De administrando imperio
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩΙ ΒΑΣΙΛΕΙ ΑΙΩΝΙΩΙ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΡΩΜΑΙΩΝ
ΠΡΟΣ ΤΟΝ Ι∆ΙΟΝ ΥΙΟΝ ΡΩΜΑΝΟΝ ΤΟΝ ΘΕΟΣΤΕΦΗ ΚΑΙ
ΠΟΡΦΥΡΟΓΕΝΝΗΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ
Προοιμιον.
Υιος σοφος ευφραινει πατερα, και πατηρ φιλοστοργος επι υιωι τερπεται φρονιμωι.
Κυριος γαρ διδωσι νουν, ηνικα δει ειπειν, και προστιθησιν ους του ακουειν· παρ'
αυτωι θησαυρος σοφιας, και εξ αυτου διδοται παν δωρημα τελειον· καθισται βασιλεις
επι θρονου και κυριαν του παντος διδωσιν αυτοις. Νυν ουν ακουσον μου, υιε, και
τηνδε μεμαθηκως την διδαχην εσηι σοφος παρα φρονιμοις, και φρονιμος παρα
σοφοις λογισθησηι· ευλογησουσι σε οι λαοι, και μακαριουσι σε πληθη εθνων.
∆ιδαχθητι, α χρη σε προ παντων ειδεναι, και νουνεχως των της βασιλειας οιακων
αντιλαβου. Περι των ενεστωτων μελετησον, και περι των μελλοντων διδαχθητι, ινα
πειραν μετ' ευβουλιας αθροισηις, και μεγαλεπηβολος εσηι περι τα πραγματα. Ἰδου
εκτιθημι σοι διδασκαλιαν, ωστε τηι εκ ταυτης πειραι και γνωσει συνετισθεντα περι
τας βελτιστας βουλας και {τωι} το κοινηι συμφερον μη διαμαρτανειν· πρωτα μεν
ποιον εθνος κατα τι μεν ωφελησαι δυναται Ῥωμαιους, κατα τι δε βλαψαι, {και
ποιον} και πως εκαστον τουτων και παρα ποιου δυναται εθνους και πολεμεισθαι και
υποτασσεσθαι, επειτα περι της απληστου και ακορεστου αυτων γνωμης, και ων
παραλογως εξαιτουνται λαμβανειν, ειθ' ουτως και περι διαφορας ετερων εθνων,
γενεαλογιας τε αυτων και εθων και βιου διαγωγης και θεσεως και κρασεως της
κατοικουμενης παρ' αυτων γης και περιηγησεως αυτης και σταδιασμου, προς τουτοις
και περι των εν τινι καιρωι μεταξυ Ῥωμαιων και διαφορων εθνων συμβεβηκοτων,
και μετα τουτα, οσα εν τηι καθ' ημας πολιτειαι, αλλα και εν πασηι τηι Ῥωμαιων αρχηι
κατα τινας χρονους εκαινοτομηθη. Ταυτα εσοφισαμην κατ' εμαυτον, και ειπα
γνωστα σοι ποιησαι, τωι ηγαπημενωι μου υιωι, ιν' εχηις ειδεναι την εκαστου τουτων
διαφοραν, και πως η μεταχειριζεσθαι ταυτα και οικειουσθαι η πολεμειν και
αντιτασσεσθαι. Πτοηθησονται γαρ σε ως μεγαλοφυη, και ως απο πυρος φευξονται
απο σου· φιμωθησονται τα χειλη αυτων, και ως υπο βελων τοις σοις
κατατρωθησονται ρημασιν. Ὀφθησηι αυτοις φοβερος, και απο προσωπου σου τρομος
ληψεται αυτους. Και σου ο Παντοκρατωρ υπερασπιει, και συνετιει σε ο πλασας σε·
κατευθυνει σου τα διαβηματα, και εδρασει σε επι βασιν ασαλευτον. Ὁ θρονος σου ως
ο ηλιος εναντιον αυτου, και οι οφθαλμοι αυτου εσονται βλεποντες επι σε, και ουδεν
ου μη αψηται σου των χαλεπων, καθοτι αυτος σε εξελεξατο και απο μητρας
αφωρισεν, και την αυτου βασιλειαν ως αγαθωι υπερ παντας σοι εδωκεν, και τεθεικεν
ως σκεπην επι βουνου και ως χρυσουν ανδριαντα εφ' υψηλου, και ως πολιν επ'
ορους ανυψωσεν, ωστε δωροφορεισθαι υπο εθνων και προσκυνεισθαι υπο των
κατοικουντων την γην. Ἀλλα συ, Κυριε ο Θεος μου, ου η βασιλεια αιωνιος και
ανωλεθρος, ειης κατευοδων τον δια σου εξ εμου γεννηθεντα, και εστω η επισκοπη
του προσωπου σου επ' αυτον, και το ους σου επικλινεσθω ταις τουτου δεησεσιν.
Σκεπασατω αυτον η χειρ σου, και βασιλευετω ενεκεν αληθειας, και οδηγησει αυτον
η δεξια σου· κατευθυνθειησαν αι οδοι αυτου ενωπιον σου του φυλαξασθαι τα
δικαιωματα σου. Προ προσωπου αυτου πεσουνται πολεμιοι, και λειξουσι χουν οι
εχθροι αυτου. Κατασκιασθειη το στελεχος του γενους αυτου πολυγονιας φυλλοις,
και η σκια του καρπου αυτου επικαλυψαι ορη βασιλεια, οτι δια σου βασιλευουσι
1

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

βασιλεις δοξαζοντες σε εις τον αιωνα. 1 Περι των Πατζινακιτων, και προς ποσα
συμβαλλονται μετα του βασιλεως Ῥωμαιων ειρηνευοντες. Ἄκουσον τοινυν, υιε, α
μοι δοκει δειν σε μη αγνοειν, και νοημων γενου, ινα κτησηι κυβερνησιν. Φημι γαρ
και τοις αλλοις απασιν ειναι καλον των υποτεταγμενων την μαθησιν, διαφεροντως
δε σοι, τωι υπερ της παντων σωτηριας οφειλοντι διαμεριμναν και την κοσμικην
ολκαδα πηδαλιουχειν τε και κυβερναν. Ει δε σαφει και κατημαξευμενωι λογωι και
οιον εικηι ρεοντι πεζωι και απλοικωι προς την των προκειμενων εχρησαμην δηλωσιν,
μηδεν θαυμασηις, υιε. Ου γαρ επιδειξιν καλλιγραφιας η φρασεως ηττικισμενης και το
διηρμενον διογκουσης και υψηλον ποιησαι εσπουδασα, αλλα μαλλον δια κοινης και
καθωμιλημενης απαγγελιας διδαξαι σοι εσπευσα, απερ οιομαι δειν σε μη αγνοειν,
και α την εκ μακρας εμπειριας συνεσιν τε και φρονησιν ευμαρως σοι δυναται
προξενειν. Ὑπολαμβανω γαρ κατα πολυ συμφερειν αει τωι βασιλει Ῥωμαιων
ειρηνην εθελειν εχειν μετα του εθνους των Πατζινακιτων και φιλικας προς αυτους
ποιεισθαι συνθηκας τε και σπονδας και αποστελλειν καθ' εκαστον χρονον εντευθεν
προς αυτους αποκρισιαριον μετα ξενιων αρμοζοντων και προς το εθνος επιτηδειων
και αναλαμβανεσθαι εκειθεν ομηρους, ητοι οψιδας και αποκρισιαριον, οιτινες εν τηι
θεοφυλακτωι ταυτηι πολει μετα του καθυπουργουντος εις ταυτα συνελευσονται, και
βασιλικων ευεργεσιων και φιλοτιμιων των επαξιων παντων του βασιλευοντος
απολαυσουσιν. Ὅτι γειτνιαζει το τοιουτον εθνος των Πατζινακιτων τωι μερει της
Χερσωνος, και ει μη φιλιως εχουσι προς ημας, δυνανται κατα της Χερσωνος
εξερχεσθαι και κουρσευειν και ληΐζεσθαι αυτην τε την Χερσωνα και τα λεγομενα
κλιματα. 2 Περι των Πατζινακιτων και των Ῥως. Ὅτι και τοις Ῥως οι Πατζινακιται
γειτονες και ομοροι καθεστηκασιν, και πολλακις, οταν μη προς αλληλους
ειρηνευουσι, πραιδευουσι την Ῥωσιαν, και ικανως αυτην παραβλαπτουσι και
λυμαινονται. Ὅτι και οι Ῥως δια σπουδης εχουσιν ειρηνην εχειν μετα των
Πατζινακιτων. Ἀγοραζουσι γαρ εξ αυτων βοας και ιππους και προβατα, και εκ
τουτων ευμαρεστερον διαζωσι και τρυφερωτερον, επει μηδεν των προειρημενων
ζωων εν τηι Ῥωσιαι καθεστηκεν. Ἀλλ' ουδε προς υπεροριους πολεμους απερχεσθαι
δυνανται ολως οι Ῥως, ει μη μετα των Πατζινακιτων ειρηνευοντες, διοτι
δυνανταιεν τωι εκεινους των οικειων υποχωρειναυτοι επερχομενοι τα εκεινων
αφανιζειν τε και λυμαινεσθαι. ∆ιο μαλλον αει σπουδην οι Ῥως τιθενταιδια τε το μη
παραβλαπτεσθαι παρ' αυτων και δια το ισχυρον ειναι το τοιουτον εθνοςσυμμαχιαν
παρ' αυτων λαμβανειν και εχειν αυτους εις βοηθειαν, ως αν και της εχθρας αυτων
απαλλαττωνται και της βοηθειας καταπολαυοιεν. Ὅτι ουδε προς την βασιλευουσαν
ταυτην των Ῥωμαιων πολιν οι Ῥως παραγινεσθαι δυνανται, ει μη μετα των
Πατζινακιτων ειρηνευοντες, ουτε πολεμου χαριν, ουτε πραγματειας, επειδηεν τωι
μετα των πλοιων εις τους φραγμους του ποταμου γινεσθαι τους Ῥως και μη
δυνασθαι διελθειν, ει μη εξαγαγωσι του ποταμου τα πλοια αυτων, και επι των ωμων
βασταζοντες διαβασωσιν, επιτιθενται τοτε αυτοις οι του τοιουτου εθνους των
Πατζινακιτων, και ραιδιως, ατε προς δυο πονους αντεχειν μη δυνανται, τροπουνται
και κατασφαζονται. 3 Περι των Πατζινακιτων και Τουρκων. Ὅτι και το των
Τουρκων γενος μεγαλως πτοειται και δεδιε τους ειρημενους Πατζινακιτας δια το
πολλακις ηττηθηναι παρ' αυτων και τελειως σχεδον παραδοθηναι αφανισμωι. Και
δια τουτο αει φοβεροι τοις Τουρκοις οι Πατζινακιται νομιζονται, και συστελλονται
απ' αυτων. 4 Περι των Πατζινακιτων και Ῥως και Τουρκων. Ὅτι του βασιλεως
Ῥωμαιων μετα των Πατζινακιτων ειρηνευοντος, ουτε οι Ῥως πολεμου νομωι κατα
της Ῥωμαιων επικρατειας, ουτε οι Τουρκοι δυνανται επελθειν, αλλ' ουτε υπερ της
ειρηνης μεγαλα και υπερογκα χρηματα τε και πραγματα παρα των Ῥωμαιων
δυνανται απαιτειν, δεδιοτες την δια του τοιουτου εθνους παρα του βασιλεως κατ'
2

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτων ισχυν εν τωι εκεινους κατα Ῥωμαιων εκστρατευειν. Οι γαρ Πατζινακιται, και
τηι προς τον βασιλεα φιλιαι συνδουμενοι και παρ' εκεινου δια γραμματων και δωρων
αναπειθομενοι, δυνανται ραιδιως κατα της χωρας των τε Ῥως και των Τουρκων
επερχεσθαι και εξανδραποδιζεσθαι τα τουτων γυναια και παιδαρια και ληΐζεσθαι την
χωραν αυτων. 5 Περι των Πατζινακιτων και των Βουλγαρων. Ὅτι και τοις
Βουλγαροις φοβερωτερος αν ειναι δοξειεν ο των Ῥωμαιων βασιλευς, και αναγκην
ησυχιας επιτιθεναι τουτοις δυναται εκ του μετα των Πατζινακιτων ειρηνευειν,
επειδη και προς αυτους τους Βουλγαρους οι ειρημενοι Πατζινακιται πλησιαζουσιν,
και ηνικα βουληθωσιν, η δι' οικειον κερδος η τηι προς τον βασιλεα Ῥωμαιων χαριτι
ευχερως δυνανται κατα Βουλγαριας εκστρατευειν και απο του περιοντος πληθους
και της ισχυος αυτων υπερνικαν αυτους και ητταν. ∆ια τουτο και οι Βουλγαροι
αγωνα και σπουδην διηνεκως εχουσι του ειρηνευειν και ομονοειν μετα των
Πατζινακιτων. Ἐκ του γαρ πολλακις υπ' αυτων καταπολεμηθηναι και πραιδευθηναι
τηι πειραι εγνωκασι καλον και συμφερον ειναι το ειρηνευειν αει προς αυτους. 6 Περι
των Πατζινακιτων και Χερσωνιτων. Ὅτι και ετερος λαος των τοιουτων
Πατζινακιτων τωι μερει της Χερσωνος παρακεινται, οιτινες και πραγματευονται μετα
των Χερσωνιτων, και ποιουσι τας δουλειας αυτων τε και του βασιλεως εις τε την
Ῥωσιαν και Χαζαριαν και την Ζιχιαν και εις παντα τα εκειθεν μερη, δηλονοτι
λαμβανοντες παρα των Χερσωνιτων τον προσυμπεφωνημενον μισθον υπερ της
τοιαυτης διακονιας κατα το ανηκον της δουλειας και του κοπου αυτων, οιον
βλαττια, πρανδια, χαρερια, σημεντα, πεπεριν, δερματια αληθινα Παρθικα και ετερα
ειδη τα υπ' αυτων επιζητουμενα, καθως αν εκαστος Χερσωνιτης εκαστον
Πατζινακιτην πεισηι συμφωνων η πεισθηι. Ἐλευθεροι γαρ οντες και οιον αυτονομοι
οι τοιουτοι Πατζινακιται ουδεμιαν δουλειαν ανευ μισθου ποιουσι ποτε. 7 Περι των
απο Χερσωνος αποστελλομενων βασιλικων εν Πατζινακιαι. Ὅτι ηνικα περασηι
βασιλικος εις Χερσωνα ενεκα της τοιαυτης διακονιας, οφειλει ευθυς αποστελλειν εις
Πατζινακιαν και επιζητειν οψιδας παρ' αυτων και διασωστας, και ερχομενων αυτων,
τους μεν οψιδας εις το καστρον Χερσωνος κρατουμενους καταλιμπανειν, αυτος δε
μετα των διασωστων προς Πατζινακιαν απερχεσθαι και τα εντεταλμενα επιτελειν. Οι
δε τοιουτοι Πατζινακιται απληστοι οντες και των παρ' αυτοις σπανιων οξεις
επιθυμηται ανεδην επιζητουσιν ξεναλια ικανα, οι μεν οψιδες αλλα μεν λογωι αυτων
και αλλα λογωι των αυτων γυναικων, οι δε αποσωσται τα μεν υπερ του κοπου
αυτων, τα δε υπερ του κοπου των αλογων αυτων. Ειτα, εισερχομενου του βασιλικου
εις την χωραν αυτων, ζητουσι προτερον τα του βασιλεως δωρα, και παλιν, οτε
κορεσουσι τους ανθρωπους αυτων, ζητουσι τα των γυναικων αυτων και των γονεων
αυτων. Ἀλλα και οσοι εν τωι αποσωζειν αυτον υποστρεφοντα προς Χερσωνα
κατελθωσι μετ' αυτου, ζητουσι παρ' αυτου ρογευθηναι δια τον κοπον αυτων τε και
των αλογων αυτων. 8 Περι των απο της θεοφυλακτου πολεως αποστελλομενων
βασιλικων μετα χελανδιων δια τε του ∆ανουβιου και ∆αναπρι και ∆αναστρι ποταμου
εν Πατζινακιαι. Ὅτι και εις το μερος της Βουλγαριας καθεζεται λαος των
Πατζινακιτων, επι το μερος του ∆αναπρι και του ∆αναστρι και των ετερων των
εκεισε οντων ποταμων. Και βασιλικου αποστελλομενου εντευθεν μετα χελανδιων,
δυναται και χωρις του εις Χερσωνα απελθειν ενταυθα συντομως και ταχεως
ευρισκειν τους αυτους Πατζινακιτας, ους και ευρων μηνυει δια ανθρωπου αυτου ο
βασιλικος, εντος των χελανδιων μενων και μεθ' εαυτου τα βασιλικα επιφερομενος
και φυλαττων εν τοις χελανδιοις πραγματα. Και κατερχονται προς αυτον, και οτε
κατελθωσιν, διδωσι προς αυτους ο βασιλικος ανθρωπους αυτου οψιδας, και
λαμβανει και αυτος απο των τοιουτων Πατζινακιτων ετερους οψιδας, και κρατει
αυτους εις τα χελανδια, και τοτε συμφωνει μετ' αυτων· και οτε ποιησουσιν οι
3

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Πατζινακιται προς τον βασιλικον τους ορκους κατα τα ζακανα αυτων, επιδιδωσιν
αυτοις τας βασιλικας δωρεας, και αναλαμβανεται φιλους εξ αυτων, οσους βουλεται,
και υποστρεφει. Ουτω δε χρη συμφωνειν μετ' αυτων, ωστε, οπου αν χρεωποιηθηι
αυτους ο βασιλευς, ποιησωσι δουλειαν, ειτε εις τους Ῥως, ειτε εις τους Βουλγαρους,
ειτε και εις τους Τουρκους. Εισι γαρ δυνατοι του παντας τουτους πολεμειν, και
πολλακις κατ' αυτων ελθοντες, φοβεροι νυν καθεστηκασιν. Και τουτο δηλον και
εντευθεν εστιν. Του γαρ κληρικου Γαβριηλ ποτε προς τους Τουρκους αποσταλεντος
απο κελευσεως βασιλικης και προς αυτους ειποντος, οτι· "Ὁ βασιλευς δηλοποιει
υμας απελθειν και αποδιωξαι τους Πατζινακιτας απο του τοπου αυτων και
καθεσθηναι υμας (υμεις γαρ και προτερον εκεισε εκαθεζεσθε) προς το ειναι πλησιον
της βασιλειας μου, και οτε θελω, αποστελλω, και εν ταχει ευρισκω υμας", παντες οι
αρχοντες των Τουρκων μιαι φωνηι εξεβοησαν, οτι· "Ἡμεις μετα τους Πατζινακιτας
εαυτους ου βαλλομεν· ου γαρ δυναμεθα πολεμειν προς αυτους, οτι και χωρα μεγαλη
και λαος πολυς και κακα παιδια εισι· και του λοιπου τον λογον τουτον προς ημας μη
ειπηις· ου γαρ αγαπωμεν αυτον." Ὅτι και οι Πατζινακιται εκειθεν του ∆αναπρεως
ποταμου μετα το εαρ διερχονται, και αει εκεισε καλοκαιριζουσιν. 9 Περι των απο
Ῥωσιας ερχομενων Ῥως μετα των μονοξυλων εν Κωνσταντινουπολει. Ὅτι τα απο
της εξω Ῥωσιας μονοξυλα κατερχομενα εν Κωνσταντινουπολει εισι μεν απο του
Νεμογαρδας, εν ωι Σφενδοσθλαβος, ο υιος Ἴγγωρ, του αρχοντος Ῥωσιας, εκαθεζετο,
εισι δε και απο το καστρον την Μιλινισκαν και απο Τελιουτζαν και Τζερνιγωγαν και
απο του Βουσεγραδε. Ταυτα ουν απαντα δια του ποταμου κατερχονται ∆αναπρεως,
και επισυναγονται εις το καστρον το Κιοαβα, το επονομαζομενον Σαμβατας. Οι δε
Σκλαβοι, οι πακτιωται αυτων, οι Κριβηταιηνοι λεγομενοι, και οι Λενζανηνοι και αι
λοιπαι Σκλαβηνιαι εις τα ορη αυτων κοπτουσι τα μονοξυλα εν τωι του χειμωνος
καιρωι, και καταρτισαντες αυτα, του καιρου ανοιγομενου, ηνικα διαλυθηι ο παγετος,
εις τας πλησιον ουσας λιμνας εισαγουσιν αυτα. Και επειδη εκειναι εισβαλλουσιν εις
τον ποταμον τον ∆αναπριν, απο των εκεισε ουτοι εις τον αυτον ποταμον
εισερχονται, και απερχονται εις τον Κιοβα, και συρουσιν εις την εξαρτισιν, και
απεμπολουσιν αυτα εις τους Ῥως. Οι δε Ῥως σκαφιδια και μονα ταυτα αγοραζοντες,
τα παλαια αυτων μονοξυλα καταλυοντες, εξ αυτων βαλλουσιν πελλας και σκαρμους
εις αυτα και λοιπας χρειας *** εξοπλιζουσιν αυτα. Και Ἰουνιου μηνος δια του
ποταμου ∆αναπρεως αποκινουντες, κατερχονται εις το Βιτετζεβη, οπερ εστι
πακτιωτικον καστρον των Ῥως, και συναθροιζομενοι εκεισε μεχρι δυο και τριων
ημερων, ηνικα αν απαντα αποσυναχθωσι τα μονοξυλα, τοτε αποκινουσιν, και
κατερχονται δια του ειρημενου ∆αναπρεως ποταμου. Και πρωτον μεν ερχονται εις
τον πρωτον φραγμον, τον επονομαζομενον Ἐσσουπη, ο ερμηνευεται Ῥωσιστι και
Σκλαβηνιστι "μη κοιμασαι"· ο δε τουτου φραγμος τοσουτον εστιν στενος, οσον το
πλατος του τζυκανιστηριου· μεσον δε αυτου πετραι εισι ριζιμαιαι υψηλαι νησιων
δικην αποφαινομεναι. Προς αυτας ουν ερχομενον το υδωρ και πλημμυρουν
κακειθεν αποκρημνιζομενον προς το κατω μερος ηχον μεγαν και φοβον αποτελει.
Και δια τουτο μεσον αυτων ου τολμωσιν οι Ῥως διελθειν, αλλα πλησιον
σκαλωσαντες και τους μεν ανθρωπους εκβαλοντες εις την ξηραν, τα δε λοιπα
πραγματα εασαντες εις τα μονοξυλα, ειθ' ουτως γυμνοι τοις ποσιν αυτων
ψηλαφουντες ***, ινα μη τινι λιθωι προσκρουσωσιν. Τουτο δε ποιουσιν οι μεν
πλωραι, οι δε μεσον, οι δε και εις την πρυμναν μετα κονταριων κοντοβευομενοι, και
μετα τοιαυτης απασης ακριβειας διερχονται τον τοιουτον πρωτον φραγμον δια της
γωνιας και της οχθης του ποταμου. Ἡνικα δε διελθωσι τον τοιουτον φραγμον, παλιν
απο της ξηρας αναλαμβανομενοι τους λοιπους αποπλεουσι, και κατερχονται εις τον
ετερον φραγμον, τον επιλεγομενον Ῥωσιστι μεν Ουλβορσι, Σκλαβηνιστι δε
4

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ὀστροβουνιπραχ, οπερ ερμηνευεται "το νησιον του φραγμου". Ἔστιν κακεινος
ομοιος τωι πρωτωι, χαλεπος τε και δυσδιεξοδος. Και παλιν εκβαλοντες τον λαον
διαβιβαζουσι τα μονοξυλα, καθως και προτερον. Ὁμοιως δε διερχονται και τον
τριτον φραγμον, τον λεγομενον Γελανδρι, ο ερμηνευεται Σκλαβηνιστι "ηχος
φραγμου", ειθ' ουτως τον τεταρτον φραγμον, τον μεγαν, τον επιλεγομενον Ῥωσιστι
μεν Ἀειφορ, Σκλαβηνιστι δε Νεασητ, διοτι φωλευουσιν οι πελεκανοι εις τα λιθαρια
του φραγμου. Ἐν τουτωι ουν τωι φραγμωι σκαλωνουσιν απαντα εις την γην
ορθοπλωρα, και εξερχονται οι ωρι σμενοι ανδρες φυλαττειν την βιγλαν μετ' αυτων,
και απερχονται, και τας βιγλας ουτοι δια τους Πατζινακιτας αγρυπνως φυλαττουσιν.
Οι δε λοιποι τα πραγματα, απερ εχουσιν εις τα μονοξυλα, αναλαμβανομενοι, τα
ψυχαρια μετα των αλυσεων δια του ξηρου αυτα διαβιβαζουσι μιλια εξ, εως αν
διελθωσι τον φραγμον. Ειθ' ουτως οι μεν συροντες, οι δε και εις τους ωμους
βασταζοντες τα αυτων μονοξυλα εις το του φραγμου εκειθεν μερος διαβιβαζουσιν·
και ουτως ριπτοντες αυτα εις τον ποταμον και τα πετζιμεντα αυτων εμβλησκομενοι,
εισερχονται, και αυθις εναποπλεουσιν. Ἀπερχομενοι δε εις τον πεμπτον φραγμον,
τον επονομαζομενον Ῥωσιστι μεν Βαρουφορος, Σκλαβηνιστι δε Βουλνηπραχ, διοτι
μεγαλην λιμνην αποτελει, παλιν εις τας του ποταμου γωνιας τα αυτων μονοξυλα
διαβιβασαντες, καθως και εις τον πρωτον φραγμον και δευτερον, καταλαμβανουσι
τον εκτον φραγμον, λεγομενον μεν Ῥωσιστι Λεαντι, Σκλαβηνιστι δε Βερουτζη, ο
εστιν "βρασμα νερου", και διαβαινουσι και αυτον ομοιως. Και απο τουτου
αποπλεουσι και προς τον εβδομον φραγμον, τον επιλεγομενον Ῥωσιστι μεν
Στρουκουν, Σκλαβηνιστι δε Ναπρεζη, ο ερμηνευεται "μικρος φραγμος". Και
διαβαινουσιν εις το λεγομενον περαμα του Κραριου, εν ωι διαπερωσιν απο Ῥωσιας οι
Χερσωνιται και οι Πατζινακιται επι Χερσωνα, εχον το αυτο περαμα το μεν πλατος,
οσον του ιπποδρομιου, το δε υψος απο κατω εως οτου προκυπτουσιν υφαλοι, οσον
και φθαζειν σαγιτταν του τοξευοντος ενθεν εκεισε. Ὅθεν και εις τον τοιουτον τοπον
κατερχονται οι Πατζινακιται, και πολεμουσι τους Ῥως. Μετα δε το διελθειν τον
τοιουτον τοπον την νησον, την επιλεγομενην ο Ἅγιος Γρηγοριος καταλαμβανουσιν,
εν ηι νησωι και τας θυσιας αυτων επιτελουσιν δια το εκεισε ιστασθαι παμμεγεθη δρυν,
και θυουσι πετεινους ζωντας. Πηγνυουσι δε και σαγιττας γυροθεν, αλλοι δε και
ψωμια και κρεατα, και εξ ων εχει εκαστος, ως το εθος αυτων επικρατει. Ῥιπτουσι δε
και σκαρφια περι των πετεινων, ειτε σφαξαι αυτους, ειτε και φαγειν, ειτε και ζωντας
εασειν αυτους. Ἀπο δε του νησιου τουτου Πατζινακιτην οι Ῥως ου φοβουνται, εως
αν φθασωσιν εις τον ποταμον τον Σελιναν. Ειθ' ουτως αποκινουντες εξ αυτου μεχρι
τεσσαρων ημερων αποπλεουσιν, εως ου καταλαβωσιν εις την λιμνην του ποταμου
στομιον ουσαν, εν ηι εστιν και η νησος του Ἁγιου Αιθεριου. Καταλαβοντες ουν ουτοι
την τοιαυτην νησον, προσαναπαυουσιν εαυτους εκεισε εως δυο και τριων ημερων.
Και παλιν τα αυτων μονοξυλα, εις οσας αν λιπωνται χρειας, περιποιουνται, τα τε
αρμενα και τα καταρτια και τα αυχενια, απερ επιφερονται. Ἐπει δε το στομιον του
τοιουτου ποταμου εστιν η τοιαυτη λιμνη, καθως ειρηται, και κρατει μεχρι της
θαλασσης, και προς την θαλασσαν κειται η νησος του Ἁγιου Αιθεριου, εκ των εκεισε
απερχονται προς τον ∆αναστριν ποταμον, και διασωθεντες εκεισε παλιν
αναπαυονται. Ἡνικα δε γενηται καιρος επιτηδειος, αποσκαλωσαντες ερχονται εις
τον ποταμον τον επιλεγομενον Ἄσπρον, και ομοιως κακεισε αναπαυσαμενοι, παλιν
αποκινουντες ερχονται εις τον Σελιναν, εις το του ∆ανουβιου ποταμου λεγομενον
παρακλαδιον. Και εως ου διελθωσι τον Σελιναν ποταμον, παρατρεχουσιν αυτοις οι
Πατζινακιται. Και εαν πολλακις η θαλασσα μονοξυλον εις την γην απορριψηι,
σκαλωνουσιν ολα, ινα τοις Πατζινακιταις αντιπαραταχθωσιν ομου. Ἀπο δε τον
Σελιναν ου φοβουνται τινα, αλλα την της Βουλγαριας γην ενδυσαμενοι, εις το του
5

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

∆ανουβιου στομιον ερχονται. Ἀπο δε του ∆ανουβιου καταλαμβανουσιν εις τον
Κωνοπαν, και απο του Κωνοπα εις Κωνσταντιαν *** εις τον ποταμον Βαρνας, και
απο Βαρνας ερχονται εις τον ποταμον την ∆ιτζιναν, απερ παντα εισι γη της
Βουλγαριας. Ἀπο δε της ∆ιτζινας εις τα της Μεσημβριας μερη καταλαμβανουσιν, και
ουτως μεχρι τουτων ο πολυωδυνος αυτων και περιφοβος, δυσδιεξοδος τε και
χαλεπος αποπεραινεται πλους. Ἡ δε χειμεριος των αυτων Ῥως και σκληρα διαγωγη
εστιν αυτη. Ἡνικα ο Νοεμβριος μην εισελθηι, ευθεως οι αυτων εξερχονται αρχοντες
μετα παντων των Ῥως απο τον Κιαβον, και απερχονται εις τα πολυδια, ο λεγεται
γυρα, ηγουν εις τας Σκλαβηνιας των τε Βερβιανων και των ∆ρουγουβιτων και
Κριβιτζων και των Σεβεριων και λοιπων Σκλαβων, οιτινες εισιν πακτιωται των Ῥως.
∆ι' ολου δε του χειμωνος εκεισε διατρεφομενοι, παλιν απο μηνος Ἀπριλιου,
διαλυομενου του παγους του ∆αναπρεως ποταμου, κατερχονται προς τον Κιαβον.
Και ειθ' ουτως απολαμβανονται τα αυτων μονοξυλα, καθως προειρηται, και
εξοπλιζονται, και προς Ῥωμανιαν κατερχονται. Ὅτι οι Ουζοι δυνανται τοις
Πατζινακιταις πολεμειν. 10 Περι της Χαζαριας, πως δει πολεμεισθαι και παρα τινων.
Ὅτι οι Ουζοι δυνανται πολεμειν τους Χαζαρους, ως αυτοις πλησιαζοντες, ομοιως και
ο εξουσιοκρατωρ Ἀλανιας. Ὅτι τα εννεα κλιματα της Χαζαριας τηι Ἀλανιαι
παρακεινται, και δυναται ο Ἀλανος, ει αρα και βουλεται, ταυτα πραιδευειν και
μεγαλην βλαβην και ενδειαν εντευθεν τοις Χαζαροις ποιειν· εκ γαρ των εννεα
τουτων κλιματων η πασα ζωη και αφθονια της Χαζαριας καθεστηκεν. 11 Περι του
καστρου Χερσωνος και του καστρου Βοσπορου. Ὅτι του εξουσιοκρατορος Ἀλανιας
μετα των Χαζαρων μη ειρηνευοντος, αλλα μαλλον προτιμοτεραν τιθεμενου την
φιλιαν του βασιλεως Ῥωμαιων, εαν οι Χαζαροι ου βουλωνται την προς τον βασιλεα
φιλιαν και ειρηνην τηρειν, δυναται μεγαλως αυτους κακουν, τας τε οδους
ενεδρευων και αφυλακτως αυτοις επιτιθεμενος εν τωι διερχεσθαι προς τε το Σαρκελ
και τα κλιματα και την Χερσωνα. Και ει ποιησηται σπουδην ο τοιουτος
εξουσιοκρατωρ του κωλυειν αυτους, μεγαλης και βαθειας ειρηνης μετεχουσιν η τε
Χερσων και τα κλιματα· φοβουμενοι γαρ οι Χαζαροι την των Ἀλανων επιθεσιν και
μη ευρισκοντες αδειαν μετα φοσσατου επιτιθεσθαι τηι Χερσωνι και τοις κλιμασιν, ως
μη προς αμφοτερους εν ταυτωι πολεμειν εξισχυοντες, ειρηνευειν αναγκασθησονται.
12 Περι της μαυρης Βουλγαριας και της Χαζαριας. Ὅτι και η μαυρη λεγομενη
Βουλγαρια δυναται τοις Χαζαροις πολεμειν. 13 Περι των πλησιαζοντων εθνων τοις
Τουρκοις. Ὅτι τοις Τουρκοις τα τοιαυτα εθνη παρακεινται· προς μεν το δυτικωτερον
μερος αυτων η Φραγγια, προς δε το βορειοτερον οι Πατζινακιται, και προς το
μεσημβρινον μερος η μεγαλη Μοραβια, ητοι η χωρα του Σφενδοπλοκου, ητις και
παντελως ηφανισθη παρα των τοιουτων Τουρκων, και παρ' αυτων κατεσχεθη. Οι δε
Χρωβατοι προς τα ορη τοις Τουρκοις παρακεινται. Ὅτι δυνανται και οι Πατζινακιται
τοις Τουρκοις επιτιθεσθαι και μεγαλως πραιδευειν και παραβλαπτειν αυτους, καθως
και εν τωι περι Πατζινακιτων κεφαλαιωι προειρηται. Ἐπιστησον, υιε, διανοιας ομμα
της σης λογοις εμοις, και γνωθι, α σοι εντελλομαι, και εξεις εν καιρωι ως εκ
πατρικων θησαυρων προφερειν πλουτον φρονησεως και επιδεικνυσθαι χυμα
συνεσεως. Ἴσθι ουν, οτι τοις βορειοις απασι γενεσι φυσις ωσπερ καθεστηκεν το εν
χρημασι λιχνον και απληστον και μηδεποτε κορεννυμενον, οθεν παντα επιζητει και
παντων εφιεται, και ουκ εχει τας επιθυμιας ορωι περιγραφομενας, αλλ' αει του
πλειονος επιθυμει, και αντι μικρας ωφελειας μεγαλα κερδη προσποριζεσθαι
βουλεται. ∆ιο δει τας τουτων ακαιρους αιτησεις και παρρησιαστικας αξιωσεις δια
λογων πιθανων και φρονιμων και συνετων απολογιων ανατρεπειν και
αποκρουεσθαι, αιτινες, οσον απο της πειρας ημεις καταλαβειν ηδυνηθημεν, ως εν
τυπωι περιλαβειν, τοιαυται τινες εσονται. Ει αξιωσουσι ποτε και αιτησονται ειτε
6

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Χαζαροι, ειτε Τουρκοι, ειτε και Ῥως, η ετερον τι εθνος των βορειων και Σκυθικων,
οια πολλα συμβαινει, εκ των βασιλειων εσθητων η στεμματων η στολων ενεκα τινος
δουλειας και υπουργιας αυτων αποσταληναι αυτοις, ουτως χρη σε απολογησασθαι,
οτι· "Αι τοιαυται στολαι και τα στεμματα, α παρ' υμων καμελαυκια ονομαζεται, ουτε
παρα ανθρωπων κατεσκευασθησαν, ουτε εξ ανθρωπινων τεχνων επενοηθησαν η
εξηργασθησαν, αλλ' ως απο παλαιας ιστοριας εν απορρητοις λογοις γεγραμμενον
ευρισκομεν, ηνικα ο Θεος βασιλεα εποιησεν Κωνσταντινον εκεινον τον μεγαν, τον
πρωτον Χριστιανον βασιλευσαντα, δι' αγγελου αυτωι τας τοιαυτας στολας
εξαπεστειλεν και τα στεμματα, απερ υμεις καμελαυκια λεγετε, και διωρισατο αυτωι
θειναι ταυτα εν τηι μεγαληι του Θεου αγιαι εκκλησιαι, ητις επ' ονοματι αυτης της
ενυποστατου σοφιας Θεου Ἁγια Σοφια κατονομαζεται, και μη καθ' εκαστην αυτα
αμφιεννυσθαι, αλλ' οτε δημοτελης και μεγαλη τυγχανηι δεσποτικη εορτη. ∆ιο δη
Θεου προσταγματι ταυτα απεθετο, ατινα και ανωθεν της αγιας τραπεζης εν τωι
θυσιαστηριωι του αυτου ναου αποκρεμαται, και εις κοσμον της εκκλησιας
καθεστηκεν. Τα δε λοιπα ιματια και σαγια βασιλικα της ιερας ταυτης τραπεζης
ανωθεν επικεινται εφαπλουμενα. Ἡνικα δε καταλαβηι του Κυριου ημων και Θεου
Ἰησου Χριστου εορτη, αναλαμβανεται εκ των τοιουτων στολων και στεμματων τα
προς τον καιρον επιτηδεια και αρμοζοντα ο πατριαρχης, και αποστελλει προς τον
βασιλεα, και αμφιεννυται αυτα εκεινος, ως υπηρετης Θεου και διακονος, εν τηι
προελευσει και μονον, και παλιν μετα την χρειαν αντιστρεφει αυτα προς την
εκκλησιαν, και αποκεινται εν αυτηι. Ἀλλα και καταρα του αγιου και μεγαλου
βασιλεως Κωνσταντινου εστιν εν τηι αγιαι ταυτηι τραπεζηι της του Θεου εκκλησιας
εγγεγραμμενη, καθως αυτωι δια του αγγελου ο Θεος διωρισατο, ινα, εαν βουληθηι
βασιλευς δια τινα χρειαν η περιστασιν η επιθυμιαν ακαιρον εξ αυτων επαραι και η
αυτος καταχρησασθαι η ετεροις χαρισασθαι, ως πολεμιος και των του Θεου
προσταγματων εχθρος, αναθεματιζεται και της εκκλησιας αποκηρυττεται· ει δε και
αυτος ετερα ομοια καμειν βουληθηι, ινα και αυτα η του Θεου εκκλησια
αναλαμβανηται, των αρχιερεων παντων εις ταυτα παρρησιαζομενων και της
συγκλητου· και μη εχειν εξουσιαν μητε τον βασιλεα, μητε τον πατριαρχην, μητε
ετερον τινα τας τοιαυτας αναλαμβανεσθαι στολας η τα στεμματα απο της αγιας του
Θεου εκκλησιας. Και φοβος μεγας επηρτηται τοις βουλομενοις ανατρεπειν τι των
τοιουτων θεικων διαταξεων. Εις γαρ τις των βασιλεων, Λεων ονοματι, ος και απο
Χαζαριας γυναικα ηγαγετο, αβουλωι τολμηι χρησαμενος εν των τοιουτων ανελαβετο
στεμματων, δεσποτικης μη παρουσης εορτης, και διχα γνωμης του πατριαρχου τουτο
περιεβαλετο. Και ευθεως ανθρακα επι του μετωπου εκβαλων και ταις εκ τουτου
οδυναις κατατρυχομενος κακιγκακως απερρηξεν το ζην, και προ καιρου τον
θανατον επεσπασατο. Και του τοιουτου συντομως εκδικηθεντος τολμηματος, εκτοτε
τυπος εγενετο, ωστε εν τωι μελλειν στεφεσθαι τον βασιλεα προτερον ομνυειν και
ασφαλιζεσθαι, οτι ουδεν εναντιον των προστεταγμενων και εκ παλαιου
φυλαττομενων τολμησει ποιησειν η εννοησασθαι και ουτως υπο του πατριαρχου
στεφεσθαι και τα αρμοζοντα τηι καθεστωσηι εορτηι επιτελειν τε και διαπραττεσθαι."
Ὡσαυτως χρη σε και περι του υγρου πυρος, του δια των σιφωνων εκφερομενου
μεριμναν τε και μελεταν, ως ειπερ ποτε τολμησωσι τινες και αυτο επιζητησαι, καθως
και παρ' ημων πολλακις εζητησαν, τοιουτοις αυτους εχεις αποκρουεσθαι και
αποπεμπεσθαι ρημασιν, οτι· "Και αυτο απο του Θεου δι' αγγελου τωι μεγαλωι και
πρωτωι βασιλει Χριστιανωι, αγιωι Κωνσταντινωι εφανερωθη και εδιδαχθη.
Παραγγελιας δε μεγαλας και περι τουτου παρα του αυτου αγγελου εδεξατο, ως παρα
πατερων και παππων πιστωθεντες πληροφορουμεθα, ινα εν μονοις τοις Χριστιανοις
και τηι υπ' αυτων βασιλευομενηι πολει κατασκευαζηται, αλλαχου δε μηδαμως, μητε
7

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εις ετερον εθνος το οιονδηποτε παραπεμπηται, μητε διδασκηται. Ὅθεν και τοις μετ'
αυτον ο μεγας ουτος βασιλευς εξασφαλιζομενος περι τουτου εν τηι αγιαι τραπεζηι της
του Θεου εκκλησιας αρας εγγραφηναι πεποιηκεν, ινα ο εκ του τοιουτου πυρος εις
ετερον εθνος δουναι τολμησας μητε Χριστιανος ονομαζεται, μητε αξιας τινος η
αρχης αξιουται· αλλ' ει τινα και εχων τυχηι, και απο ταυτης εκβαληται και εις αιωνας
αιωνων αναθεματιζηται και παραδειγματιζηται, ειτε βασιλευς, ειτε πατριαρχης, ειτε
τις αλλος ο οιοσουν ανθρωπος, ειτε αρχων, ειτε αρχομενος τυγχανοι ο την τοιαυτην
εντολην παραβαινειν πειρωμενος. Και προετρεψατο παντας τους ζηλον και φοβον
Θεου εχοντας, ως κοινον εχθρον και παραβατην της μεγαλης ταυτης εντολης, τον
τοιουτον επιχειρουντα ποιειν αναιρειν σπουδαζειν, και εχθιστωι και χαλεπωι
παραπεμπεσθαι θανατωι. Συνεβη δε ποτε, της κακιας αει χωραν ευρισκουσης, τινα
των ημετερων στρατηγων δωρα παρα τινων εθνικων παμπολλα ειληφοτα
μεταδουναι αυτοις εκ του τοιουτου πυρος, και μη ανεχομενου του Θεου ανεκδικητον
καταλιπειν την παραβασιν, εν τωι μελλειν αυτον εν τηι αγιαι του Θεου εισιεναι
εκκλησιαι πυρ εκ του ουρανου κατελθον τουτον κατεφαγε και αναλωσεν. Και απο
τοτε φοβος μεγας και τρομος εν ταις απαντων ενετεθη ψυχαις, και ουκετι ουδεις του
λοιπου, ουτε βασιλευς, ουτε αρχων, ουτε ιδιωτης, ουτε στρατηγος, ουτε ο οιοσουν
ολως ανθρωπος κατετολμησε τι τοιουτον ενθυμηθηναι, μητι γε και εργωι
επιχειρησαι ποιησαι η διαπραξασθαι." Ἀλλ' αγε δη μεταβηθι, και προς ετερον ειδος
αιτησεως παραλογου και απρεπους ευπρεπεις και αρμοζοντας λογους αναζητει και
αναμανθανε. Ει γαρ ποτε εθνος τι απο των απιστων τουτων και ατιμων βορειων
γενων αιτησηται συμπενθεριασαι μετα του βασιλεως Ῥωμαιων και η θυγατερα
αυτου εις νυμφην λαβειν η επιδουναι οικειαν θυγατερα εις γυναικα χρηματισαι
βασιλεως η βασιλεως υιου, χρη σε τοιουτοις ρημασι και την τοιαυτην αυτων
παραλογον αποκρουσασθαι αιτησιν, λεγοντα, οτι· "Και περι ταυτης της υποθεσεως
παραγγελια και διαταξις φοβερα και απαραποιητος του μεγαλου και αγιου
Κωνσταντινου εναπογεγραπται εν τηι ιεραι τραπεζηι της καθολικης των Χριστιανων
εκκλησιας της Ἁγιας Σοφιας· του μηδεποτε βασιλεα Ῥωμαιων συμπενθεριασαι μετα
εθνους παρηλλαγμενοις και ξενοις εθεσι χρωμενου της Ῥωμαικης καταστασεως,
μαλιστα δε αλλοπιστου και αβαπτιστου, ει μη μετα μονων των Φραγγων· τουτους
γαρ μονους υπεξειλετο ο μεγας εκεινος ανηρ, Κωνσταντινος ο αγιος, οτι και αυτος
την γενεσιν απο των τοιουτων εσχε μερων, ως συγγενειας και επιμιξιας πολλης
τυγχανουσης Φραγγοις τε και Ῥωμαιοις. Και δια τι μετα τουτων μονων προετρεψατο
συνισταν γαμικα συναλ λαγια τους βασιλεις Ῥωμαιων; ∆ια την ανωθεν των μερων
εκεινων και γενων περιφανειαν και ευγενειαν. Μετ' αλλου δε του οιουδηποτε
εθνους μη δυναμενους τουτο ποιειν, αλλ' ο τουτο ποιησαι τολμησας ινα, ως
παραβατης πατρικων εισηγησεων και βασιλειων θεσμων, αλλοτριος κρινοιτο των
Χριστιανων καταλογων και τωι αναθεματι παραδιδοιτο. Ὁ δε προμνημονευθεις Λεων
εκεινος ο βασιλευς, ο και το στεμμα, καθως ανωτερω προειρηται, παρανομως και
τολμηρως απο της εκκλησιας διχα γνωμης του τοτε πατριαρχουντος λαβων και
περιθεμενος και την δικην συντομως δους αξιαν της αυτου πονηρας εγχειρησεως,
ετολμησε και την τοιαυτην εντολην του αγιου βασιλεως εκεινου, ητις, ως ηδη
δεδηλωται, εν τηι αγιαι τραπεζηι αναγεγραμμενη καθεστηκεν, παρα φαυλον θεσθαι
και ως μηδεν λογισασθαι, και ως απαξ εξω του θειου φοβου και των εντολων αυτου
πεποιηκεν εαυτον, συνεστησατο και μετα του χαγανου Χαζαριας γαμικον
συναλλαγιον, και την θυγατερα αυτου εις γυναικα εδεξατο, και μεγα εκ τουτου
ονειδος και τηι Ῥωμαιων αρχηι και εαυτωι προσετριψατο, ως τα προγονικα
παραγγελματα ακυρωσας και παρ' ουδεν λογισαμενος· πλην ουδε ορθοδοξος εκεινος
Χριστιανος ην, αλλ' αιρετικος και εικονομαχος. ∆ιο χαριν των τοιουτων αυτου
8

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρανομων ασεβηματων εν τηι του Θεου εκκλησιαι διηνεκως αποκηρυττεται και
αναθεματιζεται, ως και της του Θεου και της του αγιου και μεγαλου βασιλεως
Κωνσταντινου διαταξεως παραβατης και ανατροπευς. Πως γαρ εστιν των
ενδεχομενων Χριστιανους μετα απιστων γαμικας κοινωνιας ποιειν και
συμπενθεριαζειν, του κανονος τουτο κωλυοντος και της εκκλησιας απασης
αλλοτριον αυτο λογιζομενης και εξω της Χριστιανικης καταστασεως; Ἢ τις των
εγκριτων και ευγενων και σοφων βασιλεων Ῥωμαιων κατεδεξατο;" Ει δε
αντειπωσιν· "Πως ο κυρις Ῥωμανος ο βασιλευς μετα Βουλγαρων συνεπενθεριασεν,
και την ιδιαν εκγονην δεδωκεν τωι κυρωι Πετρωι τωι Βουλγαρωι;" δει απολογησασθαι,
οτι· "Ὁ κυρις Ῥωμανος, ο βασιλευς,ιδιωτης και αγραμματος ανθρωπος ην, και ουτε
των ανωθεν εν βασιλειοις τεθραμμενων, ουτε των παρηκολουθηκοτων εξ αρχης
τοις Ῥωμαικοις εθισμοις, ουτε απο γενους βασιλειου και ευγενους, και δια τουτο
αυθαδεστερον και εξουσιαστικωτερον τα πολλα κατεπραττετο, και εν τουτωι ουτε τηι
εκκλησιαι απαγορευουσηι υπηκουσεν, ουτε τηι εντοληι και διαταγηι του μεγαλου
Κωνσταντινου κατηκολουθησεν, αλλ' εκ γνωμης αυθαδους και αυτοβουλου και των
καλων αμαθους και μη βουλομενης επεσθαι τωι πρεποντι και καλωι, μηδε ταις
πατροπαραδοτοις στοιχειν διαταξεσιν τουτο ποιησαι τετολμηκεν, ταυτην μονην
ευλογον δηλονοτι προβαλλομενος προφασιν, τοσουτον πληθος αιχμαλωτων
Χριστιανων δια της τοιαυτης πραξεως αναρρυεσθαι, και το Χριστιανους ειναι και
τους Βουλγαρους και ομοπιστους ημων, αλλως τε και οτι ουδε αυτοκρατορος και
ενθεσμου βασιλεως θυγατηρ η εκδιδομενη ετυγχανεν, αλλα τριτου και εσχατου και
ετι υποχειριου και μηδεμιαν εξουσιαν εν τοις της αρχης μετεχοντος πραγμασι· και
ουδεν διεφερεν το τοιουτον του και αλλην τινα των βασιλικων συγγενιδων, των
πορρωτερω τε και εγγυς της βασιλειας ευγενειας τυγχανουσων, και δια τινα
κοινωφελη δουλειαν, και του εσχατου και μηδεν σχεδον εξουσιαζοντος. Ἐπει εξω
του κανονος και της εκκλησιαστικης παραδοσεως και της του μεγαλου και αγιου
βασιλεως, Κωνσταντινου διαταγης τε και εντολης τουτο πεποιηκεν, πολλα και ζων
ωνειδισθη ο προρρηθεις κυρις Ῥωμανος, και διεβληθη και εμισηθη παρα τε της
συγκλητου βουλης και του δημου παντος και της εκκλησιας αυτης, ως και το μισος
απο του τελους γενεσθαι καταφανες, και μετα θανατον ομοιως εξουθενειται και
διαβαλλεται και υπο καταγνωμην τιθεται και ουτος, αναξιον πραγμα και απρεπες εις
την ευγενη πολιτειαν Ῥωμαιων καινοτομησας." Ἕκαστον γαρ εθνος διαφορα εχον
εθη και διαλλαττοντας νομους τε και θεσμους οφειλει τα οικεια κρατυνειν και απο
του αυτου εθνους τας προς ανακρασιν βιου κοινωνιας ποιεισθαι και ενεργειν. Ὥσπερ
γαρ εκαστον ζωον μετα των ομογενων τας μιξεις εργαζεται, ουτω και εκαστον εθνος
ουκ εξ αλλοφυλων και αλλογλωσσων, αλλ' εκ των ομογενων τε και ομοφωνων τα
συνοικεσια των γαμων ποιεισθαι καθεστηκεν δικαιον. Ἐντευθεν γαρ και η προς
αλληλους ομοφροσυνη και συνομιλια και προσφιλης συνδιατριβη και συμβιωσις
περιγινεσθαι πεφυκεν· τα δε αλλοτρια εθη και διαλλαττοντα νομιμα απεχθειας
μαλλον και προσκρουσεις και μιση και στασεις ειωθεν απογενναν, απερ ου φιλιας
και κοινωνιας, αλλ' εχθρας και διαστασεις φιλει απεργαζεσθαι. Και οτι μη δει τα
κακως παρα τινων εξ αμαθειας η αυθαδειας καταπραχθεντα τους εννομως αρχειν
βουλομενους μιμεισθαι τε και ζηλουν, αλλα των εννομως και δικαιως
βεβασιλευκοτων τας αοιδιμους πραξεις εχειν, ως εικονας αγαθας εις παραδειγμα
προκειμενας μιμησεως, και κατ' εκεινας πειρασθαι και αυτον απευθυνειν παντα τα
παρ' αυτου ενεργουμενα, επει και το δια τας τοιαυτας αυτοβουλους πραξεις αυτου
επελθον αυτωι τελος, φημι δη τωι κυρωι Ῥωμανωι, ικανον εστιν προς σωφρονισμον
παραδειγμα τωι βουλομενωι τα κακως παρ' εκεινου πραχθεντα ζηλουν. Χρεων δε
μετα των αλλων και ταυτα σε γινωσκειν, υιε πολυεραστε, ατε της τουτων γνωσεως
9

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μεγαλα σοι συμβαλεσθαι δυναμενης και θαυμαστοτερον αποδειξαι. Τα δε εστιν περι
διαφορας παλιν ετερων εθνων, γενεαλογιας τε αυτων και εθων και βιου διαγωγης
και θεσεως και κρασεως της παρ' αυτων κατοικουμενης γης και περιηγησεως αυτης
και σταδιασμου, καθως εξης πλατυτερον διηρμηνευται. 14 Περι της γενεαλογιας του
Μουχουμετ. Γενεαλογειται ο δυσσεβης και ακαθαρτος Μουχουμετ, ον λεγουσιν οι
Σαρακηνοι προφητην αυτων ειναι, εκ φυλης γενικωτατης Ἰσμαηλ, υιου Ἀβρααμ,
καταγομενος. Ζιναρος γαρ, ο του Ἰσμαηλ απογονος, πατηρ αυτων αναγορευεται
παντων. Ουτος ουν γενναι υιους δυο, Μουνδαρον και Ῥαβιαν, ο δε Μουνδαρος τικτει
Κουσαρον και Καισον και Θεμιμην και Ἄσανδον και αλλους τινας ανωνυμους, οι και
την Μαδιανιτιν ερημον κληρωσαμενοι, εκτηνοτροφουν εν σκηναις κατοικουντες.
Εισι δε και ενδοτεροι τουτων ουκ εκ της φυλης αυτων, αλλα του Ἰεκταν, οι
λεγομενοι Ὁμηριται, τουτεστιν Ἀμανιται. Ἀναδεικνυται δε ουτως. Ἀποροοντος
αυτου του Μουχουμετ και ορφανου, εδοξεν αυτωι μισθωτευσασθαι γυναικι τινι
πλουσιαι και συγγενει αυτου, καλουμενηι Χαδιγαι, προς το καμηλευειν και
πραγματευεσθαι εν Αιγυπτωι μετα των αλλοφυλων και εν Παλαιστινηι. Ειτα κατα
μικρον παρρησιασαμενος και υπελθων τηι γυναικι χηραι ουσηι, λαμβανει αυτην εις
γυναικα. Και δη επιχωριαζων εν Παλαιστινηι και συναναστρεφομενος Ἰουδαιοις τε
και Χριστιανοις, εθηρατο λογους και γραφικας λυσεις τινας. Ἔχων δε το παθος της
επιληψιας, ελυπειτο σφοδρα η γυνη αυτου, ως περιφανης και πλουσια και τωι
τοιουτωι ανδρι συναφθεισα, ου μονον απορωι, αλλα και επιληπτικωι, ην και
τροπωσαμενος φασκων, οτι· "Φοβεραν οπτασιαν αγγελου θεωρω Γαβριηλ ονοματι,
και μη υποφερων αυτου την θεαν ολιγωρω και πιπτω", επιστευθη,
συμψευδομαρτυρουντος αυτωι Ἀρειανου τινος μοναχου ψευδωνυμου δι'
αισχροκερδειαν. Και ουτως η γυνη πλανηθεισα και αλλαις γυναιξιν ομοφυλαις
κηρυξασα προφητην αυτον ειναι, προηλθεν το ψευδος της απατης και εις ανδρα
φυλαρχον τουνομα Βουβαχαρ. Ἡ ουν γυνη θανουσα και τουτον διαδοχον και
κληρονομον καταλειψασα των εαυτης, εγενετο περιφανης και αγαν υπερουσιος, και
κατεσχεν η πονηρα πλανη τε και αιρεσις αυτου τα μερη της Αιθριβου. Και εδιδαξεν
ουτος ο παραφρων και πεφενακισμενος τους αυτωι πειθομενους, οτι ο φονευων
εχθρον η υπο εχθρου φονευομενος εις τον παραδεισον εισερχεται και αλλα, οσα
φλυαρει. Προσευχονται δε και εις το της Ἀφροδιτης αστρον, ο καλουσι Κουβαρ, και
αναφωνουσιν εν τηι προσευχηι αυτων ουτως· "Ἀλλα ουα Κουβαρ", ο εστιν "ο θεος και
Ἀφροδιτη". Τον γαρ θεον "Ἀλλα" προσονομαζουσι, το δε "ουα" αντι του "και"
συνδεσμου τιθεασιν, και το "Κουβαρ" καλουσι το αστρον, και λεγουσιν ουτως·
"Ἀλλα ουα Κουβαρ." 15 Περι του γενους των Φατεμιτων. Ἰστεον, οτι η Φατεμ
θυγατηρ ην του Μουχουμετ, και απ' εκεινης γεννωνται οι Φατεμιται. Ουκ εισι δε
ουτοι εκ του Φατεμη απο της Λιβυης χωρας, αλλα κατοικουσι προς τα βορειοτερα
μερη του Μεκε, βαθυτερα του ταφου του Μουχουμετ. Εισι δε εθνος Ἀραβικον, προς
πολεμους και μαχας ακριβως εξησκημενον· μετα γαρ του τοιουτου γενους
επολεμησεν ο Μουχουμετ, και πολλας πολεις και χωρας επορθησεν και
καθυπεταξεν. Εισι γαρ ηνδρειωμενοι και πολεμισται, οτι ει ευρεθωσι μεχρι μιας
χιλιαδος εις φοσσατον, το τοιουτον φοσσατον αηττητον και ακαταμαχητον γινεται.
Ου καβαλλικευουσι δε ιππους, αλλα καμηλους, εν δε τωι καιρωι του πολεμου ουκ
ενδυονται θωρακας, ουτε κλιβανια, αλλα περιβολαια ροδωτα, και εχουσι δορατα
μακρα και ασπιδας ανδρομηκεις και τοξα ξυλινα παμμεγεθη, σχεδον μη δυναμενα
τεινεσθαι παρ' ολιγων ανδρων. 16 Ἐκ του κανονος, ου εθεματισεν Στεφανος ο
μαθηματικος περι της των Σαρακηνων εξοδου, εν ποιωι χρονωι της του κοσμου
συστασεως εγενετο, και τις ο τα σκηπτρα της βασιλειας Ῥωμαιων διεπων. Ἐξηλθον
οι Σαρακηνοι μηνι Σεπτεμβριωι τριτηι, ινδικτιωνος δεκατης, εις το δωδεκατον ετος
10

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἡρακλειου, ετος απο κτισεως κοσμου ρλʹ. Το δε θεματιν των αυτων Σαρακηνων
εγενετο εις μηνα Σεπτεμβριον τριτην, ημεραι πεμπτηι. Εις τους αυτους χρονους
πρωτος αρχηγος των Ἀραβων Μουαμεθ, ον οι Ἄραβες καλουσι Μουχουμετ, ο και
προφητης αυτων χρηματισας, εκρατησε δε της αρχης των Ἀραβων ετη εννεα. 17 Ἐκ
του Χρονικου του μακαριου Θεοφανους. Τουτωι τωι ετει, ηγουν ρλθʹ, απεβιω
Μουαμεθ, ο των Σαρακηνων αρχηγος και ψευδοπροφητης, προχειρισαμενος αντ'
αυτου Ἀβουβαχαρον, τον και Βουπακτωρα, συγγενη αυτου. Οι δε πεπλανημενοι
Ἑβραιοι εν αρχηι της παρουσιας αυτου ενομισαν ειναι τουτον τον παρ' αυτοις
προσδοκωμενον Χριστον, ως και τινας των προυχοντων αυτων προσελθειν αυτωι,
και δεξασθαι την αυτου θρησκειαν, και καταλιπειν την του θεοπτου Μωσεως.
Θεωρησαντες δε αυτον εσθιοντα απο καμηλου, εγνωσαν, οτι ουκ εστιν, ον ενομισαν.
Ἐδιδασκον δε αυτον αθεμιτα κατα των Χριστιανων, και διηγον συν αυτωι. Ουτοι
εισιν οι διδαξαντες αυτον παραδεχεσθαι μερη τινα του νομου, την τε περιτομην και
αλλα τινα, απερ παραφυλαττονται οι Σαρακηνοι. Πρωτος ουν Ἀβουβαχαρ
ηκολουθησεν αυτον και προφητην εκηρυξεν, διο και διαδοχον αυτον κατελιπεν.
Ἐκρατησεν δε η αιρεσις αυτου τα μερη της Αιθριβου, πρωην μεν εν κρυπτωι ετη δεκα,
το δε εσχατον δια πολεμου ομοιως ετη δεκα, και φανερως ετη εννεα. Ἐδιδαξεν δε
τους εαυτου υπηκοους, οτι ο αποκτεινας εχθρον η απο εχθρου αποκτεννομενος
ακωλυτως εις τον παραδεισον εισερχεται, τον δε παραδεισον σαρκικης βρωσεως και
ποσεως και μιξεως γυναικων ελεγεν, ποταμον δε οινου και μελιτος και γαλακτος
καταρρειν, και γυναικων την ορασιν ασυγκριτον, ου των παροντων, αλλ' αλλων, και
την μιξιν πολυχρονιον εφασκεν και διαρκη την ηδονην και αλλα τινα ασωτιας και
μωριας εμπλεα, συμπαθειν τε αλληλοις και βοηθειν αδικουμενοις. 18 ∆ευτερος
αρχηγος των Ἀραβων, Ἀβουβαχαρ, ετη τρια. Ουτος ο Ἀβουβαχαρ πρωτος λαμβανει
την πολιν Γαζαν και πασαν αυτης την περιχωρον. Τελευται δε ο αυτος Ἀβουβαχαρ
αμηρευσας ετη τρια, και παραλαμβανει την αρχην Ουμαρ, και κρατει των Ἀραβων
ετη δωδεκα. 19 Τριτος αρχηγος Ἀραβων, Ουμαρ. Ὁ αυτος ουν Ουμαρ επεστρατευσε
κατα της Παλαιστινης, και παρακαθισας εν αυτηι επολιορκησεν την Ἱερουσαλημ
διετη χρονον, και παρελαβεν αυτην δολωι. Σωφρονιος γαρ, ο Ἱεροσολυμων
επισκοπος, θειωι κινουμενος ζηλωι και αγχινοιαι διαπρεπων, λογον ελαβεν παρ'
αυτου υπερ των εκκλησιων της πασης Παλαιστινης ασφαλεστατον, ωστε
ακαθαιρετους μειναι τας εκκλησιας και απορθητους. Τουτον ιδων ο Σωφρονιος εφη·
"Ἐπ' αληθειας τουτο εστιν το βδελυγμα της ερημωσεως, το ρηθεν δια ∆ανιηλ του
προφητου εστος εν τοπωι αγιωι." Ουτος τον ναον εζητησεν των Ἰουδαιων, ον
ωικοδομησε Σολομων, προς το ποιησαι αυτον προσκυνητηριον της αυτου
βλασφημιας. Και εστι εως της σημερον. 20 Τεταρτος Ἀραβων αρχηγος, Ουθμαν.
Ουτος λαμβανει την Ἀφρικην πολεμωι, και στοιχησας φορους μετα των Ἄφρων
υπεστρεψεν. Τουτου στρατηγος χρηματιζει Μαυιας, ο παραλυσας τον κολοσσον
Ῥοδου και πορθησας Κυπρον την νησον και πασας τας πολεις αυτης. Ουτος
παραλαμβανει και νησον την Ἄραδον, και την πολιν αυτης ενεπρησεν, και την
νησον αοικητον κατεστησεν εως του νυν. Ουτος την νησον Ῥοδον καταλαβων
καθειλε τον εν αυτηι κολοσσον μετα χιλια τξʹ ετη της αυτου ιδρυσεως, ον Ἰουδαιος
τις εμπορος ωνησαμενος Ἐδεσσηνος, ʹ καμηλους εφορτωσεν αυτου τον χαλκον.
Ουτος ο Μαυιας επεστρατευσε και κατα Κωνσταντινουπολεως, και ελυμηνατο την τε
Ἔφεσον και Ἁλικαρνασσον και Σμυρνην και τας λοιπας πολεις Ἰωνιας, ος και
γεγονεν των Ἀραβων αρχηγος πεμπτος μετα την Ουθμαν τελευτην ετη εικοσι
τεσσαρα. 21 Ἐκ του Χρονικου Θεοφανους· ετος απο κτισεως κοσμου ροαʹ. Ἰστεον, οτι
προς τηι τελευτηι Μαυιου, των Ἀραβων αρχηγου, εισηλθον οι Μαρδαῗται εις τον
Λιβανον, και εκρατησαν απο του Μαυρου ορους εως της αγιας πολεως, και
11

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εχειρωσαντο τας του Λιβανου περιωπας· και πολλοι δουλοι και αυτοχθονες προς
αυτους κατεφυγον, ωστε δι' ολιγου χρονου εις πολλας χιλιαδας γενεσθαι. Και τουτο
μαθων Μαυιας και οι συμβουλοι αυτου, εφοβηθησαν σφοδρα. Και αποστελλει
πρεσβεις προς τον αυτοκρατορα Κωνσταντινον ζητων ειρηνην. Ἐπι ταυτηι τηι
προφασει πεμπεται παρα του βασιλεως Κωνσταντινου, του ορθοδοξου, υιου του
Πωγωνατου, Ἰωαννης ο επικλην Πιτζηκαυδης. Τουτου δε καταλαβοντος εν Συριαι,
Μαυιας εδεξατο αυτον μετα μεγαλης τιμης, και συνεφωνηθη προς αμφοτερους
εγγραφον γενεσθαι ειρηνης μεθ' ορκου λογον επι συμφωνου ετησιου πακτου,
παρεχεσθαι τωι των Ῥωμαιων βασιλει παρα των Ἀγαρηνων χρυσιου χιλιαδας τρεις
και ανδρας αιχμαλωτους ωʹ και ιππους ευγενεις νʹ. Ἐπι τουτου διηιρεθη η των
Ἀραβων αρχη εις μερη δυο. Και εις μεν την Αιθριβου εκρατησε την αρχην ο Ἀλη, την
δε Αιγυπτον και Παλαιστινην και ∆αμασκον εκρατει ο Μαυιας. Και οι μεν την
Αιθριβον οικουντες μετα των υιων του Ἀλη εστρατευσαν κατα του Μαυιου. Ὁ δε
Μαυιας ανθωπλισατο κατ' αυτων, και συνηψεν πολεμον παρα τον ποταμον
Ευφρατην, και ηττηθη το μερος Ἀλη, και παρελαβεν ο Μαυιας την Αιθριβον και
πασαν την γην της Συριας. Ἐκρατησεν δε η αυτου γενεα ετη πεʹ. Και μετ' αυτον
εξηλθον οι λεγομενοι Μαυροφοροι απο Περσιδος, οι κρατουντες εως της σημερον,
και επολεμησαν την γενεαν του Μαυιου και ηφανισαν αυτην. Ἔσφαξαν δε και
Μαρουαμ, την κεφαλην αυτων. Ὑπελειφθησαν δε ολιγοι του Μαυιου, και
εδιωχθησαν παρα των Μαυροφορων εως της Ἀφρικης μετα και ενος εκγονου του
Μαυιου. Ὁ δε αυτος εκγονος του Μαυιου μετ' ολιγων τινων διεπερασεν εις την
Ἱσπανιαν εν ταις ημεραις Ἰουστινιανου του Ῥινοτμητου, ουχι δε του Πωγωνατου.
Τουτο δε παρα τοις ημετεροις ιστορικοις ου γεγραπται. Ἀφ' ου γαρ παρεληφθη η
μεγαλη Ῥωμη παρα των Γοτθων, ηρξατο ακρωτηριαζεσθαι τα Ῥωμαικα πραγματα,
και ουδεις των ιστορικων των της Ἱσπανιας μερων εποιησατο μνειαν, ουτε της
γενεας του Μαυιου. Ἔχει δε του μακαριου Θεοφανους η ιστορια ουτως. Ἀπεβιω ουν
ο Μαυιας, ο των Σαρακηνων αρχηγος, γεγονως στρατηγος ετη κ ʹ, αμηρευσας δε ετη
κδʹ. Και εκρατησεν της αρχης των Ἀραβων Ἰζιδ, ο υιος αυτου, ετη ʹ. Τουτου
τελευτησαντος, εταραχθησαν οι Ἄραβες της Αιθριβου, και διεγερθεντες κατεστησαν
εαυτοις αρχηγον Ἀβδελαν, τον υιον Ζουβερ. Τουτο ακουσαντες οι την Φοινικην και
Παλαιστινην και ∆αμασκον κατοικουντες Ἀγαρηνοι, ερχονται προς Ουσαν, αμηραν
Παλαιστινης, και προβαλλονται Μαρουαμ, και ιστωσιν αυτον αρχηγον, και κρατει
της αρχης μηνας θʹ. Τουτου δε τελευτησαντος, Ἀβιμελεχ, ο υιος αυτου διαδεχεται
την αρχην, και κρατει ετη κβʹ και μηνας ʹ. Και χειρουται τους τυραννους, και
αποκτεννει τον Ἀβδελαν, υιον Ζουβερ και διαδοχον. Ἐν τουτοις τελευται
Κωνσταντινος ο βασιλευς, ο υιος του Πωγωνατου, κρατησας της Ῥωμαιων αρχης ετη
ιζʹ· και εβασιλευσεν αντ' αυτου Ἰουστινιανος, ο υιος αυτου. Ἰστεον, οτι ο των
Ἀραβων αρχηγος, ος πεμπτος απο του Μουαμεθ εκρατησεν της αρχης των Ἀραβων,
ουκ εκ του γενους ην του Μουαμεθ, αλλ' εξ ετερας φυλης. Και πρωτον μεν
εχειροτονηθη στρατηγος και ναυαρχος παρα Ουθμαν, αρχηγου των Ἀραβων, και
απεσταλη κατα της Ῥωμαιων πολιτειας μετα χειρος ισχυρας και καταφρακτων νηων
ασʹ. Και εισηλθεν εως της Ῥοδου, κακειθεν εξοπλισαμενος ανηλθεν εως
Κωνσταντινουπολιν, και διατριψας χρονον ικανον, λεηλατησας τε τα εξω του
Βυζαντιου, υπεστρεψεν απρακτος. Ἐλθων δε εν τηι Ῥοδωι καθειλεν τον κολοσσον τον
εν αυτηι ισταμενον. Ἄγαλμα δε ην του ηλιου χαλκουν, κεχρυσωμενον απο κεφαλης
εως ποδων, εχον υψος πηχεις πʹ και πλατος αναλογως του υψους, καθως μαρτυρει
το επιγραμμα το προς την βασιν των ποδων αυτου γεγραμμενον, εχον ουτως· Τον εν
Ῥοδωι κολοσσον οκτακις δεκα Λαχης εποιει πηχεων, ο Λινδιος. Ἔλαβεν δε τον
χαλκον αυτου και διεπερασεν αυτον εν Συριαι, και εστησεν αυτον εις αγοραν παντι
12

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τωι βουλομενωι· ωνησατο δε αυτον Ἑβραιος Ἐδεσσηνος, επιφορτωσας αυτον απο
θαλασσης καμηλους πʹ. Τελευτησαντος ουν του Ουθμαν, διεδεξατο την των Ἀραβων
αρχην αυτος ο Μαυιας. Ἐκρατησεν δε της αγιας πολεως και των της Παλαιστινης
μερων, την τε ∆αμασκον και Ἀντιοχειαν και πασας τας της Αιγυπτου πολεις. Ὁ δε
Ἀλημ, ος ην γαμβρος του Μουαμεθ επι θυγατρι, καλουμενηι Φατιμε, εκρατησεν της
Αιθριβου και πασης της τραχειας Ἀραβιας. Ἐν ταυταις ουν ταις ημεραις διηγερθησαν
προς πολεμον κατ' αλληλων ο τε Ἀλημ και ο Μαυιας εριζοντες περι της αρχης, τις
αυτων κυριευσει πασης Συριας. Συνηχθησαν δε παρα τον Ευφρατην ποταμον, και
συναπτουσι πολεμον ισχυρον μετ' αλληλων. Του δε πολεμου κρατουντος, και
πολλων εξ αμφοτερων πιπτοντων, εκραξαν τα πληθη των Ἀγαρηνων αμφοτερων
των {δυο} μερων· "Τινι τροπωι σφαζομεν και σφαζομεθα, και αφανιζεται το γενος
ημων εκ της των ανθρωπων βιοτης; Ἀλλα χωρισθητωσαν δυο γεροντες εξ
αμφοτερων των μερων, και ον αν προκρινωσιν, εχετω την αρχην." Ὁ δε Ἀλημ και ο
Μαυιας ηρεσθησαν επι τωι λογωι αυτων, και εκβαλοντες εκ των χειρων τους εαυτων
δακτυλιους, δεδωκασι τοις δυσι γερουσιν, οπερ εστι σημειον της αρχης των
Ἀγαρηνων, και παρεσχον την εξουσιαν αυτων εις την θελησιν των δυο γεροντων, το
πραγμα ενορκον ποιησαμενοι και τουτο στοιχησαντες, ινα ον αν προκρινωσιν οι
γεροντες, εκεινος εσται κυριος και αρχηγος παντων των Σαρακηνων. Και
εισελθοντων των δυο γεροντων αναμεσον της παρεμβολης του πολεμου των δυο
μερων και σταθεντων εν τωι μεταιχμιωι του στρατοπεδου αντιπροσωπων, του μεν
Ἀλημ ο γερων υπηρχεν κατα το των Σαρακηνων εθνος ευλαβης, οιους εκεινοι
λεγουσι καδης, τουτεστιν πιστους και ηγιασμενους· ο δε του Μαυιου γερων εν
σχηματι μονωι ην ευλαβης, τα δ' αλλα δολερος και αυθαδης και πονηριαι παντας
υπερβαλλων ανθρωπους. Ειπεν δε ο του Μαυιου γερων προς τον γεροντα του Ἀλημ,
οτι· "Συ πρωτος ειπε, οπερ βουληι, ος ει τε φρονιμος και ευλαβης και μακρα τους
εμους χρονους υπερβαλλομενος." Και απεκριθη ο γερων του Ἀλημ τουτο, οτι·
"Ἐξεβαλον τον Ἀληεκ της αρχης, ως εξηγαγον τον δακτυλιον αυτου εκ της χειρος
αυτου και εισηγαγον εις τον εμον δακτυλον· εκβαλω και τον δακτυλιον του Ἀλημ εκ
του δακτυλου μου, συνεκβαλων αυτον και της αρχης αυτου." Και ανταπεκριθη ο του
Μαυιου γερων, ως οτι· "Εισηγαγον τον Μαυιαν εις την αρχην, ωσπερ εισηγαγον τον
δακτυλιον αυτου εις τον δακτυλον μου· εισαγαγω και τον δακτυλιον του Μαυιου εις
τον δακτυλον αυτου." Και τοτε διεχωρισθησαν απ' αλληλων. Παραλαμβανει ουν ο
Μαυιας πασαν την εξουσιαν Συριας, επειδη ομωμοκεσαν αλληλοις οι αμηραιοι
παντες, ως· "Ὅ τι αν ειπωσιν οι γεροντες, ινα επωμεθα εις τους λογους αυτων." Ὁ
γουν Ἀλημ παραλαβων τον λαον αυτου, απηλθεν εις τα μερη Αιθριβου μετα πασης
της συγγενειας αυτου, κακεισε τελευται τον βιον. Μετα δε τον θανατον του Ἀλημ
ληρον ηγησαμενοι οι τουτου υιοι την του πατρος αυτων βουλην, επανεστησαν κατα
του Μαυιου, και συνηψαν πολεμον ισχυρον μετα του Μαυιου, και ηττηθεντες
εφυγον απο προσωπου αυτου, και αποστειλας Μαυιας απεκτεινεν απαντας. Και
εκτοτε ηλθε πασα η αρχη των Ἀραβων εις τον Μαυιαν. Ἰστεον δε, οτι ουτος ο
Μαυιας εκγονος ην του Σοφιαμ. Ἔκγονος δε του Μαυιου υπηρχεν ο Μασαλμας, ο
κατα Κωνσταντινουπολεως εκστρατευσας, ουτινος και δι' αιτησεως εκτισθη το των
Σαρακηνων μαγισδιον εν τωι βασιλικωι πραιτωριωι. Ουκ ην δε ουτος αρχηγος των
Ἀραβων, αλλα Σουλειμαν υπηρχεν αρχηγος των Σαρακηνων, ο δε Μασαλμας εν
ταξει στρατηγου εχρηματιζεν. Ἦλθεν δε Σουλειμαν μετα του στολου αυτου κατα
Κωνσταντινουπολεως, ο δε Μασαλμας δια ξηρας, και διεπερασεν εν Λαμψακωι επι τα
μερη της Θραικης, αγων μεθ' εαυτου στρατιωτας χιλιαδας πʹ. Και δια της του Θεου
προνοιας ο τε στολος Σουλειμαν, του αρχηγου των Ἀραβων και ο πεζος στρατος του
Μασαλμα υπεστρεψαν απαντες μετ' αισχυνης, ηττηθεντες και καταπολεμηθεντες
13

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρα τε του στολου και των στρατιωτων του βασιλεως. Και ειρηνευσεν η καθ' ημας
πολιτεια επι μηκιστον χρονον, στρατηγουσης και περιεπουσης της δεσποινης ημων
και αειπαρθενου Μαριας της Θεοτοκου τηνδε την πολιν, ης και την αχραντον και
αγιαν εικονα και αυτος ο Σουλειμαν ηιδεσθη και ενετραπη και του ιππου κατεπεσεν.
22 Ἐκ του Χρονογραφου του μακαριου Θεοφανους περι των αυτων και περι Μαυιου
και της γενεας αυτου, οπως διεπερασεν εν Ἱσπανιαι. Ῥωμαιων βασιλευς
Ἰουστινιανος ο Ῥινοτμητος. Αυτη εστιν αρχη της βασιλειας αυτου, και μετα ταυτα
εξεβληθη υπο Λεοντιου, και παλιν αντεισηλθεν εκβαλων τον Λεοντιον και
Ἀψιμαρον, και αμφοτερους αυτους εν τηι ιπποδρομιαι θριαμβευσας και αποκτεινας.
Τουτωι τωι ετει αποστελλει Ἀβιμελεχ προς Ἰουστινιανον βεβαιωσαι την ειρηνην
ουτως, ινα ο βασιλευς παυσηι το των Μαρδαιτων ταγμα εκ του Λιβανου και
διακωλυσηι τας επιδρομας αυτων, και Ἀβιμελεχ δωσηι τοις Ῥωμαιοις καθ' εκαστην
νομισματα χιλια και ιππον ευγενη ενα και Αιθιοπα δουλον ενα, και ινα εχωσι κοινα
κατα το ισον τους φορους της Κυπρου και Ἀρμενιας και Ἰβηριας. Και επεμψεν ο
βασιλευς Παυλον τον μαγιστριανον προς Ἀβιμελεχ ασφαλισασθαι τα στοιχηθεντα,
και γεγονεν εγγραφος ασφαλεια μετα μαρτυρων. Και φιλοτιμηθεις ο μαγιστριανος
υπεστρεψεν. Και πεμψας ο βασιλευς προσελαβετο τους Μαρδαΐτας χιλιαδας ιβʹ, την
Ῥωμαικην δυναστειαν ακρωτηριασας. Πασαι γαρ αι νυν οικουμεναι παρα των
Ἀραβων εις τα ακρα πολεις απο Μομψουεστιας και εως τεταρτης Ἀρμενιας
ανισχυροι και αοικητοι ετυγχανον δια την εφοδον των Μαρδαιτων, ων
παρασταλεντων, πανδεινα κακα πεπονθεν η Ῥωμανια υπο των Ἀραβων μεχρι του
νυν. Τωι δ' αυτωι ετει εισελθων ο βασιλευς εις Ἀρμενιαν, εκει εδεξατο τους εν τωι
Λιβανωι Μαρδαΐτας, χαλκεον τειχος διαλυσας. Παρελυσε δε και την μετα των
Βουλγαρων παγιωθεισαν ειρηνην, διαταραξας τους υπο του οικειου πατρος
ενορδινους γεγονοτας τυπους. Ἔτι κρατουντος του Ἀβιμελεχ, επεστρατευσαν οι
Ἄραβεςτηι Ἀφρικηι και ταυτην παρελαβον, και εκ του οικειου στρατου ταξατιωνα εν
αυτηι κατεστησαν. Λεοντιος δε ην τωι τοτε χρονωι εκβαλων Ἰουστινιανον της
Ῥωμαιων αρχης, και εξορισας αυτον εν Χερσωνι, της βασιλειας εκρατησεν.
Ἀψιμαρου δε του Τιβεριου τον Λεοντιον διαδεξαμενου της βασιλειας και τα των
Ῥωμαιων σκηπτρα κρατησαντος, τεθνηκεν Ἀβιμελεχ, ο των Ἀραβων αρχηγος, και
εκρατησεν Ουαλιδ, ο υιος αυτου, ετη εννεα. Τωι δʹ αυτωι ετει παλιν υπεστρεψεν
Ἰουστινιανος εις την βασιλειαν, και ραιθυμως και αμελως ταυτην διακυβερνων, της
Ἀφρικης επεκρατησαν ολοσχερως οι Ἀγαρηνοι. Τοτε ο του Μαυιου εγγονος μετα
ολιγοστου τινος λαου διεπερασεν εν Ἱσπανιαι, και επισυναξας παντας τους εκ του
γενους αυτου, εκρατησεν την Ἱσπανιαν μεχρι της σημερον, οθεν οι την Ἱσπανιαν
κατοικουντες Ἀγαρηνοι Μαυιαται κατονομαζονται. Τουτων απογονοι τυγχανουσιν
οι την Κρητην οικουντες Ἀγαρηνοι. Ὅτε γαρ Μιχαηλ ο Τραυλος της των Ῥωμαιων
αρχηςεπεκρατησεν, και η του Θωμα ανταρσια εγενετο μεχρι τριετους χρονου
επικρατησασα, τοτε του βασιλεως ασχολουμενου επι τοις συμβεβηκοσι πραγμασιν,
ευροντες διωριαν οι την Ἱσπανιαν οικουντες Ἀγαρηνοι, στολον ικανον
εξαρτυσαντες και αρξαμενοι απο των της Σικελιας μερων πασας τας Κυκλαδας
νησους ηρημωσαν, και ελθοντες εν Κρητηι και ταυτην ευκαιρον και ανειμενην
ευροντες, μηδενος ανταιροντος η μαχομενου, ταυτην παρελαβον, και διακρατουσιν
εως την σημερον. Τον δε Ουαλιδ διαδεχεται Σουλειμαν, και κρατει ετη τρια. Ἐπι
τουτου επεστρατευσε Μασαλμας, ο στρατηγος Σουλειμαν, μετα στρατου δια ξηρας,
Ουμαρ δε δια θαλαττης, και τηι του Θεου συνεργειαι απρακτοι μετ' αισχυνης
υπεστρεψαν. Τον δε Σουλειμαν διαδεχεται Ουμαρ, και κρατει της των Ἀραβων αρχης
ετη δυο. Τον δε Ουμαρ διαδεχεται Ἀζιδ, και κρατει της αρχης επι ενιαυτους
τεσσαρας. Τουτον δε διαδεχεται Ἰσαμ, και κρατει της αρχης επι ετη ιθʹ. Τουτου
14

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τελευτησαντος, κρατει της αρχης Μαρουαμ ετη εξ. Μαρουαμ δε τελευτησαντος,
Ἀβδελας της των Ἀραβων αρχης κυριος γινεται, και κρατει ετη καʹ. Τουτου
τελευτησαντος, Μαδις αρχηγος Ἀραβων γινεται, και κρατει της αρχης ετη εννεα.
Τουτου παρελθοντος, Ἀρων της των Ἀραβων αρχης κυριος γινεται, και κρατει της
αρχης ετη κγʹ. Ἐν τουτωι τωι χρονωι, ηγουν της των Ῥωμαιων αρχης *** Ειρηνης και
Κωνσταντινου, ετους απο κτισεως κοσμου σπηʹ. Τωι δ' αυτωι ετει Ἀαρων, ο των
Ἀραβων αρχηγος, τεθνηκεν εις την ενδοτεραν Περσιδα, την καλουμενην Χωρασαν,
και διεδεξατο την αρχην Μοαμεδ, ο υιος αυτου, αφυης κατα παντα και ασυναρτητος
υπαρχων, προς ον Ἀβδελας, ο αδελφος αυτου, στασιασας εκ της αυτης χωρας του
Χωρασαν αμα ταις πατρικαις δυναμεσιν, εμφυλιου πολεμου γεγονεν αιτιος.
Καντευθεν οι κατα την Συριαν και Αιγυπτον και Λιβυην εις διαφορους
κατατμηθεντες αρχας τα τε δημοσια πραγματα και αλληλους κατεστρεψαν, σφαγαις
και αρπαγαις και παντοιαις ατοπιαις προς τε εαυτους και τους υπ' αυτους
Χριστιανους συγκεχυμενοι. Ἔνθα δη και αι κατα την αγιαν Χριστου του Θεου ημων
πολιν εκκλησιαι ηρημωνται, τα τε μοναστηρια των δυο μεγαλων λαυρων, του εν
αγιοις Χαριτωνος και Κυριακου και του αγιου Σαβα, και τα λοιπα κοινοβια των
αγιων Ευθυμιου και Θεοδοσιου. Ἐπεκρατησεν δε της τοιαυτης αναρχιας η κατ'
αλληλων και ημων μιαιφονια ετη πεντε. Ἕως ωδε εκανονισεν τους χρονους των
Ἀραβων ο εν αγιοις Θεοφανης, ο την μονην συστησας του καλουμενου μεγαλου
Ἀγρου, μητροθειος τυγχανων του μεγαλου και ευσεβους και χριστιανικωτατου
βασιλεως Κωνσταντινου, υιου Λεοντος, του σοφωτατου και αγαθου βασιλεως,
εγγονου δε Βασιλειου, του εν μακαριαι τηι μνημηι τα σκηπτρα της των Ῥωμαιων
βασιλειας κρατησαντος. 23 Περι Ἰβηριας και Ἱσπανιας. Ἰβηριαι δυο· η μεν προς ταις
Ἡρακλειαις στηλαις, απο Ἴβηροςποταμου, ου μεμνηται Ἀπολλοδωρος εν τηι Περι γης
βʹ· "Ἐντος δε Πυρηνης Ἴβηρ τ' εστι μεγας ποταμος φερομενος ενδοτερω." Ταυτης δε
πολλα φασιν εθνη διαιρεισθαι, καθαπερ † Ἡροδοτος † εν τηι ιʹ Τηι καθ' Ἡρακλεα
γεγραφεν ιστοριαι ουτως· "Το δε Ἰβηρικον γενος τουτο, οπερ φημι οικειν τα παραλια
του διαπλου, διωρισται ονομασιν εν γενος εον κατα φυλα· πρωτον μεν οι επι τοις
εσχατοις οικουντες τα προς δυσμεων Κυνητες ονομαζονται (απ' εκεινων δε ηδη προς
βορεαν ιοντι Γλητες)· μετα δε Ταρτησιοι· μετα δε Ἐλευσινιοι· μετα δε Μαστινοι· μετα
δε Κελκιανοι· επειτα δε † ηδιοροδανος †." Ἀρτεμιδωρος δε εν τηι βʹ των
Γεωγραφουμενων ουτως διαιρεισθαι φησιν· "Ἀπο δε των Πυρηναιων ορων εως των
κατα Γαδειρα τοπων ενδοτερω και συνωνυμως Ἰβηρια τε και Ἱσπανια καλειται.
∆ιηιρηται δε υπο Ῥωμαιων εις δυοεπαρχιας *** διατεινουσα απο των Πυρηναιων
ορων απασα {και} μεχρι της Καινης Καρχηδονος και των του Βαιτιος πηγων, της δε
δευτερας επαρχιας τα μεχρι Γαδειρων και Λυσιτανιας." Λεγεται δε και Ἰβηριτης.
Παρθενιος εν Λευκαδιαις· "Ἰβηριτηι πλευσει εν αιγιαλωι." Ἡ δ' ετεραἸβηρια προς
Περσας εστιν. Το εθνος Ἴβηρες, ως Πιερες, Βυζηρες. ∆ιονυσιος· "Ἀγχου στηλαων
μεγαθυμων εθνος Ἰβηρων." Και Ἀριστφανης Τριφαλητι· "Μανθανοντες τους Ἴβηρας
τους Ἀρισταρχου παλαι" και "Τους Ἴβηρας, ους χορηγεις μοι, βοηθησαι δρομωι." Και
Ἀρτεμιδωρος εν δευτερωι Γεωγραφουμενων· "Γραμματικηι δε χρωνται τηι των
Ἰταλων οι παρα θαλατταν οικουντες των Ἰβηρων." Και απο της Ἴβηροςγενικης
Ἰβηρις το θηλυκον. "Ἑλληνις, ουκ Ἰβηρις" Μενανδρος Ἀσπιδι Λεγεται και Ἰβηρικος·
"† Πρωτος μεν προς τινος † Ἰβηρικος αρχομενοισι." ∆ιηιρειτο δε η Ἰβηρια εις δυο,
νυν δε εις τρεις, ως Μαρκιανος εν Περιπλωι αυτης· "Προτερον μεν ουν η Ἰβηρια εις
δυο διηιρειτο υπο Ῥωμαιων, νυνι δε εις τρεις· Βαιτικην Σπανιαν και Σπανιαν και
Ταρρακωνησιαν." Ἀπο της γενικης Ἴβηρος ευθειαν Ἀπολλωνιος, ως τηςφυλακος ο
φυλακος. Ἐν τοις Παρωνυμοις φησιν· "Ἀπο γενικων ευθειαι παραγονται, † το μεν
υδωρ † δυο συλλαβας ομοιως τηι ευθειαι κατα τον τονον παροξυνομενον, και η εν
15

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

απλωι σχηματι η εν συνθετωι. Ἁπλον μεν ουν μαρτυρ, μαρτυρος, ο μαρτυς, Χαροψ,
Χαροπος, ο Χαροπος, "Χαροποιο τ' ανακτος", Τροιζην, Τροιζηνος, ο Τροιζηνος, "υιος
Τροιζηνοιο", Ἴβηρ, Ἴβηρος, ο Ἴβηρος", αφ' ου παρα Κουαδρατωι εν Ῥωμαικης
χιλιαδος εʹ εστιν Ἰβηροισιν ουτως· "Και τοι Λιγυσι θ' αμα και Ἰβηροισι πολεμεοντες."
Το αυτο και Ἅβρων εν Παρωνυμοις φησι. Και "αυτος Ἴβηρος τραγοπωγων" εν
Μαλθακοις ειρηται Κρατινου. Λεγονται οι Ἴβηρες υδροποτειν, ως Ἀθηναιος εν
∆ειπνοσοφιστων βʹουτως· "Φυλαρχος μεν εν τηι ζʹ και τους Ἴβηρας φησι υδροποτειν
παντας, καιτοι πλουσιωτατους παντων ανθρωπων τυγχανοντας (κεκτηνται γαρ και
αργυρον και χρυσον πλειστον), μονοσιτειν τε αυτους αει λεγει δια μικρολογιαν,
εσθητας τε φορειν πολυτελεστατας." 24 Περι Ἱσπανιας. Ποθεν ειρηται Ἱσπανια; Ἀπο
Ἱσπανου γιγαντος ουτω καλομενου. Ἱσπανιαι δυο της Ἰταλιας επαρχιαι· η μεν
μεγαλη, η δε μικρα. Ταυτης εμνησθη Χαραξ εν ιʹ Χρονικων· "Ἐν Ἱσπανιαι τηι μικραι
τηιεξω Λουσιτανων παλιν αποσταντων, επεμφθη υπο Ῥωμαιων στρατηγος επ'
αυτους Κυιντος." Ὁ αυτος ομου περι των δυο· "Κυιντος ο των Ῥωμαιων πολεμαρχος
εν αμφοτεραις ταις Ἱσπανιαις. Ἡσσωμενοςδε υπο Ουιριαθου σπονδας προς αυτον
εποιησατο." Ταυτην κεκλησθαι φησιν Ἰβηριαν εν Ἑλληνικων γʹ· "Την δε Ἱσπανιαν
Ἕλληνες τα πρωτἸβηριαν εκαλουν, ουπω ξυμπαντος του εθνους την προσηγοριαν
μεμαθηκοτες, αλλ' απο μερους της γης, ο εστιν προς ποταμον Ἴβηρα, και απ' εκεινου
ονομαζεται, την πασαν ουτω καλουντες·" Ὕστερον δε φασιν αυτην μετακεκλησθαι
Πανωνιαν. 25 Ἐκ της ιστοριας του οσιου Θεοφανους της Σιγριανης. Τουτωι τωι ετει
Ουαλεντινιανος ου μονον Βρεττανιαν και Γαλλιαν και Ἱσπανιαν ανασωσασθαι ουκ
ισχυσεν, αλλα και την εσπεριον Λιβυην, την των Ἄφρων καλουμενην χωραν
προσαπωλεσε τροπωι τοιωιδε. ∆υο στρατηγοι ησαν, Ἀετιος και Βονιφατιος, ους
Θεοδοσιος κατα αιτησιν Ουαλεντινιανου εις Ῥωμην απεστειλεν. Βονιφατιος δε την
αρχην της εσπεριου Λιβυης λαβων, φθονησας Ἀετιος διαβολην ποιειται κατ' αυτου,
ως ανταρσιαν μελετωντος και της Λιβυης κρατησαι σπευδοντος. Και ταυτα μεν προς
Πλακιδιαν ελεγε, την του Ουαλεντινιανου μητερα. Γραφει δε και Βονιφατιωι, οτι·
"Ἐαν μεταπεμφθηις, παραγενεσθαι μη θελησηις· διεβληθης γαρ, και δολωι σε οι
βασιλεις βουλονται χειρωσασθαι." Ταυτα δεξαμενος Βονιφατιος και ως γνησιωι φιλωι
Ἀετιωι πιστευσας, μεταπεμφθεις ου παρεγενετο. Τοτε οι βασιλεις ως ευνοουντα τον
Ἀετιον απεδεξαντο. Ἦσαν δε τωι τοτε Γοτθοι και εθνη πολλα τε και μεγιστα μεχρι
του ∆ανουβιου εν τοις υπερβορειοις τοποις κατωικισμενα. Τουτων δε αξιολογωτερα
εισι Γοτθοι, Ἰσιγοτθοι, Γηπαιδες και Ουανδηλοι, εν ονομασι μονον και ουδενι ετερωι
διαλλαττοντες, μιαι διαλεκτωι κεχρημενοι· παντες δε της Ἀρειου υπαρχουσι
κακοπιστιας. Ουτοι επ' Ἀρκαδιου και Ὁνωριου τον ∆ανουβιν διαβαντες, εν τηι των
Ῥωμαιωνγηι κατωικισθησαν. Και οι μεν Γηπαιδες, εξ ων υστερον διηιρεθησαν
Λογγιβαρδοι και Ἄβαρεις, τα περι Σιγγιδωνα και Σερμιον χωρια ᾤκησαν. Οι δε
Ἰσιγοτθοι μετα Ἀλαριχον την Ῥωμην πορθησαντες,εις Γαλλιας εχωρησαν και των
εκει εκρατησαν. Γοτθοι δε Παννονιαν εχοντες πρωτον, επειτα ιθʹ ετει της βασιλειας
Θεοδοσιου του νεου, επιτρεψαντος, τα της Θραικης χωρια ᾤκησαν, και επι νηʹ
χρονους εν τηι Θραικηι διατριψαντες, Θευδεριχου ηγεμονευοντος αυτων πατρικιου
και υπατου, Ζηνωνος αυτοις επιτρεψαντος, της εσπεριου βασιλειας εκρατησαν. Οι δε
Ουανδηλοι Ἀλανους εταιρισαμενοι και Γερμανους, τους νυν καλουμενους Φραγγους,
διαβαντες τον † Νινον † ποταμον, ηγουμενον εχοντες Γογιδισκλον, κατυκησαν εν
Ἱσπανιαι, πρωτηι ουσηι χωραι της Ευρωπης απο του εσπεριου Ὠκεανου. Βονιφατιος δε
φοβηθεις τους των Ῥωμαιων βασιλεις, περασας απο Λιβυης, εις Ἱσπανιαν προς τους
Ουανδηλους ηλθεν, και ευρων τον μεν Γογιδισκλον τελευτησαντα, τους δε εκεινου
παιδας, Γοτθαρον τε και Γηζεριχον την αρχην διεποντας, τουτους προτρεψαμενος
την εσπεριον Λιβυην εις τρια μερη διελειν υπεσχετο, εφ' ωι εκαστον του τριτου
16

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μερους αρχειν συν αυτωι, κοινηι δε αμυνεσθαι τον οιονδηποτε πολεμιον. Ἐπι ταυταις
ταις ομολογιαις Ουανδηλοι τον πορθμον διαβαντες, την Λιβυην κατυκησαν απο του
Ὠκεανου μεχρι Τριπολεως της κατα Κυρηνην. Οι δε Ἰσιγοτθοι ανασταντες απο
Γαλλιας, εκρατησαν και την Ἱσπανιαν. Τινες δε της συγκλητου Ῥωμαιων, φιλοι
Βονιφατιου, την Ἀετιου ψευδοκατηγοριαν ανηγγειλαν τηι Πλακιδιαι, εμφανη
ποιησαντες και την προς Βονιφατιον Ἀετιου επιστολην, του Βονιφατιου ταυτην
αυτοις αποστειλαντος. Ἡ δε Πλακιδια εκπλαγεισα τον μεν Ἀετιον ουδεν ηδικησεν,
Βονιφατιωι δε λογον προτρεπτικον μεθ' ορκων απεστειλεν. Του δε Γοτθαριου
τελευτησαντος, Γηζεριχος των Ουανδηλων γεγονεν αυτοκρατωρ. Βονιφατιος δε τον
λογον δεξαμενος των Ουανδηλων κατεστρατευσεν, στρατου μεγαλου ελθοντος
αυτωι απο τε Ῥωμης και του Βυζαντιου, στρατηγουντος Ἄσπαρος. Πολεμου δε
κροτηθεντος προς Γηζεριχον, ηττηθη ο των Ῥωμαιων στρατος. Και ουτω Βονιφατιος
μετα Ἄσπαρος εις Ῥωμηνελθων, την υποψιαν διελυσεν, αποδειξας την αληθειαν. Ἡ
δε Ἀφρικη υπο Ουανδηλοις γεγονεν. Τοτε και Μαρκιανος στρατιωτης ων και
δουλευων Ἄσπαρα ζων συνεληφθη υπο Γηζεριχου, ο μετα ταυτα βασιλευσας. Ἰστεον,
οτι τρεις αμερμουμνεις εισιν εν οληι τηι Συριαι, ηγουν εν τηι των Ἀραβων αρχηι, ων ο
μεν πρωτος καθεζεται εν τωι Βαγδαδ, εστιν δε εκ της του Μουαμεθ γενεας, ητοι του
Μουχουμετ· ο δε δευτερος καθεζεται εν Ἀφρικηι, και εστι εκ της του Ἀλημ γενεας και
Φατιμε, της θυγατρος Μουαμεθ, ητοι του Μουχουμετ, εξ ου και Φατεμιται
ονομαζονται· ο δε τριτος καθεζεται εν Ἱσπανιαι, εστιν δε απο της γενεας του Μαυιου.
Ἰστεον, οτι κατ' αρχας εν τωι κατακυριευσαι τους Σαρακηνους πασης της Συριας
εκαθεσθη αμερμουμνης εις το Βαγδαδ. Ἐδεσποζεν δε πασης της Περσιας και της
Ἀφρικης και της Αιγυπτου και της ευδαιμονος Ἀραβιας. Και ειχεν αμηραδιας
μεγαλας, ητοι στρατηγιδας ταυτας· πρωτην αμηραδιαν την Περσιαν, ηγουν το
Χωρασαν, δευτεραν αμηραδιαν την Ἀφρικην, τριτην αμηραδιαν την Αιγυπτον,
τεταρτην αμηραδιαν την Φιλιστιημ, ητοι το Ῥαμβλε, πεμπτην αμηραδιαν την
∆αμασκον, εκτην αμηραδιαν το Χεμψ, ητοι το Ἔμεσα, εβδομην αμηραδιαν το Χαλεπ,
ογδοην αμηραδιαν την Ἀντιοχειαν, ενατην αμηραδιαν το Χαραν, δεκατην
αμηραδιαν το Ἔμετ, ενδεκατην αμηραδιαν την Ἐσιβη, δωδεκατην αμηραδιαν το
Μουσελ, τρισκαιδεκατην αμηραδιαν το Τικριτ. Της δε Ἀφρικης αποσπασθεισης απο
της του αμερμουμνη εν τωι Βαγδαδ εξουσιας και ιδιοκρατησασης και αμηραν ιδιον
αναγορευσασης, γεγονεν, καθως και προυπηρχεν, πρωτη αμηραδια η Περσια,
δευτερα η Αιγυπτος και καθεξης αι λοιπαι, καθως προειρηται. Ἀρτιως δε παλιν του
αμερμουμνη του εν τωι Βαγδαδ αδυνατησαντος, γεγονεν ιδιορρυθμος ο της Περσιας
αμηρας, ηγουν του Χωρασαν· και απεκαλεσεν εαυτον αμερμουμνην, φορων και το
κουραν δια πινακιδιων εις τον τραχηλον αυτου δικην μανιακιου. Λεγει δε εαυτον
ειναι εκ της γενεας του Ἀλημ. Ὁ δε αμηρας της ευδαιμονος Ἀραβιας υπηρχεν αει
καιπαντοτε υπο την εξουσιαν του αμηρα Αιγυπτου. Γεγονεν δε και αυτος
ιδιορρυθμος, και απεκαλεσεν και αυτος εαυτον αμερμουμνην· λεγει δε και αυτος
εαυτον ειναι εκ της του Ἀλημ γενεας. 26 Ἡ γενεαλογια του περιβλεπτου ρηγος
Ουγωνος. Ἰστεον, οτι ο ρηξ Ἰταλιας, ο μεγας Λωθαριος, ο παππος του περιβλεπτου
ρηγος Ουγωνος, απο της γενεας του μεγαλου Καρουλου κατηγετο, περι ου πολυς
επαινος, εγκωμια τε και διηγηματα και περι πολεμους ανδραγαθηματα. Ουτος ουν ο
Καρουλος ην μονοκρατωρ παντων των ρηγατων, εβασιλευσε δε εις την μεγαλην
Φραγγιαν. Ἐν δε ταις ημεραις αυτου ουδεις των υπολοιπων ρηγων ετολμησε ρηγα
εαυτον καλεσαι, αλλα παντες υπηρχον υποσπονδοι αυτου, οστις χρηματα ικανα και
πλουτον αφθονον εν Παλαιστινηι αποστειλας, εδειματο μοναστηρια παμπολλα. Ὁ
τοινυν Λωθαριος ουτος αναλαβομενος τα εαυτου στρατευματα, κατα Ῥωμης
εκστρατευσας, απο πολεμου ταυτην εκρατησεν, και εστεφθη παρα του τοτε παπα. Και
17

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ηνικα υπεστρεφεν εις την εαυτου εξουσιαν, ηγουν εις Παπιαν, κατηντησεν εις το
καστρον Πλαζεντα, το ον απο τριακοντα μιλιων της Παπιας. Κακεισε μεν ουτος
τελευται, ετεκεν δε υιον, ονοματι Ἀδελβερτον, ος εγημεν γυναικα την μεγαλην
Βερταν, και εξ αυτης τον προρρηθεντα ρηγα, τον Ουγωνα ετεκεν. Μετα δε το
τελευτησαι τον μεγαν Λωθαριον Λοδοικος, ο ιδιος του Λοδοΐκου, απο της μεγαλης
Φραγγιας ελθων, εκρατησεν την Παπιαν. Και ην μεν αστεπτος. Ὕστερον δε ηλθεν εις
Βερωναν, εις το καστρον, το ον απο ρκʹ μιλιων της Παπιας, και ελθοντος αυτου
εκεισε, επανεστησαν αυτωι οι του αυτου καστρου, και κρατησαντες ετυφλωσαν. Και
τοτε εκρατησεν Βεριγγεριος, ο παππος του νυνι Βεριγγερη, και εισελθων εν Ῥωμηι
εστεφθη. Και μετα τουτο εδηλοποιησεν λαος πολυς τωι Ῥοδουλφωι εις Βεργωνιαν
οντι, λεγοντες, οτι· "Ἐλθε ενταυθα, και παραδιδομεν σοι το ρηγατον και
αποκτενουμεν τον Βεριγγεριον." Ὁ δε ηλθεν απο Βεργωνιαν προς τα μερη της
Παπιας, και ο μεν ημισυς λαος ην μετα του Βεριγγερη, ο δε λοιπος μετα του
Ῥοδουλφου. Και πολεμησαντες, ενικησεν ο Βεριγγερης τον πρωτον πολεμον, και
παλιν πολεμησαντες, ενικησεν ο Ῥοδουλφος. Και εφυγεν ο λαος του Βεριγγερη, και
μονος καταλειφθεις ο Βεριγγερης εποιησεν εαυτον ως τεθνεωτα, και επεσεν μεσον
των τεθνεωτων, σκεπασας αυτον μετα της δορκας αυτου, τον δε ποδα αυτου ειχεν
εξω. Ἐλθων δε εις εκ των στρατιωτων του Ῥοδουλφου, δεδωκεν αυτωι μετα
μεναυλου εις τον ποδα, αυτος δε το συνολον ουκ εσαλευθη· του δε μη σαλευθεντος,
αφιησεν αυτον ως δηθεν νεκρον οντα. Ἠγνοει δε ο του Ῥοδουλφου λαος, οτι ο
Βεριγγερης εστιν. Και παυσαντος του πολεμου, ηγερθη ο Βεριγγερης και ηλθεν εις το
παλατιον αυτου μονος, και παλιν εκρατησεν της βασιλειας, και επολεμησεν τον
Ῥοδουλφον και ενικησεν αυτον. Μετα δε τουτο συνεβιβασθησαν εις αλληλους, και
εμερισθησαν την χωραν εις δυο· και ο μεν εις ανελαβετο το εν μερος της χωρας, ο δε
ετερος το ετερον. Ἦν δε ο Ῥοδουλφος υπο την βουλην και εξουσιαν του Βεριγγερη.
Και μετα τουτο ηλθον απο Βεργωνιαν τρεις μαρκησιοι προς Παπιαν του εκδιωξαι
τους κρατουντας και κρατησαι αυτοι· ησαν δε ουτοι· Ουγων ο Ταλιαφερνου και
Βοζος και Ουγων, ο αδελφος του Βοζου, ο προρρηθεις ευγενεστατος ρηξ. Ἦλθεν δε
μετα λαου ικανου. Και μαθων ο Βεριγγερης ητοιμασθη, και απηλθεν εις συναντησιν
αυτου προς πολεμον, και παρακαθισας εστενοχωρησεν αυτους απο λιμου, και ωρισεν
τον λαον αυτου του μη φονευειν τινα, αλλ' οπου αν κρατησωσι τινα εξ αυτων,
κοπτωσιν την ρινα αυτου και τα δυο ωτια και απολυωσιν, ο δη και εποιουν.
Θεασαμενοι ουν τουτο αι προρρηθεισαι τρεις κεφαλαι, αραντες ανυποδετοι τα θεια
ευαγγελια εις τας χειρας αυτων, ηλθον προς τον Βεριγγερην, αιτουμενοι
συγχωρησιν και ομνυοντες του μηκετι ελθειν ενθαδε μεχρι τελους ζωης αυτου, και
τοτε ειασεν αυτους απελθειν εις την ιδιαν χωραν. Ὕστερον δε του Βεριγγερη
απελθοντος εις Βερωναν, απεκτεινεν αυτον Φαλεμβερτος, ο συντεκνος αυτου, και
τοτε εκρατησεν ολον το ρηγατον ο Ῥοδουλφος. Και μετα τουτο εμηνυσεν ο λαος της
χωρας ολης εις Βεργωνιαν τωι Ουγωνι, τωι προρρηθεντι ρηγι, λεγοντες, οτι· "Ἐλθε,
και παραδιδομεν σοι την χωραν." Και ελθοντος αυτου, επηρεν αυτον ο λαος, και
απηγαγον εις το παλατιον, και απεκατεστησεν αυτον ρηγα. Τον δε Ῥοδουλφον
ειπον, οτι· "Ἄπελθε μετα του πλουτου σου, θεληις,εις την χωραν σου, θεληις,
αλλαχου." Ὁ δε απηλθεν εις Βεργωνιαν, εις την χωραν αυτου, και κατειχεν εκεισε
λαον ικανον. Και τελευτησαντος αυτου, απηλθεν Ουγων, ο προρρηθεις ρηξ, εις
Βεργωνιαν, και την γυναικα του Ῥοδουλφου, ητις και Βερτα ωνομαζετο, ελαβεν εις
γυναικα. Την δε θυγατερα αυτης, ονοματι Ἀδελεσαν, δεδωκεν Λωθαριωι, τωι υιωι
αυτου, τωι νυνι οντι Ἰταλιας ρηγι. Ἡ δε ανελθουσα εν Κωνσταντινουπολει και
συναφθεισα Ῥωμανωι τωι πορφυρογεννητωι, υιωι Κωνσταντινου, του φιλοχριστου
δεσποτου, ητοι η θυγατηρ του αυτου περιβλεπτου ρηγος Ουγωνος, η ωνομαζετο
18

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Βερτα κατα το ονομα της μαμμης αυτης, ηγουν της μεγαλης Βερτας, ητις μετα
θανατον του Ἀδελβερτου, ανδρος αυτης, εβασιλευσεν ετη ***, μετωνομασθη δε
Ευδοκια κατα το ονομα της τε μαμμης και αδελφης Κωνσταντινου, του φιλοχριστου
δεσποτου. 27 Περι του θεματος Λαγουβαρδιας και των εν αυτηι πριγκιπατων και
αρχοντιων. Ἰστεον, οτι εν τοις παλαιοις χρονοις κατεκρατειτο η πασα εξουσια
Ἰταλιας, η τε Νεαπολις και Καπυα και η Βενεβενδος, το τε Σαλερινον και η Ἀμαλφη
και Γαιτη και πασα η Λαγουβαρδια παρα των Ῥωμαιων, δηλονοτι βασιλευομενης της
Ῥωμης. Μετα δε το ανελθειν το βασιλειον εν Κωνσταντινουπολει διεμερισθησαν
ταυτα παντα εις αρχας δυο, εξ ου και παρα του βασιλευοντος εν Κωνσταντινουπολει
απεστελλοντο πατρικιοι δυο· και ο μεν εις πατρικιος εκρατει την Σικελιαν και την
Καλαβριαν και την Νεαπολιν και Ἀμαλφην, ο δε ετερος πατρικιος εκαθεζετο εις
Βενεβενδον, και εκρατει την Παπιαν και την Καπυαν και τα λοιπα παντα. Και
ετελουν κατ' ετος τωι βασιλει τα νενομισμενα τωι δημοσιωι. Αυται δε πασαι αι
προρρηθεισαι χωραι κατωικουντο παρα των Ῥωμαιων. Ἐν δε τοις καιροις Ειρηνης
της βασιλιδος αποσταλεις ο πατρικιος Ναρσης εκρατει την Βενεβενδον και την
Παπιαν· και Ζαχαριας, ο παπας Ἀθηναιος, εκρατει την Ῥωμην. Συνεβη δε πολεμους
γενεσθαι εις τα της Παπιας μερη, και εξωδιασεν ο πατρικιος Ναρσης εις τον στρατον
τα εισκομιζομενα πακτα τωι δημοσιωι, και ουκ απεσταλη η κατα τυπον εισκομιδη παρ'
αυτου. Ὁ δε Ναρσης αντεμηνυσεν, οτι· "Ἀπο των αυτοθι μαλλον ελπιζω
αποσταληναι μοι χρηματα, επειδη πασαν την απο των ωδε εισκομιζομενην
εισκομιδην εις τους ανακυψαντας πολεμους κατηναλωσα, και μαλλον υμεις απο
των ωδε επιζητειτε εισκομιδας." Ταυτα ακουσασα η βασιλισσα Ειρηνη και
οργισθεισα, απεστειλεν αυτωι ατρακτον και ηλακατην, γραψασα προς αυτον, οτι·
"Λαβε ταυτα, α και αρμοζει σοι· νηθειν σε γαρ μαλλον εκριναμεν δικαιον, η μετα
οπλων ως ανδρα διεκδικειν και διευθυνειν και υπερπολεμειν Ῥωμαιων." Ταυτα
ακουσας ο πατρικιος Ναρσης αντεγραψε προς την βασιλιδα, οτι· "Ἐπει ουτως παρ'
υμιν ενομισθην νηθειν και κλωθειν, καθαπερ γυνη, κλωσαι εχω νηματα μετα της
ατρακτου και ηλακατης, ινα, μεχρις αν ζωσιν οι Ῥωμαιοι, μη δυνηθωσιν εξυφαναι
ταυτα." Οι δε Λαγουβαρδοι τωι τοτε καιρωι κατυκουν εις Παννονιαν, ενθα αρτιως
οικουσιν οι Τουρκοι. Και αποστειλας ο πατρικιος Ναρσης προς αυτους οπωρας
παντοιας, εδηλοποιησεν αυτοις, οτι· "∆ευτε ενταυθα και θεασασθε γην ρεουσαν κατα
το ειρημενον μελι και γαλα, ης, ως οιμαι, ο Θεος κρειττονα ουκ εχει· και ει εστιν
υμιν αρεστον, κατοικησατε εν αυτηι, οπως εις αιωνας αιωνων μακαριζητε με". Ταυτα
δε ακουσαντες οι Λαγουβαρδοι και πεισθεντες, αναλαβομενοι τας φαμιλιας αυτων,
ηλθον εις Βενεβενδον. Οι δε του καστρου Βενεβενδου ουκ ειασαν αυτους ενδον του
καστρου εισελθειν, ᾤκησαν δε εξωθεν του καστρου πλησιον του τειχους εις τον
ποταμον, οικοδομησαντες εκεισε καστρον μικρον, εξ ου και ονομαζεται Τζιβιτανοβα,
τουτεστιν νεοκαστρον, ο και μεχρι της σημερον συνισταται. Εισηρχοντο δε και
ενδοθεν του καστρου και εν τηι εκκλησιαι, και δια μηχανης κυριευσαντες τους
οικητορας του καστρου Βενεβενδου, ανειλον παντας και κατεσχον το καστρον.
Ἔσωθεν γαρ των ραβδων αυτων σπαθια βασταζοντες και εν τηι εκκλησιαι υποτροπον
ποιησαντες επι το αυτο μαχην, παντας, ως ειρηται, απεκτειναν. Και εκτοτε
εκστρατευσαν τες πασαν την γην εκεινην υπεταξαν του τε θεματος Λαγουβαρδιας
και Καλαβριας και εως Παπιας ανευ της Ὑδρεντου και Καλλιπολεως και του
Ῥουσιανου και της Νεαπολεως και της Γαιτης και Συρεντου και Ἀμαλφης. Πρωτον
δε καστρον υπηρχεν αρχαιον και μεγα η Καπυα, δευτερον η Νεαπολις, τριτον η
Βενεβενδος, τεταρτον η Γαιτη, πεμπτον η Ἀμαλφη. Το δε Σαλερινον ωικισθη επι του
Σικαρδου, οτε διεμερισαν οι Λαγουβαρδοι τα πριγκιπατα. Εισι δε μεχρι της σημερον,
ητις εστιν ινδικτιων ζʹ, ετη απο κτισεως κοσμου υνζʹ, αφ' ου εμερισθη η
19

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Λαγουβαρδια, ετη σʹ. Ὑπηρχον δε αδελφοι δυο, ο Σικων και ο Σικαρδος. Και ο μεν
Σικων εκρατησε την Βενεβενδον και τα μερη της Βαρεως και της Σιπενδου, ο δε
Σικαρδος το Σαλερινον και την Καπυαν και τα μερη της Καλαβριας. Ἡ δε Νεαπολις
ην αρχαιον πραιτωριον των κατερχομενων πατρικιων, και ο κρατων την Νεαπολιν
κατειχεν και την Σικελιαν, και ηνικα κατελαβεν ο πατρικιος εν Νεαπολει, απηρχετο
ο δουξ Νεαπολεως εν Σικελιαι. Ἡ δε Καπυα ην πολις υπερμεγεθης, και εαλω υπο των
Ουανδηλων, ητοι των Ἀφρικων, και κατελυσαν αυτην. Ἐρημοκαστρου δε ουσης,
ᾤκουν εν αυτηι οι Λαγουβαρδοι. Και παλιν των Ἀφρικων επερχομενων κατ' αυτων,
ωικοδομησεν ο επισκοπος Λανδουλφος καστρον εις την γεφυραν του ποταμου, και
επωνομασεν αυτο Καπυαν νεαν, την και νυν ουσαν. Ἀφ' ου δε εκτισθη η αυτη
Καπυα, εισιν ετη ογʹ. Ἡ δε Νεαπολις και η Ἀμαλφη και η Συρεντος υπηρχον αει υπο
τον βασιλεα Ῥωμαιων. Ἰστεον, οτι μαστρομιλης ερμηνευεται τηι Ῥωμαιων διαλεκτωι
"κατεπανω του στρατου". Ἰστεον, οτι προ του περασαι τους Βενετικους και οικησαι
εις τα νησια, εις α νυν οικουσιν, εκαλουντο Ἑνετικοι, και κατυκουν εις την ξηραν
εις αυτα τα καστρα· καστρον Κογκορδα, καστρον Ἰουστινιανα, καστρον του Νουνου
και ετερα πλειστα καστρα. Ἰστεον, οτι περασαντων των νυν καλουμενων Βενετικων,
πρωτον δε Ἑνετικων, εκτισαν εν πρωτοις καστρον οχυρον, εν ωι και σημερον
καθεζεται ο δουξ Βενετιας, εχον κυκλοθεν θαλασσαν ωσει μιλιων εξ, εις ην και
εισερχονται ποταμοι κζʹ. Ὑπαρχουσι δε και νησοι κατα ανατολας του αυτου καστρου.
Ἔκτισαν δε και εν ταις αυταις νησοις οι νυν Βενετικοι καλουμενοι καστρα· καστρον
Κογραδον, εν ωι και μητρο πολις εστιν μεγαλη και πολλα λειψανα αγιων εν ταυτηι
αποκεινται· καστρον Ῥιβαλενσης, καστρον Λουλιανον, καστρον Ἄψανον, καστρον
Ῥωματινα, καστρον Λικεντζια, καστρον Πινεται, οπερ λεγεται Στροβιλος, καστρον
Βινιολα, καστρον Βοες, εν ωι υπαρχει ναος του αγιου αποστολου Πετρου, καστρον
Ἠλιτουαλβα, καστρον Λιτουμαγκερσης, καστρον Βρονιον, καστρον Μαδαυκον,
καστρον Ἡβολα, καστρον Πριστηναι, καστρον Κλουγια, καστρον Βρουνδον, καστρον
Φοσαων, καστρον Λαυριτων. Ἰστεον, οτι εισι και ετεραι νησοι εν τηι αυτηι χωραι
Βενετιας. Ἰστεον, οτι και εν τηι στερεαι εις το μερος της Ἰταλιας υπαρχουσι καστρα
των Βενετικων, ατινα εισιν ταυτα· καστρον Καπρε, καστρον Νεοκαστρον, καστρον
Φινες, καστρον Αικυλον, καστρον Ἀειμανας, εμποριον μεγα το Τορτζελων, καστρον
Μουραν, καστρον Ῥιβαλτον, ο ερμηνευεται "τοπος υψηλοτατος", εν ωι καθεζεται ο
δουξ Βενετιας, καστρον Καβερτζεντζης. Ἰστεον, οτι και εμπορια εισι και καστελλια.
28 ∆ιηγησις, πως κατωικισθη η νυν καλουμενη Βενετια. Ἰστεον, οτι η Βενετια το μεν
παλαιον ην τοπος ερημος τις αοικητος και βαλτωδης. Οι δε νυν καλουμενοι
Βενετικοι υπηρχον Φραγγοι απο Ἀκουιλεγιας και απο των ετερων τοπων της
Φραγγιας, και κατυκουν εις την ξηραν αντικρυ της Βενετιας. Του δε Ἀττιλα, του
βασιλεως των Ἀβαρων, ελθοντος και πασας τας Φραγγιας καταληισαμενου και
αφανισαντος, ηρξαντο φευγειν μεν παντες οι Φραγγοι απο Ἀκουιλεγιας και απο των
ετερων της Φραγγιας καστρων, ερχεσθαι δε προς τας αοικητους νησους της Βενετιας
και ποιειν εκεισε καλυβια δια τον του βασιλεως Ἀττιλα φοβον. Αυτου ουν του
βασιλεως Ἀττιλα ληισαμενου πασαν την χωραν της ξηρας και μεχρι Ῥωμης και
Καλαβριας ελθοντος και την Βενετιαν μακροθεν καταλιποντος, αδειαν ευροντες οι
προσπεφευγοτες εν ταις νησοις της Βενετιας και οιον την δειλιαν αποσεισαμενοι,
απαντες εβουλευσαντο του κατοικησαι εκεισε, οπερ και εποιησαν, κατοικησαντες
εκεισε μεχρι της σημερον. Μετα δε το αναχωρησαι τον Ἀττιλαν, μετα χρονους
πολλους παρεγενετο παλιν Πιπινος ο ρηξ, ος ηρχε τοτε της τε Παπιας και ετερων
ρηγατων. Ειχεν γαρ ουτος ο Πιπινος αδελφους τρεις, οιτινες ηρχον πασων των
Φραγγιων και Σκλαβηνιων. Του δε ρηγος Πιπινου ελθοντος κατα των Βενετικων
μετα δυναμεως και λαου πολλου, παρεκαθισεν δια της ξηρας εκειθεν του περαματος
20

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

των νησων της Βενετιας εις τοπον λεγομενον Ἀειβολας. Οι ουν Βενετικοι ιδοντες
τον ρηγα Πιπινον μετα της εαυτου δυναμεως κατ' αυτων επερχομενον και μελλοντα
μετα των ιππων αποπλευσαι προς την νησον του Μαδαμαυκου (εστιν γαρ αυτη η
νησος πλησιον της ξηρας), βαλοντες κεραταρια, απαν το περαμα εναπεφραξαν. Εις
αμηχανιαν ουν ελθων ο του ρηγος Πιπινου λαος (ουδε γαρ ην δυνατον αυτους
αλλαχου περασαι), παρεκαθισαν αυτοις δια της ξηρας μηνας εξ, πολεμουντες καθ'
εκαστην ημεραν μετ' αυτων. Και οι μεν Βενετικοι εισηρχοντο εις τα πλοια αυτων,
και ισταντο οπισθεν των παρ' αυτων ριφεντων κεραταριων, ο δε ρηξ Πιπινος ιστατο
μετα του λαου αυτου εν τωι αιγιαλωι. Και οι μεν Βενετικοι μετα τοξειας και
ριπταριων επολεμουν, μη εωντες αυτους προς την νησον διαπερασαι. Ἀπορησας ουν
ο ρηξ Πιπινος, ειπεν προς τους Βενετικους, οτι· "Ὑπο την εμην χειρα και προνοιαν
γινεσθε, επειδη απο της εμης χωρας και εξουσιας εστε". Οι δε Βενετικοι αντελεγον
αυτωι, οτι· "Ἡμεις δουλοι θελομεν ειναι του βασιλεως Ῥωμαιων και ουχι σου." Ἐπι
πολυ δε βιασθεντες οι Βενετικοι απο της γεγονυιας οχλησεως προς αυτους,
εποιησαντο ειρηνικας σπονδας προς τον ρηγα Πιπινον του παρεχειν αυτωι πλειστα
πακτα. Ἔκτοτε δε καθ' εκαστον χρονον ηλαττουτο το πακτον, οπερ και μεχρι της
σημερον διασωζεται. Τελουσι γαρ οι Βενετικοι τωι κατεχοντι το ρηγατον Ἰταλιας,
ητοι Παπιας, διβαρια ασημιν λιτρας λ ʹ καθ' εκαστον χρονον. Και τουτωι τωι τροπωι
επαυσεν ο μεταξυ Φραγγων και Βενετικων πολεμος. Ὅτε δε ηρξατο αποφευγειν ο
λαος προς Βενετιαν και αποσυναγεσθαι, ωστε πολλους γινεσθαι, ανηγορευσαν
εαυτους δουκα τον ευγενειαι των αλλων διαφεροντα. Ἐγεγονει δε ο πρωτος δουξ εν
αυτοις, πριν η ελθειν κατ' αυτων ο ρηξ Πιπινος. Ἦν δε τωι τοτε καιρωι το δουκατον
εις τοπον λεγομενον Τζιβιτανουβα, οπερ ερμηνευεται "νεοκαστρον". ∆ια δε το ειναι
το προειρημενον νησιον πλησιον της ξηρας κοινηι βουληι μετεθηκαν το δουκατον εις
ετερον νησιον, εν ωι και νυν εστιν σημερον, δια το ειναι μηκοθεν της ξηρας, οσον
βλεπει τις ανδρα ιππωι εφεζομενον. 29 Περι της ∆ελματιας και των εν αυτηι
παρακειμενων εθνων. Ὅτι ∆ιοκλητιανος ο βασιλευς πανυ της χωρας ∆ελματιας
ηρασθη, διο και απο της Ῥωμης λαον αγαγων μετα τας φαμιλιας αυτων, εν τηι αυτηι
της ∆ελματιας χωραι τουτους κατεσκηνωσεν, οι και Ῥωμανοι προσηγορευθησαν δια
το απο Ῥωμης μετοικισθηναι, και ταυτην μεχρι της σημερον την επωνυμιαν
εναποφερονται. Ουτος ουν ο βασιλευς ∆ιοκλητιανος και το του Ἀσπαλαθου καστρον
ωικοδομησεν, και εν αυτωι παλατια εδειματο λογου και γραφης απασης επεκεινα, ων
και μεχρι της σημερον της παλαιας ευδαιμονιας λειψανα φερονται, καν ο πολυς
χρονος αυτα κατηναλωσεν. Ἀλλα και το καστρον ∆ιοκλεια, το νυν παρα των
∆ιοκλητιανων κατεχομενον, ο αυτος βασιλευς ∆ιοκλητιανος ωικοδομησεν, οθεν και
την επωνυμιαν "∆ιοκλητιανοι" καλεισθαι οι της χωρας εκεινης εναπειληφασιν. Ἡ
δε και των αυτων Ῥωμανων διακρατησις ην μεχρι του ∆ανουβεως ποταμου, οι και
ποτε θελησαντες τον ποταμον διαπερασαι και καταμαθειν, τινες κατοικουσιν
εκειθεν του ποταμου, διαπερασαντες ευρον εθνη Σκλαβηνικα αοπλα οντα, ατινα και
Ἄβαροι εκαλουντο. Και ουτε ουτοι ηλπιζον εκειθεν του ποταμου κατοικειν τινας,
ουτε εκεινοι ενθεν του ποταμου. ∆ια ουν το αοπλους ευρειν αυτους τους Ἀβαρους οι
Ῥωμανοι και προς πολεμον απαρασκευαστους καταπολεμησαντες, ανελαβοντο
πραιδαν και αιχμαλωσιαν και ανεχωρησαν. Και εκτοτε ποιησαντες αλλαγια δυο οι
Ῥωμανοι απο πασχα εως πασχα τον λαον αυτων ενηλλασσον, ωστε τωι μεγαλωι και
αγιωι σαββατωι αλληλοις συνανταν, τους μεν αποστρεφομενους απο του
παραμονιμου, τους δε εις την τοιαυτην δουλειαν απερχομενους. Και γαρ πλησιον της
θαλασσης υπο το αυτο καστρον καστρον εστιν, το επιλεγομενον Σαλωνα, μεγεθος
εχον το ημισυ Κωνσταντινουπολεως, εν ωι παντες οι Ῥωμανοι συνηγοντο και
καθωπλιζοντο και προσαπεκινουν εκ των εκεισε, και προς την κλεισουραν
21

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

απηρχοντο, την απο του αυτου καστρου υπαρχουσαν μιλια τεσσαρα, ητις και μεχρι
του νυν καλειται Κλεισα δια το συγκλειειν τους διερχομενους εκειθεν. Και εκ των
εκεισε απηρχοντο προς τον ποταμον. Το ουν τοιουτον αλλαγιον επι πολλους
χρονους γινομενον, οι εκειθεν του ποταμου Σκλαβοι, οι και Ἄβαροι καλουμενοι,
καθ' εαυτους εσκοπησαν λεγοντες, οτι· "Ουτοι οι Ῥωμανοι, επει επερασαν και ευρον
πραιδαν, απο του νυν καθ' ημων ου μη παυσονται διαπερωντες, και δια τουτο
μηχανησομεθα κατ' αυτων." Ουτως ουν οι Σκλαβοι, οι και Ἄβαροι, βουλευσαμενοι,
και διαπερασαντων ποτε των Ῥωμανων, ποιησαντες ουτοι εγκρυμματα και
πολεμησαντες, ενικησαν αυτους. Και αναλαβομενοι τα τε οπλα αυτων και τα
φλαμμουλα και τα λοιπα πολεμικα σημεια, διαπερασαντες οι προειρημενοι Σκλαβοι
τον ποταμον, ηλθον εις την κλεισουραν, ους και ιδοντες οι εκεισε οντες Ῥωμανοι,
θεασαμενοι δε τα φλαμμουλα και την εξοπλισιν των ομοφυλων αυτων, τους αυτων
ομοφυλους ειναι νομισαντες, ηνικα κατελαβον οι Σκλαβοι οι προρρηθεντες εις την
κλεισουραν, παρεχωρησαν αυτοις διελθειν. ∆ιελθοντων δε, ευθυς τους Ῥωμανους
ουτοι εξηλασαν, και την Σαλωνα, το προειρημενον καστρον εκρατησαν. Και
κατοικησαντες εκεισε, εκτοτε κατα μικρον αρξαμενοι πραιδευειν τους Ῥωμανους,
τους εις τους καμπους και εις υψηλοτερα μερη κατοικουντας, ηφανισαν και τους
τοπους αυτων κατεκρατησαν. Οι δε λοιποι Ῥωμανοι εις τα της παραλιας καστρα
διεσωθησαν, και μεχρι του νυν κρατουσιν αυτα, ατινα εισιν τα ∆εκατερα, το
Ῥαουσιν, το Ἀσπαλαθον, το Τετραγγουριν, τα ∆ιαδωρα, η Ἄρβη, η Βεκλα και τα
Ὄψαρα, ωντινων και οικητορες μεχρι του νυν Ῥωμανοικαλουνται. Ὅτι απο της
βασιλειας Ἡρακλειου, του βασιλεως Ῥωμαιων,καθ' ον μελλει τροπον ρηθησεσθαι εν
τηι περι των Χρωβατων και Σερβλων συγγραφηι, πασα η ∆ελματια και τα περι αυτην
εθνη, οιον Χρωβατοι, Σερβλοι, Ζαχλουμοι, Τερβουνιωται, Καναλιται, ∆ιοκλητιανοι
και Ἀρεντανοι, οι και Παγανοι προσαγορευομενοι, ***. Της δε των Ῥωμαιων
βασιλειας δια την των τοτε κρατουντων νωθροτητα και αφελειαν εις το μηδεν
παραπαν μικρου δειν εναπονευσασης, και μαλιστα δε επι Μιχαηλ του εξ Ἀμοριου,
του Τραυλου, οι τα της ∆ελματιας καστρα οικουντες γεγονασιν αυτοκεφαλοι, μητε
τωι βασιλει Ῥωμαιων, μητε ετερωι τινι υποκειμενοι, αλλα και τα εκεισε εθνη, οι τε
Χρωβατοι και Σερβλοι και Ζαχλουμοι και Τερβουνιωται τε και Καναλιται και
∆ιοκλητιανοι και οι Παγανοι, της των Ῥωμαιων βασιλειας αφηνιασαντες γεγονασιν
ιδιορρυθμοι και αυτοκεφαλοι, τινι μη υποκειμενοι. Ἄρχοντας δε, ως φασι, ταυτα τα
εθνη μη εχειν, πλην ζουπανους γεροντας, καθως και αι λοιπαι Σκλαβηνιαι εχουσι
τυπον. Ἀλλα και οι πλειονες των τοιουτων Σκλαβων ουδε εβαπτιζοντο, αλλα μεχρι
πολλου εμενον αβαπτιστοι. Ἐπι δε Βασιλειου, του φιλοχριστου βασιλεως,
απεστειλαν αποκρισιαριους, εξαιτουμενοι και παρακαλουντες αυτον τους εξ αυτων
αβαπτιστους βαπτισθηναι και ειναι, ως το εξ αρχης, υποτεταγμενους τηι βασιλειαι
των Ῥωμαιων, ωντινων εισακουσας ο μακαριος εκεινος και αοιδιμος βασιλευς,
εξαπεστειλεν βασιλικον μετα και ιερεων, και εβαπτισεν αυτους παντας τους των
προρρηθεντων εθνων αβαπτιστους τυγχανοντας, και μετα το βαπτισαι αυτους τοτε
προεβαλετο εις αυτους αρχοντας, ους εκεινοι ηθελον και προεκριναν, απο της
γενεας, ης εκεινοι ηγαπων και εστεργον. Και εκτοτε μεχρι του νυν εκ των αυτων
γενεων γινονται αρχοντες εις αυτους, και ουκ εξ ετερας. Οι δε Παγανοι, οι και τηι
Ῥωμαιων διαλεκτωι Ἀρεντανοι καλουμενοι, εις δυσβατους τοπους και κρημνωδεις
κατελειφθησαν αβαπτιστοι. Και γαρ Παγανοι κατα την των Σκλαβων γλωσσαν
"αβαπτιστοι" ερμηνευεται. Μετα δε τουτο και αυτοι αποστειλαντες εις τον αυτον
αοιδιμον βασιλεα, εξηιτησαντο βαπτισθηναι και αυτοι, και αποστειλας εβαπτισεν και
αυτους. Ἐπει δε, ως προεφημεν, οτι δια την των κρατουντων νωθροτητα και
αφελειαν εις κατοπιν τα των Ῥωμαιων ηλθον πραγματα, και οι τα της ∆ελματιας
22

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

καστρα οικουντες γεγονασιν αυτοκεφαλοι, μητε τωι βασιλει Ῥωμαιων, μητε αλλωι
τινι υποκειμενοι. Μετα δε χρονον τινα επι της βασιλειας Βασιλειου, του αοιδιμου και
αειμνηστου βασιλεως, ελθοντων Σαρακηνων απο Ἀφρικης, του τε Σολδανου και του
Σαβα και του Καλφους, μετα καραβιων λ ʹ, κατελαβον εν ∆ελματιαι, και επορθησαν
το καστρον τα Βουτοβα και το καστρον την Ῥωσσαν και το καστρον τα ∆εκατερα, το
κατω. Και ηλθον και εις το καστρον Ῥαουσιου, και παρεκαθισαν αυτωι μηνας
δεκαπεντε. Τοτε βιασθεντες οι Ῥαουσαιοι εδηλοποιησαν Βασιλειωι, τωι αειμνηστωι
βασιλει Ῥωμαιων, λεγοντες αυτωι ουτως· "Ἐλεησον ημας, και μη εασηις απολεσθαι
παρα των αρνητων του Χριστου." Ὁ δε βασιλευς σπλαγχνισθεις απεστειλεν τον
πατρικιον Νικητα, δρουγγαριον του πλωΐμου, ου το επικλην Ὠορυφας, μετα
χελανδιων εκατον. Οι δε Σαρακηνοι μαθοντες την μετα του στολου αφιξιν του
πατρικιου δρουγγα ριου του πλωΐμου, εφυγον καταλιποντες το καστρον Ῥαουσιου,
και αντεπερασαν εν Λαγουβαρδιαι, και πολιορκησαντες το καστρον Βαρεως, τουτο
επορθησαν. Τοτε ο Σολδανος κτισας εκεισε παλατια, κατεκρατησεν την πασαν
Λαγουβαρδιαν μεχρι Ῥωμης ετη τεσσαρακοντα. Ὁ ουν βασιλευς δια την αιτιαν
ταυτην απεστειλεν προς τε τον Λοδοιχον, τον ρηγα Φραγγιας και τον παπα Ῥωμης,
ινα συνεπαμυνηται τωι παρα του βασιλεως αποσταλεντι στρατωι. Οι δε υπειξαντες τηι
του βασιλεως αιτησει, ο τε ρηξ και ο παπας, ηλθον αμφοτεροι μετα δυναμεως
πολλης, και ενωθεντες τωι παρα του βασιλεως αποσταλεντι στρατωι αμα τωι
Χρωβατωι και Σερβλωι και Ζαχλουμωι και Τερβουνιωταις και Καναλιταις και
Ῥαουσαιοις μετα παντων των απο της ∆ελματιας καστρων (ουτοι γαρ παντες
βασιλικηι κελευσει παρησαν), και περασαντων εν Λαγουβαρδιαι, παρεκαθισαν το
καστρον Βαρεως και επορθησαν αυτο. Ἰστεον, οτι τους Χρωβατους και τους λοιπους
Σκλαβαρχοντας οι του καστρου Ῥαουσιου οικητορες μετα των ιδιων αυτων
καραβιων διεπερασαν εν Λαγουβαρδιαι. Και το μεν καστρον Βαρεως και την χωραν
και την αιχμαλωσιαν πασαν ανελαβετο ο βασιλευς των Ῥωμαιων, τον δε Σολδανον
και τους λοιπους Σαρακηνους ανελαβετο Λοδοιχος, ο ρηξ Φραγγιας, και απηγαγεν
αυτους εν τωι καστρωι Καπυης και εν τωι καστρωι Βενεβενδου. Και ουδεις αυτον ειδεν
γελωντα. Ειπεν δε ο ρηξ, οτι· "Ει τις μοι τον Σολδανον μετα αληθειας αναγγειληι η
υποδειξηι γελωντα, δωσω αυτωι χρηματα πολλα." Και μετα τουτο ειδεν τις αυτον
γελωντα, και τωι ρηγι Λοδοΐχωι απηγγειλεν. Ὁ δε προσκαλεσαμενος τον Σολδανον
ηρωτησεν αυτον, ποιωι τροπωι εγελασεν. Ὁ δε ειπεν· "Ἅμαξαν ειδον και τους εν αυτηι
τροχους κυλιομενους, και τουτου χαριν εγελασα, οτι και εγω ποτε κεφαλη εγενομην,
και αρτιως ειμι υποκατω παντων, και παλιν δυναται ο Θεος υψωσαι με." Και απο
τοτε προσεκαλειτο αυτον ο Λοδοιχος εις την τραπεζαν αυτου, και συνησθιεν αυτωι.
Οι δε αρχοντες της Καπυης και Βενεβενδου ηρχοντο προς τον Σολδανον ερωτωντες
αυτον περι ιατρειων και θεραπειας αλογων και λοιπων υποθεσεων, ως γεροντα και
πεπειραμενον. Ὁ δε Σολδανος πανουργος ων και σκολιος ειπεν προς αυτους, οτι·
"Πραγμα θελω ειπειν προς υμας, και δεδοικα του μη παρ' υμων καταδηλον γενεσθαι
προς τον ρηγα, και απολεσω την εμαυτου ζωην." Οι δε ωμοσαν αυτωι, και θαρρησας
ειπεν προς αυτους, οτι· "Ὁ ρηξ εξορισαι θελει παντας υμας εν τηι μεγαληι Φραγγιαι,
και εαν απιστητε, εκδεξασθε μικρον, καγω πληροφορω υμας." Και απελθων ειπεν
προς τον Λοδοιχον, οτι· "Οι αρχοντες του τοπου τουτου κακοι εισιν, και συ ου
δυνασαι κυριευσαι την χωραν ταυτην, εαν μη αφανισηις τους δυνατους, τους
αντιπιπτοντας σε· αλλα δεσμευσον τους πρωτους του καστρου, και αποστειλον
αυτους εις την χωραν σου, και τοτε, ως θελεις, οι λοιποι υποταγησονται σοι." Και οτε
παρεπεισεν αυτον, ινα πληρωσηι την βουλην αυτου, και ωρισεν γενεσθαι αλυσεις
σιδηρας εις το εξορισαι αυτους, απηλθεν ο Σολδανος και ειπεν προς τους αρχοντας,
οτι· "Ἀκμην ου πιστευετε, οτι ο ρηξ εξοριστους υμας ποιει, και παντελως εξ
23

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ανθρωπων γινεται το μνημοσυνον υμων; Ὅμως ει θελετε τελειως πληροφορηθηναι,
απελθοντες θεασασθε, τι αρα εργαζονται παντες οι χαλκεις τηι προσταξει του ρηγος.
Και ει ουχ ευρητε αυτους εργαζομενους τας αλυσεις και τα δεσμα, γινωσκετε, οτι
παντα τα παρ' εμου λαλουμενα υμιν εστιν ψευδη· ει δε αληθευω, φροντισατε την
σωτηριαν υμων και εμε ευεργετησατε, τον τα χρηστα και σωτηρια υμιν
βουλευσαμενον." Οι δε αρχοντες πεισθεντες τωι του Σολδανου λογωι, θεασαμενοι δε
και τας αλυσεις και τα δεσμα, τελειαν πληροφοριαν ελαβον, και εκτοτε εμελετων
την απωλειαν του ρηγος Λοδοΐχου. Ὁ δε ρηξ ταυτα παντα αγνοων εξηλθε προς το
κυνηγησαι. Ὑποστρεψαντος δε, οι τουτου αρχοντες εκρατησαν το καστρον, μη
εασαντες αυτον εισελθειν. Ὁ δε ρηξ Λοδοιχος την των αρχοντων ενστασιν
θεασαμενος, εις την ιδιαν χωραν υπεστρεψεν. Οι δε αρχοντες ειπον προς τον
Σολδανον· "Τι αρα θελεις ημας ποιησαι σοι περι της γενομενης εις ημας παρα σου
σωτηριας;" Ὁ δε ηιτησατο εν τηι ιδιαι χωραι απολυσαι αυτον, και τουτου γενομενου,
απηλθεν εν Ἀφρικηι εις την ιδιαν αυτου χωραν. Μη επιλαθομενος δε της αρχαιας
αυτου κακιας εστρατοπεδευσεν, και ηλθεν μετα δυναμεως εν Καπυηι και εν
Βενεβενδωι προς το πολιορκησαι και υποταξαι αυτους. Οι δε τα τοιαυτα καστρα
κρατουντες απεστειλαν πρεσβεις προς τον ρηγα Λοδοιχον εν Φραγγιαι, ινα ελθων
συνεπαμυνηται αυτοις κατα του Σολδανου και των Ἀφρικων. Ὁ δε ρηξ Λοδοιχος
ταυτα μαθων και, ονπερ εποιησεν τροπον ο Σολδανος, πεισας και τους αρχοντας, οτι·
"∆εσμιους μελλει υμας ο ρηξ εν Φραγγιαι εξορισαι", αντεδηλωσεν αυτοις, οτι· "Και
απερ εποιησα προτερον εις υμας, μεταμελημαι, οτι εσωσα υμας απο των εχθρων
υμων, και ανταπεδωκατε μοι πονηρα αντι αγαθων, και καθως εδιωχθην παρ' υμων,
αρτιως χαιρω επι τηι απωλειαι υμων." Τοτε απορησαντες απο του ρηγος Λοδοΐχου,
απεστειλαν πρεσβεις προς τον βασιλεα Ῥωμαιων του δουναι αυτοις βοηθειαν και
λυτρωσασθαι του τοιουτου κινδυνου. Ὁ δε βασιλευς υπεσχετο βοηθησαι αυτοις. Του
δε αποκρισιαριου απο της πολεως υποστρεψαντος και αγαθας αγγελιας τοις
πεμψασιν αυτον αποκομιζοντος περι της του βασιλεως συμμαχιας, μηπω τουτου
αποσωθεντος εν τωι καστρωι, εκρατηθη παρα των βιγλων του Σολδανου. Προεγνωκει
γαρ ο Σολδανος την γεγονυιαν αποστολην προς ικεσιαν του βασιλεως Ῥωμαιων, και
επυκτευσεν του τον αποκρισιαριον αυτων κρατησαι, οπερ και γεγονεν. Κρατηθεντος
δε αυτου, εμαθεν την αποτελεσθεισαν παρ' αυτου δουλειαν, και οτι δι' ολιγων
ημερων καταλαμβανει η του βασιλεως Ῥωμαιων βοηθεια. Ὁ δε Σολδανος ειπεν τωι
αυτωι αποκρισιαριωι, οτι· "Ει ποιησεις, οπερ σοι ειπω, ελευθεριας και δωρεων
μεγιστων αξιωθησηι· ει δε μη, πονηρωι θανατωι την ζωην απολεσεις." Του δε
υποσχομενου εκπληρωσαι τα κελευομενα αυτωι, ειπεν ο Σολδανος προς αυτον, οτι·
"Κελευω στηναι σε πλησιον του τειχους και προσκαλεσασθαι τους αποστειλαντας σε
και ειπειν προς αυτους· "Ἐγω μεν την δουλειαν, ην ωφειλον ποιησαι, πεποιηκα, και
τον βασιλεα Ῥωμαιων περι υμων εδυσωπησα· πλην ουν γινωσκετε, οτι εις κενον
εγενετο η οδος μου, και ο βασιλευς παμφαυλον εθετο την παρ' υμων γεγονυιαν
ικεσιαν, και απο του βασιλεως μη ελπιζετε βοηθειαν"." Του δε υποσχομενου ταυτα
μετα χαρας εκπληρωσαι, ηγαγον αυτον πλησιον του καστρου, και εν ουδενι θεμενος
τα παρα του Σολδανου ρηθεντα παντα, μητε τας απειλας αυτου φοβηθεις, μητε ταις
υποσχεσεσιν αυτου πεισθεις, αλλα τον του Θεου φοβον εν τηι καρδιαι αυτου θεμενος,
διελογισατο εν εαυτωι, οτι· "Συμφερον εστιν εμε μονον αποθανειν και μη τοσαυτας
ψυχας δια λογου παγιδευσαι και προδουναι εις θανατον." Και δη πλησιον του
τειχους αυτου γενομενου και παντας τους αρχοντας προσκαλεσαμενου, ειπεν προς
τους εξουσιαζοντας του τοιουτου καστρου· "Ἐγω μεν, κυριοι μου, την διακονιαν μου
εξεπληρωσα, και τα παρα του βασιλεως Ῥωμαιων δηλωθεντα υμιν απαγγελω, πλην
ορκιζω υμας εις τον υιον του Θεου και εις την σωτηριαν παντος του καστρου και
24

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτων των ψυχων υμων, ινα αντι εμου ευεργετη σητε τα τεκνα μου και την
ελπιζουσαν απολαβειν με συμβιον μου· ως γαρ ποιησητε μετα αυτων, παρα του
δικαιου και μισθαποδοτου αγαθου Θεου, μελλοντος κριναι ζωντας και νεκρους, τον
μισθον αποληψεσθε." Και ταυτα ειπων παρεθαρρυνεν αυτους λεγων· "Ἐγω μεν απο
του Σολδανου απολουμαι και περι την ζωην κινδυνευω, υμεις δε στητε εδραιοι και
μη δειλανδρησητε, αλλ' υπομεινατε μικρον, και εις ολιγον ημερων φθαζει η
αποσταλεισα υμιν σωτηρια παρα του βασιλεως Ῥωμαιων". Ταυτα δε αυτου ειποντος,
οι κατεχοντες αυτον οικειοι του Σολδανου παρα προσδοκιαν τα παρ' αυτου
λαληθεντα ακουσαντες, εβρυξαν επ' αυτον τους οδοντας, και εις του ετερου
προετρεχον, τις αρα της σφαγης αυτου γεγονεν αυτουργος. Του δε παρ' αυτων
αναιρεθεντος, πτοηθεις ο Σολδανος την του βασιλεως κατερχομενην δυναστειαν,
υπεστρεψεν εις την ιδιαν χωραν. Και εκτοτε και μεχρι του νυν και οι της Καπυης και
οι της Βενεβενδου εισιν υπο την εξουσιαν των Ῥωμαιων εις τελειαν δουλωσιν και
υποταγην δια την εις αυτους γενομενην μεγαλην ταυτην ευεργεσιαν. Ὅτι το
καστρον του Ῥαουσιου ου καλειται Ῥαουσι τηι Ῥωμαιωδιαλεκτωι, αλλ' επει επανω
των κρημνων ισταται, λεγεται ρωμαιστι "ο κρημνος λαυ"· εκληθησαν δε εκ τουτου
Λαυσαιοι, ηγουν "οι καθεζομενοι εις τον κρημνον". Ἡ δε κοινη συνηθεια, η
πολλακις μεταφθειρουσα τα ονοματα τηι εναλλαγηι των γραμματων, μεταβαλουσα
την κλησιν Ῥαουσαιους τουτους εκαλεσεν. Οι δε αυτοι Ῥαουσαιοι το παλαιον
εκρατουν το καστρον το επιλεγομενον Πιταυρα, και επειδη, ηνικα τα λοιπα
εκρατηθησαν καστρα παρα των Σκλαβων των οντων εν τωι θεματι, εκρατηθη και το
τοιουτον καστρον, και οι μεν εσφαγησαν, οι δε ηιχμαλωτισθησαν, οι δε δυνηθεντες
εκφυγειν και διασωθηναι εις τους υποκρημνους τοπους κατυκησαν, εν ωι εστιν
αρτιως το καστρον, οικοδομησαντες αυτο προτερον μικρον, και παλιν μετα ταυτα
μειζον, και μετα τουτο παλιν το τειχος αυτου αυξησαντες μεχρι † δʹ εχειν † το
καστρον δια το πλατυνεσθαι αυτους κατ' ολιγον και πληθυνεσθαι. Ἐκ δε των
μετοικησαντων εις το Ῥαουσιον εισιν ουτοι· Γρηγοριος, Ἀρσαφιος, Βικτωρινος,
Βιταλιος, Βαλεντινος, ο αρχιδιακων, Βαλεντινος, ο πατηρ του πρωτοσπαθαριου
Στεφανου. Ἀφ' ου δε απο Σαλωνα μετυκησαν εις το Ῥαουσιον, εισιν ετη φʹ μεχρι της
σημερον, ητις ινδικτιων ζʹ ετους υνζʹ. Ἐν δε τωι αυτωι καστρωι κειται ο αγιος
Παγκρατιος εν τωι ναωι του αγιου Στεφανου, τωι οντι μεσον του αυτου καστρου. Ὅτι
του Ἀσπαλαθου καστρον, οπερ "παλατιον μικρον" ερμηνευεται, ο βασιλευς
∆ιοκλητιανος τουτο εκτισεν· ειχεν δε αυτο ως ιδιον οικον, και αυλην οικοδομησας
ενδοθεν και παλατια, εξ ων τα πλειονα κατελυθησαν. Σωζεται δε μεχρι του νυν
ολιγα, εξ ων εστιν το επισκοπειον του καστρου και ο ναος του αγιου ∆ομνου, εν ωι
κατακειται ο αυτος αγιος ∆ομνος, οπερ ην κοιτων του αυτου βασιλεως
∆ιοκλητιανου. Ὑποκατω δε αυτου υπαρχουσιν ειληματικαι καμαραι, αιτινες
υπηρχον φυλακαι, εν αις τους παρ' αυτου βασανιζομενους αγιους εναπεκλειεν
απηνως. Ἀποκειται δε εν αυτωι τωι καστρωι και ο αγιος Ἀναστασιος. Ὅτι το τειχος του
τοιουτου καστρου ουτε απο βησσαλων εστιν εκτισμενον, ουτε απο εγχορηγου, αλλ'
απο λιθων τετραπεδικων, εχοντων εις μηκος ανα οργυιας μιας, πολλακις και ανα
δυο, και το πλατος ανα οργυιας μιας, οιτινες εισιν συνηρμοσμενοι και συνδεδεμενοι
εις αλληλους μετα σιδηρων εν μολυβδωι εγχυλιασμενων. Ἵστανται δε εις το
τοιουτον καστρον και κιονες πυκνοι, εχοντες επανω κοσμητας, εν οις εμελλεν ο
αυτος βασιλευς ∆ιοκλητιανος ειληματικας εγειραι καμαρας, και σκεπασαι το
καστρον ολον, και ποιησαι τα παλατια αυτου και παντα τα οικηματα του καστρου
επανω των ειληματων εκεινων διωροφα και τριωροφα, ωστε και ολιγον εκ του
αυτου καστρου εσκεπασεν. Του δε τοιουτου καστρου το τειχος ουτε περιπατον εχει,
ουτε προμαχωνας, αλλα τοιχους μονους υψηλους και τοξικας φωταγωγους. Ὅτι το
25

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

καστρον το Τετραγγουριν νησιον εστιν μικρον εν τηι θαλασσηι, εχον και τραχηλον
εως της γης στενωτατον δικην γεφυριου, εν ωι διερχονται οι κατοικουντες εις το
αυτο καστρον. Τετραγγουριν δε καλειται δια το ειναι αυτο μικρον δικην αγγουριου.
Ἐν δε τωι αυτωι καστρωι αποκειται ο αγιος μαρτυς Λαυρεντιος, ο αρχιδιακων. Ὅτι το
καστρον των ∆εκατερων ερμηνευεται τηι Ῥωμαιων διαλεκτωι "εστενωμενον και
πεπνιγμενον", διοτι εισερχεται η θαλασσα ωσπερ γλωσσα εστενωμενη μεχρι των ιεʹ
η και κʹ μιλιων, και εις το της θαλασσης συμπληρωμα εστιν το καστρον. Ἔχει δε το
τοιουτον καστρον κυκλωι αυτου ορη υψηλα, ωστε μονωι τωι καλοκαιριωι βλεπειν τον
ηλιον δια το μεσουρανειν, τωι δε χειμωνι ουδαμως. Ἐν δε τωι αυτωι καστρωι κειται ο
αγιος Τρυφων ακεραιος πασαν νοσον ιωμενος, μαλιστα τους υπο πνευματων
ακαθαρτων τυραννουμενους· ο δε ναος αυτου εστιν ειληματικος. Ὅτι το καστρον
των ∆ιαδωρων καλειται τηι Ῥωμαιων διαλεκτωι "ιαμ ερα", οπερ ερμηνευεται "απαρτι
ητον"· δηλονοτι οτε η Ῥωμη εκτισθη, προεκτισμενον ην το τοιουτον καστρον· εστιν
δε το καστρον μεγα. Ἡ δε κοινη συνηθεια καλει αυτο ∆ιαδωρα. Ἐν δε τωι αυτωι
καστρωι κειται εν σαρκι η αγια Ἀναστασια, η παρθενος, θυγατηρ γεγονυια Ευσταθιου
του κατα τον καιρον εκεινον βασιλευσαντος, και ο αγιος Χρυσογονος μοναχος και
μαρτυς και η αγια αλυσις αυτου. Ὁ δε ναος της αγιας Ἀναστασιας εστιν δρομικος,
ομοιος τωι των Χαλκοπρατειων ναωι, μετα κιονων πρασινων και λευκων, ολος
εικονισμενος εξ υλογραφιας αρχαιας· ο δε πατος αυτου εστιν απο συγκοπης
θαυμαστης. Ἔστιν δε και ετερος ναος πλησιον αυτου ειληματικος, η Ἁγια Τριας, και
επανω του ναου αυτου παλιν ετερος ναος δικην κατηχουμενων, και αυτος
ειληματικος, εις ον και ανερχονται δια κοχλιου. Ὅτι εισιν νησια υπο την
επικρατειαν της ∆ελματιας μεχρι Βενεβενδου πυκνα και παμπολλα, ωστε μηδεποτε
φοβεισθαι εκεισε κλυδωνα τα πλοια. Ἐξ αυτων των νησιων εστιν το καστρον η
Βεκλα, και εις ετερον νησιον η Ἄρβη, και εις ετερον νησιον τα Ὄψαρα, και εις
ετερον νησιον το Λουμβρικατον, ατινα κατοικουνται μεχρι του νυν. Τα δε λοιπα
εισιν αοικητα, εχοντα ερημοκαστρα, ων τα ονοματα εισιν ουτως· Καταυτρεβενω,
Πιζουχ, Σελβω, Σκερδα, Ἀλωηπ, Σκηρδακισσα, Πυροτιμα, Μελετα, Ἐστιουνηζ και
ετερα παμπολλα, ων τα ονοματα ου νοουνται. Τα δε λοιπα καστρα, τα οντα εις την
ξηραν του θεματος και κρατηθεντα παρα των ειρημενων Σκλαβων, αοικητα και
ερημα ιστανται, μηδενος κατοικουντος εν αυτοις. 30 ∆ιηγησις περι του θεματος
∆ελματιας. Ει πασιν η γνωσις καλον, και ημεις αρα των πραγματων την γνωσιν
καταλαμβανοντες ου πορρω τουτου γινομεθα. Ὅθεν και πασι φανεραν ποιουμεν των
μεθ' ημας πηι μεν τουτων την δηλωσιν, πηι δε ετερων αξιολογων τινων, ινα και
διπλουν επακολουθηι το καλον. Τοις ουν και της ∆ελματιας την παραληψιν
ζητουσιν, οπως εληφθη παρα των Σκλαβικων εθνων, εντευθεν εστιν μαθειν, αλλα
προτερον την θεσιν αυτης διηγητεον. Ἐκ παλαιου τοινυν η ∆ελματια την αρχην μεν
ειχεν απο των συνορων ∆υρραχιου, ηγουν απο Ἀντιβαρεως, και παρετεινετο μεν
μεχρι των της Ἰστριας ορων, επλατυνετο δε μεχρι του ∆ανουβιου ποταμου. Ἦν δε
απασα η τοιαυτη περιχωρος υπο την Ῥωμαιων αρχην, και ενδοξοτερον των αλλων
εσπεριων θεματων το τοιουτον θεμα ετυγχανε, πλην παρεληφθη παρα των
Σκλαβικων εθνων τροπωι τοιωιδε. Καστρον εστιν πλησιον Ἀσπαλαθου, ο Σαλωνα
λεγεται, εργον ∆ιοκλητιανου του βασιλεως, αλλ' η μεν Ἀσπαλαθος και αυτη παρα
∆ιοκλητιανου εκτισθη, και τα αυτου βασιλικα εκεισε ετυγχανον, εις δε Σαλωνα
κατυκουν οι τε μεγιστανες αυτου και των οχλων ικανοι. Ὑπηρχε δε το τοιουτον
καστρον κεφαλη πασης της ∆ελματιας. Ἠθροιζοντο ουν ανα παν ετος εκ των λοιπων
καστρων ∆ελματιας στρατιωται εφιπποι, και απεστελλοντο απο Σαλωνος μεχρι των
χιλιων, και εφυλαττον εις τον ∆ανουβιν ποταμον ενεκεν των Ἀβαρων. Οι γαρ
Ἄβαρεις εκειθεν του ∆ανουβιου ποταμου τας διατριβας εποιουντο, ενθα αρτιως εισιν
26

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οι Τουρκοι νομαδα βιον ζωντες. Ἀπερχομενοι δε οι ∆ελματιας κατ' ετος εβλεπον
πολλακις εκειθεν του ποταμου τα τε κτηνη και τους ανθρωπους. Ἔδοξεν ουν αυτοις
κατα τινα χρονον διαπερασαι και ερευνησαι, τινες εισιν οι εκεισε την διαιταν
εχοντες. Περασαντες ουν ευρον τας γυναικας των Ἀβαρων και τα παιδια μονα, τους
ανδρας δε και την ακμαζουσαν ηλικιαν εν ταξιδιωι. Ἄφνω ουν επιπεσαντες
ηιχμαλωτευσαν αυτους, και υπεστρεψαν αταλαιπωρως, αποκομισαντες την τοιαυτην
πραιδαν εις Σαλωνα. Ὡς ουν υπεστρεψαν οι Ἄβαρεις εκ του ταξιδιου και το
γενομενον, αφ' ων επαθον, εμαθον, εταραχθησαν μεν, ηγνοουν δε, οποθεν αυτοις η
τοιαυτη πληγη προσεγενετο. Ἔδοξεν ουν παραφυλαξαι αυτοις τον καιρον και
μαθειν το παν εξ αυτου. Ἐπει ουν κατα το συνηθες αυθις οι ταξεωται απεσταλησαν
απο Σαλωνος, ησαν δε ουκ εκεινοι, αλλ' ετεροι, ταυτα εκεινοις και ουτοι κατα
βουλας εθεντο. ∆ιεπερασαν ουν κατ' αυτων, εντυχοντες δε αυτοις συνηγμενοις
ομου, ουχ, ως το προτερον, εσκορπισμενοις, ου μονον ουδεν ουκ εποιησαν, αλλα και
τα παντων δεινοτατα επαθον. Οι μεν γαρ αυτων εσφαγησαν, οι δε λοιποι
εχειρωθησαν ζωντες, και ουδεις εκεινων των χειρων εξεφυγεν. Ἐξετασαντες δε
αυτους, τινες τε και οθεν εισιν, και αναμαθοντες, οτι εξ αυτων επαθον την
ειρημενην πληγην, ετι δε και περι της ποιοτητος του τοπου αυτων ερευνησαντες, και
οσον εξ ακοης αρεσθεντες, εκρατησαν τους ζωντας δεσμιους, και ενεδυσαντο τα
ιματια αυτων, καθα εκεινοι, και δη τους ιππους αναβαντες, λαβοντες επι χειρας τα
τε φλαμμουλα και τα λοιπα σημεια, α επεφεροντο μετ' αυτων, απηραν παντες
φοσσατικως και κατα της Σαλωνος ωρμησαν. Ὡς ουν και τον καιρον εμαθον
ζητησαντες, καθ' ον οι ταξεωται εκ του ∆ανουβιου υπεστρεφον (ην δε το μεγα και
αγιον σαββατον), ηλθον και κατα την αυτην ημεραν. Και το μεν πληθος, οτε δηπου
πλησιον εγενοντο, του φοσσατου απεκρυβη, μεχρι δε των χιλιων, οιτινες τους τε
ιππους και τας στολας εις απατην εκεκτηντο των ∆ελματινων, εξηλασαν.
Ἀναγνωρισαντες δε οι του καστρου τα τε σημεια και την αμφιασιν αυτων, αλλα και
την ημεραν, ως εθους οντος αυτοις του υποστρεφειν εν αυτηι, ηνοιξαν τας πορτας,
και υπεδεξαντο αυτους μετα περιχαρειας. Ἐκεινοι δε αμα τωι εισελθειν τας τε πορτας
εκρατησαν, και δηλην δια σημειου την πραξιν τωι φοσσατωι πεποιηκοτες,
συνεισδραμειν και συνεισελθειν παρεσκευασαν. Κατεσφαξαν ουν παντας τους της
πολεως, και εκτοτε κατεκρατησαν πασαν την χωραν ∆ελματιας, και κατεσκηνωσαν
εν αυτηι. Μονα δε τα προς θαλασσαν πολιχνια ου συνεδωκαν αυτοις, αλλα
κατειχοντο παρα των Ῥωμαιων δια το ειναι τον πορον της ζωης αυτων εκ της
θαλασσης. Ἰδοντες ουν οι Ἄβαρεις καλλιστην ουσαν την τοιαυτην γην,
κατεσκηνωσαν εν αυτηι. Οι δε Χρωβατοι κατυκουν τηνικαυτα εκειθεν Βαγιβαρειας,
ενθα εισιν αρτιως οι Βελοχρωβατοι. Μια δε γενεα διαχωρισθεισα εξ αυτων, ηγουν
αδελφοι πεντε, ο τε Κλουκας και ο Λοβελος και ο Κοσεντζης και ο Μουχλω και ο
Χρωβατος και αδελφαι δυο, η Τουγα και η Βουγα, μετα του λαου αυτων ηλθον εις
∆ελματιαν, και ευρον τους Ἄβαρεις κατεχοντας την τοιαυτην γην. Ἐπι τινας ουν
χρονους πολεμουντες αλληλους, υπερισχυσαν οι Χρωβατοι, και τους μεν των
Ἀβαρων κατεσφαξαν, τους δε λοιπους υποταγηναι κατηναγκασαν. Ἔκτοτε ουν
κατεκρατηθη η τοιαυτη χωρα παρα των Χρωβατων, και εισιν ακμην εν Χρωβατιαι εκ
{τους} των Ἀβαρων, και γινωσκονται Ἄβαρεις οντες. Οι δε λοιποι Χρωβατοι εμειναν
προς Φραγγιαν, και λεγονται αρτιως Βελοχρωβατοι, ηγουν ασπροι Χρωβατοι,
εχοντες ιδιον αρχοντα· υποκεινται δε Ὤτωι, τωι μεγαλωι ρηγι Φραγγιας, της και
Σαξιας, και αβαπτιστοι τυγχανουσιν, συμπενθεριας μετα τους Τουρκους και αγαπας
εχοντες. Ἀπο δε των Χρωβατων, των ελθοντων εν ∆ελματιαι, διεχωρισθη μερος τι,
και εκρατησεν το Ἰλλυρικον και την Παννονιαν· ειχον δε και αυτοι αρχοντα
αυτεξουσιον, διαπεμπομενον και μονον προς τον αρχοντα Χρωβατιας κατα φιλιαν.
27

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Μεχρι δε χρονων τινων υπετασσοντο και οι εν Λελματιαι οντες Χρωβατοι τοις Φραγ
γοις, καθως και προτερον εν τηι χωραι αυτων· τοσουτον δε εσκληρυνοντο οι Φραγγοι
προς αυτους, οτι τα υπομασθια των Χρωβατων φονευοντες προσερριπτον αυτα
σκυλαξιν. Μη δυναμενοι δε οι Χρωβατοι ταυτα παρα των Φραγγων υφιστασθαι,
διεστησαν απ' αυτων, φονευσαντες και ους ειχον αρχοντας εξ αυτων. Ὅθεν
εστρατευσαν κατ' αυτων απο Φραγγιας φοσσατον μεγα, και επι επτα χρονους
πολεμησαντες αλληλοις, οψε και μογις υπερισχυσαν οι Χρωβατοι, και ανειλον τους
Φραγγους παντας και τον αρχοντα αυτων Κοτζιλιν καλουμενον. Ἔκτοτε δε
μειναντες αυτοδεσποτοι και αυτονομοι, εξηιτησαντο το αγιον βαπτισμα παρα του
Ῥωμης, και απεσταλησαν επισκοποι, και εβαπτισαν αυτους επι Πορινου, του
αρχοντος αυτων. ∆ιεμερισθη ουν η χωρα αυτων εις ζουπανιας ιαʹ, ηγουν η
Χλεβιανα, η Τζενζηνα, τα Ἤμοτα, η Πλεβα, η Πεσεντα, η Παραθαλασσια, η Βρεβερη,
η Νονα, η Τνηνα, η Σιδραγα, η Νινα· και ο βοανος αυτων κρατει την Κριβασαν, την
Λιτζαν και την Γουτζησκα. Και η μεν ειρημενη Χρωβατια, αλλα και αι λοιπαι
Σκλαβηνιαι διακεινται ουτως· η δε ∆ιοκλεια πλησιαζει προς τα καστελλια του
∆υρραχιου, ηγουν προς τον Ἐλισσον και προς το Ἑλκυνιον και τηνἈντιβαριν, και
ερχεται μεχρι των ∆εκατερων, προς τα ορεινα δε πλησιαζει τηι Σερβλιαι. Ἀπο δε του
καστρου των ∆εκατερων αρχεται η αρχοντια Τερβουνιας, και παρεκτεινεται μεχρι
του Ῥαουσιου, προς δε τα ορεινα αυτης πλησιαζει τηι Σερβλιαι. Ἀπο δε του Ῥαουσιου
αρχεται η αρχοντια των Ζαχλουμων, και παρεκτεινεται μεχρι του Ὀροντιου
ποταμου, και προς μεν την παραθαλασσιαν πλησιαζει τοις Παγανοις, προς δε τα
ορεινα εις αρκτον μεν πλησιαζει τοις Χρωβατοις, εις κεφαλην δε τηι Σερβλιαι. Ἀπο δε
του Ὀροντιου ποταμου αρχεται η Παγανια, καιπαρεκτεινεται μεχρι του ποταμου της
Ζεντινας, τρεις εχουσα ζουπανιας, την Ῥαστωτζαν και τον Μοκρον και του ∆αλεν.
Και αι μεν δυο ζουπανιαι, ηγουν η Ῥαστωτζα και η του Μοκρου, προσκεινται τηι
θαλασσηι, αιτινες και σαγηνας εχουσιν· η δε του ∆αλενου μηκοθεν εστιν της
θαλασσης, και εκ της εργασιας ζωσι της γης. Πλησιαζουσιν δε αυτοις νησοι τεσσαρες,
τα Μελετα, τα Κουρκουρα, η Βρατζα και ο Φαρος, καλλισται και ευφορωταται,
ερημοκαστρα εχουσαι και ελαιωνας πολλους· οικουσι δε εν αυταις, και εχουσι τα
κτηνη αυτων, και εξ αυτων ζωσιν. Ἀπο δε της Ζεντινας του ποταμου αρχεται η χωρα
Χρωβατιας, και παρεκτεινεται προς μεν την παραθαλασσιαν μεχρι των συνορων
Ἰστριας, ηγουν του καστρου Ἀλβουνου, προς δε τα ορεινα και υπερκειται μεχρι τινος
τωι θεματι Ἰστριας, πλησιαζει δε προς την Τζεντινα και την Χλεβενα τηι χωραι
Σερβλιας. Ἡ γαρ χωρα Σερβλιας εις κεφαλην μεν εστιν πασων των λοιπων χωρων,
προς αρκτον δε πλησιαζει τηι Χρωβατιαι, προς μεσημβριαν δε τηι Βουλγαριαι. Ἀφ' ου δε
κατεσκηνωσαν οι ειρημενοι Σκλαβοι, κατεκρατησαν πασαν την περιχωρον
∆ελματιας· ηργαζοντο δε τα καστρα των Ῥωμανων τας νησους, και εζουν εξ αυτων·
υπο δε των Παγανων καθ' εκαστην επαιχμαλωτιζομενοι και αφανιζομενοι
κατελιπον τας τοιαυτας νησους, βουλομενοι εις την ηπειρον εργαζεσθαι.
Ἐκωλυοντο δε παρα των Χρωβατων· ουπω γαρ ετελουν αυτους φορους, αλλα παντα,
απερ αρτιως παρεχουσι τοις Σκλαβοις, τωι στρατηγωι ταυτα παρειχον. Ἀδυνατως δε
εχοντες του ζην προσηλθον Βασιλειωι, τωι αοιδιμωι βασιλει, αναδιδαξαντες τα
ειρημενα παντα. Ὁ ουν αοιδιμος εκεινος βασιλευς Βασιλειος προετρεψατο παντα τα
διδομενα τωι στρατηγωι διδοσθαι παρ' αυτων τοις Σκλαβοις και ειρηνικως ζην μετ'
αυτων και βραχυ τι διδοσθαι τωι στρατηγωι, ινα μονον δεικνυται η προς τους
βασιλεις των Ῥωμαιων και προς τον στρατηγον αυτων υποταγη και δουλωσις. Και
εκτοτε εγενοντο παντα τα τοιαυτα καστρα υποφορα των Σκλαβων, και τελουσιν
αυτοις πακτα, το μεν καστρον η Ἀσπαλαθος νομισματα σʹ, το καστρον το
Τετραγγουριν νομισματα ρʹ, το καστρον τα ∆ιαδωρα νομισματα ριʹ, το καστρον τα
28

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ὄψαρα νομισματα ρʹ, το καστρον η Ἄρβη νομισματα ρʹ, το καστρον η Βεκλα
νομισματα ρʹ, ως ομου νομισματα ψιʹ εκτος οινου και ετερων διαφορων ειδων·
ταυτα γαρ πλειονα εισιν υπερ τα νομισματα. Το δε καστρον το Ῥαουσιον μεσον των
δυο χωρων προσκειται, των τε Ζαχλουμων και της Τερβουνιας· εχουσι δε και τους
αμπελωνας αυτων εις αμφοτερας τας χωρας, και τελουσι προς μεν τον αρχοντα των
Ζαχλουμων νομισματα λ ʹ, προς δε τον αρχοντα Τερβουνιας νομισματα λ ʹ. 31 Περι
των Χρωβατων και ης νυν οικουσι χωρας. Ὅτι οι Χρωβατοι, οι εις τα της ∆ελματιας
νυν κατοικουντες μερη, απο των αβαπτιστων Χρωβατων, των και ασπρων
επονομαζομενων, καταγονται, οιτινες Τουρκιας μεν εκειθεν, Φραγγιας δε πλησιον
κατοικουσι, και συνορουσι Σκλαβοις, τοις αβαπτιστοις Σερβλοις. Το δε Χρωβατοι τηι
των Σκλαβων διαλεκτωι ερμηνευεται, τουτεστιν "οι πολλην χωραν κατεχοντες". Οι
δε αυτοι Χρωβατοι εις τον βασιλεα των Ῥωμαιων, Ἡρακλειον προσφυγες
παρεγενοντο προ του τους Σερβλους προσφυγειν εις τον αυτον βασιλεα, Ἡρακλειον
κατα τον καιρον, ον οι Ἄβαρεις πολεμησαντες, απ' εκεισε τους Ῥωμανους
εναπεδιωξαν, ους ο βασιλευς ∆ιοκλητιανος απο Ῥωμης αγαγων εκεισε
κατεσκηνωσεν, διο και Ῥωμανοι εκληθησαν δια το απο Ῥωμης μετοικους αυτους
γενεσθαι εν ταις τοιαυταις χωραις, ηγουν της νυν καλουμενης Χρωβατιας και
Σερβλιας. Παρα δε των Ἀβαρων εκδιωχθεντες οι αυτοι Ῥωμανοι ενταις ημεραις του
αυτου βασιλεως Ῥωμαιων, Ἡρακλειου, αι τουτων ερημοι καθεστηκασιν χωραι.
Προσταξει ουν του βασιλεως Ἡρακλειου οι αυτοι Χρωβατοι καταπολεμησαντες και
απο των εκεισε τους Ἀβαρους εκδιωξαντες, Ἡρακλειου του βασιλεως κελευσει εν τηι
αυτηι των Ἀβαρων χωραι, εις ην νυν οικουσιν, κατεσκηνωσαν. Ειχον δε οι αυτοι
Χρωβατοι τωι τοτε καιρωι αρχοντα τον πατερα του Ποργα. Ὁ δε βασιλευς Ἡρακλειος
αποστειλας και απο Ῥωμης αγαγων ιερεις και εξ αυτων ποιησας αρχιεπισκοπον και
επισκοπον και πρεσβυτερους και διακονους, τους Χρωβατους εβαπτισεν· ειχον δε τωι
τοτε καιρωι οι τοιουτοι Χρωβατοι αρχοντα τον Ποργα. Ὅτι η τοιαυτη χωρα, εις ην οι
Χρωβατοι κατεσκηνωθησαν, εξ αρχης υπο την εξουσιαν ην του βασιλεως των
Ῥωμαιων, εξ ου και παλατια και ιπποδρομια του βασιλεως ∆ιοκλητιανου εν τηι των
αυτων Χρωβατων χωραι μεχρι της νυν περισωζονται εις το καστρον Σαλωνας
πλησιον του καστρου Ἀσπαλαθου. Ὅτι ουτοι οι βαπτισμενοι Χρωβατοι εξωθεν της
ιδιας αυτων χωρας πολεμειν αλλοτριας ου βουλονται· χρησμον γαρ τινα και ορισμον
ελαβον παρα του παπα Ῥωμης, του επι Ἡρακλειου, του βασιλεως Ῥωμαιων,
αποστειλαντος ιερεις και τουτους βαπτισαντος. Και γαρ ουτοι οι Χρωβατοι μετα το
αυτους βαπτισθηναι συνθηκας και ιδιοχειρα εποιησαντο και προς τον αγιον Πετρον,
τον αποστολον ορκους βεβαιους και ασφαλεις, ινα μηδεποτε εις αλλοτριαν χωραν
απελθωσιν και πολεμησωσιν, αλλα μαλλον ειρηνευειν μετα παντων των
βουλομενων, λαβοντες και παρα του αυτου παπα Ῥωμης ευχην τοιανδε, ως ει τινες
αλλοι εθνικοι κατα της των αυτων Χρωβατων χωρας επελθωσιν και πολεμον
επενεγκωσιν, ινα των Χρωβατων ο Θεος προπολεμει και προΐσταται, και νικας
αυτοις Πετρος ο του Χριστου μαθητης προξενει. Μετα δε χρονους πολλους εν ταις
ημεραις Τερπημερη του αρχοντος, του πατρος του αρχοντος Κρασημερη, ελθων απο
Φραγγιας, της μεταξυ Χρωβατιας και Βενετιας, ανηρ τις των πανυ μεν ευλαβων,
Μαρτινος ονοματι, σχημα δε κοσμικον περιβεβλημενος, ον και λεγουσιν οι αυτοι
Χρωβατοι θαυ ματα ικανα ποιησαι· ασθενης δε ων ο τοιουτος ευλαβης ανηρ και τους
ποδας ηκρωτηριασμενος, ωστε υπο τεσσαρων βασταζεσθαι και περιφερεσθαι, οπου δ'
αν και βουλεται, την τοιαυτην του αγιωτατου παπα εντολην τοις αυτοις Χρωβατοις
διατηρειν μεχρι τελους ζωης αυτων επεθεσπισεν, επευξαμενος δε και αυτος αυτοις
την ομοιαν του παπα ευχην. ∆ια τουτο ουτε αι σαγηναι των τοιουτων Χρωβατων,
ουτε αι κονδουραι ουδεποτε κατα τινος προς πολεμον απερχονται, ει μη αρα τις κατ'
29

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτων επελθοι. Πλην δια των τοιουτων πλοιων απερχονται οι βουλομενοι των
Χρωβατων διοικειν εμπορια, απο καστρον εις καστρον περιερχομενοι την τε
Παγανιαν και τον κολπον της ∆ελματιας και μεχρι Βενετιας. Ὅτι ο αρχων
Χρωβατιας εξ αρχης, ηγουν απο της βασιλειας Ἡρακλειου του βασιλεως, δουλικως
εστιν υποτεταγμενος τωι βασιλει Ῥωμαιων, και ουδεποτε τωι αρχοντι Βουλγαριας
καθυπεταγη. Ἀλλ' ουδε Βουλγαρος απηλθεν προς πολεμον κατα των Χρωβατων, ει
μη Μιχαηλ, ο αρχων Βουλγαριας, ο Βορισης, απελθων και πολεμησας αυτοις και
μηδεν ανυσαι δυνηθεις ειρηνευσε μετ' αυτων, ξενιασας τους Χρωβατους και
ξενιασθεις παρα των Χρωβατων. Ἀλλ' ουδε πωποτε οι Χρωβατοι ουτοι τοις
Βουλγαροις πακτον δεδωκασιν, ει μη πολλακις αμφοτεροι ξενια τινα προς αλληλους
παρεσχον φιλοφρονησεως ενεκα. Ὅτι εν τηι βαπτισμενηι Χρωβατιαι εισιν καστρα
οικουμενα· η Νωνα, το Βελεγραδον, το Βελιτζιν, το Σκορδονα, το Χλεβενα, το
Στολπον, το Τενην, το Κορι, το Κλαβωκα. Ὅτι η βαπτισμενη Χρωβατια εκβαλλει
καβαλλαρικον εως των ξʹ χιλιαδων, πεζικον δε εως χιλιαδων ρʹ και σαγηνας μεχρι
των πʹ και κονδουρας μεχρι των ρʹ. Και αι μεν σαγηναι εχουσιν ανα ανδρων μʹ, αι δε
κονδουραι ανα ανδρων κʹ, αι δε μικροτεραι κονδουραι ανα ανδρων ιʹ. Ὅτι την
πολλην ταυτην δυναμιν και το του λαου πληθος ειχεν η Χρωβατια μεχρι του
αρχοντος Κρασημερη. Κακεινου μεν τελευτησαντος, του δε υιου αυτου,
Μιροσθλαβου αρξαντος ετη τεσσαρα και υπο του Πριβουνια βοεανου αναιρεθεντος,
και διχονοιων και πολλων διχοστασιων εις την χωραν γενομενων, ηλαττωται και το
καβαλλαρικον και το πεζικον και αι σαγηναι και αι κονδουραι της εξουσιας των
Χρωβατων. Ἀρτιως δε εχει σαγηνας λʹ, κονδουρας μεγαλας και μικρας *** και
καβαλλαρικον *** και πεζικον ***. Ὅτι η μεγαλη Χρωβατια, η και ασπρη
επονομαζομενη, αβαπτιστος τυγχανει μεχρι της σημερον, καθως και οι πλησιαζοντες
αυτην Σερβλοι. Ὀλιγωτερον δε καβαλλαρικον εκβαλλουσιν, ομοιως και πεζικον
παρα την βαπτισμενην Χρωβατιαν, ως συνεχεστερον πραιδευομενοι παρα τε των
Φραγγων και Τουρκων και Πατζινακιτων. Ἀλλ' ουδε σαγηνας κεκτηνται, ουτε
κονδουρας, ουτε εμπορευτικα πλοια, ως μηκοθεν ουσης της θαλασσης· απο γαρ των
εκεισε μεχρι της θαλασσης οδος εστιν ημερων λʹ. Ἡ δε θαλασσα, εις ην δια των λʹ
ημερων κατερχονται, εστιν η λεγομενη σκοτεινη. 32 Περι των Σερβλων και ης νυν
οικουσι χωρας. Ἰστεον, οτι οι Σερβλοι απο των αβαπτιστων Σερβλων, των και
ασπρων επονομαζομενων, καταγονται, των της Τουρκιας εκειθεν κατοικουντων εις
τον παρ' αυτοις Βοΐκι τοπον επονομαζομενον, εν οις πλησιαζει και η Φραγγια,
ομοιως και η μεγαλη Χρωβατια, η αβαπτιστος, η και ασπρη προσαγορευομενη· εκεισε
τοινυν και ουτοι οι Σερβλοι το απ' αρχης κατυκουν. ∆υο δε αδελφων την αρχην της
Σερβλιας εκ του πατρος διαδεξαμενων, ο εις αυτων το του λαου αναλαβομενος
ημισυ, εις Ἡρακλειον, τον βασιλεα Ῥωμαιων, προσεφυγεν, ον και προσδεξαμενος ο
αυτος Ἡρακλειος βασιλευς, παρεσχεν τοπον εις κατασκηνωσιν εν τωι θεματι
Θεσσαλονικης τα Σερβλια, α εκτοτε την τοιαυτην προσηγοριαν απειληφεν. Σερβλοι
δε τηι των Ῥωμαιων διαλεκτωι "δουλοι" προσαγορευονται, οθεν και "σερβυλα" η
κοινη συνηθεια τα δουλικα φησιν υποδηματα, και "τζερβουλιανους" τους τα ευτελη
και πενιχρα υποδηματα φορουντας. Ταυτην δε την επωνυμιαν εσχον οι Σερβλοι δια
το δουλοι γενεσθαι του βασιλεως Ῥωμαιων. Μετα δε χρονον τινα εδοξεν τους
αυτους Σερβλους εις τα ιδια απελθειν, και τουτους απεστειλεν ο βασιλευς. Ὅτε δε
διεπερασαν τον ∆ανουβιν ποταμον, μεταμελοι γενομενοι εμηνυσαν Ἡρακλειωι τωι
βασιλει δια του στρατηγου, του τοτε το Βελεγραδον κρατουντος, δουναι αυτοις
ετεραν γην εις κατασκηνωσιν. Και επειδη η νυν Σερβλια και Παγανια και η
ονομασθεισα Ζαχλουμων χωρα και Τερβουνια και η των Καναλιτων υπο την
εξουσιαν του βασιλεως Ῥωμαιων υπηρχον, εγενοντο δε αι τοιαυται χωραι ερημοι
30

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρα των Ἀβαρων (απο των εκεισε γαρ Ῥωμανους τους νυν ∆ελματιαν και το
∆υρραχιον οικουντας απελασαν), {και} κατεσκηνωσεν ο βασιλευς τους αυτους
Σερβλους εν ταις τοιαυταις χωραις, και ησαν τωι βασιλει Ῥωμαιων υποτασσομενοι,
ους ο βασιλευς πρεσβυτας απο Ῥωμης αγαγων εβαπτισεν, και διδαξας αυτους τα της
ευσεβειας τελειν καλως, αυτοις την των Χριστιανων πιστιν εξεθετο. Ἐπει δε η
Βουλγαρια υπο την εξουσιαν ην των Ῥωμαιων, *** αυτου ουν του αρχοντος του
Σερβλου, του εις τον βασιλεα προσφυγοντος, τελευτησαντος, κατα διαδοχην ηρξεν ο
υιος αυτου, και παλιν ο εγγων, και ουτως εκ της γενεας αυτου οι καθεξης αρχοντες.
Μετα δε χρονους τινας εγεννηθη εξ αυτων ο Βοισεσθλαβος, και εξ αυτου ο
Ῥοδοσθλαβος, και απ' εκεινου ο Προσηγοης, και εξ εκεινου ο Βλαστιμηρος, και
μεχρις αυτου του Βλαστιμηρου μετα των Σερβλων ειρηνικως διετελουν οι
Βουλγαροι, ως γειτονες και συνοριται αγαπωντες αλληλους, εχοντες δε δουλωσιν
και υποταγην εις τους βασιλεις των Ῥωμαιων και ευεργετουμενοι παρ' αυτων. Ἐπι
δε της αρχης του αυτου Βλαστιμηρου ηλθεν μετα πολεμου Πρεσιαμ, ο αρχων
Βουλγαριας, κατα των Σερβλων θελων αυτους υποταξαι, αλλ' επι τριετιαν
πολεμησας, ου μονον ουδεν ηνυσεν, αλλα και λαον αυτου πλειστον απωλεσεν. Μετα
δε θανατον Βλαστιμηρου του αρχοντος διεδεξαντο την αρχην της Σερβλιας οι τρεις
υιοι αυτου, ο Μουντιμηρος και ο Στροΐμηρος και ο Γοΐνικος, μερισαμενοι την χωραν.
Ἐπι τουτων παρεγενετο ο της Βουλγαριας αρχων, Μιχαηλ ο Βορισης, θελων
διεκδικησαι την ητταν Πρεσιαμ, του πατρος αυτου, και πολεμησας, εις τοσουτον
αυτον επτοησαν οι Σερβλοι, ωστε και τον υιον αυτου, Βλαδιμηρον εκρατησαν
δεσμιον μετα και βοιλαδων δωδεκα μεγαλων. Τοτε δη τηι του υιου θλιψει και μη
θελων ο Βορισης ειρηνευσε μετα των Σερβλων. Μελλων δε υποστρεφειν εν
Βουλγαριαι και φοβηθεις, μηποτε ενεδρευσωσιν αυτον οι Σερβλοι καθ' οδον,
επεζητησεν εις διασωσιν αυτου τα του αρχοντος Μουντιμηρου παιδια, τον Βορενα
και τον Στεφανον, οι και διεσωσαν αυτον αβλαβη μεχρι των συνορων, εως της
Ῥασης. Και υπερ της τοιαυτης χαριτος δεδωκεν αυτοις Μιχαηλ ο Βορισης δωρεας
μεγαλας, και εκεινοι αντεδωκαν αυτωι χαριν ξενιων ψυχαρια δυο, φαλκωνια δυο,
σκυλια δυο και γουνας ογδοηκοντα, οπερ λεγουσιν οι Βουλγαροι ειναι πακτον. Μετα
μικρον δε εγενοντο κατ' αλληλων οι αυτοι τρεις αδελφοι, οι αρχοντες Σερβλιας, και
γεναμενος επικρατεστερος ο εις αυτων, ο Μουντιμηρος, και θελων μονος την αρχην
επεχειν, κρατησας παρεδωκεν τους δυο εν Βουλγαριαι, μονον το παιδιον του ενος
αδελφου, Γοινικου, Πετρον ονοματι, παρ' εαυτωι κρατησας και επιμελουμενος, οστις
και φυγων ηλθεν εν Χρωβατιαι, περι ου μετ' ολιγον ρηθησεται. Ὁ δε προρρηθεις
αδελφος εν Βουλγαριαι, Στροΐμηρος ειχεν υιον τον Κλονιμηρον, ωι και γυναικα
παρεσχεν ο Βορισης Βουλγαραν. Ἐξ αυτου γενναται εν Βουλγαριαι ο Τζεεσθλαβος. Ὁ
δε Μουντιμηρος, ο τους δυο αδελφους διωξας και την αρχην δεξαμενος, γενναι υιους
τρεις, τον Πριβεσθλαβον και τον Βρανον και τον Στεφανον, και μετα τον αυτου
θανατον διαδεχεται αυτον ο πρωτος υιος, ο Πριβεσθλαβος. Μετα ουν χρονον ενα
εξελθων απο Χρωβατιας ο προειρημενος Πετρος, ο υιος του Γοινικου, διωκει απο της
αρχης τον εξαδελφον αυτου, Πριβεσθλαβον μετα των δυο αδελφων, κακεινος την
αρχην διαδεχεται, εκεινοι δε φυγοντες εισερχονται εν Χρωβατιαι. Μετα δε χρονους
τρεις ελθων ο Βρανος προς το πολεμησαι τον Πετρον και ηττηθεις και κρατηθεις
παρ' αυτου ετυφλωθη. Μετα δε χρονους δυο φυγων και ο Κλονιμηρος απο
Βουλγαριαν, ο πατηρ του Τζεεσθλαβου, καταλαμβανει και αυτος και εισερχεται εις
εν των καστρων Σερβλιας, την ∆οστινικαν, μετα λαου προς το παραλαβειν την
αρχην. Τουτον ουν πολεμησας ο Πετρος απεκτεινεν, και εκρατησεν ετερα ετη κʹ,
αρξας επι της βασιλειας Λεοντος, του μακαριωτατου και αγιου βασιλεως, εχων
υποταγην και δουλωσιν προς αυτον. Ειρηνευσεν δε και μετα Συμεων, του αρχοντος
31

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Βουλγαριας, ωστε και συντεκνον αυτον εποιησεν. Μετα δε τον καιρον, ον αυτος ο
κυρις Λεων εβασιλευσεν, παρεγενετο ο τοτε εις το ∆υρραχιον στρατηγων, ο
πρωτοσπαθαριος Λεων ο Ῥαβδουχος, ο μετα τουτο μαγιστρος τιμηθεις και λογοθετης
του δρομου, εις Παγανιαν, την τοτε παρα του αρχοντος Σερβλιας διακρατουμενην,
προς το βουλευθηναι και συντυχειν τωι αυτωι αρχοντι Πετρωι περι τινος δουλειας και
υποθεσεως. Ζηλοτυπησας δε προς τουτο Μιχαηλ, ο αρχων των Ζαχλουμων,
εμηνυσεν Συμεων, τωι Βουλγαρων αρχοντι, οτι ο βασιλευς Ῥωμαιων δεξιουται δια
δωρων τον αρχοντα Πετρον προς το συνεπαρειν τους Τουρκους και επελθειν κατα
Βουλγαριας. Ἐγενετο δε κατα τον καιρον εκεινον και πολεμος εις Ἀχελων μεταξυ
των Ῥωμαιων και των Βουλγαρων. Ἐμμανης ουνεν τουτωι γενομενος Συμεων κατα
του αρχοντος Σερβλιας, Πετρου, απεστειλε τον Σιγριτζη Θεοδωρον και τον Μαρμαην
εκεινον μετα φοσσατου, εχοντας και αρχοντοπουλον Παυλον, τον υιον Βρανου, ον ο
Πετρος, ο αρχων Σερβλιας ετυφλωσεν. ∆ολωι ουν επελθοντες οι Βουλγαροι προς τον
αρχοντα Σερβλιας και συντεκνιαν μετ' αυτου ποιησαμενοι και ορκωι βεβαιωσαντες
μη παθειν τι παρ' αυτων εναντιον, ηπατησαν αυτον εξελθειν προς αυτους, ον και
παραυτα δεσμησαντες εισηγαγον εν Βουλγαριαι, και αποθνησκει εν φυλακηι.
Εισηλθεν δε αντ' αυτου Παυλος, ο υιος Βρανου, και εκρατησεν ετη τρια. Ὁ δε
βασιλευς, ο κυρις Ῥωμανος εχων αρχοντοπουλον εν τηι πολει Ζαχαριαν, τον υιον
Πριβεσθλαβου, του αρχοντος Σερβλιας, απεστειλε προς το γενεσθαι αρχοντα εν
Σερβλιαι, αλλα απελθων και πολεμησας, ηττηθη παρα του Παυλου· κρατησας γαρ
αυτον παρεδωκεν τοις Βουλγαροις, και εκρατειτο δεσμιος. Ειτα μετα χρονους τρεις,
του Παυλου εναντιωθεντος τοις Βουλγαροις, απεστειλεν τον Ζαχαριαν, τον
προτερον παρα του κυρου Ῥωμανου του βασιλεως αποσταλεντα, και διωξας τον
Παυλον, εκρατησεν αυτος την αρχην των Σερβλων, οστις παραυτα των ευεργεσιων
του βασιλεως Ῥωμαιων επιμνησθεις, εγενετο κατα των Βουλγαρων, μηδ' ολως
θελησας υποταγηναι αυτοις, αλλ' υπο του βασιλεως μαλλον Ῥωμαιων δεσποζεσθαι.
Ὥστε και του Συμεων φοσσατον κατ' αυτου αποστειλαντος δια του Μαρμαημ και του
Σιγριτζη {και} Θεοδωρου, ων και τας κεφαλας και αρματα εκ του πολεμου απεστειλε
προς τον βασιλεα Ῥωμαιων επινικια (ετι γαρ μεταξυ Ῥωμαιων και των Βουλγαρων
μαχη ην), ουδεποτε δε επαυσατο, καθως και οι προ αυτου αρχοντες, αποστελλων
προς τους βασιλεις Ῥωμαιων, και υποτασσομενος και δουλευων αυτοις. Παλιν δε
απεστειλεν ετερον φοσσατον ο Συμεων δια του Κνηνου και του Ἡμνηκου και του
Ἠτζβοκλια κατα του αρχοντος Ζαχαριου, συναποστειλας μετ' αυτων και
Τζεεσθλαβον. Τοτε ο μεν Ζαχαριας φοβηθεις φευγει εν Χρωβατιαι, οι δε Βουλγαροι
μηνυσαντες τοις ζουπανοις ελθειν προς αυτους και παραλαβειν αρχοντα τον
Τζεεσθλαβον και δι' ορκου τουτους απατησαντες και εξαγαγοντες μεχρι {τωι} του
πρωτου χωριου και παραυτα δεσμησαντες αυτους, εισηλθον εν Σερβλιαι και
συνεπηραν τον απαντα λαον απο μικρου εως μεγαλου, και εισηγαγον εως
Βουλγαριας, τινες δε αποδρασαντες εισηλθον και εν Χρωβατιαι, και εμεινεν η χωρα
ερημος. Κατα τον καιρον ουν εκεινον εισηλθον οι αυτοι Βουλγαροι εις Χρωβατιαν
μετα του Ἀλογοβοτουρ του πολεμησαι, και εσφαγησαν παντες εκεισε παρα των
Χρωβατων. Μετα δε χρονους επτα απο των Βουλγαρων φυγων ο Τζεεσθλαβος μετα
και ετερων τεσσαρων, απο Περσθλαβου εισηλθεν εν Σερβλιαι, ουχ ευρεν δε εις την
χωραν, ει μη πεντηκοντα μονους ανδρας μητε γυναικας εχοντας, μητε παιδια, αλλα
κυνηγουντας, και διατρεφομενους. Μετα τουτων κρατησας την χωραν, εμηνυσεν
προς τον βασιλεα Ῥωμαιων, την εξ αυτου αντιληψιν και βοηθειαν επιζητων,
υπισχνουμενος, δουλευειν και υπεικειν τηι προσταξει αυτου, καθως και οι προς
αυτου αρχοντες. Και εκτοτε ου διελιπεν ο των Ῥωμαιων βασιλευς ευεργετων αυτον,
ωστε και οι εις Χρωβατιαν και Βουλγαριαν και εν ταις λοιπαις χωραις διαγοντες
32

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Σερβλοι, ους ο Συμεων διεσκορπισεν, τουτο ακουσαντες συνηχθησαν εις αυτον.
Ἀλλα και εν τηι πολει πολλοι απο Βουλγαριας φυγοντες εισηλθον, ους και ενδυσας
και ευεργετησας ο βασιλευς των Ῥωμαιων, απεστειλε προς τον Τζεεσθλαβον. Και
απο των πλουσιων δωρεων του βασιλεως των Ῥωμαιων συστησαμενος και
ενοικισας την χωραν, ως το προτερον, εστιν υποτεταγμενος δουλοπρεπως τωι
βασιλει Ῥωμαιων, και δια της του βασιλεως συνδρομης και των πολλων αυτου
ευεργεσιων την τοιαυτην χωραν συστησας και αρχων εν αυτηι βεβαιωθεις. Ὅτι ο
αρχων Σερβλιας εξ αρχης, ηγουν απο της βασιλειας Ἡρακλειου του βασιλεως,
δουλικως εστιν υποτεταγμενος τωι Ῥωμαιων βασιλει, και ουδεποτε τωι αρχοντι
Βουλγαριας καθυπεταγη. Ὅτι εν τηι βαπτισμενηι Σερβλιαι εισιν καστρα οικουμενα· το
∆εστινικον, το Τζερναβουσκεη, το Μεγυρετους, το ∆ρεσνεηκ, το Λεσνηκ, το Σαληνες
και εις το χωριον Βοσονα το Κατερα και το ∆εσνηκ. 33 Περι των Ζαχλουμων και ης
νυν οικουσι χωρας. Ὅτι η των Ζαχλουμων χωρα παρα των Ῥωμαιων προτερον
εκρατειτο, Ῥωμανων δη φημι, ους απο Ῥωμης ∆ιοκλητιανος ο βασιλευς μετυκισεν,
καθως και εις την των Χρωβατων ιστοριαν ειρηται περι αυτων. Ὑπο τωι βασιλει δε
Ῥωμαιων η των Ζαχλουμων αυτη χωρα υπηρχεν, αλλα παρα των Ἀβαρων
αιχμαλωτισθεισα η τε χωρα και ο ταυτης λαος το παραπαν ηρημωται. Οι δε νυν
οικουντες εκεισε Ζαχλουμοι Σερβλοι τυγχανουσιν εξ εκεινου του αρχοντος, του εις
τον βασιλεα Ἡρακλειον προσφυγοντος. Ζαχλουμοι δε ωνομασθησαν απο ορους
ουτω καλουμενου Χλουμου, και αλλως δε παρα τηι των Σκλαβων διαλεκτωι
ερμηνευεται το Ζαχλουμοι ηγουν "οπισω του βουνου", επειδη εν τωι τοιουτωι χωριωι
βουνος εστιν μεγας, εχων ανωθεν αυτου δυο καστρα, το Βονα και το Χλουμ, οπισθεν
δε του τοιουτου βουνου διερχεται ποταμος καλουμενος Βονα, ο ερμηνευεται
"καλον". Ὅτι η γενεα του ανθυπατου και πατρικιου Μιχαηλ, του υιου του
Βουσεβουτζη, του αρχοντος των Ζαχλουμων, ηλθεν απο των κατοι κουντων
αβαπτιστων εις τον ποταμον Βισλας, τους επονομαζομενους Λιτζικη, και ᾤκησεν εις
τον ποταμον, τον επονομαζομενον Ζαχλουμα. Ὅτι εν τωι χωριωι των Ζαχλουμων
εισιν καστρα οικουμενα· το Σταγνον, το Μοκρισκικ, το Ἰοσλη, το Γαλουμαηνικ. το
∆οβρισκικ. 34 Περι των Τερβουνιωτων και των Καναλιτων και ης νυν οικουσι
χωρας. Ὅτι η των Τερβουνιωτων και των Καναλιτων χωρα μια υπαρχει. Ἀπο δε των
αβαπτιστων Σερβλων οι εκεισε οικουντες καταγονται, εξ εκεινου του αρχοντος του
εις τον βασιλεα Ἡρακλειον προσφυγοντος απο της αβαπτιστου Σερβλιας, μεχρι του
αρχοντος Σερβλιας του Βλαστιμηρου. Ουτος ουν ο αρχων Βλαστιμηρος τηι ιδιαι
θυγατρι δεδωκεν ανδρα Κραΐναν, τον υιον Βελαη, του ζουπανου Τερβουνιας. Θελων
δε ουτος τον ιδιον γαμβρον δοξασαι, ωνομασεν αυτον αρχοντα, ποιησας αυτον
αυτεξουσιον. Ἐξ εκεινου δε ο Φαλιμερης εγεννηθη, και απ' εκεινου ο Τζουζημερις.
Ἦσαν δε οι της Τερβουνιας αρχοντες αει υπο τον λογον του αρχοντος Σερβλιας.
Τερβουνια δε τηι των Σκλαβων διαλεκτωι ερμηνευεται "ισχυρος τοπος"· η γαρ
τοιαυτη χωρα οχυρωματα εχει πολλα. Ὅτι εστιν και ετερα χωρα υπο ταυτην την
χωραν Τερβουνιας, Καναλη προσαγορευομενη. Το δε Καναλη ερμηνευεται τηι των
Σκλαβων διαλεκτωι "αμαξια", επειδη δια το ειναι τον τοπον επιπεδον πασας αυτων
τας δουλειας δια αμαξων εκτελουσιν. Ὅτι εν τωι χωριωι Τερβουνιας και του Καναλη
εισι καστρα οικουμενα· η Τερβουνια, το Ὀρμος, τα Ῥισενα, το Λουκαβεται, το
Ζετληβη. 35 Περι των ∆ιοκλητιανων και ης νυν οικουσι χωρας. Ὅτι η ∆ιοκλειας
χωρα και αυτη προτερον παρα των Ῥωμανων εκρατειτο, ους απο Ῥωμης μετυκισεν
ο βασιλευς ∆ιοκλητιανος, καθως και εις την περι των Χρωβατων ιστοριαν ειρηται,
υπο δε τον βασιλεα Ῥωμαιων υπηρχεν. Παρα δε των Ἀβαρων και αυτη η χωρα
αιχμαλωτισθεισα ηρημωται, και παλιν επι Ἡρακλειου, του βασιλεως ενωικισθη,
καθως και η Χρωβατια και η Σερβλια και η των Ζαχλουμων και η Τερβουνια και του
33

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Καναλη. ∆ιοκλεια δε ονομαζεται απο του εν τηι τοιαυτηι χωραι καστρου, ουπερ
εκτισεν ο βασιλευς ∆ιοκλητιανος, νυνι δε εστιν ερημοκαστρον μεχρι του νυν
ονομαζομενον ∆ιοκλεια. Ὅτι εν τηι χωραι ∆ιοκλειας εισι μεγαλα καστρα οικουμενα·
το Γραδεται, το Νουγραδε, το Λοντοδοκλα. 36 Περι των Παγανων, των και
Ἀρεντανων καλουμενων, και ης νυν οικουσι χωρας. Ὅτι η χωρα, εις ην νυν οικουσιν
οι Παγανοι, και αυτη προτερον παρα των Ῥωμανων εκρατειτο, ους απο Ῥωμης ο
βασιλευς ∆ιοκλητιανος μετοικισας εν ∆ελματιαι ενυκισεν. Οι δε αυτοι Παγανοι απο
των αβαπτιστων Σερβλων καταγονται εξ εκεινου του αρχοντος, του εις τον βασιλεα
Ἡρακλειον προσφυγοντος. Παρα δε των Ἀβαρων και αυτη η χωρα αιχμαλωτισθεισα
ηρημωται, και παλιν επι Ἡρακλειου του βασιλεως ενωικισθη. Παγανοι δε καλουνται
δια το μη καταδεξασθαι αυτους τωι τοτε καιρωι βαπτισθηναι, οτε και παντες οι
Σερβλοι εβαπτισθησαν. Και γαρ Παγανοι τηι των Σκλαβων διαλεκτωι "αβαπτιστοι"
ερμηνευονται, τηι των Ῥωμαιων δε διαλεκτωι η χωρα αυτων Ἄρεντα καλειται, εξ ου
κακεινοι παρα των αυτων Ῥωμαιων Ἀρεντανοι καλουνται. Ὅτι εν Παγανιαι εισιν
καστρα οικουμενα· το Μοκρον, το Βερουλλια, το Ὄστρωκ και η Σλαβινετζα.
Κρατουσιν δε και ταυτας τας νησους· νησος μεγαλη η Κουρκρα, ητοι το Κικερ, εν ηι
εστιν και καστρον· νησος ετερα μεγαλη τα Μελετα, ητοι το Μαλοζεαται, ην εν ταις
Πραξεσι των αποστολων ο αγιος Λουκας μεμνηται Μελιτην ταυτην προσαγορευων,
εν ηι και εχις τον αγιον Παυλον απο του δακτυλου προσηψατο, ην και τωι πυρι ο
αγιος Παυλος κατεφλεξεν· νησος ετερα μεγαλη το Φαρα· νησος ετερα μεγαλη ο
Βρατζης. Εισι δε και ετεραι νησοι, αι μη κρατουμεναι παρα των αυτων Παγανων·
νησος τα Χωαρα, νησος Ἴης, νησος το Λαστοβον. 37 Περι του εθνους των
Πατζινακιτων. Ἰστεον, οτι οι Πατζινακιται το απ' αρχης εις τον ποταμον Ἀτηλ την
αυτων ειχον κατοικησιν, ομοιως δε και εις τον ποταμον Γεηχ, εχοντες τους τε
Χαζαρους συνορουντας και τους επονομαζομενους Ουζους. Προ ετων δε πεντηκοντα
οι λεγομενοι Ουζοι μετα των Χαζαρων ομονοησαντες και πολεμον συμβαλοντες
προς τους Πατζινακιτας, υπερισχυσαν, και απο της ιδιας χωρας αυτους εξεδιωξαν,
και κατεσχον αυτην μεχρι της σημερον οι λεγομενοι Ουζοι. Οι δε Πατζινακιται
φυγοντες περιηρχοντο, αναψηλαφωντες τοπον εις την αυτων κατασκηνωσιν,
καταλαβοντες δε την σημερον παρ' αυτων διακρατουμενην γην και ευροντες τους
Τουρκους οικουντας εν αυτηι, πολεμου τροπωι τουτους νικησαντες και εκβαλοντες
αυτους εξεδιωξαν, και κατεσκηνωσαν εν αυτηι, και δεσποζουσιν την τοιαυτην
χωραν, ως ειρηται, μεχρι την σημερον ετη πεντηκοντα πεντε. Ἰστεον, οτι πασα η
Πατζινακια εις θεματα οκτω διαιρειται, εχουσα και μεγαλους αρχοντας τοσουτους.
Τα δε θεματα εισιν ταυτα· ονομα του πρωτου θεματος Ἠρτημ, του δευτερου Τζουρ,
του τριτου Γυλα, του τεταρτου Κουλπεη, του πεμπτου Χαραβοη, του εκτου Ταλματ,
του εβδομου Χοπον, του ογδοου Τζοπον. Κατα δε τον καιρον, ον απο της ιδιας χωρας
οι Πατζινακιται εξεδιωχθησαν, ειχον αρχοντας εις μεν το θεμα Ἠρτημ τον Βαιτζαν,
εις δε το Τζουρ τον Κουελ, εις δε το Γυλα τον Κουρκουται, εις δε το Κουλπεη τον
Ἰπαον, εις δε το Χαραβοη τον Καιδουμ, εις δε το θεμα Ταλματ τον Κωσταν, εις δε το
Χοπον τον Γιαζη, εις δε το θεμα Τζοπον τον Βαταν. Μετα δε θανατον αυτων
διεδεξαντο τας αρχας οι τουτων εξαδελφοι. Νομος γαρ εν αυτοις και τυπος
εκρατησεν παλαιος μη εχειν εξουσιαν προς παιδας η αδελφους αυτων μεταπεμπειν
τα αξιωματα, αλλ' αρκεισθαι μονον τοις κεκτημενοις το και μεχρι ζωης αρχειν
αυτους, μετα δε θανατον προχειριζεσθαι η εξαδελφον αυτων η εξαδελφων παιδας
προς το μη καθολου εις εν μερος της γενεας διατρεχειν το αξιωμα, αλλα και {εις}
τους εκ πλαγιου και κληρονομειν και απεκδεχεσθαι την τιμην· απο ξενης δε γενεας
ουχ υπεισερχεται τις και γινεται αρχων. Τα δε οκτω θεματα διαιρουνται εις
τεσσαρακοντα μερη, και εχουσι και ελαττονας αρχοντας. Ἰστεον, οτι αι τεσσαρες των
34

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Πατζινακιτων γενεαι, ηγουν το θεμα Κουαρτζιτζουρ και το θεμα Συρουκαλπεη και το
θεμα Βοροταλματ και το θεμα Βουλατζοπον, κεινται περαν του ∆αναπρεως ποταμου
προς τα ανατολικωτερα και βορειοτερα μερη, εναποβλεποντα προς τε Ουζιαν και
Χαζαριαν και Ἀλανιαν και την Χερσωνα και τα λοιπα κλιματα. Αι δε αλλαι τεσσαρες
γενεαι κεινται ενθεν του ∆αναπρεως ποταμου προς τα δυτικωτερα και αρκτικωτερα
μερη, τουτεστιν το θεμα Γιαζιχοπον πλησιαζει τηι Βουλγαριαι, το δε θεμα του κατω
Γυλα πλησιαζει τηι Τουρκιαι, το δε θεμα του Χαραβοη πλησιαζει τηι Ῥωσιαι, το δε θεμα
Ἰαβδιερτιμ πλησιαζει τοις υποφοροις χωριοις χωρας της Ῥωσιας, τοις τε Ουλτινοις
και ∆ερβλενινοις και Λενζενινοις και τοις λοιποις Σκλαβοις. Ἀπυκισται δε η
Πατζινακια εκ μεν Ουζιας και Χαζαριας οδον ημερων πεντε, εκ δε Ἀλανιας οδον
ημερων εξ, απο δε Μορδιας οδον ημερων δεκα, απο δε Ῥωσιας οδον ημερας μιας,
απο δε Τουρκιας οδον ημερων τεσσαρων, απο δε Βουλγαριας οδον ημερας το ημισυ,
και εις Χερσωνα μεν εστιν εγγιστα, εις δε την Βοσπορον πλησιεστερον. Ἰστεον, οτι
κατα τον καιρον, ον οι Πατζινακιται απο της ιδιας χωρας εξεδιωχθησαν, θελησει
τινες εξ αυτων και οικειαι γνωμηι εναπεμειναν εκεισε, και τοις λεγομενοις Ουζοις
συνυκησαν, και μεχρι του νυν εισιν εν αυτοις, εχοντες τοιαυτα γνωρισματα, ωστε
διαχωριζεσθαι αυτους και νοεισθαι, τινες τε ησαν, και πως αυτους αποσπασθηναι
των ιδιων συνεβη· τα γαρ ιματια αυτων εισιν κοντουρα μεχρι γονατων και τα
μανικια απο των βραχιονων αποκεκομμενα, ως δηθεν εκ τουτου δεικνυντες, οτι απο
των ιδιων και ομοφυλων απεκοπησαν. Ἰστεον, οτι ενθεν του ∆αναστρεως ποταμου
προς το αποβλεπον μερος την Βουλγαριαν εις τα περαματα του αυτου ποταμου εισιν
ερημοκαστρα· καστρον πρωτον το ονομασθεν παρα των Πατζινακιτων Ἄσπρον δια
το τους λιθους αυτου φαινεσθαι καταλευκους, καστρον δευτερον το Τουγγαται,
καστρον τριτον το Κρακνακαται, καστρον τεταρτον το Σαλμακαται, καστρον
πεμπτον το Σακακαται, καστρον εκτον το Γιαιουκαται. Ἐν αυτοις δε τοις των
παλαιοκαστρων κτισμασιν ευρισκονται και εκκλησιων γνωρισματα τινα και σταυροι
λαξευτοι εις λιθους πωρινους, οθεν και τινες παραδοσιν εχουσιν, ως Ῥωμαιοι ποτε
τας κατοικιας ειχον εκεισε. Ἰστεον, οτι και Καγγαρ ονομαζονται οι Πατζινακιται,
αλλ' ουχι παντες, πλην ο των τριων θεματων λαος, του Ἰαβδιηρτι και του
Κουαρτζιτζουρ και του Χαβουξιγγυλα, ως ανδρειοτεροι και ευγενεστεροι των
λοιπων· τουτο γαρ δηλοι η του Καγγαρ προσηγορια. 38 Περι της γενεαλογιας του
εθνους των Τουρκων, και οθεν καταγονται. Ὅτι το των Τουρκων εθνος πλησιον της
Χαζαριας το παλαιον την κατοικησιν εσχεν εις τον τοπον τον επονομαζομενον
Λεβεδια απο της του πρωτου βοεβοδου αυτων επωνυμιας, οστις βοεβοδος το μεν της
κλησεως ονομα Λεβεδιας προσηγορευετο, το δε της αξιας, ως και οι λοιποι μετ'
αυτον, βοεβοδος εκαλειτο. Ἐν τουτωι ουν τωι τοπωι, τωι προρρηθεντι Λεβεδιαι,
ποταμος εστιν ρεων Χιδμας, ο και Χιγγιλους επονομαζομενος. Ουκ ελεγοντο δε τωι
τοτε χρονωι Τουρκοι, αλλα Σαβαρτοι ασφαλοι εκ τινος αιτιας επωνομαζοντο. Και οι
μεν Τουρκοι γενεαι υπηρχον επτα, αρχοντα δε εις αυτους ειτε ιδιον, ειτε αλλοτριον
ποτε ουκ εκτησαντο, αλλ' υπηρχον εν αυτοις βοεβοδοι τινες, ων πρωτος βοεβοδος
ην ο προρρηθεις Λεβεδιας. Συνυκησαν δε μετα των Χαζαρων ενιαυτους τρεις,
συμμαχουντες τοις Χαζαροις εν πασι τοις αυτων πολεμοις. Ὁ δε χαγανος αρχων
Χαζαριας δια την αυτων ανδρειαν και συμμαχιαν τωι πρωτωι βοεβοδωι των Τουρκων,
Λεβεδιαι επονομαζομενωι, γυναικα δεδωκεν προς γαμον Χαζαραν ευγενη δια το της
ανδρειας αυτου περιφημον και το του γενους περιφανες, οπως εξ αυτου τεκνωσηι· ο
δε Λεβεδιας εκεινος εκ τινος τυχης μετα της αυτης Χαζαρας ουκ επαιδοποιησεν. Οι
δε Πατζινακιται, οι προτερον Καγγαρ επονομαζομενοι (τουτο γαρ το Καγγαρ ονομα
επ' ευγενειαι και ανδρειαι ελεγετο παρ' αυτοις), προς Χαζαρους ουν ουτοι κινησαντες
πολεμον και ηττηθεντες, την οικειαν γην καταλειψαι και την των Τουρκων
35

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κατοικησαι κατηναγκασθησαν. Ἀναμεταξυ δε των Τουρκων συναφθεντος πολεμου
και των Πατζινακιτων, των τηνικαυτα Καγγαρ επονομαζομενων, το των Τουρκων
φοσσατον ηττηθη και εις δυο διηιρεθη μερη. Και το μεν εν μερος προς ανατολην εις
το της Περσιδος μερος κατυκησεν, οι και μεχρι του νυν κατα την των Τουρκων
αρχαιαν επωνυμιαν καλουνται Σαβαρτοι ασφαλοι, το δε ετερον μερος εις το δυτικον
κατυκησε μερος αμα και τωι βοεβοδωι αυτων και αρχηγωι, Λεβεδιαι, εις τοπους τους
επονομαζομενους Ἀτελκουζου, εν οις τοποις τα νυν το των Πατζινακιτων εθνος
κατοικει. Ὀλιγου δε χρονου διαδραμοντος, ο χαγανος εκεινος αρχων Χαζαριας τοις
Τουρκοις εμηνυσεν του προς αυτον αποσταληναι Λεβεδια, τον πρωτον αυτων
βοεβοδον. Ὁ Λεβεδιας τοινυν προς τον χαγανον Χαζαριας εναφικομενος ανηρωτα
την αιτιαν, δι' ην ελθειν προς αυτον αυτον μετεπεμψατο. Ὁ δε χαγανος ειπεν προς
αυτον, οτι· "∆ια τουτο σε προσεκαλεσαμεθα, ινα, επειδη ευγενης και φρονιμος και
ηνδρειωμενος υπαρχεις και πρωτος των Τουρκων, αρχοντα σε του εθνους σου
προβαλωμεθα, και ινα υπεικηις τωι λογωι και τηι προσταξει ημων." Ὁ δε αποκριθεις
προς τον χαγανον αντεφησεν, οτι· "Την περι εμε σου σχεσιν τε και προαιρεσιν
μεγαλως εναποδεχομαι, και την ευχαριστιαν ομολογω σοι προσηκουσαν, επει δε
αδυνατως εχω προς την τοιαυτην αρχην, υπακουσαι ου δυναμαι, αλλα μαλλον εστιν
ετερος απ' εμου βοεβοδος, λεγομενος Ἀλμουτζης και υιον κεκτημενος ονοματι
Ἀρπαδην· εκ τουτων μαλλον ειτε εκεινος ο Ἀλμουτζης, ειτε ο υιος αυτου Ἀρπαδης
ινα γενηται αρχων, και εστιν υπο τον λογον υμων". Ἐν τουτωι ουν τωι λογωι αρεσθεις
ο χαγανος εκεινος δεδωκεν ανθρωπους αυτου μετ' αυτου και εις τους Τουρκους
απεστειλεν, οι και συλλαλησαντες περι τουτου μετα των Τουρκων, μαλλον οι
Τουρκοι τον Ἀρπαδη γενεσθαι προεκριναν αρχοντα, ηπερ Ἀλμουτζη, τον εαυτου
πατερα, ως αξιολογωτερον οντα και περισπουδαστον εν τε φρονησει και βουληι και
ανδρειαι και ικανον προς την τοιαυτην αρχην, ον και αρχοντα κατα το των Χαζαρων
εθος και ζακανον πεποιηκασι, σηκωσαντες αυτον εις σκουταριον. Προ δε του Ἀρπαδη
τουτου αρχοντα ετερον οι Τουρκοι ουκ εκτησαντο πωποτε, εξ ου και μεχρι της
σημερον εκ της τουτου γενεας αρχων Τουρκιας καθισταται. Μετα δε τινας χρονους
τοις Τουρκοις επιπεσοντες οι Πατζινακιται, κατεδιωξαν αυτους μετα του αρχοντος
αυτων Ἀρπαδη. Οι ουν Τουρκοι τραπεντες και προς κατοικησιν γην επιζητουντες,
ελθοντες απεδιωξαν ουτοι τους την μεγαλην Μοραβιαν οικουντας, και εις την γην
αυτων κατεσκηνωσαν, εις ην νυν οι Τουρκοι μεχρι της σημερον κατοικουσιν. Και
εκτοτε πολεμον οι Τουρκοι παρα των Πατζινακιτων ουκ εδεξαντο. Εις δε το
κατασκηνωσαν το προρρηθεν εθνος των Τουρκων προς ανατολην εις τα της
Περσιδος μερη μεχρι του νυν πραγματευτας αποστελλουσιν ουτοι οι προς το δυτικον
μερος οικουν τες προρρηθεντες Τουρκοι, και βλεπουσιν αυτους, και αποκρισεις παρα
αυτων προς αυτους πολλακις αποκομιζουσιν. Ὅτι ο των Πατζινακιτων τοπος, εν ωι
τωι τοτε καιρωι κατυκησαν οι Τουρκοι, καλειται κατα την επωνυμιαν των εκεισε
οντων ποταμων. Οι δε ποταμοι εισιν ουτοι· ποταμος πρωτος ο καλουμενος Βαρουχ,
ποταμος δευτερος ο καλουμενος Κουβου, ποταμος τριτος ο καλουμενος Τρουλλος,
ποταμος τεταρτος ο καλουμενος Βρουτος, ποταμος πεμπτος ο καλουμενος Σερετος.
39 Περι του εθνους των Καβαρων. Ἰστεον, οτι οι λεγομενοι Καβαροι απο της των
Χαζαρων γενεας υπηρχον. Και δη συμβαν τινα παρα αυτων αποστασιαν γενεσθαι
προς την αρχην αυτων, και πολεμου εμφυλιου καθισταντος, η πρωτη αρχη αυτων
υπερισχυσεν, και οι μεν εξ αυτων απεσφαγησαν, οι δε εξεφυγον, και ηλθαν και
κατεσκηνωσαν μετα των Τουρκων εις την των Πατζινακιτων γην, και αλληλοις
συνεφιλιωθησαν, και Καβαροι τινες ωνομασθησαν. Ὅθεν και την των Χαζαρων
γλωσσαν αυτοις τοις Τουρκοις εδιδαξαν, και μεχρι του νυν την αυτην διαλεκτον
εχουσιν· εχουσιν δε και την των Τουρκων ετεραν γλωσσαν. ∆ια δε το εις τους
36

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πολεμους ισχυροτερους και ανδρειοτερους δεικνυσθαι των οκτω γενεων και
προεξαρχειν του πολεμου προεκριθησαν πρωται γενεαι. Εις δε εστιν αρχων εν
αυτοις, ηγουν εν ταις τρισι γενεαις των Καβαρων, οστις και μεχρι την σημερον εστιν.
40 Περι των γενεων των Καβαρων και των Τουρκων. Πρωτη η παρα των Χαζαρων
αποσπασθεισα αυτη η προρρηθεισα των Καβαρων γενεα, δευτερα του Νεκη, τριτη
του Μεγερη, τεταρτη του Κουρτουγερματου, πεμπτη του Ταριανου, εκτη Γεναχ,
εβδομη Καρη, ογδοη Καση. Και ουτως αλληλοις συναφθεντες, μετα των Τουρκων οι
Καβαροι εις την των Πατζινακιτων κατυκησαν γην. Μετα δε ταυτα παρα Λεοντος,
του φιλοχριστου και αοιδιμου βασιλεως, προσκληθεντες διεπερασαν, και τον
Συμεων πολεμησαντες κατα κρατος αυτον ηττησαν, και εξελασαντες μεχρι της
Πρεσθλαβου διηλθον, αποκλεισαντες αυτον εις το καστρον το λεγομενον
Μουνδραγα, και εις την ιδιαν χωραν υπεστρεψαν. Τωι δε τοτε καιρωι τον Λιουντικα,
τον υιον του Ἀρπαδη ειχον αρχοντα. Μετα δε το παλιν τον Συμεων μετα του
βασιλεως των Ῥωμαιων ειρηνευσαι και λαβειν αδειαν διεπεμψατο προς τους
Πατζινακιτας, και μετα αυτων ωμοφωνησεν του καταπολεμησαι και αφανισαι τους
Τουρκους. Και οτε οι Τουρκοι προς ταξιδιον απηλθον, οι Πατζινακιται μετα Συμεων
ηλθον κατα των Τουρκων, και τας αυτων φαμιλιας παντελως εξηφανισαν, και τους
εις φυλαξιν της χωρας αυτων Τουρκους απ' εκεισε κακιγκακως απεδιωξαν. Οι δε
Τουρκοι υποστρεψαντες και την χωραν αυτων ουτως ευροντες ερημον και
κατηφανισμενην, κατεσκηνωσαν εις την γην, εις ην και σημερον κατοικουσιν, την
επονομαζομενην κατα την ανωτερω, ως ειρηται, των ποταμων επωνυμιαν. Ὁ δε
τοπος, εν ωι προτερον οι Τουρκοι υπηρχον, ονομαζεται κατα την επωνυμιαν του
εκεισε διερχομενου ποταμου Ἐτελ και Κουζου, εν ωι αρτιως οι Πατζινακιται
κατοικουσιν. Οι δε Τουρκοι παρα των Πατζινακιτων διωχθεντες ηλθον και
κατεσκηνωσαν εις την γην, εις ην νυν οικουσιν. Ἐν αυτωι δε τωι τοπωι παλαια τινα
εστιν γνωρισματα· και πρωτον μεν εστιν η του βασιλεως Τραιανου γεφυρα κατα την
της Τουρκιας αρχην, επειτα και η Βελεγραδα απο τριων ημερων της αυτης γεφυρας,
εν ηι και ο πυργος εστιν του αγιου και μεγαλου Κωνσταντινου, του βασιλεως, και
παλιν κατα την του ποταμου αναδρομην εστιν το Σερμιον εκεινο λεγομενον, απο της
Βελεγραδας οδον εχον ημερων δυο, και απο των εκεισε η μεγαλη Μοραβια, η
αβαπτιστος, ην και εξηλειψαν οι Τουρκοι, ης ηρχε το προτερον ο Σφενδοπλοκος.
Ταυτα μεν τα κατα τον Ἴστρον ποταμον γνωρισματα τε και επωνυμιαι, τα δε
ανωτερα τουτων, εν ωι εστιν η πασα της Τουρκιας κατασκηνωσις, αρτιως
επονομαζουσιν κατα τας {του} των εκεισε ρεοντων ποταμων επωνυμιας. Οι δε
ποταμοι εισιν ουτοι· ποταμος πρωτος ο Τιμησης, ποταμος δευτερος ο Τουτης,
ποταμος τριτος ο Μορησης, ποταμος τεταρτος ο Κρισος, και παλιν ετερος ποταμος η
Τιτζα. Πλησιαζουσι δε τοις Τουρκοις προς μεν το ανατολικον μερος οι Βουλγαροι, εν
ωι και διαχωριζει αυτους ο Ἴστρος, ο και ∆ανουβιος λεγομενος ποταμος, προς δε το
βορειον οι Πατζινακιται, προς δε το δυτικωτερον οι Φραγγοι, προς δε το
μεσημβρινον οι Χρωβατοι. Αι δε οκτω γενεαι των Τουρκων αυται προς τους οικειους
αρχοντας ουχ υπεικουσιν, αλλ' ομονοιαν εχουσιν εις τους ποταμους, εις οιον μερος
προβαλλει πολεμος, συναγωνιζεσθαι μετα πασης φροντιδος τε και σπουδης. Ἔχουσι
δε κεφαλην πρωτην τον αρχοντα απο της γενεας του Ἀρπαδη κατα ακολουθιαν και
δυο ετερους, τον τε γυλαν και τον καρχαν, οιτινες εχουσι ταξιν κριτου· εχει δε
εκαστη γενεα αρχοντα. Ἰστεον, οτι ο γυλας και ο καρχας ουκ εισι κυρια ονοματα,
αλλα αξιωματα. Ἰστεον, οτι ο Ἀρπαδης, ο μεγας Τουρκιας αρχων, εποιησεν τεσσαρας
υιους· πρωτον τον Ταρκατζουν, δευτερον τον Ἰελεχ, τριτον τον Ἰουτοτζαν, τεταρτον
τον Ζαλταν. Ἰστεον, οτι ο πρωτος υιος του Ἀρπαδη, ο Ταρκατζους εποιησεν υιον τον
Τεβελη, ο δε δευτερος υιος, ο Ἰελεχ εποιησεν υιον τον Ἐζελεχ, ο δε τριτος υιος, ο
37

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἰουτοτζας εποιησεν υιον τον Φαλιτζιν, τον νυνι αρχοντα, ο δε τεταρτος υιος, ο
Ζαλτας εποιησεν υιον τον Ταξιν. Ἰστεον, οτι παντες οι υιοι του Ἀρπαδη
ετελευτησαν, οι δε εγγονοι αυτου, ο τε Φαλης και ο Τασης και ο εξαδελφος αυτων, ο
Ταξις, ζωσιν. Ἰστεον, οτι ετελευτησεν ο Τεβελης, και εστιν ο υιος αυτου ο
Τερματζους, ο αρτιως ανελθων φιλος μετα του Βουλτζου, του τριτου αρχοντος και
καρχα Τουρκιας. Ἰστεον, οτι ο Βουλτζους, ο καρχας εστιν ο υιος του Καλη, του
καρχα, και οτι το μεν Καλη εστιν ονομα κυριον, το δε καρχας εστιν αξιωμα, ωσπερ
και το γυλας, ο εστιν μειζον του καρχα. 41 Περι της χωρας της Μοραβιας. Ἰστεον, οτι
ο Μοραβιας αρχων, ο Σφενδοπλοκος, ανδρειος και φοβερος εις τα πλησιαζοντα αυτωι
εθνη γεγονεν. Ἔσχε δε ο αυτος Σφενδοπλοκος τρεις υιους, και τελευτων διειλεν εις
τρια μερη την εαυτου χωραν, και τοις τρισιν υιοις αυτου ανα μιας μεριδος
κατελιπεν, τον πρωτον καταλειψας αρχοντα μεγαν, τους δε ετερους δυο του ειναι
υπο τον λογον του πρωτου υιου. Παρηινεσεν δε αυτους του μη εις διαστασιν και κατ'
αλληλων γενεσθαι, παραδειγμα αυτοις τοιουτον υποδειξας· ραβδους γαρ τρεις
ενεγκων και συνδησας, δεδωκεν τωι πρωτωι υιωι του ταυτας κλασαι, του δε μη
ισχυσαντος, παλιν δεδωκεν τωι δευτερωι, ωσαυτως και τωι τριτωι, και ειθ' ουτως
διαιρων τας τρεις ραβδους δεδωκεν τοις τρισι προς μιαν· οι δε λαβοντες και
κελευσθεντες ταυτας κλασαι, ευθεως αυτας κατεκλασαν. Και δια τοιουτου
υποδειγματος παρηινεσεν αυτους ειπων, ως οτι· "Ει μεν διαμενετε εν ομοψυχιαι και
αγαπηι αδιαιρετοι, ακαταγωνιστοι παρα των εναντιων και αναλωτοι γενησεσθε· ει δε
εν υμιν γενηται ερις και φιλονικια, και διαχωρισθητε εις τρεις αρχας, μη
υποκειμενοι τωι πρωτωι αδελφωι, και υπ' αλληλων αφανισθησεσθε, και υπο των
πλησιαζοντων υμιν εχθρων παντελως εξολοθρευθησεσθε." Μετα δε την τελευτην
του αυτου Σφενδοπλοκου ενα χρονον εν ειρηνηι διατελεσαντες, εριδος και στασεως
εν εαυτοις εμπεσουσης, και προς αλληλους εμφυλιον πολεμον ποιησαντες, ελθοντες
οι Τουρκοι τουτους παντελως εξωλοθρευσαν, και εκρατησαν την εαυτων χωραν, εις
ην και αρτιως οικουσιν. Και οι υπολειφθεντες του λαου διεσκορπισθησαν,
προσφυγοντες εις τα παρακειμενα εθνη, εις τε τους Βουλγαρους και Τουρκους και
Χρωβατους και εις τα λοιπα εθνη. 42 Γεωγραφια απο Θεσσαλονικης μεχρι του
∆ανουβεως ποταμου και του καστρου Βελεγραδας, Τουρκιας τε και Πατζινακιας
μεχρι του Χαζαρικου καστρου Σαρκελ και της Ῥωσιας και μεχρι των Νεκροπυλων,
των οντων εις την του Ποντου θαλασσαν πλησιον του ∆αναπρεως ποταμου, και
Χερσωνος ομου και Βοσπορου, εν οις τα καστρα των κλιματων εισιν, ειτα μεχρι
λιμνης Μαιωτιδος, της και θαλασσης δια το μεγεθος επονομαζομενης, και μεχρι του
καστρου Ταματαρχα λεγομενου, προς τουτοις δε και Ζιχιας και Παπαγιας και
Κασαχιας και Ἀλανιας και Ἀβασγιας και μεχρι του καστρου Σωτηριουπολεως.
Ἰστεον, οτι απο Θεσσαλονικης μεχρι του ποταμου ∆ανουβεως, εν ωι το καστρον εστιν
το Βελεγραδα επονομαζομενον, εστιν οδος ημερων οκτω, ει και μη δια ταχους τις,
αλλα μετα αναπαυσεως πορευεται. Και κατοικουσιν μεν οι Τουρκοι περαθεν του
∆ανουβεως ποταμου εις την της Μοραβιας γην, αλλα και ενθεν μεσον του
∆ανουβεως και του Σαβα ποταμου. Ἀπο δε κατωθεν των μερων ∆ανουβεως ποταμου
της ∆ιστρας αντιπερα η Πατζινακια παρερχεται, και κατακρατει η κατοικια αυτων
μεχρι του Σαρκελ, του των Χαζαρων καστρου, εν ωι ταξεωται καθεζονται τριακοσιοι,
κατα χρονον εναλλασσομενοι. Ἑρμηνευεται δε παρα αυτοις το Σαρκελ "ασπρον
οσπιτιον", οπερ εκτισθη παρα σπαθαροκανδιδατου Πετρωνα, του επονομαζομενου
Καματηρου, τον βασιλεα Θεοφιλον προς το κτισθηναι αυτοις το καστρον τουτο των
Χαζαρων αιτησαμενων. Ὁ γαρ χαγανος εκεινος και ο πεχ Χαζαριας εις τον αυτον
βασιλεα Θεοφιλον πρεσβεις εναποστειλαντες, κτισθηναι αυτοις το καστρον το
Σαρκελ ηιτησαντο, οις ο βασιλευς, τηι τουτων αιτησει πεισθεις, τον προρρηθεντα
38

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

σπαθαροκανδιδατον Πετρωνα μετα χελανδιων βασιλικων πλωΐμων απεστειλεν και
χελανδια του κατεπανω Παφλαγονιας. Και δη ο αυτος Πετρωνας την Χερσωνα
καταλαβων τα μεν χελανδια ελιπεν εν Χερσωνι, τον δε λαον εισαγαγων εις
καματερα καραβια, απηλθεν εν τωι τοπωι του Ταναιδος ποταμου, εν ωι και το καστρον
εμελλεν κτισαι. Και επειδη ο τοπος λιθους ουκ ειχεν προς κτισιν του καστρου
επιτηδειους, καμινια τινα ποιησαμενος και βησσαλον εν αυτοις εγκαυσας, μετ'
αυτων την του καστρου κτισιν εποιησατο, εκ μικρων τινων των εκ του ποταμου
κοχλιδιων ασβεστον εργασαμενος. Ουτος ουν ο προρρηθεις σπαθαροκανδιδατος
Πετρωνας μετα το κτισαι το καστρον το Σαρκελ προς τον βασιλεα Θεοφιλον
εισελθων, ειπεν αυτωι, οτι· "Ει θεληις ολως το της Χερσωνος καστρον και τους εν
αυτηι τοπους κυριως εξουσιασαι και τουτους μη της σης εκτος γενεσθαι χειρος,
προβαλλου στρατηγον ιδιον, και μη τοις εκεινων καταπιστευσηις πρωτευουσι τε και
αρχουσι." Μεχρι γαρ Θεοφιλου του βασιλεως ουκ ην στρατηγος απο των εντευθεν
αποστελλομενος, αλλ' ην ο τα παντα διοικων ο λεγομενος πρωτευων μετα και των
επονομαζομενων πατερων της πολεως. Του ουν βασιλεως Θεοφιλου προς ταυτα
βουλευσαμενου τον ο δεινα εξαποστειλαι στρατηγον η τον ο δεινα, υστερον
αποσταληναι προεκρινεν τον προρρηθεντα σπαθαροκανδιδατον Πετρωναν ως †
εμπειρα † του τοπου γεγονοτα και των πραγματων ουκ ανεπιστημονα, ον και
πρωτοσπαθαριον τιμησας, προεβαλετο στρατηγον, και εις Χερσωνα εξαπεστειλεν,
ορισας τον τοτε πρωτευοντα και παντας υπεικειν αυτωι, εξ ου και μεχρι την σημερον
επεκρατησεν απο των εντευθεν εις Χερσωνα προβαλλεσθαι στρατηγους. Ἀλλ' αυτη
μεν η του Σαρκελ του καστρου κτισις καθεστηκεν. Ἀπο δε του ∆ανουβεως ποταμου
μεχρι του προρρηθεντος καστρου, του Σαρκελ οδος εστιν ημερων ξʹ. Μεσον δε της
τοιαυτης γης ποταμοι μεν εισιν πολλοι· δυο δε μεγιστοι εξ αυτων ο τε ∆αναστρις και
ο ∆αναπρις. Εισι δε ετεροι ποταμοι, ο τε λεγομενος Συγγουλ και ο Ὑβυλ και ο
Ἀλμαται και ο Κουφις και ο Βογου και ετεροι πολλοι. Εις δε τα υψηλοτερα του
∆αναπρεως ποταμου μερη κατοικουσιν οι Ῥως, δι' ου ποταμου αποπλεοντες, προς
Ῥωμαιους ποιουνται την αφιξιν. Ἡ δε Πατζινακια πασαν την γην μεχρι της τε
Ῥωσιας και Βοσπορου κατακρατει και μεχρι Χερσωνος και εως το Σαρατ, Βουρατ και
των λʹ μερων. Το δε της παραλιας της θαλασσης απο του ∆ανουβεως ποταμου
διαστημα μεχρι του ∆αναστρεως ποταμου εισιν μιλια ρκʹ. Ἀπο δε του ∆αναστρεως
ποταμου μεχρι του ποταμου ∆αναπρεως εισιν μιλια πʹ, ο χρυσος λεγομενος αιγιαλος.
Ἀπο δε το στομιον ποταμου του ∆αναπρεως εισι τα Ἀδαρα, κακεισε κολπος εστιν
μεγας, ο λεγομενος τα Νεκροπυλα, εν ωι τις διελθειν αδυνατει παντελως. Και απο
μεν του ∆αναπρεως ποταμου μεχρι Χερσωνος εισιν μιλια τʹ, εν τωι μεσον δε λιμναι
και λιμενες εισιν, εν οις οι Χερσωνιται το αλας εργαζονται. Ἀπο δε Χερσωνος μεχρι
Βοσπορου εισιν τα καστρα των κλιματων, το δε διαστημα μιλια τʹ. Και απο Βοσπορου
το της Μαιωτιδος λιμνης στομιον εστιν, ητις και θαλασσα δια το μεγεθος παρα
παντων ονομαζεται. Εις δε την αυτην Μαιωτιδα θαλασσαν εισρεουσιν ποταμοι
πολλοι και μεγαλοι· προς μεν το αρκτωιον αυτης μερος ο ∆αναπρις ποταμος, εξ ου
και οι Ῥως διερχονται προς τε την μαυρην Βουλγαριαν και Χαζαριαν και Συριαν. Ὁ
δε αυτος κολπος της Μαιωτιδος ερχεται αντικρυ των Νεκροπυλων, των οντων
πλησιον του ∆αναπρεως ποταμου, ως απο μιλιων δʹ, και μισγεται, εν ωι και σουδαν οι
παλαιοι ποιησαμενοι διεβιβασαν την θαλασσαν, μεσον αποκλεισαντες πασαν την
Χερσωνος γην και των κλιματων και της Βοσπορου γην, κρατουσαν μεχρι α μιλιων η
και πλειονων τινων. Ἐκ δε των πολλων ετων κατεχωσθη η αυτη σουδα και εις δασος
εγενετο πολυ, και ουκ εισιν εν αυτωι πλην δυο οδοι, εν αις οι Πατζινακιται
διερχονται προς τε Χερσωνα και Βοσπορον και τα κλιματα. Εις δε το
ανατολικωτερον μερος της Μαιωτιδος λιμνης εισερχονται πολλοι τινες ποταμοι, ο
39

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τε Ταναις ποταμος, ο απο το καστρον Σαρκελ ερχομενος, και το Χαρακουλ, εν ωι και
το βερζιτικον αλιευεται, εισι δε και ετεροι ποταμοι, ο Βαλ και ο Βουρλικ, ο Χαδηρ και
αλλοι πλειστοι ποταμοι. Ἐκ δε της Μαιωτιδος λιμνης εξερχεται στομιον το Βουρλικ
επονομαζομενον, και προς την του Ποντου θαλασσαν καταρρει, εν ωι εστιν η
Βοσπορος, αντικρυ δε της Βοσπορου το Ταματαρχα λεγομενον καστρον εστιν. Το δε
διαστημα του περαματος του τοιουτου στομιου εστιν μιλια ιηʹ. Ἐν δε τωι μεσον των
αυτων ιηʹ μιλιων εστι νησιον μεγα χαμηλον, το λεγομενον Ἀτεχ. Ἀπο το Ταματαρχα
εστι ποταμος απο μιλιων ιηʹ η και κʹ, λεγομενος Ουκρουχ, ο διαχωριζων την Ζιχιαν
και το Ταματαρχα, απο δε του Ουκρουχ μεχρι του Νικοψεως ποταμου, εν ωι και
καστρον εστιν ομωνυμον τωι ποταμωι, εστιν η χωρα της Ζιχιας· το δε διαστημα εστιν
μιλια τʹ. Ἄνωθεν δε της Ζιχιας εστιν η χωρα η λεγομενη Παπαγια, και ανωθεν της
Παπαγιας χωρας εστιν η χωρα η λεγομενη Κασαχια, ανωθεν δε της Κασαχιας ορη τα
Καυκασια εισιν, και των ορεων ανωθεν εστιν η χωρα της Ἀλανιας. Ἡ δε της Ζιχιας
παραλιος εχει νησια, το μεγα νησιν και τα τρια νησια· ενδοθεν δε τουτων εισιν και
ετερα νησια, τα και επινεμηθεντα και παρα των Ζιχων κτισθεντα, το τε Τουργανηρχ
και το Τζαρβαγανιν και ετερον νησιν, και εις τον του Σπαταλου λιμενα ετερον νησιν,
και εις τας Πτελεας ετερον, εν ωι εν ταις των Ἀλανων επιδρομαις οι Ζιχοι
καταφευγουσιν. Το δε παραθαλασσιον απο της συμπληρωσεως της Ζιχιας, ητοι του
Νικοψεως ποταμου, εστιν η της Ἀβασγιας χωρα μεχρι του καστρου Σωτηριουπολεως·
εισι δε μιλια τʹ. 43 Περι της χωρας του Ταρων. Ἀλλα περι μεν των βορειων Σκυθων
ικανως σοι δεδηλωται, τεκνον ποθουμενον, ων η γνωσις επωφελης τε και ευχρηστος
εν καιρωι σοι παντως γενησεται· δει δε σε μηδε τα προς ανισχοντα ηλιον αγνοειν,
οθεν υπηκοα παλιν τοις Ῥωμαιοις εγενετο, αφ' ου το πρωτον της τουτων
επικρατειας εξεπεσον. Πρωτος γαρ ο Κρικορικιος εκεινος του Ταρων αρχων προς τον
βασιλεα Ῥωμαιων εαυτον υπεκλινεν και υπεταξεν, αλλ' εξ αρχης μεν
επαμφοτεριζων εφαινετο, και λογωι μεν την του βασιλεως φιλιαν προσεποιειτο
τιμαν, εργωι δε τωι των Σαρακηνων καταρχοντι τα καθ' ηδονην διεπραττετο, και
διαφορως ηγεμων εχρηματισεν των απο Συριας εξερχομενων φοσσατων κατα των
υπηκοων θεματων τωι βασιλει Ῥωμαιων, και παντα τα τοις Ῥωμαιοις εν απορρητωι
μελετωμενα κατα των αντιπαλων Σαρακηνων προς Συριαν εμηνυεν, και λαθραι περι
των παρ' ημιν συμβαινοντων αει προς τον αμερμουμνην δια γραμματων εδηλοποιει,
και δοκειν μεν εβουλετο τα των Ῥωμαιων φρονων, ευρισκετο δε μαλλον τα των
Σαρακηνων προκρινων τε και τιμων. Πλην απεστελλεν αει δωρα, απερ τοις εκεισε
βαρβαροις δοκει τιμια, προς τον εν βασιλευσιν αοιδιμον Λεοντα, και αντελαμβανε
πλειονα τε και κρειττονα παρα του ευσεβους βασιλευοντος, ος και πολλακις αυτωι
προετρεψατο δια γραμματων προς την βασιλευουσαν εισελθειν και τον βασιλεα
θεασασθαι και των παρ' αυτου φιλοφρονησεων και τιμων μετασχειν. Ὁ δε δεδοικως,
μη προς λυπην και σκανδαλον του αμερμουμνη γενηται τουτο, προφασεις
επλαττετο, και το μη δυνασθαι την εαυτου χωραν ερημον της εξ αυτου βοηθειας
καταλιπειν, ινα μη υπο των Σαρακηνων καταληισθηι, ματην εσκηπτετο. Ὁ δε αυτος
αρχων του Ταρων κρατησας εν πολεμωι ποτε του Ἀρκαικα τους παιδας, ηγουν
Κρικορικου του πατρικιου, του πατρος του πρωτοσπαθαριου Ἀσωτιου, τους
εξαδελφους, ειχε παρ' εαυτωι δεσμιους. Περι ων και Συμβατιος, ο τοτε αρχων των
αρχοντων, τον αυτον μακαριωτατον βασιλεα δια γραμματων ηξιωσεν του
αποστειλαι προς τον Ταρωνιτην και αναλαβεσθαι σπουδασαι τους οικειους
ανεψιους, οιτινες ησαν υιοι του ειρημενου Ἀρκαικα, ινα μη προς τον αμερμουμνην
αποσταλωσιν· συγγενης γαρ ην του Συμβατιου, του αρχοντος των αρχοντων,
Γρηγοριος ο πατρικιος. Ἐπακουσας δε της τοιαυτης του Συμβατιου αξιωσεως Λεων, ο
μακαριωτατος βασιλευς, τον Σινουτην εκεινον τον ευνουχον απεστειλε,
40

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χαρτουλαριον τηνικαυτα του οξεως δρομου τυγχανοντα, προς τε τον αρχοντα του
Ταρων της τοιαυτης ενεκα υποθεσεως και προς τον Ἀδρανασηρ, τον κουροπαλατην
Ἰβηριας, δια τινας ετερας υποθεσεις, δους αυτωι και προς αμφοτερους ξεναλια τα
αρμοζοντα. ∆ιαβληθεντος δε του ειρημενου Σινουτου παρα Θεοδωρου, του των
Ἀρμενιων ερμηνευτου, προς τον ειρημενον αοιδιμον βασιλεα, εξαπεσταλη βασιλικος
αντ' αυτου ο πρωτοσπαθαριος Κωνσταντινος και δομεστικος της υπουργιας ο του
Λιβος, ο νυν ανθυπατος πατρικιος και μεγας εταιρειαρχης, ενταλματικως ορισθεις
του αναλαβεσθαι τα προς τον αρχοντα του Ταρων, τον Κρικορικιον, αποσταλεντα
ξεναλια, και αυτος μεν προς το Ταρων εισελθειν, τον δε Σινουτην προτρεψασθαι
προς τον Ἀδρανασηρ, τον κουροπαλατην Ἰβηριας, κατα τα ενταλθεντα αυτωι
απελθειν. Καταλαβων δε το Ταρων ο ειρημενος πρωτοσπαθαριος και αποδους
Κρικορικιωι τα προς αυτον αποσταλεντα του βασιλεως δωρα και γραμματα,
ανελαβετο τον νοθον του Ταρωνιτου υιον, ος Ἀσωτιος ωνομαζετο, και εισηγαγεν
αυτον προς την βασιλευουσαν, ον ο βασιλευς τηι του πρωτοσπαθαριου τιμησας αξιαι
και ικανως φιλοφρονησαμενος, προς
τον ιδιον πατερα δια του αυτου πρωτοσπαθαριου απεστειλεν. Ἀναλαβομενος ουν ο
αυτος Κωνσταντινος εκειθεν Ἀπογανεμ, τον αδελφον Κρικορικου, του αρχοντος του
Ταρων, εισηγαγεν προς τον μακαριον βασιλεα μετα και των δυο υιων του Ἀρκαικα,
ον και τηι του πρωτοσπαθαριου αξιαι τιμησας ο βασιλευς και φιλοφρονως πολλακις
δεξιωσαμενος, απεστειλεν αυθις δια του αυτου Κωνσταντινου εις την οικειαν χωραν
και προς τον ιδιον αδελφον. Μετα δε ταυτα εν Χαλδιαι ο ειρημενος Κωνσταντινος επι
χρονον ικανον διατριψας, επετραπη δια κελευσεως εισελθειν εν τωι Ταρων και
αναλαβεσθαι Κρικορικιον, τον αρχοντα του Ταρων και προς την βασιλευουσαν
εισελθειν, ο και εποιησεν. Εισελθοντος δε του αυτου Κρικορικιου εν τηι θεοφυλακτωι
πολει και τηι του μαγιστρου και στρατηγου Ταρων αξιαι τιμηθεντος, εδοθη αυτωι και
οικος εις κατοικιαν, ο του Βαρβαρου λεγομενος, ο νυν Βασιλειου του
παρακοιμωμενου οικος. Ἐτιμηθη δε και ετησιωι ρογαι χρυσιου μεν δεκα λιτρας και
μιλιαρησιων ετερας δεκα λιτρας, ως ειναι το παν λιτρας εικοσι. Και επι χρονον εν τηι
βασιλευουσηι διατριψας, και δια του αυτου πρωτοσπαθαριου Κωνσταντινου παλιν
προς την οικειαν διεσωθη χωραν. Μετα δε ταυτα παλιν εισηλθεν και ο Ἀπογανεμ
προς τον μακαριον βασιλεα, και προεβιβασθη παρ' αυτου εις πατρικιοτητα· επετραπη
δε και εις γυναικα λαβειν του ειρημενου Κωνσταντινου θυγατερα, και επι τηι τοιαυτηι
προφασει και οικον επεζητησεν, και ελαβεν και αυτος τον του Βαρβαρου οικον
χρυσοβουλλιου χωρις. Και φιλοφρονηθεις παρα του βασιλεως, τωι τοτε μεν προς την
ιδιαν χωραν υπεστρεψεν προς το παλιν εισελθειν και τα του γαμου απαρτισασθαι,
αμα δε τωι εις την οικειαν χωραν διασωθηναι μετ' ολιγας ημερας τελει του βιου
εχρησατο. Ὁ δε τουτου αδελφος, Κρικορικιος δια γραμματων αυτου εξηιτησατο
εισερχεσθαι εις την βασιλευουσαν και παρα των χειρων του αγιου βασιλεως
λαμβανειν την διδομενην ρογαν αυτου και επι χρονον τινα εν τηι θεοφυλακτωι
διατριβειν πολει. Και επι τουτωι τον τωι οικειωι αδελφωι προχειρισθεντα οικον εις
κατοικησιν λαβειν ηξιου, ον και επιδεδωκεν αυτωι ο μακαριος βασιλευς δια τε το
νεωστι υποταγηναι και δια το και αλλους αρχοντας της ανατολης προς τον ομοιον
ζηλον της προς Ῥωμαιους υποταγης εκκαλεσασθαι· εγγραφον δε χρυσοβουλλιον
δωρεαν του τοιουτου οικου προς αυτον ουκ εποιησεν. Μετα δε χρονους ικανους,
Ῥωμανου του μακαριου βασιλεως των σκηπτρων της βασιλειας Ῥωμαιων
επειλημμενου, ανηγαγεν ο αυτος Κρικορικιος μη ισχυειν κρατειν τον του Βαρβαρου
οικον, αλλ' ηξιου λαβειν αντ' αυτου προαστειον εν Κελτζηνηι, ειτε του Τατζατου,
ειτε αλλο, οιον κελευει ο βασιλευς, ινα, οτε επιδρομη των Ἀγαρηνων κατα της
χωρας αυτου γενηται, αποστελλειν εκεισε εχει την οικειαν συγγενειαν και
41

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

υποστασιν. Ὁ δε βασιλευς την ακριβη γνωσιν των πραγματων μη κεκτημενος,
ελπιζων δε απο βασιλικου χρυσοβουλλιου του μακαριου Λεοντος εχειν τον
Ταρωνιτην τον του Βαρβαρου οικον, δεδωκεν αυτωι το προαστειον του Γρηγορα εν
Κελτζηνηι, και τον οικον δηθεν αντελαβεν, χρυσοβουλλιον δε ουδε ουτος προς αυτον
επι τωι προαστειωι εποιησατο. Μετα δε ταυτα εγραψε προς τον αυτον βασιλεα ο
Τορνικης, ο του Ταρωνιτου ανεψιος, ο του Ἀπογανεμ εκεινου υιος, οτι· "Τον οικον
του Βαρβαρου ο μακαριωτατος βασιλευς Λεων τωι εμωι πατρι εδωρησατο, μετα δε τον
του πατρος μου θανατονδια το ετι ανηλικον και ορφανον τυγχανειν εμεκατ'
εξουσιαν ο θειος μου τον τουτου οικον κατεκρατησεν, αει καθυπισχνουμενος μοι,
οταν εις τον τελειον της ηλικιας ελθω χρονον, απολαβειν τον οικον τον πατρικον,
και νυν, ως εμαθον, δεδωκεν τον τοιουτον οικον ο εμος θειος τηι βασιλειαι σου, και
ελαβεν εις αντισηκωσιν αυτου το προαστειον του Γρηγορα εν Κελτζηνηι." Ἀπο δε
των τοιουτων βασιλικων φιλοτιμιων, των προς τον αρχοντα του Ταρων, φθονος
υπεφυη και ανεβλαστησεν προς αυτον παρα τε του Κακικιου, του αρχοντος
Βασπαρακα, και Ἀδρανασηρ, του κουροπαλατου Ἰβηριας, και Ἀσωτικιου, του
αρχοντος των αρχοντων, οιτινες εγραψαν προς τον βασιλεα διαγογγυζοντες, δι' ην
αιτιαν ο Ταρωνιτης μονος ρογας απολαυει βασιλικης, αυτων απαντων
λαμβανοντων ουδεν. "Τινα γαρελεγονπερισσοτεραν δουλειαν ημων ποιειται, η τι
πλεον ημων τους Ῥωμαιους επωφελει; Ὅθεν χρη η και ημας ως εκεινον ρογευεσθαι,
η μηδ' εκεινον εντος της τοιαυτης τυγχανειν δωρεας." Ὁ δε μακαριος βασιλευς
Ῥωμανος αντεγραψεν προς αυτους μη παρ' αυτου την επι τωι Ταρωνιτηι γενεσθαι
ρογαν, ινα επ' αυτωι κειται και η ταυτης νυν εκκοπη, αλλα παρα του μακαριωτατου
βασιλεως, και μη δικαιον ειναι τα των προβεβασιλευκοτων παρα των υστερον
ανατρεπεσθαι. Ἔγραψε δ' ομως προς τον αυτον Ταρωνιτην, δηλοποιων αυτον την
των ειρημενων ανδρων λυπην και το σκανδαλον. Ὁ δε ανηγαγεν μητε χρυσον, μητε
αργυρον παρεχειν δυνασθαι, υπισχνειτο δε εξωθεν των κατα τυπον
αποστελλομενων ξενιων διδοναι ιματια και χαλκωματα, μεχρι των δεκα λιτρων
συντιμωμενα, α και δεδωκεν μεχρι τριων η τεσσαρων ενιαυτων. Μετα δε ταυτα
ανηγαγεν μη δυνασθαι παρεχειν το τοιουτον πακτον, την δε ρογαν η προικα
λαμβανειν ηξιου, καθως επι του μακαριωτατου βασιλεως Λεοντος, η εκκοπηναι
αυτην. Ὅθεν δια το μη εις σκανδαλον ειναι του Κακικιου και του κουροπαλατου και
των λοιπων εξεκοψεν ταυτην ο ειρημενος μακαριος βασιλευς Ῥωμανος.
Παραμυθουμενος δε ωσπερ αυτον, μετα ταυτα τον τουτου υιον, Ἀσωτιον, εν τηι πολει
παραγεγονοτα, εις πατρικιους ετιμησεν, και φιλοφρονησαμενος αυταρκως προς τα
ιδια εξαπεστειλεν. Του δε μαγιστρου Κρικορικιου τον βιον απολιποντος, ανηγαγεν
Τορνικιος, ο του Ἀπογανεμ υιος, ερωτα εχειν εγκαρδιον εισελθειν και τον βασιλεα
θεασασθαι, εφ' ωι τον πρωτοσπαθαριον Κρινιτην και ερμηνευτην ο βασιλευς
εξαπεστειλεν, ος και εισηγαγεν εν τηι πολει τον ειρημενον Τορνικιον, και προηγαγεν
τον αυτον Τορνικιον ο βασιλευς εις την των πατρικιων τιμην. Προετεινετο δε
δικαιολογιας επι τωι του Βαρβαρου οικωι, και ακουσας, οτι προαστειον λαβων ο θειος
αυτου εν Κελτζηνηι, την τουτου παρεχωρησεν εξουσιαν, ελεγε μη δυνασθαι τον θειον
αυτου επι τηι πατρικηι κληρονομιαι αυτου ποιεισθαι ανταλλαγην, και ηξιου η τον
οικον λαβειν η το προαστειον, ει δε μη, και αμφοτερα παρεχωρει τωι βασιλει προς το
μη εχειν αυτα τους εξαδελφους αυτου. Τουτου ενεκεν ο βασιλευς, επει και ο γερων ο
Ταρωνιτης ετυγχανεν αποθανων, ανελαβετο το προαστειον, και ουδε τον οικον
αντεδωκεν, επει μηδε χρυσοβουλλιον, καθως ανωτερω προειρηται, επι τινι τουτων
εξετεθη. Μετα δε ταυτα εισηλθεν προς την βασιλευουσαν Παγκρατιος εκεινος, ο
πρωτος υιος του μαγιστρου εκινου Κρικορικιου του Ταρωνιτου, και προεβιβασθη
παρα του βασιλεως εις το των πατρικιων αξιωμα, και γεγονεν και στρατηγος του
42

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ταρων. Ἠιτησατο δε και γυναικα λαβειν απο των βασιλικων συγγενιδων, και
δεδωκεν αυτωι ο βασιλευς την του μαγιστρου Θεοφυλακτου αδελφην εις γυναικα.
Και μετα τον γαμον διαθηκας εξεθετο, εν αις εδηλου, οτι· "Ἐαν μοι γενωνται παιδες
απο της τοιαυτης γυναικος, ινα εχουσιν την απασαν μου χωραν εις κληρον
προγονικον." Και επι τουτωι ηιτησατο τον βασιλεα δοθηναι αυτωι το προαστειον του
Γρηγορα προς το εν αυτωι την πατρικιαν, την τουτου γυναικα καθεζεσθαι, μετα δε
την αυτης αποβιωσιν ειναι παλιν το τοιουτον προαστειον της βασιλειας αυτου. Και
επενευσεν και προς τουτο ο βασιλευς, και πολλαις φιλοτιμιαις αυτον δεξιωσαμενος,
μετα της ιδιας γυναικος εξαπεστειλεν εις την χωραν αυτου. Οι δε υιοι του μαγιστρου
Κρικορικιου, ο τε αυτος Παγκρατιος ο πατρικιος και Ἀσωτιος ο πατρικιος, μεγαλως
παρελυπουν και εβιαζοντο τον οικειον αυτων εξαδελφον, Τορνικιον τον πατρικιον,
ος μη υποφερων την απο τουτων επιθεσιν, εγραψε προς τον βασιλεα αποστειλαι
πιστον ανθρωπον και παραλαβειν την χωραν αυτου, αυτον δε και την γυναικα και
το παιδιον αυτων προς τον βασιλεα εισαγαγειν. Ὁ δε βασιλευς απεστειλεν τον
πρωτοσπαθαριον Κρινιτην και ερμηνεα προς το κατα την αξιωσιν αυτου
αναλαβεσθαι και εισαγαγειν αυτον εν τηι θεοφυλακτωι πολει. Ὅτε δε την τοιαυτην
χωραν ο Κρινιτης κατελαβεν, ευρεν αυτον ηδη τον βιον απολιποντα, διαταξαμενον
προς της τελευτης ειναι πασαν την χωραν αυτου υποκειμενην τωι βασιλει Ῥωμαιων,
την δε γυναικα και το παιδιον αυτου εισελθειν προς τον βασιλεα, ηι και δεδωκεν ο
βασιλευς εις κατοικησιν, εισελθουσης, του πρωτοσπαθαριου Μιχαηλ, του ποτε
γεγονοτος κομμερκιαριου Χαλδιας και την του Ψωμαθεως μονην. Και παλιν
απεσταλη ο ειρημενος Κρινιτης παρα του βασιλεως προς το παραλαβειν την χωραν
του Ἀπογανεμ, ητοι το μερος του πατρικιου Τορνικιου. Ἀνταπεστειλαν δε εκειθεν
του Ταρωνιτου υιοι, οι του αποθανοντος εξαδελφοι, αξιουντες δουναι το Ουλνουτιν
και εχειν την χωραν του εξαδελφου αυτων, μη γαρ δυνασθαι ολως αυτους ζην, ει
την του εξαδελφου αυτων χωραν ως οικειαν κατασχηι ο βασιλευς. Οικειαι δε
αγαθοτητι υπειξας ο βασιλευς την αιτησιν αυτων εξεπληρωσεν, και δεδωκεν αυτοις
μεν την χωραν του Ἀπογανεμ, του εξαδελφου αυτων, αυτος δε ανελαβετο το
Ουλνουτιν μετα πασης της περιχωρου αυτου. Ἡ δε ολη του Ταρων χωρα εις δυο
διανεμηθεισα ετυγχανεν, ης το μεν ημισυ οι του μαγιστρου Κρικορικιου ειχον υιοι,
το δε ημισυ οι του Ἀπογανεμ του πατρικιου, οι τουτων εξαδελφοι. 44 Περι της χωρας
του Ἀπαχουνης και του καστρου του Μανζικιερτ και του Περκρι και του Χλιατ και
του Χαλιατ και του Ἀρζες και του Τιβι και του Χερτ και του Σαλαμας και του
Τζερματζου. Ἰστεον, οτι προ του Ἀσωτιου, του αρχοντος των αρχοντων, του πατρος
του Συμβατιου, του αρχοντος των αρχοντων, ον απεκεφαλισεν ο αμηρας Περσιδος, ο
Ἀποσαται, ος και εποιησεν δυο υιους, τον τε Ἀσωτιον, τον μετ' αυτον γενομενον
αρχοντα των αρχοντων, και Ἀπασακιον, τον μετα ταυτα μαγιστρον τιμηθεντα, τα
τρια ταυτα καστρα το τε Περκρι και το Χαλιατ και το Ἀρζες, υπο την της Περσιδος
επικρατειαν ετυγχανον. Ὅτι ο αρχων εκαθεζετο των αρχοντων εις την μεγαλην
Ἀρμενιαν, εις το καστρον το Καρς, και επειχεν και τα τρια τα προγεγραμμενα
καστρα, το τε Περκρι και το Χαλιατ και το Ἀρζες και το Τιβι και το Χερτ και το
Σαλαμας. Ὅτι Ἀπελβαρτ εκρατει το Μανζικιερτ, και ην υπο την εξουσιαν Ἀσωτιου,
του αρχοντος των αρχοντων, του πατρος του Συμβατιου, του αρχοντος των
αρχοντων. ∆εδωκεν δε τωι αυτωι Ἀπελβαρτ ο αυτος Ἀσωτιος, ο αρχων των
αρχοντων, και το καστρον το Χλιατ και το Ἀρζες και το Περκρι· ο γαρ προρρηθεις
Ἀσωτιος, ο αρχων των αρχοντων, ο πατηρ του Συμβατιου, του αρχοντος των
αρχοντων, κατειχεν πασας τας της ανατολης χωρας. Τελευτησαντος δε Ἀπελβαρτ,
κατεσχεν την εξουσιαν αυτου ο ιδιος υιος αυτου, ο Ἀβελχαμιτ, του δε Ἀβελχαμιτ
τελευτησαντος, εκρατησε την εξουσιαν αυτου ο πρωτος υιος αυτου, ο Ἀποσεβατας.
43

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Του δε Συμβατιου, του αρχοντος των αρχοντων, παρα του Ἀποσαται, του αμηρα
Περσιδος, αναιρεθεντος, εκρατησεν αυθεντως και κυριως ως δεσποτης και
αυτοκεφαλος το τε καστρον το Μανζικιερτ και τα λοιπα καστρα και τας χωρας, οστις
και υπεταγη τωι βασιλει μετα των ετερων δυο αδελφων αυτου, του τε Ἀπολεσφουετ
και του Ἀποσελμη, δια το διαφορως καταπολεμηθηναι τα τε καστρα και
πραιδευθηναι και αφανισθηναι και τας χωρας αυτων παρα του δομεστικου των
σχολων, παρεχοντες τον βασιλεα Ῥωμαιων και πακτα υπερ των καστρων και των
χωριων αυτων. Ἀπο δε του προρρηθεντος Ἀσωτιου, του αρχοντος των αρχοντων,
του πατρος μεν του Συμβατιου, παππου δε του δευτερου Ἀσωτιου και του μαγιστρου
Ἀπασακιου, μεχρι ζωης του δευτερου Ἀσωτιου, του αρχοντος των αρχοντων,
υπηρχον τα τοιαυτα τρια καστρα υπο την εξουσιαν του αρχοντος των αρχοντων, και
ελαμβανεν εξ αυτων πακτα ο αρχων των αρχοντων. Ἀλλα και το καστρον του
Μανζικιερτ μετα της χωρας του Ἀπαχουνης και του Κορη και του Χαρκα υπο την
εξουσιαν και επικρατειαν του αυτου αρχοντος των αρχοντων υπηρχεν, εως οτου
Ἀποσεβατας, ο αμηρας του Μανζικιερτ, μετα των δυο αδελφων αυτου, του τε
Ἀπολεσφουετ και του Ἀποσελμη, υπεταγησαν τωι βασιλει, διδοντες και πακτα υπερ
τε των καστρων και των χωριων αυτων· επει δε ο αρχων των αρχοντων δουλος του
βασιλεως των Ῥωμαιων τυγχανει, ως παρ' αυτου προβαλλομενος και το τοιουτον
δεχομενος αξιωμα, δηλονοτι και τα υπ' αυτου δεσποζομενα καστρα και πολιτειαι και
χωρια του βασιλεως των Ῥωμαιων τυγχανουσιν. Ὅτι του Συμβατιου, του αρχοντος
των αρχοντων της μεγαλης Ἀρμενιας, κρατηθεντος παρα του Ἀποσαται, του αμηρα
Περσιδος, και αποκεφαλισθεντος παρ' αυτου, εκρατησεν ο Ἀποσεβατας, ο
καθεζομενος εις το καστρον το Μανζικιερτ, το καστρον το Χαλιατ και το καστρον το
Περκρι και την πολιτειαν του Ἀρζες. Ὅτι ο δευτερος αδελφος του Ἀποσεβατα, ο
Ἀπολεσφουετ καιο ανεψιος αυτου και ο προγονος, ο Ἄχμετ εκρατησαν το καστρον
το Χλιατ και το καστρον το Ἀρζες και το καστρον το Ἀλτζικε, και αυτοιυπεταγησαν
τωι Ῥωμαιων βασιλει, και εγενοντο υπο την εξουσιαν αυτου και παρειχον και πακτα,
καθως και ο πρωτος αδελφος αυτου, ο Ἀποσεβατας, υπερ τε των καστρων και των
χωριων αυτων. Ὅτι ο τριτος αδελφος του Ἀποσεβατα και του Ἀπολεσφουετ,ο
Ἀποσελμης, εκρατει το καστρον το Τζερματζου μετα και των χωριων αυτου, και
αυτος υπεταγη τωι των Ῥωμαιων βασιλει, και εδιδου πακτα, καθως και ο πρωτος
αδελφος αυτου, ο Ἀποσεβατας, και ο δευτερος αδελφος αυτου, ο Ἀπολεσφουετ. Ὅτι
του Ἀποσεβατα τελευτησαντος, εκρατησε το καστρον το Μανζικιερτ μετα των
χωριων αυτου και της επικρατειας αυτου πασης ο Ἀβδεραχειμ, ο υιος του
Ἀποσεβατα, τελευτησαντος δε του Ἀβδεραχειμ, εκρατησεν ο Ἀπολεσφουετ, ο
δευτερος αδελφος του Ἀποσεβατα, θειος δε του Ἀβδεραχειμ, το καστρον το
Μανζικιερτ και πασας τας προρρηθεισας χωρας, και αυτου τελευτησαντος,
εκρατησεν ο τριτος αδελφος, ηγουν του Ἀποσεβατα και του Ἀπολεσφουετ, ο
Ἀποσελμηςτο τε Μανζικιερτ και πασας τας προρρηθεισας χωρας. Ὅτι ο Ἀποσεβατας
ειχεν υιον τον Ἀβδεραχειμ και τον Ἀπεμουζε. Ὅτι ο Ἀπολεσφουετ ειχεν προγονον
και ανεψιον τον Ἀχαμετ,υιον γαρ ουκ ειχεν, αλλα τον Ἀχαμετ τον προγονον και
ανεψιον αυτου ειχεν αντι υιου. Ὅτι ο Ἀποσελμης ειχεν υιον τον Ἀπελβαρτ, τον
αρτιως κρατουντα το Μανζικιερτ. Ὅτι αποθανοντος του Ἀποσεβατα, κατελιπε τον
Ἀβδεραχειμ,τον υιον αυτου αμηραν, ο δε ετερος υιος αυτου, ο Ἀπελμουζε ην νηπιος
πανυ, διο και κατεφρονηθη ελθειν προς την του πατρος και του αδελφου αυτου
εξουσιαν. Ὅτι ο Ἀποσεβατας, ο πρωτος αδελφος, εκαθεζετο εις το καστρον το
Μανζικιερτ, και εκρατει, καθως ειρηται, ταυτας τας χωρας, το τε Ἀπαχουνης και το
Κορη και το Χαρκα, και εδιδου τα υπερ αυτων πακτα τωι Ῥωμαιων βασιλει, και
τουτου τελευτησαντος, εκρατησεν ο υιος αυτου, ο Ἀβδεραχειμ, και εδιδου και αυτος
44

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τα προρρηθεντα πακτα δια το ειναι, καθως προειρηται, νηπιον παντελως τον
αδελφον αυτου, τον Ἀπελμουζε. Ὅτι του Ἀβδεραχειμ τελευτησαντος, και του
αδελφου αυτου, Ἀπελμουζε ως νηπιου καταφρονηθεντος, εκρατησεν το καστρον το
Μανζικιερτ και τας υπ' αυτωι προρρηθεισας χωρας ο δευτερος αδελφος του
Ἀποσεβατα, ο προλεχθεις Ἀπολεσφουετ, θειος δε του Ἀβδεραχειμκαι του δια την
νηπιοτητα καταφρονηθεντος αδελφου αυτου, του Ἀπελμουζε. Ὅτι του Ἀπολεσφουετ
τελευτησαντος, εκρατησεν ο τριτος αδελφος του Ἀποσεβατα, ηγουν ο Ἀποσελμης το
καστρον το Μανζικιερτ μετα των χωριων των προρρηθεντων. Ὁ δε προρρηθεις
Ἀχαμετ ο και ανεψιος και προγονος του Ἀπολεσφουετ, εκρατει ειδησει και βουλησει
του Ἀπολεσφουετ το τε Χλιατ και το Ἀρζες και το Περκρι· και γαρ ο Ἀπολεσφουετ
υιον μη εχων, καθως προειρηται, τουτον τον Ἀχαμετ, τον τε ανεψιον και προγονον
αυτου, ειχεν κληρονομον πασης αυτου της υποστασεως και των καστρων και των
χωριων αυτου. Ὅτι τελευτησαντος του Ἀποσελμη, εκρατησεν το καστρον το
Μανζικιερτ ο υιος αυτου, ο Ἀπελβαρτ μετα και της περιχωρου αυτου. Ὁ δε Ἄχμετ
εκρατησεν τα τρια καστρα, το τε καστρον το Χλιατ και το καστρον το Ἀρζες και το
καστρον το Ἀλτζικε. Ὅτι και αυτος ο Ἄχμετ δουλος ην του βασιλεως, καθα και
προειρηται, παρεχων και τα υπερ αυτου και τα υπερ του θειου αυτου, του
Ἀπολεσφουετ, πακτα. Ὁ δε Ἀπελβαρτ μετα δολου και χλευηςαυτον εσφαξεν, και
ανελαβετο τα τρια αυτα καστρα, το τε καστρον το Χλιατ και το καστρον το Ἀρζες και
το καστρον το Ἀλτζικε· και ταυτα οφειλει ο βασιλευς αναλαβεσθαι ως ιδια αυτου
τυγχανοντα. Ὅτι ταυτα παντα τα προρρηθεντα καστρα και αι προρρηθεισαι χωραι
ουδεποτε γεγονασιν υπο την εξουσιαν της Περσιδος η υπο την εξουσιαν του
αμερμουμνη, αλλ' υπηρχον, καθως ειρηται, εν ταις ημεραις του κυρου Λεοντος, του
βασιλεως υπο την εξουσιαν του Συμβατιου, του αρχοντος των αρχοντων, και μετα
ταυτα εγενοντο υπο την εξουσιαν των τριων αδελφων, των προρρηθεντων
αμηραδων, του τε Ἀποσεβατα και του Ἀπολεσφουετ και του Ἀποσελμη· και εν ταις
ημεραις αυτων και εδουλωθησαν και επακτωθησαν και εγενοντο υπο την εξουσιαν
των βασιλεων των Ῥωμαιων. Ὅτι τα τρια ταυτα καστρα, το τε Χλιατ και το Ἀρζες
και το Περκρι, ει κρατει ο βασιλευς, Περσικον φοσσατον κατα Ῥωμανιας εξελθειν ου
δυναται, επειδη μεσον τυγχανουσιν της τε Ῥωμανιας και Ἀρμενιας, και εισιν
φραγμος και απλικτα των φοσσατων. 45 Περι των Ἰβηρων. Ἰστεον, οτι εαυτους
σεμνυνοντες οι Ἴβηρες, ηγουν οι του κουροπαλατου, λεγουσιν εαυτους καταγεσθαι
απο της γυναικος Ουριου, της παρα του ∆αυιδ, του προφητου και βασιλεως
μοιχευθεισης· εκ γαρ των εξ αυτης τεχθεντων παιδων τωι ∆αυιδ εαυτους λεγουσιν
καταγεσθαι και συγγενεις ειναι ∆αυιδ, του προφητου και βασιλεως και ως εκ τουτου
και της υπεραγιας Θεοτοκου δια το εκ του σπερματος ∆αυιδ ταυτην καταγεσθαι. ∆ια
τουτο και οι μεγιστανες των Ἰβηρων ακωλυτως τας συγγενιδας αυτων προς γαμον
αγουσιν, την παλαιαν οιομενοι φυλαττειν νομοθεσιαν· εξ Ἱερουσαλημ τε λεγουσιν
ειναι την γεννησιν αυτων, και εκ των εκεισε χρηματισθηναι κατ' οναρ μετελθειν και
κατοικησαι προς τα μερη Περσιδος, ηγουν εις την χωραν, εις ην νυν οικουσιν. Οι δε
χρηματισθεντες και εξελθοντες εκ της Ἱερουσαλημ υπηρχον ο τε ∆αυιδ εκεινος και ο
αδελφος αυτου, Σπανδιατης, οστις Σπανδιατης ην εκ Θεου λαβων χαρισμα, ως αυτοι
φασκουσιν, του μη εν πολεμωι απτεσθαι αυτου ξιφος εις οιονδηποτε μελος του
σωματος αυτου ανευ της καρδιας, ην και δια τινος σκεπασματος εν τοις πολεμοις
περιεφρουρει. ∆ια τουτο και επτοουντο τουτον και εδεδιεισαν οι Περσαι, ο δε
νενικηκε τε αυτους και αυτων κατεκρατησεν, και τους συγγενεις ενυκισεν Ἴβηρας
εις τας δυσκολιας, τας νυν παρ' αυτων κρατουμενας, εξ ων και κατ' ολιγον
επλατυνθησαν και ηυξηθησαν και εις μεγα εθνος εγενοντο. Ειθ' ουτως του βασιλεως
Ἡρακλειου κατα Περσιδος εκστρατευσαντος, ηνωθησαν και συνεταξιδευσαν αυτωι,
45

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και εκτοτε υπεταξαν τωι φοβωι Ἡρακλειου, του βασιλεως Ῥωμαιων μαλλον, ηπερ τηι
εαυτων ισχυι και δυναμει πολεις και χωρας ικανας των Περσων. Ἅπαξ γαρ του
βασιλεως Ἡρακλειου τους Περσας τροπωσαμενου και εις το μηκετι ειναι την τουτων
αρχην παραστησαντος, ευαλωτοι και ευχειρωτοι ου μονον τοις Ἴβηρσιν, αλλα και
τοις Σαρακηνοις οι Περσαι γεγονασιν. ∆ια δε το καταγεσθαι αυτους, ως αυτοι
λεγουσιν, εξ Ἱερουσαλημ δια το μεγαλην πιστιν εχουσιν εν αυτοις και εν τωι ταφωι
του Κυριου ημων {η} Ἰησου Χριστου, και κατα τινας καιρους αφθονως αποστελλουσι
χρηματα τωι πατριαρχηι της αγιας πολεως και τοις εκεισε Χριστιανοις. Ὁ δε
προρρηθεις ∆αυιδ, ο του Σπανδιατου αδελφος, εγεννησεν υιον τον Παγκρατιον, και ο
Παγκρατιος εγεννησεν υιον τον Ἀσωτιον, και ο Ἀσωτιος εγεννησεν υιον τον
Ἀδραναση, τον και κουροπαλατην τιμηθεντα παρα Λεοντος, του φιλοχριστου
βασιλεως Ῥωμαιων. Ὁ δε Σπανδιατης, ο αδελφος του προρρηθεντος ∆αυιδ,
ετελευτησεν ατεκνος. Ἀπο δε της εξ Ἱερουσαλημ μετοικησεως αυτων εις την νυν
οικουμενην παρ' αυτων χωραν εισιν ετη υʹ η και φʹ μεχρι της σημερον, ητις εστιν
ινδικτιων ιʹ, ετος απο κτισεως κοσμου υξʹ επι της βασιλειας Κωνσταντινου και
Ῥωμανου, των φιλοχριστων και πορφυρογεννητων βασιλεων Ῥωμαιων. Ἰστεον, οτι
ο φιλοχριστος και πορφυρογεννητος και αοιδιμος βασιλευς Λεων ακουσας, οτι εις
τον τοπον, τον λεγομενον Φασιανην ελθοντες οι Σαρακηνοι, τας εκεισε εκκλησιας
εποιησαν καστρα, απεστειλεν τον πατρικιον {ο δεινα} και στρατηγον των
Ἀρμενιακων τον Λαλακωνα μετα του στρατηγου Κολωνειας και του στρατηγου
Μεσοποταμιας και του στρατηγου Χαλδιας, και κατεστρεψαν τα τοιαυτα καστρα, τας
εκκλησιας ελευθερωσαντες, ληισαμενοι και πασαν την Φασιανην, τωι τοτε καιρωι υπο
των Σαρακηνων κρατουμενην. Και ειθ' ουτως παλιν απεστειλεν τον μαγιστρον
Κατακαλων και δομεστικον των σχολων, ος ελθων εν τωι καστρωι Θεοδοσιουπολεως
και τα περιξ αυτης ληισαμενος και την χωραν της Φασιανης και τα περι αυτην
καστρα τωι ομοιωι ολεθρωι παραδους, υπεστρεψεν, μεγαλην πληγην εν τουτωι δους
τοις Σαρακηνοις. Ἐπι δε της βασιλειας του κυρου Ῥωμανου, του βασιλεως ο
μαγιστρος Ἰωαννης ο Κουρκουας απερχομενος κατα του καστρου Τιβιου, εις την
διοδον αυτου ηφανισεν την πασαν χωραν της Φασιανης, ως υπο των Σαρακηνων
κρατουμενην. Ἀλλα και ο πατρικιος Θεοφιλος, ο αδελφος του προρρηθεντος
μαγιστρου Ἰωαννου, το πρωτον αυτου στρατηγευοντος εν Χαλδιαι, επραιδευσεν την
τοιαυτην χωραν της Φασιανης, ως και τοτε υπο των Σαρακηνων δεσποζομενην.
Μεχρι γαρ του γεγονεναι τον λογον μετα τους Θεοδοσιουπολιτας εις την χωραν της
Φασιανης χωριον ου συνεστη, ουδε εις το καστρον του Ἀβνικου. Και οι Ἴβηρες
παντοτε ειχον αγαπην και φιλιαν μετα των Θεοδοσιουπολιτων και των Ἀβνικιωτων
και μετα των Μανζικιερτων και μετα πασαν την Περσιδα, αλλ' εν Φασιανηι ουδεποτε
επεκτησαντο χωρια. Ὅτι πολλακις ο κυρις Λεων, ο βασιλευς και ο κυρις Ῥωμανος
και αυτη η βασιλεια ημων επεζητησεν το καστρον το Κετζεον του αναλαβεσθαι αυτο
και εισαγαγειν ταξατους προς το μη εκειθεν σιταρχεισθαι την Θεοδοσιουπολιν,
εξασφαλιζομενοι προς τε τον κουροπαλατην και τους αδελφους αυτου τουμετα το
παραληφθηναι την Θεοδοσιουπολιναναλαβεσθαι αυτους το τοιουτον καστρον, αλλ'
ουκ ηνεσχοντο οι Ἴβηρες τουτο ποιησαι δια την αγαπην των Θεοδοσιουπολιτων, και
δια το μη πορθηθηναι το καστρον Θεοδοσιουπολιν, αλλ' αντεδηλωσαν τον κυριν
Ῥωμανον και την βασιλειαν ημων, λεγοντες, οτι· "Ει τουτο ποιησωμεν, ατιμια
εχομεν γενεσθαι εις τους γειτονας ημων, οιον εις τον μαγιστρον και {εις τον}
εξουσιαστην Ἀβασγιας και εις τον Βασπαρακανιτην και εις τους υπερεξαρχοντας των
Ἀρμενιων, και ειπειν εχουσιν, οτι ο βασιλευς απιστους εχει τους Ἴβηρας, τον τε
κουροπαλατην και τους αδελφους αυτου, και ου πιστευει αυτοις, και δια τουτο
ανελαβετο το καστρον εξ αυτων, αλλα μαλλον ας αποστειληι ο βασιλευς τουρμαρχην
46

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

η βασιλικον τινα, και ας καθεζηται εις το καστρον του Κετζεου, και ας θεωρηι." Και
εδεξαντο δια κελευσεως, οτι· "Τι οφελος η τουρμαρχην η βασιλικον αποστειλαι;
Παντως εαν εισελθηι ειτε τουρμαρχης, ειτε βασιλικος, μετα δεκα η δωδεκα
ανθρωπων εχει εισελθειν, και καθεζεσθαι εχει εις το απλικτον, ο παρ' υμων λαβηι·
και επει πολλαι εισιν οδοι, αι εισαγουσαι εις το καστρον Θεοδοσιουπολεως, ου
δυναται απο του καστρου βλεπειν τα εισερχομενα καρβανια εις το καστρον
Θεοδοσιουπολεως· δυνανται δε εισερχεσθαι καρβανια εν Θεοδοσιουπολει τηι νυκτι,
εκεινων μηδεν νοουντων." Ἀλλ' ουν δια το μη θελειν τους Ἴβηρας πορθηθηναι την
Θεοδοσιουπολιν, αλλα μαλλον σιταρ χεισθαι, τουτου ενεκα ουχ υπηκουσαν, και
δεδωκαν το καστρον το Κετζεον, καιτοι και ορκον εγγραφον δεχομενοι τουμετα το
παραληφθηναι την Θεοδοσιουπολιναποστραφηναι αυτοις το τοιουτον καστρον. Ὅτι
ουδεποτε ηβουληθησαν οι Ἴβηρες πραιδευσαι η αιχμαλωτισαι τα περιξ του καστρου
Θεοδοσιουπολεως η τα χωρια αυτου η εις το καστρον του Ἀβνικιου η τα περι αυτο
χωρια η εις το καστρον Μανζικιερτ και εις την αυτου επικρατειαν. Ὅτι καθως
ενισταται ο κουροπαλατης περι των χωριων της Φασιανης, επιζητων ολην την
Φασιανην και το καστρον του Ἀβνικου, προφασιζομενος χρυσοβουλλια εχειν του
μακαριου βασιλεως, του κυρου Ῥωμανου και της ημετερας βασιλειας, ων και τα ισα
προς ημας απεστειλεν δια του Ζουρβανελη πρωτοσπαθαριου, του αζατου αυτου,
ταυτα επισκεψαμενοι ευρομεν αυτον μηδεμιαν βοηθειαν εχοντα. Το μεν γαρ
χρυσοβουλλιον του πενθερου ημων περιεχει υποσχεσθαι τον αυτον κουροπαλατην,
ως δι' ορκου εβεβαιωσεν αυτον οικειαι χειρι εγγραψαμενος, του διαμειναι εν τηι
πιστει της ημετερας βασιλειας και τοις μεν εχθροις ημων αντιμαχεσθαι, τους δε
φιλους υπερασπιζεσθαι και την ανατολην υποσπονδον ποιησαι τηι βασιλειαι ημων
και καστρα χειρωσασθαι και μεγαλα προς θεραπειαν ημων εργα ποιησασθαι, και
υπεσχεθη αυτωι παρα του πενθερου ημων, ινα, εαν φυλαξηι την τοιαυτην πιστην
δουλωσιν και ευγνωμοσυνην, διαμεινηι αμετασαλευτος και αυτος και οι του γενους
αυτου εν τηι τουτου αρχηι και εξουσιαι· και ου μεταστησει τα ορια των τοπων αυτου,
αλλα κατα των πρωην βασιλεων τα συμφωνα στερξει, και ουχι περαιτερω
υπερβησεται, και οτι ουδε κωλυσει αυτον καταστρεψαι την Θεοδοσιουπολιν και τα
λοιπα καστρα των εχθρων, καν τε δι' αυτου μονου πολιορκηθησονται, καν τε δι'
αυτου του στρατοπεδου ημων. Ταυτα μεν τα κεφαλαια περιεχουσιν τα
χρυσοβουλλια, εξ ων ουδεμιαν βοηθειαν ο κουροπαλατης εχει· το μεν γαρ του
πενθερου ημων διαγορευει, οτι ου παρασαλευσομεν αυτον εκ των παλαιων οριων
της χωρας αυτου, και οτι, εαν δυνηθηι ειτε και μονος, ειτε και μετα του στρατοπεδου
ημων, πολιορκησει και καταστρεψει την Θεοδοσιουπολιν και τα λοιπα καστρα των
εχθρων, ουχι δε κατασχειν αυτα εις τελειαν δεσποτειαν και κυριοτητα· το δε της
βασιλειας ημων περιεχει, ινα, οσους αν τοπους δυνηθηι και αυτος και ο ανεψιος
αυτου, ο μαγιστρος Ἀδρανασε, εξ οικειας δυναμεως καθυποταξαι των Ἀγαρηνων, η
απο του νυν καθυποταξει, κατεχει επι δεσποτειαι και κυριοτητι. Και επει ουτε εξ
οικειας δυναμεως την Θεοδοσιουπολιν κατεστρεψατο, ουτε το Ἀβνικιον, ουτε το
Μαστατον, ουκ οφειλει ταυτα κατεχειν, ως οντα ενθεν του Ἔραξ ποταμου, ητοι του
Φασιδος, διοτι το μεν καστρον του Ἀβνικου μεχρι του νυν ην αυτεξουσιον και
αυτοδεσποτον, εχον ιδιον αμηραν, και πολλακις ο λαος της βασιλειας ημων
επραιδευσεν αυτο, αλλα και ο πρωτοσπαθαριος Ἰωαννης και στρατηγος ο
Ἀρραβωνιτης και ο πατρικιος Θεοφιλος και αρτιως στρατηγος Θεοδοσιουπολεως, και
οι λοιποι στρατηγοι μεγαλην πραιδαν και αιχμαλωσιαν εις αυτο ηργασαντο,
κατακαυσαντες τα χωρια αυτου, μηδεποτε του κουροπαλατου πραιδευσαντος αυτο.
Και ηνικα ηφανισθησαν τα τουτου χωρια παρα της βασιλειας ημων, υπεισηλθον οι
Ἴβηρες, και κατεκρατησαν αυτα, πειρωμενοι εκ τουτου το καστρον κρατησαι. Ὁ δε
47

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αμηρας πολλακις μηνυθεις παρα του πατρικιου Θεοφιλου και στρατηγου και ιδων,
οτι ουδαμοθεν εχει ελπιδα ζωης, υπεταγη και κατενευσεν γενεσθαι δουλος της
βασιλειας ημων, δους τον υιον αυτου οψιδα. Το δε Μαστατον υπηρχεν των
Θεοδοσιουπολιτων, και ηνικα ο μαγιστρος Ἰωαννης επολιορκησεν την
Θεοδοσιουπολιν επτα μηνας, δια το μη δυνασθαι παραλαβειν αυτην αποστειλας
λαον, παρελαβεν το αυτο καστρον το Μαστατον, και εισηγαγεν εν αυτωι τον
πρωτοσπαθαριον Πετρωναν τον Βοιλαν, τον τοτε οντα κατεπανω Νικοπολεως. Ὁ δε
μαγιστρος Παγκρατιος συνταξιδευσας τωι αυτωι μαγιστρωι εν Θεοδοσιουπολει, ηνικα
εμελλεν αναχωρειν, παρεκαλεσεν, ινα δωσηι αυτωι το τοιουτον καστρον, ποιησας
εγγραφον ορκον προς αυτον του επικρατειν αυτο και μηδεποτε τουτο τοις
Σαρακηνοις επιδουναι. Και δια το ειναι αυτον και Χριστιανον και δουλον της
βασιλειας ημων, πιστευσας τωι ορκωι αυτου, δεδωκεν αυτο τον ειρημενον
Παγκρατιον, ο δε παλιν απεχαρισατο αυτο τοις Θεοδοσιουπολιταις. Και ηνικα
παρεληφθη η Θεοδοσιουπολις, υπεισελθοντες οι Ἴβηρες εκρατησαν αυτο, διοτι ουτε
το τοιουτον καστρον το Μαστατον, ουτε του Ἀβνικου εχουσιν εξουσιαν επιζητειν.
Ἀλλ' επειδη ο κουροπαλατης πιστος και ορθος δουλος και φιλος ημων εστιν, δια την
αυτου παρακλησιν ινα γενηται συνορον της Φασιανης ο ποταμος ο Ἔραξ, ητοι ο
Φασις, και τα μεν αριστερα μερη, τα προς την Ἰλλυριαν, κατεχωσιν οι Ἴβηρες, τα δε
δεξια, οσα εισιν προς την Θεοδοσιουπολιν, καν τε καστρα, καν τε χωρια εισιν, ωσιν
υπο την βασιλειαν ημων, του ποταμου δηλονοτι συνορον αμφοτερων υπαρχοντος,
καθως και ζων ο μακαριος Ἰωαννης ο Κουρκουας περι τουτου ερωτηθεις εξειπεν
συμφερον ειναι τον ποταμον συνορον. Το μεν γαρ ακριβες δικαιον ουδεμιαν
εξουσιαν παρεχει τωι κουροπαλατηι, ειτε εις τα ενθεν του ποταμου, ειτε εις τα εκειθεν
διακρατησιν εχειν, διοτι τα τοιαυτα παντα χωρια των Θεοδοσιουπολιτων τα
στρατευματα της βασιλειας ημων ηιχμαλωτισαν και επυρπολησαν, και ουδεποτε
χωρις ημετερου λαου Ἴβηρες εξηλθον και επραιδευσαν Θεοδοσιουπολιν, αλλ' αει
φιλους ειχον αυτους, και επραγματευοντο μετ' αυτων, και τωι μεν στοματι ηθελον
πορθηθηναι την Θεοδοσιουπολιν, τηι δε καρδιαι ουδαμως εβουλοντο παραληφθηναι
αυτην. Ἀλλ' η βασιλεια ημων, ως ειρηται, δια την προς τον κουροπαλατην αγαπην
ηθελησεν γενεσθαι τον ποταμον τον Ἔραξ, ητοι τον Φασιν συνορον αμφοτερων, και
οφειλουσιν αρκεισθαι εις την τοιαυτην διακρατησιν και μηδεν πλεον επιζητειν. 46
Περι της γενεαλογιας των Ἰβηρων και του καστρου Ἀρδανουτζιου. Ἰστεον, οτι ο
Παγκρατιος και ο ∆αυιδ ο Μαμπαλις, ο ερμηνευεται "παναγιος", υπηρχον υιοι του
μεγαλου Συμβατιου, του Ἴβηρος. Και ελαχεν το Ἀρδανουτζι εις κληρονομιαν τωι
Παγκρατιωι, τωι δε ∆αυιδ ελαχεν ετερα χωρα. Ὁ δε Παγκρατιος εποιησεν υιους τρεις,
τον Ἀδρανασερ, τον Κουρκενιον και τον πατρικιον Ἀσωτιον, τον και Κισκασην, και
διεμερισεν αυτους την χωραν αυτου, και ελαχεν το Ἀρδανουτζι τωι υιωι αυτου,
Κουρκενιωι, κακεινου τελευτησαντος ατεκνου, ειασεν αυτο τωι αδελφωι αυτου,
Ἀσωτιωι, τωι και Κισκασηι. Ὁ δε πατρικιος Ἀσωτιος,ο και Κισκασης, επηρεν γαμβρον
εις θυγατερα αυτου τον Κουρκενην εκεινον, τον μαγιστρον, οστις δυναστευσας
αφειλετο εκ του πενθερου αυτου Ἀσωτιου το Ἀρδανουτζι κατα τυραννιδα, και
δεδωκεν αυτωι εις αντισηκωσιν το τε Τυροκαστρον και την ποταμιαν του Ἀτζαρα,
την ουσαν συνορον Ῥωμανιας εις Κωλωριν. Ειχεν δε γυναικα ο πατρικιος Ἀσωτιος, ο
και Κισκασης, την αδελφην του μαγιστρου Γεωργιου και εξουσιαστου Ἀβασγιας. Και
οτε εγενοντο κατ' αλληλων ο τε μαγιστρος Κουρκενιος και ο μαγιστρος Γεωργιος και
εξουσιαστης Ἀβασγιας, δια το συναγωνιζεσθαι τον πατρικιον Ἀσωτιον του
εξουσιαστου Ἀβασγιας δυνηθεις ο Κουρκενιος αφειλετο και την αντισηκωσιν, ην
δεδωκεν αυτωι υπερ του Ἀρδανουτζιου, και εδιωξεν αυτον, και απηλθεν εις
Ἀβασγιαν. Τελευτησαντος δε του μαγιστρου Κουρκενιου, κατελειφθη το Ἀρδανουτζι
48

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τηι γυναικι αυτου, τηι του πατρικιου Ἀσωτιου, του και Κισκαση, θυγατρι ως πατρικον
αυτης. Ὅτε δε διεμεριζον την χωραν του μαγιστρου Κουρκενιου μεθ' οπλων, ο τε
Ἀσωτιος ο κουροπαλατης και ο μαγιστρος Γεωργιος, ο εξουσιαστης Ἀβασγιας και ο
μαγιστρος Παγκρατιος, ο αδελφος του προρρηθεντος κουροπαλατου, ηλθον εις
συμβιβασιν, και επηρεν εκαστος το πλησιαζον αυτωι. Το δε Ἀρδανουτζιν επλησιαζεν
τωι Συμβατιωι, τωι του προρρηθεντος ∆αυιδ υιωι. Τοτε εκρατησαν παντες την γυναικα
του μαγιστρου Κουρκενιου, ηγουν την θυγατερα του πατρικιου Ἀσωτιου, του και
Κισκαση, λεγοντες, ως οτι· "Συ γυνη ουσα ου δυνασαι κρατειν το καστρον." Τοτε
δεδωκεν ο Συμβατιος εις αντισηκωσιν του καστρου χωρια τηι γυναικι, και ανελαβετο
το τοιουτον καστρον το Ἀρδανουτζιν. Ἰστεον, οτι η συγγενεια των τοιουτων Ἰβηρων
τουτον εχει τον τροπον. Του ∆αυιδ η μητηρ και του Ἀδρανασε του κουροπαλατου,
του πατρος του αρτιως Ἀσωτιου του κουροπαλατου, υπηρχον δυο αδελφων παιδια,
ηγουν εξαδελφαι. Ειχεν δε Συμβατιος, ο του ∆αυιδ υιος, γυναικα την θυγατερα του
μαγιστρου Παγκρατιου, του πατρος του Ἀδραναση, του αρτιως μαγιστρου, και
τελευτησασης, ελαβεν ο Ἀδραναση την αδελφην του Συμβατιου, του υιου του ∆αυιδ.
Ὅτι το καστρον το Ἀρδανουτζιν εστιν οχυρον πανυ, εχει δε και ραπατιν μεγα ως
χωροπολιν, και αι πραγματειαι της τε Τραπεζουντος και της Ἰβηριας και της
Ἀβασγιας και απο πασας τας χωρας τας Ἀρμενικας και της Συριας εκεισε
αφικνουνται, εχει δε και κομμερκιον εκ των τοιουτων πραγματειων απειρον. Ἡ δε
χωρα του καστρου Ἀρδανουτζιου, ητοι το Ἀρζυν εστιν και πολλη και ευφορος, και
υπαρχει κλειδιν της τε Ἰβηριας και Ἀβασγιας και των Μισχιων. Ὅτι ο μακαριος
βασιλευς, ο κυρις Ῥωμανος απεστειλεν τον πατρικιον Κωνσταντινον και
δρουγγαριον του πλωΐμου, τωι τοτε καιρωι πρωτοσπαθαριου και μαγγλαβιτου
τυγχανοντος, δεδωκως αυτωι και ιματιον μαγιστρατου προς το ποιησαι τον
Κουρκενιον τον Ἴβηρα μαγιστρον. Μετα δε το εξελθειν τον πατρικιον Κωνσταντινον
και δρουγγαριον του πλωΐμου μεχρι Νικομηδειας εισηλθεν ο μοναχος Ἀγαπιος ο του
Κυμινα, ος ην τωι τοτε καιρωι εις την αγιαν πολιν ευχης ενεκα. Και διερχομενου
αυτου την Ἰβηριαν, κατηντησεν εις το καστρον το Ἀρδανουτζιν. Και ειχεν ο
πατρικιος Ἀσωτιος, ο και Κισκασης καλουμενος, εχθραν μετα του γαμβρου αυτου,
του Κουρκενη, και ελαλησεν εις τον μοναχον Ἀγαπιον, οτι· "Ἐνορκω σε εις τον Θεον
και εις την δυναμιν του τιμιου και ζωοποιου σταυρου, ινα απελθηις εν τηι πολει, και
ειπηις τον βασιλεα, ινα αποστειληι και παραλαβηι το καστρον μου και εχηι υπο την
εξουσιαν αυτου." Ὁ δε μοναχος Ἀγαπιος εισελθων εν τηι πολει, διηγησατο τον
βασιλεα, οσα ελαλησεν προς αυτον ο πατρι κιος Ἀσωτιος, ο και Κισκασης. Του δε
προρρηθεντος πατρικιου Κωνσταντινου και δρουγγαριου του πλωΐμου εν
Νικομηδειαι τυγχανοντος δια την προρρηθεισαν της προβολης του μαγιστρου του
Κουρκενη Ἴβηρος υποθεσιν, εκ προσταξεως του βασιλεως εδεξατο πιττακιον του
πατρικιου Συμεων, του πρωτοασηκρητις, ως οτι· "Κελευει ο βασιλευς ημων ο αγιος
καταλιπειν σε πασας σου τας δουλειας και απελθειν εν συντομιαι προς τον πατρικιον
Ἀσωτιον, τον και Κισκασην λεγομενον, και παραλαβειν το καστρον αυτου το
Ἀρδανουτζιν, επειδη δια του μοναχου Ἀγαπιου εδηλοποιησεν τον βασιλεα ημων τον
αγιον του αποσταληναι πιστον ανθρωπον και οικειον του παραλαβειν το καστρον
αυτου το Ἀρδανουτζιν· και απερχομενου σου εν Χαλδιαι, αναλαβου αρχοντας
χρησιμους, ους επιστασαι ειναι ηνδρειωμενους και πιστους, και εισελθε και
κρατησον το τοιουτον καστρον." Του δε πατρικιου Κωνσταντινου και δρουγγαριου
του πλωΐμου απελθοντος εν Χαλδιαι και αναλαβομενου τουρμαρχας χρησιμους και
αρχοντας και λαον μεχρι των τʹ, εισηλθεν εν Ἰβηριαι, και εκρατησεν αυτον ο
μακαριος ∆αυιδ, ο αδελφος Ἀσωτιου, του αρτιως κουροπαλατου, λεγων προς αυτον·
"Που απεσταλης παρα του βασιλεως, και τι δουλειαν οφειλεις εκτελεσαι, οτι
49

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τοσουτον λαον επιφερηι μετα σεαυτου;" Ἐσκεπτοντο γαρ δια το αποθανειν Ἀδρανασε
τον κουροπαλατην, οτι μηπως ο βασιλευς τον Κουρκενιον οφειλει τιμησαι
κουροπαλατην, επειδη αναμεταξυ οι του Ἀδρανασε του κουροπαλατου παιδες, του
πατρος αυτων τελευτησαντος, φιλονικιας τινας εσχον μετα του εξαδελφου αυτων.
∆ια το και τον πρωτον ανθρωπον αυτου απολυσαι μετα μεγαλου κανισκιου τον
Κουρκενιον προς τον βασιλεα, εξαιτουμενον το κουροπαλατικιν η το μαγιστρατον,
υπελαβον οι τεσσαρες αδελφοι, ηγουν οι του Ἀδρανασε του κουροπαλατου παιδες,
οτι δια το ποιησαι τον Κουρκενιον κουροπαλατην απερχεται εκεισε. Ὁ δε πατρικιος
Κωνσταντινος απελογησατο, οτι· "∆ια το μελλειν με τιμησαι τον Κουρκενιον
μαγιστρον επιφερομαι και τον τοσουτον λαον." Και απελθοντος του αυτου
πατρικιου Κωνσταντινου εις την χωραν του Κουρκενιου, ετιμησεν αυτον μαγιστρον
και αποχαιρετισας αυτον ***, οτι· "Ἀπερχομαι εις τον ∆αυιδ τον μαγιστρον." Ειχεν δε
ο αυτος πατρικιος Κωνσταντινος και προς τον ∆αυιδ κελευσιν απο του βασιλεως και
ξενια. Και εισηλθεν εις το καστρον του πατρικιου Ἀσωτιου, του και Κισκαση, εις το
Ἀρδανουτζιν, και δεδωκεν αυτωι την προς αυτον του βασιλεως κελευσιν ου περι του
καστρου Ἀρδανουτζιου περιεχουσαν τι, αλλα περι ετερων υποθεσεων. Ειπεν δε προς
αυτον ο πατρικιος Κωνσταντινος, οτι· "Καν μεν η κελευσις ουδεν περιεχει περι του
καστρου Ἀρδανουτζιου, αλλ' ουν του μοναχου Ἀγαπιου προς τον βασιλεα
εισελθοντος και αναγγειλαντος αυτον, οσα και παρηγγειλας αυτον περι του καστρου
Ἀρδανουτζιου, δια τουτο και απεστειλεν με, οπως παραλαβω το καστρον και
εισαγαγω εν αυτωι, ονπερ περιφερομαι λαον." Και επειδη, καθα προειρηται, ειχεν
εχθραν ο πατρικιος Ἀσωτιος, ο και Κισκασης, μετα του γαμβρου αυτου, του
Κουρκενη, προεθυμηθη δουναι το καστρον αυτου μαλλον τον βασιλεα. Ὁ δε
πατρικιος Κωνσταντινος ειχεν παρ' εαυτωι φλαμμουλα, και επιδεδωκεν τωι πατρικιωι
Ἀσωτιωι, τωι και Κισκασηι. Ὁ δε βαλων αυτο εις κονταριον, επιδεδωκεν τωι πατρικιωι
Κωνσταντινωι ειπων, οτι· "Ἐπιστησον αυτο ανωθεν εις το τειχος, ινα γνωσιν παντες
του βασιλεως ειναι απο της σημερον ημερας το τοιουτον καστρον." Και τουτο
ποιησας ο πατρικιος Κωνσταντινος και το φλαμμουλον επιστησας ανωθεν του
τειχους και τους βασιλεις των Ῥωμαιων κατα το ειωθος ευφημησας, πασιν εγενετο
γνωστον, οτι το καστρον το Ἀρδανουτζιν απεχαρισατο ο πατρικιος Ἀσωτιος, ο και
Κισκασης, τον βασιλεα. Ὁ ουν ∆αυιδ, ο μεγας, την εαυτου χωραν ουκ εδιδου τον
βασιλεα, καν ταχα συνορηι την τουρμαν του Ἀκαμψη και τηι Μουργουληι. Ὁ ουν
πατρικιος Κωνσταντινος ανηγαγε προς τον βασιλεα, εξαποστειλας δυο αναφορας,
την μεν μιαν περιεχουσαν, οπως ετιμησεν τον Κουρκενην μαγιστρον, και οπως ο
Κουρκενιος απεδεξατο το μαγιστρατον, και ευφημησεν τον βασιλεα, την δε ετεραν
περιεχουσαν περι του καστρου Ἀρδανουτζιου, και οπως τουτο παρελαβεν παρα του
πατρικιου Ἀσωτιου, του και Κισκαση, και οτι μεγαλην διαφοραν και εχθραν εχουσιν
προς αλληλους ο τε πατρικιος Ἀσωτιος μετα του γαμβρου αυτου, του μαγιστρου
Κουρκενιου, και ινα αποστειληι ο βασιλευς βοηθειαν του ταξατευσαι το τοιουτον
καστρον, και οτι, ει ενδεχεται, ελθηι και ο δομεστικος των σχολων. Ταυτα ιδοντες οι
Ἴβηρες, ο τε μαγιστρος Κουρκενιος και ο μαγιστρος ∆αυιδ, ο αδελφος του
κουροπαλατου Ἀσωτιου, εγραψαν προς τον βασιλεα, οτι· "Ει τουτο καταδεξηται η
βασιλεια σου, και εισελθηι μεσον της χωρας ημων, εξερχομεθα της δουλωσεως της
βασιλειας σου, και γινομεθα μετα των Σαρακηνων, επειδη εχειν εχομεν μετα των
Ῥωμαιων μαχας και πολεμια, και βιαζομενοι κινησαι εχομεν φοσσατον κατα τε του
καστρου Ἀρδανουτζιου και της χωρας αυτου και αυτης της Ῥωμανιας." Ταυτα και
δια των γραμματων των προρρηθεντων αρχοντων αναμαθων και παρα των
αποσταλεντων παρ' αυτων ανθρωπων ακηκοως και πτοηθεις, μηπως γενωνται μετα
των Σαρακηνων και εξαγαγωσι τα της Περσιας φοσσατα κατα Ῥωμανιας, ηρνησατο
50

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λεγων, οτι· "Ουκ εγραψα τον πρωτοσπαθαριον Κωνσταντινον και μαγγλαβιτην περι
του τοιουτου καστρου και της χωρας αυτου του παραλαβειν αυτην, αλλ' εξ οικειας
ως ειπειν αφροσυνης τουτο εποιησεν." Και ταυτα ειπεν ο βασιλευς, τελειως
αποθεραπευσαι τουτους βουλομενος, και εδεξατο ο αυτος πρωτοσπαθαριος
Κωνσταντινος και μαγγλαβιτης κελευσιν μετα υβρεων και απειλων περιεχουσαν·
"Τις διωρισατο σοι τουτο ποιησαι; Ἀλλα μαλλον εξελθε εκ του καστρου, και
αναλαβου Ἀσωτιον, τον υιον του τελευτηκοτος Ἀδρανασε, του κουροπαλατου, και
εισαγαγε αυτον ενταυθα, οπως τιμησωμεν αυτον την του πατρος αυτου αξιαν του
κουροπαλατου." Ταυτα δεξαμενος ο πατρικιος Κωνσταντινος, κατελιπεν τον
πατρικιον Ἀσωτιον, τον και Κισκασην, εις το εαυτου καστρον, το Ἀρδανουτζιν,
κακεινος εξελθων απηιει προς τον ∆αυιδ, τον μεγαν, και επιδεδωκεν αυτωι, ηνπερ
ειχεν προς αυτον κελευσιν, και υπεστρεψεν, και εισηλθεν εις Ἰβηριαν, και ευρεν επι
το αυτο συνηθροισμενους τον τε μαγιστρον Κουρκενιον και τον μαγιστρον ∆αυιδ,
τον αδελφον Ἀσωτιου του κουροπαλατου. Και ηρξαντο φιλονικειν και κατονειδιζειν
τον πατρικιον Κωνσταντινον, λεγοντες, οτι· "Κρυπτος ανθρωπος και κακος
τυγχανεις, οτι ουκ εφανερωσας ημας περι του καστρου Ἀρδανουτζιου, οτι μελλεις
τουτο κρατησαι" και οτι· "Ου συμφερει τουτο κρατεισθαι παρα του βασιλεως, ημεις
γαρ και περι της τοιαυτης υποθεσεως ανηγαγομεν προς τον βασιλεα, και εδεξαμεθα
μηδαμως γινωσκειν τον βασιλεα περι της υποθεσεως ταυτης, αλλα σε τουτο ποιησαι
δια την αγαπην του πατρικιου Ἀσωτιου, του και Κισκαση." Ὁ δε πατρικιος
Κωνσταντινος προσαπολογησαμενος τουτοις τα εικοτα, ανελαβετο Ἀσωτιον, τον
υιον Ἀδρανασε του κουροπαλατου, και εισηγαγεν αυτον εν τηι πολει, και ετιμηθη
παρα του βασιλεως κουροπαλατης. Τι δε και περι των εν τισι καιροις μεταξυ
Ῥωμαιων και διαφορων εθνων συμβεβηκοτων; Ἄξιον γαρ, φιλτατε υιε, μηδε την
περι τουτων μνημην διαφυγειν σε, ιν' εν ομοιοις καιροις, των αυτων
προσπιπτοντων, ειη σοι ευχερης η επανορθωσις δια της προγνωσεως. 47 Περι της
των Κυπριων μεταναστασεως εχει η ιστορια ταδε. Της νησου αλωθεισης υπο των
Σαρακηνων και επι επτα ετεσιν αοικητου μεινασης, και του αρχιεπισκοπου Ἰωαννου
μετα του λαου αυτου προς την βασιλευουσαν καταλαβοντος, εγενετο οικονομια
παρα του βασιλεως Ἰουστινιανου εν τηι αγιαι εκτηι συνοδωι του την Κυζικον
παραλαβειν μετα των επισκοπων αυτου και του λαου της νησου και ποιεισθαι και
χειροτονιας, ηνικα αν λειψηι επισκοπος, προς το μη διαπεσειν την αυθεντιαν και τα
δικαια της Κυπρου (και γαρ και αυτος ο Ἰουστινιανος ο βασιλευς Κυπριος ην, καθως
και παρα των παλαιων Κυπριων ο λογος μεχρι της σημερον επεκρατησεν), ωστε και
ωρισθη εν τηι αγιαι εκτηι συνοδωι χειροτονειν τον αρχιεπισκοπον Κυπρου τον της
Κυζικου προεδρον, καθως εν τωι λθʹ κεφαλαιωι της αυτης αγιας εκτης συνοδου
αναγεγραπται. Μετα δε επτα ετη θελησει Θεου εκινηθη ο βασιλευς παλιν οικισαι την
Κυπρον, και απεστειλεν προς τον αμερμουμνην του Βαγδαδ τρεις των ενδοξων
Κυπριων, αυτοχθονας της αυτης νησου τυγχανοντας, τους λεγομενους Φαγγουμεις,
μετα και βασιλικου τινος αγχινου τε και ενδοξου, γραψας τωι αμερμουμνηι, ινα τον
εν Συριαι οντα λαον της νησου Κυπρου απολυσηι εις τον ιδιον τοπον. Και υπακουσας
ο αμερμουμνης τηι του βασιλεως γραφηι, απεστειλε κατα πασας τας Συριας ενδοξους
Σαρακηνους, και επεσωρευσεν παντας τους Κυπριους και διεπερασεν εις τον ιδιον
τοπον. Ἀπεστειλεν δε και ο βασιλευς βασιλικον, και διεπερασεν και τους εν Ῥωμανιαι
οικησαντας, ηγουν εν τε τηι Κυζικωι και τωι Κιβυρραιωτων και τωι Θραικησιων, και
ενωικισθη η νησος. 48 Κεφαλαιον λθʹ της αγιας εκτης συνοδου, της εν τωι Τρουλλωι
του μεγαλου παλατιου γεγονυιας. Του αδελφου και συλλειτουργου ημων Ἰωαννου,
του της Κυπριων νησου προεδρου, αμα τωι οικειωι λαωι επι την Ἑλλησποντιον
επαρχιαν δια τε τας βαρβαρικας εφοδους, δια τε το της εθνικης ελευθερωθηναι
51

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δουλειας και καθαρως τοις σκηπτροις του Χριστιανικωτατου κρατους
υποταγηναιτης ειρημενης μετανασταντος νησου προνοιαι του φιλανθρωπου Θεου
και μοχθωι του φιλοχριστου και ευσεβους ημων βασιλεως, συνορωμεν, ωστε
ακαινοτομητα διαφυλαχθηναι τα παρα των εν Ἐφεσωι το προτερον συνελθοντων
θεοφορων πατερων τωι θρονωι του προγεγραμμενου ανδρος παρασχεθεντα προνομια,
ωστε την νεαν Ἰουστινιανουπολιν το δικαιον εχειν της Κωνσταντινεων πολεως και
τον επ' αυτηι καθισταμενον θεοφιλεστατον επισκοπον παντων προεδρευειν των της
Ἑλλησποντιων επαρχιας και υπο των οικειων επισκοπων χειροτονεισθαι κατα την
αρχαιαν συνηθειαν (τα γαρ εν εκαστηι εκκλησιαι εθη και οι θεοφοροι ημων πατερες
παραφυλαττεσθαι διεγνωκασιν), του της Κυζικηνων πολεως επισκοπου υποκειμενου
τωι προεδρωι της ειρημενης Ἰουστινιανουπολεως, μιμησει των λοιπων απαντων
επισκοπων των υπο τον λεχθεντα θεοφιλεστατον προεδρον Ἰωαννην, αφ' ου, χρειας
καλουσης, και ο της αυτης Κυζικηνων πολεως επισκοπος χειροτονηθησεται. Ἐπει δε
και τα περι εθνων ουτως ακριβως σοι διετυπωσαμεν και προεξεθεμεθα, δικαιον μη
μονον περι των εν τηι καθ' ημας πολιτειαι, αλλα και περι πασης της των Ῥωμαιων
αρχης κατα τινας χρονους καινοτομηθεντων σαφη κεκτησθαι σε την ειδησιν, ως αν
η περι των εγγυτερω και οικειων γνωσις πλεον των αλλων εν σοι διαμενουσα
ποθεινοτερον αναδειξηι προς το υπηκοον. Ἰστεον, οτι επι Κωνσταντινου, υιου
Κωνσταντινου, του και Πωγωνατου καλουμενου, Καλλινικος τις απο Ἡλιουπολεως
Ῥωμαιοιςπροσφυγων, το δια των σιφωνων εκφερομενον πυρ υγρον κατεσκευασεν,
δι' ου και τον των Σαρακηνων στολον εν Κυζικωι Ῥωμαιοι καταφλεξαντες την νικην
ηραντο. 49 Ὁ ζητων, οπως τηι των Πατρων εκκλησιαι οι Σκλαβοι δουλευειν και
υποκεισθαι εταχθησαν, εκ της παρουσης μανθανετω γραφης. Νικηφορος τα των
Ῥωμαιων σκηπτρα εκρατει, και ουτοι εν τωι θεματι οντες Πελοποννησου αποστασιν
εννοησαντες, πρωτον μεν τας των γειτονων οικιας των Γραικων εξεπορθουν και εις
αρπαγην ετιθεντο, επειτα δε και κατα των οικητορων της των Πατρων ορμησαντες
πολεως, τα προ του τειχους πεδια κατεστρεφον τε και ταυτην επολιορκουν, μεθ'
εαυτων εχοντες και Ἀφρικους Σαρακηνους. Ἐπει δε χρονος ικανος διηλθεν, και
σπανις των αναγκαιων τοις ενδοθεν του τειχους γινεσθαι ηρξατο, υδατος τε και
τροφων, βουλην βουλευονται εις συμβιβασεις τε ελθειν και λογους απαθειας λαβειν
και τηνικαυτα την πολιν υποταξαι αυτους. Ἐπει ουν ο τηνικαυτα στρατηγος
υπηρχεν προς την ακραν του θεματος εν καστρωι Κορινθου, και προσδοκια ην του
παραγενεσθαι αυτον και καταπολεμησαι το εθνος των Σκλαβηνων, ως και πρωην
καταμηνυθεντος αυτου περι της καταδρομης αυτων παρα των αρχοντων,
εβουλευσαντο οι του καστρου οικητορες προτερον αποσταληναι σκοπον εις τα
ανατολικωτερα των ορεων και αποσκοπευσαι και γνωναι, ει αρα παραγινεται ο
στρατηγος, παραγγειλαντες και σημειον δεδωκοτες τωι αποσταλμενωι, ινα, ει μεν ιδοι
ερχομενον τον στρατηγον, εν τηι υποστροφηι αυτου κλινηι το φλαμμουλον, οπως
γνωσιν την ελευσιν του στρατηγου, ει δε μη γε, κατεχειν ορθον το φλαμμουλον προς
το μη εχειν αυτους προσδοκιαν του του λοιπου παραγινεσθαι τον στρατηγον. Του
ουν σκοπου απελθοντος και μαθοντος μη παραγινεσθαι τον στρατηγον, υπεστρεφεν
ορθον κατεχων το φλαμμουλον. Και δη του Θεου ευδοκησαντος δια πρεσβειων του
αγιου αποστολου Ἀνδρεου, του ιππου ολισθησαντος και του επιβατου
υποπεπτωκοτος, εκλινεν το φλαμμουλον, και οι του καστρου οικητορες ιδοντες το
γεγονος σημειον και νομισαντες εξ απαντος παραγινεσθαι τον στρατηγον, ηνοιξαν
τας πυλας του καστρου, και εξηλθον θαρσαλεοι κατα των Σκλαβηνων, και ειδον τον
πρωτοκλητον αποστολον οφθαλμοφανως ιππωι επικαθημενον και δρομωι
επερχομενον κατα των βαρβαρων· και δη τρεψας τουτους κατα κρατος και
διασκορπισας και απελασας πορρω του καστρου φυγαδας εποιησεν. Οι δε βαρβαροι
52

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ιδοντες και καταπλαγεντες και εκθαμβοι γεγονοτες επι τηι κατ' αυτων κραταιαι
επελευσει του αηττητου και ακαταγωνιστου οπλιτου και στρατηγου και ταξιαρχου
και τροπαιουχου και νικηφορου πρωτοκλητου αποστολου Ἀνδρεου, εταραχθησαν,
εσαλευθησαν, τρομος επελαβετο αυτους, και προσεφυγον εις τον πανσεπτον ναον
αυτου. Του ουν στρατηγου μετα το τροπαιον εν τηι τριτηι ημεραι καταλαβοντος και
την νικην του αποστολου μαθοντος, κατεμηνυσεν τωι βασιλει Νικηφορωι την τε
εφοδον των Σκλαβηνων και την προνομην και αιχμαλωσιαν και αφανισμον και την
λεηλασιαν και ταλλα δεινα, οσα καταδραμοντες εποιησαν εις τα μερη της Ἀχαΐας, ετι
δε και την πολυημερον πολιορκιαν και την κατα των οικητορων του καστρου
διηνεκη επιθεσιν, ωσαυτως και την επισκοπην και συμμαχιαν και το τροπαιον και
την κατα κρατος νικην, την γενομενην παρα του αποστολου, και ως οφθαλμοφανως
ωραθη επιτρεχων και διωκων τους πολεμιους κατα νωτον και τροπουμενος αυτους,
ως και αυτους τους βαρβαρους αισθεσθαι την του αποστολου προς ημας επισκοπην
και συμμαχιαν, και δια τουτο προσφυγειν αυτους εις τον σεβασμιον ναον αυτου. Ὁ
δε βασιλευς ταυτα αναμαθων παρεκελευσατο ουτως· "Ἐπει και το τροπαιον και η
κατα κρατος νικη παρα του αποστολου γεγονεν, οφειλομενον καθεστηκεν πασαν
την εκστρατειαν των πολεμιων και τα λαφυρα και τα σκυλα αυτωι αποδοθηναι." Και
διωρισατο αυτους τε τους πολεμιους μετα πασης της φαμιλιας και συγγενειας και
παντων των προσηκοντων αυτοις, ετι δε και πασης της υπαρξεως αυτων,
αφορισθηναι εις τον ναον του αποστολου εν τηι μητροπολει Πατρων, εν ηι ο
πρωτοκλητος και μαθητης του Χριστου τον της αθλησεως διηνυσεν αγωνα, δεδωκως
περι αυτων και σιγιλλιον εν τηι αυτηι μητροπολει. Ταυτα οι πρεσβυτεροι και
αρχαιοτεροι ανηγγειλαν, παραδοντες αγραφως χρονωι τε και βιωι τοις υστερον, οπως
αν κατα τον προφητην γνωι γενεα η ερχομενη το γεγονος θαυμα δια πρεσβειων του
αποστολου, και αναστησονται και απαγγελουσιν αυτο τοις υιοις αυτων, ινα μη
επιλαθωνται των ευεργεσιων, ων εποιησεν ο Θεος δια πρεσβειων του αποστολου.
Ἔκτοτε δε οι αφορισθεντες Σκλαβηνοι εν τηι μητροπολει και τους στρατηγους και
τους βασιλικους και παντας τους εξ εθνων αποστελλομενους πρεσβεις ως ομηρους
διατρεφουσιν, εχοντες ιδιους και τραπεζοποιους και μαγειρους και παντας τους
παρασκευαζοντας τα της τραπεζης βρωματα, της μητροπολεως εις ταυτα μηδεν
καινοτομουμενης, αλλ' αυτοι οι Σκλαβηνοι απο διανομης και συνδοσιας της ομαδος
αυτων επισυναγουσιν τας τοιαυτας χρειας. Ἐποιησεν δε και σιγιλλιον Λεων, ο
αειμνηστος και σοφωτατος βασιλευς, λεπτομερως περιεχον το, τι οφειλουσιν
παρεχειν οι αυτοι εναπογραφομενοι τωι μητροπολιτηι, και μη απαργυριζεσθαι παρ'
αυτου η αλλως πως κατ' επινοιαν αδικον ζημιουσθαι αυτους. 50 Περι των εν τωι
θεματι Πελοποννησου Σκλαβων, των τε Μηλιγγων και Ἐζεριτων και περι των
τελουμενων παρ' αυτων πακτων, ομοιως και περι των οικητορων του καστρου
Μαΐνης και του παρ' αυτων τελουμενου πακτου. Ἰστεον, οτι οι του θεματος
Πελοποννησου Σκλαβοι εν ταις ημεραις του βασιλεως Θεοφιλου και του υιου αυτου,
Μιχαηλ, αποστατησαντες γεγονασιν ιδιορρυθμοι, λεηλασιας και ανδραποδισμους και
πραιδας και εμπρησμους και κλοπας εργαζομενοι. Ἐπι δε της βασιλειας Μιχαηλ, του
υιου Θεοφιλου, απεσταλη ο πρωτοσπαθαριος Θεοκτιστος, ου το επικλην ο των
Βρυεννιων, στρατηγος εν τωι θεματι Πελοποννησου μετα δυναμεως και ισχυος
πολλης, ηγουν Θραικων και Μακεδονων και των λοιπων δυτικων θεματων του
πολεμησαι και καθυποταξαι αυτους. Και παντας μεν τους Σκλαβους και λοιπους
ανυποτακτους του θεματος Πελοποννησου υπεταξε και εχειρωσατο, μονοι δε οι
Ἐζεριται και οι Μηλιγγοι κατελειφθησαν υπο την Λακεδαιμονιαν και το Ἕλος. Και
επειδη ορος εστιν εκεισε μεγα και υψηλοτατον, καλουμενον Πενταδακτυλος, και
εισερχεται ωσπερ τραχηλος εις την θαλασσαν εως πολλου διαστηματος, δια δε το
53

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ειναι τον τοπον δυσκολον κατυκησαν εις τας πλευρας του αυτου ορους, εν μεν τωι
ενι μερει οι Μηλιγγοι, εν δε τωι ετερωι μερει οι Ἐζεριται. Και ο μεν προρρηθεις
πρωτοσπαθαριος Θεοκτιστος και στρατηγος Πελοποννησου δυνηθεις και τουτους
καθυποταξαι, εξεθετο τοις μεν Μηλιγγοις νομισματα ξʹ, τοις δε Ἐζεριταις νομισματα
τʹ, ατινα και ετελουν, αυτου στρατηγουντος, καθως παρα των εντοπιων διασωζεται
μεχρι της σημερον η τοιαυτη φημη. Ἐπι δε της βασιλειας του κυρου Ῥωμανου, του
βασιλεως, στρατηγων ο πρωτοσπαθαριος Ἰωαννης ο Πρωτευων εις το αυτο θεμα
ανηγαγεν προς τον αυτον κυριν Ῥωμανον περι τε των Μηλιγγων και των Ἐζεριτων,
οτι αποστατησαντες ου πειθονται ουτε τωι στρατηγωι, ουτε βασιλικηι κελευσει
υπεικουσιν, αλλ' εισιν ωσπερ αυτονομοι και αυτοδεσποτοι, και ουτε παρα του
στρατηγου δεχονται αρχοντα, ουτε συνταξιδευειν αυτωι υπεικουσιν, ουτε αλλην του
δημοσιου δουλειαν εκτελειν πειθονται. Και μεχρι του ανελθειν την αναφοραν αυτου
συνεβη προβληθηναι τον πρωτοσπαθαριον Κρινιτην τον Ἀροτραν στρατηγον εν
Πελοποννησωι, της δε αναφορας του πρωτοσπαθαριου Ἰωαννου και στρατηγου
Πελοποννησου του Πρωτευοντος καταλαβουσης και κατ' ενωπιον του βασιλεως του
κυρου Ῥωμανου αναγνωσθεισης και περιεχουσης την αποστασιαν των
προρρηθεντων Σκλαβων και την προς τας βασιλικας προσταξεις δυσπειθειαν η
μαλλον απειθειαν, εδεξατο ο αυτος πρωτοσπαθαριος Κρινιτης, ινα, επει εις τοσαυτην
ηλασαν αποστασιαν και απειθειαν, εκστρατευσηι κατ' αυτων και καταπολεμησηι και
υποταξηι και εξολοθρευσηι αυτους. Ἀρξαμενος ουν πολεμειν αυτους απο μηνος
Μαρτιου και κατακαυσας τα θερη αυτων και ληισαμενος πασαν την γην αυτων,
εσχεν αυτους ανθισταμενους και αντεχοντας μεχρι μηνος Νοεμβριου, απο τοτε δε
ιδοντες την εαυτων εξολοθρευσιν, ηιτησαντο λογον και του υποταγηναι αυτους και
τυχειν συμπαθειας, υπερ ων πρωην επλημμελησαν. Ὁ ουν προρρηθεις
πρωτοσπαθαριος και στρατηγος ο Κρινιτης εξεθετο αυτοις πακτα πλειονα, ων
ετελουν, τοις μεν Μηλιγγοις απο των ξʹ νομισματων, ων προτερον ετελουν,
νομισματα φμʹ, ως ειναι το παν πακτον αυτων νομισματα χʹ, τοις δε Ἐζεριταις απο
των τʹ νομισματων, ων προτερον ετελουν, ετερα νομισματα τʹ, ως ειναι το παν
πακτον αυτων νομισματα χʹ, ατινα και απηιτησεν και εισεκομισεν ο αυτος
πρωτοσπαθαριος Κρινιτης εν τωι θεοφυλακτωι κοιτωνι. Του δε πρωτοσπαθαριου
Κρινιτου εν τωι θεματι μετατεθεντος Ἑλλαδος, και του πρωτοσπαθαριου Βαρδα του
Πλατυποδη προβληθεντος στρατηγου εν Πελοποννησωι, και της αταξιας γεναμενης
και στασεως παρα αυτου του πρωτοσπαθαριου Βαρδα του Πλατυποδη και των
ομοφρονων αυτου πρωτοσπαθαριων και αρχοντων, και τον πρωτοσπαθαριον
Λεοντα τον Ἀγελαστον αποδιωξαντων απο του θεματος, και ευθεως γενομενης και
της των Σκλαβησιανων επιθεσεως κατα του αυτου θεματος, απεστειλαν οι αυτοι
Σκλαβοι, οι τε Μηλιγγοι και οι Ἐζεριται, προς τον κυριν Ῥωμανον, τον βασιλεα,
εξαιτουμενοι και παρακαλουντες του συμπαθηθηναι αυτοις τας προσθηκας των
πακτων και τελειν αυτους, καθως και προτερον ετελουν. Ἐπει δε, καθως προειρηται,
εισηλθον οι Σκλαβησιανοι εν τωι θεματι Πελοποννησου, δεδιως ο βασιλευς, ινα μη
και αυτοι προστεθεντες τοις Σθλαβοις παντελη εξολοθρευσιν του αυτου θεματος
εργασωνται, εποιησεν αυτοις χρυσοβουλλιον του τελειν αυτους πακτα, ως και
προτερον, τους μεν Μηλιγγους ξʹ νομισματα, τους δε Ἐζεριτας νομισματα τʹ. Αυτη
ουν εστιν η αιτια της προσθηκης και της εκκοπης των πακτων των τε Μηλιγγων και
των Ἐζεριτων. Ἰστεον, οτι οι του καστρου Μαΐνης οικητορες ουκ εισιν απο της
γενεας των προρρηθεντων Σκλαβων, αλλ' εκ των παλαιοτερων Ῥωμαιων, οι και
μεχρι του νυν παρα των εντοπιων Ἕλληνες προσαγορευονται δια το εν τοις
προπαλαιοις χρονοις ειδωλολατρας ειναι και προσκυνητας των ειδωλων κατα τους
παλαιους Ἕλληνας, οιτινες επι της βασιλειας του αοιδιμου Βασιλειου βαπτισθεντες
54

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Χριστιανοι γεγονασιν. Ὁ δε τοπος, εν ωι οικουσιν, εστιν ανυδρος και απροσοδος,
ελαιοφορος, δε, οθεν και την παραμυθιαν εχουσιν. ∆ιακειται δε ο τοιουτος τοπος εις
ακραν του Μαλεα, ηγουν εκειθεν του Ἐζερου προς την παραθαλασσιαν. ∆ια δε το
τελειως υποτεταγμενους ειναι αυτους και αρχοντα παρα του στρατηγου δεχεσθαι και
πειθαρχειν και υπεικειν ταις του στρατηγου προσταξεσιν παρεχουσιν πακτον εκ
παλαιτατου χρονου νομισματα υʹ. Ἰστεον, οτι η Καππαδοκιας στρατηγις το παλαιον
τουρμα ην της των Ἀνατολικων στρατηγιδος. Ἰστεον, οτι η Κεφαλληνιας στρατηγις,
ηγουν τα νησια, τουρμα ην το παλαιον της στρατηγιδος Λαγουβαρδιας, επι δε
Λεοντος, του φιλοχριστου δεσποτου, γεγονεν στρατηγις. Ἰστεον, οτι η Καλαβριας
στρατηγις δουκατον ην το παλαιον της στρατηγιδος Σικελιας. Ἰστεον, οτι η του
Χαρσιανου στρατηγις τουρμα ην το παλαιον της των Ἀρμενιακων στρατηγιδος.
Ἰστεον, οτι επι Λεοντος, του φιλοχριστου δεσποτου, απο του θεματος των
Βουκελλαριων εις το Καππαδοκων θεμα μετετεθησαν ταυτα τα βανδα, ητοι η
τοποτηρησια Βαρετας, η τοποτηρησια Βαλβαδωνας, η τοποτηρησια Ἄσπονας και η
τοποτηρησια Ἀκαρκους, και απο του θεματος των Ἀνατολικων εις το Καππαδοκων
θεμα μετετεθησαν ταυτα τα βανδα, ητοι η τοποτηρησια της Ευδοκιαδος, η
τοποτηρησια του Ἁγιου Ἀγαπητου, η τοποτηρησια Ἀφραζειας, και εγενοντο ταυτα τα
επτα βανδα, ητοι τα των Βουκελλαριων τεσσαρα και τρια των Ἀνατολικων, τουρμα
μια, η νυν τα Κομματα λεγομενη. Ἰστεον, οτι επι Λεοντος, του φιλοχριστου
δεσποτου, απο του θεματος των Βουκελλαριων εις το θεμα Χαρσιανου μετετεθησαν
ταυτα τα βανδα, ητοι η τοποτηρησια του Μυριοκεφαλου, η τοποτηρησια του Τιμιου
Σταυρου και η τοποτηρησια Βερινουπολεως, και εγενοντο τουρμα η νυν Σανιανα
λεγομενη. Και απο του θεματος των Ἀρμενιακων εις το του Χαρσιανου θεμα
μετετεθησαν ταυτα τα βανδα, ητοι η του Κωμοδρομου τοποτηρησια, η τοποτηρησια
Ταβιας, και εις την τουρμαν του Χαρσιανου την ειρημενην προσετεθησαν. Ἀπο δε
του Καππαδοκων εις το του Χαρσιανου θεμα ταυτα τα βανδα μετετεθησαν, ητοι η
τουρμα Κασης εξ ολοκληρου και η τοποτηρησια Νυσσης μετα της Καισαρειας.
Ἰστεον, οτι τοις παρελθουσιν χρονοις το του Χοζανου θεμα υπο των Σαρακηνων ην,
ομοιως και το του Ἀσμοσατου θεμα και αυτο υπο των Σαρακηνων ην. Το δε Χανζιτ
και η Ῥωμανοπολις κλεισουραι των Μελιτηνιατων υπηρχον. Και απο του ορους του
Φατιλανου παντα τα εκειθεν των Σαρακηνων υπηρχον, το δε Τεκης ην του
Μανουηλ. Ἡ δε Καμαχα η τουρμα ακρα Κολωνειας ην, η δε της Κελτζηνης τουρμα
υπο την Χαλδιαν ην. Ἡ δε Μεσοποταμια τωι τοτε καιρωι θεμα ουκ ην. Λεων δε, ο
φιλοχριστος και αειμνηστος βασιλευς, τον Μανουηλ εκεινον απο του Τεκης μετα
λογου εξηγαγεν, και εν τηι πολει αυτον εισηγαγεν, και πρωτοσπαθαριον πεποιηκεν.
Ἔχει δε ο αυτος Μανουηλ υιους τεσσαρας, τον Παγκρατουκαν, τον Ἰαχνουκαν, τον
Μουδαφαρ και τον Ἰωαννην. Και τον μεν Παγκρατουκαν ο βασιλευς ικανατον
πεποιηκεν και μετα τουτο στρατηγον εις τους Βουκελλαριους, τον δε Ἰαχνουκαν εις
Νικοπολιν στρατηγον εποιησεν, τον δε Μουδαφαρ και τον Ἰωαννην εν Τραπεζουντι
δεδωκεν γην βασιλικην, απαντας αξιωμασιν τιμησας και δους αυτοις ευεργεσιας
πολλας. Και εποιησεν θεμα την Μεσοποταμιαν, και τον Ὀρεστην εκεινον τον
Χαρσιανιτην στρατηγον προεβαλετο, και τοτε δεδωκεν την της Καμαχας τουρμαν
υπο το θεμα ειναι της Μεσοποταμιας, ειθ' ουτως και την Κελτζηνης τουρμαν υπο το
θεμα και αυτην Μεσοποταμιας εποιησεν. Ἀρτιως δε ταυτα παντα γεγονοτα υπο την
των Ῥωμαιων εξουσιαν, εις το Μεσοποταμιας θεμα επι Ῥωμανου δεσποτου
προσετεθη η τε Ῥωμανοπολις και το Χανζιτ. Ἰστεον, οτι επι Λεοντος, του
φιλοχριστου δεσποτου, η Λαρισσα τουρμα της Σεβαστειας ην, το δε Κυμβαλαιος ην
τουρμα του Χαρσιανου, το δε Συμποσιον ην ερημια προς τα μερη της Λυκανδου
παρακειμενον. Και επι της βασιλειας Λεοντος, του φιλοχριστου δεσποτου, Ευσταθιος
55

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ο του Ἀργυρου απο της εξοριας ανακληθεις εις το Χαρσιανον στρατηγος
προεχειρισθη, ο δε Μελιας εις την Μελιτηνην ετι προσφυγος ην, και ο Βαασακιος
μετα των δυο αδελφων αυτου, του τε Κρικορικη και του Παζουνη, αλλα και ο
Ἰσμαηλ ο Ἀρμενιος εκεινος, οιτινες και προςαυτον και τον προρρηθεντα Ἀργυρον
εγραψαν δια του χρυσοβουλλου λογον λαβειν και εξελθειν και τον μεν Βαασακιον
και τους αδελφους αυτου εις Λαρισσαν καθεσθηναι και ονομασθηναι μεν τον
Βαασακιον Λαρισσης κλεισουριαρχην, οπερ και γεγονεν, τον δε Ἰσμαηλ
κλεισουριαρχην εις το Συμποσιον, ο και γεγονεν, τον δε Μελιαν εις Ευφρατειαν εις
τα Τρυπια εις την ερημιαν γενεσθαι τουρμαρχην, οπερ και εγενετο. Ἐξελθοντων δε
των Μελιτηνιατων και τον Ἰσμαηλ εκεινον ανελοντων, εμενεν το Συμποσιον
ερημον. Του δε Βαασακιου, οτι προδοσιαν μελετα, διαβληθεντος και εξορισθεντος,
παλιν υπο της Σεβαστειας η Λαρισσα τουρμα εγενετο, στρατηγου προβληθεντος
εκεισε του Ἀργυρου Λεοντος, του υιου Ευσταθιου, του μετα ταυτα μαγιστρου
γεγονοτος και δομεστικου των σχολων. Ὁ δε Μελιας εις Ευφρατειαν καθεζομενος,
οποτε και προεβληθη Κωνσταντινος ο ∆ουξ εις το Χαρσιανον, κατηλθεν ουτος ο
προρρηθεις Μελιας, και το παλαιον καστρον την Λυκανδον εκρατησεν, και εκτισεν
αυτο και ωχυροποιησεν, και εκεισε εκαθεσθη, και ωνομασθη παρα Λεοντος, του
φιλοχριστου βασιλεως, κλεισουρα. Και μετα τουτο διεπερασεν απο Λυκανδου εις το
ορος της Τζαμανδου, κακεισε το νυν ον καστρον εκτισεν, και ωσαυτως κακεινο
κλεισουρα εκαλειτο. Ἐκρατησεν δε και το Συμποσιον, ποιησας αυτο τουρμαρχατον.
Ἐπι δε Κωνσταντινου, του φιλοχριστου δεσποτου, του το πρωτον, συνουσης αυτωι
και Ζωης της μητρος αυτου, γεγονεν η Λυκανδος στρατηγις, και πρωτος Λυκανδου
στρατηγος ωνομασθη ο πατρικιος Μελιας, δηλονοτι τωι τοτε καιρωι αυτου
κλεισουραρχου εν Λυκανδωι τυγχανοντος. Ὁ δε αυτος Μελιαςδια τε την συνουσαν
αυτωι προς τον βασιλεα των Ῥωμαιων πιστιν και τας πολλας και απειρους αυτου
κατα Σαρακηνων ανδραγαθιας μετεπειτα μαγιστρος ετιμηθη. Ἰστεον, οτι η Ἄβαρα
τουρμα ην υπο το θεμα Σεβαστειας, επι δε Ῥωμανου δεσποτου γεγονεν κλεισουρα.
Ἰστεον, οτι τυπος εκρατησεν παλαιος τον κατεπανω Μαρδαιτων Ἀτταλειας παρα του
βασιλεως δηλονοτι προβαλλεσθαι, διο και παρα Λεοντος, του μακαριωτατου
βασιλεως, κατεπανω προεβληθη Σταυρακιος ο Πλατυς επονομαζομενος, ος χρονους
μεν διεπρεψεν ικανους, ουχι καλως δε και τα τελη διεθηκεν. Του γαρ
πρωτοσπαθαριου Ευσταθιου και ασηκρητις εν τωι των Κιβυρραιωτων θεματι εκ
προσωπου αποσταλεντος, φθονοι τινες αναμεταξυ τουτων και μαχαι γεγονασιν· ο τε
γαρ Σταυρακιος ο Πλατυς εις τον πατρικιον Ἡμεριον και λογοθετην του δρομου
θαρρων, ως ατε παρ' αυτου εις τον βασιλεα μεσιτευθεις, τωι εκ προσωπου Ευσταθιωι
αντεπιπτεν, και μαλιστα εναντιως ειχεν, εν οις αυτον εωρα εξω του δεοντος τι
διαπραττομενον η και προσταττοντα, ο τε δε παλιν ο εκ προσωπου Ευσταθιος προς
το Σταυρακιον διεκειτο εχθρωδως, και πολλας κατ' αυτου επιθεσεις και μηχανας
επλαττετο. Ὅθεν αιτιας ο προρρηθεις Ευσταθιος κατα του Σταυρακιου ανηγαγεν, ως·
"Το των Κιβυρραιωτων θεμα δυο στρατηγους εχειν ου δυναται, δηλονοτι εμε και
Σταυρακιον, τον κατεπανω Μαρδαιτων, αλλα γαρ εμου προσταττοντος και διοικειν
εθελοντος, αλλα ποιειν ο κατεπανω Μαρδαιτων βουλεται, και αυτεξουσιος ων τα
αυτωι δοκουντα μανικως διαπραττεται." Ἀνηγαγεν δε και αλλας ψευδολογιας τινας,
και πολλας μηχανας κατ' αυτου συνερραψατο, τας μεν πιθανως συνθεις, τας δε
συκοφαντικως τε και μανικως αναπλασαμενος. Και ουτος δηλονοτι τωι πατρικιωι
Ἡμεριωι και λογοθετηι του δρομου θαρρων ταυτα εγραψεν, επειδη τωι τοτε καιρωι
φιλος Ευσταθιου μαλλον ην ο πατρικιος Ἡμεριος, ηπερ Σταυρακιου, καν υστερον
εχθρανθεντες αμφοτεροι εχθρας αναμεστοι και μανιας πληρεις γεγονασιν. Την ουν
τοιαυτην αναφοραν Ευσταθιου δεξαμενος ο βασιλευς και τηι αιτησει του πατρικιου
56

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἡμεριου πεισθεις, δεδωκεν την του τοιουτου κατεπανω εξουσιαν τωι
πρωτοσπαθαριωι Ευσταθιωι και εκ προσωπου. Του δε μακαριου βασιλεως τον βιον
απο των κατω προς τα ανω μετηλλαχοτος, Ἀλεξανδρος, ο αδελφος αυτου, της
αυτοκρατορος αρχης εγκρατης γεγονως, ως παντας τους υπο του μακαριου βασιλεως
και αδελφου αυτου προβληθεντας εν τισιν αρχαις διεδεξατο, χαιρεκακοις και
κακοβουλοις ανδρασιν πεισθεις, ουτω δη και τον προρρηθεντα Ευσταθιον διεδεξατο,
και αντ' αυτου πεποιηκεν ετερον. Ὁ γαρ Χασε εκεινος, ο εκ Σαρακηνων τωι γενει
ορμωμενος, Σαρακηνος δε τωι οντι τηι γνωμηι και τωι τροπωι και τηι λατρειαι διατελων,
ο του πατρικιου ∆αμιανου δουλος, επει πολλην παρρησιαν ειχεν τωι τοτε καιρωι ο
πρωτοσπαθαριος ουτος Χασε προς τον κυριν Ἀλεξανδρον, τον βασιλεα, ωσαυτως και
ο πρωτοσπαθαριος Νικητας, ο αδελφος του Χασε, ο και των Κιβυρραιωτων
στρατηγος γεγονως παρα αυτου του κυρου Ἀλεξανδρου βασιλεως, ο Νικητας ουν
ουτος, ο αδελφος του προρρηθεντος Χασε, τον βασιλεα ηιτησατο, οτι· "Ὡς αρχαιον
σου φιλον ευεργετειν με πρεπον εστιν, εν δε προς την βασιλειαν σου αιτημα εχω, και
δικαιον εστιν εισακουσαι μου". Του δε βασιλεως διαπορουμενου και αντερωτωντος,
τι αν ειη τουτο το αιτημα, και οπερ εαν εστιν, υπακουσαι υποσχομενου, ο προρρηθεις
Νικητας ηιτησατο, οτι· "Τον υιον μου, αιτουμαι, ινα ποιησηι η βασιλεια σου κατεπανω
των Μαρδαιτων Ἀτταλειας", ουτινος ο βασιλευς τηι αιτησει πεισθεις, επι
προελευσεως εισαγαγων επι του Χρυσοτρικλινου τον υιον του πρωτοσπαθαριου
Νικητα, τον σπαθαροκανδιδατον Ἀβερκιον, προεβαλετο αυτον κατεπανω των
Μαρδαιτων Ἀτταλειας, καθως και ο μακαριος Λεων ο βασιλευς προτερον
Σταυρακιον τον Πλατυν επονομαζομενον. Και ο εξ αρχηθεν παλαιος εχων τυπος,
καθως εν αρχαις ειρηται, υπο του βασιλεως προβαλλεσθαι τον κατεπανω
Μαρδαιτων. Ἰστεον, οτι επι βασιλεως του Θεοφιλου παρακοιμωμενος γεγονεν
Σχολαστικιος οστιαριος, επι δε Μιχαηλ, υιου Θεοφιλου, παρακοιμωμενος ∆αμιανος
πατρικιος, και μετα τουτον επι του αυτου γεγονεν παρακοιμωμενος Βασιλειος, ο
φιλοχριστος βασιλευς. Ἐπι δε Βασιλειου, του φιλοχριστου δεσποτου,
παρακοιμωμενος ου γεγονεν δι' ολης της αυτου βασιλειας. Ἐπι δε Λεοντος, του
φιλοχριστου δεσποτου, παρακοιμωμενος γεγονεν Σαμωνας ο πατρικιος, και μετα
τουτον επι του αυτου βασιλεως γεγονεν Κωνσταντινος πατρικιος. Ἐπι δε
Ἀλεξανδρου βασιλεως γεγονεν παρακοιμωμενος πατρικιος Βαρβατος, επι δε
Κωνσταντινου, του φιλοχριστου δεσποτου, γεγονεν παλιν Κωνσταντινος πατρικιος,
ο προρρηθεις επι Λεοντος δεσποτου, επι δε Ῥωμανου δεσποτου Θεοφανης πατρικιος,
επι δε Κωνσταντινου παλιν το δευτερον γεγονεν Βασιλειος πατρικιος. Ἰστεον, οτι
επι Λεοντος, του φιλοχριστου και αειμνηστου βασιλεως, ην ο Κτενας εκεινος γερων,
κληρικος πανυ πλουσιος, οστις ην και δομεστικος εις την Νεαν Ἐκκλησιαν, υπηρχεν
δε τεχνιτης εις το ᾆσμα, οιος τωι τοτε καιρωι ετερος ουκ ην. Ὁ δε αυτος Κτενας τον
πατρικιον Σαμωναν εδυσωπησεν, τωι τοτε καιρωι παρακοιμωμενου αυτου οντος,
μεσιτευσαι αυτον εις τον βασιλεα του γενεσθαι πρωτοσπαθαριον και φορειν
επικουτζουλον και προερχεσθαι εις τον Λαυσιακον και καθεζεσθαι ως
πρωτοσπαθαριον και ρογευεσθαι αυτον λιτραν μιαν και υπερ της τοιαυτης
αντιληψεως δουναι τωι βασιλει λιτρας τεσσαρακοντα. Ὁ δε βασιλευς ουκ ηνεσχετο
τουτο ποιησαι, λεγων των αδυνατων τυγχανειν, και· "Εις μεγαλην αδοξιαν της
βασιλειας μου κληρικον γενεσθαι πρωτοσπαθαριον." Ἀκουσας δε ο αυτος Κτενας
παρα του πατρικιου Σαμωνα ταυτα, προσεθηκεν εις τας τεσσαρακοντα λιτρας και
σχολαρικια ζυγην μιαν, εκτιμηθεισαν λιτρας δεκα και τραπεζιου ασημιν ενζωιδον
διαχρυσον αναγλυφον, εκτιμηθεν και αυτο λιτρας δεκα. Και δυσωπηθεις ο βασιλευς
τηι παρακλησει του πατρικιου Σαμωνα και παρακοιμωμενου, ανελαβετο τας
τεσσαρακοντα του χρυσιου λιτρας και την ζυγην τα σχολαρικια και του τραπεζιου το
57

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αναγλυφον και διαχρυσον ασημιν, ως γενεσθαι το παν δομα του αυτου Κτενα λιτρας
εξηκοντα. Τοτε εποιησεν αυτον ο βασιλευς πρωτοσπαθαριον, και ερογευθη τωι καιρωι
εκεινωι λιτραν μιαν. Ἔζησεν δε ο αυτος Κτενας μετα το τιμηθηναι αυτον
πρωτοσπαθαριον ετη δυο και ετελευτησεν· ερογευθη δε τα δυο ετη ανα λιτραν μιαν.
51 Περι του, τινι τροπωι γεγονεν το βασιλικον δρομωνιον, και περι των
πρωτοκαραβων του αυτου δρομωνιου, και οσα περι του πρωτοσπαθαριου της
φιαλης. Ἰστεον, οτι μεχρι της βασιλειας Λεοντος, του αοιδιμου και σοφωτατου
βασιλεως, ουκ ην βασιλικον δρομωνιον, εν ωι εισηρχετο ο βασιλευς, αλλ' εις ρουσιον
αγραριον εισηρχετο, πλην επι Βασιλειου, του φιλοχριστου δεσποτου, οτε απηλθεν ο
αυτος βασιλευς εις τα θερμα της Προυσης, και παλιν οτε απηλθεν θεασασθαι το
γεφυριον του Ῥηγιου, δηλονοτι τηι κελευσει αυτου και προνοιαι κτιζομενον, εις
δρομωνιον εισηλθεν, και ετερον δρομωνιον ηκολουθει οπισθεν. Οι δε εν αυτωι
εισελθοντες ελαται υπηρχον απο του βασιλικου αγραριου και απο των Στενιτων
πλωΐμων. Το γαρ παλαιον ειχεν και το Στενον χελανδια βασιλικοπλωιμα μεχρι των
δεκα. Ἐπει δε ο μακαριος βασιλευς ολα τα πλειονα αυτου μεταστασιματα εις τας
Πηγας εποιει δια το και υπ' αυτου κτισθηναι τα τοιαυτα παλατια, ομοιως και εις το
Ἕβδομον και εις την Ἱερειαν και εις τον Βρυαν, εισηρχετο εις αγραριον κατα τον
παλαιον τυπον. Ὅτε δε εις μακροτερον απηιει προκενσον, οιον εις τα θερμα της
Προυσης και εις επιτηρησιν του Ῥηγιου της γεφυρας, εισηιει, καθως προειρηται, εις
δρομωνιον, και ηκολουθει ετερον δρομωνιον δια το και πλειονας αρχοντας
εισερχεσθαι μετα του βασιλεως και τους υπολοιπους εις το δευτερον δρομωνιον. Ὁ
δε αοιδιμος και σοφωτατος Λεων ο βασιλευς φιλοτιμοτερον πως προς τους
μαγιστρους και πατρικιους και οικειους συγκλητικους διακειμενος και θελων αει
τουτοις συγχαιρεσθαι, λογισαμενος μη επαρκειν εις υποδοχην πλειονων αρχοντων
το αγραριον, εποιησεν δρομωνιον, και δη απαυστως εισηρχετο εν αυτωι, οπου δ' αν
εβουλετο απελθειν. Συνηρχοντο δε μετ' αυτου, οιους αν εβουλετο των αρχοντων,
απο τε μαγιστρων και πατρικιων. Κατα τυπον γαρ εν τωι αγραριωι ουδεις ετερος
εισηρχετο μετα του βασιλεως, ει μη ο δρουγγαριος της βιγλης και ο δρουγγαριος του
πλωΐμου και ο λογοθετης του δρομου και ο εταιρειαρχης και ο μυστικος και ο των
δεησεων, και οτε παρην εν τηι πολει, και ο δομεστικος των σχολων και ο
παρακοιμωμενος και ο πρωτοβεστιαριος και εκ των κοιτωνιτων, ους αν εκελευσεν ο
βασιλευς. ∆ι' ουν τον τροπον τουτον εποιησεν Λεων, ο αοιδιμος και σοφωτατος
βασιλευς, το δρομωνιον, και μετα τινα καιρον εποιησεν και ετερον δρομωνιον, ο και
δευτερον προσηγορευθη και ακολουθος ωνομασθη. Και γαρ εις μακροκενσα απηιει ο
μακαριος ουτος βασιλευς, οιον εις Νικομηδειαν, εις τον Ὄλυμπον, εις τα Πυθια, και
δια τουτο επετηδευσατο τα δυο δρομωνια εις υπηρεσιαν και αναπαυσιν αυτου τε και
των αρχοντων αυτου. Πολλακις γαρ εξερχομενου αυτου εις τα πλησιον προκενσα,
την μιαν ουσιαν κατελιμπανεν εις τον ιπποδρομον προς φυλαξιν του παλατιου δια
το το ταγμα του αριθμου κατα τον επικρατησαντα παλαιον τυπον μετα του
δομεστικου των σχολων ταξιδευειν, και εναπομενοντες εις τον ιπποδρομον ου
συνεξιουσι κατα τυπον τοις βασιλευσιν εις τα προκενσα. Ὅτι εξ αρχης και ανωθεν
βασιλικον οφφικιον ην τωι πρωτοσπαθαριωι της φιαλης· ουτος δε ο πρωτοσπαθαριος
της φιαλης επεκρατει και ειχεν υπ' αυτον παντας τους ελατας των βασιλικων
αγραριων, ρουσιων τε και μαυρων, ανευ των αγραριων της αυγουστης· τα γαρ
αγραρια της αυγουστης, τα τε ρουσια και μαυρα, επεκρατει και εξουσιαζεν ο της
τραπεζης της αυγουστης. Ἐπι δε της βασιλειας Λεοντος, του αοιδιμου και σοφωτατου
βασιλεως, καινουργηθεντα τα δρομωνια κελευσει βασιλικηι, ειχεν ο αυτος
πρωτοσπαθαριος της φιαλης και των τοιουτων δρομωνιων τους ελατας υπο την
εαυτου εξουσιαν. Ὁ ουν προρρηθεις πρωτοσπαθαριος της φιαλης καθ' εκαστην
58

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ημεραν και καθ' εκαστην δειλην απο παλαιου τυπου κατηρχετο και εκαθεζετο εν τηι
φιαληι (δια τουτο γαρ και ελεγετο πρωτοσπαθαριος της φιαλης), και τας αναμεταξυ
δικας των ελατων των τε αγραριων και των δρομωνιων, των παρ' αυτου
εξουσιαζομενων, εκρινεν και κατα το δικαιον εδικαζεν τε και εδιοικει. Και ηνικα
παρα το δεον ευρισκεν τινα η εργαζομενον η τινα αδικουντα η εις την ιδιαν
δουλειαν βαγευοντα, τουτον δια μαγγλαβιων σφοδρων επεξηρχετο. Και καθ' ον
ειρηται τροπον, παντες οι των δρομωνιων ελαται και οι των του βασιλεως
αγραριων, των τε ρουσιων και των μαυρων, υπο την χειρα και την εφορειαν
υπηρχον του πρωτοσπαθαριου της φιαλης. Τα δε της αυγουστης αγραρια, τα τε
ρουσια και μαυρα, υπο την χειρα και την εφορειαν υπηρχον του της τραπεζης της
αυγουστης, δηλονοτι τον λογον των αγραριων τουτων ποιουντος του της τραπεζης
ουχι προς την αυγουσταν, αλλα προς τον βασιλεα. Ἐπι δε Λεοντος, του αοιδιμου και
σοφωτατου βασιλεως, ην πρωτοσπαθαριος της φιαλης ο πρωτοσπαθαριος Ἰωαννης,
ου το επικλην ο Θαλασσων, και μετ' αυτον γεγονεν ο πρωτοσπαθαριος ο Ποδαρων,
και μετ' εκεινον ο πρωτοσπαθαριος Λεων ο Ἀρμενης, ο του πρωτοσπαθαριου
Ἀρσενιου και μαγγλαβιτου πατηρ. Ουτοι δε, ο τε ο πρωτοσπαθαριος ο Ποδαρων και ο
πρωτοσπαθαριος Λεων ο Ἀρμενης, πρωτελαται γεγονασιν του πατρικιου Νασαρ και
δρουγγαριου του πλωΐμου, και επι Βασιλειου, του φιλοχριστου δεσποτου, ανηξαν
απο του πλωΐμου, και γεγονασιν πρωτελαται του αγραριου του βασιλεως, επι δε της
βασιλειας Λεοντος, του αοιδιμου και σοφωτατου βασιλεως, ηνικα και τα δρομωνια
εποιησεν, δια την ανδρειαν αυτων και την εμπειριαν της θαλασσης εποιησεν αυτους
πρωτοκαραβους. Και περιστασεως γενομενης, εισηγαγεν ο βασιλευς των δυο
δρομωνιων τους ελατας μετα των δυο πρωτοκαραβων του πρωτου δρομωνιου εις
χελανδια πλωιμα, δους αυτοις εξοπλισιν πολλην και αναγκαιαν, οιον σκουταρια,
δορκας, κλιβανια καλλιστα και αλλα, οσα επιδεονται πλωιμοι στρατιωται
επιφερεσθαι, και ανελαβετο αυτους ο πατρικιος Ευσταθιος και δρουγγαριος του
πλωΐμου μετα του βασιλικου στολου, και απηιει κατα των εναντιων. Τουτο δε ολον
εποιησεν ο βασιλευς δια το αποβλεπειν τον πατρικιον Ευσταθιον και δρουγγαριον
του πλωΐμου προς πολεμον των εναντιων. Και αντ' εκεινων εκυβερνα το βασιλικον
δρομωνιον Μιχαηλ ο γερων και Μιχαηλ ο συνετος εκεινος, οντων αυτων τωι τοτε
καιρωι πρωτελατων. Οι δε ελαυνοντες εις τα δρομωνια εως της ελευσεως των
βασιλικων ελατων υπηρχον Στενιται εκ των ουσιων του Στενου. Ὅτε δε υπεστρεψαν
εκ του ταξιδιου, παλιν ησαν εις την ιδιαν δουλειαν, καθως και προυπηρχον. Τοτε
οιονει φιλοτιμουμενος ο βασιλευς τον πρωτοσπαθαριον τον Ποδαρωνα δια το
ανδραγαθησαι αυτον και ευδοκιμησαι υπερ παντας εις τον πολεμον και
μαρτυρηθηναι και παρα του πατρικιου Ευσταθιου και δρουγγαριου του πλωΐμου
ετερον τοιουτον μη ειναι εις το πλωιμον επι τε ανδρειαι και διεγερσει και ταις
λοιπαις αρεταις και μαλιστα τηι προς τον βασιλεα ευνοιαι και ορθηι πιστει, δεδωκεν
αυτωι και την εξουσιαν του πρωτοσπαθαριου της φιαλης. ∆ια δε το ειναι αυτον
αγραμματον προσταξει του βασιλεως κατηρχετο κριτης απο του ιπποδρομου, και
συνεκαθεζετο μετα αυτου εν τηι φιαληι, και εκρινεν τους ελατας. Τα δε
αυγουστιατικα αγραρια, καθως προειρηται, επεκρατει ο της τραπεζης της αυγουστης.
Μετα τουτο δε προεβαλετο ο βασιλευς τον τε Ποδαρωνα και τον Λεοντα τον
Ἀρμενην τοποτηρητας του βασιλικου πλωΐμου, πρωτοκαραβους δε του δρομωνιου
αυτου προεβαλετο τον Μιχαηλ εκεινον τον γεροντα, πρωτελατην τωι τοτε καιρωι του
δρομωνιου τυγχανοντα, δευτεροελατην δε γεγονοτα του αγραριου Βασιλειου, του
φιλοχριστου δεσποτου, και τον ετερον Μιχαηλ, ου το επικλην ο Βαρκαλας, οστις ην
προτερον εις το πλωιμον πρωτελατης του δρουγγαριου Ευσταθιου και πατρικιου, οτε
επερασεν τους Τουρκους, και κατεπολεμησεν τον Συμεων, τον αρχοντα Βουλγαριας.
59

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ουτος ουν ο Συμεων, ο αρχων Βουλγαριας, μαθων την του πλωΐμου προς τον
ποταμον αφιξιν, και οτι μελλει το πλωιμον τους Τουρκους κατ' αυτου περασαι,
εποιησεν λεσας, ητοι πλοκους ισχυρους πανυ και στερεμνιους, ωστε μη δυνασθαι
τους Τουρκους αντιπερναν, δι' ην επινοιαν και εκωλυθησαν οι Τουρκοι το πρωτον
περασαι. Ὁ ουν προρρηθεις Μιχαηλ ο Βαρκαλας μετα και αλλων δυο πλωΐμων
αναλαβομενοι τα σκουταρια και σπαθια αυτων, ανδρειωι και ρωμαλεωι ορμηματι
εκπηδησαντες του χελανδιου, κατεκοψαν τας λεσας, ητοι τους πλοκους, και ηνοιξαν
τον πορον τους Τουρκους. Τουτον ουν τον Βαρκαλαν οι Τουρκοι ιδοντες και το
ανδρειον αυτου υπερθαυμασαντες, οτι μονος των δυο προπορευομενος πλωΐμων
πρωτος κατεκοψεν τον πλοκον, θαυμασαντες ειπον, οτι τουτον επρεπεν
ονομαζεσθαι πατρικιον και ειναι κεφαλην του πλωΐμου. Την ουν του Βαρκαλου
ανδρειοτητα ακουσας ο βασιλευς, εποιησεν αυτον δευτεροελατην εις το βασιλικον
δρομωνιον. Ειθ' ουτως του Ποδαρωνος και του Λεοντος γενομενων τοποτηρητων,
προεβληθη ο Μιχαηλ ο γερων και ουτος ο Βαρκαλας πρωτοκαραβοι του δρομωνιου.
Ὅτι ο προρρηθεις Λεων ο Ἀρμενης, ο πατηρ του πρωτοσπαθαριου Ἀρσενιου και
μαγγλαβιτου, του τελευτησαντος, τελευται τοποτηρητης ων εις το πλωιμον, ο δε
πρωτοσπαθαριος ο Ποδαρων μετα τινας χρονους προεβληθη στρατηγος εν τωι θεματι
των Κιβυρραιωτων. Ὅτι του Ποδαρωνος γεγονοτος τοποτηρητου, προεβληθη
πρωτοσπαθαριος της φιαλης ο πρωτοσπαθαριος Θεοφυλακτος ο Βιμβιλιδης, ανεψιος
τυγχανων του πρωτοσπαθαριου Ἰωαννου, ου το επικλην Θαλασσων, και διηρκεσεν
εν ετεσι τισιν της πρωτης αυτοκρατοριας Κωνσταντινου, του πορφυρογεννητου και
φιλοχριστου δεσποτου. Τουτου ουν τελευτησαντος, δια το υπεργηρασαι τον
προρρηθεντα Μιχαηλ τον γεροντα και εν πολλων ετων περιοδοις διατριψαι εν τηι
του πρωτοκαραβου υπουργιαιετιμηθη τηι του πρωτοσπαθαριου αξιαι και προεβληθη
και πρωτοσπαθαριος της φιαλης. Και εισερχομενου του βασιλεως εν τηι φιαληι εν τωι
δρομωνιωι και απιοντος ειτε εν προκενσωι, ειτε αλλαχου, ιστατο ο καλος εκεινος
γερων και αειμνηστος κατα την της θαλασσης εμπειριαν μεσον του δρομωνιου,
προθυμοποιων και προτρεπομενος τους του δρομωνιου ελατας γενναιοτερον και
ανδρικωτερον ελαυνειν τε και κωπηλατειν, αμα δε και τοις τοτε πρωτοκαραβοις
υποτιθεμενος κατα την δυσκρασιαν και πνευσιν των ανεμων την βασιλειον ναυν
πηδαλιουχειν τε και κυβερναν. Τουτου ουν τελευτησαντος, δια το νηπιον τυγχανειν
τον βασιλεα και το αδιακριτον του πατρικιου Κωνσταντινου και
παρακοιμωμενουγεγονεν ο Θεοδοτος εκεινος πρωτοκαραβος, τωι τοτε καιρωι
πρωτελατης ων, τιμηθεις κατα διαφορους καιρους κανδιδατος, στρατωρ, σπαθαριος,
σπαθαροκανδιδατος και μετα ταυτα πρωτοσπαθαριος και πρωτοσπαθαριος της
φιαλης, ος ην γαμβρος του προρρηθεντος Μιχαηλ, του γεροντος. Ουδε γαρ απο
παλαιου τυπου ποτε εγεγονει η ετιμηθη πρωτοκαραβος του βασιλεως
πρωτοσπαθαριος, αλλ' ουδε σπαθαροκανδιδατος, αλλ' η κανδιδατος η στρατωρ η το
πολυ σπαθαριος. Ἐπι δε Λεοντος, του αοιδιμου και σοφωτατου βασιλεως, ουτος
μονος ο Μιχαηλ ετιμηθη σπαθαριος και μετα ταυτα σπαθαροκανδιδατος. ∆ια δε το
νηπιον τυγχανειν τον βασιλεα, καθως ειρηται, και το αδιακριτον του πατρικιου
Κωνσταντινου
και
παρακοιμωμενου
γεγονασιν
οι
πρωτοκαραβοι
σπαθαροκανδιδατοι, και ουτος ο Μιχαηλ πρωτοσπαθαριος. Του δε βασιλεως του
κυρου Ῥωμανου ανελθοντος εν τωι παλατιωι και της βασιλειας, ουκ οιδ' οπως ειπειν,
εγκρατους γενομενου, τον μεν Θεοδοτον δια την προς Κωνσταντινον, τον
φιλοχριστον δεσποτην και βασιλεα, ευνοιαν ου μονον διεδεξατο, αλλα και την δια
δαρμου και κουρας επεξηλθε τιμωριαν, και εν διηνεκει παρεπεμψεν εξοριαι, εν ηι και
τωι τελει του βιου εχρησατο, εασας τον συν αυτωι πρωτοκαραβον Κωνσταντινον
εκεινον τον Λωρικατον δια το δια φοβον ευνοικως διακεισθαι προς αυτον και ορκωι
60

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ιδιοχειρωι εξαρνησαμενον την προς τον βασιλεα Κωνσταντινον ευνοιαν και αγαπην,
ον πρωτον μεν σπαθαροκανδιδατον ετιμησεν, και πρωτον πρωτοκαραβον ποιησας
και πρωτοσπαθαριον της φιαλης προβαλομενος, μετ' ολιγον και πρωτοσπαθαριον
ετιμησεν. Ουτος ουν δι' υπομνησεως του κληρικου Ἰωαννου και κατα συγχωρησιν
Θεου ρεκτωρος γεγονοτος, υπεθετο τωι μακαριτηι βασιλει, τωι κυρωι Ῥωμανωι, οτι· "Ὁ
πρωτοσπαθαριος Θεοφυλακτος και της τραπεζης της αυγουστης, επει προβολη και
αντιληψις της μητρος του βασιλεως τυγχανει και αυτου του βασιλεως, αναγκη και
προς τους ιδιους δεσποτας και ευεργετας προσπαθειν. Και τις η χρεια τον λαον των
αγραριων της φιαλης εν δυσιν εξουσιαις διαιρεισθαι; ∆υναται γαρ ο της τραπεζης
της αυγουστης τηι προς τον βασιλεα και την αυγουσταν ευνοιαι κρατουμενος,
εξαπατησαι τους υπ' αυτου κρατουμενους αυγουστιατικους αγραριωτας, πολλακις δε
και τους των δρομωνιων ελατας, και μελετησουσιν τινα επαναστασιν κατα της
βασιλειας σου." Ταυτα ειπων πειθει τον κακον εκεινον και σκολιον ρεκτωρα και δι'
αυτου τον βασιλεα. Ευκολον γαρ η κουφοτης και αδιακριτος γνωμη προς απαν το
κακουργως λεγομενον και υποτιθεμενον αποπλανασθαι και εκκυλιεσθαι. Και ειπων
πειθει και πεισας, διδοται αυτωι και η των αυγουστιατικων αγραριων εξουσια. Και
εκτοτε επεκρατησεν το τον πρωτοκαραβον του βασιλικου δρομωνιου επεχειν και
εξουσιαζειν παντας τους ελατας των τε δρομωνιων βασιλικων τε και
αυγουστιατικων αγραριων και ειναι και πρωτοσπαθαριον της φιαλης. Ἰστεον, οτι επι
Λεοντος, του φιλοχριστου και αειμνηστου βασιλεως, εγενετο απο των της δυσεως
θεματων λογαριου απαιτησις δια του πρωτοσπαθαριου Λεοντος και γεγονοτος
στρατηγου του Τζικανη εκ των αιρουμενων μη ταξιδευειν. Ἰστεον, οτι και παλιν επι
του αυτου φιλοχριστου και αειμνηστου Λεοντος εγενετο απο των της δυσεως
θεματων λογαριου απαιτησις δια του μαγιστρου Ἰωαννου του Ἐλαδα, τωι τοτε
πατρικιου αυτου οντος. Ἰστεον, οτι και παλιν επι Ῥωμανου δεσποτου, βουληθεντος
ταξιδευσαι τους Πελοποννησαιους εν Λαγουβαρδιαι, του πρωτοσπαθαριου Ἰωαννου
του Πρωτευοντος εν Πελοποννησωι τοτε στρατηγουντος, ηιρετισαντο οι αυτοι
Πελοποννησαιοι μη ταξιδευσαι, αλλα δουναι ιππαρια χιλια εστρωμενα και
χαλινωμενα και λογαριον κεντηναριον εν, απερ και μετα πολλης προθυμιας
παρεσχον. 52 Ἡ γενομενη απαιτησις των ιππαριων εν τωι θεματι Πελοποννησου επι
Ῥωμανου δεσποτου, καθως προειρηται. Ὁ μητροπολιτης Κορινθου ιππαρια τεσσαρα·
ο μητροπολιτης Πατρων ιππαρια τεσσαρα· οι επισκοποι παντες του θεματος ανα
ιππαρια δυο· οι πρωτοσπαθαριοι ανα ιππαρια τρια· οι σπαθαροκανδιδατοι ανα
ιππαρια δυο· οι σπαθαριοι, οι στρατωρες ανα ιππαριου ενος· τα βασιλικα και
πατριαρχικα μοναστηρια ανα ιππαρια δυο· τα των αρχιεπισκοπων, μητροπολεων και
επισκοπων μοναστηρια ανα ιππαρια δυο· τα απορα μοναστηρια συνδυο ιππαριον εν.
Οι δε εχοντες βασιλικα αξιωματα, πλωιμοι, κογχυλευται, χαρτοποιοι ιππαρια ου
δεδωκασιν. Ἰστεον, οτι και πας ο στρατος Πελοποννησου απηιτηθησαν υπερ τουδε
του ταξιδιου ανα νομισματα πεντε, οι δε παντελως αποροι συνδυο νομισματα πεντε,
εξ ων συνεστη και το προρρηθεν δια χαραγματος κεντηναριον εν. 53 Ἱστορια περι
του καστρου Χερσωνος. Βασιλευοντος ∆οικλητιανου εν Ῥωμηι, εν δε τηι Χερσωνιτων
στεφανηφορουντος και πρωτευοντος Θεμιστου, του Θεμιστου, Σαυροματος, ο εκ των
Βοσποριανων, Κρισκορονου δε παις γενομενος, συναθροισας Σαρματας τους την
Μαιωτιδα λιμνην οικουντας, εστρατοπεδευσατο κατα Ῥωμαιων, και καταλαβων την
των Λαζων χωραν και πολεμησας τους εκεισε, φθαζει και εως του Ἅλυος ποταμου.
Μαθων δε τουτο ο βασιλευς ∆ιοκλητιανος, πορθεισθαι την των Λαζων χωραν και
την Ποντικην, απεστειλεν εκεισε στρατον αντιπαραταξασθαι Σαρματαις βουλομενος.
Ἦν δε εξαρχος του στρατου Κωνστας τριβουνος, και καταλαβων τον Ἅλυν ο
Κωνστας συν τωι στρατωι, εκαθεσθη εκεισε, κωλυων Σαρματας αντιπερασαι τον
61

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἅλυν. Και μη δυναμενου αυτου αντιπαραταξασθαι αυτους, εβουλευετο καθ' εαυτον
ο Κωνστας μηδαμως αλλως δυνασθαι τους Σαρματας εκδιωξαι, ει μητι γε των
πλησιοχωρων της Βοσποριανων και της Μαιωτιδος λιμνης τινας κατ' αυτων
εκπεμφθηναι εις πολεμον και τας τουτων φαμιλιας εκπορθησαι, οπως ταυτα
ακουσας ο Σαυροματος υποστρεψηι εκ του πολεμου, και ταυτα μηνυσαι τωι βασιλει,
εφ' ωι τε αποστειλαι κατα των Χερσωνιτων και τουτους διεγειραι κατα των
Σαρματων, ως πλησιοχωρων αυτων οντων, και πολεμησαι τας αυτων φαμιλιας προς
το τον Σαυροματον ακουσαντα το ταχος υποστρεψαι εκ του πολεμου. Ὁ δε βασιλευς
∆ιοκλητιανος ταυτα ακουσας, απεστειλεν ευθεως κατα των Χερσωνιτων,
προτρεπομενος συμμαχησαι αυτωι και απελθοντας την Βοσποριανων και Σαρματων
χωραν εκπορθησαι και τας τουτων φαμιλιας αιχμαλωτισαι. Στεφανηφορουντος δε
τοτε και πρωτευοντος της Χερσωνιτων Χρηστου, του Παπιου, οι Χερσωνιται τοις του
βασιλεως ρημασιν ασμενως υπακουσαντες, εμηχανωντο λοιπον, ποιωι τροπωι
δυνηθειεν την τε του Σαυροματου πολιν Βοσπορον και τα της Μαιωτιδος καστελλια
παραλαβειν. Και συναθροισαντες τους των πλησιοχωρων καστελλιων ανδρας και
κατασκευασαντες αρματα πολεμικα και ενθεντες εν αυτοις τας λεγομενας
χειροβολιστρας, παρεγενοντο κατα την Βοσποριανων πολιν, και ποιησαντες
εγκρυμματα δια της νυκτος ολιγοστοι προσηψαν τον πολεμον τηι πολει, και
τειχομαχησαντες απο ορθρου εως ωρας τριτης, ετεκμηραντο του φυγειν, μη
προδειξαντες τας εν τοις αρμασι κατασκευασμενας χειροβολιστρας. Και δη των εν τηι
Βοσπορωι νομισαντων ως δι' ολιγοτητα ηττημενους φευγειν τους Χερσωνιτας,
καταθαρρησαντες εαυτων εξηιεσαν προς διωξιν αυτων. Οι δε Χερσωνιται ηρεμα,
φησι, φευγοντες ταις χειροβολιστραις τους διωκοντας ανηλισκον Βοσποριανους,
ανασταντες δε και οι ενεδρευοντες Χερσωνιται, και περικυκλωσαντες τους
Βοσποριανους, παντας αυτους κατεσφαξαν, και υποστρεψαντες κατελαβον την
Βοσπορον, ομοιως δε και τα προς την Μαιωτιδα λιμνην καστελλια και πασας τας
φαμιλιας των Σαυροματων, και εκαθεζοντο εν τηι Βοσπορωι, μηδενα του λοιπου
κατασφαζοντες, πλην των πολεμησαντων, και εχομενοι Βοσπορου, εφυλαττον
αυτην. Ἡμερων δε τινων διαγενομενων, λεγει Χρηστος, ο του Παπιου ταις των
Σαυροματων γυναιξιν, οτι· "Ἡμεις ουκ ειχαμεν χρειαν υμας πολεμειν, αλλ' επειδη ο
Σαυροματος απηλθεν την των Ῥωμαιων χωραν πορθησαι, τουτου χαριν
προτραπεντες ημεις παρα του βασιλεως Ῥωμαιων, ως υπηκοοι αυτου οντες,
επολεμησαμεν υμας. Ἐαν ουν θελετε ζησαι εν τηι πολει υμων, δευτε αποστειλωμεν
πρεσβεις προς τον κυριον υμων, Σαυροματον, εφ' ωι τε αυτον ποιησαι ειρηνην μετα
των Ῥωμαιων επ' οψεσι των πρεσβεων ημων και αναχωρησαι των εκεισε, και ημεις
αφιομεν υμας, και απερχομεθα εν τηι πολει ημων, ουτω μεντοι, προπεμποντος
Σαυροματου ενταυθα τους πρεσβεις ημων και μετα των ιδιων ανθρωπων μηνυοντος
ημιν τα της ειρηνης, και ουτως αφιομεν υμας και αναχωρουμεν· ει δε και δοκιμασηι
Σαυροματος δολωι τινι ερχεσθαι, ως νομιζων ημας ενταυθα συγκλεισαι και
πολεμησαι, και γνωμεν τουτο δια των σκουλκατωρων ημων, παντας υμας απο
μικρου εως μεγαλου κατασφαξομεν, και ουτως αναχωρουμεν των εντευθεν. Και τι
το λοιπον Σαυροματωι οφελος, της φαμιλιας αυτου πασης και της πολεως
απολλυμενης;" Αι δε γυναικες Σαυροματου ταυτα ακουσασαι, σπουδαιως τουτο
γενεσθαι παρεσκευασαν. Και δη αποστελλουσιν οι Χερσωνιται μετα Βοσποριανων
και ιδιους πεντε πρεσβεις προς Σαυροματον, μηνυοντες αυτωι τα γενομενα και
λεχθεντα. Και δη των πρεσβεων καταλαβοντων τον Σαυροματον κατα τους του
Ἅλυος ποταμου τοπους, ανηγγειλαν αυτωι παντα τα γενομενα κατα των
Βοσποριανων παρα των Χερσωνιτων. Ὁ δε εν πολληι στενωσει γενομενος, ως δηθεν,
φησι, βουλομενος τους των Χερσωνιτων πρεσβεις εκ της οδοιποριας αναπαυσαι,
62

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λεγει αυτοις· "Ἐπειδη κοπωμενοι εστε, θελω υμας ολιγας ημερας αναπαηναι, και ειθ'
ουτως παντα τα υφ' υμων λεχθεντα ποιησω· *** εντευθεν απελθατε προς τους
Ῥωμης, και μαθετε παρ' αυτων και πειθεσθε, οτι αληθευω υμιν και ου ψευδομαι."
Των δε Χερσωνιτων απελθοντων προς Κωνσταν μετα και πρεσβεων του
Σαυροματου, επυθοντο τα μεταξυ αυτων γενομενα, ανηγγειλαν δε τωι Κωνσται και
παντα τα υπ' αυτων κατα την Βοσποριανων και την Μαιωτιδα λιμνην γενομενα, και
το, πως τας φαμιλιας Σαυροματου παρελαβον, και οτι τηι αναγκηι ταυτηι εις ειρηνην
ηλθεν ο Σαυροματος. Ἀκουσας δε ταυτα ο Κωνστας πανυ ελυπηθη, και λεγει τοις
Χερσωνιταις· "Και τι μοι το οφελος λοιπον της υμετερας συμμαχιας, αφ' ης εγω
εποιησα πακτα δουναι αυτοις χρυσιον τοσουτον;" Λεγουσιν αυτωι οι Χερσωνιται·
"Μη λυπηθηις, δεσποτα, και εαν θεληις, ημεις αναλυομεν το περι της δοσεως πακτον".
Λεγει αυτοις ο Κωνστας· "Και πως δυνατον;" Λεγουσιν αυτωι οι Χερσωνιται·
"∆ηλωσον και αυτος τωι Σαυροματωι, οτι· "Τα μεν ηδη μεταξυ ημων γενομενα πακτα
κεκρατηνται· επει ουν τηι αιτιαι τηι σηι καγω αναλωματα και ζημιας πολλας εποιησα
συν τωι στρατωι απο Ῥωμης εως των ωδε, δος μοι και συ ταυτα, καγω σοι αποδιδωμι
τας φαμιλιας σου πασας και την πολιν σου."" Περιχαρης δε γενομενος ο Κωνστας
εμηνυσεν ταυτα τωι Σαυροματωι, Ὁ δε Σαυροματος ακουσας και λυπηθεις σφοδρα,
μηνυει τωι Κωνσται λεγων, οτι· "Ου θελω δουναι τιποτ' ουν, ουδε λαβειν, αλλα μονον
αποστειλον μοι τους Χερσωνιτας, ινα των εντευθεν αναχωρησω." Λεγουσιν οι
Χερσωνιται τωι Κωνσται· "Μη απολυσηις ημας, εως αν παντας τους αιχμαλωτους
απολαβηις." Τοτε μηνυει ο Κωνστας τωι Σαυροματωι λεγων, οτι· "Ἀποστειλον μοι
παντας, ους εχεις, αιχμαλωτους, και απολυω τους Χερσωνιτας." Ὁ δε Σαυροματος
ταυτα ακουσας, ακων και μη βουλομενος απελυσεν απαντας, ους ειχεν,
αιχμαλωτους εως ενος. Ἀπολαβων ουν ο Κωνστας απαντας τους πραιδευθεντας, δυο
των Χερσωνιτων πρεσβεις κατασχων παρ' εαυτωι, τους αλλους απεστειλεν προς τον
Σαυροματον, οστις Σαυροματος παραλαβων αυτους προαπεστειλεν εκ της των
Λαζων χωρας μετα και των ιδιων ανθρωπων προς το παραδουναι αυτους την τε
Βοσπορον και τας φαμιλιας αυτων. Αυτος δε ο Σαυροματος την πορειαν μετα του
εθνους αυτου εν καταστασει εποιειτο προς το †αθροιλους† τους Χερσωνιτας
παραδουναι τας φαμιλιας και αναχωρησαι. Οι δε Χερσωνιται τους οικειους πρεσβεις
υποδεξαμενοι εν τηι Βοσπορωι, και μεμαθηκοτες τα γενομενα απαντα υπο
Κωνσταντος και του Σαυροματου, παρεδωκαν του Σαυροματου ανθρωπον την τε
Βοσπορον και τα της Μαιωτιδος καστελλια και τας φαμιλιας πασας αβλαβεις, και
κατελαβον εν ειρηνηι την Χερσωνιτων. Ὁ δε Κωνστας, αναχωρησαντος του
Σαυροματου εκ των Ῥωμαικων τοπων, και αυτος ανεζευξεν επι την Ῥωμην, και
ανηγγειλεν παντα τωι βασιλει τα υπο των Χερσωνιτων γενομενα, προσαγαγων και
τους δυο αυτων πρεσβεις, ουστινας ιδων ο βασιλευς και φιλοφρονως αποδεξαμενος
και τα μεγιστα ευχαριστησας, ειπεν αυτοις· "Τι θελετε παρασχω υμιν τε και τηι πολει
υμων υπερ της τοιαυτης ευνοιας τε και συμμαχιας;" Οι δε ειπον τωι βασιλει, οτι·
"Ἡμεις, δεσποτα, ουδεν ετερον θελομεν, ει μητι γε τουτο μονον αιτουμεν, εφ' ωι τε
δεξιας ελευθεριας και ατελειας παρασχεσθαι ημιν υπο του κρατους υμων." Ὁ δε
βασιλευς ασμενως υποκυψας τηι αιτησει αυτων, αφθονως παρεσχεν αυτοις τας
τοιαυτας της ελευθεριας τε και ατελειας δεξιας, αποστειλας αυτους μετα και δωρων
πλειστων κατα την Χερσωνιτων, ως γνησιους οντας αυτους υπηκοους της Ῥωμαιων
βασιλειας. Ὁ δε Κωνστας μεγαλως και αυτος υποδεχθεις παρα του βασιλεως
∆ιοκλητιανου, ως ανδρειως παραταξαμενος κατα τον των Σαυροματων πολεμον και
περιφανης και ενδοξος γενομενος, μετ' ολιγον τινα χρονον της Ῥωμαιων ανεδειχθη
βασιλειας, ∆ιοκλητιανου επι την Νικομηδειαν επαναγαγοντος. Κωνστα δε
τελευτησαντος, εν Ῥωμηι εβασιλευσεν Κωνσταντινος, ο υιος αυτου, και ερχομενου
63

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτου επι το Βυζαντιον, αντιστασεως αυτωι υπο τινων εν τηι Σκυθιαι γενομενης,
υπεμνησθη το υπο του πατρος αυτου, Κωνστα λεχθεν περι της των Χερσωνιτων
ευνοιας τε και συμμαχιας, και απεστειλεν κατα την των Χερσωνιτων πρεσβεις, εφ' ωι
τε ελθειν αυτους κατα την των Σκυθων χωραν και μαχησασθαι τοις ανθεστηκοσιν
αυτωι. Στεφανηφορουντος δε τοτε και πρωτευοντος της Χερσωνιτων ∆ιογενους, του
∆ιογενους, οι Χερσωνιται την κελευσιν ασμενως πειθαρχησαντες, πασηι σπουδηι
κατασκευασαντες τα τε πολεμικα αρματα και τας χειροβολιστρας, καταλαμβανουσι
τον Ἴστρον ποταμον και τουτον περασαντες, αντεπαραταξαντο τοις ανθεστηκοσιν,
και ετροπωσαντο αυτους. Μαθων δε ο βασιλευς την υπ' αυτων γενομενην τροπην,
εκελευσεν αυτους κατα την ενεγκαμενην απιεναι, τους δε τουτων πρωτευοντας
προσκαλεσαμενος κατα του Βυζαντιου και ευχαριστησας τα μεγιστα, εφη αυτοις·
"Ἐπειδη και νυν ευνοικως υπερ ημων εκαμετε, καθως και επι των ευσεβων
προγονων της ημετερας θειοτητος, ιδου και ημεις επικυρουντες τας ηδη επ'
ελευθεριαι και ατελειαι δοθεισας υμιν εν τηι Ῥωμαιων εκ της ημετερας βασιλειας
δεξιας, παρεχομεν υμιν και ημεις ανδριαντα χρυσουν μετα και χλαμυδος βασιλικης
και φιβλατουρας και στεφανον χρυσουν προς ευπρεπειαν της υμετερας πολεως μετα
και εγγραφου ημων ελευθεριας και ατελειας υμων τε και των πλωΐμων υμων, και
προς την γνησιοτητα της υμων ευνοιας διδομεν υμιν και δακτυλιους χρυσους,
εκτυπουντας τας ημετερας ευσεβεις εικονας, δι' ων τας κατα καιρον μελλουσας
αποστελλεσθαι ημιν παρ' υμων αναφορας τε και δεησεις σφραγιζοντες ταυτας,
γνωριμους ημιν αποδεικνυτε τους εαυτων πρεσβεις, προς επι τουτοις δε παρεχομεν
υμιν καθ' εκαστον ετος νευρον τε και κανναβον, σιδηρον τε και ελαιον υπερ
κατασκευης των βαλλιστρων υμων, και διδομεν υμιν προς αποτροφην υμων χιλιας
αννωνας, εφ' ωι τε ειναι υμας βαλλισταριους, λεγομενον, ως τας τοιαυτας σιτησεις τε
και συνηθειας πασας καθ' εκαστον ετος των εντευθεν μελλομεν υμιν αποστελλειν
κατα την Χερσωνιτων." Οι δε Χερσωνιται τας τοιαυτας ειληφοτες αννωνας, εις
εαυτους τε και τα τουτων τεκνα διαμερισαντες, τον αριθμον συνεστησαντο· δια το
και εως του νυν τα τουτων τεκνα κατα των γονεων της στρατειας συμπληρωσιν εν
τωι αριθμωι κατατασσονται. Ἐφοδιοις δε και δωροις πλειστοις τοτε τιμηθεντων υπο
του θεοφιλους βασιλεως Κωνσταντινου, του τε ∆ιογενους και των συν αυτωι,
κατελαβον την Χερσωνιτων αποκομιζοντες και τας θειας φιλοτιμιας. Μετα δε
χρονους τινας του ταυτα γεγονεναι Σαυροματος, ο εγγονος Σαυροματου, του
Κρισκορονου, του πολεμησαντος την Λαζικην, συναθροισας πολεμον εκ της
Μαιωτιδος λιμνης, επανεστη τοις Χερσωνιταις, βουλομενος, φησιν, την της
αιχμαλωσιας υβριν του οικειου παππου εκδικησαι, την παρ' αυτων επι ∆ιοκλητιανου
του βασιλεως γενομενην. Μεμαθηκοτες δε τουτο οι Χερσωνιται, στεφανηφορουντος
τοτε και πρωτευοντος της Χερσωνος Βυσκου, του Σουπολιχου, αντιπαραταξαμενοι
και αυτοι υπηντησαν τωι Σαυροματωι εξω εν τοις του λεγομενου Καφα τοποις, και
πολεμησαντες μετα αυτου, του Θεου τοις Χερσωνιταις βοηθουντος, ενικησαν τον
Σαυροματον και εδιωξαν, θησαντες και οροθεσιας εν τωι αυτωι λεγομενωι Καφαι, εν ωι
τοπωι πολεμησαντες τον Σαυροματον ενικησαν, εν ωι και ορκους επετελεσεν ο αυτος
Σαυροματος και οι συν αυτωι υπολειφθεντες του μηκετι αυτους χαριν πολεμου
υπερβαινειν τας μεταξυ αυτων τεθεισας οροθεσιας, αλλ' εκαστον αυτων τους ιδιους
εχειν τοπους προς τας τεθεισας οροθεσιας. Και ουτως ανεχωρησεν επι την Βοσπορον
ο Σαυροματος, και οι Χερσωνιται εις τα ιδια. Και δη τουτων ουτως γενομενων, παλιν
μετα χρονους τινας ετερος Σαυροματος αναστας και συν αυτωι πληθος ανδρων εκ της
Μαιωτιδος λιμνης, παρεταξαντο πολεμον κατα των Χερσωνιτων, και παρελθων τας
μεθ' ορκου τεθεισας οροθεσιας εν τωι Καφαι υπο του πρωτου γενο μενου Σαυροματου
του μηδενα ποτε επιχειρησαι των Βοσποριανων πολεμου χαριν ταυτας υπερβηναι,
64

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουτος ο Σαυροματος υπερεβη, ως οια βουλομενος την μετα βιας αυτωι αφαιρεθεισαν
γην εκδικησαι και απολαβειν. Και δη εν τοις τοτε καιροις στεφανηφορουντος και
πρωτευοντος της Χερσωνιτων Φαρνακου, του Φαρνακου, αντεπαραταξαντο και οι
Χερσωνιται τωι Σαυροματωι, και απαντησαντες αλληλους εν τοις του προειρημενου
Καφα τοποις, εστησαν εκατερα τα μερη εν τοις ορεσιν. Ὁ δε Σαυροματος ων μεγας
την ηλικιαν εθαρρησεν εαυτωι, και εμεγαλαυχει κατα των Χερσωνιτων
φρυαττομενος, θαρρων αμα και επι τωι απειρωι πληθει, τωι μετ' αυτου οντι. Ὁ δε
Φαρνακος μικρος ην τηι ηλικιαι κατα τον Σαυροματον, και ιδων το πληθος του
Σαυροματου, εσκεψατο μετα του ιδιου στρατου, εφ' ωι τε μονομαχησαι αυτον μετα
του Σαυροματου και μη απειρον πληθος απολεσθαι. Και δη σκεψεως τοιαυτης
γενομενης, δηλοι ο Φαρνακος το πληθος του Σαυροματου λεγων, οτι· "Τις χρεια
εστιν τοσουτου οχλου γενεσθαι απωλειαν; Ου γαρ υμεις οικειαι προαιρεσει προς τον
πολεμον ετραπητε, αλλα Σαυροματος υμας προετρεψατο. Θελησατε ουν τουτον
αναγκασαι του μονομαχησαι μετ' εμου, και εαν δια του Θεου δυνηθω αυτον, υμεις
αναχωρειτε εις τα ιδια αβλαβως, και αυτος και η πολις αυτου υπεπεσαν μοι, ει δε και
δυνηθηι με αυτος, και ουτως υμεις αναχωρειτε εις τα ιδια, και αυτος επεβη εν τοις
εμοις." Ὁ δε οχλος των Σαυροματων ηδεως τουτο αποδεξαμενος προετρεψατο τον
Σαυροματον μονομαχησαι μετα του Φαρνακου. Ὁ ουν Σαυροματος μαθων μικρον
πανυ οντα τηι ηλικιαι τον Φαρνακον, εαυτον δε υπερμεγεθη, εχαρη επι τουτωι,
πεποιθως τηι οικειαι δυναμει και οις εκεχρητο οπλοις κατατεθωρακισμενος. Και
τουτων ουτως δοξαντων, λεγει ο Φαρνακος τωι ιδιωι στρατωι, οτι· "Ὅταν κατελθω δια
του Θεου εις το μονομαχησαι, και ιδητε, οτι ο Σαυροματος τα νωτα αυτου εχει προς
υμας και την οψιν προς τους ιδιους, εγω δε την οψιν μου προς υμας και τα νωτα μου
προς τους εναντιους, απαντες υμεις βαλετε μιαν κραυγην και μονον λεγοντες το α,
α, και μη δευτερωσητε επι τηι κραυγηι." Και δη κατελθοντων αυτων αμφοτερων εν
τωι πεδιωι προς την μονομαχιαν και τρακτευοντων εαυτους, και του Φαρνακου
γενομενου εις το του Σαυροματου μερος και του Σαυροματου εις το του Φαρνακου,
εδωκεν ο του Φαρνακου στρατος μιαν φωνην, το α, α. Ὁ δε Σαυροματος της τοιαυτης
φωνης ακουσας περιεστραφη ιδειν εναγωνιος, τις η γενομενη κραυγη εν τωι του
Φαρνακου στρατωι. Ἐν δε τωι περιστρεψαι τον Σαυροματον την εαυτου οψιν εις τα
οπισω διηνοιχθη μικρον το του κασσιδιου αυτου πεταλον, και ευθεως επιδραμων ο
Φαρνακος εδωκεν τωι κοντωι τον Σαυροματον και ανειλεν αυτον. Πεσοντος δε του
Σαυροματου, κατελθων ο Φαρνακος του ιππου, απεκεφαλισεν αυτον, και γενομενος
εγκρατης του πολεμου, το μεν πληθος της Μαιωτιδος απελυσεν, τους δε της
Βοσπορου αιχμαλωτους λαβων και την γην αυτων αφελομενος, εν Κυβερνικωι ανω
της των Χερσωνιτων οροθεσιας εστησεν, αχρι τεσσαρακοντα και μονον μιλιων γην
αυτοις εασας, αιτινες οροθεσιαι εως του νυν διαμενουσιν, αι δε ειρημεναι πρωται
οροθεσιαι εν Καφαι εισιν αποκειμεναι. Ὀλιγους δε τινας κατασχων παρ' εαυτωι των
Βοσποριανων ο Φαρνακος γεωργων ενεκα, τους αλλους απαντας οικτου αξιωσας
απελυσεν κατα των Βοσποριανων απελθειν, οιτινες απολυθεντες υπο του Φαρνακου,
υπερ της τοιαυτης ευεργεσιας και φιλανθρωπιας αυτου της εις αυτους γενομενης
στηλην αυτωι ηγειραν εν τηι Βοσπορωι. Ἔκτοτε ουν λοιπον η των Σαυροματων εν τηι
Βοσπορωι βασιλεια κατελυθη. Τουτων δε ουτως γενομενων, Λαμαχου
στεφανηφορουντος και πρωτευοντος της των Χερσωνιτων, Ἀσανδρου δε της
Βοσποριανων βασιλευοντος, κακιαι πολληι μεμεστωμενοι οι Βοσποριανοι κατα των
Χερσωνιτων και μηδαμως δυναμενοι τηι πονηριαι ηρεμειν, εσπευδον αει τροπωι τινι
την ανταμοιβην των αιχμαλωσιων τοις Χερσωνιταις αποδουναι. Και δη
μεμαθηκοτες εχειν θυγατερα μονογενη την Γυκιαν, εχοντος δε και του Ἀσανδρου
υιους, εμηχανωντο επιγαμβρειαν ποιησασθαι, οπως δια τουτου αδεως επιβαινοντες
65

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τηι Χερσωνιτων αμυνασθαι. Και δη αποστελλουσιν πρεσβεις κατα την Χερσωνιτων
παρακαλουντες· "Ἐαν οιδαμεν, οτι αγαπη αληθης μεταξυ ημων εστιν, και αδολως
προς αλληλους εχομεν, επιγαμβρευσωμεν εαυτοις, και δοτε ημιν εις νυμφην την
θυγατερα Λαμαχου, του πρωτου υμων, ενεκεν του υιου Ἀσανδρου, του κυριου ημων,
η λαβετε αυτον αυτοθι εις γαμβρον, και οιδαμεν, οτι πιστα εχομεν εις αλληλους, του
υιου του βασιλεως οντος μεθ' υμων." Λεγουσιν αυτοις οι Χερσωνιται, οτι· "Ἡμεις
προς υμας θυγατερα ημων δουναι ουκ ανεχομεθα, ει δε εκ των υιων Ἀσανδρου, του
βασιλεως υμων, θελετε δουναι ημιν εις γαμβρον, δεχομεθα, ουτω μεντοι, μη
δυναμενου ετι του υιου Ἀσανδρου, του ερχομενου προς ημας επιγαμβρευσασθαι,
καιρωι ποτε η χρονωι πειραθηναι του υποστρεψαι κατα την των Βοσποριανων χαριν
επισκεψεως η προσηγοριας του οικειου πατρος, ει δε τουτο βουλεται, παντως, οτι τηι
ωραι αποθνησκει." Των δε πρεσβεων απολυθεντων και καταλαβοντων την
Βοσποριανων και ταυτα αναγγελλοντων, απεστειλεν παλιν ο Ἄσανδρος πρεσβεις,
λεγων τοις Χερσωνιταις, οτι· "Ἐαν αληθως λεγετε και πιστοποιειτε με, οτι Λαμαχος
ανεχεται ζευξαι την θυγατερα αυτου τωι μειζοτερωι μου υιωι, αποστελω υμιν αυτον
εκεινον αυτοθι επιγαμβρευσασθαι." Ἦν δε Λαμαχος τοις τοτε καιροις, ως λογος,
πλουτωι πολλωι κομων εν τε χρυσιωι και αργυριωι, παισι τε και παιδισκαις και αλογοις
διαφοροις και κτημασι πολλοις, και τεσσαρσι δε ρεγεωσι τον οικον αυτου επικρατειν
εν πλατει και μηκει εως κατω των λεγομενων Σωσων, εν οις και ιδιαν πυλην ειχεν
εν τωι τειχει και τεσσαρας πυλεωνας μεγαλους εις την εισοδον και την εξοδον συν
ετεροις δε παραπυλιοις σεμνοις, ωστε εισερχομενων των αλογων αυτου εν τηι πολει,
εκαστην αγελην ζωων, ιππων τε και φορβαδων, βοων τε και δαμαλεων, προβατων
τε και ονων και δι' ιδιας πυλης εισιεναι και εις ιδιαν στασιν απιεναι. Παρεκαλεσαν
ουν οι Χερσωνιται τον Λαμαχον, εφ' ωι τε επιγαμβρευσασθαι αυτον τον του
Ἀσανδρου υιον. Του δε Λαμαχου επινευσαντος τηι παρακλησει αυτων, ηλθεν ο του
Ἀσανδρου υιος εν τηι Χερσωνι, και εγημεν την Γυκιαν. Και διετους μικρου χρονου
διαγενομενου, ετελευτησεν ο Λαμαχος· η γαρ μητηρ της Γυκιας προτελευτησασα ην.
Ἡ ουν Γυκια μετα την του ενιαυτου περαιωσιν της του πατρος ταφης, της
ενιαυσιαιας ημερας ενστασης, την μνημην θελουσα φαιδρυναι του ιδιου πατρος,
στεφανηφορουντος τοτε και πρωτευοντος της Χερσωνος Ζηθου, του Ζηθονος,
παρεκαλεσεν τοις προυχουσι της πολεως, εφ' ωι τε ανευ υβρεως ανεχθηναι αυτους
του λαβειν παρ' αυτης συν παντι τωι δημωι οινον τε και αρτους και ελαιον, κρεα τε
και ορνεα και οψα, και ει τι ετερον προς την της ευφρασιας χρειαν, προς το την
ημεραν της μνημης του Λαμαχου απαντας τους πολιτας συν γυναιξιν και τεκνοις και
πασηι τηι φαμιλιαι αυτων ευφρανθηναι και αγαλλεσθαι, εκαστον εν τωι ιδιωι ρεγεωνι
και δημοσιαι χορευειν και εργου τινος το συνολον μη αψασθαι, συνταξαμενη τοις
πολιταις εν ορκωι, εφ' ωι τε απαντα τον χρονον της ζωης αυτης ουτω τα της
ευφρασιας καθ' εκαστον χρονον διδοναι αυτοις εν τηι αυτηι του Λαμαχου μνημηι.
Τουτων δε ουτως γενομενων και εν ορκωι υπ' αυτης παγιωθεντων, ο ταυτης ανηρ, ο
του Ἀσανδρου υιος, εχων εν κρυπτωι τον δολον και επιζητων καιρον προδοσιας,
ακουσας ταυτα τα παρα της Γυκιας λεχθεντα και εν ορκωι παγιωθεντα, εθαυμασε μεν
και επηινεσεν την Γυκιαν επι τηι ενορκωι συνταξει, ως γνησιως περι τους γονεις
εχουσαν, συνθεμενος δε και αυτος, φησι, χαιρειν και σπενδειν επι τηι τοιαυτηι
συνταξει. Και μετα τουτο παρελθουσης της μνημης και της ευφρασιας, δηλοι τοις εν
Βοσπορωι δι' οικειου παιδος λεγων αυτοις, οτι· "Ευρον μεθοδον, δι' ης ακοπως την
Χερσωνα μελλομεν παραλαβειν· υμεις ουν εκ διαλειμματων αποστελλετε μοι δεκα η
δωδεκα νεωτερους χρησιμους εκτος των εν τωι καραβωι ελαυνοντων ως δηθεν ξενια
μοι πεμποντες, εν Συμβολωι δε παραβαλλοντων των ερχομενων καραβων υμων και
εκει μενοντων, εμου δε πεμποντος και δι' ιππων φεροντος τους ερχομενους
66

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

νεωτερους εν τηι πολει και τα πεμπομενα." Και δη τωι τροπωι τουτωι επι διετη χρονον
εκ του κατα μερος ερχομενων των Βοσποριανων μετα των ξενιων προς το μη
γνωσθηναι τηι πολει τον δολον εφερε μεν αυτους πεζικως εκ του Συμβολου ο του
Ἀσανδρου υιος, και μετα ημερας τινας παλιν επι παντων προς εσπεραν απελυεν
αυτους, φησιν, επι τα εξω ως δηθεν βραδεστερον δια την ωραν. Οι δε εξερχομενοι εκ
της χωρας αχρι τριων μιλιων, σκοτιας βαθειας γενομενης, υπεστρεφον και ηρχοντο
εν τωι λεγομενωι Λιμωνι, και εκειθεν δια καραβου εφερεν αυτους εν ταις Σωσαις, και
δια του παραπυλιου, ου ειχεν εν τωι τειχει, εισεφερεν αυτους εν τωι οικωι αυτου,
μηδενος ειδοτος, ει μητι γε τριων παιδων αυτου Βοσποριανων και μονων πιστικων
αυτου οντων, ενος μεν του εν Συμβολωι απερχομενου και μηνυοντος αναχωρειν
τους καραβους, αλλου δε του υποστρεφοντος τους Βοσποριανους και φεροντος εν
Λιμωνι, ετερου δε του εκ Λιμωνος μετα καραβου αποκομιζοντος εν ταις Σωσαις και
αποκαθιστωντος εν τωι του Λαμαχου οικωι, και δι' ων επετρεφεν αυτους εν ταις
αποθηκαις αυτου, μητε της Γυκιας ειδουσης τον δολον, προσδοκων, καθα ειρηται,
κατα την ενιαυσιαιαν ημεραν της του Λαμαχου μνημης, της πολεως πασης
ευφραινομενης τε και αποκοιμωμενης, αυτον την νυκτα επαναστηναι μετα των
Βοσποριανων τε και οικειων και εμπρησαι την πολιν και παντας κατασφαξαι.
Συναχθεντων δε εν τωι διετει χρονωι εν τωι της Γυκιας οικωι αχρις διακοσιων
Βοσποριανων, και της μνημης του Λαμαχου ηδη λοιπον εγγιζουσης, εγενετο
παιδισκην της Γυκιας κουβικουλαρεαν, πανυ αυτηι ουσαν προσφιλεστατην,
πταισασαν απο οψεως αυτης γενεσθαι και αποκλεισθηναι αυτην. Ἐν ωι δε οικωι
απεκλεισθη η παιδισκη, υποκατωθεν αυτου ησαν οι Βοσποριανοι επιτρεφομενοι. Της
δε παιδισκης καθεζομενης και νηθουσης το λινον, εγενετο το σφοντυλιν της
ατρακτου αυτης εκπεσειν και κυλισθεν εισελ θειν εις βαθυτατην οπην προς τον
τοιχον. Ἡ δε αναστασα προς το επαραι αυτο, οραι αυτο εν βαθυτατηι οπηι ον, και μη
δυναμενης αυτης εκσπασαι αυτο δια το βαθος, ηναγκασθη εκ του πατου του προς τον
τοιχον ανασπασαι ενα βησσαλον προς το τουτο επαραι, και οραι δια της οπης κατω εν
τωι υπογεωι οικωι το πληθος των οντων ανδρων. Και ιδουσα ευφυως παλιν απεθετο
εν τωι τοπωι το βησσαλον προς το μη γνωσθηναι τοις κατω, και λαθραιως
αποστειλασα μιαν των παιδων, προσεκαλειτο την κυριαν αυτης του ελθειν προς
αυτην, οφειλουσαν τι αναγκαιον ακουσαι και ιδειν. Ἡ δε Γυκια υπο του Θεου
κατανυγεισα απηλθεν προς την παιδισκην, και εισελθουσης αυτης κατα μονας εν τωι
οικηματι και κλεισασης την θυραν, πεσουσα η παιδισκη προς τους ποδας αυτης,
ειπεν· "∆εσποινα, εξουσιαν εχεις εις την αχρειαν σου δουλην· πλην βουλομαι τηι
κυριαι μου ξενον τι και παραδοξον πραγμα δειξαι." Ἡ δε Γυκια ειπεν αυτηι· "Ἀφοβως
ειπε και δειξον, τι το τοιουτον;" Ἡ δε παιδισκη απαγαγουσα αυτην προς τον τοιχον
και ευφυως επαρασα το βησσαλον λεγει αυτηι· "Ὁραις δια της οπης, δεσποινα, τον
κατω κρυπτομενον οχλον των Βοσποριανων;" Ἡ δε Γυκια ιδουσα και εκπλαγεισα επι
τωι πραγματι εφη· "Ουκ αργον το σκεμμα τουτο." Και λεγει τηι παιδισκηι· "Πως ευρες
το πραγμα τουτο;" Ἡ δε παιδισκη λεγει· "Παντως, δεσποινα, οτι εκ θεληματος Θεου
επεσεν το σφοντυλιν εκ της ατρακτου μου, και κυλισθεν εισηλθεν εν τηι οπηι ταυτηι
και, μη δυναμενης μου αυτο επαραι, ηναγκασθην το βησσαλον ανασπασαι, και τοτε
ειδον αυτους." Ἡ δε εκελευσεν τηι παιδισκηι αποθεσθαι το βησσαλον ευφυως εν τωι
τοπωι αυτου, και επιλαβομενη αυτης και περιπλακεισα κατεφιλησε γνησιως, και
ειπεν αυτηι· "Μηδεν πτοηθηις, τεκνον, συγκεχωρηται σου το πταισμα, ο γαρ Θεος
ηθελησε σε πταισαι, ινα τον δολον ημιν φανερωσηι· βλεπε ουν, οσηι δυναμει φυλαξαι
το πραγμα, και μη τολμησηις τινι το συνολον τουτο θαρρησαι." Και λοιπον ειχεν
αυτην διολου μεθ' εαυτης πλεον του πρωτου ως πιστικην αυτην ουσαν. Και
προσκαλεσαμενη η Γυκια δυο τινας των συγγενων αυτης, πιστικους αυτηι οντας
67

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πανυ, λεγει αυτοις εν τοις ιδιαζουσιν· "Ἀπελθοντες συναγαγετε καθ' εαυτους εν
μυστηριωι τους πρωτευοντας και ευγενεις της πολεως, και εκλεξασθωσαν τρεις
ανδρας πιστικους, δυναμενους φυλαξαι μυστηριον και πραγμα ποιησαι, και
πιστοποιησουσιν αυτους οι παντες ενορκως προς το και αυτους εμε πληροφορησαι,
εν οις μελλω επερωταν αυτους, και αποστειλατωσαν αυτους προς με εν μυστηριωι,
και εχω αυτοις αναγκαιον τι και ωφελιμον τηι πολει θαρρησαι, μονον δια ταχους
ποιησατε, ο λεγω υμιν." Ἀπελθοντων δε των συγγενων αυτης και εν μυστηριωι
ταυτα τοις πρωτευουσιν ειρηκοτων, ευθεως εξελεξαντο τρεις ανδρας, ους ᾔδεσαν
αυτοι πιστους ειναι, και πιστοποιησαντες αυτους παντες εν ορκωι, οτι ει τι
συνθωνται τηι Γυκιαι ειτε ποιησαι, ειτε δουναι, μη ακυρωσαι τους λογους αυτων, αλλ'
εις περας αγαγειν τα υπ' αυτων συνταττομενα αυτηι. Τουτων δε προς την Γυκιαν εν
μυστηριωι απελθοντων, εδεξατο αυτους, και λεγει αυτοις· "∆υνασθε με
πληροφορησαι εν ορκωι, περι ων μελλω επερωταν υμας, οτι ποιειτε ταυτα;" Οι δε
ειπον αυτηι· "Ναι, κυρια, ετοιμως εχομεν, περι ων μελλεις ημιν επιζητειν,
πληροφορησαι σε, οτι εις περας αγονται οι λογοι σου". Τοτε λεγει αυτοις η Γυκια·
"Πληροφορησατε με, οτι αν αποθανω, εν μεσωι της πολεως με θαπτετε, και λεγω
υμιν το μυστηριον μου· ιδου βαρυ υμιν τιποτε ουκ επιζητω." Οι δε ανδρες
ακουσαντες τουτο, μετα πασης προθυμιας επληροφορησαν αυτην εν ορκωι, λεγοντες,
οτι· "Ἐαν τελευτησηις, εν μεσωι της πολεως σε θαψομεν και ουκ εξαξομεν σε εξω των
τειχων." Ἡ δε Γυκια πεισθεισα τοις ορκοις αυτων λεγει αυτοις· "Ἐφ' οις
επληροφορησατε με, καγω λοιπον εμφαινω υμιν το μυστηριον μου· ιδου ειδεναι
υμας θελω, οτι ο ανηρ μου το εμφυτον κακον της πολεως αυτου εχων, το του δολου
και φθονου καθ' ημων, οχλον εκ του κατα μερος Βοσποριανων εν κρυφηι εισαγαγων
εν τωι οικωι μου, αχρις διακοσιων ψυχων ενοπλων διατρεφει, εμου μη ειδυιας το
πραγμα· αλλ' ο Θεος νυν δια προφασεως εφανερωσεν μοι αυτο. Αυτος ουν ταυτην
εχει την σκεψιν, εφ' ωι τε, φησιν, εις την μνημην του πατρος μου διδουσης μου την
ευφρασιαν τηι πολει, και ευφρανθεντων υμων και αποκοιμωμενων, αυτον την νυκτα
επαναστηναι μετα των συνοντων αυτωι Βοσποριανων τε και οικειων, και βαλειν
εμπρησμον εν τοις οικοις υμων και κατασφαξαι παντας υμας. Ἰδου λοιπον φθαζει
και η μνημη του πατρος μου, και δεον μεν εστι προς τον ορκον μου δουναι υμιν κατα
το εθος τα της ευφρασιας, παντα γαρ ετοιμως εχω. Θελησατε ουν παντες
προσδραμειν χαιροντες και ζητησαι και λαβειν παντα προθυμως προς το μηπω
νοησαι αυτον, οτι εγνωμεν το πραγμα, και αφνω εμφυλιος πολεμος γενηται.
Θελησατε ουν και δημοσιως κατα το εθος ευφραινεσθαι, συμμετρως δε, και χορευειν
εν ταις πλατειαις, ετοιμασατε δε εκαστος εν τοις οικοις υμων ξυλα τε και φορτια και
δαιδας στεγνας προς το, μισοποιουντων υμων τας ευφρασιας και τους χορους,
δοξασθαι προς αναπαυσιν υμων απιεναι, και εμου δε ταχεστερον μισοποιησασης και
κελευουσης ασφαλισθηναι τους πυλεωνας μου, υμεις ευθεως εν ησυχιαι πολληι συν
παισι και παιδισκαις υμων πανοικι παρενεγκαντες τα ξυλα και φορτια και δαιδας,
παραθετε αυτα εν τοις πυλεωσι μου και παραπυλιοις και κυκλωι της οικιας πασης,
επιχεοντες και ελαιον τοις ξυλοις προς το ταχιον αφθηναι, και ηνικα εξελθω εγω
και ειπω υμιν, ευθεως βαλετε την πυραν, και υμεις δε εν οπλοις παραστηκετε κυκλωι
της οικιας, ινα οπου τινας θεωρησετε εκπηδωντας εκ του οικου δια θυριδος, τουτους
κατασφαζητε. Ἀπελθοντες ουν το μυστηριον τουτο λαλησατε και ετοιμασατε παντα,
α ειπον υμιν." Οι δε πολιται ταυτα ακουσαντες απο των τριων ανδρων, εποιησαν
παντα εν συντομιαι κατα τον λογον της Γυκιας. Ἐνστασης δε της μνημοσυνου
ημερας, ως δηθεν χαιρομενη η Γυκια μετεπεμψατο τους της πολεως ανδρας,
προτρεπομενη του λαβειν αυτους τα της ευφρασιας. Συνετρεχε δε και ο ανηρ αυτης
επι τουτο, και παρεκαλει πλειον οινον δοθηναι αυτους επι τηι ευφρασιαι. Οι δε
68

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πολιται ασμενως παντα δεξαμενοι ευφραινοντο, καθως παρηγγελθησαν, και
εχορευον την πασαν ημεραν, φθασασης δε της εσπερας, ηρξαντο μισοποιειν οι
πολιται και απιεναι εν τοις οικοις αυτων του αναπαηναι, ευφραινοντο δε πανοικι.
Και η Γυκια εν τωι οικωι αυτης προτρεπομενη παντας τους αυτης αδεως πινειν προς
το μεθυσθεντας αυτους ταχιον κοιμηθηναι, μονον ταις κουβικουλαριαις αυτης
παρηγγειλεν του νηφειν, και εαυτην του οινου εφυλαττεν. Ευρηκυια γαρ ποτηριον
πορφυρουν δεδωκεν τηι κουβικουλαρεαι αυτης, τηι το πραγμα ειδουσηι, και
παρηγγειλεν αυτηι εν αυτωι αυτην κιρναν συν υδατι. Ὁ δε ανηρ αυτης θεωρων το
πορφυρουν ποτηριον, ουχ υπενοει συν υδατι αυτην πινειν. Της δε εσπερας
φθασασης, και των πολιτων, ως ηδη ειπον, μισοποιησαντων, λεγει τωι ανδρι αυτης η
Γυκια· "Ευφρανθεντων ημων, δευρο λοιπον αναπαυθωμεν και ημεις." Ὁ δε ανηρ
αυτης ακουσας μαλλον εχαρη, και εσπευσεν του κοιμηθηναι· ου γαρ ηδυνατο αφ'
εαυτου ειπειν τουτο, μηπως υπονοιαν δωι τηι γυναικι, περι ου εβουλευετο δολου.
Κελευει ουν η Γυκια ασφαλισθηναι τους πυλεωνας και παντα τα παραθυρια και
ενεχθηναι αυτηι τας κλεις κατα το εθος. Και τουτου γενομενου, λεγει εν τωι λεληθοτι
τηι πιστηι αυτης κουβικουλαρεαι, τηι τον δολον ειδουσηι, οτι· "Θελησον συν ταις
λοιπαις κουβικουλαρεαις ευφυως επαραι παντα τα κοσμια μου και το χρυσιον, και ει
τι χρησιμον δυνασθε εγκολπισασθαι, και ετοιμασατε εαυτας, ινα, οταν ειπω υμιν,
ακολουθησητε μοι." Αι δε ποιησασαι κατα την κελευσιν αυτης ησαν ετοιμαι. Του δε
ανδρος αυτης δηθεν ανακλιθεντος του εκ συντομου κοιμηθηναι και δια ταχους
αυτον παλιν αναστηναι προς επιβουλην της πολεως, η δε Γυκια παρεσυρεν του
καθευδησαι, εως αν πασα η φαμιλια αυτων εκοιμηθη. Ὁ δε ανηρ αυτης εκ του
πολλου ποτου αφυπνωσεν. Ἡ δε Γυκια ιδουσα τουτον κοιμηθεντα, ευφυως τον
κοιτωνα τωι κλειδιωι ησφαλισατο, αποκλεισασα τον ανδρα και κατελθουσα εκ του
οικου συν ταις κουβικουλαρεαις αυτης, εξελθουσα των παραπυλιων ησυχως και
κλεισασα, ευθεως επετρεψεν τους της πολεως δια ταχους βληθηναι το πυρ κυκλωι
του οικου. Βληθεντος δε του πυρος, και του οικου αναφθεντος, ει που τις των
εσωθεν οντων ηδυνηθη εκπηδησαι η εαυτον ριψαι, υπο των πολιτων κατεσφαγη.
Του δε οικου παντος και των εν αυτωι εως εδαφους καταφλεχθεντων, διεσωσεν ο
Θεος την Χερσωνιτων πολιν εκ των επιβουλων Βοσποριανων. Ἡ δε Γυκια,
βουλομενων των πολιτων την καταφλεχθεισαν αυτης οικιαν ορυξαι και καθαραι
τον τοπον προς οικοδομην, ουκ ειασεν, αλλα μαλλον επετρεψεν πασηι τηι πολει
φερειν εκαστον αυτων και εκχυνειν αυτοθι την πασαν αυτων κοπριαν προς το εν
αυτοις καταχωσθηναι την πασαν αυτης οικησιν, ως προς επιβουλην της πολεως
γενομενην· διο και εκληθη ο τοπος Λαμαχου Σκοπη εως της σημερον. Τουτων ουν
απαντων ουτως γενομενων, ιδοντες οι Χερσωνιται την τοιαυτην απειρον υπο της
Γυκιας εις αυτους μετα Θεον γενομενην ευεργεσιαν, και οτι ουδενος των αυτης το
συνολον εφεισατο, αλλα την σωτηριαν της πολεως προετιμησατο, υπερ της τοιαυτης
μισθαποδοσιας δυο χαλκους ανδριαντας προς τιμην αυτης εν τηι πλατειαι της πολεως
ανηγειραν, νεαζουσαν αυτην τηι ηλικιαι δεικνυοντες, καθ' ον καιρον ην τοτε
συμβαινουσα, εν τουτοις δεικνυοντες και την αυτης αφατον ευεργεσιαν και στοργην
περι τους πολιτας, οτι και εν ηλικιαι νεαι ουσα ουτως εφρονησεν την ιδιαν πατριδα
μετα Θεον περισωσαι. Ἐν μεν γαρ τηι μιαι στηληι σωφρονως αυτην κεκαλλωπισμενην
στησαντες και τα της επιβουλης του οικειου ανδρος τοις πολιταις εμφαινουσαν, εν
δε τηι ετεραι εναγωνιον αυτην και επαμυνομενην κατα των της πολεως επιβουλων
αποδεικνυοντες, εν οις και επεγραψαν εν τηι του ανδριαντος αυτης βασει απασαν την
υπ' αυτης μετα Θεον γενομενην τοις πολιταις ευεργεσιαν. Ειπερ μελλει τις ειναι
φιλοκαλος, της αυτης συνεχως κατα καιρον την βασιν αποσμηχει προς την των εν
αυτηι γενομενων αναγνωσιν τε και υπομνησιν των υπ' αυτης γενομενων, ελεγχον δε
69

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

των επιβουλων Βοσποριανων. Μετα δε χρονους τινας, στεφανηφορουντος και
πρωτευοντος της Χερσωνιτων Στρατοφιλου, του Φιλομουσου, πανυ σοφωτατη ουσα
η Γυκια και θελουσα δοκιμασαι τους Χερσωνιτας και γνωναι, ει αρα αληθως
μελλουσιν την του ορκου υποσχεσιν εκπληρουν και θαπτειν αυτην εν μεσωι της
πολεως, συλλογισαμενη μετα των παιδισκων αυτης, εποιησεν εαυτην τινα
αηδιζομενην και αποθανουσαν. Και κηδευσασαι αυτην αι παιδισκαι, εμηνυσαν τοις
πολιταις λεγουσαι, οτι· "Ἡ κυρια ημων ετελευτησεν, και εν ποιωι τοπωι μελλει
θαπτεσθαι, υποδειξατε ημιν." Οι δε Χερσωνιται ακουσαντες, οτι τεθνηκεν η Γυκια,
σκεψαμενοι καθ' εαυτους, ουκετι το ικανον του ορκου εσπευσαν ποιησαι, ωστε εν
μεσωι της πολεως αυτην ταφηναι, αλλα αραντες αυτην εξηνεγκαν εξω της πολεως
θαψαι. Ἀποτεθεντος δε του κραββατου προς το μνημα, ανακαθισασα η Γυκια και
περιβλεψαμενη παντας τους πολιτας, λεγει· "Αυτη υμων εστιν η μεθ' ορκου
υποσχεσις; Ουτως αληθευετε περι παντων; Ἄβαλε λοιπον τωι πιστευοντι Χερσωνιτηι
πολιτηι." Οι δε Χερσωνιται ιδοντες την υπ' αυτης γενομενην αυτων χλευην,
αισχυνθεντες μεγαλως επι τωι γεγονοτι της παραβασιας πραγματι, παρεκαλουν
αυτην πολλα του ησυχασαι και παραχωρησαι αυτοις το πταισμα και μη επι πλειον
ονειδιζειν αυτοις. Λοιπον δευτεροις ορκοις αυτην επιστωσαντο, ωστε μηκετι εξω της
πολεως θαψαι αυτην, αλλ' εν μεσωι της πολεως, ο δη και εποιησαν. Και γαρ αυτης
ζωσης ετι, εν ωι τοπωι ηιρετισατο, την σορον αυτης εστησαντο, και ανδριαντα
χαλκουν και ετερον ηγειραν, και τουτον χρυσωσαντες εστησαν προς τηι ταφηι αυτης
προς περισσοτεραν πιστωσιν. Ἰστεον, οτι εξω του καστρου Ταματαρχα πολλαι πηγαι
υπαρχουσιν αφθαν αναδιδουσαι. Ἰστεον, οτι εν Ζιχιαι προς τον τοπον της Παγης, της
ουσης εις το μερος της Παπαγιας, εν ωι κατοικουσι Ζιχοι, εννεα πηγαι εισιν αφθαν
αναδιδουσαι, πλην ουχ ομοχροουσιν των εννεα πηγων τα ελαια, αλλα τα μεν εξ
αυτων εισιν ερυθρα, τα δε ξανθα, τα δε μελανωτερα. Ἰστεον, οτι εν Ζιχιαι εν τωι τοπωι
τωι καλουμενωι Παπαγι, εν ωι και πλησιον εστι χωριον επονομαζομενον Σαπαξι, ο
ερμηνευεται "κονιορτος", εστιν εκεισε βρυσις αφθαν αναδιδουσα. Ἰστεον, οτι και
ετερα βρυσις εστιν εκεισε αφθαν αναδιδουσα εν τωι χωριωι τωι καλουμενωι Χαμουχ.
Το δε Χαμουχ εστιν ονομα του συστησαμενου αρχαιου ανδρος το χωριον· το ουν
χωριον εκεινο δια τουτο εκληθη Χαμουχ. Ἀπεχουσι δε οι τοιουτοι τοποι απο της
θαλασσης οδον ιδιοκαβαλλου ημερας μιας. Ἰστεον, οτι εν τωι θεματι ∆ερζηνης
πλησιον του χωριου του Σαπικιου και του χωριου του ονομαζομενου Ἐπισκοπειου,
εστιν πηγη αφθαν αναδιδουσα. Ἰστεον, οτι εν τωι θεματι του Τζιλιαπερτ υπο το
χωριον το Σρεχιαβαραξ εστιν εκεισε πηγη αφθαν αναδιδουσα. Ἰστεον, οτι ει
ανταρωσι ποτε οι του καστρου Χερσωνος, η εναντια των βασιλικων κελευσεων
βουληθωσι διαπραξασθαι, οφειλουσιν τηνικαυτα, οσα ευρεθωσιν εν τηι πολει
Χερσωνιτικα καραβια, μετα του γομου αυτων εισκομιζεσθαι, οι δε ναυται και
επιβαται Χερσωνιται ινα δεσμευωνται και εναποκλειωνται εις τα εργαλεια, ειθ'
ουτως οφειλουσιν αποσταληναι τρεις βασιλικοι· εις μεν εν τηι παραλιαι του θεματος
των Ἀρμενιακων, ετερος δε εν τηι παραλιαι του θεματος Παφλαγονιας και αλλος εν
τηι παραλιαι του θεματος των Βουκελλαριων, ινα παντα τα Χερσωνιτικα καραβια
κρατωσιν, και τον μεν γομον και τα καραβια εισκομιζωσιν, τους δε ανθρωπους
δεσμευωσι και εναποκλειωσιν εις δημοσιους φυλακας, και αναγαγωσι περι τουτων,
και ως αν δεξωνται. Προς τουτοις ινα οι τοιουτοι βασιλικοι κωλυωσι και τα
Παφλαγονικα και Βουκελλαρικα πλοια και πλαγιτικα του Ποντου του μη διαπεραν
εν Χερσωνι μετα σιτου η οινου η οιασδηποτε χρειας η πραγματειας. Ειθ' ουτως
οφειλει δεξασθαι και ο στρατηγος του κοψαι και τας δεκα λιτρας, τας διδομενας απο
του δημοσιου εις το καστρον Χερσωνος, και τας δυο του πακτου, και τηνικαυτα
αναχωρησαι απο Χερσωνος τον στρατηγον και απελθειν εν ετερωι καστρωι και
70

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

καθεσθηναι εκεισε. Ὅτι εαν ου ταξιδευσωσιν οι Χερσωνιται εις Ῥωμανιαν, και
πιπρασκωσι τα βυρσαρια και τα κηρια, απερ απο των Πατζινακιτων πραγματευονται,
ου δυνανται ζησαι. Ὅτι εαν μη απο Ἀμινσου και απο Παφλαγονιας και των
Βουκελλαριων και απο των πλαγιων των Ἀρμενιακων περασωσι γεννηματα, ου
δυνανται ζησαι οι Χερσωνιται.

71

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 


