Post reditum a priore exsilio
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΠΑΝΕΛΘΟΝΤΟΣ Ἀπο της προτερας εξοριας ομιλια.
52.443
αʹ. Ὅτε την Σαῤραν απο του Ἀβρααμ ηρπασεν ο Φαραω, την καλην και ευειδη
γυναικα ο πονηρος και βαρβαρος και Αιγυπτιος, αδικοις οφθαλμοις ιδων αυτης το
καλλος, και μοιχειας εργασασθαι δραμα βουλομενος· τοτε δη, τοτε παρα μεν την
αρχην ουκ εκολασεν ο Θεος, ινα δειχθηι και του δικαιου η ανδρεια, και της γυναικος
η σωφροσυνη, και του βαρβαρου η ακολασια, και η του Θεου φιλανθρωπια· του
δικαιου η ανδρεια, οτι εφερεν ευχαριστως το γενομενον· της γυναικος η σωφροσυνη,
οτι ενεπεσεν εις τας βαρβαρικας χειρας, και την σεμνοτητα διετηρησε· του βαρβαρου
η ακολασια, οτι αλλοτριαι επηλθεν ευνηι· του Θεου η φιλανθρωπια, οτι μετα
απογνωσιν ανθρωπων, τοτε τον στεφανον ηνεγκε τωι δικαιωι. Ταυτα εγινετο τοτε επι
του Ἀβρααμ, εγενετο δε σημερον επι της Ἐκκλησιας. Αιγυπτιος ουτος, ως εκεινος
Αιγυπτιος· ουτος δορυφορους ειχεν, εκεινος υπασπιστας· εκεινος την Σαῤραν, ουτος
την Ἐκκλησιαν· μιαν νυκτα εκεινος συνεσχε, μιαν ημεραν ουτος εισηλθεν· ουδ' αν
την μιαν συνεχωρηθη, αλλ' ινα δειχθηι της νυμφης η σωφροσυνη, οτι εισερχεται, και
ου διεφθαρη αυτης το καλλος της σωφροσυνης, καιτοι μοιχον ητοιμασε, και τα
γραμματεια συνετελειτο, και πολλοι των της οικιας υπεγραφον. Ἀπηρτισθη η
μηχανη, και το τελος ουκ εγενετο.
Ἐφανη εκεινου η πονηρια, και του Θεου η φιλανθρωπια. Ἀλλ' ο μεν
βαρβαρος τοτε εκεινος επιγνους το αμαρτημα, ωμολογησε το παρανομημα· λεγει γαρ
τωι Ἀβρααμ· Τι εποιησας τουτο; εις τι ειπας, οτι αδελφη μου εστι; και μικρου αν
ημαρτον· ουτος δε μετα την παρανομιαν επηγωνισατο. Ἄθλιε και ταλαιπωρε,
Ἥμαρτες, ησυχασον, μη προσθες αμαρτιαν εφ' αμαρτιαν. Κακεινη μεν επανηλθε,
πλουτον εχουσα τον Αιγυπτιακον· η δε Ἐκκλησια επανηλθε, πλουτον εχουσα τον
απο της γνωμης, και σωφρονεστερα εφανη. Ὄρα δε την μανιαν του βαρβαρου.
Ἐξεβαλες τον ποιμενα· τι την αγελην διεσπασας; Ἀπεστησας τον κυβερνητην· τι τους
οιακας κατεκλασας; Τον αμπελουργον εξεβαλες· τι τας αμπελους ανεσπασας; τι τα
μοναστηρια διεφθειρας; Βαρβαρων εφοδον εμιμησω.
βʹ. Ἐποιησεν απαντα, ινα δειχθηι υμων η ανδρεια· εποιησεν απαντα, ινα μαθηι
οτι ποιμνη εστιν ενταυθα υπο Χριστου ποιμαινομενη. Ἔξω ο ποιμην, και η αγελη
συνεκροτειτο, και το αποστολικον επληρουτο ρημα· Ουκ εν τηι παρουσιαι μου μονον,
αλλα και εν τηι απουσιαι μου, μετα φοβου και τρομου την εαυτων σωτηριαν
κατεργαζεσθε. Και τοιαυτα ηπειλουν δεδοικοτες υμων την ανδρειαν και της αγαπης
το φιλτρον, και τον ποθον τον περι εμε. Ουδεν τολμωμεν, φησιν, εν τηι πολει· δοτε
ημιν αυτον εξω. Λαβετε με εξω, ινα μαθητε τον ποθον της Ἐκκλησιας, μαθητε των
εμων τεκνων την ευγενειαν, των στρατιωτων την ισχυν, των οπλιτων την δυναμιν,
των διαδηματων την περιφανειαν, του πλουτου την περιουσιαν, της αγαπης το
μεγεθος, της καρτεριας την υπομονην, της ελευθεριας το ανθος, της νικης το
περιφανες, της ηττης σου τον γελωτα. Ὢ καινων και παραδοξων πραγματων· ο
ποιμην εξω, και η αγελη σκιρται· ο στρατηγος ποῤρω, και οι 52.444 στρατιωται
ωπλιζοντο. Ουκετι η εκκλησια ειχε το στρατοπεδον μονον, αλλα και η πολις
εκκλησια εγενετο. Αι ρυμαι, αι αγοραι, ο αηρ ηγιαζετο· αιρετικοι επεστρεφοντο, οι
Ἰουδαιοι βελτιους εγενοντο· οι ιερεις κατεδικαζοντο, και οι Ἰουδαιοι τον Θεον
ευφημουν, και ημιν προσετρεχον. Ουτω και επι του Χριστου εγενετο. Καΐφας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εσταυρωσε, και ληιστης ωμολογησεν. Ὢ καινων και παραδοξων πραγματων· ιερεις
απεκτειναν, και μαγοι προσεκυνησαν. Μη ξενιζετω ταυτα την Ἐκκλησιαν. Ει μη
ταυτα εγενετο, ο πλουτος ημων ουκ αν εφανη· ην μεν, ουκ αν δε εφανη. Ὥσπερ γαρ
ο Ἰωβ δικαιος μεν ην, ουκ αν δε εφανη, ει μη τα τραυματα, και οι σκωληκες· ουτω
και ο υμετερος πλουτος, ει μη αι επιβουλαι, ουκ αν εφανη. Ἀπολογουμενος δε τωι
Ἰωβ ο Θεος φησιν, οτι Οιει με αλλως σοι κεχρηματικεναι, η ινα δικαιος αναφανηις;
Ἐπεβουλευσαν εκεινοι, επολεμησαν, και ηττηθησαν. Πως επολεμησαν; Ῥοπαλοις.
Πως ηττηθησαν; Ευχαις. Ἐαν τις σε ραπισηι εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και
την αλλην. Συ ροπαλα εισφερεις εις την εκκλησιαν και πολεμεις· οπου ειρηνη πασι,
πολεμου αρχηι· ουδε τον τοπον ηιδεσθης, αθλιε και ταλαιπωρε, ουδε της ιερωσυνης το
αξιωμα, ουδε της αρχης το μεγεθος. Το φωτιστηριον αιματων εμπεπλησται· οπου
αμαρτηματων αφεσις, αιματων εκχυσις.
Ἐν ποιαι παραταξει ταυτα γινεται; Βασιλευς εισερχεται και ριπτει ασπιδα και
διαδημα· συ εισηλθες, και ροπαλα ηρπασας. Ἐκεινος και τα συνθηματα της βασιλειας
εξω αφιησι· συ τα συνθηματα του πολεμου ενταυθα εισηνεγκας. Ἀλλα την νυμφην
μου ουδεν εβλαψας, αλλα μενει το καλλος αυτης επιδεικνυμενη.
γʹ. ∆ια τουτο χαιρω, ουχ οτι ενικησατε. Ει παρημην, εμεριζομην μεθ' υμων
την νικην· επειδη δε ανεχωρησα, γυμνον υμων το τροπαιον εφανη. Ἀλλα και τουτο
εμον εγκωμιον, και παλιν μεριζομαι εγω μεθ' υμων την νικην, οτι ουτως υμας
ανεθρεψα, ως και αποντος του πατρος την οικειαν ευγενειαν επιδεικνυσθαι. Ὥσπερ
γαρ οι γενναιοι των αθλητων και αποντος του παιδοτριβου την εαυτων ρωμην
επιδεικνυνται· ουτω και η ευγενεια της υμετερας πιστεως και αποντος του
διδασκαλου την οικειαν ευμορφιαν επεδειξατο. Τις χρεια λογων; Οι λιθοι βοωσιν· οι
τοιχοι φωνην αφιασιν. Ἄπελθε εις βασιλικας αυλας, και ακουεις ευθεως· Οι λαοι
Κωνσταντινουπολεως. Ἄπελθε εις την θαλατταν, εις την ερημον, εις τα ορη, εις τας
οικιας, το εγκωμιον υμων αναγεγραπται. Ἐν τινι ενικησατε; Ου χρημασιν, αλλα
πιστει. Ὢ λαος φιλοδιδασκαλος, ω λαος φιλοπατωρ, μακαρια η πολις, ου δια κιονας
και χρυσουν οροφον, αλλα δια την υμετεραν αρετην. Τοσαυται αι επιβουλαι, και αι
ευχαι υμων ενικησαν· και μαλα εικοτως· και γαρ εκτενεις ησαν αι ευχαι, και αι πηγαι
των δακρυων επεῤρεον. Ἐκεινοι βελη, υμεις δε δακρυα· εκεινοι θυμον, υμεις δε
πραΰτητα. Ὃ βουλει ποιησον· υμεις ευχεσθε. Κακεινοι, οι αντελεγον, που νυν 52.445
εισιν; Ὅπλα εκινησαμεν; μη τοξα ετειναμεν; μη βελη αφηκαμεν; Ευχομεθα, κακεινοι
εφυγον· ως γαρ αραχνη διεσπασθησαν, και υμεις ως πετρα εστηκατε. Μακαριος εγω
δι' υμας. Ἤδειν μεν και προ τουτου ηλικον εχω πλουτον, εθαυμασα δε και νυν.
Ποῤρω ημην, και πολις μετωικιζετο. ∆ι' ενα ανθρωπον το πελαγος πολις εγινετο.
Γυναικες, ανδρες, παιδια αωρα την ηλικιαν, γυναικες βασταζουσαι παιδια,
κατετολμων πελαγους, κατεφρονησαν κυματων. Ου δουλος εδεδοικει δεσποτην, ου
γυνη της φυσικης ασθενειας εμεμνητο. Γεγονεν η αγορα εκκλησια, τα πανταχου δι'
ημας. Τινα γαρ ουκ επαιδευσατε; Βασιλιδα συγχορευουσαν ελαβετε· ου γαρ
αποκρυψομαι τον ζηλον αυτης. Ου βασιλιδα κολακευων ταυτα λεγω, αλλ' ευσεβειαν
θεραπευων· ου γαρ αποκρυψομαι αυτης τον ζηλον. Ου γαρ οπλα ελαβεν, αλλα
κατορθωματα αρετης. Ἀπηγομην τοτε, ιστε πως. ∆ει γαρ και λυπηρα ειπειν, ινα
μαθητε τα χρηστα· αλλα μαθητε πως απηγομην, και πως επανηλθον. Οι σπειροντες
εν δακρυσιν, εν αγαλλιασει θεριουσι. Πορευομενοι επορευοντο και εκλαιον,
βαλλοντες τα σπερματα αυτων· ερχομενοι δε ηξουσιν εν αγαλλιασει, αιροντες τα
δραγματα αυτων. Ταυτα τα ρηματα εγενετο πραγματα. Μετ' ευχαριστιας υπεδεξασθε
ον οδυνωμενοι προεπεμψατε. Και ουδε εν μακρωι χρονωι· μετα μιαν ημεραν παντα
ελυθη. Και γαρ η αναβολη εγενετο δι' υμας, επει ο Θεος εξ αρχης ελυσε. δʹ. Λεγω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

υμιν το αποῤρητον. Ἐπεραιωθην το πελαγος μονος την Ἐκκλησιαν βασταζων· η γαρ
αγαπη ου στενουται. Ουκ εστενοχωρειτο το πλοιον· Ου στενοχωρεισθε γαρ εν ημιν.
Ἀπηιειν τα υμετερα μεριμνων, κεχωρισμενος μεν τωι σωματι, συνημμενος δε τηι
γνωμηι· απηιειν τον Θεον παρακαλων, και παρακατατιθεμενος υμων την αγαπην·
απηιειν, εκαθεζομην μονος τα υμετερα μεριμνων, βουλευομενος περι αποδημιας
μονος. Ἀθροον αωριας γενομενης γραμματα επεμψεν η θεοφιλεστατη αυτη εν τηι
πρωτηι ημεραι, ταυτα λεγουσα τα ρηματα (δει γαρ αυτης και τα ρηματα ειπειν)· Μη
νομισηι σου η αγιωσυνη οτι εγνων τα γεγενημενα. Ἀθωος εγω απο του αιματος σου.
Ἄνθρωποι πονηροι και διεφθαρμενοι ταυτην την μηχανην διεσκευασαν· των δε
εμων δακρυων μαρτυς ο Θεος, ωι ιερευω. Οιαν σπονδην εξεχεε; τα γαρ δακρυα αυτης
σπονδη εγενετο. Ὧ ιερευω. Ἡ ιερεια, αυτοχειροτονητος θυουσα τωι Θεωι και
σπενδουσα δακρυα και εξομολογησιν και μετανοιαν, ουχ υπερ ιερεως, αλλ' υπερ
Ἐκκλησιας, υπερ δημου διεσπαρμενου. Ἐμεμνητο, εμεμνητο και των παιδιων και
του βαπτισματος. Μεμνημαι οτι δια των χειρων των σων τα παιδια τα εμα
εβαπτισθη. Ταυτα η βασιλισσα· οι δε ιερεις περι φθονου παντες ηγνοουν το χωριον,
ενθα κατελυον. Και το δη θαυμαστον ειπειν, εκεινη μεν ως υπερ τεκνου τρεμουσα
περιηιει πανταχου, ου τωι σωματι, αλλα τηι ιδιαι πομπηι των στρατιωτων. Ου γαρ
κατειληφε το χωριον, ενθα διηγον. Πανταχου επεμπε μεριμνωσα μη δολοφονηθηι,
μη αναιρεθηι, και απολεσωμεν το θηραμα. Τουτο μονον, και τα παρ' εμαυτης
επιδεικνυμι. Ζητω μονον, και ου περιγινονται, 52.446 Οι εχθροι πανταχου περιηιεσαν
δικτυα απλουντες, ινα λαβωσι και επαναγαγωσιν εις τας εκεινων χειρας. Ειτα και
παρεκαλει, και των γονατων ηπτετο των βασιλικων, κοινωνον τον ανδρα ποιουσα
του θηραματος· καθαπερ ο Ἀβρααμ την Σαῤραν, ουτως αυτη τον ανδρα.
Ἀπωλεσαμεν, φησι, τον ιερεα, αλλ' επαναγαγωμεν. Ουκ εστιν ημιν ουδεμια ελπις
της βασιλειας, εαν μη εκεινον επαναγαγωμεν. Ἀμηχανον εμε κοινωνησαι τινι των
ταυτα εργασαμενων· δακρυα εξαφιεισα, τον Θεον ικετευουσα, πασαν μηχανην
επιδεικνυμενη. Ἴστε και υμεις μεθ' οσης ευνοιας ημας υπεδεξατο, πως ενηγκαλισατο
ως οικεια μελη, πως μεθ' υμων ελεγε και αυτη σπουδαζειν.
Ουδε γαρ ταυτα τα ρηματα ελαθε την ευγνωμοσυνην υμων, οτι απεδεξασθε
την μητερα των Ἐκκλησιων, την τροφον των μοναζοντων, και προστατιν των
αγιων, των πτωχων την βακτηριαν. Ὁ επαινος εκεινης δοξα εις Θεον γινεται,
στεφανος των Ἐκκλησιων. Ειπω θερμον αυτης ποθον; ειπω φιλοτιμιαν την περι εμε;
Ἐν εσπεραι βαθειαι χθες απεστειλε ταυτα λεγουσα τα ρηματα· Ειπε προς αυτον· η ευχη
μου πεπληρωται· απηιτησα το κατορθωμα· εστεφανωθην μαλλον του διαδηματος·
απελαβον τον ιερεα, απεδωκα την κεφαλην τωι σωματι, τον κυβερνητην τηι νηι, τον
ποιμενα τηι ποιμνηι, τον νυμφιον τηι πασταδι. εʹ. Κατηισχυνθησαν οι μοιχοι. Ἐαν ζησω,
εαν αποθανω, ουκετι μοι μελει. Ἴδετε του πειρασμου τα κατορθωματα. Τι ποιησω,
ινα υμιν αξιαν αποδω της αγαπης την αμοιβην; Ἀξιαν μεν ου δυναμαι, ην δε εχω,
διδωμι. Ἀγαπω ετοιμως το αιμα μου εκχεειν υπερ της υμετερας σωτηριας. Ουδεις
εχει τεκνα τοιαυτα, ουδεις αγελην τοιαυτην, ουδεις αρουραν ουτως ευθαλη. Ου
χρεια μοι γεωργιας· εγω καθευδω, και οι σταχυες κομωσιν. Ου χρεια μοι πονου· εγω
ησυχαζω, και τα προβατα των λυκων περιγινονται. Τι υμας καλεσω; προβατα η
ποιμενας, η κυβερνητας, η στρατιωτας και στρατηγους; Παντα υμιν επαληθευω τα
ρηματα. Ὅταν ιδω την ευταξιαν, προβατα καλω· οταν ιδω την προνοιαν, ποιμενας
προσαγορευω· οταν ιδω την σοφιαν, κυβερνητας ονομαζω· οταν ιδω την ανδρειαν
και την ευτονιαν, στρατιωτας και στρατηγους υμας απαντας λεγω. Ὢ πονος, ω
προνοια λαου· ηλασατε τους λυκους, και ουκ αμεριμνησετε. Οι ναυται οι μεθ' υμων
καθ' υμων γεγονασιν, οιτινες τον πολεμον τωι πλοιωι κατεσκευασαν. Βοατε εξω τον
κληρον, και αλλον κληρον τηι Ἐκκλησιαι. Τις χρεια βοης; Ἀπηλθον, και απηλαθησαν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

μηδενος διωκοντος εφυγαδευθησαν. Ου κατηγορει αυτων ανθρωπος, αλλα το
συνειδος. Ει εχθρος ωνειδισε με, υπηνεγκα αν. Οι μεθ' ημων καθ' ημων γεγονασιν· οι
μεθ' ημων το πλοιον κυβερνωντες, το πλοιον καταποντισαι ηθελησαν. Ἐθαυμασα
υμων την συνεσιν. Ταυτα λεγω, ουκ εις στασιν υμας αλειφων. Στασις γαρ τα
εκεινων, τα δε υμετερα ζηλος. Ου γαρ ηξιωσατε αυτους αναιρεθηναι, αλλα
κωλυθηναι τουτο και υπερ υμων, και υπερ της Ἐκκλησιας, ινα μη παλιν υποβρυχιος
γενηται. Ἡ γαρ ανδρεια υμων ουκ αφηκε γενεσθαι τον χειμωνα, αλλ' η γνωμη
εκεινων το κλυδωνιον ειργασατο. Ἐγω δε, ου τωι τελει, αλλα τηι γνωμηι εκεινων
λογιζομαι. Ἄνθρωπος θυσιαστηριωι παρεστηκως, δημου τοσουτου 52.447
εγκεχειρισμενος προνοιαν, οφειλων καταστελλειν τα λυπηρα, ηυξησας τον χειμωνα,
κατα σαυτου το ξιφος ηλασας, τα τεκνα τα σα αναλωσας τηι γνωμηι, ει και μη τηι
πειραι. Ἀλλ' ο Θεος εκωλυσεν. Ὥστε θαυμαζω υμας και επαινω, οτι μετα τον πολεμον
και της ειρηνης γενομενης σκοπειτε, οπως αν τελεια γενηται ειρηνη. ∆ει γαρ τον
κυβερνητην μετα των ναυτων ομονοιαν εχειν· εαν γαρ διαστασιαζωσι,
καταποντιζεται το σκαφος. Ὑμεις κατορθωσατε την ειρηνην μετα την του Θεου
χαριν· υμας κοινωνους ποιησομαι της ασφαλειας. Χωρις υμων ουδεν εργασομαι, ειτα
και της θεοφιλεστατης Αυγουστης. Και γαρ κακεινη φροντιζει και μεριμναι και
παμπολλα ποιει, ωστε το φυτευθεν μειναι βεβαιον, ωστε την Ἐκκλησιαν
ακλυδωνιστον μειναι. Ἐπηινεσα ουν και υμων την 52.448 συνεσιν, και των βασιλεων
την προνοιαν. Ου γαρ ουτως αυτοις μελει περι πολεμου, ως περι Ἐκκλησιας, ουχ
ουτω περι πολεως, ως περι Ἐκκλησιας.
Παρακαλεσωμεν τον Θεον, αξιωσωμεν εκεινην, παραμεινωμεν ταις ευχαις·
και μη, επειδη ελυθη τα δεινα, χαυνοτεροι γενωμεθα. ∆ια τουτο εως της σημερον
ευχομεθα λυθηναι τα δεινα. Ευχαριστησωμεν τωι Θεωι, ωσπερ τοτε ανδρειοι, ουτω
και σημερον σπουδαιοι. Ὑπερ δε τουτων απαντων ευχαριστησωμεν τωι Θεωι, ωι η
δοξα και το κρατος αμα τωι Υιωι συν τωι αγαθωι και ζωοποιωι Πνευματι νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


