι τα χειρω
των παθων επιδοσιν ανακοπτουσι, ποτε δε συμμετροις και οιον ημερωτα- τοις
μονονουχι καταγοητευοντες, ευ μαλα καταμαλ- θασσουσιν. Ἀπειλησας τοινυν
νουθετει, και τοις ευαγγελικοις κηρυγμασιν υποθηναι τον νουν διακε- λευεται,
λεγων· Μαθετε ακουειν, στενοχωρουμενοι. Ειτα, φησι το, Ου δυναμεθα μαχεσθαι.
∆ιαμνημο- νευει δε και των εν τηι φαραγγι Γαβαων γεγονοτων κατα καιρους. Και
πεποιηται μεν ασυμφανως λιαν η των λεξεων αποδοσις, και αυτο δε της συνθηκης
 
 

233

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το υφος. Οιμαι δε δειν τα εκ της ιστοριας ειπειν. Ἔσται γαρ ουτω και μολις εναργες
τοις φιλομαθεσι το δη- λουμενον. Στρατηγουντος τοινυν και καθηγουμενου των εξ
Ἰσραηλ του Ἰησου του Ναυη, και ταις των εθνων χωραις ου φορητως
κατασκηπτοντος, πλειστων τε οσων απολωλοτων, τα ισα παθειν δεδιωτες οι εκ
Γαβαων, πολις δε αυτη των αλλοφυλων μια, προσ- δεδραμηκασιν αυτωι, και
ψευδοεπουντες ελαθον εν αρχαις, και δη και εισεδεχθησαν. Ἐπειδη δε μετα τουτο,
τινες τε και οθεν εισιν εγνωσθησαν, υδροφοροι τε και ξυλοκοποι γεγονασι τηι
συναγωγηι. Τουτο
μεμαθηκοτες οι των εθνων βασιλεις, πεντε δε ουτοι,
κατεστρατευσαν της Γαβαων, εγκαλουντες οτι προσ- πεφευγασι τοις εξ Ἰσραηλ.
Ἐπειδη δε ησαν εν εσχατοις οι εκ Γαβαων, και αμηχανον εαυτοις ελογι- ζοντο την
αντιστασιν, σωζεσθαι παρεκαλουν δια χειρος 70.637 του Ἰησου. Ὁ δε τοις απαξ υπ'
αυτωι γεγονοσιν επικουρων τοις των αλλοφυλων στρατηγοις αντετατ- τετο. Ειτα τι
το τηνικαδε των δια χειρος Θεου γενε- σθαι συμβεβηκε, διδαξει το Γραμμα το ιερον.
Ἔχει γαρ ουτως· "6Και επειπερ εγενετο εις αυτους Ἰησους αφνω, ολην την ημεραν
επορευθη εκ Γαλγαλων, και εξεστησεν αυτους ο Κυριος απο προσωπου των υιων
Ἰσραηλ, και συντριψει συνετριψε μεγαληι εν Γαβαων, και κατεδιωξαν αυτους οδον
αναβασεως Ὠρωνιμ, και κατεκοπτον αυτους εως Ἀζακη, και εως Μαδαικα. Ἐν δε
τωι φυγειν αυτους απο προσωπου των υιων Ἰσραηλ επι της καταβασεως Ὠρωνιμ,
και Κυριος επεῤριψεν αυτοις λιθους χαλαζης εκ του ουρανου, εως Ἀζηκα· και
εγενοντο πλειους οι αποθνησκοντες δια τους λιθους της χαλαζης, η ους επεκτειναν
οι υιοι Ἰσραηλ μαχαιραι εν τωι πολεμωι."6 ∆εχεται τοινυν ως απο γε των τοις
αρχαιοις συμβεβηκοτων, εικονα και τυπον της εσομενης της εξ Ἰσραηλ επικουριας
παρα Θεου του σωζειν ειδοτος, ειπερ ελοιντο τοις του
Σωτηρος ημων
καταπειθεσθαι λογοις. Ὑμεις γαρ, φησιν, οι στενοχωρουμενοι, τουτ' εστιν, οι δια
πλει- στης οδυνης κεχωρηκοτες, οι ταις απωλειαις και τοις των εσομενων δειμασιν
οιονει πως εκτεθλιμμενοι, μαθετε ακουειν, καλεσατε και αυτοι Ἰησουν εις
επικουριαν, ειπατε καθαπερ αμελει και οι εκ της Γαβαων· Ου δυναμεθα μαχεσθαι,
και ασθενουμεν του συναχθηναι, προς αντιστασιν δηλονοτι των επιον- των εχθρων.
Και τι τουτο, λεγουσιν, εσται; Γνωσεσθε, φησιν, οτι καν ει φεροιτο καθ' υμων,
ωσπερ ορος, εφοδος ανδρων ασεβων, εσται κατ' αυτων τα εν τηι φαραγγι Γαβαων.
Κατα γαρ των πολεμουντων υμιν μετα θυμου ποιησει τα εργα αυτου, και πικριας
εργα, τουτ' εστιν, οργης. Και τις αρα, η δηλονοτι ο επαμυνων Θεος; Ὁ δε θυμος
αυτου αλλοτριως χρη- σεται, και η πικρια αυτου αλλοτρια. Ὀργη γαρ, φησι, ξενη τε
και ασυνηθης καταστρατευεται των διωκοντων υμας. Πολεμησει τε αυτοις υψου τε
και ανωθεν ο ουρανος καταχεων ωσπερ τινα χαλαζαν τα εξ ακρατου θυμου.
Τοιουτον τι φησι και δια της του ψαλλοντος φωνης· "6Ει ο λαος μου ηκουσε μου
Ἰσραηλ, ταις οδοις μου ει επορευθη, εν τωι μηδενι αν τους εχθρους αυτων
εταπεινωσα, και επι τους θλιβοντας αυτους επεβαλον την χειρα μου."6 9Και υμεις
μη ευφρανθειητε, μηδε ισχυσα- τωσαν υμων οι δεσμοι, διοτι συντετελεσμενα, και
συντετμημενα πραγματα ηκουσα παρα Κυ- ριου Σαβαωθ, α ποιησει επι πασαν την
γην.9 Εισφερεται παλιν το του μακαριου προφητου προσ- ωπον τοις των Ἰουδαιων
καθηγηταις επισκηπτον τε και λεγον, οτι παντη τε και παντως δεησει το μητε
χαιρειν αυτους, τουτ' εστι, μη τοις κατα Χριστου τολμημασιν εναβρυνεσθαι,
καταστυγναζειν δε μαλλον, και δακρυῤροειν επι γε ταις σφων αυτων ασεβειαις,
μητε μην συντεινειν κατα των υπο χειρα λαων τους απο γε του νομου δεσμους,
εφειναι δε μαλλον πι- στευουσιν εις Χριστον εξω γενεσθαι της αρχαιας εν- τολης,
και τα εν σκιαις αφεντας και τυποις, την εν πνευματι τε και αληθειαι επιδεχεσθαι
προσκυνησιν. Πνευμα γαρ ο Θεος, και ον εν πνευματι και αληθειαι δει προσκυνειν.
Ὅτι δε δεσμος οια τις ο νομος ην, δικαιων μεν ουδενα· τετελειωκε γαρ ουδεν· κατα 
 

234

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70.640 σφιγγων δε ωσπερ εις κολασιν τους ησθενηκοτας, και ταις παραβασεσιν
ενοχους οντας εληλεγμενους, ουκ αν ενδοιασειε τις. Ὅθεν οιμαι και μαλα ορθως
τον μα- καριον προφητην ∆αβιδ εις την δια πιστεως χαριν ιεναι γοργως
συμβουλευειν τοις εξ Ἰσραηλ, λεγοντα· "6∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυτων, και
αποῤριψωμεν αφ' ημων τον ζυγον αυτων."6 Ἦσαν γαρ, ησαν οι των Ἰουδαιων
καθηγηται καταφορτιζοντες ανοσιως τους υπεζευγμενους, και ζυγον αυτοις
επιτιθεντες τον δυσαχθη, δηλον δε οτι τον των νομικων ενταλματων, και οιονει
τισιν αῤρηκτοις σειραις κατασφιγγοντες. Ταυτηι τοι φησι προς αυτους ο προφητης·
Μη ισχυ- σατωσαν υμων οι δεσμοι, διοτι συντετελεσμενα και συντετμημενα
πραγματα ηκουσα παρα Κυριου Σα- βαωθ, α ποιησει επι πασαν την γην. Και ποια
ταυτα εστι τα συντετελεσμενα και συντετμημενα πραγματα; Το κηρυγμα το
ευαγγελικον, η δια πι- στεως χαρις, η εν Χριστωι δικαιωσις, ο δια του Πνευ- ματος
αγιασμος. Ὁ μεν γαρ νομος ου συντετμημε- νος ην, ουτε συντετελεσμενος.
Τετελειωκε γαρ, ως εφην, ουδεν. Ἦν δε ωσπερ και εν κυκλοις, και εν μακραις του
γραμματος περιοδοις τα εν αυτωι θεωρη- ματα. Το δε γε σωτηριον κηρυγμα
τελειοτατην εχει και συντετμημενην οδον· αποφερει γαρ δια πιστεως εις
δικαιοσυνην και αγιασμον. Και ο μεν νομος μο- νοις εδοθη τοις εξ Ἰσραηλ,
διακονουντος Μωσεως. Ἡ δε χαρις και η αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο, και
ουκ ετι μονον τοις εξ Ἰσραηλ, αλλα τοις ανα πασαν την υπ' ουρανον. Μωσης μεν
γαρ ο θεσπεσιος προσεφωνει τοις εξ Ἰσραηλ ουτω λεγων· Ἄκουε, Ἰσραηλ· ο δε
Κυριος ημων Ἰησους Χριστος δια τηψαλλοντος λυρας· "6Ἀκουσατε,"6 φησι, "6ταυτα,
οικουμενην."6
παντα τα εθνη· ενωτισασθε, παντες οι κατοικουντες την
9Ἐνωτιζεσθε, και ακουετε της φωνης μου προσεχετε, και ακουετε τους λογους μου.9
Ἐν τουτοισι παλιν το αυτου του Σωτηρος εισφερε- ται προσωπον, μονονουχι
κατεπαιδοντος τοις εξ Ἰσραηλ, αναπειθοντος τε και μαλα σαφως τον των
ευαγγελικων κηρυγματων προσεσθαι λογον, και τας αυτου φωνας, μη κατοπιν
Μωσεως εντολης. Ὅτι δε ουκ ημελημενως, ουτε μην
παραῤριπτειν της δια
ατημελως προσερχεσθαι δει τοις θειοις τε και ευαγγε- λικοις εμφανιζει λεγων·
Προσεχετε, και ακουετε τους λογους μου. Προσοχης γαρ χρεια, και μεν τοι και
ευπειθειας τοις εις τουτο ηκουσι λογισμων αγαθων, ως της εαυτων διανοιας το
πλατος κατεμπλησαι ζη- τειν της υπερ νομον εισηγησεως, δηλον δε οτι της δια
Χριστου. Ὅτι γαρ αναδειχθεντος αυτου το μετα- ποιεισθαι τισι της κατα νομον
λατρειας επισφαλες τε και επιζημιον πιστωσεται λεγων ο Παυλος τοις μετα την
πιστιν την εις αυτον, και την δια του αγιου βαπτισματος καθαρσιν, εκ πολλης αγαν
αβελτηριας υπονοστησασιν επι τα Μωσεως, ητοι τα εν νομωι· "6Κατ- ηργηθητε απο
Χριστου, οι τινες εν νομωι δικαιουσθε, της χαριτος εξεπεσατε. Ἡμεις γαρ δια πιστεως
ελ- πιδα δικαιοσυνης απεκδεχομεθα."6 Εικος δε δη τι και ετερον υπαινιττεσθαι δια
γε του φαναι Χριστον· Προσεχετε και ακουετε τους λογους μου. Ει γαρ δη 70.641
βουλεσθε, φησι, ταις του νομου σκιαις ισχνον ενιεναι τον νουν, και προσοχης της
δεουσης αξιουν τους τυπους, ακουσεσθε παντως των εμων λογων. Γρα- φομαι γαρ
εν τυποις, και ξενον ουδεν εισκεκομικε των εμων θεσπισματων η δυναμις, ει γε δη
νοοιτο πνευματικως ο νομος. "6Ει γαρ επιστευετε,"6 φησι, "6Μωσηι, επιστευετε αν
εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν."6 9Μη ολην την ημεραν μελλει ο αροτριων
αρο- τριαιν· η σπορον ετοιμασαι πριν εργασεσθαι την γην; Ουχ οταν ομαλισηι αυτης
το προσωπον, τοτε σπειρει μικρον μελανθιον και κυμινον; Και παλιν σπειρει πυρον
και κριθην, και ζεαν εν τοις οριοις σου.9
Βαθυ μεν λιαν το αινιγμα, και
δυσκατοπτος κομι- δηι των προκειμενων ο νους· ερω δε ως ενι, και κατα γε το
εγχωρουν. Ἀποβλητον εποιουντο του Σωτηρος τον λογον οι ταλανες Ἰουδαιοι, και
προφασις ην αυ- τοις, το απριξ εχεσθαι φιλειν της δια Μωσεως εντο- λης. Ὤοντο γαρ
 
 

235

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι και ευσεβουσι ταχα που, μετα- ποιουμενοι μεν των εν τυποις, διαπτυοντες δε
ωσπερ της αληθειας το καλλος. Ταυτηι τοι και εδιωκον τον Ἰησουν, ως της νομικης
εντολης την δυναμιν ετερω- σε πη παροχετευοντα, και εις ετεραν αυτους αποφεροντα λατρειαν, φημι δη την ευαγγελικην. ∆εχεται τοινυν ως απο γε της εν χερσιν
ουσης αυτοις γε- ωργιας το παραδειγμα, και φησιν· Μη ολην την ημε- ραν μελλει ο
αροτριων αροτριαιν; Και ο βουλεται δη- λουν, εστι τοιουτον. Αι των
ειδωλολατρουντων καρδιαι σκληραι τε εισι και ατεγκτοι, και οιονει τις αγρια γη
κεχερσωμενη. ∆ει τοινυν αυταις, καθαπερ τινος αρο- τρου, του διαπτυσσοντος
λογου, του της κατηχησεως δηλονοτι· ινα και τον ανωθεν και τον εξ ουρανου
προσδεξωνται σπορον· ουτω τε λοιπον καρποφορη- σειαν τωι Θεωι την εις παν οτι
των αγαθων εφεσιν τε και προθυμιαν. Τοιουτον τι γεγονε τοις εξ Ἰσραηλ. Ἦσαν
μεν γαρ εν Αιγυπτωι τοις αυτοθι προσκυνουν- τες θεοις, κεκληνται γε μην δια του
πανσοφου Μω- σεως· δεδοται δε και νομος αυτοις, αροτρου δικην δια- τεμνειν
αυτοις ειδως τας συνεσφιγμενας αυτων καρ- διας, και νουν τον κεχερσωμενον. Ἀλλ'
ην αναγκαιον μη μονον αυτους εις αρχας καλεισθαι της νοητης γε- ωργιας,
επιλαμψαντος δε ηδη του παντων ημων Σω- τηρος Χριστου, καρποφορειν τωι Θεωι
και της εν πνευ- ματι λατρειας την δυναμιν. Ουκουν επειδηπερ, ως εφην,
αποβλητον εποιουντο τον δια Χριστου λογον, προκειμενοι τοις Μωσεως, ταυτηιτοι
και λιαν εικοτως μεθιστησιν αυτους του τοιουδε φρονηματος, λεγων· Μη ολην την
ημεραν μελλει ο αροτριων αροτριαιν; Ἢ την ανηροτον γην την αγριαν, και
ακανθοτοκον δια- πτυσσων, φησιν, ινα ετοιμος γενοιτο προς την των σπερματων
παραδοχην, μη δια παντος αροτριαι; Ὁ δε την γην, φησιν, εργαζεσθαι βουλομενος,
αρα πριν εις νουν τουτο λαβειν ετοιμασει σπερμα; Ουχ οταν ομαλισηι αυτης το
προσωπον, τοτε σπειρει μικρον μελανθιον, και κυμινον; Και παλιν σπειρει πυρον,
και κριθην και ζεαν εν τοις οριοις σου. Ἔδει γαρ, εδει, φησι, προομαλισθηναι δια της
εν τυποις εντολης
70.644 την των παιδαγωγουμενων καρδιαν, και οιονει τινος
γης ευτρεπισθηναι το προσωπον, ως ετοιμοτατην ορασθαι προς το δυνασθαι λοιπον
επιτηδειως εχειν εις καρποφοριαν. Ὁ δε γε γηπονος, φησι, καν ομαλισηι το
προσωπον της γης, ουκ ευθυς ουδε εκ πρωτης των στερεωτερων σπερματων
ποιειται την καταβολην, αλλ' οσα αν εισι τεως μικρα, και ασθενη, τουτ' εστι,
μελανθιον και κυμινον· και γυμνασθεισης δε ηδη της γης εις καρποφοριαν, τοτε δη
τοτε σπειρει, φησι, και πυρον και κριθην και ζεαν. Τροπος γαρ ουτος γηπονιας
εντεχνου εν τοις σοις οριοις. Γεγονεν ουν απασι μονονουχι προομαλιστης ο νομος
και οια τις ευτεχνεστατος γεωργος, κατασπειρων εν τοις παιδ- αγωγουμενοις, οιονει
τι μελανθιον και κυμινον, τα μικρα τε και ως εν σκιαις, και οσα των σπερματων,
αυτα καθ' εαυτα, και μονα, εδωδιμα μεν ουδαμως, ζητουντα δε παντως την προς
ετερα συμπλοκην, ινα ορωιτο και χρησιμα. Ει γαρ δη προσεπαγοιτο πυρωι και κριθηι,
τουτ' εστιν, αρτοις τοις εκ πυρων, η κριθης, τοτε δοκει πως ειναι και χρειωδεστατα.
Τοιαυτη δε πως εστι και της κατα νομον λατρειας η δυναμις. Ει γαρ μη εχοι το
συμφερεσθαι δοκειν δια πνευματικης ερμηνειας τηι στερεωτεραι τροφηι, τουτ' εστι, τηι
ευαγγελικηι, μονη και καθ' εαυτην ουδεν αν εχοι το ωφελουν. 9Και παιδευθησηι
κριματι Θεου, και ευφρανθη- σηι. Ου γαρ μετα σκληροτητος καθαιρεται το
μελανθιον, ουδε τροχος αμαξης περιαγει περι το κυμινον, αλλα ραβδωι εκτινασσεται
το μελαν- θιον, το δε κυμινον μετα αρτου βρωθησεται· ου γαρ εις τον αιωνα εγω
υμιν οργισθησομαι, ουδε φωνη της πικριας μου καταπατησει υμας. Και ταυτα παρα
Θεου Σαβαωθ εξηλθε τα τε- ρατα.9 Ἀδρανως εχοντος του νομου, φησι, προς
καθαρσιν αμαρτιων, αποκεκινηται μεν η σκια, αχρεια δε πε- φηνε τα εν τυποις,
εισκεκομισται δε κριμα το ζωο- ποιον, και επωφελεστατον αληθως. Και ποιον τουτο
εστιν; Ἐπειδη γαρ ουκ ην εν νομωι δικαιωθηναι τον ανθρωπον, επεφανεν ημιν ο
 
 

236

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονογενης του Θεου Λο- γος, συντετελεσμενον και συντετμημενον πραγμα προθεις,
τουτ' εστι, την εν πιστει δικαιωσιν. Συ τοι- νυν, φησιν, ο Ἰσραηλ, ευηνιον υποθεις τωι
παντων Σωτηρι Χριστωι τον αυχενα, τωι παρ' αυτου κριματι παιδευθησηι, τουτ'
εστιν, επι το μανθανειν της παρ' αυτου σωτηριας την οδον. Ἔσηι γαρ ουτως εν ευφροσυνηι. Ἐπειδη δε απαξ τον επι μελανθιωι τε και κυμινωι πεποιηται λογον, δεχεται
τι χρησιμον εξ αυ- των, και φησιν· Ου μετα σκληροτητος καθαιρεται το μελανθιον,
και τα εξης. Ἦν μεν γαρ παραβασεσιν ενοχος ο Ἰσραηλ, και προς αυτην την του
νομου τη- ρησιν ραιθυμος γεγονως ηλισκετο. Ἔφη γουν ο των ολων Θεος· "6Ὁ λαος
ουτος τοις χειλεσι με τιμαι, η δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει απ' εμου."6 Ματην δε
σεβονται με, διδασκοντες διδασκαλιας, ενταλματα αν- θρωπων. Ἆρ' ουν ουκ αν
εξετισε δικας και μαλα εικοτως ραιθυμιας της εις γε τον νομον; Ναι, φησιν. Ἀλλ'
εστι φιλανθρωπος ο του νομοθετου σκοπος.
70.645 Ὥσπερ γαρ το μελανθιον,
φησιν, ου σκληρως καθαι- ρεται, ουτε μην αμαξης τροχος περιαγει επι το κυ- μινον,
αλοων δηλονοτι, και λεπτυνων αυτο, καθαπερ αμελει και επι σιτου πραττεται,
ραβδωι δε μαλλον καθαιρεται ηγουν εκτινασσεται· ουτω τοις εις τον νομον
ημαρτηκοσιν ο νομοθετης προσενεχθησεται, δικας μεν ουκ απαιτων σκληρας,
ραβδωι δε μαλλον, και συμμετροις κινησεσιν αποκαθαιρων αυτους. Προστιθεις δε
οτι το κυμινον μετα αρτου βρωθησε- ται, δεδειχεν οτι της νομικης λατρειας το
εξωφανες αυτο καθ' εαυτο και μονον αχρειον εις ονησιν. Ἔσται δε χρησιμον τε και
αναγκαιον ει τηι στερεαι συναπτοιτο τροφηι, τουτ' εστι, τοις ευαγγελικοις θεσπισμασι.
∆ιερμηνευων γε μην το αινιγμα, το επι γε τωι κυμινωι και μελανθιωι φημι· και τι αν
βουλοιτο, δηλουντος οτι ραβδωι το μελανθιον εκτινασσεται, προσεπαγει και φησιν·
Ου γαρ εις τον αιωνα εγω υμιν οργισθησομαι, ουδε φωνη της πικριας μου
καταπατησει υμας. Ἔσο- μαι γαρ ου βαρυμηνις, φησιν, αλλ' ουδε δικην υμων
καταψηφιουμαι την εσχατην, ουδε πικρον εφ' υμιν εξοισω το κριμα, ως και εις
καταπατημα γενεσθαι τοις εξ οργης συμβαινουσιν. Ὅτι δε εις ακρον ανεξι- κακιας
εληλακως, καν τουτωι δη παλιν ο των ολων Θεος φαινεται προσαποδεικνυσι λεγων·
Και ταυτα παρα Κυριου Σαβαωθ εξηλθε τα τερατα. Τερας γαρ αληθως, και σημειον
ουκ αθαυμαστον, το εν τοσουτοις οντα παραπτωμασιν ελεεισθαι τον Ἰσραηλ, και
αν- αριθμητων εγκληματων αποκερδαναι την αφεσιν, Θεου κατοικτειροντος.
9Βουλευσασθε, υψωσατε ματαιαν παρακλησιν.9 Την αμνηστιαν αυτοις την εφ' οις
πεπαρωινηκασιν υπισχνουμενος, και οτι πικρος ουκ εσται λιαν επ' αυτοις ευ μαλα
διειρηκως βουλης αγαθης επιλαβεσθαι κελευει· καταιτιαται δε, οτι ματαιαν
παρακλησιν, μεγα τι και υψηλον χρημα ειναι νομισαντες, εξω φε- ρονται του
εικοτος. Ποια δε η παρ' αυτοις και μεγαλη νομισθεισα παρακλησις, εχουσα δε το
ανονητον; Ἐκεινη που παντως. Ἔφασκον γαρ, Ποιησομεν δια-θηκην μετα του ᾅδου
και μετα του θανατου συνθηκας· καταιγις φερομενη εαν επελθηι, ου μη ελθηι ημιν·
εθηκαμεν ψευδος την ελπιδα ημων, και τωι ψευδει σκεπασθησομεθα. Ἀλλ' οι ταυτα
διενθυμουμενοι, και κενην εχοντες την ελπιδα, οιηθεντες τε οτι τεθνηξον- ται προ
των δεινων ηκουον εναργως· Καταιγις φερο- μενη εαν επελθηι, εσεσθε αυτηι εις
καταπατημα. Ὅταν παρελθηι, ληψεται υμας.
9Ουαι πολις Ἀριηλ, ην ∆αβιδ
επολεμησε. Συν- αγαγετε γεννηματα ενιαυτον επι ενιαυτον. Φαγε- σθε γαρ συν
Μωαβ· εκθλιψω γαρ Ἀριηλ, και εσται αυτης η ισχυς, και ο πλουτος, Και κυκλωσω,
ως ∆αβιδ επι σε· και βαλω περι σε χαρακα, και θησω περι σε πυργους, και
ταπεινωθησονται οι λογοι σου εις την γην, και εις την γην οι λογοι σου δυσονται.
Και εσται ως οι φωνουντες εκ γης η φωνη σου, και προς το εδαφος η φωνη σου
ασθε- νησει.9 ∆εχεται τι των ιστορικως γεγονοτων εν καιρωι της βασιλειας του
μακαριου ∆αβιδ, και τουτο ποιει μο70.648 νονουχι προς αναδειξιν των
πολμηθεντων κατα Χρι- στου παρα της Ἰουδαιων συναγωγης. Τυποι γαρ των
 
 

237

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθων τα ως εν σκιαις τοις αρχαιοτεροις συμβεβη- κοτα. Ουκουν η νυν
Ἱερουσαλημ, Ἰεβους εκαλειτο ποτε. Ταυτην πεπολιορκηκεν ο μακαριος ∆αβιδ. Και
δια ποιαν αιτιαν, εξ αυτων εισομεθα των ιερων Γραμ- ματων. Ἔχει γαρ ουτως, εν τηι
δευτεραι των Βασι- λειων· "6Και απηλθε ∆αβιδ, και παντες οι ανδρες αυ- του εις
Ἱερουσαλημ προς τον Ἰεβουσαιον τον κατοι-κουντα την γην, και εῤρεθη τωι ∆αβιδ,
οτι Ουκ εισελευσεται ∆αβιδ ωδε· οτι ανεστησαν οι τυφλοι και οι χωλοι λεγοντες,
οτι Ουκ εισελευσεται ωδε. Και κατ- ελαβετο ∆αβιδ την περιεχομενην Σιων. Αυτη η
πολις του ∆αβιδ. Και ειπε ∆αβιδ εν τηι ημεραι εκεινηι· Πας τυπτων Ἰεβουσαιον
απτεσθω εν παραξιφιδι τους τυφλους, και τους χωλους τους πολεμουντας ψυχην
∆αβιδ."6 Ουκουν τωι μεν μακαριωι ∆αβιδ οι απο γε της Ἱερουσαλημ ητοι της Ἰεβους
αντεστησαν τυφλοι και χωλοι, και τουτο πεποιηκοτες οικτρως διολωλασι.
Κατελαβετο γαρ αυτην, αντεστησαν δε τωι παντων Σωτηρι Χριστωι, κατα τον της
επιδημιας αυτου και- ρον, οι της Ἱερουσαλημ οικητορες χωλοι, και τυ- φλοι· ου γαρ
ᾔδεισαν ορθοποδειν. Ἀλλ' ουδε το θειον εις νουν εδεχοντο φως, οι την πιστιν ου
προσιεμενοι, γραμματεις δη μαλιστα και Φαρισαιοι. Και γουν εφη δια φωνης του
∆αβιδ· "6Υιοι αλλοτριοι εψευσαντο μοι, υιοι αλλοτριοι επαλαιωθησαν και
εχωλαναν απο των τριβων αυτων."6 Ἐπιστελλει δε αυτοις και ο Παυλος λεγων·
"6∆ιο τας παρειμενας χειρας, και τα παραλε- λυμενα γονατα ανορθωσατε, και
τροχιας ορθας ποιησατε τοις ποσιν υμων, ινα μη το χωλον εκτραπηι, ιαθηι δε
μαλλον."6 Ὅτι δε ησαν και τυφλοι, πιστωσεται λεγων αυτος ο Σωτηρ· "6Εις κριμα
εγω εις τον κοσμον τουτον ηλθον, ινα οι μη βλεποντες βλεψωσι· και οι βλε- ποντες
τυφλοι γενωνται."6 Ἀνεβλεψαν μεν γαρ τα εθνη, καιτοι μη ορωντα ποτε.
Τετυφλωνται δε των Ἰουδαιων οι δημοι, καιτοι βλεποντες το Χριστου μυστηριον το
γε ηκον εις την δια νομου μυσταγωγιαν. Ταλανιζει τοινυν την Ἱερουσαλημ, και
φησιν· Ουαι πολις Ἀριηλ, ην ∆αβιδ επολεμησεν· Ἀριηλ δε αυτην φησιν, ονοματι
κεχρημενος τωι κατα συνηθειαν τοις πολλοις. Ἑρμη- νευεται μεν γαρ Ἀριηλ, λεων
Θεου. Ἐπειδη δε κατα πασαν των αλλων χωρων και εθνων αφορητους εποιειτο τας
εφοδους Ἱερουσαλημ, νικωσα δια Θεου, και λεοντος δικην αρπαζουσα και
σπαραττουσα τους ανταιροντας, τοιαυτην ελαχε την επωνυμιαν. Ουαι τοινυν,
φησιν, ω αθλια πολις· η ποτε μεν ως λεαινα καταβρυχομενη των εθνων,
περιπεσουσα δε μετα τουτο ταις ουτω πικραις και ανηκεστοις συμφοραις.
Πεπολεμηκε μεν γαρ αυτην παλαι ο ∆αβιδ, ο δε εκ σπερματος αυτου γεγονως μετ'
αυτον, τουτ' εστι
Χριστος. Ειτα φησι προς αυτους· Συναγαγετε γεννη- ματα
ενιαυτον επ' ενιαυτον· φαγεσθε μεν γαρ συν Μωαβ. Ἐν δυσι γαρ ολοις ετεσιν
απασαν περινοστων την Ἰουδαιαν ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ταις πανσοφοις
εχρησατο διδασκαλιαις, και το θειον αυ- τοις και ευαγγελικον παρετιθει κηρυγμα.
Καιρου 70.649 τοιγαρουν, φησιν, ενεστηκοτος, και διδοντος του δυ- νασθαι τροφας
συλλεγειν πνευματικας, και οιον εις αποθηκην σωρευειν αυτας, εις νουν και
καρδιαν, μη νωθροι περι τουτο γενησθε. Παντα δε μαλλον οκνον αποπεμψαμενοι,
προθυμως συλλεξατε. Φαγεσθε γαρ συν Μωαβ· η Μωαβιτων χωρα γεγονε ποτε
δεισιδαι- μονεστατη, και ην ολως εν αυτηι ουδεις, ο τωι κατα φυσιν και αληθως οντι
Θεωι προσκυνειν ανεχομενος. Ουκ ουν ως απο χωρας μιας της ειδωλολατρουσης
αμα το συμπαν των πλανωμενων προσωπον δεχεται, και φησιν, οτι Φαγεσθε γαρ
συν Μωαβ. Εισκεκλην- ται γαρ και τα εθνη, και κοινη γεγονε τροφη τοις τε εξ
αιματος Ἰσραηλ, και αυτοις δε τοις πλανωμενοις, ποτε το ευαγγελικον και
Σωτηριον κηρυγμα. Ειτα προσεπαγει και φησι, Ἐκθλιψω γαρ Ἀριηλ, αποδω-σεις δε
τουτωι τωι πρωτωι. Ἔφη γαρ, οτι Ουαι, πολις Ἀριηλ. Ειτα δια μεσου παρενθεις τα εκ
της συμβου- λης παλιν εχεται του σκοπου, και φησιν· Ἔφην, οτι Ουαι, πολις Ἀριηλ·
εκθλιψω γαρ αυτην, και εσται αυτης η ισχυς και ο πλουτος εμοι, τουτ' εστιν, Ἐγω
 
 

238

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντα τον πλουτον αυτης, και πασαν την ισχυν λη- ψομαι· και τουτο νοησεις
αισθητως τε αμα και πνευ- ματικως. Ὁ μεν γαρ επιγειος αυτων κεκενωται πλουτος,
αρπαζοντων δηλονοτι των πολιορκουντων αυτην. Συντεθραυσται και η παλαι
μεγαλη, και δια- βοητος ισχυς, νενικηνται γαρ υπο της των Ῥωμαιων χειρος. Γυμνοι
δε προς τουτωι γεγονασι των εξ αρε- της αυχηματων, και παντος αγαθου πτωχειαν,
ηῤ- ρωστηκοτες συναποβεβληκασι τοις αλλοις, και της εν νομωι σοφιας τον
πλουτον. Λεγω δε, οτι Κυκλωσω επι σε χαρακα, καθησω επι σε πυργους, την γεγενημενην πολιορκιαν κατα της Ἱερουσαλημ μετα τον του Σωτηρος σταυρον
υπεμφαινει. Ἐπειδη δε γεγονα- σιν αλαζονες οι Φαρισαιοι, και φωνας ηρευγοντο
κατα του Χριστου δεινας τε και επηρμενας. Ἔφασκον γαρ· "6Ἡμεις οιδαμεν οτι
Μωσει λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστι."6 Ταυτηιτοι φησιν, οτι
Ταπεινωθησονται οι λογοι σου εις την γην. Και ουκ αυτοι παντως οι λογοι τουτο
πεισονται κατα το
αληθες, αλλ' οι τολμησαντες ειπειν αυτους, εσονται
καταβεβλημενοι, οι παλαι φορτικα και υπερογκα λα- λειν ειωθοτες υπενηνεγμενοι
τοις εκ του πολεμου κα- κοις. Σμικραν και ασθενεστατην εξουσι την φωνην,
φθεγξονται δε ουτως, καθαπερ αμελει και οι εκ της γης φωνουντες, τουτ' εστιν, οι
νεκυομαντεις, οι επει- δαν προσποιουνται ψυχην ανενεγκειν, ισχνον τι και τετριγος
υποφωνουσι μολις, ως αυτης ηρεμα και απο της γης λαλουσης ψυχης. 9Και εσται
ως κονιορτος απο τροχου ο πλουτος των ασεβων, και ως χους φερομενος, και εσται
ως στιγμη παραχρημα παρα Κυριου Σαβαωθ.9 Ἀσεβεις ονομαζει τους εις Χριστον
παροινησαν- τας, και σταυρωι παραδοντας τον Λυτρωτην, και της σωτηριας τον
χορηγον θανατωι περιβαλειν τολμησαν- τας, ει και ανεβιω παλιν ως Θεος εν σαρκι.
Τουτον τον πλουτον ως κονιορτον αποιχησεσθαι φησιν, απο- πτηναι δε και ως χουν
απο τροχου· και ουκ εν μη- κει χρονου, αλλ' εν βραχει, και οιον εν στιγμηι. Και
70.652 οτι το χρημα παρα Κυριου Σαβαωθ συμβησεται, διαμεμηνυκεν αναγκαιως,
ινα μη τις ελπις αυτους διαπαιζηι κενη προσδοκωντας οτι και διαφευξονται.
9Ἐπισκοπη γαρ εσται μετα βροντης και σει- σμου, και φωνης μεγαλης· καταιγις
φερομενη, και φλοξ πυρος κατεσθιουσα.9 Τι αν βουλοιτο δηλουν το, Παρα Κυριου
Σαβαωθ, διατρανοι λεγων, ως εσται τις επ' αυτοις επισκοπη. Περιοψεται γαρ ο Θεος
ουδαμως και Πατηρ της εις τον Υιον δυσσεβειας τα εγκληματα. Ἀλλ' εποισει, φησι,
καθαπερ τινα βροντην, και σεισμον, καταιγιδα, και φλογα πυρος κατεσθιουσαν του
πολεμου την εφοδον. 9Και εσται ως ο ενυπνιαζομενος εν υπνωι, ο πλουτος των
εθνων παντων, οσοι επεστρατευ- σαν επι Ἱερουσαλημ, και παντες οι συνηγμενοι επ'
αυτην, και θλιβοντες αυτην· και εσονται ως εν υπνωι πεινωντες και εσθιοντες, και
εξανα- σταντων ματαιον αυτων το ενυπνιον. Και ον τροπον ενυπνιαζεται ο διψων
ως πινων και εξ- αναστας ετι διψαι, η δε ψυχη αυτου εις κενον ηλπισεν, ουτως εσται
ο πλουτος παντων των εθνων, οσοι υπεστρατευσαν επι το ορος το Σιων.9 Ὡς
κονιορτον εσεσθαι λεγων, και ως χουν απο τροχου τον πλουτον των ασεβων, δηλον
δε οτι των εις Χριστον πεπαρωινηκοτων, ουδε αυτοις τοις κατα- δηιωσασιν εν
ασφαλει και βεβαιαι γενησεσθαι κτησει
διισχυριζεται. Ἔσονται γαρ ουτω
πεπλουτηκοτες, φησιν, ως αν ει και τινες των εν ορασει νυκτερινηι καταπλουτησαι
μεν οιηθεντων, κεκερδακοτων δε παντελως ουδεν. Ἔξυπνοι γαρ γεγονοτες, την
των ονειρατων απατην επιγνωσονται, και οπερ ειναι νενομικασιν αληθες, τουτο δη
παντως ευρησουσι σκιαν ουσαν, και δοκησιν. Συμβαινει δε τι τοιουτον, και επι των
η πεινηι τυχον η διψει κατισχημενων ιδειν· ορεκτιαι μεν γαρ η του σωματος φυσις
αναγ- καιως τα εαυτης· υπνου τε μην εσθ' οτε τον νουν κατακηλησαντος, ουδεν
ηττον η φυσις εν επιθυμιαις εστιν ων αν βουλοιτο τυχον. Ἐντευθεν, οιμαι που,
καθαπερ τινες ατμοι και φαντασιαι λεπται του πραγματος περιθεουσι τον νουν, αλλ'
εσται ματαια και ανονητος παντελως η δοκησις, υπνου λοιπον των ομματων
 
 

239

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απονοστησαντος. Ουτως εστω, φησιν, ο πλουτος παντων των εθνων, οσοι
επεστρατευσαν επι το ορος το Σιων. Ποτε δε η πως γενεσθαι ταυτι συμβεβηκε,
παρεισθω λεγειν.
9Ἐκλυθητε, και εκστητε, και κραιπαλησατε, ουκ απο σικερα,
ουδε απο οινου, οτι πεποτικεν υμας Κυριος πνευματι κατανυξεως, και καμμυσει
τους οφθαλμους αυτων, και των προφητων αυ- των, και των αρχοντων αυτων, οι
ορωντες τα γλυπτα.9
Προσδιαλεγεται παλιν τοις των θειων θεσπισμα- των
καταφρονηταις, και παρ' ουδεν ηγεισθαι μεμε- λετηκοσι το θειον τε και ουρανιον
κηρυγμα, φημι δη το ευαγγελικον. Καιτοι γαρ παρον αυτοις, και σφο- δρα ετοιμως,
της δια Χριστου σωτηριας αποκερδαναι την χαριν, ευηνιον τον της διανοιας
επαγουσιν αυ- 70.653 χενα. Τουτο μεν ουν ουκ εδρων οι δειλαιοι, περι- αυτιζομενοι
δε και μεγαλα φρονουντες εφ' εαυτοις ανεδην εφασκον· "6Ἡμεις του Μωσεως
εσμεν μα- θηται· ημεις οιδαμεν οτι Μωσηι λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν
ποθεν εστιν."6 Ἀλλ' ηκουον Χριστου λεγοντος εναργως· "6Ἐγω ειμι το φως του
κοσμου."6 Και παλιν· "6Ἕως το φως εχετε, περι- πατειτε εν τωι φωτι, ινα μη η σκοτια
υμας κατα- λαβηι."6 Ἐπειδη δε καιτοι των ουτω σεπτων ακροωμε- νοι λογων
γεγονασι μεν κατ' ουδενα τροπον εαυτων αμεινους η σοφωτεροι· σκληροι δε και
ακαμπεις κατεφωρωντο λοιπον. Τοτε δη τοτε και μαλα εικοτως κατεληφθησαν υπο
της σκοτιας εκλελυνται δε τροπον τινα, και φρενος εξεστησαν αγαθης, και καθαπερ
εξ
οινου κεκραιπαληκοτες προς παν οτιουν των εκτο- πων ευκολως
καταδεδονηνται. Τοιουτον τι σημαινων φησι προς αυτους· Ἐκλυθητε, και εκστητε
και κραιπαλησατε, ουκ απο σικερα, ουδ' απο οινου. Οιδε γαρ, οιδε καταμεθυσκειν
τον νουν, ουχι παντη τε και παντως οινος ο αισθητος, ηγουν το μεθυσκον κερασμα,
τουτ' εστι, το σικερα. Συμφοραι δε μαλλον τουτο δρωσι νεανικωτερον, και οια τις
πωρωσις εκ θειας οργης τηι διανοιαι συμβαινουσα, τουτο γαρ, οιμαι, διδασκει λεγων·
Και καμμυσει τους οφθαλμους αυ- των, και των προφητων αυτων, και των
αρχοντων αυτων οι ορωντες τα γλυπτα. Οι γαρ παλαι, φησι, δια της του νομου
παιδαγωγιας σεσοφωμενοι, και της αληθειας το καλλος ως εν αμυδραις ετι καταθεωμενοι ταις σκιαις, και συνιεντες εκ μερους των αγιων προφητων τους λογους,
και αυτου δη τουτου στερηθησονται. Καμμυσει γαρ τους της διανοιας αυ- των
οφθαλμους, καιτοι παλαι βλεποντας τα γλυπτα [σεπτ. κρυπτα, νον γλυπτα].
Πεισεται δε τουτο, φησιν, αρχων, και προφητης, τουτ' εστιν, ηγουμενος και ιερεως.
Ὠνομαζον γαρ προφητας τους των αγιων προφητων πολυπραγμονουντας τα
προφητων. Ἦσαν δε τινες παρα τοις Ἰουδαιοις νομομαθειας υποληψιν εχοντες
καθηγηται και διδασκαλοι, καθαπερ αμελει και Γαμαλιηλ, περι ου πολυς παρ' αυτοις
ο λογος ην. 9Και εσται υμιν παντα τα ρηματα ταυτα, ως οι λογοι του βιβλιου του
εσφραγισμενου τουτου, ο εαν δωσουσιν αυτο ανθρωπωι επισταμενωι γραμ- ματα,
λεγοντες· Ἀναγνωθι ταυτα, και ερει· Ου δυναμαι αναγνωναι, εσφραγισται γαρ. Και
δοθη- σεται το βιβλιον τουτο εις χειρας ανθρωπου μη επισταμενου γραμματα, και
ερει αυτωι· Ἀνα- γνωθι τουτο, και ερει· Ουκ επισταμαι γραμματα.9 Ἔφη που προς
Ἰουδαιους ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος· "6Ἐρευνατε τας Γραφας, οτι εν αυταις
δοκειτε υμεις ζωην αιωνιον εχειν. Και αυται εισιν αι μαρτυρουσαι περι εμου, και ου
θελετε ελθειν προς με, ινα ζωην εχητε."6 Ουκουν εικη πεπονηκασιν ανω τε κατω
την δια Μωσεως εντολην αειλογουντες οι εξ Ἰσραηλ και προσποιουμενοι μεν των
νομικων γραμματων εις νουν και καρδιαν ουκ αγεννη συλλε- ξασθαι συνεσιν, ου
μην επιζητουντες Χριστον, καιτοι του νομου το αυτου λαλουντος μυστηριον.
Ἤκουον
70.656 γαρ παλιν· "6Ει επιστευετε Μωσηι, επιστευετε αν εμοι, περι γαρ
εμου εκεινος εγραψεν."6 Ουκουν επειδηπερ ου πολυς ην παρ' αυτοις ο του νομου
λο- γος, μαλλον δε απεκτονασι τον δι' αυτου προαναφω- νουμενον, και της εις
Μωσεα τιμης αλογησαντες κατεσφραγισθη τροπον τινα παρα Θεου, καθαπερ
 
 

240

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βιβλιον εν η θεοπνευστος Γραφη. Ἓν γαρ η πασα εστι και λελαληται δι' ενος του
αγιου Πνευματος· κατεσφραγισθη δε τινα τροπον; Ουτε γαρ οι ανα- γνωναι
δυναμενοι, και ειδοτες γραμματα συνιεναι τι δυνανται των εν αυτωι, ουτε μην και ει
μη τις ειδειη γραμματα γνωσεται τι των κεκρυμμενων εν αυτωι· αλλ' εσται πασιν εν
ισωι τροπω κατεσφραγισμενος ο νομος, ως αληπτον παντελως, και τοις την λεξιν ειδοσι, την των εννοιων γενεσθαι δυναμιν. Και τουτο ην αρα το δια φωνης του ∆αβιδ
προς τον Θεον υμνου- μενον· "6Σκοτισθητωσαν οι οφθαλμοι αυτων του μη βλεπειν,
και τον νωτον αυτων δια παντος συγκυψον."6 9Και ειπε Κυριος· Ἐγγιζει μοι ο λαος
ουτος τωι στοματι, και τοις χειλεσιν αυτων τιμωσι με, η δε καρδια αυτων ποῤρω
απεχει απ' εμου. Μα- την δε σεβονται με, διδασκοντες ενταλματα αν- θρωπων και
διδασκαλιας.9 Ὑποκρινομενοι γαρ Ἰουδαιοι των νομικων ενταλ- ματων το βαθος
οραιν, και επι γλωττης εχοντες την παλαι διωρισμενην τοις πατρασιν εντολην,
μεμετρη- κασιν εν τουτωι και μονωι της προς Θεον λατρειας την δυναμιν. Ἔδρων
μεν γαρ των τεθεσπισμενων το συμπαν ουδεν, ατιμασαντες δε ωσπερ την του
νομοθε- του βουλησιν ετραποντο προς διδασκαλιαν, και αν- θρωπων ενταλματα.
Παραδοσεις γαρ τινας εικαιας καινοτομουντες εαυτοις ᾤοντο μεν ειναι φιλοθεοι τε
και αγαθοι, ηλεγχοντο δε δι' αυτων των πραγματων της εις Θεον αγαπης ασυνετως
αποπηδησαντες. Ουκουν το γε ηκον εις το επι γλωττης εχειν τον νο- μον, εγγυς
εαυτους ενομιζον ειναι Θεου, δια δε γε του μη ανεχεσθαι πληρουν αυτον,
αποφοιτωντες ηλεγ- χοντο, και εξω που γεγονοτες αυτου. Ὅτι γαρ τοις ανθρωπων
ενταλμασι προσεκειντο μαλλον, καντευθεν αν γενοιτο καταφανες· "6Προσηεσαν
μεν γαρ ποτε τωι Σωτηρι λεγοντες οι Γραμματεις, και οι Φα- ρισαιοι· ∆ιατι οι μαθηται
σου παραβαινουσι την εντολην των πρεσβυτερων; Ου γαρ νιπτονται τας χειρας οτε
αρτον εσθιουσι. Και προς γε ταυτο εφασκεν ο Κυριος· ∆ιατι και υμεις παραβαινετε
την εντολην του Θεου; Ὁ γαρ Θεος ειπε· Τιμα τον πατε- ρα σου, και την μητερα σου·
και ο κακολογων πα- τερα η μητερα, θανατωι τελευτατω. Ὑμεις δε λεγετε· Ὃς αν
ειπηι τωι πατρι, η τηι μητρι, ∆ωρον ο εαν εξ εμου ωφεληθηις, ου μη τιμησηι τον πατερα
αυτου, η την μητερα· και ηκυρωσατε την εντολην του Θεοι δια την παραδοσιν
υμων."6 Προσεπηνεγκε δε τουτοις το προκειμενον υμιν ρητον· εφη γαρ, οτι
"6Ὑποκρι- ται καλως προεφητευσεν Ἡσαΐας περι υμων λεγων Ὁ λαος ουτος τοις
χειλεσι με τιμαι."6 Ουκουν επειδη περ τον παιδαγωγον ατιμασαντες, και του μηδενος
αξιωσαντες λογου τον παρα Θεου νομον ετραποντο 70.657 προς διδασκαλιας και
εντολας ανθρωπων, κατεσφρα- γισθη ταυτηιτοι, και σφοδρα εικοτως το της θεοπνευστου Γραφης βιβλιον. Ου γαρ ην ακολουθον την δια της θεοπνευστου Γραφης
πλουτισαι συνεσιν τους κα- ταφρονουντας αυτης. 9∆ια τουτο ιδου προσθησω του
μετατεθηναι τον λαον τουτον, και μεταθησω αυτους, και απολω την σοφιαν των
σοφων, και την συνεσιν των συνετων κρυψω.9 Μετεκομισθη γαρ ωσπερ ο των
Ἰουδαιων δημος κατα πολλους, οιμαι, τροπους. Κληρος μεν γαρ ωνο- μασθη Θεου,
μερις τε αυτου και σχοινισμα· μετετεθη δε ωσπερ. Ου γαρ ετι κληρος κεχρηματικεν
αυτωι, μερις δε γεγονεν αλωπεκων, και δεδοται τωι Σαταναι, και τοις ακαθαρτοις
πνευμασιν εις τροφην, μετετεθη δε και απο γε του φρονειν ορθως, εις αδοκιμον
νουν εκ δοξης εις ατιμιαν, εξ ισχυος εις ασθενειαν, εκ του ειναι σοφος εις εσχατην
αβελτηριαν. Ἀπολω γαρ, φησι, την σοφιαν των σοφων, και την συνεσιν των
συνετων κρυψω. Ειναι μεν γαρ εδο- κουν σοφοι τε και πολυγνωμονες οι Γραμματεις
τε και οι Φαρισαιοι, νομομαθειας εχοντες δοξαν, αλλα κεκρυπται παρα Θεου, και
μονονουχι συνεσταλη των σοφων η συνεσις, τουτ' εστιν, ο νομος, ηγουν η θεοπνευστος Γραφη. 9Ουαι οι βαθεως βουλην ποιουντες, και ου δια Κυριου· οι εν
κρυφηι βουλην ποιουντες, και εσται εν τωι σκοτει τα εργα αυτων, και ερουσι· Τις
ημας εωρακε; και τις ημας γνωσεται η α ημεις ποιουμεν;9 Ὅτε ποινην και δικην
 
 

241

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθοριζει τινων ο των ολων Θεος, ευθυς επιφερει τας του πραγματος αι- τιας, και
ιστησιν εναργη τα των πεπονθοτων εγκλη- ματα, ινα και δικαιος ορωιτο παντα
κολαζων εν δικηι. Ἔφη τοινυν ως ασυνετοι παντελως εσονται των Ἰου-δαιων οι
δημοι κατεσφραγισμενου του νομου, και απασης εξηιρημενης της εν αυτοις
συνεσεως, απομει- ναι τυφλους, νοητως δηλονοτι. Ποια τοιγαρουν τα εγ- κληματα,
και επι τισιν αυτοις το εν γε τουτωι κατ- ολισθειν συμβεβηκε διατρανοι παραχρημα.
Πλεισται γαρ οσαι κατα Χριστου γεγονασιν αι παρ' αυτων σκε- ψεις, και απαιδουσαι
Θεωι. Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το, ου δια Κυριου· και δη και ᾤοντο κατα σφας αυτους
βουλευεσθαι μεν λεληθοτως, και εγχειρηματων απτε- σθαι πικρων ως ταχα που και
λεγειν, Τις ημας εωρακεν, η τις γνωσεται α ημεις ποιουμεν; Ἀλλ' ηγνοησαν οτι τον
θειον τε και ακηρατον νουν ουκ αν διαλαθοι βουλη, και σκεψις ανθρωπου πικρα,
και εγ- χειρηματων δυναμις, καν ει πραττοι το τυχον εν σκο- τει και κεκρυμμενως.
Κατεμισθουντο μεν γαρ τον προδοτην Ἰουδα, μονονουχι λεγοντες· ∆ησωμεν τον
δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστι. Και δη σταυρωι παρεδωσαν, και το γε ηκον επ'
αυτοις απεκτονασι τον αρχηγον της ζωης· εγηγερμενωι δε παλιν εκ νε- κρων
επεφυοντο δεινοι και λεληθοτως εδρων τα εξ ανοσιας τε και βασκανου φρενος.
Ἐγηγερθαι γαρ γνοντες αυτον, αργυρια ικανα δεδωκασι τοις στρατιω- ταις τοις του
ταφου φρουροις, ινα ειπωσιν οτι οι μα- θηται αυτου δια νυκτος λαθοντες εκλεψαν
αυτον. 70.660 Ουαι τοινυν, φησιν, οι τας τοιασδε βουλας ποιειν ειωθοτες, ου δια
Κυριου μαλλον, αλλ' ως εν γε τωι Βεελζεβουλ. 9Ουχ ως ο πηλος του κεραμεως
λογισθησεσθε; Μη ερει το πλασμα τωι πλασαντι· Ου συ με επλασας; η το ποιημα τωι
ποιησαντι, Ου συνετως με εποιησας;9 Ειρηκως οτι Μεταθησω τον λαον τουτον, οτι
παντη τε και παντως κατορθωσει το χρημα και λιαν αμογητι διαδεικνυσιν εν
τουτοις, μεταπλασθησεσθαι λεγων αυτους εις οπερ αν ο δημιουργησας εθελοι,
καθαπερ αμελει, και το δια χειρων κεραμεως τεχν- ουργουμενοι. Τοιουτον τι παλιν
και ο προφητης Ἱερεμιας εδιδασκετο· "6Ἀναστηθι γαρ, φησι, και καταβηθι εις τον
οικον του κεραμεως, και εκει ακουσηι τους λογους μου. Και κατεβην εις τον οι- κον
του κεραμεως, και ιδου αυτος εποιει εργον επι των λιθων, και διεπεσε το αγγειον ο
αυτος εποιει απο των χειρων αυτου· και παλιν εποιησεν αυτο αγγειον ετερον,
καθως ηρεσεν ενωπιον αυτου τοι ποιησαι, και ειπε Κυριος προς με· Μη ως ο
κεραμευς ουτος ου δυνησομαι ποιησαι υμας, οικος του Ἰσραηλ; Ἰδου ως ο πηλος
του κεραμεως υμεις εστε εν ταις χερσι μου."6 Μεταπλαττει γαρ ευκολως, εφ' οπερ
αν ελοιτο το παρ' αυτου γεγονος ο των ολων τεχνιτης και δημιουργος. 9Ουκετι
μικρον και μετατεθησεται ο Λιβανος ως το ορος το Χερμελ, και το ορος το Χερμελ
εις δρυμον λογισθησεται;9
Ἔσεσθαι λεγων αυτους ως πηλον κεραμεως, και
μεταπλασθησεται προς τα αισχιω· δια τοι το πλει- στην οσην εν αυτοις ειναι την
αμαρτιαν τινα τροπον εσται το χρημα διαδεικνυσιν εναργως, και καταλευ- καινει
τροπον τινα το αμυδρως ειρησθαι δοκουν. Λι- βανος μεν ορος εστι της Φοινικης, και
ησαν παντες οι εν αυτωι και περι αυτο κατοικουντες ανθρωποι των οτι μαλιστα
δεισιδαιμονεστατων, ομοιως δε και το Χαρμελ ορος ην εν τηι Ἰουδαιων χωραι,
παμμεγεθες εν ωι κατοικησαι λεγεται και ο Θεσβιτης Ἠλιας. Ουκ- ουν απο των ορων
ητοι των χωρων εν αις τα ορη τους ενοικουντας εν αυτοις κατασημαναι βουλεται,
και φησιν, οτι Μετατεθησεται, ο εστι μεταβληθησεται ο Λιβανος, εσται δε ως το
Καρμηλιον ορος. Το δε ορος το Καρμηλιον ως ο Λιβανος, τουτ' εστιν, οι μεν ποτε
τοις ειδωλοις λατρευοντες τον εν τηι Ἰουδαιαι προσκυνουμενον επιγνωσονται Θεον,
και εν ταξει του πρωτοτοκου Ἰσραηλ καταλογισθησονται. Οι γε μην εκ σπερματος
Ἰσραηλ τοις τον Λιβανον οικουσι και πλανωμενοις ποτε γενησονται παραπλησιοι.
Ἐκβε- βληται μεν γαρ ο Ἰσραηλ της προς Θεον οικειοτητος δια τοι την εις Χριστον
δυσσεβειαν. Προσεληφθη δε τα εθνη και ηγιασμενα δια του Πνευματος θειας φυ 
 

242

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σεως γεγονασι κοινωνοι. Μετατεθησεται τοινυν, ο Λιβανος, φησιν, ως το ορος το
Χερμελ, και το ορος το Χερμελ εις δρυμον λογισθησεται, τουτ' εστιν, ως υλη ξυλων
αγριων, ων το τελος εις καυσιν. Ἢ και καθ' 70.661 ετερον τροπον. ∆ρυτομοι γαρ
ωσπερ γεγονασι τοις εξ Ἰσραηλ οι καταδηιουντες αυτον, και τουτο, οιμαι, δη- λοι
λεγων ο προφητης Ζαχαριας· "6∆ιανοιξον, ω Λιβα- νος, τας θυρας σου, και
καταφαγετω πυρ τας κεδρους σου. Ὀλολυξατω πιτυς, διοτι πεπτωκε κεδρος.
Ὀλολυξατε, δρυες της Βασανιτιδος, οτι κατεσπασθη ο δρυμος ο συμφυτος"6 Ἄθρει
δη ουν, οτι και αυτος τωι Λιβανωι παρεικαζει την Ἰουδαιαν, ως ουδεν διαφε-ρουσαν
των εν αυτωι παλαι, τουτ' εστι, των πλανω- μενων. Πιτυν δε και κεδρον, και μεν τοι
και δρυν τους εν αυτηι πεσοντας αποκαλει. Ὑψηλοι γαρ οντες, υψου τε ηιρμενοι,
καθαπερ υπο πυρος δεδαπανηνται της θειας οργης. 9Και ακουσονται εν τηι ημεραι
εκεινηι κωφοι λυ- γους βιβλιου, και οι εν τωι σκοτει, και οι εν τηι ομιχληι. Ὀφθαλμοι
τυφλων βλεψονται, και αγαλ- λιασονται πτωχοι δια Κυριου εν ευφροσυνηι, και οι
απηλπισμενοι των εθνων εμπλησθησονται ευ- φροσυνης.9 Την των εθνων κλησιν
δια γε των προκειμενων ημιν εναργεστατα δηλοι. Ἔστι δε καθαπερ εξ αντιστροφου των πραγματων την φυσιν ιδειν συμβαινου- σαν. Ἔφη μεν γαρ οτι
κατασφραγισθησεται το του νομου βιβλιον ηγουν απασης της θεοπνευστου Γραφης, και τον των Ἰουδαιων κρυβησεται νουν των θειων λογιων η γνωσις· ως τον
μεν ειδοτα γραμματα, φαναι το, Ου δυναμαι αναγνωναι, εσφραγισται γαρ, τον μη
ειδοτα δε, φαναι το, Ουκ οιδα γραμματα, αλλ' οτι κεκλησονται τα εθνη προς
επιγνωσιν Θεου και το των ευαγγελικων κηρυγματων εις νουν και καρδιαν εισδεξονται φως, και αυτον δε συνησουσι τον δια Μω- σεως νομον, καιτοι κωφοι και
ανηκοοι γεγονοτες ποτε, και οιον εν ομιχληι και σκοτωι διατριβοντες, ως εν αμαθιαι
και πλανηι καθιστησιν εναργες. Ἠσθη- σθαι δε φησιν αυτους, ουκ εφ' ετεροις τισι
τοις κατα τονδε τον βιον πραγμασιν, αλλ' επι Κυριωι, τουτ' εστι, Χριστωι. Πτωχοι
γαρ οντες, και των αγαθων ουδεν εχοντες εις νουν, αλλ' εν ενδειαι πασης υπαρχοντες αρετης, και ελπιδα μη εχοντες· αθεοι γαρ ησαν εν τωι κοσμωι, κατα το
γεγραμμενον· πλησθη- σονται εν ευφροσυνηι. Ἔσονται γαρ, και αμαρτιας ελευθεροι
και πληρεις αγιασμου, και θανατου κρειτ- τονες, και ελπιδων επιμεστοι των παρα
Θεου, διηνεκους ευφροσυνης μετοχοι.
9Ἐξελιπεν ανομος, και απωλετο
υπερηφανος, και εξωλοθρευθησαν οι ανομουντες επι κακιαι, και οι ποιουντες
αμαρτειν ανθρωπους εν λογωι· παντας δε τους ελεγχοντας εν πυλαις προσ- κομμα
θησουσι, και επλαγιασαν εν αδικοις δικαιον.9 Ὡς εκ μεσου γενομενων, και
εκβεβλημενων της προς Θεον οικειοτητος των εξ Ἰσραηλ, ει και μη εις απαν·
σεσωσται γαρ το καταλειμμα κατα την του προφητου φωνην· εκλελοιπεναι φησιν
ανο- μον τε και υπερηφανον· ανομοι μεν γαρ ως μηδε αυτον τετηρηκοτες τον
νομον, τραπομενοι δε μαλλον εις διδασκαλιας και ενταλματα αν- θρωπων.
υπερηφανοι δε λιαν και κατωφρυωμενοι δεινως ως Χριστον ατιμασαντες. Ποτε μεν
γαρ εφα- 70.664 σκον· "6Ουχ ουτος εστιν ο του τεκτονος υιος, ου ημεις οιδαμεν
τον πατερα και την μητερα; Πως ουν λεγει οτι εκ του ουρανου καταβεβηκε;"6 Ποτε
δε παλιν· "6Ἀβρααμ απεθανε, και οι προφηται απεθανον, και συ λεγεις, Ἐαν τις μου
τον λογον ακουσηι, θανατον ου μη ιδηι εις τον αιωνα. Τινα σεαυτον ποιεις;"6 Και μην
και ετερωθι κατιδοι τις αν αυτους ανοσιωτατα λεγον- τας τους Γραμματεας τε και
Φαρισαιους· "6∆αιμονιον εχει και μαινεται, τι αυτου ακουετε;"6 Ἐξωλοθρευ- θησαν
τοινυν οι παρανομουντες αει δια πολλην κα- κιαν και της ενουσης αυτοις
δυστροπιας το μεγεθος. Ουτοι δε ησαν οι ποιουντες αμαρτειν ανθρωπους εν λογωι·
αποκομιζοντες γαρ, ως εφην, τους υπο χειρα λαους της εις τον νομον αιδους,
αμαρτανειν παρ- εσκευαζον τον ιδιον λογον ητοι τα εαυτων ενταλματα τηρειν
αναπειθοντες· και ταυτα ηγεισθαι παρασκευ- αζοντες νομον· και το ετι τουτων
 
 

243

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοσιωτερον, εποι- ουντο προσκομμα τους ελεγχοντας εν πυλαις. Οι μεν γαρ αγιοι
προφηται τους ανωθεν και παρα Θεου δια- πορθμευοντες λογους, τους εξ Ἰσραηλ
ηλεγχον εσθ' οτε, και τουτο εν παῤρησιαι και ου λεληθοτως, αλλ' οιον εν πυλαις. Οι
δε καθηγεισθαι λαχοντες των υπο χειρα ποιμνιων, και παιδαγωγειν οφειλοντες εις
παν οτιουν των χρησιμων τους της ορθης τε και αμωμη- του παρεκθεοντας οδου,
τους ωφελουντας ελεγχους εποιουντο προσκομμα, πλανους ταχα που και ψευδοεπεις ονομαζοντες. Σκοπος γαρ ην αυτοις το εν αδικοις πραγμασι την του δικαιου
δυναμιν παρευθυ- νειν αει. Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το, Ἐπλαγιασαν εν αδικοις
δικαιον, οιον του νομου λεγοντος, "6Τιμα τον πατερα σου και την μητερα σου,"6
και, "6Ὁ κακολογων πατερα, η μητερα, θανατωι τελευτατω."6 Αυτοι λεγειν
εδιδασκον τοις γεγεννηκοσι τους εξ αυτων γεννωμε- νους· ∆ωρον ο εαν εξ εμου
ωφεληθης. Καν ει τουτ λεγοιεν, ου μη τιμησηι τον πατερα αυτου, η την μη- τερα
αυτου. Ἐξεστω, φησι, μη τιμαιν πατερα, η μη- τερα. Τουτο γαρ αυτοις ωνειδιζεν ο
Χριστος λεγων· Ἠκυρωσατε την εντολην του Θεου δια την παραδοσιν υμων. 9∆ια
τουτο ταδε λεγει Κυριος, επι τον οικον Ἰακωβ, ον αφωρισεν εξ Ἀβρααμ· Ου νυν αισχυνθησεται Ἰακωβ, ουδε νυν το προσωπον με- ταβαλει Ἰσραηλ· αλλ' οταν ιδωσι τα
παιδια αυτων τα εργα μου, δι' εμε αγιασουσι το ονομα μου, και αγιασουσι τον αγιον
Ἰακωβ, και τον Θεον του Ἰσραηλ φοβηθησονται.9
Ἀνανηφει πανταχου της
προφητειας ο λογος, και των ειωθοτων φιλοψογειν προαναβλεπει την κακουργιαν. Ἔφη γαρ μεν, οτι Ἐξελιπεν ανομος, απωλετο υπερηφανος· εξωλοθρευθησαν οι
ανομουντες επι κακιαι. Ἐπειδη δε ην εικος εκ πολλης αγαν αμαθιας οιεσθαι τινας
ψευδοεπησαι τον Θεον· ουκ εισαπαν απολωλοτος του Ἰσραηλ, σεσωσμενου δε, ως
εφην, του καταλειμματος· ταυτηιτοι και σφοδρα χρησιμως διαμεμνηται της ελπιδος
της τετηρημενης τωι Ἰσραηλ εν εσχατοις του αιωνος καιροις. Κληθησονται και
αυτοι δια πιστεως της εν Χριστωι, και οπισω δρα- 70.665 μουνται των εθνων. Ὄταν
γαρ, φησι, το πληρωμα των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται. Τι ουν
φησι· ∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος, επι τον οικον Ἰακωβ ον αφωρισεν εξ Ἀβρααμ;
Ἐξειλεγμενοςγαρ ην απο παντων των εθνων ο Ἰσραηλ, και οια τις κληρος εξαιρετος
τωι Θεωι, το εξ Ἀβρααμ τε και Ἰακωβ κατελογισθη γενος. Ἀλλ' ου νυν αισχυνθησονται, φησιν, ουδε νυν μεταβαλουσι το προσωπον, τουτ' εστιν, ουκ ευθυς οτε και
δεδυσσεβηκασιν εις
Χριστον, εν επιγνωσει γεγονοτες της εαυτων αμαρ- τιας
αισχυνθησονται, και οιον μεταχωρησουσιν, ως προς γε το δειν ουκεθ' ορασθαι
τοιουτους. Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το μεταβαλειν το προσωπον· αλλα προιοντος του
καιρου, οταν οι εξ αυτων γεγονοτες ιδωσι μου τα εργα, τουτ' εστιν, οταν θεασωνται
κε- κλημενην την υπ' ουρανον, και πιστευσαντας τους ανα πασαν την γην εις εμε·
οταν ιδωσι την του διαβολου δυναμιν κατασεσεισμενην, ανηιρημενης δε δηλονοτι
της αρχαιας εκεινης, και βεβηλου πλανης,
και ομου τεμενεσιν ειδωλων
εμπεπρησμενων, τοτε αγιασουσι το ονομα μου, αντι του, αγιον ηγησονται με και
αυτοι· αγιασουσι δε ως οντα κατα αληθειαν τον αγιον του Ἰακωβ, και τον Θεον του
Ἰσραηλ. Ουτω γαρ με φοβηθησονται. Ὁδος δε προς σωτηριαν αει πως εστιν ο του
Θεου φοβος. Γεγραπται γαρ, οτι "6Φοβος Κυριου ζωην ποιει."6 9Και γνωσονται οι
τωι πνευματι πλανωμενοι συνεσιν, οι δε γογγυζοντες μαθησονται υπα- κουειν, και
αι γλωσσαι αι ψελλιζουσαι μαθησον- ται λαλειν ειρηνην.9 Ἁγιασαντες γαρ το
ονομα του παντων ημων Σω- τηρος Χριστου, και αραροτως πεπιστευκοτες, ως εστιν
αυτος αγιος του Ἰακωβ, και ο Θεος του Ἰσραηλ γνωσονται συνεσιν· καιτοι πνευματι
πλανης κατ- ισχημενοι ποτε, και τον νομον εχοντες κατεσφρα- γισμενον· οι δε αει
γογγυζοντες μαθησονται υπ- ακουειν. ∆ιεγογγυζον γαρ κατα Χριστου οι των Ἰουδαιων δημοι, ποτε μεν λεγοντες· "6Πεντηκοντα ετη ουπω εχεις, και Ἀβρααμ
εωρακας;"6 ποτε δε προς τουτοις, και διωκειν αυτον ου παραιτουμενοι"6 και εις
 
 

244

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκληματος δυναμιν καταγραφοντες αυτωι την αληθειαν. Ὁ μεν γαρ των ολων
Σωτηρ Υιον εαυτον ωνομαζε του Θεου και Πατρος, και ουδεν ουσαν την του νομου
σκιαν αποφαινων, της εν πνευματι λα- τρειας παρετιθει το καλλος. Οι δε εδιωκον
αυτον, "6Ου μονον, φησιν, οτι ελυε Σαββατον, αλλα και πατερα ιδιον ελεγε τον
Θεον, ισον εαυτον ποιων τωι Θεωι."6 Οι τοινυν καταγογγυζοντες μαθησονται
υπακουειν, φη- σιν, και αι γλωσσαι αι ψελλιζουσαι μαθησονται λα- λειν ειρηνην.
Των γαρ μη ορθα περι Χριστου λαλειν ειωθοτων εψελλιζον αι γλωσσαι, πλην
μαθησονται, φησι, τα αυτου λαλειν και τα εις ειρηνην ερευγεσθαι μαλλον, ουκ
αποφοιτουντες ετι προς απονοιαν την πρωτην, υποφεροντες δε μαλλον αυτωι τον
της δια- νοιας αυχενα. Λαλειν δε ειρηνην προς τον Ἰησουν ει τις λεγει, Κυριος ο
Θεος ημων, κτησαι ημας, εκτος σου αλλον ουκ οιδαμεν, το ονομα σου ονομαζομεν.
9Ουαι, τεκνα αποσταται, ταδε λεγει Κυριος 70.668 Ἐποιησατε βουλην ου δι' εμου,
και συνθηκας ου δια του πνευματος μου, προσθειναι αμαρτιαν εφ' αμαρτιαις· οι
πορευομενοι καταβηναι εις Αιγυ- πτον· εμε δε ουκ επερωτησαν, του βοηθηθηναι υπο
Φαραω, και σκεπασθηναι υπο Αιγυπτιων. Ἔσται γαρ υμιν η σκεπη Φαραω εις
αισχυνην, και τοις πεποιθοσιν επ' Αιγυπτον ονειδος, οτι εισιν εν Τανει αρχηγοι,
αγγελοι πονηροι· ματην κοπια- σουσι προς λαον ος ουκ ωφελησει αυτους, ουτε εις
βοηθειαν, ουτε εις ωφελειαν, αλλ' εις αισχυ- νην και ονειδος.9 Ταλανιζει παλιν ως
φιλαμαρτημονας και αποστα- τας γεγονοτας τους εξ Ἰσραηλ, πονηρους τε αγαν και
πικρα βουλευομενους, ου δια Θεου. Ου γαρ τοι θεμις μετα Θεου βουλευεσθαι, τους
επι τινι των φαυλων ομογνωμονειν εθελοντας. Βουλευσεται δε μετα Θεου, και
χωρησει προς τα πρακτεα πας ει τις εστιν ευσεβης τε και αγαθος, και δικαιοσυνης
εραστης. Γεγραπται γαρ, οτι "6Λογισμοι δικαιων κριματα."6 Καταιτιαται τοινυν
τον αποκλητον Ἰσραηλ, ως απ-αιδουσαν τωι Θεωι γνωμην εισενεγκαμενον επι
Χριστωι. ∆ιεσκεπτοντο μεν γαρ συνεδρευοντες, και δη και εφασκον· "6Τι ποιουμεν,
οτι ουτος ο ανθρωπος πολλα ποιει σημεια; Ἐαν αφωμεν αυτον ουτως, ελευσονται
οι Ῥωμαιοι, και αρουσιν υμων και την πολιν και την χωραν. Ἕτερος δε τις των
τεταγμενων εν ηγου- μενοις, Ὑμεις, φησιν, ουκ οιδατε ουδεν, οτι συμφερει ινα εις
ανθρωπος αποθανηι, και μη ολον το εθνος αποληται."6 Σαφεστερον τουτο αυτο
διδασκει λεγων ο Κυριος εν παραβολαις ευαγγελικαις, οτι "6Ὁ τον αμπε-λωνα
φυτευσας οικοδεσποτης, απεστειλε τους εαυτου δουλους, ωστε κομισασθαι τους
καρπους, απεκτονασι δε τουτους οι γεωργοι."6 Και ου μεχρι τουτων τα της εκεινων
δυσσεβειας γεγονασιν εγκληματα· αλλα γαρ και τον υιον τεθεαμενοι μετα τους
οικετας απεσταλμε- νον παρα του πατρος, ειπον, φησιν, εν εαυτοις, "6Ουτος εστιν ο
κληρονομος, δευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και σχωμεν εαυτοις την κληρονομιαν
αυτου."6 Ἀποσταται τοιγαρουν οι των ουτω πικρων και ανοσιων σκεμμα- των
εισηγηται, οι προστιθεντες αμαρτιαν εφ' αμαρ- τιας· απεκτονασι γαρ, ως εφην,
προφητας αγιους· ειτα και αυτον μετ' εκεινους τον κληρονομον, τουτ' εστι, τον
υιον. Ὅτι δε εκ πολλου ανωθεν αυτοις η γνωμη προς αποστασιν βλεπει την απο
Θεου, πληροφορειν πειραται λεγων· Οι πορευομενοι καταβηναι εις Αι- γυπτον· εμε
δε ουκ επερωτησαν, του βοηθηθηναι υπο Φαραω, και σκεπασθηναι υπο Αιγυπτιων,
προσεῤριπτε δια μεσου το, Ἐμε δε ουκ επερωτησαν. Ἡ δε γε των νοηματων
ακολουθια τουτον εχει τον τροπον· Ουαι, φησιν, οι καταβαινοντες εις Αιγυπτον του
βοηθηθηναι υπο Φαραω, και σκεπην ευρασθαι την απο γε των
Αιγυπτιων.
Περιηγγελμενου γαρ αυτοις πολεμου και μαχης και του βασιλεως Ἀσσυριας κατα
της Ἰουδαιων χωρας οπλα κινησαντος προδεδραμηκασιν Αιγυπτιοις, και την παρ'
αυτων επικουριαν εκαλουν, καιτοι δεον εκμειλισσεσθαι Θεον, αποτριβεσθαι τε ταις
εις τα αμεινω μεταδρομαις, τα εφ' οις αυτωι προσκεκρου- 70.669 κασιν. Ὅτι γαρ
την παρ' αυτου πλουτουντες ευμε- νειαν, ουκ αν υπηνεχθησαν τοις των
 
 

245

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμουντων ποσιν, η των ηδη φθασαντων πιστωσεται πειρα. Τινα γαρ ου
νενικηκασι; τινος ου κεκρατηκασι δια Θεου; Ἀλλ' ουδεν ειναι καταλογιζομενοι το
σωζε-σθαι παρ' αυτου, μαλλον δε το μη δυνασθαι σωζειν τινας της πανσθενους
καθοριζοντες δεξιας τας εξ ανθρωπων εζητουν επικουριας. Ἀλλ' εσται, φησι, το
χρημα αυτοις εις αισχυνην και ονειδος. Εισι γαρ εν Τανει, φησιν, αρχηγοι, αγγελοι
πονηροι. Κατεβησαν γαρ εις Αιγυπτον οι εξ Ἰσραηλ, ᾤοντο τε, καθαπερ εφην
αρτιως, αρκεσειν αυτοις των εν Τανει καθηγη- των, ητοι βασιλεων, την επικουριαν.
Ἀλλ' ηλθον κακεισε τινες απαγγελλοντες τοις κρατουσι της χωρας πονηρα, και
δυσοιστα, κεχωρηκε γαρ κατα των Αι- γυπτιων ο Ἀσσυριος, μετα γε τον προς Τυριους
πολεμον. Ματην ουν αρα, φησιν, οι εξ Ἰσραηλ κο- πιασουσι κατατρεχοντες προς
λαον, ος κατ' ουδενα τροπον αυτους ονησαι δυνησεται. Ἔσται γαρ αυτοις ουτε
αποχροντως εχων εις επικουριαν, ουτε μην εις το δυνασθαι των επηρτημενων
απαλλαξαι κακων, αλλ' εις αισχυνην, και ονειδος. Ἕπεται γαρ αει τοις την εαυτων
καρδιαν αποστησασι της εις Θεον ελπι- δος, το παντη τε και παντως παντι
περιπιπτειν κακωι. Και αληθευει λεγων ο μακαριος ∆αβιδ· "6Ἀγαθον το ελπιζειν επι
Κυριον, η πεποιθεναι επ' ανθρωπον. Ἐκρυεται δε και παντος απαλλαττει κακου τους
αγαπωντας αυτον, και αυτωι προσκεισθαι σπουδαζοντας."6
{1Η ΟΡΑΣΙΣ ΤΩΝ ΤΕΤΡΑΠΟ∆ΩΝ ΤΩΝ ΕΝ ΤΗ ΕΡΗΜΩ.}1
Ὡς τεθεαμενος τινα των εσομενων κατα καιρους κατα την των Ἰουδαιων
χωραν. Και νυν ημιν ο προ- φητης ποιειται την αφηγησιν. Χρηναι δε φημι της
ιστοριας ημας διαμνημονευσαι παλιν, εφ' ηι γεγονεν ο λογος αυτωι. Ἔσται γαρ ουτω
τοις εντευξομενοις ενκατοπτος των προκειμενων η δυναμις. Βασιλευον- τος τοινυν
της Ἰουδαιων χωρας Ἰεχωνιου του Ἐλιακειμ· ειτα πολυ διανενευκοτος του Ἰσραηλ
εις απο- στασιν την απο Θεου, και ταις των ειδωλων λατρειαις προσκειμενου· τε
αγαν και παροτρυνοντος εφ' εαυτωι τον των ολων Θεον· πλειστοι μεν οσοι γεγονασι
προς
αυτους οι λογοι δια φωνης Ἱερεμιου καλουντος εις
μεταγνωσιν,
συμβουλευοντος τε και μαλα ευφρονως, αποτριψασθαι μεν τον εκ τε του
πεπλανησθαι μω- μον, μαλλον δε της εις ακρον δυσσεβειας αποκρου- σασθαι τα
εγκληματα μεταχωρουντας επι το αμεινον, και παλινδρομουντας εις αληθειαν. Οι
δε ησαν σκλη- ροι τε και ανουθετητοι, και τους των αγιων προφη- των αποσειομενοι
λογους, και πραγματων αυτους πειρασθαι παρεσκευαζον. Κατατεθηγμενος τοινυν
επ' αυτους ο παντα ισχυων Θεος, κατεξανεστησε τον Ναβουχοδονοσορ, ος ειλε τε
την Ἰουδαιαν, και κατ-εμπρησας τας εν αυτηι πολεις τε και κωμας προσ- κατεστησε
τον Σεδεκιαν. Ἀποσκιρτησαντος δε και
αυτου, λελυπημενος ο Ἀσσυριος
κατεστρατευσε πα- λιν της Ἱερουσαλημ· και δη και ελων, και αυτον δε τον θειον
κατεμπρησας ναον, υπενοστησε εις την εαυ70.672 του. Τοτε δη ουν οι
περιλειφθεντες, και σεσωσμενοι, και διαφυγειν ισχυοντες των Βαβυλωνιτων το
ξιφος πανοικει κατεβαινον εις την Αιγυπτον· καιτοι Θεου τουτο δραιν ουκ εφιεντος
αυτοις, αλλ' εναργεστατα λεγοντος δια φωνης Ἰερεμιου· Μη καταβαινετε εις
Αιγυπτον. Ἐπειδη δε ουδεν ηττον μεμενηκασιν απει-θεις, απολωλασιν εν Αιγυπτωι.
Ειλε γαρ και αυτην ο Ναβουχοδονοσορ, και ομου τοις εξ Ἰσραηλ ανηιρηκε τους
Αιγυπτιους. Ἡ μεν ουν της ορασεως αιτια καιπροφασις αυτη, και οιον η πασα
περιστασις. ∆ει δε, οιμαι, καθ' εκαστον ημας διειπειν, ως ενι. 9Ἐν τηι θλιψει, και τηι
στενοχωριαι λεων, και σκυμνος λεοντος εκειθεν, και ασπιδες και εκγονα ασπιδων
πετομενων, οι εφερον επ' ονων και κα- μηλων τον πλουτον αυτων προς εθνος ο ουκ
ωφελησει αυτους εις βοηθειαν, αλλ' εις αισχυ- νην, και ονειδος. Αιγυπτιοι ματαια
και κενα ωφελησουσιν υμας; Ἀπαγγειλον αυτοις, οτι Μα- ταια η παρακλησις υμων
 
 

246

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτη.9
Κεκληροδοτηκε μεν τοις εξ αιματος Ἰσραηλ της επαγγελιας την γην ο
θεσπεσιος Ἰησους, ο του Ναυη δηλονοτι. Φασι δε την Ἰουδα μαλιστα φυλην τα προς
ηω τε και νοτον της Ἰουδαιων χωρας διαλαχειν, προσπαρακειμενης αυτοις της
ερημου, διακομιζου- σης τε τους εθελοντας εις την Αιγυπτιων. Ἐν καιρωι τοιγαρουν
της θλιψεως και της στενοχωριας, τουτ εστι, πολιορκουντος του Ναβουχοδονοσορ
εγκειμενου τε και καταθλιβοντος τας της Ἰουδαιας πολεις· λεων και σκυμνος
λεοντος εκειθεν. Και λεοντας μεν ισως αποκαλει τους καθηγεισθαι λαχοντας, και
δυνατωτα- τους, και εν ασθενειαις οντας ταις κατα των αλλων ου μικραις.
Σκυμνους δε ταχα που τους εξ αυτων· ασπιδα δε και ασπιδων εκγονα παλιν ετερους
πικρους τε και ιοβολους, και ακρατωι πονηριαι συντεθραμμε- νους. Ει δε λεγοι,
πετομενων, των ευπετως, και οξεως προς παν οτιουν των εκτοπων χωρουντων
νοη- σεις. Πονηροι τε απαντες και πικροι λιαν ομολογου- μενως οι της εις Θεον
αγαπης αποφοιτησαντες, και τωι ξυλωι λεγοντες· Πατηρ μου ει συ, και λιθωι· Συ
εγεννησας με· και τοις εργοις των ιδιων χειρων το σεβας αναπτοντες· ουτοι
τοιγαρουν υπο ονων τε και καμηλων τον περιλειφθεντα αυτοις απεκομιζον πλουτον προς εθνος ο ουκ ωφελησει αυτους εις βοηθειαν, αλλ' εις αισχυνην και ονειδος.
Ἀνονητον γαρ παντε- λως το χρημα αυτοις, και ματαια γεγονεν η παρα- κλησις,
τουτ' εστιν, ην ενομιζον ειναι παραμυθειαν αυτοις. Συναπολωλασι γαρ, ως εφην,
τοις των Αιγυ- πτιων οικουσι χωραν, κατα κρατος και αυτην ανηιρη- κοτος του
Ναβουχοδονοσορ. Πανδεινον ουν αρα το προσκρουειν Θεωι, καν ει οργην επαγοι
τισιν. Πασα μεν γαρ εικαια σκεψις αυτοις. ∆ιασωσει δε το συμπαν, ουδεν τους καθ'
ων αν γενοιτο. "6Την γαρ χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;"6 κατα το
γεγραμμενον. 9Νυν ουν καθισας γραψον επι πυξιου ταυτα. και εις βιβλιον, οτι
εσται εις ημερας καιρων ταυτα, και εως εις τον αιωνα. Ὅτι λαος απειθης εστιν, υιοι
ψευδεις, οι ουκ ηβουλοντο ακουειν τον νομον του Θεου· οι λεγοντες τοις
προφηταις· Μη αναγγελλετε ημιν, και τοις τα οραματα ορωσι· 70.673 Μη λαλειτε
ημιν, αλλα ημιν λαλειτε και αναγγελ- λετε ημιν ετεραν πλανησιν, και αποστρεψατε
ημας απο της οδου ταυτης· αφελετε αφ' ημων τον τριβον τουτον, και αφελετε αφ'
ημων το λογιον του αγιου Ἰσραηλ.9 Ὡς εσομενων κατα καιρους των πραγματων
γρα- φηναι αυτα ποιεισθαι προστεταχε, και αποσημηνα- σθαι κελευει. Συμβησεται
γαρ, φησιν, εις ημερας καιρων· αξιωθησεσθαι δε και μνημης αυτα της εις αιωνα.
Και αληθης ο λογος. Ἔσται γαρ αει γνω- ρισματα προφητων, και μεχρις αυτης
συντελειας του παροντος αιωνος. Ἀποσημηναι δει ουν, φησι, και γαρ εισι λαος
απειθης. Ἔσται δη το χρημα προς ωφελειαν αυτοις. Ει γαρ απειθησειαν τοις
εσομενοις κατ' εκεινο του καιρου προφηταις αγιοις εντραπη- σεσθαι και μαλα εικος
αυτους το προειρησθαι ταυτα και δια σου. Ψευδεις δε αυτους ονομαζει καθαπερ
εγωιμαι παλιν διατοι το μη τηρησαι τωι Θεωι το γνη- σιον εις ευσεβειαν, ψευσασθαι δε
την υποσχεσιν, ην πεποιηνται κατα καιρους τους δια Μωσεως αυτοις οριζοντος
νομους εν τωι ορει Σιναι των παντων ημων κρατουντος Θεου. Ευρησομεν γαρ σαφως
ειρηκοτας·
Παντα οσα ειπε Κυριος ο Θεος, ποιησομεν, και ακουσομεθα.
Παρεγγυωντος τοιγαρουν του νομου και λεγοντος· "6Κυριον τον Θεον σου
προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις. Και ου ποιησεις σεαυτωι ειδωλον·"6 παρ'
ουδεν πεποιηνται την εντολην· λελα- τρευκασι γαρ ειδωλοις. Ταυτηιτοι και μαλα
εικοτως υιους αυτους ονομαζει ψευδεις. Ψαλλει δε που και ο ∆αβιδ και φησιν· "6Οι
εχθροι Κυριου εψευσαντο αυτωι·"6 και μην και ως εκ προσωπου Χριστου, "6Υιοι
αλλοτριοι, φησιν, εψευσαντο μοι."6 Προφασις δε της τοιασδε νοσου γεγονεν αυτοις
το μητε τινος αιδους αξιουν τον νομον, ατιμαζειν δε και αυτους τους των αγιων
προφητων λογους. Και τουτο διδασκει λεγων· Οι ουκ ηβουλοντο ακουειν τον νομον
του Θεου· οι λεγοντες τοις προφηταις μη απαγγελλετε ημιν, και τοις τα οροματα
 
 

247

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ορωσι· Μη λαλειτε ημιν, αλλα ημιν λαλειτε, και αναγγελλετε ημιν ετεραν
πλανησιν, και ταυτης ημας αποστρεψατε της οδου, και αφελετε αφ' ημων το λογιον
του αγιου Ἰσραηλ. Πολλοις μεν γαρ και πλειστακις αγιοις προφηταις επεφυοντο
πικροι, ταυτι βοωντες και λεγοντες οι εξ Ἰσραηλ. Ἴδοι δ' αν τις αυτο και μαλα
εναργως, οτε παρακαλουντος Ἱερεμιου μη καταβαινετε εις Αιγυπτον, προς ταυτα
εφησαν αυτοι ψευδη, Ουκ απεστειλε σε Κυριος, αλλ' η υιος Νηριου συμβαλλει σε
προς ημας, και τα εξης. 9Ὅτι ηπειθησατε τοις λογοις τουτοις, και ηλπι- σατε επι
ψευδει, και οτι εγογγυσας, και πεποι- θως εγενου επι τωι λογωι τουτωι· δια τουτο
εσται υμιν η αμαρτια αυτη ως τειχος πιπτον παρα- χρημα πολεως οχυρας
εαλωκυιας, ης παραχρημα παρεστη το πτωμα· και το πτωμα αυτης εσται ως
συντριμμα αγγειου οστρακινου, εκ κεραμιου λεπτα ωστε μη ευρειν εν αυταις
οστρακον, εν ωι πυρ αρεις, και εν ωι αποσυριεις μικρον υδωρ.9 Ὅτι παντη τε και
παντως εις παγχαλεπον αυτοις εκβησεται περας το απειθειν ελεσθαι ταις των αγιων
70.676 προφητων νουθεσιαις· ελπιδα τε ποιεισθαι το ψευδος, και το εις νουν ηκον
απερισκεπτως κρατυνειν επιχειρειν, πειραται διδασκειν. Ἐπειδη γαρ τοις των
προφητων επετιμησατε λογοις, πλανησιν αυτους ονομαζοντες, και φασκοντες
ανοσιως· Ἀφελετε αφ' ημων το λογιον Κυριου, ταυτηιτοι και ως αλουσης πολεως
τειχος επιπεσειται ημιν η αμαρτια αυτη, και τουτο παραχρημα, τουτ' εστιν, ουκ εις
μακραν· πο- λεως δε φημι της ουτω συντετριμμενης, ως αν ει και αγγειον
οστρακινον εις λεπτα συνθρανοιτο, ως των συνθραυσματων εκαστον αχρειον ειναι
παντελως, μηδενα δυνασθαι μητε πυρ εν αυτωι διακομισαι ποι, μητε μην υδατος
βραχειαν σκεδασθαι συλλογην. Αινιττεται δε δια τουτων, οτι τοσαυτη τοις απειθησασιν εν σκηψει δικη και εφαλειται συμφορα, ως εις εσχατην αυτους κατακομισαι
ταλαιπωριαν. Ευρισκε- σθαι δε παντελως εν αυτοις ουδενα τον εξω μεμενη- κοτα
του μη προς ληξιν ελασαι κακων. 9Ουτως λεγει Κυριος ο αγιος του Ἰσραηλ· Ὅταν
αποστραφεις στεναξηις, τοτε σωθησηι, και γνωσηι που ησθα, οτι επεποιθεις επι τοις
ματαιοις.9 Την απασων εσχατην αυτοις επαρτησας δικην, και τοις των εσομενων
δειμασι προκαταπτοησας χρησιμως δεικνυσιν ευθυς και της επ' αυτης οργης την
αιτιαν, και της σωτηριας την οδον. Χρηστος γαρ εστι και φιλανθρωπος ο
∆ημιουργος, και ως αυτος που φησι δια φωνης Ἰεζεχιηλ, "6Ου θελει τον θανατον
του αποθνησκοντος, ως το αποστρεψαι αυτον απο της οδου της πονηρας, και ζηιν
αυτον."6 Κολαζεται τοινυν ο Ἰσραηλ ως της εις Θεον αγαπης ολοτρο- πως
αποδραμων, και ταις των ειδωλων λατρειαις προστεθειμενος, πλην εφιησιν
ελομενωι μετανοειν, εξω φερεσθαι του κακου. Ὅταν γαρ, φησιν, ως εξ οδου φαυλης
τε και μιαρας αποστρεψηις του χρηναι φημι τηι κτησει προσκυνειν, και ξυλωι και
λιθωι προσαγειν το σεβας, τοτε σωθησηι, και προς γε τουτο μαθησηι λοιπον οποι ποτε
ησθα φρενων, μαλλον δε αμαθιας πεποιθως επι τοις ματαιοις. Ει γαρ εαυτοις
επαρκειν ουχ οιοι τε, πως αν ετεροις χαρισαιντο την επικουριαν; Τι γαρ ειδωλον το
αδρανεστερον. Εισι γαρ αψυχος υλη, και ετερον ουδεν; οι των πλανωμε- νων θεοι.
9Ματαια η ισχυς υμων εγενηθη, και ουκ εβου- λεσθε ακουειν. αλλ' ειπατε· Ἐφ'
ιππων φευξο- μεθα· δια τουτο φευξεσθε, και επι κουφοις ανα- βαταις εσομεθα· δια
τουτο κουφοι εσονται οι διωκοντες υμας. ∆ια φωνην ενος φευξονται χιλιοι, και δια
φωνην πολλων, φευξονται πολλοι, εως αν καταλειφθητε ως ιστος επ' ορους, και ως
σημαιαν φερων επι βουνου.9 Καιτοι γαρ δια πειρας ανονητον ευρηκοτες την εις γε
φημι τους νομισθεντας ειναι θεους ελπιδα, και την ισχυν αυτων ορωντες ματαιαν,
ουδεν ηττον απειθεις μεμενηκατε, φησιν. Ἀκουοντες γαρ μη κατελθειν εις
Αιγυπτον, τιμησαι δε πιστει τον δια- σωζειν υπισχνουμενον, ουκ ηθελετε ακουειν,
αλλ' ειπατε, Ἐφ' ιππων φευξομεθα, και επι κουφοις ανα- βαταις εσομεθα. Ὠηθητε
γαρ, ως αποχρη προς σω- 70.677 τηριαν υμιν το της Ἰουδαιας αποδραμειν. Ἀλλα
 
 

248

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κουφοι, φησιν, εσονται οι διωκοντες υμας, τουτ' εστι, πτηνοι και οξεις, δεινοι δε
ουτω και φοβεροι παρ' υμιν, και εις τουτο δειλιας κατοιχησεται των ανηκοων ο
νους, ως ενος των πολεμιων και μονον αναβοησαντος τραπεσθαι χιλιους εις φυγην.
Ει δε δη και πεντε καταληξειαν της Ἰουδαιων φαλαγγος φευξονται πολλοι·
επισημον δε ουτως υπομενουσι την ταλαιπωριαν, ως περιοπτον γενεσθαι, και
ουδενι το συμπαν αγνοουμενην, ορωμενην δε ουτως καθαπερ αμελει και ιστον ει
τις επ' ορους αναστησειεν, η και σημαιαν επι βουνου. Σημαιαν δε και ιστον φη- σιν
ειναι το εν βουνοις, η γηλοφοις εγειρομενον ξυ- λον σημεια τινα φορουν, δι' ου
σημαινουσι τοις στρα- τευμασιν οι καθηγεισθαι λαχοντες, η οτι νενικηκασι, και τα
της μαχης αυτοις ευ εχει τυχον, ηγουν οτι χρη συναγειρεσθαι προς αυτους, ινα τι
των αγιων ακου- σειαν. 9Και παλιν μενει ο Θεος του οικτειρησαι υμας· και δια
τουτο υψωθησεται του ελεησαι υμας, διοτι κριτης Κυριος ο Θεος υμων. Και που καταληψετε την δοξαν υμων;9 Ἐλπιδα παλιν τετηρηκε τοις εξ Ἰσραηλ. Σεσωται γαρ
το καταλειμμα. Ου γαρ ολοῤριζος, φησιν, ο ηγα- πημενος οιχησεται προς απωλειαν,
ουτε μην επιλη- σεται του οικτειρησαι ο Θεος, καθα φησιν ο μακα- ριος ∆αβιδ, αλλ'
εσται το ονομα αυτου δεδοξασμενον και υψηλον, οταν υμας ελεησηι. Ἀλλ' ερεις, οτι
Καιτοι πως ουκ ην αγαθου το μηδ' ολως την δικην επενεγ- κειν; Ἀλλ' εννοειν
ακολουθον, οτι προς το ειναι χρη- στος και κριτης εστιν. Ἔργον δε του κρινοντος ορθως τε και αδεκαστως το αναλογως τοις εκαστου πταισμασιν επιμετρειν τας δικας.
Ἀγαθου δε παλιν το και ημερωι νευματι μεταπλαττειν επι το αμεινον τους
κεκολασμενους. Ὑμεις δε, φησι, που καταλει- ψετε την δοξαν υμων; Ἀντι δε του,
καταλειψετε, το, καταλειφθησεται, φησιν. Ἀδιαφορει γαρ εσθ' οτε περι τας λεξεις η
θεοπνευστος Γραφη. Ὀνειδιζει τοι- γαρουν αυτοις οτι την εαυτων δοξαν το ειναι
Θεου και λεγεσθαι, κληρος γαρ ησαν αυτου, ουδενος πεποιην- ται λογου.
Καταλελοιπασι γαρ αυτην μεταπιπτοντες εις τα αισχιω, και λατρευσαντες τοις
εργοις των ιδιων χειρων, και απειθουντες μεν προφηταις αγιοις, αλο- γησαντες δε
και αυτης της παρα Θεου σωτηριας, και ψευδη, και ανοητον ελπιδα την επ'
ανθρωποις τετιμηκοτες. Καταβεβηκασι γαρ, ως εφην, εις την
Αιγυπτιων.
9Μακαριοι παντες οι εμμενοντες εν αυτωι, διοτι λαος αγιος εν Σιων οικησει, και
Ἱερουσαλημ κλαυθμωι εκλαυσεν· Ἐλεησον με. Ἐλεησει σε· την φωνην της κραυγης
σου ηνικα ειδεν, επη- κουσε σου.9
∆οξαν ονομασας του Ἰσραηλ τον των ολων
Σωτηρα Θεον, διαδεικνυσιν οτι το μη εθελειν αποφοιταιν αυτου, προσερηρεισθαι δε
μαλλον αυτωι δια της εις παν οτι ουν ευπειθειας και υποταγης, παντη τε και παντως
αποφαινει μακαριους. Ὅτι δε κατα τον της του Σωτηρος ημων επιδημιας καιρον,
πολλοι μεταγνωσονται των εξ αιματος Ἀβρααμ, και δικαιουμενοι δια πιστεως, και
απασης αμαρτιας
70.680 απηλλαγμενοι, τον δια του πνευματος καταπλουτησουσιν αγιασμον, διδασκει λεγων, οτι Λαος αγιος εν Σιων οικησει. Κλαυθμωι γαρ
εκλαυσε, φησιν, Ἱερου-σαλημ, Ἐλεησον με. Ἐπειδη δε προθυμος εις φιλαν-θρωπιαν,
ετοιμοτατα τε κατοικτειρειν ο των ολων Θεος ειδως, Ἐλεησει σε, φησιν, εσται δε
και της σης κατηκοος κραυγης· αμα τε γαρ μετανοουντα τεθεαν- ται, και αμελητι
κατενευσε της αμνησικακιας την χαριν. Ουκουν οσον μεν ηκεν εις γε το δοκουν τωι
παντων ∆εσποτηι, παντες αν διεσωθησαν δια πιστεως της εν Χριστωι. Ἐπειδη δε ου
προσηκαντο τον Λυτρω- την, ταυτηιτοι δεδονται προς απωλειαν. Ειλοντο γαρ τουτο
μαλλον αυτοι. 9Και δωσει υμιν Κυριος αρτον θλιψεως και υδωρ στενον, και ουκ
ετι μη εγγισωσι σοι οι πλανων- τες σε· οτι οι οφθαλμοι σου οψονται τους πλανωντας σε, και τα ωτα σου ακουσονται τους λο- γους των οπισω σε πλανησαντων, οι
λεγοντες· Αυτη η οδος, πορευθωμεν εν αυτηι, ειτε δεξια, ειτε αριστερα.9 Γεγονεν
ημιν εις δυναμιν αρτου ζωης ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος. Ἔφη γαρ εναργως·
"6Ἐγωειμι αρτος ο εκ του ουρανου καταβας, και ζωην δι- δους τωι κοσμωι. Ἀλλ' εστω
 
 

249

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και υδωρ, ουκ αισθητον τε και ενυλον, θειον δε μαλλον και νοητον. Κεχρη- ματικε
γουν ποταμος ειρηνης, και χειμαῤρος τρυφης, και τουτο φαμεν ψαλλοντος, και
λεγοντος του μακαριου
∆αβιδ ως προς Θεον και Πατερα περι των εν πιστει
δεδικαιωμενων· οτι "6Παρα σοι πηγη ζωης, και τον χειμαῤρουν της τρυφης σου
ποτιεις αυτους."6 Ἄρτος ουν αρα και υδωρ το ζωοποιον ο Χριστος· ευρισκεται δε
συν ιδρωτι, και πονωι. Τα γαρ τοι μεγαλα, και εξαιρετα των αγαθων, ου τοις
αναπιπτουσι, και τρυ- φωσιν αλωσιμα γενοιτ' αν, αλλ' ει τοις ειωθοσι παρ' ουδεν
ηγεισθαι τους επ' αυτου δη τουτωι και ιδρωτας και πονους ουτως εζητει το Χριστου
μυστηριον ανα- μαθειν. Και ο θεσπεσιος ∆αβιδ ψαλλων τε και λεγων· "6Ει
αναβησομαι επι κλινης στρωμνης μου, ει δωσω υπνον τοις οφθαλμοις μου, και τοις
βλεφαροις μου νυσταγμον, και αναπαυσιν τοις κροταφοις μου εως ου ευρω τοπον
τωι Κυριωι σκηνωμα τωι Θεωι Ἰακωβ. Ἰδου ηκουσαμεν αυτην εν Ἐφραθαι, ευρομεν
αυτην εν τοις πεδιοις του δρυμου."6 Γεγεννηται γαρ εν Βηθ- λεεμ ο Ἐμμανουηλ, ητις
εστιν Ἐφραθα. Ἐπαγγελλεται τοινυν ο των ολων Θεος τοις εξ Ἰσραηλ επι- στρεφουσι
προς αυτον αρτον διδοναι θλιψεως, και υδωρ στενον, τουτ' εστι, ζωην την εν
Χριστωι χαριει- σθαι και γνωσιν την περι αυτου, ην αν τις συλλεξαιτο, και τοις της
εαυτου διανοιας εναποκλεισειε θησαυ- ροις, ουκ αναπιπτων εις τρυφας, ουκ
εξιτηλον εχων του βιου την αγωγην, ουτε μην την πλατειαν και ευ- ρυχωρον
βαδιζων οδον, εισερχομενος δε μαλλον δια της στενης πυλης της αποφερουσης εις
ζωην. Τουτον ουν αρα, φησιν, ει λαβοις τον αρτον, τοτε γενησηι και ασφαλης, ουκ
ευκολος εις παραφοραν, ουδε τοις των
πλανωντων λογοις ετοιμως
συναρπαζομενος. Ὄψει γαρ αυτους, και ακουσηι των λογων αυτων. Παλαι 70.681
μεν γαρ απο γε του δυνασθαι μη διακρινειν τα παρ' αυτων, ο εν ισωι τεθεις τοις μηδε
ορωσιν ολως, μητε μην ακουουσι των λογων των ειωθοτων πλαναιν· λαβων δε τον
αρτον οψει δη παντως αυτους, και τινες αρα την εξιν ευ μαλα συνησεις· οια
διαφεροντες απλως, και λεγοντες· Αυτη η οδος, πορευθωμεν εν αυτηι, ειτε δεξια,
ειτε αριστερα· ου γαρ ην διακρισις του πεφυ- κοτος αδικειν. και του μη τοιουτου,
αλλ' οιον απερισκεπτως προς παν οτιουν απεκομιζον των απαντων οι λογοι. 9Και
εξαρεις τα ειδωλα τα περιηργυρωμενα, και περικεχρυσωμενα· λεπτα ποιησεις, και
λικμησεις ως υδωρ αποκαθημενης, και ως κοπρον ωσεις αυτα.9 Πρεποι αν, οιμαι,
και τουτο κατορθουν, ελεσθαι τοις τε εξ εθνων κεκλημενοις δια της πιστεως εις
επιγνωσιν αληθειας, και μην και αυτοις τοις εξ αι- ματος Ἰσραηλ. Λυπει δε ουδεν
αρμοσαι λεγειν και τοις εξ Ἑλληνικης ιουσι πλανης, το, ∆ωσει υμιν Κυ- ριος αρτον
θλιψεως και υδωρ στενον· και ουκ ετι μη εγγισωσι σοι οι πλανωντες σε. Οι μεν
ταλανες Ἰου- δαιοι πονηρους εσχηκασι τους καθηγητας, Γραμμα- τεας δη λεγω, και
Φαρισαιους, οι προς παν οτιουν των δοκουντων αυτοις αποκομιζειν ηθελον,
εξισταντες μεν της Μωσεως εντολης, αναπειθοντες δε προσεχειν διδασκαλιαις και
ενταλμασιν ανθρωπων. Κατεγινω- σκετο δε προς τουτοις ο Ἰσραηλ, ως εκβεβηκως
εις τουτο φρενοβλαβειας, ως και αψυχοις ειδωλοις ελε- σθαι προσκυνειν. Ἑλληνων
δε παιδες ανοσιους εσχη- κασι διδασκαλους, οι ψυχικην και δαιμονιωδη εχοντες
σοφιαν, αναριθμητον τωι βιωι δαιμονιων οχλον εκηρυ- ξαν, και προσκυνειν τηι κτισει,
παρα τον κτισαντα. Λαβοντες δη ουν τον αρτον της ζωης και το υδωρ το ζωοποιον,
ουτοι τε κακεινοι των αρχαιων απηλλαττοντο διδασκαλων, μαλλον δε των
πλανωντων αυτους, κατ- εγνωκοτες δε της απατης περιειλον τα ειδωλα. ∆εδικαιωνται γαρ δια πιστεως, μονονουχι και εῤρωσθαι φρασαντες τωι Σαταναι και τοις
ακαθαρτοις πνευμασι, και τους παλαι παρ' αυτοις νομισθεντας ειναι υψη- λους, τους
ψευδωνυμους λεγω θεους, καταμυσαττομε- νοι τε και φευγοντες, ως αν και τι των
αγαν εστυγη- μενων και εις εσχατην τελευτωντων ακαθαρσιαν. Κο- πρου γαρ και
υδατος αποκαθημενης, τι αν γενοιτο βδελυρωτερον;
9Τοτε εσται υετος τωι
 
 

250

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπερματι της γης σου, και ο αρτος του γεννηματος της γης σου εσται πλησμονη και
λιπαρος. Και βοσκηθησεται σου τα κτηνη τηι ημεραι εκεινηι τοπον πιονα και ευρυχωρον. Οι ταυροι υμων και οι βοες και οι εργα- ζομενοι την γην φαγονται αχυρα
αναπεποιημενα εν κριθηι λελικμημενηι.9
Ἐσχηματισται μεν ως απο γε των
ειωθοτων γηπο- νειν ο λογος, οι επειδαν αμφιλαφη των ανωθεν και εξ ουρανου
καταχεομενων υδατων καταπλουτησωσι την φοραν, τοτε δη παντως και ευκαρπιαν
εχουσι πολλην, και εις πλατυτητα ζωαρκη, και αυτην δε τοις κτηνεσι την εξ αγρου
κειρουσι ποαν· μεταπλαττεται δε παλιν εκ των αισθητων εις πνευματικην θεωριαν
των προ- 70.684 κειμενων ο νους. Ἐπειδαν γαρ, φησι, τον αρτον της θλιψεως και
το υδωρ το στενον δοθειη σοι παρα Θεου, οταν ιδηις τους πλανωντας σε, και
αποστησηις την σεαυτου διανοιαν απ' αυτων, οταν εξαρηις τα ειδωλα, και της
αληθους θεογνωσιας εισδεξηι τον φωτισμον,
τοτε και εν ευκαρπιαις εσηι
πνευματικαις. Ἔσται γαρ υετος τωι σπερματι της γης σου. Ὑετον δε φησι την δια του
Πνευματος νοητην παρακλησιν. η τας των σεβομενων Θεον καταπιαινει καρδιας,
και μην και ευκαρπους αποτελει. Ψαλλει μεν γαρ ο ∆αβιδ περι των εν πιστει τηι εν
Χριστωι δεδικαιωμενων· "6Βροχην εκουσιον αφοριεις ο Θεος τηι κληρονομιαι σου,"6
το ευ- αγγελικον δηλονοτι και σωτηριον κηρυγμα, και την δια του αγιου
Πνευματος, ως εφην, παρακλησιν. Ἔφη δε που και ο προφητης Ἡσαΐας, ως εξ προσωπου Θεου, περι των εξ Ἰσραηλ, ος ην αμπελων· Και ταις νεφελαις εντελουμαι του
μη βρεξαι εις αυτον υετον. Ἔσται τοινυν υετος, φησι, τωι σπερματι της γης σου.
Ἀλλα και ο αρτος του γεννηματος της γης σου εσται πλησμονη και λιπαρος, τουτ'
εστιν, ο των σων εργων καρπος εις ονησιν εσται. Τελεσφορηθη- σεται γαρ, και πιων
εσται και πολυς. Μαλαχιας μεν γαρ ο προφητης τοις αποστησασι των εξ Ἰσραηλ
προσεφωνει λεγων· "6∆ιοτι πλανων ην ο μοσχος σου Σαμαρεια, οτι ανεμοφθορα
εσπειραν, και η κατα- στροφη αυτων εκδεξεται αυτα."6 ∆ραγμα ουκ εχον ισχυν του
ποιησαι αλευρον. Ἕτερος δε παλιν των αγιων επιπληττει τισι και φησι· Και Κυριου
του βοηθου σου ουκ εμνησθης· δια τουτο φυτευσεις φυ- τευμα απιστον.
Ἀτελεσφορητος γαρ ο των ανοσιων καρπος, ανονητοι δε και οι πονοι, και των
επιχειρη- ματων η εκβασις ουδεν εχει το ονησιφορον. Ἔτι καρποι γε μην οι
θεοφιλεις, οις μαλα ορθως ο θεσπε- σιος Παυλος επευχεται λεγων· "6Ὁ δε Θεος της
δι- καιοσυνης αυξησαι τον σπορον υμων και πληθυναι τα γεννηματα της
δικαιοσυνης υμων."6 Προσεπαγει δε τουτοις ο προφητης, οτι και τα κτηνη
κατανεμηθη- σονται τοπον πιονα και ευρυχωρον· κτηνη δε οιμαι λεγειν αυτον ταχα
που τους ολιγογνωμονας, και ακεραιοτερους, οι βραδεις μεν εισι την διανοιαν, κεκλημενοι δε απαξ εις επιγνωσιν Θεου δια της πιστεως νοητας ευρησουσι τροφας, και
εις τοπον πιονα κατα- νεμηθησονται, τουτ' εστι, την θεοπνευστον Γραφην, την
ευρυχωριαν αληθως. Πλατεια γαρ και πολλη και τρεχουσα προς ευσεβειαν. Τους δε
γε ταυρους, ητοι τους βους τους εργαζομενους την γην, φαγεσθαι φη- σιν αχυρα
αναπεποιημενα εν κριθηι λελικμημενηι, τουτ' εστιν, εν ευτροφιαις εσονται
πνευματικαις. Και των στερεων αναπιμπλαμενοι μαθηματων εργα- σονται την γην.
Ταυρους δε, ως γε οιμαι, φησιν εν τουτοις τους το θειον ιερουργουντας κηρυγμα και
ευ- αγγελιζομενους δυναμει πολληι. Και πιστωσεται εις τουτο παλιν ημας ο
πανσοφος Παυλος, την νομικην εντολην νοησας πνευματικως. Ἔφη γαρ, οτι
"6Γεγρα- πται, Ου φιμωσεις βουν αλοωντα."6 Προσεπαγει δε, "6Μη των βοων
μελλει τωι Θεωι;"6 Ἢ δι' ημας παν- τως λεγει; Ουκουν ως απο γε της αριστης των μο70.685 σχων τροφης διαμορφοι τα πνευματικα, και νοειν εφ- ιησιν, οτι τοις
εξειλεγμενοις, και οια τινα γην ευκαρπον αποφαινουσι τους λατρευοντας τωι
Χριστωι, η παγκαλης τε και στερεα παρακεισεται τροφη. Ἔδει γαρ, εδει τους λαων
ηγουμενους προαναπελασθαι των δια του πνευματος αγαθων, ινα εχοιεν ωφελειν
 
 

251

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους υπεζευγμενους 9Και εσται επι παντος ορους υψηλου, και επι παντος βουνου
μετεωρου υδωρ διαπορευομενον εν τηι ημεραι εκεινηι, οταν απολωνται πολλοι, και
οταν πεσωσι πυργοι.9 Και τουτο συνησεις πνευματικως. Βουνους γαρ και ορη τους
αγιους ευαγγελιστας φησι και αποστολους, και τους αλλους δε απαντας, οι μετ'
εκεινους γεγο- νασι των αγιων Ἐκκλησιων επιμεληται, και των θειων μυστηριων
ιερουργοι, οι φρονουσι μεν των επιγειων ουδεν, υψου δε ωσπερ ηιρμενοι. Γεγραπται
γαρ οτι του Θεου οι κραταιοι της γης σφοδρα επηιρθησαν, τον θειον δε και ουρανιον
εκ της εαυτων διανοιας οια περ απο πηγης αναβρυουσι λογον, προκαταπλουτουντες
ανωθεν αυτοι την χαριν. ∆αψιλες δε το υδωρ τουτο, πολλα γαρ τα ορη, τοσουτοι δε
και οι βουνοι, και ναμα το εξ αυτων γλυκυ και αμφιλαφες πανταχη. Πλην εν τηι
ημεραι εκεινηι εσται, φησι, και τουτο. Ἡμεραν δε ονομαζει παλιν της του Σωτηρος
ημων επιδημιας τον καιρον· καθ' ον ανεδειχθησαν μεν οι περι ων ο λογος,
απολωλασι δε πολλοι και καθηιρην- ται πυργοι, τουτ' εστιν, οι των Ἰουδαιων
καθηγηται,
Γραμματεις τε και Φαρισαιοι. Καιτοι γαρ των αλλων απαντων
υπερηγμενοι δια τοι της ιερωσυνης την δο- ξαν, και το της ηγεμονιας αξιωμα,
δεδυσσεβηκασιν εις Χριστον, και τον αποφηναντα αυτους υψηλους απεκτονασι, και
προς γε τουτωι πεπλανηκασι τους υπο χειρα λαους. Πεπτωκασι δε και ετεροι πυργοι,
τα των ανοσιων πνευματων υπεροπτα στιφη. 9Και εσται το φως της σεληνης ως το
φως του ηλιου, και το φως του ηλιου εσται επταπλασιον εν τηι ημεραι, οταν ιασηται
Κυριος το συντριμμα του λαου αυτου, και την οδυνην της πληγης σου ιασεται.9
Βουλονται τινες των εξηγητων την των προκειμε- νων διανοιαν αποφερεσθαι δειν
επι τον της συντε- λειας του αιωνος καιρον. Τοτε γαρ, φασιν, εν προσ- θηκηι φωτος,
και αυτα γενησονται τα στοιχεια, τα φωτιζειν πεφυκοτα. Ἀλλ' ευρησομεν το Γραμμα
λεγον το ιερον, οτι "6Σκοτισθησεται μεν ο ηλιος το τηνικαδε, και η σεληνη ου δωσει
το φως αυτης."6 Πεσουνται δε και τα αστρα ως πιπτει φυλλα απο συκης. Παρεντες
δη ουν το ουτω χρηναι νοειν, μαλλον εκεινο φαμεν. Ου γαρ οτι τοις στοιχειοις
προσθηκη φωτος εσται, φησι. Σεληνην δε μαλλον ονομαζει τους εν φωτι τωι της
σεληνης διατριβοντας, και οιον νοθως τε και μετριως κατηυγασμενους. Ουτοι δ' αν
ειεν οι κατ' ανθρωπον εμφυτωι τε και τηι εν ημιν φρονησει μονηι διαζηιν ειωθοτες,
ουπω γε μην τον ανωθεν κατα- πλουτησαντες φωτισμον, οποιοι τινες εισιν οι ουπω
τον φυσει και αληθως οντα Θεον εγνωκοτες, αλλ' ως εν νυκτι μενοντες, πλην
μετριαν εχοντες αυγην, ην κατεβαλετο τηι ανθρωπου φυσει Θεος, εξ αυτης της
κατασκευης. Ουτοι το της αληθους θεογνωσιας δεξα- 70.688 μενοι φως, ουχ ως εν
νυκτι μενουσιν ετι βραχυ τε και σεληναιον εχοντες φως, αλλ' ως εν ημεραι λοιπον
ακτινα βλεποντες την ηλιακην. Οι δε γε οντες ως εν ημεραι και οιον ηλιωι
καταλαμπομενοι, δια γε του τον φυσει Θεον ειδεναι, πολλαπλασιονα τον επι τουτωι
ληψονται φωτισμον. Τοιουτοι τινες ησαν οι νομοΐστο- ρες, εχοντες μεν ωσπερ εις
νουν ηλιακης ακτινος απαυγασμα, κατα γε φημι το ειδεναι τον των ολων
∆ημιουργον και Κυριον. Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν. Ουπω γεμην συνιεσαν
ακριβως τον νομον. Ἐπιλαμψαντος δε του Χριστου, προκοπτουσης αυτοις της
γνωσεως επι το αμεινον, και θεωρουμενου λοιπον του νομου πνευματικως,
μονονουχι και επταπλασιον εσται το ον εν αυτοις του ηλιου φως. Ἥλιος γαρ δικαιοσυνης, ο των ολων Θεος και υπαρχων, και νοου- μενος, και αυτος ων η πασα
σοφια. Ἔλαμψε δε δια του νομου τοις εξ Ἰσραηλ. Ἐξεκομισε γαρ ως εξ αχλυος
αρχαιας της εν Αιγυπτωι πλανης. Νοησαι τε και ομολογειν παρεσκευασεν οτι δη
μονος αυτος ειη ο των ολων Θεος και Κυριος. Ἀλλ' εσται ταυτα, φη- σιν, οταν
ιασηται Κυριος το συντριμμα του λαου αυτου, και την οδυνην της πλανης σου
ιασεται. Συν- τετριμμενους γαρ ημας, και εν οδυνηι πληγης οντας· επηιρτητο γαρ ο
του κολαζεσθαι φοβος Ἕλλησι τε και Ἰουδαιοις· ιασεται Χριστος. Ἦμεν δε τροπον
 
 

252

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινα παρειμενοι τον νουν, και αδρανη, και εκλυτον εις τα της δικαιοσυνης εργα την
διανοιαν εχοντες. Ἀλλ' ου μεμενηκαμεν εν τουτοις. Ἐχαρισατο γαρ την ακεσιν ο
των ολων Θεος, απεφηνε δε και νοσου της αρχαιας απηλλαγμενους και
ευσθενεστατους αγαν, εις παν οτιουν των αρεσκοντων και πιστει τηι εις Χριστον
δεδικαιωμενους· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
{1ΤΟΜΟΣ Γʹ.}1
9Ἰδου το ονομα Κυριου δια χρονου ερχεται πολ- λου, καιομενος ο θυμος
μετα δοξης· το λογιον των χειλεων αυτου, λογιον οργης πληρες· και οργη του
θυμου αυτου ως πυρ εδεται. Και το πνευμα αυτου ως υδωρ εν φαραγγι συρον, ηξει
εως του τραχηλου και διαιρεθησεται του εθνη ταραξαι επι πλανησει ματαιαι, και
διωξεται αυτους πλανησις ματαια, και ληψεται αυτους κατα το προσωπον αυτων.9
Ἑπταπλασιον εσεσθαι του ηλιου το φως τοις εις Χριστον πιστευουσιν ευ μαλα
διειρηκως, κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον αν ιασηται το συντριμμα του λαου
αυτου, προσεπαγει χρησιμως, οτι και κατα του συντριψαντος Σατανα, και των συν
αυτωι δαιμονιων ο θειος εσται θυμος. Ου γαρ εμελλον ακαταληκτον ηξειν την καθ'
ημων τυραννιδα, και ακατασειστον την ισχυν, επιλαμψαντος μαλιστα τωι των
ανθρωπων γενει του παντων Σωτηρος Χριστου. Γεγονε δε της προφητειας ο λογος,
ουχ οιον γυμνος τε και αναμ- φιεστος, κατεσκιασμενος δε μαλλον και βαθυς. Ἐσχηματισται μεν γαρ ως περι των Ἀσσυριων, οι πε- πορθηκασι μεν την Ἱερουσαλημ,
ειλον δε απασαν την Ἰουδαιαν, και δορυληπτον εχοντες τον ηγαπη- μενον Ἰσραηλ,
υπενοστησαν εις την εαυτων, μονον- ουχι της θειας δοξης κατορχουμενοι, και
οιηθεντες οτι και ουχ εκοντος Θεου κεκρατηκασι των προσκυ- 70.689 νουντων
αυτωι. Και γουν ο Ῥαψακης τοις εν τωι τει- χει προσπεφωνηκε λεγων, "6Μη απατατω
υμας Ἐζε- χιας λεγων, οτι ρυσεται ο Θεος Ἰσραηλ εκ χειρος μου. [Μη ρυομενοι
εῤρυσαντο οι θεοι των εθνων εκαστος την εαυτου χωραν εκ χειρος μου;]"6
Καταλαζονευσαμενοι τοινυν και πολλα πεφλυαρη- κοτες κατα της αῤρητου δοξης
αλοιεν αν οι περι ων ο λογος. ∆ιατελεσαντος δε του Ἰσραηλ εν αιχμα- λωσιαι και εν
δουλειαι τηι παρ' αυτοις ετος εβδομη- κοστον, εξειλετο παλιν και σεσωκεν ο των
ολων Θεος. Ἀνεκομισε γαρ εις την Ἰουδαιαν, ηγουμενων το τηνικαδε Ζοροβαβελ
του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα, και μεντοι και Ἰησου του ιερεως του μεγαλου. Ουκουν δοκει μεν πως της προφητειας η δυνα- μις, το γε ηκον εις τουμφανες
των συμβεβηκοτων τοις Χαλδαιοις και τηι Βαβυλωνι ποιεισθαι μνημην. Αι δε
αληθεις των ειρημενων εννοιαι κατα του νοη- του γεγονασιν Ἀσσυριου, τουτ' εστι,
του Σατανα, προς ον ειρηται παρα Θεου· Ὃν τροπον ιματιον εν αιματι πεφυρμενον,
ουκ εσται καθαρον, ουτως ουδε συ εσηι καθαρος, διοτι την γην μου απωλεσας, και
τον λαον μου απεκτεινας, ου μη μεινηις εις τον αιωνα χρονον, σπερμα πονηρον.
Ἑτοιμασον τα τεκνα σου σφαγηναι ταις αμαρτιαις του πατρος σου, ινα μη
αναστωσι, και την γην κληρονομησωσι, και εμπλησωσι την γην πολεμου, και
επαναστησομαι αυτοις, λεγει Κυριος Σαβαωθ, και απολω αυτων ονομα, και
καταλειμμα, και σπερμα. Ἥξει τοινυν δια χρονου πολλου το ονομα Κυριου, φησι.
Και ει μεν ιστορικως τις ελοιτο νοειν, δι' ετων εβδομη- κοντα κατηλεησεν ο Θεος
τον Ἰσραηλ. Ει δε δη την εσω και κεκρυμμενην των εννοιων διαξοι τριβον, εισδεξεται κατα νουν, οτι πλειστον μεν διατετελεκε χρο- νον ο της αμαρτιας ευρετης, της
εαυτου δυστροπιας τον ζυγον επιτιθεις απασι τοις επι της γης, ωστε και ιδιους
αποφηναι προσκυνητας, και τοις της αμαρ- τιας εγκαταδησαι βροχοις. Ἀλλ'
επεφανεν ημιν ο μονογενης του Θεου Λογος δια χρονου πολλου, και γεγονε
 
 

253

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καιομενος ο θυμος μετα δοξης, και το λογιον των χειλεων αυτου λογιον οργης
πληρες. Κυρος μεν γαρ ο Καμβυσου, Θεου παροτρυνοντος, και εξαν- ισταντος εις
μαχην, κατεστρατευσε της Χαλδαιων, ειλε τε κατα κρατος την Βαβυλωνιων, και
οιον οργη και πυρ γεγονεν αυτοις, παντας γαρ ωσπερ κατεδη- δοκε, και αφορητον
εχων την εφοδον, ως υδωρ εν φαραγγι συρον ωφθη τοις αυτοθι, και θορυβου και
ταραχης ενεπλησε παντα τα Χαλδαιων εθνη, κατ- εγνωσμενα δικαιως επι πλανησει
ματαιαι. Ὠηθησαν γαρ, ως εφην, οτι και ακοντος Θεου κατεκρατησαν της Ἰουδαιας.
Κατελαβε τοινυν αυτους η ματαια πλανησις. Ἐπενηνεκται γαρ αυτοις παρα Θεου τα
εξ ακρατου θυμου, και ταις σφων αυτων διολωλασι δυσσεβειαις· αυτο δη τουτο
πεπονθοτα, και τον αρ- χεκακον δρακοντα κατιδοι τις αν. Γεγονε γαρ αυτωι 70.692
το λογιον Κυριου, λογιον οργης πληρες. Προσετατ- τοντο γαρ εις την αβυσσον
απελθειν, αυτος τε και αι συν αυτωι δυναμεις πονηραι. ∆εδαπανηνται δε ωσπερ και
υπο πυρος, και ως εξ υδατος πολλου κατασυρομεναι τηι δυναμει του πνευματος εν
τοις κατωτατω μυχοις. Συνεταραχθησαν γαρ επι πλανη- σει και αυται ματαιαι. Ἔφη
μεν γαρ, οτι Γην οικου- μενην ολην καταληψομαι τηι χειρι ως νοσσιαν, και ως
καταλελειμμενα ωα αρω, και ουκ εστιν ος διαφευ- ξεται με η αντειπει μοι. Ὠηθη δε
οτι Θεος εστι κατα αληθειαν, και την μονωι πρεπουσαν τωι παντων ∆η- μιουργωι
δοξαν εις εαυτον μεταθεις διηνεκως ενομισε δυνασθαι κρατειν των επι της γης.
Ἐταραχθησαν τοινυν επι πλανησει ματαιαι κατεγνωσμενοι, και κατεληφθησαν υπ'
αυτης. ∆ικη γαρ αυτοις, και θυ- μος και κολασις επηνεχθησαν, και ταυτης ενεκα της
αιτιας. 9Μη δια παντος δει υμας ευφραινεσθαι και εισπορευεσθαι εις τα αγια μου
διαπαντος ωσει εορταζοντας, και ως ευφραινομενους εισελθειν μετα αυλου εις το
ορος Κυριου προς τον Θεον του Ἰσραηλ;9
Ἔφην οτι κατακρατησαντες της
Ἰουδαιων χωρας οι Βαβυλωνιοι κατεχορευον των εαλωκοτων, και αυτον που ταχα
τον θειον διαγελωντες ναον ανοσιωτατα διετε- λουν. Ἀλλ' ηλωσαν και αυτοι· και
τινα τροπον, ουκ ασυμφανες. Ὦ τοινυν Ἀσσυριοι, φησι, μη εν παντι καιρωι
κατευφραινεσθαι των εμων οφειλετε προσκυ- νητων, και πανηγυρεως αφορμην
ποιεισθαι, εξειργον- τος ουδενος εισπορευεσθαι εις τα αγια μου, και μετα αυλου και
κιθαρας; Και ταυτι μεν ιστορικως. Προς δε γε τον Σαταναν και τους τα αυτου
φρονουντας ει λεγοιτο, τοιονδε τι νοησεις· Εις μακρους ηυφραινετο χρονους της
αῤρητου δοξης κατεπαιρομενος, και συνθραυων αγιους, και τοις της δικαιοσυνης
εργαταις αγριως αντιταττομενος, και οιον καταμιαινειν επι- χειρων τα αγια του
Θεου, εορτην τε και θυμηδιαν το χρημα ποιουμενος, και τοις πλεονεκτουμενοις
Χριστου
επιγαν- νυμενος. Ἀλλ' εκπεπτωκε των τοιουτων ο δειλαιος,
κατωθησαντος εις το παρ' ελπιδα, και της καθ' ημων αποσοβησαντος τυραννιδος.
Πεπαυται τοι- νυν αυτου πασα θυμηδια, και ευφροσυνη· εστησε την καθ' ημων
χορειαν, και εις παν τουναντιον μεταπε- φοιτηκε των πραγματων η φυσις. Ἡμεις
μεν γαρ τερψιν και τρυφην πεποιημεθα την δια Χριστου σω- τηριαν, και την εν
πιστει δικαιωσιν, και τον δια του Πνευματος αγιασμον. Ὁ δε του καταρχειν
διημαρτηκως εν ακαταληκτοις εστι δυσθυμιαις, και της εαυτου δυναστειας
κατολοφυρεται την καταστροφην. 9∆ια γαρ φωνης Κυριου ηττηθησονται Ἀσσυριοι, τηι πληγηι ηι αν παταξηι αυτους. Και εσται αυτωι κυκλοθεν οθεν ην αυτων η ελπις
της βοη- θειας, εφ' ηι αυτος επεποιθει· αυτοι μετα αυλων και κιθαρας πολεμησουσιν
αυτον εκ μετα- βολης.9 Το, δια φωνην Κυριου, φησιν, αντι του, κελευοντος του
Κυριου. Και γαρ ηττηθησαν οι Ἀσσυριοι, και
υπο πληγην γεγονασι την
επενηνεγμενην αυτοις, Κυρου και Περσων και Μηδων καταδηιουντων, ως εφην,
και ηιρηκοτων αυτους κατα κρατος και βου- λησιν Θεου. Ἀλλ' ησαν προ τουτων επ'
αυτοις * την ελπιδα του δυνασθαι κατορθουν το κατακρατειν ευ- κολως, ων αν
ελοιντο χωρων και λαων. Αυτοι τοινυν, φησιν, εκεινοι, εφ' οις ην τοις Βαβυλωνιοις
 
 

254

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

η της
70.693 επικουριας ελπις, μονονουχι μεταβολην, και αναχυσιν την εις παν
τουναντιον πεπονθοτων αυτοις των πραγ- ματων, μετα κιθαρας και αυλων, τουτ'
εστι, χαιροντες τε και εορταζοντες πολεμησουσιν αυτωι. Τουτο δ' αν ορωιτο γεγονος
επι γε τωι Σαταναι και της των ακα- θαρτων πνευματων αγελης. Ειχον μεν γαρ εν
τωιδε τωι κοσμωι μυριους τε οσους, μαλλον δε και αναρι- θμητους προσκυνητας,
αλλα δια φωνης Κυριου, τουτ' εστι, δια κηρυγματος Χριστου, γεγονασιν υπο πληγην και ηττηθησαν, και ους προσεδοκησαν εχειν επικουρουντας εαυτοις, ουτοι
παραδοξως εις παν τουναντιον υπομειναντες την μεταβολην. Κεκληνται γαρ δια
πιστεως και πεπολεμηκασιν αυτοις. Καθ- ηιρηνται γαρ τεμενη, κατεσεισθησαν
βουνοι, και πλη- θυς ακαθαρτων δαιμονων δεδαπανηνται πυρι, και του παλαι
κρατουντος κατεγνωκοτες, Θεον τον φυσει και αληθως Βασιλεα και Κυριον
επεγραψαντο. Και πεποιηνται περι πολλου το δια πασης αρετης τον ευδοκιμον
αληθως και εξαιρετον επιτηδευειν βιον, το εν φαυλοτητι ζηιν ριπτουντες ως
απωτατω. 9Ου γαρ προ ημερων απαιτηθησηι; Μη και σοι ητοιμασθη βασιλευειν;
Φαραγγα βαθειαν, ξυλα κειμενα, πυρ, και ξυλα πολλα. Ὁ θυμος Κυριου, ως φαραγξ
απο θειου καιομενη.9
Πολεμηθησεσθαι τον Ἀσσυριον, αφ' ων ην εικος και
επικουρεισθαι μαλλον προσδοκαιν, και οτι τα παντος επεκεινα κακου πεισεται
λεγων, αναγκαιως επιφερει και ταυτα. Ἐπειδη γαρ μακρους αυτοις χρονους
ανεξικακησας οραται, και μολις επενεγκων αφορητα πεπλημμεληκοσι τας δικας,
απολογειται τροπον τινα, και φησιν· Ου γαρ προ ημερων απαι- τηθησηι. Ἀνεξικακει
μεν γαρ ο των ολων Θεος, και τοις πταιουσιν επιδαψιλευεται την χρηστοτητα, η
ταχα πως αυτοις μετατεθειεν αι γνωμαι προς τα αμεινω, και μετανοειν ηιρημενοι,
την οφειλομενην αυτοις διαδιδρασκωσι κολασιν. Ουδενος δε τουτων γεγενημενου,
λοιπον επαγει τα εξ οργης, ου προ ημερων τουτο πραττων, αλλ' ως εν καιρωι λοιπον
και οιον εις μετρον ελθουσης, το οτι μαλιστα πρε- πον τηι γαληνοτητι και
φιλανθρωπιαι του παντων κρατουντος Θεου. Ουκουν, ω Ἀσσυριε, φησι, γεγονα σοι
χρηστος, και μακροθυμος. Ου γαρ προ ημερων απαιτηθησηι. ∆ηλον δε οτι τας εφ' οις
εις τους εμους πεπαρυνηκας δικας. Τοιουτον εστι το προς τον μα- καριον Ἀβρααμ
ειρημενον· "6Ουδεπω γαρ αναπεπλη- ρωνται αι αμαρτιαι των Ἀμωῤραιων εως του
νυν."6 Ἀλλα και ο μακαριος προφητης Ζαχαριας γυναια τεθεασθαι φησι,
πτερυγωθεντα μεν εποπος δικην, αποφεροντα δε το μετρον, και ως εν ειδει
γυναικος καθημενην εν μεσωι την αμαρτιαν. Συμμετρει γαρ ο νομοθετης τοις
εκαστου πλημμελημασιν αναλο- γως τας δικας. Ἀλλ' ωιηθης, ω Ἀσσυριε, φησιν, οτι
και σοι ητοιμασθη το διηνεκως βασιλευειν, ητοι δυ- νασθαι κρατειν, και ακραδαντον
εχειν την κατα παντων πλεονεξιαν; Ἀλλ' εσφαλης τ' αληθους· κλη- ρονομησεις γαρ
μαλλον φαραγγα βαθειαν, και ξυλα κειμενα, και πυρ. Ἔσται γαρ ουτως επι σε και
επι 70.696 τους σους ο θυμος Κυριου. Φαιην δ' αν, οτι ταυτι δη μαλιστα πρεποι αν
και αυτωι λεγεσθαι τωι Σαταναι. Πεπλεονεκτηκε μεν γαρ την συμπασαν γην *
επιλαμ- ψαι Χριστον. Ἐπειδη δε Θεος και Κυριος επεφανεν ημιν, απεσοβηθη μεν οια
τις παγχαλεπος θηρ της των πιστευσαντων αγελης, κατυχετο δε και εις ᾅδου πυρ
εκει κληρονομησων, και φλογας. Ἔσται γαρ αυτωι ο θυμος Κυριου ως φαραγξ υπο
θειου καιο- μενη. Ουκουν ου προ ημερων απηιτηθη, καιρου δε λοιπον εις τουτο
καλουντος αυτον· ου γαρ ητοιμασθη βασιλευειν και αυτωι διηνεκως, καθαπερ
αμελει και τωι παντων Σωτηρι Χριστωι· ωι δη προ υμων πρεποι αν λεγεσθαι το δια
φωνης του ∆αβιδ· "6Ὁ θρονος σου, ο Θεος, εις τον αιωνα του αιωνος· ραβδος
ευθυτητος η ραβδος της βασιλειας σου."6 9Ουαι, οι καταβαινοντες εις Αιγυπτον επι
βοη- θειαν, οι εφ' ιπποις πεποιθοτες, και αρμασιν· εστι γαρ πολλα και εφ' ιπποις
πληθη σφοδρα. Και ουκ ησαν πεποιθοτες επι τον Ἅγιον του Ἰσραηλ, και τον Θεον
ουκ εζητησαν. Και αυτος σοφως ηγαγεν επ' αυτους κακα, και ο λογος αυτου ου μη
 
 

255

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αθετηθηι, και επαναστησεται επ' οικους ανθρωπων πονηρων, και επι την ελπιδα
αυτων την ματαιαν. Αιγυπτιον ανθρωπον και ου Θεον, ιππων σαρκας, και ουκ εστι
βοηθεια.9 Μεμαθηκως ο προφητης τα τοις Ἀσσυριοις συμβησομενα κατα καιρους,
και οτι Περσων και
Μηδων καταδηιουντων αυτοις την χωραν πανολεθρει
καταφθαρησονται, Θεου δηλονοτι κατεξανισταντος
αυτοις τον Κυρον, εις
αναμνησιν ερχεται της απει- θειας των εξ Ἰσραηλ. Ειλε μεν γαρ την Ἰουδαιαν ο
Βαβυλωνιος, και αυτην δε την αγιαν πολιν, φημι δη την Ἱερουσαλημ, απεκομισε τε
τον Ἰσραηλ αιχμ-αλωτον, ειτα τοις περιλελειμμενοις κατα την Ἰουδαιαν εδιδου
Θεος τον ελεον. Ἐπειδη δε ηθελον μεταφοιτη- σαι προς Αιγυπτιους δεδιοτες μη αρα
πως και εισαυθις αυτοις ο παρα των Ἀσσυριων επενεχθειη πολεμος, προσεταττεν ο
σωζειν δυναμενος, δια φωνης Ἱερεμιου, μη καταβαινειν αυτους εις την Αιγυπτιων.
Ἐπειδη δε και μετα τουτο γεγονασιν απειθεις, ωιηθησαν δε οτι διασωσει μαλλον
αυτους η ανθρω- πων επικουρια, πεπτωκασιν εν Αιγυπτωι, και αρδην απαντες
απολωλασι. Ταλανιζει τοινυν αυτους ο προ- φητης· Ουαι γαρ, φησιν, οι
καταβαινοντες εις Αιγυ- πτον επι βοηθειαν. Ἐθαρσησαν γαρ ουχι δη μαλλον τωι
παντα ισχυοντι Θεωι, αλλ' εφ' ιπποις και αρμασι· πλειστα γαρ ην εν Αιγυπτωι. Ἀλλα
σοφος ων ο των ολων Θεος ηγαγεν επ' αυτους κακα, και ο λογος αυτου ου μη
αθετηθηι. Ἔφη γαρ δια φωνης Ἱερεμιου προς αυτους τα υποτεταγμενα. Ουκουν επ'
οικους ανθρωπων αναστησονται πονηρων, των καταπε- φευγοτων εις Αιγυπτον
δηλονοτι και επι την ελπιδα αυτων την ματαιαν. Ειλοντο γαρ επικουρον, φησιν,
Αιγυπτιον ανθρωπον, και ου Θεον, ιππων σαρκας. Ἐμφαντικωτατα δε φησιν ο
προφητης, των εξ Ἰσραηλ ελεγχων το αμαθες. Τι γαρ εστιν ιππος η οτι μονη σαρξ;
Ποια δε σαρκος η δυναμις, της ουτως ασθενους και υποκειμενης τηι φθοραι; Τοιουτον
τι φησι και ο 70.697 προφητης Ἱερεμιας· "6Ἐπικαταρατος, ος την ελπιδα εχει επ'
ανθρωπον, και στηρισει σαρκα βραχιονος αυτου, και απο Κυριου αποστηι η καρδια
αυτου."6 "6Ἀγαθον γαρ αληθως το ελπιζειν επι Κυριον, η ελπιζειν επ' ανθρωπον."6
9Ὁ δε Κυριος επαξει την χειρα αυτου επ' αυ- τους· και κοπιασουσιν οι βοηθουντες,
και αμα παντες απολουνται.9 Ἐπει γαρ Αιγυπτιοι την αλαζονα και αγερωχον
οφρυν υψουντες, εδεχοντο μεν τους εξ Ἰσραηλ, ᾤοντο δε οτι των παρα σφισι
ψευδωνυμων θεων η δυναμις εν αμεινοσιν εστι του των Ἑβραιων Θεου, δεδονται
και αυτοι τοις Βαβυλωνιοις· κεκρατηκασι γαρ της χωρας, και συνδιολωλασι τοις
οικουσιν αυ- την, οι αυτοθι κατειλημμενοι των εξ Ἰσραηλ. Ταυ- τηιτοι φησιν επαξειν
αυτοις την χειρα τον Κυριον, και οτι παντη τε και παντως κοπιασουσι, τουτ' εστιν,
ατονησουσιν, οι την αμαχον αυτοις επικουριαν υπισχνουμενοι, και αμα παντες
απολουνται. 9Ὅτι ουτως ειπε μοι Κυριος· Ὃν τροπον εαν βοησηι λεων, η σκυμνος
επι τηι θηραι, ηι ελαβε, και κραξηι επ' αυτης, εως αν εμπλησθηι τα ορη της φωνης
αυτου, και ηττηθησαν, και το πληθος του θυμου επτοηθησαν· ουτω καταβησεται
Κυριος επιστρατευσαι επι το ορος Σιων, επι τα ορη αυ- της. Ὡς ορνεα πετομενα,
ουτως υπερασπιει Κυριος υπερ Ἱερουσαλημ, και εξελειται, και περιποιησεται, και
σωσει.9 Προσεῤριψε μεν ο προφητης μεταξυ την επιπληξιν, την επι γε, φημι, τοις
καταβαινουσιν εις Αιγυπτον, και μην και επικουρον εχειν ελομενοις Αιγυπτιον
ανθρωπον, και ου Θεον. Ἔφη δε οτι συνδιολουνται τοις επαμυνειν υπισχνουμενοις.
Ειτα παλιν ανακο- μιζει προς το εν αρχαις τον λογον· ειπων γαρ, οτι φαραγγα
βαθειαν κληρονομησουσιν οι Ἀσσυριοι, προαφηγειται σαφως, οτι και επικουρησει
Θεος τοις ευσεβομενοις αυτον, και υπεραθλησει των κατα την Ἰουδαιαν, εφαλειται
δε ουτω τοις αδικειν εθελουσιν αυτην, καθαπερ αμελει και λεων επι θηραι μεγα τι
και εξαισιον τοις ανθεστηκοσιν επιβρυχωμενος. Φασι γαρ τουτο το θηριον, λιμου
κατεξανιστωντος αυτο προς το δειν, η βοων αγελαις, ηγουν ετεροις των θρεμματων
επιπηδαιν, προκαταπτοειν αυτα δεινωι και φοβερωτατωι βρυχηματι, και αφορητον
 
 

256

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιεισθαι τοις
ποιμεσι την εφοδον. Ουτως, φησι, καταβησεται Κυ- ριος
επιστρατευσαι επι το ορος το Σιων, τουτ' εστι, την Ἱερουσαλημ, επι τα ορη αυτης. Ὡς
ορνεα πετο-μενα, ουτως υπερασπιει Κυριος υπερ Ἱερουσαλημ. Νεοττοκομουσι μεν
γαρ εν τοις ορεσι πτηνα, και εν τοις δασεσι των φυτων διαπηγνυνται καλιας. Ει δε
δη τις ετερος ορνις η οφις αποσυλησαι βουλοιτο των νεοττων, υπερμαχεται δεινως
η τεκουσα αυτους, και της ενουσης αυτηι φιλοστοργιας την δυναμιν καθιστη- σιν
εναργη, περιιπταμενη τε και τρυζουσα και μο- νονουχι πλειστην οσην του παραλυειν
εθελοντος ποιουμενη την καταβολην. Ουτω, φησιν, ο των ολων
Κυριος,
υπερασπιει της Ἱερουσαλημ, και εξελειται, και περιποιησεται, και σωσει. Γεγονε δε
ταυτα πε- 70.700 πορθημενης της Βαβυλωνος, Κυρου τε ανεντος της αιχμαλωσιας
τον Ἰσραηλ. Ὑπενοστησεν μεν γαρ, την παρ' αυτοις βασιλειαν διεποντος Ζοροβαβελ
του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα, ιερατευοντος δε του Ἰησου του Ἰωσεδεκ του
ιερεως του μεγαλου. Ἐπειδηδε ανατειχιζειν ηθελον την Ἱερουσαλημ, επεφυοντο
μεν των ομορων τινες διακωλυειν εθελοντες· νενικηκε δε ουδεις, Θεου νευρουντος
τον Ἰσραηλ. Γεγονε δε τοιαυτη και εφ' ημας της του Σωτηρος ημων επι- κουριας
δυναμις. Ειλε μεν γαρ αιχμαλωτους απαν- τας ο νομισθεις ειναι Θεος του αιωνος
τουτου· αλλ' επεπηδησεν αυτωι Χριστος οια τις λεων, η σκυμνος λεοντος, και
κατηργηκεν αυτον τωι ρηματι της δυνα- μεως αυτου. Κυριος εστι Σαβαωθ. Και
επεστρατευ- σεν επι το ορος Σιων, τουτ' εστιν, υπερηγωνισατο της νοητης Σιων,
ητις εστιν Ἐκκλησια Θεου ζωντος, και ωσπερ τινα καλιαν ιδιαν σεσωκεν ευσθενως.
Ὁ μεν γαρ της αμαρτιας πατηρ εκ πολλης αγαν υπεροψιας εφασκε· Την οικουμενην
ολην καταληψομαι τηι χειρι ως νοσσιαν· και ως καταλελειμμενα ωα αρω, και ουκ
εστιν ος διαφευξεται με, η αντειπηι μοι. Ὁ δε γε των ολων Σωτηρ και Κυριος
συνηγαγε τους πιστευσαντας εις αυτον, ον τροπον επισυναγει ορνις τα νοσσια
εαυτης υπο τας πτερυγας, και απασης εξω τεθεικεν επιβουλης. Ἐξειλετο γαρ, και
περιεποιησεν εαυτωι την συμπασαν γην, και σεσωκε την υπ' ουρανον.
9Ἐπιστραφητε, οι την βαθειαν βουλην βου- λευομενοι, και ανομον.9 Του Θεου
λεγοντος, ως επιστρατευσει μεν επι το ορος Σιων, εφαλειται δε τοις αδικουσι τον
Ἰσραηλ,
ητοι τους πιστευοντας εις αυτον, αλκιμωτατου λεοντος
δικην,
προσεπαγοντος δε, οτι και υπερασπιει, και περιποιησεται, και σωσει· παλιν ο
προφητης κατα- κεκραγε των πιστευειν ουκ ανεχομενων, οτι πανσθε- νης εστιν η
του Θεου δεξια, και σωσει ραιδιως, ους αν ελοιτο παρ' εχθρων. Ὦ τοινυν, φησιν, οι
την ουτως αισχραν και βδελυρωτατην απιστιαν νενοση- κοτες, οι τον των ολων
καταλελοιποτες Θεον, και τας εξ ανθρωπων επικουριας ασυνετως ερανιζομενοι, και
την επι τουτωι σκεψιν ανομον τε και καταγελαστον, ουκ οιδ' οπως, τετιμηκοτες,
επιστραφητε προς Θεον, βουλευσασθε τα αμεινω, λεγετε και υμεις· "6Κυριε ο Θεος
των δυναμεων, μακαριος ανθρωπος ο ελπιζων επι σε."6 9Ὅτι τηι ημεραι εκεινηι
αφελουνται οι ανθρωποι τα χειροποιητα αυτων τα αργυρα, και τα χρυσα, α
εποιησαν αι χειρες αυτων, και πεσειται Ἀσ- σουρ. Ου μαχαιρα ανδρος, ουδε μαχαιρα
ανθρω- που καταφαγεται αυτον, και φευξεται ουκ απο προσωπου μαχαιρας. Οι δε
νεανισκοι εσονται εις ηττημα, πετραι γαρ περιληφθησονται, ως χαρακι, και
ηττηθησονται· ο δε φευγων αλωσεται.9 Ἐπανεισι και νυν ο λογος επι τον αυτωι
προτεθεν- τα σκοπον. Ὑπερασπιει μεν γαρ, φησιν, ο Κυριος της Ἱερουσαλημ, τουτ'
εστιν, υπεραθλησει της εαυτου Ἐκκλησιας, ητις εστιν η πολις αυτου. Και εξελειται
τους εις αυτον πιστευοντας, και εαυτωι περιποιησει τουτους, και ιδιον καταλογιειται
κληρον αυτους, και προς γε τουτωι και σωσει. Τινα δε τροπον; Ἀπαλλα- 70.701
ξουσι γαρ εαυτους της βεβηλου και βδελυρας ειδωλο- λατριας, και τοις εργοις των
ιδιων χειρων ουκ ετι λατρευσουσιν, ειτ' ουν ειεν χρυσα και αργυρα, ειτ' ουν και
καθ' ετερον τινα τροπον πολυτελως εκπεποιη- μενα. Προ μεν γαρ της του Σωτηρος
 
 

257

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιδημιας αν- επτοητο περι ταυτα των ανθρωπων το γενος, και οι μεν τηι κτισει
λελατρευκασι, και τοις του κοσμου στοιχειοις την τωι Θεωι πρεπουσαν δοξαν
εκνενεμη- κασι, καθως ο προφητης· Το αργυριον αυτων, και το χρυσιον αυτων
εποιησαν εαυτοις ειδωλα. Ἐπιλαμ- ψαντος δε του Χριστου των ουτως αισχρων και
μυ- σαρων εγκληματων ελευθερα γεγονεν η συμπασα γη. Καθηιρηνται γαρ τεμενη,
και βωμοι, και τα χειρο- ποιητα, και γεγονεν εκποδων η παλαι του Σατανα, πασαν
την γην καταμιαινουσα πλανη. Ἀνηιρημενων δη ουν των χειροποιητων, φησιν,
συνδιολειται τηι πλανηι και ο ταυτης ευρετης, τουτ' εστιν, ο Σατανας ο νοητος
Ἀσσουρ, ηγουν ο Ἀσσυριος. Πεσειται γαρ ουκ ανδρος μαχαιραι πληττομενος, και
δειλαιος εσται, κατοιχησεται γαρ εις ᾅδου ταις αλλαις ομου δυναμεσι πονηραις.
Τουτι γαρ ημιν υπεμφαινει λεγων· Οι δε νεανισκοι εσονται εις ηττημα, τουτ' εστιν,
Οι ισχυροι και κρατουντες εκ πλεονεξιας των επι της γης, ητ- τηθησονται και
πεσουνται. Πως η τινα τροπον; Πε- τραι γαρ περιληφθησονται ως χαρακι. Πετραν εν
τουτοις ημιν την αῤρανη και αθραυστον του Σωτηρος δυναμιν ονομαζει. Ουκουν τηι
θειαι δυναμει, καθαπερ τινι πετραι συνειλημμενοι, και ως χαρακι, ητοι χα- ρακωσει,
και περιβοληι, παραχωρησουσι το νικαιν, και ουκ αν τις αυτων διαφυγοι. Ἀλωσεται
γαρ παντη τε και παντως, καν ει τις ελοιτο τουτο δραιν. Σημαινει γαρ, οιμαι, τουτο
το, Ὁ δε φευγων αλωσεται. Τις ουν αρα λοιπον εξ αυτων ο σωζομενος, ει
περιληφθησον- ται μεν ως χαρακι τηι πετραι, φυγης δε αυτοις ουδεις το συμπαν
δοθησεται τοπος; Κατωρθωκε δε ταυτα του Σωτηρος η δυναμις, καταργησασα μεν
τον Ἀσσουρ, τουτ' εστι, τον Σαταναν, συγκαθελουσα τε τουτωι και τας συν αυτωι
δυναμεις πονηρας, και οιον χαρακι περιβαλουσα, και απρακτους αποφηνασα, και
τοις ᾅδου μυχοις κολασθησομενας εγκαθειργνυσα αυτας.
9Ταδε λεγει Κυριος·
Μακαριος ος εχει εν Σιων σπερμα, και οικειους εν Ἱερουσαλημ. Ἰδου γαρ βασιλευς
δικαιος βασιλευσει, και αρχοντες μετα κρισεως αρξουσι. Και εσται ο ανθρωπος
κρυπτων τους λογους αυτου· και κρυβησεται ως εφ' υδα- τος φερομενου, και
φανησεται εν Σιων, ως ποτα- μος φερομενος ενδοξος, εν γηι διψωσηι.9 Ἀναφανδον
εν τουτοις ο μακαριος προφητης της μετα σαρκος οικονομιας του Μονογενους
αναφωνει το μυστηριον. Μακαριους γαρ εσεσθαι φησι τους κατ' εκεινο καιρου
κατοικησαντας την Σιων· δηλον δε οτι την νοητην, ητις εστιν Ἐκκλησια Θεου
ζωντος. Μα- καριοι γαρ αληθως, και προς γε τουτο ημας αυτος ο
Σωτηρ
πληροφορησει λεγων τοις πιστευσασιν εις αυ- τον· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι
πολλοι προφηται και δικαιοι επεθυμησαν ιδειν α βλεπετε, και ουκ ει- δον, και
ακουσαι α ακουετε, και ουκ ηκουσαν."6 Ὑμων δε μακαριοι οι οφθαλμοι οτι
βλεπουσι, και τα ωτα υμων οτι ακουουσι. Ουκουν οι εσχηκοτες, φησιν, οι- 70.704
κειοτητα την δια πνευματος προς τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, και
καρποφορησαντες εν τηι νοητηι Σιων, και οικειους εσχηκοτες εν Ἱερουσαλημ· ουχ
ετερα δε παρα την Σιων αυτη· τρισμακαριοι τε και εν παντι γεγονασι καλωι.
Ἐσχηκαμεν δε και ημεις οικειους, τους κατα πνευμα δηλονοτι, τους αγιους
μυσταγωγους. Ἰδου γαρ βασιλευς δικαιος βασιλευσει, και αρχοντες μετα κρισεως
αρξουσι. Βεβασιλευκε γαρ ημων ο Χριστος ο δικαιος τε και αμωμος, και δικαιοσυνης απασης βραβευτης, και των υπερ νομον εισ- ηγητης. Ἦρξαν δε και μετα
κρισεως αρχοντες. Το δε, μετα κρισεως, αντι του, κεκρυμμενως, φησιν. Ἔσται γε
μην ο δικαιος βασιλευς ανθρωπος μεν και αδελφος κατα παντα τοις επι της γης·
Θεος γαρ κατα αλη- θειαν. Ὁ γαρ τοι Λογος γεγονε σαρξ, κατα τας Γρα- φας. Ἔσται
δε κρυπτων τους λογους αυτου. Πλειστα γαρ οσα λελαληκεν εν παραβολαις ο
Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ος και δια φωνης του ∆αβιδ αυτο δη τουτο
προανακεκραγει λεγων· "6Ἀνοιξω εν παραβο- λαις το στομα μου, ερευξομαι
κεκρυμμενα απο κα- ταβολης."6 Και ουχι τουτο μονον φησιν, αλλα γαρ και
 
 

258

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρυβησεται, ως αφ' υδατος φερομενου. Ὕδατι φερο- μενωι παλιν, η τοις ποταμιοις
ναμασι ραγδαιως της γης καταχεομενοις, παρεικαζειν εθος τοις ιεροις Γραμμασι
των πειρασμων την εφοδον. Ὅταν τοινυν κατεπιφυωνται, φησιν, αυτων πειρασμοι,
ειεν τε καθαπερ υδωρ φερομενον, αυτος κρυβησεται, τουτ' εστιν, αναλωτος εσται
ταις των πειραζοντων επιβου- λαις. Ἔφη δε που και ο ∆αβιδ περι αυτου, οτι "6Ουκ
ωφελησει εχθρος εν αυτωι, και υιος ανομιας ου προσ- θησει του κακωσαι αυτον."6
Πλειστακις μεν γαρ επ- εβουλευσαν οι των Ἰουδαιων δημοι, παροτρυνοντων εις
τουτο αυτους των τοτε καθηγεισθαι λαχοντων,
Γραμματεων τε φημι και
Φαρισαιων. Ἀλλ' ουκ ην υπομειναι τι των ειωθοτων λυπειν αβουλητως Χρι- στον. Οι
μεν γαρ ελιθαζον, ο δε, καθα φησιν ο μακα- ριος ευαγγελιστης, επορευετο δια μεσου
αυτων, και παρηγεν ουτως, τουτ' εστι, ου πεφροντικως. Ἔσται δε τοις εν Σιων ως
ποταμος φερομενος ενδοξος εν γηι διψωσηι. ∆εδιψηκοσι γαρ τοις εξ εθνων
κεκλημενοις εις επιγνωσιν αυτου, και τον ειδοτα σωζειν ουκ εχουσι λογον, γεγονεν
οια τις ποταμος πλουσιωι καταχεομε- νος ναματι, και προς γε τουτωι και ενδοξος,
τουτ' εστιν, επισημος. Πλειστοι μεν γαρ και ετεροι κεκλην- ται ποταμοι. Και γουν ο
μακαριος ∆αβιδ τους αγιους μυσταγωγους, και τους ανωθεν εξ ουρανου ποτιζοντας
λογον, τους την πιστιν προσιεμενους ποταμοις παρει- καζων εφασκεν· "6Ἐπηραν οι
ποταμοι, Κυριε, επ- ηραν οι ποταμοι φωνας αυτων."6 Ἐξακουστοι μεν γαρ αι των
αγιων αποστολων φωναι. Ἀλλ' ουδεις αυ- των ενδοξος ουτω, καθαπερ αμελει και ο
χειμαῤρους της τρυφης, τουτ' εστι, Χριστος. Παρ' αυτου γαρ και τοις αλλοις απασι
δεδοσθαι φαμεν το επιτηδειως εχειν προς γε το δυνασθαι μυσταγωγειν, και τον
ζωοποιον του Θεου λογον ταις των πιστευοντων ενιεναι ψυ- χαις. 9Και ουκετι
εσονται πεποιθοτες επ' ανθρωποις, 70.705 αλλα τα ωτα δωσουσιν ακουειν· και η
καρδια των ασθενουντων προσεξει του ακουειν, και αι γλωσσαι αι ψελλιζουσαι
ταχυ μαθησονται λαλειν ειρηνην, και ουκετι μη ειπωσιν οι υπηρεται σου, Σιγα. Ὁ
γαρ μωρος μωρα λαλησει, και η καρδια αυτου ματαια νοησει, του συντελειν ανομα,
και λαλειν προς Κυριον πλανησιν, του διαφθειραι ψυχας πεινωσας, και τας ψυχας
τας διψωσας κενας ποιησαι, Ἡ γαρ βουλη των πονηρων ανομα βουλευσεται, και
καταφθειραι ταπεινους εν λο- γοις αδικοις, και διασκεδασαι λογους ταπεινων εν
κρισει. Οι δε ευσεβεις συνετα εβουλευσαντο, και αυτη η βουλη μενει.9 Ἁρμοσειεν
αν ευ μαλα των προκειμενων η δυνα- μις τοις τε εξ εθνων κεκλημενοις δια της
πιστεως, και τοις εξ αιματος Ἰσραηλ. Οι μεν γαρ τοις ψευδ- ωνυμοις λελατρευκοτες
θεοις, ανθρωποις επιθαρση- σαντες, οι γεγονασι παρ' αυτοις δοκησει σοφιας εχοντες
δοξαν, και υποληψιν της εις ακρον ελλογι- μοτητος παρεκομισθησαν εις εκτοπον τε
και κιβδηλον νουν. Πεπλανηνται γαρ και ειρηκασι τωι ξυλωι· Πα- τηρ μου ει συ, και
τωι λιθωι, Συ εγεννησας με· και Θεους επεγραφοντο τους ουκ οντας θεους. Ἰουδαιοι
γε μην τοις καθηγεισθαι λαχουσι προσεσχηκοτες, ου παρεδεχοντο την πιστιν την εις
τον Κυριον ημων Ἰη- σουν Χριστον. Ὤοντο γαρ οι των ιερων Γραμματων οντες
επιστημονες, αμεινον ο αυτοι βεβουλευνται, και ουκ ηγνοηκασι το Θεωι δοκουν και
τοις υπο χειρα λαοις το οτι μαλιστα τελουν εις ονησιν. Ουκετι τοινυν εσονται,
φησιν, επ' ανθρωποις πεποιθοτες, παρεξουσι δε τα ωτα προς γε το δειν τον του
Σωτηρος επακροα- σθαι λογον, και η των ασθενουντων καρδια ποτε λοι- πον
ανδρυνθεισα προς συνεσιν προσεξει του ακουειν, αι δε γλωσσαι αι ψελλιζουσαι,
τουτ' εστιν, αι λαλειν ορθως ουκ ειδυιαι ποτε· ψελλισμος γαρ οιονει πως εστι το
μηδεν μεν δυνασθαι λαλειν των εις δοξαν Θεου, δαπαναιν δε λογους εις υμνολογιαν
των ψευδωνυμων· μαθησονται, φησι, λαλειν ειρηνην. Λαλειν ειρηνην, ουδεν
ετερον εστιν, η δια γλωσσης εχειν Χριστον τε και τα αυτου· και γαρ εστιν αυτος η
ειρηνη ημων κατα τας Γραφας. Ψελλισμος δε τοις εξ Ἰσραηλ, το μη ανεχε-σθαι
λαλειν το Χριστου μυστηριον· αειλογειν δε τον νομον, και τας εν αυτωι σκιας, και *
 
 

259

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδασκαλων. Ἀλλα και ουτοι πεπαυσονται, φησι, και απας αυτοις γενη- σεται λογος
περι Χριστου. Ὅτι δε των αρχαιων ουκ ανεξονται διδασκαλων, διαμεμηνυκεν
ειπων· Και ουκ- ετι ου μη ειπωσι τωι μωρωι αρχειν. Μωροι γαρ ομο- λογουμενως οι
παρ' Ἕλλησι σοφοι· μεμωραται γαρ η σοφια του κοσμου. Μωροι δε και οι των
Ἰουδαιων καθηγηται και διδασκαλοι, το δια της εν νομωι σκιας γραφομενον ουκ
επεγνωκοτες, και τους των αγιων προφητων ου συνιεντες λογους. Ουκ ερουσιν ουν
ετι τωι μωρωι αρχειν, αλλ' ουτε μην οι των μωρων υπ- ηρεται τοις παρ' αυτων
διδασκομενοις ερουσι το, Σιγα. Λελαληκασι μεν γαρ εν Βεελζεβουλ οι εν κοσμωι
σοφοι, και δογματων σκαιων, και ψυχρων, και προς γε τουτωι και ανοσιων
γεγονασιν ευρεται. Ἀλλ' ει τις ελοιτο ταις εαυτων αντιταττεσθαι φλυαριαις, και ως
70.708 εκτοπως γεγενημενας κατακιβδηλευειν αυτας, ανα- πηδωσι τινες των
εκεινοις υπηρετειν ειωθοτων, ανα- φωνουσι τε σιγαιν, αναντιῤρητους ειναι θελοντες
τας εκεινων φωνας. Φασι γουν, οτι τοις Πυθαγορου μαθη- ταις λαλουσιν εσθ' οτε
ψυχρα τε και καταγελαστα, και απιστουμενων παρα πολλων, εθος ην λεγειν τουτο,
Αυτος εφατο, τουτ' εστι, Σιγα, και διδου τωι του δογ- ματος ευρετηι και αβασανιστως
την πιστιν. Ουκετι τοινυν μη ειπωσι, φησιν, οι υπηρεται σου, Σιγα. Λαλησει γαρ ο
μωρος παντως που μωρα, ματαια δε νοησει και η καρδια αυτου, ενα σκοπον εχουσα,
το συντελειν ανομα, και λαλειν προς Κυριον πλανησιν. Πλανησις γαρ και ετερον
ουδεν, οι παρ' Ἕλλησιν υθλοι κατα της του Θεου δοξης συντεθειμενοι, προς το διαφθειραι ψυχας πεινωσας, και τας ψυχας τας διψωσας κενας ποιησαι. Μαθητιωσι μεν
γαρ εσθ' οτε τινες, ειτα προσιεντες εκεινοις ακατασκεπτως ονινανται μεν παντελως ουδεν, δεικνυνται δε μαλλον, καιτοι πεινησαντες και διψησαντες, το μαθειν
που παντως αναγκαιον αυ- τοις και χρησιμον εις σωτηριαν ψυχης· αλλ' η βουλη,
φησι, των πονηρων ανομα βουλευσεται, και εις τουτο βλεπει προς το ψυχας
καταφθειραι εν λογοις αδικοις, και διασκεδασαι λογους ταπεινων εν κρισει. Οι γαρ
της κοσμικης σοφιας ερασται, και των διεστραμμε- νων δογματων υπασπισται,
καταστρατευονται. της διδασκαλιας των αγιων μυσταγωγων, ους και ταπει- νους
ονομαζει, και πασαν τιθενται σπουδην, ωστε διασκεδασαι τους λογους αυτων,
καιτοι γεγονοτας εν κρισει, τουτ' εστιν, ουκ ατημελως, κεκριμενως δε μαλλον, και
εν σοφιαι τηι ανωθεν, και παρα Θεου. Τουτο γαρ, οιμαι, διδασκει προστιθεις, Οι δε
ευσεβεις συνετα εβουλευσαντο, και αυτη η βουλη μενει. Ἤρ- γησε μεν γαρ των εν
κοσμωι σοφων η ευκομπος αθυ- ροστομια. Κεκρατηκε γαρ των ευσεβων η βουλη,
τουτ' εστιν, η μαθησις, ητοι το κηρυγμα. Και ευσε- βεις ειναι φαμεν τους τον θειον
και ευαγγελικον τοις ανα πασαν την γην ιερουργουντας λογον.
9Γυναικες
πλουσιαι, αναστητε, και ακουσατε της φωνης μου· θυγατερες, εν ελπιδι ακουσατε
τους λογους μου, Ἡμερας ενιαυτου μνειαν ποιη- σασθε εν οδυνηι μετα ελπιδος.9
Ἔθος τηι θειαι Γραφηι, και θεοπνευστωι γυναικων προσωπον περιτιθεναι πλειστακις η
πολεσιν, η και κωμαις, αλλα και μητροπολεως ουσης μιας, θυγατε- ρας αυτης τας
ετερας αποκαλειν, καθαπερ αμελει και ο θεσπεσιος ∆αβιδ περι τε της Σιων ητοι της
Ἱερουσαλημ και των περιοικιδων φησιν· "6Ἤκουσε και ηυφρανθη Σιων, και
ηγαλλιασαντο αι θυγατερες της Ἰουδαιας·"6 αει γαρ πως περι μητερα την απα- σων
ηγουμενην εισιν αι μικραι τε και υπ' αυτηι πολεις. Εισκεκομισται τοινυν εν τουτοις
ημιν το αυτου του Σωτηρος προσωπον, ταις της Ἰουδαιας πολεσι συμβουλευον και
λεγον· Γυναικες πλουσιαι, αναστητε, και ακουσατε της φωνης μου. Προτρεπει μεν
ουν εις το ελεσθαι τιμαιν το ευπειθες αυτας, και τους παρ' αυτου προσιεσθαι λογους,
70.709 αυτας
δηλον δε οτι το σωτηριον και ευαγγελικον κηρυγμα· πλουσιας δε
αποκαλει νυνι μαλιστα χρησιμως, ατε δη και πολυανδρουσας ετι, και αμετρητον
εχουσας την των ενοικουντων πληθυν, πλην ουκ εις μακραν εσομενας ερημους και
πενιχροτατας, το γε ηκον, εις το μη- δενα των ενοικουντων εχειν, ει μη τοις αυτου
 
 

260

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεσπι- σμασιν υπενεγκειν ελοιντο τον της εαυτων διανοιας αυχενα. Ὦ τοινυν
γυναικες, φησιν, ω θυγατερες, ακουσατε τους λογους μου εν ελπιδι, τουτ' εστιν,
ουκ αμισθι μαλλον, αλλ' επ' ελπιδι λαμπραι. Τι δη ουν αρα το προσταττομενον;
Μνειαν ποιησασθε, φησιν, ημερων ενιαυτου καθ' ον επεφανεν ο Χριστος, και
ενεκηρυξεν εναργως ταις ανα πασαν την Ἰου- δαιαν πολεσι τε και κωμαις. Ἔφη γαρ
αυτος δια φωνης Ἡσαΐου· "6Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με,
ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με, κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις
αναβλεψιν, αποστειλαι τεθραυσμενους εν αφεσει, ιασασθαι τους συντετριμμενους
την καρδιαν, καλεσαι ενιαυτον Κυριου δεκτον."6 Ἀναστητε τοινυν, φησιν, τουτ'
εστι, διαγρηγορησατε, και ελπιδα καλην προσοικι- σαμεναι κατα νουν μνημονευσατε
των ημερων του ενιαυτου καθ' ον, ως εφην, το παρα του παντων ημων Σωτηρος
Χριστου γεγονε κηρυγμα. Ἐπιταττει δε μη παρειμενως μητε μην αμελως τουτο δραιν,
αλλ' ως εν σπουδηι και μετα φροντιδος· κατορθουται γαρ ουτω τα αγαθα.
9Ἀνηλωται ο τρυγητος, πεπαυται ο σπορος, ουκετι μη ελθηι· εκστητε, λυπηθητε, αι
πεποι- θυιαι, εκδυσασθε, γυμναι γενεσθε, περιζωσασθε τας οσφυας, και επι των
μαστων κοπτεσθε. Ἐπι αγρου επιθυμηματος, και αμπελου γενηματος, η γη του λαου
μου ακανθα και χορτος αναβησε- ται, και εκ πασης οικιας ευφροσυνη αρθησεται.
Πολις πλουσια, οικοι εγκαταλελειμμενοι, πλουτον πολεως και οικους επιθυμητους
αφησουσι. Και εσονται αι κωμαι σπηλαια εως του αιωνος, ευφρο- συνη ονων
αγριων, και βοσκηματα ποιμενων.9 Ὅτι τοις εξ Ἰσραηλ ουκ αζημιον, μαλλον δε
απασης αικιας και συμφορας εσται προξενον το μη βουλεσθαι παρα Χριστου
προσεσθαι λογον, δια- δεικνυσιν εν τουτοις. Ἔμελλον γαρ αι κατα πασαν την
Ἰουδαιαν καταδηιωθησεσθαι πολεις, καταπιμ- πρασης απασας της Ῥωμαιων χειρος,
ως ορασθαι μεν κενανδρους αυτας, καταχερσωθηναι τε και τα εξαιρετα των
χωριων, οιχεσθαι τε προς φυγην τους διαδραναι μολις ισχυσαντας, οικου τε και
πλουτου διαπεσειν, και θηριων ενδιαιτημα την πολυανθρωπον ποτε γενεσθαι
πολιν η κωμην. Ει δε δη τις βουλοιτο και πνευματικην επι τοις προκειμενοις
δεχεσθαι θεωριαν, εκεινο συνησει· Τρυγητον, ως γε οιμαι, και σπορον αποκαλει της
νοητης ευκαρπιας την δυναμιν, καθ' ην εσμεν ευαρεστοι τωι Θεωι, ουχ οιον ακανθαν
την πολυειδη τικτοντες αμαρτιαν, αλλ' ως πιων τε και ευκαρπος γη παρα Θεωι
τιμωμενοι. Ἀποπεπτω- κασι τοινυν της νοητης ευκαρπιας οι ταλανες Ἰου- δαιοι· και
ο νοητος αμπελων ακανθοτοκος γεγονε γη. "6Ἐπεμεινε γαρ, φησι, του ποιησαι
σταφυλην, εποιησε δ' ακανθας."6 Ειρηται δε και δια φωνης του προ- φητου περι του
Ἰσραηλ, οτι ανεμοφθορα εσπειραν, και η καταστροφη αυτων εκδεξεται αυτα.
"6∆ραγμα 70.712 ουκ εχον ισχυν του ποιησαι αλευρον"6 Ἀναλωται τοινυν, φησιν,
ο τρυγητος, τουτ' εστιν, Ουκετι χρη- ματιεις αμπελων. Ουδεν γαρ σοι των ωριμων.
Πε- παυται ο σπορος, ουκ εσηι καλλιτοκος γη και καρπων ημερων τροφη. Ταυτηιτοι
και λιαν εικοτως εκστητε, τουτ' εστι, καταπλαγητε, και θαυμασατε. Λυπηθητε, αι
πεποιθυιαι. Αι γαρ παλαι μεγα φρονουσαι, φησιν, επι Θεωι, οταν ερημην την εαυτων
καρδιαν παντος αγαθου καταθρησητε, τοτε δη τοτε λυπηθητε. Ἐκ- δυσασθε, γυμναι
γενεσθε, περιζωσασθε τας οσφυας, και επι των μαστων κοπτεσθε. Ἀπο αγρου
επιθυμη- ματος και αμπελου γενηματος. Προφασις εστι του θρηνου, φησι, το
απολεσθαι, και ηφανισθαι παντε- λως αγρον επιθυμητον, και αμπελωνα
τεθαυμασμε- νον. Σημαινει δε δια τουτου τον Ἰσραηλ. Καταλευ- καινει δε και ετερως
αυτο, και φησιν, οτι Ἡ γη του λαου μου ακανθα και χορτος αναβησεται. Κατεχερσωθη γαρ, ως εφην, ο Ἰσραηλ. Ἀνηκε γαρ τον αμπε-λωνα αυτου, και ταις νεφελαις
ενετειλατο του μη βρεξαι εις αυτον υετον. Και γεγονεν ευφροσυνη ονων αγριων,
και πονηρων ποιμενων βοσκηματα, τουτ' εστι, των ακαθαρτων πνευματων. Ουτω
και ο μακα- ριος ∆αβιδ ως περι αμπελωνος του Ἰσραηλ τους λογους περιποιουμενος
 
 

261

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς τον των ολων Σωτηρα
Θεον· "6Ἄμπελον, φησιν, εξ Αιγυπτου μετηρας,
εξεβαλες εθνη, και κατεφυτευσας αυτην."6 Ειτα προσεπαγει λεγων· Ἵνα τι καθειλες
τον φραγμον αυτης, και τρυγωσιν αυτην απαντες οι παραπορευο- μενοι την οδον;
Ἐλυμηνατο αυτην υς εκ δρυμου, και μονιος αγριος κατενεμησατο αυτην. Ὅνπερ γαρ
τροπον τα των χωριων κεχερσωμενα παραῤριπτουσιν οι κεκτημενοι, και λογος
αυτοις ουδεις, καν ει παν αυτοις επιφεροιτο βλαβος· ουτω και ο φιλαρετος ημων
Θεος ανιησι ψυχην, και φειδους απασης απο- φαινει γυμνην, ει καρπων ερημη
γενοιτο των εις αγαθουργιαν. 9Ἕως αν επελθηι εφ' υμας Πνευμα αφ' υψηλου. Και
εσται ερημος ο Χερμελ, και ο Χερμελ εις δρυμον λογισθησεται. Και αναπαυσεται εν
τηι ερημωι κριμα, και δικαιοσυνη εν Καρμηλωι κατ- οικησει. Και εσται τα εργα της
δικαιοσυνης, ει- ρηνη, και κρατησει η δικαιοσυνη αναπαυσιν, και πεποιθοτες
εσονται εως του αιωνος· και κατ- οικησει ο λαος αυτου εν πολει ειρηνης, και
ενοικησει πεποιθως, και αναπαυσεται μετα πλουτου.9 Ἐναργη καθιστησι και τον
χρονον, καθ' ον της νοητης ευκαρπιας ερημον εσται το εξ Ἰσραηλ απει- θησαν
γενος. Μεθιστησι γαρ τον λογον επι γε, φημι, τους ταις ευπειθειαις τετιμηκοτας τον
Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, και κεκαθαρμενους μεν δια της εις αυτον πιστεως,
γεγονοτας δε και εν μεθεξει του αγιου Πνευματος. Ἔσται γαρ, φησι, τα προηγγελμενα, καταχερσωθησεται δε δια το εξηνιον ο Ἰσραηλ, εως αν επελθηι εφ' υμας
Πνευμα αφ' υψηλου. Ὡς γαρ εν ταις Πραξεσι των αγιων αποστολων ανεγνωμεν·
"6Ἦσαν παντες συνηγμενοι επι το αυτο, περι τας ημερας της αγιας Πεντηκοστης.
Και ιδου εγενετο αφνω εκ του ουρανου ηχος ωσπερ φερομενης πνοης βιαιας, και
επληρωσε τον οικον ου ησαν συνηγμενοι·
70.713 και ωφθησαν αυτοις
διαμεριζομεναι γλωσσαι, ωσει πυρος, και εκαθησαν εφ' ενα εκαστον αυτων, και
ηρξαντο λαλειν ετεραις γλωσσαις, καθως το Πνευμα εδιδου αποφθεγγεσθαι
αυτοις."6 Ὅταν τοινυν, φησιν, ελθηι εφ' υμας τους πιστευοντας το ανωθεν τε και εξ
υψους Πνευμα του Θεου, τοτε και ερημος εσται ο Χερμελ. Το δε Χερμελ ητοι ο
Καρμηλος ορος εστι παμμεγεθες εν τηι Ἰουδαιαι, και υληι δατεασειαι κατα- κομον.
Παρεικαζει τοινυν αυτην τε την Ἱερουσαλημ, και απασαν δε την περι οικιδα χωραν
τωι Χερμελ, α- τε δη και αναριθμητον εχουσαν την των ενοικουντων πληθυν. Ἀλλ'
εσται, φησιν, ερημος και λογισθησεται εις δρυμον. ∆ρυμον δε φησι την αγριαν υλην,
ης η χρεια προς καυσιν. Ἐκκοπτεται γαρ τα ανημερα των ξυλων, και φλογος εισι
τροφη. Ἐκκοπεντος δη του Χερμελ, καταλογισθεντος δε και εις αγριαν υλην,
αναπαυσεται εν τηι ερημωι κριμα. Ἔρημον δε φησιν αινιγματωδως την των εθνων
χωραν, ης και ετερωθι διαμεμνηται λεγων αυτος ο προφητης Ἡσαΐας· "6Ευφρανθητι, ερημος η διψωσα. Ἀγαλλιασθω ερημος, και ανθειτω ως κρινον."6 Ἐρημωι
δε παρεικαζεται δια τοι το ακαρπον και οιον εψιλωμενον, και ανεστη- κος εν αυτηι
ειναι παντελως ουδεν. Ἀλλα και τουτο πεπλουτηκε. Πεφηνε και ευδενδροτατη
πνευματικως, οτι κατυκησεν εν αυτηι Χριστος. Και γουν εφη δια φωνης παλιν του
προφητου Ἡσαΐου· "6Και ποιησω εν τηι ερημωι υδωρ, ποταμους θησω, εις την
ανυδρον γην, κεδρον, και πυξον, και μυρσινην, και κυπαρισ- σον, και λευκην."6
Σημαινονται γαρ δια τουτων, αι δια πιστεως της εις αυτον ευδοκιμουσαι ψυχαι, και
ες υψος ηρμεναι το εκ διαφορου και πολυειδους αρε- της. Ἀναπαυσεται τοινυν,
φησιν, εν τηι ερημωι κριμα, και δικαιοσυνη εν τωι Καρμηλωι κατοικησει, αντι του,
αγαθον εμπολιτευσεται τηι τε ερημωι και τωι Καρμηλωι. Ὁ δε Χερμελ και ο Καρμηλος,
ουχ ετερον τι, και ετερον εστιν, αλλ' εν ορος το δι' αμφοιν ση- μαινεται. Πως ουν
αρα και ερημον εσται και εις δρυμον λογισθησεται, και εν αυτωι κατοικησει δικαιοσυνη; Φαμεν οτι ουκ εις απαν εκπεπτωκε της προς Θεον οικειοτητος ο Ἰσραηλ,
σεσωσται δε το καταλειμμα, και συναγελαζονται τοις εξ εθνων οι εξ αυτων
πιστευσαντες. Και κατυκηκεν ο Χριστος εν τουτοις τε κακεινοις, ος εστι δικαιοσυνη
 
 

262

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και κριμα.
∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι, δικαιωι τε δε και ορθωι κριματι
καταργηθεισης της αμαρτιας, και ανηιρη- μενου του Σατανα. Τι ουν εν ερημωι
εργασεται κατοικησας ο Χριστος, ος εστι δικαιοσυνη, διατρανοι λεγων· Και εσται τα
εργα της δικαιοσυνης, ειρηνη. "6Ἐλθων γαρ ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος,"6 ως ο
Παυλος φησιν, "6ευηγγελισατο ειρηνην τοις μακραν, και ειρηνην τοις εγγυς,"6
τουτ' εστιν, Ἕλλησι τε και Ἰουδαιοις· εκρατυνε δε παρ' ημιν η δικαιοσυνη την
αναπαυσιν. Ειρηνευσαντες γαρ προς Θεον, και καταλυσαντες την εχθραν εν πολεσιν
εσμεν αναπαυ- σεως, και της εις αιωνας τρυφης. Και γεγοναμεν εν
70.716 αυτωι
πεποιθοτες εως του αιωνος, και κατωικηκαμεν εν πολει της ειρηνης, τουτ' εστιν,
Ἐκκλησιαι Θεου ζωντος. Ἐν αυτηι γαρ κατοικει Χριστος, ος εστιν ειρηνη, και
αναπεπαυμεθα μετα του πλουτου. Οι γαρ παλαι παντος αγαθου πραγματος, και
αρετης απασης εν ενδειαι καθεστηκοτες, οι αθεοι κατα τον κοσμον, και ελπιδα μη
εχοντες, πλουσιοι δια Χριστον εσμεν τε ηδη, και ετι μειζονως εσομεθα, των ανωθεν
και παρα Θεου χαρισματων αμφιλαφεστατην λαχον- τες την επιδοσιν.
9Ἡ δε
χαλαζα εαν καταβηι, ουκ εφ' υμας ηξει. Και εσονται οι ενοικουντες εν τοις δρυμοις
πεποι- θοτες ως οι εν τηι πεδινηι.9 ∆εδυσσεβηκοτων Ἰουδαιων εις τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, και το γε ηκον εις ανοσιοτητα λογι- σμων και εγχειρηματων
δυναμιν απεκτονοτων αυτον, μονονουχι ραγδαιοτατη χαλαζα, τουτ' εστι, τα εκ
θειας οργης, κατα πασης ηνεχθη της χωρας. ∆εδοται γαρ εις ερημωσιν, ηλω, και
πεπορθηται, και διεσπα- ρησαν εις παντα ανεμον κατα την του προφητου φωνην.
Ὅταν τοινυν η χαλαζα κατενεχθηι, φησι, τουτ' εστι, τα εκ θειας οργης, ουκ εφ' υμας
ηξει τους πιστευσαντας, και τους κατοικουντας εν πολει ειρη- νης, ουτε μην τα
γενηματα της δικαιοσυνης ημων
καταφθερει, ουτε τοις αγαθοις ημων
διαλυμανειται πονοις, εν ισηι δε ταξει πεποιθοτες εσονται τοις κατοικουσιν εν τοις
δρυμοις και οι εν τηι πεδινηι· και τι δη τουτο εστιν; Ἡ μεν γαρ δασεσι ξυλοις κατακοσμος γη τραχεια πως εστι και ουκ ευηροτος. Ἡ δε γε υπτια και ομαλη τοις
γηπονειν ειωθοσιν, επιτη- δεια προς την εδωδιμων σπερματων γενεσιν. Θεου
τοιγαρουν κατανευοντος εσται τα παντα εν ευκαρ- πιαις, και σπερματων ημερων
τροφος η παλαι τρα- χεια δειχθησεται γη. Καρποφορει γαρ τα παντα δια Χριστον,
νοητως δε δηλονοτι και πνευματικως.
Και σπειρει μεν επ' ακανθαις ουδεις.
Νεωσαντες δε νεωματι κατα την του προφητου φωνην, σπειρωμεν εις δικαιοσυνην,
ζωντες μεν ουκ ετι κατα σαρκα και φιληδονως, πολιτευομενοι δε μαλλον
ευαγγελικως. 9Μακαριοι οι σπειροντες επι παν υδωρ, ου βους και ονος πατει.9
Παρενηνεγμενου του λογου προς τα εκ της γηπο- νιας εργα, και τας εν αγροις
ευκαρπιας, επιμενει τηι μεταφοραι, και μακαριους ονομαζει τους σπειροντας εφ'
υδωρ, ου βους, και ονος πατει. Ὕδωρ μεν γαρ η θεοπνευστος Γραφη, τον θειον ημιν
και ουρανιον ονομαζει λογον, και τον των αγιων μυσταγωγον. Λαλουσι γαρ εν
Πνευματι και αυτοι. Και πιστωσεται λεγων αυτος ο Σωτηρ· "6Ουχ υμεις εστε οι
λαλουντες, αλλα το Πνευμα του Πατρος υμων το λαλουν εν υμιν."6 Ἐπειδη γαρ
εστι ζωοποιος ο του Θεου λογος, υδατι ταυτηι τοι και μαλα εικοτως παρεικαζεται.
Ζωοποιον γαρ το υδωρ, και απασης προξενον ευκαρπιας. Των τοιουτων ουν
υδατων την νοητην εχοντες χορηγιαν γεωργειν ειθισμεθα τα εις αρετην. Και τοις
κατ' ευσεβειαν πονοις ενιδρουν σπουδαζομεν, εν τουτοις τοις υδασι βους και ονος
πατει· τουτ' εστιν, ο τε εξ Ἰουδαιων λαος, και μεν τοι και εξ εθνων. ∆εδικαιωκε γαρ
ο Θεος περιτομην εκ πιστεως, και ακροβυστιαν δια της πιστεως. Και ως ο Παυλος
φησι· "6Το μεσο- 70.717 τοιχον του φραγμου λυσας, και τον εν δογμασιν εντολων
καταργησας νομον, εκτισε τους δυο εις ενα καινον ανθρωπον, ποιων ειρηνην. Και
αποκατηλλαξε τωι Θεωι ζυγον επιθεις αμφοτεροις ενα, και συναψας εις ομοψυχιαν,
δια πιστεως και αγαπης και αγια- σμου."6 Και βοι μεν παρεικαζει το εξ Ἰουδαιων
 
 

263

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθνος· καθαρον γαρ ζωον κατα τον νομον ο βους· ανεκομι- ζετο δε και εις οσμην
ευωδιας τωι Θεωι. Ὅ γε μην ονος ακαθαρτος. Και γουν τα πρωτοτοκα προστεταχως
των κτηνων προσκομιζεσθαι τωι Θεωι· "6Ἁγιασεις γαρ μοι, φησι, παν πρωτοτοκον
διανοιγον μητραν ... ...... "6ονου αλλαξεις προβατωι·"6 πλην ει και ακαθαρτος ην δια
το πεπλανησθαι τυχον ο εξ εθνων λαος, αλλ' ουν ηγιασθη δια πιστεως. Ἐν Χριστωι
γαρ δεδικαιωται, απενιψατο των αρχαιων αιτιαματων τους ρυπους δια του αγιου
βαπτισματος, και αναμιξ, ως εφην, τοις εξ Ἰσραηλ, τοις του Σωτηρος ημων
υπενηνεκται ζυγοις.
9Ουαι τοις ταλαιπωρουσιν υμας· υμας δε ουδεις ποιειται
ταλαιπωρους, και ο αθετων υμας ουκ αθετει. Ἁλωσονται οι αθετουντες, και παραδοθησονται, και ως σης επι ιματιου, ουτως ηττηθη- σονται.9 Μακαριους ονομαζει
τους σπειροντας επι παν υδωρ, ου βους και ονος πατει. Ἐλεγομεν δε σημαι- νεσθαι
δια τουτων τους τε εξ Ἰουδαιων, και μεντοι τους εξ εθνων δια της πιστεως
κεκλημενους εις επι- γνωσιν του Χριστου. Ἀλλ' ην εικος διαλογιζεσθαι τινας, και
μην και φρασαι· Ειτα πως οι τοιοιδε μα- καριοι διωκοντων αυτους των φρονουντων
τα εν κοσμωι, και αφορητοις μεν περιστασεσι περιβαλοντων αει, κατακομιζοντων δε
και εις αυτο το τεθναναι πολλακις; Ἀνανηφει τοινυν ο λογος εις παρακλησιν των
πεπιστευκοτων και φησιν· Ουαι τοις ταλαιπω- ρουσιν υμας, υμας δε ουδεις ποιει
ταλαιπωρους. Το μεν γαρ παθειν δια Χριστον τοις αγιοις ευκλεες, τοις γε μην
επιφερουσι τους διωγμους, ολεθρου το χρημα προξενον. Ἑαυτους ουν αρα
ταλαιπωρους αποφαι- νουσι, και ουχι δη μαλλον τους πεπονθοτας, ειπερ οι
συμπασχοντες συμβασιλευσουσι τωι Χριστωι. Ἀλλα καν ει τις υμας αθετησειε, φησιν,
εαυτον και ουτος αθετει. Ἁλωσονται γαρ οι τουτο δραιν ειωθοτες, τουτ' εστιν, ου
διαφευξονται τα εκ της θειας οργης· εσονται δε ταις επενεχθησομεναις αυτοις
δικαις οιονει προς καταβρωσιν, καθαπερ αμελει και ιματιον υπο σητος. Ουκουν ο
μεν πονος τοις αγιοις, ως εφην, των εις αιωνα προξενος αγαθων. Το γε μην ελεσθαι
κακουν τους ανακειμενους τωι Θεωι, τοις τουτο πραττουσιν ουκ αζημιον. Μαλλον δε
της απασων εσχατης προφασις εσται δικης.
9Κυριε, ελεησον ημας, επι σοι γαρ
πεποιθαμεν. Ἐγενηθη το σπερμα των απειθουντων εις απ- ωλειαν. Ἡ δε σωτηρια
ημων εν καιρωι θλιψεως.9
Θεου τοις αγιοις προσπεφωνηκοτος· Ουαι τοις
ταλαιπωρουσιν υμας· υμας δε ουδεις ποιει ταλαιπω- ρους· εκ πολλης αγαν
περιχαρειας αυτοι μονονουχι, και ανασκιρτωντες φασιν· οτι των απειθειν ελομενων
ανονητος εσται πας πονος, και οτι πολλην νοσουντες την ακαρπιαν βαδιουνται προς
ολεθρον, σωτηριας δε 70.720 της δοθησομενης αυτοις εσται που παντως κατα καιρους η αναδειξις. Πασα γαρ δυναμις αυτων εν Χριστωι. Καν ει δοκοιεν ολως
ασθενησαι ποτε κατα γε φημι το διωκεσθαι παρ' εχθρων, αλλ' ουν τοτε δη μαλιστα
της εις αυτους ημεροτητος, και της ανω- θεν επικουριας εμφανιζει το μεγεθος ο
σωζειν ειδως.
Ουκουν εν καιρωι θλιψεως η σωτηρια τοις αγιοις μαλιστα
μυσταγωγοις. Και τουτο δειξει γραφων ο πανσοφος Παυλος· "6Ὅταν γαρ ασθενω,
τοτε δυνα- τος ειμι."6 Και μην και προς αυτον ο των ολων Σω- τηρ· "6Ἀρκει σοι η
χαρις μου. Ἡ γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται."6 9∆ια φωνην του φοβου
σου εξεστησαν λαοι. Ἀπο του φοβου σου και απο της υψωσεως σου διεσπαρησαν εις
τα εθνη· Νυν δε συναχθησεται τα σκυλα υμων μικρου και μεγαλου. Ὃν τροπον εαν
τις συναγηι ακριδας, ουτως εμπαιξουσιν υμιν.9 Ὅτι παντη τε και παντως απειθειν
ελομενοις τοις εξ Ἰσραηλ, και την εις Χριστον πιστιν ου προσιεμε- νοις τα παντων
αισχιστα παθειν συμβησεται· και ου- τως μεν ο δια Μωσεως παρακεκραγει νομος,
ουδεν δε ηττον και οι δια των αγιων προφητων εμφανιζουσι λογοι. Και μην και
αυτος εφη Χριστος· "6Ὅταν ιδητε κυκλουμενην υπο στρατοπεδων την Ἱερουσαλημ,
τοτε ερειτε τοις ορεσι· Καλυψατε ημας, και τοις βουνοις· Πεσατε εφ' ημας."6 ∆ια
την φωνην τοινυν, φησι, του φοβου σου, τουτ' εστι, την καταπτοουσαν εις φοβον,
 
 

264

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξεστησαν λαοι, το δε, εξεστησαν, αντι του, κατεπλα- γησαν, φησι. Πεπονθασι δε την
καταπληξιν. Τινα τροπον; Ἀπο γε, οιμαι, του μεγεθους της συμφορας. Τα γαρ
αφορητα των κακων, εξω τιθησι φρενος, και οιον ασυνετον αποφαινει τον
πεπονθοτα. Ει δε δη τις ελοιτο το, εξεστησαν, και καθ' ετερον τροπον χρηναι νοειν,
κατασημηνειεν αν η φωνη, αντι του, εξω της ενεγκουσης γεγονασιν. Ουτω δε
διεσπαρησαν εις παντα τα εθνη. Και μεχρι μεν τουτων η των αγιων προφητων
φωνη, το δε γε του Θεου προσωπον εισφε- ρεται παραχρημα λεγον αυτοις, δηλονοτι
τοις εκπε- πληγμενοις και διεσπαρμενοις, οτι Νυν συναχθησε- ται τα σκυλα υμων,
μικρου και μεγαλου. Ου γαρ εις μακραν, φησι, παραδοθησεσθε τοις εχθροις, ουδε εις
υπερθεσεις βαδιειται το απειλουμενον. Ἀλλ' αυτικα δη μαλλον πορθηθησεσθε
μικρος τε και μεγας. Ουτω τε υμας οι καταδηιουντες συλλεξουσιν, ως αν ει και τις
των εν αγροις την των ακριδων συναγειραι πληθυν, ου συν πονωι το χρημα πληρων,
απονητι δε μαλλον, και οιον ως εν αθυρματι. Φαιη δ' αν τις αυτο δη τουτι
πεπονθεναι τον Ἰσραηλ, και πνευ- ματικως παραδοθεντα τωι Σαταναι, και τοις
ακαθαρτοις πνευμασι, καθαπερ τισι πολεμιοις εις δι- αρπαγην, και εις γε το δειν
ακριδων δικην εμπαιζεσθαι. 9Ἅγιος ο Θεος ο κατοικων εν υψηλοις. Ἐν-επλησθη
Σιων κρισεως και δικαιοσυνης. Ἐν νο- μωι παραδοθησονται, εν θησαυροις η σωτηρια
ημων, εκει σοφια, και επιστημη, και ευσεβεια προς τον Κυριον· ουτοι εισι θησαυροι
δικαιοσυ- νης.9
70.721 Ἀναφωνουσι παλιν οι αγιοι, και ταις καθηκουσαις
δοξολογιαις καταγεραιρειν επειγονται τον των ολων
Σωτηρα Θεον τον
κατοικουντα εν υψηλοις, η εν τοις ουρανοις δηλονοτι, η και εν κτισμασι λογικοις
ων αν ειη το υφος, ως εν νοητωι μεγεθει της πολυειδους αρετης. ∆οξολογουσι
τοινυν τον Θεον κατατεθηποτες την Σιων, τουτ' εστι, την Ἐκκλησιαν Χριστου, κρισεως και δικαιοσυνης ορωντες εμπεπλησμενην. Ἡ μεν γαρ επιγειος Ἱερουσαλημ της
ουτω λαμπρας απολειπεται δοξης. Προσηκατο γαρ ουδαμως την παρα Θεου και
Πατρος δικαιοσυνην, τουτ' εστι, Χρι- στον. Ἡ δε γε εξ εθνων Ἐκκλησια, η νοητη και
αληθεστερα Σιων μεστη γεγονε κρισεως και δικαιο- συνης· η δε κρισις εν τουτοις,
την δικαιοκρισιαν την εφ' εκαστωι πραγματι δηλοι. Ζηιν γαρ εθος τοις αγιοις
λογικως, και εννομως, και κατευφραινεσθαι υπο των ευαγγελικων θεσπισματων.
Ειτα θαυμαζουσι τους εξ Ἰσραηλ, ως νομον μεν εχοντας, καιτοι δο- θεντα παρα Θεου
προς επικουριαν, απολωλοτας δε δι' αυτου. Ὡς γαρ ο μακαριος γραφει Παυλος,
"6Ἀτεθουν-τες την του Θεου δικαιοσυνην, και την ιδιαν ζητουν- τες στησαι, τηι
δικαιοσυνηι του Θεου ουχ υπεταγησαν. Τελος γαρ νομου Χριστος εις δικαιοσυνην
παντι τωι πιστευοντι."6 Ὁ μεν γαρ νομος ην εν σκιαις μεχρι καιρου διορθωσεως
κειμενος. Ἀναλαμψαντος δε του
νεου κηρυγματος, και της αληθειας
εισκεκομισμενης, εχρην δη που παντως αργησαι τους τυπους, και απρακτησαι την
σκιαν, αλλ' ο φιλονεικος Ἰσραηλ, καιτοι τωι νομωι συναγορευειν εθελων,
ενισταμενος τε ταις Μωσεως εντολαις, ευσεβειν τε δια τουτου νομι- ζων,
παραδεδοται τοις εχθροις. Ου γαρ εδει ταις ουτω μακραις απειθειαις ατιμαζειν την
αληθειαν. Ουκουν εν νομωι παραδοθησονται. Ἡμιν δε τοις εξ εθνων πι- στευσασι και
ο παλαι δι' αγγελων λαληθεις νομος μεσολαβουντος Μωσεως θησαυρος ηυρεθη
σωτηριας. Ἐκει γαρ, τουτ' εστιν, εν αυτωι σοφια τε εστι και επιστημη, και ευσεβεια
προς τον Κυριον. ∆ιακεκραγε γαρ ο Μωσεως νομος το του Χριστου μυστηριον, και
της ευαγγελικης πολιτειας την δυναμιν ως εν σκιαις ευρησομεν, ισχνον ενιεντες
τοις γεγραμμενοις τον νουν. Και γουν εφασκεν ο Σωτηρ τοις Ἰουδαιων δη- μοις;
"6Ει επιστευετε Μωσηι, επιστευετε αν εμοι, περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν."6
Ουκουν θησαυρος δικαιοσυνης ο νομος τοις ου προσεχουσι τηι σκιαι, διακυπτουσι δε
μαλλον αυτην, και το της αληθειας καλλος πολυπραγμονειν σπουδαζουσι. 9Ἰδου
δη εν τωι φοβωι υμων αυτοι φοβηθη- σονται· ους εφοβεισθε φοβηθησονται αφ' υμων·
 
 

265

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγγελοι αποσταλησονται αξιουντες ειρηνην, πι- κρως κλαιοντες, παρακαλουντες
ειρηνην. Ἐρη- μωθησονται γαρ αι τουτων οδοι, πεπαυται ο φοβος των εθνων, και η
προς τουτους δια- θηκη αιρεται, και ου μη λογισθησεσθε αυτους ανθρωπους.9
Παλιν ημιν εν τουτοις ο των δυναμεων Κυριος παραθαρσυνων οραται τους αγιους
μυσταγωγους· και φοβου παντος απαλλαττων, και των εσομενων αυτοις αγαθων
προαναφαινων το πλατος. Ἐδιωκον μεν γαρ τους αγιους αποστολους οι ταλανες
Ἰουδαιοι·
70.724 τουτο μεν καλουντες εν συνεδριωι, τουτο δε και ραβδοις
καταπαιοντες, και γραφην αυτοις και εις εγκληματος δυναμιν καταλογιζομενοι την
εις Χρι- στον ευσεβειαν, και την επι τωι θειωι κηρυγματι σπουδην τε και προθυμιαν.
Ἔφασκον γαρ, οτι "6Παρ- αγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μηδενι λαλειν επι τωι
ονοματι τουτωι. Και ιδου πεπληρωκατε την Ἱερουσα- λημ της διδαχης υμων."6 Και
αυτους δε τους αγιους αποστολους ευρησομεν δεδιοτας μεν των Ἰουδαιων την
εφοδον, προσπιπτοντας δε τωι παναγιωι Θεωι, και λεγοντας· "6Και τανυν, Κυριε, επιδε
την απειλην αυ- των, και δος τοις δουλοις σου μετα παῤρησιας λαλειν τον λογον
σου."6 Ἰδου τοινυν, φησιν, αυτοι μαλλον υμας, και ουχ υμεις αυτους φοβηθησεσθε·
ους εφοβει- σθε φοβηθησονται αφ' υμων. Ἀποστελουσι δε κατα καιρον και
αγγελους αιτουντες ειρηνην, και πικρως κλαιοντες. Ἐρημωθησονται γαρ αι τουτων
οδοι, τουτ' εστιν, ουκ ευοδοθησονται θεομαχειν ηιρημενοι, και δεσποτικοις
νευμασιν αντεξαγοντες. Παλαι μεν γαρ ο Ἰσραηλ, εν αρχαις οντος φημι του θειου
κηρυ- γματος, αφορητος ην τοις αγιοις μυσταγωγοις. Ἐπει δε η των πιστευσαντων
πληθυς αριθμου γεγονε κρεισσων, εν απασηι πολει τε και χωραι νενικηται λοιπον η
εκεινων απονοια, και εισιν υπο ποδας των πεπιστευκοτων ηττημενοι τε και
κλαιοντες, και απο- χρησειν εν αυτοις εις ευθυμιαν ηγουμενοι το καν γουν ειρηνης
αξιουσθαι της προς αυτους. Ουτος, οιμαι, εστι της προφητειας ο νους. Πεπαυται γαρ,
φησιν, ο φοβος των εθνων, των Ἰουδαικων δηλονοτι, και η προς αυτους διαθηκη
αιρεται. Ἀλλοτριοι γαρ γεγο- νασι της προς Θεον οικειοτητος, και ξενοι των επαγγελιων· οτι "6Μη παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουδε οτι εισι σπερμα Ἀβρααμ, παντες τεκνα·
αλλα τα τεκνα της επαγγελιας ταυτα λογιζεσθαι εις σπερμα,"6 τουτ' εστιν, οι εκ
πιστεως της εν Χριστωι. ∆εδικαιωται γαρ δια πιστεως ο προπατωρ Ἀβρααμ.
Ληφθεισης τοινυν, φησι, της προς αυτους διαθηκης, ου μη λογισησθε αυτους
ανθρωπους, τουτ' εστιν, ουδενος αξιους ηγησεσθε λογου.
9Ἐπενθησεν η γη,
ηισχυνθη ο Λιβανος, ελη εγενετο ο Σαρων. Φανερα εσται η Γαλιλαια και ο
Καρμηλος.9 Ὄρος εστιν ο Λιβανος εν Φοινικηι των οτι μαλιστα διαφανεστατων,
κεδροις τε και τοις ετεροις των ξυ- λων ευ μαλα κατακομον. Τουτωι δη τωι ορει
παρεικα- ζειν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι την των Ἰουδαιων συναγωγην, ατε δη και
αριθμου κρειττονα την των ενοικουντων εχουσα πληθυν, καθαπερ αμελει και δια
φωνης ετερου προφητου του προς αυτην φησιν. ∆ι- ανοιξον, ο Λιβανος, τας θυρας
σου. Ἐπενθησε τοινυν η γη, και ουχ απλως πασα, μονη δε η παθουσα την υπο
Ῥωμαιων δηιωσιν η των Ἰουδαιων γη. Ταχα που και εγκαταλελειμμενη υπο Θεου,
και της απ' αυτου θυ- μηδιας εξωικισμενη. Ἠσχυνθη δε και ο Λιβανος, τουτ' εστιν, η
Ἱερουσαλημ. Ἡ γαρ παλαι περιφανης και αοιδιμος, και ταις ανωθεν ευμενειαις
πεπυργωμε- νη, και αμαχον εχουσα την κατα παντων ισχυν, πε- πτωκεν υπο ποδας
εχθρων, εμπεπρησται, και ηρη- μωται, και φειδους εστερηται της παρα Θεου, ελη
70.725 γεγονεν ο Σαρων. Χωρος δε κατα την Ἰουδαιαν εστιν, ωι ονομα Σαρωνας,
ευηροτα μεν εχων πεδια, προς δε γε το χρηναι γηπονειν επιτηδειως εχοντα λιαν.
Ἀλλ' η ουτως φησιν ευκαρπος τε και γονιμω- τατη γη ελη γεγονε, τουτ' εστι, δασεια
πλειστης οσης ακανθης φυεισης εν αυτηι. ∆εχεται δε παλιν, ως εξ ομοιοτητος των
εμφανεστερων πνευματικην θεωριαν. Κατεχερσωθη γαρ ωσπερ ο Ἰσραηλ· και η
παλαι καρπων ημερων τροφος, και οια τις αγαθη και πιειρα γη, τουτ' εστιν, η των
 
 

266

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδαιων συναγωγη γεγονεν ακανθοτοκος. "6Ἔμεινα γαρ, φησι, του ποιη- σαι
σταφυλην, εποιησε δε ακανθας."6 Ἀλλα ταυτι μεν τοις Ἰουδαιοις συμβησεται,
δεδυσσεβηκασι γαρ εις Χριστον. Ἡ δε γε Γαλιλαια, και ο Καρμηλος φα- νερα εσται,
τουτ' εστιν, εμφανης, και περιοπτος τοις απανταχη. Γαλιλαιαν δε φησι την των
εθνων χωραν, ητοι τα εθνη. Και ταχα που την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, ην και τωι
Καρμηλωι παρεικαζειν αξιοι. Καρμηλος δε ορος εστι δασυ τε και υψηλον. Τοιαυτη δε
πως η Ἐκκλησια Χριστου. Πλειστοι γαρ οσοι τεθηλασιν εν αυτηι θεοφιλη την
διανοιαν εχοντες, και παντος επι- μεστον αγαθου, υψου τε ηρμενην, και των
επιγειων πραγματων ανωικισμενην. Γεγραπται γαρ οτι του Θεου οι κραταιοι της γης
σφοδρα επηρθησαν. Ὄρεσι τε την Ἐκκλησιαν εξομοιουν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι.
9Νυν αναστησομαι, λεγει Κυριος, νυν δοξασθη- σομαι, νυν υψωθησομαι. Νυν
οψεσθε, νυν αι- σθησεσθε· ματαια εσται η ισχυς του πνευματος υμων, πυρ υμας
κατεδεται· και εσονται εθνη κατακεκαυμενα, ως ακανθα εν αγρωι εῤριμμενη, και
κατακεκαυμενη.9 Ὁ μονογενης του Θεου Λογος ο εν μορφηι και ισοτητι του Θεου
και Πατρος υπαρχων, ως εξ αυτου κατα φυσιν, και αποῤρητως γεγενημενος,
κεκενωκεν εαυ- τον μορφην δουλου λαβων, και εν σχηματι ανθρω- πων γενομενος
τεταπεινωκεν εαυτον, γενομενος υπηκοος μεχρι θανατου· θανατου δε σταυρου.
Ἐπειδη δε τον υπερ της απαντων ζωης υπομεινας σταυρον ανεβιω παλιν ως Θεος,
τοτε δη τοτε τοις εις τουτο δυσσεβειας εληλακοσιν, ως μη απειθησαι μονον αυτωι,
καιτοι καλουντι προς ζωην, αλλα γαρ λοιδο- ριαις τε και αικισμασι, και αυτωι δε τωι
θανατωι τολ- μησαι περιβαλειν, την αυτοις πρεπουσαν επηρτησε δικην. Κακει γαρ
κακως διολωλασιν, εμπεπρησμε- νων μεν αυτοις των πολεων. Καταδηιωθεισης δε εις
απαν της γης, τοτε δη τοτε την του παθοντος εμαν- θανον δοξαν, και ταις ουτω
δειναις και αφυκτοις ενολισθησαντες συμφοραις, εγνωσαν μολις, ως ουκ εις ενα
των προφητων τα της δυσσεβειας αυτοις ανοσιως εξεπραττετο, αλλα γαρ εις αυτον
τον των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην. Ὡς μελλουσης αυτικα δη μαλα της θειας
οργης επιπιπτειν αυτοις· Νυν αναστησομαι, φησι, λεγει Κυριος. Ἀνεξικακησας γαρ
ως Θεος προ του τιμιου σταυρου, πεπονθως ηδη τα επ' αυτωι μονονουχι και
κατεξανισταται των εχθρων. Ἐδοξασθη δε και υψωθη παραδους μεν εις ολεθρον
τους μεχρι παντος μεμαχημενους αυτωι, κε- κληκως δε τα εθνη δια της πιστεως, και
τωι νοητωι 70.728 δε και τωι θειωι καταφαιδρυνας φωτι τους εν σκοτωι παλαι· και
την εκ της αμαθιας αχλυν εις νουν εχον- τας, και καρδιαν. Νυν ουν δοξασθησομαι,
νυν οψεσθε, νυν αισθησεσθε, ματαια γαρ εσται του πνευματος υμων η ισχυς, τουτ'
εστιν, εις ουδεν εκτελευτησει. Περιεσομαι γαρ, και ουχ εκοντων υμων, και πυρος
εσεσθε τροφη, καθαπερ ακανθα εν αγρωι κατακεκαυ- μενη, και εῤριμμενη.
∆εδαπανηνται γαρ, ως εφην, μονονουχι παμφαγωι φλογι περιπεπτωκοτες τοις εκ
θειας οργης κινημασιν. Ὡς γαρ φησιν ο μακαριος Μωσης· "6Ὁ Θεος ημων πυρ
καταναλισκον εστιν."6
9Ἀκουσονται οι ποῤρωθεν α εποιησα, γνωσον- ται οι
εγγιζοντες την ισχυν μου. Ἀπεστησαν οι εν Σιων ανομοι, ληψεται γαρ τρομος τους
ασε- βεις.9 Ἀπεσταλη μεν παρα Θεου και Πατρος ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος εις
τα απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ. Και γαρ ησαν αυτων αι επαγγελιαι, η
νομοθεσια, και η διαθηκη, και οι πατερες, και διατετελεκε μεν τοις ανα πασαν την
Ἰουδαιαν εμ- φανη καθιστας εαυτον· και τουτο μεν διδασκαλιαις ταις υπερ νομον
χρωμενος, τουτο δε ταις υπερ λογον καταπληττων θεοσημειαις. Ἀλλα γεγονεν
ανονητον τοις Ἰουδαιοις παντελως το χρημα δια πολλην σκαιο- τητα νου. Ἐδιδασκε
μεν γαρ ο Κυριος· οι δε Γραμ- ματεις τε και Φαρισαιοι τοις ακροωμενοις επιπληττοντες ελεγον· "6∆αιμονιον εχει, και μαινεται, τι ακουετε αυτου;"6 Πονηροις και
ακαθαρτοις επετιμα πνευμασι, και τουτο μετ' εξουσιας, ως Θεος· οι δε την ουτως
υπερφυα και αποῤρητον συκοφαντουντες ισχυν αληθως, απετολμων λεγειν· Ουτος
 
 

267

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουκ εκβαλ- λει τα δαιμονια, ει μη εν Βεελζεβουλ αρχοντι των δαιμονιων. Ουκουν
αποπεμπτοι γεγονασι, και σφοδρα εικοτως αμετοχοι της εις αυτον ελπιδος.
Μεμυστα- γωγηνται δε τα εθνη, και το σωτηριον τε και ευαγ- γελικον παρεδεξαντο
κηρυγμα. Τουτο, οιμαι, διδασκει λεγων· Ἀκουσονται οι ποῤρωθεν α εποιησα. Ὅσον
μεν γαρ ηκεν εις γε το πεπαιδευσθαι νομωι, γεγονεν εγγυς ο Ἰσραηλ· αφειστηκεισαν
δε τα εθνη της προς Θεον οικειοτητος, δηλον δε οτι πνευματικης, λελατρευκοτα τηι
κτισει παρα τον κτισαντα· Ἀλλ' ουτοι, φησιν, ακουσονται α εποιησα, ουκ
εθελησαντος ακουσαι του Ἰσραηλ. Γνωσονται οι εγγιζοντες την ισχυν μου.
Ἀπολωλε γαρ ουκ εισαπαν ο Ἰσραηλ· πλειστοι γε μην και εξ αυτων πεπιστευκασι, και
οιον εγγυς οντες Θεου. ∆ια το ηδη λαχειν την εν νομωι παιδευσιν, εγνωκασι την
ισχυν του Χριστου. Πεπιστευκασι γαρ οτι τεθαυματουργηκεν ως Θεος. Ἀλλ' ουτοι
μεν γνωσονται, φησιν. Ἀπεστησαν δε και εξω γεγονασιν ολοτροπως της των αγιων
ελπι- δος οι εν Σιων ανομοι. Ληψεται δε αυτους και τρο- μος, καιτοι λιαν οντας
ασεβεις. Ἀρκεσει γαρ των επενηνεγμενων αυτοις συμφορων η πειρα προς γε το δειν,
και καταδεισαι λοιπον τον παρ' αυτων υβρισμον.
9Τις αναγγελει υμιν, οτι πυρ
καιεται; Τις αναγ- γελει υμιν τον τοπον τον αιωνιον;9 Ὅτι σκληραι και αφυκτωι
περιπεσουνται κολασει, πυρος εσομενοι τροφη κατα τον της κρισεως καιρον οι
δυσσεβουντες εις Χριστον, διαδεικνυσιν εν του70.729 τοις. Ἔφη γαρ που και
αυτος· "6Ἀμην λεγω υμιν, ο πιστευων εις τον Υιον, εχει ζωην αιωνιον· ο δε απειθων
τωι Υιωι, ουκ οψεται την ζωην, αλλ' η οργη του Θεου μενει επ' αυτον."6 Τοις δη ουν
αρα φησι σκληροκαρδιοις ουσι, και απειθειν ηιρημενοις αναγ- γελει τον τοπον τον
αιωνιον, και οτι πυρ ηυτρεπισται τε και ανακαιεται, και τουτο διηνεκως. Ὡς γαρ
αυτος που παλιν φησιν ο προφητης περι των τε- θνεωτων ταις εαυτων
πλημμελειαις· "6Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το πυρ αυτων ου σβεσθησεται, και εσονται εις ορασιν πασηι σαρκι."6 9Πορευομενος εν δικαιοσυνηι, λαλων
ευθειαν οδον, μισων ανομιαν και αδικιαν, και τας χειρας αποσειομενος απο δωρων,
βαρυνων τα ωτα, ινα μη ακουσηι κρισιν αιματος, καμμυων τους οφθαλ- μους, ινα μη
ιδηι αδικιαν· ουτος οικησει εν υψηλωι σπηλαιωι πετρας ισχυρας· αρτος αυτωι
δοθησεται, και το υδωρ αυτου πιστον. Βασι- λεα μετα δοξης οψεσθε, και οι οφθαλμοι
υμων οψονται γην ποῤρωθεν, η ψυχη υμων μελετησει φοβον.9 Ὅτι μεν ουν
κατοιχησονται μεν εις ᾅδου κολασθη- σομενοι, περιπεσουνται δε τηι ασβεστωι φλογι
ταις κατα Χριστου δυσσεβειαις ενισχημενοι τινες, ευ μαλα διαμεμηνυκε.
Προσεπαγει δε χρησιμως, ωι καθιστησιν εναργες, τινες αν ειεν οι της εις αιωνα ζωης
μεταλαχειν οφειλοντες, και τοις παρ' αυτου χαρισμασι, θειοις δε δηλονοτι και
πνευματικοις, εν- τρυφησοντες κατα καιρους. Ὁ γαρ τοι, φησι, πορευο- μενος εν
δικαιοσυνηι, τουτ' εστιν, ο τα της δικαιο- συνης εργα τετιμηκως, και βιον επασκησας
τον εξαιρετον, και ο λαλων ευθειαν οδον, τουτ εστιν, ο δια γλωττης εχων παν οσον
εστιν αποφερον εις το ευθυ, και ο μισων αδικιαν, και πας ει τις εστι φι- λοχρηματιας
αμεινων, και δωροδοκιας εχθρος, και την καθ' αιματος κρισιν της οικειας αποσοβων
ακοης, αποστρεφων δε και τους οφθαλμους, ως αν μη τι των αδικων θεασαιτο,
ουτος οικησει εν υψηλωι σπη- λαιωι πετρας ισχυρας. Ἐν ασφαλειαι γαρ εσται, φησι,
και οιον εν πετραι την οικησιν εχων ακλονητον, ευ- ρησει την εφ' απασι τοις
ευκταιοις διαμονην. Εικος δε δη που, και πετραν ημιν ωνομασθαι δια τουτων τον
Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, εν ωι καθαπερ τι σπηλαιον, η και προβατων
σηκος η Ἐκκλησια νοειται ασφαλη και ακραδαντον εχουσα την εις το ευ ειναι
διαμονην· "6Συ γαρ ει Πετρος,"6 φησιν ο Σωτηρ, "6και επι ταυτηι τηι πετραι
θεμελιωσω μου την Ἐκ- κλησιαν· και πυλαι ᾅδου ου κατισχυσουσιν αυτης."6 Τωι
τοινυν, φησιν κατοικησαντι εν τηι τοιαιδε πετραι
δοθησεται μεν αρτος,
χορηγηθησεται δε και υδωρ πιστον. Τοις γαρ οικουσι την Ἐκκλησιαν, αρτος ζωης
 
 

268

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδοται, Χριστος, παρα του Θεου και Πατρος, και μην και υδωρ πιστον το του αγιου
βαπτισματος δη- λονοτι πιστους και εδραιους αποφαινον τους αξιου- μενους αυτου.
∆ιδοται γαρ η του αγιου βαπτισματος χαρις τοις κεκαθαρμενοις δια του αγιου
βαπτισμα- τος. Οι δε γε λαβοντες βασιλεα μετα δοξης, οψεσθε, 70.732 φησι, τουτ'
εστι, Χριστον. Ὄψεσθε δε και γην ποῤ- ρωθεν, ουπω γαρ τεθεαμενοι την γην, περι ης
φη- σιν ο Σωτηρ· "6Μακαριοι οι πραεις, οτι αυτοι κλη- ρονομησουσι την γην."6 Τοις
της διανοιας ομμασιν οιον ποῤρωθεν αυτην ουσαν ετι καταθεωμεθα. Ταυ- τηι τοι και
μελεταιν ειθισμεθα τον Θεου φοβον, ινα εν αυτηι γενωμεθα και ομου τοις αλλοις
αγιοις, των δια Χριστου χαρισματων αναπιμπλαμενοι δοξολογουμεν αυτον. 9Που
εισιν οι γραμματικοι; Που εισιν οι συμ- βουλευοντες; που εστιν ο αριθμων τους
συστρε- φομενους μικρον και μεγαν λαον; Ὧ ου συνεβου- λευσαν, ουδε ᾔδει
βαθυφωνον, ωστε μη ακουσαι λαος πεφαυλισμενος· και ουκ εστι τωι ακουοντι
συνεσις.9 Καταστησας εναργη των ευσεβειν ηιρημενων τα γερα, μετεισι παλιν επι
το χρηναι λυπειν, κατονει- διζων εικοτως τοις των Ἰουδαιων καθηγηταις ως
ημαρτηκοσιν εξ αβουλιας του δια της ανωθεν χαριτος ευημερειν δυνασθαι, και
θεοφιλες εχειν εις αρετην το σπουδασμα προσιεμενους την πιστιν· τουτο μεν ουκ
εδρων οι δειλαιοι, κατολισθαινοντες δε μαλλον, εις τα αισχιω κατα πολλους
ηλισκοντο τροπους. Και- τοι γαρ τον νομον οι λεγειν ειωθοτες, και τας των αγιων
προφητων πολυπραγμονουντες φωνας, ουτω δε ειδεναι μεν τον αυτοις εν
ανθρωπειαι μορφηι πε- φηνοτα Θεον Λογον, επιλαμψαντα τε τοις επι της γης,
ηγνοηκασιν αυτον, η και ταχα που συνεντες το μυστηριον επεφυοντο πικροι.
Ἀποσταλεντα γαρ τον
Υιον παρα του Θεου και Πατρος μετα τους οικετας
επιγνοντες εφασκον· "6Ουτος εστιν ο κληρονομος, δευτε αποκτεινωμεν αυτον, και
σχωμεν εαυτοις την κληρονομιαν αυτου."6 Και δη και απεκτονασι το γε ηκον εις
εγχειρηματων δυναμιν, ει και μη γεγονε κατοχος ταις ᾅδου πυλαις. Καταθηγοντες
επ' αυτου τους υπο χειρα λαους, οι κατακεκραγασιν αυτωι Πι- λατωι λεγοντες·
"6Αιρε, αιρε, σταυρωσον αυτον."6 Και ταυτης ενεκα της αιτιας, ως ταις ανωτατω
δυσ- σεβειαις ενοχοι, και τωι της Κυριοκτονιας εγκληματι κατηχθισμενοι, ξενοι μεν
γεγονασι της εις Χριστον ελπιδος, απωλοντο δε της προς Θεον οικειοτητος και
κατωλισθον εις ανηκεστους συμφορας. Φησι τοιγαρ- ουν προς αυτους· Που εισιν οι
γραμματικοι; αντι του, Ἐν τισι γεγονασι κακοις; Γραμματικους δε φησι τους
γραμματεας. Που εισιν οι συμβουλευοντες; Και τινες αν ειεν ουτοι; Παλιν οι
τεταγμενοι προς ιερουργιαν περι ων ο Μωσεως φησι νομος, οτι "6Χειλη ιερεως
φυλαξεται κρισιν, και νομον εκζητη- σουσιν εκ στοματος αυτου."6 Ταις γαρ παρα
των ιερεων νουθεσιαις, ο υπο χειρα παιδαγωγειται λαος,
Που τοινυν οι
συμβουλευοντες; Που εστιν ο αριθμων τους συστρεφομενους μικρον και μεγαν
λαον; Ἐν- ταυθα μοι παλιν σημαινομενος αθρει γραμματεας τε και ιερεας ητοι
Φαρισαιους, οι κατεσωρευσαν του Χριστου τους υπο χειρα λαους, και συστροφην
πε- ποιηνται δημων μικρων και μεγαλων· οι και το
Πιλατου περισχοντες
οικητηριον, ηξιουν ανεισθαι μεν, φησι, σφισι τον φονευτην Βαραββαν, σταυρουσθαι γε μην τον επ' ουδενι των ατοπων το συμπαν 70.733 κατεγνωσμενον, φημι δη
Χριστον. Ου γαρ εποιησεν αμαρτιαν. Τουτου διαμεμνηται Ματθαιος τε και Μαρκος,
οι μακαριοι ευαγγελισται. Πιλατου γαρ λε- γοντος οτι χρη μαλλον τηι εορτηι τον
Ἰησουν αυτοις ανεισθαι πεπλημμεληκοτα μηδεν, ο Ματθαιος φησιν, οτι οι
αρχιερεις, και οι πρεσβυτεροι επεισαν τους οχλους, ινα αιτησωνται τον Βαραββαν,
τον δε Ἰη- σουν απολεσωσι. Τουτο δε αυτο και ο Μαρκος, ως εφην, εναργεστατα
λεγει. Που τοινυν ο αριθμων τους συστρεφομενους μικρον και μεγαν λαον, ωι ου
συν- εβουλευσαν, ουδε ᾔδει βαθυφωνον, ωστε μη ακουσαι λαος πεφαυλισμενος, και
ουκ εστι τωι ακουοντι συν- εσις. Και δυσχερεστατη μεν λιαν η των λεξεων συν- θηκη,
 
 

269

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και δυσκατοπτος ο εν αυτοις νους εστιν. Ἐρω δε ως ενι. Που γαρ, φησιν, ο αριθμων
τους συστρε- φομενους μικρον και μεγαν λαον, ωι λαωι ου συνεβου- λευσαν; Ὁ μεν
γαρ πολυς, ως εοικε, δημος ηγνοει Χριστον οντα Υιον του Θεου τον καταβοωμενον,
εδρων δε τουτο δια το τους εγνωκοτας, τουτ' εστι, τους ηγουμενους, μη
συμβουλευσαι μαλλον αυτωι την εις αυτον προσηκασθαι πιστιν. Ου γαρ ᾔδει, φησιν,
ο λαος τον βαθυφωνον, τουτ' εστι, Χριστον. Βαθυ- φωνον δε αυτον ονομαζει, δια τοι
το κεκρυμμενους ειναι, και ως εν αινιγμασι και παραβολαις τους παρ' αυτου
λογους. Και γουν εισκεκομισται δια της του ψαλλοντος λυρας ουτω λεγων·
"6Ἀνοιξω εν πα- ραβολαις το στομα μου, ερευξομαι κεκρυμμενα απο καταβολης
κοσμου."6 Προσελαλει δε και τοις Ἰου- δαιοις εν παραβολαις. Ουκουν ου
συνεβουλευσαν τωι λαωι, φησιν, αλλ' ουδε ᾔδει τον βαθυφωνον. Ου συνεβουλευσαν δε ωστε μη ακουσαι λαος πεφαυλισμενος.
Ει γαρ ησαν
συμβουλευσαντες, ουκ αν ηκουσε λαος πεφαυλισμενος. Μακαριοι δε μαλλον ως
επεγνωκοτες τον Λυτρωτην. Ἀλλ' ουκ ην, φησι, τωι ακουοντι συνεσις. Ἀσυνετοι γαρ
οντες οι Ἰουδαιοι, τας των ηγουμενων ουκ εδοκιμαζον φωνας, ουδε διεκρινον ποτερον ποτε χρηστα συμβουλευουσιν, η δρωσι το εναν- τιον. 9Ἰδου Σιων η πολις, το
Σωτηριον ημων, οι οφθαλμοι σου οψονται Ἱερουσαλημ, πολις πλου- σια, σκηναι αι
ου μη σεισθωσιν, οι πασσαλοι της σκηνης αυτης εις τον αιωνα χρονον, ουδε τα
σχοινια αυτης ου μη διαῤραγωσιν, οτι το ονομα Κυριου μεγα υμιν. Τοπος υμιν
εσται, ποταμοι και διωρυγες πλατεις, και ευρυχωροι.9 ∆ια μεσου τεθειμενων των
του Θεου λογων ους πεποιηται προς τους ασυνετους των Ἰουδαιων γραμ- ματικους,
και τους ανοσια συμβουλευοντας, εισφε- ρεται παλιν το προσωπον των της αληθειας
εραστων, επεγνωκοτων τε την επιφανειαν του Χριστου και λεγοντων· Ἢ την επι
γης Ἐκκλησιαν, ηγουν την εν ουρανοις την ανω καλλιπολιν, την των αγιων τροφον.
Ὥστε καν ειτε την επι γης Ἐκκλησιαν ονομασειε τις, ειτ' ουν εκεινην εις νουν
δεξαιτο, εν εσται το δι' αμφοιν δηλουμενον. Οι γαρ εν τηι κατω γεγονοτες, εσονται
κατα καιρους και εν εκεινηι τηι ανω και εν ουρανοις. Ουκουν επειδηπερ εκ
περιχαρειας πολλης 70.736 μονονουχι, και ανασκιρτωσιν επεγνωκοτες την Σιων,
εν ηι το σωτηριον ημων, τουτ' εστι, Χριστος, αλλη- λοις αυτην καταδεικνυουσιν,
ευθυς ο θειος διαδεχεται λογος τας παρ' αυτων φωνας, και φησιν· Οι οφθαλμοι σου
οψονται Ἱερουσαλημ, πολις πλουσια· και διαλε- γεται μεν ως εξ ομοιοτητος της
αρχαιας και εν τῂ ερημωι σκηνης. Πλουσιαν τε ονομαζει την Σιων, και
ακατασειστον εσεσθαι την σκηνην. ∆ιισχυριζεται γαρ, αῤρηκτα μεν εχουσα τα
σχοινια, πασσαλους δε πεπη- γοτας διηνεκως. Ἐρηρεισται γαρ η Ἐκκλησια, και
ακραδαντον εχει την εις το ευ ειναι διαμονην· "6Πυ- λαι γαρ ᾅδου, φησιν, ου
κατισχυσουσιν αυτης."6 Και αποδιδωσι την αιτιαν, δι' ην εσται τοιαυτη, και φησι
τοις πιστευσασιν εις Χριστον, οτι το ονομα Κυριου μεγα υμιν. Τοις μεν γαρ ου
προσηκαμενοις την πιστιν, ου μεγα και δεδοξασμενον εστι το ονομα του Χριστου.
Παρ' ημιν δε τοις πιστευσασι, μεγα και υψηλον. Προσκυνουμεν γαρ ως Θεον, ως
Υιον αληθως του Πατρος, ως ενανθρωπησαντα Λογον επι σωτηριαι των ολων. Αυτη
τοινυν, φησιν, η αει μενουσα σκηνη τοπος υμιν εσται. Πολιν γαρ ωσπερ πεποιημεθα
την Ἐκκλησιαν Χριστου της ανω τον τυπον. Ἔσονται δε εν αυτηι ποταμοι και
διωρυγες πλατεις και ευρυχωροι.
Σημαινει δε δια τουτων τους αγιους
ευαγγελιστας, τους αποστολους, τους των Ἐκκλησιων κατα καιρους ηγουμενους, οι
ποταμιου ναματος δικην τας των πι- στευσαντων καταρδουσι διανοιας, τοις παρα
Θεου λογοις αυτας επικλυζοντες, και αμφιλαφη παρακλη- σιν ενιεντες αυτοις,
δηλον δε οτι την δια του αγιου Πνευματος. Ἀλλ' ουτοι παντες οι ποταμοι και αι
διωρυχες ενα των ανωτατω δεχονται, δηλον δε οτι Χριστον, περι ου γεγραπται·
"6Του ποταμου τα ορμη- ματα ευφραινουσι την πολιν του Θεου."6 Φησι δε που και
 
 

270

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτος δια φωνης προφητου περι των ιδιων προσ- κυνητων· "6Ἰδου εγω εκκλινω επ'
αυτους ως ποτα- μος ειρηνης, και ως χειμαῤρους επικλυζων δοξαν εθνων."6 9Ου
πορευσηι ταυτην την οδον, ουδε πορευσεται πλοιον εναυλον. Ὁ γαρ Θεος μου μεγας
εστιν. Ου παρελευσεται με Κυριος. Κριτης ημων Κυριος, αρχων ημων Κυριος· αυτος
ημας σωσει.9 Μεταπεφοιτηκε παλιν ο λογος επι το των πιστευ- σαντων προσωπον.
Ἐπειδη γαρ ποταμων, και δι- ωρυγων εποιησατο μνημην, ταυτηι τοι, και σφοδρα εικοτως, ως περι πλοιου φησι. Και τι δη αρα δηλοι, διατρανουν πειρασομαι. Προ μεν
γαρ της του Σωτη- ρος ημων επιδημιας κατεληΐζετο την οικουμενην, ουδενος
επιτιμωντος, ο Σατανας. Ἐπειδη δε λελυτρω- μεθα δια Χριστου, και την αγιαν
οικουντες σκηνην, φημι δη την Ἐκκλησιαν τοις ευαγγελικοις και απο- στολικοις
ενσπαταλωμεν λογοις, κατεθαρσησαμεν του παλαι πλεονεκτειν ισχυοντος, και οτι
τηρησει Χριστος
τας καρδιας ημων, ουκ εφιεις τωι της ανομιας ευρετηι
κατεπεμβαινειν αυτων· διο οι πεπιστευκοτες φαμεν προς αυτον· Ου πορευσηι ταυτην
την οδον, ουδε πο- ρευσεται πλοιον εναυλον, τουτ' εστιν, ουκ εσομεθα
70.737
βασιμοι ταις σαις ετι πλεονεξιαις· αλλ' ουδε εν του- τοις ευρεθησηι τοις ποταμοις,
καθαπερ τι πλοιον εναυλον. Ἀλλ' ισως φαιη τις αν· Ποθεν τουτο λεγειν
τεθαρσηκατε; Ναι, φησιν, εχομεν το θαρσειν. Ὁ γαρ Θεος μου μεγας εστι, και ου
παρελευσεται με· τουτ' εστιν, ου διελευσεται δι' εμου, καθα και πρωην ο Σατανας.
Ουχ υποκεισομαι τοις εκεινου ποσι· Κυ- ριος γαρ ημων εστι κριτης. Κυριος αρχων
ημων, Κυριος βασιλευς ημων, Κυριος αυτος ημας σωσει. Παλαι μεν γαρ αυτος ην
εκεινος ο δυστροπωτατος τε, και απηνης αρχων ημων. Ἐπειδη δε τον ευαγγελι- κον
και σωτηριον υπεδραμομεν ζυγον, κριτην εσχη- καμεν αρχοντα, βασιλεα, Κυριον,
τον Υιον, και αυτος ημας σωσει. Ἑτερως δε τουτο διδασκει λεγων αυτος ο προφητης
Ἡσαΐας, περι τε της Ἐκκλησιας του Θεου, και περι των εν πιστει τηι εν Χριστωι δεδικαιωμενων· Ἔσται εκει οδος καθαρα, και οδος αγια κληθησεται, και ουκ εσται εκει
οδος ακαθαρτος, ουδε εσται εκει λεων, ουδε των θηριων των πονηρων ουδεν, ου μη
αναβηι εκει. Ἀλλα πορευσονται εν αυτηι λελυ- τρωμενοι δια τον Κυριον.
9Ἐῤραγησαν τα σχοινια σου, οτι ουκ ενισχυ- σεν. Ὁ ιστος σου εκλινεν, ου χαλασει τα
Πλοιου
ιστια, ουκ αρει σημειον, εως ου παραδοθηι εις προνο- μην.9
διαμνημονευσας, και σκηνην ονομασας, εχε- ται παλιν της του Θεου διεκβολης· και
φησιν, ως προς γε την των Ἰουδαιων Συναγωγην, ητοι την σκηνην, οτι Ἐῤραγησαν
τα σχοινια σου, οτι ουκ ενισχυσε. Της μεν γαρ Σιων της πολεως της πλου- σιας ου
διαῤραγησεσθαι τα σχοινια φησιν εις τον αιωνα χρονον. Τεθεμελιωκε γαρ, ως εφην,
επι πε- τραν την εαυτου Ἐκκλησιαν ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος· εῤραγη δε
ωσπερ τα σχοινια της Ἰουδαιων σκηνης, ου γαρ ισχυσαν. Ὥσπερ δε ανεμου ραγδαιου
καταχεομενου νηος συντεινεται τα ιστια, και χαλαται μεν ουδαμως ουκ εφιεντος
του πνευματος, υπομενει δε την ναυαγιαν· ουτω, φησι, και ο σος ιστος κεκλιται, και
ου μη χαλασηι τα ιστια. Ουκουν ως εξ εικονος των ναυτιλλομενων του
συμβεβηκοτος τηι των Ἰουδαιων
Συναγωγηι ποιειται την δηλωσιν. Ἀλλ' ουδε
σημειον αρει, φησιν. Μενει δε ουτως εως ου παραδοθηι εις προνομην. Ἰδου και
τουτωι χρηται παραδειγματι, πολυτροπως ημιν σημαινων τα συμβεβηκοτα αυτοις.
Ἔθος μεν γαρ τοις εν πολεμωι νενικηκοσι επαιρειν σημειον, ητοι τροπαιον υψουν.
Οι δε γε ηττωμενοι, σημειον ουκ αιρουσιν. Ουκ αρει τοινυν, φησιν, ση- μειον, τουτ'
εστιν, ου περιγενησεται των εχθρων, ασθενησει δε μαλλον, εως ου παραδοθηι εις
προνο- μην. Σημαινει δε δια τουτων απαντων, οτι και υπο ποδας κεισεται του
Σατανα, και ναυαγιαν υπομενει, και ου περιεσται ποτε της εκεινου δυστροπιας,
καθαπερ αμελει, και οι την ακατασειστον οικουντες σκηνην, εσται δε μαλλον εις
προνομην αυτωι.
9Τοινυν πολλοι χωλοι προνομην ποιησουσι, και ου μη ειπηι·
Κοπιω, ο λαος ο ενοικων εν αυτοις· αφειθη γαρ αυτοις η αμαρτια.9 Ἰουδαιοι μεν
 
 

271

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ, καιτοι το ορθοποδειν δυνασθαι λαχοντες απο γε της εν νομωι παιδαγωγιας, εις
προ- 70.740 νομην δεδονται τωι Σαταναι. Οι δε γε εξ εθνων, καιτοι χωλευουσαν
εχοντες την διανοιαν, επεπλανηντο γαρ και ορθας ιεναι τριβους ουκ ᾔδεσαν,
ποιησουσι προ- νομην. Κερδανουσι γαρ τα παρα Θεου, νικωντες τον Σαταναν. Ὅτι
δε και το της αμαρτιας δυσαχθες φορ-τιον αποπεμψαμενοι, πνευματικην εξουσι την
αναπαυ- σιν διατρανοι λεγων· Ου μη ειπηι, Κοπιω, ο λαος ο ενοικων εν αυτοις·
αφειθη γαρ αυτοις η αμαρτια. Οι μεν γαρ εξ αιματος Ἰσραηλ, ατε δη και επηρμενης
αυτοις της αμαρτιας· προσηκατο γαρ ουδαμως την δικαιουσαν χαριν, εικοτως
δεδονται προνομη, και οιον αιχμαλωτοι τωι της αμαρτιας ευρετηι. Οι δε αμει- νους
γεγονοτες του κατηγορεισθαι δια την αμαρτιαν,
αφηιρηται γαρ Χριστου
διασμηχοντος, απασης εισω γενησονται θυμηδιας, απαλλαχθησονται δε και κοπου
παντος, αποπεμψαμενοι το λυπουν. Τουτων και ο μα- καριος ∆αβιδ διαμεμνηται
λεγων· "6Μακαριοι, ων αφειθησαν αι ανομιαι, και ων επεκαλυφθησαν αι αμαρτιαι.
Μακαριος ανηρ, ωι ου μη λογισηται Κυριος αμαρτιαν."6 Καιτοι λεγοντος του
πλημμελειν ειωθοτος, οτι "6Αι ανομιαι μου υπερηραν την κεφαλην μου, ωσει
φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε."6 ∆υσφορητος δε και ανομος [ρυμφρ. λεγιτ ο
νομος] ην. Και γουν εφη Χριστος· "6∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας."6
9Προσαγαγετε, εθνη, και ακουσατε,
αρχοντες. Ἀκουσατω η γη και οι εν αυτηι· η οικουμενη, και ο λαος ο εν αυτηι. ∆ιοτι ο
θυμος Κυριου επι παντα τα εθνη, και η οργη επι τον αριθμον αυτων, του απολεσαι
αυτους, και παραδουναι αυτους εις σφαγην. Οι δε τραυματιαι αυτων ριφησονται; και
οι νεκροι, και αναβησεται αυτων η οσμη, και βραχησεται τα ορη απο του αιματος
αυτων. Και ειλιχθησεται ο ουρανος ως βιβλιον, και παντα τα αστρα πεσειται ως
φυλλα εξ αμπελου, και ως πιπτει συκα απο συκης. Ἐμεθυσθη η μαχαιρα μου εν τωι
ουρανωι.9 Ναυαγιωι περιπεσειν την των Ἰουδαιων Συναγωγην ευ μαλα διειρηκως,
και οτι παραδοθησεται τοις κα- ταδηιουσιν αυτην εις προνομην τε και αλωσιν· και
τουτοις επενεγκων την των εθνων κλησιν· Πολλοι γαρ χωλοι, φησι, προνομην
ποιησουσιν· αναγκαιαν ποιειται την κατηχησιν τοις ποτε μεν χωλευουσαν εχουσι
την διανοιαν, μεμαθηκοσι δε το ορθοποδειν δια πιστεως της εις Χριστον.
∆ιαμνημονευει τοιγαρ- ουν της κατα παντα εσομενης κρισεως μικρων τε και
μεγαλων. Ταυτηι τοι φησιν ως ετι ποῤρω καθ- εστηκοσι τοις εθνεσι· Προσαγαγετε,
εθνη, και ακου- σατε, αρχοντες. Το δε, προσαγαγετε, τεθεικεν, αντι του,
προσεγγισατε. Ἕως μεν γαρ εισιν εν τωι πλα- νασθαι τυχον, και λατρευειν τηι κτισει
παρα τον κτισαντα, ποῤρω που Θεου καθεστηκασιν. Ἐξηιρη- μενης δε της αιτιας, εφ'
ηι και μακραν ειναι λεγον- ται, προσοικειουνται Θεωι, και εγγυς γενεσθαι νοουνται,
μετοχοι γεγονοτες αυτου, δια του μεταλαχειν αγιου Πνευματος. Ἐγγισατε τοινυν,
φησιν, εθνη τε και αρχοντες. Ἀκουσατωσαν δε και η γη, και οι εν αυτηι, 70.741 η
οικουμενη, και ο λαος ο εν αυτηι. Και τι δη το δη- λουμενον; Ἐπηρτηται γαρ οργη,
φησιν, επι παντας τους εν αυτηι, και ουχ απλως η αδιακριτως· ηξει δε μαλλον επ'
εκεινους, οι και αναποβλητον εσχηκασι την αμαρτιαν, και ταις εαυτων ψυχαις τον
εκ του πλημμελειν ρυπον εντετηγμενον. Ὅτι δε και απο- λουνται, και οιον εις
ολεθρον και σφαγην παραδοθη- σονται, και καταμιανουσι τον παντα χωρον, ως επι
σωματων διολωλοτων το του λογου διαπλαττει σχημα. Βραχησεται γαρ, φησι, τα
ορη απο του αιματος αυ- των. Ειτα τον τουδε καιρον εμφανη καθιστας, την του
κοσμου συντελειαν εις μεσον αγει, και φησιν, Ειλιχθησεται μεν ως βιβλιον ο
ουρανος, εν ισωι δε φυλλοις τα αστρα πεσειται. Ὡς γαρ ο του Σωτηρος ειρηκε
μαθητης περι της εσχατης ημερας· "6Ὅτι εν αυτηι μεν οι ουρανοι ροιζηδον
παρελευσονται, στοι- χεια δε καυσουμενα λυθησεται, γη και τα εν αυτηι εργα
κατακαησεται παντα. Καινους δε ουρανους, και καινην γην κατα επαγγελματα
 
 

272

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου προσδοκωμεν."6 Ουκουν το ειλιχθησεσθαι τον ουρανον, πεσεισθαι δε και τα
αστρα, τον τουδε του παντος ανακαινισμον υπεμφαινειεν αν. Ἐλευθερωθησεσθαι δε
την κτισιν, και ο θεσπεσιος εφη Παυλος απο της δουλειας της φθορας, εις την
ελευθεριαν της δοξης των τεκνων του Θεου. Προστιθεις δε οτι, Ἐμεθυσθη η
μαχαιρα μου εν τωι ουρανωι, διδωσι νοειν, οτι της θειας οργης η εφοδος ου κατα
μονων ηξει των επι της γης, αλλα γαρ και κατ' αυτων δραμειται των ακαθαρτων
πνευματων, ους και κοσμοκρατορας του σκοτους, και πνευματικα της πονηριας εν
τοις επουρανιοις ονομαζειν εθος τοις ιεροις Γραμμασι. Κολασθησονται γαρ και οιον
κατα- κορεσουσι, δι' ης υφιστανται δικης την του Θεου μα- χαιραν, τετυραννευκοτες
μεν εις χρονους μακρους, και ολην απολεσαντες το γε ηκον επ' αυτοις την υπ'
ουρανον· εξαιτουμενοι τε των ουτω δεινων δυσσεβειων τας δικας. 9Ἰδου επι την
Ἰδουμαιαν καταβησεται, και επι τον λαον της απωλειας μετα κρισεως. Ἡ μαχαιρα
Κυριου ενεπλησθη αιματων, επαχυνθη απο στεα- τος αρνων, και απο στεατος
ταυρων, και κριων.9 Ἀπο της καθ' ολου κρισεως καταβιβαζει τον λογον επι την
τοις Ἰδουμαιοις επενηνεγμενην κολασιν, δια τοι την εις Χριστον δυσσεβειαν.
Ἰδουμαιαν γε μην την Ἰουδαιαν αποκαλει· βραχυ παραλλαξας, ινα φαι- νοιτο και
κατασκωπτων αυτην. Ὁ μεν γαρ εξ Ἰσαακ γεγονως Ἡσαυ, βρωσεως μιας
καταπωλησας τα πρω- τοτοκια, κεκληται δε δικαιως Ἐδωμ, τουτ' εστι, γηινος·
φρονημα γαρ ην τοιουτων εν αυτωι· απ' αυτου δε λοιπον οι εξ αυτου κεκληνται,
τουτ' εστιν, Ἰδου- μαιοι. Γηινοι γαρ και αυτοι, γεωδες εχειν το φρο- νημα οιηθειεν
αν, ως απο γε φημι της του ονοματος ερμηνειας. Ἰδουμαιαν τοινυν την Ἰουδαιαν
αποκαλει, ως ουκ ειδυιαν τα ανω φρονειν, ενιζησασαν δε μαλλον τοις επιγειοις
πραγμασι, και σαρκικον εχουσαν το φρονημα. Ἰδου τοιγαρουν, η εν τωι ουρανωι
μεθυσθεισα μαχαιρα, φησι, καταβησεται νυν επι την Ἰουδαιαν, ητοι την Ἰδουμαιαν,
και επι τον λαον της απωλειας, πλην μετα κρισεως. Ἀπωλειας δε λαος τις αν ετερος
ειη παρα γε τον Ἰσραηλ; Ου γαρ ηθελησε τιμησαι 70.744 τηι πιστει τον Λυτρωτην.
Πλην η μαχαιρα μετα κρι- σεως, ητοι μετα δικαιοκρισιας· ου γαρ απλως, η
αδιακριτως, και οιον αρδην απολωλεν ο Ἰσραηλ, αλλα σεσωται το καταλειμμα δια
πιστεως, δηλονοτι της εις Χριστον. Κεκληνται γαρ και εξ Ἰουδαιας ουκ
ευαριθμητοι, και πεπιστευκασιν εις Χριστον. Ἐπι δε τοις απειθηκασιν ενεπλησθη
αιματος η του Κυριου μαχαιρα, τουτ' εστιν, η οργη μονονουχι κατασφα- ξασα, και
οιον τινας κριους, και ταυρους αδρους και πιονας καταστρωσασα, οις αν εικοτως
λεγοιτο προς ημων· "6Ἄγε νυν, οι πλουσιοι, κλαυσατε, ολολυξαντες επι ταις
Προσεποισομεν δε τουτοις το,
ταλαιπωριαις υμων ταις επερχομεναις."6
Ἐτρυφησατε, ενσπατα-λησατε επι της γης, εθρεψατε τας καρδιας υμων ως εν ημεραι
σφαγης. Τοιουτοι γαρ γεγονασιν οι των Ἰουδαιων καθηγηται, καταβοσκομενοι μεν
τροπον τινα τοπον πιονα και ευρυχωρον τας εκ των λαων καρποφοριας·
καταπιανθεντες δε ωσπερ ταις παρα παντων τιμαις. Ἀλλ' ως κριοι και ταυροι
πεπτωκασι, τηι του Κυριου μαχαιραι περιπεσοντες οι δει- λαοι. 9Ὅτι θυσια Κυριωι εν
Βοσορ, και σφαγη μεγαλη εν τηι Ἰδουμαιαι· και συμπεσουνται οι αδροι μετ' αυτων,
και οι κριοι, και οι ταυροι, και μεθυσθη- σεται η γη απο του αιματος, και απο του
στεατος αυτων εμπλησθησεται.9 Βοσορ ερμηνευεται συνοχη, και οχυρωσις, και ευαγγελισμος, και μεν τοι και σαρξ. Την τοινυν Ἰδου- μαιαν και Βοσορ ονομαζει, ινα
νοησηις σαρκινην, η συνησχημενην, τουτ' εστι, πολιορκηθεισαν· ηγουν ευαγγγελισμον, ευηγγελισατο γαρ εν αυτηι Χριστος.
Προσθειην δ' αν, οτι και
οχυρωσις· Κυριος γαρ ην κυκλωι αυτης, και κυκλωι του λαου αυτου, καθα γεγραπται.
Ἀλλ' εν ταυτηι, φησι, θυσια τωι Κυριωι. Τεθυνται γαρ ταις των πολιορκησαντων
μαχαιραις, και ουκ εις οσμην ευωδιας αναβαινοντες τωι Θεωι, αλλ' εις κορον της
καταπαιουσης αυτους μαχαιρας. Ὅτι δε ουχι εν μονηι τηι Ἰδουμαιαι δαπανηθησεται
 
 

273

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληθυς, αλλα γαρ και των επισημων εν αυτοις, πλειστη τε οση και ελεεινη
γενησεται πτωσις, αινι- γματωδως υπεμφαινει λεγων, τους αδρους, και τους κριους,
και τους ταυρους πεσεισθαι μετ' αυτων, και οτι μεθυσθησεται η γη απο του αιματος
αυτων, και απο του στεατος αυτων εμπλησθησεται. Ὡς γαρ επι ταυρων, και κριων
εῤριμμενων εις γην, και αιματος τε χυσιν ιεντων, πολλην υπο του κατατηκεσθαι,
μονον δε ουχι και καταρδοντων αυτην τοιαυτα φησιν.
9Ἡμερα γαρ κρισεως
Κυριου, και ενιαυτος ανταποδοσεως κρισεως Σιων. Και στραφησονται αυτης αι
φαραγγες εις πισσαν, και η γη αυτης εις θειον· και εσται η γη αυτης καιομενη, ως
πισσα, νυκτος και ημερας, και ου σβεσθησεται εις τον αιωνα χρονον, και αναβησεται
ο καπνος αυτης ανω. Εις γενεας ερημωθησεται, και κατ- οικησουσιν εν αυτηι ορνεα
και εχινοι, και ιβεις, και κορακες. Και επιβληθησεται επ' αυτην σπαρτιον
γεωμετριας ερημου, και ονοκενταυροι οικησουσιν εν αυτηι.9
70.745
Ἐναργεστερον εν τουτοις απερ εφη δι' αινιγματων αφηκε νοειν. Ὀνομαζει γαρ δη
την Σιων, ηι και κρισεως ημεραν, και ανταποδοσεως ενιαυτον ενεστη- κεναι φησι,
καθ' ον μονονουχι πισσης τε και θειου καταῤρανθεντων απασης αυτων της χωρας,
ανημερωι πυρι δαπανηθησονται, και ακατευναστους εξουσι φλογας· και καπνον δε
ταχα που τον αναβαινοντα, νοειν ακολουθον την οιονει του παθους ακοην, και τοις
ποῤρω κατασημαινουσαν της επενεχθεισης αυ- τοις συμφορας το μεγεθος.
Ἐρημωθησεσθαι δε φησιν αυτην εις γενεας, και τα ταις ερημουμεναις πολεσι
συμβαινοντα λεγει. Ὄρνεα μεν γαρ, και εχινους,
ιβεις τε και κορακας
εναυλισθησεσθαι φησιν αυτηι, και μην οτι και εις ερημον καταμετρηθησεται,
κατοικουντων ονοκενταυρων εν αυτηι. Ὀνοκενταυρους δε φησι τους αγριους των
ονων, οις δη και φιλον ενδιαιτημα ποιεισθαι τα εισαπαν ερημα των χωριων.
Ἐχινους δε λεγειν τους ακανθηι κατημφιεσμενους των μυων. Ει δε δη τις ελοιτο και
θεωριαν επι του- τοις την εσωτατω λαβειν, φαμεν οτι τας ηρημωμε- νας, και οιον
μεμονωμενας των ανθρωπων διανοιας, δια τοι το μη κατοικειν εν αυταις δια του
πνευματος τον των ολων Θεον, τα πονηρα των θηριων κατανεμη- θησονται, και
καταυλησουσιν εν αυτηι τα ακαθαρτα των πνευματων, ως εν ειδει των
ωνομασμενων εχινων τε φημι και κορακων, και ονων αγριων. 9Οι αρχοντες αυτης
ουκ εσονται, οι γαρ βασι- λεις αυτης, και οι αρχοντες, και οι μεγιστανες αυτης,
εσονται εις απωλειαν.9 Ἁδρους και κριους και ταυρους εν τοις ανωτερω λεγων,
τους των Ἰουδαιων καθηγητας, ηγουν τους την περιοπτον λαχοντας δοξαν, η κατα
τον της ιερω- συνης τροπον, η δια τοι το εν πλουτωι και περιφανειαι γενεσθαι πολληι·
αρχοντας εν τουτοις κατονομαζει, σαφεστεραν την επ' αυτοις αποφαινων δηλωσιν.
Οι τοινυν ποτε βασιλευοντες αυτων, φησι, και οι αρχον- τες και οι μεγιστανες ουκ
εσονται. Ου γαρ ετι ταις κατα παντων εντρυφησουσι δυναστειαις, ουτε μην
εξιτηλον αρουσιν οφρυν, ταις ουτως υπερηρμεναις ενσπαταλωντες τιμαις· αλλ'
εξωσθησονται θωκων των εν αρχαις· και οιον βασιλειας απολισθησαντες, και του
καταρχειν εκβεβλημενοι κατοιχησονται προς απωλειαν, ομου τοις ετεροις παρ'
αυτων διολωλοσι. Γεγονασι γαρ αφορμη τοις υπο χειρα προς ολεθρον. Και τουτο
διδαξει λεγων ο των ολων Θεος· "6Ποιμε- νες πολλοι διεφθειραν τον αμπελωνα
μου, εμολυναν την μεριδα μου."6 Ἔδωκαν μεριδα επιθυμητην μου εις ερημον
αβατον. Ἐγενηθη εις αφανισμον απ- ωλειας. 9Και αναφυσει εις τας πολεις αυτων
ακανθινα ξυλα, και εις τα οχυρωματα αυτης· και εσται επαυλις σειρηνων, και αυλη
στρουθων. Και συν- αντησουσι δαιμονια ονοκενταυροις, και βοησον- ται ετερος προς
τον ετερον· εκει αναπαυσονται ονοκενταυροι. Ευρον γαρ αυτοις αναπαυσιν· εκει
ενοσσευσεν εχινος.9
Παλιν ημιν ετερωι τροπωι τα ταις ερημοις συμβαι- νοντα
πειραται διατρανουν. Ἕως μεν γαρ πολυ- ανδρουσιν αι πολεις, ουδεν αυταις των
αγριων εμ- 70.748 φυεται ξυλων· αποφοιται δε και τα ταις ερημοις χαιροντα των
 
 

274

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θηριων. Ἐπειδαν δε κενανδροι τε γε- νοιντο, και των οικουντων εστερημεναι, τοτε
και οια τις χερσος ευρεθησεται γη, μεστη μεν ακανθης, εν- αυλισμα δε στρουθων,
σειρηνων μαλιστα. Σειρηνας δε φησι τα εν νυκτι θρηνωδη φωνην ιεντα των
πτηνων, και μονονουχι κατολολυζοντα, α μεθ' ημεραν μεν ηρεμει, και ταις ερημοις
των χωρων εναυλιζεται· ποιειται δε μαλλον τας πτησεις εν σκοτωι, οιον η γλαυξ,
και τα εοικοτα. ∆αιμονια δε και ονοκενταυ- ρους αλληλοις συναντωντας, και μην
και βοωντας, ετερος προς τον ετερον λεγων, την οιον ακρατον ερημιαν των
πολεων υπαινιττεται. Ἐμφιλοχωρειν γαρ λεγονται τοις ηρεμουσι των τοπων και
πονηρα πνευματα. Ἥδιστα δε καταλυει και των θηριων οσα των ανθρωπων το
απειναι ποιειται περι πολλου, και φυσικοις εις το ανημερον παιδαγωγειται νομοις.
9Και εσωσεν η γη τα παιδια αυτης μετα ασφα- λειας· εκει ελαφοι συνηντησαν, και
ειδον τα προσωπα αλληλων. Ἀριθμωι παρηλθον, και μια αυτων ουκ απωλετο· ετερα
την ετεραν ουκ εζητησεν, οτι Κυριος ενετειλατο αυταις, και το πνευμα αυτου
συνηγαγεν αυτας. Και αυτος επι- βαλει αυτοις κληρους, και η χειρ αυτου διεμερι- σεν
αυτοις βοσκεσθαι· εις τον αιωνα χρονον κληρονομησατε, εις γενεας γενεων
αναπαυσονται επ' αυτοις.9 Εις ερημιαν εσχατην παραδοθησεσθαι λεγων την των
Ἰουδαιων χωραν, και αμοιρησαι παντελως της ανωθεν και παρα Θεου φειδους· και
αγαπης δια- μεμνηται παλιν των εν αυτηι διασεσωσμενων. Ειεν δ' αν ουτοι το
καταλειμμα, τουτ' εστιν, οι δια πι- στεως. Και περι αυτων ενθαδε φησιν, οτι Σεσωκεν
η γη τα παιδια αυτης μετα ασφαλειας. Υιοι γαρ γεγο- νασι της Ἰουδαιων χωρας οι εξ
Ἰσραηλ πιστευοντες ασφαλειαν τε και οιονει πυργον ακατασειστον εις επικουριαν
ευροντες τον Κυριον ημων Ἰησουν Χρι- στον. Ἀπο δε γε των ανασεσωσμενων
παιδιων, ελαφοι τροπον τινα γεγονασιν οι θεσπεσιοι μαθηται. Παρεικαζονται δε
ταις ελαφοις και μαλα εικοτως. Ὀφιοκτονον γαρ εστι το ζωον, και πηγαις υδατων
εμφιλοχωρειν ειωθος. Τοιουτοι δε παντες οι της εις Θεον ευσεβειας εις ληξιν
ηρμενοι προς αναιρεσιν του νοητου δρακοντος επιτηδειως εχοντες δια του καταστρεφειν την δοξαν αυτου αδρανη τε και απρακτον της ενουσης αυτωι δυστροπιας
τον υιον αποφαινειν. Ἀλλα και ταις νοηταις των υδατων ενσπαταλωσι πηγαις,
τουτ' εστι, ταις των πνευματικων αγαθων χορηγιαις, μονονουχι καταρδουσαις τον
νουν, ευκαρ- πον τε αυτον αποφαινουσαις τωι Θεωι. Ἐκει τοινυν, φησι, τουτ' εστιν,
εν τοις ανασεσωσμενοις συνηντη- σαν αλληλαις ελαφοι. Τεθαυμακασιν αλληλας.
Τουτο γαρ οιμαι δηλουν το, Ειδον τα προσωπα αλληλων. Κεκινδυνευκε δε ουδεμια,
τουτο γαρ παλιν το, Παρηλθον αριθμωι, και μια αυτων ουκ απωλετο, ετερα την
ετεραν ουκ εζητησαν. Τις ουν ο σωσας; Κυριος ενετειλατο αυταις, και το πνευμα
αυτου
70.749 συνηγαγεν αυτας, και προστεταχε μαθητευειν παντα τα εθνη· και
βαπτιζειν εις το ονομα του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος.
Ἐπιβαλει δε αυτοις και κληρους, και διεμερισεν η χειρ αυτου βοσκεσθαι εις τον
αιωνα χρονον. Ἐκνενεμηνται γαρ τοις αγιοις αποστολοις οια τινες κληροι παρ' οις
εκαστον διακηρυξαι εχρην. Και γουν τεθειται μεν ο θεσπεσιος Πετρος εις την
περιτομην. Κεχρηματικε δε το Πνευμα λεγον· "6Ἀφορισατε δη μοι τον Βαρ- ναβαν,
και τον Σαυλον, εις το εργον ο προσκεκληται αυτους· και γεγονασιν αποστολοι των
εθνων."6 ∆ι- εμερισε τοινυν αυτοις η χειρ αυτου κληρους, ωστε βοσκεσθαι εις τον
αιωνα χρονον. Ἐπειδη γαρ ελαφων εποιησατο μνημην, τεθεικεν αναγκαιως το,
βοσκε- σθαι· μονον γαρ ουχι κατεβοσκησαντο τας χωρας, εντρυφωντες τοις δια
πιστεως καλουμενοις εις επι- γνωσιν αληθειας, και κληρος ουτος αυτοις. Και γουν ο
θεσπεσιος Παυλος τοις δι' αυτου σεσωσμενοις προσεφωνει, λεγων· "6Χαρα και
στεφανος μου."6 Ὅτι δε ατελευτητον αυτοις φυλαχθησεται παρα Θεωι το επι
τουτοις αυχημα, διατρανοι λεγων το, Ἀνα- παυσονται επ' αυτης. Ἐπ' αυτης δε τινος;
Ἦ δηλο-νοτι της εκνεμηθεισης αυτοις κληρονομιας παρα Θεου. ∆ιαμνημονευσαι δε
 
 

275

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρη και του μακαριου ψαλ- λοντος ∆αβιδ περι αυτων, οτι "6Φωνη Κυριου
καταρτιζομενη ελαφους και αποκαλυψει δρυμους."6 ∆ρυμοι γαρ ωσπερ νοηταις
ελαφοις ανεδειχθησαν παρα Θεου, των εθνων η αριθμου κρειττων πληθυς, ην
κατενεμηθησαν νοητως ταις των πιστευοντων ενσπαταλωντες επιεικειαις.
9Ευφρανθητι, ερημος διψωσα· αγαλλιασθω ερη- μος, και ανθειτω ως κρινον.
Ἐξανθησει και αγαλλιασεται τα ερημα του Ἰορδανου· και η δοξα του Λιβανου εδοθη
αυτηι, και η τιμη του Καρμηλου, και ο λαος μου οψεται την δοξαν Κυριου, και το
υψος του Θεου ημων.9 Ἔρημον και στειραν αποκαλειν εθος τηι θεοπνευ- στωι Γραφηι
την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, η ποτε μεν εν τουτοις ην, ουτε τον εξ ουρανου νοητον
εχουσα νυμφιον, φημι δη Χριστον, αλλα και εν ενδειαι τυγχανουσα παντος αγαθου,
και οιον ακανθης ουσα τροφος διψης τε και ανυδρος. Ἐπειδη δε γεγονεν εν αυτηι
Χριστος· (προσεληφθη γαρ δια της πιστεως και το θειον παρ' αυτου πεπλουτηκε
ναμα· πηγη γαρ εστι ζωης, και χειμαῤρους τρυφης· και αυτος ην ο λεγων δι' ενος
των αγιων προφητων· "6Ἰδου εγω εκκλινω επ' αυτους ως ποταμος ειρηνης, και ως
χει- μαῤρους επικλυζων δοξαν εθνων·"6) στειρα μεν ουκετι και ερημος· πολυπαις δε
μαλλον και υπο νυμφιωι, και ευανθης νοητως. Ἡ παλαι τοινυν διψωσα κατευφραινεσθω, φησιν· εξανθειτω δε και ως κρινον ομου και το ανθηρον, και το ευωδες
εχουσα. Χριστου γαρ γε- γονεν οσμη, και πιστωσεται γραφων ο Παυλος, οτι
"6Χριστου ευωδια εσμεν τωι Θεωι."6 Τα δε γε ερημα του Ἰορδανου, την περι αυτον
ερημον φησιν. Ου γαρ τοις απειθησασιν εξ Ἰσραηλ, αλλ' ημιν τοις εξ εθνων, η και
τοις εξ αυτων πιστευσασι, το του Ἰορ- δανου δεδοται ναμα, και παρ' ημιν εστι·
βαπτιζομεθα γαρ εν αυτωι, και ημων, ως εφην, γεγονεν η αγια πηγη. Ταυτηι τοινυν
εν τηι ερημωι, φησι, τηι ποτε μεν
70.752 διψωσηι, λαχουσηι δε νυν τον διαβοητον
Ἰορδανην, η δοξα δεδοται του Λιβανου, και η τιμη του Καρμηλου. Λιβανος δε και
Καρμηλος ειρηται πλειστακις η Ἱε-ρουσαλημ, και αυτος ο θειος νεως. Ἀλλ' η παλαι
πρεπουσα δοξα τηι τε αγιαι πολει και τωι θειωι ναωι, δεδοται τηι εξ εθνων Ἐκκλησιαι,
και εν αυτηι τεθεα- μεθα την δοξαν Κυριου, και το υψος του Θεου. Ἰουδαιοι μεν ως
ανθρωπωι ψιλωι, και ουδεν εχοντι παρα τους αλλους το πλεον προσεφεροντο τωι
Κυριωι· ημεις δε το υψος της δοξης αυτου τεθεαμεθα. Θεον γαρ ισμεν αυτον,
οικονομικως δι' ημας ενηνθρωπη- κοτα, και ουτως Θεον.
9Ἰσχυσατε, χειρες
ανειμεναι, και γονατα παραλε- λυμενα. Παρακαλεσατε τους ολιγοψυχους τηι διανοιαι· ισχυσατε, μη φοβεισθε. Ἰδου ο Θεος ημων κρι- σιν ανταποδιδωσι και
ανταποδωσει. Αυτος ηξει και σωσει ημας. Τοτε ανοιχθησονται οφθαλμοι τυφλων,
και ωτα κωφων ακουσονται. Τοτε αλειται ως ελα- φος ο χωλος, και τρανη εσται
γλωσσα μογιλαλων.9 Πρεπουσα μυσταγωγια, και παρακλησις πνευμα- τικη τοις εξ
εθνων καλουμενοις εις επιγνωσιν του Χριστου, το, Ἰσχυσατε χειρες ανειμεναι, και
γονατα παραλελυμενα. Τοις μεν γαρ ετι πλανωμενοις, αι
χειρες αργαι,
παραλελυμενα δε και τα γονατα. Και ουχι δη παντως περι των του σωματος μοριων
τα τοιαυτα φησιν, αῤρωστουντας δε νοητως ευρησομεν τους εν απαταις και
πλαναις. Ουτε γαρ εργον ευσε- βειας παρ' αυτοις εστιν ευρειν, ουτε ισχυν γονατων,
ηγουν διανοιας, την ευαγη της δικαιοσυνης διαπο- ρευομενοις οδον. Ἀλλ' ισχυσατε,
φησιν, ινα και δρα- μειν δυνωνται προς Θεον. Ὑμεις δε ως τεταγμενοι προς
ιερουργιαν του θειου κηρυγματος παρακαλεσατε τους ησθενηκοτας, λεγετε σαφως
τοις ολιγοψυχοις· Ἰσχυσατε, μη φοβεισθε. Ου γαρ ευρωστος ο νους τοις ουκ ειδοσι
τον Θεον· δεδιασι γαρ ωσπερ τας των παθων εφοδους, και τον παλαι κατ' αυτων τυραννησαντα Σαταναν, και προς γε τουτωι τον θανατον. Ἀλλ' ιδου, φησιν, ο Θεος,
τουτ' εστιν, ου μακραν ο Σωτηρ, ος ανταποδωσει κρισιν. Κατακρινει γαρ τον
αρχοντα του αιωνος τουτου, και απαλλαξει της υπ' αυτωι δουλειας τους
βεβιασμενους. Ἥξει γαρ, ηξει και σωσει ημας. Τι ουν; Ἥξει τοτε τοις επι της γης,
 
 

276

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοιχθησονται οφθαλμοι τυφλων. Οι γαρ παλαι τηι κτισει παρα τον Κτιστην
λατρευοντες, αυτην την ποτε πλανησασαν κτισιν, χειραγωγον ωσπερ τινα
ποιησονται, καλως αποφερουσαν προς επιγνωσιν του
∆ημιουργου. Ἀπο γαρ
καλλονης κτισματων, αναλο-γως ο γενεσιουργος αυτων θεωρειται· και ως φησιν ο
Παυλος, "6Τα αορατα αυτου, απο κτισεως κοσμου, τοις ποιημασι νοουμενα
καθοραται, η τε αΐδιος αυ- του δυναμις και θειοτης."6 Ἀνοιχθησονται τοινυν οι
οφθαλμοι των παλαι τυφλων, ακουσονται τα ωτα των κωφων. Οι γαρ παλαι τους
περι Θεου λογους απο- σειομενοι, και απαραδεκτον ποιεισθαι σπουδαζοντες την των
αγιων μυσταγωγιαν, ασμενως αυτην παρα- δεξονται. Ἁλειται δε και ως ελαφος ο
χωλος, και τρανη εσται η γλωσσα μογιλαλων. Οι γαρ τοι παλαι, φησιν, ορθοποδειν
ουκ ειδοτες, αλλ' οιονει παρειμε70.753 νον εχοντες, τον νουν ελαφων δικην
αναπηδησουσι, τουτ' εστιν, ευδρομοι τε και ευκλεεις εσονται· νοητως δηλονοτι, και
προς γε τουτωι και οφιοκτονοι, και ειδοτες ευστομειν. Λαλησουσι γαρ τα του Θεου
μαλ- λον, ουκετι λεγοντες τωι ξυλωι· "6Πατηρ μου ει συ· και τωι λιθωι· Συ εγεννησας
με."6 Ἰστεον δε οτι και σωματικως ταυτα πεπληρωκεν ο Χριστος ταις αποῤ- ρητοις
θεοσημειαις καταπληττων την Ἰουδαιαν.
9Ὅτι εῤραγη εν τηι ερημωι υδωρ, και
φαραγξ εν γηι διψωσηι. Και η ανυδρος εσται εις ελη, και εις την διψωσαν γην, πηγη
υδατος· εκει εσται ευφροσυνη ορνεων, επαυλις καλαμου, και ελη.9 Ευφρανθηναι
προστεταχε την διψωσαν ερημον· ειτα προσεπαγει την της ευφροσυνης αιτιαν
ευθυς. Ἐῤραγη γαρ υδωρ εν αυτηι, φησι. Και το, εῤραγη, καλως, ινα το αμφιλαφες
της χορηγιας δια τουτου σημαινηται. Φαραγγα δε φησιν, αντι του ποταμου· ου δη
γεγονοτος η ανυδρος ποτε στραφησεται λοιπον εις ελη. Ἕξει δε και υδατος πηγην, η
τον αγιον Ἰορ-δανην, ηγουν και αυτον τον των ολων Σωτηρα Χρι- στον· πηγη γαρ
εστι ζωης, και φρεαρ υδατος ζωντος. Ἐπ' αυτων γεγονεν η των ορνεων συνδρομη τε
και ευφροσυνη. Ὄρνεα δε φησιν εν τουτοις, τους των επιγειων αναπταντας
πραγματων, και υψου γεγονο- τας δια την αρετην, τα ανω τε φρονειν ελομενους·
ουτοι χαιρουσιν ως επι πηγηι τωι Χριστωι, τωι ποιη- σαντι την ερημον επαυλιν
καλαμου, και ελη. Τα μεν γαρ ευδενδρα των χωριων αει πως τοις ελεσι
στεφανουσθαι φιλει. Ἡ δε εξ εθνων Ἐκκλησια το εξ ουρανου πλουτησασα ναμα, και
τοις θειοις καταρ- δομενη χαρισμασι, και ταις των αγιων διδασκαλιαις
ενσπαταλησασα, τροφος εστιν ελων, και καλαμου, τουτ' εστι των εν Χριστωι
τεθηλοτων εις ζωην αμυ- ρητον δι' αγιασμου. 9Ἐκει εσται οδος καθαρα, και οδος
αγια κλη- θησεται, και ου μη παρελθηι εκει ακαθαρτος, ουδε εσται εκει οδος
ακαθαρτος· οι δε διεσπαρ- μενοι πορευσονται επ' αυτης, και ου μη πλανη- θωσι. Και
ουκ εσται εκει λεων, ουδε τι των θηριων των πονηρων ου μη αναβηι επ' αυτην, ουδ'
ου μη ευρεθηι εκει, αλλα πορευσονται εν αυτηι λελυτρω- μενοι δια Κυριον, και
συνηγμενοι αποστραφη- σονται, και ηξουσιν εκ Σιων μετ' ευφροσυνης, και
ευφροσυνη αιωνιος υπερ κεφαλης αυτων. Ἐπι γαρ της κεφαλης αυτων αινεσις και
αγαλλιαμα, και ευφροσυνη καταληψεται αυτους, απεδρα οδυνη και στεναγμος και
λυπη.9 Ὁδον ονομαζει καθαραν της ευαγγελικης πολιτειας την δυναμιν, ηγουν και
ετερως την δια του Πνευματος καθαρσιν. Ἀποσμηχει γαρ την εντετηγμενην ταις
των ανθρωπων ψυχαις κηλιδα, και απαλλαττει πλημ- μεληματων, και ρυπου παντος
αποφαινει κρειττονας. Ὁδος ουν αγια και καθαρα και μαλλον ορθως ωνο- μασται,
ανεμβατος δε τοις ουπω κεκαθαρμενοις. Πολιτευεται γαρ ουδεις ευαγγελικως μη
ουχι προτε- ρον τον δια του αγιου βαπτισματος καταπλουτησας καθαρσιν· ουδεις
ουν αρα των απιστων. Ουτοι γαρ οι ακαθαρτοι βαδιουνται, φησιν, εν αυτηι.
70.756 εσκορπισεν ο
Πορευσον- ται δε μαλλον οι διεσπαρμενοι, τουτ' εστιν, ους
Σατανας, δηλοι δε τα εθνη, και ου μη πλανηθωσι. Παλαι μεν γαρ πεπλανηνται
ξυλοις τε και λιθοις λελατρευκοτες, και σκολιας ιοντες οδους. Νυν δε μαθησονται
 
 

277

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την ευθειαν και καθαραν την προς αγιαν ζωην αποφερουσαν τριβον. Ὅτι δε και της
του διαβολου πλεονεξιας ελευθεροι γεγονοτες τον ουτως ευκλεα διαζησονται βιον,
διαλευκαινει λεγων, ως Ουτε λεων, ουτε μην ετερον τι των πονηρων θηριων εκει
εσται, τουτ' εστιν, εν τηι οδωι τηι καθαραι. Παλαι μεν γαρ οια τις αγριος θηρ ομου τοις
ανοσιοις πνευ- μασιν επεπηδα τοις επι γης ο της αμαρτιας ευρετης· αλλ' ησθενησεν
εν Χριστωι, απεληλαται δε της των πιστευσαντων αγελης, και της κατ' αυτων
πλεονε- ξιας εξεσοβηθη παρα Χριστου. Ἐν ταυτηι τοιγαρουν τηι οδωι τηι καθαραι οι δια
Χριστου λελυτρωμενοι, και συναχθεντες δια της πιστεως εις ομοψυχιαν βαδιουνται, και την παλαι τριβον αφεντες αποστραφησονται, και ηξουσιν εις Σιων, τουτ'
εστιν, την Ἐκκλησιαν, την δε επι γης, και εν ουρανοις ευφροσυνην εχοντες την
αμυρητον. ∆οξολογησουσι γαρ τον διασωσαντα
Θεον. Ἀγαλλιαμα δε και
ευφροσυνη, και παν ειδος της εν Χριστωι θυμηδιας, καταληψεται αυτους, και
αγευστοι παντελως λυπης εσονται, και στεναγμου. Οι γαρ επ' ελπισι ταις ουτω
λαμπραις κεκλημενοι, οι της εις αιωνα ζωης εσομενοι κληρονομοι, και δοξης της
ανωθεν καταπλουτειν μελλοντες τα αυχηματα, και αυτωι δε προσδοκωντες
συμβουλευσαι Χριστωι, ποιας εσονται λυπης μετοχοι; η ποιον εισδεξονται
στεναγμον; τον των ολων Θεον τα πονηρα των θηριων κατανεμηθησονται και
καταλυσουσιν. Ἡσθησονται γαρ μαλλον ως εν παντι παντη τε και παντως εσομε- νοι
καλωι.
{1ΤΟΜΟΣ ∆ʹ.}1
9Και εγενετο του τεσσαρεσκαιδεκατου ετους βασιλευοντος Ἐζεχιου, ανεβη
Σεναχειρειμ βασι- λευς Ἀσσυριων επι τας πολεις της Ἰουδαιας τας οχυρας, και
ελαβεν αυτας. Και απεστειλε βασι- λευς Ἀσσυριων Ῥαψακην εκ Λαχης εις
Ἱερουσαλημ προς τον βασιλεα Ἐζεχιαν, μετα δυνα- μεως πολλης, και εστη εν τωι
υδραγωγωι της κολυμβηθρας της ανω, εν τηι οδωι του αγρου του γναφεως.9
Ἐναργης μεν απασι τοις φιλομαθεστεροις της ιστοριας ο λογος· ερω δ' ουν ομως
βραχυλογησας ως ενι. Βασιλευοντος του Ἄχαζ εν τοις Ἱεροσολυ-μοις, ειτα Φακεε
του Ῥωμελιου, και του Ῥαασσων του βασιλεως Συριας εκπολιορκουντων την Ἰουδαιαν, και αυτοις δε τοις Ἱεροσολυμοις επαφειναι την χειρα βουλευσαμενων,
ατονησας προς αντιστασιν ο μνημονευθεις, πρεσβειαν εστελλετο, και δη και εκα- λει
προς επικουριαν τον Θεγλαφαλλασαρ Ἀσσυριων βασιλεα, και δωροις αυτον
αναπειθει πολλοις επαμυ- ναι τε οι, και τας των επ' αυτον συμπεφωνηκοτων
βασιλεων, του τε της Σαμαρειας φημι, και του της Συριας ανακοψαι πλεονεξιας. Ου
δη γεγονοτος, διολω- λασι μεν οι πολεμουντες αυτωι. Ειλε γαρ την τε ∆α- μασκον,
και την Συριαν ο Ἀσσυριος, γεγονε δε υπο χειρα την αυτου, και υπο δασμον και τελη
λοιπον ο 70.757 Ἄχαζ. Ἦν δε των οτι μαλιστα φαυλοτατων. Ειδω-λολατρης τε γαρ
και θεομισης και τους αλλους ταχα που νενικηκως απαντας ταις κατα του Θεου
δυστρο- πιαις. Καταλυσαντος δε τον ανθρωπινον βιον του Ἄχαζ, βεβασιλευκεν αντ'
αυτου Ἐζεχιας, υιος μεν ων αυτου, πλην ανηρ θεοφιλης, και της ανωτατω
δικαιοσυνης και ευσεβειας ανημμενος τα αυχηματα. Ουτος ηθετησεν, φησι, εν τωι
βασιλει Ἀσσυριων. Ου γαρ ηνεσχετο την εαυτου βασιλειαν υπο δασμους εασαι
γενεσθαι, καθαπερ αμελει και Ἄχαζ. Ταυτης ενεκα της αιτιας ο Σεναχειρειμ ο των
Ἀσσυριων βασιλευς, ως οφειλων εχειν υπο δασμους την τε Ἰουδαιαν απασαν, και
αυτην τε την παρ' αυτοις βασιλειαν, ανεκαιετο μεν εις οργας, καταδηιωσας δε την
Σαμαρειαν και ταις κατα την Ἰουδαιαν πολεσιν επηφιει την στρατιαν, ελων δε
πολλας, επ' αυτα λοιπον τα Ἱεροσολυμα πεμπει τον Ῥαψακην, ουχ οπλα τεως
κινησοντα πολεμου νομωι, απειλαις δε μαλλον, και υποσχεσεσι ταις εις ημεροτητα
 
 

278

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δελεα- σοντα το δημοτικον. 9Και εξηλθε προς αυτον Ἐλιακειμ ο του Χελ- κιου ο
οικονομος, και Σομνας ο γραμματευς, και Ἰωαχ ο του Ἀσαφ ο υπομνηματογραφος.
Και ειπεν αυτοις Ῥαψακης· Ειπατε Ἐζεχιαι· Ταδε λεγει ο βασιλευς, ο μεγας βασιλευς
Ἀσσυριων· Μη εν βουληι η λογοις χειλεων παραταξις γινε- ται; Και νυν επι τινι
πεποιθας, οτι απειθεις μοι; Ἰδου πεποιθως ει επι την ραβδον την καλαμι- νην, την
κεκλασμενην ταυτην επ' Αιγυπτον, ος αν επ' αυτην επιστηριχθηι, εισελευσεται εις
την χειρα αυτου. Ουτος εστι Φαραω βασιλευς Αιγυ- πτου, και παντες οι πεποιθοτες
επ' αυτωι.9 Κεκλεισμενων δηλονοτι των πυλων, και τοις τειχε- σιν εφεστηκοτος
δημου παντως που του μαχιμωτατου, την των πρεσβειων αποτελουντος χρειαν,
εξηιεσαν προς Ῥαψακην οι απολεκτοι του βασιλεως, και πρου- χοντες εν ιερουργοις.
Ὁ δε Περσικης ωμοτητος ων, εχων δε στομα λαλουν μεγαλα, κατα το γεγραμμενον,
της του Θεου δοξης κατεθρασυνετο. Και ψιληι μεν κλησει τον Ἐζεχιαν ονομαζει, ου
προστεθεικως βα- σιλεα· ουχ ετερον τι των οσα εστι των εν τοιαυταις υπεροχαις
πρεπωδεστατα. Τον δε γε των Ἀσσυριων βασιλεα, ουχ απλως αυτο δη τουτο φησιν,
αλλα και μεγαν αποκαλει. Φησι δε οτι, Μη εν βουληι η λογοις χειλεων παραταξις
γινεται; Ἐπειδη γαρ Ἰουδαιοι τον δια Μωσεως νομον εχοντες σοφωτεροι των αλλων
εθνων ενομιζοντο· και γουν εφασκον, Μακαριοι εσμεν Ἰσραηλ, οτι τα αρεστα Κυριωι
γνωστα ημιν εστι· καταφερει προς το μηδεν ο Ῥαψακης το επι τουτωι καυχημα
πολεμου, και μαχης ενεστηκοτων ανονητον παντελως εσεσθαι λεγων εις
επικουριαν αυτοις, και το εν ειδησει νομων, και το συνετον και μοναις βουλαις, και
αυτο δη το εν λογοις οιονει πως εντριβες. Ἐπειδη δε τινες των βεβασιλευκοτων της
Ἰουδαιας εις επικουριαν κεκληκασι των Αιγυπτιων την χειρα, καιτοι τουτο δρωντες
εκτοπως, ωιηθη και νυν ο Ἀσσυριος, ουκ επι Θεωι μαλλον πεποιθεναι τον Ἐζεχιαν,
αλλ' ετεροις τισι, μαλλον δε τοις των Αιγυπτιων εχουσι την γην. Ταυτηι τοι
καλαμινην αυ70.760 την ονομαζει ραβδον. Σαθρα γαρ πως, φησι, και ευδιακλαστος αει, η επ' εκεινοις ελπις, και αδικουσα μαλ- λον, η ωφελειν ισχυουσα τους
κεχρημενους αυτηι·
καθαπερ αμελει και καλαμινη ραβδος, ηι ειπερ τις
επαναπαυσεται συνθραυσει μεν παντως αυτην, η δε αδικησει τον επ' αυτης
θαρσησαντα. 9Ει δε λεγετε· Ἐπι Κυριον τον Θεον ημων πε- ποιθαμεν, νυν μιχθητε
τωι κυριωι μου τωι βασιλει Ἀσσυριων, και δωσω υμιν δισχιλιαν ιππον, ει δυνησεσθε
δουναι αναβατας επ' αυτους. Και πως δυνασθε αποστρεψαι εις προσωπον τοπαρχου
ενος;9 Ἀθυροστομει παλιν, και το κερας εις υψος επαι- ρει, και αδικιαν λαλει κατα
του Θεου. Ει γαρ δη, φησιν, επ' αυτωι πεποιθατε, μιχθητε τωι Κυριωι μου, τουτ' εστιν,
εξοπλισασθε, και στητε προς μαχην. Ἐγω δε προσθησω, και ιππους υμιν δισχιλιας,
και αρκεσει τουτο, φησι, προς πιστιν, οτι περιγενησεσθε της Ἀσσυριων χειρος εαν
ευρητε τους αναβησομε- νους η και ειδοτας ολως ιππευειν εν μαχαις. Ειτα πως ουδε
τουτο πληρουν δυναμενοι περιγενησεσθε το- παρχου ενος; Καταδιηιρηται γαρ η των
Ἀσσυριων αρχη, και βασιλεας υποβεβηκοτας εχει του παντων μειζονος οι και
ωνομαζοντο τοπαρχαι. 9Οικεται εισιν οι πεποιθοτες επ' Αιγυπτιοις, εις ιππον, και
αναβατην. Και νυν μη ανευ Κυριου ανεβημεν επι την χωραν ταυτην πολεμησαι αυτην. Κυριος ειπε προς με· Ἀναβηθι επι την γην ταυτην, και ανελαι αυτην.9
Ἀποκειρει παντελως την επ' Αιγυπτιοις ελπιδα, μονονουχι και εν οικεταις ηδη
τεταχθαι λεγων τους επ' αυτηι πεποιθοτας. Ἁλωσονται γαρ, φησιν, ευκολως ιππωι τε
και αναβατηι τεθαῤρηκοτες. Ειτα πικρον τι και ως απο γε της ενουσης αυτωι
δυστροπιας αποφθεγγεται, ουκ ανευ Κυριου διαβεβαιουμενος την κατα της
Ἰουδαιας αιρεσθαι μαχην. Ει γαρ δη, φησι, καθαπερ αυτοι φατε, μεγας τε και
αλκιμωτα- τος ο παρ' υμιν εστι Θεος, και υπεραθλει της χωρας, πως ανεβημεν επ'
αυτην; Ει μεν γαρ πεπλεονεκτη- καμεν την του επαμυναντος ισχυν, ου μεγας εστι,
μαλλον δε βραχυς τε και αναλκις. Ει δε μεγας και δυνατος, ου κεκωλυμεθα
 
 

279

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταδηιουν θελοντες την Ἰουδαιαν· ουκ ανεβημεν επ' αυτην ανευ Κυριου. 9Και
ειπε προς αυτον Ἐλιακειμ, και ο Σομνας ο γραμματευς, και Ἰωαχ· Λαλησον προς
τους παιδας σου Συριστι, ακουομεν γαρ ημεις· και μη λαλει προς ημας Ἰουδαιστι.
Και ινα τι λαλεις εις τα ωτα των ανθρωπων επι τωι τειχει; Και ειπε Ῥαψακης προς
αυτους· Μη προς τον Κυ- ριον υμων, η προς υμας απεσταλκε με ο κυριος μου
λαλησαι τους λογους τουτους; Ουχι προς τους ανθρωπους τους καθημενους επι τωι
τειχει, ινα φαγωσι και αμα;9 Ευκαταπτοητον αει πως εστι το δημοτικον, και πολυ
λιαν ετοιμον εις ολιγωριαν ενεστηκοτος μαλι- στα πολεμου, και σφαγης εσεσθαι
προσδοκωμενης, εμπρησμων τε των ανα την πολιν. Ταυτηι τοι και μαλα εμφρονως
οι τωι Ῥαψακηι προσδιαλεγομενοι φασι, μη δειν χρηναι λαλειν αυτον Ἰουδαιστι,
κεχρη70.761 σθαι δε μαλλον τηι Συρων φωνηι. Ου γαρ ηθελον βαρβαρικης
απονοιας γεμοντας λογους ενιεσθαι παρ' αυτου ταις των δημοτων ακοαις, καιτοι
παροτρυνον- τος αυτους εις αλκην του βασιλεως Ἐζεχιου, και φασκοντος εναργως
οτι Κυριος μετ' αυτων, και οτι τοις μεν επι Θεωι πεποιθοσιν ακραδαντος ελπις, ευκατασειστα δε τα ανθρωπινα, και ουδεν ολως ως προς γε φημι την τουτου δυναμιν.
Ἀλλα συνιησιν ο Ῥα-ψακης, και την αιτιαν ουκ αγνοει του κεκωλυσθαι λαλειν
Ἰουδαιστι. Ταυτηι τοι φησιν ως ου προς αυτους, ουτε μην προς τον βασιλεα σκοπος
αυτωι γεγονε της οδου, αλλ' ινα μαλλον τοις εν τωι τειχει προσδιαλεγη- ται. Ὑβριζει
δε παλιν, και τους εξ ακαθαρτου καρ- διας ερευγεται λογους, φασκων, οτι ταυτης
ενεκα της αιτιας επικαθηνται τωι τειχει τηρουντες την πολιν, ινα λιμωττοντες, εν
ενδειαι τε γεγονοτες αρτου τε και υδατος εις τουτο κατενεχθειεν αναγκης, ως τα
εισαπαν απηχθημενα και αυτοις ταχα που κυσι τροφην ποιησασθαι και ποτον. 9Και
εστη Ῥαψακης, και εβοησε φωνηι μεγαληι Ἰουδαιστι, και ειπεν· Ἀκουσατε τους
λογους του βασιλεως του μεγαλου, βασιλεως των Ἀσ- συριων. Ταδε λεγει ο
βασιλευς· Μη απατατω υμας Ἐζεχιας λογοις οι ου δυνησονται ρυσασθαι υμας· και
μη λεγετω υμιν Ἐζεχιας, οτι Ῥυσεται υμας ο Θεος, και ου μη παραδοθηι η πολις αυτη
εις χειρας βασιλεως Ἀσσυριων. Μη ακουετε Ἐζεχιου. Ταδε λεγει ο βασιλευς
Ἀσσυριων· Ει βουλεσθε ευλογηθηναι, εκπορευεσθε προς με, και φαγεσθε εκαστος
την αμπελον αυτου, και τας συκας αυτου, και πιεσθε υδωρ του λακκου υμων εως αν
ελθω και λαβω υμας εις γην, ως η γη υμων, σιτου και οινου, και αρτων και αμπελωνων.9 Μεθιστησι τους λογους επ' αυτους ηδη τους ταις επαλξεσιν ενιζησαντας,
και τοις εθελουσιν εκπολιορ- κειν αντιφερεσθαι προτεθυμημενους· ανω τε και κατω
βασιλεα μεγαν αποκαλει τον Ἀσσυριον, και κατασμικρυνει μεν ελπιδα την επι Θεωι,
ψευστην δε αποκαλει τον Ἐζεχιαν, και απατεωνα, λεγοντα χρη- ναι μαλλον
επανακεισθαι Θεωι, δεδιεναι δε κατ' ουδενα τροπον επαμυνοντος αυτου τας εξ
ανθρωπων εφοδους. Ειτα επαγγελλεται τοις αυτομολουσιν επ' αυτον, ως εσονται
μεν εν τοις εαυτων μεχρι καιρου. Τουτο γαρ το, Ἕως ελθω, και λαβω υμας.
Ἀπολαυσουσι δε των ιδιων αγρων, και καταλειαινει ωσπερ της αιχμαλωσιας το
δειμα, και το τραχυ του πραγ- ματος απατηλοις κατακρυπτει λογοις, προστιθεις το,
Ἕως ελθω, και λαβω υμας εις την γην ως η γη υμων. Παρεικαζει γαρ την Ἀσσυριων
τηι των Ἰου-δαιων γηι, μονονουχι λεγων· Και την Ἰουδαιαν αφεντες καν γενησθε
παρ' ημιν ουδεν ηττον την εαυτων ευ- ρησετε. Γη γαρ εστι σιτου και οινου, και αρτων και αμπελωνων, η Περσων τε και Ἀσσυ- ριων. 9Μη υμας απατατω Ἐζεχιας,
λεγων· Ὁ Θεος ρυσεται υμας. Μη εῤρυσαντο οι θεοι των εθνων εκαστος την εαυτων
χωραν εκ χειρος βασιλεως Ἀσσυριων; Που εστιν ο θεος Ἐμαθ και Ἀρφαθ;και που
εστιν ο θεος της πολεως Σεπφαρουΐμ; Μη ηδυναντο ρυσασθαι Σαμαρειαν εκ της
χειρος
70.764 μου; Τις των θεων παντων των εθνων τουτων εῤρυσατο την γην
αυτου εκ χειρος μου, οτι ρυσεται ο Θεος Ἱερουσαλημ εκ χειρος μου; Και εσιωπησαν,
και ουδεις απεκριθη αυτωι λογον, δια το προσταξαι τον βασιλεα μηδεν απο 
 

280

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κριθηναι.9
Βαρβαριζει παλιν τηι γνωμηι Ῥαψακης, και τοις κατα Θεου λογοις
εμβαρυνεται, και μεγα πεφρονηκε Ἀσσυριων πλειστας μεν οσας ελοντος πολεις των
εθνων, σεσωσμενης δε ουδεμιας υπο των εν αυτηι ψευδωνυμων θεων, αλλ'
ηγνοησεν οτι ξυλα μεν ησαν εκεινοι, και λιθοι, και ανθρωπειας χειρος φιλοτεχνημα, και ετερον ουδεν. Ὁ δε γε της Ἰουδαιας Θεος, μαλλον δε ο του κοσμου παντος,
εστι Θεος ζων και αληθινος, ου προσφατος πεποιημενος, ποιητης δε μαλλον και
αυτων αιωνων, και δημιουργος των ολων, και των δυναμεων Κυριος. Οιεται δη ουν
ο Ῥαψακης εναργεστατην αποδειξιν τοις Ἰουδαιοις εσεσθαι, του οτι παντη τε και
παντως αλωσονται, καν επικουρησηι αυτοις Θεος ο μεγας, το μηδενα των παρ'
Ἕλλησι θεων ανασωσαι δυνασθαι πολιν, ητοι χωραν εν ηι και ετετιμητο. ∆ια τουτο
φησι· Που ο Θεος Ἐμαθ, και Ἀρφαθ; Προσεπαγει δε το, οτι Μη ηδυναντο ρυσασθαι
Σαμαρειαν εκ της χειρος μου; Ἀλλ', Ὦ τρισαθλιε, φαιην αν, δαμαλεσι και αυτοι
προσκεκυνηκασι ταις χρυσαις, ηλω τε η χωρα Θεου συστελλοντος την επικουριαν.
Και, ως εφην φθασας, ει μηδεις των παρ' Ἕλλησι θεων σεσωκε την εαυ- του, τουτο
προς Θεον ουδεν τον αληθως, και φυσει, και μεγαν. Οι μεν γαρ εκ τεχνης
ανθρωπινης δι- ελαχον, το καν γουν ορασθαι μονον. Ὁ δε κατ- εξουσιαζει των ολων,
και αμαχον εχει την χειρα, των δυναμεων υπαρχων Κυριος. Ἀποκρινεται δε ουδεις
τωι Ῥαψακηι, σιωπαιν επιταττοντος του βασιλεως, και μαλα εμφρονως. Ἀπαιδευτοις
δε λογοις, και φρονηματι βαρβαρικωι, και ταις κατα Θεου γλωσσ- αλγιαις
επιδακρυειν μαλλον, η αντεξαγειν εχρην. Και τουτο, οιμαι, διδασκει λεγων ο
μακαριος ∆α- βιδ· "6Ἐθεμην τωι στοματι μου φυλακην εν τωι συστηναι τον
αμαρτωλον εναντιον μου, εκωφωθην, και εταπεινωθην, και εσιγησα εξ αγαθων."6
9Και εισηλθεν Ἐλιακειμ ο του Χελκιου οικονο- μος, και Σομνας ο γραμματευς της
δυναμεως, και Ἰωαχ ο υπομνηματογραφος προς Ἐζεχιαν εσχισμενοι τους χιτωνας,
και ανηγγειλαν αυτωι τους λογους Ῥαψακου. Και εγενετο εν τωι ακου- σαι τον
βασιλεα Ἐζεχιαν, εσχισε τα ιματια, και σακκον περιεβαλετο, και ανεβη εις τον οικον
Κυριου.9 Ἐπι ταις Ῥαψακου μεγαληγοριαις, και ταις αχαλινοις περι του Θεου
γλωσσαλγιαις περιῤρηγνυν- ται τους χιτωνας οι προς αυτον εσταλμενοι, και απαγγελλουσι μεν τωι βασιλει τα εκ της Περσικης απο- νοιας εκτοπως ανηγορευμενα. Ὁ
δε κατεῤρηγνυ την εσθητα, και μετημφιεσατο σακκον, τουτ' εστιν, ιμα- τιον
πενθικον, και ανεβη, φησιν, εις τον οικον Κυριου. Και ποια τις η προφασις του
περιῤρηγνυσθαι τα αμφια; Ἔθος ην Ἰουδαιοις επι ταις κατα Θεου δυσ- 70.765
φημιαις τουτο δραιν. Και γουν παραδεδοται μεν ο Σωτηρ τοις των Ἰουδαιων
καθηγηταις, και ο του κο-σμου κριτης εκρινετο παρ' αυτοις. Ἀλλ' εσιωπα, ταις των
ψευδηγορουντων φωναις ουκ αποκρινομε- νος. Ειτα φησι προς αυτον ο αρχιερευς·
"6Ἐξορκιζω σε κατα του Θεου του ζωντος, ινα ημιν ειπηις ει συ ει ο Χριστος ο Υιος
του Θεου; Λεγει αυτωι ο Ἰησους· Συ ειπας. Πλην λεγω υμιν, Ἀπ' αρτι οψεσθε τον
Υιον του ανθρωπου καθημενον εκ δεξιων της δυνα- μεως, και ερχομενον επι των
νεφελων του ουρανου.
Τοτε ο αρχιερευς διεῤρηξε τα ιματια αυτου, λεγων·
Ἐβλασφημησεν."6 Ἔφη δε και δι' ενος των προφη-των ο των ολων Θεος τοις εξ
αιματος Ἰσραηλ, οτι "6∆ιαῤρηξατε τας καρδιας υμων, και μη τα ιματια υμων."6
Ὤοντο γαρ ισως ευσεβειν, και ταις ανω- τατω τιμαις κατευφραινειν Θεον, επι ταις
κατ' αυτου δυσφημιαις τους χιτωνας κατασχιζοντες, καν ει μηδενα ποιοιντο λογον
των δια Μωσεως τεθεσπισμε- νων. Σακκον μεν γε ητοι περιβλημα πενθικον περιτεθειται μεν Ἐζεχιας, ανεισι δε και εις τον οικον του Θεου, και μαλα εικοτως.
Πενθειν γαρ ακολουθον, κλαιειν δε και κατατρυχεσθαι τους εν ακμαις οντας
κακων, και σωτηριας ελπιδα ποιεισθαι Θεον, αυτωι τε προσκαθησθαι, και θαμιζειν εν
αγιοις τοποις, ενθα μαλιστα πρεπωδεστερον τας προς αυτον ικετειας ποιοιτ' α τις.
9Και απεστειλεν Ἐλιακειμ τον οικονομον, και Σομναν τον γραμματεα, και τους
 
 

281

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρεσβυτε- ρους των ιερεων περιβεβλημενους σακκον προς Ἡσαΐαν υιον Ἀμως τον
προφητην, και ειπαν αυτωι· Ταδε λεγει Ἐζεχιας· Ἡμερα θλιψεως, και ονειδισμου, και
ελεγμου, και οργης η σημερον ημερα, οτι ηκει η ωδιν τηι τικτουσηι, ισχυν δε ουκ εχει
του τεκειν. Ει πως εισακουσαι Κυριος ο Θεος σου τους λογους Ῥαψακου, ους
απεστειλε βασιλευς Ἀσσυριων ονειδιζειν Θεον ζωντα, και ονειδιζειν λογους ους
ηκουσε Κυριος ο Θεος σου, και δεηθησηι προς Κυριον τον Θεον σου περι των
καταλελειμμενων τουτων.9
Τους προυχοντας εν ιερωσυνηι και ταις ανωτατω
τιμαις εκ νομου κατεστεμμενους ομου τοις αλλοις, ουκ αν εσθημασιν οντας ιεροις,
και τοις τηι λειτουρ- γιαι πρεπωδεστεροις· εν σακκοις δε μαλλον, ητοι πενθικοις
περιβλημασι κατημφιεσμενους ιεναι προστεταχε προς τον μακαριον προφητην
Ἡσαΐαν, απαγγειλαι τε οτι θλιψεως αυτοις επιπεπτωκεν ημερα και ονειδισμου.
Μονονουχι γαρ, φησι, κατονει- διζει Θεος τους την αγιαν οικουντας πολιν, ως της
κατα νομον επιεικειας ημεληκοτας· ελεγχει δε πε- πλημμεληκοτας, επαγει τε ουτω
τα εξ οργης. Ἥκειν τε εις τουτο υπο τα πραγματα αυτοις διαβεβαιουντο σαφως ως
εοικεναι τον Ἰσραηλ γυναικι μεν τικτουσηι, γενομενηι δε λοιπον εν εσχατοις δια το
μη δυνασθαι τεκειν. Βουλεται δε και δια της του προφητου μεσι- τειας επακουσαι
των λογων Ῥαψακου τον των ολων Θεον, ους ακηκοε δι' εαυτου. Λανθανει γαρ
αυτον
70.768 των οντων ουδεν, ως δε ηδη πολλων εν ετεραις πολε- σιν
ανηιρημενων, εμπεπρησμενων τε οικων. ∆εηθητι, φησι, περι των καταλελειμμενων
τουτων. Ευσεβης αγαν ο Ἐζεχιας, συλληπτορα παρακαλων γενεσθαι τον παρα τωι
Θεωι τιμιον δηλονοτι τον προφητην. Ἐπ- ωφελες ουν αρα το προσπιπτειν Θεωι
προεστηκοτων αγιων. Κατανευει γαρ δι' αυτους, και εποικτειρει πολλακις, και των
ραιθυμειν ειωθοτων το δα- κρυον. 9Και ειπεν αυτοις Ἡσαΐας· Ουτως ερειτε προς
τον κυριον υμων· Ταδε λεγει Κυριος· Μη φοβη- θηις απο των λογων ων ηκουσας, ους
ωνειδισαν με οι πρεσβεις βασιλεως Ἀσσυριων. Ἰδου εγω εμβαλλω εις αυτον πνευμα,
και ακουσας αγγε- λιαν αποστραφησεται εις την χωραν αυτου, και πεσειται μαχαιραι
εν τηι γηι αυτου.9
Παραθαρσυνει Θεος, και ουκ εις μακραν, αλλ' ευθυ και
παραχρημα τον επ' αυτωι πεποιθοτα, και ονησιφορον αυτωι δεδειχε την ελπιδα, και
ουκ αμισθον το δραμειν εις οικον Κυριου, και ομου ταις λιταις το εκ πονου καθειναι
δακρυον. Ἐκμειλισσεται ουτως φιλανθρωπος ων ο των ολων ∆εσποτης. Ἐπειδη δε
ο Ῥαψακης αποκειρων των εξ Ἰσραηλ του σωθηναι την ελπιδα, καν ει ελοιτο
διασωζειν αυτους ο παντα ισχυων Θεος, ανοσιως εφασκε· Μη απατατω υμας
Ἐζεχιας, οτι ρυσεται ο Θεος Ἱερουσαλημ εκ χειρος μου. Μη εῤρυσαντο οι θεοι των
εθνων τουτων εκαστος την εαυτου χωραν εκ χειρος μου; Ταυτηι τοι και μαλα
εικοτως απαλλαττει δειματων, και ψυχροις, και γραωδεσι λογοις, και βαρβαρικαις
αθυροστομιαις επιστυγναζειν ουκ εαι, μαλλον δε αναῤρωννυσιν εις πολυευκτον
ελπιδα, και ουχ εκοντα λεγων τον αλα- ζονα τυραννον ανακομισθησεσθαι εις την
εαυτου πο- νηρου καταπτοουντος πνευματος, και εις δειλιας αυ- τον τας υπερ γε της
εαυτου βασιλειας ου φορητως συνελαυνοντος, πεσεισθαι δε και μαχαιραι, κινδυνευσαντα μεν ουδαμως εν αλλοδαπηι, ουτε μεν επαυχη- σαντα ταις κατα των πολεμιων
σφαγαις, και της κατ' εχθρων ευανδριας, λαμπρα πλουτουντα γερα· αλλ' εν τηι γηι
αυτου ποιεισθαι τας διατριβας, πεπτωκεν εκει εν τηι γηι αυτου παρ' ελπιδα τουτο, και
αδοκητως συμβεβηκος. Ἔνθα γαρ οιεσθαι δειματων απηλλαγμε- νον ποιεισθαι τας
διατριβας πεπτωκεν εκει, και παρ' ων ην εικος σωζεσθαι· κινδυνευοντα. Τινες δε
ουτοι δια των εφεξης εισομεθα.
9Και απεστρεψε Ῥαψακης, και κατελαβε πολιορκουντα τον βασιλεα Λαμνα· και ηκουσε βα- σιλευς Ἀσσυριων οτι εξηλθε Θαραθα
βασιλευς Αιθιοπων πολιορκησαι αυτον· και ακουσας απ- εστρεψε, και απεστειλεν
αγγελους προς Ἐζεχιαν, λεγων· Ουτως ερειτε Ἐζεχιαι βασιλει της Ἰου-δαιας· Μη σε
απατατω ο Θεος σου εφ' ωι πεποι- θας επ' αυτωι, λεγων· Ου μη παραδοθηι Ἱερουσα 
 

282

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λημ εις χειρας βασιλεως Ἀσσυριων. Ἢ ουκ ηκου-σας α εποιησαν βασιλεις Ἀσσυριων,
πασαν την γην απωλεσαν; μη εῤρυσαντο αυτους οι θεοι των εθνων, ους οι πατερες
μου απωλεσαν, την τε Γαζαν και Χαῤραν, και Ῥαφεις, αι εισιν εν χωραι Θαιμαν, Που
εισιν οι βασιλεις Αιμαθ, και Ἀρ-φαθ, και πολεως Ἐμφαρουειμ Ἀνα και Αυα;9 70.769
Κατειλημμενης ταχα που της Λαχης, και υπο χειρα γεγενημενης την βαρβαρικην,
επολιορκειτο μετ' εκεινην η Λαμνα, εκει Ῥαψακης κατειληφεναι λεγεται τον
Ἀσσυριον· ο δ' ετεθορυβητο λιαν. Κατ- εστρατευσε γαρ αυτου Θαραθα Αιθιοπων
βασιλευς. Ειτα δεδιως μη καταληφθεισης αυτωι της χωρας εξω γενοιτο θωκων των
περιφανεστατων, αφιησι μεν την Ἰουδαιαν, σπευδει δε μαλλον εις την εαυτου· πλην
ου καθυφηκε της ενουσης ωμοτητος αυτωι. Προς ακρατους δε ωσπερ οργας
ανακεκαυμενος, δια τοι ταχα που το μη θελησαι τους εξ Ἰσραηλ, ητοι τους την
αγιαν οικουντας πολιν τοις του Ῥαψακου λογοις αναπεπεισμενους αυτομολησαι
παρ' αυτον, αθυρο- στομει δη παλιν κατα της του Θεου δοξης ο δειλαιος· και τισι
των οικειων εντελλεται δρομαιως ιεναι προς Ἐζεχιαν απαγγειλαι τε οι τα παρ'
αυτου. Ταυτα δε ησαν δυσφημιαι κατα Θεου λεγοντος σαφως· επειδη των ετερων
χωρων ητοι εθνων οι θεοι τοις προσκυ- νουσιν αυτους συνδιολωλασι, μηδ' αν αυτον
ισχυσαι τον των Ἑβραιων Θεον εξελεσθαι τε αυτους, και της Ἀσσυριων εξαρπασαι
χειρος. Ειτα πολεις απαριθμει- ται πεπορθημενας, ας και ην εικος δυνασθαι πολλα,
εξ ων ετεροι πεπονθασι. ∆ια τουτων αυτων κατα- πτοων, ως τεθνηξομενους, και
τους επ' αυτωι πεποι- θοτας τωι παντων κρατουντι Θεωι. 9Και ελαβεν Ἐζεχιας το
βιβλιον παρα των αγ- γελων, και ηνοιξεν αυτο εναντι Κυριου· και προσηυξατο
Ἐζεχιας προς Κυριον λεγων· Κυριε Σαβαωθ ο Θεος Ἰσραηλ ο καθημενος επι των Χερουβιμ, συ μονος Θεος ει πασης βασιλειας της οικουμενης. Συ εποιησας τον
ουρανον, και την γην. Εισακουσον, Κυριε, εισβλεψον, Κυριε, και ιδε τους λογους,
ους απεστειλε Σεναχηρειμ, ονειδιζειν Θεον ζωντα.9 Ἐκ πολλης αγαν της εις Θεον
ευσεβειας απλοι το βιβλιον, ουχ ως αγνοουντι Θεωι της του Σεναχηρειμ αλαζονειας
το μεγεθος, κατακεκραγως δε μαλλον της βαρβαρικης απονοιας, και οιονει μαρτυρα
της εκεινου θρασυστομιας ποιουμενος αυτον τον των ολων κατ- εξουσιαζοντα
Θεον. Ἄθρει δε οπως τοις του Σεναχη- ρειμ αναφερεται λογοις, ανατεινων την
ικετηριαν. Ὁ μεν γαρ το γε ηκον επ' αυτωι την του Θεου δοξαν κατακερτομων· Μη
σε απατατω, φησιν, ο Θεος σου, εφ' ωι συ πεποιθας επ' αυτωι λεγων· Ου μη παραδοθηι
Ἱερουσαλημ εις χειρας βασιλεως Ἀσσυριων. Ὁ δετης εξουσιας ομολογει το μεγεθος,
Κυριον Σαβαωθ ονομαζων αυτον, και Θεον Ἰσραηλ, και επι πασαν την κτισιν την
ανω τε και λογικην. Συ γαρ ει, φησιν, ο καθημενος επι των Χερουβιμ. Προσομολογει
δε οτι καν ει λεγοιντο τινες επι γης βασιλεις· αλλ' ουν ο φυσει τε και αληθως
βασιλευς, και παντα υπο ποδας εχων, αυτος αν ειη και μονος ο γης τε και ουρανου
δημιουργος, και υποστησας νευματι τα ουκ οντα ποτε. Εισακουσαι δε παρακαλει και
εισβλεψαι, τουτ' εστι, μη παραβλεψαι, και παρελθειν, τας ουτω πικρας δυσφημιας·
αλλ' εν δικηι κολασαι τον αλιτηριον. Ὠνειδισε γαρ Θεον ζωντα, φησι, τουτ' εστι,
κατ' ου- δεν εοικοτα τοις των εθνων, οις εκεινος παρεικαζων αυτον ανοσιως
κατεθρασυνετο.
70.772 9Ἐπ' αληθειας γαρ ηρημωσαν βασιλεις Ἀσσυ-ριων την
οικουμενην ολην, και την χωραν αυτων, και ανεβαλον τα ειδωλα αυτων εις το πυρ.
Ου γαρ θεοι ησαν, αλλ' εργα χειρων ανθρωπων, ξυλα, και λιθος, και απωλεσαν
αυτους. Συ δε, Κυριε ο Θεος ημων, σωσον ημας εκ χειρων αυ- των, ινα γνωι πασα
βασιλεια της γης οτι συ ει ο Θεος μονος.9 Ἀκηκοα, φησι, του βαρβαρου λεγοντος·
Μη εῤρυ- σαντο οι θεοι των εθνων εκαστος την εαυτου χωραν εκ χειρος μου; Καν ει
τουτο λεγοι τις, επαινω και πειθομαι. Κεκρατηκασι γαρ απασης της γης, και τας
πολεις ενεπρησαν, ουδεν απονασθαι δυναμενης των ψευδωνυμων θεων· σεσωκασι
γαρ ουδενα. Πως γαρ, η ποθεν, ξυλου τε και λιθου πεποιημενα και τεχνης εργα
 
 

283

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λιθουργικης, και τεκτονων οντες φιλοτε- χνηματα· Ταυτηι τοι και τοις ιδιος
προσκυνηταις ομου διολωλασιν. Ἀλλα συ, σωσον ημας, ω ∆εσποτα. Τεκμηριον γαρ,
και τουτο, και αναπειθει πασαν την υπ' ουρανον, εις γε το χρηναι διακεισθαι, και
αρα- ροτως οτι συ μονος ει Θεος. Ὥσπερ γαρ το αλωναι τας εθνων χωρας
κατεμαρτυρησε των ψευδωνυμων θεων, το μηδεν ειναι παντελως· ουτω, και το
διαφυ- γειν της εκεινου χειρος εξω γενεσθαι την Ἱερουσαλημ την υπο σοι τε και σην
μονονουχι και διαμαρτυρεται, και σαφη ποιησεται τοις απανταχου την αναῤρησιν
της σης ευσθενειας, και ακηρατου δοξης, και οτι μονος ει αυτος ο Θεος εν τε
ουρανωι, και επι γης 9Και απεσταλη Ἡσαΐας υιος Ἀμως προς Ἐζεχιαν, και ειπεν
αυτωι· Ταδε λεγει Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ· Ἤκουσα α προσηυξω προς με περι Σεναχηρειμ βασιλεως Ἀσσυριων.9 Ου μακραν ο σωζων, αλλ' εγγυς και οιονει κατα
ποδας της προσευχης των αιτηθεντων το περας. Ἀπο- στελλεται μεν γαρ ο
προφητης· σεσιγηκως δε τεως τα επι τωι βαρβαρωι, και την επ' αυτωι του Θεου ψηφον ουκ απαγγειλας· Ταδε λεγει Κυριος, φησιν, ο Θεος Ἰσραηλ. Ἐπιῤρωννυσι τον
πεπιστευκοτα, καιουχ ενα τινα των ψευδωνυμων θεων αποφαινει τον
αποστειλαντα, ευθαρση δε μαλλον αποτελων Κυριον ονομαζει, και Θεον Ἰσραηλ.
Ἐπαινει δε ωσπερ και αποδεχεται λεγων· Ἤκουσα α προσηυξω προς με περι
Σεναχηρειμ βασιλεως Ἀσσυριων. Μονονουχι γαρ, φησιν, αποδεχομαι τον ζηλον,
οιδα την φιλοθεΐαν, αφορητον εποιησω την κατ' εμου δυσφημιαν· προσ- ηλθε
δεδακρυμενος, και οιον αλγησας υπερ εμου, και σην εποιησω λυπην τους εις εμε
γεγονοτας ονειδι- σμους. Ἀξιεπαινετωτατος τοινυν των αγιων ο ζηλος, και της του
Θεου δοξης δυσφημουμενης, οταν αλγη- σωσιν αυτοι, Θεος κατευφραινεται.
9Ουτος ο λογος ον ελαλησε περι αυτου ο Θεος· Ἐφαυλισε σε και εμυκτηρισε σε
παρθενος θυγα- τηρ Σιων· επι σοι κεφαλην εκινησε θυγατηρ Ἱερουσαλημ. Τινα
ωνειδισας και παρωξυνας; η προς τινα υψωσας την φωνην σου; Και ουκ ηρας εις
υψος τους οφθαλμους σου εις τον Ἅγιον του Ἰσραηλ, οτι δι' αγγελων ωνειδισας
Κυριον.9 Ἐμφανη λοιπον την επι τωι βαρβαρωι καθιστησι
70.773 ψηφον· και
φησιν οτι μυκτηρισμον επ' αυτωι ποιη- σεται, και καταδονησει την κεφαλην
παρθενος θυ- γατηρ Σιων ητοι η Ἱερουσαλημ. Φαμεν δε οτι παρ- θενον, και θυγατερα
την Σιων ητοι την Ἱερουσαλημ ονομαζει· και παρθενον μεν ως αμολυντον, και τον
της βδελυρας ειδωλολατριας ουκ εχουσαν μωμον· θυγατερα δε, οτι την παρα πατρος
οφειλομενην δια- θεσιν τοις εξ αυτου τεκνοις υπονενεμηκεν αυτηι. Ἐφαυλισε δε τον
Ἀσσυριον, ητοι κεφαλην επ' αυτωι κεκινηκε τινα τροπον· επεμειδιασε γαρ ηττωμενωι,
και οιον ωιδην και μελος εναρμονιον τας αυτου πε- ποιηται συμφορας. Ειτα προς
αυτον φησι· Τινα ωνειδισας, και παρωξυνας; η προς τινα υψωσας την φωνην σου;
Ἆρα γαρ ενα των ψευδωνυμων θεων ταις ουτω θερμαις ελυπεις φωναις; Καιτοι πως
ουκ εδει, φησι, τον της διανοιας οφθαλμον εις υψος επ- αραι, εννοησαι τε αρα, τις
δη και ποσος εστιν ο Θεος του Ἰσραηλ; Ἔδει και επ' αυτης της των κτισμα-των θεας,
της του δημιουργου δυναμεως το μεγεθος, αναλογως ιδειν. Ἔδει της δοξης
καταθρησαι το υψος, και μηδεν επ' αυτωι λογισασθαι των χθαμαλωτερων. Ἀλλ'
ουδενος των τοιουτων διαμνημονευσας, φησιν, ωνειδισας τον Κυριον. 9Συ γαρ
ειπας· Τωι πληθει των αρματων ανεβην εις υψος ορεων, και εις τα εσχατα του
Λιβανου, και εκοψα το υψος της κεδρου αυτου, και το καλλος αυτης, και εισηλθον
εις υψος μερους του δρυμου, και εθηκα γεφυραν, και ηρημωσα υδατα, και πασαν
συναγωγην υδατος.9
Της Περσικης αλαζονειας εξηγειται τον ογκον, και το
ασυνετον φυσημα, και της μεγαληγοριας το μεγεθος. Λιβανωι γαρ παρεικαζει, καθα
και φθα- σαντες εφημεν, την τε των Ἰουδαιων χωραν, και αυτην ταχα που των
Σαμαρειτων, ην κατωικηκασιν αι δεκα φυλαι. Ὁ μεν γαρ Λιβανος ορος εστιν εν
Φοινικηι κεδροις των ξυλων υψου δη λιαν ηρμενοις ευθαλες και κατακομον.
 
 

284

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Νοειται δε πως τοιαυτη των Ἰουδαιων η χωρα, υψηλη μεν, οτι Θεος ην ο επαμυνων αυτηι, δασεια γε μην, οτι αριθμου κρειττονας ορασθαι τους εν αυτηι. Ἀλλ' ειλον
μεν την Σαμαρειαν οι Ἀσσυριοι τυραννοι, συγκατεδηιωσε δε αυτηι, και της Ἰουδαιας
ουκ ευαριθμητους πολεις. Συ τοινυν, φησιν, ω Ἀσσυριε, γαυρον εχων το φρονημα,
και των γεγονοτων την εκβασιν ταις αυτου δυναμεσιν ανατιθεις, ειπος οτι Τωι
πληθει των αρματων ανεβην εις υψος ορεων, και εις τα εσχατα του Λιβανου, τουτ'
εστιν, επ' αυτην την βασιλειαν την παρα γε τοις εξ Ἰσραηλ. Ἔκοψα το υψος του
κεδρου αυτου. Αυτου τινος; Του Λιβανου, δηλονοτι της Ἰουδαιας. Ὕψος δε κεδρου
την παρ' αυτοις βασιλειαν φησι, και εισ- ηλθεν εις υψος μερους του δρυμου. Ὡς γαρ
εφην, τηι των Σαμαρειτων συνδιολωλασι πολλαι της Ἰου- δαιας πολεις. Ἔφης δε οτι
Ἔθηκα γεφυραν, και ηρη-μωσα υδατα, και πασαν συναγωγην υδατος. Περσαι γαρ
και Ἀσσυριοι ταις εαυτων δυναμεσι το παντα δυνασθαι κατορθουν απονεμοντες, εν
τωι καταθειν των χωρων, τους μεν των ποταμων εγεφυρουν, εφερον δε πλειστακις
ως οντες τοσουτοι τον αριθμον, ως δαπαναιν δυνασθαι πηγας, και υδατων συναγω70.776 γας, και μηδε αυτους εσθ' οτε ποταμους αρκεσαι δε- διψηκοσιν ομου και
ανδρασι και ιπποις. Οι δε γε των Ἑλληνων λογαδες, οσοι των Περσικων εν ιδιαις
συγ- γραφαις εθεντο μνημην, φασιν αυτους και αυτον
γεφυρωσαι τον
Ἑλλησποντον· καν ει ποταμος, φασιν, ευρηται δια μεσου περιοντων αυτων η
χωραν, η πολιν, προσεταττεν ο τυραννος λεγων· ∆απανασθω πινομενος.
∆ιαμεμνηται τοινυν ο των ολων Θεος της Περσων αλαζονειας, και φιλοκομπειν
ειωθοτας ελεγ- χει. Ειτα μετα τουτο δεικνυσιν οτι μη μαλλον αυτοι δεδυνηνται
κατορθουν, εφ' οις πεφρονηκασι τα ουτως υπερογκα· ψηφος δε μαλλον η παρ'
αυτου κατα των πλημμελουντων ενηνεγμενη την του δυνασθαι δοξαν ενεποιησεν
αυτοις. 9Ου ταυτα ηκουσας παλαι α εγω εποιησα; Ἐξ αρχαιων ημερων συνεταξα,
νυν δε επεταξα εξερημωσαι εθνη εν οχυροις, και ενοικουντας εν πολεσιν οχυραις.
Ἀνηκα τας χειρας, και εξηραν- θησαν, και εγενοντο ως ανθος ξηρον επι δωμα- των,
και ως αγρωστις.9 Ταυτι μεν ουν απαντα, φησιν, απερ αυτος οιει κατωρθωκεναι,
ταις εαυτου δυναμεσιν ανατιθεις, ουκ ερυθριαις; Ἀλλ', ω ματαιαν εχων επ' ουδενι
την οφρυν, ου ταυτα ηκουσας παλαι, α εγω εποιησα; Ει γαρ δη βουλοιο, φησι, τους
των εμων προφητων πολυπραγμονησαι λογους, εφην ηδη φθασας οτι ταυτα
γενησεται. Ἐγω γαρ εξ αρχαιων ημερων συν- εταξα, τουτ' εστιν, ωρισα και
κατενευσα· απεδειξα δε νυν καιρου καλουντος εις περας τα προηγγελμενα, ωστε
εξερημωσαι εθνη εν πολεσιν οχυραις, τουτ' εστιν, ουκ ασθενη, και ευαλωτα. Ἐγω
τας χειρας ανηκα, και εξηρανθησαν. Ὁ γαρ παλαι ταις ανεξι- κακιαις ετι συνεχων
αυτα προς το ειναι, και συν- εσταναι την επαμυνουσαν απεστησα χειρα, και εν ισωι
ποας κατεξηρανθησαν, και χορτου δικην κατ- εμαρανθησαν, και οια τις αγρωστις
ξηρα πυρι δε- δοται τροφη. Τουτο τοι και ετερωθι φησι προς αυ- τον· επειδη γαρ τα
ορισθεντα γενεσθαι παρα Θεου διαπερανας ο δυσσεβης, εφ' εαυτωι πεφρονηκε μεγα,
παλιν ηκουε Θεου λεγοντος· "6Μη δοξασθησεται αξινη, ανευ του κοπτοντος εν
αυτηι; Ἢ υψωθησεται πριων ανευ του ελκοντος αυτον;"6 Ὥσπερ γαρ τα τοιαδε των
οργανων, ουχ εαυτα κινει προς εργα τυ- χον, περιμενει δε μαλλον την του
σαλευοντος χειρα· ουτω και συ, φησι, γεγονας οργανον της θειας ορ- γης, ου μην
αυτος ειργασω ταις δυναμεσι ταις σαις, αλλ' ησθα μαλλον οιον αξινη, και πριων
τοις του κι- νουντος θελημασιν υπηρετειν τεταγμενος. 9Νυν δε την αναπαυσιν σου,
και την εξοδον σου εγω επισταμαι· ο δε θυμος σου ον εθυμω- θης, και η πικρια σου
ανεβη προς με.9
Καταλαζονευηι μεν ουν, φησι, των θειων κριματων γεγονως
υπουργος, οιει δε ισως κατα σαυτον, και μονος κατευμεγεθησαι τοσουτων εθνων
και χωρων, ως κατεμπρησαι τε και ελειν αυτας. Ἀλλ' εγω την σην αναπαυσιν, και
την εξοδον, και την εισοδον επι- σταμαι. Ἀναπαυσιν δε καθαπερ εγᾦμαι τον θανατον
 
 

285

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομαζει, εξοδον τε και εισοδον, την εις παν οτιουν
70.777 των πρακτεων οδον.
Λανθανει γαρ ολως ουδεν τον παντα ειδοτα νουν. Προστιθεις δε, οτι Ὁ θυμος σου,
ον εθυμωθης, και η πικρια σου ανεβη προς με, μο- νονουχι φησι, Ου διχα ποινης
δεδυσφημηκως εσηι. Παροψομαι γαρ ουδαμως των σων ανοσιων ενθυμημα- των το
κακοηθες και πικρον, αλλ' οιον εις λυπην ηρεθισμενος τοις σοις επιθησω θυμοις την
αυτοις πρεπουσαν δικην. 9Και εμβαλω φιμον εις την ρινα σου, και χα- λινον εις τα
χειλη σου, και αποστρεψω σε τηι οδωι ηι ηρχου εν αυτηι.9 Ἐπειδηπερ ο Ἀσσυριος
κτηνοπρεπεστατην εχων την αλογιαν κατεκερτομει Θεον, και οιον ανασκιρ- τησας
εις αχαλινον αγριοτητα της του Θεου δοξης παλιμφημους ηφιει φωνας, ταυτηιτοι
και μαλα ει- κοτως ως επι κτηνους φησιν, οτι Φιμον εμβαλω εις την ρινα σου, και
χαλινον εις τα χειλη σου, μονον- ουχι ταις των πληγων επαγωγαις ανασειραζων αυτον, και τωι μεγεθει των συμφορων οια τινι χαλινωι των ουτως εκτοπων ανακοπτων
εγχειρηματων. Ὑπονοστησειν γε μην και προς την εαυτου τον Ἀσσυριον φησιν.
Ὑπεστρεψε γαρ ακουσας οτι Θα-ραθα βασιλευς Αιθιοπων εξηλθε κατ' αυτου. Καιτοι,
Τι δη ποτε, φαιη τις αν, πεσουσης αυτωι της στρατιας απασης, ου σεσωσται μονον
αυτος, αλλα γαρ και υπενοστησεν εις την εαυτου; Ἔδει γαρ, εδει γυμνον γεγονοτα
της υπο χειρα πληθυος, οικονομικως την του δαπανωντος αγγελου χειρα φυγειν
αυτον, ιν' ολοφυρηται την εαυτου συμφοραν και εις τινα δε- δυσφημηκε γνωι, και
τοις αλλοις απασιν απαγγειληι το παραδοξον. 9Τουτο δε σοι το σημειον. Φαγε τουτον
τον ενιαυτον, α εσπαρκας, τωι δε ενιαυτωι δευτερωι το καταλειμμα, τωι δε τριτωι
σπειραντες αμησατε, και φυτευσατε αμπελωνας, και φαγεσθε τον καρ- πον. Και
εσονται οι εγκαταλελειμμενοι εν τηι Ἰου- δαιαι εις διαφευξιν· φυησουσι ριζαν κατω,
και ποιησουσι σπερμα ανω. Ὅτι εξ Ἱερουσαλημ εσονται οι καταλελειμμενοι, και οι
σωζομενοι εξ ορους Σιων. Ὁ ζηλος Κυριου Σαβαωθ ποιησει
ταυτα.9
Ἀποστραφησεσθαι λεγων τον Ἀσσυριον εις την εαυτου, και της Ἰουδαιων
αποφοιτησειν χωρας, οριζει τον χρονον καθ' ον εσται τουτο, και φησι· Φαγε τουτον τον ενιαυτον α εσπαρκας, και τα τουτοις εφεξης. Ουπω γε μην απασιν εναργες
ποτερον ποτε τωι Σενα- χηρειμ δεδοται το σημειον, ηγουν Ἐζεχιαι και τοις αμφ'
αυτον. Πλην ερουμεν των γεγραμμενων τον νουν. Ειτα τουτον εφαρμοστεον
εκεινοις, η τουτοις. Ει μεν Ἐζεχιαι δεδοσθαι φαμεν το σημειον, συνιεμεν ουτω·
Ἐπεπολιορκητο μεν Ἱερουσαλημ, πλειστης δε οσης της Ἀσσυριων στρατιας
κατεμπρησαι τε και ελειν επιχειρουσης αυτην, πλειστη τις οση των εδω- διμων
συγκομιδη, καρποι τε εναποκειμενοι, και τα δι' ων αν γενηται διαζηιν δυνασθαι τους
εν Ἱερουσα- λημ σωζομενους. Συ τοιγαρουν ο Ἐζεχια, φησι, και απας ο μετα σου
λεως, φαγε τουτον τον ενιαυτον α εσπαρκας· τωι δε δευτερωι το καταλειμμα. Τωι δε
τριτωι σπειραντες αμησατε, και φυτευσατε αμπε- λωνας. ∆υσι γαρ ετεσιν ολοις
ενιζησας τηι Σαμαρει- 70.780 των, και καταδηιωσας ολην ο Ἀσσυριος. Τριτου μολις
ενσταντος ᾤχετο φυγας, απολωλοτων μαλιστα των μετα Ῥαψακου κυκλωι της
Ἱερουσαλημ, και πολιορ-κουντων αυτην. Ουκουν εν τριτωι, φησιν, ετει λοιπον
ανεισθω, και γηπονοις το αρκουν και τοις αμπελων μελεδωνοις το, ειπερ ελοιντο
φυτευειν αυτας· ει- ρηνης δηλονοτι βραβευουσης αυτην και την ασφα- λειαν. Ὅτι δε
εν βεβαιωι κεισονται της ευθυμιας οι
εκ του πολεμου σεσωσμενοι και
περιλελειμμενοι, καταμηνυει λεγων, ως επι φυτων, οτι και ριζαν κα- τατενουσι
κατω, και ανω σπερμα βαλουσι. Και το μεν οτι κατοικησουσιν ασφαλως, και
ερηρεισμενως, και παντος εξω δειματος, διδωσι νοειν το ριζαν εχειν εις βαθος. Ὅτι
δε και εις περας αυτοις εκτα- θησεται, της ευημεριας το χρημα, νοειν εφιησι το ανω
σπερμα ποιειν. Προσεπαγει δε, οτι ο ζηλος Κυ- ριου Σαβαωθ ποιησει ταυτα. Ἐπειδη
γαρ δεδυσφη- μηκεν ο Ἀσσυριος, και τοις ψευδωνυμοις αυτον παρ- εικαζων θεοις
τετολμηκεν ειπειν, Ου μη ρυσεται ο Θεος Ἱερουσαλημ εκ χειρος μου; Ταυτα παντα
 
 

286

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γε-νησεται, φησι, κεκινημενου εις ζηλον του παντα ισχυοντος. Ει δε δη φερει κατα
του Σεναχηρειμ το, "6Φαγε τουτον τον ενιαυτον, α εσπαρκας, τωι δε δευ- τερωι το
καταλειμμα,"6 φαμεν οτι οι καταστρατευειν ειωθοτες, η χωρων, η πολεων,
βραδυνουσης εσθ' οτε της πολιορκιας και της μαχης αυτοις εις χρονους εκτεινομενης, απτονται και γηπονιας, ιν' εχοιεν τροφας. Και κατα τουτον αυτον
αρμοσει τον τροπον, το και επ' αυτου νοεισθαι το ειρημενον. 9∆ια τουτο ουτως
λεγει Κυριος επι βασιλεα Ἀσ- συριων· Ου μη εισελθηι εις την πολιν ταυτην, ουδ' ου
μη βαληι επ' αυτην βελος, ουδ' ου μη βαληι επ' αυτην θυρεον, ουδ' ου μη κυκλωσηι
επ' αυτην χαρακα· αλλα τηι οδωι ηι ηλθεν, εν αυτηι
αποστραφησεται.9
Ἀνακεφαλαιουται τροπον τινα των ειρημενων τον νουν, και την του πραγματος εις
περας διεκδρομην, ως εν ολιγοις επιτεμων, καθιστησιν εναργη. Ου γαρ αψεται
πολεμου, φησιν, αλλα προ μαχης πριν οπλα σαλευσαι, πριν εκτειναι και επαφειναι
βελος, πριν ανατιθεναι θυρεον, πριν επ' αυτην κυκλωσαι χαρακα, την αυτην οδον
υπονοστησει, και οικοι δραμειται, φησιν. Ἰστεον δε οτι χαρακα φησιν εν τουτοις την
εν ταις ταφροις καταπηγνυμενην των ξυλων πληθυν, εις οξυ κατηκονημενων, ινα
δη σωζοιτο των πεσοντων μηδεις. 9Ταδε λεγει Κυριος· Ὑπερασπιω υπερ της πολεως ταυτης του σωσαι αυτην δι' εμε, και δια ∆αβιδ τον δουλον μου.9 Ἀποκειρει
την οφρυν των εν ελεει Θεου σεσω- σμενων, και υπερογκα φρονειν ουκ εαι τους την
αγιαν οικουντας πολιν. Ἦν γαρ δη και μαλα εικος, οιε- σθαι τε και λεγειν αυτους,
οτι τετιμηνται παρα Θεου δια το επιεικες του τροπου, και της ενουσης αυτοις
δικαιοσυνης την νοητην ευκοσμιαν. Ουκουν διασωζει μεν ως Θεος, ωφελει δε
σεσωσμενους, τοις της αλα- ζονειας κυμασιν ουκ εφιεις εναλισκεσθαι. Ὑπερ- ασπιειν
γαρ εφη της πολεως, δηλονοτι της αγιας, ου δια γε τους ενοικουντας ποθεν, αλλ'
ουδετερωι τινι των κατ' εκεινο καιρου ζωντων ετι το χρημα δω- 70.781 ρουμενος,
αλλα δι' εαυτον, και ∆αβιδ, ον και παιδα ιδιον ονομαζει, και δι' εαυτον μεν, οτι
χρηστος τε εστι και φιλοικτιρμων, και χρην δη που τοις την θειαν αυτου
κατακερτομουσι δοξαν την αυτοις οτι μαλιστα πρεπουσαν δικην επενεγκειν. ∆ια
∆αβιδ παλιν, οτι ταις των αγιων μνημαις χαριζεται πολλακις το αμνη- σικακον, εφ'
οις εσθ' οτε πλημμελοιεν οι εξ αυ- των. 9Και εξηλθεν αγγελος Κυριου, και ανειλεν
εκ της παρεμβολης των Ἀσσυριων εκατον και ογ- δοηκοντα και πεντε χιλιαδας· και
ανασταντες το πρωι, ευρον παντα τα σωματα νεκρα. Και απο- στραφεις απηλθε
Σεναχηρειμ βασιλευς Ἀσσυ- ριων, και ᾤκησεν εν Νινευη· και εν τωι αυτον
προσκυνειν εν τωι οικωι Ἀσαρακ τον πατραρχον αυτου, Ἀδραμελεχ και Σαρασαρ οι
υιοι αυτου επαταξαν αυτον μαχαιραις· αυτοι δε διεσωθησαν εις Ἀρμενιαν, και
εβασιλευσεν Ἀχορδαν υιος αυτου αντ' αυτου.9
Προσεπηνεκται χρησιμως τοις
επηγγελμενοις των προσδοκηθεντων το περας, ινα μη φαινοιτο ψευδοεπης ο των
ολων Θεος. ∆εδαπανηται γαρ η των Ἀσσυριων πληθυς, ου ταις Ἰουδαιων αλουσα
χερσιν, ου τοξον αυτοις επανατειναντος τινος, ου δορυ προς μαχην ηιρη- κοτος, η
ξιφος απογυμνωσαντος, ουχ ιππων κραταιων, αρξαμενου την μαχην αγγελου γε
μην αῤρητωι δυναμει καταστορεσαντος, και πληθυν αποφαινοντος νεκρων την
αριθμου κρειττονα. Καταπληττεται τοινυν τωι θαυματι καιτοι θρασυς ων αγαν ο
στρατηγος, ηγουν ο Σεναχηρειμ, οικαδε τε ανεκομισθη μολις, και γυμνος εισαπαν
ης επεσυρετο στρατιας υπονοστησας, ελεεινως κατυκησε, φησιν, εν Νινευι. Ει το
λειπον [ισ. ειτα λοιπον] ταις παρα του Θεου γενομεναις υποσχεσεσιν εις περας
ενηνεκται. Πεπτωκε γαρ εν τωι οικωι αυτου πατραρχον τινα προσκυνων, ενα
δηλονοτι των κατα σαρκα πατερων η παππων αυτου. Τοις γαρ απαξ πεπλανημενοις
εθος, ουχι δη μονοις τοις ακαθαρτοις πνευμασιν, αλλα γαρ και οσοις αν ελοιντο
νεκροις το χρημα προσνεμειν. Ἐκπεπτωκοτες γαρ απαξ της ευθειας οδου προς
οτιουν των δοκουντων αυτοις αβα- σανιστον ποιουνται την αποδρομην. Υιους δε
 
 

287

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι φησι τους απεκτονοτας αυτον· ψηφου γαρ θειας επ- ενηνεγμενης τισι,
κατακινδυνευσειαν παντη τε και παντως οι τουτο παθοντες, και ως τοις αγαν
εχθροις περιτευξονται τοις ιδιοις. Ου την εξ αιματος οικειοτητα της ασφαλειας
ενεχυρον εχοντες, ου διαθεσιν και σπουδην την οφειλομενην πατρασιν εκ τεκνων,
αλλα δι' ων ην εικος σωζεσθαι κινδυνευοντας, δια τουτων αυτων τοις της
απωλειας ενιεμενους βαθροις. Και ταυτι μεν το γε ηκον εις το της ιστοριας
εξωφανες ουκ ακομψως ειρησθαι δοκω. ∆ειν δε οιμαι και τι των εσωτατω
θεωρηματων ειπειν εις παρακλησιν τοις πνευματικοις. Ἡ μεν γαρ αγια πολις, τουτ'
εστιν, η Σιων, ηγουν Ἱερουσαλημ, τυπος αν ειη της Ἐκκλησιας Χριστου, της
αληθεστερας Σιων· ταυτην εσθ' οτε, μαλλον δε ως επιπαν οι της αληθειας
πολιορκουσιν εχθροι, τουτ' εστιν, οι των ανοσιων αιρεσεων ευρε- ται· και
πολιορκουσιν ου μονοι, καταμισθουμενοι δε τροπον τινα και τας εν κοσμωι
δυναστειας, εμπνεον- 70.784 τος προς τουτο του νοητου Σεναχηρειμ, δηλον δε οτι
του Σατανα, και οιον επαφιεντος τους υπο χειρα και τους υπηρετειν ειωθοτας τας
δυστροπιας αυτου, οι, επειδαν ηκωσι τοις της αληθειας προεστηκοσι διαμα- χομενοι,
της του Θεου δοξης καταφλυαρουντες, πολλα τευξονται μεν το συμπαν λογου
ουδενος. Σιωπησουσι γαρ οι πολιορκουμενοι, και δια ποιαν αιτιαν, ο μακα- ριος
Παυλος διδαξει λεγων· "6Μη λογομαχειν επ' ου- δενι χρησιμωι·"6 και παλιν,
"6Αιρετικον ανθρωπον μετα μιαν, και δευτεραν νουθεσιαν παραιτου, ειδως οτι
εξεστραπται ο τοιουτος."6 Τοις γαρ απαξ ολοτροπως απονενευκοσι προς απατην και
φενακισμον, και κε- κρατημενοις τωι ψευδει περιττος που ταχα και των ωφελειν
ειωθοτων ο λογος. Γεγραπται γαρ· Εις ωτα ακουοντων λαλει. Ὅταν τοινυν οι της
αληθειας εχθροι η τιμας και αναπαυσεις επαγγελλονται, καθαπερ Ῥαψακης ο
αλητηριος, ηγουν απειλουσι κινδυνους και μαχας, Θεωι προσερχεσθαι χρη και της
ανωθεν επικουριας μεταποιεισθαι μονης. Ἀρκεσει γαρ η ανω τε και παναλκης
δεξια, και προς γε το σωσαι τους ορθοποδειν ειωθοτας, και προς ολεθρον των
ανθεστη- κοτων. Ἀποσοβησει γαρ αυτους αποῤρητοις τισιν ευσθενειαις χρωμενος,
και απαλλαξει πολεμου την Σιων την αγιαν ουτως και αμωμον, τουτ' εστι, την
Ἐκκλησιαν. Πυλαι γαρ ᾅδου ου κατισχυσουσιν αυτης. 9Ἐγενετο δε εν τωι καιρωι
εκεινωι, εμαλακισθη Ἐζεχιας εως θανατου. Και ηλθε προς αυτον Ἡσαΐας υιος Ἀμως
ο προφητης, και ειπε προς αυτον· Ταδε λεγει Κυριος· Ταξαι περι του οικου σου,
αποθνησκεις γαρ συ, και ου ζησηι. Και απ- εστρεψεν Ἐζεχιας το προσωπον αυτου
προς τον τοιχον, και προσηυξατο προς Κυριον, λεγων· Μνησθητι, Κυριε, ως
επορευθην ενωπιον σου μετα αληθειας, εν καρδιαι αληθινηι, και τα αρεστα ενωπιον
σου εποιησα. Και εκλαυσεν Ἐζεχιας κλαυθμωι μεγαλωι.9 Γεγονε μεν Ἐζεχιας των
οτι μαλιστα διαφανεστα- των εις φιλοθεΐαν, και διαβοητον εσχηκοτων επι του- τωι
την δοξαν. Κατεσπασε γαρ βωμους, τεμενη καθ- ειλεν, ενεπρησε δη τα εν σηκοις,
εξεκοψεν αλση, και θυσιαις ταις κατα νομον θεραπευων Θεον ου κατ- εληξε ποτε.
Κεκρατηκε δε των προσοικων τηι Ἰου- δαιαι βαρβαρων, ως και υπο δασμους και τελη
ποιη- σαι πολλους. Ἀνεδειματο δε και πολεις, και απαξ- απλως ευκλειαις επιμεστος
ταις ανωτατω γεγονως, εικοτως εθαυμαζετο. Ἀλλ', ως Ἑβραιων παιδες φασι,
παρεκομισθη βραχυ του πρεποντος, και πεφρο- νηκεν εφ' εαυτωι μεγαλα, και τοις της
αλαζονειας περιπεπτωκε βροχοις. Ταυτης ενεκα της αιτιας την εξ αγαπης αυτωι
ραβδον επανετεινε Θεος· "6Ὃν γαρ αγαπαι, φησι, Κυριος παιδευει, μαστιγοι δε υιον
ον παραδεχεται."6 Πληττει γαρ ως φιλοπαις πατηρ, μεθ- ιστας εις τα βελτιω, και
των αισχιονων αποφερων τους εναλοντας αυτοις. Ὥσπερ γαρ οι των ιατρων οτι
μαλιστα δριμεις και ευτεχνεστατοι τα σεσηποτα των σωματων η πυρι κατατηκουσιν,
η σιδηρωι τεμνου- σιν, ουκ απεχθειαι τηι προς τον καμνοντα τουτο δραν
70.785
ειωθοτες, φειδοι δε μαλλον τηι περι αυτον ηττωμενοι· κατα τον αυτον, οιμαι, τροπον
 
 

288

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο των ολων Θεος των εν ημιν νοσηματων αποκειρει τα βλαβη συμμετροις
αγανακτησεσιν, ινα μη συν τωι κοσμωι κατακριθω- μεν, κατα το γεγραμμενον.
Ἀῤρωστιαι τοινυν περι- πεπτωκεν ο βασιλευς Ἐζεχιας, και δη εις ληξιν του παντος
ηκοντι κακου· κεκινδυνευκε γαρ εσχατως δια της του προφητου φωνης· οτι
τεθνηξεται, λεγει, και οτι προσηκει διατυπουν αυτον τον οικον αυτου. Τουτο δε ην
ουκ ηγνοηκοτος μεν οτι ζησεται, και το της αῤρωστιας διαφευξεται δεινον ελεωι τωι
παρ' αυτου, καλουντος δε και παραθηγοντος εις προσευχην· ινα αιτησας κομισηται
παρ' αυτου τον ελεον. Κατοικτει- ρει γαρ τους αγαπωμενους, και τοις γνησιοις
χαριζε- ται των ποθουμενων την ευρεσιν και τους των ικε- τιων προσιεται λογους.
Ὃ δη και πεπρακται. Προσ- ηυξατο γαρ Ἐζεχιας, λεγων· Μνησθητι, Κυριε, ως
επορευθην ενωπιον σου μετα αληθειας, εν καρδιαι αληθινηι, και τα αρεστα ενωπιον
σου εποιησα. Καλη των δικαιων η παῤρησια· μονονουχι γαρ των πε- ποιημενων
αντεκτισιν και τους της γνησιοτητος αι- τουσι καρπους. Ἐπιγαννυται δε τοις
εννομως βεβιω- κοσιν ο των ολων Θεος, και τοις τον εξαιρετον διασω- ζουσι βιον
κατανευει ραιδιως, οταν ιδηι δεδακρυμενους, και πονον τηι προσευχηι συμπλεκοντας.
9Και εγενετο λογος Κυριου προς Ἡσαΐαν λε- γων· Πορευθητι και ειπε Ἐζεχιαι· Ταδε
λεγει ο Θεος ∆αβιδ του πατρος σου· Ἤκουσα της φωνης της προσευχης σου, και
ειδον τα δακρυα σου· ιδου προστιθημι προς τον χρονον σου ετη δεκα- πεντε, και εκ
χειρος βασιλεως Ἀσσυριων σωσω σε, και υπερ της πολεως ταυτης υπερασπιω.
Τουτο δε σοι το σημειον παρα Κυριου, οτι ο Θεος ποιησει το ρημα τουτο, ο ελαλησεν.
Ἰδου στρεφω την σκιαν των αναβαθμων ους κατεβη ο ηλιος, τους δεκα
αναβαθμους. Και ανεβη ο ηλιος τους δεκα αναβαθμους ους κατεβη η σκια.9 Ου
μακρος μεταξυ γεγονε χρονος, αλλ' ευθυς κα- τανευει Θεος, και δεχεται του δικαιου
τας λιτας. Ὡς γαρ εν ταις Βασιλειαις γεγραπται, πριν τον μακα- ριον προφητην εξω
γενεσθαι της του βασιλεως αυλης, γεγονε προς αυτον ο του Θεου λογος.
Ὑπονοστησας δη ουν παραχρημα, τους παρ' αυτου λογους καθιστη- σιν εναργεις.
Ἀκηκοεναι γαρ εφη της φωνης αυτου, τουτ' εστι, προσδεξασθαι την ευχην, και
εποπτευσαι το δακρυον· νεμει τε αυτωι παραχρημα το διαπηδησαι δυνασθαι του
θανατου το δειμα, και της προστεθεισης ζωης κατασημαινει το μετρον, ινα προς το
τελος αφορων, και οτι παντη τε και παντως τεθνηξεται διακειμενος, απαραδεκτον
εις νουν το της υπεροψιας ποιοιτο νοσημα. Ὑπισχνειται δε οτι, καθαπερ επηγγελται φθασας, κρειττονα της Ἀσσυριων χειρος αποφαινει μεν αυτον, υπερασπιει δε
της Ἱερουσαλημ. Ἔδρα τε ταυτα, παντα τροπον δυσθυμιας εκ μεσου τιθεις, και πολυ
λιαν αλγησαντα τοις εξ ημεροτητος αγαθοις ανακτωμενος. Ὁ γαρ πληξας μοτωσει
υμας. Χρηστος γαρ εστι και φιλοικτιρμων ο των ολων Θεος. 70.788 Ἐμπεδοι δε
προς πιστιν, οτι προς περας εκβησεται τα επηγγελμενα σημειωι τωι κατα τον ηλιον,
κατα την γενομενην τοτε επιστροφην της σκιας εν τοις δεκα αναβαθμοις. Φασι δε
οτι Ἄχαζ ο Ἐζεχιου πα-τηρ ως εκ μηχανης τινος και τεχνης εν τωι ιδιωι οικωι
αναβαθμους τινας γενεσθαι παρεσκευασεν, οιον ωρο- λογουντας, και τον ηλιου
δρομον εκμετρειν ειωθοτας τηι καταδρομηι της επ' αυτοις γενομενης σκιας. Ὅτι
τοινυν εμελλεν ο Ἐζεχιας υπονοστησειν εις ζωην, φανερον εποιει Θεος ανοπιν
ιουσης της ηλιου σκιας, και εκτεινομενης ημερας εις ωρων ασυνηθες μετρον.
∆υσηνυτον δε παντελως ουδεν τωι των ολων ∆εσποτηι, αλλ' οπερ αν ελοιτο,
κατορθοι κατανευσας μονον.
{1ΠΡΟΣΕΥΧΗ ΕΖΕΧΙΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΤΗΣ ΙΟΥ∆ΑΙΑΣ,

 
 

289

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἡνικα εμαλακισθη, και ανεστη εκ της μαλακιας αυτου.}1 9Ἐγω ειπα εν τωι
υψει των ημερων μου, Πορευ- σομαι εν πυλαις ᾅδου· καταλειψω τα ετη τα επιλοιπα. Ειπα· Ουκετι ου μη ιδω το σωτηριον του Θεου επι της γης, ουκετι ου μη ιδω
ανθρωπον εκ της συγγενειας μου. Κατελιπον το λοιπον της ζωης μου· εξηλθε και
απηλθεν απ' εμου, ωσπερ ο καταλυων σκηνην πηξας, το πνευμα μου παρ' εμοι
εγενετο, ως ιστος εριθου εγγιζουσης εκτε- μειν. Ἐν τηι ημεραι εκεινηι παρεδοθην, εως
πρωι ως λεοντι, ουτως τα οστα μου συνετριψεν· απο γαρ της ημερας εως της νυκτος
παρεδοθην αυτωι.9 Ἀναγκαιον εκεινο και προ γε των αλλων ειπειν· οι μεν γαρ
Ἑβδομηκοντα τεθεικασιν, εν τουτοις το "6εν τωι υψει των ημερων μου,"6 ως γε μην
ετεροι των ερμηνευτων το "6εν ημισει των ημερων"6 εκδεδωκασιν. Οιμαι δε
εγωγε, και σφοδρα εμφρονως τας των
Ἑβδομηκοντα τεθεισθαι φωνας.
Πεπολιορκητο μεν γαρ η αγια πολις, Ῥαψακου και των συν αυτωι κυκλωι
περιστησαντων την των Ἀσσυριων αριθμου κρειτ- τονα πληθυν. Ἀλλ' επηγγελλετο
Θεος δια της Ἡσαΐου φωνης, οτι ποιησει παραδοξα, και διασωσει τους
κινδυνευοντας, και αποστησει της Ἰουδαιας τον τυ- ραννον, και οτι τεθνηξεται τα
οικοι καταλαβων. Του- των δη ουν απαντων εις περας εκβεβηκοτων, καθ' ον εφη
καιρον ο των ολων Θεος, εμελλε της Ἐζεχιου βα- σιλειας αιρεσθαι εις υψος τα
αυχηματα. Ἐγω τοινυν ειπον εν εμαυτωι, φησιν, οτι εν καιρωι της ευκλειας, ηγουν
εν αυτωι τωι υψουσθαι τας ημερας μου, εσομαι μεν εν πυλαις ᾅδου, καταλειψω δε τα
ετη τα επι- λοιπα. Ειτα τουτοις προσεπαγει τα δι' ων τοις εσχα- τοις δειμασι
συμβαινει προσομιλειν τους αῤρωστειαι κατειλημμενους, και ου μακραν ορωντας
τον θανατον. Ταυτα δε εστιν το, Ουκετι ου μη ιδω σωτηριαν την παρα Θεου, ουτε
μην ιδω ανθρωπον εκ της συγγε- νειας της εμης· αφηκα το λοιπον της ζωης μου,
απηλθεν απ' εμου· γεγονα δε ωσπερ λυομενη σκηνη, και ως ιστος γυναικος εριθου,
τουτ' εστιν, εργαζο- μενης, ηγουν υφαινουσης, και λοιπον εγγιζουσης εκ- τεμειν.
Ειτα φησιν, οτι Ἐν οληι νυκτι και ημεραι καθα- περ τινι λεοντι παρεδοθη τα οστα μου
συντριβοντι. Και τις ο λεων; Ἢ της αῤρωστειας το αχθος, και 70.789 μονονουχι
καταβρυχομενος ως εν ειδει θηριου ο θα- νατος, και την εφοδον απειλων, ηγουν το
εκ του τε- θναναι προσδοκαιν ανειμενον δειμα. Συντριβει γαρ φοβος τε ομου και
δυσθυμια ψυχην, και πασαν αυτης συνθριπτει δυναμιν.
9Ὡς χελιδων, ουτως
φωνησω, και ως περιστερα, ουτως μελετησω. Ἐξελιπον γαρ μου οι οφθαλμοι του
βλεπειν εις το υψος του ουρανου προς Κυ- ριον, ος εξειλετο με, και αφειλετο μου την
οδυ- νην της ψυχης. Κυριε, και περι αυτης ανηγγελη σοι, και εξηγειρας μου την
πνοην, και παρακλη- θεις εζησα. Ειλου γαρ μου την ψυχην, ινα μη αποληται, και
απεῤριψας οπισω μου πασας τας αμαρτιας μου.9
Τας χαριστηριους ανατεινων
ωιδας, τα των στρου- θιων ευστομειν ειωθοτα μιμεισθαι κατεπαγγελλεται, και
ακαταληκτους ποιεισθαι τας υμνωιδιας. Φησι δε οτι τους της διανοιας οφθαλμους
ανατεινας προς Θεον, σεσωσται, και διαπεφευγε και της ψυχης την οδυνην, και
αυτον δε τον θανατον. Ἐξηγειρας γαρ, φησι, την ζωην, εζησα τε και περιεποιησω
την εμην, ινα μη αποληται, και απεῤριψας οπισω μου πασας τας αμαρτιας μου.
Τουτο δε ουκ εστι νοσουντος την αλαζονειαν, αλλ' επεγνωκοτος ηδη την εαυτου
φυσιν, και ειδοτος ακριβως οτι πολλαις ενοχοι παντες εσμεν αμαρτιαις, καν ει μη
βουλοιτο σωζειν ελεωι Θεος, ουδεις καυχησεται αγνην εχειν την καρδιαν, αλλ' ουδ'
αν παῤρησιασηται καθαρος ειναι απο αμαρτιας. Ουκουν εν ταις ευπαθειαις, αιπερ
αν ημιν γενοιντο παρα Θεου, δοξολογεισθω προς ημων ως αμνημονη- σας των εφ'
οις ην εικος οσιως κολαζεσθαι. Σοφοι γαρ, φησιν, οι εαυτων επιγνωμονες 9Ου γαρ
οι εν ᾅδου αινεσουσι σε, ουδε οι απο- θανοντες ευλογησουσι σε, ουδε ελπιουσιν οι εν
ᾅδου την ελεημοσυνην σου. Οι ζωντες ευλογη- σουσι σε, ον τροπον καγω. Ἀπο γαρ
της σημερον παιδια ποιησω, α αναγγελουσι την δικαιοσυνην σου, Κυριε της
 
 

290

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωτηριας μου, και ου παυσομαι ευλογων σε μετα ψαλτηριου πασας τας ημερας της
ζωης μου.9 Την ισην αν εχοι τοις προκειμενοις διανοιαν τα δια της του ψαλλοντος
φωνης ειρημενα· "6Τις η ωφε- λεια εν τωι αιματι μου εν τωι καταβαινειν με εις διαφθοραν; Μη εξομολογησεται σοι χους, η αναγγελει τα θαυμασια σου;"6 Οι γαρ απαξ
τεθνεωτες, και ταις ᾅδου πυλαις γεγονοτες κατοχοι, αποπεπαυσονται ταχα που και
του δοξολογειν. Προσεπιθειεν δ' αν οις ειργασαντο παντελως ουδεν, μενουσι δε
μαλλον εν οις κατελειφθησαν, και τον της καθολου κρισεως εκδε- ξονται καιρον.
Ουκουν οι ζωντες, φησιν, και τουτο δραιν οτι το αγαθον εχοντες εξουσιαν, επειδαν
ευπα- θειεν, ευλογησουσι σε ον τροπον καγω. Ὑπισχνειται δε παιδια ποιειν, α
αναγγελουσι την του Θεου δικαιο- συνην. Και οι μεν φασιν οτι χοροστασιαν
απαγγελ- λεται, και ψαλτωιδους τους εν γε τωι θειωι ναωι κατα- 70.792 στησει τους
ευφωνοτατους. Ἕτεροι δε και τοις αποῤ- ρητοτεροις ετι τον νουν ενιεντες λεγουσιν,
οτιπερ υψηλα φρονησας ο Ἐζεχιας ωιηθη ταχα που και ατε- λευτητον εχειν την
βασιλειαν και αυτην ακαταληκτον ζωην· διατεθεις οτι τα επι Χριστωι γεγραμμενα,
ως εφ' υιωι του ∆αβιδ, εις εαυτον ειρηται τε και βλεπει. Ὅθεν φασι, καιτοι
τεσσαρεσκαιδεκατον ετος εν τωι βασιλευειν εχων, ουχ οραται πεφροντικως του
χρηναι παιδοποιειν· μεμαθηκως τοιγαρουν το της εαυτου ζωης περας, των
διαδεξομενων αυτον ποιειται φρον- τιδα, και οτι παιδια φησι, και προστιθησιν οτι
Ἀναγ- γελουσι την του Κυριου δικαιοσυνην, και της μεν αληθειας διημαρτηκεν ο
λογος αυτωι. Γεγονε γαρ ο Μανασσης δυσσεβης τε και αλητηριος, πλην το γε ηκον
εις την του φυσαντος γνωμην, ην και αυτος ευ- σεβης και της του Θεου δοξης
απαγγελευς.
9Και ειπεν Ἡσαΐας προς Ἐζεχιαν· Λαβε παλα-θην εκ συκων, και
τριψον, και καταπλασαι, και υγιης εσηι. Και ειπεν Ἐζεχιας· Τουτο δη το σημειον, οτι
αναβησομαι εις τον οικον του Θεου.9 Ἐν τηι τεταρτηι των Βασιλειων γεγραπται, οτι
προφασις της αῤρωστιας τωι Ἐζεχιαι γεγονεν ελκος πονηρον και δυσμεταχειριστον,
ως και αυτας απει- πειν τας των ιατρων ευτεχνιας. Ἐπειδη δε απαξ κατενευσε Θεος
τωι δικαιωι την ζωην, και το απο- τριψασθαι την νοσον προστεταχε, δι' ων ην εικος,
μαλλον δε και αναμφιβολως εχον, οτι προς επιδοσιν αλγηματων κατανευσει το
τραυμα, δια τουτων απ- αλλαττεσθαι. Παραδοξοποιος γαρ αει του παντα ισχυοντος
η χειρ· και δια των αδοκητων ερχεται της επικουριας ο τροπος· δηλον δε οτι της
παρ' αυτου. Τριψον τοινυν, φησιν, εκ συκων παλαθην, καταπλα- σαι, και υγιης εσηι.
Και ην εντευθεν, ως εφην, αδικηθησεσθαι προσδοκαιν, ηγουν απονασθαι τι το
τραυμα. Ἐπειδη δε ο Θεος προσταττων ην, εις ση- μειου δυναμιν το χρημα ποιειται
πανσυνετος ων Ἐζεχιας, και φησιν, οτι Ει και δια συκων παλαθης υγιασθησομαι,
σημειον εσται τουτο μοι βεβαιον τε και αληθες οτι αναβησομαι εις τον οικον του
Θεου, θυσων τε αυτωι δηλονοτι, και προσευξομενος κατα- ληγουσης της αῤρωστιας,
9Ἐν τωι καιρωι εκεινωι
και παντος αλγηματος οιονει κατευνασθεντος εν εμοι.
απεστειλε Μεοδαχ υιος του Λαδαμ ο βασιλευς της Βαβυλωνιας, επι- στολας, και
πρεσβεις, και δωρα Ἐζεχιαι· ηκουσε γαρ οτι εμαλακισθη εως θανατου, και ανεστη.
Και εχαρη επ' αυτοις Ἐζεχιας χαραν μεγαλην· και εδειξεν αυτοις τον οικον του
Νεχοθα, και της στακτης και των θυμιαματων, και του μυ- ρου, και του αργυριου
και του χρυσιου, και παντας τους οικους των σκευων της γαζης, και παντα οσα ην
εν τοις θησαυροις αυτου και ουκ ην ουδεν, ο ουκ εδειξεν Ἐζεχιας εν τωι οικωι
αυτου.9 Τεθνεωτος του Σεναχηρειμ υπο των εαυτου παι- δων βεβασιλευκεναι φησι
το Γραμμα το ιερον Νε- 70.793 χορδαν τον υιον αυτου αντ' αυτου. Ἀλλ' ως εοικεν,
εκεινου γεγονοτος εκ μεσου, τους της βασιλειας κε- κληρονομηκε θωκους Μεωδαχ ο
του Λααδαν. Ουτος πεπομφεναι λεγεται προς Ἐζεχιαν δωρα τε ομου και επιστολας,
και πρεσβεις· και ποια τις εστιν η τουδε προφασις, ειπειν αναγκαιον. Ἤκουσε γαρ,
φησιν, οτι εμαλακισθη εως θανατου και ανεστη· αλλ' ουχι τουτο μονον το
 
 

291

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαλακισθηναι μεν, φημι, τον Ἐζεχιαν, ρεψαι δε αυθις εις ευρωστιαν αναδραμειν,
κατεπληξε τον Βαβυλωνιον, αλλ' εκεινο παντως το μεγα και εξαισιον αληθως
σημειον· αῤρητωι τε και θεοπρεπει νευματι παλινδρομειν ο ηλιος προσετατ- τετο και
οπισω βαδιζειν, ωστε και ανελθειν την σκιαν τους δεκα αναβαθμους. Βαβυλωνιων
δε και Χαλ- δαιων, οι επικλην σοφοι, ισχνοι λιαν υπαρχοντες, ει και αυτους ειναι
φασκοντες περι τε του ηλιου δρο- μον, και αστερων επανατολας, και δυσεις, ουκ
ηγνοηκασι κατα το εικος την ανοπιν υποστροφην, και της ημερας εκεινης το
ασυνηθες μηκος. Ἦν δε δη και μαλα εικος εκτεθρυλλησθαι τοις ανα πασαν την γην
του σημειου την δυναμιν, και οτι δεδοται προς βεβαιωσιν της επαγγελιας του Θεου
της επι γε, φημι, τωι Ἐζεχιαι γενομενης. Και καθ' ετερον δε τροπον τε- θαυμακεναι
φαμεν τον Μεωδαχ το παραδοξως συμ- βεβηκος τοις μετα Ῥαψακου πολιορκησασι
την Ἱε-ρουσαλημ, ους εν μιαι νυκτι δεδαπανηκεν αγγελου καταπταιουσα χειρ, ως
ευρεθηναι παντα πρωι τα σωματα νεκρα. Ουκουν ηκον μεν οι πρεσβεις, επ' αυταις
δη ταυταις ταις περα λογου θεοσημιαις κατα- θαυμασαντος του Μεωδαχ την Ἐζεχιου
δικαιοσυνην. Ὁ δε καιτοι δεον τοις εκ Βαβυλωνος αφιγμενοις λαμπραν ποιεισθαι
διηγησιν τας κατα καιρους επι- κουριας του παντα ισχυοντος Θεου, και των παραδοξων την μεγαλουργιαν, ινα και ετι μειζονως την θειαν υπεροχην θαυμαζοντες,
και την αμαχον εξου- σιαν του παντων ∆εσποτου, δια των παρ' αυτου μυσταγωγηθεντων λογων, υπονοστησειαν εις την εαυ- των, την περι Θεου γνωσιν
καταπλουτησαντες· ην γαρ ουτω δυνασθαι και ετερους ωφελειν επαγγελλον- τας α
μεμαθηκασι· τουτο μεν ουκ εδρα, παρεκομι- σθη δε μαλλον εις ανθρωπινην
φιλοκομπιαν, και ουκ αφ' ων τετιμηται παρα Θεου την εαυτου δοξαν οικο- νομει,
αλλ' εκ πλουτου του κατα την βασιλειαν, και μεχρι τουτων οριζει της ενουσης
ευκλειας εαυτωι την δυναμιν. Ἔδειξε γαρ, φησιν, αυτοις τον οικον του Νεχοθα·
διερμηνευεται δε το Νεχοθα των αρω- ματων, και της στακτης, και του μυρου, και
του αργυριου και του χρυσιου, και παντας τους οικους των σκευων της γαζης, τουτ'
εστι, της περιουσιας. Γαζα γαρ λεξις μεν ειναι λεγεται Περσικη, δηλοι δε τον
πλουτον, ητοι την περιουσιαν. 9Και ηλθεν Ἡσαΐας ο προφητης προς τον βασι- λεα
Ἐζεχιαν, και ειπε προς αυτον· Τι λεγουσιν οι ανθρωποι ουτοι, και ποθεν ηκασι προς
σε; Και ειπεν Ἐζεχιας· Ἐκ γης ποῤρωθεν ηκασιπρος με, εκ Βαβυλωνος. Και ειπεν
Ἡσαΐας· Τι ειδοσαν εν τωι οικωι σου; Και ειπεν Ἐζεχιας· Παντα τα εν τωι οικωι μου
ειδοσαν, και ουκ εστιν εν τωι οικωι μου, ο ουκ ειδοσαν, αλλα και τα εν τοις
θησαυροις μου ειδοσαν. Και ειπεν αυτωι
70.796 Ἡσαΐας· Ἄκουσον τον λογον
Κυριου Σαβαωθ· Ἰδου ημεραι ερχονται, και ληψονται παντα τα εν τωι οικωι σου, και
οσα συνηγαγον οι πατερες σου εως της ημερας ταυτης, εις Βαβυλωνα ηξει, και
ουδεν ου μη καταλειψωσιν· ειπε δε ο Θεος· οτι Και απο των τεκνων σου ων
εγεννησας γε ληψονται, και ποιησουσι σπαδονας εν τωι οικωι του βασιλεως των
Βαβυλωνιων.9 Ἀπεσταλται μεν ο προφητης παρα Θεου, πλην εν αρχαις Ἐζεχιαι
συντετυχηκως ως απο γνωμης οικειας αφιγμενος προσποιειται λαλειν. Ταυτηι τοι
φησι· Τι λεγουσιν οι ανθρωποι ουτοι; Ἐν ηθει δε πολλωι γεγονεν ο λογος αυτωι.
Ἀφικοντο μεν γαρ οι Βαβυλωνιοι, ταχα που την αιτιαν, ως εφην, αναμα- θειν
σπουδαζοντες της ανοπιν υποστροφης του ηλιου, και εφ' οτωι γεγονε το διαβοητον
ουτω σημειον. Ὁ δε καιτοι μαλλον, ως εφην, αφηγεισθαι δεον αυτοις την θειαν
υπεροχην, και οτι τοις αυτου νευμασιν η κτισις παραχωρει, τον οικον εδειξε των
θυμιαματων, και της γαζης. ∆ιαπυνθανεται τοιγαρουν ο προφητης εφ' οτωι τε
ηκουσι, και τις ο λογος αυτοις. Ὁ δε προς τουτο μεν εφη παντελως ουδεν; οτι δε εκ
Βαβυλω- νος ηκουσι, και εκ γης μακροθεν, αυτο δη τουτι και μονον φησι· ταχα που
και μεγα πεφρονηκως, ως και των αγαν, και μακροις διαστημασι τοις μεταξυ κειμενοις αφεστηκοτων, της προς αυτον μεταποιεισθαι
φιλιας ου μετριως
 
 

292

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διεσπουδακοτων. Ἐρομενου δη ουν του προφητου τι αρα τεθεανται, του γε μην βασιλεως ουδεν απομειναι λεγοντος αποπτον αυτοις, ημερας ηξειν φησι, καθ' ας
απαντα τα εν τοις θησαυ- ροις αυτου, και δια σπουδης, και δια φροντιδος των προ
αυτου συναγηγερμενα, μετοιχησονται προς Βα- βυλωνιους; προσετιθει δε τουτοις οτι
και εκ των εσομενων αυτωι κατα καιρους παιδων, ως εν μακρο- τεραις δε του γενους
διαδοχαις σπαδονας, τουτ' εστιν, ευνουχους, εν τωι οικωι του βασιλεως των Βαβυλωνιων ποιησουσιν οι ταυτα δηλονοτι τεχνιται. Συμ- βεβηκεναι δε τα τοιαυτα φησι,
μαλλον δε η των Βασιλειων διαμαρτυρεται βιβλος, εν ημεραις Ἰεχο-νιου, οτε κατα
κρατος απασαν την Ἰουδαιαν ελων ο Ναβουχοδονοσορ, κατεμπρησας δε τα
Ἱεροσολυμα, και προσετι τον θειον νεων, απεκομισε τον Ἰσραηλ αιχμαλωτον, εν
οις ησαν οι των αμφι τον θεσπεσιον ∆ανιηλ εν τωι οικωι του βασιλεως των
Βαβυλωνιων, ους φασι γενεσθαι σπαδονας, τουτ' εστιν ευνουχους. Ποια τις ουν
αρα και εφ' οτωι χρησιμωι γεγονε της τοιασδε προαπαγγελιας το χρημα; ∆εικνυσι γαρ
δια τουτου Θεος, η οτι τοις εκ Βαβυλωνος ηκουσιν, αμει- νον ην δηπου, και σοφον,
αναγκαιαν ποιησασθαι διηγησιν τα παραδοξως γεγενημενα δια της θειας υπεροχης,
και μεγαλουργιας, ηγουν και μονονουχι και κατερεθισαι τον Βαβυλωνιων
οφθαλμον, δια του παραδειξαι τα κεκρυμμενα εν θησαυροις. 9Και ειπεν Ἐζεχιας
προς Ἡσαΐαν· Ἀγαθος ολογος Κυριου ον ελαλησε· γενεσθω δε ειρηνη και
δικαιοσυνη εν ταις ημεραις μου.9 Ἠπορησε προς απολογιαν, και τοις εαυτου πταιμασι τον επικουρουντα λογον ουκ εχων, αγαθον ειναι φησι τον του Θεου λογον,
καιτοι προαπηγγελκοτα τα εφ' οις ην εικος ασχετον εξ ομματων καταχεισθαι
70.797 δακρυον. Ειτα την εν ταις ιδιαις ημεραις ειρημενην [γρ. ειρηνην] ζητει,
μονονουχι και φρασας εῤρωσθαι τοις μετ' αυτον εσομενοις, και αφειδησας
παντελως χωρας τε ομου της ιδιας πολεως τε και γενους. Ἀλλ' ην αμεινον αυτωι
κατολοφυρεσθαι μεν επι γε τοις προηγορευμενοις, εξαιτησαι δε παρα Θεου τον
ελεον, και επι τοις μετ' αυτον, ου προσκαιρον, και συνεσταλ- μενην ευημεριαν
αιτειν. Ἀλλα γαρ ασθενης αγαν ο ανθρωπου νους, και πολλα πταιομεν, κατα το
γεγραμ- μενον, αγχινους δε και σοφος ουδεις αν γενοιτο των καθ' ημας εισαπαν,
διεκπιπτει δε πολλακις εις το μη εχον ορθως, και καρδια θεοφιλης, και νους ο
τεθαυμασμενος. 9Παρακαλειτε, παρακαλειτε τον λαον μου, λεγει ο Θεος· ιερεις,
λαλησατε εις την καρδιαν Ἱερου- σαλημ, παρακαλεσατε αυτην, οτι επλησθη η
ταπεινωσις αυτης· λελυται αυτης η αμαρτια, οτι εδεξατο εκ χειρος Κυριου διπλα τα
αμαρτηματα αυτης.9 Μεταπεφοιτηκεν ο λογος επι τα εν Χριστωι, και της δι' αυτου
χαριτος ποιειται λοιπον εναργη την αναῤρησιν· πλην ουκ εξω του εικοτος οραται
κεχω- ρηκως, ουτε μην εισκεκομισμενος εν ου καιρωι τωι καθηκοντι. Φαιεν γαρ αν
ισως τινες των ου λιαν ηκριβηκοτων τα εν τηι θειαι Γραφηι· Τινα δη τροπον τοις
Ἐζεχιου λογοις ο προφητης εν τουτοις ημιν ποιειται γειτονα την επι Χριστωι
προαγορευσιν; Ἀπολογησομεθα δε προς τουτο ημεις εκεινο λεγον- τες· οτι
διαμνημονευσας ο λογος της τελευταιας αλωσεως της Ἰουδαιων γης, και αυτων δε
των Ἱερο-σολυμων, ως εν καιρωι και χρειαι λοιπον, την μετα τουτο γενομενην παρα
Θεου παρακλησιν εισκεκομικεν αναγκαιως. Ἐρω δε δια βραχεων την διασαφησιν
ακριβη των αρτιως ημιν ειρημενων. Πλεισται μεν γαρ γεγονασι κατα των
Ἱεροσολυμων εφοδοι, και πεπορθηται πολλακις η των Ἰουδαιων χωρα· τουτο μεν
υπο χειρος Ἀσσυριων· τουτο δε και εξ ομορων Βαρβαρων, και μην και ετερων τινων
καταδηιουντων
αυτην. Ειτα τελευταια γεγονεν αλωσις, η δια γε του
Ναβουχοδονοσορ εν καιροις της Ἰεχονιου βασιλειας, οτε και αιχμαλωτος ο Ἰσραηλ
εις την των ηιρηκοτων απεκομισθη χωραν. Και εν καιροις της βασιλειας Κυρου της
αιχμαλωσιας ανεθη και υπενοστησεν εις την Ἰουδαιαν, ανεδειματο τε τον νεων, και
κατωικη- κασιν ου μεμερισμενως, μεχρι της του Σωτηρος ημων παρουσιας. Ἐπειδη
 
 

293

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοινυν της εσχατης αιχμ- αλωσιας πεποιηται μνημην, οτε παντα τα εν θησαυ- ροις
των βασιλεων της Ἰουδαιας ελθοντες [γρ. εχοντες] οι Βαβυλωνιοι υπενοστησαν εις
την εαυτων, αναγ- καιως και της μετα τουτο γεγενημενης παρακλησεως, δηλον δε
οτι της δια Χριστου, ποιειται την προαγορευ- σιν τοις το θειον ιερουργουσιν
Ευαγγελιον, επιταττων, και λεγων· "6Παρακαλειτε, παρακαλειτε τον λαον μου,
λεγει ο Θεος."6 Παρακλησις γαρ προς σωτηριαν πρω- τοις μαλιστα τοις εξ Ἰσραηλ η
Χριστου γεγονε πα- 70.800 ρουσια, και τα δι' αυτου θεσπισματα λεγοντος εναργως· "6Ουκ απεσταλην ει μη εις τα απολωλοτα προ- βατα οικου Ἰσραηλ."6 Ὦ τοινυν,
φησιν, ιερεις, ω λειτουργοι των νεων, και δια Χριστου θεσπισματων, λαλησατε εις
την καρδιαν Ἱερουσαλημ, τουτ' εστιν, ευπαραδεκτον τοις ακροωμενοις τον της
παρακλη- σεως ποιησασθε λογον. Φορτικος μεν γαρ ο νομος ην απασι, και σκιας
διδασκων και τυπους· ουκ εις νουν και καρδιαν την περι των αναγκαιων ενιεις
παιδευ- σιν τοις ακροωμενοις, αλλ' οιον εξωφανη τινα γνωσιν την ως εν γραμμασι
μονοις ενετιθει μολις. Το δε γε σωτηριον, και ευαγγελικον λαλειται κηρυγμα,
δεικνυοντος του αγιου Πνευματος της εκαστου δια- νοιας το βαθος, και πνευματικας
θεωριας εισπεμπον- τος, και τους των αγιων εμπηγνυντος λογους, και τοις
εσωτατοις της διανοιας μυχοις οιονει πως εγκα- τακαιοντος. Τοιουτος τις ην ο
μακαριος ∆αβιδ ψαλλων τε και λεγων· "6Ἐν τηι καρδιαι μου εκρυψα τα λογια σου,
οπως αν μη αμαρτω σοι."6 Ἀλλα και τοις αγιοις αποστολοις προσπεφωνηκεν ο
Σωτηρ, οτι Θεσθε υμεις εις τας καρδιας υμων λογον, δηλον δε οτι τον παρ' αυτου,
και σωτηριον. Ὅτι δε εις νουν και καρ- διαν λαλειται το ευαγγελικον κηρυγμα παρα
των αγιων μυσταγωγων, συνεργαζομενου προς τουτο, μαλλον δε κατορθουντος το
παν του αγιου Πνευματος, εκ των ιερων Γραμματων εποιτο αν η πιστις. Ἔφη γαρ
που Θεος δι' ενος των αγιων προφητων· "6Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και
συντελεσω επι τον οικον Ἰσραηλ, και επι τον οικον Ἰουδα διαθηκην καινην· ου
κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πα- τρασιν αυτων, εν ημεραι επιλαβομενου μου
της χειρος αυτων, του εξαγαγειν αυτους εκ γης Αιγυπτου, οτι αυτοι ουκ ανεμειναν
εν τηι διαθηκηι μου. Καγω ημε- λησα αυτων, λεγει Κυριος, οτι αυτη η διαθηκη ην
διαθησομαι αυτοις εν ταις ημεραις εκειναις, λεγει Κυριος· διδους νομους μου εις
την διανοιαν αυτων, και επι τας καρδιας αυτων επιγραψω αυτους."6 Γραφει δε τισι
και ο μακαριος Παυλος· "6Ἡ επιστολη υμων υμεις εστε, γινωσκομενη τε και
επιγινωσκο- μενη υπο παντων ανθρωπων, φανερουμενοι οτι εστε επιστολη Χριστου
διακονηθεισα υφ' ημων, εγγεγραμ- μενη ου μελανι, αλλα Πνευματι Θεου ζωντος,
ουκ εν πλαξι λιθιναις, αλλ' εν πλαξι καρδιας σαρκιναις."6 ∆οκει δε τισιν, αντι των
του θειου κηρυγματος ιερουρ- γων ιερεις εν τουτοις ωνομασθαι τους αγγελους τους
αγιους· οις δη μαλιστα πρεποι αν και το εν καρδιαις δυνασθαι λαλειν.
Παρακαλεσατε τοινυν αυτην. Τι δη αρα λεγοντες; οτι κατεληξε της οργης της επ'
αυτοις γενομενης ο των ολων Θεος. "6Ἐπλησθη
η ταπεινωσις αυτης."6
Ἀποχρωντως γαρ, φησι, τετα- πεινωται, και λελυται αυτης η αμαρτια. "6Ὅτι εδεξατο
εκ χειρος Κυριου διπλα τα αμαρτηματα αυτης."6 Ἆρ' ουχι περα του δεοντος εκολαζε
Θεος, και ουκ ισοῤρο- πους τοις εγκλημασιν επετιθει τας δικας, αλλ' υπερ ταυτας
πολυ, και οιον εν διπλωι· ειτα πως ουκ απι- θανον το χρημα εστι; Πως δε αληθευσει,
λεγων· Ουκ εκδικησει Κυριος δις επι το αυτο εν θλιψει; πως
70.801 ουν αρα
συνιεναι χρη το ειρημενον; οιονει γαρ τις φιλοπαις πατηρ και πλειστην εχων την
ευσπλαγχ- νιαν πλημμελουντα τινα τον υιον (των υιων?) ολιγα λελυπηκως, οιεται
ταχα που και παρα του μετρου το επ' αυτωι πεποιησθαι κινημα· αιτιον δε τουτου
φιλοστοργια, και η παισιν εκ πατρος οφειλομενη διαθεσις· ουτω δεδεχθαι φησιν εκ
χειρος Κυριου διπλα τα αμαρτηματα αυτης, την παρακαλουμενην Ἱερουσαλημ, επι
πολυ μεν αγαν κατεγνωσμενην, δεινοις τε, και αφορητοις πραγμασι, μετριως γε μην,
 
 

294

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ουκ ισοῤροπως τοις παρ' αυτου γινομενοις κεκολασμενην. "6Και γαρ εστιν
αληθως οικτιρμων και ελεημων ο Κυριος, μακροθυμος, και πολυελεος, και
αληθινος, και ου κατα τας ανομιας ημων εποιησεν ημιν; ουδε κατα τας αμαρτιας
ημων εποιησεν ημιν."6
9Φωνη βοωντος εν τηι ερημωι· Ἑτοιμασατε την οδον
Κυριου, ευθειας ποιειτε τας τριβους αυτου. Πασα φαραγξ πληρωθησεται, και παν
ορος και βουνος ταπεινωθησεται· και εσται παντα τα σκολια εις ευθειαν, και η
τραχεια εις πεδιαδα, και οφθησεται η δοξα Κυριου, και οψεται πασα σαρξ το
σωτηριον του Θεου, οτι Κυριος ελα- λησε.9
Λελυτρωσθαι λεγων τον Ἰσραηλ,
απηλλαχθαι δε και των ιδιων πταισματων την Ἱερουσαλημ παρα- κληθηναι τε
προστεταχως αυτην, μονονουχι κατα ποδας των ειρημενων ιοντα τε, και τρεχοντα
τον της παρακλησεως υποφαινει καιρον· εστι δε ουτος της του Σωτηρος ημων
επιδημιας, ου και προδρομος εισβεβηκεν ο θεσπεσιος Βαπτιστης εν τηι ερημωι της
Ἰουδαιας, διακεκραγως τε και λεγων· "6Ἑτοιμα-σατε την οδον Κυριου· ευθειας
ποιειτε τας τριβους του Θεου ημων."6 Τουτο τοι προεγνωκως εν πνευ- ματι, και ο
μακαριος Ζαχαριας ο αυτου γεγονως Ἰωαννου πατηρ προεφητευσε, λεγων· "6Και
συ, παιδιον, προφητης Ὑψιστου κληθησηι· προπορευσηι γαρ προ προσωπου Κυριου
ετοιμασαι τας οδους αυτου."6 Και περι αυτου προς αυτους εφασκεν ο Σω- τηρ·
"6Ἐκεινος ην ο λυχνος ο καιομενος και φαινων."6 Ὑμεις δε ηθελησατε
αγαλλιασθηναι προς ωραν εν τωι φωτι αυτου."6 Ἥλιος μεν γαρ δικαιοσυνης, και
φως το αληθινον εστιν ο Χριστος. Λυχνωι δε παρεικα- ζει το Γραμμα το ιερον, τον
μακαριον Βαπτιστην. Ὡς γαρ προς το θειον τε και αῤρητον φως, προς την αφραστον
τε και υπερμεγεθη λαμπροτητα, παρεικα- ζοιτο αν εικος τωι λυχνωι τωι βραχει το της
ανθρωπινης διανοιας μετρον, και ει πληρες γενοιτο φωτος και σοφιας. Τι τοινυν
εστι το, "6Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου,"6 και το γε δη δειν ευθειας ποιεισθαι τας
τρι- βους αυτου; Σαφηνιζει προστιθεις· "6Πασα φα- ραγξ πληρωθησεται, και παν
ορος και βουνος ταπει- νωθησεται, και εσται παντα τα σκολια εις ευθειαν, και η
τραχεια εις πεδιαδα."6 Εισι μεν γαρ λεωφοροι τινες, ητοι τριβοι βασιμοι μεν ηκιστα
γε, τραχειαι δε αυται και δυσπορευτοι, ως πη μεν ανιστασθαι προς ορη τε και
βουνους, πη δε αυτας καταφερεσθαι, και εις κρημνους αποκρεμασθαι βαθεις. Ει δε
δη γενοιτο πως υφιζησαι μεν τα υψου και αναντη, αναπιμπλα- σθαι δε τα εν κοιλωι
και βαθει, τοτε δη, τοτε παντη τε και παντως εις ευθειαν εσται τα σκολια, και εις
70.804 ψιλα πεδια, και οιον υπτιον εχοντα την οδον τα τραχεα τε, και φαραγγωδη.
Ποτε τουτο; τουτο γεγονε νοη- τως δια της του Σωτηρος ημων ισχυος. Παλαι μεν
γαρ απασιν, ως επος ειπειν, ανθρωποις δυσπορευτος ην η εξαιρετος ζωη, και της
ευαγγελικης πολιτειας η τριβος ανεπιτηδευτος, διατοι το κεκρατησθαι τον των
απαντων νουν κοσμικαις και γεωδεσιν επιθυ- μιαις, και τοις της σαρκος εκτοποις
κινημασιν υποφερεσθαι. Ἐπειδη δε γεγονως ανθρωπος, ητοι σαρξ, κατα τας Γραφας,
κατηργηκε την αμαρτιαν εν τηι σαρκι, καθειλε δε και αρχας και εξουσιας, και τους
κοσμοκρατορας του κοσμου τουτου, λειαν ημιν και ευδρομωτατην απεφηνε την εις
ευσεβειαν οδον ουδεν εχουσαν το αναντες, η και ηρμενον υψου, ουδεν το κοιλον το
κατω, αλλ' εις πεδια μαλλον εψιλωμε- νην. Παντα τα σκολια γεγονασιν εις ευθειαν.
Και ουχι τουτο μονον, αλλα γαρ "6και οφθησεται, φησιν, η δοξα Κυριου, και
οψεται πασα σαρξ το σωτηριον του Θεου, οτι Κυριος ελαλησε."6 ∆οξαν δε φησιν
οφθησε- σθαι, πως η τινα τροπον; Ἦν μεν γαρ, και εστιν ο μονογενης του Θεου
Λογος, ατε δη και Θεος υπαρ- χων, και εκ Θεου Πατρος αποῤρητως γεγεννημενος εν
ταις της θεοτητος υπεροχαις υπερανω πασης αρχης και εξουσιας, θρονων τε, και
κυριοτητων και παντος ονοματος ονομαζομενου, ου μονον εν τωι αιωνι τουτωι,
αλλα και εν τωι μελλοντι· και αυτος εστιν ο της δοξης Κυριος, εγνωκαμεν δε και
ημεις την δοξαν αυτου, καιτοι παλαι μη ειδοτες, οτε καθ' ημας γενομενος
 
 

295

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπος οικονομικως εδειξεν εαυτον, ισοσθενη, και ισουργον, και ισοκλεα τωι
Θεωι και Πατρι, φερων τα παντα τωι ρηματι της δυναμεως αυτου, και κατορθων
ευκολως τας θεοσημιας, επιτι- μων τηι κτισει, νεκρους ανιστας, και τα ετερα δε των
θαυματων αμογητι κατορθων. Ὤφθη τοινυν η δοξα Κυριου· τεθεαται δε και πασα
σαρξ το σωτηριον του Θεου, δηλον δε οτι του Πατρος. Σωτηρα γαρ ημιν και
Λυτρωτην πεπομφεν εξ ουρανου τον Υιον. Τελειουντος γαρ ουδεν του νομου, και
των εν τυποις θυσιων ουκ εχουσων το δυνασθαι διασμηχειν αμαρτιας, εν Χριστωι
τελειουμεθα, και απασης κηλιδος απηλλαγμενοι, τωι της υιοθεσιας τετιμημεθα
πνευματι. Και η μεν επι τουτωι χαρις, το γε ηκον εις τον του διασωζοντος σκοπον,
επι πασαν αν ιοι σαρκα, τουτ' εστιν, επι παντας ανθρωπους. Σαρκα γαρ εν τουτοις
τον αν- θρωπον νοητεον. Ει δε δη φαινοιντο τινες της σωτη- ριας ημοιρηκοτες,
αψευδης αν ειη, και ουτως ο του προφητου λογος. Ὁ γαρ σκοπος του τιμησαντος. και
διασωσαι θελησαντος, και ουχι των κεκλημενων το ραιθυμον εξεταζεται. Προσεπαγει
δε αναγκαιως ως Ὅτι Κυριος ελαλησε, ινα μη τις οιηται ψευδηγορειν αυτον, η και
απο καρδιας, η και το δοκουν ερευγε- σθαι τυχον. Ἀλλ' οτι το τωι Θεωι δοξαν, και το
παντη τε και παντως εσομενον προμεμηνυκε. 9Φωνη λεγοντος· Βοησον. Και ειπα·
Τι βοησω; Πασα σαρξ χορτος, και πασα δοξα ανθρωπου ανθος χορτου. Ἐξηρανθη ο
χορτος, και το αν- θος εξεπεσε· το ρημα του Θεου μενει εις τον αιωνα.9 Ὅτι μη
ετερως εξεστιν ιδειν το σωτηριον του Θεου τους αληθως ερωντας αυτου, και τυχειν
αυτου γλιχομενους, πλην οτι μονου του ελεσθαι φρονειν τε, 70.805 και δραιν τα
αυτωι δοκουντα και φιλα, καθιστησιν εναργες. ∆ει γαρ, οιμαι, τους εθελοντας
αγιοπρεπως πολιτευεσθαι, και την ευαγη, και εξαιρετον επανελε- σθαι ζωην, και της
εν Χριστωι πολιτειας οια τινα στεφανον αναδησασθαι τα αυχηματα, παρ' ουδεν μεν
ποιεισθαι τον εν τωιδε τωι βιωι περισπασμον, δοξαν δε την εν ανθρωποις, και
προσκαιρον, ως απωτατω ριπτειν, ηγεισθαι τε κατα αληθειαν χορτωι και ποαις
ωμοιωσθαι τα ανθρωπινα, εχειν τε εις νουν και καρδιαν το του Θεου ρημα, τουτ'
εστι, τον εκ Θεου, και Πατρος Λογον. Κατοικει γαρ εν ταις καρδιαις ημων δια της
πιστεως, και το θειον αυτου Πνευμα καταπλουτησαντες, αυτον εχομεν εν εαυτοις.
Ἀξιοκτητον γαρ το χρημα εστι, και της εις αιωνα προξενον ζωης. ∆ιαμενων γαρ εις
τον αιωνα, και ζων ο του Θεου Λογος διατηρει, και ζωοποιει. Ει δε δη βουλοιτο τις
το του Θεου ρημα νοειν την εν- τολην αυτου· φαμεν οτι και τουτο εστιν ου μετριως
ονησιφορον. ∆ιατηρει γαρ και αυτο τους κατορθουν- τας αυτο προς μακραιωνα βιον·
κατα γε το παρ' αυτου του Σωτηρος ειρημενον· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν τις
τον λογον μου τηρησηι, θανατον ου μη ιδη εις τον αιωνα.
9Ἐπ' ορος υψηλον
αναβηθι, ο ευαγγελιζομενος Σιων, υψωσον τηι ισχυι την φωνην σου, ο ευαγγελιζομενος Ἱερουσαλημ· υψωσατε, μη φοβει- σθε· ειπον ταις πολεσιν Ἰουδα· Ἰδου ο
Θεος υμων, ιδου Κυριος μετα ισχυος ερχεται, και ο βραχιων μετα κυρειας. Ἰδου ο
μισθος αυτου μετ' αυτου, και το εργον εναντιον αυτου. Ὡς ποιμην ποιμανει το
ποιμνιον αυτου, και τωι βραχιονι αυτου συν- αξει αρνας, και εν γαστρι εχουσας
παρακαλεσει.9 Τοις το θειον και σωτηριον ιερουργουσι κηρυγμα, φημι δη τοις
αγιοις αποστολοις και ευαγγελισταις, η και απαξαπλως τοις κατα καιρους των
λογικων ποιμνιων προεστηκοσι, και μυσταγωγικον εχουσι το επιτηδευμα, τινα δη
τροπον ειεν φιλοθεοι τε, και διαβοητοι, και της ανωτατω δοξης επιμεστοι
διαδεικνυσιν εν τουτοις. Ου γαρ τοι προσηκει, φησιν, ευαγγελιζομενον τοις
απανταχου την δοξαν και το σωτηριον του Θεου περιδεως, και υπεσταλμενως, και
λανθανειν σπουδαζοντα τουτο δραιν· αλλ' οιον υψου γεγονοτας, και απασιν
ορωμενους, και εν πολληι παῤρησιαι καθαπερ εν ορει πηδησαντας δια- πρυσιωι
τροπον τινα κεχρησθαι φωνηι, και δειματος ελευθεραι. Ὃ δη και υπαρξαι σφισιν,
αυτοι οι θεσπε- σιοι μαθηται λιπαρουντες, εφασκον προς τον των ολων κρατουντα
 
 

296

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεον· Και νυν, Κυριε, επιδε επι τας απειλας αυτων, δηλον δε οτι των Ἰουδαιων, και
δος τοις δουλοις σου μετα παῤρησιας λαλειν τον λογον σου. Ὑψωσατε τοινυν, μη
φοβεισθε, φησιν. Ἀπαγγελλετε ταις πολεσιν Ἰουδα, Ὁ Θεος υμων,ιδου Κυριος μετα
ισχυος ερχεται, και ο βραχιων μετα κυρειας. Το δε Ἰδου προστιθεις, ουκ εις μηκος
εαι της αφιξεως ανατεινεσθαι την ελπιδα, αλλ' οσον ουδεπω, και μετα βραχυ
παρεσομενον, μαλλον δε και αγχιθυρον ηδη πως γεγονοτα τον Λυτρωτην 70.808
διαδεικνυσι. Χειρα γαρ ωσπερ προτεινειν αυτους προστεταχε, και δακτυλωι
φανερουν τον προηγγελ- μενον. Ὅτι δε ου καθ' ενα των αγιων προφητων ουτε μην
εν μετροις εσται τοις ικεταις, αλλ' εν εξουσιαι δεσποτικηι, και εν δυναμει τε και
κυριοτητι τηι θεοπρεπεστατηι, διεσαφησεν ειπων, "6Μετα ισχυος ερχεται, και
βραχιων μετα κυρειας."6 Οι μεν γαρ θεσπεσιοι προφηται γενεσθαι τινα παρα Θεου,
και μην και υπαρξαι τοις υπο χειρα λαοις παρεκαλουν. Ὁ δε γε των ολων Σωτηρ και
Κυριος, ου προσευ- χην ανατεινων, ουτε μην εξ αιτησεως τι δεχομενος, και διδους,
αλλ' ως Υιος αληθως, τα εκ Πατρος αγαθα μετα της ελευθερωι πρεπουσης αξιας
διανενεμηκε τοις πιστευσασιν εις αυτον, ειργαζετο δε παντα δυ- ναμει τε ιδιαι
χρωμενος, και μεντοι και εξουσιαι. Ὅτι δε της οικονομιας το μυστηριον ουκ ακαρπον
εσται τωι καθ' ημας γενομενωι, και σταυρον υπομει- ναντι, και τον εν αυτωι θανατον,
διαδεικνυσι λεγων· "6Ἰδου ο μισθος μετ' αυτου, και το εργον εναντιον αυτου,"6 και
μισθον ονομαζει τον εκ του κατα σαρκα τεθναναι καρπον. Ἔφη γαρ, οτι "6Ἀμην
λεγω υμιν, εαν μη ο κοκκος του σιτου πεσων εις την γην αποθανηι, αυτος μονος
μενει. Ἐαν δε αποθανηι, καρπον πλειονα φυει."6 Και παλιν· "6Ἐαν υψωθω εκ γης,
παντας ελκυσω προς εμαυτον."6 Ὡς γαρ ο Παυλος φησιν· "6Ὑπεμεινε σταυρον
αισχυνης καταφρονησας. ∆ιο και ο Θεος αυτον υπερυψωσεν και εχαρισατο αυτωι
ονομα, το υπερ παν ονομα· ινα εν τωι ονοματι Ἰησου παν γονυ καμψηι, επουρανιων,
και επιγειων, και καταχθονιων· και πασα γλωσσα εξομολογησεται οτι Ἰησους
Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος·"6 τουτο και ο θεσπεσιος ∆αβιδ προεγνωκως εν
πνευματι ψαλλει και φησι προς αυτον· "6Παντα τα εθνη οσα εποιησας ηξουσι, και
προσκυνησουσιν ενωπιον σου, Κυριε."6 Ουκουν ουκ αμισθος ουδε ακαρπος η οικονομια. Ἠκολουθησε δε και γεγονεν ωσπερ εν οφθαλ- μοις αυτου ποιμαινοντος τα
εαυτου ποιμνια, και τωι βραχιονι αυτου, τουτ' εστι, τηι ισχυι συλλεγοντος αρνας. Οι
γαρ πιστευσαντες εις αυτον ως αρτιγενη, και νεογνα προβατα προς καινοτητα ζωης
ανεκτι- σθησαν, λαχοντα δηλονοτι την ανωθεν, και δια του
Πνευματος
αναγεννησιν. Τοιγαρτοι το λογικον επιπο- θουσι γαλα τρεφομενα μεν νηπιοπρεπως
εν αρχαις, αναβαινοντα δε, και εις μετρον ηλικιας του πληρω- ματος του Χριστου.
Ουκουν εποιμανθησαν μεν οι αρνες, παρακεκληνται δε και κυοφορουσαι τινες, ητοι
εν γαστρι εχουσαι. Ἄρνες μεν γαρ ωσπερ αρτι- φανεις, και αρτιτοκοι νοοιντ' αν
εικοτως οι εξ εθνων. Ἐχουσας γε μην εν γαστρι φαιη τις αν τους ηδη τον επ' αυτωι
λογον ωδινοντας, ως απο γε των νομικων διδαγματων, προφητικων κηρυγματων.
Σεσωκε γαρ ο Χριστος, ουχι δη μονους τους εξ εθνων, αλλα γαρ και τους εξ αιματος
Ἰσραηλ, προς ους δη μαλιστα, και απεσταλθαι φησιν, οι και παρακεκληνται βεβαιουντες τηι πιστει την προσδραμουσαν εν αυτοις του μυστηριου γνωσιν ακριβη.
9Τις εμετρησε τηι χειρι το υδωρ, και τον ουρα- 70.809 νον σπιθαμηι, και πασαν την
γην δρακι; Τις εστησε τα ορη σταθμωι, και τας ναπας ζυγωι; Τις εγνω νουν Κυριου,
και τις συμβουλος αυτου
εγενετο, ος συμβιβασει αυτον; Ἢ προς τινα
συνεβουλευσατο, και συνεβιβασεν αυτον; Ἢ τις εδειξεν αυτωι κρισιν; η οδον
συνεσεως τις εδει- ξεν αυτωι;9 ∆ια των ανεφικτων τε και αμηχανων απασιν ανθρωποις, μαλλον δε ταχα που, και ταις ανω, και εν ουρανωι δυναμεσι πειραται
δεικνυειν της εν Θεωι σο- φιας το υπερτενες τε και ακαταληπτον. Τεθαυμασται γαρ
το μυστηριον του Χριστου, και εν αποῤρητοις οραται λογοις της οικονομιας ο λογος.
 
 

297

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και μοι δοκει ταις του Παυλου φωναις επι καιρου κεχρημενον ει- πειν· "6Ὦ βαθος
πλουτου, και σοφιας, και γνωσεως Θεου! ως ανεξερευνητα τα κριματα αυτου, και
ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυτου! Τις γαρ εγνω νουν Κυριου;"6 Ἢ ουκ αδελφα τοις
προκειμενοις ταυτι, φαιη τις αν και μαλα εικοτως; Βαθυ γαρ βαθος, και
ακαταληπτον το εν τοις θειοις σκεμμασι διαφαινεται.
Και ωσπερ εστιν
ανεπιτηδευτον παντελως και αμη- χανον ανθρωπειαι χειρι συμπαν μετρεισθαι το
υδωρ, και σπιθαμηι τον ουρανον, και απασαν δε την γην δρακι, και σταθμωι, και
ζυγωι την των ορων ολκην οση τις εστι γενεσθαι καταφανη, κατα τον ισον του- τονι
τροπον, ουκ αν τις καταλαβηι τον νουν Κυριου. Και πιστωσεται λεγων αυτος δι'
ενος των αγιων προφητων· "6Ου γαρ εισιν αι οδοι μου ωσπερ αι οδοι υμων, αλλ' ως
απεχει ο ουρανος απο της γης, ουτως απεχουσιν αι οδοι μου απο των οδων υμων,
και τα διανοηματα υμων απο της διανοιας μου."6 Ποιου γαρ, φησιν, εδεηθην ποτε
του συμβουλευοντος η συμβιβαζοντος, η δεικνυοντος αυτωι κρισιν, τουτ' εστιν, την
δικαιοσυνην, ητοι δικαιοκρισιαν, η συνεσεως οδον. Ει γαρ αυτοχρημα σοφια
τυγχανει, και αυτος σοφοι παντα νουν, και φωτος εστι του κατα συνεσιν τηι λογικηι
κτισει χορηγος· πως αν ετερου δεοιτ' αν, η κατα τινα τροπον οπερ αν βουλευσαιτο,
διαμωμησαιτ' αν τις; Ὅτι δε εντευθεν οφελος μεγα τοις ακροω- μενοις ο προφητης
ενεργαζεται. Ἤδη γαρ τινες των απιστων ετι κατατολμωσι λεγειν· Τι γαρ εδει καθ'
ημας γενεσθαι τον του Θεου Λογον, και σαρκος αν- εχεσθαι, και ρυπον τον εξ αυτης,
διασωσαι θελησαντα τους επι γης, καιτοι κατανευσαι φησι χαλεπον ουδεν ως Θεος
κατορθωσαι τε το δοκουν. Ειτα πως ουκ εικη γεγονεν ανθρωπος; Και δι' εκτοπων
εννοιων περισταντες ανοσιως εις το ακαλλες την οικονομιαν, τηι του μυστηριου
μαχονται δοξηι. Ἀνακοπτει τοινυν αυτων τας ασυνετους κενοβουλιας ο προφητης εν
τουτοις· και ακαταληπτον ειναι φησι την εν Θεωι σο- φιαν, και τον εν αυτωι νουν, ει
και εστιν αυτοχρημα σοφια και νους ο υπερτατω τε και ακραιφνεστατος, ινα λοιπον
και απαραδεκτος ην, μαλλον δ' αν γελωιτο δικαιως των απιστων ο λογος, επιτιμαιν,
ουκ οιδ' οπως, τηι μετα σαρκος οικονομιαι του Μονογενους ουκ ευ γενομενηι
τετολμηκοτων. ∆οκει δε τισι· Τις εμε- τρησε τηι χειρι το υδωρ, και τον ουρανον
σπιθαμηι,
70.812 και τα εξης, εφαρμοττειν τωι παντων κρατουντι Θεωι, ως
δυναμενωι και υδωρ εκμετρειν, ουρανον τε και γην, ορη τε και ναπας, και παντων
απαξαπλως εχοντι γνωσιν, και των ανεφικτων, καταδραττομενωι τε παντος του
γεγονοτος, και ως ουδεν εχοντι τα εν μεγεθει τε και ογκωι τοσουτωι των κτισματων
και τα εν αμετρητωι πληθυι νοουμενα. Το γε δη χρη- ναι νοειν ουτως ει γε τις ελοιτο,
τυχον αδικησειεν αν ουδεν. {1ΤΟΜΟΣ Εʹ.}1 9Ει παντα τα εθνη ως σταγων απο
καδου, και ως ροπη ζυγου ελογισθησαν, και ως σιελος λο- γισθησεται; Ὁ δε Λιβανος
ουχ ικανος εις καυ- σιν, και παντα τα τετραποδα ουχ ικανα εις ολο- καρπωσιν, και
παντα τα εθνη εις ουδεν εισι, και ως ουδεν ελογισθησαν. Τινι ωμοιωσατε Κυριον,
και τινι ωμοιωματι ωμοιωσατε αυτον; Μη εικονα εποιησε τεκτων, η χρυσοχοος
χωνευσας χρυσιον περιεχρυσωσεν αυτον; Ξυλον γαρ ασηπτον εκ λεγεται τεκτων,
και σοφως ζητει πως στησει αυ- του εικονα, ινα μη σαλευηται. Ου γνωσεσθε; ουκ
ακουετε; ουκ ανηγγελη εξ αρχης υμιν; ουκ εγνωτε τα θεμελια της γης;9 Της μετα
σαρκος οικονομιας του Μονογενους ο προ- φητικος ημιν διαμνημονευσας λογος, και
αποχρωντως καταθαυμασας την αποῤρητον σοφιαν, δι' ης και σε- σωσμεθα, και τον
φυσει τε και αληθως ∆εσποτην επ- εγνωκοτες, της παρ' αυτου χαριτος ηξιωμεθα,
συναγη- γερμενοι μεν ως αρνες τωι βραχιονι αυτου, γεγονοτες δε και υπ' αυτωι
καθαπερ υπο ποιμενι τωι λιαν αγαθωι· τεθεικε γαρ την ψυχην υπερ των εαυτου
προβατων. Και μην και ανεφικτον αποφηνας του δυνασθαι κατ- ιδειν, ηγουν
αναμετρησαι τυχον τον νουν, σοφιαν τε την ανωτατω και παντων επεκεινα
διωμολογηκως αυ- τον, εισκεκομικεν αναγκαιως τον προς γε τους εξ εθνων, ηγουν
 
 

298

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετι προσκυνουντας τηι κτισει παρα τον κτισαντα, ποιουμενον λογους, και
αποκομιζοντα μεν της αρχαιας, και προγονικης, και πατροπαραδοτου πλανης,
μεθισταντα δε προς τα βελτιω και προς γνωσιν ανακομιζοντα την ανθρωποπρεπη.
Καταδει- κνυσι τοινυν του παντων κρατουντος Θεου την αμε- τρητον υπεροχην, και
της ενουσης αυτωι μεγαλοπρε- πειας το υπερφερες αξιωμα, και οτι παντα αυτωι
σμικρα, και εν ισωι του μηδενος καταλογισθειεν αν ως προς γε, φημι, της ενουσης
αυτωι δυναμεως τε και δοξης το υπερτενες. Ταυτηιτοι φησιν· Ει παντα τα εθνη ως
σταγων απο καδδου, και ως ροπη ζυγου ελο- γισθησαν, και ως σιελος λογισθησονται.
Μικρα δε ταυτι και του μηδενος αξια παντελως. Τι γαρ μια καταφερομενη σταγων
απο καδδου; Τι δ' αν ειη και ζυγου ροπη, προς ισοτητα φερουσα το ηττησθαι δοκουν; Τι δε και σιελος, τουτ' εστι, πτυσμα το αν- θρωπινον; Ἀλλ' ουδεν αρκεσειεν
αυτωι, φησιν, ο Λι- βανος εις καυσιν, η εις ολοκαρπωσιν παντα τα τετραποδα.
Ευκαταφρονητα δε τα τοιαδε παντελως· καν ει παντα προσκομιζοιτο προς
ολοκαρπωσιν αυτωι, 70.813 και αυτα της του Θεου δοξης εῤριφθω κατοπιν. Και ει
παντα τα εθνη, φησιν, ως ουδεν εισιν, και ως ουδεν ελογισθησαν, τινι ομοιωματι
ωμοιωσατε αυτον; Τι γαρ εσται το εικος αυτωι, και ισοστατουν, η εις φυσιν, η εις
ολκην, η και εις ευκλειας λογον; Ἆρα γαρ μη τεκτονος τεχναις, και ξυλουργου
εμπειριαις; αρα χρυσοχοων, η και ως εν εικονι μεμορφωται προς οτιουν των
κτισματων; ηγουν εποιηθη, φησιν, ανδροειδες αγαλμα; Ουμενουν. Ου γαρ αν
γενοιτο τι το ισον αυτωι. Θεος γαρ υπαρχων φυσει, και κατ' αυ- τον ουκ οντος
ετερου, παντα που παντως και υπερ- κεισεται. Ἀποφηνας δη ουν παντος επεκεινα
του πεποιημενου και κεκλημενου προς γενεσιν, διαγελαι μετα τουτο την ειδωλων
ποιησιν, και φησιν, οτι Ξυ- λον ασηπτον εκλεγεται τεκτων, και σοφως ζητει, πως
στησει αυτου εικονα, ινα μη σαλευηται· ωστε της του τεκτονος εμπειριας ειη αν, το,
τοις πλανωμενοις κατα γε το μετρον της ενουσης συνεσεως αυτωι, κατα- σκευασαι
θεον κατα το αυτοις δοκουν, και δια πλει- στης ασφαλειας επικουρουμενον, ινα μη
σαλευηται και συνθραυηται πεσον. Ἦσαν ουν αρα θεων εν σπανει, οι των ειδωλων
προσκυνηται, τεκτονικης εμπειριας ουκ ουσης επι της γης· αλλ' ουδ' αν εσωζοντο τα
γε- γονοτα χειροποιητα, ει μη σοφως εζητησεν ο τεχ- νουργος τα δι' ων αν εσταναι
δυναιντο, και ακλονητον εχειν την εδραν. Φαιη δ' αν, οιμαι, τις, και σφοδρα εικοτως το δια φωνης του ∆αβιδ· "6Τα ειδωλα των εθνων αργυριον, και χρυσιον, εργα
χειρων ανθρω- πων."6 Προσεπαγει δε τουτοις· "6Ὅμοιοι αυτων γε- νοιντο παντες οι
ποιουντες αυτα, και παντες οι πε- ποιθοτες επ' αυτοις."6 ∆ιαγελασας τοινυν την
ειδωλων κατασκευην, μεθιστησι τον λογον ως εντροπην τε και επανορθωσιν των
πεπλανημενων, και απροφασιστον αυτοις το επι τουτωι πλημμελες αποφαινει
λεγων· Ου γνωσεσθε; ουκ ακουσεσθε; αντι του, ουκ εγνωτε; ουκ ηκουσατε; ουκ
ανηγγελη εξ αρχης υμιν; ουκ εγνωτε τα θεμελια της γης; Θεμελια δε της γης
τελευταια τε και ακρα φησιν αυτης. Ἔγνωτε δη ουν, φησιν, οι εκ περατων εις
περατα. Ἠκουσατε, και ανηγγελη υμιν εξ αρχης. Ἀνηγγελη δε τι; Ὅτι Θεος μεν ο φυσει και αληθως, εις γε εστι και μονος· ξυλα δε και λιθοι, και ετερον ουδεν, τα δι'
ανθρωπων ημιν εις θεους τεχνουργουμενα. Ου γαρ σεσιγηκεν η θεοπνευ- στος
Γραφη· ανωθεν δε μαλλον η της αληθειας κεκη- ρυκται γνωσις, δια πατριαρχων, δια
νομου και προ- φητων. Ου γαρ οτε καθ' ημας γενομενος ο του Θεου μονογενης
Λογος, ανθρωπος επελαμψεν τοις επι της γης· τοτε και πρωτον εν ταις εσχαταις
διαβολαις του πλανασθαι γεγονεν. Ἀλλ' ην αρχαιον, ως εφην, της ειδωλολατριας
το κατηγορημα. Ου γαρ διαλελοιπεν ο των αγιων χορος κακυνων αυτην, και
βδελυραν απο- φαινων, και τον των ολων ∆ημιουργον και Κυριον εναργη καθιστας.
9Ὁ κατεχων τον γυρον της γης, και οι κατ- οικουντες εν αυτηι ως ακριδες. Ὁ στησας
ως καμαραν τον ουρανον, και διαπηξας ως σκηνην του κατοικειν.9 70.816 Ἀπο
 
 

299

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλλονης κτισματων αναλογως ο γενεσιουργος αυτων θεωρειται, παρα γε τοις
ουσιν εν καλωι φρε- νος. Ἔνεστι γαρ δη τοις σοφοις το κατιδειν δυνα- σθαι, και μαλα
ραιδιως, τις δη αρα, και ποσος εστιν ο τουδε του παντος ποιητης και τεχνιτης, ως απο
γε της υπεροχης και της αῤρητου και θεοπρεπους οικο- νομιας, καθ' ην η κτισις ουκ
ουσα γεγονε, και γενο- μενη σωζεται, τηι του πεποιηκοτος ισχυι προς το ευ ειναι και
συνεσταναι συνεχομενη. Τινι γαρ αν ομοιω- θειη; φησιν ο Κυριος. Πως δε ουχ υπερ
παντα νουν ο μονος τηι χειρι δραττομενος απασης της γης, και συνεχων αυτην προς
το ερηρεισθαι καλως, και οια τινα καμαραν επανορθωσας αυτηι τον ουρανον, και εν
τροπωι σκηνης διατεινας, ωστε κατοικειν εν αυτηι τους δι' ους δηλονοτι και γεγονεν;
Ὡς γαρ αυτος που φησιν ο προφητης· Ουκ εις κενον εποιησεν αυτην, αλλα
κατοικεισθαι. Ἆρ' ουν πολυ προς Θεον, φησι, καιτοι αμετρητος ουσα των εν γηι
κατοικουντων η πληθυς; ουδαμως. Ὡς γαρ τοι προς την του Θεου μεγαλειοτητα και
υπεροχην ειεν αν ως ακριδες. Ἢ και καθ' ετερον τροπον. Κατεχει γαρ τον γυρον της
γης, τουτ' εστιν, απαντα τον κυκλον αυτης, και ουδεν προς αυτον οι κατοικουντες
αυτην, καιτοι δι- κην ακριδων αγεληδον εν αυτηι καταβοσκομενοι, και αριθμου
παντος ιοντες επεκεινα. Θαυμαστον δε και τουτο, και μεγα προς ευφημιαν του
παντα ισχυοντος Θεου. 9Ὁ διδους αρχοντας εις ουδεν αρχειν, την δε γην ως
ουδεν εποιησεν. Ου γαρ μη σπειρωσιν, ουδ' ου μη φυτευσωσιν, ουδ' ου μη ριζωθηι εις
την γην η ριζα αυτων. Ἔπνευσεν επ' αυτους ανεμος, και εξηρανθησαν, και καταιγις
ως φρυ- γανα αναληψεται αυτους.9 Ἔθος τοις πεπλανημενοις, και ουκ ειδοσι Θεον
τον φυσει και αληθως, ουχι δη μοναις ταις των δαι- μονων αγελαις προσκυνειν, και
τωι ξυλωι λεγειν· Θεος μου ει συ, και τωι λιθωι, Συ εγεννησας με, αλλα γαρ και
ανθρωπους επισημους γεγονοτας επι της γης αβουλοτατα θεοποιειν. Και γουν ο
Σεναχηρειμ υπονοστησας εκ της Ἰουδαιας εις την εαυτου, προσ- κυνειν ελεγετο τον
πατραρχον αυτου. Προσεκομιζον γαρ και τοις τεθνεωσι θυσιας, ηρωας τε καλουντες
αυτους απεγραφοντο θεους. Ἔδει τοινυν διαβεβλημε- νης εναργως της των
ειδωλων πληθυος, και επ' αυτον δη τουτον χωρησαι τον λογον, αναπεισαι τους
πεπλα- νημενους ουδεν παντελως ηγεισθαι τα ανθρωπινα· αλλα γαρ καν ει τινες
των επι της γης λαμπροι τε και αξιαγαστοι γεγονασι κατα καιρους, η θωκοις εμπρεποντες τοις ανωτατω, και βασιλικοις, ηγουν ετε- ρας υπεροχης ηξιωμενοι κατα
καιρους, κατα μηδενα τροπον οιεσθαι θεους υπαρχειν αυτους, εννοειν δε μαλλον
οτι, και το δυνασθαι, και το αρχειν τισιν ειη αν ουκ ετερωθεν πλην οτι παρα Θεου
δοτον. Και οτι το χρημα δυσχερειας απασης απηλλαγμενον εστι παρα γε τωι παντα
ισχυοντι Θεωι, διαδεικνυσιν εναρ- γως, ουδεν τους αρχοντας εις το αρχειν διδοσθαι
λε- 70.817 γων παρ' αυτου. Ἀναγει δε και επι το μειζον ετι και φησι, Την γην ως
ουδεν εποιησεν. Ὅτι δε εν εξ- ουσιαι κειται τηι παρα Θεου το και σωζεσθαι τινα
μνημην, η μη, των γεγονοτων εν γηι λαμπρων τε και επισημων, αποφαινει λεγων·
Ου γαρ μη σπειρωσιν, ουδ' ου μη φυτευσωσιν. Ει μη γαρ βουλοιτο, δηλονοτι Θεος,
ουδενα, φησιν, εξουσιν εν γηι καρπον, αλλ' ουδε ριζαν η μνημην, αλλ' οιον ανεμου
κατενεχθεντος επ' αυτους βαδιουνται προς το μηδεν, φρυγανοις εν ισωι. Παντα γαρ
τα ανθρωπινα μικρα και ευδιαῤριπιστα, και ευανατρεπτα παντελως, και ποαις εν
ισωι κατα- μαραινεται. Προσκυνητεον ουν αρα Θεωι δη μονωι τωι κατα φυσιν και
αληθως, και λογος εστω μηδεις των εξ επιστημης τεκτονων εξευρημενων, μητε μην
ανθρωπων οις επεγραφη προς τινων το θεων ονομα. Νεκρολατρεια γαρ τουτο, και
ετερον ουδεν. 9Νυν ουν τινι με ωμοιωσατε; και ειπεν, Ὑψω- θησομαι, ο Ἅγιος.
Ἀναβλεψατε εις υψος τους οφθαλμους υμων, και ιδετε τις κατεδειξε ταυτα παντα· ο
εκφερων κατα αριθμον τον κοσμον αυ- του, παντας επ' ονοματι καλεσει απο πολλης
δοξης, και εν κρατει ισχυος ουδεν σε ελαθεν.9 Ὁ πανσοφος Παυλος κατακεκραγεν
εικοτως της των πλανωμενων αμαθιας, και της των ειδωλολα- τρουντων πληθυος
 
 

300

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιοτατην ποιειται την καταβο- λην. Ἐξον γαρ αυτοις και εξ αυτης της κτισεως
τον
των ολων ειδεναι γενεσιουργον και τεχνιτην, απεκο- μισθησαν εις
ψευδολατρειαν, και προσκεκυνηκασι τοις ουκ ουσι θεοις. Ἔφη δε ουτω περι του
παντων κρατουντος Θεου· "6Τα γαρ αορατα αυτου απο κτι- σεως κοσμου τοις
ποιημασι νοουμενα καθοραται, η τε αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης, εις το ειναι
αν- απολογητους. ∆ιοτι γνοντες τον Θεον, ουχ ως Θεον εδοξασαν, η ευχαριστησαν,
αλλ' εματαιωθησαν εν τοις διαλογισμοις αυτων, και εσκοτισθη η ασυνετος αυτων
καρδια· και φασκοντες ειναι σοφοι, εμωρανθησαν, και ηλλαξαν την δοξαν του
αφθαρτου Θεου εν ομοιωματι εικονος φθαρτου, και πετεινων, και τετραποδων, και
ερπετων."6 Ουκουν επειδηπερ, φησι, κατεχω τον γυρον της γης, και οια τινα σκηνην
εκτετακα τον ουρανον, διδωμι τε αρχοντας εις ουδεν αρχειν, και οιον ακρισι
παρεικαζω τους επι της γης, τινι με ωμοιωσατε; αντι του, Τινι με παρεικαζοντες ουκ
αν εξω γενησθε του εικοτος, ουδ' αν αμαρτητε τ' αλη- θους. Ἆρα με τον ουρανον
ειποντες, η και ενι των στοιχειων εξομοιουν εθελοντες, υψουν μεν νομιζετε; Ἀλλ'
ουδεν των κτισματων εοικος εμοι, και το κατα παν οτιουν απαραλλακτως εχον.
Ἰσοστατησειε γαρ αν ουδεις εις ουσιας λογον τωι καλουντι προς υπαρξιν τα ουκ
οντα ποτε. Ὅτι γαρ ου κατα γε τους παρ' υμιν ειμι θεους, τους εκ τεχνης
ανθρωπινης λαχον- τας την γενεσιν, εξ αυτων θεωρησατε των κτισμα- των. Ἄρατε
εις υψος τους οφθαλμους, ιδετε το στε- ρεωμα, τον των αστερων χορον, εννοησατε
τις κατ- εδειξε ταυτα παντα, τις ο εκφερων κατα αριθμον τον κοσμον αυτου, δηλον
δε οτι του ουρανου. Κοσμον δε του ουρανου τους αστερας αποκαλει, ους ειδεναι φη70.820 σιν εν εαυτωι, ουχι δη μονον κατα πληθυν ορωμενους, αλλα γαρ και καθ'
εκαστον, και οιον ονομαστι. Θεο- πρεπες δε τουτο, και εξαιρετον· και γουν ο
προφητης εν πολλωι ποιειται το χρημα τωι θαυματι, και φησι προς αυτον· Ἀπο
πολλης δοξης, και εν κρατει ισχυος ουδεν σε ελαθεν. Ὡς γαρ φησιν το Γραμμα το
ιερον, Ἀριθμηται εισι παρ' αυτου σταγονες υετου. Λαθοι γαρ αν παντελως ουδεν
την αποῤρητον σο- φιαν, τον παντα ειδοτα νουν. 9Μη γαρ ειπηις Ἰακωβ, και τι
ελαλησεν Ἰσραηλ; Ἀπεκρυβη η οδος μου απο του Θεου, και ο Θεος μου την κρισιν
μου αφειλε, και απεστη.9 Ὄτι κεκλησονται κατα καιρους οι πλανωμενοι, και το της
αληθειας εις νουν και καρδιαν κατα- πλουτησαντες φως, επιγνωσονται μεν τον των
ολων γενεσιουργον και τεχνιτην, ευ μαλα διειρηκως, εσον- ται δε οτι σοφοι και
αγχινοι, και απο καλλονης κτισματων θεωρησουσιν αναλογως τον τοδε το συμ- παν
αῤρητωι δυναμει προενεγκοντα προς υπαρξιν, και αποχρωσαν αυτοις εξυφηνας την
μυσταγωγιαν δια των ηδη προειρημενων, μεθιστησι τον λογον επι τους εξ αιματος
Ἰακωβ, ητοι τον Ἰσραηλ. Ἐπειδηγαρ προσεκοψαν τωι λιθωι του προσκομματος, και
τον της σωτηριας χορηγον ου παραδεξαμενοι, της προς αυτον οικειοτητος γεγονασι
που μακραν, ουκετι παρα- δεχθεισης της κατα νομον σκιας, ουκ εισκεκομισμε- νης δε
μαλλον της εν πνευματι τε και αληθειαι προσ- κυνησεως, και λατρειας, τουτ' εστι,
της ευαγγελι- κης, διεγογγυζον λεγοντες· Ἀπεκρυβη η οδος μου απο του Θεου, τουτ'
εστι, την νομικην ουκ επισκεπτεται πολιτειαν. Ζωντας γαρ ουτω. καθαπερ αμελει
και η δια του πανσοφου Μωσεως προστεταχεν εντολη, της παρ' εαυτου λοιπον
εποπτιας ουκ αξιοι. Ἀφειλε δε μου την κρισιν και απεστη, τουτ' εστιν, επαυσε τον
νομον. Κρισιν δε φασι τον νομον· και τουτο δι- δαξει λεγων ο μακαριος ∆αβιδ προς
τον των ολων Θεον· "6Κρισιν και δικαιοσυνην εν Ἰακωβ συ εποιη-σας·"6 τουτ' εστι,
Συ τον δι' αγγελων, ηγουν δια της Μωσεως μεσιτειας ωρισω νομον· εφη δε και
Μωσης περι του Ἰσραηλ, οτι Ἐκει εδωκεν αυτωι δικαιωματα και κρισεις. Ἀφειλε μου
τοινυν την κρισιν, τουτ' εστι, την κατα νομον λατρειαν αποβεβληκως μονον- ουχι,
και αφειλεν αυτην αφ' ημων, και απεστη. Κηδεται γαρ ουκετι των εξειλεγμενων,
και ο πρω- τοτοκος Ἰσραηλ οιχεται προς το μηδεν.
9Και νυν ουκ εγνως, ει μη
 
 

301

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηκουσας; Θεος αιω- νιος, Θεος κατασκευασας τα ακρα της γης, ου πεινασει, ουδε
κοπιασει, ουδε εστιν εξευρεσις της φρονησεως αυτου.9 Παλαι μεν γαρ, ω Ἰσραηλ,
επαιδευθης δια νομου, εγνως δια προφητων της μετα τον νομον εσομενης
οικονομιας τον τροπον. Κεχρησμυδηται μεν γαρ ο νομος, σκιας εχων και τυπους
των μελλοντων αγα- θων, και του κατα Χριστον μυστηριου την δυναμιν ως εν
ωδισιν εχων τωι γραμματι· πολυτροπως γαρ δια της κατα νομον εντολης
προανεμορφουτο Χριστος, και το επ' αυτωι μυστηριον αινιγματωδως κατεγρα70.821 φετο· και πιστωσεται λεγων αυτος τοις απειθειν 70.821 ελομενοις εξ Ἰσραηλ·
"6Ει πιστευετε Μωσηι, επι- στευετε αν εμοι, περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν."6
Ἐπειδη δε, φησιν, αιτιαται λεγων, Ουκ επισκεπτεται μου τας κατα νομον οδους·
τουτο γαρ εστι το· Ἀπεκρυβη η οδος μου απο του Θεου, και οτι αφειλεν ημων την
κρισιν, ητοι τον νομον, και απεστη· ως ηγνοηκως δε που παντως τον εν τωι Θεωι
σκεποντα, τοιαδε φησι· Ἔστω, φησι, καν γουν νυν ουκ εγνως, ει μη ηκουσας; τουτ'
εστιν, ει μη ακουσειας; ομοιον δε ως ει λεγοι· ∆εχομαι την προσ- ποιησιν
οικονομικως. Ουκ εγνως, ει μη μαθοις, ητοι μη ακουσας. Ἄκουε τοινυν, Θεος
αιωνιος. Θεος ο κατασκευασας τα ακρα της γης, ου πεινασει, ουδε κοπιασει.
Προσεκομιζες δε, φησι, τας δι' αιματων θυσιας προβατα, και βους ανετιθεις
αποπεραινων ευχας· λιβανωτοις ετιμας και καπνοις, τρυγοσι και περιστεραις· αλλ'
ισθι τοι και μη αγνοησηις οτι τα ακρα κατεσκευασε ο Θεος ο αιωνιος. Ἄκρα δε της
γης τα περατα φησιν, ινα δια τουτου νοηται πασα. Ου πεινασει, ουδε κοπιασει.
Ὅμοιον ειναι τουτο φημι τωι προς αυτους ειρημενωι, δια της του Ψαλλοντος φωνης·
"6Μη φαγωμαι κρεα ταυρων, η αιμα τραγων πιωμαι;"6
Πως γαρ μοι, φησι,
προσκομιζετε τας θυσιας; αρ' ως πεινωντι, και υπο λιμου κοπιαιν ειωθοτι; απαγε της
δυσβουλιας. Ὁ γαρ αιωνιος Θεος ο φθειρεσθαι μη ειδως, ουτε πεινασει, ουτε
κοπιασει· ουδε γαρ αυτου τι των ανθρωπινων αψεται. Ἀλλ' ουδ' εστιν εξευρεσις της
φρονησεως αυτου. Αιτια μεν γαρ εσθ' οτε, φησι, λεγων· Ει νυν απαραδεκτον
εποιησω την δια Μωσεως εντολην, ητοι την εν νομωι σκιαν, τι και ολως
ενομοθετεις εν αρχαις; ει κρειττονα των αρ- χαιων τα νεα, τουτ' εστι, τα ευαγγελικα
θεσπισματα, διατι ταυτα και προς αυτου τεθειται του νομου; Ἀλλα μη ειπηις τουτο,
φησιν. Ου γαρ ευρειν δυνα- σαι την ακαταληπτον φρονησιν, ητοι σοφιαν του Θεου.
∆εδοται μεν γαρ η δια Μωσεως εντολη· και επι τισιν αρα, και δια ποιαν αιτιαν ο
Παυλος διδαξει, λεγων, οτι "6Νομος παρεισηλθε, ινα πλεονασηι το παραπτωμα."6
Και παλιν· "6Συνεκλεισε γαρ η Γραφη τα παντα υπο απειθειαν, ινα τους παντας
ελεησηι."6 Ὡρισθη τοινυν ο της αμαρτιας παραδει- κτικος, και οιονει της απαντων
ασθενειας ελεγχος, ινα, επειπερ ουκ οιδε δικαιουν τους ημαρτηκοτας, κατακρινει δε
μαλλον αυτους, λοιπον αναγκαιως εισ- φερεται της δια Χριστου φιλοτιμιας η χαρις,
δι- καιουσα τον ασεβη, και απαλλαττουσα των πλημμε- ληματων τους ενισχημενους
αυτοις. Ουκουν ουκ εστιν εξευρεσις της φρονησεως του παντα σοφως οικονομουντος Θεου, και προαναδειξαντος μεν τον νομον εις ελεγχον αμαρτιας,
πεμψαντος δε τον Υιον εξ ουρανων, ινα δικαιωσηι τηι πιστει τους εν αμαρτιαις.
9∆ιδους τοις πεινωσιν ισχυν, και τοις μη οδυ- νομενοις λυπην. Πεινασουσι γαρ
νεωτεροι, και κοπιασουσι νεανισκοι, και εκλεκτοι ανισχυες εσονται. Οι δε
υπομενοντες Θεον, αλλαξουσιν ισχυν, πτεροφυησουσιν ως αετοι, δραμουνται και
ου κοπιασουσι, βαδιουνται και ου πεινασουσι.9 70.824 Νοει δη μοι κατα κοινου,
το, οτι Θεος ο αιωνιος, Θεος ο κατασκευασας τα ακρα της γης, αυτος εστιν ο διδους
τοις πεινωσιν ισχυν. Ου γαρ τοι τροφης εν ενδειαι γεγονε ποτε Θεος ων και αιωνιος.
∆ιδωσι δε τοις πεινωσι μαλλον αυτος την δικαιοσυνην, πνευ- ματικην ευανδριαν·
διδωσι δε ομοιως και τοις μη οδυνομενοις λυπην. Και τουτο νοησεις διχη. Και γαρ
τοι εκ πολλης αγαν αναισθησιας, και εκ του μη εγνωκεναι το αρεσκον Θεωι, μητε
 
 

302

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μην ειδοσιν οτι προσκρουοντες αυτωι δειναις, και αφυκτοις περιπε- σουνται δικαις,
διδωσιν εις επικουριαν το λυπεισθαι λοιπον εφ' οις αν πταιωσιν. Ἡ γαρ κατα Θεον
λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν αμεταμελητον τε κατεργα- ζεται, ηγουν τοις
σταυρωσασι τον Ἰησουν, και ταχα που και χαιρουσιν επι τουτωι (διετεθησαν γαρ
ουτως οι τε των Ἰουδαιων καθηγηται, και οσοι τετολμη- κασιν ειπειν· "6Το αιμα
αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων·"6) διδους λυπην, συμφοραις αυτους και
πολεμου κακοις ομιλησαι παρασκευασας· και οτι της προς αυτον οικειοτητος
απωλισθηκασιν, ερημοι γεγο- νασιν απασης ισχυος και τροφης πνευματικης. Ταυτηιτοι μονονουχι και διερμηνευων το ειρημενον επι- φερει, λεγων· Πεινασουσι γαρ
νεωτεροι, και κοπια- σουσι νεανισκοι, και εκλεκτοι ανισχυες εσονται. Ὅσον μεν γαρ
ηκεν εις το εκλελυσθαι τα εθνη, ησθενηκεναι τε ουτως, και υπο ποδας εῤριφθαι διαβολικους, και πραττειν αμελητι το τοις ακαθαρτοις πνευμασι δοκουν, ανδρειοι τινες
ησαν και νεωτεροι· νοητως δε δηλονοτι, και πνευματικως, πεινηι και κοπωι
κατειχοντο. Οι δε δια της εν νομωι παιδαγωγιας ειδοτες αγαθουργειν, και την
δοθεισαν απαξ αποπε- ραινοντες εντολην, αλλ' ουτοι, φησι, πεινασουσι, και
κοπιασουσι, τουτ' εστιν, ανισχυες εσονται προς παν οτιουν των αγαθων. Ὁ γαρ τοι
λιμος των θειων λογων ει συμβαινοι τισιν, αποφαινει δη παντως αυτους
ησθενηκοτας, και παρειμενους, και καταθλειν ειδοτας των αγαθων ουδεν. Ὅτι δε
λιμωι κατεφθαρη
το εθνος το εξ Ἰσραηλ, εξηιρημενων του κακου των
πεπιστευκοτων εις τον Κυριον ημων Ἰησουν Χρι- στον, προαναφωνει Θεος, και
παλαι λεγων δι' ενος των προφητων· "6Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυ- ριος, και
επαξω λιμον επι την γην, ου λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του
ακουσαι τον λογον Κυριου· και απ' ανατολων εως δυσμων περιδραμουν- ται
ζητουντες τον λογον Κυριου, και ου μη ευρωσι."6 Πως γαρ ουκ εμελλον ανισχυες
εσεσθαι και κοπιαιν, καταφθειρεσθαι τε λιμωι νοητωι, δηλον οτι Χριστον ου
παραδεξαμενοι, καιτοι λεγοντα σαφως· "6Ἐγω ειμι ο αρτος ο ζων, ο εκ του ουρανου
καταβας, και ζωην διδους τωι κοσμωι· εαν τις τον αρτον τουτον φαγηι, ζησεται εις
τον αιωνα;"6 Ἐπειδη δε δια πολλην αβουλιαν, καιτοι μεταλαχειν εξον, ου
κατεδηδοκασι τον αρτον της ζωης, λιμωι κατατηκονται, τρυφωντων των εθνων.
Ἀληθες γαρ οτι, καθα φησιν ο Σολομων, "6Ου λιμοκτονησει Κυριος ψυχην δικαιαν,
ζωην δε ασεβων ανατρεψει."6 Ἀλλα ταυτα μεν Ἰουδαιους συνεβη πα-θειν.
∆εδυσσεβηκασι γαρ εις τον αρχηγον της ζωης. 70.825 Οι γε μην υπομενοντες τον
Θεον, τουτ' εστιν, οι
Χριστωι δουλευοντες, και τα αυτου φρονουντες, και
κατορθουν σπουδαζοντες, αλλαξουσιν ισχυν. Ου γαρ εν εκειναις μεμενηκασι ταις
ασθενειαις εν αις ησαν ποτε πλανωμενοι, και υπεζευγμενοι τωι Σαταναι, και ταις
κοσμικαις ηδοναις, αλλ' ετεραν εξουσι, του Χρι- στου δηλονοτι χορηγουντος αυτοις
το δυνασθαι κατευ- μεγεθειν βδελυρας απασης ηδονης, και των της αμαρ- τιας εξω
φερεσθαι βροχων. Γεγραπται γαρ· "6Ἰσχυς μου και υμνησις μου ο Κυριος."6
Ἀνακαινισθησονται δε ουτω, φησιν, ωσανει και αετοι. Και τουτο διδαξει λεγων ο
μακαριος ∆αβιδ· "6Ἀνακαινισθησεται ως αετου η νεοτης σου."6 ∆ραμουνται δε, και
ου κοπιασουσι. Προθυμοι γαρ και νεανικοι τας της εις Θεον ευσεβειας διοδευσουσι
τριβους, διδοντος αυτοις τα ζωαρκη, και κοπιαιν ουκ εωντος Χριστου. Ἐμπιμπλησι
γαρ τας καρ- διας των αγαπωντων αυτον της ανωθεν ευσθενειας, ωστε καν ει
γενοιτο πειρασμοις και κοποις περιπεσειν, κατορθουντας την αρετην, κρειττους
γενεσθαι του κα- μειν, ευ ειδοτας οτι πολυευκτον η υπομονη, καν ει εν- υπαρχοι
τισιν, αποφαινει δη πανδοκιμωτατους. "6Κατερ- γαζεται γαρ η υπομονη δοκιμην, η
δε δοκιμη ελπιδα, η δε ελπις ου καταισχυνει τους ουτω ζηιν ειωθοτας."6 Πα- ραθηγει
προς ευανδριαν, δηλον δε οτι την εφ' απασιν αγαθοις, ο μακαριος ∆αβιδ λεγων·
"6Ἀνδριζεσθε, και κραταιουσθω η καρδια υμων, παντες οι ελπιζοντες επι Κυριον."6
 
 

303

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9Ἐγκαινιζεσθε προς με, νησοι. Οι γαρ αρχοντες αλλαξουσιν ισχυν· εγγισατωσαν, και
λαλησα- τωσαν αμα, τοτε κρισιν ευαγγειλατωσαν.9 Κατα διαφορους τροπους αι
νησοι νοουνται. Εισι μεν γαρ και εν θαλασσαις πολλαι, λεγονται δε ουτω και πολεις εσθ' οτε, και κωμαι πλατειαν εχουσαι κυκλωι γην ανηροτον και κεχερσωμενην·
τοιαυτας ειναι φασι τας των Ἰδουμαιων και Μωαβιτων, ως εν ερημωι κειμενας.
Ἦσαν δε ουτοι δυσσεβεις και ειδωλολατραι, και της Ἰουδαιων χωρας ου μακραν.
Φαμεν τοινυν, οτι την των εθνων προσληψιν κατασημειναι θελων, και ως εκ μεσου
επι το παν την του πραγματος δυναμιν απο- φερων, ταις των πλανωμενων πολεσι
προσφωνει, λε- γων· Ἐγκαινιζεσθε προς με, νησοι, τουτ' εστι, την εκ του πλανασθαι,
και πλημμελειν παλαιωσιν, και σα- θροτητα των ιδιων αποπεμψαμενοι καρδιων,
ανακαι- νισθητε δια μεταγνωσεως. Βουλευσασθε τα αμεινω, παραδεξασθε την εις
καινοτητα ζωης ανακαινιζουσαν χαριν, δηλον δε οτι την δια Χριστου. Εικος δε δη
και ετερως, νησους ενθαδε κατωνομασθαι τας Ἐκκλησιας, αι μονονουχι μεταξυ
περιστασεων κοσμικων τεθεινται,
και τοις των επανισταμενων αυταις
περικλυζονται κυμασι, πλην ιδρυσιν εχουσιν ασφαλη, και ακραδαντον διαμενουσι.
Τεθεμελιωνται γαρ επι πετραν, και εστιν εν αυτηι Χριστος. Αυται τοινυν αι ως νησοι
κατωνο- μασμεναι, τουτ' εστιν, αι Ἐκκλησιαι. Σημαινεται δε δι' αυτων, η των δια
πιστεως κεκλημενη πληθυς, η φιλαμαρτημων ποτε, η βδελυρα και ακαθαρτος, σαθρα δε και εῤρυτιδωμενη, μετεφοιτησε δια Χριστου προς καινοτητα ζωης, γεγονε
παρθενος, αγνη, μη 70.828 εχουσα σπιλον, η ρυτιδα, αγια δε μαλλον, και αμω- μος.
Ουκουν εγκαινιζεσθε προς με, φησιν. Ἀλλα- ξαι γε μην τους αρχοντας ισχυν ευ μαλα
διισχυριζε- ται. Ἄρχοντας ενταυθα τους της αληθειας ονομαζει κηρυκας, ετερους
ανθ' ετερων μετα την κλησιν γε- γενημενους. Και δηλουσι Πετρος και Παυλος, και ο
λοιπος των αποστολων καταλογος, εις ους προσ- φυεστερον εκλαβεσθαι και το,
Πτεροφυησουσιν ως αετοι. ∆ραμουνται, και ου κοπιασουσι. Βαδιουνται, και ου
πεινασουσι. Τοιαυτα γαρ αι κατ' αυτους Πραξεις εμφαινουσι θαυματα. Ου γαρ τοι
κατα τους πρωτους, τουτ' εστι, τους των Ἰουδαιων καθηγητας, οι του Σωτηρος
ημων γεγονασι μαθηται. Ἀλλ' ως εν ετεραι δυναμει, πνευματικηι δηλον δε οτι,
πολλωι ησαν αμεινους, και ασυγκριτως υπερκειμενοι τοις κατα αρετην αυχημασιν.
Ουτοι τοινυν οι αρχοντες εγγι- σατωσαν, και λαλησατωσαν αμα. Το δε, εγγισατωσαν, κατα χρονον νοησεις. Ει γαρ αναδειξειεν αυτους ο καιρος, αμα λαλησουσιν.
Ὅμοιον ως ει λεγοι· Παντες το αυτο τοις μυσταγωγουμενοις ερουσιν. Ὡς γαρ εξ
ενος λαλουντες πνευματος ου τοις αλληλων διαμαχουνται λογοις, συμφωνως δε
μαλλον το περι των θειων δογματων ποιησονται κηρυγμα, και κατ- αγγελουσι
κεκρυμμενως το Χριστου μυστηριον.
Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το, Τοτε κρισιν
αναγγειλα- τωσαν. Ἐπειδη γαρ οι εξ Ἰσραηλ κρισιν ωνομαζον τον δια Μωσεως
νομον, ταυτηιτοι και μαλα εικοτως αντεξαγων αυτωι το ευαγγελικον και σωτηριον
κη- ρυγμα, κρισιν αυτο δια τουτων αποκαλει. Ἡ γαρ αληθως δικαιοκρισια, και της
αρεσκουσης Θεωι νομο- θεσιας η δυναμις, ουκ εν γε μαλλον τηι κατα νομον σκιαι
διαφαινεται, αλλ' εν τωι κηρυγματι των αγιων μυσταγωγων των νεων αρχοντων. Οι
και μαθοντες παρα Χριστου την κρισιν, ητοι την βουλησιν του Θεου και Πατρος,
ταυτην και ημιν ταυτοεπουντες απηγγελκασιν.
9Τις εξηγειρεν απο ανατολων
δικαιοσυνην, εκα- λεσεν αυτην κατα ποδας αυτου, και πορευσεται;9 Ουκ απο γε
ψιλης και μονης της εν τοις ποιημασι μεγαλουργιας καταθαυμαζεσθαι πρεπει τον
των ολων κατεξουσιαζοντα Θεον, αλλα γαρ και δι' ων ευεργετει, της ενουσης αυτωι
γαληνοτητος ποιειται την ενδειξιν. Σεσωκε γαρ τους επι της γης, και απολωλος
εισαπαν το γενος το ανθρωπινον και θανατου, και φθορας εξ- ειλετο, και της του
διαβολου πλεονεξιας. Κατηργηκε γαρ αυτον, ομου ταις δυναμεσι ταις συν αυτωι,
δεδι- καιωκε δε δια πιστεως, την τυραννησασαν καθ' ημων αποσοβησας αμαρτιαν.
 
 

304

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλλα ταυτι δη παντα κατ- ωρθωθη δια Χριστου· "6Γεγονε γαρ ημιν παρα Θεου και
Πατρος δικαιοσυνη και απολυτρωσις, και αγια- σμος."6 Και πεφωτισμεθα δε δι'
αυτου, μετεσχηκαμεν δε φειδους και αγαπης, και απαξαπλως παντος του σωζειν
ειδοτος. Και τουτο ημιν δι' ενος των αγιων προφητων προανεφωνει λεγων· "6Και
ανατελει υμιν τοις φοβουμενοις το ονομα μου, ηλιος δικαιοσυνης, και ιασις εν ταις
πτερυξιν αυτου."6 Τις τοινυν, φησι, καθαπερ ηλιον εξ ανατολων ανασχειν
παρεσκευασε την δικαιοσυνην; τουτ' εστι, Χριστον. Τις εκαλεσεν αυτην; τουτ' εστιν,
αφικεσθαι παρεσκευασε, και
70.829 εμφανισθηναι δε ουτως, ως και πορευεσθαι
κατα ποδας του κεκληκοτος, αντι του μονονουχι κατ' ιχνος ιεναι του Θεου και
Πατρος; Ἀνεστραφη γαρ ουτως εν γηι Κυριος, τα του Πατρος εργα πληρων, και
αυτον ημιν εν ιδιαι φυσει καταδεικνυς. Ἦν γαρ και εστιν ισοσθενης αυτωι, και δι'
αυτων των πραγματων πεπληροφορηκε τους επι της γης, οτι κατα παν οτιουν
ισομετρως εχει τωι γεγεννηκοτι. Και γουν εφασκεν εναργως· "6Ει ου ποιω τα εργα
του Πατρος μου, μη πιστευητε μοι. Ει δε ποιω, καν εμοι μη πιστευητε, τοις εργοις
μου πιστευετε."6 Ἑπομενος δη πανταχου τηι θελησει του Πατρος, μαλλον δε αυτος
ων η θελησις του Πατρος, τοις Ἰουδαιων δημοις προσ- εφωνει λεγων· "6Ὑμεις κατα
την σαρκα κρινετε· εγω ου κρινω ουδενα. Και εαν κρινω δε εγω, η κρισις η εμη
δικαια εστιν, οτι ου ζητω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με."6
Ὁραις ουν οπως οιονει κατα ποδας πορευεται του Πατρος. Τοιγαρτοι και εφασκεν·
"6Ἐγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι εστι·"6 και, "6Ὁ εωρακως εμε, εωρακετον
Πατερα μου."6 9∆ωσει εναντιον εθνων, και βασιλεις εκστησει. Και δωσει εις γην
τας μαχαιρας αυτων, και ως φρυγανα εξωσμενα τα τοξα αυτων. Και διωξεται
αυτους, και διελευσεται εν ειρηνηι η οδος των ποδων αυτου. Τις ενηργησε, και
εποιησε ταυτα; Ἐκαλεσεν αυτην, ο καλων αυτην απο γενεων αρχαιων.9 Προ μεν
γαρ της του Σωτηρος ημων επιδημιας, κτηνων αλογων διενεγκοντες ουδεν οι επι
της γης, αμαθιαι πολληι συζωντες εφαινοντο, κεκρατηντο δε και αγνωσιαι και σκοτωι,
και δεδουλευκασι τοις κο- σμοκρατορσι του αιωνος τουτου, και τοις του διαβολου
θελημασι τον της εαυτων διανοιας υπενεγκοντες αυ- χενα, ταις εις φαυλοτητα
τροχιαις κατεφεροντο προς απωλειαν. Ἀλλ' επελαμψεν αυτοις ο Χριστος. Αυτος
γαρ εστιν η προσδοκια των εθνων. Και των παλαι πλεονεκτουντων απαλλαξας
ελευθερους απεφηνε, και υιους Θεου, παντα ρυπον τον εν αυτοις διασμηξας·
δεδικαιωκε γαρ δια πιστεως, και τηι του αγιου Πνευ- ματος χυσει λαμπρους απεφηνε
και πεφωτισμενους. Την τοινυν δικαιοσυνην την εν ηλιου ταξει μονονουχι και
εγηγερμενην εξ ανατολων δεδωκε τοις εθνεσιν, εξωσθεντος δηλονοτι του Ἰσραηλ
δια την εις αυτον δυσσεβειαν. Ου δη γεγονοτος, και πληθυος ανασεσω- σμενης της
ουτω πολλης εξανεστησαν οι βασιλεις. Ἔκστασις γαρ ωσπερ επιπεπτωκε τοις
κοσμοκρατορσι του αιωνος τουτου, και πεφοβηνται το θειον και αφορητον κριμα,
το επι γε, φημι, τοις εθνεσι γεγονος. Οι δε παλαι δεινοι τε και ευσθενεις και τηι θειαι
δοξηι μαχομενοι, και οιον οπλα κινειν κατ' αυτης ειωθοτες, και μαχαιρας
απογυμνουν, και το της απονοιας εν- τεινειν τοξον, πεπτωκασιν εις γην, και τα του
πολεμου σκευη μεθεντες, φρυγανοις εν ισωι γεγονασι. Πεποιη- ται δε παλιν ο επι
τουτοις λογος ως εξ ομοιοτητος των καθ' ημας. Ἥττηνται γαρ αι πονηραι δυναμεις
και απας αυτων κακουργιας ηισθηνησε τροπος, Χριστου διαρπαζοντος τα σκευη
αυτων. "6Ου γαρ ωφελησει,"6 70.832 φησιν, "6ο εχθρος εν αυτωι, και υιος ανομιας
ου προσ- θησει του κακωσαι αυτον."6 Ἔδει γαρ, εδει, προ- ανηιρημενων των κακων,
και πονηρων δυναμεων, και κατενεχθεντος εις γην του παντων εχθρου, τοτε δη
τοτε, και λιαν καιρου, των εθνων γενεσθαι την λυ- τρωσιν. Κατεδιωξε γαρ αυτους ο
Χριστος, τουτ' εστιν, ετρεψε προς φυγην. Ου γαρ ην αντανιστασθαι τωι Θεωι, και
την αρχαιαν αυτων τυραννιδα συνελαυνον- τος εις περας, μη ουχι παντη τε και
 
 

305

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντως εκεινα παθειν απερ ην ακολουθον επενεχθηναι παρ' αυτου τοις απολεσασι
την γην. ∆εδιωγμενων τοιγαρουν των εχθρων. Ἡ οδος γαρ, φησι, των ποδων αυτου
εν ειρηνηι διελευσεται· ουδεν γαρ γεγονεν εμποδων οικονομουντι τα καθ' ημας τωι
παντων ημων Σωτηρι Χριστωι. Ἀλλ' οιον δια ψιλης και υπτιας οδου βαδιζων, την
παντων ημων κατωρθωκε σωτηριαν, ουδενος εχθρου παραλυοντος η ανθισταμενου.
Πεπτωκασι γαρ. Τις ουν αρα ενηργησε ταυτα παντα, η τις εκαλεσε την δικαιοσυνην;
Ουκ εγω, φησιν, ο νυν μεν και εν καιρωι τωι εσχατωι καταδειξας αυτην, κεκληκως δε
αυτην απο γενεων αρχαιων. Ου γαρ προσφατον εστι το Χριστου μυστηριον,
προωριστο δε μαλλον προ καταβολης κοσμου, προεγνωκοτος Θεου το εσομενον.
Ἅμα γαρ πεπτωκεν ο Ἀδαμ, μαλλον δε πριν εις τουτο κατολισθειν αυτον,
προενοησεν ο ∆ημιουργος και της εσομενης αυτωι κατα καιρους θεραπειας, δη- λον
δε οτι της δια Χριστου. Προωρισατο τον τροπον, και μη τι θαυμασηις, οτι και ημας
αυτους δια πιστεως της εις αυτον δεδικαιωμενους προαναθροισας ευρι- σκεται. Ους
γαρ εγνω, φησι, και προωρισε συμμορ- φους της εικονος του υιου αυτου, τουτους και
εκαλεσεν. Ὅτε τοινυν ημεις προωρισμεθα κατα προγνωσιν, πως ου μαλλον αυτος ο
δι' ου σεσωμεθα, και κεκλημεθα; 9Ἐγω Θεος πρωτος, και εις τα επερχομενα εγω
ειμι. Ειδοσαν εθνη και εφοβηθησαν, τα ακρα της γης ηγγισαν, και ηλθον αμα,
κρινων εκαστος τωι πλησιον, και τωι αδελφωι βοηθησαι.9 Πρωτον ειναι εαυτον
Θεον φησιν, ουχ ως γεγονοτος μετ' αυτον δευτερου. Πως γαρ η ποθεν; εις γαρ εστι
και των ολων Θεος, ουκ αρχην εχων του ειναι, κεκλη- κως δε μαλλον εις το ειναι τα
παντα. Αυτος ουν πρωτος και μονος, και αναρχος Θεος, ο των ολων δημιουργος,
και εις απεραντους αιωνας τους εφεξης ου καθ' ετερον εσται τροπον, αυτος γαρ εστι
και μο- νος. Ἐπειδη δε τεθεανται τα εθνη Χριστον και την παρ' αυτου γενομενην
ημιν δικαιοσυνην, τεθεανται δε παντες τοις της διανοιας ομμασι την δοξαν αυτου,
πεφοβηνται, φησιν, οι απ' ακρων της γης εως ακρων, τουτ' εστιν, οι ανα πασαν την
οικουμενην. Και συν- ηχθησαν και ηγγισαν, ουκετι μενοντες μακραν, και ως
αλλοτριουμενοι δια την αμαρτιαν, αλλ' οιον εγγυς γεγονοτες δια την οικειοτητα
την πνευματικην, και εις μιαν πιστιν και ομοψυχιαν συνενηγμενοι. Τουτο γαρ
οιμαι δηλουν το, οτι Ἤγγισαν, και ηλθον αμα. Γευσαμενοι δε του Κυριου, και
συνεντες οτι χρηστος εστι, και της αληθειας το καλλος καταθαυμασαντες, ουχ
εαυτοις μονον τετηρηκασι το δωρον, αλλα γαρ 70.833 ευ ποιουντες, και επιεικως
κεκρικασιν εκαστος τωι αδελφωι και τωι φιλωι βοηθησαι, φησιν. 9Και ερει· Ἴσχυσεν
ανηρ τεκτων, και χαλκευς τυπτων σφυραι, αμα ελαυνων. Ποτε μεν ερει· Συμβλημα
καλον εστιν. Ἰσχυρωσαν αυτα εν ηλοις, θησονται αυτα, και ου κινηθησονται.9 Της
επικουριας τον τροπον καθιστησιν εναργη. Ἕκαστος γαρ των κεκρικοτων τωι
πλησιον, και τωι αδελφωι βοηθησαι, μυσταγωγηθεις, φησι, και εγνωκως την
αληθειαν, και ετερους νουθετησει λεγων· Ἴσχυ- σεν ανηρ τεκτων και χαλκευς
τυπτων σφυραι, αμα ελαυνων. Ἴσχυσε δε τινα τροπον; συνθεις γαρ ει- δωλα και
διαγλυψας εις θεον ο τεκτονικην εχων την εμπειριαν, και μην και χαλκευς τυπτων
σφυρηλατον αγαλμα πεποιηκως απεκομισε τοις ηπατημενοις εις αδοκιμον νουν,
και των εαυτου πονων ηγουν ευρημα- των απεφηνε προσκυνητας τους κατ' εικονα
Θεου γεγονοτας. Ειτα διαγελαι των ειδωλων την ποιησιν, και οιον απομιμειται των
εργαζομενων αυτα τους λογους επιφωνουντων αλληλοις, οτι Συμβλημα κα- λον
εστιν. Οι γαρ των ειδωλων δημιουργοι χειρα τυχον η ποδα, η και ετερον τι των του
σωματος μο- ριων απεργασαμενοι αποτελουσι αυτα δια συμβλη- ματων, και μελη
μελεσιν εναρμοζοντες, και ισχυρα ποιουντες αυτα εν ηλοις· ειτα τιθεντες και
ασφαλιζο- μενοι προς το εσταναι, και μη σαλευεσθαι. Γελως δε ταυτα εστι και
ετερον ουδεν, και της των προσκυ- νουντων αυτα ματαιοτητος, και της εις ακρον
ευηθειας αποδεικτικα. Το γαρ ειδεναι μεν οτι και εκ μοριων λεπτων και
 
 

306

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμβληματων των κατα μερος απε- τελεσθη το ειδωλον, και την επι τωι γενεσθαι,
και μην, και εσταναι διαμονην, και ασφαλειαν εν ηλοις εχειν· ειτα προσκυνειν
αυτα, και θεους ονομαζειν, πως ουχ απασης μωριας επιμεστον αληθως; 9Συ δε,
Ἰσραηλ, παις μου, Ἰακωβ, ον εξελεξα-μην, σπερμα Ἀβρααμ, ον ηγαπησα, ου
αντελαβο- μην απ' ακρων της γης, και εκ των σκοπιων αυ- της εκαλεσα σε, και ειπα
σοι· Παις μου ει, εξ- ελεξαμην σε, και ουκ εγκατελιπον σε. Μη φοβου. Μετα σου γαρ
ειμι. Μη πλανω. Ἐγω γαρ ειμι ο Θεος σου ο ενισχυσας σε, και εβοηθησα σοι, και
ησφαλισαμην σε τηι δεξιαι τηι δικαιαι μου.9 Μυσταγωγησας ευ μαλα τους εξ εθνων,
και ειδεναι παρασκευασας οτι και Θεος εστι και των ολων δη- μιουργος, αυτωι τε
υπεικει τα παντα και τοις θειοις αυτου νευμασι, και γεγονασιν εν αρχαις, και προς
το ειναι παρενηνεγμενα πεπηγεν εν καλωι, και ακλονητον εχει διαμονην,
παραθαρσυνει λοιπον αναγκαιως τους των ευαγγελικων θεσπισματων ιερουργους,
δι' ων εμελλον τον της κατηχησεως ποιεισθαι λογον τοις εξ εθνων. Ἀποφαινει δε
αυτους σοφους και ευτολμοτατους, και της των αγιων πατερων αρετης αποφερει
προς αναμνησιν, και την εις αυτους γενομενην αγαπην ειδε- ναι βουλεται. Ταυτηιτοι
φησι· Συ δε, Ἰσραηλ, παις μου, Ἰακωβ, ον εξελεξαμην, σπερμα Ἀβρααμ, ον ηγαπη-σα.
Ἰακωβ δε και Ἰσραηλ, και σπερμα το Ἀβρααμ τουηγαπημενου, ειεν αν ουχ ετεροι
παραγε τους εξ Ἰσραηλ πιστευσαντας εις Χριστον, ων οιονει τινες απαρχη 70.836
γεγονασιν οι θεσπεσιοι μαθηται. Ἀπολεκτους δε γε- νεσθαι, και ηγαπησθαι φησι τους
πατερας, μονονουχι λεγων· Οι εκ ριζης ευγενους, και της ουτω τετι- μημενης και
ηγαπημενης παρ' εμου, οι εξ αιματος Ἀβρααμ, της πατρυας αρετης ζηλουτε την
ευφημιαν, και της εκεινων φιλοθεΐας γενεσθε μιμηται. Ἀντιλα- βεσθαι γε μην του
Ἀβρααμ φησι, καλεσαι τε απ' ακρων της γης αυτον, ητοι εκ των σκοπιων αυτης, δια
τοι το ποῤρωθεν και εκ γης Χαλδαιων μετακε- κλησθαι προς την Ἰουδαιαν. Ἀκηκοε
γαρ Θεου λεγον-τος· "6Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγενειας σου, και εκ του
οικου του πατρος σου, και δευρο εις την γην, ην αν σοι δειξω."6 Ειτα φησιν ως περι
παν- τος του Ἰσραηλ, οτι Ειπα σοι· Παις μου ει. Πρωτοτοκος γαρ ωνομασται. Γεγονε
δε και απολεκτος, ως εφην, και ουκ εγκατεληφθη παρα Θεου. Ἤκουσε· Μη φοβου,
και προσετι το, Μη πλανω. Ἐγω γαρ ειμι ο Θεος σου ο ενισχυσας σε. Ἐδιδασκετο γαρ
δια του νομου, οτι Θεος εις εστι, και Κυριος εις, και αυτωι χρη μονον λατρευειν, και
οτι βεβοηθηται παρ' αυτου και δια της αυτου δεξιας, ος εστι δημιουργος αυτου
δυναμις, τουτ' εστιν, ο Υιος. Και ασφαλης αυ- του γεγονε, και κρειττων πασης
επιβουλης. Νενικηκε γαρ εθνη, και κεκληρονομηκε την γην αυτων εκεινων. 9Ἰδου
εντραπησονται, και αισχυνθησονται παντες οι αντικειμενοι σοι. Ἔσονται γαρ ως
ουκ οντες, και απολουνται παντες οι αντιδικοι σου. Ζητησεις αυτους, και ουχ
ευρησεις τους ανθρω- πους, οι παροινησουσιν εις σε. Ἔσονται γαρ ως ουκ οντες, και
ουκ εσονται οι αντιπολεμουντες σοι, οτι εγω ο Θεος σου ο κρατων της δεξιας σου, ο
λεγων σοι· Μη φοβου, σκωληξ Ἰακωβ, ολιγο- στος Ἰσραηλ. Ἐγω εβοηθησα σοι, λεγει
ο Θεος, ο λυτρουμενος σε ο αγιος του Ἰσραηλ, και αινε- τος εις τους αιωνας.9
Ἀποδοσις και ταυτα τοις ανωτερω. Συ γαρ, Ἰσραηλ, παις μου, φησι, και Ἰακωβ, ον
εξελεξα-μην, σπερμα Ἀβρααμ, ον ηγαπησα. Ἰδου αισχυν-θησονται, και
εντραπησονται παντες οι αντικειμενοι σου. Πλειστοι μεν γαρ γεγονασι κατα
καιρους, οι τοις αγιοις μυσταγωγοις ανοσιως επιβουλευσαντες, και τοις σωτηριοις
κηρυγμασι τα εκ της αυτων δυστροπιας αντεξαγαγειν επιχειρησαντες. Ἀλλα γεγονασιν ως ουδεν, και απολωλασιν οι της ευσεβειας αντιδικοι. Το γαρ αντιπραττειν
τοις ιερουργοις του θειου κηρυγματος ειη αν ετερον ουδεν πλην οτι το μαχεσθαι
τοις της ευσεβειας δογμασιν. Ουκ εσον- ται τοινυν, φησιν, αλλα ζητησεις αυτους, και
ου μη ευρηις τους εις σε πεπαρωινηκοτας. Ἔσονται γαρ ως ουκ οντες. Και τουτο εστι
το δια φωνης του μακαριου ∆αβιδ υμνουμενον· "6Ειδον ασεβη υπερ- υψουμενον,
 
 

307

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και επαιρομενον ως τας κεδρους του Λιβανου, και παρηλθον, και ιδου ουκ ην· και
εζη- τησα αυτον, και ουχ ευρεθη ο τοπος αυτου."6 Κατ- επαιρονται μεν γαρ πολλοι
των τα υψηλα φρονειν ειωθοτων της των αγιων μυσταγωγων ηλικιας. Ἀλλ'
ολοῤριζοι εκ γης ολουνται, καθα φησι το Γραμμα το ιερον. Και οι φρονουντες τα
υψηλα, δεινην και
70.837 αδοκητον υπομενουσι τριβην. Γεγραπται γαρ· "6Ὃς
υψηλον ποιει τον εαυτου οικον, ζητει συντριβην."6 Ουκουν ουκ εσονται, φησιν, οι
αντιπολεμουντες σε· και ου δη που φησιν, οτι τοις αγιοις αποστολοις αντιστησεται
μεν ουδεις. Ὑπαρξει δε παντως το λαμπρας ιεναι γαληνης. Ου γαρ εστιν αληθες.
Μυριοι γαρ οσοι πεπολεμηκασιν αυτοις, αλλ' ουδε ευρεθειεν ως υπαρχοντες,
ταπεινουμενοι δηλονοτι, και τοις της θειας οργης κινημασιν υποπιπτοντες.
Ταυτηιτοι προς ευανδριαν ανακομιζει αυτους λεγων· Ἐγω ο Θεος σου ο κρατων της
δεξιας σου, τουτ' εστιν, ο αντι- λαμβανομενος σου, και αποφαινων κρειττονα παντος
πειρασμου· Ἐγω ο λεγων σοι, Μη φοβου, Ἰακωβ, ολιγοστος Ἰσραηλ. Ὅσον μεν γαρ
προς γε την των πολεμουντων πληθυν, ητοι τας δυναστειας, ολιγοστος ην
παντελως ο Ἰσραηλ, και ου συμπαν φημι το εθνος, αλλα τους προς αυτου
ληφθεντας εις απο- στολην. Ἀλλ' ην ο σωζων αυτους μεγας ισχυρος και κραταιος
εις επικουριαν, αμαχον εχων την χειρα. Λυτρουμενου γαρ Θεου τις ο κακωσαι
δυναμενος;
9Ἰδου εποιησα σε ως τροχους αμαξης, αλουν- τας, καινους,
πρηστηροειδεις. Και αλοησεις ορη, και λεπτυνεις βουνους, και ως χουν θησεις, και
λικμησεις, και ανεμος ληψεται αυτους, και καταιγις διασπερει αυτους.9 Αιγυπτιων
μεν παιδες συνενεγκοντες εξ αγρων επι την αλωνα δραγματα, ειτα βους επαφιεντες
αυ- τοις, και εν κυκλωι περικομιζοντες καταλεπτυνουσι ταις χηλαις τους ασταχους.
∆ιακρινουσι δε και δι- ιστωσι των αχυρων σιτον, οι γε μην εν ετεραις πολεσι και
χωραις αμαξαις χρωμενοι και τροχοις πρηστη- ροειδεσιν. Αυτο δη τουτι
μεμελετηκασι κατορθουν. Ἰδου τοινυν, φησιν, ω Ἰσραηλ, πεποιηκα σε ως τροχους
αμαξης αλοωντας, καινους, πρηστηροειδεις. Και τι το αλοωμενον; ασταχυς αρα και
σιτος, και τα εξ αγρων εις αλω συμπεφυρμενα; Ουδαμως, αλλ' ορη, και βουνοι. Και
τινες αν ειεν οι τοιοιδε παλιν; Πρωτον μεν αι πονηραι τε και αντικειμεναι δυναμεις. ∆εδωκε γαρ ημιν ο των ολων Σωτηρ πατειν επανω οφεων, και σκορπιων, και
επι πασαν την δυναμιν του εχθρου. Ειτα παρεικαζειν εοικεν ορεσι και βουνοις τους
υψηλα φρονειν ειωθοτας, και υπ- ερογκον εχοντας φρονημα, υψου τε ηρμενους, και
εν δυναστειαις οντας κοσμικαις, και τοις αγιοις μυστ- αγωγοις, κατεξανισταντες
εαυτους, και δικην ορων η βουνων υπανταιν ειωθοτας, ως δυσχερεστατην αυ- τοις
αποφαινειν την οδον, την επι γε, φημι, τωι χρονωι πληρουν της αποστολης τον
δρομον. Ἀλλα και τους ουτως οντας, φησι, λεπτυνεις, αχυρων δικην αναπτη- ναι
παρασκευασεις ταις των ανεμων αυραις δια- σκιδναμενους, και οιον καταιγιδα
διδους, ωστε δια- σπειρειν αυτους. Βαδιουνται γαρ ουτω προς το μηδεν. 9Συ δε
ευφρανθησηι επι τοις αγιοις, Ἰσραηλ. Και αγαλλιασονται οι πτωχοι, και οι ενδεεις.
Ζη- τησουσι γαρ υδωρ, και ουκ εσται· και η γλωσσα 70.840 αυτων απο της διψης
εξηρανθη. Ἐγω ειμι Κυριος ο Θεος, εγω επακουσομαι ο Θεος Ἰσραηλ, και ουκ
εγκαταλειψω αυτους.9
Οι μεν ουν εχθροι του θειου κηρυγματος, και την σην
διακοπτοντες τριβον, ω Ἰσραηλ, φησιν, οιχησον- ται προς απωλειαν. Ευφρανθησηι δε
συ εν τοις αγιοις, Ἰσραηλ, τουτ' εστιν, εντρυφησεις οταν ιδηις πολλους γεγονοτας
αγιους, και εν υιοις Ἰσραηλ τεταγμενους. "6Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι
Ἰσραηλ, ουδ' οτι εισι σπερμα Ἀβρααμ, παντες τεκνα, αλλα τα τεκνα της επαγγελιας
λογιζεται εις σπερμα."6 Ὅτι δε χαιρειν ην εθος, και επιγαννυσθαι τοις αγιοις
αποστολοις επι τοις ειωθοσιν ευδοκιμειν, δια πιστεως δηλονοτι της εις Χριστον,
σαφηνιει και ο Παυλος επιστελλων αυτοις, και λεγων· "6Χαρα και στεφανος μου."6
Και εκαστον δε των αγιων μαθητων τον αυ- τον διακεισθαι τροπον φαιην αν εγωγε,
 
 

308

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και μαλα εικοτως. Θυμηδιας γαρ της ανωτατω προφασις ην αυτοις η των
πλανωμενων επιστροφη, και των ουκ ειδοτων την αληθειαν η προς το αμεινον
ανακομιδη. Ευφρανθησηι τοινυν εν τοις αγιοις, Ἰσραηλ. Τινες δε ουτοι διαδεικνυσι,
λεγων· Ἀγαλλιασονται οι πτωχοι και ενδεεις, τουτ' εστι, τα εθνη. Ἦσαν γαρ εν
ενδειαι παντος αγαθου, και αμετοχοι παντελως των παρα Θεου χαρισματων. Τους
γαρ ολως αγνοουντας αυτον αμοιρειν αναγκη των εις αρετην αυχηματων. Οι
πτωχοι τοιγαρουν και οι ενδεεις αγαλλιασονται. Πως, η τινα τροπον; Ζητησουσι γαρ
υδωρ, και ουκ εσται, φησι, και η γλωσσα αυτων απο της διψης εξηρανθη. Το δε,
ζητησουσιν, εν τουτοις, αντι του, εζητησαν, φησιν. Ἐπειδη δε ουχ ευρηκασιν, η
γλωσσα αυτων υπο διψης εξηρανθη. Γεγονασι μεν γαρ και παρ' Ἕλλησι πολλοι
φιλολογοι τε και φιλοζητηται, και της αληθειας ερευνηται· αλλ' ουκ ην παρ' αυτοις
ο ταυτα διδασκειν ειδως. Ουκ ην υδωρ το ζωοποιον. Ουκ ην ο κατακορεσαι
δυναμενος τοις εις αληθειαν δογμασι τους ερωντας αυτης. Ἐξηρανθη τοινυν η
γλωσσα αυτων υπο διψης. Ἀλλ' εγω υπακουσομαι αυτων, φησιν ο Θεος Ἰσραηλ, και
ουκ εγκαταλειψω αυτους. Κατηλεησε γαρ την των πλανωμενων πλη- θυν, και ουκ
αφηκεν αυτην εν ενδειαι των ανωθεν χαρισματων, ενεπλησε δε μαλλον, και τινα δη
9Ἀλλ' ανοιξω επι των ορεων
τρο- πον, δια των εφεξης ευ μαλα διατρανοι.
ποταμους, και εν μεσωι των πεδιων πηγας· ποιησω την ερημον εις ελη, και την
διψωσαν γην εν υδραγωγοις. Θησω εις την ανυδρον γην κεδρον, και πυξον, και
μυρσινην, και κυπαρισσον, και λευκην· ινα ιδωσι και γνωσι, και εννοηθωσι, και
επιστωνται αμα, οτι χειρ Κυριου εποιησε ταυτα παντα, και ο αγιος του Ἰσραηλ
κατεδειξε.9 Ἔρημον τε και ανυδρον ειναι φησι την των εθνων χωραν. Ἔρημον μεν
διατοι το εψιλωσθαι τροπον τινα, και φυτων ερημην ειναι των ευθαλεστατων,
νοητων δε δηλονοτι· ακανθης δε μονης ορασθαι τροφον, και ξυλων αγριων μητερα,
και οσα πυρι προς το δαπανασθαι χρησιμον. Ταυτα τα εθνη ποτε
70.841
εκαρποφορει, αλλα τοις παλαι δεδιψηκοσι φησιν· Ἀνοιξω μεν επι των ορεων
ποταμους, ανδρας αγιους δηλονοτι τους τον θειον, και ανωθεν καταπλουτη- σαντας
λογον, και ποταμιων ναματων δικην τοις
διψωσιν εκχεοντας, και οιον
αναπηγαζοντας. Ὥστε και την ερημον ποτε μεταβαλουσαν την οψιν ελη φαινεσθαι,
και δρυμους, και γην την διψωσαν εν υδραγωγοις. Ὑδραγωγοι δε παλιν ειεν αν οι
κατα καιρους και εν εκαστηι χωραι τε και πολει γεγονοτες μυσταγωγοι, και
διδασκαλοι των Ἐκκλησιων· οι καθαπερ εκ πηγων τε και ποταμων των της θεοπνευστου Γραφης εις νουν και καρδιαν εισοικισα- μενοι λογον, και εις ετερους αυτον
μεθιστασιν, οια τινες υδραγωγοι κηπους καταρδοντες τους ευθαλε- στατους. Τινα δε
τροπον η ερημος εις ελη μεταστη- σεται, και ποιων εσται ξυλων τροφος, διδασκει λεγων· "6Θησω εις την ανυδρον γην κεδρον, και πυξον, και μυρσινην, και κυπαρισσον,
και λευκην."6 Ταυτα δε παντα εστιν ευωδη και ασηπτα ξυλα. Προσεστι δε τοις
αγιοις, και το ευοσμον, νοητως δε δια πολι- τειας ευαγους· και το γε μη
καταφθειρεσθαι καθ- ιεμενους εκλυτους εις επιθυμιας κοσμικας, εσταναι δε και
ερηρεισμενους, ριζουντος Θεου, και ανεχοντος ταις επικουριαις. Ὑποστηριζει γαρ
τους δικαιους ο Κυριος, καθα γεγραπται. Ἔσονται δε, φησι, ποταμοι, και πηγαι, και
υδραγωγοι, και εν ορεσι και πεδιοις, και οιον πανταχου. Ἔσται δε και ερημος εις
ελη, ινα οι καλουμενοι δια πιστεως και αυταις οψεσιν ιδω- σιν, επιγνωσι δε και δι'
εννοιων αγαθων, και δη και μαθοιεν εκ της των γεγονοτων μεγαλουργιας, και
αδοκητου μεταβολης, οτι δη μη απλως μηδε αυτο- ματως τα ουτω μεγαλα και
διαβοητα κατορθουσθαι φιλει. Κατεδειξε γαρ μαλλον αυτα χειρ Κυριου, τουτ' εστι,
δυναμις τε και εξουσια θεοπρεπης, ηγουν ο Υιος, δι' ου τα παντα, και εν ωι τα παντα
γεγονε τε ηδη, και τεθαυματουργηται παρα του Πατρος. Ου γαρ ψευδωνυμοι θεοι,
ουτε μην στοιχεια κοσμικα· αλλ' ουδε ο νομισθεις ειναι Θεος του αιωνος τουτου,
 
 

309

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονεν αυτωι εργατης, αλλ' ο Ἅγιος του Ἰσραηλ κατεδειξεν. 9Ἐγγιζει η κρισις
υμων, λεγει ο Θεος· ηγγισαν αι βουλαι υμων, λεγει ο βασιλευς Ἰακωβ.9 Την των
εθνων κλησιν ως εσται κατα καιρους ευ μαλα διειρηκως, υποσχομενος τε ποιησειν
την ερημον εις ελη, και την διψωσαν γην εν υδραγωγοις, κεδροις τε, και πυξωι και
τοις ετεροις φυτοις κατακομον απο- φηναι, και την εαυτου χειρα θαυμασθησεσθαι
λεγων, ως των ουτω μεγαλων δημιουργον, προσδιαλεγεται παλιν τοις των
ειδωλων ποιηταις, και τοις τα τοιαδε τεχνιταις, και φησιν εγγυς γενεσθαι την κρισιν
αυτων. Κρισιν δε φησιν, η την οφειλομενην κολασιν αυτοις. ηγουν την αισχυνην,
και εντροπην. Ὁσιαι γαρ ψηφωι Θεου, και δικαιωι κριματι κολασθειεν αν ως
ηπατηκοτες την υπ' ουρανον, και βουλας ουκ αληθεις εισκεκομικοτες. Ἐδιδαξαν
γαρ τους επι της 70.844 γης τωι ξυλωι λεγειν· "6Πατηρ μου ει συ, και τωι λιθωι, Συ
εγεννησας με."6 Ταυτηιτοι και εγγισαι φησι τας βουλας αυτων, τουτ' εστιν, εις περας
ελθειν, κατα- σειοντος την πλανην, και την εκ της αμαθιας αχλυν
κατασκεδαννυντος Θεου, και ουχ ενος των παρ' αυτων οντος, των ψευδωνυμων
δηλονοτι φαμεν, αλλα Κυριου, και Θεου κατα αληθειαν, και του βασιλεως Ἰακωβ,
τουτ' εστι, των εξ αιματος Ἰσραηλ. Ἀποφερει δε δια τουτων εις αναμνησιν των
γεγονοτων σημειων, επι τηι λυτρωσει των εξ Ἰσραηλ, δι' ων ευ μαλα διαγινωσκεται της ενουσης αυτωι θεοπρεπους εξουσιας, η ασυγκριτου υπεροχης η
δυναμις. 9Ἐγγισατωσαν, και επαγγειλατωσαν υμιν α συμβησεται, η τα προτερα
τινα ην· ειπατε, και επιστησομεν τον νουν, και γνωσομεθα, τι τα εσχατα, και τα
επερχομενα. Ειπατε ημιν, αναγ- γειλατε τα επερχομενα επ' εσχατου, και γνωσομεθα, οτι θεοι εστε. Ευ ποιησατε, και κακωσατε, και θαυμασομεθα, και οψομεθα αμα,
οτι ποθεν εστε υμεις, και ποθεν η εργασια υμων· εκ γης βδελυγμα εξελεξαντο
υμας.9 Της θειας τε και αποῤρητου δοξης ιδιον τε και εξαιρετον το παντα μεν
ειδεναι, αγνοειν δε παντε- λως ουδεν ουτε των προγεγονοτων, ουτε των ενεστηκοτων, η των εσομενων. Και γουν δη [γρ. δια] μεν του πανσοφου Μωσεως τα προ
της συμπηξεως τουδε του κοσμου, και τα εν αρχαις εναργη τοις επι της γης
καθιστησι λεγων· "6Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην. Ἡ δε γη ην
αορατος και ακατασκευαστος, και σκοτος επανω της αβυσσου·"6 και την παντος του
κοσμου ποιησιν ακριβεστατα διεξερχεται. Ἀλλα και ο Κυριος ημων Ἰησους Χρι-στος,
ο παλαι λαλησας εκεινα δια Μωσεως, απηγ- γειλεν ημιν τα εν εσχατοις· ως γαρ ο
αυτου φησι μαθητης· "6Καινους ουρανους, και καινην γην, και τα επαγγελματα
αυτου προσδοκωμεν."6 Ἔστι δε ακουσαι λεγοντος εναργως· "6Μη απ' εμου
κρυβησεται τι;"6–"6Και γαρ εστιν αληθως ζων ο λογος του Θεου, και εναργης, και
τομωτερος μαλλον μαχαιρας διστο- μου, και διικνουμενος αχρι μερισμου ψυχης και
πνευματος, αρμων τε και μυελων, και ουκ εστι κτισις αφανης ενωπιον αυτου, παντα
δε γυμνα, και τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου."6 Ἐπειδη δε εστι Θεος, σωζει
μεν και ευεργετει, και απασης εμπιμπλησι θυμηδιας, πνευματικης δηλονοτι, τους
σεβομενους αυτον· κακοι δε και υποφερει ταις δικαις τους καταφρονειν ειωθοτας,
και αγαθουργειν ουκ ανεχομενους. Ἀλλα των ουδεν εν γε τοις εκ λιθων
πεποιημενοις κατιδοι τις αν. Τι γαρ οιδεν αψυχος υλη; Ἢ πως αν ευ ποιησειαν τινα,
η και κακωσαι δυναιντο τα μητε εαυτοις επαμυναι δυναμε- να, λαβοντα δε παρ'
ετερων και το εσταναι τε και ορασθαι μονον; Ἡκετωσαν τοινυν, φησιν, οι νομισθεντες παρ' υμιν ειναι θεοι· απαγγειλατωσαν α συμβησεται, λεγετωσαν τα
προτερα, και τα εσχατα, και τα επερχομενα. Γνωσομεθα γαρ τοτε, φησιν, οτι θεοι
εστε. Ἀλλ' ου δυνασθε, φησιν, απαγγειλαι.
70.845 Ουκουν καν ευ ποιησατε και
κακωσατε. Ει δε τουτων δυνασθε δραιν ουδεν, λοιπον οψομεθα, τουτ' εστιν,
ευκολον ιδειν, ποθεν εστε υμεις, και ποθεν η εργασια υμων· εστε γαρ εκ γης
βδελυγμα πεποιημενον. Ἢ γαρ εκ ξυλου φερε ειπειν το ειδωλον γενοιτ' αν, η λιθου
 
 

310

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαμπρου και εξειλεγμενου, ηγουν εξ ετερας υλης· ταυτα δε παντα εστιν εκ γης. ∆ει
δε οιμαι καταθαυμασαι τους των ειδωλων προσκυνητας, ει μηδε εκεινο εγνωκασι
παρ' αυτων, το, οποι ποτε καταληξει τα πραγματα αυτοις. Ου γαρ εγνωσαν, η
προειρηκασιν ως αυτοις τεμενεσι κατεμπρησθησονται, κεισονται δε και εις γελωτα
κατα καιρους και αυτοις τοις παλαι πεπλανημενοις.
9Ἐγω δε ηγειρα τον απο
βοῤρα, και τον αφ' ηλιου ανατολων· κεκλησονται τωι ονοματι μου.9 Ὁ μεν γαρ των
ακαθαρτων ειδωλων εσμος, επει- περ ησαν ετερον ουδεν, πλην οτι μονον ξυλα τε
και λιθοι, πεπλανηκασι τους ηπατημενους. Ἀπηγγειλαν δε αυτοις παντελως ουδεν
η των πρωτων η των εσχατων, ουτε μην ευ πεποιηκασι τινας, ηγουν κακω- σαι
δεδυνηνται. Ἐγω δε, φησιν, επειπερ αγαθος ειμι Θεος, βεβουλημαι παντας
ανθρωπους σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν. Σεσωκα την υπ' ουρανον,
εν ισωι τοις τεθνεωσι κειμενους ηγειρα πολλους. Και τινες αν ειεν ουτοι διδασκει
λεγων· Τον απο βοῤρα, και τον αφ' ηλιου ανατολων, τουτ' εστι, τον λαον τον εξ
εθνων. Ὡς γαρ τοι προς την των Ἰουδαιων χωραν νοτιωτατην ουσαν βορειοτερα
μαλλον η των εθνων, και τον προς ακτινα λαχουσα τοπον. Ουκουν ο απο βοῤρα, και
αφ' ηλιου ανατολων, ειη αν ο εξ εθνων λαος, οι κεκληνται τωι ονοματι του
Χριστου. Χριστιανοι γαρ ωνομασμεθα, και εσμεν. Κατεκτησατο γαρ αιματι τωι ιδιωι
ημας, και ηγορα- σμεθα τιμης, και εσμεν ουχ εαυτων. Εις γαρ υπερ παντων
απεθανεν, ινα οι ζωντες μηκετι εαυτοις ζωσιν, αλλα τωι υπερ αυτων αποθανοντι και
εγερ- θεντι. Τοιγαρτοι φαμεν ως προς γε τον εαυτων Σωτηρα και Λυτρωτην· Κυριε,
εκτος σου αλλον ουκ οιδαμεν, το ονομα σου ονομαζομεν."6 Κεκλημεθα τοινυν τωι
ονοματι αυτου, και τουτο ην αρα το ειρη- μενον δια της του προφητου φωνης· Τοις
δε δου- λευουσι μοι κληθησεται ονομα καινον, ο ευλογηθησε- ται επι της γης. ∆οκει
δε, φησι, τον αφ' ηλιου ανατολων Χριστον ειναι λεγειν, δια τοι το γεγραφθαι περι
αυτου· "6Ἰδου ανηρ, Ἀνατολη ονομα αυτωι."6 Και παλιν, ως του Θεου και Πατρος
περι αυτου λεγον- τος· "6Τις εξηγειρεν απο ανατολων δικαιοσυνην;"6 "6Γεγονε γαρ
ημιν δικαιοσυνη Χριστος, αγιασμος τε και απολυτρωσις προσετι."6 9Ἐρχεσθωσαν
αρχοντες, και ως πηλος κερα- μεως, και ως κεραμευς καταπατων πηλον, καταπατηθησεσθε. Τις γαρ αναγγελει τα εξ αρχης, ινα γνωμεν και τα εμπροσθεν; Και
ερουμεν, οτι αληθης εστιν. Ουκ εστιν ο προλεγων, ουδε ο ακουων τους λογους
υμων.9 Ἔμελλε γαρ Θεου κατανευοντος, η των ειδωλων πληθυς καταπιμπρασθαι,
και τοις των πιστευσαντων
70.848 ποσι πηλου παρεῤριφθαι δικην. Πεπατηνται
γαρ, και ως χους, η και ως πηλος κεραμεως, και ετερον οντα παρα τουτον ουδεν.
Ἦν γαρ εκ γης η γεννησις αυτοις. Ὅτι δε εμελλε ταυτα συμπαντα προς περας
αγεσθαι κατα καιρους στρατηγουντων αγιων, και τοις του
Θεου νευμασιν
υπηρετουντων νεανικως καταδεικνυσι λεγων το, Ἐρχεσθωσαν αρχοντες, τουτ'
εστιν, ανα- δεικνυσθωσαν οι των λαων ηγεμονες, οι τους εις εμε πιστευοντας
επιθηγοντες τηι πλανηι, εξοπλιζοντες τε κατα των αψυχων θεων. Τις γαρ εν αυτοις,
φησιν, απαγγελει τα εξ αρχης ινα γνωμεν, η και τα εμ- προσθεν, ινα εκβεβηκοτων
των ειρημενων εις περας συννευσωμεν οτι λελαληκασιν αληθη; Ἀλλ' ουκ ην,
φησιν, εν τοις ψευδωνυμοις θεοις, ηγουν εν τοις ακαθαρτοις πνευμασιν ο
προλεγων· αλλ' ουδε εν ανθρωποις ο ακουων τους λογους υμων. Παλαι μεν κατα τε
χωρας και πολεις εν ταις των ειδωλων τεμε- νεσι ψευδομαντιαι τε ησαν, και
ψευδηγοριαι δαιμο- νιων, τριποδες δε και λεβητες, και πληθυς αναριθμη- τος των
απαταιν ειωθοτων· εβαδιζον δε πολλοι χρη- σμους ληψομενοι παρ' αυτων. Ἐπει δε
επελαμψεν ημιν ο του Θεου Λογος, πεπτωκασι μεν τα εν σηκοις ειδωλα, σεσιγηκασι
δε και οι πλανωντες δαιμονες· μαλλον δε και κατεπεμφθησαν εις ᾅδου, και τεταρταρωνται. Κεκληνται δε προς επιγνωσιν αληθειας οι παλαι τους παρ' αυτων τιμωντες
λογους, και τουτο διδασκει λεγων· "6Ουτε μην ο ακουων τους λογους υμων."6
 
 

311

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9Ἀρχην Σιων δωσω, και Ἱερουσαλημ παρακα-λεσω εις οδον. Ἀπο γαρ των εθνων
ιδου ουθεις, και απο των ειδωλων αυτων, ουκ ην ο αναγγελ- λων· και εαν ερωτησω
αυτους, Ποθεν εστε; ου μη αποκριθωσι μοι· εισι γαρ οι ποιουντες υμας, και ματην οι
πλανωντες υμας.9 Ὑπισχνειται παλιν την του Σωτηρος αναδειξιν, δι' ου σεσωσται
μεν η υπ' ουρανον, κεκληται δε προς επιγνωσιν αληθειας η των πλανωμενων
πληθυς. Ἵνα γαρ εχωμεν τον καθηγητην, τον αποκομιζειν ειδοτα και δυναμενον εις
την της σωτηριας οδον, γεγονεν ανθρωπος ο μονογενης του Θεου Λογος, και
βασιλευς ων φυσει· καθο και Θεος και εκ Θεου νοειται Πατρος, του δη παντων
κρατουντος, και υπο ποδας κειμενην εχοντος την κτισιν· κεχειροτονησθαι λεγεται
βασι- λευς εφ' ημας. Γεγραπται γαρ περι αυτου· "6Ἰδου δη βασιλευς δικαιος
βασιλευσει, και αρχοντες μετα κρισεως αρξουσι."6 Βεβασιλευκε γαρ της υπ' ουρανον
ο Χριστος, και τουτο ημιν εναργες καθιστησι λεγων· "6Ἐδοθη μοι εξουσια πασα εν
ουρανωι και επι γης."6 Καιτοι γαρ των ολων κατεξουσιαζων ως Θεος, δια την μετα
σαρκος οικονομιαν εαυτωι δεδοσθαι φησιν, απερ ειχεν ως Θεος. Βασιλευσας τοινυν,
αρχοντας εφ' ημας κεχειροτονηκε τους αγιους αποστολους, οι και ηρξαν ημων μετα
κρισεως, τουτ' εστι, μετα δικαιο- συνης. ∆ωσω τοινυν, φησι, τηι Σιων, τουτ' εστι, τηι
Ἐκκλησιαι, ητοι τηι των πιστευοντων πληθυι, την σωζουσαν αρχην, τουτ' εστι
Χριστον. Παρακαλεσω δε και την Ἱερουσαλημ, η εστι παλιν της Ἐκκλη- 70.849 σιας
εισοδος. Παρακεκλημεθα γαρ δυναμουμενοι δια
Χριστου, και την εις ζωην
αποφερουσαν την αμηρυ- τον δεδιδαγμεθα τριβον. Ἀπο γαρ των εθνων, φη- σιν,
ιδου ουθεις, και απο των ειδωλων αυτων ουκ ην ο απαγγελλων. Πλειστοι μεν γαρ
οσοι γεγονασι παρ' Ἕλλησι σοφοι, και λογαδες· αλλ' ουδεις ην εν αυτοις ο διδαξαι
δυναμενος την εις ευσεβειαν οδον. Ειδωλων δε πληρεις οι παρ' αυτοις οντες ησαν
νεοι, αλλ' ουδε εν τοις ειδωλοις, ηγουν εν τοις ψευδωνυμοις θεοις ην ο την του
συμφεροντος θηραν αγγειλαι δυναμενος, ηγουν εις οδον απευθυναι δικαιοσυνης.
Μαλλον δε τι τουτο φημι· Ουδ' αν ει ερωτηθειεν, φησι, Ποθεν εστε; δυναιντ' αν
αποκρινασθαι. Οι δε εαυτους ουκ ειδοτες, υλη γαρ εισι κωφη και αναισθητος, πως
αν ετεροις γενοιντο καθηγηται; η πως αν τισι καταδειξειαν ολως το τελουν εις
ονησιν; Εισι γαρ, εισιν υμας μεν ποιουντες τους ψευδωνυμους πλαττοντες Θεους,
υμας δε παλιν πλανωντες τους προσκυνουντας γε αυτους. 9Ἰακωβ ο παις μου,
αντιληψομαι αυτου· Ἰσραηλ ο εκλεκτος μου, προσεδεξατο αυτον η ψυχη μου.
Ἔδωκα το πνευμα μου επ' αυτον. Κρισιν τοις εθνεσιν εξοισει. Ου κεκραξεται, ουδε
αν- ησει, ουδε ακουσθησεται εξω η φωνη αυτου. Κα- λαμον συντεθλασμενον ου
συντριψει, και λινον τυφομενον ου σβεσει, αλλ' εις αληθειαν εξοισει κρισιν.
Ἀναλαμψει, και ου θραυσθησεται, εως αν θηι επι γης κρισιν· και επι τωι ονοματι
αυτου εθνη και λαοι ελπιουσιν.9 Προεπηγγελται, λεγων, Ἀρχην Σιων δωσω, και
ποια τις αυτη διαδεικνυσι σαφως. Κεχειροτονηται γαρ επι την νοητην Σιων, τουτ'
εστιν, επι την Ἐκ- κλησιαν αρχων και καθηγητης, ουκ εις αρχην του πραγματος
αναβαινων τοτε, οτε και εις τουτο παρ- ενεχθηναι λεγεται. Ἦν γαρ και εστιν αει
βασιλευς, και των ολων Κυριος ο εκ Παρθενου Λογος. Ἐπειδη δε γεγονεν
ανθρωπος, ιδιον ποιειται το της ανθρω- ποτητος μετρον. Ουτω γαρ ην αληθως, και
ανεν- δοιαστως πιστευεσθαι προς ημων, οτι γεγονε καθ' ημας. Ουκουν καν ει
λεγοιτο λαβειν το κατα παντων κρατος, της μετα σαρκος οικονομιας εσται το
λαβειν, ου της υπεροχης αυτου, καθ' ην νοειται των ολων ∆εσποτης. Ἰακωβ δε
αυτον αποκαλει και Ἰσραηλ,ως εξ αιματος γεγονοτα το κατα σαρκα τον εξ Ἰα- κωβ,
ος μετωνομασθη και Ἰσραηλ. Φησι δε, οτι Ἀντιληψομαι, και απολεκτον ονομαζει.
Συνειργα- ζετο γαρ ο Πατηρ τωι Υιωι, και ως δυναμεως της ιδιας απετελει τας
μεγαλουργιας. Ἔστι δε και απο- λεκτος αληθως, οτι και ωραιος καλλει παρα τους
υιους των ανθρωπων, και παραδεκτος ως ηγαπη- μενος· ηυδοκησε γαρ ο Θεος και
 
 

312

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατηρ εν αυτωι. Ἔφη γουν· "6Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, εν ωι ηυδοκησα."6
Ὅτι δε κεχρισται κατα το ανθρω- πινον, και μετεσχηκεναι λεγεται του αγιου
Πνευμα- τος, καιτοι το Πνευμα διδους αυτος, και αγιαζων την κτισιν, σαφηνιει
λεγων· Ἔδωκα το Πνευμα μου επ' αυτον. Βαπτισθεντι γαρ αυτωι το Πνευμα, φησιν,
επεφοιτηκεν εξ ουρανων εν ειδει περιστερας και 70.852 εμεινεν επ' αυτον. Ει δε εν
καιρωι του βαπτισθηναι δεχεται το Πνευμα τωι της ανθρωποτητος μετρωι, ειη αν
μετα των αλλων, και τουτο. Ου γαρ τοι καθ' ο Θεος εστιν, ηγιαζετο το Πνευμα
λαβων· αυτος γαρ, ως εφην, ο αγιαζων εστιν· αλλα καθο πεφηνεν αν- θρωπος
οικονομικως. Κεχρισται τοινυν, ωστε κρισιν τοις εθνεσιν εξοισαι. Κρισιν δε την
δικαιοκρισιαν εν
τουτοις φησι. ∆εδικαιωκε γαρ αυτα κατακρινας τον
πλεονεκτησαντα Σαταναν. Και τουτο ημας αυτος εδι- δαξεν, ειπων· "6Νυν κρισις
εστι του κοσμου τουτου. Νυν ο αρχων του κοσμου τουτου εκβληθησεται εξω.
Καγω εαν υψωθω εκ γης, παντα ελκυσω προς εμαυ- τον."6 Κατεψηφισατο μεν γαρ
τον ολεθρον του πλεο- νεκτησαντος, ως εφην, την υπ' ουρανον, οσιωι δε κριματι
σεσωκε τους ηπατημενους. Ἀλλ' ου κεκρα- ξεται, φησιν, ουδε ανησει, ουδε
ακουσθησεται εξω η φωνη αυτου. Ἐπεδημησε γαρ ο των ολων Σωτηρ και Κυριος εν
υφεσει πολληι και αφιλοκομπιαι, και οιον αψοφητι, και αδικων ουδενα· αλλ' εν σιγηι
τε, και ηρεμιαι, ωστε και συντεθλασμενον μη συντριψαι καλαμον, μητε μην λινον
τυφομενον σβεσειν, τουτ' εστι, μητε τοις αγαν ευτελεστατοις και ευτολμο- τατα
λιαν υπομενειν ειωθοσι το βλαβος επαφειναι ποδα. Τι ουν εργασεται, και τι
κατορθωσει τοις εθνεσιν; Εις αληθειαν εξοισει κρισιν. Ἐν τουτοις εοικε τον νομον
αποκαλειν. Γεγραπται γαρ περι του Ἰσραηλ, και του παντων κρατουντος Θεου, οτι
εκει εδωκεν αυτωι δικαιωματα και κρισιν· και παλιν, Κρισιν και δικαιοσυνην εν
Ἰακωβ συ εποιησας. Την κρισιν τοινυν ητοι τον νομον τον εν σκιαις οντα και
τυποις, εις αληθειαν εξοισει των ευαγγελικων θεσπι- σματων, δι' ων της αρεσκουσης
αυτωι πολιτειας αν- εδειξε την οδον, και την εν γραμματι κατα νομον λα- τρειαν
μετεστησεν εις αληθειαν. Και πεπαρωινηκασι μεν εις αυτον οι ταλανες Ἰουδαιοι
θανατωι τωι της σαρκος λυπησαι τολμησαντες. Πλην ανελαμψεν ως φως, και ου
συνεθραυσθη, τουτ' εστιν, ου νενικηται τηι φθοραι, ου κεκρατηκεν η των
επιβουλευθεντων απονοια. Λελυται γαρ ο θανατος, και ανεβιω θεοπρε- πως, και
πεπατηκεν εχθρους, και γεγονε τοις κατα πασαν την υπ' ουρανον σωτηριας αφορμη
το παθειν αυτον. Ου θραυσθησεται τοινυν, εως αν θηι επι της γης κρισιν. Και μη
υπολαβηις οτι καιρον οριζει τινα καθ' ον θραυσθησεται, τουτ' εστι, μετα το θειναι
τοις επι της γης την κρισιν· αλλ' εκεινο μαλλον φησι,
Περιγενησεται των
ανθεστηκοτων, και κρατησει τοσου- τον, ωστε και εν πασηι τηι γηι θειναι την κρισιν.
Κε- κηρυκται γαρ το Ευαγγελιον εν πασηι τηι γηι, και οιον πεπηγε τα αυτου
θεσπισματα. Γεγραπται γαρ, οτι "6∆ικαιοσυνη εις τον αιωνα, και ο νομος σου
αληθεια."6 Ἤλπισε γε μην τα εθνη, φησιν, επι τωι ονο- ματι αυτου. Ἐπεγνωκοτα γαρ
οτι Θεος κατα αληθειαν εστι, και ει πεφηνε σαρκι, αυτον ελπιδα ποιη- σονται, και
καθα φησιν ο Ψαλλων· "6Ἐν τωι ονομασι αυτου αγαλλιασονται ολην την ημεραν."6
9Ουτως λεγει
Κεκλημεθα γαρ Χριστιανοι, και επ' αυτωι πασαν εχομεν ελπιδα.
Κυριος ο ποιησας τον ουρανον, και πηξας αυτον, ο στερεωσας την γην, και τα εν
αυτηι, και διδους πνοην τωι λαωι τωι επ' αυ- της, και πνευμα τοις πατουσιν αυτην·
Ἐγω Κυ- 70.853 ριος ο Θεος εκαλεσα σε εν δικαιοσυνηι, και κρα- τησω της χειρος
σου, και ενισχυσω σε. Και εδωκα σε εις διαθηκην γενους, εις φως εθνων, ανοιξαι
οφθαλμους τυφλων, εξαγαγειν εκ δε- σμων δεδεμενους, και εξ οικου φυλακης καθημενους εν σκοτει βαθει.9 Ψευδοπροφηται, και ψευδομαντεις πλειστοι μεν οσοι
γεγονασι κατα καιρους εν τωι Ἰσραηλ. Συμβε- βηκε δε ταυτης ενεκα της αιτιας
απιστεισθαι και αυτους τους απεσταλμενους παρα Θεου, και προ- φητας αληθως, και
 
 

313

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν Πνευματι αγιωι λαλειν ειωθο- τας. Και το γε παραδοξον, οτι και αυτος ελοιδορηθη
Χριστος, ως ουτε απεσταλμενος παρα Θεου, ουτε μην αληθως αγιος τε υπαρχων, και
εν υπεροχηι θεο- τητος αποτελων τα παραδοξα. Και γουν οι των Ἰου- δαιων
καθηγηται, καιτοι τερατουργουντα βλεποντες, ποτε μεν εφασκον αυτον εν
Βεελζεβουλ αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλειν τα δαιμονια· ποτε δε παλιν αλληλοις προσελαλουν· Ει ην ουτος παρα Θεου ανθρωπος, ουκ αν ελυε το Σαββατον.
Και προς γε ταυτα, Χριστος επειρατο πλειστακις απολογεισθαι και πληροφορειν οτι
μη κατ' εκεινους εστι τους εν ψιληι και μονηι γεγονοτας δοκησει του απεσταλθαι
παρα Θεου. Ἔφη γουν· "6Ὁ κλεπτης ουκ ερχεται, ει μη ινα κλεψηι, και θυσηι, και
απολεσηι. Ἐγω ηλθον ινα ζωην εχωσι."6 Και παλιν· "6Ἐγω ηλθον εν τωι ονοματι του
Πατρος μου."6 Ἵνα τοινυν και αυτον εχηι μαρτυρουντα τον εν τοις ουρανοις Πατερα,
και δια προφητων αγιων χρησιμως τε και αναγκαιως εφησεν, οτι Ἐγω Κυ- ριος ο
Θεος ο διαπηξας τον ουρανον, ο την γην εδραιο- τατην και ακλονητον αποφηνας, ο
ζων και ζωοποιος, και πνοην απασι διδους. Ἐγω ο των ολων Θεος και Κυριος
εκαλεσα σε εν δικαιοσυνηι. Ου γαρ αυτομολος, φησι, κατ' εκεινους γεγονε τους
ψευδοπροφητας, τους απο καρδιας αυτων λαλουντας, και ουκ απο στοματος
Κυριου· αλλ' εγω σε κεκληκα, τουτ' εστι, κατ' ευδο- κιαν εμην εν δικαιοσυνηι
παρηγαγον. Κρατησω της χειρος σου, και ενισχυσω σε· αντι του, Συνεργασομαι σοι,
και αποφανω παντα ισχυοντα. Και ουτι που φα- μεν ως ασθενη και αναλκη οιδεν
οντα τον Υιον ο Πατηρ, ουτε μην επικουριας ενδεα. Αυτος γαρ εστιν ο των
δυναμεων Κυριος, και η του Πατρος ανικητος δεξια, δι' ης τα παντα παρηχθη προς
υπαρξιν. Ποιει- ται δε παλιν τους λογους, ως προς ενα των καθ' ημας, καθ' ο
πεφηνεν ανθρωπος, και δοκει πως δια το ανθρωπινον δυναμουσθαι παρα του
Πατρος. Ουτω γαρ αυτον και αναστησαι λεγεται, δουναι τε δοξαν αυτωι, και
αποφηναι κρειττονα της των φονευοντων επιβουλης. Ει γαρ τεταπεινωκεν εαυτον,
και καθ- ηκεν εκων εις κενωσιν, δει δη παντως και το της κενωσεως ορασθαι
μετρον, και δι' αυτων των πραγ- ματων νοεισθαι το ταπεινον. Ὅρα δε ως περι ανθρωπου λεγων το, Κρατησω της χειρος σου, και ενισχυσω σε, ευθυς διαδεικνυσι
Θεον οντα φυσει και Υιον αληθως, και φως εκ φωτος. ∆εδωκα γαρ σε, φησιν, εις
διαθηκην γενους, εις φως εθνων, ανοιξαι οφθαλμους τυφλων. Ἀφικετο γαρ ο
μονογενης του 70.856 Θεου Λογος εις τονδε τον κοσμον μετα σαρκος, και τοις εκ
γενους, τουτ' εστι, εξ αιματος Ἰσραηλ· εξ αυ- των γαρ πεφηνεν το κατα σαρκα
γεννηθεις εκ γυναι- κος· την καινην δεδωκε διαθηκην, την παλαι προηγ- γελμενην
δια φωνης προφητων. Γεγονε δε και τοις εθνεσι φως. Θεοπρεπες δε και τουτο. Το
γαρ τοι νο- μοθετην, και απρακτον αποφηναι την του πανσοφου Μωσεως σκιαν,
προσεπιθειναι δε τοις αρχαιοις τα νεα θεοπρεπεστατηι εξουσιαι, το δε δη και φωτιζειν
τους εν σκοτωι δυνασθαι, και τυφλων ανοιγειν οφθαλ- μους· ενηστραψε γαρ τοις
εθνεσι το θειον τε και ουρανιον φως· πως ουκ αν εχοι σαφη την αποδειξιν, του, και
οτι Θεος, και εκ Θεου κατα φυσιν εστιν; Ὅτι δε και τοις εν ᾅδου πνευμασι πορευθεις
εκηρυξε, και τοις καθειργμενοις εν οικωι φυλακης επεφανη Χριστος, και παντας
ανηκε δεσμων, και αναγκης, και ποινης, και δικης, προαπεφηνεν ειπων, εξαγαγειν
εκ δεσμων δεδεμενους και εξ οικου φυλακης καθ- ημενους εν σκοτει. 9Ἐγω Κυριος
ο Θεος, τουτο μου εστιν ονομα. Την δοξαν μου ετερωι ου δωσω, ουδε τας αρετας
μου τοις γλυπτοις. Τα απ' αρχης ιδου ηκασι, και καινα α εγω αναγγελω. Και προ του
αναγγειλαι εδηλωθη υμιν.9 Κυριως γαρ και αληθως και μονος Θεος αν ειη, και
λεγοιτο προς ημων ο των ολων ∆ημιουργος. Και καθα φησιν ο πανσοφος Παυλος·
"6Καν ει πολλοι τινες ειεν θεοι και κυριοι εν τε ουρανωι, και επι της γης· αλλ' ημιν
εις Θεος και Πατηρ, εξ ου τα παντα, και ημεις εξ αυτου· και εις Κυριος Ἰησους
Χριστος, δι' ου τα παντα, και ημεις δι' αυτου."6 Ἐπειδη δε μεγαλων ημιν και
 
 

314

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεθαυμασμενων πραγματων απο- τελεστην εαυτον εισκεκομικεν, ου τοις αψυχοις ειδωλοις, ουτε μην ετερωι τινι των κτισματων την εαυτου δοξαν χαριεισθαι φησιν,
ητοι τας θεοπρεπεις αρετας, αλλ' εαυτωι τηρησαι μονωι. Και γαρ ην ακολουθον την
της θεοτητος δοξαν, ουδενι των αλλων και παρ' αυτων ουσιωδως ετερωι εμπρεπειν,
αλλ' αυτηι και μονηι τηι αῤρητωι και υπερ παντα φυσει. Ουδενι δε λεγων την εαυτου
χαριεισθαι δοξαν, δε- δωκεν αυτην τωι Υιωι· δεδοξασται γαρ, καθαπερ αμε- λει και ο
Πατηρ προσκυνουμενος εν τε ουρανωι και επι γης. Πως ουν αρα δεδωκεν ως ουκ
οντι παρ' αυ- των ετερωι, κατα γε τον της ομοουσιοτητος λογον, καν εις υποστασιν
ιδικην εκατερος απετεμνετο; Μια γαρ η της ανωτατω θεοτητος φυσις εν τρισιν υποστασεσιν ιδικαις, νοουμενη τε και προσκυνουμενη παρα των ορθα φρονειν
ειωθοτων. Λεγων· Τα δε απ' αρχης, ιδου ηκασι. Και καινα, α εγω αναγγελω, και προ
του αναγγειλαι, εδηλωθη ημιν· ουκ εφιησι προς ημων τον του Σωτηρος κατα τι
γουν ολως απιστει- σθαι λογον. Ὥσπερ γαρ, φησιν, εις περας ηχθη τα απ' αρχης
ειρημενα περι της επιδημιας αυτου, ου- τως εκβησεται προς την αληθειαν· και απερ
αν ειπηι καινα, πριν εμφανη γενεσθαι δηλωθηι. Ποια δε ταυτα εστιν; Ἐπηγγειλατο
γαρ ημιν ο Κυριος ημων Ἰη-σους ο Χριστος την εις αιωνα τον μελλοντα ζωην,
δηλονοτι την εν αφθαρσιαι, και αγιασμωι, και δικαιο70.857 συνηι, την των
ουρανων βασιλειαν· των πνευματι- κων αγαθων την ευκλεα μεθεξιν, τους της
επιεικειας καρπους, της ευσεβειας τα γερα, της εις αυτον αγα- πης τον στεφανον· ων
και ημας γενοιτο τυχειν δι' αυτου χαριτος και φιλανθρωπιας· δι' αυτου τε και συν
αυτωι τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευ- ματι εις τους αιωνας. Ἀμην.
{1ΒΙΒΛΙΟΝ ΤΕΤΑΡΤΟΝ. ΛΟΓΟΣ Αʹ.}1
Ἐπεφανεν εν ημιν Θεος ων Κυριος, κατα τας Γραφας, και σεσαγηνευται δι'
αυτου προς την δια πιστεως χαριν η των πλανωμενων αγελη. Προσδο- κια γαρ ην
εθνων, και τους εν ομιχληι και σκοτωι προς το της αληθειας εκαλεσε φως ο Θεος και
Πα- τηρ δι' αυτου. Και τουτο ημιν κατεστησεν εναργες δια των οπισω, βραχυ λεγων·
"6Ἐγω Κυριος ο Θεος εκαλεσα σε εν δικαιοσυνηι, και κρατησω της χειρος σου, και
ενισχυσω σε, και δεδωκα σε εις διαθηκην γενους, εις φως εθνων, ανοιξαι
οφθαλμους τυφλων, εξαγαγειν εκ δεσμων δεδεμενους, και εξ οικου φυ- λακης
καθημενους εν σκοτωι βαθει."6 Τεθειται γαρ ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος παρα
του Θεου και Πατρος εις διαθηκην μεν του κατα σαρκα γενους, φημι δη των εξ
Ἰσραηλ, οις και παλαι Θεος επηγγελλετο δι' ενος προφητου λεγων· "6Ἰδου ημεραι
ερχονται, λε- γει Κυριος, και συντελεσω επι τον οικον Ἰσραηλ, και επι τον οικον
Ἰουδα διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν αυτων."6
Μω- σης μεν γαρ ο θεσπεσιος, σκιας και τυπου διακονος ην, εν μετροις υπαρχων
τοις ικετικοις. Χριστος γε μην ως Υιος και Κυριος διαθηκης καινης γεγονε
βραβευτης. Καινης δε φημι, της εις καινοτητα ζωης αγιας αναμορφουσης τον
ανθρωπον, και δια πολι- τειας ευαγγελικης ευδοκιμον, και αληθινον αποφαινουσης προσκυνητην· "6Πνευμα γαρ, φησιν, ο Θεος, και τους προσκυνουντας αυτον
εν πνευματι και αλη- θειαι δει προσκυνειν."6 Ουκουν τεθειται εις διαθηκην γενους,
και εις φως εθνων, του ανοιξαι οφθαλμους τυφλων, και εξαγαγειν εκ δεσμων
δεδεμενους. Ὁ μεν γαρ αρχεκακος Σατανας κατεσκοτισε των εθνων τας καρδιας·
"6Ἐματαιωθησαν γαρ εν τοις διαλογισμοις αυτων, και φασκοντες ειναι σοφοι
εμωρανθησαν, και ηλλαξαν την δοξαν του αφθαρτου Θεου εν ομοιωματι εικονος
φθαρτου ανθρωπου, και πετεινων, και τετρα- ποδων, και ερπετων."6 Το δε γε φως
το αληθινον, τουτ' εστι, Χριστος, ως νοητος ημιν ανετειλεν εωσφο- ρος, και ως της
δικαιοσυνης ηλιος, την της αληθους θεογνωσιας απλωσας ακτινα, τον εκ
 
 

315

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαβολικης απα- 70.860 της επισκηψαντα τοις επι της γης κατεσκεδασε σκο- τον·
ηλευθερωσεν εκ δεσμων τους ταις των οικειων πλημμεληματων σειραις εν
αφυκτοις ειλημμενους. Ὅτι τοινυν οι παλαι τηι κτισει παρα τον Κτιστην
λατρευοντες, οι σκοτον εχοντες εις νουν, οι τοις εργοις των ιδιων χειρων
αναπεπεισμενοι προσκυνειν, οι μακραν οντες Θεου, κεκλησονται δια πιστεως της εν
Χριστωι, επιγνωσονται τε τον των απαντων Βασιλεα και Κυριον, διαδεικνυσιν ευ
μαλα της προφητειας ο λογος. Προσταττει γαρ τοις ηλεημενοις δια Θεου
δοξολογειν αυτον, ουτω τε φησιν· 9Ὑμνησατε τωι Κυριωι υμνον καινον, η αρχη αυτου, δοξαζετε το ονομα αυτου απ' ακρου της γης· οι καταβαινοντες εις την
θαλασσαν, και πλεον- τες αυτην· αι νησοι, και οι κατοικουντες αυτας.9 Καινος ο
υμνος, και τηι των πραγματων καινοτητι πρεπων. "6Ει τις γαρ εν Χριστωι, καινη
κτισις, κατα το γεγραμμενον, και τα αρχαια παρηλθε, γεγονε δε τα παντα καινα."6
Λελυτρωνται μεν γαρ εκ της Αι- γυπτιων πλεονεξιας οι εξ αιματος Ἰσραηλ, μεσιτευοντος το τηνικαδε του πανσοφου Μωσεως, και πλινθειας εξηιρηνται, και
ιδρωτων κενων των επι γηΐνοις σπουδασμασιν εργον κηδεστων αγριοτητος, και της
του κρατουντος απανθρωπιας· διεβιβασθη- σαν δια μεσης θαλασσης, εφαγον εν τηι
ερημωι το μαννα, επιον υδωρ εκ πετρας, αβροχωι ποδι διηλθον τον Ἰορδανην,
εισεκομισθησαν εις την γην της επαγ- γελιας. Ταδε εφ' ημιν παντα καινα, και των
αρχαιων ασυγκριτως εν αμεινοσιν. Ου γαρ σαρκικης, μαλλον δε πνευματικης
δουλειας εξηιρημεθα, και αντι των περι γην σπουδασματων των εκ φιλοσαρκιας
απηλ- λαγμεθα μολυσμων· ουκ εργοδιωκτας εφυγομεν Αι- γυπτιους, ουδε τυραννον
μεν ασεβη, και ανημερον, πλην ανθρωπον καθ' ημας, τους συνωθουντας δε μαλλον
εις αμαρτιαν πονηρους και ακαθαρτους δαι- μονας, και τον ταις τουτων αγελαις
εφεστηκοτα, τουτ' εστι, Σαταναν. ∆ιεβημεν καθαπερ τινα θαλατ- ταν, του παροντος
βιου τον κλυδωνα, και την εν αυτωι τυρβην, και εικαιους οντως περισπασμους.
Ἐφαγομεν το μαννα το νοητον, τον αρτον τον εξ ουρανου, τον ζωην διδοντα τωι
κοσμωι· επιομεν υδωρ εκ πετρας, τοις Χριστου ναμασιν εντρυφησαντες, νοητοις δε
δηλονοτι. ∆ιεβημεν τον Ἰορδανην, αξιω- θεντες του αγιου βαπτισματος, εισηλθομεν
εις την τοις αγιοις επηγγελμενην και πρεπουσαν γην, ης και αυτος ο Σωτηρ
διαμνημονευει, λεγων· "6Μακα- ριοι οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι την
γην."6 Ουκουν επι καινοις κατορθωμασι, καινον εδει γενε- σθαι τον υμνον παρα
της αρχης αυτου· τουτ' εστι, παρα των υπ' αυτωι γεγονοτων και αρχομενων υπ'
αυτου· γενεσθαι δε τον υμνον, ητοι την αυτωι πρε- πουσαν δοξολογιαν, ου κατα γε
μονην την των Ἰου- δαιων χωραν, αλλα γαρ απ' ακρου της γης εις ακρον δηλονοτι,
τουτ' εστιν, απασαν την υπ' ουρανον. Πα- λαι μεν γαρ ην εν τηι Ἰουδαιαι γνωστος ο
Θεος, και εν μονωι τωι Ἰσραηλ μεγα το ονομα αυτου. Ἐπειδη 70.861 δε κεκλημεθα
δια Χριστου προς επιγνωσιν αληθειας, πληρης γεγονεν ο ουρανος και η γη της
δοξης αυτου. Ουτω γαρ που και ο Ψαλλων φησιν, οτι "6Πληρω- θησεται της δοξης
αυτου πασα η γη."6 Τινες ουν οι δοξολογεισθαι το ονομα αυτου προσταττοντες απ'
ακρου της γης, οι τους ωιδους ισταντες αυτωι, και χοροστατειν αναπειθοντες, και εις
θιασον συγκα- λουντες πνευματικον, οι καταβαινοντες εις θαλασσαν, και πλεοντες
αυτην, αι νησοι, και οι κατοικουντες αυτας; ∆ιαμεμνηται δε, καθαπερ εγωιμαι, των
αγιων αποστολων. Ου γαρ τοι κατα μονην την Ἰουδαιαν εκηρυττον τον Ἰησουν, και
την δι' αυτου χαριν, αλλα γαρ και θαλασσαν διαπεραιουμενοι ταις των εθνων
ευηγγελιζοντο χωραις. Ἀφικοντο γουν και μεχρι του Ἰλλυρικου, και επεκεινα, ωστε
και τας εν τηι θα- λασσηι νησους μη ανηκοους απομειναι των ιερων κη- ρυγματων,
μητε μην τους οικουντας αυτας. Και ιστορικως μεν ωδι τοις ειρημενοις προσβαλεις.
Συν- ησεις δε, ει δοκει, και καθ' ετερον τροπον της προφη- τειας τους λογους.
Θαλασσηι μεν γαρ η θεοπνευστος Γραφη παρεικαζει πολλακις τονδε τον κοσμον,
 
 

316

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ητοι τον βιον τον ανθρωπινον, κατα γε το εν Ψαλμοις υμνουμενον· "6Αυτη η
θαλασσα η μεγαλη, και ευρυ- χωρος· εκει ερπετα, ων ουκ εστιν αριθμος, ζωα μι- κρα
μετα μεγαλων."6 Ἐοικεναι δε θαλασσηι τον καθ' ημας ισχυριζεται βιον, δι' αυτο
ταχα που το αστα- θμητον των εν αυτηι πραγματων, και το ανω τε, και το κατω, και
το εν συγχυσει πολληι. ∆ιαπλεουσι δε την τοιανδε θαλασσαν οι μη βαπτιζομενοι παρ'
αυτης, ανανηχομενοι δε ωσπερ, και περισπασμων εαυτους απαλλαττοντες
κοσμικων. Ουτοι της παρα Θεου τυ- χοντες επικουριας, και των δια Χριστου
χαρισματων αει μεμνημενοι δοξολογουσιν αυτον, αι τε νησοι, τουτ' εστιν, αι
Ἐκκλησιαι μονονουχι τηι νοητηι διεσω- σμεναι θαλασσηι, και δεχομεναι τους
χειμαζομενους υπο πνευματος πονηρου, αυται δοξολογουσι Χριστον, ηγουν οι
κατοικουντες αυτας. Ἐκκλησιας γαρ οτε φαμεν, ηγουν ονομαζομεν, τους εν αυταις
οντας αγιους προσκυνητας σημαινομεν. Ἰστεον γε μην κακεινο· Καλουνται γαρ
νησοι και οσαιπερ εισι κωμων η πολεων εν μεσωι κειμεναι πολλης τε και ευρειας γε
μην ερημου.
9Ευφρανθητι, ερημος, και αι κωμαι αυτης, επαυ- λεις, και οι
κατοικουντες Κηδαρ. Ευφρανθησον- ται οι κατοικουντες Πετραν, απ' ακρων των
ορεων βοησουσι. ∆ωσουσι τωι Θεωι δοξαν, τας αρετας αυτου εν ταις νησοις
αναγγελουσιν.9 Οι μακαριοι προφηται τους περι της του Σωτηρος ημων επιδημιας
εξυφαινοντες λογους, της των εθνων κλησεως ποιουνται μνημην πλεισταχου. Και
γαρ ην, ως εφην, εθνων προσδοκια Χριστος. Ἐπαφιασι δε τους περι των τοιουτων
λογους, ουχ απασιν απλως τοις ανα πασαν την οικουμενην εθνεσι και λαοις. Ου γαρ
ην εικος αναριθμητου πληθυος αναπιμπλασης την υπ' ουρανον ισχνοεπειν ελεσθαι
τοσουτον, ως και απαντων ποιεισθαι μνημην ονομαστι τε, και κατα γενος,
δεχομενοι δε πολλακις τας ομορους μεν τηι Ἰουδαιαι χωρας, ειδωλολατρουσας δε
σφοδρα, ειτα ταυτας κληθησεσθαι λεγοντες κατα καιρους, ως εκ μερους την του
παντος εποιουντο δηλωσιν. Ὁμορου 70.864 τοινυν ουσης τηι των Ἰουδαιων γηι της
πλατειας ερημου της κατα νοτου κειμενης, ην δη κατενεμοντο τα Σαρακηνων και
Ἀῤραβων εθνη, τους οικουντας εν αυτηι τευξεσθαι φασι κατα καιρους της δια Χριστου χαριτος, και σωτηριας. Ὀνοματα δε ταις κωμαις, ητοι ταις πολιχναις, ταις κατα
γε φημι την ερημον, απαυλεις, και Κηδαρ, και Πετρα, κατα την Ἀῤρα- βων γην και
εις δευρο κειμενη, ουτω τε ωνομασμενη. ∆εισιδαιμονεστατοι δε, ως εφην, οι περι
ων ο λογος, ηγουν οι τουτων οικητορες, και ολοτροπως εκνενευ- κασιν εις
αποστασιν την απο Θεου. Λελατρευκασι γαρ τοις ακαθαρτοις πνευμασιν. Ἐπειδη δε
εμελλον, ως εφην, εν μεθεξει γενεσθαι κλησεως τε και σωτηριας της δια των
ευαγγελικων κηρυγματων, και πιστεως της εν Χριστωι· ταυτηιτοι και μαλα εικοτως,
ως ωραιους εχων τους ποδας ο προφητης, εν τουτοις ευαγγελι- ζεται γαρ αγαθα,
μονονουχι και εις υψος αιρει την βοην, και φησιν· "6Ευφρανθητι, ερημος, και αι
κωμαι αυτης, επαυλεις, και οι κατοικουντες Κηδαρ· ευφραν- θησονται οι
κατοικουντες Πετραν."6 Ἔνδειξις δε με- γαλη, και αξιαγαστος της του Σωτηρος
ημων δυνα- μεως, και υπεροχης το χρημα εστι, του τας ουτω σκληρας, και
ανουθετητους καρδιας, ευκολως κατα- μαλαξαντος, και αναπεισαντος μεν της
αρχαιας απα- της αποφοιταιν, ανθελεσθαι δε τα αμεινω, και μεθαρ- μοζεσθαι προς
αληθειαν. Και τουτο ημιν δια φωνης Ἰεζεκιηλ προκαταμεμηνυκε λεγων, οτι
"6Ἐκσπασω την καρδιαν αυτων την λιθινην, εκ της σαρκος αυτων, και δωσω αυτοις
καρδιαν σαρκινην, τουτ' εστι, τρυ- φεραν, του ειδεναι αυτους εμε, οτι εγω ειμι
Κυριος."6 Ουκουν οτι κεκλησονται και αυτοι, κατεσημαινε λε- γων· Ευφρανθητι,
ερημος, και τα τουτοις εφεξης. Οι δε γε απ' ακρων των ορεων βοωντες, διδοντες τε
τωι Θεωι δοξαν, και εν ταις νησοις αναγγελλοντες τας αρε- τας αυτου, τινες ειεν αν,
αξιοι ιδειν. Λυπει τοιγαρουν ουδεν, και αυτους νοεισθαι τους κεκλημενους, οι Πετραν οικουντες, υψηλην ουτω και ηρμενην χωραν τε και πολιν, ουκετι μεν υμνους
 
 

317

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ωιδας υφαινουσι τοις ψευδωνυμοις θεοις, δοξολογουσι δε μαλλον τον
καταφωτισαντα Θεον, και σαγηνευσαντα προς αλη- θειαν. Ἤγουν οι απ' ακρων των
ορεων βοωντες, λε- γοιντ' αν ειναι, και μαλα ορθως, οι θεσπεσιοι μαθη- ται. Οις και
ετερωθι που φησιν ο προφητης· "6Ἐπ' ορος υψηλον αναβηθι, ο ευαγγελιζομενος
Σιων· υψωσον τηι ισχυι την φωνην σου, ο ευαγγελιζομενος Ἱερουσα- λημ. Ὑψωσατε,
μη φοβεισθε."6 ∆ιεκηρυττον γαρ εν παῤρησιαι πολληι, και ουδενα των οντων
λανθανειν ηθελον, αλλ' ησαν περιοπτοι τοις απανταχου, καθα πολις εν ορει
κειμενη· και ο λοφος αυτοις ουκ εν παραβυστωι, και λεληθοτως ην, αλλ' εν πολληι
παῤρη- σιαι, καθαπερ εφην αρτιως. Τουτο γαρ αυτοις και αυτος ο Σωτηρ ενετελλετο
λεγων· "6Ὃ λεγω υμιν εν τηι σκοτια, ειπατε εν τω φωτι, και ο εις το ους ακουετε,
κηρυξατε επι των δωματων."6 Ἐδιδοσαν τοινυν τωι Θεωι δοξαν, και απηγγελλον
αυτου τας αρετας εν ταις νησοις. Ὁ γαρτοι των αγιων απο- στολων τε και
ευαγγελιστων λογος της του Σωτηρος
70.865 δοξης εξαγγελευς οραται
γεγενημενος. Ποτε μεν γαρ τους περι της αῤρητου θεοτητος αυτου ποιουνται
λογους, και την υπερκοσμιον υμνουσιν αρετην, ουκ εν γεννητοις τιθεντες αυτον,
αλλ' επεκεινα παντος του κεκλημενου προς υπαρξιν, και εν ταυτοτητι φυσικηι τηι
προς Θεον και Πατερα· ποτε δε αυ διηγουνται τας υπερ θαυμα και λογον αυτου
θεοσημειας. Το γαρ εγειρειν εκ μνηματων νεκρους, και το ως ξηραι κεχρησθαι
θαλασσηι, βασιμον αυτην αποφαινοντα τοις ιδιοις ποσι, και το ανεμοις επιτιμαιν, και
λογωι συν- τριβειν τον Σαταναν, θεοπρεπη την δοξαν αυτωι πραγματευεται. 9Κυριος
ο Θεος των δυναμεων εξελευσεται, και συντριψει πολεμον· επεγερει ζηλον, και
βοησε- ται επι τους εχθρους αυτου μετα ισχυος· Ἐσιω- πησα, μη και αει σιωπησομαι
και ανεξομαι; Ἐκαρτερησα ως η τικτουσα.9
Προεισι και νυν ο λογος εν ταξει
πολληι, και ουκ αθαυμαστον εχει την οικονομιαν. Ἔμελλον γαρ οι των του Σωτηρος
ημων θεσπισματων ιερουργοι, τας αρε- τας αυτου διακηρυττειν τοις απανταχου, και
εν παῤρησιαι πολληι τους περι γε τουτων αυτων ποιει- σθαι λογους. Ἀλλ' ην
αναγκαιον εννοειν, οτι παντη τε και παντως αναστησονται ταις ουτω σεπταις
αυτων σπουδαις τε και προθυμιαις οι της αληθειας εχθροι, και τηι του Σωτηρος δοξηι
πολυτροπως επιβουλευον- τες, ανδρες δηλονοτι φθοροι τε και δεισιδαιμονες, και
διαβολικης σκαιοτητος οργανα, και της εκεινου δυστροπιας υπασπισται, η ταχα που
συν αυτοις και αυτα των δαιμονιων τα στιφη, ατε δη και κατα- σειομενης αυτων της
δοξης, και της εκ πλεονεξιας πεπορισμενης αρχης. Κεκρατηκασι γαρ εξ απατης της
υπ' ουρανον. Ὅτι τοινυν αναλωτοι γενησονται τοις εχθροις, περιεσται δ' αυτων
ουδεις Θεου συν- ασπιζοντος, διαδεικνυσιν ο προφητης εν τουτοις, λεγων, οτι
Κυριος των δυναμεων εξελευσεται, και συντριψει πολεμον, και το, εξελευσεται,
φησιν, ως επι τινος των επι γης βασιλεων ταις των πολεμιων φαλαγξιν αφορητως
εμπιπτοντος ομου ταις υπο σκηπτρα στρατιαις. Ὅτι δε περιεσται παντως ο των
δυναμεων Κυριος, επεφηνεν, ειπων, οτι συντριψει πολεμον. Ου γαρ ευαντητος τισιν
η παρα Θεου δυ- ναμις, μαλλον δε ουδενι των οντων οιστη, κατεξαν- ισταμενη, και
εμπιπτουσα, καν δυναμεις εννοωμεν πονηρας, καν αυτον τον αποστατην και
αλητηριον Σαταναν, καν επιγειους τινας, οις αντ' εκεινων μελοι· αλλ' ουν εσονται
ληπτοι, και τουτο απονητι γε μην και ακονιτι. "6Την χειρα γαρ την υψηλην τις αποστρεψει;"6 κατα το γεγραμμενον. Ὅτι τοινυν τοις ανθισταμενοις τωι χορωι των
αγιων αποστολων, ου προς μονους αγιους αγγελους ο πολεμος ην και εστιν εις
δευρο, αλλα γαρ και προς αυτον τον των δυνα- μεων Κυριον, πεπληροφορηκεν ο
προφητης, αυτον εξελευσεσθαι λεγων, ινα συντριψηι πολεμον. Ἐγερει ζηλον, φησι,
τουτ' εστι, παροξυσμον, η τον παρ' εαυτου κατ' εχθρων, κατα γε το γεγραμμενον εν
τοις του Ζαχαριου λογοις· "6Ἐζηλωκα την Ἱερουσαλημ, και την Σιων ζηλον
μεγαν·"6 ηγουν εκ των υπερ- αθλουντων της δοξης αυτου, δηλον δε οτι των
 
 

318

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σεβομενων αυτον, ων ενα γενεσθαι και απολεκτον τον ιερωτατον 70.868 Παυλον
φαμεν, ος δη και φησιν· "6Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; Θλιψεις, η
στενο- χωρια, η λιμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η μαχαιρα;"6 παλιν, "6Ἐμοι γαρ το
ζηιν Χριστος, και το αποθανειν κερδος."6 Ουτω φαμεν γενεσθαι ζηλωτας, και τους
αγιους μαρτυρας, οι κρειττους γεγονασι του Σατανα, και πεπολεμηκασιν αυτου τηι
δυναμει, της εις Χρι- στον ευσεβειας ενεκα. Τετηρηκασι γαρ την πιστιν, και της εις
αυτον αγαπης το, γνησιον· Ἐπεγερει τοιγαρ- ουν ζηλον, φησι, και βοησεται επι τους
εχθρους αυτου μετα ισχυος· το βοησεται, τιθεις, αντι του, καταλαλα- ξει. Φωνη δε
αυτη τοις νικωσι πρεπωδεστατη, κατ- ορχουμενη τροπον τινα των νενικημενων·
Ειτα φησιν· Ἐσιωπησα, μη και αει σιωπησομαι, και ανεξομαι; Ἐκαρτερησα ως η
τικτουσα. Ἐντευθεν ευ μαλα κατιδοι τις αν οτι κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον ην εν
πλανηι των εθνων η πληθυς, διαρπαζοντος αυτους του Σατανα, και τωι της αμαρτιας
σκοτωι καταμελαινοντος, αποφεροντος τε και του μη ειδεναι μονον, τις ο φυσει και
αληθως εστι των ολων Θεος, επαμυναι μεν αυτοις ηθελεν ο παντων επεκεινα Θεος·
ανεδυετο δε το χρημα, και διεκαρτερει σαφως, τον πρεποντα ταις επικουριαις
περιμενων καιρον· ην δε ουτος καθ' ον εσαρκωθη τε, και ενηνθρωπησεν ο μονογενης αυτου Λογος. Τοτε γαρ τοτε κατεστρατευσατο των ημας νενικηκοτων, και
εξειλετο μεν της εκει- νων σκαιοτητος, αντελαβετο δε και σεσωκε, και τοις ιδιοις
ημας υπηνεγκε ζυγοις. Ουκουν κατα μεν τον παρωιχηκοτα καιρον διαρπαζομενων
των επι της γης, και λεοντος δικην κατεσθιοντος απαντας του Σατανα· Σεσιγηκα,
φησι· μη και αει σιωπησομαι, και ανεξο- μαι; Ἐκαρτερησα ως τικτουσα. Ἄθρει δη ουν
οσην εποιειτο φειδω των επι της γης ο των ολων Θεος· καιτοι, καθα φησιν ο
Ψαλμωιδος, ουδενος ποιουντος χρηστοτητα· εκκεκλικοτων δε απαντων, και εως
ενος, και εισαπαν ηχρειωμενων, μονονουχι. Και ωδι- νας εχων τας επι τουτωι, και
ειπερ ηνειχετο και λυπης αυτον ειναι δεκτικον, παθων αν, και τουτο δι' ημας καιρωι
τετηρηκεν, ως εφην, τωι πρεποντι τας επικουριας. 9Ἐκστησω, και ξηρανω αμα, και
θησω ποτα- μους εις νησους, και ελη ξηρανω.9 Τι το Ἐκστησω, κατασημηνειεν αν
εν τουτοις, πο- λυπραγμονειν αναγκαιον. Ἢ γαρ εκεινο φησιν, οτι Τους νυνι
κρατουντας τους επι της γης εκβαλω, εξω τε γενεσθαι παρασκευασω της
πεπορισμενης αυτοις κατα παντων αρχης, κατα γε το ειρημενον παρα Χριστου·
"6Νυν ο αρχων του κοσμου τουτου εκβληθησεται εξω·"6 η το Ἐκστησω, συνησεις,
αντι του, Θαυμασαι ποιησω τους ορωντας τα κατωρθω- μενα, και της εμης
οικονομιας τους τροπους, και της αφραστου δυναμεως την υπερβολην· καθαπερ
αμελει και ο προφητης Ἀββακουμ επ' αυτοις δη τουτοις κατεπληττετο λεγων·
"6Κυριε, εισακηκοα την ακοην σου, και εφοβηθην· κατενοησα τα εργα σου, και
εξεστην."6 Ἤγουν ει περ τωι δοκει, και καθ' ετερον τροπον το, Ἐκστησω, συνησεις.
Τους γαρ νυνι πλανω- μενους, τους εν σκοτωι, και ομιχληι διαβολικηι, μετα- στησω
προς επιγνωσιν αληθειας, και προς το θειον
70.869 τε και νοητον και ουρανιον
φως. τους νυν μεμολυ- σμενους, και βδελυρον, και απερικαθαρτον εχοντας νουν,
προς διαθεσιν μεταβαλω την ασυγκριτως αμει- νω, ωστε των μεν αρχαιων ρυπων
αποφοιταιν, ανθ- ελεσθαι δε μαλλον το αγαθουργειν. Το δε γε Ξηρανω αμα, σημαινει
τι παλιν τοιουτον, ο δη σαφηνιει των εφεξης κειμενων η δυναμις. Θησω γαρ, φησι,
ποτα- μους εις νησους, και ελη ξηρανω. Τινες αν ειεν οι εις νησους τιθεμενοι
ποταμοι, και τα ξηραινο- μενα των ελων; Φαμεν ουν οτι οι παρ' Ἕλλησιν ποιηται
και λογαδες, οι γεγονασι μεν της πολυθεου πλανης κηρυκες. Τεθεοποιηκασι γαρ την
κτισιν, και αναριθμητους θεους εισεκομισαν τωι βιωι. Ἦσαν δε ωσπερ τινες ποταμοι,
ποτιζοντες μεν ανατροπηι θο- λεραι, καθα γεγραπται, τους ηπατημενους, και λογων
εξησκημενων ναμασι τον των θαυμαζοντων αυτους επικλυζοντες νουν, συνεχοντες
τε δια τουτου προς πλανησιν, και οια τινα τροφην παρατιθεντες αυτοις της εαυτων
 
 

319

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλλιεπειας το γλυκυ και επιχαρι. Ουκ- ουν παρεικαζοιντο αν εικοτως ποταμοις τε
και ελεσι, τουτ' εστι, δρυμοις, ηγουν αλσεσι πλειστην τε οσην και ευανθη λαχουσι
την ποαν. Τους τοιουτους ουν ποταμους εις νησους μεταβαλλειν επαγγελλεται ο
Θεος, τουτ' εστι, ξηρους και ανυδρους αποφηναι, ελη δε ωσπερ εργασασθαι ξηρα, ο
δη και γεγονεν. Ἀπρακτει γαρ λοιπον της εκεινων ευστομιας το καλ- λιεπες. Και
προσκειται μεν αυτοις παντελως ουδεις, διαλακτησαντες δε ωσπερ τα σαθρα και
βεβηλα, και γραοπρεπη των πλανωντων μυθαρια, την εν Χριστωι σοφιαν
αρπαζουσιν οι ποτε πλανωμενοι. Γραφει γουν ο Παυλος· "6Που σοφος; που
γραμματευς; που συζητητης του αιωνος τουτου; Ουχι εμωρανεν ο Θεος την σοφιαν
του κοσμου;"6 Ουκουν ποταμους ειναι φαμεν τους εις νησους τεθειμενους, τους εις
απατην Ἑλληνικην συνεχοντας λογους των παρ' Ἕλλησι σοφων. Ἤγουν και ετερας
νησους ειναι δε-δωκαμεν εν τοις προλαβουσι τας Ἐκκλησιας Χρι- στου, δεχομενας
τους ναυτιλλομενους, νοητως δηλονοτι και πνευματικως, και ορμητηριοις ωσπερ
τισιν εμ- βαλλοντας ασφαλεσι τοις εν αυταις διδασκαλοις, δια- φευγοντας τε το
πνευμα το πονηρον το καταχειμαζον αει τους καταβαινοντας εις την θαλασσαν εν
πλοιοις, και ποιουντας εργασιαν εν υδασι πολλοις. Θαλασσηι δε παρεικαστεον, ως
εφην, του καθ' υμας βιου τον κλυδωνα, και των επιγειων πραγματων την τυρβην.
Ξηραινονται δε και τα ελη, τουτ' εστιν, αι νομαι των πραγματων των υπο χειρα ποτε
την σατανικην· ινα λοιπον υπ' αυτωι γενοιντο τωι παντων αρχιποιμενι, φημι δη
Χριστωι. Ὃς ου κατ' εκεινους τους ψευδοποιμενας εις ακανθας και τριβολους
αποκομιζει τα ιδια θρεμματα, ποιμαινει δε μαλλον εν κρινοις· ως ευοσμωτατα γαρ
νοητως τα θεια τε και ιερα, και ιδια αυτου θεσπισματα. 9Και αξω τυφλους εν οδωι ηι
ουκ εγνωσαν, και τριβους ας ουκ ᾔδεισαν πατησαι ποιησω αυτους. Ποιησω αυτοις
το σκοτος εις φως, και τα σκολια εις ευθειαν. Ταυτα τα ρηματα ποιησω, και ουκ
εγκαταλειψω αυτους, λεγει Κυριος ο Θεος.9
Ἐλθοντος γαρ του Κυριου των
70.872
δυναμεων, ινα συντριψηι πολεμον, και καθηιρημενων των εχθρων,
τεθειμενων δε και εις νησους των ποταμων, και αφαυανθεντων των ελων, κατα γε
τους αρτιως ημιν γενομενους της θεωριας λογους, λελυτρωνται παντως οι εν
δορυκτητων ταξει γεγονοτες, και ταις του δια- βολου δυστροπιαις υπενηνεγμενοι,
τυφλοι δε οντες· ετυφλωσε γαρ τας καρδιας αυτων ο αποστατης· αγον- ται λοιπον
υπο Χριστου, δηλονοτι εις οδους, ας ου προτερον ᾔδεισαν. Αυται δε εισι τα
ευαγγελικα παντως θεσπισματα και ο κατα συνεσιν τε και αρε- την βιος, και της
αγιοπρεπους ευζωΐας το καλλος. Προσπεφωνηκε γουν και ο θεσπεσιος Παυλος τοις
εξ εθνων· "6Ἦτε γαρ ποτε σκοτος, νυν δε φως εν Κυ- ριωι."6 Γεγονε τοινυν αυτοις το
σκοτος εις φως· αντι του, μετακεχωρηκεν εις παν τουναντιον τα πραγματα. Οι γαρ
αμαθεις γεγονασι σοφοι, οι ποτε πλανωμενοι τας ευθειας πασης δικαιοσυνης
εγνωκασιν οδους, οι των αγαθων ειδοτες ουδεν αρετης απασης ανεδειχθη- σαν
επιστημονες, και των εις ευσεβειαν σπουδασμα- των επιμεληται. Γεγονεν αυτοις τα
σκολια εις ευ- θειαν, τουτ' εστι, τα δυσχερη και δυσηνυτα βασιμα, και ιππηλατα,
υπτια τε και εψιλωμενα. Τοιουτον τι και εν τοις Ἰωαννου του Βαπτιστου
κηρυγμασιν υπεμφαινεται. Πασα γαρ φαραγξ πληρωθησεται, και παν ορος, και
βουνος ταπεινωθησεται, και εσται τα σκολια εις ευθειαν, και η τραχεια εις οδους
λειας. Βουνοι μεν γαρ και κοιλοτητες το ανωμαλως εχειν την οδον αποφαινουσιν.
Ὄχθου δε ουκ οντος, ουτε μην κοιλοτητος ευθεια που παντως, και ευηλατος εστιν η
οδος, και δυσχερειας απασης απηλλαγμενη. Τουτο και ετερωθι που φησιν αυτος ο
μακαριος προ- φητης Ἡσαΐας· "6Ὁδος γαρ, φησι, ευσεβων ευθεια εγενετο, και
παρεσκευασμενη η οδος των ευσεβων."6 Και γαρ εστιν αληθως της ευαγγελικης
πολιτειας η οδος ου τραχεια και δυσβατος, ομαλη δε μαλλον, και οιον υπτια τοις
τον εξαιρετον αγαπωσι βιον. Ἐπαγ- γελλεται δη ουν ταυτα τα ρηματα, ητοι τας
 
 

320

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαγγελιας εις περας αγειν Θεος, και μη εγκαταλιπειν αυτους, τουτ' εστι, συνειναι
δια παντος, κατα γε το, "6Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας, εως της
συντελειας αιωνος."6
9Αυτοι δε αποστραφησονται εις τα οπισω. Αι- σχυνθητε
αισχυνην οι πεποιθοτες επι τοις γλυ- πτοις, οι λεγοντες τοις χωνευτοις, υμεις εστε
θεοι ημων.9 Ἐπι καιρου δη λιαν μεθιστησι τους λογους επι το των Ἰουδαιων
εθνος, οι νομον εχοντες τον δια Μω- σεως χειραγωγουντα προς θεογνωσιαν και
προς γε το δειν αποπεραινειν βουλεσθαι τε τα εφ' οις ην ει κος ευδοκιμησαι αυτους,
κεχωρηκασι προς αποστα- σιν, και τοις της πολυθεΐας εμβεβηκοτες τελμασιν εις το
της απωλειας κατυχοντο βαραθρον· προσκε- κρουκασι τε δια τουτο, και σφοδρα
εικοτως τωι πασαν αυτοις και φειδω και αγαπην νειμαντι Θεωι. Προ- κηρυξας δη ουν
ο λογος, οτι κεκλησονται τα εθνη κατα καιρους, και πατησουσι μεν οδους ας ουκ
ᾔδει- σαν. εσται δε το σκοτος εις φως, και τα σκολια εις ευθειαν, τας των εξ αιματος
Ἰσραηλ αμαθιας εκκα- λυπτει, λεγων· Αυτοι δε απεστραφησαν εις τα οπισω.
Ἐμφαντικως εκληπτεον το, αυτοι· τουτ' εστιν, οι
70.873 νομωι θειωι
παιδαγωγουμενοι, και υπο χειρα γεγονο- τες την εμην, και μεσιτην λαχοντες
Μωσεα, οι διαῤ- ρηδην ακουσαντες· "6Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστι· και ουκ
εσονται σοι θεοι ετεροι πλην εμου."6 Ουτοι της των εθνων πληθυος εν αγαθαις
ουσης ελπισιν απεστραφησαν εις τα οπισω προς τους εν Αιγυπτωι μολυσμους
ανοσιως υπονοστησαντες, και της αρχαιας απατης αναλαβοντες τον μωμον. Και
γεγονεν αυτοις το της αληθους παροιμιας· "6Κυων επιστρεψας επι το ιδιον εξερεμα,
και υς λουσαμενη εις κυλισμα βορβορου."6 Ἔφη τι τοιουτον και ο Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος εις την αρχαιαν ασε-βειαν παλινδρομουντα δεικνυων τον Ἰσραηλ.
"6Ὅταν γαρ, φησιν, το ακαθαρτον πνευμα εξελθηι απο του ανθρωπου, πορευεται δι'
ανυδρων τοπων ζητουν ανα- παυσιν, και μη ευρισκον υποστρεφει εις τον τοπον
οθεν εξηλθεν. Και ελθον ευρισκει σχολαζοντα, και
σεσαρωμενον. Τοτε
παραλαμβανει επτα ετερα πνευ- ματα πονηροτερα εαυτου, και εισελθοντα κατοικει
εκει. Και γινεται τα εσχατα του ανθρωπου εκεινου χειρονα των πρωτων."6
Λελατρευκασι μεν γαρ τοις Αιγυπτιων θεοις, αλλ' εκβεβληται το δαιμονιον, κεκλημενων αυτων προς θεογνωσιαν, δια γε φημι του νομου· ηῤρωστηκασι δε την επι
τωι πεπλανησθαι διαβολην, και ετι χειρονως, οτε τον φυσει Θεον ειδο- τες γεγονασιν
αποσταται, θεους τιμησαντες τους ουκ οντας θεους. Αισχυνθητε δη ουν αισχυνην,
φησι, οι πεποιθοτες επι τοις γλυπτοις, και της υπερ παντα θεοτητος το σεπτον
ονομα, τουτ' εστι την δοξαν, τοις χειροτμητοις, και χειροποιητοις αναπτοντες. 9Οι
κωφοι, ακουσατε, και τυφλοι, αναβλεψατε ιδειν. Και τις κωφος, αλλ' η οι παιδες
μου; και τυφλοι, αλλ' η οι κυριευοντες αυτων; Και ετυ- φλωθησαν οι δουλοι του
Θεου. Ειδετε πλεονακις, και ουκ εφυλαξατε· ηνεωιγμενα τα ωτα, και ουκ ηκουσατε.9
Κωφους και τυφλους τους τοις ειδωλοις λελα- τρευκοτας ευ μαλα φησιν. Ὡς γαρ ο
πανσοφος γρα- φει Παυλος· "6Ὁ Θεος του αιωνος τουτου ετυφλωσε τα νοηματα των
απιστων, εις το μη διαυγασαι τον φωτισμον του Ευαγγελιου του Χριστου."6 Πρεποι
δ' αν η του λογου δυναμις οτι μαλιστα τοις εξ Ἰσραηλ, οις δη και μετον αυτοις το
θειον εις νουν κατα- πλουτησαι φως, ενιεντος αυτοις του νομου της θεο- γνωσιας
την ελλαμψιν, ηγαπησαν ανοητως το εν σκοτωι περιπατειν, και τοις της απατης
εγκαθιεσθαι βροχοις. Τυφλοι δε δη και ετερως. Ἀπειργοντος γαρ ουδενος απο
καλλονης κτισματων αναλογως οραιν τον τουτων ∆ημιουργον· ως γαρ ο πανσοφος
γραφει Παυλος· "6Τα αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις ποιημασιν νοουμενα
καθοραται· η τε αΐδιος αυτου δυναμις, και θεοτης·"6 εις τουτο κατωλισθον αμαθιας, ωστε τοις χωνευτοις λεγειν· "6Ὑμεις εστε οι θεοι ημων."6 Ὅτι γαρ ου περι της
των εθνων πλη- θυος ο λογος εστι τωι προφητηι νυνι, αλλα περι των εξ αιματος
Ἰσραηλ, διεδειξεν ειπων· Και τις τυ- 70.876 φλος, αλλ' η οι παιδες μου; και κουφοι,
 
 

321

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' η οι κυριευοντες αυτων; Τετυφλωνται μεν γαρ η υπο χειρα πληθυς ταις των
ποδηγων ραιθυμιαις εις τουτο πεσουσα. Αυτοι γαρ ησαν οι της αμαθιας αυτοις
παραιτιοι γεγονοτες, και του πλανασθαι καθηγηται. Κουφοι δε ησαν οι κυριευοντες
αυτων· τουτ' εστιν, οι καθηγεισθαι λαχοντες· καιτοι γαρ ορωντες την του Θεου
δοξαν, και δια πειρας ελασαντες μακρας, ετραποντο προς αποστασιν. Ου γαρ ηθελον
υπακουειν Θεωι, λεγοντι σαφως· "6Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην εμου."6
Ἐπειδη δε των εμων θεσπισματων ον- τες επιστημονες ομου τοις υπεζευγμενοις
κατυχοντο προς αποστασιν, μονονουχι καταπληττεται, λεγων· "6Ἐτυφλωθησαν οι
δουλοι του Θεου."6 Και ποια γε- γονεν αυτοις η της τυφλωσεως αφορμη; Ἑκοντες,
φησι, παρηνεχθητε προς τουτο. Ἐξον γαρ πλειστα- κις εωρακοτας φυλαξασθαι, και
ακουειν ειδοτας ητοι συνιεντας τα γεγραμμενα, ουκ εφυλαξασθε πα- θειν την
αποφασιν, ουτε μην μελετην εποιησασθε την ευπαθειαν, κατευρυνοντες ωσπερ τοις
ιεροις νο- μοις την ακοην. Ἀπροφασιστα δη ουν τα των Ἰου-δαιων εγκληματα.
Καιτοι γαρ μετον ειδεναι το αλη- θες, και χειραγωγον εις τουτο λαχοντας τον νομον,
εν ισωι γεγονασι τοις ουκ εχουσιν οφθαλμους και τα ωτα προκειμενα ματην τηι
κεφαληι, δια το μη βου- λεσθαι των ιερων επακροασθαι νομων. 9Κυριος ο Θεος
εβουλετο, ινα δικαιωθηι, και μεγαλυνηι αινεσιν.9 Ἐξειλομην, φησι, της Αιγυπτιων
πλεονεξιας αυ- τους, ηλευθερωσα παρα το εικος αλλοτριοις θητευον- τας·
επαιδαγωγησα δια νομου προς θεογνωσιαν· ευ- κοσμιας αυτοις επιστατην δεδωκα
Μωσεα. Σκοπος γαρ ην εμοι τωι Κυριωι των ολων δικαιοσυνης εργα- την, και
αριστων εργων επιμελητην αποφηναι τον Ἰσραηλ, ιν' εις αισθησιν ενηνεγμενος των
δωρηθεν- των αυτωι παρ' εμου, μεγαλυνηι αινεσιν, τουτ' εστιν, ακαταληκτως
δοξολογησειεν εμε, δηλονοτι τον απασης αυτοις ευημεριας πρυτανιν, και ων
πεπλουτηκασι χορηγον γεγονοτα. Ἀλλ' ουδενος των τοιουτων εις αισθησιν
ενηνεγμενοι, πονηρα αντι αγαθων εκτετι- κασι τωι ∆εσποτηι, και των αυτου ζυγων
υπεκλυσαντες τον αυχενα, δεδουλευκασι τωι Σαταναι, και τοις της πολυθεου πλανης
βορβοροις εγκαλινδουμενοι βδελυροι γεγονασι, και απηχθημενοι παρα γε τωι
φιλαρετωι Θεωι. Τουτο εστιν εναργως οπερ εφη και ετερωθι που περι αυτων ως περι
αμπελου· "6Ὑπεμεινα του ποιησαι σταφυλην, εποιησε δε ακανθας."6 9Και ειδον,
και εγενετο λαος πεπρονομευμενος. Ἡ γαρ παγις εν τοις ταμειοις πανταχου, και εν
οικοις αμα οπου εκρυψαν αυτους, εγενοντο εις προνομην, και ουκ ην ο
Εις αναμνησιν αυτους
εξαιρουμενος αρπαγμα, και ουκ ην ο λεγων· Ἀποδος.9
αποφερει των τοις πατρασι συμβεβηκοτων, δια τοι το αλωναι βροχοις τοις της
επαρατου πολυθειας. Πεπραχε δε τουτο ου ματην,
αλλ' ιν' αποφηνηι
σωφρονεστερους τα ισα τοις παλαι παθειν δεδιοτας. Ἐπειδη γαρ, φησι, γεγονασι
τυφλοι
70.877 και κωφοι, παρωσαμενοι μεν το λατρευειν Θεωι, ξυ- λοις δε και
λιθοις το σεβας ανηπτον. Ειδον μεν ουν τουτο εγω, γεγονε δε ο λαος
πεπρονομευμενος, και διηρπασμενος. Ὅτε γαρ επισκεπτεται Θεος τα των αφορητως
δυσσεβουντων εγκληματα, τοτε και δικας επαγει τας αναλογως εχουσας τοις
αιτιαμασι. ∆ιηρ- πασθη τοινυν ο λαος, και γεγονε τοις εχθροις προνο- μη· και δια
ποιαν αιτιαν; η γαρ παγις εν τοις τα- μειοις πανταχου, και εν οικοις αμα εκρυψαν
αυτους. Τινας δε αυτους; Χωνευτους δηλονοτι θεους. Ὑπο-πλαττομενοι γαρ το
θεοσεβειν οι των Ἰουδαιων καθ- ηγηται, και τοις νομιμοις θεσπισμασι το γε ηκον εις
τουμφανες υποτιθεντες τον αυχενα, της αποστα- σιας την νοσον εις νουν εκρυπτον
και καρδιαν, προσκυνουντες τοις ουκ ουσι θεοις· και τουτους εν τοις ταμειοις των
ιδιων οικων εγκατακλειοντες λα- θραιας εποιουντο τας των θυσιων προσαγωγας.
Γε- γραπται γουν εν τωι Ἰεζεχιηλ· "6Υιε ανθρωπου, ορυξον. Και ωρυξα δη εν τωι
τοιχωι. Και ειδον, φησι, και ιδου πασα ομοιωσις ερπετου και κτηνους, και παντα τα
ειδωλα οικου Ἰσραηλ διαγεγραμμενα επ' αυτου κυκλωι. Και ειπε προς με· Ἑωρακας,
 
 

322

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιε ανθρωπου, μη μικρα τωι οικωι Ἰσραηλ α ποιουσιν εκαστος εν τωι κοιτωνι αυτων
τωι κρυπτωι;"6 Ἄθρει δη ουν οπως εκαστος αυτων εν τωι κοιτωνι αυτων τωι κρυπτωι
την γενομενην αυτωι παγιδα, τουτ' εστι, την ειδωλολατρειαν κειμενην εχων,
υπεπλαττετο την των νομων αιδω. Ταυτηιτοι φησιν· Ἐγενοντο εις προνομην, και
ουκ ην ο εξαιρουμενος αρπαγμα, και ουκ ην ο λεγων, Ἀποδος. Θεου γαρ ουκ
επαμυνοντος, τις αυτους εξειλετο της ουτω βαρειας και ανηκεστου συμφορας; ουκ
επιπληττοντος δε τοις διαρπαζουσι, τις αν αυτοις εφη το, Ἀποδος; Ου γαρ εζητησε
Θεος ως ιδιον ετι κληρον, παρηκε δε μαλλον ως αλλοτριον γεγονοτα αυτου δια του
προσνευσαι τοις ουκ ουσι θεοις. Ἔοικε δε δια τουτων τον της αιχμαλωσιας
υποφαινειν καιρον, ον διατετελεκασιν οι εξ Ἰσραηλ υπο χειρα πεσοντες εχθρων.
Μεχρι γαρ ετους εβδο- μηκοστου ουκ ην ο εξαιρουμενος αυτους, ουτε μην τοις
διαρπασασι λεγων, Ἀποδος. Οικονομικως δε σφοδρα μετα γε το φαναι των εθνων
την κλησιν, τα εφ' οις εκβεβληνται της προς Θεον οικειοτητος οι εξ Ἰσραηλ, ειρηται
σαφως, ινα δικαιαι ψηφωι φαινηται Θεος πανταχου κεχρημενος. Ἔδει γαρ, εδει τους
την εις Θεον ασεβειαν τιμησαντας, εξω γενεσθαι της παρ' αυτου φειδους και
αγαπης· τους γε μην εξ αμαθιας τοις της αμαρτιας βοθροις ενειλημμενους, και υπο
χειρα πεσοντας διαβολικην, κατοικτειρησαι παρα του παντων ∆ημιουργου,
καλουμενους εις επι- γνωσιν αυτου, και εις το της αληθειας φως. Τουτο γαρ που και
δια του πανσοφου Μωσεως ευρισκεται λεγων· Αυτοι παρεζηλωσαν με επ' ου θεοις,
παρ- ωξυναν με επι τοις γλυπτοις αυτων. Καγω παραζη- λωσω αυτους επ' ουκ εθνει·
επ' εθνει ασυνετωι παρ- οργιω αυτους. Ἔφη δε που και ο θεσπεσιος Μελωιδος, οτι
"6Παρεπικραναν αυτον εν τοις γλυπτοις αυτων, και εν τοις επιτηδευμασιν αυτων
παρεζηλωσαν 70.880 αυτον· και ειδε Κυριος ο Θεος, και υπερειδε, και εξουδενωσε
σφοδρα τον Ἰσραηλ."6 Ει δε χρη τινα και θεωριαν πνευματικην τοις ειρημενοις
επενεγκειν, φυ- λαττομεθα παγιδα διαβολικην εις νουν εχειν και καρδιαν, και τα εν
φαντασιαις λογισμων ειδωλα πονηρα, καλουντα προς ασελγειαν και εις εκτοπους
ηδονας, ινα μη γενωμεθα τωι Σαταναι, και αρπαγμα δαιμονιων. Γεγραπται γαρ, οτι
"6Ἐαν πνευμα του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε, τοπον σου μη αφηις, οτι ιαμα
καταπαυσει αμαρτιας μεγαλας."6 9Τις εν υμιν ενωτιειται ταυτα; εισακουσατε εις
τα επερχομενα.9 Ἔθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι το ακουτισασθαι λε- γειν, επι του μη
παρεργως, η ατημελως, τον επι γε τοις αναγκαιοις πραγμασι δεχεσθαι λογον, νηφαλεως δε μαλλον, ωστε και εις νουν και καρδιαν αποθε- τον εχειν το διηγγελμενον.
Ὁποιον εστι το δια της του Ψαλλοντος φωνης ειρημενον· "6Ἐν τηι καρδιαι μου
εκρυψα τα λογια σου, οπως αν μη αμαρτω σοι."6
Γεγραπται γαρ και εν
τεσσαροκοστωι και ογδοωι ψαλμωι· "6Ἀκουσατε ταυτα, παντα τα εθνη, ενωτι- σασθε,
παντες οι κατοικουντες την οικουμενην."6 Το μεν γαρ ακουσαι, κοινον απασι τοις
απαξ εις ους λαβουσι φωνην, η και ετερον τινα κτυπον· το δε μην ενωτισασθαι, το
εις νουν, ως εφην, εισοικισασθαι τι των τεθεσπισμενων. Ἔοικε τοινυν ο προφητικος
εν τουτοισι λογος τους επιεικεστερον ηγουν εμφρονε- στερον ακροασαμενους
επιζητειν, ωστε και εις την των μελλοντων ασφαλειαν τα τοις παλαι συμβεβηκοτα
λαλειν. Ὡς γαρ ο Παυλος φησιν, οτι· "6Τα τοιαδε των πραγματων τυπικως
συνεβαινεν εκεινοις. Ἐγρα- φη δε προς νουθεσιαν ημων, εις ους τα τελη των αιωνων κατηντηκε."6 ∆ει γαρ ημας ου ματην τοις περι αυτον εντυγχανειν διηγημασιν,
αλλ' εις ονησιν ταυτα δεχεσθαι ψυχης, παραιτεισθαι σφοδρα το τοις ισοις αλωναι
πταισμασιν, ινα μη ταις εκεινων περιπιπτοι- μεν συμφοραις.
9Τις δεδωκεν εις
διαρπαγην Ἰακωβ, και Ἰσραηλ τοις προνομευσασιν αυτον; Ουχι ο Θεος ωι ημαρτοσαν
αυτωι, και ουκ ηβουλοντο εν ταις οδοις αυτου πορευεσθαι, ουδε εισακουειν του
νομου αυτου; Και επηγαγεν επ' αυτους οργην θυμου αυτου, και κατισχυσεν επ'
αυτους πολε- μος, και οι συμφλεγοντες αυτους κυκλωι· και ουκ εγνωσαν εκαστος
 
 

323

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτων, ουδε εθεντο επι ψυχην.9 Ἐμφαντικωτατα λιαν τον τε Ἰακωβ, και τον
Ἰσραηλ εοικεν ονομαζειν εν τουτοις. Και τις αν νοοι- το προς ημων η της εμφασεως
δυναμις, ερουμεν ως εν βραχει. Ἐθητευον μεν γαρ Αιγυπτιοις κατα και- ρους οι εξ
Ἰσραηλ· λελυτρωνται δε παρα Θεου με- σιτευοντος του Μωσεως, πλην εν χειρι
κραταιαι και εν βραχιονι υψηλωι, καθα γεγραπται. Μυριαις γαρ οσαις, και αφορητοις
πληγαις τους πλεονεκτουντας κατηικιζετο. Ἐπειδη δε της Αιγυπτιων εξεδραμον γης,
διεβησαν ποδι την θαλασσαν, κατεδηδοκασιν αρτον αγ- γελων, επιον υδωρ εκ
πετρας, εισεκομισθησαν εις την γην της επαγγελιας, κατηγωνισαντο βασιλειας,
κεκρα70.881 τηκασιν εχθρων, δεινην και δυσαντητον εσχηκασι χειρα και
διαβοητον επι τουτωι την δοξαν. Ὅπλον δε ην αυτοις ο των ολων Θεος, ο ιστας μεν
του ηλιου και σεληνης δρο- μον, κατα γε της Γαβαων, επαφιεις δε χαλαζας τοις
αλλοφυλοις εξ ουρανου και εις ληξιν πασης ευκλειας τον οικειον αναβιβαζων λαον.
Τις τοινυν, φησι, τον διαβοητον Ἰσραηλ, τον αξιοζηλωτον Ἰακωβ, τον αναλωτον
εχθροις, τον ευσθενη τε και μαχιμωτατον, και αει νικαιν ειωθοτα δεδωκεν εις
διαρπαγην, και τοις προνομευουσι; Πως ησθενησεν ο νικασθαι μη ειδως; Πως
υπηνεχθη, και γεγονεν υπο ποδας των ανθεστηκοτων ο πασιν υψου, και αθραυστον
ανατει- νων το κερας; Ἐπειδη δε ην αναγκαιον τους μετ' εκεινους ημας μη αγνοησαι
τας αιτιας του παραδε- δοσθαι τον ουτω λαμπρον, και εξηιρημενον λαον, επηνεγκεν
αναγκαιως· Ουχι ο Θεος ωι ημαρτοσαν αυτωι, και ουκ εβουλοντο ταις οδοις αυτου
πορευεσθαι, ουδε ακουειν του νομου αυτου; Ἡ δε επι τοις αμ- φιλογοις ερωτησις
ομολογιαν εχει σαφη του πραγμα- τος. Θεος γαρ που παντως ο δους αυτον, και την
τοις εγκλημασιν πρεπουσαν επαρτησας οργην. Ταυτηιτοι τοινυν κατισχυσεν αυτους
πολεμος. Ἀσυνηθες δε τουτο τοις εξ Ἰσραηλ, αει γαρ κεκρατηκασι συνασπι- ζοντος
Θεου. Ἐπειδη δε εις τους θειους αυτου πε- παρωινηκασι νομους, ερημοι γεγονασιν
αυχηματων των παλαι. Πεπτωκασιν εις το αδρανες, κατεκομισθη- σαν εις το
αναλκες· κυκλωι γεγονασιν αυτων οι συμ- φλεγοντες, και οιον τινι πυρι δαπανωντες
αυτους τωι μεγεθει των επενηνεγμενων, ηγουν καταπιμπραντες αυτων τας πολεις,
κατα το ετερωθι που σαφως ειρη- μενον Αι πολεις υμων πυρικαυστοι. Πλην ουκ
εγνωσαν, φησιν, εκαστος αυτων, ουδε εθεντο επι ψυχην· αναισθησιας εν τουτοις
υπομενουσι γραφην. Ἄρτιοι μεν γαρ εις συνεσιν ειεν αν οι το προσκρουειν Θεωι
παραιτουμενοι, και του παθειν τι των εξ οργης εξω τεινοντες ποδα, δια γε το
τρυφερον υπεχειν αυτωι τον αυχενα. Οι γε μην, και εν αυτωι γεγονοτες τωι παθειν εξ
ανθρωπινων ολισθηματων, ει μη αισθα- νοιντο των επενηνεγμενων, απασης αν ειεν
ελπιδος αγαθης οι τοιοιδε μακραν. Ὅτι δε και τοις τοιουτοις εγκλημασιν ενοχοι
γεγονασιν οι εξ Ἰσραηλ, καταθρη- σαι τις αν Ἱερεμιου λεγοντος προς τον των ολων
Θεον· "6Κυριε, οι οφθαλμοι σου εις πιστιν, εμαστι- γωσας αυτους, και ουκ ηθελησαν
δεξασθαι παιδειαν."6
Μεμνημεθα οτι μετα το αλωναι την Ἱερουσαλημ,
αποκομισθηναι δε και αιχμαλωτον τον Ἰσραηλ, τοις περιλελειμμενοις ο προφητης
Ἱερεμιας προσελαλει τα περι Θεου λεγοντος μη κατελθειν εις Αιγυπτον. Ειτα προς
αυτων αι γυναικες αναιδην εφασκον, μαλλον δε ουδ' εις αισθησιν ενηνεγμεναι της
οργης, οτι, Ουκ απεστειλε σε Κυριος. Προσεπηγαγον δε τουτοις τα εξ ακρατου
φρενοβλαβειας. Ἐπειδη γαρ, εφασκον, διελειπομεν θυουσαι τηι βασιλιδι του
ουρανου, επηλθεν εφ' ημας παντα τα κακα ταυτα. Ἀληθες ουν αρα το ειρημενον,
οτι Ουκ εγνωσαν εκαστος αυ- των, ουδε εθεντο επι ψυχην, κατισχυσαντος αυτων
του πολεμου, και των κυκλωι περιεχοντων καταφλε- γοντων παντελως αυτους.
70.884 9Και νυν ουτως λεγει Κυριος ο Θεος, ο ποιη- σας σε, Ἰακωβ, ο πλασας σε,
Ἰσραηλ· Μη φοβου, οτι ελυτρωσαμην σε, εκαλεσα σε το ονομα σου. Ἐμος ει συ. Και
εαν διαβαινηις δι' υδατος, μετα σου ειμι, και ποταμοι ου συγκλυσουσι σε· και εαν
διελθηις δια πυρος, ου μη κατακαυθηις· φλοξ ου κατακαυσει σε· οτι εγω Κυριος ο
 
 

324

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος, ο αγιος, Ἰσραηλ, ο σωζων σε.9
Ἄγασθαι και νυν αναγκαιον του
φιλοικτιρμονος Θεου. Ἀγαθος γαρ υπαρχων φυσει, και των ολων ∆ημιουργος, καν
ει γενοιτο τις αναγκη προς απονη- ψιν εγκληματων καταπεσαι τινας τοις εκ δικαιας
οργης κινημασι, μεταφοιται προς ελεον, και ουκ εις μακραν, και ο πληξας μοτοι, και
αποφερει την μαστιγα, και ανακταται μεταγινωσκοντας, και ανιστησιν ημας
ωλισθηκοτας, και τοις τωι παθειν ενειλημμενοις χειρα νεμει σωτηριον, συμφορας
απα- σης εξελκων αυτους, και μεθιστας εις ευημεριαν. Ἄθρει γαρ οπως εις ληθην
ωσπερ των διεπταισμε- νων ερχεται, και θεοπρεπεσιν αμνηστιαις αφανιζειν
υπισχνειται τα εγκληματα προτιθεις αυτοις αρχην ωσπερ ετεραν καιρου προς
ευθυμιαν αυτους αναφε- ροντος. Και γουν τοιουτον ειναι φαμεν το εν βιβλωι
Ψαλμων ειρημενον· "6Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας
καρδιας υμων, ως εν τωι παραπικρασμωι."6 Ὥσπερ γαρ εκει το Σημερον αρχην οριζει
καιρων ετερων. ουτω κανθαδε το Νυν αμνηστιας υποθεσιν εχει των ηδη
προειρημενων. Ἀναβιβαζει δε προς αρχην οδου, και πραγματων ετερων εσομενων
παρα Θεου. Ουκουν ουκ εαι ταις εις απαν ευθυμιαις αυτους καταμαραινεσθαι, ουτε
μην ατελευτητον ποιειται την αποστροφην, εξιστησι δε και φοβου παντος, και
διδωσι το θαῤρειν, οτι τευξεται παντος αγαθου, μεθισταντος Θεου προς το ασυγκριτως αμεινον των κατ' αυτους πραγματων την φυσιν. Ἐλυτρωσαμην γαρ σε, φησιν·
και τινα τροπον σα- φηνιει λεγων ο πανσοφος Παυλος περι του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου, οτι Ηυδοκησεν ο Θεος και Πατηρ ανακεφαλαιωσασθαι τα παντα
εν αυτωι, τα τε εν τοις ουρανοις, και τα επι της γης. Ἐν αυτωι γαρ η παντων
λυτρωσις, αφεσις τε και αμνηστια των παλαι, και ο της πνευματικης οικειωσεως
τροπος, της προς γε φημι προς αυτον, δι' αγιασμου τελου- μενος, αναφεροντος ημας
εις κοινωνιαν του Θεου και Πατρος. ∆ια τουτο φησιν· Ἐκαλεσα σε το ονομα σου· και
ποιον; τουτ' εστιν, Ἐμος ει συ. Χριστου γαρ ειναι λεγομεθα, και τουτο εστι το καλον
ονομα το επικλη- θεν εφ' ημας. Ἰστεον δε οτι και εν ετεραι φερεται Γραφηι· Ἐκαλεσα
σε τωι ονοματι μου· πλην το Ἐμοςει συ, τιθεις τε και λεγων, ελυσε την αλλοτριωσιν,
ην υπομενειν εθος τους αμαρτιαις ενισχημενους. Ου γαρ εισιν εκεινοι Θεου, καιτοι
κατεξουσιαζοντος των ολων, εξιστησι δε της προς αυτον οικειοτητος η προς τα
φαυλα διαθεσις. Ταυτηιτοι φαμεν ουκ ειναι Θεου τους οντας εν μολυσμοις. Ουκουν
οικειωσεως εμφασις ειη αν της πνευματικης το, Ἐμος ει συ. Ὑπισχνειται δε και
αμαχον αυτωι την επικουριαν,
70.885 ως αναλωτον γενεσθαι παντι πειρασμωι.
Ποταμοι γαρ, και υδωρ, και φλογες τας πολυειδεις των πειρα- σμων εφοδους
κατασημαινουσι. Γεγραπται δε, οτι "6Παντες οι θελοντες ευσεβως ζηιν εν Χριστωι
Ἰησου διωχθησονται."6 Και αυτος γε Χριστος εφη που τοις εις αυτον πιστευσασι·
Θλιψιν εχετε εν τωι κοσμωι. Ἀλλ' εαν διαβαινηις δι' υδατος, φησι, μετα σου ειμι.
Χριστου γαρ συνοντος αδικησειεν αν ουδεν τους οντας αυτου. Ἀλλ' ισχυος εις τουτο
δραμουνται πνευματι- κης, ωστε ουδενα του καταχειμαζειν ισχυοντος ποιεισθαι
λογον. Ἀλλα καν επελθηι ποτε διωγμος ποταμιου ρευματος δικην, καν πυρος ακμην
εχοι, και φλογος, και ουτω νικαιν, πλην ειδοτος οτι Θεος ο σω- ζων εστιν. Ἔστι γαρ
εθος τηι θειαι Γραφηι και ποτα- μοις, και υδασι τας των πειρασμων εφοδους εφομοιουν. ∆ιαδειξει λεγων και αυτος ο Σωτηρ ως εν ειδει παραβολης, ηγουν
παραδειγματος· "6Πας ουν οστις ακουει μου τους λογους τουτους, και ποιει αυτους, ομοιωθησεται ανδρι φρονιμωι, οστις ωικοδομησε την οικιαν αυτου επι την
πετραν, και κατεβη η βροχη, και ηλθον οι ποταμοι, και επνευσαν οι ανεμοι, και
προσεπεσον τηι οικιαι εκεινηι, και ουκ επεσε. Τε- θεμελιωτο γαρ επι την πετραν, η δε
πετρα εστι Χριστος."6
9Ἐποιησα σου αλλαγμα Αιγυπτον και Αιθιο- πιαν, και
Συηνην υπερ σε, αφ' ου συ εντιμος εγενου εναντιον μου. Ἐδοξασθης, καγω σε ηγαπησα, και δωσω ανθρωπους πολλους υπερ σου, και αρχοντας υπερ της κεφαλης σου.
 
 

325

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μη φοβου, οτι μετα σου ειμι.9 ∆υσεφικτος μεν κομιδηι των προκειμενων ο νους,
ποιησομαι δε την αφηγησιν ως ενι Θεου κατευθυνον- τος, διδωσι γαρ αυτος σοφιαν
και γνωσιν. Ουκουν πριν επιλαμψαι τωι κοσμωι Χριστον, ος εστι φως το αληθινον,
επεπλανητο μεν η συμπασα γη, βαθει δε
και σφοδροτατωι της αμαθιας
κατεμελαινετο σκοτωι, και πλεισται μεν ησαν πανταχου λατρειαι, κατα τε χωρας
και εθνη. ∆εισιδαιμονεστεροι δε των αλλων γεγονασι Χαλδαιοι, και Φοινικες, και
οσοι την Αιγυπτιων εχουσι γην, μεχρι Συηνης τε και Αιθιο- πιας. Ὅμορον γαρ τηι
των Αιγυπτιων οικουσι χωραν. Ἀπολεκτος δε Θεου κληρος μονος ην ο Ἰσραηλ και
μερις Κυριου, κατα το γεγραμμενον. Ἐπειδη δε δεδυσσεβηκασιν εις τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, και γεγονασι κυριοκτονοι, κληρος μεν ουκ ετι Θεου μεμενηκασι
ποθεν· εξωλισθον δε της προς αυτον οικειοτητος, και προσεληφθη τα εθνη, και
γεγονασιν ανταλλαγμα του Ἰσραηλ· και οι παλαι των αλλων απαντων
δεισιδαιμονεστεροι, και δυσαπονιπτον εχον- τες εν τουτωι τον ρυπον. Ἔφην τε οτι
δεινοι, και πικροι γεγονασιν οι Αιγυπτιοι, μαλιστα περι τας των ειδωλων ευρεσεις,
και βαθεις εις ψευδολατρειαν, και μεγα φρονουντες επι τωι σοφιζεσθαι περιττα περι
τας των ειδωλων θεραπειας τε ομου, και κλησεις. Σου τοινυν του ηγαπημενου,
φησι, του εκνεμηθεντος εις κληρον εμοι εποιησα αλλαγμα Αιγυπτον, και
Αιθιοπιαν, τουτ' εστι, παλιν την Αιγυπτον· Αιθιοπας
70.888 γαρ τους Αιγυπτιους
ονομαζειν εθος τηι θειαι Γραφη. Ἔφη γουν δι' ενος των αγιων προφητων, Και υμεις,
Αιθιοπες, τραυματιαι μαχαιρας μου εστε. Εισεδεξα- μην τοινυν αντι σου, φησι, τους
εν μολυσμοις οντας δεινοις, μονον δε ουχι και αναποβλητον εχοντας την
ακαθαρσιαν. Πλην αφ' ου εντιμος εγενου, εναντιον μου εδοξασθης. Ου γαρ εμεινεν
ο Ἰσραηλ εν απο- στροφηι τε και ατιμιαι διηνεκει. Κληθησεται γαρ και αυτος δια
πιστεως της εν Χριστωι, και της των αγιων δοξης κοινωνος εσται, και μετοχος.
Ἐδοξασθης γαρ, φησι, καγω σε ηγαπησα. Το δε, ∆ωσω ανθρωπους πολλους υπερ
σου, και αρχοντας υπερ της κεφαλης σου, καταδηλουν εοικεν, οτι κεκλημενων κατα
και- ρους εις επιγνωσιν του Χριστου των εξ Ἰσραηλ, πλειστοι τινες εσονται
μυσταγωγειν ειδοτες αυτους, ανθρωποι σοφοι και ελλογιμωτατοι. Ὑπερ σου γαρ
ποιων, φησι, δωσω πολλους ανθρωπους. ∆ωσω δε και αρχοντας υπερ της σης
λεγοντας κεφαλης· κεφαλη δε των πιστευοντων Χριστος, εις ον πασα βλεπει
μυσταγωγια παρα των εις το καθηγεισθαι λαων αγομενων κατα καιρους, ψηφωι
δηλονοτι τηι παρ' αυτου. Ουκουν το, υπερ σου, κατασημαινειεν αν το, υπερ του
χρησιμου και τελουντος εις ονησιν σοι τωι μανθανοντι το σεπτον και μεγα
μυστηριον της σης κεφαλης, τουτ' εστι Χριστου. Ἤγουν και καθ' ετε- ρον συνησεις
τροπον το, ∆ωσω ανθρωπους πολλους υπερ σου, και αρχοντας υπερ της κεφαλης
σου. Γε- γονας γαρ αποκλητος, φησι, και εξωικισμενος, και της προς εμε φιλιας τε
και οικειοτητος αλλοτριος παντελως. Ταυτηιτοι, και εις ανταλλαγμα σου τα εις
εσχατα ηκοντα διαβολης των εθνων εδεξαμην. Ἀλλ' αφ' ου εντιμος εγενου
εναντιον μου, πιστευσας δηλον- οτι, και την επι τουτωι δοξαν ευραμενος, ηγαπησα
σε. Ἠγαπησα δε ουτως, ωστε και ει γενοιτο καιρος; η χρεια του πολλους ανθρωπους
και αρχοντας υπερ της σης δοθηναι κεφαλης, δοιην αν. Ἔστι γαρ υπο- θετικος ο
λογος, και πλειστην οσην την εμφασιν εχων του τετιμησθαι παρα Θεου τον Ἰσραηλ,
διδωσι γε μην το θαῤρειν αραροτως, ως εν παντι καλωι παντη τε και παντως
συνοντος Θεου· Μετα σου γαρ ειμι. Ἀποχρη δε τουτο αυτοις προς πασαν ευημεριαν·
Θεου γαρ συνοντος, εκποδων μεν εσται τα μοχθηρα, απας δε τροπος ημιν ευθυμιας
και τερπωλης ητ' ουν χαρας αντεισκρινεται. 9Ἀπο ανατολων αξω το σπερμα σου,
και απο δυσμων συναξω σε. Ἐρω τωι Βοῤραι· Ἄγε, και τωι Λιβι· Μη κωλυε· αγε τους
υιους μου απο γης ποῤρωθεν, και τας θυγατερας μου απ' ακρων της γης, παντας
οσοι επικεκληνται τωι ονοματι μου.9 Ἐπεφανε τοις επι γης εν ειδει τωι καθ' ημας,
 
 

326

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτ' εστι, γενομενος ανθρωπος, ο μονογενης του Θεου Λογος, ιν' Ἕλληνας τε και
Ἰουδαιους δια πολλωντε και ποικιλων ολισθηματων κατακομισθεντας εις
αποστασιν, την απο γε φημι του παντων ∆ημιουργου, συνελασηι προς θεογνωσιαν
την αληθινην και αμω- μητον, συναγαγηι δε και εις ενοτητα την πνευματικην δια
πιστεως και αγιασμου, τελουμενης ευ μαλα 70.889 και της προς αυτον οικειοτητος,
αξιους οντας αποφηνηι λοιπον, ουτω τε συναψηι δι' εαυτου τωι Θεωι, και Πατρι. Ὅτι
γαρ και ταυτης ενεκα της αιτιας ενηνθρωπησεν ο Χριστος, χαλεπον ουδεν κατιδειν
δι' αγιων ευαγγελικων Γραμματων. Ἀνεβιω μεν γαρ παραδοξως ο Λαζαρος εκ
νεκρων· η δε γε των ανοσιων Ἰουδαιων πληθυς, ητοι το των Φαρισαιων θεομισες
εργαστηριον, συνηδρευον τε και εφασκον· "6Τι ποιου- μεν; οτι ο ανθρωπος ουτος
πολλα ποιει σημεια. Ἐαν αφωμεν αυτον ουτως, ελευσονται οι Ῥωμαιοι, και
αρουσιν ημων το εθνος, και την χωραν. Εις δε τις εξ αυτων Καιαφας ειπεν αυτοις·
Ὑμεις ουκ οιδατε ουδεν, οτι συμφερει ημιν ινα εις ανθρωπος αποθανηι υπερ του
λαου, και μη ολον το εθνος αποληται."6 Ειτα τουτοις επηγαγεν ευθυς ο θεσπεσιος
ευαγγε- λιστης· "6Ταυτα δε αφ' εαυτου ουκ ειπεν, αλλ' αρχιε- ρευς ων του ενιαυτου
εκεινου προεφητευσεν, οτι εμελλεν ο Ἰησους αποθνησκειν υπερ του εθνους, και
ουχ υπερ του εθνους μονον, αλλ' ινα και τα τεκνα του Θεου εσκορπισμενα συναγαγηι
εις εν."6 Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις την εν αρχαις του ανθρωπου ποιησιν, και τον επ'
αυτωι σκοπον του παρενεγκοντος εις υπαρξιν, τεκνα απαντες ησαν αυτου.
Κατεσκεδασε δ', ως εφην, απαντας ο Σατανας εις πολυτροπον αμαρτιαν,
απεβουκολησε τε της προς αυτον οικειο- τητος κατενεγκων εις πλανησιν· πλην
συνεκομισεν απαντας ο Χριστος. Ἦλθε γαρ ζητησαι το απολωλος. Τουτο τοι και δια
των προκειμενων σημαινεται. Ὑπισχνειται γαρ τηι εξ εθνων τε και Ἰουδαιων συνεγηγερμενηι συναγωγηι, ηγουν εκκλησιαι, συγκομιζειν απαντας τους εξ ηους εις
δυσιν, και εκ Βοῤρα, και Λιβος, ητοι Νοτου, ινα εντευθεν εννοηις το εκ παντος
κλιματος της υπ' ουρανον. Ἠως γαρ και δυσις, βοῤρας, και Νοτος, τουτι δη που
παντως ημιν υπεμ- φηνειεν αν· λεγων· Ἄγε μην, τωι Βοῤραι, τωι δε Λιβι, Μη κωλυε,
διδωσι πως εννοειν, οτι των αγριων και πονηρων πνευματων την αντιστασιν ουκ
εαι τοις προς αυτον ιουσιν αντιφερεσθαι νοητως. Καθα και παλαι οια τις τυραννος
ωμος τε και αλαζων κατεφυετο των επι γης ο αλητηριος Σατανας ομου τοις ιδιοις
υπ- ασπισταις, ουκ εων αναβλεψαι προς αληθειαν, ηγουν ιεναι προς Θεον δι'
επιστροφης. Πεπαυται δε και τουτο δια Χριστου, καταλειαινοντος μεν τοις κεκλημενοις την εις σωτηριαν οδον, απαν δε το παρα ποδας κειμενον, οιον εκ μεσου
γενεσθαι παρασκευαζοντος. Ὀνομαζων δε υιους, και θυγατερας εκ των τεσσαρων
τρεχοντας κλιματων, της Χριστου παρουσιας εμφανη καθιστησι τον καιρον, καθ' ον
δεδοται τοις επι της γης της υιοθεσιας η χαρις δι' αγιασμου εν Πνευματι. Ὅτι δε ουκ
εθνους ενος, κοινη δε και μια παντων γεγονεν η κλησις, υπεφηνεν ειπων, Παντας,
οσοι επι- κεκληνται τωι ονοματι μου. Ὠνομασμεθα γαρ Χρι- στιανοι, ητοι λαος Θεου.
Ουτω γαρ που και ο Πετρος τοις κεκλημενοις δια της πιστεως επιστελλει και φησιν·
"6Ὑμεις δε, γενος εκλεκτον, βασιλειον ιερα- τευμα· εθνος αγιον, λαος εις
περιποιησιν, ινα τας αρετας εξαγγειλητε του εκ σκοτους υμας καλουντος επι το
θαυμαστον αυτου φως, οι ποτε ου λαος, νυν δε λαος εν Κυριωι."6 70.892 9Ἐν γαρ
τηι δοξηι μου κατεσκευασα αυτον, και επλασα, και εποιησα αυτον. Και εξηγαγον λαον
τυφλον, και οφθαλμοι αυτων ωσαυτως τυφλοι, και κωφα τα ωτα εχοντες. Παντα τα
εθνη συν- ηχθησαν αμα, και συναχθησονται αρχοντες εξ αυτων.9 Παντα γεγονεν
εν Χριστωι καινα, και πιστωσεται γραφων ο ιερωτατος Παυλος· "6Ὥστε ει τις εν Χριστωι καινη κτισις, τα αρχαια παρηλθε."6 Γραφει δε και τοις εις καινοτητα
κεκλημενοις, δηλον δε οτι την πνευματικην· "6Και μη συσχηματιζεσθε τωι αιωνι
τουτωι, αλλα μεταμορφουσθε τηι ανακαινωσει του νοος υμων εις το δοκιμαζειν
 
 

327

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμας, τι το θελημα του Θεου το αγαθον, και τελειον, και ευαρεστον."6 Ἀνεκαινισθημεν γαρ εν Χριστωι, δι' αγιασμου προς το αρχαιον της φυσεως αναφοιτησαντες
καλλος, το κατ' εικονα δηλονοτι του * εκ της αμαρτιας, και απασης φαυλοτη- τος
αποβαλοντες παλαιωσιν· απεδυσαμεθα δε τον παλαιον ανθρωπον τον φθειρομενον
κατα τας επιθυ- μιας της απατης, και ενεδυσαμεθα τον νεον τον ανα- καινουμενον
κατ' εικονα του κτισαντος αυτον. Πλην εν Χριστωι γεγονεν ο αναπλασμος και η
καλουμενη καινη κτισις, ην ουκ εκ σπορας φθαρτης εσχηκαμεν, αλλα δια λογου
ζωντος Θεου μενοντος. Τον τοινυν λαον τον εκ τεσσαρων της υπ' ουρανον
κλιματων συνειλεγ- μενον επικληθεντα τε τωι ονοματι μου ουχ ετερος τις, αλλ' εγω
μαλλον εν τηι δοξηι μου κατεσκευασα, και επλασα, και εποιησα· και δοξαν μεν ειναι
του Θεου, και Πατρος φαιη αν τις τον Υιον, δι' αυτου γαρ και εν αυτωι δοξαζεται,
και κατα γε το, Ἐγω σε εδοξασα επι της γης, παρ' αυτου σαφως ειρημενον. Πεπλασθαι γαρ, ως εφην, δι' αυτου τους εις αυτον πιστευ- σαντας διαβεβαιουμεθα, τηι προς
αυτον συμμορφιαι το της θειας φυσεως καλλος εναστραπτον εχοντας ταις εαυτων
ψυχαις. Ἔφη τι τοιουτον και ο θεσπεσιος Ψαλμωιδος· "6Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι
γενεα η ερ-χομενη, και λαος ο κτιζομενος αινεσει τον Κυριον."6 Προστιθεις δε
τουτοις, οτι Και λαον εξηγαγον τυφλον, της εαυτου δυναμεως την επεκεινα λογου
παντος και αξιαγαστον οντως υπεροχην καθιστησιν εναργη. Τους γαρτοι παλαι την
εκ διαβολικης σκαιοτητος αχλυν και απατην εις νουν εχοντας και καρδιαν,
λαμπρους απεφηνε και κατηυγασμενους, εωσφορος οια τις, και δικαιοσυνης ηλιος
ανισχων αυτοις, και υιους αποφη- νας, ουκετι νυκτος και σκοτους, φωτος δε
μαλλον, και μην και ημερας, κατα την του σοφωτατου Παυ- λου φωνην. Ὅτι μεν
ουν εξηγαγε λαον τυφλον, ουδενι των οντων ασυμφανες· αλλ' ωσπερ τινος τοις
τοιοισδε λογοις αντανισταμενου τε και λεγοντος· Καιτοι και εις δευρο κατιδοι τις
αν τους οφθαλμους αυτων ωσ- αυτως τυφλους, και μην οτι κωφα τα ωτα εχουσιν,
απολογειται λεγων· Παντα τα εθνη συνηχθησαν αμα, και συναχθησονται αρχοντες
εξ αυτων. Μονον γαρ ουχι προφητειας, ω ουτοι, δεχεσθε λογους· ουπω γε μην των
πραγματων ενεστηκε καιρος· πλην παντηι τε και παντως συναχθησονται κατα
70.893
καιρους παντα τα εθνη. Το γαρ συνηχθησαν, αντι του, συναχθησονται,
φησιν, εθους οντος τοιουτου τηι θεοπνευστωι Γραφηι. Τα γαρ παντη τε και παντως
εσομενα, και ως ηδη γεγονοτα τιθησιν εσθ' οτε. Ειρηται γουν ως εκ προσ- ωπου
Χριστου δια μεν της Ἡσαΐου φωνης· Τον νωτον μου δεδωκα εις μαστιγας, αντι του,
δωσω. Και δια γε του Ψαλλοντος· "6∆ιεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον
ιματισμον μου εβαλον κληρον,"6 οπερ και γεγονεν εν καιρωι της· επιδημιας. Ουκουν
επισυν- αχθησονται, φησι, παντα τα εθνη, και ουχι τουτο μονον, αλλα εσονται και
αρχοντες εξ αυτων, τουτ' εστι, λαων ηγουμενοι, και μυσταγωγοι, και οι ποτε πλανωμενοι, και εν σκοτωι κειμενοι βαθειαι, φωτος εσονται του θειου προξενοι τοις παρ'
αυτων μυσταγωγουμε- νοις. Ἔφη τι τοιουτον περι της εξ εθνων εκκλησιας ο
Μελωιδος· "6Ὡς το σκοτος αυτης, ουτω και το φως αυτης."6 Ὥσπερ γαρ αμετρητον
και βαθυν ηῤρω- στησε σκοτον εν τωι της πλανης καιρωι, ουτω παλιν υπερλαμπρος
γεγονε, και υπερφυως λελευκαμενη. Ἀληθες γαρ οτι, καθα φησιν ο θεσπεσιος
Παυλος· "6Ου επερισσευσεν η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις."6
9Τις
αναγγελει ταυτα; Ἢ τα εξ αρχης τις αν- αγγελει υμιν; Ἀγαγετωσαν τους μαρτυρας
αυτων,
και δικαιωθητωσαν, και ειπατωσαν αληθη, και
ακουσατωσαν.9
∆ιαμνημονευσας απαξ των εθνων, ητοι των δια πιστεως κεκλημενων εις επιγνωσιν
αληθειας, εξυφαι- νει τινα τροπον μυσταγωγιας αυτοις, καταγορευοντα μεν ου
μικρως της των δαιμονιων απατης, ουδεν δε ουσαν παντελως την ειδωλων ποιησιν
αποφαινοντα· το μεν γαρ ειδεναι τα παντα εξ αρχης μεχρι τελους, πρεποι αν μονωι
τωι κατα φυσιν οντι Θεωι. Πασα γαρ συνεσις εξ αυτου, και γνωσεως απασης εστι
 
 

328

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πηγη, και εν αυτωι παντες εισιν οι θησαυροι σοφιας και γνωσεως αποκρυφοι, κατα
το γεγραμμενον. Ει δε τις, και των εσομενων εσχηκως ευρισκεται γνωσιν, εξ
αποκαλυψεως της παρ' αυτου το δωρον οραται λαβων. Προσδιαλεγεται τοινυν, ως
εφην, τοις εξ εθνων, και δη και φησι· Παντα μεν υμιν τα εσομενα, και οτι
κληθησεσθε μεν κατα καιρους εις επιγνωσιν αληθειας, διηγγελκα τε και εφην εγω·
ετερος δε τις ταυτα υμιν απαγγελει, ηγουν οραται διειρηκως; Ἀγαγετωσαν τους
μαρτυρας αυτων, και δικαιωθητωσαν, και ειπα- τωσαν αληθη, και ακουσατωσαν.
Ἐγω μεν γαρ, φησι, λελαληκα δια προφητων· προεκηρυξα τα εσομενα κατα
καιρους, δι' ανδρων αγιων, και εχω μαρτυρας του προειδεναι τα εσομενα τους ταις
εμαις διακονη- σαμενους φωναις. Τινες δ' αν μαρτυρησειαν τοις δαι- μοσιν, ητοι τοις
αψυχοις ειδωλοις, ως ειρηκοσι τοιου- τον δι' αυτων; Πλειστοι μεν γαρ οι παρ'
Ἕλλησι λο- γαδες εισι και ποιηται, εφη δ' ολως εξ αυτων ουδεις ως παρα γε των
ιδιων θεων, οτι ταυτα συμβησεται κατα καιρους αυτοις· ουτε μην επαθρησαι τις αν
προαπηγγελκοτα τινα των παρ' Ἕλλησι σοφων, οτι της πεπορισμενης αυτωι δοξης
εκ πλεονεξιας εξωσθη- σεται κατα καιρους ο Σατανας, ηγουν οτι καταφαιδρυνθησεται δια πιστεως της εις Χριστον η υπ' ου- 70.896 ρανον, και κεκλησονται
τα εθνη προς επιγνωσιν αυ- του, ειτ' ουν οτι το της ειδωλολατριας οιχησεται
σκοτος, και κρατησει της υπ' ουρανον η αληθεια. Ἀγαγετωσαν τοινυν τους
μαρτυρας αυτων, και δειξα- τωσαν ειποντας αληθη. Καν η τουτο γενοιτο, ακουσατωσαν αυτων, τουτ' εστιν, ακολουθητωσαν, και συναινειτωσαν, οτι και η των
δαιμονιων αγελη την των εσομενων γνωσιν καταπλουτει. Ἀλλ' ουδεις ο εκεινοις
μαρτυρησας εστιν, ουτε μην των εσομενων εξαγγελευς. Πεπλανηνται δη ουν
ομολογουμενως οι θεους ειναι νομισαντες αυτους· εισι γαρ βεβηλοι, και απατεωνες
και βωμολοχοι. 9Γενεσθε μοι μαρτυρες, καγω μαρτυς, λεγει Κυριος ο Θεος, και ο
παις ον εξελεξαμην, ινα γνωτε, και πιστευητε, και συνητε οτι εγω ειμι. Και
Ειπων, οτι
εμπροσθεν μου ουκ εγενετο αλλος θεος, και μετ' εμε ουκ εσται.9
μαρτυρησειεν αν ουδεν τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν, ηγουν τοις εργοις των
ανθρωπινων χειρων το ειδεναι τα εσομενα, τοις εαυτου προφηταις προδια- λεγεται,
και φησιν· Γενεσθε μοι μαρτυρες. Λελαληκα γαρ δι' υμων, και των εσομενων την
γνωσιν, το εμον υμιν ενηστραψε Πνευμα. Ουκουν της εμαυτου δοξης και
θεοπρεπους υπεροχης παροισω μαρτυρας. Μαρ- τυρησω δε εμαυτωι, και ο Παις ον
εξελεξαμην. Ὅμοιον τουτωι το δια της του Σωτηρος ημων φωνης ειρημενον προς
Ἰουδαιους· "6Ἐαν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρτυρια μου αληθης εστιν, οτι οιδα
ποθεν ειμι και που υπαγω."6 Και παλιν· "6Ἐγω μαρτυρω περι εμαυτου, και
μαρτυρει περι εμου ο πεμψας με Πα- τηρ."6 Ἀξιοχρεως γαρ η Θεου φωνη προς πιστιν
ων αν βουλοιτο λεγειν περι της εαυτου δοξης και υπερ- οχης. Ἕπεται δε κατα λογον
δευτερον, και η παρα των αγιων ψηφος, και συνεσις απονεμουσα αυτωι τα οσαπερ
αν πρεποι τηι πασων επεκεινα φυσει. ∆ια τουτο μαρτυρας παραλαβων τους αγιους
προφητας, επι το μειζον ανεισι και αψευδες ομολογουμενως, εαυ- τον, φημι, και τον
ιδιον Υιον. Ἀποχρη γαρ, ως εφην, εις πιστιν απασαν τοις αρτιφροσιν η Θεου φωνη.
"6Ταυτι δε λελαληκα προς υμας, φησιν, ου ματην, αλλ' ινα γνωτε, και πιστευσητε,
και συνητε οτι εγω ειμι."6 ∆ια γαρ γνωσεως η πιστις, δια δε της πιστεως η συνεσις.
Ἐαν γαρ μη πιστευσητε, ουδ' ου μη συν- ητε, φησι· πιστευσητε δε οτι εμπροσθεν μου
ουκ εγενετο αλλος Θεος, και μετ' εμε ουκ εσται. Ουτε γαρ προ αυτου Θεος ην
ετερος, αλλα αυτος η παντων αρχη και παντος επεκεινα νου, και μετ' αυτον ουκ
εσται. Μενει γαρ ο αυτος, και αναλλοιωτον εχει την φυσιν, και ακραδαντον την
κατα παντων υπεροχην, και διηνεκη βασιλειαν. Ὁ γαρ αρχην ουκ εχων του ειναι,
προς ποιον δραμειται τελος;
9Ἐγω Θεος, και ουκ εστι παρεξ εμου σωζων.
Ἀνηγγειλα, και εσωσα. Ὠνειδισα, και ουκ ην εν υμιν αλλοτριος. Ὑμεις εμοι
 
 

329

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαρτυρες, και εγω μαρτυς, λεγει Κυριος ο Θεος, οτι [αλ. ετι] απ' αρ- χης, και ουκ
εστιν ο εκ των χειρων μου εξαιρου- μενος. Ποιησω, και τις γε μην αποστρεψει;9
70.897 Μαρτυρησατε, φησιν, οτι εγω μονος ο των ολων Θεος, ουδενος προ εμου
γεγονοτος, ουτε μην εσομενου μετ' εμε. Μονος γαρ ειμι ο σωζων εγω, και τουτο
υμιν εκπαλαι προσηγγελκα, και το λαληθεν ηγαγον εις περας. ∆ιεσωσα γαρ εν
Χριστωι· ωνειδισα, και ουκ ην εν υμιν αλλοτριος. Ἐπελανθανοντο μεν γαρ κατα
καιρους οι εξ Ἰσραηλ των ιερων θεσπισματων, των δια γε φημι του πανσοφου
Μωσεως, και φιληδο- νοι μαλλον ησαν οι φιλοθεοι. Ειτα ραιθυμιας πραττο- μενοι
λογους, κατεκινδυνευον εσθ' οτε πολεμιων αυ- τοις επαφιεμενων. Ἀλλ' εν τωι της
θλιψεως καιρωι τον αει σωζοντα καλειν επεχειρουν εις επικουριαν. Και τουτο
αυτοις ωνειδισα, δια της Ἱερεμιου φωνης λεγων· "6Και εν τωι καιρωι των κακων
αυτων ερουσιν· Ἀναστα, και σωσον ημας. Και που εισιν οι θεοι σου, ους εποιησας
σεαυτωι; Ει αναστησονται, και σωσουσι σε εν καιρωι της κακωσεως σου;"6 Ουκουν
ωνειδισα πλειστακις υμιν τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, και μεμα- θηκατε δια πειρας, οτι
ουκ ην εν υμιν Θεος, αλλοτριος δηλονοτι. Σεσωκε γαρ υμας εκεινων ουδεις. Ειμι
τοιγαρουν μονος ο σωζων εγω. ∆ιο δη μαρτυρησατε, καγω δε μαρτυς εμαυτου
γενησομαι, λεγει Κυριος ο Θεος. Ἤγουν κατ' εκεινο· "6Πας ουν οστις ομολογησειεν αν εμοι εμπροσθεν των ανθρωπων, ομολογησω
καγω εν αυτωι."6
Μαρτυρησατε δη ουν οτι εγω ειμι ετι απ' αρχης, τουτ' εστιν, ο απ' αρχης εις δευρο
προαπαγγελων τε τα εσομενα, και σωζειν ακονητι δυναμενος τους την προς εμε
διψωντας οικειωσιν. Σωζων δε ουτως, ως δυνασθαι παντελως ουδενα των εμων
εξαρπασαι χειρων τον απαξ προειλημμενον. Ουκ εστι γαρ ο εκ των χειρων μου,
φησιν, εξαιρου- μενος. Ποιησω, και τις αποστρεψει αυτο; Πεποιηκα γαρ την των
εθνων κλησιν, φησιν, ητοι, σεσωκα τους πλανωμενους. Και τις τουτο μεταβαλει,
ηγουν μετα- στησει προς το μη ουτως εχειν. Ὅτι γαρ εκ της του Θεου χειρος ουδεις
αρπασει τους παρ' αυτου σεσω- σμενους, πιστωσεται λεγων αυτος ο Σωτηρ· "6Τα
προ- βατα, τα εμα της φωνης μου ακουουσι, καγω γινωσκω αυτα, και ακολουθουσι
μοι· καγω διδωμι αυτοις ζωην αιωνιον, και ου μη απολωνται εις τον αιωνα, και ου
μη αρπασηι τις αυτα εκ της χειρος μου. Ὁ Πατηρ μου, ος δεδωκε μοι, παντων μειζων
εστι, και ουδεις δυναται αρπαζειν εκ της χειρος του Πατρος μου."6 Τουτ' εστιν
εναργως το γεγραμμενον· "6Ουκ εστιν ο εκ των χειρων μου εξαιρουμενος."6
9Ουτως λεγει Κυριος ο Θεος ο λυτρουμενος υμας, ο αγιος Ἰσραηλ· Ἕνεκεν υμων
αποστελω εις Βαβυλωνα, και επεγερω παντας φευγοντας, και Χαλδαιοι εν πλοιοις
δεθησονται.9 ∆ια των αρτιως ημιν ειρημενων ουκ αγεννη παραινεσιν εξυφηνας
τοις εξ εθνων κεκλημενοις εις επιγνωσιν αυτου, και διαδειξας οτι μονως εχει των τε
εν αρχαις, και δια μεσου, και τελευταιων την γνωσιν, και μην οτι παρ' αυτον ετερος
ουδεις εστι παντελως ο διασωσαι δυναμενος, και βεβαιαν εν αυτοις δια τουτων
ενιδρυσας την πιστιν, μεθιστησι τους λογους επι τους εξ αιματος Ἰσραηλ, και
πειραται πληρο- 70.900 φορειν ως εστι παναλκης, και θαυματουργος, και οτι τοις
αυτου νευμασιν αι των πραγματων εικουσι φυσεις· υπηρετει δε και αυτα τα του
κοσμου στοιχεια, και οπερ αν αυτος εθελησει, τουτι δη παντως διαπε- ραινεται,
παρα ποδας κειμενου μηδενος. Ἔδει γαρ, εδει τοις εξ Ἰσραηλ πλειστης τε οσης
φωταγωγιας και των εις εδραιοτητα νου καθισταντων αυτους παραινεσεων τε και
υπομνημοσυνων, επει τοι παρ- ωλισθον εφ' α μη θεμις, και θεοις ετεροις προσνευσαντες, κατατεθυκασιν ειδωλοις, και τηι στρατιαι του ουρανου, καθα γεγραπται·
ποιειται τοινυν αυ- τοις των εσομενων την προαγορευσιν, και τας των
Βαβυλωνιων προεκκαλυπτει συμφορας, ευτεχνεστατα λιαν, ως εσονται μεν αυτοι
παρ' εκεινων αιχμαλωτοι προκαταδεικνυς· πεισονται δε οτι τα παντων αι- σχιστα δι'
αυτους προαναφωνων, ως εφην. Ἐπειδη δε περι μεγιστων πραγματων ο προς
 
 

330

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους εγιγνετο λογος, αναγκαιως της εαυτου δυναμεως την απαρα- βλητον δοξαν,
και μην της ισχυος την υπερβολην καταδεικνυσι λεγων· Ουτως λεγει Κυριος ο Θεος,
ο λυτρουμενος υμας ο αγιος Ἰσραηλ. Ἵνα γαρ εις αναμνησιν αυτους αποκομισηι των
παλαι, των επι γε φημι τηι λυτρωσει τηι εξ Αιγυπτου γενομενηι, οτε και πολλη
τερατουργηματων πληθυς μεμαρτυρηκεν αυτου τηι δοξηι, δια τουτο Κυριον τον Θεον
εαυτον ονομασας, και λυτρωτην ειναι διεβεβαιωσατο. Και ταυτι μεν εν τουτοις. Τι
δε δη το εσομενον; Ἕνεκεν υμων αποστελω, φησιν, εις Βαβυλωνα. Ειλε μεν γαρ ο
Βαβυλωνιος αιχμαλωτον τον Ἰσραηλ, και της εν- εγκουσης εξαναστησας, μαλλον δε
κατεμπρησας απασαν την των Ἰουδαιων χωραν ομου τωι διαβοητωι ναωι,
μετεστησεν εις τα ορη Περσων τε και Μηδων. Ἐπειδη δε τοις εις τουτο πεσουσι
ταλαιπωριας εβδο- μηκοστον ετος διεπεραινετο, κατηλεει Θεος αυτους, και δη
κατεξανιστησι των Χαλδαιων Κυρον τον Καμβυσου συνασπιζοντων Περσων και
Μηδων· ουτοι κατα κρατος ειλον την των Χαλδαιων, ητοι την Βα- βυλωνιων,
καιτοι παλαι δεδιοτες αυτους, και πλεον- εκτουσαν αυτων την χειρα παραιτουμενοι.
Ἔχει δε η παραδοσις οτι των μεγιστανων εν αυτηι τινας ο Κυ- ρος ελων, ειτα σιδηρωι
καταδεσμευσας, δια της Κα- σπιας θαλασσης εις αβατους και αοικητους εξεπεμψε
χωρας. Κατεγηγερται δε των Βαβυλωνιων ο Κυρος Θεου καταθηγοντος, και το
δυνασθαι κρατειν εκνε- νεμηκοτος αυτωι. Ἔφη γαρ που προς αυτον δια της Ἡσαΐου
φωνης· "6Ουτως λεγει Κυριος τωι Χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας
επακουσαι εμ- προσθεν αυτου εθνη."6 Και παλιν· "6Ἐγω εμπροσ- θεν σου
πορευσομαι, και ορη ομαλιω, θυρας χαλκας συντριψω, και μοχλους σιδηρους
συνθλασω· και δωσω σοι θησαυρους σκοτεινους, αποκρυφους, αορα- τους, ανοιξω
σοι."6 Ἐπειδη γαρ οι Βαβυλωνιοι κατα των εξ Ἰσραηλ δεινωι και ακρατωι θυμωι
χρησαμενοι προσκεκρουκασι Θεωι, δια τουτο δεδονται και αυτοι Περσαις τε και
Μηδοις, οι και αφορητοις απανθρω- πιαις εχρησαντο κατ' αυτων. Ειρηται γουν προς
την Βαβυλωνα δι' ενος των αγιων προφητων· Καθως
70.901 εποιησας, ουτως
εσται σοι· το ανταποδομα σου ανταποδοθησεται εις κεφαλην σου. Ὑμων τοινυν
ενεκα, φησιν, ω Ἰσραηλ, αποστελω εις Βαβυλωνα, αποστελω δε τινα; Ἢ παντως που
τον αοιδιμον Κυ- ρον, και την υπ' αυτωι στρατιαν; Το δε αποστελω το επιπεμψω
δηλοι. Ἐπεγερω δε αυτοις και παντας τους παλαι φευγοντας, εικοντας τε αυτοις και
δε- διοτας ως μαχητας, και αλκιμωτερους. Και Χαλ- δαιοι εν πλοιοις δεθησονται. Ὡς
γαρ εφην φθασας, και αυτοι μετωικισθησαν εις απωικισμενας και αβα- τους χωρας,
την καλουμενην Κασπιαν διαπλευσαντες θαλασσαν. Ἰστεον δε οτι και ετερα φερεται
γραφη. Χαλδαιοι γαρ, φησιν, ουκ εν πλοιοις μαλλον, αλλ' εν κλοιοις δεθησονται.
Σεσωκε δε και νοητως απαν- τας τους επι της γης ο των ολων Σωτηρ και Κυριος τα
των δαιμονιων καταργησας στιφη, και την αμα- χον αυτου και υπερφυα δυναμιν
κατεξαναστησας αυτων, τουτ' εστι Χριστον. Ουτω γαρ ημας αιχμα- λωτους οντας
ελυτρωσατο, και τοις εκεινου θελημασιν οιονει θητευοντας απεφηνεν ελευθερους,
και ως εκ βαρβαρου γης αποστασας επανηγαγεν εις την νοητην Ἰουδαιαν, ητις εστιν
η Ἐκκλησια ην αυτος αυτωι περιεποιησατο, κηλιδος απασης απαλλαξας και
μολυσμων, αγιαν τε και αμωμον αποφηνας. 9Ἐγω Κυριος, ο Θεος υμων, ο αγιος, ο
καταδειξας Ἰσραηλ βασιλεα υμων.9 Τα μεγαλα και εξαιρετα των πραγματων και
απιστειται πολλακις, οταν εσεσθαι προαγγελλωνται. Ταυτηιτοι και σφοδρα εικοτως
ο των ολων Θεος, οτε τι τοιουτον επαγγελλεται, προς πιστιν του ακροωμε- νου την
εαυτου δοξαν εμφανη καθιστας, Κυριον τε των ολων και Θεον εαυτον ονομαζει. Τι
δ' αν γενοιτο το αντιστατουν το γε ουτως εχοντι φυσεως τε και δοξης; Ὅταν τοινυν
υμιν προαγορευσω, φησιν, ου καθ' ενα και αυτος ειμι των ψευδωνυμων θεων, οι
μηδεν οντες παντελως, ουδ' αν εργασαιντο τι μικρον η μεγα· ειμι δε μαλλον Κυριος
ο Θεος, ο εν υμιν αγιος, τουτ' εστι, σεπτος, και των αλλων απαντων εξηιρημενος,
 
 

331

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αμαχοις νευμασιν α αν βουλωμαι κατορθων. Ειμι δε ο καταδειξας Ἰσραηλ
βασιλεα υμων. Τουτο διχη νοητεον· η γαρ εκεινο φησιν· Ὡς εγω ειμι ο καταδειξας
εμαυτον δια πολλων σημειων, και της υπερ λογον αλκης τε και εξουσιας βασιλεα
υμων· ηγουν ετερον τι δια τουτου καταδηλουν υπο- τοπητεον· Ἰσραηλ και μεν τοι
και Ἰακωβ παρα ταις θειαις ωνομασται Γραφαις ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος,
καθαπερ αμελει και ∆αβιδ· δια τοι το εκ σπερματος ειναι κατα σαρκα των
ωνομασμενων. Ειμι τοιγαρουν, φησιν, εγω ο καταδειξας τον εξ αι- ματος Ἰακωβ τε
και Ἰσραηλ βασιλεα υμων. Πλει-στην δε οσην εχει την οικονομιαν ο λογος. Ἐπειδη
γαρ λυτρωσεως μερικης εποιησατο μνημην· ανεκο- μισθη γαρ, ως εφην, ο Ἰσραηλ εκ
της Βαβυλωνος εις την Ἰουδαιαν, αναγκαιως επι το μειζον ασυγκριτως αναβιβαζει
την υποσχεσιν, και διαμεμνηται λυτρω- σεως της εσομενης δια Χριστου, και ου
μερικης ετι, και ως επ' εθνους ενος, καθα και παλαι, γενικωτερον δε μαλλον και
κατα παντος ιουσης της υπ' ουρανον. Ὅτι δε ουκ αθαυμαστον του Χριστου το
μυστηριον δια την της οικονομιας υπερβολην, και το της εις ημας ημεροτητος
μεγεθος, ενδοιασειεν αν ουδεις των γε απαξ ειδοτων αυτο. Θεος γαρ ων φυσει, και
70.904 εκ Θεου Πατρος αναλαμψας ο Μονογενης, καθικετο μεν εις κενωσιν, ελαβε
δε δουλου μορφην, ινα της του διαβολου τυραννιδος απαλλαξας τους υπ' αυτωι
κειμενους, τοις ιδιοις υπαγαγηι σκηπτροις Μεμνηται δη ουν ο λογος εν τουτοις, ως
εσομενης κατα καιρους λυτρωσεως μερικης, η μονοις δεδοται τοις εξ αιματος
Ἰσραηλ, και καθολου, και γενικωτατης, δια Χριστου δηλονοτι, δι' ης σεσωκεν ο Θεος
και Πατηρ τους ανα πασαν την οικουμενην. 9Ουτω λεγει Κυριος· Ὁ διδους εν
θαλασσηι οδον, και εν υδατι ισχυρωι τριβον, ο εξαγαγων αρματα, και ιππον και
οχλον ισχυρον. Ἀλλ' εκοιμηθη- σαν, και ουκ αναστησονται, εσβεσθησαν ως λινον
εσβεσμενον.9 Τα χρηστα και ονησιφορα, καν πλειστακις λαλει- ται παρα τε Θεου
και ανθρωπων, οχληρα μεν ου- δαμως ειεν αν τοις αρτιφροσιν, αναγκαια δε μαλλον
εις σωτηριαν. Ταυτηιτοι και ο πανσοφος Παυλος επιστελλει τισι· "6Τα αυτα λεγειν
υμιν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, υμιν δε ασφαλες."6 Ἐπειδη γαρ εκ πολλης αγαν
ραιθυμιας ο ανθρωπινος νους καταφθειρεται προς ληθην εσθ' οτε των δεδωρημενων
εκαστωι παρα Θεου, δια τουτο προς αναμνησιν αυτων αναβιβαζει πλει- σταχου θειος
ημας λογος, ουκ εων εισαπαν αποψυχε- σθαι προς το ραιθυμον, αναζωπυρων δε
μαλλον εις φιλοθειαν, και εις παντος εφεσιν αγαθου. Ουκουν επειδηπερ
λελυτρωται ο Ἰσραηλ, πλειστων οσων υπερ αυτου παραδοξως τετελεσμενων, ειτα
τουτων αμνημονησαντες ετραποντο προς αποστασιν, και τοις ουκ ουσι θεοις
προσνενευκασιν, αναγκαιως αυτους προς αναμνησιν της εαυτου δυναμεως
ανακομιζει Θεος, δεδωκεναι λεγων οδον εν θαλασσηι, και εν υδατι ισχυρωι τριβον.
∆ιεβιβασθησαν γαρ δια θαλασσης μεσης της Αιγυπτιων απαιροντες χωρας, διεβησαν
δε και ποδι τον Ἰορδανην. Και ταυτην ειναι φαμεν την εν υδατι ισχυρωι τριβον. α
δη και θαυμασας ο θεσπεσιος ψαλλει ∆αβιδ· "6Τι εστι σοι, θαλασσα οτι εφυγες; και
συ, Ἰορδανη, οτι εστραφης εις τα οπισω;"6 Και παλιν περι Θεου λεγων· "6Ὁ
μεταστρεφων την θαλασσαν εις ξηραν, εν ποταμωι διελευσονται ποδι."6 Ουκουν
δεδωκεν εν θαλαττηι οδον, και εν υδατι ισχυρωι τριβον. Ἐξηγαγε δε, και αρματα, και
ιππον, και οχλον ισχυρον. Κατεδιωξε μεν γαρ ο Φαραω τους εξ αιματος Ἰσραηλ εν
αρμασι τε και ιπποις, και δυσ- αντητωι χρωμενος τηι των συνασπιζοντων χειρι, πλην
κατ' ουδενα τροπον νενικηκε, ητουν ηδικησε τους λελυτρωμενους. Ἐκοιμηθηκσαν
γαρ, και ουκ αναστησονται, φησιν, αλλ' εσβεσθησαν ως λινον εσβεσμενον.
Ἐναπεπνιγησαν γαρ τοις υδασιν, ιπποις τε ομου και διολωλασι, και ως
ευκαταπρηστον λινον υπο θειας οργης δεδαπανηνται, και κατεσβεσθησαν αμογητι,
τουτ' εστι, κεχωρηκασιν εις το μηδεν, και οιον αποτετεφρωνται. Το γαρ τοι λινον
πυρι μεν ετοιμον εις αφανισμον, σβεννυται δε και χειρος αφηι, και αδρανεστατην
 
 

332

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωδινει φλογα. Ει δε δη τις λεγοι, Του της Αιγυπτιων εξαρχοντος γης ιδια βουλησει
70.905 κατατρεχοντες του Ἰσραηλ, πως αυτος ο των ολων Θεος εξαγαγειν λεγεται
τους ιππους, και αρματα, και τον υπ' εκεινων στρατον; Φαμεν οτι ειρηται προς
Φαραω παρα του των ολων κρατουντος Θεου· "6Εις αυτο τουτο εξηγειρα σε, οπως
ενδειξωμαι εν σοι την δυναμιν μου, και οπως διαγγεληι το ονομα μου εν πασηι τηι
γηι."6 Και ταυτι μην ειρησθω παλιν ιστο- ρικως. Φαμεν δε οτι τους ευ βιουν
ηιρημενους, και την υπο τωι διαβολωι δουλειαν παραιτουμενους, απο- φοιτωντας τε
των περι γην σπουδασματων, και οιον απαιρειν εθελοντας πασης ακαθαρσιας,
διωκει μεν ο πονηρος, σωζει δε παραδοξως Θεος, βασιμον αυτοις αποφαινων του
παροντος βιου τον κλυδωνα, και αφραστωι δυναμει διαβιβαζων αυτους, και τοις του
παροντος βιου περισπασμοις ουκ εφιεις επικλυζειν αυτους, αλλ' επεκεινα σαρκικων
κυματων γενεσθαι παρασκευαζων, εξημερων δε ωσπερ τινα θαλασσαν αυτοις τους
πολυτροπως συμβαινοντας πειρασμους· ινα ισχυσειαν εν γηι γεγονοτες ερημωι, τουτ'
εστιν, εν καταστασει νου καθαραι και σχολαιαι φαγειν τον αρτον τον εξ ουρανου, και
πιειν υδωρ εκ πετρας, τουτ' εστιν, εν μεθεξει γενεσθαι Χριστου, διαβιβα- σθηναι τε
τον Ἰορδανην, ουτω τε εις την γην της επαγγελιας ελασαι, συνησει παντως ο
πνευματικος ο φημι. 9Μη μνημονευετε τα πρωτα, και τα αρχαια μη συλλογιζεσθε.
Ἰδου ποιω καινα, α νυν ανατελει, και γνωσεσθε. Και ποιησω εν τηι ερημωι οδον, και
εν τηι ανυδρωι ποταμους. Ευλογησει με τα θηρια του αγρου, σειρηνες, και θυγατερες
στρουθων, οτι δεδωκα εν τηι ερημωι υδωρ, και ποταμους εν τηι ανυδρωι, ποτισαι το
γενος μου το εκλεκτον, λαον μου ον περιεποιησαμην, τας αρετας μου και κατορθωματα διηγεισθαι.9 Ὥσπερ εν τοις ανοπιν βραχυ μερικην ουσαν την εσομενην
λυτρωσιν τοις εξ Ἰσραηλ, παρετιθει μεν εις γνωσιν αυτοις, αναβιβαζων δε των
πραγματων την αφηγησιν επι το αμεινον, ασυγκριτως της δια Χριστου σωτηριας
εποιειτο την μνημην, αναδειξαι λεγων ημων βασιλεα τον Ἰσραηλ· ουτω κανθαδε
δια- μνημονευσας χρησιμως της τε Ἐρυθρας θαλασσης, και των Ἰορδανου ναματων,
και του διαβιβασμου των εξ Ἰσραηλ, παλιν επανεισιν επι το Χριστου μυστη- ριον.
∆ια τουτο φησι· Μη μνημονευετε τα πρωτα, και τα αρχαια μη συλλογιζεσθε. Ἡ γαρ
των ασυγκριτως υπερκειμενων επεισφορα, ληθηι διδωσιν εσθ' οτε το ελαττον, και
τα λαμπρα των πραγματων απαμβλυ- νουσι πως τα μη ουτως εχοντα κατα φυσιν,
καν προτερευηι κατα τον χρονον. Τοιουτον τι και ο παν- σοφος Παυλος, οτι "6Νυν
μεν γινωσκομεν εκ μερους· οταν δε ελθηι το τελειον, το εκ μερους καταργηθησεται."6 Μεγαλα μεν γαρ και λογου παντος επεκεινα τα τετελεσμενα παρα Θεου δια
του πανσοφου Μωσεως, υπερφερη δε και ανεστηκοτα τα δια της του Σωτηρος ημων
ισχυος τε και υπεροχης. Σεσωσται γαρ δι' αυ- του, και παρ' αυτου των ανα πασαν την
οικουμενην εθνων η πληθυς. ∆ια τουτο μονονουχι, και επιλανθα- νεσθαι κελευει
των πρωτων. Προσερειται [αλ. προσ- 70.908 ερειδεσθαι] δε μαλλον τον νουν τοις
ασυγκριτως υπερκειμενοις, και λαμπραν εχουσι δοξαν. Ποιησω τοινυν, φησιν, εν τηι
ερημωι οδον. Νοειται γε μην ερη- μος εν τουτοις, η παλαι ξηρα και ακαρπος των
εθνων πληθυς, και οιον ακανθοτοκος, δια το ειναι παντελως εν αυτηι μηδενα τον
ευσεβη, και ευδοκιμον, και αγαθοεργειν ειδοτα σοφως. Ὡς γαρ ο ψαλλων φησι·
"6Παντες εξεκλιναν, αμα ηχρειωθησαν, και ουκ ην εν αυτοις ο ποιων χρηστοτητα,
ουκ ην εως ενος."6 Ἐν ταυτηι δη ουν τηι ερημωι πεφηνεν οδος αποφερουσα τους δι'
αυτης ερχομενους προς θεογνωσιαν την αληθη, και εις αγιαν και αβεβηλον ζωην,
και εις πα- σαν επιστημην αγαθου παντος πραγματος. Φαμεν δε ειναι ταυτην την
οδον, η το θειον τε και ευαγγελικον και σωτηριον κηρυγμα, η ταχα που και αυτον
τον Χριστον. Ἀκηκοαμεν γαρ αυτου λεγοντος εναργως· "6Ἐγω ειμι η οδος."6 Ἀλλ'
ουχ οδος μονη γεγονεν εν τηι ερημωι, ανεδειχθησαν δε και ποταμοι, νοητοις και
ψυχωφελεσι ναμασι καταμεθυσκειν ειδοτες τους εν αυτηι. Φαμεν δε ειναι και
 
 

333

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτους τους των ευαγ- γελικων τε και αποστολικων θεσπισματων ιερουρ- γους, ων
και ο θεσπεσιος ∆αβιδ διαμνημονευει λε- γων· "6Ἐπηραν οι ποταμοι φωνας
αυτων."6 Ὡς γαρ αυτος που παλιν φησιν· "6Εις πασαν την γην εξηλθεν ο φθογγος
αυτων, και εις τα περατα της οικουμενης τα ρηματα αυτων."6 Προς δε γε τοις
ωνομασμενοις πο- ταμοις νοηθειεν αν και οι λαων ηγουμενοι, και μυστ- αγωγειν
ειδοτες ορθως τε και αμωμητως, και τοις εις ευσεβειαν λογοις καταρδειν δυναμενοι
τους προσ- ιοντας Χριστωι δια της πιστεως. Ἄνυδρον δε την των εθνων ονομαζει
πληθυν. Ου γαρ ην παρ' αυτοις δι- δασκαλος αληθειας, και σωτηριωδες εχων το
ναμα. "6Φασκοντες γαρ ειναι σοφοι, εμωρανθησαν,"6 κατα την του μακαριου και
θεσπεσιου Παυλου φωνην· "6Και ηλλαξαν την δοξαν του αφθαρτου Θεου, εν
ομοιωματι εικονος φθαρτου ανθρωπου, και πετεινων, και τετρα- ποδων, και
ερπετων."6 Ἀναδειχθεισης τοινυν οδου, φησιν, εν ερημωι, και λαβουσης της
ανυδρου ποταμους, ευλογησει με τα θηρια του αγρου, σειρηνες, και θυ- γατερες
στρουθων, οτι εδωκα εν τηι ερημωι υδωρ, και ποταμους εν γηι ανυδρωι, ποτισαι γενος
μου το εκ- λεκτον, λαον ον περιεποιησαμην τας αρετας μου δι- ηγεισθαι· και θηρια
μεν αγρου δηλουν εοικε τους εκ πολλης αγαν αμαθιας εκθηριωθεντας τροπον τινα
και ζωντας αγριως. Ἔζη δε ουτως τα εθνη. Σειρηνας δε και θυγατερας στρουθων
τους ευστομειν παρ' αυτοις ειδοτας φησι, και εξησκημενους το καλλιεπες. Ἔθος δε
τηι θεοπνευστωι Γραφηι σειρηνας αποκαλειν τα των στρουθιων λαλιστατα, και
εμμελες τι και ευρυθμον αναφωνειν ειωθοτα. Γεγονασι δε πως τοιουτοι των
Ἑλληνων δεισιδαιμονιας οι διδασκαλοι, ποιηται τε και λογογραφοι. Ἔνεστι γαρ
αυτοις το ηδυ τε και ευ- κομπον, το γε ηκον εις λογους. ∆ιδασκουσι γε μην των
αναγκαιων ουδεν. Ἀλλ' ουτοι παντες δοξολογησουσι με, φησιν, ως υδωρ δοντα το
νοητον, και ανυδρωι δειξαντα ποταμους. Ἵνα το εκλεκτον μου ποτισωσι γενος· και
ποιον τουτο εστιν, η εκεινοι που παντως,
70.909 οις. και ο πανσοφος Πετρος
προσπεφωνηκε λεγων· "6Ὑμεις δε γενος εκλεκτον, βασιλειον ιερατευμα, εθνος
αγιον, λαος εις περιποιησιν, ινα τας αρετας εξαγγειλητε του εκ σκοτους υμας
καλεσαντος επι το θαυμαστον αυτου φως, οι ποτε ου λαος, νυν δε λαος εν Κυριωι;
9Ου νυν εκαλεσα σε, Ἰακωβ, ουδε κοπιασαι σε εποιησα, Ἰσραηλ. Ουκ ηνεγκας μοι
προβατα της ολοκαρπωσεως σου, ουδε εν ταις θυσιαις σου εδοξασας με, ουδε
εδουλευσας εν ταις θυσιαις σου. Ουδε εγκοπον εποιησα σε εν λιβανωτωι, ουδε
εκτησω μοι αργυριου θυμιαμα, ουδε το στεαρ των θυσιων σου επεθυμησα. Ἀλλ' εν
ταις αμαρτιαις σου, πλημμελημασι τε και αδικιαις και τοις τοιουτοτροποις
προεστην σου.9 ∆ια των ηδη προεξητασμενων, ηγουν προανεγνω- σμενων, της εν
Χριστωι διαθηκης και των παρ' αυτου χαρισματων εποιειτο την προαγορευσιν. Ἔφη
γαρ εν ερημωι ποιησειν οδον, και εν ανυδρωι ποταμους· ταυτης ενεκα της αιτιας
ευλογηθησεσθαι παρα παν- των των θηριων του αγρου· τροπος δ' αν νοοιτο θυ- σιας
νοητης η δοξολογια, και της νεας και εν Χριστωι διαθηκης καρπος. Ἐν δε γε τοις
προκειμενοις πληρο- φορειν πειραται τον Ἰσραηλ, οτι λελυτρωται μεν εξ Αιγυπτου,
και της αυτοσε θητειας εξηιρηται, και των ουτως ανιαρων απηλλαχθη πονων, ουχ
ινα μο- σχους αυτωι προσαγαγηι, και την δι' αιματος και καπνων ποιηται προσοδον.
Ἀποβληματα γαρ τα τοιαδε παρα Θεωι, και σκια μαλλον εισιν η αληθεια. Φησι
τοινυν Ου νυν εκαλεσα σε, Ἰακωβ. Το δε νυν, εκληπτεον, αντι του, ουχ οτε θυεις,
ηγουν ουκ εν τωι βουθυτειν οντα και μηλοσφαγειν κεκληκα σε, ινα μη αρα πως
οιηθηις αντεκτισιν ωσπερ τινα της προσ- αγωγης εσχηκεναι την λυτρωσιν, αλλ' οντα
σε μαλ- λον εν αμαρτιαις, και μολυσμοις ενοχον, λελατρευ- κας γαρ τοις Αιγυπτιων
θεοις, φειδους ηξιωσα και αγαπης. Ἡμεροτητος ουν αρα το δωρον, και φιλανθρωπιας καρπος η χαρις, και ως εξ αγαπης η λυ- τρωσις. Ουδεν γαρ, φησι, προς εμε
τα προβατα της ολοκαρπωσεως σου, ουτε μην εν ταις θυσιαις σου εδοξασας με. Το
 
 

334

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ απαραδεκτον ολως και εικη προσφερομενον, πως αν εις δοξαν γενοιτο την
εμην; Ἀλλ' ουδε εδουλευσας εν ταις θυσιαις σου. Ὁ μεν γαρ τι των αγαθων
επιτηδευων, φησι, και αυχημα- των των εις αρετην γενομενος αποτελεστης, ο τοις
εμοις νευμασιν υποθεις τον αυχενα, και θεσπισμα- των των ιερων εργατης,
δουλευειν αν λεγοιτο τωι επι παντας Θεωι. Ὁ δε γε λιβανωτωι την αγιαν καπνι- ζων
σκηνην, και βους προσαγων η προβατα, η τι των αριστων κατωρθωκως, την της
γνησιοτητος ουκ αποισεται δοξαν· Πεπραχε γαρ ολως ο τοιουτος των αρεσκοντων
εμοι ουδεν, ουκουν ουκ εν γε τωι θυειν το δουλευειν εστιν, αλλ' εν τωι βουλευεσθαι
τρυφερον τε και οιον αναφη τοις αυτου θελημασιν υποφερειν τον αυχενα. Ὅσον
γαρ ηκον, φησιν, εις το αυτο μοι δο- κουν, ουκ αν εγκοπον σε εποιησα εν λιβανωτωι,
ουδ'
70.912 αν εκτησω μοι αργυριου θυμιαμα, αλλ' ουδε στεαρ των θυσιων σου
επεθυμησα. Ἔοικε τουτωι το δι' ετε- ρου προφητου προς αυτους ειρημενον· "6Τα
ολοκαυ- τωματα αυτων υμων μετα των θυσιων υμων συναγε- τε, και φαγετε κρεα,
οτι ουκ ελαλησα προς τους πατερας υμων, περι ολοκαυτωματων, και θυσιων, εν
ημεραι ηι ανηγαγον αυτους εκ γης Αιγυπτου."6 Ἔφη που και ετερωθι παλιν ο αυτος
προφητης Ἱερεμιας· "6Ἵνα τι μοι λιβανον εκ Σαβα φερετε, και κιναμω- μον εκ γης
μακροθεν; Τα ολοκαυτωματα υμων ουκ εισι δεκτα, και αι θυσιαι υμων ουχ ηδυναν
με."6 Και μην, και δια της του ψαλλοντος φωνης· "6Ου δεξο- μαι εκ του οικου σου
μοσχους, ουδε εκ των ποιμνιων σου χιμαρους."6 Ἀποβλητον δε ποιειται πανταχου
την εν σκιαις λατρειαν, αφιστας μεν αυτους των τυ- πων, συνελαυνων δε ωσπερ εις
δικαιωσιν την εν Χριστωι, και της ευαγγελικης πολιτειας μεταποιει- σθαι διδασκων,
δι' ης αν γενοιτο τε και μονης το ευ- αρεστειν δυνασθαι τωι Θεωι, και το αμωμον
αληθως και ειλικρινες εις λατρειαν, δηλον δε οτι την πνευματικην. "6Πνευμα γαρ,
φησιν, ο Θεος, και τους προσκυνουντας αυτωι εν πνευματι και αληθειαι δει
προσκυνειν."6
9Ἐγω ειμι, εγω ειμι ο εξαλειφων τας ανομιας σου, και ου μη
μνησθησομαι. Συ δε μνησθητι και κριθωμεν. Λεγε συ τας ανομιας σου πρωτος, ινα
δικαιωθηις.9 Ἄθρει δη μοι παλιν, ως ου τηι δυναμει της κατα νομον λατρειας
εκνενεμηκε Θεος το απαλλαττειν δυνασθαι τινας της ενουσης αυτοις ακαθαρσιας.
Ἀδυ- νατον γαρ αιμα ταυρων και τραγων αφαιρειν αμαρ- τιας, και ανονητος εν
τουτοις η του νομου σκια. ∆ικαιουται γαρ ουδεις εν νομωι κατα την του θεσπε- σιου
Παυλου φωνην. Ἐπιστελλει γουν, και φησι περι τε αυτου, και των αλλων
αποστολων, ηγουν των πεπιστευκοτων εκ περιτομης· "6Ἡμεις φυσει Ἰουδαιοι, και
ουκ εξ εθνων αμαρτωλοι· ειδοτες δε οτι ου δικαιουται ανθρωπος εξ εργων νομου,
εαν μη δια πιστεως Ἰησου Χριστου· και ημεις εις Χριστον Ἰησουν επιστευσαμεν, ινα
δικαιωθωμεν εν αυτωι."6
Μη τοινυν, φησιν, οιηθηις ως δυνησηι ποτε των εκ
φαυλοτητος εγκληματων ελευθερον αποφηναι σαυτον δια θυσιας και καπνων. Ἴσθι
δε μαλλον οτι εγω ειμι ο εξαλειφων τας ανομιας σου, και ου μη μνη- σθησομαι.
∆εδικαιωμεθα γαρ ουκ εξ εργων δικαιο- συνης, α εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα το
πολυ ελεος αυτου αμνημονειν εθελοντος των ημετερων αιτιαμα- των. Σωζει γαρ
τουτο και μονον τους επι της γης, αδρανη, και ευπαρακομιστον την διανοιαν
εχοντας προς παν οτιουν των εκ νομου διαβεβλημενων. Ἐπι- μελως γαρ, φησιν,
εγκειται η διανοια του ανθρωπου επι τα πονηρα εκ νεοτητος. Ταυτηι τοι, και μαλα
εικοτως ο θεσπεσιος ∆αβιδ των ανθρωπινων ολισθη- ματων διαμεμνηται λεγων·
"6Ἐαν ανομιας παρα- τηρησηις, Κυριε, τις υποστησεται; οτι παρα σοι ο ιλασμος
εστι."6 Κατοικτειρει μεν ουν ο των ολων Θεος, και δη και αισιοις νευμασι και
αμνηστιαις χρωμενος ταις θεοπρεπεσιν, εξω τιθησιν αιτιας, και
70.913
ολισθηματων τους αλοντας αυτοις. Πλην ουκ εαι τους ηλεημενους την του
δικαιουντος αυτους ειδεναι χαριν Ἐπωφελες δε τουτο και δια σπουδης τοις αγιοις
γεγονος ευρησομεν. Ψαλλει γουν και φησιν ο μακα- ριος ∆αβιδ, ποτε μεν, οτι "6Την
 
 

335

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανομιαν μου εγω γινωσκω, και η αμαρτια μου ενωπιον μου εστι δια παντος·"6 και
παλιν, οτι "6Την ανομιαν μου εγω αναγγελω, και μεριμνησω υπερ της αμαρτιας
μου."6 Ἐγω τοινυν, φησιν, αμνημονησω μεν των αιτιαμα- των. Μεμνησο γε μην
αυτος, και δη και κριθωμεν· Ὁμολογει δε συ, και βεβαιαν εχε την αμνηστειαν.
Γεγραπται γαρ οτι, "6∆ικαιος εαυτου κατηγορος εν πρωτολογιαι."6 Και παλιν· "6Μη
αισχυνθηις ομολο- γησαι εφ' αμαρτιαις σου."6 Ου τετηρηκε την τοιαυ- την εντολην ο
υπεροφρυς Φαρισαιος, ον εν ταις ευαγγελικαις παραβολαις ιστησιν ευχομενον ο
Σωτηρ εν τηι συναγωγηι, ειτα πολυ νοσουντα το αμαθες, και εξ εικαιου φυσηματος
λεγοντα· "6Ὁ Θεος, ευχαριστω σοι, οτι ουκ ειμι ως οι λοιποι των ανθρωπων, αρπαγες, αδικοι, η και ως ουτος ο τελωνης· νηστευω δις του σαββατου, αποδεκατω παντα
τα υπαρχοντα μοι."6
Ουτος ουκ ηνεσχετο λεγειν τας εαυτου αμαρτιας.
Κατακεκριται δη ουν ως αλαζων τε και ψευστης, καθαρος γαρ ουδεις απο ρυπου, και
πολλα πταιομεν απαντες. Ἔγνω δε και ωμολογει τας αμαρτιας ο τελωνης τας
εαυτου. Ειστηκει γαρ τυπτων το στηθος, και λεγων· "6Ὁ Θεος, ιλασθητι μοι τωι
αμαρτωλωι."6 ∆εδικαιωται δη ουν ομολογησας τα ηττηματα, και της ενουσης αυτωι
βδελυριας τον ρυπον ουκ απο- κρυψας, ινα καθαρισθηι. 9Οι πατερες υμων πρωτοι,
και οι αρχοντες υμων ηνομησαν εις εμε. Και εμιαναν οι αρχοντες τα αγια μου· και
εδωκα απολεσαι Ἰακωβ και Ἰσραηλ εις ονειδισμον.9 Ειπων· Ἐγω ειμι ο εξαλειφων
τας ανομιας σου, και ου μη μνησθησομαι, συνειδεν οτι ταχα που τινες τοις
ειρημενοις ανταναστησονται, και δη και ερουσιν· Ει τετιμηκας αμνηστειαι τον
Ἰσραηλ, ει γεγονεν επ' αυτωι πολλη τις αγαν η γαληνοτης, ει κεκαθαρται των
ρυπων, και των αρχαιων αιτιαματων τους μολυσμους απενιψατο, πως η τινων
εξηιτηται δικας τοις των πολεμιων ξιφεσι δαπανωμενος· ειτα δορυ- ληπτος γεγονως,
και την ενεγκουσαν αφεις, και υπο χειρα και ζυγον των ηιρηκοτων γεγενημενος;
∆εδοται γαρ τοις εκ Βαβυλωνος ηκουσι μαχηταις. Ἀπολο- γειται δη ουν το,
Κριθωμεν, λεγων, και φησιν, ως αυτοι γεγονασι, και τουτου αιτιοι τε και προξενοι
ταις σφων αυτων κεφαλαις. Οι γαρ πατερες υμων, φησι, και οι αρχοντες υμων
ηνομησαν εις εμε. Και ουχ απλως αιτιαται προγονους πατερας ημιν εν του- τοις
ειπων. Ἔοικε δε μαλλον βουλεσθαι τι τοιουτον υποδηλουν. Οι γαρ τοι προς
ιερουργιαν εξειλεγμενοι σοφοι τε και νομοΐστορες, και παιδαγωγειν ειωθοτες τους
υπο χειρα λαους, πατερες αν λεγοιντο των υπε- ζευγμενων, αρχοντες τε και
ηγουμενοι. Ὅταν τοινυν ουκ εκ πληθυος της αγελαιου πραττηται τινα των ατοπων,
παρ' εκεινων δε μαλλον ους ην εικος δυνα- σθαι και τα των ετερων επανορθουν,
φορτικον το χρημα, και δυσδιαφυκτος η δικη, και οφειλομενη 70.916 λοιπον τοις
ησεβηκοσι. Ουκουν, οι εν ταξει πατερων κειμενοι, φησι, και τοι λαχοντες αρχειν
υμων, ηνομη- σαν εις εμε. Το δε, εις εμε, λεγων, διαδεικνυσιν οτι ουκ εις ενα των
καθ' ημας πεπρακται τα παρ' εκει- νων εκτοπως τε και ανοσιως πεπλημμελημενα,
αλλ' εις αυτην την δοξαν του παντων επεκεινα Θεου. Οιον τι φημι· οταν μεν γαρ
τις αδικησηι τινας των πελας, η πλεονεξιαι και υβρει περιβαλων, ηγουν καθ' ετερον
τινα τροπον, πλημμελει μεν, πλην εις ανθρω- πον ομοφυα, και ουτι που προς Θεον.
Ὁ δε γε την υπ' αυτωι λατρειαν διωθουμενος, και ταις των δαιμο- νιων απαταις
εαυτον υποθεις και προσκυνησας αυτοις, ανταιρει κατα Θεου, και το γε ηκον εις
αυτον των της θεοτητος αυτον εξιστησι θωκων, και αποσαλευειν πειραται της
αυτωι και μονωι πρεπουσης υπεροχης τε και δοξης. Πεπραχασι δε τουτο κατα καιρους
οι εξ Ἰσραηλ. Λελατρευκασι μεν γαρ ειδωλοις, και δη και εῤῤωσθαι φρασαντες τοις
ιεροις θεσπισμασι, σκληρον και αγερωχον ανατεινειν ηθελον τωι Θεωι τον αυχενα.
Αιτιαται γουν αυτους, και φησιν· Οι ιερεις ουκ ειπαν, Που εστι Κυριος; Και οι
αντεχομενοι του νομου ουκ ηπισταντο με, και οι προφηται ησεβουν εις εμε. Και
παλιν· Ἵνα τι λαλειτε προς με; Παντες υμεις ηνο- μησατε, και παντες υμεις
 
 

336

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησεβησατε εις εμε, λεγει Κυριος παντοκρατωρ. Ἐμιαναν τοινυν οι αρχοντες, φησι,
τα αγια μου. Τετολμηκασι γαρ ουκ εν μονηι τηι Ἱερουσαλημ τας των δαιμονιων
εγειραι στηλας, αλλα γαρ και εν αυτωι τωι θειωι ναωι τουτο πεπραχοτες ανοσιως
αλοιεν αν. Ἔφη γουν ο των ολων Θεος περι της Ἰουδαιων συναγωγης· Τι η
ηγαπημενη εν τωι οικωι μου εποιησε βδελυγμα; βδελυγμα λεγων το εις τυπον Θεου
τετεχνουργημενον αγαλμα και εικονα. Μιαινονται δε τα αγια και καθ' ετερον
τροπον, ει καταφρονοιντο προς τινων τα εις δοξαν Θεου σεπτως και αγιως
επιτελεισθαι προστεταγμενα, και παρ' ουδεν ηγοιντο τινες των θειων αυτου νομον
την παραβασιν. Ουκουν επειδηπερ οι πατερες υμων, φησιν, ηνομησαν εις εμε,
εμιαναν δε και οι αρχοντες τα αγια μου, τουτο δεδωκα τοις εχθροις ωστε απο- λεσαι
τον Ἰακωβ, και ονειδεσι τοις επι τουτων περιβεβληκα τον Ἰσραηλ.
9Νυν δε
ακουσον. παις μου Ἰακωβ, και Ἰσραηλ ον εξελεξαμην.9
∆ιαμνημονευσας των
πρωτων, και τας αιτιας ευ μαλα διειρηκως, εφ' οις δεδοται προς απωλειαν τε και
ονειδισμον ο αποστατης Ἰσραηλ· παλιν αυτοις αμνησικακιαν επαγγελλεται, και
ανακαινιζειν βουλε- ται προς ολοτελη και αμωμητον ευπειθειαν αυτους. Παρεις δε
ωσπερ τον της αμαθιας καιρον, καθ' ον ο φιλοθεος γεγονως, ο νομον εχων
πεφωραται, παλιν ετερον αυτοις οριζει καιρον, τον Νυν λεγων· εοικεναι τουτωι
φημι το, "6Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας
υμων ως εν τωι παραπικρασμωι."6 Κατα μεν γαρ τον ηδη παρωιχηκοτα καιρον, φησι,
πλειστη τε οση κατα σου γεγονε και δικαια που παντως η καταβοη· σεαυτον γαρ
καθηκας εις αποστασιν, προσκεκρουκας
70.917 ου μετριως παρωθουμενος τον
παιδαγωγουντα νομον, τραπομενος δε προς α μη θεμις, και τοις της απει- θειας
εγκλημασι σεαυτον ενιεις. Ἀλλ' εκεινα παρει- σθω, φησι. Νυν ακουσον, τουτ' εστι,
Καθες το φρο- νημα το υπεροφρυ. Γνωθι τον σεαυτου ∆εσποτην· υπελθε τον της
ευπειθειας ζυγον, εννοησας οτι παις ωνομασθης εμος. Ἐποιησαμην δε σε και
απολεκτον εκ παντων, δηλονοτι των εθνων των οντων επι της γης. Ὅτε γαρ
διεμεριζεν ο Ὕψιστος εθνη, ως διε-σπειρεν υιους Ἀδαμ, εστησεν ορια εθνων κατα
αρι- θμον αγγελων Θεου. Ἐγενηθη λαος Κυριου μερις
αυτου, σχοινισμα
κληρονομιας αυτου Ἰσραηλ. Ἐν-τρεπει δη ουν, και οιον ελεγχει παρανομησαντας
και προσκρουσαντας ου μετριως τους εν ταξει τεκνων γεγονοτας αυτωι, και εν τηι
των απολεκτων μοιραι κειμενους.
{1ΛΟΓΟΣ Βʹ.}1
9Ουτως λεγει Κυριος ο Θεος ο ποιησας σε, και ο πλασας σε εκ κοιλιας, Ἔτι
βοηθησηι.9 Ἐγκαλεσας τοις εξ Ἰσραηλ την αποστασιν, και το αποφοιτησαι μεν της
προς αυτον αγαπης, εαυτους δε προσνειμαι τοις ουκ ουσι θεοις· εφη γαρ, οτι Οι
πατερες υμων, και οι αρχοντες υμων ηνομησαν εις εμε, και εμιαναν οι αρχοντες τα
αγια μου· οικονο- μικωτατα λιαν και ταυτα επιφερει· ουκ εαι γαρ απ- ενεχθηναι προς
αποστασιν, ητ' ουν απογνωσιν, ουτε μην της εις αυτον ελπιδος εισαπαν απολισθειν.
Ἡμε- ροτητα δε παλιν αυτοις επαγγελλεται, και δια της συνηθους ανακταται
φιλανθρωπιας, και ανακομιζει προς μεταγνωσιν. Και διδωσιν εννοειν, οτι μη εισαπαν απεστραφη τους ημαρτηκοτας, ουτε μην ολοῤ- ριζος ο Ἰσραηλ απολειται,
κατοικτειροντος αυτου, και τοις εις αυτον πιστευουσι την της σωτηριας οδον ευ
μαλα καταλεαινοντος· εαυτον δε λεγων Κυριον τε και Θεον, ποιησαντα και
πλασαντα εκ κοιλιας, υπεμ- φαινειν εοικεν, οτι και πεπλανηται το της θεοτητος
ονομα περιθεις ετεροις, και την της κυριοτητος δοξαν αναψας αβουλως τοις ουκ
ουσι θεοις. Ὅτι δε και ουκ εγνω τον Ποιητην, και τον παρενεγκοντα προς υπαρ- ξιν
ουκ οντα ποτε τον επι της γης ανθρωπον, υπεμ- φαινει παλιν, πλαστην τε και
ποιητην εαυτον ειναι διαβεβαιουμενος, και οιον αχαριστιας γραφομενος τους της
 
 

337

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις αυτον αγαπης αποπηδησαντας. Και γαρ εστι των ατοπων, τοις μεν κατα σαρκα
γονευσι τας ανωτατω τιμας προσφερεσθαι παρ' ημων, νομου του θειου και τουτο
βραβευοντος, τον δε γε των ολων γε- νεσιουργον, μη ουχι δη μαλλον εκεινων ταις
αυτωι πρεπουσαις ευφημιαις καταγεραιρεσθαι και τιμασθαι προς ημων δια της
εισαπαν υποταγης. Τοιουτον τι φησι και δι' ενος των αγιων προφητων· "6Υιος δοξαζει τον πατερα, και δουλος τον αυτου κυριον. Και ει πατηρ ειμι εγω, που εστιν η
δοξα μου; και ει κυριος ειμι εγω, που εστιν ο φοβος μου; λεγει Κυ- ριος
παντοκρατωρ."6 Ἐν ταυτωι γαρ εστι, και Κυριος μεν ως υπο ζυγα και δουλειαν ολην
εχων την κτισιν. 70.920 Ἔφη γαρ που προς αυτον ο θεσπεσιος Μελωιδος, οτι "6Τα
συμπαντα σα."6 Πατηρ δε δη παλιν ως πλα- στης, και ποιητης, και εις το ειναι
παρενεγκων. Ουκ- ουν καθαπερ εν οφληματος ταξει καταθετεον τωι Θεωι και την
υιοις πρεπουσαν υποταγην, και τον αρ- μοττοντα τοις οικεταις φοβον. Ὅταν τοινυν
πλαστην τε και ποιητην εαυτον ειναι λεγει Θεος, αναφερει προς εννοιας του χρηναι
τιμαιν, ως και αυτου του ειναι γενομενον χορηγον, και της υπαρξεως αιτιον τοις
ουκ ουσι ποτε. Λεγων δε τοις ημαρτηκοσι το, Ἔτι βοηθησηι. διδωσι θαῤρειν οτι
καιτοι πολλαις και
αφυκτοις αιτιαις ενειλημμενοις ημεροτητος τε και
φιλανθρωπιας τετηρηται λειψανον. Και απειρξηι αν ουδεν του σωζεσθαι και αυτους,
ειπερ ελοιντο μεταφοιταιν επι τα αμεινω και πρεπωδεστερα, και τοις παρ' αυτου
συμβαινοντα νομοις. 9Μη φοβου, παις μου Ἰακωβ, και ο ηγαπημενος Ἰσραηλ, ον
εξελεξαμην. Ὅτι εγω δωσω υδωρ εν διψει τοις πορευομενοις εν ανυδρωι. Ἐπιθησω
το πνευμα μου επι το σπερμα σου, και τας ευλο- γιας μου επι τα τεκνα σου. Και
ανατελουσιν ωσει χορτος ανα μεσον υδατος, και ως ιτεα επι παραῤρεον υδωρ.
Ουτος ερει, Του Θεου ειμι, και ουτος βοησεται επι τωι ονοματι Ἰακωβ. Και ετερος
επιγραψει, Του Θεου ειμι, επι τωι ονοματι του Ἰσραηλ.9 Ἔοικεν εν τουτοις Ἰσραηλ
τε και Ἰακωβ ονομα-ζειν τον των αγιων αποστολων χορον ως ενι προσωπωι
νοουμενον. Ἓν γαρ παντες εισιν εν Χριστωι. Ἄθρει γαρ οπως ηγαπημενον αυτον και
απολεκτον ειναι φησι, καιτοι πως ουχ απασιν εναργες, ως ουκ αν πωποτε τους την
εις αυτον πιστιν ηθετηκοτας ωνο- μασεν αγαπητους και εξειλεγμενους. Ἐπειδη δε εξ
αιματος οντες Ἰακωβ του και Ἰσραηλ, σκευη γεγονα-σιν τιμια και απολεκτα, και
κεκληνται προς ιερουρ- γιαν των ευαγγελικων κηρυγματων, δειν ωιηθη ταις ουτω
λαμπραις στεφανωσαι φωναις, ατε δη και εσο- μενους ως φωστηρας εν κοσμωι,
λογον επεχοντας ζωης, και της υφ' ηλιωι μυσταγωγους. Μη φοβου τοινυν, φησι,
τουτ' εστιν, ανδριζου, και ισχυε, τληπαθες τε και νεανικον εχε το φρονημα, και τας
των διωκοντων επαναστασεις καταγελων, βεβαιαν εχε την πιστιν επι τωι Θεωι.
Πλειστοι γαρ οσοι τοις ιεροις διαμαχον- ται κηρυγμασι, και ανταναστησεται πληθυς
ανοσια τοις παρ' υμων αντιπραττουσα λογοις. Ἀλλ' εσο δει- λιας αμεινων, φησιν,
οκνου τε και ανανδρειας. Ἐγω γαρ δωσω υδωρ τοις πορευομενοις εν ανυδρωι. Ἡδυ
μεν γαρ και σωτηριον τοις εν τηι διψαδι βαδιζουσι το πηγαις υδατων περιτυχειν.
Τριποθητον τε, και ετι μαλλον ειναι φαμεν τοις καμνουσι δι' ευσεβειαν το τοις
θειοις τε και νοητοις καταρδεσθαι ναμασιν, ητοι ταις δια του πνευματος
παρακλησεσι, δι' ων αν γε- νοιτο τον ανθρωπινον νουν ατονησαντα πως βραχυ
ανηῤρωθηναι προς ευανδρειαν. Ὕδωρ δε εν τουτοις, οπερ υπισχνειται τοις εν
ανυδρωι πορευομενοις χορη- γησειν Θεος, το Πνευμα φαμεν ειναι το αγιον. Ἔφη
γουν αυτος ο Σωτηρ, καθως ειπεν η Γραφη· "6Ποτα- μοι εκ της κοιλιας αυτου
ρευσουσιν υδατος ζωης."6
70.921 ∆ιατρανων δε των ειρημενων την δυναμιν ο
πανσοφος ευαγγελιστης επηνεγκεν ευθυς· "6Τουτο δε ειπε περι του Πνευματος ο
εμελλον λαμβανειν οι πιστευοντες εις αυτον."6 Ζωοποιον μεν γαρ το υδωρ εστι, και
ανα- βιβαζει προς αυξησιν φυτα τε και χορτους, απομι- μειται δε πως του αγιου
Πνευματος την ενεργειαν, δι' ου τα παντα συνεστηκε προς το ευ ειναι διακρα 
 

338

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουμενα, και την εις παν οτιουν των αγαθων επιδο- σιν η νοητη κτισις καταπλουτει,
και οιον αναπηδαι προς αυξησιν ιουσα την πνευματικην. Ὅτι δε την του αγιου
Πνευματος ζωοποιον δυναμιν και ενερ- γειαν, την δι' αυτου παρακλησιν νοητην
υπεμφαινει το τοις δι' ανυδρου βαδιζουσιν επαγγελλεσθαι υδωρ σαφηνιει το
εφεξης. Ἐπιθησω γαρ, φησι, το Πνευμα μου επι το σπερμα σου, και τας ευλογιας μου
επι τα τεκνα σου. Σπερμα δε και τεκνα των αγιων αποστο- λων ειναι φαμεν τους δι'
αυτων κεκλημενους εις επιγνωσιν αληθειας, και εις αναγεννησιν την πνευματικην, ην ουκ εκ σπορας φθαρτης τουτους ανα- γεννωσιν, αλλα δια λογου ζωντος
Θεου και μενοντος, και δι' αυτου του αγιου Πνευματος ενεργειας. Ἐπι- στελλει γουν
ο θεσπεσιος Παυλος τοις δι' αυτου κε- κλημενοις, και φησι· "6Καν γαρ μυριους
παιδαγωγους εχητε εν Χριστωι, αλλ' ου πολλους πατερας."6 Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου
δια του Ευαγγελιου εγω υμας εγεν-νησα. Ευρησομεν δε πανταχου τεκνα καλουντα
τους εις αυτον δι' αυτων πιστευσαντας. Ἐπιθησω τοινυν, φησι, το Πνευμα μου επι
το σπερμα σου, και τας ευλογιας μου επι τα τεκνα σου. Ευλογιας δε φαμεν τας εκ
Θεου τοις αγιοις χορηγουμενας, των πνευμα- τικων χαρισματων το πολυειδες. Ὧ
μεν γαρ διδοται λογος σοφιας, ετερωι δε λογος γνωσεως, και τα του- τοις επομενα.
Γραφει δε που και ο πανσοφος Παυ- λος, οτι "6Ἕκαστος υμων ιδιον χαρισμα εχει εκ
Θεου."6 Ειτα ποια τις αν γενοιτο των ευλογιων η ονησις, διεσαφησε προστιθεις, οτι
Ἀνατελουσιν ως χορτος ανα μεσον υδατος, και ως ιτεα επι παραῤρεον υδωρ. Ποαι
και φυτα, απερ εν χωροις ειεν ανυδροις, βρα- δεως μεν ολως ανισχει, ανισχοντα δε
παραχρημα μα- ραινεται. Ευανθη δε λιαν τα οισπερ αν παρακεοιτο ναματων χυσις,
και υδατων φορα συνεχουσα προς το ζηιν, αειθαλες δε φυτον της ιτεας το χρημα,
πηγαις τε και ποταμοις αει παραπεφυκος. Ἐκμεμεθυσμενοι δη ουν, φησι, τοις
νοητοις ναμασιν οι ταυτα καταπλου- τησαντες, ομολογησουσιν οτι μονον ισασιν
εμε, και Θεον επιγραψονται τον καλεσαντα αυτους. Λεγων δε, οτι ουτος ερει, οτι
Του Θεου ειμι, και ουτος βοησεται, και ετερος επιγραψει, την των επ' αυτων
τρεχοντων δια πιστεως της εν Χριστωι κατασημαινει πληθυν. Ου γαρ κεκλησεται
λαος, απασα δε μαλλον των εθνων η πληθυς, η κατα γε την υφηλιον, και παντες
ομολο- γησουσιν, οτι γεγονασι του Θεου, και αυτον επιγρα- ψονται Σωτηρα, και
Λυτρωτην, και χρηματιζουσι λοιπον επι τωι ονοματι Ἰακωβ, τουτ' εστιν, οτι σχοινισμα, και κληρος εισι του Θεου. Ἐγενηθη γαρ, φησι, λαος Κυριου μερις αυτου,
σχοινισμα κληρονο- μιας αυτου Ἰσραηλ. Καυχωμεθα δε οι πιστευσαντες 70.924 επι
τωι γενεσθαι Θεου κληρος, και μερις του παντων ημων Σωτηρος Ἰησου Χριστου.
9Ουτω λεγει Κυριος ο Θεος ο βασιλευς του Ἰσραηλ, ο ρυσαμενος αυτον Θεος
Σαβαωθ· Ἐγω πρωτος, και εγω μετα ταυτα· πλην εμου ουκ εστι Θεος. Τις ωσπερ
εγω; Στητω, και καλεσατω, και ετοιμασατω μοι, αφ' ου εποιησα ανθρωπον εις τον
αιωνα. Και τα επερχομενα προ του ελθειν αναγ- γειλατωσαν υμιν. Μη
παρακαλυπτεσθε, και απηγ- γειλα υμιν.9 Της εν Χριστωι γνωσεως δια των αρτιως
ημιν αναγνωσεων ποιησαμενος μνημην, μεθιστησι τον λογον εφ' ετερον τι των
αναγκαιων. Ἐπειδη γαρ κατ' εκεινο καιρου, καθ' ον ο θεσπεσιος προφητης Ἡσαΐας
τους περι των τοιουτων ημιν συνετιθει λο- γους, βασιλευοντος παρ' αυτοις
θεομισους, και εν αφορητοις γεγονεν ολισθημασιν. Ἦν γαρ εκαστωι το δοκουν θεος
και σεβας· αναγκαιαν αυτοις την παρ- αινεσιν ευφυεστατοις ελεγχοις
εγκεκλωσμενην ποιει- ται Θεος· μεθιστας μεν αυτους της πολυθεΐας, και των εν
τουτοις αῤρωστηματων· προσκαλουμενος δε δια μεταγνωσεως εις επιγνωσιν
αληθειας, και της αυτου δοξης, και ασυγκριτου δυναμεως ανακομιζων εις
αναμνησιν. Ταυτηι τοι φησιν· Ουτω λεγει Κυριος ο βασιλευς του Ἰσραηλ, ο
ρυσαμενος αυτον Θεος Σα- βαωθ. Ὅτι γαρ Θεος εστι και των δυναμεων Κυριος,
ειδεναι βουλεται, και καθαπερ εκ μεθης ανενεγκον- τας ιδειν, οτι και της Αιγυπτιων
 
 

339

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλεονεξιας εξ- ηιρηνται, θαυματουργουντος αυτου, και της ενουσης αυτωι δυναμεως,
και υπεροχης το μεγεθος εμφανι- ζοντος. Τι γαρ ου πεπρακται των τεθαυμασμενων;
Ποια δε τοις πλεονεκτουσιν αυτους ουκ επηνεχθη πληγη; Ἢ πως της αφραστου
δυναμεως αυτου ουκ αν γενοιτο σαφης αποδειξις, το διαστηναι μεν θαλασ- σαν,
παγηναι δε και ωσει τειχος τα υδατα, και δια μεσων ιεναι τους φευγοντας; Τι δε δη
τα εν τηι ερη- μωι μετα τουτο θαυματουργηματα; Ουκ αρτον αυτοις εδωκε τον εξ
ουρανου; Ου διεῤρηξε πετραν εν ερημωι, και εποτισεν αυτους ως εν αβυσσωι πολληι;
και κατ- ηγαγεν ως ποταμους υδατα; ου τοις Ἰορδανου ναμα- σιν οια τινα χαλινον
επιθεις, ποδι παρεσκευασε παρ- ελθειν; Ἀναγκαιως τοινυν, ουχ απλως Κυριον τε και
Θεον εν τουτοις εαυτον αποκαλει· προσεπηγαγε δε, οτι Και ρυσαμενος αυτον, εις
αναμνησιν ανακο- μιζων, ως εφην, των δι' αυτον παραδοξως τετελε- σμενων. Ἴσθι
δη ουν, φησιν, οτι Ἐγω Θεος πρωτος, και εγω μετα ταυτα, και πλην εμου ουκ ην
Θεος. Ἀρχη γαρ των ολων Θεος, αναρχος ὣν αυτος, και παρ' αυτου παντα παρηχθη
προς γενεσιν· αυτος μεν ουν γεγονεν υπ' ουδενος, αλλ' εστιν ων τε και εσομε- νος.
Τουτο γαρ ονομα αυτωι, και μνημοσυνον αιωνιον γενεων γενεαις. Ουτε τοινυν προ
αυτου Θεος ετερος ην, ουτε τις εσται μετ' αυτον. Εις γαρ φυσει Θεος, και ετερος παρ'
αυτον ουδεις. Χρησιμωτατη δε λιαν η παραινεσις τοις αρνησαμενοις αυτον, και εκ
πολλης αγαν ασυνεσιας ωλισθηκοσιν εις γε το οιεσθαι θεους ειναι πολλους. Ὅτι δε
κατ' αυτον ουδεις ηγουν ετε- 70.925 ρος επ' αυτωι καταλογισθηναι, διαδεικνυσι
λεγων· Τις ωσπερ εγω; Ποιος αρα τοις παρ' υμων υπονοηθεισι θεοις, ηγουν
ασυνετως ωνομασμενοις, κατα την εμην εσται δοξαν τε και δυναμιν; Ἐκ ποιας αρα
μεγαλ- ουργιας θεους αυτους ειναι πεπιστευκατε; Στητω τις, ειπερ εστι κατ' εμε.
Ἑτοιμασατω τις τον ισοῤρο- πον εχοντα φυσιν, η κατ' ισχυν η δοξαν. Καλεσατω- σαν
ους αν ελοιντο των ψευδωνυμων θεων, αφ' ου εποιησα ανθρωπον εις τον αιωνα.
Ἐκτισαμην γαρ, φησιν, ουρανους, και τα εν αυτοις, αναριθμητων αγιων πνευματων
αγελας προσκυνουσας εχων και λατρευ- ουσας εμοι, πλην αφ' ου πεποιηκα τον
ανθρωπον επι της γης, και εν τοις εφεξης, τουτ' εστιν, εις τον αιωνα, δειξατω μοι
τις τον κατ' εμε. Λεγων δε παλιν το, Ἀφ' ου εποιησα ανθρωπον, εαυτον μεν
δεικνυσιν οντα δημιουργον, τους δε ψευδωνυμους θεους ουδεν οντας παντελως.
Τινα γαρ των προσκυνουντων αυ- τους εις το ειναι παρηνεγκαν; πλην δημιουργος
εγω υπαρχων γνωριζομαι, και κτιστης των ολων, και απαντων εχων την γνωσιν.
Ἐρευνησατε τουτο παρα τοις παρ' υμων ρηθεισι θεοις, τα επερχομενα προ του
ελθειν αναγγειλατωσαν υμιν. Θεωι γαρ κατα φυσιν πρεποι αν το πασαν εχειν την
γνωσιν των τε ηδη παρωιχηκοτων, και των εσομενων. Ει δε ουδεις εν τοις
ψευδωνυμοις θεοις τουτο λαχων ευρισκεται, ασυμφανες, οτι οι την Θεου γνωσιν
ουκ εχοντες, ουκ αν ειεν θεοι. Μη παρακαλυπτεσθε, αντι του, Μη σιω- πατε, μηδε
αποπροσποιεισθε.
9Ουκ απαρχης ηνωτισασθε, και απηγγειλα υμιν;9 Ὡς γαρ
υπαρχων φυσει Θεος, και παντα ειδως τα εσομενα, και τα ηδη προγεγενημενα,
προαπηγγειλα υμιν δια προφητων αγιων δια του πανσοφου Μωσεως. Ἐξεκαλυψα
γαρ το Χριστου μυστηριον, και ουδεν εστιν ων ην ακολουθον καταφανη και ημιν
αυτοις γενεσθαι την γνωσιν, ο μη προαπηγγελται παρ' εμου. Ουκουν εκεινοι μεν ου
θεοι, των εοικοτων Θεωι λαχοντες ουδεν. Ἐγω δε ειμι κατα φυσιν, οπερ ειναι
πεπιστευμαι Θεος, δηλον δε οτι των ολων, και γενεσιν εχων θεοπρεπη. Μυσταγωγει
τοιγαρουν ο λογος τους της αληθους θεοπτιας απενηνεγμενους, και αψυχοις
ειδωλοις προσνευσαντας, και τωι ξυλωι λεγοντας· Πατηρ μου ει συ, και τωι λιθωι· Συ
εγεννησας με."6 9Μαρτυρες υμεις εστε, ει εστι Θεος πλην εμου.9 Ἀποφερει παλιν
εις αναμνησιν της επιδειχθεισης αυτοις δυναμεως τε και εξουσιας, ηπερ αν πρεποι
τωι γε οντι κατα φυσιν Θεωι, και των ολων Κυριωι, οτε της Αιγυπτιων εκλελυτρωνται
γης. Τοτε γαρ τοτε συνωπλιζετο τωι ∆εσποτηι και η κτισις αυτη, και της των
 
 

340

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλεονεκτουντων αυτους κατεξανεστη σκαιοτητος, στοιχειων γαρ επραττοντο
μεταβολαις [ισ. μεταβο- λαι]. Μετεσκευαζετο γαρ εις αιμα το υδωρ, τριημε- ρος τε
και βαθυς εξετεινετο σκοτος. Κατηφιει δε αυ- των και χαλαζας ο ουρανος, σκνιπες τε
και βατρα- χοι, και κυνομια, και ο των πρωτοτοκων θανατος επενηνεκται, και
διεβησαν δε δια θαλασσης μεσης.
70.928 Ἐπειδη δε εις την της επαγγελιας
επεδραμον γην, νενικηκασιν εθνη πολλα τε και ευσθενεστερα της ενουσης αυτοις
ισχυος, και δεινοι γεγονασι, και δυσαντητοι τοις τε ομοροις των εθνων, και τοις ετι
μακραν αποβλεπτοι τε και διαβοητοι. Ουκουν ουχ ετεροι μαλλον ειδειεν αν, αλλ'
υμεις αυτοι τα καθ' υμας αυτους, τις ο ταυτα κατορθωσας, τις δε ο την κτισιν
συνοπλον εχων εν τοις καθ' υμας τις ο συνθραυσας εχθρων δυναμεις, και ταις κατα
παντων υμας στεφανων ευανδρειαις· υμεις εστε της εμης υπεροχης οι μαρτυρες,
ειπερ ελοισθε φρονειν ορθως, και ουχ ετερων δεηθησεσθε παιδαγωγων. Πλειστοι
μεν γαρ παρα τοις Αιγυπτιοις ησαν οι θεοι, και μεστοι των αγαλματων οι παρ'
εκεινοις σηκοι.
Πλειστοι δε ομοιως, οι παρα γε Ἀμοῤραιοις, Ευαιοις τε και
Φερεζαιοις, και τοις ετεροις των εθνων· αλλ' εκεινων ουδεις αρκεσας εις σωτηριαν
τοις σφετεροις οραται· μαλλον δε και αυτους τους προσκυνουμε- νους τοις
προσκυνουσιν ομου συνετριψατε. Τεθεσπι- σται γαρ δια Μωσεως οτι τους βωμους
αυτων καθ- ελειτε, και τας στηλας αυτων συντριψετε, και τα γλυπτα των θεων
κατακαυσετε πυρι. Ουκουν ειπερ ελοισθε ταληθες ειπειν, υμεις εμοι μαρτυρησατε,
ει εστι Θεος πλην εμου. Ει μεν γαρ αντεγηγερται τις ταις εμαις δυναμεσι, και
νενικηκε, λογιζεσθω παρ' υμιν θεος. Ει δε ουδεν οντες πεφωρανται, και πυρος εργον
γεγονασι δι' υμων, δια πειρας αυτης εγνωκατε, φησιν, οτι ουκ εστι Θεος πλην εμου
του οντως Θεου. 9Και ουκ ηκουσαν τοτε οι πλασαντες τε και γλυφοντες, παντες
ματαιοι οι ποιουντες τα κατα- θυμια αυτων, α ουκ οφελησει αυτους· αλλ' αισχυνθησονται οι πλασσοντες θεον, και γλυφον- τες ανωφελη, και παντες οσοι
εγενοντο εξηραν- θησαν, και κωφοι απο ανθρωπων.9 Ἀποφαινει δια τουτων δεινα
και παγχαλεπα τα εγκληματα των αποστατων, ει τοσαυτην εχοντες πλη- ροφοριαν,
οτι μη ετερος εστι παρ' αυτον, φυσει τε και αληθως Θεος· εξ αυτων δε ωσπερ
αναπεπεισμε- νοι των κατωρθωμενων, ως ειη μονος αυτος, προς τουτο κατωλισθον
ευηθειας, ωστε και αυτου του νο- μου διαῤρηδην αυτοις επιφωνουντος και
λεγοντος· "6Κυριον τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις, και ου
ποιησεις σεαυτωι ειδωλον, ουδε παντος ομοιωμα, οσα εν τωι ουρανωι ανω, και οσα εν
τηι γηι κατω, και οσα εν τοις υδασιν υποκατω της γης·"6 εποιησασθε μεν παρ' ουδεν
το υπακουειν αυτωι· ετραπεσθε δε μαλλον αφιλοθεως επι γε το δειν πλαττειν τε και
διαμορφουν τους εκ ξυλων τε και λιθων θεους. Ματαιοι δη ουν οι τοιουτοι, και
σφοδρα εικοτως, επ' ουδενι μεν των αναγκαιων εις τουτο ιοντες, ποιουντες και
μαλλον τα καταθυμια εαυτων, γεγονασι γαρ ματαιοτητος ερασται. Ποια γαρ ονησις
η παρα λιθου τε και ξυλου; Ουκουν βουλης ασυνετου καρποι και ψυχρων
ενθυμηματων εργον αν νοοιτο σαφες η ειδωλου ποιησις. Πλην οτι το χρημα εστιν
ουκ αζημιον, προαπεφαινει λεγων· Αισχυνθησονται παντες οι πλασσοντες θεον, και
γλυφοντες ανωφελη, και παντες οσοι εγενοντο εξηρανθησαν, και κωφοι
70.929
απο ανθρωπων. Ει μεν ουν επ' αυτων εκληφθειη των χειροτμητων τα ειρημενα,
φαμεν, οτι το Ἐξηρανθη- σαν, αντι του, απωλοντο, νοητεον. Ει δε επ' αυτων κεοιτο
των τα τοιαδε δραιν ειωθοτων, ευ αν εχοι και τηιδε νοειν· ειρηται γαρ ως επι φυτων
των ακαρπειν ειωθοτων, ει αφαναινοιντο πως και εκκοπτοιντο λοι- πον εις φλογα
και καυσιν. Το δε, Κωφοι απ' ανθρω- πων, αντι του, Τελουντες μεν εν ανθρωποις
ουκ ετι, κωφοι δε μαλλον και αναισθητοι παντελως, ωστε κατ' ουδενα τροπον
επεοικεναι τοις παρ' αυτοις γε- νομενοις. Ψαλλει γαρ που και φησιν ο μακαριος
Ψαλμωιδος· "6Τα ειδωλα των εθνων αργυριον και χρυσιον, εργα χειρων ανθρωπων.
 
 

341

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Στομα εχουσι και ου λαλησουσιν· οφθαλμους, και ουκ οψονται· ωτα, και ουκ
ακουουσιν."6 Ἐπιφερει δε τουτοις· "6Ὅμοιοι αυ-τοις γενοιντο οι ποιουντες αυτα, και
παντες οι πε- ποιθοτες επ' αυτοις."6 Καρποι γαρ της εσχατης αναι- σθησιας νοηθειεν
αν τα τοιαδε των κακων. Καιτοι τον φυσει και αληθως οντα Θεον δια πειρας αυτης
εγνω- κοτες, ειτα λιθοις και ξυλοις την αυτωι και μονωι πρεπωδεστατην δοξαν
αναπεμποντες, πως ουκ αν νοηθειεν μωροι, και ακαρδιοι, και της εις ληξιν
εμβροντησιας μεμεστωμενην εχοντες την καρδιαν, και μην ολιγα διενεγκειν δια γε
σφων αυτων τετεχνουργημενων; 9Συναχθητωσαν παντες, και στητωσαν αμα, και
εντραπητωσαν, και αισχυνθητωσαν αμα, οτι ωξυνε τεκτων σιδηρον, σκεπαρνωι
ειργασατο αυτο, και εν τερετρωι ετρησεν αυτο. Ειργασατο αυτο εν τωι βραχιονι της
ισχυος αυτου, και πεινησει, και ασθενησει, και ου μη πιηι υδωρ.9
Ου καθ' ενα
μαλλον, αλλ', ειπερ ελοιντο, και κατα πληθυν συναγηγερμενους εντραπησεσθαι
φησι τους των ειδωλων θεραπευτας ταις σφων αυτων δυσβου- λιαις, και λυσαι το
προτεινομενον, και ποιον αρα τουτο εστιν, ευθυς επιφερει λεγων· Ὤξυνε, φησι,
τεκτων σιδηρον. ∆ιαμεμνηται δε και των οργανων δι' ων η ποιησις, ινα την του
λιθουργου τεχνην προσκυνουντας αυτους αποφηνηι, και ουκ αυτο το ξυλον. Ει γαρ
ην θεος, ουκ αν εδεησε τεχνης αυτωι, και της τινος επιστημης· αλλ' ην αν και ουτω
Θεος. Ει δε ξυλον μεν ουκ ειργασμενον, ουτε μην ειδοποιηθεν, εικαιαν υλην
νομιζεις, τεκτονευθεν δε προσκυνεις και θεον ειναι λεγεις, η τεχνη σοι γεγο- νεν εις
θεον, και τουτο ανδρος ασθενους και υπο- κειμενου τωι φθειρεσθαι. Φθορας γαρ
αποδειξις το δεισθαι τροφης και ποτου. Το γαρ, Ου μη πιηι υδωρ, ουκ αποφαντικως
ειρησθαι φαμεν. Ἀναγνωστεον δε μαλλον ως εν ερωτησει και υποστιγμηι. Ἕψεται
γαρ η συνεσις, οτι και παντως που και πιεται. Ειτα πως ο φθαρτος θεων αφθαρτων
εσται δημιουργος, η πως ο θνητος ποιησει τους αθανατους; ∆ει γαρ παντως ενειναι
τωι γε οντι κατα αληθειαν Θεωι το αφθαρτον και ανωλεθρον, μαλλον δε και το ειναι
ζων, και ζωοποιειν δυνασθαι τα οισπερ αν ενιεναι βουλοιτο την ζωην. Σκεπαρνου
δη ουν και τερετρου, και τε- κτονικης ισχυος τε και τεχνης επιδειξις η των πλανωμενων λατρεια· ειπερ εστιν αληθες, ως εφην, οτι
70.932 ξυλον μεν η λιθον
αμορφωτον ουκ αν ελοιντο προσκυνειν· μορφης γε μην εντετορνευμενης, θεοι
παντα παρ' αυτοις τα ορωμενα. 9Ἐκλεξαμενος τεκτων ξυλον εστησεν αυτο εν
μετρωι, και εν κολληι ερυθμισεν αυτο, και εποιη- σεν αυτο ως μορφην ανδρος, και ως
ωραιοτητα ανθρωπου, στησαι αυτο εν οικωι. Ἐξεκοψε ξυ- λον εκ του δρυμου, ο
εφυτευσε Κυριος, πιτυν και υετος εμηκυνεν, ινα ηι ανθρωποις εις καυσιν, και λαβων
απ' αυτου εθερμανθη, και καυσαντες επεψαν αρτους επ' αυτωι, το δε λοιπον ειργασαντο εις θεους, και προσκυνουσιν αυτοις· ου το ημισυ αυτου κατεκαυσαν εν πυρι,
και καυ- σαντες αρτους επεψαν επ' αυτωι, και επ' αυ- του κρεας οπτησας εφαγε, και
ενεπλησθη, και θερμανθεις ειπεν· Ἡδυ μοι οτι εθερμανθην, και ειδον πυρ. Το
λοιπον εποιησεν εις θεον γλυπτον, και προσκυνει αυτωι και προσευχεται λεγων·
Ἐξελου με, οτι θεος ει συ. Ουκ εγνωσαν φρονη- σαι, οτι απημαυρωθησαν του βλεπειν
τοις οφθαλ- μοις αυτων, και του νοησαι τηι καρδιαι αυτων. Και ουκ ελογισατο τηι
καρδιαι αυτου, ουδε ανε- λογισατο τηι ψυχηι αυτου, ουδε εγνω τηι φρονη- σει, οτι το
ημισυ αυτου κατεκαυσεν εν πυρι, και επεψεν επι των ανθρακων αυτου αρτους, και
οπτησας κρεας εφαγε, και το λοιπον αυτου εις βδελυγμα εποιησε, και προσκυνουσιν
αυτωι. Γνωτε οτι σποδος η καρδια αυτων, και πλανωνται, και ουδεις δυναται
εξελεσθαι την ψυχην αυτου. Ἴδετε, ουκ ερειτε οτι ψευδος εν τηι δεξιαι μου.9
Ἐναργης μεν σφοδρα των προκειμενων ο νους και ουδεν αναντες εν αυτοις.
Γραφεται γαρ ως ακαρδιον, και πασης εξω φρενος γεγονοτα, και λογισμου του
καθηκοντος ολοτροπως εστερημενον τον των ειδωλων προσκυνητην, και προσετι
τον τεχνουργον. Ἐμφιλο- χωρει δε σφοδρα τοις περι αυτον διηγημασιν· ομου μεν
 
 

342

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντρεπων ως πεπλανημενους, και ανοιγνυς οφθαλμον τοις ενειλημμενοις τωι κακωι,
και εις αυτην οραιν αναπειθων την αληθειαν, ην ειπερ ελοιεν εις νουν, εξω
γενησονται παγης, και των εξ αβελτηριας τραυματων τας εαυτων απαλλαξουσι
κεφαλας. Πλην εκεινο φαμεν· πικρον γαρ τοι και σοφον εοικεν ημιν εν τουτοις
κατασκευαζειν ο λογος, και ουκ εχων ανικανως εις το αναπεισαι δυνασθαι πολλους,
της μεν πολυθεου πλανης αποφοιταιν, ανθελεσθαι δε μαλ- λον το υπο Θεωι γενεσθαι
τωι φυσει και αληθως. Ἐκλεξαμενος γαρ, φησι, τεκτων ξυλον, εστησεν αυτο εν
μετρωι, και εν κολληι ερυθμισεν αυτο· εποιησεν αυτο ως μορφην ανδρος, και ως
ωραιοτητα ανθρωπου στησαι αυτο εν οικωι. Ἡ τεχνη, φησι, των θεουργειν
ειωθοτων, τοτε δη μαλιστα του παντος αξιωθειη θαυ- ματος, οταν ενεργασηται τωι
ξυλωι μορφην, και καλ- λος ανδρος. Το δε κατα μιμησιν την τινος υπο του
τεχνουργουμενον ητταται παντως που ταληθους, ητοι κατοπιν ερχεται. Ουκουν οι
προσκυνουντες τοις εις ανθρωπον ειδοποιηθεισι ξυλοις η λιθοις, το εαυτων ειδος
θρησκευοντες αλοιεν αν, και πολλωι κρειττους οντες των κατα μιμησιν την εαυτων
υβριζουσι φυσιν, ως την αμεινω δοξαν εκεινοις προσνεμοντες. Ἀναι- σθησιας ουν
αρα της εσχατης η γραφη, και της εις ακρον αβελτηριας τα εγκληματα. Ἵστησι γαρ
εν
70.933 οικωι, τουτ' εστιν εν ναωι το ξυλον ο εξεκοψεν εκ του δρυμου.
Καταδεικνυσιν εν τουτοις τους θεοποιειν ειωθοτας, ουτε την υλην ηγνοηκοτας εξ
ης γεγονασιν, ινα μη λεγωσι τινας, κατα το Ἑλληνων εθος, διι- πετη τε και
αυτογονα, ηγουν αυτολοχευτα τα εν ση- κοις ανατεθειμενα. Ὅτι δε της του Θεου
δημιουργιας παρασημαινουσι τον σκοπον, διελεγχει λεγων πεφυ- τευσθαι εν δρυμωι
το ξυλον, εκτετραφθαι δε και υετων χορηγιαις, ινα ηι ανθρωποις εις καυσιν· τα δε
εις καυσιν γεγονοτα θεοποιουντες, αυτοι πυρος εσον- ται τροφη συν αυτοις.
Μονονουχι καταπληττεται λε- γων, οτι το ημισυ κατεκαυσεν εν πυρι, και ταις εαυτου δεδαπανηκε χρειαις. Τουτο μεν οψοποιων, και εις αρτου πεψιν τα των θεων
δεχομενος μερη. Ειτα εις τουτο πεπτωκεν ασυνεσιας ως τωι της χρειας λειψα- νωι
προσκυνειν, προσευχεσθαι τε και λεγειν· Ἐξελου με οτι θεος μου ει συ. Σποδος ουν
αρα και ετερον ουδεν, η καρδια αυτων, και πεπλανηνται, και ουδεις αν εξελοιτο τας
των εις τουτο πεσοντων ψυχας, πλην οτι μονος, ειπερ ελοιτο, Θεος, ποιων παντα,
και μετα- σκευαζων, και φωτιζων το εσκοτισμενον, και επιστρε- φων το
πεπλανημενον. Ἀλλ' ενεστι μεν το ανωφελες και ματαιον τοις χειροτμητοις θεοις,
υλη γαρ εισι κωφη και αναισθητος. Ἴδετε δε, τουτ' εστι, κατα- νοησατε, και ουκ
ερειτε οτι ψευδος εν τηι δεξιαι μου. Παντα μεν γαρ επ' εκεινοις, φησιν, εψευσμενα
ονο- ματα τε και δοξα. Ἐν δε τηι εμηι δεξιαι, τουτ' εστιν, εν τωι Υιωι· δεξια γαρ του
Πατρος ο Υιος ωνομασται πανταχου παρα τηι θεοπνευστωι Γραφηι· ουδεν αν ευρεθειη
το εψευσμενον, αλλα και ει τε Θεος ονομα- ζοιτο, θεος εστιν αληθινος· και ειτε
Κυριος, ουκ εισκεκριμενον εχει το χρημα, φυσει δε μαλλον εστι των ολων
δεσποτης· καν ει βασιλευς, καν ει φως, καν ζωη και δυναμις, καν δημιουργος, παντα
ταυτα εστιν ου κατεψευσμενως· ου γαρ εστι γενητος, επε- κεινα δε φυσικως παντος
νοοιτο αν του παρηγμενου προς γενεσιν, Θεος υπαρχων εκ Θεου, και φως αληθινον εκ φωτος αληθινου. 9Μνησθητι ταυτα, Ἰακωβ και Ἰσραηλ, οτι παις μου ει συ·
επλασα σε παιδα μου· και συ, Ἰσραηλ, μη επιλανθανου μου. Ἰδου γαρ απηλειψα ως
νε- φελην τας ανομιας σου, και ως γνοφον τας αμαρ- τιας σου. Ἐπιστραφηθι προς με,
και λυτρωσομαι σε.9 Ἔφη που Χριστος· Ὁ ειδως το θελημα του κυριου αυτου και
μη ποιησας δαρησεται πολλας· ο δε μη ειδως, και μη ποιησας, δαρησεται ολιγας.
Ὁσια δε παντως η εφ' εκατερωι πραγματι ψηφος. Τοις μεν γαρ ουκ ειδοσι το θελημα
το δεσποτικον, ειτα δια- πταιουσι, και τοις της παραβασεως αιτιαμασιν ενισχημενοις συγγνοιη τις αν το μη εγνωκεναι, δεχομε- νος εις ελεου προφασιν. Τοις γε
μην εν ειδησει νομων το ραιθυμειν ηιρημενοις προσγενοιτο αν εν δικηι το κολα 
 

343

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζεσθαι δειν. Ὑπτιωσεως γαρ εναργους τα αιτια- ματα. Ἵνα τοινυν εαυτου γενοιτο
κρειττων ο Ἰσραηλ, πλειστοις μεν οσοις αλους αιτιαμασιν, αμνηστιαι δε τηι παρα
Θεου τιμωμενος, μεμνησθαι προστετακται 70.936 της εαυτου ραιθυμιας, και της του
κατοικτειροντος ημεροτητος. Μνησθητι γαρ ταυτα, φησιν, Ἰακωβ. Και ποια ταυτα;
Τα τε ηδη προειρημενα, και οτι παις μου ει συ. Και επλασα σε παιδα μου. ∆ιαδεικνυσι
δε και μαλα σαφως εν τουτοις, οτι [ου] μεμενηκεν απαιδαγωγητος ο Ἰσραηλ, αλλ'
ην υπο νομον και ζυγα, και πλειστους εχων τους νουθετειν ειδοτας· παις ουν αρα
κατα τουτο και πεπλασμενος εις τουτο. Τινα δε τροπον, ερουμεν ως ενι. Πλαττεται
μεν γαρ τις ανθρωπος απλως, καθαπερ αμελει και ο προπα- τωρ Ἀδαμ εκ γης. Ἔλαβε
γαρ, φησιν, ο Θεος χουν απο της γης, και επλασε τον ανθρωπον. Ἕρπει δε κατα γε
τον της δημιουργιας τροπον, και εις δευρο τα καθ' ημας. Πλαττεται γαρ εκαστος εν
γαστρι της εαυτου μητρος, και οδος αυτη προς το ειναι φερουσα τους επι της γης.
Πλαττεται δε και εις παιδα Θεου διαμορφουμενος νοητως τηι των θειων ειδησει
νομων προς ειδος εξαιρετον, το εκ της των αρετων ευκο- σμιας ταις των ανθρωπων
επισυμβαινον ψυχαις. Τουτο καλλος αν νοοιτο το πνευματικον. Πλαττονται δε και
οιον εν Χριστωι δια μετοχης του αγιου Πνευματος εις ειδος το προς αυτον. Γραφει
γουν Γαλαταις και ο θεσπεσιος Παυλος· "6Τεκνια, ους παλιν ωδινω, αχρις ου
μορφωθηι Χριστος εν υμιν."6 Μορφουται γε μην εν ημιν ο Χριστος, ενιεντος ημιν
του αγιου Πνευματος θειαν τινα μορφωσιν, δι' αγιασμου και δικαιοσυνης. Ουτω
γαρ, ουτω ταις ημετεραις εμπρεπει ψυχαις ο χαρακτηρ της υποστασεως του Θεου και
Πατρος, αναμορφουντος ημας, ως εφην, του αγιου Πνευματος δι' αγιασμου προς
αυτον. Ἔφη γουν και ο ιερωτατος παλιν Παυλος· "6Μη συσχηματιζεσθε τωι αιωνι
του- τωι, αλλα αναμορφουσθε τηι ανακαινωσει του νοος υμων, εις το δοκιμαζειν
υμας τι το θελημα του Θεου το αγαθον."6 Και ευαρεστον και τελειον και κα- λυμμα
μεν ταις Ἰουδαιων καρδιαις τεθεισθαι φησιν, ημας δε παντας ανακεκαλυμμενωι
προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομενους, την αυτην εικονα μεταμορφουσθαι
απο δοξης εις δοξαν, καθαπερ απο Κυριου Πνευματος. Πλαττομεθα δη ουν εις παιδα
Θεου. Ἐπειδη δε το του παιδος ονομα κοινον πως εστι· λαμβανεται γαρ επι τε
οικετων και υιων, φαμεν, οτι πρεποι αν τοις εν νομωι πλαττομενοις το εις οικετας
πλαττεσθαι μαλλον. Πνευμα γαρ ην δουλειας επι τον Ἰσραηλ, και ην αυτοις το
ραιθυμειν ουκ αζημιον· εκολαζε γαρ ως οικετας ο νομος. Ει δε εν Χριστωι πλαττοιτο
τις, εις υιον πλαττεται Θεου, κατα γε τους αρτιως ειρημενους τροπους. Χρη τοιγαρουν μεμνησθαι και της του δικαιουντος φιλαν- θρωπιας, και οτι πεπλασμεθα
προς υιοτητα και δοξαν, και οιον τωι Πατρι τωι Θεωι εις ημας παρ' αυ- του γενομενων
ανταποτιννυντες τας αμοιβας. Και οπως αν γενοιτο τουτο, καλως εκπαιδευει λεγων·
Και συ, Ἰσραηλ, μη επιλανθανου μου. Ἐπιλανθανοιτο δε αν τις Θεου, της εις αυτον
ευσεβειας ολιγωρων, η και εισαπαν αποφοιτων. ∆εδρακασι μεν οι εξ Ἰσραηλ τουτο
τοις ουκ ουσι θεοις λατρευσαντες· δρωσι δε και εις δευρο τινες ανοπιν ιοντες μετα
την πιστιν,
70.937 ων το κριμα ενδικον εστι, κατα το γεγραμμενον. Ὅτι δε το
επιλανθανεσθαι Θεου κατασημαινει πλει- σταχου το της ευσεβειας της εις αυτον
αποδραμειν, εισομεθα, λεγοντος αυτου προς τους εξ αιματος Ἰσραηλ· "6Ὑμεις οι
επιλανθανομενοι μου, και ετοι-μαζοντες τωι δαιμονιωι τραπεζαν, και πληρουντες τηι
τυχηι κερασμα, και εγκαταλιποντες το ορος το αγιον μου. Ἐγω παραδωσω υμας εις
μαχαιραν, παντες σφαγηι πεσεισθε."6 Και επ' αυτωι δη τουτωι καταβε- βοηκε των εξ
Ἰσραηλ δια φωνης Ἱερεμιου λεγων· "6Μη επιλησεται νυμφη τον κοσμον αυτης, η
παρθενος της στηθοσιδεσμιδος αυτης; ο δε λαος μου επελαθετο μου ημερας πολλας,
ων ουκ εστιν αριθμος."6 Ουκ- ουν η μεν ληθη πολλακις την αποστασιν υπεμφηνειεν αν. Ἡ δε γε μνημη το εδραιον εις πιστιν, και ακραδαντον εις αγαπην, και το
εις παν οτιουν των αυτηι δοκουντων ευσθενες. Μη δη τοιγαρουν επιλαν- θανου μου,
 
 

344

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, μεμνησο δε μαλλον. Ἰδου γαρ απηλειψα ως νεφελην τας ανομιας σου. Και το
απ- ηλειψα φησιν εν τουτοις, αντι του απαλειψω, και ωσπερ τινα γνοφον, και
νεφελην διαλυσας αφανισω. Ὅτι γαρ αντι του απαλειψω το απηλειψα φησι,
διαδειξειεν ευ μαλα το εφεξης. Ἐπιστραφηθι γαρ, φησι, προς με, και λυτρωσομαι σε.
Πως γαρ απηλειψεν ο καλων εις επιστροφην; Ὡς ουπω μεν επιστρεψαντας, ηξοντας
δε και εις τουτο κατα καιρους, οταν επιλαμψηι τωι κοσμωι Χριστος, δι' ου πασα
πλημμεληματων αφεσις, και επιστροφη και κλησις η προς Θεον, δια τε της εις αυτον
πιστεως, και πολιτειας ευαγγελικης, και αριστων ανδραγαθηματων. 9Ευφρανθητε,
ουρανοι, οτι ηλεησεν ο Θεος Ἰσραηλ. Σαλπισατε, θεμελια της γης, βοησατε, ορη,
ευφροσυνην, οι βουνοι και παντα τα ξυλα τα εν αυτοις, οτι ελυτρωσατο ο Θεος τον
Ἰακωβ, και Ἰσραηλ δοξασθησεται.9 Καταθρησαι τις αν καντευθεν αμογητι, οτι των
αμαρτιων η αφεσις, και μην και η παντων επιστροφη και λυτρωσις, ως εσομενη δια
Χριστου προαναφωνει το κατα καιρους δια προφητων αγιων. Ἐπειδη γαρ Θεος
Κυριος ων επεφανεν ημιν, και συνανεστραφη τοις επι της γης, ως ανθρωπος, ο
αμνος ο αληθινος, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, το παναγνον ιε- ρειον· τοτε δη
τοτε, και προφασις εορτης το χρημα γεγονε ταις ανω τε και εν ουρανωι δυναμεσι
λογικαις, ητοι τοις των αγιων αγγελων ταγμασιν. Ἦδον γαρ, ηιδον επι τηι γεννησει
αυτου, τηι κατα σαρκα φημι, και δη και εφασκον· "6∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι
γης ειρηνη, εν ανθρωποις ευδοκια."6 Και ειπερ εστιν αληθες, παντως δε δη που και
αληθες, οτι κατα την του Σωτηρος φωνην χαρα εστιν εν τοις ουρανοις εν- ωπιον
των αγιων αγγελων εφ' ενι αμαρτωλωι μετα- νοουντι, πως αν ενδοιασειε τις ως την
υφηλιον πασαν εις την της αληθειας επιγνωσιν ανακομιζοντος του Χριστου, και
καλουντος εις επιστροφην, και δικαιουν- τος εν πιστει, και διαπρεπη τιθεντος δι'
αγιασμου, χαρα και πανηγυρις παρα τοις ανω πνευμασιν ην; Ευφραινομενων
τοινυν των ουρανων, οτι ηλεησεν ο Θεος τον Ἰσραηλ και ουτι που τον κατα σαρκα
μονον, 70.940 αλλα γαρ και τον κατα πνευμα νοουμενον· εσαλπισε τα θεμελια της
γης, τουτ' εστιν οι των ευαγγελικων θεσπισματων ιερουργοι· τουτων ηχη
διαπρυσια; προσηνεχθη πανταχου, και οια τινες σαλπιγγες αν- εφωνησαν ιεραι, την
του Σωτηρος δοξαν περιαγγελ- λουσαι τοις απανταχου, και καλουσαι προς
επιγνωσιν του Χριστου τους τε εκ περιτομης, και τους παλαι τηι κτισει λατρευοντας
παρα τον Κτιστην. Θεμελια δε της γης ωνομασθαι φαμεν αυτους, δια ποιαν αι- τιαν;
Ἔστι μεν γαρ απαντων θεμελιος και ακατα- σειστος υποβαθρα Χριστος, ο ανεχων
απαντα, και διακρατων εις το ευ ειναι τα ερηρεισμενα· επ' αυτωι γαρ παντες
εποικοδομουμεθα, οικος πνευματικος συναρμολογουμενοι δια Πνευματος εις ναον
αγιον, εις κατοικητηριον αυτου. Κατοικει γαρ εν ταις καρδιαις ημων δια πιστεως,
θεμελιοι δε προσεχεστεροι, και εγγυς μαλλον, η καθ' ημας νοηθειεν αν αποστολοι τε
και ευαγγελισται, γεγονοτες μεν αυτοπται και υπ- ηρεται του λογου, γενομενοι δε
και εις εδραιωμα πιστεως. Ταις γαρ αυτων παραδοσεσιν επεσθαι δειν εγνωκοτες,
ευθη και αδιαστροφον τωι Χριστωι την πιστιν τηρησομεν. Ειρηται γαρ που παρ' αυτου
προς τον θεσπεσιον Πετρον (οτε σοφως και ανεπιπληκτως την εις αυτον πιστιν
ομολογων εφασκεν· Συ ει Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος)· "6Συ ει Πετρος. και
επι ταυτηι τηι πετραι θεμελιωσω μου την Ἐκκλη- σιαν,"6 πετραν, οιμαι, λεγων το
ακραδαντον εις πιστιν του μαθητου. Ειρηται δε που και δια της του Ψαλ- λοντος
φωνης· "6Οι θεμελιοι αυτου εν τοις ορεσι τοις αγιοις."6 Ὄρεσι δε παρεικαστεον
αγιοις ευ μαλα τους αγιους αποστολους τε και ευαγγελιστας, ων η γνωσις τοις μετ'
αυτους θεμελιου δικην ερηρεισται, μεταπι- πτειν ουκ εωσα προς το αδοκιμον εις
πιστιν τους δι' αυτων σεσαγηνευμενους. Σαλπιζουσι τοινυν τα θεμε- λια της γης·
πλην ορα την επιτηρησιν. Ἰσχνοφωνος γαρ και βραδυγλωσσος ην ο Μωυσης. Ου γαρ
ην ο νομος εξακουστος, πλην οτι τοις κατα μονην την Ἰου- δαιαν. Σαλπισατε γε μην,
 
 

345

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οι τα Χριστου πρεσβευον- τες. "6Ἐξηλθε γαρ εις πασαν την γην ο φθογγος αυτων,
και εις τα περατα της οικουμενης τα ρηματα αυτων."6
Βοαιν δε τοις ορεσιν
ευφροσυνην προστεταχε· τα δε θεμελια της γης, ορη παλιν εν τουτοις ειπων· αποβλεπτοι γαρ και διαφανεις οι θεσπεσιοι μαθηται, εργωι τε και λογωι διαπρεπεις, και
τοις απανταχου γνωριμωτατοι, οις και προφητικος επεφωνησε λογος· "6Ἐπ' ορος
υψηλον αναβηθι, ο ευαγγελιζομενος Σιων· υψωσον τηι ισχυι σου, ο ευαγγελιζομενος
Ἱερουσα- λημ."6 Ταυτι δη ουν αρα τα ορη τα νοητα βοησαι προστεταχεν
ευφροσυνην. Ἔνεστι δε καντευθεν ιδειν την τε του νομου δυναμιν, και των
ευαγγελικων κη- ρυγματων την επι το κρειττον διαφοραν. Ὁ μεν γαρ νομος
κολασεις απειλων τοις παραβαινουσι, και δικαις
αφυκτοις ενιεις τους
αλισκομενους, ουκ ευφροσυνην εβοα μαλλον, αλλα κατηφειαν· οι δε γε των ευαγγελικων θεσπισματων ιερουργοι, και των παρα Χριστου χαρισματων διακονοι,
ευφροσυνην τωι κοσμωι διακη- ρυττουσιν. Ὅπου γαρ αφεσις αμαρτιων, και μην και
70.941 δικαιωσις εν πιστει, και αγιου Πνευματος μεθεξις, και υιοθεσιας λαμπροτης,
και ουρανων βασιλεια, και των υπερ νουν αγαθων ελπις ου κατεψευσμενη, εκει
που παντως εστιν ευφροσυνη και χαρα. Βουνους δε και ξυλα τα εν αυτοις φαμεν
ειναι παλιν τους των ορων ηττωμενους, και βραχυ πως υποκαθημενους, κατα γε το
της ενουσης αυτοις ευζωΐας μετρον, υπερ- ανεστηκοτων δηλονοτι των αγιων
αποστολων, και ευαγγελιστων. Ουκουν βουνοι μεν αν ειεν οι βραχυ πως της
εκεινων ευκλειας υφιζηκοτες, και του με- γεθους της αρετης ηττωμενοι, πλην
ανεχοντες και αυτοι, και επιγειων οντες επεκεινα πραγματων, και φρονουντες τα
ανω, και το υψου νοεισθαι κατ' αρετην κεκληρωμενοι. Ξυλα δε τα εν αυτοις, τα υπ'
αυτων τεθραμμενα, νοηθειεν αν οι δι' αυτων πιστευσαντες, και οιον εις ανδρα
τελειον αναβεβηκοτες, και εις με- τρον ηλικιας διελασαντες του πληρωματος του
Χρι- στου. Ειεν δ' αν ουτοι και διδασκαλοι λαων, και ποιμνιων καθηγηται, ταις παρα
σφων αυτων νοηταις ευκαρπιαις τους προσιοντας αυτοις ανακτωμενοι. Ουκουν
την εν Χριστωι νοουμενην ευφροσυνην συγ- κεκραγασι τοις θεμελιοις της γης,
βουνοι και ξυλα τα εν αυτοις, χαιρουσι δε οτι ελυτρωσατο ο Θεος τον Ἰακωβ, και
Ἰσραηλ δοξασθησεται. Ου γαρ ελυτρωθη μονον τους της αμαρτιας αποτριψαμενος
μολυσμους, και πυρος και δικης εξηιρημενος, αλλα γαρ και εδοξασθη Θεου γεγονως
οικειος, και υιος αυτου χρημα- τισας, και αδελφοτητα λαχων την προς γε τον ενα και
φυσει και αληθως Υιον, τουτ' εστι, Χριστον. 9Ουτω λεγει Κυριος ο λυτρουμενος σε,
και ο πλασας σε εκ κοιλιας· Ἐγω Κυριος ο συντελων παντα. Ἐξετεινα τον ουρανον
μονος, και εστε- ρεωσα την γην. Τις ετερος διασκεδασει σημεια εγγαστριμυθων, και
μαντειας απο καρδιας; απο- στρεφων φρονιμους εις τα οπισω, και την βουλην
αυτων μωραινων, και ιστων ρηματα παιδος αυ- του, και την βουλην των αγγελων
αυτου αλη- θευων.9 Οικονομικωτατα λιαν ο των ολων Θεος καν τουτοις ημιν
διαλεγεται, και πειραται πληροφορειν τους οι γε πεπαρωινηκασιν εις την δοξαν
αυτου, μεθισταντες αυτην εις ετερους, δηλον δε οτι τους ουκ οντας θεους, ως εστιν
αυτος γενεσιουργος των ολων, και ταμιας, κτιστης τε και ποιητης και αυτων των
παιδευομενων. Ἐπειδη δε περι πραγματων πλειστων τε οσων και θαυμαστων
εποιειτο τας υποσχεσεις, ας δη και ην εικος απιστεισθαι προς τινων, χρησιμως, ως
εφην, την ιδιαν αυτοις προαναφαινει δυναμιν και υπεροχην, ως αν ειδειεν, οτι
παντη τε και παντως, οπερ αν ελοιτο κατορθουν, τουτο δραμειται προς περας. Προς
τι γαρ ανικανως εχοι, η πως ουκ αν δυναιτο λυτρουσθαι τινας ο εκ κοιλιας πλασας,
τουτ' εστιν, ο και εις αυτο το ειναι καλεσας, και εις υπαρξιν ενεγκων τους ουκ
οντας ποτε, ο συντελων τα παντα, τουτ' εστιν, ο τα- μιας των ολων, εκαστα τε
διοικων τε και διιθυνων κατα το αυτωι δοκουν; Τουτο δε παντως ευ εχει. Ου γαρ αν
αμαρτηι Θεος του τηι ιδιαι δοξηι πρεπωδεστατου. Ἢ πως ουκ αν ειη πανσθενης, και
 
 

346

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντος επεκεινα, και νου, και λογου, ο τον παμμεγεθη τουτον τανυσας ουρανον,
και στερεωσας την γην; ως και ο Ψαλλων 70.944 φησιν· "6Ἐθεμελιωσε την γην επι
την ασφαλειαν αυτης."6 Ὁ δε εις τουτο δυναμεως αναβεβηκως, μαλ- λον δε η πασα
δυναμις, παντως που και οισει προς περας απερ αν εθελοιτο δραιν, απειργοντος
ουδενος. Μονος δε φησιν εκτειναι τον ουρανον, ουκ εξω τι- θεις τον εκ της ουσιας
αυτου Θεον Λογον μονογενη, τον δι' ου τα παντα, και εν ωι τα παντα· αλλ' οτι των
ψευδωνυμων θεων παντελως ουδεις συνειργασατο τι τωι επι παντας Θεωι. Οι γαρ
ουκ οντες ολως, πως αν εισδεχθειεν ως εργαται, η μαλλον ειπειν ως συνεργα- ται
δημιουργουντος Θεου; Ουκουν ου προς γε τον φυσει και εξ αυτου γεννηθεντα Υιον
φαμεν εν τουτοις γενεσθαι την αντιδιαστολην, αλλ' οτι μη ετερου μαλ- λον Θεου
γεγονεν εναποτελεσμα το τανυσθηναι τον ουρανον, ηγουν ακραδαντους εδρας
εσχηκεναι την γην. Καταδειξας τοινυν εαυτου δια τουτων την δοξαν, και την
απαραβλητον υπεροχην, και το της δυναμεως μεγεθος, τινων εσται κατα καιρους
αποτελεστης, εν τοις εφεξης διαδεικνυσι τε και αφηγειται σαφως. Τις γαρ ετερος,
φησι, διασκεδασει σημεια εγγαστριμυθων, και μαντειας απο καρδιας; Ουπω γαρ ημιν
επιλαμ- ψαντος εξ ουρανων του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, της του διαβολου
τυραννιδος η πλεονεξια κατα παντων εξετεινετο, και βαθυς απαντας τους επι της
γης κατεβοσκετο σκοτος. Ἦσαν γαρ, ησαν κατα τε χωραν και πολιν, βωμοι και
τεμενη, και αγαλματων εσμος, και ψευδωνυμων θεων ουκ αριθμουμενη πληθυς,
γοη- τειαι τε και ψευδομαντειαι πανταχου, και δαιμονιων
φενακισμοι,
πλαττομενων μεν ειδεναι τε και προαγ- γελλειν δυνασθαι τα εσομενα, λεγοντων γε
μην η ειδο- των παντελως ουδεν. Ἐπειδη δε το φως το αληθινον, τουτ' εστιν, ο
μονογενης του Θεου Λογος, τοις ευαγ- γελικοις θεσπισμασιν ολην περιηστραψε την
υπ' ουρανον, απεληλαται μεν η της αμαρτιας αχλυς, και ο βαθυς εκεινος πεπαυται
σκοτος, κεκληνται δε προς επιγνωσιν αληθειας οι πεπλανημενοι· τοτε δη τοτε
διεσκεδασθησαν τα σημεια των εγγαστριμυθων. Ἐγγαστριμυθους δε φησι τους
ψευδομαντεις, ητοι
πυθωνικους, τους απο γε της σφων αυτων καρδιας
ανερευγομενους το δοκουν, και των αληθων ειδοτας ουδεν. Περι των τοιουτων και
ο προφητης Ἰεζεχιηλ φησιν· "6Ουαι τοις προφητευουσιν απο καρδιας αυ- των, και
το καθ' ολου μη βλεπουσι."6 ∆ιεσκεδασθη τοιγαρουν των τοιουτων τα εκ της
ψευδομαντειας δι- δομενα τισι σημεια, ητοι προαναῤρησεις. Ἤργησαν γαρ τα
Ἑλληνικα χρηστηρια πανταχου, και σεσιγη- κασιν οι ψευδοεπειν ειωθοτες των παρ'
Ἕλλησι θεων· απεστραφησαν δε και φρονιμοι εις τα οπισω, και εμωρανθησαν αι
βουλαι αυτων. Ἔοικε δε φρονιμους εν τουτοις, η τους παρ' Ἕλλησι μαγους
αποκαλειν· ωνομαζοντο γαρ παρ' εκεινοις σοφοι· η ταχα που και τους εν δοξηι
σοφων παρ' αυτοις γεγονοτας, και πικρους εις συνεσιν, και λογων εχοντας
δεινωσιν, και αριστους εις ευγλωττιαν, και ουκ εχοντας ανικανως εις γε το
δυνασθαι ταις παρα σφων ευεπειαις κατακαλλυναι το ψευδος. Τους τοιουτους
απεστραφθαι φαμεν εις τα οπισω· λοιπον αχρηστου και ανωφελους αποδεδειγμε70.945 νης της εν αυτοις σοφιας, η ψυχικη τε εστι και επι- γειος δαιμωνιωδης.
Μεμωρανθαι δε φησι την σοφιαν του κοσμου, παρα Θεου δηλονοτι, και ο πανσοφος
Παυ- λος. Ἀποστραφεντων δε, φησι, των φρονιμων, και πασης αυτων βουλης
ασυνετου τε και ανοητου παντε- λως αποδεδειγμενης, εστησεν ο Θεος και Πατηρ τα
ρηματα του εαυτου Παιδος, τουτ' εστι, το ευαγγελικον και σωτηριον θεσπισμα, οπερ
ημιν αυτος ελαλησεν ο Χριστος. Ἀπεδειξε δε και αληθη την βουλην των αγ-γελων
αυτου. Ἄγγελοι γαρ νοηθειεν αν οι τα Χριστου πρεσβευοντες, και τωι κοσμωι
διακηρυττοντες. Βουλη δε ην αυτοις αγαθη, και παραινεσις τοις απανταχου το των
αρχαιων μεν αιτιαματων αποφοιταιν, αναῤρων- νυσθαι δε προς αγαθουργιας, και
των αμεινονων αντ- εχεσθαι, και Θεον ειδεναι τον φυσει και αληθως, και τοις
 
 

347

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου νομοις υπενεγκειν τον αυχενα, τρεχειν δε ουτω προς σωτηριαν και ζωην.
Ουκουν μεστοι μεν απασης αληθειας εισιν οι παρ' αυτων λογοι· μεμωραν- ται δε τα
Ἑλληνων, το της αληθειας ουκ εχοντες καλ- λος· παντα γαρ παρ' εκεινοις ψευδη,
και προφητεια, και συνεσις, και των εν δοκησει θεων, η και αυτοις τοις
πλανωμενοις αγνοουμενη πληθυς. 9Ὁ λεγων Ἱερουσαλημ· Κατοικηθησηι, και ταις
πολεσι του Ἰουδα· Οικοδομηθησεσθε, και τα ερη- μα αυτης ανατελει.9 Ἕψεται και
ουτω το, Ἐγω ειμι, τουτ' εστιν, Ἰε-ρουσαλημ, ο λυτρουμενος σε, ο συντελων παντα,
και εκτεινας τον ουρανον. Ειμι τοιγαρουν, φησιν, ο λεγων Ἱερουσαλημ·
Κατοικηθησηι. Ειλον μεν γαρ αυτην κατα κρατος οι Βαβυλωνιοι, την των Ἰουδαιων
ολην καταδηιωσαντες χωραν. Ἀλλ' εκλελυτρωνται παρα
Θεου, και τον της
αιχμαλωσιας απεδυσαντο ζυγον, αφεντος τουτο δραιν του την Βαβυλωνα κατεμπρησαντος, Κυρου φημι του Καμβυσου· και δη και υπονοστησαντες εις την Ἰουδαιαν,
τας τε πολεις ανεδειμαντο και τον νεων, και κατωικηκασιν εν ει- ρηνηι. Ευφυεστατα
τοινυν ο προφητικος ημιν λογος οικοδομηθησεσθαι λεγων την Ἱερουσαλημ,
διδωσιν
εννοειν τοις ακροωμενοις, ως αλωσεται κατα καιρους,
και
καταστραφησεται. Και ουκ απο γε των μοχθηρων ποιειται την προαγορευσιν των
συμβησομενων αυ- τοις, απ' εκεινων δε μαλλον εφ' οις ην εικος ησθη- ναι λιαν·
μετα του και εις εννοιας, ως εφην, ελθειν των σκυθρωποτερων. Ουκουν Θεου
προσταττοντος οικοδομηθησεσθαι την Ἱερουσαλημ, αλουσαν που παν- τως
προτερον ο της προφητειας κατασημαινει λογος.
Ει δε δη τις βουλοιτο και
βαθυτεροις ετι θεωρημασιν εμβαλλειν, φαμεν οτι την αληθεστεραν Ἰουδαιαν,
δηλον δε οτι την Ἐκκλησιαν, ης αν ενοικοι και πο- λιται νοηθειεν αν οι την εν
πνευματι φορουντες περιτομην. Ἔρημον ουσαν ποτε πολυανδρουσαν εδειξεν ο
τουτο γενεσθαι προστεταχως, δηλον δε οτι Θεος εν Χριστωι, ανετειλε δε τα ερημα
αυτης. Ξυλοις γαρ νοητοις ευρεθη κατακομος, και οιον ευδενδρο- τατη, και υψηλας
αγιων εχουσα κεφαλας. Ἔθος γαρ τηι θεοπνευστωι Γραφηι φυτοις και ξυλοις
αφομοιουν εσθ' οτε τον των αγιων χορον. Ἔφη γουν ο των 70.948 ολων Θεος δια
φωνης αγιων, οτι "6Θησω εις την ανυδρον γην κεδρον, και πυξον, και μυρσινην, και
κυπαρισ- σον, και λευκην."6 Ειρηται δε και δια της του Ψαλ- λοντος φωνης περι των
αγιων προς Θεον, ποτε μεν, οτι "6Χορτασθησονται τα ξυλα του πεδιου, αι κεδροι
του Λιβανου ας εφυτευσας·"6 ποτε δε παλιν· "6Τοτε αγαλλιασονται παντα τα ξυλα
του δρυμου, απο προσ- ωπου Κυριου, οτι ερχεται κριναι την γην. Κρινει την
οικουμενην εν δικαιοσυνηι, και λαους εν τηι αλη- θειαι αυτου."6 Και ουτι που φαμεν
ως των αναισθητων ξυλων το χαιρειν εστι, πρεποι δ' αν μαλλον αγιοις το χρημα,
ους δη και ησθηναι φησιν επιλαμψαντος τωι κοσμωι Χριστου. Ἔκρινε γαρ ουτω την
οικουμενην εν δικαιοσυνηι, δικαιωσας μεν εν πιστει τους πεπλανημενους ποτε,
καταδικασας δε τον ολεθρον του Σατανα και των αγγελων αυτου. 9Ὁ λεγων τηι
αβυσσωι· Ἐρημωθησηι, και τους ποταμους σου ξηρανω. Ὁ λεγων Κυρωι φρονειν, και
παντα τα θεληματα μου ποιησει. Ὁ λεγων Ἱερουσαλημ· Οικοδομηθησηι, και τον
οικον τον αγιον μου θεμελιωσω.9 Ἀπεκομισθη μεν αιχμαλωτος ο Ἰσραηλ, ως εφην,
κατα καιρους· ειλον γαρ την Ἰουδαιων χωραν οι Βαβυλωνιοι. Ἐπειδη δε τοις
αλουσιν εβδομηκοστον ηδη ετος τετελεστο, και ενειστηκει λοιπον ο καιρος της εν
αυτοις ημεροτητος, δηλον δε οτι της παρα Θεου, κατεξανεστησε των Χαλδαιων,
Περσων τε και Μηδων διεποντα την αρχην τον Καμβυσου Κυρον, ος ειλεν αυτους,
ανηκε τε τους Ἰουδαιους, μεμαθηκως οτι Θεος ωι λελατρευκασι προηγορευσε περι
αυτου, ως ταις παρ' αυτου νευρουμενος επικουριαις, και αμεινων εσται των
εχθρων, και δυσαντητος κομιδη τοις εθελουσιν αντανιστασθαι, και οτι τον θειον
αυτος αναστησει ναον. Ὅτι τοινυν εμελλεν ερημωθησεσθαι παντελως, καιτοι
πολυανδρουσα λιαν, η Βαβυλωνιων, κατασημαινει λεγων· Ἐγω ειμι ο λεγων τηι
 
 

348

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αβυσσωι· Ἐρημωθησηι. Ἄβυσσον γαρ εν τουτοις την αριθμου κρειττονα των
Βαβυλωνιων ωνομαζε πληθυν· ποτα- μους δε αυτης τα εις αυτην επιῤρεοντα των
εθνων, ηι περιοικα τε ην, και τας ομορους εχοντα χωρας εκεκληντο παρ' αυτων εις
επικουριαν. Ἔθος δε παλιν τηι θειαι Γραφηι, ποταμοις και θαλασσαις, και υδασι
παρεικαζειν αει πως τα πολλα των εθνων. Ἔφη γουν ο θεσπεσιος Μελωιδος περι τε
του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, και της των εθνων πληθυος, η ταις αυτου
σεσαγηνευται φωναις· "6Φωνη Κυριου επι των υδατων, ο Θεος της δοξης εβροντησε
Κυ- ριος."6 Ἡ γαρ τοι φωνη του Κυριου, τουτ' εστι, το ευαγγελικον και σωτηριον
κηρυγμα κατα παντων ηνεχθη των εθνων, οτε μονονουχι κατεβροντησεν αυ- των.
Περιεκτυπησε γαρ ως παρα πασαν την υπ' ου- ρανον, το ιερον και σωτηριον
κηρυγμα. Γεγραπται δε παλιν· "6Ἐπηραν οι ποταμοι φωνας αυτων."6 Ποταμους
γαρ εν τουτοις ωνομασθαι φαμεν τους αγιους αποστολους, ων αι φωναι, τουτ'
εστιν, αι διδασκαλιαι γεγονασι γνωριμοι τοις απανταχου. Ει- ρηται δε που και περι
αυτης της Βαβυλωνος, και Νινευι, ως κολυμβηθρα υδατος τα υδατα αυτης. Ἦν
70.949 ουν αρα ο Θεος ο λεγων τηι αβυσσωι· Ἐρημωθησηι, και τους ποταμους σου
ξηρανω. Και αυτος ην ομοιως ο λεγων τωι Κυρωι φρονειν, αντι του μετα συνεσεως
παντα δραιν, και παντα τα αυτωι δοκουντα πληρουν. Ταυτα δε ην το δικην εκτισαι
τους Βαβυλωνιους ων πεπραχασιν ωμως καταδηιουντες την Ἰουδαιαν, και τον
ιερον και θειον καταπιμπραντες ναον, ανεισθαι τε προς τουτωι τον Ἰσραηλ, και
αναδειμασθαι τον οικον, ηγουν θεμελιωσαι. Τουτο γαρ μαλλον ειπειν αληθεστερον.
Προστεταχε μεν γαρ ο Κυρος, και χρη- ματων πορους προστιθεις αναστηναι τον
νεων, και κατεβαλετο μεν υποβαθρας. Ἐπειδη δε μεταξυ τον ανθρωπινον κατελυσε
βιον, κεκωλυται μεν εκ της τινων βασκανιας η των εργων επιδοσις παρα του μετ'
αυτον. Ἤχθη γε μην εις περας και μετα τουτο παλιν, Θεου κατανευοντος. Ἔχομεν
δε της ιστοριας το ακριβες παρα γε τηι θεοπνευστωι Γραφηι· και το μα- κρους εν
τουτοις τριβειν ελεσθαι λογους, περιττον οιμαι που. Μη δε λεγετωσαν τινες, ως ο
θειος δι- εψευσται λογος, οτι μη παντα τα τωι Θεωι δοκουντα πεποιηκεν ο Κυρος,
ανθρωπος ων ειδωλολατρης. Τετακται γαρ το, Παντα τα θεληματα μου ποιησει,
κατ' εκεινα που παντως απερ εικος βουλεσθαι δηλουν Θεον, το αλωναι φημι την
Βαβυλωνιων, το απαλλαγηναι δεσμων και δουλειας τον Ἰσραηλ, και το εγερθηναι
τον νεων, και τας της Ἰουδαιας οικοδομηθηναι πολεις. 9Ουτω λεγει Κυριος ο Θεος
τωι χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας επακουσαι εμπρο- σθεν αυτου εθνη,
και ισχυν βασιλεων διαῤρηξω, ανοιξω εμπροσθεν αυτου θυρας, και πολεις ου
συγκλεισθησονται. Ἐγω εμπροσθεν αυτου πο- ρευσομαι, και ορη ομαλιω, θυρας
χαλκας συν- τριψω, και μοχλους σιδηρους συνθλασω. Και δωσω σοι θησαυρους
σκοτεινους, αποκρυφους, αορατους ανοιξω σοι, Ἵνα γνωις οτι εγω Κυριος ο Θεος ο
καλων το ονομα σου, Θεος Ἰσραηλ. ἝνεκενἸακωβ του παιδος μου, και Ἰσραηλ του
εκλεκτου μου, εγω καλεσω σε τωι ονοματι μου [ηιυλγ. σου], και προσδεξομαι σε. Συ
δε ουκ εγνως με, οτι εγω Κυριος ο Θεος, και ουκ εστιν ετι πλην εμου Θεος. Ουκ
ᾔδεις δε με. Ἵνα γνωσιν οι απο ανατο-λων ηλιου, και οι απο δυσμων, οτι ουκ εστι
πλην εμου. Ἐγω Κυριος ο Θεος, και ουκ ετι. Ἐγω ο κατασκευασας φως, και ποιησας
σκοτος, ο ποιων ειρηνην, και κτιζων κακα. Ἐγω Κυριος ο Θεος ποιων παντα ταυτα.9
Ταυτηι φαμεν εντετυχηκεναι τηι προφητειαι τον αλκιμωτατον Κυρον, ησθηναι τε
λιαν επι τοις περι αυτου προηγορευμενοις παρα Θεου, και εις τουτο γνωμης ελθειν,
ωστε και εν ταις υπο χειρα πολεσι τε και χωραις ποιησασθαι την αναῤρησιν της του
Θεου δοξης, ομολογουντα σαφως, οτι μονος αυτος ειη Θεος, και των ολων Κυριος, ο
παρα των Ἰουδαιων προσκυνουμενος. Και σαφης μεν λιαν, ως γε οιμαι, της
προφητειας η δυναμις, ητοι των προφητικων προῤ- ρησεων. Ἕκαστα δε των
ειρημενων επιδραμοντες, ως ενι το δοκουν ειναι φησιν [αφανες] εσθ' οτε και
 
 

349

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναντες, σαφες καταστησωμεν. Χριστον μεν γαρ ονομαζει τον Κυρον, και ουχ ως
ενα των αγιων, καθ' ων αν κεοιτο τουνομα, καταχρηστικως δε, ως απο γε του
κεχρισθαι, ληφθεν, αλλ' οτι τους καλουμενους εις βασιλειας
70.952 παρα Θεου,
καν ει μη τινες ειεν αγιοι και σεπτοι, ελαιωι καταχριειν εθος ην. Ευρησομεν γαρ τους
αγιους προφητας τισιν ειρηκοτας των εις τουτο παρενηνεγ- μενων, οτι "6Ἔχρισε σε
Κυριος εις βασιλεα επι Ἰσραηλ."6 Χριστος ουν ο Κυρος ως βασιλευς· πλην οτι δια
Θεου κεκρατηκεν, ηρθη τε εις δοξαν υπερφυα, διδωσιν εννοειν, χριστον ονομασας
αυτον, τουτ' εστι χρισει και ψηφωι τηι παρ' αυτου κεκλημενον εις βα- σιλειαν.
Ταυτηιτοι φησιν, οτι κεκρατηκε της δεξιας αυτου. Ἀντιληψεως δ' αν σημειον
γενοιτο και τουτο σαφες, κατα γε το υπο των αγιων εν βιβλωι Ψαλμων ειρημενον·
"6Ἐκρατησας της χειρος μου, της δεξιας μου, εν τηι βουληι σου ωδηγησας με."6
Κεκρατηκεναι δε φησι της δεξιας αυτου, ωστε και επακουσαι εμ- προσθεν αυτου
εθνη, τουτ' εστιν, υποταχθηναι και υπεικειν αυτωι, διαῤραγηναι δε την βασιλεων
ισχυν. Ἑπτα γαρ ειναι φασι βασιλεας υπο τον ενα και πρου- χοντα παρα τοις
Βαβυλωνιοις. Ὅτι δε εμελλον ανοι- γνυσθαι μεν αυτοματως αι πολεις, διακωλυσαι
δε παντελως ουδεν κατατρεχοντα τον Κυρον της των πολεμιων ισχυος, διαδεικνυσι
λεγων· Πολεις ου συγ- κλεισθησονται. Ἔμπροσθεν σου πορευσομαι, και ορη ομαλιω,
τουτ' εστιν, απαντα σοι ψιλα, και ευηλατα γενεσθαι παρασκευασω, ως μηδεν ειναι
το αντιστα- τουν. Ἀλλα καν ει τις επελθοι, και οιον ορος ταις σαις δυναμεσιν
υπαντησειε, και τουτο ομαλιω, τουτ' εστιν, οικτρον αποφανω, και χαμαιῤριφες, και
αναλκες. Θυρας χαλκας συντριψω, και μοχλους σι- δηρους συνθλασω, και δωσω σοι
θησαυρους αποκρυ- φους, αορατους ανοιξω σοι. Φασι τους Βαβυλωνιους μετα το
αλωναι την πολιν, σπηλαιοις εαυτους εγκατα- χωσαι σκοτεινοις, μαλιστα δε τους εν
αυτοις οντας περιφανεστερους των αλλων, οι δεδιοτες τον θανατον, οφεων δικην
εν παντι σπηλαιωι και σχισμαις πετρων καταδυντες εκρυπτοντο, ου μην ισχυσαι
διαλαθειν. Κατεσημαινοντο γαρ τουτωι [ισ. τουτο] τωι Κυρωι τινες· ο δε και δαιδας
αναφθηναι προστεταχε, και εκ μυχων σκοτεινων ανορυττεσθαι τους πεφοβημενους,
ουτω τε πικραις υποθειναι δικαις. Ἕτεροι δε φασιν οτι τους Βαβυλωνιων εκενωσε
θησαυρους υπο γην οντας και κεκρυμμενους. Ἔσηι δη γουν περιφανης ουτω και
αοιδιμος, ινα γνωις οτι εγω Κυριος ο Θεος, ο καλων το ονομα σου, Θεος Ἰσραηλ,
ενεκεν Ἰακωβ του παιδος μου, και Ἰσραηλ του εκλεκτου μου. Κε- κληκα γαρ σε προς
τουτο, φησιν, εγω Θεος μονος, και τετιμηκα σε ταις ουτω λαμπραις ευκλειαις, ινα
ευ παθοι παρα σου εμος ων οικετης ο Ἰσραηλ. Ἐγω μεν κεκληκα σε, φησι, και
κατεστεφανωσα ταις ευ- κλειαις. Συ δε ουκ εγνως με οτι εγω ειμι Κυριος, και ουκ
εστιν ετι πλην εμου Θεος, και ουκ ᾔδεις με· ομοιον ως ει λεγοι σαφως· Ουκ
αντεκτισιν λαμ- πρων ανδραγαθηματων των ορωντων εις ευσεβειαν εκομισω παρ'
εμου την τοιαυτην δοξαν· τετιμηκα δε σε, καιτοι μη ειδοτα την εμην θεοτητα και
υπερ- οχην, αλλ' ουδ' εναριθμιον οντα τοις προσκυνουσι με, αλλ' ινα γνωσιν οι απο
ανατολων ηλιου, και οι απο δυσμων, οτι ουκ εστι πλην εμου. Ει γαρ ελοιμην,
70.953 φησιν, εκρυεσθαι τους εμους, και δια των ουκ ειδο- των την δοξαν την εμην
αποπερανω το χρημα, υπερ γε του σαφως ειδεναι τους ανα πασαν οντας την γην,
οτι Θεος ουκ εστι πλην εμου. Ειμι γαρ των δυνα- μεων Κυριος, και παντος εθνους,
και γενους ∆εσπο- της· και οποιπερ αν θελησαιμι, τας των επι γης αποφερω καρδιας,
ωστε των εμων θεληματων υπουρ- γους αναφαινεσθαι και τους ουκ οντας εμους.
Ἐγω τοινυν ειμι Κυριος ο Θεος, ο κατασκευασας φως και ποιησας σκοτος, τουτ'
εστιν, ημεραν τε και νυκτα, ηγουν φως μεν τοις λελυτρωμενοις, σκοτος δε τοις
πεπορθημενοις. Οι μεν γαρ εχαιρον, ως απαλλαττο- μενοι των δεσμων, οι δε ησαν εν
αφυκτοις συμφο- ραις. Ἐγω ειμι ο ποιων ειρηνην, και κτιζων κακα. Ἐκληψηι και
τουτο κατα την ισην διανοιαν, ως εφην, αρτιως· Ειρηνην μεν τοις λελυτρωμενοις,
 
 

350

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακα δε, τουτ' εστι, κακωτικα, ητοι πασης κακωσεως εμποιη- τικα, τοις ωμοις και
αγριοις, τοις επενηνεγμενοις τωι Ἰσραηλ. Ὅτι γαρ λελυπηκε το χρημα Θεον, σαφες
αν γενοιτο, λεγοντος αυτου δια φωνης αγγελου τωι προφητηι Ζαχαριαι· "6Ἐζηλωκα
την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, και θυμωι μεγαλωι οργιζομαι επι τα εθνη
τα συνεπιτιθεμενα, ανθ' ων μεν εγω ωρ- γισθην ολιγα, αυτοι δε συνεπεθεντο εις
κακα."6 Και μην και ως προς αυτων των Βαβυλωνιων· "6Ἐγω δεδωκα αυτους εις
τας χειρας σου, συ δε ουκ εδωκας αυτοις ελεος."6 Ὅτι δε κατα βουλησιν Θεου ταις
Βαβυ- λωνιων αλαζονειαις επεπηδησεν ο Κυρος, θρασυς τε και παναλκης, και τηι
πρεπουσηι τοις πασχουσιν ωμοτητι χρωμενος, εισομεθα, λεγοντος αυτου, δια της
Ἱερεμιου φωνης, ως προς γε τον Κυρον· "6Πικρως επιβηθι επ' αυτην, και επι τους
κατοικουντας εν αυτηι, και εκδικησον μαχαιραν, και αφανισον, λεγει Κυριος, και
ποιει κατα παντα οσα εντελλομαι σοι."6 Και προς τουτοις ετι· "6Ἤνοιξε Κυριος τον
θησαυρον αυτου, και εξηνεγκε τα σκευη της οργης αυτου, οτι εργον Κυριωι εν γηι
Χαλδαιων, οτι εληλυθασιν οι και- ροι αυτης. Ἀνοιξατε τας αποθηκας αυτης, ερευνησατε αυτην ως σπηλαιον, και εξολοθρευσατε αυτην.
Μη γενεσθω αυτης
καταλειμμα, αναξηρανατε παντας τους καρπους αυτης, καταβητωσαν εις σφαγην.
Ουαι αυτοις, οτι ηκει η ημερα αυτων, και καιρος εκδικη- σεως αυτων."6 Ἔφη δε που
και αυτος ο προφητης Ἡσαΐας, ως εκ προσωπου του Θεου προς Βαβυλω-νιους·
"6Ἰδου επεγερω υμιν τους Μηδους, οι ου λογιζονται αργυριον, ουδε χρυσιου χρειαν
εχουσι. Τοξευματα νεανισκων συντριψουσι, και τα τεκνα υμων ου μη ελεησωσιν,
ουδ' επι τοις τεκνοις σου φεισονται οι οφθαλμοι αυτων,"6 δηλονοτι των Μηδων.
9Ευφρανθητω ο ουρανος ανωθεν, και αι νεφελαι ρανατωσαν δικαιοσυνην·
ανατειλατω η γη, και βλαστησατω ελεος, και δικαιοσυνην ανατειλατω αμα.9 Ἔθος
και μελετη πλεισταχου τηι θεοπνευστωι Γραφηι διεξαγειν τους λογους εκ των καθ'
εκαστα τε και ανα μερος επι τισι γεγονοτων εις το καθολου και επι παντας, και
καθαπερ εξ ενεργους εικονος των ιστορικως πεπραγμενων αναβιβαζειν αστειως
των παιδευομενων τον νουν εις θεωριας μυστικωτερας. Ὃ δη και επι των εν χερσι
στιχων ενεστιν ιδειν. Μακρος μεν γαρ δεδαπανηται λογος δια των ανοπιν 70.956
περι Κυρου, του Περσων τε και Μηδων εξαρχοντος, ως καταδηιωσαντος μεν την
Βαβυλωνιων, και κατα κρατος αυτην ηιρηκοτος, θητειας δε της αυτοσε, και των της
αιχμαλωσιας δεσμων ανεντος τον Ἰσραηλ· θεμελιωσαντος δε και τον εν τοις
Ἱεροσολυμοις νεων, κατεγηγερται δε και οτι της Χαλδαιων και
Θεου
καταθηγοντος, και ανοιγνυντος αυτωι θυρας χαλκας, και μοχλους σιδηρους
συνθραυοντος. Ἀλλ'
ην τουτο διηγημα μερικον. Ὑπηρξε γαρ μονοις το
διευθυμεισθαι δειν, και των της αιχμαλωσιας απαλ- λαττεσθαι πονων, τους εξ
αιματος Ἰσραηλ. Μεθιστησι δε λοιπον των εννοιων την δυναμιν επ' αυτον ηδη τον
Ἐμμανουηλ, ος ανεδειχθη παρα Θεου και Πα- τρος, ινα κηρυξηι μεν αιχμαλωτοις
αφεσιν, τυφλοις αναβλεψιν, ινα τους ταις των ιδιων αμαρτηματων σειραις
αφυκτως κατεσφιγμενους εξεληται του κα- κου, και της του διαβολου τυραννιδος
ελευθερους αποφηνας, τους επι της γης παλινδρομησαι παρα- σκευασηι προς εαυτον,
προσαγαγηι τε ουτω δι' εαυτου τωι Θεωι και Πατρι. Γεγονε γαρ μεσιτης Θεου και
ανθρωπων, και δι' αυτου την καταλλαγην εσχηκα- μεν εν ενι πνευματι προς τον
Πατερα, και αυτος εστιν η ειρηνη ημων, κατα τας Γραφας· αυτος τον θειον ητοι τον
εαυτου ναον ανεδειματο. τουτ' εστι, την Ἐκκλησιαν. Αυτος γαρ αυτην εαυτωι
παρεστησεν παρθενον αγνην, μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα, η τι των τοιουτων,
αγιαν δε μαλλον, και αμωμον. Ουκουν ως εν εικονι τωι Κυρωι και τοις παρ' αυτου
γεγονοσι κατιδοι τις αν ευ μαλα τα τοις ανα πασαν την γην δεδωρημενα παρα Θεου
θεοπρεπη κατορθωματα. Ουτος μεν ουν των προκειμενων ημιν ο σκοπος. Ἕκαστα
δε κατα μερος των γεγραμμενων ως ενι διερμηνευσομεν. Ευ- φραινεσθω τοινυν,
 
 

351

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, ο ουρανος ανωθεν, τουτ' εστιν, οι την ανω τριβοντες πολιν, και το λαμπρον
και αξιαγαστον εχοντες ενδιαιτημα, αγγελοι τε και αρχαγγελοι, και τα τουτων
επεκεινα, θρονοι τε και εξουσιαι, και δυναμεις λογικαι, και των ανωτατω θωκων οι
παρασταται. Φαμεν δε οτι θυμηδιας προ- φασις και αυτοις δη γεγονε τοις εν ουρανωι
πατρα- σιν, η των πεπλανημενων επι της γης επιστροφη προς τον Θεον, η δια γε
φημι του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, η τυφλων αναβλεψις, και απαξ- απλως
των απολωλοτων η σωτηρια. Ει γαρ χαι- ρουσιν εφ' ενι αμαρτωλωι μετανοουντι, πως
ενδοια- σαι θεμις, ως ηδονται τε και κατευφραινονται σεσω- σμενην ορωντες την
υπ' ουρανον; Ουκουν ανωθεν μεν ο ουρανος ευφραινεσθω, φησι, ρανατωσαν δε και
αι νεφελαι δικαιοσυνην. Νεφελας δε ειναι φαμεν νοη- τας τας ανω δυναμεις, δι' ων
αι δια του πνευματος παρακλησεις υετου καθιενται δικην, και ταις των
πιστευοντων καρδιαις ενσταζουσι, κατα γε το ετε- ρωθι που σαφως ειρημενον ως
περι αμπελου περι των εξ Ἰσραηλ· Και ταις νεφελαις εντελουμαι του μη βρεξαι επ'
αυτους υετον· ηγουν και αυτους τους αγιους μυσταγωγους, και τους οντας επι της
γης, ων και πρωτοι και απαρχη γεγονασιν οι θεσπεσιοι μαθηται, οι δη απασαν
περιφοιτωντες την γην, τον
70.957 θειον τε και ιερον κατεσκεδασαν λογον, και
καθαπερ τινα διψαδα και ακαρπον γην, τους απανταχου κατ- ευφραινοντες, και
οιον καταρδοντες νοητως, προ- φασις αυτοις ευκαρπιας γεγονασι της πνευματικης.
Ουκουν Ἰουδαιοις ατε μεν, ατε δε και γεγονοσι κυριοκτονοις, και εις αυτον
παροινησασι τον των νοητων ναματων δοτηρα Χριστον, εκελευε Θεος ταις
νεφελαις το μη διδοναι τους υετους, τοις γε μην εις αυτον πιστευουσι καθειναι
προσταττονται, και καταρ- δειν αμφιλαφως τας των προσιοντων αυτωι καρδιας.
"6Ὑετων γε μην καθιεμενων, ανατειλατω, φησιν, η γη, και βλαστησατω ελεος, και
δικαιοσυνην ανατει- λατω αμα."6 Ἦν γαρ αναγκαιον των νοητων νεφελων, ως
εφην, τοις εις δικαιοσυνην μαθημασιν αρδευου- σων την υπ' ουρανον, καθαπερ εκ
σπερματων αγα- θων, αναφηναι τε και αναβλαστησαι καρπους αγα- θους. Ὥσπερ
γαρ καταρχοντος επι της γης του της αμαρτιας ευρετου, και δια των εν κοσμωι
σοφων, μυσαρα τε και βεβηλα πανταχου καθιεντος σπερματα, ουδεις ην ο ποιων
χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος, αλλα παντες εξεκλιναν, αμα ηχρειωθησαν, και
καρπων επιεικειας ερημος ην η συμπασα γη, ουπω των της δικαιοσυνης
μαθηματων, υετων δικην, καθιεμενων τοις απανταχου· λοιπον, ην ακολουθον τους
της εις Θεον ευσεβειας ειναι καρπους· ελεος δε ειναι φαμεν την αγαπην, ητις εστι
του νομου το πληρωμα, συμ- παρομαρτουσης αυτηι και δικαιοσυνης, και παντως που
της ευαγγελικης· ης και βραβευτης και διδασκα- λος αυτος ημιν γεγονεν ο Χριστος.
Φαιη δ' αν τις, ελεος και δικαιοσυνην την εκ γης ανισχουσαν, η και βλαστησασαν,
αυτον ειναι τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. Γεγονε γαρ ημιν παρα Θεου και
Πα- τρος ελεος και δικαιοσυνη· ειπερ εστιν αληθες ως ηλεηθημεν εν αυτωι, και
δεδικαιωμεθα, των αρχαιων αιτιαματων λαβοντες την αφεσιν, ηγουν οτι παρ' αυτου δεδεγμεθα την εις ληξιν αγαθου παντος ανακο- μισαι δυναμενην ημας
δικαιοσυνην, δι' ης και σεσωσμεθα. Ει δε η γη την δικαιοσυνην αναφυναι
προστετακται, χαλεπαινετω μηδεις, εννοησας οτι και ο Ψαλμωιδος που φησι περι
Θεου και Πατρος, και αυτου δε του Ἐμμανουηλ· "6Ειργασατο δικαιο- συνην εν μεσωι
της γης."6 Ου γαρ ανωθεν και εξ ουρανου κατεκομισεν ημιν την εαυτου σαρκα Χριστος, γεγενηται δε μαλλον κατα σαρκα εκ γυναικος, η και μια γεγονε των επι γης.
Ὅταν ουν λεγηται γης γενεσθαι καρπος και βλαστημα, συνησεις, ως εφην, οτι
γεγονε κατα σαρκα εκ γυναικος ληφθεισης εις τουτο προς υπουργιαν, καιτοι μιας
ουσης των απο της γης. 9Ἐγω ειμι Κυριος ο Θεος ο κτισας σε· ποιον βελτιονα
κατεσκευασα ως πηλον κεραμεως;9 Την αιτιαν ωσπερ αποδιδωσιν εν τουτοις, του
και Θεον οντα κατα φυσιν Υιον, κενωσαι μεν εαυτον, ελεσθαι δε και παθειν υπερ
 
 

352

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων, και της ουτω με- γαλης αξιωσαι φειδους τους οντας επι της γης, ως
ανταλλαγμα την ιδιαν προεσθαι ψυχην· μαλλον δε και ανασχεσθαι λαβειν την του
δουλου μορφην, και της ανωτατω δοξης αλλαξασθαι της ανθρωπου φυ- σεως το
μικροπρεπες. Ταυτηιτοι φησιν, οτι Ἐγω ειμι, νυν εκληπτεον, αντι του, υφεστηκα και
ζω, 70.960 Θεος υπαρχων αληθινος, και των δυναμεων Κυριος, και παρενεγκων
εις το ειναι τα παντα, και θανατον ου ποιησας, κτισας δε μαλλον επι αφθαρσιαι τα
παντα. Ειτα τιμων την ανθρωπου φυσιν, και οτι των επι γης απαντων ζωων
ισοστατησειεν αν αυτηι παντελως ουδεν, Ποιον, φησι, βελτιον κατεσκευασα ως
πηλον κεραμεως; πεπλασμεθα γαρ παρ' αυτου χουν λαβοντος απο της γης, και
κεραμεως δικην ευ μαλα διαμορφωσαντος. Ἀλλ' ου μεχρι τουτων της ανθρωπου
φυσεως το αξιωμα, αλλα τι και μειζον εν ημιν ξενιον τε και δωρον ευτεχνιας Θεου.
Πεποιη- μεθα γαρ κατ' εικονα και ομοιωσιν αυτου, και της αυτου δοξης τον
χαρακτηρα πεπλουτηκαμεν νοητως εναστραπτοντα ταις ημετεραις ψυχαις, ει και
εσμεν κατα σαρκα γη και εκ γης. Ουκουν ουκ ευκαταφρο- νητον, μαλλον δε και
αξιαγαστον επι γης ζωον ο ανθρωπος· ουτω τε Θεος επ' αυτωι σεμνυνεται. Και γουν
εφη προς τον τληπαθεστατον Ἰωβ, τας εαυτου μεγαλουργιας εναργεις καθιστας·
"6Ἦ συλλαβων γης πηλον, επλασας ζωον, και λαλητον αυτο εθου επι της γης;"6
Ψαλλει δε που και ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Κυριε, τι εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι
αυτου; υιος ανθρωπου, οτι επισκεπτηι αυτον;"6 Ειτα της ανθρωπου φυσεως το
περιφανες εξηγειται λεγων· "6Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ' αγγελους· δοξηι και
τιμηι εστεφανωσας αυτον, και κατεστησας αυτον επι τα εργα των χειρων σου. Παντα
υπεταξας υπο- κατω των ποδων αυτου."6 Ἐφηρμωσε μεν γαρ τωι Χριστωι των
προκειμενων στιχων τινας ο πανσοφος Παυλος. Λεγοιτο δ' αν ουκ απεοικοτως και
επι παντος ανθρωπου του καθ' ημας· εψευσμενον γαρ εν αυτοις ουδεν. 9Μη ο
αροτριων αροτριασει την γην ολην την ημεραν; Μη ερει ο πηλος τωι κεραμει· Τι
ποιεις, οτι ουκ εργαζηι, ουδε εχεις χειρας; Ὁ λεγων τωι πατρι· Τι γεννησεις; και τηι
μητρι· Τι ωδινησεις;9 Βαθυς μεν ο λογος, και ασαφειαι πολληι κατεσκια- σμενος,
εισηι δ' ομως ευθυ του χρησιμου, και αλη- θους· χρηναι δε οιμαι προαναπτυξαι βραχυ
των νοη- ματων τον σκοπον. Ἔσται γαρ ουτως ευαφης τε και ευπαραδεκτος τοις
ακροωμενοις. Ουκουν ο των ολων Θεος ελυτρωσατο μεν εξ Αιγυπτου τον Ἰσραηλ,
εξει-λετο δε και της πολυθεου πλανης, και της των δαι- μονιων απατης, νομωι τωι
δια Μωσεως ανακομισας αυτον εις την της αληθους θεογνωσιας αυγην. Ἑνι γαρ
λατρευειν εδιδαξε Θεωι, και Κυριον ενα προσκυ- νειν· ειτα δια τυπων και σκιας
αναβιβαζειν ηθελεν επι τα ετι μειζω, και τελεωτερα, τουτ' εστι, τα εν Χριστωι.
Παιδαγωγος γαρ ο νομος ην, εκειτο δε και μεχρι καιρου διορθωσεως· ην δε ουτος ο
της του Σω- τηρος ημων Ἰησου Χριστου επιδημιας, οτε των νομικων ενταλματων
αποστησας την σκιαν, και τους εν γραμμασι τυπους της εν πνευματι και αληθους
λατρειας το καλλος εισκεκομικε τοις επι της γης, γυμνως τε και απημφιεσμενως.
Ἀλλ' επ' αυτωι δη ουν τουτωι δεδυσφορηκασιν Ἰουδαιοι, και τοις τυποις ετι
συναγορευοντες αντεπραττοντο τωι Χριστωι, και των Μωσαικων θεσπισματων την
λυσιν ενεκαλουν
70.961 αυτωι, ποτε μεν λεγοντες· "6Ει ην ουτος παρα Θεου
ανθρωπος, ουκ αν ελυε το Σαββατον·"6 ποτε δε και
τοις ετι χειροσι
κατασφενδονωντες λογοις. Ουκουν επειδηπερ απαραδεκτον εποιουντο των
ευαγγελικων κηρυγματων την ονησιν αναβιβαζουσαν αυτους εις πνευματικην
ευκαρπιαν εκ της ανονητου σκιας, ταυ- τηιτοι φησι· Μη ο αροτριων αροτριασει την
γην ολην την ημεραν; Ὦ ανοητοι, φησιν· ανατεμνει μεν γαρ τοις αροτροις την
αρουραν ο γηπονος, αλλ' ου μεχρι παντος τουτο δραι, ουδε απαντα τοις αροτροις τον
της γηπονιας δαπανησει καιρον. Ἀνατεμνει γαρ την αρουραν, ουχ ινα φαινηται
τουτο παθουσα μονον, αλλ' ινα ευπαραδοχος ηι τοις εν αυτηι καταβαλλομε- νοις
 
 

353

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπερμασι, και καρπογονος οφθηι. Ουκουν υλο- μανουσας ποτε και οιον
κεχερσωμενας τας απαντων ημων καρδιας, ωσπερ αροτρωι χρησαμενος τωι δια
Μωσεως νομωι, προειργασμαι, και γεωργου δικην ανατεμνων, ευπρεπεις αποφαινω
αυτας εις καταβο- λην σπερματων αγαθων. Ὁ δε γε αγαθου παντος σπορευς ο εμος
εστιν Υιος. Προσδεξασθε τοινυν τα παρ' αυτου, και μη βουλεσθε διηνεκως στεργειν,
και αγαπαιν τον αροτηρα νομον. Ἠροτριασε γαρ, ως εφην, ουχ ινα μεν εχητε τουτο·
ποια γαρ ονησις εν- τευθεν; αλλ' ινα τους της αληθειας εκτεκητε καρ- πους. Ἐπειδη
δε και μεταπεπλασμεθα νοητως εν Χριστωι, ηγουν μετεστοιχειωθημεν, οι μεν εκ
πλανης Ἑλληνικης εις την της αληθειας επιγνωσιν, και εις ζωην αγιαν, την δια του
παντων ημων Σωτηρος Χρι- στου· οι γε μην εκ περιτομης εις αναληψιν μαθη- ματων
ευαγγελικων, και εις καινοτητα λατρειας, ουκ ετι των τυπων εχουσης το ατερπες,
εκλαμπουσης δε μαλλον της πνευματικης το ευπρεπεστατον καλλος· υπηρξε δε
ημιν κακεινοις την δια υδατος τε και πνευ- ματος αναγεννησιν εν Χριστωι
πλουτησασιν· ομοιως δε ην τοις Ἰουδαιων δημοις αποβλητος τε και απα- ραδεκτος η
επ' αυτοις δη τουτοισι χαρις· αντεπρατ- τον γαρ, ως εφην, τοις παρα Χριστου
θεσπισμασι· ταυτηιτοι φησι· Μη ερει ο πηλος τωι κεραμει· Τι ποιεις, οτι ουκ εργαζηι,
ουδε εχεις χειρας; Ὁ λεγων τωι πατρι· Τι γεννησεις; και τηι μητρι· Τι ωδινησεις; Ἐγω
μεν γαρ, φησιν, αναμορφωσαι βουλομαι προς τα αμεινω, και οιον αναπλασαι προς
τα βελτιω δια γεννησεως νοητης, παντως δηπου της δι' υδατος τε και πνευματος.
Ἀλλα τοις εμοις σκεμμασιν ασυν- ετως αντιπραττετε. Ἆρ' ουν επετιμησε, φησιν, ο
πη- λος τωι κεραμει ποτε, ως χειρα την τεχνουργον ουκ εχοντι, η ως ουκ ειδοτι τινα
χρη τροπον διαμορφωσαι το εν χερσιν; Ἀλλ' ο μελλων τεχθησεσθαι, φησι, μη
πευσιν προσηγαγε τωι ιδιωι πατρι, αρα γεννησει; Ειτα πως υμεις, ως πηλος οντες εις
χειρας κεραμεως, και ουκ ειδοτες ολως τινα τροπον η νοητη περι υμας αναγεννησις
εσται, ου δεδιατε φιλονεικειν; και ουχι δη μαλλον ως τεχνιτηι και πατρι το οπως αν
γενοιτο ταυτι παραχωρειν εγνωκατε; οτι γαρ εφιλονεικουν Ἰουδαιοι τοις του
Σωτηρος λογοις, οι γεγονασιν αυτωι περι τουτων, χαλεπον ουδεν συνιδειν. Ἔφη
γαρ προς Νικοδημον· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν
70.964 μη τις γεννηθηι εξ
υδατος, και πνευματος, ου δυνα- ται ιδειν την βασιλειαν του Θεου."6 Ὁ δε τοις υπερ
νουν ασυνετως επιπηδων αντανιστατο λεγων· "6Μη δυναται ανθρωπος γερων ων
εις την κοιλιαν της μητρος αυτου δευτερον εισελθειν και γεννηθηναι;"6
Προσετιθει δε τουτοις και ετεραν μυσταγωγιαν, Πως δυναται ταυτα γενεσθαι; Τι
ουν προς ταυτα Χριστος; "6Ει τα επιγεια ειπον υμιν, και ου πιστευετε, πως εαν ειπω
υμιν τα επουρανια, πιστευσητε;"6 Ει- κειν ουν αναγκαιον οις αν λεγοι Θεος. Αυτος
οιδε των ιδιων εργων την οδον, απολυπραγμονητα δε τα παρ'
αυτου
τεχνουργουμενα, και ανενδοιαστωι πιστει τα υπερ νουν οντα, τον καθ' ημας
τιμασθαι προσηκει. Ἰστεον δε, οτι και ο προφητης Ἱερεμιας εις τον οικον του
κεραμεως επεμπετο, τεχνουργουντα αυτον οψο- μενος· διαπεσοντος δε του πηλου,
και εις αγγειον ετερον αναπεπλασμενου, προς αυτον εφη Θεος· "6Μη, ως ο
κεραμευς ουτος, ου δυνησομαι υμας, οικος Ἰσραηλ; Ἰδου ως πηλος του κεραμεως
υμεις εστε εν χερσι μου."6 Ὅτι δε και μεταπλαττομεθα νοητως εις αγιαν τε και
παγκαλην ζωην, σαφηνιει λεγων ο Παυ- λος· "6Ἡμεις δε παντες, ανακεκαλυμμενωι
προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομενοι, την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα
απο δοξης εις δοξαν, καθαπερ απο Κυριου Πνευματος·"6 δι' ου και αναγεννωμεθα,
σποραν εχοντες ουκετι φθαρτην, αλλα την δια λογου ζωντος Θεου, και μενοντος.
9Ὅτι ουτω λεγει Κυριος ο Θεος ο αγιος Ἰσραηλ, ο ποιησας τα επερχομενα·
Ἐπερωτησατε με περι των θυγατερων, και περι των υιων μου, και περι των εργων
των χειρων μου εντειλασθε μοι. Ἐγω εποιησα γην, και ανθρωπον επ' αυτης. Ἐγω τηι
χειρι μου εστερεωσα τον ουρανον. Ἐγω πασι τοις αστροις ενετειλαμην.9 Της των
 
 

354

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανωτερω διανοιας αποδοσις εν τουτοις οραται γεγενημενη. Ἔχει δε ουτως των
στιχων ο νους· Ει γαρ ο πηλος τωι κεραμει, φησιν, επετιμησε ποτε, και ως ατεχνη
πως η αργοτεραν την του δια- πλασαντος εγραψατο χειρα· ει περιειργασατο τις των
ουπω μεν οντων η γεγεννημενων, γεγεννησθαι δε προσδοκωμενων, οποιων αρα
τεκνων ο αυτου πατηρ εσται σπορευς· ερωτησατε με και υμεις, οι εσομενοι μου
κατα καιρους υιοι τε και θυγατερες· πως αν γενοιτο, και τινα τροπον υμεις εις υιους
εσεσθε μοι, και θυγατερας. Ἐντειλασθε μοι και περι των εργων των χειρων μου. Το
δε εντειλασθε, φησιν, αντι του διαταξασθε, και ως ουκ ειδοτι των πρακτεων την
οδον, μη οκνησητε γνωμοδοτησαι τωι Θεωι. Ἀξιαγα- στος ουν και σφοδρα εικοτως ο
πανσοφος Παυλος ωδι γεγραφως· "6Ὢ βαθος πλουτου, και σοφιας, και γνωσεως
Θεου! Ὡς ανεξερευνητα τα κριματα αυτου. και ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυτου! Τις γαρ
εγνω νουν Κυριου; η τις συμβουλος αυτου εγενετο;"6 ∆ειται γαρ ολως ουδενος εν
γε τοις καθ' αυτην η παντων τεχνιτις σοφια. Ἀλλ' ουδ' αν ειη τι των καθ' ημας
απορον τε και αμηχανον αυτηι. Παντα γαρ δυναται το πανσθενες εχουσα· μαλλον δε
η πασα δυναμις εστιν αυτη. Κυριος γαρ εστι των δυναμεων ο των ολων Θεος, οιδε
τε κατα μονας αυτος των ιδιων ερ70.965 γων την οδον. Ουκουν
απολυπραγμονητα αυτου, και τα υπερ νουν, και λογον ανεφικτα μεν ταις ανθρωπων διανοιαις, αυτωι γε μην εγνωσμενα. Και γουν δι' υδατος τε και πνευματος την
νοητην αναγεννησιν δεδοσθαι πιστευομεν τοις επεγνωκοσι την επιφα- νειαν του
Χριστου. Ἐπειδη Νικοδημωι την χαριν εναργη καθισταιν εβουλετο Χριστος, εξηγειτο
μεν του πραγματος την οδον· ο δε συνιεις των λεγομενων ουδεν, των του Σωτηρος
ρηματων κατηγορευσε το αμηχανον. Ὅ τε και ουτως εχοντα γνωμης, πιστει
δεχεσθαι το θαυμα παρενεγγυησε, λεγων· "6Ὃ οιδα- μεν λαλουμεν, και ο εωρακαμεν
μαρτυρουμεν."6 Ουκουν ει μη συνιεμεν των θειων εργων την οδον, ενδοιασμου
παντος τον εαυτων απαλλαττοντες νουν, Θεωι λεγομεν· Οιδα οτι παντα δυνασαι,
αδυνατει δε σοι ουδεν· μη ερωτωμεν αυτον περι των θυγατερων, και των υιων
αυτου. Μητε μην εντελλωμεθα, ηγουν διαταττωμεν αυτωι περι των εργων των
χειρων αυ- του· αλλ' ως πηλον κεραμει παραχωρωμεν ημεις εργαζεσθαι το δοκουν.
Μεθιστησι γαρ αμογητι προς οπερ αν βουλοιτο τα καθ' ημας, και μεταπλαττει τον
νουν εκ των αισχιονων επι το αμεινον, και καρδιαν ημιν ενιησι καινην,
αποῤριζωσας την πρωτην. Και γουν εφη τι τοιουτον δια φωνης Ἰεζεχιηλ, οτι "6Ἐκσπασω την καρδιαν αυτων την λιθινην εκ της σαρ- κος αυτων, και δωσω αυτοις
καρδιαν σαρκινην, τουτ' εστι, τρυφεραν τε και ευεικτον, του ειδεναι αυτους εμε, οτι
εγω ειμι Κυριος."6 Ἀποφοιτωντες γαρ φαυ- λοτητος τε απασης, και μολυσμων, ειτα
την εαυτων διανοιαν μεθαρμοζοντες εις το πληρουν εθελει [γρ. εθελειν] το αγαθον·
προσλαβοντες δε τουτωι και την εξ υδατος τε και Πνευματος νοητην αναγεννησιν,
εις υιους και θυγατερας εσομεθα Θεου. Ὅτι γαρ ενεστιν αυτωι το πανσθενες,
διαδεικνυσι λεγων· Ἐγω εποιησα γην και ανθρωπον επ' αυτης. Ὁ δε της ανθρωπου
γενεσεως ευρετης, ο παρενεγκων εις το ειναι τον ουκ οντα ποτε, πως ατονησει προς
αναμορφωσιν την
πνευματικην; και ουχι δηλον τοις εαυτου νευμασι
μεταχωρησειεν αν, εις παν οτιουν των κατα γνω- μην αυτωι, των ποιηματων η
φυσις; Τι το παραδοξον ει την του ανθρωπου διανοιαν μεταχαλκευει προς το
δοκουν ο ιδιαι χειρι στερεωσας τον ουρανον;
Χειρα γε μην του Πατρος την
παντουργον ειναι φα- μεν Υιον δι' ου τα παντα, και εν ωι τα παντα. Τωι λογωι γαρ
Κυριου, φησιν, οι ουρανοι εστερεωθησαν. Αυτος απασι τοις αστροις ενετειλατο,
τουτ' εστι, διεταξατο, οπως εκαστον αυτων ειναι χρη. Ἥλιος μεν γαρ εις αρχας
τεθειται της ημερας, σεληνη δε της νυκτος. Ἀλλ' ως ο Ψαλλων φησιν· "6Ὁ ηλιος
εγνω την δυσιν αυτου. Ἔθετο δε σκοτος ο των ολων Θεος, και εγενετο νυξ."6
Ψαλλει γουν παλιν ο θεσπε- σιος ∆αβιδ, και φησι· "6Ση εστιν η ημερα, και ση εστιν η
 
 

355

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νυξ. Συ κατηρτισω ηλιον, και σεληνην."6 Ουκουν εκατερον τουτων τον αυτωι
τεταγμενον δια- περαινει δρομον ευτακτωι φοραι, και μεμετρημενοις ωρων
διαστημασιν. Ὁμοιως δε και τα λοιπα των αστρων κατα τον αυτοις δοθεντα παρα
Θεου νομον, 70.968 ανισχει τε κατα καιρους και δυεται. Αυτοις ενετει- λατο Θεος
ων φυσει και των ολων δημιουργος κυ- ριος. 9Ἐγω ηγειρα αυτον μετα δικαιοσυνης
βασιλεα. Πασαι αι οδοι αυτου ευθειαι. Ουτος οικοδομησει την πολιν μου, και την
αιχμαλωσιαν του λαου μου επιστρεψει, ου μετα λυτρων, ουτε μετα δω- ρων, ειπε
Κυριος Σαβαωθ.9 Φαιεν αν ισως τινες, ειρησθαι ταυτι περι Κυρου του Καμβυσου,
δια τε το αυτον ανειναι τον Ἰσραηλ, και τον της αιχμαλωσιας απολυσαι δεσμων,
θεμελιω- σαι δε και τον εν Ἱεροσολυμοις νεων· αλλ' ητοι των εφεξης θεωρια
περιστησει μαλλον των εννοιων την δυναμιν, ουκ επ' εκεινωι μαλλον, αλλ' επι τωι
παντων ημων Σωτηρι Χριστωι, ος εγηγερται μετα δικαιοσυ- νης. Ἀνελαμψε γαρ εφ'
ημας Θεος ων Κυριος, ευ- δοκησαντος του Θεου και Πατρος ανακεφαλαιωσασθαι τα
παντα εν αυτωι, τα εν τοις ουρανοις και τα επι της γης. Ουκουν εγηγερται μετα
δικαιοσυνης ουκ εισποιητου και διδακτης, αλλ' υπαρχων αυτος αυτο- χρημα και
δικαιοσυνη. Γεγραπται δε και ετερωθι που περι αυτου· "6Ἰδου δη βασιλευς δικαιος
βασι- λευει, και αρχοντες μετα κρισεως αρξουσιν."6 Ἦν μεν γαρ αει βασιλευς των
ολων ο μονογενης του Θεου Λογος ομου τωι Θεωι και Πατρι, και πασαν εχων υπο
ποδας την κτισιν ορατην και αορατον, αποσκιρτη- σαντα δε της υπ' αυτωι βασιλειας
τον ανθρωπον τον επι της γης, και των αυτου σκηπτρων ολιγωρησαν- τα, δια τοι το
υπο χειρα γενεσθαι διαβολικην, και τοις της αμαρτιας ενεσχεθηναι βροχοις, παλιν
υπ- ηγαγε τοις εαυτου ζυγοις ο δικαιοσυνης απασης και βραβευτης και δοτηρ. Εισι
γαρ αυτου πασαι αι οδοι ευθειαι. Ὁδους δε ειναι φαμεν του Χριστου τα θειατε και
ευαγγελικα θεσπισματα, δι' ων εις πασαν ιον- τες αρετην, και τοις της ευσεβειας
αυχημασιν εαυ- των σεμνυνοντες τας κεφαλας, εις το της ανω κλη- σεως βραβειον
ερχομεθα. Ευθειαι γε μην αι οδοι· σκολιον γαρ ουδεν εν αυταις η διεστραμμενον,
αλλ' οιον ορθοι και ευηλατοι. Γεγραπται γαρ, οτι "6Ὁδος ευσεβων ευθεια εγενετο,
και παρεσκευασμενη η οδος των ευσεβων."6 Τραχεια μεν γαρ πως η του νομου
τριβος δια πολλων ιουσα τυπων, και δυσχερειας ου φορητης, ψιλη δε η δια των
ευαγγελικων θεσπισμα- των, και ουδεν εχουσα παντελως το αναντες η τραχυ.
Ευθειαι δη ουν αι οδοι του Χριστου, και αυτος ωικοδο- μησε την αγιαν πολιν, τουτ'
εστι, την Ἐκκλησιαν, εν ηι και αυτος αυλιζεται· κατοικει γαρ εν αγιοις, και ναοι
γεγοναμεν Θεου ζωντος, Χριστον εχοντες εν εαυτοις δια μετοχης του αγιου
Πνευματος. Τεθεμε- λιωκε τοινυν την Ἐκκλησιαν αυτος ων ο θεμελιος, εφ' ωι και
ημεις εποικοδομουμεθα, ως λιθοι πολυτε- λεις και τιμιοι εις ναον αγιον, εις
κατοικητηριον του
Θεου εν πνευματι. Ἀκλονητος δε παντελως η Ἐκκλησια,
Χριστον εχουσα τον θεμελιον, και ακατα- σειστον υποβαθραν· "6Ἰδου γαρ τιθημι,
φησι, τα θε- 70.969 μελια Σιων, λιθον εκλεκτον, ακρογωνιαιον, εντιμον, και ο
πιστευων εις αυτον, ου μη καταισχυνθηι."6 Αυ- τος ουν ο θεμελιωσας την
Ἐκκλησιαν, επεστρεψε και την αιχμαλωσιαν του λαου αυτου. Τυραννουμε- νους
γαρ ημας τους επι της γης υπο τε του Σατανα και της αμαρτιας, σεσωκε τε και
εξειλετο, και τοις ιδιοις υπηγαγε ζυγοις· πλην ου μετα λυτρων, ουδε μετα δωρων·
ως γαρ ο αυτου μαθητης, "6Ου φθαρ- τοις αργυριωι η χρυσιωι ελυτρωθημεν εκ της
ματαιας ημων αναστροφης πατροπαραδοτου, αλλα τιμιωι αι- ματι ως αμνου
αμωμου, και ασπιλου Χριστου."6 ∆ε- δωκε γαρ υπερ ημων το ιδιον αιμα, και ουκ
εσμεν εαυτων, αλλα του πριαμενου και σωσαντος. Ταυτηι- τοι, και μαλα εικοτως, οι
της ορθης πιστεως τον ευγενη κανονα παρατρεχοντες δια της των αγιων
κατηγορουνται φωνης, ως τον αγορασαντα αυτους ∆εσποτην αρνουμενοι. 9Ουτως
λεγει Κυριος Σαβαωθ· Ἐκοπιασεν Αιγυ- πτος, και εμποριαι Αιθιοπων, και οι Σαβαιμ
 
 

356

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανδρες υψηλοι επι σε διαβησονται, και σοι εσονται δουλοι, και οπισω σου
ακολουθησουσι δεδεμενοι χειροπεδαις, και προσκυνησουσι σοι, και εν σοι
προσευξονται. Ὅτι εν σοι ο Θεος εστιν, και ουκ ην Θεος πλην σου. Συ γαρ ει Θεος,
και ουκ ᾔδειμεν, ο Θεος του Ἰσραηλ σωτηρ. Αισχυνθησονται, και εντραπησονται
παντες οι αντικειμενοι αυτωι, και πορευσονται εν αισχυνηι.9 Τον περι του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου προεισκομισας λογον, και προαπαγγειλας οτι επι- στρεψει
τον λαον αυτου ου μετα λυτρων, ουδε μετα δωρων, καταδεικνυσιν ευθυς τους
κληθησομενους εις λυτρωσιν, δηλον δε οτι τους εξ εθνων, οις δη μαλιστα Χριστος
επιλαμψας οραται. καιτοι λεγων εναργως· "6Ουκ απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα
απολωλοτα οικου Ἰσραηλ."6 Ἀλλ' εκεινοις μεν και πρωτοις θειον τε και
ευαγγελικον ενηστραψε φως. Ἐπειδη δε, καθα γεγραπται, ελιπανθη, και επαχυνθη,
και απελακτισεν ο ηγαπημενος Ἰσραηλ (απεκτονασι γαρ τον αρχηγον της ζωης)·
ταυτηιτοι και μαλα εικοτως ταις εθνων αγελαις επελαμψεν ο Χριστος, και αυτο δη
τουτι ταις των προκειμενων θεωριαις ενον ευρησο- μεν. Ὀνομαζει δε των εθνων τα
παντων μαλιστα δεισιδαιμονεστατα, ινα και η του καλουντος εις μετα- γνωσιν
θαυμαζηται δυναμις. Ὥσπερ γαρ δη τοτε μαλιστα των ιατρευειν ειδοτων επαινειται
το ευ- τεχνες, οταν τινας τα απεγνωσμενα νοσουντας των παθων απαλλαττειν
δυνωνται ταις σφων αυτων εμ- πειριαις επι καιρου χρωμενοι· ουτω και ο Θεος,
εμφα- νεστεραν εαυτου την υπερφυα καθιστησι δοξαν, οταν τινας των αγαν
εκκεκλικοτων, και εις αυτον που τον κατωτατω πυθμενα φαυλοτητος τε και
ασεβειας κατ- ενηνεγμενων, ανανηχεσθαι τε και αναφοιταιν αναπεισηι προς εφεσιν
αρετης, και εις αποτριψιν του κακου, και οιον εις αμφιεσιν των επαινουμενων.
Αιγυπτιοι τοι- νυν, και τα των Αιθιοπων εμπορεια, τουτ' εστιν, αι Θηβαιων πολεις,
αις εισι προσοικοι τε και αγχιτερμο- νες οι καλουμενοι Σαβαιμ, τουτ' εστι, τα των
Αιθιο- πων, ηγουν των Ἰνδων εθνη (ταχα που την κλησιν 70.972 λαχοντες ως απο
γε της Σαβα της βασιλευσασης κατα καιρους της αυτων χωρας τε και γης),
εκοπιασαν, φησι· το δε, Ἐκοπιασαν, διχηι νοητεον· η γαρ εκεινο βουλεται δηλουν,
οτι κεκμηκασιν ου φορητως, κατα γε τον του πλανασθαι καιρον ωμωι τυραννωι
κατεζευ- γμενοι τωι Σαταναι, και ταις των δαιμονιων αγελαις δουλευοντες
εξαιτουντι θυσιας, και αυτα τα αυτων γεννηματα, υιους τε φημι και θυγατερας·
ηγουν οτι παλαι μεν ησαν δεινοι και αθραυστοι, και οιον υπ- ασπισται της αρχαιας
απατης, και σθενει παντι χρω- μενοι προς γε το δειν εχεσθαι νεανικως της προκειμενης αυτοις δυσσεβειας Ἑλληνικης. Ἐπειδη δε επ-ελαμψεν ο Χριστος, και φως το
αληθινον ταις απαν- των ανηκε καρδιαις, και ωσπερ τις νοητος ανετειλεν
εωσφορος, εκοπιασαν, τουτ' εστιν, ου μεμενηκασιν ενστατικοι, καθα και προτερον,
καθυφηκαν δε ωσπερ του παλαι τονου, παραχωρησαντες το νικαιν τοις περι αυτου
κηρυγμασι, κατεψευσθη δε ουδαμως ο περι τουτων λογος. Ὡς γαρ ο πανσοφος
γραφει Παυ- λος· "6Ου επλεονασεν η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις."6 Πληρης
γαρ η των Αιγυπτιων οραται γη σεπτων και αγιων εκκλησιων. Θυσιαστηρια πανταχου και μοναστων αγελαι, και παρθενων εσμοι, και ασκησεων πονοι συν θυμηδιαι
πολληι και δρομος εις αρετην, και προθυμια πολλη, σφριγωσα τε και εκκο- πτεσθαι
μη ανεχομενη και τωι [γρ. το] Χριστου παρα- τεινει σεβας, και μεχρις αυτων των
Σαβαιμ, ητοι των Ἰνδικων εθνων. Ἔστι γαρ, εστι και παρ' εκει-νοις ιδειν οσα και εν
Αιγυπτωι, και εν τοις εμποριοις της Αιθιοπιας, τουτ' εστιν, εν τηι Θηβαιων γηι. Ουτοι
δη ουν οι Αιγυπτιοι, φησι, και οι Σαβαιμ ανδρες οντες υψηλοι, τουτ' εστιν,
αποβλεπτοι, και γνωριμωτατοι τοις απανταχου, και αγνοηθεντες ουδενι οτι τε εισιν
εξηιρημενως δαιμονιων θεραπευται, και διαβολικων ευρεματων υπασπισται, επι σε
διαβησονται, τουτ' εστι, την πρωτην αφεντες απατην, και των της απωλειας
βαθρων αποπηδησαντες, ηξουσι προς σε, και σοι εσον- ται δουλοι, και των σων
 
 

357

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δηλονοτι θεληματων υπουρ- γοι. Κατασημαινει γαρ τουτο το της δουλειας ονομα
τεθειμενον επι Θεου. Ὀπισω σου ακολουθησουσι δε- δεμενοι χειροπεδαις.
Βαδιουνται γαρ κατ' ιχνος, φησι, το σον, τοις ευαγγελικοις χειραγωγουμενοι νομοις εις εκαστα των πρακτεων, και την της εξαιρε- του ζωης διελασουσι τριβον
δεδεμενοι χειροπεδαις, τουτ' εστι, δεσμοις αγαπης, και σειραις αῤρητου φιλοθεΐας,
ωστε δυνασθαι λεγειν· "6Τις ημας χωρι- σει απο της αγαπης του Χριστου; θλιψις, η
στενο- χωρια, η διωγμος, η λιμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η μαχαιρα;"6 Ουτοι
προσκυνησουσι σοι, φησι, και εν σοι προσευξονται, οτι Θεος εν σοι εστι, και ουκ εστι
Θεος, πλην σου. Συ γαρ ει Θεος, και ουκ ᾔδειμεν, ο Θεος του Ἰσραηλ σωτηρ. Καμπτει
γαρ τωι παντων Σωτηρι Χριστωι παν γονυ, και πασα γλωσσα εξομο- λογειται, και εις
αυτον ερχεται παν περας ευχης. Ἐν Χριστωι γαρ αιτουμεν παρα Θεου και Πατρος τα
αι- τηματα, και εν αυτωι προσευχομεθα, ομολογουντες οτι και εν αυτωι Θεος εστι, και
ουκ εστι Θεος πλην
70.973 αυτου. Ουτω γαρ ημας φρονειν εδιδαξε λεγων τωι
θεσπεσιωι μαθητηι (Φιλιππος ουτος ην)· "6Τοσουτον χρονον μεθ' υμων ειμι, και ουκ
εγνωκας με, Φιλιππε; Ου πιστευεις οτι εγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι εστιν;
Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα. Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν."6 Το τοινυν, Ὁ
Θεος εν σοι εστι, και Ουκ εστι Θεος πλην σου, ισην εχει δυ- ναμιν τωι, οτι "6Και ο
Λογος ην προς τον Θεον, και Θεος ην ο Λογος. Ουτος ην εν αρχηι προς τον Θεον."6
Ει δε δη βουλοιτο τις των ειρημενων την δυναμιν και εις μονον το προσωπον του
Χριστου περιενεγκειν ευτεχνως, φαμεν οτι κατα την του θεσπεσιου Παυλου φωνην,
κατυκηκε μεν εν Χριστωι παν το πληρωμα της θεοτητος σωματικως. Ἦν δε αυτος ο
Θεος, ουκ εις υιους δυο διηιρημενος, αλλ' ως ιδιαν εχοντος του Λογου την σαρκα, εν
ηι και κατωικηκεναι λεγεται. Ουκουν καν τουτωι νοειται Θεος, καθαπερ εν
ανθρωπινωι σωματι ψυχη· αλλ' ουν εις Υιος εστιν ο Θεος. Ἰστεον γε μην, οτι την του
Κυριου σαρκα φαμεν εψυχωσθαι ψυχηι νοεραι. Ὁμολογουσι δη ουν, οτι Και εν σοι ο
Θεος εστι, και ουκ εστι Θεος πλην σου. Συ γαρ ει Θεος, και ουκ ᾔδειμεν, ο Θεος του
Ἰσραηλ σωτηρ. Αυτη μετανοουντων φωνη, και μεταφοιτωντων ηδη προς το φως εξ
απατης και σκοτου, και εις επιγνωσιν αληθειας διεληλακοτων, και τον φυσει τε και
αληθως επεγνωκοτων Θεον, και των ολων δημιουργον και Κυριον. Σωτηρα γε μην
του Ἰσραηλ ονομαζουσιν αυ-τον τον ενανθρωπησαντα και σεσαρκωμενον, αυτον
εκεινον ειναι πιστευσαντες, ος και παλαι τοις εξ Ἰσραηλ επικουρος ην. Ἤγουν
Ἰσραηλ συνησεις ουτιπου τον κατα σαρκα μονον, αλλα γαρ και ει τις ετε- ρος οραιν
δυναται Θεον. ∆ιερμηνευεται γαρ το Ἰσραηλ νους ορων Θεον. Ὁραι δε Θεον τοις της
διανοιας ομ- μασιν, ο τον του Θεου και Πατρος χαρακτηρα βλε- πων, τουτ' εστι, τον
Υιον, ωι και εντραπησεσθαι φησι τους ανθεστηκοτας, πορευθησεσθαι δε και εν
αισχυνηι. Οι γαρ την εις αυτον πιστιν ου προσηκαμενοι, θεομαχησαντες δε, καθαπερ
αμελει και Ἰουδαιοι, παντες εσονται κατηισχυμμενοι, ηττωμμενοι μεν της ανικητου
χειρος, αδικουντες δε παντελως ουδεν την δοξαν αυ- του, ταις γε μην σφων
κεφαλαις ολεθρον επαντλησαντες, εις αισχυνην εσονται και ονειδος. Ἔσονται γαρ
εις ορασιν πασηι σαρκι, κατα την του προφητου φωνην. 9Ἐγκαινιζεσθε προς με,
νησοι. Ἰσραηλ σωζεται υπο Κυριου σωτηριαν αιωνιον. Ουκ αισχυνθη- σονται, ουδε
μη εντραπωσιν εως του αιωνος, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.9 Ἀνευρυνει παλιν την
προαγορευσιν της των εθνων κλησεως και επιστροφης· και ου μεχρι μονον ιστησι
των Αιγυπτιων της τε Αιθιοπιας των εμποριων, και αυτων δε των Σαβαΐμ· αλλα γαρ
οτι κεκλησονται και οι κατα πασαν οντες την γην, και αγιων Ἐκκλησιων αναδειξις
εσται πανταχου, διαμεμηνυκεν εν τουτοις. Προσεφωνει γαρ ωσπερ ταις Ἐκκλησιαις
ο πανσθε-νης του Θεου λογος το εγκαινιζεσθαι προς αυτον, ας δη και νησους
κατονομαζειν αξιοι. Ὥσπερ γαρ αι κατα τηνδε την θαλασσαν νησοι βαλλονται μεν
αει ταις των κυματων ορμαις, πλην ακλονητοι διαμε- νουσιν, εισδεχονται δε και
 
 

358

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κινδυνευουσας εσθ' οτε τας ναυς, και σωζουσιν εκ κυματων, κολπον αυταις προ70.976 τεινουσαι τον ακυμονα· ουτως αι Ἐκκλησιαι Χρι- στου, κεινται μεν ωσπερ εν
μεσαιτατωι του βιου τυρ- βης τε και αμιξιας, και αναριθμητων μεν ανεχονται
πειρασμων, πλην εχουσιν εν Χριστωι το ακραδαντον. εισοικιζονται δε τους
φευγοντας των εν τωιδε τωι κοσμωι πραγματων ανωφελη και διακενον ταραχην, και
οιον καταχειμαζομενους υπο τε του Σατανα και της αμαρτιας. Νησοις δη ουν
παρεικαστεον αυτας. Τουτο γαρ εν τουτοις ο θειος βουλεται λογος. Ἐγκαι-νιζεσθε
δη ουν προς με, φησιν, ω νησοι. Το γε μην της Ἐκκλησιας ονομα την των εις
Χριστον πιστευ- σαντων υφαινει πληθυν, ιερουργους τε και λαους, ποιμενας, και
διδασκαλους, και τους υπο χειρα
κατεζευγμενους, αλλ' ουτοι παντες
ανεκαινισθησαν εν Χριστωι, κατα καιρους δηλονοτι καθ' ους επελαμ- ψεν ημιν Θεος
ων Κυριος. Τοτε γαρ, τοτε και αν- εκαινισθημεν εις καινοτητα ζωης, ηθων τε και
τρο- πων, και προσετι λατρειας. Ἀποβεβληκαμεν γαρ την εκ της αμαρτιας
παλαιωσιν, γεγοναμεν δε καινη κτισις εν Χριστωι τοις αυτου νομοις παιδαγωγουμενοι, προς ευκλεα και αξιεραστον πολιτειαν. Και γουν ο πανσοφος Παυλος τοις
κεκλημενοις δια πι- στεως επιστελλει και φησι, ποτε μεν, οτι "6Ἐκδυσασθε τον
παλαιον ανθρωπον, συν τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις αυτου, και ενδυσασθε
τον νεον, τον ανα- καινουμενον κατ' εικονα του κτισαντος αυτον·"6 ποτε δε παλιν,
"6Μη συσχηματιζεσθε τωι αιωνι τουτωι, αλλα αναμορφουσθε τηι ανακαινωσει του
νοος υμων εις το δοκιμαζειν υμας, τι το θελημα του Θεου το αγαθον, και
ευαρεστον, και τελειον."6 Συνεσταυρωσθαι δε φησι και τον παλαιον ημων
ανθρωπον, ινα ενδυσωμεθα τον νεον δια της εν Χριστωι πολιτειας και ζωης.
Ἀνακαινιζομεθα δε κατα γε τον της λατρειας τρο- πον, οι μεν εκ των Ἰουδαικων
οντες ταγματων, σκιας αφεντες και τυπους. Κεχρησονται γαρ βουθυσιαις μεν και
λιβανωτοις ουκετι, πνευματικην δε, και αυλον, και καθαπερ εν ταξει των
ευκοσμοτατων θυ- μιαματων· οι δε εκ της των εθνων πληθυος σεσαγη- νευμενοι
μετοικισθησονται προς τα αμεινω, και ασυγκριτως υπερκειμενα. Ου γαρ ετι τον
αρχαιον εις νουν εξουσι σκοτον, αλλα το θειον τε και νοητον εισοικισαμενοι φως,
οσιοι τε και αληθεις εσονται προσκυνηται. Ἀποπεπαυσονται γαρ του προσκυνειν τηι
κτισει κωφαις τε και αναισθητοις υλαις· αφεξον- ται δε μαντειων τε και γοητειων,
και καθαρισουσι το απηχες βωμολοχιας Ἑλληνικης και απατης δαιμο- νιων, και
απαξαπλως τα αισχιω μεθεντες, και βδε- λυρων σπουδασματων απονοστησαντες,
εσονται αρετης απασης εν καλωι, και των της αληθειας δογματων επιστημονες.
Ἐγκαινισμος ουν αρα τα καθ' ημας. Καινη γαρ κτισις τα εν Χριστωι. Ἐπαγγελλεται
γε μην ο των ολων Θεος απαντα τον κατα σαρκα, φημι, και τον εν τεκνοις Ἀβρααμ
εξ επαγγελιας, κατατεταγμενον ("6Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ, αλλα
τα τεκνα της επαγγελιας, ταυτα λογιζε- ται εις τεκνα"6), σωζειν σωτηριαν αιωνιον,
αισχυνης τε και εντροπης εσεσθαι ποῤρωτερω, και ταυτα διηνε70.977 κως.
Ἀποδυσαμενοι γαρ εν Χριστωι την βεβηλον αμαρτιαν και της του διαβολου
πλεονεξιας απολυσα- μενοι τον ζυγον, συναποβαλλοντες δε τουτοις την φθοραν,
ενδυσαμενοι τε την αφθαρσιαν, εν τουτοις εσομεθα δια παντος. Ουκετι γαρ ημων
αμαρτια κατορχησεται· αλλ' ουδε πλεονεξιαις ταις πρωταις υποθησει παλιν ο
Σατανας· οιχησεται δε εισαπαν και το του θανατου κρατος κατα τον αιωνα τον
μελλοντα πεπατημενον εν Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα και το κρατος
συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. {1ΛΟΓΟΣ Γʹ.}1 9Ουτω λεγει
Κυριος ο ποιησας τον ουρανον, ουτος ο καταδειξας την γην, και ποιησας αυτην,
ουτος διωρισεν αυτην. Ουκ εις κενον εποιησεν αυτην, αλλα κατοικεισθαι. Ἐγω ειμι
Κυριος, και ουκ εστιν ετι. Ουκ εν κρυφηι λελαληκα, ουδε εν τοπωι γης σκοτεινωι. Ουκ
ειπα τωι σπερματι Ἰακωβ, Ματαιον ζητησατε. Ἐγω ειμι Κυριος λαλων δικαιοσυνην,
 
 

359

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αναγγελλων αληθειαν.9 Προανακηρυξας την αφιξιν του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, και τον της σωτηριας κατασημανας καιρον, καθ' ον απαντες τον της
αρχαιας αμαθιας αφεντες σκοτον, προς το της αληθους θεογνωσιας μεταχωρησουσι
φως, αναγκαιαν εν τουτοις ποιειται την παραινεσιν Ἰουδαιοις τε και Ἕλλησι
προστιθεις εναργη τα δι' ων εισονται και μαλα σαφως, οτι τε αυτος ειη Θεος των
ολων και δημιουργος, ετερος δε παρ' αυτον ουδεις. Ταυτηι τοι φησιν· Ουτω λεγει Κυριος, και ουχ απλως Κυριος, πλειστοι τε γαρ εισιν εν τε ουρανωι και επι της γης, ως
εν καταχρησει λαχοντες τουνομα· αλλ' εκεινος αυτος ο φυσει τε και αληθως τουτο
υπαρχων οπερ ειναι και λεγεται, και ως απο γε των κατωρθωμενων την δοξαν εχων
ου κατεψευσμενην. Ουτος γαρ, φησι, Κυριος ο ποιησας τον ουρανον· παμμεγα προς
αποδειξιν ευκλειας της ανωτατω, και υπεροχης πανσθενους, το ποιησαι τον
ουρανον και καταδειξαι την γην, ιδρυσαι τε αυτην. Αυτος γαρ διωρισεν αυτην,
τουτ' εστι, κεκρυμμενην εν αβυσσοις αορατον τε και ακατασκευον ουσαν παλαι
απεφηνεν ορατην, και ειργασμενην. ∆ιωρισε γαρ αυτην· εφη γαρ κατα γε την πιστιν
των Μωσεως βιβλιων· "6Συναχθητω το υδωρ εις συναγωγην μιαν, και οφθητω η
ξηρα."6 Ὤφθη δη ουν εξ υδατων, και υποβρυχιαν ουσαν αεργη τε εισαπαν διεστησεν
ανα μερος, κλειθρα και πυλας ταις αβυσσοις επιθεις, και αποκρινας ευ μαλα των
υδατων αυτην. Ὅτι δε παρ- ηγαγε χρησιμως εις τουτο τε και αναγκαιως, ουχ ινα
ορωιτο μονον, αλλ' ινα εχηι τους οικητορας, δηλον δε οτι τους εξ αυτης
πεπλασμενους, καθαπερ αμελει και ουρανον τους αγιους αγγελους προδιεσαφησεν
ειπων· Ουκ εις κενον εποιησεν αυτην, αλλα κατοι- κεισθαι. Ὄχημα δη ουν και ως τις
οικος ανεδειχθη τοις πατουσιν αυτην, τουτ' εστιν, ημιν. Ει δε παρηχθη- μεν παρ'
αυτου προς υπαρξιν, πως ουκ αληθες ειπειν οτι παντως που και δια τουτο
γεγοναμεν, ινα προσ- κυνωμεν αυτωι τε και μονωι, και γενεσιουργον οντα των ολων
επιγινωσκοντες χαριστηριους ωιδας αναφε- ρωμεν; Ἐγω τοινυν ειμι, και ουκ εστιν
ετι Ει γαρ 70.980 εστιν αυτος ο ποιησας τον ουρανον, και την γην καταδειξας, και
μη εις κενον ποιησας αυτην, αλλα κατοικεισθαι· τις αν ετερος νοοιτο παρ' αυτον
υπαρ- χων Θεος; η τις κατ' ισχυν και δοξαν ισοστατησειεν αυτωι; η τις ολως εγγυς
και παρα βραχυ; πως δε ουχ απασα ητταται των γενητων η φυσις, της ουτω
μεγαλης και υπεραιρουσης τα παντα, δοξης, αλκης και σοφιας; Ουκ εστιν ουδεις.
Μονος ουν αρα, και ετερος επ' αυτωι παντελως ουδεις νοοιτ' αν ειναι Θεος φυσει τε
και αληθως. Ἀλλα ναι φαιη τις αν εσθ' οτε· Τις εγνω τον εν αυτωι σκοπον; η τις ο
φρασαι δυναμενος, ποτερον ποτε και ετερους τινας της του Θεου δοξης και κλησει
στεφανουσθαι βουλε- ται, ηγουν εαυτον τε και μονον; Ἀπολογειται δη ουν και
φησιν· Ουκ εν κρυφηι λελαληκα, ουδε εν τοπωι γης σκοτεινωι· ουκ ειπα τωι σπερματι
Ἰακωβ, Ματαια ζητησατε. Νομους, φησι, διεταξα περι τουτων αυτοις ουκ εν
παραβυστωι λαλων, ουδε λαθειν σπουδασας, αλλ' εναργως, και αναφανδον. Κατεβη
γαρ Κυριος επι το ορος το Σινα εν ειδει πυρος· εκει γνοφος ην και θυελλα και
καπνοι, και σαλπιγγων ηχη διαπρυ- σιος. Παρειστηκει γαρ πας ο λαος μεσιτευοντος
του Μωσεως, εξηγγελλοντο δε παρα Θεου νομοι, ου παρ- εγγυωντος τωι Ἰσραηλ
ζητησαι τι ματαιον, τουτ' εστιν, ειδωλον, ηγουν ψευδωνυμον σεβας, αλλ' εκ γε των
εναντιων απειργουσαι εντολαι. Ειρηται γαρ προς αυτον· "6Κυριον τον Θεον σου
προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις, και ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην
εμου. Και ου ποιησεις σεαυτωι ειδωλον, ουδε παντος ομοιωμα, οσα εν τωι ουρανωι
ανω, και οσα εν τηι γηι κατω, και οσα εν τοις υδασιν υποκατω της γης."6 Ουκουν
ειρηται προς αυτον· το δε, Ἐγω ειμι Κυριος, ομοιον ως ει λεγοι, και ουχ απαξ,
πλειστα- κις, το οτι δη Μονος ειμι Θεος, και των ολων Κυριος, λαλων δικαιοσυνην
και αναγγελλων αληθειαν· και δι- καιοσυνην μεν, ως γε οιμαι, φησι τον νομον· εστι
γαρ δικαιοσυνης βραβευτης ο νομος· αληθειαν δε τα Χρι- στου παιδευματα. Ἔνεστι
 
 

360

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε τωι νομωι της αληθειας η μορφωσις, και εγκεκρυπται ταις σκιαις το Χριστου
μυστηριον. Περι αυτου γαρ γεγραφεν ο Μωσης. Ου- κουν εν τωι λαλησαι την
δικαιοσυνην, αναγγελλεται συν αυτηι και της αληθειας η δυναμις, ειπερ αληθες
εστιν οτι σκια μεν ο νομος ην, νυν δε αυτωι της αλη- θειας η μορφωσις.
9Συναχθητε, και ηκετε, βουλευσασθε αμα, οι σωζομενοι απο των εθνων. Ουκ
εγνωσαν οι αι- ροντες το ξυλον το γλυμμα αυτων, και προσευ- χομενοι ως θεους, οι
ου σωζουσιν.9 Ἀπεβουκολησε μεν της προς Θεον οικειοτητος σχετικης τους οντας
επι της γης ο δρακων ο απο- στατης, και της αληθους θεογνωσιας αποσκευασας
κατεσκεδασεν εις απατην, και πολυθεον πλανησιν, και τοις της φαυλοτητος τροποις
εγκαθιεις, δυσδια- φυκτον τε και ανεξιτητον απεφηνεν αυτοις της εαυτου
δυστροπιας το λινον. Ἀλλ' επεφανεν ο Ἐμ-μανουηλ ο εξαγων τους πεπεδημενους εν
ανδρειαι, υπεμεινε τε δι' ημας τον κατα σαρκα θανατον, ινα, ως ο ευαγγελιστης
φησι, τα τεκνα του Θεου τα δι70.981 εσκορπισμενα συναγαγηι εις εν. α γαρ
διεσκορπισεν ως ωμος και αγριος λυκος επιπηδησας ο Σατανας, ταυτα συνεκομισεν
ο Χριστος ο ποιμην ο καλος, ο την ψυχην εαυτου θεις υπερ των προβατων. Ουκουν
αυτο δη τουτο κατασημαινει, λεγων· Συναχθητε, τουτ' εστι, συνδεθητε πιστει μιαι,
και ομοψυχιαι. Συναχθητε τωι παντων κρατουντι Θεωι δι' αγιασμου και δικαιοσυνης·
ηκετε πλησιον, οι μακραν οντες ετι και απεσχοινισμενοι δια την αμαρτιαν, και το εις
αισχροτατην και βδελυρωτατην κατακομισθηναι διαθεσιν του νου. Ἀφεσταναι δε
φαμεν του Θεου τους πεπλανημενους, οι και εγγυς εσονται δια πιστεως της εις
Χριστον. Προσπεφωνηκε γουν τοις εις τουτο δραμουσι ο πανσοφος Παυλος· "6Νυνι
δε οι ποτε οντες μακραν εγενηθητε εγγυς εν τωι αιματι του Χριστου."6 Και παλιν
περι αυτου, οτι "6Ἐλθων ευ-ηγγελισατο ειρηνην ημιν τοις μακραν, και τοις εγγυς."6 Ταυτηιτοι δια προφητων αγιων τοις ετι μα- κραν ελεγετο· "6Ἐγγισατε τωι Θεωι,
και εγγιει υμιν."6 Ἥκετε δη ουν, φησι, και βουλευσασθε αμα οι σωζομενοι απο των
εθνων. Το δε, Βουλευσασθε, φησιν, αντι του, Πραττεσθωσαν παρ' υμων τα της εις
Θεον επιστροφης, μη αβουλως, η ακατασκεπτως, αλλ' εν φρονησει τεθαυμασμενηι.
∆ια γαρ της πι- στεως προελασαι συνεσιν, ειπερ ουκ εστιν ενδοιαστον οτι της εν τωι
πεπλανησθαι δυσβουλιας κατεγνωκοτες, και της αρχαιας απατης αποστρεφομενοι
την ζημιαν, απιμεν δρομαιοι προς Θεον, το της αληθους θεογνω- σιας δεχομενοι
φως, και τοις αμεινοσιν ασυγκριτως την εξ ορθης διανοιας ψηφον επαγοντες.
Βουλευσασθε δη ουν, τουτ' εστιν, φρονησατε, οι απο των εθνων σωζομενοι. Ὡς γαρ
αφροσυνης οντας μεστους απο- φοιταιν επιταττει προς εμφρονα νουν, αξιαγαστον τε
και ανεπιπληκτον συνεσιν, δι' ης αν γενοιτο κατιδειν την του παντων κρατουντος
Θεου δυναμιν τε και δοξαν. Ἀλλ' ουκ εγνωσαν τουτο, φησι, τουτ' εστιν, ανουστατοι
παντελως νοηθειεν αν οντες, και ασυν- εσιας εμπλεωι της εσχατης. Οι αιροντες το
ξυλον γλυμμα αυτων. Το δε αιροντες εν τουτοις, αντι του υψουντες νοησεις, ωστε
και την τωι Θεωι πρεπουσαν δοξαν αναπτειν αυτωι, και τουτωι ξυλωι και παρ' αυ- των
εγγεγλυμμενωι. Ειτα προσευχομενοι ως προς θεους, οι ου σωζουσιν. Ἀμαθεις ουν
αρα, και ου μακραν των προσκυνουμενων το γε ηκον εις αναι- σθησιαν, οι ταις
εαυτων προσκυνουντες τεχναις, και εξ υλης αναισθητου ζητουντες επικουριαν, και
την του Θεου κλησιν προσνεμοντες τοις δια σφων αυ- των τεχνοποιουμενοις και
τεχνουργημενοις. Ἀκουε- τωσαν της του Ψαλλοντος λυρας επιτωθαζουσης αυτοις
και βοωσης· "6Ὅμοιον αυτοις γενοιντο οι ποιουντες αυτα, και παντες οι πεποιθοτες
επ' αυτοις."6 9Ει αναγγελουσιν, εγγισατωσαν, ινα γνωσιν αμα, τις ακουστα ταυτα
εποιησεν απ' αρχης. Τοτε ανηγγελη υμιν· Ἐγω ο Θεος, και ουκ εστιν αλλος πλην
εμου· δικαιος και σωτηρ ουκ εστι παρεξ εμου. Ἐπιστραφητε προς με, και σωθησεσθε οι επ' εσχατου της γης.9 Παγιδας ισταντες δεινας τε και πολυτροπους τοις
70.984 επι της γης, και τους της απωλειας ορυττοντες βο- θρους, οι αλιτηριοι
 
 

361

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαιμονες, και την της θεοτητος δοξαν ανοσιως καταληιστευοντες, και ταις σφων αυτων αναπτοντες κεφαλαις, οι παντολμοι τα της εαυ- των απατης εργαστηρια
συγκροτειν εσπουδαζον. Ὑποκρινομενοι δε το ειδεναι τα μελλοντα, και απαγγελλειν αυτα δυνασθαι τοις εθελουσι μαθειν, μεχρι καιρου διατετελεκασι γουν
αρπαζοντες. Χρηστηρια γουν κατα χωρας τε και πολεις, ψευδομαντειαι τε ησαν
πανταχου, και κληιδωνισμοι, και φενακων πλη- θυς τα απο καρδιας αυτων
λαλουντων, κατα το γε- γραμμενον, χρησμωιδοι, και νεκυομαντεις, και οι
φωνουντες εκ γης, εγγαστριμυθοι τε και αλφιτομαν- τεις, και απαξαπλως ψευστων,
και φενακων η υφηλιος πεπληρωτο. Ἦν ουν αρα παρ' αυτοις ουδε- μια μεν αληθης
των εσομενων η γνωσις, ψευδηγοριαι δε, και βωμολογιαι και απατη, και δολος, και
ετερον ουδεν. Ταυτηι τοι φησιν ο των ολων Θεος· Ει αναγγε- λουσιν, εγγισατωσαν,
ινα γνωσιν αμα. Ει γαρ δυναν- ται, φησιν, απαγγελλειν, ηκετωσαν ινα γνωσιν αμα,
ινα τι κατα προσωπον οι παντες εις εν συναγη- γερμενοι (ησαν μεν γαρ, ως εφην,
ανα μερος πλεισταχου χρηστηρια. Ἄλλοι δε αλλως εφοιτων, και ψευδηγορουντας
ετιμων τους ακαθαρτους δαιμονας)· ει δε αληθως αναγγειλαι δυνανται, φησιν, αμα
και κατα ταυτον γενομενοι παντες, γνωτωσαν τι των εσομενων, τις ακουστα
εποιησε ταυτα απ' αρχης. Τις γαρ των δεισιδαιμονων, η των παρ' εκεινοις προφητων, η των τοις μαντειοις προσκαθημενων, εγνω ποτε και απηγγειλεν οτι κατα
καιρους επιλαμψει τωι κοσμωι Χριστος, και οτι το της απατης οιχησεται νεφος, και
αποσκεδασθησεται μεν ο της ψευδωνυμου γνωσεως σκοτος, αναλαμψει δε τοις επι
της γης, ως νοητος εωσφορος, ως αυγη και ημερα, ως δικαιο- συνης ηλιος ο Χριστος;
Ἀλλ' ουτε, φησιν, οι την των εσομενων γνωσιν εχειν υποπλαττομενοι δαιμονες
ανηγγειλαν ταυτα απ' αρχης, ουτε μην της εκεινων ψευδοεπειας οι υπουργοι.
Ουδεις γαρ των παρ' Ἕλλησι ποιητων ητοι λογογραφων των ουτω λαμ- πρων
εμνησθη πραγματων. Τις ουν ταυτα ακουστα πεποιηκεν απ' αρχης; Τοτε και
ανηγγελη υμιν, τουτ' εστιν, απ' αρχης. Ἀνηγγελη δε ου παρ' ετερου τινος, παρ' εμου
δε μαλλον του παντα ειδοτος, και πριν γενεσθαι προαπηγγελκοτος. Λελαληκα γαρ
υμιν αυτα δια τε Μωσεως, και προφητων αγιων, οι τους παρ' εμου προς υμας
διεπορθμευσαν λογους. Ουκουν εγω ειμι, φησιν, ο Θεος, και ουκ εστιν αλλος πλην
εμου. Ειμι δε δικαιος, και σωτηρ. Ἄδικοι μεν γαρ οι αλιτηριοι δαιμονες, καθα και
φθορεις, και φιλαιμα- τοι, και κατωθουντες εις ολεθρον τους επι της γης. ∆ικαιος
και σωτηρ ο των ολων Θεος, επαμυνων τοις ηδικημενοις, και δεσμων ανιεις τους
διηρπασμε- νους, και σειραις αμαρτιων κατεσφιγμενους, καταφωτιζων δε τους
εσκοτισμενους, ενισχυων το ησθενηκος, και το κειμενον ανιστας, και το πλανωμενον επιστρεφων. Ταυτηι τοι φησιν· Ἐπιστραφητε προς με, και σωθησεσθε οι επ'
εσχατου της γης. Ἐν τουτοις ευ μαλα της δια Χριστου χαριτος κατιδοι τις αν το
μεγεθος εις παντας διηκον τους οντας επι της 70.985 γης. Συνεσταλμενη μεν γαρ η
δια Μωσεως χαρις, και σωτηρια, η εφ' εν εθνος ιουσα τον Ἰσραηλ· μα- κρα δε ωσπερ
και μεχρι τερματων τρεχουσα γης η δια Χριστου. Σεσαγηνευται γαρ δια πιστεως της
εις αυτον εις σωτηριαν και ζωην η συμπασα γη. 9Ἐγω ειμι ο Θεος, και ουκ εστιν
αλλος. Κατ' εμαυτου ομνυω· ει μη εξελευσεται εκ του στο- ματος μου δικαιοσυνη, οι
λογοι μου ουκ απο- στραφησονται· οτι εμοι καμψει παν γονυ, και ομειται πασα
γλωσσα τον Θεον, λεγουσα· ∆ι- καιοσυνη και δοξα προς αυτον ηξουσιν.9 Ἔδει της
ψευδωνυμου λατρειας καθηιρημενης παρ- ελθειν εις μεσον την αληθειαν, και οιον
απεληλαμε- νου του σκοτους περιαστραψαι το φως. Ταυτηιτοι, και μαλα εικοτως
μετα γε μην επωφελη, και ονησιφορον ταυτηνι παραινεσιν, την εαυτου δοξαν
καθιστησιν εμφανη. Ἐγω γαρ ειμι Θεος, φησι, και ουκ εστιν αλλος. Ειτα των
εσεσθαι προσδοκωμενων δια Χριστου
προκαταμηνυει την δυναμιν, ορκωι
πιστουμενος, οτι παντη τε και παντως η δι' αυτου λαλουμενη δικαιο- συνη, τουτ'
 
 

362

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν, η εν Χριστωι δια πιστεως τοις ανα πασαν χαρισθεισα την υπ' ουρανον, και οι
αυτου λο- γοι, το ευαγγελικον δηλονοτι και σωτηριον κηρυγμα, παντη τε και
παντως αναλαμψει κατα καιρους. Κα- ταδηλοι γαρ, οιμαι, τουτι το, Ουκ
αποστραφησονται. Θεου γαρ υπισχνουμενου, και οτι παντη τε και παν- τως εσται τι
λεγοντος, τις ο εγκοψαι δυναμενος; Ὄμνυσι δη ουν καθ' εαυτου. Ἄνθρωποι μεν γαρ
κατα του μειζονος ομνυουσι, και πασης αυτοις αντιλογιας περας εις βεβαιωσιν ο
ορκος. Θεος δε ο παντων επ- εκεινα, και ασυγκριτοις υπεροχαις των αλλων ηρμενος, ομνυσι καθ' εαυτου. Ου γαρ ην ομοσαι καθ' ετερου αυτος ων, ως εφην, το
παντων ακροτατον, και το εις ληξιν ανεστηκος, κατα τε φυσιν και δοξαν. Τι ουν
αρα το επαγγελθεν; Σωτηρια, και επιστροφη παντος του επι της γης εθνους. Ἐμοι
γαρ καμψει, φησι, παν γονυ, και ομειται πασα γλωσσα τον Θεον. Το δε, Καμψει θεωι
γονυ, ορκιον τε προς απαντων αυ- του γινεσθαι το ονομα, τι αν ετερον ειναι νοοιτο
πλην οτι παντων επιστροφη, και επιγνωσις, και της προς αυτον οικειοτητος
δηλωσις; Οι γαρ ολως δι' επιστρο- φης προς Θεον επιφοιτωσι παντελως και του
καμψαι γονυ τοις ακαθαρτοις πνευμασι, και του δια γλωττης εχειν αυτους ως θεους
(ου γαρ ομουνται κατα τινος ως περι Θεου), αλλ' ενα τον φυσει, και αληθως οντα
γινωσκοντες, ταις αυτου ζευγλαις υπεχουσι τον αυ- χενα, και καμπτουσι τε το γονυ
ποιουμενοι τας λιτας, καν ει ευορκειν ελοιντο πως, αυτου και μονου διαμεμνησονται λεγοντες, οτι Πασα δικαιοσυνη και πασα δοξα προς αυτον ηξουσι, τουτ'
εστιν, αυτωι δη πρεπει και μονωι. ∆ει γαρ τα παντων αριστα των εργων, και παν
οσον εστιν εν ρημασι τελουν εις δοξαν Θεου, τουτο αυτωι προς ημων αναπτεσθαι
μονωι.
9Αισχυνθησονται παντες οι αφοριζοντες εαυ- τους απο Κυριου·
δικαιωθησονται, και εν τωι Θεωι δοξασθησεται παν το σπερμα των υιων Ἰσραηλ.9
Ἀληθες κατ' αμφω το ειρημενον, και ουκ αν ο θειος διαψευσεται λογος. Ἕψεται γαρ
παντως τοις 70.988 αποφοιταιν εθελουσι της προς Θεον οικειοτητος, δηλον δε οτι
πνευματικης, το καταισχυνεσθαι δειν· προσ- ιεσθαι γε μην, το εν αυτωι δοξαζεσθαι,
και διαπρεπειν εν δικαιοσυνηι, τοις εκ καρδιας ειλικρινους αγαπωσιν αυτον. Ουτοι
δ' αν ειεν ουτι που παντως ο κατα σαρκα Ἰσραηλ, το σπερμα δε μαλλον των υιων
Ἰσραηλ. Σαφεστεραν δε την των προκειμενων αποτελουντες διανοιαν εκεινο
φαμεν. Ἐπελαμψε γαρ τοις επι της γης ο μονογενης του Θεου Λογος, εν ειδει τωι
καθ' ημας, ητοι γενομενος σαρξ, κατα τας Γραφας· αφικετο δε κηρυσσων
αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις αν- αβλεψιν, αποστελλων τεθραυσμενους εν
αφεσει, και ιωμενος τους συντετριμμενους την καρδιαν, και κα- λων ενιαυτον
Κυριου δεκτον. Ἀλλα καιτοι δεον Ἰου-δαιους μαλιστα την εις αυτον προσηκασθαι
πιστιν, ατε δη και παιδαγωγον λαχοντας τον νομον, και αγιους προφητας
μυσταγωγους, τουτο μεν ου πεπρα- χασιν, απεπηδησαν δε ωσπερ αυτου, και
γεγονασιν
εντροπης αναμεστοι, την καταισχυνουσαν αυτους
αμαρτιαν
αναποβλητον, εχοντες. Ἀληθες ουν, οτι Αι- σχυνθησονται παντες οι αφοριζοντες
εαυτους απο Κυ- ριου. Ἤκουον γαρ λεγοντος αυτου· "6Ἀμην, αμην λεγω υμιν, Ἐαν
μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις υμων αποθανεισθε."6 Οι γε μην
επεγνω- κοτες την επιφανειαν αυτου δεδικαιωνται μεν δια πιστεως, κεκερδηκασι δε
μακραν και ατελευτητον δοξαν, μετοχοι μεν αγιου Πνευματος αναδεδειγμενοι,
καταπλουτησαντες δε το λαμπρον της υιοθεσιας αξιωμα. ∆εδωκε γαρ αυτοις
εξουσιαν τεκνα γενεσθαι
Θεου, αξιοληπτον τε προς τουτοις και αδιαβλητον
εσχηκοτες ελπιδα· κληρονομησουσι γαρ την των ου- ρανων βασιλειαν. Νοηθειεν δ'
αν ουτοι το σπερμα των υιων Ἰσραηλ. Υιους δε Ἰσραηλ εν τουτοις ωνομασθαι φαμεν
τους αγιους αποστολους, και ευαγγελιστας· ησαν γαρ κατα σαρκα εξ Ἰουδαιων.
Υιους δε αυτων τους δι' αυτων κεκλημενους εις επιγνωσιν του Χρι- στου.
Προσπεφωνηκε γουν ο θεσπεσιος Παυλος τοις δι' αυτου πιστευσασι· "6Καν γαρ
 
 

363

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μυριους εχητε παιδ- αγωγους εν Κυριωι, αλλ' ου πολλους πατερας. Ἐν γαρ Χριστωι
Ἰησου δια του Ευαγγελιου εγω υμας εγεννησα."6 Ευρισκομεν δε πλεισταχου και
ετερους
των αγιων αποστολων, τεκνια καλουντας τους δι' αυ- των
σεσαγηνευμενους εις σωτηριαν την εν Χριστωι.
9Ἔπεσε Βηλ, συνετριβη ∆αγων,
εγενετο τα γλυπτα αυτων ως θηρια και κτηνη.9
Ἀει πως ακολουθει ταις
προῤρησεσιν, αιπερ αν γενοιντο δια προφητων αγιων περι του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου, προαγορευσεις αναγκαιαι των δι' αυτου γενομενων, ηγουν των
τωι κοσμωι κατωρθωμε- νων. Κατορθωμα δε το παντων εξαιρετον το εκ μεσου
γενεσθαι τον Σαταναν, και την βεβηλον δε, και αν- δροκτονον πληθυν.
Ἐπιλαμψαντος τοινυν αυτου τωι κοσμωι, λελυται μεν η παλαι πολλη και επαρατος
της αμαρτιας αχλυς, ην ταις απαντων διανοιαις ενηκεν ο Σατανας, ινα μη βλεπωσι
της αληθειας το φως. Πε- παυται δε και των δαιμονιων η τυραννις, και τα της
ειδωλολατρειας παιγνια. Ουκουν αναγκαιως, ως εφην,
70.989 ο περι γε τουτων
ημιν εισεκομισθη λογος, και πε- πτωκεναι φησι τον Βηλ. Ειδωλον δε τουτο μαλιστα
των Βαβυλωνιων, τετιμημενον δε και εν ετεραις πο- λεσι. Και φασιν ειναι τον Βηλ
τον παρ' Ἕλλησι τοις αθεοις μυθολογουμενον Κρονον, ον και φασιν ωμον ειναι και
φιλαιματον, και ανδροκτασιων εραστην.
Ἀναγεγραπται γουν εν ιστοριαις
Ἑλληνικαις, ως εν ημεραι μιαι τριακοσιους των ξενων εσφαζον τινες αυτωι, μυσαραν
και στυγητην Θεωι και ανθρωποις επιτελε- σθηναι πανηγυριν. Και γουν ο των ολων
Θεος, επι ταις ουτω δειναις ασεβειαις αγανακτων, δι' ενος που φησι των αγιων
προφητων τοις τα τοιαδε δραιν ειωθοσι·
Θυσατε ανθρωπους· μοσχοι γαρ
εκλελοιπασιν. Εις τουτο γαρ μισανθρωπιας τε και αγριοτητος καθικεσθαι φησι τους
ακαθαρτους δαιμονας, ωστε και ακορεστως διψηιν ανθρωπινον αιμα, και ταις των
αλισκομενων φθοραις επιγαννυσθαι. Ου γαρ αν ισως εοικεν αυτοις ο κλαζων
μοσχος επι βωμωι, λιβανωτοι τε και προ- βατα· γλιχονται δε μαλλον της ανθρωπων
σφαγης. Ἔπεσε τοινυν, φησιν, η Βηλ, τουτ' εστι, κατηνεχθη, και επεσεν η του
δαιμονος ισχυς· ινα λοιπον τον εκ της εκεινων σκαιοτητος αποβαλοντες ζυγον
ελευθεραι και αβιαστωι γνωμηι τρεχωσι προς Θεον οι ποτε ταις εκεινου δυστροπιαις
ενισχημενοι. Συνετριβη δε και ο ∆αγων. Σεβασμα δε και τουτο των την παραλιαν
οικουντων, η και ομορος εστι της Ἰουδαιας, Ἀσκα-λωνιτων τε φημι και Γαζανων,
ους και Φυλιστιειμ ηγουν αλλοφυλους η θεια πλεισταχου κατονομαζει Γραφη. Ευ
δε δη σφοδρα το, Συνετριβη, φησιν, ως απο γε του συμβεβηκοτος αυτωι κατα
καιρους, και νυν ο προφητης τον περι αυτου διεξαγων λογον. Ἀν- εγνωμεν γαρ εν
ταις βιβλοις των Βασιλειων, οτι την θειαν ποτε κιβωτον λαβοντες οι αλλοφυλοι
εισηγαγον εις τον οικον ∆αγων· ειτα εισελθοντες οι του δαιμο- νιου θεραπευται,
τεθεανται πεπτωκος το ειδωλον εμ- προσθεν της κιβωτου, και συντριβην
υπομειναντος αυτου ως αποβαλειν χειρας τε και ποδας, και κεφα- λην. Σφοδρα ουν
χαριεντως ως απο γε του συμβαντος κατα καιρους το, Συνετριβη, φησι. Φαμεν δε οτι
της ειδωλολατρειας την αναιρεσιν ο προφητικος ημιν υπ- εμφαινει λογος, ως εκ
μερους το τε Βηλ, και τον ∆αγων ονομασας. Ου γαρ ην απαντων των επι της γης
ειδωλων ποιησασθαι μνημην, αλλ' ως εκ μερους επι το παν διαταττει παλιν.
9Αιρετε αυτα καταδεδεμενα, ως φορτιον κοπιων- τι, και πεινωντι εκλελυμενωι, ουκ
ισχυοντι αμα· οι ου δυνησονται σωθηναι απο πολεμου· αυτοι δε αιχμαλωτοι
ηισχυνθησαν.9 Το των χειροτμητων ανωφελες, και ματαιον κατα- δεικνυσι παλιν
ημιν ο λογος εν τουτοις, ως απο γε των επ' αυτοις τελουμενων παιγνιων, αισχυνης
ουσαν αναπλεων την των πλανωμενων αποφαινει λατρειαν. Ἐπετελουν μεν γαρ
τοις δαιμονιοις ψυχρας και κα- ταγελαστους εσθ' οτε τας πανηγυρεις· ειτα των
σηκων εκκομιζοντες τα αγαλματα, επαναθεμενοι τε ταυτα των ιερεων τινες
περιηιεσαν εν πλατειαις κα- τασειομενοι τε και οιον μεθυσκοντες ως αχθοφορουν 
 

364

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τες αγαν, και ενθαπερ αν επιβαρησειεν ο διακομιζειν 70.992 ηθελον, εκει πως και
συνωθουμενοι, και μη δυνασθαι φερειν το αχθος υποκρινομενοι. Ὁ δε ασυνετος τε
και αγελαιος δημος, γυναια τε φρενων ερημα, κατεκροτει ταις ευφημιαις, την
αψυχον υλην ειδοποιηθεισαν ορωντες εις ανδρα τυχον η γυναικα, ᾤοντο τε κατα
αληθειαν και αφορητον ενιεναι βαρος τον διακομιζο- μενον τοις αναθεμενοις εις
ωμους αυτον. ∆ιαγελαι τοιγαρουν ο θειος ημιν εν τουτοις λογος της Ἑλληνι- κης
αναισθησιας το μεγεθος, και φησι περι των εν σηκοις αγαλματων, α και προσκυνειν
ασυνετως ηθε- λον· Αιρετε αυτα καταδεδεμενα ως φορτιον κοπιωντι, και πεινωντι
εκλελυμενωι, ουκ ισχυοντι αμα. Ταυτα γαρ, ως εφην, υπεπλαττοντο των ιερεων
τινες εν τωι περικομιζειν τα χειροποιητα. Πως ουν αρα των προσ- κυνουμενων το
αδρανες γνωσθησεται, εκ πολλων μεν και ετερων κατιδοι τις αν αυτο. Ξυλον γαρ η
λιθος η ετερα τις υλη των τοιουτων γενεσις. Ἐπειδη δε αναγ- καιον εκ των οτι
μαλιστα χρησιμων καταδειξαι τουτο, προς αναμνησιν αυτους αποφερει της
εσομενης αυτων αιχμαλωσιας, της υπο γε φημι των Βαβυλωνιων, ην δη και
πεπονθασιν, επει τοι μεθεντες το χρηναι πλη- ρουν τον νομον, και τον ενα τε και
φυσει θεραπευειν Θεον, κατυχοντο προς παν οτιουν των απηχεστατων, και
προσκεκυνηκασι τοις εργοις των ιδιων χειρων· τεθυκασι τε προς τουτωι, και τηι
στρατιαι του ουρανου, καθα γεγραπται. Ποθεν ουν αρα το αδρανες των εν υποληψει
θεων οφθησεται; Ου δυνησονται, φησι, δια- σωθηναι απο πολεμου, αυτοι δε
αιχμαλωτοι ηχθησαν. Ἁλουσης γαρ πολεως η χωρας, ει δη τινες ειεν παρ' αυτοις
περιχρυσοι τε και περιαργυροι θεοι, πρωτοι των αλλων απαντων παρα των
ηιρηκοτων λαμβανον- ται, οις ην εικος, ειπερ τινες ησαν θεοι, και τοις ιδιοις
επαμυναι προσκυνηταις, και αμεινους αυτους αποφη- ναι της των πολεμιων χειρος.
Τι τοινυν ωφελει γλυ- πτον, οτι εγλυψαν αυτο κατα τον του προφητου λογον,
επλασαν αυτο χωνευμα φαντασιαν ψευδη, οι μητε σφισιν αυτοις, μητε μην ετεροις
επαμυνειν εισιν οιοι τε; Πως γαρ αν γενοιτο τι τοιουτον παρα γε ξυλου, και λιθου;
9Ἀκουσατε μου, οικος του Ἰακωβ, και το κατα-λοιπον του Ἰσραηλ, οι αιρομενοι εκ
κοιλιας, και παιδευομενοι εκ παιδιου εως γηρως. Ἐγω ειμι, εως αν καταγηρασητε.
Ἐγω ειμι. Ἐγω ανεχομαι υμων. Ἐγω εποιησα, και εγω ανησω· εγω αναλη- ψομαι, και
σωσω υμας.9 Ευτεχνεστατα παλιν ο λογος εχει, και προεισιν εν κοσμωι τωι δεοντι,
και οικονομικως. Ἐπειδη γαρ πο- λεμου μνημην εποιησατο, καθ' ον συμβεβηκε
πληθυν αμετρητον ανδρων και γυναικων αποθανειν, και ολιγανδρησαι σφοδρα
των Ἰουδαιων την χωραν, ταυ- τηι τοι φησιν ως προς οικον ενα, ως προς
καταλειμμα, και βαρβαρικης ωμοτητος λειψανον· Ἀκουσατε μου, ο οικος του
Ἰακωβ, και παν το καταλοιπον του Ἰσραηλ. Ὤνησε δ' αν ου μετριως τους ακροωμενους ο λογος, ειπερ τινες ησαν αγχινοι, και των χρη- σιμων εξετασται. Τα γαρτοι
σκυθρωπα και δυσφο- ρητα προαπηγγελμενα μεν ευκολως αν τις και παρελασειε
τας της εφοδου φυγων αιτιας· αφιγμενα δε και οιον επιπηδησαντα, πως αν
διακρουσαιτο; Το καταλοιπον τοινυν αυτους αποκαλει μονονουχι κεκραγως, οτι
δαπανηθησονται τωι πολεμωι, και βαρ- 70.993 βαρικης ωμοτητος εσονται θηραμα, ει
μη των ουτως εκτοπων αποπεπαυσοιντο σπουδασματων. Ὅτι δε το δυσμαθες ταις
των Ἰουδαιων ενεστι ψυχαις, και χρημα γεγονεν αυτοις ανονητον, η του νομου
μελετη, διαδεικνυσι λεγων· Οι αιρομενοι εκ κοιλιας, και παιδευομενοι εκ παιδιου
εως γηρως. Ἐκ βρεφους γαρ και μεχρι της πρεσβυτικης ηλικιας τοις ιεροις τε και
θειοις εμμελετωντες Γραμμασιν ωφεληνται μεν ουδεν· ωσπερ δε ουδεμιας παραπαν
νουθεσιας ηξιωμενοι κατυχοντο προς αποστασιν την απο Θεου. Ἀλλα και ει μακρος
υμιν, φησιν, εδαπανηθη χρονος, εν ανονητοις μελεταις, και αμαθεστατους οντας
ορων, της εμφυτου γαληνοτητος ου πεπαυσομαι· καθιστημι δε ουτως εμαυτον υμιν
εναργη λεγων· Ἐγω ειμι, τουτ' εστι, ζω και υπαρχω· ουχ ως γενεσεως εχων αρχην η
 
 

365

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταληγειν εις περας ειδως, αλλ' ο αυτος αει και ωσαυτως εχων, και εως αν
καταγηρασητε παλιν ο αυτος εσομαι. Ου γαρ μοι καθ' υμας επεισι γηρας, αλλ' ειμι
ζων τε και παναλκης. Και εγω μεν εποιησα τας επενεχθεισας υμιν του πολεμου
συμφο- ρας οσιαι ψηφωι καλων εις δικην τους την εμην υβρι- σαντας δοξαν. Πλην
εγω ανησω, τουτ' εστιν, αφησω, και ταις αμνησικακιαις πεπονηκοτας υμας ανακτησομαι. Ἐγω αναληψομαι και σωσω υμας. Ὁ γαρ δους εις χειρας εχθρων παλιν υμας
οικειωσομαι, και των της αιχμαλωσιας υμας απολυσω δεσμων. Ουκουν ως
πολυειδει φαρμακωι τας των εις αυτον πεπαρωινη- κοτων, και εκ πολλης αγαν
αμαθιας ωλισθηκοτων εφ' α μη θεμις, θεραπευει καρδιας, τουτο μεν απει- λαις,
τουτο δε και υποσχεσεσιν αγαθαις. Σκοπος γαρ αυτωι σωσαι το απολωλος, και των
του διαβολου χειρων αρπασαι το πλανωμενον. 9Τινι με ωμοιωσατε; Τεχνασασθε,
οι πλανωμε- νοι, οι συμβαλλομενοι χρυσιον εκ μαρσιπου, και αργυριον εν ζυγωι·
στησουσιν εν σταθμωι, και μισθωσαμενοι χρυσοχοον εποιησαν χειροποιητα, και
κυψαντες προσεκυνησαν αυτωι. Αιρουσιν αυτο επι των ωμων, και πορευσονται. Ἐαν
δε θωσιν αυτο επι του τοπου, μενει, ου μη κινηθηι· και ος αν βοησει προς αυτο, ου
μη εισακουσηι, απο κακων ου μη σωσηι αυτον.9 Ὑβριστας οντας ελεγχει, και
ολιγογνωμονας τους των ειδωλων προσκυνητας, και εις αυτην θειαν και ανωτατω
πλημμελουντας φυσιν. Κατακομιζουσι γαρ, το γε ηκον εις εαυτους, της ενουσης
αυτηι δοξης το υπερτενες, εφ' α μη προσηκε, και εις αψυχον υλην κατακομιζουσι
τοις ιδιοις αυτην τεχνουργημασιν απονεμοντες, ειτα ποιναις ταις εσχαταις
ενισχημενας οσιως τας εαυτων αποφαινοντες κεφαλας. Τινι δη ουν ωμοιωσατε με,
φησι, τον τηι φυσει των ολων διεστη- κοτα, και ασυγκριτοις υπεροχαις υψου τε
ηρμενον, και παντος επεκεινα γενητου, τον των ολων δημιουρ- γον, βασιλεα τε
ομου και Κυριον; Εικος δε δη που, και ετερον τι βουλεσθαι καταδηλουν λεγοντα τοις
πεπλανημενοις τον Θεον· Τινι με ωμοιωσατε; ιδετε, τεχνασασθε, οι πεπλανημενοι.
Χρυσιον μεν γαρ, φησι, και αργυριον συνεισφεροντες, ειτα μισθωσαμενοι
χρυσοχοον διαπλαττουσι μορφην η ανδρος, η γυναι- κος, ηγουν θηριου, φερε ειπειν,
η κτηνους, ονομα τε
70.996 τωι διαπεπλασμενωι Θεος ευθυς διδοται παρ' αυτων.
Κατανοησατε τοινυν, φησι, τινι ωμοιωσατε με; Ἢ γαρ ανδρι η γυναικι, η και θηριοις
η ζωοις αλογοις. Ειτα πως ουχ απασης επεκεινα δυσσεβειας το χρημα εστι;
Τεχνασασθε τι προς απολογιαν· απολυσασθε τας αμαρτιας. Ἀλλ' ουκ αν ευρητε τον
επικουρουντα λογον προς τουτο υμιν. Την γαρ υπερ παντα φυσιν εις θηρια, και
κτηνη κατακομιζοντες, ποιοις αρα κεχρησεσθε λογοις δυναμενοις εξαρκεσαι εις γε
το δυνασθαι τα εγκληματα διαφευγειν; Ὅτι δε χυδαιο- τητος εννοιων και ετερον
ουδεν η ειδωλων ποιησις πειραται διδασκειν· ταυτηι τοι και λιαν ισχνοεπει.
Συναγουσι γαρ εκ μαρσιπου, φησιν, αργυριον και χρυσιον, και εν ζυγωι θησουσιν, εν
σταθμωι ισομε- τρωι, εκαστου ταχα συνεισκομιζοντος, ινα κατα το εικος τωι πλεον
εισφεροντι προσκεοιτο μαλλον ο τεχνουργουμενος. Φαιη δ' αν, οιμαι, τις ως ειπερ
ησαν χρηματων επιδεεις, ουδ' αν ολως εσχηκασι Θεον, και ει μη τεχνιτων ηυπορει
η υπ' ουρανον, ουδεις ην ολως ο προς αυτων προσκυνουμενος. Ἥκα- σι δε αμαθιας
εις τουτο και ασυνετων εννοιων, ωστε προυφεστηκοτες αυτοι των ιδιων Θεων
τιμωσιν οντας οψιγενεις, και ους χρη δηπου μαλλον ορασθαι δημιουργους,
δημιουργουσιν αυτοι· και οι της υλης κυριοι, και εις καταχρησιν αναγκαιαν
λαβοντες αυ- την παρ' αυτης αιτουσι το σωζεσθαι. Ἀχθοφορουσει τους θεους επ'
ωμων αιροντες αυτους· ακινητους οντας ορωσι, και οιπερ αν ελοιτο τις
αποφερομενους, και αυτοις προσαγουσι τας λιτας. Ουκουν οταν ιδηις λαβοντας την
λιτην, τοτε προσδοκησον εσεσθαι την επικουριαν. Ει δε αναισθητους τε ομου και
ακινητους οντας οραις, ειτα τινα παρ' αυτων εκδεχηι την ονησιν· Τα ισα νοσων ουκ
αισθανηι. Πεπτωκας γαρ εις εσχα- την αναισθησιαν.
9Μνησθητε ταυτα, και
 
 

366

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στεναξατε· μετανοησατε, οι πεπλανημενοι. Ἐπιστρεψατε τηι καρδιαι, και μνησθητε
τα προτερα απο του αιωνος, οτι εγω ειμι ο Θεος, και ουκ εστιν πλην εμου· αναγγελλων προτερον τα εσχατα πριν αυτα γενεσθαι, και αμα συνετελεσθη. Και ειπα· Πασα
μου η βουλη στησεται, και παντα οσα βεβουλευμαι ποιησω, καλων απο ανατολων
πετεινον, και απο γης ποῤ- ρωθεν. Περι ων βεβουλευμαι, ελαλησα, και ηγα- γον,
εκτισα, και εποιησα. Ἤγαγον αυτον, και ευωδωσα την οδον αυτου.9 Ἀπατηι και
σκοτωι και αμαθιαι δεινηι κεκρατημε- νους ορων κατοικτειρει παλιν αυτους ο Θεος,
και ανοπιν ωσπερ ιεναι κελευει, της διανοιας τον οφθαλ- μον ακριβη τοις
πραγμασιν επιφεροντας, ινα και ινα κακου εισι μαθοντες μεθορμισωνται προς τα
αμεινω, και των προς αυτους γεγονοτων λογων ατε- λευτητους εχοντες μνημας,
μετανοειν ελοιντο, και ουκ απο γλωττης μονον τουτο δρωντας απλως, αλλ' εξ
αυτης καρδιας. Ἀξιεπαινετωτατος γαρ και αληθης ειη αν ο της τοιασδε
μεταγνωσεως τροπος. Ὅτι μεν ουν η ειδωλων ποιησις χρημα εστι καταγελαστον, εξ
ων ηδη προειπε διειδεναι κελευει. Ὅτι δε Θεος παν- των εστιν αυτος, εκ των
ενοντων αυτωι κατα φυσιν θεοπρεπεστατων αξιωματων εννοειν αναπειθει. Ειμι
70.997 γαρ εγω, φησιν, ο παντων εχων την γνωσιν, και πριν γενεσθαι τι
καταμηνυων αυτο, και εις περας αγων το επηγγελμενον. ∆ιαβεβαιουμαι δε προς
τουτο, οτι παν ει τι βεβουλευμαι συντετελεσται, και απρακτη- σειεν αν παντελως
ουδεν των δοκουντων εμοι. Παμμε- γα δε και τουτο προς αποδειξιν ισχυος αμαχου
και θεοπρεπους. Ἄνθρωποι μεν γαρ, καιτοι τας ανωτατω τιμας λαχοντες και τας εις
ληξιν εχοντες δυναστειας, προτιθενται τινα σκοπον, και κατορθωσαι τι βουλευονται, αλλ' ου παντη τε και παντως αυτοις ερχεται κατα ρουν τα διεσκεμμενα.
Πλειστα γαρ οσα παρεμ- πιπτει τα μεταξυ, και δυσαντητον εχει την εκκοπην· Θεος
γε μην ο των ολων, ειπερ τι βουλοιτο δραιν, τι αν γενοιτο το αντιστατουν, και
αντεξαγον αυτο; α γαρ Θεος ο αγιος βουλεται, τις διασκεδασει; και την χειρα την
υψηλην τις αποστρεψει; Ουκουν εις απο- δειξιν του οτι Θεος εστι κατα φυσιν και
αληθως, λεγοιτο αν εικοτως παρ' αυτου το, Πασα η βουλη μου στησεται, και παντα
οσα βεβουλευμαι, ποιησω. Ειτα προς τουτο φησι, Καλων απο ανατολων πετει- νον,
και απο γης ποῤρωθεν περι ων βεβουλευμαι· και ακολουθησει και τουτωι το, Ἐγω
ειμι. Πετεινον γε μην το καλουμενον εξ ανατολων, και εκ γης ποῤ- ρωθεν τον
Βαβυλωνιον ειναι φαμεν, ος την Ἰου- δαιων απασαν κατεμπρησας χωραν, ειλε τα
Ἱεροσο- λυμα και τον εν αυτοις κατεσεισε νεων· ειτα πλειστους των τε αγελαιων,
και επιφανων εξαναστησας απεκο- μισε μεν της ενεγκουσης αυτους, εναπεθετο δε τηι
Περσων χωραι τε και γηι, τον της αιχμαλωσιας σκλη- ρως τε και αφορητως αυτοις
επιῤριψας ζυγον. Ἔσται δε σοι και τουτο σαφες, εξ ων εφη Θεος προς τον μακαριον
προφητην Ἰεζεχιηλ. Ἔχει δε ουτως· "6Και εγενετο λογος Κυριου προς με, λεγων· Υιε
ανθρω- που, διηγησαι διηγημα, και ειπον παραβολην προς τον οικον του Ἰσραηλ,
και ερεις· Ταδε λεγει Ἀδωναι Κυριος· Ὁ αετος ο μεγας ο μακρος τηι εκτασει, πλη-ρης
ονυχων, ος εχει το διηγημα εισελθειν εις τον Λι- βανον, και ελαβε τα επιλεκτα της
κεδρου, τα ακρα της απαλοτητος απεκνισε, και ηνεγκεν αυτα εις γην Χαναν, εις
πολιν τετειχισμενην εθετο αυτα, και ελαβεν απο του σπερματος της γης, και εδωκεν
αυτο εις το πεδιον φυτον, εν υδατι πολλωι, επιβλεπομενον εταξεν αυτο, και εγενετο
εις αμπελον ασθενουσαν, και μικραν τωι μεγεθει τωι επιφαινεσθαι αυτηι τα κληματα
αυτης επ' αυτο, και αι ριζαι αυτης υπο- κατω της γης αυτης ησαν. Και εγενετο εις
αμπελον και εποιησεν απωρυγας, και εξετεινε την αναδενδρα- δα αυτης."6 Ταυτι
μεν ουν εφη Θεος προς τον μα- καριον προφητην Ἰεζεχιηλ. Ἐπειδη δε δυσεφικτος ην
ο λογος, και των νοηματων η δυναμις ου σφοδρα σαφης τοις ακροωμενοις, αυτος δη
παλιν αυτην δια- τρανοι λεγων· "6Ειπον δε προς τον οικον του Ἰσραηλ τον
παραπικραινοντα· Ουκ επιστασθε τι εστι ταυτα α ειπον. Ὅταν ελθηι βασιλευς
 
 

367

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βαβυλωνος επι Ἱερου-σαλημ, και ληψεται τον βασιλεα αυτης, και τους αρχοντας
αυτης, και αξει αυτους προς αυτον εις Βα- βυλωνα. Και ληψεται εκ του σπερματος
της βασι- 70.1000 λειας, και διαθησεται προς αυτον διαθηκην, και εισ- αξει αυτον
εν αραι, και τους ηγουμενους της γης ληψεται του γενεσθαι βασιλειαν ασθενη, και
το καθ- ολου μη επαιρεσθαι του φυλασσειν την διαθηκην αυ- του, και ιστανειν
αυτην. Ὡς γαρ εν βιβλωι των Βασι- λειων ανεγνωμεν, μετα το αλωναι την αγιαν
πολιν, τον Σεδεκιαν αιχμαλωτον, και τινας των επιφανων συν αυτωι δεδεμενους,
απεκομισεν εις την Χαλδαιων ο Βαβυλωνιος· και ταυτα εστι τα εκλεκτα της κεδρου.
Ειμι τοινυν εγω, φησιν, ο καλων απο ανατολων πε- τεινον. Περι ων βεβουλευμαι,
ελαλησα και ηγαγον, ου διεψευσμαι, φησι. Προαπηγγελκα μεν γαρ ως ηξει κατα
καιρους, αλλ' εις περας ηχθη το προειρημενον. Ἔκτισα, τουτ' εστι, κατεσκευασα
κακα, δηλονοτι γουν τα κακωτικα, και τας του πολεμου συμφορας τοις την εμην
ατιμασασι δοξαν, και ειδωλοις αψυχοις προσνενευκοσι. Και εποιησα, ηγαγον αυτον,
και ευωδωσα την οδον αυτου. Ου γαρ της εκεινου χειρος ην εργον το κατισχυσαι
του Ἰσραηλ, ειπερ ην επικουρος αυτωι Θεος. Ἀλλ' αυτος σωζων και προεστηκως,
ευωδωσα αυτου την οδον αυτου, ινα υπαγαγηι ταις δικαις τους της εις αυτον
ευσεβειας ολιγα πεφροντικο- τας, μαλλον δε και εισαπαν αποσκιρτησαντας, ωστε,
και ξυλοις, και λιθοις την αυτωι τε και μονωι πρεπωδε- στατην αναθειναι τιμην τε
και δοξαν. 9Ἀκουσατε μου, οι απολωλεκοτες την καρδιαν, ως μακραν απο της
δικαιοσυνης. Ἤγγισα την δι- καιοσυνην μου, και την σωτηριαν την παρ' εμου ου μη
βραδυνω. ∆εδωκα εν Σιων σωτηριαν τωι Ἰσραηλ εις δοξασμα.9 Ἰδου δη παλιν
σωτηριαν αυτοις επαγγελλεται, και απογινωσκειν ουκ εαι, μη αρα πως ταις επεκεινα
μετρου δυσθυμιαις κεκρατημενοι, μακραν γενοιντο της ελπιδος του οτι σωθησονται,
μετανοειν ηιρημε- νοι. Ἀκαρδιοι μεν ουν οι πλανωμενοι, και αληθης επ' αυτους ο
λογος. Ποιωι γαρ νωι κεχρημενοι δη- μιουργουσιν αυτοι τους προσκυνουμενους,
ξυλοις τε και λιθοις ανατιθεντες το σεβας, παρ' αυτων αιτουσι το σωζεσθαι; Πλην
και ουτως ανεχεται Θεος, και κατοικτειρει μαλλον ηπατημενους, και πεσοντας
ελεει, και υποσχεσεσιν αγαθαις ανακομιζει προς συνεσιν, και ανανηφειν κελευει,
και μακραν οντας διεσχοινισμενους τε της δικαιοσυνης, τουτ' εστι, Θεου, προς
αυτον ιεναι κελευει. Ἔοικε δε ταις υποσχεσεσι της μερικης σωτηριας, και της
καθολου και γενι- κωτατης συναναπλεκειν την δηλωσιν. Σεσωκε μεν γαρ εκ γης
Χαλδαιων τους εν ταξει δορυκτητων εις αυτην απενηνεγμενους, και μερικον
επικουρημα φαιη αν, οιμαι, τις τουτι, γενικωτατον δε το δια Χριστου, ο και
αναδειξειν ουκ εις μακραν τοις παλαι κατεπηγγελλετο. Ἤγγισα γαρ, φησι, την
δικαιοσυ- νην μου, και την σωτηριαν την παρ' εμου ου μη βραδυνω. Ἐοικεναι δε
τουτο φαμεν τωι, Ἔτι μικρον ο ερχομενος ηξει, και ου χρονιει. ∆εδοται δε εν Σιων η
σωτηρια τωι Ἰσραηλ εις δοξασμα. Και Σιων εν τουτοις την νοητην ονομαζει, τουτ'
εστι, την Ἐκ- κλησιαν Χριστου, εν ηι την αυτου σωτηριαν εν δοξηι δεχομεθα παντες
οσοι τελουμεν εις τον νοητον Ἰσ- ραηλ. Ὥσπερ γαρ Ἰουδαιος εστιν ουχ ο κατα σαρκα
μονον, αλλα γαρ ει τις και της εν πνευματι περιτο- 70.1001 μης ηξιωται· ουτως και
Ἰσραηλ, ουχ οι εξ αιματος μονον του Ἰσραηλ γεγονοτες, αλλα γαρ και οσοι νουν
εσχηκασιν ορωντα Θεον, οι και εις τεκνα τε- θεινται, και κατ' επαγγελιαν του
Ἀβρααμ, και τουτους ειναι φαμεν τον αληθεστερον Ἰσραηλ. 9Καταβηθι, καθισον
επι την γην, παρθενος θυ- γατηρ Βαβυλωνος· καθισον εις την γην [ουκ εστι θρονος·
εισελθε εις το σκοτος], θυγατηρ
Χαλδαιων, οτι ουκετι προστεθησηι κληθηναι
απαλη, και τρυφερα. Λαβε μυλον, αλεσον αλευ- ρον, αποκαλυψον το κατακαλυμμα
σου, ανακα- λυψαι τας πολιας, ανασυρε τας κνημας, διαβηθι
ποταμους.
Ἀνακαλυφθησεται η αισχυνη σου· φανησονται οι ονειδισμοι σου. Το δικαιον εκ σου
ληψομαι.9 Ειπων οτι ∆εδωκα τωι Ἰσραηλ σωτηριαν εις δο- ξασμα, και την εκ της
 
 

368

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιχμαλωσιας αυτοις επαγγει- λαμενος λυτρωσιν, διαμνημονευει λοιπον και αφηγειται σαφως, τινα τε ηλω τροπον και πεπορθηται, και οιον εν πινακι καταγραφει
των αλοντων το σχημα. Ὥσπερ γαρ τηι των Ἰουδαιων χωραι την εκ του πολεμου των
Βαβυλωνιων προκαταμεμηνυκεν εξαναστασιν, λεπτως εκαστα διεξιων, και λεγων·
"6Ἀνθ' ων υψωθησαν αι θυγατερες Σιων, και επορευ- θησαν υψηλωι τραχηλωι, και
νευμασιν οφθαλμων, και τηι πορειαι των ποδων, αμα συρουσαι τους χιτωνας, και
τοις ποσιν αμα παιζουσαι, και ταπεινωσει ο Θεος αρχουσας θυγατερας Σιων· και
Κυριος αποκαλυψει το σχημα αυτων εν τηι ημεραι εκεινηι, και αφελει Κυριος την
δοξαν του ιματισμου αυτων, και τους κοσμους αυτων, και τα εμπλοκια, και τους
κοσυμ- βους,"6 και τα τουτων εφεξης· ειτα προσεπαγει τουτοις· "6Και εσται αντι
οσμης ηδειας κονιορτος, και αντι ζωνης σχοινιωι ζωσηι, και αντι του κοσμου της
κεφαλης του χρυσιου φαλακρωματα εξεις δια τα εργα σου· και αντι του χιτωνος του
μεσοπορφυρου περιζωσηι σακκον·"6 ουτω και νυν οια πεισονται των Βαβυλωνιων
αι θυγατερες ηγουν αι συνοικοι, Περσων τε και Μηδων περιελκοντων αυτας,
διαδεικνυσι λε- γων· Καταβηθι, καθισον επι την γην, υπεμφηνειεν αν το,
ταπεινωθητι, καιτοι παλαι νοσουσα δεινως την υπεροψιαν. Καταβηθι τοινυν εξ
ορους και φρο- νηματος υψηλου προς ταπεινωσιν, εκ δοξης εις ατι- μιαν, εκ τρυφης
εις ταλαιπωριαν, εξ αμετρητου πλουτου εις πτωχειαν εσχατην, εξ ελευθεριας εις
δου- λειαν, και απαξαπλως εξ απαντων των ηδιστων επι τα χειρω και μοχθηροτατα.
Καθισον εις το σκοτος, το εκ της ανηκεστου συμφορας δηλονοτι. Καταδουλοι γαρ
τον νουν λυπη δριμεια καταχεομενη ψυχης, και αδοκητων εφοδος πονων, και
φορτιου δικην επιπι- πτων φοβος. Ὅτι δε παρεληλακεν αυτης ο της αρ- χαιας
ευημεριας καιρος, δεικνυσι λεγων· Ουκετι μη προσθησηι κληθηναι απαλη, και
τρυφερα. Τα μεν γαρ των Χαλδαιων γυναια, το απεικος ουδεν, αβραν εσχηκεναι
την διαιταν, ειναι τε φιλοκοσμα, και κομ- μωτικην επιστημην ουκ εν σμικρωι
ποιεισθαι λογωι·
70.1004 οτι και αυτους φασι τους των τακτικων επιστημονας
χρυσωι και λιθοις επισεμνυνεσθαι, και ουκ αθαυμα- στωι κοσμωι διαπρεπειν
επειγεσθαι, και εν αυταις ταις μαχαις. Ου κεκλησηι τοινυν ετι τρυφερα, φησιν,
υποστησηι δε μαλλον, και ουχ εκουσα, την εν τωι θη- τευειν ταλαιπωριαν· αλησεις
αλευρον, γυμνη των της κεφαλης οφθησηι καλυμματων· ατημελως δηλον- οτι της
τριχος διαῤρεουσης πανταχου, καιτοι παλαι ποικιλως ανεσφιγμενης. Ἀνακαλυψαι
τας πολιας, και τουτο σημειον αν γενοιτο σαφες, του προς τοσ- αυτην ωμοτητα τους
ηιρηκοτας ελθειν, ως μηδε πρε- σβυτιδος φεισεσθαι γυναικος. Ἀνασυρε τας κνημας,
διαβηθι ποταμους. Ἀνακαλυφθησεται η αισχυνη σου, φανησονται οι ονειδισμοι σου.
Τας γαρ τοι πε- σουσας απαξ εις απαγωγην, και της ενεγκουσης απο- φερομενας, εις
την των νενικηκοτων, και μεταξυ παρεμπιπτοντας των ποταμων διαπεραιουσθαι
δει ποδι, ανασυρομενας δηλονοτι, και την θηλειαις πρε- πουσαν αιδω μηκετι
φερουσας εν οφθαλμοις· αλλ' ως εξ αναγκης και τα του σωματος αποῤρητα γυμνουσας πολλοις. Φαιη δ' αν τις και ετερως αυτης οφθηναι την αιδω, και φανηναι
τους ονειδισμους ως αλουσης απαξ, και εν τοις απευκτοις γενομενης, και- τοι παλαι
τρυφωσης, και ταις εις ληξιν ευημεριαις εναβρυνομενης. Ειτα φησιν, οτι Το δικαιον
εκ σου ληψομαι, τουτ' εστι, οπερ χρη σε παθειν, τουτο παρα σου ληψομαι. Και ποιον
τουτο εστι, δι' ετερου των αγιων προφητων προκαταμεμηνυκεν ειπων· "6Καθως
εποιησε, ποιησε, ποιησω αυτηι."6 Και παλιν· "6Καθως εποιησας, εσται σοι ουτως· το
ανταποδομα σου ανταποδοθησεται σοι εις κεφαλην σου."6 Ειρηται δε και ετερωθι
που περι παντος του πλημμελειν ειωθοτος· "6Ουαι τωι ανομωι, πονηρα κατα τα εργα
αυτου συμβησεται αυτωι."6 9Ουκετι μη παραδω σε ανθρωποις, ειπεν ο ρυ- σαμενος
σε Κυριος Σαβαωθ· ο Ἅγιος Ἰσραηλ ονομα αυτωι.9 Παρεισβεβληκε μεταξυ λογος
ετερος, και ως προς γε τον Ἰσραηλ, και υπισχνειται Θεος τα κατ' ουδενα καιρον υπο
 
 

369

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χειρα πεσειν εχθρων, ελεησαι γαρ ως ισοσταθμους των αυτωι πεπλημμελημενων
εκτετικο- τας δικας, μαλλον δε και περα τουτου κεκολασμε- νους. Ἔφη γαρ που περι
αυτου· "6Ἱερεις, λαλησατε εις την καρδιαν Ἱερουσαλημ, παρακαλεσατε αυτην, οτι
επλησθη η ταπεινωσις αυτης, λελυται αυτης η αμαρτια, οτι εδεξατο εκ χειρος
Κυριου τα αμαρτη- ματα αυτης."6 Ουκουν Ὁ ρυσαμενος σε, φησι, Κυ- ριος Σαβαωθ, ωι
και ονομα Ἅγιος Ἰσραηλ, ειπεν,
Ουκετι παραδοθησηι πονηροις, και
αφιλοικτειρμοσιν ανθρωποις, δηλον δε οτι τοις παλαι νικησασιν, επει- τοι Θεος
ωργιζετο, και φειδους και αγαπης ερημον ηφιει τον Ἰσραηλ, τραπομενους ορων εις
αποστασιν και ασχετως ιοντας επι το χρηναι δραιν, α τοις θειοις αυτου διαβεβληται
νομοις.
9Καθισον, κατανενυγμενη, εισελθε εις το σκοτος, θυγατηρ Χαλδαιων·
ουκετι μη κληθησηι Ἰσχυς βασιλειας. Παρωξυνθην επι τωι λαωι μου, εμια- νας την
κληρονομιαν μου. Ἐγω δεδωκα αυτους εις τας χειρας σου, συ δε ουκ εδωκας αυτοις
ελεος, του πρεσβυτερου εβαρυνας τον ζυγον
70.1005 σφοδρα, και ειπας· Εις τον
αιωνα εσομαι αρ- χουσα. Ουκ ενοησας ταυτα εν τηι καρδιαι σου, ουδε εμνησθης τα
εσχατα σου.9
∆ικαιαι ψηφωι πανταχου κεχρημενον εαυτον δει- κνυει, και δικας
επαγοντα τισιν οις αν πλημμελειεν, τας ισοῤροπους. Πλειστα γαρ ην οσα τα
εγκληματα των Βαβυλωνιων, και γραφεται μεν αυτους επι πολληι λιαν ωμοτητι και
απανθρωπιαι, καταδεικνυσι δε και αλαζονα, και ταις ιδιαις δυναμεσιν ασυνετως
επιθαρ- σησασαν, ωστε και οιεσθαι την επι τα χειρω μετα- βολην κατ' ουδενα τροπον
υποστησεσθαι ποτε. Ουκ- ουν οταν, φησιν, υπομεινηις την αλωσιν, τοτε κατανενυγμενη καθισον. Το δε, κατανενυγμενη, φησιν, αντι του, νοησασα, καν γουν οψε
ποτε, και μαλιστα κατα σαυτην· δεχου δε σκοτοδινιαν. Ἔφη γαρ οτι τα ανηκεστα
των κακων σκοτον ωσπερ τινα καταχεει του νου, και οιον κονις εμπιπτει ταις
ψυχαις. Ουκετι τοινυν, φησι, κληθησηι Ἰσχυς βασιλειας. Ὠνομαζετο γαρ ουτως η
Βαβυλων, ατε δη και πληθυν εχουσα την αριθμου κρειττονα, και χειρα
μαχιμωτατην, και αποχρωσαν εις αντιστασιν, ει δη που τινες ειεν οι ανθισταμενοι,
και αντεξαγοντες τοις το κρατειν εχουσι παρ' αυτοις. Ειτα ποια τις ην η προφασις
του κατ- επαχθηναι των Βαβυλωνιων τα εκ θειας οργης επ- ενηνεγμενα, διατρανοι
λεγων· Παρωξυνθην επι τωι λαωι μου, εμιανας την κληρονομιαν μου. Ἐγω εδωκα
αυ- τους εις τας χειρας σου, συ δε ουκ εδωκας αυτοις ελεος. Τοιουτον τι και δια
φωνης Ζαχαριου φαινεται λεγων· "6Ἐζηλωκα την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον
μεγαν, και θυμωι μεγαλωι οργιζομαι επι τα εθνη τα συνεπιτιθεμενα, ανθ' ων εγω μεν
ωργισθην ολιγα, αυτοι δε συνεπεθεντο εις κακα."6 Παιδευει μεν γαρ εξ αγαπης εσθ'
οτε Θεος, και ανουθετητους τινας γεγονοτας, και γαυρον αυτωι στησαντας τον
αυχενα μεθιστησι δια πονων εις ευηνιον, η χειρας εχθρων επαγαγων αυτοις, η και
ετεραις πη λυπαις ενιεις αυτους. Ὥσπερ γαρ τα δυσιατα των τραυμα- των πυρ η
σιδηρος εξιαται πολλακις, ατε δη της των φαρμακων συμμετριας ουκ ανεχομενα,
τον αυ- τον δη τροπον, οιμαι, και ο φιλαρετος ημων Θεος, οταν ιδηι ψυχην ασχετοις
ιουσαν ορμαις κατα πετρων, και των της φαυλοτητος τροπων απριξ αντεχομενην,
πικροις αυτην εξιαται πονοις. Εισι δε οι κολαστων εν ταξει παρειλημμενοι, δεινοις
και ακρατοις κε- χρηνται θυμοις, και περα φερονται του εικοτος, αφο- ρητως
καταφορτιζοντες τους υπ' αυτους γεγονοτας. Παγχαλεπον τοινυν το χρημα εστι,
και παροξυνεται Θεος επι τοις τουτο δραιν ειωθοσιν. Ἀφεκτεον δη ουν του κακου,
καν ει που τινες πραττοιντο δικας, Θεου παιδευοντος, επι το ημερον βλεπωμεν, ευ
ειδο- τες οτι παροξυνεται λιαν ο παιδευτης, ει παρα με- τρον τα της δικης αυτοις
επιφεροιτο προς ημων. Ουκ ηλεησας τοινυν, φησι, πρεσβυτην, και ειλες μεν αυτους
ουκ απο της σης ισχυος, δοντος δε μαλλον εμου. Γεγονας δε σκληρος τε και
αγριοθυμος, και το ετι τουτου φορτικωτερον εις τουτο προηλθες αλα- ζονειας, ωστε
οιεσθαι τε και λεγειν, ως ακαταληκτον
70.1008 εξεις την αρχην, και το εν
 
 

370

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακλονητοις ειναι δυνα- στειαις. Ειτα ταυτα συμβαινοντα σοι, φησιν, ουδε εις νουν
εχειν ηξιου, ουδε εις μνημην εδεξω τα εσχατα. Ποια δε ην ταυτα; Τα της
αιχμαλωσιας δηλονοτι, και της επενεχθεισης αυτηι ταλαιπωριας παρα Θεου. 9Νυνι
δε ακουσον ταυτα, η τρυφερα, η καθη- μενη, η πεποιθυια, η λεγουσα εν τηι καρδιαι
αυ- της· Ἐγω ειμι, και ουκ εστιν ετερα· ου καθιω χηρα, ουδε γνωσομαι ορφανιαν.
Νυν δε ηξει εξαι- φνης τα δυο ταυτα επι σε εν ημεραι μιαι· χηρεια και ατεκνια ηξει
εξαιφνης επι σε, εν τηι φαρμα- κειαι σου, εν τηι ισχυι των επαοιδων σου σφοδρα, τηι
ελπιδι της πονηριας σου. Συ γαρ ειπας· Ἐγω ειμι, και ουκ εστιν ετερα. Γνωθι οτι η
συνεσις και η πορνεια τουτων εσται σοι αισχυνη και εντροπη.9 ∆ιαλεγεται μεν ως
βεβηλωι και μαχλωι τινι γυναιωι, θρυπτομενωι τε και ωραΐζεσθαι μεμελετηκοτι. Πλην
εκεινο φαμεν· Πλειστοι τινες ησαν παρα τοις Χαλ- δαιοις οι μαγοι, ους δη και
σοφους ωνομαζον, ων ταις υποθηκαις και ψευδηγοροις μαντειαις παντα εδρων οι
Βαβυλωνιοι. Ὑποπλαττομενοι γαρ ακριβη
των μελλοντων ειδησιν εχειν
εμαντευοντο τοις κρα- τουσι της γης σκυθρωπον μεν ουδεν, εκεινα δε μαλ- λον, οις
ην εικος επιγαννυσθαι τους ακροωμενους. Χρη τοινυν εννοειν, οτι, και Κυρου την
εφοδον απει- λουντος αυτοις ηδη τε επαγοντος τας των πολεμιων εμβολας,
παρησαν που παντως εις μεσον εκεινο ψευδ- ηγορουντες και λεγοντες, ως αυτικα δη
μαλα πε- ριεσονται μεν αυτου, κρατησουσι δε και λιαν αμο- γητι, και καταλλαξουσι
των εχθρων, επορχησονται τε κειμενοις. Ἀλλ' εκεινοι μεν ταυτα. Νυν δε ακου- σον,
τρυφερα. ∆ιασυρει δε δια τουτων των Βαβυλω- νιων την διαιταν, ως υδαρεστεραν
και ανειμενην. Ἁβροι γαρ ησαν, μυροις μεν τοις ευωδεστατοις κα- ταχριομενοι,
στολαις δε ποικιλαις χρωμενοι, και την εκ του κοσμεισθαι τιμωντες φαιδροτητα,
ωστε και εν λογωι κεισθαι παρ' αυτοις την κομμωτικην επι- στημην, ειναι τε και
καλλους αμιλλαν. Τρυφερα δη ουν ωνομασται δια τουτο. Φησι δε αυτην και καθημενην, αντι του, βασιλευουσαν, των προσοικων δη- λονοτι, μαλλον δε, και των ετι
μακραν εθνων. Ἦν δε και πεποιθυια, τουτ' εστιν, αμετρητωι πληθυι των μαχιμων
επιθαρσησασα, ωστε και λεγειν· Ἐγω ειμι, και ουκ εστιν ετερα. Ὠηθη γαρ οτι κατ'
αυτην ου- δεμια εσται παντελως ετερα. Ἀλλ' εσφαλετο της ελπιδος, και διημαρτηκε
ταληθους. Ἀντεγηγερται γαρ ο Κυρος, Περσας τε και Μηδους επαγων αυτοις· και
μολις εγνω παθουσα την αλωσιν, ως ην ετερα και κρειττων αυτης, η Περσων
δηλονοτι και Μηδων χωρα τε και γη, υφ' ης γεγονε χηρα τε και ατεκνος, καιτοι το
παθειν ου προσδοκωσα ποτε. Κεχηρευται γαρ του βασιλευοντος εν αυτηι
κατενηνεγμενου προς θανατον, ητεκνωθη δε της των μαχιμων πληθυος τοις
ηιρηκοτων ξιφεσι δεδαπανημενης. Ἦλθεν ουν επ' αυτηι χηρεια τε και ατεκνια. Και
ταυτα συμβησεται σοι, φησιν, εν τηι φαρμακειαι σου, και εν τηι ισχυι των επ- αοιδων
σου σφοδρα τηι ελπιδι της πονηριας σου. Ἐπειδη γαρ, φησι, πονηραν ειχες ελπιδα επι
γε ταις αυτης φαρ- 70.1009 μακειαις και ταις επαοιδαις, ταυτηιτοι γεγονας ατε- κνος
τε και χηρα· υψου γαρ αιρουσα την οφρυν, και αλαζονειας εμπλεων την διανοιαν
εχουσα, σαυτην αμεινω των αλλων πασων και αλκιμωτεραν ωιηθης ειναι χωρων.
Ἔφης γαρ οτι ουκ εστιν ετερα. Γνωθι δη ουν οτι η συνεσις τουτων, και η πορνεια
σου εσται σοι αισχυνη. Φθασας εφην οτι σοφους εκαλουν τους μαγους, ητοι
συνετους. Ἴσθι δη ουν, ω Βαβυλων, φησιν, οτι η σοφια των μαγων, ηγουν
ψευδομαντεων, και επαοιδων, και η πορνεια σου προς τουτοις εσται σοι αισχυνη
Πεπτωκας γαρ υπο χειρα των εχθρων, ως τουτοις επιθαρσησασα, ων ουδεν
απονασθαι δυνατον, πλην οτι καταισχυνθηναι μονον ως εικαιαν επ' αυτοις
λαβουσαν ελπιδα. Πορνειαν γε φησιν εν τουτοις την Βαβυλωνιων, ουτι που παντως
την σωματικην, αλλα γαρ την ακρατη και αχαλινον αποστασιν την απο Θεου. Γη
γαρ ην των γλυπτων, και ταις των δαιμο- νιων απαταις ολοις ωσπερ απεκομιζετο
τοις ιστιοις. 9Και ειπας τηι καρδιαι σου· Ἐγω ειμι, και ουκ εστιν ετερα· και ηξει επι
 
 

371

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σε απωλεια, και ου μη γνωις· βοθυνος, και εμπεσηι εις αυτον. Και ηξει επι σε
ταλαιπωρια, και ου μη δυνησηι καθαρα γενεσθαι· και ηξει επι σε εξαιφνης απωλεια,
και ου μη γνωις.9
Γραφεται παλιν αλαζονειας αυτην, και αποστη- σασαν μεν
ολοτροπως την εαυτης καρδιαν του ειδεναι φιλειν, ως εν ανθρωποις μεν αραρος
ουδεν, απηρτη- ται δε των θειων διανευματων το ειναι τυχον η μη τους επι της γης·
αλλ' οι γε τουτο ειδεναι μη ανα- σχομενοι, ταις σφων αυτων αναπτουσι κεφαλαις το
παντα δυνασθαι κατορθουν, και οσαπερ αν τελειν δυναται προς ευημεριαν αυτους,
οι τοιουτοι θαυμα- ζουσι, και ραβδον ωσπερ εαυτοις υποστησαντες κα- λαμινην
αλοιεν αν, πιπτουσι γαρ αδοκητως, και τον παρ' ελπιδα θρηνουσιν ολεθρον. Ουκουν
επειδηπερ εφης εν τηι καρδιαι σου· Ἐγω ειμι, και ουκ εστιν ετερα, καταληψεται σε
πικρον της ουτω δεινης αλα- ζονειας το περας. Ἥξει γαρ επι σε απωλεια, και ου μη
γνωις, τουτ' εστιν, ανονητος σοι και η μαντεια προς τουτο γενησεται. Πεισει γαρ α
ουκ εγνως, και συμβησεται σοι πικρα και αδοκητος συμφορα. Ἥξει βοθυνος, και
εμπεσηι εις αυτον· ομοιον ως ει λεγοι, δεινον και δυσδιαφυκτον κακον. Τοις γαρ
απαξ εις βοθρον κατενεχθεισιν, ειπερ τις ειη βαθυς, το διαφυ- γειν δυνασθαι των
ανηνυτων εσθ' οτε. Ἥξει δε και ταλαιπωρια, και ου μη δυνησηι καθαρα γενεσθαι·
ηξει και απωλεια, και ου μη γνωις. Ου γαρ ην ειδε- ναι τους μαγους το εσομενον
απλως· μαντευομενοι δε τα προς χαριν, και απο καρδιας αυτων λαλουντες, κατα το
γεγραμμενον, ασυμβατον ταις προαγορευσεσιν εωρων συμβεβηκος των ελπισθεντων
το περας.
9Στηθι νυν εν ταις επαοιδαις σου, και τηι πολληι φαρμακειαι σου, α
εμανθανες εκ νεοτητος σου, ει δυνησηι ωφεληθηναι. Κεκοπιακας εν ταις βου- λαις
σου. Στητωσαν, και σωσατωσαν σε οι αστρολογοι του ουρανου, οι ορωντες τους
αστε- ρας αναγγειλατωσαν σοι τι μελλει επι σε ερχε- σθαι. Ἰδου παντες ως φρυγανα
επι πυρι κατα- καησονται, και ου μη εξελωνται την ψυχην αυτων εκ φλογος, οτι
εχεις ανθρακας πυρος, καθισαι επ' αυτους· ουτοι εσονται σοι βοηθεια,
70.1012
εκοπιασας εν τηι μεταβοληι εκ νεοτητος· ανθρωπος καθ' εαυτον επλανηθη, σοι δε ουκ
εσται σωτηρια.9 ∆ιαγελαι και οιον κατειρωνευεται της των μαγων δεισιδαιμονιας,
το διακενον αθυρμα, και δη και εισ- απαν ανωφελες αποφαινει το επιτηδευμα.
Συναγηγερ- μενων γαρ των μαχιμων, φησι, Κυρου τε οντος κατα σου, και της των
πολεμιων φαλαγγος κατευμεγε- θουσης των παρα σοι τοξευματων, ασθενησουσιν αι
ασπιδες, και της τοξειας η δυναμις ωφελησει μηδεν, οταν οπλιταις ομοιως, και τοις
πεζομαχοις οι των ιππων πεσωσιν εμβαται. Στηθι εν ταις επαοιδαις σου, και τηι
πολληι φαρμακειαι σου, α εμανθανες εκ νεοτητος σου, ει δυνηθηις ωφεληθηναι.
Ἀναστησον, φησι, τοις πολιορκουσι τους μαγους, τοις ευ ειδοσι τα τακτικα των
επαοιδων τας ψυχρολογιας· αλλ' ου δυνησηι, φησι. Κεκοπιακας εν ταις βουλαις σου.
Ὤνησαν γαρ σε παντελως ουδεν τα δοκουντα πως ειναι σοφα των μαγων
βουλευματα. Ει δε οιει τον εμον της αληθειας εφαμαρτησαι λογον, στητωσαν και
σωσατωσαν σε οι αστρολογοι του ουρανου, οι
ορωντες τους αστερας
αναγγειλατωσαν σοι, τι μελλει επι σε ερχεσθαι. Ἕτερον τουτο βωμολοχων μεν
ταγμα τι, μετα γε φημι τους μαγους και τους επαοιδους. Προσεποιουντο γαρ των
παρ' αυτοις τινες, τας γε ανατολας και τας δυσεις των αστρων ειδεναι, και την
εκαστου κινησιν αναμετρειν οποι ποτε εισι, και ποθεν ερχονται, διετεινοντο τε δια
της εις τουτο ψευδους ακριβειας την των εσομενων δεχεσθαι γνω- σιν. Ουκουν
ειπερ εισιν ου ψευδοεπεις, και εις προφη- των αυτοις αποπληρουσι ταξιν οι το
στερεωμα λα- χοντες αστερες, λεγετωσαν τα συμβησομενα. Ἀλλ' ουκ αν εχοιεν
φρασαι, φησιν, εσονται γαρ ομου τοις αλλοις, φρυγανων δικην, πυρος εργον και
τροφη, και ουκ αν τις αυτων διαφυγοι. Ειτα τροπον τινα προσμειδιων τηι
Βαβυλωνιων, ως πεπλανημενηι, επι- φερει και φησιν, Ἔχεις ανθρακας πυρος, τουτ'
εστι, θερμους και ζεοντας ανδρας τους περι ων ο λογος, οταν επ' αυτοις καθισεις. Ἡ
 
 

372

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε καθισις καταση- μαινειεν αν την αναπαυσιν. Ουτοι εσονται σοι βοη- θεια· ει γαρ
ελοιο, φησιν, επαναπαυεσθαι ταις μαγων ψευδοεπειαις, και ταις των ετερων
βωμολοχιαις, πολλην εντευθεν ευρησεις την επικουριαν. Ειτα παλιν προς αυτην·
Ἐκοπιασας εν τηι μεταβοληι εκ νεοτητος. Παλιν το, εκοπιασας, αντι του, ησθενησας,
εκληπτεον. Ἀποστασα γαρ Θεου και μεταφοιτησασα προς εξιτη- λιαν, δια του
προσνευσαι δαιμονιων απαταις, και τουτο εκ νεοτητος, ασθενης γεγονας και
ευαλωτος. Ου γαρ επλουτεις εις επικουριαν την παρα γε μονου του σωζειν ειδοτος,
ος δη και εστι των δυναμεων Κυριος. Προσεπαγει δε τουτοις, οτι Ἄνθρωπος καθ'
εαυτον επλανηθη, σοι δε ουκ εσται σωτηρια· ομοιον ως ει λεγοι· Πολλοι των
ανθρωπων ανθρωπινως
επλανηθησαν, συμμετροις αποστασεσι Θεωι προσκρουοντες, η δια του καθικεσθαι προς τα σαρκος, η και ετερον τι τυχον αῤρωστησαι
των παθων. Συ δε εις τουτο προυβης ανοσιοτητος, ωστε μηδενα σοι σωτη- ριας
περιλειφθηναι τροπον· ταις γαρ ασχετοις εκκλισεσιν εψεται η δικη. 9Ἀκουσατε
ταυτα, οικος Ἰακωβ, οι κεκλημενοι τωι ονοματι Ἰσραηλ, και οι εξ Ἰουδα εξελθοντες,
οι ομνυοντες τωι ονοματι Κυριου Θεου Ἰσραηλ, μιμνησκομενοι, ου μετα αληθειας,
ουδε μετα
70.1013 δικαιοσυνης, και αντεχομενοι τωι ονοματι της πολεως της
αγιας, και επι τωι Θεωι του Ἰσραηλ αντιστηριζομενοι· Κυριος Σαβαωθ ονομα αυτωι.
Τα προτερον ετι ανηγγειλα, και εκ του στοματος μου εξηλθε, και ακουστον εγενετο.
Ἐξαπινα εποιησα, και επηλθε.9
∆ιαπερανας τον λογον τον επι γε τοις
Βαβυλωνιοις, μεθιστησι παλιν της νουθεσιας την δυναμιν επι τους εξ αιματος
Ἰσραηλ, κεκλικοτας αυτους εισαπαν ορων, και ολαις ωσπερ ηνιαις απενηνεγμενους
εις αποστασιν. Μετα γαρ τοι την Ἐζεχιου τελευτην τους της βασιλειας διεπων
θρονους ο εξ αυτου γεγονως Μανασσης, ανηρ γεγονε δυσσεβεστατος, και ταις των
δαιμονιων απαταις ολοτροπως συνηρπασμενος· προυβη δε εις τουτο κακιας,
φαυλοτητος τε και αν- οσιων εγχειρηματων, ωστε βωμων και αγαλματων την αγιαν
πλησαι πολιν, και εν αυτωι δε τωι θειωι ναωι καθιδρυσαι βδελυγμα, τουτ' εστιν, εν
ταξει Θεου πεποιημενον αγαλμα. Ἠτιατο γουν εν τουτοις την Ἱερουσαλημ ο Θεος
των ολων, ουτω λεγων· "6Τι η ηγαπημενη εν τωι οικωι μου εποιησε βδελυγμα; Μη
ευχαι και κρεα αγιων αφελουσιν απο σου τας κακιας σου, η τουτοις διαφευξηι;"6
Ποτε δε παλιν. οτι "6Κατα αριθμον πολεων σου ησαν θεοι σου, Ἰουδα, και κατα
αριθμον διοδων της Ἱερουσαλημ εταξατε βωμους θυμιαιν τωι Βααλ. Ἵνα τι λαλειτε
προς με; Παντος υμεις ηνομησατε, και παντες υμεις ησεβησατε προς εμε, λεγει
Κυριος."6 Ἱερεμιου γε μην προσπι- πτοντος και λιτας ανατεινοντος τας υπερ γε του
Ἰσραηλ, εφη Θεος·"6 Και συ μη προσευχου περι του λαου τουτου, και μη αξιου του
ελεηθηναι αυτους, και μη προσελθηις μοι περι αυτων εν δεησει τε και προσευχηι, οτι
ουκ εισακουσομαι. Ουχ οραις τι ουτοι ποιουσιν εν ταις πολεσιν Ἰουδα, και εν ταις
οδοις Ἱερουσαλημ; Οι υιοι αυτων συλλεγουσι ξυλα, και οι πατερες αυτων καιουσι
πυρ, και αι γυναικες αυτων τριβουσι σταις του ποιησαι χαμωνας τηι στρατιαι του
ουρανου· και εσπεισαν σπονδας θεοις αλλοτριοις, ινα παροργισωσι με."6 Ὡς γαρ
εφην φθασας, ο Ἐζεχιου παις Μανασσης λελατρευκε μεν τηι στρατιαι του ουρα- νου,
λογου δε παντος αξιουν ηθελε γοητας τε και ψευδομαντεις, επωιδους και
οιωνοσκοπους, τεθυκε τε τοις ειδωλοις και τινα των αυτου τεκνων. Ουκουν εις
τουτο φαυλοτητος και δυσσεβειας ωλισθηκοτα τον Ἰσραηλ συχναις νουθεσιαις εις
το της αληθειας φως ανακομιζειν ηθελεν ο των ολων Θεος. Ταυτηι τοι και μαλα
συχνον τον της παρακλησεως αυτοις εχαρι- ζετο λογον, ινα τον της εαυτων διανοιας
ανευρυνοντες οφθαλμον, και δαιμονιωδους αυτον αχλυος απαλλατ- τοντες, καν
γουν οψε τε και μολις ιδειν ισχυσωσι, τις εστιν ο των ολων Γενεσιουργος και
∆εσποτης. Ταυτηι τοι φησιν· Ἀκουσατε ταυτα, ο οικος Ἰακωβ, οικεκλημενοι τωι
ονοματι Ἰσραηλ, και οι εξ Ἰουδα εξελθοντες. Οικονομικωτατα λιαν της των πατερων
 
 

373

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευγενειας, της ως εν ηθει, φημι, και τροποις ποιειται μνημην προς εντροπην των
εκκεκλικοτων. Ἦσαν γαρ, ησαν εξ αυτων μεν κατα την σαρκα, πλην αλλο- 70.1016
τριοι, και μακραν της εκεινων επιεικιας, ετεροτρο- ποι τε και ετερογνωμονες, και
ψιλην εχοντες την απ' εκεινων κλησιν, ασυμβατοι δε την γνωμην εκει- νοις οντες
ων αυχουσι την ευγενειαν. Ὅτι δε εικαιον τουτο προς ονησιν αυτοις, διεδειξεν
εναργως ο Κυ- ριος ημων Ἰησους Χριστος. Ἰουδαιοι μεν γαρ επι τηι των πατερων
λαμπροτητι φρονουντες μεγα, καυ- χημα τε ποιουμενοι τας εκεινων αρετας,
ασυνετως εφασκον· "6Ἡμεις πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ."6 Ὁδε προς αυτους· "6Ει
τεκνα του Ἀβρααμ ητε, τα εργα του Ἀβρααμ εποιειτε αν."6 Ουκουν ουκ αποχρη
τουνομα προς ευκλειας δυναμιν τοις εκ πατερων ουσι λαμπρων, ει μη της ενουσης
αυτοις φαιδροτητος γενοιντο μιμηται. Ἐντρεπει τοινυν αυτους, κεκλη- σθαι μεν
λεγων τωι ονοματι Ἰσραηλ, εξελθειν δε και εξ Ἰουδα, τουτ' εστι, και εκ της Ἰουδα
σπορας αναφυναι, μη μην εοικεναι κατα τι γουν αυτοις ολως. Αιτιαται δε προς
τουτοις ως ομνυοντας μεν τωι ονοματι Κυριου του Θεου Ἰσραηλ, και νομικην μεν
αποπεραινοντας εντολην· "6Τωι γαρ ονοματι, φησιν, αυτου ομνυειν δεχομενος τας
των ορκων χρειας,"6 ουκ επ' αληθεσι μαλλον και δικαιοις πραγμασιν, αλλ' επι τοις
εκ νομου κατεψευσμενοις· ειτα και αντεχομενους της πολεως της αγιας, και επι τωι
Θεωι του Ἰσραηλ αντιστηριζομενους. Ὑψηλην γαρηθελον ανατεινειν την οφρυν ως
αγιαν οικουντες πολιν, και ονομαζομενην Θεου. Ἤκουον γαρ εν τωι θειωι ναωι
ψαλλοντων ιερουργων περι της Ἱερου- σαλημ· "6∆εδοξασμενα ελαληθη περι σου, η
πολις του Θεου."6 ∆ιαμεμνηται και τουτου και αυτος ο Κυριος λεγων, μη χρηναι
τινας ομνυειν κατα της εαυτων κεφαλης, οτι ου δυνανται μιαν τριχα λευκην η
μελαιναν ποιησαι· μητε μην εις Ἱεροσολυμα, οτι πολις εστι του μεγαλου βασιλεως.
Ὤμνυον γαρ κατα των Ἱεροσολυμων, πολιν αυτην, ως εφην, ονομαζον- τες Θεου.
Ἀντεστηριζοντο δε και επ' αυτωι, ισχυν εαυτων ειναι λεγοντες τον των δυναμεων
Κυριον. Ἀλλ' ην αναγκαιον τους ωδε τοτ' εχειν υπειληφοτας μη την του Θεου
βεβηλωσαι πολιν βωμοις, και θυσιαις, και ταις των δαιμονιων απαταις ενισχημενους, μητε μην κατερεθιζειν εφ' εαυτοις τον εφ' ωι τεθαρσηκασι, κατευφραινειν δε
μαλλον σπουδασμασιν αγαθοις, και καθαπερ τινα θυσιαν αυτωι προσκομι- ζοντες το
αραρος εις ευσεβειαν. Πλην ακουσατε ταυτα, φησι· και ποια ταυτα; Τα προτερα ετι
απηγ- γειλα, εκ του στοματος μου εξηλθε, και ακουστον εγενετο. Ἐξαπινα εποιησα,
και επηλθεν. Ἐπειδη γαρ, ως εφην, εν αρχαις τους τε καλουμενους γνω- στας και
οιωνοσκοπους πανταχοθεν συναγαγων ο θεομισης Μανασσης αει το μελλον
περιειργαζετο, και ταις εκεινων βωμολοχιαις συνηρπασμενος, ωιηθη ταχα που και
ειδεναι σαφως αυτο· ταυτηι τοι φησιν ο των ολων Θεος· Ἐγω σοι και τα πρωτα απηγγειλα, και ου παρ' ετερου τινος των ψευδωνυμων θεων ελαληθη ταυτα προς υμας,
αλλ' εκ του στομα- τος μου εξηλθε· και ακουστον σοι γεγονε, και εξα- πινα εποιησα,
και επηλθε, τουτ' εστιν, ει και μη 70.1017 προσεδοκησας εις περας ηξειν αυτα, αλλ'
ουν εγνως δια πραγματων αυτων, και πειρας αυτης, οτι και εποιησα, και επηλθεν.
Ἔοικε δε προτεραν λεγειν την επενεχθεισαν αυτοις εκ του πολεμου ταλαιπω- ριαν,
οτε και της ενεγκουσης αυτους απενηνεγμενοι, και πικρας δουλειας λαβοντες ζυγον,
εις την Περσων και Μηδων απεκομιζοντο χωραν. ∆ευτερα γαρ μετ' εκεινα
συμβεβηκε τοις Βαβυλωνιοις τα εκ θειας οργης επενεχθεντα αυτοις, α και ηδη δια
πλειστων οσων ημιν ειρηται λογων. 9Γινωσκω εγω οτι σκληρος ει, και νευρον
σιδη- ρουν ο τραχηλος σου, και το μετωπον σου χαλ- κουν. Και ανηγγελκα σοι τα
παλαι πριν ελθειν επι σε, ακουστον σοι εποιησα.9 ∆ιαδεικνυσιν εν τουτοις της
ανωτατω φυσεως την απαραβλητον ημεροτητα, και οσον εις ανθρωπους ποιειται
τον ελεον, και ει τινα ειεν των καταλυπειν αυτον ειωθοτων. Ἰσοπαλη γαρ εχει την
γαληνοτητα τηι οικειαι δοξηι. Και ωσπερ αμετροις υπεροχαις το των γενητων
 
 

374

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερνηχεται μετρον, ουτως εστι και ασυγκριτως φιλανθρωπος. Ἄθρει γαρ οπως,
καιτοι σκληρον οντα τον Ἰσραηλ γινωσκων, γαυρον τε και απεριθραυστον εχοντα
τον αυχενα, ωστε και δοκειν νευρον ειναι σιδηρουν, σκληρον δε δηλονοτι και
ακαμπες, μετωπον τε χαλκουν, τουτ' εστι, παλιν απηρυθριακος, και ανατρεπτον, και
αιδους απασης εστερημενον, προαπηγγειλεν αυτωι τα εσομενα, και πριν ελθειν
εποιησεν ακουστα. Ἔδρα δε τουτο ου μα- την, αλλ' επειπερ ανουθετητον ειχον την
καρδιαν, τας των σκυθρωπων εποιειτο προαγορευσεις, ινα ταχα πως βραχυ
περιθραυσθεντες τοις δειμασιν απο- φοιτησειεν μεν της εκτοπου και βδελυρωτατης
ζωης, μεθαρμοσαιντο δε προς γε το δειν τα αμεινω ζητειν, και την επαρατον και
βδελυρωτατην αφεντες ψευ- δολατριαν, ην τοις ψευδωνυμοις προσηγον θεοις,
προσ- κυνειν ελοιντο τον ενα και φυσει και αληθως οντα Θεον. Ους γαρ ου
μεθιστησι λογος εκ των ατοπων εγχειρηματων, τουτους εσθ' οτε και ουχ εκοντας
εξ- ιστησι φοβος Καιτοι τοιουτον ημιν υποδηλουν εοικεν ο θεσπεσιος ∆αβιδ,
ψαλλων τε και λεγων προς τον των ολων Σωτηρα Θεον· "6Ἐν χαλινωι και κημωι τας
σιαγονας αυτων αγξεις, των μη εγγιζοντων προς σε."6 9Μη ειπηις οτι Τα ειδωλα
μοι εποιησαν, και μη ειπηις οτι Τα γλυπτα και χωνευτα ενετειλαντο μοι. Ἠκουσατε
ταυτα, και υμεις ουκ εγνωτε, αλλα και ακουστα σοι εποιησα τα καινα απο του νυν,
α μελλει γινεσθαι. Και ουκ ειπας· Νυν γινεται, και ου παλαι, και ου προτεραις
ημεραις ηκουσας αυτα. Μη ειπηις, οτι Γινωσκω αυτα. Ουτε εγνως, ουτε ηπιστω, ουτε
απ' αρχης ηνοιξα σου τα ωτα. Ἔγνων γαρ οτι αθετων αθετησεις, και ανομος ετι εκ
κοιλιας κληθησηι. Ἕνεκεν του εμου ονοματος δειξω σοι τον θυμον μου, και τα
ενδοξα μου επαξω επι σοι, ινα μη εξολοθρευσω σε. Ἰδου πε- πρακα σε ουχ ενεκεν
αργυριου· εξειλαμην δε σε εκ καμινου πτωχειας. Ἕνεκεν εμου ποιησω σοι, οτι το
εμον ονομα βεβηλουται, και την δοξαν μου ετερωι ου δωσω.9 Ἐν τοις Ἱερεμιου του
προφητου λογοις ευρισκομεν οτι των εκ Βαβυλωνος ηιρηκοτων ποτε την αγιαν πολιν, καταδηιωσαντων και πασαν την Ἰουδαιαν, απο- κομισαντων δε και τον Ἰσραηλ
αιχμαλωτον, αι περι70.1020 λειφθεισαι γυναικες εβουλοντο μεν αμα τοις εξ
Ἰσραηλ ανασεσωσμενοις κατελθειν εις Αιγυπτον, αντανιστα- μενου γε μην του
προφητου, οικαδε το μενειν αυτος αναπειθοντος, και την αιτιαν καταλευκαινοντος,
αι κατα ταυτα αυτοις αντανεκραγον λεγουσαι· "6Ἐπειδη διελειπομεν θυουσαι τηι
βασιλισσηι του ουρανου, επ- ηλθεν εφ' ημας παντα τα κακα ταυτα."6 Ὤοντο γαρ,
καιτοι παθοντες την αλωσιν, οτι τοις ψευδωνυμοις θεοις προσκρουσαντες, και της
επικουριας εστερημε- νοι πεπτωκασιν υπο ποδας εχθρων. Ταυτηι τοι και ο προφητης
Ἱερεμιας εφη προς Θεον· "6Κυριε, οι οφθαλμοι σου εις πιστιν· εμαστιγωσας αυτους,
και ουκ επονεσαν, συνετελεσας αυτους, και ουκ ηθελησαν δεξασθαι παιδειαν."6
Ἐμου τοινυν, φησιν, ακουστα σοι ποιησαντος πριν ελθειν τα συμβεβηκοτα, μη παλιν ειπηις, Τα ειδωλα μοι εποιησαν. Τι εποιησαν; Το αλωναι δηλονοτι ταις εκ του
πολεμου συμφοραις· ουκ εκ της εκεινων οργης απηχθης αιχμαλωτος, ουδε αποστησαντι την επικουριαν την παρα γε σφων αυτων δυσδιαφυκτον σοι την δικην
επηγαγον. Γλυπτα γαρ εισι και χωνευτα. Μητε μην εκεινο, φησιν, ειπηις κατα
σαυτον, οτι Τα ειδωλα μοι ενετειλαντο, αντι του, ηπειλησαν, ηγουν προαπηγγειλαν
οτι πεισομαι τα τοιαδε των κακων. Ἠκουσατε ταυτα παρ' εμου, και υμεις ουκ
εγνωτε, τουτ' εστιν, ου συνηκατε, ουτε μην γεγονατε σοφοι. Τουτο γαρ ειναι φαμεν
το συνιεναι κατα αληθειαν. Ἔργον γαρ ην συνετον, και φρονησεως της αξιαγαστου
καρπος το απονευσαι των προηγο- ρευμενων, και των σκυθρωπων μη περιμειναι το
πε- ρας, αλλ' εξω γενεσθαι πασης οργης τε και δικης. Ουκουν ακουστα σοι εποιησα
καινα απο του νυν α μελλει γινεσθαι. Ουπω γαρ γενομενων ουτε μεν συμβεβηκοτων αι προαγορευσεις εγενοντο παρα Θεου. Μη τοινυν ειπηις, οτι ου παλαι
και ου προτεραις ημε- ραις ηκουσας αυτα, προηγορευσα γαρ εξ αρχης. Μη ειπηις, οτι
 
 

375

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γινωσκω αυτα, δια των ψευδομαντεων δη- λονοτι και ψευδηγορων. Ουτε γαρ εγνως
αυτα ουτε ηπιστω, ουτε μην απο αρχης ηνοιξα σου τα ωτα. τουτ' εστιν, ου, πριν
τους εμους λογους γενεσθαι, πε- ποιηκα σοι τουτο παρ' ετερου γνωστον· επηγαγον
δε των προηγορευμενων το περας. Ἔγνων γαρ οτι αθε- των αθετησεις, και ανομος
ετι εκ κοιλιας κληθησηι. Ἔδει δε τοις αθετουσι και ανομειν ηιρημενοις, και τουτο
απο γαστρος· εδιδασκοντο γαρ εκ νηπιου το λατρευειν θεοις αλλοτριοις· τας αυτοις
πρεπουσας επαρτηθηναι δικας. Ἔδειξα σοι τον θυμον μου, ενεκεν του ονοματος
μου, επαξω δε και τα ενδοξα μου επι σε, ινα μη εξ- ολοθρευσω σε. Ἦν γαρ αναγκαιον
καταφρονησαντι μεν τωι Ἰσραηλ, και απασης φαυλοτητος ες ληξιν εληλα- κοτι, και
ουδενος λογου παντελως την εις Θεον αξιουντι τιμην δειχθηναι τον θυμον, υπερ δε
του παλιν ιδειν της ενουσης αυτωι φιλανθρωπιας το μεγεθος, προσ- ενεχθηναι τοις
σκυθρωποις και τα παραδοξα, ινα μη εξολοθρευθωσι. Σεσωκε γαρ αυτους εκ χειρος
εχθρων, και πεσοντας εις το της δικης λινον παλιν εξειλετο, και των της
αιχμαλωσιας απελυσε βροχων, ινα μη εισαπαν εξολοθρευσηι τον Ἰσραηλ. Ἰδου δη
ουν πεπρα- 70.1021 κα σε, φησιν, ουχ ενεκεν αργυριου, τουτ' εστιν, ου χρηματων
ενεκα. Ου γαρ εξητησα τι των τοιουτων παρα σου, ουτε μην εν χρειαι γεγονα των
επιγειων τινος, η μοσχων, η προβατων, η τραγων σφαγης· αλλ' επειπερ ημαρτανες,
και ραιθυμος ησθα περι την οφειλομενην εμοι παρα σου τιμην τε και δοξαν. Πλην
και ουτως εξειλαμην σε, φησιν, εκ καμινου πτωχειας· δεδουλευκε γαρ τοις
Βαβυλωνιοις. Ἕπεται δε παντως τοις εκ δουλειας κακοις και το εν ενδειαι κεισθαι
παν- τος αγαθου. Ἕνεκεν εμου ποιησω σοι, οτι το ονομα μου βεβηλουται. Ὤοντο
γαρ οι ηιρηκοτες οτι, καιτοι Θεου σωζειν εθελοντος αυτους και προεστηκοτος, ετι
νενικηκασι, και ουχ εκοντος αυτου πλεονεκτησαντες τον επικουρουμενον.
Βεβηλουται τοινυν, φησι, το ονομα μου, τοιαυτας εκεινων τας δοξας περι εμου
εχοντων. ∆ωσω δε εγω ουδενι των αλλων την δοξαν μου. ∆οξα δε Θεου το σωζειν
εστι, και ελεειν, και το παντων δυνασθαι κρατειν, και το ακονιτι δυνασθαι πληρουν,
απερ ελοιτο κατορθουν. 9Ἄκουε μου, Ἰακωβ, και Ἰσραηλ ον εγω καλω.Ἐγω ειμι
πρωτος, και εγω ειμι εις τον αιωνα· και η χειρ μου εθεμελιωσε την γην, και η δεξια
μου εστερεωσε τον ουρανον.9 Εις αναμνησιν αυτους αναφερει παλιν της δοθεισης
αυτοις τιμης τε και δοξης, και προσετι φειδους τε και αγαπης. Ἠξιωνται γαρ των
ανωτατω γερων, οι και εκ παντων των εθνων κεκληνται μονοι προς οι- κειοτητα
την προς αυτον, μερις τε και κληρος γε- γονασιν αυτου. Και γουν ο θεσπεσιος
Μωυσης προσ- εφωνει ποτε τοις εξ Ἰσραηλ ουτω λεγων· "6Ἰδου Κυριου του Θεου
σου ο ουρανος του ουρανου, και σε εξελεξατο ο Κυριος εκ παντων των εθνων ειναι
αυτου λαον·"6 και παλιν, "6Ὅτε διεμεριζεν ο Ὕψιστος εθνη, ως δε εσπειρεν υιους
Ἀδαμ, εστησε ορια εθνων κατα αριθμον αγγελων Θεου, και εγενηθη μερις Κυριου
λαος αυτου Ἰακωβ, σχοινισμα κληρονομιας αυτου Ἰσραηλ."6 Ἔδει ουν, εδει τους
ουτω τετιμημενους, τους ευκλεες και απολεκτον λαχοντας ονομα, τους εις κλη- ρον
Θεου τεταγμενους, και το εν απολεκτοις ειναι πλουτησαντας, μη απονευσαι τι προς
α μη θεμις, μηδε ταις εξιτηλοις επαναστασεσι καταλυπειν ελεσθαι τον ευεργετην,
τον απασης αυτοις δοτηρα τιμης, και χορηγον οντα των ουτως εξηιρημενων και
τριποθητων αγαθων. Ἀλλ' ουδεν των τοιουτων εις νουν ελοντες οι δειλαιοι τοις
της ειδωλολατριας ενεπαγησαν τελμασι, και Θεον αφεντες τον αληθινον τοις του
κοσμου στοι- χειοις λελατρευκασι. Πλην και ουτως κατοικτειρει παλιν αυτους·
καλει γαρ προς ευπαθειαν το, Ἀκου- σατε μου βοων, και οπερ ην αμεινον εν αρχαις
ελε- σθαι πληρουν ινα και ακραδαντον εχωσι την ευημε- ριαν, τουτο καν γουν οψε
διαπεραναι προστεταχεν, ινα εξω ποδα θειεν της δικης, και της επενηνεγμε- νης
αυτοις θητειας απολυσαιντο τα δεσμα. Ἐπειδη δε προσεκυνησαν τηι στρατιαι του
ουρανου, και τον Κτι- στην αφεντες τοις παρ' αυτου προς το ειναι παρεν- ηνεγμενοις
 
 

376

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανηπτοντο σεβας, μυσταγωγει παλιν αυ- τους. Ὡς γαρ ο μακαριος εφη Παυλος·
"6Ὀφειλοντες 70.1024 ειναι διδασκαλοι δια τον χρονον, παλιν εσχηκασι χρειαν
του διδασκοντος αυτους, τινα τα στοιχεια της αρχης των λογιων του Θεου, και
γεγονασι χρειαν εχοντες γαλακτος, και ου στερεας τροφης."6 Ὅτι τοι- νυν αυτος
εστιν "6ο ων,"6 και εστι προ παντων, και ακαταληκτον εχει το ειναι Θεος ων κατα
φυσιν, δια- δεικνυσι λεγων· Ἐγω ειμι πρωτος, και εγω ειμι εις τον αιωνα. Του δε
πρωτου τις αν νοοιτο προτερος; Ὤσπερ γαρ της οντως τε και πρωτης αρχης ουκ αν
προτερα νοοιτο παρ' εκεινην αρχην· ουτως ουκ αν νοοιτο του πρωτου πρωτος τις
ετερος. Ουκουν αει και προ παντων και εις απεραντους αιωνας εστιν ο των ολων
Θεος. Ὁ γαρ μη εχων αρχην εις ποιον ποτε καταληξει τελος; Και τα μεν της θειας
δοξης εν τουτοις. Ὁ δε γε των ψευδωνυμων θεων εσμος, ηγουν τα του κοσμου
στοιχεια, ουτε πρωτα νοηθειεν αν, ουτε κατα τα αυτα και ωσαυτως εχειν εις αιωνα
δυ- νανται. Ἄστρα μεν γαρ, ηλιος και σεληνη, και αυτος δε προς τουτοις ο ουρανος,
παρεκομισθησαν εις το ειναι, και αρχην λαβοντα και γενεσιν, και εις το πε- ρας του
ειναι δραμουνται ποτε· και ουδεν εν αυτοις καταθρησαι τις αν, ο μη παντη τε και
παντως την θειας και ακηρατου φυσεως υποκαθηται δοξαν. Ὅτι δε ουκ αν αμαρτοι
ταληθους ο επι τωιδε λογος, διεδειξεν ευθυς λεγων· Ἡ χειρ μου εθεμελιωσε την
γην, και η δεξια μου εστερεωσε τον ουρανον. Ειτα πως το ποιηθεν, περι των ισων
αμιλλησεται τωι τεκτηναμενωι, και τηι του δημιουργησαντος αυτο φιλονεικησει
δοξηι; Ἀποφαινει δη ουν ατοπωτατον, μαλλον δε και δυσσεβειας απασης εχον
γραφην, το ελεσθαι τηι κτισει παρα τον Κτισαντα προσκυνειν, και τον αει και
πρωτον οντα αφεντα, τοις εν χρονωι πεποιημενοις το της αληθους Θεοτητος ονομα
τε και χρημα προσνεμειν, και ταις εαυτων ευτεχνιαις χα- ριζεσθαι τουτο.
Προσεκυνησαν γαρ α εποιησαν οι δακτυλοι αυτων, κατα το γεγραμμενον. Χειρα δε
και δεξιαν ιδιαν ο Θεος και Πατηρ ονομαζει τον Υιον. Ουτω γαρ πλεισταχου παρα
της θεοπνευστου Γραφης κεκλη- μενον ευρησομεν. Και γουν ο θεσπεσιος εφη
Μωσης· "6Ἡ δεξια σου, Κυριε, δεδοξασται εν ισχυι, η δεξια σου χειρ, Κυριε,
εθραυσεν εχθρους."6 Ὁ δε μακαριος ∆αβιδ· "6Κραταιωθητω η χειρ σου, υψωθητω η
δεξια σου."6 9Καλεσω αυτους, και στησονται αμα, και συν- αχθησονται παντες, και
ακουσονται. Τις αυτοις ανηγγειλε ταυτα;9 Ἐβουλομην γαρ, φησι, συναγηγερμενοις
αυτοις προσθειναι πευσιν, και δη και ερεισθαι σαφως, τινα προγνωστην, ηγουν
προαγορευτην οιονται γενεσθαι
κατα αληθειαν, των αδοκητως αυτοις
επενηνεγμενων, δηλον δε οτι της εκ του πολεμου συμφορας. Των μεν γαρ
ψευδομαντεων ουδεις προαπαγγειλας οραται. Θεοκλητειν μεν γαρ εσκηπτοντο, και
ειναι τινες επι- πονοι και δαιμονιων κατοχοι. Πλην ουδεμια γαρ εν ακαθαρτοις
πνευμασιν η προγνωσις των εσομενων, ουτε μην εν αψυχοις υλαις μεμορφωμεναις
εις θεους. Ουκουν των μεν εν δοξηι θεων παντελως ουδεις ο παρ- αγγειλας εστιν.
Ἐγω δε μεμηνυκα δια προφητων αγιων εκαστα λεπτως· ειτα εξον υπεκνευσαι του
70.1025 κακου, και εξω φερεσθαι παγιδος, ενυσταξατε, μαρ- τυρουσαν τοις εμοις
λογοις ταληθες την των κακων περιμειναντες πειραν. Ποια τοινυν υμιν των
γοητων η χρεια; ποια των ψευδοπροφητων η ονησις; τι δε των οιωνοσκοπειν
ειωθοτων ειδειεν αν εργαστηρια; οι τα των ειδωλων τεμενη καταλαμβανοντες, και
τοις ακαθαρτοις βωμοις προσιζησαντες, οβολων ευτελεστα- των πωλουσι το ψευδος
το απο καρδιας αυτων ως παρα Θεου, και τοις προσιουσιν αυτοις ανερευγομε- νοι το
δοκουν ενεκεν δρακος κριθης και κλασμα- τος αρτου, κατα το ειρημενον δια φωνης
Ἰεζε- κιηλ. 9Ἀγαπων σε εποιησα το θελημα σου επι Βαβυλωνος, του αραι σπερμα
Χαλδαιων. Ἐγω ελαλησα, εγω εκαλεσα, ηγαγον αυτον, και ευωδωσα την οδον
αυτου. Προσαγαγετε προς με, και ακουσατε ταυτα· ουκ απ' αρχης εν κρυφηι
ελαλησα· ηνικα εγενετο, εκει ημην, και νυν Κυριος απεσταλκε με, και το Πνευμα
 
 

377

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου.9 Ουκ εαι παλιν αποκομιζεσθαι προς υπονοιας ουκ αληθεις. Ἦν μεν γαρ και
σφοδρα εικος, ατε δη και απαιδαγωγητον εχοντας νουν, και πολυ λιαν ευπαρακομιστον προς αποστασιν, και τοις της απατης βρο- χοις ευαλωτον, οιεσθαι τε και
λεγειν τα εκ του πο- λεμου συμβηναι παθειν αυτους εξ οργης ταχα που των
ψευδωνυμων θεων, παρεωραμενης μεν της αυτοις πρεπουσης και οφειλομενης
θεραπειας, προσ- κεκομισμενων δε ουκετι των θυσιων αυτων, κατ- οικτειραι δε
παλιν και τοις εκεινα παθουσιν επιμε- τρησαι τα εξ οργης, και το απεικος ουδεν ο
λογος εχει. Προαπεδειξαμεν γαρ οτι, πεπορθημενης της Ἱερουσαλημ, και
κατεμπρησθεισης ομου τωι ναωι της Ἰουδαιας απασης, αι περιλειφθεισαι γυναικες
εφα- σκον συμβηναι ταυτα αυταις, οτι διαλελοιπασι θυου- σαι τηι βασιλισσηι των.
Ἵνα τοινυν ειδειεν τον Λυτρωτην, μη ετεροις θεοις, αυτωι δε μαλλον την επι τωι
σωζεσθαι προσνεμοντες χαριν, εναργεστατα φησιν, ως τηι περι αυτου φειδοι και
αγαπηι κεκινημε- νος, οπερ ην αυτοις τριποθητον και πολυευκτον, τουτο και εις
περας ελθειν παρεσκευασε, το εξαρθη- ναι δηλονοτι το σπερμα των Χαλδαιων, ατε
δη και ηιρηκοτων αυτους, και παντα τροπον απανθρωπιας ενδειξαμενων, και τοις
εις ληξιν αυτους περιβεβλη- κοτων κακοις. Ἀγαπηι τοινυν τηι προς σε παρωρμη- θην
εις το δειν συμπεραναι το σοι δοκουν επι τηι των Βαβυλωνιων, ωστε και εξαραι το
σπερμα των Χαλδαιων. Ειτα περι Κυρου φησιν, ως τοις αυτου νευμασιν ηχθη τε και
κεκληται προς γε το δειν κατα- δηιωσαι την γην, και κατα κρατος ελειν αυτην. Ἐγω
ηγαγον, και ευωδωσα την οδον αυτου. Λελαληκα δε ταυτα απ' αρχης, φησι, και ουκ
εν κρυφηι, προαπ- ηγγελκα εναργως δια προφητων αγιων· Ουτω λεγει Κυριος τωι
χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δε- ξιας επακουσαι εμπροσθεν αυτου εθνη, και
ισχυν βα- σιλεων διαῤρηξω. Ουκουν ου λαθραιον ουτε μην εν παραβυστωι τον περι
αυτου πεποιημαι λογον, αλλ' ηγαγον αυτον, και εκαλεσα, και ευωδωσα την οδον
αυτου· και ου λελαληκα μονον, αλλα γαρ και δρωντι 70.1028 τα σοι φιλα, και κατ'
ευχην συμπαρημην εγω, κατα- στρεφων μεν την των Χαλδαιων ισχυν, παναλκη δε
τιθεις και δυσαντητον, τον καταδηιουντα αυτους· ωστε μη μαλλον της Κυρου χειρος
ειναι τα δρωμενα, αλλα της εμης πανσθενεστατης δεξιας, δικας αυτοις επαγοντος
της εις σε παροινιας ενεκα, μαλλον δε της αμετρητου μισανθρωπιας, και ακρατους
ωμοτητος. Ἔφη γαρ, οτι Ἐγω δεδωκα αυτους εις χειρας σου, συ δε ουκ εδωκας
αυτοις ελεος. Ειτα μεταξυ των τοιωνδε λογων αυτου του Κυρου τιθησι φωνας, ομολογουντος οτι Θεος ην ο καταθηγων αυτον, και δυσμαχωτατον αποφαινων, και της
Βαβυλωνιων ισχυος κρειττονα. Και νυν γαρ, φησι, Κυριος απεσταλκε με, και το
Πνευμα αυτου. Το δε, Και νυν, τιθησιν αντι του, ει και μη τι των συμβεβηκοτων
προαπηγγελθη παρα Θεου, αλλ' ιδου νυν διωμολογηκεν ο Κυρος οτι Θεος ην ο
αναστησας, και ταις εις ληξιν ευκλειαις στεφανων, δια δη του κατευμεγεθησαι
Βαβυλωνιων. Πυθομενος γαρ ο Κυρος παρα των την Βαβυλωνα κατοικουντων
Ἰουδαιων, οτι Θεος περι αυτου λελα- ληκεν εν προφηταις αγιοις, ως ηξει κατα
καιρους, και κατα κρατος αιρησει την Χαλδαιων, και αυτος ανησει τον Ἰσραηλ·
ειτα, καθα φησι, και τας βι- βλους αυτας επιδειξαντων αυτωι, παρεσκευασαν εις
τουτο γνωμης ελθειν, ωστε και κηρυγμασιν ιδιοις Κυριον τε και Ὕψιστον ονομασαι
τον Θεον Ἰσραηλ. Γεγραπται δε ουτως εν βιβλιωι πρωτωι του Ἔσδρα· "6Βασιλευοντος
Κυρου Περσων ετους πρωτου, εις συν- τελειαν ρηματος Κυριου εν στοματι Ἱερεμιου,
ηγειρε Κυριος το πνευμα Κυρου του βασιλεως Περσων, και εκηρυξεν εν οληι τηι
βασιλειαι αυτου, και αμα δια γρα- πτων λεγων· Ταδε λεγει ο βασιλευς Περσων Κυρος·
Ἐμε ανεδειξε βασιλεα της οικουμενης ο Κυριος του Ἰσραηλ υψιστος, και εσημηνε
μοι οικοδομησαι αυτωι οικον εν Ἱερουσαλημ εν τηι Ἰουδαιαι. Ει τις εστιν ουν υμων εκ
του εθνους αυτου, εστω ο Κυριος αυτου μετ' αυτου, και αναβας εις την Ἱερουσαλημ
εν τηι Ἰου-δαιαι, οικοδομειτω τον οικον Κυριου του Θεου Ἰσραηλ. Ουτος ο Κυριος ο
 
 

378

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκηνωσας την Ἱερουσαλημ."6 Ουκουν οταν επιστητε, φησιν, ως ου δια των
ψευδωνυμων θεων, δι' εμου δε μαλλον γνωστα γεγονεν εν υμιν πριν γενεσθαι τα
συμβεβηκοτα, ακουσατε Κυρου λεγοντος οτι "6Κυριος απεσταλκε με, και το Πνευμα
αυτου."6 9Ουτω λεγει Κυριος, ο ρυσαμενος σε, ο Ἅγιος Ἰσραηλ· Ἐγω ειμι ο Θεος
σου, δεδειχα σοι του ευρειν σε την οδον, εν ηι πορευσηι εν αυτηι. Και ει ηκουσας των
εντολων μου, εγενετο αν ωσει ποταμος η ειρηνη σου, και η δικαιοσυνη σου ωσει
κυμα θαλασσης· και εγενετο αν ωσει αμ- μος το σπερμα σου, και τα εκγονα της
κοιλιας σου ως ο χους της γης· ουδε νυν ου μη εξολο- θρευθηις, ουδε απολειται το
ονομα σου ενωπιον μου. Ἔξελθε εκ Βαβυλωνος φευγων απο των Χαλδαιων.9
Ἀραρος δη παλιν αυτοις εργαζεται φρονημα, και ευ βεβηκοτα νουν, εις γε το δειν
ειδεναι τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον· και την ιδιαν αυτοις εκ- καλυπτει
δοξαν, ινα μη ταις των πλανωντων φωναις αποφερωνται ποι προς το εξιτηλον,
ηγουν προς γε 70.1029 το οιεσθαι και φρονειν, τους ψευδωνυμους αυτοις 70.1029
επαμυναι θεους, τους ουκ οντας ολως. ∆ια γαρ τοι τουτο, καθαπερ εγᾦμαι, το Ἐγω
ειμι ο Θεος σου, φησι, του, ειμι, σημαινοντος το, υπαρχω. Τουτο και τωι πανσοφωι
Μωσηι διηγορευσε λεγων· "6Ἐγω ειμι ο ων."6 Ὢν γαρ εστι κυριως τε και αληθως ο
των ολων Θεος. Τα δε γε παρ' αυτου προς το ειναι παρενηνεγ- μενα οντα μεν και
αυτα λεγοιντ' αν, πλην οτι γε- γονασι, και αρχην του ειναι διεκληρωσαντο. Ουτω
τοινυν φησι Κυριος ο ρυσαμενος σε, Ἅγιος Ἰσραηλ· Ἐγω ειμι ο Θεος σου. Ἀλλ', ω
∆εσποτα, φαιη αν, οιμαι, τις των εξ αιματος Ἰσραηλ, ελυτρωσω και σε- σωκας,
εξειλου πυρος και δικης, ζυγου και δουλειας, βαρβαρου χειρος, ως παναλκης
δηλονοτι, και ψιλοις νευμασιν απερ αν ελοιο κατορθων. Ειτα πως οι υπο σην οντες
φειδω και αγαπην εις σε τον επικουρον αυχουντες αει, προς τουτο ταλαιπωριας
κατενηνεγ- μεθα, ωστε και υπο ποδας πεσειν εχθρων, και θη- τευσαι παρα το εικος
τους ελευθερους εξ ελευθερων; Τι ουν προς ταυτα Θεος; ∆εδειχα σοι του ευρειν σε
την οδον, εν ηι πορευσηι εν αυτηι. Νομον σοι τεθεικα, φησι, των πρακτεων τον
οριστην, τον απευθυνειν ειδοτα προς παν οτιουν των ηδιστων εμοι, ποδηγον εις
δικαιοσυνην, διδασκαλον ευσεβειας, εις ευθειαν οδον αποφεροντα, δι' ης ει
πραττειν ηθελες, κατην- τησας εις γε το ειναι γνησιος και λατρις αληθης, και τοις εξ
αρετων αυχημασιν ευ μαλα κατεστεμ- μενος. Ἀλλ' εξω τριβου γεγονας της επ' ευθυ,
και αμαξητον αφεις, ωσπερ παρετραπης εφ' α μη θεμις· λελατρευκας τηι στρατιαι του
ουρανου, τεθυκας ειδω- λοις, προσκεκυνηκας τοις ουκ ουσι θεοις, επελαθου του
Κτισαντος, παρ' ουδεν ηγησω τον δοθεντα νομον. Ει γαρ ησθα γεγονως των εμων
υπακοος εντολων, εγενετο αν ωσει ποταμος η ειρηνη σου, και η δι- καιοσυνη ωσει
κυμα θαλασσης. Και ο βουλεται δηλουν, εστι τοιουτον· Τους χειμαῤρους φασιν,
υετου τοις ορεσιν ενσκηψαντος λαβρου, καταφερεσθαι δεινως τε και αφορητως, ως
αντισχειν δυνασθαι παντελως ου- δεν ταις εκεινων ορμαις. Ευδηλον δε κακεινο,
οιμαι που. Αι γαρ που των θαλασσης κυματων εμβολαι δειναι και δυσαντητοι, και
ου πλωτηρσι μονοις, ηγουν ταις ολκασιν, αλλα και αυταις εσθ' οτε ταις πετραις.
Ἀποῤρηγνυνται γαρ αυται, κρουνηδον αυ- ταις των υδατων εῤρηγνυμενων. Ουκουν
ει των εμων, φησι, κατηκοος ησθα λογων, ει τον νουν επηγαγες ευπειθη, εγενετο
αν η ειρηνη σου ποτα- μου και υδατων δικην, ακαταμαχητος τοις εχθροις, ηγουν
τοις εθελουσιν υπανταιν. Ἢ ταχα που, και καθ' ετερον τροπον, ινα το της ειρηνης
αφθονον τε αυτοις και διηνεκες αποφηνηι χρημα, ποταμωι παρεικαζει και κυμασι,
ποταμωι μεν αει και αμφιλαφως ρεοντι τε και φερομενωι, κυμασι τε κυρτουμενοις
αει, και οιον διηνεκως τηι χερσωι προστρεχουσιν. Ἐγενετο δ' αν και το σπερμα σου
ωσει αμμος, και τα εκγονα της κοιλιας σου ως ο χους της γης. Ὅμοιον ως ει λεγοι.
Ουδενος ου ξιφος επανατεινοντος, ου της των πολεμιων χειρος ολοθρευουσης
τινας, πολυχους ησθα
70.1032 και αναριθμητος, ωστε ψαμμωι και χοι παρεικαζε 
 

379

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σθαι σου τα τεκνα. Ἐπειδη δε πεπαρυνηκας εις Θεον, και προσκεκρουκας ου
μετριως προς παν οτιουν των εκτοπων εκβεβηκως, συνεσταλης εις βραχυ, και την
του γενους εις πληθυν επιδοσιν ευρυνομενην ουκ εχεις, πλην ουδε νυν ου μη
εξολοθρευθηις. Τετηρηται γαρ πανταχου το καταλειμμα του Ἰσραηλ. Ἔφη δε Θεος
ουδαμου πεσειν ολοῤριζον αυτον δια την τοις πατρασιν δοθεισαν επαγγελιαν. Ειτα
φησιν, οτι Ἔξελθε εκ Βαβυλωνος φευγων απο των Χαλδαιων. Νευμα τουτο
βασιλικον απαλλαττον της αιχμαλω- σιας τον Ἰσραηλ. Ὥσπερ γαρ οι των επι γης
κρα-τουντες πραγματων, και τους της βασιλειας διεπον- τες θρονους τοις υπο γην
ουσι φυγης κατανευουσιν εσθ' οτε την αφεσιν, φιλανθρωπωι νευματι και φωνηι
σημαινοντες το χρημα· ουτω και ο των ολων Θεος νευμα φιλανθρωπον τοις
πεπονηκοσιν εχαριζετο, και το, Ἔξελθε, φησιν εναργως, ιν' ειδειεν τον Λυτρω- την
και απασης αυτοις ευθυμιας τον χορηγον. 9Φωνην ευφροσυνης αναγγειλατε, και
ακου- στον γενεσθω τουτο. Ἀναγγειλατε εως εσχατου της γης. Λεγετε· Ἐῤρυσατο
Κυριος τον δουλον αυτου Ἰακωβ, και εαν διψησωσι, δι' ερημου αξει αυτους,
σχισθησονται πετραι και ρυησονται υδατα, και πιεται ο λαος μου. Ουκ εστι χαιρειν
τοις ασεβεσι, λεγει Κυριος.9 Ἀξιοθαυμαστα μεν παντα εστιν ομολογουμενως απερ
δρυηι Θεος. Τα γε μην των αλλων υπερκει- μενα, και δοξαν λαχοντα την ανωτατω
των εργων αυτου, λανθανοντα μεν αδικει τους του ειδεναι τυ- χον απεστερημενους,
γνωσθεντα γε μην ονινησιν ου μικρως. Ἔνεστι γαρ εντευθεν ιδειν την τε αφραστον
αυτου δοξαν, και την κατα παντων υπεροχην, και την υπερτονον χειρα, και
πανσθενη δοξαν. Ἐλυτρουτο μεν γαρ εξ Αιγυπτου τον Ἰσραηλ. Ἀλλ' ινα ορωιτο μεγαλουργος, ωστε και τοις ανα πασαν ουσι την γην εμφανη γενεσθαι την δοξαν
αυτου, παρεληφθη μεσος ο Φαραω καθαπερ τι σκευος, ινα τοις δια Μωσεως
αντανισταμενος λογοις, καλεσηι Θεον εις γε το χρη- ναι λοιπον την ιδιαν απασιν
εμφανισαι δοξαν, και της αμετρητου δυναμεως καταδειξαι το μεγεθος. Ει- ρηται γαρ
προς αυτον· "6Εις αυτο τουτο εξηγειρα σε, οπως εκδειξωμαι εν σοι την δυναμιν μου,
και οπως διαγγεληι το ονομα μου εν πασηι τηι γηι."6 Και συμβεβηκε μεν εκεινα τοις
παλαι, γεγονασι δε προς νουθεσιαν ημων, εις ους τα τελη των αιωνων κατην- τηκε.
Ἔδει δη ουν, εδει την εκ Βαβυλωνος λυτρωσιν των εξ Ἰσραηλ μη σιγασθαι μαλλον,
αλλ' οιον ανα- κηρυττεσθαι τοις απανταχου. Ταυτηι τοι και φησι·
Φωνην
ευφροσυνης αναγγειλατε. Ευφροσυνης δε φω- νην ειναι φαμεν την δοξολογιαν, ην
αν ποιησαιτο τις υμνων αυτον επι τοις ουτω μεγαλοις και λαμπροις κατορθωμασιν.
Αυτη κυριως τε και αληθως ευφρο- συνη, φωνη πρεπουσα δικαιοις, οις αρμοσαι και
το χρηναι δοξολογειν. Ψαλλει γουν και ο θεσπεσιος ∆αβιδ, και φησι· "6Φωνη
αγαλλιασεως· και σωτηριας εν σκηναις δικαιων."6 Βουλεται δε την φωνην, αφη70.1033 γησιν εχειν της λυτρωσεως των εξ Ἰσραηλ, οποια τις ην η εν βιβλωι
Ψαλμων. Ἔχει δε ουτως· "6Ευδο- κησας, Κυριε, την γην σου· απεστρεψας την αιχμαλωσιαν Ἰακωβ, αφηκας τας ανομιας τωι λαωι σου, εκαλυψας πασας τας αμαρτιας
αυτων."6 Ταυτι γαρ ει και πραγματων πνευματικων εμπεριεχει την δη- λωσιν, αλλ'
ουν εισι και τηι ιστοριαι χρησιμα. Ὑπ- ισχνειται δε οτι, εαν διψησωσι δι' ερημου
βαδιζοντες, υδωρ εκ πετρας αξει αυτοις. Σχισθησεται πετρα, και ρυησεται υδωρ, και
πιεται ο λαος μου. Και φα- μεν οτι δεικνυσιν εν τουτοις, ως ουχ ετερος τις Θεος ην ο
της Αιγυπτιων σκαιοτητος ελευθερωσας τον Ἰσραηλ, και διαγαγων δια θαλασσης
μεσης, και τρο- φας εν ερημωι διδους, και υδωρ εκ πετρας εξ- ενεγκων· αλλ' ο αυτος
αει κατα αυτα, και ωσαυτως εχων, και τα ισα τοις παλαι τερατουργειν δυναμενος.
Ει γαρ ελθοιεν δι' ερημου, φησι, ειτα γενοιντο ποτου, και υδατων εν σπανει, το
αρχαιον εκεινο δειχθησεται σημειον αυτοις· εκκομισθησεται γαρ υδωρ εκ πε- τρας·
και τουτο μεν γεγονος, ουχ ευροι τις αν ανα- βαινοντων εις την Ἰουδαιαν εκ της
Βαβυλωνος των εξ Ἰσραηλ. Ειρηται δε, ως εφην, οικονομικως, ινα ειδοιεν οτι Θεος
 
 

380

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο παλαι, και νυν εστιν, ισηι τε δυ- ναμει, και ισαμιλλοις θαυμασι χρησθαι δυναμενος,
και αμεταπτωτον εχων ισχυν, επιβοαι τε ωσπερ και νομον εκφερει γενικον. Ου γαρ
εστι χαιρειν τοις ασεβεσι, λεγει Κυριος. Ἀληθες και τουτο. Κατηφες γαρ πως αει των
δυσσεβων το προσωπον πληττομε- νης κατα το εικος της καρδιας, και τοις του συνειδοτος ελεγχοις αχθοφορουντος του νου. Προσδοκαι γαρ ου στεφανους, ουκ επαινου
τιμην, πυρ δε μαλ- λον, και δικην, α τοις πλημμελουσιν ηυτρεπισται. Ἢ ταχα που
και αρμοσειεν αν τοις Βαβυλωνιοις η φωνη. Ἔχαιρον μεν γαρ ως τον του Θεου λαον
ηιρηκοτες, ᾤοντο δ' οτι και της αυτου κατευμεγεθη- σαντες δεξιας της Ἰουδαιας
κεκρατηκασιν. Ἀλλ' εσφαλοντο ταληθους. Οι μεν γαρ οτι πλημμελουντες
πεφωρανται φειδους εξω γεγονασι της παρ' αυτου, οι δε οτι σκληροι τε ησαν, και
ατεραμονες και το ελεειν ουκ ειδοτες τας αυτοις πρεπουσας εξηιτηνται δικας,
εστερηνται δε, και του χαιρειν, ετι κεκολα- σμενην εχοντες την οφρυν,
κεκολασμενον ηδη το φρονημα. Ου γαρ οτι νενικηκασι ποτε τους εξ Ἰσραηλ μετην
ετι το χαιρειν αυτοις, αλλ' οτι κακοι κακως διολωλασιν ωλοθρευμενης αυτοις της
χωρας το δριμυ της λυπης εδεχοντο.
{1ΛΟΓΟΣ ∆ʹ.}1
9Ἀκουσατε μου, νησοι, και προσεχετε, εθνη, δια χρονου πολλου στησεται,
λεγει Κυριος. Ἐκ κοι- λιας μητρος μου εκαλεσε το ονομα μου, εθηκε τε στομα μου
ωσει μαχαιραν οξειαν, και υπο την σκεπην χειρος αυτου εκρυψε με. Ἔθηκε με ως
βελος εκλεκτον, και τηι φαρετραι αυτου εσκεπασε με, και ειπε μοι· ∆ουλος μου ει συ,
Ἰσραηλ, και εν σοι δοξασθησομαι.9
∆ια πλειστων οσων παραινεσεων, και υποθημοσυ- νων ονησι τον Ἰσραηλ,
μεθιστησι την μυσταγωγιαν επι τας των εθνων αγελας, και δη το μυστηριον του
70.1036 Χριστου αυταις καταλευκαινει παλιν, δι' ουπερ εμελ- λον τον κτηνοπρεπη,
και επαρατον μεθεντες βιον εις την αυτωι φιλαιτατην ανακομιζεσθαι πολιτειαν, και
φως εις νουν δεχεσθαι το αληθινον· ωστε σαφως ει- δεναι τις ο φυσει και αληθως
Θεος εστι, και η των ολων κατακρατουσα φυσις. Προσφωνει δε ταις νησοις, ας δη
και ειναι φαμεν τας Ἐκκλησιας Χριστου, καθαπερ εν θαλαττηι κειμενας, τωι κλυδωνι
δηλονοτι του παροντος βιου, και αφορητοις κυματων περιεχο- μενας εμβολαις,
διωγμοις, δηλονοτι, και περιστασε- σιν, ας επιφερουσιν αυταις οι της αληθειας
εχθροι, και τηι Θεου κλησει μαχομενοι. Περι των τοιουτων νησων, ειρηται μεν
πλεισταχου παρα τηι θεοπνευστωι Γραφηι. Ψαλλει δε που και ο μακαριος ∆αβιδ, και
φησιν· "6Ὁ Κυριος εβασιλευσεν, αγαλλιασθω η γη, ευφραινεσθωσαν νησοι
πολλαι."6 Ὅτε γαρ βεβασι- λευκε της υπ' ουρανον ο Χριστος πασαν υπο χειρα
λαβων, και της των δαιμονων τυραννιδος εκσπασας· τοτε και ηγαλλιασαντο, τουτ'
εστιν, ευφροσυνης με- σται γεγονασιν, αι κατα πασαν την γην Ἐκκλησιαι. Ὅτι γαρ ο
προφητης εν τουτοις νησους ονομασας τας εξ εθνων Ἐκκλησιας δηλοι, σαφες αν
γενοιτο δια των εξης. Προσεπηνεγκε γαρ ευθυς το, Ἀκουσατε μου, νησοι, το,
Προσεχετε, εθνη. Ειτα φησιν, οτι ∆ια χρονου πολλου στησεται, λεγει Κυριος.
Ὑπισχνειται μεν, ως εφην, την του Σωτηρος παντων ημων Ἰησου
Χριστου
αναδειξιν, και οτι Θεος ων ο Λογος, συν- αναστρεφεται τοις επι της γης εν ειδει τωι
καθ' ημας. Πλην οτι προφητειας ην ο καιρος το τηνικαδε, ουπω δε και αυτης της
των πραγματων εμφανειας, δια- δεικνυσι λεγων, οτι ∆ια χρονου πολλου στησεται το
επαγγελθεν δηλονοτι, ηγουν το προφητευομενον. Τι δη τουτο εστιν, αυτο του
Σωτηρος το προσωπον εισ- εκομισθη λεγον· Ἐκ κοιλιας μητρος μου εκαλεσε το
ονομα μου. Συνεβαλεν εν τουτοις ευθυς το μυστηριον το βαθυ και μεγα, και της
ανωθεν μυσταγωγιας δεομενον. Ἐξεκαλυφθη γαρ ουτω τωι θεσπεσιωι Πε- τρωι. Ἦν
 
 

381

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν γαρ και εστι Θεος ο Λογος, ισοκλεης, και ομοθρονος τωι Θεωι και Πατρι,
συνυπαρχων δε, και συναΐδιος. Ὀνοματα δε τα προ της ενανθρωπη- σεως οικειως
πως εχοντα τηι αυτου φυσει, Θεος, και σοφια, και φως, ζωη, και δυναμις· ετερα δε
προς τουτοις α παρα τοις ιεροις ευρισκεται Γραμμασιν. Ἐπειδη δε καθηκεν εαυτον
εις κενωσιν εν ομοιωματι ανθρωπου γενομενος, και σχηματι ευρεθεις ως ανθρωπος, ονομα δεχεται το κοινον, τουτ' εστι, το Χριστος τε και Ἰησους, ητοι το,
Μεθ' ημων ο Θεος. Του μεθ' ημων σημαινοντος το εν τοις καθ' ημας. Γεγραπται
γαρ, οτι "6Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον, και καλεσουσι το ονομα
αυ- του Ἐμμανουηλ·"6 οτι μακαριος Γαβριηλ εκκαλυ- πτων τηι αγιαι και Θεοτοκωι
παρθενωι το μυστηριον· "6Μη φοβου,"6 φησιν, "6η Μαριαμ. Ευρες γαρ χαριν παρα
Θεωι, και ιδου συλληψηι εν γαστρι, και τεξηι υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου
Ἰησουν. Αυτος γαρ σωσει τον λαον αυτου, απο των αμαρτιων αυ- των."6 Ἆρ' ουν
ασυμβατους αλληλαις ειρηκασι φω70.1037 νας, ο τε μακαριος αγγελος, και ο
προφητης; Ου μεν ουν. Ὁ μεν γαρ θεσπεσιος προφητης πνευματι λα- λων μυστηρια,
μεθ' ημων γεγονοτα Θεον προκατα- μεμηνυκεν, απο τε της φυσεως, και της
οικονομιας της μετα σαρκος ουτως ονομασας αυτον. Ὁ δε γε μακαριος αγγελος εκ
της ενεργειας αυτωι τουνομα θεις· σεσωκε γαρ τον ιδιον λαον. Σωτηρ ουν αρα κεκληται δια τουτο. Και γουν οτε την κατα σαρκα γεννησιν υπεμεινε δι' ημας αι των
αγγελων στρατιαι τοις ποιμεσι τον τοκον ευηγγελιζοντο, λεγουσαι· "6Μη φοβεισθε
υμεις· ιδου γαρ ευαγγελιζομεθα υμιν σημερον χαραν μεγαλην, ητις εστι παντι τωι
λαωι, οτι ετεχθη σημερον Σωτηρ, ος εστι Χριστος Κυριος, εν πολει ∆αβιδ."6 Ουκουν
Ἐμμανουηλ μεν, οτι Θεος ων φυσει γεγονε μεθ' ημων, τουτ' εστιν, ανθρωπος.
Ἰησους γε μην, οτι σωζειν εδει την υπ' ουρανον, Θεον οντα αυτον, και γενομενον
ανθρωπον. Ὅτε τοι-νυν προηλθεν εκ κοιλιας της εαυτου μητρος, γεγεν- νηται γαρ εξ
αυτης το κατα σαρκα, τοτε και εκληθη το ονομα αυτου. Ἀναρμοστον ουν αρα τωι
Θεωι Λογωι προ της γεννησεως της κατα σαρκα φημι το Χρι- στου ονομα.
Κεχρισμενος γαρ ουπω, πως αν λεγοιτο Χριστος; Ὅτε γαρ προηλθεν εκ κοιλιας
μητρος αν-θρωπος, τοτε συνδρομον τηι κατα σαρκα γεννησει δεχεται την κλησιν.
Τεθηναι δε φησι το στομα αυτου ωσει μαχαιραν οξειαν. Ἀληθες και τουτο. Γεγραπται γαρ που περι αυτου, μαλλον δε φησιν αυτος ο προφητης Ἡσαΐας· "6Και εσται
δικαιοσυνηι εζωσμε- νος την οσφυν, και αληθειαι ειλημμενος τας πλευρας, και εν
πνευματι δια χειλεων ανελει ασεβη."6 Το γαρ τοι θειον και ουρανιον κηρυγμα, τουτ'
εστι, το ευ- αγγελικον, το δια στοματος λαληθεν του Χριστου, μαχαιρα γεγονεν
οξεια τε και τομωτατη κατα της του διαβολου τυραννιδος, αναιρουσα τους
κοσμοκρα- τορας του σκοτους τουτου, και τα πνευματικα της πονηριας. Ἀπεσκεδασε
γαρ την της απατης αχλυν, και ταις απαντων καρδιαις την της αληθους θεογνωσιας ενηκεν αυγην· μετεσκευασε γαρ την υπ' ουρανον εις ευσεβη πολιτειαν, και
ευαγων επιτη- δευματων παντας απεφηνεν εραστας, απεθερισε του κοσμου την
αμαρτιαν, δικαιων τηι πιστει τον ασεβη, και Πνευματος αγιου τους προσιοντας
αναπιμπλας, και υιους αυτους αποφαινων Θεου, ευσθενες αυτοις, και μαχιμωτατον
εντιθεις το φρονημα, και δους αυ- τοις την μαχαιραν του Πνευματος, ο εστι ρημα
Θεου, ινα τοις ποτε κεκρατηκοσιν αντανισταμενοι προς το βραβειον της ανω
κλησεως τρεχωσι, παρεμποδιζον- τος ουδενος. Ὅτι δε της του διαβολου τυραννιδος
αναιρετικη γεγονε τοις επι της γης, η δια Χριστου παιδευσις τε και μυσταγωγια,
σαφηνιει λεγων ο προφητης Ἡσαΐας· Ἐν τηι ημεραι εκεινηι επαξει ο Θεος την
μαχαιραν την αγιαν την μεγαλην επι τον δρακοντα τον οφιν σκολιον, και ανελει
τον δρακοντα. Προσεπαγει δε, οτι Και υπο την σκεπην της χειρος αυτου εκρυψε με.
Και φησι μεν ανθρωποπρεπως, πλην τοις αρτιφροσι χαλεπον ουδεν, και δια τουτων
ιδειν αχωριστον οντα του Θεου και Πατρος τον Υιον,
70.1040 και οτι γεγονεν
 
 

382

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπος. Ὑπο σκεπην γαρ ειναι φησι της δεξιας αυτου, ινα το αληπτον, και ακαταγωνιστον της εαυτου φυσεως υπεμφαινηι σωζομενον αυτωι, και ει γεγονεν εν τοις
καθ' ημας. Κατισχυσει γαρ της πανσθενους δεξιας ουδεις, κεχωρισται δε, ως εφην, ο
Λογος τοις της ανθρωποτητος μετροις. Ἔτι μεν γαρ παναλκης ο εκ Θεου Πατρος
Λογος, και αυ- τος εστιν ο των δυναμεων Κυριος. Ἐπειδη γεγονεν ανθρωπος, ουκ
ατιμαζων ο Πατηρ του μυστηριου την δυναμιν, συγκαθισταται τηι οικονομιαι, και
φησι προς αυτου δια της του Ψαλλοντος λυρας· "6Ουκ ωφελησει εχθρος εν αυτωι,
και υιος ανομιας ου προσ- θησει του κακωσαι αυτον, και συγκοψω απο προσ- ωπου
τους εχθρους αυτου. Και τους μισουντας αυ- τον τροπωσομαι. Και η αληθεια μου και
το ελεος μου μετ' αυτου."6 Ἄθρει δη ουν, αθρει, και δια της του προφητου φωνης,
ανθρωποπρεπως λεγοντα τον δι' ημας, καθ' ημας· Ὑπο την σκεπην της χειρος
αυτου εκρυψε με. Ἔθηκε με, φησιν, ως βελος εκλεκτον, και εν τηι φαρετραι αυτου
εσκεπασε με. Πλειστα μεν γαρ τα του Θεου βελη γεγονασι, κατα καιρους καθαπερ
εν φαρετραι κρυπτομενα τηι προ- γνωσει αυτου, προκομισθεντα δε κατα τον εκαστωι
πρεποντα καιρον, εκλεκτον δε βελος και υπερ παντα, Χριστον κρυπτομενον μεν, ως
εφην, ως εν φαρετραι τηι προγνωσει του Πατρος. Προεγνωσθη γαρ προ καταβολης
κοσμου, παρενεχθεν δε εις μεσον, οτε και εχρην ολην επισκεψασθαι την γην,
πεσουσαν εις ολεθρον, και απωλειαν δια του λατρευειν τηι κτισει, παρα τον
κτισαντα, και τοις ακαθαρτοις υποκεισθαι πνευμασι, και τοις της αμαρτιας
ενδεδεσθαι βρο- χοις. Τουτο το εκλεκτον βελος, αναιρει μεν, ως εφην, τον Σαταναν
αυτον, και τας συν αυτωι δυνα- μεις πονηρας. Ἀναιρει δε ομοιως τους της αληθειας
εχθρους, και τοις ιεροις αυτου κηρυγμασιν ανοσιως ανθεστηκοτας. Τιτρωσκει δε και
ετερως εις ονησιν τε και σωτηριαν. Ουτω γαρ φησιν εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων
πληττομενη νυμφη, οτι "6Τετρωμενη αγαπης εγω ειμι."6 Ειπε δε μοι, φησιν, ο
Πατηρ, δηλον δε οτι ∆ουλος μου ει συ, Ἰσραηλ, και εν σοι δοξασθησομαι. Ὢ βαθος
πλουτου τε και σοφιας, και γνωσεως Θεου! κατα το γεγραμμενον. Ἦν μεν γαρ, και
εστιν ελευθερος ο Υιος, ως εκ της βασιλευουσης παντων ουσιας αναφυς αποῤρητως.
Ἀλλ' ηκουσε του Πατρος λεγοντος· ∆ουλος μου ει συ. Ουκουν ο ελευ- θερος κατα
φυσιν Λογος πραττεται δουλος δι' οικο- νομιας σαρκικης, ηγουν της κατα σαρκα
νοουμενης, ινα παλιν εννοηις την εκ γυναικος εν χρονωι κατα σαρκα γεννησιν
αυτου. Ἰσραηλ δε αυτον γενεσθαι ονομαζει, δια τοι το εξ αιματος Ἰσραηλ γενεσθαι
κατα σαρκα· αλλα Και εν σοι, φησι, δοξασθησομαι. Ἐδοξασθη μεν γαρ ο των ολων
Θεος, και δια προ- φητων αγιων, πλην ουκ εν αυτοις. Ἐν Χριστωι δε ξενως, και
ασυνηθως. Ἐδοξαζετο γαρ εν αυτωι. ∆οξαζομενου δε Χριστου, ο Πατηρ εν αυτωι
δοξαζεται. Ὁρωμεν αυτον εν αυτωι διαπρεποντα, δια των θεο- πρεπων αξιωματων
και της κατα παν οτιουν δυνα70.1041 μεως τε και ενεργειας, αγιασμου και
δικαιοσυνης, και ημεροτητος της εισαπαν. Ειδοποιειται γαρ νοη- τως το Θειον
ουτως. Και γουν εφη Χριστος· "6Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα μου."6 Ἔφη δε
και ο πανσοφος Παυλος εν προσωπωι Χριστου δοξαζεσθαι τον γεννησαντα. Ουκουν
εν σοι, φησι, δοξασθησομαι. Καμψει γαρ τωι Υιωι, και εν σαρκι πεφηνοτι, παν γονυ,
καθα γεγραπται, επουρανιων τε και επι- γειων, και καταχθονιων, και πασα γλωσσα
εξομολογησεται οτι Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος. 9Και εγω ειπα·
Κενως εκοπιασα, και εις ματην, και εις ουδεν εδωκα την ισχυν μου. ∆ια τουτο η
κρισις μου παρα Κυριωι, και ο πονος μου εναν- τιον του Θεου μου.9 Ἐπεφανεν ο των
ολων μεν Σωτηρ, ινα πασαν απαλλαξηι την υπ' ουρανον, της του διαβολου σκαιοτητος, και θανατου, και αμαρτιας, και χαρισμασιν ιεροις λελαμπρυσμενους τους
προσιοντας αυτωι δια της πιστεως. Κεκληνται δε προς τουτο και προ γε των αλλων
οι εξ αιματος Ἰσραηλ· προτετιμηντο δε ουτως των εθνων ωστε φαναι τον Ἰησουν·
"6Ουκ απεσταλην, ει μη εις τα απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ."6 Οι δε την
 
 

383

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτως ευκλεα και εξαιρετον λαχοντες τιμην, απιστοι γεγονασι, και αποσταται
θρασεις, και ατιμαγελαι δεινοι και αγερωχοι. Και τοι δεον ασμενεστατα προσελθειν
τηι χαριτι, και κα- τακερδαναι την πιστιν, και τα εξ αυτης αγαθα, τουτο μεν ουκ
εδρων, ποθεν; αντανισταντο δε, κα- λουντι προς σωτηριαν δυσφημουντες
αφυλακτως, ακαθεκτως λοιδορουντες· και τι γαρ ου των δεινων αποφθεγγομενοι
ανεδην, και τελευταιον εσταυρωσαν. Ουκουν το γε ηκον εις το των απειθουντων
απηνες, και την εκτοπως αυτοις μελετηθεισαν αντιλογιαν, κενως κεκοπιακεν ο
Σωτηρ, και εις ματαιον, και εις ουδεν εδωκε την ισχυν αυτου. Ου γαρ ηνεσχετο, καθαπερ εφην αρτιως, των ιερων αυτου κηρυγματων ο αποπληκτος Ἰσραηλ· ου
τετιμηκεν αυτου τον κοπον. Κοπος γαρ ην τωι Λογωι το γενεσθαι καθ' ημας, και της
ανθρωπινης ανασχεσθαι μικροπρεπειας. Ἀλλ' η κρισις μου, φησιν, ο Πατηρ, ους
δεδαπανηκα πο- νους υπερ γε της αυτων σωτηριας. ∆ια τουτο, και η κρισις
εξενηνεκται παρ' αυτου. Ποια δε η κρισις ην; Ἐκβεβληνται της προς αυτον
οικειοτητος, εξ- ωσθησαν του ειναι λαος Θεου, αμετοχοι γεγονασι της παρ' αυτου
σωτηριας, αγευστοι μεμενηκασι της των αγιων ελπιδος, εισκεκληνται δε αντ'
εκεινων των εθνων η πληθυς. Και αντι των παρ' αυτοις ποιμενων, ετεροι
κεχειροτονηνται δικαιοι, και θεοφιλεις, και σπουδασματων ευαγων επιμεληται, και
λαων ηγει- σθαι δυναμενοι φωστηρες εν κοσμωι λογον επεχοντες ζωης, καθα φησιν
ο πανσοφος Παυλος. Βουλει την κρισιν ιδειν του Πατρος, ητοι την επ' εκεινοις
ψηφον,
ακουε του Σωτηρος λεγοντος τοις των Ἰουδαιων καθ- ηγηταις·
"6Ἄνθρωπος τις ην οικοδεσποτης, οστις εφυτευσεν αμπελωνα, και φραγμον αυτωι
περιεθηκε, και ωρυξεν εν αυτωι ληνον, και ωικοδομησε πυργον, και εξεδοτο αυτον
γεωργοις, και απεδημησεν."6 Ειτα φησιν· "6Πεπομφε δουλους αποληψομενους τους
καρ- πους, και παντες κεκινδυνευκασιν. Ἐπειδη δε υστε- 70.1044 ρον απεστειλε τον
υιον, και αυτον εωρακοτες, φησιν, ειπον· Ουτος εστιν ο κληρονομος εν εαυτοις,
δευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και σχωμεν εαυτοις την κλη- ρονομιαν αυτου. Και δη
και απεκτονασι."6 Ταυτης ρηθεισης αυτοις της παραβολης, ειρηται παλιν ο Κυριος
λεγων· "6Ὅταν ουν ελθηι ο κυριος του αμπε-λωνος, τι ποιησει τοις γεωργοις
εκεινοις; Οι δε προς αυτον· Κακως κακους απολεσει αυτους, και τον αμπελωνα
εκδωσει ετεροις, οιτινες αποδωσουσιν αυτωι τους καρπους εν τοις καιροις αυτων.
Και προς γε ταυτα φησιν ο Χριστος· ∆ια τουτο λεγω υμιν, αρθη- σεται αφ' υμων η
βασιλεια των ουρανων, και δοθη- σεται εθνει ετερωι ποιουντι τους καρπους αυτης."6
Ὃ δη και εις περας ενηνεκται. Τεθεινται γαρ ετε- ροι των αμπελωνων μελεδωνοι,
και σοφοι γηπονοι, τουτ' εστιν, οι θεσπεσιοι μαθηται. Ἐπι τουτων υε- τους ημιν αι
αμπελωνα μηκετι καταρδειν
νεφελαι καθηκαν, καιτοι τον Ἰουδαικον
κεκελευσμεναι. Ἐπι τουτων ουκ ακανθας μαλλον, αλλα σταφυλην τετρυ- γηκεν ο
Χριστος. ∆εδιδαγμεθα γαρ λεγειν, οτι "6Ὁ Κυριος δωσει χρηστοτητα, και η γη ημων
δωσει τον καρπον αυτης."6 Φαιη δ' αν τις, και ετερως, οτι γεγονεν εν οφθαλμοις
του Πατρος ο πονος του Υιου, και κρισις εκβεβηκεν ορθη. Και μοι παλιν αθρει του
λογου την δυναμιν, εννοησας την οικονομιαν, ην και αυτος ημιν ο πανσοφος
Παυλος διατρανοι λε- γων· "6Ἐν μορφηι και ισοτητι του Πατρος οντα τον Υιον, ουχ
αρπαγμον ηγησασθαι το ειναι ισα Θεωι, εαυτον δε κενωσαι, και υπηκοον γενεσθαι
τωι Πατρι μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου· ταυτης τε ενεκα της αιτιας
υπερυψουσθαι τε και το ονομα αυτωι χαρισθηναι το υπερ παν ονομα, ινα εν τωι ονοματι αυτου παν γονυ καμψηι,"6 Ἦν μεν γαρ, και εστι Θεος Λογος. Ἐπειδη δε
κεχρηματικεν ανθρωπος, και γεγονε τουτο κατα αληθειαν, εις την εαυτου δοξαν
αναβεβηκε μετα σαρκος. Ἐγνωσθη γαρ οτι Θεος εστι, και πεπονηκεν ουκ εικη.
Γεγονε γαρ εις δοξαν αυτωι της οικονομιας ο τροπος, ουκ εις ευηθες τι, και ξενον
ανατιθεις αυτον, αλλα Σωτηρα, και Λυτρω- την αποφηνας της υπ' ουρανον, ο δη και
 
 

384

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γνωσθεν προσπεσειν αυτωι παρεσκευασεν ουρανον τε και γην, και τα ετι κατωτερα.
9Και νυν ουτω λεγει Κυριος, ο πλασας με εκ κοιλιας δουλον εαυτωι, του συναγαγειν
τον Ἰακωβ και τον Ἰσραηλ· Προς αυτον συναχθη-σομαι, και δοξασθησομαι εναντιον
Κυριου, και ο Θεος μου εσται μοι ισχυς. Και ειπε μοι, Μεγα σοι εστι το κληθηναι σε
παιδα μου, του στησαι τας φυλας Ἰακωβ, και την διασποραν του Ἰσραηλ
επιστρεψαι.9 Ουδεν ηττον εν τουτοις ειναι φαμεν αυτον τον Κυριον Ἰησουν τον
Χριστον τον ουτως ανθρωπο-πρεπεσι κεχρημενον φωναις, ει και οτι μαλιστα το
μεγα της ευσεβειας διατρανοι μυστηριον, και τον της κενωσεως τροπον καθιστησιν
εναργη. Ἄθρει γαρ οπως τον φυσει και αληθως εαυτου πλασαι φησιν αυτον εις
δουλον εαυτωι, πλην εκ κοιλιας. Ου γαρ 70.1045 τοι γυμνον οντα, και ασαρκον ετι
Λογον, εις την της δουλειας διαπλασιν ενεχθηναι φησιν εαυτον, ευδοκησαντος
τουτο του Θεου, και Πατρος· εκ κοι- λιας δε μαλλον, τουτ' εστιν, οτε κατα σαρκα
εγεννηθη εκ γυναικος. Τοτε γαρ Θεος φυσει, και ελευθερος, ως εκ Θεου τε και
ελευθερου Πατρος, την του δου- λου δεχεται μορφην, ητοι πλασιν. Ου γαρ τοι φαιη
τις αν, ει γε νουν εχοι, ως το δουλον φυσει εις δου- λειαν πλαττεται μαλλον, αλλ' ο
δουλειας επεκεινα, και ζυγου, και τοις της φυσικης ελευθεριας εμπρε- πων
αυχημασι δεχοιτο αν εικοτως την του δουλου πλασιν, ητοι μορφην. Ὅτι γαρ
ελευθερος ων ο υιος καθηκεν εαυτον εις τουτο εκων, πως αν ενδοιασειε τις Παυλου
λεγοντος, εν μορφηι μεν ειναι αυτον του Θεου, ηγεισθαι δε ουχ αρπαγμον το ισα
ειναι Θεωι, αλλ' εκ της κατα παν οτιουν ισοτητος τε και ομοιο- τητος, καθικεσθαι
μεν ουκ αβουλητως εις δουλου μορφην, εν ομοιωματι δε ανθρωπων γενεσθαι. Θεος
γαρ ην μετα τουτου, διεδειξε δε ουδεν ηττον ημιν το φυσει τε και αληθως
ελευθερον, και ουκ ανεθε- λητως το δουλον, εν τηι των διδραχμων συνεισφοραι.
Ἤροντο μεν γαρ τον θεσπεσιον Πετρον οι δασμολο- γοι, ποτερον ποτε συνεισκομιζει
τοις αλλοις Χριστος το διδραχμον, ηγουν αποβλητον ποιειται την κατα- θεσιν. Ειτα
προς αυτον ο Κυριος· "6Οι βασιλεις της γης απο τινος λαμβανουσι τελη, η κηνσον;
απο των υιων εαυτων, η απο των αλλοτριων;"6 ∆ιεποντος δε του μαθητου ταληθες,
απο γαρ τοι των αλλοτριων κομιζονται οι βασιλεις το ταχθεν· "6Ἄρα γε, φησιν,
ελευθεροι οι υιοι εισιν. Ἵνα δε μη σκανδαλισωμεν αυτους, πορευθεις εις την
θαλασσαν, βαλε αγκιστρον, και τον αναβαντα πρωτον ιχθυν αρον, και ανοιξας το
στομα αυτου, ευρησεις στατηρα· εκεινον λαβων δος αυτοις αντι εμου και σου."6
Πλαττεται τοινυν ο ελευθερος κατα φυσιν εις δουλον οικονομικως, οτε και εκ
κοιλιας εγεννηθη της κατα σαρκα μητρος. Καιρος γαρ ουτος ο πρεπων τοις της
κενωσεως με- τροις. Ὅτι δε διακονικως επλαττετο, πεπληροφορη- κεν ειπων, του
συναγαγειν τον Ἰακωβ, και τον Ἰσραηλ. Καθικετο γαρ εν τοις καθ' ημας Θεος ων ο
Λογος, ουχ ετερου του χαριν, πλην οτι του διασωσαι τον Ἰσραηλ, και συναγαγειν
τον Ἰακωβ. Κατεσκε-δασε μεν γαρ απαντας τους οντας επι της γης ο φαυλοτητος
απασης ευρετης εις πολυειδη, και πολυ- μορφον αμαρτιαν. Τους μεν γαρ απεστησεν
ολοτρο- πως του κτισαντος, εαυτωι τε και τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν υποκεισθαι
παρασκευασας, και δυσδια- φυκτον αυτοις τον της αμαρτιας επιῤριψας ζυγον, και
αποστησας εις απαν του, και ειδεναι τις ο φυσει των ολων εστι Θεος Κυριος. Τους δε
τον Μωσεως
νομον εχοντας βραβευτην των πρακτεων, ραιθυμους,
και
αναπεπτωκοτας απεφηνε, προς παν οτιουν των εκτοπων απενεγκων, ως ολιγον μεν
του νομου ποιει- σθαι λογον κομιδη, πραττεσθαι δε μαλλον εις γε το εκαστωι
δοκουν, και διδασκει διδασκαλιας ενταλματα ανθρωπων. Ἐπειδη δε επεφανε τωι
κοσμωι Χριστος συνηχθη δια πιστεως εις μιαν και ορθην, και ανεπι70.1048
πληκτον γνωμην, α κατεσκεδασεν ο Σατανας, και οι παλαι της προς Θεον αγαπης
αποφοιτησαντες προσ- δεδραμηκασιν αυτωι, και την εχθροποιον αμαρτιαν
σπουδασμα των αγαθων ριπτουντες κατοπιν, ειρη- νευουσι προς Χριστον.
 
 

385

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προυτρεπον μεν γαρ αυτους, και οι θεσπεσιοι προφηται γοργως ιεναι προς τουτο.
Ἡσαΐας γουν, Ποιησωμεν ειρηνην αυτωι, φησι, ποιη- σωμεν ειρηνην οι ερχομενοι.
Ἐκεκραγον δε και οι θεσπεσιοι μαθηται· "6Ὑπερ Χριστου ουν πρεσβευο- μεν ως του
Θεου παρακαλουντος δι' ημων, δεομεθα υπερ Χριστου, καταλλαγητε τωι Θεωι."6
Προς Θεον δε ποιουμεθα τας καταλλαγας, οτε προσιεμεν τωι Χριστωι δια πιστεως.
Ὡς γαρ αυτος που παλιν φη-σιν ο ιερωτατος Παυλος· "6Θεος ην εν Χριστωι, κοσμον
καταλλασσων εαυτωι."6 Ἐν γαρ Χριστωι κοσμος τωι Θεωι καταλλαττεται. Ουκουν
εναργη της ενανθρωπησεως την διακονιαν καθιστησι λεγων, εις δουλον πεπλασθαι
παρα του Πατρος εκ κοιλιας, ινα συναγαγηι τον Ἰσραηλ, και τον Ἰακωβ. Καν ει μεν
τις λεγοι το των Ἰουδαιων εθνος δια τουτων σημαι- νεσθαι, ουκ αν εξω διαττοι
σκοπου. Ἔφη γαρ που Χριστος· "6Ουκ απεσταλην, ει μη εις τα απολωλοτα οικου
Ἰσραηλ."6 Ει δε δη βουλοιτο τους δια πιστεως σεσωσμενους απαντας, Ἰσραηλ τε και
Ἰακωβ ονο-μαζειν, ευ αν εχοι, και ουτως. Ειπερ εστιν αληθες ως ου μονον εστιν ο
Ἰουδαιος ο εν τωι φανερωι, ουτε μην εν σαρκι περιτομη, λεγοιτ' αν ουτως περιτομη·
Ἰουδαιος δε μαλλον ο εν κρυπτωι, και περιτομην εχων καρδιας εν πνευματι, ου
γραμματι, ου ο επαι- νος, ουκ εξ ανθρωπων, αλλ' εκ του Θεου. Ειγε τοινυν Ἰουδαιος
εστιν ο πνευματι περιτομην εχων, απριξ ειεν αν ουδενι των γε τοιουτων Ἰσραηλ τε
και Ἰα-κωβ ονομαζεσθαι. Παρεμβεβληται δε μεταξυ του λογου υπο των δια πιστεως
κεκλημενων, φωνηι κατα- τιθεμενων, οτι και προς αυτον συναχθησομαι, και
δοξασθησομαι εναντιον Κυριου, και ο Θεος μου εσται μοι ισχυς. Ἅμα γαρ τοι
προσταττει γενεσθαι Θεος, και μονονουχι των κατα ποδας ειρημενων τοπων
προσταχθεντων ερχεται περας. Σεσωσται μεν γαρ ουχ απαξ ο Ἰσραηλ, αλλ'
ηπιστησαν τινες δια γε την σφων αυτων μοχθηριαν, την των ευαγγελικων παιδευματων ου προσηκαμενοι χαριν. Συνεισκεκληται δε τωι καταλειμματι των εθνων
η πληθυς· οι και εις τεκνα τεθεινται του Ἀβρααμ, ωστε πανταχοθεν το γε ηκον εις
οικονομιαν, μη αφαμαρτανειν της επι- δημιας τον σκοπον· συνηχθη γαρ απας ει τις
εστιν Ἰσραηλ, και μεν τοι γε, και Ἰακωβ, κατα τους αρ-τιως ημιν προαποδοθεντας
λογους. Ὑπισχνειται τοι- νυν ο εν Χριστωι κεκλημενος λαος, οτι και συναχθη- σεται
προς Θεον δηλονοτι δια της πιστεως, και οτι δοξασθησεται εναντιον του Θεου, το
λαμπρον της υιο- θεσιας αποκερδαινων καυχημα, και θειας φυσεως μετοχος
γεγονως, και αγιωι Πνευματι κατηγλαισμε- νος, και αριστων επιτηδευματων
επιμελητης αναδε- δειγμενος, και οτι Θεον ηγησεται την εαυτου ισχυν. Ουτω γαρ
διακεισθαι πρεπει, τους της παρ' αυτου σωτηριας, και δοξης εφιεμενους. Προσεπαγει
τουτοις. 70.1049 Και ειπε μοι· Μεγα σοι εστι το κληθηναι σε παιδα μου, του στησαι
τας φυλας Ἰακωβ, και την διασπο- ραν του Ἰσραηλ επιστρεψαι. Ει χρη τι και
ανθρωπι- νως ειπειν, ουκ εαι τον Υιον ο Πατηρ κατοκνησαι την οικονομιαν, ουτε
μην αμισθον το μικροπρεπες της του δουλου μορφης, αλλ' οιον εγκαρπον αποφαινει
το χρημα, και ουκ αμισθον την ταπεινωσιν, και το της οικονομιας φορτικον ουκ
εσομενον εξω θαυματος, ευκλεες τε προς τουτο, και το αδοξησαι δοκειν. Ἦν μεν
γαρ σμικρον ομολογουμενως, τωι εκ του Θεου φυντι Λογωι, το κληθηναι παιδα, τουτ'
εστιν, οικε- την. ∆ηλοι γαρ τουνομα ποτε μεν τον Υιον, ποτε δε, ως εφην, τον
οικετην. Ἡ δε γε των εννοιων χρεια τουτο τε κακεινο, κατα τον εκατερωι πρεποντα
καιρον εισκομιζεσθαι ποιει. Ἐπειδη δε περι της μετα σαρ- κος οικονομιας ο λογος
εστι, πρεποι αν εικοτως τον παιδα νοεισθαι δουλον. Ουκουν, καν εις μικρον, ως
εφην, τωι Υιωι της δουλειας το δυσκλεες, αλλ' ην ετερως. Και δη και γεγονεν ου
μικρον αυτωι· ∆οξα- ζεται γαρ παρα παντων, ως αρπαγμον μεν ουχ ηγη- σαμενος το
ειναι ισα Θεωι, και τοις της δουλειας ενομιλησας τροποις, και καθιγμενος εις
κενωσιν, υπο- μεινας τε σταυρον, και τα εν αυτωι και της απαντων ζωης ανταλλαγμα
την εαυτου ψυχην καταθεις, ινα καταλυσηι τυραννιδα διαβολικην, και τα των
 
 

386

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαιμονιων διελασηι στιφη της καθ' ημων αφορητου πλεον- εξιας, ινα εκ μεσου
ποιησηι την ολεθροποιον αμαρτιαν, ινα καταργησηι θανατον, και την του ανθρωπου
φυσιν αναμορφωσηι προς το απ' αρχης, και παραδωι τωι Θεωι την αυτου τε και εαυτου
βασιλειαν, υπ' ουδενος ετι τυραννουμενην, αποβαλλουσαν δε μαλλον της ετερων
πλεονεξιας τον ζυγον. 9Ἰδου τεθεικα σε εις φως εθνων, του ειναι σε εις σωτηριαν
εως εσχατου της γης.9 Ουκ ηγνοησεν ο Πατηρ το των Ἰουδαιων απεσκλη- κος, και
ανουθετητον φρονημα, και ολοτροπως εκ- τετραμμενον εις το εξηνιον. Προσηκαντο
γαρ ουδαμως την δια Χριστου παιδευσιν, καιτοι δεον αγασθαι μεν της ημεροτητος,
και ασυγκριτου φιλανθρωπιας τον Λυτρωτην, υπτιαις δε ωσπερ χερσι παραδεξασθαι
την φιλοτιμιαν. Ἵνα τοινυν μη εν αποτευξει σκοπου γενεσθαι δοκηι του Σωτηρος
ημων οικονομιαν, ατε δη, και απολακτισαντος του ηγησαμενου λαου, και ου
προσιεμενου, καθαπερ εφην, την αυτου λυτρωσιν, προσεπηνεγκεν ο Πατηρ, οτι
σωτηριας καταδειξει τριβον, και το της αληθους θεογνωσιας ενησει φως τοις εν
αχλυι και σκοτωι. Ἐκαλειτο γαρ ο Ἰσραηλ εις τουτο, Χριστου λεγοντος εναργως·
"6Ἐγω ειμι το φως του κοσμου."6 Και· "6Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε εν τωι
φωτι, ινα μη η σκοτια υμας καταλαβηι."6 Ἐπειδη δε μαλλον ηγαπησαν το σκοτος, η
το φως, κατελειφθησαν υπ' αυτου, καιτοι των αγιων προφητων την εν Χριστωι
χαριν αυτοις προηγορευκοτων. Ὁ μεν γαρ τις εφη· "6Φωτιζου, φωτιζου,
Ἱερουσαλημ· ηκει γαρ σου το φως, και η δοξα επι σε ανατεταλκεν. Ἰδου σκοτος, και
γνοφος καλυψει γην επ' εθνη. Ἐπι δε σε φανησεται Κυριος, και η δοξα αυτου επι σε
οφθησεται."6 Ὁ δε τις ετερος· "6Και ανατελει υμιν τοις φοβουμενοις το ονομα μου,
ηλιος δικαιοσυνης, και ιασις εν ταις πτερυξιν αυτου."6 Ἐπειδη δε, καθα φησι το
Γραμμα το ιερον, τα ωτα αυτων εβαρυναν του μη εισακουσαι, τους οφθαλμους
αυτων εκαμμυσαν· επελαμψε τοις εθνεσιν ο Χριστος, και φωτος του θειου 70.1052
μεμεστωμενην απεφηνε την υπ' ουρανον, ωστε τους εξ ηους εις δυσιν, και μεχρι
των περατων της γης απονασθαι της φιλοτιμιας, και καθαροις διανοιας ομ- μασι
την θειαν τε, και ανωτατω περιαθρησαι φυσιν, και τους της πνευματικης λατρειας,
αυτηι τε και μονηι καθιερωσαι τροπους. 9Ουτως λεγει Κυριος, ο ρυσαμενος σε Θεος
Ἰσ- ραηλ· Ἁγιασατε τον φαυλιζοντα την ψυχην αυ- του, τον βδελυσσομενον υπο των
εθνων, των δουλων των αρχοντων. Βασιλεις οψονται αυτον, και αναστησονται
αρχοντες, και προσκυνησουσιν αυτωι ενεκεν Κυριου, οτι πιστος εστιν ο αγιος
Ἰσραηλ, και εξελεξαμην σε. Ουτως λεγει Κυριος· Καιρωι δεκτωι επηκουσα σου, και εν
ημεραι σω- τηριας εβοηθησα σοι.9 Ὅσης ηξιωσε φειδους τους δια Χριστου κεκλημενους ο Θεος και Πατηρ, καντευθεν αν μαθοις. Μυστ- αγωγει γαρ αυτους, και το βαθυ,
και μεγα της ενανθρωπησεως εκκαλυπτει μυστηριον, ουκ εων πε- ριθραυεσθαι τινας
τωι λιθωι του προσκομματος, και προσπταιειν εξ αβουλιας τηι πετραι του σκανδαλου.
Συνετριβη γαρ ουτως ο αποπληκτος Ἰσραηλ. Τι δη ουν αρα φησιν; Ἐγω ο ρυσαμενος
σε Θεος, ουτω φημι προς σε· Ἁγιασατε τον φαυλιζοντα την ψυχην αυτου, τουτ' εστι,
σεπτον, και αγιον ηγησασθε, και ποιεισθαι σπουδασατε τον την εαυτου ψυχην
εκφαυλισαντα, τουτ' εστιν, εξευτελισαντα. Γεγονως γαρ ανθρωπος ο Θεος, και
μονογενης του Θεου Λογος, τεθεικεν υπερ ημων την ιδιαν ψυχην, ειλετο τε παθειν
δι' ημας τον κατα σαρκα θανατον, ουδεν υπομεινας εις ιδιαν φυσιν. Αυτος γαρ ως
επεκεινα του παθειν υπαρχων ως Θεος, πλην ουτως ειπω παρεῤριψεν αυτην, και
τουτο υπερ αμαρτωλων. Ὃ δη και τεθαυμακεν ο πανσοφος Παυ- λος. Ἔφη γαρ, οτι
"6Συνιστησι την εαυτου αγαπην ο Θεος εις ημας· ετι γαρ οντων ημων αμαρτωλων
κατα καιρον υπερ ασεβων απεθανεν."6 Αυτος δε που ο Χρι- στος φησι που· "6Ὁ
ποιμην ο καλος την ψυχην εαυτου τιθησιν υπερ των προβατων."6 Τεθεικε τοινυν
αυτην υπερ ημων, τωι γαρ μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν, και αυτος εμαλακισθη δια
τας ανομιας ημων, και δια τας αμαρτιας ημων παρεδοθη. Ἁγιαζεσθω ουν, φησι,
 
 

387

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτ' εστιν, αγιος ηγεισθω, ητουν ομολογεισθω. Θεωι δ' αν πρεποι τουτο, και μονωι
κυριως τε και ιδικως. Ει γαρ και εισιν αγιοι πολλοι δυναμεις τε λογικαι, και μην,
και επι γης ανθρωποι, αλλ' ουν εκ μετοχης του κατα φυσιν αγιου, και μονου τουτο
υπαρχοντος αληθως, αγιοι χρηματιζουσιν. Ὥσπερ γαρ φως μεν εστι το αληθινον
αυτος, δεδωκε δε το αξιωμα, και ετεροις· "6Ὑμεις γαρ εστε,"6 φησι, "6το φως του
κο- σμου."6 Ουτω και μονος ων αγιος ομου τωι Θεωι, και Πα- τρι, και τωι αγιωι
Πνευματι διδωσιν ως εξ ιδιου πληρω- ματος, και τοις μετοχοις αυτου τον αγιασμον.
Ουτω φαμεν, και εν προσευχαις· "6Πατερ ημων ο εν τοις ουρανοις, αγιασθητω το
ονομα σου."6 Και ουτι που φαμεν, ως προσθηκην αγιασμου τωι ονοματι του Πα- τρος
γενεσθαι παρακαλουμεν· ευηθες γαρ κομιδη το χρημα εστιν· ειναι δε μαλλον παρα
πασιν οπερ εστιν 70.1053 αληθως ευχομεθα, τουτ' εστιν, αγιον, και φοβερον· ουτω
κανθαδε το, Ἁγιασατε, νοητεον, καν ει πεφαυ- λικε, φησι, την ψυχην αυτου, τουτ'
εστι, καν ει τι των ανθρωπινων παθειν λεγεται, και την ιδιαν σαρκα θανατου
γευσασθαι παρεσκευασε, τεθεικε δε την εαυτου ψυχην υπερ πολλων. Ἐπιτρεχει δε ο
λογος, και διαμεμνηται και ετερων, α δε γενοιτ' αν εσθ' οτε και εμποδων του
χρηναι πιστευειν αυτωι τους της οικονομιας ουχ ορωντας βαθος τοις γε μην
αρτιφροσιν ουδεν αν εμποιησαι βλαβος. Παραδοθεντα μεν γαρ Πιλατωι τον Ἰησουν,
κατεβδελυττοντο των στρατιωτων τινες, τουτο μεν καταπαιοντες ανοσιως, τουτο δε,
και εμπτυσμασιν ατιμαζοντες, και στεφανωι τωι εξ ακαν- θων υβρισαντες,
κατακερτομουντες τε και λεγοντες· "6Χαιρε, ο βασιλευς των Ἰουδαιων."6 ∆ια τουτο
φησι τον βδελυσσομενον υπο των εθνων, των δουλων, των αρχοντων. Ἕψεται δε
παντως και τουτωι το, Ἁγια-σατε, αλλ' οτι πεπονθε μεν οικονομικως τα παρα των
εθνων εμπαιγματα· αναλαμψει δε μετα τουτο, και δοξασθησεται παρα παντων εν
υπεροχαις ταις ανω- τατω, και των εν ταις υποκαθημεναις οντων τιμαις,
προαγορευει λεγων· Βασιλεις αυτον οψονται, και αναστησονται, εκ των της
βασιλειας δηλονοτι θωκων. Ἄρχοντες και προσκυνησουσιν αυτωι. Ὄψονται δε ου
τοις του σωματος οφθαλμοις, αλλα γαρ ως εν περιαθρησει νου και καρδιας. Ὁρωμεν
γαρ ουτω την δοξαν Χριστου. Προσκυνησουσι δε αυτωι ενεκεν Κυ- ριου, τουτ' εστιν,
ενεκεν εμου. ∆οξαζεται γαρ ως Υιος του Θεου και Πατρος, και οτι πιστος εστιν ο
αγιος Ἰσραηλ. Το δε πιστος εν τουτοις τον αει με- νοντα δηλοι. Ἀκλονητος γαρ η
βασιλεια του Θεου, και Πατρος· ομοιως δε, και η του Υιου· ουκ οντων πι- στων των
ψευδωνυμων θεων. Εισι γαρ αρτιγενεις, και απολλυμενοι, και ου μενοντες. Ὁ δε
των ολων Σωτηρ, και Κυριος πιστος αληθως, τουτ' εστιν, ευ βεβηκως εν ταις ιδιαις
υπεροχαις, και ακλονητως εχων, και αυτος, εξελεξατο τους δια Χριστου κεκλημενους. "6Ους γαρ εγνω,"6 φησι, "6και προωρισε συμμορφους της εικονος του
υιου αυτου, τουτους και εκαλεσεν, ηγιασε τε προς τουτωι, και εδοξασεν. Ἔδει δη
ουν, εδει τους εξειλεγμενους αγιασαι τον φαυλι- ζοντα την ψυχην αυτου, και μη τοις
της ανθρωποτη- τος ενορωντας αποσφαληναι του πρεποντος, και της επ' αυτωι
γνωσεως ακριβους αποφερεσθαι, συνιεντας δε μαλλον της οικονομιας το σοφον
προσκυνειν αυτωι, διακεισθαι δε, και αραροτως, οτι του πιστου Κυριου φυσει τε και
αληθως Υιος εστι, και ει πεφηνεν οι- κονομικως εν ειδει τωι καθ' ημας, και το της
κενω- σεως υπεδυ μετρον. Προσδιαλεγεται δε τοις εξειλε- γμενοις, και φησιν, οτι
Καιρωι δεκτωι επηκουσα σου, και εν ημεραι σωτηριας εβοηθησα σοι. Προεγνωστο μεν
προ καταβολης κοσμου Χριστος, και το αυτου μυστηριον· επελαμψε δε κατα καιρους
ους ηθελεν ο ∆υναστης, καθ' ους ημιν βεβοηθηκε, και τον της εν- ανθρωπησεως
καιρον, σωτηριας ημεραν ειναι φησιν. Ουτω γαρ που και ο θεσπεσιος Παυλος·
"6Ἰδου νυν,"6 70.1056 φησι, "6καιρος ευπροσδεκτος, ιδου νυν ημερα σωτη- ριας."6
Ψαλλει δε και ο προφητης ∆αβιδ, και φησιν· "6Αυτη η ημερα ην εποιησεν ο Κυριος,
αγαλλιασωμεθα, και ευφρανθωμεν εν αυτηι."6 9Και εδωκα σε εις διαθηκην εθνων,
 
 

388

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του κατα- στησαι την γην, και κληρονομησαι κληρονομιαν ερημου, λεγοντα τοις εν
δεσμοις· Ἐξελθετε· και τοις εν τωι σκοτει, Ἀνακαλυφθητε. Και εν πασαις ταις οδοις
αυτων βοσκηθησονται, και εν πασαις ταις οδοις η νομη αυτων. Ου πεινασουσιν,
ουδε διψησουσιν, ουδε παταξει αυτους καυσων, ουδε ο ηλιος· αλλ' ο ελεων αυτους
παρακαλεσει, και δια πηγων υδατων αξει αυτους. Και θησω παν ορος εις οδον, και
πασαν τριβον εις βοσκημα αυτοις. Ἰδου ουτοι ποῤρωθεν ερχονται. Ουτοι απο βοῤρα,
και ουτοι απο θαλασσης, αλλοι δε εκ γης Περσων.9 Ἔδοξε τισι των προλαβοντων
εξηγητων αρχην του προκειμενου κεφαλαιου ποιησασθαι. Ουτω λεγει Κυ- ριος·
Καιρωι δεκτωι επηκουσα σου, και εν ημεραι σω- τηριας εβοηθησα σοι. Και φασιν
ειρησθαι ταυτι παρα
Θεου και Πατρος τωι παντων ημων Σωτηρι Χριστωι.
Προσεξυφαινουσι δε, και τοιονδε τινα νουν. Ηυξατο μεν γαρ, φησι, προ του τιμιου
σταυρου, λεγων· "6Πατερ, ει δυνατον, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο·"6
και ουκ ηκουσθη, πεπωκε γαρ αυτο. Ἐπειδη
δε πεπατηκε τον θανατον
αντιλαμβανομενου του Πα- τρος, ειρηται προς αυτον αναγκαιως το, Καιρωι δεκτωι
επηκουσα σου, και εν ημεραι σωτηριας εβοη- θησα σοι. ∆οκει δε μοι πολυ το
ευπιθανον αῤρωστειν ο λογος. Καιτοι γαρ ειδως οτι χρη πιειν το ποτηριον, και ουκ
αν εξελθοι το διασωθηναι δυνασθαι την υπ' ουρανον, πλην οτι δια του θανατου της
σαρκος αυ- του, και της εκ νεκρων αναστασεως οικονομικωτατα λιαν το της
προσευχης επραττετο σχημα, ινα του παθους η παραιτησις της των Ἰουδαιων
μιαιφονιας κατηγορηι· επει τινα τροπον τοις της εις αυτον δυσ- σεβειας εγκλημασιν
ενοχος γεγονεν ο Ἰσραηλ, ει μη αβουλητον ην αυτωι το παθειν δια τοι το δυσκλεες;
πλην, και ουτω γεγονε θελητον, και αποστησαι του κοσμου την αμαρτιαν, και
αναμορφωσαι τα καθ' ημας, εις καινοτητα ζωης αγιας. Συνιεις γαρ ουτω και το
ειρημενον παρ' αυτου, οτι "6Καταβεβηκα εκ του ουρανου, ουχ ινα ποιω το θελημα
το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με, τουτ' εστι, το θελημα του πεμψαντος
με Πατρος, ινα παν ο δεδωκε μοι, μη απολεσω αυτο εξ αυτου, αλλα αναστησω αυτο
εν τηι εσχατηι ημεραι."6 Ἐπεφανε γαρ τωι κοσμωι Χριστος, και των ιερων απηρτητο
κηρυγματων παρα τοις εξ Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε ησαν απειθεις, και κατεσκληκο-τες,
εξηνιοι, και θρασεις, ου προσηκαντο την πιστιν, αλλ' ημαρτανον μεν εις αυτην
πολυτροπως, ειτα τε- λευταιον εσταυρωσαν. Ἐνταυθα βλεπε μοι της αποῤ- ρητου
σοφιας την δυναμιν. Ἀπο γαρ της Ἰουδαιων σκαιοτητος επενηνεγμενον αυτωι, φημι
δη τον θα- νατον. ∆ηλον δε οτι την της σαρκος σωτηριας προ- φασιν εποιησατο τοις
ανα πασαν την γην, κατηργηθη 70.1057 δε θανατος δια της αναστασεως αυτου, και
πεπατη- ται φθοραι [γρ. φθορα], και ανεθαλλομεν εις ζωην, οι δια της εν Ἀδαμ
παραβασεως κατενηνεγμενοι προς το εναντιον. Ουκουν ουκ αποτευξιν γενεσθαι
φαμεν εν τηι του Σωτηρος ημων Χριστου προσευχηι, μη γε- νοιτο, οικονομιαν δε
μαλλον, ηιπερ αν εποιτο το θαυ- μαζεσθαι δειν. Και καθ' ετερον δε τροπον σοφην γενεσθαι φαμεν την εντευξιν την προ γε φημι του τιμιου σταυρου. Γεγονε γαρ ημιν
υποτυπωσις, και υπογραμμος αναγκαιου πραγματος· πειρασμου γαρ επηρτημενου,
και φοβου παραχειμαζοντος, ου ραιθυ- μους ειναι χρη, και αναπεπτωκοτας,
εγρηγοροτας δε μαλλον, ειτα συντεινεσθαι εις προσευχας, και Θεου δεισθαι του
σωζοντος, ιν' ειπερ ειη φιλον αυτωι βροχων εξω και παγιδος αποφεροιμεν ποδα. Ει
δε δη το χρηναι παθειν ως εσται μαλλον ημιν ονησιφορον επισταται, και τουτο
ηκειν ες περας, αυτου νεμοντος την υπομονην. Ἀπιθανου τοιγαρουν της τινων
δοξης αποδεδειγμενης, φερε των εν χερσιν απτωμεθα παλιν. ∆εδωκεναι γαρ αυτον
φησιν εις διαθηκην εθνων του καταστησαι την γην, και κληρονομησαι κληρονομιαν
ερημου, λεγοντα τοις εν δεσμοις· Ἐξελθετε, και τοις εν τωι σκοτει, Ἀνακαλυφθητε.
Ἀπολακτισαντος γαρ του Ἰσραηλ, και της εις αυτον αγαπης δια της απιστιας
αποφοιτησαντος, νενομοθετηκε τοις εθνεσιν ο Χριστος, και την Καινην αυτοις
 
 

389

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ιαθηκην ωρισατο, τουτ' εστι, το ευαγγελικον και σωτηριον κηρυγμα, και
κατεστησε την γην τεθορυβημενην δηλονοτι, και ουκ εν καλωι συνεσεως ουσαν.
Πεπλανητο γαρ τηι κτισει λατρευουσα, και ταις των ακαθαρτων πνευμα- των
αγελαις υποθητευουσα. Ἔδρα γαρ μονον το εκεινοις δοκουν. Οι δε κατεκομιζον εις
απαν ειδος ακαθαρσιας αυτην, και κτηνοπρεπη διαβιουν εκελευον βιον.
Τεθορυβητο τοινυν ου μετριως η γη και τετα- ρακτο· πλην κατεστη δια Χριστου, και
οιον εκ χει- μωνος, και ζαλης μετακεχωρηκεν εις ευδιαν. Γεγονε γαρ αυτου μερις τε
και κληρος. Και τουτο ην αρα, το εν δευτερωι ψαλμωι προς αυτον ειρημενον, ως εκ
του Θεου και Πατρος· "6Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν
σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα της γης."6 Ἔρημον δε ονομαζει των εθνων
την πληθυν, ακαρπωι και ανυδρωι γηι παρεικα- ζων αυτην. Πλην, ως εφην, κληρος
γεγονε Χριστου. Πως δε, και τινα τροπον; Ἐν δεσμοις γαρ ουσι, και σειραις των
ιδιων αμαρτηματων κατεσφιγμενοις επεφωνησε το· Ἐξελθετε. Ουσι δε και εν
σκοτει, και εν αχλυι τηι νοητηι, και μονονουχι βαθειαι νυκτι κατα- κεχωρισμενοις,
ανακαλυφθηναι προστεταχε, και εις φως ελθειν, ανευρυναι της διανοιας τους
οφθαλμους, και το παρ' αυτου και θειον εισοικισασθαι φως. Οι δε δη τουτων
αξιωθεντες, φησιν, εν πασαις ταις οδοις αυτων βοσκηθησονται, και εν πασαις ταις
τριβοις η νομη αυτων. Πλεισται μεν γαρ αι της επιεικειας οδοι, αλλ' ην τοις εθνεσι
βασιμος μεν ουδεμια, τρα- χεια δε και αναντης. κεκρατηντο δε και ταις των ιδιων
παθων εμβολαις, και ταις του διαβολου πλεονεξιαις, αβατον αυτοις τιθεντος το
αγαθον. Ἐπειδη δε επελαμψε
70.1060 του Σωτηρος η χαρις, ελυσεν αυτων τα
δεσμα, κατ- εφωτισε την καρδιαν, ισχυσαν ενταυθα δια πασης τρεχειν οδου, και την
νοητην ευτροφιαν συλλεγειν· τουτο γαρ, το βοσκηθησονται δηλοι, και εις πασαν
τριβον αγαθουργιας ιεναι γοργως. Ειργει δε ουδεν κακεινο ειπειν, οτι τριβοι και
οδοι τας ημετερας διανοιας αποφερουσι προς Θεον, ηγουν προς ευαγη, και
εξαιρετον πολιτειαν αι θεοπνευστοι Γραφαι· αυ- ται δε ησαν γνωριμαι μεν ηκιστα
τοις πεπλανημενοις. Ἐπειδη δε προς το της αληθειας κεκληνται φως, νομαι
γεγονασιν αυταις, και βοσκηματα τρεφοντα προς ευανδριαν την πνευματικην, και
εις εφεσιν αγα- θου παντος. Ὑπισχνειται δε Θεος αυτοις το αμ- φιλαφες της παρ'
εαυτου χαριτος, και επικουριας, και πνευματικης παρακλησεως. Ου γαρ πεινασουσιν, ουδε διψησουσι, φησι. Παλαι μεν γαρ ησαν εν ενδειαι παρακλησεως
πνευματικης, ου γαρ ην παρ' αυτοις θειος νομος, ου προφητης, ου παιδαγωγος, ου
καθηγητης, ου διδασκαλος, ου νοητων υδατων πηγη. Ἐπειδη δε ηλεηνται παρα
Θεου, δαψιλεστατη λοιπον αυτοις η των πνευματικων αγαθων χορηγια γεγονε
τροφην εσχηκοσι την ψυχωφελη. Ἔφαγον γαρ αρτον εξ ουρανου, υδωρ ζων επιον,
περι ου και αυτος εφη
Χριστος προς την εν Σαμαρειαι γυναικα τους λογους
ποιουμενος· "6Πας ο πινων εκ του υδατος τουτου δι- ψησει παλιν. Ὃς δ' αν πιηι εκ
του υδατος, ου εγω δωσω αυτωι, γενησεται αυτωι πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην
αιωνιον."6 Ἔφη δε που και ο προφητης Ἡσαΐας περι των εν πιστει δεδικαιωμενων,
και τοις ευαγγελικοις θεσπισμασιν υπαγοντων τον της διανοιας αυχενα· "6Ουτος
οικησει εν υψηλωι σπηλαιωι πετρας ισχυρας· αρτος αυτωι δοθησεται, και το υδωρ
αυτου πιστον."6 Ἀλλ' ουδε παταξει αυτους καυσων, ουδε ο ηλιος. Γεγονε γαρ
αυτοις σκεπαστης ο Χριστος. Ὃ και παλαι τοις υιοις Ἰσραηλ επαρτησας μεν εν ημεραι
νεφελην, ηγουμενος δε εν στυλωι πυρος την νυκτα. Ἔξω δη ουν ηλιου, και
καυσωνος εσονται, φησι, τουτ' εστι, τευξονται της παρα Θεου σκεπης, ως μηδεν
αυτοις συμβηναι φορτιον, ηγουν αποφερων εις ολιγο- ψυχιαν. Τοιουτον τι και ο
θεσπεσιος εφη Παυλος· "6∆υνατος ο Θεος, ος ουκ εασει ημας πειρασθηναι υπερ ο
δυνασθε, αλλα ποιησει συν τωι πειρασμωι, και την εκβασιν του δυνασθαι
υπενεγκειν."6 Τουτο οιμαι δηλουν το παρακαλειν αυτους τον ελεουντα αυτοις.
 
 

390

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἄξει γαρ δια πηγων υδατων, και θησει παν ορος εις οδον, και πασαν τριβον εις
βοσκημα αυτοις. Πηγας δε φαμεν εν τουτοις τους αγιους προφητας, αποστο- λους τε
και ευαγγελιστας, οις ενομιλουντες σοφως τε και εντεχνως αρυομεθα παρ' αυτων
ζωοποιον τε και θειον λογον, αποχρωντως εχοντα προς το δυνα- σθαι διανευρουν
εις ευσεβειαν τας ημετερας ψυχας, και τρυφην ημιν εργασασθαι την πνευματικην.
Ουτω γαρ γεγραπται· "6Και αντλησετε υδωρ μετ' ευφροσυνης, εκ των πηγων του
σωτηριου."6 Ὅτι δε αναντες, η δυσβατον ουδεν των εξαιρετων ανδραγαθη- ματων
τοις δια Χριστου σεσωσμενοις, υπεμφηνειεν αν το παν ορος εις οδον τεθεισθαι
λεγειν. ∆οκει μεν 70.1061 γαρ πως ηρθαι τε και υψου, και απροσιτον ειναι πολλοις
το εναργη γενεσθαι τινα, οιον εγκρατειαι, σωφροσυνηι, μακροθυμιαι, ανεξικακιαι,
πραιοτητι, αγαπηι και τοις λοιποις· αλλα λειαν και ευηλατον πα- σαν ημιν οδον
απεφηνεν ο Σωτηρ, ωστε και το δυσ- πορευτον, και δυσηλατον ειναι δοκουν
εψιλωμενον προσκεισθαι τοις δι' αυτου βαδιζειν εθελουσι. Και τουτο, οιμαι, εστι το
δι' ενος των αγιων προφητων σαφως ειρημενον· "6Πασα φαραγξ πληρωθησεται, και
εσται παντα τα σκολια εις ευθειαν, και η τραχεια εις οδους λειας."6 Και παλιν·
"6Ὁδος ευσεβων ευθεια εγενετο, και παρεσκευασμενη η οδος των ευσεβων."6 Ὄτι
δε αριθμου κρειττονες οι κεκλημενοι γεγονασι, και εκ παντος μερους της υπ'
ουρανον συναγηγερμε- νοι, διαμεμηνυκεν ειπων· Ἰδου ουτοι ποῤρωθεν ερχονται,
και ουτοι απο βοῤρα και θαλασσης, αλλοι δε εκ γης Περσων. Το γαρ ποῤρωθεν
εοικεν υποδη- λουν τα μερη τα νοτια, ο δε βοῤρας τα βορεια, θαλασσα δε τας προς
δυσμας χωρας. Ουτω γαρ και αυτων ο Ψαλμωιδος διαμνημονευει λεγων· "6Τον βοῤραν, και την θαλασσαν συ εκτισας."6 Οι δε εκ γης Περσων ειεν αν, οι εξ ηους
σεσαγηνευμενοι. Προς ακτινα γαρ η Περσων γη εστιν. Ἢ ταχα που, και τους
προσκυνησαντας αυτωι μαγους νοεισθαι πρεπει. Ἧκον γαρ εις την Ἰουδαιαν
πυνθανομενοι τε και λεγοντες· "6Που εστιν ο τεχθεις βασιλευς των Ἰουδαιων;
ειδομεν γαρ αυτου τον αστερα εν τηι Ἀνατοληι, και ηλθομεν προσκυνησαι αυτωι."6
Προσκυνησαντες γαρ, και δωροις ετιμων, λιβανωι τε φημι, και χρυσωι, και σμυρνηι.
∆ιαμεμνηται δε τουτο λεγων ο Ψαλμωιδος, περι του παντων ημων Σωτηρος Χριστου·
"6Και ζησεται, και δοθησεται αυτωι, εκ του χρυσιου της Ἀρα- βιας."6 Ἀραβιαν γαρ εν
τουτοις την των Περσων ονομαζει χωραν. 9Ευφρανθητε, ουρανοι, και αγαλλιασθω
η γη. Ῥηξατωσαν τα ορη ευφροσυνην, οτι ηλεησεν ο Θεος τον λαον αυτου, και τους
ταπεινους του λαου αυτου παρεκαλεσεν.9 Εις ενα συγκαλει θιασον, ουρανον και
γην και την επι τοις παρ' αυτου σεσωσμενοις αποπληρουν εορτην ευ μαλα
διακελευεται. Νοηθειεν δ' αν ουρανοι μεν ουκ αυτο το στοιχειον, αλλ' οι ταις ανω
μοναις εν- διαιτωμενοι, και εναυλισμα πλουτουντες τον ουρανον, αγιαι τε
∆υναμεις, Ἀρχαι, και Θρονοι, και Ἐξουσιαι, και τα ετι επεκεινα Σεραφιμ. Γη δε
ομοιως οι παρ' αυτοις προσδοκωντες εσεσθαι την επιφανειαν αυτου, και
παρεσομενον ειδοτες αυτον επι λυτρωσει των εξ Ἰσραηλ, και απαντων δε των
εθνων των ανα πασαν οντων την γην· καθαπερ αμελει, και Συμεων ο δικαιος,
βρεφος ετι βραχυ τον Ἰησουν εν αγκαλαις εχων εδοξολογει Θεον, ουτω λεγων·
"6Νυν απολυεις τον δουλον σου, ∆εσποτα, κατα το ρημα σου εν ειρηνηι, οτι ειδον οι
οφθαλμοι μου το σωτηριον σου, ο ητοιμα- σας κατα προσωπον παντων των
εθνων,"6 και τα εξης. Ει ταχα που, και αυτους νοητεον τους σεσωσμενους, επι γε
σφισιν αυτοις τελουντας την εορτην, και ταις
καθηκουσαις δοξολογιαις
στεφανουντας τον Λυτρωτην· ορη γε μην παραῤρηγνυντα την ευφροσυνην, υποτοπητεον ειναι, καθαπερ εφην αρτιως, τας ηρμενας υψου κατ' αρετην δυναμεις
λογικας, ηγουν τους των ευαγγελικων κηρυγματων ιερουργους, οι Χριστον λα70.1064 λουντες, και τα αυτου νοητης ευφροσυνης πιμπλασι την γην. Ἀπαγγελλουσι
γαρ οτι ηλεησεν ο Θεος τον λαον αυτου, και τους ταπεινους του λαου αυτου παρ 
 

391

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαλεσεν. Ἠλεησε γαρ απαντας επιλαμψας αυτοις ο Χριστος· ειπερ εστιν αληθες,
εξηιρηνται χειρος δια- βολικης, και δαιμονιων σκαιοτητος. Ἀπηλλαχθησαν δε, και
της παλαι τυραννουσης κατ' αυτων αμαρτιας, και προσετι των του θανατου δεσμων·
ηξιωνται δε χαριτος, και υπερκοσμιου δωρεας, μετοχοι γεγονοτες αγιου Πνευματος,
και τηι της υιοθεσιας δοξηι κατ- ηγλαισμενοι, και την υπερ νουν ελπιδα
πλουτησαντες. Πλην αθρει την επιτηρησιν των του προφητου λογων· Τους γαρ
ταπεινους του λαου αυτου, φησι, παρεκα- λεσε. Ταπεινους δε ειναι φαμεν τους
ευηνιον υφεντας τωι Χριστωι τον αυχενα, και της υπ' αυτωι βασιλειας, ουκ
ατιμασαντας τον ζυγον, δια τοι το προσηκασθαι την πιστιν, ηυτρεπισθαι δε και την
εν πνευματι τε και αληθειαι προσκυνησιν αυτωι, και λατρειαν επι- τελειν των την
πιστιν ου προσηκαμενων, ουκ οντων ταπεινων, αλλ' υψου το κερας ιοντων [γρ.
ιεντων], και λαλουντων αδικιαν κατ' αυτου, και τοις ιεροις αυ- του θεσπισμασι,
γαυρον ωσπερ ανατεινοντων τον της διανοιας αυχενα. Ουτοι της πνευματικης ουκ
ηξιωνται παρακλησεως. Ου γαρ ησαν αξιοι. Τις γαρ μερις πιστων μετα απιστων,
κατα το γεγραμμενον;
9Ειπε γαρ Σιων, Ἐγκατελιπε με Κυριος, και ο Κυριος
επελαθετο μου. Μη επιλησεται μητηρ του παιδος αυτης, του ελεησαι, και εκγονα της
κοι- λιας αυτης; Ει δε και επιλαθοιτο ταυτα γυνη, αλλ' εγω ουκ επιλησομαι σου.9
Προυθηκε μεν γαρ ο των ολων Σωτηρ Κυριος, και προ γε των αλλων τοις της Σιων
τεκνοις, ητοι τοις εξ αιματος Ἰσραηλ την δια πιστεως χαριν, και δια μυριων οσων
αυτους ανεπειθε, λεγων, Ἐπιδραξασθε του καιρου, καθ' ον ην δυνασθαι πιστευσασιν
εις αυ- τον τας τοις πατρασιν επηγγελμενας καταπλουτησαι φιλοτιμιας. Οι δε ησαν
ατεγκτοι, και απειθεις, και γουν των δια του πανσοφου Μωσεως υπερορωντες
νομων, και προφητικων κηρυγματων ολιγα πεφρον- τικοτες, και του πιστευειν
εξωλισθον, και τοις της κυριοκτονιας ηλωσαν βροχοις. Ουκουν εξωθησαν ταυ- της
ενεκα της αιτιας, και της προς αυτον οικειοτητος τεθεινται μακραν, πλην σεσωσται
το καταλειμμα, και ουχ ολοῤριζος απωλετο ο Ἰσραηλ. Βραχεις δε λιαν οι
σεσωσμενοι γεγονασι, και ευαριθμητοι παντελως ως προς γε την των απειθουντων
πληθυν. Ἀστειοτατα τοινυν η Σιων το της Ἰουδαιας μητρος επεχουσα προσωπον
εισφερεται νυνι μονονουχι, και κλαιουσης
ως παρεωραμενης παρα του
συγκροτουντος Θεου. Ταυτηι τοι, και ολιγοστων αυτηι περιλειφθεντων τε- κνων.
Ἔφη γαρ, φησιν, οτι Ἐγκατελιπε με Κυριος, και ο Κυριος επελαθετο μου. Και τι προς
ταυτα Θεος; Ἀπαραβλητον αποφαινει την εις ανθρωπους αγαπην, και τηι νοητηι
Θεος Σιων επαγγελλεται, τα εξ οικτιρ- μων αγαθα, και ως ουκ αν επιλαθοιτο ποτε
των εαυ- του κτισματων πειραται πληροφορειν. Ὥσπερ γαρ ουκ αν επιλαθοιτο
70.1065 βραβευτην εχουσα της ανωτατω
τεκουσα γυνη των εαυτης τεκνων
φιλανθρωπιας, ητουν φιλοστοργιας, τον της φυσεως νομον· ουτως ουδ' αν εγω
επιλαθοιμην, φησι, των εμων· ει ταχα που και της εν μητρασι φιλοστοργιας
υπερνηχεται τα του Θεου εκεινα. Ὁ μεν γαρ ουδεν απεικος, και εις ληθην πε- σειν
δυνασθαι. Ἐμε δε τουτο παθειν ου θεμις. Ουκουν ο μεν λογος ως απο γε της επι γης
Σιων, ηγουν της
των Ἰουδαιων μητρος παθουσης την απαιδιαν, ηγουν
ολιγοπαιδιαν· η δε γε υποσχεσις ως προς γε την νοη- την εστι Σιων· ηι και πανσοφος
Παυλος προσεληλυ- θεναι φησι τους πιστευσαντας· ινα την εξ εθνων, και Ἰουδαιων
συναγηγερμενην Ἐκκλησιαν εννοηις, τυπον επεχουσαν της ανω, ης και ο πανσοφος
Παυλος δια- μνημονευει λεγων· "6Ἡ δε ανω Ἱερουσαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστι
μητηρ παντων ημων."6 Πολις γαρ εστι Θεου ζωντος, και πρωτοτοκων τροφος, και
μητηρ αγιων απογεγραμμενων εν ουρανοις, ης ουκ αν επι- λαθοιτο ποτε Χριστος.
Ἀγαπαι γαρ την Ἐκκλησιαν, ην αυτος εαυτωι παρεστησε, κτησας τους δυο λαους εις
ενα καινον ανθρωπον, και αποκαταλλαξας αμφο- τερους εν ενι σωματι προς τον
Πατερα. Πως ουν αν επιλαθοιτο του ιδιου σωματος; τουτ' εστι, της Ἐκκλη- σιας, ης
 
 

392

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστι κεφαλη. 9Ἰδου επι των χειρων μου εζωγραφησα σου τα τειχη, και ενωπιον
μου ει δια παντος, και ταχυ οικοδομηθησηι υφ' ων καθηιρεθης, και οι ερημω- σαντες
σε εξελευσονται εκ σου.9 ∆υσευρητος κομιδηι των προκειμενων ο νους. Ποιας γαρ
ειναι τας του Θεου χειρας υποτοπησαι τις αν, εφ' ων και γεγραφθαι τα τειχη Σιων,
εννοεισθαι θε- μις; Πλεισταχου μεν το Γραμμα το ιερον χειρας ονο- μαζει Θεου, τας
δραστηριους αυτου δυναμεις, δι' ων εις το ειναι τα παντα παρηνεγκεν, ει και ενεργει
τι των κατα γνωμην αυτωι· οιον την εις το ειναι παροδον ανθρωπου παντος
διατρανοι λεγων ο Μελωιδος· "6Αι χειρες σου επλασαν με, και εποιησαν με, οτι
αυτου εστιν η θαλασσα, και αυτος εποιησεν αυτην, και την ξηραν αι χειρες αυτου
επλασαν."6 Και παλιν· "6Και συ κατ' αρχας, Κυριε, την γην εθεμελιωσας, και εργα
των χειρων σου εισιν οι ουρανοι."6 Ειτα πως αν τις υπονοησειε ταις δραστηριοις
δυναμεσι του Θεου, κα- θαπερ εν πινακι γεγραφθαι τα τειχη Σιων της ενθαδε
νοουμενης; η και ποιων ολως διαμνημονευει τειχων ο λογος; Τι ουν αρα φαμεν;
Ἀπειρξειεν αν ουδεν, ως γε οιμαι, τον Χριστου μαθητην, τοιουτον τινα τοις
προκειμενοις εφαρμοσαι νουν. Ἠτιατο τον Κυριον η Σιων, ως επιλαθομενον αυτης.
Ἀλλ' οτι μη τουτο εστιν αληθες πειραται δεικνυειν ο Κυριος ημων Ἰη- σους Χριστος,
ως απο γε των της ενανθρωπησεως, και ων υπεμεινε δι' ημας, γενομενος καθ' ημας.
Και- τοι γαρ εξον εν μορφηι και ισοτητι του Πατρος υπαρ- χειν αυτον, ουχ αρπαγμον
εποιησατο τουτο, καθικετο δε μαλλον εις κενωσιν. Ἔλαβε δουλου μορφην, και
γεγονεν υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου. Ἐκρεμαθη γαρ επι
ξυλου, προσηλωθει- σων αυτου των χειρων. Πλην το σωτηριον παθος καθ- ειλεν
αρχας, τεθριαμβευκε κοσμοκρατορας του αιω- 70.1068 νος τουτου, ηλευθερωσεν
απαντας της του διαβολου τυραννιδος, προσεκομισεν ημας τωι Θεωι. Τωι γαρ μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν, και τας αμαρτιας ημων ανηνεγκεν εν τωι σωματι αυτου
επι το ξυλον, και εμα- λακισθη μεν αυτος, σεσωσμεθα δε ημεις, και γεγονεν ημιν το
αυτου παθος ασφαλεια τε και τειχος· ηγο- ρασε γαρ ημας εκ της καταρας του νομου,
γενομε- νος υπερ ημων καταρα, και εν ωι πεπονθεν αυτος πει- ρασθεις βεβοηθηκε
τοις πειραζομενοις, εξω τε της πολεως επαθεν, ινα αγιασηι τωι ιδιωι αιματι τον λαον.
Ουκουν, ερω γαρ και αυθις, το Χριστου παθος, και ο τιμιος σταυρος, και η
προσηλωσις των αυτου χει- ρων, ασφαλεια γεγονε, και τειχος απροσιτον τε και
αῤραγες τοις εις αυτον πιστευσασιν. Ουκουν φαιη αν εικοτως, το, Ἰδου επι των
χειρων μου εζωγραφησα σου τα τειχη. Νοησεις την διατρησιν των χειρων ητοι το
παθος, ως δι' ενος τουτου καταδηλουμενον. Το δε Ἐζωγραφησα, αντι του
ενετυπωσα, φησι. Και ενωπιον μου ει δια παντος. Ει γαρ πεπονθεν υπερ ημων, πως
αν ημων επιλαθοιτο; η πως ουκ αν ειεν εν οφθαλμοις αυτου δι' ους προσηλωθη τωι
ξυλωι; Ει δε δη τις βου- λοιτο και καθ' ετερον τροπον τηι των προκειμενων εννοιαι
προσβαλειν, ουδεν οιμαι το απεικος νοησαι τι τοιουτον· εν ταις του Θεου Πατρος
χερσι παντας ειναι τους εις Χριστον πιστευσαντας, φαιη αν οιμαι τις, και ουκ αν
αμαρτοι ταληθους. Ἔφη γαρ αυτος· "6Τα προβατα τα εμα της φωνης μου ακουουσι,
και ακολουθουσι μοι. Καγω διδωμι αυτοις ζωην αιωνιον."6 Προσετι και τουτοις,
ως "6Ουδεις αρπασει αυτα εκ της χειρος του Πατρος μου,"6 ατε δη και υπο σκεπην
οντα την ανω, και ταις ανωθεν επικουριαις ευ μαλα πε- πυργωμενα. Ὅτε τοινυν
απαντας μεν εν χερσι του Θεου και Πατρος, οιον ανεχοντος ημας, σωζοντος τε και
παρ' εαυτωι, και ουκ εφιεντος αποκομιζεσθαι πη προς α μη θεμις, ουτε μην ταις των
επιβουλευοντων
υποφερεσθαι δυστροπιαις, ηγουν διαβολικης σκαιοτη- τος
γενεσθαι θηραμα, το απειργον ουδεν, νοειν, και τα της Σιων τειχη, οιον
εζωγραφησθαι ταις εαυτου χερ- σι, τουτ' εστιν, εξησκημενα προς αστειοτητα την
πνευματικην, και ωραισμον εχοντα το εξ απασης αρετης ευ μαλα διαγινωσκεσθαι.
Τειχη δε γε της νοη- της Σιων γενεσθαι φαμεν τους αγιους αποστολους και
 
 

393

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευαγγελιστας, τεθειμενους εις τουτο παρα Θεου, και αδιαληπτον εχοντας παρ' αυτωι
την γνωμην. Ἐγε- γραπτο γαρ αυτοις εν ουρανοις τα ονοματα, τεθεινται δε και εν
βιβλωι ζωντων. Και μη τοι θαυμασηις, ει περιβολους και τειχη της Ἐκκλησιας τους
αγιους ειναι φησιν. Ἔστι μεν γαρ αυτος το τειχος, και πε- ριτειχος· Ὥσπερ δε ...
υπαρχων, και ασφαλεια πασα των πιστευσαντων εις αυτον, δεδωκε τοις αγιοις μυσταγωγοις ως εν αξιωματος ταξει λαμπρου, το κα- λεισθαι τειχη της Ἐκκλησιας
αυτου. Ταχυ δε, φησιν, οικοδομηθησηι υφ' ων καθηιρεθης. Ἰουδαιοι μεν γαρ, ηγουν
των Ἰουδαιων, καθηγηται, την επιγειον Σιων, ητοι την εαυτων μητερα καθειλον,
του Χριστου, και απαραδεκτον ποιεισθαι την πιστιν
αποφεροντες αυτην
διδασκοντες. Ἔφασκον γαρ· "6Ἡμεις οιδαμεν οτι
70.1069 Μωσει λελαληκεν ο
Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστι."6 ∆ιελασαντες δε εις ληξιν του παντος
κακου, και ανελοντες τον κληρονομον, παραιτιοι γεγονασι του πεσειν αυτην. Ἀλλ'
ωσπερ Ἰουδαιοι καθειλον, ουτω παλιν Ἰουδαιοι οντες οι θεσπεσιοι μαθηται, ηγειραν
αυτην μεταβαλουσαν δηλονοτι, ου μεινασαν οπερ ην, τουτ' εστιν, απειθη, και
Κυριοκτονον, αλλ' εν πιστει διαπρεπουσαν, δηλον δε οτι τηι εν Χριστωι. Οι δε
ερημωσαντες αυτην εξηλθον απ' αυτης. Ἐκβεβληντο γαρ οι πρωτοι καθηγηται, και
αντεστησαν ετεροι, ων και αρτιως διεμνημονευσαμεν· ου γαρ ην ετερως
μεταβαλειν αυτην, και αγαπησαι Χριστον, και της του νομου σκιας ανθελεσθαι
σκιαν, ει μη του καθ- ηγεισθαι παρανομως αυτης εξωσθησαν μεν οι πρωτοι,
αντεγηγερται δε των αγιων μυσταγωγων ο χορος, ων και ο θεσπεσιος ∆αβιδ αριστην
ποιειται μνημην, ψαλλων που, και λεγων προς τον των ολων Σωτηρα Χριστον·
"6Καταστησεις αυτους αρχοντας επι πασαν την γην, και μνησθησονται του
ονοματος σου εν πασηι γενεαι και γενεαι."6 9Ἆρον κυκλωι τους οφθαλμους σου, και
ιδε παν- τας. Ἰδου συνηλθοσαν, και ηλθοσαν προς σε. Ζω εγω, λεγει Κυριος, οτι
παντας αυτους ενδυσηι, και περιθησηι αυτους ως κοσμον νυμφης.9 ∆ια πασης αγιας
και θεοπνευστου Γραφης διηγο- ρευται σαφως, οτι μερις και κληρος εστι Χριστου
τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, η τοις τεκνοις της επιγειου Σιων, εν εσχατοις του αιωνος
καιροις. "6Ἐπιστρε-ψουσι γαρ,"6 φησι, "6προς Κυριον τον Θεον αυτων, και ∆αβιδ
τον βασιλεα αυτων."6 Και εκστησονται επι τωι Κυριωι και επι τοις αγαθοις αυτου επ'
εσχατων των ημερων. Παρεισβεβληκε μεν γαρ, απειθησαντων αυ- των, η εξ εθνων
Ἐκκλησια, ην και νοητην Σιων ειναι φαμεν. Κεκλησονται δε κακεινοι, εσονται μια
ποιμνη, εις ποιμην, ωστε μηκετι δυο Σιων ονομαζεσθαι, αμφω δε εις μιαν
Ἐκκλησιαν τελειν, ενος του παντων αρ- χιποιμενος υπο χειρα γεγενημενους. Ὅτι δε
παντη τε και παντως εσται ταυτα, πληροφορει λεγων προς την των Ἰουδαιων
μητερα· Ἆρον κυκλωι τους οφθαλ-μους σου, και ιδε παντας. Ἰδου συνηχθησαν, και
ηλθοσαν προς σε. Ζω εγω, λεγει Κυριος, οτι παντας αυτους ενδυσηι, και περιθησηι ως
κοσμον νυμφης. Κατεσκεδασθησαν μεν γαρ ως ουκετι ποιμενος υφ- εστηκοτος
αυτοις. Ειρηται γαρ που δι' ενος των αγιων προφητων, ως εκ προσωπου Χριστου·
Και ειπα, Ου ποιμανω υμας· το αποθνησκον αποθνησκετω, και το εκλειπον
εκλειπετω, και τα καταλοιπα. Ἐσθιετω εκαστος την σαρκα του πλησιον αυτου. Το
γαρ ολως εκπεπτωκος της παρα Θεου φειδους και αγαπης, οποιον αν ου παθοι το
βλαβος; Προσκεισονται γαρ τοις εθελουσι διασπαιν, και αποφερειν αυτους οιπερ αν
εκαστωι των αδικουντων δοκει. Ἀποκομιζουσι δε Θεου, και πονηροι, και αλητηριοι
δαιμονες. Γεγρα- πται γαρ, οτι "6Μεριδες αλωπεκων εσονται."6 ∆ρωσι δε τουτο, και
τα πολυτροπα τε και εν ημιν οντα παθη. ∆εδοσθαι γαρ φησιν ο πανσοφος Παυλος
τινας εις παθη ατιμιας, και εις αδοκιμον νουν. Τι ουν εν 70.1072 τουτοις ο θειος
υπισχνειται λογος; Κλησιν και συγ- κομιδην των κατεσκεδασμενων, και την εν
πνευματι των απολωλοτων επιστροφην, και την των δραπετευ- σαντων επανοδον,
επιστροφην τε και εγρηγορησιν, και της εις Χριστον αγαπης τα γερα. Περιβλεψαι
 
 

394

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ, φησι, και αθρει τους απαντας. Ἰδου συνηχθη- σαν προς σε. Ἵνα δε πιστην
αποφανηι την υποσχεσιν, ορκωι βεβαιοι το ρηθεν, και φησι· Ζω εγω, λεγει Κυ- ριος,
οτι παντας αυτους ενδυσω εις κοσμον νυμφης.
Κοσμημα γαρ εκκλησιων το
συστημα. ∆ια γαρ τοι τουτο την Ἐκκλησιαν ιματισμωι διαχρυσωι και πε- ποικιλμενωι
κατακοσμειν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι·
ονπερ γαρ αι πολυειδεις και
πολυτελεστατοι των λιθων, φημι δη των Ἰνδικων, χρυσοις κανοσιν ενισχημεναι,
θαυμαστον τι και αξιοθεατον επιτελουσι κοσμημα· ουτω και αι των αγιων ψυχαι
τοις εξ αρετων αυχημασιν εξωραισμεναι, φαιδρον αποστιλ- βουσι καλλος τοις της
Θεοτητος οφθαλμοις, ωστε και εκαστον ευχαριστουντα τωι Χριστωι λεγειν· Ἀγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι Κυριωι. Ἐνεδυσε γαρ με ιμα- τιον σωτηριου, και χιτωνα
ευφροσυνης ως νυμφιωι περιεθηκε μοι κοσμον, και ως νυμφηι περιεθηκε μοι μιτραν.
9Ὅτι τα ερημα σου, και τα διεστραμμενα, και τα πεπτωκοτα, νυν στενοχωρησει απο
των κατ- οικουντων, και μακρυνθησονται απο σου οι κατα- πινοντες σε. Ἐρουσι γαρ
εις ωτα σου οι υιοι σου, ους απολωλεκας· Στενος μοι ο τοπος, ποιησον μοι τοπον,
ινα κατοικησω. Και ερεις εν τηι καρδιαι σου· Τις εγεννησε μοι τουτους; Ἐγω δε
ατεκνος, και χηρα. Τουτους δε τις εξεθρεψε μοι; Ἐγω δε κατελειφθην μονη. Ουτοι
δε μοι που ησαν;9 Ὡς εκ των εν οψει και εμφανεστερων πραγματων εξυφαινει και
νυν του λογου το σχημα· απιστησαν- τος μεν του Ἰσραηλ, και αυτωι τας χειρας
επενεγ- κοντος Χριστωι, πεπορθηται πασα των Ἰουδαιων η χωρα, ενεπρησθη δε τοις
Ἱεροσολυμοις ομου, και αυτος ο νεως, και τοσαυτη λειψανδρια κατεσχε την
Ἰουδαιαν, ωστε τον μακαριον προφητην Ἡσαΐαν αι-νιγματωδως αυτο δη τουτι
καταμηνυσαι πλεισταχου. Ἔφη γαρ, οτι "6Και επιληψονται επτα γυναικες ανθρωπου ενος, λεγουσαι, Τον αρτον ημων φαγωμεθα, και τα ιματια ημων
περιβαλλωμεθα, πλην το ονομα το σον κεκλησθω εφ' ημας. Ἄφελε τον ονειδισμον
ημων."6 Ειρηται μεν γαρ δια του νομου, το "6Ουκ εσται αγονος, ουδε στειρα εν υιοις
Ἰσραηλ."6 Οι δε της απαιδιας ου φορητον εποιουντο τον ονειδισμον. Ὡς ουν του
πολεμου δαπανησαντος απαν το αρσεν γενος, και ευαριθμητων παντελως
υπολελειμμενων, επτα γυναικας εφη δεχθησεσθαι ενος ανδρος, ωστε αφελειν
αυτων τον ονειδισμον, τουτ' εστι, την απαι- διαν. Ἐπειδη δε φορτικον αρεσαι
γυναιξιν επτα τον 70.1073 ενα, τον εαυτων αρτον εσθιειν επαγγελλονται, και τα
εαυτων ιματια περιβαλλεσθαι, ως ουδενος ολως δεη- θησομεναι των παρ' αυτου.
∆εδιεναι γαρ μονον δι- εβεβαιουντο τον της απαιδιας ονειδισμον, ως εφην. Ὡς ουν
εις ερημιαν παντελη καταστασης αυτων της χωρας, λυσιν υπισχνειται του
συμβεβηκοτος, και τα ερημα, και τα πεπτωκοτα στενοχωρησεσθαι φησιν απο των
κατοικουντων. Μακρυνθεντων δηλονοτι των καταπιοντων αυτην, δηλον δε οτι
των καθηγεισθαι λαχοντων· οι μονονουχι καθαπερ τινες θηρες ωλοθρευ- σαν, και
κατεπιον αυτην. ∆ιαδεικνυσι δε την των κληθησομενων πληθυν, ως πολλη τε ειη,
και αναρι- θμητος. Οι γαρ υιοι σου, φησιν, ους απολωλεκας, ερουσιν εις τα ωτα σου,
Ποιησον μοι τοπον. Ειρηται δε που και προς την νοητην Σιων· "6Πλατυνον τον
τοπον της σκηνης σου και των αυλαιων σου πηξον. Μη φεισηι, ετι εις τα δεξια και
τα αριστερα εκπετα- σον."6 Ἀνεγνωμεν δε και εν τοις Μωσεως βιβλοις, οτι περι την
εν τηι ερημωι σκηνην, δια γε φημι των δεῤρεων αποτελεσθεισαν, ευρειαι και
ευμηκεις ετα- χθησαν αυλαι, τουτο μεν εις ηω και ακτινα βλεπου- σαι, τουτο δε και
εις δυσιν κατοπιν της σκηνης, ναι μην εις βοῤραν και νοτον, υπεμφαινοντος του
τυπου το εσομενον κατα καιρους των ιερων αυλων, ητοι των εκκλησιων, πλατος τε
και μηκος. Πλην και ουτως πλεοναζουσης αει της χαριτος της παρα Χριστου, στενοι
τοις πιστευσασιν οι τοποι πανταχου, ωστε και χαιρουσαν την Ἐκκλησιαν, ητις εστι
νοητη Σιων, αναλογισασθαι, και καθ' εαυτην βοαιν· Τις εγεννησε μοι τουτους; Ἐγω
δε φαιην αν, οτι πιστις η εν Χρι- στωι. ∆ι' αυτης γαρ ατεκνος ουσα και χηρα, πολλη
 
 

395

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονας εν τεκνοις· αυτη σοι τους σους εξεθρεψε λαους, και η παλαι καταληφθεισα
μονη, πεπλουτηκας αδοκη- τως, και πολυπαις ωφθης, η παλαι γυμνη και μονη.
9Ουτω λεγει Κυριος· Ἰδου αιρω εις τα εθνη την χειρα μου, και εις τας νησους αρω
συσσημον μου, και αξουσι τους υιους σου εν κολπωι, τας δε θυγατερας σου επ' ωμων
αρουσι. Και εσονται βα- σιλεις τιθηνοι σου, αι δε αρχουσαι τροφοι σου επι προσωπον
της γης. Και προσκυνησουσι σοι, και τον χουν των ποδων σου λειξουσι. Και γνωσηι
οτι εγω ειμι Κυριος, και ουκ αισχυνθησηι ουτε μην εντραπησηι.9 Ἐπαγγειλαμενος τηι
Σιων ως πολυπαις εσται και ευπαις, και εις τουτο πληθυος ηξουσι τα τεκνα αυ- της,
ωστε και ευρυτερων η παλαι δεισθαι τοπων, και εκπλατυνεσθαι παρακαλειν την
σκηνην, κατα- δεικνυσιν ευθυς οτι μη μαλλον εξ Ἰσραηλ, αλλ' εκ της των εθνων
αγελης η των επηγγελμενων αυτηι τεκνων αναφαινεται πληθυς. Ἀληθες δε το
χρημα, και δι' αυτων εστιν ιδειν των πραγματων. Σεσωσται μεν γαρ το καταλειμμα
των εξ Ἰσραηλ· βραχυ δε τουτο, και ευαριθμητον· σεσαγηνευται δε δια πιστεως της
εν Χριστωι η υπ' ουρανον, και των αποστολικων τε και ευαγγελικων κηρυγματων η
δυναμις προσ- εκομισεν αυτωι τους ανα πασαν την γην. Ὅτι τοινυν εσται τουτο,
διαδεικνυσιν ειπων· Ἰδου εγω αιρω εις 70.1076 τα εθνη την χειρα μου. Σημαινει δε
το Αιρω, το υψω, και επαιρω. Ἡ δε γε χειρ την ισχυν ητοι την δυνα- μιν
υπεμφηνειεν αν. Ὅτε γαρ τοις εθνεσιν εγνωρισθη Χριστος δια των ευαγγελικων
κηρυγματων, υψηλος τε γεγονε και διαπρεπης δι' ων ειργασται θαυ- ματων, και δια
της αναστασεως της εκ νεκρων, οτε το συσσημον του τιμιου σταυρου παρεδειχθη,
και παρα τοις ουκ ειδοσι ποτε τον φυσει και αληθως οντα Θεον, τοτε πεπλουτηκε
Σιων την πολυπαιδιαν, τοτε δρομαιοι πανταχοθεν αφικοντο προς αυτην προτροπαδην, αλληλοις επιφωνουντες, και λεγοντες· "6∆ευτε, αναβωμεν εις το ορος Κυριου,
και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ, και αναγγελουσιν ημιν την οδον αυτου, και
πορευσομεθα εν αυτηι."6 Ὅτι δε τοις εις τον οικον ιουσι τον θειον, αναντες η τραχυ
ηγουν εμποδων εσται παντελως ουδεν, διαδεικνυσι λεγων· Ἄξουσι τους υιους σου
εν κολπωι, τας δε θυγατερας σου επ' ωμων αρουσι. Παιδοκομοι γαρ ωσπερ τοις εξ
εθνων γεγονασιν οι μακαριοι μαθηται, και οι μετ' εκεινους ετι τον της ιερας
μυσταγωγιας προισχομενοι λογον, και προεστωτες Ἐκκλησιων. Τους γαρ τοι
προσιοντας τηι πιστει μονονουχι, και εν κολποις αιρουσι, και εις ωμους
ανατιθεμενοι φερουσι, μοχθηρον ουδεν επι- ταττοντες, αλλ' οιον γαλακτι τρεφοντες
νηπιοπρεπως, και τον απλουν αυτοις και ευσυνοπτον κομιδη της κατηχησεως
παρατιθεντες λογον. Τουτο παλιν αυτος ημας ο προφητης Ἡσαΐας εδιδαξεν ειπων
ετε- ρωθι που· "6Ὁδος ευσεβων ευθεια εγενετο, και παρεσκευασμενη η οδος
ευσεβων."6 Ἡ γαρ οδος Κυριου κρισις. Εισκεκομικε δε και τον θεσπεσιον, και
Βαπτιστην βοωντα, και λεγοντα· "6Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου, ευθειας ποιειτε
τας τριβους του Θεου ημων. Πασα φαραγξ πληρωθησεται, και παν ορος και βουνος
ταπεινωθησεται, και εσται τα σκολια εις ευθειαν, και η τραχεια εις οδους λειας."6
Ὅτι τοινυν ιδρωτος διχα παντος, ως επι μητερα την Σιων ιεναι προθυμουμενοις, η
δια πιστεως αφιξις εσται, το εις κολπους αναλαμβανεσθαι, και επ' ωμων αιρεσθαι
τους τε υιους αυτης και μεντοι τας θυγα- τερας, υπεμφηνειεν αν. Ὅτι δε και τιμης
της ανω- τατω, δοξης τε και ευπαθειας εσονται μεστοι, προσ- αποφαινει λεγων ως
Ἔσονται μεν βασιλεις αυτων τιθηνοι, αι δε αρχουσαι τροφοι. Ἔστι γαρ, εστιν ιδειν
και δια της των κρατουντων ευσεβειας θερα- πευομενους δια τιμης τους εις Χριστον
πιστευσαντας, και φειδους απασης ηξιωμενους, ωστε και δοκειν τροφεας αυτων
ειναι μαλλον, και ετερον ουδεν. Ει γαρ πιπτουσιν επι προσωπον, και προσκυνησουσι
την Σιων, τουτ' εστι, την Ἐκκλησιαν, και οιον αποτετα-μεναις χερσιν εις γην
εῤριμμενοι, μονονουχι και λει- χουσι τον χουν των ποδων αυτης· πως ουκ αν αμφιβολον ειη αν, οτι γνωμης εις τουτο προβεβηκοτες, και τηι της ευσεβειας χαριτι
 
 

396

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατηγλαισμενοι, προσθειεν αν τοις εαυτων επιτηδευμασι και το χρηναι τιμαιν τους
εξειλεγμενους, και οιπερ αν εις Χριστον πιστευ- σειαν, τουτους εν ταξει
καταλογιουνται τεκνων; Ου δη γεγονοτος ουχ ως ατεκνος ετι και χηρα καταισχυνθησεται η το γε ηκον εις Ἰουδαιους ατεκνωθεισα Σιων, αλλ' εσται δοξηι
κατεστεμμενη.
9Μη ληψεται τις παρα γιγαντος σκυλα; Και εαν αιχμαλωτευσηι
αδικως τις, σωθησεται;9
70.1077 Ἐρωτησιν μεν υποπλαττεται το σχημα του
λογου, πλην απαιτει την συνεσιν. Ὁ δε γε των προκειμενων νους τοιουτος εστι τις·
Κατειληπτο μεν γαρ η υπ' ουρανον υπο τε του διαβολου και της των δαιμονιων
αγελης· ουκ ην επι της γης ο της εκεινων σκαιοτη- τος την τυραννιδα διαφυγων. Ου
γαρ ην ο ποιων χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος, αλλ' εν κατα παντων το της αμαρτιας
τετανυστο λινον, σκοτος δε και αχλυς ταις απαντων καρδιαις ενσκηψασα,
απεκομισε τε του ειδεναι τον φυσει και αληθως οντα Θεον, προσνενεμη- κε δε τοις
κεκρατηκοσι. Προσεκυνουν γουν, οι μεν τηι κτισει παρα τον κτισαντα, και τοις του
κοσμου στοι- χειοις, οι δε και αυτοις λελατρευκασι τοις την αφο- ρητον επιτιθεισι
πλεονεξιαν. Γεγονασι τοινυν ως υπο τυραννωι σκληρωι δορυληπτοι, και αιχμαλωτοι,
και το γε ηκον εις τον ενοντα νουν, τωι χειρωσαμενωι. Ἀλλ' ουδεις ην ολως ο
επαμυναι δυναμενος τοις ηδι- κημενοις. Ἔφη γουν εις ασχετους υποψιας αναφυσωμενος, οτι Την οικουμενην ολην καταληψομαι τηι χειρι, ως νοσσιαν, και ως ωα
καταλελειμμενα αρω, και ουκ εστι ος διαφευξεται με, η αντειπηι μοι. Τοιαυτην
εχοντος του διαβολου κατα των επι γης την οφρυν, διαπυνθανεται, και φησιν ο
Σωτηρ, Μη ληψεται τις παρα γιγαντος σκυλα; ο δυσχερες φησι, και δυσηνυτον,
νικησαι τον ισχυρον, γιγαντα γαρ εν τουτοις τον ισχυρον ονομαζει, και σκυλα
λαβειν παρ' αυτου. Ειτα πως τουτο αμφιβολον; ∆υσαντητοι γαρ οι τοιοιδε λιαν, και
ου τοις εθελουσιν ευκαταγωνι- στοι, μονοις δε μαλλον αλωσιμοι τοις υπερτενη και
αμαχον αιρειν κατ' αυτων ισχυουσι χειρα. Ἀλλ' εγω, φησι, ληψομαι, και απαλλαξω
τους ηδικημενους, και τον της δουλειας αυτων αποῤρηξας ζυγον, τηι της ελευθεριας
χαριτι λαμπρους αποφανω. Πλην οτι δι- καια ψηφος του Θεου σκυλευσει τον
Σαταναν, και των εις ημας πεπλημμελημενων εξαιτησειε δικας τον αλιτηριον,
πιστωσεται προσεπενεγκων, Και εαν αιχμαλωτευσηι τις αδικως, σωθησεται. Ὡς εν
ερωτη- σει παλιν και υποστιγμηι τον στιχον εκδεξομεθα. Ὁ γαρ αδικως επιπηδων
τοις ηδικηκοσιν ουδεν, ειτα τουτους αιχμαλωτους ελων, και ταλαιπωριαις
αφυκτοις εμβαλων, ου σωθησεται, εισπραχθησεται
δε μαλλον των αυτωι
τετολμημενων τας δικας. Ουκ- ουν ανησει μεν τους εν ταξει σκυλων, ηγουν δορυκτητων υπ' αυτων γεγονοτας, προσοφλησει δε και των υπ' αυτους ουκ εν δικηι
γεγονοτων τους λογους. Τοιουτον και ετερωθι που φησιν· Ὃν τροπον ιματιον
πεφυρμενον εν αιματι ουκ εσται καθαρον, ουτως ουδε συ εσηι καθαρος, διοτι την
γην μου απωλεσας, και τον λαον μου απεκτεινας, ου μη μεινηις εις τον αιωνα
χρονον. Προσαναμνησει δε τις τους εντευξομε- νους τηιδε τηι συγγραφηι, ως και αυτος
ο Σωτηρ ευρι- σκεται τι τοιουτον ειπων εν τοις ευαγγελικοις θεσπι- σμασιν· "6Ἢ
πως δυναται τις,"6 φησιν, "6εισελθειν εις την οικιαν του ισχυρου, και τα σκευη
αυτου διαρπα- σαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε διαρπασει σκευη
αυτου;"6 Οικον μεν γαρ ισχυρου, τουτ' εστι, του Σατανα, τον περιγειον χωρον εφη,
και 70.1080 ουχ ως οντα αυτου κατα αληθειαν, αλλ' οτι κατει- ληπτο παρ' αυτου.
Ἐπειδη δε εισηλθεν εις αυτον σαρκωθεις ο Λογος, αφραστωι δυναμει καταδησας τον
ισχυρον, μετεθηκεν εις εαυτον τα σκευη αυτου, τουτ' εστι, τους τα αυτου
φρονουντας ποτε. Ὥσπερ εκλογης σκευη, τους αγιους ειναι φαμεν, ουτω και σκευη
διαβολικα, τους υπ' αυτωι γεγονοτας, και τα αυτου φρο- νειν ελομενους, ηγουν
κατηναγκασμενους. 9Ουτω λεγει Κυριος· Ἐαν τις αιχμαλωτευσηι γιγαντα, ληψεται
σκυλα· λαμβανων δε παρα ισχυοντος, σωθησεται.9 Ἔφην αρτιως οτι δυναμεσι ταις
 
 

397

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αῤρητοις και θεοπρεπεσι χρωμενος ο Κυριος ημων Ἰησους Χρι- στος εισηλθεν εις
την οικιαν του ισχυρου, τουτ' εστιν, εις τονδε τον κοσμον αφικται μετα σαρκος, και
τον παλαι πλεονεκτουντα, και βιαζομενον τους ανα πα- σαν την γην, και τοις της
αμαρτιας αυτους υπο- φεροντα ζυγοις, και εν δορυκτητων ταξει πεποιη- μενον,
εσκυλευσε τε και οιον δεσμοις αῤρηκτοις εμβαλων, σειραις ζοφου ταρταρωσας,
παρεδωκεν εις κρισιν μεγαλης ημερας τηρεισθαι κολασθησομενον, εσκυλευσε τε
και μετα τουτο αυτον, παλινδρομειν αναπεισας τους υπ' αυτωι γεγονοτας, εις γε το
θελειν τωι κατ' αληθειαν υποκεισθαι Θεωι, και των αυτου νευματων αντεχεσθαι, και
αποπεραινειν επειγεσθαι το τελουν αυτοις εις σωτηριας ευρεσιν. Ἐπειδη δε και
κεκρατηκεν ο Χριστος, παρεπεμψε το νικαιν και εις ημας αυτους, πλην ου διχα
αυτου· το γαρ καυ- χημα της δυναμεως των αγιων αυτος εστι, κατα την του
Ψαλλοντος φωνην. Και γουν ο πανσοφος Παυλος· "6Παντα ισχυω, φησιν, εν τωι
ενδυναμουντι με Χρι- στωι."6 Ουκουν ιππηλατον και ημιν αποφαινων το δυνασθαι
σκυλευειν τον ισχυρον, ητοι τον γιγαντα, φημι δη τον Σαταναν. Ἐαν τις
αιχμαλωτευσηι γι- γαντα, φησι, ληψεται σκυλα. Ὅτε γαρ διαβολικης ισχυος
περιγιγνομεθα, και τας των εχθρων εφοδους διαδιδρασκομεν γενικως οπλον
ευδοκιας αυτον εχον- τες τον Χριστον, τοτε σκυλευομεν τον πονηρον, και την
νικωσαν ψηφον αποφερομενοι, και κρειττους αναδεδειγμενοι της ενουσης αυτωι
σκαιοτητος τε και πονηριας. Πλην οτι παρα Χριστου το δυνασθαι νικαιν τοις
ανδριζομενοις προσγενοιτ' αν, και ουκ αν ετε- ρως εις τουτο ευκλειας διελασειε τις,
διαδεικνυσιν ευ μαλα προστιθεις· Λαμβανων δε παρ' ισχυοντος σωθησεται.
∆ιδοντος γαρ ημιν το δυνασθαι κατευμε- γεθειν του μιαιφονου δρακοντος,
σκυλευσομεν αυτον, σωθησομεθα δε προς τουτωι παραπεμποντος ημας του νικαιν
εις αμυρητον ζωην, εις δοξαν, εις καυ- χημα, και εις βασιλειαν ουρανων. Ἔφη δε
που και αυτος ο Χριστος, σκυλευσας τον Σαταναν, και την οδον δυνασθαι κρατειν
ψιλην, και ευηλατον τοις εις αυτον πιστευσασιν αποφηνας· "6Ἰδου δεδωκα πατειν
επανω οφεων υμιν, και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου, και ουδεν
υμας ου μη αδι- κησηι."6 Ἀληθες ουν, οτι λαβοντες παρ' ισχυοντος, τουτ' εστιν,
αυτου, και γαρ εστιν αυτος ο των δυνα- μεων Κυριος, σεσωσμεθα τε και
νενικηκαμεν. Σκυ- λευσειε δ' αν τις και ετερως τον Σαταναν, τους
70.1081 υπ'
αυτωι γενομενους και πεπλανημενους εις το της αληθους θεογνωσιας φως
αποκομιζων ευτε- χνως, και μεθιστας εκ φαυλοτητος εις ευζωΐαν αγιοπρεπη. 9Ἐγω
δε την κρισιν σου κρινω, και εγω τους υιους σου ρυσομαι, και φαγονται οι
θλιψαντες σε τας σαρκας αυτων, και πιονται ως οινον νεον το αιμα αυτων, και
μεθυσθησονται, και αισθανθη- σεται πασα σαρξ, οτι εγω ο ρυσαμενος σε, και
αντιλαμβανομενος ισχυος Ἰακωβ.9 Ποιειται μεν τους λογους ως προς γε φημι την
Σιων. Υιους δε αυτης ονομαζειν εοικεν εν τουτοις τους αγιους αποστολους και
ευαγγελιστας, και τους μετ' εκεινους ετι κεκλημενους εις ιερουργιαν· οι και
φωστηρες εν κοσμωι γεγονασι λογον επεχοντες ζωης, και διακηρυττοντες πανταχου
την δοξαν Χριστου, και της παρ' αυτου σωτηριας την δυναμιν εμφανη καθιστωντες
τοις ανα πασαν την γην, οις δη και υπην οια τις θηρ ωμος τε και απηνης, και αρχεκακος δρακων, θλιψεις και διωγμους επισωρευων αυτοις, και καταθηγων
αφορητως τους της ενουσης αυτωι μοχθηριας υπασπιστας. Ἐπεχειρηθησαν γουν
διωγμοι πλειστακις, κατα των αγιων Ἐκκλησιων, και τυραννων αγριως ωμοτης
επιπηδησασα, παρεκο- μισε πολλους εις τους επι τοις μαρτυριοις αγωνας. Ἀλλ' εγω,
φησιν, ω Σιων· φαμεν δε ειναι την Ἐκ-κλησιαν, ην δη και Σιων αποκαλει· την κρισιν
σου κρινω, και εγω τους υιους σου ρυσομαι. Ἀδικησαν- τες γαρ ουδεν οι Θεωι
προσκειμενοι, και επ' ουδενι το συμπαν ατοπωι κατεγνωσμενοι, ειτα τους μεχρι
ψυχης και αιματος διενεγκοντες αγωνας μετα λαμ- πρων ανδραγαθηματων εις τας
 
 

398

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανω τρεχουσι μονας· πλην το γε ηκον εις τον των επιβουλευσαντων σκο- πον,
τεθνηκασι τε και απολωλασιν. Ουκουν η επι τουτοις κρισις, ητοι δικαιοκρισια παντη
τε και παν- τως εσται παρα Θεου. Οι μεν γαρ δι' ευσεβειαν τους ευκλεεστατους
αγωνας διανηξαμενοι, και εις το βραβειον της ανω κλησεως καταντησαντες, τον
της αφθαρσιας αναδησονται στεφανον. Οι δε γε την διω- ξιν επενεγκοντες αυτοις,
και απεκτονοτες αδικως, ους ην αμεινον επειγεσθαι ζηλουν, τας εαυτων εδον- ται
σαρκας, και ου το των πεπονθοτων μαλλον, αλλα το οικειον ωσπερ εκροφησουσιν
αιμα. α γαρ ετεροις επηγαγον, ουκ εν δικηι πεισονται μαλλον ψηφωι δικαιαι Θεου,
στεφανουντος μεν τους πεπονθο- τας, υποφεροντος δε μακραι και ατελευτητωι
κολασει τους αδικησαντας. Ἔσται δε η τοιαυτη δικαιοκρισια γνωριμωτατη πασηι
σαρκι, τουτ' εστιν, ανθρωπωι παντι. Ἔσονται γαρ εν τοις δι' ευσεβειαν κινδυνευουσιν. Ὡς αντιληψεται παντη τε και παντως η παρ' εμου βοηθεια του και ενισχυοντος
σε τον Ἰακωβ, τουτ' εστι, τον εκ σπερματος Ἰακωβ. Ἔφην δε, οτι γεγραπται πως ο
προφητικος εν τουτοις λογος, εις προσωπον των αγιων αποστολων τε και ευαγγελιστων, οιπερ ησαν εξ Ἰακωβ, κατα γε φημι, την σαρκα. Ουκ απιθανον δε και Ἰακωβ
ονομαζεσθαι πτερνιστην απαντα, τουτ' εστι, τον πτερνιζοντα τον Σαταναν, και τους
της αμαρτιας παρελαυνοντα βρο- χους ευτεχνως τε αμα και νεανικως. Πτερνιστης
γαρ ο Ἰακωβ ερμηνευεται. 9Ουτως λεγει Κυριος· Ποιον βιβλιον του απο- στασιου
της μητρος υμων· εν ωι εξαπεστειλα 70.1084 αυτην; η τινι υποχρεως πεπρακα υμας;
ιδου ταις αμαρτιαις υμων εξαπεστειλα την μητερα υμων.9 Ἀσωματον τε το Θειον,
αυλον τε και αφανες, και απλουν. Και ουκ αν τις επ' αυτωι τα εικοτα δρων
φαντασιαν τινα λαβηι σωματικην. Πλην το Γραμμα το ιερον ανθρωπινως ημιν τα
περι αυτου διαλεγε- ται. Ου γαρ ην ετερως νοειν δυνασθαι τους εν απλοις και
παχεσιν οντας σωμασιν. Ει μη καθαπερ εν ταξει παραδειγματων παρεκομισθη τα
καθ' ημας, ινα εκ των εν αισθησει και ορατων πραγματων, καν γουν εκ μερους
νοειν ισχυσωμεν, τα περι της θειας τε και υπερτατης ουσιας, η και πασης εστιν
επεκεινα φαντασιας σωματικης. Ἄθρει δη εν τουτοις ανθρω- ποπρεπη γεγονοτα τωι
προφητηι τον λογον. Οια γαρ τις ανηρ γυναικι συνοικος, και συνηρμοσμενος, τοις
Ἰουδαιων δημοις διαλεγεται, και φησι περι της αυ- των μητρος· φημι δη της
επιγειου, και αισθητης Ἱερουσαλημ· ινα δη παλιν δι' αυτου, και ως εν προσωπωι
μιας γυναικος το αυτων νοηται συστημα. Ὥσπερ γαρ Ἐκκλησιαν λεγοντες, ου ταις
των τει-χων περιβολαις την της λεξεως δυναμιν επαγειν ειθισμεθα, καταδηλουμεν
δε μαλλον των εν αυτηι θεοσεβειν ηιρημενων την ευαγεστατην πληθυν· ουτω καν ει
τις λεγοι την Ἰουδαιων μητερα, παλιν ουδεν ηττον αυτους κατασημαινει. Ουκουν
ουκ εγω, φησιν, αποβεβληκα την μητερα υμων, καιτοι γεγονως αυτηι καθαπερ εν
ταξει νυμφιου, και τα της επιεικειας σπερματα καταβαλων δια τε νομου και
προφητων· απεφοιτησε δε μαλλον αυτη των εις εμε δικαιων ολιγωρησασα, και
μικρου παντελως αξιωσασα λογου το ειναι μετα Θεου. Ἐπει ποιον αυτηι δεδοται παρ'
εμου της αποστασιας βιβλιον; Ἐκπεμπει μεν γαρ ουδενα Θεος της προς αυτον
οικειοτητος· αποσειεται δε των ορθοποδειν ειωθοτων ουδενα· αλλ' οιπερ αν ειεν
γνησιοι τε προς πιστιν, και αγαθουργιας απασης επιστημονες, τουτοις εφιησι το
εξειναι δια παντος την προς αυτον οικειοτητα καταπλουτειν αραροτως. Ἔξω γε
μην της τοιαυτης ερχεται δοξης ο γε τοις θειοις αυτου θεσπισμασιν ασυμφυη και
ασυμβατον την διανοιαν εχων, και φιληδονος ων μαλλον, η φιλο- θεος. Ουκουν ως
εν ανδρος ταξει, τηι των Ἰουδαιων συν- οικισας μητρι· Ποιον, φησι, το βιβλιον του
απο- στασιου της μητρος υμων, εν ωι εξαπεστειλα αυτην; Ου γαρ αν τις επιδειξειε,
φησιν, εμε μαλλον αυτην εξωσαντα, και μεμισηκοτα, καταγνωσεται δε μαλλον
αυτης, ως αυτοκλητον ελομενης την αποστασιν. Τινι δε υποχρεως ων πεπρακα
υμας; Ἕτερον εν τουτοις το σχημα του λογου. Ὡς γαρ οικεταις δεσποτης διαλεγεται.
 
 

399

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἆρα γαρ, ως ανθρωπος, φησιν, εν εν- δειαι χρηματων πεπιεσμενος, και χρεωσταις
περι- πεσων απεδομην δεσποταις ετεροις οικετας οντας εμους; Καιτοι πως τουτο ουκ
ευηθες παντελως, η νοειν, η φρασαι; Περα γαρ αναγκης το Θειον, και ουδεν
επεκεινα το συμπαν αυτου. Ουκουν ου πεπρακα, φησιν, ουδ' αν εξεδομην ετεροις
δεσποταις, αγαπων- τας εμε, και των εμων θεσπισματων απηρτημε- νους. Πως ουν
αρα τον της ετερων δουλειας υπεμει- νατε ζυγον; Προφασις υμιν του κακου γεγονεν
η 70.1085 αμαρτια. Ταυτης γαρ ενεκα κατεκτησατο παντας. υμας ο της αμαρτιας
πατηρ, και φαυλοτητος πασης ευρετης· και τους της προς Θεον οικειοτητος αποπιπτοντας αρπαζων εις εαυτον, και τοις των κακων βοθροις εγκαθιεις, και εις
πεταυρον ᾅδου κατακομι- ζων αυτους. Ἕψεται γαρ παντως τοις ωλισθηκοσι της
προς Θεον οικειοτητος το δειν αφυκτοις εγκατα- πειρεσθαι βροχοις. ∆εινος γαρ εις
πλεονεξιαν ο Σατανας, και ουσπερ αν ιδοι των επι γης ολιγωρειν ελομενους του
ειναι μετα Θεου τουτους τοις ιδιοις υποφερει ζυγοις, και εν τοις εσχατοις
κατακομιζει κακοις, δουλους αυτους αποφαινων, αντ' ελευ- θερων, και εξ ενδοξων
ατιμους. Τοιαυτα γαρ αει της εκεινου σκαιοτητος τα οψωνια. 9Τι οτι ηλθον, και
ουκ ην ανθρωπος; Ἐκαλεσα, και ουκ ην ο υπακουων; Μη ουκ ισχυει η χειρ μου του
ρυσασθαι; Ἰδου τηι απειληι μου εξερη- μωσω την θαλασσαν, και θησω ποταμους ερημους, και ξηρανθησονται οι ιχθυες αυτων απο του μη ειναι υδωρ, και αποθανουνται
εν διψει. Και ενδυσω τον ουρανον σκοτον, και ως σακκον το περιβολαιον αυτου.9
Τα της Σιων τεκνα, τουτ' εστι, τους εξ αιματος Ἰσραηλ, και αυτην δε την Σιων, την
επιγειον Ἱερουσα-λημ δηλονοτι, ταις σφων αυτων αμαρτιαις καταπεπρα- σθαι τε και
εκβεβλησθαι της προς αυτον οικειοτητος ευ μαλα διειρηκως, υπο μωμον αγει, και
γραφην της εις ληξιν απονοιας τε ομου και αμαθιας. Ἐπιλαμ- ψαντος γαρ του
Μονογενους μετα σαρκος τοις επι της γης, και εν ειδει τωι καθ' ημας πεφηνοτος,
αμνη- μονησαντες ανοσιως, και νομου, και προφητων, σκληροι και ατεγκτοι
μεμενηκασι, και ασχετως νο- σουντες το εξηνιον. Ου γαρ ηθελον ειδεναι τον Λυτρωτην, της σωτηριας τον πρυτανιν, τον δικαιουντα τον ασεβη, και απασης αιτιας
απαλλαξαι δυναμενον τους ταις ανθρωπιναις ασθενειαις ενειλημμενους. Ἦλθον
τοινυν, φησι, τουτ' εστιν, ενηνθρωπησα τε και επ- εφανα τοις εξ Ἰσραηλ, και ουκ ην
ανθρωπος εν αυτοις, νουνεχης δηλονοτι, και τον της λυτρωσεως καιρον ειδεναι
δυναμενος. Ἐκαλεσα, και ουκ ην ο υπακουων. Ὡς γαρ αυτος που παλιν φησιν ο
προφητης Ἡσαΐας εκ προσωπου του παντων ημων Σωτηρος Χριστου· "6Ευρεθην
τοις εμε ζητουσιν, εμφανης εγενομην τοις εμε μη επερωτωσιν. Ειπα, Ἰδου ειμι, τωι
εθνει, οι ουκ ηπισταντο με. Ὅλην την ημεραν εξεπετασα τας χει- ρας μου προς λαον
απειθουντα, και αντιλεγοντα."6 Ἐν δε γε τοις ευαγγελικοις συγγραμμασι
πλεισταχου τον Κυριον ευρησομεν καλουντα προς πιστιν τους ιδιους [ηυμφρεδ.
λεγιτ Ἰουδαιους]· "6∆ευτε προς με παντες οι κοπιωντες, και πεφορτισμενοι, καγω
ανα- παυσω υμας. Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας."6 Ποτε δε παλιν· "6Ὁ ακολουθων
εμοι ου μη περιπατησηι εν τηι σκοτιαι, αλλ' εξει το φως της ζωης."6 Ναι μην και το
πιστευειν αυτοις εγκαρπον τε και επωφελες αποφαι- νων· "6Ἀμην λεγω, φησιν,
υμιν, οτι ο πιστευων εχει ζωην αιωνιον."6 Πλειστας δ' αν και ετερας φωνας
επισωρευσειε τις την ισην εχουσας δυναμιν, ειπερ ελοιτο μακρηγορειν. Ουκουν
εκαλεσα, και ουκ ην ο υπακουων, φησιν. Ἀλλ' ισως εκεινο ερουσιν οι δια 70.1088
μακρας ουτω απονοιας προσκεκρουκοτες, οι σκλη- ραν και αθραυστον την διανοιαν
εχοντες, ως ουκ αν ισχυσειεν η εμη χειρ ρυσασθαι την επ' ουρανον. Πεφρονηκασι
δε καν τουτωι των αληθων ουδεν. Ἦν μεν γαρ, ως εφην, εν ειδει τωι καθ' ημας,
καιτοι Θεος ων ο Λογος. Ἐνηνθρωπησε δε την κατα σαρκα υπο- μεινας γεννησιν εκ
γυναικος. Ἀλλ' οι μεν τουτο ει- δοτες, και των θειων αυτου μυστηριων ουκ
αγνοουντες το βαθος, ᾔδεσαν οτι παντα δυναται Θεος ων φυσει, και ην ικανος εις
 
 

400

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυτρωσιν της υπ' ουρανον. Οι γε μην απιστοι τε και αμαθεις ως ανθρωπωι προσηιεσαν κοινωι, ωστε και επιπηδωντας τε και λεγοντας· "6Περι καλου εργου ου
λιθαζομεν σε, αλλα περι βλασ- φημιας, οτι συ ανθρωπος ων ποιεις σεαυτον Θεον."6
Τουτοις αν πρεποι και το οιεσθαι τε, και λεγειν, ως καν ισχυσειεν η αυτου χειρ
επαμυναι τοις επι της γης, και ρυσασθαι τους κεκρατημενους υπο τε του διαβολου,
και της αμαρτιας. Ἀλλ' οταν ταυτα λογι- σθησεσθε, φησι, προσενθυμηθητε τι των
αμεινονων· ου γαρ ειμι καθ' υμας ανθρωπος απλως, Θεος δε μαλλον εν ειδει τωι
καθ' υμας γεγονως οικονομικως, ινα υμας εξελωμαι, και θανατου, και αμαρτιας.
Αυτος γαρ ο λαλων, παρειμι ο παλαι θαυματουργησας δια Μωσεως, και αφραστωι
δυναμει διελων την θαλασσαν, δηλον δε οτι την Ἐρυθραν. Ἐπαγη γαρ ως τοιχος τα
υδατα, και διεβησαν οι λελυτρωμενοι, και της εν Αιγυπτωι θητειας αποδυσαμενοι
τον ζυγον. Το εξερη- μωσω την θαλασσαν, ενθαδε φησιν, αντι του ξηραν αυτην
απεφηνα. Θησω δε και ποταμους ερημους. Το δε γε Θησω παλιν αντι του Τεθεικα
νοητεον. Ἔστησε γαρ τον Ἰορδανην, και υδατων ερημον απεφηνεν αυτον
διαβιβαζοντος του Ἰησου τον Ἰσραηλ, και εις την γην της επαγγελιας εισκομιζοντος.
Ει δε δη φησιν αποξηρανθησεσθαι εν τοις υδασιν οντας ιχθυας, συνες, οτι προς
δηλωσιν του εισαπαν κατεξηρανθαι τον Ἰορδανην, παρεληφθη και τουτο, της ουτω
λαμπρας, και μεγαλης θαυματουργιας διαμνημονευει λεγων και ο θεσπεσιος ∆αβιδ
ποτε μεν· "6Τι εστι σοι, θα- λασσα, οτι εφυγες, και συ, Ἰορδανη, οτι εστραφης εις τα
οπισω;"6 ποτε δε παλιν· "6Ειδοσαν σε υδατα ο Θεος, ειδοσαν σε υδατα, και
εφοβηθησαν. Ἐταραχθησαν αβυσσοι, πληθος ηχου υδατων."6 Περι δε του Ἰορδανου
παλιν ωδε φησι· Συ εξηρανας ποταμους Ἡθαμ, τουτ' εστι, τους εν τωι νοτωι.
∆ιαμεμνηται και ετερας θαυ- ματουργιας, και φησιν, οτι Ἐνδυσω τον ουρανον
σκοτος, και θησω ως σακκον το περιβολαιον αυτου· και το Ἐνδυσω παλιν αντι του,
ενεδυσα, νοητεον. ∆ιαμεμνημεθα γαρ γεγραφοτος του Μωσεως του πανσοφου, οτι
τριημερος, και βαθυς της Αιγυ- πτιων χωρας κατεσκεδασθη σκοτος, ηδικησε δε
παντελως ουδεν τους εξ Ἰσραηλ. Ἦν γαρ αυτοις, και ημερα, και φως. Παραδοξον δε
και τουτο, και περα λογου παντος. Ὅτε τοινυν αυτος, φησιν, εκεινος ειμι, και εν
σαρκι πεφηνως, ο παλαι την θαλασσαν ερημωσας, ητοι ξηραν αποφηνας,
εργασαμενος δε τουτο και εις ποταμους, και σκοτωι περιβαλων τον παμμεγεθη
τουτον ουρανον, και δια πειρας αυτης καταστησας εμφανες οτι των ολων ειμι
∆εσποτης, ανηνυτον δε ταις δυναμεσι ταις εμαις παντελως ουδεν, 70.1089 πως ουκ
αν οφειλει γελωτα, μαλλον δε δυσσεβειας υπομειναι γραφην, ειπερ τις ελοιτο
φρονειν τε και λεγειν, ουκ ισχυει η χειρ μου του ρυσασθαι; 9Κυριος διδωσι μοι
γλωσσαν παιδειας, του γνωναι ηνικα δει ειπειν λογον. Ἔθηκε με πρωΐ· προσεθηκε
μοι ωτιον ακουειν, και η παιδεια Κυ- ριου ανοιγει μου τα ωτα.9 Ουκ απιθανον ειη
αν, μαλλον δε τοις της ορθοτη- τος λογοις ουκ απεοικος, το εφαρμωσαι τωι χορωι
των αγιων αποστολων τας προκειμενας φωνας, ηγουν απασι τοις πιστευσασιν εις
τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, και σεσοφισμενοις δια του πνευματος, και
τον παρ' αυτου φωτισμον εις νουν, και διανοιαν εσχηκοσιν αμφιλαφως, οι και εν
μεθεξει γεγονασι θειων χαρισματων, και της θεοπνευστου Γραφης το βαθος,
καθαροις διανοιας ομμασιν ισχυσαν κατιδειν,
εισω τε γεγονασιν ευζωΐας
ευαγγελικης ευτεχνιας, και συνεσεως αγιοπρεπους. Ουτοι δη ουν χαριστη- ριους
ωιδας ανατεινοντες δεδοσθαι φασιν εν εαυτοις γλωσσαν παιδειας, τουτ' εστι, το
ευπαιδευτως δυνα- σθαι λαλειν, και ανεπιπληκτως τα θεια διατρανουν μυστηρια,
πηνικα τε και οπως προσηκει κεχρησθαι τοις της παρακλησεως λογοις. Ὃ δη και
επραττον οι θεσπεσιοι μαθηται κατασωρευσαντες μεν εις νουν, και καρδιαν, υγια
και αμωμητον την της εις Χριστον πιστεως γνωσιν, εκαστωι γε μην των προσιοντων
τοις θειοις κηρυγμασι τον αυτωι πρεποντα και καταλληλον προισχομενοι λογον.
 
 

401

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τοις μεν γαρ ετι νηπιοις οιον εν ταξει γαλακτος τον της απλης κατηχησεως ευ μαλα
προσαγονται λογον, τοις γε μην εις ανδρα τελειον καταντησασιν, αφιγμενοις δε και
εις μετρον ηλικιας του πληρωματος του Χριστου τον στερεον και τροφι- μωτατον.
Γλωσσα δη ουν αυτη παιδειας, και χαρι- σμα του γνωναι, ηνικα δει ειπειν λογον.
Τεθεισθαι δε αυτους φασιν και πρωΐ, τουτ' εστιν, εις νουν, και καρδιαν ημερας
διαυγασμα, ελλαμψιν θειου και νοητου φωτος ανατολην εωσφορου. Και τουτο
παλιν εισομεθα του μακαριου Παυλου γεγραφοτος ωδι· "6Ευχαριστουντες τωι Θεωι
και Πατρι, ος εῤρυσατο ημας εκ της εξουσιας του σκοτους, και μετεστησεν εις την
βασιλειαν του Υιου της αγαπης αυτου εν τωι φωτι."6 Ο μεν γαρ Θεος του αιωνος
τουτου ετυφλωσε τα νοηματα των απιστων εις το μη διαυγασαι τον φωτι- σμον εν
αυτοις του Ευαγγελιου του Χριστου. Ἡμιν δε ο της δικαιοσυνης ανεσχεν ηλιος, φωτι
τωι θειωι περιαστραπτων το νουν, ωστε και υιους ημας φωτος και ημερας ειναι τε
και ονομαζεσθαι. Ειτα φησι, Προσ- εθηκε μοι ωτιον του ακουειν, και η παιδεια
Κυριου ανοιγει μου τα ωτα. Προσηκαμενοι γαρ την πιστιν την εις Χριστον, και τον
παρ' αυτου πλουτησαντες φωτι- σμον, εσχηκαμεν ωτιου προσθηκην, τουτ' εστιν,
ακοης δυναμιν ασυνηθους, η παλαι. Ἰουδαιοι μεν γαρ τον νομον αναγινωσκοντες,
ουχ υπερτρεχουσι την σκιαν, αλλ' ενιζανουσι τοις τυποις ψιλοις τε και μο- νοις.
Ψυχικος γαρ ανθρωπος ου δεχεται τα του πνευ- ματος του Θεου, καθα γεγραπται.
Ἡμεις γαρ τον νομον παιδαγωγον ειναι πιστευοντες, ηνικα αν τα δια Μωσεως εις
ους δεξωμεθα, συνιεμεν ετεραις 70.1092 ακοαις αυτα, μεθισταντες τους τυπους εις
αληθειαν, και πνευματικης θεωριας προφασιν ποιουμενοι την σκιαν. Ἐσχηκαμεν
ουν ωτιων προσθηκην. Ἡ γαρ δια Χριστου παιδεια, τουτ' εστι, το κηρυγμα το ευαγγελικον, και η δι' αυτου μυσταγωγια, πνευματι- κως αναπειθει νοειν τον νομον.
Ἀνευρυνει ωσπερ τα ωτα των πιστευσαντων εις αυτον, ουκ εχοντων τουτο των εξ
Ἰσραηλ. Ἔφη γουν ο μεν Κυριος ημων Ἰησους Χριστος προς αυτους· "6Ἐρευνατε τας
Γρα-φας, οτι εν αυταις δοκειτε υμεις ζωην αιωνιον εχειν, και αυται εισιν αι
μαρτυρουσαι περι εμου, και ου θελετε ελθειν προς με ινα ζωην εχητε."6 Γραφει δε
περι αυτων ο πανσοφος τε και θεσπεσιος Παυλος, οτι "6Ἡνικα αναγινωσκηται
Μωσης, καλυμμα επι την καρ- διαν αυτων κειται, μη ανακαλυπτομενον, οτι εν
Χριστωι Ἰησου Κυριωι ημων και Λυτρωτηι καταργειται."6
{1ΛΟΓΟΣ Εʹ.}1 9Ἐγω δε ουκ απειθω, ουδ' αντιλεγω. Τον νωτον μου δεδωκα εις
μαστιγας, τας δε σιαγονας μου εις ραπισματα, το δε προσωπον μου ουκ απεστρεψα
απο αισχυνης εμπτυσματων, και ο Κυριος εγε- νηθη βοηθος μου. ∆ια τουτο ουκ
ενετραπην, αλλ' εθηκα το προσωπον μου ως στερεαν πετραν, και εγνων οτι ου μη
αισχυνθω, οτι εγγιζει ο δικαιω- σας με.9
∆ια των ηδη προανεγνωσμενων, ητουν προεξητα- σμενων, πλειστην οσην
πεποιηται της Ἰουδαιων απειθειας την καταβοην. Ἔφη γαρ οτι Ἦλθον και ουκ ην
ανθρωπος, εκαλεσα, και ουκ ην ο υπακουων, παρεισβεβληκοτος δε μεταξυ του
προσωπου των προσ- ηκαμενων την πιστιν, και λεγοντος· Κυριος διδωσι μοι
γλωσσαν παιδειας του γνωναι ηνικα δει ειπειν λογον, και τα τουτοις επενηνεγμενα,
και χαριστη- ριους ανατειναντων φωνας. Ειστρεχει παλιν το αυτου προσωπον του
Χριστου, την ιδιαν υπακοην ταις Ἰου- δαιων απονοιαις αντιπαρατιθεναι
σπουδαζοντος, ιν' ολοτροπως αυτους θεομισεις οντας ελεγξηι, γαυρον τε και απηνη
τωι καλουντι προς σωτηριαν υψουντας αυ χενα. Ἐγω μεν γαρ κεκληκα, φησι, και ουκ
ην ο υπακουων. Ὀκνηροι γεγονασι προς ευπειθειαν, βρα- δεις και ασυνετοι
παντελως εις γε το χρηναι νοειν το τελουν εις ονησιν αυτοις, και τα δι' ων ην εικος
 
 

402

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια- δραναι δυνασθαι, και λιαν αμογητι, και της αμαρ- τιας την τυραννιδα, και της
διαβολικης σκαιοτητος τας επιβουλας. Ἀλλ' αυτοι μεν ηπειθησαν, εγω δε ουκ
απειθω. Ἐθελησαντος γαρ του Θεου, και Πατρος ανακεφαλαιωσασθαι τα παντα εν
εμοι, τα τε εν τωι ουρανωι και επι της γης, καθηκα προς κενωσιν εμαυ- τον, και εν
τοις της ανθρωπινης πτωχειας καταπε- φοιτηκα μετροις, ανθρωπος πεφηνως ινα
υπηκοος γενωμαι, και μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου. ∆εδωκα τοινυν τον
νωτον μου εις μαστιγας, τας δε σιαγονας μου εις ραπισματα. Το δε προσωπον μου
ουκ απεστρεψα απο αισχυνης εμπτυσματων. Ταυτι γαρ αυτωι συνεβη παθειν, της
Ἰουδαιων απαιδευσιας εμπαροινουσης αυτωι, και Πιλατου μεν μαστιξι καταξαινοντος, ενος δε των ανοσιων υπηρετων υβρισαντος,
70.1093 και ραπισαντος,
και κατεμπτυοντων ετερων. Ἀλλ' ην εις ο σκοπος τωι πασχοντι το εις περας
διεξαγαγειν το αγαθον θελημα του Πατρος. Και γουν εφη που Χριστος, οτι
"6Καταβεβηκα εκ του ουρανου, ουχ ινα ποιω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα
του πεμ- ψαντος με Πατρος."6 Τουτο δε το θελημα εστι του πεμψαντος με, "6Ἵνα
παν ο δεδωκε μοι, μη απωλεσω εξ αυτου, αλλα αναστησω αυτον εν τηι εσχατηι ημεραι."6 Ουκουν υπερ γε του κατορθωσαι τοις εις αυτον πιστευουσι την ζωην, ουχ
υβρεις, ου μαστιγας, ουκ εμπτυσματων πειραν αποβλητον εποιησατο, καιτοι Θεος
ων φυσει, και Κυριος αληθινος. Ειτα φησιν ως ανθρωπος, Και Κυριος βοηθος μου
εγενηθη, δια τουτο ουκ ενετραπην, αλλ' εθηκα το προσωπον μου ως στερεαν
πετραν, και εγνων οτι ου μη αισχυνθω οτι εγγιζει ο δικαιωσας με. ∆ιαλεγεται μεν
ουν ανθρω- πινως, ως εφην, και κατ' ουδενα τροπον απεοικοτως τοις της κενωσεως
μετροις. Πλην εοικεν υπαινιττε- σθαι δια τουτων των λογων την τοις λογοις
εγκατα- σκηψασαν δικην, της εις αυτον δυσσεβειας ενεκα. Γεγονε γαρ, φησι, Κυριος
βοηθος μου. Ὅμοιον, ως ει λεγοι ∆οντος μου τον νωτον εις μαστιγας, τας δε
σιαγονας μου εις ραπισματα, πεπονθοτος δε και τα επι τωι σταυρωι παθη, γεγονε
βοηθος ο Πατηρ. Ἐπ- ημυνε γαρ, και ου συγκεχωρηκεν εις το παντελες εντραπηναι
τον ιδιον Υιον, ουτε μην και καταισχυν- θηναι. Τετιμωρηνται γαρ, και των εις εμε
πλημμε- ληματων εκτετικασι δικας οι θεομαχησαι τολμησαν- τες. Ἐπενεγκων δε οτι
Ἐγγιζει ο δικαιωσας με, παλιν υπεφηνεν αστειως, ουκ εις μακραν, ουδ' εις
αναβλησιν τα της δικης δραμειται των εις αυτον πε- παρωινηκοτων, αλλ' οιον εγγυς,
και κατα ποδας βα- διειται των εγχειρηματων. ∆εδικαιωσθαι δε φαμεν τον Υιον
κατα τοιονδε τινα τροπον. Ἐπειδη γαρ οντα δι-καιον, και κατ' ουδενα τροπον, ως
ενοχον γεγονοτα πταισμασιν αποκτειναι τετολμηκασι, τετιμωρηνται, καθαπερ
εφην, και η των πεπονθοτων κολασις το ανευ- θυνον παντελως μεμαρτυρηκε τωι
παρ' αυτων ανοσιως εξυβρισμενωι. Ἔφη τι τοιουτον ο Θεος και Πατηρ "6Και δωσω
τους πονηρους αντι της ταφης αυτου, και τους πλουσιους αντι του θανατου
αυτου."6 Πλου- σιους δε και πονηρους, τους των Ἰουδαιων καθηγη- τας ονομαζει.
Φιλοχρηματιαν γαρ νοσουντες εσχατην, κατεκομισθησαν δι' αυτης, εις την επ' αυτωι
πονηριαν. Καιτοι γαρ επεγνωκοτες αυτον εφασκον· "6Ουτος εστιν ο κληρονομος·
∆ευτε, αποκτεινωμεν, και σχωμεν εαυτοις την κληρονομιαν αυτου."6
9Τις ο
κρινομενος μοι; αντιστητω αμα. Τις ο κρινομενος μοι; εγγισατω μοι.9 Ὅτι μεν
δικαιος, και αθωος ων παντελως· ου γαρ εποιησεν αμαρτιας· τας εκ των Ἰουδαιων
υπεστη παροινιας, πιστωσεται λεγων και αυτος ο θεσπεσιος προφητης περι αυτου·
"6Ἴδετε ως ο δικαιος απωλετο, και ουδεις εκδεχεται τηι καρδιαι."6 Και παλιν ως εκ
προσωπου των Ἰουδαιων περι αυτου· "6∆ησωμεν τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν
εστι."6 Και αυτο δε το χρημα διαβοησειεν αν. Την γαρ τοι θειαν, και ακηρατον του
λογου φυσιν, πως ην εφικτον αμαρ- 70.1096 τησαι του πρεποντος τε και εοικοτος
αυτηι, και μω- μον υποστηναι πλημμεληματος; Ειρηται γουν περι του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου, οτι "6Ἁμαρ- τιαν ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι
 
 

403

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου."6 Ουκουν επειδηπερ αθωον εαυτον οντα, και δικαιον φησιν, υπομειναι τας
εκ της Ἰουδαιων Συν- αγωγης επιβουλας, αναγκαιως τουτοις ουκ ειδοσιν αυτου το
εισαπαν ειλικρινες η ταχα που, και οιηθει- σιν, οτι πεπρακται τι των ατοπων αυτωι,
πεπονθε δε, και εν δικηι, τα επι τωι σταυρωι, προσδιαλεγεται, και φησι· Τις ο
κρινομενος μοι; αντιστητω μοι αμα. Ἔοικε τουτωι το παρ' αυτου του Χριστου σαφως
ει- ρημενον τοις Γραμματευσι, και Φαρισαιοις· "6Τις εξ υμων ελεγξει με περι
αμαρτιας; Ει αληθειαν λεγω, δια τι υμεις ου πιστευετε μοι;"6 Καιτοι γαρ γεγονως
καθ' ημας ο μονογενης του Θεου Λογος, και την κατα παν οτιουν ομοιωσιν υποδυς,
κατ' αυτο δη ουν τουτι και μονον επεκεινα της καθ' ημας φυσεως γενεσθαι
πεπιστευται. Ὑποκειμενου γαρ ανθρωπου παντος πταισμασι τε και πλημμελημασι,
και ουδε- νος το παραπαν αμωμητον ολοτροπως εσχηκοτος την ζωην· μονος αυτος,
και οτε γεγονεν ανθρωπος το θεοπρεπες αξιωμα τετηρηκεν εαυτωι. Θεου γαρ φυσις
του πλημμελειν επεκεινα νοοιτο αν εικοτως. Τοιγα- ρουν και εφασκεν, οτι
"6Ἔρχεται ο αρχων του κο- σμου τουτου, και εν εμοι ευρησει ουδεν."6 Ὁ γαρ
γενομενος καθ' ημας, ινα ημας εξεληται των της αμαρτιας βροχων, πως αν αυτος
ηλω μεθ' ημων, η πως γεγονεν υπο μωμον και γραφην, ο γραφης απαλλαττων και
μωμου παντας τους πιστευσαν- τας εις αυτον; "6Θεος γαρ ο δικαιων, τις ο κατακρινων;"6 9Ἰδου Κυριος βοηθει μοι· τις κακωσει με; Ἰδου παντες υμεις ως ιματιον
παλαιωθησεσθε, και ως σης καταφαγεται υμας.9
∆υο κατα ταυτον διδαξαι
βουλεται χρησιμα τε και αναγκαια τους τον δυσσεβη, και αδικον κατ' αυ- του
νοσησαντας φθονον. Πρωτον μεν οτι παντη τε και παντως απρακτησειεν αν η κατ'
αυτου σκεψις, και το μιαιφονον εγχειρημα. Ειτα οτι πικρας τε και αφορητους των
εις αυτον πεπλημμεληκοτων πρα- χθησονται δικας· ωιηθησαν μεν γαρ δυνασθαι
θανατωι περιβαλειν αρχηγον οντα ζωης τον Κυριον. Ἀλλ' ως ο Ψαλλων φησιν,
"6Ἐβουλευσαντο βουλην, ην ου μη δυνωνται στησαι."6 Και γαρ ην αμηχανον ζωην
οντα αυτον κρατεισθαι θανατου. Ἐγηγερται ουν τηι δυνα- μει του Θεου και Πατρος,
καθα γεγραπται, και ουκ ατονησας αυτος, καθο νοειται Λογος και Θεος, εις γε το
δυνασθαι φημι της εαυτου σαρκος αποσοβησαι την φθοραν, αλλ' οτι γεγονεν
ανθρωπος, και τουτο δεχε- σθαι δοκων παρα του Πατρος. Παντα γαρ ανθρωπωι
θεοσδοτα. Ὅτι γαρ ο Θεος, και Πατηρ δι' αυτου κατηργηκε το του θανατου κρατος,
δια της εκ νεκρων αναστασεως αυτου, σαφες αν γενοιτο λεγοντος αυτου ταις των
Ἰουδαιων αγελαις· "6Λυσατε τον ναον του- τον και εν τρισιν ημεραις εγερω
αυτον."6 Ἐπειδη δε τα υπερ ανθρωπου χειρα τε και φυσιν, εθος αυτωι 70.1097 τωι
προσωπωι του Πατρος ανατιθεναι μαλλον, ταυ- τηιτοι κανθαδε φησιν ανθρωπινως·
Ἰδου Κυριος βοη- θει μοι, τις κακωσει με; Ἐπαμυνοντος γαρ, φησι, του Θεου και
Πατρος, και πασαν υμων επηρειαν αφανιζοντος, και την εμην ιστωντος δοξαν, τις
εσται τοσουτος εν υμιν, ως αντιταξασθαι τηι ανικητωι βουληι, και κακωσαι δυνασθαι
τον παρ' αυτου βοηθουμενον; Ουκουν ειπερ τινες ησαν νουνεχεις οι Γραμματεις τε
και Φαρισαιοι, απεσχοντο αν των κατ' αυτου σκεμ- ματων τε και επιχειρηματων, δια
προφητων των αγιων προεγνωκοτες, ως ουκ αν ισχυσειαν αδικησαι Χριστον Θεον
οντα, και Κυριον, και Υιον αληθινον του Πατρος· αυτοι δη μαλλον την κατα γε
σφων αυ- των δεινην τε και τομωτατην ελκουσι δικην. Και τουτο διδασκει
προσεπενεγκων· Ἰδου παντες υμεις ως ιματιον παλαιωθησεσθε, και ως σης
καταφαγεται υμας, τουτ' εστιν, εις παλαιωσιν, και σηψιν, και εις αφανισμον
οιχησεσθε, πολλοις και αφυκτοις εντε- τηγμενοι κακοις, και οιον σητος δικην
εκδαπανωσης υμας ανηκεστου συμφορας. Τουτο παλιν και ετε- ρωθι που φησιν ο
προφητης Ἡσαΐας· "6Τι ετι πλη- γητε προστιθεντες αμαρτιας; Πασα κεφαλη εις πονον, και πασα καρδια εις λυπην· απο ποδων εως κεφα- λης, [ουκ εστιν εν αυτωι
ολοκληρια,] ουτε τραυμα, ουτε μωλωψ, ουτε πληγη φλεγμαινουσα, ουκ εστι
 
 

404

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαλαγμα επιθειναι, ουτε ελαιον, ουτε καταδεσμους. Ἡ γη υμων ερημος, αι πολεις
υμων πυρικαυστοι, την χωραν υμων ενωπιον υμων αλλοτριοι κατεσθιουσιν αυτην,
και ηρη- μωται κατεστραμμενη υπο λαων αλλοτριων."6 Ἱκανη σφοδρα, και των
ουτως απευκτων η παῤρησιος ηρεμειν αναπεισαι τους Ἰουδαιους, και κατα μηδενα
τροπον προσκρουειν ελεσθαι Θεωι, ειπερ εμελλεν, ως εφην, απρακτησειν μεν αυτων
η επιβουλη, των δε ανηνυ- των επιχειρηματων αυτοι πραχθησεσθαι δικας, και εις
ολεθρον και απωλειαν πεσεισθαι παντελη. 9Τις εν υμιν ο φοβουμενος τον Κυριον;
ακου- σατω της φωνης του Παιδος αυτου.9 Ὡς ιματιον παλαιωθησεσθαι λεγων
τους, οιπερ αν ελοιντο πονειν ανηνυτως, και ταις παρ' αυτου παρ- οινιαις εντρυφαιν
(εφη γαρ, Ἰδου παντες υμεις ως ιματιον παλαιωθησεσθε, και ως σης κατα- φαγεται
υμας), προτεινει λοιπον τοις επιεικεσι την φιλανθρωπιαν, και την της σωτηριας
αυτοις κα- ταδεικνυσι τριβον· πλειστοι γαρ οσοι πεπιστευκασι των εξ Ἰσραηλ,
καθως και εν ταις Πραξεσι των απο- στολων διηγορευθη σαφως. Σεσωσται γαρ το
κατα- λειμμα, ου και πρωτολειον ωσπερ τι και απαρχη γεγονασιν οι θεσπεσιοι
μαθηται. Ουκουν τοις ετοι- μοτεροις προς πιστιν τα εξ ημεροτητος προΐσχεται
λεγων· Τις εν υμιν ο φοβουμενος τον Κυριον; ακου- σατω της φωνης του Παιδος
αυτου. Ἑαυτον δε παιδα Θεου λεγων εφιησι νοειν, οτι και ανθρωπος γεγονως Υιος
εστιν αληθινος του Θεου και Πατρος. Και το ακουσαι της φωνης αυτου ου νομου
παραβασις ην, αλλα βεβαιωσις νομου, δια τυπου και σκιας προανα- γραφοντος την
αληθειαν, ητις εστιν ο Χριστος και τα αυτου θεσπισματα. Ταυτηιτοι και ο πανσοφος
70.1100 Παυλος επιστελλει, και φησι· "6Νομον ουν καταρ- γουμεν δια της πιστεως;
μη γενοιτο, αλλα νομον ιστωμεν. Γεγραπται γαρ, οτι Ὁ δικαιος μου εκ πι- στεως
ζησεται."6 Και ην και νομου και προφητων το περας το Χριστου μυστηριον,
δικαιουν εν πιστει τον ασεβη, και απαλλαττον αιτιαματων τους ταις σφων αυτων
πλημμελειαις ενισχημενους. Ουκουν το ακουσαι της φωνης αυτου, δηλονοτι του
Χριστου, τουτο εστι το παραδεξασθαι το ευαγγελικον και σωτηριον κηρυγμα, νομου
βεβαιωσις ην· οτι δε θε- λητον εστι τωι Θεωι και Πατρι το ταις του Υιου
παιδαγωγεισθαι φωναις τους επι της γης, καταδει- ξειεν αν τοις νουνεχεστεροις των
ευαγγελικων Γραμ- ματων η δυναμις. Μετεμορφωθη μεν γαρ εν τωι ορει Χριστος,
ελαμψε δε το προσωπον αυτου ως ο ηλιος, και τα ιματια αυτου εγενετο λευκα ως το
φως· ωφθησαν δε Μωσης και Ἡλιας συλλαλουντες μετ' αλληλων· ειτα φωνη
γεγονε του Θεου και Πατρος, τοις αγιοις αποστολοις παρεγγυωντος και λεγοντος·
"6Ουτος εστι μου ο Υιος ο αγαπητος, ακουετε αυτου."6 Ει τις ουν αρα εστι, φησι, τον
του Θεου φοβον εις νουν εχων, και ωσπερ τινα θησαυρον κατακρυψας εν εαυτωι,
ακουσατω της φωνης του Παιδος αυτου. Ἔστι δε, ως εφην, το ευαγγελικον και
θεσπεσιον κηρυγμα καλουν εις λυτρωσιν την δια πιστεως της εν Χριστωι, και εις
ευαγη πολιτειαν, και πολυ της εν νομωι προφε- ρεστερα[ν]. Ἡ μεν γαρ ην, ως εφην,
εν σκιαις, η δε λαμπραν εχει και εκφανη την αληθειαν. 9Οι πορευομενοι εν σκοτει,
ουκ εστιν αυτοις φως, πεποιθατε επι τωι ονοματι Κυριου, και αν- τιστηρισασθε επι
τωι Κυριωι.9
Οι των ιατρων ευτεχνεστατοι τοις δηκτικοις των φαρμακων
επιπλεκουσιν εσθ' οτε και τας εκ των
ηπιων επικουριας, μονονουχι
καταγοητευοντες την απηνη και αγριωτεραν οδυνην. Τοιουτον τι και νυν
πεπραχοτα ευρισκομεν τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. Ἐλεγχει μεν γαρ ως
εν σκοτωι βαδιζοντας, και οιον αχλυι κεκρατημενους, και φωτος ολοτροπως
εστερημενους, δηλον δε οτι του θειου και νοητου, ποιουμενους δε και τας τροχιας
επ' ουδενι μεν των τελουντων εις σωτηριαν, ηγουν εις ονησιν αυτοις, επ' εκεινοις
δε μαλλον, απερ αν ευκολως αυτους εις το της απωλειας κατωθησε βαραθρον. Ου
γαρ εστιν, ουκ εστιν ορθοποδειν δυνασθαι τους εν σκοτωι ποτε· καταφερονται γαρ,
καν ευρεθειη που βοθρος, καν ει λιθοι διεῤριμμενοι, προσπταιουσιν αφυλακτοις
 
 

405

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις.
Ὑμιν τοιγαρουν, φησι, προτεινω τας νουθεσιας τοις
εν σκοτωι
πορευομενοις, και το παρ' εμου φως ασυν- ετως ου προσιεμενοις."6 Πεποιθατε επι
τωι ονοματι Κυριου, και αντιστηρισασθε επι τωι Θεωι. "6Ἐπειδη γαρ, εκ πολλης αγαν
αβελτηριας, οι των Ἰουδαιων δημοι τον μονογενη του Θεου Λογον ορωντες εν ειδει
τωι καθ' ημας, τουτ' εστι γενομενον ανθρωπον, ου συνιεσαν μεν το επ' αυτωι
μυστηριον, ασυνετουντες δε πλεισταχου παλιμφημοις ελυπουν φωναις, ποτε μεν
Σαμαρειτην και μεθυσον ονομαζοντες, ποτε δε
και ζηλωι πεπλανημενωι
καταθηγομενοι προς οργας (εφασκον γαρ· "6Περι καλου εργου ου λιθαζομεν σε,
αλλα περι βλασφημιας, οτι συ, ανθρωπος ων,
70.1101 ποιεις σεαυτον Θεον."6)
Ἀναγκαιως, καθαπερ εφην, αρτιως ανθρωπος γεγονως, εναργη καθιστησιν αυτοις
την υπερτενη και θεοπρεπεστατην αυτου δοξαν τε και δυναμιν, και του μικρα
φρονειν επ' αυτωι βου- λεσθαι τινας αποκομιζει, λεγων· Πεποιθατε επι τωι ονοματι
Κυριου, και αντιστηρισασθε επι τωι Θεωι· εναργεστατα δη ουν εαυτον Κυριον και
Θεον ειναι φησιν, αποκομιζων, ως εφην, του χαμαιπετη και κατεῤριμμενα τινα περι
αυτου βουλεσθαι φρονειν τε και λεγειν. Καυχημα δε τοις την πιστιν εισδεξα- μενοις,
το επ' αυτωι πεποιθεναι, και ραβδον ποιει- σθαι και στηριγμα. Ἀνεχει γαρ παντα προς
το ειναι καλως. Και τουτο, οιμαι, διδασκει λεγων ο θεσπεσιος Μελωιδος προς τον
των ολων Πατερα και Θεον· "6Ἡ ραβδος και η βακτηρια σου, αυται με
παρεκαλεσαν."6 Ευολισθος μεν γαρ ο ανθρωπινος νους προς τα εν τωι- δε τωι κοσμωι
πραγματα, και πολυ διανενευκεν εις εκτοπους ηδονας και φιλοσαρκιας· δειται δε αει
του σωζοντος, και νεμοντος χειρα σωτηριον, ωστε και λεγειν τους εν μεθεξει
γεγονοτας της επικου- ριας· "6Ἔστησεν επι πετρας τους ποδας μου, και κατευθυνε
τα διαβηματα μου."6 Ὅτι δε σκοτωι και αχλυι εμβεβλητο των Ἰουδαιων ο νους, εκ
των ιερων Γραμματων ενεστιν ιδειν. Ὁ μεν γαρ πανσοφος Παυ-λος, "6Ὁ Θεος του
αιωνος τουτου, φησιν, ετυφλωσε τα νοηματα των απιστων εις το μη διαυγασαι τον
φωτισμον του Ευαγγελιου της δοξης του Χριστου."6 Ὁ δε γε θεσπεσιος προφητης
Ἡσαΐας περι των εξ αιματος Ἰσραηλ ωδε πη φησιν· "6Ὑπομειναντων αυτων φως,
εγενετο αυτοις σκοτος, μειναντες αυγην· εν αωριαι περιεπατησαν."6 Αυτος δε
Χριστος προς το φως αυτους εκαλει, λεγων· "6Ἐγω ειμι το φως του κοσμου· ο εμοι
ακολουθων ου μη περιπατησει εν τηι σκοτ[ε]ιαι, αλλ' εξει το φως της ζωης."6 Ἄραρε
δη ουν, και εστιν αληθες, οτι τοις ουχ ελομενοις ακολουθειν αυτωι παντη τε και
παντως εψεται ως εν νυκτι και σκοτωι πορευεσθαι. 9Ἰδου παντες υμεις πυρ καιετε,
και κατισχυ- σατε φλογα. Πορευεσθε τωι φωτι του πυρος υμων, και τηι φλογι, ηι
εξεκαυσατε. ∆ι' εμε εγενετο ταυτα υμιν, εν λυπηι κοιμηθησεσθε.9 Παραδεικνυσι τε
και ετερον αυτοις, οπερ ην εικος αμογητι δυνασθαι μεθισταιν αυτους εις γε το δειν
ελεσθαι φρονειν ορθα. Αι γαρ τοι των κολασεων μνημαι, και τον απειθη και
κατεσκληκοτα νουν τοις επωφελεσι δειμασιν, οιονει πως ευαφη και ευηνιον αποφαινουσι. Φησι τοιγαρουν, οτι πυρ ανακαιουσι καθ' εαυτων οι κατισχυουσι φλογα.
Προσκρουοντες γαρ δια μακρας απειθειας, και ανουθετητον ουτω καρδιαν
εθελοντες εχειν, εγειρουσι καθ' εαυτων την ασβεστον φλογα, την της κολασεως
δηλονοτι. Την ισην εχει διανοιαν τοις προκειμενοις και το παρ' αυτου του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου σαφως ειρημενον· "6Ὁ πιστευων εις τον Υιον ου κρινεται.
Ὁ δε μη πιστευων ηδη κεκριται, οτι μη πεπιστευκεν εις το ονομα του Υιου του
Θεου."6 Τι γαρ ετερον εστι το κρινεσθαι, πλην οτι το εις φλογα πεσειν, και εις το
πυρ το αιωνιον, το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και
70.1104 τοις αγγελοις αυτου;
Προσθεις δε ετι το, Κατισχυετε φλογα, νοειν εφιησι τε δριμυ τε και αληθες. Οι μεν
γαρ υλας επιτιθεντες πυρι κατεμπιπρασθαι δυνα- μενας, κατισχυουσιν αυτο.
Μαινεται μεν γαρ εν πολλαις υλαις η φλοξ, ατονει δε πως ουκ ευπορουσα πολλων.
Ἰουδαιοι τοιγαρουν πυρ μεν εξεκαυσαν καθ' εαυτων, αποκτειναντες μεν τους
 
 

406

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφητας, και λιθο- βολησαντες τους απεσταλμενους, κατισχυσαν[τες] δε την
εαυτων φλογα προσεπενεγκοντες τοις προλαβου- σιν εγκλημασι τας κατα Χριστου
παροινιας. Προστε- θεικασι γαρ τοις οικεταις τον Υιον, και τον αρχηγον της ζωης το
γε ηκον εις εαυτους απεκτονασιν, ει και ανεβιω Θεος ων και ζωη. Ἐπειδη δε την δια
Χριστου παιδευσιν ου προσηκαντο, ταις του νομου σκιαις εμ- μενοντες· ταυτηιτοι,
και μαλα εικοτως, ως φως μεν εχειν οιομενους το απο του νομου, ου μην και εχοντας αληθως, της προς αυτον οικειοτητος αποπεμπε- ται, λεγων· Πορευεσθε τωι φωτι
του πυρος υμων, και τηι φλογι, ηι εξεκαυσατε. Ου γαρ φως ην αυτοις, αλλα το δοκειν
ειδεναι τον νομον, μη μην ετι προσιεσθαι θελειν τα δια Χριστου, πυρος αυτοις και
φλογος γε- γονε προξενον. Ὅτι γαρ εκτετικασι δικας της εις Χριστον παροινιας
μετα του και εναποβιωναι ταις αμαρτιαις ενισχημενους, καθιστησιν εναργες προσεπενεγκων· ∆ι' εμε εγενετο ταυτα υμιν. Ἐν λυπηι κοιμηθησεσθε. Ποια ταυτα;
Πεπορθηται γαρ αυτων η χωρα, κακοι τε κακως απολωλασι, και ηλω μεν η αγια
πολις, και πεπτωκεν υπο χειρας εχθρων, κατ- επρησθη δε και αυτος ο νεως,
εκοιμηθησαν δε και εν λυπηι. Οι γαρ τελευτωντες απερικαθαρτοι, και την δια
Χριστου λυτρωσιν ουκ αξιωθεντες ελειν, ουκ εν ελ- πιδι γερων και θυμηδιαι
πνευματικηι, αλλ' εν φοβωι κολασεων και εν λυπηι δι' αυτας κοιμηθησονται.
9Ἀκουσατε μου, οι διωκοντες το δικαιον, και ζητουντες τον Κυριον. Ἐμβλεψατε εις
την στε- ρεαν πετραν, ην ελατομησατε, και εις τον βο- θυνον του λακκου, ον
ωρυξατε. Ἐμβλεψατε εις Ἀβρααμ τον πατερα υμων, και εις Σαῤραν την ωδινουσαν
υμας, οτι εις ην, και εκαλεσα αυτον, και ευλογησα αυτον, και ηγαπησα αυτον, και
επληθυνα αυτον.9 Κατονειδισας αρκουντως τοις απεσκληκοσι το αληθες, και την
συμβησομενην αυτοις κολασιν εναρ- γη καταστησας, ει μη ελοιντο τοις ευαγγελικοις
κατ- ακολουθειν θεσπισμασιν, επιμενουσι γαυρον τε και απηνη τον της εαυτων
διανοιας ανατειναντες αυχενα, μεθιστησιν επι καιρου τους της παραινεσεως λογους
επι τους εξ αιματος Ἰσραηλ πιστευσαντας. Ου γαρ εισαπαν απολωλε το των
Ἰουδαιων εθνος, σεσωσται δε το καταλειμμα κατα την του προφητου φωνην. Και
γουν, ως εν ταις Πραξεσι των αγιων αποστολων γεγραπται, πλειστοι παρεδεξαντο
τον περι Χριστου λογον, επεγνωσαν την επιφανειαν της δοξης αυτου. Τουτοις ουν
αρα προσδιαλεγεται, και φησιν· Ἀκου-σατε μου, οι διωκοντες δικαιον, και ζητουντες
τον Κυριον. Το δικαιον δε φησιν αντι του, την δικαιοσυ- νην, δηλον δε οτι την δια
Χριστου, την δια γε, φημι, της εις αυτον πιστεως, δικαιουσης τον ασεβη, και ρυπου
παντος απαλλαττουσης τους μεμολυσμενους, και 70.1105 αγιαζουσης εν Πνευματι,
και το λαμπρον της υιοθε- σιας περιποιουσης καυχημα. ∆ιωκουσι δε το δικαιον, ουχ
ως ελαυνοντες αυτο, και της εαυτων αποστη- σαντες διανοιας, αλλ' ως επ' αυτο
τρεχοντες, ινα και καταλαβωσι. Τοιουτον τι και ο θεσπεσιος εφη ∆αβιδ· "6Ζητησον
ειρηνην, και διωξον αυτην."6 Ἤγουν και κατ' εκεινο νοησεις, ο ενηνεκται λεγων
παρ' ενι των αγιων προφητων· Ἐν τινι καταλαβω τον Κυριον, αντιληψομαι Θεου
μου υψιστου; ∆ιωκουσι τοινυν το δικαιον, ως εφην, ινα ευροντες αρπασωσιν. Ουτοι
δ' αν ειεν οι και αυτον ζητουντες τον Κυριον, τουτ' εστι τον Χριστον. Ευρισκουσι
γαρ δια πιστεως, καλουντος εις τουτο αυτους του Θεου και Πατρος. Και γουν εφη
που Χριστος τοις Ἰουδαιων δημοις· "6Μη γογγυζετε μετ' αλληλων. Ουδεις δυναται
ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ, ο πεμψας με, ελκυσηι αυτον."6 Πλην εκεινο αθρει·
Προσδιαλεγεται ο Θεος ου πασιν απλως, εκεινοις δε μαλλον οιπερ αν ειεν
διωκοντες μεν το δικαιον, ζητουντες δε και αυτον, κατα γε τους αρτιως ημιν
ειρημενους τροπους. Ουκ- ουν θεοδιδακτοι παντες εισιν οι δια πιστεως της εν
Χριστωι κεκλημενοι προς επιγνωσιν αληθειας. Τι δ' αν βουλοιτο δηλουν και των
εννοιων η δυναμις, ερουμεν ως ενι. Πλειστη μεν γαρ οση τις ην των Ἰουδαιων
πληθυς, ολιγοστοι δε παντελως οι εξ αυτων πιστευσαντες. Πλην οτι προβησονται
 
 

407

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα καιρους οι πιστευσαντες εις αριθμου κρειττονα πληθυν, προσ- ενηνεγμενων
τοις εκ περιτομης και της καλουμενης ακροβυστιας, τουτ' εστι των εθνων, Θεου
συλλε- γοντος, πειραται πληροφορειν, εις παραδειγμα του πραγματος, ηγουν εις
βεβαιωσιν ελπιδος της εις τουτο λαβων τον θεσπεσιον Ἀβρααμ, και συν αυτωι την
Σαῤραν. Ῥιζα γαρ γεγονασι του παντος εθνους, καιτοι πρεσβυτικην και υπερωρον
εχοντες ηλικιαν, και ουκ εν ελπισιν ετι του δυνασθαι τεκειν. Ὁ μεν γαρ εκατον
ετων ην, η δε στειρα τε και ατεξ. Ἐπειδη δε Θεωι δυσηνυτον ουδεν, λεια δε παντα και
ευηλατα, γεγονασιν αρχη και ριζα πληθυος ανθρω- πων φιλονεικουσης τοις αστροις.
Ειρηται γαρ που προς τον θεσπεσιον Ἀβρααμ, αναβλεψαι μεν εις τους αστερας,
πιστευσαι δε οτι τοις ορωμενοις ισαριθμον εσται το σπερμα αυτου. Ὅτι δε ου κατα γε
τον της ανθρωπινης φυσεως νομον εκτετοκεν η Σαῤρα, και πατηρ γεγονε παιδος ο
θεσπεσιος Ἀβρααμ, υπεργη- ρως ηδη και αφηβηκως ανθρωπος, δυο δεχεται
παραδειγματα· πετραν τε στερεαν λατομουμενην, και βαθυν λακκον ορωρυγμενον.
Ὥσπερ γαρ εστι των αγαν δυσχερεστατων τα εκ πετρας στερεας τε και απηνους
λιθοτομειν δυνασθαι, και φρεαρ ορυξαι βαθυ· κατα τον ισον, οιμαι, τροπον, ουκ
ευηλατον ειη, μαλλον τε και αμηχανον το εκ πρεσβυτου και στειρας εκφυναι
τεκνον. Πλην τετελεσται παραδοξως, και τουτο, Θεου κατανευοντος. Ὅταν τοινυν
υμεις οι πιστευσαντες ολιγοστους εαυτους ειναι νομισητε, ατε δη και οντος εν
αρχαις του Θειου τε και ιερου κηρυγματος, αλλ' ουν αραροτως διατεθεινται, φησιν,
οτι και εις πληθυν επιδωσει την αριθμου κρειττονα 70.1108 τα καθ' υμας. Εις γαρ
ην Ἀβρααμ, και εκαλεσα αυτον, και ευλογησα, και ευλογησας ηγαπησα, και
αγαπησας επληθυνα, τουτ' εστι, πατερα τεθεικα παντος του των Ἰουδαιων γενους,
ητουν εθνους, και προς γε τουτωι των εξ επαγγελιας. Ειρηται γαρ προς Ἀβρααμ, οτι
"6Πατερα πολλων εθνων τεθεικα σε."6 Ουκουν ο καλουμενος ευλογειται, και ος αν
ευλογηθηι, παντη τε και παντως αγαπηθησεται, και ο τουτου τυχων εσται
πολλοστος, πνευματικως δηλονοτι. Καρπους γαρ εξει ποικιλους τους εξ αρετων και
εξ αυχηματων ευαγγελικων. Πλην και κατα γε τον της ιστοριας λογον, αληθη δια
πραγματων ενεστιν ιδειν την επαγγελιαν. Προσκυνει γαρ η υπ' ουρανον τωι παντων
Σωτηρι Χριστωι, γεγονε δε τα παντα αυτου μεστα, και πεπληρωται της δοξης αυτου
πασα η γη. 9Και σε νυν παρακαλεσω, Σιων, και παρεκαλεσα παντα τα ερημα αυτης,
και θησω τα ερημα αυτης ως παραδεισον Κυριου. Ευφροσυνην και αγαλ- λιαμα
ευρησουσιν εν αυτηι, εξομολογησουσι [αλ. εξομολογησιν] και φωνην αινεσεως.9
Των αγιων προφητων ο λογος σχηματιζεται μεν αει πως προς τα ορωμενα, και τα εν
αισθησει πραγ- ματα. Ἔχει γε μην την αναφοραν προς τα υπερ αισθησιν τε και
νοητα. Ουκουν καν Σιων ονομαζηι, μη την επιγειον νοει, δεχου δε μαλλον την
νοητην, ητις εστιν Ἐκκλησια Θεου ζωντος· επει πως αν τις ιδοι προς αληθειαν
εκβαινοντας του προφητου τους λογους; Παρακαλεσειν μεν γαρ αυτην Θεος
επηγγελ- λετο· τουτο δε ουδαμου γεγονος ευρησομεν, αλλ' εκ γε των εναντιων
ερημωθεισαν εστιν ιδειν και πεπορ- θημενην. Γεγονε τοινυν ο λογος τωι προφητηι
νυνι προς την των πιστευσαντων πληθυν, ητις εστιν Ἐκκλησια Θεου ζωντος. Και τι
δη αρα φησιν; Ὥσπερ γαρ, φησι, κεκληκα μεν τον Ἀβρααμ, ενα δε οντα πατερα
τεθεικα πολλων εθνων· ουτω και σε παρα- καλεσω, Σιων. Ἡ δε παρακλησις εν
τουτοις υποσχεσις εστι κατευφραινουσα, και βεβαιαν εμφυτευουσα την ελπιδα τοις
ακροωμενοις, του οτι παντη τε και παντως Θεου συναγειροντος τους εν πιστει
κληθησο- μενους, ουκ ερημος εσται και κεχερσωμενη αλλ' οια τις παραδεισος
ευανθης τε και ευδενδροτατος, καλοις τε και ευγενεσι φυτοις κατακομος, και
ευκαρπιαν
εχων την νοητην, τουτ' εστιν ευφροσυνην και αγαλ- λιαμα,
εξομολογησιν τε και φωνην αινεσεως. Συνες εντευθεν οτι της νομικης λατρειας
αποφερειν επαγ- γελλεται τους εν ταξει φυτων εσομενους, και τον νοητον
 
 

408

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληρουντας κηπον, ον δη και παραδεισον ονομαζει Θεου. Παλαι μεν γαρ ο Μωσεως
νομος βουθυτειν εκελευε, και μηλοσφαγειν, τρυγονας τε προσαγειν Θεωι, και
σεμιδαλιν ελαιοδευτον. Ἀλλ' ου δια τουτων ετι προσιτος ο των ολων Θεος, αλλ' ως
αυτος εφη Χριστος· "6Πνευμα ο Θεος, και τους προσ- κυνουντας αυτον εν πνευματι
και αληθειαι δει προσκυνειν."6 Ἡ δε εν πνευματι και αληθειαι προσ- κυνησις, και της
νοητης λατρειας η δυναμις, ευοσμιαν εχει την πνευματικην ευφροσυνην, και
αγαλλιαμα τηι ελπιδι τηι εις Χριστον. ∆ιακειμεθα γαρ οτι και μετασχηματισει το
σωμα της ταπεινωσεως ημων συμμορφον τωι σωματι της δοξης αυτου· συνεσομεθα
70.1109 υιοις Θεου,
τε και συμβασιλευσομεν αυτωι, τεταγμενοι μεν εν
καταπλουτησαντες δε το θειον αυτου και 70.1109 ζωοποιον Πνευμα. Προσαγομεν τε
και ημεις ευκαρ- πιαν νοητην αυτωι, την τε εξομολογιαν και ωιδας τας χαριστηριους.
Τοιαυταις γαρ θυσιαις ευαρεστειται Θεος. 9Ἀκουσατε μου, και οι βασιλεις, προς
με ενωτισασθε, οτι νομος παρ' εμου εξελευσεται, και η κρισις μου εις φως εθνων.9
Ἀναδειξ[ε]ιν υπισχνουμενος πλειστην τε και αριθ- μου κρειττονα την των εις αυτον
πιστευοντων πληθυν, ουτω αυτηι προσδιαλεγεται, καθαπερ ηδη συναγηγερ- μενηι.
Μυσταγωγει δε λοιπον ως ιδιους οντας προσκυ- νητας, ινα και αληθες υπαρχειν
ορωιτο το γεγραμ- μενον περι αυτων· "6Και εσονται παντες διδακτοι Θεου."6
Ψαλλει γουν και ο θεσπεσιος ∆αβιδ, ωδε τε φησιν προς τον των ολων Σωτηρα
Χριστον· "6Μακα- ριος ανθρωπος ον αν συ παιδευσηις, Κυριε, και εκ του νομου σου
διδαξηις αυτον."6 Ἐπηγγελλετο δε και της επι τουτωι φιλοτιμιας τοις επεγνωκοσι
την επι- φανειαν αυτου. Και δη και φησι δι' ενος των αγιων προφητων περι της
εαυτου παρουσιας, της γενομε- νης εν τωιδε τωι κοσμωι μετα σαρκος, οτι "6Ἐν τωι
καιρωι εκεινωι, λεγει Κυριος, διδους νομους μου εις την διανοιαν αυτων, και εις τας
καρδιας αυτων επιγραψω αυτους."6 Ὀρθως δε και τουτο συνεις ο πανσοφος Παυλος
γραφει, και φησι τοις τουτου τετυχηκοσιν· "6Ἡ επιστολη η ημων υμεις εστε, εγγεγραμμενη ου μελανι, αλλα πνευματι Θεου ζωντος."6 Ουκουν ακουσατε μου, φησι,
τουτ' εστι, τους εμους εισδεξασθε λογους, και μη καθαπερ ο Ἰσραηλ εξ- ηνιοι
γενεσθε, τηι του νομικου γραμματος προσκει- μενοι παλαιοτητι, και παρα των τυπων
ορωντες ουδεν. Μεχρι καιρου διορθωσεως η δια Μωσεως τεθειται εντολη, φησιν.
Ἐπειδη δε ο της ενανθρωπη- σεως ου προσδοκαται μαλλον, αλλ' ενεστηκεν ηδη
καιρος, μεταχωρειτω προς αληθειαν η σκια. Ἐμου τοινυν ακουετε, λαος μου. Λεγων
δε, λαος μου, την πνευματικην οικειοτητα την δωρηθεισαν αυτοις επι καιρου
προΐσχεται, δυσωπων, ως γε οιμαι, και δια τουτου, και προθυμοτερους αποτελων εις
γε το χρηναι, φημι, τον παρ' αυτου προσηκασθαι λογον. Καλει δε ουχι μονους τους
τελουντας εν λαοις, αλλα γαρ συν αυτοις και βασιλεας, ινα τους αρχοντας ητοι τους
των λαων ηγουμενους εννοηις. Ἀπο γαρ της των πιστευσαντων πληθυος
παρεκομισθησαν εις τουτο πολλοι, ων απαρχη γεγονασιν οι θεσπεσιοι μαθηται· ειτα
μετ' εκεινους κατ' ιχνος ιοντες οι μετ' αυτους το της βασιλειας ονομα περιετεθησαν·
ατε δη και βασιλειας ονομα πεπλουτηκοτες, τεταγμενοι δε και εις το καθηγεισθαι
λαων. Και γουν ως εκ πολλης αγαν χαρας χαριστηριους ωιδας ανατεινουσι Θεωι
λεγοντες· "6Ὑπεταξε λαους ημιν, και εθνη υπο τους ποδας ημων."6 Ψαλλει δε περι
αυτων και ο θεσπε- σιος Μελωιδος· "6Ἄρχοντες λαων συνηχθησαν μετα του Θεου
Ἀβρααμ."6 Ὦ τοινυν λαοι και βασιλεις,
70.1112 φησιν, ακουσατε μου, και
ενωτισασθε, και τι το μελλον επαγγελ[λ]εσθε. Νομος παρ' εμου εξελευσεται, και η
κρισις μου εις φως εθνων. Νομον εν τουτοις το θειον τε και ευαγγελικον ονομαζει
κηρυγμα. Και γαρ εστιν ετεροειδες μεν ωσπερ το θεσπισμα το νεον τε και σωτηριον·
νομου δε ωσπερ αρχαιου μεταβολη προς το αμεινον, και μεταστασις τυπων
εκδεδραμη- κοτων προς αληθειαν. Ἔφη γουν ο Χριστος· "6Μη νομισητε οτι ηλθον
καταλυσαι τον νομον η τους προ- φητας· ουκ ηλθον καταλυσαι, αλλα πληρωσαι.
 
 

409

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λεγω γαρ υμιν, οτι ιωτα εν η μια κεραια ου μη παρελθηι απο του νομου, εως αν
παντα γενηται."6 Ἀλλ' ο μεν εν γραμμασι νομος εδοθη δια Μωσεως· κηρυγμα δε το
σωτηριον, τουτ' εστι το ευαγγελικον, εξηλθε δια Χριστου. Και γαρ ην ακολουθον,
Μωσεα μεν της σκιας και τυπου γενεσθαι διακονον, ως εοικε, γνω- σεως τε και
αληθους λατρειας της εν πνευματι φωτιστην γενεσθαι Χριστον. Αυτος γαρ εστι το
φως το αληθινον. Ἐπιφερει δε τουτοις, οτι Ἡ κρισις μου εις φως εθνων. Κρισιν
ενταυθα φησιν η την οσιαν και φιλανθρωπον αυτου ψηφον, την εξενεγκουσαν εις
φως εθνων την παρ' αυτου χαριν, ηγουν κρισιν, την ευθυτητα και δικαιοκρισιαν,
ητοι την δικαιοσυνην, την ευαγγελικην δηλονοτι. Ουτω γαρ ο θεσπεσιος ∆αβιδ
των ιερων κηρυγματων διαμεμνηται λεγων· "6Συ ητοιμασας ευθυτητα, κρισιν και
δικαιοσυνην εν Ἰακωβ συ εποιησας."6 Ει δε το θειον τε και σωτηριον κηρυγμα
πεποιησθαι φησιν εν Ἰακωβ εν τουτοις, και ουχι μαλλον και εν τοις ετεροις των
εθνων· αλλα χρη μεμνησθαι Θεου λεγοντος εναρ- γως· "6Ουκ απεσταλην, ει μη εις
τα απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ."6 Και μην και δια φωνης αυτου του
θεσπεσιου ∆αβιδ· "6Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου (δηλον δε οτι Θεου και
Πατρος) επι Σιων ορος το αγιον αυτου, διαγγελλων το προσταγμα Κυριου."6 Ἦσαν
μεν γαρ εξ Ἰσραηλ οι πατερες και η επαγγελια, η νομοθεσια τε και η διαθηκη. Ἐπειδη
δε γεγονασιν αποσταται δυσαγωγοι, και Κυριοκτονοι, μεταπεφοιτηκε λοιπον δια
τουτο η χαρις, και γεγονεν εις φως των εθνων απαντων. 9Ἐγγιζει μοι ταχυ η
δικαιοσυνη μου, και εξ- ελευσεται το σωτηριον μου, και εις τον βραχιονα μου εθνη
ελπιουσιν. Ἐμε νησοι υπομενουσι, και εις τον βραχιονα μου ελπιουσιν.9 Ουκ εαι
ταις αδικιαις καταμαραινεσθαι των κεκλη- μενων την προθυμιαν, ουτε μην εις
χρονους μακρους ανακλησιν εσεσθαι της ελπιδος φησιν, αλλ' οιον κατα ποδα των
λογων τρεχουσαν αποφαινει την υποσχεσιν. Ὁποιον εστι το δια φωνης Ἀμβακουμ,
ητοι προς αυ-τον ειρημενον παρα Θεου· "6Ἔτι μικρον, ετι μικρον ο ερχομενος ηξει,
και ου χρονιει."6 Αι γαρ των αγα- θων ελπιδες, παρα των προσδοκωντων αυτας
διψωμε- ναι, τωι μελλησμωι κατατηκουσι. Ταυτηιτοι φησιν εγ- γιζειν εαυτου την
δικαιοσυνην. Και ει μεν τωι προσ- ωπωι του Θεου και Πατρος τους επι τωιδε λογους
αναπτειν εθελοιμεν, φαμεν οτι δικαιοσυνην αυτου τον
Υιον αποκαλει.
∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι, και ουκ εξ εργων των εν δικαιοσυνηι, α ημεις
εποιησαμεν, αλλα κατα το πολυ αυτου ελεος. Ἀφικετο γαρ εις τονδε τον κοσμον,
ουχ ινα κρινηι μαλλον αυτον, αλλ' ινα σωθηι δι' αυτου. Ἐσωθη δε ουχ ετερως πλην
οτι
70.1113 δια πολλης ημεροτητος. Ἔφη γαρ, οτι "6Ἐγω ειμι ο εξαλειφων τας
ανομιας σου, και ου μη μνησθησο- μαι."6 Και παλιν· "6Και συ, Ἰσραηλ, μη
επιλανθανου μου. Ἰδου γαρ απηλειψα ως νεφελην τας ανομιας σου, και ως γνοφον
τας αμαρτιας σου."6 Ψαλλει δε και
∆αβιδ, και δη και φησι προς αυτον·
"6Ευδοκησας, Κυ- ριε, την γην σου, απεστρεψας την αιχμαλωσιαν Ἰα- κωβ, αφηκας
τας ανομιας τωι λαωι σου, εκαλυψας πα- σας τας αμαρτιας αυτων."6 Ουκουν εν τηι του
Θεου και Πατρος δικαιοσυνηι, τουτ' εστιν, εν Χριστωι, σε- σωσμεθα τε και ηγιασμεθα,
τους της φαυλοτητος ρυπους απονιψαμενοι. Ει δε αυτος ειη Χριστος ο λε- γων το,
Ἐγγιζει ταχυ η δικαιοσυνη μου, δικαιοσυνην ουδεν ηττον συνησεις εν τουτοις, η
την παρ' αυτου δικαιουσαν χαριν, ηγουν το ευαγγελικον και ουρα- νιον κηρυγμα,
δι' ου της αρεσκουσης αυτωι δικαιοσυ- νης εγνωκαμεν την οδον, και προς παν οτιουν
των αριστων ανδραγαθηματων πεποδηγημεθα, κατα το εν Ψαλμοις ειρημενον·
"6Λυχνος τοις ποσι μου ο νο- μος σου, και φως ταις τριβοις μου."6 Την δε γε δικαιοσυνην και σωτηριον ονομαζει, και μαλα εικοτως. Παντος γαρ ημας εξελκει
κακου, και των του θανα- του δεσμων απαλλαττουσα προς ζωην αναφερει την
αμηρυτον. Ὑπισχνειται δε τι και ετερον. Ἔθνη γαρ ελπιουσι, φησιν, εις τον βραχιονα
μου. Και μην και νησους υπομενειν αυτον διισχυριζεται. Παλαι μεν γαρ των εθνων
 
 

410

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

η πληθυς, δεσμοις αῤρηκτοις ενειλημ- μενη, τοις της αμαρτιας, φημι, και ταις του
παμπο- νηρου και αρχεκακου δρακοντος υπενεχθεισα πλεον- εξιαις αιχμαλωτος ην,
και εν εσχαταις ταλαιπωριαις ανεπικουρητος ουσα παντελως. Ου γαρ ην ο απαλλαξαι δυναμενος της ουτω πικρας και αφυκτου συμφο- ρας· ουκ ην ο τον της
πλεονεξιας συνθραυων ζυγον, αλλ' ησαν, ως εφην, εν δορυκτητων μοιραι, γυμνοι
μεν απασης ελπιδος της αναφερουσης εις ζωην, ερη- μοι δε παντος αγαθου
πραγματος. Οι γαρ ολως τον φυσει και αληθως οντα ∆εσποτην ουκ εγνωκοτες,
αθεοι παντως που και ελπιδα μη εχοντες διετελουν εν κοσμωι, κατα την του
μακαριου φωνην Παυλου. Ἀλλ' οι παλαι, φησιν, ασθενεις, και οιον εις γην εῤριμμενοι, τον εμον βραχιονα λαβοντες εις σωτηριαν την αδοκητον κερδανουσιν
ελπιδα. Βραχιονα δε του Πατρος τον Υιον ονομαζει πανταχου το Γραμμα το ιερον.
∆υναμις γαρ εστιν αυτου. Ει δε δη βουλοιτο τις και τον αυτου του Υιου βραχιονα
νοειν, εφ' ον η των εθνων ελπις εσται καλουμενων εις σωτηριαν, την αυτου
συνησεις δυναμιν την θεοπρεπη και εξαισιον, δι' ης συντριψει τον Σαταναν και τους
κοσμοκρατο- ρας του κοσμου τουτου, σεσωκε τους εξ εθνων. Ἔφη γαρ αυτος· "6Ἢ
πως δυναται τις εις την οικιαν του ισχυρου εισελθειν, και τα σκευη αυτου
διαρπασαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε διαρπασηι τα σκευη αυτου;"6
Ἔφη δε και ο ∆αβιδ· "6Συ ετα- πεινωσας ως τραυματιαν υπερηφανον, και εν τηι ισχυι
του βραχιονος σου διεσκορπισας τους εχθρους σου."6 Ἐλπις ουν αρα Χριστος και
σωτηριας οδος ουχι 70.1116 μονοις γεγονε τοις εξ Ἰσραηλ, αλλα γαρ και πασι τοις
εθνεσιν· ον δη και υπομενουσι νησοι. Και νη- σους, ως γε οιμαι, φησι τας εξ εθνων
εκκλησιας, αι καθαπερ εν μεσηι θαλαττηι κειμεναι, ταις των πραγμα- των προσβολαις
ως υπο κυματων πληττομεναι, τον της ευδοκιμησεως στεφανον αποφερονται δια
της υπομονης. Κατεργαζεται γαρ η υπομονη δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η δε ελπις
ου καταισχυνει. Ουκουν το υπομενειν Θεον νοηθειη αν ετερον ουδεν, πλην οτι δια
καρτεριας και υπομονης ευαρεστειν αυτωι, και της παρ' αυτου φειδους τε και
εποπτειας αξιουσθαι δια τουτο. Γεγραπται γαρ, οτι "6Ὑπομενων υπεμεινα τον
Κυριον, και προσεσχε μοι."6 9Ἄρατε εις τον ουρανον τους οφθαλμους υμων, και
εμβλεψατε εις την γην κατω, οτι ο ουρανος ως καπνος εστερεωθη, η δε γη ως
ιματιον πα- λαιωθησεται, οι δε κατοικουντες την γην ωσπερ ταυτα αποθανουνται.
Το δε σωτηριον μου εις τον αιωνα εσται, η δε δικαιοσυνη μου ου μη εκλειπηι.9 Εις
ελπιδα τοις εθνεσιν εαυτον εσεσθαι λεγων, αναγ- καιαν αυτοις εξυφαινει την
μυσταγωγιαν. Ου γαρ ην ετερως δυνασθαι κολλασθαι Θεωι κατ' οικειοτητα την
πνευματικην, τους ουκ ειδοτας αυτον, πλην οτι δια του της αρχαιας απαλλαττεσθαι
πλανης, και βροχων εξω γενεσθαι και σκαιοτητος διαβολικης, καταπλου- τησαι δε
την αληθη και αμωμητον περι Θεου γνω- σιν. Εισβολη γαρ ωσπερ της εις Θεον
οικειοτητος το ειδεναι τε σαφως και ομολογειν, οτι Θεος ετερος παρ' αυτον ουδεις.
Ουκουν επειδηπερ ᾤοντο μεν Θεον ειναι τον ουρανον, και τοις των αστρων
περιφανε- στεροις προσκυνειν ανεπειθοντο, και αυτην δε την υπο ποδας απαντων
κειμενην εσεβοντο γην, αποφοι- τησαντες ολοτροπως των της ευσεβειας δογματων,
και τις ο φυσει των ολων Θεος, και παρενεγκων εις το ειναι τα ουκ οντα ποτε·
ταυτηιτοι φησιν, ετεροφυα την κτισιν ως προς εαυτον αποφαινων· και ασυγκρι- τον
ουσαν την διαφοραν ποιητου και ποιηματος ευ μαλα διαδεικνυς, επαιρειν κελευει
τους οφθαλμους εις τον ουρανον, τουτ' εστιν, αυτο κατασκεπτεσθαι το στερεωμα
και τα εν αυτωι, κατιεναι δε παλιν τον νουν και εις την γην, ητοι προς θεωριαν των
εν αυτηι, ζωων τε, φημι, και απαξαπλως απαντων των εν αυτηι, καν ει ελοιντο
θαυμαζειν αυτον, μη μεχρι τουτου στησαι τον νουν, αλλ' εκ της των εργων
μεγαλειοτη- τος αναμετρειν του τεχνησαμενου την δυναμιν, και του παντων
γενεσιουργου την υπερτατην και αῤρη- τον δοξαν. Ειθισμεθα δε πως την περι Θεου
 
 

411

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γνωσιν συλλεγειν απο της θεοπνευστου Γραφης, και εκ της των κτισματων
μεγαλουργιας τε ομου και ταξεως. Γελαι γουν ο Παυλος τους παρ' Ἕλλησι σοφους,
οτι σοφιας δοκησιν καιτοι εαυτοις περιπλαττοντες, αβελ- τηριας απασης αναμεστον
εχουσι την καρδιαν. "6Ἐσε- βασθησαν γαρ, φησι, και ελατρευσαν τηι κτισει παρα τον
κτισαντα."6 Ἐπιτιμαι γουν και ετεροις, ως επι- στρεφουσι παλιν επι τα ασθενη και
πτωχα στοιχεια του κοσμου, και δουλευειν αυτοις εθελουσι παρα το εικος. Ὅτι γαρ
τοις νουνεχεστεροις ου του πλανα- σθαι προφασιν αν εντεκοι της δημιουργιας το
καλλος, αφορμας δε γνωσεως αληθους της περι Θεου, διεσα- 70.1117 φησεν ειπων·
"6Τα γαρ αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις ποιημασιν νοουμενα καθοραται, η
τε αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης."6 Ουκουν οταν θαυμασητε, φησι, στερεωθεντα
τον ουρανον, και οιον εν ειδει καπνου ορωμενον, αλλ' ιστε, φησιν, οτι προς το
ειναι παρενηνεγμενα λυθησονται παλιν. Τα γαρ αρχας γενεσεως εχοντα καταληξει
παλιν εις το ουκ ειναι ποτε. Παλαιωθησεται τοινυν η γη, φησι, τουτ' εστιν,
αφανισθησεται, και οι κατοικουντες αυτην απο- θανουνται, καθαπερ ταυτα.
Θανατον δε των στοιχειων ευφυως ονομαζει την εις τα αμεινω μεταβολην. Ὡς γαρ
ο Παυλος φησιν, οτι "6Και αυτη η κτισις ελευ- θερωθησεται απο της δουλειας της
φθορας εις την ελευθεριαν της δοξης των τεκνων του Θεου."6 Ἐλευ- θερωθησεται
δε τινα τροπον; σαφηνιει λεγων ο Χρι- στου μαθητης· "6Ἥξει γαρ ημερα Κυριου ως
κλε- πτης, εν ηι μεν ουρανοι ροιζηδον παρελευσονται, στοι- χεια δε καυσουμενα
λυθησονται, γη δε και τα εν αυτηι εργα κατακαυθησονται παντα· καινους δε ουρανους και καινην γην κατα τα επαγγελματα αυτου προσδοκωμεν."6 Ουκουν τον της
κτισεως ανακαινι- σμον οιον εκ νεκρων αναστασιν, καθαπερ επι σωμα- των των
ανθρωπινων εσεσθαι φησι. Λυομενων δε των στοιχειων το σωτηριον μου εις τον
αιωνα εσται, φη- σιν, η δε δικαιοσυνη μου ου μη εκλειπηι. Σωτηριον μεν ουν και
δικαιοσυνην, καθαπερ πλειστακις ειπο- μεν, αποκαλει τον Υιον· εαυτου δε λεγων
αυτον, την ιδιοτητα δεικνυσιν, ην εχει προς αυτον, εξ αυτου τε και εν αυτωι κατα
φυσιν ο Υιος. Πλην εις τον αιωνα εσται, φησι, και ου μη εκλειπηι. Ὅση δε τις εστιν η
διαφορα δημιουργου τε και κτισεως, ποιητου και ποιηματος, εμφανιζει δια τουτων·
Ἡ μεν γαρ κτισις παλαιωθησεται, και ως εκ του μη οντος εις το ειναι
παρενηνεγμενη ουκ αμετοχος εσται και φθορας. Ὁ δε γε των ολων γενεσιουργος και
τεχνιτης Θεος Λο- γος, ο δι' ου τα παντα, και εν ωι τα παντα, εις τον αιωνα εσται, και
ου μη εκλειπηι. Τουτο διδασκει λε- γων και ο θεσπεσιος Μελωιδος, "6Κατ' αρχας συ,
Κυ- ριε, την γην εθεμελιωσας, εργα των χειρων σου εισιν οι ουρανοι. Αυτοι
απολουνται, συ δε διαμενεις, και παντες ως ιματιον παλαιωθησονται, και ωσει
περιβολαιον ελιξεις αυτους, και αλλαγησονται· συ δε ο αυτος ει, και τα ετη σου ουκ
εκλειψουσιν."6 9Ἀκουσατε μου, οι ειδοτες κρισιν, λαος μου, ου ο νομος μου εν τηι
καρδιαι αυτων· ου μη φοβηθη- σεσθε ονειδισμον ανθρωπων, και τωι φαυλισμωι
αυτων μη ηττασθε. Ὥσπερ γαρ ιματιον παλαιω- θησεται υπο του χρονου, και ως ερια
βρωθησεται υπο σητος· η δε δικαιοσυνη μου εις τον αιωνα εσται, το δε σωτηριον
μου εις γενεας γενεων.9 Μυσταγωγησας τους εξ εθνων, και τον απλουστε- ρον
αυτοις εοικοτα τε ταις αυτων διανοιαις εξυφηνας λογον (γαλα γαρ τοις ετι την εξιν
νηπιαζουσι πρεπω- δεστερον) διαλεγεται παλιν τοις ανδρειοις ηδη, και
ευσθενεστεραν εχουσι την καρδιαν, και ευ βεβηκοτα τον νουν .............. ει .........
τληπαθειν ... και ευσεβειας ουδεν ηγειται ......
70.1120 Τινες δ' αν ειεν ουτοι,
εναργες ειπων· Οι ειδοτες κρι- σιν, τουτ' εστιν, οι καθαπερ τινες τραπεζιται δοκιμοι,
των πρακτεων εκαστα δοκιμαζοντες, και ακριβως διακρινοντες, και το μεν καλον
κατεχοντες, απεχομε- νοι δε απο παντος πονηρου πραγματος. Ουτοι δε εισιν οι τον
νομον του Θεου εις νουν εχοντες και καρδιαν, και ωσπερ τινα παιδαγωγον και
ιθυντηρα σοφον αυ- τον δεχεσθαι μεμελετηκοτες. Ψαλλει γουν ο ∆αβιδ και φησι
 
 

412

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περι παντος δικαιου και σοφου, οτι "6Ὁ νομος του Θεου αυτου εν καρδιαι αυτου, και
ουχ υπο- σκελισθησεται τα διαβηματα αυτου."6 Πραγμα δη ουν σωτηριον, το εις
νουν ημων και καρδιαν αποθετον ωσπερ τον θειον ποιεισθαι νομον. Ὥσπερ γαρ εξ
υλης χαλκης, ηγουν ετερας τινος τοιαυτης, αγγος κατ- εσκευασμενον, ειτα πυρ
ενσεσωρευμενον εχον διαμενει θερμον, ουτω και ανθρωπου ψυχη τον θειον εις
νουν εχουσα νομον ζεει παντως τωι πνευματι. Φησι δε τις των αγιων μαθητων, δια
το πληθυνθηναι την ανο- μιαν αποψυχθησεσθαι την αγαπην των πολλων. Ἀκουσατε τοινυν, φησιν, οι ειδοτες κρισιν, και τον εμον εν καρδιαι φορουντες νομον. Μη
φοβεισθε ονειδισμον ανθρωπων, και τωι φαυλισμωι αυτων μη ηττασθε Παντες μεν
γαρ οι θελοντες ζηιν ευσεβως εν Χριστωι, διωχθησονται· πασχοντες δε δι' ευλαβειαν,
τους παρα των ουκ ειδοτων αυτην τωθασμους υπομενουσιν. Ἀλλ' ουδεν ηγεισθαι
τα τοιαυτα χρη, νοειν δε μαλλον, οτι και αυτος ο των ολων Σωτηρ και Κυριος υπεμεινε σταυρον, αισχυνης καταφρονησας. Και δια τουτο εφασκεν· "6Ουκ εστι
μαθητης υπερ τον κυριον αυτου. Ει εμε εδιωξαν, και υμας διωξουσιν· ει τον
οικοδεσποτην Βεελζεβουλ επεκαλεσαν, πολλωι μαλλον τους οικειακους αυτου·"6 ετι
τε προς τουτοις· "6Μακαριοι εστε οταν διωξωσιν υμας, και ονειδισω- σιν, και ειπωσι
παν πονηρον ρημα καθ' υμων, ψευδο- μενοι ενεκεν εμου. Χαιρετε και αγαλλιασθε,
οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις ουρανοις. Ουτω γαρ εδιω- ξαν τους προφητας τους
προ υμων."6 Χρη τοιγαρουν υμας αθραυστον εχειν περι ταυτα νουν, και διαπτυειν
ως εωλον τον των διωκοντων γελωτα, και λοιδοριας μεν απασης υπερφρονειν,
ηγεισθαι δε μαλλον πασης ευκλειας προφασιν το διωκεσθαι δι' ευσεβειαν, και το
λοιδορεισθαι δια Χριστον. Τι γαρ υβρις αδικησει, και λογος αναβρασθεις εξ
ασυνετου καρδιας τον ευ- δοκιμουντα δι' υπομονης; Ὅτι γαρ το μεν των πα- θοντων
ευκλεες εκλαμψει κατα καιρους, οιχησονται δε προς το μηδεν οι φαυλισαντες τε και
ονειδισαντες, πεπληροφορηκεν ειπων, οτι Ὥσπερ ιματιον παλαιω- θησονται υπο
χρονου, και ωσει εριον βρωθησονται υπο σητος. Ἑτοιμοτατα δε προς το παθειν την
πα- λαιωσιν τε και σηψιν, εριον τε και ιματιον. Ἀλλ' η δικαιοσυνη μου, τουτ' εστιν η
παρ' εμου δικαιωσις, και η δοθησομενη σωτηρια μακρα και αμηρυτος εσται, και εις
γενεας δραμειται πολλας, τουτ' εστι, στησεται διηνεκως. Ουκουν ολιγα παθοντες δι'
ευσε- βειαν, αμφιλαφεστεραν ευρησομεν την αντιμισθιαν. Και μαρτυρησει λεγων ο
πανσοφος Παυλος, οτι "6Το παραυτικα ελαφρον της θλιψεως ημων, βαρος δοξης
70.1121 κατεργαζεται ημιν, μη σκοπουντων ημων τα βλεπο- μενα, αλλα τα μη
βλεπομενα. Τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα, τα δε μη βλεπομενα αιωνια."6
9Ἐξεγειρου, εξεγειρου, Ἱερουσαλημ, και ενδυ-σαι την ισχυν του βραχιονος σου.
Ἐξεγειρου ως εν αρχηι ημερας, ως γενεα αιωνος.9 Ἔοικεν εν τουτοις της του
Ἰσραηλ κλησεως τε και επιστροφης ποιεισθαι μνημην. Κεκλησεται γαρ και αυτος
εις επιγνωσιν της δοξης του παντων ημων Σωτηρος Ἰησου Χριστου μετα γε την των
εθνων εισ-δρομην. Γεγραπται γουν εν προφηταις· "6∆ιοτι ημερας πολλας
καθησονται οι υιοι Ἰσραηλ, ουκ οντος βασι- λεως, ουδε οντος αρχοντος, ουτε
ιερατειας, ουτε δη- λων· και μετα ταυτα επιστρεψουσιν οι υιοι Ἰσραηλ, και
επιζητησουσι Κυριον τον Θεον αυτων, και ∆αβιδ τον βασιλεα αυτων, και
εκστησονται επι τωι Κυριωι, και επι τοις αγαθοις αυτου επ' εσχατου ημερων."6 Ὅτι
γαρ εν τουτοις ο προφητης ∆αβιδ ονομαζει τον εκ σπερματος ∆αβιδ κατα σαρκα
Χριστον, ενδοιασειν οιμαι παντελως ουδενα. Τεθνεωτος γαρ ηδη του θεσπε- σιου
∆αβιδ, πολλοις υστερον χρονοις οι της προφητειας γεγονασι λογοι. Οιδε δε και ο
πανσοφος Παυλος εσο- μενην κατα καιρους των εξ αιματος Ἰσραηλ την δια πιστεως
κλησιν. Ἔφη γαρ αυτος ποτε μεν, οτι "6Ὅταν δε το πληρωμα των εθνων εισελθηι,
τοτε πας Ἰσραηλ σωθησεται·"6 ποτε δε και αυτοις τοις εξ εθνων πιστευσασι
προσδιαλεγεται, και φησιν, ως περι φυτου και ελαιας· "6Ει δε τινες των κλαδων
 
 

413

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξεκλα- σθησαν, ινα συ εγκεντρισθηις, μη κατακαυχω των κλαδων."6 Ου γαρ συ την
ριζαν βασταζεις, αλλ' η ριζα σε. Ὥσπερ γαρ συ της κατα φυσιν εξεκοπης αγριελαιου,
και παρα φυσιν ενεκεντρισθης εις καλ- λιελαιον, ουτω και αυτοι οι κατα φυσιν
εγκεντρισθη- σονται τηι ιδιαι ελαιαι. Ὦ τοινυν Ἱερουσαλημ, φησιν, εξεγειρου. Τουτο,
οιμαι, εστιν εναργως, ο δη γεγραφε τισιν ο ιερωτατος Παυλος· "6Ἔγειρε, ο
καθευδων, και αναστα εκ των νεκρων, και επιφαυσει σοι ο Χρι- στος."6
∆ιαγρηγορησον τοινυν, ηγουν ως εκ νεκρων εγερθητι, φησιν· ενδυσαι την ισχυν του
βραχιονος σου, και ουκ αισθητου βραχιονος, νοητου δε μαλλον, του της ψυχης,
καθ' ην εστιν εναργως εις κατορθω- σιν αρετης. Ἠσθενησε μεν γαρ ομολογουμενως
ο Ἰσραηλ εμπαροινησας Χριστωι, επιστραφεις δε και ανανηψας ενδυσεται παλιν την
παρα Χριστου δυνα- μιν. Και τουτο ην αρα το προς αυτον ειρημενον δι' ενος των
αγιων προφητων, Ἐπιστραφηθι, Ἰσραηλ, προς Κυριον τον Θεον σου, διοτι ησθενησας
εν ταις αδικιαις σου. Ειρηται δε και περι αυτων δια φωνης Ἱερεμιου παρα του
παντων ημων Σωτηρος Χριστου· "6Ἰδου εγω διδωμι επι τον λαον τουτον ασθενειαν,
και ασθενησουσιν εν αυτηι πατερες, και υιοι αμα, γειτων και ο πλησιον αυτου
απολουνται."6 Ἀποπεπτωκε γαρ ολοτροπως ο Ἰσραηλ, δια την εις Χριστον ασεβειαν,
του και ολως δυνασθαι τι πληρουν των τελειν ειω- θοτων εξαιρετον ζωην. Ἀλλ'
εξεγειρου, φησιν, ως εν αρχηι ημερας, ως εν γενεαι αιωνος, ωστε σε προς τουτο
δραμειν, και αναφοιτησαι παλιν εις οπερ ησθα 70.1124 και εν αρχαις, οτε παρηχθη
προ, υπαρξιν η ανθρω- που φυσις, ηγουν ο πρωτος ανθρωπος, πριν αλωναι βροχοις
σκαιοτητος διαβολικης, και ποιησασθαι παρ' ουδεν την δοθεισαν εντολην.
Ἀναμορφοι μεν γαρ ημας εις εκεινον Χριστος, και το αρχαιον της φυσεως καλ- λος
εν ημιν αναζωγραφει, τους εαυτου χαρακτηρας εντιθεις· γεγοναμεν γαρ κατ' εικονα
και ομοιωσιν αυτου. Γραφει γουν ο παναριστος Παυλος τοις μετα την πιστιν εις την
του νομου σκιαν εξ αμαθιας παρενηνεγμενοις· "6Τεκνια, ους παλιν ωδινω, αχρις ου
μορφωθηι Χριστος εν υμιν."6
9Ου συ ει η ερημουσα θαλασσαν, υδωρ αβυσσου
πληθος; η θεισα τα βαθη της θαλασσης οδον
διαβασεως ρυομενοις και
λελυτρωμενοις;9
Εις αναμνησιν αναφερει τον Ἰσραηλ των εν Αι- γυπτωι
μεγαλουργηματων. Ἠλευθερωσε μεν γαρ σκληρας και αφυκτου δουλειας αυτους,
εξειλετο τε χειρος της καταθλιβουσης ου φορητως, διεβιβασε τε δια θαλασσης
μεσης. Ἐπαγη γαρ ωσει τειχος τα υδατα, και πορευσιμον ην τοις λελυτρωμενοις το
ροθιον· ετρεχον γαρ ως επι ξηρας. Και ουκ αυτων μεν εργα ταυτι, παραδοξοποιιας δε
μαλλον επιδειξις της πανσθενεστατης δεξιας. Θεος γαρ ην, ως εφην, ο βασιμον
αυτοις αποφαινων την υγραν. Πλην ως αυ- της εργα της Ἱερουσαλημ τα δι' αυτην
γεγονοτα φησιν, ομου και θαῤρειν αναπειθων, οτι πιστευσαντες εις Χριστον παντος
περιεσονται πειρασμου, και πα- σης ισχυος εχθρου κατευμεγεθησουσιν. Ὁ γαρ παλαι
διαγαγων αυτους επι θαλασσης μεσης, και οδον δια- βασεως τοις ρυομενοις και
λελυτρωμενοις αποφηνας αυτην, αποσοβησει παλιν πανσθενως, και τα εσομενα
παρα τινων εσθ' οτε διωξει. Γεγραπται γαρ, οτι "6Παντες οι θελοντες ζηιν ευσεβως
εν Χριστωι, διωχθη- σονται."6 Ουκουν Θεος εστιν ο λεγων προς την Ἱερου- σαλημ·
"6Ου συ ει η ερημουσα θαλασσαν;"6 και τα εξης. Ἤγουν και καθ' ετερον συνησεις
τροπον των προ- κειμενων την δυναμιν. Ἐπειδη γαρ κεκληται προς επιγνωσιν του
Χριστου, λεγοντος του Θεου και Πα- τρος· "6Ἐξεγειρου, Ἱερουσαλημ, και ενδυσαι
την ισχυν του βραχιονος σου·"6 διαγρηγορησασα τροπον τινα, και εις αναμνησιν
ανενηνεγμενη της ισχυος αυ- της, προσδιαλεγεται, και φησιν αυτηι· Ου συ ει η
ερημουσα θαλασσαν, και της αβυσσου πληθος; η θεισα τα βαθη της θαλασσης οδον
διαβασεως τοις ρυομενοις και λελυτρωμενοις ημιν, οδον αποφηνασα την δια
κυματων; Και εικος γε δηπου, των ηδη γε- γενημενων την πειραν εις πιστιν
ακλονητον των εξης εσομενων δεδεχθαι παρ' αυτων. Ὁ γαρ δια μεσης θαλασσης
 
 

414

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαγαγων αυτους, καταργησει παν- τως και του παροντος βιου τον κλυδωνα, και
των εν κοσμωι πραγματων την εικαιαν τε και αμικτον τυρβην εωλον αποφανει, ως
κατα μηδενα τροπον εναποπνιγηναι φροντισι κοσμικαις τας των κεκλημε- νων
ψυχας· αλλ' επεκεινα μεν διελασει πειρασμου παντος, σεσωσμενους δε και
λελυτρωμενους δοξολο- γειν αυτον λεγοντας· "6Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα και- νον, οτι
θαυμαστα εποιησεν ο Κυριος. Ἔσωσεν αυ- τον η δεξια αυτου, και ο βραχιων ο αγιος
αυτου."6 70.1125 ∆εξια δε και βραχιων του Θεου και Πατρος, ουχ ετερος αν ειη τις
παρα γε τον Κυριον ημων Ἰησουν τον
Χριστον.
9Ὑπο γαρ Κυριου
αποστραφησονται, και ηξου- σιν εις Σιων μετ' ευφροσυνης και αγαλλιαμα- τος
αιωνιου. Ἐπι γαρ της κεφαλης αυτων αγαλλιασις και αινεσις, και ευφροσυνη καταληψεται αυτους· απεδρα οδυνη, λυπη και στεναγμος.9 ∆ιαπλαττει παλιν του λογου
το σχημα κατα την των ηδη συμβεβηκοτων αυτοις δυναμιν. Πολυτροπως γαρ Θεωι
προσκρουοντες, και ταις των ειδωλων
λατρειαις καθαπερ τισι βοθροις
ενολισθησαντες, ου μετριως κατεμιαινοντο· παρωσαμενοι δε και την του πανσοφου
Μωσεως εντολην, ετραποντο προς διδασκα- λιαν και ενταλματα ανθρωπων. Τουτων
ενεκα παν- των δεδονται κατα καιρους τοις Βαβυλωνιοις, και ησαν αιχμαλωτοι την
Περσων τε και Μηδων νεμομε- νοι χωραν. Ἀλλ' ηλεηνται παλιν. Κυρου γαρ ανεντος
αυτους κατα βουλησιν Θεου, και αποτρεχειν αυτοις εφεντος, εις την Ἰουδαιαν
ανεκομιζοντο χαιροντες, και αλαλαζοντες, και τας εις Θεον υμνωιδιας οια τινα
στεφανον εχοντες επι κεφαλης. Ουκουν ως απο γε των ιστορικως γεγονοτων, και
την επι ταις τε- λευταιαις κλησεσι θυμηδιαν ευ μαλα διαμορφοι. Ἐπιστραφησονται
γαρ παρα Κυριου, φησι, και ηξουσιν εις Σιων, την νοητην δηλονοτι, τουτ' εστι, την
Ἐκκλησιαν, ευφραινομενοι τε και χαιροντες. Ἔσται γαρ επι κεφαλης αυτων αινεσις
και ευφρο- συνη, και αγαλλιαμα καταληψεται αυτους. Στεφανοι γαρ ωσπερ τας των
πιστευοντων ψυχας, και πασης αυτας εμπιμπλησι χαρας, αγαλλιασεως τε και ευφροσυνης ο των ολων Σωτηρ, δοξολογουμενος παρ' αυτων, και χορδη και λυρα
γεγονως αυτοις. Ὅπου δε ολως κλησις καλουσα προς μεταγνωσιν, και επι- στροφην,
και εις απονιψιν αμαρτιας, την δια πιστεως δηλονοτι της εν Χριστωι, οπου
Πνευματος αγιου χορηγια τε και χαρις, και υιοθεσιας τιμη, και ατε- λευτητων
απολαυσις αγαθων, και ουρανων βασιλειας ελπις, εκει που παντως εστι και το
κατευφραινεσθαι δειν, απεδρα δε και οδυνη, λυπη, και στεναγμος. Ποιον γαρ εξει
τοπον οδυνη, και επι τισιν αν γενοιτο στεναγμος, ενθα του στεναζειν και οδυνασθαι
προ- φασις μεν ουδεμια παντελως, κατακρατει δε μαλλον ελπις, αγαλλιασεως τε και
ευφροσυνης, θυμηδιας τε της αναποβλητου και χαρας;
9Ἐγω ειμι, εγω ειμι ο
παρακαλων σε. Γνωθι τι ουσα εφοβηθης απο ανθρωπου θνητου, και απο υιου
ανθρωπου, οι ωσει χορτος εξηρανθησαν. Και επελαθου τον Θεον τον ποιησαντα σε,
τον ποιησαντα τον ουρανον, και θεμελιωσαντα την γην. Και εφοβου αει πασας τας
ημερας το προσ- ωπον του θλιβοντος σε. Ὃν τροπον γαρ εβου- λευσατο του αραι σε,
και νυν που ο θυμος του θλιβοντος σε, Ἐν γαρ τωι σωζεσθαι σε ου στησε- ται, ουδε
χρονιει.9 Το, Ἐγω ειμι, φησιν εν τουτοις, αντι του, ζω και υπαρχω· και γαρ εστιν
αυτος ο Ὤν. Ἀξιωμα δε 70.1128 τουτο θεοπρεπες και εξαισιον· ενεστι γαρ μονηι τηι
πασων επεκεινα φυσει το ειναι τε και ζηιν, ου μεθεκτως παρ' ετερου λαχουσηι ταυτα,
ουτε μην δοτον εχουσηι το χρημα, αυτης δε μαλλον ουσης της ζωης. Ουκουν, Ειμι
μεν εγω, φησιν, ο παρακαλων σε, τουτ' εστιν, ο πασαν παρακλησιν πνευματικην
δωρουμενος, και ανεχων ταις επικουριαις εις το ερηρεισθαι καλως, προς γε το δειν
ιεναι μετ' ευ- τολμιας ευθυ πασης αρετης. Ἢ ταχα που και παρακλησιν εν τουτοις
και καθ' ετερον συνησεις τροπον. Ἐκαλει γαρ δια των ευαγγελικων κηρυγμα- των ο
Σωτηρ εις απονιψιν αμαρτιας την δια γε, φημι, της εις αυτον πιστεως εις μεθεξιν
αγιου Πνευματος, και καυχημα, και δοξαν υιοθεσιας. Ἀλλα συ, φησιν, ω Ἰσραηλ,
 
 

415

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμου μεν του οντος ου κατεδεισας υπερ- ορων, και καταφρονησας του καλουντος εις
ζωην, εφοβηθης δε απο ανθρωπου φθαρτου, και απο υιου ανθρωπου, οι ωσει
χορτος εξηρανθησαν. Ειτα απ- ελαθου του ποιησαντος σε Θεου, του τεκτηναμενου
τον ουρανον, διιδρυσαντος δε την γην, εφοβου δε το προσ- ωπον του θλιβοντος σε.
Αιτιαται δε Θεος εν τουτοις τους των Ἰουδαιων καθηγητας, οι μεχρι παντος διετελεσαν τηι του Σωτηρος αντανισταμενοι δοξηι, και το γε ηκον εις αυτους, ουδεν
ουσαν αυτην παντελως αποφαινοντες. Ἐθαυματουργει μεν πολυτροπως· οι δε τους
υπερ θαυμα πικρους κατεχεον λογους θεοσημιας· εφασκον γαρ εν Βεελζεβουλ
αρχοντι των δαιμονιων αυτον εκβαλλειν τα δαιμονια. Ταις υπερ νομου εισ- ηγησεσι
κατεκηλησε πολλακις τους ακροωμενους· οι δε προς τουτο κατωλισθον δυσσεβειας,
ωστε τοις επαινουσιν επιτιμαιν, και λεγειν· ∆αιμονιον εχει, και μαινεται· τι ακουετε
αυτου; Ἐδεδιεσαν τοινυν τας των Φαρισαιων επιβουλας· και μαρτυρησει λεγων ο
μακαριος ευαγγελιστης· "6Ἔγνωσαν τοινυν οι αρ- χοντες, οτι αυτος εστιν ο Χριστος,
αλλα δια τους Φαρισαιους ουχ ωμολογουν."6 Ἤδη γαρ συνεθεντο οι Ἰουδαιοι, εαν
αυτον ομολογησηι Χριστον ειναι, απο- συναγωγος γενηται. Ἐπιτιμαι δε τοις
νομοδιδασκαλοις και αυτος ο Σωτηρ λεγων· "6Και υμιν τοις νομικοις ουαι, οτι
ηρατε την κλειδα της γνωσεως, αυτοι ουκ εισερχεσθε, και τους εισερχομενους
κωλυετε."6 Αι- τιαται τοινυν τους των Ἰουδαιων δημους, ως εκ πολ- λης αγαν
ασυνεσιας καταφρονησαντας του οντος τε και ζωντος Θεου, του τον ουρανον
αναστησαντος λογωι, και θεμελιωσαντος την γην, προτιμησαντας δε μαλλον την εις
ανθρωπους αιδω, και φωνην δεξαμενους αν- θρωπων φθαρτων, οι ποαις εν ισωι
ξηραινονται. Ὅτι γαρ εμελλον την απασων εσχατην υπομειναι κολασιν, οι το
εκτοπον αυτοις επιτιθεντες δογμα [ηυμφρ. λεγισσε ηιιδετυρ δειμα], και απαγαγοντες
δια τουτο του χρηναι τιμαιν τον καλουντα προς σωτηριαν, πε- πληροφορηκε,
προστιθεις· Ὃν τροπον γαρ εβουλευ- σαντο του αραι σε, και νυν που ο θυμος του
θλιβοντος σε; Ἐν γαρ τωι σωζεσθαι σε ου στησεται, ουδε χρο- νιει. Γεγονε γαρ των
Γραμματεων και Φαρισαιων προσκαιρος ο θυμος κατα των υπο χειρα λαων· αλλ'
ᾤχοντο προς απωλειαν, και δεδονται προς σφα70.1129 γην. Και οι μεν
πιστευσαντες εις Χριστον, εχαιρον ανασεσωσμενοι, εξω τε γεγονοτες της θειας
οργης. Οι δε ουκ εχρονισαν, τουτ' εστιν, ουκ εις μακραν απολωλασι, πεπορθημενης
απασης της Ἰουδαιας, και κατεμπρησθεντος του ναου, και ωλοθρευμε- νης της
Ἱερουσαλημ, ομου τοις οικουσιν αυτην. 9Ὅτι εγω ο Θεος σου, ο ταρασσων την
θαλασ- σαν, και ηχων τα κυματα αυτης. Κυριος Σα- βαωθ ονομα μοι. Θησω τους
λογους μου εις το στομα σου, και υπο την σκιαν της χειρος μου σκεπασω σε, εν ηι
εστησα τον ουρανον, και εθεμελιωσα την γην· και ερει Σιων, οτι Θεος μου ει συ.9
Αιτιασαμενος τους εξ Ἰσραηλ, ως φοβηθεντας μεν ανθρωπους, ητοι τους
προεσταναι λαχοντας της συν- αγωγης, αιδοι τε τηι προς αυτους τοις της απειθειας
τελμασιν ασυνετως εμβεβηκοτας, αλογησαντας τε παντελως της εις αυτον αγαπης,
διαδεικνυσιν εν τουτοις, οτι και περιστασεις, και διωγμους, οιπερ αν συμβαινωσι
τοις ευσεβειν ηιρημενοις, καθιστησιν αμογητι· και τας των επηρεαζοντων
δυστροπιας, απρακτους τε και αδρανεις αποφαινει, μεθιστας εις το ραιον τα λυπηρα,
και παρατρεπων εις ευθυμιαν των ανιαρων την εφοδον. ∆εχεται δε προς παραδειγμα ταυτην την ορωμενην πλατειαν θαλασσαν. Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, ο ταρασσων
την θαλασσαν, και ηχων τα κυματα αυτης. Κυριος Σαβαωθ ονομα μοι. Ὥσπερ ουν
κυρτουται μεν εσθ' οτε το κυμα, και ραγδαιον τηι χερσωι προσρηγνυται ταις των ανεμων βιαις συνωθουμενον, μεταπιπτει δε παλιν εις ευδιαν και γαληνην ευθυς
εθελοντος Θεου· κατα τον αυτον τουτονι τροπον τα δεινα, και δυσοιστα, και παντος
εις εσχατον αποφεροντα κακου, μεθιστημι, φησιν, οιονει προς ευδιαν κατανευσας
μονον· παντα γαρ κατευνασας θορυβον, εις το της ευθυμιας ανιημι πλατος τους της
 
 

416

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευσεβειας υπεραθλειν ελομενους. Και τουτο, οιμαι, εστι το δια της του Ψαλλοντος
λυρας αινιγματωδως υμνουμενον· "6Ἐπεταξε τηι καταιγιδι, και εστη εις αυραν, και
εκοπασε τα κυ- ματα αυτης."6 Ἵνα δε παντος ενδοιασμου διχα παρα- δεχοιντο το
θαῤρειν, οτι παντη τε και παντως εις περας δραμειται τα επηγγελμενα, και ουκ αν
ποτε διαψευσαιτο της παρ' αυτου δοθεισης επικουριας η υποσχεσις· αναγκαιως
φησιν, οτι Κυριος Σαβαωθ ονομα μοι. Ει γαρ εστι Κυριος των δυναμεων, πως
ατονησει προς το διασωσαι τινας, η ποιον ουτω το δυσχερες, η αναντες των
πραγματων, η και ανηνυ- τον εστι τηι παντα ισχυουσηι δεξιαι; Προσεπαγει δε τι και
ετερον αρκουν εις επικουριαν, ομου δε και αποφαινον, οτι λελυται μεν ο επ' αυτοις
θυμος, πε- παυται δε της αποστροφης το βλαβος, και λοιπον εισιν εν λογωι παρ'
αυτωι, και φειδους ηξιωνται και αγαπης, ηπερ αν πρεποι τοις επεγνωκοσι την επιφανειαν αυτου. "6Θησω γαρ, φησι, τους λογους μου εις το στομα σου."6 Και τι δη
τουτο εστιν, εφη που ψαλλων ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Τωι δε αμαρτωλωι ειπεν ο Θεος·
Ἵνα τι συ διηγηι τα δικαιωματα μου, και αναλαμβανεις την διαθηκην μου δια
στοματος σου;"6 70.1132 –"6Ου γαρ ωραιος αινος εν στοματι αμαρτωλου,"6 καθα
γεγραπται. Ἀποσοβει τοιγαρουν τον βεβηλον τε και αλιτηριον ο του Θεου θυμος [αλ.
νομος] του και ολως των αυτου διαμεμνησθαι λογων. Ειρηται γαρ· "6Ἐκ του
περισσευματος της καρδιας λαλει το στομα."6 Πως ουχ απασιν εναργες, ως οι
καρδιαν εχοντες πο- νηραν, αγαθους ουκ αν ερευξα[ι]ντο λογους; Ἁγιοις ουν αρα
πρεπωδεστατον το και εις νουν εχειν τον του Θεου νομον, και αναβραττειν αυτον,
ωσπερ δια γλωττης και λογου. Ὑπισχνειται τοινυν ο των ολων Θεος ως ηδη
δικαιοις, και ηγιασμενοις εν πιστει, και το της γνησιοτητος λαβουσι καυχημα, τους
εαυτου λογους εντιθεναι τοις στομασιν αυτων, ινα του θειου νομου συχνως
διαμνημονευοντες, την του χρησιμου προς σωτηριαν αυτοις ειδειεν τριβον.
Γεγραπται γαρ περι δικαιου παντος, οτι "6Ὁ νομος του Θεου αυτου εν τηι καρδιαι
αυτου, και ουχ υποσκελισθησεται τα διαβηματα αυτου."6 Και παλιν· "6Ἐν τηι καρδιαι
μου εκρυψα τα λογια σου, οπως αν μη αμαρτω σοι."6 Ἀνεχει γαρ ημας ο του Θεου
νομος εις το ερηρει- σθαι καλως, και ευ βεβηκοτα τον νουν εις παν οτιουν των
αριστων επιτηδευματων εχειν· και καταπιπτειν ουκ εαι προς τα χειρω, και του
πεφυκοτος αδικειν αποφερει νεανικως. Ἐπειδη δε, ως εφην, ως ηδη γνησιοις
προσδιαλεγεται, προυπισχνειται τι και ετε- ρον. Σκεπασω γαρ σε, φησιν, υπο την
σκεπην της εμαυτου χειρος. Ἀξιοκτητον δε και τουτο, και εξαι- ρετον αγαθον, και
αποχρων εις σωτηριαν τοις απαξ ελειν ηξιωμενοις αυτο. Χειρα μεν γαρ του Θεου
και Πατρος ουχ ετερον ειναι συνιεμεν, πλην οτι τον εξ αυτου πεφηνοτα Υιον τον
Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. Τους δε γε υπ' αυτωι γεγονοτας αδικησειεν αν
ουδεν των οσα πεφυκεν αδικειν. Ἔσονται γαρ ευ- σθενεις και ευτολμωτατοι,
θορυβου τε παντος και πειρασμων αμεινους, και αναλωτοι τωι Σαταναι, και
σαρκικης απασης επεκεινα βδελυριας, και περα πα- θων ψυχικων τε αμα και
σωματικων. Ὅτι δε παν- αλκης η του Πατρος δεξια διακεισθαι, παρασκευαζει
προστιθεις· Ἐν ηι εστησα τον ουρανον, και εθεμε- λιωσα την γην. Ει γαρ τωι λογωι
Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, καθα γεγραπται, ερηρεισται δε και η γη προς το
ακλονητως εχειν· πως ουκ αν αρκεσειεν εις το σωσαι τινας, τους οιπερ αν ελοιντο
την υπ' αυτου σκεπην ποιεισθαι περι πολλου; Τοτε δη, τοτε, φησιν, ερει Σιων· Θεος
μου ει συ. Ἐνταυθα μοι βλεπε σαφως τε και εναργως της εις Χριστον πιστεως την
ομολογιαν εισενηνεγμενην. Παλαι μεν γαρ καιτοι θαυματουργουντα πολυτροπως,
και τηι λαμπροτητι της θεοσημειας, τηι υπερ λογον και θαυμα, δοξαν εχοντα
Χριστον, εκ πολλης αγαν ανοσιοτητος αγνοειν εφασκον, ουκ ηγνοηκοτες αληθως,
αλλ' υβριζοντες. Τετολμηκασι γαρ ειπειν εκ πολλης αγαν εμβροντη- σιας, ηγουν
απονοιας, και αφιλοθεου φρονηματος· "6Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωσηι λελαληκεν ο
 
 

417

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος, του- τον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν."6 Ἀλλ' οι παλαι, φησιν, αρνουμενοι και
δυσσεβειας εις τουτο κατ- ολισθησαντες, λαβοντες εν γλωσσηι τους εμους λογους,
70.1133 και υπο την σκεπην της εμης γενομενοι χειρος δεξιας, επιγνωσονται τον
Λυτρωτην, ομολογησουσι λεγοντες προς αυτον· Θεος μου ει συ. Χρημα τοιγαρ- ουν
σωτηριον η πιστις, και οδος εις ζωην αποφερουσα την αμηρυτον, της εις Χριστον
ομολογιας η δυναμις. 9Ἐξεγειρου, εξεγειρου, αναστηθι, Ἱερουσαλημ, η πιουσα το
ποτηριον του θυμου εκ χειρος Κυριου. Το ποτηριον γαρ της πτωσεως, το κονδυ του
θυμου εξεπιες, και εξεκενωσας, και ουκ ην ο παρακα- λων σε απο παντων των
τεκνων σου, ων ετεκες· και ουκ ην ο αντιλαμβανομενος της χειρος σου, ουδε απο
παντων των υιων σου, ων υψωσας.9 Ὡς πεσουσηι και ετι κειμενηι τηι Ἰουδαιων Συναγωγηι προσδιαλεγεται, και αναστηναι κελευει, μο- νονουχι χειρα διδους, και
κατοικτειρων ως Θεος. Και ου δηπου φαμεν σωματικην ειναι την εγερσιν, οτι μηδε
τοιαυτην νοεισθαι προσηκει την πτωσιν, νοητην δε μαλλον, ως εν απιστιαι
τετελεσμενην. Ουκουν εν πιστει το της εν τουτοις αναστασεως αγαθον. Πε- πτωκασι
γαρ ομολογουμενως εις ολεθρον, ου προσ- ηκαμενοι μεν το ευαγγελικον και
σωτηριον κηρυγμα, προσεσχηκοτες δε μαλλον διδασκαλιαις τε και ενταλ- μασιν
ανθρωπων, καιτοι Θεου λεγοντος εναργως δια φωνης Ἡσαΐου· "6Λαος μου, οι
μακαριζοντες υμας,
πλανωσιν υμας, και την τριβον των ποδων υμων
ταραττουσιν."6 Ἀειλογουντες γαρ παρ' αυτοις τον δια Μωσεως νομον, οι
καθηγεισθαι λαχοντες, και συχνως εκεινο βοωντες· Μακαριοι εσμεν, Ἰσραηλ, οτι τα
αρεστα Κυριωι γνωστα ημιν εστιν, απεκομι- ζον των υπο χειρα τον νουν της εις
Χριστον αγα- πης, και της αυτου χαριτος αλογειν αναπειθοντες, πεπλανηκασιν
αυτους, και την τριβον των ποδων αυτων συνεχεον, ορθοποδειν ουκ εωντες, ηγουν
δι' ευθειας ερχεσθαι τριβου προς την εν πιστει δικαιω- σιν, καιτοι του νομου
τελειουντος ουδεν. Ουκουν, Ἐξεγειρου, φησι· τουτο εστιν εναργως το δια της του
Παυλου φωνης, "6Ἔγειραι, ο καθευδων, και αναστα εκ των νεκρων, και επιφαυσει
σοι ο Χριστος."6 Και μην κακεινο προς τουτωι· ∆ιο τας παρειμενας χει- ρας και τα
παραλελυμενα γονατα ανορθωσατε, και τροχιας ορθας ποιειτε τοις ποσιν υμων. Ὅτι
δε
πρεπουσαν και ισοπαλη ταις αυτων δυσσεβειαις εκ- τετικασι δικην
εμπαροινησαντες Χριστωι, και τον αρχηγον της ζωης, το γε ηκον επ' αυτοις, θανατωι
περιβαλειν τολμησαντες, διαδεικνυσι λεγων· Ἡ πιουσα το ποτηριον του θυμου εκ
χειρος Κυριου. Το ποτηριον γαρ της πτωσεως, το κονδυ του θυμου εξεχεας, και
εξεκενωσας. Και κονδυ μεν φησι το κριμα· το δε, Ἐξεκενωσας, εν τουτοις ουχι το,
Ἐξεχεας, κατασημαινειεν αν, εκεινο δε μαλλον, ως Ἅπαν εκπε- πωκας, τουτ' εστι,
πληρη τον θυμον εισεδεξω τον παρα Κυριου, και ισοῤροπον τοις παρανομημασιν
υπομεμενηκας την οργην. Κακοι γαρ κακως απολω- λασι, τουτο μεν πεπορθημενης
αυτων απασης της
χωρας, ομου δε τοις Ἱεροσολυμοις και αυτου δε
κατεμπρησθεντος του περιβοητου ναου, και προσετι της εις Θεον ελπιδος
απολισθησαντες, και της των αγιων αγελης εξεωσμενοι. Τουτων δε απαντων συμ70.1136 βεβηκοτων σοι, φησι, και οιον μεμεθυσμενης πληρε- στατωι θυμωι, ουδεις
παρεστη των σων τεκνων· ουκ ην ο αντιλαμβανομενος της χειρος σου, ουκ ην ο
παρακα- λων. Πλειστοι μεν γαρ ησαν παρ' αυτοις Λευιται και ιερεις, Γραμματεις τε
και Φαρισαιοι, ταις παρα παντων εντρυφωντες τιμαις, υψου τε ηρμενοι δια τε το
προυχειν και προεσταναι των αλλων· αλλ' ουδεις εκ παντων απεσοβησε της
Ἰουδαιας την συμφοραν την εκ θειας οργης επενηνεγμενην αυτηι. Ουδεις ην
τοσουτος, ος αφορητοις ενειλημμενηι κακοις καν γουν μετριαν παρακλησιν
προσεπενεγκειν δυναμενος. Ουκουν ηδικησαν μεν απαγοντες αυτους της εις Θεον
αγαπης, και απαραδεκτον ποιεισθαι την εις αυτον αναπειθοντες πιστιν· ωνησαν δε
παντελως ουδεν, τοις της απωλειας βοθροις ενολισθησαντες.
9∆υο ταυτα
 
 

418

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντικειμενα σοι, και τις σοι συλ- λυπηθησεται; Πτωμα δε και συντριμμα, λιμος και
μαχαιρα· τις σε παρακαλεσει; Οι υιοι σου, οι απορουμενοι, οι καθευδοντες επ' ακρου
πασης εξοδου, ως σευτλιον ημιεφθον, οι πλη- ρεις θυμου Κυριου, εκλελυμενοι δια
Κυριου του Θεου.9
Πλειστα μεν αν τις απαριθμησαιτο τα τοις Ἰου- δαιοις
συμβεβηκοτα κακα κατα τον της αλωσεως καιρον, της επι γε, φημι, Ουεσπασιανου
και Τιτου, οτε πασα μεν ενεπρησθη των Ἰουδαιων η χωρα, συμφορας δε τροπος
ουδεις ενελειψεν αυτοις, αλλ' εις ακρον παντος διεληλακασι κακου, προαπηγγελκοτος και τουτο αυτοις του παντων Σωτηρος Χριστου. Ἀπεκομιζετο μεν γαρ υπο
των του Πιλατου στρα- τιωτων επι τον του σταυρου τοπον. Ἐπειδη δε ειποντο
κλαιουσαι γυναικες αυτωι, στραφεις προς αυτας εφη· "6Θυγατερες Ἱερουσαλημ, μη
κλαιετε επ' εμοι, κλαιετε δε εφ' υμας και επι τα τεκνα υμων."6 Και παλιν· "6Ὅταν
ειδητε κυκλουμενην απο στρα-τοπεδων την Ἱερουσαλημ, τοτε ερειτε τοις ορεσι,
Καλυψατε ημας· και τοις βουνοις, Πεσετε εφ' ημας."6 Και δια πλειστων οσων της
ανηκεστου συμφορας το βαρος προαπηγγελλετο δια προφητων αγιων. Ταυτα δε
νυν η των προκειμενων ημιν στιχων ωδινει δυνα- μις. Ὦ γαρ αθλια, φησιν,
Ἱερουσαλημ, δυο σοι ταυτα αντικειται, φησιν, αντι του, μαχεται και πο- λεμει. Και
ποια ταυτα εστι; Πτωμα και συντριμ- μα, λιμος και μαχαιρα. Ἐν τουτοις μεν, ως εν
βραχει και συνεσταλμενως, η του πολεμου συμφορα σημαινεται. Πλην εκεινο
αθρητεον ου παρειμενως.
Τεσσαρας γαρ απαριθμησαμενος, δυο φησιν αυτα.
Πτωμα γαρ, εφη, και συντριμμα, και λιμον, και μαχαιραν. Και τι αρα φαμεν; η πως
αν ειεν δυο τα ωνομασμενα; Καν ει πλειονων εχοιεν δοξαν, τα επομενα τοις
πρωτοις ο προφητικος εν τουτοις συν- απτει λογος. Οιον τι φημι· Ἕπεται παντως τωι
πιπτειν η συντριβη, και τωι λιμωι μαχαιρα, τουτ' εστιν ο θανατος. ∆υο δη ουν τα
πρωτα, τουτ' εστι, πτωμα και λιμος· επομενα δε τουτοις, συντριμμα τε και μαχαιρα.
Τουτων ουν αρα, φησι, συμβεβηκοτων, τις ο επαμυναι δυναμενος και αποσοβησαι
της συμφο- ρας την εφοδον; τουτο γαρ η παρακλησις ενθαδε δη- λοι. Ἆρα γαρ,
φησιν, αρκεσουσιν υιοι σου προς
70.1137 τουτο; καιτοι και αυτους εστιν ιδειν
εξηπορημε- νους, τουτ' εστιν, ουδεν εχοντας, ο βουλευσονται τε και δρασουσιν εις
παραψυχην εαυτοις, εις ονησιν των ιδιων ψυχων. Καθευδουσι γαρ επ' ακρου πασης
εξοδου. Κατασκηψαντος γαρ του πολεμου, της Ἰου- δαιων χωρας εξεδραμον οι
δυνατοι, και κατειληφασι τας της χωρας εσχατιας, ινα ειεν ετοιμοι προς φυ- γην. Οι
μεν γαρ ως προς ομορους τους Αιγυπτιους, οι δε και ως γειτονα των Μωαβιτων,
ηγουν τας ετερας των προσοικων εθνων καταλαμβανειν ηπειγοντο χω- ρας. Ἦσαν
δε επ' ακρου πασης εξοδου, τουτ' εστιν, εν ταις εσχατιαις της γης, ως εφην· ουκ
εγρηγοροτες, ηγουν δρασαι τι δυναμενοι των οσα εστιν ουκ ασυν- τελη τοις
παθουσιν εις ονησιν, αλλ' οιον μεμεθυσμε- νοι, και καρηβαρουντες, και κειμενοι,
παρειμενοι τε ουτως τας φρενας, και εκλελυμενοι τον νουν, ως σευτλιον ημιεφθον.
Και ποια τουτων η προφασις; Πεπληρωνται γαρ θυμου Κυριου, αιτια τε της εκλυσεως αυτοις αυτη γεγονε. Πεφυκαμεν γαρ αει πως, οτε και ταις εις ληξιν και
απαρακλητοις βαλλομεθα συμφοραις, μονονουχι και εξεστηκοτα τον νουν εχειν εν
εαυτοις, και ουδενα πορον ευρισκειν τον διασωσαι δυναμενον, θεηλατου μαλιστα
καθ' ημων οντος του κακου. 9∆ια τουτο ακουε, τεταπεινωμενη και μεθυου- σα ουκ
απο οινου. Ουτω λεγει Κυριος ο Θεος ο κρινων τον λαον αυτου· Ἰδου ειληφα εκ
χειρος σου το ποτηριον της πτωσεως, το κονδυ του θυμου, και ου προσθησηι πιειν
αυτο ετι, και δωσω, και εμβαλω αυτο εις τας χειρας των αδι- κησαντων σε και των
ταπεινωσαντων σε, οι ειπαν τηι ψυχηι σου· Κυψον ινα παρελθωμεν, και εθηκας τηι γηι
ισα τα μεσα σου, εξω τοις πορευομενοις.9
Κατοικτειροντος οι λογοι, και
ανασειραζοντος μεν τους θυμους, ανιεντος δε μαλλον εις ευθυμιαν αυτους.
Τεταπεινωμενην γαρ ονομαζει και μεθυουσαν. Ἱκα-ναι γαρ, ως εφην, αι περα μετρου
 
 

419

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμφοραι, και εις εσχατον κακου κατενεγκειν τους αλισκομενους, και μεθυουσαι
τους πεπονθοτας, πλην ουκ απ' οινου, καθα φησι. Το γαρ Κυριου ποτηριον, ουκ
αισθητον νοειται ποθεν, ουδε το εν αυτωι κραμα τοιουτον, ως και νοεισθαι κοινον.
Ἔθος δε μαλλον τηι θεοπνευστωι Γραφηι, ποτηριον ονομαζειν την εκνεμηθεισαν
εκαστωι μοιραν, η αδικωι τυχον, η και αγαθωι. Οιον τι φημι. Ψαλλει, και φησι περι
των αλιτηριων ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Πυρ, και θειον, και πνευμα καταιγιδος, η μερις
του ποτηριου αυτων."6 Κληρος ουτος ηυτρεπι- σται παρα Θεου τοις ουκ ειδοσιν
αυτον, και ψηφος αυτους η παγχαλεπος καταληψεται. Πυρ γαρ ωσ- περ και θειον
εκπινοντες, διηνεκη και ανικητον υπομενουσι δικην. Ἁρμοσειε δ' αν δικαιωι παντι
το χρηναι λεγειν· "6Ποτηριον σωτηριου ληψομαι, και το ονομα του Κυριου
επικαλεσομαι."6 Το γαρ ολως ειδεναι τε και επικαλεισθαι τον των ολων Κυριον,
γενοιτ' αν τοις τουτο δραιν ειωθοσι σωτηριον κραμα. Ουκουν ουκ απο οινου φησι
μεμεθυσθαι την Ἱερου-σαλημ ο τα δικαια κρινων Θεος, αλλ' εξ ανηκεστου
συμφορας, και δυσπραγιας ου φορητης. ∆ικαια δε 70.1140 κρινει, τοις μεν αγαθοις
τον εοικοτα κληρον εκνενε- μηκως, τοις γε μην ουκ ουσι τοιουτοις επιτιμων, ιν'
εαυτων αμεινους αναδεδειγμενοι, των μεν της φαυλοτητος τροπων αποφοιτησειαν,
μεταστησειαν δ' αν το φρονημα προς γε το βουλεσθαι φρονειν τε και δραιν τα τοις
θειοις αυτου δοκουντα νομοις. Πλην ιδου, φη- σιν, ειληφα το ποτηριον της πτωσεως
ως εκ χειρος σου, και ου προσθησηι ετι πιειν αυτο. Κεκλησεται γαρ, ως εφην, εις
επιγνωσιν του Χριστου, και εντρυφη- σει μεθ' ημων τοις ανωθεν αγαθοις. Ἔσται δε
και αυτη χαρισματων μετοχος ιερων, και πλουτον εξει πνευματικον. Και τουτου
μαρτυς ο προφητης λεγων· "6∆ιοτι ημερας πολλας καθισονται οι υιοι Ἰσραηλ, ουκ
οντος βασιλεως, ουδε οντος αρχοντος, ουκ ουσης θυσιας, ουδε οντος θυσιαστηριου,
ουδε ιερατειας, ουτε δηλων· και μετα ταυτα επιστρεψουσιν οι υιοι Ἰσραηλ, και
επιζητησουσι Κυριον τον Θεον αυτων, και ∆αβιδ τον βασιλεα αυτων, και
εκστησονται επι τωι Κυριωι και επι τοις αγαθοις αυτου, επ' εσχατου των ημερων."6
∆αβιδ γαρ εν τουτοις τον εκ σπερμα- τος ∆αβιδ κατα σαρκα Χριστον ο προφητικος
ονομα- ζει λογος. Και τουτου σαφης αποδειξις, τεθνεωτος και ηδη του θεσπεσιου
∆αβιδ πλεισταις οσαις υστερον γενεαις γενεσθαι την προφητειαν. Ουκουν εως μεν
ουπω κεκληται προς την δια πιστεως χαριν, ουπω το ποτηριον απεθετο της οργης.
Ἐπειδαν δε τηι πιστει τιμησει Χριστον, τοτε δη παντως ληφθησεται μεν παρ' αυτης
το ποτηριον, εντρυφησει δε και αυτη τοις αλλοις αγαθοις ομου, περι ων γεγραπται,
οτι Ἐπι- λησονται την θλιψιν αυτων την πρωτην, και ου μη αναβηι αυτων επι την
καρδιαν· εσται δε μαλλον αγαλλιαμα και ευφροσυνη αιωνιος υπερ κεφαλης αυτων.
Ἀπεδρα γαρ οδυνη, λυπη, και στεναγμος. Πλην οταν ληφθηι το ποτηριον απ' αυτης,
δοθησεται τωι των αδικησαντων αυτην εσμωι. Ἠδικησαν δε κατα τινα τροπον;
Ὀρθοποδησαι μη συγχωρησαντες, μητε μην αμωμητον ελασαι τριβον, δι' ης
δυνασθαι την ευαρεστον τωι Θεωι κατορθουντας ζωην, και της ευ- αγγελικης
πολιτειας την φαιδροτητα κατημφιεσμε- νους, ομου τοις πιστευσασιν εις Χριστον εις
την ανω καταντησαι πολιν. Τινες ουν αρα νοηθειεν οι αδικησαντες αυτην; Ὅσον
μεν γαρ ηκεν εις το προ- χειρον τε και εμφανες ειπειν, πρωτον μεν οι καθ- ηγεισθαι
λαχοντες της Συναγωγης, οι δη μαλιστα το ποτηριον εκπεπωκασι του θυμου. Ὅσωι
γαρ διαπρε- πεστεραν ειχον παρα τους αλλους την ευθυμιαν, το- σουτωι
φορτικωτεραν εσχηκασι του πολεμου την εφοδον, τιμης και δοξης, πλουτου και
τρυφης, και αυτου δη του ζηιν εξωθουμενοι. Ει δε χρη τι και των κεκρυμμενων
ειπειν (αναγκαιον δε οιμαι και τουτο), φαμεν ηδικησθαι την των Ἰουδαιων
Συναγωγην, ουκ απο γε των καθηγεισθαι λαχοντων μονον, αλλα γαρ και απο
σκαιοτητος διαβολικης, ουκ εωσης αυτους το θειον εις νουν εισδεξασθαι φως, ινα
δη συνειεν τον καλουντα προς σωτηριαν, τον δικαιουντα τον ασεβη, και
 
 

420

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαλλαττοντα δικης, και των του θανατου δε- σμων εξελκοντα, φημι δη Χριστον.
Και τουτου μαρτυς
70.1141 ο Παυλος, ωδι γεγραφως· "6Ει δε και εστι κεκαλυμμενον το Ευαγγελιον ημων, εν τοις απολλυμενοις εστι κεκαλυμμενον, εν οις ο Θεος
του αιωνος τουτου ετυ- φλωσε τα νοηματα των απιστων, εις το μη διαυγασαι τον
φωτισμον του Ευαγγελιου της δοξης Χριστου."6 Ναι μην και αυτος ο Υιος ταις
Ἰουδαιων αγελαις εφη τι συμβηναι τοιουτον, και διηλεγξεν εναργως, ως εκ
πνευματος ακαθαρτου σκληροι γεγονασι και απει- θεις, και εις παν οτιουν
απεφεροντο των κακων. Ἔφη γαρ, οτι "6Ὅταν δε το ακαθαρτον πνευμα εξελθηι απο
του ανθρωπου, πορευεται δι' ανυδρων τοπων ζητουν ανα- παυσιν· και οταν μη ευρηι,
υποστρεφει, φησι, λεγον· Ὑποστρεψω εις τον οικον μου, οθεν εξηλθον· τοτε παραλαμβανει ετερα επτα πονηρα πνευματα πονηροτερα εαυτου, και εισελθοντα
κατοικει εκει, και γινεται τα εσχατα του ανθρωπου εκεινου χειρονα των προτερων.
Ουτως εσται τηι γενεαι ταυτηι τηι πονηραι."6 Λελατρευ- κασι μεν γαρ εν Αιγυπτωι τοις
αυτοθι θεοις, και ην εν αυτοις το ακαθαρτον πνευμα. Ἐπειδη δε λελυ- τρωνται δια
Μωσεως, και των πρακτεων τον οριστην εδεχοντο νομον (ηκουον λεγοντος
εναργως· "6Κυριον τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευ- σεις"6),
απεληλαται της καρδιας αυτων και το ακα- θαρτον πνευμα. Ἐπειδη δε ουκ
εσχηκασιν εν εαυτοις τον του Θεου φοβον, ουτε μην ενοικον εδεξαντο δια πιστεως
τον Ἰησουν ("6Κατοικει γαρ εν ταις καρδιαις ημων δια πιστεως,"6 καθα γεγραπται)·
σχολαζοντα τον τοπον το αρχαιον εκεινο και ακαθαρτον πνευμα τεθεαμενον,
εισεληλατο παλιν, και κατυκησεν εν αυτοις, και γεγονεν αυτοις τα εσχατα χειρονα
των πρωτων. Ὅτι δε και τον προδοτην εν μαθηταις τοιουτον γενεσθαι
παρεσκευασεν ο της ασεβειας ευ- ρετης, ουκ ασυμφανες. Γεγραπται γαρ, οτι μετα το
ψωμιον εισηλθεν εις αυτον ο Σατανας. Ουκουν τετι- μωρηται μεν η των Ἰουδαιων
Συναγωγη, κατασκοτι- ζοντος αυτην του Σατανα, και ουκ εωντος ιδειν τοις της
διανοιας ομμασι το του κοσμου φως, τουτ' εστι Χριστον. Ἐπειδη δε κεκληνται προς
επιστροφην, δεδοται δε το ποτηριον του θυμου και το κονδυ της πτωσεως εις χειρας
των αδικησαντων αυτην· τετιμω- ρηνται αι πονηραι και αντικειμεναι δυναμεις, καθιεντος αυτας εις ᾅδην του παντων Σωτηρος Χριστου, και σειραις ζοφου ταρταρωσας
παρεδωκεν εις κρισιν μεγαλης ημερας κολασομενους τηρειν. Αυται γαρ ησαν αι
λεγουσαι· Ἱερουσαλημ, κυψον ινα παρελθωμεν, Ἡ δε υπετιθει τα μεσα τηι γηι τοις δι'
αυτης πορευομενοις, τουτ' εστιν, εαυτην υπεστρωσε και υπετιθει τοις εθελουσι
καταπατειν. Τουτο δε δρωσιν αι πονηραι δυναμεις, οταν ιδωσι ψυχην παρειμενην,
και τον ιδιον παραῤριπτουσαν νουν, εις το υποκεισθαι θελειν ευκολως ταις εαυτων
ανοσιαις και θεομισεσι βουλαις.
70.1144 {1ΒΙΒΛΙΟΝ Εʹ, ΤΟΜΟΙ ΕΞ. ΤΟΜΟΣ Αʹ.}1
9Ἐξεγειρου, εξεγειρου, Σιων· ενδυσαι την ισχυν σου, Σιων, και ενδυσαι την
δοξαν σου, Ἱερουσα- λημ, πολις η αγια· ουκετι προστεθησεται διελ- θειν δια σου
απεριτμητος και ακαθαρτος.9
Σιων τε και Ἱερουσαλημ ακουων εν τουτοις, μη πολεις απλως τας εκ λιθων
εγηγερμενας καταδηλου- σθαι νομισηις. Σημαινει δε μαλλον της προφητειας ο λογος
των κεκλημενων δια της πιστεως την ομηγυριν, ηγουν Ἐκκλησιαν εκ τε των
Ἰουδαικων ταγματων και εξ εθνων. Το γε μην, Ἐξεγειρου, λεγων, και μαλα συχνως,
δαψιλεστατην αυτοις χαριζεται την παρα- κλησιν. Ὥσπερ, γαρ καθα φησιν ο
πανσοφος Παυλος, "6Ου επλεονασεν η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χα- ρις·"6
 
 

421

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτως, ενθα πολυ το πικρον της δικης, εκει ισοπαλης ταις συμφοραις παρακλησις,
μαλλον δε πολυ λιαν των αμυδρων αμφιλαφεστερα. Ἐνδυσα- σθαι δε προστεταχε
την ισχυν αυτης, και προς γε τουτωι την δοξαν. Και ισχυς μεν η κατ' ενεργειαν
πρακτικη νοοιτ' αν εικοτως, καθ' ην η εκαστου ψυχη προς τοδε τι τυχον των
πρακτεων ιεται συν φρονηματι νεανικωι. ∆οξα δε τις αν ετερος ειη παρα τον της
δοξης Κυριον, ος εστι Χριστος; προς ον που φησι και ο θεσπεσιος μελωιδος, ποτε
μεν, οτι "6Ἐξεγερθητι, η δοξα μου·"6 ποτε δε παλιν περι παντος του πιστευον- τος
εις αυτον, οτι "6Το καυχημα της δυναμεως αυ- των συ ει."6 Ἐνδυσομεθα δε τινα
τροπον την τε δοξαν, και την ισχυν αυτην, διεσαφησεν ημιν ο πανσοφος Παυλος.
Ἔφη δε παλιν· "6Ἐνουσασθε τον Κυριονημων Ἰησουν Χριστον, και της σαρκος
προνοιαν μη ποιεισθε εις επιθυμιαν."6 Και προσετι τουτωι· "6Ὅσοι γαρ εις Χριστον
εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυσασθε."6 Ναι μην και ο προφητης Ἡσαΐας ως εν ταξει
γυναι-κος πολυτροπως ωραισμενης το της Ἐκκλησιας προσωπον εισκεκομικε
λεγων· "6Ἀγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι Κυριωι. Ἐνεδυσε γαρ με ιματιον σωτηριου, και χιτωνα ευφροσυνης."6 Ἄμφιον ουν αρα Χρι- στος αγιωι παντι
πρεπωδεστατον· και χιτων ευφροσυ- νης της νοητης, προξενος ημιν ισχυος και
δοξης. Ἁγιαν δε πολιν ονομαζει την Ἐκκλησιαν. Ἡγιασθη τε γαρ ου δια γε της κατα
νομον λατρειας (τετε- λειωκε γαρ ο νομος ουδενα), αλλα συμμορφος γενομενη
Χριστωι, και της θειας αυτου φυσεως κοινωνος, κατα μεθεξιν δηλονοτι του αγιου
Πνευματος, εν ωι και εσφραγισθημεν εις ημεραν απολυτρωσεως, παντα ρυ- πον
απονιψαμενοι, και απασης κηλιδος απηλλαγμενοι. 70.1145 ∆εδικαιωμεθα γαρ δια
πιστεως της εις αυτον, και την παρ' αυτου προς παν οτιουν ασφαλειαν πεπλουτηκαμεν, και οιον τετειχισμεθα τηι παρ' αυτου χαριτι, πασαν ημων αποσοβουντος
εφοδον διαβολικην, και τας των αντικειμενων δυναμεων αγριας επαναστασεις.
Και τουτο διδασκει λεγων ως προς γε την Σιων, ηγουν την Ἱερουσαλημ, ητις εστιν
Ἐκκλησια Θεου ζων-τος· Ουκετι προστεθησεται διελθειν δια σου απερι- τμητος και
ακαθαρτος. Ἱστορικως μεν γαρ τοιωσδε συνησεις το ειρημενον· Τα περιοικα της
Ἱερουσαλημ εθνη, απεριτμητα και ακαθαρτα νοηθειεν αν, ουτε Θεον ειδοτα τον
φυσει και αληθως, ουτε μην την δια γε του νομου λαχοντα παιδαγωγιαν· εμαχοντο
δε και μαλα συχνως προς τους εξ αιματος Ἰσραηλ, ωστε και αμεινους ορασθαι
πλεισταχου της ενουσης δυνα- μεως αυτοις, μονονουχι δε και παρηιεσαν δι' αυτης,
ως εῤριμμενην υπο ποδας εχοντες αυτην. Ἀπο δε των ιστορικως συμβαινοντων εσθ'
οτε, φερε, δια- πλαττωμεν τα πνευματικα. Τα των δαιμονιων στιφη, τουτ' εστιν οι
κοσμοκρατορες του σκοτους τουτου, και συν αυτοις ο βεβηλος Σατανας, τας ουπω
γεγενη- μενας υπο Θεωι ψυχας υπο ποδας εχουσι, και οιον διερχονται δι' αυτων,
εγκοπτοντος ουδενος, ηγουν επαμυνοντος· επειδαν δε Θεωι προσωικειωμεναι δοξαν
και ισχυν εχωσιν αυτον, τοτε δη, τοτε πεπαυσεται τα της εκεινων πλεονεξιας.
Γεγραπται γαρ, οτι "6Παρεμ- βαλει αγγελος Κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον,
και ρυσεται αυτους."6 Ἀπεριτμητοι ουν και ακα- θαρτοι νοηθειεν αν αι βδελυραι, και
βεβηλοι, και ρυπου παντος εμποιητικαι, και πονηραι, και αντικει- μεναι δυναμεις.
9Ἐκτιναξαι τον χουν, και αναστηθι, και καθ- ισον, Ἱερουσαλημ. Ἔκδυσαι τον δεσμον
του τραχηλου σου, η αιχμαλωτος θυγατηρ Σιων.9
Καυχηματων αγιοπρεπων
αποφαινει λοιπον επι- στημονα· και τινα τροπον ενδυσεται την ισχυν του βραχιονος
αυτης, και προς γε τουτωι την δοξαν, διδα- σκει σαφως. Πρωτον μεν αποτιναξασθαι
κελευει τον χουν, αναστηναι τε ουτω, καθισαι τε, και εκδυσα- σθαι τον δεσμον του
τραχηλου· και χουν εν τουτοις, καθαπερ εγᾦμαι, νοεισθαι προσηκει το γεωδες
φρονημα, και των σαρκικων επιθυμιων την ακαθαρ- σιαν. Ὥσπερ γαρ τοις χαμαι
κειμενοις πασα πως αναγκη χου και κονεως αναπιμπλασθαι, κατα τον ισον οιμαι
τουτονι τροπον, και τοις τον νουν εχουσι χαμαιῤριφη και γεωδες το φρονημα, οι της
 
 

422

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαρκικης ακαθαρσιας ενιζανουσι λογισμοι. Χρη τοιγαρουν ημας κεκλημενους εις
οικειοτητα την πνευματικην, την εις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, και
αυτον ενδυσασθαι μελλοντας ως ισχυν και δοξαν, προαποτιναξασθαι το χοικον και
γεωδες φρονημα, και προκαθαραι τον νουν, και, καθα φησιν ο παν- σοφος Παυλος,
εκδυσασθαι τον παλαιον ανθρωπον τον φθειρομενον κατα τας επιθυμιας της
απατης, και ενδυσασθαι τον νεον τον ανακαινουμενον κατ' εικονα του κτισαντος
αυτον. Τουτο δρασαντες ανισταμεθα, τουτ' εστιν, ορθωι και βεβηκοτι κεχρημεθα νωι,
και 70.1148 ερηρεισμενηι καρδιαι, κατα γε το ετερωθι που δι' ενος των προφητων
ειρημενον παρα Θεου· "6Στησον σε- αυτην, Σιων."6 Ψαλλει δε που και ο θεσπεσιος
∆αβιδ, οτι "6Ἔστησεν επι πετραν τους ποδας μου, και κατευθυνε τα διαβηματα
μου."6 Γεγραπται δε και εν βιβλωι Ψαλμων· "6Ὁ Θεος καθηται επι θρονου αγιου
αυτου,"6 τουτ' εστι, το αραρος τε και ιδρυμε- νον της εαυτου βασιλειας εχει
διηνεκως. Σωματικον γαρ ουδεν επι Θεου νοεισθαι πρεπει. Ἕψεται δε τωι καθισαι,
τουτ' εστι, τωι βεβαιον τε και ιδρυμενον εσχηκεναι το φρονημα, και το εκδυσασθαι
τον δεσμον του τραχηλου. Σειραις μεν γαρ των ιδιων αμαρτιων εκαστος σφιγγεται,
υπενηνεγμεθα δε και υπο ζυγα της αμαρτιας, και αυτου δε του Σατανα. Ἀλλ' εν
Χριστωι και τουτων ελευθερουμεθα· και διαῤρηξαντες τους δεσμους αυτων, καθα
γεγραπται, και αποῤριψαντες αφ' εαυτων τον ζυγον αυτων, ελευθερωι τε και
ανειμενωι φρονηματι κατορθουμεν το αγαθον. Ουτω που φησι προς ημας δι' ενος
των προφητων ο των ολων Θεος· "6Και εξελευσεσθε, και σκιρτησετε ως μοσχαρια
εκ δεσμων ανειμενα, και καταπατησετε ανομους· διοτι εσονται ως σποδος υποκατω
των ποδων υμων."6 Ἐπιφερων δε τουτοις, Ἡ αιχμαλωτος θυγατηρ Σιων, πρωτον
μεν εφιησιν εννοειν, οτι κατοικτειρει Θεος τους υπο ζυγα πεσον- τας διαβολικα, και
τηι αμαρτιαι δουλευσαντας. Ειτα προς τουτωι διαδεικνυσιν, οτι πιπτομεν εις τουτο,
καιτοι μετον μη παθειν αυτο. Αιχμαλωτον γαρ ονο- μασας την Σιων, και θυγατερα
φησιν αυτην. Ειτα πως ην εφικτον τοις της αιχμαλωσιας αλωναι βρο- χοις την του
Θεου θυγατερα, και δοξης της ουτω λαμπρας ηξιωμενην; Τις ουν αρα προς τουτο
καθη- κεν αυτην; Ουχ η του [σω] ζωντος ασθενεια ποθεν, αλλ' η της παθουσης
βουλη και προαιρεσις, εξω δραμου- σης της του Πατρος ευσπλαγχνιας, δια του
μαλλον ελεσθαι το πονηρον, και ψηφωι τηι προς το χειρον καταλυσαι το αγαθον.
9Ὅτι ταδε λεγει Κυριος· ∆ωρεαν επραθητε, και ου μετα αργυριου λυθρωθησεσθε.9
Αιχμαλωτον αυτην ονομασας, αναγκαιως επαγει και τα τοις εις τουτο πεσουσι
ταλαιπωριας αει συμ- βαινοντα. Ἀποφερονται γαρ εις δουλειαν, ουδενος υπερ
αυτων καταθεμενου τιμην, αλλ' ως αθλα, και πολεμου και βαρβαρικης εφοδου
καρποι· βιαι γαρ και αναγκη προς αβουλητον καλουνται θητειαν. Ουτως εσεσθαι
φησιν ο των ολων Θεος και την λυτρωσιν αυτης. Ἥρπασε γαρ ο Σατανας το επι της
γης γενος, και οιον αιχμαλωτον εχων την υπ' ουρανον αφορητως κατ- εβιαζετο,
τοις της εαυτου σκαιοτητος εγκαταδησας ζυγοις. Ἀλλα γεγονεν ανθρωπος ο
μονογενης του Θεου Λογος, ος νενικηκεν υπερ ημων· και εισελθων εις την οικιαν
του ισχυρου, και καταδησας αυτον, διηρπασε τα σκευη, και μετεθηκεν εις εαυτον
απαν- τας τους επι της γης. Ουκουν ως ηρπασθημεν, ουτω και λελυτρωμεθα. Ου γαρ
παρ' εκοντος ημας εξειλετο Χριστος, συντριψας δε μαλλον αυτου την ισχυν, και
Ουτε τοινυν αργυριωι
αποσοβησας ως Θεος των δαιμονιων την φαλαγγα.
πεπραμεθα, ουτε τον ισον λε- λυτρωμεθα τροπον· ισχυι δε μαλλον του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου. Ποιμην γαρ υπαρχων αγαθος, τε- 70.1149 θεικε την ψυχην υπερ
των εαυτου προβατων, και σεσωκεν ημας αιματι τωι ιδιωι· τωι γαρ μωλωπι αυτου
ημεις ιαθημεν· και αυτος μεν εμαλακισθη δια τας αμαρτιας ημων· ηλευθερωμεθα δε
ημεις, και τον της αμαρτιας ζυγον και την του διαβολου πλεονεξιαν αποσεισαμενοι.
9Ουτω λεγει Κυριος· Εις Αιγυπτον κατεβη ο λαος μου το προτερον παροικησαι εκει,
 
 

423

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εις Ἀσσυριους βιαι ηχθησαν. Και νυν τι ωδε εστε; Ταδε λεγει Κυριος· Ὅτι
εληφθη ο λαος μου δω-ρεαν, θαυμαζετε και ολολυζετε. Ταδε λεγει Κυ- ριος· ∆ι' υμας
δια παντος το ονομα μου βλασ- φημειται εν τοις εθνεσιν.9 Αιχμαλωτον ονομασας
την Σιων, ειδεναι βουλεται την αιτιαν, εφ' ηι συμβεβηκεν αυτηι το εις τουτο πε- σειν
δυσκλειας τε και αθλιοτητος. Ἀνακομιζει γαρ εσθ' οτε προς τα αμεινω τους
αδοκητον τι παθοντας, το μη εν αγνοιαι κεισθαι των ημαρτημενων. ∆ια τουτο
χρησιμως εις αναμνησιν αυτους αναφερει των κατα καιρους συμβεβηκοτων τοις
προ αυτων. Λιμου μεν γαρ καταβριθοντος, κατεβη κατα καιρους Ἰακωβ εις
Αιγυπτον, και αβουλητον αυτωι την αποδημιαν ετιθει, το μηδαμοθεν δυνασθαι των
αναγκαιων ευπορειν. Ἀπεκομισθη δε και εις Ἀσσυριους ο Ἰσραηλ, τηνἸουδαιαν
καταδηιωσαντος του κατ' εκεινο του καιρου βασιλευοντος της Χαλδαιων. Και ποια
τις ην η τουδε προφασις; Ἀποφοιτησαντες γαρ του ειναι γνησιοι, και του [αλ. το]
χρηναι μονωι λατρευειν Θεωι, κατα γε το νομωι δοκουν ανουστατα δηιωσαμενοι [γρ.
διωσα- μενοι], προσνενευκασιν ειδωλοις και, προσεκυνησαν τοις εργοις των ιδιων
χειρων· αυτη γεγονεν αυτοις η προφασις του ταις πολεμιων αλωναι χερσι, και της
ενεγκουσης αποδραμειν, και θητευειν εχθροις, την Περσων τε και Μηδων οικουντας
χωραν. Βιαι τοινυν ηχθησαν· ου γαρ εκοντες ησαν εν τουτοις. Ἀλλα νυν τι ωδε εστε;
Το ωδε φησιν, αντι του, εν ταις των εθνων κατεσπαρμενοι χωραις, και εις παντα
ανεμον κατεσκεδασμενοι, κατα την του προφητου φωνην. Ἀπεσοβησε γαρ της
Ἰουδαιας απασης η Ῥωμαιων μαχαιρα τους ισχυσαντας ολως φευγειν. Ἤγουν το,
ωδε, Ἐν τηι τοιαιδε καταστασει των πραγμα-των, εν ηι νυν εστε. Γεγονασι δε, ως εφην,
εν εσχατηι ταλαιπωριαι, τουτο μεν [κατα] τον πολεμου νομον καταδραμουσης αυτων
της χωρας της των Ῥωμαιων στρατιας, τουτο δε, πολεως απασης πεπορθημενης,
κατεμπρησθεντος δε και αυτου του ναου. ∆ια τι τοινυν εν τουτοις γεγονασι; φησιν·
η δηλονοτι την μεν δι- καιουσαν πιστιν ου προσηκαμενοι, περιυβρισαντες δε
πολυτροπως τον καλουντα προς τουτο, και αυτωι τας χειρας επαφεντες ανοσιως,
μετα τους απεσταλμενους δικαιους τε και προφητας, ων τους μεν απεκτονασι, τους
δε ελιθασαν; Και ταυτι μεν εν τουτοις περι της αγελαιου πληθυος ο προφητικος
ημιν καταμεμηνυκε λογος. Ἐπειδη δε ην εθος τοις Ἰουδαιων μαλιστα καθηγηταις,
υψηλην επαιρειν κατα παντος εθνους την οφρυν, αληπτον τε και αχειρωτον τοις
εχθροις διαμενειν εσθ' οτε τον Ἰσραηλ, ειπερ κληρος Θεου και λαος αγιος
ωνομαζετο· ειτα συμβεβηκεν εν οις εφην αρτιως κατενεχθηναι την Ἰουδαιαν,
κατεπλητ70.1152 τοντο και ωλολυζον, ως ελπιδος απασης περα δρα- μοντος
αυτοις του κακου. ∆ια τουτο προς αυτους ο των ολων Θεος· Ὅτι εληφθη, φησιν, ο
λαος μου δω- ρεαν, θαυμαζετε, και ολολυζετε. Ταδε λεγει Κυριος· ∆ι' υμας δια
παντος το ονομα μου βλασφημειται εν τοις εθνεσιν. Αυτοι γαρ, φησι, γεγονατε
παραιτιοι του παθειν τους υπεζευγμενους, απαιδαγωγητους εωντες αυτους, μαλλον
δε ουκ εφιεντες ολως επιστρε- φειν εις τον Θεον, και τοις της διανοιας ομμασιν
ιδειν τον εξ ουρανου καθιγμενον, και εν ανθρωπειαι μορφηι πεφηνοτα Θεον Λογον,
ινα κηρυξηι αιχμαλω- τοις αφεσιν, και τυφλοις αναβλεψιν, ιασηται δε και τους
συντετριμμενην [συντεθραυσμενην] εχοντας την καρδιαν, καλεσηι δε και ενιαυτον
Κυριου δεκτον. Ουκουν δι' υμας το ονομα μου βλασφημειται εν τοις εθνεσιν.
Ἐπειδη γαρ εν απασηι χωραι τε και πολει κατεσκεδασθη, φησιν, ο Ἰσραηλ, ουδεις
ηγνοησε των ανα πασαν την γην, οτι πεπορθηται μεν η αγια πο- λις, εργον δε πυρος
και αυτος γεγονεν ο νεως· ειτα το εμον δυσφημουσιν ονομα, και την εμην
διασυρουσι δοξαν. Οιονται γαρ ισως την εμην ατονησαι χειρα την επικουρον αει
γενομενην τωι Ἰσραηλ, την δε αληθη προφασιν αγνοουσιν ετι, και ουδεις ο παρ'
αυτοις επισταμενος, οτι τας της Κυριοκτονιας και πολλων ετερων πλημμεληματων
εξηιτηνται δικας.
9∆ια τουτο γνωσεται ο λαος μου το ονομα μου εν τηι ημεραι
 
 

424

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινηι, οτι εγω ειμι αυτος ο λα- λων· Παρειμι· ως ωρα επι των ορεων, ως ποδες
ευαγγελιζομενου ακοην ειρηνης, ως ευαγγελιζο- μενος αγαθα.9 Ἐπειδη γαρ, φησιν,
της υμετερας ενεκα ραιθυμιας εδυσφημηθην εν τοις εθνεσιν, ουκ ανεξομαι της συκοφαντιας, αλλ' ουδε την εμαυτου δοξαν παλιμφημοις εασω βαλλεσθαι φωναις. Ἐν
εκεινωι δε τωι καιρωι, καθ' ον επιλαμψω τοις επι της γης μετα σαρκος, οιπερ εμου
γενωνται λαοι προσηκαμενοι την πιστιν, ειτ' ουν ειεν εξ Ἰουδαιων, ειτε και εξ
εθνων, ουτοι γνωσονται μου το ονομα. Το δε ονομα φησιν αντι της δοξης. Ἔθος
γαρ ουτω λεγειν τηι θεοπνευστωι Γραφηι. Γεγραπται γαρ, οτι "6Αιρετον ονομα καλον,
η πλουτος πολυς."6 Ἐγνωκαμεν αυτου την δοξαν, οι παρ' αυτου κεκλημενοι, και
ουχ ως ανθρωπωι προσιεμεν κριτηι τωι παντων Σωτηρι Χριστωι· αλλ' ει και γεγονε
σαρξ ο Λογος, πιστευομεν, οτι Θεος ων φυσει, και εκ Θεου Πατρος αποῤρητως
γεγενημενος, υπερ πασαν κτισιν εστι, και τοις ανωτατω θρονοις εμπρεπει, και καταρχει των ολων, και πανσθενεστατην εχει την δε- ξιαν, και σωζει ραιδιως, ους αν
ελοιτο των υπ' αυτον γεγονοτων, υπερνηχεται δε την αυτου δυναμιν παν- τελως
ουδεν. ∆ιετεθη γε μην ουχ ουτως ο Ἰσραηλ. Προσεσχηκασι γαρ ως ενι των καθ'
ημας, και ουχ ως ενανθρωπησαντι Θεωι. ∆ια τουτο ποτε μεν εφασκον· "6Συ τις ει;
και τινα σεαυτον ποιεις;"6 και· "6Περι καλου εργου ου λιθαζομεν σε, αλλα περι
βλασφημιας, οτι συ ανθρωπος ων ποιεις σεαυτον Θεον."6 Πλην οιπερ αν κληθειεν
εις επιγνωσιν αληθειας, φησι, γνωσονται μου την δοξαν. Αυτος γαρ ο εν προφηταις
λαλων· Παρειμι. Θεος γαρ ων Κυριος επεφανεν ημιν, κατα το γεγραμμενον. Τουτο
και ο πανσοφος Παυλος
70.1153 διδασκει λεγων· "6Πολυμερως και πολυτροπως
πα- λαι ο Θεος λαλησας τοις πατρασιν εν τοις προφηταις, επ' εσχατων των ημερων
τουτων ελαλησεν ημιν εν Υιωι, ον εθηκε κληρονομον παντων, δι' ου και εποιησε
τους αιωνας."6 Ἀθρητεον δη ουν εν τουτοις, οτι παρηνεγκε μεν εις το ειναι τα
παντα δι' Υιου ο Θεος και Πατηρ, λελαληκε δε προς ημας εν εσχατοις καιροις, ουχ
ως δι' ετερου μαλλον υιου του κατα σαρκα εκ γυναικος, καθα φρονειν εδοξε τισι
των διεστραμμενων, αλλ' ως ενος οντος Υιου μετα της σαρκος του δι' ημας
ενανθρωπησαντος Λογου, ος και των αιωνων εστι ποιητης. Παρειμι δη ουν ως ωρα
επι των ορεων, φησιν· ωραν δε φησι το εαρ. Φερε δη ουν καταθρησωμεν ως εκ
πραγματος εμφανους τα πνευματικα. Τι το εαρ οφθεν εν τοις ορεσιν αποτε- λει;
Ἄνθει νεωι στεφανοι τα φυτα, και εξ ακαρπιας αυτα μεθιστησι προς αποτεξιν, ων αν
φυσικως εκαστον εχοι. Τοιουτον τι και εν τοις Ἄσμασι των ᾀσματων γεγραμμενον
ευρησομεν· "6Ἀναστα γαρ, ελθε, φησιν, η πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου·
οτι ιδου ο χειμων παρηλθεν, ο υετος παρηλθεν εαυτωι, τα ανθη ωφθη επι της γης,
καιρος της τομης εφθασε."6 Χειμωνος γαρ παρελασαντος, το λαμπρον εαρ ανισχει
τηι γηι, και ανθεων αυτην αποφαινει τρο- φον, και καρπων ωριμων ποιειται μητερα.
Τοιουτον τι και περι ημας πεπρακται νοητως. Κατεχειμασε γαρ την υπ' ουρανον ο
δρακων ο αποστατης, ξηραν και ακαρπον απεφηνεν αυτην. Ἦν γαρ ολως ουδεις ο
ποιων χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος, "6Ἀλλα παντες
εξεκλιναν αμα,
ηχρειωθησαν."6 Ἐπειδη δε μετα σαρ- κος επεφανεν ο Μονογενης, γεγονεν ημιν ως
ωρα επι των ορεων. Ἀπηνθηκοτες γαρ ωσπερ και απα- σης αρετης ωραιοτητα των
ιδιων ψυχων αποβεβλη- κοτες, ανεθαλλομεν εν αυτωι και πνευματικης ευκαρ- πιας
πεπληρωμεθα, ωστε και δυνασθαι λεγειν το εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων·
"6Ἀδελφιδος μου κατα-βητω εις κηπον αυτου, και φαγετω καρπον ακρο- δρυων
αυτου."6 Γεγονε τοινυν, ως ωρα επι των ορεων, και ως ποδες ευαγγελιζομενου
ακοην ειρηνης, ευαγ- γελιζομενου δε και αγαθα· μεταξυ γαρ κειμενης ημων τε και
του Θεου της αμαρτιας, διειστηκειμεν αυτου, και απενοσφισθημεν του ∆εσποτου,
και τοις θειοις αυτου νομοις αντανισταμενοι, και ∆εσποτικοις θελη- μασιν
αντιπραττοντες, και εν ταξει πολεμιων κει- μενοι. Ἀλλ' επεφανεν ο Χριστος η
 
 

425

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηνη ημων, ο
την μεταξυ κειμενην αφελων αμαρτιαν, και συμβηναι
παρασκευασας εις φιλιαν τωι Πατρι, και συναψας ημας δι' εαυτου· δι' αυτου γαρ την
προσαγωγην εσχηκαμεν. Ὥσπερ ουν, ει τις ερχοιτο, φησι, δρο- μαιος και ταχυς,
αλωναι λεγων εχθρους, και επαγ- γελλων ειρηνην, ευαγγελιζομενος τε τα αγαθα·
ουτω και ο παντων Σωτηρ επεφοιτησε τωι κοσμωι μετα σαρκος, και γεγονεν ημιν
ειρηνης βραβευτης προς Θεον και Πατερα, καταργηθεντος του Σατανα, και πασης
της φαλαγγος αυτου γενομενης εκποδων, και οτι καιρος ενεστηκε, καθ' ον εξεστι
τοις εθελουσι παντος εν μεθεξει γενεσθαι καλου· εψεται γαρ παν- 70.1156 τως τοις
πιστευσασιν εις αυτον, και τα αυτου φρο- νειν τε και δραιν ηιρημενοις,
αμφιλαφεστατην εχειν την ουρανιων αγαθων μεθεξιν, και απασης ελπιδος
αναπιμπλασθαι καλης· πλουσιοδωρος γαρ ο Σωτηρ. 9Ὅτι ακουστην ποιησω την
σωτηριαν σου, λε- γων· Σιων, βασιλευσει σου ο Θεος, οτι φωνη των φυλασσοντων
σε υψωθη, και τηι φωνηι αμα ευ- φρανθησονται· οτι οφθαλμοι προς οφθαλμους
οψονται, ηνικα αν ελεησει Κυριος την Σιων.9 Σιων μεν ουν ονομαζει παλιν εν
τουτοις, ουκ επι- γειον τινα πολιν, την αγιαν δε μαλλον αυτου Ἐκκλη- σιαν, ην εκ
των δυο λαων συνεστησατο. Γεγραπται γαρ, οτι "6Ευφρανθητε, εθνη, μετα του
λαου."6 Ποιησαι δε λεγεται Χριστος τα αμφοτερα εν, και λυσαι το μεσοτοιχον του
φραγμου, και τον νομον των εντο- λων εν δογμασι καταργησαι. Ἀναδειχθεντος δε
του ευαγγελικου κηρυγματος, ο και δογματων εστιν αλη- θινων καταμεστον,
πεπαυται της εν νομωι σκιας η δυναμις, τουτ' εστιν, η δι' αιματων λατρεια και
προσαγωγη. Σιων ουν νοητεον την Ἐκκλησιαν, ως εφην, ην αυτος εαυτωι
παρεστησεν ο Χριστος, μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα, αγιαν δε μαλλον και αμωμον.
Ταυτης ακουστην εποιησατο την σωτηριαν, τουτ' εστιν εξακουστον. Ἔλαθε γαρ των
επι της γης παντελως ουδενα, των ευαγγελικων κηρυγματων η δυναμις· αλλ' ουδε
ανηκοος τις απομεμενηκε της δια Χριστου σωτηριας. Ἔφη γαρ και δια της του Ψαλλοντος λυρας· "6Ἀκουσατε ταυτα, παντα τα εθνη, Ἐνωτισασθε, παντες οι
κατοικουντες την οικουμε- νην."6 Και ωσπερ το των δαιμονιων μνημοσυνον απωλετο μετ' ηχου, τουτ' εστιν επισημως και διαβοη- τως, ηγνοησε δε ουδεις της των
δαιμονιων τυραννιδος την απωλειαν· ουτω και το θειον τε και ουρανιον κηρυγμα
γεγονεν ακουστον τοις απανταχου, την σω- τηριαν εισφερον τοις επεγνωκοσι την
επιφανειαν του Χριστου. Τις δε η δυναμις του κηρυγματος; Σιων, βασιλευσει σου ο
Θεος. Παλαι μεν γαρ, τουτ' εστι προ της του Σωτηρος ημων επιδημιας, βεβασιλευκεν
ημων δια της αμαρτιας ο Σατανας, και τυραννικης σκαιοτη- τος επεῤριπτο ζυγος
τοις ανα πασαν την γην. Ἐπειδη δε επελαμψεν ημιν ο των ολων βασιλευς και
Κυριος, διαῤρηξαντες τους δεσμους αυτων, και αποῤριψαντες τον ζυγον του παλαι
πλεονεκτησαντος, τοις του Θεου
σκηπτροις υπηγαγομεν τον αυχενα, και
βεβασιλευκεν ημων ο Θεος και Πατηρ δι' Υιου, και γεγονεν ημιν το χρημα
πανηγυρεως αφορμη. Ψαλλει γουν ο ∆α- βιδ, και φησιν· "6Ὁ Κυριος εβασιλευσεν,
αγαλλιασθω η γη."6 Και παλιν· "6Ψαλατε δη ουν συνετως, εβα- σιλευσεν ο Θεος επι
παντα τα εθνη."6 Κεκληκε δε ημας προς τουτο, ως εφην, και αυτος ο Σωτηρ, λεγων· "6∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω
υμας· αρατε τον ζυγον μου εφ' υμας."6 Ουκουν επραττετο μεν αθλιως, και εν
εσχατοις ημεν κακοις, αγριωι τυραννωι κατ- εζευγμενοι, και τον της αμαρτιας
υποδραμοντες ζυ- γον. Ἡ δε των ιερων κηρυγματων δυναμις την του
70.1157
Χριστου βασιλειαν ευηγγελισατο, και υπ' αυτωι παν- τες εσμεν. Ἐπηγγελται γαρ
λεγων, οτι "6Σιων, βασι- λευσει σου ο Θεος."6 Βασιλευσει δε πως, η τινα τρο- πον,
αυτος ευθυς διεσαφησεν, ειπων, οτι "6Φωνη των φυλασσοντων σε υψωθη."6 Και
φυλασσοντες δε ειεν αν οι θεσπεσιοι μαθηται, ηγουν απαντες απλως οι
μυσταγωγειν ειδοτες και δυναμενοι, και ορθοποδειν
αναπειθοντες τους
 
 

426

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεκλημενους, εις γε το δυνασθαι κατορθουν ευ μαλα το αγαθον, και της εις Χριστον
αγαπης αντεχεσθαι, και ορθην επ' αυτωι και αμω- μητον ποιεισθαι της πιστεως την
ομολογιαν. Ουτοι ποιμενες εισιν αγαθοι φυλασσοντες τωι παντων αρχι- ποιμενι τα
λογικα θρεμματα, και τας των ατιθασ- σων θηριων αποσοβουντες εφοδους. Τουτων
υψουσθαι λεγει την φωνην, τουτ' εστιν, ακουσθηναι τοις παν- ταχου. Ειρηται γαρ
προς αυτους δια φωνης Ἡσαΐου· "6Ἐπ' ορος υψηλον αναβηθι, ο ευαγγελιζομενος
Σιων, υψωσον τηι ισχυι σου την φωνην, ο ευαγγελιζομενος Ἱερουσαλημ."6
Ὑψωσατε, μη φοβεισθε. ∆ιαπρυσιον γαρ και ουδενι το συμπαν ηγνοημενον το
αποστο- λικον εστι κηρυγμα. Ὅτι δε παντα δραμειται δι' ευημεριας αυτοις, και
κεκλησονται μεν ετοιμως οι προς ουσπερ αν ο παρ' αυτων γενοιτο λογος, ευφρανθησονται δε αυτοι λιαν, τους της εαυτων μυσταγωγιας ορωντες καρπους, εναργες
καθιστησι λεγων, οτι Τηι φωνηι αμα ευφρανθησονται. Ἅμα γαρ λαλησουσι, φησι, και
η των μεμυσταγωγημενων εψεται πλη- θυς, και αμελ[λ]ητι δραμουνται προς πιστιν
οι παιδ- αγωγουμενοι. Χαρα δε τουτο τοις διδασκειν επιτετα- γμενοις. Ἐπιστελλει
γουν ο Παυλος τοις δι' αυτου πιστευσασιν, οτι "6Χαρα και στεφανος μου."6 Ὅτι δε
ταις των αγιων μυσταγωγιαις το των μυσταγω- γουμενων ευπειθες ηκολουθει
πλεισταχου, δια πολ- λων αν τις ιδοι, την αγιαν και θεοπνευστον Γραφην
περινοστησας. Προσελαλουν μεν γαρ εν τοις Ἱεροσο- λυμοις τοις των Ἰουδαιων
ταγμασιν οι θεσπεσιοι μαθηται· αλλ' ως εν ταις Πραξεσι των αποστολων γεγραπται·
"6Προσετεθησαν εν μιαι ημεραι τρεις χιλιαδες ανδρων."6 Ναι μην και ο θεσπεσιος
Παυλος ομου τωι μακαριωι Σιλαι δεσμωται τυγχανοντες υμνουν κατα μεσην νυκτα
τον Θεον. Ἐπειδη δε αγγελος αγιος επιστας τωι δεσμωτηριωι τα παντων ανηκε
δεσμα, περιδεης γεγονως ο δεσμοφυλαξ ηθελησε μεν εαυτον ανελειν· φωνησαντος
δε του Παυλου· "6Μηδεν πραξηις σεαυτωι κακον· απαντες γαρ εσμεν ενθαδε·
θαυμασας το παραδοξον, εβαπτισθη συν παντι τωι οικωι αυτου."6 Ὅτι δε προφασις
αυτωι θυμηδιας το πραγμα γεγονε, πως εστιν αμφιβαλειν; Ουκουν κατα ποδα,
φησιν, της μυσταγωγιας των κεκλημενων δραμειται το ευπειθες. Και οι οφθαλμοι
σου προς οφθαλμους οψονται, ηνικα αν ελεησει Κυριος την Σιων. Τινα δε οψονται,
η τον της σωτηριας πρυ- τανιν, τουτ' εστι, Χριστον; Σαρκωθεις γαρ ην ο Λο- γος, και
τουτου μαρτυς ο Ψαλμωιδος, λεγων· "6Ὁ Θεος εμφανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου
παρασιω- πησεται."6 Ἤγουν οπερ εφην, οτι Τηι φωνηι αμα ευφρανθησονται, και
τουτο τοις σοις οφθαλμοις θεωρη- σεις, φησι, κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον αν
ελεησει Κυριος την Σιων, προσθεις απασι την δια πιστεως χαριν, και των ουρανιων
αγαθων αμφιλαφη την απολαυσιν. 70.1160 9Ῥηξατω ευφροσυνην αμα τα ερημα
Ἰερουσα-λημ, οτι ηλεησε Κυριος αυτην, και εῤρυσατο την Ἱερουσαλημ. Και
αποκαλυψει Κυριος τον βρα- χιονα αυτου τον αγιον ενωπιον παντων των εθνων,
και οψονται παντα τα ακρα της γης, την σωτηριαν την παρα Θεου.9 Το μεν ρηξαι
την ευφροσυνην κατασημηνειεν αν το εν τωι χρησασθαι φωνηι, χαριστηριους ωιδας
ανα- φεροντας, και μελετην ποιεισθαι σπουδαζοντας τας δοξολογιας, δι' ων αν
ευφραινοιτο Θεος. Γεγραπται γουν εν βιβλιωι Ψαλμων· "6Και η γλωσσα μου μελετησει την δικαιοσυνην σου, ολην την ημεραν τον επαινον σου·"6 και αυτοις τοις
τουτο δραιν εθελουσι προς ευφροσυνην εσται το χρημα. Ἐπειδη δε τα ερημα φησιν
Ἱερουσαλημ τουτο χρηναι δραιν, εκεινο φαμεν αναγκαιως, διατρανουν εθελοντες
την των προ- κειμενων διανοιαν. Οι πολιν οικουντες ευρειαν και μακραν, ει μεν
ειεν τοσουτοι τον αριθμον, ως δυ- νασθαι και αποπληρουν αυτην, ουδενα τοπον
αυτης αφιασιν ερημον· ευαριθμητων δε οντων δια το τεθνα- ναι πολλους, η
πολεμου κατασκηψαντος, η και ετερας τινος αφορμης κατενεγκουσης εις τουτο, τα
πλειστα των εν αυτηι χωριων ηγουν οικηματων απομενουσι γυμνα. Τοιουτον τι
πεπονθασιν οι εξ Ἰσραηλ. Ἐπειδη γαρ γεγονασι Κυριοκτονοι, και πληρεις αιματων
 
 

427

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας χειρας εσχηκασιν, δεδαπανηνται τωι πολεμωι τωι παρα Ῥωμαιοις, ως ολιγους
κομιδηι περιλειφθηναι τους σεσωσμενους, και κενανδρος ην η αγια πολις. Ἀλλ'
ευφρανθησονται, φησι, τα ερημα αυτης. Στυγνοι μεν γαρ οικοι, και κατηφειας
ωσπερ εισι μεστοι τους ενοικουντας ουκ εχοντες· ιλαροι δε πως και οιον γελωντες,
ει δη πλειστους εχοιεν τους ενωικισμε- νους. Ἀπο δη της ιστοριας, φερε δη τι
λεγωμεν των πνευματικων· Ἡ εξ εθνων Ἐκκλησια, τουτ' εστιν οι εξ εθνων
πιστευσαντες, οι και Σιων ονομαζονται, και μεντοι και Ἱερουσαλημ, ολιγοι μεν ησαν
εν αρχαις, και οιον ερημος η αληθως αγια και Θεου πολις ετυγ- χανε, τουτ' εστιν η
Ἐκκλησια. Ἀλλ' ουδεν απομε-μενηκε σχολαζον εν αυτηι· πεπληρωται γαρ δια Χριστου. Και γουν ειρηται προς αυτην· "6Ἆρον κυκλωι τους οφθαλμους σου, και ιδε
συνηγμενα τα τεκνα σου."6 "6Ἰδου ουτοι ποῤρωθεν ερχονται, ουτοι απο βοῤρα και
θαλασσης, αλλοι δε εκ γης Περσων. Και ερεις, φησιν, εν τηι καρδιαι σου· Τις εγεννησε
μοι τουτους· Ἐγω δε ατεκνος και χηρα, ουτοι δε μοι που ησαν;"6 Και παλιν·
"6Πλατυνον τον τοπον της σκηνης σου, και των αυλαιων σου· πηξον, μη φεισηι· ετι
εις τα δεξια και εις τα αριστερα εκπετασον."6 Ἐκ παντος γαρ εθνους, πολεως, και
χωρας συνδρομη γεγονεν επι Χριστωι, των εθνων κεκλημενων δια πιστεως, ως εξ
ηους, και νοτου, δυσεως τε και βοῤρεου καλεισθαι τους επιστρεφοντας, πολλωι
πλειους οντας των εξ αιματος Ἰσραηλ. Και τουτο αυτο καταμεμηνυκε λε- γων ο
προφητης Ἡσαΐας περι της Ἐκκλησιας και της Ἰουδαιων Συναγωγης· "6Ευφρανθητι,
στειρα η ου τικτουσα· ρηξον και βοησον, η ουκ ωδινουσα, οτι πολλα τα τεκνα της
ερημου μαλλον η της εχουσης
70.1161 τον ανδρα."6 Στειραν μεν γαρ την ου
τικτουσαν, ερημον τε προς τουτοις αποκαλει την Ἐκκλησιαν την εξ εθνων. Και γαρ
ην απαις και ερημη, τουτ' εστι χηρα, τον αγαθου παντος σπορεα λογον ουκ εχουσα.
Την δε γε των Ἰουδαιων Συναγωγην υπανδρον ειναι φησι, δια το νομωι κατεζευχθαι
τωι δια Μωσεως, εγκυμονα τε γενεσθαι των ιερων θεσπισματων, δι' ων ην δυνασθαι
καρποφορειν τωι Θεωι την ως εν σκιαις ετι και τυποις λατρειαν. Ἀλλα πολλα τα
τεκνα της ερημου μαλλον, τουτ' εστι τα της χηρας, η της εχουσης τον ανδρα. Τινα
δε τροπον εσται και τουτο, διεσαφησε προστιθεις, οτι Ἀποκαλυψει Κυριος τον
βραχιονα αυτου τον αγιον ενωπιον παντων των εθνων· και οψονται παντα τα ακρα
της γης την σωτηριαν παρα Θεου. Ὅτε γαρ εμφανης γεγονεν εν τοις ανα πασαν την
γην ο βραχιων του Θεου και Πατρος, τουτ' εστιν ο Υιος, οτε πασιν εγνωσθη τοις
εθνεσιν, και τεθεανται τα ακρα της γης, τουτ' εστιν οι εκ πε- ρατων εις περατα, την
παρ' αυτου σωτηριαν, την δια πιστεως δε δηλονοτι, τοτε πεπληρωται τα ερημα
Ἱερουσαλημ, δηλονοτι της νοητης, και αριθμου κρειττων η των κεκλημενων
πληθυς. Βραχιονα δε του Θεου και Πατρος, τον Υιον αποκαλειν εθος τηι θεοπνευστωι
Γραφηι. ∆υναμις γαρ εστιν αυτου και πανσθενης δεξια, δι' ης τα παντα εργαζεται, και
περι αυτης φησιν ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Κρατυνθητω η χειρ σου, υψωθητω η δεξια
σου."6 Και παλιν περι του Θεου Πατρος· "6Ἄσατε τωι Κυριωι ᾆσμα καινον, οτι
θαυμαστα εποιησεν ο Κυριος· εσωσεν αυτον η δεξια αυτου, και ο βραχιων ο αγιος
αυτου."6
9Ἀποστητε, αποστητε, εξελθετε εκειθεν, και ακαθαρτου μη απτεσθε.
Ἐξελθετε εκ μεσου αυ- της, αφορισθητε, οι φεροντες τα σκευη Κυριου, οτι ου μετα
ταραχης εξελευσεσθε, ουδε φυγηι. Πορευσεται γαρ προτερος υμων Κυριος, και ο
συναγων υμας Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ.9 Ἔοικεν ο λογος, η προς εκεινους γινεσθαι
παρα Θεου τους δια πιστεως συναγηγερμενους, και της Ἐκκλησιας χρηματισαντας
τεκνα, η ταχα που προς τους αγιους μυσταγωγους, αποστολους δηλονοτι, και
ευαγγελιστας, οι φως γεγονασι της υπ' ουρανον, τον των ευαγγελικων κηρυγματων
τοις ανα πασαν την γην διαπορθμευοντες λογον. Τουτους δη ουν απο- στηναι
προστεταχε, και απιστων αποφοιταιν, ως απο μεμολυσμενων, δια το μητε πιστευειν
ελεσθαι Χρι- στωι, αλλα γαρ και τοις της Κυριοκτονιας εγκλημασι τας εαυτων
 
 

428

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενοχους αποφηναι κεφαλας. Ἐξελθετε δη ουν, και ακαθαρτου μη απτεσθε, τουτ'
εστι, της προς αυτους κοινωνιας αποσχοινισθητε, ως μηδ' οσον αυ- των εθελειν
αποθηγειν. Ὁ γαρ απτομενος πισσης, φησι, μολυνθησεται· και γαρ εστιν αναγκαιον,
τους εις Χριστον πιστευσαντας, και δι' αυτου κεκλημενους εις αποκαθαρσιν
αμαρτιας και εις μεθεξιν αγιασμου, της Ἰουδαικης αμαθιας εξω φερεσθαι φιλειν, και
ολο- τροπως ετερογνωμονας παρ' εκεινους υπαρχειν, αφ- ορισθηναι τε εισαπαν·
ουδεμια γαρ κοινωνια φωτι προς σκοτος, αλλ' ουδε μερις πιστωι μετα απιστου. Και
γουν ο πανσοφος Παυλος επιστελλει τοις εκ Γα- λατιας, μετα την εν Χριστωι
δικαιωσιν παλινδρομησαι τολμησασιν επι την εν νομωι λατρειαν· "6Ὦ ανοητοι Γα70.1164 λαται, τις υμας εβασκηνε τηι αληθειαι μη πειθεσθαι, οις κατ' οφθαλμους
Ἰησους Χριστος προεγραφη εσταυ- ρωμενος;"6 Τουτο μονον θελω μαθειν αφ' υμων,
εξ εργων νομου το πνευμα ελαβετε, η εξ ακοης πιστεως; Ουτως ανοητοι εστε;
εναρξαμενοι πνευματι, νυν σαρκι επιτελεισθε; Περιετεμνοντο γαρ ασυνετως, καιτοι
την εν πνευματι περιτομην λαχοντες, ητοι δια Χριστου. Ουκουν αναγκαιως το,
Ἀποστητε, εν τουτοις φησιν ο των ολων Θεος, και το, Ἐξελθετε εκειθεν, και το, Ἀφορισθητε, οι φεροντες τα σκευη Κυριου. Οι γαρ ολως τηι πιστει τιμησαντες τον
Ἐμμανουηλ, και της θειας αυτου φυσεως κοινωνοι γεγονοτες, δια του μεταλαχειν
αγιου Πνευματος, εμπλησθηναι τε των ιερων αυτου χαρισματων, σκευοφορουσι
Θεωι. Και τινα δε τροπον, διδαξει λεγων ο πανσοφος Παυλος· "6Ἐνδυσασθε την
πανοπλιαν του Θεου· αυτη δε εστιν ο θωραξ της δι- καιοσυνης, η περικεφαλαια του
σωτηριου, ο θυρεος της πιστεως, η μαχαιρα του Πνευματος, ο εστι Ῥημα Θεου."6
Ταυτην γαρ εχοντες την νοητην παντευχιαν, αντεξαγουσι τωι Σαταναι, και ταις συν
αυτωι δυνα- μεσιν αντανιστανται, προπηδωντες τροπον τινα και προασπιζοντες των
ιδιων ψυχων και των υπο χειρα λαων· αυτη γαρ των ηγουμενων ταξις. Πλην
εξελθειν επιταξας εκ μεσου αυτης, Ου μετα ταραχης εξελευ- σεσθε, φησιν, ουδε
φυγηι πορευσεσθε. Ου γαρ ως φυγοντας, ηγουν δεδιοτας, των Ἰουδαικων ταγμα- των
αποφοιταιν επιταττει, ανειμενως δε μαλλον και
οιον επ' εξουσιας, ως
παραιτουμενους το συνδιαιτα- σθαι θελειν τοις ουτω μεμολυσμενοις, και συναριθμεισθαι βεβηλοις και πονηροις. Ουκουν, Ου φυγηι πορευσεσθε, φησιν· οτι δε και δι'
ευμαρειας ηξει τα πραγματα αυτοις, και ουδεν ολως απαντησει σκλη- ρον, η
αναντες, η τραχυ, πεπληροφορηκεν ειπων, οτι Προπορευσεται υμων Κυριος, και ο
συναγων υμας ο Θεος. Θεου δε συνοντος και προβαδιζοντος, ποιον εσται το
κακοποιουν των ιερων κηρυγματων τους διακομιστας; μαλλον δε πως ουχ απαντα
αυτοις τα κατ' ευχην εκβησεται, και δια ψιλης ωσπερ οδου δραμουνται κηρυττοντες;
9Ἰδου συνησει ο παις μου, και υψωθησεται, και δοξασθησεται σφοδρα. Ὃν τροπον
εκστησονται επι σοι πολλοι, ουτως αδοξησει απο ανθρωπων το ειδος σου, και η
δοξα σου απο των ανθρωπων. Και ουτω θαυμασονται εθνη πολλα επ' αυτωι, και
συνεξουσι βασιλεις το στομα αυτων· οτι οις ουκ ανηγγελη περι αυτου οψονται, και
οι ουκ ακη- κοασι συνησουσιν.9 Ἀναφανδον εν τουτοις τους περι του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου ποιειται λογους ο Θεος και Πατηρ. Ἰδου γαρ συνησει ο παις μου,
φησι· και τον μεν παιδα νοησεις, τον Υιον, ηγουν τον δουλον. Ἔλαβε γαρ δουλου
μορφην Θεος ων ο Λογος, και Κυριος παντων ων, τοις της ανθρωποτητος εμβεβηκε
με- τροις. "6Ου γαρ αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσεν εν
ομοιωματι ανθρωπων γενομενος, και σχηματι ευρεθεις ως ανθρωπος ετα- πεινωσεν
εαυτον."6 Ουκουν, οτε γεγονεν ανθρωπος καθεις εαυτον εις ταπεινωσιν, τοτε και
δουλος αν- εγκλητως ωνομασται το της δουλειας σχημα λαβων. Ἀλλα, Συνησει,
φησιν, αντι του, Παντα μετα συν- 70.1165 εσεως και σοφιας εργασεται και λαλησει
της θεο- πρεπους. Ἔργον δε σοφιας της θεοπρεπους, και προ γε των αλλων το σαρκα
γενεσθαι τον μονογενη του Θεου Λογον, τουτεστιν ανθρωπον, και συμπτωχευ- σαι
 
 

429

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις επι της γης, ινα ημεις της [ε]αυτου πτωχειας πλουτησωμεν, ινα πιστευσαντες
εις αυτον τους της αμαρτιας απονιψωμεθα μεμολυσμενους, αδρανους οντος του
νομου του δια Μωσεως εις το δυνασθαι περιελειν αμαρτιας, ινα τωι θανατωι της
ιδιας σαρκος καταργησηι τον θανατον, και ανατρεψηι την φθοραν, και αναχαλκευσηι
προς αφθαρσιαν τους τωι θανατωι κατισχημενους, και ουρανου πολιτην εργασηται
τον επι της γης ανθρωπον, και συναψηι δι' εαυτου τωι Θεωι και Πατρι τον παλαι
δραπετην, και κηρυξηι μεν αιχμαλωτοις αφεσιν, τυφλοις δε αναβλεψιν, και ιασηται
τους συντετριμμενους την καρδιαν, και κε- νωσηι τον ᾅδην, και αποστησηι τον
Σαταναν της κατα παντων αρχης και πλεονεξιας. Συνησει δη ουν ο παις μου, φησιν.
Ἀσυνετον γαρ, ηγουν ασοφον, εν τοις γεγονοσιν υπερ ημων παντελως ουδεν. Παντα
γαρ εν σοφιαι εποιησε, κατα την του Ψαλλοντος φωνην. Ταυτης ενεκα της αιτιας
υψωθησεται, φησι, και δοξασθησεται σφοδρα. ∆οξολογειται γαρ προς ημων ο Θεος
ως Κυριος, Σωτηρα δε και Λυτρωτην αποκα- λουμεν αυτον. Ειναι τε τουτο κατα
αληθειαν πεπι- στευκαμεν. Ἀλλ' ινα αληθης και αδιαβλητος παντε- λως ο παρα του
Θεου και Πατρος υπαρχηι λογος, επ- ηνεγκεν αναγκαιως, οτι Ὃν τροπον εκστησονται
επι σοι πολλοι, ουτως αδοξησει απο ανθρωπων το ειδος σου, και η δοξα σου απο
των ανθρωπων. Οι μεν γαρ επ- εγνωκοτες την επιφανειαν αυτου, και τοις της
διανοιας ομμασι κατιδειν ισχυσαντες της ενουσης αυτωι θεο- πρεπους εξουσιας το
μεγεθος, καταπληττονται την οικονομιαν· οποιος τις ην ο προφητης Ἀββακουμ,
λεγων· "6Κυριε, εισακηκοα την ακοην σου, και εφο- βηθην· κατενοησα τα εργα σου,
και εξεστην."6 Οι γε μην ου συνιεντες αυτου την δοξαν, απιστοι δε και ασυνετοι
μεμενηκοτες, αδοξιαν αυτου και ατιμιαν ανοσιως κατεψηφιζοντο, Σαμαρειτην
ονομαζοντες, φαγον τε και μεθυσον, και εκ πορνειας γεγενημενον, και προς γε
τουτοις αμαρτωλον. Ουκουν, ως εκστη- σονται επι σοι πολλοι, ουτως και παρα
ανθρωποις αδοξησει το ειδος σου, και η δοξα σου απο των αν- θρωπων. Ἀλλ' ωσπερ
τουτο συμβησεται, ουτω και θαυμασονται εθνη πολλα επι σοι, και συνεξουσι βασιλεις το στομα αυτων. Ἰουδαιοι μεν γαρ οι παντολ- μοι, καιτοι του μηδενος αξιοι
οντες λογου, κατακερ- τομειν απετολμων, και αχαλινον επ' αυτωι πολλακις ανεντες
την γλωτταν, παλιμφημοις εβαλλον φωναις. Πλειστοι γε μην βασιλεις δεδιοτες ως
Θεον, και ως βασιλει των ολων την δοξαν προσαγοντες, συνεξουσι το στομα αυτων,
τουτεστιν, ουδεν ερουσιν απηχες, αλλ' ουδε φθεγξονται τι των οσα διαλυμαινεται
τηι δοξηι του Χριστου. Ὅτι δε το θειον τε και ιερον και σωτηριον κηρυγμα, τουτεστι
το ευαγγελικον, εκει- νων ουκ εσται ποθεν, παρ' οις ηδοξησε το ειδος αυ- του, παρ'
εκεινοις δε μαλλον, οι συνεσχον το στομα
70.1168 αυτων, κατεπλαγησαν τε την
δοξαν αυτου, διεδειξεν ειπων, οτι Οις ουκ ανηγγελη περι αυτου οψονται, και οι ουκ
ακηκοασι συνησουσιν. Ἀνηγγελη μεν γαρ τοις εξ Ἰσραηλ δια τε νομου και
προφητων τα περι Χριστου, τοις γε μην εθνεσιν ουδαμως. Ἀλλ' ουτοι, φησιν,
οψονται μαλλον την παρ' αυτου σωτηριαν· και οι των αυτου μυστηριων ανηκοοι
παντελως, ουτοι συνησουσιν αυτα, πιστευσαντες δηλονοτι. Ῥιζα γαρ συνεσεως και
τροφος η πιστις, και οιον εισβολη προς ευσεβειαν και ζωην εισκομιζουσα τους
δεχομενους αυτην. Και γουν ο προφητης Ἡσαΐας, "6Ἐαν μη πι-στευσητε, ουδ' ου μη
συνητε,"6 φησιν. 9Κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων Κυριου τινι
απεκαλυφθη; Ἀνηγγειλα- μεν εναντιον αυτου, ως πεδιον, ως ριζα εν γηι διψωσηι.9
Πολυς μεν αει παρα των αγιων προφητων ο περι του παντων ημων Σωτηρος γεγονε
λογος, και νουθε- τουντες ου διαλελοιπασιν, απαγγελλοντες τε και μαλα σαφως, οτι
και ηξει κατα καιρους εν ανθρωπειαι μορφηι
Θεος ων ο Λογος, και οτι
θαυματουργησει θεοπρεπως. Κακεινο τε και τουτο εργαζεται, εις ευθειαν καλων
οδον τους πεπλανημενους, και δικαιων εν πιστει τον ασεβη. Ὤνησαν δε παντελως
ολιγα τους εξ αιματος Ἰσραηλ, πολυ βλεποντας εις το απειθες· ωστε καιτοι δεον
 
 

430

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρπασαι την προαγορευσιν, και γνωσιν συλλεξαι ζωοποιον, και ταις εαυτων
εναποθεσθαι καρδιαις, εκ των εναντιων επιπηδαιν τοις μυσταγωγοις, επιφυεσθαι τε
και μαλα πικρως λεγοντας· "6Ἄλλα ημιν λαλειτε, και αναγγελλετε ημιν ετεραν
πλανησιν."6 Και γουν ο μεν προφητης Ἱερεμιας, ως εξ αμετρητου της Ἰουδαιων
ωμοτητος κατενηνεγμενος εις ακηδιαν, ουτω που φησιν· "6Οιμοι εγω, μητερ! ως
τινα με ετεκες ανδρα δικαζομενον και διακρινομενον εν πασηι τηι γηι; Ουτε
ωφελησα, ουτε ωφελησε με ουδεις. Ἡ ισχυς μου εξελιπεν εν τοις καταρωμενοις
με."6 Συλ- ληβδην δε, απας ο των αγιων χορος, ως περι γε της Ἱερουσαλημ τους
λογους ποιουμενοι, φασιν· "6Ἰατρευ-σαμεν την Βαβυλωνα, και ουκ ιαθη.
Ἐγκαταλιπω- μεν αυτην, και απελθωμεν εκαστος εις την γην αυ- του· οτι ηγγικεν εις
τον ουρανον το κριμα αυτης, εξηρεν εως των αστρων."6 Βαβυλωνα γαρ την Ἱερουσαλημ εν τουτοις κατονομαζουσιν, ως τα εκεινης μιμεισθαι σπουδαζουσαν, και
ουδεν αποδεουσαν της των εθνων χωρας, το γε ηκον εις εξιτηλιας, και το μη
ανεχεσθαι τιμαιν τον νομον, ητοι της προφητικης παιδαγωγιας το επωφελες. Τουτον
εχει τον νουν και των προκειμενων στιχων η δυναμις. Αιτιαται γαρ ως ολοτροπως
εκκεκλικοτα προς απειθειαν τον Ἰσραηλ, και φησι· Τις επιστευσε τηι ακοηι ημων;
Ἡμεις μεν γαρ, ω ∆εσποτα, φησι, μεμυσταγωγημεθα παρα σου τον περι της
ενανθρωπησεως λογον, και ταυτην εσχηκαμεν την ακοην· αλλ' ουδεις πεπιστευκε,
και ουδενι γεγονεν εμφανης ο σος βραχιων του παν- των Κυριου και Θεου· Βραχιονα
δε του Θεου και Πατρος, τον Υιον ονομαζειν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι, καθα
δεδεικται πλεισταχου. Ἀλλ' οιον ανθιστα-μενου τινος και λεγοντος· Ὑμεις μεν, ω
προφηται, την δια του Πνευματος ακοην κατεσχηκατε, και την του μυστηριου
γνωσιν κατεπλουτησατε· αρ' ουν εκη- ρυξατε τοις αλλοις το μυστηριον; Ναι, φασιν,
απηγ- 70.1169 γειλαμεν, και μονονουχι διεμαρτυραμεθα λεγοντες, οτι Ἐσομεθα
εναντιον αυτου ως πεδιον, τουτεστιν, ως αγρος ευανθης και καρποφορος, η και ως
ριζα εν γηι διψωσηι, αρδευοντος ημας δηλονοτι θειοις τε και αποῤρητοις λογοις του
Μονογενους, εν ωι παντες εισιν οι θησαυροι της σοφιας και γνωσεως αποκρυφοι.
Παλαι μεν γαρ η συμπασα γη, ξηρα τις ωσπερ και ακαρπος ην, και οιον διψωσα γη,
και καρπους ημερους [ουκ] εχουσα. Ἐπειδη δε τον παρα Χριστου πεπλου- τηκεν
υετον, πνευματικον δηλονοτι, και την δια του αγιου Πνευματος χορηγιαν,
ανεθαλ[λ]ομεν ως ριζα, τουτεστιν ως βοτανη τε καλη και ευανθης. Και γουν εφη τις
προς ημας των αγιων προφητων· "6Και μακαριουσιν υμας παντα τα εθνη, διοτι
εσεσθε υμεις γη θελητη, λεγει Κυριος παντοκρατωρ."6 Θε- λητην δε λεγει την
ευκαρπον και γονιμωτατην· ασπαστη γαρ αυτη γηπονοις. Ὅτι δε η ακανθοτοκος
ποτε ξηρα τε και ανυδρος γη μεταπεφοιτηκεν εις γονιμωτατην, και εις το δυνασθαι
πλουτειν ευκαρ- πιαις ταις πνευματικαις, σαφηνιει λεγων ο των ολων Θεος δια
φωνης Ἡσαΐου· "6Και εσται, αντι της στοι-βης αναβησεται κυπαρισσος, αντι δε της
κονυζης αναβησεται μυρσινη."6 Ειδη μεν γαρ ακανθων, στοιβη τε και κονυζα,
τρεφει δε αυτα αει πως η χερσος τε και ανυδρος γη· μυρσινη δε και κυπαρισσος
διαπρεπουσιν εν κηποις. Ἐξηιρημενης τοινυν ακανθης, φησιν, ανα- βλαστησει
λοιπον τα ευοσμοτατα των φυτων, οταν η διψας [αλ. διψωσα] ενυδρος γενηται,
Θεου λεγοντος, οτι Ποιησω την ερημον εις ελη, και την διψωσαν γην εν
υδραγωγοις. Θησω εις την ανυδρον γην κεδρον, και πυξον, και μυρσινην, και
κυπαρισσον, και λευ- κην. Ουκουν ανηγγειλαμεν, οτι πιστευσαντες εις αυτον τον
Χριστον, εσομεθα εναντιον αυτου, τουτεστιν, εφορωμενοι παρ' αυτου, ως πεδιον, ως
ριζα, τουτ- εστιν ως βοτανη εν γηι ποτε διψωσηι, ενυδρωι γε μην παρ' αυτου γενομενηι.
9Ουκ εστιν ειδος αυτωι, ουτε δοξα· και ειδομεν αυτον και ουκ ειχεν ειδος, ουδε
καλλος. Ἀλλα το ειδος αυτωι ατιμον, εκλειπον παρα παντας ανθρωπους.9 Τι δη
αρα φησιν ο προφητης εν τουτοις, η ποιον αν τις τοις ειρημενοις εφαρμοσαι νουν,
 
 

431

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φερε δη παλιν καταθρησωμεν, ως ενι. Ὡμολογηκε μεν γαρ, οτι και Ἀνηγγειλαμεν,
τουτεστιν, ανελλιπη πεποιη- μεθα την προαγορευσιν, ως ηξει κατα καιρους. Ἀλλ'
ισως εφη αν τις προς τουτο· Τι ουν, ει καθικετο μεν εξ ουρανων Θεος ων ο Λογος,
θεοπρεπει δε δοξηι κατεστεμμενος, και απροσιτωι φωτι διαπρεπων επ- εφανε τοις επι
της γης, και απροσωποληπτος ην δια την της δοξης υπερβολην; Και γουν οτε
πεφοιτηκεν εν ειδει πυρος επι το ορος το Σινα, σκοτος ην, και γνοφος, και θυελλα,
και πυρ υψου διαιττον, και καπνος, πλειστα τε προς τουτοις ην ετερα, δειματων και
πτοιας της εις ακρον ποιητικα, ως αφορητον γενεσθαι τοις θεωμενοις την οψιν. Και
γουν μεσι- τευεσθαι παρεκαλουν οι εξ Ἰσραηλ λεγοντες τωι παναριστωι Μωσει·
"6Λαλει συ προς ημας, και μη λαλειτω προς ημας ο Θεος, ινα μη αποθανωμεν."6
Ουδεν ουν το θαυμα, φησιν, ει προηγορευσατε μεν 70.1172 υμεις, ωφθη δε τοις επι
γης απροσβλητον εχων την δοξαν, και ουδενι γεγονε φορητος. Τι ουν οι προφηται;
θερμως υπαντωσι λεγοντες· Ἀπροφασιστος η απειθεια, ουκ εναφορμος η αποστασις,
ουκ εστιν ειδος αυτωι, ουδε δοξα. Ου γαρ ην εν ειδει, φησι, και δοξηι θεο- πρεπει.
Κεκενωκε γαρ εαυτον, εν ομοιωματι ανθρω- πων γενομενος· και σχηματι ευρεθεις
ως ανθρωπος, εταπεινωσεν εαυτον. Και ταυτα φαμεν, ουκ εξ ακοης μονης εχοντες
την παραδοσιν, αλλα και αυταις οψεσι τεθεαμενοι τον κηρυττομενον. Ειδομεν
αυτον, και ουκ ειχεν ειδος, ουδε καλλος, καλλος δε το θεοπρεπες, αλλα το ειδος
αυτου ατιμον. Σμικρα γαρ, και ευτελη, και ατιμα παντελως τα ανθρωπινα, ως προς
γε την θειαν και υπερτατην υπεροχην, και της υπερ παντα φυσεως το υπερλαμπρον
καλλος· ειρηται γουν· Ὡραιος καλλει παρα τους υιους των ανθρωπων. Και το ετι
μειζον φησιν· Ἐκλειπον παρα παντας ανθρω- πους, δηλον δε οτι το ειδος αυτου,
ομοιον ως ει και εφασαν· Ἕστι μεν γαρ τινας ιδειν εν ανθρωποις αξιω- ματων
φαιδροτητι διαπρεποντας· ταις εκ πλουτου δορυφοριαις ηρμενους υψου, και
ευρυνομενους ηγουν, και καθ' ετερον τινα τροπον, εν επιγειοις οντας υπερ- οχαις.
Ἀλλ' ουδε εν τουτοις ην ο Ἐμμανουηλ, αλλ' εν σμικραι και κατεῤριμμενηι ταξει, ωστε
δοκειν ηττασθαι των αλλων ανθρωπων. Και αληθης ο λογος. Ου γαρ πλουσιας
εξεφυ μητρος της αγιας Παρθενου, αλλα δια παντων ηλθε των μικρων, ινα υψωσηι
το ταπεινον, και ζηλωτον αποφηνηι το ατιμον. Και καθ' ετερον δε λογον, Θεος ων
Κυριος και βασιλευς των ολων, ποιας αν εδεηθη της εν ανθρωποις λαμπρο- τητος;
9Ἄνθρωπος εν πληγηι ων, και ειδως φερειν μα- λακιαν· οτι απεστραπται το
προσωπον αυτου, ητιμασθη, και ουκ ελογισθη.9 Ειποντες, οτι και Ειδομεν αυτον,
και ουκ ειχεν ειδος, ουδε καλλος, εν ποιαι καταστασει τεθεανται προσωπου τον
κηρυττομενον, διαγγελλουσι σαφως. Ἔοικε γαρ ανθρωπωι, φασιν, εν πληγηι μεν
οντι, γενναιως δε φεροντι μαλακιαν, τουτεστι κακωσιν. ητοι το πασχειν κακως.
Κατηφες γαρ ισως το του Σωτηρος τεθεανται προσωπον, και οιον εν θορυβοις
οντος και πτοιαις, ατε δη και μελλοντος ηδη παθειν τον επι ξυλου θανατον· οτε και
εφασκεν, οτε μεν, οτι "6Νυν η ψυχη μου τεταρακται·"6 οτε δε παλιν· "6Περιλυπος
εστιν η ψυχη μου εως θανατου. –Και τι ειπω; Πατερ, σωσον με εκ της ωρας ταυτης·
αλλα δια τουτο ηλθον εις την ωραν ταυτην."6 Ἔφη δε τις και των αγιων
ευαγγελιστων, οτι γεγονοτος εγγυς του καιρου, καθ' αν εμελλε παθειν, ηρξατο
λυπεισθαι και αδημονειν. Καιτοι γαρ φυσει Θεος υπαρχων ο μονογενης του Πατρος
Λογος, και παθων, και λυπης, και παντων απαξαπλως των τοιουτων ανεπιδεκτος
ων, συνεχωρει τηι καθ' ημας φυσει το μη αναλγητως εχειν εμβαλλοντος του
πειρασμου, δια παντων απο- δεικνυς, οτι γεγονε καθ' ημας, και ου, καθα φρονειν
εδοξε τισι, σκια και ειδωλον ην επι γης ορωμενος, και αυτοχρημα γεγονεν
ανθρωπος. Ἀπεστραπται δε, 70.1173 φησι, το προσωπον αυτωι. Το δε, Ἀπεστραπται,
αντι του, Κατηισχυνθη, ητιμασθη, και ουκ ελογισθη. Πιλα- τος μεν γαρ επεμψε τον
Ἰησουν προς τον Ἡρωδην· ο δε γε, φησιν, εξουθενησας αυτον ανεπεμψεν αυτον. Ου
 
 

432

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ελογισατο ειναι τον Ἰησουν, ητιμασθη δε και το προσωπον αυτου, πεμπομενων
δηλονοτι των πτυσματων, και καταπαιοντων αυτον των του Πιλα- του στρατιωτων,
και λεγοντων· "6Προφητευσον ημιν, Χριστε, τις εστιν ο παισας σε."6 Ἠτιμασθη δε
και ετερως, τας δια μαστιγων αικιας υπενεγκων, και τα εκ των υπηρετων
ραπισματα. Ἔφη γουν δια φωνης Ἡσαΐου· "6Τον νωτον μου δεδωκα εις μαστιγας,
τας δε σιαγονας μου εις ραπισματα, το δε προσωπον μου ουκ απεστρεψα απο
αισχυνης εμπτυσματων."6 Ουκουν, ως εφην, εοικασιν οι θεσπεσιοι προφηται καθ'
ορασιν δηλονοτι την δια του αγιου Πνευματος ιδειν τον Υιον, ητοι το αυτου
προσωπον κατηφειας ανθρωποπρεπους ουκ απηλλαγμενον, ατε δη και ενεστηκοτος
του και- ρου, καθ' ον εδει παθειν αυτον, ινα τωι θανατωι της ιδιας σαρκος καταργησηι
τον θανατον, αποστησας του κοσμου την αμαρτιαν. 9Ουτος τας αμαρτιας ημων
φερει, και περι ημων οδυναται· και ημεις ελογισαμεθα αυτον ειναι εν πονωι, και εν
πληγηι, και εν κακωσει. Αυτος δε ετραυματισθη δια τας αμαρτιας ημων, και μεμαλακισται δια τας ανομιας ημων. Παιδεια ειρηνης ημων επ' αυτον, τωι μωλωπι αυτου
ημεις ιαθημεν.
Παντες ως προβατα επλανηθημεν· ανθρωπος τηι οδωι αυτου
επλανηθη, και Κυριος παρεδωκεν αυ- τον ταις αμαρτιαις ημων.9
Ὑπεμεινε
σταυρον, αισχυνης καταφρονησας ο Κυ- ριος ημων Ἰησους Χριστος, και γεγονεν
υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου, και της Ἰουδαιων ηνεσχετο δυσσεβειας, ινα, ως
εφην αρτιως, αφεληι του κοσμου την αμαρτιαν, ουδεν εις τουτο κατορθουν
ισχυοντος του νομικου γραμματος, ητοι της κατα νομον λατρειας. Και γαρ ην
αμηχανον αιμα τραγων και ταυρων αφαιρειν αμαρτιας. Ἔξω γε μην της πυλης
επαθεν, ινα, ως ο Παυλος φησι, δια του ιδιου αιματος αγιασηι τον λαον· πεπονθε
γαρ, ουχ υπερ γε μαλλον εαυτου, πολλου γε και δει, αλλ' υπερ πασης της υπ'
ουρανον. Και μαρτυρησει γραφων ο πανσοφος Παυλος περι του Θεου και Πατρος,
οτι "6Του ιδιου Υιου ουκ εφει- σατο, αλλ' υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον, ινα
και συν αυτωι τα παντα ημιν χαρισηται."6 Και αυτος δε που φησι δια της του
Ψαλλοντος λυρας προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον· "6Θυσιαν και
προσφοραν ουκ ηθελησας, σωμα δε κατηρτισω μοι. Ὁλοκαυτωματα και περι
αμαρτιας ουκ ευδοκησας, τοτε ειπον· Ἰδου ηκω. Ἐν κεφαλιδι βιβλιου γεγρα-πται
περι εμου, του ποιησαι, ο Θεος, το θελημα σου ηβουληθην."6 Ἀνονητου γαρ ουσης
τοις επι της γης εις το αφελειν αμαρτιας της κατα νομον λατρειας, επειπερ ησαν
αβουλητοι τωι Θεωι βουθυσιαι τε και προβατων σφαγαι, προσκεκομικεν εαυτον εις
οσμην ευωδιας υπερ ημων ο αμνος ο αληθινος, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου·
ειτα τον της σαρκος υπομεινας
70.1176 θανατον, ολην ηλευθερωσε την υπ'
ουρανον, και θανατου, και αμαρτιας. Εις γαρ ο παντων ανταξιω- τερος πεπονθεν
υπερ παντων, ινα παντων κρατηι τε και βασιλευηι. Και πιστωσεται παλιν ο Παυλος
γρα- φων· "6∆ια τουτο Χριστος απεθανε και εζησεν, ινα και νεκρων και ζωντων
κυριευσηι."6 Και παλιν· "6Εις υπερ παντων απεθανεν, ινα οι ζωντες μηκετι εαυ- τοις
ζωσιν, αλλα τωι υπερ αυτων αποθανοντι και εγερθεντι."6 Ὀρθως ουν ο προφητης
φησιν, οτι "6Ουτος ο εν πληγηι ων ο ειδως φερειν μαλακιας, ο απεστραμμενον εχων
το προσωπον, ο ατιμασθεις, και μη λογισθεις, τας ημων αμαρτιας φερει, και περι
ημων οδυναται, και ημεις ελογισαμεθα αυτον ειναι εν πονωι, και εν πληγηι, και εν
κακωσει."6 Ἄθρει δη μοι παλιν, μεθ' οσης ευτεχνιας ο προφητικος εν τουτοις
προεισι λογος. Ὑποπλαττεται γαρ προσωπον των μη ειδοτων το Χριστου μυστηριον,
οιηθεντων δε οτι γεγονεν εν τωι παθειν, ως ιδιων αμαρτηματων αποστησων.
Ἐλογισαμεθα γαρ αυτον ειναι εν πονωι, και εν πληγηι, και εν κακωσει, φησι,
τουτεστιν, ενομι- σαμεν θεηλατον επ' αυτωι συμβηναι το παθος, ως δια τινας
αμαρτιας, ταυτης τε ενεκα της αμαρτιας εν πονωι, και εν πληγηι, και εν κακωσει
γενεσθαι. Το δε ουχ ουτως εχει ποθεν, αλλ' ετραυματισθη μαλλον δια τας αμαρτιας
 
 

433

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων, και μεμαλακισται δια τας ανομιας ημων. Ειτα και ετερους αποδιδωσι λογους,
δι' ων εστιν ιδειν, οτι της ημετερας ενεκα σωτηριας, και ζωης, γεγονεν εν τωι παθειν
ο μη ειδως αμαρ- τιαν. Παλαι μεν γαρ διειστηκειμεν εις εχθραν τωι Θεωι, τοις ιεροις
αυτου μαχομενοι νομοις, και τον της ευπειθειας ουκ εχοντες ζυγον, και το
δουλευειν αυτωι παραιτουμενοι. Ἀλλ' ην αναγκαιον, φησι, μαστιγι παιδευεσθαι
τους εις τουτο θρασους ωλισθηκοτας·
ινα των φαυλων αποφοιτησαντες,
καταλυσωμεν την εχθραν, και ειρηνευσωμεν προς Θεον, δια γε του καθυφειναι μεν
αυτωι τον αυχενα, πειρασθαι δε κατορθουν το αρεσκον αυτωι. Ἀλλ' αυτη, φησιν, η
παιδεια, ην επενεχθηναι μαλλον εχρην τοις ημαρτη- κοσιν, ινα καταλλαξειαν
πολεμουντες Θεωι, ηλθεν επ' αυτον. Και τουτο, οιμαι, το, Παιδεια ειρηνης ημων επ'
αυτον. Σαφεστερον δε καθιστησι την του προκειμενου διανοιαν, επενεγκων ευθυς,
Τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν. Πεπονθε γαρ, ως εφην, υπερ ημων. Παντες μεν
γαρ ως προβατα επλανηθημεν· ανθρωπος τηι οδωι αυτου επλανηθη, και Κυριος παρεδωκεν αυτον ταις αμαρτιαις ημων. Ουκουν πεπλανη- μεθα μεν ημεις, απεστημεν
Θεου ζωντος, κατακολου- θησαντες ταις εαυτων ηδοναις. Ὁ δε γε των ολων
Κυριος, τουτεστιν ο Θεος και Πατηρ, δια τας ημων αμαρτιας παρεδωκεν αυτον, ινα
ημας απαλλαξηι δικης, και διασωσηι πιστευσαντας. Και τουτο ειδως αυτος εφη
Χριστος· "6Ουτω γαρ ηγαπησεν ο Θεος τον κοσμον, ωστε τον Υιον αυτου τον
μονογενη εδω- κεν, ινα πας ο πιστευων εις αυτον μη απωληται, αλλ' εξηι ζωην
αιωνιον."6
9Ὡς γαρ καταβηι υετος, η χιων εκ του ουρανου, και ου μη
αποστραφηι εως αν μεθυσηι την γην, και εκτεκηι και βλαστησει, και δωι σπερμα τωι
σπειροντι, και αρτον εις βρωσιν· ουτως εσται το ρημα ο εαν εξελθηι εκ του στοματος
μου· ου μη αποστραφηι, εως αν συντελεσηι οσα ηθελησα.9 Ὡς εκ παραδειγματος
εναργους και πασι γνωρι- μωτατου πειραται πληροφορειν, οση τις εστι των αυτου
νευματων η δυναμις. Πιπτει μεν γαρ υετος η χιων εξ ουρανου, καθιεμενην δε παρα
Θεου διακω- λυσειεν αν ουδεις· τρεχει δε μαλλον εις περας του καθιεντος αυτον ο
σκοπος· ευκαρπον γαρ αποφαινει απασαν την γην, ωστε τους γηπονους εν αμφιλαφειαι γενεσθαι πολληι και σπερματων, και τροφης. Καιρου γαρ οντος καθ' ον αν
ευτραφης ο σταχυς ανα- δοθειη της γης, ουχι μονα τα διαρκεσαι δυναμενα προς
τροφην ζητουσι γηπονοι, αλλα γαρ και οσα παλιν αποχρησειεν αν αυτοις, καιρου
καλουντος επι το χρηναι πονειν. Ουτω, φησιν, ουκ αν τις τον εμον ειρξηι λογον,
ουδ' αν αποστραφειη, τουτεστιν, ου παυ- σεται, αχρις αν εις περας ελθοι το δοκουν
εμοι. Και 70.1233 αληθης ο λογος· ως γαρ ο προφητης φησιν Ἡσαΐας, 70.1233 "6α
ο Θεος ο αγιος βεβουλευται, τις διασκεδασει, και την χειρα την υψηλην τις
αποστρεψει;"6 Τις γαρ εσται τοσουτος, ως θειαις αντιστηναι ψηφοις, και θελημασιν ανταναστηναι δεσποτικοις; Ουδεις παντελως. Ουκουν οπερ αν εκ στοματος
εξελθοι του κατα αλη- θειαν οντος Θεου, τουτο παντη τε και παντως δρα- μειται
προς περας· ενεστι γαρ το παντα δυνασθαι κατορθουν αυτωι, και προς γε τουτωι το
αψευδειν. Πλην κατεπεμψεν ημιν τοις επι γης ο Θεος και Πα- τηρ υετον ωσπερ τινα
θειον τε και νοητον την δια Χριστου παρακλησιν, ητοι των ευαγγελικων κηρυγματων την χορηγιαν, δι' ης ευκαρπος και γονιμω- τατη γεγονεν η συμπασα γη.
Ψαλλει γουν ο θεσπεσιος ∆αβιδ, και φησιν· "6Ἐπεσκεψω την γην, και εμεθυ-σας
αυτην, επληθυνας του πλουτισαι αυτην· τους αυλακας αυτης μεθυσον, πληθυνον τα
γεννηματα αυτης, εν ταις σταγοσιν αυτης ευφρανθησεται ανα- τελλουσα."6 Και μην
και δια φωνης Μωσεως, "6Κατα- βησεται, φησιν, ως υετος το αποφθεγμα μου, και
καταβητω ως δροσος τα ρηματα μου."6 Ἐπιστελλει δε τισι και ο πανσοφος Παυλος·
"6Ὁ δε Θεος της ειρηνης αυξησαι τον σπορον υμων, και πληθυναι τα γεννη- ματα
της δικαιοσυνης υμων."6 Ουκουν ευκαρπιαν εσχηκαμεν την πνευματικην, την δια
Χριστου χορη- γιαν λαβοντες εις νουν, ωστε μη μονον την ιεραν συλλεξαι τροφην,
 
 

434

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ητοι τον αρτον εχειν ημας τον ζωο- ποιον, αλλα γαρ και σπερμα τωι σπειροντι. Οι γαρ
τοι λαων προεστηκοτες, και δογματων ιερων επιστη- μονες, και παιδαγωγειν
ετερους οιοι τε και τον της μυσταγωγιας τοις υπο χειρα λαοις εξυφαινοντες λο- γον,
σπειρουσιν εν ταις καρδιαις αυτων, ον εθησαυ- ρισαν αυτοις σπορον,
προκατασωρευσαντες εν ταις εαυτων ψυχαις. Ὡς γαρ ο πανσοφος Παυλος φησιν,
"6Θεου γεωργιον εσμεν·"6 συνεργοι γαρ Θεου του σπειροντος εν ημιν, και
δογματικης ευτεχνιας γνωσιν ακριβη, και πολιτειας ευαγους επιστημην, και παντος εφεσιν αγαθου πραγματος· ουτος δε εστιν ο Χριστος, ος δη και περι αυτου φησιν·
"6Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι τον σπορον αυτου."6 9Και ευοδωσω τας οδους
μου, και τα ενταλματα μου. Ἐν γαρ ευφροσυνηι εξελευσεσθε, και εν χαραι
διδαχθησεσθε.9 Ὑποσχομενος οτι παντη τε και παντως ελεηθησον- ται τους της
αμαρτιας απονιψαμενοι ρυπους, ειτα καθαροι γεγονοτες αυτωι συναφθησονται
πνευματικως, εσονται δε οι μακραν εγγυς, και ταις παρ' αυτου φι- λοτιμιαις
καταπιανθησονται, και δια μεσου παρενθεις τα δι' ων ην δυνασθαι πιστευειν
αυτους, οτι και αψευ- δης ηι, Θεος ων φυσει, και των δυναμεων Κυριος, εχεται παλιν
των εφεξης, ητοι της απαριθμησεως των δοθησομενων αυτοις πνευματικων
χαρισματων. Ευοδωσω γαρ, φησι, τας οδους μου, και τα ενταλ- ματα μου· μεγα
τουτο και αξιοληπτον αγαθον, και ξενιον ουρανου· και τινα τροπον, ερουμεν. Τοις
μεν γαρ εκ φιληδονιας κοσμικης εις ευσχημονα ζωην μεθ- ορμιζεσθαι βουλομενοις
ουκ ατραχυ το χρημα εστιν. αλλ' ουδε βασιμον εν αρχαις. Ἀντανισταται γαρ αυ70.1236 τοις ωσπερ της εντριβους συνηθειας το γλυκυ, και καταμεθυσκει ταις
λυπαις τον εν αυτοις οντα νουν. Ουκ ευδιαφυκτα γαρ τα της σαρκος παθη, ουτε μην
τοις εθελουσιν ευτριβες το τρεχειν εις αρετην. Ευ- οδουντος γε μην του Θεου, και τα
δυσπορευτα και αναντη ψιλα τιθεντος και ευηλατα, φυγοι τις αν και μαλα ραιδιως
και τας των παθων προσβολας, ευσθε- νεστατα δε και εις τα των αρετων υψωματα
διαπη- δησειεν. Γεγραπται γαρ· "6Ὄρη τα υψηλα ταις ελα- φοις."6 Τι τοινυν Θεος
επαγγελλεται τοις εις αυτον πιστευσασιν; Ευοδωσω τας οδους μου, και τα ενταλματα μου, και ουκ εν λυπηι εξελευσεσθε, αλλ' εν χαραι διδαχθησεσθε. Τουτο, οιμαι,
εστιν, οπερ εφη παλιν ετερωθι που το γραμμα το προφητικον· "6Ὁδος ευσε- βων
ευθεια εγενετο, και παρεσκευασμενη η οδος των ευσεβων."6 Ἡ γαρ οδος Κυριου
κρισις. Ἕτερος δε των αγιων προφητων, "6Ευθειαι, φησιν, αι οδοι Κυριου, και
δικαιοι πορευσονται εν αυταις, οι δε ασεβεις ασθε- νησουσιν εν αυταις."6 Θεου γαρ
αυτοις τας οδους ου καταλειαινοντος, ουκ αν ισχυσειαν φερεσθαι δι' αυτων. Ὅτι
γαρ ξενιον εστιν, ως εφην, ουρανου το τας θειας δυνασθαι βαδιζειν οδους, και
πληρουν τα ενταλματα, δι' ων αν τις ελασαι προς Θεον, εδιδαξεν ειπων ως περι της
Ἰουδαιων Συναγωγης· ∆ια τουτο ιδου εγω, φησι, φρασσω τας οδους αυτης εν
σκολοψι, και ζητη- σει τας οδους αυτης, και ου μη ευρηι. Ουκουν εμου, φησιν,
ευοδουντος τα ενταλματα, εν ευφροσυνηι εξελευ- σεσθε, τουτεστιν, αμεινους εσεσθε
λυπης, ου καταδη- χθησεσθε την καρδιαν, εξω γεγονοτες παθων, και εις την αμεινω
και τεθαυμασμενην μετατρεχοντες ζωην. ∆ιδαχθησεσθε γαρ χαιροντες, και τοις
ιεροις εντρυ- φωντες λογοις. Και γουν ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Ὡς γλυκεα, φησι, τωι
λαρυγγι μου τα λογια σου! υπερ μελι και κηριον τωι στοματι μου."6 Χαιρειν δε
μαλλον επ' αυτοις διεβεβαιουτο, και μαλα εμφρονως ως επι παντι πλουτωι· εν χαραι
δε και ετερως νοηθειεν αν εκτρεχοντες· απαλλαττομενοι γαρ της αρχαιας απατης,
αρπαζουσι χαιροντες την παρα Θεου κλησιν, και αληθες τουτο υπαρχον εξ αυτων
9Τα γαρ ορη και οι βουνοι εξαλουνται προσδεενεστι των πραγματων ιδειν.
χομενα υμας εν χαραι, και παντα τα ξυλα του αγρου επικροτησει τοις κλαδοις, και
αντι της στοιβης αναβησεται κυπαρισσος, αντι δε της κο- νυζης αναβησεται
μυρσινη. Και εσται Κυριος εις ονομα, και εις σημειον αιωνιον, και ουκ εκλειψει.9
 
 

435

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὄρη φησιν εν τουτοις ταχα που τας ανω τε και εν ουρανωι δυναμεις, αι δη και
τεταχαται παρα Θεου προς επικουριαν των επι της γης. Πνευματα γαρ εισι
λειτουργικα πεμπομενα προς διακονιαν δια τους μελ- λοντας κληρονομειν
σωτηριαν, χαιρουσι δε και εφ' ενι αμαρτωλωι μετανοουντι. Ναι μην και ορεσι παρεικαζοιντο αν εικοτως ως το υψου λιαν ειναι λαχοντες κατα τε της ενουσης αυτοις
αρετης το μεγεθος. Ἤγουν ορη μεν εκληψηι τους το διδασκαλικον εν Ἐκκλησιαις
εχοντας επιτηδευμα, και φρονουντας μεν των χαμαιπετων ουδεν, ζητουντας δε
μαλλον τα ανω, και των γηΐνων αναπηδησαντας· βουνους γε μην τους της εκεινων
υπεροχης ηττωμενους, και οιον 70.1237 υποκαθημενους αυτων την δοξαν. Μετρα
γαρ εν Ἐκ- κλησιαις εισι και τιμης και λειτουργιων· ταυτα φησι τα ορη τα νοητα, και
συν αυτοις οι βουνοι εξ- αλουνται, τουτεστιν ανασκιρτησουσι, χαιροντα δηλονοτι
δια την υμων επιστροφην τε και κλησιν, και προσ- δεξονται υμας μετα χαρας·
επιγαννυμεθα γαρ ου μετριως, οταν τινες των πεπλανημενων, το εν αχλυι και
σκοτωι διατελειν ετι μεθεντες, προς το της αλη- θους θεοπτιας αττουσι φως, Ουτως
αυτοις και ο παν- σοφος Παυλος προσεφωνει, λεγων· "6Χαρα και στεφα- νος μου."6
Ἀλλα και παντα τα ξυλα του αγρου, φη- σιν, επικροτησει τοις κλαδοις. Και ξυλα
νοησεις αγρου τους τελουντας εν λαοις. Ευανθης γαρ του Σωτηρος ο κηπος. Και
γουν επειπερ εστιν ευθαλης τε και ευ- καρπος η εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων
γραφομενη νυμφη, φησι· "6Καταβητω ο αδελφιδος μου εις κηπον αυτου, και
φαγετω καρπον ακροδρυων αυτου."6 Ουκ- ουν τα ξυλα τα νοητα τοις κλαδοις
επικροτησει, φησι. Χαιρουσι γαρ οι πιστευσαντες, καθαπερ αμελει και τα ορη και οι
βουνοι, τουτεστιν, οι καθηγεισθαι λα- χοντες λαων, επι τηι σωτηριαι των
καλουμενων εις ζωην, και της αχραντου μυσταγωγιας εις περας, δι' ης το θειον
αυτοις ενιεται φως. Ειτα οτι πλειστη τις εσται των κεκλημενων μεταβολη προς το
ασυγκριτως αμεινον, διαδεικνυσιν ευθυς λεγων, ως αντι της στοι- βης εσται
κυπαρισσος, αντι δε της κονυζης αναβησε- ται μυρσινη. Στοιβην και κονυζαν πικρας,
και απροσ- βλητους [αλ. αποβλητους] ακανθας ειναι φασιν, εντε- θηλασι δε χωριοις
μεν τοις υπο γηπονους ουδαμως, χερσωι δε και αλμαδι χαιρουσι γηι. Τοιουτοι τινες
ησαν οι πλανωμενοι, και τηι κτισει παρα τον κτι- σαντα λατρευοντες. Ἐπειδη δε
κεκληνται προς επι- γνωσιν αληθειας, αφεντες το ειναι στοιβη, και κονυζα,
μετακεχωρηκασι νοητως εις τα ευμηκη και ευοσμο- τατα των φυτων. Χρηματιζουσι
γαρ κυπαρισσος και μυρσινη. Μεγα τοινυν το θαυμα του γηπονουντος την
Ἐκκλησιαν, τουτεστι, του Χριστου. Μεθιστησι γαρ τας ακανθας εις τα ευγενη και
εξαιρετα των φυτων,
και ετερους ανθ' ετερων αποφαινει πατρικως [γρ.
πνευματικως]. Ευρησομεν δε τουτι γεγονος και εν τοις εξ αιματος Ἰσραηλ. Στοιβη
γαρ οντες και κονυζα ποτε Ματθαιος και Παυλος· ο μεν γαρ ην τελωνης, ο δε
διωκτης και υβριστης· φωστηρες γεγονασιν
οικουμενικοι, και Χριστον
ευωδιαζουσιν εν παντι τοπωι, εν τε τοις σωζομενοις, και εν τοις απολλυμε- νοις,
καθα φησιν ο ιερωτατος Παυλος. Ὅτι δε ο του- των παντων χορηγος και πρυτανις εν
ατελευτητωι κεισεται δοξηι και διαμονηι, διδασκει λεγων, οτι Ἔσται Κυριος εις
ονομα, και εις σημειον αιωνιον, και ουκ εκλειψει· ονομα δε φησιν εν τουτοις την
δοξαν, ση- μειον δε, ως γε οιμαι, την δια σταυρου φαιδροτητα, δι' ου και σεσωσμεθα,
εσομεθα δε ακαταληκτως εν τουτωι. Ἐκλειψει γαρ ημιν η παρ' αυτου χαρις κατ'
ουδενα καιρον η τροπον.
{1ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ.}1

 
 

436

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9Ταδε λεγει Κυριος· Φυλασσεσθε κρισιν, ποιη-σατε δικαιοσυνην. Ἤγγικε γαρ
το σωτηριον μου 70.1240 παραγενεσθαι, και το ελεος μου αποκαλυφθηναι.9
Περι της των εθνων κλησεως της δια πιστεως, δηλονοτι της εν Χριστωι,
μακρους πεποιηται λογους εν τοις ανοπιν βραχυ, διαπερανας δε τουτο μετεισι παλιν
επι το χρηναι νουθετειν τους εξ αιματος Ἰσραηλ. Φυσει γαρ υπαρχων αγαθος
παντας ανθρωπους θελει σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν. Ἐπειδη δε ην
εθος αυτοις επι τηι των πατερων ευγενειαι την οφρυν ανασπαιν, και μεγα φρονειν, επ'
αυτωι δη τουτωι, και μονωι, και αποχρησειν αυτοις οιεσθαι ταυτι, και ει μη μετον
ορωιτο της ευζωΐας το καυχημα, πειρα- ται πληροφορειν, ως εικαιον αυτοις εσται
παντελως το επι τουτωι φυσημα, δοξαν δε μαλλον αποφαινει λαχοντας θεοπρεπη,
το πληρουν ελεσθαι τα διατεταγ- μενα, και το την εν εργοις φαιδροτητα μεταποιεισθαι φιλειν. Ουκουν φυλασσεσθε, φησι, κρισιν, τουτ- εστι, την ορθοκρισιαν, ητοι τα
θεια κριματα, δηλον δε οτι τας εντολας. Ποιειτε δικαιοσυνην· ου γαρ αρκεσει μονον
το βουλεσθαι μεν τοις θειοις προσκεισθαι νο- μοις, αποφοιταιν δε του χρηναι
διαπεραινειν αυτους· δει δε φυλακας ορασθαι των ιερων κριματων, διαπρε- πειν τε
προς τουτωι δια πασης αγαθουργιας. Ἵνα δε μη τις οιηται των καθ' ημας επι την του
νομου τη- ρησιν, την ως εν γε φημι σκιαις τε και τυποις πα- ραθηγεσθαι δια τουτων
τους εξ Ἰσραηλ· δικαιουται γαρ ουδεις εν νομωι παρα Θεωι, καθα γεγραφε τισιν ο
παναριστος Παυλος· εγγυς ειναι φησι το σωτηριον, και το ελεος αυτου
αποκαλυφθηναι. Ἔλεος δε και σωτηριον ονομαζει Χριστον· ηλεημεθα γαρ δι' αυτου,
την δια πιστεως αφεσιν και σωτηριαν αποκερδαινον- τες. Ἐοικος ειναι φαμεν τουτωι
το ειρημενον [αλ. τουτο τωι ειρημενωι] παρα Θεου προς τον μακαριον Ἀββα- κουμ·
"6Ἔτι μικρον, ο ερχομενος ηξει, και ου χρονιει."6 Το δε γε αποκαλυφθηναι φησιν,
αντι του φανερωθη- ναι· προαπηγγελλον μεν γαρ οι μακαριοι προφηται του
Σωτηρος την αφιξιν· γεγονε δε τοις επι της γης εναργης εν καιροις, καθ' ους
ηθελησεν ο δυναστης· και τουτο διδαξει λεγων ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Ἐγνω- ρισε
Κυριος το σωτηριον αυτου, εναντιον των εθνων απεκαλυψε την δικαιοσυνην
αυτου."6 Πεφανερωται γαρ τοις εθνεσι Χριστος, ος εστι σωτηριον, και δι- καιοσυνη
ως γαρ εφην αρτιως, σεσωκε τε και δεδι- καιωκεν ημας ο Θεος και Πατηρ εν αυτωι.
9Μακαριος ανηρ ο ποιων ταυτα, και ανθρωπος ο αντεχομενος αυτων, και
φυλασσων τα Σαββατα μου μη βεβηλουν, και διατηρων τας χειρας αυ- του μη ποιειν
αδικημα.9 Ἀδελφα και ταυτα τοις αρτιως ημιν ειρημενοις, και δια των ισων
ερχεται, επιτηρησιν γε μην ο λογος εχει πολλην. Ἄθρει γαρ οπως μακαριον ειναι
φησιν, ουχι δηπου παντως τον εκ σπερματος Ἀβρααμ, ουτε μην τον σαρκι και
ευγενειαις επικομπαζοντα, και εικαιον εχοντα το επι τουτωι φρονημα, εκεινον δε
μαλλον, ωσπερ αν ενυπαρχον ορωιτο το διαπρεπειν εν αγαθοις, και της αβεβηλου
ζωης το λαμπρον, και 70.1241 περιφανες αξιωμα. Τοιουτον τι και ο μακαριος Βαπτιστης Ἰωαννης ταις Ἰουδαιων αγελαις επιφωνησας οραται· προσηιεσαν μεν γαρ το
παρ' αυτου τιμωντες βαπτισμα, μετανοιας δε ην, και πικρους οντας λιαν διηλεγχε
λεγων· "6Γεννηματα εχιδνων, τις υπεδειξεν υμιν φυγειν απο της μελλουσης οργης;
Ποιησατε ουν καρπους αξιους της μετανοιας, και μη δοξητε λεγειν εν εαυτοις·
Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ."6 Ὁ δε φησιν· "6Ει πατερα ειχετε τον Ἀβρααμ, τα εργα
του Ἀβρααμ εποιειτε αν."6 Μακαριος τοινυν, φησιν, ουκ ει τις υιος εστιν Ἀβρααμ,
αλλ' ο φυλασσων ταυτα· ποια δε ταυτα; Κριμα και δικαιοσυνην, και προς γε τουτωι
φυλαττων και κατορθων αυτα, και αντεχομενος αυτων, τουτεστιν, ου παρεργως η
παρ- ειμενως επ' αυτα χωρων, αλλ' οιον εν πασηι σπουδηι, και νεανικως, ωστε και
αντεχεσθαι λιαν αυτων, και φυλασσειν τα Σαββατα μη βεβηλουν αυτα. Ἵνα παλιν
τοιουτο νοηις· ουκ εξην εν Σαββατωι φροντιδα ποιει- σθαι τινα των περι την σαρκα
 
 

437

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονων η σπουδασμα- των. Ἔδει δε μαλλον αργειν τουτο του θειου προσ- τασσοντος
νομου, πλην αργουντες τας νενομισμενας θυσιας προσεκομιζον τωι Θεωι, του
νομικου γραμμα- τος αινιγματωδως υποφαινοντος, οτι φροντιδος σαρ- κικης
αποσχομενους εμφρονως ιερουργειν προσηκει τωι Θεωι θυσιας πνευματικας, και τας
εις οσμην ευ- ωδιας της νοητης. Ἀργιας ουν αρα της εξ αμαρτιων και σαρκικων
επιθυμιων τυπον επληρου της κατα το Σαββατον αργιας η δυναμις· ουτω προσηκει
φυ- λαττεσθαι και ημας του μη βεβηλουν τα Σαββατα· αποπαυσαμενοι γαρ, ως εφην,
φροντιδος απασης γεω- δους και σαρκικης, νοητως σαββατιζομεν, ου τας δι'
αιματων και καπνων τελουντες θυσιας, αλλ' ιεροις σπουδασμασι κατευφραινοντες
αυτον, και εις οσμην ευωδιας εαυτους αναφεροντες. Τοιαυταις γαρ θυσιαις
ευαρεστειται ο Θεος, καθα γεγραπται. ∆ει δη ουν αρα μη βεβηλουν τα Σαββατα,
διατηρειν δε προς τουτωι και τας χειρας κεκαθαρμενας· και τινα τροπον, αυ- τος
εδιδαξεν ειπων· Του μη ποιειν αδικημα ου γαρ εστι φυλασσειν δυνασθαι κρισιν, και
ποιειν δικαιοσυ- νην αδικειν εθελοντας, και τοις της αμαρτιας ρυποις την χειρα
καταμιαινοντας. Χειρα δε ουχι παντως την του σωματος, αντι δε γε της χειρος την
πρακτικην νοησεις ενεργειαν, καθ' ην εκαστωι προσιμεν των πραγματων. 9Μη
λεγετω ο αλλογενης ο προσκειμενος προς Κυριον· Ἀφοριει με αρα Κυριος απο του
λαου τουτου. Και μη λεγετω ο ευνουχος, οτι Ἐγω ειμι ξυλον ξηρον. Ταδε λεγει
Κυριος τοις ευνουχοις· Ὅσοι αν φυλαξωνται τα Σαββατα μου, και εκλε- ξωνται α
εγω θελω, και αντεχωνται της διαθηκης μου, δωσω αυτοις εν τωι οικωι μου και εν
τωι τει- χει μου τοπον ονομαστον, κρεισσον υιων και θυγατερων, ονομα αιωνιον
δωσω αυτοις, και ουκ εκλειψει.9 Ἑτεραν οφρυν των εξ αιματος Ἰσραηλ, ηγουν
70.1244 αλαζονειας προφασιν, σαθραν τε και εωλον κατασυ- ρει Θεος· εφρονουν μεν
γαρ, ως εφην, μεγα, λεγον- τες, "6Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ,"6 και μην οτι Λαος
αγιος εσμεν εξειλεγμενος, τεταγμεθα δε και εις κληρον Θεου. Ἔφευγον δε και την
απαιδιαν, ατε δη του προπατορος Ἀβρααμ εν ευλογιας ταξει λαβον- τος παρα Θεου
το εις πληθυν εκταθησεσθαι την αμετρητον το σπερμα αυτου· ισαριθμον γαρ τοις
αστροις επηγγελλετο Θεος αναδειξειν αυτο. Ειρητο δε προς αυτους και δια του
πανσοφου Μωυσεως το· "6Ουκ εσται εν υμιν αγονος ουδε στειρα."6 Ὅτι δε μεγα τι
χρημα και εξαιρετον η πολυπαιδια νενομιστο παρ' αυτους, πληροφορησει τις λεγων
των αγιων προφητων· "6Αι δοξαι αυτων εκ τοκων και ωδινων, και συλληψεων."6
Ἑπτα δε γυναικας επιληψεσθαι ενος ανδρος, ο προφητης φησιν Ἡσαΐας· ειπον τε οτι
"6Τον αρτον ημων φαγομεθα, και τα ιματια ημων περιβαλουμεθα, πλην το ονομα το
σον κεκλησθω εφ' ημας, αφελε τον ονειδισμον ημων."6 Ου γαρ ηθελον, ως εφην,
ως αγονοι τε και στειραι κατονειδιζεσθαι. Ουκουν επειδηπερ επ' ευγενειαι σαρκικηι,
και προσετι τηι πολυπαιδιαι μεγα φρονειν εδοκει τοις εξ Ἰσραηλ, αναγκαιως αυτους
και ταυτης εξιστησι της αμαθιας, ειπων· Μη λεγετω ο αλλογενης ο προσκειμενος
προς
Κυριον, Ἀφοριει με αρα Κυριος απο του λαου αυτου. Ου γαρ επειπερ
αλλογενης, τουτεστιν, ουκ εξ αιματος Ἰσραηλ, δια τουτο και αμετοχος των παρ'
αυτου χαρισματων, ηγουν της προς αυτον οικειοτητος, δη- λονοτι πνευματικης·
αλλ' ει προσκεοιτο τωι Κυριωι, ταξεται παντως εν οικειοις, και εγνωσμενοις, και εις
εθνος αγιον, και εις βασιλειον ιερατευμα, και εις κληρον Θεου· τελεσει δε και εν
τεκνοις Ἀβρααμ. Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ ουτοι Ἰσραηλ, καθα φησιν ο πανσοφος
Παυλος, ουδε οτι εισι σπερμα Ἀβρααμ, παντες τεκνα, αλλα τα τεκνα της επαγγελιας
λογιζε- ται εις σπερμα. ∆εδοται δε τωι Ἀβρααμ η επαγγελια παρα Θεου, ουκ επι
μονοις τοις εξ αυτου κατα σαρ- κα, αλλα γαρ και απασι τοις δια της πιστεως· εδικαιωθη γαρ ουτως Ἀβρααμ. Ουκουν τοις στοιχουσι τοις ιχνεσι της πιστεως Ἀβρααμ
δοθησεται παντως το τελειν εν τεκνοις. Ουκ αφοριει τοιγαρουν τον προσ- ηλυτον εκ
του λαου αυτου, τον δε απαξ προστεθεντα και κεκλημενον εν πιστει προσδεξεται,
 
 

438

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και λαον αγιον ονομασει. Ἀλλα ει τις ευνουχος εστι, φησιν, τουτεστιν, απαις η
αγονος, μη λεγετω καθ' εαυτον, οτι Ἐγω ειμι ξυλον ξηρον, τουτεστι, μη λυπεισθω
δια την απαιδιαν. Ουδεν γαρ τουτο παρα Θεωι, ουτε μην απο- βλητον αποφαινει.
Ὁποιος γαρ τροπος αρετης, η ποιων κατορθωματων λαμπροτης, η πολυπαιδια,
Σαρκος εργα ταυτι μωμου τε και επαινου μακραν. Ει γαρ και δεδοται τισιν εν
ευλογιας ταξει το χρημα, καιρου καλουντος εις τουτο, αλλ' ουκ αδικησειεν αν
ουδεν τους μη λαχοντας αυτο. Ἐπει ποιος αν γενοιτο καταῤρησεως τροπος τοις
τεθνεωσι προ ωρας, η προ γαμου και μιξεως, των καθ' ημας πραγματων αποτροπον τινα τους
δημησασιν, οις παιδων ουχ υπηρξε γονη; ονησει δε
φιλαμαρτημονας εν τωιδε τωι βιωι, 70.1245 πολλων πατερας υιων και θυγατερων;
Μηδε λεγετω, φησιν, ο παιδας ουκ εχων, οτι Ἐγω ειμι ξυλον ξηρον. Λυπει δε
ουδεν, μαλλον δε αναγκαιον ειναι φημι δια- μνημονευσαι και νυν των
ευνουχισαντων εαυτους δια την βασιλειαν των ουρανων, κατα την του Σωτηρος
φωνην, οις αν εφαρμοσειε τις, και μαλα εικοτως, τον εν γε τουτοις παρα Θεου
λογον. ∆ωσω γαρ αυτοις, φησιν, εν τωι οικωι μου, και εν τωι τειχει μου τοπον
ονομαστον. Οικον δε και τειχος, ητοι τον περιβολον και ασφαλειαν αποκαλειν εοικε
την Ἐκκλησιαν, την ανω που ταχα και εν ουρανοις, ηγουν την επι γης, εις ην
διαπρεπουσιν ανδρες αγνειαι και σεμνοτητι συντροφοι, και το της εγκρατειας
αναδουμενοι καυ- χημα, και πολυπαιδιας κρειττονα την επι τουτωι δοξαν
ηγουμενοι, και το γε ηκον εις σεμνοτητα πολιτειας ευνουχων ουδεν διαφεροντες.
Ουτοι δεχονται παρα Θεου δοξαν αιωνιον· δηλοι δε τουτο τουνομα, και ουκ αν
εκλειψοι εν αυτοις η παρ' αυτου χαρις· εξαιρετα γαρ της εγκρατειας τα γερα, πλην
ουχ απλοις ευ- νουχοις την των ουτω λαμπρων αξιωματων επαγγελ- λεται
χορηγιαν, αλλα τοις φυλαττουσι τα Σαββατα αυτου, Χριστου δε δηλονοτι· ετερα δε,
ως εφην, τα αυτου Σαββατα παρα του νομου. Τα μεν γαρ ην εν τυποις, τα δε τωι της
αληθειας καταφαιδρυνεται καλ- λει. Και επει τοις επιλεξαμενοις [απερ] αυτος
βουλε- ται, και αντεχομενοις της διαθηκης αυτου. Βουλεται δε Χριστος ου τα εν
σκιαις και γραμμασι νομικως, αλλα και τα εν τηι διαθηκηι τηι παρ' αυτου· δηλον δε
οτι τηι νεαι τε και ευαγγελικηι. 9Και τοις αλλογενεσι τοις προσκειμενοις Κυριωι
δουλευειν αυτωι, και αγαπαιν το ονομα Κυριου, το ειναι αυτωι εις δουλους και
δουλας, και παντας τους φυλασσομενους τα Σαββατα μου μη βεβη- λουν, και
αντεχομενους της διαθηκης μου, εισ- αξω αυτους εις το ορος το αγιον μου, και
ευφρανω αυτους εν τωι οικωι της προσευχης μου. Τα ολο- καυτωματα αυτων, και αι
θυσιαι αυτων εσονται δεκται επι το θυσιαστηριον μου. Ὁ γαρ οικος μου οικος
προσευχης προκληθησεται πασι τοις εθνε- σιν, ειπε Κυριος ο συναγων τους
διεσπαρμενους Ἰσραηλ.9
Συναπτεον τοις ανοπιν και ταυτα, ιν' ηι τοιουτον το
αλλογενεσι τοις
λεγομενον· Ταδε λεγει Κυριος τοις ευνουχοις, και τοις
προσκειμενοις Κυριωι δουλευειν αυτωι. Ουκουν διαλεγεται τοις εξ εθνων, και ουτι
που μονοις τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, οι την οφρυν ανασπωντες υψηλην
κατεπεφυοντο των αλλογενων, μεριδα και κληρον Θεου και λαον αγιον εαυτους
ονομαζοντες· φασκοντες το, "6Μακαριοι εσμεν Ἰσραηλ, οτι τα αρεστα Κυριωι
γνωστα ημιν εστι."6 Προδηλον ουν, οτι ου σαρκικης ευγενειας δυναμις συναπτει
Θεωι· ου γαρ οτι γεγονασιν εξ Ἀβρααμ, κληρος Θεου με- μενηκασι, καταλογισθειεν δ'
αν εις λαον αυτου δια συναφειας της πνευματικης οι αυτωι προσκειμενοι, καν ει
τινες ειεν αλλογενεις, προσκειμενοι δε δια πιστεως τε, και την υπ' αυτωι δουλειαν
ηγεισθαι καυχημα, και αγαπαιν το ονομα αυτου· αγαπαιν δε 70.1248 ουτως ως δια
της εισαπαν υποταγης της αυτου βασι- λειας υποτρεχειν αει τον ζυγον, μη
εξισταμενους εφ' α μη θεμις, μητε μην ευπαραφορως εχοντας εις το ελεσθαι
παλινδρομειν, επι γε το δειν προσκεισθαι θεοις ετεροις, ερηρεισμενην δε μαλλον και
 
 

439

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακραδαν- τον εχοντας διανοιαν, ουτω τε φυλασσομενους τα Σαββατα αυτου, ωστε
μη βεβηλουν αυτα, Χριστου δε δηλονοτι. Σαββατιζουσι γαρ Ἰουδαιοι κατα τον
νομον, την σαρκα τηρουντες εξω πονου παντος, και αργιαν επιτηδευοντες την ως
εν εργοις σωματικοις. Ἀλλ' ο τοιουτος σαββατισμος αποβλητος ην παρα Θεωι· ο δε
εισελθων εις την καταπαυσιν του Χριστου, και νοη- τως σαββατιζων, κατεπαυσεν
απο των ιδιων εργων. Γραφει γουν ουτως ο πανσοφος Παυλος. Τους νυν αλλογενεις εισαξειν επαγγελλεται εις το ορος το αγιον αυτου, και κατευφραινειν
αυτους εν τωι οικωι της προσευχης αυτου. Ἐνταυθα μοι βλεπε την του νομου σκιαν
ανατετραμμενην, και την παλαιοτητα του γραμματος απρακτουσαν ηδη πως. Παντα
γαρ γεγο- νεν εν Χριστωι καινα, τα αρχαια παρηλθεν. Ἀπεφησε μεν ο νομος του δειν
εις οικον ιεναι Θεου τους αλλο- γενεις· εφη γαρ· "6Ουκ εισελευσεται Ἀμμονιτης και
Μωαβιτης εις Ἐκκλησιαν Κυριου."6 Ὁ δε γε των ολων Σωτηρ και Κυριος εις
καινοτητα την πνευματικην τα καθ' ημας μεθιστας, εισαξειν εις τον οικον τον
αγιον εαυτου κατεπαγγελλεται τους αλλογενεις. Ὄρος γαρ αγιον ουδεν ετερον ειναι
φησι, πλην οτι την εαυ- του Ἐκκλησιαν, εις ην εισελασαντες κατευφραινονται τοις
παρ' αυτου χαρισμασιν, εντρυφωντες δηλονοτι, και την των αγιων πλουτουντες
ελπιδα· οτι δε πολι- τευσονται καθαρως, ευμενη τε και ιλεω τον των ολων εξουσι
Θεον, διαμεμηνυκεν ειπων, οτι Τα ολο- καυτωματα αυτων, και αι θυσιαι αυτων
εσονται δε- κται επι το θυσιαστηριον μου. Γεγονε δε ο λογος ως εκ παραδειγματος
και τυπου της κατα νομον λα- τρειας. Παλαι μεν γαρ κριους και ταυρους ολοκαυτουν
εθος ην τοις εξ Ἰσραηλ, θυσιας τε προσαγειν. Ἐπειδη δε, ως εφην, παρεληλακεν η
σκια, ου την δι' αιματων ποιουνται προσοδον οι εξ εθνων κεκλημενοι, αλλ' οιον
εαυτους ιερουργουσι τωι Θεωι, κοσμωι μεν απο- θνησκοντες, ζωντες δε τηι δικαιοσυνηι,
καθα γεγρα- πται. Ἔσονται δε δεκτοι, και εις οσμην ευωδιας, οι μεν ολην εαυτων
την ζωην ωσπερ ιεραν αποφαινοντες, ως εν ταξει νοεισθαι των ολοκαυτωματων· οι
δε ως θυσιαν μερικην, οποια τις εστιν η των εν Κυριωι γεγαμηκοτων ζωη,
μεμερισμενων τροπον τινα Θεωι τε και κοσμωι. Τα γαρ εις θυσιας προσφερομενα των
ζωων ουχ ολοκληρα τοις θυσιαστηριοις εναπετιθετο μαλλον, αλλ' εξ ημισειας,
ηγουν εκ μερους. ∆εκτοι τοιγαρουν οι αλλογενεις, εαυτους ανατιθεντες εις ευοσμιαν πνευματικην. Ὅτι δε ουχι μονοις τοις εξ Ἰσραηλ ο θειος εκνενεμηται νεως,
ηγουν ο οικος της προσευχης του επι παντας Θεου, αινειται δε μαλλον τοις ανα
πασαν την γην δι' επιστροφης και πιστεως καλουμενοις εις επιγνωσιν αυτου,
καθιστησιν εναργες ειπων, οτι Ὁ οικος μου οικος προσευχης κληθησε- ται πασι τοις
εθνεσι. Τις ουν αρα εστιν ο ταυτα
70.1249 προυπισχνουμενος; Ἆρ' ο θεσπεσιος
προφητης Ἡσαΐας ως απο γνωμης ιδιας; Ου μεν ουν. Ειπε γαρ ο Κυ- ριος, φησιν, ο
συναγων τους διεσπαρμενους Ἰσραηλ.
Ουτοι τοιγαρουν οι λογοι, και του
κατοικτειροντος αι φωναι· φυσει γαρ υπαρχων αγαθος παντας ανθρω- πους θελει
σωθηναι, και εις επιγνωσιν αληθειας ελ- θειν. Πλην οτι το της ημεροτητος μεγεθος
ουκ επι μονοις ωφθη τοις εξ εθνων, επιλαμψαντος τωι κοσμωι Χριστου, αλλα γαρ
και επι τους εξ αιματος Ἰσραηλ, σαφες αν γενοιτο διειποντος αυτου το, Ειπεν ο
Κυριος ο συναγων τους διεσπαρμενους Ἰσραηλ. Ἦσαν ουν αρα και αυτοι
κατεσκεδασμενοι, και ουχι μαλλον σω- ματικως, ηγουν εξω που της Ἰουδαιας
απενηνεγμε- νοι, και εις πολεις οντες ετερας η χωρας, αλλ' ως της εννομου
πολιτειας αποφοιτησαντες, και της εις
Θεον αγαπης αποπηδησαντες· ου γαρ
τετηρηκασι την δοθεισαν εντολην· ευρησομεν δε πλεισταχου, και ταις των ειδωλων
και χειλεσι μεν τιμωντας Θεον,
θεραπειαις προσνενευκοτας αυτους,
απεσχοινισμενην δε αυτων την διανοιαν εχοντας, και ματην αυτον σεβο- μενους,
διδασκοντας τε διδασκαλιας, ενταλματα ανθρωπων. Ουκουν μη καυχασθω των
αλλογενων ο δυσ- αγωγος Ἰσραηλ· ηλεηνται γαρ εν ισωι τροπωι και αυτοι παρα Θεου·
 
 

440

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατεληφθησαν γαρ, ουκ ακραδαντον εχοντες το γνησιον, ουτε μην αμωμητον
εισαπαν το ευπαθες, κατεσκεδασμενοι δε μαλλον και εσπαρμενοι, καθαπερ εφην
αρτιως.
9Ὅτι συναξω επ' αυτον συναγωγην. Παντα τα θηρια τα αγρια, δευτε,
φαγετε, παντα τα θηρια του δρυμου. Ἴδετε οτι παντες εκτετυφλωνται, και ουκ
εγνωσαν φρονησαι. Παντες κυνες εν- νεοι ου δυναμενοι υλακτειν, ενυπνιαζομενοι
κοι- την, φιλουντες νυσταγμον, και ως κυνες αναι- δεις τηι ψυχηι, ουκ ειδοτες
πλησμονην, και εισι πονηροι ουκ ειδοτες συνεσιν, παντες εν ταις οδοις αυτων
εξηκολουθησαν, εκαστος κατα το αυτο.9 ∆ιχη τοις γεγραμμενοις προσβαλεις· η
γαρ θηρια φησιν ατιθασσα τε και ανημερα, τους εξ εθνων, ατε δη και υπο τυραννωι
τεθραμμενα τοιουτωι, τωι διαβολωι φημι, και οιον εκτεθηριωμενοι, και ζωντες ουκ
ανθρωπινως· ηγουν θηρια καλειν εοικε τους καταδηιωσαντας τον Ἰσραηλ, και ολωι
τωι στοματι φαγοντας αυτον δια την εις Χριστον ασεβειαν. Και ει μεν των εθνων ως
θηριων διαμεμνηται, φαμεν αυτοις προσπεφωνησθαι παρα Θεου το, ∆ευτε, φα- γετε.
Σημαινει δε τουτο πασαν αυτοις αμφιλαφιαν δεδοσθαι παρ' αυτου των ιερων
χαρισματων, και παρατεθεισθαι τραπεζαν την ζωοποιον· κατεδηδο- κασι γαρ και
αυτοι τον αρτον της ζωης, μετοχοι γαρ γεγονασι του Χριστου, και συσσωμοι των
αγιων, ωστε και χαιροντας λεγειν· "6Κυριος ποιμαινει με, και ουδεν με υστερησει,
εις τοπον χλοης εκει με κατ- εσκηνωσεν, επι υδατος αναπαυσεως εξεθρεψε με, την
ψυχην μου επεστρεψεν. Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν."6 Ἔφη δε και δι' ενος
των αγιων προφη- των· "6Φαγετε, πιετε, και μεθυσθητε, οι πλησιον."6 Μακραν γαρ
οντες Θεου γεγονασιν εγγυς δια της πιστεως, οι ποτε πλανωμενοι και της ιερας
εμπε- πληνται τροφης· γεγραπται γαρ, οτι "6Ἄρτος στηρι- ζει καρδιαν ανθρωπου."6
Ει δε δη θηρια νοοιντο προς 70.1252 ημων οι καταφαγοντες τον Ἰσραηλ, το ∆ευτε,
φαγετε, μονονουχι παραῤριπτουντος εστιν αυτοις τους ησεβη- κοτας, και οις το
παθειν πρεπει, και μαλα εικοτως· απεκτονασι γαρ τον αρχηγον της ζωης, την πιστιν
ου προσηκαμενοι, και γεγονασι μακραν οι εγγυς, και λαος ουκετι Θεου,
κατεστυγημενοι δε μαλλον ως Κυ- ριοκτονοι. Ἵνα δε μη φαινηται Θεος κολαζων
εικη, και δικας αιτων τας επ' ουδενι, παρατιθησιν ευθυς τας αιτιας, αις δη και
ενοχοι γεγονοτες δεδονται προς ολεθρον τοις εχθροις, ητοι τοις θηρσι προς καταβρωμα. Ἴδετε γαρ, φησιν, οτι παντες εκτετυφλωνται, ουκ εγνωσαν φρονησαι.
Τυφλοι γαρ οντως οι εξ Ἰσραηλ, μαλιστα δε των αλλων οι Γραμματεις τε και οι
Φαρισαιοι, και οι καθηγεισθαι λαχοντες της Συναγωγης. Ου γαρ παρεδεξαντο φως
το αληθινον, ουτε μην ηθελησαν γνωναι Χριστον, καιτοι βοωντα σαφως ποτε μεν,
οτι "6Ἐγω ειμι το φως του κοσμου,"6 ποτε δε παλιν, "6Ἐγω φως εις τον κοσμον
τουτον ελη- λυθα· ο ακολουθων εμοι, ου μη περιπατησηι εν τηι σκοτιαι, αλλ' εξει το
φως της ζωης."6 Ἐξον ουν αρα καταπλουτησαι το φως προσηκαμενους την πιστιν,
τουτο μεν ου πεπραχασιν, ως δε ο προφητης φησιν, Ὑπομειναντων αυτων φως,
εγενετο αυτοις σκοτος, μει- ναντες αυγην εν αωριαι περιεπατησαν. Ἔφη δε και
αυτος ο Σωτηρ περι τε αυτων και των υπο χειρα λαων, οτι "6Τυφλοι εισι και
τυφλων οδηγοι."6 Ἅπαντες τοινυν εκτετυφλωνται, φησι, και ουκ εγνωσαν φρονησαι. Και γαρ ην κατα το αληθες ανδρων εμφρο- νων και συνετων, το επιδραξασθαι
γοργως του της σωτηριας παροντος καιρου· προετρεπε γουν αυτους εις τουτο
λεγων ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6∆ραξασθε παιδειας μηποτε οργισθηι Κυριος, και
απολεισθε εξ οδου δικαιας, οταν εκκαυθηι εν ταχει ο θυμος αυτου εφ' υμας."6
Ἐπειδη δε ουκ επεδραξαντο της δια Χριστου παιδειας, εξεκαυθη κατ' αυτων ο
θυμος, και απολωλασιν εξ οδου δικαιας, τουτεστιν, εξω γεγονασι πολιτειας
ευαγγελικης, δι' ης και μονης οι της αρεσκουσης Θεωι δικαιοσυνης εκλαμπουσι
τροποι. Προς δε γε το ειναι τυφλοι, φησι, και κυνες ησαν εννεοι, ου δυναμενοι
υλακτειν, ενυπνιαζομενοι κοι- την, φιλουντες νυσταγμον· ως εκ παραδειγματος
 
 

441

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναργους τους περι αυτων ποιειται λογους. Οι μεν γαρ ταις ποιμναις επομενοι κυνες
κυκλωι περινο- στουντες αει, κρειττους εισι και υπνου και νυσταγ- μου. Ει γαρ που τι
των ατιθασσων οφθειη θηριων, καθυλακτουσιν ευτονως, και παντι σθενει χρωμενοι
των θρεμματων αποσοβειν επειγονται, και τουτο εργον αυτοις. Τουτοις εοικεναι
χρη τους των λογι- κων ποιμνιων προεστηκοτας, καθηγητας δηλονοτι και
διδασκαλους, ωστε κηδεσθαι και των υπεζευγ- μενων, και απελαυνειν τους καθ'
οντιναουν τρο- πον αδικειν εθελοντας, και αποφεροντας μεν της εις Θεον αγαπης,
κατολιγωρειν αναπειθοντας της εις αυτον αιδους, εις δε το αυτοις δοκουν
αρπαζοντας. Ἀλλ' ουκ ηθελον ειναι τοιουτο της Ἰουδαιων Συναγω-γης οι
προεστηκοτες· μαλλον γαρ ησαν κυνες εννεοι, νυσταγμον φιλουντες, και κοιτην
ενυπνιαζομενοι.
70.1253 Καιτοι γαρ δεον τοις υπο χειρα λαοις εισηγεισθαι τα
χρησιμα, και των ετεροδιδασκαλειν ειωθοτων τας εφοδους αποσοβειν, τουτο μεν
ουκ εδρων, αυτοι δε μαλλον αυτους τοις της απωλειας ενιεσαν βοθροις. Και τουτο
διδαξει λεγων ο των ολων Θεος· "6Οι ιε- ρεις σου ουκ ειπαν· Που εστι Κυριος; και οι
αντεχο- μενοι του νομου ουκ ηπισταντο με, και οι ποιμενες ησεβουν εις εμε, και οι
προφηται επροφητευον τηι Βααλ."6 Ουκουν ωσπερ κυνες καθυλακτειν μεν των ταις
ποιμναις επηρεαζοντων ουκ ηθελον, εμιμουντο δε των κυνων την αναισχυντιαν,
και το μη ειδεναι πλησμονην. Φιλοπλουτοι γαρ οντες, και λημματων αισχρων
ηττωμενοι, και δωροδοκιαις επιγαννυμενοι παρηνομουν, οι και αισχυνομενοι
ψηφον αδικον κα- ταφεροντες εσθ' οτε των αδικουντων μηδεν, δικαιουν- τες δε τον
ασεβη, ου γαρ ᾔδεισαν πλησμονην, τουτ- εστι, κορον λημματων αισχρων δηλονοτι·
και επι τουτοις αυτους και αυτος ο Σωτηρ ηιτιατο λεγων· "6Ουαι υμιν, Γραμματεις
και Φαρισαιοι υποκριται, οτι αποδεκατουτε το ηδυοσμον, και το ανηθον, και Το
κυμινον, και αφηκατε τα βαρυτερα του νομου, την κρισιν, και τον ελεον και την
πιστιν."6 Ἔφη δε περι αυτων και ο θεσπεσιος προφητης Ἡσαΐας· "6Πως εγενετο
πορνη πολις πιστη Σιων, πληρης κρισεως, εν ηι δικαιοσυνη εκοιμηθη, νυν δε
φονευται; Το αργυριον υμων αδοκιμον, οι καπηλοι σου μισγουσι τον οινον υδατι,
οι αρχοντες σου απειθουσι, κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες δωρα, διωκοντες
ανταποδομα, ορφανοις ου κρινοντες, και κρισει χηρας ου προσεχον- τες."6 Ναι μην
και ο θεσπεσιος Ἀββακουμ, επ' αυτωι δη τουτωι, μονονουχι και δεδακρυμενως,
προσεφωνει προς Θεον· "6Ἕως τινος, Κυριε, Κυριε, κραξομαι και [ουκ] εισακουσηι;
βοησομαι προς σε αδικουμενος, και ου σωσεις; Ἵνατι μοι εδειξας κοπους, και
πονους, επι- βλεπειν ταλαιπωριαν, και ασεβειαν; εξ εναντιας μου γεγονε κρισις, και
ο κριτης λαμβανει. ∆ια τουτο δι- εσκεδασται νομος, και ου διεξαγεται εις τελος
κριμα, οτι ο ασεβης καταδυναστευει τον δικαιον. Ἕνεκεν τουτου εξελευσεται το
κριμα διεστραμμενον."6 Ουκ- ουν το μεν φιλογρηγορον των εν αγελαις κυνων ζηλουν ουκ ηθελον, απεμιμουντο δε μονον αυτους κατα γε το ειναι καταφρονητας μεν
απασης αιδους, εγκει- σθαι δε ακορεστως ταις των λημματων συλλογαις. Και προς
γε τουτωι, πονηρους αυτους ειναι φησι, και ουκ ειδεναι συνεσιν. Ουκουν ασυνετος ο
πονηρος· η γαρ συνεσις πρεποι αν μαλιστα τοις ειωθοσιν αγαθουρ- γειν, πονηρια δε
φρενος απεστω της αγαθης. Ἴσον γαρ ιδειν ψωραν τε και ελκος εν σωματι, και πονηριαν εις νουν· ασυνετον γαρ αυτον αποφαινει κα- ταφερουσα προς σκαιοτητα, και
αποτελουσα δυστρο- πον. Ἐπειδη δε πονηροι γεγονασι και ασυνετοι, ταυτης ενεκα
της αιτιας παντες, φησιν, εν ταις οδοις αυτων εξηκολουθησαν εκαστος κατα το
αυτο· αφεντες γαρ ωσπερ το ευθυ φερεσθαι παντος αγα- θου, και το δειν επεσθαι
τοις τεθεσπισμενοις, τοις σφων θελημασιν ολας ωσπερ αφεντες ηνιας, επραττον το
καθ' ηδονην, και ου καθ' ενα μονον, αλλα γαρ και κατα το αυτο, τουτεστιν, ομου και
κατα πληθυν. Ευρησομεν δε τους των Ἰουδαιων καθηγητας εκτοπα 70.1256 τε και
τοις θειοις απαιδοντα νομοις, και εν συλλογοις αυτων, και συνεδριοις
 
 

442

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλευομενους, και πραττον- τας. Πεπτωκασι γαρ ουτω και εις τα της Κυριοκτονιας
εγκληματα, ετραποντο δε και ετερως εκαστος εις την οδον αυτου. Φιληδονοι γαρ
ησαν μαλλον η φιλοθεοι, κα τοις του παροντος βιου περισπασμοις εφ- ηδοντο
μαλλον, της εννομου τε και αριστης ζωης εισαπαν ολιγωρησαντες. 9Ἴδετε ως ο
δικαιος απωλετο, και ουδεις εκδε- χεται τηι καρδιαι, και ανδρες δικαιοι αιρονται, και
ουδεις κατανοει. Ἀπο γαρ προσωπου αδικιας ηρ- ται ο δικαιος, εσται εν ειρηνηι η
ταφη αυτου, ηρται εκ του μεσου.9 Ἀποφηνας οτι κυνες γεγονασιν εννεοι, και ακορεστοι προς φιλοκερδιαν, προσαποδεικνυσιν εν του- τοις ραιθυμους οντας, και
καταφρονητας, ως και επι τοις εσχατοις των πλημμεληματων ατεγκτως εχειν, και
το χρηναι μετανοειν ουδε εις νουν βουλεσθαι προθυμουμενους. Ἀπωλετο γαρ,
φησιν, ο δικαιος, και ουδεις εκδεχεται τηι καρδιαι, και ανδρες δικαιοι αιρονται, και
ουδεις κατανοει. Ἔοικε δε δια τουτων υποδηλουν τα εις Χριστον τολμηματα της
Ἰουδαιων αγελης, και οσα πεπραχασι κατα των αγιων αποστο- λων· απεκτονασι μεν
γαρ τον Ἰησουν, μονονουχι το προφητικον εκεινο βοωντες, και λεγοντες·
"6∆ησωμεν τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστι,"6 και το γε ηκον εις τον ενοντα
σκοπον αυτοις, απωλετο δικαιος ων, τουτεστιν, ουκ ειδως αμαρτιαν· ου γαρ επ' αιτιαις ευλογοις απεκτονασιν αυτον, ανδρας τε οντας δικαιους, τους το θειον αυτοις
και ευαγγελικον πρε- σβευοντας λογον, και καλουντας εις μεταγνωσιν της ενουσης
αυτοις ωμοτητος, εις πειραν ελθειν αφιλοι- κτιρμονως παρεσκευασαν. Ἀνηιρηται
γουν παρ' αυ- τοις ο θεσπεσιος Στεφανος μακρον προς αυτους κατα- τεινας λογον,
και δι' ων ην εικος σαγηνευεσθαι προς μεταγνωσιν, δια τουτων αυτων κατεθηγοντο
προς το δυσμενες. Αιρονται τοινυν ανδρες δικαιοι, φησι, και ουδεις εκδεχεται τηι
καρδιαι, τουτεστιν, εις νουν αξιοι βαλεσθαι της δυσσεβειας το μεγεθος· κατηγωνισαντο τους δικαιους, και κεκρατηκασιν οι πονηροι του μη ειδοτος πλημμελειν.
Ἔσται δη ουν εν ειρηνηι η ταφη αυτου· ηρται εκ του μεσου. Ἄθρει δη μοι παλιν του
λογου το σχημα· τον γαρτοι σκοπον των ανηιρηκοτων, και ουτι που παντως το του
πραγματος ουτως εχον ως λεγεται διαδεικνυσι περας. Ου γαρ ηρται εκ του μεσου
Χριστος, ουτε μην οι τα αυτου πρεσβευοντες, δικαιοι και αυτοι τυγχανοντες, ως
παρ' αυτου δικαιουμενοι· γεγονασι γε μην οιον εκ μεσου, κατα γε φημι το των
ανηιρηκοτων εγχειρημα· οτι δε των ανηιρηκοτων απαντων κατατρεχει το κατηγορημα, και ουδεις ην εν τοις Ἰουδαιοις, ος εξω κεισεται της αιτιας, υπεφηνεν,
ειπων· Ἔσται εν ειρηνηι η ταφη αυτου. Και ταφην μεν ονομαζει τον θανατον, το δε,
εν ειρηνηι, προστεθεις, υπεφηνεν οτι ουδεις ην ολως εν τοις των Ἰουδαιων ταγμασιν
ανθ- εστηκως ταις ανοσιαις αυτων βουλαις, ηγουν ανταν- ισταμενος, και τοις
ανοσιουργειν εθελουσιν επιτι- μων· εκ μιας γαρ απαντες βουλης και γνωμης
τετολμηκασι κατα Χριστου, ειρηνευοντες τε προς αλληλους απεκτονασιν αυτον.
70.1257 9Ὑμεις δε προσαγαγετε ωδε, υιοι ανομοι, σπερμα μοιχων και πορνης. Ἐν
τινι ενετρυφη- τατε; και επι τινα ηνοιξατε το στομα υμων; και επι τινα εχαλασατε
την γλωσσαν υμων; Ουχ υμεις εστε τεκνα απωλειας, σπερμα ανομον;9 Ἐκ πολλης
αγαν φιλοθεΐας ο θεσπεσιος προφητης ταις των Ἰουδαιων αθυροστομιαις επιπηδαι,
και κατ- αλγυνεται λιαν επι ταις ανοσιαις αυτων φωναις, ας ειρηκασι κατα Χριστου.
∆ιατετελεκασι γαρ μεχρι παντος οιονει χαλωντες επ' αυτωι την γλωσσαν, και ολοις
ωσπερ ιστιοις της ενουσης ανεξικακιας αυτωι κατατρεχοντες. Τι γαρ των εκτοπων
ουχ αλοιεν αν κατειρηκοτες αυτου; Σαμαρειτην, και οινοποτην, και εκ πορνειας
γεγεννημενον ωνομαζον αυτον, και δαι- μοναιν εφασκον τον επιτιμωντα δαιμοσι,
και εν Βεελ- ζεβουλ εργαζεσθαι τας θεοσημιας, τον συντριβοντα τον Βεελζεβουλ.
Ειτα τελευτωντες Πιλατωι προσηγον, και κατηγορευον αυτου, των μεν αληθων
ουδεν, ψευδο- επειαις δε μαλλον και συκοφαντιαις χρωμενοι. Ἔφα- σκον γαρ, οτι
Ουτος ανασειει τους οχλους, και κωλυει φορους διδοναι Καισαρι· ετερα δε προς
 
 

443

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτοις, α της αυτων κεφαλης την ασβεστον καταντλησει φλογα. Ἐπι τουτοις
αυτους και αυτος ο Σωτηρ ηιτιατο, λεγων δια φωνης Ὠσηε· "6Ουαι αυτοις, οτι
απεπηδησαν απ' εμου· δειλαιοι εισιν, οτι ησεβησαν εις εμε. Ἐγω δε ελυτρωσαμην
αυτους, αυτοι δε κατελαλησαν κατ' εμου ψευδη."6 Και δια γε της Ἱερεμιου φωνης·
"6Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κληρο- νομιαν μου, εδωκα την
ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων αυτης. Ἐγενηθη η κληρονομια μου εμοι,
ως λεων εν δρυμωι· εδωκεν επ' εμε την φωνην αυτης, δια τουτο εμισησα αυτην."6
Προς γαρ ταις ετεραις συκοφαντιαις, αις πεποιηνται κατ' αυτου, πλεισταχου
τετολμηκασιν ειπειν Πιλατωι προσαγον- τες· "6Αιρε, αιρε, σταυρου αυτον."6
∆εδρακασι τουτο μαλιστα των αλλων της Ἰουδαιων Συναγωγης οι προ- εστηκοτες.
Καιτοι γαρ ειδοτες, οτι αυτος εστιν ο κληρο- νομος, ειπον εν εαυτοις· "6∆ευτε,
αποκτεινωμεν αυτον, και σχωμεν αυτοις την κληρονομιαν αυτου."6 Ἀλλ'
ημαρτανον της ελπιδος. Ἀπεκτονασι μεν γαρ, πλην ου μεμενηκε τωι θανατωι
κατοχος· ανεβιω γαρ, και τον αμπελωνα δεδωκε γεωργοις ετεροις, κακους κα- κως
απολεσας τους αγνωμονας και Κυριοκτονους. Ὦ τοινυν υιοι, φησιν, ανομοι, ω
σπερμα μοιχων και πορνης. Και μοιχους μεν εν τουτοις αποκαλει τους καθηγεισθαι
λαχοντας Γραμματεις τε και νομοδι- δασκαλους, οι μονονουχι κατεμοιχωντο την
Συναγω- γην, και τα εκ νομου του θειου λαλουντες αυτηι. Παρατρεπονται δε
μαλλον εφ' α μη θεμις, και διδα- σκοντες διδασκαλιαν ενταλματα ανθρωπων. Πορνη
δε εικοτως η των Ἰουδαιων Συναγωγη, τα των μοιχω- μενων δεχομενη σπερματα,
και τον του πανσοφου Μωσεως αθετουσα νομον. Ταυτηιτοι και μαλα εικο- τως
υιους αυτους αποκαλει ανομους. Ειπατε δη ουν εν τινι, φησιν, ενετρυφησατε, και
επι τινα ηνοιξατε το στομα υμων, και επι τινα εχαλασατε την γλωσσαν
70.1260
υμων. Πολλας πλειστακις εποιησασθε, φησι, λοιδο- ριας κατα προφητων αγιων, αλλ'
ησαν εκεινοι, γνη- σιοι μεν τωι επι παντων Θεωι, πλην οικεται, και υπεζευγμενοι, και
μετρον εχοντες το ανθρωπινον,
και εις ομοδουλους ην τα παρ' αυτων
πλημμεληματα. Νυνι δε επι τινα την γλωσσαν εχαλασατε; Ου γαρ ηθελησατε
λαβειν τον σωζοντα· και σπερμα ανομον· ου γαρ ηνεχεσθε του καταρυθμιζοντος εις
ευσεβειαν δια θεσπισματων ευαγγελικων. 9Οι παρακαλουντες επι τα ειδωλα υπο
δενδρα δασεα, σφαζοντες τα τεκνα αυτων εν ταις φα- ραγξιν ανα μεσον των
πετρων. Ἐκεινη σου η μερις, ουτος σου ο κληρος, κακεινοις εξεχεας σπονδας,
κακεινοις ανηνεγκας θυσιας. Ἐπι τουτοις ουν ουκ οργισθησομαι; Ἐπ' ορος υψη- λον
και μετεωρον, εκει σου η κοιτη, και εκει ανεβιβασας θυσιας, και οπισω των σταθμων
της θυρας σου εθηκας μνημοσυνον σου.9
Κυριοκτονους αυτους αποφηνας,
δεικνυσιν οτι το μισοθεον αυτοις ἀῤρωστημα, και το προχειρον εις μιαιφονιαν, ου
νεον ην εν αυτοις, αλλα γαρ εκ πολ- λου και ανωθεν ενυπαρχον αυτοις. Ὑμεις γαρ
εστε οι κατα τους ανωθεν, φησι, καιρους παρακαλουντες επι τα ειδωλα υπο δενδρα
δασεα. Καιτοι γαρ βρα- βευοντος αυτοις του δια Μωσεως νομου τα χρησιμα,
διαῤρηδην τε λεγοντος, "6Κυριον τον Θεον σου προσ- κυνησεις, και αυτωι μονωι
λατρευσεις,"6 φρενοβλα- βειας εις τουτο κατωλισθον, μαλλον δε δυσσεβειας
ασχετου και της περα μετρου παντος, ωστε και ειδωλων γενεσθαι δημιουργους, και
ιερουργειν αυτοις, και παρακαλειν, ητοι διδασκειν ετερους υπο δενδρα δασεα
προσκυνειν, και τιμαις ταις θεοπρεπεσιν αυτα στεφανουν. Τουτο καθιστησιν
εναργες ο των ολων Θεος δια φωνης Ἱερεμιου λεγων· "6Ειδες α εποιησε μοι η
κατοικια του Ἰσραηλ· επορευθησαν επι παν ορος υψηλον, και υποκατω παντος
ξυλου αλσωδους, και επορνευσαν εκει."6 Καταλαμβανοντες γαρ τας των ορων
κορυφας και τα των αλσεων ευανθεστερα, βωμους και τεμενη κατεσκευαζον, θυσιας
τε και σπονδας προσεκομιζον αυτοθι τοις ακαθαρτοις δαι- μοσιν· εισι δε και οι των
ιδιων αφειδησαντες τε- κνων. Ἔσφαξε γουν Ἰεχονιας τον ιδιον υιον τοις ουκ ουσι
 
 

444

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεοις. Τουτο και αυτος εφη που Θεος δι' ενος των αγιων προφητων, την ωμοτητα
καταδεικνυς των τα τοιαδε δραιν ειωθοτων· "6Θυσατε ανθρωπους· μοσχοι γαρ
εκλελοιπασιν."6 Ὑμεις τοινυν εστε, φησιν, οι παρακαλουντες επι τα ειδωλα, υπο
δενδρα δασεα σφαζοντες τα τεκνα αυτων εν ταις φαραγξιν ανα- μεσον των πετρων.
Τι ουν επι τουτοις; Ἐκεινη σου μερις, ουτος σου ο κληρος. Προσκεκυνηκας μεν γαρ,
φησι, τοις ματαιοις· εξεις δε μεριδα τοιαυτην, και κληρος εσται σοι ματαιος. Ἤγουν
εκεινο που ταχα βουλεται δηλουν· Ἐσφαξατε τα τεκνα αυτων εν ταις φαραγξι,
φησιν. Ουκουν εκεινη σου μερις, ουτος σου ο κληρος, τουτεστι, τοις ισοις ενσχεθησηι
κακοις, και γενησεται σοι μερις και κληρος η σφαγη. ∆ια ποιαν αιτιαν; Πρωτον μεν
οτι γεγονας παιδοκτονος, ειτα
70.1261 οτι δαιμοσιν ακαθαρτοις και αψυχοις
ειδωλοις εξ- εχεας σπονδας, κακεινοις ανηνεγκας θυσιας. Ἆρ' ουν επι τουτοις ουκ
οργισθησομαι; φησιν· ουκ ευ- αφορμος καθ' υμων ο θυμος, και τα της δικης ουκ
ευλογον εχει την αφορμην; Ἐπ' ορος υψηλον και μετεωρον, εκει σου η κοιτη, εκει
ανεβιβασας θυσιας, και οπισω των σταθμων της θυρας σου εθηκας μνη- μοσυνον
σου. Ὅτι μεν ουν εν τοις ορεσιν εκαθευδον ενυπνιων ενεκα, πλεισταχου
διαμεμηνυκεν ο προφη- τικος ημιν λογος. Φασι δε εις τουτο πλανης κατολι- σθησαι
τον Ἰσραηλ, ωστε και εν ταις θυραις και εν τοις σταθμοις εντορνευσαι τας των
ειδωλων μορφας, ινα και εισβαλλοντες ταις οικιαις εξω τε και βαδι- ζοντες ορωσιν
αυτα, και εν ατελευτητοις εχωσι μνη- μαις. Ἀφιλοθεΐας δε της εισαπαν αποδειξις
εναργης καταλογισθειη αν το χρημα αυτοις, και μαλα εικο- τως· εκαλουν δε τα των
ειδωλων εντετορ[ν]ευμενα σωτηριας [αλ. σωτηρας] και οικουρους. 9Ὤου οτι εαν
απ' εμου αποστηις, πλειον τι εξεις. Ἠγαπησας τους κοιμωμενους μετα σου, και
επληθυνας την πορνειαν σου μετ' αυτων, και πολλους εποιησας τους μακραν απο
σου, και απεστειλας πρεσβεις υπερ τα ορια σου.9 Ἅπασα μεν εκτοπος ηδονη, και
πασα κακια, τον ανθρωπινον καταγοητευουσα νουν, μονονουχι κατ- επαγγελλεται
πειραν τινα πραγματος αγαθου, και οτι μεθεξει των ου παλαι διεγνωσμενων, εσται
δε και εν αμεινοσιν, η προτερον ην. Λαβουσα γαρ ου- τως αιχμαλωτον, οιπερ αν
ελοι[ν]το λοιπον αποφερει. Ἀλλ' οι μεν ασυνετοι, πειραι μαθοντες ινα εισι κα- κου,
μεταφοιτωσι μολις επι το εν αρχαις· οι γε μην τοις της διανοιας ομμασι
περιαθρουντες ευ μαλα το εκαστου πραγματος περας, αποφορας ουκ ανεχονται·
φυλαττουσι δε μαλλον απληγα, τον νουν προ πειρας ορωντες τα μετα ταυτην. Ἀλλ'
ου τοιαυτη γεγονεν η των Ἰουδαιων Συναγωγη· ην μεν γαρ υπο χειρα του παντα
ισχυοντος Θεου, και την παρ' αυτου δοξαν ημφιεσμενη, δεινη και αφορητος τοις
ομοροις ην, και τριποθητον εχουσα την ελπιδα, και απασης ευημε- ριας εμπλεω[ς].
Ἑπομενη γαρ τωι δια Μωσεως νομωι τωι φυσει και αληθως λελατρευκε Θεωι·
διατετελεκε δε καιρους ετερον επ' αυτωι Θεον ουκ ανεχομενη καλειν, ηγουν ειδεναι
προσκυνειν. Ἐπειδη δε προσεκληθη τισι διδασκαλοις και ανοσιοις ποιμεσι,
πεπτωκεν εις αποστασιν την απο Θεου, και προσεκυνησε τοις ερ- γοις των ιδιων
χειρων· οιηθεισα ταχα που, και εν αμεινοσιν εσεσθαι, της προς Θεον αγαπης
εξολισθη- σασα. Ἐπι τουτοις αυτην αιτιαται λεγων· Ὤου οτι εαν απ' εμου αποστηις,
πλειον τι εξεις. Ἀλλ' ουκ εκ- βεβηκεν εις περας αυτηι τα προσδοκηθεντα της ουτω
ψυχρας και ματαιας ελπιδος· γεγονασι γαρ μαλλον εν παντι κακωι. Ἐσχηκασι τοινυν
εις γε το ευημε- ρειν το περιττον ουδεν, αποβαλοντες το γνησιον, και το εδραιον εν
τουτοις μικρου παντελως αξιουντες λογου. Και το ετι τουτου παραλογωτερον,
Ἠγαπησας, φησι, τους κοιμωμενους μετα σου, και επληθυνας την πορνειαν σου
μετ' αυτων· και διαλεγεται μεν ως προς γυναικα πορνην. Τινες δε ησαν οι
κοιμωμενοι μετ' αυτης, η ταχα που "6Ψευδοποιμενες ανθρωποι τον 70.1264 νουν
κεκαυτηριασμενοι,"6 καθα φησιν ο μακαριος Παυ- λος, και αχλυος εμπλεωι
διαβολικης; Ουτοι γεγονασιν αυτηι, και οδος, και προφασις απωλειας, αποφεροντες
 
 

445

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν της προς Θεον γνησιοτητος, ενιεντες δε ωσπερ τα της δυσσεβειας σπερματα, και
καρποφορειν ανα- πειθοντες τωι Σαταναι της κατα Θεου παροινιας τα εγκληματα.
Πληθυνεσθαι δε φαμεν την τινων πορ- νειαν, ητοι την αποστασιν την απο Θεου, οτε
των αιτιαματων η δυναμις, ου μονοτροπος ουσα και μο- νοειδης οραται τυχον, αλλ'
ως εκ πολλης αγαν σκαιο- τητος επιτελουμενη, και πολλα κατ' αυτων ωδινουσα τα
εφ' οις αν τις καταμωμησαιτο, και μαλα δικαιως, τους δρωντας αυτα· οιον τι φημι·
Παρεπεται παντως τωι θεραπευειν ελεσθαι τον Σαταναν το μηδεν υγιες ανεχεσθαι
δραιν· διαῤριπτεισθαι δε ωσπερ εις πασαν οδον βεβηλου τε και βδελυρας ηδονης·
συνδρομα δε τοις τοιουτοις αιτιαμασιν ειεν αν και τα ετερα των τοιουτων κακων,
γοητειαι τε και νεκυομαντειαι, και τα των τερατοσκοπων αχρεια μυθαρια, ψευδομαντειαι τε και επωιδαι, και αι των αστρολογουντων συκοφαντιαι, και ημερων
επιτηρησις, ωρων τε προς τουτωι, καιρων και ενιαυτων. Ουτω, φησι, την σεαυ- της
πορνειαν πληθυνουσα, πολλους εποιησας τους μακραν απο σου. Και τινες αν ειεν
ουτοι, αναγκαιον παλιν ιδειν. Ἢ γαρ τους αγιους προφητας φησιν, οι περα θρασους
ιουσαν παντος ορωντες αυτην, και εις ληξιν απασης αφιλοθεΐας ελαυνουσαν,
απεφοιτησαν αυτης ως μεμολυσμενης, μονονουχι βοωντες, και λε- γοντες·
"6Ἰατρευσαμεν την Βαβυλωνα, και ουκ ιαθη· εγκαταλιπωμεν αυτην, και απελθωμεν
εκαστος εις την γην εαυτου· οτι ηγγικεν εις ουρανον το κριμα αυτης, και εξηρεν
εως αστρων·"6 (επει γαρ γη των γλυπτων ωνομασθη Βαβυλων, εκτοπως δε τουτο
νε- νοσηκεν Ἱερουσαλημ, και ταυτηιτοι και μαλα εικο- τως Βαβυλωνα φασιν αυτην
οι θεσπεσιοι προφηται·) η ταχα που, πολλους πεποιηκε τους μακραν αφ' εαυ- της.
Περιεργαζομενοι γαρ τα των ομορων εθνων σε- βασματα, και τους παρ' εκαστωι
ψευδωνυμους θεους, τουτους μετεπεμποντο· προσεκειντο δε και λελατρευ- κασιν, οι
μεν τουτοις, οι δε εκεινοις. Και γουν εφη που Θεος δια της Ἱερεμιου φωνης, οτι
"6Κατα αρι- θμον των πολεων σου ησαν οι θεοι σου, Ἰουδα, και κατα αριθμον
διοδων της Ἱερουσαλημ εταξατε βω- μους θυμιαιν τωι Βααλ."6 Τουτι δε οιμαι
καταδηλουν και το, Ἀπεστειλας πρεσβεις υπερ τα ορια σου. Ου γαρ αρκουμενοι τοις
παρουσι παρα σφισι θεοις, μετ- επεμποντο, καθαπερ εφην, και πολλους ετερους,
εκαστοι κατα το αυτοις ευ εχειν υπειλημμενον. Ἢ ταχα που το, Ἀπεστειλας
πρεσβεις υπερ τα ορια σου, κατασημηνειεν αν, οτι περα μετρου παρ' αυτοις τα της
πορνειας επραττετο, ιν' ως εν τροπωι παραβολης το λεγομενον ηι, και συνηθες
επιφωνημα, τοις επεκεινα του εικοτος εφ' εκαστωι των πραγματων ιουσι λεγομενον.
9Και απεστρεψας, και εταπεινωθης εως ᾅδου. Ταις πολυοδιαις σου εκοπιασας, και
70.1265 τουτο ου
ουκ ειπας· Παυσομαι ενισχυουσα. Ὅτι επραξας ταυτα, δια
κατεδεηθης μου· συ τινα ευλαβηθεισα εφοβηθης, και εψευσω με;9 Τι το περας της
αποστασεως της απο Θεου, της
αμετρητου πορνειας, και των ανοσιων
εγχειρηματων, ητοι της αποστροφης απο γε των αμεινονων επι τα χειρω; Ἡ εις
ακρον ταπεινωσις, και το καθικεσθαι, φησιν, εις το της απωλειας κατωτατω
βαραθρον. Ἐπειδη γαρ ουκ ηθελησας υψηλη διαμειναι, και ακραδαντον εχειν την
ευημεριαν, ταυτηιτοι γεγονας ταπεινη. Ὅτι γαρ υψηλοι τινες ησαν οι εξ Ἰσραηλ, το
γε ηκον εις δοξαν την παρα Θεου, σαφες αν γενοιτο, λεγοντος αυτου δια φωνης
Ἡσαΐου περι αυτων· "6Υιους εγεννησα, και υψωσα."6 Ουκουν αυτοκλητον εχει την
ταπεινωσιν· δεδυσσεβηκε γαρ εις τον υψουντα Θεον· τεταπεινωται δε τινα τροπον,
διαδεικνυσιν ευθυς· εφη γαρ· Ταις πολυοδιαις σου εκοπιασας. Εις πασαν γαρ ωσπερ
απωλειας ερχομενοι οδον, δεδαπανηκασι μεν επ' ουδενι των χρησιμων τας της
ψυχης ευτο- νιας, δηλον δε οτι τας νοητας, κεκμηκασι δε ου μετριως, επ' ολεθριοις
πραγμασι τιθεμενοι τας σπουδας. Ἢ ταχα που και πολυοδιας εν τουτοις φησι το αει
μεθιστασθαι προς θεους ετερους, και των μεν ηδη πεπορισμενων ολιγωρειν, ζητειν
δε τους παρ' ετεροις οντας τισι, και καταμεθυειν ωσπερ διαῤρι- πτουμενοις
 
 

446

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πανταχου, ερεισμα τε και καταστασιν ουκ εχειν τον εν αυτοις οντα νουν. Συμβαινει
δε τουτο πασχειν ημας και εν ταις εκτοποις των ηδο- νων. Ἀποφερεται γαρ ο νους
εσθ' οτε προς παν ειδος ακαθαρσιας, και ποτε μεν το πλουτειν επαινει, ποτε δε
σαρκος εραι, και δοξης ητταται κενης, και οιον παντι πνευματι περιφερεται, κατα γε
το ειρημενον δια φωνης Ἱερεμιου περι τινος· "6Ἐν επιθυμιαις ψυχης αυτης
επνευματοφορειτο· παρεδοθη, τις επι- στρεψει αυτην;"6 Ἡ γαρ τουτο παθουσα ψυχη
παραδο- θησεται παντως ταις των παθων προσβολαις· και τουτο διδασκει λεγων ο
Παροιμιαστης· "6Σκολιοι γαρ λογισμοι χωριζουσιν απο Θεου, και ρεμβασμος
επιθυμιας μεταλλευει νουν ακακον."6 Χρη τοινυν ημας ανασειραζειν τον νουν, ει
δη βουλοιτο πως ασχετως ιεναι κατα πετρων, και ταις των ηδονων εκτοποις
εφηδεσθαι τε και ομιλειν, ινα μη καμων εκ πολυ- οδιας θηρωμα γενηται διαβολικον.
Ταυτ' ουν ποιη- σασα, φησιν, ω Ἱερουσαλημ, ουκ ειπας· Παυσομαι ενισχυουσα,
τουτεστιν, ουκ ανεκοψας τοις επιλο- γισμοις την επι τα αισχιω προοδον, ου
μεμετρηκας την αποστασιν, ου κατελυσας την εις τα φαυλα σπουδην, επικεισαι δε
μαλλον εντονωτερον τωι δραιν εθελειν, α χρην δη που μηδε γενεσθαι την αρχην.
Ψυχης μεν γαρ εργον εστι, καν γουν μετριαν εχου- σης συνεσιν, το μη αλωναι θελειν
αιτιαμασι τοις εις αμαρτιαν· ει δε δη που γενοιτο και παθειν αυτο, καν γουν ελεσθαι
μετανοειν, και δια της εις το αμει- νον αναδρομης αποσκευασασθαι τα εγκληματα. Ει
δε ασχετως καταφεροιτο προς τα αισχιω, παραιτοιτο τε προσεπιτουτωι το χρηναι
μετανοειν, προσεθηκεν αμαρ- τιαν εφ' αμαρτιαι, ἀῤρωστημα δε επ' ἀῤρωστηματι
παθουσαν αυτην ενεστιν ιδειν. Αιτιαται γουν τους εν 70.1268 τουτοις οντας ο των
ολων Θεος, και φησι· "6Μη ο πιπτων ουκ ανισταται; η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; διατι απεστρεψεν ο λαος ουτος αποστροφην αναιδη, και κατεκρατηθησαν εν τηι
προαιρεσει αυτων, και ουκ ηθελησαν του επιστρεψαι;"6 Ἀλλ' οτι ταυτα πεπραχας,
φησι, δια τουτο ου κατεδεηθης μου. Και- τοι πως ου μαλλον εχρην, επειδη τα ουτως
αισχρα και αποβλητα δρασαι τετολμηκας, ανατειναι τας ικετηριας, αιτησαι τε παρα
Θεου τον ελεον; δεχεται γαρ τους μετανοειν εθελοντας, αγαθος ων φυσει, και ειδως
το πλασμα ημων, κατα το γεγραμμενον. Ἔφη γουν δι' ενος των αγιων προφητων·
"6Ἐπιστραφητε, υιοι, επιστρεφοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων."6
Ἀπονοιας ουν αποδειξις της εσχατης και της εισαπαν αποστροφης, το εν κακοις
γεγονοτα τοσουτοις, μη ανασχεσθαι παρα Θεου και γουν το ελεεισθαι ζητειν μετα
της των πταισματων ομολογιας. Γεγρα- πται γαρ, οτι "6Λεγε συ τας ανομιας σου
πρωτος, ινα δικαιωθηις."6 Ψαλλει δε τις, και φησιν· "6Ειπα· Ἐξαγο- ρευσω κατ' εμου
την ανομιαν μου τωι Κυριωι· και συ αφηκας την ασεβειαν της καρδιας μου."6 Ἀλλ'
ην τις τοις Ἰουδαιοις λογος, σαθρος τε και αναλκις, και αμαθιας εμπλεως·
διετεινοντο γαρ αποστηναι απο Θεου ζωντος, και προσνευσαι θεοις ετεροις, επειπερ
αυτοις ο Βαβυλωνιων οχλος ως οσον ουδεπω παρεσομενος απηγγελλετο. Ἀλλ', ω
παραφρων, φησι, τινα φοβηθεισα ηυλαβηθης, και εψευσω με; Ἄνθρω- πος ων ο
Βαβυλωνιων τυραννος, και ως προς γε την θειαν ισχυν, ουδεν παντελως η επ' αυτωι
στρατια.
Γεγραπται γαρ περι Θεου· "6Ὁ κατεχων τον γυρον της γης· και οι
ενοικουντες εν αυτηι ως ακριδες."6 Ἔφη δε παλιν ο προφητης Ἡσαΐας· "6Ει παντα
τα εθνη ως σταγων απο καδου, και ως σιελος λογισθη- σονται, και ως ροπη ζυγου
ελογισθησαν, τινι ωμοιω- σατε Κυριον, και τινι ομοιωματι ωμοιωσατε αυτον;"6
Ἀνουστατοι τοινυν οι Θεου κρειττονα τον απο γης ανθρωπον ειναι νομισαντες, και
ψευσαμενοι μεν την εις αυτον ευσεβειαν, οιηθεντες δε οτι σωθησονται δια των ουκ
οντων θεων. Ποια γαρ ονησις γενοιτ' αν εκ λιθου και ξυλου; Ειρηται γουν περι
αυτων· Και εν τωι καιρωι των κακων αυτων ερουσιν· Ἀναστα και σωσον ημας. Και
που εισιν οι θεοι σου, ους εποιησας σεαυτωι; ει αναστησονται, και σωσουσι σε εν
καιρωι της κακωσεως σου. Ἐψευσαντο δε τον Θεον, ου λογωι τουτο δρωντες μονον,
 
 

447

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα γαρ δι' αυτων των πρα- γματων, οποιον εστι το περι αυτων ειρημενον ως εν
τροπωι παραδειγματος· "6Και επεμεινα του ποιη- σαι σταφυλην, εποιησαν δε
ακανθας, και ου δικαιοσυνην, αλλα κρισιν."6 Ἔφη δε που και ο θεσπεσιος Μελωιδος
ως εκ προσωπου Χριστου περι αυτων· "6Υιοι αλλοτριοι εψευσαντο μοι, υιοι
αλλοτριοι επαλαιωθησαν, και εχωλαναν απο των τριβων αυτων."6
9Και ουκ
εμνησθης μου, ουδε ελαβες με εις την διανοιαν σου, ουδε εις την καρδιαν σου. Καγω
σε ιδων παρορω, και εμε ουκ εφοβηθης. Καγω απαγγελω την δικαιοσυνην μου, και
τα κακα σου, α ουκ ωφελησουσι σε. Ὅταν αναβοησηις, εξελεσθωσαν σε εν τηι θλιψει
σου. Τουτους γαρ παντας ανεμος ληψεται, και αποισει καταιγις.9 Ἔφη που Θεος
δια φωνης Ἰεζεχιηλ προς την των
70.1269 Ἰουδαιων μητερα, φημι δη την
Συναγωγην· "6Καθως εποιησας, ουτως εσται σοι· το ανταποδομα σου ανταποδοθησεται εις κεφαλην σου."6 Ναι μην και ο προφη- της Ἡσαΐας· "6Ουαι τωι
ανομωι,"6 φησι· "6πονηρα κατα τα εργα των χειρων αυτου συμβησεται αυτωι."6
Τοιουτον τι και νυν δια των προκειμενων σημαινεται. Ἐπειδη γαρ την περι εμου
γνωσιν απεωσω, φησιν, υπερ- οραθησηι παρ' εμου, και ισοπαλη τοις πλημμελημασιν
υπομενεις την δικην. Ἐπιλανθανεται δε τις του Θεου του κατα φυσιν και αληθως,
και του κατεξου- σιαζοντος των ολων, ουχι δηπου παντως εις αμνη- στιαν ελθων
του οτι Θεος εστι (και τα δαιμονια γαρ πιστευουσι, και φριττουσι, κατα την του
αποστολου φωνην), αφειδησας δε μαλλον του υποκεισθαι θελειν αυτωι, και των
παρ' αυτου διατεταγμενων ολιγα φροντισας· ως εξηνιον ορασθαι και απειθη, και
ολοτροπως εκνενευκοτα προς παν τουναντιον, ων εδει πληρουν. Ἐπιλανθανεται δε
Θεος, ηγουν υπεροραι των αμνημονουντων αυτου, μονονουχι την επικουρον χειρα
συστελλων, και φειδους απασης απογυμνων αυτους· ο δη πεπονθεν Ἰσραηλ. Ου γαρ
εφοβηθη τον ουρανου τε και γης Κυριον, και των ολων δη- μιουργον τε και
τεχνιτην· απολυσας δε ωσπερ των αυτου σκηπτρων τον αυχενα, δεδουλευκε τοις
ουκ ουσι θεοις. Ταυτηιτοι φησιν, οτι Συ ουκ εφοβηθης με, και εγω αναγγελω την
δικαιοσυνην μου, και τα κακα σου· κακα λεγων την αποστασιν την απ' αυτου
δηλονοτι, και το προσκλινεσθαι λεγειν, οις αυτος ειργασατο θεοις. Ἐπαγγελλει δε
την αυτου δικαιοσυνην επι των τοιαδε δραιν ειωθοτων ο των ολων Θεος, ψηφον επ'
αυτοις θειαν εκφερων, και ισοῤροπον κολασιν επιτιθεις. Ου γαρ εις ενα τον καθ'
ημας τα τολμηματα, αλλ' εις αυτην πραττεται την υψου τε και ανω, και των ολων
καταρχουσαν φυσιν. Ὅτι δε ανηνυτος [αλ. ανονητος] αυτοις η των ψευδωνυμων
ευρεσις θεων, διαδεικνυσιν ειπων, οτι "6Ουκ ωφελησουσι σε·"6 και οτι το χρημα
εστιν αλη- θες, προσαποφαινει λεγων· "6Ὅταν αναβοησηις, εξελε- σθωσαν σε εν τηι
θλιψει σου."6 Ουκουν, ως ο προφητης φησι, "6Τι ωφελει γλυπτον, οτι εγλυψαν
αυτο; επλα- σαν αυτο χωνευμα φαντασιαν ψευδη, και αυτο τεκτων εποιησε, και ου
Θεος εστιν."6 Ειτα πως επι- κουρησειεν αν τοις πεπλανημενοις, εκ ξυλου και λιθου
πεποιημενον αγαλμα, και τεχνης ανθρωπων ευρη- ματα μαλλον, η Θεος; ∆ια τουτο
φησιν, οτι Τους παντας ανεμος ληψεται, και αποισει καταιγις. Του- τους δε, τινας;
Ἢ τους παρ' αυτων επινοηθεντας θεους, η ταχα που τους προσκυνουντας αυτους,
οι, καθαπερ χους και κονις, ταις των ανεμων αναῤρι- πτουνται πνοαις. Και τουτο,
οιμαι, εστι το εν βιβλωι
Ψαλμων ειρημενον· "6Γενηθητωσαν ωσει χους κατα
προσωπον ανεμου·"6 τουτεστι, βαδιουνται προς το μηδεν."6 Ἔθος δε τηι θεοπνευστωι
Γραφηι τας των πειρασμων, ητοι των κολασεων εφοδους, λαιλαπι και καταιγιδι
πολλακις αφομοιουν. 9Οι δε αντεχομενοι μου κτησονται γην, και κληρονομησουσι
το ορος το αγιον μου· και ερουσι· Καθαρισατε απο προσωπου αυτου οδους, και
αρατε σκωλα απο της οδου του λαου μου.9 70.1272 Ἀναγκαιως επενηνεκται τοις
ανοπιν και ταυτα. Ἔδει γαρ, εδει και των φιλαμαρτημονων και αποστα- των εναργη
γενεσθαι την κολασιν, και των αγαπων- των αυτον τα εργα. Και καθολου μεν
 
 

448

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθης η υποσχεσις· απας γαρ ειτις αντεχεται Θεου, και της εις αυτον αγαπης
ολοτελους ουδεν ηγειται το αμει- νον, διαπρεπει δε και δι' απασης αγαθουργιας·
ουτος εσται κληρονομος της ητοιμασμενης γης τοις αγιοις, ην δη και αυτος ημιν ο
Σωτηρ κατεσημαινε λεγων· "6Μακαριοι οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομη- σουσι την
γην."6 Ὄρος δε αγιον εν τουτοις φημι, ταχα που την ανω πολιν, την επουρανιον
Ἰερουσαλημ, την των αγιων καλλιπολιν. Ψαλλει γαρ που, και φησι περι αυτης ο
θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Τις αναβη- σεται εις το ορος Κυριου; η τις στησεται εν τοπωι αγιωι
αυτου; Ἀθωος χερσι, και καθαρος τηι καρδιαι."6 Ουκουν απασι τοις αντεχομενοις
Θεου, κληρος εσται των αγιων η γη, και το σεπτον τε και διαβοητον ορος. Ἔοικε δε
νυνι περι των πιστευσαντων εις αυτον εκ των Ἰουδαικων ταγματων ποιεισθαι τους
λογους, ων απαρχη και πρωτοι γεγονασιν οι θεσπεσιοι μαθη- ται, της εις Χριστον
αγαπης απριξ εχομενοι, ακρα- δαντον εχοντες επ' αυτωι την πιστιν, και αδιαβλητον
την υποταγην, και αδιασπαστον την αγαπην. Φασι γουν, οτι "6Τις ημας χωρισει απο
της αγαπης του Χριστου; θλιψις, η στενοχωρια, η διωγμος, η λιμος, η γυμνοτης, η
κινδυνος, η μαχαιρα;"6 Ουτοι γεγο- νασι της των ουρανων βασιλειας κληρονομοι,
και κατεκτησαντο γην την ανω την τοις πραεσιν ηυτρε- πισμενην. Πρεποι δ' αν το
της πραοτητος ονομα τοις την ευαγγελικην διαβιουσι ζωην, οις και προστετα- χεν ο
Χριστος το μη οργιζεσθαι δειν, μητε μην αμυνεσθαι τινας των λελυπηκοτων,
επειγεσθαι δε μαλλον ευεργετειν και τους εν ταξει γεγονοτας των εχθρων. "6Ευ
ποιειτε"6 γαρ, φησι, "6τους εχθρους υμων,
και προσευχεσθε υπερ των
επηρεαζοντων υμας, και τωι παιοντι σε εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και
την αλλην."6 Ἀνεξικακιας δε και πραοτητος της εις ακρον αποδειξις αν ειη το
διαπρεπειν εν του- τοις. Τοις δε γε κτησαμενοις την γην και το ορος το αγιον, ως εν
υποσχεσει και εν ελπιδι ρηθησεται, φησι· "6Καθαρισατε απο προσωπου αυτου
οδους·"6 τουτο εστιν εναργως το, "6Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου, ευθειας ποιειτε
τας τριβους αυτου."6 Τινα δε τροπον η ετοιμασια πραττεται, διεσαφησεν ειπων·
"6Ἄρατε σκωλα απο της οδου του λαου μου·"6 τουτεστι, λειαν και ευηλατον
αποδειξατε τοις ανα πασαν την γην της δια πιστεως σωτηριας την οδον· μηδεν εστω
το τραχυ και αναντες. Ὁ μεν γαρ νομος δια Μωσεως ελεειν ουκ ηπιστατο, και
δυσκατορθωτος ην· πολλα γαρ πταιομεν απαντες, και δυσευρετος ην ο εισαπαν
ελευθερος, και αμωμητως αυτον αποπεραναι δυνα- μενος. Και γουν εφασκον οι
θεσπεσιοι μαθηται τοις μετα την πιστιν επι τας του νομου σκιας υπονοστειν
εθελουσι· Και νυν τι πειραζετε τον Θεον, επιθειναι τον ζυγον επι τον τραχηλον των
μαθητων, ον ουτε ημεις, ουτε οι πατερες ημων ισχυσαν βαστασαι; Ἔφη 70.1273 δε
και ο Παυλος, οτι και ο νομος, των παραβασεων χαριν προσετεθη· ελεγχος γαρ
αμαρτιας ο νομος, και αυτωι προσπταιοντες, υπο μωμον ησαν και γρα- φην.
Ἐκωλυον ουν αρα της εννομου ζωης το δυσηνυ- τον. Ἀλλ' αιρεσθω, φησιν, εκ μεσου·
η δε ευστιβης και ανιδρωτι βασιμος αναδεικνυσθω τριβος, τουτεστι, της
ευαγγελικης πολιτειας η δυναμις την αληθη λατρειαν εισφερουσα. Ἔφη τι τοιουτον
και ετερωθι που Θεος προς τους αγιους μυσταγωγους· "6Πορευεσθε δια των πυλων
μου, και τους λιθους εκ της οδου διαῤριψατε·"6 τουτεστι, δυσχερειας απασης
απαλλαξατε την οδον, ηπερ αν αποφεροιτο προς Θεον δια της εν πνευματι τε και
αληθους λατρειας, και της εν πιστει φαιδροτητος. 9Ταδε λεγει Κυριος ο υψιστος, ο
εν υψηλοις κατοικων τον αιωνα, αγιος εν αγιοις αναπαυο- μενος, και ολιγοψυχοις
διδους μακροθυμιαν, και διδους ζωην τοις συντετριμμενοις την καρδιαν· Ουκ εις
τον αιωνα εκδικησω υμας, ουδε δια παντος οργισθησομαι υμιν. Πνευμα γαρ παρ'
εμου εξελευσεται, και πνοην πασαν εγω εποιησα.9 Οι μακαριοι προφηται, οτε τι
μεγα και θεοπρε- πες υπισχνειται τισιν ο των ολων Κυριος, πολυ το θαυμα δεχονται
της δοξης αυτου και της ημεροτη- τος, και οιον ανασκιρτωντες εκ θυμηδιας
 
 

449

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρεπονται προς δοξολογιαν. Τοιουτον τι πεπονθοτα νυνι τον προφητην ευρησομεν·
ου γαρ απλως εφη· Ταδε λεγει Κυριος, προσεπαγει δε αναγκαιως, ο υψιστος, τουτεστιν, ο παντων επεκεινα και ανωτατω κατα φυσιν παντος του παρενεχθεντος εις
υπαρξιν· λεγων δε το, κατοικων εν υψηλοις, υποφαινει παλιν ως εν ακλο- νητοις
εστιν υπεροχαις, και εν ἀῤρητοις υψωμασιν η θεια τε και υπερτατη φυσις. Καιτοι
τουτο, οιμαι, εστι το κατοικειν εν υψηλοις εις τον αιωνα αυτην· εχει γαρ
αναλλοιωτως εν γε τοις καθ' εαυτην, και ουκ αν γενοιτο πως εν αμεινοσιν, η οπερ
εστιν, εν- εστι δε μαλλον αμεταπτωτως αυτηι το εν οις εστιν ειναι διηνεκως. Ἅγιον
δε εν αγιοις αναπαυεσθαι τε και κατοικειν αυτον φησιν, υπεμφαινων οτι παραιτειται μεν ως μεμολυσμενους δια πολλην αμαρτιαν τους εξ αιματος Ἰσραηλ,
εναυλιζεται δε φιλαγαθως τοις δια πιστεως εκκεκαθαρμενοις, και ηγιασμενοις εν
πνευματι. ∆ιδωσι δε και ολιγοψυχοις μακροθυ- μιαν, και ολιγοψυχους φησι τους
εσθ' οτε βραχυ πως ασθενειν ειωθοτας, περι τον προτεθεντα αυτοις του βιου
σκοπον. ∆ιδωσι δε τουτοις μακροθυμια[ν], τουτ- εστι καρτεριαν και υπομονην,
μονονουχι βοων τε και λεγων· "6Ἀνδριζεσθε, και κραταιουσθω η καρδια υμων,
παντες οι ελπιζοντες επι Κυριον."6 ∆ιδωσι δε και ζωην τοις συντετριμμενοις την
καρδιαν, τουτ- εστι τοις πτωχοις τωι πνευματι· τοιουτοι δε παντες οι εν υπακοηι
Θεου, και εικτικον εχοντες νουν· ουτοι δ' αν ειεν οι δια πιστεως κεκλημενοι προς
επιγνωσιν του Χριστου· ονομαζονται δε πτωχοι τωι πνευματι, την εναντιαν τοις εξ
Ἰσραηλ ερχομενοι τριβον. Οι μεν γαρ ησαν αλαζονες, απειθεις τε και αθραυστοι·
70.1276 οι δε αγαθοι, και ευκαρδιοι, και τοις του Θεου νο- μοις το χρηναι κρατειν
απονεμοντες, και υποτιθεντες τηι ζευγληι Χριστου τον της διανοιας αυχενα. Και
ταυτα μεν των εν Χριστωι τα εργα. Τι δε φησιν ο Ὕψιστος τοις εξ απειθειας
ωλισθηκοσιν εις τα της εις αυτον δυσσεβειας εγκληματα; Ουκ εις τον αιωνα
εκδικησω υμας, ουδε διαπαντος οργισθησομαι υμιν. Ουκ αποκειρει του σωζεσθαι
την ελπιδα τοις εξ Ἰσραηλ· σεσωσται γαρ το καταλειμμα· κεκληται μεν πλειστη τις
μοιρα της αυτων πληθυος, κεκλη- σονται δε και εν εσχατοις καιροις; ανακοπτοντος
Θεου την επ' αυτοις οργην, και την δικην ανασειρα- ζοντος, ως μη εισαπαν
εκτεινεσθαι κατ' αυτων. Ἀγαθος γαρ υπαρχων, τετηρηκε τοις πατρασιν αυ- των
αψευδη την υποσχεσιν. Ἀποδιδωσι δε και ετε- ραν αιτιαν, ως φιλοικτιρμων Θεος.
Πνευμα γαρ, φησι, παρ' εμου εξελευσεται. Ἐξελευσεται δε τινα τροπον, διεσαφησεν
ειπων· Πνοην πασαν εποιησα εγω. Ἔστι μεν γαρ πνευματων Πατηρ. Νοειται γε μην
ουχ ως εξ ιδιας φυσεως τετοκως αυτα, καθα και τον ιδιον Υιον, αλλ' ουδε εν ισωι τωι
αγιωι Πνευματι την εκ της ουσιας προοδον, ηγουν εκπορευσιν, εσχηκεναι φαμεν
αυτα· δημιουργικως δε μαλλον εκ Θεου προ- ελθειν εις το ειναι διαβεβαιουμεθα,
φρονουντες ορθως· αυτος γαρ πασαν εποιησε πνοην. Ὅπου δε ποιησις ολως
ωνομασται, εκει που παντως ειη αν η εξελευσις, ηγουν η εξοδος, ουκ ουσιωδως
μαλλον, αλλ' ως εν λεξει καταχρηστικηι το περιποιεισθαι σημαινουσα.
9∆ι'
αμαρτιαν βραχυ τι ελυπησα αυτον, και επαταξα αυτον, και απεστρεψατο προσωπον
μου απ' αυτου· και ελυπηθη, και επορευθη στυγνος εν ταις οδοις αυτου. Τας οδους
αυτου εωρακα, και ιασαμην αυτον, και παρεκαλεσα αυτον, και εδωκα αυτωι
παρακλησιν αληθινην, ειρηνην επι ειρηνην τοις μακραν και τοις εγγυς ουσι. Και
ειπε Κυριος· Ἰασομαι αυτους· οι δε αδικοι ουτως κλυδωνισθησονται, και
αναπαυσασθαι ου δυνη- σονται. Ουκ εστι χαιρειν τοις ασεβεσιν, ειπε Κυριος ο
Θεος.9 Ἐκτετικασι μεν Ἰουδαιοι δικας της εις Χριστον παροινιας, ανθρωπωι μεν
αφορητους παντι, μεμε- τρημενας δε ομως, το γε ηκον εις ισοτητα των
ημαρτημενων. ∆εδυσσεβηκασι γαρ τα περα μετρου παντος, απεκτονοτες δικαιους,
και προφητων αγιων αιμασιν ενοχους εαυτους καταστησαντες. Τελευτων- τες δε
και αυτωι τας χειρας επηγαγον τωι Χριστωι, ον Υιον οντα πεπομφεν ο Πατηρ μετα
 
 

450

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους οικετας. Οι δε και ουτως ηλαζονευοντο κατ' αυτου, καιτοι προς αλληλους
λεγοντες· "6Ουτος εστιν ο κληρονομος."6
Ουκουν δια ταυτην την αμαρτιαν
ελυπησα αυτον, φησι, και επαταξα, και απεστρεψα το προσωπον μου απ' αυτου.
Ἔφη γαρ· "6Ὅταν τας χειρας υμων εκ-τεινητε προς με, αποστρεψω τους οφθαλμους
μου αφ' υμων· και εαν πληθυνητε την δεησιν, ουκ εισ- ακουσομαι υμων· αι γαρ
χειρες υμων αιματος πλη- ρεις."6 Ἀλλ' εν υστεροις καιροις μεταγινωσκοντος του
Ἰσραηλ (πορευσεται γαρ στυγνος), πεπαυσεται μεν τα
70.1277 της αποστροφης·
εισδεχθησεται δε δια πιστεως, και των αρχαιων αμαρτηματων απαλλαχθησεται,
Θεου κατοικτειροντος· ληψεται δε και παρακλησιν αληθι- νην. Και ποιαν ειναι
ταυτην φαμεν, η δηλονοτι την δια Χριστου χαριν, δικαιουσαν εν πιστει, και αμαρτιων απαλλαττουσαν, προξενουσαν δε και τον δια Πνευματος αγιασμον, και της
υιοθεσιας την δοξαν, και γερων ελπιδα των τοις αγιοις ηυτρεπισμενων; Ἀληθινη
τοιγαρουν η παρακλησις, προς τοις αλλοις απασιν αγαθοις εισκομιζουσα τοις
αξιωθεισιν αυτης και ειρηνην επι ειρηνην, τουτεστι διηνεκη και ανεκλειπτον την
της ειρηνης ευδιαν, ην εδωκεν ο Σωτηρ και τοις μακραν, και τοις εγγυς, τουτεστι,
και τοις εξ εθνων, και τοις εξ αιματος Ἰσραηλ. Προσπεφωνηκε γαρ τοις εθνεσιν ο
μακαριος Παυλος, οτι "6Νυνι δε ολως, οι ποτε οντες μακραν, εγενηθητε εγγυς εν τωι
αιματι του Χριστου."6 Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις το κατεζευχθαι νομωι τον Ἰσραηλ, και
λα- τρευειν Θεωι ζωντι και αληθινωι, κατα γε το τοις ιεροις κηρυγμασι δοκουν
(ειρηται γαρ προς αυτους· "6Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν"6), εγγυς ειναι πως
εδοκουν· μακραν δε τα εθνη, δια το εισαπαν απηλλοτριωσθαι, και μαθηματων
αγιων, και του ει- δεναι τον των ολων γενεσιουργον και Κυριον. Ἀλλ' ειρηνη
δεδοται τουτοις τε κακεινοις παρα του Θεου και Πατρος, η δια Χριστου δηλονοτι,
του ποιησαντος τα αμφοτερα εν, και τους δυο λαους κτισαντος εις ενα καινον
ανθρωπον, και το μεσοτοιχον του φραγμου λυσαντος, και τον νομον των εντολων
εν δογμασι καταργησαντος. Ουκουν δι' αυτου την καταλλαγην εσχηκαμεν, και
αδιατμητον την ειρηνην, προς Θεον και προς αλληλους. Ἔφη γαρ που Χριστος προς
τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον· "6Θελω ινα, ωσπερ εγω και συ εν εσμεν,
ουτω και αυτοι εν ημιν εν ωσιν."6 Ἐπιφερει δε τουτοις ο προφητης· Και ειπε
Κυριος, Ἰασομαι αυτους, ανακεφαλαιωσιν ωσπερ τινα του παντος λογου ποιουμενος
δια τουτου, και υπο- σχεσιν αψευδη του παντων κρατουντος Θεου καθιστας εναργη·
επηγγειλατο γαρ, φησι, λεγων, ως ιασεται
αυτους· οι δε αδικοι ουτως
κλυδωνισθησονται, και αναπαυσασθαι ου δυνησονται. Ἐπειδη γαρ των κληθησομενων διεξηλθε τα γερα, ταυτηιτοι, και μαλα εικοτως, και τας των απειθουντων
κολασεις, και τον εν αυτοις κλυδωνα, και τας απεραντους αικιας προσ- απαγγελλει
χρησιμως. Ου γαρ εστι χαιρειν αυτοις, φησιν, ειπε Κυριος ο Θεος. Του δε Κυριου και
παν- των Θεου το χαιρειν αυτων αποστησαντος, ποιος αυ- τοις θυμηδιας υπαρξει
τροπος; Ὅτι δε και εν καιρωι της κλησεως των εξ Ἰσραηλ, απομενουσι τινες εν
απειθειαι τωι της ανομιας υιωι προσκειμενοι, σαφηνιει λεγων ο πανσοφος Παυλος·
"6Ἀνθ' ων την επιγνωσιν της αληθειας ουκ εδεξαντο, δια τουτο πεμψει αυ- τοις ο
Θεος ενεργειαν πλανης."6 Ἔφη δε και αυτος ο Σωτηρ· "6Ἐγω εληλυθα εν τωι
ονοματι του Πατρος μου, και ου λαμβανετε με· εαν αλλος ελθηι εν τωι ονοματι τωι
ιδιωι,"6 τουτεστιν ο της ανομιας υιος, ως εφην, "6εκεινον ληψεσθε."6 Ουκουν
κεκλησεται μεν 70.1280 κατα καιρους ο Ἰσραηλ εις επιγνωσιν του Χριστου, και την
δια πιστεως της εις αυτον καταπλουτησει χαριν· ασεβεις δε και αδικοι τινες
απομενουσι· και τοτε καθαπερ εν κλυδωνι πεσοντες αστατωι, και το χαιρειν εισαπαν
αποβεβληκοτες, αναπαυσασθαι ου μη δυνωνται· συντριβησονται γαρ μακραι και ατελευτητωι δικηι κατισχημενοι. 9Ἀναβοησον εν ισχυι, και μη φεισηι· ως σαλπιγγα
υψωσον την φωνην σου, και αναγ- γειλον τωι λαωι μου τας αμαρτιας αυτων, και τωι
 
 

451

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικωι Ἰακωβ τας ανομιας αυτων.9
Τους περι της κλησεως των εξ Ἰσραηλ
διαπερανας λογους, εφ' ετερον τινα νουθεσιας ερχεται τροπον, καλον και επωφελη,
και απασης ευκοσμιας προξενον, και λαμπρων στεφανων εμποιητικον· χρηναι δε
φημι τον της προφητειας σκοπον προαπογυμνωσαι τοις εντευξομενοις, ως αν
ειδειεν εφ' οτωι λοιπον ο των ειρη- μενων συντεινεται νους. Ουκουν εν τοις ανοπιν
λογοις, οις πεποιηται Θεος περι των εξ Ἰσραηλ, εμφανεις ησαν πολεμου και εις
οσον ουδεπω παρεσομενης αδια- φυκτου συμφορας [προαπαγγελιαι]. Ἔφη γαρ·
"6Και ουκ εμνησθης μου, ουδε ελαβες με εις την διανοιαν σου, ουδε εις την καρδιαν
σου· καγω ιδων σε παρορω, και εμε ουκ εφοβηθης· καγω απαγγελω την δικαιοσυνην
μου, και τα κακα σου, α ουκ ωφελησουσι σε. Ὅταν αναβοησηις, εξελεσθωσαν σε εν
τηι θλιψει σου."6 Ἐλεγομεν δε, οτι κακα φησιν εν τουτοις των εξ Ἰσραηλ, τα επι τοις
ειδωλοις ευρηματα. ∆ια τουτο και εφασκεν· "6Ὅταν αναβοησηις, εξελεσθωσαν σε εν
τηι θλιψει σου."6 Ἦν ουν αρα τισι προαπαγγελια πολεμου, και εκτεθρυλλητο παρα
τοις Ἰουδαιων δημοις τουτο· αλλ' ησαν τινες εν αυτοις ευλαβειας δοκησιν
περικειμενοι, και δρωντες μεν αφυλακτως, α μηδε θεμις ειπειν, ωραισμοις δε τοις
εξωθεν εαυ- τους κατακαλλυνοντες, και δοξαν επιεικειας, ως εφην, αρπαζοντες.
Ουτοι και νηστειας υπεπλαττοντο, και
συχνας ποιεισθαι τας προσευχας,
αποσκευαζεσθαι δια τουτου νομιζοντες τα εκ της θειας οργης. Ουκουν επειδηπερ εις
ληθην ενηνεγμενοι των ιδιων πλημ- μεληματων, ωιηθησαν οτι τοις τα αισχιστα δραιν
ειωθοσιν αποχρη προς δικαιωσιν και αγιασμον ασιτια μονη και προσευχη·
προσταττει Θεος τωι προφητηι, λεγων· "6Ἀναβοησον εν ισχυι, και μη φεισηι· ως σαλπιγγα υψωσον την φωνην σου, και αναγγειλον τωι λαωι μου τα αμαρτηματα
αυτων."6 Μη γαρ δη λεληθο- τως, φησι, μητε μην εν παραβυστωι λαλει τισι· κεχρησο
δε μαλλον υψηληι τινι και επηρμενηι φωνηι, και εν πασηι παῤρησιαι τους
πλημμελουντας ελεγχει, και μανθανετωσαν εαυτων τα πλημμεληματα, και ων
αποσχεσθαι χρην, ειπερ ηθελον ειναι παρα Θεωι τιμιοι, και φειδους αξιοι τοις [ισ.
της] παρ' αυτου.
9Ἐμε ημεραν εξ ημερας ζητουσι, και γνωναι μου τας οδους
επιθυμουσιν, ως λαος δικαιοσυνην πεποιηκως, και κρισιν Θεου αυτου μη εγκαταλελοιπως.9
Συναπτουσι, φησιν, ημεραν ημεραις, την παρ' εμου ζητουντες
επικουριαν, και γνωναι θελοντες τας εμας οδους, τουτεστι τας εφ' εκαστωι πραγματι
διοικησεις. Πολεμου γαρ περιηγγελμενου, και φοβου τα παντα διακυκησαντος,
νενηστευκασι μεν, ωιηθησαν δε οτι
70.1281 μαθησονται, και οποι ποτε το του
πραγματος ηξει περας. Τουτο, οιμαι, εστι το, Γνωναι μου τας οδους επιθυμουσιν.
Ἐπιθυμουσι δε ως λαος δικαιοσυνην πεποιηκως, και κρισιν Θεου αυτου μη
εγκαταλελοι- πως· τουτεστιν, ως εννομως πολιτευσαμενοι, και των δοθεντων
αυτοις θεσπισματων αριστοι γεγονοτες φυ- λακες, και αμωμητον εχοντες ζωην, και
πολιτειας ευαγους αυχηματι περικειμενοι. Τοις γαρ τοιουτοις πρεποι αν το και
ζητειν τον Θεον, τουτεστιν, εγγυς ει- ναι θελειν αυτου, και φειδους απολαυειν της
ανωθεν, γνωναι τε προς τουτωι τας οδους αυτου. Ειρηται γουν δι' ενος των αγιων
προφητων· "6Ζητησατε τον Κυ- ριον, και εν τωι ευρισκειν αυτον επικαλεσασθε.
Ἡνικα δ' αν εγγιζηι υμιν, απολειπετω ο ασεβης την οδον αυτου, και ανηρ ανομος
την βουλην αυτου, και επι- στραφητω επι Κυριον, και ελεηθησεται· οτι επι πολυ
αφησει τας αμαρτιας αυτων."6 9Αιτουσι με νυν κρισιν δικαιαν, και εγγιζειν Θεωι
επιθυμουσι, λεγοντες· Τι οτι ενηστευσαμεν, και ουκ ειδες; εταπεινωσαμεν τας ψυχας
ημων, και ουκ εγνως; Ἐν γαρ ταις ημεραις των νηστειων υμων ευρισκετε τα
θεληματα υμων, και παντας τους υποχειριους υπονυσσετε, εις κρισεις και μαχας
νηστευετε, και τυπτετε πυγμαις τα- πεινον.9 Ἐγκαλουσι μοι, φησιν, ως μη τα δικαια
νεμοντι δια του μη βουλεσθαι κατελεειν τους ταπεινους δια νηστειας και
προσευχης ειτα βουλονται και εγγυς ειναι Θεου, επ' ουδενι μεν των εις ευσεβειαν
 
 

452

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανδρα- γαθηματων καυχωμενοι, αλλ' ουδε την εξ αρετων φαιδροτητα περικειμενοι,
δια ψιλην δε και μονην την ασιτιαν· και δη φασιν· "6Ἐνηστευσαμεν, και ουκ ειδες·
εταπεινωσαμεν τας ψυχας ημων, και ουκ εγνως."6 Και ουχ ως αγνοησαντος Θεου
την δια νηστειας αυ- των ταπεινωσιν τα τοιαδε φασιν· επειδη δε ου γεγο- νασιν εν
αισθησει των αιτιαματων, το, Ουκ ειδες, και το, Ουκ εγνως, φασιν. Ειδεναι γαρ τοτε
φαμεν τους τινων πονους, τους δια γε, φημι, προσευχης και ασκησεως, τον των
ολων Θεον, οτε κατανευει τοις αιτημασιν αυτων. Πως ουν αρα νηστευοντας ου
προσ- ιετο, και ανευπαραδεκτους εποιειτο τας λιτας των εαυτους τεταπεινωκοτων,
απολογειται, λεγων· Ἐν γαρ ταις ημεραις των νηστειων υμων ευρισκετε τα θεληματα υμων. Χρημα μεν γαρ εξαιρετον η νηστεια, ονησιφορος δε και η προσευχη·
και το ταπεινουν εαυτους εν οφθαλμοις του Θεου, πλειστην οσην εχει την ονησιν.
Γεγραπται γαρ, οτι "6Ἐταπεινουν εν νη- στειαι την ψυχην μου, και η προσευχη μου
εις κολ- πον μου αποστραφησεται."6 Ἔφη δε και ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Τα γονατα
μου ησθενησαν απο νηστειας, και η σαρξ μου ηλλοιωθη δι' ελεον·"6 ναι μην και
αυτος ο των ολων Θεος· Ἐπιστραφητε προς με, φησιν, εν νηστειαι, και εν κλαυθμωι,
και εν κοπετωι. Ἐλεει γαρ ετοιμως τους αυτοκλητον ποιουμενους την δια πονου
ταπεινωσιν. Ἀλλ' εστι των ατοπωτατων, τους ελεει- σθαι θελοντας παροτρυνειν
ετερως τον νομοθετην, και καλειν εις οργας δια του μηδεν εργαζεσθαι φιλειν
70.1284 των προστεταγμενων· ολοτροπως γαρ αγιους ειναι χρη τους προσιοντας
Θεωι, και διαπρεπειν εν αγαθ- ουργιαις, και ρυπου παντος ελευθερους οντας
ορασθαι. Ταυτης γαρ ενεκα της αιτιας φησι· Νενη- στευκατε μεν, εγω δε ουκ ειδον,
τουτεστιν, ου προσ- εσχον· εταπεινωσατε τας ψυχας εαυτων, και ουκ εγνων,
τουτεστιν, ουκ ηξιωσα τινος αμοιβης την υμων ταπεινωσιν· επειδηπερ εν ταις
ημεραις των νηστειων υμων ευρισκετε τα θεληματα υμων. ∆ει δη ουν αρα, τους
νηστευειν εθελοντας καθαρως και αγιως, αποφοιτησαι μεν των ιδιων θεληματων,
ανθ- ελεσθαι δε το τωι Θεωι δοκουν, και ευηνιον υποσχειν τοις αυτου θελημασι τον
αυχενα· αλλ' ουκ εδρων τουτο οι εξ Ἰσραηλ ποθεν· ειποντο δε μαλλον τοις εαυ- των
θελημασι το τωι νομοθετηι δοκουν ατιμαζοντες, υπενυττον δε και τους υποχειριους
εις κρισιν και μαχας· καιτοι δεον εις ομοψυχιαν συλλεγειν τους αλληλοις
αντανισταμενους, και βραβευειν ειρηνην τοις διενηνεγμενοις εις διαφορας. Ἀλλ' εις
παν τουναντιον τας σπουδας εκεινοι μεθιστασαν. Ἔτυπτον δε και ταπεινον, και
ουχι παντως χερσιν, αλλ' υβρεσι και πλεονεξιαις, ηγουν καθ' ετερον τινα τροπον
αδικιας. Ειτα πως ην επαινεσαι νηστευοντας, της τοιαυτης ακαθαρσιας ενουσης
αυτοις; η πως αν εδε- χθησαν ευχαι των ουτως αλιτηριων; 9Ἵνα τι μοι νηστευετε,
ως σημερον ακουσθηναι εν κραυγηι την φωνην υμων; Ου ταυτην την νη- στειαν
εξελεξαμην, και ημεραν ταπεινουν αν- θρωπον την ψυχην αυτου. Ουδ' αν καμψηις
ως κρικον τον τραχηλον σου, και σακκον και σπο- δον υποστρωσηι, ουδ' ουτως
καλεσετε νηστειαν δεκτην.9 Της αληθους νηστειας η δυναμις εξαισιον εχει την
βοην παρα τωι παντων κρατουντι Θεωι. ∆εχεται γαρ ισως ασμενως των σεβομενων
αυτον τας λιτας· καν ιδηι ταπεινουμενους δια πονων και ασκησεων, μελ- λησμου
διχα παντος ορεγει τα αιτηματα. Της γε μην, ηπερ αν γενοιτο ραιθυμως τε και
ατημελως, αποβλητον ποιειται τον τροπον. Και νηστειαν μεν ειναι φαμεν
αγιοπρεπη, την εκ καθαρου συνειδοτος επιτελουμενην· ην αν τις ποιοιτο
προαποφοιτησας ευσθενως των της φαυλοτητος τροπων, και πασαν κηλιδα της
εαυτου διανοιας αποπεμψαμενος, απο- τριψαμενος τε της φιλοσαρκιας τους ρυπους,
και νιψαμενος εν αθωοις τας χειρας, κατα το γεγραμ- μενον· και απαξαπλως,
απασης αγαθουργιας εκμε- λητης αναδεδειγμενος. Ἡ δε ουκ ουσα τοιαυτη, πεπλανημενη μεν ωσπερ, και εν ειδει μεν ουσα νηστειας, εχουσα δε των αυτηι
πρεποντων παντελως ουδεν, γελα τε και ασχημονει. Οι γαρ το ειναι χρηστοι τε και
 
 

453

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαθοι παντελως ολιγωρησαντες, και των αριστων ανδραγαθηματων ουδεν
προκατωρθωκοτες· ειτα την ασιτιαν την ακερδη, και ανονητον, ως μεγα τι χρη- μα
και παρα Θεωι τιμιον επιτηδευοντες· εικη πυκτευ- ουσι, και εις αερα δερουσιν· ου γαρ
εμμισθος ο πονος αυτοις, οτι και απαραδεκτος τωι Θεωι. Ἵνα τι τοινυν νηστευετε
μοι, φησιν, ωστε εν ημεραι μιαι την κραυγην της φωνης υμων ακουσθηναι; Κραυγην
δε φησιν, ητοι την προσευχην την μετα γε, φημι, της ανωφελους νηστειας, ηγουν
την απ' αυτου του πραγ- ματος. Ἔχειν γαρ τινα λεγονται φωνην προς τον 70.1285
Θεον τα δρωμενα παρ' ημων, κατα γε το ειρημενον 70.1285 τωι Καιν παρ' αυτου·
"6Φωνη αιματος του αδελφου σου βοαι προς με εκ γης."6 Ἀλλ' ου ταυτην την νηστειαν εξελεξαμην, φησι· και ποιαν ταυτην, προαπ- εφηνεν ειπων, οτι "6Ἐν ταις
ημεραις των νηστειων υμων ευρισκετε τα θεληματα υμων, και παντας τους
υποχειριους υπονυσσετε εις κρισιν και μαχας. Νηστευετε, και τυπτετε πυγμαις
ταπεινον."6 Ουκουν, ουδ' αν καμψηις ως κρικον τον τραχηλον σου, και σακκον και
σποδον υποστρωσηι[ς], τουτεστι, καν την εις ακραν επιτηδευσηις ταπεινωσιν, και
πονου τριβον ελασηις ου φορητην, μετα των ουτως αισχρων αιτια- ματων, ουδ'
ουτω καλεσετε νηστειαν δεκτην. Ει γαρ βουλεσθε, φησιν, αληθες ειπειν, ουδ' αν
9Ουχι τοιαυτην νηστειαν εγω
υμεις αυτην νηστειαν δεκτην ονομασετε αυτην.
εξελεξαμην, λε- γει Κυριος, αλλα λυε παντα συνδεσμον αδικιας, διαλυε στραγγαλιας
βιαιων συναλλαγματων,
αποστελλε τεθραυσμενους εν αφεσει, και πασαν
συγγραφην αδικον διασπα. ∆ιαθρυπτε πεινων- τι τον αρτον σου, και πτωχους
αστεγους εισ- αγαγε εις τον οικον σου. Ἐαν ιδηις γυμνον, περι- βαλε, και απο των
οικειων του σπερματος σου ουχ υπεροψει.9 τωι Καιν παρ' αυτου· "6Φωνη αιματος
του αδελφου σου βοαι προς με εκ γης."6 Ἀλλ' ου ταυτην την νη- στειαν εξελεξαμην,
φησι· και ποιαν ταυτην, προαπ- εφηνεν ειπων, οτι "6Ἐν ταις ημεραις των νηστειων
υμων ευρισκετε τα θεληματα υμων, και παντας τους υποχειριους υπονυσσετε εις
κρισιν και μαχας. Νηστευετε, και τυπτετε πυγμαις ταπεινον."6 Ουκουν, ουδ' αν
καμψηις ως κρικον τον τραχηλον σου, και σακκον και σποδον υποστρωσηι[ς],
τουτεστι, καν την εις ακραν επιτηδευσηις ταπεινωσιν, και πονου τριβον ελασηις ου
φορητην, μετα των ουτως αισχρων αιτια- ματων, ουδ' ουτω καλεσετε νηστειαν
δεκτην. Ει γαρ βουλεσθε, φησιν, αληθες ειπειν, ουδ' αν υμεις αυτην νηστειαν
δεκτην ονομασετε αυτην.
9Ουχι τοιαυτην νηστειαν εγω εξελεξαμην, λε- γει
Κυριος, αλλα λυε παντα συνδεσμον αδικιας,
διαλυε στραγγαλιας βιαιων
συναλλαγματων, αποστελλε τεθραυσμενους εν αφεσει, και πασαν συγγραφην
αδικον διασπα. ∆ιαθρυπτε πεινων- τι τον αρτον σου, και πτωχους αστεγους εισαγαγε εις τον οικον σου. Ἐαν ιδηις γυμνον, περι- βαλε, και απο των οικειων του
σπερματος σου ουχ υπεροψει.9 Ἔδει τοις ουκ ειδοσι της αληθους νηστειας τον
τροπον, επιδειχθηναι τουτον παρα Θεου. Παρ' αυτου γαρ πασα σοφια, και συνεσις,
και η προς παν οτιουν των αριστων οδος αναδεικνυται. Ψαλλει γουν και ο
θεσπεσιος ∆αβιδ, και φησιν· "6Ὁδηγησον με, Κυριε, εν τηι οδωι σου, και πορευσομαι
εν τηι αληθειαι σου."6 Ουκουν αποβλητον μεν εποιησατο την ατεχνεστατην και κατ'
ουδενα τροπον ονησιφορον των Ἰουδαιων νηστειαν, εμφανιζει δε της αληθινης την
δυναμιν. Λυε γαρ, φησι, παντα συνδεσμον αδικιας, τουτεστιν, απαλλαττου του
πλεονεκτειν βουλεσθαι τινας· αδικιας γαρ συνδεσμος η πλεονεξια, και το
επιφυεσθαι τισι των ασθενεστερων, και οιον επιπλοκαις αφυκτοις αιτιαματων
καταδεσμειν αυτους, υπερ γε του κατα- στησαι περιδεεις, ουτω τε ζητειν απερ αν
βουλωνται παρ' αυτων λαμβανειν. ∆ιαλυε στραγγαλιας βιαιων συναλλαγματων.
Συναλλαγματα δε βιαια, και τα εκ στραγγαλιας, ηγουν δυστροπιας, επιμεστα φαμεν
ειναι τα εμπορικα. Και προς γε τουτοις τα ετερα των καλουμενων δοσεων τε και
ληψεων, α πλεον- ασμους τινας εχει, και λημματων αισχρων εραστας αποδεικνυσι
 
 

454

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους αυτα δραιν ειωθοτας. Και τεθραυσμε- νους δε, φησιν, αποστειλον εν αφεσει,
τουτεστι, τους υπομενοντας συντριβην, η καματον, η εκ του συν- δεσμου της
αδικιας, ηγουν εκ των βιαιων συναλ- λαγματων. Ἀπολυσον εν αφεσει, τουτεστιν,
ελευθε- ρωσον της επενεχθεισης στενοχωριας· επιτρεψον καμνουσιν αναπαυσαι
λοιπον. ∆ιασπα δε και πασαν αδικον συγγραφην· ως γε οιμαι, τα των τοκιζοντων
γραμματεια φησιν, συνταχθεντα πολλακις ουδε επι- δοσει χρηματων τοσουτων,
οσωνπερ ωδινει μετρον η συγγραφη. Ὅταν δε τουτων αποσχηι, φησι, τοτε προστιθει
το λειπον. Ἔστι δε τουτο καρποφορειν τωι
70.1288 πελας τα εξ αγαπης αγαθα.
Πληρωμα γαρ νομου αγαπη, κατα το γεγραμμενον. Ἀγαπης δε πληρωσις της εις
αδελφους, και ευσπλαγχνιας αποδειξις της τετιμημενης παρα Θεωι, το πεινωντι μεν
διαθρυπτειν τον αρτον, πτωχους δε αστεγους εισοικισασθαι, και γυμνους αμφιεσαι,
και τοις οικειοις του σπερματος, τουτεστι, τοις εκ γενους, την αρκουσαν, οιμαι,
φειδω, [απονειμαι] και μερισασθαι προς αυτους της παρα Θεου δοθεισης ευθηνιας
το πλατος. Ἐπιτηρησον δε, οτι ου ταυτον εστι το αποσχεσθαι κακων τωι εργασασθαι
το αγαθον. Ουδ' αν αρκεσειε τισιν εις καυχημα το παρα Θεωι το μη δρασαι το
φαυλον, αλλ' επεσθαι δει παντη τε και παντως, και το χρηναι πληρουν την
αγαθουργιαν, και αντεχεσθαι των εις ευσεβειαν σπουδασματων. Το μεν γαρ
διαλυειν στραγγαλιας βιαιων συναλλαγμα- των, και παντα συνδεσμον αδικιας, και
πασαν συγ- γραφην αδικον διασπαιν, ουδεν ετερον εστι, πλην οτι μονον
αποφοιτησαι φαυλοτητος. Το γε μην ελεσθαι τα της αγαπης εργα πληρουν δια του
διαθρυψαι πεινωντι τον αρτον, και πτωχους αστεγους εισοικισα- σθαι, και γυμνους
περιβαλειν, και μη[ν] ανεχεσθαι τινας των εκ των οικειων του σπερματος, των
αριστων ανδραγαθηματων αποδειξιν εχει σαφη. ∆ια τουτο και ο παλαι νομος,
παιδαγωγος υπαρχων επι Χριστον, ου την αγαθου πληρωσιν εισκεκομικε τοις το
τηνικαδε, εδιδασκε δε μαλλον φαυλοτητος προαποφοιταιν. Το γαρ, Ου φονευσεις, Ου
μοιχευσεις, Ουκ επιορκησεις, ταυτην εχει την δυναμιν. Τετηρητο δε το τελειον, και
η παντος αγαθου πληρωσις τοις δια Χριστου θεσπισμασι, παρ' ων εμαθομεν τα της
εις Θεον τε και αδελφους αγαπης εργα πληρουν.
{1ΤΟΜΟΣ ∆ʹ.}1
9Τοτε ραγησεται πρωιμον το φως σου, και τα ιαματα σου ταχυ ανατελει, και
προπορευσεται εμπροσθεν σου η δικαιοσυνη σου, και η δοξα του Θεου περιστελει
σε. Τοτε βοησεις, και ο Θεος εισακουσεται σου. Ἔτι λαλουντος σου ερει· Ἰδου
παρειμι.9
Ει καθαρως, φησι, νηστευσειας, και διεσμηγμενας τας χειρας αποδειξειας τωι
Θεωι, και ρυπου παντος απηλλαγμενον τον νουν, ηγουν οταν αποσμηχηι του
καταπαιειν πυγμαις ταπεινον, και υπονυσσειν μεν τους υποχειριους εις κρισιν και
μαχας, επεσθαι δε τοις αυτου [γρ. σου] θελημασι και φιληδονιαις, οταν διαθρυψηις
πεινωντι τον αρτον, γυμνον αμφιεσηις, πτωχους αστεγους εισαγαγηις εις τον οικον
σου· τοτε ραγησεται πρωιμον το φως σου. Ἔμφασιν εχει πλει- στην οσην ο λογος.
Ου γαρ απλως εφη, ∆οθησεται σοι παρα Θεου το φως, ραγησεται δε μαλλον, οιον
αστρα- πης τινος δικην, συν ορμηι και δρομωι καθιεμενον παρα Θεου, δι' ου
διαδεικνυται σαφως του χορηγουν- τος η προθυμια. Πρωιμον δε λεγων, οτι και προ
καιρου καταφοιτησει, διδασκει. Οιδε μεν γαρ, οιδεν ο των καθ' ημας ταμιας Θεος, ο
πνευματικων χαρισμα- των δοτηρ, ταις εφ' εκαστωι φιλοτιμιαις τον καιρον εοικοτα.
Ἀλλ' ει τις γενοιτο καλος τε και αγαθος, και προσετι φιλοικτιρμων και ευηνιος,
τουτωι και πρωιμα τα παρ' αυτου δοθησεται γερα, ωστε και ασταχυων δικην
ανατελλειν εν αυτωι· και τα ιαματα αυτου, τουτεστιν, απασης ἀῤρωστιας αποβολην,
 
 

455

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και των
70.1289 αμεινονων αντεισδρομην. Ψυχικων γαρ ἀῤρωστημα- των οταν
απαλλαττηται τις, καρποφορησει παντως την εις απαν οτιουν των αγαθων εφεσιν
τε και προ- θυμιαν. Φωτος ουν εν ημιν διαυγασαντος του θειου τε και νοητου,
συνανατελλει παντη τε και παντως και τα ιαματα, Θεου μοτουντος τε ημας και
απονευρουν- τος τα παθη, και αντεισκρινοντος εν ημιν το θελειν αγαθουργειν, και
διαπρεπειν εν δικαιοσυνηι. Ταυτηιτοι φησιν, οτι "6Προπορευσεται εμπροσθεν σου η
δικαιο- συνη σου."6 Προπορευσεται δε προεξευμαριζουσα δηλονοτι την εις
ευσεβειαν οδον, και το τραχυ μεθ- ιστωσα προς το λειον τε και βασιμον, και το
αναντες καταφερουσα, και τον εφ' απασι τοις αριστοις οιονει κατευθυνουσα
δρομον. Προσεπαγει δε τι και ετερον. "6Ἡ γαρ δοξα του Θεου, φησι, περιστελει σε,"6
τουτ- εστι, κυκλωσει σε, και αποβλεπτον σε καταστησει, και κοινον ωφελημα
πολλοις. Ἡ γαρ των αγιων φαιδροτης ονινησι μεν ου μετριως τους ενορωντας
αυτοις. Και γουν εφη Χριστος τοις αγιοις αποστολοις· "6Λαμψατω το φως υμων
εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως ιδωσι τα καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον
Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις."6 Ουκουν εσομεθα λαμπροι πε- ριφοιτωσης
ημας και οιον αμφιεννυσης της παρα Θεου δοξης, οις αν χαρισαιτο τοις [ισ. της]
δικαιοσυνης επιμεληταις· τουτων δη ουν υπαρξαντων σοι, φησι, βοησηι τοτε, και ο
Θεος εισακουσεται σου, ετι λαλουν- τος σου ερει· Ἰδου παρειμι· "6Ευχαις γαρ
δικαιων επ- ακουει,"6 κατα το γεγραμμενον. Και καθα φησιν ο
Μελωιδος,
"6Ὀφθαλμοι Κυριου επι δικαιους, και ωτα αυτου εις δεησιν αυτων."6 Κατανευσει
μεν γαρ τοις αιτουσιν ως αγαθος, αλλ' ουχ απασι παραχρημα. Τοις γε μην
διαπρεψασιν εν δικαιοσυνηι, μελλησμου διχα παντος ορεγει τα αιτηματα, και
ετοιμοτατην αυτοις υπεχει την ακοην, ωστε και εφ' εκαστωι των αιτηματων
χαιροντας λεγειν· "6Ἤκουσεν εκ ναου αγιου αυτου φωνης μου, και η κραυγη μου
ενωπιον αυτου εισελευσεται εις τα ωτα αυτου."6 Ουκουν το ανυπερθετον της
φιλοτιμιας, και το λιαν ετοιμον του διδοντος Θεου παριστησιν εναργως το, Ἰδου
παρειμι, βοαιν, ετι λαλουντος δικαιου, ανατεινοντος τε τας λιτας. 9Ἐαν αφεληις
απο σου συνδεσμον, και χειροτο- νιαν, και ρημα γογγυσμου, και δωις πεινωντι τον
αρτον σου, και ψυχην τεταπεινωμενην εμ- πλησηις, τοτε ανατελει εν τωι σκοτει το
φως σου, και το σκοτος σου εν μεσημβριαι, και εσται ο Θεος σου μετα σου
διαπαντος.9 Τα των μαθηματων εξαιρετα καν πολλακις λεγηται τισιν, αλλ' ουν
εχει το ονησιφορον. Γραφει γουν ο πανσοφος Παυλος τοις δι' αυτου πιστευσασι·
"6Τα αυτα λεγειν υμιν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, υμιν δε ασφαλες."6 Ουκουν
πολυτροπως δια των αυτων ημιν ερχεται λε- γων και τας της ευδοκιμησεως οδους
εναργεις καθ- ιστας, και των δοθησομενων τοις αγιοις γερων την φαιδροτητα
διηγουμενος, ινα και ετι μειζονως προ- θυμοτερους εργασηται προς το ελεσθαι δραιν
τα δι' ων αν γενοιντο σεπτοι, και την ανωθεν και παρ' αυτου 70.1292 φιλοτιμιαν
ευρησουσιν. Ουκουν, "6Ἐαν αφελης, φη- σιν, απο σου συνδεσμον, και χειροτονιαν."6
Και συνδεσμον μεν, ως γε οιμαι, φησι την των εθνων μοχθηριαν, σκαιοτητα τε και
το φιλονεικον, και το οιον συνδεσμους πραγματων εργαζεσθαι κατα τινων, και
σκολιων ευρεματων ποιεισθαι ζητησεις, ως κατα- δεσμειν εσθ' οτε τινας, και
αφυκτοις περιστασεων ενιεναι βροχοις. ∆ει γαρ απλουν, και ευπροσιτον ειναι τον
ανθρωπον, ειπερ εχοι σκοπον εφορασθαι παρα Θεου, και των παρ' αυτου γλιχεσθαι
χαρισματων. Χειροτονιαν δε ταχα που φησι την δωροδοκιαν, και το λημματων
αισχρων εφιεσθαι, φαμεν γαρ εσθ' οτε περι τινων, ως δε την χειρα προς το λαβειν
εκτετα- μενην εχει, και περι των αποσειομενων αισχροκερ- δειαις, οτι
συνεσταλμενην εχει την χειρα. Ειρηται δε περι των ηγουμενων της Ἰουδαιων
Συναγωγης· "6Οι ηγουμενοι αυτης μετα δωρων εκρινον, και οι ιερεις αυτης μετα
αργυριου εμαντευοντο,"6 και οτι γεγονασι κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες δωρα,
 
 

456

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διωκοντες αντ- αποδομα. Ἔφη δε που και ο θεσπεσιος Ἀββακουμ· "6Ἐξ εναντιας μου
γεγονε κρισις, και ο κριτης λαμ- βανει."6 Ουκουν η δωροληψιας εσται σημαντικον
τουνομα, τουτεστιν, η χειροτονια, ην δη και αφελειν,
ηγουν αποστησαι
προστεταχεν· η και καθ' ετερον τροπον το ανταμυνασθαι δηλοι, και το
ανταποδιδοναι κακον αντι κακου. Ἔφη γουν ο Ψαλμωιδος περι τινων, οτι
"6Ἐξετεινε την χειρα αυτου εν τωι αποδιδοναι."6 Προσεπαγει δε, οτι "6Ἐβεβηλωσαν
την διαθηκην αυτου."6 Ουκουν η της χειρος εκτασις κατασημηνειεν αν, ως εφην,
και την ανταποδοσιν, ην αν τις ποιοιτο τους καταλυπησαντας αμυνομενος, και τοις
προσκρουσασιν αντεπαγαγων τα εξ οργης. Μεμνημεθα δε και αυτου του Σωτηρος
λεγοντος, οτι "6Ἐαν τις σε ραπισηι εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την
αλλην."6 Πραοτητος γαρ και αοργησιας της εις ληξιν αποδει- ξις γενοιτ' αν το
ειδεναι διακαρτερειν εν πλεονεξιαις,
και μη ανταμυνεσθαι φιλειν τους
λελυπηκοτας, αμνησικακως δε μαλλον διακεισθαι περι αυτους. Ἀφελειν δε
βουλεται προς τουτωι και ρηματα γογ- γυσμου. ∆ει γαρ ημας ιλαρωι φρονηματι τοις
θειοις υποκεισθαι νομοις, και της εξαιρετου πολιτειας μη- δεμιαν ποιεισθαι
καταβοην, μονονουχι τον ζυγον αποσειομενους, και καταφοιτωντος του νου προς
εφεσιν την επι γε τοις χειροσι, και φιληδονιαν μαλ- λον επαινουντος η εγκρατειαν,
και τας εν κοσμωι τρυφας προταττοντος του διαβιουν ελεσθαι σεπτως. Ὃ δη και
πεπραχασιν οι εξ Ἰσραηλ την βαθειαν εκει-νην διατρεχοντες ερημον. Καθιεντος γαρ
του Θεου το μαννα αυτοις, την προς τα αισχιω ροπην εισεδεχοντο λεγοντες,
"6Ὄφελον απεθανομεν, πληγεντες υπο Κυ- ριου εν γηι Αιγυπτου, οταν εκαθισαμεν
επι των λεβη- των των κρεων, και ησθιομεν αρτους εις πλησμονην."6 Ἀλλ'
εκβεβηκεν αυτοις εις ολεθρον ο κατα Θεου γογγυσμος, απωλοντο γαρ υπο των
οφεων. Ταυτηιτοι και ο σοφωτατος Παυλος, "6Μη γογγυζετε, φησι, καθως τινες
αυτων εγογγυσαν, και υπο των οφεων απωλοντο."6 Ουκουν ιλαρωι φρονηματι
προσηκει τον
70.1293 απασης ευκοσμιας επιμελητην, και των εξαιρετων
εφιεμενον ανδραγαθηματων, αφελων δε το ρημα του γογγυσμου, εαν δωις τον
αρτον πεινωντι, και ψυχην τεταπεινωμενην εμπλησηις, τουτεστιν, ει γενοιο φιλοικτιρμων, φιλαγαθος τε και φιλαλληλος, ευμεταδοτος, και κοινωνικος, και τον
πλησιον αγαπων ως σεαυτον, τοτε ανατελει εν τωι σκοτει το φως σου. Πως δε δη
αρα και τουτο; Ὡς γαρ εκ νυκτος ημερα γινεται, ου- τως εν ημιν, εκπεμπομενου του
νοητου σκοτους το θειον αντεισκρινεται φως, ως δοκειν ειναι εν μεσημ- βριαι,
τουτεστιν, εν ακμηι λαμπροτητος. Μεσημβριζων γαρ ο του ηλιου κυκλος
ακμαιοτατον τοτε δη μαλιστα τοις επι γης ενιησι το φως. Ἔσται δη ουτως ο Θεος
σου μετα σου δια παντος. Παμμεγα δε προς τοις αλ- λοις και τουτο. Τι γαρ ουχ
υπαρχει των αγαθων τοις τουτο λαχουσιν; η ποιων ουκ εσται χαρισματων επιμεστος ανθρωπος, Θεου συνοντος αυτωι του παντα ισχυοντος, και πλουσιαι χειρι
διανεμοντος τα ωνπερ εστι χορηγος και δοτηρ, και αποσοβουντος μεν τας των
πειρασμων εφοδους, ευσθενη δε ουτω τιθεντος, ωστε και αντανιστασθαι γενικως και
αυτωι τωι Σαταναι, και ταις εκ παθων επηρειαις;
9Και εμπλησθησηι, καθαπερ
επιθυμει η ψυχη σου, και τα οστα σου πιανθησονται, ως κηπος μεθυων, και ως
πηγη, ην μη εξελιπεν υδωρ, και τα οστα σου ως βοτανη ανατελει και πιανθησονται, και κληρονομησουσι γενεας γενεων.9
Και τινος αρα εμπλησθησεσθε; φησι.
Θειων δηλον- οτι χαρισματων, και τροφης αγιοπρεπους· ως γαρ αυτος εφη που
Χριστος· "6Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος, αλλ' επι παντι ρηματι
εκπορευομενωι δια στοματος Θεου,"6 τουτο και παλαι τοις εξ αιματος Ἰσραηλ ως εν
τυπωι ενεγραφετο, καθιεντος Θεου το μαννα εξ ουρανου· επει τινα τροπον αρτος
αγγελων νοηθειη αν, και αρτος ουρανου. Ει δε και τινες ειεν, οις το θειον
ενηστραψε φως πλουσιως εις νουν, και των ιερων Γραμματων ακριβη και
 
 

457

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμωμητον ενειρ- γασατο γνωσιν, και τουτους εμπεπλησθαι φαμεν, και εις κορον
ελασαι της ανωθεν και παρα Θεου τρυφης· αλλα τουτου μεν εκπεπτωκεν ο Ἰσραηλ·
γεγονασι γε μην εν κτησει και κατοχηι τα εθνη δια της πιστεως, και οσοι τον
ευαγγελικον και σωτηριον προσιοντες λογον. Και γουν εφη τοις αγιοις αποστολοις
ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, οτι "6Ὑμιν δεδοται γνωναι τα μυστηρια της
βασιλειας των ουρανων, εκεινοις δε ου δεδοται,"6 τοις απιστησασι δηλονοτι, οις δη
και ο θειος επεφωνησε λογος, "6Οι δουλευοντες μοι φαγονται, υμεις δε πεινασετε.
Ἰδου οι δουλευοντες μοι πιονται, υμεις δε διψησητε."6 Ἐπεινασαν γαρ και
εδιψησαν, αμετοχοι γεγονοτες των δια του πνευ- ματος αγαθων, και αγευστοι
παντελως των δια Χρι- στου χαρισματων, ητοι της θειας τε και ευαγγελικης
παιδευσεως. Ἔφη γαρ που δι' ενος των αγιων προφη- των· "6Ἰδου εγω λιμον επαγω
επι την γην, ου λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του ακουσαι λογον
Κυριου, και απο ανατολων εως δυσμων περι- δραμουνται ζητουντες τον λογον
Κυριου, και ου μη ευρωσιν."6 Ἐξηιρηται γαρ της Ἰουδαιων αγελης ο
70.1296
ζωοποιος τε και τροφιμωτατος του Θεου λογος. ∆ε- δοται δε, ως εφην, τοις αγαπωσι
Χριστον, οις δη και επεφωνησε λεγων· "6Φαγετε, και μεθυσθητε οι, πλη- σιον."6
Ψαλλει γουν και ο θεσπεσιος ∆αβιδ, ατε δη και εν μεθεξει γεγονως της ουτως
σεπτης και αμφιλα- φους φιλοτιμιας· "6Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπε- ζαν εξ
εναντιας των θλιβοντων με· ελιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου, και το ποτηριον
σου με- θυσκον με, ως κρατιστον."6 Ουκουν οσοι των θειων αυτου μυστηριων
εσχηκασι γνωσιν, ητοι ενεπλησθη- σαν τουτων, κατεπιανθησαν τα οστα.
Ἐσχηματισθη δε ο λογος ως απο γε των τρυφαιν ειωθοτων σαρκι- κως· των
τοιουτων η ψυχη γενοιτο αν ως κηπος μεθυων, τουτεστιν ευανθης, και
ευδενδροτατος, και ποικιλαις ανθεων ιδεαις εξωραισμενος, και παντοδα- πους
εκφερων καρπους. Οι μεν γαρ ανυδροι των κηπων πολυ λιαν εχουσι το ειδεχθες·
ξηροι γαρ εισι και παντος ερημοι καρπου, η ταχα που και αυτων εν ενδειαι των
φυτων. Οι γε μην υδατων αταμιευτοις ορμαις εκμεμεθυσμενοι παντοδαποις, ως
εφην, στεφανουνται καρποις. Κηπος γε μην Χριστου γεγονεν η Ἐκκλησια, ης δη και
αναλα-βουσα το προσωπον η εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων γραφομενη νυμφη,
"6Καταβητω, φησιν, αδελφιδος μου εις κηπον αυτου, και φαγετω καρπον
ακροδρυων αυτου·"6 οπερ γαρ εστιν εν φυτοις το ακροδρυον, ητοι καρπος ωραιος,
τουτο και εν ψυχαις αγιων αρετη καλη και ηδιστη τωι Θεωι. Ουκουν ως κηπος
μεθυων εσται, φησιν, η ψυχη σου, ναι μην και ως πηγη, ην μη εξελιπεν υδωρ.
Τοιουτοι γεγονασιν οι θεσπεσιοι μυσταγωγοι, καθαπερ απο πηγης αενναου της εαυτων καρδιας τα της ευσεβους διδασκαλιας προιοντες ναματα, και τας των
παιδευομενων ψυχας πλουσιως καταρδευοντες. Και πιστωσεται λεγων αυτος ο των
ουτως εξαιρετων χαρισματων διανομευς. "6Ὁ πι- στευων εις εμε, καθως ειπεν η
Γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν υδατος ζωης."6 Και παλιν· "6Πας ο
πινων εκ του υδατος τουτου διψησει παλιν, ος δ' αν πιηι εκ του υδατος ου εγω δωσω
αυτωι, γενησεται εν αυτωι πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον."6 Τοιουτους
ειναι φαμεν τους αγιους αποστολους τε και ευαγγελιστας, και οσοι τον θειον
πρεσβευουσι λογον, τουτο μεν δογματικης ευτεχνιας εν καλωι γεγονοτες, τουτο δε
και της εν εργοις φαι- δροτητος την οδον εκκαλυπτοντες. Και τα οστα σου δε, φησιν,
ως βοτανη ανατελει, και πιανθησονται, και κληρονομησουσι γενεας γενεων.
Ἔοικεν εν τουτοις το της αναστασεως καταδηλουν μυστηριον· αναστη- σεται γαρ
τοτε το σωμα, καθαπερ τις εν αγρωι ποα, κατα μεν την του χειμωνος ωραν
μαρανθεισα και καταμυσασα, γελωσης γε μην εαρινης ευδιας, ανα- φυεισα παλιν,
και οιον υπονοστησασα προς τον ενοντα αυτηι κατα φυσιν ωραισμον. Ἀνατειλαντα
γε μην ως βοτανη τα οστα καταπιανθησονται, φησι, τηι ζωοποιωι δηλονοτι χαριτι τηι
 
 

458

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρα Θεου. Ψαλλει γαρ που και φησιν ο θεσπεσιος ∆αβιδ· "6Ἐξαποστε- 70.1297
λεις το Πνευμα σου, και κτισθησονται, και ανακαι- νιεις το προσωπον της γης,"6
τουτεστι, των επι γης. Τοτε κληρονομησομεν γενεας γενεων, μακροημερευ- σιν
δηλονοτι καταργηθεντος θανατου, και ανηιρημενης εισαπαν της φθορας. Ειρηται δε
πλεισταχου της θεοπνευστου Γραφης, οστα ψυχης νοητα, πρακτικαι τινες αυτης
δυναμεις και ενεργειαι, ως εν γε τωι φαναι, οτι "6Ὁ Θεος διεσκορπισεν οστα
ανθρωπαρε- σκων."6 Ου γαρ τοι τα του σωματος οστα διασκιδνησι Θεος, συνθραυει
δε μαλλον τας της ψυχης αυτων δυναμεις, ωστε μηδεν δυνασθαι κατορθουν των
ορων- των αυτους, και ουκ εις δοξαν Θεου μαλλον, ουτε μην εις ονησιν της αυτων
ψυχης πραττεσθαι τι των παρ' εκεινοις φιλει. Ἔφη δε παλιν ο θεσπεσιος Μελωι- δος,
"6Ὅτι εσιγησα, επαλαιωθη τα οστα μου απο του κραζειν με ολην την ημεραν,"6
τουτεστι, δοξολογειν
και προσευχεσθαι, σεσιγηκα πεσων εις ανθρωπινην
μικροψυχιαν. Ἐπαλαιωθη μου τα οστα, τουτεστιν, εσαθρωθησαν αι της διανοιας,
ητοι της ψυχης δυνα- μεις. Αυται τοινυν εκ ραιθυμιας εσθ' οτε παραλυ- θεισαι βραχυ
παλιν ως βοτανη ανατελλουσι, κατα- πιαινοντος Θεου παρακλησεσι ταις δια του
αγιου Πνευματος, και αναῤρωννυντος αυτην, ωστε δια τουτο κληρονομους ημας
καταστηναι της εις μακραιωνα ζωης· σημαινει γαρ τουτο, και ετερον ουδεν το, εις
γενεας γενεων. 9Και οικοδομηθησονται σου αι ερημοι αιωνιοι, και εσται σου τα
θεμελια γενεων γενεαις, και κληθησηι οικοδομος φραγμων, και τας τριβους τας
αναμεσον παυσεις.9 ∆ι' ετερων δυο παραδειγματων ο προφητικος ημιν ερχεται
λογος, και των κεκρυμμενων εννοιων το καλλος εκφαινεται. Ὡς γαρ επι πολεως
ερημωθει- σης ποτε, και κατασεσεισμενης εισαπαν, ως και ατειχιστον αυτην
απομειναι, το του λογου πλαττεται
σχημα. Αι γαρ ερημοι σου, φησιν,
οικοδομηθησονται αιωνιοι, τουτεστιν, ουκ εσηι γυμνη των οικουντων την σην
καρδιαν λογισμων αγαθων, ουτε μην ατει- χιστος, η αφρουρητος απομενεις, και
βασιν εδραιαν ουκ εχουσα. Γενησεται γαρ σοι θεμελιος ο Χριστος και ασφαλεια
διηνεκης, και ως πολις εσηι πολυαν- δρουσα και αναριθμητους εχουσα τους
οικητορας. Αι γαρ των αγιων ψυχαι λογων τε και εννοιων εισι μεσται, των περι
Θεου δηλονοτι. Πλειστοι δε ουτοι, και δια της εις ληξιν ακριβειας ερχομενοι, ανω τε
και κατω περιθεοντες αυτην, πληρη τε αυτην απο- φαινοντες αγαθου παντος.
Κληθησηι δε προς τουτωι και οικοδομος φραγμων, και τας τριβους τας ανα μεσον
παυσεις· τους μεν γαρ ερημους των κηπων πολλοι λιαν οι διαστοιχιζοντες.
Ἐφεστηκοτος γαρ ολως ουδενος, ηγουν περιφραττοντος απριξ ειεν αν ουδεν
κωλυοντες τους δια μεσου βαδιζειν εθελοντας. Ει δε δη γενοιντο πως υπο γηπονον
ασφαλη, τοτε και αποβαλλουσι το τοις των πολλων υποκεισθαι πο- σιν,
εγηγερμενου δηλονοτι φραγμου. Πεπαυσονται γαρ ουτως αι δια μεσου τριβοι. Ἔσηι
τοινυν, φησιν, ως επιμελης γηπονος φραγμους εγειρων, και παυων
70.1300 τας
αναμεσον τριβους. Ἕως μεν γαρ αφρουρητος εστι ψυχη, ρεγχουσα προς το ραιθυμον,
και ταις των ηδονων εκτοποις ταυτης ενεκα της αιτιας ουκ αστι- βης, αλλ' εοικε
κηπωι διοδευομενωι παρα παντος οτουουν. Ἐπαν δε διανηψασα των της φαυλοτητος
αποπηδησηι βροχων, επιδραξηται δε μαλλον του θε- λειν αγαθουργειν, και ωσπερ
τινα φραγμον αναστησηι τωι νωι την ασφαλειαν, την απο γε, φημι, του θειου φοβου,
και αποσοβησηι της διανοιας τους παλαι κρα- τουντας αυτης διαλογισμους, οι δια
μεσης ωσπερ ᾔεσαν αυτης υπο ποδας εχοντες ταυτην, και θεντες εις καταπατημα
δια του κατακρατειν αυτης, τοτε κεκλησεται και οικοδομος φραγμων. Ἰστεον δε οτι
και αι πονηραι και αντικειμεναι δυναμεις κατατρε- χουσιν εσθ' οτε της αθλιας
ψυχης, μυσαρας ηδονας εκτικτουσαι, και αποφερουσαι τυραννικως οιπερ αν
βουλωνται, και ως δια κηπου κεχερσωμενου βαδι- ζουσαι. Πεπαυσονται δε του
καταπατειν αυτην, εγη- γερμενου φραγμου, ον ο θειος εν ημιν ανιστησι φο- βος.
 
 

459

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐφαρμοσεις δε τον τοιονδε λογον και εκαστωι των αγιων μυσταγωγων. Γεγονασι
γαρ οικοδομοι φραγμων, ασφαλιζομενοι ταις εις αρετην νουθεσιαις τας των
παιδευομενων ψυχας, ωστε και ταις των ηδονων εφοδοις αστιβη τροπον τινα την
διανοιαν εχειν και βωμολοχιαις, εκ τε των κενοφωνειν ειωθοτων, οι τον ορθον της
πιστεως εκκαπηλευουσι λογον, μη ει- δοτες μητε α λεγουσι, μητε περι τινων
διαβεβαιουνται.
9Ἐαν επιστρεψηις τον ποδα σου απο των Σαβ- βατων, του μη
ποιειν τα θεληματα σου εν τηι ημερα τηι αγιαι, και καλεσηις τα Σαββατα τρυ- φερα, τωι
Θεωι σου αγια, ουκ αρεις τον ποδα σου επ' εργωι, ουδε λαλησηις λογον εν οργηι εκ του
στοματος σου, και εσηι πεποιθως επι Κυριον, και αναβιβασει σε επι τα αγαθα της γης,
και ψωμιει σε την κληρονομιαν Ἰακωβ του Πατρος σου. Το γαρ στομα Κυριου
ελαλησε ταυτα.9
Ὁ θεσπεσιος Παυλος την του νομου σκιαν ως αδρανη
παρωθουμενος εις πνευματικην θεωριαν μεθ- ιστησι τα εν αυτωι. Ουτε γαρ την κατα
σαρκα περι- τομην, ουτε την κατα το Σαββατον αργιαν αποδεξα- μενον καταθρησαι
τις αν αυτον, περιτομην δε μαλλον πνευματικην, και σαββατισμον ομοιως
διακηρυττων οραται. Ἔφη γαρ, οτι "6Ουχ ο εν τωι φανερωι Ἰου-δαιος εστιν, ουδε η
εν τωι φανερωι εν σαρκι περιτομη, αλλ' ο εν τωι κρυπτωι Ἰουδαιος, και περιτομη καρδιας εν πνευματι, ου γραμματι, ου ο επαινος ουκ εξ ανθρωπων, αλλ' εκ του Θεου."6
Περι δε του Σαββατου αρα απολειπεται σαββατισμος τωι λαωι του Θεου. Ὁ γαρ
εισελθων εις την καταπαυσιν αυτου, και αυτος κατεπαυσεν απο των εργων αυτου,
ωσπερ απο των ιδιων ο Θεος. Ουκουν ει τις παυσαιτο των ιδιων εργων, ητοι των
εαυτου θεληματων το χρηναι κρα- τειν επιδους τοις ιεροις θεσπισμασιν, ουτως
Σαββα- τιζει πνευματικως, και αγιαν αληθως ημεραν επι- τελει. Τουτο και της εν
χερσι προφητειας διαδει- κνυσιν ημιν ο λογος. Ἐαν γαρ αποστρεψηις, φησι, τον ποδα
σου απο των Σαββατων, του μη ποιειν τα θεληματα σου εν τηι ημεραι τηι αγιαι. Το δε,
αποστρε- 70.1301 ψεις τον ποδα σου απο των Σαββατων, ουδεν ετερον ειη αν, ως
γε οιμαι πλην οτι το μη χρηναι δραιν, α αν βουλοιτο τις, και τας των ιδιων
επιθυμιων ιεναι τριβους. Ὅτι γαρ των ανθρωπινων θεληματων ο σκο- πος εις το
φιληδονον βλεπει, πιστωσεται γραφων ο πανσοφος Παυλος· "6Ου γαρ ο θελω τουτο
ποιω αγαθον, αλλ' ο μισω κακον τουτο πρασσω, συνηδομαι γαρ τωι νομωι του Θεου
κατα τον εσω ανθρωπον, βλεπω δε ετερον νομον αντιστρατευομενον τωι νομωι του
νοος μου, και αιχμαλωτιζοντα με τωι νομωι της αμαρτιας τωι οντι εν τοις μελεσι
μου."6 ∆ει δη ουν αρα και μαλα νεανικως καταγωνισασθαι μεν το ιδιον θελημα
τους ευδοκιμειν εθελοντας παρα Θεωι, τοις δε θειοις αυτου νομοις πανταχου
επομενους την αξι- αγαστον της δικαιοσυνης διαττειν οδον. Τρυφερα δε Σαββατα
φησι τα μηδεν εχοντα των απο γνωμης. Σκληρα δε γνωμη και απηνης, το μη
υποκεισθαι θε- λειν, οις αν βουληται Θεος· τοιουτον οντα τον Ἰσραηλ διηλεγξε
λεγων, "6Γινωσκω εγω οτι σκληρος ει, και νευρον σιδηρουν ο τραχηλος σου, και το
μετωπον σου χαλκουν."6 Το ευπειθες ουν αρα, και το ευηνιον, και το εικτικον του
τροπου, τρυφεραν αποφαινει τωι Θεωι την κατα το Σαββατον αργιαν, ητοι τον κατα
πνευμα σαββατισμον, ον οι κατορθουν εθελοντες αμωμητως ουκ αρουσιν επ' εργωι
τον ποδα, τουτ- εστιν, ου βαδιζουσι πρακτικως, επιτελουσι δε μαλλον την ευαγη,
και ονησιφορον αργιαν, την επι γε, φημι, τοις αισχιστοις, και βδελυροις, και
απηχθημενοις τωι Θεωι πραγμασι. Βουλεται δε τους τοιουτους και οργης και θυμου
κατευμεγεθουντας ορασθαι, και θυραν εχοντας επι γλωττηι και μοχλον. Ου γαρ
λαλησεις λογον, φησιν, εν οργηι εκ του στοματος σου. ∆υο δη ουν ενταυθα
περιτεμνει δεινα και παγχαλεπα, ων αν τις αποφοιτησας τελειος εσται παρα Θεωι.
Ἔφη γαρ τις των αγιων αποστολων, "6Ει τις εν λογωι ου πταιει, ουτος τελειος ανηρ
δυνα- μενος χαλιναγωγησαι και ολον το σωμα."6 Ὁ δε κρε- ιττων οργης, παντως
που και ευσχημων, ειπερ εστιν αληθες και το εμπαλιν· γεγραπται γαρ οτι "6Ἀνηρ
 
 

460

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θυμωδης ουκ ευσχημων."6 Πραους ουν αρα και πλει- στην οσην εχοντας την αρετην
ειναι βουλεται ο Θεος τους σαββατιζοντας νοητως, και αγιως, και τρυφε- ρως, και
πεποιθεναι κελευει, ουκ επι πλουτωι μαλλον η δυναστειαις κοσμικαις, ουκ επι ρωμηι
σωματων, ουκ εφ' ετερωι τινι των τοιουτων, α ποαις εν ισωι ταις εν αγροις
προσκαιρα τε εστι και ευμαραντα, επι Κυριον δε μαλλον τον απασης ευθυμιας και
χορηγον και πρυτανιν. Τα των ουτω ζηιν ειωθοτων, οτι οιοι τινες ειεν, ανθρωπους
στεφανοι, διαδεικνυσι λεγων, οτι "6Ἀναβιβασει σε επι τα αγαθα της γης, και ψωμιει
σε επι την κληρονομιαν Ἰακωβ του πα- τρος σου."6 Ἐπηγγειλατο μεν γαρ τοις των
Ἰουδαιων πατρασιν ο των ολων Θεος την γην της επαγγελιας, και δη και
εισεκομισθησαν εις αυτην στρατηγουντος Ἰησου μετα τον ιεροφαντην Μωσεα· Ειτα
πως δια των προκειμενων στιχων, ως ουπω λαβουσι τον κληρον τον επαγγελθεντα
τωι πατριαρχηι Ἰακωβ,
70.1304 δωσειν αυτοις επαγγελλεται; Ουκουν ου περι της
αισθητης, ητοι της κατακληροδοθεισης αυτοις η επαγ- γελια ην τωι Θεωι προς τον
θεσπεσιον Ἰακωβ, ηγουν επι Ἀβρααμ τε και Ἰσαακ, περι εκεινης δε μαλλον, ην αυτος
ημιν ο Σωτηρ κατεσημαινε λεγων· "6Μακαριοι οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι
την γην."6 Ὅτι δε παντη τε και παντως εις περας εκβησονται τα επηγγελμενα,
πιστουται λεγων· Το γαρ στομα Κυριου ελαλησε ταυτα· αμηχανον δε τους θειους
διαπεσειν λογους· Θεος γαρ εστιν αληθεια. 9Μη ουκ ισχυει η χειρ μου του σωσαι; η
εβαρυνε το ους αυτου του μη ακουσαι; Ἀλλα τα αμαρτηματα υμων διιστωσιν
αναμεσον υμων και του Θεου, δια τας αμαρτιας υμων απεστρεψε το προσωπον
αυτου αφ' υμων, του μη ελεησαι. Αι γαρ χειρες υμων μεμολυσμεναι αιματι, και οι
δακτυλοι υμων εν αμαρτιαις. Τα δε χειλη υμων ελαλησεν ανομιαν, και η γλωσσα
υμων αδικιαν μελεται· ουδεις λαλει δικαια, ουδε εστι κρισις αληθινη. Πεποιθασιν
επι ματαιοις. και λαλουσι κενα.9 Ἐν τοις ανοπιν βραχυ το του Θεου προσωπον εισεκομισθη, λεγον τωι θεσπεσιωι προφητηι· "6Ἀναβοησον εν ισχυι, και μη φεισηι, ως
σαλπιγγα υψωσον την φωνην σου, και αναγγειλον τωι λαωι μου τας ανομιας αυτων,
και τωι οικωι Ἰσραηλ τας αμαρτιας αυτων. Ἐμε ημεραν εξ ημερας ζητουσι, και
γνωναι μου τας οδους επιθυμουσιν, ως λαος δικαιοσυνην πεποιη- κως, και κρισιν
Θεου αυτου μη εγκαταλελοιπως. Αι- τουσι με νυν κρισιν δικαιαν, και εγγιζειν Θεωι
επι- θυμουσι, λεγοντες, Τι οτι ενηστευσαμεν, και ουκ ει- δες; εταπεινωσαμεν τας
ψυχας υμων, και ουκ εγνως; Ἐν γαρ ταις ημεραις των νηστειων υμων ευρισκετε τα
θεληματα υμων, και παντας τους υποχειριους υπονυσσετε, εις κρισιν και μαχας
νηστευσετε· ου ταυτην την νηστειαν εξελεξαμην, λεγει Κυριος."6 Ἐλεγομεν δε την
της προφητειας δυναμιν, ως ενι, διερμηνευοντες, οτι τοις τεθεσπισμενοις δια του
παν- σοφου Μωσεως αντανισταμενοι, και ολιγου παντε- λως αξιουντες λογου το
διαζηιν ορθως, εδρων δε τα συνηθη, στυγητον τωι Θεωι και φιλαμαρτημονα πολιτειας τροπον επιτηδευοντες, ειτα πολεμου περιαγ- γελθεντος εσθ' οτε το ασιτειν
εσκεπτοντο δια γυ- μνης και μονης νηστειας, ηγουν ασιτειας, ιλεων καταστησειν
εφ' εαυτοις οιομενοι τον κριτην. Ειτα διεγογγυζον της ελπιδος ημαρτηκοτες, και δη
και εφασκον· Τι οτι ενηστευσαμεν, και ουκ ειδες; ετα- πεινωσαμεν τας ψυχας ημων,
και ουκ εγνως; Ἄθρει δη ουν, αθρει τον θεσπεσιον προφητην, ως εκ πολλης αγαν
φιλοθεΐας επιτιμωντα αυτοις, και λεγοντα, Μη ουκ ισχυει η χειρ Κυριου του σωσαι,
η εβαρυνε το ους αυτου του μη επακουσαι; Ου γαρ ητονησε, φησιν, η πανσθενης του
Κυριου δεξια, αλλ' ουδε το ους βα- ρυνθεν εχει και απεστραμμενον, ωστε μη
εισακου- σαι. Τα δε αμαρτηματα υμων διιστωσιν αναμεσον υμων και αυτου. Ουκουν
ει τις αφελοιτο την διαφο- ραν, και αποστησαι το διατειχιζον της προς Θεον
γνωσεως, τουτεστι, την αμαρτιαν, ου μακραν ο σωζων εστιν, αλλα δεξεται παντως
τας ικετηριας.
70.1305 Ἔνεστι γαρ αυτωι και το πανσθενες, και το προσιεσθαι
φιλαγαθως τας παρα των καμνοντων λιτας. Ποιαι τοινυν αμαρτιαι διιστωσιν
 
 

461

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναμεσον του Θεου, και των εξ αιματος Ἰσραηλ επιφερει, λεγων· "6Αι γαρ χειρες
υμων μεμολυσμεναι αιματι, και οι δακτυλοι υμων εν αμαρτιαις. Τα δε χειλη
ελαλησαν ανομιαν, και η γλωσσα υμων αδικιαν μελεται."6 Ἀπεκτονασι μεν γαρ
προφητας αγιους τους απεσταλμενους παρα Θεου, κατελαλησαν δη και αυτου. Ἔφη
γουν Ἱερεμιας, Ἡ ισχυς μου εξελιπεν εκ των καταρωμενων με· παρεις δε τα τοιαδε
νυν την κατα Χριστου δυσ- σεβειαν εγκαλειν εοικε, τας χειρας αυτων αιματι
μεμολυνθαι λεγων. Γεγονασι δε κυριοκτονοι, ελαλη- σαν δε και τα χειλη αυτων
ανομιαν, και η γλωσσα αυτων αδικιαν εμελετησε· ου γαρ διαλελοιπασι μα- χομενοι
τε και ονειδιζοντες, και καταλαλουντες Χρι- στου, και ποτε μεν διασυροντες τας
θεοσημειας, και
καταψευδομενοι της θεοπρεπους μεγαλουργιας, ποτε
δε
κατηγορουντες και λεγοντες· "6Αιρε, αιρε, σταυ- ρου αυτον."6 Ποτε δε ταυτης ενεκα
της αιτιας, ως ψηφον αδικον υπομειναντος Χριστου, μετα παῤρη- σιας αγιοπρεπους
ο προφητης αναφθεγγεται, Ουδεις ελαλει δικαια, ουδ' εστι κρισις αληθινη.
Πεποιθασιν επι ματαιοις, και καλουσι κενα. Ποια δε αυτων η ματαια πεποιθησις;
Ὠηθησαν γαρ οτι τον κληρονο- μον εκ μεσου ποιησαμενοι, καθεξουσι τον κληρον
αυτου· και ταυτα προς αλληλους κενοφωνουντες οι δειλαιοι δεδυσσεβηκασι εις
αυτον. Ἢ τοινυν την εις Χριστον δυσσεβειαν ο προφητικος εγκαλει λογος τοις εξ
αιματος Ἰσραηλ, ηγουν οτι κατ' ουδενα τροπον επιεικεις οντες αλοιεν αν, οι γε και
χειρας εχουσι μεμολυσμενας αιματι, χειλη τε και γλωσσαν ουδεν ειδυιαν ετερον
μελεταιν, πλην οτι τα εις δυσσεβειαν, και ανομιαν, και αδικιαν βλεποντα, και οτι
προς τουτοις αδικοι γεγονασι δικασται, δωροδοκουντες δη- λονοτι, και λημματων
αισχρων ηττωμενοι. Ειρηται γαρ ετερωθι που, "6Πως εγενετο πορνη πολις πιστη,
Σιων πληρης κρισεως, εν ηι δικαιοσυνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται; Το
αργυριον υμων αδοκιμον, οι καπηλοι σου μισγουσι τον οινον υδατι, οι αρχοντες
σου απειθουσι, κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες δωρα, διωκοντες ανταποδομα,
ορφανοις ου κρινοντες, και κρισει χηρας ου προσεχοντες."6 9Ὅτι κυουσι πονον,
και τικτουσιν ανομιαν. Ὠα ασπιδων εῤρηξαν, και ιστον αραχνης υφαινουσι, και ο
μελλων των ωων αυτων φαγειν, συντριψας ουριον, ευρε και εν αυτωι βασιλισκον. Ὁ
ιστος αυτων ουκ εσται εις ιματιον, ουδε μην περιβα- λουνται απο των εργων των
χειρων αυτων.9
Ἔθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι πονον αει πως τον φθονον
αποκαλειν. Ἔχει δε πολυ το εικος ο λογος· εκτηκει γαρ και καταμαραινει τας των
δεχομενων αυτον καρδιας. Τοιουτον τι και ο Ψαλλων φησι περι τινος, ητοι του των
Ἰουδαιων δημου, "6Συνελαβε πονον, και ετεκεν ανομιαν."6 Προωδινησαντες γαρ
τον κατα Χριστου φθονον, εκτετοκασι την κατ' αυτου δυσ- σεβειαν, ηγουν ανομιαν·
μονον γαρ ουχι το προφη- τικον εκεινο λεγοντες αλοιεν αν δια γε των επιχειρη70.1308 ματων· "6∆ησωμεν τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστιν."6 Ευρησομεν δε
και εν συλλογοις αυτου εκ- τοπωτατην λαβοντας βουλην. Ἔφασκον γαρ περι του
παντων ημων Σωτηρος Χριστου· "6Τι ποιουμεν, οτι ουτος ο ανθρωπος πολλα ποιει
σημεια; Ἐαν αφωμεν αυτον ουτως, ελευσονται οι Ῥωμαιοι, και αρουσιν ημων το
εθνος, και την χωραν· εις δε τις εξ αυτων Καιαφας, ουτος της κατα Χριστου
δυσσεβειας γεγονεν ευρετης· εφη γαρ παλιν, Ὑμεις ουκ οιδατε ουδεν, οτι συμφερει
ημιν, ινα εις ανθρωπος αποθανηι υπερ του λαου, και μη ολον το εθνος αποληται."6
Σαφεστατα τοινυν εκ των ειρημενων ενεστιν ιδειν, οτι κυησαντες πονον, τουτεστι,
τον κατ' αυτου πονον προσωδινη- σαντες εκτετηκασι την ανομιαν. Τι ουν ο
προφητι- κος εν τουτοις ημιν κατασημαινει λογος; Ὠα ασπι- δων εῤρηξαν, και ο
μελλων των ωων αυτων φαγειν, συντριψας ουριον ευρεν. Ὤοντο μεν γαρ οι
Ἰουδαιοι τας κατα Χριστου διασκεψεις εις αισιον αυτοις εκ- βησεσθαι περας, και εις
ονησιν εσεσθαι τωι εθνει παντι. Ἀλλ' ημαρτανον του σκοπου, και τι τοιουτον
συμβεβηκε παθειν αυτους, οποιον τι πασχουσιν εκ πολλης αγαν ασυνεσιας οι τα των
 
 

462

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασπιδων ρηγνυντες ωα. Συντριψαντες γαρ ουδεν ευρησουσιν ετερον, πλην οτι
βασιλισκον εν αυτωι· οφεως δε κυημα τουτι το παγχαλεπον, ουριον τε προς τουτωι.
Ουκουν ανονητον Ἰουδαιοις, μαλλον δε και ολεθρου προξενον των κατα Χριστου
τολμηματων το περας. Ὄφις γαρ ωσπερ εκβεβηκεν αυτοις, και αποτεξις
ομολογουμενη, η προς πεταυρον ᾅδου παρακομιζουσα· οτι δε γεγονε, εισαπαν
ανωφελης η κατα Χριστου σκευωρια, δια- δεικνυσιν ευθυς και δι' ετερου
παραδειγματος· Ἱστον γαρ, φησιν, αραχνης υφαινουσιν. Ὁ μεν γαρ αρα- χνης, τουτι
δε φημι το σμικρον και ευτελεστατον ζωον, εν τοις αργοτεροις των δωματιων
μερεσιν ιστους αναπλεκει, στημοσιν ισχνοις ευτεχνως εξυφα- σμενοις, οι δε ουν
πλειστωι μολις γενομενοι πονωι το συμπαν αυτους ωφελουσιν ουδεν· ου γαρ εσονται
περιβλημα τωι πεποιηκοτι, αλλ' εισιν ευδιατμητοι προς περιβολην, και αυτης της
τεχνης αμεινους. Ουτω, φησι, και τα των Ἰουδαιων ευρηματα, δηλον οτι τα κατα
του Χριστου· δολους γαρ εξυφαινοντες, και ψευδηγοριας συμπλεκοντες, ᾤοντο μεν
γαρ, ως εφην, θανατωι σαρκος περιβαλοντες αυτον, εξανυσαι τι των ονησιφορων
αυτοις, και την απο των ιδιων επιχειρη- ματων καταπλουτησαι σκεπην, αλλ' εις
ουδεν αυτοις το των ελπισθεντων εξεβη περας. Γυμνοι γαρ γεγο- νασι της ανωθεν
ευμενειας, αποβεβληκασι τε τον σκεπαστην, τουτεστι Χριστον· οι μεν γαρ εξ εργων
αγαθων τοις αυτα κατορθουν εθελουσι συμβησεται σκεπη, νεμοντος αυτοις και
τουτο Θεου· τοις γε μην των φαυλων εργαταις εις περιβολην ουκ εσται τα εξ
αυτων, αλλ' ερημοι σκεπης εσονται μαλλον της παρα Θεου. 9Τα γαρ εργα αυτων,
εργα ανομιας, οι δε ποδες αυτων επι πονηριαν τρεχουσι, ταχυνοι του εκχεαι αιμα,
και οι διαλογισμοι αυτων, διαλογι- σμοι απο φονων· συντριμμα και ταλαιπωρια εν
70.1309 ταις οδοις αυτων, και οδον ειρηνης ουκ οιδα- σιν. Ουκ εσται κρισις εν ταις
οδοις αυτων. Αι γαρ τριβοι αυτων διεστραμμεναι, ας διοδευουσι, και ουκ οιδασιν
ειρηνην. ∆ια τουτο απεστη η κρισις απ' αυτων.9
Ἕκαστα των Ἰουδαικων
πλημμεληματων απ- αριθμειται λεπτως, ιν' επειδηπερ εκβεβληνται της προς αυτον
οικειοτητος, ψηφωι δικαιαι τουτο παθοντες αλισκωνται. Ἔργα γαρ ανομιας φησι
παντα τα εργα αυτων, και συλληβδην εν τουτοις απασης αυτων της ζωης αληθης
γεγονεν η καταῤρησις· επιτρεχει δε και ουτω των αιτιαματων εκαστον, τους μεν
ποδας επι πονηριαν τρεχειν ειπων, και ειναι ταχυνους εις το εκχεαι αιμα, και
λογισμους εσχηκεναι τους επι φονοις αυτοις. Ἄθρει δη μοι παλιν, οτι, καιτοι πλειστων οντων των πλημμεληματων, πρωτος διαμεμνη- ται της ετοιμοτητος της εις το
γε, φημι το ελεσθαι φοναιν. Τρεχειν γαρ εφη προς τουτο τους ποδας αυ- των, και
οξεις ητοι ταχυνους ειναι προς γε το δειν εισδεχεσθαι διαλογισμους τους εφ' αιματι
τε και φονοις· συντριμμα δε και ταλαιπωριαν εν ταις οδοις αυτων ειναι διατεινεται,
ουκ ειδεναι τε την ειρηνην, ητοι την της ειρηνης οδον. α γαρ εδρων ανοσιως, και
περα παντος ιεντες θρασους, συντριβης και ταλαιπω- ριας αυτοις, ηγουν παρ' αυτων
ετεροις γεγονε προξενα. Ἦσαν δε που παντως φιλοπραγματιαι, και δικαῤρα- φοι,
και πολυ νοσουντες το δυσερι· και η τουτου προ- φασις λημματων εφεσις και
δωροληψιας. Ταυτηιτοι και μαλα εικοτως, Ουκ εστι κρισις, φησιν, εν ταις οδοις
αυτων. Κρισιν δε φησιν ενταυθα την δικαιοσυνην, ητοι την εννομωτατην και
αδιαβλητον πολιτειαν.
Ουτω γαρ που φησιν ο θεσπεσιος ∆αβιδ περι της δια
Μωσεως εντολης, "6Κρισιν και δικαιοσυνην εν Ἰακωβ συ εποιησας."6 Ουκουν
ευθυτης, ητοι δικαιοσυνη, ουκ εστιν εν ταις οδοις αυτων. ∆ιεστραμμεναι γαρ εισι,
και φευγουσι την ειρηνην, ητοι προς ετερους ειρηνι- κοι παραιτουμενοι, ηγουν
ειρηνην ενθαδε φησιν τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, ον ουκ ηθελησαν ειδεναι,
τον της απωλειας εαυτοις ορυττοντες βοθρον. ∆ια τουτο γαρ, φησιν, απεστη η
κρισις απ' αυτων, τουτεστι, ταυτης ενεκα της αιτιας απεφοιτησεν αυ- των η
δικαιοσυνη, ηγουν το ειδεναι δραιν, α τον της δικαιοσυνης περιποιειται στεφανον
 
 

463

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις κατορθουν ῃρημενοις αυτα. Ἔξω δε πασης εισιν ευτεχνιας πνευματικης
Ἰουδαιοι, και οιον απεπτη της διανοιας αυτων το και ολως ειδεναι δυνασθαι τι των
αρεσκον- των Θεωι διαπεραινειν ορθως.
9Ὑπομειναντων αυτων φως εγενετο
αυτοις σκο- τος, μειναντες αυγην εν αωριαι περιεπατησαν. Ψηλαφησουσιν ως
τυφλος τοιχον, και ως ουχ υπαρχοντων οφθαλμων ψηλαφησουσι, και πε- σουνται
εν μεσημβριαι, ως εν μεσονυκτιωι. Ὡς αποθνησκοντες στεναξουσιν, ως αρκος και περιστερα αμα πορευσονται.9 Ἐπαρατον αυτων, και εκνομωτατην αποφηνας την
ζωην· εφη γαρ, τινα εργα αυτων εργα ανομιας, και ταυτα λεπτως απαριθμησαμενος,
τινα τε εστι, και
70.1312 δι' οσων ερχεται τροπων ειπων, αναγκαιως επαγει και
παρατιθησι, και την εντευθεν αυτοις εντετριμ- μενην ζημιαν, και της ασχετου
φαυλοτητος την αντ- εκτισιν, ητοι τους της ενουσης αυτοις ασεβειας καρ- πους.
Προσεδοκων μεν γαρ Ἰουδαιοι τον παρα Χριστωι φωτισμον. Ἤκουον προφητων
αγιων αναβοωντων αναφανδον, "6Φωτιζου, φωτιζου, Ἱερουσαλημ, ηκει γαρ το
φως σου, και η δοξα Κυριου επι σε ανατεταλκε."6 Και τοτε ανοιχθησονται οφθαλμοι
τυφλων, και το γε ηκον εις την των αγιων προφητων προαγορευ- σιν, ουκ εξω
χρηστης ελπιδος ησαν οι ταλανες. Και γουν προσελαλουν αλληλοις ποτε της
Ἰουδαιων Συν- αγωγης οι προεστηκοτες, "6Μη εκ της Γαλιλαιας ο Χριστος ερχεται;
ουχ η Γραφη ειπεν, οτι εκ σπερμα- τος ∆αβιδ, και απο Βηθλεεμ της κωμης ο Χριστος
ερχεται;"6 Και η Σαμαρειτις εκεινη γυνη διωμολογη- κεν εναργως αυτωι
προσλαλουσα Χριστωι της επιδη- μιας την δυναμιν. Ἔφη γαρ, οτι "6Οιδαμεν οτι Μεσσιας ερχεται ο λεγομενος Χριστος· οταν ελθηι εκεινος, ευαγγελει ημιν παντα."6
Ουκουν προσεδοκων μεν, ως εφην, τον παρα Χριστου φωτισμον, αλλ' εκβεβηκεν
αυ- τοις εις παν τουναντιον τα της ελπιδος. Ου γαρ προσεδε- ξαντο το φως το
αληθινον, αυτοκλητον δε ωσπερ ταις εαυτων διανοιαις εισοικισαμενοι σκοτον,
τυφλοι γεγονα- σι, και τυφλων οδηγοι, κατα την του Σωτηρος φωνην. Φως τοινυν
υπομειναντων αυτων, τουτεστιν ελπισαν- των ητοι προσδοκησαντων, γεγονεν
αυτοις σκοτος, και μειναντες αυγην εν αωριαι περιεπατησαν. Αυτο δη παλιν ετερως,
ητοι περι του αυτου τιθησιν ο προφητης, των ειρημενων καταλευκαινων τον νουν.
Οι γαρ αυγην προσδοκησαντες, εν σκοτωι βαθει περιεπατη- σαν. Τουτο γαρ το της
αωριας ονομα δηλοι. Ειτα της εγγενομενης αυτοις τυφλωσεως εμφανιζων το μεγεθος, ψηλαφησειν ως τυφλος εφη τοιχον. Ουτω γαρ εσθ' οτε περιπατειν εθος τοις
των ομματων ἠῤρω- στηκοσι την πηρωσιν. Μεσημβριας δε ουσης, φησιν, ως εν
μεσονυκτιωι πεσουνται. Και μεσημβριαν μεν το μεσαιτατον της ημερας ονομαζει
συνηθως, οτε και ακμαιοτατην επαφιησιν ακτινα τοις επι γης μεσου- ρανων ο ηλιου
κυκλος, και οιον πεπλουσιωτεραις αυ- γαις περιαστραπτει τα συμπαντα·
μεσονυκτιον δε της νυκτος το μεσαιτατον, οτε και βαθυς απασι τοις υπ' ουρανον
καταχειται σκοτος. Ἐν μεσημβριαι τοινυν, φησι, τουτεστιν, αμφιλαφεστατου φωτος,
θειου δε δηλονοτι και νοητου, καταυγαζοντος την υπ' ουρανον, δια του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου, πεσουνται καθαπερ τυφλοι μηδε ειδοτες, οποι βαδιζουσιν
Ἰου- δαιοι· ου γαρ ηθελησαν υπακουειν λεγοντι τωι Χρι- στωι, "6Ἕως το φως εχετε,
περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη η σκοτια υμας καταλαβηι."6 Κατεληφθησαν τοινυν
υπο της σκοτιας ουκ ανασχομενοι περιπατειν εν τωι φωτι· πεισονται δε τι και
ετερον. Στεναξουσι γαρ ως αποθνησκοντες, φησι, τουτεστιν, ως βαρειαι και ασχετωι
νοσωι κατισχημενοι. Πορευσονται δε και ως αρκος αμα, και περιστερα, και ουχ ως
δυο τινες αλ- ληλοις συμβιβαζοντες, ων ο μεν ως αρκος νοηθειη αν, ο δε ως
περιστερα, αλλ' εκαστος αυτων εν ταυτωι κατα 70.1313 την εξιν, και κατα γε την
ενουσαν αυτοις διανοιαν, ως αρκος υπαρχων ομου και περιστερα. Ἐπειδη γαρ εφη
στεναζειν αυτους, διαδεικνυσιν ευ μαλα ποιος εσται και οσος ο στεναγμος αυτων.
Φασι γαρ τας αρκους, ει ατεκνωθειεν υπο του διηρ- πασμενων αυταις των
 
 

464

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκυμνιων, δεινως ολοφυρεσθαι, και πιμπλασθαι μεν ακρατου μανιας, ορη δε και
ναπας περινοστειν, και τοις υπαντωσιν ασχετως επιπηδαιν· και που δι' ενος των
αγιων προφητων τοιουτον τι σημαινει, λεγων ο των ολων Θεος περι των εξ
αιματος Ἰσραηλ, Ὑπαντησομαιαυτοις ως αρκος απορουμενη, τουτεστιν, ωμως και
αγριως. Αι δε περιστεραι ταις εαυτων καλιαις ενιζα- νουσαι διαγογγυζουσι συχνως,
και οιον τινα γοεραν πεμπουσι φωνην. Τοιουτοι τινες γεγονασιν οι Ἰου- δαιοι·
πεπορθημενης γαρ αυτων απασης της χωρας ομου τηι αγιαι πολει, φημι δη τηι
Ἱερουσαλημ, κατεμ- πρησθεντος δε και αυτου του ναου, θηριοπρεπη μεν εχουσι
γνωμην, κατα των ῃρηκοτων αυτην. Θρηνουσι γε μην παθουσαν ως περιστεραι.
Γεγραπται γαρ, οτι "6Και εσονται επι των ορεων ως περιστεραι μελετητι- και."6 Ἢ
ταχα που και ετερον τι καταδηλουν τον προ- φητικον εν τουτοις οιησομεθα λογον.
Πορευσονται γαρ, φησιν, ως αρκος και περιστερα, τουτεστι, διαζησου- σιν εν
αγριοτητι νου, συνεζευγμενης ασυνεσιας· και αγριοτητος μεν η αρκος εικων, ητοι
παραδειγμα, ευηθειας δε και ασυνεσιας η περιστερα. Ειρηται γουν περι του Ἰσραηλ
δι' ενος των αγιων προφητων, Και ην Ἐφραιμ περιστερα ανους, ουκ εχουσα
καρδιαν· ευρησομεν δε τους Ἰουδαιους αγριομωρους οντας τι- νας κατα αληθειαν.
Ου γαρ εστιν εν αυτοις η παρα Χριστου συνεσις και πραοτης· ηρνησαντο γαρ αυτον
σοφιας οντα και συνεσεως χορηγον, ημερους τε και πραους αποφαινοντα τους
αγαπωντας αυτον. Ἔφη γουν ο προφητης Ἱερεμιας περι αυτων ποτε μεν, οτι
"6Ἐμωρανθη πας ανθρωπος απο γνωσεως,"6 ποτε δε παλιν, "6Ου σοφια τις εστιν εν
αυτοις, οτι τον λογον Κυριου απεδοκιμασαν."6 9Ἀνεμειναμεν κρισιν, και ουκ εστι
σωτηρια, μακραν αφεστηκεν αφ' ημων· πολλη γαρ ημων η ανομια εναντιον σου,
και αι αμαρτιαι ημων αντεστησαν ημιν· αι γαρ ανομιαι ημων εν ημιν, και τα
αδικηματα ημων εγνωμεν. Ἠσεβησαμεν, και εψευσαμεθα, και απεστημεν απο
οπισθεν του Θεου ημων. Ἐλαλησαμεν αδικα, και ηπειθη- σαμεν· εκυομεν, και
εμελετησαμεν απο καρδιας ημων λογους αδικους, και απεστησαμεν οπισω την
κρισιν, και η δικαιοσυνη μακραν αφεστη- κεν.9 Ἀει φιλαληθης εστι των αγιων
προφητων ο λογος. Λαλει γαρ εν αυτοις της αληθειας το πνευμα, τουτ- εστι
Χριστου. Ταυτης ενεκα της αιτιας, επειδαν ποιωνται μνημην της αποβολης του των
Ἰουδαιων εθνους, και της επενηνεγμενης αυτοις οργης δια την εις Χριστον
ασεβειαν, διαμεμνηνται χρησιμως, και της εσομενης επιστροφης αυτων εν εσχατοις
του αιωνος καιροις, κλησεως τε της εν Χριστωι δια πι- στεως. Οικονομικωτατα
τοινυν, ινα μη τις οιηται ψευδοεπειν την αληθειαν, αυτους εισκομιζει μετα70.1316 γινωσκοντας, και το αυτων προσωπον αναλαβων, μονονουχι παριστησι
Θεωι λεγοντας· Ἀνεμειναμεν κρισιν, και ουκ εστιν. Κρισιν δε φασι την δικαιοσυνην, την δια Χριστου δηλονοτι, ην ληψεσθαι μεν προσεδοκουν, παρ' αυτοις δε
ουκ εστι, γεγονασι δε σκληροι και απειθεις. ∆ια τουτο φησιν, οτι Σω- τηρια μακραν
αφεστηκεν αφ' ημων. Πολλη γαρ ημων η ανομια εναντιον σου, και αι αμαρτιαι
ημων εν ημιν. Ἐπειδη γαρ ολως εκπεπτωκασι του δι- καιουντος εν πιστει, μακραν
γεγονασι και της παρ' αυτου σωτηριας, ουκ αποβαλοντες της αμαρτιας τους
μολυσμους, ουκ αποτριψαμενοι της ανομιας τα εγ- κληματα, αλλ' οιον
εντετηγμενον αυτοις τον εντευθεν εχοντες ρυπον. ∆ια τουτο προσεφωνει λεγων
αυτοις ο Χριστος, "6Ἀμην λεγω υμιν, οτι εαν μη πιστευ- σητε, οτι εγω ειμι, εν ταις
αμαρτιαις υμων απο- θανεισθε."6 Ουκουν επειδηπερ ου πεπιστευκασιν, εν- απεθανον
ταις αμαρτιαις αυτων· επειδη δε πολυτρο- πως δεδυσσεβηκασι κατα Χριστου, και
τουτων αυτων ποιουνται την εξομολογησιν. Φασι γαρ, οτι Τα αδικηματα ημων
εγνωμεν, ησεβησαμεν, και εψευ- σαμεθα, και απεστημεν απο οπισθεν του Θεου
ημων. Ἠσεβησαν γαρ ου φορητως καταψευσαμενοι της δοξης του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου, και αποσταντες του θελειν κατακολουθειν αυτωι. Προσ 
 

465

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ομολογουσι δε, οτι Ἐλαλησαμεν αδικα, και ηπει- θησαμεν, εκυομεν, και
εμελετησαμεν απο καρδιας ημων λογους αδικους. Ἄδικα γαρ λελαληκασι κατα
Χριστου· ποτε μεν γαρ διασυροντες αυτου την δο- ξαν, και διαβαλλοντες τας
θεοσημιας, εφασκον, εν Βεελζεβουλ αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλειν αυτον τα
δαιμονια, ποτε δε και τικτοντες απο της εαυτων καρδιας λογους αδικους·
κατηγορευσαν γαρ αυτου, Σαμαρειτην και δαιμονωντα, φαγον τε και οινοποτην
ονομασαι τολμησαντες, σεσυκοφαντηκασι δε και επι
Πιλατου λεγοντες, οτι
"6Ἀνασειει τους οχλους, και κωλυει φορους διδοναι Καισαρι."6 ∆ια τουτο φασιν, οτι
"6Ἀπεστημεν απο οπισθεν του Θεου ημων, ελα- λησαμεν αδικα, και ηπειθησαμεν·
εκυομεν, και εμελετησαμεν απο καρδιας ημων λογους αδικιας, και απεστησαμεν
οπισω την κρισιν, και η δικαιο- συνη μακραν αφεστηκε,"6 τουτεστιν, ἐῤριψαμεν κατοπιν την δικαιοσυνην, και οιον νωτα δεδωκαμεν αποστραφεντες αυτην. ∆ια τουτο
μακραν αφεστηκεν αφ' ημων. Αυται δη ουν μετανοουντων φωναι, και ζητουντων
ελεεισθαι παρα Χριστου. Χρημα γαρ σωτηριον το μετανοειν, και τας των
πλημμεληματων ομολογιας ποιεισθαι σαφως. Γεγραπται γαρ, "6Λεγε συ τας ανομιας
σου πρωτος, ινα δικαιωθηις."6 Ἔφη δε και ο θεσπεσιος Μελωιδος· "6Ειπα,
Ἐξαγορευσω κατ' εμου την ανομιαν μου τωι Κυριωι, και συ αφηκας την ασεβειαν της
καρδιας μου."6 9Ὅτι κατηναλωθη εν τοις οδοις αυτων η αλη- θεια, και δι' ευθειας
ουκ ηδυναντο ελθειν. Και η αληθεια ηιρται, και μετεστησαν την διανοιαν, του
συνειδεναι, και ειδε Κυριος, και ουκ ηρεσεν αυ- τωι, οτι ουκ ην κρισις. Και ειδε και
ουκ ην ανηρ, και κατενοησε, και ουκ ην ο αντιληψομενος. Και 70.1317 ημυνατο
αυτους τωι βραχιονι αυτου, και τηι ελεη- μοσυνηι, ηι εστηρισατο, και ενεδυσατο
δικαιο- συνην, ως θωρακα, και περιεθετο περικεφαλαιαν σωτηριου επι της κεφαλης.
Και περιεβαλετο ιμα- τιον εκδικησεως, και περιβολαιον, ως ανταποδω- σων
ανταποδοσιν, ονειδος τοις υπεναντιοις. Και φοβηθησονται οι απο δυσμων το ονομα
Κυριου, και οι απο ανατολων το ονομα το ενδοξον. Ἥξει γαρ ως ποταμος βιαιος η
οργη Κυριου, ηξει μετα θυμου.9 ∆ιαμνημονευσας ο προφητης, ων ερουσιν εν καιρωι
κλησεως αυτων οι εξ Ἰσραηλ, αιτουντες παρα του Θεου και Πατρος της δια Χριστου
σωτηριας την χαριν, μεθιστησι παλιν τους λογους εις το εαυτου προσωπον, και
καταγορευει των εξ Ἰσραηλ, μαλλον δε συναινει, οτι γεγονασι πονηροι, και
αποσταται, και της αληθειας εχθροι· διισχυριζεται δε λεγων, οτι Κατηναλωθη η
αληθεια εν ταις οδοις αυτων, τουτεστι, μονονουχι δεδαπανηται, και εισαπαν ᾤχετο.
Ου γαρ ην ολως εν τοις εργοις αυτων αλη- θεια, τουτεστι, της αληθειας ο νομος. ∆ια
τουτο δι' ευθειας ουκ ηδυναντο διελθειν οι γαρ ολως διολισθη- σαντες του ειδεναι
το πολιτευσασθαι συννομως, και κατα γε το τηι αληθειαι δοκουν, αληθεια δε ο νομος
του Θεου ωνομασται πανταχου, πως αν ηλθον ευθυ του πρεποντος; η πως ου
καμπυλας και διεστραμ- μενας εσχηκασι τας οδους; Προστιθεις δε και λε- γων, οτι Ἡ
αληθεια ηρται, και μετεστησαν την δια- νοιαν του συνιεναι, διαδεικνυσιν οτι
παντελως απεφοιτηκεν αυτων η αληθεια, και μετεστησαν ολο- τροπως του
δυνασθαι τε συνιεναι των τελουντων εις σωτηριαν. Ταυτα, φησιν, ειδε Κυριος, και
ουκ ηρε- σεν αυτωι. Ου γαρ ην παρ' αυτοις κρισις, τουτεστι, δικαιοκρισια, και νομος.
Ειτα· Τεθεαται, φησι, και ουκ ην ανηρ, κατενοησε και ουκ ην ο αντιληψομενος,
Ἐπειδη γαρ εστι φιλοικτιρμων, ως Θεος ανιησιν, εσθ' οτε, και ολοκληρωι πολει
εγκληματα, δι' ενα, και μονον ευρεθεντα δικαιον εν αυτηι· και γουν εφη δια φωνης
Ἱερεμιου· "6Περιδραμετε εν ταις οδοις Ἱερουσαλημ, και ζητησατε εν ταις πλατειαις
αυτης, και ιδετε αν ευρητε ανδρα, ει εστι ποιων πιστιν, και αγαπων ελεος, και ιλεως
εσομαι αυτηι, λεγει Κυριος."6 Ὑπεσχετο δε και Σοδομοις την δια πυρος ανησειν
κολασιν, ει πεντε δικαιους εσχον παρ' εαυτοις, τουτ- εστι, εν εκαστηι πολει δικαιον
ενα. Κατενοησε τοι- νυν, φησι, και ουκ ην ανηρ, ουκ ην ο αντιληψομε- νος. Ὁ γαρ
 
 

466

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιος τον θειον κατευνασας θυμον, και αρκεσας μονος εις γε το δυνασθαι
καταπραυναι Θεον, αντιλαμβανεται παντως εκεινων, υπερ ων αν προσαγηι τας
λιτας. Ἐπει δε ην τοιουτος ουδεις, ημυ- νατο αυτους, φησι, τωι βραχιονι αυτου,
τουτεστι, τηι δυναμει, εστηρισατο δε και τηι ελεημοσυνηι· ου γαρ ολοῤριζον ανειλε
τον Ἰσραηλ, σεσωκε δε κατα- λειμμα φιλανθρωπος ων, και τοις αγιοις αυτων πατρασιν αψευδη τετηρηκε την υποσχεσιν. Ειτα φησιν ο προφητης, οτι Θωρακα μεν
ενεδυσατο, περιεθετο δε περικεφαλαιαν και ιματιον εκδικησεως, ως ανταπο70.1320 δωσων ανταποδοσιν ονειδος τοις υπεναντιοις. Μονον γαρ ουχι πολεμαρχην
εφη τινα γενεσθαι κατ' αυτων τον των ολων Θεον, παντευχιαν εχοντα, και ευ
ειδοτα τα τακτικα. ∆εικνυσι δε δια τουτων της επ' αυτοις οργης την εφοδον·
αντεταξατο γαρ αυτοις ο παναλ- κης, προς ον ειρηται δικαιως· "6Συ φοβερος ει, και
τις αντιστησεται σοι απο της οργης σου;"6 Ἐπενηνεγ- μενων δε τοις Ἰουδαιοις των
κολαστηριων, Φοβηθησονται οι απο δυσμων και ανατολων το ονομα το ενδοξον.
Ἥξει γαρ, ηξει, φησι, κατα των απειθησαντων η οργη, καθαπερ τις βιαιοτατος
ποταμος παντα κατασυρων, και απροσβλητον εχων την των ναματων καταφοραν.
9Και ηξει ενεκεν Σιων ο ρυομενος, και απο- στρεψει ασεβειας απο Ἰακωβ, και αυτη
αυτοις η παρ' εμου διαθηκη λεγει Κυριος. Το Πνευμα το εμον εστιν επι σοι, και τα
ρηματα, α εδωκα εις το στομα μου, ου μη εκλειπηι εκ του στοματος του σπερματος
σου. Ειπε γαρ Κυριος απο του
νυν, και εις τον αιωνα.9
àWsper e)n toiÍj a)no/pin braxu\ kaiì th=j e)penexqh- some/nhj toiÍj ¹Ioudai¿o
ij o)rgh=j dieme/mnhto safw½j, a)pekto/nasi ga\r to\n a)rxhgo\n th=j zwh=j, k
aiì pepar%- nh/kasin a)nosi¿wj ei¹j to\n tw½n oÀlwn Swth=ra, kaiì Lu- trwth/
n: eiåta th=j doqhsome/nhj au)toiÍj e)n u(ste/roij kairoiÍj e) lehmosu/nhj, kaiì
filanqrwpi¿aj e)poieiÍto th\n proago/reusin: eÃfh ga\r oÀti, Kaiì h)mu/nato
au)tou\j t%½ braxi¿oni au)tou=, kaiì tv= e)lehmosu/nv e)sthri¿sato: ouÀtw ka)n
qa/de, kaqa/per tina\ xeima/r)r(oun a)fo/rhto/n te kaiì biaio/ taton katabh/s
esqai kat' au)tw½n to\n tou= Kuri¿ou qumo/n. Ei¹pwÜn de\, kaiì to\n periì th=j d
oqhso- me/nhj au)toiÍj eu)logi¿aj e)n e)sxa/toij tou= ai¹w½noj kai- roiÍj poieiÍt
ai lo/gon. àHcei ga\r eÀneken SiwÜn o( r(uo/me- noj. Katapefoi¿thke ga\r e)c o
u)ranw½n o( monogenh\j tou= Qeou= Lo/goj, kaiì kaqh=ken e(auto\n ei¹j ke/nwsi
n, geno/- menoj aÃnqrwpoj, iàna kaiì pro/ ge tw½n aÃllwn kale/sv to\n ¹Isra
h\l, diasw¯sv de\ kaiì tw½n e)qnw½n th\n plhqu/n: kaiì marturh/sei gra/fwn o(
pa/nsofoj Pau=loj: "6Le/gw ga\r Xristo\n dia/konon gegenh=sqai peritom
h=j, u(pe\r a)lhqei¿aj Qeou=, ei¹j to\ bebaiw½sai ta\j e)paggeli¿aj tw½n pate/
rwn, ta\ de\ eÃqnh u(pe\r e)le/ouj doca/sai to\n Qeo/n."6 Memnh/meqa de\ kaiì
au)tou= le/gontoj tou= Xristou=, "6Ou)k a)pesta/lhn, ei¹ mh\ ei¹j ta\ pro/bata
ta\ a)polw- lo/ta oiàkou ¹Israh/l."6 àHcei dh\ ouÅn o( r(uo/m enoj, e)c a(martiw½
n dhlono/ti, e)k qana/tou kaiì fqora=j, e)c w©mo/- thtoj diabolikh=j, e)k th=j t
w½n daimoni¿wn a)pa/thj kaiì pleoneci¿aj. Kaiì auÀth au)toiÍj h( par' e)mou= d
iaqh/kh, eiåpe Ku/rioj. To\ de\ aÀpac o(risqe\n dia\ boulh=j tou= Qeou= kaiì e)
paggelqe\n, pa/nth te kaiì pa/ntwj, a)raro\j eÃstai, kaiì ou)k a)rnhqh/setai.
Poi¿a toi¿nun eÃstai, fh- siìn, h( par' e)mou= diaqh/kh; To\ Pneu=ma to\ e)mo\n,
kaiì ta\ r(h/mata, aÁ eÃdwka e)n t%½ sto/mati¿ sou, ou) mh\ e)k- lei¿pv a)po\ tou=
nu=n, kaiì ei¹j to\n ai¹w½na xro/non. Safe- sta/th ga\r a)po/deicij tou= lelutr
 
 

467

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

w½sqai to\ ge/noj to\ a)nqrw¯pinon, hÃgoun kaiì pro/ ge tw½n aÃllwn tou\j e)c ¹
Israh\l, pisteu/santaj to\ e)n meqe/cei gene/sqai Pneu/matoj a(gi¿ou, di' o
uÂ kaiì to\ th=j ui¸oqesi¿aj ei¹s- 70.1321 fe/retai kau/xhma, kaiì laleiÍn e)n
glw¯ttv to\ r(h=ma th=j pi¿stewj, kaqa\ ge/grafen o( pa/nsofoj Pau=loj: "6
Mh\ ga\r eiãpvj, fhsiìn, e)n tv= kardi¿# sou: Ti¿j a)nabh/setai ei¹j to\n ou)ra
no/n; toute/sti Xristo\n katagageiÍn, hÄ, Ti¿j katabh/setai ei¹j th\n aÃbus
son; toute/sti Xristo\n e)k nekrw½n a)nagageiÍn. ¹Alla\ ti¿ le/gei h( Grafh/;
e)ggu/j sou to\ r(h=ma e)n t%½ sto/mati¿ sou, kaiì e)n tv= kardi¿# sou, oÀti e)a\n
eiãpvj, Ku/rioj ¹Ihsou=j, kaiì pisteu/svj e)n tv= kardi¿# sou, oÀti o( Qeo\j au)
to\n hÃgeiren e)k ne- krw½n, swqh/sv. Kardi¿# ga\r pisteu/etai ei¹j dikaio- s
u/nhn, sto/mati de\ o(mologeiÍtai ei¹j swthri¿an."6 ¹Ela/- bomen toi¿nun para\
Qeou= to\ r(h=ma th=j pi¿stewj, hÃtoi th\n o(mologi¿an: swth/rion de\ xrh=ma, k
aiì dikaiosu/nhj pro/cenon: dikaioiÍ ga\r ouÀtw to\n a)sebh= Xristo\j, o( kaiì
pa/lai bow½n, "6 ¹Idou\ a)ph/leiya w¨j nefe/lhn ta\j a)nomi¿a j sou, kaiì w¨j
gno/fon ta\j a(marti¿aj sou."6 Tou=to to\ r(h=ma th=j pi¿stewj e)n h(miÍn eÃstw
dihnekw½j, kaiì e)k tou= sto/matoj h(mw½n ou) pepau/- setai. Parape/myome
n de\ au)to\ ei¹j genea\j genew½n, dikaiwqh/sontai ga\r ouÀtw kaiì oi¸ meq' h(m
a=j. Ei¹ ga\r a)eiì Xristo\j kaiì eÃsti Qeo\j kaiì Ku/rioj, ou) katalh/cei pw¯p
ote th=j ei¹j au)to\n pi¿stewj h( o(molo- gi¿a, para\ toiÍj e)p egnwko/si th\n e)pi
fa/neian au)tou=. 9Fwti¿zou, fwti¿zou, ¸Ierousalh\m, hÀkei ga/r sou to\ f
w½j, kaiì h( do/ca Kuri¿ou e)piì se\ a)nate/talken. ¹Idou\ ga\r sko/toj kaiì gno/
foj kalu/yei gh=n e)p' eÃqnh: e)piì de/ se fanh/setai Ku/rioj, kaiì h( do/ca a
u)tou= e)piì se\ o)fqh/setai. Kaiì poreu/sontai basi- leiÍj t%½ fwti¿ sou, kaiì
eÃqnh tv= lampro/thti¿ sou.9 ¸Wj doqei¿shj th=j e)paggeli¿aj tou= oÀti swqh/
setai kata\ kairou\j o( ¹Israh\l, a)naskirt#= tro/pon tina\ pro\j eu)qumi¿a
n o( lo/goj e)n tou/toij h(miÍn o( profhtiko\j, mononouxiì ga\ r mega/lhn aiãrwn
ei¹j uÀyoj th\n boh\n e)pi- fqe/ggetai: "6Fwti¿zou, fwti¿zou, le/gwn, hÀkei ga/
r sou to\ fw½j."6 ãAqrei de\ oÀp wj pro/ ge tw½n aÃllwn toiÍj e)c ¹Israh\l e)kn
emhqe/ntoj para\ Qeou= tou= qei¿ou fwto\j, dh=lon de\ oÀti tou= dia\ Xristou=,
to\, hÀkei sou to\ fw½j, o( profh/thj fhsiì, mononouxiì paro/nta katadeiknu/
wn au)toiÍj to\n pa/lai me\n dia\ no/mou, kaiì profhtw½n a(gi¿wn proaphggel
me/non, e)pila/myanta de\ toiÍj e)piì gh=j e)n e)sxa/toij tou= ai¹w½noj kairoiÍj
meta\ sarko/j. Do/can de\ Kuri¿ou to\n e)pifane/nta fhsiìn, a)ne/teile ga\r o
iâa/ tij hÀlioj o( Xristo\j fwtiì t%½ qei¿% kaiì noht%½ pe- riastra/ptwn ta\ su/
mpanta, kaiì th=j a)lhqou=j qeognw- si¿aj kaqieiìj th\n aiãglhn toiÍj e(toimo
te/roij ei¹j pi¿stin. ãEsti de\ kaiì do/ca tou= Qeou=, kaiì Patro/j. ¹En au)t%½ g
a\r, kaiì di' au)tou=, kaiì su\n au)t%½ doca/zetai. ZwgrafeiÍ de\ wÐsper e)n i¹di¿
# fu/sei to\n teko/nta au)to/n. Kaiì e)pei¿per e)gnw¯kamen to\n Ui¸o\n, teqea/me
qa de\ di' au)tou= te kaiì e)n au)t%½ th\n megaleio/thta tou= Patro\j, kaiì th\n
a)pa- ra/blhton do/can, kaiì tw½n qeoprepw½n a)ciwma/twn th\n u(peroxh/n.
Kaiì gou=n eÃfh pou Xristo/j: "6Pa/ter, do/caso/n sou to\n Ui¸ o\n, iàna kaiì o(
 
 

468

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ui¸o/j sou doca/sv se."6 ãWfqh toi¿nun e)n h(miÍn h( do/ca tou= Qeou= kaiì Pat
ro\j, eiåta tw½n aÃllwn a(pa/ntwn e)qnw½n a)pokri¿naj to\n ¹Is- rah\l, w¨j e)cai
re/twj tetimhme/non para\ Qeou=, kaiì klh=ron oÃnta au)tou=, prosepa/gei, k
aiì fhsi¿n: "6 ¹Idou\ sko/toj kaiì gno/foj kalu/yei gh=n e)p' eÃqnh, e)piì de/ se
70.1324 fanh/setai Ku/rioj."6 Kaiì ou)x w¨j sko/touj me/llontoj katask
i¿dnasqai tw½n e)qnw½n e)pila/myantoj t%½ ko/sm% Xristou=, ta\ toia/de fhs
iì, katefwti¿sqh de\ ma=llon, kaiì to\n th=j a)rxai¿aj a)pa/thj a)pobe/blhke
sko/ton. ¹Adiaforou=si de\ pleista/kij periì th\n tw½n xro/nwn a)po/dosin o
i¸ th\n qei¿an diermhneu/santej Grafh/n. Te- qei¿kasi toi¿nun, a)ntiì tou= "6ka
lu/ptei,"6 to\, "6kalu/yei."6 ¹Alhqe\j ga\r oÀti kaiì e)pila/myantoj tou= Xri
stou=, kaiì pro/ ge tw½n aÃllwn toiÍj e)c ¹Israh\l, eÃti kekra/thto sko/t% tw½
n e)qnw½n h( plhqu\j, ouÃpw metatiqeme/nhj e)p' au)ta\ th=j xa/ritoj. ¹Idou\ toi¿
nun, fhsiì, keka/luptai sko/t% kaiì gno/f%, th=j a)maqi¿aj dhlono/ti, kaiì t
%½ th=j pla/nhj, h( gh= pa=sa tw½n e)qnw½n, e)piì de\ se\ fanh/setai Ku/rioj, e)p
e/lamye ga\r, w¨j eÃfhn au)toiÍj, kaiì prw¯twj wÓfqh te au)toiÍj h( do/ca au)to
u=, dia\ th=j e)caire/tou me- galourgi¿aj, kaiì shmei¿wn, kaiì tera/twn. Teqau
ma- tou/rghke ga\r w¨j Qeo\j par' au)toiÍj, tou=to me\n nekrou\ j a)nista\j e)k
mnhma/twn, tou=to de\ tuflw½n o)fqalmoiÍj to\ fw½j e)nieiìj, leprou\j e)kkaqa
i¿rwn neu/mati, dai¿mosin e)piplh/ttwn met' e)cousi¿aj, kaiì a(pacaplw½j ou)
de/na tro/pon a)feiìj, oÁj hÅn i¸kano\j ei¹j plhrofori¿an, oÀti Qeo/j e)sti kata\
a)lh/qeian, kaiì Qeou= tou= kata\ fu/sin Ui¸o/j. "6Poreu/sontai de\, fhsiì, ba
sileiÍj t%½ fwti¿ sou, kaiì eÃqnh tv= lampro/thti¿ sou."6 Suna/ptei pa/lin o(
pro- fh/thj tv= e)piske/yei tw½n e)c ¹Israh\l, kaiì th\n tw½n e)qnw½n klh=sin, ià
n' ei¹doiÍen, oÀti kaÄn taiÍj a)peiqei¿aij a)ti- ma/swsin au)toiì to\n Lutrwth\n,
kaiì a)pophdh/seian th=j ei¹j au)to\n a)ga/phj, e)p' o)le/qr% th=j au)tw½n kefa
lh=j, eÃrhmoj ou)k eÃstai proskunhtw½n, saghneu/sei de\ ma=l- lon dia\ th=j
pi¿stewj, eÃqnh te kaiì basileiÍj: tv= ga\r lam- pro/thti tv= doqei¿sv soi, fh
siì, toute/sti t%½ fwtism%½ t%½ para\ Xristou=, poreu/sontai basileiÍj kaiì
eÃqnh. Por- eu/sontai de\ oÀpoi; Ei¹j th\n dia\ pi¿stewj swthri¿an dhlon- o/ti
, ei¹j eu)klea= kaiì a)mw¯mhton zwh\n, ei¹j to\ ei¹de/nai kaiì o(mologeiÍn, ti¿j o( f
u/sei kaiì a)lhqw½j e)sti tw½n oÀlwn Genesiourgo\j kaiì texni¿thj. Proseku/
noun me\n ga\r tv= kti¿sei para\ to\n kti¿santa, kaiì cu/loij, kaiì li¿qoij a)nh=pton to\ se/baj. ¹Epeidh\ de\ t%½ doqe/nti soi fwtiì kat- elampru/nqhsan,
kaiì au)toiì, fhsiì, poreu/sontai th\n eu)qeiÍan kaiì basilikh\n o(do\n, ou)deniì
prosptai¿ontej tw½n dia\ me/sou keime/nwn, a)ll' w¨j e)n au)gv=, kaiì h(me/r#,
kai¿toi nukto\j, kaiì sko/touj oÃntej ui¸oiì, pa/nta ta\ ska/ndala paratre/x
ontej. 9 åAron ku/kl% tou\j o)fqalmou/j sou, kaiì iãde sun- hgme/na ta\ te/
kna sou: ¹Idou\ hÀkasi pa/ntej oi¸ ui¸oi¿ sou makro/qen, kaiì ai¸ qugate/rej
sou e)p' wÓmwn a)rqh/sontai: to/te oÃyei, kaiì fobhqh/sv, e)k sth/sv tv= dian
oi¿#, oÀti metabaleiÍ ei¹j se\ plou=- toj qala/sshj, kaiì e)qnw½n, kaiì law½n, k
aiì hÀcousi¿ soi a)ge/lai kamh/lwn, kaiì kalu/yousi¿ se ka/mhloi Madia\
 
 

469

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

m kaiì Gefa/r. Pa/ntej e)k Sabba= hÀcousi, fe/rontej xrusi¿on kaiì li¿banon,
oiãsousi kaiì li¿qon ti¿mion, kaiì to\ swth/rion Kuri¿ou eu)a ggeliou=n- tai:
kaiì pa/nta ta\ pro/bata Khda\r sunaxqh/son- tai¿ soi, kaiì oi¸ krioiì Naba
iwÜq hÀcousi¿ soi, kaiì a)n- enexqh/sontai dekta\ e)piì to\ qusiasth/rio/n mou,
kaiì o( oiåkoj th=j proseuxh=j mou docasqh/setai.9 Oi¹konomi¿an eÃxei pl
ei¿sthn te oÀshn kaiì sofh\n o( lo/- 70.1325 goj. Eu)aggeli¿zetai ga\r kaiì
th\n tw½n e)qnw½n klh=sin, kaiì tw½n du/o law½n th\n eÀnwsin e)n Xrist%½, kaiì t
h=j tou= no/mou skia=j th\n metabolh\n ei¹j latrei¿an pneumati- kh/n. Pa/nt
a ga\r e)n Xrist%½ kaina\, kaiì ta\ a)rxaiÍa parh=lqen, eÃktise de\ au)to\j to
u\j du/o laou\j ei¹j eÀna kaino\n aÃnqrwpon, poiw½n ei¹rh/nhn, kaiì a)pokatal
la/s- swn tou\j a)mfote/rouj e)n e(niì sw¯mati pro\j to\n Pate/ ra. Tou/twn a(
pa/ntwn poieiÍtai th\n proago/reusin, kaiì dh/ fhsi pro\j th\n nohth\n ¸Iero
usalh\m, toute/sti th\n ¹Ekklhsi¿an, th\n a)p' a)rxh=j susta= san e)c ¹Iouda
i¿wn: prw½toi ga\r au)toiì pepisteu/kasin: "6 åAron ku/kl% tou\ j o)fqalmou/j
sou, kaiì iãde sunhgme/na ta\ te/kna sou. ¹Idou\ ga\r hÀkasi pa/ntej ui¸oi¿ s
ou makro/qen, kaiì ai¸ qugate/rej sou e)p' wÓmwn a)rqh/sontai."6 ¸Wj ga\r e)
k panto\j eÃqnouj te kaiì xw¯raj sulle/gontoj tou\j pisteu/- santaj tou=
qei¿ou kaiì eu)aggelikou= khru/gmatoj sa- ghneu/ontoj th\n u(p' ou)rano\n, k
aiì w¨j eiãj tina po/lin eu)purgota/thn a)pofoit#=n a)napei¿qontoj ei¹j th\n di
a\ pi¿stewj xa/rin, hÃgoun ei¹j th\n tw½n a(gi¿wn trofh\n, fhmiì dh\ th\n ¹Ekkl
hsi¿an, ta\ toia/de fhsiì, kaqa/per a)me/lei, kaiì e(te/rwqi¿ pou: "6 ãEstai ga\
r, fhsiìn, e)n e)sxa/- taij h(me/raij e)mfane\j to\ oÃroj Kuri¿ ou, eÀtoimon e)piì t
a\j korufa\j tw½n o)re/wn, kaiì metewrisqh/setai u(per- a/nw tw½n bounw½n, k
aiì hÀcousin ei¹j au)to\ eÃqnh polla\, kaiì e)rou=si: Deu=te, a)nabw½men ei¹j to\
oÃroj Kuri¿ou, kaiì ei¹j to\n oiåkon tou= Qeou= ¹IakwÜb, kaiì a)naggeleiÍ h(miÍn
th\n o(do\n au)tou=. Kaiì poreuso/meqa e)n au)tv=."6 Te/kna dh\ th=j ¸Ierousal
h\m ou)xiì mo/noi le/gointo aÄn oi¸ e)c aià- matoj ¹Israh\l, a)lla\ ga\r kaiì aÀpa
ntej oi¸ e)k panto\j eÃqnouj kaiì xw¯raj keklhme/noi dia\ pi¿s tewj ei¹j to\ th=
j a)lhqei¿aj fw½j. ¸Wj ga\r o( pa/nsofoj gra/fei Pau=loj, "6Ou) pa/ntej oi¸
e)c ¹Israh\l, ouÂtoi ¹Israh\l, ou)d' oÀti ei¹siì spe/rma ¹Abraa\m, pa/ntej te/kn
a, a)lla\ ta\ te/kna th=j e)paggeli¿aj logi¿zetai ei¹j spe/rma."6 Eiãrhtai de\
para\ Qeou= pro\j to\n qespe/sion ¹Abraa\m, oÀti "6Pate/ra pollw½n e)qnw½
n te/qeika/ se."6 Ou)kou=n w¨j hÃdh plhqu/oj sunaghgerme/nhj e)c e)qnw½n, ka
iì proskunou/shj Xri- st%½: åAron, fhsiì, ku/kl% tou\j o)fqalmou/j sou, tou
t- e/stin, aÀpasan peria/qrei th\n oi¹koume/nhn, kaiì e)k pan- to\j me/rouj au)
th=j oÃyei tre/xonta pro\j se\ ta\ sa\ te/kna, hÀcousi de\ kai¿toi makra\n oÃnt
ej pote\, makra\n de\ ou) topikw½j, a)lla\ kata\ gnw¯mhn, kaiì dia/qesin nou=.
Kaiì gou=n eÃfh tij tw½n a(gi¿wn profhtw½n toiÍj a)podramou=si tou= ei¹de/nai
to\n fu/sei te kaiì a)lhqw½j oÃnta Qeo/n: "6Mnh/- sqhte, oi¸ makra\n tou= Kur
i¿ou, kaiì ¸Ierousalh\m a)nabh/tw e)piì th\n kardi¿an u(mw½n."6 Ge/grafe de\ k
aiì o( pa/nsofoj Pau=loj periì Xristou=, oÀti "6 ¹ElqwÜn eu)h ggeli¿sato ei¹rh/
 
 

470

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

nhn toiÍj makra\n, kaiì toiÍj e)ggu/j."6 ¹Episte/llei de\ kaiì toiÍj e)c e)qnw½n: "
6Diamnhmoneu/ete u(meiÍj ta\ eÃqnh, oi¸ lego/menoi a)krobusti¿a u(po\ th=j leg
ome/nhj e)n sarkiì peritomh=j xeiropoih/tou, oÀti hÅte e)n t%½ kair%½ e)kei¿n%
xwriìj Xristou= a)phllotriwme/noi th=j e)lpi¿doj tou= ¹Is- rah\l, kaiì ce/noi
tw½n diaqhkw½n th=j e)paggeli¿aj, e)lpi¿da mh\ eÃxontej, kaiì aÃqeoi e)n t%½ ko/
sm%, nu=n de\ u(meiÍj oi¸ pote\ oÃntej makra\n, e)ggu\j e)genh/qhte e)n t%½ aiàmat
i tou= Xristou=."6 Oi¸ ga\r oÀlwj Qeo\n ou)k ei¹do/tej to\n fu/sei te kaiì a)lh
qw½j, makra\n eiånai le/gontai, kaiì ei¹siì, kata\
70.1328 dia/qesi¿n te kaiì
gnw¯mhn, w¨j eÃfhn. ¹All' i¹dou\ hÀkasi, fhsiì, toute/stin, ou)k ei¹j makra\n,
ou)de\ ei¹j a)na/blhsin h( klh=sij au)tw½n eÃstai: dramou=ntai ga\r wÐsper ka
ta\ po/da tw½n eu)aggelikw½n khrugma/twn, poih/sontai de\ th\n aÃficin th\n
pro\j Qeo\n dia\ pi¿stewj di¿xa po/nou pan- to\j dusxerei¿aj te a(pa/shj k
aiì i¸drw½toj e)cvrhme/nwn. ¹Ep' wÓmwn ga\r a)rqh/sontai: pe/ plastai ga\r to\
sxh=ma tou= lo/gou w¨j e)k paradei¿gmatoj tou= kaq' h(ma=j: ta\ ga/r toi ne
ogna\ tw½n brefw½n tiqhneiÍsqai fileiÍ, kaiì toiÍj tw½n mhte/rwn ko/lpoij kaiì
braxi¿osin e)panapau/esqai zh- teiÍ. Gi¿netai¿ ti toiou=ton e)piì tw½n kalou
me/nwn e)k pla/- nhj ¸Ellhnikh=j, qerapeu/ontai ga\r para\ tw½n musta- gw
gw½n, sklhragwgou/menoi ma=llon, ou)de\ th\n traxeiÍan eu)qu\j i¹o/ntej tri¿b
on, a)ll' oiâon dia\ trufera=j a)gwgh=j galaktotrofou/menoi¿ te kaiì a)naba
i¿nontej kata\ braxu\ pro\j aÃndra te/leion, ei¹j me/tron h(liki¿aj tou= plhr
w¯matoj tou= Xristou=. Kaiì gou=n e)nete/lleto me\n toiÍj a(gi¿oij a)posto/loij
bapti¿zein pa/nta ta\ eÃqnh ei¹j to\ oÀnoma tou= Patro\j, kaiì tou= Ui¸ou=, kaiì
tou= a(gi¿ou Pneu/matoj, dida/skein te au)ta\ threiÍn pa/nta oÀsaper au)to
iÍj e)netei¿lato. Oi¸ de\ kaiì tou=to dr#=n e)qe/lontej fortiko\n ou)de\n e)peti¿qe
san e)n a)rxaiÍj toiÍj pisteu/ou- sin eu)texni¿# xrw¯menoi didaskalikv=. Ge
gra/fasi ga\r toiÍj e)c e)qnw½n, oÀti "6 ãEdoce t%½ a(gi¿% Pneu/mati kaiì h(miÍn,
mhde\n ple/on e)piti¿qesqai u(miÍn ba/roj, plh\n a)pe/xesqai u(ma=j pornei¿aj,
kaiì pniktou=, kaiì aiàma- toj."6 Gra/fei de/ tisi kaiì o( pana/ristoj Pau=loj
, oÀti "6Ga/la e)po/tisa u(ma=j, ou) brw½ma, ouÃpw ga\r h)du/- nasqe, a)ll' ou)d
e\ eÃti nu=n du/nasqe."6 Telei¿wn de/ e)stin h( sterea\ trofh\ tw½n dia\ th\n eÀci
n ta\ ai¹sqhth/ria th=j kardi¿aj gegumnasme/na e)xo/ntwn pro\j dia/krisin
ka- lou= te kaiì kakou=. Ou)kou=n e)p' wÓmwn a)rqh/sontai, fhsiìn, oi¸ ui¸oi¿ so
u, kaiì ai¸ qugate/rej sou, to/te de\ oÃyei, kaiì fobhqh/sv, kaiì e)ksth/sv, a)n
tiì tou=, qauma/- seij: ouÀtw ga/r pou kaiì o( qespe/sioj ¹Abbakou/m: "6Ku/r
ie, fhsiìn, ei¹sakh/koa th\n a)koh/n sou, kaiì e)fobh/qhn. Kateno/hsa ta\ eÃrg
a sou, kaiì e)ce/sthn."6 Kateiqi¿smeqa de/ pwj kaiì h(meiÍj au)toiì, to\, e)ce/s
thn, eÃsq' oÀte le/gein, oÀtan ti tw½n parado/cwn u(po/ tou ge- ne/sqai sumbv=
. Qauma/seij toi¿nun, fhsiì, kaiì poi¿a tou/- tou genh/setai pro/fasij; Met
abaleiÍ ga\r ei¹j se\ plou=toj qala/sshj, kaiì e)qnw½n, kaiì law½n. Safeste/
ran e)n tou/toij poieiÍtai th\n proago/reusin, tou= oÀti ke- klh/setai kata\
kairou\j ei¹j e)pi¿gnwsin a)lhqei¿aj tw½n e)qnw½n h( plhqu/j. åHn me\n ga\r e)n
 
 

471

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

toiÍj notiwte/roij kli¿masi tw½n ¹Ioudai¿wn h( xw¯ra, ta/ ge mh\n pro\j aÃrkto
n, kaiì qa/lassan, kaiì po/leij, kaiì ta\j e)p' au)tv= keime/naj xw¯raj ai¸ t
w½n e)qnw½n a)ge/lai diemoirw¯santo. ¹Epeidh\ de\ th=j a)rxai¿aj a)pa/thj a)po
nosth/santej th\n ei¹j ta\ a)mei¿nw metabolh\n e)sxh/kasi keklhme/na pro\j
e)pi¿- gnwsin tou= kata\ fu/sin oÃntoj Qeou= dia\ tw½n i¸erour- gou/ntwn to\ E
u)agge/lion tou= Xristou=: tau/tvtoi¿ fhsi metabaleiÍn ei¹j th\n ¹Ekklhsi¿a
n th=j qala/sshj to\n plou=ton: plou=toj de\, w¨j eÃfhn, tw½n pro\j qala/ssh
j keime/nwn po/lewn kaiì xwrw½n, oi¸ katoikou=ntej e)n au)taiÍj. "6 àHcousi
de/ soi, fhsiì, kaiì a)ge/lai ka- mh/lwn, kaiì kalu/yousi¿ se ka/mhloi Madi
a\m kaiì Ge- 70.1329 fa/r."6 ãEqnh me\n ga\r peri¿oika th=j ¸Ierousalh\m,
kaiì ta\j o(mo/rouj eÃxonta, MadihnaiÍoi¿ te kaiì oi¸ e)k Gefa/r. åHsan ga\r
bdeluroiì, kaiì a)kro/bustoi, kaiì ei¹dwlola/trai, a)ll' oÀti keklh/sontai k
aiì au)toiì, kaiì karpoforh/sousi t%½ Qe%½, diadei¿knusin e)n tou/toij. åHs
an me\n ga\r e)mba/tai kamh/lwn, kaiì ta\j tou= zv=n a)forma\j a)po/ ge tou= m
a/xesqai, kaiì kthnotrofeiÍn e)pori¿zonto: hÅsan de\ oÀti ma/lista toiÍj e)c ¹I
srah\l, a)ll' oi¸ pote\ planw¯menoi be/bhloi¿ te kaiì aÃmiktoi toiÍj h(giasm
e/noij hÀcousi, fhsiìn, ou) kaq' eÀna ma=llon, a)ge- lhdo\n de\ wÐsper, kaiì ka
ta\ plhqu\n, hÄ kamh/loij e)p- oxou/menoi, hÃgoun aÀper eÃxousi proskomi¿zon
tej, kaiì toiÍj kata\ xeiÍra timw½ntej Qeo/n. "6 àHcousi de\ pa/ntej e)k Sab
ba= fe/rontej xrusi¿on kaiì li¿banon, oiãsousi kaiì li¿qon ti¿mion, kaiì to\ sw
th/rion Kuri¿ou eu)aggeliou=n- tai."6 Xw¯ra pa/lin e)stiìn h( Sabba\ th=j ¹Ar
a/bwn e)p- e/keina, kaiì a)gxou= ma=llon qala/sshj ¹Eruqra=j, e)c hÂj h( Sa
bba\ h( tw½n Ai¹qio/pwn basi¿lissa e)n toiÍj Solomw½n- toj kairoiÍj e)pefoi¿th
se tv= ¸Ierousalh/m. Gonimwta/th de\ h( xw¯ra libanwtou=, xrusou= te kaiì
li¿qwn tw½n ¹Indikw½n. àHcousi toi¿nun, fhsiì, karpoforou=ntej ei¹j do/can Q
eou=, kaiì prosa/gontej li¿banon, kaiì xruso\n, kaiì li¿qouj, hÃgoun th\n e)c eÃ
rgwn a)gaqw½n eu)osmi¿an, kaiì faidro/thta nohth\n, kaiì plou=ton pneumati
ko/n. "6Eu)aggeliou=ntai de\ kaiì to\ swth/rion tou= Qeou=."6 PleiÍstoi me\n
ga\r oÀsoi ke/klhntai me\n e)c e)qnw½n, se- sofwme/noi de\ th\n kardi¿an, kaiì t
w½n i¸erw½n dogma/twn nou=n labo/ntej e)pisth/mona didaskaliko\n e)sxh/ka
si to\ a)ci¿wma, kaiì th\n para\ tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou= swt
hri¿an te kaiì xa/rin e(te/roij diakhru/t- tontej, to\n th=j gnhsio/thtoj a)ned
h/santo ste/fanon. "6 àHcousi de/ soi, fhsiì, kaiì ta\ pro/bata Khda\r, kaiì
oi¸ krioiì NabaiwÜq, kaiì a)nenexqh/sontai dekta\ e)piì to\ qusiasth/rio/n mo
u."6 Khda\r de\, kaiì NabewÜq xw½- rai pa/lin eÀterai liparai¿ te kaiì euÃbot
oi, kaiì plei¿- stouj me\n eÃxousai tou\j e)noikou=ntaj au)taiÍj, plh\n ei¹dwl
ola/traj, kaiì peplanhme/nouj. ¹Alla\ kaiì ouÂtoi, fhsiì, kriou\j, kaiì pro/b
ata prosoi¿sousi, kaiì pa/nta eÃstai dekta\ e)piì to\ qusiasth/rio/n mou: k
ai¿toi kata/ ge to\n Mwse/wj no/mon ou)k e)ch=n a)llogene/si pros- a/gein q
usi¿aj t%½ Qe%½. Ou)d' aÄn ei¹ prosh=gon dekta\j e)poih/sato/ tij au)ta/j. ¹Al
l' i¹dou\ prosta/ttei Qeo\j dekta\j eiånai kaiì tau/taj toiÍj a(gi¿oij qusiast
 
 

472

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

hri¿oij. ¹En ga\r Xrist%½ ¹Ihsou= ou)k eÃni dou=loj, ou)de\ e)leu/qe-roj, ba/rba
roj, Sku/qhj, àEllhn te kaiì ¹IoudaiÍoj, a)lla\ pa/nta, kaiì e)n pa=si Xristo/
j. áEn ga\r gego/nasin oi¸ du/o laoiì, katenegko/ntoj au)tou= to\ meso/toixon
tou= fragmou=, kaiì to\n no/mon tw½n e)ntolw½n e)n do/gmasi katargh/santoj.
Dektaiì toi¿nun ai¸ pa/ntwn qusi¿ai, prosio/ntwn Qe%½ dia\ th=j pi¿stewj e)n
Xrist%½. ¹Edoca/- sqh de\ o( oiåkoj th=j proseuxh=j tou= Qeou=. Kai¿ moi pa/l
in aÃqrei tou= lo/gou to\ ba/qoj: ou) ga\r qusiw½n, kaiì kapnw½n oiåkon eÃti bo
u/letai kaleiÍsqai th\n ¹Ekklh- si¿an, kaqa/per a)me/lei kaiì to\n e)n toiÍj ¸I
erosolu/moij nao\n, eu)xh=j de\ ma=llon, toute/sti, latrei¿aj pneuma- tikh=
j. Ya/llei de/ pou kaiì fhsiìn o( qespe/sioj Dabi¿d: "6Kateuqunqh/tw h( pro
seuxh/ mou, w¨j qumi¿ama e)nw¯pio/n sou, eÃparsij tw½n xeirw½n mou qusi¿a e(
sperinh/."6 Shmeiwte/on de\ oÀti tou=ton to\n stoiÍxon kaiì au) to\j o(
70.133
2 Swth\r diemnhmo/neuse/ pou taiÍj ¹Ioudai¿wn e)mpori¿aij e)pitimw½n, kaiì le/
gwn: "6Ge/graptai: ¸O oiåko/j mou, oiåkoj proseuxh=j klhqh/setai, u(meiÍj d
e\ au)to\n poieiÍte sph/laion lvstw½n."6 àOte toi¿nun oiåkoj ge/gone pros- eu
xh=j, to/te kaiì dedo/castai. 9Ti¿nej oiàde w¨j nefe/lai pe/ tantai, kaiì w¨j
peri- steraiì su\n neossoiÍj; ¹Eme\ nh=soi u(pe/meinan, kaiì ploiÍa QarseiÍj
e)n prw¯toij, a)gageiÍn ta\ te/kna sou makro/qen, kaiì to\n aÃrguron, kaiì to\n
xruso\n met' au)tw½n dia\ to\ oÃnoma Kuri¿ou to\ aÀgion, kaiì dia\ to\ to\n àAg
ion tou= ¹Israh\l eÃndocon eiånai.9 ãEnesti pa/lin e)n tou/toij i¹deiÍn to\ th=j ¹
Ekklhsi¿aj pro/swpon ei¹skekomisme/non, hÃtoi th=j nohth=j ¸Ierou- salh\
m, aÅron wÐsper e)n ku/kl% tou\j o)fqalmou\j, kaqa\ proste/taktai para\ Q
eou=, eiåta katapeplanhme/nhj tw½n e)p' au)tv= trexo/ntwn to\ plh=qoj, kaiì t
w½n dia\ pi¿stewj sunaghgerme/nwn to\n a)riqmou= panto\j e)pe/keina dh=mon.
"6Ti¿nej ga\r oiàde pe/tantai, fhsiìn, w¨j nefe/lai, kaiì w¨j peristeraiì su\n
neottoiÍj;"6 Saghneu/ontai ga\r dia\ pi¿- stewj, ou) presbu/tai mo/non, a)ll
a\ ga\r su\n au)toiÍj kaiì ne/oi, kaiì o(mou= paisiì pate/rej, kaiì qugatra/si m
hte/- rej. Ou)kou=n kata\ pa/shj h(liki¿aj, to\ tw½n eu)aggelikw½n khrugma/t
wn a(plou=tai liÍnon, kaiì tou=to, oiåmai, e)stiì to\ e)n tv= bi¿bl% Yalmw½n geg
ramme/non: "6Neani¿skoi kaiì parqe/noi, presbu/tai meta\ newte/rwn ai¹nes
a/twsan to\ oÃnoma Kuri¿ou."6 Peta=sqai de/ fhsin au)tou\j, hÄ oÀti badiou=
sin e)p' au)th\n, ou)k a)thmelw½j te kaiì pareime/nwj, a)ll' oiâon pthnoiì, kaiì
dromaiÍoi, hÃgoun to\ gew½dej kaiì xqamalo\n a)fe/ntej fro/nhma metewropolou=si tro/pon tina\, kaiì wÐsper e)k qala/tthj nefe/lai, e)k qoru/bou te k
aiì trufh=j kosmikh=j, aÃttousi¿ te u(you=, kaiì a)nanh/xontai pro\j th\n aÃnw
speu/dontej po/lin. Qaumazou/shj toi¿nun th=j ¹Ekklhsi¿aj th\n e)c a(pa/s
hj xw¯raj th\n dia\ pi¿stewj sundromh\n, th\n tou= pra/gma- toj ai¹ti¿an a)po
gumnoiÍ pa/lin o( saghneu/wn au)tou\j, kai¿ fhsin: "6 ¹Eme\ nh=soi u(pe/meinan
, kaiì ploiÍa QarseiÍj a)ga- geiÍn ta\ te/kna sou makro/qen, kaiì to\n xruso\n
kaiì to\n aÃrguron met' au)tw½n."6 Kaiì nh/souj e)nqa/de sunh/seij, ou)xiì dh\
pa/ntwj au)ta\ ta\ tw½n nh/swn e)da/fh, euÃhqej ga\r, ouÃte mh\n au)ta\ ta\ th=j
 
 

473

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

QarseiÍj ploiÍa, tou\j e)noikou=ntaj de\ ma=llon au)taiÍj, hÃtoi tw½n nh/swn t
ou\j e)mba/taj. Qar- seiÍj de\ h( qei¿a Grafh\ ta\j ¹Indika\j o)noma/zei pleist
a- xou=: fasiì de\ eiånai kaiì e)n tv= Ku/pr% QarseiÍj po/lin w©nomasme/nhn.
Ou)kou=n e)peidh/per aià te nh=soi, fhsiì, kaiì oi¸ e)k th=j ¹Indw½n hÀkontej xw¯r
aj e)me\ u(pe/meinan, toute/stin, u(pe/sthsan to\n e)penexqe/n ta au)toiÍj par'
e)mou= zugo\n, dia\ tou=to sur)r(eiÍ pantaxo/qen h( tw½n pi- steuo/ntwn plhqu/
j. àHkousi ga\r, kaiì e)c au)th=j th=j Barba/rou gh=j aÃndrej ou)k o)li¿goi to\
Xristou= forou=n- tej oÃnoma, kaiì karpoforou=ntej ei¹j do/can au)tou= ta\
oÀsaper aÄn au)toiÍj h( xw¯ra du/nhtai fe/rein. EuÃforon de\ eiånai xrusou=, k
aiì a)rgu/rou fasiìn au)th/n. Prosko- mi¿zousi de\ ou) kata/ ge to\ par%xhko\
j eÃqoj a)yu/xoij tisiìn ei¹dw¯loij, kaiì daimoni¿wn a)ge/laij, a)ll' e)pei- dh/p
er aÀgion ge/gone par' au)toiÍj to\ oÃnoma Kuri¿ou, eÃndocoj de\ o( àAgioj tou=
¹Israh/l: kaiì ou)x eÀteroj me\n o( Ku/rioj, eÀteroj de\ pa/l in o( àAgioj tou= ¹I
srah\l, a)ll' eiâj 70.1333 kaiì o( au)to\j u(pa/rxwn Ku/rio/j te kaiì aÀgioj, k
aiì dedo- casme/noj. ¹Iste/on de\ oÀti nh=soi kalou=ntai, kaiì po/leij ai¸ ku/k
l%, pollh\n eÃxousai kaiì a)oi¿khton e)rhmi¿an. Ei¹ de\ le/gointo kaiì au)taiì
u(pomeiÍnai to\n Ku/rion, tout- e/stin, au)t%½ douleu=sai, sunh/seij, oÀti kaiì
oi¸ ta\j a)ba/- touj, kaiì e)cwsme/naj e)rhmi¿# pollv= katoikou=ntej xw¯- raj,
hÄ po/leij hÀcousi dia\ pi¿stewj, kaiì karpoforh/- sousi t%½ Xrist%½ xruso\
n, kaiì aÃrguron, kaiì ou)xiì dh/ pou pa/ntwj th\n uÀlhn, a)ll' oiâon ta\ e)n h(miÍ
n ti¿mia, kaiì lampra\, kaiì tou= panto\j aÃcia lo/gou, pi¿stin dhlon- o/ti, k
aiì th\n e)c a(pa/shj a)reth=j faidro/thta: ce/nia ga\r tau=ta Qe%½, kaiì pneu
matikh=j latrei¿aj a)naqe/- mata lampra\, kaiì teqaumasme/na. Ge/grapta
i de\ kaiì e)n bi¿bl% Yalmw½n periì tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=,
oÀti "6BasileiÍj QarseiÍj kaiì nh=soi dw½ra prosa/cousi, basileiÍj ¹Ara/bw
n kaiì Sabba= dw½ra prosoi¿sousi. Kaiì proskunh/sousin au)t%½ pa/ntej oi¸
basileiÍj th=j gh=j, pa/nta ta\ eÃqnh douleu/sousin au)t%½."6 9Kaiì oi¹kod
omh/sousin a)llogeneiÍj ta\ tei¿xh sou, kaiì oi¸ basileiÍj au) tw½n parasth/
sontai¿ soi.9 ¹Ecai¿sion kaiì tou=to, kaiì qeoprepou=j duna/mewj a)pote/l
esma. Teu/xh me\n ga\r kaiì peri¿boloi sw¯zontej th=j ¹Ekklhsi¿aj ta\ te/kn
a, nohqeiÍen aÄn pi¿stij o)rqh\, kaiì a)mw¯mhtoj, eÃrgwn te faidro/thj e)c a(pa/
shj a)re- th=j sulle/gousa ka/lloj, gnw¯sewj de\ dogmatikh=j, kaiì me/nto
i kaiì h)qikw½j [iã¼. h)qikh=j] eiåen aÄn ei¹shghtaiì, kaiì dida/skaloi tw½n qei¿w
n khrugma/twn i¸erourgoiì pa/ntej oÀsoi yh/f% qei¿# kalou=ntai pro\j tou=t
o. Kaiì a)parxh\ me\n tou/twn tw½n i¸erw½n khrugma/twn gego/nasin h(miÍn oi¸
qespe/sioi maqhtaiì, pleiÍstoi de\ met' e)kei¿nouj, oi¸ to\n par' au)tw½n i¹xnh
latou=ntej lo/gon, ou)k e)k mo/nwn ¹Ioudai¿wn, a)lla\ ga\r kaiì e)k tagma/twn
¸Ellhnikw½n, oiá kaiì th=j e)n ko/sm% sofi¿aj e)n kal%½ gegono/tej, kaiì eu)g
lwtteiÍn ei¹do/tej aÃristoi gego/nasi paideutaiì to\n me\n a)k linh= th=j pi¿ste
wj lo/gon oi¹kodomou=ntej a)stei¿wj e)n taiÍj tw½n mustagwgou/ntwn yuxaiÍ
j, e)nie/ntej de\ au)toiÍj politei¿aj th\n a)cia/gaston sunei¿ dhsin. Ou)kou=n
 
 

474

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

a)llogeneiÍj me\n, oÀti mh\ e)c aiàmatoj ¹Israh\l kata\ sa/rka, plh\n a)rxite/
ktonej sofoiì, kata\ to\n qespe/sion Pau=lon, kaiì euÅ ei¹do/ tej qemeliou=n
e)n h(miÍn to\n Xristo\n, dia\ pi¿stewj de\ dhlono/ti, kaiì ei¹shgh/sewj a)gaqw½
n. Tou=to, oiåmai, e)stiì to\, "6Oi¹kodomh/sousin a)llogeneiÍj ta\ tei¿xh sou,
kaiì oi¸ basileiÍj au)tw½n parasth/sontai¿ soi."6 Ti¿nwn de\ oi¸ basileiÍj; å
H dhlono/ti tw½n a)lloge- nw½n. BasileiÍj de/ fhsin e)n tou/toij, hÄ tou\j aÃrx
ontaj kaiì h(goume/nouj law½n, oiá paresth/kasi tv= ¹Ekklhsi¿ # Xristou=,
doruforou=ntej wÐsper au)th\n, kaiì sunaspi¿- zontej toiÍj au) th=j te/knoij,
kaiì a)posobou=ntej pa=san eÃfodon e)xqrw½n o(ratw½n te kaiì a)ora/twn, hÄ k
ata\ a)lh/- qeian tou\j taiÍj a)nwta/tw timaiÍj e)stefanwme/nouj, kaiì to\ th=
j basilei¿aj eÃxontaj skh=ptron, oiá kaiì pare/sth- san tv= ¹E kklhsi¿#. ¸H
de\ para/stasij e)n tou/toij sh-mai¿nei th\n u(pakoh/n. Eiãkousi ga\r toiÍj q
ei¿oij, kaiì i¸eroiÍj qespi¿smasi, kaiì to\ th=j ¹Ekklhsi¿aj kh/rugma panto\j
a)ciou=si lo/gou. 9Dia\ ga\r o)rgh\n e)pa/taca/ se, kaiì di' eÃleon h)ga/- phs
a/ se. Kaiì a)noixqh/sontai ai¸ pu/lai sou dia\ panto\j, h(me/ raj kaiì nukto\
j, kaiì ou) sugklei- 70.1336 sqh/sontai ei¹sagageiÍn pro\j se\ du/namin e)
qnw½n, kaiì basileiÍj a)gome/nouj. Ta\ ga\r eÃqnh, kaiì oi¸ basileiÍj oiàtinej
ou) douleu/sousi¿ soi, a)polou=ntai, kaiì ta\ eÃqnh e)rhmwqh/s ontai.9 ¹Epe
idh\ ga\r, fhsiì, plei¿stoij te oÀsoij kaiì a)forh/- toij plhmmelh/masin eu(re/
qhj eÃnoxoj th\n i¹so/r)r(opon u(pomeme/nhkaj di¿khn. åHn ga\r a)na/gkh toiau/
thn ouÅ- san u(pomeiÍnai ta\ e)c o)rgh=j. ¹Epeidh\ de/ soi pa/ lin e)xrh=n w¨j e)c
a)gaqou= te kaiì filoikti¿rmonoj Kuri¿ou kaiì Qeou= doqh=nai to\n eÃleon, de/
dotai, kaiì diw¯cw ta\ e)c o)rgh=j. Ti¿ ouÅn u(pa/rcei, ti¿ de\ doqh/setai pepaum
e/nwn tw½n skuqrwpw½n; "6 ¹Anewxqh/sontai, fhsiìn, ai¸ pu/lai sou dia\ pa
nto\j, h(me/raj kaiì nukto\j, kaiì ou) sugkleisqh/sontai."6 ãEoiken e)n tou/t
oij ei¹rh/nhn au)- toiÍj u(pisxneiÍsqai, kaiì th\n e)nteu=qen eu)di¿an. Ai¸ me\n ga
\r e)n u(poyi¿# polemi¿wn e)mbolh=j ouÅsai po/leij, ou)k a)eiì ta\j pu/laj a)na
petasme/naj eÃxousin, a)ll' w¨j e)n kair%½ kaiì xrei¿#, kaiì e)n h(me/r# mo/lij
, kaiì ou) di¿xa dei- ma/twn: ai¸ de\ ei¹sa/pan a)phllagme/nai tou= prosdok#=n
ti toiou=to u(pomeiÍnai a)neuru/nousin au)ta\j toiÍj ei¹s- ba/llousi, kaÄn ei¹
e)n nuktiì tou=to drw½si¿ tinej. Ei¹ toi¿- nun ei¹rh/nhn au)toiÍj e)pagge/lletai Q
eo\j, kaiì pla/toj eu)hmeri¿aj, hÃgoun a)dialei¿ptwj eÃstai tw½n pro\j au)th\n
i¹o/ntwn h( sundromh\, kaiì oiâon dihnekh\j h( eiãsodoj, e(lkome/nwn tro/pon ti
na\ dia\ th=j pi¿stewj ei¹j e)pi¿gnw- sin tou= Xristou=, wÐste dokeiÍn a)nanew½x
qai ta\j pu/laj, kaiì kairo\n ou)k eiånai¿ tina, kaq' oÁn au)ta\j klei¿esqai p
re/pei, kaiì ou)xiì mo/noij toiÍj e)n u(fe/sei bi¿ou, kaiì u(po\ zuga\ basilei¿aj, a)
lla\ ga\r kaiì au)toiÍj toiÍj to\ kata\ pa/ntwn eÃxousi kra/toj. ãEcesti de\ d
ia\ pragma/twn i¹deiÍn th=j profhtei¿aj th\n du/namin kratou=san ei¹j deu=ro
. De/xetai ga\r h( ¹Ekklhsi¿a kata\ pa/nta kairo\n tou\j pisteu/ein e)qe/lon
taj, e)kklei¿ei de\ oÀlwj ou)deniì th\n ei¹j tou=to spoudh/n: eÃcesti de\ toiÍj e)q
e/lousi para- podi¿zontoj ou)deno\j, kaq' oÁn aÄn bou/lwntai kairo\n, pro\j
 
 

475

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

to\ th=j a)lhqou=j qeognwsi¿aj aÃgesqai fw½j: aÃgei de\ aÀpantaj Qeo\j kaiì
Path\r ei¹j e)pi¿gnwsin tou= Ui¸ou=, di' ouÂ, kaiì e)n %Ò, kaiì meq' ouÂ doca/zetai.
Kaiì tou=to au)to\j h(miÍn katamemh/nuke, le/gwn: "6Ou)deiìj du/natai e)lqeiÍ
n pro/j me, e)a\n mh\ o( Path/r mou o( pe/myaj me e(lku/sv au) to/n."6 ¹Eqnw½n d
e\ du/namin ei¹saxqh/sesqai¿ fhsin, iàna mh\ mo/nouj e)nnov=j, w¨j eÃfhn, tou\j
e)n smi- kro/thti¿ te kaiì e)n u(fe/sei, a)lla\ ga\r kaiì au)tou\j tou\j e)n duna/m
ei, kaiì do/cv tv= kata\ to/nde to\n bi¿on. Pros- epa/gei de\ oÀti, "6Kaiì eÃqnh, k
aiì oi¸ basileiÍj, oiàtinej ou) douleu/sousi¿ soi, a)polou=ntai, kaiì e)rhmwqh/
sontai."6 Oi¸ ga\r aÃpistoi, kaiì a)mustagw¯ghtoi, kaiì th=j dia\ Xristou=
swthri¿aj a)me/toxoi, kaÄn eiãte tine\j eiåen tw½n perifanw½n , eiãte tw½n a)sh
mote/rwn, ei¹j pe/tauron #Àdou, kaiì ei¹j pagiÍda qana/tou pesou=ntai: e)nteq
nh/contai ga\r taiÍj e(autw½n a(marti¿aij, kaiì th\n a(pasw½n e)sxa/thn u(pom
enou=si di¿khn. 9Kaiì h( do/ca tou= Liba/nou pro\j se\ hÀcei e)n kupa- ri¿ss
%, kaiì peu/kv, kaiì ke/dr%, aÀma doca/sai to\n to/pon to\n aÀgio/n mou.9 ãO
roj e)stiì th=j Foini¿khj o( Li¿banoj, ke/droij te, kaiì kupari¿ssoij, kaiì pe
u/kv kata/komon, kaiì au)toiÍj de\
70.1337 toiÍj tou= Liba/nou futoiÍj. Qa
uma/zetai de\ tau/thj eÀneka th=j ai¹ti¿aj to\ mnhmoneuqe\n oÃ roj, w¨j a)fqon
w- ta/thn eÃxon th\n uÀlhn, kaiì de/ndresi toiÍj eu)mhkesta/- toij, kaiì eu)osm
ota/toij kataploutou=n. AuÀth toi¿nun h( do/ca doqh/setai¿ soi, fhsiì, noht
w½j dhlono/ti, kaiì pneu- matikw½j. Tre/fei ga\r h( ¹Ekklhsi¿a Xristou= ple
i¿staj te oÀsaj, kaiì eu)doki¿mouj a(gi¿wn kefala\j u(you= te h)rme/naj e)c a)
retw½n, naiì mh\n kaiì eu)osmota/taj. Xristo\n ga\r eu)odia/zousin: eÃnesti de\
au)toiÍj kaiì to\ pe/ra keiÍsqai fqora=j th=j e)k fronh/matoj sarkikou=, kaq
a/- per a)me/lei kaiì to\ mh\ fqei¿resqai peu/kv te kaiì ke/dr%. ãEqoj de\ tv=
qeopneu/st% Grafv= toiÍj toioiÍsde tw½n futw½n a)fomoiou=n eÃs q' oÀte th\n tw½
n a(gi¿wn plh- qu\n, kaiì gou=n eÃfh pou pa/lin Qeo\j dia\ fwnh=j ¸Hsai¿+ou: "6
Kaiì poih/sw uÀdwr e)n tv= e)rh/m%, kaiì e)n tv= a)nu/dr% potamou/j. Qh/sw ei¹j
th\n aÃnudron gh=n ke/dron, kaiì pu/con, kaiì mursi¿nhn, kaiì kupa/risson, k
aiì leu/khn."6 Gv= me\n ga\r chr#= te kaiì a)nu/dr% pareika/zei ta\ eÃqnh: ou)
ga\r hÅn par' au)toiÍj qeiÍoj lo/goj o( zwopoieiÍn duna/- menoj, kaiì ei¹j auÃch
sin a)nafe/rein th\n e)n eu)sebei¿# te kaiì gnw¯sei Qeou=, a)lla\ gego/nasi p
ar' au)toiÍj ke/droj, kaiì pu/coj kaiì mursi¿nh, kaiì kupa/rissoj, kaiì leu/k
h, toute/stin, eu)mh/kh te kaiì a)cia/gasta futa\, wÒn kaiì o( qespe/sioj Me
l%do\j diamnhmoneu/ei le/gwn: "6 ãArtoj kardi¿an a)nqrw¯pou sthri¿zei, xo
rtasqh/sontai ta\ cu/la tou= pedi¿ou, kaiì ai¸ ke/droi tou= Liba/nou, aÁj e)fu/
teu- saj."6 ¸Wj ga\r o( pa/nsofoj gra/fei Pau=loj, "6Qeou= gew¯rgio/n e)sme
n."6 AuÀth toi¿nun h( do/ca tou= Liba/nou, fhsiì, doqh/setai¿ soi, toute/stin,
o)fqh/sv kata/nomoj pollaiÍj kaiì teqaumasme/naij a(gi¿wn kefalaiÍj. ãEs
tai de\ tou=to, wÐste docasqh=nai to\n to/pon to\n aÀgio/n mou. Kau/xhma m
e\n ga\r ¹Ekklhsiw½n oi¸ toiÍj tw½n a)retw½n u(yw¯masin e)mbebhko/tej, kaiì xq
amalo\n ou)de\n, hÃgoun gh/i+non, kaiì xamair)r(ife\j eÃxontej ei¹j nou=n dia\ to
 
 

476

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

u= froneiÍn ta\ sarko\j, aÃttontej de\ ma=llon u(you=, kaiì ta\ aÃnw fronou=nt
ej, kaiì oiâon a)pofoitw½ntej th=j gh=j, kaiì peripatou=ntej me\n e)p' au)th=j,
aÃnw de\ kaiì e)n ou)ra- noiÍj eÃxontej to\ poli¿teuma. 9Kaiì poreu/sontai p
ro\j se\ dedoiko/tej oi¸ ui¸oiì tw½n tapeinwsa/ntwn se, kaiì parocuna/ntwn s
e, kaiì klhqh/sv po/lij Kuri¿ou SiwÜn a(gi¿ou ¹Israh/l.9 Au)to\ tw½n pragm
a/twn to\ pe/raj diadei¿knusin a)kri- bw½j th=j profhtei¿aj th\ n du/namin, ou)
k eÃcw bai¿nousan t' a)lhqou=j: e)mparoinhsame/nh ga\r t%½ pa/ ntwn Swth=r
i h(mw½n ¹Ihsou= Xrist%½ tapeinh\ ge/gonen h( ¸Ierousalh\m th=j pro\j Qeo\n
oi¹keio/thtoj a)pobeblhme/nh, kaiì th=j ei¹j au)to\n e)lpi¿doj a)polisqh/sasa,
kaiì feidou=j e)rh/mh th=j aÃnwqen genome/nh, pesou=sa de\ kaiì ei¹j xeiÍraj
e)xqrw½n, oiá dh\ kaiì pa=san th\n ¹Ioudai¿an katadvw¯- santej, kaiì au)to\n e)n
e/prhsan to\n qeiÍo/n te kaiì dia- bo/hton nao/n. ¹Epeidh\ de\ se/swstai to\ k
ata/leimma Qeou= katoiktei¿rantoj, pepisteu/kasi ga\r ei¹j Xri- sto\n o
u)k eu)ari¿qmhtoi tw½n e)c ¹Israh\l, kexrhma/tiken ¹Ekklhsi¿ a Xristou=, ka
iì ge/gone mh/thr wÐsper e)qnw½n. Oi¸ ga\r ui¸oiì tw½n pote tapeinwsa/ntwn a
u)th\n, tout- e/stin, oi¸ tw½n e)pigei¿wn kratou=ntej pragma/twn, kaiì taiÍj tw½
n skh/ptrwn diadoxaiÍj w¨j e)c e)kei¿nwn e)rxo/- 70.1340 menoi septh\n h(g
ou=ntai th\n ¹Ekklhsi¿an, kaiì dedoi- ko/tej, toute/sti, met' eu)labei¿aj, ka
iì to\n qeiÍon ei¹j nou=n eÃxontej fo/bon prosi¿asin au)tv=: "6Ke/klhtai ga\r p
o/lij Kuri¿ou SiwÜn a(gi¿ou ¹Israh/l."6 Qeou= ga\r po/lij h( ¹Ekklhsi¿a, kaiì
tou=to dida/skei o( qespe/sioj Dabiìd w¨j pro\j au)th\n, "6Dedocasme/na e)l
alh/qh periì sou=, h( po/lij tou= Qeou=."6 Kaiì au)to\j de/ pou fhsiìn o( tw½n oÀl
wn Ku/- rioj dia\ th=j tou= Ya/llontoj lu/raj: "6 âWde katoikh/ sw, oÀti v(re
tisa/mhn au)th\n, th\n qu/ran au)th=j eu)logh/sw, tou\j ptwxou\j au)th=j xort
a/sw aÃrton, tou\j i¸ereiÍj au)th=j e)ndu/sw swthri¿an."6 Ei¹ de\ dh\ bou/loito/ t
ij kaiì tw½n pote diwca/ntwn th\n ¹Ekklhsi¿an basile/wn ui¸ou\j tou\j kaq
ech=j o)noma/zein, oiá meta\ timh=j kaiì de/ouj prose/rxontai nu=n au)tv=, kaiì w¨
j qei¿an timw½si po/lin, ou)k eÃcw fe/retai tou= skopou=. ¸Orw½men ga\r ei¹j t
ou=to e)kbebhko\j to\ tw½n pragma/twn pe/raj. 9Dia\ to\ gene/sqai se e)gka
taleleimme/nhn, kaiì memishme/nhn, kaiì ou)k hÅn o( bohqw½n. Kaiì qh/sw se
a)galli¿ama ai¹w¯nion, eu)frosu/nhn geneaiÍj genew½n. Kaiì qhla/seij ga/la
e)qnw½n, kaiì plou=ton basile/wn fa/gesai. Kaiì gnw¯sv oÀti e) gwÜ Ku/rioj o(
sw¯zwn se, kaiì o( e)cairou/meno/j se o( Qeo\j ¹Israh/l.9 "6Ge/gonaj me\n g
a\r, fhsiìn, e)gkataleleimme/nh, kaiì memishme/nh, kaiì ou)k hÅn o( bohqw½n."6
AuÀth soi pro/fasij th=j tapeinw¯sewj hÅn, pepar%¯nhkaj ga\r ei¹j to\n u(
you=n duna/menon, kaiì a)kra/danto/n soi fula/cai to\ eu)hmereiÍn, a)ll' ou)d
eiìj hÅn o( xeiÍra ne/mwn e)pi¿kouron, e)pei¿per hÅsqa qeomish/j: pepar%¯nhka
j ga\r ou)k ei¹j eÀna tina\ tw½n e)n ta/cei keime/nwn oi¹ketikv=, kaiì diako- ni
kh\n e)xo/ntwn th\n leitourgi¿an, a)ll' ei¹j au)to\n to\n tw½n oÀlwn basile/a k
aiì Ku/rion. ¹Epeidh\ de\ aÀpac pe/ponqaj th\n tapei¿nwsin parela/sei ta\ m
oxqhra\, kaiì toiÍj deute/roij a)nakth/setai¿ se. àWsper ga\r a)pei- qh/sas
 
 

477

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

an eÃdei kola/zesqai yh/f% dikai¿# Qeou=, ouÀtwj e)pistre/yasan e)leeiÍsq
ai pre/pei. "6Qh/sw se toi¿nun, fhsiìn, eu)frosu/nhn geneaiÍj genew½n:"6 stu
gno\n ga\r ou)de\n e)n ¹Ekklhsi¿# Xristou=, oÀpou de\ oÀlwj e)lpiìj a)fqarsi¿a
j, kaiì a)teleuth/tou zwh=j, kaiì a)mhru/tou do/chj, kaiì basilei¿aj ou)ranw½
n, poiÍon aÄn eÃxoi to\ kath- fe/j; Kaiì qhla/seij ga/la e)qnw½ n, kaiì plou=ton
basile/wn fa/gesai. Kaiì dokeiÍ me/n tisi toiou=to/n ti dida/s kein th=j pro
fhtei¿aj o( nou=j, oÀti polloiì tw½n e)c a)ge/lhj ¸Ellh- nikh=j sesofwme/noi t
o\n nou=n taiÍj qeopneu/stoij Gra- faiÍj, kaiì dogmatikh=j eu)t exni¿aj ei¹j gn
w½sin a)naphdh/- santej, eÃsontai dida/skaloi th=j e)c ¹Ioudai¿wn Sunagwgh=j. DokeiÍ de/ pwj ei¹j to\ paro\n o( lo/goj, ou)xiì tau/thn i¹e/nai ma=llon tw½
n e)nnoiw½n th\n o(do\n, e)keiÍno de\ iãswj bou/lesqai katadhlou=n, oÀti taiÍj e)c
e)qnw½n karpofo- ri¿aij, kaiì basilikoiÍj a)naqh/masin e)mplhsqh/setai.
Diadei¿knusi ga\r a)lhqe\j oÄn kaiì tou=to tw½n pragma/twn h( peiÍra. Tou/tw
n de\ ouÀtw tetelesme/nwn fhsiìn, oÀti "6 ¹EgwÜ Ku/rioj o( sw¯zwn se."6 ¸Wj g
a\r o( profh/thj fhsiìn ¸Hsai¿+aj: "6Ei¹ mh\ Ku/rioj SabawÜq e)gkate/lipen h(
miÍn spe/rma, w¨j So/doma aÄn e)genh/qhmen, kaiì w¨j Go/mor)r(a aÄn w¨moiw¯qhme
n."6 Xa/riti ga\r kaiì filanqrw- pi¿# Qeou= se/swstai to\ kata/ leimma tou=
¹Israh\l, wÐste mh\ ei¹sa/pan a)pole/sqai to\ e)c a(gi¿wn pate/rwn eÃqnoj.
70.1341 9Kaiì a)ntiì xalkou= oiãsw soi xrusi¿on, a)ntiì de\ sidh/rou oiãsw s
oi a)rgu/rion, a)ntiì de\ cu/lwn, oiãsw soi xalko\n, a)ntiì de\ li¿qwn, si¿dhron.
Kaiì dw¯sw tou\j aÃrxonta/j sou e)n ei¹rh/nv, kaiì tou\j e)pisko/- pouj sou e)
n dikaiosu/nv.9 De/xetai me\n ta\j uÀlaj w¨j e)n ta/cei paradeigma/twn,
plei¿sthn oÀshn e)xou/saj th\n pro\j a)llh/laj diafora/n. Shmai¿nei de/ ti
plagi¿wj pneumatiko\n kaiì baqu/. Bou/- letai ga\r ei¹peiÍn oÀti pa/nta pro\j
ta\ a)mei¿nw metasth/- setai, kaiì tw½n prw¯twn dioi¿sei ta\ deu/tera. Para
xw- rh/sei ga\r pa/ntwj h( e)n no/m% pai¿deusij tv= dia\ Xri- stou=, toute/sti
toiÍj eu)aggelikoiÍj qespi¿smasi, kaiì tosou=ton eÃstai to\ metacu\, oÀsonp
er aÄn kaiì ei¹ to\ dia\ me/sou xalkou= kaiì xrusou=. Xrusofanh\j me\n ga\r o(
xalko\j, plh\n ou)k eÃsti xruso\j, a)rgurofanh\j de\ kaiì o( si¿dhroj, eÃnest
i ga\r to\ lampro\n au)t%½, plh\n ou)k aÃrguroj, a)ll' h(tta=tai polu\ tou= pro
uÃxontoj. Ou)kou=n th\n e)n no/m% pai¿deusin pareika/sai tij du/nait' aÄn x
alk%½, xrus%½ ge mh\n th\n dia\ Xristo/n: kaiì pa/lin th=j e)n no/m% politei¿a
j th\n du/namin pareika/sai tij aÄn sidh/r%, memetrhme/non eÃxonti to\ fai
dro\n, th/n ge mh\n e)n Xrist%½ kaiì eu)aggelikh\n, a)rgu/r% ma=llon: telewt
a/thn ga\r eÃxei faidro/thta, nohtw½j. Tau/tvtoi, kaiì o( pa/n sofoj Pau=loj,
kai¿toi pleiÍston oÀson e)sxh- ke/nai le/gwn dia\ th=j e)n no/m% zwh=j to\ ka
u/xhma, gnw¯sew¯j te th=j u(p' au)tou=, sku/bala me\n h(geiÍto ta\ pa/nta, Xr
isto\n de\ kerdai¿nein hÃqele, kaiì to\ u(pere/- xon th=j gnw¯sewj au)tou=. Cu/l
a de\ kaiì li¿qoi xrh/sima pro\j oi¹kodomh/n: eu(rh/somen de\ to\n pa/nsofon
Pau=lon th=j para/ tinwn mustagwgi¿aj th\n du/namin tau/taij pareika/z
onta taiÍj uÀlaij. "6Ei¹ ga/r tij, fhsiìn, e)poikodomeiÍ e)piì to\n qeme/lion, cu/
 
 

478

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

la, xo/rton, li¿qouj, kala/mhn."6 Tou/tou de\ ouÀtwj eÃxontoj, e)keiÍno/ famen
, oÀti tw½n Grammate/wn, kaiì Farisai¿wn h( didaskali¿a, hÃgoun kaqa/pac
tw½n a)pi¿stwn ¹Ioudai¿wn h( u(fh/ghsij, ou) sunie/ntwn oÀlwj to\ Xristou= m
usth/rion, oÀti mhde\ pepisteu/kasin ei¹j au)to\n, pareika/zoito aÄn cu/loij
tuxo\n, kaiì li¿qoij, h( de\ e)n Xrist%½, kaiì eu)aggelikh\, tosou=ton eÃxei to\
aÃmeinon, oÀson xalko\j kaiì cu/lon, sidhro/j te pro\j li¿qon. Eu)dia/qrupta
me\n ga\r ta\ par' e)kei¿noij hÅn dida/gmata/ te kaiì e)nqumh/mata, sterea\ d
e\, kaiì oiâon aÃqrausta meta\ tou= lamprou=, kaiì timi¿ou, ta\ tw½n e)n Xrist
%½. ¹IoudaiÍoi me\n ga\r e)kpi¿- ptousin ei¹j genealogi¿aj, kaiì mu/qouj a)pera/
ntouj toiÍj u(po\ xeiÍra laoiÍj e)chgou/menoi, lh/rouj te tina\j e)mple/- kont
ej, kaiì graw¯dh tereti¿smata: oi¸ de\ to\n Xristo\n forou=ntej ei¹j nou=n, pa=
san o(do\n eu)texni¿aj a(giopre- pou=j tou\j u(po\ xeiÍra dida/ skousi, kaiì dog
matikh=j a)kribei¿aj a)pofe/rousin e)rasta\j, kaiì a(pa/shj a) reth=j e)rga/t
aj tou\j prosio/ntaj au)toiÍj: diadei¿knusi de/ pwj eu)qu\j to\ e)penhnegme/n
on, oÀti tou=ton eÃxei to\n skopo\n th=j profhtei¿aj o( nou=j. "6Dw¯sw ga\r, fh
siì, tou\j aÃrxonta/j sou e)n ei¹rh/nv, kaiì tou\j e)pisko/pouj sou e)n dikaio
su/nv."6 ¸Wj ga\r tw½n prw¯twn, fhsiìn, e)cwsme/- nwn, e(te/rouj a)ni¿sthsin aÃ
rxonta/j te kaiì e)pisko/pouj law½n o( tw½n oÀlwn Swth\r diapre/pontaj e)n
ei¹rh/nh, kaiì dikaiosu/nv. Ei¹rhneu/ousi ga\r pro\j Qeo\n, oi¸ ta\
70.1344
au)t%½ dokou=nta froneiÍn spouda/zontej, kaiì toiÍj th=j dikaiosu/nhj au)xh/
masi stefanou/menoi. ãEfh ti toiou=- ton e(te/rwqi¿ pou pa/lin o( profh/thj ¸
Hsai¿+aj, ma=llon de\ dia\ tou= profh/tou Qeo\j pro\j th\n tw½n ¹Ioudai¿wn m
hte/ra, fhmiì dh\ th\n ¸Ierousalh/m: "6Kaiì e)pa/cw th\n xeiÍra/ mou e)piì se\, k
aiì purw¯sw ei¹j kaqaro\n, tou\j de\ a)peiqou=ntaj a)pole/sw, kaiì a)felw½ pa/
ntaj a)no/mouj a)po\ sou=, kaiì pa/ntaj u(perhfa/nouj tapeinw¯ sw kaiì e)pi
sth/sw tou\j krita/j sou w¨j to\ pro/teron kaiì tou\j sumbou/louj sou w¨j t
o\ a)p' a)rxh=j, kaiì meta\ tau=ta klhqh/sv po/lij dikaiosu/nhj, mhtro/polij
pisth\ Siw¯n."6 Naiì mh\n kaiì au)to\j o( Swth\r toiÍj ¹Ioudai¿wn kaqhghtaiÍj
e)peti¿ma le/gwn: "6 ¹Amh\n, a)mh\n le/gw u(miÍn, a)rqh/setai a)f' u(mw½n h( basi
lei¿a tw½n ou)ranw½n, kaiì doqh/setai eÃqnei e(te/r%, poiou=nti tou\j karpou\j
au)th=j."6
{1TOMOS E§.}1
9Kaiì ou)k a)kousqh/setai eÃti a)diki¿a e)n tv= gv= sou, ou)de\ su/ntri
mma, kaiì talaipwri¿a e)n toiÍj o(ri¿oij sou, a)lla\ klhqh/setai swth/rion
ta\ tei¿xh sou, kaiì ai¸ pu/lai sou glu/mma.9
Kaiì polu/ ge to\ ei¹ko\j o( lo/goj eÃxei. Ei¹ ga\r oi¸ aÃr- xontej au)th=j
e)n ei¹rh/nv, kaiì diapre/pontej e)n au)xh/- masi dikaiosu/nhj oi¸ e)pi¿skopoi,
krath/sei pa/ntwj pou, kaiì para\ toiÍj u(pezeugme/noij, to\ e)n a(pa/sv dikaiosu/nv, kaiì eu)sebei¿# tv= kata\ Xristo\n e)pei¿gesqai diabiou=n. "6Ou)k
 
 

479

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

eÃsti de\, fhsiìn, ou)de\ su/ntrimma e)n toiÍj o(ri¿oij sou."6 Su/ntrimma de/ fh
si th\n pleoneci¿an, th\n kata/ ge tw½n e)n u(fe/sei, kaiì a)sqenei¿#. EuÃdromo
i ga\r oi¸ toioi¿de, kaiì toiÍj diarpa/zein e)qe/lousin e(toimota/th pro/keinta
i qh/ra. ãAdikoi de\ kaiì pleone/ktai gego/nasi kata\ kairou\ j oi¸ th=j ¹Iou
dai¿wn Sunagwgh=j h(gou/me- noi, kaiì toiÍj qei¿oij no/moij a)n tanista/menoi,
diastro/- fouj e)poiou=nto ta\j e)f' e(ka/st% pra/gmati kri¿seij. Ai¹tia=tai
gou=n au)tou\j pleistaxou= to\ Gra/mma to\ i¸ero\n, w¨j a)nosio/thtoj ei¹j tou=t
o diela/santaj me/tron, wÐste kaiì a)forh/toij e)gklh/masin e)no/xouj oÃnta
j o(ra=sqai: pote\ me\n ga/r fhsin, oÀti oi¸ h(gou/menoi au)th=j meta\ dw¯rwn eÃ
krinan, kaiì oi¸ profh=tai au)th=j meta\ a)rgu- ri¿ou e)manteu/onto. Ya/llei d
e\ kaiì o( qespe/sioj, "6Su/n- trimma kaiì talaipwri¿a e)n taiÍj o(doiÍj au)tw½n,
kaiì o(do\n ei¹rh/nhj ou)k eÃgnwsan, ou)k eÃsti fo/boj Qeou= a)pe/n- anti tw½n o)
fqalmw½n au)tw½n."6 ¹Epeti¿ma de\ kaiì nenh- steuko/sin o( tw½n oÀlwn Qeo\j,
ouÀtw le/gwn: "6 ¹En ga\r taiÍj h(me/raij tw½n nhsteiw½n u(mw½n, eu(ri¿skete ta\
qe- lh/mata u(mw½n, kaiì pa/ntaj tou\j u(poxeiri¿ouj u(ponu/s- sete ei¹j kri¿s
eij, kaiì ma/xaj, nhsteu/ete, kaiì tu/ptete pugmaiÍj tapeino/n:"6 kaiì pros
e/ti tou/toij dia\ th=j ¸Hsai¿+ou fwnh=j: "6Kaiì e)pequ/moun a)grou\j, kaiì dih/r
- pazon o)rfanou\j, kaiì oiãkouj kateduna/steuon, kaiì dih/rpazon aÃndra k
aiì to\n oiåkon au)tou=, aÃndra kaiì th\n klhronomi¿an au)tou=."6 ¹Epeidh\ pe/p
autai me\n ta\ e)kei¿- nwn, a)ntegh/gertai de\ tw½n a(gi¿wn a)p osto/lwn o( xoro\
j, kaiì oi¸ met' e)kei¿nouj eÃti toiÍj au)tw½n iãxnesi katakolou- qeiÍn spouda/
zontej o)rqotomou=si me\n th=j a)lhqei¿aj to\n lo/gon, aÃristoi de\ tw½n u(po\ x
eiÍra gego/nasi paidagw- goi¿. Tau/tvtoi, kaiì ma/la ei¹ko/twj, ou)k eÃti me\n
a)diki¿an e)n tv= gv= au)tw½n a)kousqh/sesqai¿ fhsin, a)ll' ou)de\
70.1345
su/ntrimma, kaiì talaipwri¿an: klhqh/sesqai de\ ma=llon swth/rion ta\ te
i¿xh au)th=j, glu/mma de\ kaiì ta\j pu/laj, tei¿xh de\, wÐj ge oiåmai, fhsiì tou\j
a(gi¿ouj paidagwgou\j, dogmatikaiÍj te kaiì h)qikaiÍj ei¹shgh/sesin a)sfa
lizo- me/nouj th\n ¹Ekklhsi¿an, wÐste kaiì a)na/lwton eiånai toiÍj e)xqroiÍj,
kaÄn eiãte tine\j eiåen o(ratoiì, eiãt' ouÅn kaiì a)o/ratoi. Oi¸ au)toiì d' aÄn eiåen k
aiì pu/lai, aÀte dh\ kaiì ei¹sagwgik%½ xrw¯menoi lo/g%, kaiì ei¹sfe/rontej di
a\ pi¿stewj ei¹j e)pi¿gnwsin a)lhqei¿aj tou\j eÃcw te/wj oÃntaj au)th=j. Glu/m
ma de\ oÀti perikallh\j hÅn aÃgan o( lo/goj au)toiÍj, kaiì oiâon ei¹j a)lh/qeian
e)ktetorneume/noj: eu)pre- pe\j ga\r aÀpan to\ geglumme/non: kaiì oi¸ me\n ¸Eb
domh/- konta tau/thn dedw¯kasi th\n e(rmhnei¿an, oi¸ de\ eÀteroi tw½n e(rmhne
utw½n, a)ntiì tou= glu/mma teqei¿kasi to\n ¹Ihsou=n. ãEsti de\ kaiì tou=to a)lh
qe/j. ¸WraiÍoj ga\rka/llei para\ tou\j ui¸ou\j tw½n a)nqrw¯pwn kexrhma/tike/
te kaiì eÃsti, tei¿xh de\ au)to\n, kaiì pu/laj peplouth/- kamen. ¹Asfali¿zeta
i ga\r h(ma=j a)r)r(h/t% duna/mei, kaiì taiÍj tw½n a(gi¿wn a)gge/lwn e)pikouri¿aij
: "6 ¹EnteleiÍtai ga\r, fhsiì, toiÍj a)gge/loij au)tou= periì sou=, tou= diafula/
cai se e)n pa/saij taiÍj o(doiÍj sou:"6 kaiì "6Par- embaleiÍ aÃggeloj Kuri¿o
u ku/kl% tw½n foboume/nwn au)to\n, kaiì r(u/etai au)tou/j."6 ¹Erxo/meqa de\ d
 
 

480

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

i' au)tou= ei¹j e)pi¿gnwsin tou= Patro\j, kaiì ge/gone pro\j tou=to kaiì qu/ra,
kaiì pu/lh, kaiì o(do/j. ãEfh gou=n oÀti "6 ¹Egw¯ ei¹mi h( qu/ ra, kaiì h( o(do\j, kaiì
ou)deiìj eÃrxetai pro\j to\n Pate/ra, ei¹ mh\ di' e)mou=."6 ãEsti de\ kaiì glu/mm
a, toute/stin h( morfh\, kaiì to\ eiådoj tou= teko/ntoj au)to\n, kaiì xarakth\r t
h=j u(posta/sewj au)tou=, kaiì ei¹kwÜn, kaiì a)pau/gasma th=j do/chj au)tou=.
9Kaiì ou)k eÃstai soi o( hÀlioj ei¹j fw½j h(me/raj, ou)de\ a)n atolh\ selh/nhj f
wtieiÍ soi th\n nu/kta, a)ll' eÃstai soi Ku/rioj fw½j ai¹w¯nion, kaiì o( Qeo\j
do/ca sou. Ou) ga\r du/setai o( hÀlio/j soi, kaiì h( se- lh/nh ou)k e)klei¿yei. ã
Estai ga/r soi Ku/rioj fw½j ai¹w¯nion.9 Bou/lontai¿ tinej dia\ th=j tw½n p
rokeime/nwn e)nnoi¿aj a)pofe/rein h(ma=j eiãj ge to\ xrh=nai¿ ti toiou=ton u(ponoeiÍn. ¹En e)sxa/toij ga\r tou= ai¹w½noj kairoiÍj e)ghger- me/nwn tw½n e)n gv= k
eime/nwn, kaiì katafoith/santoj e)c ou)ranou= tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj
Xristou= meta\ tw½n a(gi¿wn a)gge/lwn e)n tv= do/cv tou= Patro\j, a)prakth/- s
ei me\n h( tw½n stoixei¿wn lampro/thj, kainou\j de\ ou)- ranou\ j, kaiì kainh\n
gh=n, kaiì ta\ e)pagge/lmata au) tou= prosdokw½men, kata\ to\ gegramme/non.
ãEfh de/ ti toiou=- ton kaiì au)to\j o( Swth\r, oÀti "6 ¹En taiÍj h(me/raij e)kei¿- n
aij o( hÀlioj skotisqh/setai, kaiì h( selh/nh ou) dw¯sei to\ fe/ggoj au)th=j."6
¹Arke/sei ga\r toiÍj a(gi¿oij ei¹j fw- tismo\n au)th\ tou= Swth=roj h( do/ca. ¹A
ll' iàna dokv= pwj eÀpesqai tv= tw½n a)no/pin e)nnoi¿# ta\ prokei¿mena, th\n e(
rmhnei¿an e)paine/santej tauthniì, kaiì eÀtero/n ti dhlou=sqai¿ famen dia\ t
w½n prokeime/nwn sti¿xwn. Fw½j me\n ga\r to\ h(liako\n, kaiì prose/ti to\ sel
hniaiÍon, xreiw½de/j te kaiì a)nagkaiÍo/n e)sti toiÍj tou= sw¯matoj o)fqalmoiÍ
j. ¹All' e)n nuktiì me\n to\ h(liako\n suste/lle- tai fw½j, e)n h(me/r# de\ to\ se
lh/nhj. Paralla\c ga\r a)llh/loij paraxwrou=si to\ fai¿nein. To\ de/ ge qeiÍ
on kaiì nohto\n, oÁ taiÍj tw½n pisteusa/ntwn kardi¿aij e)ni¿hsi, fhsiìn, o( tw½
n oÀlwn Swth\r dia\ tou= a(gi¿ou Pneu/matoj,
70.1348 kaiì dia\ tw½n euÅ ei¹d
o/twn mustagwgeiÍn, aÃsbeston eÃstai, kaiì a)kata/lhkton, kaiì a)eifane\j,
wÐste mh/te h(li¿ou mh/te selh/nhj e)n xrei¿# kaqesthke/nai to\n e(ka/stou n
ou=n pro\j fwtismo\n, hÄ a)na/bleyin: ou) ga\r ai¹sqht%½ fwtiì katala/mpetai
nou=j, a)rkeiÍtai de\ ma=llon tv= dia\ tou= a(gi¿ou Pneu/matoj fwtagwgi¿#, k
aiì faidro/thti pro\j to\ du/nasqai kaqor#=n th\n do/can Xristou=, kaiì oÀso
n aÄn eÃxoi pro\j to\n teko/nta au)to\n th\n e)mfe/reian, ou)s iwdw½j de\ dhlono/t
i, naiì mh\n kaiì th=j a)ri¿sthj zwh=j a)planw½j ei¹de/nai th\n o(do/n. Ge/gone toi
¿nun fw½j ai¹w¯- nion h(miÍn o( Swth\r, kaiì tou=to h(miÍn e)narge\j kaq- i¿sthsi, l
e/gwn: "6 ¹Egw¯ ei¹mi to\ fw½j tou= ko/smou,"6 kaiì pa/lin: "6 àOtan wÕ e)n t%½ ko/
sm%, fw½j ei¹mi tou= ko/smou."6 "6 ¸O a)kolouqw½n e)moiì, ou) mh\ peripath/s
v e)n tv= sko- ti¿#, a)ll' eÀcei to\ fw½j th=j zwh=j."6 9Kaiì a)naplhrwqh/son
tai ai¸ h(me/rai tou= pe/nqouj sou, kaiì o( lao/j sou pa=j di¿ kaioj, kaiì di' a
i¹w½noj klhronomh/sousi th\n gh=n, fula/sswn to\ fu/teuma eÃrga xeirw½n a
u)tou= ei¹j do/can. ¸O o)ligosto\j eÃstai ei¹j xilia/daj, kaiì o( e)la/xistoj ei¹j
eÃqnoj me/ga. ¹EgwÜ Ku/rioj kata\ kairou\j suna/cw au)tou/j.9 Oi¸ to\n th=
 
 

481

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

j suntelei¿aj kairo\n katadhlou=sqai le/- gontej dia\ tou= mhke/ti to\ h(li
ako\n, hÃtoi to\ selhnaiÍon e)nergh=sai fw½j, sustalh=nai de\ ma=llon, iàn' o(
Ku/rioj h(mw½n fw½j ai¹w¯nion ge/nhtai, fasiìn oÀti toiÍj penqou=si nu=n, ouÁj d
h\ kaiì paraklhqh/sesqai¿ fhsin o( Swth\r, te/loj eÃstai tou= penqeiÍn kat'
e)keiÍno/ pou tou= kairou=: pepau/sontai ga\r tou= poieiÍn eÃt i, kaiì katatru/x
esqai, kaiì tw½n ei¹j ai¹w½na teu/contai gerw½n. Tou=to ga\r, oiåmai, to\ para
klhqh=nai¿ e)stin. ¹Epeidh\ de\ pa/lin tw½n qewrh- ma/twn eÀpesqai xrh\ toiÍj
a)no/pin, e)keiÍno/ famen, oÀti toiÍj me/nousin e)n plhmmelei¿aij to\ kathfe\j o
i¹keiÍon, kaiì a(rmodiw¯taton. Prosdokw½si ga\r ou) tima\j kaiì stefa/nouj,
ou) para/klhsin th\n para\ Qeou=, ko/lasin de\ ma=llon, kaiì pu=r, kaiì sko/t
oj: oià ge mh\n oÃntej e)n a)gaqourgi¿aij tv= e)lpi¿di xai¿rousi, kaqa/ fhsin o(
pa/nsofoj Pau=loj: diade/xetai ga\r to\ e)pieike\j au)tw½n h( ei¹j a)pera/nt
ouj ai¹w½naj do/ca, kaiì trufh/: plh\n oÀtan e)pistre/yv pro\j Ku/rion, kaiì o(
plei¿staij oÀsaij a(mar- ti¿aij e)nisxhme/noj, eiåta dikaiwqv= dia\ th=j pi¿s
tewj, kaiì komi¿shtai me\n tw½n ai¹tiama/twn th\n aÃfesin, prosdokh/sei de\
labeiÍn kaiì ta\j toiÍj a(gi¿oij hu)tre- pisme/naj tima/j. To/ te dh\ pepau/son
tai me\n ai¸ h(me/rai tou= pe/nqouj au)tou=, katalh/cei de\ i¸drw½toj, kaiì kat
h- fei¿aj, bebaioiÍ de\ wÐsper tauthniì th\n dia/noian to\ e)f ech=j kei¿menon: "
6 ãEstai ga\r, fhsiìn, pa=j o( lao/j sou di¿kaioj,"6 toute/sti, dikaiwqh/set
ai pa=j o( soiì e(po/menoj lao/j: eÃsti de\ o( lo/goj w¨j pro\ j th\n ¹Ekklhsi¿an:
di- kaioiÍ de\ Xristo\j to\n a)sebh= xa/riti kaiì filanqrw- pi¿#, kaiì a)ni¿hsi
panto\j ai¹tia/matoj tou\j a(lo/ntaj au)to/j. Ti¿j ga\r eÃstai tw½n toiou/twn o(
xorhgo\j, dia- memh/nuken, ei¹pw¯n: Fula/sswn to\ fu/teuma, eÃrga xei- rw½n
au)tou= ei¹j do/can. Fu/teuma ga/r e)smen tw½n futw½n tou= pa/ntwn h(mw½n Sw
th=roj Xristou=, kaiì eÃrgon au)- tou=: a)grie/laioi ga\r oÃntej e)nekentri¿sqhm
en ei¹j kal- lie/laion, mononouxiì kaiì au)tourgou=ntoj ei¹j h( ma=j tou=
70
.1349 Xristou=: ou) ga\r pre/sbuj, ou)k aÃggeloj, a)ll' au)to\j o( Ku/rioj eÃs
wsen h(ma=j. ãEfh gou=n au)to/j: "6 ¸O lalw½n pa/reimi."6®"6 ã Estai de\, fhsiì,
kaiì o( o)ligosto\j ei¹j xilia/- daj, kaiì o( e)la/xistoj ei¹j eÃqnoj me/ga."6 Nu=n
me\n ga\r, toute/stin, e)n t%½ ai¹w½ni tou/t% ke/kruptai tw½n a)gi¿wn h( do/ca,
kaiì to/ ge hÂkon ei¹j a)lazonei¿aj kosmika\j e)la/- xistoi¿ tinej eiånai doko
u=sin ou)k eÃxontej do/can e)m- fanh=. ¹Epila/myantoj de\ pa/l in e)c ou)ranw½n
tou= Xri- stou= to\ thnika/de, kaiì o( nomisqeiìj e)la/xistoj eiånai, kaiì o)lig
osto\j eÃstai ei¹j eÃqnoj me/ga. Kaqhgh/setai ga\r law½n, kaiì h(gemoneu/sei
pollw½n, aÀte dh\ to\n eu)- do/kimon e)n t%½de t%½ bi¿% dianu/saj dro/mon: kaiì
tou=to eÃstin i¹deiÍn e)c wÒn eÃfh Xristo/j: toiÍj ga\r a)posto/loij proslalw½
n: "6 àOtan o( Ui¸o\j tou= a)nqrw¯pou kaqi¿sv, fhsiìn, e)piì qro/nou do/chj au)to
u=, to/te kaiì u(meiÍj ka- qi¿sesqe e)piì dw¯deka qro/nwn, kri¿nontej ta\j dw¯dek
a fula\j tou= ¹Israh/l."6 ¹Alla\ ga\r kaiì e)n tv= tw½n ta-la/ntwn dianemh/s
ei eu(ri¿sketai le/gwn, "6 ãEso e)pa/nw de/ka fulw½n:"6 e(te/roij de\ th\n mei¿w
di¿dwsi moi¿ran: "6 ãEso ga\r, fhsiìn, e)pa/nw pe/nte po/lewn."6 ¹Iso-statou=
 
 

482

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

sa/n pou pa/ntwj taiÍj e)pieikei¿aij au)tw½n th\n a)ntimisqi¿a n o)re/gwn, kaiì
th\n e(ka/st% pre/pousan ta- lanteu/wn timh/n. ¹Ep' au)t%½ dh\ ouÅn tou/t% x
ai¿rontej oi¸ aÀgioi¿ fasin: "6 ¸Upe/tace laou\j h(miÍn, kaiì eÃqnh u(po\ tou\j p
o/daj h(mw½n."6 Tou/j ge mh\n e)laxi¿stouj nomi- sqe/ntaj eiånai kata\ to\n bi¿
on, eiåta gegono/taj ei¹j xi- lia/daj, kaiì ei¹j eÃqnoj me/ga. "6 ¹EgwÜ, fhsiìn, o(
pa/n- twn Ku/rioj, suna/cw kata\ kairou\j"6 tou\j th=j e)c ou)ranw½n e)pidhm
i¿aj dhlono/ti. To/te ga\r eÃstai toiÍj a(gi¿oij h( panto\j a) po/lausij a)gaqou=
: oiá kaiì a(rpasqh/- sontai, kaqa/ fhsin o( pa/nsofoj Pau=loj, e)n nefe/laij
ei¹j a)pa/nthsin tou= Kuri¿ou ei¹j a)e/ra, ouÀtw te pa/ntote su\n Kuri¿% e)so/
meqa taiÍj a)teleuth/toij e)ntrufw½ntej timaiÍj 9Pneu=ma Kuri¿ou e)p' e)m
e\, ouÂ eiàneken eÃxrise/ me, eu)aggeli¿sasqai ptwxoiÍj a)pe/s talke/ me, i¹a/s
asqai tou\j suntetrimme/nouj th\n kardi¿an, khru/cai ai¹xmalw¯toij aÃfe
sin, kaiì tufloiÍj a)na/bleyin, kale/sai e)niauto\n Kuri¿ou dekto\n, kaiì h(m
e/ran a)ntapodo/sewj, parakale/sai pa/ntaj tou\j pen- qou=ntaj, doqh=nai
toiÍj penqou=si SiwÜn do/can a)ntiì spodou=, aÃleimma eu)frosu/nhj toiÍj pen
qou=si, kaiì katastolh\n do/chj a)ntiì pneu/matoj a)kh- di¿aj.9 ¸O e)n toiÍj
a)no/pin ei¹pwÜn periì tw½n e)n pi¿stei klh- qhsome/nwn: "6 ¹EgwÜ Ku/rioj kata\
kairou\j suna/cw au)tou\j,"6 w¨j e)nesthko/toj hÃdh tou= kairou=, kaq' oÁn e)
ph/ggeltai sunagei¿rein au)tou\j, kaiì w¨j hÃdh geno/me- noj aÃnqrwpoj, kaiì
th\n pro\j h(ma=j o(moi¿wsin u(pelqwÜn, kaiì kaqeiìj e(auto\n ei¹j ke/nwsin, "6P
neu=ma Kuri¿ou, fhsiìn, e)p' e)me\,"6 kai¿toi fu/sei Qeo\j u(pa/rxwn o( Mono- g
enh\j àAgioj a(gi¿wn e)stiì, kaiì pa=san au)to\j a(gia/zei th\n kti¿sin, aÀte dh\
kaiì e)c a(gi¿ou Patro\j pefukwÜj, kaiì to\ e)c au)tou= proxeo/menon Pneu=ma,
kaiì taiÍj aÃnw duna/mesin e)nieiìj, w¨j e(autou=, kaiì prose/ti toiÍj e)pegnwk
o/si th\n e)pifa/neian au)tou=. Pw½j ouÅn h(gia/zeto; Qeo\j ga\r u(pa/rxwn o(mo
u= kaiì aÃnqrwpoj o( au)to\j, di¿- dwsi me\n qei+kw½j to\ pneu=ma tv= kti¿sei, de/x
etai de\ au)- 70.1352 to\ para\ tou= Qeou= kaiì Patro\j, kata\ to\ a)nqrw¯pi
non. Tau/thn eiånai¿ famen th\n xrh=sin [al. xri¿sin]. ¹Enargh= de\ kaqi¿sths
i th=j e)nanqrwph/sewj th\n ai¹ti¿an. Ei¹pwÜn ga\r oÀti para\ tou= Patro\j, pro
seph/negken a)nagkai¿wj, "6OuÂ eiàneken eÃxrise/ me, eu)aggeli¿sasqai ptw
xoiÍj a)pe/stalke/ me, i¹a/sasqai tou\j suntetrimme/nouj th\n kardi¿an, aÃf
esi¿n te khru/cai toiÍj e)n ai¹xmalwsi¿#, xari¿sasqai de\ kaiì tufloiÍj a)na/
bleyin, kale/sai te pro\j tou/toij kaiì h(me/ran a)ntapodo/sewj:"6 polla\
kata\ tau)to\n th=j e)nanqrwph/sewj tou= Monogenou=j ta\ perifanh= kator
qw¯mata. àIna ga\r katakth/shtai th\n u(p' ou)rano\n, kaiì tou\j a)na\ pa=sa
n oÃntaj th\n oi¹kou- me/nhn proskomi¿sv t%½ Qe%½ kaiì Patriì metastoixeiw¯saj ta\ pa/nta pro\j to\ a)meino/nwj eÃxein, kaiì oiâon a)nakaini¿saj to\ pr
o/swpon th=j gh=j, eÃlabe de\ dou/lou morfh\n, kai¿toi Ku/rioj u(pa/rxwn tw½n
oÀlwn. Eu)hg- geli¿sato gou=n ptwxoiÍj, a)pesta/lqai dia\ tou=to/ fhsi. Pt
wxoiì d' aÄn eiåen, hÃgoun nohqeiÍen, oi¸ panto\j a)gaqou= nenoshko/tej pote\ t
h\n eÃndeian, e)lpi¿da te mh\ eÃxontej, kaiì aÃqeoi e)n t%½ ko/sm%, kata\ to\ ge
 
 

483

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

gramme/non. OuÂtoi d' aÄn eiåen oi¸ e)c e)qnw½n, oi¸ th\n ei¹j au)to\n pi¿stin plout
h/- santej, to\n qeiÍo/n te kaiì ou)ra/nion kekerdhko/tej qh- sauro\n, to\ eu)ag
geliko\n dhlono/ti kaiì swth/rion kh/rugma, di' ouÂ gego/nasi kaiì th=j tw½n
ou)ranw½n basi- lei¿aj me/toxoi, kaiì summeristaiì tw½n a(gi¿wn, klhro- no/m
oi tw½n u(pe\r nou=n kaiì lo/gon. "6 ¹Ofqalmo\j ga\r ou)k eiåde, fhsiì, kaiì ouÅj
ou)k hÃkouse, kaiì e)piì kardi¿an a)nqrw¯pou ou)k a)ne/bh, aÁ h(toi¿masen o( Qe
o\j toiÍj a)ga- pw½sin au)to/n."6 äH ta/xa pou kaiì toiÍj ptwxoiÍj t%½ pneu/ma
ti dedwrh=sqai¿ fhsin o( lo/goj e)n tou/toij tw½n dia\ Xristou= xarisma/twn
th\n aÃfqonon xorhgi¿an. Suntetrimme/nouj de/ fhsi th\n kardi¿an, tou\j a)s
qenh= kaiì eu)dia/qrupton eÃxontaj nou=n, kaiì taiÍj tw½n paqw½n prosbolaiÍ
j a)ntife/resqai mh\ duname/nouj, u(penhneg- me/nouj de\ ouÀtwj au)taiÍj, w¨j
ai¹xmalw¯touj eiånai dokeiÍn. Tou/toij iãasi¿n te kaiì aÃfesin e)pagge/lleta
i, tufloiÍj de\ ouÅsin au)toiÍj di¿dwsi kaiì a)na/bleyin. Oi¸ ga\r tv= kti¿sei l
atreu/ontej, kaiì t%½ cu/l% le/gontej: "6Path/r mou eiå su\, kaiì t%½ li¿q%, S
u\ e)ge/nnhsa/j me,"6 eiåta to\n fu/sei, kaiì a)lhqw½j oÃnta Qeo\n ou)k e)pegnwk
o/tej, pw½j ou)k aÄn eiåen tufloiì, kaiì fwto\j tou= qei¿ou kaiì nohtou= gumnh\n
eÃxontej th\n kardi¿an; tou/toij e)ni¿hsin o( Path\r th=j a)lhqou=j qeognwsi¿
aj to\ fw½j. Ke/klhntai ga\r dia\ pi¿- stewj, kaiì eÃgnwsan au)to\n, ma=llon
de\ e)gnw¯sqhsan u(p' au)tou=, kaiì ui¸oiì nukto\j oÃntej, kaiì sko/touj, fwto\j
gego/nasi te/kna: dihu/gase ga\r au)tou\j h( h(me/ra, kaiì o( th=j dikaiosu/nh
j a)ne/sxen àHlioj, kaiì lampro\j a)ne/teilen ¸Ewsfo/roj. LupeiÍ de\ ou)de\n
kaiì toiÍj e)c aià- matoj ¹Israh\l e)farmo/sai pa/nta ta\ ei¹rhme/na. Kaiì ga\r
hÅsan ptwxoiì, kaiì suntetrimme/noi th\n kardi¿an, kaiì oiâon ai¹xma/lwtoi,
kaiì e)skotisme/noi. "6Ou) ga\r hÅn e)piì gh=j o( poiw½n xrhsto/thta, ou)k hÅn eÀ
wj e(no\j, a)lla\ pa/ntej e)ce/klinan, aÀma h)xreiw¯qhsan."6 ¹Afh=ktai de\ o(
Xristo\j kaiì pro/ ge tw½n aÃllwn eu)aggelizo/menoj toiÍj e)c ¹Israh\l th=j e(
autou= parousi¿aj ta\ katorqw¯- mata. Kaiì pro/j ge dh\ tou/toij, iàna kaiì e)
niauto\n Ku- ri¿ou kale/sv dekto\n, kaiì h(me/ran a)ntapodo/sewj. Kaiì
7
0.1353 dekto\j me\n e)niauto\j, kaq' oÁn e)staurw¯qh u(pe\r h(mw½n Xristo/j. D
ektoiì ga\r to/te gego/namen t%½ Qe%½ kaiì Patriì, kaiì karpoforhqe/ntej di
' au)tou=, kaiì tou=to au)to\j h(ma=j e)di¿dacen, ei¹pwÜn, "6 ¹Amh\n, a)mh\n le/gw u(
miÍn, e)a\n mh\ o( ko/kkoj tou= si¿tou peswÜn ei¹j th\n gh=n a)poqa/nv, au)to\j mo/n
oj me/nei: e)a\n de\ a)poqa/nv, karpo\n plei¿ona fe/rei."6 Kaiì pa/lin, "6 àOtan
u(ywqw½ e)k th=j gh=j, pa/ntaj e(lku/sw pro\j e)mauto/n."6 Kaiì gou=n a)nebi¿
w trih/meroj path/saj tou= qana/tou to\ kra/toj. Eiåta toiÍj a(gi¿oij maqht
aiÍj prosefw¯nei, le/gwn: "6 ¹Edo/qh moi pa=sa e)cousi¿a e)n ou)ran%½ kaiì e)piì
gh=j: poreuqe/ntej maqhteu/sate pa/nta ta\ eÃqnh, bapti¿zontej au)tou\j e
i¹j to\ oÃnoma tou= Patro\j, kaiì tou= Ui¸ou=, kaiì tou= a(gi¿ou Pneu/matoj."6 De
kto\j ouÂn e)niauto\j e)keiÍno/j pou pa/ntwj, kaq' oÁn ei¹sede/xqhmen th\n pro\j
au)to\n laxo/ntej oi¹kei¿wsin, a)poniya/menoi th\n a(marti¿an dia\ tou= a(gi¿o
u bapti¿smatoj, kaiì th=j qei¿aj au)tou= fu/sewj geno/menoi koinwnoiì dia\ m
 
 

484

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

etoxh=j tou= a(gi¿ou Pneu/matoj. ãHgoun dekto\j e)niauto\j, kaq' oÁn pefane/
rwke th\n do/can au)tou= dia\ th=j u(pe\r lo/gon qeoshmei¿aj: e)deca/- meqa g
a\r a)sme/nwj to\n th=j par' au)tou= swthri¿aj kairo\n, oÁn dh\ kaiì o( pa/nsof
oj Pau=loj katamemh/nuke le/gwn: "6 ¹Idou\ nu=n kairo\j eu)pro/sdektoj, i¹d
ou\ nu=n h(me/ra swthri¿aj."6 h(me/ran ge mh\n a)ntapodo/sewj eiånai¿ famen
ou)de\n hÂtton au)to\n to\n th=j e)pidhmi¿aj kairo\n, kaq' oÁn h( a)ntapo/dosij d
e/dotai par' au)tou= toiÍj pisteu/sasin ei¹j au)to\n dia\ th=j e)n e)lpi¿sin e)pa
g- geli¿aj: oiâon de\ dh/ ti fhmi¿: ¸H kata\ to\n Mwse/wj no/- mon politei¿a e)
painoume/nh pro/cenoj hÅn toiÍj a)mwmh/twj au)th\n e)qe/lousi katorqou=n th=
j e)ntau=qa eu)pragi¿aj, u(po/sxesin de\ gerw½n tw½n ei¹j to\ me/llon ou)k eiåxe
. Mo/nhj de\ ta/xa pou th=j kata\ to/nde to\n bi¿on eu)hmeri¿aj e)poieiÍto mn
h/mhn: e)ke/leue me\n ga\r a)pe/xesqai plhm- melhma/twn, e)pifwnw½n, iàna "6
Mh\ a)poqa/nhj e)n ou) kair%½ sou."6 ¹Epefw¯nei de\ kaiì te/k noij: "6Ti¿ma to\
n pate/ra sou kaiì th\n mhte/ra, iàna euÅ soi ge/nhtai, kaiì eÃsv makroxro/n
ioj e)piì th=j gh=j."6 ¹Ephgge/lleto de\ kaiì karpw½n a)fqoni¿an, eÃsq' oÀte, ka
iì pole/mou pau=lan, kaiì ei¹rh/nhj pla/toj, kaiì th\n e)p' au)th=j eu)qumi¿an. ã
Efh gou=n dia\ fwnh=j Zaxari¿ou: "6Kata- ka/rpwj katoikhqh/setai ¸Iero
usalh\m a)po\ plh/qouj a)nqrw¯pwn kaiì kthnw½n tw½n e)n au)tv=, kaiì e)gwÜ eÃso
mai au)tv=, le/gei Ku/rioj, teiÍxoj puro\j kuklo/qen, kaiì ei¹ j do/can eÃsomai
e)n me/s% au)th=j."6 Kaiì pa/lin: "6 ãEti kaqi¿sontai presbu/teroi e)n taiÍj
platei¿aij ¸Ierousa- lh/m. àEkastoj th\n r(a/bdon au)tou= e)n tv= xeiriì eÃxwn
a)po\ plh/qouj h(merw½n, kaiì ai¸ plateiÍai th=j po/lewj plhsqh/sontai pa
idari¿wn kaiì korasi¿wn paizo/ntwn e)n taiÍj platei¿aij au)th=j."6 Proskai¿
rwn ouÅn aÃra gerw½n a)po/lausin o( dia\ Mwse/wj no/moj u(pisxneiÍto toiÍj p
a/- lai: to\ de\ qeiÍon kaiì swth/rion kh/rugma ta\j ei¹j to\ me/llon a)ntapod
o/seij: "6Maka/rioi ga\r, fhsiìn, oi¸ ptwxoiì t%½ pneu/mati, oÀti au)tw½n e)stin
h( basilei¿a tw½n ou)ranw½n:"6 kaiì tou\j e)fech=j keime/nouj maka- rismou\
j eiã tij eÀloito polupragmoneiÍn a)ntapodo/sei e)phggelme/naj, lampra\j
kaiì mega/laj eu(rh/sei para\
70.1356 Qeou=. Ei¹ de\ dh/ tij bou/loito kaiì
kaq' eÀteron tro/pon th\n a)ntapo/dosin th\n gegenhme/nhn para\ Xristou=
kata\ to\n th=j e)pidhmi¿aj kairo\n, ou)k aÄn eÃcw ba/loi skopou=. Pa/lai me\n
ga\r kathlazoneu/eto tw½n e)piì th=j gh=j o( pambe/bhloj Satana=j: pepleo
ne/kthke ga\r th\n u(p' ou)rano\n a)poboukolh/saj au)th\n th=j a)lhqou=; gnw¯
sewj th=j e)pi¿ ge/ fhmi t%½ kata\ fu/sin Qe%½, te/l- masi de\ wÐsper toiÍj th=j
a(marti¿aj e)mbalwÜn, e(autou= te kaiì tw½n su\n au)t%½ duna/mewn ponhrw½n
a)pe/fhne proskunhta/j. ãEfaske gou=n, oÀti "6Th\n oi¹koume/n hn oÀlhn kat
alh/yomai tv= xeiriì, w¨j nossia\n, kaiì w¨j kataleleimme/na w©a\ a)rw½, kaiì
ou)k eÃstin oÁj diafeu/ce- tai¿ me, hÄ a)ntei¿pv moi:"6 a)ll' hÀlw kena\j eÃxwn
e)p' au)t%½ dh\ tou/t% kaiì ta\j e)lpi¿daj. ¹Antegh/gertai ga\r, kaiì a)ntei¿rhk
en u(pe\r h(mw½n o( Xristo\j, ei¹sepra/cato de\ kaiì di¿kaj au)to\n th=j kaq' h(m
w½n a)sebei¿aj, kaqeiÍle ga\r au)tou= pa=san i¹sxu\n, e)kbe/blhtai th=j kaq' h(
 
 

485

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

mw½n turanni¿doj, "6Kaiì seiraiÍj zo/fou tartarw¯saj,"6 kata\ to\ gegram
me/non, "6pare/dwken ei¹j kri¿sin me- ga/lhj h(me/raj kolasqhsome/nouj th
reiÍn"6 au)to/n te kaiì tou\j e(te/rouj, oiá sunaposta/tai gego/nasin au)t%½.
Ya/llei gou=n kaiì o( qespe/sioj Dabiìd w¨j e)k prosw¯pou tw½n lelutrwme/n
wn, kai¿ fhsin: "6 ¹Ecomologh/somai¿ soi, Ku/rie, e)n oÀlv kardi¿# mou, dih
gh/somai pa/nta ta\ qauma/sia/ sou. Eu)franqh/somai, kaiì a)gallia/somai
e)n soi¿. Yalw½ t%½ o)no/mati¿ sou, àUyiste, oÀti e)poi¿hsaj th\n kri¿sin mou,
kaiì th\n di¿khn mou. ¹Eka/qisaj e)piì qro/nou, o( kri¿nwn dikaiosu/nhn: e)pet
i¿mhsaj eÃqnesi, kaiì a)pw¯leto o( a)sebh/j: to\ oÃnoma au)tou= e)ch/leiyaj ei¹j
to\n ai¹w½na, kaiì ei¹j to\n ai¹w½na tou= ai¹w½noj: "6Naiì mh\n kaiì e(te/rwqi¿ po
u pa/lin fhsiì periì au)tou= wÒde. "6Zhthqh/se- tai h( a(marti¿a au)tou=, kaiì o
u) mh\ eu(reqv= di' au)th/n."6 ãEfh de\ kaiì au)to\j o( Swth/ r: "6Nu=n kri¿sij e)st
iì tou= ko/smou tou/tou, nu=n aÃrxwn tou= ko/smou tou/tou e)k- blhqh/setai eÃ
cw."6 Kairo\j ouÅn a)ntapodo/sewj, kaiì kata\ tou=ton to\n tro/pon, kaq' oÁn
e)pe/lamye t%½ ko/sm% Xristo/j: e)lhluqe/nai de/ fhsin, wÐste parakale/
sai pa/ntaj tou\j penqou=ntaj SiwÜn, dou=nai au)toiÍj do/can a)ntiì spodou=,
kaiì aÃleimma eu)frosu/nhj, kaiì kata- stolh\n do/chj a)ntiì pneu/matoj a)kh
di¿aj. Gego/nasi me\n ga\r kata\ kairou\j para\ toiÍj ¹Ioudai¿oij aÃndrej aÀg
ioi, kaiì nomomaqeiÍj, kaiì profhtikw½n khrugma/twn e)reunh- taiì, kaiì e)pi
sth/monej. OuÂtoi qewrou=ntej tou\j e)c aiàmatoj ¹Israh\l th=j dia\ Mwse/w
j e)ntolh=j o)li¿ga pefrontiko/taj, trapome/nouj de\ ma=llon ei¹j to\ au)toiÍj
dokou=n, kaiì dida/skontaj me\n didaskali¿an e)nta/lmata a)nqrw¯pwn, e)kn
omwta/thn de\ kaiì filamarth/mona diabiou=ntaj zwh\n, th\n a(gi¿oij pre/po
usan e)p' au)toiÍj e)de/xonto lu/phn. Prosedo/koun de\ th\n dia\ Xristou= lu/
trwsin. Ou) ga\r h)gno/hsan oÃntej pneumatofo/roi to\n dikaiou=nta pi¿stei
to\n a)sebh=, kaiì a)mnhsika/k% xa/riti diasmh/xonta tou\j memolusme/nouj
. Kaiì gou=n o( me\n di¿kaioj SumewÜn bre/foj oÃnta Xristo\n e)n a)gka/laij l
abwÜn proshu/xeto le/gwn: "6Nu=n a)polu/eij to\n dou=lo/n sou, De/spota, k
ata\ to\ r(h=ma/ sou, e)n ei¹rh/nv, oÀti eiådon oi¸ o)fqalmoi¿ mou to\ swth/rio/n so
u, oÁ h(toi¿masaj kata\
70.1357 pro/swpon pa/ntwn tw½n law½n, fw½j ei¹j
a)poka/luyin e)qnw½n, kaiì do/can laou= sou ¹Israh/l."6 Eu(rh/somen de\ kaiì
to\n qespe/sion Zaxari¿an to\n ¹Iwa/nnou pate/ra le/- gonta: "6Eu)loghto\j
Ku/rioj o( Qeo\j tou= ¹Israh\l, oÀti e)peske/yato, kaiì e)poi¿hse lu/trwsin t
%½ la%½ au)tou=, kaiì hÃgeire ke/raj swthri¿aj h(miÍn."6 Eu)hggeli¿zeto de\ ka
iì Fi¿lippoj t%½ Naqanah\l ouÀtw le/gwn: "6 áOn eÃgraye Mwsh=j e)n t%½ no/
m%, kaiì oi¸ profh=tai, huÀramen ¹Ih-sou=n to\n ui¸o\n ¹Iwsh\f to\n a)po\ Naza/r
et."6 Gra/fei de/ pou kaiì o( pa/nsofoj Pau=loj, oÀti "6Lu/ph moi¿ e)sti kaiì
a)dia/leiptoj o)du/nh tv= kardi¿#, u(pe\r tw½n a)delfw½n mou tw½n suggenw½n m
ou kata\ sa/rka."6®"6De/dotai toi¿nun toiÍj penqou=si SiwÜn para/klhsij,"6
h( dia\ Xristou=, "6kaiì a)ntiì spodou= do/ca."6 Kate/lhcan me\n ga\r tou= pe
nqeiÍn, kaiì klai¿ein au)th\n, e)de/xonto de\ th\n dia\ Xristou= xa/- rin, eu)agg
 
 

486

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

elizo/menoi¿ te kaiì e)pagge/llontej. "6 ¹Edo/qh de\ au)toiÍj aÃleimma eu)fros
u/nhj a)ntiì pe/nqouj, kaiì katastolh\ do/chj, a)ntiì pneu/matoj a)khdi¿aj."6 ã
Aleim- ma de/ fhsin e)n tou/toij to\ i¸laro\n, hÃtoi th\n i¸laro/thta, kaiì th\n
eu)frosu/nhn, a)ntiì tou= penqeiÍn, kaiì klai¿ein, kaiì do/chj katastolh\n, tou
te/sti, peri¿blhma, hÃgoun stolh\n, kaiì aÃmfion a)ntiì pneu/m atoj a)khdi¿aj,
toute/stin, a)ntiì th=j pa/lai mikroyuxi¿aj. ¹Edoca/sqhsan ga\ r oi¸ pa/lai
qrhnou=ntej au)th\n, kaiì a)khdiw½ntej u(pe\r au)th=j: e)doca/sqhsan de\ pw½j; t
e/qeintai ga\r au)th=j kaq- hghtaiì kaiì dida/skaloi, kaiì tou=to hÅn aÃra to\
pro\j au)th\n ei¹rhme/non dia\ th=j tou= Ya/llontoj lu/raj: "6 ¹Antiì tw½n pate/
rwn sou, e)genh/qhsa/n soi ui¸oi¿."6 Te/kna ga\r oÃntej th=j tw½n ¹Ioudai¿wn Su
nagwgh=j oi¸ pa/nsofoi ma- qhtaiì, gego/nasi pate/rej. Gra/fei gou=n tisin
o( pa/nsofoj Pau=loj, "6 ¹En ga\r Xrist%½ ¹Ihsou= dia\ tou= Eu)aggeli¿ou e)g
wÜ u(ma=j e)ge/nnhsa."6 Te/qeintai ouÅn e)n ta/cei pate/rwn oi¸ gegono/tej au)th=
j ui¸oi¿: oÀti de\ th=j para\ Qeou= do/chj e)sxh/kasin th\n peristolh\n oi¸ qesp
e/sioi maqhtaiì, safe\j aÄn ge/noito, Xristou= le/gon- toj au)t oiÍj, pote\ me\n,
oÀti "6 ¹Asqenou=ntaj qerapeu/ete, daimo/nia e)kba/llete, nekrou\j e)gei¿rete
:"6 pote\ de\ pa/lin: "6 ¸UmeiÍj e)ste to\ fw½j tou= ko/smou."6 9Kaiì klhqh/s
ontai geneaiì dikaiosu/nhj, fu/- teuma Kuri¿ou ei¹j do/can. Kaiì oi¹kodomh/s
ousi po/leij e)rh/mouj ai¹wni¿aj, e)cerhmwme/naj pro/te- ron e)canasth/sou
si, kaiì kainiou=si po/leij e)rh/mouj e)cerhmwme/naj ei¹j genea/j.9 Xrhm
ati¿zousi ga\r oi¸ e)n Xrist%½ "6Ge/noj e)klekto\n, eÃqnoj aÀg ion, lao\j ei¹j pe
ripoi¿hsin,"6 dia/ toi to\ ka/lloj th=j e)nou/shj au)toiÍj dikaiosu/nhj, kaiì o
uÃti pou/ fhmi th=j kata\ no/mon, e)kei¿nhj de\ ma=llon, hÁn dia\ tw½n tou= Swt
h=roj e)sxh/kasi qespisma/twn: a)mei¿nwn d' a)sugkri¿- twj h( dia\ Xristou=
th=j e)n no/m%: kaiì gou=n eÃfh toiÍj a(gi¿oij a)posto/loij: "6 ¹Amh\n le/gw u(miÍn,
e)a\n mh\ perisseu/sv h( dikaiosu/nh u(mw½n pleiÍon tw½n Gram- mate/wn kai
ì Farisai¿wn, ou) mh\ ei¹se/lqhte ei¹j th\n ba- silei¿an tw½n ou)ranw½n."6®"6Ke
klh/sontai toi¿nun, fhsiì, dikaiosu/nhj geneaiì, kaiì prose/ti fu/teuma Ku
ri¿ou."6 Kaiì ga/r e)smen a)lhqw½j Qeou= gew¯rgion, kaiì periì h(mw½n o( qesp
e/sioj Dabi¿d fhsi: "6Pefuteume/noi e)n t%½ oiãk% Kuri¿ou, e)n taiÍj au)laiÍj
tou= Qeou= h(mw½n e)canqh/- sousi."6 Kaiì gou=n o( pa/nsofoj Pau=loj Qeou= g
ew¯rgion o)noma/zei tou\j keklhme/nouj dia\ pi¿stewj th=j e)n Xri- st%½. ãEf
h de\ pa/lin, oÀti "6 ¹EgwÜ e)fu/teusa, ¹ApollwÜje)po/tisen, o( de\ Qeo\j huÃcane.
"6 GewrgeiÍ ga\r h(ma=j o( Swth\r dia\ tw½n a(gi¿wn mustagwgw½n: tau/tvtoi
kaiì ma/la ei¹ko/twj fasiìn e(autou\j sunergou\j gene/sqai Qeou=. Ya/llei
de\ kaiì o( pa/nsofoj Dabi¿d: "6Di¿kaioj
70.1360 w¨j foiÍnic a)nqh/sei, w¨s
eiì ke/droj h( e)n t%½ Liba/n% plhqun- qh/setai."6 ¹Esme\n dh\ ouÅn aÃra fu/teu
ma Kuri¿ou, kaiì ei¹j do/can au)tou=. "6Oi¹kodomh/sousi de\, fhsiì, po/leij e)r
h/mouj ai¹wni¿aj, kaiì kainiou=si po/leij e)rh/mouj."6 ãEoike bou/lesqai di
a\ tou/tou dhlou=n, hÄ to\ plh=qoj tw½n klhqhsome/nwn, w¨j eÃstai tosou=ton,
wÐste kaiì po/leij e(te/- raj para\ ta\j ouÃsaj e)pizhteiÍn, kaiì a)naneou=n au)
 
 

487

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ta\j e)rhmwme/naj pote/: hÃgoun e)keiÍno/ pou ta/xa: Stenoxw- rou=ntej ga\r,
fhsiì, t%½ plh/qei ta\j e)kklhsi¿aj, kai¿toi gumna\j ouÃsaj kaiì e)rh/mouj po
te\, dra/sousi¿ ti toiou=- ton, o(poiÍon ei¹w¯qasin dr#=n oi¸ po/leij h)rhmwme/na
j oi¹kodomeiÍn e)qe/lontej, kaiì oiâon xamaiì keime/naj e)gei¿rein spouda/zon
tej. Eiãrhtai gou=n pro\j th\n ¹Ekklhsi¿an: "6Pla/tunon to\n to/pon th=j skh
nh=j sou, kaiì au)laiw½n sou: ph=con, mh\ fei¿sv: eÃti ei¹j ta\ decia\ kaiì ei¹j t
a\ a)ristera\ e)kpe/tason."6 ¹Alhqh= de\ ouÅsan th\n periì tou/- tou proago/re
usin, au)th\ tw½n pragma/twn h( eÃkbasij e)kdei¿ceien aÄn, kaiì ma/la r(#di¿wj
. 9Kaiì hÀcousin a)llogeneiÍj poimai¿nontej ta\ pro/- bata/ sou, kaiì a)llo
/fuloi a)roth=rej, kaiì a)mpe- lourgoi¿: u(meiÍj de\ i¸ereiÍj Kuri¿ou klhqh/sesq
e, leitourgoiì Qeou=. ¹Isxu\n e)qnw½n kate/desqe, kaiì e)n t%½ plou/t% au)tw½n
qaumasqh/sesqe. [ ¹Antiì th=j ai¹sxu/nhj u(mw½n th=j diplh=j, kaiì a)ntiì th=j
e)ntroph=j a)gallia/setai h( meriìj au)tw½n, kaiì ouÀtwj] e)k deu- te/raj klh
ronomh/sousi th\n gh=n. Kaiì eu)frosu/nh ai¹w¯nioj u(pe\r kefalh=j au)tw½n.9
¹Entau=qa safw½j tou= no/mou meta/qesin kaiì th=j kat' au)to\n i¸erwsu/nhj
eÃsesqai¿ fhsin. Ou) ga\r eÃti toiÍj aiàmatoj tou= Leuiì + to\ i¸erourgeiÍn a(rmo/s
ei, kaiì to\ th=j leitourgi¿aj oÃnoma/ te kaiì xrh=ma, a)ll' e)cw¯sqhsan me\n
e)keiÍnoi, de/dotai de\ toiÍj e)c e)qnw½n keklhme/noij dia\ th= j pi¿stewj h( e)piì t
%½de do/ca. Yh/f% ga\r stefanou=ntai Qeou=, kaiì au)toiì teta/xatai leitou
rgoi¿ te kaiì i¸ereiÍj: "6 àHcousi ga\r, fhsiìn, a)llogeneiÍj poimai¿nontej ta\
pro/bata/ sou."6 ãEsti de\ o( lo/goj, w¨j pro/j ge th\n ¹Ekklhsi¿an, hÂj aÄn no
hqeiÍen pro/bata tw½n dia\ pi¿stewj seswsme/nwn h( a(gi¿a plhqu/j: auÀth p
oimai¿netai di' a)llogenw½n. Oi¸ me\n ga\r pa/lai GrammateiÍj te kaiì Far
isaiÍoi, oi¸ to\ kaqhgeiÍsqai laxo/ntej tw½n e)c aiàmatoj ¹Israh\l, r(#/qumoi¿
te kaiì a)napeptwko/tej, kaiì a)texne/- statoi gego/nasi poime/nej. ¹Apo/lw
le gou=n h( u(p' au)toiÍj tetagme/nh plhqu\j, e)peidh/per hÅn au)toiÍj a)do/kimo
n to\ a)rgu/rion. ¹Edi¿daskon de\ kaiì didaskali¿an e)nta/lmata a)nqrw¯pwn,
kaiì tou= ei¹de/nai Xristo\n a)peko/mizon tou\j u(pezeugme/nouj, pote\ me\n l
e/gontej: "6 ¸HmeiÍj oiãdamen oÀti Mwu+seiÍ lela/lhken o( Qeo\j, tou=ton de\ o
u)k oiãdamen po/qen e)sti¿:"6 pote\ de\ pa/lin: "6Daimo/nion eÃxei, kaiì mai¿net
ai, ti¿ au)tou= a)kou/ete;"6 Diemartu/rato gou=n dia\ fwnh=j profhtw½n o( tw½n
oÀlwn Qeo\j, w¨diì le/gwn, oÀti "6Oi¸ poime/nej h)froneu/santo, kaiì to\n Ku/ri
on ou)k e)cezh/thsan. Dia\ tou=to ou)k e)no/hse pa=sa h( nomh\ , kaiì dieskorp
i¿sqhsan:"6 kaiì mh\n dia\ fwnh=j tou= ¹Iezexih/l: "6 åW poime/nej tou= ¹Israh\
l, mh\ bo/skousin oi¸ poime/nej e(autou\j, ou)xiì ta\ pro/bata bo/skousin oi¸ p
oime/nej;
70.1361 ¹Idou\ to\ ga/la katesqi¿ete, kaiì ta\ pro/bata/ mou ou)
bo/skete:"6 eÃti te pro\j tou/toij: "6Th\n kalh\n nomh\n e)ne/mesqe, kaiì ta\
u(po/loipa katepateiÍte toiÍj posiìn u(mw½n, kaiì to\ kaqesthko\j uÀdwr e)pi¿n
ete, kaiì to\ e)pi¿- loipon e)tara/ssete toiÍj posiìn u(mw½n, kaiì ta\ pro/bata/
mou ta\ path/mata tw½n podw½n u(mw½n e)ne/monto, kaiì to\ tetaragme/non uÀdw
r u(po\ tw½n podw½n u(mw½n eÃpinon."6 àUdwr me\n ga\r kaqesthko\j th\n dia\ no/
 
 

488

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

mou pai¿deusin o)noma/zei, kaiì a)ri¿sthn nomh/n: oi¸ de\ pa/nta fu/rontej, k
aiì kataqolou=ntej au)th\n dia\ tou= mh\ dida/skein o)rqw½j tou\j u(po\ xeiÍra
laou\j, pareskeu/azon uÀdwr wÐsper e)kpi¿nein ou) kaqaro\n, ouÃte mh\n e)na
nqh= ne/mesqai no- mh/n. ¹Ecw¯sqhsan toigarou=n, kaiì ma/la ei¹ko/twj, tou=
poimai¿nein eÃti to\n tou= Kuri¿ou lao/n. Ke/klhntai ga\r pro\ j tou=to a)llog
eneiÍj. Dida/skaloi ga\r ¹Ekklhsiw½n xeirotonou=ntai para\ Xristou= sof
oiì, kaiì a)gxi¿noi, kaiì dogmatikh=j eu)texni¿aj e)pi¿meston eÃxontej nou=n, aÃn
drej e)c a)ge/lhj e(llhnikh=j, kaiì ou)k e)c aiàmatoj oÃntej ¹Is- rah\l, ouÂtoi
gego/nasi kaiì a)roth=rej, kaiì a)mpelourgoi¿. ¹Epeidh\ ga\r e)klekth\ gh= ke/
klhntai pleistaxou= th=j qeopneu/stou Grafh=j oi¸ pisteu/santej, kaiì a)
mpelwÜn, kaiì kh=poj: tau/tvtoi¿ fhsin o( lo/goj, w¨j a)roth=r aj eÃsesqai, k
aiì a)mpelourgou\j, tou\j oiàper aÄn ge/nointo kata\ kairou\j i¸ereiÍj Kuri¿ou
kaiì leitourgoiì Qeou=, tiìn th=j a)lhqei¿aj o)rqotomou=ntej lo/gon, kaiì i¸ero
urgou=ntej to\ Eu)agge/lion tou= Xristou=, kaqa\ ge/graptai: ou)kou=n ou)x e(
autoiÍj a(rpa/zousi th\n timh\n, ke/klhntai de\ ma=l- lon para\ Qeou=, kaqwÜ
j kaiì o( pa/nsofo/j fhsi Pau=loj. Kai¿toi ga\r fulh=j u(pa/r xwn Beniamiìn,
i¸erourgo\n au(- to\n o)noma/zei pantaxou=, kaiì klhto\n a)po/stolon ¹Ihsou=
Xristou=. "6 ¸UmeiÍj dh\ ouÅn aÀpantej oi¸ to\ th=j i¸erour-gi¿aj laxo/ntej a)ci¿
wma, i¹sxu\n e)qnw½n kate/desqe, kaiì e)n t%½ plou/t% au)tw½n qaumasqh/ses
qe."6 ¹Isxu\n de/ fhsin e)qnw½n, hÄ ta\j tima\j ta\j e)k tw½n dunatwta/twn, oiàp
er aÄn eiåen e)c e)qnw½n keklhme/noi, hÄ kaq' eÀteron sunh/seij tro/pon. "6Ou)
deiìj ga\r u(mw½n, fhsiì, diafeu/cetai to\ sto/ma,"6 toute/sti to\n lo/gon, a)ntiì
ga\r tou= lo/gou to\ sto/ma ti¿qhsi pantaxou= to\ Gra/mma to\ i¸ero\n, oiâon, "
6 âWn to\ sto/ma a)ra=j kaiì pikri¿aj ge/mei."6®"6Kata- nemhqh/ sesqe toigar
ou=n, fhsiì, th\n i¹sxu\n tw½n e)qnw½n."6 ¹Eqnw½n de\ du/namin, hÄ tou\j par' e)kei¿
noij lam- prou\j, hÃgoun e)llogimwta/touj, kaiì sofi¿an eÃxontaj kosmikh\
n o)noma/zein o( lo/goj eÃoiken e)n tou/toij. Eu(- rh/somen de\ kaiì au)to\n to\n t
w½n a(gi¿wn mustagwgw½n katisxu/santa lo/gon, kaiì th\n au)tw½ n klh=sin p
louth/- santej e)doca/sqhsan. Kau/xhma ga\r didaska/lwn, ste/- fano/j te
kaiì do/ca, oi¸ dia\ th=j au)tw½n seswsme/noi fwt- agwgi¿aj. Dia\ tou=to/ fhsi
n, oÀti "6 ¹En t%½ plou/t% au)- tw½n qaumasqh/sesqe."6 àOti de\ to\ qespe/sion
kh/rugma katadra/cetai tw½n xwrw½n, kaiì panto\j eÃqnouj, kaiì mononou
xiì klhrono/moi th=j u(p' ou)rano\n eÃsontai kata\ kairou\j oi¸ tw½n a(gi¿wn ¹E
kklhsiw½n h(gou/menoi, Xrist%½ th\n do/can a)na/ptontej, u(pemfai¿nei, le/gw
n: "6OuÀtwj e)k deute/raj klhronomh/sousi th\n gh=n."6 Pa/lai me\n ga\r k
ateklhrodo/thse toiÍj e)c ¹Israh\l ¹Ihsou=j o( tou= Nauh= ta\j tw½n e)qnw½n x
w¯raj: eÀlabon ga\r th\n gh=n tw½n ¹Amor)r(ai¿wn, kaiì ¹Idoumai¿wn, kaiì Eu)ai¿
wn, kaiì 70.1364 ta\j tw½n e(te/rwn. ¹Epila/myaj de\ t%½ ko/sm% Xristo\j,
ouÂ kaiì ei¹j tu/pon hÅn ¹Ihsou=j o( pa/lai kateklhrodo/thse toiÍj i¹di¿oij i¸er
ourgoiÍj, ou)xiì dh/ pou mo/non th\n ¹Iou- dai¿an, a)lla\ ga\r aÀpasan th\n gh=n.
Kaiì deute/ra meta\ th\n prw¯thn klhrodosi¿an ge/gone. Dienei¿manto ga\r
 
 

489

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ta/j te xw¯raj kaiì po/leij yh/f% tv= par' au)tou= mustagwgoiì kaiì dida/sk
aloi, kaiì ei¹siìn ei¹j deu=ro xai¿rontej e)n Xrist%½, kaiì nohth\n eu)frosu/nh
n, wÐsper tina\ ste/fanon eÃxontej e)piì kefalh=j. Ai¹w¯nioj de\ h( eu)frosu/nh:
ou) ga\r e)n proskai¿roij pra/gmasi prosdokw½men eÃsesqai th\n a)ntimisq
i¿an, a)ll' e)n e)lpi¿di makr#=, kaiì a)teleu- th/t% bi¿%, kaiì e)n toiÍj u(pe\r nou=
n kaiì lo/gon a)gaqoiÍj. 9 ¹EgwÜ ga/r ei¹mi Ku/rioj o( a)gapw½n dikaiosu/nhn,
kaiì misw½n a(rpa/gmata e)c a)diki¿aj: kaiì dw¯sw to\n mo/xqon au)tw½n dikai¿
oij, kaiì diaqh/khn ai¹w¯nion diaqh/somai au)toiÍj. Kaiì gnw¯s ontai e)n toiÍj
eÃqnesi to\ spe/rma au)tw½n. Kaiì ta\ eÃkgona au)tw½n e)n me/s % tw½n law½n. P
a=j o( o(rw½n au)tou\j e)pignw¯setai au)- tou\j, oÀti ouÂtoi¿ ei¹si spe/rma eu)logh
me/non u(po\ Qeou=, eu)frosu/nv eu)franqh/sontai e)piì Ku/rion.9 Ei¹pwÜn, oÀt
i "6 àHcousin a)llogeneiÍj poimai¿nontej ta\ pro/bata/ sou, kaiì a)llo/fulo
i a)roth=rej, kaiì a)mpelourgoiì,"6 w¨j e)cwsqe/ntwn dhlono/ti tw½n prw¯twn, k
aiì tou= kaqhgeiÍsqai law½n e)ksesobhme/nwn, diadei¿knusi ta\j ai¹ti¿aj, e)f
' aiâj tou=to pepo/nqasin, o(si¿# yh/f% tou= ta\ di¿kaia kri¿n ontoj. ¹Epeidh\ g
a\r a)gapw½, fhsiì, th\n dikaiosu/nhn, a(rpa/gmata de\ ta\ e)c a)diki¿aj misw½,
gego/nasi de\ toiou=toi th=j ¹Ioudai¿wn Sunagwgh=j oi¸ proestw½tej, parh=k
a, fhsiì, kaiì e)cewsa/mhn au)- tou/j. Tw½n ga\r a(rpazo/ntwn a(rpa/gmata e)c
a)diki¿aj to\n mo/xqon e(te/roij di¿dwmi. Oi¸ ga\r a)di¿kwj ploutou=n- tej, kaiì,
kaqa/ fhsin o( profh/thj, qhsauri¿zontej e(au- toiÍj a)se/beian kaiì qalai
pwri¿an, ei¹j e(te/rouj au)ta\ parape/mpousin. ãEfh gou=n o( SolomwÜn, oÀti "6
Plou=toj a)di¿kwj sunago/menoj e)cemeqh/setai, e)c oi¹ki¿aj au)tou= e(lku/se
i au)to\n aÃggeloj."6 Kaiì pa/lin: "6 ¸O suna/gwn to\n plou=ton au)tou= meta\
to/kou, kaiì pleonasmw½n, to\ e)l- eou=nti ptwxou\j katalei¿yei au)to\n, kaiì
ou) dh/ pou pa/n- twj a)gaqoiÍj a)ndra/si, kaiì filoikti¿rmosin, a)lla\ a)sw¯toij ma=llon."6 Eu)fh/mwj ga\r tou\j toiou/touj e)leeiÍn eÃfh ptwxou/j. ToiÍj
ga\r zw½sin e)n a)swti¿# pleiÍstoi li¿an oi¸ kollw¯menoi, kaiì sundapanw½nt
ej au)toiÍj ta\ polloiÍj i¸drw½sin a)di¿kwj seswreume/na. Ya/llei de\ kaiì o(
qespe/sioj Dabiìd periì tw½n toiou/twn, kai¿ fhsi: "6Plh\n ma/thn tara/ss
etai: qhsauri¿zei, kaiì ou) ginw¯skei ti¿ni suna/cei au)ta/:"6 Kaiì kaq' eÀtero
n de\ tro/pon o( mo/xqoj, hÃgoun h( frontiìj tw½n Grammate/wn kaiì Farisai¿
wn e(te/roij e)do/qh, dh=lon de\ oÀti "6 ¹Arqh/se-tai a)f' u(mw½n h( basilei¿a tou=
Qeou=, kaiì doqh/setai eÃqnei poiou=nti tou\j karpou\j au)th= j."6 Ou)kou=n e)
keiÍnoi me\n e)cw¯sqhsan, fhsiìn, h(miÍn de\ toiÍj keklhme/noij e)c e)qnw½n ei¹j
i¸erourgi¿an diaqh/khn ai¹w¯nion diaqh/somai, hÁ to\ kh/rugma to\ eu)aggelik
o\n dia\ tou=to dhlw½n, hÃgoun e)lpi¿da th\n a)teleu/thton. "6 ¹En de\ toiÍj eÃqne
si gnwsqh/- setai,"6 fhsiì, "6to\ spe/rma au)tw½n, kaiì ta\ eÃkgona au)tw½n p
a=j o( o(rw½n au)tou\j e)pignw¯setai au)tou\j, oÀti ouÂtoi¿ ei¹si spe/rma eu)logh
me/non u(po\ Qeou=."6 Oi¸ ga\r kata\ maqhtei¿an ui¸oiì tw½n a( gi¿wn mustagwgw½
n e)k pol- 70.1365 lh=j aÃgan a)gaqourgi¿aj, kaiì th=j kat' eu)se/beian zw
h=j, gnwrimw¯tatoi pa=si¿n ei¹sin, oÀti kaiì a(gi¿wn eÃkgona ge- go/nasi kata\
 
 

490

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

maqhtei¿an, w¨j eÃfhn, "6Kaiì oÀti spe/rma ei¹siìn eu)loghme/non u(po\ Qeou=,"6
oiâon ta\ tw½n a(gi¿wn monastw½n susth/mata, periì wÒn fhsin o( Pau=loj: "6
Oi¸ de\ tou= Xristou= ¹Ihsou= th\n sa/rka e)stau/rwsan su\n toiÍj paqh/masi
kaiì taiÍj e)piqumi¿aij,"6 oi¸ to\n e)pieikh= kaiì filo/ponon diazw½ntej bi¿on: t
w½n e)n parqeni¿# ta\ sti¿fh, kaiì xoroiì ge/montej eu)logi¿aj Qeou=, ouÂtoi sp
e/rma ei¹siìn eu)loghme/non u(po\ Qeou=, ouÂtoi xai¿rousi, kaiì eu)- frai¿nontai
e)piì Ku/rion: ou) ga\r e)fh/dontai pra/gmasi kosmikoiÍj, e)m pi¿mplasi de\ m
a=llon ta\j e(autw½n kardi¿aj a)ga/phj th=j ei¹j Xristo\n, swth/rion de\ to\ x
rh=ma/ e)sti, kaiì qumhdi¿aj a(pa/shj e)mpoihtiko/n. 9 ¹Agallia/sqw h( yu
xh/ mou e)piì t%½ Kuri¿%: e)n- e/duse ga/r me i¸ma/tion swthri¿ ou, kaiì xitw½na
eu)- frosu/nhj, w¨j numfi¿% perie/qhke/ moi mi¿tran, kaiì w¨j nu/mfhn kateko/
smhse/ me ko/sm%, kaiì w¨j gh=n auÃcousan to\ aÃnqoj au)th=j, kaiì w¨j kh=pon
ta\ spe/rmata au)tou=, ouÀtwj a)nateleiÍ Ku/rioj dikaio- su/n hn, kaiì a)gal
li¿ama e)nanti¿on pa/ntwn tw½n e)qnw½n.9 Filo/timon e)p' au)toiÍj a(plw¯saj
th\n xeiÍra, plei¿- stoij te oÀsoij kaiì a)ciokth/toij xari¿smasi stefanw¯sein ei¹pw¯n: "6Pa=j ga\r o( o(rw½n, fhsiìn, au)tou\j e)pignw¯setai, oÀti ouÂtoi¿ ei
¹si spe/rma eu)loghme/non u(po\ Qeou=,"6 eiåta prosepenegkwÜn oÀti "6Kaiì e
u)franqh/- sontai e)piì Ku/rion,"6 di¿dwsin eu)qu\j th\n eu)frosu/nhn au)toiÍj.
Tau/tvtoi kaiì ma/la ei¹ko/twj to\ th=j ¹Ekklhsi¿aj ei¹sekomi¿sqh pro/swpo
n e)k perixarei¿aj th=j aÃgan a)nafw- nou=n, "6 ¹Agallia/sqw h( yuxh/ mou e)
piì t%½ Kuri¿%, e)ne/duse ga/r me i¸ma/tion swthri¿ou, kaiì xitw½na eu)frosu/n
hj."6 Xi- tw½na eu)frosu/nhj to\n Ku/rion h(mw½n ¹Ihsou=n Xristo/n fhsi. Gr
a/fei gou=n kaiì o( pa/nsofoj Pau=loj toiÍj ei¹j au)to\n pisteu/sasin: "6 ¹End
u/sasqe to\n Ku/rion h(mw½n ¹Ihsou=n to\n Xristo\n, kaiì th=j sarko\j pro/noia
n mh\ poieiÍsqe ei¹j e)piqumi¿an."6 Oià ge mh\n a)mfi¿ou di¿khn e)sxhko/tej au)
to\n pro\j tv= swthri¿# kerdai¿nousi to\ eu)hmereiÍn, kaiì to\ e)n eu)frosu/naij
eiånai makraiÍj. ãEfh gou=n au)- to\j o( Swth/r: "6 ¸O kle/pthj ou)k eÃrxetai,
ei¹ mh\ iàna kle/yv kaiì qu/sv, kaiì a)pole/sv. ¹EgwÜ hÅlqon iàna zwh\n eÃxwsi,
kaiì perisso\n eÃxwsin."6 Ou) ga\r sw¯zei mo/non, w¨j eÃfhn, a)lla\ ga\r kaiì
a)teleuth/t% kateufrai¿nei xar#=: kaiì tou=to/ e)sti to\ peritto\n prosteqh
so/menon h( toiÍj a(gi¿oij zwh/. Xristo\j ouÅn aÃra to\ e)c ou)ranou=, kaiì aÃnwq
en aÃmfion o( th=j a)fqarsi¿aj xitwÜn, oÁn eiã tij la/boi stefanwqh/setai ko/
sm% pantiì, noht%½ dhlono/ti, kaiì toiÍj e)c a)gaqourgi¿aj au)xh/masin. ãEst
ai ga\r w¨j numfi¿oj, w¨j mi¿tran diezwsme/noj, kaiì w¨j nu/mfh ko/- sm% pan
tiì diapre/pousa. Ei¹siì ga\r, ei¹siìn oi¸ e)n Xrist%½ deinoiì me\n, kaiì a)lkimw¯t
atoi, pro/j ge to\ deiÍn a)ndri¿zesqai nohtw½j, kataploutou=si de\ li¿an kaiì
to\ eu)prepe\j ei¹j aÀpan eiådoj a)reth=j. ¹Eoi¿kasi de\ kaiì nu/mfaij dia\ to\
karpogo/non meta\ tou= poiki¿lon eÃxein w¨j e)n a)retw½n faidro/thti ka/lloj.
ãEfh gou=n tij tw½n a(gi¿wn profhtw½n, e)gka/rpouj oÃntaj a)podeiknu\j tou\
j to\n eu)agh= katorqou=ntaj bi¿on: "6Dio\ to\n fo/bon
70.1368 sou, Ku/rie,
e)n gastriì e)la/bomen, kaiì w©dinh/samen, kaiì e)te/komen pneu=ma swthri¿a
 
 

491

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

j, oÁ e)poih/samen e)piì th=j gh=j."6 Ou)kou=n numfi¿% kaiì nu/mfv tou\j a(gi¿ouj
pareikaste/on, dia/toi to\ eu)sqene\j, kaiì pro/j ge tou/t% to\ karpogo/non:
plh\n e)keiÍno aÃqrei, pantaxou= ga\r au)- toiÍj eÃnesti ta\ w¨ j e)n ka/llei dia
pre/pein. Sw¯zetai de\ tou=to par' au)toiÍj, kaiì e)n t%½ karpogoneiÍn ta\ e)cai¿
re- ta tw½n a)ndragaqhma/twn, kaiì e)n t%½ katandri¿zesqai paqw½n. àOti d
e\ toiÍj eÃqnesin e)pila/myantoj tou= Xristou= dikaiosu/nhn, kaiì a)galli¿am
a, kaqa/per tij eu)an- qh\j po/a stefanoiÍ th\n u(p' ou)rano\n, die/deicen ei¹p
w¯n: "6 ¸Wj gh=n au)ca/nousan to\ aÃnqoj au)th=j, kaiì w¨j kh= pon ta\ spe/rmat
a au)tou=, ouÀtwj a)nateleiÍ Ku/rioj dikaio- su/nhn, kaiì a)galli¿ama e)nanti¿
on pa/ntwn tw½n e)qnw½n."6 ãEoike de\ dia\ tou/twn to\ a)ni¿sxon, hÃgoun a)nate/
llon, spe/rma te kaiì aÃnqoj e)nanti¿on tw½n e)qnw½n, au)to\n to\n Ku/rion h(m
w½n ¹Ihsou=n to\n Xristo\n o)noma/zein. ãEfhga\r e)n t%½ ãAsmati tw½n #)sma/t
wn: "6 ¹EgwÜ aÃnqoj tou= pedi¿ou, kri¿non tw½n koila/dwn:"6 hÃgoun to\ eu)aggel
i- ko\n kaiì swth/rion kh/rugma, kaiì th\n au)tou= dikai¿w- sin profereste/ra
n ouÅsan th=j kata\ to\n no/mon, hÄ pa/nth te kaiì pa/ntwj to\ xai¿rein a)kolo
uqeiÍ, oÀ e)stin a)galli¿ama. ToiÍj ga\r oÀlwj katwrqwko/sin au)th\n to\ e)n q
umhdi¿aij eiånai makraiÍj nemhqh/setai para\ Qeou=. ¹Akou/sontai ga\r le/
gontoj tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=: "6EuÅ, dou=le a)g aqe\ kaiì pist
e\, e)piì o)li¿ga hÅj pisto\j, e)piì pollw½n se katasth/sw. Eiãselqe ei¹j th\n x
ara\n tou= Kuri¿ou sou:"6 a)galli¿ama de\ to\ sw- th/rion kh/rugma, kaiì ka
q' eÀteron tro/pon nohqei¿h aÃn. ¸O me\n ga\r no/moj hÅn kolasth\j, kaiì polu\
to\ kath- fe\j eÃxwn: a)qeth/saj ga/r tij no/mon Mwse/wj xwriìj oi¹ktirmw½n,
e)piì dusiìn hÄ trisiì ma/rtusin a)poqnh/skei, zwh\n de\ kaiì gerw½n u(po/sxesi
n, kaiì a)lhqinh\n e)lpi¿da tw½n u(pe\r nou=n a)gaqw½n to\ eu)aggeliko\n h(miÍn ei¹
skomi¿- zei qe/spisma. 9Dia\ SiwÜn ou) siwph/somai, kaiì dia\ ¸Ierousalh\
m ou)k a)nh/sw, eÀwj aÄn e)ce/lqv w¨j fw½j h( dikaiosu/nh mou, to\ de\ swth/ri
o/n mou w¨j lampa\j kauqh/setai, kaiì oÃyontai eÃqnh th\n dikaiosu/nhn so
u, kaiì ba- sileiÍj th\n do/can sou, kaiì kale/sei se to\ oÃnoma/ sou to\ kai
no\n, oÁ o( Ku/rioj o)noma/sei au)to\, kaiì eÃsv ste/fanoj ka/ llouj e)n xeiriì K
uri¿ou, kaiì dia/- dhma basilei¿aj e)n xeiriì Qeou= sou.9 SiwÜn e)n tou/toij
th\n ¹Ekklhsi¿an a)pokaleiÍ hÂj gego/nasin a)p' a)rxh=j kaiì te/kna prwto/go
na oi¸ qe- spe/sioi maqhtaiì, kaiì oi¸ di' au)tw½n keklhme/noi pro\j e)pi¿gnws
in tou= Xristou=, kaiì pro/ ge tw½n aÃllwn oi¸ e)c aiàmatoj ¹Israh/l. Se/swst
ai ga\r to\ kata/leimma, kaiì pleiÍstoi li¿an oi¸ a)p' au)tw½n pisteu/santej.
Ou)kou=n ou)k a)nh/sw, fhsiì, toute/stin, ou)k aÄn katapau/saimi tou= xrh=n
ai pro\j pe/raj e)cenegkeiÍn aÀper e)ph/ggelmai tv= Siw¯n. ¸Upe/sxeto de\ o(
Qeo\j kaiì Path\r th\n dia\ Xri-stou= swthri¿an ¹Ioudai¿oij te kaiì àEllhsi
n, eiãper "6Eiâj o( Qeo\j."6 kaqa/ fhsin o( pa/nsofoj Pau=loj, "6oÁj dikaiw¯s
ei peritomh\n e)k pi¿stewj, kaiì a)krobu- sti¿an dia\ th=j pi¿s tewj. Ou) ga\r ¹
Ioudai¿wn mo/non o( Qeo\j, a)lla\ kaiì e)qnw½n."6 Ou)kou=n ou)k a)nh/sw, fhsiìn,
eÀwj aÁn e)ce/lqv w¨j fw½j h( dikaiosu/nh mou. To\ de\ swth/rio/n
70.1369
 
 

492

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

mou w¨j lampa\j kauqh/setai. Dikaiosu/nh te kaiì sw- th/rion toiÍj e)piì th=
j gh=j wÓfqh te kaiì ge/gone Xristo\j, dikaioiÍ ga\r, kaiì sw¯ zei, fw½j u(pa/rx
wn au)to\j to\ a)lh- qino\n, kaiì oiâa/ tij e)n sko/t% lampa/j. ãEfh gou=n au)- t
o\j, oÀti "6 àOtan wÕ e)n t%½ ko/sm%, fw½j ei¹mi tou= ko/- smou."6 ¹Axlu/i+ me\n ga\
r kaiì sko/t% ta\ pa/nta katei¿lhpto, ta\j a(pa/ntwn kardi¿aj tou= diabo/lo
u katamelai¿nontoj, kaiì ou)deiìj hÅn o( poiw½n xrhsto/thta, kaiì dikaiosu/
nhn ei¹dwÜj, hÃgoun th\n a)pa/gousan [al. e)pa/gousan] e)piì to\ sw¯zesqai tri¿
bon. ¹All' ou)de\ hÅn o( fw½j eÃxwn to\ qeiÍon ei¹j nou=n, kaiì toiÍj th=j dianoi¿aj
oÃmmasi kataqrh=sai duna/menoj, ti¿j o( fu/sei kaiì a)lh- qw½ j e)sti Qeo\j,
kaiì tw½n oÀlwn genesiourgo\j, kaiì Ku/rioj: e)peiì de\ w¨j fw½j a)ne/sxe, kaiì w¨
j lampa\j a)ne/lam- yen o( Swth\r, katefwti¿sqh loipo\n h( u(p' ou)rano\n, k
aiì th\n th=j di' au)tou= swthri¿aj teqea/meqa tri¿bon. Eiåta pro\j th\n ¹Ekk
lhsi¿an fhsiì th\n a)po/ ge th=j ¹Ioudai¿wn a)ge/lhj, kaiì w¨j ouÃpw th=j tw½n e)
qnw½n plhqu/oj sesa- ghneume/nhj, oÀti "6 ãOyontai eÃqnh th\n dikaiosu/nhn
sou, kaiì basileiÍj th\n do/can sou."6 Dikaiosu/nhn de\ pa/lin e)n tou/toij
, kaiì me/n toi kaiì do/can, ou)de\n eÀteron eiånai¿ fhsi plh\n oÀti to\n Ku/rion
h(mw½n ¹Ihsou=n to\n Xristo/n. Dedikaiw¯meqa ga\r e)n au)t%½, kaiì th\n par'
au)tou= pe- plouth/kamen do/can. Au)tou= ga\r gego/namen, kaiì klh=- roj au)t
ou= xrhmati¿zomen. Teta/gmeqa de\ kaiì u(po\ zuga\ kaiì skh=ptra, th\n tou= k
aq' h(mw½n turannh/san- toj pleoneci¿an a)poniya/menoi: oÀti de\ th=j kata\
no/mon latrei¿aj a)pofoith/sasa, kaiì oiâon metabalou=sa pro\j kaino/tht
a zwh=j eu)aggelikh=j, kaiì th\n a)rxai¿an klh=- sin sunapobaleiÍ, metonom
asqh/setai de\ loipo\n o)no/- mati kain%½, kata\ to\ dokou=n t%½ e)piì pa/ntaj
Qe%½, diadei¿knusi le/gwn: "6Kale/sei to\ oÃnoma/ sou to\ kai- no\n, oÁ o( Ku/r
ioj o)noma/sei au)to/:"6 ke/klhtai ga\r ou)ke/ti sunagwgh\ ma=llon, a)ll' ¹E
kklhsi¿a Qeou= zw½ntoj, po/- lij te kaiì oiåkoj au)tou=. Diame/mnhtai ga\r a
u)th=j kaiì o( qespe/sioj Dabiìd, ouÀtw le/gwn: "6Dedocasme/na e)la- lh/qh p
eriì sou= h( po/lij tou= Qeou=."6 ãEstai de\ oÀti kaiì eu)preph\j aÃgan, kaiì a)p
arablh/t% ka/llei katestem- me/nh, dida/skei le/gwn: "6 ãEsv ste/fanoj k
a/llouj e)n xeiriì Kuri¿ou, kaiì dia/dhma basilei¿aj e)n xeiriì Qeou= sou."6
¸Eka/sthn ga\r a(gi¿an yuxh\n, kaiì sullh/bdhn th\n ¹Ekklhsi¿an, toute/st
i, ta\ tw½n a(gi¿wn susth/mata, stefa/n% pareikaste/on e)k pollw½n a)nqe/w
n sunteqei- me/n%, hÃgoun diadh/mati basilik%½, li¿qoij ¹IndikoiÍj e)kla/mp
onti, kaiì polueidw½j eÃxonti to\ diaprepe/j: pleiÍsta de\ oÀs a kaiì ta\ tw½n
a(gi¿wn a)ndragaqh/mata, kaiì ou)x eiâj ma=llon tw½n au)xhma/twn o( tro/poj,
polu\j de\ kaiì dia/foroj. Kaiì gou=n o( qespe/sioj Dabiìd th\n ¹Ekklhsi¿an
tou= Xristou= e)n i¸matism%½ diaxru/s% peri- beblhme/nhn pepoikilme/nhn e
i¹sfe/rei, to\ de\ "6 ¹En xeiriì Kuri¿ou,"6 fhsiì, toute/stin, u(po\ ske/phn th=j x
eiro/j mou skepa/sw se: kaiì au)to\j de/ pou Xristo\j periì tw½ n i¹di¿wn qrem
ma/twn, kaiì hÃtoi th=j tw½n pisteu- sa/ntwn ei¹j au)to\n a)ge/lhj fhsiìn, oÀti "
6Ou)deiìj a(rpa/sei au)ta\ e)k th=j xeiro\j tou= Patro/j mou."6 9Kaiì ou)ke/ti k
 
 

493

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

lhqh/sv kataleleimme/nh, kaiì h( gh= sou ou) klhqh/setai eÃrhmoj: soiì ga\
r klhqh/setai qe/lhma e)mo\n, kaiì tv= gv= sou oi¹koume/nh.9 70.1372 Diadid
a/skei pa/lin, oÀti th=j a)rxai¿aj a)postrofh=j, hÂj pepoi¿htai polla/kij e)piì
tv= tw½n ¹Ioudai¿wn Sun- agwgv=, katalh/cei loipo\n, kaiì pepau/setai th=j
o)rgh=j, qelhth\n de\ poih/setai, kaiì prose/ti tou/t% kaiì eÃgkar- pon, kaiì t
%½ plh/qei tw½n pepisteuko/twn stefanou- me/nhn a)pofaneiÍ. ¹A qeth/sasa
me\n ga\r h( SiwÜn to\n Ku/rion h(mw½n ¹Ihsou=n Xristo\n, de/dotai pro\j e)rh/m
w-sin, kaiì h( tw½n a)pisthsa/ntwn dio/lwle plhqu/j. ¹Epei- dh\ de\ parede/c
ato th\n pi¿stin to\ kata/leimma, eiåta ke/- klhtai pro\j au)t%½ tw½n e)qnw½n
h( plhqu\j, kaiì ei¹j eÀna lao\n e)kti¿sqhsan oi¸ du/o, mi¿a te loipo\n e)c a)mfo
iÍn ke- xrhma/tiken ¹Ekklhsi¿a, xari¿zetai Qeo\j au)tv= to\ kata\ mhde/na t
ro/pon toiÍj a)rxai¿oij a(lw½nai kakoiÍj, mh/te mh\n klhqh/sesqe [al. ai] kat
aleleimme/nhn, hÄ eÃrhmon, a)ll' oÀti ma=llon qelhth\ genh/setai au)t%½, kaiì
eÃrhmoj me\n ou)ke/ti, katoikoume/nh de\ ma=llon klhqh/setai. ¸Orw½men d
e\ tou=to dia\ pragma/twn au)tw½n ei¹j pe/raj e)kbebhko/j. ¹En eu)di¿# ga\r ka
iì galh/nv ta\j a(pantaxou= keime/naj ¹Ekklhsi¿aj o(rw½men, kaiì ei¹j plhqu\
n a)eiì th\n e)pe/keina me/trou tou\j pisteu/ontaj e)kteinome/nouj, kaiì eu)dokou=nta Qeo\n e)p' au)toiÍj. Diwgmoiì me\n ga\r keki¿nhntai kata\ kairou\j,
a)ll' ou)k e)n xro/n% makr%½, sunestal- me/noi de\, kaiì gumna/santej ma=ll
on a(gi¿ouj, hÄ a)dikh/- santej: eu)do/kimoi ga\r gego/nasi dia\ karteri¿aj, ka
iì u(pomonh=j, to\n th=j ei¹j Xristo\n gnhsio/thtoj a)ra/menoi ste/fanon, kaiì
th\n tou= marturi¿ou do/can kataplouth/santej. 9Kaiì w¨j sunoikw½n neani¿
skoj parqe/n%, ouÀtwj katoikh/sousin oi¸ ui¸oi¿ sou meta\ sou= , kaiì eÃstai
oÁn tro/pon eu)franqh/setai numfi¿oj e)piì nu/mfv, ouÀtwj eu)franqh/setai e)p
iì soiì Ku/rioj.9 Eiåta pro\j th\n ¹Ekklhsi¿an poieiÍtai tou\ j lo/gouj w¨j a)p
o/ ge tw½n ¹Ioudai+kw½n tagma/twn susta=san e)n a)r- xaiÍj. Tau/thj gego/nas
in ui¸oiì kata\ sa/rka oi¸ qespe/sioi maqhtaiì, a)ll' hÅsan e)n au)tv= prouÃxon
tej me\n tw½n aÃllwn, kaiì h(gemoneu/ontej, w¨j e)n a)ciw¯masin oÃntej a)po- st
olikoiÍj, plh\n th\n ei¹j aÃkron au)tv= sw¯zontej a)ga/- phn kaiì dia/qesin, wÐs
te kaiì dokeiÍn toiau/thn eiånai th\n e)p' au)tv= genome/nhn filostorgi¿an, oiâ
a/ per aÄn pre/poi neani¿sk% sun%khko/ti parqe/n%, toute/sti tv= e)k parq
eni¿aj au)t%½ sunhmme/nv: fasiì de\ ei¹j lh=cin a(pa/shj e)la/ sai filostorgi¿
aj tou\j e)piì t%½ toi%½de desm%½ mononouxiì katesfigme/nouj. Kaiì gou=n o(
pa/n- sofoj Pau=loj: "6Lu/ph moi,"6 fhsiìn, "6eÃsti kaiì o)du/n h a)dia/leipto
j e)n tv= kardi¿# mou u(pe\r tw½n a)delfw½n mou tw½n suggenw½n kata\ sa/rka
, oiàtine/j ei¹sin ¹IsrahliÍtai."6 HuÃxeto de\ kaiì a)na/qema gene/sqai u(pe\r a
u)tw½n, plh\n oÀti polu\j tw½n pragma/twn o( kainismo\j dia\ th=j prokeime/n
hj h(miÍn profhtei¿aj shmai¿netai, kaiì a)cio- qau/mastoj h( metabolh/: h( g
a\r a)rxai¿a Sunagwgh\, kaiì tro/pon tina\ pepoliwme/nh [al. pepalaiwme/n
h], dia\ to\n xro/non nea/nidi pareika/zetai: "6Katoikh/sousi ga\r w¨j met
a\ parqe/nou,"6 fhsiìn, "6oi¸ ui¸oi¿ sou:"6 Kaiì tou=to, oiåmai, eÃsti to\ e)n Yal
 
 

494

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

moiÍj u(mnou/menon: "6 ¹Ana- kainisqh/setai, w¨j a)etou= h( neo/thj sou,"6 kat
%kh/- kasi¿ ge mh\n e)n au)tv= xeiragwgou=ntej w¨j trofo\n, parakalou=ntej
w¨j mhte/ra, tw½n e)n skiaiÍj kaiì tu/- poij a)pokomi¿zontej, a)nabiba/zonte/j
te sofw½j pro/j ge to\ deiÍn th=j a)nonh/tou skia=j a)nqele/sqai th\n a)lh/70.1373 qeian: eÃfh ti toiou=ton kaiì o( qespe/sioj Dabiìd pro\j au)th/n: "6 ¹
Antiì tw½n pate/rwn sou e)genh/qhsa/n soi ui¸oi¿."6 Oi¸ ga\r au)th=j oÃntej ui¸oiì
kata\ sa/rka gego/- nasin au)th=j pate/rej, a)rxh\ tw½n ne/wn au)th=j oÃntej
te/knwn, tw½n dia\ pi¿stewj dhlono/ti keklhme/nwn ei¹j e)pi¿gnwsin tou= pa/n
twn h(mw½n Swth=roj Xristou=: tou/twn de\ ouÀtwj e)xo/ntwn, fhsi¿n: "6OuÀtwj
eu)fran- qh/setai Ku/rioj e)piì soiì, kaqa/per a)me/lei kaiì numfi¿oj e)piì nu/m
fv."6 Kaqi¿keto ga\r e)c ou)ranw½n o( mono- genh\j tou= Qeou= Lo/goj, iàna eÃgk
arpon a)pofh/nv th\n ¹Ekklhsi¿an, hÁn au)to\j e(aut%½ pare/sthse parqe/non
a(gnh\n, mh\ eÃxousan spiÍlon hÄ r(uti¿da, a(gi¿an de\ ma=llon kaiì aÃmwmon.
Decame/nh toi¿nun par' au)tou= eu)aggelikh=j politei¿aj ta\ spe/rmata, kek
uofo/rhke/ te kaiì te/token, ou)k eÃti th\n di' ai¸ma/twn kaiì kapnw½n la- tre
i¿an, e)kei¿nhn de\ ma=llon, vÂ dh\ ma/lista to\ th=j a)lhqei¿ aj e)nteto/rneutai
ka/lloj. Tau/tvtoi kaiì ma/la ei¹ko/twj eu)frai¿netai metatiqeme/nouj o(rw½
n tou\j tou= no/mou tu/pouj ei¹j a)lh/qeian eu)aggelikh\n, kaiì pneu- matikaiÍ
j qusi¿aij, kaiì a(gioprepe/sin a)lhqw½j katorqw¯masin th\n nu/mfhn e)kla/m
pousan. 9Kaiì e)piì tw½n teixe/wn sou, ¸Ierousalh\m, kat- e/sthsa fu/la
kaj oÀlhn th\n h(me/ran, kaiì oÀlhn th\n nu/kta, oiá dia\ te/l ouj ou) siwph/son
tai mi- mnhsko/menoi Kuri¿ou. Ou)k eÃsti ga\r u(miÍn oÀmoioj.9 ¸Wj pro\j po/
lin diale/getai lampra\n, kaiì sun%ki- sme/nhn: a)eiì de/ pwj ta\j tw½n po/l
ewn diafaneste/raj pleiÍstoi¿ te oÀsoi kaiì nhfa/lioi perie/pousi fu/lake
j, mh\ aÃra tij a)dokh/twj tw½n polemi¿wn e)mba/lv: ouÀtw kaiì o( tw½n oÀlwn
Swth\r kaiì Ku/rioj a)fra/st% duna/- mei kaiì taiÍj tw½n a)gge/ lwn e)pikouri¿
aij purgw¯saj th\n ¹Ekklhsi¿an kexeiroto/nhken au)tv= fu/lakaj so- fou\
j kaiì e)grhgoro/taj, kaiì a)kateu/naston eÃxontaj e)p' au)tv= th\n fronti¿da,
tou\j a(gi¿ouj dhlono/ti must- agwgou\j, oiá kat' ou)de/na tro/pon katalh/go
usi tou= dia- memnh=sqai th=j do/chj au)tou=, kaiì tw½n qaumasi¿wn au)- tou=,
kaqa\ ge/graptai. Kateiqi¿smeqa ga\r e)n e)kklhsi¿aij toiÍj u(po\ xeiÍra lao
iÍj diakhru/ttein a)eiì ta\j tou= Swth=roj megalourgi¿aj, kaiì th=j qeoprep
ou=j u(per- oxh=j th\n eÃndeicin, iàna ka)nteu=qen a)sfalh= kaiì a)kra/- danton
eÃxwsi periì au)tou= th\n pi¿stin. äH ta/xa pou mnhsqh/sesqai¿ fhsi tou= Ku
ri¿ou tou\j fu/lakaj e)pi- fwnou=nta/j te kaiì le/gontaj, oÀti "6Ou)k eÃstin u(
miÍn oÀmoioj."6 Ou) ga/r e)sti kaq' h(ma=j, a)ll' oÀson u(pernh/- xetai ta\ a)nqr
w¯pina tv= th=j eu)klei¿aj u(peroxv=, kaiì tv= th=j qeo/thtoj do/cv, tosou=to ni
k#= kaiì kata/ ge to\ eiånai xrhsto\j kaiì fila/nqrwpoj. ¸Wj ga\r o( Ya/llw
n fhsi¿n: "6Ou) kata\ ta\j a)nomi¿aj h(mw½n e)poi¿hsen h(miÍn, ou)de\ kata\ ta\j
a(marti¿aj h(mw½n a)ntape/dwken h(miÍn."6 Se/swke ga\r oÃntaj a(martwlou\j,
kaiì proshga/geto filanqrw¯pwj ou)k oÃntaj a)ci¿ouj tou= sw¯zesqai. ãEfh
 
 

495

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ti toiou=ton kaiì di' e(te/rou profh/tou: "6Ti¿ soi poih/sw, ¹Efrai¿+m; Ti¿ soi
poih/sw, ¹Iou/da; w¨j a)da/manta qh/somai¿ se, kaiì w¨j Sebwiì+m metestra/fh
h( kardi¿a mou e)n t%½ au)t%½, ou) mh\ poih/sw kata\ th\n o)r gh\n tou= qumou=
mou: ou) mh\ e)gkatalei¿pw tou= e)caleifqh=70.1376 nai to\n ¹Efraiì+m, dio/ti
Qeo/j ei¹mi e)gwÜ, kaiì ou)k aÃnqrwpoj, e)n soiì aÀgioj."6 ¹Epeidh\ ga\r ou)k aÃnq
rwpo/j ei¹mi, fhsiìn, aÀgioj de\ ma=llon e)n soiì Qeo\j, dia\ tou=to ou) mh\ e)gkat
alei¿pw tou= e)caleifqh=nai to\n ¹Efrai¿ +m. 9 ¹Ea\n diorqw¯sv, kaiì poih/sv, ¸Ie
rousalh\m, gau-ri¿ama e)piì th=j gh=j, wÓmose Ku/rioj kata\ th= j do/- chj au)t
ou=, kaiì kata\ th=j i¹sxu/oj tou= braxi¿onoj au)tou=, Ei¹ eÃt i dw¯sw to\n siÍto/n
sou, kaiì ta\ brw¯- mata/ sou toiÍj e)xqroiÍj sou, kaiì ei¹ eÃt i pi¿wntai a)llo/
trioi to\n oiåno/n sou, e)f' %Ò e)mo/xqhsaj, a)ll' hÄ oi¸ suna/gontej fa/gontai
au)ta\, kaiì ai¹ne/sousi Ku/rion, kaiì oi¸ suna/gontej pi¿wntai au)ta\ e)n taiÍ
j e)pau/lesi taiÍj a(gi¿aij mou.9 ¸Wj e)c o(moio/thtoj pragma/twn, hÃtoi su
mforw½n e)penhnegme/nwn pleista/kij toiÍj e)c ¹Israh\l e)pwfelesta/twn h(
miÍn qewrhma/twn e)cufai¿nei dih/ghsin. ¸Hma/rtanon me\n ga\r polutro/pwj,
Qeo\n a)fe/ntej to\n fu/sei kaiì a)lhqw½j, kaiì taiÍj tw½n ei¹dw¯lwn latrei¿ai
j proskei¿menoi: proseku/nhsan ga\r toiÍj eÃrgoij tw½n xeirw½ n au)tw½n, a)p
olakti¿santej de\ wÐsper kaiì th=j e)n- no/mou zwh=j pro\j to\ au)toiÍj dokou=n
a)pefe/ronto. Tau/- thj eÀneka th=j ai¹ti¿aj e)plh/ttonto para\ Qeou= a)fo- ri¿
aij eÃsq' oÀte, swma/twn kataforaiÍj, pole/mwn e)m- bolaiÍj, oiá pa=san au)t
w½n katadvou=ntej th\n xw¯ran e)lhi¿+zonto kaiì ta\ e)n a)groiÍj. Eiãrhtai ga\r
pro\j au)tou/j: "6Su\ spereiÍj, kaiì ou) mh\ a)mh/svj, su\ pie/seij e)lai¿aj, ka
iì ou) mh\ a)lei¿yv eÃlaion, kaiì oiånon ou) mh\ pi¿hte."6 "6 ä An toi¿nun diorqw¯sv,
fhsiìn, wÕ ¸Ierousalh\m,"6 toute/stin, e)a\n metaba/lvj ei¹j latrei¿an th\n p
neuma- tikh\n, aÄn a)podra/mvj tw½n tu/pwn, kaiì e)pign%½j oÀti periì e)mou= ge/
grafen o( Mwsh=j, e)a\n parade/cv th\n dia\ pi¿stewj xa/rin, "6kaiì poih/svj
gauri¿ama sautv= e)piì gh=j,"6 toute/sti, kau/xhma lampro\n, to\ e)n Xrist
%½ dhlono/ti, "6wÓmose Ku/rioj kata\ th=j do/chj au)tou=,"6 kat' ou)deno\j ga\
r eÃxei mei¿zonoj o(mo/sai, "6kaiì kata\ tou= braxi¿onoj au)tou=,"6 oÀti tw½n p
a/lai soi, dia\ pollh\n a)pei¿qeian e)penhnegme/nwn, ou)de\n eÃti sumbh/seta
i. Ou) ga\r aÃmisqon eÀceij to\n th=j ghponi¿aj i¸drw½ta: sunh/seij de\ tou=to
pneumatikw½j: a)ll' wÐj fhsin o( qespe/sioj Dabi¿d: "6Tou\j karpou\j tw½n
po/nwn sou fa/gesai."6 Kaiì w¨j o( Pau=lo/j fhsin, oÀti "6 áO e)a\n spei¿rv aÃ
n-qrwpoj, tou=to kaiì qeri¿sei, kaiì o( spei¿rwn ei¹j to\ pneu=ma, e)k tou= pneu/
matoj qeri¿sei zwh\n ai¹w¯nion:"6 oÀti toi¿nun e(autv= kataswreu/sei plousi
¿wj ta\ e)k th=j pneumatikh=j eu)karpi¿aj, dia\ tw½n prokeime/ nwn u(po- dhlo
iÍ: "6Oi¸ de\ tou/twn tuxo/ntej docologh/sousi, fhsiì, to\n Ku/rion, kaiì oi¸ su
na/gontej pi¿ontai au)ta\ e)n taiÍj e)pau/lesi taiÍj a(gi¿aij."6 ¹Entrufh/sous
i ga\r taiÍj aÃnw monaiÍj oi¸ th=j e)caire/tou zwh=j a)potrugh/- tantej ta\ au)
xh/mata, kaiì tou\j th=j o)rqh=j te kaiì a)mwmh/tou pi¿stewj karpou\j sunag
ei¿rontej. 9Poreu/esqe dia\ tw½n pulw½n mou, kaiì o(dopoih/- sate t%½ la%½
 
 

496

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

mou, kaiì tou\j li¿qouj tou\j e)k th=j o(dou= diar)r(i¿yate, e)ca/rate su/sshmo
n ei¹j ta\ eÃqnh. ¹Idou\ ga\r Ku/rioj e)poi¿hsen a)kousto\n, eÀwj e)sxa/- tou th=
j gh=j.9 Au)toiÍj hÃdh toiÍj fu/lacin, hÃgoun didaska/loij e)pi- fwneiÍ: pro
ste/taxe ga\r a)noigh=nai me\n th=j a(gi¿aj po/lewj ta\j ei¹sbola\j, yilh\n de\
kaiì eu)h/laton, kaiì dh\70.1377 ptaisma/twn e)leuqe/ran toiÍj ei¹sba/llein
e)qe/lousin a)pofh=nai th\n ei¹sdromh/n: dia\ ga/r toi tw½n li¿qwn u(po- dhloiÍ
ta\ ska/ndala. Ei¹ me\n ga/r tij eiãh tuxo\n e)k th=j ¹Ioudai¿wn a)ge/lhj kekl
hme/noj, prosptai¿ei pol- la/kij toiÍj nomikoiÍj e)nta/lmasin, e)mfiloxwreiÍ
ga\r toiÍj tu/poij, kaiì oiâon e)nizh/saj taiÍj skiaiÍj a)para/dekton poieiÍt
ai th\n a)lh/qeian. Ei¹ de\ dh/ tij vÅ tw½n e)k plh- qu/oj ¸Ellhnikh=j, prospta
i¿ei kaiì ouÂtoj t%½ ce/n% th=j didaskali¿aj, qorubeiÍ te li¿an au)to\n to\ a)su/
nhqej th=j latrei¿aj, hÄ ta/xa pou kaiì me/mnhtai lo/gwn, ouÁj e)pi¿ ge toiÍj
sfw½n au)tw½n poiou=ntai qeoiÍj oi¸ par' au)- toiÍj loga/dej. Palaiou\j ga\r k
aiì geghrako/taj sug- gegra/fasi mu/qouj planw½ntej, kaiì planw¯menoi, k
aiì diabolikh=j a)xlu/oj a)napimpla/ntej th\n gh=n. ¹All' oi¸ nhfa/lioi fu/l
akej, kaiì mustagwgoiì ta\j tw½n skanda/- lwn periko/ptousin a)forma\j, eÀ
kasta lu/ontej eu)te/x- nwj ta\ a)nqesta=nai dokou=nta tv= parado/sei th=j
pi¿- stewj, th=j ei¹j to\n Ku/rion h(mw½n ¹Ihsou=n to\n Xristo/n: tou=to drw½sin
o)rqw½j, logismou\j kaqairou=ntej, kaiì pa=n uÀywma e)pairo/menon kata\ t
h=j gnw¯sewj tou= Qeou=, kaiì ai¹xmalwti¿zontej pa=n no/hma ei¹j th\n u(p- a
koh\n au)tou=. Eu(rh/somen de\ to\n i¸erw¯taton Pau=lon, ¹Ioudai¿ouj me\n ska
ndalisqe/ntaj e)panorqou/menon, e)piplh/ttonta de\ toiÍj e)c e)qnw½n toiou=to/
n ti pepon- qo/sin. ãEfh me\n ga\r toiÍj e)c aiàmatoj ¹Israh/l: "6 ¸Hperitomh\
ou)de/n e)sti, kaiì h( a)krobusti¿a ou)de/n e)stin, a)lla\ th/rhsij e)ntolw½n Qeo
u=."6 Kaiì pa/lin: "6Le/gw ga\r u(miÍn, oÀti e)a\n perite/mnhsqe, Xristo\j u(ma=j
ou)de\n w©felh/sei. ¹Aphllotriw¯qhte a)po\ Xristou=, oiàtinej e)n no/m% dik
aiou=sqe, th=j xa/ritoj e)cepe/sate."6 ¸HmeiÍj ga\r dia\ th=j pi¿stewj e)lpi¿d
a dikaiosu/nhj e)kdexo/- meqa: th=j [iã¼. toiÍj] ge mh\n e)k th=j ¸Ellh/nwn pl
hqu/oj: "6 ¸Hme/raj parathreiÍsqe, kaiì mh=naj, kaiì kairou\j, kaiì e)niauto
u\j, fobou=mai u(ma=j, mh/pote ei¹kh= kekpi¿aka ei¹j u(ma=j."6 ¸Or#=j pantaxou=
diar)r(iptou=ntaj tou\j li¿qouj, kaiì e)k me/sou tiqe/ntaj ta\ a)mfoiÍn ska/ndala. Li¿qouj de\ eiånai¿ famen kaiì e(te/rwj, oiâj aÄn eÃsq' oÀte prosptai¿sei
a/n tinej, ta\ tw½n a)nosi¿wn ai¸retikw½n be/bhla/ te kaiì musara\ tereti¿sma
ta. Kenofwnou=si ga\r oi¸ dei¿laioi toiÍj o)rqopodou=sin e)pibouleu/ontej,
kaiì tw½n th=j a)lhqei¿aj dogma/t wn a)pokomi¿zontej, tw½n eu)sunarpa/stwn
tina/j: a)lla\ kaiì tau=ta diar)r(i¿ptousin e)k me/sou tw½n th=j ¹Ekklhsi¿aj t
eixw½n oi¸ fu/lakej. Tei¿xh de\ au)th=j eiånai¿ famen kaiì tw½n th=j a)lhqei¿aj
dogma/twn th\n e(draio/thta, wÒn ou)k aÄn katisxu/saien ai¸ #Àdou pu/lai. "
6 ãArate ga\r su/sshmon, fhsiìn, ei¹j ta\ eÃqnh. ¹Idou\ ga\r Ku/rioj a)kousto\
n e)poi¿hsen eÀwj e)sxa/tou th=j gh=j."6 Kaiì poiÍon aÃra tou= t' eÀsti to\ a)kou
sto\n su/sshmon, oÁ kaiì toiÍj eÃqnesi, kaiì eÀwj e)sxa/- tou th=j gh=j a)rqh=nai
 
 

497

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

deiÍn eÃfh, toute/stin, e)parqh=nai¿ te kaiì gene/sqai gnwrimw¯taton to\ r(h=ma
th=j pi¿stewj, oÁ khru/ssomen, hÄ ta/xa pou kaiì tou= swthri¿ou pa/qouj to\
su/mbolon. ãEsti de\ kaiì tou=to th=j pi¿stewj o(mologi¿a. DeiÍ ga\r ei¹peiÍn, oÀ
ti Ku/rioj ¹Ihsou=j, pisteu=sai¿ te, oÀti o( Qeo\j au)to\n hÃ geiren e)k nekrw½n.
Sw¯zei de\ tou=to kaiì e)k qana/tou, kaiì a(marti¿aj. Ou)kou=n ou) ¹Iou- dai¿wn
mo/non, a)lla\ kaiì e)qnw½n. Aiãretai ga\r to\ su/s- 70.1380 shmon ou)xiì mo/n
oij toiÍj pisteu/sasin e)c aiàmatoj ¹Israh\l, a)lla\ ga\r kaiì toiÍj a(pantax
o/se gh=j: sesagh/- neutai ga\r dia\ tw½n eu)aggelikw½n khrugma/twn h( u(p'
ou)rano/n. 9Eiãpate tv= qugatriì Siw¯n: ¹Idou/ soi o( Swth\r parage/gonen eÃ
xwn to\n e(autou= misqo\n, kaiì to\ eÃrgon pro\ prosw¯pou au)tou=: kaiì kale/s
ei au)to\n lao\n aÃgion, lelutrwme/non u(po\ Kuri¿ou: su\ de\ klhqh/sv e)pizh
toume/nh po/lij, kaiì ou)k e)gkatale- leimme/nh.9 Prou+pagoreu/ei de\ tou=
Swth=roj th\n aÃficin, oÀsa te di' au)th=j kekerdh/kamen, kaiì to\n doqhso/m
enon toiÍj ei¹j au)to\n pisteu/ousi plou=ton. Qugate/ra ge mh\ n o)noma/zei t
h\n Siw¯n. Kaiì ei¹ me\n bou/loito/ tij th\n a)rxai¿an noei¿tw w¨j h)lehme/nhn hÃ
dh, kaiì dedikaiwme/nhn e)n pi¿stei. Ei¹ de\ dh\ th\n ne/an, toute/sti th\n ¹Ek
klhsi¿an, le/goito aÄn ou)k a)peiko/twj kaiì auÃth quga/thr eiå nai th=j Siw¯n.
Prw½toi ga\r oi¸ e)c aiàmatoj ¹Israh\l pepisteu/kasi, kaiì oiâo/n tij quga/t
hr th=j a)p' au)tw½n susta/shj e)n a)rxaiÍj ¹Ekklhsi¿aj h( e) c e)qnw½n o)noma/z
etai. Ti¿si de\ keleu/ei to\ eu)aggeli¿sasqai tv= Siw¯n; hÄ pa/ntwj pou toiÍj
a(gi¿oij mustagwgoiÍj toiÍj kaqhgeiÍsqai laxou=sin ¹Ekklhsiw½n, oiâj kaiì
a)noignu/nai ta\j pu/laj, kaiì tou\j li¿qouj e)k me/- sou diar)r(i¿ptein euÅ ma/l
a parekeleu/eto; Ti¿ de\ dh\ aÃra to\ khrutto/menon; "6 ¹Idou/ soi o( Swth\r p
arage/gonen eÃxwn to\n e(autou= misqo\n, kaiì to\ eÃrgon pro\ prosw¯pou au)t
ou=."6 Du/o ti¿qhsin o(mou= qeopreph= te kaiì e)cai¿reta, di' wÒn aÄn ge/noito k
atafanh\j tou= Swth=roj h( do/ca. Oi¸ me\n ga\r qespe/sioi profh=tai parek
a/loun ei¹j eu)zwi¿+an au)th\n, kaiì ei¹j eÃnnomo/n te kaiì eu)sxh/mona politei¿a
n. Eiåta dieme/mnhnto tw½n gerw½n, aÁ para\ Qeou= lh/yontai kata\ kairou\
j, oiâj aÄn ge/noito to\ eu)dokimeiÍn e)n lo/g%, a)ll' ou)k au)toiì xarisma/twn d
oth=rej hÅsan tw½n pneu- matikw½n. Prohgo/reuon de\, w¨j eÃfhn, u(posxe/seij
Qeou=. ¸O de/ ge tw½n oÀlwn Swth\r, aÀte dh\ Qeo\j u(p-a/rxwn, eÃxei to\ du/na
sqai dido/nai misqou\j, kaiì pros- epitou/t% to\ e)for#=n e(ka/st% to\n tro/po
n, hÃtoi to\ eÃrgon: qeoprepe\j ga\r kaiì tou=to. Ge/graptai ga\r, oÀti "6 ¹Enw¯
pio/n ei¹si tw½n tou= Qeou= o)fqalmw½n o(doiì a)ndro\j, ei¹j de\ pa/saj ta\j troxi
a\j au)tou= skopeu/ei."6®"6 àHcei toi¿nun,"6 fhsiìn, "6eÃxwn to\n e(autou= misq
o\n,"6 tout- e/stin, au)to\j ta\ ge/ra didou\j, oiâj aÄn pre/poi to\ labeiÍn. Kaiì
gou=n o(mologh/santi me\n th\n pi¿stin o)rqw½j t%½ qespesi¿% Pe/tr%, "6Dw¯sw
soi,"6 fhsiì, "6ta\j kleiÍdaj th=j basilei¿aj tw½n ou)ranw½n, kaiì oÀsa e)a\n
dh/svj e)piì th=j gh=j, eÃstai dedeme/na e)n toiÍj ou)ranoiÍj, kaiì oÀsa e)a\n lu/
svj e)piì th=j gh=j, eÃstai lelume/na e)n toiÍj ou)ranoiÍj."6 ¹Exari¿zeto de\ ka
iì sullh/bdhn aÀpasi toiÍj a(gi¿oij a)po- sto/loij kata\ pneuma/twn a)kaqa/r
 
 

498

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

twn e)cousi¿an, kaiì to\ qerapeu/ein du/nasqai pa=san no/son, kaiì pa=san m
a- laki¿an e)n t%½ la%½. Naiì mh\n kaiì t%½ sugkremame/n% lvstv= th\n pi¿sti
n ou)k aÃmisqon ei¹pwÜn a)pe/fhnen: "6 ¹Amh\n le/gw soi, sh/meron met' e)mou=
eÃsv e)n t%½ paradei¿s%."6 ¹Afigme/noj dh\ ouÅn, fhsiì, tou\j me\n ei¹j au)to\n
pisteu/ontaj "6kale/sei lao\n aÀgion, kaiì lelutrwme/non a)po\ Kuri¿ou."6 O
u) ga\r pre/sbuj, ou)k aÃgge- loj, a)ll' au)to\j o( Ku/rioj eÃs wsen h(ma=j, kaq
a\ ge/gra- ptai: "6Su\ de\, SiwÜn,"6 hÃgoun ¹Ekklhsi¿a, "6klhqh/sv e)pizhtou
me/nh po/lij, kaiì ou)k e)gkataleleimme/nh:"6
70.1381 to\ de\, e)pizhtoume/
nh, fhsiìn, a)ntiì tou=, mnh/mhj a)ciou- me/nh. Mnhmoneu/etai ga\r to\ zhtou/me
non: kaiì ou) ka- taleleimme/nh, kaqa\ kaiì h( prw¯th, toute/stin h( tw½n a)pi
sthsa/ntwn plhqu/j. Eiãrhtai me\n ouÅn para\ Xri- stou= dia\ me\n th=j ¸Ierem
i¿ou fwnh=j, "6 ¹Egkatale/loipa to\n oiåko/n mou, a)fh=ka th\n klhronomi¿an m
ou,"6 dia\ de\ th=j au)tou= tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=: "6 ¹Idou\ a)fi¿
etai o( oiåkoj u(mw½n u(miÍn."6 9Ti¿j ouÂtoj o( parageno/menoj e)c ¹Edw¯m; e)ru/
qhma i¸mati¿wn au)tou= e)k Boso/r; OuÂtoj w¨raiÍoj e)n stolv=, bo#= meta\ i¹sx
u/oj: ¹EgwÜ diale/gomai dikaiosu/nhn, kaiì kri¿sin swthri¿ou. Diati¿ sou e)r
uqra\ ta\ i¸ma/- tia, kaiì ta\ e)ndu/mata/ sou, w¨j a)po\ pathtou= lhnou= plh/ro
uj katapepathme/nhj; Kaiì tw½n e)qnw½n ou)k eÃstin a)nh\r met' e)mou=. Kaiì k
atepa/thsa au)tou\j e)n qum%½, kaiì kate/qlasa au)tou\j w¨j gh=n. Kaiì kath/
ga- gon to\ aiâma au)tw½n ei¹j gh=n, kaiì pa/nta ta\ e)n- du/mata/ mou e)mo/luna.
¸Hme/ra ga\r a)ntapodo/sewj e)ph=lqen au)toiÍj, kaiì e)niauto\j lutrw¯sewj
pa/r- esti. Kaiì e)pe/bleya, kaiì ou)deiìj bohqo/j. Kaiì pros- eno/hsa, kaiì o
u)deiìj a)ntela/beto, kaiì e)r)r(u/sato au)tou\j o( braxi¿wn mou, kaiì o( qumo/j m
ou e)pe/sth. Kaiì katepa/thsa au)tou\j tv= o)rgv= mou, kaiì e)me/- qusa au)to
u\j e)n t%½ qum%½ mou, kaiì kath/gagon to\ aiâma au)tw½n ei¹j gh=n.9 Sofw½j
kaiì e)nte/xnwj th=j profhtei¿aj o( lo/goj mo- nonouxiì zwgrafeiÍ th\n ei¹j ou)r
anou\j a)nafoi¿thsin tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=: e)cagageiÍn ga\
r ei¹j pe/raj th=j meta\ sarko\j oi¹konomi¿aj th\n du/namin, a)ne/bh pro\j to\n
e)n toiÍj ou)ranoiÍj Pate/ra, kaiì Qeo/n. ãWfqh ge mh\n taiÍj aÃnw duna/mesi
n ou)k e)n eiãdei mo/non t%½ kaq' h(ma=j, toute/stin, w¨j aÃnqrwpoj, a)lla\ ga\r
kaiì ta\ tou= pa/qouj shmeiÍa deiknu/j: kaiì ouÃti pou/ famen w¨j meta\ th\n
e)k nekrw½n a)nabi¿wsin ai¸ diatrh/- seij tw½n hÀlwn, kaiì ta\ eÀtera tw½n stig
ma/twn e)nuph=r- xon eÃti tv= a(gi¿# sarkiì, e)keiÍno de\ ma=llon: wÐsper ga\r a)
pisth/santi t%½ Qwma= toiÍj a(gi¿oij a)posto/loij fa/- skousin, oÀti teqe/ant
ai to\n Ku/rion e)ghgerme/non e)k nekrw½n, e)pe/deice tou\j tu/pouj tw½n hÀlwn,
kaiì th\n pleura\n, ouÀtw suni¿emen oÀti iàna gnwrisqv= nu=n taiÍj a)rxaiÍj, k
aiì taiÍj e)cousi¿aij e)n toiÍj e)pourani¿oij dia\ th=j ¹Ekklhsi¿aj h( polupoi¿k
iloj sofi¿a tou= Qeou=, hÁn e)poi¿hsen e)n t%½ Xrist%½ meta\ tw½n tou= pa/qouj
shmei¿wn a)nafoitw½n, ce/non kaiì a)su/nhqej pantelw½j taiÍj aÃnw duna/me
sin e)poieiÍto qe/ama. Katateqh/pasi gou=n a)nio/n- ta ble/pousai, kaiì dh\
kaiì eÃfaskon: "6Ti¿j ouÂtoj o( para- geno/menoj e)c ¹Edw¯m;"6 Diermhneu/eta
 
 

499

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

i de\ to\ ¹EdwÜm e(lla/di fwnv= "6pu/rinon,"6 hÄ "6gh/i +non:"6 to\ de\ Boso\r, hÄ "6
sarko\j,"6 hÄ "6sa/rkinoj."6 Ti¿j ouÅn aÃra, fhsiìn, ouÂto/j e)stin o( e)k gh=j, hÃt
oi gh/i+noj, "6e)ru/qhma/ te i¸mati¿wn e)k Boso\r,"6 toute/sti, pefoinigme/noj
to\ aÃmfion w¨j a)po\ sarko\j, hÃgoun aiàmatoj; "6OuÂtoj w¨raiÍoj e)n stolv=."6
¸Wj ga\r i¹sxnaiì kaiì sofaiì duna/meij, kaiì qeoprepou=j
70.1384 do/chj
eÃmpleoi kateqew½nto Xristo\n, ei¹ kaiì hÅn e)n sarkiì, naiì mh\n kaiì i¹sxu/oj
oÃnta mesto\n th=j a)ma/xou, tou=to ga\r, oiåmai, th\n qei¿an u(pedh/lou. ¹Erom
e/nwn dh\ ouÅn tw½n a)gge/lwn, hÄ ta/xa pou kaiì pro\j a)llh/l ouj to\ "6Ti¿j ouÂ
toj;"6 dihgoreuko/twn a)pokri¿netai, kai¿ fh- sin: "6 ¹EgwÜ diale/gomai dik
aiosu/nhn, kaiì kri¿sin sw- thri¿ou:"6 dikaiosu/nhn de/ fhsin, hÄ to\ eu)agge
liko\n kaiì qespe/sion kh/rugma, hÃgoun oÀti Qeou= pa=j lo/goj di¿kaioj: sw
thri¿ou de\ kri¿sin ta/xa pou to\ e)f' h(miÍn o)noma/zei kriÍma, dedi¿kake ga\r t
h\n u(p' ou)rano\n, kaiì t%½ tau/thn a)dikh/santi Satan#=, kaiì tou\j taiÍj a)fo
rh/- toiÍj pleoneci¿aij kathxqisme/nouj se/swken: e)kbe/blhke de\ th=j kat
' au)tw½n a)rxh=j to\n a)posta/thn, kaiì a)llo/- trion: eÃfh gou=n nu=n oÀti "6Kri¿
sij e)stiì tou= ko/smou tou/tou. Nu=n o( aÃrxwn tou= ko/smou tou/tou e)kblhqh/
- setai eÃcw, ka)gwÜ e)a\n u(ywqw½ e)k th=j gh=j, pa/ntaj e(lku/sw pro\j e)maut
o/n."6 Tau=ta de\ ei¹po/ntoj tou= Xri- stou=, pa/lin a)napunqa/ nontai, kai¿ fa
si: "6Diati¿ sou e)ruqra\ ta\ i¸ma/tia, kaiì ta\ e)ndu/mata/ sou w¨j a)po\ pa- t
htou= lhnou= plh/rouj katapepathme/nhj;"6 ¹Entau=qa/ moi me/mnhso tou= p
atria/rxou le/gontoj ¹IakwÜb to/: "6PluneiÍ e)n oiãn% th\n stolh\n au)tou=, k
aiì e)n aiàmati sta- fulh=j th\n peribolh\n au)tou=."6 Pefoinigme/na ga\r t%½
aiàmati ta\ e)ndu/mata katefai¿neto, kaiì oiâon e)c oiãnou katakexwsme/na
pro\j to\ e)ruqro/n. Eiåta pa/lin eu)qu\j o( Swth/r: "6Kaiì tw½n e)qnw½n ou)k eÃst
in a)nh\r met' e)mou=:"6 eÃxetai tou= lo/gou, kaiì suna/ptei kato/pin kaiì tau=t
a: "6 ¹EgwÜ ga\r, eÃfh, diale/gomai dikaiosu/nhn, kaiì kri¿- sin swthri¿ou, k
aiì tw½n e)qnw½n ou)k eÃstin a)nh\r met' e)mou=."6 Ou)deiìj ga/r moi pa/sxonti pa
ri¿sth, fhsiìn, e)c ou)deno\j hÅn eÃqnouj o( sunalgw½n, kaiì to/ ge hÂkon ei¹j a)n
qrw¯pouj, a)nepikou/rhtoj hÅn pantelw½j, e)piphdw¯shj au)t%½ th=j te spei¿r
aj tw½n stratiwtw½n, kaiì th=j tw½n u(phretw½n a)grio/thtoj, "6oiá kaiì a)ph/ga
gon au)to\n pro\j Kai+a/fan, kaqa/ fhsin o( eu)aggelisth\j, to/te pa/ntej a)
fe/ntej au)to\n oi¸ maqhtaiì eÃfugon,"6 plh\n kaiì tou=to prohgo/reusen o( Xri
sto/j: eÃfh ga/r: "6 ¹Idou\ eÃrxetai wÐra, kaiì e)lh/luqen, iàna eÀkastoj skorpi
sqh=te ei¹j ta\ iãdia, ka)me\ mo/non a)fh=te, kaiì ou)k ei¹miì mo/noj, oÀti o( Path\
r met' e)mou= e)stin."6 ãEfh de\ kaiì dia\ th=j tou= Ya/llontoj lu/raj: "6 ¹One
idismo\n prosedo/khsen h( yuxh/ mou, kaiì talaipwri¿an, kaiì u(pe/meina su
llupou/menon, kaiì ou)x u(ph=rce, kaiì parakalou=nta kaiì ou)x euÂron, kaiì
eÃdwkan ei¹j to\ brw½ma/ mou xolh\n, kaiì ei¹j th\n di¿yan mou e)po/tisa/n me
oÃcoj."6 Ou)kou=n "6Ou)deiìj hÅn met' e)mou=, fhsiìn, e)k pa/ntwn tw½n e)qnw½n."6 å
Ar' ouÅn, e)peiì mo/noj hÅsqa, kaiì tw½n sunaqlou/ntwn eÃrhmoj, hÀttwn ge/gon
aj th=j tw½n polemou/ntwn xeiro/j; åAra kekrath/kasi, kaiì th=j sh=j i¹sxu/
 
 

500

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

oj kateumegeqh/santej, xai¿rousi¿ te loipo\n, w¨j nenikhko/tej; Ou)damw½j,
fhsi¿. Kai¿toi ga\r eÃxwn ou)de/na to\n parasta/thn, katepa/- thsa au)tou\
j e)n qum%½, kaiì kate/qlasa au)tou\j w¨j gh=n, kath/gagon to\ aiâma au)tw½n
ei¹j gh=n: meta\ ga/r toi th\n ei¹j ou)ranou\j a)nafoi¿thsin tou= Xristou=, pa=n
eiådoj a)forh/tou sumfora=j toiÍj ¹Ioudai¿wn dh/moij e)k qei¿ aj70.1385 o)rgh=
j e)penh/nektai. "6 ¸Hme/ra ga\r a)ntapodo/sewj,"6 fhsiìn, "6e)ph=lqen au)toiÍ
j."6 Oiâj ga\r e)co\n a(rpa/sai th\n pi¿stin, kaiì th\n di' au)th=j kataplouth=s
ai xa/rin, eiåta r(#/qumoi gegono/tej, ma=llon de\ a)lazo/nej, kaiì u(bri- stai
ì, kaiì me/xri panto\j qeoma/xoi, pw½j ou) sfo/dra ei¹ko/twj panto\j eiãsw geg
o/nasi kakou=; Plh\n o( th=j e)kei¿nou a)ntapodo/sewj kairo\j, lutrw¯sewj hÅ
n toiÍj e)pegnwko/si th\n e)pifa/neian au)tou=. ¹En taut%½ ga\r o( me\n e)ch/nio
j e)kola/zeto, o( de\ eu)peiqh\j kaiì u(feime/noj e)lutrw¯qh para\ Xristou=. "6 ¹
Epe/bleya ga\r,"6 fhsiì, "6kaiì ou)k hÅn o( bohqo/j: proseno/hsa, kaiì ou)deiìj
a)nt- ela/beto:"6 kaiì e)r)r(u/sato au)tou\j o( braxi¿wn mou, kaiì o( qumo/j mo
u e)pe/sth. "6Kaiì katepa/thsa au)tou\j tv= o)rgv= mou."6 ãEoiken e)n tou/toi
j th=j tw½n Grammate/wn kaiì Farisai¿wn r(#qumi¿aj poieiÍsqai kataboh\n,
oiá te- ta/xanto me\n ei¹j to\ kaqhgeiÍsqai law½n, kaiì a)peuqu/nein au)tou\j
ei¹j dikaiosu/nhn, kaiì paidagwgeiÍn euÅ ma/la pro\j to\ Qe%½ dokou=n. ¸R#/q
umoi de\ hÅsan ouÀtw, kaiì a)napeptwko/tej, w¨j e)pikoureiÍn me\n ou)deniì tw½n
u(p- ezeugme/nwn, kaiì taiÍj nouqesi¿aij e)panorqou=n, e)k de\ tw½n e)nanti¿wn
kaiì a)pokomi¿zein ei¹j a)pisti¿an. Tetolmh/kasi ga\r ei¹peiÍn periì tou= pa/nt
wn h(mw½n Swth=roj Xristou=: "6 ¸HmeiÍj oiãdamen oÀti MwseiÍ lela/lhken o(
Qeo\j, tou=ton de\ ou)k oiãdamen po/qen e)sti¿."6 Kaiì pa/lin: "6Daimo/nion eÃ
xei kaiì mai¿netai, ti¿ au)tou= a)kou/ete;"6 Ou)kou=n e)peidh/per ou)deiìj hÅn, f
hsiìn, o( bohqw½n, hÄ a)ntilambano/menoj, se/swke me\n e)kei¿n ouj o( e)mo\j bra
xi¿wn, toute/sti, du/namij, pleiÍstoi ga\r, w¨j eÃfhn, e)c ¹I oudai¿wn pepisteu/
kasi. ToiÍj ge mh\n ou)k e)qelh/sasi bohqeiÍn o( qumo/j mou e)pe/sth, gego/na
si katapa/thma th=j o)rgh=j. Kakoiì ga\r kakw½j diolw¯lasi, kaiì i¹sor)r(o/p
ouj toiÍj ai¹tia/masin e)cv/thntai di¿kaj. 9To\n eÃleon Kuri¿ou e)mnh/sqhn,
ta\j a)reta\j Ku- ri¿ou e)n pa=sin, oiâj o( Ku/rioj h(miÍn a)ntapodi¿dwsi. Ku/ri
oj krith\j a)gaqo\j t%½ oiãk% ¹Israh\l, e)pa/gei h(miÍn kaiì kata\ to\ eÃleoj au)t
ou=, kaiì kata\ to\ plh=- qoj th=j dikaiosu/nhj au)tou=.9 Qeou= le/gontoj w¨j
e)pe/sth me\n toiÍj a)peiqh/sasin o( qumo\j, katepa/thse de\ au)tou\j h( o)rgh\,
kaiì oÀti kat- ekomi¿sqh to\ aiâma au)tw½n ei¹j gh=n, dia\ me/ sou kexw¯rh- ken
o( profh/thj, kaiì a)poginw¯skein ou)k e)#= tou\j kaq' wÒn oi¸ lo/goi, me/teisi
de\ to\ xrh=ma, kaiì li¿an eu)te/xnwj. ¹Emnh/sqhn ga\r, fhsiì , kat' e)mauto\n,
w¨j eÃstin ou)k a)phnh\j o( tw½n oÀlwn krith/j. Oiåda ga\r to\n eÃleon kaiì ta\j
a)reta\j au)tou=, toute/sti, ta\j dunastei¿aj e)n pa=sin, oiâj a)ntapodi¿dwsin
h)miÍn. Ei¹ ga\r kaiì a)pe/straptai, fhsiì, pepar%nhko/ta to\n ¹Israh\l, kaiì
a)peiqeiÍn v(rh- me/non, kaiì oiâon a)ntapodi¿dwsin h(miÍn ta\ e)c o)rgh=j, ou)k a)
kra/tou ma=llon, a)ll' h(mero/thti kekrathme/nhj, a)ll' ouÅn euÅ e)pi¿stamai
 
 

501

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ta\j a)reta\j au)tou=, toute/sti, ta\j dunastei¿aj gegenhme/n aj kata\ kair
ou\j e)piì tv= lutrw¯sei tou= ¹Israh/l. "6 ãEstai toi¿nun,"6 fhsiìn, "6o( Ku/rioj
krith\j a)gaqo\j t%½ oiãk% ¹Israh\l,"6 ou)k a)kribh\j ma=llon, a)lla\ xrhsto\
j, hÃgoun a)gaqo/j. Dika- stou= me\n ga\r a)kribou=j eÃrgon aÄn ge/noito, to\ di¿k
aj ai¹teiÍn tou\j h(marthko/taj a)nalo/gwj e)xou/saj toiÍj ai¹tia/masin: a)g
aqou= ge mh\n, to\ e)leeiÍn w¨j h)sqenhko/taj. Ou)kou=n e)peidh/per krith\j a)g
aqo\j, e)pa/gei h(miÍn kata\ to\ eÃleoj au)tou=, toute/sti, summetrh/sei ta\ e)c
o)rgh=j, kaiì a)namiìc e)le/% poih/sei th\n a)gana/kthsin. Plh=qoj
70.1388
ga\r eÃnestin au)t%½ dikaiosu/nhj, toute/stin, ei¹j lh=cin a(p a/shj dielh/lak
e dikaiosu/nhj. Tau/tvtoi, kaiì ma/la ei¹ko/twj, ou)k a)qw½on ei¹sa/pan a)fh/
sei to\n ¹Israh\l, h(mero/thti de\ ma=llon, w¨j eÃfhn, kera/s ei ta\ e)c o)rgh=j.
Se/swstai ga\r to\ kata/leimma. 9Kaiì eiåpe Ku/rioj. Ou)x o( lao/j mou; t
e/kna mou ou) mh\ a)qeth/sousi. Kaiì e)ge/neto au)toiÍj ei¹j swth- ri¿an e)k pa/
shj qli¿yewj au)tw½n: ou) pre/sbuj, ou)k aÃggeloj, a)ll' au)to\j o( Ku/rioj eÃ
swsen au)tou\j, dia\ to\ a)gap#=n au)tou\j, kaiì fei¿desqai au)tw½n: au)to\j e)
lutrw¯sato au)tou\j, kaiì a)ne/laben au)tou\j, kaiì uÀywsen au)tou\j pa/saj
ta\j h(me/raj tou= ai¹w½noj. Au)toiì de\ h)pei¿qhsan, kaiì parw¯cunan to\ Pne
u=ma to\ aÀgion au)tou=: kaiì e)stra/fh au)toiÍj ei¹j eÃxqran, Ku/rioj au)to\j e)p
ole/mhsen au)tou/j.9 ãAqrei dh/ moi pa/lin to\ tou= Qeou= pro/swpon ei¹skekomisme/non eu)qu\j, mononouxiì katakekrago\j th=j tou= ¹Israh\l a)peiqei¿
aj. Eiåpe ga\r, fhsiì, Ku/rioj, tout- e/stin, au)to\j o( tw½n oÀlwn Qeo/j: Ou)k e)
n ta/cei te/knwn katelogisa/mhn to\n lao/n; ¹Epeidh\ de\ tou= to e)stiìn a)lh
qe/j: eÃfh ga\r, oÀti Ui¸o\j prwto/toko/j mou ¹Israh/l: ou)k aÄn e)ndoia/seie/ tij,
w¨j ou)k eÃstai sklhro\j, kaiì a)peiqh/j. Prosde/cetai de\ ma=llon a)posta
le/nta to\n Ui¸o/n. ¹All' ou)k e)kbe/bhke tou=to pro\j pe/raj, kaiì ou)x hÀmarte
n e)lpi¿doj o( pa/nta ei¹dw¯j: h)pi¿stato ga\r ta\ e)so/mena. Lanqa/nei de\ au)
to\n pantelw½j ou)de/n. Pe/plastai de\ a)nqrwpi¿nwj tou= lo/gou to\ sxh=ma.
Tau=ta Qeou= le/gon- toj dialabwÜn o( profh/thj a)naisqhsi¿aj te o(mou= ka
iì a)xaristi¿aj gra/fetai to\n ¹Israh\l, a)pofai¿nei de\ kaiì a)mnhmonh/sant
a pantelw½j tw½n u(parxqe/ntwn au)toiÍj a)gaqw½n. "6 ¹Ege/neto ga\r au)toiÍj,"
6 fhsiìn, "6ei¹j swth- ri¿an e)k pa/shj qli¿yewj au)tw½n:"6 eÃteroj de\ par'
au)to\n ou)deiìj se/swken au)tou\j, ou) pre/sbuj, ou)k aÃggeloj, a)ll' au)to\j K
u/rioj di' e(autou=. Teqaumatou/rghke ga\r e)n Ai¹gu/pt% mesolabou=ntoj m
e\n tou= Mwse/wj, plh\n e)nergw½n au)to\j ta\ para/doca. Kaiì gou=n oÀte memosxopoi¿hken o( ¹Israh\l, eiåta pro\j tou=to lelu/phtai Qeo\j, kaiì sunek
pe/myein au)toiÍj aÃggelon e)phgge/lleto, dedusfo/rhken o( Mwsh=j le/gwn:
"6Ei¹ mh\ su\ au)to\j poreu/sv met' e)mou=, mh/ me a)naga/gvj e)nteu=qen."6 A
u)to\j ouÅn aÃra di' e(autou= se/swken au)tou\j, e)sxhkwÜj me\ n par' au)tw½n to\
su/mpan ou)de\n, mo/non de\ dia\ to\ a)gap#=n au)tou\j, kaiì kh/desqai au)tw½n.
Tou=to de/ e)stin a)po/deicij e)nargh\j th=j a)parablh/tou filanqrwpi¿aj, k
aiì galhno/thtoj th=j qeoprepou=j: e)lutrw¯sato toi¿nun au)tou\j e)c oiãkou d
 
 

502

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

oulei¿aj, a)ne/laben, uÀywse: kaiì tou=to, oiåmai, e)stiìn oÀp er e)n a)rxaiÍj eÃf
h, "6Ui¸ou\j e)ge/n- nhsa, kaiì uÀywsa,"6 toute/stin, e)ce/qreya, hÃgoun e)pi- s
h/mouj a)pe/fhna, "6au)toiì de/ me h)qe/thsan."6 To\ de\ pa/saj ta\j h(me/raj to
u= ai¹w½noj katashmh/neien aÄn, to\, a)ka- talh/ktwj, kaiì dihnekw½j, a)ll' hÅn
me\n ouÀtw periì au)tou\j a)gaqo\j o( tw½n oÀlwn Qeo\j, au)toiì de\ gego/nasin
a)peiqeiÍj kaiì parotru/nontej ou) dialeloi¿pasi to\ Pneu=ma to\ aÀgion au)
tou=. Kaiì tou=to dida/cei le/gwn o( qespe/sioj Dabi¿d: "6Posa/kij parepi¿k
ranan au)to\n e)n tv= e)rh/m%, parw¯rgisan au)to\n e)n gv= a)nu/dr%;"6 äH ta/x
a parw¯cunan to\ Pneu=ma Xristou=, sklhroiì kaiì70.1389 a)mei¿liktoi gego
no/tej, e)ch/nioi¿ te kaiì a)peiqeiÍj; Ou) ga\r u(ph/kouon au) t%½, kalou=nti pro\j
swthri¿an. "6 ¹Es- tra/fh"6 toi¿nun "6au)toiÍj ei¹j eÃxqran, kaiì pepole/mhke
n au)tou/j:"6 eÃdei ga\r, eÃdei tou\j tw½n parado/cwn a)mnh/mo- naj, kaiì kat'
ou)de/na tro/pon w©felhme/nouj, di' wÕn hÅn ei¹ko\j ei¹j pa=n o(tiou=n e)la/sai tw½
n a)ndragaqhma/twn, kaiì feidou=j, kaiì a)ga/phj a)polisqeiÍn th=j para\ to
u= sw¯zein e)qe/lontoj, wÐste kaiì e)n ta/cei polemi¿ou loipo\n dokeiÍn au)toiÍj
a)ntani¿stasqai. 9 ¹Emnh/sqh h(merw½n ai¹wni¿wn. Pou= o( a) nabiba/saj e)k
th=j gh=j to\n poime/na tw½n proba/twn; pou= eÃstin o( qeiìj e)n au)toiÍj to\ Pne
u=ma to\ aÀgion; o( a)nagagwÜn tv= deci#= Mwsh=n; ¸O braxi¿wn th=j do/chj a
u)tou= kati¿sxusen uÀdwr a)po\ prosw¯pou au)tou=, poih=sai au) t%½ oÃnoma ai¹
w¯nion: hÃgagen au)tou\j dia\ th=j a)bu/ssou, w¨j iàppon di' e)rh/mou, kaiì ou)k
e)kopi¿asan, kaiì w¨j kth/nh dia\ pedi¿ou: kate/bh pneu=ma para\ Kuri¿ou, k
aiì w¨dh/ghsen au)tou/j: ouÀtwj hÃgagej to\n lao/n sou, tou= poih=sai seaut
%½ oÃnoma do/chj.9 Ei¹j eÃxqran au)toiÍj metablhqh=nai le/g wn to\n feidoiÍ
kaiì a)ga/pv to\ priìn kateufrai¿nonta, ta\j tou= pra/- gmatoj ai¹ti¿aj e)chge
iÍtai xrhsi¿mwj. Diemnhmo/neuse ga\r, fhsiìn, hÃgoun a)nepo/lhse ta\j h(me/r
aj ta\j ai¹w- ni¿ouj, toute/sti, ta\j a)eimnhmoneu/touj, dia\ to\ e)n au)taiÍj p
leiÍsta/ te oÀsa kaiì e)cai¿reta gene/sqai qau/- mata. Ti¿j de\ o( mnhmoneu/sa
j; o( a)nabiba/saj e)k th=j gh=j to\n poime/na tw½n proba/twn; ãEoiken e)n to
u/toij th=j a)nasta/sewj poieiÍsqai mnh/mhn tou= pa/ntwn h(mw½ n Swth=roj
Xristou=: o( ga\r a)nabiba/saj, fhsiìn, a)ntiì tou=, o( a)nasth/saj a)po\ gh=j to\
n pa/ntwn a)rxipoime/na, a)nasth/saj de\ ou)xiì pa/ntwj e)k nekrw½n, a)ll' oiâ
on a)na- dei¿caj e)c a)nqrw¯pwn: ge/gone ga\r w¨j eiâj e)c h(mw½n, ge/nnhsin u(p
omei¿naj th\n kata\ sa/rka e)k gunaiko\j o( monogenh\j tou= Patro\j Lo/goj.
¹Epeidh\ de\, w¨j eÃfhn, a)mnhmo/neuta ei¹sa/pan th=j para\ Qeou= megalourg
i¿aj e)qea=to to\n ¹Israh\l, mononouxiì katate/qhpen o( pro- fh/thj, kaiì ei¹j
tou=to peso/ntaj a)naisqhsi¿aj o)lofu/re- tai le/gwn: "6Pou= eÃ stin o( qeiìj e)
n au)toiÍj to\ Pneu=ma to\ aÀgion,"6 toute/stin, o( e)pisth/saj e)n au)toiÍj to\ q
eiÍon au)tou= kaiì swth/rion Pneu=ma. Kate/bh ga\r Pneu=ma para\ Kuri¿ou,
kaiì w¨dh/ghsen au)tou\j, fhsi¿n. ãEfh de\ kaiì o( qespe/sioj Dabiìd, oÀti "6 ¹E
cape/steile to\n Lo/gon au)tou=, kaiì i¹a/sato au)tou/j."6 ¸O de\ Ku/rioj to\ p
neu=ma e)stiìn, e)nergeiÍ ga\r dia\ tou= o(moousi¿ou Pneu/matoj. Pou= toi¿nun
 
 

503

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

e)sti¿n; a)ntiì tou=, e)pela/qonto, kaiì ou)k e)cezh/thsan au)to\n, dia\ tou= memn
h=sqai dhlono/ti, kaiì a)gap#=n au)to/n. Pou= o( a)nagagwÜn tv= deci#= to\n Mw
sh=n; Me/gaj hÅn o( Mwsh=j o( diabo/hto/j te kaiì u(yhlo\j e)n eu)klei¿#: u(pe
mfai¿nei de\ tou=to to\, a)nagagwÜn, e)ner- gou/shj di' au)tou= th=j tou= Qeou= d
ecia=j. "6 ¸O braxi¿wn th=j do/chj kati¿sxusen,"6 hÄ kathgwni¿sato, kaiì ne
ni¿khke th\n tw½n u(da/twn fu/sin sumph/caj au)ta/. ¹Epa/gei ga\r w¨seiì teiÍx
oj ta\ uÀdata, fhsiìn, hÃgoun au)ta\ kati¿sxuse ta\ uÀdata, wÐ ste kaiì ph=cin
u(pomeiÍnai, kai¿toi fu/sin eÀxonta th\n u(gra/n. Peplh/rwke de\ kaiì tou=to,
fhsiìn,
70.1392 iàna e(aut%½ peripoih/sv oÃnoma ai¹w¯nion: eiã ti ga\r ge/gonen, hÃgoun kaiì e)nhrgh/qh dia\ tou= panso/fou Mwse/wj, tou=to ei¹j do/can
pe/praktai Qeou=. Ph/caj de\ ta\ uÀdata, fhsiìn, w¨j iàppon, hÄ w¨j kth/nh, w¨d
h/ghse dia\ qala/sshj, w¨j dia\ pedi¿ou. Tou=to kaiì o( Yalm%do\j dida/skei
le/gwn: "6Kaiì a)nh/gagen w¨j pro/bata to\n lao\n au)tou=, kaiì w¨dh/ghsen
au)tou\j w¨j poi¿mnion e)n e)rh/m%."6 ¸Wdh/ghse de\ au)tou\j, w¨j eÃfhn, Pneu=m
a Kuri¿ou. OuÀtwj hÃgagej to\n lao/n sou, tou= poih=sai au)t%½ oÃnoma do/ch
j. Du/o ga\r e)pra/tteto kata\ tauto/n. Ou) ga\r se/swstai mo/non o( ¹Israh\
l, kaiì th=j tw½n pleonektou/ntwn e)lu- trw¯qh xeiro\j, a)lla\ ga\r kaiì tw½n
parado/cwj tetele- sme/nwn to\ pe/raj t%½ tw½n oÀlwn kratou=nti Qe%½ th\n
au)t%½ pre/pousan do/can e)pragmateu/eto. 9 ¹Epi¿streyon e)k tou= ou)rano
u=, kaiì iãde e)k tou= oiãkou tou= a(gi¿ou sou, kaiì do/chj sou. Pou= eÃstin o( zh=
lo/j sou, kaiì h( i¹sxu/j sou; Pou= eÃsti to\ plh=- qoj tou= e) le/ouj sou, kaiì t
w½n oi¹ktirmw½n sou, oÀti a)ne/sxou h(mw½n; Su\ ga\r eiå h(mw½ n Path\r, oÀti ¹Abr
aa\m ou)k eÃgnw h(ma=j, kaiì ¹Israh\l ou)k e)pe/gnw h(ma=j. ¹Ap' a)rxh=j to\ oÃn
oma/ sou e)f' h(ma=j e)sti. Ti¿ e)pla/nhsaj h(ma=j, Ku/rie, a) po\ th=j o(dou= sou,
e)sklh/- runaj h(mw½n ta\j kardi¿aj tou= mh\ fobeiÍsqai¿ se;9 ¹Entau=qa loi
po\n o( profh/thj ta\j u(pe\r panto\j tou= eÃqnouj poieiÍtai lita\j, kaiì e)k pr
osw¯pou tw½n e)c ¹Israh\l a)natei¿nei th\n i¸kethri¿an: katalh=cai ga\r para
- kaleiÍ th=j e)p' au)toiÍj o)rgh=j, pau=sai¿ te th\n a)postro- fh\n, kaiì oiâon u(p
onosth=sai pro\j au)tou\j to\n a)pofoi- th/santa au)tw½n, aÀte dh\ kaiì ou)x eÀn
a tina\ to\n [iã¼. tw½n] e)piì gh=j oÃnta, Qeo\n de\ ma=llon a)lhqino\n, kaiì w¨j o
iåkon do/chj eÃxonta to\n ou)rano/n. Ei¹ de\ le/goito/ pou katoikeiÍn e)n ou)ran
%½ Qeo\j, mhde\n noei¿sqw swmatiko\n e)p' au)tou=. Ou) ga\r e) n to/p%, kaiì per
igrafv= to\ QeiÍon eiånai fame\n, oÀti kaiì a(plou=n e)sti kaiì a)sw¯maton, kaiì
pa/nta plhrou=n. ¹Epeidh\ de\ toiÍj aÃnw pneu/masin, w¨j a(gi¿oij e)panapau/
etai, tau/tvtoi¿ famen qro/non te kaiì oiåkon au)tou= to\n ou)rano/n. ¹Epi¿stre
yon toi¿nun, fa-si¿n: "6Pou= ga/r e)stin o( zh=lo/j sou, kaiì i¹sxu/j sou;"6 K
aiì ou) dh/ pou fai¿h aÄn, oiåmai, tiìj, w¨j hÅn e)n spa/nei tw½n toiou/twn o( tw½n
oÀlwn Qeo\j, a)ll' w¨j ou)ke/ti met- e/xontej au)tw½n ta\ toia/ de fasi¿. Zh/l% g
a\r a)eiì, kaiì i¹sxu/i+ tv= qeoprepeiÍ xrw¯menoj se/swke to\n ¹Israh/l. Oiâo/n
ti¿ fhmi, dedouleu/kasin Ai¹gupti¿oij oi¸ kaiì kat- wdu/nontej au)tw½n th\n z
wh\n [al. katw¯dunon th\n zwh\n au)tw½n] phl%½, kaiì plinqei¿#, kaiì tv= tw½n e)
 
 

504

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

rgokh- destw½n w©mo/thti katatru/xontej, a)ll' e)zh/lwsen o( tw½n oÀlwn Qe
o/j. ãEfh gou=n: "6 ¹Ezh/lwka th\n ¸Ierousalh\mkaiì th\n SiwÜn zh=lon me/gan,
kaiì qum%½ mega/l% e)gwÜ o)rgi¿zomai e)piì pa/nta ta\ eÃqnh ta\ sunepitiqe/men
a."6 ¹Anq' wÒn e)gwÜ me\n w©rgi¿sqhn o)li¿ga, au)toiì de\ sunep- e/qento ei¹j kak
a/: eiåta pa/lin ei¹rga/zeto ta\ para/doca. Kai¿toi ga\r aÃqrauston ouÅsan
th\n Babulwni¿wn, kaiì dusanth/t% duna/mei xrwme/nhn, de/dwken ei¹j e)rh/m
wsin. ¹Epafh=ke ga\r au)toiÍj to\n Kambu/sou Ku=ron. Th=j toiau/thj feido
u=j a)polau=sai glixo/menoi fasiì to/: 70.1393 "6Pou= eÃsti o( zh=lo/j sou, ka
iì o( qumo/j sou; Pou= eÃsti to\ plh=qoj tou= e)le/ouj sou, kaiì tw½n oi¹ktirmw½n
sou, oÀti a)ne/sxou h(mw½n;"6 Diyw½si de\ pa/lin to\n eÃleon, kaiì th\n e)piì po
lloiÍj paraptw¯masi doqeiÍsan au)toiÍj h(mero/thta, kaiì filanqrwpi¿an. ¹
Hne/sxeto ga\r au)- tw½n, kaiì ou) forhtw½j eÃsq' oÀte parotruno/ntwn au)tw½n
au)to\n katela/lhsan e)n tv= e)rh/m%, kaiì e)cepei¿rasan au)to\n e)n taiÍj ka
rdi¿aij au)tw½n le/gontej, Mh\ dunh/setai o( Qeo\j e(toima/sai tra/pezan e)n
e)rh/m%, oÀti e)pa/tace pe/tran, kaiì e)r)r(u/hsan uÀdata, kaiì xei¿mar)r(oi kateklu/sqhsan; Mh\ kaiì aÃrton du/natai dou=nai; Kaiì pro\j tou/ toij eÃti mem
osxopoih/kasin a)po/ntoj Mwse/wj, plh\n h)le/hntai parakalou=n toj au)t
ou=. ¹Ane/sxou toi¿nun h(mw½n, fasiì, kai¿toi pleista/kij proskekrouko/twn.
"6Su\ ga\r eiå Path\r h(mw½n, oÀti ¹Abraa\m ou)k eÃgnw h(ma=j, kaiì ¹Israh\l o
u)k e)pe/gnw h(ma=j."6 Ou)k a)rnou=n- tai tou\j pate/raj. ¹Asuntele\j ga\r tou=
to au)toiÍj pro\j meta/gnwsin. Ou) ga\r e)kbe/blhntai di' au)tou\j, a)pone/- m
ousi de\ ma=llon t%½ filaga/q% Qe%½ to\ pleonekteiÍn ei¹j filostorgi¿an, k
aiì tou\j kata\ sa/rka pate/raj: Path\r ga/r e)sti pate/rwn. Gego/namen g
a\r e)c au)tw½n, fasiì, plh\n ou) teqe/antai h(ma=j. Su/ ge mh\n ou) diale/loip
aj th\n Patriì t%½ filo/paidi pre/pousan ei¹j h(ma=j a)posw¯zwn, kaiì feidw½,
kaiì a)ga/phn. ¸Ru=sai toi¿nun h(ma=j: e)peklh/qh ga\r h(miÍ n to\ oÃnoma to\ so/n
: klh=roj ga/r sou, kaiì lao\j xrhmati¿zomen. ¹Epeidh\ de\ dia\ pollh\n a)pe
i¿qeian, kaiì skaio/thta tro/pwn e)m- paroini¿santej t%½ Xrist%½ e)kpeptw¯k
asi th=j pro\j au)to\n oi¹keio/thtoj, pneumatikh=j dhlono/ti, kaiì a)me/to- xo
i gego/nasi tw½n par' au)tou= xarisma/twn, kaiì th=j eu)aggelikh=j politei¿
aj ou)k eÃgnwsan th\n o(do/n: tau/- tvtoi, kaiì ma/la ei¹ko/twj, qrhnou=ntej f
asi¿n: àIna ti¿ e)pla/nhsaj a)po\ th=j o(dou= sou, e)sklh/runaj h(mw½n th\n ka
rdi¿an, tou= mh\ fobeiÍsqai¿ se; ¹Esklh/runan me\n ga\r au)toiì ta\j e(autw½n k
ardi¿aj. Eiãrhtai gou=n pro\j au)- tou\j dia\ th=j tou= profh/tou fwnh=j: "6Dia
r)r(h/cate ta\j kardi¿aj u(mw½n, kaiì mh\ ta\ i¸ma/tia u(mw½n."6 Plh\n kata- ma
lqa/cai duna/menoj o( tw½n oÀlwn Qeo\j, a)phnh= kaiì aÃqrauston eÃxein au)to
u\j sugkexw¯rhke nou=n. Kaiì tau/thj eÃneka th=j ai¹ti¿aj, oÀt i mh\ trufera\j
a)pe/fhnen au)ta\j, au)to\j sklhru=nai le/getai, toiÍj de\ tou=to peponqo/si p
a=sa/ pwj a)na/gkh kaiì to\ eÀteron e)pelqeiÍn, fhmiì dh\ to\ eÃcw tou= qei¿ou ge
ne/sqai fo/bou. Ble/pei de\ tou=to pro\j oÃleqron, kaiì ei¹j pe/tauron #Àdou ka
tako- mi¿zei yuxa/j. 9 ¹Epi¿streyon dia\ tou\j dou/louj sou, dia\ ta\j fu
 
 

505

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

la\j th=j klhronomi¿aj sou, iàna mikro/n ti klh- ronomh/swmen tou= oÃrouj t
ou= a(gi¿ou sou. ¹Egeno/- meqa w¨j to\ a)p' a)rxh=j, oÀte ou)k hÅrcaj h(mw½n, ou)de\
e)peklh/qh to\ oÃnoma/ sou e)f' h(ma=j.9 Ai¹tou=si pa/lin th\n pro\j au)tou\j
e)pistrofh\n, th\n dia/ ge fhmiì galhno/thta, kaiì filanqrwpi¿ an. Dou/louj
de\ kaiì klh=ron eiånai fasi¿n: ou)x w¨j pepraxo/tej ti douloprepe\j, hÃgoun
taiÍj au)tou= zeu/glaij u(posxo/ntej to\n au)xe/na, a)ll' ou)de\ w¨j telou=ntej
ei¹j klh=ron to\n e)knemhqe/nta au)t%½ meleth/santej to\ eu)h/ nion. ¹Epeidh\
de\ aÀpac kexrhmati¿kasin au)tou=, kaiì th\n pro\j au)to\n
70.1396 oi¹keio/t
hta peplouth/kasin e)n a)rxaiÍj, dia\ tou=to kaiì mo/non ai¹tou=ntej to\ sw¯ze
sqai: "6 ¹Epi¿streyon ga\r,"6 fhsiìn, "6iàna mikro/n ti klhronomh/swmen to
u= oÃrouj tou= a(gi¿ou."6 ãOroj me\n ouÅn aÀgion th\n ¹Ekklhsi¿an pleistaxou=
fhsi to\ Gra/mma to\ i¸ero\n, hÂj gego/nasi braxu/ ti me/roj oi¸ e)c ¹Israh/l:
ei¹ me\n ga\r parede/canto th\n pi¿stin, th\n ei¹j to\n Ku/rion h(mw½n ¹Ihsou=n t
o\n Xristo\n, sunagh/gerto aÄn e)c au)tw½n ei¹j polu/ ti me/roj th=j ¹Ekklh
si¿aj to\ su/sthma, prosepenexqei¿shj au)- toiÍj kaiì th=j tw½n e)qnw½n plhqu/
oj. ¹Epeidh\ de\ dia\ pollh\n a)pei¿qeian kato/pin gego/nasi tw½n e)qnw½n, kaiì
a)riqmou= me\n krei¿ttwn h( e)kei¿nwn e)stiì plhqu\j, au)toiì de\ dh\ komidv= br
axeiÍj: se/swstai ga\r to\ kata/leimma: dia\ tou=to mikro/n ti keklhronom
h/kasi me/roj e)n t%½ oÃrei t%½ a(gi¿%, toute/sti, tv= ¹Ekklhsi¿#. Ei¹ de\ dh/ tij
le/goi th\n aÃnw po/lin, th\n e)n ou)ranoiÍj ¹Ekklhsi¿an, th\n tw½n a(gi¿wn mht
e/ra kaiì trofo\n, oÃroj aÃgion o)no- ma/zesqai par' au)tw½n, kaiì e)n au)t%½ bo
u/lesqai klh/rou me/roj laxeiÍn, o)rqw½j sunh/seij, kaiì kata\ tou=ton to\n
tro/pon: gene/sqai de/ fhsi to\ w¨j a)parxh=j, oÀte ou)k hÅrxen au)tw½n, ouÃte m
h\n e)peklh/qh to\ oÃnoma au)tou= e)p' au)tou/j: eÃxei de\ polu\ to\ ei¹ko\j o( lo/go
j: e)kpeptwko/- tej ga\r aÀpac th=j par' au)tou= feidou=j, kaiì ske/phj u(pen
o/sthsan ei¹j to\ e)n a)rxaiÍj. Kaiì poiÍa tau=ta/ e)stin; ¹Edou/leuon Ai¹gupti¿
oij phl%½ kaiì plinqei¿#, kaiì toiÍj ei¹j tou=to kama/toij kataikizo/menoi d
iete/loun: pe- ptw¯kasi de\ kaiì nu=n u(po\ po/daj diabolikou\j , kaiì toiÍj th=
j sarko\j pa/qesi kaiì kosmikaiÍj e)piqumi¿aij kata- miai¿nontai: plinqei¿
a ga\r auÀth nooiÍto aÄn ei¹ko/twj h( kekrumme/nh. ¹Ela/treuon e)n Ai¹gu/pt%
pneu/masi po- nhroiÍj, kaiì nu=n e)n au)toiÍj e)sti pneu=ma to\ a)ka/qar- ton. K
aiì tou=to au)to\j h(ma=j o( Swth\r e)di¿dace le/gwn periì au) tw½n, "6 àOtan de\ t
o\ a)ka/qarton pneu=ma e)ce/lqv a)po\ tou= a)nqrw¯pou, poreu/e tai di' a)nu/drw
n to/pwn zhtou=n a)na/pausin, kaiì ou)x eu(ri¿skei. To/te le/gei: Ei¹j to\n oiå
ko/n mou e)pistre/yw, oÀqen e)ch=lqon. Kaiì e)lqo\n eu(ri¿skei sxola/zonta, k
aiì sesarwme/non: to/te paralamba/nei, fhsiìn, eÀtera e(pta\ pneu/mata po
nh- ro/tera e(autou=, kaiì ei¹selqo/nta katoikeiÍ e)keiÍ, kaiì gi¿netai ta\ eÃsx
ata tou= a)nqrw¯pou e)kei¿nou, xei¿rona tw½n prw¯twn. OuÀtwj eÃstai,"6 fhsiì,
"6tv= gene#= tau/tv tv= ponhr#=."6 9 ¹Ea\n a)noi¿cvj to\n ou)rano\n, tro/moj l
h/yetai a)po\ sou= oÃrh, kaiì takh/sontai, w¨j khro\j a)po\ prosw¯pou puro\j
th/ketai: kaiì katakau/sei pu=r tou\j u(penanti¿ouj, kaiì fanero\n eÃstai t
 
 

506

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

o\ oÃnoma Kuri¿ou e)n toiÍj u(penanti¿oij. ¹Apo\ prosw¯pou sou eÃqnh taraxq
h/sontai, oÀtan poih/svj ta\ eÃndoca. Tro/moj lh/yetai a)po\ sou= oÃrh.9 ãE
qoj toiÍj a(gi¿oij profh/taij ta\j u(pe\r tou= ¹Israh\l poieiÍsqai lita\j, plh
mmelou=ntoj eÃsq' oÀte, kaiì ei¹s- pra/ttesqai me/llontoj tw½n ai¹tiama/twn t
a\j di¿kaj, a)poskeuazo/menoi de\ wÐsper ta\ e)c o)rgh=j, ei¹j e(te/rouj au)th\n
pe/mpesqai pareka/loun, kaiì ei¹j ta\j tw½n a)l- lofu/lwn tre/pesqai kefa
la/j. Kaiì gou=n o( qespe/sioj Mel%do\j, e)n e(bdomhkost%½ kaiì o)gdo/% ya
lm%½, pe- porqhme/nhn e)qrh/nei th\n ¸Ierousalh\m, kaiì dh\ kaiì eÃfasken: "6
¸O Qeo\j, ei¹sh/lqosan eÃqnh ei¹j th\n klhro70.1397 nomi¿an sou, e)mi¿anan t
o\n nao\n to\n aÃgio/n sou."6 àEtera/ te pro\j tou/toij e)penegkwÜn dia\ me/sou
fhsi¿n: "6 ãEkxeon th\n o)rgh/n sou e)piì ta\ eÃqnh ta\ mh\ ginw¯skonta/ se, ka
iì e)piì basilei¿aj, aiá to\ oÃnoma/ sou ou)k e)pekale/- santo."6 Toiou=to/n ti k
aiì nu=n o( profh/thj fhsi¿n: "6 ¹Ea\n ga\r a)noi¿cvj to\n ou)rano\n,"6 tv= kaqo/d
% th=j o)rgh=j dhlono/ti, kaqa/per a)me/lei kaiì e)n t%½ kair%½ tou= kataklu
smou=: a)ne%¯xqhsan ga\r oi¸ katara/ktai tou= ou)ranou=: to/te tro/moj lh/ye
tai a)po\ sou= oÃrh, kaiì takh/sontai, "6w¨j khro\j a)po\ prosw¯pou puro\j th/
ke- tai."6 ãOrh de/ fhsin e)n tou/toij, ou)xiì dh/ pou pa/ntwj ta\ ai¹sqhta\, d
una/meij de\ ma=llon ta\j ponhra\j, dia\ pollh\n aÃgan u(peroyi¿an, oÃresi t
oiÍj u(yhlota/toij euÅ ma/la pareikasme/naj. Tau/taj dh\ ouÅn ta\j th=j a)l
azo- nei¿aj suntro/fouj duna/meij tro/moj lh/yetai. "6Kata- takh/sontai
ga\r w¨j u(po\ puro/j."6 ¸Upenanti¿ouj oÃntaj toiÍj soiÍj dhlono/ti qespi¿sma
si, puro\j di¿khn e)mpi¿- ptousa katakau/seien aÄn o)rgh/. "6Kaiì fanero\n eÃ
stai to\ oÃnoma Kuri¿ou e)n toiÍj u(penanti¿oij."6 Kaiì ti¿ dh\ tou=to/ e)sti; Q
aumatourgeiÍ me\n ga\r pleista/kij o( tw½n oÀlwn Qeo\j, th=j e)nou/shj duna/
mewj au)t%½ kaiì u(per- oxh=j to\ me/geqoj e)narge\j kaqista/j. Dia\ tou/tou e)
ko/- laze, kaiì a(martwlou\j eÃsq' oÀte, kaiì dia\ th=j e)p' au)- toiÍj o)rgh=j e)na
rgh= kaqista\j e(auto/n: o(poiÍo /n ti ge/- gonen, oÀte Sodomi¿taij e)phfi¿eto pu=r
, hÃgoun oÀte to\n a)po/plhkton Faraw½ pollaiÍj kaiì a)forh/toij u(peti¿qei
plhgaiÍj. Ou)kou=n, wÕ De/spota, fasiì, mh\ fanerw¯svj th\n seautou= do/can
hÃtoi to\ oÃnoma, dia\ th=j kaq' h(mw½n o)rgh=j: e)pa/gage de\ ma=llon au)th\n d
una/mesi ponhraiÍj, hÃgoun toiÍj a)nafando\n tv= sv= maxome/noij do/cv, kaiì e)
k pollh=j aÃgan u(peroyi¿aj parenhnegme/noij ei¹j tou=to. ãEsv ga\r kaiì o
uÀtwj e)mfanh/j. àOte ga\r poih/svj ta\ eÃndoca, tro/moj lh/yetai a)po\ sou= oÃ
rh: kaiì pa/lin e)keiÍna ta\ oÃrh fhsiìn, wÒn e)mnh/sqhmen a)rti¿wj. 9 ¹Apo\ to
u= ai¹w½noj ou)k h)kou/samen, ou)de\ oi¸ o)fqalmoiì h(mw½n eiå don Qeo\n plh\n sou
=, kaiì ta\ eÃrga sou, aÁ poih/seij toiÍj u(pome/nousin eÃleon: sunanth/setai
ga\r toiÍj poiou=si to\ di¿kaion, kaiì tw½n o(dw½n sou mnhsqh/sontai.9 ¹Ao/r
aton me\n tv= fu/sei to\ QeiÍo/n e)sti: "6Qeo\n ga\r ou)deiìj e(w¯rake pw¯pote,"6
kata\ to\ gegramme/non: qewreiÍtai¿ ge mh\n toiÍj th=j dianoi¿aj oÃmmasin, e)
c wÒn aÄn e)rga/saito parado/cwj, kaiì u(pe\r lo/gon. "6Ta\ ga\r a)o/rata au)t
ou=,"6 fhsiìn, "6a)po\ kti¿sewj ko/smou toiÍj poih/masin noou/mena kaqora=t
 
 

507

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ai, hÀ te a)i¿+dioj au)tou= du/nami¿j te kaiì qeio/thj:"6 e)piginw¯sketai de\ plei
sta/- kij, kaiì di' wÒn aÄn eu)ergeteiÍ, kaiì th=j e)nou/shj au)t%½ galhno/thtoj
poieiÍtai th\n eÃndeicin, diasw¯zwn a)dokh/- twj tou\j e)c a(pa/shj e)lpi¿doj w©
lisqhko/taj, kaiì xeiÍra ne/mwn swth/rion toiÍj xamai¿ pou, kaiì w¨j e)n gv=
kei- me/noij. Toiou=to/n ti¿ fasin oi¸ th\n prokeime/nhn lith\n a)nafe/rontej.
¹Apo\ ga\r th=j tou= ko/smou katabolh=j ouÃte h)kou/samen, ouÃte mh\n teqea/
meqa toiou=to/n tina Qeo\n, plh\n aÃra sou= te kaiì mo/nou: toiÍj ga\r u(po- m
e/nousi¿ se, toute/sti, toiÍj ei¹j se\ pepoihme/noij th\n e)lpi¿da, e)pidayileu/
ei to\n eÃleon: eÀyetai ga\r pa/ntwj toiÍj th=j dikaiosu/nhj e)rga/taij, ka)ke
i¿noij au)to\n a(r- mo/sei labeiÍn, oiàper aÄn eiåen e)n mnh/mv tw½n sw½n o(dw½n, t
oute/sti, tw½n sw½n qelhma/twn a)potelestai¿: o(dou\j ga\r Kuri¿ou fame\n eiå
nai ta\j e)ntola\j au)tou=. Kaiì gou=n 70.1400 o( qespe/sioj ya/llei Dabiìd,
pote\ me\n, oÀti "6 ¹En tv= o(d%½ sou zh/somai,"6 pote\ de\ pa/lin: "6 ¸Odo\n e)nto
lw½n sou eÃdramon, oÀtan e)pla/tunaj th\n kardi¿an mou."

6 {1TOMOS ²§.}1
9 ¹Idou\ su\ w©rgi¿sqhj, kaiì h(meiÍj h(ma/rtomen. Dia\ tou=to e)planh/qh
men, kaiì e)genh/qhmen w¨j a)ka/qar- toi pa/ntej h(meiÍj, kaiì w¨j r(a/koj a)pok
aqhme/nhj pa=sa h( dikaiosu/nh h(mw½n: kaiì e)cer)r(u/hmen w¨j fu/lla dia\ t
a\j a)nomi¿aj h(mw½n: ouÀtwj aÃnemoj oiãsei h(ma=j w¨j xou=n, kaiì ou)k eÃstin o(
e)pikalou/- menoj to\ oÃnoma/ sou, kaiì o( mnhsqeiìj a)ntilabe/sqai sou, oÀti
a)pe/streyaj to\ pro/swpo/n sou a)f' h(mw½n, kaiì pare/dwkaj h(ma=j dia\ ta\
j a(marti¿aj h(mw½n.9
ãEdoce tisiì tw½n e)chghtw½n, kaq' e(te/ran eÃnnoian toiÍj prokeime/no
ij prosbaleiÍn. ¹Anastre/fousi ga\r tw½n le/cewn th\n a)po/dosin, hÃtoi tw½n
e)nnoiw½n th\n du/namin, iàna toiou=ton vÅ to\ lego/menon: "6 ¹Idou\ h(meiÍj h(ma/
rtomen, w©rgi¿sqhj de\ su/."6 Ou) ga/r toi, fasiì, par- ai¿tioj au)toiÍj tou= pl
hmmeleiÍn h( qei¿a ge/gonen o)rgh/. ¹Epeidh\ de\ au)toiì pepar%nh/kasin, w©rgi¿
sqh Qeo\j, dedi¿asi ga\r kata\ to\ ei¹ko\j mh\ aÃra pwj a(marti¿aj pro/cenoj
o( qeiÍoj noeiÍtai qumo/j. Oiåmai de\ deiÍn e)keiÍno ei¹peiÍn, ou) ga/r toi kata/r)r(
hsin eÃxei th=j qei¿aj o)rgh=j, to\ tou\j u(p' au)tv= gegono/taj a)nika/nwj eÃxei
n pro/j ge to\ du/nasqai diafugeiÍn th=j a(marti¿aj th\n eÃfodon. àEwj me\n
ga\r e)f' h(miÍn o( sw¯zwn eu)frai¿netai, kateumege- qou=men th=j a(marti¿aj, k
aiì tw½n e)k faulo/thtoj r(u/pwn a)pofoitw½ntej eu)sqenw½j toiÍj ei¹j eu)andri¿
an pneuma- tikh\n au)xh/masi stefanou/meqa. Katapikrai¿nontej de\ th=j
i¹sxu/oj to\n xorhgo\n, kaiì th=j eu)andri¿aj to\n pru/tanin, pi¿ptomen ei¹j to\
aÃnalki, kaiì a)dranh= pwj, kaiì pareime/non to\n e(autw½n eu( rh/somen nou=n.
Qeo\j ga/r e)stin o( tw½n duna/mewn Ku/rioj. Kaiì gou=n eÃfh Xri- sto\j, oÀti "
 
 

508

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6Xwriìj e)mou= ou) du/nasqe poieiÍn ou)de/n."6 ãEfh de/ pou kaiì o( qespe/sioj
Dabiìd pro\j au)to\n periì panto\j a(gi¿ou, oÀti "6To\ kau/xhma th=j duna/mewj
au)- tw½n ou) eiå."6 Kaiì mh\n kaiì e(te/rwqi¿ pou to\ du/nasqai¿ ti tw½n a)gaqw½n
katorqou=n, ou)x e(aut%½ ma=llon, a)lla\ kaiì taiÍj tou= Qeou= duna/mesin a)
nateqeiìj ya/llei, kai¿ fhsin: "6Ou)k e)piì t%½ to/c% mou e)lpiw½, kaiì h( r(om
fai¿a mou ou) sw¯sei me. ãEswsaj ga\r h(ma=j e)k tw½n qlibo/n - twn h(ma=j."6
àWsper toi¿nun to\ th=j aÃnwqen h(mero/th- toj eu)mene\j, a)lkimwta/touj h(m
a=j a)pofai¿nei, kaiì dianeuroiÍ pro\j a)nti¿stasin tou= kakou=: kata\ to\n iãs
on toutoniì tro/pon, oÀtan u(po\ qei¿an pi¿ptwmen o)rgh\n, to\ thnika/de pa=sa/
pwj a)na/gkh douloprepw½j u(pofe/- resqai taiÍj ei¹j to\ fau=l on h(donaiÍj:
w©rgi¿sqhj toi¿nun e)f' oiâj dhlono/ti pepar%nh/kamen, kaiì gego/namen a(m
artwloiì, kaiì be/bhloi, wÐste kaiì pa=san h(mw½n, fhsiì, th\n dikaiosu/nhn e)
oike/nai r(a/kei gunaiko\j a)pokaq- hme/nhj, toute/sti, bdelura\n eiånai kaiì
a)ka/qarton. Ou) ga\r eÃsti dikaiosu/nhn i¹deiÍn para\ toiÍj e)c aiàmatoj ¹Is
rah\l, nuniì dh\ ma/lista meta\ th\n ei¹j Xristo\n
70.1401 a)se/beian, aÃmw
mo/n te kaiì a)kata/skopon: oi¸ ga\r oÀlwj fwto\j tou= qei¿ou kaiì nohtou= gu
mnh\n kaiì e)rh/mhn eÃxontej th\n kardi¿an, pw½j aÄn ei¹deiÍen th\n eu)qu\ tw½n i¸
erw½n no/mwn a)pofe/rousan tri¿bon; äH pw½j aÄn di¿kaioi kata\ to\ a)lhqe\j t
w½n eu)aggelikw½n khrugma/twn h)moirhko/tej, di' wÒn eÃsti maqeiÍn th=j a)ci
aga/stou po- litei¿aj th\n o(do/n; a)ka/qartoi dh\ ouÅn, kaÄn ei¹ dokoiÍen eiånai
tine\j xrhstoiì kaiì e)pieikeiÍj. àWsper de\ fu/lla peptw¯kasin e)k futou=,
kaiì ou)de\n a)peiko\j ei¹ tou=to paqo/ntej, kaiì diar)r(ipteiÍsqai pantaxou= p
rosdokw½sin oi¸ ta/lanej: eu)parako/miston ga\r e)sxh/kasi th\ n kar- di¿an
, kaiì oiâon pantiì periferome/nhn pneu/mati, kaiì ou)dei¿j e) sti par' au)toiÍj
o( gnhsi¿wj e)pikaleiÍsqai Qeo\n ei¹dwÜj, hÃgoun dia\ mnh/mhj eÃxwn, oÀti xrh\
th=j pro\j au)to\n oi¹keio/thtoj a)ntilabe/sqai neanikw½j: peptw¯ka- men de\,
fasiì, pro\j tou=to talaipwri¿aj, "6oÀti a)p- e/streyaj to\ pro/swpo/n sou
a)f' h(mw½n, kaiì pare/dwkaj h(ma=j dia\ ta\j a(marti¿aj h(mw½n."6 Ou) ga\r hÅn e
u)pra/cai tou\j a)postrofh\n u(pomei¿nantaj th\n para\ Qeou=, a)ll' hÅn pa=s
a/ pwj a)na/gkh pantiì peripei¿resqai kak%½ tou\j taiÍj ouÀtw pollaiÍj a(m
arti¿aij kathxqisme/nouj. 9Kaiì nu=n, Ku/rie, Path\r h(mw½n su\ eiå. ¸HmeiÍj
de\ phlo\j, eÃrga tw½n xeirw½n sou pa/ntej h(meiÍj. Mh\ o)r gi¿zou h(miÍn sfo/d
ra, kaiì mh\ e)n kair%½ mnhsqv=j a(martiw½n h(mw½n. Kaiì nu=n e)pi¿ble- yon, oÀt
i lao/j sou pa/ntej h(meiÍj, po/lij tou= ¸Agi¿ou sou.9 Paraitou=ntai sfo/
dra to\ ei¹sa/pan a)polisqeiÍn th=j pro\j au)to\n oi¹keio/thtoj. ¹Epeidh\ de\ di
a\ pollh\n a(mar- ti¿an parhne/xqhsan ei¹j tou=to, ple/kousi¿ pwj a)ri¿stv t
e/xnv ta\j lita/j: ou) ga\r eÃxontej e)c eÃrgou kaiì e)c a)mwmh/tou zwh=j e)kdu
swph=sai to\n sw¯zonta, e)f' eÀte- ro/n ti badi¿zousi. Parakalou=si ga\r w¨j
Dhmiourgo\n poihma/twn i¹di¿wn qe/sqai tina\ lo/gon, kaiì neiÍmai feidw½ to
iÍj par' au)tou= parenhnegme/noij ei¹j to\ eiånai, kaiì zv=n. "6Path\r ga\r h(mw
½n kexrhma/tikaj,"6 fhsiìn, "6e)sme\n de\ h(meiÍj tw½n sw½n eÃrga xeirw½n. Ou)k
 
 

509

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ou=n mh\ o)rgi¿zou h(miÍn sfo/dra."6 Ou)k a)gnoou=sin, oÀti proske- krou/kasin,
o(mologou=si de\ ma=llon, oÀti kaiì di¿khj a)ci¿ouj e(autou\j a)pe/fhnan, pep
ar%nhko/tej a)gri¿wj ei¹j to\n Ui¸o/n: dia\ tou=to mononouxiì kola/zousi th\n
lith\n, kaiì ou)k e)leuqe/ran pantelw½j poiou=ntai th\n pro/sodon: braxu\ d
e/ pwj th\n par)r(hsi¿an sustei¿lantej, ou) to\ mhde\ oÀlwj o)rgi¿zesqai kat'
au)tw½n ai¹tou=sin e)leeinw½j to\n Qeo\n, a)naple/kesqai de\ ma=llon galhno/thti to\n qumo/n. ãAcioi me\n ga\r o)rgh=j o(mologoume/- nwj, fhsiìn, oi¸ toiÍj o
uÀtwj deinoiÍj e)nisxhme/noi kakoiÍj, a)lla\ th=j sh=j h(mero/thtoj aÃcion ge/n
oito aÄn to\ kolobou=n e)f' h(miÍn, kaiì ta\ e)k dikai¿aj o)rgh=j. "6 ¹En kair%½"6
toi¿- nun qli¿yewj, fhsiì, "6mh\ mnhsqv=j tw½n a(martiw½n h(mw½n, e)nnow½n oÀti
o( lao/j sou pa/ntej h(meiÍj, kaiì po/lij tou= ¸Agi¿ou sou,"6 toute/stin, e)n vÂ
to\ so\n a(gi¿asma. Shmai¿nousi de\ dia\ tou/twn to\n new¯n. 9 ¹Egenh/qh eÃr
hmoj SiwÜn, w¨j eÃrhmoj e)genh/qh ¸Ierousalh\m, ei¹j kata/ran o( oiåkoj to\ aÀ
gion h(mw½n, h( do/ca hÁn eu)lo/ghsan oi¸ pate/rej h(mw½n, e)genh/qh puri¿kaus
toj, kaiì pa/nta ta\ eÃndoca
70.1404 sune/pese. Kaiì e)piì pa=si tou/toij h)
ne/sxou, Ku/- rie, kaiì e)siw¯phsaj, kaiì e)tapei¿nwsaj h(ma=j eÀwj sfo/dra.9
Ta\j e)n yuxv= zhmi¿aj proapaggei¿lantej, kaiì oÀti gego/n asi taiÍj a(ma
rti¿aij eu)a/lwtoi prohgoreuko/tej, eu)para/foroi¿ te kaiì fu/llwn di¿khn u(
po\ panto\j pneu/- matoj tv=de/ te ka)keiÍse diar)r(uptou/menoi, diamnhmo- ne
u/ousi loipo\n kaiì tw½n eÃcwqen au)toiÍj e)penhnegme/- nwn sumforw½n: e)oi¿ka
si de\ th\n tw½n ¸Ierosolu/mwn po/rqhsin o)lofu/resqai, kaiì to\n e)mprhsmo\
n tou= naou=: meta\ ga/r toi to\n tou= Swth=roj stauro\n, tautiì dh\ pa/nta t
ete/lestai: "6 ãErhmoj de\ ouÅn e)genh/qh h( SiwÜn,"6 fhsiìn, h( diapreph\j ouÀt
w, kaiì diabo/htoj, kaiì poluandrou=sa pote/. "6Ge/gone de\ kaiì ei¹j kata/r
an to\ aÀgion h(mw½n:"6 to\ de\, kata/ran fasiìn, a)ntiì tou=, ei¹j ka- ta/r)r(hsin
kaiì loidori¿an toiÍj ou)k ei¹do/si Qeo/n: oi¸ ga\r tw½n daimo/nwn qerapeutaiì
pasxo/ntwn a(gi¿wn, hÃgoun tw½n kaq' o(ntinaou=n tro/pon a)nakeime/nwn Qe%½
, platu\ gelw½si, kaiì katepai¿rontai, kaiì th\n tou= sw¯zontoj au)tou\j di
asu/rousi do/can. Oiãontai ga\r iãswj th\n au)- tou= xeiÍra paqeiÍn to\ mh\ i¹sx
u=sai sw¯zein au)tou\j, kaiì ou)k e)nnoou=sin, oÀti peptw¯kasin u(po\ di¿khn pe
praxo/tej tina\ tw½n a)p#do/ntwn au)t%½. "6Ei¹j kata/ran"6 toi¿nun "6o( oiåko
j to\ aÀgion h(mw½n."6 àAgioj ga\r hÅn par' au)toiÍj o( nao\j , ge/gone de\ kaiì pu
ri¿kaustoj, fhsiìn, o( dia\ fwnh=j tw½n a(gi¿wn pate/rwn, wÐste perifanh\j, k
aiì a)oi¿dimoj proaphggelme/noj: sumpeptwke/nai de/ fasi pa/nta ta\ eÃnd
oca: se/basma ga\r hÅn oÀlwj ou)de\n tw½n e)n t%½ qei¿% na%½ keime/nwn skeu
w½n i¸erw½n, toiÍj diarpa/zousin au)ta\, kaiì katapimpra=sin: "6 ¹Hne/sxou de\
,"6 fhsiìn, "6e)piì pa=si tou/toij, kaiì katesi¿ghsaj, kaiì kateko/mi- saj h(m
a=j eÀwj e)da/fouj."6 ¹Epeidh\ ga\r a)posobh=sai duna/menoj tw½n polemi¿wn
th\n eÃfodon, sugkexw¯rhken i¹sxu=sai, kaiì katadrameiÍn, kaiì au)tou= tou=
newÜ, dia- tekmai¿rontai loipo\n, oÀti parew¯rantai di' o)rgh\n, kaiì a(marti
w½n e)pi¿xeira, th\n e)p' au)toiÍj dh\ tou/toij sigh\n e)sxh/k asin. âW ga\r e)no\n
 
 

510

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

eu)ko/lwj a)posth=sai th\n uÀbrin, eiåta tou=to meqeiìj, kaiì proelqeiÍn ei¹j p
e/- raj e)fieiìj ta\ deina\, dh=loj aÄn eiãh dh/pouqen drimeiÍan au)toiÍj e)pista/
caj o)rgh\n, w¨j kaiì do/chj i¹di¿aj u(per- ideiÍn, kaiì a)nasxe/sqai ge/lwtoj e)
xqrw½n, oÀtan e)kbai¿nv kalw½j to\ e)ktinnu/nai di¿kaj tou\j oiâj aÄn pre/poi k
ola/ze- sqai dia\ pollh\n a(marti¿an. 9 ¹Emfanh\j e)geno/mhn toiÍj e)me\ mh\
zhtou=sin, eu(re/qhn toiÍj e)me\ mh\ e)perwtw½sin. Eiåpa: ¹Idou\ ei¹miì t%½ eÃqnei,
oiá ou)k e)pekale/santo to\ oÃnoma/ mou. ¹Ecepe/tasa ta\j xeiÍra/j mou oÀlhn
th\n h(me/ran pro\j lao\n a)peiqou=nta, kaiì a)ntile/gonta, oiá ou)k e)poreu/qh
san o(d%½ a)lhqei¿aj, a)lla\ o)pi¿sw tw½n a(martiw½n au)tw½n.9 ¹Anagkai¿wj
toiÍj hÃdh proeirhme/noij e)pife/retai tau=ta. ¹Epeidh\ ga\r eÃfaskon: "6Ti¿ e)
pla/nhsaj h(ma=j, Ku/rie, a)po\ th=j o(dou= sou; e)sklh/runaj h(mw½n ta\j ka
rdi¿aj tou= mh\ fobeiÍsqai¿ se:"6 proseph/gagon de\, oÀti "6 ¹ Egenh/qh eÃrhmoj
SiwÜn, w¨j eÃrhmoj e)genh/qh ¸Ierou-salh\m, ei¹j kata/ran o( oiåkoj o( aÀgioj h(
mw½n."6 loipo\n a)nagkai¿wj to\ au)tou= pro/swpon ei¹sbe/bhke tou= Xri- 7
0.1405 stou=, ta\j ai¹ti¿aj wÐsper a)pagge/llwn, e)f' aiâj ei¹ko/- twj tautiì pe
ponqo/tej, ou)x e(autoiÍj ma=llon e)pigra/- fousi ta\j ai¹ti¿aj, e)gkalou=sin,
wÐsper t%½ th\n i¹so/r)- r(opon au)toiÍj e)pa/gonti di¿khn. "6 ¹Emfanh\j ga\r ge/go
na,"6 fhsiì, "6kaiì toiÍj e)me\ mh\ zhtou=sin, eu(re/qhn toiÍj e)me\ mh\ e)perwtw½
sin:"6 au)to/moloj ga\r o( Swth\r ei¹stre/xwn e)n taiÍj sunagwgaiÍj, e)di¿das
ken au)tou\j khru/sswn to\ eu)agge/lion th=j basilei¿aj, kaiì qerapeu/wn p
a=san no/son kaiì pa=san malaki¿an e)n t%½ la%½, kaqa\ ge/- graptai. Ti¿ ga\
r ou) pe/praktai par' au)tou= tw½n e)pe/keina kaiì lo/gou kaiì qau/matoj; ¹A
phlla/ttonto leproiì, kaiì xeiro\j a(fv=, kaiì neu/mati t%½ qeoprepeiÍ, h)ge/r
qhsan e)k mnhma/twn nekroiì, tufloiì to\ tripo/qh- ton e)de/xonto fw½j, a)nes
ki¿rthsan w¨j eÃlafoi t%½ podiì lelwbhme/noi. Kaiì gou=n toiÍj tau=ta teqea
me/noij eÃfasken o( Xristo/j: "6Ei¹ ou) poiw½ ta\ eÃrga tou= Pa- tro/j mou, mh\
pisteu/ete/ moi: ei¹ de\ poiw½, kaÄn e)moiì mh\ pisteu/hte, toiÍj eÃrgoij mou pis
teu/sate."6®"6Eiåpon"6 toi¿nun, fhsiìn, "6 ¹Egw¯ ei¹mi t%½ eÃq nei, oiá ou)k e)ka/le
san to\ oÃnoma/ mou:"6 eu(ri¿sketai ga\r pote\ me\n le/gwn, "6 ¹Egw¯ ei¹mi to\ f
w½j tou= ko/smou,"6 pote\ de\ pa/lin, "6Eiã tij diy#=, e)rxe/sqw pro/j me, kaiì
pine/tw. ¸O pi- steu/wn ei¹j e)me\, kaqwÜj eiåpen h( Grafh\, potamoiì e)k th=j k
oili¿aj au)tou= r(eu/sousin uÀdatoj zw½ntoj:"6 a)ll' ou)k hÃqelon e)pikaleiÍs
qai to\ oÃnoma au)tou=, kai¿toi diar)r(h/dhn to\ "6 ¹Egw¯ ei¹mi"6 le/gontoj pleis
taxou=. àOti de\ gego/-nasin a)nouqe/thtoi kaiì e)n iãs% ta/xa pou toiÍj ou)k
eÃxousin wÕta, sklhroi¿ te kaiì a)peiqeiÍj, diadei¿knusi le/gwn, oÀti "6 ¹Ecep
e/tasa ta\j xeiÍra/j mou pro\j lao\n a)peiqou=nta, kaiì a)ntile/gonta:"6 kat
eiqi¿smeqa ga\r a)ei¿pwj toiÍj a)nhko/oij prosdialego/menoi meta\ boh=j ta\
j xeiÍraj a(plou=n, kaiì plei¿sthn oÀshn kat' au)tw½n poieiÍsqai th\n e)pi¿plh
cin: "6a)ll' ou)k e)poreu/qhsan,"6 fhsiìn, "6o(d%½ a)lhqinv=."6 Parede/canto g
a\r ou)damw½j to\ swth/rion kh/rugma, "6eiàponto de\ ma=llon taiÍj e(au- tw½n
a(marti¿aij,"6 toute/stin, a)sxe/t% for#= katefe/ronto pro\j a)thmelh= kaiì
 
 

511

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

e)knomwta/thn zwh\n, di¿khj te au)- toiÍj kaiì o)le/qrou pro/cenon. Tou=to pa/l
in o( Swth\r au)toiÍj eu(ri¿sketai le/gwn: "6 ¹Amh\n le/gw u(m iÍn, e)a\n mh\ pist
eu/shte, oÀti e)gw¯ ei¹mi, e)n taiÍj a(marti¿aij u(mw½n a)poqaneiÍsqe."6 ¹Antepr
a/ttonto ga\r nouqetou/menoi, parh/ggeilon de\ kaiì toiÍj u(po\ xeiÍra le/gont
ej: "6Daimo/- nion eÃxei, kaiì mai¿netai, ti¿ au)tou= a)kou/ete;"6 Naiì mh\n ka)k
eiÍno pro\j tou/t% bow½ntej: "6Periì kalou= eÃr- gou ou) liqa/zome/n se, a)lla\
periì blasfhmi¿aj, oÀti su\ aÃnqrwpoj wÔn poieiÍj seauto\n Qeo/n."6 9 ¸O l
ao\j ouÂtoj o( parocu/nwn me, e)nw¯pion e)mou= au)toiì dia\ panto/j. Qusia/zou
sin e)n toiÍj kh/poij, kaiì qumiw½sin e)n toiÍj pli¿nqoij toiÍj daimoni¿oij, aÁ o
u)k eÃsti. Kaiì e)n toiÍj mnh/masi, kaiì e)n toiÍj sphlai¿oij koimw½ntai di' e)n
u/pnia, oi¸ e)sqi¿ontej kre/a uÀeia, kaiì zwmo\n qusiw½n, memolusme/na pa/nt
a ta\ skeu/h au)tw½n: oi¸ le/gontej, Po/r)r(w a)p' e)mou=, oÀti kaqaro/j ei¹mi, mh\
e)ggi¿svj moi. OuÂtoj o( kapno\j tou= qumou= mou, pu=r kai¿etai e)n au)t%½ pa/
saj ta\j h(me/raj.9 ¹Anosi¿ouj oÃntaj e)le/gxei tou\j e)c ¹Israh\l, kaiì ouÃti
pou mo/non kata\ to\n th=j e)pidhmi¿aj kairo\n, a)lla\ ga\r
70.1408 aÃnwq
en, kaiì oiâon e)k r(i¿zhj, kaiì e)k pate/rwn oi¸ to\n qeiÍon au)tou= parwsa/meno
i no/mon, kaiì mononouxiì to\ e)r)r(w½sqai fqa/santej taiÍj dia\ Mwse/wj e)nto
laiÍj, le- latreu/kasin ei¹dw¯loij, kaiì tequ/kasi toiÍj yeudwnu/moij qeoiÍ
j, kaiì pneuma/twn a)kaqa/rtwn gego/nasi qerapeu- tai¿. "6OuÂtoj o( lao\j
a)eiì ge/gone,"6 fhsiì, "6parocu/nwn me. Tequ/kasi ga\r a)katalh/ktwj,"6 to
ute/stin, e)n xro/- noij makroiÍj, "6e)nw¯pio/n mou."6 Eiåta pw½j hÅn du/nasqai
laqeiÍn au)tou\j, kai¿toi pa/nta e)forw½ntoj Qeou=; ãEfh ga/r pou, kaiì di' e(n
o\j tw½n a(gi¿wn profhtw½n: "6Qeo\j e)ggi¿zwn e)gw¯ ei¹mi, le/gei Ku/rioj, kaiì o
u)xiì Qeo\j po/r)- r(wqen, mh\ a)p' e)mou= krubh/setai¿ ti;"6 Ou)kou=n ei¹ mhde\n a)
p' au)tou= kru/ptetai, pw½j aÄn eÃlaqon tine\j qumiw½ntej e)n kh/poij, hÃgoun
e)n drumoiÍj, oÃresi¿ te kaiì na/paij; Ti¿ ouÅn aÃra to\ "6e)nw¯pio/n mou"6 dhloiÍ
, a)ntiì tou=, kaiì ei¹j au)to\n to\n a)fierwqe/nta moi new¯n. ãEfh ga/r toi toio
u=ton kaiì dia\ fwnh=j ¸Ieremi¿ou periì th=j ¸Ierousa-lh/m: "6Ti¿ h)gaphme/nh e)
n t%½ oiãk% mou e)poi¿hse bde/lu- gma;"6 Bde/lugma de\ to\ eiãdwlon o)noma/ze
in eÃqoj toiÍj i¸eroiÍj Gra/mmasin. Ou)kou=n kat' o)fqalmou\j e)mou\j "6qumi
w½si,"6 fhsiì, "6kaiì e)n toiÍj kh/poij,"6 toute/stin, e)n oÃr esin, w¨j eÃfhn, "6u(p
oka/tw druo\j, kaiì leu/khj, kaiì de/ndrou suskia/zontoj,"6 kata\ to\ gegra
mme/non. ãEquon de\, kata\ to\ ei¹ko\j, toiÍj ¸Ellh/nwn a)kolouqh/san-tej qum
oiÍj, dai¿mosi tisiìn, aÁj nu/mfaj e)keiÍnoi kalou=- sin, a(madrua/daj kaiì o)re
ia/daj: a)ll' ouÃk ei¹si, fhsiìn, ou)x oÀti mh\ u(pa/rxousin oi¸ a)lith/rioi dai¿m
onej, a)ll' oÀti qeoiì ma=llon ouÃk ei¹si, kata/ ge ta\j tw½n quo/ntwn au)toiÍj
u(ponoi¿aj. ãEquon de\ kaiì e)n mnh/masi, kaiì e)n sphlai¿oij, nekuomantei¿a
j ta\j kaloume/naj e)pithdeu/on- tej kata\ to\ ei¹ko/j. ¹Ekoimw½nto de\ kaiì e)
n mnh/masin, o)neiropompei¿oij tisiì kaiì fa/smasin a)patw¯menoi, kaiì tw½n
e)some/nwn polupragmonou=ntej th\n gnw½sin. Toiau=- ta ga/r pw¯j ei¹si th=j
tw½n ¸Ellh/nwn a)nosio/thtoj ta\ eu(rh/mata. àOti de\ kaiì th\n tou= no/mou p
 
 

512

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

epath/kasin e)ntolh\n, diadei¿knusin ei¹pwÜn, "6 ¹Esqi¿ontej kre/a uÀeia:"6
a)pei¿rhto ga\r ta\ toia/de toiÍj e)c ¹Israh/l: e)cer)r(o/foun de\ kaiì zwmou\j qu
siw½n, a(pa/shj a)kaqarsi¿aj a)napim- pla/menoi, kaiì dusapo/tripton eÃxon
tej molusmo/n: eiåta nomi¿zontej, oÀti kaiì ei¹j lh=cin a(pa/shj e)lhla/kasi
ka- qaro/thtoj, wÐste kaiì le/gein toiÍj e)ggu\j eiånai qe/lousin au)tw½n: "6P
o/r)r(w a)p' e)mou=, mh\ e)ggi¿svj moi, oÀti ka- qaro/j ei¹mi."6 Oi¸ ga\r ponhroiì ka
iì a)ka/qartoi dai¿monej a)napei¿qousi froneiÍn tou\j proskunou=ntaj au)toiÍ
j, oÀti pa/nta drw½ntej, kaiì ta\ pe/ra no/mou, kaiì pa/shj e) piei- kei¿aj, ma=l
lon de\ ta\ ei¹j aÃkron hÀkonta molusmou=, eÃson- tai kaqaroiì, d#do\j a(fqei¿
shj par' [al. e)p'] au)toiÍj, kaiì ku/kl% puro\j periqe/ontej, hÄ ta/xa pou, k
aiì uÀda- toj r(antismou=, kaiì muqologi¿aj graoprepou=j e)p#do- me/nhj au)t
oiÍj. ¹Alla\ tautiì su/mpanta fhsiì, ta\ dusse- bw½j te kaiì a)nosi¿wj par'
au)tw½n gegono/ta: "6Kapno/j ei¹si tou= qumou= mou, kaiì pu=r kai¿etai e)n au)
t%½ pa/saj ta\j h(me/raj."6 ãIsmen de\, oÀti puro\j e)ca/ptesqai me/l- lontoj
proani¿sxousi kapnoi¿. Ou)kou=n pro\ me\n th=j tou= Swth=roj e)pidhmi¿aj, e)n
molusmoiÍj oÃntoj toiÍj a)rti¿wj h(miÍn ei¹rhme/noij tou= ¹Israh\l, kapnoi¿ tin
ej wÐsper, kaiì a)rxaiì th=j qei¿aj o)rgh=j a)nefai¿nonto. ¹E peidh\ de\
70.14
09 taiÍj prote/raij e(autw½n dussebei¿aij proseph/gagon, kaiì th\n ei¹j au)t
o\n paroini¿an to\n tw½n oÀlwn Swth=ra kaiì Lutrwth/n: a)pekto/nasi ga\r to\
n a)rxhgo\n th=j zwh=j, e)ch/fqh loipo\n o( qumo\j, kaiì ei¹j flo/ga tro/pon tin
a\ mete/sthsan oi¸ kapnoi¿. 9 ¹Idou\ ge/graptai e)nw¯pio/n mou: Ou) siwph/s
w eÀwj aÄn a)podw½, kaiì a)ntapodw¯sw ei¹j to\n ko/lpon au)tw½n ta\j a(marti¿
aj au)tw½n, kaiì tw½n pate/rwn au)tw½n, le/gei Ku/rioj: oiá e) qumi¿wn e)piì tw½n
o)re/wn, kaiì e)piì tw½n bounw½n au)tw½n w©nei¿disa/n me: a)podw¯sw ta\ eÃrga a
u)tw½n ei¹j to\n ko/lpon au)tw½n.9 àOmoion w¨j ei¹ le/goi: Ta\ ei¹j lu/phn e)mh\n
para/ te tw½n pate/rwn au)tw½n, kaiì par' au)tw½n a)nosi¿wj gege- nhme/na, m
ononouxiì kaiì e)n pi¿naki gegramme/na qewrw½, kaiì e)n toiÍj e)moiÍj ei¹sin o)f
qalmoiÍj, hÄ pw½j aÄn a)nasxoi¿- mhn tw½n ouÀtw deinw½n, kaiì a)parablh/twn k
akw½n; ¹Apodw¯sw pa/ntwj ei¹j to\n ko/lpon au)tw½n, dexo/menoj e)n mnh/mai
j kaiì tou\j pate/raj au)tw½n, oiá e)qumi¿asan e)piì tw½n o)re/wn, kaiì e)piì tw½n b
ounw½n, wÒn w©nei¿disa/n me. ¹Epith/rhson, oÀti qumi#=n au)tou\j e)n kh/poij ei¹
pwÜn e)piì tw½n o)re/wn kaiì tw½n bounw½n, e)nqa/de fhsiì kh/p ouj, oiåmai, le/gw
n tou\j e)n oÃresi drumou\j, kaqa\ proeirh/ka- men. Qu/ontej de\ toiÍj a)kaqa/
rtoij dai¿mosin, eiåta th\n o)feilome/nhn t%½ Qe%½ do/can, o)li¿gou pantelw½j
a)ciou=n- tej lo/gou, mononouxiì kaiì w©nei¿dizon au)to\n w¨j ou)k oÃnta Qeo/n.
To\ ga\r oÀlwj toiÍj ou)k ouÅsi qeoiÍj proskeiÍsqai qe/lein ou)de\n eÃteron eiã
h aÄn, plh\n oÀti th\n qei¿an kaiì a)nwta/tw periubri¿zein do/can. "6 ¹Apodw¯s
w"6 toi¿nun, fhsiì, "6ta\ eÃrga au)tw½n ei¹j to\n ko/lpon au)tw½n:"6 a)po- pept
w¯kasi ga\r a)gaqou= panto\j, deinaiÍj te kaiì a)fu/- ktoij e)n olisqh/santej
sumforaiÍj, kakoiì kakw½j diolw¯- lasin. 9OuÀtwj le/gei Ku/r ioj: áOn tr
o/pon eu(reqh/setai r(a\c e)n t%½ bo/trui+, kaiì e)rou=si: Mh\ lumh/nv au)to\n, oÀt
 
 

513

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

i eu)logi¿a e)stiìn e)n au)t%½: ouÀtw poih/sw eÀneken tou= douleu/onto/j moi. To
u/tou eÀneka ou) mh\ a)pole/- sw pa/ntaj. Kaiì e)carw½ to\ e)c ¹IakwÜb spe/rma,
kaiì to\ e)c ¹Iou/da, kaiì klhronomh/sei to\ oÃroj to\ aÀgio/n mou, kaiì klhro
nomh/sousin oi¸ e)klektoiì, kaiì oi¸ dou=loi¿ mou, kaiì katoikh/sousin e)keiÍ.9
¹Ephne/xqh me\n ¹Ioudai¿oij ta\ e)k qei¿aj o)rgh=j, kaiì i¹sosta/qmouj toiÍj e(
autw½n plhmmelh/masin e)kteti¿kasi di¿kaj, plh\n ou)k aÃrdhn aÀpantej, k
aiì a)diakri¿twj di- olw¯lasi. Di¿kaioj ga\r o( krith\j, kaiì ou)k aÄn toiÍj a)se
be/si sunapole/sai tou\j a)gaqou/j: ei¹ko/na de\ wÐsper poieiÍtai lampra\n,
kaiì e)n ta/cei paradei¿gmatoj de/xetai bo/trun, mia=j e)n au)t%½ swzome/nh
j r(ago\j, kai¿toi tw½n aÃllwn teqaumasme/nwn: eiåta to\n ghpo/non, hÃgoun t
o\n tou= xw- ri¿ou despo/thn ei¹skomi¿zei le/gonta/ tini: "6Mh\ lumh/nv au)to\
n, oÀti eu)logi¿a e)stiìn e)n au)t%½: ouÀtw poih/sw,"6 fhsiìn, "6eÀneken tou= doul
eu/onto/j moi,"6 toute/stin, a)kribei¿# tosau/tv kexrh/somai, wÐste kaÄn e)n
po/lei mi#= tw½n aÃllwn a(pa/ntwn a)poneusa/ntwn ei¹j to\ e)ci¿thlon, eiâj ka
iì mo/noj eu(ri¿skhtai pisto\j, kaiì eu)h/nioj, ouÂtoj teu/- cetai feidou=j, kaiì
ou)k aÄn toiÍj e(te/roij sugkinduneu/- seie kaq' wÒn aÄn iãoi to\ kri¿ma dikai¿w
j. "6Ou) ga\r mh\ a)pole/sw pa/ntaj,"6 fhsi¿. Kate/qore ga\r wÐsper th=j ¹Io
udai¿wn a)lazonei¿aj o( tou= Kuri¿ou qumo\j, mononouxiì katafle/gwn to\n a)
peiqh= kaiì dusa/gwgon: e)sw¯zeto de\ pronoi¿# Qeou=, pa=j eiã tij hÅn e)n au)t
oiÍj th=j dia\ Xri- stou= swthri¿aj aÃcioj: kaiì gou=n o( qespe/sioj Pau=loj
70.1412 lh=mma kat' e)klogh\n xa/ritoj gene/sqai fhsiì kaiì a)pologa/ dhn
, wÐsper e)c a(pa/shj th=j ¹Ioudai¿wn xw¯raj saghneuqh=nai pro\j pi¿stin to\
kata/leimma tou= ¹Is- rah/l. "6Ou)kou=n ou) mh\ a)pole/sw pa/ ntaj,"6 fhsiìn,
"6a)ll' e)carw½ to\ e)c ¹IakwÜb spe/rma, kaiì to\ e)c ¹Iou/da."6 To\ de\ "6e)car
w½,"6 sunh/seij e)ntau=qa, ou) to\ a)pole/sw ma=llon, u(yhlo\n de\ kaiì a)po/bl
epton a)pofanw½: to\ ga\r e)cai¿rein eÃsq' oÀte to\ u(you=n e)sti. Gego/nasi de\ t
oiou=toi, kata/ ge fhmiì th\n do/can, oi¸ qespe/sioi maqhtaiì u(yhloiì kaiì p
eri¿optoi toiÍj a(pantaxou=, kaiì oiâa po/lij e)n oÃrei keime/nh, kaiì lu/xnoj e)
piì luxni¿an kei¿menoj, kaiì fai¿nwn pa=si toiÍj e)n tv= oi¹ki¿# kata\ th\n au)to
u= tou= Swth=roj fwnh/n. Tou=to dh\ ouÅn to\ e)c ¹IakwÜb, kaiì e)c ¹Iou/da spe/rm
a: "6Klhronomh/sei,"6 fhsiì, "6to\ oÃroj to\ aÀgio/n mou:"6 dh=lon de\ oÀti th\n
¹Ekklhsi¿an. OuÀtw ga\r au)- th\n kaiì e(te/rwqi¿ pou katashmai¿nei le/gwn
au)to\j o( pa/nsofoj ¸Hsai¿+aj periì tw½n dia\ pi¿stewj th=j e)n Xri- st%½ kek
lhme/nwn ei¹j me/qecin, hÃgoun kaiì koinwni¿an th=j qei¿aj au) tou= fu/sewj: "6
àOti pi¿wntai eu)frosu/nhn, kaiì pi¿wntai oiånon, xri¿sontai mu/ron e)n t%½ oÃr
ei tou/t%."6 Para/doj tau=ta pa/nta toiÍj eÃqnesin. ¸H ga\r boulh\ auÀth e)
piì pa/nta ta\ eÃqnh. ¹En tou/t% dh\ ouÅn t%½ oÃrei, fhsiì, klh=roj eÃstai toiÍj e)
moiÍj e)klektoiÍj, kaiì e)n au)- toiÍj katoikh/sousi pa/ntej, oÀsoi to\n th=j e)mh
=j basi- lei¿aj u(potre/xousi zugo/n: to\ de\ a)peiko\j ou)de\n , kaiì th\n aÃnw p
o/lin th\n e)poura/nion ¸Ierousalh\m oÃroj o)no- ma/zesqai le/ gein, e)n %Ò tw½n
a(gi¿wn o( klh=roj diane/mon- toj Qeou= ta\ u(pe\r nou=n kaiì lo/gon au)toiÍj a)g
 
 

514

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

aqa/. "6 ¹Ofqalmo\j"6 ga\r, fhsiìn, "6ou)k eiåde, kaiì ouÅj ou)k hÃkouse, kaiì e)
piì kardi¿an a)nqrw¯pou ou)k a)ne/bh, aÄ h(toi¿masen o( Qeo\j toiÍj a)gapw½sin
au)to/n."6 9Kaiì eÃsontai e)n t%½ drum%½ e)pau/leij poimni¿wn, kaiì fa/ragc
¹AxwÜr ei¹j a)na/pausin boukoli¿wn t% la%½ mou, oiá e)zh/thsa/n me.9 ãEqo
j tv= qeopneu/st% Grafv= drumoiÍj pareika/zein eu)dendrota/toij, kaiì aÃnq
esi toiÍj dase/si ta\j poluan- drou/saj po/leij, hÄ xw¯raj eÃsq' oÀte, kaiì go
u=n eÃfh tij tw½n a(gi¿wn profhtw½n, w¨j pro\j th\n tw½n ¹Ioudai¿wn mhte/ra, f
hmiì dh\ th\n ¸Ierousalh/m: "6Dia/noicon, o( Li¿banoj, ta\j qu/raj sou, kaiì
katafage/tw pu=r ta\j ke/drouj sou: o)lolu/cate, dru=ej th=j Basani¿tidoj,
oÀti katespa/sqh o( drumo\j o( su/mfutoj."6 Kaiì ou) dh/ pou fai¿h tij aÄn,
w¨j pi¿tusi¿ te kaiì me/ntoi drusiìn o)lolu/- zein e)nte/lletai: komidv= ga\r euÃ
hqej to\ xrh=ma/ e)sti: cu/loij de\, w¨j eÃfhn, a)fomoiou=n a)cioiÍ th\n a)riqmou=
krei¿ttona plhqu\n tw½n e)n taiÍj po/lesi¿ te kaiì xw¯raij. ¹Wlo/luzon de\ ta
iÍj tw½n polemi¿wn maxai¿raij u(popi¿- ptontej ¹IoudaiÍoi dia\ th\n ei¹j Xrist
o\n a)se/beian. Ya/l- lei de/ pou kaiì o( qespe/sioj Dabiìd, aÀte dh\ me/llonto
j e)pifai¿nesqai t%½ ko/sm% Xristou=: "6To/te a)gallia/son- tai pa/nta ta\
cu/la tou= drumou= a)po\ prosw¯pou Kuri¿ou, oÀti eÃrxetai kriÍnai th\n gh=n."6
Ou)kou=n, "6 ¹En t%½ dru- m%½,"6 fhsiì, toute/stin, e)n tv= tw½n e)qnw½n plhqu/i+,
hÃtoi taiÍj au)tw½n po/lesi¿ te kaiì xw¯raij, "6e)pau/leij eÃsontai poimni¿wn,"
6 ¹Ekklhsi¿ai dhlono/ti Xristou=. "6kaiì fa/ragc ¹AxwÜr ei¹j a)na/pausin b
oukoli¿wn t%½ la%½ mou, oiá e)zh/thsa/n me."6 ¹AxwÜr ouÂtoj, ge/gone me/n tij
70.1413 tw½n e)c aiàmatoj ¹Israh/l: peporqhme/nhj de\ th=j ¸Ie-rixwÜ, eiåta
Qeou= prosta/cantoj a)naqemati¿sai pa/nta ta\ e)n au)tv=, ke/ klofen e)k to
u= a)naqe/matoj. ¹Epeidh\ de\ paredei¿xqh para\ Qeou=, pikra\j e)zhth/qh di¿k
aj: a)po/lwle ga\r panoikiì, kaqori¿santoj au)tou= th\n di¿khn ¹Ihsou= tou=
Nauh=. âHn ouÅn aÃra ei¹j kata/ran h( fa/ragc h( ¹Axw¯r. Toiau=tai de/ pwj k
aiì ai¸ tw½n e)qnw½n xw½rai: kekathrame/nai ga\r, kaiì qeomiseiÍj, w¨j ou)deno\
j oÃntoj e)n au)taiÍj tou= to\n fu/sei Qeo\n ei¹do/toj: a)ll' h( e)pikata/ratoj x
w¯ra, fhsiì, kata\ tou\j palaiou\j ei¹j a)na/pau- sin eÃstai boukoli¿wn, tou
te/sti, shkoiì proba/twn noh- tw½n, u(po\ xeiÍra Xristou= tou= pa/ntwn a)rxip
oime/noj, oÁj toiÍj ¹Ioudai¿wn dh/moij prospefw¯nhke le/gwn periì tw½n e)qnw½
n, "6Kaiì aÃlla pro/bata eÃxw, aÁ ou)k eÃstin e)k th=j au)lh=j tau/thj, ka)keiÍ
na/ me deiÍ a)gageiÍn, kaiì genh/sontai mi¿a poi¿mnh, eiâj poimh/n."6 ¹Ezh/thsa
n ga\r au)to\n dia\ th=j pi¿stewj oi¸ pote\ planw¯menoi, kaiì dh\ kaiì eu(ro/nte
j, oi¹keiÍoi gego/nasin au)tou=, kaiì sumpoliÍtai tw½n a(gi¿wn, kaiì sugklhron
o/moi tw½n e)phggelme/nwn au)toiÍj a)gaqw½n. ¸UmeiÍj de\, oi¸ e)gkatalipo/ntej
me, kaiì e)pilanqa- no/menoi to\ oÃroj to\ aÀgio/n mou, kaiì e(toima/zontej t%½
dai¿moni tra/pezan, kaiì plhrou=ntej tv= Tu/xv ke/rasma: e)gwÜ paradw¯sw
u(ma=j ei¹j ma/xairan, kaiì pa/ntej e)n sfagv= peseiÍsqe, oÀti e)ka/lesa u(ma=j
, kaiì ou)x u(phkou/sate: e)la/lhsa, kaiì parhkou/sate, kaiì e)poih/sate to\
ponhro\n e)nanti¿on mou, kaiì aÁ ou)k e)boulo/mhn, e)cele/casqe.9 àWsper g
 
 

515

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

e/gonen ou)k a)zh/mion toiÍj e)c aiàmatoj ¹Israh\l to\ a)peiqh=sai Xrist%½, de/
dontai ga\r ei¹j sfa- gh\n, e)le/% Qeou= kaiì filanqrwpi¿# seswsme/nou tou=
katalei¿mmatoj, ouÀtw kaiì e)piì tv= tw½n e)qnw½n klh/sei sunh/seij. Oi¸ me\n
ga\r th\n dia\ Xristou= swthri¿an a(rpa/santej, eÃcw gego/nasi kaiì puro\j,
kaiì di¿khj, kaiì tw½n e)k qei¿aj o)rgh=j: oi¸ de\ taiÍj e(autw½n a)maqi¿aij e)nap
omei¿nantej, kaiì a)napo/nipton e)sxhko/tej tw½n a)rxai¿wn ai¹ tiama/twn to\n
molusmo\n, dia\ tou= proskeiÍ- sqai qe/lein taiÍj tw½n ei¹dw¯lwn latrei¿aij,
doqh/sontai pro\j sfagh/n. Katoixh/sontai ga\r ei¹j #Àdou, kaiì a)te- leu/t
hton eÀcousi th\n dia\ puro\j a)koimh/tou ko/lasin. ¸UmeiÍj toi¿nun, fhsiìn, o
i¸ e)gkatalipo/ntej me, tout- e/stin, oi¸ me/xri panto\j a)posta/tai, kaiì oiâon
ei¹j lh/qhn katenhnegme/noi pantelh= tou= oÃrouj tou= a(gi¿ou mou. Ou) ga\r
a)ne/xontai¿ tinej tw½n peplanhme/nwn, kaiì tw½n tv= kti¿sei lelatreuko/tw
n, ou)d' oÀson ei¹peiÍn ei¹de/nai to\ th=j ¹Ekklhsi¿aj oÃnoma: "6oi¸ toiÍj daimoni¿
oij trape/zaj telou=ntej, kaiì kera/smata plhrou=ntej tv= Tu/x v."6 ãEdr
wn de/ ti toiou=ton oi¸ diabolikh=j a)xlu/oj meme- stwme/nhn eÃxontej th\n k
ardi¿an. Ei¹j sfagh\n paradoqh/- sesqe, kaÄn eiã tij oÀtou xa/r in tolmh/sv l
e/gein, e)rw½ pro\j au)to/n: ¹Eka/lesa kaiì ou)x u(phkou/sate, a)ll' eÃmmonon
kaiì a)napo/blhton eÃxete ponhri¿an, mo/na drw½ntej ta\ toiÍj e)moiÍj a)p#/do
nta no/moij, kaiì katakibdhleu/ontej me\n pa/nta tro/pon a)gaqourgi¿aj, a)
po/lekta de\ poieiÍsqai spouda/zontej, ta\ di' wÒn aÃn tij ge/noito panto\j
a)na/me- stoj r(u/pou. 9Dia\ tou=to ta/de le/gei Ku/rioj: ¹ Idou\ oi¸ douleu/on
- te/j moi fa/gontai, u(meiÍj de\ peina/sete. ¹Idou\ oi¸ 70.1416 douleu/onte/j m
oi pi¿ontai, u(meiÍj de\ diyh/shte. ¹Idou\ oi¸ douleu/onte/j moi eu)franqh/sont
ai, u(meiÍj de\ ai¹sxunqh/sesqe. ¹Idou\ oi¸ douleu/onte/j moi a)gallia/sontai
e)n eu)frosu/nv, u(meiÍj de\ kekra/cete dia\ to\n po/non th=j kardi¿aj u(mw½n, k
aiì a)po\ sun- tribh=j pneu/matoj o)lolu/zete. Katelei¿yate ga\ r to\ oÃnoma
u(mw½n ei¹j plhsmonh\n toiÍj e)klektoiÍj mou: u(ma=j de\ a)neleiÍ Ku/rioj.9 ¹A
eiì parati¿qhsin a)nagkai¿wj toiÍj stefa/noij ta\ moxqhra\, di' a)mfoiÍn a)po
fe/rwn ei¹j to\ deiÍn e(le/sqai ta\ a)re/skonta au)t%½, kaiì froneiÍn te kaiì dr#=
n: wÐsper ga\r saghneu/ei ta\ ge/ra pro\j aÃfesin a)reth=j, ouÀtw th=j di¿khj
to\ pikro\n e)ci¿sthsi me\n eÃsq' oÀte tw½n th=j faulo/thtoj tro/pwn, metasob
eiÍ de\ pro\j ta\ belti¿w. Eu)texne/stata toi¿nun ta\j tw½n kaloume/nwn u(po
tre/xei dianoi¿aj, ge/ra te u(pisxnou/menoj au)toiÍj, kaiì kola/- seij a)peil
w½n. "6Fa/gontai ga\r oi¸ douleu/onte/j moi,"6 fhsiìn, "6u(meiÍj de\ peina/sete,
kaiì pi¿wntai me\n e)keiÍnoi, diyh/shte de\ u(meiÍj."6 Eu)frainome/nwn de\ au)t
w½n, u(meiÍj ai¹sxunqh/sesqe: oi¸ ga\r to\n fu/sei kaiì a)lhqw½j e)p- egnwko/tej
Qeo\n, kaiì tw½n yeudwnu/mwn a)pophdh/santej, kaiì to\ th=j a)lhqou=j latr
ei¿aj qauma/santej ka/lloj, e)n- trufh/sousin oÃntwj taiÍj aÃnwqen eu)logi¿
aij katapiai- no/menoi ta\j kardi¿aj, kaiì trape/zv prosba/llontej tv= z
wopoi%½ tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=, kaiì to\n aÃrton e)sqi¿ontej t
h=j zwh=j, kaiì po/ma to\ qeiÍon, di' ouÂ- per aÄn ge/nointo qumhdi¿aj th=j aÃnwq
 
 

516

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

en me/toxoi: dia- kaqai¿rei ga\r a(marti¿aj, kaiì e)ci¿sthsi to\ lupou=n, kaiì
to\n e)piì t%½ kola/zesqai fo/bon katisxu/ein ou)k e)#= tw½n h(mete/rwn dianoi
w½n. Eu)fraino/meqa ga\r ma=llon e)p' e)lpi¿di a)gaqw½n, aÁ toiÍj a)gapw½si to\n
Qeo\n hu)trepi¿sqai fhsiì to\ Gra/mma to\ i¸ero\n, "6 ¹All' u(meiÍj,"6 fhsiìn, oi¸
memenhko/tej e)n pla/nv, "6kekra/cesqe dia\ to\n po/non th=j kardi¿aj u(mw½
n, kaiì a)po\ suntribh=j pneu/matoj o)lolu/- cete."6 Katafoith/ santoj ga\r
e)c ou)ranw½n tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=, eiåta ne/ montoj e(ka/st
% kata\ ta\ eÃrga au)tou=, qrhnh/sousi pa/ntej, kaiì katoimw¯cou- sin oi¸ m
h/te Qeo\n e)pegnwko/tej. to\n a)lhqino\n, e)napo- qano/ntej de\ ma=llon taiÍj
e(autw½n a(marti¿aij. Katelei¿- yate ga\r, fhsiì, to\ oÃnoma u(mw½n ei¹j plhsm
onh\n toiÍj e)klektoiÍj mou, u(ma=j a)neleiÍ Ku/rioj. ãAqrei dh/ moi pa/lin th=
j e)nnoi¿aj to\ ba/qoj. ãEqoj tv= qeopneu/st% Grafv= to\ ei¹ j plhsmonh\n eÃs
q' oÀte le/gein, a)ntiì tou= ei¹j ko/ron, kaiì miÍsoj. ãEfh ga/r pou Qeo\j toiÍj e)c
aià- matoj ¹Israh/l: "6Ou)ke/ti a)nh/sw ta\j a(marti¿aj u(mw½n: e)genh/qhte/ m
oi ei¹j plhsmonh/n."6 ¸UmeiÍj toi¿nun, fhsiìn, oi¸ mh/te tw½n yeudwnu/mwn a)p
osta/ntej qew½n, e)nte- qnew½tej de\ kaiì taiÍj e(autw½n a(marti¿aij, to\ oÃnoma
u(mw½n ei¹j plhsmonh\n, hÃgoun ei¹j miÍsoj katelei¿yate toiÍj e)klektoiÍj mo
u: toiÍj ga\r aÀpac e)ceilegme/noij, ou)deiìj to\ tw½n deisidaimo/nwn oÀnoma p
oieiÍtai para/dekton. Feu/gei de\ aÀpaj to\ kaleiÍsqai qeomish\j, kaiì ei¹d
wlo- la/trhj a)no/sio/j te kaiì be/bhloj: e)fi¿etai de\ ma=llon tou= kaleiÍsq
ai lao\j aÀgioj, eÃqnoj e)klekto\n, basi¿leion i¸era/teuma, kata\ th\n qespe
si¿ou Pe/trou fwnh/n. Ei¹ de\ dh\ bou/loito/ tij toiÍj e)c aiàmatoj ¹Israh\l e)f
armo/sai to\ ei¹rhme/non, iàna pro\j au)tou\j le/ghtai to\, "6Katelei¿70.1417
yate to\ oÃnoma u(mw½n ei¹j plhsmonh\n toiÍj e)klektoiÍj mou:"6 fame\n, oÀti t
e/kna Qeou=, kaiì lao\j au)tou=, kaiì klh=roj e)kaleiÍto me\n o( ¹Israh/l: e)pei
dh\ de\ katw¯lisqon a)sxe/twj ei¹j to\ e)ch/nion, e)kpeptw¯kasi me\n th=j toia
u/- thj do/chj au)toiì, keklhronomh/kasi de\ wÐsper au)to\n oi¸ e)c e)qnw½n kek
lhme/noi: kaiì tou=to, oiåmai, e)stiìn oÀper eÃfh Qeo\j dia\ fwnh=j ¹Wshe/: "6K
ale/sw to\n ou) lao/n mou, lao/n mou, kaiì e)rw½ t%½ ou) la%½ mou: Lao/j mou e
iå su/."6 9ToiÍj de\ douleu/ousin au)t%½, klhqh/setai oÃnoma kaino\n, oÁ eu)l
oghqh/setai e)piì th=j gh=j: eu)logh/- sousi ga\r to\n Qeo\n to\n a)lhqino/n. Ka
iì oi¸ o)mnu/on- tej e)piì th=j gh=j, o)mou=ntai to\n Qeo\n to\n a)lh- qino/n: e)pilh/s
ontai ga\r th\n qli¿yin au)tw½n th\n prw¯thn, kaiì ou)k a)nabh/setai au)tw½n e)
piì th\n kar- di¿an. ãEstai ga\r o( ou)rano\j kaino\j, kaiì h( gh= kainh\, kaiì o
u) mh\ mnhsqw½si tw½n prote/rwn, ou)d' ou) mh\ e)pe/lqv au)tw½n e)piì th\n kardi¿
an, a)ll' eu)- frosu/nhn kaiì a)galli¿ama eu(rh/sousin e)n au)t v=.9 Pa/nta
ge/gonen e)n Xrist%½ kaina\, kaiì latrei¿a, kaiì zwh\, kaiì nomoqesi¿a: ou) g
a\r skiaiÍj eÃti kaiì tu/poij a)nonh/toij proskei¿meqa: telou=men de\ ma=llon
t%½ e)piì pa/ntwn Qe%½ th\n e)n pneu/mati¿ te kaiì a)lhqei¿# pros- ku/nhsin k
aiì latrei¿an. Xrhmati¿zomen de\ ou) kata/ ge tou\j e)c aiàmatoj ¹Israh\l, w¨
j e)k tw½n genearxw½n, hÃtoi pate/rwn, ¹Efraiì+m, hÄ Manassh=, hÄ kaiì w¨j e)c
 
 

517

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

e(te/raj fulh=j, a)ll' ou)de\ th\n tw½n Grammate/wn kaiì Fari- sai¿wn e)rxo/m
eqa tri¿bon, th\n tou= gra/mmatoj palaio/- thta tou= panto\j a)ciou=ntej lo/g
ou, a)ll' e)n kaino/thti zwh=j eu)aggelikh=j prosi¿emen t%½ Xrist%½, kaiì th\
n a)p' au)tou= klh=sin, wÐsper tina\ ste/fanon a)nadou/menoi, xrhmati¿zome
n Xristianoi¿. Tou=to dh\ to\ diabo/hton, kaiì eu)loghme/non oÃnoma kata\ pa=
sa/n e)sti th\n u(p' ou)- rano/n. ¹Epeidh\ de\ hu)logh/qhmen para\ Xristou=, ka
iì h(meiÍj au)to\n taiÍj eu)logi¿aij kaiì a)katalh/ktoij doco- logi¿aij kateuf
rai¿nein spouda/zomen. Pa/lai me\n ga\r, hÃtoi pro\ th=j ei¹j au)to\n pi¿stewj,
toiÍj ou)k ouÅsi qeoiÍj e)cufai¿nontej ta\j %©da\j, e)gelw¯meqa dikai¿wj. ¹Epe
idh\ de\ to\n fu/sei Qeo\n e)gnw¯kamen, u(mnou=men au)to\n, kaiì karpo\n xeile/
wn kaiì glw¯tthj au)t%½ proskomi¿zomen, ta\j docologi¿aj au)tou= memnhme/
noi, kaÄn ei¹ ge/noito/ pwj a)na/gkh kaiì xrei¿a th=j dia\ tw½ n oÀrkwn plhrofo
ri¿aj, e)f' oÀt% ouÅn tw½n pragma/twn o)mou=ntai to\n Qeo\n to\n a)lhqino/n. ãE
qoj me\n ga\r toiÍj tw½n ei¹dw¯lwn qerapeutaiÍj, oÀrkion eÃsq' oÀte poieiÍsqai t
o\n ou)rano\n, hÄ kaiì eÀtero/n ti tw½n e)n au)t%½ stoixei¿wn. Oi¸ de\ th\n pi¿stin
paradeca/menoi, kaiì tw½n ei¹j tou=to plhmmelhma/twn a)pofoitw½si neanik
w½j: oÀrkion ga\r poiou=ntai mo/non to\n tw½n oÀlwn Qeo\n, au) to\n ei¹do/tej fu/s
ei te kaiì a)lh- qw½j Despo/thn, kaiì eÀteron e)p' au)t%½ pantelw½j ou)de/na.
Tou=to kaiì o( dia\ Mwse/wj proste/taxe no/moj: "6Ku/rion ga\r , fhsiì, to\n
Qeo/n sou proskunh/seij, kaiì au)t%½ mo/n% latreu/seij, kaiì t%½ o)no/mati
au)tou= o)mv=:"6 eiåta/ fhsin, oÀti "6 ¹Epilh/sontai th\n qli¿yin au)tw½n th\n pr
w¯- thn, kaiì ou)k a)nabh/setai au)tw½n e)piì th\n kardi¿an:"6 kaiì qli¿yin eÃoi
ken e)n tou/toij o)noma/zein, hÁn u(pe/sthsan moxqhri¿an, oÀte Qeo\n ou)k ei¹do/t
ej to\n a)lhqino\n, tv= tw½n daimoni¿wn skaio/thti dedouleu/kasi. Prose/ta
tte
70.1420 [gr. proseta/ttonto] ga\r kataqu/ein au)toiÍj, ou)xiì dh/- pou
mo/non pro/bata/ te kaiì bou=j, a)lla\ ga\r kaiì ta\ eÃkgona th=j koili¿aj au)
tw½n, kaqa\ ge/graptai: "6Tequ/- kasi gou=n tinej ui¸ou/j te kaiì qugate/raj.
"6 Moxqhri¿a de\ kaiì e(te/rwj hÅn , to\ a)nariqmh/toij ouÀtw latreu/ein qeoiÍj
, kaiì qerapeu/ein e)pei¿gesqai tou\j mh\ e)gnwsme/- nouj: ei¹ko\j de\ tou=to, k
aiì e)pibouleu/esqai¿ tinaj para\ tw½n h)melhme/nwn: to\ a)peiko\j ga\r ou)de\
n e)nnoeiÍn, oÀti kratou=ntej au)tw½n oi¸ bdeluroiì kaiì miaifo/noi dai¿mo- nej,
kaiì a)dikeiÍn e)du/nanto, ske/phn ou)k eÃxontaj th\n para\ Qeou=. "6Tau/thn,
fhsiì, th\n e(autw½n qli¿yin e)pi- lh/sontai. ãEstai ga\r o( ou)rano\j kaino\j,
kaiì h( gh= kainh/."6 Pw½j, hÄ ti¿na tro/pon; Pa/lai me\n ga\r e)no/mi- zon, qeou\
j eiånai gh=n te kaiì ou)rano/n: fw½j de\ to\ qeiÍon labo/ntej ei¹j nou=n dia\ tou=
pa/ntwn h(mw½n Swth=roj Xristou=, kaina\j wÐsper e)nnoi¿aj eÀcousin e)p' a
u)toiÍj. Eiãsontai ga\r oÀti oi¸ me\n ou)k ei¹siì [qeoiì], poih/mata de\ tou= pa/nt
wn texni¿tou kaiì dhmiourgou=. "6OuÀtw de\ diateqe/ntej, fhsiìn, ou)k eÃti mem
nh/sontai tw½n prote/- rwn:"6 a)pobalou=si ga\r o(mou= t%½ ¸Ellhnism%½, kaiì
aÁj e)sxh/kasi do/caj peri¿ te tw½n stoixei¿wn au)tw½n, kaiì tw½n pa/lai pep
lanhko/twn, hÄ daimo/nwn, hÄ a)nqrw¯pwn, oiá tv= pla/nv sunh/goron th\n e(aut
 
 

518

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

w½n pare/sthsan glw½ssan. ¹Antiì de\ th=j qli¿yewj th=j pa/lai, fhsiìn, eu)
frosu/nhn kaiì a)galli¿ama eu(rh/sousin e)n au)tv=. Kaiì e)n au)tv=, ti¿ni; äH
pa/ntwj fh/seien: Tv= ¹Ekklhsi¿# Xristou=. ¹Epishmh/nasqai de\ a)nagkaiÍo
n, oÀti tau=ta tine\j tw½n e)chghtw½n a)na/ptousi toiÍj kairoiÍj, ou) toiÍj th=j e)
pidhmi¿aj ma=llon, a)lla\ toiÍj e)some/noij meta\ to\n ai¹w½na to\n e)nesthko/t
a: eÃsesqai ga\r tou\j dikai¿ouj e)n eu)frosu/nv kaiì xar#= fhsi, kaiì e)n a)t
eleuth/toij tru- faiÍj, pneumatikaiÍj dhlono/ti, kaiì au)th=j th=j kti¿sewj
metabalou/shj ei¹j a)nakainismo/n. ãEfh ga/r tij tw½n a(gi¿wn a)posto/lwn:
"6 àHcei ga\r h(me/ra Kuri¿ou, w¨j kle/pthj, e)n vÂ ou)ranoiì me\n r(oizhdo\n par
eleu/sontai, stoixeiÍa de\ kausou/mena luqh/setai. Gh= de\ kaiì ta\ e)n au)t
v= pa/nta kauqh/setai, kainou\j de\ ou)ranou\j, kaiì kainh\n gh=n, kaiì ta\ e)p
agge/lmata au)tou= prosdokw½men."6 ¹Ece/stw dh\ ouÅn toiÍj e)xe/frosi to\ do
kou=n e(le/sqai tw½n qewrhma/twn, ma=llon de\ tou=to/ te ka)keiÍno. ¹Apo/blht
on ga\r kat' ou)de/na tro/pon to\ pefuko\j w©feleiÍn. 9 àOti i¹dou\ e)gwÜ poiw½
¸Ierousalh\m a)galli¿ama, kaiì to\n lao/n mou eu)frosu/nhn, kaiì a)gallia/
somai e)piì ¸Ierousalh\m, kaiì eu)franqh/somai e)piì t%½ la%½ mou. Kaiì ou)k
e/ti ou) mh\ a)kousqv= e)n au)tv= fwnh\ kraugh=j, kaiì ou) mh\ ge/nhtai e)keiÍ aÃw
roj, kaiì pre- sbu/thj, oÁj ou)k e)mplh/sei to\n xro/non au)tou=. ãEstai ga\r o(
ne/oj e(kato\n e)tw½n, o( de\ a)poqnh/skwn a(martwlo\j e(kato\n e)tw½n, kaiì e)pi
kata/ratoj eÃstai.9 Baqu\ to\ qew¯rhma, kaiì a)sumfanh\j aÃg an th=j prokeime/nhj h(miÍn profhtei¿aj o( nou=j. Plh\n, w¨j eÃni, di- eipeiÍn peira/somai.
¸Ierousalh\m toigarou=n o)noma/zein eÃoiken e)n tou/toij, ou) th\n a)rxai¿an e)
kei¿nhn, a)lla\ ma=l- lon th/n te e)c ¹Ioudai¿wn kaiì e)qnw½n ¹Ekklhsi¿an, tau/
-thn a)galli¿ama kaiì eu)frosu/nhn a)nadei¿cein e)pagge/l- letai, kaiì to\ pr
a=gma/ e)stin a)lhqe\j, w¨j a)po\ th=j pei¿raj au)th=j marturou/menon: kathfe\
j ga\r ou)de\n e)n ¹Ekklhsi¿# Xristou=: plouteiÍ e)lpi¿si taiÍj ei¹j a)teleu/- t
hton zwh\n kaiì a)mh/ruton do/can: eÃxei de\ polu\ to\
70.1421 perifane\j e)
n t%½de t%½ ko/sm%: hÄ ta/xa pou kaiì e(te/- rwj: ¹Agalli¿ama kaiì eu)frosu/n
hn e)mautou= qh/somai, fhsiì, th\n ¸Ierousalh/m. ¸Hsqh/somai ga\r e)piì t%½ l
a%½ mou: kaiì th=j qumhdi¿aj ta\j a)forma\j e)pife/rei le/gwn: Ou)ke/ti mh\ a)
kousqv= e)n au)tv= fwnh\ klauqmou=, ou)de\ fwnh\ kraugh=j: w¨j e)k diabolh=j
de\ tw½n a)rxaiote/rwn pragma/twn to\n th=j ¹Ekklhsi¿aj eÃpainon e)cufai¿ne
i Qeo/j. Pa/lai me\n ga\r oi¸ th=j ¹Ioudai¿wn Sunagwgh=j h(g ou/menoi, meta\
dw¯rwn eÃkrinon, kaiì ou)k vÃdesan di- kaiou=n o)rfano\n hÄ xh/ ran. ¹Epeidh\ d
e\ hÅsan lhmma/twn ai¹sxrw½n e)rastaiì, a)qw¯ou kaiì dikai¿ou kateyhfi¿- zo
nto, kaiì tou\j tau=ta peponqo/taj pa=sa/ pwj a)n- a/gkh, kaiì dakrur)r(oeiÍn,
kaiì katolofu/resqai meta\ kraugh=j, w¨j h)dikhme/nouj. Eiãrhtai gou=n pou
periì th=j ¸Ierousalh\m dia\ fwnh=j ¸Ieremi¿ou: "6 åW po/lijyeudh/j: oÀlh ka
tadunastei¿a e)n au)tv=. ¸Wj yu/xei la/kkoj uÀdwr, ouÀtwj yu/ xei kaki¿a a
u)th=j. ¹Ase/beia kaiì talaipwri¿a a)kousqh/setai e)n au)tv= e)piì pro/swpon
au)th=j dia\ panto/j."6 ãEfh de/ tij kaiì eÀteroj tw½n a(gi¿wn profhtw½n: "6K
 
 

519

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

aiì e)kondu/lizon ei¹j kefala\j ptwxw½n, kaiì o(do\n tapeinw½n e)ce/klinan."6
¸Hsqh/somai toi¿nun, fhsiìn, e)piì t%½ la%½ mou, dikaiosu/nhj oÃnta th=j a)lh
qou=j e)rga/thn o(rw½n. Dakru/sei ga\r ou)deiìj par' au)toiÍj, dh=lon de\ oÀti p
leonektou/menoj: katakra/cetai de\ pa/lin ou)deiìj, w¨j h)dikhme/noj. "6Kaiì
ou) mh\ ge/nhtai e)keiÍ, fhsiìn, aÃwroj kaiì presbu/thj, oÁj ou)k e)mplh/sei to\
n xro/non au)tou=. ãEstai ga\r o( ne/oj e(kato\n e)tw½n, o( de\ a)poqnh/skwn a(m
artwlo\j e(kato\n e)tw½n, kaiì e)pikata/ratoj eÃstai."6 Oiåmai de\ e)gwÜ bou/le
sqai¿ ti toiou=ton u(podhlou=n th=j profhtei¿aj to\n nou=n. ãAwron me\n ga\r
nomi¿zein eÃoike to\n e)c e)qnw½n eÃti ne/on lao\n, periì ouÂ fhsin o( Dabi¿d: "6 ¸O
lao\j o( ktizo/menoj ai¹ne/sei to\n Ku/rion:"6 tou/toij de\ e)piste/llei kaiì o(
Xristou= ma- qhth\j, le/gwn: "6 ¸Wj a)rtige/n[n]hta bre/fh to\ logiko\n kaiì
aÃdolon ga/la e)pipoqh/sate."6 Ou)kou=n aÃwroj o( ne/oj, presbu/thj ge mh\n
o( e)k peritomh=j, hÃgoun e)c aiàmatoj ¹Israh\l, aÀte dh\ proskeklhme/noj, k
aiì kata/ ge th\n nohth\n ¹Ekklhsi¿an proeilhfw¯j: ¹All' e)n tv= klh/sei, f
hsiì, tv= dia\ Xristou=, kaiì e)n kairoiÍj th=j e)pidhmi¿aj, ouÃte aÃwroj, ouÃte p
resbu/thj diafora\n eÀcousi th\n kata\ tou=to au)to\ pro\j a)llh/louj: pa/nt
ej ga\r eÃsontai te/- leioi, kaiì pa/ntej e)mplh/sousi to\n xro/non, toute/stin
, ei¹j aÃndra te/leion a)nabh/sontai, kaiì ei¹j me/tron h(liki¿aj tou= plhrw¯m
atoj tou= Xristou=. ¸O ga\r ne/oj, tout- e/stin, o( e)c e)qnw½n lao\j, eÃstai e(k
ato\n e)tw½n, a)ntiì tou=, te/leioj, kaiì pepoliwme/noj ta\j fre/naj, kaiì pneum
a- tikh=j h(liki¿aj ei¹j lh=cin e)la/saj: teleio/thtoj ga\r shmeiÍon, hÃtoi su/
mbolon, o( e(kato\n e)tw½n a)riqmo/j. Eiåta/ fhsin, oÀti "6 ¸O de\ a)poqnh/skwn a(
martwlo\j e(kato\n e)tw½n, kaiì e)pikata/ratoj eÃstai."6 Diadei¿knusin e)n to
u/toij, oÀti kaiì h( kata\ no/mon telei¿wsij, a)no/nhtoj toiÍj eÃxousin au)- th\n,
ou) proshkame/noij th\n pi¿stin th\n dia\ Xristou=, kaiì th\n dia\ tou= a(gi¿ou
bapti¿smatoj lu/trwsin, di' hÂj kaiì mo/nhj tou\j e)k th=j a(marti¿aj a)potr
ibo/meqa logi- smou/j. Ou)kou=n kaÄn eiãtij e(kato\n e)tw½n u(pa/rxwn, fhsiì, t
oute/sti, th\n teleio/thta th\n kata\ to\n no/mon eÃxoi: eiåta teleuth/seien a(
martwlo\j, toute/sti, th\n e)n pi¿stei
70.1424 dikaiosu/nhn ou) labwÜn, eÃ
stai kaiì e)pikata/ratoj, a)ntiì tou=, kaiì taiÍj tou= no/mou paraba/sesin eÃn
oxoj eu(reqh/- setai. Ou)deiìj ga\r ge/gone tosou=toj e)n ¹Ioudai¿oij, w¨j kat
a\ mhde/na tro/pon diapeseiÍn: "6Pa/ntej ga\r hÀmar- ton, kaiì u(sterou=ntai
th=j do/chj tou= Qeou=, dikaiou/me- noi dwrea\n tv= au)tou= xa/riti. àOti de\ a)n
o/nhtoj kaiì toiÍj kata\ no/mon teteleiwme/noij h( ei¹j tou=to spoudh\, th=j di
a\ Xristou= xa/ritoj ou) proseilhmme/nhj, diadei¿knusin euÅ ma/la tisiì g
egrafwÜj o( pa/nsofoj Pau=loj, oÀti sku/- bala me\n h(gh/sato ta\ e)n no/m%
pa/nta, iàna Xristo\n kerda/nv, kaiì eu(reqv= e)n au)t%½ mh\ eÃxwn th\n au)tou=
dikaiosu/nhn, toute/sti, th\n e)n no/m%, a)lla\ th\n dia\ pi¿stewj ¹Ihsou= Xri
stou=. Gra/fetai de\ wÐsper a)noi¿aj tou\j ¹Ioudai¿ouj, ouÀtw le/gwn: "6 ¹Agn
oou=ntej ga\r th\n tou= Qeou= dikaiosu/nhn, kaiì th\n i¹di¿an zhtou=ntej sth=sa
i tv= dikaiosu/nv tou= Qeou= ou)x u(peta/ghsan. Te/loj ga\r no/mou Xristo\j
 
 

520

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ei¹j dikaiosu/nhn pantiì t%½ pisteu/onti."6 ãEfh de\ pa/lin: "6 ¸HmeiÍj fu/sei
¹IoudaiÍoi, kaiì ou)k e)ce)qnw½n a(martwloi¿: ei¹do/tej de\ oÀti ou) dikaiou=tai aÃ
n- qrwpoj e)c eÃrgwn no/mou, e)a\n mh\ dia\ pi¿stewj ¹Ihsou= Xristou=, kaiì h(
meiÍj ei¹j Xristo\n e)pisteu/samen."6 Kexrhma/tike de\ dia\ tou=to kata/ra X
risto\j, iàna th=j tou= no/mou kata/raj e)ce/lhtai tou\j u(p' au)tv= gegono/taj:
ge/graptai ga\r, oÀti "6 ¹Epikata/ratoj pa=j, oÁj ou)k e)mme/nei pa=si toiÍj g
egramme/noij e)n t%½ no/m% tou= bibli¿ou tou/tou, tou= poih=sai au)ta/."6 9K
aiì oi¹kodomh/sousin oi¹ki¿aj, kaiì au)toiì e)noikh/- sousi: kaiì katafuteu/so
usin a)mpelw½naj, kaiì au)toiì fa/gontai to\n karpo\n au)tw½n. Kaiì ou) mh\ o
i¹kodomh/swsi, kaiì aÃlloi oi¹kh/sousi: kaiì ou) mh\ futeu/swsi, kaiì aÃlloi
fa/gontai. Kata\ ga\r ta\j h(me/raj tou= cu/lou th=j zwh=j eÃs ontai ai¸ h(me/r
ai tou= laou= mou: ta\ eÃrga tw½n po/nwn au)tw½n palaiw¯- sousin. Oi¸ de\ e)k
lektoi¿ mou ou) kopia/sousin ei¹j keno\n, ou)de\ teknopoih/sousin ei¹j kata/
ran: oÀti spe/rma eu)loghme/non u(po\ Qeou= e)sti. Kaiì eÃstai priìn kekra/c
ai au)tou\j, e)gwÜ ei¹sakou/somai au)tw½n. ãEti lalou/ntwn au)tw½n, e)rw½: Ti¿
e)stin;9 Ei¹rh/nhn au)toiÍj th\n a)kra/danton, feidw½ kaiì eu)me/- neian, xrhs
to/thta kaiì filanqrwpi¿an e)pagge/lletai. Pa/lai me\n ga\r oi¸ e)c aiàmato
j ¹Israh\l, dia\ pollh=j aÃgan a)ponoi¿aj, kaiì polueidou=j faulo/thtoj, kaiì
tou= mh\ a)ne/xesqai zv=n o)rqw½j, parotru/nontej diete/loun to\n tw½n oÀlwn
kratou=nta Qeo/n: tau/thj eÀneka th=j ai¹ti¿aj kata\ pollou\j v)ki¿zonto tro/
pouj: pote\ me\n ga\r kat- efqei¿ronto ta\ e)n a)groiÍj, kaiì tou\j e)piì taiÍj gh
poni¿aij i¸drw½taj u(fista/menoi ma/thn, lim%½ katetru/xonto: ge/- graptai
ga\r, oÀti "6Kaiì eÃdwke tv= e)rusi¿bv tou\j kar- pou\j au)tw½n , kaiì tou\j po/no
uj au)tw½n tv= a)kri¿di."6 Eiãrhtai de/ pou pro\j au)tou\j kaiì di' e(no\j tw½n a(
gi¿wn profhtw½n: "6Su\ spereiÍj, kaiì ou) mh\ a)mh/seij: su\ pie/seij e)lai¿an,
kaiì ou) mh\ a)lei¿yv eÃlaion, kaiì oiånon ou) mh\ pi¿hte."6 Kaiì pa/lin: "6Oiãko
uj custou\j oi¹ko- domh/sete, kaiì ou) mh\ katoikh/shte e)n au)toiÍj: a)mpelw½
- naj e)piqumhtou\j futeu/sete, kaiì ou) mh\ pi¿hte to\n oiånon au)tw½n."6 ¹Epe
fe/ronto ga\r au)toiÍj eÃsq' oÀte kaiì pole/- mwn e)mbolaiì, wÐ ste tou\j me\n toiÍ
j au)tw½n dapana=sqai ci¿fesi, tou\j de\ to\ paqeiÍn dedio/taj, kaiì oiãkwn a
u)- tw½n kaiì th=j e)negkou/shj a)pophd#=n, kaiì ei¹j e(te/raj
70.1425 metan
i¿stasqai xw¯raj: a)lla\ tautiì me\n oi¸ palaioiì pepo/nqasi, kaiì ou)x aÀpa
c, dia\ pollh\n a(marti¿an: oià ge mh\n e)n Xrist%½ th\n dia\ pi¿stewj a(rpa/s
antej xa/rin, kaiì tou\j e)k th=j a(marti¿aj a)poniya/menoi molusmou\j dia\
tou= a(gi¿ou bapti¿smatoj, ou) toiÍj e)kei¿nwn peri- pesou=ntai kakoiÍj, ouÃte
mh\n tw½n au)toiÍj peponhme/- nwn pneumatikw½j a)do/khton u(pomenou=si zh
mi¿an: e)n- trufh/sousi de\ ma=llon toiÍj e(autw½n katorqw¯masi, kata\ to\ e)
n YalmoiÍj u(mnou/menon: "6Tou\j po/nouj tw½n karpw½n sou fa/gesai:"6 kar
pw½n legome/nwn tw½n ka/twqen th=j pala/mhj sarkw½n. ¹Ekba/llei ga\r au)
tou\j ou)dei¿j: ouÃte mh\n a)posobh/sei pote\ th=j doqhsome/nhj au)toiÍj par
a\ Qeou= monh=j. Pollaiì ga\r monaiì para\ t%½ Patri¿: a)ll' ou)d' aÄn a)pope
 
 

521

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

sou=ntai tou= klh/rou tou= doqhsome/- nou kaiì pre/pontoj taiÍj nohtaiÍj au)
tw½n eu)karpi¿aij: eÃstai ga\r, fhsiìn, h( zwh\ au)tw½n kata\ ta\j h(me/raj tou=
cu/lou th=j zwh=j, toute/stin a(gi¿a[n]. Toiau/th ga\r hÅn pro\ th=j paraba/s
ewj e)n toiÍj prwtopla/stoij, oÀte kaiì e)ch=n au)toiÍj e)n meqe/cei gene/sqai
tou= cu/lou th=j zwh=j, ouÃpw th=j bdelurota/thj kaiì qeomisou=j a(marti¿aj
la- bou/shj to/pon e)n au)toiÍj. Prosepa/gei ti toiou=ton kaiì eÀteron th=j p
rofhtei¿aj o( lo/goj: "6Ta\ ga\r eÃrga, fhsiì, tw½n xeirw½n au)tw½n palaiw¯so
usi,"6 toute/stin, a)nameta/blhton eÀcousi th\n tw½n prakte/wn o(do/n. Oiâon
dh/ ti¿ fhmi. De/dotai me\n ga\r toiÍj e)c ¹Israh\l dia\ Mw- se/wj o( no/moj: a)
ll' hÅn e)n au)t%½ skia\ kaiì tu/poj, eÃxwn me\n th=j a)lhqei¿aj th\n mo/rfwsin,
plh\n ouÃpw kaiì au)- th\n th\n a)lh/qeian. ¹Epeidh\ de\ e)pe/lamyen o( Xristo\
j, mete/balon oi¸ tu/poi pro\j a)lh/qeian, kaiì oiâon metekli¿ - qhsan ai¸ ski
aiì kaiì pepalai¿wntai, toute/stin, ou) me/- xri panto\j kekra/ thke th=j e)n n
o/m% politei¿aj h( du/namij. Ou)kou=n oi¸ me\n e)c aiàmatoj ¹ Israh\l ou)k e)palai¿wsan ta\ eÃrga au)tw½n a)no/nhtoj ga\r h( nomikh\ latrei¿a, to/ ge hÂkon
ei¹j tu/poujŸ, palaiw¯sousi de\ oi¸ e)n Xrist%½. Ou) ga\r eÀ teroj au)toiÍj do
qh/setai no/moj, w¨j meqist#=n e)piì to\ aÃmeinon tw½n eu)aggelikw½n qespism
a/- twn th\n du/namin. Eiãrhtai ga/r pou pro\j to\n tw½n oÀlwn Swth=ra Xris
to\n dia\ th=j tou= Ya/llontoj fwnh=j: "6 ¸H dikaiosu/nh sou dikaiosu/nh ei¹
j to\n ai¹w½na, kaiì o( no/moj sou a)lh/qeia. ®Oi¸ de\ e)klektoi¿ mou, fhsiìn, o
u) kopia/sousin ei¹j keno\n, ou)de\ teknopoih/sousin ei¹j kata/ran."6 Dida/s
kei pa/lin w¨j e)k paraqe/sewj, hÃgoun a)ntecagwgh=j tw½n pa/l ai sumbeb
hko/twn toiÍj ¹Iou- dai¿wn kaqhghtaiÍj: GrammateiÍj de\ ouÂtoi kaiì Fari- s
aiÍoi, oiá to\n no/mon a)fe/ntej, kaiì dida/skontej didaskali¿a n e)nta/lmata a)
nqrw¯pwn, pate/rej me\n gego/nasi te/knwn tw½n kata\ ma/qhsin dhlono/ti, p
lh\n ei¹j keno\n, kaiì ei¹j kata/ran: h(ma=j kaiì tou=to e)di¿dacen o( Swth\r, to
iÍj Grammateu=si kaiì Farisai¿oij e)pitimw½n: eÃfh ga\r, oÀti "6Ou)aiì u(miÍn, G
rammateiÍj kaiì FarisaiÍoi u(pokritaiì, oÀti peria/gete th\n qa/lassan kaiì
th\n ch- ra\n, poih=sai eÀna prosh/luton: kaiì e)a\n ge/nhtai, poieiÍte au)to\n
ui¸o\n gee/nnhj diplo/teron u(mw½n."6 Ou)kou=n e)keiÍ- noi me\n e)teknopoi¿hsan
ei¹j kata/ran kaiì ei¹j keno/n: oi¸ de\ e)klektoi¿ mou, fhsiì, toute/stin, oi¸ qes
pe/sioi ma- qhtaiì, hÃgoun kaqa/pac oi¸ tw½n e)mw½n qespisma/twn i¸erourgoiì
, ou)k ei¹j kata/ran teknopoih/sousin, ouÃte
70.1428 mh\n ei¹j keno\n, kat
' e)kei¿nouj: spe/rma ga\r eu)logh- me/non eÃstai to\ spe/rma au)tw½n, eu)logh
me/non de\ u(po\ Qeou=. àOti de\ proskei¿setai li¿an au)toiÍ j, ta\ e)c: h(mero/th
toj kaiì filanqrwpi¿aj dwrou/menoj, e(toimo/tato/n te to\ ouÅj u(pe/xwn taiÍj
par' au)tw½n i¸ketei¿aij, diadei¿knusin ei¹pwÜn, oÀti "6Priìn kekra/cai au)tou\j
, e)gwÜ ei¹s- akou/somai au)tw½n. ãEti lalou/ntwn au)tw½n, e)r w½: Ti¿ e)stin;"6
9To/te lu/koi kaiì aÃrnej boskhqh/sontai aÀma, kaiì le/wn w¨j bou=j fa/get
ai aÃxura, oÃfij de\ gh=n w¨j aÃrton. Ou)k a)dikh/sousin, ou)d' ou) mh\ lumano
u=n- tai e)piì t%½ oÃrei t%½ a(gi¿% mou, le/gei Ku/rioj.Kata\ du/o tro/pouj e)klh/
 
 

522

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

yv kaiì tau=ta: hÄ ga\r tw½n du/o law½n th\n dia\ pi¿stewj eÀnwsin katashm
h/neien aÄn th=j profhtei¿aj h( du/namij, hÃgoun oÀti kaiì oi¸ pote\ qh- ri¿wn a)
gri¿wn di¿khn toiÍj a(gi¿oij e)piphdh/santej, kaiì diw¯cantej th\n ¹Ekklhsi¿a
n, oÃfew¯n te dienegko/ntej ou)de\n, sumbh/sontai pro\j au)tou\j, kata\ dia/qe
sin kaiì o(moyuxi¿an t%½ sunde/sm% th=j ei¹rh/nhj katesfigme/n oi pro\j tou=
to dia\ Xristou=, tou= dikaiou=ntoj to\n a)sebh=, kaiì sulle/g on- toj to\ e)sk
orpisme/non, kaiì fwtiì t%½ qei¿% katafai- dru/nontoj to\ e)skotisme/non, ka
iì ta\ pa/nta meqistw½n- toj e)piì to\ aÃmeinon. PoieiÍ ga\r pa/nta kaiì metask
eua/- zei, kata\ to\ gegramme/non. ãErifoi me\n ouÅn kaiì aÃrnej, i¸era/ te/ e)st
i kaiì kaqara\ zw½a kata\ to\n no/mon, wÐste kaiì t%½ qei¿% prosfe/resqai q
usiasthri¿%, kaiì ei¹j o)smh\n eu)wdi¿aj a)nafe/resqai t%½ Qe%½: lu/koj de\ k
aiì le/wn, a)ni¿era, kaiì a)ka/qarta, kaiì e)xqra\ toiÍj w©nomasme/noij: oÃfij d
e\ pro\j tou/toij a)nqrw¯p% polemiw¯tatoj, kaiì toiÍj th=j fu/sewj no/moij ei¹
j tou=to h)konhme/noj, a)lla\ toiÍj e)n Xrist%½ kekaqarme/noij, i¸era/n te ka
iì e)cvrhme/nhn e)sxhko/si zwh\n, dia\ tw½n eu)aggelikw½n khrug- ma/twn sum
bh/sontai, pro\j o(moyuxi¿an th\n dia\ pi¿stewj, oi¸ bdeluroi¿ pote kaiì a)ka/
qartoi, kaiì w©mo/- thtoj qhrioprepou=j mesth\n eÃxontej th\n kardi¿an. "6O
uÂtoi, fhsiìn, ou)de\n a)dikh/sousin, ouÃte mh\n dia- lumanou=ntai¿ tisi tw½n e)n
t%½ oÃrei t%½ a(gi¿% mou,"6 toute/sti, tv= ¹Ekklhsi¿#. Fa/gontai ga\r su\n to
iÍj h(me/roij ta\ aÃgria: trofh\ de\ au)toiÍj o( Xristo\j o( aÃr- toj o( zw½n o( e)k t
ou= ou)ranou= kataba\j, kaiì zwh\n di- dou\j t%½ ko/sm%: tre/fei de\ kaiì sark
iì tv= i¹di¿#, pro\j a)fqarsi¿an h(ma=j a)namorfw½n kaiì zwh\n, kaiì toiÍj e(auto
u= khru/gmasi, toute/sti, toiÍj eu)aggelikoiÍj: ou) ga\r e)p' aÃrt% mo/n% zh/se
tai, fhsiìn, o( aÃnqrwpoj, a)ll' e)piì pantiì r(h/mati e)kporeuome/n% dia\ sto/m
atoj Qeou=. ¹Epith/rhson de\ oÀt i ou)k aÃrnej kaiì eÃrifoi, ta\j tw½n leo/ntwn
kaiì lu/kwn eÃdontai trofa\j ou) ga\r eÃfh: Fa/gontai kre/aŸ, a)ll' oi¸ lu/k
oi kaiì le/ontej taiÍj tw½n h(me/rwn kexrh/sontai, aiá dia\ tw½n a)xu/rwn shm
ai¿non- tai: ou)x eÀyontai de\ a)kaqa/rtoij au)toiÍj ma=llon oi¸ kaqaroiì, ou)d
e\ th\n e)kei¿nwn zhlw¯sousi politei¿an kaiì zwh/n: a)ll' oi¸ be/bhloi ma=llo
n, taiÍj tw½n pra/wn kaiì kekaqarme/nwn e)pieikei¿aij a)kolouqh/sousin.
9OuÀtw le/gei Ku/rioj: ¸O ou)rano/j moi qro/noj, h( de\ gh= u(popo/dion tw½n po
dw½n mou. PoiÍon oiåkon oi¹ko- domh/sete/ moi; hÄ poiÍoj to/poj th=j katapau/s
ew¯j mou; Pa/nta ga\r tau=ta e)poi¿hsen h( xei¿r mou, kaiì eÃstin e)ma\ pa/nt
a tau=ta, le/gei Ku/rioj. Kaiì e)piì ti¿na e)pible/yw, a)ll' hÄ e)piì to\n tapein
o\n, kaiì h(su/xion, kaiì tre/monta tou\j lo/gouj mou; ¸O de\
70.1429 aÃnom
oj o( qu/wn moi mo/sxon, w¨j o( a)poktei¿nwn ku/na: o( de\ a)nafe/rwn semi¿dal
in, w¨j aiâma uÀeion: o( de\ didou\j li¿banon ei¹j mnhmo/sunon, w¨j bla/s- fhmo
j.9 ¹Ecufh/naj a)poxrw¯ntwj to\n pro/j ge ta\ eÃqnh lo/- gon, meqi¿sthsi th\
n mustagwgi¿an pro\j au)to\n hÃdh to\n ¹Israh/l. Bou/letai ga\r kaiì au)tou\j
th=j kata\ no/mon a)posth=sai kaki¿aj, kaqa/per a)me/lei ka)kei¿nouj a)po
foit#=n e)ke/leue th=j a)rxai¿aj a)pa/thj, kaiì th=j e)n t%½ plana=sqai bebh/l
 
 

523

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ou zwh=j: oÀti toi¿nun th=j e)n pneu/mati latrei¿aj metapoieiÍ tai ma=llon, l
o/gou de\ a)cioiÍ pantelw½j ou)deno\j, th\n w¨j e)n skiaiÍj kaiì tu/poij dida/sk
ei safw½j: bou/letai de/ ti pro\j tou/t% kaiì eÀteron au)tou\j ei¹de/nai, w¨j k
aiì aÃnw aiãrousi th\n o)fru\n, kaiì e)p' ou)deniì tw½n a)nagkai¿wn pefronh/kas
i me/ga, to\n e)n toiÍj ¸Ierosolu/moij a)nasth/santej nao/n: %Óonto ga\r, oÀti
kaiì to/p% perilhpto\n to\ QeiÍo/n e)sti, kaiì e)n xeiropoih/toij naoiÍj katoi
keiÍ periektikw½j, kaqa\ kaiì oi¸ tw½n e)qnw½n yeudw¯numoi, kaiì ou)de\n oÃntej
pantelw½j, plh\n oÀti cu/la te kaiì li¿qoi: kaiì dia\ tou=to/ fhsin: äW th=j q
ei¿aj do/chj ou)k ei¹do/tej th\n u(per- oxh/n„ wÔ tw½n e)moiì proso/ntwn a)ciwma/t
wn ou)k e)n- noou=ntej to\ me/geqoj„ "6Ou)rano/j moi qro/noj, h( de\ gh= u(popo/d
ion tw½n podw½n mou. PoiÍon oiåkon oi¹kodomh/sete/ moi; hÄ poiÍoj to/poj th=j k
atapau/sew¯j mou;"6 PlhroiÍ ga\r ta\ pa/nta to\ QeiÍon: meta\ de\ au)tou= gh
= te kaiì ou)rano/j; Ei¹rh/sqw dh\ a)nqrwpoprepw½j, oÀti qro/- non eÃxwn to\n ou)
rano\n, u(popo/dion de\ wÐsper ti poieiÍ- tai th\n gh=n. PoiÍoj ouÅn au)to\n de/ce
tai xw½roj; hÄ poiÍoj oiåkoj a)rke/sei perilhpto/j; "6Pa/nta ga\r tau=ta, fh
siìn, e)poi¿hsen h( xei¿r mou: kaiì eÃstin e)ma\ tau=ta pa/nta."6 PoiÍa de\ tau=t
a; Dh=lon de\ oÀti kaiì ta\ o(rw¯- mena, kaiì tw½n o(rwme/nwn e)pe/keina: kaiì au)
tou= ga\r h( kti¿sij aÀpasa, kaiì toiÍj au)tou= neu/masi parh/ xqh pro\j ge/ne
sin ta\ ou)k oÃnta pote/. Ti¿ toi¿nun au)t%½ prosoi¿somen w¨j ou)k au)tou=; toio
u=to/n ti¿ fhsi kaiì dia\ th=j tou= Ya/llontoj fwnh=j: "6 ¹Ea\ n peina/sw, ou) m
h/ soi eiãpw: e)ma\ ga/r e)sti pa/nta ta\ qhri¿a tou= a)grou=, kth/nh e)n toiÍj oÃr
esi kaiì bo/ej. ãEgnwka pa/nta ta\ qhri¿a tou= a)grou=, kaiì pa/nta ta\ petei
na\ tou= ou)ranou=, kaiì w¨raio/thj a)grou= met' e)mou= e)stin."6 ¹Epiì ti¿na dh\ o
uÅn e)pible/yw, fhsi¿n; hÄ pa/ntwj pou e)piì to\n tapeino\n kaiì h(su/xion, tout
e/sti, to\n ei¹ktiko\n kaiì pra=on, kaiì tw½n e)mw½n qelhma/twn gnh/sion u(pour
go\n, wÐste kaiì tre/mein tou\j oiàper aÄn ge/nointo par' e)mou= lo/goi; Shmai¿
nei de\ dia\ tou/twn to\ eu)aggeliko\n kaiì swth/rion kh/rugma: tou/touj e)fo
r#=n a)cioiÍ, kaiì w¨j tapeinou\j e)piske/ptesqai. Qrasu\j ga\ r kaiì a)lazwÜn
o( toiÍj qei¿oij au)tou= no/moij a)ntanista/menoj, kaiì dia\ pollh=j a)peiqei¿a
j, gau=ron wÐsper tina\ kaiì sklhro\n a)natei¿nei au)t%½ to\n th=j e(autou= dia
noi¿aj au)xe/na: oÀti de\ a)para/dekton poieiÍtai th\n dia\ no/mou latrei¿an, k
aiì dia\ mi¿souj eÃxei, safhnieiÍ le/gwn: "6 ¸O qu/wn moi mo/- sxon, w¨j o( a)po
ktei¿nwn ku/na: o( de\ a)nafe/rwn semi¿- dalin, w¨j aiâma uÀeion: o( de\ dou\j li¿
banon ei¹j mnhmo/- 70.1432 sunon, w¨j bla/sfhmon."6 ãAqrei dh\ ouÅn oÀpw
j ta\ w¨j e)n skiaiÍj kaiì tu/poij, ou)k a)po/blhta poieiÍtai mo/non, a)lla\ ga
\r kaiì memi¿shken, w¨j eÃfhn: th\n ga/rtoi mo/- sxou sfagh\n, kuno\j h(geiÍtai
qa/naton, a)ka/qarton de\ kaiì semi¿dalin e)leo/deu[s]ton. DhloiÍ ga\r, oiåma
i, toutiì t%½ suo\j aiàmati pareika/zein au)th/n: a)ka/qarton de\ kata\ to\n n
o/mon o( uÂj: tou\j de/ ge e)k liba/nou kapnou\j, e)n iãs% ti¿qetai palimfh/mou
fwnh=j. Meqi¿sthsi toi¿nun dia\ tou/twn au)tou\j eiãj ge to\ bou/lesqai diaz
v=n eu)- aggelikw½j, kaiì ouÀtwj [iã¼. ouÃtoi] pou ma=llon kata/ ge th\n ouÅsa
 
 

524

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

n e)n t%½ no/m% skia/n. 9Kaiì ouÂtoi e)cele/canto ta\j o(dou\j au)tw½n, kaiì ta\
bdelu/gmata au)tw½n, aÁ h( yuxh\ au)tw½n h)qe/lhse. Ka)gwÜ e)kle/comai ta\
e)mpai¿gmata au)tw½n, kaiì ta\j a(marti¿aj au)tw½n a)ntapodw¯s w au)toiÍj, oÀti
e)ka/lesa au)tou\j, kaiì ou)x u(ph/kousan, kaiì e)poi¿hsan to\ ponhro\n e)nan
ti¿on mou. Kaiì aÁ ou)k h)boulo/mhn, e)cele/cantej.9 ¹ApologeiÍtai pa/lin,
kaiì e)mfanh= kaqi¿sthsi th\n ai¹ti¿an, e)f' vÂ kaiì a)po/pemptoj ge/gonen o( ¹Is
rah\l, kai¿toi prwto/tokoj w©nomasme/noj, kaiì klh=roj Qeou= xrhmati¿saj
. "6 ¹Epele/canto ga\r, fhsiìn, au)toiì ta\j o(dou\j au)tw½n, kaiì ta\ bdelu/gmat
a au)tw½n, aÁ h( yuxh\ au)tw½n h)qe/lhse:"6 to\ de\, "6 ¹Epele/canto,"6 le/gwn, o
u)k o)rqw½j a)pe/fhne dikasta\j e)n a)nagkai¿oij pra/gmasin, "6Ei¹po/ntaj de\
ma=llon kaiì to\ kalo\n ponhro\n, kaiì qe- me/nouj to\ sko/toj ei¹j fw½j, kaiì
to\ fw½j sko/toj, kaiì to\ pikro\n gluku\, kaiì to\ gluku\ pikro/n."6 ¹Eco\n ga\r
au)toiÍj dia\ tw½n eu)aggelikw½n qespisma/twn pro\j pa=n o(t iou=n a)pofe/re
sqai tw½n a)ri¿stwn a)ndragaqhma/twn, kaiì prokeime/nhj au)toiÍj e)cousi¿a
j a)posth=nai me\n tw½n th=j faulo/thtoj tro/pwn, a)nqele/sqai de\ to\ pefuk
o\j w©feleiÍn: au)toiì, fhsiìn, h)qe/lhsan ta\j o(dou\j au)tw½ n ta\j eÃcw no/mwn
tw½n i¸erw½n, ta\j pagi¿daj qana/tou, kaiì ei¹j pe/tauron #Àdou katakomizou/
saj au)tou/j: a)nabai¿- nei de\ kaiì ei¹j a)na/mnhsin a)rxaiote/raj au)toiÍj a(m
ar- ti¿aj: gego/nasi ga\r kata\ kairou\j, kaiì ei¹dwlola/trai, kaiì bdelugm
a/twn proskunhtai¿. "6 ¹Epeidh\ toi¿nun ke/klhntai, fhsiì, kaiì ou)x u(ph/kou
san,"6 ouÃte mh\n prosesxh/kasin, oiâj pro\j au)tou\j pepoi¿hmai lo/gouj. ã
Efhn ga\r, oÀti "6 ¹Egw¯ ei¹mi to\ fw½j tou= ko/smou, kaiì o( pisteu/wn ei¹j e)me\,
kaÄn a)poqa/nv zh/setai:"6 kaiì pa/lin: "6Deu=te pro/j me, pa/ntej oi¸ kopiw½n
tej kaiì pefortisme/noi, ka)gwÜ a)napau/sw u(ma=j."6 Tau/tv tv= yh/f% loip
o\n kexrh/somai tv= kat' au)tw½n o(si¿#, ka)gwÜ e)kle/comai ta\ e)mpai¿gmata
au)tw½n, toute/sti, tou\j e)mpai¿zontaj, hÃgoun e)mparoinou=ntaj au)toiÍj. D
hloiÍ de\ pa/ntwj tou\j peporqhko/taj th\n ¹Ioudai¿an, kaiì katemprh/santa
j th\n a(gi¿an pote\ kaiì diabo/hton po/lin: dh=lon de\ oÀti tou\j ¸Rwmai¿wn str
athgou/j. "6 ¹Antapodw¯sw ga\r au)toiÍj, fhsiì, ta\j a(marti¿aj au)tw½n."6 áA
ga\r memi¿shka, kaiì ou)k h)boulo/mhn, e)cele/canto. 9 ¹Akou/sate to\ r(h=ma
Kuri¿ou, oi¸ tre/montej to\n lo/gon au)tou=: eiãpate, a)delfoiì h(mw½n, toiÍj misou=sin u(ma=j kaiì bdelussome/noij, iàna to\ oÃnoma Kuri¿ou docasqv= kaiì
o)fqv= e)n tv= eu)frosu/nv u(mw½n, ka)keiÍnoi ai¹sxunqh/sontai.9 Meqi¿sthsi
tou\j lo/gouj e)piì pa/nta tapeino\n kaiì h(su/xion, kaiì tre/monta tou\j lo/go
uj au)tou=, wÒn dh\ kaiì gego/nasin a)parxh\, kaiì prw½toi, kaiì a)pole/gdhn e)c
ei- legme/noi oi¸ qespe/sioi maqhtai¿. Tre/xei de\ th=j e)nto- lh=j h( du/namij
kaiì e)piì pa/ntaj e)fech=j tou\j law½n 70.1433 h(goume/nouj, oiá yh/f% qei¿# ke
xeiroto/nhntai tw½n a(gi¿wn ¹Ekklhsiw½n, kaiì tw½n i¸erw½n khrugma/twn i¸er
ourgoi¿. Tou/toij e)pita/ttei le/gwn: "6Eiãpate toiÍj misou=sin u(ma=j kaiì bd
elussome/noij: ¹Adelfoiì h(mw½n."6 äH ga\r pra/ouj au)tou\j bou/letai kaiì
a)necika/kouj eiånai, kata/ ge ta\j eu)aggelika\j parado/seij, kaiì dia\ th=
 
 

525

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

j ei¹j lh=cin makroqumi¿aj saghneu/ein ei¹j oi¹keio/thta pneumatikh\n, tou\
j a)naneu/ontaj, kaiì paraitoume/nouj th\n pro\j au)tou\j koinwni¿an: hÃgou
n e)keiÍno/ pou ta/xa diakeleu/etai, to\ khru/cai, fhmiì, toiÍ j eÃqnesi, kaiì k
a- le/sai pro\j qeognwsi¿an th\n a)lhqh=, tou\j peplanhme/- nouj, kaiì tw½n
a)kaqa/rtwn pneuma/twn proskunhta\j ¹Ioudai¿ouj, oÀti mh\ kat' au)tou\j e)
de/xonto th\n po- luqei¿+an, eÀna de\ kaiì fu/sei kaiì mo/non w¨molo/goun Qeo/
n: a)ll' ei¹ kaiì "6Memish/kasi, fhsiìn, u(ma=j, bdelu- rou\j eiånai katalogi
zo/menoi, proteine/sqw kaiì ouÀ- twj au)toiÍj o( par' u(mw½n lo/goj, kaiì e)n ta/
cei kata- logize/sqwsan a)delfw½n, iàna to\ oÃnoma Kuri¿ou doca- sqv=."6 S
esagh/neutai ga\r tw½n e)qnw½n h( plhqu\j ei¹j do/can Xristou= , kaiì ge/gonen
e)mfanh\j e)n tv= eu)frosu/nv au)tw½n: eu)frainome/nwn ga\r tw½ n e)qnw½n e)piì tv=
par' au)tou= xa/riti kaiì swthri¿#, katvsxu/nqhsan oi¸ e)c ¹ Israh\l w¨j a)p
o/blhtoi, kaiì memishme/noi, kaiì a)me/toxoi pantelw½j th=j tw½n a(gi¿wn e)lpi
¿doj, kaiì tw½n par' au)tou= dedwrhme/nwn toiÍj pisteu/ousin ei¹j au)to/n: ei¹d
e/nai de\ a)nagkaiÍon, oÀti nomikh\n le/luken e)ntolh\n, a)delfou\j o)noma/zein
keleu/saj tou\j e)c e)qnw½n. ¹Apei¿- rhto ga\r toiÍj e)c ¹Israh\l to\ sunanap
le/kesqai fileiÍn toiÍj peplanhme/noij. "6Ou) ga\r lalh/seij au)toiÍj ei¹rhnika\,"6 fhsiìn o( dia\ Mwse/wj no/moj, "6ou)de\ mh\ e)pi- gambreu/seij au)toiÍj
: th\n qugate/ra sou ou) dw¯seij t%½ ui¸%½ au)tou=, ou)de\ th\ n qugate/ra au)to
u= lh/yv t%½ ui¸%½ sou: iàna mh\ a)posth/sv to\n ui¸o/n sou a) p' e)mou=, kaiì por
euqeiìj latreu/sv qeoiÍj e(te/roij."6 ¹All' e)n Xrist%½ ge/gone ta\ a)mfo/tera
eÁn, kaiì le/lutai to\ meso/toixon tou= fragmou=, kath/rghtai de\ kaiì o( no/mo
j, tw½n e)ntolw½n e)n do/gmasi: "6Kaiì ga/r e)stin au)to\j h( ei¹rh/nh h(mw½n."6
9Fwnh\ kraugh=j e)k po/lewj, fwnh\ e)k naou=, fwnh\ Kuri¿ou a) ntapodido/nt
oj a)ntapo/dosin toiÍj a)ntikeime/noij.9 Ei¹pwÜn, oÀti "6Ka)gwÜ e)kle/comai t
a\ e)mpai¿gmata au)- tw½n, kaiì ta\j a(marti¿aj au)tw½n a)ntapodw¯sw au)toiÍj,"
6 diadei¿knusin eu)qu\j tw½n a)peilhqe/ntwn th\n eÃkbasin, kaiì w¨j hÃdh tw½n
polemi¿wn th/n te po/lin au)tw½n, kaiì to\n nao\n v(rhko/twn, fwnh\n e)k po/le
wj, kaiì fwnh\n e)k naou= gene/sqai fhsiìn, w¨j a)namiìc klaio/ntwn i¸erourgw½n, kaiì sunqrhnou/ntwn a)llh/loij tw½n law½n: kaiì ga\r hÅn ei¹ko\j, th=j to
u= pole/mou sumfora=j katakratou/shj au)tw½n, qrhneiÍn te kaiì o)lofu/resq
ai: ou) ga\r hÅn a)po/neusij tou= kakou=, Kuri¿ou de\ fwnh\n gene/sqai fhsiìn
"6a)ntapodido/ntoj a)ntapo/dosin toiÍj a)ntikeime/- noij,"6 oiâon e)pita/ttont
oj kaiì diakeleuome/nou toiÍj o)loqreutaiÍj, fei¿desqai tw½n a(lo/ntwn ou)de
no\j, e)piphd#=n de\ ma=llon a)gri¿wj toiÍj a)ntikeime/noij, kaiì ouÃti pou pa/n
twj taiÍj tw½n polemou/ntwn o(rmaiÍj, a)lla\ ga\r qelh/masi toiÍj despotik
oiÍj: tou=to ga\r au)toiÍj ge/gone pro/cenon tou= kaiì a(lw½nai, kaiì paqeiÍn.
9Priìn hÄ th\n w©di¿nousan tekeiÍn, priìn e)lqeiÍn to\n
70.1436 po/non tw½n w©d
i¿nwn e)ce/fuge, kaiì eÃteken aÃrsen. Ti¿j hÃkouse toiou=ton; kaiì ti¿j e(w¯rake
n ouÀtwj; Ei¹ wÓdine gh= e)n mi#= h(me/r#, hÄ kaiì e)te/q[x]h eÃqnoj ei¹s- a/pac, oÀt
i wÓdine kaiì eÃteke SiwÜn ta\ paidi¿a au)th=j; ¹EgwÜ de\ eÃd wka th\n prosdoki¿
 
 

526

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

an tau/thn, kaiì ou)k e)mnh/sqh mou, eiåpe Ku/rioj. Ou)k i¹dou\ e)gwÜ gennw½- s
an kaiì steiÍran e)poi¿hsa, eiåpe Ku/rioj;9 àOti mh\ o(lo/r)r(izoj o( ¹Israh\l a)
poleiÍtai, dida/skei pa/lin. ¹Epeidh\ ga\r oÀlwj proanapefw¯nhke tv= ¸Ie-r
ousalh\m th\n aÀlwsin, diame/mnhtai pa/lin tou= kat' e)klogh\n katalei¿m
matoj: se/swstai ga\r ou)k o)li¿gh plhqu\j, dia\ pi¿stewj de\ dhlono/ti th=j
e)n Xrist%½: bou/letai de/ ti toiou=ton u(podhlou=n: pepar%nh/ kasi ga\r ei¹
j au)to\n ¹IoudaiÍoi, kaiì a)pekto/nasi to\n a)rxhgo\n th=j zwh=j. ¹Epeidh\ de\
a)nebi¿w, path/saj to\n qa/naton, a)napefoi¿thke/ te pro\j to\ n e)n toiÍj ou)ra
noiÍj Pate/ra kaiì Qeo\n, diekh/rutton au)to\n oi¸ qespe/sioi maqhtaiì pros
la- lou=ntej aÀpasi, kaiì toiÍj pepar%nhko/si, kaiì kalou=ntej ei¹j meta/g
nwsin, kaiì ei¹j swthri¿an th\n dia\ pi¿stewj, kaiì ei¹j aÃfesin a(martiw½n th\
n dia\ tou= a(gi¿ou bapti¿- smatoj. ãEfh ga\r o( Pe/troj; "6Kaiì nu=n, a)delfoiì,
oiåda, oÀti kata\ aÃgnoian e)pra/cate, wÐsper kaiì oi¸ aÃrxontej u(mw½n. ®Me
tanoh/sate ouÅn, kaiì bapti- sqh/tw eÀkastoj u(mw½n e)piì t%½ o)no/mati ¹Ihsou
= Xristou=, kaiì lh/yesqe th\n dwrea\n tou= a(gi¿ou Pneu/matoj. ¸Umw½n ga/r
ei¹sin ai¸ e)paggeli¿ai, kaiì toiÍj te/knoij u(mw½n."6 Tau=ta le/gontoj tou= qe
spesi¿ou Pe/trou pepi- steu/kasi polloi¿. Ge/graptai gou=n e)n taiÍj Pra/c
esi tw½n a(gi¿wn a)posto/lwn, oÀti prosete/qhsan e)n tv= h(me/r# e)kei¿nv yux
aiì w¨seiì trisxi¿liai. Diatetele/kasi toi¿nun oi¸ qespe/sioi maqhtaiì nouqe
tou=ntej tou\j e)c ¹Israh\l saghneu/ontej ei¹j pi¿stin: eiåta xro/nou dia- ge
gono/toj, e)phne/xqh loipo\n tv= te tw½n ¹Ioudai¿wn xw¯r#, kaiì au)toiÍj de\ toiÍ
j ¸Ierosolu/moij ta\ e)k qei¿aj o)rgh=j, w¨j ei¹sbebhko/twn hÃdh, kaiì keklhm
e/nwn tw½n e)pieikeste/rwn, hÅsan de\ ouÂtoi to\ kata/leimma: tou=to dida/sk
ei le/gwn: "6Priìn hÄ th\n w©di¿nousan tekeiÍn, priìn e)lqeiÍn to\n po/non tw½n w©
di¿nwn e)ce/fuge, kaiì eÃteken aÃrsen."6 Priìn ga\r e)pisth=nai ta\ deina\, kaiì
oiâo/n tinaj pikra\j w©diÍnaj ta\j e)k tou= pole/mou sum- fora\j kataskh=ya
i th=j ¸Ierousalh\m, e)ce/fuge, tout- e/sti, pro\ tou= kindu/nou eÃteken aÃrsen,
oÀ e)sti ku/hma kalo\n kaiì tripo/qhton: taiÍj ga\r tiktou/saij a)r)r(eno- tok
i¿a ma=llon qate/rou prote/taktai: hÄ ta/xa pou kaiì aÃrsen to\ texqe/n: ou)
ga\r qhlu/netai pro\j malakismou\j o( e)n Xrist%½ lao/j. Fro/nhma ga\r a)n
droprepe/j e)stin e)n au)t%½ kaiì neaniko\n, kaiì tou/tou ma/r tuj o( maka/- ri
oj Pau=loj gra/fwn: "6Oi¸ de\ tou= ¹Ihsou= Xristou= th\n sa/r ka e)stau/rws
an, su\n toiÍj paqh/masi kaiì taiÍj e)piqumi¿aij."6 Eiåta th=j qei¿aj duna/mew
j th\n u(perbolh\n, w¨j e)nerghsa/shj kaiì tou=to, polu\ qau=ma poieiÍtai le/
gwn: "6Ti¿j e(w¯raken ouÀtwj; ei¹ wÓdine gh= e)n mi#= h(me/r#, hÄ kaiì e)te/xqh eÃqn
oj ei¹sa/pac, oÀti wÓdine kaiì eÃteke SiwÜn ta\ paidi¿a au)th= j;"6 Ti¿j ga\r o( a)
kou/saj, fhsiìn, hÄ ti¿j e(w¯rake gh=n, hÃtoi xw¯ran o(lo/klhron, a)nablasth/
sasan e)n h(me/r# mi#= tou\j plhrw½sai duna- me/nouj au)th/n; åAra ga\r ei¹s
a/pac, toute/stin, u(f' eÁn
70.1437 eÃqnoj oÀlon e)te/xqh pw¯pote; a)ll' ouÀt
w, fhsiìn, "6 ¸H SiwÜn eÃteke ta\ paidi¿a au)th=j."6 To\ ga\r e)n h(me/r# mi#= t
reiÍj xilia/daj prosteqeiÍnai yuxa\j, kaiì pneumatikh\n a)nage/nnhsin u(p
 
 

527

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

omeiÍnai dia\ th=j pi¿stewj kaiì tou= a(gi¿ou bapti¿smatoj, pw½j ou)k e)nargw½
j eiàh aÄn eÃqnouj o(lo- klh/rou ku/hsij kaiì a)po/tecij; ¹All', "6 ¹EgwÜ, fhsiì,
de/dwka th\n prosdoki¿an tau/thn."6 Proei¿rhtai ga\r kaiì tou=to dia\ fwnh=
j a(gi¿wn profhtw½n, kaiì proeph/g- geltai Qeo\j au)tv= th\n polupaidi¿an: "6
Plh\n ou)k e)mnh/sqh mou, fhsiì Ku/rioj, kai¿toi steiÍran kaiì gennw½san e)
gwÜ pepoi¿hka."6 ¸O de\ tou/twn eÃxwn th\n e)cousi¿an, pw½j aÄn aÃpaida gene/
sqai sunexw¯rhsen au)th\n, eiãper h)qe/lhse, th\n ei¹j au)to\n pi¿stin proshkame/nh, polu/paij te kaiì euÃpaij o)fqh=nai toiÍj a)na\ pa=s an th\n gh=n; e)
peidh\ de\ ge/gonen a)peiqh\j, sklhra\, kaiì dusa/gwgoj, e)steirw¯qh me\n auÀ
th, gege/nnhke de\ h( tw½n e)qnw½n xw¯ra to\n a)riqmou= krei¿t tona kaiì e)pe/- ke
ina lao/n: kaiì au)to\ dh\ toutiì dida/skei le/gwn o( qespe/sioj profh/thj ¸H
sai¿+aj, w¨j pro/j ge th\n e)c e)qnw½n ¹Ekklhsi¿an: "6Eu)fra/nqhti, steiÍra h( o
u) ti¿ktousa, r(h=con kaiì bo/hson h( ou)k w©di¿nousa, oÀti polla\ ta\ te/kna th=
j e)rh/mou ma=llon, hÄ th=j e)xou/shj to\n aÃndra."6 9Eu)fra/nqhti ¸Ierousa
lh\m, kaiì panhguri¿sate e)n au)tv=, pa/ntej oi¸ a)gapw½ntej au)th/n. Xa/rhte
xar#= pa/ntej oÀsoi penqeiÍte e)p' au)th=j, iàna qhla/- shte kaiì e)mplhsqh=te
a)po\ mastou= paraklh/sewj au)th=j, iàna e)kqhla/santej trufh/shte a)po\
ei¹s- o/dou do/chj au)th=j. àOti ta/de le/gei Ku/rioj: ¹Idou\ e)gwÜ e)kkli¿nw e)p'
au)tou\j w¨j potamo\j ei¹rh/nhj, kaiì w¨j xeima/r)r(ouj e)piklu/zwn do/can e)qn
w½n.9 Xai¿rein e)pita/ttei tv= ne/# kaiì nohtv= SiwÜn, hÃgoun ¸Ierousalh\m,
hÀtij e)stiìn ¹Ekklhsi¿a Qeou= zw½ntoj, hÁn au)to\j e(aut%½ pare/sthsen o( Xri
sto\j aÃspilon kaiì aÃmwmon, eÃk te tw½n ¹Ioudai+kw½n tagma/twn, kaiì e)k th=
j tw½n e)qnw½n a)ge/lhj. Sunh=ye ga\r tou\j du/o laou\j ei¹j eÀna kaino\n aÃnqr
wpon, poiw½n ei¹rh/nhn, kaiì a)pokatal- la/caj tou\j a)mfote/rouj e)n e(niì sw¯
mati pro\j to\n Pa- te/ra. Pre/poi d' aÄn to\ xai¿rein au)tv=: meme/stwtai ga\
r e)lpi¿dwn tw½n u(pe\r nou=n kaiì lo/gon. "6Ou) ga\r eiåden o)fqalmo\j, fhsiì, k
aiì ouÅj ou)k hÃkouse kaiì e)piì kardi¿an a)nqrw¯pou ou)k a)ne/bh, aÁ h(toi¿mase
n o( Qeo\j toiÍj a)gapw½sin au)to/n:"6 h(sqh=nai¿ ge mh\n proste/- taxe tou/j t
e oÃntaj e)n au)tv= kaiì a)gapw½ntaj au)th/n: eiåen d' aÄn ouÂ toi pa/lin oi¸ a)ne/x
ontej wÐsper au)th\n, kaiì taiÍj a)mwmh/toij didaskali¿aij polutro/pwj st
hri¿- zontej, kaiì oÀsoi penqou=sin e)p' au)th=j, kata/ ge th\n au)tou= tou= Swt
h=roj fwnh/n: "6Maka/rioi, fhsiìn, oi¸ penqou=ntej, oÀti au)toiì paraklhqh/so
ntai."6 To\ de/ ge pe/nqoj e)n tou/toij th\n tw½n eu)agw½n a)ndragaqhma/twn
u(pofai¿nei kato/rqwsin: i¸drw½ta ga\r eÃxousi to\n o)nh- sifo/ ron, kaiì tlhpa
qou=si neanikw½j, ou)x iàna ti tw½n e)pigei¿wn kerda/nwsin, a)ll' iàna tw½n pa
ra\ Qeou= xari- sma/twn a)napimpla/menoi, qumhdi¿aj a(pa/shj ge/nwntai
mestoi¿: tou=to ga\r au)toiÍj u(pisxneiÍtai le/gwn: "6 àIna qhla/shte kaiì e)m
plhsqh=te a)po\ mastou= paraklh/sewj au)th=j."6 Pro/swpon de\ aÀpac gun
aiko\j periqeiìj tv= ne/# SiwÜn, e)pime/nei tv= tou= lo/gou tropv=, kaiì th\n e)n
au)tv= para/klhsin th\n dia/ ge, fhmiì, tou= a(gi¿ou Pneu/matoj, mastoiÍj pa
reika/zei kaiì ga/lakti. Eiãrhtai ga/r pou 70.1440 pro\j au)th\n kaiì e)n tv= t
 
 

528

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

w½n ¹Asma/twn, oÀti "6 ¹Agaqoiì mastoi¿ sou u(pe\r oiånon."6 Prw¯th de\ pa/ntw
j toiÍj th\n pi¿stin prosieme/noij th\n ei¹j to\n Qeo\n h(mw½n ¹Ihsou=n to\n Xri
sto\n nhpiopreph\j prosa/getai trofh\, tout- e/stin, o( trufero\j kaiì a(plo
u=j th=j kathxh/sewj lo/goj: ouÀtw ga/r pou kaiì o( Pau=loj prospefw¯nhke/
tisin, ei¹pw¯n: "6Ga/la u(ma=j e)po/tisa, ou) brw½ma: ouÃpw ga\r h)du/nasqe,
a)ll' ou)de\ eÃti nu=n du/nasqe."6 àOti de\ ou)k a)eiì nhpi¿ouj te eiånai kaiì o(ra=
sqai pre/pei, tou\j oiàper aÄn oÀlwj to\n th=j kathxh/sewj e)k pi¿nousi lo/gon
, xrh=nai de\ ma=llon a)nafoit#=n, kaiì ei¹j aÃndra te/leion, kaiì ei¹j me/tron
h(liki¿aj tou= plhrw¯matoj tou= Xristou=, iàna to\n a)kribh= kaiì e)chtasme/n
on e)p' au)t%½ lo/gon sunie/nai du/nwntai loipo\n, e)di¿dace prostiqei¿j: "6 àIn
a e)kqhla/santej trufh/shte, a)po\ ei¹so/dou do/chj au)th=j."6 To\ e)kqhla/s
antej de/ fhsin, a)ntiì tou=, mastw½n eÃcw kaiì qhlh=j gegono/ tej, hÃgoun a)po
gegalaktisme/noi, toute/stin, ou)k eÃti me/nontej nh/pioi, telou=ntej de\ wÐ
sper e)n e)fh/boij hÃdh kaiì a)ndra/si, kaiì th=j sterea=j e)f ie/menoi trofh=j, e)
ntrufu/shte a)po\ ei¹so/dou do/chj au)th=j: kaiì do/can me\n o)noma/zei Xristo\
n ouÀtw ga/r pou kaiì o( Ya/llwn fhsiì periì au)tou=, "6Tou= kataskh- nw½s
ai do/can e)n tv= gv= h(mw½n"6Ÿ: eiãsodon de\, th=j meta\ sarko\j oi¹konomi¿aj to\
musth/rion: Qeo\j wÑn fu/sei ge/gonen aÃnqrwpoj, kaiì oiâon ei¹sbe/bhken ei¹j
to/nde to\n ko/smon dia\ th\n sa/rkwsin. ¹Entrufw½si toi¿nun oi¸ to\n a)krib
h= th=j periì au)tou= pi¿stewj ei¹do/tej [al. do/ntej] lo/gon, kaiì ti¿na tro/pon e
i¹sbe/bhken ei¹j th\n oi¹koume/nhn h( do/ca, toute/sti Xristo\ j, manqa/nontej:
dia\ tou=to kaiì o( qespe/sioj profh/thj eu)qu\j, kaiì parezeugme/nwj, th\n e)
mfa/neian au)tou= th\n meta\ sarko\j kaqi¿sthsin e)nargh=: iàs thsi ga\r to\ a
u)tou= pro/swpon le/gontoj, oÀti "6 ¹Idou\ e)kkli¿nw e)p' au)t ou\j, w¨j pota- mo\
j ei¹rh/nhj, kaiì w¨j xeima/r)r(ouj e)piklu/zwn do/can e)qnw½n ."6 Potamo\j me\n
ouÅn ei¹rh/nhj, kaiì xeima/r)r(ouj trufh=j, o( Xristo\j ouÀtw ga\r au)to\n kaiì o(
qespe/sioj Dabiìd o)noma/zei le/gwn: "6 ¸Wj e)plh/qunaj to\ eÃleo/j sou o( Q
eo/j„ oi¸ de\ ui¸oiì tw½n a)nqrw¯pwn, e)n ske/pv tw½n pte- ru/gwn sou e)lpiou=si:
mequsqh/sontai a)po\ th=j pio/thtoj tou= oiãkou sou, kaiì to\n xeima/r)r(oun th=
j trufh=j sou potieiÍj au)tou/j."6 Kaiì pa/lin: "6Tou= potamou= ta\ o(rmh/ma
ta eu)frai¿nousi th\n po/lin tou= Qeou="6Ÿ: e)kke/- klike de\, kaiì oiâon a)mfil
afesta/toij na/masin e)pe/kluse tw½n e)qnw½n th\n do/can, toute/sti, to\ ti¿mi
on tw½n e)qnw½n, hÃtoi to\ dedocasme/non aÀpan. Ou) ga\r pa/ntej pepi- steu/k
asin, ouÃte mh\n e)doca/sqhsan, a)ll' w¨j o( Pau=lo/j fhsi periì tou= Qeou= k
aiì Patro\j, "6OuÁj proe/gnw kaiì prow¯rise summo/rfouj th=j ei¹ko/noj tou=
Ui¸ou= au)tou=, tou/touj kaiì e)ka/lesen: ouÁj de\ e)ka/lese, tou/- touj kaiì e)do/
case."6 To/ ge mh\n, "6 ¹Ekkli¿nw[n],"6 le/gwn, di¿dwsi toiou=ton e)nnoeiÍn: ¸H
me\n ga\r o(do\j au)t%½ kaiì porei¿a, kata\ pro/qesin kaiì eu)doki¿an tou= Pat
ro\j pro\j tou\j e)c aiàmatoj ¹Israh/l: eÃfh gou=n oÀti "6Ou)k a)p- esta/lhn, ei¹
mh\ ei¹j ta\ a)polwlo/ta pro/bata oiãkou ¹Israh/l."6 ¹Epeidh\ de\ a)pew¯sant
o th\n pi¿stin, e)c-e/klinen a)p' au)tw½n kaqa\ ge/graptai, kaiì taiÍj tw½n e)qnw½
 
 

529

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

n a)ge/laij th\n e)k tw½n i¸erw½n nama/twn para/klh- sin e)xari¿sato, toute/s
ti, to\ eu)aggeliko\n kaiì swth/rion kh/rugma, di' ouÂ th\n pro\j au)to\n ei¹rh/n
hn keker- dh/kasi, kaiì di' au)tou= sunh/fqhsan kat' oi¹keio/thta th\n pneu
matikh\n t%½ Qe%½ kaiì Patri¿. 70.14419Ta\ paidi¿a au)tw½n e)p' wÓmwn a)rqh/s
ontai, kaiì e)piì go/nata paraklhqh/sontai. ¸Wj eiã tina mh/thr parakal
e/sei, ouÀtwj ka)gwÜ parakale/sw u(ma=j. Kaiì e)n ¸Ierousalh\m paraklhq
h/sesqe, kaiì oÃye-sqe, kaiì xarh/setai u(mw½n h( kardi¿a, kaiì ta\ o)sta= u(m
w½n w¨j bota/nh a)nateleiÍ. Kaiì gnwsqh/setai h( gh= Kuri¿ou toiÍj sebome/no
ij au)to/n.9 ¹Amfilafesta/thn h(miÍn th\n para/klhsin e)pagge/l- letai, k
aiì feidou=j a(pa/shj e)pi¿dosin, wÐste kaiì po/nou di¿xa panto\j katorqou=n
du/nasqai to\ a)re/skon au)t%½. Oi¸ ga\r eÃti nhpia/zontej e) n au)toiÍj, fhsiì,
kaiì ta\j fre/naj ouÃpw teteleiwme/noi, bre/fesin e)n iãs% mikroiÍj e)p' wÓm
wn a)rqh/sontai, kaiì e)piì gona/twn paraklhqh/- sontai: eÃqoj ga\r ouÀtw m
htra/sin e)pimeleiÍsqai nh- pi¿wn. ¹Oli¿ga toi¿nun, fhsiì, paraxwrh/sw mht
riì, parakale/sw de\ ouÀtw tou\j a)dranh= te/wj eÃxontaj nou=n, w¨j e)lleiÍy
ai mhde\n tw½n telou/ntwn ei¹j a)na/pau- sin au)toiÍj: tiqhnou/ menoi de\ ouÀtw,
fhsiì, kaiì dia\ pa/shj i¹o/ntej feidou=j kaiì a)ga/phj, oÃyesqe/ te dia\ kair
ou= kaiì th\n aÃnw po/lin th\n e)poura/nion ¸Ierousa- lh/m: plhsqh/sesqe qum
hdi¿aj, kaiì w¨j e)n ta/cei po/aj a)naqalh/sei ta\ pa/ntwn u(mw½n o)sta=. ¹Eger
qh/sontai ga\r oi¸ nekroiì, kaiì a)nasth/sontai oi¸ e)n toiÍj mnhmei¿oij, th\n p
ara\ Xristou= plouth/santej dro/son, toute/sti, to\ pneu=ma to\ zwopoio/n:
ouÀtw ga/r pou/ fhsin o( Ya/llwn pro\j to\n Qeo\n periì tw½n e)n gv= keime/nw
n: "6 ¹EcaposteleiÍj to\ pneu=ma/ sou, kaiì ktisqh/sontai, kaiì a)nakainieiÍ
j to\ pro/swpon th=j gh=j."6 àWsper ouÅn ta\ e)n a)groiÍj a)n qh/santa meta\ br
axu\ pi¿ptei, kaiì marai¿ne- tai e)arinou= ge mh\n e)nsta/ntoj kairou=, pa/lin
a)ni¿sxei: kaiì fai¿netai: ouÀtw ta\ e)n tv= gv= tw½n teqnew¯t wn lei¿yana, ka
ta\ to\n th=j paliggenesi¿aj kairo\n a)r)r(h/t% duna/mei Qeou= pa/lin a)natel
ou=sin. ¹Egerqh/sontai ga\r, w¨j eÃfhn. "6To/te dh\, to/te gnwsqh/setai h( xeiì
r Kuri¿ou toiÍj sebome/noij au)to/n."6 XeiÍra/ ge mh\n e)n tou/toij, hÄ th\n du/
namin au)tou= fhsin, hÃgoun to\n Ku/- rion h(mw½n ¹Ihsou=n to\ n Xristo\n, di' o
uÂ ta\ pa/nta, kaiì e)n %Ò ta\ pa/nta. Di' au)tou= ga\r pa/lin kaiì h( tw½n nekrw½
n a)nabi¿wsij. ¹Apote/lesma ga\r th=j au)tou= duna/mewj eiãh aÄn, kaiì to\ i¹
sxu/sai parenegkeiÍn ei¹j uÀparcin ta\ ou)k oÃnta pote\, kaiì peponqo/ta th\n
fqora\n, a)nakai- ni¿sai pa/lin ei¹j to\ e)n a)rxaiÍj. 9Kaiì a)peilh/sei toiÍj
a)peiqou=sin: ¹Idou\ ga\r Ku/rioj w¨j pu=r hÀcei, kaiì w¨j kataigiìj ta\ aÀrmat
a au)tou=, tou= a)podou=nai e)n qum%½ e)kdi¿khsin, kaiì a)poskorakismo\n e)n
flogiì puro/j. ¹En ga\r t%½ puriì Kuri¿ou kriqh/setai pa=sa h( gh=, kaiì e)n tv=
r(omfai¿# au)tou= pa=sa sa/rc: polloiì traumati¿ai eÃsontai u(po\ Kuri¿ou,
oi¸ a(gnizo/menoi kaiì kaqari- zo/menoi ei¹j tou\j kh/pouj, kaiì e)n toiÍj proqu/
roij eÃsqontej kre/a u(w½n kaiì ta\ bdelu/gmata kaiì to\n mu=n, e)piì to\ au)to\
a)nalwqh/sontai, eiåpe Ku/rioj. Ka)gwÜ ta\ eÃrga au)tw½n kaiì to\n logismo\n
 
 

530

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

au)tw½n e)pi¿stamai.9 ¹Apoxrw¯ntwj parakale/saj tou\j e)n tv= ne/# SiwÜn
, toute/sti, tv= ¹Ekklhsi¿#, kaiì diarkesta/thn au)toiÍj e)p aggeila/menoj t
h\n para/klhsin, kaiì pneumatikw½n
70.1444 a)gaqw½n xorhgi¿an, eÃti te
pro\j tou/toij th\n e)k nekrw½n a)nabi¿wsin, kaiì ta\j aÃnw mona\j, kaiì th\n a
u)to/qi do/can ou)k a)zh/mion eÃsesqai¿ fhsi toiÍj a)peiqeiÍn e(lome/noij au)t%½
to\ e)piì tou/toij e)gxei¿rhma. àHcei ga\r w¨j pu=r, fhsi¿: katabh/setai ga\r
e)c ou)ranw½n, e)n tv= do/cv tou= Patro\j au)tou= meta\ tw½n a(gi¿wn a)gge/lwn.
Tou=to ga\r to\ aÀrma au)tou=, kata\ to\ e)n YalmoiÍj u(mnou/menon, "6To\ aÀrm
a tou= Qeou= muriopla/sion, xilia/dej eu)qhnou/ntwn."6 àHcei de\ a)podw¯sw
n e)kdi¿khsin e)n qum%½, kaiì a)poskorakismo\n e)n flogiì puro/j. ¸O de\ a)po
sko- rakismo\j dhloiÍ th\n a)pobolh/n: e)reiÍ ga\r toiÍj teqnew½- sin e)n a(mar
ti¿aij: "6Poreu/esqe a)p' e)mou=, kathra- me/noi, ei¹j to\ pu=r to\ ai¹w¯nion, to\
h(toimasme/non t%½ dia- bo/l% kaiì toiÍj a)gge/loij au)tou=:"6 kriqh/setai ga\
r ouÀtw, fhsiìn, h( su/mpasa gh=, kaiì wÐsper a)po\ r(om- fai¿ aj th=j qei¿aj o)r
gh=j plhge/ntej polloiì traumati¿ai genh/sontai. OuÂtoi d' aÄn eiåen oi¸ th\n
aÃfukton dexo/- menoi di¿khn, kaiì ei¹j aÃsbeston tre/xontej flo/ga, kaiì se
iraiÍj tw½n i¹di¿wn plhmmelhma/twn katesfigme/noi: ma/lista de\ tw½n aÃll
wn u(penexqh/sontai tv= di¿kv, fhsiìn, oi¸ a(gnizo/menoi kaiì kaqarizo/menoi
ei¹j tou\j kh/pouj, toute/stin, oi¸ parwsa/menoi me\n th\n dia\ Xristou= lu/
trwsin, kaiì th\n dia\ tou= a(gi¿ou bapti¿sma- tej a)tima/santej xa/rin, dika
iou=san to\n a)sebh=, kaiì panto\j ai¹tia/matoj a)palla/ttousan tou\j taiÍj
a(mar- ti¿aij memolusme/nouj: a)gaph/santej de\ ma=llon to\ e)n pla/nv kaiì
a)gnoi¿# peripateiÍn, kaiì qeoiÍj toiÍj ou)k ouÅsi proskuneiÍ n, oiá kaiì ke/xrh
ntai perir)r(anthri¿oij a)kaqa/rtoij kaiì r(uparoiÍj. Periagni¿zontai ga\r,
w¨j gou=n oiãontai, kata\ sfa=j au)tou\j planw½ntej kaiì pla- nw¯menoi. äH
ga\r uÀdasi kater)r(ai¿nonto, hÃgoun d#=daj pu=r perienegko/ntej ku/kl%, di
asmh/xein ta\j e(autw½n yuxa\j tw½n e)k faulo/thtoj logismw½n [al. molus
mw½n] %Óonto. àOti de\ kosmio/thtoj kaiì e)pieikei¿aj ou)dei¿ j e)sti pantelw½
j para/ ge toiÍj toiou/toij o( lo/goj, a)ll' ou)de\ nou=j a)nqrwpopreph\j, par
asuneblh/qhsan de\ ma=llon toiÍj kth/nesi toiÍj a)noh/toij, diadei¿knusin
ei¹pwÜn, oÀti a(gni¿zontai me\n e)n kh/poij, toute/stin, e)n toiÍj aÃlsesin, hÃgoun
drumoiÍj, u(poka/tw druo\j kaiì leu/khj, kaiì de/ndrou suskia/zontoj. ¹Ec%
kodo/mhntai ga\r par' au)tw½n au)to/se bwmoiì kaiì teme/nh toiÍj dai¿- mosin,
e)n de\ toiÍj proqu/roij tw½n temenw½n hÃsqion kre/aj uÀeion. ¹Apo/deicij de\ k
aiì tou=to trufh=j. Pros- eku/noun de\ kaiì ta\ bdelu/gmata kaiì to\n mu=n. K
aq- i¿konto ga\r iãswj ei¹j tou=to frenoblabei¿aj tw½n deisi- daimo/nwn tine\
j, w¨j kaiì muw½n eÃxein e)n shkoiÍj i¸dru/- mata/ te kaiì tu/pouj. ¹All' ouÂtoi
pa/ntej, fhsiìn, e)piì to\ au)to\ a)nalwqh/sontai, toute/stin, o(mou= toiÍj a)peiq
h/sasin e)c ¹Israh/l: "6 ¹EgwÜ ga\r eÃgnwn ta\ eÃrga au)tw½n kaiì to\n logismo\n
au)tw½n."6 Logismo\n de/ fhsi ta\j e)nqumh/seij, aiâj a)kolouqh/santej ai¹sx
rw½n e)pixei- rhma/twn gego/nasin eu(retaiì, di' wÒn au)toiÍj kaiì h( tw½n bdelu
 
 

531

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

gma/twn ge/gonen ei¹sfora\, kai¿toi de/on e(niì t%½ fu/sei kaiì a)lhqw½j latre
u/ein Qe%½. 9 ãErxomai sunagageiÍn pa/nta ta\ eÃqnh, kaiì ta\j glw¯ssaj.
Kaiì hÀcousi, kaiì oÃyontai th\n do/can mou, kaiì katalei¿yw e)p' au)tou\j s
hmeiÍa, kaiì e)capostelw½ e)c au)tw½n seswsme/nouj ei¹j ta\ eÃqnh, kaiì ei¹j
QarseiÍj, kaiì Fou\d, kaiì Lou\d, kaiì Moso\x, kaiì Qobe\l, kaiì ei¹j th\n ¸El
la/da, kaiì ei¹j ta\j nh70.1445 souj ta\j po/r)r(w, oiá ou)k a)khko/asi¿ mou to\
oÃnoma, ou)de\ e(wra/kasi th\n do/can mou, kaiì a)naggelou=si¿ moi th\n do/ca
n e)n toiÍj eÃqnesin.9 ¹Anakefalai¿wsin wÐsper tina\ tou= panto\j lo/gou,
kaiì a(pa/shj profhtei¿aj dia\ toutwniì poieiÍtai Xri- sto\j, kaiì w¨j e)n bra
xe/si kaiì sunestalme/noij a)pag- ge/llei ta\ a)p' a)rxh=j me/x ri te/louj, ka
iì th=j meta\ sarko\j oi¹konomi¿aj th\n du/namin. Diame/mnhtai ga\r kaiì th=j
klh/sewj tw½n e)qnw½n, kaiì th=j tw½n a(gi¿wn a)po- sto/lwn a)nadei¿cewj, kaiì
oÀti proskunhqh/setai para\ pa/shj th=j u(p' ou)rano/n. ¸O me\n ga\r pa/lai
no/moj, eÁn kaiì mo/non sunh/gagen eÃqnoj, dh=lon de\ oÀti to\ e)c ¹Israh\l, kaiì
mi¿an e)ka/lese glw½ssan. ¸O de\ Ku/rioj h(mw½n ¹Ih-sou=j Xristo\j ou)xiì mo/
noij toiÍj e)c aiàmatoj ¹Israh\l, th=j meta\ sarko\j oi¹konomi¿aj th\n du/nami
n e)xari¿zeto, a)lla\ ga\r eÃqnei pantiì kaiì a(pa/saij glw¯ssaij. ãEfh gou=
n dia\ th=j tou= Ya/llontoj lu/raj: "6 ¹Akou/sate tau=ta, pa/nta ta\ eÃqnh: e)
nwti¿sasqe, pa/ntej oi¸ katoi- kou=ntej th\n oi¹koume/nhn:"6 ou)kou=n aÀpanta
j me\n sun- a/cw, fhsi¿n: "6 àHcousi, kaiì oÃyontai th\n do/can mou."6 Ke/kl
hntai ga\r dia\ pi¿stewj, kaiì oi¸ pote\ makra\n oÃntej gego/nasin e)ggu\j, ka
iì teqe/antai th\n do/can au)tou=: pw½j, hÄ ti¿na tro/pon; ¹A khko/asi ga\r dia\
tw½n eu)agge- likw½n khrugma/twn, oÀti kaiì i¹sourgo\j kaiì i¹s osqenh/j e)sti
t%½ Qe%½ kaiì Patriì, kaiì tw½n u(pe\r lo/gon ge/gonen a)potelesth\j, wÐste k
aiì nekrou\j e)k mnhma/twn e)geiÍrai, kaiì tufloiÍj e)neiÍnai to\ fw½j, eÀtera/ te
pro\j tou/toij e)rga/sasqai ta\ panto\j aÃcia kaiì lo/gou, kaiì qau/ma- toj.
ãHgoun kaq' eÀteron tro/pon: teqe/antai th\n do/can au)tou=, mustagwghqe/
ntej oÀti Qeo\j hÅn o( Lo/goj, kaiì ge/gonen aÃnqrwpoj: ou) ga\r kata\ tou\j ¹Io
udai¿ouj oi¸ e)c e)qnw½n ei¹rh/kasi: "6Diati¿ su\ aÃnqrwpoj wÔn poieiÍj seaut
o\n Qeo/n;"6 ¹Epegnwko/tej de\ ma=llon to\ e)p' au)t%½ musth/ rion, ta\j i¸era\j
e)kei¿naj a)nabow½si fwna/j: "6Su\ eiå o( Xristo\j o( Ui¸o\j tou= Qeou= tou= zw½n
toj,"6 kaiì mh\n ka)keiÍno pro\j tou/t% to\ dia\ tw½n a(gi¿wn a)posto/- lwn, "6 ¹
Alhqw½j Qeou= Ui¸o\j eiå."6 Te/qeitai de\ kaiì e)p' au)toiÍj shmeiÍon: w¨j ga\r o(
Pau=lo/j fhsin, "6 ¹Esfra- gi¿sqhmen t%½ pneu/mati th=j a)polutrw¯sewj, k
aiì taiÍj a(pa/ntwn h(mw½n kardi¿aij e)nemorfw¯qh Xristo\j dia\ metoxh=j to
u= a(gi¿ou Pneu/matoj."6 ¹Apo\ de/ ge tw½n a)nase- swsme/nwn, fhsiìn, a)poste
lw½ ei¹j ta\ eÃqnh, ei¹j tou/sde kaiì tou/sde. ãEqnh de\ tau= ta ta\ me\n ei¹j e(sp
e/ran, ta\ de\ ei¹j h)w½, ta\ de\ kaiì e)n toiÍj boreiote/roij, hÃgoun kata\ th\n ¸E
llh/nwn xw¯ran, kaiì ei¹j ta\j e)pe/keina nh/souj. "6 ¹EkeiÍ, fhsiìn, a)naggelo
u=si th\n e)mh\n do/can."6 Ou) ga\r sesigh/kasin oi¸ maqhtaiì, diekh/rucan de\
pantaxou= to\ Eu)agge/lion th=j basilei¿aj, kaiì tw½n i¸erw½n khrugma/- tw
 
 

532

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

n th\n du/namin. 9Kaiì aÃcousi tou\j a)delfou\j u(mw½n e)k pa/ntwn tw½n e)qn
w½n dw½ron Kuri¿% meq' iàppwn kaiì a(rma/- twn, e)n lamph/naij h(mio/nwn met
a\ skiadi¿wn, ei¹j th\n a(gi¿an po/lin ¸Ierousalh\m, eiåpe Ku/rioj, w¨j aÄn e)ne/
gkaisan oi¸ ui¸oiì ¹Israh\l e)moiì ta\j qusi¿aj au)tw½n meta\ yalmw½n ei¹j to\n
oiåkon Kuri¿ou, kaiì a)p' au)tw½n lh/yomai i¸ereiÍj kaiì Leui¿+taj, eiåpe Ku/r
ioj.9
70.1448 àOti pa/nth te kaiì pa/ntwj e)nergo\n eÃstai kaiì eÃgkarp
on to\ dia\ tw½n a(gi¿wn a)posto/lwn kh/rugma para\ toiÍj w©nomasme/noij eÃqn
esi kaiì taiÍj au)tw½n xw¯-raij, diadei¿knusin e)n tou/toij: "6Tou\j ga\r a)del
fou\j u(mw½n,"6 fhsiìn, iàn' o( lo/goj vÅ pro\j tou\j e)c aiàmatoj ¹Israh\l pisteu/
santaj, "6a)po\ tw½n e)qnw½n aÃcousi dw½-ron t%½ Kuri¿%."6 ¹Ana/qhma ga\r wÐ
sper ei¹j do/can Qeou= tw½n e)qnw½n ge/gonen h( plhqu\j, a)phllagme/nh me\n
pan-to\j ai¹tia/matoj dia\ th=j pi¿stewj, kaiì pa/nta r(u/pon a)pobalou=sa di
a\ tou= a(gi¿ou bapti¿smatoj, ce/nion de\ wÐsper a)postolikw½n spoudasma/t
wn proskomisqe\n t%½ Qe%½. Kauxw½ntai gou=n e)p' au)t%½ dh\ tou/t%, xara\n
au)-tou\j kaiì ste/fanon e(autw½n o)noma/zontej. àOti de\ a)p o-nwta/th li¿an,
kaiì i¸drw½toj di¿xa panto\j, kaiì a)gw½noj, kaiì po/nwn h( pro\j Qeo\n e)pistro
fh\ tw½n e)qnw½n, kaq-i¿sthsin e)nargw½j, w¨j e)k paradei¿gmatoj tou= kaq' h(m
a=j le/gwn, oÀti a)xqh/sontai meq' iàppwn kaiì a(rma/twn e)n lamph/naij kaiì
skiadi¿oij: wÐsper ga\r oi¸ dia\ tou/twn o(doiporeiÍn ei¹wqo/tej, a)ponwta/thn
th\n prokeime/nhn au)toiÍj katorqou=si tri¿bon: ouÀtwj oi¸ e)k pla/nhj ¸El-lh
nikh=j pro\j Qeo\n e)pistre/fontej dia\ lei¿aj wÐsper kaiì e)strwme/nhj hÀcou
sin o(dou=, kaiì mononouxiì kaiì do-ruforou/menoi, kaiì a(pa/shj au)tou\j a)na
pau/lhj a)ciou=n-toj Qeou=: hÀcousi de\, pou=; Ei¹j th\n a(gi¿an po/lin, hÃgoun
¸Ierousalh\m, hÀtij e)stiìn ¹Ekklhsi¿a Qeou= zw½ntoj: eÃsontai de\ ouÀtwj h(d
eiÍj kaiì eu)pro/sdektoi prosio/ntej Qe%½, w¨saneiì kaiì qusi¿a prosagome/n
h, fhsiì, met' %©dh=j kaiì docologi¿aj. ¹Alla\ kaiì"6 ¹Ap' au)tw½n lh/yomai, f
hsiì, kaiì i¸ereiÍj, kaiì Leui¿+taj. ¹Ap' au)tw½n de\, ti¿-nwn; OuÃpw ma/la safe\
j, po/teron e)k tw½n a)postale/n-twn ei¹j to\ kale/sai tou\j e) c e)qnw½n, hÃgoun
e)c au)tw½n tw½n keklhme/nwn: plh\n a)lhqe\j oÄn eu(rh/somen tou=to/ te ka)keiÍ
no. ¸Ierourgoiì ga\r gego/nasi tw½n dia\ Xri-stou= qespisma/t wn kaiì oi¸ qes
pe/sioi maqhtai¿: ke/-klhntai de\ pro\j i¸erwsu/nhn, kaiì ei¹j deu=ro kalou=nt
ai polloiì tw½n e)c a)ge/lhj oÃntej ¸Ellhnikh=j, Qeou= meq-ista/ntoj ei¹j ka
ino/thta zwh=j kaiì gnw¯mhj au)tou/j. ¹Anaxalkeu/ei ga\r wÐsper h( pi¿stij e
i¹j to\ au)t%½ do-kou=n tou\j e)ceilegme/nouj. 9 áOn tro/pon ga\r o( ou)rano\j k
aino\j, kaiì h( gh= kainh\, aÁ e)gwÜ poiw½ me/nei e)nw¯pio/n mou, le/gei Ku/-rioj: o
uÀtwj sth/setai to\ spe/rma u(mw½n, kaiì to\ oÃnoma u(mw½n, kaiì eÃstai mh\n e)k
mhno\j, kaiì Sa/b-baton e)k Sabba/tou. àHcei pa=sa sa\rc e)n w¯pio/n mou p
roskunh=sai e)n ¸Ierousalh\m, eiåpe Ku/rioj o( Qeo/j.9 To\ a)kra/danton t
h=j e)lpi¿doj toiÍj e)f' aÀpasin a)ga-qoiÍj u(pisxneiÍtai Xristo\j toiÍj a)gapw½
sin au)to\n, kaiì toiÍj e)pegnwko/si th\n e)pifa/neian au)tou=. àWsper ga\r, fh
siì, kainourgh/saj to\n ou)rano\n kaiì th\n gh=n, ouÀtw me/nein e)a/sw, kaiì ou)d
 
 

533

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

eiìj au)ta\ katalu/sei xro/noj ouÀtw to\ spe/rma u(mw½n, kaiì to\ oÃnoma sth/se
tai e)n-w¯pio/n mou. Kainou\j ga\r ou)ranou\j, kaiì kainh\n gh=n, kaiì ta\ e)pa
gge/lmata au)tou= prosdokw½men, kata\ to\ gegramme/non. àOti de\ kaiì h( tw½
n a(gi¿wn e)lpiìj sth/setai a)eiì kaiì diameneiÍ, pistw¯setai gra/fwn o( pa/nso
-foj Pau=loj, oÀti a)metame/lhta ta\ xari¿smata, kaiì h( klh=sij tou= Qeo
u=. Ou)kou=n to\ spe/rma to\ eu)loghme/non to\ dia\ tw½n a(gi¿wn a)posto/lwn pr
oskomisqe\n t%½ Qe%½, 70.1449 swqh/setai dia\ panto\j, katafqarh/set
ai ga\r kat' ou)de/na tro/pon, a)ll' oiâon ou)ran%½ te kaiì gv= sundia-meneiÍ,
sune/xontoj ei¹j tou=to tou= pa/ntwn h(mw½n Swth=-roj Xristou=. àOti de\ ka
iì ei¹j e)pi¿dosin a)eiì mei¿zona h( tw½n pisteusa/ntwn a)eiì probh/setai plhqu\
j, dida/skei le/-gwn, oÀti "6Mh\n e)k mhno\j, kaiì Sa/bbaton e)k Sabba/-tou,
hÀcei pa=sa sa\rc e)nw¯pio/n mou proskunh=sai e)n ¸Ierousalh/ m."6 Ou) ga\r
dialeloi¿pasin oi¸ pisteu/-santej ei¹j Xristo\n, a)ll' e)c e) kei¿nou tou= ka
irou=, kaq' oÁn diekh/rucan oi¸ qespe/sioi maqhtaiì, kaiì ei¹j deu=ro badi¿zou
sin, oi¸ me\n e)k th=j poluqe/ou pla/nhj to\ th=j a)lhqou=j qeognwsi¿aj diyw½n
tej fw½j, oi¸ de\ kaiì e)k ta-gma/twn ¹Ioudai+kw½n, ei¹ kaiì kaq' eÀna, kaiì ou) p
olloi¿. Plh\n hÀcousi kaiì au)toiì, keklh/sontai ga\r e)n e)sxa/toij tou= ai¹w½
noj kairoiÍj, oÀtan to\ plh/rwma tw½n e)qnw½n ei¹se/lqv, kaqa/ fhsin o( pa/nso
foj Pau=loj 9Kaiì e)celeu/sontai oi¸ aÀgioi, kaiì oÃyontai ta\ kw½la tw½n
a)nqrw¯pwn tw½n parabebhko/twn e)n e)moi¿. ¸O ga\r skw¯lhc au) tw½n ou) tele
uth/sei, kaiì to\ pu=r au)tw½n ou) sbesqh/setai, kaiì eÃsontai ei¹j oÃrasin pa/
sv sarki¿.9 ãEoike dia\ tou/twn ta\j e)penexqei¿saj toiÍj ¹I oudai¿oij sumfo
ra\j bou/lesqai dhlou=n, aÁj u(pomeiÍnai¿ famen au)tou\j dia\ th=j ¸Rwmai¿wn
xeiro\j, katadvwqe/ntoj dh-lono/ti tou= naou=, kaiì w©mota/thn sfagh\n u(po
meina/n-twn a(pa/ntwn. Gego/nasi gou=n tau=ta paqo/ntej, kaiì ei¹j oÀrasin
pa/sv sarkiì, kaiì mononouxiì th\n di¿khn a)te-leu/thton eÃxousin. Tou=to ga\
r iãswj u(podhloiÍ mh/te teqnh/cesqai le/gein to\n skw¯lhka au)tw½n, mh/te m
h\n kateunasqh=nai to\ pu=r. Bou/lontai de/ tinej, kaiì ei¹j to\n kairo\n th=j
suntelei¿aj tou= ai¹w½noj tou\j periì tou/-twn a)nakomi¿zein lo/gouj, oÀte tw½n
parabebhko/twn oi¸oneiì ta\ kw½la r(ifh/setai pempo/mena ei¹j ko/lasin, k
aiì ei¹j flo/ga th\n a)teleu/thton. ¹EkeiÍ ga\r o( skw¯lhc tw½n kekolasme/nwn
zh/sei dihnekw½j, kaiì ou)k aÄn sbe-sqei¿h to\ pu=r. ¸Hma=j de\ tou/twn a(pa/nt
wn a)palla/cei Xristo\j, di' ouÂ, kaiì meq' ouÂ h( do/ca t%½ Qe%½ kaiì Patriì
su\n a(gi¿% Pneu/mati, ei¹j tou\j ai¹w½naj tw½n ai¹w¯nwn. ¹A mh/n.

 
 

534

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

 
 

535

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


