Oratio de translatione Chrysostomi
Κωνσταντινου εν αυτωι τωι Χριστωι, τωι αιωνιωι βασιλει, βασιλεως, υιου Λεοντος του
σοφωτατου και αειμνηστου βασιλεως, λογος, ηνικα το του σοφου Χρυσοστομου
ιερον και αγιον σκηνος εκ της υπεροριας ανακομισθεν ωσπερ τις πολυολβος και
πολυεραστος εναπετεθη θησαυρος τηι βασιλιδι ταυτηι και υπερλαμπρωι των πολεων.
Ευλογησον πατερ.
Τι τερπνοτερον του νυν ορωμενου θεαματος η τι λαμπροτερον της παρουσης
ημερας; Ἰδου λαος εκκριτος, θεωι μονωι και αρετηι ανακειμενος και τοσαυτην της
οικειας ευταξιας και κοσμιοτητος την περιουσιαν επιδεικνυμενος, ως μη τινα χωρις
αποδοχης και θαυματος και επαινου τουτον παραδραμειν. Ποιος γαρ λειμων
ευανθης παντοιοις κομων φυτοις και ανθεσι τε ποικιλοις παντοθεν
καταγλαιζομενος ουτω δυναται τον οφθαλμον εστιασαι και μη αλλαχου πλανασθαι
παραχωρησαι, αλλ' εφ' εαυτον ολην την ορασιν οιονει δεσμιον κρατησαι δια το εν
αυτωι καλλος, ως τουτο το ιερον συνταγμα, το αγιον εθνος, το βασιλειον ιερατευμα;
Και τις ο τροπος της συνελευσεως και τις ημας επι το αυτο ουτως συνηγαγεν η
προδηλον, ως επανιοντι τωι Χρυσοστομωι πατρι ο λαος Κυριου θριαμβον συγκροτει
και προευτρεπιζεται την πομπην και δια τουτο πολυ το χαιρον εν τηι εκαστου ψυχηι
και διαπρυσιαι των λογων αι σαλπιγγες ως αξιον της παρουσης ημερας το συνταγμα,
ως πρεπον τηι λαμπραι ταυτηι και ερασμιωι πανηγυρει το τοιουτον συναθροισμα; ∆ιο
δευτε χαρμονικως μεγαλωι και υψηλωι τωι κηρυγματι κραζωμεν· ευλογητος ο θεος, ο
καταξιωσας ημας εις τηνδε την ιεραν και σεβασμιον καταντησαι πανηγυριν, εν ηι ο
λαος θεου ιερος τε και αγιος, ον εαυτωι Κυριος εξελεξατο, ο επι των αΰλων Κυριου
χειρων καλως εζωγραφημενος. Ἄξιον γαρ απο των προφητικων προρρησεων προς
τους παροντας ουτωσι πως και προσφυως ελλαμπρυνεσθαι. Τις υμας ως εξ ιερας
προθεσμιας και ως αν τις ειποι εξ επιταγματος ηθροισε; Ποθεν λαβοντες τας
αφορμας της συνελευσεως της ενθαδε σπουδαιαν ουτω και προθυμον την αφιξιν
απειργασασθε; Τις ο την πανδημον ταυτην συναθροισας πανηγυριν και ωσπερ εκ
τινος σιμβλου του ιερου τουτου οικου εκχυθηναι τον τοσουτον εσμον των ιερων
μελισσων κατηναγκασε και ταυτα εν ουτω σφοδραι του χειμωνος δριμυτητι; Τις
ωσπερ εν στρατοπεδου κινηματι στενοχωρουμενας εδειξεν εκ της των συρρεοντων
πληθυος τας ενταυθα φερουσας οδους και ταυτα εν κατηφειαι χειμερινηι, ηνικα και
Σκυθης και βαρβαρος και οσα αλλα πολεμικωτατα και μαχιμα των εθνων ηρεμειν
οιδε δια την απο του χειμωνος δριμυτητα της ακαιρου πορειας ανακοπτο 307 μενα,
οτε και θαλασσα πλωτηρων ερημος και ναυτιλιας καθισταται και γεωργος αροτρον
και τα προς γεωργιαν αφεις επιτηδεια τους αροτηρας βους δαψιλως επι φατνης
εκτρεφει και θεραπευει, η προδηλον οτι λαμπρωι και περιχαρει τωι κηρυγματι παντας
τους φιλοθεους και φιλοχρυσοστομους ως φιλοπατορας η θεια αυτη και σεβασμιος
συγκαλειται πανηγυρις και δαψιλει τωι φωτι το της νυκτος ζοφωδες προς την
ημερινην λαμπροτητα προσφορως πανυ μεταλλαττομενον και εν τουτωι ποιητικως
ειπειν τωι αστεροεντι ουρανωι εξομοιουται και απεικαζεται; ∆ιο δευτε λαος ιερος,
μερις εκλεκτη, τιμιον εθνος και αγιον, σχοινισμα Κυριου το κρατιστον, τα καλα και
τριποθητα προβατα, α της του διδασκαλου φωνης καλως και σωτηριως ακουοντα επι
νομας ζωηφορους και σωτηριωδεις συνηθως εκτρεφεσθε, την ευφημιαν μοι
ενυφαινοντες των αγοραιων ταραχων και ακοην ανακαθαρατε και διανοιαν, ινα τηι
των εκεινου καλων διδαχων αναμνησει κατατρυφησωμεν και την ωσπερ εκ μαστων
διαυλων προς την της νικης νυσσαν επανοδον του αθλητου κατοπτευσωμεν· ει γαρ
και μη προς το παν της υποθεσεως αποδυσασθαι δια το ανεφικτον τεθαρρηκαμεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αλλ' ουν και η του μερους αφηγησις εις την του λογου χειραγωγησει αναμνησιν και
απο των τελευταιων τα της αρχης τωι νωι θεωρησομεν, ωσπερ εκ των ονυχων τον
λεοντα τεκμαιρομενοι και απο της κροκης το υφασμα η και το πασι δηλον το
δενδρον εκ του καρπου. Τα μεν ουν αλλα λεγοντων τε και γραφοντων εστιν ακουειν
πολλων και οσοι της λογικης παιδειας και των ταυτης οργιων ου παντηι αμυητοι και
του μουσικου κρατηρος απωναντο. Τοσουτοι γαρ τα εκεινου θαυμαζουσιν, οσοι
σχεδον και λογου μετεχουσι. Τα δ' οσα προς την παρουσαν ημεραν τεινει και α
διεξιων ου περιττος ισως δοξω και οχληρος, ταυτα δη διεξερχομαι. Ἦν οτε καλως
ειχε τωι λαωι Κυριου τα πραγματα και ταις εκκλησιαις Θεου το αστασιαστον
ενεπολιτευετο και η προς αλληλους αγαπη ωσπερ τις κληρος πατρωιος ετηρειτο και
εφυλαττετο και το Χριστου γεωργιον επληθυνετο και παντες εσπευδον εκζητειν τον
θεον και ταις τριβοις των θειων αυτου πορευεσθαι εντολων, οταν ο μεγας ουτος της
ορθοδοξιας κανων, η ποτιμωτατη των λογων και αεναος θαλασσα, η της σοφιας
ακροπολις, η ως αληθως ουρανια φωνη, το του θειου Πνευματος καταγωγιον, η
σαλπιγξ του σωτηριου κηρυγματος, ο της οικουμενης αδυτος ηλιος, το της
εκκλησιας εμπρεπον ιερωι στερεωματι την περιγειον πασαν οικουμενης διηυγαζε και
ταις αστραπηφοροις ακτισιν αυτου των λογων ο κοσμος κατεφαιδρυνετο και παντες
εκ του καταρρυτου και ευωδους αυτου λειμωνος τα παντοδαπα και ποικιλα ανθη
308 των αρετων απεδρεποντο και τα της διανοιας απεπληρουν προκολπια και
παντας ειχε παιδευομενους καλως και εκτρεφομενους επι ζωηφορους νομας και εφ'
υδωρ πνευματικης αναπαυσεως. Ἐπει δε την τοσαυτην των αγαθων φοραν ουκ
εμελλε πραως οισειν ο φθονος, εκ των ανακτορικων θαλαμων αι συσκευαι και η
αδικος εξορια συνερραπτετο τε και εξηρτυετο. Το γαρ βασιλεως γυναιον
χρυσομανιας κατοχον ον και τοις ετερων και μη προσηκουσι χρημασιν εποφθαλμιων
εμισησε τον εν πυλαις ελεγχοντα. Ὡς απολοιτο εξ ανθρωπων η του πλειονος εφεσις
και η συντροφος αυτηι απληστια και ασωτια και ο ταυτην κακως παραδειξας απ'
αρχης ανθρωποκτονος διαβολος. Ὅσας γαρ και οιας ο δικαιος ουτος και του θεου
οντως ανθρωπος ψυχωφελεις παραινεσεις εκ θειων νομων και διδαχων καθ'
εκαστην τηι απληστωι ταυτηι και μιαραι επηιδε βασιλισσηι ανελλιπως υμιν εστι τωι
τουτου περιτυχουσι βιωι μαθειν. Ἀλλ' αυτη πασαν απωσαμενη και συνεσιν και αιδω
προς τας θειας και σωτηριωδεις επωιδας δυσχερως ειχε και βαρεως και επαχθως
μαλλον διετιθετο τωι αγιωι κακως καθ' εαυτην προ του ανοιαι βουλευσαμενη και
κακως φρενος επαφηκε κατα της μακαριας εκεινης και αγιας ψυχης. Τοις ουν
τοιουτοις παναισχιστοις συνεργοις και συμπρακτορσιν η μαινας εκεινη χρωμενη και
δαιμονωσα και κακων προαχθεισα γεννητορων και διδαγματων κινει κατα της
αληπτου ψυχης εκεινης και σεβασμιας, ας ηδη συνηγαγε μαγγανειας και τερατειας.
Και μεντοι η σολομωντιος βδελλα και ρυπαρα συνεργον πλουτουσα τον κοινωνον
του λεχους και της ανοιας, ιστε τα τολμηθεντα, την υπεροριαν και τα μεχρι του
δευρο κροτουμενα. Ἀλλ' επανακτεον τον λογον προς την νυσσαν της υποθεσεως. Και
πρωτα μεν την βασιλεως υποποιειται απλοτητα η το γε αληθες ειπειν μαλλον
κουφοτητα, και γαρ ημερος ην τωι οντι και γυναικωδης ο βασιλευς, επειτα τους την
ιερατικην ανελευθερως υποκρινομενους σκηνην και το πραγμα κακως
καπηλευοντας, ου μονον δε, αλλα και τους πεπαυμενους του ιερασθαι τηι Ἰωαννου
κρισει δια την οικειαν των τροπων φαυλοτητα κοινωνους ποιησαμενη τοσουτου
τολμηματος την αδικον εξοριαν κυροι κατ' αυτου και την της εκκλησιας
περιαιρειται ευπρεπειαν και πενθιμωι ταυτην υποβαλλει κουραι η νεα Ἰεζαβελ και
∆αλιδα τον κοσμον αυτης λυμηναμενη και διαρρηξασα ως οια γρομφις αναιδης και
βορβορωι καλινδουμενη και αποσπαιρουσα. Τις η υπερορια; Κουκουσος, πολιχνη τις
ερημος και θειας πιστεως και φοβου θειου επιδεης, και μετα ταυτην Ἀραβισσος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μετ' εκεινην αλλο βαρβαρον χωριον ανικμον τε και αχαρι καθ' εκαστην υπο των
γειτνιωντων πολιορκουμενον Ἰσαυ 309 ρων τουνομα Πιτυους. Ταυτα της ημων
εσχατιας τερματα ακαλλη και ολεθρια απιστιαι τηι προς Θεον κρατουμενα και
ματαιαις τισι δοξαις περιπλανωμενα, ηλιωι τε και πυρι το σεβας αμαθιαι απονεμοντα
και αλλοις τισι κιβδηλοις σεβασμασιν ως θεοις λατρευοντα. Ουτος ο μεγας και τιμιος
οντως του Θεου ανθρωπος πληρης θεογνωσιας και πιστεως εκ των οικειων διδαχων
παντας τους εκεισε υιους φωτος δια της εξ υδατος και πνευματος αναγεννησεως
συντομως απεδειξε και τηι τροφιμωι και ποτιμωτατηι των λογων αυτου διδασκαλιαι
χρηστους και θεοσεβεις τους πριν αχρηστους και ασεβεις απειργασατο. Ταυτα του
μεγαλου οντως και θαυμασιου της αποικιας και αδικου υπεροριας τα κατορθωματα,
ταυτα του δευτερου Ἰωβ τα παλαισματα και της περι αυτον πραγματειας η εκβασις.
Ἀγων γαρ ην αρετης του μεν οπως την υπερφρονα ταυτην και μαινομενην της
δευτερας ειδωλολατρειας εκσπασηι, ειτουν φιλαργυριας, της δε οπως τον αγιον
πονηραι ανταποδοσει αμειψηται. Και γαρ ουδε τουτο συνιδειν ηδυνηθη τωι καιρωι της
μανιας οιονει κυφωνι τινι παρα του πονηρου βαρυνθεισα και δυσανακλητον εχουσα
την διορθωσιν. Ἐκρατει τοινυν το ασεβες, το ευσεβες απηλαυνετο, και εν
νυκτομαχιαι δεινηι τα των εκκλησιων ην, ο φθονος ισταν εδοκει της οικειας
μοχθηριας τα τροπαια και αλαλαζειν τα επινικια. Ἐπει δε τον δρομον αποστολικως
ειπειν τελεσας και την πιστιν τηρησας μετα τους πολλους εκεινους ιδρωτας και
κοπους και την πολλην ταλαιπωριαν των αλλεπαλληλων εξοριων εκαλει τουτον
προς εαυτον ο βασιλευς και στεφοδοτης Ἰησους, ο εμος Χριστος και θεος, τον οικειον
αθλητην και νικηφορον τα βραβεια των πολλων καματων αποληψομενον, ενταυθα
τι γινεται και τι θαυματουργειται δικαιον ταις φιλοθεοις ακοαις εισηγησασθαι.
Πετρον και Ἰωαννην τους προκριτους και τιμιους των αποστολων αυτωι παλιν
εξαποστελλει ευαγγελιζομενους των πολλων και μακρων πονων και αθλων την
αναπαυλαν, επιρρωνυντας τον αριστεα, επισφραγιζοντας την αναρρησιν,
κροτουντας τα νικητηρια, τα γερα της νικης, τα βραβεια, τους αμαραντους
στεφανους, την δοξαν, ην κληρονομησειε συν αυτοις, τον πικρον θανατον του
καταρατου γυναιου δια της των σκωληκων βρωσεως προσημαινοντας ως εχθιστου,
ως αποπτυστου, ως κυνων αξιου και της τουτων περιπλοκης, ανθ' ων εις αυτον
επλημμελησεν, αμβροσιαν σιτιζοντας. Συντηρουσι τουτον μεχρι του καιρου της προς
θεον εκδημιας και αναλυσεως ασιτον. Και παλιν μετα ταυτα ετερον θαυμα και αξιον
ιστοριας· τριων γαρ που παρεληλυθοτων μηνων οι καλλινικοι μαρτυρες Βασιλισκος
τε και Λουκιανος το βασιλειον κλεος της νικης ευαγγελιζονται 310 και την προς τον
στεφοδοτην Χριστον και θεον εκδημιαν και την εκεινου μεθ' εαυτων εν τωι οικειωι
μνηματι συγκαταταξιν. Ἀπαιρει τοινυν ο αθλητης των κατω χειρι θεου το πνευμα
παραθεις και το καρτερικον αυτου και πολλοις ιδρωσι συντακεν αγιον σωμα τωι
ταφωι των μαρτυρων συνθαπτεται και το εαυτου το μακαριον δια της των
επελθοντων πονων υπομονης ου πορρω μαρτυρικης τιμης αποφηνας. Ὅτι δε και της
ανω χορειας ο επαινουμενος αξιος και ανθαμιλλον των εαυτου πονων τε και
αγωνων η μακαρια εκεινη και αγια ψυχη, το παγκοσμιον εκεινο και τιλμαφεστατον
αγαθον, η του παντος κοσμου οδηγια προς το καλον και οιον τις φωταγωγια και
ελλαμψις, την διαγωγην εκληρωσατο και της εγγυτατω στασεως τε και ταξεως
ετυχε, της μετ' αγγελων φημι και οπου των εξ αρετης κεκαθαρμενων η κατοικια,
εξεστιν ουκ απεικοτως απο τινων εν σαρκι περιοντων ετι και την αληθειαν
φαντασθεντων του μη τον της αρετης λυχνον υπο το μοδιον της τινων κιβδηλου και
ωσαν τις ειποι ουκ αληθους υποληψεως κρυπτεσθαι λαθειν και τοις υποσκαζουσι και
ειπερ αμφισβητησιμοις λαμπροτερον ηλιου αποφηναι την οντως περι του αμαθως
υπειλημμενου αληθειαν. Ἤσχαλλε τις των φιλιων και μαλιστα τουτον ηγαπηκοτων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἀδελφιος ονομα τωι ανδρι, ος και υπεροριον απενηνεγμενον τροπωι συμπαθειας
εδεξατο και των επισκοπηι τιμωμενων περιφανειαι επισημος ο ανηρ. Και ετρυχε
τουτον λογισμος τις και εδαπανα ουκ εξω του πρεποντος υπονυττων τουτο
υποτιθεμενου του δακνοντος λογισμου και σαλευοντος και μαθειν αναζητουντος
πασηι σπουδηι ποιας αρα δοξης τε και τιμης ο φιλτατος μοι και τιμιος Ἰωαννης, και
τινος ταξεως ελαχεν, ωι πολλοι τινες δια των λογων πονοι και συγγραφαι και
κοσμος ολος πεφωτισμενος και προς αρετην και θειον ζηλον επεστραμμενος. Ουτως
αυτον τον ειρημενον Ἀδελφιον του λογισμου εκθλιβοντος τε και κατατρυχοντος,
ινα και τινος θειοτερας αντιληψεως αισθηται, συντονωτερον τε και προσκειμενου τηι
ικεσιαι και ταις ευχαις εγκαρτερουντος και δεομενου εδοξε πως εξεστηκεναι και
προβηναι τοις ουρανιοις της τε χειρος λαβομενου τινος αυτον νεανιου λευχειμονος
προς χωρον αγαγειν τουτον φωτος λαμπροτατου υποπλεων, ου πας ο των θεωι
ωικειωμενων και αληθων αρχιερεων ενεσκηνου χορος. Και παλιν η αυτη απορια και
συγχυσις μη συνορωμενου του ποθουμενου. Ὡς δε και εξ ονοματος εμεμνητο και ουκ
ην και λοιπον στυγναζων επεμπετο πληρης ανιας και κατηφειας το τριποθητον
χρημα μη συνορων, οις επηλπιζε, τον χρυσουν οντως και λογοις και πραξεσιν,
ετερος τις της αυτης οψεως νεανιας της προοφθεισης τηι ειρημενηι ταυτηι πολυφωτωι
οικιαι υπηρετων 311 το κατηφες της οψεως θεασαμενος ηρωτα τον τροπον
αναμαθειν. Ὁ δε ουκ αποκρισεως ηξιου τηι λυπηι κατεσχημενος. Του δε σφοδροτερον
εγκειμενου και μαθειν ζητουντος τι το την τοσαυτην ποιουν ανιαν και αμα ουδε
δικαιον απιεναι λυπουμενον τουτο μονον ειπειν ετι αλυοντα και ποσως επιστενοντα
οτι φησι τον Κωνσταντινουπολεως επισκοπον Ἰωαννην ουχ εωρακα
συνδιαιτωμενον τοις παρουσι. Και τον ευθεως υπολαβοντα ειπειν· και οιει τουτον
τινα των εν σωματι οπου ποτ' εστιν εκεινος ιδειν και ης μετεσχηκε ταξεως; Και ου
παρεστηκεν η μακαριωτατη φυσις εκεινη, και τολμηρον ειπειν υπερ ανθρωπον.
Ταυτην λαβων του τεως ενδοιαζομενου και τυραννουντος τον λογισμον ο ιερος
ουτος Ἀδελφιος αληθεστατην αποκρισιν δοξαζων ην τον Θεον, τον πολλαπλασιως
αποδιδοντα των πιστως ελπιζομενων τας αμοιβας και χαρισι τιμωντα ταις ανωτατω
και νου καταληψεως. Ἐπει δε η θεια δικη την μαιναδα εκεινην και διωκτριαν
δικαιως εδικασε και σκωληκων βρωσει τον βιον οικτρως εδικαιωσε καταστρεψαι
ωστε μηδε θρηνοις γενεσθαι χωραν δια το συνεχες των οικειων αυτης κακων, αλλα
και το σωμα τελευταιον παρα θεου πληττεται πληγην ανιατον τε και δυσθεωρητον
αυτης αποτινουσης α ηρπασε και θριαμβευουσης α εις τον αγιον εδρασε Θεοφιλου τε
λιθωδει και οια τα εκ νεφρων παθη περιπεσοντος και βιαιως το ζην απορρηξαντος
των τε λοιπων κατηγορων, των την εξοριαν εξηρτυκοτων του αγιου, αυθις
διαφοροις πληγαις και νοσοις θεηλατοις της ζωης τον θανατον ανταλλαττομενων,
αυτου δε του βασιλεως Ἀρκαδιου το κοινον και πασιν οφειλομενον πιοντος του
θανατου ποτηριον και Θεοδοσιου, του εκεινου παιδος, τα πατρωια σκηπτρα
κληρωσαμενου, ο μεταξυ χρονος εις αρχιερεα θεου θειαι ψηφωι προυβαλλετο ανδρα
ιερον τε και αγιον τωι διδασκαλικωι του μεγαλου Ἰωαννου γαλακτι εκτραφεντα.
Προκλος δε ην ο παλαι περιοντι τα μυστικωτατα τουτωι διακονησαμενος. Τωι τοινυν
τεταρτωι ετει της αυτου αρχιερατειας το καταλειφθεν της εκκλησιας εγκαρδιον, οιον
τι μνημης εμπυρευμα, θειωι πνευματι κινηθεν τε και αναζεσαν ως ειδεν ωσπερ
αιθριαν τον κοσμον επιλαβουσαν και αναλαμψασαν και τα του φθονου
διασκεδασθεντα νεφη, ος προς μεν το αντιβαινον ειωθε διεγειρεσθαι, προς δε το
εκποδων ον υπολωφαν και μαραινεσθαι, ηνικα η επαινετη πραξις εφ' εαυτης
θεωρουμενη θαυμαζεσθαι τον εργατην ποιει. Τουτον ουν τον καιρον παρρησιας
εαυτοις και δυσχερων απολυσεως νομισαντες επιτηδειον, πανδημον εποιουντο
πρεσβειαν προς τον των ιερων προεστωτα πραγματων πεισαι δεομενοι την βασιλεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

γνωμην μαλαξαι τουτον και τεθνηκοτι την εξοριαν τωι κοινωι παντων πατρι τε και
διδασκαλωι 312 καν οψε ποτε διαλυσασθαι απαλλαξαι τε της ορφανιας αυτους την
ιεραν αυτου κονιν και το λειψανον της εναρετου μορφης ως τινα χρυσοφορον
αυτοις χαρισασθαι θησαυρον, ινα αντι του παρ' εκεινου βλυσαντος αυτοις της
διδασκαλιας γαλακτος τους των δακρυων αυτωι ποταμους επαφησωσι και γινηται τις
αυτοις καντευθεν αγιασμος και της καλης εφεσεως πληρωσις. Ἦν ουν ο ιερευς κατ'
αυτα τα των βασιλειων ανακτορα και τα της πρεσβειας ηνυετο και η πανδημος των
τεκνων εδηλουτο παρακλησις δια του αρχιερεως εκεινα λεγοντος τωι βασιλει και
υποτιθεμενου α και τας ακροτομους των πετρων επικλαν οιδε και παροτρυνειν και
προς ερωτα θειον ανακινειν και αναρριπιζειν της του αγιου σκηνους τιμιαν
επανοδον και σεβασμιον. Τουτων τοινυν ακουσας ο βασιλευς θερμαινεται την
καρδιαν και προς την αιτησιν ουκ αντιβαινει, αλλ' ευδοκιμησεως αυτωι νομισας
τουτον καιρον και θειας αποδοχης και ευφημιας της εξ ανθρωπων και φιλτρου
γνησιωτατου προς την αναληψιν ηυτρεπιζετο και παντα ην τωι ευσεβει σκοπωι
συντελουμενα. Ὡς δ' ουν του βασιλεως εφοδιασθεντες γραμμασιν, οις προσετετακτο,
τηι τον πολυτιμον θησαυρον εχουσηι πολει επεστησαν και ουδεν ην το αντιστηναι
δυνασθαι νομιζομενον, οι γαρ κληρονομοι του χρηματος βασιλικης ηττωντο χειρος
και ηνιωντο μεν και ηθυμουν και ησχαλλον, αντιβηναι δε και μη υπειξαι ουκ
εσθενον, ενταυθα η του μεγαλου δυναμις εγνωριζετο· τους τε γαρ λαχοντας και
περιστειλαντας τιμων και τοις κατ' εξουσιαν μεταγειν πειρωμενοις δεικνυς ως ου
παντων εξουσιαζουσιν ουχ ωσπερ εν τωι διωκεσθαι πειθηνιος ην τον ουκ εριζοντα
Χριστον ουδε κραυγαζοντα παντως μιμουμενος, ουτως και προς την ανακλησιν κατα
το ακουσιον βιαζεσθαι καθιστατο δυνατος, αλλ' ην ωσπερ προσπεφυκως τηι ακινητωι
σορωι και δυσαποσπαστος η δυσαναγωγος παντηι προς την μεταθεσιν· απολιθουσθαι
γαρ λεγεται του αγιου το σωμα και τηι δυσκινησιαι εις βαρος λιθου μεταπεποιεισθαι
εδοκει. Ἠπορουν ουν οι του βασιλεως θεραποντες, ηθυμουν οι διακονοι του
προσταγματος, ενευθυμιων οι κληρονομοι το χαιρον της ψυχης επιδηλον εχοντες.
Ἀναφερεται ταυτα τωι βασιλει, γνωριζεται τωι αρχιερει, τηι των εν τελει βουληι παρ'
αυτου του κρατουντος η της αναβολης αιτια επιγινωσκεται. Ὑπονοιαν εδιδου προς
την εκ προσταγματος αντιβαινειν ανακλησιν, ου μνησικακειν τοις λυπησασιν.
Ἀλλαττεται το σχημα της δοξασης εναντιας αποστολης, αμειβεται προς ικεσιαν τα
γραμματα. Αυτος εκεινος ο βασιλευς οικειαι χειρι διαχαραττει την δεησιν. Τωι
οικουμενικωι διδασκαλωι και πνευματικωι πατρι Ἰωαννηι, τωι αγιωι και χρυσοστομωι
πατρι και πατριαρχηι. Ἱκετευομεν, πατερ, δουλο 313 πρεπως ως ευγνωμονες, ου
προστασσομεν βασιλικως ως και σου κυριευοντες, ως δεσποτην μετακαλουμεθα, ουχ
ως υποχειριον βιαζομεθα. Γνησιων τεκνων φιλτρωι κινουμεθα πατρικην επιδειξαι
την συμπαθειαν. Ἀποδος σου τον νεκρον, οις και προτερον επεδωκας σεαυτον.
Ἀδικησεις επι πλεον αναβαλλομενος. Ειπερ τοις αγνωμονησειν προς σε μελλουσιν
επεδιδους σαυτον, ου γαρ ηγνοεις ο διορατικωτατος νους τα καταληψομενα, τοις
αξιοχρεους σοι τας τιμας αποδιδοναι προθυμουμενοις ζημιωσεις την προστασιαν
σου; Ὡς δε μετα της του βασιλεως δεησεως και των παννυχων υμνων και
προσευχων την προτεραν αποπειραν προσηγαγον τηι σορωι, ην ιδειν, ω του θαυματος,
παλιν την φυσικην απολαβον το αγιον εκεινο σωμα συνταξιν και κουφοτητα, την
μεταθεσιν ευχερη και ραιστην την μετακινησιν, ωσπερ τινος εν προαιρετικηι κινησει
τον οικον αμειβοντος. Και τουτο γαρ λεγεται το θαυμασιον, εαυτον επικουφισαι τον
αγιον τοις μετακομιζουσι τουτον προς την σορον την βασιλειον. Ὥσπερ ουν οι
μυριανδρον ελοντες πολιν και μεγαν καταγοντες θριαμβον πολλους τους προς την
θεαν συρρεοντας εχουσιν, ουτω δη και οι το θειον εκεινο σκηνος καταγοντες μυριον
ειχον οχλον τον παραπεμποντα. Εικασεν αν τις πορρωθεν ων το των λαμπαδων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πληθος ιδων ως αστερες εν ανεφελωι τωι καταστηματι την υπερκειμενην θεσιν
αμειψαντες και προσγειοι χρηματιζοντες σεληνην οντως εγκλειουσι και σχημα
σωζουσιν ευτακτως κινουμενου χορου οιον τινα κορυφαιον μεσον τον δικαιον
εχοντες. Ὡς δ' εγγυτερω προσελθοντος ταις ακοαις η ψαλμωιδια προσεπεσεν, εικονα
αν εδοξε θεωρειν της επι γης του θεου λογου ενσωματωσεως, καθ' ην ο των
αγγελων χορος το δοξα εν υψιστοις εκραυγαζε. Τοσαυτη τις ην η περι τον μεγαν
Ἰωαννην δορυφορια τε και πομπη, τοσουτος οχλος πανταχοθεν συνερρεε. Τινος ουν
βασιλεως επανοδος εθνη χειρωσαμενου μυρια και πολεις τειχηρεις κατα κρατος
ελοντος τοιαυτη προεπεμφθη τιμη; Ἢ τις τοσουτους εσχε τους προς την θεαν
συντρεχοντας; Ὡς δ' ουν προς την αντιπερας της βασιλειου ταυτης των πολεων
ακροπολιν εφθασαν, ην ιδειν τον εν μεσωι τουτων πορθμον ωσπερ τινι στολωι ταις
μικραις ολκασι και λεμβοις και ακατιοις προς την υπαντησιν επειγομενοις
καταπυκνουμενον. Ουδε πορθμευσιν αλλη τις ην εμπορια ουδε εωρατο το πλοιον,
αλλοσε ποι φερομενον. Ἐπεραιουτο γαρ συν τωι βασιλει και γερουσια βουλη και τηι
αρχιερατικηι πολιτειαι το αποκληρωθεν το παν συνεξηρχετο. Ουδε γυναικας επειχεν
η διηνεκης οικουρια το τηνικαυτα, αλλα πολλαι και οψεως αρρενος τοτε πρωτον
κατατολμησασαι εξηιεσαν εις υπαντησιν αγιασμου πιστευουσαι μετασχειν και απο
μονης της οψεως. 314 Τριηρης των βασιλεων ην ευτρεπης, η δεξομενη τον ηδη παρα
θεωι βασιλευοντα. Και παλιν κανταυθα την εισοδον τοις θαυμασι θεου εμεγαλυνεν·
εξαιφνης γαρ βιαιας ζαλης διεγερθεισης και του της θαλασσης κυτους εν ανεμωι
νοτωι βιαιωι διασταντος και κλυδωνος διεγηγερμενου μεγαλου και των κυματων
συγκρουομενων ατακτως και πολυν εχοντων σαλον και ταραχον, τα μεν αλλα των
πλοιων τηιδε κακεισε διερριπτοντο ως εκαστον ετυχεν εν τισι κοιλωμασι
προσοκειλαν η και προς λιμενας διασωθεν. Το δε φερον τον δικαιον των καλων
απορραγεντων οιονει χειρι τηι δυναμει του φερομενου καλου διακυβερνωμενον
προσωρμισθη τωι της χηρας αγρωι, ον κακως η τυραννος βασιλις του πενομενου
γυναιου αφηρπασεν ωσπερ οιμαι και τοις ηττον μετεχουσι αγχινοιας τε και φρενων
δεικνυοντος του θεου της εξοριας τουτου το αιτιον. Μαλλον δε ουδε θανων ο
δικαιος της συνηγοριας και του εκδικειν το επηρεασθεν επαυετο γυναιον, αλλ'
ωσπερ τις μαρτυς αψευδης πορρωθεν εις οριων υποδειξιν μετακληθεις την οικειαν
εθετο ψηφον και κρειττονι γλωσσης εμαρτυρει φωνηι, ης το χωριον ετυγχανεν. Ἐπει
δε το περι τουτου αυτου διηνυστο βουλημα, το παραυτικα αποδοθηναι τηι χηραι τον
ταυτης αγρον, κατηυνασθη μεν ευθεως το πελαγος, εστορεσθη δε τωι κλυδωνι και
οιον φιλει γινεσθαι εν τουτοις, οταν γαληνη πορφυρηται και προσπαιζηι ταις ακταις
ηδυ τι και ημερον. Και ως εκ τινος ναυαγιου διασωθεντα πανταχοθεν τα πλοιαρια
συνηθροιζετο και ως στρατηγιδα ναυν την φερουσαν την τιμιαν εκεινην σορον
δορυφορουντα προεπεμπον. Και ουτως απεδοθηι τηι βασιλιδι πολει ο ευπρεπης αυτης
κοσμος και το βασιλειον οντως διαδημα. Και ταυτα μεν εν τουτοις. Τα δε νυν
αλληλα λαμπροτης και φως απροσιτον και χαρα διαχεουσα των πιστων τας καρδιας.
Ἡμερας γαρ αρτι διαγελωσης και του χρυσοστομικου και ηλιολαμπους σκηνους τηι
ημετεραι πολει λαμπρας ακτινας επαφιεντος ο του αοιδιμου αποστολου Θωμα ναος, ο
προς θαλασσαν κειμενος, ον Ἀμαντιου οιδεν ονομαζειν η πολις, τοσουτον αγαθον
δεξιουται. Και ταις παννυχοις υμνωιδιαις και ευφημιαις δι' ολης νυκτος
γεραιρομενος και πολλους δεξαμενος συν δακρυσιν ασπασμους ωσπερ τις
αγνωμονηθεις τωιοντι και παρα το εικος επηρεασθεις τους ηδικησαι δοκουντας και
διαλλαττομενους προσιεται μετ' ευλαβειας και τινος προσιοντας αιδους, ουτω δη και
ο αρχιερευς του θεου πρωτα μεν αυτον τον το κρατος ιθυνοντα προσεδεχετο, τουτο
μεν ως πατερα και αναδοχον εκ του θειου γεγονοτα λουτρου τιμωντα και
μεγαλυνοντα, τουτο δε της κατα σαρκα μητρος παραιτουμενον την δικαιαν οργην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και πολυειδεις δεησεις προσαγοντα λυθηναι αυτηι των 315 εις αυτον επταισμενων
την εισπραξιν και στησαι τον της λαρνακος αυτης κλονον επι τριακοντα και πεντε
ετεσιν ανενδοτως ως εν συσσεισμω σαλευομενον, ον ως συσσειουσα την εκκλησιαν
τοσουτοις ηδη χρονοις κατα την του Καιν εκλονηθη και μεταστασα ομοιωσιν. Και
μεντοι και τυγχανει των δεησεων, ως εκ του φανερου το αφανες εστι
συλλογισασθαι. Ὅρα δ' ενταυθα την του φιλοχριστου βασιλεως θερμοτατην
προαιρεσιν· και γαρ ως ζωντι τωι αγιωι εκεινωι και τριποθητωι λειψανωι προσομιλει.
Ἦν γαρ ιδειν οντως θαυμα πασαν υπερεκπιπτον εννοιαν. Ὡς αρτι γαρ των
αισθησεων ηρεμουσων ηδεως καθευδειν τον αγιον ελογιζετο. Και δη και την
βασιλειον χλαιναν προσεφαπλοι ανωθεν του ιερου εκεινου σκηνους ως υπεξουσιον
αυτωι δηθεν ποιων την αυτοκρατορικην οντως των ρωμαιων αρχην ομου τε δι'
αυτης αγιασθηναι και το ρωμαιων κρατος επηλπικως. Ἔπειτα μετ' εκεινον και το
εκκριτον ιερατευμα. Πολυς ην ωθισμος και των εν τελει και του λαου προς το
πλησιον γενεσθαι και ψαυσαι μονον του ιεροφορου σορου. Ειτα δαψιλει τωι φωτι και
αφθονοις ευωδιαις θυμιαματων και αρωματων επηρμεναις τε των υμνων ωιδαις και
διαπρυσιοις φωναις δια μεσης οιον θριαμβευων της πολεως επι την της Ειρηνης
μεγαλην και καθολικην απαγεται. Ἐπι δε τον ιδιον θρονον παρα του ιερου Προκλου
ανατεθεις, πασης δε της πολεως μετα πολλης θυμηδιας και χαρμονης εκβοησασης
απολαυε σου και θρονον και τον λαον, ον ταις σαις διδαχαις εφωτισας, αρχιερευ
θεοπροβλητε, ειθ' ουτως τηι βασιλικηι κελευσει του αυτοκρατορος το ιερον εκεινο
σκηνος βασιλειωι αρματι ευλαβως αμα και αισιως επετεθη καθαπερ ηλιος τωι πυρινωι
αρματι διφρευομενος. Ει δε και Προκλος συνεποχος ην τωι σοφωι Χρυσοστομωι περι
το αγιον αυτου σκηνος πονων και διακονων, χαρις τωι καλωι διδασκαλωι τωι και
προελομενωι εις μαθητειαν και αναδειξαντι και θρονου και αρετης κυριον διαδοχον.
Ὁ μεν ουν αοιδιμος Προκλος προ εαυτου θεις την πολυολκον εκεινην του αγιου
λειψανου θηκην προς τωι των θειων αποστολων περιωνυμωι και περικαλλει ναωι
αποικιζεται. Και ουτως επι της ιερας καθεδρας ανυψωθεις και τωι θειωι κανταυθα
θρονωι ενιδρυθεις μυστικως τε τα μεμυκοτα κινησας χειλη και ειρηνευσας το
ποιμνιον ως παρα των διαυγεστερον ηξιωμενων τα τοιαυτα οραν ελεγετο τε και
επιστευετο τηι της αναπαυσεως εναπετεθη σορωι, κανταυθα ημιν το ασυλον τουτο
αποτεθησαυρισται αγαθον και νυν εστι βασιλευσι και αρχουσιν, αρχιερευσι και
κληρωι και τωι λαωι πολυτιμος ολβος, κειμηλιον απαυστον, θησαυρος αναφαιρετος,
ιαματων πηγη, διδαγματων αεναος ποταμος, ορθοδοξιας κρηπις, στυλος εκκλησιων,
οχυρωμα 316 και κοσμος και καυχησεως στεφανος της υποδεξαμενης
μεγαλοπολεως. Ου γαρ εδει την τοσουτοις ευθυνουμενην καλοις και τοσουτοις
εναγλαιζομενην αγαλμασιν αρετης οιον ηκρωτηριασθαι περι το καιριωτερον και τον
οικειον περιηιρεισθαι κοσμον, πιναραν δε και πενθιμον στολην ενδιδυσκεσθαι τον τωι
καλλει των λογων ως νυμφην ταυτην καταστολισαντα κατα την υπεροριον ορωσαν
παροραθεντα αυλιζεσθαι. Της δε θειας και αναιμακτου θυσιας κατα το ειωθος
τελεσθεισης Προκλος ο παναοιδιμος μετα του ιερατικου καταλογου και του
βασιλεως παροντος Θεοδοσιου τοις τελουμενοις και πασης της συγκλητου βουλης
εις ταυτο συγκεκροτημενης προς την κηδειαν τρεπονται του θεοφορου εκεινου και
οντως ακηρατου λειψανου. Και παλιν θαυμα εν θαυματι και λογισμους εκβαινον και
οιον εξαισιον· ανθρωπον γαρ τινα νοσωι αθριτιδι κατεσχημενον και επι πολλοις
ετεσιν εξ αυτης χειρας τε και ποδας παρειμενον και ως αλλον τινα παραλελυμενον
επι κλινης βεβλημενον και σωτηριας απασης απειρηκοτα και μικρου αποψυχοντα
ενεγκοντες τωι τιμιωι τουτωι λειψανωι κατεψων του μακαριου. Αυτου δε του
παρειμενου συν δακρυσι τον αγιον ικετευοντος τα εικοτα εγενετο μη αποτυχειν της
ιασεως ωστε παντας τους θεασαμενους δοξαν αναπεμψαι θεωι τωι τοιαυτην χαριν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

παρασχοντι τωι σεβασμιωι τουτωι και αγιωι Χρυσοστομωι πατρι. Χερσι δε ταις ιδιαις ο
πατριαρχης τον εαυτου εν πνευματι πατερα τε και διδασκαλον εν τωι της
αναπαυσεως κατατιθησι μνηματι, εν τοις αδυτοις του ιερου και αποστολικου
τεμενισματος παντως συνειναι τοις Χριστου μαθηταις και αποστολοις τον του
Χριστου μαθητην και αποστολον. ∆ια τουτο τοις ποθουσιν ο ποθουμενος αποδιδοται,
τοις πιστοτατοις τεκνοις ο πατηρ ο φιλοτεκνος, τοις υπηκοοις ο πανεπιστημων
διδασκαλος, τοις ορφανοις ο προστατης, τοις αδικουμενοις ο προικα συνηγορων,
τοις επηρεαζομενοις ο μεγας επικουρος, τοις ανδραποδιζομενοις πολλακις ταις
ηδοναις ο την επιθυμιαν πτερων προς θεον, τοις εις κακιας ολισθησασι βαραθρον ο
της μετανοιας υφηγητης, τοις ηττωμενοις κορου τε και τρυφης ο της εγκρατειας
υπογραμμος, ο πανταχου των παντων κρατων, ο παρα παντος το εν πασιν
αποφερομενος συγκεχωρηκως, ο μηδενος των προ αυτου κατα παν ειδος αρετης
απολειπομενος και παιδευσεως, ο μηδενι των μετ' αυτον εγγυς αυτου συγχωρησας
ελθειν, ει μη και πλειστον απολειφθηναι τωι της αρετης υπερβαλλοντι, ο μηδενα
βυθον των αποκρυφων μυστηριων θεου αδιερευνητον καταλιπων, ο της Γραφης το
βαθος απαν θαυμασιως αναστομωσας και αναπτυξας και οιον εις φως αγαγων και
τρισσως οντως απογραψαμενος. Θαλλει μου η καρδια και πηγαζει ο νους 317 και
πανηγυριζειν εφιεται και του λεγειν μαλλον ορεγεται. ∆ευτε δε συμπληρουτε μοι
την επιταφιον τουτωι των υμνων ωιδην οσοι των εκεινου καλων μετειληφατε και
και τα εκεινου θαυμαζετε. Οι βασιλεις τον λαμπρυνοντα μαλλον υμων τας ψυχας
τοις ολοχρυσοις ρειθροις της γλωσσης αυτου η το σωμα το της πορφυρας ανθος και
των μαργαρων το καλλος και το εκ λιθων τιμιων διαδημα. Οι ιερεις τον ευθυν
κανονα της αρχιερατικης καταστασεως, οι περι λογους τον εν πασι λογων ηδεα
παντα αποκρυψαμενον. Οι πλουσιοι τον αριστον οικονομον των αποθετων υμιν
χρηματων και περιττων. Οι πενητες τον ποριστην των αναγκαιων και την ενδειαν
λυοντα. Οι εν πενθει την παραμυθιαν, την παρακλησιν οι εν συμφοραις, την
ανακλησιν οι τηι απογνωσει προς απωλειας κατερραγμενοι βυθον. Τον παντα
γεγονοτα τοις πασι κατα Παυλον ειπειν, τον μεγαν αποστολον, ινα κερδησηι τους
παντας η πλειονας. Τοινυν απο του καταρρυτου τουτου λειμωνος των της ψυχης
αγαθων τα ροδα της αρετης και αγαπης τρυγησωμεν ως ηδιστα εκ ψυχης και
φιλτρου περικαους επιχορηγουντες τας ευφημιας και λεγοντες αμα και ουτω
κατονομαζοντες σκεπην κραταιαν και ωχυρωμενων βασιλειον, φιλιας κειμηλιον
εμψυχον, κηπον κεκλεισμενον, πηγην εσφραγισμενην παραδεισον τε τρυφης,
ευκαιρως ανοιγομενον τε και συγκλειομενον, λιμενα γαληνης τοις υπο καταιγιδων
ταραττομενοις και αναψυξεως, των χρυσων δογματων και ακηρατων τον αεναον
χορηγον. Ὁρατε του Χρυσοστομου τα χαριτας, ορατε των αυτου πονων τα γερα.
Μεμνησθε παντων των γλυκυτατων αυτου και ηδιστων διδαχων. Οιδα τουτο και
συνοιδα μεμνησομενους αει και οιον υμιν το φιλτρον περι τον κοινον πατερα και
ευεργετην και ως εξηρτησθε του φιλτρου τουτου και της αγαπης και τουτο μονον
πνειτε και αναψυχεσθε. Ὁρατε οιος εγω κοινωνων και του ζηλου και της αγαπης του
θαυμασιου τουτου και αξιεπαινου πατρος και διδασκαλου, ειθε δε και των ιερων
πονων ων ημιν δια των αυτου θεοπνευστων λογιων υποτιθεται και της
σωφρονεστερας διαγωγης υπηκοους γενεσθαι. Και γενοιτο, δεσποτα του ελεους και
πασης παρακλησεως Κυριε, και παντα τον κοσμον και προ παντων ημας τουτο μονον
κεκτησθαι χαραν, την κοινην ελπιδα, το αναφαιρετον αγαλλιαμα, την ανεπιληστον
μνημην, την ψυχοτροφον, ον ει μη τιμωμεν και αγαπωμεν και της σωζουσης
διδασκαλιας τουτου εχωμεθα, τινα αλλον στερξομεν η τινι των κρειττονων και εις
ζηλον αρετης αναγοντων εψομεθα η δια τινος ευρησομεν τα ελπιζομενα αγαθα; Ναι
τεκνα πολιτειας ευγενους τε και φιλοσεμνου της ευδαιμονος πολεως ευτυχεστατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

και θρεμματα της τιμωσης τα τιμια λογοις και πανδημοις εορταις τε και πανηγυρεσι,
φιλοχριστοι, 318 φιλαποστολοι, φιλομαρτυρες, φιλοχρυσοστομοι, το παντων των
τιμιωτατων κεφαλαιον, τας τουτων τιμας τε και πανηγυρεις εμπνεοντες, ταυτας
αισιως διατιθεντες, εν τουτοις στρεφομενοι. Οιδα γαρ υμων τας παννυχους στασεις
και αγρυπνιας, τας ψαλμωιδιας και τους υμνους τους ιερους, την ακροασιν των
λογιων του πνευματος και προς γε τουτοις και του ημετερου θειου και σοφου
Χρυσοστομου και την προς θεον αναβασιν η εκδημιαν και μεταχωρησιν, εκεινου του
μεγαλου νου τα θεια και γεννηματα και προβληματα. ∆ια τουτο πειστεον ταις αυτου
εισηγησεσιν· ουτος γαρ αληθως ο της οικουμενης φωστηρ, ζωης εν κοσμωι λογον
επεχων, ο των εκκλησιων στυλος, των πιστων το προπυργιον, ο απλανης οδηγος ο
καλος γεωργος των ημετερων ψυχων, ο μονον και μνημονευομενος ηδονη και
γλυκυτης, ον ουτως διαφεροντως αγαμεθα και ουτως αυτου εξηρτημεθα και ουτως
τηι περι αυτου μνημηι συνεδησαμεν τας ψυχας, ως απο τινος χρυσης σειρας αδολου
και πιστης διαθεσεως εκκρεμαμενοι. Ὑπερευγε τοσουτου καλου χαρισθεντος ημιν
εις απολαυσιν. Χρυσοστομου ο μνησθεις παντων των φαυλων απεσχετο· εκεινου γαρ
ο αμεμπτος και θεαρεστος βιος ηγιασε και ετιμησε, διο και παρ' ημων αει φιλειται
και τιμαται και μακαριζεται. Ει τι καλον τωι βιωι των ανθρωπων εμπολιτευεται, ει τι
σεμνοτητος αξιον, ει τι πολιτειας θεοφιλεστατης εχομενον εκ τουτου ευρηται και
κατορθωται. Κενος αν ην ο κοσμος παντος αγαθου του προς θεον βλεποντος, ει μη
της αγαθης ριζης ετυχομεν του σοφου κηρυκος, του απλανους οδηγου, του
ανεσπερου φωτος και λαμπροτατου. Ὀργαι το πνευμα και γεγηθε και ωσπερ περιζεει
το φιλτρον και διανισταται και ουκ εθελει της περι τουτου μνημης ο λογος
αφελκεσθαι. Αιθε πως ην και διαβηναι μονον δι' αρετης προς αυτον. Αιθε συνειναι
τωι ποθουμενωι και τουτο μονον ηγεισθαι χαραν και απολαυσιν· τι γαρ και του μονον
εκεινου μεμνησθαι γλυκυτερον; τι δε του δια γλωσσης τουτον εχειν επιτερπεστερον;
Ουτω σοφως εαυτους οικονομουντες και σωτηριας χαριεστερον εντευξομεθα της
προσδοκωμενης. Ἀλλ' ω στομα παγχρυσον του Χριστου, ω σαλπιγξ ουρανια του
πνευματος, ω θεωρε και κηρυξ του αναρχου πατρος, ο της αγιας Τριαδος υποφητης
και ευαγγελιστης αληθης, ο αμεσως υπερ ημων εντυγχανων και πρεσβευων τηι αγιαι
και τρισηλιωι θεοτητι, αιτησαι παρα θεου ειρηνην ταις εκκλησιαις, ας ταις σαις
διδαχαις εφωτισας, ινα ημιν αι πανηγυρεις αυται φιλοτιμοτερον αγωνται. Μη
πλεονεξια, ητις εστι δευτερα ειδωλολατρεια, αρηι καθ' ημων κεφαλην. Μη ζιζανιον
χρυσομανιας εγερθεν αποπνιξηι τον σιτον της σης μεταδοτικης διδασκαλιας της εις
τους δεομενους. Μη τις πετρα γενηται καθ' 319 ημων το στερρον υποφαινουσα της
κακιας λειπομενη της πιοτητος της σης ταπεινοφροσυνης και αρριζον αποδειχθηι
των σων σπερματων το καλον και πιον γεωργιον. Χρηζομεν της απο σου ωφελειας
και των πολλων και μεγαλων σου ευεργεσιων την αφθονον δαψιλειαν επιζητουμεν.
Πρεσβευσον υπερ της σης αγιας ποιμνης προς τον κοινον θεον και βασιλεα ταις σαις
ευχαις τιμιε και παντος του κοσμου ισοστασιε ανθρωπε λυθηναι τα ημων
πλημμεληματα. Ἔχεις πολλους τηι σηι μεγαλειοτητι συμπρεσβευοντας, τουτους
συμπρεσβευτας συμπαραλαβε. Ἄθροισον τον χορον των σοφων αποστολων και μετα
τουτων δεηθητι ως τουτων υπαρχων ομοτροπος. Ὑπομνησον αυτους α υπερ των
εκκλησιων εκακοπαθησαν, υπερ ων τους κινδυνους υπηνεγκαν και τας αλυσεις
εφορεσαν, υπερ ων και μελων ηκρωτηριασθησαν και του ζην βιαιως αφηιρηνται,
υπερ ων δια πυρος και υδατος προφητικως ειπειν διηλθωσαν. Ὑφορωμεθα τας απο
του πονηρου εισαγομενας ημιν παγιδας. Προσδοκωμεν τι των οχληρων τουτο της
πονηρας εννοιας αποτικτουσης, μηπως ειδωλον αμαρτιας εν ημιν μορφωθεν πορρω
της σης διδασκαλιας απωσηται. Ει γαρ και υπερεβης τον βιον και μετα αγγελων τωι
θεωι ως αυλος τις και ουρανιος λειτουργεις και δοξαζεις, αλλ' οιδας, ως ολισθηρα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ευθυδρομος προς το εναντιον η ανθρωπινη πεφυκε φυσις. Μη επιλαθηι των σων
τεκνων, ους τωι γαλακτι των σων διδαχων φιλοστοργως εξεθρεψας. Ἡμεις γαρ ει και
τι των κρειττονων και θεοφιλων αρετων μετερχομεθα, σοι λογιζομεθα την
ευεργεσιαν. Αιτουμεν δε και προς το μελλον καλως ευθυνειν ημας και διεξαγειν επι
νομας ζωηφορους και σωτηριωδεις των θειων εντολων. Αιτησαι δε παρα θεου
βασιλευσι κρατος γαληνιον εν υποπτωσει των δυσμενων, αρχιερευσιν ειρηναιαν
καταστασιν τηι των σκανδαλων ανατροπηι, τωι υπηκοωι την ευθηνιαν των εντος
αγαθων και των εξωθεν, ινα της ημετερας ψυχης λαμπαδες, ας ο της σοφιας ανηψεν
ερως, τας εκκλησιας καταφαιδρυνωσιν, ιν' οι περικαλλεις ουτοι ναοι του
προσηκοντος κοσμου μεταλαγχανωσι τωι των συρρεοντων εσμωι και παντες εν τοις
της αρετης λειμωσι κατασκηνουμενοι και περιηνθισμενοι τοις εντευθεν
πλεκομενοις αμαραντινοις στεφανοις υπερ λιθον και σαπφειρον ωραισθεντες υπερ
λυχνιτην και σμαραγδον αυγασθεντες και τηι λευκοτητι των αρετων ως μαργαροι
γαλακτοειδως λευκαθεντες και στιλψαντες λαμπροι λαμπρως εποφθειημεν τωι καλωι
νυμφαγωγωι των καθαρων ψυχων Χριστωι, τωι θεωι ημων, οτι δι' αυτου η σωτηρια
πασιν ημιν εξηνθησε νυν και εις τους αιωνας των αιωνων Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


