De perfecta caritate
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ Περι τελειας αγαπης, και της κατ' αξιαν των εργων
ανταποδοσεως, και περι κατανυξεως.
αʹ. Πασα πραξις αγαθη καρπος αγαπης εστι· διο και πολυς περι αυτης ο λογος,
του μεν Χριστου λεγοντος· Ἐν τουτωι γνωσονται παντες, οτι εμοι μαθηται εστε, εαν
αγαπατε αλληλους· του δε Παυλου βοωντος· Μηδενι μηδεν οφειλετε, ει μη το αγαπαιν
αλληλους. Ουχ απλως ειπεν, αλλ' ως οφειλοντας αλληλοις. Ὡς γαρ τωι σωματι την
τροφην αει μεν οφειλομεν αυτωι, αει δε αποδιδομεν πασηι γαρ ημων τηι ζωηι το τοιουτον
συνεκτεινεται χρεος· ουτω και επι της αγαπης διδασκει ποιειν· μαλλον δε και πολλωι
πλεον, οσωι και προς αιωνιον οδηγει ζωην, και συμπαραμενει τοις εχουσιν αυτην. Μενει
γαρ, φησι, τα τρια ταυτα, πιστις, ελπις, αγαπη· μειζων δε τουτων η αγαπη. Ου μονον δε
δια ρηματων, αλλα και δια πραγματων διδασκομεθα ταυτην. Και πρωτον μεν δια του
τροπου της ημετερας κατασκευης. Ἕνα γαρ πλασας ο Θεος ανθρωπον, εξ αυτου παντας
προσεταξε γενεσθαι, ινα παντες αλληλους ως ενα νομιζωμεν, και εν αγαπηι προς
αλληλους διαγειν σπουδαζωμεν. Ἔπειτα και δια της των συναλλαγματων επιμιξιας
σοφως ημιν το φιλαλληλον επραγματευσατο· και πως, ακουε. Πολλων πλησας την
οικουμενην αγαθων, εδωκεν εκαστηι χωραι παλιν ιδιαζουσαν επιτηδειοτητα καρπων, ινα
δια το της χρειας αναγκαιον προς αλληλους βαδιζοντες, και των περιττευοντων
μεταδιδοντες, και των λειποντων ημιν αντιλαμβανοντες, αγαπωμεν το ομοφυλον.
Τουτο και εφ' εκαστου πεποιηκεν ανθρωπου. Ου γαρ παντα πασιν εδωκεν ειδεναι, αλλα
τωι μεν ιατρικην, τωι δε τεκτονικην, και αλλωι αλλην, ινα χρηιζοντες 56.280.10 αλληλων,
αγαπωμεν αλληλους. Και εν τοις πνευματικοις δε παλιν το αυτο γινομενον ιδοι τις αν,
ως φησιν ο Παυλος, οτι Τωι μεν διδοται λογος σοφιας, τωι δε λογος γνωσεως, αλλωι δε
προφητεια, αλλωι δε χαρισματα ιαματων, αλλωι δε γενη γλωσσων, αλλωι δε ερμηνεια
γλωσσων. Ἀλλ' ουδεν της αγαπης ανωτερον· διο και παντων αυτην προεθηκεν, ουτως
ειπων· Ἐαν δε ταις γλωσσαις των ανθρωπων λαλω και των αγγελων, αγαπην δε μη
εχω, γεγονα χαλκος ηχων, η κυμβαλον αλαλαζον· και εαν εχω προφητειαν, και ειδω τα
μυστηρια παντα, και εαν εχω πιστιν, ωστε ορη μεθιστανειν, αγαπην δε μη εχω, ουδεν
ειμι. Και ουδε μεχρι τουτων εστη, αλλα και τον υπερ ευσεβειας θανατον ουδεν εχειν
αποφαινεται κερδος, μη προσουσης αγαπης. Ου ματην δε τοσαυτα περι αυτης ειρηκεν·
ᾔδει γαρ, ᾔδει σαφως, ατε γεωργος των εντολων του Θεου, οτι, ταυτης εῤριζωμενης
ασφαλως, ο των αγαθων απαντων βλαστανει καρπος. Το γαρ, Ου μοιχευσεις, ου
φονευσεις, ου κλεψεις, ου ψευδομαρτυρησεις, και ει τις ετερα εντολη, εν τουτωι τωι
λογωι ανακεφαλαιουται, εν τωι, Ἀγαπησεις τον πλησιον σου ως σεαυτον. Και τι χρη τα
μικρα λεγειν, τα μεγαλα σιωπωντας;
∆ι' αγαπην κατηλθε προς ημας ο αγαπητος Υιος του Θεου, και ομοσκηνος και
ομοδιαιτος τοις ανθρωποις γεγονεν, ινα την πολυθεον καταλυσας πλανην, και την
αληθη καταγγειλας θεογνωσιαν, την προς αλληλους αγαπην διδαξηι τους ανθρωπους,
καθως Ἰωαννης μαρτυρει λεγων· Ουτως ηγαπησεν ο Θεος τον κοσμον, οτι τον Υιον
αυτου τον μονογενη εδωκεν, ινα πας ο πιστευων εις αυτον μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην
αιωνιον. Ὑπο ταυτης εκκαιομενος ο Παυλος την ουρανιον αφηκε φωνην, Τις ημας
χωρισει απο της αγα56.281 πης του Χριστου; λεγων· θλιψις, η στενοχωρια, η διωγμος, η
λιμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η μαχαιρα; Καταφρονησας δε τουτων ως ευτελων, και τα
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλωι τουτων μειζονα τεθεικε· φησι γαρ, Ὅτι ουτε θανατος, ουτε ζωη, ουτε ενεστωτα,
ουτε μελλοντα, ουτε υψωμα, ουτε βαθος, ουτε τις κτισις ετερα δυνησεται ημας χωρισαι
απο της αγαπης του Θεου της εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων. Ἐντευθεν ουδεν
ηδυνατο χωρισαι τον μακαριον εκεινον υπο της αγαπης πυρπολουμενον, ουκ ουρανος,
ου γη, ου θαλασσα, ου τα εν τοις ουρανοις βασιλεια, ου τα εν ᾅδου κολαστηρια· παντων
γαρ υπερεωρα δια τον Χριστον. Ει δε και τους αλλους εξετασαιμεν αγιους, παντας
ευρησομεν δι' αγαπην ευαρεστησαντας.
βʹ. Ἡ αγαπη δεικνυσι σοι τον πλησιον ως σεαυτον, και χαιρειν σε διδασκει επι
τοις εκεινου καλοις, ωσπερ επι τοις σοις, και φερειν αυτου τα ελαττωματα, ωσπερ και τα
σα. Ἡ αγαπη εν σωμα τους πολλους απεργαζεται, και Πνευματος αγιου δοχεια τας
τουτων κατασκευαζει ψυχας· ου γαρ διηιρημενοις αλληλων, ηνωμενοις δε κατα ψυχην
το της ειρηνης επαναπαυσεται Πνευμα. Ἡ αγαπη κοινα ποιει πασι τα εκαστου
υπαρχοντα, καθως φησιν η βιβλος των Πραξεων· Του δε πληθους των πιστευσαντων ην
η καρδια και η ψυχη μια· και ουδεις τι των υπαρχοντων αυτωι ελεγεν ιδιον ειναι, αλλ'
ην αυτοις απαντα κοινα· και διεδιδοτο εκαστωι, καθοτι αν τις χρειαν ειχε. Ποιον ουτω
τειχος αῤραγες, αρμονιαι λιθων ευμεγεθων ωχυρωμενον, απορθητον γινεται ταις των
εχθρων εφοδοις, ως το συστημα των αλληλους αγαπωντων, και εν ομοφροσυνηι
περιεσφιγμενων; Και αυτας του διαβολου προσβολας αποκρουεται· και μαλα εικοτως. Οι
γαρ μετ' αλληλων κατ' εκεινου παρατασσομενοι, και μη μετ' εκεινου κατ' αλληλων
ισταμενοι, αηττητοι γινονται τοις αυτου μηχανημασι, τα λαμπρα της αγαπης εγειροντες
τροπαια. Και καθαπερ αι της λυρας νευραι, πολλαι μεν ουσαι, εις μιαν δε νευουσαι
συμφωνιαν, τερπνοτατον τι μελος ηχουσιν· ουτως οι προς μιαν συγκεκραμενοι γνωμην,
ευηχον ανακρουονται της αγαπης τον φθογγον. ∆ια τουτο συμβουλευει ο Παυλος το
αυτο φρονειν, και λεγειν, και αλληλους ηγεισθαι υπερεχοντας εαυτων, ωστε μη τηι
φιλοτιμιαι διαλυεσθαι την αγαπην, αλλα την τιμην αντιπαραχωρουντας αλληλοις, εν
ομονοιαι διαγειν. Και παλιν φησι· ∆ι' αγαπης δουλευετε αλληλοις.
Ὁ γαρ πας νομος εν ενι λογωι πληρουται, εν τωι, Ἀγαπησεις τον πλησιον σου ως
σεαυτον. Ὁ αγαπων ουκ επιταττειν βουλεται μονον, αλλα και επιταττεσθαι· και χαιρει
μαλλον επιταττομενος, ηπερ επιταττων. Ὁ αγαπων χαριζεσθαι βουλεται μαλλον, η
χαριν λαμβανειν· θελει γαρ οφειλετην εχειν τον φιλον, ηπερ αυτος οφειλειν εκεινωι. Ὁ
αγαπων και βουλεται χαριζεσθαι τωι αγαπωμενωι, και ου βουλεται δοκειν χαριζεσθαι,
και αρχειν αυτος ευεργεσιας, και μη δοκειν αρχειν ευεργεσιας. Ταχα τινες αγνοουσι το
λεχθεν· ουκουν δι' υποδειγματος αυτο ποιησω σαφες. Ἔμελλεν ο φιλανθρωπος
∆εσποτης τον Υιον αυτου χαριζεσθαι υπερ ημων· αλλ' ινα μη δοξηι χαριζεσθαι, 56.282
αλλ' οφειλην αποδιδοναι, προσεταξε τωι Ἀβρααμ δουναι τον υιον αυτου, ινα τουτο και
αυτος ποιων, μη ως χαριν διδους, αλλ' ως χρεος αποδιδους ευρεθηι δια τον
υπερβαλλοντα πλουτον της αυτου αγαθοτητος. Οιδα οτι ξενον φαινεται τοις πολλοις το
λεχθεν. Το δε αιτιον, οτι περι πραγματος διαλεγομαι τον ουρανον οικουντος νυν.
Ὥσπερ γαρ ει ελεγον περι τινος φυτου εν Ἰνδιαι τικτομενου, και ου μηδεις πειραν
ελαβεν, ουκ αν ισχυσεν ο λογος παραστησαι, καν μυρια περι αυτου ελεγον· ουτω και
νυν οσα αν ειπω, ματην ερω· ου γαρ συνιουσι τινες τα λεγομενα. Ἐν ουρανωι γαρ, ως
εφην, τουτο πεφυτευται το φυτον. Ἀλλ' εαν θελωμεν, και παρ' ημιν αυτο φυτευθηναι
δυνατον. ∆ια τουτο γαρ εδιδαχθημεν λεγειν προς τον εν ουρανοις Πατερα· Γενηθητω το
θελημα σου εν ουρανωι και επι της γης.
γʹ. Μη τοινυν αδυνατον ειναι νομισωμεν το τοιουτον αγαθον κτησασθαι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

∆υνατον γαρ, οντως δυνατον, ει γε βουλομεθα νηφειν· ου τουτο δε μονον, αλλα και
πασαν κατορθωσαι την αρετην. Αυτεξουσιωι γαρ προαιρεσει κυβερνωμεθα, και ουχ
ειμαρμενης αναγκηι, κατα τινας, υποκειμεθα, εν τωι θελειν και μη θελειν οριζομενοι και
τα καλα κεισθαι και τα κακα. ∆ια τουτο γαρ ο Θεος και βασιλειαν υπεσχετο, και
τιμωριαν ηπειλησεν. Ουκ αν δε τοις αναγκηι δεδεμενοις ουτως εποιησε· των γαρ απο
γνωμης γινομενων αντιδοσις εστιν εκατερων. Ουκ αν νομους εθηκεν, ουκ αν
παραινεσεις εδωκεν, ει δεσμοις ειμαρμενης κεκρατημενοι ημεν. Ἀλλ' επειδη ελευθεροι
εσμεν, και της ιδιας προαιρεσεως κυριοι, και απο μεν ραιθυμιας γινομεθα φαυλοι, απο δε
σπουδης χρηστοι, δια τουτο ταυτα κατεσκευασε τα φαρμακα, τωι φοβωι της κολασεως και
τηι προσδοκιαι της βασιλειας διορθουμενος ημας, και φιλοσοφειν παιδευων. Ουκ εκ
τουτων δε μονον, αλλα και εξ ων ημεις αυτοι ποιουμεν, δηλον οτι ουτε ειμαρμενη, ουτε
τυχη, ουτε γενεσις, ουτε δρομος αστερων τα καθ' ημας διοικει.
Ει γαρ εκειθεν ηρτηται τα γινομενα παντα, και ου της προαιρεσεως των
ανθρωπων, τινος ενεκεν μαστιγοις τον οικετην κεκλοφοτα; τινος ενεκεν μοιχευθεισαν
την γυναικα εις δικαστηριον ελκεις; τινος ενεκεν αισχυνηι πραττων τα ατοπα; τινος
ενεκεν ουδε τα ρηματα φερεις ονειδιζομενος, αλλ' εαν τις σε καλεσηι μοιχον, η πορνον,
η μεθυσον, η τι τοιουτον, υβριν το πραγμα καλεις; Ει γαρ μη της σης γνωμης το
αμαρτανειν, ουτε εγκλημα το γινομενον, ουτε υβρις το λεγομενον. Νυν δε και δι' ων
τοις αμαρτανουσιν ου συγγινωσκεις, και δι' ων αυτος αισχυνηι τα κακα πραττων, και
λανθανειν σπουδαζεις, και δι' ων τους ταυτα σοι προφεροντας υβριστας νομιζεις, δια
παντων ομολογεις, οτι ουκ αναγκηι δεδεται τα ημετερα, αλλα προαιρεσεως ελευθεριαι
τετιμηται. Τοις γουν αναγκηι κατεχομενοις συγγινωσκειν οιδαμεν. Καν υπο δαιμονος τις
οχλουμενος, η τον χιτωνα διαῤρηξηι τον ημετερον, η πληγας επενεγκηι, ου μονον ου
κολαζομεν αυτον, αλλα και ελεουμεν και συγγινωσκομεν. Τι δηποτε; οτι ουχ η της
προαιρεσεως ελευθερια, αλλ' η του δαιμονος βια ταυτα ειργασατο. Ὥστε ει και τα αλλα
αμαρτηματα απο της αναγκης της κατα την ειμαρμενην εγινετο, συνεγνωμεν αν· επειδη
δε ισμεν, οτι ουκ εστιν αναγκης, δια τουτο ου συγγινωσκομεν, ουτε δεσποται οικεταις,
ουτε ανδρες γυναιξιν, ουτε γυναικες ανδρασιν, ουτε 56.283 πατερες παισιν, ουτε
διδασκαλοι μαθηταις, ουτε αρχοντες αρχομενοις, αλλα πικροι των τετολμημενων
εξετασται και τιμωροι γινομεθα, και δικαστηρια καταλαμβανομεν, και πληγαις
υποβαλλομεν, και επιτιμησεσι χρωμεθα, και παντα πραττομεν, οπως απαλλαξωμεν
αυτους των κακων. Τοις δε παισι τοις ημετεροις και παιδαγωγους εφιστωμεν, και εις
διδασκαλους πεμπομεν, και απειλας προστιθεμεν, και μαστιγας επιτιθεμεν, και πολλα
ετερα βοηθηματα προσαγομεν, ινα καλοι γενωνται.
Τις ουν χρεια πονων και ιδρωτων προς το κατορθουν αρετην; Ει γαρ ειμαρται
τινι γενεσθαι καλον, και καθευδων ο τοιουτος και ρεγχων εσται καλος· μαλλον δε ουδε
καλον τον τοιουτον εστιν ειπειν, τον εξ αναγκης τουτο γινομενον. Τις χρεια πονων και
ιδρωτων προς το φευγειν κακιαν; Ει γαρ ειμαρται τινι γενεσθαι κακον, καν μυρια
ταλαιπωρηι, κακος εσται· μαλλον δε ουδε κακον τον τοιουτον εστιν ειπειν, τον υπ'
αναγκης προς τουτο ωθουμενον. Ὥσπερ γαρ τον δαιμονωντα, καν λοιδορηι, καν τυπτηι
παλιν γαρ τωι αυτωι κεχρημαι παραδειγματι, ου προσερουμεν υβριστην· ου γαρ αυτωι
λογιζομεθα την λοιδοριαν, αλλα τηι αναγκηι του δαιμονος· ουτω και τον κακον, ει υπο
της ειμαρμενης ωθειται προς τουτο, μη καλωμεν αυτον κακον, ωσπερ ουδε τον καλον
καλον. Και γαρ ει τουτο δοθειη, παντα συγχυθησεται τα καθ' ημας, και ουτε αρετη εσται
τι, ουτε κακια, ου τεχναι, ου νομοι, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν. Τινος δε ενεκεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

σπουδην πολλην ποιουμεθα νοσουντες, και χρηματα δαπανωμεν, και ιατρους καλουμεν,
και φαρμακα επιτιθεμεν, και γαστρος κατεχομεν, και επιθυμιαν κολαζομεν; Ει γαρ της
ειμαρμενης ηρτηται και υγιεια και νοσος, περιττα των χρηματων τα αναλωματα,
περιττη των ιατρων η εισοδος, περιττη της των νοσουντων διαιτης η ακριβεια. Νυν δε
μετα των αλλων και εκ τουτων δηλουμεν, οτι ουδεν αυτων περιττον εστιν. Ἀλλ' οιχεται
μεν ο της ειμαρμενης μυθος· ουδεμιαι γαρ αναγκηι τα καθ' ημας υποκειται· παντα δε,
καθως εφην, ελευθεριαι τετιμηται προαιρεσεως.
δʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες, αγαπητοι, και τα τουτων πλειονα πολλα γαρ εστι και αλλα
περι τουτων ειπειν, αλλα τοις συνετωτεροις αρκει ταυτα, φυγωμεν κακιαν, ελωμεθα
αρετην, ινα δειξωμεν δια των πραγματων, οτι αυτεξουσιον εχομεν προς τα δοκουντα
την γνωμην, ινα μη καταισχυνθωμεν εν τηι ημεραι της των εργων αποκαλυψεως. Τους
γαρ παντας ημας φανερωθηναι δει εμπροσθεν του βηματος του Χριστου, καθως φησιν ο
Παυλος, ινα κομισηται εκαστος προς α επραξεν, ειτε αγαθον, ειτε κακον. Λαβωμεν,
παρακαλω, κατα νουν εκεινο το δικαστηριον, και νομισω, μεν αυτο παρειναι νυν, και
τον κριτην καθεζεσθαι, και τα παντα ανακαλυπτεσθαι, και εις μεσον αγεσθαι. Ου γαρ
απλως παραστηναι δει, αλλα και φανερωθηναι ημας. Ἆρα ουκ ηρυθριασατε; αρα ουκ
εφριξατε; αρα ουχ αιρουμεθα πολλακις αποθανειν, η επι φιλων αιδεσιμων πταισμα
κρυπτον ημων φανερωθηναι; Πως ουν τοτε διακεισομεθα, επι παντων αγγελων και
παντων ανθρωπων φανερουμενων των ημετερων αμαρτηματων, και προ των
οφθαλμων ημων ισταμενων; Ἐλεγξω σε γαρ, φησι, και παραστησω κατα προσωπον σου
τας αμαρτιας σου. Ει δε μηπω του πραγματος παροντος, αλλα καθ' υποθεσιν δοθεντος,
και λογωι διαγραφεντος, απολλυμεθα υπο του συνειδοτος, τι ποιησομεν οταν 56.284
παραγενηται, οταν η οικουμενη πασα παρηι, οταν αγγελοι και αρχαγγελοι, οταν αρχαι
και εξουσιαι, οταν σαλπιγγες ηχωσιν αι συνεχεις και επαλληλοι, και αρπαγη των
δικαιων επι νεφελων, και πολυς των ημαρτηκοτων ο κλαυθμος; Ποιος αρα φοβος εξει
τοτε τους επι της γης απομενοντας;
Μια γαρ, φησιν, αρπαζεται, και μια αφιεται· και εις παραλαμβανεται, και εις
καταλιμπανεται. Τις εσται η ψυχη εκεινων, οταν τους μεν ορωσιν απαγομενους μετα
τιμης μεγαλης, εαυτους δε αφιεμενους μετα πολλης αισχυνης; Ουκ εστιν, ουκ εστι,
πιστευσατε, παραστησαι λογωι το παθος. Ειδετε ποτε τους απαγομενους επι θανατον;
Ποιαν αυτοις νομιζετε ειναι την ψυχην την μεχρι της πυλης οδον βαδιζουσι; Τι ουκ αν
ειλοντο και ποιησαι και παθειν, ωστε απαλλαγηναι της αχλυος εκεινης; Ἐγω πολλων
ηκουσα λεγοντων των φιλανθρωπιαι βασιλικηι μετα την απαγωγην εις τουπισω
ανακληθεντων, οτι ουδε ανθρωπους εωρων τους ανθρωπους, τεθορυβημενης της ψυχης
και εκπεπληγμενης. Και τι λεγω περι των απαγομενων; Ὄχλος περιεστηκε τοτε, οι
πλειους ουκ ειδοτες αυτους. Ει τις ενος τοτε εκαστου την ψυχην περιεσκοπησεν, ουδεις
ουτως ωμος, ουδεις ουτω θρασυς, ουδεις ουτω γενναιος, ον ου καταπεπτωκυιαν αυτην
εχοντα ευροι και παρειμενην υπο του φοβου και της αθυμιας. Ει δε ετερων
αναιρουμενων οι μηδεν αυτοις κοινωνουντες ουτω διατιθενται, οταν ημεις αυτοι τοις
μειζοσι περιπεσωμεν, τινες αρα εσομεθα, της μεν αῤρητου χαρας εκεινης
αποπεμπομενοι, εις αιωνιαν δε τιμωριαν παραπεμπομενοι; Ει γαρ και γεεννα μη ην, το
εκ τοσαυτης λαμπροτητος απωσθηναι, και ατιμον αναχωρησαι, ποση κολασις;
Και γαρ ει νυν, βασιλεως εισελαυνοντος, θεωρουντες πολλοι, και την εαυτων
πενιαν εννοουντες, ου τοσαυτην απο της θεας λαμβανουσιν ηδονην, οσην απο του
μηδενος μετεχειν των περι τον βασιλεα, μηδε εγγυς ειναι του κρατουντος, αθυμιαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

υπομενουσι, τι τοτε εσται; Ἢ μικραν ειναι νομιζετε κολασιν το μη καταταττεσθαι εν
εκεινωι τωι χορωι; το μη καταξιουσθαι της αποῤρητου δοξης; το της πανηγυρεως εκεινης
και των αφραστων αγαθων ποῤρω που και μακραν απεῤριφθαι; Ὅταν δε και σκοτος ηι,
και βρυγμος οδοντων, και δεσμα αλυτα, και σκωληξ ατελευτητος, και πυρ ασβεστον, και
θλιψις και στενοχωρια, και γλωσσαι τηγανιζομεναι, καθαπερ η του πλουσιου, και
ολοφυρωμεθα, και μηδεις ακουηι, και στενωμεν, και βρυχωμεν υπο των αλγηδονων, και
μηδεις προσεχηι, και πανταχου βλεπωμεν, και μηδαμου μηδεις ο παραμυθουμενος ηι· που
ταξομεν τους εν τουτοις οντας; τι δε εκεινων αθλιωτερον των ψυχων; τι δε
ελεεινοτερον;
εʹ. Ει δε εις δεσμωτηριον εισιοντες, και τους μεν αυχμωντας ορωντες, τους δε
σιδηραις αλυσεσι δεδεμενους, τους δε σκοτωι κατακεκλεισμενους, κατακλωμεθα,
φριττομεν, παντα πραττομεν υπερ του μη εμπεσειν εις τοιαυτην αναγκην και θλιψιν·
οταν απαγωμεθα εις αυτα τα της γεεννης βασανιστηρια δεδεμενοι, τινες εσομεθα; τι δε
πραξομεν; Ου γαρ εκ σιδηρου τα δεσμα εκεινα, αλλ' απο πυρος εισιν ουδεποτε
σβεννυμενου, ουδε ομοτιμοι τινες οι εφεστωτες ημιν, ους και εκμειλιξασθαι πολλακις
ενι, αλλ' αγγελοι φοβεροι και ασυμπαθεις, οις ουδε αντιβλεψαι δυνατον, σφοδρως υπερ
ων τον ∆εσποτην υβρισαμεν οργιζομενοι. Ουκ εστι, καθαπερ ενταυθα, τους μεν
αργυ56.285 ριον, τους δε τροφας, τους δε λογους εισαγοντας παρακλητικους ιδειν, και
παραμυθιας τυχειν, αλλα παντα εκει ασυγγνωστα. Καν Νωε ηι, καν Ἰωβ, καν ∆ανιηλ, και
τους οικειους ιδωσι κολαζομενους, ου τολμωσι παραστηναι, και χειρα ορεξαι. Και γαρ
την εκ φυσεως συμπαθειαν αναιρεισθαι τοτε συμβαινει Ἐπειδη γαρ ευρισκονται δικαιοι
τεκνων αμαρτωλων πατερες, και παιδες αγαθοι γονεων πονηρων ου γαρ φυσεως εστιν,
αλλα γνωμης τα κακα, ωστε καθαραν αυτοις ειναι την ευφροσυνην, και μη τηι της
συμπαθειας αναγκηι κατακλασθαι τους απολαυοντας των αγαθων εκεινων, και ταυτην
σβεννυσθαι τοτε εστι, και αυτους συναγανακτειν τωι ∆εσποτηι κατα των οικειων
σπλαγχνων. Ει γαρ και νυν τινες, οταν ιδωσι φαυλους τους αυτων παιδας,
αποκηρυττουσι, και της συγγενειας αποτεμνουσι, πολλωι μαλλον εν τηι κρισει τουτο
γενησεται. Τοιγαρουν μηδεις ελπιζετω, χρηστα μη εργασαμενος, τι χρηστον, καν
μυριους εχηι προγονους δικαιους. Ἕκαστος γαρ κομισεται, φησι, τα δια του σωματος,
προς α επραξεν, ειτε αγαθον, ειτε κακον. Ἀκουσωμεν, παρακαλω, και σωφρονωμεν. Ἂν
πυρ εχηις επιθυμιας πονηρας, εννοησον της κολασεως εκεινης το πυρ, και τουτο
κατασβεσθεν οιχεται. Ἂν βουληθηις φθεγξασθαι τι των ατοπων, εννοησον τον βρυγμον
των οδοντων, και χαλινος εσται σοι φοβος. Ἂν αρπασαι θελησηις, ακουσον του δικαστου
λεγοντος, ∆ησατε αυτου χειρας και ποδας, και βαλετε αυτον εις το σκοτος το εξωτερον,
και ταυτην εκβαλεις την επιθυμιαν. Ἂν ωμος και ανελεημων ηις, αναμνησθητι των
παρθενων εκεινων, αι, των λαμπαδων αυτων σβεσθεισων δια το μη εχειν ελαιον, του
νυμφωνος εξεπεσον, και ταχεως εσηι φιλανθρωπος. Ἂν μεθυειν και τρυφαιν επιθυμηις,
ακουσον του πλουσιου λεγοντος, Πεμψον Λαζαρον, ινα ακρωι τωι δακτυλωι καταψυξηι
την τηγανιζομενην γλωσσαν, και ου τυγχανοντος της αιτησεως, και ταχεως αποστησηι
του παθους. Και τα αλλα δε παντα τουτωι κατορθωσεις τωι τροπωι· ουδεν γαρ φορτικον
επεταξεν ο Θεος. Ποθεν ουν φορτικα φαινεται τα επιταγματα; Ἀπο της ραιθυμιας της
ημετερας. Ὥσπερ γαρ, εαν σπουδαζωμεν, και τα δοκουντα βαρεα κουφα εσται και ραιδια,
ουτως, εαν ραιθυμωμεν, και τα φορητα φανειται δυσκολα ημιν. Ἅπερ απαντα
λογισαμενοι, μη τους τρυφωντας μακαριζωμεν, αλλα το τελος αυτων εννοωμεν.
Ἐνταυθα μεν γαρ κοπρος και πολυσαρκια, εκει δε σκωληξ και πυρ. Μη τους αρπαζοντας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αλλα τι το τελος αυτων. Ἐνταυθα φροντιδες και πονοι, εκει δεσμα αλυτα και σκοτος
εξωτερον. Μη τους δοξης ερωντας, αλλα τι το τελος αυτων. Ἐνταυθα δουλεια και
ειρωνεια, εκει ζημια πολλη και το διηνεκες εμπυριζεσθαι. Ἂν ουτως εαυτοις
διαλεγωμεθα, και ταυτα και τα τοιαυτα συνεχως επαιδωμεν ταις πονηραις ημων
επιθυμιαις, ταχεως και κακιαν εκφυγωμεν, και αρετην κατορθωσομεν, και τον των
παροντων ερωτα σβεσομεν, και τον των μελλοντων αναψομεν. Τι γαρ εχει τα παροντα
βεβαιον, η τι ξενον και παραδοξον, οτι πασαν την σπουδην εις αυτα αναλισκωμεν; Ουχι
τα αυτα διαπαντος ορωμεν ανακυκλουμενα, οιον ημερα και νυξ, νυξ και ημερα, χειμων
και θερος, θερος και χειμων, και πλεον ουδεν; Ἀναψωμεν τοινυν των μελλοντων
αγαθων τον ποθον. Μεγαλη γαρ αποκειται δοξα τοις δικαιοις, και ην ουκ ενι
παραστησαι λογωι. Τα γαρ σωματα μετα την αναστασιν απολαβοντες αφθαρτα,
συνδοξαζονται και συμβασιλευουσι τωι Χριστωι.
ʹ. Τουτο δε ηλικον εστιν, εντευθεν εισομεθα· μαλλον σε σαφως μεν ουδαμοθεν
εισομεθα· ωστε δε απο των παρ' ημιν αγαθων αναχθεντες, μικραν γουν τινα λαβωμεν
εννοιαν, ως αν οιος τε ω, παραστησαι πειρασομαι το λεχθεν. Ειπε γαρ μοι, ει τις σε
γεγηρακοτα, και εν πενιαι ζωντα επηγγελλετο ποιησειν εξαιφνης νεον, και εις αυτην
αξειν της ηλικιας την ακμην, και σφοδρα ισχυρον και ωραιον υπερ παντας
κατασκευασειν, και βασιλειαν δωσειν της γης απασης επι ετεσι χιλιοις, βασιλειαν
ειρηνην εχουσαν βαθυτατην, τι ουκ αν υπερ ταυτης ειλου της υποθεσεως και ποιησαι
και παθειν; Ἰδου τοινυν, ο Χριστος ουχι ταυτα, αλλα πολλωι μειζονα τουτων
επαγγελλεται. Ου γαρ οσον γηρως και νεοτητος το μεσον, τοσουτον φθορας και
αφθαρσιας το διαφορον· ουδε οσον βασιλειας και πενιας, τοσουτον της δοξης της
παρουσης και της μελλουσης· αλλ' οσον ονειρατων και αληθειας. Μαλλον δε ουδεν
ουδεπω ειρηκα· ουδε γαρ εστι λογος ικανος παραστησαι το μεγεθος της διαφορας των
εσομενων προς τα παροντα. Χρονου δε ενεκεν, ουδε εννοησαι ολως εστι διαφοραν. Πως
γαρ αν τις παραβαλοι τοις παρουσι ζωην περας ουκ εχουσαν; Της δε ειρηνης τοσουτο το
μεσον, οσον ειρηνης και πολεμου το διαφορον· και της φθορας και της αφθαρσιας, οσον
βωλου πηλινης ο καθαρος μαργαριτης αμεινων. Μαλλον δε, οσα αν ειπηι τις, ουδεν
παραστησαι δυνησεται. Καν γαρ τωι της ακτινος παραβαλω φωτι το καλλος των τοτε
σωματων, καν αστραπηι τηι φανοτατηι, ουδεν ουδεπω της λαμπροτητος εκεινης αξιον
ερω. Ὑπερ δη τουτων ποσα ουκ αξιον προεσθαι χρηματα και σωματα; μαλλον δε ποσας
ουκ αξιον προεσθαι ψυχας; Νυν δε, ει μεν τις σε εις βασιλεια εισηγαγε, και παντων
παροντων διαλεχθηναι σοι τον βασιλεα παρεσκευασε, και ομοτραπεζον αυτωι και
ομοδιαιτον εποιησε, παντων αν εφης σαυτον ειναι μακαριωτερον· εις δε τον ουρανον
μελλων αναβηναι, και παρ' αυτον εσταναι τον βασιλεα των ολων, και τοις αγγελοις
αντιλαμπειν, και της απροσιτου δοξης απολαυειν εκεινης, αμφιβαλλεις ει δεοι προεσθαι
χρηματα, δεον, ει και την ζωην αυτην αποδυσασθαι εδει, σκιρταιν και αγαλλεσθαι και
πτερουσθαι υπο της ηδονης; Συ δε, ινα μεν αρχην λαβηις την παρεχουσαν σοι κλοπων
αφορμας ου γαρ κερδος το τοιουτον εγω καλω, και τα οντα εκβαλλεις, και τα ετερων
δανεισαμενος, ει δεοι, και την γυναικα και τα τεκνα υποθεσθαι ου κατοκνεις, της δε
βασιλειας των ουρανων προκειμενης, της ουδενα διαδοχον εχουσης αρχης, οκνεις και
αναδυηι και προς χρηματα κεχηνας; και ουκ εννοεις, οτι ει τα προς ημας του ουρανου
μερη ουτω καλα και τερπνα, ηλικα τα ανωτατα, και ο του ουρανου ουρανος; Ἀλλ'
επειδη σωματικοις οφθαλμοις ταυτα ιδειν ουκ εστιν, αναβηθι τωι λογισμωι, και υπερ τον
ουρανον τουτον στας, αναβλεψον εις εκεινον τον ανωτερω τουτου ουρανον, εις το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

υψος το απειρον, εις το φως το απροσιτον, εις τους δημους των αγγελων, εις τας ταξεις
των αρχαγγελων, εις τας αλλας δυναμεις τας ασωματους· και παλιν επιλαβου της παρ'
ημιν εικονος, καταβας ανωθεν, και υπογραψον μοι τα περι τον βασιλεα τον επι γης,
οιον, ανδρας χρυσοφορουντας, και ζευγος λευκων ημιονων χρυσωι καλλωπιζομενων
και οχημα λιθοκολλητον, και πεταλα τουτωι περισειομενα, και δρακοντας εν ιματιοις
σχηματιζομενους σηρικοις, και ασπιδας χρυσους εχουσας οφθαλμους, και ιππους
χρυσοφορουντας, και χαλινους χρυσους. Ἀλλ' οταν τον βασιλεα ιδωμεν, ουδεν τουτων
ορωμεν λοιπον· 56.287 εκεινος γαρ ημας επιστρεφει μονος, και τα πορφυρα ματια, και
το διαδημα, και η καθεδρα, και η περονη, και τα υποδηματα, και η της οψεως
λαμπηδων. Ταυτα ουν απαντα συναγαγων ακριβως, απο τουτων μεταθες παλιν επι τα
ανω τον λογισμον, και την ημεραν εννοησον την φοβεραν, καθ' ην ο Χριστος
παραγινεται. Ου γαρ ζευγος ημιονων οψει τοτε, ουδε οχηματα χρυσα, ουδε δρακοντας
και ασπιδας, αλλ' ο πολλης γεμει φρικης, και τοσαυτην εμποιει την εκστασιν, ως και
αυτας εκπλαγηναι τας ουρανιους δυναμεις· Αι γαρ δυναμεις των ουρανων, φησι,
σαλευθησονται.
Τοτε ανοιγεται μεν απας ο ουρανος, κατεισι δε ο μονογενης του Θεου Υιος, ουκ
εικοσι, ουδε εκατον δορυφορουντων αυτον, αλλα χιλιαδων και μυριαδων αγγελων τε
και αρχαγγελων, και παντα εσται φοβου και τρομου μεστα, της γης αναῤρηγνυμενης,
και των πωποτε γενομενων ανθρωπων, εξ ου γεγονεν ο Ἀδαμ μεχρι της ημερας εκεινης,
απο γης ανισταμενων, και αρπαζομενων, αυτου μετα τοσαυτης φαινομενου δοξης, ωστε
τον ηλιον και την σεληνην απαν κρυψαι το φως, υπο της αυγης εκεινης
υπερλαμπομενον. Ἀλλ', οιμοι της πολλης αναισθησιας, οτι, τοιουτων προσδοκωμενων
αγαθων, ετι προς τα παροντα κεχηναμεν, και ουκ εννοουμεν του διαβολου την
κακουργιαν, ος δια των μικρων τα μεγαλα ημας αφαιρειται, και διδωσι πηλον, ινα
αρπασηι ουρανον, και δεικνυσι σκιαν, ινα εκβαληι της αληθειας, και εν ονειροις φανταζει
τουτο γαρ ο παρων πλουτος, ιν', ημερας γενομενης, δειξηι παντων πενεστερους. Ἅπερ
μαθοντες, αγαπητοι, φυγωμεν τον εκεινου δολον, φυγωμεν την μετ' εκεινου
κατακρισιν, ινα μη και προς ημας ο κριτης ειπηι· Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι, εις
το πυρ το αιωνιον το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου.
ζʹ. Ἀλλα φιλανθρωπος εστιν ο Θεος· ουκ εσται τουτο, φησιν. Ουκουν εικη
γεγραπται; Ουχι, φησιν, αλλα προς απειλην μονον, ινα σωφρονωμεν. Ἂν ουν μη
σωφρονωμεν, αλλα μενωμεν κακοι, ουκ επαξει την κολασιν; ειπε μοι. Ουκουν ουδε τοις
αγαθοις αποδωσει τας αμοιβας; Ναι, φησι· τουτο γαρ πρεπον αυτωι και υπερ την αξιαν
ευεργετειν. Ὥστε εκεινα αληθη και παντως εσται, τα δε των κολασεων ου παντως; Ὢ
της πολλης του διαβολου κακοτεχνιας, ω της απανθρωπου ταυτης φιλανθρωπιας.
Ἐκεινου γαρ εστιν ουτος ο λογισμος χαριν ανονητον χαριζομενος και ραιθυμους ποιων.
Ἐπειδη γαρ οιδεν, οτι της κολασεως ο φοβος, καθαπερ τις χαλινος, την ημετεραν αγχει
ψυχην, και των κακων αναστελλει, παντα ποιει και πραγματευεται, ωστε προῤριζον
ανασπασαι τουτον, ινα λοιπον αδεως κατα κρημνων φερωμεθα. Πως ουν αυτου
περιγενωμεθα; Ὅσα αν ειπωμεν απο των Γραφων, ερουσιν οι αντιλεγοντες, οτι απειλης
ενεκεν γεγραπται. Ἀλλα περι μεν των μελλοντων εχοιεν αν τουτο λεγειν, ει και λιαν
ασεβως· περι δε των εκβεβηκοτων ουκ ετι, και τελος εσχηκοτων. Ἐρωμεθα τοινυν
αυτους· Ἠκουσατε περι του κατακλυσμου και της πανωλεθριας εκεινης; μη κακεινο
απειλης ενεκεν ειρητο; ουχι γεγονε, και εις εργον εξεβη; ουχι και τα 56.288 ορη
μαρτυρει της Ἀρμενιας, ενθα η κιβωτος ιδρυθη; ουχι και τα λειψανα αυτης εως νυν εκει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

σωζεται προς ημετεραν υπομνησιν; Τοιαυτα και τοτε πολλοι ελεγον, και εν εκατον ετεσι
της κιβωτου τεκταινομενης, και των ξυλων κατασκευαζομενων, και του δικαιου
βοωντος, ουδεις ο πιστευων ην· αλλ' επειδη ουκ επιστευσαν τηι δια των ρηματων
απειληι, την δια των πραγματων υπεστησαν τιμωριαν αθροον. Ειτα ο τοιαυτην κολασιν
επαγαγων εκεινοις, ου πολλωι μαλλον επαξει ημιν; ου γαρ ελαττονα των τοτε κακων τα
νυν γινομενα. Τοτε μεν γαρ επιμιξιας εποιουν αθεσμους· Εισηλθον γαρ, φησιν, οι υιοι
του Θεου προς τας θυγατερας των ανθρωπων· νυν δε ουκ εστιν ειδος αμαρτιας
απρακτον, ο καταλιμπανεται. Ἀλλ', ει δοκει, και εφ' ετερα κολασεως ειδη τον λογον
αγαγωμεν, ινα εκ των γενομενων και τα μελλοντα πιστευθηι. Ἐπεδημησε τις υμων τηι
Παλαιστινηι ποτε; Ἔγωγε οιμαι. Ουκουν υμεις μαρτυρησατε τηι αληθειαι των λεγομενων.
Ἀσκαλωνος γαρ και Γαζης ανωτερον εις αυτο του Ἰορδανου ποταμου το τελος ην τις
χωρα πολλη τε και ευφορος, και τωι παραδεισωι του Θεου αμιλλωμενη· Ειδε γαρ, φησι,
Λωτ πασαν την περιχωρον του Ἰορδανου, και ην ποτιζομενη ως ο παραδεισος του Θεου.
Ἀλλα νυν αυτη πασων των ερημων εστιν ερημοτερα, Ἕστηκε μεν γαρ δενδρα, και
καρπον εχει, ο δε καρπος της του Θεου οργης εστιν υπομνημα. Ἑστηκασι γαρ ροιαι
λαμπραν μεν εχουσαι την επιφανειαν, και χρηστας παρεχουσαι τοις αγνοουσιν ελπιδας,
εις δε χειρας ληφθεισαι και διακλασθεισαι, καρπον μεν ουδενα, κονιν δε και τεφραν
επιδεικνυνται πολλην ενδον αποκειμενην. Τοιαυτη εστι και η γη, τοιουτοι και οι λιθοι,
τοιουτος και ο αηρ αυτος. Παντα εμπεπρησται, παντα τετεφρωται, της προλαβουσης
οργης υπομνηματα οντα, της μελλουσης κολασεως προμηνυματα.
Μη και ταυτα απειλαι ρηματων; μη και ταυτα ψοφοι ρηματων; Ει τις απιστει τηι
γεεννηι, τα Σοδομα λογιζεσθω, τα Γομοῤρα εννοειτω, την τιμωριαν την ηδη
γεγενημενην και μεχρι νυν μενουσαν. Ὅπερ και η θεια Γραφη διηγουμενη περι της
σοφιας φησιν· Αυτη δικαιον, εξαπολλυμενων ασεβων, εῤρυσατο φυγοντα καταβασιον
πυρ Πενταπολεως. Αυτη και νυν ετι εις Μαρτυριον της πονηριας καπνιζομενη
καθεστηκε χερσος, και ατελεσιν ωραις καρποφορουσα τα φυτα. Ἀναγκαιον δε και την
αιτιαν ειπειν, δι' ην ταυτα πεπονθασιν. Ἓν ην το πταισμα αυτων, χαλεπον μεν και
επαρατον· πλην εν. Παισιν επεμαινοντο, και δια τουτο πυρινωι κατεκαυθησαν υετωι· νυν
δε μυρια και ισα και χαλεπωτερα γινεται, και τοιουτος εμπρησμος ου γινεται. Τινος
ενεκεν; Ὅτι πυρ ετερον ητοιμασται, μηδεποτε σβεννυμενον. Πως γαρ ο υπερ ενος
αμαρτηματος τοσαυτην οργην επαγαγων, και μητε του Ἀβρααμ την ικετηριαν
δεξαμενος, μητε τον ενοικον δυσωπηθεις Λωτ, τοσου56.289 των κακων γινομενων
φεισεται ημων; Ουκ εστι ταυτα, ουκ εστιν. ηʹ. Ἀλλα μη μεχρι τουτων στωμεν· φερε,
ετερους εις μεσον αγαγωμεν κολασθεντας, ινα δια πλειονων αποδειξεων πιστωθηι τα
λεγομενα. Τον Φαραω παντες ακουετε τον βασιλεα των Αιγυπτιων· ουκουν οιδατε και
την δικην, ην εδωκεν, οπως συν αρμασι και ιπποις, μετα του στρατοπεδου παντος εις το
ερυθραιον κατεποντισθη πελαγος. Ἵνα δε και τας Ἰουδαιων μαθητε κολασεις, ακουε
Παυλου λεγοντος· Μηδε πορνευωμεν καθως τινες αυτων επορνευσαν, και επεσον εν μιαι
ημεραι εικοσι τρεις χιλιαδες· μηδε γογγυζωμεν, καθως τινες αυτων εγογγυσαν, και
απωλοντο υπο του ολοθρευτου· μηδε πειραζωμεν τον Κυριον, καθως τινες αυτων
επειρασαν, και υπο των οφεων απωλοντο. Ει δε κακεινοι τοιαυτα πεπονθασιν υπερ ων
ημαρτον, τι ου πεισομεθα ημεις; Ἀλλα νυν ουδεν πασχομεθα δεινον, και δια τουτο
μαλιστα δεδοικεναι χρη. Ου γαρ επι τωι μη δουναι δικην, αλλ' επι τωι χειρονα δουναι
τηρουμεθα, ει μη μεταβαλοιμεθα. Ἐκεινοι μεν γαρ ουκ ᾔδεισαν την γεενναν, και ταις
ενταυθα παρεδιδοντο τιμωριαις· ημεις δε οσα αν αμαρτωμεν, καν μηδεν ανιαρον εν τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

παροντι βιωι παθωμεν, εν τωι μελλοντι παντα πεισομεθα. Πως γαρ αν εχοι λογον,
εκεινους μεν νηπιωδεστερους οντας τοιαυτα πεπονθεναι, ημας δε τελειοτερων
απολαυσαντας μαθηματων, και πολυ χειρονα πταιοντας εκεινων, διαφυγειν τας
τιμωριας; Βουλεσθε και τας λοιπας αυτων ακουσαι συμφορας, οσας επαθον εν
Παλαιστινηι υπο Βαβυλωνιων και Ἀσσυριων και Μακεδονων; οσους υπεμειναν λιμους,
λοιμους, πολεμους, αιχμαλωσιας επι Τιτου και Ουεσπασιανου; Την Ἰωσηπου βιβλον
αναγνωτε, ην εγραψε περι της των Ἱεροσολυμων αλωσεως, και μαθησεσθε την πικραν
εκεινην τραγωιδιαν.
Μετα γαρ των αλλων δεινων, εις τοσαυτην λιμου περιεπεσον υπερβολην, ως και
τας ζωνας αυτων, και τα υποδηματα, και τα τουτων εσθιειν βδελυρωτερα. Παντα γαρ
υπ' οδοντας ηγεν η αναγκη, καθως που φησιν ο προλεχθεις συγγραφευς. Και ουδε μεχρι
τουτων εστησαν, αλλα και των ιδιων απεγευσαντο τεκνων. Πως ουν, εκεινων τοιαυτας
δεδωκοτων δικας, ημεις οι τα χειρονα τουτων πραττοντες διαφευξωμεθα; Ει γαρ 56.290
εκεινοι εκολασθησαν τοτε, δια τι ημεις ου κολαζομεθα νυν; Ουχι και τυφλωι δηλον, οτι
δια το αποκεισθαι ημιν εν τωι μελλοντι την κολασιν, καθως εφην πολλακις; Χρη δε
λογιζεσθαι προς τουτοις και τα νυν εν τωι βιωι γινομενα, και ουκ απιστησομεν τηι γεεννηι.
Ει γαρ δικαιος εστιν ο Θεος και απροσωποληπτος, ωσπερ ουν και εστι, τινος ενεκεν οι
μεν διδοασιν ενταυθα φονων δικας, οι δε ου διδοασιν; οι μεν των μοιχων τιμωρουνται,
οι δε τελευτωσιν ατιμωρητοι; ποσοι τυμβωρυχοι διεφυγον; ποσοι ληισται; ποσοι
πλεονεκται; ποσοι αρπαγες; Ἂν ουν γεεννα μη ηι, που τιμωριαν υφεξουσιν; Ἆρα
πειθομεν τους αντιλεγοντας, οτι ουκ εστι μυθος ο περι αυτης λογος; Ουτω γαρ εστιν
αληθης, οτι ουχ ημεις μονον, αλλα και ποιηται και φιλοσοφοι και λογοποιοι περι της
μελλουσης ανταποδοσεως εφιλοσοφησαν, και εν ᾅδου κολαζεσθαι τους πονηρους
ειρηκασιν. Ει γαρ και μετα αληθειας, ως εχει ταυτα, ειπειν ουκ ηδυνηθησαν, ατε απο
λογισμων κινηθεντες και παρακουσματων των παρ' ημιν, αλλ' ομως εικονα τινα
κρισεως ελαβον. Κωκυτους γαρ φασι τινας και Πυριφλεγεθοντας ποταμους, και Στυγος
υδωρ, και Ταρταρον τοσουτον απεχοντα της γης, οσον αυτη του ουρανου, και πολλους
ετερους κολασεως τροπους· και παλιν Ἠλυσιον πεδιον, και μακαρων νησους, και
λειμωνας ευανθεις, και ευωδιαν πολλην, και αυραν λεπτην, και χορους εκει
διατριβοντας, και λευκην περιβεβλημενους στολην, και αιδοντας υμνους τινας, και ολως
και αγαθοις και πονηροις αποκειμενην αντιδοσιν μετα την εντευθεν εξοδον. Μη τοινυν
απιστωμεν τηι γεεννηι, ινα μη εμπεσωμεν εις αυτην· ο γαρ απιστων, ραιθυμοτερος
γινεται· ο δε ραιθυμων, εις αυτην απελευσεται παντως· αλλα και πιστευωμεν
ανενδοιαστως, και διαλεγωμεθα περι αυτης συνεχως, και ου ταχεως αμαρτησομεθα.
Των γαρ τοιουτων λογων η μνημη, καθαπερ τι φαρμακον πικρον, πασαν κακιαν
αποσμηξαι δυνησεται, διαπαντος ημων ενιζανουσα τηι ψυχηι. Χρησωμεθα τοινυν αυτωι,
ινα καθαρθεντες καλως, αξιωθωμεν ιδειν τον Θεον, ως ανθρωποις ιδειν δυνατον, και
των μελλοντων απολαυσωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου. Αυτωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


