De cerimoniis aulae Byzantinae (lib. 1.842.-56)
ΚΕΦ. πδʹ. Ἐκ των του Μαγιστρου Πετρου. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι
προαγωγηι κομητος αδμινσιονων και κομητος σχολης και κωροπαλατου.
Ὁ κομης των αδμηνσιονων επι σιλεντιου γινεται, και καθημενου του βασιλεως εν
κονσιστωριωι· πολλακις δε και εις ιππικον ανιων, ποιει αυτον εν τωι μεγαλωι τρικλινωι, εν ωι το
387 πωι δεχεται τους αρχοντας. γινεται δε ουτως· μετα το κιτευσαι τον μαγιστρον και εισελθειν
τον μαγιστρον και παντας τους αρχοντας επιτρεπει τωι κομητι των αδμηνσιονων τωι μελλοντι
παυεσθαι ενεγκειν τον πρωτον δικουριωνα, λεγων αυτωι, ως επι των αλλων αρχοντων, το
ονομα αυτου. ο δε απελθων φερει αυτον, και επιδιδωσιν αυτωι ο βασιλευς τα κωδικελλια του
κομητος των αδμηνσιονων [επιτρεπει ενεγκειν], και λαβων φιλει τους ποδας αυτου, και ισταται
εμπροσθεν αυτου. αυτωι ουν τωι δεξαμενωι τα κωδικελλια του κομητος των αδμηνσιονων
επιτρεπει ενεγκειν τον παυομενον, τουτεστιν τον απο κομητων αδμηνσιονων, και λαβων αυτον
ο γενομενος κομης προσαγει αυτωι, και επιδιδωσιν αυτωι ο βασιλευς κωδικελλιν ιλλουστριου,
και δεξαμενος αυτος φιλει τους ποδας αυτου κατω. και λαβων αυτον ο κομης των αδμηνσιονων
απαγει και ιστησιν αυτον εν τωι τοπωι αυτου μετα τους αγεντες προ παντων των ονοραριων
ιλλουστριων. τουτο γαρ το προνομιον διδωσιν αυτοις, ως ειρηται, η διαταξις. τους δε κομητας
σχολων η κουροπαλατας εαν βουληθηι εν κονσιστωριωι προαγαγειν, ως επι των αλλων
προαγωγων και τουτους ποιει. ως επι πολυ δε κατεσχεν εθος ιδιαι εν τωι κουβουκλειωι γινεσθαι
αυτους και προ αριστου και δειλης, ως αν δοξηι τωι βασιλει.

388 ΚΕΦ. πεʹ. Του αυτου Πετρου.
Ὅσα δει παραφυλαττειν, οτε γενηται αυγουσταλιος η ανθυπατος. Τα μανδατα διδεται
τηι προ μιας σιλεντιου, και τον αυγουσταλιον Ἀλεξανδρειας επαυσεν. και μετα το γενεσθαι
παντα τα εξ εθους διδωσιν αυτωι κωδικελλια. ουκ ευχαριστειται δε ο βασιλευς, ως επι των
αλλων αρχοντων. κομης γαρ κονσιστωριανος γινεται, εαν μη εχει αλλο αξιωμα, και εις τας
μινσας μετα των κομητων ισταται. συνεξερχεται δε τοις επαρχοις, και ου κραζουσιν αυτωι τα
σκρινια. επαν δε συνεξελθηι μεχρι της ριγιας, φορων το ατραβατικον, ουτως, ως εχει,
συγκαθηται τωι επαρχωι των πραιτοριων εις το οχημα αυτου, και απερχεται μεχρι του
πραιτωριου, και εκει κατερχεται, και συνεισερχεται εις το σεκρετον αυτου, και συνταττεται
αυτωι και αναχωρει. το αυτο δε σχημα γινεται και εν τωι Ἠλυρικωι, και συγκαθηται ο ανθυπατος
τοις επαρχοις.

389 ΚΕΦ. πςϛʹ. Περι διαφορας στρατειων, και ποθεν αυται διδονται, και τι
αρμοζει εκαστωι σκρινιωι, οσα ευρειν ηδυνηθημεν.
Ὁ γινομενος σιλεντιαριος εισαγεται δια του πραιποσιτου προς τον δεσποτην, φορων
ατραβατικον χλανιδιν, και επιδιδωσιν ο οστιαριος τωι δεσποτηι το χρυσεον βεργην. και ο
βασιλευς επιδιδωσιν αυτο τωι γινομενωι σιλεντιαριωι, και τουτο εστιν η στρατεια αυτου·
λαμβανει δε το καλουμενον νιρεγιατον, ηγουν Ῥωμαιστι νηβενσιατον, τουτεστιν καθ' ημας
τυπον γινομενον εν τωι σκρινιωι του βενεφικιου του λατερκουλου. εξωθεν δε ποιουσιν
προσσυμβολαια προς αλληλους μετα του πιπρασκοντος ο αγοραζων· ει δε εις τοπον ετι
στρατευμενου γινεται, χρη πραγματικον τυπον καταπεμφθηναι τωι μαγιστρωι τον παρεχοντα τωι
στρατευομενωι ταυτην την αδειαν ωστε εξειναι αυτωι τιρονα βαλειν εις τον ιδιον αυτου τοπον,
και ετι στρατευεσθαι. ο δε βαλομενος σουπερ νουμερος ου λαμβανει εκ του δημοσιου ανωνας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

μεχρι ου φθασηι εις βαθμον. χρη δε ειδεναι, οτι τωι μερει της δεσποινης εκ του κοινου καταλογου
απονενεμημενοι εισιν δʹ σιλεντιαριοι εξ υπολημψεως χρηστης και βιου μεμαρτυρημενοι σεμνου.
και 390 ους αν επιλεξηται η δεσποινα, εισαγονται παρ' αυτηι. αυτη δε λαμβανουσα το βεργιον το
χρυσουν παρα του οστιαριου, επιδιδωσιν τωι σιλεντιαριωι, καιτοι εχοντι ηδη την στρατειαν, και
προσεδρευουσιν οι δʹ ουτοι εις μερος αυτης. ρεφερενδαριος δε γινεται απο ψιλων μανδατων
διδομενων αυτωι παρα του πραιποσιτου· δει δε αυτον ειναι τριβουνον νοταριων. δει δε ειδεναι,
οτι και η δεσποινα εχει ενα ρεφερενδαριον, και αυτος ομοιως τοις αλλοις γινεται. και οτε,
τελευτησασης της θειας την ληξιν Θεοδωρας, ο ευσεβης δεσποτης εκελευσεν τον ρεφερενδαριον
αυτης αυτωι υπηρετειν δια το σχολαζειν αυτον, οια μη ουσης αυγουστης. χρη δε ειδεναι, οτι δυο
μονοι του δεσποτου αννωνευονται και ο της αυγουστης. οι γαρ αλλοι παντες διχα αννωναριων
εισιν, αλλ' ως τριβουνοι νοταριοι πραιτωριανοι πουνκταριοι τας ρογας λαμβανουσιν.
βεστητορες δε γινονται απο πετιτωριου, γραφομενου μεν παρα του χαρτουλαριου της κατ'
αυτον σχολης, υπογραφομενου παρα του δεσποτου. δομεστικοι δε και προτικτορες ουτως. παλαι
μεν απο προσκυνησεως μονης ην η στρατεια αυτων· νυν δε προβατωρειαν ποιει ο δεσποτης, και
προσαγει αυτον ο δηκουριων ατραβατικον φορουντα χλανιδιν, η εν 391 κονσιστωριωι μετα το
παντα πραχθηναι, η ανιοντος αυτου εις το ιππικον ισταται εμπρος του δελφακος, και λεγει επι
μεν των προτικτορων· "αδορατορ προτεκτορ·" επι δε των δομεστικων· "αδορατορ προτεκτορ
δομεστικους." και λαμβανει την προβατωριαν παρα του δεσποτου, και φιλει τους ποδας, και
εξερχεται. παντων δε των αγοραζοντων τοπους και συμβολαια εξωθεν παρα των πιπρασκοντων
γινεται προς τουτοις και συμβολα γινεται. νυν δε και εν φεριαις πολλακις ο ευσεβης δεσποτης
ημων ποιει. οι δε κανδιδατοι γινονται ουτως. ανιοντος του βασιλεως εις το ιππικον, η προιοντος
εις οιονδηποτε προκενσον, χρη τον μαγιστρον προευτρεπισαι τον κομητα της εκτης η εβδομης
σχολης και τους πριμικηριους των κανδιδατων και μανιακιν. και αυτον τον μελλοντα γινεσθαι
κανδιδατον, φορουντα ρουσεον πεκτοραριν και λευκον χλανιδιν, ανιοντος του βασιλεως εις το
ιππικον, δει στηναι εμπρος της θυρας της μετα τα πουλπιτα ποτε· νυν δε ειληματικης γενομενης
σκαλης παρα του ευσεβους ημων δεσποτου Ἰουστινιανου, τον μελλοντα προαγεσθαι ενθα
ιστανται οι βαρβαροι και προσκυνουσιν. και αμα εισελθηι ο 392 βασιλευς, ο κομης της σχολης,
εαν παρηι, ει δε μη παρεστιν, ο πριμικηριος, επιδιδωσιν τωι μαγιστρωι το μανιακιν· και ο
μαγιστρος, εστως εκ των δεξιων του βασιλεως, κρατει ταις δυο χερσιν, και προσφερει τωι
βασιλει, και ο βασιλευς επιδιδωσιν αυτωι τωι κανδιδατωι, και φιλει τους ποδας αυτου και
ανισταται. δει δε ειδεναι, οτι ο λαμβανων το μανιακιν του κανδιδατου παντως και
πραισενταλιος γινεται. εαν δε εναριθμιος εστιν εις τους μʹ, προταττεται και των
σουπερνουμερων παντων σχολαριων, και εναννωνος ταττεται. και οταν μελλοι πληροιν ο
πριμικηριος των κανδιδατων προ μιας η δευτερας ημερας των καλανδων Μαΐων, εισφερει
αυτους ο μαγιστρος λευχημονουντας παρα τωι δεσποτηι, και προσκυνουσιν οι πληρωσαντες και
οι μελλοντες επιβαινειν τωι πριμικηρατωι. και οι αλλοι ευχαριστουσιν. προσφερεται δε
κανδιδατος και εν τωι αρματι, ενθα ιστανται οι κανδιδατοι, και ου μονον εν τωι ενταυθα
παλατιωι, και εν τοις προκενσοις, και ενθα αν εστιν ο βασιλευς. παντως δε εις εκεινον τον τοπον
δει προσενεχθηναι τον κανδιδατον, ενθα οι κανδιδατοι και εξκουβευουσιν και ιστανται. και
ταυτα μεν η συνηθεια. ο μεντοι ευσεβης ημων δεσποτης πολλακις και εν φεριαις και 393 εσω
καθημενος εκελευσεν γενεσθαι πασας ταυτας τας στρατιας και διχα σιλεντιου.

ΚΕΦ. πζʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, εαν ο αναγορευθεις εν τοις ανω μερεσιν
βασιλευς αποστειληι πρεσβεις και λαυρεατα, μηδεπω δεχθεις υπο του
ενταυθα βασιλεως εις την βασιλειαν, και πως βεβαιοι την βασιλειαν αυτου
και τους πρεσβεις απολυει.
Χρη, πρεσβευτων ερχομενων, προμαθειν τον μαγιστρον και ετοιμασαι τα μητατα αυτων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

και πεμψαι και εις απαντησιν αυτων, και εισαγαγειν εκαστον εις το ιδιον μητατον,
προευτρεπιζονται δε και στρωματα και αναλωματα αυτοις. και καταλυουσιν εν τοις μητατοις
αυτων, και μετα μιαν η δυο ημερας ορωσι τον μαγιστρον. ο δε δεχομενος παρασκευαζει εκαστον
αυτων καθισαι προς τα αξιωματα αυτων, και διαλεγεται αυτοις, οσα χρη, και απολυει αυτους.
αιτουσιν δε αυτον εφ' ωι μηνυθηναι τωι βασιλει, και υπισχνειται ο μαγιστρος τουτο ποιειν και
μηνυειν αυτους. και οτε κελευσωσιν προελθειν, απο οψε διδοται μανδατα σιλεντιον, και τους
394 πρεσβεις τους απο Ἰταλιας δεχεται· και εαν επαρχος η επαρχοι ειεν οι πρεσβεις, ο πρωξιμος
των αδμηνσιονων απερχεται προς αυτους, και μεταστελλεται αυτους. εαν δε μαγιστρος ειη, ο
βοηθος του μαγιστρου απερχεται, και φερει αυτον εις το παλατιν. εαν δε κομης λαργιτιονων, η
αλλην εχων ιλλουστριαν αρχην, αδμισσιοναλιος απερχεται και φερει αυτον. ουτε δε
σιλεντιαριος απανται τωι επαρχωι των πραιτωριων η τωι της πολεως, ουτε αλλο τι ποτε των
ειωθοτων επι ταις ενταυθα αρχαις γινεται, αλλ' εισερχονται παντες οι πρεσβευται εις την
σχολην του μαγιστρου, και εκει περιμενουσιν. και οτε καιρος, απερχεται αδμισσιοναλιος και
αναφερει αυτους, και εισερχομενοι προσαγορευουσιν τους κανδιδατους κατα μιμησιν των
αλλων αρχοντων, και δεχονται απο του πραιποσιτου ασπαζομενοι αυτον εν τηι ιδιαι ταξει, και
εισερχονται και αλλασσουσιν τα ατραβατικα. αρματοι δε επι του βασιλεως ουκ εισερχονται δια
το μη ειναι βαρβαρους τους πρεσβευτας. και επαν καθισηι ο βασιλευς μεθο δεχθωσιν οι αρχοντες,
ο κομης των αδμισσιονων λεγει "λεβα," κιτατιονος μη γινομενης ως επι αλλων πρεσβευων, και
εισερ 395 χονται και φιλουσιν τους ποδας του βασιλεως, και ιστανται εν τωι μεσωι, και λεγουσιν
την πρεσβειαν, και εξερχονται. εστιν δε οτε δοκει τωι βασιλει και παρασκευαζει και
λιβελλησιους παραστηναι και εκλαβειν την πρεσβειαν, και διαλαλει α βουλεται. εαν δε
βεβαιωσει την βασιλειαν, και ο επαρχος των πραιτωριων και ο επαρχος της πολεως, λοιπον
ουτως δεχονται ως ενταυθα οντες επαρχοι, και το περσικην αυτοις απανται, και ο μαγιστρος
μετα τον μαγιστρον τον ενταυθα περιπατει, και απλως η ταξις επι των αξιωματων φυλαττεται.
δει δε ειδεναι, οτι επι του της θειας ληξεως Λεοντος επεμφθη Ἡλιοκρατης παρα Ῥωμαιων, τα
λαυρεατα Ἀνθεμιου του βασιλεως εχων και γραμματα αυτου, και εδεχθησαν οι πρεσβεις εν τωι
κονσιστωριωι, Ἡλιοκρατης και η εικων Ἀνθεμιου εισενεχθη, και εδεξαντο αυτην οι σιλεντιαριοι,
και ∆ιαφερεντιος, επαρχος ων Κωνσταντινουπολεως, ειπεν εγκωμια εις αμφοτερους τους
βασιλεις και ∆ιοσκοριος, απο επαρχων πολεως, και διελαλησεν ο βασιλευς, ωστε πεμφθηναι τα
λαυρεατα εις πασαν την πολιτειαν, και τας εικονας κοινηι ανατιθεσθαι αμφοτεροις τοις
βασιλευσιν. εστιν δε η διαλαλια ουτως· "αυτοκρατωρ Καισαρ ευτυχης Λεων νικητης
αεισεβαστος ειπεν· του πραι 396 οτατου αρχοντος Ἀνθεμιου τον χαρακτηρα επι πολυ
εκδεξαμενοι νυν αποδοθεντα, μεγαλην ημιν ευφροσυνην ενεποιησεν. δια τουτο θειαι νευσει τον
αυτον χαρακτηρα τιμιως προς χαρμονην παντων των λαων ταις ημετεραις εικοσιν κοινωνειν
προστασσομεν, ως αν πασαι αι πολεις εν ευφροσυνηι διαγνωσονται κοινωνουσας εκατερων
μερων τας εξουσιας, τηι τε αυτου ημεροτητι ημας συνηνωσθαι." χρη δε ειδεναι, οτι και Λιβερ, ο
πατρικιος και επαρχος Γαλλιων, επεμφθη ενταυθα παρα Θευδα του ρηγος Γοτθων και της
συγκλητου Ῥωμαιων, και δεξαμενος αυτον ο ευσεβης βασιλευς ημων Ἰουστινιανος, εκελευσεν
αυτον ως επαρχον πραιτωριων και προιεναι και αναχωρειν, και παντα ουτως επι αυτου
επραττετο, ως επι των επαρχων ανατολης.

ΚΕΦ. πηʹ. Ὅσα δει παραφυλαττεσθαι, οτε μελλει δεχεσθαι τους αυτους
πρεσβεις, και βεβαιοι την βασιλειαν και απολυειν αυτους.
Προ μιας διδοται μανδατα σιλεντιον, και τους απο Ἰταλιας πρεσβεις δεχεται. και μετα το
καθισαι αυτον εν τωι 397 κονσιστωριωι και εισελθειν κατα το εθος παντας γινεται αυτοις ιδιον
βηλον, και εισερχονται, και αιτουσιν παλιν περι των αυτων, και βεβαιοι ο βασιλευς η εγγραφως
η αγραφως, υπισχνουμενος επιστολας πεμπειν περι τουτου προς αυτον. και λοιπον, ως ειρηται,
εν τοις σιλεντιοις προερχονται ως αρχοντες του βασιλεως, και εαν ωσιν επαρχοι η επαρχος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

προσκυνουνται παρα των δομεστικων και προτηκτορων, και το Περσικην αυτοις απανται, και
παντα κατα το ειωθος γινεται. επαν δε θεληι απολυσαι αυτους, δει τον μαγιστρον ποιησαι
γνωσιν κατα γνωμην του βασιλεως, τι εκαστος οφειληι λαβειν, και παντων των ανθρωπων
αυτων τι εκαστος λαμβανει, και δουναι τωι κομητι των λαργιτιονων. και επαν κακεινος
ευτρεπισθηι, διδωσι σιλεντιον ο βασιλευς. και τηι εξης παντα γινεται ως εν σιλεντιωι, και
ερχονται οι πρεσβεις, ουκετι παντες ομου, αλλ' εις τους τοπους αυτων μετα των
Κωνσταντινουπολεως αρχοντων αναμεμιγμενοι, και κελευοντος του βασιλεως, εισαγει ο
δικουριων τους ανθρωπους αυτων κατα ταγμα ταγμα, και μηνυει ο δικουριων· "κομητες
φυλων, διδασκαλικοι, λευκοφοροι, δρομεις, δεκανοι" και απλως παντας 398 τους μετ' αυτων
ελθοντας, και διδωσιν εκαστον την ρογαν ο βασιλευς. και μετα το εξελθειν τους ανθρωπους
αυτων τοτε και αυτοις τοις πρεσβευταις διδωσιν οσα εκελευσεν ευτρεπισθηναι εις λογον αυτων,
και δεχονται αυτον οι σιλεντιαριοι, και εγειρεται ο βασιλευς, και εαν μη ωσιν πατρικιοι,
προσκυνουσιν αυτον, και συνταττονται, ει μεν εν τωι μικρωι καθηται κονσιστωριωι, εμπρος των
πορφυρων βαθρων εν τωι θερινωι κονσιστωριωι· ει δε εν τωι μεγαλωι κονσιστωριωι καθηται, ανω
προ της θυρας των δευτερων, και κατερχονται, και μισας ποιουσι. τα δε γραμματα του βασιλεως
λαμβανει ο μαγιστρος, και ερχονται και συνταττονται αυτωι, και διδωσιν αυτα.

ΚΕΦ. πθʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, πρεσβευτου μεγαλου ερχομενου
Περσων.
∆ει, μηνυομενου μεγαλου πρεσβευτου, τον μαγιστρον πεμψαι εις τα μεθορια ενα
αρχοντα ιλλουστριον η σιλεντιαριον η τριβουνον η και ενα των επισημων, η μαγιστριανων, η
ον αν συνιδηι προς τιμην του ερχομενου προσωπου πεμψηι, ινα δεξηται και διασωσει αυτον. ο δε
πεμπομενος εισερχε 399 ται εις το Νησιβιος, και ασπαζεται αυτον, και εαν εχει γραμματα του
βασιλεως, αποδιδωσιν· (ει δε μη, του μαγιστρου) προτρεποντα αυτον. ισως δε ουδε ο μαγιστρος
γραφει, αλλ' εκ μανδατων μονον η προτροπη γινεται, εφ' ωι αυτον ελθειν μετα ευθυμιας και
θεραπειας· και εξερχεται συν αυτωι. δει δε τους αρχοντας του ∆αρας απαντησαι αυτωι μετα των
στρατιωτων εν τοις μεθοριοις και δεξασθαι τον πρεσβευτην και τους ανθρωπους αυτου. και ει
μεν εστιν τι οφειλον λαληθηναι εν τοις μεθοριοις, λαλειται, του αρχοντος του Νησιβιος μεχρι
των μεθοριων μετα πληθους Περσων συνερχομενου αυτου. ει δε μη λαλειται τι ποτε, και ουτως
δει παντως συνελθειν αυτον μετα πληθους, και των Ῥωμαιων αυτον παραλαμβανοντων και
τους συνοντας αυτωι, δει τους λοιπους απομειναι των Περσων εν τοις Περσικοις τοποις, και
αυτον μονον μετα των συνοντων εισελθειν εις το ∆αρας και θεραπευθηναι. προσηκει δε τους
αρχοντας του ∆αρας πολλην αγρυπνιαν και προνοιαν ποιεισθαι, ωστε μη προφασει του
πρεσβευτου πληθος Περσων συνεισελθειν, κατα μερος επακολουθησαι, και δολωι κρατησαι την
πολιν. αλλα τουτου του μερους πολλην προνοιαν οι αρ 400 χοντες ωφελον ποιεισθαι, και εκ του
ασυμφανους εγρηγορεναι, και φυλαττειν το σχημα τουτο. οι δουκικοι δε κατα το ειωθος το
δαπανημα της οδου μεχρι των ενταυθα ημερων ργʹ επιδιδοασιν. τοσαυται γαρ εξ αρχης
ορισθησαν αρκειν τωι πρεσβευτηι ανιοντι, και τοσαυται απιοντι. εστιν δε οτε βραδυνηι εν τηι οδωι,
και κελευει ο βασιλευς, και προσθηκη αυτωι γινεται. η δε γνωσις των επιδεδομενων αυτωι
σωζεται εν τωι σκρινιωι των βαρβαρων. και βερεδα δε κατα τα πακτα επι Κωνσταντινου επαρχου
πραιτωριων γενομενου απενεμηθη αυτωι πεντε, και ζωα λʹ. ο δε βασιλευς, εαν θεληι θεραπευσαι
αυτον, πολυ πλεον αυτωι επιδοθηναι κελευει. ει δε θελει και τιμησαι αυτον, χρη πεμψαι και
δεξασθαι αυτον δια τινος των ευυπολημπτων επι Γαλατιαν και Καππαδοκιαν και θρεψαι·
ομοιως δε πεμψαι και εις Νικαιαν και θρεψαι και θεραπευσαι. δει δε και τον μαγιστρον,
ερχομενου αυτου περι Ἀντιοχειαν, πεμψαι μαγιστριανον οφειλοντα απαντησαι και ασπασασθαι
αυτον, και μαθειν, πως διασωζεται. ει δε θελει ο βασιλευς, και απαξ και δευτερον τουτο ποιει,
και γραφει και ασπαζεται, και ερωται αυτον, πως διασωζεται. χρη δε αυτωι και ζωα
ευτρεπισθηναι εν Ἑλενοπολει και δρομονας, ινα, ειτε βουλεται, 401 πεζηι απελθηι επι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Νικομηδιαν, ειτε βουλεται, δρομωσιν αντιπερασηι, και ενδακιδιζηι δε παντως χρη ευτρεπισθηναι
και ιππους και ζωα, ινα δεξωνται αυτον και αγαγωσιν μεχρι Καλχηδονος· εν δε Καλχηδονι τον
μαγιστρον ετοιμασαι μητατα και αυτωι και τοις ανθρωποις αυτου, και πεμψαι τον οπτιονα των
βαρβαρων και αποθεσθαι αυτωι αναλωματα ετοιμα της ημερας, η και των ημερων, ων εχει
ποιησαι εν Χαλκηδονι. και ξενια δε πεμπει αυτωι. προσηκει δε τον μαγιστρον πεμψαι ευθυς εις
ασπασμον αυτου, και ερωτησαι αυτον, πως ηλθε, και μη εσιανθη τι ποτε, και απλως κατα το
εγχωρουν θεραπευσαι αυτον. χρη δε εν τηι πολει προετοιμασθηναι το μητατον αυτου προς την
αξιαν του ανθρωπου και το πληθος, οπερ επιφερεται, και ευτρεπισαι εν αυτωι κραββατια και
στρωμματα και κλιβανια και αρουλλας και τραπεζας και οπερας, ωστε υδροφορειν και τας
αλλας ρυπαρας υπηρεσιας υπουργειν. αλλα τα μεν στρωμματα ο κομης των πριβατων κατα
πιττακιον του μαγιστρου απολυει, ητοι ο σακκελλαριος του βασιλεως· (νυν γαρ εις αυτον
μετηνεχθη η χρεια·) τα δε κραββατια και σκυφια και τρα 402 πεζια και κλιβανια και χυτρας ο
επαρχος της πολεως απολυει, παλιν κατα πιττακιον του μαγιστρου. τας δε αρουλλας οι των
φαβρικων παρεχουσιν. απονεμονται δε αυτωι παρα του επαρχου και οπερες εκ των καπηλειων.
και δει το βαλανειον του οικου εκεινου, εν ωι μελλει, οικειν, ετοιμασθηναι, η το πλησιον αυτου,
ινα, οτε βουλεται, και αυτος και οι μετ' αυτου λουονται, και αυτοις μονοις σχολαζει το
βαλανειον. και επαν καταπλευσηι, δει τον μαγιστρον πεμψαι βασιλικους ιππους· (διδωσι δε
αυτους ο σπαθαριος του βασιλεως·) και δεχονται αυτον εκ των δρομονων, και αποφερουσιν εις
τον οικον αυτου. και ευθυς πεμπει ο μαγιστρος και ασπαζεται αυτον, και παλιν ερωται αυτον,
πως διεσωθη. πεμπει δε αυτωι και ξενια δια του οπτιονος, α βουλεται· ως επι πολυ δε και ο
πρεσβεις πεμπει, και αντασπαζεται τον μαγιστρον. και χρη τον μαγιστρον δεξασθαι ηπιως τον
ερχομενον και δουναι ανταποκρισιν αρμοδιαν τωι ασπασμωι. δηλοι δε αυτωι δια του οικειου
ανθρωπου ο μαγιστρος οτι "ανακτησαι σαυτον, και οτε συνοραις, ασπαζομαι σε." κακεινος τηι
εξης η μετα μιαν προμηνυει, και ερχεται και ασπαζεται τον μαγιστρον, και δεχεται αυτον απο
στοματος, και 403 ερωται αυτον ο μαγιστρος προ παντων περι της υγειας του βασιλεως αυτου,
επειτα και περι των τεκνων του βασιλεως αυτου και περι των αρχοντων και περι της αυτου και
του οικου αυτου υγειας, και πως ηλθε, μη τι ποτε εν τηι οδωι εσιανθη, μη τι ποτε παρελειφθη, και
λεγει οτι "εκελευσθημεν παρα του ευσεβους ημων δεσποτου παντα εις θεραπειαν σου ποιησαι·
εαν ουν τι ποτε παρελειφθη, τουτο ημετερον εστιν πταισμα. και παρακαλουμεν υμας μητε
λυπηθηναι μηδε σιωπησαι, αλλα ειπειν ημιν, ινα διορθωσις γενηται." προσκυνουσιν δε τον
μαγιστρον και οι μετ' αυτου οντες παντες, ριπτοντες εαυτους επι του εδαφους. και οτε δοξηι τωι
βασιλει δεξασθαι αυτον, πεμπει ο μαγιστρος και δηλοι αυτωι οτι "εκελευσεν σε ο δεσποτης
εισελθειν." χρη δε και τον δεσποτην εν Χαλκηδονι, και ενταυθα ερχομενου αυτου, πεμψαι
δηκουριωνα και ασπασασθαι αυτον και ερωτησαι περι της υγειας του βασιλεως αυτου, και πως
αυτος διεσωθη. επαν δε δεχηται αυτον, πεμπει απο οψε ο μαγιστρος σουβαδιουβαν, και δηλοι
αυτωι οτι "εκελευσεν σε ο βασιλευς προελθειν, και προελθε." και ο βασιλευς ομοιως πεμπει
δικουριωνα, και ασπαζεται αυτον, και δηλοι αυτωι οτι "τηι 404 εξης δεχομεθα σε, και προελθε."
διδοται ουν μανδατα απο οψε σιλεντιον, και τον πρεσβευτην των Περσων δεχεται. και χρη τον
αδμισσιοναλιον ελθειν και ερωτησαι τον μαγιστρον περι των λαβαρησιων, και διδοται μανδατα,
ινα και αυτοι απαντησωσιν, και δει στηναι αυτους εις τους τοπους αυτων μετα του αρματος.
προερχονται δε παντες οι αρχοντες απο ολοσηρικων, και εισερχεται ο πρεσβεις δια της ριγιας,
και δεχεται αυτον ο μαγιστρος εν τηι σχοληι αυτου, και ερωται αυτον, ει ξενια εχει του βασιλεως,
και χρη αυτον ιδειν παντα, πριν εισελθωσιν, και λαβειν την γνωσιν αυτων. και εισερχεται προς
τον βασιλεα ο μαγιστρος, και αναφερει αυτωι τα περι των ξενιων, επιδιδωσι δε αυτωι και την
γνωσιν. ο δε πρεσβης αναμενει εν τηι σχοληι του μαγιστρου. και μεθο δεχθωσιν οι αρχοντες και
εισελθωσιν εις το κονσιστωριον, δει τον αδμισσιοναλιον και τους χαρτουλαριους των
βαρβαρων και τους ερμηνευτας αναγαγειν τον πρεσβην, και καθισαι αυτον εν τωι
αντικονσιστωριωι, δουναι δε τους χαρτουλαριους και ερμηνευτας κιτατωριν του μαγιστρου τοις
αδμισσιοναλιοις, και τα αλλα γινονται ως εν σιλεντιωι. χρη δε τον 405 μαγιστρον ετοιμασαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

κανδιδατους απματυς και πουερας ευσχημους τους ακουλουθουντας αυτοις. και εξερχεται ο
βασιλευς εκ του κουβουκλειου, δηριγευομενος υπο του πατρικιου, και καθηται εις το μεγα
κονσιστωριον, και οι αρχοντες εισερχονται, δηλονοτι μετα ατραβαττικων κατα το εθος. εν
τοσουτωι δε δει τον αδμισσιοναλιον αγαγειν τον πρεσβιν και παραστησαι αυτον εις τον τοιχον
αντις του βηλου του μεγαλου θερινου κονσιστωριου. ανοιγονται δε αι τρεις θυραι του
κονσιστωριου, εαν εχηι ιππους εις τα ξενια· και τρια βηλα παντως κρεμανται ολοσηρικα. και
μεθο δεχθωσιν παντες οι αρχοντες, κιτευει (ως εν υποθεσει) ο μαγιστρος ουτως· "κληθητω
Ἰεσδεκος ο πρεσβης Χοσροου του βασιλεως Περσων και οι συν αυτωι ελθοντες, και επαγει
αρματους." ταυτην δε την κιτατιονα χρη τους των βαρβαρων, ως ειρηται, δουναι τοις
αδμισσιοναλιοις, και οι αδμισσιοναλιοι ποιουσι δυο χαρτια, εν μεν μεγαλοις γραμμασιν
γεγραμμενον, και διδοασιν τωι σιλεντιαριωι, κακεινος τωι οστιαριωι, και προαναγινωσκεται δια
του χαρτουλαριου εν τωι κουβουκλειωι τωι βασιλει, ετερον δε πιττακιον επιδιδωσιν τωι μαγιστρωι
προς αναμνησιν αυτου. λαμβανει δε και ο τερτιοκηριος το ισον της κιτατιονος, και στηκει οπισω
του μαγιστρου, και υπομνησκει αυτον. μετα ουν την κιτατιονα του 406 μαγιστρον εισερχεται ο
δηκουριων εις το μικρον κονσιστωριον, και λαμβανει τους αρματους κανδιδατους, και εκβαλλει
αυτους, και ιστησιν αυτους δεξιαι και αριστεραι εμπρος των αρχοντων μετα τους υπατικους, και
τηνικαυτα εξερχεται εξω, και εαν ιδηι, οτι ετοιμος εστιν ο πρεσβευτης, κραζει ο δικουριων
"λεβα". και επαιρομενου του βηλου, ριπτει εαυτον εξω ο πρεσβης επι του εδαφους, ενθα το
πορφυρουν μαρμαρον, και προσκυνει, και ανισταται. και μεθο εισελθηι τον πυλωνα, παλιν ριπτει
εαυτον, και προσκυνει επι του εδαφους, και ανισταται. και παλιν εν τωι μεσωι του κονσιστωριου
ομοιως προσκυνει, και τοτε ερχεται και φιλει τους ποδας, και ισταται εν τωι μεσωι, και επιδιδωσι
τα γραμματα, και λεγει τον ασπασμον του βασιλεως αυτου. χρη ουν ερωτησαι τον βασιλεα· "πως
ο αδελφος ημων συν Θεωι υγιαινει; χαιρομεν επι τηι υγειαι αυτου," και οσα θελει ενδιαθετα
ρηματα, λεγει προς τον πρεσβευτην. μετα ταυτα λεγει ο πρεσβης οτι "ο αδελφος σου επεμψεν
σοι δωρα, και παρακαλω δεχθηναι αυτα." και επιτρεπει τουτο ο βασιλευς. και εξερχεται ο
πρεσβευτης, και μετα των ανθρωπων αυτου βασταζει τα δωρα, και εισερχεται βασταζων, αυτος
μεν η παλλιν η κοσμιδιν η οτιδηποτε, εαν εστιν τιμιον, των δε αλλων εκαστος εν ειδος βασταζει.
χρη δε 407 προετοιμασθηναι αυτους δια των ερμηνευτων εν τωι αντικονσιστωριωι, και
βασταζοντας παντας ελθειν. και αυτοι δε παντες εις τον αντικρυ της σελλης τοιχον εξω του
βηλου ιστανται, και επαιρομενου του βηλου, ριπτουσιν εαυτους επι του εδαφους, και παλιν
εισερχονται την θυραν, και ριπτουσιν εαυτους, και τριτον τουτο ποιουσιν. και τοτε δεχονται οι
σιλεντιαριοι παντα τα δωρα, και κινδυνον εχουσιν καταγαγειν αυτα κατα την γνωσιν του
μαγιστρου εις την βεστοσακραν και παραδουναι, και γινεται αυτων διατιμησις, και δει τους
βεστοσακρανους την διατιμησιν των δωρων ευθεως αγαγειν τωι μαγιστρωι, ωστε ειδεναι αυτον,
τι εστιν το προσενεχθεν, και εν καιρωι αντιδωρων υπομνησαι τον βασιλεα, τι χρη αυτον
αντιπεμψαι δια ιδιων πρεσβευτων, των δωρων ουν προσενεχθεντων, λεγει ο βασιλευς τωι
πρεσβηι· "ανακτησαι σαυτον ολιγας ημερας, και ει τι εχομεν λαλησαι, λαλουμεν, και μετα καλου
απολυομεν σε προς τον αδελφον ημων." και ευχαριστει ο πρεσβης και προσκυνει, και παλιν
προσκυνει εις τους αυτους τοπους, και αναχωρει. και επαν χαλασθηι το βηλον, ισταται ο
δικουριων, και κιττευει ο μαγιστρος "στρανφερ," και λαμβανει τους αρματους κανδιδατους ο
δικουριων, και εκβαλλει εις το μικρον κονσιστωριον. και 408 τοτε ανισταται ο βασιλευς, και τα
λοιπα παντα γινεται κατα το εθος. χρη δε τον πρεσβευτην κατω αναμειναι εις την σχολην του
μαγιστρου, και τον μαγιστρον κατελθειν και συνταξασθαι αυτωι και απολυσαι.

ΚΕΦ. ϟςʹ. Ὅσα δει εν ταις αλλαις ημεραις επι του πρεσβευτου
παραφυλαττεσθαι.
Ἐντυχων τοις γραμμασιν ο βασιλευς, οτε βουλεται, επιτρεπει τωι μαγιστρωι δηλωσαι τωι
πρεσβευτηι, ινα τηι εξης προελθηι εις το παλατιον· δηλοι δε και αυτος, εαν βουληται, δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

σιλεντιαριου αυτωι, ινα προελθηι, και γινεται σιλεντιον, και το αρμα κρατειται, και οι
λαβαρησιοι ιστανται, και επαν προελθηι, δεχεται αυτον ο μαγιστρος εις την σχολην την εαυτου,
και εαι καθημενον αυτον και ανερχεται, και μηνυει τωι βασιλει, και δεχεται αυτον εσω, ειτε εν
τωι πορτικωι, ειτε εν τωι αυτωι αυγουσταιωι. ει δε εχει δωρα ιδια ο πρεσβης, προ μιας παρακαλει
δια του μαγιστρου, ινα δεχθωσι, και εαν επιτρεψηι ο δεσποτης, δεικνυσιν αυτα τωι μαγιστρωι εν
τηι σχοληι, και γινεται αυτωι γνωσις. και χρη 409 τον μαγιστρον προαναγαγειν τωι βασιλει,
επιδειξαι δε αυτωι και την γνωσιν των δωρων. και ο πρεσβης, εαν θεληι δεξασθαι, εισερχομενος
παρακαλει τον δεσποτην, ινα δεχθηι τα δωρα αυτου· και εαν επιτρεψηι ο δεσποτης, εισερχονται οι
ανθρωποι αυτου βασταζοντες τα δωρα αυτου, και κατα το ομοιον σχημα γινεται ως επι των
βασιλικων δωρων, και γινεται συντυχια. χρη δε τον βασιλεα παλιν και συνεχως και καλως
μεμνησθαι του βασιλεως των Περσων και της διαθεσεως αυτου, και εαν εστιν ειρηνη, και
τοιαυτα τινα λαλουσιν, και απολυει αυτον ο βασιλευς, και αναμενει τον μαγιστρον εξω, και
εξερχεται ο μαγιστρος και συνταττεται αυτωι ανω, και απολυει αυτον και αυτος. εν δε ταις
αλλαις ημεραις μεταστελλεται αυτον, και λαλει τα περι του πραγματος. και εαν συνιδηι,
επιτρεπει τωι μαγιστρωι η και αλλοις αρχουσι συν αυτωι εξω λαλησαι μετα του πρεσβευτου. εαν
δε ειη τελεια φιλια μεταξυ των πολιτειων, δει τον βασιλεα πεμπειν και συνεχως αυτον
επισκεπτεσθαι και μανθανειν, πως εμει 410 νεν, και πεμπειν αυτωι και μερη, και εν ταις εορταις
ταις ημετεραις και ταις αυτου ταις επισημοις ξενια, και πολυτροπως αυτον θεραπευειν.

ΚΕΦ. ϟαʹ. Ἀναγορευσις Λεοντος βασιλεως του της θειας ληξεως.
Τελευτησαντος Μαρκιανου του της θειας ληξεως, και του ψηφισματος εις Λεοντα τον
της ευσεβους ληξεως γινομενου παρα της συγκλητου, συνηλθον παντες εν τωι καμπωι, τουτο μεν
οι αρχοντες και αι σχολαι και οι στρατιωται, τουτο δε και Ἀνατολιος ο αρχιεπισκοπος
Κωνσταντινουπολεως, Μαρτιαλιου οντος μαγιστρου· και των λαβαρων και των σιγνων επ'
εδαφους κειμενων, ηρξαντο παντες κραζειν ουτως· "εισακουσον, ο Θεος, σε παρακαλουμεν.
επακουσον, ο Θεος· Λεοντι ζωη. εισακουσον, ο Θεος· Λεων βασιλευσει. Θεε φιλανθρωπε, Λεοντα
βασιλεα το πραγμα το δημοσιον αιτει· ο στρατος Λεοντα βασιλεα αιτει· Λεοντα οι νομοι
εκδεχονται· Λεοντα το παλατιον εκδεχεται· αυται ευχαι του παλατιου· αυται εντευξεις του
στρατοπεδου· αυται ευχαι της συγκλητου· αυται ευχαι του λαου· Λεοντα 411 ο κοσμος αναμενει·
Λεοντα ο στρατος εκδεχεται· το κοινον καλον, Λεων, ελθετω· το κοινον αγαθον, Λεων,
βασιλευσει· εισακουσον, ο Θεος, σε παρακαλουμεν." και παραχρημα Λεων, κομης ων και
τριβουνος των ματτιαριων, ηνεχθη, και ανελθοντος αυτου εις το τριβουναλιον, Βουσαλγος
καμπιδουκτωρ επεθηκεν τηι κεφαληι αυτου τον μανιακιν, και αλλος μανιακις απο Ὀλυμπιου,
ομοιως καμπιδουκτορος, εν τηι δεξιαι αυτωι επεδοθη· και τα λαβαρα ευθεως ανορθωθη, και
εκραγη παρα παντων· "Λεων αυγουστε, συ νικαις, συ ευσεβης, συ σεβαστος· ο Θεος σε εδωκεν, ο
Θεος σε φυλαξει· τον Χριστον σεβομενος αει νικαις· πολλους χρονους Λεων βασιλευσει·
χριστιανον βασιλειον ο Θεος περιφρουρησει." και παραχρημα σκεπαστος απο χελωνος εν τωι
τριβουναλιωι παρα των κανδιδατων και την βασιλικην ενδυσαμενος εσθητα και το διαδημα
φορεσας και ουτω φανεις τωι δημωι, παρα παντων των αρχοντων κατα ταξιν προσεκυνηθη, και
το σκουταριν και την λαγκιαν εκρατησεν, και ομοιως ευφημηθη παρα παντων ουτως· "και
δυνατος και νικητης και σεβαστος, ευτυχως, ευτυχως· πολλους χρονους, Λεων αυγουστε,
βασιλευσεις· τουτο το βασιλειον ο Θεος φυλαξει· χριστιανον βασιλειον ο Θεος φυλαξει," και
αλλα τοιαυτα. και διελαλησεν δια του λιβελλαριου ουτως· "αυτοκρατωρ Καισαρ Λεων νικητης
αει σεβαστος· ο Θεος ο παντοδυναμος και η κρισις η υμετερα, ισχυρωτατοι συστρατιωται,
αυτοκρατορα με των των Ῥωμαιων δημοσιων πραγματων ευτυ 412 χως εξελεξατο." παρα
παντων εκραγη· "Λεων αυγουστε, συ νικαις· ο σε εκλεξαμενος σε διαφυλαξει· την εκλογην
εαυτου ο Θεος περιφρουρησει. ευσεβες βασιλειον ο Θεος φυλαξει. και ευσεβης και δυνατος."
αποκρισις. αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "εξεται με εξουσιαστην αρχοντα των κοπων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

συστρατιωτην, ων μεθ' υμων ετι στρατευομενος εμαθον υπομενειν." παρα παντων εβοηθη·
"ευτυχως· ο στρατος σε βασιλευοντα, νικητα· ο στρατος σε βασιλευοντα, ευτυχη· σε ποθουμεν
παντες." ο αυγουστος· "και εγνων, οποια οφειλω δωματα παρασχειν ταις δυναμεσιν." υπο
παντων εκραγη· "και ευσεβης και δυνατος και λογιωτατος." ο αυγουστος· "υπερ εντευξεως της
αγιας και ευτυχους βασιλειας μου ανα εʹ νομισματων και λιτραν αργυρου καταβουκουλον
δωσω." παρα παντων εβοηθη· "και ευσεβης και δαψιλης. δια σου τιμαι, δια σου ουσιαι. χρυσεους
αιωνας βασιλευουσα ευτυχης ειη ημιν η βασιλεια σου." αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "ο Θεος
μεθ' υμων." και εισηλθεν εις την πολιν, και τα λοιπα εγενετο κατα ταξιν. μετα ουν την
αναγνωσιν του λιβελλαριου εισερχεται εις το μουτατωριον, και οι πατρικιοι εγγυς αυτου και οι
δυο επαρχοι και ο μαγιστρος, και εισερχονται τρεις κατα σχολην, και διδωσιν αυτοις
λιγατουρας, και μετα ταυτα λογαρια γινεται, και αναπληρουνται. ταυτα δε πραξας, εξελθων
απηλθε πε 413 ζευων εις τον παπιλεωνα, την εκκλησιαν, μη οντος εκει του επισκοπου· ο γαρ
επισκοπος και ο κληρος αυτου προελαβεν εις την μεγαλην εκκλησιαν· πρεσβυτεροι δε
ευρισκονται εν τωι παπιλιωνι· (η δε του παπιλιωνος προσηγορια Ῥωμαικη εστι παπιλι. ο γαρ
λεγεται, ο καλουσιν οι Ἕλληνες ψυχαριον το πεταμενον περι τας κραμβας και τα λοιπα λαχανα·
επειδη ουν τα παραπετασματα του παπιλεωνος εοικεν τοις πτεροις του ζωυφιου τουτου, δια
τουτο οι Ῥωμαιοι παπιλιωνα αυτον καλουσιν.) και αποθεμενος ο βασιλευς εν τωι μουτατωριωι
τον στεφανον, εισερχεται και ευχεται, και παλιν εξερχομενος φορει, και καθηται λευκωι ιππωι,
και επιτρεπει τοις αρχουσιν καθισαι, και οψικευομενος ερχεται εις τον αγιον Ἰωαννην τον
βαπτιστην, και εν τωι μουτατωριωι τωι ευτρεπισθεντι επαιρει τον στεφανον, και διδωσιν αυτον
τωι πραιποσιτωι· ο δε πραιποσιτος υποκατω βασταζει αυτον, και οτε εισελθηι εις την τραπεζαν,
επιδιδωσιν αυτωι τον στεφανον, και επιτιθησιν αυτον επι την αγιαν τραπεζαν, και επαιρει παλιν
και διδωσιν αυτον τωι πραιποσιτωι, και προσφερει κειμηλια, οια βουλεται, υπουργουντος του
κομητος των πριβατων. και εισερχομενος εις το μουτατωριον φορει τον στε 414 φανον, και
καθηται τωι ιππωι αχρι Ἑλενιανων, και κατερχεται εκει, και απανται αυτωι ο φυλαξ του παλατιου,
και προσκυνει, εαν μη ειη κυριακη, μετα το εισελθειν αυτον την θυραν του παλατιου. και εαν
ειη αξιωματικος, δεχεται αυτον απο στοματος· εκει δε αυτωι απανται και ο σταυρος εκ δεξιων
αυτου ισταμενος επ' εδαφους και κρατουμενος υπο των βεστητορων. ο δε βασιλευς αλλασσει εις
το μουτατωριον, και βαλλει καμπαια και λευκον αυροκλαβον διβητησιον και την πορφυραν
χλαμυδα, και εκειθεν ως εν Μαρτιωι πασα η διρεκτιων γινεται, και καθηται εις την καρουχαν,
προηγουμενου του σταυρου και των περσικιων. συγκαθηται δε αυτωι και ο πρωτος πατρικιος, η
ον αν επιτρεψηι, φιλων αυτου τας χειρας· οι γαρ αλλοι αρχοντες προλαμβανουσι· και ελθων εις
τον φορον Κωνσταντινου, κατερχεται εκ της καρουχας, και δεχεται τον υπαρχον της πολεως και
την συγκλητον. προσφερει δε αυτωι ο πρωτος των συγκλητικων μετα του επαρχου της πολεως
μοδιολον χρυσουν. και μετα το δεξασθαι παντας απο στοματος, ανερχεται εις την καρουχαν, και
μονος καθηται. δηριγευεται δε υπο των συγκλητικων και των αρχοντων, και ερχεται εις την
εκκλησιαν παρι 415 ων δια του αυγουσταιου αντικρυ του ωρολογιου, και εισερχεται δια του
μεγαλου πυλωνος επι το μεσαυλον. εν δε τωι ναρθηκι γινεται μουτατωριον, και αποτιθεται τον
στεφανον, και παλιν λαμβανει αυτον ο πραιποσιτος, και επιδιδωσιν, και αποτιθεται αυτον ο
βασιλευς εν τηι αγιαι τραπεζηι, και προσφερει κειμηλια, απερ βουληθειη, και χρυσιον δωρειται,
(διαφοροις γαρ οι βασιλεις δωρεαις φαινονται προς τουτο χρησαμενοι,) και εξερχεται και
ισταται ολιγον εμπρος του καγκελλου, και μετα ταυτα εισερχεται εις το παρατικλιν, και ακουει
του ευαγγελιου· εαν δε θελει, και συναγεται, και αναχωρει, επιτιθεντος αυτωι τον στεφανον του
επισκοπου, κατα το εθος των προκεσσων της εκκλησιας ρογευει τοις κληρικοις, και ερχεται επι
το παλατιον, και απαντωσιν αυτωι παντες οι συγκλητικοι εσω της ρηγιας· απαντωσι δε αυτωι και
οι κομητες των σχολων οι φυλαξαντες την πολιν και το παλατιον, (δει γαρ τινας αυτων
απομειναι και φυλαξαι το παλατιον μεχρι ου υποστρεψηι ο γενομενος βασιλευς,) προσκυνουσιν
αυτον, εαν μη ειη κυριακη, και φιλουσιν τους ποδας, και δεχεται αυτους απο στοματος· και μετα
ταυτα προσφερουσιν αυτωι οι συγκλητικοι αμα τωι επαρχωι της πολεως πιττακιον τρισχιλιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

λιτρων αργυρου, και μεθο δεξηται, αντιχαριζεται αυτοις το πιττακιον, και ουτως εισερχεται
δηριγευομενος υπο παντων, και συντασσονται οι επαρχοι 416 και ο επαρχος εν τωι κονσιστωριωι
κατα το εθος. οι δε συγκλητικοι και παντες οι αρχοντες ιστανται, και εισερχεται εις το
κουβουκλειον μετα των πατρικιων, και εκει συνταττονται οι πατρικιοι και εξερχονται, και
διδονται μισσαι. δει δε ειδεναι, οτι ορκον οι αρχοντες του παλατιου παρεχουσιν, ως ουκ
επιβουλευουσιν αυτωι η τηι πολιτειαι, και το περι τουτου ορκοσκοπικον φυλαττεται παρα τωι
βασιλει· εαν δε ειη αυγουστα εν τωι παλατιωι, απανται τωι βασιλει εν τωι παλατιωι, ητοι εν τωι
αυγουσταιωι εσω, και ο βασιλευς φιλει την κεφαλην αυτης· και τρεφει ο βασιλευς εν τωι μεγαλωι
τρικλινωι, εν μεν τωι ιδιωι αυτου ακουβιτωι τους πραιποσιτους και πατρικιους, ους βουλεται, και
τους επαρχους και τον μαγιστρον, εν δε τοις αλλοις ακουβιτοις τους στρατιωτας, ους αν
κελευσει, η αρχοντας στρατιωτικους. εισερχονται δε και παιγνια εν τωι αριστωι, εαν συνιδηι ο
βασιλευς. χρη ειδεναι, οτι απο Ἑλενιανων εως της πορτης δυο κομητες σχολων κρατουσι τα
μηλα της καρουχας, απο δε της πορτης εως του φορου δυο κομητες δομεστικων, απο δε του
φορου εως του παλατιου δυο απο υπατων στρατιωτικοι κατα το σχημα το λεχθησομενον εν τοις
περι του Μαρτιου γεγραμμενοις. ει δε βουλεται ο βασιλευς, αναχωρων εκ της εκκλησιας ποιει
κονσιστωριον, και δεχεται παντας απο λευκων χλανιδιων 417 και τζαγγιων δια το ως απο
προκενσου ελθειν, καιτοι του βασιλεως καμπαγια φορουντος, και κιτευονται οι αρχοντες, και
ποιει προαγωγας, ας βουλεται. δει δε εν τωι αριστωι παντας καμπαγια φορεσαι και λευκα
χλανιδια, και ουτως συναριστησαι αυτωι. τηι δε εξης ιππικον επιτελειται, εαν η ημερα μη κωλυει,
παντων ομοιως λευκα χλανιδια και καμπαγια φορουντων, και παλιν τρεφει, εαν αρεσκει αυτωι.
και ταυτα μεν η αρχαιοτης. νυν δε επενοηθη και εν τωι ιππικωι τας αναγορευσεις γινεσθαι.
αναγκαιον δε ενομισαμεν και ετερων βασιλεων αναγορευσεις εν επιτομωι γραψαι, ινα εκαστος
το ευτακτοτερον και αρεσκον αυτωι, καιρου γινομενου, (οπερ βραδεως ο Θεος ποιησει,)
επιλεξηται.

ΚΕΦ. ϟβʹ. Ἀναγορευσις Ἀναστασιου βασιλεως του της θειας ληξεως.
Ὁ της ευσεβους ληξεως Ἀναστασιος εν τωι ιππικωι ανηγορευθη ουτως. αποθανοντος
Ζηνωνος του της θειας ληξεως, εν τηι νυκτι τηι εξης συνηχθησαν οι αρχοντες και οι συγκλη 418
τικοι και ο επισκοπος εν τωι πορτικωι τωι προ του μεγαλου τρικλινου, ο δε δημος εν τωι ιππικωι εν
τοις ιδιοις μερεσιν, οι δε στρατιωται και αυτοι εν τωι ιππικωι εν τωι σταματι. και παντες
συναχθεντες εξεβοων, του λειψανου ετι εσω κειμενου. συνειδον ουν οι αρχοντες Ἀριαδνην την
της θειας ληξεως αυγουσταν ανελθειν εις το ιππικον και προσφωνησαι τωι δημωι. και δη
ανηλθεν φορεσασα την χλαμυδα, και συνεισηλθον αυτηι οι δυο πραιποσιτοι και ο μαγιστρος και
ο καστρησιος και ο κυαιστωρ και οι αλλοι παντες, οσοι εθος εχουσιν συνθεωρειν τωι βασιλει εν
ταις ιπποδρομιαις. συνεισηλθον δε εν τωι ιππικωι και κουβουκλαριοι ολιγοι του μερους αυτης, ου
μην αλλα και ο αρχιεπισκοπος Κωνσταντινουπολεως, Ευφημιος. οι δε αλλοι αρχοντες εμπρος
εστησαν, ενθα οι κουρσωρες εν τωι καγκελλωι, και εν τοις βαθροις κατα ταξιν, οι μεν
χαρτουλαρικοι εκ των δεξιων, οι δε στρατιωτικοι εκ των αριστερων. και ως εστη η αυγουστα
και εφανη τωι δημωι, παντες εκραξαν· "Ἀριαδνη αυγουστα, συ νικαις· ευσεβη Κυριε, ζωην αυτηι·"
και πολλακις το "Κυριε, ελεησον" ειπον, "πολλα τα ετη της αυγουστης· ορθοδοξον βασιλεα τηι
οικουμενηι." η δε αυγουστα προσεφωνησεν αυτοις δια λιβελλησιων εξ αυτων των βαθρων. ο γαρ
λιβελλησιος εν αυτοις τοις βαθροις ισταμενος εν τωι καγκελλωι εμπρος της 419 σελλης, ενθα
ιστανται οι κουρσωρες, ανεγνω ουτως· "η υμετερα γενναιοτης τα πρεποντα και νυν τηι
καθοσιωσει συνηθως επεδειξατο και την ευταξιαν εβεβαιωσεν, τα οφειλομενα τηι βασιλειαι
φυλαξασα." παρα παντων εβοηθη· "ημεις δουλοι της αυγουστης· ευσεβη Κυριε, ζωην αυτηι·
πολλα τα ετη της αυγουστας· Ἀριαδνη αυγουστα, συ νικαις· Ῥωμαιων βασιλεα τηι οικουμενηι."
αποκρισις· "οτι και προ των υμετερων αιτησεων εκελευσαμεν τοις ενδοξοτατοις αρχουσι και τηι
ιεραι συγκλητωι μετα κοινης των γενναιοτατων δοκιμασιας ανδρα επιλεξασθαι Χριστιανον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

Ῥωμαιον και πασης γεμοντα βασιλικης αρετης, ωστε μητε χρηματων, μητε αλλωι τινι, οσον το
γε εν ανθρωποις, ανθρωπινωι παθει υποκεισθαι." υπο παντων εκραγη· "πολλα τα ετη της
αυγουστης· Ἀριαδνη αυγουστα, συ νικαις. της φιλοχριστου βασιλιδος πολλα τα ετη· Κυριε,
ελεησον. βασιλευ ουρανιε, δος ημιν επιγειον αφιλαργυρον βασιλεα τηι οικουμενηι." αποκρισις·
"ωστε δε καθαραν και τωι δεσποτηι Θεωι αρεσκουσαν την κρισιν γενεσθαι, εκελευσαμεν τους
ενδοξοτατους αρχοντας και την ιεραν συγκλητον, συντρεχουσης και της των γενναιοτατων
εξερκιτων ψηφου, προκειμενων και των αγιων ευαγγελιων, παροντος του οσιωτατου και
αγιωτατου της βασιλιδος ταυτης πο 420 λεως πατριαρχου, και προκειμενων, ως ειρηται, των
αγιων λογιων, γενεσθαι την επιλογην, εφ' ωιτε μηδενα μηδε φιλιας, μηδε εχθρας, μηδε σκοπου,
μηδε συγγενιας, μηδε αλλου τινος ιδιου μεμνημενον, αλλ' εχοντα καθαρον το συνειδος και
ολον προς τον δεσποτην Θεον νενευκος, ουτως ποιησασθαι την επιλογην. επειδη ουν, ως και η
υμετερα καθοραι καθοσιωσις, το πραγμα μεγα και περι κοσμικης προκειται σωτηριας, προσηκει
την υμετεραν καθοσιωσιν μικρον ενδουναι, ωστε και την κηδειαν του της θειας ληξεως
Ζηνωνος προβηναι δεοντως, και μη εκ προπετους επιλογης γενεσθαι τι μεταμελιας αξιον." υπο
παντων εκραγη· "καλα πασχα τηι οικουμενηι, ευταξιαν και ευθηνιαν τηι πολει. πολλα τα ετη της
αυγουστας. εξω βαλε τον κλεπτην επαρχον τηι πολει· πολλα τα ετη της βασιλισσης. Κυριε, ζωην
αυτηι· ολα τα καλα επι σου γενηται, Ῥωμαια, ει ουδεν ξενον αυξει το γενος των Ῥωμαιων. το
βασιλειον σον εστιν, Ἀριαδνη αυγουστα. συ νικαις." αποκρισις· "ευχαριστουμεν τωι δεσποτηι Θεωι,
οτι παντα, οσα υμιν εστιν και συμφεροντα και καταθυμια, ταυτα και προ των υμετερων
αιτησεων εις τον νουν τον ημετερον ερχεται και πληρουται. και γαρ προ της ενταυθα ανοδου
συνιδοντες χρηζειν την υμετεραν καθοσιωσιν ανδρος εμφρο 421 νος και της υμετερας ευζωΐας
προνοουντος, φθασαντες και προλαβοντες τας υμετερας αιτησεις, τον ενδοξοτατον Ἰουλιανον
εις την υπαρχον αρχην, του δεσποτου Θεου επινευσαντος, προβαλλομεθα." υπο παντων εκραγη·
"ταυτη καλη αρχη. πολλα τα ετη της αυγουστας, πολλα τα ετη των αρχοντων." αποκρισις· "της
ουν υμετερας εστιν καθοσιωσεως, ωσπερ αει εφυλαξατε, ουτω και νυν φυλαξαι την ευταξιαν.
της γαρ υμετερας ευζωΐας και παντων των συμφεροντων υμιν πρωτον μεν ο δεσποτης Θεος,
επειτα δε και ημεις ικανως προενοησαμεν, και ευθεως βουλευομενοι μετα των ενδοξων
αρχοντων και της ιερας συγκλητου, συντρεχουσης και της των γενναιοτατων εξερκιτων
συναινεσεως, προβαλουμεθα ανδρα εις την βασιλειαν και ορθοδοξον και αγνον. απεστω δε
φθονος της καλλιστης ταυτης συμβουλιας και πολιτειας." ταυτης ουν της προσφωνησεως παρ'
αυτης γενομενης, κατηλθεν η αυγουστα και οι αρχοντες οψικευοντες αυτην. και η μεν
αυγουστα εισηλθεν εις τον αυγουσταιον· οι δε αρχοντες, τεθεντων σκαμνιων προ του δελφακος,
εκαθισαν, και ηρξαντο βουλευεσθαι περι του οφειλοντος γενεσθαι, και πολλη φιλονεικεια
μεταξυ αυτων εκινηθη. ο δε πραιποσιτος Ουρβικιος ευφυεστερον εδηλωσεν αυτοις, οτι "καλως
ποιειτε τηι αυγουστηι παρεχοντες την αυθεντειαν, ινα αυτη επιλεξηται, ον αν 422 βουληθειη."
ᾔτησεν ουν η συγκλητος τον επισκοπον εισελθειν και παρακαλεσαι αυτην, ινα αυτη, ον
βουλεται, επιλεξηται· αυτη ουν επελεξατο Ἀναστασιον τον σιλεντιαριον, και μαθοντες οι
αρχοντες παντες ηρασθησαν, και παραχρημα επεμφθησαν εις τον οικον Ἀναστασιου παρα του
μαγιστρου κομητες προτηκτορων και δομεστικων, και ηγαγον αυτον εις το παλατιον, και εν τωι
κονσιστωριωι εφυλαττετο, και ουτως εγενετο η κηδεια Ζηνωνος του της θειας ληξεως. εν αυτηι
ουν τηι ημεραι οι βεστοσακρανοι και οι ζωγραφοι και οι μονηταριοι τα συνηθη επραξαν, καθα
ειρηται, και οψε εδοθη τα μανδατα σιλεντιον και κομεντον, και τηι εξης προηλθον παντες απο
λευκων χλανιδιων, και εδεχθησαν εν τωι κονσιστωριωι, και εκει προσηγορευθησαν, ου μην εν τωι
αρματι. προηλθεν δε και ο αρχιεπισκοπος κατα το συνηθες εισελθων δια της βαλνιαριας, και
μετα το δεχθηναι παντας κατα το εθος, ανηλθεν Ἀναστασιος εν τωι πορτικωι τωι προ του μεγαλου
τρικλινου, και εστη εν τωι μεσωι του πορτικου, και εισηλθον παντες οι αρχοντες και οι
συγκλητικοι προς αυτον, και απηιτησαν αυτον ορκον δουναι πασιν, ως ουδενι, προς ον εσχεν
πραγμα, φυλαττει λυπην, και οτι μετα ορθου συνειδοτος τηι πολιτειαι χρησεται. και
υποτελεσθεντος του ορκου τουτου, ανηλθεν εις το ιππικον, και εισελθων εν τωι τρικλι 423 νωι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ενθα καθ' ιππικον εθος εστιν προσκυνειν τους συγκλητικους, εφορεσεν στιχαριν διβητησιν
αυροκλαβον και ζωναριν και τουβια και καμπαγια βασιλικα, και εισηλθεν εις το καθισμα
γυμνος· τα δε στρατευματα κατω ισταντο εν τωι σταματι, και τας αστας και τα σιγνα επι του
εδαφους ειχον κεκλιμενα. ο δε δημος ιστατο εν τοις βαθροις και ευφημει. εσηκωθη ουν επανω
του σκουταριου ισταμενος, και ανελθων των λαγκιαριων καμπιδουκτωρ το ιδιον μανιακιν
επεθηκεν εις την κεφαλην αυτου. και ευθεως τα σιγνα ορθωθη, και ευφημηθη παρα των
στρατιωτων και των δημοτων. και μετα τουτο κατηλθεν εκ του σκουταριου, και εισηλθεν παλιν
εν τωι τρικλινωι, ενθα εφορεσεν τα βασιλικα και εκει ο επισκοπος εποιησεν ευχην, και το "Κυριε,
ελεησον" ελεχθη, και περιεθηκεν αυτωι την χλαμυδα την βασιλικην, και τον στεφανον τον
διαλιθον, και υποστρεψας αυθις ανηλθεν εν τωι καθισματι, και ησπασατο τον δημον, και
εκραξαν παντες "αυξυστε, σεβαστε." και προσεφωνησε τοις στρατιωταις και τωι δημωι. επεδοθη
γαρ αυτωι λιβελλαριν, και αυτος επιδεδωκεν τωι λιβελλησιωι, και εκεινος εστως εν τωι
τριβουναλιωι προσεφωνησεν αυτοις, και υπεσχετο διδοναι αυγουστιατικα ανα νομισματων εʹ
και λιτραν αργυρου. εχει δε και η προσφωνησις ουτως. αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "δηλον
εστιν 424 το ανθρωπινον κρατος της ανωτατω δοξης τωι νευματι απαρτιζειν." παρα παντων
εβοηθη· "αφθονα τηι οικουμενηι· ως εζησας, ουτως βασιλευσον· αγνους αρχοντας τηι οικουμενηι"
και αλλα τοιαυτα. αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "επειδη τοινυν εμε, ει και ακοντα και
αναβαλλομενον, η γαλινωτατη αυγουστα Ἀριαδνη τηι διακρισει των υπερφυεστατων
πρωτευοντων και της ενδοξοτατης συγκλητου η εκλογη και των δυνατων στρατοπεδων, του τε
καθοσιωμενου λαου η συναινεσις προς το αναδεξασθαι της βασιλειας των Ῥωμαιων την
φροντιδα, προηγουμενως της επιεικειας της θειας τριαδος, προεχωρησεν." υπο παντων εκραγη·
"Κυριε, ελεησον· υιε Θεου, συ αυτον ελεησον. Ἀναστασιε αυγουστε, τουμβηκας· ευσεβη βασιλεα
ο Θεος φυλαξει· ο Θεος σε εδωκεν, ο Θεος σε φυλαξει" και αλλα τοιαυτα. αυτοκρατωρ Καισαρ
αυγουστος· "οποσον μοι βαρος υπερ της κοινης παντων σωτηριας επετεθη, ουκ αγνοω." παρα
παντων εβοηθη· "αξιε της βασιλειας, αξιε της τριαδος, αξιε της πολεως. τους δηλατορας εξω
βαλε" και αλλα τοιαυτα. αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "αλλα τον Θεον τον παντοκρατορα
δυσωπω, οπως, οιον με εν ταυτηι τηι κοινηι εκλογηι γενεσθαι ηλπισατε, τοιουτον τηι των
πραγματων εργασιαι κατανοησητε." παρα παντων εκραγη· "εις ον πιστευεις, αυτος σε σωσει. ως
εζησας, 425 ουτω βασιλευσον. ευσεβως εζησας, ευσεβως βασιλευσον. Ἀριαδνη, συ νικαις· πολλα
τα ετη της αυγουστης. το εξερκιτον συ εγειρον, τας στρατειας συ εγειρον, τους δουλους σου
ελεησον. ως Μαρκιανος, ουτως βασιλευσον" και αλλα τοιαυτα πολλα. αυτοκρατωρ Καισαρ
αυγουστος· "υπερ της εορτης της ευτυχους ημων βασιλειας ανα εʹ νομισματων και λιτραν
αργυρου υμιν καταβουκολον δωσω." παρα παντων εβοηθη· "χριστιανον βασιλεα ο Θεος
διαφυλαξει. αυται κοιναι ευχαι· αυται αι ευχαι της οικουμενης· τον ευσεβη, Κυριε, φυλαξον·
αγιε Κυριε, εγειρον τον κοσμον σου. νικαι η τυχη των Ῥωμαιων· Ἀναστασιε αυγουστε, συ νικαι·
Ἀριαδνη αυγουστα, συ νικαις· ο Θεος υμας δεδωκεν, ο Θεος υμας φυλαξει." αυτοκρατωρ
αυγουστος· "ο Θεος μεθ' υμων." και μετα το προσφωνηθηναι αυτοις κατηλθεν δηριγευομενος,
και απηλθεν εις την εκκλησιαν, και εισηλθεν δια του ναρθηκος, τον στεφανον προτερον
αποθεμενος εν τωι μουτατωριωι, και λαβων αυτον ο πραιποσιτος επεδωκεν αυτωι, και απεθετο
αυτον εν τωι θυσιαστηριωι, και προσηνεγκεν ο βασιλευς τα δωρα, και εισελθων εις το
μουτατωριον εφορεσεν τον στεφανον, και υπεστρεψεν, και εισελθων εποιησεν την προαγωγην
του υπαρχου, και εδωκεν μισσας, και εθρεψεν τους αρχοντας.

ΚΕΦ. ϟγʹ. Ἀναγορευσις βασιλεως Ἰουστινου του της θειας ληξεως.
Ἐν τηι αναγορευσει Ἰουστινου του της ευσεβους θειας ληξεως αταξια τις εγενετο, οια
μηδε αυγουστης ουσης μηδε βασιλεως του χειροτονουντος, αλλα απρονοητων σχεδον οντων
των πραγματων. αποθανοντος γαρ Ἀναστασιου του της θειας ληξεως εν τηι νυκτι, εδηλωθη
παρα των σιλεντιαριων τωι μαγιστρωι και τωι κομητι των εξκουβιτορων απαντησαι εις το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

παλατιον. παρεγενετο ουν Κελερ μαγιστρος, και Ἰουστινος ο της θειας ληξεως, κομης ων
εξκουβιτορων τηνικαυτα. και παραχρημα ο μαγιστρος εδηλωσεν εις τας σχολας, ινα και οι
κανδιδατοι και οι αλλοι σχολαριοι απαντησωσιν. εδηλωσεν δε και ο της θειας ληξεως Ἰουστινος
τοις στρατιωταις και τριβουνοις και βικαριοις απαντησαι και τους πρωτους των εξκουβιτορων,
και ειπεν αυτοις, οτι "ο δεσποτης ημων, ως ανθρωπος, ετελευτησεν· δει ουν ημας παντας κοινηι
βουλευσασθαι, και τον τωι Θεωι αρεσκοντα και τηι πολιτειαι συμφεροντα επιλεξασθαι." τον αυτον
τροπον διελεχθη και ο μαγιστρος τοις κανδιδατοις και τοις πρωτοις των σχολαριων. ορθρου ουν
προηλθον οι αρχοντες, τινες μεν μυινα φορουντες, τινες δε και διαφορα. συνηχθη δε και ο
δημος εν 427 τηι ιπποδρομιαι, και ευφημουν την συγκλητον κραζοντες· "πολλα τα ετη της
συγκλητου. συγκλητε Ῥωμαιων, συ νικαις. τον εκ Θεου βασιλεα τωι εξερκιτωι. τον εκ Θεου
βασιλεα τηι οικουμενηι" και πολλα τοιαυτα. και τεθεντων σκαμνιων εν τωι πορτικωι τωι προ του
μεγαλου τρικλινου, εκαθισαν παντες οι αρχοντες και ο αρχιεπισκοπος, και ηρξαντο προς
αλληλους φιλονεικειν περι της προβολης του βασιλεως· αλλος γαρ αλλωι εσπουδαζεν· ως δε
χρονος διετριβετο, λεγει αυτοις Κελερ ο μαγιστρος, οτι "εν οσωι εξεστιν ημιν, βουλευσομεθα και
πραξομεν. εαν γαρ ταχεως ονομασωμεν τον οφειλοντα γενεσθαι, παντες ημιν ακολουθησωσιν
και ησυχαζουσιν. επει μετ' ολιγον ου γινομεθα κυριοι της βουλης, αλλ' ημεις ετεροις εχομεν
ακολουθειν." ως δε και μετα ταυτα η φιλονεικια επεμενεν, οι εξκουβιτορες ανω εν τωι ιππικωι
αναγορευουσιν βασιλεα Ἰωαννην τινα τριβουνον, οικειουμενον τωι της θειας ληξεως Ἰουστινωι,
ος μετα ταυτα επισκοπος Ἡρακλειας εγενετο, και ανηγαγον αυτον εις το σκουταριον.
απηρεσθησαν δε οι Βενετοι, και ελιθασαν, και τινες και ετοξευθησαν υπο των εξκουβιτορων.
παλιν δε σχολαριοι ορμησαντες κατεσχον πατρικιον, οντα στρατηλατην, και ανηγαγον εις τον
μεσον ακκουβιτον, και εστησαν, οφειλοντες αυτον 428 στεψαι· απηρεσθησαν δε οι εξκουβιτορες,
και επελθοντες κατεσπασαν αυτον, και εμελλον μεν και αναιρειν, ευρεθεις δε ο ευσεβεστατος
δεσποτης Ἰουστινιανος, τηνικαυτα κανδιδατος ων, εῤρυσατο αυτον, και παρεσκευασεν αυτον
πεμφθηναι εις το εξκουβιτον και φυλαχθηναι. ηναγκαζον δε παντες οι εξκουβιτορες αυτον
Ἰουστινιανον τον ευσεβη γενεσθαι βασιλεα. ο δε παρηιτησατο· καθ' εκαστον δε των
ονομαζομενων εκρουον εις τας θυρας τας ελεφαντινους, ζητουντες παρα των κουβικουλαριων
το σχημα του βασιλεως· οι δε ακουοντες τα ονοματα των προβαλλομενων ουκ επεδοσαν.
τελευταιον ουν οι συγκλητικοι παντες αιρουνται τον της θειας ληξεως Ἰουστινον, και τροπον
τινα ηναγκασαν αυτον ελθειν επι το σχημα. σχολαριοι δε τινες απαρεσθεντες επηλθον αυτωι,
ωστε και ενα δουναι αυτωι γρονθον και σχισαι το χειλος αυτου. πλην εκρατησεν η γνωμη
παντων, και συγκλητικων και στρατιωτων και δημοτων, και ανηνεχθη εις το ιππικον, και
συνηινεσαν επ' αυτωι και Βενετοι και Πρασινοι, και οι κουβικουλαριοι ευθεως το σχημα επεμψαν.
εισηλθεν ουν εις το καθισμα, συνοντος αυτωι του αρχιεπισκο 429 που Ἰωαννου και των λοιπων
αρχοντων των ειωθοτων εισερχεσθαι εις το καθισμα, και οι αλλοι αρχοντες κατω ισταντο, και
εν τωι σκουταριωι εφορεσεν τον μανιακιν επιτεθεντα αυτωι παρα Γωδιλα του καμπιδουκτορος
των λαγκιαριων, και ορθωθη παραχρημα τα σιγνα κειμενα επ' εδαφους κατω, επι των τοιουτων
αναγορευσεων ειθισμενον. ουκ εισηλθεν δε εις τον τρικλινον, και ηλλαξεν, αλλα εποιησαν
χελωνην οι στρατιωται, και εκει ενεδυσατο, και τον στεφανον επεθηκεν αυτωι ο επισκοπος, και
εκρατησε λαγκιδιν και σκουταριν, και ανηλθεν, και εκραξαν παντες· "Ἰουστινε αυγουστε, συ
νικαις." και προσεφωνησεν τωι δημωι, επιδοθεντος αυτωι του λιβελλαριου, ενθα και υπεσχετο
αυτοις κατασκουταριν πεντε νομισματα και λιτραν αργυρου. το δε λιβελλαριον ανεγνωσθη
παρα λιβελλησιων, επειδη ουτε κυαιστωρ ευρεθη και ο μαγιστρος Κελερ δια την γενομενην
ταραχην δια τους ποδας αυτου ουκ ηδυνηθη ευρεθηναι, αλλα προς την ωραν απελειφθη. εχει δε
η προσφωνησις ουτως. αυτοκρατωρ Καισαρ Ἰουστινος νικητης αει σεβαστος· "τηι του
παντοδυναμου Θεου κρισει, τηι τε υμετεραι κοινηι εκλογηι προς την βασιλειαν χωρησαντες, την
ουρανιον προνοιαν επικαλουμεθα." παρα παντων εβοηθη· "αφθονα τηι οικουμενηι· ως εζησας,
ουτω βα 430 σιλευσον· αφθονα τηι πολιτειαι· βασιλευ ουρανιε, σωσον τον επιγειον. Ἰουστινε
αυγουστε, συ νικαις· του νεου Κωνσταντινου πολλα τα ετη. ημεις δουλοι του βασιλεως."
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "ως αν δια την οικειαν φιλανθρωπιαν ενισχυσει ημας, απαντα
τα υμιν τε και τωι δημοσιωι εποφελη οντα τελεσαι." παρα παντων εκραγη· "υιε Θεου, συ αυτον
ελεησον· συ αυτον επελεξω· συ αυτον ελεησον· Ἰουστινε αυγουστε, συ νικαις" και πολλα
τοιαυτα. ο αυτοκρατωρ Καισαρ αυγουστος· "ημετερα και γαρ φροντις εστιν εν πασηι ευοδωσει
υμας θειαι προνοιαι καθισταιν, και μετα πασης ευφροσυνης και περιθαλψεως και αμεριμνιας ενα
εκαστον υμων διαφυλαττειν." παρα παντων εβοηθη· "αξιε της βασιλειας, αξιε της τριαδος, αξιε
της πολεως· πολλα τα ετη του βασιλεως. αγνους αρχοντας τηι οικουμενηι" και πολλα τοιαυτα. ο
αυτοκρατωρ· "υπερ της εορτης της ημετερας ευτυχους βασιλειας ανα εʹ νομισματων και λιτραν
αργυρου υμιν καταχασμα δωρησομαι." παρα παντων εκραγη· "Χριστιανον βασιλεα ο Θεος
φυλαξει· αυται κοιναι ευχαι της οικουμενης" και πολλα τοιαυτα. ο αυτοκρατωρ· "ο Θεος μεθ'
υμων." και τα λοιπα ακολουθως γεγονεν κατα το σχημα Ἀναστασιου του της θειας ληξεως.

431 ΚΕΦ. ϟδʹ. Ἀναγορευσις Λεοντος του μικρου. Ἀναγκαιον ενομισαμεν
ειπειν, οπως και βασιλευς υπο βασιλεως γινεται.
επι του της θειας τοινυν ληξεως Λεοντος Λεων ο μικρος καισαρ ων εγενετο βασιλευς.
συνεβη γαρ νοσησαι Λεοντα τον της θειας ληξεως, τον αυτου θειον, την επιθανατον νοσον, και
παρεκληθη ωστε ποιησαι τον καισαρα βασιλεα. τηι ουν προ δεκαπεντε Καλανδων ∆εκεμβριων εν
υπατιαι Λεοντος του μικρου, μαγιστρου οντος Ευσεβιου, συνηλθον εν τωι ιππικωι ο δημος και οι
πρεσβευται· (πολλοι γαρ ετυχον οντες ενταυθα, και εκ διαφορων εθνων·) και οι στρατιωται
παντες μετα των σιγνων εν τωι σταματι, και εκραζον, ο μεν δημος Ἑλληνιστι, προτρεποντες τον
βασιλεα ανελθειν, οι δε στρατιωται Ῥωμαιστι· και ανηλθεν ο βασιλευς, δηριγευομενος υπο της
συγκλητου. ο δε καισαρ εσω ην εν τωι τρικλινωι, ενθα τους συγκλητικους δεχεται, και ο
αρχιεπισκοπος της πολεως Ἀκακιος συν αυτωι, και εστη ο βασιλευς εμπρος της σελλης, και
ουτως ηρξατο προσφωνειν τοις στρατιωταις και τωι δημωι, και εκραζον παντες· "παρακαλουμεν,
ινα καθεσθηις·" και ησπασατο τον δημον, και εκαθισεν, και εκραξεν ο δημος το "αυγουστε·" και
παλιν πολλαι φωναι εγινοντο πα 432 ρακαλουντων αυτωι στεψαι τον βασιλεα, και διαλαλιαι
πολλαι περι τουτου, υποσχομενου αυτου τουτο ποιειν. ειτα εκραζον ωστε τον μαγιστρον πεμψαι
και πατρικιους και αγαγειν τον καισαρα. και επετρεψεν τωι μαγιστρωι και τισιν πατρικιοις
απελθειν και αγαγειν αυτον. και εξελθοντες ηγαγον τον καισαρα, και εστησαν εις τα αριστερα
του βασιλεως, και τον επισκοπον συν αυτωι, και εστη εις το δεξιον μερος του βασιλεως ο
επισκοπος, και ευχην εποιησεν, και υπηχησαν παντες το "αμην." και ο πραιποσιτος επεδωκεν τωι
βασιλει στεφανον, και επιτεθηκεν εις την κεφαλην του καισαρος "ευτυχως, ευτυχως, ευτυχως,"
και ανεχωρησεν ο επισκοπος, και εκαθισεν ο βασιλευς Λεων. και ο μικρος Λεων ησπασατο τον
δημον, και εκραξαν παντες "αυγουστε." και τοτε ηλθεν ο επαρχος της πολεως εξ αριστερων και
η συγκλητος, και προσηγαγον αυτωι μοδιολον (ητοι στεφανον) χρυσουν κατα το εθος, και
διελαλησεν ο βασιλευς αποδεχομενος τους στρατιωτας, και υπεσχετο εκαστωι διδοναι κατα το
εθος προς πεντε νομισματα και λιτραν αργυρου υπερ αυγουστιακων. ΚΕΦ. ϟεʹ. Ἀναγορευσις του
ευσεβεστατου ημων δεσποτου Ἰουστινιανου. Ὁ της θειας ληξεως Ἰουστινος τον ευσεβεστατον
ημων 433 δεσποτην Ἰουστινιανον εποιησεν εν τωι μεγαλωι τρικλινωι. και αυτος γαρ εν νοσωι
μεγαληι κατεκειτο, και παρεκαλειτο απο της συγκλητου εις το ποιησαι αυτον βασιλεα. τηι ουν
τεταρτηι του Ἀπριλιου μηνος ινδ. εʹ, μαγιστρου οντος Τατιανου, εκελευσεν σιλεντιον και
κομεντον και τας σχολας και τα στρατευματα παντα παραγενεσθαι εν τωι δελφακι. και
παρεγενετο ο επισκοπος, και ευχην εποιησεν, και εστεψεν αυτον, και παντα κατα το ομοιον
σχημα εγενετο, ου μεντοι εν τωι ιππικωι ανω, αλλα εν τωι δελφακι.

ΚΕΦ .ς ʹ. Ἀναγορευσις Νικηφορου βασιλεως του γεγονοτος δομεστικου των
σχολων της Ἀνατολης, του φιλοχριστου και ανδριωτατου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

Τελευτησαντος Ῥωμανου βασιλεως του νεου, υιου Κωνσταντινου του μεγαλου και
πορφυρογεννητου βασιλεως Ῥωμαιων του Μακεδονος, εις μηνα Μαρτιον ιεʹ, ινδ. ϛʹ, ετους
ϛυοαʹ, τηι τεσσαρακοστηι των νηστειων, κατελειπεν την εαυτου βασιλειαν Βασιλειωι και
Κωνσταντινωι, τους νηπιους υιους αυτου και την ιδιαν γαμετην και αυγουσταν Θεοφανω
βασιλευειν της Ῥωμαιων αρχης. κατελειπεν δε και τον παρακοιμωμενον Ἰωσηφ οικονομουντα
τα του κοινου πραγματα. 434 εκρατησεν δε η των ρηθεντων προσωπων εξουσια απο
πεντεκαιδεκατην μηνος Μαρτιου ινδ. ϛʹ μεχρι Αυγουστου πεντεκαιδεκατης, ινδ. της αυτης.
Ἰουλιου δε μηνος δευτεραι, ινδ. ομοιως, ανηγορευθη εν τοις της ανατολης μερεσιν ο ευσεβης και
φιλοχριστος βασιλευς ημων Νικηφορος παρα του ιδιου στρατοπεδου βασιλευς Ῥωμαιων. εν
Καισαριαι γαρ τηι νυν της Καππαδοκων επαρχιας εν τωι καμπωι, μαγιστρου αυτου οντος και
δομεστικου των σχολων, συναχθεντες παντες οι στρατηγοι και τα ταγματα, ανηγορευσαν αυτον
βασιλεα. του δε μη βουλομενου, αλλα προς τον πολεμον των Ἰσμαηλιτων επισπευδοντος και
τον λαον εις τουτο προτρεπομενου, αυτοι μαλλον σπευσαντες βιαι και μη βουλομενον εκ της
τεντης υψωσαντες ανηγορευσαν αυτον βασιλεα. ου μην δε εφορεσεν στεμμα η αλλην τινα
βασιλειον εσθητα, ει μη μονον τα υποδηματα εναλλαξας ρουσεα, ητοι κοκκινα. ακουστον δε
γεγονος τουτο εν τηι πολει, εταραχθη ο παρακοιμωμενος Ἰωσηφ, και ανταιρων εφιλονεικει, και
παρεσκευαζετο αντιπαραταξασθαι τωι ανακτι. ο δε γε βασιλευς Νικηφορος γραμμασιν ημεροις
χρωμενος προς αυτον, εξεπεμπεν, την αυτην δοξαν αυτωι εχειν υπισχνουμενος και τιμας
πλειους. και την συγκλητον τωι ομοιωι τροπωι εδηλοποιει. ο δε πολλακις τοις 435 τοιουτοις
ενσημανθεις, ουκ ηνεσχετο, και δη ευρων τινας των απο της συγκλητου συναγωνιζομενους
αυτωι, ανταιρειν εφιλονεικει προς τον αυγουστον. την τε πολιν κατασφαλισαμενος και τας
πορτας ανακτισας και προς το πολιτευμα σκληρως φερομενος, αναθεματι καθυπεβαλε τον
ανακτα. ου τουτο δε μονον, αλλα γε και μυστικως (ητοι κρυφιως) τους συγγενεις του ανακτος
Νικηφορου, τον τε πατερα και τον αδελφον, απομματωσαι εβουλετο. οπερ γνοντες φυγαδες
ᾤχοντο, ο μεν πατηρ Βαρδας και μαγιστρος εν τηι μεγαληι εκκλησιαι, ο δε γε μαγιστρος Λεων και
αδελφος του ανακτος εις το εξπεδιτον, του στρατου ηδη φθασοντος εν τηι Χρυσοπολει. το δε
πληθος του λαου ζηλωι θειωι τρωθεν προσεῤρυει τηι εκκλησιαι φυλαξαι τον μαγιστρον αλωβητον
της των εναντιων επιβουλης. πολλακις γαρ επεχειρησαν ο,τε πατρικιος Μαριανος ο Ἄπαμβας
και ο Τορνικης Νικολαος και ο απο στρατηγων Πασχαλιος εξεωσαι αυτον της εκκλησιας τηι βιαι.
ο δε λαος μετα ωθισμων και υβρεων τουτους κακους κακως εξεβαλον. κυριακης δε ουσης θʹ του
Αυγουστου μηνος τηι εωθινηι ωραι, λεγομενου του θειου ευαγγελιου της αγιας αναστασεως
εισεδυ ο παρακοιμωμενος Ἰωσηφ εν τηι εκκλησιαι, και ανελθων εν τωι πατριαρχειωι, προσειπων
τινα τωι πατριαρχηι και τωι κληρωι, κατελθων αυθις προσηπειλησε 436 πολλα τωι οχλωι και τον
δια λιμου θανατον, και ιππευσας και διελθων δια του μιλιου τοις αρτοποιοις παρηγγειλεν,
αρτους μητε ποιειν, μητε εις αγοραν προτιθεσθαι. ανελθων δε εν τωι παλατιωι και τους παιδας
Ῥωμανου του βασιλεως μεθ' εαυτου λαβων, δια των ανω διαβατικων κατηλθεν εν τηι εκκλησιαι
ωραι αριστου, μη οντος του λαου εν τηι εκκλησιαι, και παρακαλεσας τον μαγιστρον ηρεν της
εκκλησιας, και απεστειλεν εν τωι οικωι αυτου. του δε λαου το δειλινον ελθοντος εν τηι εκκλησιαι
και τον μαγιστρον μη ευροντων, ταραχθεντες, μαλλον δε μανεντες, ατιμοις φωναις προς τον
πατριαρχην και το ιερατειον εχρωντο, ως οτι παρ' αυτων προεδοθη, και λιθασαι επεχειρουν
τους του κληρου. ο δε πατριαρχης εδηλοποιησεν τον μαγιστρον, ελθειν εν τηι εκκλησιαι και
ειρηνευσαι τον λαον. ο δε εδηλοποιησεν τουτο τον παρακοιμωμενον· ο δε ουκ επετρεψεν τουτο.
γνους δε τουτο ο λαος, ζηλωι, ως ειπωμεν, θειωι φερομενοι, οι μεν προς τον οικον του
πανευφημου μαγιστρου απιεσαν φυλαξαι τουτον ανεπιβουλευτον· οι δε πλειους εν τηι εκκλησιαι
εναπομειναντες, παντα τα εν τηι εκκλησιαι εκ ξυλων σκευη οπλα χρησαμενοι, εξηλθον της
εκκλησιας, και τοις ανταιρουσιν προσβαλλοντες, παρατεταγμενοις ουσιν εν οπλοις Μακεδοσιν
και αιχμαλωτοις των Ἀγα 437 ρων και τοις ρηθεισιν προσωποις, Μαριανωι και λοιποις,
τρεψαντες φυγαδας εποιησαν, και την νικην αραμενοι πολλους του κοινου λαου και στρατου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

απεκτειναν. κατεστρεψαν δε τους οικους των παραταττομενων τωι ανακτι μεχρις εδαφους, τα
αυτων παντα διαρπασαντες και τας πορτας ανοιξαντες, τωι φουσατωι ενωθεντες, τωι βασιλει
κατεμηνυσαν σπευσαι εν τηι πολει. τηι αυτηι δε νυκτι, δεκατηι του Αυγουστου μηνος, φοβηθεις ο
παρακοιμωμενος Ἰωσηφ τον λαον, ως προς αυτον απερχομενον εις τον οικον αυτου, φυγων την
βιαν, εις την εκκλησιαν εισηλθεν. και ο λαος τα αυτου παντα αρπασαντες, τον οικον αυτου
κατηδαφισαν, πολλους τε αλλους των της συγκλητου αναιτιους αιχμαλωτευσαντες, αρπασαντες
τα αυτων παντα και τους οικους αυτων κατασκαψαντες. τρισιν γαρ ημεραις τουτο εποιουν ο
λαος μανεντες. οι ουν ευνουστατοι των αρχοντων τον μαγιστρον και πατερα του ανακτος
Νικηφορου εν τωι παλατιωι ανηγαγον, και μενειν εκεισε εποιησαν μεχρι της ελευσεως του
βασιλεως· τηι δε δευτεραι ημεραι της του πραγματος τελετης εισηλθεν και ο μαγιστρος Λεων εκ
του φοσσατου εν τηι πολει. τηι δε πεντεκαιδεκατηι του Αυγουστου μηνος εδηλοποιησεν ο
βασιλευς τον παρακοιμωμενον Βασιλειον και τον πραιποσιτον Ἰωαννην, ωστε εξελθειν μεθ' ων
438 αυτοις εγραψεν αρχοντων εν τοις Ἱερειας παλατιοις και υπαντησαι αυτωι· οπερ και
εποιησαν. και τηι επαυριον, εξκαιδεκατηι του αυτου Αυγουστου μηνος, ινδ. ϛʹ, ημεραι κυριακηι
πρωι εμβας εις το βασιλικον δρομονιον προσεβαλεν εν τηι χρυσηι πορτηι. κακει προσυπηντησεν
αυτωι πασα η πολις, μικροι τε και μεγαλοι, μετα λαμπαδων και θυμιαματων. κατελθων δε απο
του δρομονος και ιππευσας διηλθεν δια του εξω παρατειχιου, και δια της πλακωτης στραφεις
εισηλθεν εις την μονην των Ἀβραμιτων την λεγομενην αχειροποιητον της Θεοτοκου, και ωραν
τριτην βαλων σκαραμαγγιον καστωριον και καββαλικευσας, ηλθεν εις την μεγαλην χρυσην
πορταν, και στας εφιππος εν τηι αυτηι πορτηι, ενδον των δυο μερων του δημου ισταμενων,
ευφημισθη ουτως· "καλως ηλθες, Νικηφορε, αυτοκρατωρ Ῥωμαιων· καλως ηλθες, Νικηφορε,
αναξ μεγιστε Ῥωμαιων· καλως ηλθες, Νικηφορε, ο τροπωσαμενος φαλαγγας πολεμιων· καλως
ηλθες, Νικηφορε, ο πορθησας πολεις εναντιων· καλως ηλθες, ανδριωτατε νικητα, αεισεβαστε·
καλως ηλθες, δι' ου υπεταγησαν εθνη. δια σου Ἰσμαηλ ηττηθεις κατεπτωθη· δια σου τα σκηπτρα
Ῥωμαιων κρατυνονται· εντεινε ουν και κατευοδου και βασιλευε. ηλεησεν ο Θεος τον λαον
αυτου, αναδειξας σε, Νικηφορε, βασιλεα αυτοκρατορα Ῥωμαιων. ευφραινου τοινυν, 439 πολις η
των Ῥωμαιων. υποδεξαι τον θεοστεπτον Νικηφορον. ηλθεν γαρ οντως λαμπων την υφηλιον
πασαν." ειθ' ουτως εισηλθε την πορταν, περιπατων εφιππος την μεσην μεχρι του φορου, κακει
κατελθων εκ του ιππου εισηλθεν εν τηι εκκλησιαι της παναγιας Θεοτοκου εν τωι φορωι, και
λαβων φατλια εποιησεν προσκυνησιν, και εφορεσεν το διβητησιον και καμπαγια και
καμποτουβα. και απο του φορου πεζοπορων εισηλθεν εις την αγιαν Σοφιαν μετα λιτης και του
τιμιου σταυρου, και στας εις το ωρολογιον ευφημισθη παρα των δυο μερων ουτως· "Νικηφορον
βασιλεα το πραγμα το δημοσιον αιτει. Νικηφορον οι νομοι εκδεχονται. Νικηφορον το παλατιον
εκδεχεται· αυται ευχαι του παλατιου· αυται εντευξεις του στρατοπεδου· αυται ευχαι της
συγκλητου· αυται ευχαι του λαου· Νικηφορον ο κοσμος αναμενει· Νικηφορον ο στρατος
εκδεχεται· το κοινον καλον Νικηφορον εκδεχεται· το κοινον αγαθον, Νικηφορος, βασιλευσει·
εισακουσον, ο Θεος, σε παρακαλουμεν· επακουσον ο Θεος, Νικηφορωι. ζωη. Νικηφορε αυγουστε,
συ ευσεβης, συ σεβαστος· ο Θεος σε εδωκεν, ο Θεος σε φυλαξει· τον Χριστον σεβομενος αει νικαις·
πολλους χρονους Νικηφορος βασιλευσει· Χριστιανον βασιλειον ο Θεος περιφρουρησει." μετα
ταυτα 440 εισελθων ενδον της ωραιας πυλης εις το μητατωριον ηλλαξεν το τζιτζακιον, και
εισηλθεν εν τωι ναρθηκι και εις τας βασιλικας μεγαλας πυλας λαβων φατλια παρα του
πραιποσιτου εποιησεν προσκυνησιν, και αποσκεπασθεις εισοδευσεν μετα του πατριαρχου δια
μεσου του ναου και δια της δεξιας του αμβωνος και της σωλαιας ελθων εις τα αγια θυρια, κακει
λαβων φατλια παρα του πραιποσιτου, εποιησεν προσκυνησιν, και στραφεις αμα του πατριαρχου
ανηλθεν απο των εμπροσθεν του βηματος εις τον αμβωνα, και ποιησας την ευχην ο πατριαρχης
επι της χλαμυδος και επιδους τοις του κουβουκλειου, ενεδυσαν αυτην τωι βασιλει· ομοιως

*** ΚΕΦ. ϟζʹ. Ἐπι προαγωγηι προεδρου της απασης συγκλητου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

Ἡ του προεδρου της συγκλητου αξια τοδε βραβειον εχει· διροδινον χιτωνα και
χρυσοθετον και ζωνην διαλιθον αλουργη, χλαμυδα διαλευκον περιορνευμενην εκ
διαχρυσοθετων και ταβλιων δυο χρυσοπαστων και κισσοφυλλων μικρων. παρα του βασιλεως
διδονται εν τωι χρυσοτρικλινωι τωι τιμωμενωι, α και λαβων πιπτει και κατασπαζεται τους
βασιλικους ποδας και τα γονατα, και ανισταμενος απερχεται εν τωι ναωι του αγιου Θεοδωρου εν
αυτωι τωι χρυσοτρικλινωι, και ενδυε 441 ται ταυτα παρα του της καταστασεως, παροντος και του
πραιποσιτου, (των και προσαγοντων αυτον προτερον προς τον βασιλεα απο σκαραμαγγιου και
μανικος και κατακοιλιου δια του βηλου των αργυρων πυλων, της συγκλητου ισταμενης εν τωι
αυτωι τρικλινωι μετα αλλαξιματων, εστεμμενου οντος του βασιλεως.) και μετα το ενδυθηναι
εξαγεται παρ' αυτων, και παλιν κατασπαζεται τους ποδας του δεσποτου και τα γονατα, και
ευχαριστων ισταται εν τωι μεσωι. και προσερχεται και η συγκλητος, ευχαριστουσα τωι δεσποτηι,
και απερχεται εν τηι ιδιαι ταξει. και ειθ' ουτως αναβιβαζεται ο τιμηθεις δια του πραιποσιτου
ανωθεν των μαγιστρων και διδοται το νευμα, και εξερχεται συν τηι συγκλητωι, και κατασπαζεται
υπ' αυτης, και απερχεται εν τηι αγιαι Σοφιαι φορων ταυτα. και οψικευομενος παρα τε του της
καταστασεως και του πριμικηριου του κουβουκλειου και των σιλεντιαριων, διερχομενος δια της
χαλκης και ακτολογουμενος παρα των δυο μερων, ωσπερ οι πατρικιοι, και δεχομενος ευχην
παρα του πατριαρχου, απερχεται εν τωι οικωι αυτου, ευφημουμενος παρα των δημων. εφεπονται
δε τουτωι μαγιστροι και πατρικιοι οσοι βουλονται, και συνεστιωμενοι αναχωρουσι. και εκ τοτε
εν μεν ταις κοιναις ημεραις προερχομενος ενδυεται 442 εις τον αγιον Στεφανον του ιπποδρομου
σκαραμαγγιον οξυν πρασινοτριβλαττον και κατακοιλιον και ροησιον εχον εξαβουλιν χρυσα
περιορνευμενη δια χρυσων θετων και κισσοφυλλων μικρων. και εν τωι εισερχεσθαι αυτον,
οψικευομενος παρα του ακολουθου, πρωτον μεν προσυπανται αυτωι ο δρουγγαριος της βιγλης
και οι μαγιστροι και οι κριται οι εν τωι ιπποδρομιωι καθεζομενοι, και χαιρετιζουσιν αυτον, και
αντιχαιρετιζονται παρ' αυτου. ειτα εισερχεται δια των σκυλων, προσυπανταται εν τηι αρχηι του
Ἰουστινιανου τρικλινου παρα των σιλεντιαριων και του αδμινσουναλιου, κακειθεν παρα των
του κουβουκλειου, ειτα εν τωι μεσωι του αυτου τρικλινου παρα των πρωτοσπαθαριων και
σπαθαροκανδιδατων και λοιπων, και χαιρετιζεται παρ' αυτων, και αντιχαιρετιζει αυτους. ειτα
εισερχεται εις τον λαυσιακον, προσυπανταται παρα του πραιποσιτου και του εταιρειαρχου και
λοιπων συγκλητικων. (το αυτο ποιει και οτε προσυπανταται παρα του πραιποσιτου του
πατριαρχου. ομοιως το αυτο ποιει και ο πριμικηριος του κουβουκλειου μετα των πριμικηριων
οστιαριων.) και προκαθηται των μαγιστρων και πραιποσιτων, και προς τον βασιλεα
εισερχομενος, ωσπερ το παλαιον ο πραιποσιτος, αμεσως εισερχεται, τιμωμενος υπο παντων. εν
δε ταις εορταις φορων απερ ελαβεν αλλαξιμα συν καμπαγιοις και α 443 λουργεσι καμποτουβοις
προπορευεται εμπροσθεν του βασιλεως. εν δε ταις ιππικαις προελευσεσι τα διροδα διαχρυσα
στιχαριον και σαγιον, συμπορευεται τωι πραιποσιτωι, και οπηνικα μελλει στεφεσθαι ο βασιλευς η
αποστεφεσθαι, συνεστι τουτωι. αι ακτολογιαι των μερων· "πολλα ετη του βασιλεως· ο δεινα
βασιλεως αυτοκρατορος πολλα τα ετη· ο δεινα του ευτυχεστατου καισαρος πολλα τα ετη· καλως
ηλθες, λαμπροτατε προεδρε της συγκλητου. καλως ηλθες, ο πιστος δουλος και φιλος του
βασιλεως αναφανεις· καλως ηλθες, ηγαπημενε τωι θεοστεπτωι βασιλει· καλως ηλθες, ηγαπημενε
τωι ευτυχεστατωι καισαρι· καλως ηλθες, ηγαπημενε τηι συγκλητωι· καλως ηλθες, ηγαπημενε τωι
δημωι παντι. δοξα Θεωι τωι δοξασαντι τον δεσποτην· δοξα Θεωι τωι μεγαλυναντι τον
ευτυχεστατον καισαρα· δοξα Θεωι τωι τιμησαντι σε προεδρον της συγκλητου· δοξα Θεωι τωι μονωι
βασιλει τωι προβιβαζοντι αξιως τους αξιους και σε, ο δεινα, τιμησαντι τηι του προεδρου
λαμπροτατηι αξιαι. καλως ηλθες, προβολη ευεργετου· καλως ηλθες, ο ευγενης εκ προγονων·
καλως ηλθες εις φιλουντα σε δημον· αξιως σε ηγαπησεν ο δεσποτης, ως οντα καθαρον και
επαξιον. αλλ' ο παντων ποιητης και δεσποτης φυλαξηι σε, λαμπροτατε προεδρε της συγκλητου,
εις πληθη χρονων. πολυχρονιον ποιησει ο Θεος τον αυθεντην, τους απελτ...., ομοιως τοις
πατρικιοις."

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

444 Ὑποθεσις των βασιλικων ταξειδιων και υπομνησις των απληκτων.
Εισι τα απληκτα· πρωτον απληκτον εις τα Μαλαγινα, δευτερον το ∆ορυλειον, τριτον εις
το Καβορκιν, τεταρτον εις Κολωνιαν, πεμπτον εις Καισαρειαν, εκτον εις Ἀρμενιακους εις τον
∆αζιμωνα. οτε ο στρατηγος των Θραικησιων 445 και ο στρατηγος των Ἀνατολικων οφειλουσιν
υπανταιν τωι βασιλει εις τα Μαλαγινα. ο δομεστικος των σχολων και ο στρατηγος των
Ἀνατολικων και ο στρατηγος Σελευκειας οφειλουσιν υπανταιν τωι βασιλει εις το Καβορκιν. οτε
ει μεν εστι το ταξειδιον εις Ταρσον, τα λοιπα θεματα οφειλουσιν αποσωρευεσθαι εις Κολωνιαν,
ει δε προς τα μερη της Ἀνατολης, οφειλουσιν υπανταιν τωι βασιλει ο μεν Καππαδοξ και ο
Χαρσιανιτης και ο Βουκελλαρις εις Κολωνιαν, ο δε Ἀρμενιακος και ο Παφλαγων και ο
Σεβαστειας εις Καισαρειαν. οτε τα Ἀρμενιακα θεματα οφειλουσιν αποσωρευεσθαι εις Τεφρικην
εις τον βαθυν Ῥυακα. Ὅσα δει παραφυλαττειν, βασιλεως μελλοντος ταξειδευειν. Κωνσταντινος
ο μεγας, μελλων ταξειδευειν, εβουλευετο τοις εχουσι την πειραν των ερωτωμενων, που δει
ταξειδευσαι και ποτε. εκ δε της βουλης ταυτης ευρων τον τοπον και τον καιρον, ηρευνα και,
τινες αλλοι γινωσκουσι ταυτα, και μαλιστα προ ολιγου χρονου, και μαθων και ει τινες αλλοι
εμπειροι τουτων εισι, συνηγε και αυτους, και ηρωτα ιδιως και ιδιως εκαστον, ποση εστιν η οδος
η απαγουσα απο τα οικουμενα εις τηνδε την χωραν και ποδαπη, και ει μια οδος εστιν η πολλαι
αι εισαγουσαι εις αυτην· και ει ανυ 446 δρα εισι τα κατα την οδον χωρια η ενυδρα, ειτα ποια
οδος εστι, στενοχωρος και κρημνωδης και επικινδυνος και ποια πλατεια και ευδιαβατος, και ει
τις εστι κατα την οδον ποταμος μεγας και μη δεχομενος πορον. ειτα ηρωτα περι αυτης της
χωρας, ποσα καστρα εχει, και ποια τουτων εισιν οχυρα και ποια ανοχυρα, και ποια
πολυανθρωπα και ποια ολιγανθρωπα, και απο ποσου διαστηματος αλληλων εισι, και ποδαπα
εισι τα χωρια τα παρακειμενα αυτοις, μεγαλα η μικρα, και οι τοποι ομαλοι η ανωμαλοι,
βοτανηφοροι η ξηροι. ταυτα δε ηρωτα δια την χρειαν των ιππων. ειτα ηρωτα, ποιος λαος
παρακειται ο δυναμενος βοηθειν τοις καστροις εκεινοις εν καιρωι πολεμου, και απο ποσου
διαστηματος εισιν αυτων, και ποτε εισιν ετοιμοι εις ταξειδιον, και ποτε διεσπαρμενοι και
επαναπαυομενοι εις τα ιδια και προς πολεμον ασυμφθαστοι, και εις ποιους τοπους ταξειδευουσι
και ποτε, η ουδεποτε ταξειδευουσιν, αλλ' επι της ιδιας χωρας εισι παμποτε. τα δε αυτα ηρωτα
και περι αλλων χωρων, ινα ωρισμενως μηδεις οιδεν, εις ποιαν χωραν βουλεται ταξειδευειν.
πολλακις γαρ υπο των τοιουτων μηνυθεντες οι εναντιοι ησφαλισαντο τα ιδια, η και προς
παραταξιν 447 ευτρεπισθησαν. ταυτα δε παντα ερωτησας και μαθων, επετρεπεν αυτοις
εγγραφως δουναι αυτωι τα απληκτα και τα διαστηματα αυτων, και ποσου λαου εστιν η χωρησις
αυτων. εκ δε τουτων απασων των αποκρισεων μαθων, οτι ακινδυνος εστιν η οδος, και οτι
δυνατη εστιν η εκβασις του ταξειδιου, και οτι ενδοξον εστι το ταξειδιον και βασιλεως παρουσιας
αξιον, και οτι συμμαχιαν ο τοπος ου δεχεται, η δεχεται μεν, κατα δε τον καιρον τουτον ου
δεχεται, καθ' ον μελλουσι ταξειδευειν, αυτους μεν τους ταυτα διδασκοντας ειχε μεθ' εαυτου
επαναμιμνησκοντας και διδασκοντας τα λειποντα· επελαμβανετο δε της φροντιδος του
ταξειδιου, και πρωτα μεν επετρεπε τοις στρατηγοις κεφαλαια ταυτα· πρωτον μεν, αμφιασαι και
ασφαλισασθαι τα καστρα· δευτερον δε, επιστησαι ανδρας επιτηδειους εις την χωραν, ινα, ει
συμβηι ελθειν κατα την χωραν εχθρους, αυτοι εκσπηλευσωσι τον λαον και απαγουσιν εις τα
οχυρωματα· τριτον, αμφιασαι τον στρατον τα δεοντα και δυνατα περι τε οπλα και ιππους·
τεταρτον, ασφαλισασθαι τας βιγλας του σπουδαζειν μανθανειν τα των εχθρων και αναφερειν
αυτα· πεμπτον, ευτρεπιζεσθαι και προς γεφυρας, ενθα ο στρατος μελ 448 λει διαβιβαζεσθαι, και
ενθα πορον ο ποταμος ουκ εχει· εκτον, παραγγελλειν τοις πολιτικοις αρχουσιν, ινα τους
απομενοντας των στρατιωτων καταβαγειαν, εως τινος μεν χρονου ελαυνωσιν εις το ταξειδιον,
μετα δε το αποβαλειν τον λαον, ινα κρυπτωσιν αυτους δεσμιους. αυτος δε ο βασιλευς τον
χρονον του ταξειδιου καθ' εαυτον ορισας και προς τον χρονον επιλογισαμενος το χρημα και την
αλλην βασιλικην χρειαν, επετρεπε τωι τε σακελλαριωι και τωι πρωτοβεστιαριωι και τωι
μινσουρατωρι και τωι δομεστικωι της υπουργιας, εκαστον κατα την ιδιαν υπηρεσιαν κατα τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

ορισθεντα χρονον απαριθμησαι τα φορτωματα, ποσων σαγμαριων εισι, και τουτων τον αριθμον
αναδιδαξαι. λαβων δε τον αριθμον των σαγμαριων και προσλαβων και αλλην προσθηκην δια τε
τα χωλευομενα και τα κονδριζομενα αυτων, επετρεπε τωι τε κομητι του σταβλου και τωι
λογοθετηι των αγελων συστησαι τον αριθμον των σαγμαριων, ετι δε και των βασιλικων
ιππαριων και αλλων τινων ιππων, οσα αν εβουληθη εις το κινημα δουναι οις αυτος εκελευεν,
ομοιως και κατα την οδον, οιον στρατιωταις, προσφυξιν, αρχουσι και τοις ομοιοις. και ταυτα δε
παντα διοικησας, ωριζε τον εκ προσωπου 449 αυτου εν τηι πολει, και εδιδου αυτωι διαταξεις
ταυτας· απαριθμησαι τον λαον, οσοι τε υπο τα ταγματα εισι της πολεως και οσοι υπο τον
υπαρχον, και τουτους προοριζειν καθ' εαυτον, εν ποιωι μερει εκαστον τουτων των συστηματων
φυλαξει την πολιν εν καιρωι επιδημιας εχθρων· ανορθουν δε και τα των τειχων κλασματα και
τα μεν εκ δυσεως ερχομενα μανδατα καταμηνυειν, εως αν αυτος ο βασιλευς τα οικουμενα
παρελθηι· μετα δε ταυτα τα μεν σπουδαια και κινδυνον συντομον απειλουντα διοικειν αυτον,
καθως αν νομισηι συμφερον ειναι, βουλευομενον μετα των χρησιμωτερων της πολεως· τα δε
μηδεμιαν σπουδην εχοντα, αλλ' ευτελη οντα και φανερα, διοικειν, τα δε μεγαλης φροντιδος
δεομενα υποκρατειν μεχρι της υποστροφης του βασιλεως· προσεχειν δε μαλιστα περι αιφνιδιου
επιδημιας εχθρων, και δια τουτο μαλιστα γραφειν τε συνεχως και δεχεσθαι εκ των ακρων
θεματων, και κατασκοπειν τα των γειτονων εχθρων, και μανθανειν και αναδιδασκειν· ετι γε
μην καθ' εαυτον φροντιζειν περι οπλων, οθεν εξει αυτα εν καιρωι χρειας· ταυτα δε λογιζεσθαι
καθ' εαυτον και ετοιμαζεσθαι χωρις ταραχης, ινα μη φοβον εμβαλληι τηι πολει, και
πολυτιμοτερον κατα 450 στησηι τον σιτον και τα λοιπα των ειδων· κατασιγαιν δε τας αλογους
φημας και τας ταραχας, ποτε μεν σωφρονιζοντα τους τας φημας γεννωντας, ποτε δε επιλαλειν
τοις πολιταις την του βασιλεως και του λαου σωτηριαν· εστιν οτε και πλαττειν αγαθας φημας,
ως κελευσεως ελθουσης πλην αοριστως, η και αλλως απο τινος του λαου ελθοντων, των μεν
την ραιθυμιαν, των δε τας ταραχας παυοντα. ουτω δε και περι τουτων τωι εκ προσωπου
διαταξαμενος ο Ἰουλιος Καισαρ, ολιγους της ταξεως υποκρατησας λογωι της ιδιας εξοδου, τους
λοιπους απεστελλεν ενθα τα ταγματα τον βασιλεα εξεδεχοντο, ετι δε προς τουτοις και τα
πλειστα των βασιλικων αλογων και φορτωματων και τας μεγιστας σκηνας. αυτος δε τους
γνωστους των αγιων συναγαγων περι καθαρσεως ηιτειτο ψυχικης, ειτα ελεημοσυνας εποιει
κατα τε την πολιν και τα πλησιαζοντα αυτηι. και τελευταιον απερχομενος προς τους ναους χαριν
ευχης, εν οις εποιειτο μαλιστα τας προελευσεις, και υποστρεφων επι το παλατιον, εκειθεν της
πολεως εξηρχετο, και πολλου λαου, των τε υπο τον υπαρχον και του της πολεως στρατου
παροντων εκει και ευχομενων τον 451 βασιλεα. τελευταιον δε μετα το εισελθειν αυτον εις το
πλοιον οι μεν παρισταμενοι παντες επιπτον, αυτος δε, τριτον σφραγισας την πολιν, εκινει.
ηριστα δε, αχρι του συνοψισθηναι τον λαον, δια τριων, εδειπνει δε δια δυο πλην της κυριακης.
ακινητος δε εμενεν εν αυτηι τηι ημεραι. φθανοντα δε αυτον προς τον λαον, υπηντων αυτωι οι
προλαβοντες της ταξεως και τα ταγματα επι τωι ακρωι του απληκτου, και μετα του βασιλεως
ουτω συνειποντο αχρι της κορτινος. εν αυτηι δε τηι ημεραι εκαλει τους αρχοντας, και εδιδου
αυτοις αποκομβιον, και μαιουμαν τοις στρατιωταις. εκειθεν δε μετα του λαου κινουντα τον
βασιλεα κατα την οδον του ταξειδιου, εκαστον θεμα υπηντα αυτωι κατα το πλησιαζον μερος της
οδου, ινα μη κοπιαι ο λαος· εν δε τηι αυτηι ημεραι, καθ' ην εδεχετο αυτον το θεμα, εκαλει τους
αρχοντας του αυτου θεματος. την δε χρειαν της βασιλικης υπηρεσιας, τουτεστι σφακτα τε και
αρνια και τα τοιαυτα και το ψωμιον της φιλοτιμιας και τον λοιπον μαιουμαν εχορηγει εκαστος
πρωτονοταριος εν τωι ιδιωι θεματι διερχομενον τον βασιλεα εκ του αεριου λογου και των
συνονων· η και μη εχων, λαμβανων εκ του ειδικου, αυτος διυκει ταυτα, μαλιστα δε 452 τους
μαιουμαδας εδιδου τοις εκ μακροτερων τοπων ερχομενοις θεμασιν. η δε προελευσις του
βασιλεως και η ταξις των ταγματων και των θεματων ην ουτως. περιεπατουν εμπροσθεν του
βασιλεως ως απο μιλιου ιπποι μετα αληθινων βορκαδιων δια στιχων δυο, δεξια και αριστερα·
μετ' εκεινους δε οι βασιλικοι αρχοντες· ειτα οι στρατωρες μετα σελλαριων και η λοιπη
μυστικωτερα ταξις· επειτα ο βασιλευς· οπισθεν δε τουτου ως απο σαγιττοβολων τριων ωσπερ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

κατα μιαν ευθειαν τα στρατευματα. και μεσον μεν τα ταγματα, και τουτων τα τιμιωτερα επι τον
μεσον τοπον, παρ' εκατερα δε των ταγματων τα θεματα, και τουτων πλησιεστερα τοις ταγμασι
τα ενδοξοτερα των θεματων. οι δε τα απληκτα και τας οδους της ημετερας γης κατεχοντες και
γινωσκοντες οι μεν προελαμβανον μετα της κορτης και της υπουργιας, οι δε εμπροσθεν των
θεματων προετρεχον υποδεικνυοντες τους των ποταμων πορους και τας ευθειας οδους. τους δε
οδηγους καθ' εκαστον θεμα κατειχεν ο δρουγγαριος της βιγλης· υπηρχον δε υπ' αυτωι και αι
παραμοναι των στρατηγων προς το δι' αυτου μηνυειν τοις στρατηγοις τα κελευομενα αυτοις. η
δε πρωτη δοχη εκαστου θεματος ην ουτως· απο 453 δυο και τριων σαγιττοβολων της οδου του
βασιλεως ιστατο παρατεταγμενον το θεμα· επειδαν δε ειδον τον βασιλεα πλησιαζοντα, ο μεν
στρατος εκαθητο επι των ιππων, οι δε αρχοντες, καταβαντες παντες, επι γης ισως επιπτον, ειτα
ανασταντες μετα παντος του στρατου ευφημουν τον βασιλεα. ο δε προς αυτους εξενευε, και
οπως εχουσιν, ηρωτα, και ουτως παλιν υπεστρεφεν επι την οδον· αυτη δε η καταστασις ην αυτωι
αχρι των οικουμενων. μελλων δε και προς τα αοικητα εισερχεσθαι, απεβαλλετο το,τε
περισσοτερον χρημα και τα φορτωματα και τους του λαου ασθενεστερους και τα των αλογων
χωλα και τετραυματισμενα. εδιδου δε αυτοις κεφαλην και μερος ολιγον στρατου εις φυλακην,
εκελευε τε πλησιαζειν καθ' εν των ασφαλεστερων καστρων, οπερ πλησιεστερον εστι προς την
μελλουσαν εξοδον του λαου γινεσθαι. και μετα ταυτα ωριζεν απο των θεματων μοιρας τινας,
τους μεν προπορευεσθαι εμπροσθεν του φοσσατου προς φυλακην αυτου, τους δε οπισθεν
επακολουθειν, ους καλουσι νωτοφυλακας· οι δε αυτοι υπηρχον και θηρευται των δια δειλιαν η
ραιθυμιαν στρεφομενων· οι δε παρ' εκατερα περιεπατουν, ους εκαλουν πλαγιοφυλακας· οι δε
αυτοι μαλι 454 στα εσκοπουν τους μελλοντας προσφευγειν εις τους εχθρους. περιεπατουν δε
παντες τοσουτον απεχοντες του φοσσατου, ωστε μη αποκρυπτεσθαι εξ αυτων δια τας επιβουλας
των εχθρων, και οσον δυνατον εστι προευτρεπισθηναι το φοσσατον εις απαντησιν των εχθρων
υπο τουτων μηνυθεντας. οι δε του βασιλεως προεχοντες εκεινου μαλλον υπηρχον του θεματος,
οι επλησιαζον τηι των εχθρων γηι δια το και πειραν εχειν αυτους των τε οδων και των λοιπων
τοπων των εχθρων, και ετι την πειραν των ενεδρευματων και των πολεμων αυτων. αυτους δε
και τους οπισθοφυλακας ενηλλαττον δια τον πλειστον κοπον. ου γαρ την ευθειαν περιεπατουν
αυτοι, αλλα την τραχυτεραν και δυσεπιβατον· ουτω δε κινουμενοι, τας νυκτας
περιχαρακωθεντες και την αλλην ασφαλειαν ποιησαντες δια τους νυκτοπολεμους, ανεπαυοντο.

455 ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩι ΒΑΣΙΛΕΙ ΑΙΩΝΙΩι ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΡΩΜΑΙΩΝ,
ΥΙΟΥ ΛΕΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΑΟΙ∆ΙΜΟΥ ΚΑΙ ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ, ΑΠΟΓΟΝΟΥ
∆Ε ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΤΟΥ ΑΝ∆ΡΙΚΩΤΑΤΟΥ ΚΑΙ ΓΕΝΝΑΙΟΤΑΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ, ΠΡΟΣ
ΡΩΜΑΝΟΝ ΤΟΝ ΘΕΟΣΤΕΦΗ ΒΑΣΙΛΕΑ ΚΑΙ ΥΙΟΝ ΑΥΤΟΥ, Ὅσα δει γινεσθαι,
του μεγαλου και υψηλου βασιλεως των Ῥωμαιων μελλοντος φοσσατευσαι.
Ἄκουε, υιε, λογους πατρος σου, Σολομων σοι παρακελευεται· παρα πολλων γαρ
ακουσεις τα δεοντα, αλλ' ου φυσει της αρετης εισοισεις διδαγματα, ει μη παρα πατρος ακουσαις
τα αριστα. γνησιους γαρ παρ' αυτου και αληθεις τωι οντι τους λογους υποδεξαμενος, ωσπερ τινα
κληρον εξεις πατρωιον, την σωτηριαν αει προξενουντα σοι· οι μεν γαρ εξ αλλων κατα χαριν
λεγομενοι της αληθειας πολλακις εναποδε 456 ονται· οι δε εκ πατρικης ψυχης μετα της
αληθειας αφικνουμενοι πολλην χαριζονται τοις υιοις διαπαντος την ωφελειαν. ακουε τοινυν,
υιε, παρα πατρος, α μη καλον εστιν αγνοειν· ει γαρ αγνοια κακον, η των πραγματων γνωσις
δηλον οτι καλον, και μαλιστα των αναγκαιων και ων πολλη καθεστηκεν η φροντις.
αναγκαιοτερον δε τι αλλο γενοιτο πολεμικης ευτολμιας και της των προγονων παλαιας
ευταξιας, ην εν πολεμοις ειχον το προτερον βασιλικοις ταξειδιοις καταστασιν. ταυτην γαρ παλαι
φημιζομενην και μεχρι του νυν παρα πολλοις θρυλλουμενην μη και εγγραφως εχειν, ου
δικαιον, ουδε καλον ηγησαμεθα. λυσιτελης γαρ σοι, θεοστεπτε Ῥωμανε, μετα των αλλων και η
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

τουτων γενησεται συγγραφη, Ῥωμαικην δηλουσα μεγαλειοτητα. οθεν πολλα περι τουτων
ανερευνησαντες και μηδεμιαν υπομνησιν εναποκειμενην τωι παλατιωι ευρισκοντες, οψε και
μολις ποτε περι τουτων υπομνημα εν τηι μονηι τηι καλουμενηι Σιγριανης ευρειν ηδυνηθημεν, εν ηι
Λεων ο μαγιστρος, ωι Κατακυλας ην επωνυμον, τον μονηρη βιον ησπασατο. ουτος γαρ ο
μαγιστρος περι τουτων εγγραφως διεθετο εκ προσταξεως Λεοντος του φιλοχριστου και
σοφωτατου βασιλεως Ῥωμαιων, του και πα 457 τρος ημων και σου παππου· αλλ' επει μουσικης
Ἑλληνικης αμετοχος ο μαγιστρος ην, πολλα βαρβαρα τε και σολοικα και ασυνταξιας η τουτου
συγγραφη περιειχεν, ει και ο ανθρωπος θεοσεβης και ανηρ επιθυμιων ην των του πνευματος, ως
εδειξεν ο αυτου βιος. αλλ' εν τωι αμοιρειν αυτον, ως εφαμεν, παιδειας Ἑλληνικης, και η τουτου
συγγραφη μαλλον υπηρχεν επισφαλης και επιληψιμος, ομως επαινετη και αληθης τωι θεοσεβη
ειναι τον ανδρα και εναρετον. ταυτην ημεις ευροντες παρημελημενην τωι λογωι, και ως εν ιχνει
σκιας αμυδρως πως τα πραγματα διαγγελλουσαν, και μηδε το του τριτου μερους των, ωσπερ
ημεις προς το σαφεστερον τε και πλατικωτερον μετηγαγομεν, εχουσαν, συνεγραψαμεθα σοι του
καταλιπειν εις υπομνησιν. η τοινυν τοιαυτη των βασιλικων ταξειδιων ταξις τε και ακολουθια
εφυλαττετο και ενηργειτο εως Μιχαηλ του φιλοχριστου δεσποτου, και Βαρδα του ευτυχεστατου
καισαρος και θειου αυτου, απο των παλαιοτερων βασιλεων η τοιαυτη δηλονοτι παραδοσις προς
αυτους καταχθεισα, Θεοφιλου τε και Μιχαηλ του πατρος και παππου του αυτου Μιχαηλ του
φιλοχριστου δεσποτου· ωσαυτως δε κακεινοις εκ των προτερων βασιλεων φημι την τοιαυτην
παραδοσιν κατελθειν. παλαιοτερους δε φημι τους Ἰσαυρους εκεινους και περι την ορθοδοξον
πιστιν τα μεγιστα πλημμελησαντας· ου γαρ, παλαιοτερους ειπων, τον μεγαν εκεινον λεγω και
αοιδιμον και αγιον Κωνσταντινον, ουτε Κωνσταντιον τον υιον αυτου, ουτε τον δυσσεβεστατον
Ἰουλιανον, ουτε μην Θεοδοσιον τον μεγαν και τους μετ' εκεινον. ην δε και παλιν επι Βασιλειου
του ανδρικωτατου και ευσεβεστατου βασιλεως, του και παππου, η τοιαυτη ταξις ενεργουμενη
και τα μαλιστα τηρουμενη, καθως εγγραφως ημεις εκθεσθαι ως οιον τε πειρασομεθα. ο μεγας
και υψηλος αυτοκρατωρ μελλων φυσσατευειν και κατ' εχθρων οπλα κινειν και στρατευματα,
ευθυς προστασσει του κρεμασθηναι εν τηι χαλκηι εξωθεν των πυλων λωρικιον και σπαθιον και
σκουταριον. εκ τουτων ουν τοις πασι γινεται δηλη η του βασιλικου φοσσατου ευτρεπισις, και εκ
τοτε εκαστος αρχων και αρχομενος τα εαυτων οπλα και οσα επιτηδεια και αρμοζοντα
στρατιωτηι, παρασκευαζειν απαρχεται· ειτα μετα ταυτα και τωι των αγελων λογοθετηι
προστασσει του δικαιαν διανομην τε και εκθεσιν μετα φοβου θεου ποιεισθαι και πασης
ευσεβειας και αληθειας τοις της Ἀσιας και Φρυγιας μητατοις κατα την ισχυν τε και δυναμιν ενος
εκαστου μητατου, ως η ταξις των προκειμενων εκαστου τον οφειλομενον αριθμον ωρισμενως
εχουσα πασι καθισταται προδηλος. δια της Ἀσιας και Φρυγιας μωλαρια 459 σʹ ανα νομισματων
ιεʹ, ιππαρια σʹ ανα νομισματων ιβʹ, ομου νομισματα ευκδʹ, γινομενα χρυσου λιτραι οϛʹ.
∆ια των συνηθειων των αρχοντων των βασιλικων σταβλων των εν τηι πολει και των
εξω εν τοις σταβλοις. ∆ια του κομητος του σταβλου μωλαρια δʹ και ιππαρια δʹ· δια του
χαρτουλαριου και του επεικτου μωλαρια δʹ και ιππαρια δʹ· δια του εξω χαρτουλαριου μωλαρια
βʹ και ιππαρια βʹ· δια των σαφραμεντων μωλαριον αʹ και ιππαριον αʹ· δια των τεσσαρων
κομητων μωλαριον αʹ· ομου δια των αρχοντων νομισματα τκδʹ, γινομενα λιτραι δʹ, νομισματα
κϛʹ. και ομου το παν λιτραι πʹ:κϛʹ. και τα μεν μωλαρια τα σʹ, ωσαυτως και τα ιππαρια τα σʹ,
καταβιβαζει ταυτα ο λογοθετης των αγελων εις τα Μαλαγινα, και παραλαμβανει αυτα ο κομης
του σταβλου και ο εσω χαρτουλαριος του σταβλου πενταετια, εξαετια και επταετια, μη εχοντα
σπηλωματα εις την ψυαν. και σφραγιζονται τα τετρακοσια εις τα δυο μερη της καπουλας
βασιλικην βουλλαν. ετι δε και εις τον επερχομενον χρονον γινεται η αυτη εκθεσις και
βουλλωσις. λαβιδουνται παντα τα ιππαρια και γινονται ευ 460 νουχα, και δια του φοσσατου
γινεται προσθηκη. και φερει ο λογοθετης σεσαγματωμενα τα σʹ σαγμαρια εχοντα ενδυματα εν
ταις στρατουραις κεντουκλα μετα σωκαριων φορτωματων, κεκαλιγωμενα, επιφερομενα και
σελιναια, αμα και των καπιστριων αυτων. και ουδε ωσουτως επαρκουσιν εις την βασιλικην
υπηρεσιαν· εν γαρ τωι καιρωι του φοσσατου προσαπαξ διδουσιν οι στρατηγοι μωλαρια τωι βασιλει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ουτως· ο Ἀνατολικος μωλαρια γʹ, ο Ἀρμενιακος μωλαρια γʹ, ο Θραικησις μωλαρια γʹ, ο
Ὀψικιανος μωλαρια γʹ, ο βουκελλαριος μωλαρια γʹ, και οι λοιποι στρατηγοι ανα μωλαριων βʹ
της τε Ἀνατολης και ∆υσεως· ο Σελευκειας μωλαριον αʹ, ο δομεστικος των σχολων μωλαρια γʹ,
ο δρουγγαριος του πλοΐμου μωλαρια γʹ, ο εξκουβιτος μωλαριον αʹ, ο ικανατος μωλαριον αʹ, ο
νουμερος και ο τειχειωτης και ο δομεστικος των οπτιματων ανα μωλαριου αʹ. ομου μωλαρια
νηʹ. ∆ια των οφφικιαλιων και των λοιπων. Ὁ υπαρχος μωλαριον αʹ, ο σακελλαριος δυο, ο
γενικος μωλαρια βʹ, ο κυαιστωρ μωλαριον αʹ, ο του σακελλιου μω 461 λαριον αʹ, ο του
βεστιαριου μωλαριον αʹ, οι δυο κουρατωρες και ο κτηματινος ανα μωλαριου ενος, οι δυο
πρωτονοταριοι των δυο κουρατωρικιων μωλαριον αʹ, ο ζυγοστατης μωλαριον αʹ, ο ειδικος
μωλαριον αʹ, ο παραθαλασσιτης και ο βαρβαρος ανα μωλαριου αʹ, ο συμπονος και ο λογοθετης
του πραιτωριου μωλαριον αʹ, το σεκρετον του γενικου μωλαρια γʹ, το σεκρετον του σακελλιου
μωλαρια βʹ, το σεκρετον του βεστιαριου μωλαρια βʹ· ομου μωλαρια κεʹ· ομου δια των
αμφοτερων μωλαριων ξεναλια πγʹ. δια των μητροπολιτων και αρχιεπισκοπων· μωλαρια
σεσαγματωμενα των μητροπολιτων νβʹ· μωλαρια νβʹ των πεντηκονταδυο αρχιεπισκοπων· τα
ρδʹ σεσαγματωμενα μετα και των φορτωματων αυτων και κεκαλιγωμενα· παραλαμβανει δε
αυτα ο κομης του σταβλου αμα τωι του εσω σταβλου χαρτουλαριωι, και βουλλοι αυτα μετα και
της λοιπης προμοσελλας. ομου μωλαρια ρδʹ. και ομου το παν δια των αμφοτερων, των τε
μητατων του λογοθετου των αγελων και των ξεναλιων, μωλαρια φπεʹ. δια των ευαγων
μοναστηριων ιππαρια ρʹ τα παρασυρομενα εμπροσθεν του βασιλεως δεξια και ευωνυμα.
οφειλουσι δε λαβιδουσθαι και ευνουχιζεσθαι. ου σφραγιζονται δε, διοτι, οτε κελευει ο βασιλευς
του ποιησαι εξοδον, εξ αυτων εξοδιαζονται οπου κε 462 λευει. ομοιως δε και εκ των ξεναλιων
των προσφερομενων τωι βασιλει εν καιρωι του φοσσατου. λαμβανει ο κομης του σταβλου αμα τωι
χαρτουλαριωι του σταβλου εκ του ειδικου εις εξοδον λιτρας γʹ. και θεωρει ο κομης του σταβλου
αμα τωι χαρτουλαριωι εις το κελλαριον το βασιλικον, οποσας στρατουρας εχει βασιλικας και
καβαλλοκιλικια απο Λυδιας εκ της κουρατωρειας των Τρυχινων. και λαμβανει τα σʹ
σαγματοπασμαγαδια προσαπαξ εν τωι καιρωι του φοσσατου τα μητατινα. ομοιως και τα ρδʹ
σαγματοπασμαγαδια προσαπαξ· ομου σαγματοπασμαγαδια τδʹ. και προς αναπληρωσιν των φπεʹ
σαγματοπασμαγαδιων αγοραζει, ηγουν τα οφειλομενα αγορασθηναι και συσταθηναι στρατουραι
και σαγματα σπαʹ. δεον δε αγοραζειν ρασικα αμαλια και βαπτειν αληθινα, και ποιειν σαγισματα
και βορκαδια ρνʹ. και τα μεν ρʹ λογωι των παρασυρομενων ιππαριων εμπροσθεν του βασιλεως·
τα δε λʹ λογωι των βασιλικων σελλαριων, και τα κʹ λογωι των δια ξεναλιων διδομενων
ιππαριων. και ταγιστρα εκ του κελλαριου του βασιλικου αποθετου του σταβλου ρνʹ· ομοιως και
βυρσαρια δια το γενεσθαι καπιστρια ρπʹ· και εξακανθηλα λογωι κεδραιας, και ασκια εις οινον και
οξος λογωι των πε 463 ριοδιων των αλογων, αξινορυγια και πλατυλισκια και πτυαρια στιβαρα
δια τους ποτζους. εκ δε του βασιλικου βεστιαριου οφειλει λαμβανειν σιδηρον νʹ λιτρας λογωι
σελιναιων, και εξ αυτων ποιησαι και μασσηματα ελαφρα ρνʹ. και οφειλει λαβειν ρετινα και
καπιτζαλια απλα απο των βυρσαριων. απο δε της καναβεως, ην λαμβανει απο του αυτου
βασιλικου βεστιαριου, οφειλει καμειν σωκαρια.
∆ια της βασιλικης υπουργιας. Ὁ επι της τραπεζης και ο δομεστικος της υπουργιας και ο
οικειακος βασιλικος κελλαριος σαγμαρια πʹ τα μελλοντα βασταζειν την βασιλικην υπουργιαν
και το ασημιον της βασιλικης τραπεζης. λαμβανουσι δε ο της τραπεζης και ο δομεστικος της
υπουργιας λογαριον απο του ειδικου εις εξοδον λογωι αρτυσιας. οιναριν δεσποτικον, μαγιστρων
και πατρικιων χορηγει ο αποθηκαριος· το μεν βασιλικον μηʹ μετρα, ζυγοφλασκια τριμετραια
ζυγας ηʹ· και υπερ των μαγιστρων και πατρικιων ασκια πενταμετραια ζυγας ιʹ. σκορτζιδια λογωι
του δεσποτικου ελαιου, φασουλιν, ορυζιν, πιστακιν, αμυγδαλον, φακην παρειχον παλαι τα δυο
κουρατωρικια, ομοι 464 ως και το ελαιον· τα δε λοιπα βρωσιμα, ηγουν λαρδην, αποκτιν, τυριν,
οψαρια παστα, σφακτα, προβατα υπαρνα, αγελαδια υπομοσχα και οινον εγχωριον χορηγουσιν οι
πρωτονοταριοι. βερτζιτικον δε και νευρον οφειλει αγοραζειν ο επι της τραπεζης και ο
δομεστικος της υπουργιας. αριθμια δε και κυπρινους οφειλει εχειν απο των βασιλικων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

κουρατωρειων. και εν ωι δαπαναται η βασιλικη υπουργια, οπου ευρηι καλον οινον και ελαιον και
οσπρια, ινα επιβαλλει εν τοις αγγειοις αυτου, και οσα ξεναλια φερουσι τινες τωι βασιλει, τα μεν
βρωσιμα λαμβανει ο επι της τραπεζης και ο δομεστικος της υπουργιας και ο οικειακος και
βασιλικος κελλαριος, και οπου προσταξει ο βασιλευς, διανεμουσιν αυτα. χρη δε γινωσκειν τον
επι της τραπεζης του εχειν φουρνους δʹ προς την αποβολην της Συριας, και δικτυα προς το
αποκλειειν τα ορνεα, και καυκοπινακια, ινα πινωσι. και οτε κελευει ο βασιλευς αποβαλειν εν
Συριαι, οφειλουσιν φορτιζειν τα πʹ σαγμαρια της κομπινας αυτων, και οσα σαγμαρια στρεψει ο
μινσουρατωρ, ινα κακεινα φορτωσηι ο της τραπεζης και ο δομεστικος της υπουργιας και ο
οικειακος βασιλικος κελλαριος, ινα καθ' οιονδηποτε τροπον μη λειψηι τι εις την βασιλικην
υπουργιαν. 465 ∆ια του μινσουρατωρος, ηγουν της βασιλικης κορτης, σαγμαρια νʹ. Χρη
επιφερεσθαι τον μινσουρατωρα δυο κορτας και αναδιπλα τας βασιλικας τεντας· επειδη, εως μεν
εστιν ο βασιλευς εις Ῥωμανιαν, η μια ζυγη απερχεται εμπροσθεν μετα της ημισειας υπουργιας,
και προευτρεπιζεται το βασιλικον απληκτον, και ευρισκει ο βασιλευς παντα ευτρεπισμενα και
ετοιμα. δεον δε, τον μινσουρατωρα εχειν σκαμνια συστελτα, ινα καθεζονται εις εν εκαστον
σκαμνιον ανδρες γʹ. ομοιως του μηκους αυτων και τραπεζια συστελτα, μεσαλια και μανδιλια τα
αρκουντα τηι βασιλικηι τραπεζηι· επευχια φουντατα τα εις χαμοκουμβα ενεργουντα· ταυτα δε ουκ
επιφερεται ο μινσουρατωρ, αλλα χορηγει αυτα ο πρωτοβεστιαριος του βασιλεως απο της
φορτωσεως του οικειακου βασιλικου βεστιαριου. πιλωτα διβλαττια παχεα και πτενα δια τα
χαμοκουμβα· διδονται δε και αυτα ομοιως απο της φορτωσεως του οικειακου βεστιαριου· ετερα
πιλωτα λινοβενετα εχοντα μαλον κτενιστον ανα λιτρων λʹ δια τους κλητωρευομενους φιλους·
κιλικια δια τα χαμοκουμβα προς το ποσον των κλητωρευομενων φιλων. αφ' ου γαρ αποβαληι ο
βα 466 σιλευς επι Συριαν, τα σκαμνια και τα τραπεζια και τας περιττας τεντας και την μιαν
κορτην παραλαμβανει ο κατα τον τοπον πρωτονοταριος, και οπου προσταξει ο βασιλευς,
αποτιθησιν αυτα. λουτρον Τουρκικον, ηγουν Σκυθικον τζεργα, μετα κινστερνης δερματινης απο
αδημιου· κουκουμια τριμετραια ιβʹ· πυρομαχια λογωι του λουτρου ιβʹ· βισαλα εις το καμινιον,
κραββατια συστελτα· εκκλησιαν βασιλικην μετα ιερων. ιστεον δε, οτι τα ιερα οφειλει βασταζειν
ο πριμικηριος του βεστιαριου.
∆ια του οικειακου βασιλικου βεστιαριου και των απο του κοιτωνος διδομενων εις
φορτωσιν του αυτου βασιλικου βεστιαριου σαγμαρια λʹ. Ἡ βασιλικη πασα αμφιασις και η λοιπη
εξοπλισις εν σκευαριοις ενδεδυμενοις δι' αληθινων τομαριων και σιδηρων γανωτων μετα και
χαρταλαμιων ομοιως γανωτων δια το εις τα σαγμαρια βασταζεσθαι. ψυχρισταρια αργυρα μετα
ενδυματων εις οινανθην και εις ροδοσταγμα και εις νερον ηʹ· εξ αυτων εις οινανθην ασπρον
μικρον αʹ, εις ροδοσταγμα μεγαλα δυο, εις νερον μεγαλα δʹ. βεδουρια αργυρα εις νερον 467 βʹ.
ασκοδαβλαι διαφοροι μικραι και μεγαλαι. ετερα ψυχρισταρια δικην μαγαρικων χαλκα γανωτα
εις νερον μεγαλα δʹ. βεδουρια χαλκα γανωτα βʹ. ιερα της εκκλησιας, ην επιφερεται ο
μινσουρατωρ. βιβλια· η ακολουθια της εκκλησιας, βιβλια σταρατηγικα, βιβλια μηχανικα,
ελεπολεις εχοντα, και βελοποιικα και ετερα αρμοδια τηι υποθεσει, ηγουν προς πολεμους και
καστρομαχιας· βιβλια ιστορικα, εξαιρετως δε τον Πολυαινον και τον Συριανον· βιβλιον τον
ονειροκριτην· βιβλιον συναντηματικον· βιβλιον το περιεχον περι ευδειας και χειμωνος και
ζαλης, υετου τε και αστραπων και βροντων και ανεμων επιφορας· προς τουτοις βροντολογιον
και σεισμολογιον, και ετερα, οσα παρατηρουνται οι πλευστικοι. ιστεον δε, οτι τοιουτον βιβλιον
εφιλοπονηθη και εκ πολλων βιβλιων ηρανισθη παρ' εμου Κωνσταντινου εν Χριστωι βασιλει
αιωνιωι βασιλεως Ῥωμαιων. επευχια φουνδατα εις τα χαμοκουμβα, ινα αναπαυονται οι φιλοι,
απερ και προειρηνται εις την εκθεσιν του μινσουρατωρος, οτι διδονται απο του βασιλικου
βεστιαριου· θηριακην, ηνιτζιν, ετερα αντιφαρμακα σκευαστα και μονοειδη δια τους
φαρμακευομενους. 468 πανδεκται μετα παντοιων ελαιων και βοηθηματων και παντοιων
εμπλαστρων και αλοιφων και αλημματων και λοιπων ιατρικων ειδων, βοτανων και λοιπων
των εις θεραπειαν ανθρωπων και κτηνων τυγχανοντων. σιτλολεκανα αργυρα και επιχυταρια
μετα ενδυματων λογωι του βασιλεως, και ετερα ασπροχαλκα και γανωτα λογωι αρχοντων και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ευγενων προσφυγων. πιλωτα διβλαττια παχεα και πτενα λογωι του βασιλεως δια τα
χαμοκουμβα· σελλια δυο της προελευσεως, σελλια του κουκουμιλιου ολοκανα διαχρυσα κοπτα,
επιστρωματα εχοντα, και ετερα επιστρωματα ανωθεν συγκαλυπτοντα την κοπην της χρειας· και
λογωι των ευγενων προσφυγων ετερα τοιαυτα αργυροκατακλειστα δυο· καυκια βασιλικα
χαλινζια λογωι των φιλων των μετα του βασιλεως κλητωρευομενων· σπαθια βασιλικα δυο, εν
της προελευσεως, και εν της οδου. παραμηριον εν. αλειπτα, καπνισματα διαφορα, θυμιαμα,
μαστιχην, λιβανον, σαχαρ, κροκον, μοσχον, αμπαρ, ξυλαλοην υγραν και ξηραν, κινναμωμον
αληθινον πρωτον και δευτερον, και ξυλοκινναμωμον, μυρισματα λοιπα. σενδες,
λινωμαλωταρια, σαβανα, σινδονια, βραναιαι κατωτικαι, μανδιλια κατωτικα. ∆ια των αραφιων
των εις εθνικους αποστελλομενων λογωι ξενιων. Σκαραμαγγια διαφορων χροιων και
εξεμπλιων, σκαραμαγγια διασπρα, δικιτρινα, διβενετα, κολοβια μεγαλοζηλα εκ των κατ' οικους,
εσωφορια μεσοζηλα εκ των κατ' οικους, εσωφορια λεπτοζηλα εκ των κατ' οικους, εσωφορια
λεπτοζηλα διαφορων χροιων και εξεμπλιων εκ των κατ' οικους, ασπρομυναια, διυγανταρια
ασπρα και ιαστα, λωρωτα τριμιτα και ολοβηρα ιαστα και αναλεκτα διαφορων χροιων. ιστεον δε,
οτι ταυτα παντα εν σκευαριοις ενδεδυμενοις δι' αληθινων τομαριων και σιδηρων γανωτων
μετα χαρταλαμιων ομοιως γανωτων βασταζονται. ∆ια των εῤραμμενων. Ἱματια εῤραμμενα
δισχιστα μανιακατα απο σκαραμαγγιων διαφορων χροιων και εξεμπλιων αμφιεσμενα απο
διβλαττιων. προς τουτοις και μεσοζηλα δισχιστα μανιακατα αμφιεσμενα απο διβλαττιων· ετερα
κολοβια εκ των κατ' οι 470 κους μεσοζηλα δισχιστα μανιακατα λιτα. ιστεον, οτι ταυτα παντα εν
σκευαριοις ενδεδυμενοις μετ' αληθινων τομαριων και σιδηρων γανωτων μετα και χαρταλαμιων
ομοιως γανωτων βασταζονται. τουβια εκ τουτων παντων, τα μεν προκριτωτερα απο διβλαττιων
αετων και βασιλικιων αμφιεσμενα, τα δε δευτερα τουτων απο βδελλιων· σφιγκτουρια, θαλασσαι
και αβδια πλατυλωρα και αβδια μασουρωτα, τα μεν αμφιεσμενα απο διβλαττιων, τα δε και λιτα.
υποκαμισοβρακια διαφορων ποιοτητων. επιῤριπταρια οξεα πρωτα και δευτερα και τριτα,
ζωστρια οξεα διαφορα και ψευδοξεα ανα νομισματος ενος και μιλιαρησιων δʹ. και ετερα
ψευδοξεα ανα νομισματος αʹ, και ετερα ανα μιλιαρησιων ηʹ. υποδηματα αδημινα ζυγαι
διαφοροι. ιστεον, οτι ταυτα παντα εν βουλγιδιοις η και εν δισακκιοις οφειλουσι βασταζεσθαι.
ταυτα δε δια τους ευγενεις προσφυγας τυγχανουσι και δια το εις ευγενεις και μεγαλους
εθνικους αποστελλεσθαι. ιματια λεπτοζηλα εκ των κατ' οικους προκριτα και καθαρα
αμφιεσμενα απο τριβλαττιων και διβλαττιων οξεων και διβλαττιων αετων και βασιλικιων και
βδελλιων, αμφοτερα δισχιστα μετα περσικιων δια τους στρατηγους και κλεισουραρχας. ετερα
ιματια εκ των κατ' οικους λεπτοζηλα δευτερα λιτα δισχιστα μα 471 νιακατα δια τους θεματικους
τουρμαρχας και λοιπους προσφυγας τε και αρχοντας. ιστεον, οτι ταυτα παντα εν σκευαριοις
ενδεδυμενοις δι' αληθινων τομαριων και σιδηρων γανωτων μετα και χαρταλαμιων ομοιως
γανωτων βασταζονται. σφιγκτουρια, θαλασσαι και αβδια πλατυλωρα και μασουρωτα, τα μεν
αμφιεσμενα απο διβλαττιων, τα δε λιτα. επιῤριπταρια οξεα διαφορα, υποκαμισοβρακια
διαφορων ποιοτητων. ιστεον, οτι ταυτα παντα εν βουλγιδιοις η και εν δισακκιοις οφειλουσι
βασταζεσθαι, λογαριον εις εξοδον του φοσσατου εις φιλοφρονησιν των αγωνιζομενων εν
πολεμοις και των αρχοντων και εις λοιπας εξοδους, κεντιναρια, μιλιαρησια, σακκια εις το
διδοναι τοις φυλασσουσι σχολαριοις εις την βασιλικην φιναν, τοις τε βασιλικοις αγουροις και
τοις επι της βασιλικης εταιρειας και αλλοις, οις αν κελευει ο βασιλευς ευσεβειαν διδοναι, ειτε
καθ' εβδομαδα απαξ, ειτε κατα δυο, και εις λοιπας εξοδους. παραλαμβανει δε ταυτα ο, τε
σακελλαριος και ο ειδικος, και βασταζουσιν εις τας φορτωσεις αυτων πυρεκβολον μετα ισκας
και κανδηλας αργυρας γʹ, και χαλκας γʹ, μια μεν εις τον κοιτωνα, μια δε εις το κουκουμιλιν,
ετερα δε εις το παρα 472 κοιτωναριον. οφειλει δε γινεσθαι λακκος εχων βαθος σπιθαμας δυο,
και ινα σκεπαζονται επανω της γης υπο πεταλων χαλκων κοσκινωτων, και συμπαρακεινται
αυταις προς εν τρια κηρουλια, φαναρια χαλκα κοσκινωτα, και ωρολογιον μικρον αργυρουν δια
τα νυκτερευματα, οπερ οφειλει ιστασθαι εις τον κοιτωνα, και ετερον χαλκουν, οπερ οφειλει
ιστασθαι ενθα οι κοιτωνιται μενουσιν. προς τουτοις σκουτελλια ολοχρυσα δʹ, μινσουρακια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

ολοχρυσα βʹ, ορθομιλια ολοχρυσα δυο. ιστεον, οτι ταυτα εν τωι συνεστιασθαι εθνικους τωι
βασιλει οφειλουσιν ενεργειν. δια τουτο γαρ και εν ταις φορτωσεσι του βασιλικου βεστιαριου
τυγχανουσιν, ως μη καθ' εκαστην ενεργουντα εις το βασιλικον τραπεζιον. το δε ασημιν της
βασιλικης υπουργιας οφειλει βασταζειν η υπουργια εις την φορτωσιν των πʹ σαγμαριων της
βασιλικης υπουργιας· αφ' ου δε αποκινησει ο βασιλευς εις τας ερημους, δυο φιναι οφειλουσι
γινεσθαι, και καθ' εβδομαδα οφειλουσι λαμβανειν μιλιαρησια. ομοιως και οι βασιλικοι αγουροι
μαιουμαν και μιλιαρησια. οι δε μαγιστροι και οι πατρικιοι και οι οφφικιαλιοι συνεστιωνται τωι
βασιλει εις τους ακλητους συν τοις πραιποσιτοις. 473 ∆ια του ειδικου σαγμαρια μϛʹ. Λαμβανει ο
ειδικος απο του κοιτωνος σακκια χαραγμα κεντιναρια και μιλιαρησια σακκια λογωι της
βασιλικης εταιρειας και των βασιλικων αγουρων και των σχολαριων και των παραμενοντων τωι
βασιλει εις την φιναν· ιματια εξ αγορας απο του φορου δεκαλια, ενναλια, οκταλια, επταλια,
εξαλια, λωρωτα μεταξωτα αιγυπτικα· αληθινα ενθαδια· ταυτα παντα δια το αποστελλεσθαι εις
εθνικους λογωι ξενιων. ιματια εξ αγορας απο του φορου, εῤραμμενα δισχιστα μανιακατα,
δεκαλια, ενναλια, οκταλια, επταλια και εξαλια, λωρωτα μεταξωτα αιγυπτικα, αληθινα ενθαδια,
βαμβακερα αληθινα ενθαδια και πρασινα· ζωστρια διαφορων τιμων και ποιοτητων·
σφιγκτουρια εκαστου ιματιου προς αναλογιαν· υποκαμισοβρακια διαφορων τιμων και
ποιοτητων· επιῤριπταρια διαφορων τιμων και ποιοτητων· τουβια εκαστου ιματιου προς
αναλογιαν· υποδηματα διαφορων τιμων και ποιοτητων· σαβανα μετα των ακολουθιων αυτων
πρωτα, δευτερα και τριτα. ιστεον, οτι τα μεν βλαττια τα τε αραφια και τα εῤραμμενα εν
σκευαριοις οφειλουσι βασταζεσθαι, τα δε λοιπα παντα, οιον λωρωτα αληθινα ενθαδια
εῤραμμενα 474 τε και αραφια εν βουλγιδιοις η και δισακκιοις· πυρεκβολα μετα ισκας, φαναρια
χαλκα κοσκινωτα βʹ, κανδηλαι χαλκαι εις τα βασιλικα πεντζιμεντα δυο· πεταλα χαλκα
κοσκινωτα δια το επισκεπαζεσθαι τους λακκους, ενθα αι κανδηλαι απτουσιν. οφειλει δε
γιγνεσθαι λακκος εχων σπιθαμας δυο και σκεπαζεσθαι μετα πεταλων χαλκων κοσκινωτων δια
τον ανεμον και τον καπνον, και ινα συμπαρακεινται και ταις κανδηλαις φατλια δυο και
κηρουλια δυο και φαναριον χαλκουν δια τας ανακυπτουσας χρειας τηι νυκτι. κηρουλια διογκια
τʹ, φατλια λιτραι τʹ, επειδη ο δρουγγαριος καθ' εσπεραν εις το κερκετον λαμβανει εν, και αφ' ου
ενωθηι τοις θεμασι, και δυο και τρια, εαν ηι βια του ανεμου· χαρτια τομαρια τʹ. ιστεον, οτι, οτε
κελευει ο βασιλευς περασαι εις Πυλας, οριζει τον κομητα του σταβλου, και καταβιβαζει την
προμοσελλαν εις Πυλας. ομοιως και τον δομεστικον των οπτιματων, ινα κακεινος ευρεθηι μετα
παντων των οπτιματων εις Πυλας, και παρεχει κατα σαγμαριον οπτιματον. και ινα
προαποστελληι δυο βασιλικους, τον μεν ενα εις Πυλας του διαπερασαι τον λαον, ωσαυτως και
εις τον Λευκατην του εξελαυνειν τα καραβια προς τον Λευκατην, τον δε ετερον εις Σαγγαρον
και εις τον αγιον Σαβινον. προαποστελλει δε τους βα 475 σιλικους και παντας, ινα υπαντησωσι
τηι βασιλειαι αυτου εις Πυλας, και μαγιστρους και πατρικιους και αλλους, ους κελευει, αμα και
τοις πραιποσιτοις αναλαμβανεται μετ' αυτου εις τα δρομωνια, και απο ικανου διαστηματος του
βασιλειου ορμου γενομενος, ωστε αυτον επισκοπειν την πολιν, εγειρεται απο του κραββατου,
και ισταται κατ' ανατολας τας χειρας προς τον ουρανον αιρων, και τριτον τηι χειρι την πολιν
κατασφραγισας, ευχεται τωι Θεωι λεγων ουτως· "Κυριε Ἰησου Χριστε, ο Θεος μου, εις χειρας σου
παρατιθημι ταυτην την πολιν σου. φυλαξον αυτην απο παντων των επερχομενων εν αυτηι
εναντιων και δυσχερων, εμφυλιου τε πολεμου και εθνων επιδρομης. αναλωτον αυτην τηρησον
και απορθητον, οτι εν σοι τας ελπιδας ημων ανεθεμεθα, και συ ει κυριος του ελεους και πατηρ
των οικτιρμων και θεος πασης παρακλησεως, και σον εστι το ελεειν και σωζειν και ρυεσθαι εκ
πειρασμων και κινδυνων νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. αμην." και μετα το
διαπερασαι τον βασιλεα θεωρει την προμοσελλαν τα τε παριππια και τα μωλαρια, και
διατασσεται τωι του σταβλου κομητι και τωι χαρτουλαριωι, ινα, καθως κατωτερω ρηθησεται,
κομπινευσηι τα τε σαγμαρια και τα παριππια. και κατα σαγμαριον οφειλει παρε 476 χειν ο των
οπτιματων δομεστικος οπτιματον, εν καταγραφηι ποιουμενος το τε ονομα και το χωριον· και ει
μεν αποληται, ζημιουται αυτο ο οπτιματος· ει δε αποθανηι, αποκομιζει τας σφραγιδας εις τε τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

κομητα και τον χαρτουλαριον. παρεχει δε και ο κομης του σταβλου εις τας φορτωσεις κατα δεκα
σαγμαρια συντροφον των Μαλαγινων, ινα οι οπτιματοι συρωσι τα σαγμαρια, και οι συντροφοι
ακολυθουσιν αυτους, και διορθουνται τα γομαρια. και οτε αποφορτωσουσιν εις το απληκτον τα
σαγμαρια, αναλαμβανει ταυτα ο χαρτουλαριος των Μαλαγιων και ο σαφραμενταριος μετα των
κομητων και των συντροφων και των οπτιματων, και εκβαλλουσιν εις την βοσκην· ομοιως και
εις τα παριππια των φορτωσεων κατα κʹ παριππια συντροφος εις. και οτε δωσει το βουκινον,
παλιν φερουσιν αυτα, και παραδιδοασι, καθως εκομπινευθησαν. την δε κριθην ολην, των τε
σαγμαριων και παριππιων και σελλαριων, εν οις εκομπινευθησαν, παραλαμβανει ο
χαρτουλαριος του σταβλου αμα τωι κελλαριωι την κριθην, ητοι τας ταγας αυτων εκ του
πρωτονοταριου του θεματος, και χορηγουσιν εκαστου αλογου ταγην. ο δε πρωτονοταριος
λαμβανει διαταξιν παρα του βασιλεως περι των απληκτων, και αποτιθησιν εκει την κριθην και
πασαν ετεραν χρειαν βασιλικην. τα δε ξεναλια τα τωι βασιλει φερομενα δια κριθης
παραλαμβανει ο του σταβλου κομης, εν καταγραφηι ποιουμενος την ποσοτητα, αμα τωι ειδικωι
και τοις νοταριοις, ποιουμενων κακεινων ταυτα εν καταγραφηι, ινα μετα το γενεσθαι
καταστολιον λογαριαζηται ο πρωτονοταριος και ο χαρτουλαριος εις το σεκρετον του ειδικου,
ινα υπεξαιρωνται αι ημεραι της χορηγιας των πρωτονοταριων. και μετα το περασαι τον βασιλεα
και ιδειν την προμοσελλαν διατασσεται τωι κομητι, και διανεμει αυτην, καθως κατωτερω
ρηθησεται. δια του κομητος των οπτιματων της υπουργιας ανδρες σʹ· και τους μεν ρʹ οφειλει
αναλαμβανεσθαι ο κομης του σταβλου και ο χαρτουλαριος εν καταγραφηι λογωι των ρʹ ιππαριων
των παρασυρομενων. και τον κομητα μετα των ετερων ρʹ αναλαμβανεται ο επι της τραπεζης και
ο δομεστικος της υπουργιας και ο οικειακος βασιλικος κελλαριος· και οι μεν πʹ συρουσι τα πʹ
σαγμαρια, οι δε κʹ ακολουθουσι. και οτε καταβηι ο βασιλευς εις το απληκτον, επαιρουσιν οι 478
συντροφοι και οι οπτιματοι τα παριππια των υπουργων, και απαγουσιν εις την βοσκην προς τον
χαρτουλαριον των Μαλαγινων. το αυτο δε και πασαι αι φορτωσιαι και παντες οι
κομπινευθεντες βασιλικα αλογα, ηγουν κατα σαγμαριον οπτιματος, καθως ανωτερω ειρηται.
Εισιν αι φορτωσιαι ουτως. ∆ια της βασιλικης υπουργιας σαγμαρια πʹ, παριππια ξβʹ· δια της
βασιλικης κορτης σαγμαρια νʹ, παριππια μγʹ· δια του οικειακου βασιλικου βεστιαριου σαγμαρια
λʹ, παριππια ιεʹ· δια του ειδικου σαγμαρια μʹ και των εβδομαριων παριππια ιεʹ· δια του
πρωτοβεστιαριου σαγμαρια δʹ, παριππια δʹ· δια των κοιτωνιτων των ιβʹ σαγμαρια κδʹ, παριππια
κδʹ· δια των σαρακοντα των παρισταμενων τηι τραπεζηι σαγμαρια κʹ, παριππια κʹ· δια των επι της
εταιρειας ανδρας σʹ, σαγμαρια ρʹ, παριππια ... δια των ρʹ εθνικων των επι της εταιρειας σαγμαρια
νʹ, παριππια ρʹ· δια του κομητος του σταβλου σαγμαρια ιβʹ, παριππια ιβʹ· δια του χαρτουλαριου
και του επεικτου σαγμαρια ιϛʹ, παριππια ιϛʹ· δια του αποθετου του κελλαριου του βασιλικου
σταβλου σαγμαρια λʹ, παριππια ιβʹ· δια του σταβλοκομητος της πολεως σαγμαρια βʹ και πο 479
λιτικα ιππαρια δυο· δια των δυο σταβλοκομητων σαγμαριον αʹ, και πολιτικα ιππαρια βʹ· δια των
σαρακοντα συντροφων των σελλαριων σαγμαρια εʹ, παριππια μʹ· δια του χαρτουλαριου των
Μαλαγινων σαγμαρια εʹ, παριππια εʹ· δια του σαφραμενταριου σαγμαριον, ιππαρια βʹ· δια των δʹ
κομητων των Μαλαγινων σαγμαρια δʹ, παριππια δʹ· δια του στρατιωτικου εις τα βασιλικα
χαρτια σαγμαρια δυο· δια του δεκανου εις τα βασιλικα χαρτια σαγμαριον αʹ· δια των δʹ παπαδων
σαγμαρια δʹ. ομου τα κομπινευθεντα σαγμαρια υπβʹ. παρασυρτα τα εις υπαλλαγην των
αποθνησκοντων και των αποστασιαριων, και εν καιρωι της αποβολης της Συριας εις ταγην
κριθης σαγμαρια ρʹ. ομου το παν σαγμαρια φπβʹ. και τα παριππια τα κομπινευθεντα υʹ. ιππαρια
και παρασυρτα τα εμπροσθεν του βασιλεως περιπατουντα δεξια και ευωνυμα, ομου το παν
ιππαρια μωλαρια απϛʹ. και εστρωμενα σελλαρια λʹ. και οσα αν εξελθωσιν απο της πολεως και
οσα αν λαβηι επι φοσσατου ο βασιλευς, τουτων παντων των αλογων τας ταγας παραλαμβανει εκ
του πρωτονοταριου ο κομης του σταβλου και ο χαρτουλαριος και ο κελλαριος, και χορηγουσιν
εις παντα τα κομπινευθεντα αλογα. ταγιζονται δε τα μεν παριππια και τα μωλαρια διταγιον, τα
δε σελλαρια 480 τριταγιον. ο δε επεικτης παρισταται εις τας ταγας των ιππων και εις τα
καλιγωματα και εις τα καπιστρια και εις τα σαγισματα και εις τον ποτον. θεσπισμα δε αρχαιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

τυγχανει βασιλικον, ινα μηδεις λαμβανηι χαριστικην, μητε μωλαριον, μητε παριππιον, εχον
βασιλικην σφαγιδα, ινα μη κατακοινωθηι η προμοσελλα και αποληται. εαν δε τις ευρεθηι
τοιουτον εχων, ως κλεπτης καταδικαζεται· εκ δε των μη οντων αλογων εσφραγισμενων, οπου
κελευει ο βασιλευς, διδωσιν, ειτε εθνικοις, ειτε προσφυξιν, ειτε αλλοις τισιν, οις κελευει και
βουλεται. εσφραγισμενον γαρ ιππαριον η μωλαριον βασιλικηι βουλληι ουδενι διδοται εις
χαριστικην· επειδη γαρ, οτε γηρασει και ανενεργητον προς οδοιποριαν γενηται ταξειδιου,
αλλασσει αυτο εις την βασιλικην προμοσελλαν. οφειλει δε ο κομης του σταβλου και ο
χαρτουλαριος μετα των αρχοντων αυτων παριστασθαι εις τας βασιλικας φορτωσεις, ινα
εκαστον σαγμαριον βασταζηι μοδιων ηʹ γομαριον· και αν ευρωσι κατα την οδον επιφορτωματα,
τυπτουσι τους τεθεικοτας τα τοιαυτα, και ριπτουσιν αυτα. και μετα το αποκατασταθηναι την
κομπιναν, τοτε, εαν κελευει ο βασιλευς περιπατειν την μιαν κορτην και τας ημισειας τεντας,
αμα και 481 της ημισειας υπουργιας και προευτρεπιζειν τα βασιλικα απληκτα, γινεται ουτως.
και εως ου ενωθηι τοις θεμασιν, η αυτη ακολουθια γινεται, και η ταξις της περιπατησεως εν τηι
οδωι φυλαττεται κατα τον τυπον του διακινηματος.

Περι των κερκετων.
Ἰστεον, οτι, οτε κερκετευει ο δρουγγαριος της βιγλης τας εσπερας, λαμβανει φατλιον
απο του ειδικου, και οι ρʹ σχολαριοι, ους εχει, ποιουσι την φιναν την εξω, και οι επι της
εταιρειας κρατουσι φιναν εσω μετα του εταιρειαρχου πλησιον εξω της κορτης, οπου εισι
δεδεμενα τα σχοινια αυτης, και λαμβανει σιγνον απο του βασιλεως μυστικως, ειτε τον Σωτηρα,
ειτε την Θεοτοκον, ειτε τον αρχιστρατηγον, ειτε των αγιων μαρτυρων των στρατηλατων, ειτε
αλλο τι, ο κελευει ο βασιλευς. και υπαλλασσει εκαστης εσπερας το σιγνον, και ιστησιν
επιστατας, και περιγυρευουσι δι' ολης νυκτος την φιναν. το αυτο και ο εταιρειαρχης μετα και
της εταιρειας. και αφ' ου κερκετευσει ο δρουγγαριος, ουτε κοιτωνιτης επ' εξουσιας εχει εξω των
σκουταριων εισελθειν, ουτε των επι της εταιρειας, ουτε αλ 482 λος τις μεγας η μικρος, υπερεχων
η υποβεβηκως, εαν μη λαβηι το σιγνον απο του βασιλεως και ελθηι εις τον δρουγγαριον. ει δε
δοκιμασει τις εξελθειν ανευ σιγνου, δεσμουσιν αυτον και απαγουσιν εις τον δρουγγαριον, και
υπομιμνησκεται περι τουτου ο βασιλευς, και ει τι κελευει η βασιλεια αυτου. ει δε λαβοι σιγνον
παρα του βασιλεως, οποθεν αυτον εκβαλλει ο δρουγγαριος, εκειθεν και παλιν εισαγει, και
αλλαχοθεν ουκ εξεστιν αυτον εισελθειν, επει παρα των πεδητουρων δεσμειται, και το πρωι τωι
βασιλει παραδιδοται. τουτο δε φυλαττεται μεχρι του καταστολιου. οτε δε ενωθηι τοις θεμασιν ο
βασιλευς, γινεται προσθηκη αλλης μιας φινας πλησιον των επι της εταιρειας, ηγουν εξω της
εταιρειας και εσω των του δρουγγαριου σχολαριων. διερχομενου δε του βασιλεως εν τοις
θεμασιν, υπανταται παρ' εκαστου θεματος, δηλονοτι παρατεταγμενου οντος του θεματος. και δη
του βασιλεως διερχομενου, ως απο διαστηματος ικανου προ του τον βασιλεα καταλαβειν,
αποβαινουσι των ιππων ο,τε στρατηγος και ο πρωτονοταριος του θεματος και οι τουρμαρχαι και
οι δρουγγαροκομητες και ο μεραρχης και ο κομης της κορτης και ο χαρτουλαριος και ο
δομεστικος του θεματος, και ποιουσι δεξιμον. και του βασιλεως διερχομενου, 483 πιπτουσι
παντες οι προειρημενοι επι γης, προσκυνουντες τον βασιλεα· οι δε στρατιωται παντες ιστανται
καβαλλαριοι. και μετα το προσκυνησαι τους στρατηγους συν τοις προλεχθεισιν αρχουσιν
εκνευει ο βασιλευς ολιγον της οδου, λεγων προς αυτους· "καλως ευρομεν." ειτα ερωται αυτους·
"πως εχετε, παιδια μου; πως εχουσιν αι γυναικες υμων, αι νυμφαι μου, και τα παιδια;" κακεινοι
λεγουσιν, οτι "εν τηι ζωηι της βασιλειας σου και ημεις οι δουλοι σου υγιαινομεν." και παλιν ο
βασιλευς αποκρινεται· "χαρις τωι αγιωι Θεωι τωι εν υγειαι διατηρουντι ημας." και παντων τωι
βασιλει επευχομενων, οριζει ο βασιλευς τον στρατηγον και παντας τους προειρημενους
αρχοντας καβαλλικευσαι και μετα του στρατου αυτων απελθειν εις την ιδιαν και ωρισμενην
αυτοις ταξιν. ει δε μαλλον κελευει ο βασιλευς αποσωρευθηναι τα τε ταγματα και τα θεματα, ειτε
εν τωι θεματι των Ἀρμενιακων εις τον ∆αζιμωνα, ειτε εν τωι θεματι του Χαρσιανου εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

Καισαρειαν, ειτε εν ετερωι θεματι προς τον τοπον, εν ωι μελλει φοσσατευσαι, επιτηδειου
τυγχανοντος· και οτε ελθηι εγγιστα προς το απληκτον απο τριων μιλιων, προυπαντωσι τα τε
ταγματα και τα θεματα επευχομενοι τωι βασιλει, και προς εν εκαστον ταγμα και θεμα λεγει ο
βασιλευς, εκνευων προς αυτο, ουτως· "καλως υμας ευρομεν. πως εχετε; πως ε 484 χουσιν αι
νυμφαι μου, αι γυναικες υμων, και τα παιδια; πως υμιν τα εν τηι οδωι διηνυσθη; αγωνισασθε, του
Χριστου στρατιωται και παιδι' εμα, ινα εν καιρωι δεοντι επιδειξησθε την γενναιοτητα και την
ανδρειαν υμων και την προς Θεον και βασιλειαν ημων πιστιν ορθην και αγαπην, ινα η βασιλεια
ημων αξιως της ανδρειας και γενναιοτητος υμων και ορθης πιστεως και αγαπης ευνοιαν
αποδεξαμενη ανταμειψηται και ευεργετησηι, και τιμαις διαφοροις τιμησηι, και εξ αναξιων αξιους
δειξηι, και μυρια καλα εις υμας ενδειξηται." και μετα το λαλησαι προς αυτους ταυτα ερχονται
οπιθεν του δρουγγαριου και των επι της εταιρειας, και περιπατουσι παρατεταγμενοι. και οτε
ευρεθηι στενωμα η ποταμος, ειτε και γεφυρα, διαπερωσι τα ταγματα εμπροσθεν· πρωτον μεν αι
σχολαι, δευτερον τα εξκουβιτα, τριτον ο αριθμος, τεταρτον ο ικανατος· ομοιως και τα θεματα.
και καθως ο τυπος εχει, περιπατουσιν οι μαγιστροι και οι πατρικιοι και οι κοιτωνιται και οι
βασιλικοι ευνουχοι· ο δε βασιλευς ευθυς και παρ' αυτα προσκαλειται τους μαγιστρους και
πατρικιους, και ωιτινι αν κελευηι, συντυγχανει, και εις μεν την ταξιν των πατρικιων
περιπατουσιν οι κοιτωνιται, οπιθεν δε ολιγον περιπατει ο πρωτοβεστιαριος και ο επι της
τραπεζης, και οπισθεν αυτων ως λιθου βολην περιπατουσιν οι ευνουχοι και πατρικιοι και
πρωτοσπαθαριοι· εμπροσθεν δε του βα 485 σιλεως περιπατουσιν οι πραιποσιτοι και το
κουβουκλειον, και μεσον των πραιποσιτων περιπατει κουβικουλαριος βασταζων τα τιμια και
ζωοποια ξυλα μετα της θηκης επι του τραχηλου· εμπροσθεν δε του κουβουκλειου περιπατουσιν
οι βασιλικοι, και μεσον τουτων περιπατει σιγνοφορος βασταζων σταυρον χρυσουν διαλιθον.
εμπροσθεν δε των βασιλικων περιπατουσιν απο δυο σαγιττοβολων παρασυρτα βασιλικα ιππαρια
ρʹ μετα σαγισματων αληθινων και βορκαδιων δεξια και ευωνυμα. και δυο κανδιδατοι, ειτε και
σπαθαριοι, δεξια και ευωνυμα του βασιλεως περιπατουσι καβαλλαριοι ως απο διαστηματος μετα
σκουταριων, και τους προσερχομενους επαιρουσι και εισαγουσι προς τον βασιλεα, και
επερωτωνται παρ' αυτου, ο,τι αν δεονται, και αναλαμβανονται τα δεητικα αυτων και
αποδιδουσιν αυτα εις τον επι των δεησεων. και οτε καταλαβηι ο βασιλευς το απληκτον, ενθα η
βασιλικη ισταται κορτη, καλει τους μαγιστρους, τον δομεστικον των σχολων και πραιποσιτους,
τους ανθυπατοπατρικιους και στρατηγους και τους οφφικιαλιους και κλεισουραρχας, και
συνευφραινεται επι της τραπεζης. ιστεον, οτι εις το απληκτον, ει κελευει ο βασιλευς, καθως
πολλακις Βασιλειος ο αοιδιμος βασιλευς εποιησε, διδωσι τωι μεν στρατηγωι ιματιον εῤραμ 486
μενον μετα τριβλατιων, τοις τουρμαρχαις ανα ιματιου εῤραμμενου μετα διβλατιων βδελλιων,
τωι μεραρχηι, τωι κομητα της κορτης, τωι χαρτουλαριωι και τωι δομεστικωι του θεματος διδωσιν
ανα ιματιου ενος εῤραμμενου λιτου· και ταυτα μεν εν τοις μεγαλοις και Ῥωμαικοις θεμασι
τελειται. των δε Ἀρμενιακων θεματων τοις στρατηγοις και κλεισουραρχαις διδωσιν, ει κελευει,
ανα ιματιου εῤραμμενου μετα διβλατιων, αετων η και βασιλικιου, τοις δε μεγαλοις τουτων
τουρμαρχαις λιτα επιδιδωσιν ιματια, τωι δε μεραρχηι και τοις λοιποις ανα ιματιου εῤραμμενου
λιτου δεκαλιου επιδιδωσιν εκ των απο του φορου αγοραζομενων. ιστεον, οτι, οτε αποκινησει ο
βασιλευς εις τας ερημους προς την Συριαν, καταλιμπανει τουλδον και την μιαν κορτην και τας
περισσας τεντας και τα συστελτα τραπεζια, και αλλη οση αν ηι αποσκευη, και τα πτωχα αλογα
και τα χωλα, και παραλαμβανει αυτα ο πρωτονοταριος του θεματος, οθεν αποβαληι ο βασιλευς
προς την Συριαν μετα και αρχοντων των σταβλων των Μαλαγινων, και εκ των σελλαριων
σταβλοκομητων μετα των συντροφων, και εις οιον αν θεμα μελληι ο βασιλευς εξελθειν απο
Συριας, αντιπαραδιδωσι ταυτα ο πρωτονοταριος τωι πρωτονοταριωι του θεματος εκεινου, και
σωμασκει τα αλογα τα 487 βασιλικα, ινα, οταν εξελθηι ο βασιλευς απο Συριας, ευρησει αυτα
αναπεπαυμενα και εσταβλισμενα, και εχει πασαν χρειαν βασιλικην ετοιμην. και παντες οι
αρχοντες οι λοιποι οι παρακατω ποιουσιν αποβολην και συνακολουθουσι τωι τουλδωι τωι
βασιλικωι· ο δε μινσουρατωρ εχει πιλωτα κεντουκλεινα ενδεδυμενα λινοβενετα, καθως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

προειρηται, και γινεται η βασιλικη τραπεζα χαμοκουμβα. τα δε προφαγα ποιουσιν οι βασιλικοι
μαγειροι τηι εσπεραι. οι δε ογδοηκοντα οπτιματοι συρουσι τα σαγμαρια τα βασιλικα, και οι κʹ
ακολουθουσιν εις διορθωσιν των σαγμαριων. ομοιως και οι μαγειροι και οι συντροφοι των
Μαλαγινων, και οτε ευρωσι ξυλα η δενδρα εις ερημους τοπους κειμενα, κοπτουσιν οι συντροφοι
και οι μαγειροι, και επαιρουσι προς εν ξυλον, και αποκομιζουσι προς το βασιλικον μαγειρειον.
εις δε την αποκινησιν του τουλδου οφειλει ο της τραπεζης φορτωσαι τα πʹ βασιλικα σαγμαρια
πασαν χρειαν βασιλικην, και οφειλει λαβειν εκ του πρωτονοταριου εις χρειαν της βασιλικης
τραπεζης και εις τους μαιουμαδας προβατα υπαρνα ρʹ, κριαρια φʹ, αγελαδια νʹ, ορνιθας σʹ,
χηναρια ρʹ. οτε δε εστιν ο βασιλευς εις Ῥωμανιαν, λαμβανουσιν μαιουμαδα εκ των ξεναλιων οι
βασιλικοι αγουροι και οι επι της εταιρειας και οι κορτιναριοι και οι εβδομαριοι του ειδικου και
οι συντροφοι των σελλαριων, 488 ομοιως και οι μαγειροι. και οτε αποβαληι ο βασιλευς εις τας
ερημους, λαμβανουσιν καθ' εκαστην κυριακην μαιουμαν και ανα μιλιαρησιου. λαμβανουσι δε
και οι της φινας των σχολαριων της εσω και της εξω και αυτοι ομοιως ανα μιλιαρησιου· επειδη,
αφ' ου αποκινησει προς Συριαν ο βασιλευς, δυο φιναι κυκλουσιν την βασιλικην κορτην. και οσοι
αρχοντες παραμενουσιν τωι βασιλει, λαμβανουσιν, ει κελευει πολλακις ο βασιλευς τουτους
ευεργετειν, δια μιλιαρησιων, ει μεν εισιν αρχοντες μεγαλοι των ταγματων, ειτε και θεματων,
οφειλουσι λαμβανειν ανα μιλιαρησιων δυο η τριων, ειτε και δʹ, προς την ποιοτητα του
προσωπου· εις δε την αποβολην του τουλδου, οσοι καβαλλικευουσι βασιλικα αλογα και εχουσι
σαγμαρια βασιλικα, και αυτα τα αλογα τα βασιλικα οφειλουσι λαμβανειν κριθαριον ανα μοδιων
δʹ εις ταγην αυτων· ομοιως και οσα εισι σελλαρια γυμνα, βασταζουσιν υποκατω των
σαγισματων ανα μοδιων ηʹ. και οσα παριππια εχει ο κομης του σταβλου βασιλικα και σαγμαρια,
φορτοι αυτα ανα δεκα μοδιων κριθης· ο δε επι της τραπεζης οφειλει εχειν εξκουσσατους εκ του
θεματος του οψικιου εκ του χωριου του Τεμβρη μετα και δικτυων, ινα κρατωσιν οψα 489 ρια εις
τους ποταμους της ερημου. οτε δε εστιν ο βασιλευς εις Ῥωμανιαν, καθ' εν εκαστον θεμα
υπηρετουσιν οι πρωτονοταριοι, ομοιως και οι κομητες της κορτης, και παρεχουσιν αγγαριδια τωι
δρουγγαριωι της βιγλης εις τας βασιλικας δουλειας. οτε δε υπαρχει ο δρουγγαριος εις βασιλικην
δουλειαν, εκπροσωπει αυτον ο ικανατος. οτε δε αποβαληι ο βασιλευς εις τας ερημους, ουτε η
κορτη προλαμβανει, ουτε τα βασιλικα πραγματα, ουτε αλλου τινος οιονδηποτε πραγμα, πλην
ους εχει ορισειν ο δρουγγαριος της βιγλης απο προσταξεως του βασιλεως εκ των θεματων,
προφυλαττουσι και περιπατουσιν εμπροσθεν του βασιλεως ως απο μιλιων δυο ακριται φʹ,
ανδρες εξωπλισμενοι, και ετερον θεμα, οιον ορισει, ινα ωσι πλαγιοφυλακες ως απο διαστηματος
του βασιλεως μιλιων δυο, και ετερα δυο θεματα, οια ορισει ο δρουγγαριος της βιγλης εκ
προσταξεως του βασιλεως, ινα ωσιν οπισθοφυλακες. και υπαλλασσει τους αμφοτερους εκαστηι
ημεραι. και παραλαμβανει ο δρουγγαριος τους κομητας της κορτης των θεματων, και εχει
αυτους εις παραμονην του βασιλεως εις το θειναι την κορτην και εις το ριψαι μετα των
κορτιναριων. δια τουτο γαρ και καλουνται κομητες της κορτης. και οτε θελει κερκετευσαι ο
δρουγγαριος τα θεματα, 490 ηγουν κατα νυκτα, εχει μεθ' εαυτου τους αυτους κομητας της
κορτης των θεματων και μανδατορας και δυο φατλια απο του βασιλικου βεστιαριου, και
περιγυρευει τα θεματα, και θεωρει τας πεδητουρας και τα εξωβιγλια, και αν ευρηι τινας των
αρχοντων αμελουντας εκ των μενοντων εις την πεδητουραν και εις τα εξωβιγλια, και απο μεν
τουρμαρχων και κατωτερω τυπτει αυτους ισχυρως, και καθως ευρηι, αναγγελλει τωι βασιλει. ο δε
πρωτοστρατωρ του βασιλεως μετα και στρατορων τριων βασιλικων αμα τωι κομητι του σταβλου
και τρισιν ιππαριοις εστρωμενοις ποιουσι παραμονιμα οπισθεν του βασιλικου πυργου, εως ου
εκβηι ο βασιλευς απο Συριας. τα δε ιππαρια τα σεσαγισμενα και παρασυρομενα ουκετι
περιπατουσιν εμπροσθεν, αλλ' οπου εστιν η προμοσελλα η βασιλικη, εκει βοσκονται μετα των
λοιπων, και επιτηρει αυτα ο βασιλικος σταβλοκομης, ποιων την προνοιαν αυτων. οτε δε
αποληται εκ του λαου οιονδηποτε πραγμα, ο ευρηκως φερει αυτο, και διδωσι τωι δρουγγαριωι
της βιγλης, και ο απολεσας ερχεται προς τον δρουγγαριον, και λαμβανει το ιδιον ευχερως. ει δε
ο ευρηκως το πραγμα αποκρυψει αυτο και επ' εσχατων ευρεθηι, ως κλεπτης καταδικαζεται.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ιστεον, οτι, του βασιλεως εν Συριαι οντος, λαμβανουσιν οι μαγιστροι και οι πατρικιοι και οι
πρωτοσπαθαριοι οφφικιαλιοι μαιουμαν· οι μεν μαγιστροι ανα δυο σφακτων, 491 οι δε πατρικιοι
ανα σφακτου ενος, οι δε πρωτοσπαθαριοι οφφικιαλιοι συν δυο το σφακτον εκαστηι κυριακηι, το
δε χυμα του λαου, ηγουν οι βασιλικοι αγουροι και οι επι της εταιρειας και οι λοιποι συν δεκα το
σφακτον· οι δε εθνικοι συν λʹ το αγελαδιον το αʹ. οτε δε εστιν εις Ῥωμανιαν ο βασιλευς,
λαμβανουσιν μαιουμαν οι προειρημενοι εκ των ξεναλιων. ει δε ξεναλια ουκ εισι, χορηγουσιν οι
πρωτονοταριοι. ο δε επι της τραπεζης και ο δομεστικος της υπουργιας οφειλουσι βασταζειν
υπηρεσιαν βασιλικην τραπεζιου, δηλονοτι του βασιλεως εν Συριαι οντος, εις ασκους οινον
Νικαινον παλαιον μετρα ρʹ, και ελαιον Νικαινον μετρα λʹ, και ο του βασιλεως οινοχοος οινον
δεσποτικον τον αρκουντα· τα δε λοιπα παντα οφειλουσιν αναλαμβανεσθαι απο της χορηγιας
των πρωτονοταριων, ηγουν απο Ῥωμανιας. οτι τα ιππαρια τα εστρωμενα, οτε εισιν εν Συριαι,
περιπατουσιν εμπροσθεν μετα των βασιλικων σελλαριων, και βοσκονται εσωθεν της φινας. ετι
και ταυτα προς τοις ειρημενοις, υιε πολυεραστε, καλον εις γνωσιν ανηκειν την σην. η γαρ της
πλειονος γνωσεως πειρα, ειωθυια τεχνουν την διανοιαν των εχοντων δια σπουδης των
προσηκοντων μηδεν αγνοειν, υστερον αυτους προς τους αγωνας ευτολμοτερους εργαζεται
πολλωι· και ασφα 492 λεστερους. επει ουν την προ ημων σοι προεκτεθεισαν βασιλικων
ταξειδιων εκθεσιν, πατρι κατα παντα πειθομενος, ανεγνως καλως, προσηκον αρα σοι και τα προ
των ταξειδιων γινομενα διελθειν τε και εκμαθειν, οπως δια φανων τινων και λαμπαδων των εκ
διαδοχης πριν ανημμενων ο βασιλευς εν μιαι ωραι την των εχθρων ευθυς κατεμανθανεν εφοδον.
αλλ' εκ των προκειμενων σοι κεφαλαιων ταυτα τρανωτερον δηλωθησεται. ιστεον, οτι, το
παλαιον απο Ταρσου Σαρακηνων κατα Ῥωμαιων εξερχομενων, ευθεως το καστρον το
λεγομενον Λουλον εν περιοπτωι προσκειμενον εξηπτε φανον, ον εκ διαδοχης ο καλουμενος
Ἀργεας βουνος διεδεχετο, και ηπτε δε και αυτος. και ειθ' ουτως απο των εκεισε ο βουνος ο
Σαμος ανηπτε. και μετα τουτο εδεχετο το καστρον το Αιγιλον, και ηπτε και αυτο. και απ' αυτο
εδεχετο ο βουνος ο Ὄλυμπος, και ηπτεν εν κορυφηι. και μετ' εκεινον εδεχετο ο βουνος ο
Κυριζος, και ηπτε και αυτος. και ειθ' ουτως εδεχετο ο βουνος ο Μουκιλος επανω των Πυλων,
και ηπτε και αυτος. και μετα τουτον εδεχετο ο του αγιου Αυξεντιου βουνος ο σκοπος
προσαγορευομενος, και ηπτε και αυτος. και μετ' αυτον εδεχετο ο εν τωι παλατιωι του Φαρου
ηλιακος, και ηπτε και αυτος. διαιταριοι γαρ εκεισε βιγλας αει και παντοτε κρατουντες προς το
μη λαθειν αυτους, ακριβως απεσκοπουν προς τον βουνον του αγιου Αυξεντιου. ιστεον, οτι, των
493 φανων τουτων παντων αψαντων, ευθυς οι χαρτουλαριοι των εξω σταβλων και
σαφραμενταριοι εκαλιγουν τα βασιλικα αλογα, και τα βασιλικα σαγμαρια ευτρεπισαντες ευθυς
εκινουν, και κατηρχοντο εις την του βασιλεως απαντησιν εν Πυλαις. ο δε βασιλευς εξηρχετο
μεχρι των Πυλων, τα δε βασιλικα σελλαρια και οι αρχοντες και οι λοιποι οι απο της πολεως
εξερχομενοι της ξηρας, προελαμβανον τον βασιλεα εις Πυλας, και οτε το των Σαρακηνων
φοσσατον ωφθη τισι προς τα της Ῥωμανιας συσταμενα, ην ο βασιλευς ευθυς εις απαντησιν
αυτου. ιστεον, οτι οι προῤρηθεντες φανοι διεκρατουν μεχρι των ημερων Μιχαηλ βασιλεως του
εκ Θεοφιλου. οντος δε αυτου ποτε εν τωι του αγιου Μαμαντος προκενσωι και μελλοντος ποιησαι
ιπποδρομιον, εν ωι και αντι βασιλεως ηνιοχος εγνωριζετο· (και γαρ εν ταις ιππηλασιαις αντι
ηνιοχου ιππηλατει·) συνεβη τους συνηθεις ἇψαι φανους, και ειπε τουτο διαλογισαμενος, οτι "ει
καταδηλος γενηται η εξοδος των Σαρακηνων, λυπηθησονται οι πολιται, και ου μη εξελθωσιν εις
το ιπποδρομιον προς το την εμην ιππηλασιαν θεασασθαι." και εκ τοτε διεταξατο μη απτειν τους
φανους. ιστεον, οτι το παλαιον τυπος ην, τα θεματα ρογευεσθαι κα 494 τα τεσσαρα ετη, οιονει
τωι καιρωι τουτωι ο Ἀνατολικος, ο Ἀρμενιακος, ο Θραικησιος· τωι δε ετερωι χρονωι ο Ὀψικιανος, ο
Βουκελλαριος, ο Καππαδοξ· τωι δε αλλωι χρονωι ο Χαρσιανιτης, ο Κολωνειας, ο Παφλαγωνιας·
και παλιν τωι ετερωι ο της Θραικης, ο Μακεδονιας, ο Χαλδιας. και των δʹ χρονων διελθοντων,
παλιν εῤρογευοντο τα ρογευθεντα θεματα τωι πρωτωι χρονωι. δεον, παντας τους στρατηγους
ποιειν τε παραγγελιαν εις τους τουρμαρχας αυτων, κακεινοι εις τους δρουγγαροκομητας, ινα ενι
εκαστωι βαντωι εχωσι τον κομοδρομον αυτων, ομοιως και τζαγγαριον· και κατα βαντον εχωσι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

προς ενα ασκον βοειον, και ανα δυο ασκων απισιων προς το ευκολως διαπεραιν αυτους τους
βαθεις και δυσκολους ποταμους· εχωσι δε και τα εργαλεια αυτων ανελλιπως, ηγουν αξιναριον
εν, σκεπαριον αʹ, σμιλαριον αʹ μετα του ξυλοσφυρου αυτου· την αυτην παραγγελιαν ποιειν και ο
δομεστικος των σχολων και εις τον τοποτηρητην των σχολων, ινα και οι κομητες κατα μιαν
σχολην την αυτην ακολουθιαν εχωσιν. ομοιως και ο εξκουβιτος εις τους σκριβωνας αυτου
ποιησει την αυτην παραγγελιαν, και ο δρουγγαριος της βιγλης εις τους κομητας του αριθμου,
και ο ικανατος εις τους κομητας αυτου εχετω τα αυτα εργαλεια.

495 Ὅσα δει γινεσθαι, οταν απο εξπεδιτου η μακρας οδοιποριας
επανερχεται ο βασιλευς.
Ἐπανερχομενου του βασιλεως, τα αυτα παντα γινεται κατα την οδον, οσα εν τωι απιεναι
αυτον ειρηκαμεν. γινομενου αυτου περι Κωνσταντινουπολιν, οι απομειναντες αρχοντες
απαντουσιν εν τωι Ῥηγιωι· αλλ' ο μεν τριβουνος πραισενταλιος ο απομεινας εις παραφυλακην
της πολεως απανται μετα μαντιου, ητοι σαγιου, ρουσεου ευθυς μετα το καταβα του Ῥηγιου, και
καθημενος ο βασιλευς εις τον ιππον δεχεται αυτον. ο δε προσκυνει μετα του σαγιου μονον, και
οψικευει αυτο. οι δε κομητες κονσιστωριανοι και τριβουνοι παντες λευχημονουντες κατα το
αυτο σχημα προσκυνουσιν και οψικευουσιν. παρισταται δε αυτοις σιλεντιαριος και λεγει·
"φυλαρχος παρουσιας, κομητες συστατηριοι, φυλαρχοι πραιτωριου." ο δε επαρχος της πολεως
και οι υπατικοι και, εαν ευρεθηι, και πατρικιος εμπρος του παλατιου ιστανται, και ως κατελθηι
του ιππου, προσκυνουσιν, και δεχεται αυτους ο βασιλευς απο στοματος· εαν δε βουλονται τινες
των αρχοντων και εις Ἡρακλειαν απελθειν κακει δεξασθαι τον βασιλεα, και τουτο εξεστιν
αυτοις. οι δε συγκλητικοι, εαν πεζηι ερ 496 χεται ο βασιλευς εις το εβδομον, απαντουσιν εν τηι
εκκλησιαι των Νηπιων εμπρος του μαρτυριου, και κατερχεται ο δεσποτης, και δεχεται αυτους
απο στοματος, και εισερχεται εις το μαρτυριον και ευχεται. και ο μεν δεσποτης απερχεται εις το
εβδομον, οι δε συγκλητικοι, οπου βουλονται. ει δε πλοωι ερχεται ο δεσποτης, ιστανται προς τωι
αιγιαλωι, και εξιοντα αυτον του δρομονος προσκυνουσιν ως εν Κωνσταντινουπολει ο
απομονευς, και δεχεται αυτους απο στοματος, και οψικευουσιν μεχρι της πορτης, και εκει μετα
των αλλων αρχοντων αφιστανται. αλλα ταυτα, εαν απο εξπεδιτου ερχεται η μακρας οδοιποριας·
επει, εαν απελθηι εως Σαλαμβριας, η Ἡρακλειας, η ολιγωι ποῤρωτερω, και ολιγας ημερας ποιησηι,
και ευθυς υποστρεψηι, οπου συνεταξαντο οι αρχοντες, εκει και δεχονται αυτον. ει γαρ ο
βασιλευς εκ του εβδομου εξηλθεν και εις το εβδομον υποστρεφει, εκει απαντουσιν· ει δε και
βουλεται ορθοποδησαι εις την πολιν, εκει παλιν απαντουσιν αυτωι, οι δε συγκλητικοι
προλαμβανουσι. και εαν πεζηι εισερχεται ο βασιλευς, απαντουσιν αυτωι εν τωι φορωι Θεοδοσιου
τωι καλουμενωι ταυρωι, και προσφερουσιν αυτωι 497 στεφανους, ενα μεν χρυσουν, αλλους δε απο
δαφνων· ο δε βασιλευς αντιδιδωσιν αυτοις νομισματα υπερ του χρυσου στεφανου, ωστε μη
ζημιαν αυτους υπομειναι. εαν δε απο Ἀσιας, η Βιθυνιας, η Περσικου πολεμου επανερχεται ο
βασιλευς, ο επαρχος της πολεως απανται ενθα αν συνιδηι ο βασιλευς μεσαλλαγον ποιησαι, ειτε εν
τωι Σατυρωι, ειτε εν τωι Πολεατικωι η εν Ῥοφηνιαναις, η εν τηι Ἱερειαι· ει δε θελησει ο βασιλευς
δια του στρατηγιου ανελθειν, προλαμβανουσιν οι συγκλητικοι εις τον φορον του στρατηγιου,
κακει τους στεφανους προσφερουσιν. ει δε πλοωι βουλεται ορθοποδησαι εις το παλατιον, ισταται
εμπρος της σκαλης, και ενθα δεχεται κατα το εθος τον επαρχον της πολεως και τον απομονεα,
και τους στεφανους προσφερουσιν αυτωι. ενδεκατηι τοινυν του Αυγουστου μηνος, ημεραι βʹ,
ετους ϛλγʹ, εισηλθεν ο ευσεβης βασιλευς Ἰουστινιανος εις Κωνσταντινουπολιν περι ωραν αʹ δια
της πορτης των Χαρισιου, των συγκλητικων και του επαρχου της πολεως εκεισε απαντησαντων
διχα στεφανων, και ελθων επι το δευτερον ηυξατο εν τοις Ἀποστολοις, και ηψεν κηρους εις το
μνημα της δεσποινης, και κατηλθεν επι το καπετωλιον. ως δε εισηλθεν εις την μεσην,
υπηντησαν δομεστικοι πρωτικτωρες, αι επτα σχολαι και μετ' 498 αυτους τριβουνοι και κομητες,
παντες μετα λευκων χλανιδιων και κηρων δεξια και αριστερα ισταμενοι, και μετ' αυτους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

μαγιστριανοι, φαβρικησιοι, ταξις των επαρχων και του επαρχου, αργυροπραται και παντες
πραγματευται, και παν συστημα, και απλως απο του καπιτωλιου μεχρι της χαλκης του παλατιου
παντα επεπληρωτο, ωστε μολις προβαινειν τον ιππον του βασιλεως. ως δε εισειη την χαλκην ο
βασιλευς, εστη ο αδμισσιωναλιος, εχων τον πρωτικτωρα και τον θριαμβευτην, και εκραξεν το
θριαμβευταλιον. ουτω γαρ συνειδεν γενεσθαι ο μαγιστρος δια το μη εισερχεσθαι τον βασιλεα δια
της χρυσης πορτης. παντες δε οι αρχοντες και πατρικιοι πεζευοντες απο των Ἀποστολων
εδηριγευσαν, και οι κουβικουλαριοι πεζευοντες ηκολουθησαν. Ἡ απο του φοσσατου μετα νικης
επανοδος Βασιλειου του φιλοχριστου βασιλεως απο Τεφρικης και Γερμανικιας.
Του βασιλεως επανελθοντος μετα νικης απο του πολεμου Τεφρικης και Γερμανικιας,
διεπερασεν επι τα Ἠρια εν τωι εβδομωι, υπαντησασης αυτωι εκεισε απασης ηλικιας των της
πολεως μετα στεφανων των εξ ανθεων και ροδων κατεσκευασμενων. ωσαυτως και η συγκλητος
πασα η εν τηι 499 πολει εκεισε αυτον εδεξατο, και ο βασιλευς απο στοματος αυτους εδεξατο.
εισελθων δε και ευξαμενος εν τωι του προδρομου ναωι τωι εν τωι εβδομωι, αψας κηρους εξηλθεν,
και βαλων σκαραμαγγιον τριβλατιον, αμα υιωι Κωνσταντινωι τωι νεωι ιππευσαντες ηλθον εν τωι
ναωι της υπεραγιας Θεοτοκου των Ἀβραμιτων, προηγουμενης πασης της συγκλητου και του
λαου της πολεως αμα και φλαμουλων τινων λιτων, και καταβαντες των ιππων εισηλθον εις τον
ναον της Θεοτοκου. ευξαμενοι και αψαντες κηρους, εκαθεσθησαν μικρον· ο δε επαρχος της
πολεως προητοιμασατο καταστεψας την πολιν απο της χρυσης πορτης μεχρι της χαλκης απο
δαφνης και δενδρολιβανου και μερσυνης και ροδων και λοιπων ανθεων, αλλα γε και απο
σκαραμαγγιων διαφορων και σενδες και πολυκανδηλων· ωσαυτως και η γη πασα
φιλοκαληθεισα κατεστρωτο ανθεσιν· εν δε τωι λιβαδιωι τωι εξω της χρυσης πορτης επηγησαν
τενται, και διεπερασαν απο Ἱερειας εκεισε τους ευγενεις και εμφανεις των αιχμαλωτων
Ἀγαρηνων και τα εξαιρετα των λαφυρων του πολεμου, φλαμουλων τε και αρματων, και εν ταις
τεντεσιν ενδον αποτεθεντα διηιρεθησαν, 500 και διηλθον εν τηι μεσηι θριαμβευομενα απο της
χρυσης πορτης εως της χαλκης του παλατιου, ανοιγεισης τοτε της μεσης και μεγαλης χρυσης
πορτης. μετα δε το τα λαφυρα διελθειν ανασταντες οι δεσποται και εκβαλοντες τα σκαραμαγγια,
εφορεσαν ο μεν αυτοκρατωρ και μεγας βασιλευς ιματιον επιλωρικον χρυσοΰφαντον διολου
καγκελωτον δια μαργαριτων, και εν ταις ορναις ημφιεσμενον δια μαργαριτων τελειων,
ζωσαμενος και σπαθιον ζωστικιον, φορεσας και διαδημα επι της κεφαλης αυτου καισαρικιον· ο
δε υιος αυτου Κωνσταντινος εφορεσε κλιβανιον χρυσουν και σπαθιον ζωστικιον, ποδοψελα τε
χρυσα, και εν τηι χειρι ελαβε λογχην χρυσαν δια μαργαριτων ημφιεσμενην. επι δε της κεφαλης
αυτου εφορεσεν φακιολιον δικην προπολωματος, λευκον χρυσοΰφαντον, εχων επι του μετωπου
ομοιωμα στεφανου χρυσουφαντου. επεβησαν δε αμφοτεροι ιππευσαντες εν ιπποις λευκοις
εστρωμμενοις χιωμασιν διαλιθοις. εν ωι εστησαν εφιπποι δεξαμενοι τους δημαρχους και τα δυο
μερη, φορουντων των δημωτων καμισια και στεφανια σημεντεινα επι της κεφαλης αυτων, εν δε
τοις τραχηλοις αυτων ετερα στεφανια απο ροδων και ανθεων κατεσκευασμενα, ταις δε χερσιν
εγ 501 χειρια βασταζοντων· των δε δημαρχων φορουντων τα νικητικα αυτων σαγια, και των
αρχοντων αυτων καμισια και χλανιδια. εν οις εξεφωνηθη εν πρωτοις ουτως· "δοξα Θεωι τωι
αποδοντι ημιν μετα νικης τους ιδιους δεσποτας· δοξα Θεωι τωι μεγαλυναντι υμας, αυτοκρατορες
Ῥωμαιων· δοξα σοι, παναγια τριας, οτι ειδομεν νικησαντας τους ιδιους δεσποτας· καλως ηλθετε
νικησαντες, ανδριωτατοι δεσποται." και λοιπα επευφημησθησαν νικητικα, και απελατικοι
στρατηγικοι ελεχθησαν, εμπροσθεν περιπατουντων των δυο μερων. απο δε των Ἀβραμιτων
ελθοντες εν τηι χρυσηι πορτηι, ως ειπομεν, ανοιγεισης αυτοις, εστησαν προ της εισοδου αυτης
ευφημησθεντες ομοιως. δεξαμενοι εκεισε τον επαρχον της πολεως και τον απομονεα, οιτινες
πεσοντες προσεκυνησαν, και προσηνεγκαν τωι αυτοκρατορι στεφανον χρυσουν κατα τον
παλαιον τυπον, και ετερους απο δαφνων, ως της νικης συμβολα· ελαβον δε οι αυτοι παρα του
βασιλεως νομισματα χαραγμα την τιμην, και πλειω, του χρυσου στεφανου. των δε μερων
πληρωσαντων, εισηλθον την χρυσην μεγαλην πορταν δηριγευομενοι, και ηλθον εν τωι σιγματι,
και δια των αριστερων εν τωι εξακιονιωι και ξηρολοφωι, αυτικα τον βουν και 502 το καπετωλιον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

φιλαδελφιωι τε και ταυρωι, αρτοπουλιωι τε και τωι φορωι. επι δε του φορου ελθοντες κατεβησαν
των ιππων, και εισηλθον εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου, προσαπαντησαντος αυτους
εκεισε του πατριαρχου μετα λιτης της μεγαλης εκκλησιας. εν ωι λαβοντες κηρους παρα του
πραιποσιτου και ευξαμενοι, εξελθοντες και εκβαλοντες τα στρατηγικα, εφορεσαν διβητησια
τριβλατια και χλαμυδας χρυσουφαντους και καμπαγια, και στεφθεντες διηλθον την μεσην του
φορου, ισταμενων και προπορευομενων εμπροσθεν αυτων των σκευων, λαβουρων, σιγνων και
βανδων και των μεγαλων σκηπτρων και των χρυσων φλαμουλων και του τιμιου σταυρου του
μεγαλου τε και διαλιθου, και διελθοντες την μεσην εως του μιλιου εισηλθον δια του εμβολου
του μιλιου εις το ωρολογιον, και απεθεντο τα στεμματα εν τωι ενδον της ωραιας πυλης
μητατωριωι, και εισηλθον εν τωι ναρθηκι ευξαμενοι μετα κηρων εις την μεσην αγιαν πυλην,
εισοδευσαντες μετα του πατριαρχου, και τα λοιπα της θειας λειτουργιας, και η εισοδος η προς το
παλατιον ετελεσθησαν καθ' ον τροπον εν ταις εμπρατοις προελευσεσιν· προετεθη δε και
κλητωριον μεγιστον εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, και ευφρανθεντες δεδωκασιν πασιν τοις της
συγκλητου βεστομιλιαρησια. ιστε 503 ον δε, οτι την μεν καταστασιν της πολεως και φιλοκαλιαν
ητοιμασατο ο επαρχος, την δε της προελευσεως ταξιν και απαντην της συγκλητου και των
μερων τας επινικιους φωνας και προοδους και των δοχων τας τοποθεσιας ο πραιποσιτος
διορισατο, υπουργουντων αυτωι του τε της καταστασεως και των σιλεντιαριων και του
κουβουκλειου παντος. ο τοινυν εναπομεινας μετα του μαγιστρου και του επαρχου, ο και διεπων
την εκ προσωπου του βασιλεως δουλειας αρχην Βαανης ην, ο πατρικιος πραιποσιτος και
σακελλαριος, καθως το παλαιον εκρατει τοις βασιλευσιν εθος, εξερχομενου του βασιλεως επι
φοσσατου τον πραιποσιτον παρεαιν την εαυτου αρχης επικρατειαν, και τωι μαγιστρωι και τωι
επαρχωι την της πολιτειας και του κοινου την διοικησιν. επανιοντι τοινυν τωι βασιλει απο του
φοσσατου αντιληψεις πλεισται και δωρεων παροχαι πασιν κατα το δυνατον τοις τε μετ' αυτου
και τοις εν τηι πολει εδιδοντο. Ἡ απο του φοσσατου επανοδος Θεοφιλου βασιλεως, οτε ενικησεν
κατα κρατος τους απο Κιλικιας στρατοπεδευσαντας κατ' αυτου Ταρσιτας, Μομψουεστιτας,
Ἀδανιτας, Ειρηνουπολιτας, Ἀναζαρβητας και λοιπους, χιλιαδας κʹ. Ἐπανελθοντος τοινυν
Θεοφιλου του βασιλεως απο του 504 πολεμου των απο Κιλικιας κατ' αυτου στρατοπεδευσαντων
Ἀγαρηνων, εγενετο η προς την βασιλευουσαν πολιν εισοδος αυτου τοιαυτη. φθασαντος αυτου
εν τηι Ἱερειαι, εξηλθεν η αυγουστα απο της πολεως και ο διεπων συν τωι μαγιστρωι και τωι επαρχωι
της πολεως, και η εν τηι πολει συγκλητος απασα, παρεασαντες τους των ταγματων εξαρχους εις
φυλακην της πολεως. και η μεν συγκλητος υπηντησαν τωι βασιλει ως απο διαστηματος μικρου
προ του φθασαι εις το παλατιον, και πεσοντες προσεκυνησαν· η δε αυγουστα ενδον του
καγκελλου του χαμαιτρικλινου τουτον υπηντησεν αποβαντι του ιππου, και προσκυνησασα
τουτον ησπασατο· ο δε βασιλευς διορισατο ως επι προκενσου την συγκλητον διαγειν συν αυτωι
εν τηι Ἱερειαι μεχρις ημερων επτα, οπως και οι δεσμιοι των αιχμαλωτων Ἀγαρηνων φθασωσιν.
εκελευσε δε και τας γυναικας των συγκλητικων εξελθουσας της πολεως διαγειν συν τηι
αυγουστηι εκεισε. μετα δε την εβδομην ημεραν αποπλευσας των εκεισε ηλθεν εις τον αγιον
Μαμαντα, και εποιησεν αμα τηι συγκλητωι ημερας γʹ. απο δε των εκεισε διαπλευσας εφθασεν εν
βλαχερναις, και εξελθων του δρομονος επιβας ιππωι δια του εξω τειχους ηλθεν εις την
προετοιμασθεισαν κορτην εν τωι λιβαδιωι του κομβινοστασιου. εφθα 505 σαν δε τηι αυτηι ημεραι
και οι τους δεσμιους φεροντες εν Χρυσοπολει, και βαλοντες αυτους εις πλοια, διεπερασαν
αυτους ενθα και ο βασιλευς παρην· ο δε της πολεως επαρχος ην προετοιμασας και καταστεψας
την πολιν δικην νυμφικων πασταδων απο σκαραμαγγιων διαφορων και σενδες και αργυρου
πολυφοτων τε και ανθεων και ροδων ποικιλων απο της χρυσης πορτης μεχρι της χαλκης, και
διελοντες οι των ταξεων ιδιαι και χωρις κατα ταξιν τους δεσμιους, τα λαφυρα, τα αρματα,
εθριαμβευσαν μεσον της πολεως. μετα ταυτα δε αναστας ο βασιλευς εφορεσεν χιτωνα
χρυσοΰφαντον επιλωρικον τον ροδοβοτρυν, ζωσαμενος και σπαθιον, βαλων και τιαραν επι της
κεφαλης αυτου. επεβη δε ιππωι λευκωι εστρωμμενωι χιωματι διαλιθωι, λαβων εν τηι δεξιαι χειρι
σκηπτρον. ο δε καισαρ εφορεσεν χρυσουν κλιβανιον συν μανικελλιων και ποδοψελλων και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

αυτων χρυσων, βαλων επι της κεφαλης αυτου και κασιδα συν περικεφαλαιαι χρυσηι, ζωσαμενος
και σπαθιον, επιβας και αυτος ιππωι ομοιως λευκωι συν χιωματι διαλιθου. ελαβεν δε και τηι χειρι
λογχην χρυσαν· μικρον δε της πορτης πεφθακως κατεβη του ιππου ο βασιλευς, και επεσεν προς
ανατολας προσκυνησας τριτον. ειθ' ουτως αναστας επεβη τωι ιππωι. και εισερχομενωι αυτωι την
506 μεγαλην χρυσην πορταν, προσηνεγκαν αυτωι ο μαγιστρος και ο διεπων και ο επαρχος της
πολεως χρυσουν στεφανον κατεσκευασμενον εκ λιθων τιμιων και μαργαρων πολυτιμων, ον και
λαβομενος ο βασιλευς, εφορεσεν αυτον επι του δεξιου βραχιονος, και ευθυς τα μερη αυτον
υπηντησαν εμπρατως, ως επι εορτασιμου προκενσου, ευφημουντες επινικια. και διοδευσας απο
των εκεισε δια του σιγματος και της προς τον αγιον Μωκιον μεχρι του μιλιου. εν ωι μιλιωι
απεβησαν των ιππων οι της συγκλητου και πεζευοντες δηριγευσαν εμπροσθεν του βασιλεως εως
του φρεατος της αγιας Σοφιας. πλην ουν οι απο των εξω συνεισελθοντες τωι βασιλει εν τηι πολει,
μετα χρυσων κλιβανιων και σπαθιων και κονταριων εισηλθον εφιπποι, ταξις εκαστη ιδιαι και
χωρις· εμπροσθεν του βασιλεως οι πραιποσιτοι και το κουβουκλειον, χρυσοκλιβανοι· οπισθεν δε
ως απο οργυιων πεντε πρωτοσπαθαριοι ευνουχοι μετα χρυσων κλιβανιων και σπαθοβακλιων.
εν δε τηι χαλκηι του παλατιου εστη εμπροσθεν της πυλης πουλπιτον, και εις το εν μερος το
χρυσουν οργανον το λεγομενον πρωτοθαυμα, εις δε το ετερον μερος σεντζον χρυσουν και
διαλιθον, μεσον δε τουτων ο χρυσους σταυρος και διαλιθος ο μεγας. ο δε βασιλευς αποβας του
ιππου εισηλθεν δια του 507 φρεατος εις την αγιαν Σοφιαν, και ευξαμενος εξηλθεν παλιν δια της
αυτης πυλης, και πεζευων ηλθεν εν τηι χαλκηι, και ανελθων κατεσφραγισατο επι του σεντζου,
και εκραξαν τα μερη "εις αγιος," και καθισας, προσηνεγκαν αυτωι το πολιτευμα της πολεως
χρυσους βραχιολους, και λαβων τουτους ο βασιλευς εφορεσεν επι των βραχιονων αυτου, και
απεδεξατο αυτους ευχαριστων, δημηγορησας αφ' εαυτου τα περι της επιτυχιας του πολεμου. και
παντες επινικιως αυτον ευφημησαν· αναστας δε του σεντζου επεβη τωι ιππωι, και διηλθε δια τε
των διαβατικων του Ἀχιλλεως και των πλαγιων του Ζευξιππου, και εξηλθεν εις τον
ασκεπαστον ιπποδρομον, και υποκατω του καθισματος εισελθων κατεβη δια της δαφνης εις τον
κατω σκεπαστον ιπποδρομον, και καταβας του ιππου εισηλθεν εις τα σκυλα εν τωι παλατιωι, και
εγενετο αιτησις δεξιμου. και τηι επαυριον ετελεσθη το δεξιμον, και προετεθησαν αντιληψεις
πλεισται αναβιβαζομεναι απο της των βασιλικων μανδατορων αξιας μεχρι της κυριωνυμου
πατρικιοτητος, και δωρεαι πλεισται τοις πολιταρχαις, και το πολιτευμα παρα του βασιλεως
εδοθησαν, και ιππικα ετελεσθησαν, κακει παλιν τους δεσμιους και τα λαφυρα εθριαμβευσαν, εφ'
ικανας δε ημερας εκρατησεν η δεξιωσις των δωρεων δια χειρων του βασιλεως διδομενων.
ιστεον δε και τουτο, οτι πα 508 λιν εκ δευτερου εξελθοντος του αυτου Θεοφιλου επι φοσσατον,
εν τωι υποστρεφειν αυτον και μελλειν την πολιν εισερχεσθαι προσεταξεν τους της πολεως
παιδας εξελθειν παντας εις απαντησιν αυτου μετα των εξ ανθεων κατεσκευασμενων στεφανων,
εισελθων ομοιως του προτερου σχηματος.

509 ΠΙΝΑΞ ΣΥΝ ΘΕΩι ΤΟΥ ∆ΕΥΤΕΡΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ.
αʹ. Ὅσα δει φυλαττειν, καθ' εκαστην ημεραν ανοιγοντος του παλατιου, και της
καθημερινης ισταμενης προελευσεως. βʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν εν τηι προελευσει τηι
καθεκαστηι κυριακηι τελουμενηι. γʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, του βασιλεως προβαλλομενου
δομεστικον των σχολων, η στρατηγους, η δρουγγαριον των πλοΐμων, η σακελλαριον, η του
σακελλιου, η λοι πους οφφικιαλιους. δʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι ραικτωρος. εʹ.
Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι συγκελου. ϛʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, ως τα νυν
επιτελειται η του αγιου και μεγαλου Κωνσταντινου ετησιος μνημη, και τα εγκαινια των
ιδρυνθεντων τιμιων σταυρων εν τωι νεωι παλατιωι του Βονου. ζʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν εν τηι
εορτηι και προελευσει των αγιων παντων. 510 ηʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι πρωτηι του
Αυγουστου μηνος, του τιμιου και ζωοποιου σταυρου εξερχομενου. θʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν
τηι εορτηι της κοιμησεως της υπεραγιας Θεοτοκου εν βλαχερναις μηνι Αυγουστωι ιεʹ. ιʹ. Ὅσα δει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

παραφυλαττειν τηι δευτεραι της πρωτης εβδο μαδος, του βασιλεως δημηγορουντος επι του
σιλεντιου της μανναυρας. ιαʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, των τιμιων σταυρων μελλοντων εξιεναι
τηι μεσηι εβδομαδι της αγιας μʹ. ιβʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, των δεσποτων απιοντων λουσασθαι
εν βλαχερναις. ιγʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι παγανηι κυριακηι, η εν αλληι κοινηι ημεραι,
μελλοντων των δεσποτων απιεναι εις τους αγιους Ἀποστολους ειτε εις ετερον ναον ευ ξασθαι.
ιδʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι χειροτονιαι πατριαρχου Κων σταντινουπολεως. ιεʹ. Ὅσα δει
παραφυλαττειν, δοχης γινομενης εν τωι μεγαλωι τρικλινωι της μανναυρας, των δεσποτων
καθεζομενων επι του Σολομωντειου θρονου. περι της δοχης της γε νομενης εν τωι αυτωι
τρικλινωι επι Κωνσταντινου και Ῥωμανου επι τηι παρουσιαι των παρα του Ἀμεριμνη απο Ταρσου
ελθοντων πρεσβεων περι του αλλαγιου και 511 της ειρηνης, μηνι Μαΐωι λαʹ, ημεραι αʹ,
ινδικτιωνι δʹ. εν ωι και περι της των Ἱσπανων δοχης και περι του γεγονοτος τοτε ιπποδρομιου.
ωσαυτως και περι της εορ της της του Κυριου μεταμορφωσεως και της του ∆ε λεμικη δοχης. ετι
της ηγεμονος και της αρχοντισης Ἔλγας των Ῥως. οποιως ταυτα παντα ετελεσθησαν. ιϛʹ. Ὅσα
δει παραφυλαττειν, προερχομενων των αρχοντων των δʹ ταγματων εις τον ιπποδρομον. ιζʹ.
Ἀναγορευσις Ῥωμανου του Πορφυρογεννητου υιου Κωνσταντινου βασιλεως. ιηʹ. Ὅσα δει
παραφυλαττειν, βρουμαλιου επιτελουμενου, ειτε του μεγαλου βασιλεως, ειτε του μικρου, ειτε
της αυ γουστης. ιθʹ. Ὅσα δει γενεσθαι, θριαμβου επινικιων τελουμενου εν τωι φορωι μετα λιτης,
μελλοντος του βασιλεως πατησαι Ἀ γαρηνων μεγιστανον. κʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, θριαμβου
τελουμενου επινικιων εν τωι ιπποδρομιωι. καʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, οταν τεχθηι αῤρεν
παιδιον τωι βασιλει. κβʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι βαπτισμωι αῤρενος παιδος βασιλεως. κγʹ.
Ὅσα δει παραφυλαττειν επι κουρευματι παιδος βασιλεως. 512 κδʹ. Ἐπι προαγωγηι
κουβικουλαρεας. κεʹ. Ἐπι προαγωγηι κουβικουλαριου. κϛʹ. Περι των κατα διαφορους καιρους
συμβαντων γενεσθαι περι της παλαιας συνηθειας της τελουμενης εν τηι με γαληι εκκλησιαι. κζʹ.
Ὅπως Ἡρακλειος υπο του ιδιου πατρος απο της του καισαρος αξιας ανηχθη εις το σχημα της
βασιλειας, και πως ∆αβιδ, ο αδελφος αυτου, γεγονε καισαρ. κηʹ. Περι προκενσου εν τηι μεγαληι
εκκλησιαι. κθʹ. Πως εν ημεραι ιπποδρομιου εδεξατο Ἡρακλειος τους της συγκλητου, παροντος
και του πατριαρχου. λʹ. Περι κηδειας πατριαρχου. λαʹ. Πως δει προσφερειν τον βασιλεα εν τηι
μεγαληι εκκλη σιαι αναθηματα. λβʹ. Περι αιτησεως δεξιμου των δυο μερων, εορτης πα ρουσης.
λγʹ. Περι προαγωγης αξιωματων εν ημεραι αιτησιωι αυτο κρατοριας και στεψιμου και γενεθλιου
και στεφανωμα τος. λδʹ. Περι προαγωγης αξιωματων εν ημεραι αιτησιωι γεννη σεως και ετερων
τοιουτων. λεʹ. Περι σαξιμου. 513 λϛʹ. Περι εισαγωγης απο επαρχων εν ημεραι ιπποδρομιου
προβληθεντος εν τωι δεξιμωι του αυτου ιπποδρομιου. λζʹ. Περι τινων αποστατησαντων και παλιν
δουλωθεντων, πως εδεχθησαν παρα του βασιλεως. ληʹ. Περι της χειροτονιας Θεοφυλακτου του
αγιωτατου πα τριαρχου. λθʹ. Περι του πατριαρχου, οτι το παλαιον ιδιον ειχε πραι ποσιτον. μʹ.
Περι του τινι τροπωι τηι αγιαι και μεγαληι κυριακηι του πασχα περιβαλλονται τους λωρους ο,τε
βασιλευς και οι μαγιστροι και ανθυπατοι και πατρικιοι. μʹ. * Τα εν τωι ναωι της υπεραγιας
Θεοτοκου του Φαρου κειμενα σκευη και λοιπα, και τα εις τον αγιον Στεφα νον εν τηι ∆αφνηι. μαʹ.
Ὅσα ειδη των αλλαξιμων. μβʹ. Ὑπομνημα εν συντομωι των βασιλευσαντων βασιλεων εν τηιδε τηι
μεγαληι και ευτυχεστατηι Κωνσταντινουπολει απο του μεγαλου και ευσεβεστατου και αγιου Κων
σταντινου. μγʹ. Περι των ταφων των βασιλεων των οντων εν τωι ναωι των αγιων Ἀποστολων εν
τωι ηρυωι του αγιου και με γαλου Κωνσταντινου· ηρωιον του μεγαλου Ἰουστινιανου. ευφημια
υπο των στρατοπεδων, νικης και θριαμβων αγομενων. (ιστεον δε, οτι η αυτη ευφημια αιδεται
και 514 παρα του λοιπου στρατοπεδου, ηνικα φιλοτιμια τις, η μαιουμας παρα του βασιλεως
αυτοις παρασχεθηι.) η παρα των Σαρδων ᾀδομενη ευφημια τοις βασιλευσιν. μδʹ. Ἡ γενομενη
εξωπλισις και εξοδος και το ποσον της ρογας και του λαου του αποσταλεντος κατα της θεο
λεστου Κρητης μετα του πατρικιου Ἡμεριου και λογο θετου του δρομου επι Λεοντος του
φιλοχριστου δε σποτου. μεʹ. Ἡ κατα της αυτης θεολεστου Κρητης γενομενη εκστρα τεια και
εξοδος επι Κωνσταντινου και Ῥωμανου των Πορφυρογεννητων εις ινδικτιονα ζʹ. μϛʹ. Οις
οφειλει ο βασιλευς ονομασι τιμαιν τοις μεγιστασιν και πρωτοις των εθνων. μζʹ. Οι των απο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

διαφορων εθνων ερχομενων πρεσβεων προς τον βασιλεα χαιρετισμοι. μηʹ. Τα ακτα των εις τους
εθνικους γενομενων επιγραφων. μθʹ. Εισιν τα εκτεθεντα διδοσθαι παρα των οφειλοντων τιμα
σθαι εν τε αξιωμασι και οφφικιοις. καθως υπηρχον επι Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου. νʹ.
Εισιν αι κατα τυπον ρογαι των στρατηγων και κλει σουραρχων, καθως εῤρογευοντο επι Λεοντος
του φιλο χριστου δεσποτου. 515 ναʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, οταν εν οχηματι προελθηι ο
βασιλευς θεωρειν τα οῤρια του στρατηγιου. νβʹ. Ἀκριβολογια της των βασιλικων κλητωριων
καταστασεως, και εκαστου των αξιωματων προσκλησις και τιμη, συν ταχθεισα εξ αρχαιων
κλητωρολογιων επι Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου. εν ωι και περι συνηθειας παντος
αξιωματος και πατρικιων κειμενων εις το δευτερον φυ λον των κλητορων. νγʹ. Περι διανομων
των ευσεβιων του βασιλεως εν τε τοις βρουμαλιοις και στεψιμοις και αυτοκρατοριαις. νδʹ.
Ἐπιφανιου, επισκοπου Κυπρου, εκθεσις πρωτοκλησιων πατριαρχων τε και μητροπολιτων και
αρχιεπισκοπων και επισκοπων. νεʹ. Περι της διανομης των κομβιων των συνηθειων των
πατρικιων· περι των συνηθειων των πραιποσιτων, ων λαμβανουσιν εν τοις ταγμασι του
ιπποδρομιου. νϛʹ. Βιος Ἀλεξανδρου του Μακεδονος, καθ' ιστοριαν εχων φακτα ϟδʹ. νζʹ. Του
φυσιολογου η των εκαστου θηριου θαυμαστικη ε ξις, προς τε Θεον αναγωγη, και των εν βιωι
ευαρεστουν των λογοι νʹ. 516 Ὁ περι της βασιλικης και συγκλητικης ταξεως λογος, επειπερ
πολυσχεδης τις εστιν και μη ραιδιως τοις πολλοις καταλαμβανομενος, μεταπιπτοντων παντως
και μεταβαλλομενων ταις κατα καιρους των πραγματων μεταποιησεσι και των ταξεων· οσα μεν
αυτων συγγραφης παρα τισιν ετυχεν, ουκ εμμελως ουδε κεκριμενως, αλλα χυδην τε και
σποραδην εκτεθειμενα, εξιτηλα τε οντα ηδη και τωι γεροντι χρονωι συγγεγηρακοτα, και οσον
ουπω προς ανυπαρξιαν περιστησεσθαι μελλοντα, ημετεραις επιμελειαις φιλοπονως
συναθροισθεντα εν τηι προ τησδε βιβλωι ειρμωι τινι και ταξει λελογισμενηι περιεληφθη τε και
συντετακται. οσα δε η παρουσα βιβλος εμπεριεχει, ετυχεν μεν συγγραφης υπο τινος ουδαμως,
ειτε αμελειαι των παλαι, ειτ' ισως και τωι μη επιτηδειως εχειν προς τα τοιαυτα. ταις μνημαις
μεντοι διασωζομενα και παρα των πρεσβυτερων ακολουθως τοις νεωτεροις παραπεμπομενα τον
φθονον ηδη διαφυγοντα μεχρις ημων ισχυσε καταντησαι. ου δικαιον ουν ωιηθημεν κοσμον
τοσουτον ταξεων 517 ασυντακτον παριδειν, και, οσον δηπου το εφ' ημιν, τα της 517 βασιλικης
δοξης καταλιπειν ακρωτηριαζεσθαι καιρια. ως γαρ, εν σωματι τινι της κεφαλης πονηρως
εχουσης, ο γε μη τα προς θεραπειαν παντα προσαγαγων κατα του παντος ετυχε τον κινδυνον
επιφερων, ουτως οιμαι και ο του κοινου τουδε της καθ' ημας πολιτειας σωματος τωι
μεγαλειοτερωι μερει και υπερεχοντι κακως εχοντι μη τα προς θεραπειαν τε και ολοκληριαν
προσενεγκων και τα παρα την αταξιαν καμνοντα συναγων και συγκροτων του τε δημου κοινηι
και της πολιτειας ημεληκως εσται και το συμπαν αμα καθηιρηκως. δια ταυτα δη και προς την
παρουσαν συλλογην ταυτην και μη τισι πονηθεισαν αλλοις της τακτικης διανεστημεν μεθοδου,
την μεν βασιλειαν ταυτηι βασιλικωτεραν και φωβερωτεραν αποδεικνυντες· τωι δε συγκλητικωι
πληρωματι και παντι τωι υπηκοωι τον μετα της ευταξιας βιον και την διαγωγην νεμοντες, υφ' ης
σεμνοτεροι τε και κοσμιωτεροι καθισταμενοι ειναι αν και βασιλευσιν επεραστοι, αιδεσιμοι τε
αλληλοις και παντι εθνει θαυμαστοι και περιδοξοι.

518 ΚΕΦ. αʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν καθ' εκαστην ημεραν, ανοιγοντος του
παλατιου και της καθημερινης ισταμενης προελευσεως.
Μετα την του ορθρου απολυσιν κατερχεται ο εταιρειαρχης μετα των αρχοντων της
εταιρειας και των της εταιρειας εβδομαριων, ομοιως και ο παπιας μετα των εβδομαριων
διαιταριων και του πριμικηριου αυτων, και ανοιγουσιν την ελεφαντινην, και εισερχονται οι
παρεβδομαριοι της εταιρειας, και ανερχονται δια του κοχλιου, και κατερχονται του κοχλιου του
καταγοντος εις την γανωτην πυλην την εισαγουσαν εις τον λαυσιακον, και δι' αυτης της πυλης
εισερχονται εις τον λαυσιακον. ο δε εταιρειαρχης μετα του παπιου αλλασσουσιν τα εαυτων
σκαραμαγγια, και μετα διαιταριων διερχονται δια του χρυσοτρικλινου και του ωρολογιου, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

ανοιγουσιν την εξαγουσαν πυλην απο του ωρολογιου εις τον λαυσιακον. ειθ' ουτως μετα των
μαγλαβιτων και των παρεβδομαριων της εταιρειας ανοιγουσι τον Ἰουστινιανου τρικλινον και
τα σκυλα και την εξαγουσαν εις τον ιπποδρομον πυλην, και οι μεν της μεσης εταιρειας εωνται
καθεζεσθαι εις τα σκυλα. ο δε εταιρειαρχης και ο παπιας 519 και οι της μεγαλης εταιρειας μετα
των διαιταριων υποστρεφουσιν, και ο μεν εταιρειαρχης ερχομενος καθεζεται εις τον λαυσιακον
προ της χαλκης πυλης της ανοιγουσης εις το μαγειρειον. ο δε παπιας εισερχεται εις τον
χρυσοτρικλινον, και τιθησι τα κλειδια εις το σκαμνον το ισταμενον ενδον του βηλου της προς
δυσιν αριστερας καμαρας. δυο δε διαιταριοι μετα μαγλαβιτου απερχονται, και ανοιγουσιν τα τε
ασηκρητεια και την εξαγουσαν εις το ειδικον πυλην· οι δε του κοιτωνος εβδομαριοι αιρουσιν
απο του βεστιαριου το του βασιλεως σκαραμαγγιον, και αποφεροντες τιθεασιν αυτο εις το
σκαμνον το εξω των αργυρων πυλων του κοιτωνος ισταμενον, δηλονοτι των εξαγοντων εις τον
χρυσοτρικλινον.
(β.) Και της πρωτης ωρας πληρουμενης, ερχεται ο των διαιταριων πριμικηριος, και
κρατων το του ρωμανησιου κλειθρον κρουει τριτον επι της αργυρας εκεινης θυρας, και ευθεως,
κελευοντος του βασιλεως, εισαγουσιν οι κοιτωνιται το σκαραμαγγιον και περιβαλλεται τουτο ο
βασιλευς, και εξερχομενος εισερχεται εις τον χρυσοτρικλινον, και ισταται εν τηι κατα ανατολας
κογχηι, εν ηι και η θεανδρεικελος του κυριου ημων και Θεου εστηλογραφηται εικων, και τωι Θεωι
τας συνηθεις ευχας αποδους και μετανοιαν βαλων, το δουλικον προς Θεον δεικνυσι σεβας, και
ειθ' ουτως καθεζεται εν τωι εκεισε 520 ισταμενωι χρυσωι σελλιωι, και λεγει προς τον παπιαν,
αυτου δηλονοτι του παπιου και του δευτερου ισταμενων εις το προς δυσιν δεξιον βηλον,
πλησιον του συρτου βηλου "τον λογοθετην." και ευθεως εξερχομενος ο παπιας εις τον
λαυσιακον, ενθα οι μαγλαβιται ιστανται, λεγει τον αδμινσουναλιον απελθοντα εισαξαι τον
λογοθετην. ο δε απερχομενος εις τα ασηκρητεια εισαγει τον λογοθετην προπορευομενος αυτου.
ο δε παπιας ανισταμενος απο του των μαγλαβιτων σκαμνου, αναλαμβανεται τον λογοθετην
προπορευομενος αυτου, και εισαγει αυτον εις τον χρυσοτρικλινον. και δη του λογοθετου
εισελθοντος ενδον του βηλου, πιπτει επ' εδαφους προσκυνων, και ευθεως ανερχεται προς τον
βασιλεα. ιστεον, οτι, του λογοθετου εξερχομενου και παλιν εισερχομενου, ου προσκυνει. ιστεον,
οτι οιον τινα αρχοντα η συγκλητικον κελευει ο βασιλευς θεασασθαι, εισερχομενος ο τοιουτος
πιπτει και προσκυνει και εξερχεται. ει δε παλιν βουληθηι τουτον θεασασθαι ο βασιλευς, εν τωι
εισερχεσθαι τουτον ου προσκυνει. ιστεον, οτι εν ταις μεγαλαις ημεραις, ει ουκ εστιν η επειγουσα
και συνεχουσα δουλεια εις την των δημοσιων πρα 521 γματων αντιληψιν, διδονται μινσαι, ωρας
τριτης πληρουμενης. ιστεον, οτι, της ωρας καταλαβουσης, οτε μελλουσιν γινεσθαι μινσαι, λεγει
ο βασιλευς προς τον παπιαν· "απελθε, ποιησον μινσας." και ευθεως αιρων ο παπιας απο του
σκαμνου τα κλειδια, εξερχομενος ταυτα διασειει, ωστε τηι τουτων διασεισει κτυπον
αποτελεισθαι, ινα δια του κτυπου γνωσι παντες, εξερχεσθαι τον παπιαν ποιησαι μινσας. ιστεον,
οτι ταις καθημεριναις ο βασιλευς εν τωι προς ανατολας δεξιωι μερει του θρονου εν τωι εκεισε
ισταμενωι χρυσωι σελλιωι καθεζεται απο σκαραμαγγιου ανευ του χρυσοπερικλειστου σαγιου· εν
δε ταις κυριακαις εν τωι αριστερωι μερει του αυτου θρονου εν τωι εκεισε ισταμενωι βλαττοστρωτωι
καθεζεται σελλιωι, περιβεβλημενος και το χρυσοπερικλειστον σαγιον. και προ του εισελθειν τον
λογοθετην εισερχονται οι του χρυσοτρικλινου· εισαγει δε τουτους ο παπιας, και ιστανται ενδον
του συρτου προς δυσιν βηλου. ιστεον, οτι, ει βουληθηι θεασασθαι ο βασιλευς εθνικους τινας, εν
τωι αυτωι αριστερωι μερει του θρονου καθεζεται, περιβεβλημενος και το χρυσοπερικλειστον
σαγιον, και προεισερχονται ομοιως οι του χρυσοτρικλινου, και ιστανται, ως ειρηται. ιστεον, οτι
ταις κυριακαις οι τε μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι μετα σαγιων ροης εισερχονται εις
την προελευσιν, ταις δε καθημεριναις απο σκαραμαγγιων. ιστεον, οτι, ει βουληθηι ο 522
βασιλευς ταις καθημεριναις ημεραις τους τε μαγιστρους και πατρικιους θεασασθαι, μετα σαγιων
ροης εισερχονται εις τον βασιλεα. οι δε οφφικιαλιοι ταις μεν κυριακαις μετα των αυτων ροης
σαγιων, ταις δε καθημεριναις απο σκαραμαγγιων. ιστεον, οτι, δοχης εν τωι χρυσοτρικλινωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

γινομενης προς το θεασασθαι τον βασιλεα εθνικους τινας, ει ου βουληθηι στεφθηναι,
περιβαλλεται εν τηι κεφαληι τον στεφανον το λεγομενον καισαρικιον και το δι' ολου
χρυσοΰφαντον σαγιον το απο μαργαρων ημφιεσμενον εν ταις ορναις. ιστεον, οτι και
ειδικωτερον ει βουληθηι συντυχειν ο βασιλευς Σαρακηνους μεγιστανας, τωι αυτωι σχηματι
τουτους οραι. ιστεον, οτι κατα τυπον και την ταξιν της πρωινης γινεται η ακολουθια και δειλης,
ανοιγοντος του παλατιου. χρη δε ειδεναι, οτι το μεν πρωι παντες προερχονται απο
σκαραμαγγιων, δειλης δε απο εσωφοροκολοβιων. ιστεον, οτι μαγιστρος η πατρικιος η
στρατηγος, ειτε εις ταξειδιον η βασιλικην δουλειαν, ειτε και εις ιδιαν αυτου υπαρχων, εν τωι
αποσυνοψιζεσθαι τους δεσποτας ουκ εισερχεται μετα σαγιου, αλλ' απο σκαραμαγγιου και μονον.

ΚΕΦ. βʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν εν τηι προελευσει τηι καθεκαστηι κυριακηι
τελουμενηι.
Ὑπομιμνησκει ο της καταστασεως τωι πραιποσιτωι, ει α 523 ρα κελευει ο βασιλευς στηναι
προελευσιν. ο δε πραιποσιτος λεγει τωι κατα την ημεραν παραδυναστευοντι. ο δε υπομιμνησκει
τον βασιλεα, και ει κελευει ο βασιλευς στηναι την προελευσιν, εξερχεται ο πραιποσιτος και
οριζει τον της καταστασεως περι τουτου. και μετα το απολυσαι την θειαν λειτουργιαν εν τωι
λαυσιακωι, οσους πρωτοσπαθαριους κλητωρευσει ο κατα την ημεραν κλητωρευων αρτοκλινης,
εισερχονται και καθεζονται εν τωι λαυσιακωι· οι δε λοιποι καθεζονται εν τωι Ἰουστινιανου.
εξερχεται δε σιλεντιαριος εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, και λεγει μεγαλως "κελευσατε," και
εξερχονται παντες οι βασιλικοι, και απερχονται εκαστος εις τα ιδια. οι δε μαγιστροι και
πατρικιοι και οφφικιαλιοι καθεζονται εις τα σκυλα αμα του δρουγγαριου της βιγλης, ο δε
ακολουθος ισταται αποβλεπων προς την πυλην του Ἰουστινιανου τρικλινου, εν ωι κρεμαται το
ταγηναριον βηλον, ει αρα συνεφθασεν ο της καταστασεως αμα των σιλεντιαριων του στηναι
εξω του αυτου βηλου κονσιστωριον. ο δε της καταστασεως μετα του οστιαριου, φορουντες
καμισιον και παραγαυδιον, προσκυνουσιν αμφοτεροι τωι πραιποσιτωι, και ο μεν οστιαριος μετα
το εισελθειν αυτον εν τωι ταγηναριωι βηλωι ισταται ενδοθεν, δεικνυων την κεφαλην αυτου προς
τον δρουγγαριον της βιγλης. ο δε της καταστασεως και ο σιλεντιαριος 524 ιστανται, καθως εχει
ο τυπος, νευοντες τωι ακολουθωι του εισελθειν. ο δε δρουγγαριος εισερχεται φορων το εαυτου
σπαθιον, και τηι δεξιαι χειρι κρατων το,τε μαγλαβιον και το τζικουριον επικειμενον τωι δεξιωι
αυτου ωμωι. ηνικα δε ελθηι εν τωι μεγαλωι τρικλινωι του Ἰουστινιανου, προσκυνει εις εν εκαστον
των μεγαλων ομφαλιων τον τε της καταστασεως και τους σιλεντιαριους, και ισταται ανω
αποβλεπων προς το δυτικον μερος, ηγουν προς τα σκυλα, και παραυτικα λαμβανει νευμα ο
ακολουθος και λεγει τοις μαγιστροις "κελευσατε·" οι μαγιστροι και πατρικιοι, προσκυνουντες
τον τε δρουγγαριον και τον της καταστασεως αμα των σιλεντιαριων και καθεζονται εις τα
σκαμνα. και παλιν λαμβανει νευμα ο ακολουθος παρα του της καταστασεως, και λεγει
"κελευσατε, σεκρετικοι." και εισερχονται οι χαρτουλαριοι του γενικου και του στρατιωτικου και
οι αντιγραφεις, φορουντες σαγια ροης, προσκυνουντες και αυτοι κατω εν τωι τυμπανεωι του
Ἰουστινιανου, και καθεζονται και αυτοι εις τα σκαμνα. και παλιν λαμβανει νευμα ο ακολουθος
παρα του της καταστασεως, και προσκαλειται τους δʹ των ταγματων τοποτηρητας,
χαρτουλαριους, κομητας των σχολων, σκριβωνας τε και λοιπους μεγαλους αρχοντας, και των
νουμερων και τειχεων. χρη δε ειδεναι, οτι, των δʹ ταγματων εν τηι πολει μη οντων, 525
προσκαλειται τους τοποτηρητας και χαρτουλαριους των νουμερων και τειχεων και τους
αρχοντας του αριθμου, και εισερχονται απο σκαραμαγγιων, φορουντες τα εαυτων σπαθια, και
ιστανται επ' ευρος του αυτου τρικλινου, και τας χειρας δεδεμενας εχοντες και σιωπηι χρωμενοι.
και οτε παντα ταυτα τελεσθωσιν, εξερχεται ο αρτοκλινης φορων σπαθιον μετα του της
καταστασεως και του οστιαριου, και ερχονται αμφοτεροι εις τον πραιποσιτον, υπομιμνησκοντες
αυτωι του γενεσθαι μινσαι. ο δε αυτος αρτοκλινης μελλων εξερχεσθαι, προσκυνει τον
δρουγγαριον της βιγλης, ειτα κραζει εν τωι του κλητωριου τομαριωι κατ' ονομα ους οφειλει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

κλητωρευσαι, και παρ' αυτα εκβαλλει ο δρουγγαριος το σπαθιον αυτου, εξερχεται δε και ο
παπιας τηι χειρι σειων τας κλεις, και ευθεως λεγει ο σιλεντιαριος το "κελευσατε," και λυεται η
προελευσις, και απερχεται εκαστος οικαδε. ΚΕΦ. γʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, του βασιλεως
προβαλλομενου δομεστικους των σχολων η στρατηγους η δρουγγαριον των πλοΐμων η γενικον
η σακελλαριον η του σακελλιου η λοιπους οφφικιαλιους. Κελευει ο βασιλευς τον λογοθετην
εισαξαι τον οφειλομενον προβληθηναι. ο δε λογοθετης εξερχομενος εισαγει αυτον απο
σκαραμαγγιου. ει δε εστιν ημερα αλλαξιμων, εαν αρα και εστιν οφφικιαλιος, εισαγει αυτον μετα
των ιδιων αλλαξιμων. και γενομενος ενδον του συρτου βηλου του χρυσοτρικλινου, πιπτει επ'
εδαφους, προσκυνων τον βασιλεα, ειτα ανισταμενος και τουτου προπορευομενος ο λογοθετης,
ερχεται και ισταται απο ολιγου διαστηματος του βασιλεως. ο δε βασιλευς παραινει αυτον του
μετα φοβου θεου και αληθειας και δικαιοσυνης την εμπιστευομενην αυτωι διεπειν και ιθυνειν
δουλειαν, και το αδωροδοκητον και απροσωποληπτον εχειν εις τους υπηκοους, και αλλα, οσα
αρμοζει τοις τοιαυτας επιστασιας εμπιστευομενοις. ει δε τυχηι ειναι η δομεστικον των σχολων η
στρατηγον η ετερον τινα των εν τοις στρατιωτικοις καταλεγομενων ταγμασιν, τα προς ανδρειαν
και γενναιοτητα επαλειφοντα και διεγειροντα παραινει. του δε προς ταυτα προσαπολογουμενου
τα δεοντα, λεγει προς αυτον ο βασιλευς· "επι ονοματι του πατρος και του υιου και του αγιου
πνευματος προβαλλεται σε η εκ Θεου βασιλεια μου δομεστικον των θεοφυλακτων σχολων." και
ευθεως πιπτει επ' εδαφους και προσκυνει, ειτα φιλει τους ποδας του μεγαλου βασιλεως, και ειθ'
ουτως του μικρου, και εξαγεται υπο του λογοθετου εις το ωρολογιον, ητοι εις τον πορτικα του
χρυ 527 σοτρικλινου. και παραδιδωσιν αυτον ο λογοθετης τοις πραιποσιτοις λεγων· "οι βασιλεις
ημων οι αγιοι θεοθεν οδηγηθεντες προεβαλλοντο τουτον δομεστικον των σχολων." και
επευχονται οι πραιποσιτοι κατα το ειωθος τους δεσποτας, και αναλαμβανονται αυτον, και
εξαγουσιν εν τωι λαυσιακωι, και λεγει προς παντας ο πρωτοπραιποσιτος· "οι βασιλεις ημων οι
αγιοι θεοθεν οδηγηθεντες προεβαλλοντο τουτον δομεστικον των σχολων." και παντες
επευχονται το πολυχρονιον. ιστεον, οτι και εις στρατηγων προβολην και εις σεκρετικων και
λοιπων η αυτη ταξις και ακολουθια φυλαττεται, πλην επι μεν τωι δομεστικωι των σχολων και τωι
δρουγγαριωι των πλοΐμων λεγει ο βασιλευς· "εν ονοματι πατρος, υιου και αγιου πνευματος·" επι
δε στρατηγων και σεκρετικων και λοιπων λεγει· "επι ονοματι κυριου." ειθ' ουτως
αναλαμβανεται αυτον ο της καταστασεως, και εξαγει αυτον εις τον ιπποδρομον λεγων· "οι
βασιλεις ημων οι αγιοι" και τα εξης. και ταυτα μεν επι των δομεστικων και στρατηγων· επι δε
των σεκρετικων η αυτη ταξις φυλαττεται, πλην απο του ιπποδρομου αναλαμβανεται τον
προβληθεντα ο της καταστασεως, και αποφερει αυτον εν τωι ιδιωι σεκρετωι. αυτη η ταξις και επι
δομεστικων και στρατηγων και σεκρετικων φυλαττεται, καθως ειρηται, πλην του υπαρχου. τον
γαρ υπαρχον ο πραιποσιτος εξαγει εις τον 528 ονοποδα, και παραδιδωσιν αυτον τηι πολιτειαι
υπαρχον και πατερα πολεως.

ΚΕΦ. δʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι ραικτωρος.
Ἐν ημεραι αλλαξιμων προσκαλειται ο βασιλευς τους πραιποσιτους, και κελευει του
εισαξαι τον οφειλοντα προβληθηναι ραικτωρα. ιστεον, οτι, ει ουκ εστιν ημερα αλλαξιμων, και
θελει ο βασιλευς προβαλεσθαι ραικτωρα, αφ' εσπερας μηνυεται ο πραιποσιτος, και προερχεται
πασα η συγκλητος μετα αλλαξιμων. τουτου δε εισαγομενου παρα των πραιποσιτων και πλησιον
του βασιλεως εστωτος, λεγει προς αυτον ο βασιλευς· "εν ονοματι πατρος και υιου και αγιου
πνευματος προβαλλεται σε η εκ Θεου βασιλεια ημων ραικτωρα·" και επιδιδει αυτον ο βασιλευς
ιματιον το καλουμενον ραικτωρικιον. ιστεον, οτι ο πραιποσιτος επιδιδωσι τον βασιλεα το
ιματιον. εστιν δε το τοιουτον διασπρον, εχον φιαλιον σεμνον χρυσοΰφαντον, πλατος εχον ωσει
δακτυλων δʹ, και μικρον τι επι τοις ωμοις επεκτεινομενον μετα και ακρομανικων
χρυσουφαντων σεμνων και ορνας χρυσουφαντου. γονα 529 τεια δε ουκ εχει, καθως και τα των
ευνουχων πρωτοσπαθαριων και τα των μαγιστρων στιχαρια. και τουτο εκ χειρος του βασιλεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

δεξαμενος επι της γης προσκυνει, και φιλει τους ποδας του βασιλεως και τα γονατα, ομοιως και
του μικρου βασιλεως· και μετα ταυτα εξαγουσιν αυτον οι πραιποσιτοι εις το βηλον το προς το
αριστητηριον, ηγουν εμπροσθεν του κοιτωνος, κακεισε ενδυουσιν αυτον το τοιουτον ιματιον,
και παλιν εισαγουσιν αυτον εις τον βασιλεα, και πιπτων προσκυνει και φιλει τους ποδας και τα
γονατα του μεγαλου βασιλεως, ομοιως και του μικρου, και επιδιδει αυτον ο βασιλευς το
χρυσοπερικλειστον μαντιον, και περιβαλλεται αυτο παρα του πραιποσιτου, και παλιν πιπτων
προσκυνει και φιλει τους ποδας και τα γονατα του μεγαλου βασιλεως, ομοιως και του μικρου.
ειτα επιδιδωσιν αυτον ο βασιλευς μαφοριον οξυν πορφυρουν, εχον δι' ολου χρυσοκεντητα ροδα
δικην λουπηναριων. ιστεον, οτι και το μαντιον και το μαφοριον ο πραιποσιτος επιδιδει τον
βασιλεα. το δε τοιουτον μαφοριον εν τηι προβοληι προς απαξ και μονον. ου περιβαλλεται δε ουτε
εν τηι προελευσει, ουτε εν αλληι ηιτινι αν ουν ημεραι. και περιβαλλεται το τοιουτο μαφοριον παρα
των πραιποσιτων απο της κεφαλης, ωστε το παν αυτου σωμα συγκαλυπτεσθαι υπο του τοιουτου
μαφοριου. και παλιν πιπτων προσκυνει και φιλει τους ποδας και τα γονατα του μεγαλου
βασιλεως, ομοιως και του μικρου, και ειθ' ουτως εξαγουσιν 530 αυτον οι πραιποσιτοι δια του
ωρολογιου εις τον λαυσιακον, και απευχαριστει πασα η συγκλητος τον βασιλεα, και ασπαζεται
αυτον, και συγκαθεζεσθαι δει αυτον εν τωι λαυσιακωι τοις πραιποσιτοις εν τηι ιδιαι αυτου ταξει.
ιστεον, οτι αει ο ραικτωρ τοις πραιποσιτοις συγκαθεζεται εν τηι προελευσει του λαυσιακου και εν
ταις λοιπαις προελευσεσι.

ΚΕΦ. εʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι συγκελλου.
Κελευει ο βασιλευς τωι παραδυναστευοντι, και εισαγει τον οφειλομενον προβληθηναι
συγκελλον, και αμα τωι εισιεναι αυτον προσκυνει τον βασιλεα, ειτα πλησιαζει τωι βασιλει, και
λεγει προς αυτον ο βασιλευς, οσα και βουλεται. και ειθ' ουτως λεγει· "επι ονοματος πατρος, υιου
και αγιου πνευματος προβαλλεται σε η εκ Θεου βασιλεια ημων συγκελλον." ο δε πιπτει, και
φιλει τους ποδας του μεγαλου βασιλεως, ομοιως και του μικρου, και παραδιδωσιν αυτον ο
βασιλευς κοιτωνιταις, και αποστελλει αυτον προς τον πατριαρχην, και δηλοι αυτον, ως οτι "η
βασιλεια ημων προεβαλετο τουτον συγκελλον." ο δε πατριαρχης κατα το ειωθος απευχαριστει
τον βασιλεα, και ευθεως σφραγιζει τον προβληθεντα συγκε 531 λον, και προσκαλειται τους
μητροπολιτας και αρχιεπισκοπους τους κατα τον τοτε καιρον ενδημουντας τηι πολει, και λεγει
προς αυτους· "ο βασιλευς ημων ο αγιος θεοθεν οδηγηθεις τουτον προεβαλετο συγκελλον·" και
απευχαριστωσι παντες και εξερχονται. ειτα κελευει ο πατριαρχης τεθηναι σκαμνιον μικρον εις
το ευωνυμον αυτου μερος αποκοπτον των σκαμνων των μητροπολιτων. ει δε τυχηι ειναι ετερον
συγκελον, τιθεται το τοιουτον σκαμνιον εις το δεξιον μερος αποκοπτον. αει γαρ οι συγκελοι
προεισερχονται των μητροπολιτων εις το πατριαρχειον και καθεζονται αποκοπτοι. ιστεον, οτι
εν ταις μεγαλαις προελευσεσιν ουκ εις μικρα σκαμνια καθεζονται οι συγκελοι, αλλ' εν τοις
ιδιοις σελλιοις, δηλονοτι εν τοις του πατριαρχου σεκρετοις, ουχι δε του βασιλεως παροντος. επι
γαρ παρουσιαι βασιλεως κατωθεν των μαγιστρων καθεζονται εν τοις μακροσκαμνιοις. και εν τωι
μελλειν εισιεναι τους μητροπολιτας την του σεκρετου πυλην, ανιστανται των σκαμνων οι
συγκελοι, και των μητροπολιτων εισερχομενων, ευρισκουσιν αυτους εκεισε, και κελευει ο
πατριαρχης καθεσθηναι τους συγκελους. και παλιν εισερχονται οι μητροπολιται και οι
αρχιεπισκοποι κατα το ειωθος τηι εκκλησιαστικηι καταστασει. των δε μητροπολιτων την πυλην
του σεκρετου μελλοντων εισιεναι, ανιστανται απο των σκαμνων οι συγκελλοι, και ιστανται· και
εισερχονται παντες, και κελευσει του πατριαρχου καθεζονται οι τε συγκελοι και οι μη 532
τροπολιται, και περι τινων εκκλησιαστικων υποθεσεων συναιρει λογον ο πατριαρχης μετ'
αυτων, οια και οσα βουλονται, και μετα μικρον κελευσει του πατριαρχου ανιστανται και
εξερχονται παντες.

ΚΕΦ.ς ϛʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, ως τανυν επιτελειται η του αγιου και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

μεγαλου Κωνσταντινου ετησιος μνημη και τα εγκαινια των ιδρυθεντων
τιμιων σταυρων εν τωι νεωι παλατιωι του Βονου.
Προ ημερων, οσων αν κελευσωσιν οι δεσποται, γινεται προκενσον εν τωι νεωι παλατιωι
τωι του Βονου, και τηι παραμονηι τελειται οικειακως η παννυχις εις τους τιμιους και αγιους
σταυρους. και αυτηι τηι ημεραι περι ωραν βʹ περιβαλλονται οι δεσποται τα οξεα τουτων
σκαραμαγγια και τα τουτων σπαθια, και ιππευουσιν απο των εκεισε, και απερχονται εις τους
αγιους αποστολους δια της απαγουσης οδου εις τον αγιον Ἰωαννην το ξηροκηπιον, κακεισε των
ιππων αποβαντες εισερχονται δια της μεγαλης πυλης του λουτρου εν τωι ναρθηκι, και
εκνευουσιν αριστερα προς ανατολην του αυτου ναρθηκος εν τωι εκεισε κρεμαμενωι βηλωι. εκεισε
γαρ και τα βασιλικα ιστανται σελλια και τα τουτων ηυτρεπισται αλλαξιμα, και αλλασσουσιν τα
τε διβητησια αυτων και τας χλα 533 μυδας, και εισερχονται εν τωι ναωι των αγιων αποστολων,
και προ των αγιων θυρων δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσιν τωι
Θεωι, και εκνευουσιν αριστεραι προς ανατολην του αυτου βηματος, και απερχονται προς τους
ταφους, ηγουν εις τον αγιον Κωνσταντινον. κακεισε ενδον της εισαγουσης πυλης δεχεται
τουτους ο πατριαρχης, και παλιν εν τωι εκεισε βηματι δια της τρισσης μετα των κηρων
προσκυνησεως απευχαριστουσιν τωι Θεωι, και επιδιδωσιν ο πατριαρχης θυμιατον τωι πρωτωι
βασιλει, και θυμιαι εις τε το αγιον βημα και τον ταφον Λεοντος του ορθοδοξου δεσποτου και της
αγιας και βασιλιδος Θεοφανους και Βασιλειου του ορθοδοξου και αγαθου βασιλεως, και ειθ'
ουτως εις του πρωτου και μεγαλου Κωνσταντινου του αγιου και ενδοξου βασιλεως. και μετα
ταυτα επιστρεφει ο βασιλευς μετα του πατριαρχου, και ο μεν πατριαρχης εισερχεται εν τωι
βηματι ποιων την ευχην, και απαρχονται οι ψαλται το τροπαριον· "του σταυρου σου τον τυπον
εν ουρανωι θεασαμενος." ο δε βασιλευς αποχαιρετισας τον πατριαρχην, τουτον ασπαζεται, και
λιτανευουσιν μετα τε των μαγιστρων και πατρικιων και των λοιπων της συγκλητου, διερχεται
δια του εξαερου της κογχης των αγιων παντων και της εκεισε απαγουσης οδου, και εισερχεται
εις την αυλην των παλατιων, και 534 σελλιων τιθεμενων των υπο των αρχοντογεννηματων
βαστα534 ζομενων, καθεζονται, μεχρις αν ο πατριαρχης μετα της εκκλησιαστικης λιτης
καταλαβοι. ιστεον, οτι η λιτη, μεχρις αν εισελθηι την πυλην της αυτης των παλατιων, ψαλλει το
τροπαριον· "του σταυρου σου τον τυπον εν ουρανωι θεασαμενος·" και μετα το εισελθειν την
πυλην αρχεται ψαλλειν των εγκαινιων, ηγουν το "δοξα σοι, Χριστε ο Θεος, αποστολων
καυχημα." και δη του πατριαρχου πλησιασαντος εν τωι τοπωι, εν ωι καθεζονται οι δεσποται,
ανισταμενοι οι δεσποται δεχονται τουτον. και ευθεως τελειται η ακολουθια των εγκαινιων,
καθως ειθισται τηι εκκλησιαστικηι καταστασει, και των ανοιξεων τελεσθεντων, εισερχονται οι
δεσποται μετα του πατριαρχου, και απερχονται εν τωι βηματι του αγιου Κωνσταντινου· (τα γαρ
εκεισε βηματα, το μεν εν της αγιας Ἑλενης υπαρχει, το δε ετερον, εν ωι και το αργυρουν
κιβωριον, του αγιου Κωνσταντινου τυγχανει·) κακεισε δια της τρισσης μετα των κηρων
προσκυνησεως απευχαριστουσιν τωι Θεωι, και υποστρεφοντες εξ αριστερας ανερχονται τα βαθρα,
και ιστανται εμπροσθεν του μεγαλου σταυρου του αγιου Κωνσταντινου, εκδεχομενοι την του
αγιου ευαγγελιου αναγνωσιν, και την της εκτενους απολυσιν, ανερχονται εν τωι εκεισε
παλατιωι, 535 και μετα την της λειτουργιας απολυσιν συνεστιωνται τωι πατριαρχηι και τηι
συγκλητωι και μητροπολιταις, οις αν κελευσωσιν. ΚΕΦ. ζʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και
προελευσει των αγιων παντων. Ἰστεον, οτι η προελευσις των αγιων παντων επιτελειται κατα
τον τυπον της μεσονηστιμου, και ως τα νυν επιτελειται η τε δευτερα της διακαινησιμου και η
κυριακη του αντιπασχα. κατερχονται δε οι δεσποται απο των ιππων εν τηι πυληι των αγιων
αποστολων τηι εισαγουσηι προς το ωρολογιον της αυτης εκκλησιας, κακειθεν δηριγευομενος υπο
του κουβουκλειου και των εξ εθους αρχοντων εκνευουσι δεξια, και διερχονται δια του
ναρθηκος των αγιων παντων, και ανερχονται εν τοις κατηχουμενιοις της αυτης εκκλησιας, και
εισερχονται ενδον του εκεισε κρεμμαμενου βηλου, και τα εξης επιτελειται καθως και εν ταις
λοιπαις προελευσεσιν, εν αις απερχονται οι δεσποται εφιπποι εις τους αγιους αποστολους. ο δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

πατριαρχης μετα της λιτης καταλαβων ισταται ενδον των αγιων αποστολων εξω των
κιγκλιδων του θυσιαστηριου, και του καιρου καταλαβοντος, εισερχονται οι πραιπο 536 σιτοι και
περιβαλλουσι τους δεσποτας τας εαυτων χλανιδας· εξερχομενων δε των δεσποτων του βηλου,
δεχονται τουτους οι τε μαγιστροι και πατρικιοι, και γινεται εκεισε δοχη, και απο νευματος του
πραιποσιτου λεγει ο της καταστασεως "κελευσατε." και κατερχονται δια τε του κοχλιου και του
ναρθηκος, και εκβαινοντων τον ναρθηκα των αγιων αποστολων, δεχεται τουτους ο περατικος
δημος των Βενετων μετα και του δομεστικου των σχολων, και επιδιδωσιν ο δομεστικος των
σχολων τοις δεσποταις τα ροδοπλακα οσφραδια. και μετ' ολιγον προ του εισελθειν εις το
ωρολογιον δεχεται εις το εξαερον ο δημαρχος των Βενετων μετα του δημου του λευκου, και
αυτος επιδιδους ομοιως τοις δεσποταις. και εισιοντων των δεσποτων εις την θυραν ως προς το
ωρολογιον των αγιων αποστολων, δεχεται ο εξκουβιτος μετα του περατικου δημου των
Πρασινων, και επιδιδωσι και αυτος ομοιως. και παλιν εισιοντων των δεσποτων εις την θυραν
του γυναικιτου των αγιων αποστολων, δεχεται ο δημαρχος των Πρασινων μετα και του δημου
του ρουσιου, και επιδιδωσι και αυτος ομοιως. και ειθ' ουτως απερχονται οι δεσποται, και
δεχεται τουτους ο πατριαρχης εξω των κιγκλιδων του αγιου βηματος, και ασπαζονται
αλληλους, και εισερχονται αμα εις το θυσιαστηριον, και ασπαζονται οι δεσποται την ενδυτην
και το αγιον ευαγγελιον, δηλονοτι υπο 537 του πατριαρχου προσφερομενα, και αιρουσιν απο
των εκεισε την λιτην, ψαλλοντος του κληρου το "δοξα σοι, Χριστε ο Θεος." των δε δεσποτων
εξερχομενων το βημα, λαμβανουσι παρα των πραιποσιτων κηρια λιτανικια, και αμα του
πατριαρχου λιτανευουσι μεχρι των αγιων παντων, και της ακολουθιας των ανοιξεων
τελεσθεισης, ηγουν των εγκαινιων, εισοδευουσι και εισερχονται εν τωι βηματι, καθως η
συνηθεια εχει, και απο των εκεισε δια του προς ανατολην δεξιου μερους εισερχονται εν τωι
ευκτηριωι της αυτης εκκλησιας του αγιου μαρτυρος Λεοντος, κακεισε δια της τρισσης μετα των
κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσιν τωι Θεωι, και ευθεως αποχαιρετιζουσι τον πατριαρχην,
τουτον ασπαζομενοι. και ο μεν πατριαρχης απερχεται εις τους αγιους παντας. οι δε δεσποται δια
του ενδον του βηματος κυκλιου απερχονται εις το ευκτηριον της αγιας και βασιλιδος
Θεοφανους. κακεισε απαλλασσουσι τα χλανιδια, και καθεζονται εκδεχομενοι την του αγιου
ευαγγελιου αναγνωσιν. του δε αγιου ευαγγελιου μελλοντος αναγινωσκεσθαι, εξερχονται εξω
του αυτου ευκτηριου, και ιστανται ενδον του εκεισε αποκρεμμαμενου βηλου ως προς το βημα,
και ποιουνται την του αγιου ευαγγελιου ακροασιν, και μετα την τελειωσιν του αγιου
ευαγγελιου εισερχονται παλιν εν τωι αυτωι ευκτηριωι της αγιας Θεοφανους, 538 και καθεζομενοι
στοιχουσι το κλητωριον, και ειθ' ουτως περιβαλλονται τα χρυσοπερικλειστα σαγια, και
διερχονται δια του ναρθηκος του ευκτηριου του αγιου Ὑπατιου και του εκεισε εξαγοντος
εξαερου, και απο των εκεισε ανερχονται δια της ξυλινης σκαλας της εξαγουσης εξω του αγιου
Κωνσταντινου της αναγουσης εις τα κατηχουμενα των αγιων αποστολων, και απο των εκεισε
διερχονται δια των κατηχουμενιων των αγιων αποστολων, και εισερχονται εις τα παλατια.
κακεισε ηυτρεπισται η τιμια αυτων τραπεζα. τα δε επι της τραπεζης τελουμενα και τα της
δειλινης προελευσεως, καθως προειρηται, ομοιως της δευτερας της διακαινησιμου και της νεας
κυριακης, καθως τα νυν επιτελουνται. ΚΕΦ. ηʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι πρωτηι του
Αυγουστου μηνος, του τιμιου και ζωοποιου σταυρου εξερχομενου. Ἰστεον, οτι, ει μεν λαχηι η
πρωτη του Αυγουστου εν κυριακηι, οφειλει εξερχεσθαι απο του σκευοφυλακιου του μεγαλου
παλατιου ο τιμιος σταυρος τηι οπισθεν κυριακηι, ηγουν προ επτα ημερων της πρωτης του
Αυγουστου. εξερχεται δε ψαλλοντος του ορθρου περι τριτην η και εκτην ωιδην, και αποτιθεται
εν τωι σκευοφυλακιωι, και υπο του πρωτοπαπα βαλ 539 σαμιζομενος προτιθεται εν τηι εκκλησιαι
εις προσκυνησιν παντων. και μετα την απολυσιν του ορθρου παρισταται απας ο βασιλειος
κληρος ψαλλων τα συνηθη σταυρωσιμα, και οτε κελευσουσιν οι δεσποται, εισερχονται και
ασπαζονται αυτον, και απερχομενοι καθεζονται επι του χρυσοτρικλινου εις την συνηθη και
καθημερινην προελευσιν. και ειθ' ουτως αιρων ο παπιας τον τιμιον σταυρον επι της κεφαλης,
δηλονοτι φορουντος αυτου σκαραμαγγιον και σαγιον αληθινον, οψικευομενος υπο του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

βασιλειου κληρου και του πρωτοπαπα της ∆αφνης του αγιου Στεφανου και διαιταριων του
αγιου Στεφανου και του παλατιου, παντων κηρους βασταζοντων, διερχεται δια τε του ηλιακου
και του χρυσοτρικλινου, και απαγομενος προτιθεται εις προσκυνησιν πασης της συγκλητου εν
τωι λαυσιακωι εν τωι αριστερωι μερει προ της πυλης του ευκτηριου του αγιου Βασιλειου. και μετα
την προσκυνησιν παλιν βασταζεται παρα του παπιου, δηλονοτι οψικευομενος υπο των
προειρημενων, και αποτιθεται εν τωι παλατιωι της ∆αφνης εν τωι ναωι του αγιου πρωτομαρτυρος
Στεφανου. τηι δε κηʹ του Ἰουλιου μηνος αρχεται περιπολευειν και αγιαζειν παντα τοπον και
πασαν οικιαν ταυτης της θεοφυλακτου και βασιλιδος πολεως, αλλα μην και αυτα τα τειχη, ως
αν και 540 αυτη η πολις και τα περι αυτην παντα της χαριτος και του αγιασμου πληρωθωσιν,
μεχρι της ιγʹ του Αυγουστου μηνος. εν αυτηι γαρ τηι ιγʹ του αυτου μηνος πρωι εισερχεται εν τωι
ιερωι παλατιωι και προτιθεται επανω του σεντζου του ισταμενου εν τωι χρυσοτρικλινωι. οι δε
διαιταριοι ψαλλουσι τα συνηθη σταυρωσιματι, και εκτενους γινομενης υπο του πρωτοπαπα της
∆αφνης, αποδιδουσιν την ευχην, στερεουντες κατα το ειωθος. και ευθεως αιρομενος ο σταυρος
παλιν υπο του παπιου και οψικευομενος υπο του πρωτοπαπα της ∆αφνης και των διαιταριων
περιερχεται αγιαζων τους τε κοιτωνας και απαν το παλατιον. και ειθ' ουτως αποτιθεται εν τωι
ευκτηριωι του αγιου Θεοδωρου, και τηι εσπεραι εισφερει αυτον ο παπιας και ο δευτερος εις τον
Φαρον, παραδιδοντες αυτον τωι σκευοφυλακι, και τηι εωθεν, ψαλλοντος του ορθρου τριτην η και
εκτην ωιδην, εκμασσομενου παρατε του πρωτοπαπα και του σκευοφυλακος, αποτιθεται εν τωι
ιερωι σκευοφυλακιωι. ει δε εν δευτερας λαχηι η πρωτη του Αυγουστου, οφειλει εξερχεσθαι τηι
οπισθεν κυριακηι, ηγουν προ ηʹ ημερων της αʹ του Αυγουστου. ει δε εν τριτηι λαχηι η πρωτη του
Αυγουστου, οφειλει εξερχεσθαι αυτηι τηι κυριακηι της τριτης, ηγουν προ δυο ημερων της αʹ του
Αυγουστου. ει δε εν δʹ λαχηι η 541 πρωτη του Αυγουστου, οφειλει εξερχεσθαι αυτηι τηι κυριακηι
της τετραδος, ηγουν προ τριων ημερων της πρωτης του Αυγουστου. ει δε εν εʹ λαχηι η πρωτη του
Αυγουστου, οφειλει εξερχεσθαι αυτηι τηι κυριακηι της εʹ, ηγουν προ δʹ ημερων της πρωτης του
Αυγουστου. ει δε εν παρασκευης λαχηι η πρωτη του Αυγουστου, οφειλει εξερχεσθαι αυτηι τηι
κυριακηι της παρασκευης, ηγουν προ εʹ ημερων της αʹ του Αυγουστου. ει δε εν σαββατωι λαχηι η
πρωτη του Αυγουστου, οφειλει εξερχεσθαι αυτηι τηι κυριακηι του σαββατου, ηγουν προ εξ
ημερων της αʹ του Αυγουστου. ΚΕΦ. θʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι της κοιμησεως της
υπεραγιας Θεοτοκου μηνι Αυγουστωι ιεʹ. Ει κελευει ο βασιλευς απελθειν και παννυχευσαι εν
βλαχερναις, απερχεται τηι προ μιας ημερων, και εκτελει την παννυχιδα. τηι δε επαυριον, ηγουν
τηι ημεραι της εορτης, προερχονται απαντες εννυχιοι μετα αλλαξιμων, οι τε μαγιστροι και
πραιποσιτοι, πατρικιοι και οφφικιαλιοι· οι δε ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι μετα των αλλαξιμων
αυτων, βαστα 542 ζοντες και τα σπαθοβακλια· οι δε οικειακοι πρωτοσπαθαριοι μετα σπεκιων· οι
δε λοιποι απαντες μετα σκαραμαγγιων ανευ των σεκρετικων. προερχονται δε απαντες εν τωι
τρικλινωι τωι λεγομενωι ∆ανουβιωι, και καθεζονται εκεισε. ει δε και ο βασιλευς ου θελησει
απελθειν και παννυχευσαι, τηι ημεραι της εορτης αλλασσει το σκαραμαγγιον αυτου, και ει μεν
ουκ εστιν ευδια, ιππευει, και απερχεται απο σκαραμαγγιου· ει δε εστιν ευδια, απερχεται δια του
πλοος. καθεζεται δε η συγκλητος απασα απο σκαραμαγγιου εξωθεν της κοιλιωμενης πορτης, εν
τωι αιγιαλωι εκδεχομενοι τον βασιλεα. του δε βασιλεως εξιοντος απο του δρομονος, δεχονται
αυτον οι πραιποσιτοι· παρακατιων δε, δεχονται αυτον μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι
προσκυνουντες αυτον, και αναφερουσιν αυτον εν τωι κοχλιαι τωι εισφεροντι εις τα κατηχουμενια
του μεγαλου ναου. και διερχεται δια του τρικλινου της αγιας σορου, και ανερχεται δια του
βισαλωτου και του κοχλιου, διακοπτων τον τρικλινον τον καλουμενον ∆ανουβιον. και
εξερχονται εις τον πορτικα τον λεγομενον Ἰωσηφιακον, και αναφερουσιν αυτον οι πραιποσιτοι
εως του κοιτωνος. οι δε μαγιστροι και πατρικιοι και η συγκλητος απασα καθεζονται εν τωι
∆ανουβιωι, και αλλασσουσιν τα αλλαξιμα αυτων, και καθεζονται εκεισε εκδεχομενοι την
ελευσιν του καιρου. 543 ελθοντος δε του της καταστασεως και μηνυσαντος τοις πραιποσιτοις,
ως οτι ο καιρος εφθασεν, εισερχονται οι πραιποσιτοι δηλοποιουντες τον βασιλεα. ο δε βασιλευς
εξελθων εκ του κοιτωνος αυτου εισερχεται εν τωι Ἀναστασιακωι τρικλινωι, φορων το διβητησιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

αυτου και στας εκεισε, ιστανται οι αρχοντες του κουβουκλειου ενθεν κακειθεν. οι δε
σπαθαροκουβικουλαριοι ιστανται οπισθεν αυτων. οι δε πρωτοσπαθαριοι ευνουχοι ιστανται
οπισθεν του βασιλεως. προσκαλειται δε ο πραιποσιτος τους βεστητορας, και περιβαλλομενος ο
βασιλευς την χλαμυδα αυτου δι' αυτων, εξερχονται. ειτα κατελθων οστιαριος ισταται εν τωι
βηλωι, και διΐστησι αμα του της καταστασεως μαγιστρους και πατρικιους και στρατηγους και
οφφικιαλιους. και εισερχομενος ο οστιαριος ισταται κατω εν τωι βηλωι, νευσας δε ο βασιλευς τωι
πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι οστιαριωι, εισαγει μαγιστρους και πατρικιους και στρατηγους,
και εισελθοντες πιπτουσιν. ανασταντων δε αυτων, λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος παρα του
βασιλεως, και λεγει εκεισε "κελευσατε." ο δε βασιλευς δηριγευομενος υπο τε των αρχοντων του
κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, εξερχεται εν τωι ∆ανουβιωι τρικλινωι. ιστανται δε οι
τε βαρβατοι πρωτοσπαθαριοι και ο δρουγγαριος της βιγλης ενθεν και ενθεν πλησιον της θυρας.
οι δε πα 544 τρικιοι και στρατηγοι αμα τηι συγκλητωι πιπτουσιν. ανασταντων δε αυτων,
λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, και αυτος διδωσι τον της καταστασεως, και
λεγει "κελευσατε." δηριγευομενος δε ο βασιλευς υπ' αυτων διερχεται εως πλησιον του κιονιου
του κειμενου εγκαρσιως εν τωι πληρωματι του εμβολου, και δεχεται εκεισε τον πατριαρχην μετα
και της λιτης. λαβων δε κηρια παρα του πραιποσιτου και ευξαμενος, επιδιδωσιν αυτα παλιν τωι
πραιποσιτωι, προσκυνησας δε το αχραντον ευαγγελιον και τον ζωοποιον σταυρον, προσκυνουσιν
αμφοτεροι αλληλους, ο, τε βασιλευς και ο πατριαρχης, και ασπασαμενοι, λαμβανει ο βασιλευς
παρα του πραιποσιτου κηριον λιτανικιον, και υποστρεψας διερχεται δια του αυτου εμβολου.
αρχεται δε ο της καταστασεως τροπαριον· "εν τηι γεννησει την παρθενιαν εφυλαξας."
ψαλλοντες δε το αυτο τροπαριον οι της προελευσεως απαντες, εισερχονται εν τωι ναρθηκι του
μεγαλου ναου. τα δε λοιπα παντα της ταξεως φυλαττονται εν τηι αυτηι εορτηι, καθως και τηι
υπαπαντηι. ιστεον, οτι ο λογοθετης του δρομου και ο ραικτωρ και ο πρωτοασηκρητης και ο
μυστικος μετα των χρυσοτρικλινιτων πρωτοσπαθαριων ιστανται εν τωι Ἰωσηφιακωι πορτηκι.
545 ΚΕΦ. ιʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι βʹ της πρωτης εβδομαδος, του βασιλεως δημηγορουντος
επι του σιλεντιου της μανναυρας. Περι ωραν τριτην διδοται μεταστασιμον, και απερχεται απασα
η συγκλητος, και ιστανται κατω των γραδηλιων της μανναυρας οι τε μαγιστροι και πατρικιοι
και οι βασιλικοι παντες ανθρωποι και πας ο πολιτικος οχλος, ο,τε δρουγγαριος της βιγλης μετα
και του ταγματος αυτου και της βασιλικης περιουσιας, και ο δρουγγαριος του πλοΐμου μετα και
των υπ' αυτωι παντων. οι δε δεσποται εξερχονται απο σκαραμαγγιων, φορουντες και τα
χρυσοπερικλειστα αυτων σαγια, και διερχονται δια τε των διαβατικων των αγιων μʹ και του
σιγματος και της του Κυριου εκκλησιας, και απτουσιν εκεισε κηρους, και απο των εκεισε
διερχονται δια τε της σακελλης και του ωατου και του αναγοντος στενωπου εις τον της
μανναυρας ηλιακον, και εισερχονται εν τωι μεγαλωι τρικλινωι, δηλονοτι δηριγευομενοι υπο τε
του κουβουκλειου και των μαγλαβιτων και της εταιρειας. εκεισε γαρ εν τωι μεγαλωι τρικλινωι
κατωθεν της πλαγιας καμαρας της δεξιας προς ανατολην ιστανται των δεσποτων χρυσα σελλια.
κακεισε μικρον τι καθεζομενοι, εως αν υπο του πραιποσιτου παντα καλως ευτρεπισθωσιν,
(εκνικαι γαρ το καθησαι τους δεσπο 546 τας,) εξερχεται ο πραιποσιτος μετα και του της
καταστασεως προς το ευτρεπισαι τους τε ασηκρητας και παντα, οσα η συνηθεια εχει. ανω γαρ
των γραδηλιων μεχρι του τελευταιου τιθεται επευχιον, εν ωι ιστανται οι δεσποται· ενθεν δε
κακεισε, ηγουν δεξια και αριστερα, ηγουν απο του πρωτου γραδηλιου μεχρι του τελευταιου,
ιστανται στιχηδον οι τε ασηκρηται και νοταριοι μελλοντες εκλαβεσθαι τα υπο του βασιλεως
δημηγορουμενα· ανω δε εις το πρωτον γραδηλιον εν τωι προς ανατολας δεξιωι μερει ιστανται
ο,τε λογοθετης και πρωτος ασηκρητης και ο πρωτονοταριος. ιστεον, οτι, των δεσποτων
καθεζομενων, παριστανται οι τε του κουβουκλειου παντες και οι του μαγλαβιου και της
εταιρειας αμα και των χρυσοτρικλινιτων. οτε δε παντα καλως ευτρεπισθωσιν, εισερχεται ο
πραιποσιτος, και προσκυνει, σχηματοειδως πως την κεφαλην υποκλινων και ταις χερσι μετριως
κουφιζων το εαυτου σαγιον, και ευθεως ανιστανται οι δεσποται, και εξερχομενοι εξω του
καγκελλου ιστανται ανω εις το πρωτον γραδηλιον, εν ωι και το επευχιον ηπλωται, και ευθεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

δια νευματος του πραιποσιτου λεγει απας ο λαος πολυχρονιον. και μετα το σιγησαι παντας
αρχεται δημηγορειν ο βασιλευς. ιστεον, οτι, του βασιλεως δημηγορουντος, κατα τελειαν, ητοι
στασιν, της αυτης δημηγοριας σιγαι μεν ο βασιλευς, ο δε λαος δια νευματος του πραιποσιτου 547
λεγει· "πολυχρονιον ποιησει ο θεος την βασιλειαν υμων." και μετα το πληρωσαι τον λαον
κατασφραγιζει τριτον ο βασιλευς, μεσον, δεξια και αριστερα. και ειθ' ουτως υποστρεψαντες οι
δεσποται καθεζονται εν τοις χρυσοις τουτων σελλιοις, οπου και προτερον, και ευθεως αρχονται
ευφημειν οι του αριθμου τα εξ εθους, και ο πραιποσιτος εξερχομενος ευτρεπιζει παντα καλως· οι
γαρ μαγιστροι και πατρικιοι και συγκλητικοι ιστανται δια του πλαγιου εμβολου του προς δυσιν
αριστερου μερους, εκδεχομενοι την των δεσποτων αφιξιν. και οτε παντα καλως ευτρεπισθωσιν,
εισερχεται ο πραιποσιτος, και προσκυνησας τωι προειρημενωι σχηματι, ευθεως ανιστανται οι
δεσποται, και διερχονται δια του αριστερου μερους των γραδηλιων και του εμβολου, εν ωι
ιστανται οι τε μαγιστροι και πατρικιοι και συγκλητικοι, και εξερχονται δια της εξαγουσης πυλης
εις τον τρικλινον των κανδιδατον, και απο των εκεισε διερχονται δια τε των εξσκουβιτων και
των σχολων και του χυτου της χαλκης, και απερχονται μεχρι του αγιου φρεατος. κακεισε
απτοντες κηρους και ασπαζομενοι το αγιον φρεαρ, υπανται τουτους ο πατριαρχης εις την πυλην
την μεγαλην την εισαγουσαν απο του αγιου φρεατος, εν ωι τοπωι εις προσκυνησιν τιθεται ο
τιμιος σταυρος. και δη του πατριαρχου θυμιωντος κατα τον τυπον τους δεσποτας, ασπαζονται
αυ 548 τον, και ειθ' ουτως εισερχονται δια της εκεισε εισφερουσης πυλης προς το δεξιον μερος
του βηματος. εκεισε γαρ οι της συγκλητου παντες ιστανται μετα και των βασιλικων και του
κουβουκλειου, επευχομενοι τους δεσποτας. και απο των εκεισε εισερχονται εις τα αγια θυρια,
και απτουσιν κηρους κατα το ειωθος, και τα εξης κατα τον τυπον τελουσιν. και ειθ' ουτως
παραλαμβανει απο χειρος του καστρησιου ο πατριαρχης τον θυμιατον, και επιδιδωσι τωι βασιλει,
και θυμιαι ο βασιλευς περιξ της αγιας τραπεζης, και ειθ' ουτως δια του δεξιου μερους του
βηματος απο των εκεισε μικρων αγιων θυρων εξερχονται οι δεσποται αμα του πατριαρχου εως
των πορφυρων κιονων, και εκεισε αποχαιρετιζουσι τον πατριαρχην, τουτον ασπαζομενοι. και ο
μεν πατριαρχης εισερχεται εις το βημα εκτελεσων την τριτοεκτην· οι δε δεσποται εισερχονται εν
τωι μητατωριωι, και μετα την της τριτοεκτης απολυσιν ανερχονται μυστικως δια του εκεισε του
μητατωρικιου κοχλιου εις τα κατηχουμενα, και δια των διαβατικων εισερχονται μυστικως
δηριγευομενοι υπο τε των μαγλαβιτων και της εταιρειας εις το θεοφυλακτον παλατιον· οι δε
της συγκλητου παντες και οι του κουβουκλειου και οι βασιλικοι ανθρωποι μετα την της
τριτοεκτης απολυσιν απο των εκεισε, ηγουν απο της αγιας Σοφιας, απερχεται εκαστος εις τα
ιδια. δια γαρ το ειναι την ημεραν ταυτην παγανην εις την υποστροφην ου δηριγευουσιν ουτοι
τους δεσποτας. 549 ΚΕΦ. ιαʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, των τιμιων σταυρων μελλοντων εξιεναι
τηι μεσηι εβδομαδι της αγιας τεσσαρακοστης. Ἰστεον, οτι τηι τριτηι κυριακηι της αγιας μʹ, ηγουν
απο της ορθοδοξιας, μετα τριτην η και εκτην ωιδην του ορθρου, εξαγονται οι τιμιοι και ζωοποιοι
τρεις σταυροι, και αποτιθενται εν τωι σκευοφυλακιωι, και ειθ' ουτως υπο του πρωτοπαπα
βαλσαμιζομενοι προτιθενται εν τηι εκκλησιαι εις προσκυνησιν παντων, και μετα την απολυσιν
του ορθρου ανοιγει το της νεας αναβασιον, και ανερχεται ο της νεας κληρος και αμα του
βασιλειου κληρου του παλατιου παριστανται ψαλλοντες τα συνηθη σταυρωσιμα. και οτε
κελευουσιν οι δεσποται, εισερχονται και ασπαζονται τους τιμιους και ζωοποιους σταυρους. ειθ'
ουτως απερχομενοι καθεζονται επι του χρυσοτρικλινου εις την συνηθη και καθημερινην
προελευσιν. και ο μεν εις αιρομενος υπο του διακονος της νεας και οψικευομενος υπο του
ταυτης κληρου, κατερχεται και προτιθεται εν τηι αυτηι νεαι εκκλησιαι. ο δε ετερος αιρομενος και
βασταζομενος υπο του παπιου του μεγαλου παλατιου, φορουντος αυτου σκαραμαγγιον και
σαγιον αληθινον, οψικευομενος υπο του βασιλειου κληρου και του πρωτοπαπα της 550 ∆αφνης
του αγιου Στεφανου και διαιταριων του παλατιου, παντων κηρους βασταζοντων, διερχεται δια
τε του ηλιακου και του χρυσοτρικλινου, και απαγομενος προτιθεται εις προσκυνησιν πασης της
συγκλητου εν τωι λαυσιακωι εν τωι αριστερωι μερει προ της πυλης του ευκτηριου του αγιου
Βασιλειου, και μετα την προσκυνησιν παλιν βασταζεται παρα του παπιου, δηλονοτι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

οψικευομενος υπο των προειρημενων, και αποτιθεται εν τωι παλατιωι της ∆αφνης εν τωι ναωι
του αγιου πρωτομαρτυρος Στεφανου. και τηι δευτεραι της αυτης εβδομαδος μετα το γενεσθαι
μινσας εξερχεται ο παπιας, και αιρει τον σταυρον απο του αγιου Στεφανου, και αποφερει αυτον
εν τηι μεγαληι εκκλησιαι της αγιας Σοφιας. ο δε ετερος σταυρος εναπομενει εν τωι ιερωι παλατιωι.
ιστεον, οτι τηι παρασκευηι της αυτης μεσης εβδομαδος της αγιας τεσσαρακοστης μετα την
απολυσιν της ενατης εισαγει ο παπιας τον τιμιον σταυρον εν τωι ιερωι παλατιωι. ομοιως και οι
της νεας κληρικοι εισαγουσιν και αυτοι τηι αυτηι ημεραι τον ετερον σταυρον μετα την απολυσιν
της ενατης. και τηι κυριακηι μετα τριτην ειτε και εκτην ωιδην του ορθρου υπο του πρωτοπαπα και
του σκευοφυλακος εκμασσομενοι κατατιθενται εν τωι αυτωι σκευοφυλακιωι. 551 ΚΕΦ. ιβʹ. Ὅσα
δει παραφυλαττειν, των δεσποτων απιοντων λουσασθαι εν βλαχερναις. Τηι παρασκευηι εωθεν
προερχεται απασα η συγκλητος απο σκαραμαγγιων εν βλαχερναις εξω της πορτας, εν ωι τοπωι
ορμωσιν οι δεσποται. οι δε δεσποται εισερχονται απο σκαραμαγγιων εις τον δρομονα μετα της
οικειας αυτων θεραπειας, του τε λογοθετου του δρομου και του πρωτοασηκρητου και του επι
των δεησεων μετα του εταιρειαρχου και του δρουγγαριου της βιγλας. ορμωσιν δε εις την
πορταν, ενθα η συγκλητος τουτους εκδεχεται. οι δε μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι εξω
της πορτης τωι δεξιωι μερει της βασιλικης διοδου δεχονται τους δεσποτας, εν δε τωι αριστερωι
ιστανται τα βασιλικα σελλαρια. και εν τωι πλησιασαι προς αυτους τους δεσποτας πιπτουσι
προσκυνουντες. οι δε δεσποται δηριγευομενοι υπο τε των πραιποσιτων του κουβουκλειου και
των μαγλαβιτων, βασιλικων τε και των της εταιρειας, απερχονται δια της απαγουσης οδου προς
την εκκλησιαν. ιστεον, οτι, των δεσποτων εισιοντων την πορταν, κατακολουθουσιν οπισθεν οι
τε μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι· εν δε τωι προπυλαιωι της αυτης εκκλησιας δεχεται
αυτους ο σκευοφυλαξ μετα θυμιατου και ο της εκ 552 κλησιας κληρος, οψικευοντες αυτους. και
δη των δεσποτων εισιοντων εις τον ναρθηκα, περιβαλλονται τα χρυσοπερικλειστα σαγια, και
απτουσιν κηρους, και διερχονται δια μεσης της εκκλησιας και της σωλαιας, και παλιν απτουσιν
κηρους εξω των αγιων θυρων, και εισερχονται εις το αγιον θυσιαστηριον, και ασπαζονται την
αγιαν ενδυτην. ιστεον, οτι, των δεσποτων ευχομενων εις το αγιον βημα, η συγκλητος και οι του
κουβουκλειου και οι βασιλικοι διερχονται και ιστανται εις τον ναρθηκα της αγιας σορου. ειθ'
ουτως διερχονται δια του προς ανατολην δεξιου μερους του βηματος και του σκευοφυλακιου,
και εισερχονται εις τον ναρθηκα της αγιας σορου, και οι μεν βασιλικοι ιστανται αριστεραι της
βασιλικης προοδου, οι δε μαγιστροι και πατρικιοι δεξιαι ως προς τας πυλας. οι δεσποται απτουσιν
κηρους κατα το ειωθος εις τας βασιλικας πυλας της αγιας σορου, και εισερχονται, και ευθεως
κλειουσιν τας αυτων πυλας κουβικουλαριοι· (βαρβατοι γαρ εκεισε ουκ εισερχονται, ει μη οι του
κουβουκλειου μονοι·) οι δε δεσποται παλιν κατα το ειωθος απτουσιν κηρους εμπροσθεν του
αγιου βηματος, και εισερχονται και ασπαζονται την αγιαν ενδυτην, και λαμβανει ο πρωτος
βασιλευς θυμιατον παρα του πραιποσιτου, και θυμιαι περιξ της αγιας τραπεζης, ειτα εκβαλλουσι
τα τουτων 553 σαγια, και λαμβανει ο πρωτος βασιλευς παρα του πραιποσιτου το απο
ταωνοπτερων ριπιδιον, και φιλοκαλει περιξ της αγιας τραπεζης, και εξερχονται του βηματος,
και απερχονται απο δεξιας εις την επισκεψιν, και απτουσιν κακεισε κηρους και προσκυνουσιν.
και απο των εκεισε απερχονται εξω του μητατωρικιου, εν ωι η εικων της Θεοτοκου και ο
αργυρους ιδρυται σταυρος, και απτουσιν κακεισε κηρους, και εισερχονται εις το μητατωριον,
και, ει κελευουσι, σκεπαζονται. ιστεον, οτι εν ωι τοπωι ιστανται οι βασιλεις επευχομενοι,
ιστανται οι της μεσης εταιρειας, και αυτοι επευχομενοι. και εξιοντες διερχονται δια του
ναρθηκος, και παλιν δεχονται τουτους οι τε μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι, και
ανιασιν οι δεσποται δια του κοχλιου και απερχονται. οι δε βασιλικοι προαπερχομενοι ιστανται
δεξιαι και αριστεραι εξω των εισαγοντων παραπτερων εις τα αποδυτα. και των δεσποτων
διερχομενων, επευχονται και αυτοι. οι δε δεσποται δηριγευομενοι υπο τε του κουβουκλειου και
των μαγλαβιτων και της μεγαλης εταιρειας, εισερχονται εις τα απαγοντα παραπτερα εις τα
αποδυτα. και οι μεν της μεγαλης εταιρειας ιστανται ευθυς μετα ολιγων επευχομενοι, 554 και
μετ' εκεινους οι μαγλαβιται ιστανται, και αυτοι επευχομενοι, και μετ' αυτους οι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

κουβουκλειου, και αυτοι επευχομενοι εις το εισαγον ενδοτερον μονοθυρον, και εξωθεν του
μονοθυρου ιστανται οι πραιποσιτοι και αυτοι επευχομενοι. οι δε δεσποται απερχονται εν τοις
αποδυτοις, και αποδυομενοι περιβαλλονται τα χρυσα τουτων λεντια, και εισερχονται εις το
αγιον λουσμα. ιστεον, οτι προεισερχονται των δεσποτων οι πραιποσιτοι μετα και τινων του
κουβουκλειου και κουβικουλαριων βασταζοντων τα φατλια, απερ απτουσιν οι δεσποται
ευχομενοι. και προ του κολυμβου πλησιον της εισαγουσης θυρας τωι δεξιωι μερει ιστανται οι
πραιποσιτοι και οι του κουβουκλειου μετα της μυστικης θεραπειας των δεσποτων, του τε
βαλνιαριτου και του πρωτεμβαταριου· οι δε λοιποι λουσται των βλαχερνων αριστερα των
δεσποτων ιστανται. και των δεσποτων εισιοντων, λαμβανουσιν κηρους παρα των πραιποσιτων
και απτουσιν, και προσκυνουντες τας αργυρας αγιας εικονας τας εν τωι κολυμβωι, διερχονται τωι
δεξιωι μερει του κολυμβου. εν δε τωι αυτωι δεξιωι μερει του κολυμβου ιστανται δυο καπνιστηρια,
εν οις διερχομενος ο βασιλευς, παρα του πραιποσιτου λαμβανων αλειπτα ιδιαις χερσι τοις
καπνιστηριοις εντιθησι. ειτα απτουσιν οι δεσποται κηρους εις την προς ανατολην κογχην, εν ηι
και η αργυρα εικων της Θεοτοκου επι της φιαλης ισταται. και απο 555 των εκεισε απερχονται
αριστερα, εν ωι η της χειρος της Θεοτοκου εκτυπωσις εν τωι μαρμαρωι εκτετυπωται, και δια
αργυρας περιφερειας περικεκλεισται, και απτουσιν κακεισε κηρους, και οικειαι χειρι εις το εκεισε
καπνιστηριον ο πρωτος βασιλευς εντιθησιν αλειπτον, εκ του πραιποσιτου τουτο δεχομενος. απο
δε των εκεισε υποστρεφοντες οι δεσποται, εισερχονται εις τον αγιον Φωτεινον εις τον
ενδοτερον θολον, και απερχομενοι απτουσιν κηρους εμπροσθεν της μαρμαρινης εικονος της
Θεοτοκου, ητις εκ των της αυτης αγιων χειρων προχει το αγιασμα. και μετα το αψαι τους
κηρους λαμβανει την αγιαν στακτην ο πραιποσιτος παρα του βαλνιαριτου, και επιδιδωσι τοις
δεσποταις. οι δε δεσποται οικειαις χερσιν εαυτους επισφραγιζουσιν, και εξιοντες λουονται. και
μετα το λουσασθαι εξερχονται εις τον εξωτερον μικρον θολον, και αλλασσοντες τα τουτων
λεντια περιβαλλονται ετερα χρυσοΰφαντα. ο δε προτεμβαταριος ισταμενος προ του κολυμβου,
λεγει την ευχην. ιστεον, οτι, της ευχης λεγομενης, οι λουσται εισαγουσιν τα ιβʹ βαστακτα απο
του αριστερου μερους του κολυμβου, και διερχονται προ της κατω ανατολικης κογχης, και
ιστανται εις το δεξιον μερος του κολυμβου. οι δε δεσποται εισιοντες ιστανται, και ο πρωτος
βασιλευς επιδιδωσιν εκαστωι των βαστακτων ανα νομισματος ενος. χρη δε τον πραιποσιτον την
χειρα του βαστακτου προ 556 ευτρεπιζειν προς την της βασιλικης δωρεας υποδοχην. και μετα
την συμπληρωσιν της διανομης αγιαζει μετα του σταυρου ο πρωτεμβαταριος τον κολυμβον,
επιδιδους τοις δεσποταις απο του κολυμβου αγιασμα μετα του αυτου σταυρου. οι δε
λαμβανοντες το αγιασμα εισερχονται εις τον κολυμβον, και της εκτενους γινομενης,
καταδυουσι τριτον, και εξερχομενοι ανερχονται εν τωι αποδυτωι, και αμφιασθεντες κατα το
ειωθος εξερχονται μετα της μυστικης αυτων ταξεως. ιστεον, οτι εξω του μονοθυρου, εν ωι
ιστανται οι πραιποσιτοι επευχομενοι τους δεσποτας, ισταται ο των Ευγενιου γηρωκομος,
επιδιδους τοις δεσποταις διερχομενοις τας ευλογιας. των δε δεσποτων διερχομενων, συγκινουσι
προπορευομενοι των δεσποτων, αφ' ων τοπων ιστανται, οι του κουβουκλειου και οι μαγλαβιται
και της εταιρειας. οι δε δεσποται ει μεν κελευουσιν ιππευσαι και απελθειν ειτε εν τηι πηγηι, ειτε
αλλαχου, τουτο ποιουσιν· ει δε μηγε, εισερχομενοι εις τον δρομονα εισερχονται εις το παλατιον,
η και αλλαχου, οπου βουλονται, απερχονται. 557 ΚΕΦ. ιγʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν εν παγανηι
κυριακηι, η εν αλληι κοινηι ημεραι, μελλοντων των δεσποτων απιεναι ειτε εις τους αγιους
αποστολους, ειτε εις ετερον ναον ευξασθαι. Προ μιας ημερας διδοται μανδατα τωι πραιποσιτωι
και τωι κατεπανω των βασιλικων, τηι εωθεν ελθειν απαντας απο σκαραμαγγιων, οποθεν αν
κελευσωσιν οι δεσποται ιππευσαι. και τηι εωθεν προερχονται απαντες απο σκαραμαγγιων, και
εισερχονται οι πραιποσιτοι μετα του κουβουκλειου, ειτε απο τον καβαλλαριον, ειτε απο την του
Κυριου εκκλησιαν, ειτε απο τον ιπποδρομον, ειτε απο το τζουκανιστηριον, ειτε απο της ∆αφνης.
απο τουτων γαρ των εισοδων ειωθασιν αει ιππευειν οι δεσποται. οι δε δεσποται εξερχονται απο
σκαραμαγγιων φορουντες και τα τουτων σπαθια, και δηριγευομενοι υπο τε των πραιποσιτων
και του κουβουκλειου ιππευουσιν. οι δε πραιποσιτοι και οι του κουβουκλειου και αυτοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

ιππευοντες προπορευονται των δεσποτων. οι δε μαγλαβιται και οι βασιλικοι παντες ανθρωποι
μετα σκαραμαγγιων και σπαθιων εις την εαυτου εκαστος προπορευεται ταξιν. οι δε μαγιστροι
558 και ανθυπατοι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι οπισθεν του αρματος μετα του δρουγγαριου
της βιγλης και του δρουγγαριου των πλοΐμων, επακολουθουσι τοις δεσποταις. και δη των
δεσποτων απιοντων εις τον ναον και των ιππων αποβαινοντων, τιθενται σελλια, δηλονοτι τα
υπο των αρχοντογεννηματων βασταζομενα, ειτε εν τωι προπυλαιωι της αυτης εκκλησιας, ειτε εν
τωι ναρθηκι, και εν τουτοις καθεζονται οι δεσποται, και υπο της μυστικωτερας των κοιτωνιτων
ταξεως κυκλευομενοι προς το μη ραιδιως των πολλων ορασθαι, αλλασσουσιν απερ φορουσιν
υποδηματα, περιβαλλομενοι στρικτα. ιστεον, οτι εν τωι ναρθηκι της εκκλησιας και οι
πραιποσιτοι περιβαλλονται τα αυτων σαγια. και ειθ' ουτως ανισταμενοι και τα εαυτων
χρυσοπερικλειστα περιβαλλομενοι σαγια, ερχονται προς τας βασιλικας πυλας, και υπο των
πραιποσιτων λαμβανουσι κηρους, και απευχαριστουσιν τωι Θεωι δια της τρισσης μετ' αυτων
προσκυνησεως. και ειθ' ουτως εισερχονται, και διερχονται δια μεσου του ναου και της σωλαιας,
και ισταμενοι εξω των αγιων του βηματος θυρων παλιν λαμβανουσιν ετερους κηρους παρα των
πραιποσιτων, και ομοιως ποιουσιν. ειτα εισερχομενοι εις το αγιον θυσιαστηριον ασπαζονται την
αγιαν ενδυτην. ειθ' ουτως λαμβανει ο πρωτος βασιλευς εκ χειρος του πραιποσιτου τον θυμιατον
και αλειπτα, και οικειαι χειρι επιτιθεις τηι ανθρακιαι θυμιαι περιξ της 559 αγιας τραπεζης, ειτα
επιδιδωσι τωι πραιποσιτωι τον θυμιατον. διερχεται δι' οιου μερους αρμοζει τουτον εξιεναι. και ει
μεν κελευσωσιν οι δεσποται εκεισε γευσασθαι, γινεται τουτο καθως βουλονται. ει δε μηγε, απο
των εκεισε ιππευοντες υποστρεφουσιν κατα την προειρημενην, ως εφαμεν, της προοδου ταξιν
εις το παλατιον. ιστεον, οτι, ει εν τεσσαρακοστηι κελευσωσιν απιεναι οι δεσποται εν εκκλησιαι,
απο της ψαλλομενης τριτοεκτης εν τωι λαυσιακωι εν τωι ευκτηριωι του αγιου Βασιλειου, γινεται
μεταστασιμον, και απερχονται παντες, οπου δει τους δεσποτας ιππευσαι. και ειθ' ουτως
ιππευουσιν οι δεσποται και απερχονται. μηνι Μαρτιωι θʹ. ιστεον, οτι κατα τον προῤρηθεντα
τυπον της αφιξεως των δεσποτων εν ταις αγιαις εκκλησιαις ταις εν ταις πολεσι επιτελειται και
η μνημη των αγιων μʹ μαρτυρων, των δεσποτων απιοντων εν τωι αγιωι αυτων ναωι. μηνι Ἰουλιωι
αʹ. ιστεον, οτι ομοιως επιτελειται και η μνημη των αγιων Ἀναργυρων. των δεσποτων απιοντων
εις τον σεβασμιον αυτων ναον εις τα Παυλινου, απερχονται οι δεσποται, κελευουσιν εφιπποι,
κελευουσιν πλοΐ. τα δε εξης της προελευσεως επιτελειται καθως προειρηται. ιστεον, οτι οι
δεσποται απιοντες εις τα Παυλινου και πλοι και εφιπποι μετα σκαραμαγγιων απερχονται.
ιστεον, οτι μετα το ευξασθαι μετα των κηρων τους δεσποτας εμπροσθεν των αγιων θυρων, ειθ'
ουτως προσκυ 560 νουσιν τα αγια λειψανα, απτοντες κηρους, και εξερχομενοι εξω εις το
εξαερον, εκειθεν ιππευουσιν, και υποστρεφουσιν εν τωι παλατιωι, κελευουσιν εφιπποι,
κελευουσιν πλοΐ. πολλακις δε συνεστιωνται τοις αρχουσιν εν τωι παλατιωι των βλαχερνων, και
δειλης εισερχονται εις το παλατιον. ιστεον οτι ταυτηι τηι ημεραι ουκ εισερχονται οι δεσποται εις
το αγιον θυσιαστηριον. μηνι Ἰουλιωι κζʹ. ιστεον, οτι ομοιως επιτελειται και η μνημη του αγιου
Παντελεημονος, των δεσποτων απιοντων εις τον σεβασμιον τουτου ναον εις τα Ναρσου. ει δε
βουληθηι ο βασιλευς απελθειν πλοι, γινεται η ακολουθια και η ταξις ουτως. πρωι προερχεται
πασα η συγκλητος και το κουβουκλειον απο σκαραμαγγιων εις τα Κανικλειου, και ο βασιλευς
εισερχεται απο το παλατιον εις τον βασιλειον δρομονα μετα της οικειας αυτου θεραπειας και
του λογοθετου και του πρωτοασηκρητου και του επι των δεησεων και του εταιρειαρχου και του
δρουγγαριου της βιγλας, και εξερχονται οι δεσποται εις τα Κανικλειου. ορμωντων δε των
δεσποτων, δεχονται τουτους οι τε μαγλαβιται και οι της εταιρειας αμα των πραιποσιτων και του
κουβουκλειου και των αρχοντογεννηματων. και εξερχομενοι απο του δρομονος, διερχονται και
απιασιν εις την αυλην, και εκεισε δεχονται του 561 τους οι βασιλικοι, και απο των εκεισε
ιππευουσιν οι δεσποται και απερχονται μεχρι του εξω προπυλαιου του εις τον εμβολον, και των
ιππων εκεισε αποβαντες, ανερχονται τα σκαλια, και διερχονται δια του προς ανατολην δεξιου
μερους του λουτηρος. εκεισε γαρ ιστανται και δεχονται τους δεσποτας οι τε μαγιστροι και
πατρικιοι και οι λοιποι συγκλητικοι και βασιλικοι ανθρωποι, και απο των εκεισε εισερχονται οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

δεσποται εις τον ναρθηκα, και περιβαλλομενοι τα χρυσοπερικλειστα σαγια, απτουσιν κηρους εις
τας βασιλικας πυλας. και ευθεως εισερχονται και διερχονται δια μεσου του ναου και της
σωλαιας, και παλιν απτουσιν κηρους εξω των αγιων θυρων, και εισερχονται εις το αγιον
θυσιαστηριον, και ασπαζονται την ενδυτην και την του μαρτυρος αγιαν καραν, και διερχονται
δια του προς ανατολας του βηματος αριστερου μερους, και εν τωι εκεισε τετρασερωι εισερχονται,
και παλιν υπο των ιερεων προσφερεται η αγια καρα, και παλιν μετα κηρων υπο των δεσποτων
προσκυνειται, και απ' αυτης λαμβανουσιν αγιον απομυρισμα, και εξερχονται εις το εξαερον εις
το εκεισε αναδενδραδιον, κακεισε σκεπαζομενοι εκβαλλουσι τα σκαραμαγγια, και κολοβια
περιβαλλομενοι υποστρεφουσιν, κελευουσιν εφιπποι, μεχρι του παλατιου, κελευουσι πλοι, ον
τροπον ειρηκαμεν την τουτων αφιξιν. ιστεον, οτι, πλοι υποστρεφοντων των δεσποτων, οσους
αν κελευσωσιν συνεστιαθηναι των 562 αρχοντων, τηι τουτων κελευσει συνεισερχονται αυτοις
εις τον δρομονα. μηνι Σεπτεμβριωι κϛʹ. ιστεον, οτι ομοιως επιτελειται και η μνημη του αγιου
Ἰωαννου του Θεολογου, των δεσποτων απιοντων εν τωι σεβασμιωι αυτου ναωι τωι εν τωι διιππιωι.
μηνι Νοεμβριωι αʹ. ιστεον, οτι ομοιως επιτελειται και η μνημη των αγιων Ἀναργυρων, των
δεσποτων απιοντων εις τον αγιον αυτων ναον εις τα Βασιλισκου. μηνι Αυγουστωι κθʹ. ιστεον,
οτι ομοιως επιτελειται και η αποτομη του αγιου Ἰωαννου του Προδρομου, των δεσποτων
απιοντων εν τωι αγιωι αυτου ναωι εις τα Στουδιου κατα τον προῤρηθεντα τυπον εν τηι μνημηι του
αγιου Παντελεημονος. τηι εωθεν γαρ προερχεται πασα η συγκλητος απο σκαραμαγγιων εις τα
Στουδιου. και οι μεν μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι ιστανται εξω της προς θαλασσαν
πορτης· οι δε του κουβουκλειου και οι βασιλικοι και οι του μαγλαβιου και της εταιρειας και τα
αρχοντογεννηματα εις τον ορμον, ενθα ο δρομων ορμαι. ιστεον, οτι οι της μονης αββαδες απο
της πορτης εως του ορμου ιστανται στιχηδον δεξιαι και αριστεραι. των δε δεσποτων πλοι
ερχομενων κατα τον προῤρηθεντα τυπον του αγιου Παντελεημονος και της νηος εκβαντων,
δηριγευονται υπο τε του κουβουκλειου και των μαγλαβιτων και των της εταιρειας, δηλονοτι
του ηγουμενου προπορευομενου μετα θυμιατου και αββαδων μετα κηρων. των δε δεσποτων
πλησι 563 ασαντων τηι πορτηι, ενθα ιστανται οι τε μαγιστροι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι,
πιπτουσιν οι αυτοι προσκυνουντες τους δεσποτας, και ανισταμενοι συνακολουθουσιν οπισθεν
αυτων. οι δε δεσποται προπορευομενοι δια του εξαερου ανερχονται, και δια των εκεισε
διαβατικων εισερχονται δια του προς ανατολην δεξιου μερους του ναρθηκος, κακεισε
περιβαλλομενοι τα εαυτων χρυσοπερικλειστα σαγια, απτουσιν κηρους, και εισοδευουσιν μετα
των ιερεων, και παλιν απτουσιν κηρους. ιστεον, οτι ευθεως γινεται η εισοδος της λειτουργιας,
και υπο του πραιποσιτου λαβων ο πρωτος βασιλευς θυμιατον, θυμιαι, και δεξιαι του βηματος
ερχομενοι, (κακεισε γαρ προκειται η του Προδρομου αγια καρα,) απτουσιν εκεισε κηρους, και
ταυτην ασπαζονται, και εξερχομενοι εισερχονται εις το εκεισε μητατωριον, και εκβαλλουσιν τα
σκαραμαγγια, και περιβαλλομενοι κολοβια εισερχομενοι ιστανται εις τον γυναικιτην εις το
δεξιον προς ανατολας μερος του βηματος, και απτουσιν κηρους εις την του ευαγγελιου
ακροασιν. ειθ' ουτως εξερχομενοι εις το εκεισε αναδενδραδιον κραματιζουσι μεθ' ων αν
κελευσωσιν αρχοντων, διακονουντων επι του κραματος των αββαδων. απο δε του κραματος
ανισταμενοι απερχονται δι' ης διηλθον οδου εις τον δρομονα, δηριγευομενοι καθως ειρηκαμεν.
564 ΚΕΦ. ιδʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι χειροτονιαι πατριαρχου Κωνσταντινουπολεως.
Τελευτωντος του πατριαρχου, δηλοι ο βασιλευς τοις θεοφιλεστατοις μητροπολιταις ψηφισασθαι
τρεις, οι και αυτοις δοξουσιν ειναι αξιοι εις πατριαρχην. και δη τουτων συναθροισθεντων εν
τοις κατηχουμενιοις της αγιωτατης μεγαλης εκκλησιας, και ψηφισαμενοι ους αν βουληθωσι,
αντιδηλουσι τωι βασιλει τουτους, και κελευει ο βασιλευς εισελθειν τουτους εις το παλατιον. και
δη τουτων εισελθοντων και σταντων ενωπιον του βασιλεως, διδουσιν εγγραφους ουστινας
εψηφισαντο. ο δε βασιλευς ει μεν συγκατατιθεται και αρεσθηι εις ον αν ευδοκησηι· ει δε και μηγε,
λεγει· "εγω τον ο δεινα θελω γενεσθαι." και των μητροπολιτων επι τουτωι συγκαταθεμενων και
τηι βασιλικηι προσταξει και κρισει κατα το δικαιον υπεικοντων, ει αρα αξιος ειη, γινεται
μεταστασιμον, και απερχεται εν τηι μανναυραι πασα η συγκλητος και οι μητροπολιται παντες και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

παντες οι της εκκλησιας αρχοντες και πρεσβυτεροι και λοιποι ιερεις. και εξερχεται ο βασιλευς
απο σκαραμαγγιου, φορων και το χρυσοπερικλειστον σαγιον, και ισταται, και λεγει 565 προς τε
την συγκλητον και τους μητροπολιτας· "η θεια χαρις και η εξ αυτης βασιλεια ημων προβαλλεται
τον ευλαβεστατον τουτον πατριαρχην Κωνσταντινουπολεως." και αυτος γαρ εκεισε παρεστιν ο
μελλων χειροτονηθηναι. και παντων αποδεξαμενων, επευχονται τον βασιλεα, και αλλα, οσα
βουλονται, λεγουσι προς αυτον. ειθ' ουτως ο βασιλευς παραδιδωσιν αυτον τωι πραιποσιτωι και
αρχουσι τοις του κουβουκλειου και σιλεντιαριοις, και υπο του πραιποσιτου και σιλεντιαριου
παρακρατουμενος και υπο των εκκλησιαστικων δηριγευομενος, απερχεται εν τωι πατριαρχειωι. ο
δε βασιλευς υποστρεφει και εισερχεται εν τωι παλατιωι. και εορτης ενισταμενης η κυριακης,
γινεται προκενσον εν τηι μεγαληι εκκλησιαι, καθως η συνηθεια εχει, και δεχεται τουτους ο
υποψηφιος μετα της εκκλησιαστικης πασης ταξεως. και δη κατα τον ειωθοτα τυπον
εισοδευσαντες, και των εξης επιτελεσθεντων κατα τας λοιπας προελευσεις, απαρχονται οι
θεοφιλεις μητροπολιται της τιμιας χειροτονιας. οι δε φιλοχριστοι βασιλεις μικρον τι
οπισθοποδουσιν, εως αν τελεσθηι παρα των μητροπολιτων τα της χειροτονιας, και ειθ' ουτως δια
του δεξιου μερους του βηματος και του κυκλιου εισερχονται εν τωι ευκτηριωι, εν ωι και η αργυρα
ιδρυται σταυρωσις, και δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσιν 566 τωι
θεωι, και τον πατριαρχην αποχαιρετισαντες, εξελθοντες, ει μεν εστιν μεγαλη κυριακη η
πεντηκοστη ειτε αλλη εορτη, εν αις απερχονται οι δεσποται εν τηι μεγαληι εκκλησιαι, εισερχονται
εν τωι μητατωριωι, και τα εξης επιτελειται, καθως και εν ταις λοιπαις προελευσεσιν. ει δε αλλη
εορτη, εν ηι ουκ απερχεται ο βασιλευς εν τηι μεγαληι εκκλησιαι, η παγανη κυριακη, ανερχονται
δια του κοχλιου του προς το μερος του αγιου φρεατος εν τοις προς ανατολην δεξιοις μερεσιν
των κατηχουμενιων, εκδεχομενοι την του αγιου ευαγγελιου αναγνωσιν. ΚΕΦ. ιεʹ. Ὅσα δει
παραφυλαττειν, δοχης γενομενης εν τωι μεγαλωι τρικλινωι της μανναυρας, των δεσποτων
καθεζομενων επι του Σολομωντειου θρονου. Ἰστεον, οτι, δοχης μελλουσης γινεσθαι εν τηι
μανναυραι, ουκ ανοιγει το παλατιον προς το πρωι στηναι την καθημερινην προελευσιν, αλλα
προερχεται πασα η συγκλητος πρωι εν τηι μανναυραι, και αλλασσει εκεισε τα αλλαξιμα. και περι
πληρωμα της δευτερας ωρας, οτε παντα ετοιμασθωσιν, εισερχονται οι πραιποσιτοι και οι του
κουβουκλειου παντες 567 δια της του Κυριου εκκλησιας, και περιβαλλομενοι οι δεσποται τα
διβητησια και τα χρυσοπερικλειστα σαγια, εξερχονται δια των διαβατικων των αγιων μʹ και του
σιγματος, δηριγευομενοι υπο τε του κουβουκλειου και των μαγλαβιτων και της εταιρειας, και
εξερχονται εις του Κυριου, και απτουσιν κηρους, και απο των εκεισε διερχεται δια της σακελλης
και του ωατου και δια του ανιοντος στενωπου προς το της μανναυρας ηλιακον. και εισερχονται
εις τον μεγαν τρικλινον, εν ωι και ο Σολομωντειος ιδρυται θρονος. κακεισε γαρ εις το προς
ανατολην δεξιον μερος κατωθεν της κογχης ιστανται τα χρυσα σελλια, και αποκεινται αι τε
χλαμυδες και τα στεμματα, και οι μεν δεσποται εισερχονται εν τωι εκεισε εξ αριστερας κοιτωνι.
και οτε παντα καλως ευτρεπισθωσιν υπο τε του της καταστασεως και των πραιποσιτων και του
λογοθετου του δρομου, εισερχονται οι πραιποσιτοι και υπομιμνησκουσι τους δεσποτας. και
ευθεως εξερχονται οι δεσποται και απερχονται ενθα αι χλαμυδες και τα στεμματα αποκεινται,
και περιβαλλομενοι τα αυτα υπο των πραιποσιτων, ανερχονται και καθεζονται επι των θρονων,
και ο λαος, εξω εστως των δυο προς δυσιν συρτων βηλων, λεγει μεγαλως το πολυχρονιον. και
ειθ' ουτως εξερχομενοι οι πραιποσιτοι εισαγουσι τοις του κουβουκλειου δια των δυο μερων
δεξιαι και αριστεραι, καθως η συνηθεια εχει. και εν τωι τουτους στη 568 ναι νευει ο πραιποσιτος
τωι οστιαριωι τωι την χρυσην βεργαν κατεχοντι, και εξερχεται και εισαγει βηλον αʹ, τους
μαγιστρους. και παλιν δια νευματος του πραιποσιτου εξερχεται ετερος οστιαριος, και εισαγει τωι
αυτωι σχηματι βηλον βʹ, τους πατρικιους. και παλιν δια νευματος του πραιποσιτου εξερχεται ο
ετερος οστιαριος, και εισαγει τωι αυτωι σχηματι βηλον γʹ, τους συγκλητικους, και απλως οσα αν
βηλα εχει η συνηθεια και η ταξις των δοχων. και ειθ' ουτως εισερχεται ο κατεπανω μετα και του
δομεστικου και των χρυσοτρικλινιτων, και ιστανται δεξιαι και αριστεραι προ των δυο προς δυσιν
συρτων βηλων, και μετα το στηναι αυτους νευει ο πραιποσιτος τωι οστιαριωι τωι την χρυσην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

βεργαν κατεχοντι, και εισαγει τον εθνικον, δηλονοτι κρατουμενον υπο του κατεπανω των
βασιλικων η και υπο του κομητος του σταυλου η και υπο του πρωτοστρατωρος, συνοντος αυτοις
και του ερμηνευτου, προπορευομενου δηλονοτι και του λογοθετου του δρομου. και δη τουτου
εισελθοντος, πιπτει επ' εδαφους προσκυνων τους δεσποτας, και ευθεως αυλουσι τα οργανα· ειτα
εισερχεται και ισταται απο διαστηματος του βασιλικου θρονου, και ευθεως παιουσι τα οργανα.
ιστεον, οτι, του φιλου αποκινουντος προς τον βασιλεα, εισερχονται οι προκριτωτεροι τουτου
ανθρωποι, και προσκυνουντες ιστανται ενδον των δυο συρτων βηλων. και ποιουντος του
λογοθετου 569 τας συνηθεις ερωτησεις εις αυτον, αρχονται βρυχασθαι οι λεοντες και τα ορνεα
τα εν τωι σεντζωι, ομοιως και τα εν τοις δενδρεσι, αιδειν εναρμονιως· τα δε ζωα τα εν τωι θρονωι
απο των ιδιων βαθμων ανορθουνται. και εν τωι ταυτα ουτως τελεισθαι εισαγεται το του εθνικου
κανισκιον υπο του πρωτονοταριου του δρομου, και παλιν μετ' ολιγον παιουσι τα οργανα, και οι
λεοντες ηρεμουσι, και τα ορνεα του αιδειν παυονται, τα τε θηρια τοις ιδιοις τοποις εγκαθεζονται.
και δη μετα την συμπληρωσιν του κανισκιου υπο του λογοθετου προτραπεις ο εθνικος
προσκυνησας εξερχεται, και εν τωι τουτον αποκινησαι εξελθειν τα τε οργανα αυλουσιν και οι
λεοντες και τα ορνεα την ιδιαν εκαστον αποπληρουσι φωνην, και τα θηρια παντα των ιδιων
βαθμιδων διανιστανται. και εν τωι εξιεναι τον εθνικον του βηλου παιουσι τα τε οργανα, και τα
ορνεα και τα θηρια τοις ιδιοις τοποις εγκαθεζονται. ει δε και εστιν ετερος φιλος και κελευουσιν
οι δεσποται τουτον εισελθειν, παλιν εν τωι εισερχεσθαι αυτον και εξερχεσθαι η αυτη ταξις και
ακολουθια φυλαττεται, ον τροπον ειρηκαμεν, και απλως οσοι αν θελωσιν φιλοι, εφ' ενι εκαστωι
τελειται, ως προειρηται. ιστεον, οτι, των φιλων εξελθοντων, λεγει ο πραιποσιτος μεγαλως
"κελευσατε." και εξερχονται οι τε μαγιστροι και πατρικιοι και συγκλητικοι επευχομενοι το "εις
πολλους χρονους." και μετα το τουτους 570 εξελθειν παλιν λεγει ο πραιποσιτος "κελευσατε."
και εξερχονται οι τε χρυσοτρικλινιται και οι του κουβουκλειου, επευχομενοι "εις πολλους
χρονους." και παντων εξελθοντων, κατιασιν οι δεσποται απο των θρονων, και τα τουτων
εκβαλλοντες στεμματα τε και χλανιδια, περιβαλλονται τα χρυσοπερικλειστα αυτων σαγια. και
εισερχονται μυστικως εν τωι θεοφυλακτωι παλατιωι δι' ης και ανηλθον οδου, δηριγευομενοι υπο
του κουβουκλειου· του δε κουβουκλειου σταντος εν τωι χρυσοτρικλινωι, εν τωι διερχεσθαι τον
βασιλεα επευχονται "εις πολλους χρονους" και τα εξης. Περι της γενομενης δοχης εν τωι
περιβλεπτωι και μεγαλωι τρικλινωι της μανναυρας επι Κωνσταντινου και Ῥωμανου των
Πορφυρογεννητων εν Χριστωι βασιλεων Ῥωμαιων, επι τηι παρουσιαι των παρα του Ἀμεριμνη απο
της Ταρσου ελθοντων πρεσβεων περι του αλλαγιου και της ειρηνης, μηνι Μαΐωι λαʹ, ημεραι αʹ,
ινδικτ. δʹ. Ἰστεον, οτι εκρεμασθη εν τωι μεγαλωι τρικλινωι της μανναυρας, εν ωι ο Σολομωντειος
ισταται θρονος, αλυσιδια ασπροχαλκα της μονης των αγιων Σεργιου και Βακχου των Ὁρμισδου,
ζʹ εις το δεξιον μερος και επτα εις το ευωνυμον, και εις τα δʹ μεγαλα κιονια απο της αυτης μονης
δʹ, και εξω του τρικλινου εις την μεγαλην τροπικην απο της αυτης 571 μονης εν· και εν τουτοις
τοις αλυσιδιοις εκρεμασθησαν τα της νεας μεγαλα αργυρα πολυκανδηλα. εστησαν δε εν τωι
αυτωι τρικλινωι της μανναυρας εν μεν τωι δεξιωι μερει μεσον των μεγαλων κιονων το χρυσουν
οργανον εξω των εκεισε κρεμαμενων βηλων, και ανωθεν αυτου ως προς ανατολην το του
Βενετου αργυρουν οργανον, ομοιως και εν τωι ευωνυμωι μερει το του Πρασινου αργυρουν
οργανον. ιστεον, οτι το αναδενδραδιον ολον εποιησαν οι παστοποιοι δικην τροπικης απο
σενδες· ενθεν δε κακεισε των κιονιων απο των σενδες μεχρι του εδαφους εκρεμασθησαν
σκαραμαγγια μεγαλα τα και δοθεντα απο του παλατιου. ιστεον, οτι, των Ἰσπανων ελθοντων,
γεγονεν δοχη κατα παντα ομοια ταυτης, πλην το αναδενδραδιον της μανναυρας ου
κατεκοσμηθη απο σενδες, αλλ' ολον δια σκαραμαγγιων μεγαλων, και εκρεμασθησαν εν αυτωι
και τα χειμευτα εργα του φυλακος. γεγονε δε η των Ἰσπανων δοχη μηνι Ὀκτωβριωι κδʹ. ιστεον,
οτι εν ταυτηι τηι τροπικηι τηι απο των σενδες κατασκευασθεισηι εκρεμασθησαν αλυσιδια
ασπροχαλκα ιγʹ απο των Ὁρμισδου και πολυκανδηλα αργυρα απο της νεας εκκλησιας. και εις το
φουρνικον το εξαγον εις τον τρικλινον των κανδιδατων ετερον αλυσιδιον 572 αʹ και
πολυκανδηλον αʹ. ιστεον, οτι ο τρικλινος των κανδιδατων εξωπλισθη παρα του σακελλαριου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

απο βλαττιων σκαραμαγγιων μεγαλων και απο βασιλικων διαφορων αργυρων εργων, και
εκρεμασθησαν εν αυτωι αλυσιδια εʹ και πολυκανδηλα αργυρα απο της νεας εκκλησιας εʹ. ιστεον,
οτι το εξω του σταυλου των ημιονων και την πρωτην σχολην εξωπλισεν ο υπαρχος ενθεν
κακειθεν απο βλαττιων και απλωματων και σενδες, και απο των εναποκειμενων αναγλυφων
ασημιων εν τοις ξενωσι και γηροκωμειοις και ταις εκκλησιαις. εκρεμασθησαν δε αλυσιδια
εξωθε μεν του σταυλου των ημιονων εʹ, εν δε τηι πρωτηι σχοληι μεσον του τρουλλου αʹ· εν δε τωι
τρικλινωι των εξκουβιτων εκρεμασθησαν αλυσιδια ϛʹ, και εν τουτοις εκρεμασθησαν
πολυκανδηλα αργυρα απο της νεας εκκλησιας. ιστεον, οτι το τριβουναλιον εξωπλισεν ο
υπαρχος κατα το ειωθος της προελευσεως απο τε βλαττιων απλωματων και σενδες και απο
εργων χρυσων και χειμευτων και αναγλυφων αργυρων, δηλονοτι των αργυροπρατων ταυτα
παρεχοντων. εκρεμασθησαν δε αλυσιδια ιβʹ και πολυκανδηλα αργυρα απο της νεας εκκλησιας
δωδεκα. ιστεον, οτι τον τρικλινον των σχολων εξωπλισεν ο υπαρχος ενθεν κακειθεν απο
βλαττιων και απλωματων και σενδες και απο των εναποκειμενων ασημιων εν τε τοις ξενωσι
και γηροκωμειοις και ταις εκκλησιαις· εκρεμασθησαν δε αλυσιδια ιʹ και πολυκανδηλα 573
αργυρα απο της νεας εκκλησιας ιʹ. ιστεον, οτι εσωθεν της χαλκης πυλης ουδεν απο βλαττιου η
απλωματος η σενδες γεγονεν εξοπλισις, αλλ' η μονον εκρεμασθησαν αλυσιδια βʹ και
πολυκανδηλα αργυρα απο της νεας εκκλησιας δυο. ιστεον, οτι εξω της χαλκης πυλης εξωπλισεν
ο υπαρχος ενθεν κακειθεν εως του εξαγοντος εκεισε καγκελλου απο βλαττιων και απλωματων
και σενδες, εκρεμασθη δε αλυσιδιον εν και το μεγα πολυκανδηλον το αργυρουν των
βλαχερνων. ιστεον, οτι ο τρικλινος, εν ωι και το καμελαυκιον ισταται και οι μαγιστροι γινονται,
και το λεγομενον ονοποδιον εξωπλισθη παρα του σακελλαριου απο βλαττιων και απο βηλων
του χρυσοτρικλινου. ιστεον, οτι ο πορτηξ του αυγουστεως, ηγουν η χρυση χειρ, εξωπλισθη παρα
των οξεων βηλων του χρυσοτρικλινου. ιστεον, οτι τα απο του αυγουστεως διαβατικα ως προς
την αψιδα εξωπλισθησαν απο διαφορων βηλων κεντητων. ιστεον, οτι ο ιπποδρομος εξωπλισθη
παρα του υπαρχου απο βλαττιων και απο βασιλικων διαφορων βηλων. ιστεον, οτι
εγραμισθησαν απο δαφνων κατα το ειωθος των προελευσεων, οιον σταυρια και στεφανια τα
λεγομενα σκιαστα, δεξια και αριστερα εν τοις τοιχοις υπο καγκελλων των λεγομενων
ποταμιων, και των ορθιως ισταμενων των λεγομενων δενδρων, αλλα και λοιπων ανθων, ων ο
τοτε καιρος παρειχεν· αλλα και τα τουτων εδαφη κατερανθησαν κισσου τε και δαφνης, τα δε
οικειοτε 574 ρα απο μυῤρινης και δενδρολιβανου. ιστεον, οτι μετα το εισελθειν τα βηλα εν τωι
μεγαλωι τρικλινωι της μανναυρας κατερανθη ολος ο τρικλινος απο ροδου. ιστεον, οτι εν τωι ολωι
εδαφει του αναδενδραδιου και του αναγοντος πουλπιτου εις τον μεγατρικλινον ηπλωθησαν
απλωματα περσικα πολυτιμα. ιστεον, οτι οι μαγιστροι και οι ευειδεστεροι των ανθυπατων
εφορεσαν τους λωρους· σκεπεωνας δε η ανεξικακιας ουκ εβασταξαν. οι λοιποι ανθυπατοι και
πατρικιοι εφορεσαν τα εαυτων καμισια και τα χρυσοταβλα χλανιδια. οι δʹ ευνουχοι
πρωτοσπαθαριοι μετα τα εαυτων στιχαρια και σαβανια και χρυσα μανιακια εβαστασαν τα χρυσα
διαλιθα σπαθοβακλια. οι λοιποι ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι εφορεσαν τα εαυτων στιχαρια και
μανιακια. οι πριμικηριοι εφορεσαν τα εαυτων στιχαρια ανευ χλανιδιων. οι μαγιστροι, ως
φορεσαντες τους λωρους, δεδωκασιν τα εαυτων στιχαρια τοις μη εχουσι πριμικηριοις ιδια
στιχαρια. οι οστιαριοι επανω των καμισιων εφορεσαν τα χρυσα παραγαυδια και εβαστασαν τα
χρυσα διαλιθα βεργια. οι λοιποι οστιαριοι οι μη εχοντες χρυσα παραγαυδια εφορεσαν επανω
των καμισιων τα εαυτων χλανιδια. οι σπαθαροκουβικουλαριοι εφορεσαν επανω των καμισιων
αυτων χρυσα παραγαυδια και τα χρυσοκανα σπαθια των αξιωματων. οι λοιποι
σπαθαροκουβικουλαριοι οι μη εχοντες χρυσα παραγαυδια εφορεσαν τα εαυτων καμισια 575 και
σπαθια. οι κουβικουλαριοι παντες εφορεσαν τα εαυτων καμισια. και οι μεν εξ αυτων εφορεσαν
των εορτων τα χρυσοταβλα χλανιδια τα φουνδατα, ηγουν των πατρικιων· οι δε τα
εξαργυροκεντητα χλανιδια και τα αργυροκεντητα κοντομανικα και τα οξεα κοντομανικα. οι
πρωτοσπαθαριοι οι οφφικιαλιοι εφορεσαν τα εαυτων καμισια και τα φουνδατα των εορτων
χλανιδια, ηγουν των μαγιστρων. οι του χρυσοτρικλινου πρωτοσπαθαριοι εφορεσαν τα χρυσα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

σπεκια και χρυσα μανιακια· οσοι δε σπεκια ουκ ειχον, εφορεσαν σκαραμαγγια και σαγια ροης. οι
των σεκρετων χαρτουλαριοι και νοταριοι εφορεσαν τα εαυτων καμισια και σαγια αληθινα. οι
ασηκρηται και οι νοταριοι των ασηκρητειων και λοιποι σεκρετικοι εφορεσαν τα εαυτων καμισια
και τα φουνδατα χλανιδια των εορτων, ηγουν τα εχοντα οξεα ταβλια. πλησιον του βασιλικου
θρονου ενθεν κακειθεν, ητοι δεξια και αριστερα, εστησαν τα Ῥωμαικα σκηπτρα και πτυχια και
λοιπα χρυσα σκηπτρα, κρατουμενα υπο των κανδιδατων, δηλονοτι φορουντων σκαραμαγγια
και τα κανδιδατικια. τα λοιπα σκευη, τα τε καμπιδικτορια και λαβουρα και σιγνα εστησαν
υποκατιων των προῤρηθεντων σκευων, δηλονοτι και αυτα κρατουμενα υπο των ελατων του
πρωτου δρομονιου. οι δε αυτοι ελαται εφορεσαν των ταγματικων τα φουνδατα αλλαξιμα.
εξωθεν των βηλων ανωθεν των αναβαθρων εστησαν 576 οι μαγλαβιται φορουντες
σκαραμαγγια και τα εαυτων σπαθια. και μετα τους μαγλαβιτας ευθυς εστησαν οι της μεγαλης
εταιρειας Μακεδονες απο εσωφοριων, φορουντες σπαθια ζωστικια και αργυρα μετα και λωριων
διαχρυσων και αργυρων, βασταζοντες και σκουταρια χρυσα και χαλκοχρυσα και σιδηρα και
μονοπελυκα και τζικουρια. κατωθεν δε των αυτων αναβαθρων εστη η μεγαλη εταιρεια, ομοιως
και η μεσαια, μετα και των Φαργανων και Χαζαρων, παντων φορουντων σπαθια και
βασταζοντων σκουταρια. οι οικειακοι πρωτοσπαθαριοι εστησαν εις την σωλαιαν ενθεν κακειθεν
φορουντες σκαραμαγγια πρασινοροδινα και σπαθια. και μετ' αυτους εστησαν οι
σπαθαροκανδιδατοι φορουντες σκαραμαγγια πολυχροα και σπαθια και τα σπαθαροκανδιδατικια.
και μετ' αυτους εστησαν οι σπαθαριοι φορουντες και αυτοι πολυχροα σκαραμαγγια και τα
εαυτων σπαθια, βασταζοντες και διστραλια. και μετ' αυτους εστησαν οι στρατωρες φορουντες
σκαραμαγγια λευκολεοντας, και ετερων χροιων και εξεμπλιων, βασταζοντες και τα
στρατωρικια. δεξια δε προς δυσιν εις την συμπηξιν των δυο βηλων εξωθεν ανωθεν των
αναβαθρων του μεγαλου τρικλινου της μανναυρας εστη της μεγαλης εταιρειας βασταζων το
χρυσοΰφαντον σενδες βασιλικον φλαμουλον. ενθεν δε κακειθεν των αυτων αναβαθρων του
αυτου μεγαλου τρικλινου της μανναυρας εξωθεν των αυ 577 των βηλων εστησαν οι δυο
πρωτοελαται βασταζοντες τα χρυσα βασιλικα φλαμουλλα. και ειθ' ουτως καθεξης των δυο
πρωτοελατων δεξια και αριστερα εστησαν παντα τα χρυσα αυροκλαβα και σενδες και λοιπα
βασιλικα φλαμουλλα, υπο των ελατων του βασιλικου δρομονιου βασταζομενα, δηλονοτι
φορουντων αυτων των ελατων των ταγματικων των δʹ χροιων τα αλλαξιμα. οι δε δημωται των
δυο μερων και οι αποστολιται ψαλται, ομοιως και οι αγιοσοφιται, εστησαν επι σκαμνων
υψηλων ενθεν κακειθεν των αυτων αναβαθρων ευφημουντες και αιδοντες βασιλικια. και οι μεν
δημωται εφορεσαν τα εαυτων αλλαξιμα και χρυσα στεφανια, βασταζοντες και τα εαυτων
εγχειρια. οι δε αποστολιται και αγιοσοφιται εφορεσαν των ταγματικων τα φουνδατα αλλαξιμα
και του σκεπτου τα ολοβλαττα και υπο φιαλιον καμισια, και των υπουργουντων εις τας
καμαρας των ιθʹ ακουβιτων. ιστεον, οτι ο λογοθετης τηι ημεραι της δοχης και αυτος εφορεσεν
λωρον. ιστεον, οτι εις την εξαγουσαν πυλην εν τωι τρικλινωι των κανδιδατων εστησαν εσωθεν
και εξωθεν οι του αριθμου αρχοντες, και αυτοι μετα σκαραμαγγιων, φορουντες και τα εαυτων
σπαθια, βασταζοντες και σκουταρια. ιστεον, οτι αυτηι τηι ημεραι της δοχης παντες οι
προῤρηθεντες απο τε πρωτοσπαθαριων και εως εσχατου ανθρωπου του φορουντος σκα 578
ραμαγγιον εστησαν εκαστος προς το ιδιον της χροιας και του εξεμπλιου σκαραμαγγιον, ηγουν οι
τους πρασινοροδινους αετους φορουντες ενθεν κακειθεν, οι τους βοφους και τους πολυγυρους
αετους, ομοιως οι τας θαλασσας, και τους λευκολεοντας ομοιως. και απλως ειπειν, καθως
ειρηται, εκαστος προς το ιδιον σκαραμαγγιον εστη. οι δε κανδιδατοι εστησαν εν τωι ιδιωι
τρικλινωι ενθεν κακειθεν μετα των ιδιων σκαραμαγγιων, φορουντες τα κανδιδατικια, και
οπισθεν των αυτων κανδιδατων εστησαν ενθεν κακειθεν οι του αριθμου μανδατωρες μετα
σπαθιων και σκουταριων. οι δε ελαται των βασιλικων δρομονιων εστησαν ενθεν κακειθεν εν
τωι αυτωι τρικλινωι των κανδιδατων ως προς το μερος της εκκλησιας του Κυριου και εις τον
τρικλινον, εν ωι το καμελαυκιον ισταται και οι μαγιστροι γινονται, και εις τον ονοποδα. και
μετα τουτους εις τον πορτηκα του αυγουστεως, ηγουν εις την χρυσην χειρα, εστησαν ενθεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

κακειθεν τα αρχοντογεννηματα και οι σαπωνισται του βεστιαριου και οι του τραπεζιου,
φορουντες τα μεν αρχοντογεννηματα τα εαυτων σκαραμαγγια και σπαθια, οι δε σαπωνισται
βεστιαριται τα ατραβατικα χλανιδια, οι δε του τραπεζιου τα ψευδοξεα κοντομανικα. εξωθεν δε
της χαλκης πυλης του τρικλινου των κανδιδατων 579 εστη ενθεν κακειθεν η του δρουγγαριου
των πλοΐμων ουσια και ο μεγας παμφυλος, βασταζοντες δορκας και τα εαυτων φορουντες
σπαθια. εν δε τηι πρωτηι σχοληι και τωι τρικλινωι των εξκουβιτων εως του αυτου τριβουναλιου
εστησαν ενθεν κακειθεν αι ουσιαι των παμφυλων, βασταζοντες δορκας και τα εαυτων
φορουντες σπαθια. οι δε αρχοντες των πλοΐμων εστησαν και αυτοι ενθεν κακειθεν, εκαστος εις
την ιδιαν ουσιαν. εν δε τωι τριβουναλιωι εστη ενθεν κακειθεν η πολιτικη μετα των συστηματων
και των ιδιων αρχοντων, φορουντων των μεν αρχοντων τα εξ χλανιδια των σεκρετικων τα
πλατωνια, οι δε λοιποι παντες τα λευκα χλανιδια των ταγματικων. και οπισθεν αυτων πλοιμοι
βασταζοντες δορκας, φορουντες και τα εαυτων σπαθια. εις δε τον τρικλινον των σχολων ενθεν
κακειθεν εστησαν πλοιμοι βασταζοντες δορκας, φορουντες και τα εαυτων σπαθια. εσωθεν δε
της χαλκης πυλης εστησαν ενθεν κακειθεν οι Τουλματζοι μετα φλαμουλων, βασταζοντες
δορκας, φορουντες τα εαυτων σπαθια και τοξοφαρετρα. εξωθεν δε του καγκελλου της χαλκης
εστησαν παχωμα, οι μεν προς το μερος των νουμερων, οι δε προς την καμαραν του μιλιου. οι
λοιποι πλοιμοι και οι περισσοι των Ταλματζιων και οι βαπτισμενοι Ῥως μετα φλαμουλων,
βασταζοντες σκουταρια, φορουντες και τα εαυτων σπαθια. 580 ιστεον, οτι ο τρικλινος
Ἰουστινιανος και ο λαυσιακος ουδεν ετερον εξωπλισθησαν, ει μη κατα το ειωθος εκρεμασθησαν
ολοφωτα, και ανελλιπη τα τουτων πολυκανδηλα. εν δε τωι πορτηκι του χρυσοτρικλινου, ητοι εν
τωι ωρολογιωι, εστησαν τα δυο χρυσα οργανα τα βασιλικα και τα δυο αργυρα οργανα των μερων.
ο δε χρυσοτρικλινος εξωπλισθη, καθως ειωθεν το πασχα εξοπλιζεσθαι, ηγουν δια του
πενταπυργιου και των βασιλειων θρονων, των κραβαττων τε και της χρυσης τραπεζης και των
λοιπων, μεθ' ων το πασχα κοσμειται. (ιστεον, οτι ο χρυσοτρικλινος εν τηι ελευσει των Ἰσπανων
ου κατεκοσμηθη, επειδη ου συνεστιαθησαν τοις βασιλευσι τηι ημεραι της δοχης οι απο Ἰσπανιαν
ελθοντες πρεσβεις, και τωι τροπωι τουτωι τα του φυλακος χειμευτα εργα εκρεμασθησαν εν τωι
αναδενδραδιωι της μανναυρας εν τηι τροπικηι τηι παρα των παστοποιων δια μεγαλων
σκαραμαγγιων γεγονυιαι.) εις δε τας οκτω καμαρας του χρυσοτρικλινου εκρεμασθησαν τα του
ναου της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου στεμματα και των ετερων εκκλησιων του παλατιου,
και εργα διαφορα χειμευτα απο του φυλακος, και τα βασιλικα και αυγουστιακα χλανιδια ουτω·
του αγιου Πετρου το ολοχρυσον και δια μαργαριτων πλατανιον· του αγιου Θεοδωρου το
χοροσαγχο 581 ριον μετα του γρυπολεοντος και του γρυπαριου του αριστητηριου· το πλατανιον
το τριβλαττιον του πανθεου, ο καβαλλαριος, το αυγουστιακον ηπλησιον της καμαρας του
αριστητηριου· ο ταων, το αυγουστιακον μανδιον του διαιταρικιου· ο καβαλλαριος, το
καισαρικιον των προς δυσιν αργυρων πυλων· το ταωνιον και οπισθεν αυτου το αεταριον. ανω
δε των αργυρων πυλων του αυτου χρυσοτρικλινου εκρεμασθη το χρυσουν σαγιον το λεγομενον
καισαρικιον. ιστεον, οτι τα στεμματα και τα χειμευτα εργα εν παρ' εν εκρεμαντο, ηγουν μεσον
στεμμα και ενθεν κακειθεν εργα χειμευτα· εν δε τηι ανατολικηι καμαραι ουκ εκρεμασθη εργα
χειμευτα, αλλ' ολη απο στεμματων ην κεκαλλωπισμενη. ιστεον, οτι εις τας ζʹ καμαρας του
χρυσοτρικλινου πολυκανδηλα αργυρα μετα αλυσιδιων αργυρων απο του ναου της υπεραγιας
Θεοτοκου του Φαρου εκρεμασθησαν. εις δε την ανατολικην κογχην αντι των τριων κανδηλων
εκρεμασθησαν τρια στεμματα· εμπροσθεν μεν το πρασινον στεμμα των αγιων και ενδοξων
αποστολων μετα και του σταυρου και της περιστερας αυτου· δεξιαι δε το βενετον στεμμα της
υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου μετα και του σταυρου και της περιστερας αυτου· αριστεραι δε το
βενετον στεμμα του αγιου μεγαλομαρτυρος ∆ημητριου μετα και του σταυρου και της περιστερας
αυτου. 582 ιστεον, οτι ταυτα τᾲ τρια στεμματα παρα Κωνσταντινου του φιλοχριστου δεσποτου
κατεσκευασθησαν. ιστεον, οτι εν τοις τεσσαρσι μεσοκαρδιοις του μεσοπυργιου του πενταπυργιου
και εις το εμπροσθεν μεσοκαρδιον του εμπροσθεν πυργιου και εις του δεξιου και αριστερου
πυργιου τα εμπροσθεν μεσοκαρδια εκρεμασθησαν διαφορα εργομουκια απο του ναου του αγιου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

μεγαλομαρτυρος ∆ημητριου και εκ των εναποκειμενων εις τον φυλακα. εν δε τοις ξυλινοις
εκδεταις τοις απο το πενταπυργιον εν τοις τοιχοις εκδεδεμενοις συνεδεθησαν τα νυμφικα
ζωναρια τα εκ λιθων και μαργαρων ημφιεσμενα και τα εναποκειμενα εν τωι φυλακι. ιστεον, οτι
εις το μεσον πολυκανδηλον του χρυσοτρικλινου εκρεμασθησαν τα δυο αυγουστιακα
στηθοκαρακαλα και αι δυο διακοπται, μια η νυμφικη και ετερα η εν τωι φυλακι αποκειμενη, και
τα δυο αυγουστιακα κατασειστα και τα δυο αυγουστιακα πνικταρια· εν δε τωι μεγαλωι κοσμητηι
του αυτου χρυσοτρικλινου εις τους εκεισε δαυγιτας εκρεμασθησαν μινσουρια και
μεσοσκουτελλα αργυρα μεγαλα αναγλυφα εκ των εναποκειμενων εν τωι βεστιαριωι του
Καριανου. ανωθεν δε εις τας ιϛʹ φωταγωγους καμαρας του τρουλλου του αυτου χρυσοτρικλινου
εκρεμασθησαν τα μικρα σκουτελλια των προειρημενων μινσουριων και μεσοσκετελλων κατα
καμαραν ζʹ, και αυτα οντα αναγλυφα. 583 Περι της δοχης. Του βασιλεως απο του παλατιου
εξελθοντος και εν τωι μητατωριωι του μεγαλου τρικλινου της μανναυρας εισελθοντος,
εδηλωθησαν οι Σαρακηνοι του ελθειν και τον βασιλεα θεασασθαι. οι δε αυτοι φιλοι Σαρακηνοι
τον χρυσιωνα εξελθοντες, κατηλθον τον κοχλιαν ως προς τον αυγουστιακον σταβλον και την
καμαραν την λεγομενην τον Ἀνηθαν, και απο των εκεισε διηλθον δια του αγιου φρεατος, και
εξωθεν του καγκελλου της χαλκης των ιππων αποβαντες διηλθον δια τε της χαλκης και του
τρικλινου των σχολων και του τριβουναλιου, και εκνευσαντες δεξιον, (το εκεισε γαρ φουρνικον
δια βλαττιων ην εξωπλισμενον και περιπεφραγμενον,) εκαθεσθησαν εκεισε, εως αν συνεφθασεν
ο βασιλευς και παντα τα της δοχης. ιστεον, οτι, του βασιλεως απο του παλατιου ελθοντος εις το
μητατωριον της μανναυρας και εισελθοντος εκεισε, ηρξαντο οι ψαλται μετα των δημοτων αιδειν
τα βασιλικια. ιστεον, οτι ο βασιλευς περιβαλλομενος το οκταγωνον χλανιδιον και το μεγα
λευκον στεμμα, ανηλθεν εν τωι Σολομωντειωι θρονωι, και εκαθεσθη. και μετα το καθεσθηναι
παντες επηυξαντο πολυχρονιον. οι δε ψαλται, οι τε αποστολιται και οι αγιοσοφιται, ηρξαντο
αιδειν τα βασιλικια, και εισηχθησαν κατα τον ειωθοτα τυπον τα βηλα, και τελευται 584 ον οι
φιλοι Σαρακηνοι κρατουμενοι παρα τε του κατεπανω των βασιλικων και του κομητος του
σταβλου. εφορεσαν δε και αυτοι σπεκια, ου τα εαυτων, αλλ' ετερα καλλιστα και αναγκαια, και
μανιακια ημφιεσμενα απο λιθων τιμιων και μαργαριτων μεγαλων. ουκ εστιν δε τυπος,
βαρβατον περιβαλλεσθαι τοιουτον μανιακιον η μετα μαργαριτων η και λιθων τιμιων, αλλα δι'
ενδειξιν και μονον τοτε ωρισθησαν παρα Κωνσταντινου του φιλοχριστου δεσποτου του ταυτα
περιβαλλεσθαι. και της ειωθυιας ταξεως τελεσθεισης, οι μεν Σαρακηνοι εξελθοντες διηλθον δια
του αναδενδραδιου και του τρικλινου των κανδιδατων και του τρικλινου, εν ωι το καμελαυκιον
ισταται και οι μαγιστροι γινονται, και απο των εκεισε δια του ονοποδος και του πορτηκος του
αυγουστεως, ητοι της χρυσης χειρος, εισηλθον εν τωι τρικλινωι του αυγουστεως, και
εκαθεσθησαν εκεισε, εως ου εισηλθεν ο βασιλευς εν τωι παλατιωι· μετα δε το εισελθειν τον
βασιλεα εν τωι παλατιωι προσεκληθησαν μετα τινα ωραν και οι φιλοι Σαρακηνοι απο του
αυγουστεως και διηλθον δια των ενδοθεν διαβατικων του αυγουστεως και της αψιδος εις τον
ιπποδρομον, και απο των εκεισε διηλθον μεχρι των σκυλων, και εισελθοντες εκαθεσθησαν εν
τωι δυτικωι μερει του Ἰουστινιανου τρικλινου εν τοις εκεισε σκαμνιοις. και ειθ' ουτως απεσταλη
αυτοις παρα του βασιλεως δια κοιτωνιτου ιματια εῤραμμενα και λοιπα αλλαξιμα αυτων. ιστεον,
οτι εστησαν 585 ενθεν κακειθεν, ηγουν δεξιαι και αριστεραι, τα χρυσα Ῥωμαια σκηπτρα και τα
πτυχια και τα ετερα χρυσα σκηπτρα, δηλονοτι υπο των κανδιδατων κρατουμενα, φορουντων
σκαραμαγγια και τα ιδια κανδιδατικια. διηρκεσαν δε δι' ολου του κλητωριου ισταμενα. ιστεον,
οτι εν τωι κλητωριωι οι μαγιστροι εφορεσαν τα εαυτων μαγιστρατα στιχαρια και βαλτιδια και
χλανιδια κατα τον τυπον του πασχα. ο δε παρακοιμωμενος εφορεσεν σπεκιον, ομοιως και ο
λογοθετης και οι λοιποι πατρικιοι εφορεσαν σπεκια. των δε φιλων Σαρακηνων συνεστιωμενων
τοις δεσποταις, εστησαν οι ψαλται αποστολιται εσωθεν του βηλου εις την καμαραν την προς τον
βασιλικον κοιτωνα· οι δε αγιοσοφιται εστησαν εσωθεν του βηλου εν τηι καμαραι τηι προς το
πανθεον, δι' ολου του κλητωριου αιδοντες βασιλικια, μονον εις τας εισοδους των μινσων
ηρεμουντες δια το τα οργανα αυλειν. ιστεον, οτι μετα το αναστηναι της τραπεζης τον βασιλεα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

προ του εξελθειν τους φιλους δια του της τραπεζης εδοθησαν εν χρυσοις διαλιθοις
σκουτελλιοις, τοις μεν δυσι φιλοις ανα μιλιαρησιων πεντακοσιων, τοις δε λοιποις ανθρωποις
αυτων μιλιαρησια γ. εξελθοντες δε οι αυτοι φιλοι εκαθεσθησαν εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι εν
τωι ανατολικωι μερει τωι προς το μεσοκηπιον, εν 586 τοις εκεισε σκαμνοις, και απεστειλεν αυτοις
ο βασιλευς δια κοιτωνιτου οινανθια και ροδοσταγματα, γαλαια τε και λοιπα μυριστικα. και δια
των προευτρεπισθεντων εκεισε αναγλυφων χερνιβοξεστων νιψαμενοι και δια πολυτιμων
χειρομακτων απομαξαμενοι και των μυριπνοων και ευωδων σταγματων και αληματων
αφθονως εμπλησθεντες, παλιν δια του λαυσιακου και του ωρολογιου και του χρυσοτρικλινου
εξιεσαν τας ανατολικας πυλας του χρυσοτρικλινου, και δια του ηλιακου του Φαρου εξελθοντες,
κατηλθον δια του ηλιακου της νεας και του μεγαλου τρικλινου εις το τζυκανιστηριον· εκεισε
ουν ιππευσαντες απηλθον εν τωι ιδιωι απληκτωι, ητοι εις τον χρυσιωνα. ιστεον, οτι αναγλυφα
μινσουρια και σκουτελλια εν τωι μεγαλωι κοσμητηι του χρυσοτρικλινου ακμην εκρεμαντο, και τα
μικρα αναγλυφα σκουτελλια εν ταις φωταγωγοις καμαραις του τρουλλου εκρεμαντο. ιστεον,
οτι, ημερων διελθουσων ουκ ολιγων, ηιτησαντο οι φιλοι Σαρακηνοι θεασασθαι και συντυχειν
τον βασιλεα, και επει ο χρυσοτρικλινος απεγραμισθη της προῤρηθεισης γραμμης, εν τωι
αδιαλειπτωι και καθ' εκαστην ισταμενωι εν τωι χρυσοτρικλινωι πυργιωι εκρεμασθησαν, εν τοις του
αυτου πυργιου μεσοκαρδιοις, τα τρια στεμματα· προς ανατολην μεν το των αγιων αποστολων
πρασινον στεμμα, δεξιαι δε το της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου βενετον στεμμα, αριστεραι δε
το του αγιου μεγα 587 λομαρτυρος ∆ημητριου βενετον στεμμα μετα και των σταυρων αυτων. αι
δε των τριων στεμματων τρεις περιστεραι εκρεμασθησαν εν τωι προς δυσιν μεσοκαρδιωι του
αυτου πυργιου. ενθεν δε κακεισε του αυτου πυργιου εστησαν θρονοι δυο· δεξια μεν προς
ανατολην ο του Ἀρκαδιου, εν ωι εκαθεσθη Ῥωμανος ο Πορφυρογεννητος και θεοστεπτος
βασιλευς· ευωνυμα δε ο του αγιου Κωνσταντινου θρονος. ενθεν δε κακειθεν, ητοι δεξια και
αριστερα του χρυσοτρικλινου, εστησαν οι λοιποι βασιλειοι θρονοι και τα δυο χρυσα κραβαττια
και τα δυο αργυρα ιστοποδια, εν οις και το δυτικον αιρεται βηλον· εστησαν δε κατωθεν του
αυτου βηλου τα τρια μεγαλα μινσουρια. εκρεμασθη δε και τα χρυσα του πασχα βηλα εν τωι αυτωι
χρυσοτρικλινωι. κατερανθη δε και το τουτου εδαφος απο μυῤρινης και δενδρολιβανου και
ροδου. η δε χρυση τραπεζα ουκ εστι. οι δε μαγιστροι και ανθυπατοι και πατρικιοι εφορεσαν τα
εαυτων εκ τυπου αλλαξιμα, ομοιως και οι του κουβουκλειου. οι δε του χρυσοτρικλινου παντες
εφορεσαν σαγια ροης. οι δε των σεκρετων παντες εφορεσαν τα αληθινα σαγια. οι δε πραιποσιτοι
εστησαν εν τηι ιδιαι στασει. ο δε βασιλευς περιβαλλομενος τον αετον, το χλανιδιον και το ασπρον
μεγα στεμμα, εκαθεσθη. οι δε κοιτωνιται και ο κατεπανω και ο μυστικος μετα των ιδιων
αλλαξιμων εστησαν εν τωι ιδιωι του χρυσοτρικλινου 588 βηλωι· οι δε Σαρακηνοι εισηλθον δια
του ιπποδρομου και των σκυλων, και διελθοντες δια του Ἰουστινιανου και του λαυσιακου και
παρα του λογοθετου εισαχθεντες κατα το ειωθος προς τον βασιλεα και πλησιον του βασιλειου
θρονου γενομενοι, συνετυχον μετα του βασιλεως οσα εβουλοντο. οι δε ανθρωποι αυτων
εισαχθεντες εστησαν εν τωι προς δυσιν τοπωι τωι εν τοις δυσιν ιστοποδιοις αιρομενωι, δηλονοτι
οπισθεν των τριων μεγαλων χρυσων μινσουριων, καρτερησαντες εκεισε, μεχρις αν και οι φιλοι
αποχαιρετισαντες τον βασιλεα εξιεσαν. των δε φιλων προς την μεσην του χρυσοτρικλινου
γενομενων, ευφημησαντες οι τουτων ανθρωποι συνεξιασιν αυτοις, και παλιν δια του λαυσιακου
και του Ἰουστινιανου, των τε σκυλων και του ιπποδρομου και της αψιδος απηλθον εν τωι ιδιωι
του χρυσιωνος απληκτωι. Περι του γεγονοτος ιπποδρομιου επι τηι ελευσει των φιλων
Σαρακηνων, δια την ειρηνην και το αλλαγιον, εις ινδ. δʹ επι Κωνσταντινου και Ῥωμανου των
Πορφυρογεννητων βασιλεων. Εις τον δημον του Βενετου εστη ο νουμερος αντι του δομεστικου
των σχολων, φορων το χρυσουν βενετον χλανιδιον του δομεστικου των σχολων· εις τον δημον
του Πρα 589 σινου εστη ο δομεστικος του τειχους, φορων το χρυσουν 589 πρασινον χλανιδιον
του δομεστικου των εξσκουβιτων. εις τον δημον του Λευκου εστη ο δημαρχος των Βενετων· εις
τον δημον του Ῥουσιου εστη ο δημαρχος των Πρασινων. εις δε του Βενετου τον δημον και εις
τον του Πρασινου εκρεμασθησαν τα απο σημεντων διακοπτων ημφιεσμενα διροδινα βηλα, κατα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

δημον ανα τριων. εις δε τον του Λευκου δημον και εις τον του Ῥουσιου δημον εκρεμασθησαν τα
οξεα βηλα του χρυσοτρικλινου, οι γρυποναγροι· οι δε δημωται παντες και οι ψαλται, οι τε
αποστολιται και αγιοσοφιται, εστησαν εις τους δʹ δημους· και οι μεν δημωται φορουντες τα
εαυτων καμισια και τα απο σημεντων στεφανια, βασταζοντες και τα ιδια εγχειρια· οι δε
αποστολιται και αγιοσοφιται εφορεσαν τα ολοβλαττα καμισια του σκεπτου και τα υπο φιαλιον
και τα ετερα των υπουργουντων εις τας καμαρας των ιθʹ ακουβιτων. οι δε δημωται οι σταντες
εις τους δυο μεγαλους δημους του τε Βενετου και του Πρασινου εβαστασαν του σαξιμου τα
φεγγια. οι δε δʹ ηνιοχοι εφορεσαν τα χρυσα δημοσια του χρυσου ιπποδρομιου· τα δε ετερα
δημοσια εφορεσαν δʹ βιγαριοι. οι δε λοιποι βιγαριοι εφορεσαν γυμναστι 590 κια. οι δε δʹ εικασται
και οι εργαται παντες εφορεσαν τα χρυσα ολοσημεντα κοντομανικα. η δε πολιτικη εφορεσεν τα
λευκα χλανιδια των δʹ ταγματων. του δε Βενετου μερους νικησαντος, εγενετο σαξιμον κατα τον
τυπον του λαχανικου ιπποδρομιου, δηλονοτι οψικευθεντων των νικησαντων υπο των δʹ
εικαστων και ολων των εργατων των δυο μερων των φορεσαντων τα ολοσημεντα
κοντομανικα, και των δημωτων των δυο μερων βασταζοντων και τα του σαξιμου φεγγια. ο δε
δημαρχος των Βενετων, ως νικησας, κατα τον τυπον του λαχανικου ιπποδρομιου εφορεσεν το
αληθινον σαγιον, και οψικευσεν και αυτος. δια γαρ ενδειξιν των φιλων Σαρακηνων ωρισθη,
οψικευσαι και του ετερου μερους τους δημωτας και τους εικαστας και τους εργατας. ο γαρ
παλαιος τυπος τουτο ουκ εχει, ει μη μονον τους δημωτας και εικαστας και εργατας του
νικησαντος μερους οψικευειν. οι δε ηνιοχοι και ο δημαρχος και οι δημωται και εικασται και
εργαται σαξαντες κατα τυπον, εις το Π σταντες και ευφημησαντες, διηλθον την μεσην, και
απηλθον εις την ιδιαν αυτων εκκλησιαν εις την υπεραγιαν Θεοτοκον εις τα διακονισσης κατα
τον τυπον του λαχανικου ιπποδρομιου. τηι δε ϛʹ του Αυγουστου μηνος, ηγουν τηι εορτηι της
λαμπρας μεταμορφωσεως του 591 Κυριου Ἰησου Χριστου, ετελεσθη η εορτη κατα τον εξ
αρχαιων χρονων παρακολουθησαντα τυπον αυτης, πλην δια τους φιλους Σαρακηνους εφορεσαν
οι βασιλεις τους λωρους, βαστασαντες και τους σταυρους και τας ακακιας. οι δε μαγιστροι και
ανθυπατοι και πατρικιοι εφορεσαν και αυτοι τους λωρους, ου μεντοι δε σκεπεωνας η ακακιας
εβαστασαν. εξηλθον δε και παντα τα σκευη και οψικευσαν κατα το ειωθος, ητοι ο μεγας
σταυρος, η του Μωσεως ραβδος, τα Ῥωμαια σκηπτρα, τα πτυχια και οσα ετερα εν τωι του Κυριου
αποκεινται ναωι. αλλα και οι ψαλται, αποστολιται και αγιοσοφιται, συνησαν τοις δημοις εν ταις
δοχαις ευφημουντες, δηλονοτι τα προῤρηθεντα εν τηι δοχηι φορουντες αλλαξιμα. το δε
τριβουναλιον, εν ωι κατα τυπον ιστανται οι φιλοι και θεωρουσιν τον βασιλεα, απιοντος εν τωι
προκενσωι της εκκλησιας και παλιν υποστρεφοντος, εξωπλισθη κατα την προῤρηθεισαν της
δοχης εξοπλισιν. ο δε της αγιας Σοφιας μεγας ναος εξωπλισθη κατα το ειωθος του πασχα. εις δε
τα κατηχουμενα, ηγουν ανωθεν των βασιλικων πυλων, εκρεμασθησαν τα χρυσα βηλα των
κιονων του κιβωριου και ετερα βηλα και ενδυται απο τε της αγιας Σοφιας και της νεας
εκκλησιας· αλλα και αλυσιδια πλειστα απο διαφορων εκκλησιων, και τα της νεας παντα μεγαλα
πολυκανδηλα· αλλα και στεμματα και διαφορα εργομουκια, σταυροι τε χρυσοι διαλιθοι και 592
πτυχια ευαγγελιων εκεισε ιδρυνθησαν. τα δε εξης της προελευσεως ετελεσθη κατα τον ειωθοτα
τυπον. τηι δε εννατηι του Αυγουστου μηνος, ημεραι κυριακηι, εγενετο κλητωριον εν τωι τρικλινωι
του Ἰουστινιανου, εξηλθεν δε το αναγλυφον ασημιον το εναποκειμενον εν τωι βεστιαριωι του
Καριανου, και δι' αυτου γεγονεν η πασα υπηρεσια του τραπεζιου· επαιξαν δε και τα θυμελικα
παντα παιγνια. εφαγον δε εν τωι αυτωι κλητωριωι οι δυο φιλοι Ταρσιται και οι ανθρωποι αυτων,
και δεσμιοι απο του πραιτωριου Ταρσιται μʹ. ελαβον δε εν χρυσοις σκουτελλιοις οι μεν δυο
φιλοι ανα μιλιαρησιων φʹ, οι δε λοιποι ανθρωποι αυτων μιλ. γ, οι δε μʹ δεσμιοι μιλ. α.
απεσταλησαν δε και τοις εν τωι πραιτωριωι εναπομεινασιν δεσμιοις μιλ. του δε βασιλεως
ανασταντος, εκαθεσθησαν παλιν οι αυτοι φιλοι εν τωι δεξιωι μερει του αυτου τρικλινου, καθ' ον
προειρηται τροπον. και απεσταλησαν παλιν αυτοις δια κοιτωνιτων μυριστικα, σταγματα τε και
αλημματα ευωδη, και νιψαμενοι και ευωδιασθεντες διηλθον παλιν δια του χρυσοτρικλινου και
των ανατολικων πυλων, καθ' ον τροπον προειρηκαμεν. 593 ∆οχη ετερα του ∆ελεμικη. Ἰστεον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

οτι τηι λʹ του Αυγουστου μηνος, ημεραι κυριακηι, επι τηι ελευσει του ∆ελεμικη του Ἀμηρα του
Ἔμετ και αποκρισιαριου του Ἀποχαβδα εγενετο δοχη κατα την προειρημενην δοχην κατα παντα
ομοια. και εστησαν μεσον του μεγαλου τρικλινου της μανναυρας σελλια χρυσα, εν οις
εκαθεσθησαν οι βασιλεις, οι του κουβουκλειου δε ουκ εισηλθον παραστηναι. παρεστησαν δε οι
κοιτωνιται μονοι και εβδομαριοι παντες μετα των ιδιων αλλαξιμων. ισταντο δε και οι
κανδιδατοι δεξιαι και αριστεραι του αυτου τρικλινου μετα σκαραμαγγιων και των κανδιδατικιων,
κρατουντες τα τε Ῥωμαια σκηπτρα και τα πτυχια και λοιπα σκευη, και εισηγαγεν ο λογοθετης
τους φιλους Ταρσιτας Σαρακηνους, και εθεασαντο τον βασιλεα, και οσα εβουλοντο ειπειν,
ελαλησαν, και αποχαιρετισαντες εξιεσαν, και απελθοντες εκαθεσθησαν εν τωι τρικλινωι του
τρουλλου, τον παρα πολλοις κακως ωατον λεγομενον· ωατος γαρ το εκεισε χαρτοθεσιον της
σακελλης ονομαζεται. και ειθ' ουτως περιβαλλομενος ο βασιλευς το οκταγωνον χλανιδιον και
το ασπρον μεγα στεμμα, εκαθεσθη επι του Σολομωντειου θρονου, και παντα τα της δοχης
γεγονεν κατα την προῤρηθεισαν δοχην των φιλων Ταρσιτων. τουτου δε εξελθοντος, εκαθεσθη
και αυτος εξω της του Κυ 594 ριου εκκλησιας εν ωι τοπωι στεφονται οι βασιλεις, μελλοντες
απιεναι εφιπποι εν τωι ναωι των αγιων αποστολων, τηι δευτεραι της διακαινησιμου και τηι καινηι
κυριακηι. τηι δε αυτηι ημεραι εγενετο κλητωριον εν τωι μεγαλωι τρικλινωι των ιθʹ ακουβιτων κατα
τον τυπον και την ταξιν της δωδεκαημερου. παρεστησαν γαρ ο,τε του σακελλιου και ο του
βεστιαριου και ο ειδικος μετα των ιδιων νοταριων, ομοιως και οι του κουβουκλειου, παντες
μετα αλλαξιμων κατα τον τυπον της δωδεκαημερου. εν δε τωι δεξιωι προς δυσιν μερει εστη
παρατραπεζιον στρογγυλον δια το μη δοξαι τους φιλους Σαρακηνους ετερος του ετερου
προκαθεζεσθαι. εκαθεσθησαν δε εν αυτωι τωι παρατραπεζιωι ο μαγιστρος Κοσμας και ο
παρακοιμωμενος και οι δυο Ταρσιται φιλοι και ο του Ἀποχαμβδαν αποκρισιαριος. Ἑτερα δοχη
της Ἔλγας της Ῥωσενης. Μηνι Σεπτεμβριωι θʹ, ημεραι δʹ, εγενετο δοχη κατα παντα ομοια της
προῤρηθεισης δοχης επι τηι εφοδωι Ἔλγας της αρχοντισσης Ῥωσιας, και εισηλθεν αυτη η
αρχοντισσα μετα των οικειων αυτης συγγενων αρχοντισσων και προκρειτοτερων θεραπαινων,
εκεινη μεν προηγουμενη πασων των αλλων 595 γυναικων, εκειναι δε ενορδινως ετερα την
ετεραν ακολουθυιαι, και εστη εν ωι τοπωι ειωθεν ο λογοθετης τας ερωτησεις ποιεισθαι. οπιθεν δε
αυτης εισηλθον οι των αρχοντων Ῥωσιας αποκρισιαριοι και πραγματευται, και εστησαν
κατωθεν εις τα βηλα, και τα εξης ετελεσθη κατα την προῤρηθεισαν δοχην. και εξελθουσα παλιν
δια του αναδενδραδιου και του τρικλινου των κανδιδατων, του τε τρικλινου, εν ωι το
καμελαυκιον ισταται και οι μαγιστροι γινονται, διηλθεν δια του ονοποδος και της χρυσης
χειρος, ητοι του πορτηκος του αυγουστεως, και εκαθεσθη εκεισε. του δε βασιλεως κατα την
ειωθυιαν ταξιν εισελθοντος εν τωι παλατιωι, γεγονεν ετερα δοχη τροπωι τοιωιδε. εν τωι τρικλινωι
του Ἰουστινιανου εστη πουλπιτον απο οξεων δινισιων βλαττιων εσκεπασμενον, και εν αυτωι
εστη ο μεγας θρονος Θεοφιλου του βασιλεως, και εκ πλαγιου σελλιον χρυσουν βασιλικον. τα δε
δυο αργυρα οργανα των δυο μερων εστησαν κατωθεν, εσωθεν των δυο βηλων. τα γαρ αυλουντα
εξω των βηλων εστησαν. και προσκληθεισα η αρχοντισσα απο του αυγουστεως, της τε αψιδος
και του ιπποδρομου των ενδοτερων διαβατικων του αυτου αυγουστεως διηλθεν, και ελθουσα
εκαθεσθη εις τα σκυλα. η δε δεσποινα εκαθεσθη εν τωι προῤρηθεντι θρονωι, και η νυμφη αυτης
εν τωι σελλιωι, και εισηλθεν το κουβουκλειον απαν, και δια του πραιποσιτου και των οστιαριων
εισηχθησαν βηλα· βη 596 λον αʹ, αι ζωσται· βηλον βʹ, αι μαγιστρισσαι· βηλον γʹ, αι πατρικιαι·
βηλον δʹ, αι οφφικιαλεαι πρωτοσπαθαρεαι· βηλον εʹ, αι λοιπαι πρωτοσπαθαρεαι· βηλον ϛʹ, αι
σπαθαροκανδιδατισσαι· βηλον ζʹ, αι σπαθαρεαι και στρατωρισσαι και κανδιδατισσαι. ειθ' ουτως
εισηλθεν η αρχοντισσα δια του πραιποσιτου και των δυο οστιαριων, αυτη μεν προηγουμενη,
επακολουθουσαι δε, καθα προειρηται, αι τε συγγενεις αυτης αρχοντισσαι και αι προκρειτοτεραι
των θεραπαινων αυτης. και γεγονεν παρα του πραιποσιτου ερωτησις προς αυτην, ως εκ της
αυγουστης, και εξελθουσα εκαθεσθη εις τα σκυλα. η δε δεσποινα αναστασα απο του θρονου
διηλθεν δια του λαυσιακου και του τριπετωνος, και εισηλθεν εις τον καινουργιον, και δι' αυτου
εις τον εαυτης κοιτωνα, και ειθ' ουτως η αρχοντισσα μετα των συγγενων αυτης και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

θεραπαινων, εισηλθεν δια του Ἰουστινιανου και του λαυσιακου και του τριπετωνος εις τον
καινουργιον, και ανεπαυσατο, ειτα καθεσθεις ο βασιλευς μετα της αυγουστης και των
πορφυρογεννητων αυτου τεκνων, προσεκληθη η αρχοντισσα απο του καινουργιου τρικλινου,
και κελευσει του βασιλεως καθεσθεισα, ελαλησεν, οσα εβουλετο, προς τον βασιλεα. τηι δε αυτηι
ημεραι γεγονεν κλητωριον εν τωι αυτωι τρικλινωι του Ἰουστινιανου. εκαθεσθη εν τωι προῤρηθεντι
θρονωι η δεσποινα και η νυμφη αυτης, η δε αρχοντισσα εκ πλαγιου 597 εστη· υπο δε του της
τραπεζης κατα τον ειωθοτα τυπον εισελθουσων των αρχοντισσων και προσκυνησαντων, η
αρχοντισσα την κεφαλην μικρον υποκλινασα, εν ωι τοπωι ιστατο, εκαθεσθη εις το αποκοπτον
μετα των ζωστων κατα τον τυπον. ιστεον, οτι οι αποστολιται ψαλται και οι αγιοσοφιται
παρησαν εν τωι αυτωι κλητωριωι αιδοντες τα βασιλικια. επαιξαν δε και τα θυμελικα παντα
παιγνια. εν δε τωι χρυσοτρικλινωι γεγονεν ετερον κλητωριον, και εφαγον παντες οι
αποκρισιαριοι των αρχοντων Ῥωσιας και οι ανθρωποι και συγγενεις της αρχοντισσης και οι
πραγματευται, και ελαβον ο μεν ανεψιος αυτης μιλ. λʹ, οι ηʹ ιδιοι αυτης ανα μιλ. κʹ, οι κʹ
αποκρισιαριοι ανα μιλ. ιβʹ, οι μγʹ πραγματευται ανα μιλ. ιβʹ, ο παπας Γρηγοριος μιλ. ηʹ, οι δυο
ερμηνευται ανα μιλ. ιβʹ, οι ανθρωποι του Σφενδοσθλαβου ανα μιλ. εʹ, οι ϛʹ ανθρωποι των
αποκρισιαριων ανα μιλ. γʹ, ο ερμηνευς της αρχοντισσης μιλ. ιεʹ. μετα δε το αναστηναι τον
βασιλεα απο του κλητωριου εγενετο δουλκιον εν τωι αριστητηριωι, και εστη η χρυση μικρα
τραπεζα η εν τωι πενταπυργιωι ισταμενη, και ετεθη εν αυτηι δουλκιον δια χειμευτων και
διαλιθων σκουτελλιων, και εκαθεσθη ο βασιλευς και Ῥωμανος ο Πορφυρογεννητος βασιλευς
και τα πορφυρογεννητα τουτων τεκνα και η νυμφη και η αρχοντισσα, και εδοθη τηι αρχοντισσηι
εν χρυσωι 598 διαλιθωι σκουτελλιωι μιλ. φʹ, και ταις εξ ιδιαις αυτης ανα μιλ. κʹ, και ταις ιηʹ
θεραπαιναις αυτης ανα μιλ. ηʹ. μηνι Ὀκτωβριωι ιηʹ, ημεραι κυριακηι, εγενετο κλητωριον εν τωι
χρυσοτρικλινωι, και εκαθεσθη ο βασιλευς μετα των Ῥως. και παλιν γεγονεν ετερον κλητωριον
εν τωι πεντακουβουκλειωι του αγιου Παυλου, και εκαθεσθη η δεσποινα μετα των
πορφυρογεννητων αυτης τεκνων και της νυμφης και της αρχοντισσης, και εδοθη τηι μεν
αρχοντισσηι μιλ. σʹ, τωι δε ανεψιωι αυτης μιλ. κʹ, τωι παπαι Γρηγοριωι μιλ. ηʹ, ταις ιϛʹ ιδιαις αυτης
ανα μιλ. ιβʹ, ταις ιηʹ δουλαις αυτης ανα μιλ. ϛʹ, τοις κβʹ αποκρισιαριοις ανα μιλ. ιβʹ, τοις μδʹ
πραγματευταις ανα μιλ. ϛʹ, τοις δυο ερμηνευταις ανα μιλ. ιβʹ. ΚΕΦ. ιϛʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν,
προερχομενων των αρχοντων των τεσσαρων ταγματων εις τον ιπποδρομον. Ἰστεον, οτι, των
ταγματων οντων εν τηι θεοφυλακτωι πολει, καθ' ημεραν προερχονται εις τον ιπποδρομον οι των
δʹ ταγματων αρχοντες και ο μεν δομεστικος των σχολων και ο εξκουβιτος και ο ικανατος
εισερχονται, ενθα και οι μαγιστροι και πατρικιοι, και πρωτα μεν χαιρετιζουσιν τον δρουγ 599
γαριον της βιγλας, και ευθεως καθεζονται εις τας ταξεις αυτων, και ειθ' ουτως εισερχεται εκ
πλαγιου ο τοποτηρητης των σχολων, φορων σκαραμαγγιον και σπαθιον, και μετ' αυτου οι
πρωτοι και δευτεροι αρχοντες των σχολων, ηγουν κομητες και δομεστικοι, φορουντες και αυτοι
σκαραμαγγια και σπαθια. και ο μεν τοποτηρητης ισταται αποκοπτος ως απο οργυιας μιας· οι δε
κομητες και δομεστικοι στιχηδον απο ακραν εως ακραν, και μεχρι των γονατων προσκυνουντες
χαιρετιζουσι τον δρουγγαριον της βιγλας. ο δε αντιχαιρετιζων αυτοις λεγει· "καλη ημερα υμιν,
αρχοντες." και μετα ταυτα ισταται ο προξιμος μεσον της προελευσεως, και λαμβανει νευμα παρα
του δομεστικου των σχολων και δια της χειρος αυτου νευει υπαναχωρειν. οι δε παλιν
προσκυνουντες κατα το ειρημενον σχημα εξερχονται. και κατα ποδας ευθεως εισερχεται ο
τοποτηρητης των εξκουβιτων μετα σκριβωνας και δρακοναριους, φορουντες και αυτοι
σκαραμαγγια και σπαθια, και χαιρετιζουσιν και αυτοι καθως και οι των σχολων αρχοντες, και
νευομενος ο πρωτομανδατωρ του εξσκουβιτου παρα του εξσκουβιτου, και αυτοι δια χειρος του
πρωτομανδατωρος νευομενοι εξερχονται. και μετα τουτων εισερχεται ο τοποτηρητης του
αριθμου μετα κομητων και κενταρχων ** *** βιου και της εταιρειας παρεβδομαριοι προερχονται
και 600 ανερχονται δια της ελεφαντινης, και κατα τον ειωθοτα τυπον ανοιγεισης της
προελευσεως, εισερχονται, και εκαστος καθεζεται εν τηι ιδιαι ταξει, και ειθ' ουτως κατερχονται
και εισερχονται εν τηι του τρικογχου μυστικηι φιαληι. ειτα εξερχεται ο βασιλευς, και του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

παρακυπτικου κρεμαμενου εν τωι του προκυμματος μεσωι, εν ωι τοπωι ειθισται τοις βασιλευσιν
επι θρονου καθεζεσθαι, τελουμενου δεξιμου, απτουσι κηρους, δηλονοτι παρα του ειδικου
τουτους λαμβανοντες, παντες οι προῤρηθεντες της συγκλητου απο τε μαγιστρων και εως
εσχατου ανθρωπου, και γυροθεν του σιγματος σασσωσι χορευοντες και αιδοντες, οι μεν
μαγιστροι και οι ανθυπατοι και πατρικιοι και οι οφφικιαλιοι και οι λοιποι της συγκλητου μετα
των βασιλικων ανθρωπων, ιδια βασιλικια του βρουμαλιου· οι δε του κουβουκλειου αμα των επι
της τραπεζης ευνουχων αιδουσιν και αυτοι ιδια βασιλικια του βρουμαλιου. ιστεον, οτι, ηνικα
αρξονται οι της συγκλητου και του κουβουκλειου αιδειν τα του βρουμαλιου βασιλικια και
χορευειν, καθως προειρηται, κατερχεται δια των βαθρων εις εκ των βασιλικων εν τηι φιαληι και
ορχειται· αμφοτεροι δε, οι τε μαγιστροι και λοιποι και οι του κουβουκλειου μετα των επι της
τραπεζης ευνουχων εκ τριτου, καθως προειρηται, κυκλευσαντες εν τωι της φιαλης περιπατωι,
ιστανται κατα το προς ευρος αυτηι μερος, και ε 601 πευφημουσι τον βασιλεα· και ευθεως
κατερχεται απο του σιγματος δια του ξυλινου στυρακιου ο του βασιλεως πρωτοβεστιαριος μετα
του αποκομβιου, και ηνικα πλησιον αυτων γενηται, προσκυνουσι παντες, και τουτων
ανισταμενων, ο αʹ μαγιστρος λαμβανει εκ χειρος του πρωτοβεστιαριου το αποκομβιον λιτρας κʹ,
εις δε το του μικρου βασιλεως βρουμαλιον λιτρας ιʹ, εις δε το της αυγουστης βρουμαλιον λιτρας
ηʹ. και μετα το λαμβανειν το αποκομβιον επευχονται απαντες τους δεσποτας, και εξερχονται δια
της θερμαστρας, και απερχεται εκαστος εις τα ιδια. οι δε ελαται της περιουσιας, ητοι των
βασιλικων δρομονιων, κατερχονται εν τωι βουκολεοντι, και ιστανται ενθα το βασιλικον
δρομονιον ισταται, ευφημουντες και αυτοι και αιδοντες βασιλικια του βρουμαλιου. ριπτεται δε
αυτοις ανωθεν αποκομβιον μιλ. σʹ. επι δε Κωνσταντινου του φιλοχριστου δεσποτου προσετεθη
ετερα μιλ. τʹ, ομου φʹ. προσετεθη δε παρα του αυτου φιλοχριστου δεσποτου, κατερχεσθαι και
τους των αγραριων ελατας και αιδειν και αυτους ομοιως, και ριπτεσθαι αυτοις αποκομβιον μιλ.
σʹ. ιστεον, οτι επι Λεοντος του φιλοχριστου και αειμνηστου βασιλεως ουκ ηνοιγε δειλης το
παλατιον· αλλ' 602 οι προῤρηθεντες ωραι της ημερας θʹ εισηρχοντο δια της θερμαστρας εν τηι του
σιγματος μυστικηι φιαληι, και ετελειτο παντα, καθως προειρηται. τηι δε εσπεραι, ωραι της ημερας
ιαʹ, ισταται τραπεζιον εν τωι αριστητηριωι, και συνεστιωνται τωι βασιλει οι κατα συνηθειαν
συνεστιωμενοι, μαγιστροι, πραιποσιτοι πατρικιοι, οφφικιαλιοι, ει τυχωσιν δε, και στρατηγοι, και
λοιποι, μαλλον δε οι προς συγγενειαν οντες του βασιλεως. ευφημουσι δε παντες οι
παρισταμενοι, αιδοντες βασιλικια τα τωι βρουμαλιωι αρμοζοντα, ομοιως δε και οι καθεζομενοι,
αιδουσιν και αυτοι ομοιως. του δε δουλκιου εισερχομενου ολιγοι τινες των επι της τραπεζης
καταλεγουσιν το "πολλα τα ετη," και αποκρινονται οι τε καθεζομενοι εις την τραπεζαν φιλοι
και οι παρισταμενοι λοιποι του τραπεζιου, και προ του τον βασιλεα επονομασαι "εις την
πρεσβειαν της υπεραγιας Θεοτοκου" λαμβανουσι παντες οι καθεζομενοι παρα των του βασιλεως
χειρων μιλ. και μετα την συμπληρωσιν της επιδοσεως των μιλιαρησιων ευφημουσιν οι
παρισταμενοι, ομοιως και οι καθεζομενοι, τον βασιλεα, και ευθυς ονομαζει ο βασιλευς "εις την
πρεσβειαν της υπεραγιας Θεοτοκου," και παντων κατα το ειωθος πινοντων, λαμβανουσι παντες
οι καθεζομενοι δια χειρος του της τραπεζης ανα φατλιου αʹ, δηλονοτι παρα αρτοκλινου ταυτα
λαμβανων. και ανιστανται της τραπεζης και εξερχομενοι δια της ελεφαντινης, 603 απερχεται
εκαστος εις τα ιδια. και μετα ταυτα παλιν ισταται ετερα τραπεζα εν τωι αυτωι αριστητηριωι,
μυστικωτερα της πρωτης, και καθεζεται ο μεγας βασιλευς και ο μικρος και η αυγουστα μετα και
των πορφυρογεννητων και των ιδιων και μαλιστα οικειοτερων αρχοντων και οικειων
ανθρωπων, ηγουν του παρακοιμωμενου, του πρωτοβεστιαριου και αλλων, ων ο βασιλευς
κελευει, παντων ευφραινομενων και αγαλλομενων και ευφημουντων τον βασιλεα και την
αυγουσταν. τηι δε επαυριον του βρουμαλιου ισταται τραπεζα εν τωι περιβλεπτωι τρικλινωι του
Ἰουστινιανου δια ιϛʹ και τα εγγυς αποκοπτον, εν ηι καθεζονται οι δεσποται μετα των μαγιστρων,
ανθυπατων, πατρικιων, οφφικιαλιων, πρωτοσπαθαριων, καθως το τακτικον κλητωρολογιον
διαγορευει. και γινεται κατα τον περιεχομενον τυπον εις το τακτικον το σαξιμον, και
εισερχονται εν τωι σαξιμωι οι τε μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι, οφφικιαλιοι, πρωτοσπαθαριοι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

και σασσουσιν, καθως εχει ο τυπος. ει δε τινες εξ αυτων καθεζονται εν τωι κλητωριωι,
ανισταμενοι αποπληρουσι το σαξιμον, και παλιν κελευσει του βασιλεως καθεζονται εν τηι ιδιαι
ταξει εκαστος. ιστεον, οτι τωι σαξιμωι οι προειρημενοι απαντες ομου εισερχονται, εν δε τοις
ποιημασιν, ηγουν τοις του 604 βρουμαλιου βασιλικιοις ᾀδομενοις αντιφωνως, διερχονται.
πληρουντων γαρ των μαγιστρων μετα της αυτων ταξεως, αρχονται οι του κουβουκλειου. ειτα
των του κουβουκλειου πληρουντων μετα της αυτων ταξεως, αρχονται οι ανθυπατοι πατρικιοι
τα ιδια αυτων του βρουμαλιου βασιλικια και αυτοι πληρουσιν, ως προειρηται, μετα της αυτων
ταξεως. εν δε τηι δευτεραι ταξει εισερχονται οι των ταγματων αρχοντες· των σχολων, του
αριθμου, των νουμερων εν μιαι ταξει· οι δε των εξσκουβιτων, οι ικανατοι και οι του βασιλικου
πλοΐμου εν ετεραι ταξει. ουτοι δε παντες, εν τωι σαξιμωι λαμβανουσιν παρα του επι της τραπεζης
αποκομβια, ευφημουντες και επευχομενοι τον βασιλεα και την του βρουμαλιου αυτου αισιαν
ημεραν. ιστεον, οτι επι Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου ετυπωθη ουτως. τηι επαυριον του
βρουμαλιου ιστατο μια τραπεζα εν τωι αριστητηριωι οικειοτερα δια τριων και τα εγγυς, εν ηι
συνηστιων τωι μεγαλωι βασιλει οι συνηθως αυτωι συνεστιωμενοι, μαλιστα οικειοι και συγγενεις
του βασιλεως, μαγιστροι, πραιποσιτοι, ανθυπατοι πατρικιοι και οικειοι πρωτοσπαθαριοι και
αλλοι τινες γνωστοι του βασιλεως. εν δε τωι περιβλεπτωι τρικλινωι του Ἰουστινιανου ιστατο
ετερα τραπεζα δια εξ και τα εγγυς αποκοπτον, εν ηι εκαθεζετο ο 605 μικρος βασιλευς και οι
λοιποι, μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι, οφφικιαλιοι και πρωτοσπαθαριοι, καθως και το
τακτικον κλητωρολογιον διαγορευει. ιστεον, οτι επι Μιχαηλ του φιλοχριστου δεσποτου του
υιου Θεοφιλου, χειμωνος γεγονοτος μεγαλου, βιαιων τε ανεμων εμπνευσαντων και πολλης
χιονος κατενεχθεισης, αβατος η του τρικογχου μυστικη φιαλη γεγονεν, και ου κατηλθον οι τε
μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι της συγκλητου τε και οι του κουβουκλειου παντες τα ειθωτα
τωι βρουμαλιωι πανηγυρισαι, αλλα παντων εν τωι του λαυσιακου τρικλινωι εισελθοντων,
εξηλθεν ο πραιποσιτος, και προσεκαλεσατο τους προῤρηθεντας παντας, και ιστησι προ της
πυλης του λαυσιακου τρικλινου της εισαγουσης εν τωι του χρυσοτρικλινου πορτηκι, ηγουν εν
τωι ωρολογιωι, και εξηλθεν ο πρωτοβεστιαριος, και επιδεδωκε τωι πρωτωι μαγιστρωι το κατα
τυπον αποκομβιον, και ευφημησαντες τας εξ εθους τοις βασιλευσιν ευφημιας, (ησαν δε και τα
τηι ημεραι του βρουμαλιου αρμοζοντα ποιηματα,) και εξηλθον μη αψαντες κηρους. ο δε
δομεστικος των σχολων και ο δομεστικος των εξσκουβιτων και ο δομεστικος των ικανατων αμα
των ταγματικων κατηλθον εν τηι θερμαστραι. ο γαρ δρουγγαριος της βιγλας εν τωι ιπποδρομωι ην
φυλαττων την εαυ 606 του ταξιν· ο δε σακελλαριος κατηλθεν εν τηι αυτηι θερμαστραι, και
επιδεδωκεν τωι δομεστικωι των σχολων το αποκομβιον, και ευφημησαν ο,τε δομεστικος και
παντες οι των ταγματων τας εξ εθους τοις βασιλευσιν ευφημιας, αιδοντες και τα τηι ημεραι του
βρουμαλιου αρμοζοντα ποιηματα. ειθ' ουτως απιεσαν οι τε μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι και
συγκλητικοι απαντες και οι του κουβουκλειου, εκαστος εν τηι ιδιαι αυτου οικιαι, οι δε των
ταγματων εκαστος εν τηι ιδιαι αυτου ταξει. ιστεον, οτι η των βρουμαλιων αυτη ταξις ηλλοιωθη
και εις το μηκετι ειναι παρηχθη επι της βασιλειας Ῥωμανου δεσποτου. ουτος γαρ προσχηματι
ευλαβειας, και ουχι δικαιον ειναι κατα τα παλαια εθηματα Αυσονων Ῥωμαιοις βρουμαλιζειν
νομισας, ταυτα σχολαζειν εκελευσεν, ου κατα νουν λαβων τους μεγαλους εκεινους και
αοιδιμους βασιλεις, οιον· ου τον μεγαν εκεινον και αοιδιμον Κωνσταντινον, ου Θεοδοσιον, ου
Μαρκιανον, ου Λεοντα τον Λεομακελλην, ουκ Ἰουστινιανον, ουτε τους αλλους φιλοχριστους,
ους και ημιθεους ειποιμι αν, αλλ', οπερ εδοξεν αυτωι, νομος και κανων και ευθυτης και ευλαβεια
νενομιστο. επι δε Κωνσταντινου του φιλοχριστου δεσποτου την παλιμβιωσιν η των βρουμαλιων
ευρατο ταξις. διο εν μεν τωι του μεγαλου βασιλεως βρουμαλιωι εδιδοτο το παλαιον αποκομβιον
λιτραι κʹ, εν δε τωι του μικρου βασιλεως λιτραι ιʹ, εν δε τωι της αυ 607 γουστης λιτ. ηʹ. ουτος δε
Κωνσταντινος ο φιλοχριστος βασιλευς ετυπωσεν διδοσθαι αντι παντων τουτων των
βρουμαλιων εν τωι του μεγαλου βασιλεως βρουμαλιωι αποκομβιον χαραγμα λιτρας νʹ. επι δε της
τραπεζης δια της οικειας χειρος τοις συνεστιωμενοις αυτωι φιλοις ουτως, ηγουν ανα διπλατα
μιλιαρησια· τοις μεν μαγιστροις ανα μιλ. ρϛʹ, και ανα χασδιου βηλαριου ενος· τοις ανθυπατοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

και πατρικιοις ανα μιλ. ρμʹ, και ανα εσωφοριου λωρωτου Σαρακηνικου, ειτε και ολοβηρου ενος·
τοις πρωτοσπαθαριοις ανα μιλ. ρκʹ και ανα μολχαμιου βηλαριου αʹ, ειτε και αβδιου· τοις
σπαθαροκανδιδατοις ανα μιλ. πʹ και ανα μολχαμιου, ειτε και αβδιου ενος. τα διδομενα παρα του
κρατουντος την εξοδον, τοις μαγλαβιταις μιλ. τʹ, τηι μεγαληι εταιρειαι μιλ. φʹ, τηι μεσηι εταιρειαι
μιλ. σʹ, τοις Φαργανοις μιλιαρησια σʹ. ΚΕΦ. ιθʹ. Ὅσα δει γινεσθαι, θριαμβου επινικιων
τελουμενου εν τωι φορωι μετα λιτης. Ἕωθεν προερχονται μετα αλλαξιμων απαντες οι της
συγκλητου, οις συνεξερχεται ο βασιλευς απο του παλατιου 608 μετα σκαραμαγγιου και του
χρυσοπερικλειστου σαγιου μετα της συνηθους αυτωι προελευσεως, δηριγευομενος υπο του
κουβουκλειου, και εισερχεται εν τωι της ∆αφνης κοιτωνι, κακεισε απαλλασσει το σκαραμαγγιον,
και αλλασσει διβητησιον, και περιβαλλεται την χλαμυδα, και δεχονται οι τε μαγιστροι και
πατρικιοι εν τωι ονοποδιωι κακεισε προσκυνουσιν, και δια νευματος του πραιποσιτου λεγει ο της
καταστασεως το "κελευσατε." και απο των εκεισε κατερχονται εις το μεγα κονσιστωριον, και
δεχονται παλιν οι προῤρηθεντες απαντες μετα και των σεκρετικων, ητοι χαρτουλαριων και
νοταριων και ασηκρητων, και παλιν προσκυνουσι τους δεσποτας, και δια νευματος του
πραιποσιτου λεγει ο σιλεντιαριος το "κελευσατε." εν δε τωι μεσωι του κονσιστωριου ισταται ο
του βασιλεως πρωτοστρατωρ, βασταζων το βασιλικον δορυ συν τωι φλαμουλλωι ανωθεν τον
τιμιον και ζωοποιον και νικοποιον σταυρον εχοντι, και προπορευεται πλησιον του βασιλεως.
ειτα διερχεται απο των εκεισε ο βασιλευς τα διαβατικα, ηγουν τα εξσκουβιτα, τας σχολας, την
χαλκην, και απο του εξω καγκελλου της χαλκης εκνευει δεξια ο βασιλευς συν τηι προελευσει και
απερχεται εις το αγιον φρεαρ. κακεισε κατα το ειωθος απτει κηρους, και δεχεται αυτον εκεισε ο
πατριαρχης συν πασηι τηι εκκλησιαστικηι καταστασει, και θυμιαι τον βασιλεα, και ασπαζονται
αλληλους, ειτα εισ 609 ερχεται ο βασιλευς συν τωι πατριαρχηι εν τωι θειωι βηματι, και θυμιαι περιξ
της αγιας τραπεζης. ο δε διακονος ποιει ευχην συναπτην. οι δε ψαλται ανωθεν εν τωι αμβωνι
ψαλλουσιν θεοτοκια προσφορα και τηι υποθεσει των επινικιων αρμοζοντα, οιον το "προστασια
φοβερα," και το "επι σοι χαιρει," και το "τειχος ακαταμαχητον," και το "τηι υπερμαχωι στρατηγωι
τα νικητηρια" και τα τουτοις ομοια. πολλακις δε και, ει νεα τυχηι γενεσθαι τροπαρια τηι υποθεσει
αρμοζοντα, ψαλλουσιν και αυτα ομοιως. και ως ειρηται, του πρωτοστρατωρος συν τωι βασιλικωι
φλαμουλλωι του βασιλεως εγγιστα προπορευομενου, ανερχεται μετα της ιδιας λιτης εν τωι
φορωι, και ανεισι προς τας αναβαθρας, ενθα και η μαρμαρινος του σταυρου ιδρυται βασις, και
ισταται εκεισε, ειτα κατοπιν ανερχεται και ο πατριαρχης μετα της ιδιας λιτης, και ανεισι και
αυτος ο πατριαρχης ταις προῤρηθεισι του κιονος αναβαθραις, και εισερχεται ενδον του αγιου
Κωνσταντινου εν τωι μεσωι, και ισταται. ο δε βασιλευς ισταται εξωθεν· οι δε δεσμιοι ιστανται εν
τωι πραιτωριωι, η και εν τωι σεννατωι, χειροκρατουμενοι παρα των επινικιαριων. τα δε δορατα
και τα φλαμουλλα αυτων βασταζονται παρα των ταξεωτων. ειτα απερχεται ο πρωτονοταριος
του δρομου, και 610 αιρει αυτους απο των εκεισε, και αγει εν τωι μεσωι του φορου και ιστησιν
αυτους μονοειδως κατα την του τοπου θεσιν. και ευθεως αρχεται ο ψαλτης μετα μελους την
επινικιον αιδειν ωιδην· "αισωμεν τωι Κυριωι. ενδοξως γαρ δεδοξασται. ιππον και αναβατην
εῤριψεν εις θαλασσαν." των δε λοιπων ψαλτων και του λαου παντος αποκρινομενου, και της
ωιδης πασης αποπληρουμενης, ευθυς αιρει ο λογοθετης του δρομου τους μεγιστανας των
Σαρακηνων μετα και του δομεστικου των σχολων και των τυχοντων στρατηγων εις το
ταξειδιον, ειτε του δρουγγαριου των πλοΐμων και των πλοΐμων στρατηγων και των μεγαλων
αρχοντων του πλοΐμου, ειτε και στρατηγων, δηλονοτι των το ταξειδιον ποιησαντων, μετα των
τουρμαρχων και μεγαλων αρχοντων των θεματων αυτων, και αγει εμπροσθεν του βασιλεως,
ηγουν επι των του κιονος αναβαθρων, και αιρει ο λογοθετης μετα του δομεστικου των σχολων,
ειπερ αυτος ην ο το ταξειδιον ποιησας, την κεφαλην, ηγουν τον πρωτον Ἀμηραν, και τιθησιν
υπο των του βασιλεως ποδων, και πατει αυτον ο βασιλευς επι την κεφαλην τωι δεξιωι ποδι· ο δε
πρωτοστρατωρ επι του τραχηλου αυτου επιστησι το βασιλικον δορυ, κρατουντος δηλονοτι του
βασιλεως τηι δεξιαι χειρι το αυτο δορυ. και ευθεως πιπτουσι παντες οι δεσμιοι πρηνεις επι της
γης· τα δε τουτων 611 δορατα μετα των φλαμουλλων εξ αντιστροφου τιθεασιν οι κατεχοντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

αυτα ταξεωται. και ευθυς προκυπτει ο ψαλτης και λεγει προκειμενον· "τις Θεος μεγας, ως ο
Θεος ημων· συ ει ο Θεος ο ποιων θαυμασια." ειθ' ουτως γινεται η μεγαλη εκτενη εως του
"υποταξαι υπο τους ποδας αυτων παντα εχθρον και πολεμιον," κραζοντος του λαου μʹ το
"Κυριε, ελεησον," και αυθις κεφαλοκλισιας γενομενης και του πατριαρχου λεγοντος, οτι
"ελεημων και φιλανθρωπος Θεος υπαρχεις" και τα εξης, ανιστανται οι δεσμιοι και ον πατει ο
βασιλευς, και οπισθοφανως απαγουσιν αυτους, και ιστωσιν εν ωι τοπωι ισταντο. οι δε δημωται
των δυο μερων και οι του αριθμου και οι της βασιλικης ουσιας ελαται και οι ψαλται ιστανται
κατα τυπον αντικρυ των δεσποτων, δηλονοτι εξωθεν της κιονοστασιας του δεξιου μερους των
δεσποτων, επι ταις εκεισε λιθιναις μικραις αναβαθραις, και δια νευματος του πραιποσιτου
αρχονται ευφημειν ουτως· "πολλα τα ετη των βασιλεων" γʹ. "ο δεινα και ο δεινα μεγαλων
βασιλεων και αυτοκρατορων πολλα τα ετη" γʹ. "θεοπροβλητων βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ.
"θεοκυβερνητων βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ. "κοσμοσυστατων βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ.
"κοσμοποθητων βασιλεων" γʹ. "ανδρειοτατων βασιλεων 612 πολλα τα ετη" γʹ. "νικητων
βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ. "εχθρελεγκτων βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ. "πλουτοποιων
βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ. "ορθοδοξων βασιλεων πολλα τα ετη" γʹ. "υιε Θεου, ζωην αυτοις" γʹ.
"υιε Θεου, συμβασιλευσον αυτοις" γʹ. "υιε Θεου, χαρισαι ημιν αυτοις" γʹ. "υιε Θεου, τους
χρονους αυτων πληθυνε" γʹ. "υιε Θεου, επακουσον ημων" γʹ. "αυξει η πιστις των Χριστιανων"
γʹ. "αυξει η βασιλεια των Ῥωμαιων" γʹ. "αυξει η νικη και ευτυχια των Ῥωμαιων" γʹ. "αυξει η
ανδρεια του λαου Κυριου" γʹ. "ημεις δουλοι των βασιλεων" γʹ. "ο δεινα και ο δεινα μεγαλων
βασιλεων και αυτοκρατορων πολλα τα ετη." και μετα το τελειωσαι αυτοις την ευφημιαν
λεγουσιν· "πολυχρονιον ποιησει ο Θεος την αγιαν βασιλειαν υμων εις πολλα ετη." και ειθ'
ουτως ο μεν βασιλευς απερχεται εν τωι ναωι της υπεραγιας Θεοτοκου εν τωι φορωι, κακει
απαλλαξας την στολην ιππευει, και απερχεται εν τωι παλατιωι· ο δε πατριαρχης τωι πωλωι επιβας,
απεισιν εν τωι πατριαρχειωι. ΚΕΦ. κʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν, θριαμβου επιτελουμενου
επινικιων εν τωι ιπποδρομιωι. Ἱππικου αγομενου, ειτε και βοτου, αγουσιν οι επινικιαριοι τους
δεσμιους και οι ταξεωται τα σκυλα και λαφυρα 613 και αρματα και τα δορατα μετα των
φλαμουλλων, και ανερχονται παντες εν τωι ιπποδρομιωι. ειτα ανερχομενος ο πρωτονοταριος
του δρομου ιστησι παντας στιχηδον, ηγουν απο του μαγγανου μεχρι του καμπτου του Βενετου,
εν πρωτοις πλησιον του καμπτου τα αρματα, οπιθεν δε των αρματων τα σκυλα και λαφυρα·
οπιθεν δε τουτων τα δορατα μετα των φλαμουλλων και τους δεσμιους. και ει μεν εισιν ιπποι η
και καμηλοι, ιστανται οπιθεν των δεσμιων, και ει εστιν λαος πολυς οι δεσμιοι και πολλα τα τε
σκυλα και λαφυρα και αρματα και τα δορατα μετα των φλαμουλλων, ιστανται δια δυο στιχων.
ει δε ουκ εισιν εις πληθος ταυτα, ιστανται δι' ενος στιχου, καθως ειρηται, απο του μαγγανου
μεχρι του καμπτου του Βενετου. και μετα το ανελθειν τον βασιλεα εις το προκυπτικον
κλουβιον, κατερχεται ο δομεστικος των σχολων, ει αρα αυτος ην ο ποιησας το ταξειδιον, μετα
και των στρατηγων και κλεισουραρχων· ειτε ο δρουγγαριος του πλοΐμου μετα των πλοΐμων
στρατηγων και των μεγαλων αρχοντων του πλοΐμου, και ει τι αν ευρωσιν ελλειπες της του
πρωτονοταριου του δρομου στασεως, επιδιορθουνται, και ποιωσιν την προσηκουσαν
καταστασιν των δεσμιων και σκυλων και λαφυρων και αρματων και των δορατων μετα των
φλαμουλλων αυτων. και παντων καλως διευθυνθεντων, ανα 614 φερει ο πραιποσιτος τωι
βασιλει, και προσταξει του πραιποσιτου κρουει τριτον το σκουταριον, και κατερχεται ο βασιλευς
κατα τον επικρατησαντα τυπον των ιπποδρομιων, και στεφεται, και τα εξης επιτελουνται,
καθως εχει η ταξις των ιπποδρομιων. του δε βασιλεως ανιοντος εις το καθισμα και τον λαον
κατα το ειωθος κατασφραγιζοντος, ακτολογουσιν οι δημοι τα ειθωτα αυτοις, και του βασιλεως
καθεσθεντος επι του βασιλειου θρονου, δια νευματος του ακτουαριου αποκινωσιν πρωτον μεν
τα αρματα, επειτα τα σκυλα και λαφυρα, και ακολουθως τουτων τα δορατα μετα των
φλαμουλλων, οπιθεν δε τουτων οι δεσμιοι, και διερχονται το μερος των δημων, και καμπτουσιν
τον του Πρασινου καμπτον, και ανερχονται μεχρι της φινας, ηγουν του Π. και ει εστιν λαος
πολυς οι δεσμιοι, ανερχονται μεχρι του καμπτου του Βενετου. τα δε σκυλα και λαφυρα και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

αρματα τιθωσιν οι ταξεωται επι διφθερων και κιλικιων προς το μη μολυνθηναι, ειτε απο του
κονιορτου, ειτε απο του πηλου. οι δε δημωται των δυο μερων και οι του αριθμου και οι της
βασιλικης ουσιας ελαται και οι ψαλται ιστανται κατεναντι του οργανου του Πρασινου, και δια
νευματος του ακτουαριου αρχονται ευφημειν την προῤρηθεισαν μεγαλην ευφημιαν του εν τωι
φορωι μετα της λιτης τελουμενου θριαμβου των επινικιων. 615 ηνικα δε αρξονται ευφημειν,
πιπτουσι παντες οι δεσμιοι πρηνεις επι της γης, τα δε τουτων δορατα μετα των φλαμουλλων εξ
αντιστροφου τιθωσιν οι κατεχοντες αυτα ταξεωται, μεχρις αν η αυτη ευφημια τελειωθηι. και
ταυτης τελειουμενης, ανιστανται οι δεσμιοι, ομοιως και τα δορατα μετα των φλαμουλλων, και
ει μεν κελευει ο βασιλευς θεασασθαι τους δεσμιους το ιπποδρομιον, ανερχονται εις τα του
ιπποδρομιου βαθρα κατωθεν του δημου των Πρασινων, εν ωι τοπωι ειωθασιν οι δεσμιοι ιστασθαι
και θεασασθαι το ιπποδρομιον. ει δε ου κελευει ο βασιλευς ενωθηναι τουτους τοις πριν δεσμιοις
του πραιτωριου, ιστανται ειτε κατωθεν του δημου των Βενετων, ειτε αλλαχου. τα δε σκυλα και
λαφυρα και αρματα και τα δορατα μετα των φλαμουλλων αιρονται παρα των ταξεωτων, και
εισκομιζονται, και τα εξης επιτελειται η συνηθης ακολουθια του ιπποδρομιου. ΚΕΦ. καʹ. Ὅσα δει
παραφυλαττειν, οταν τεχθηι αῤρεν παιδιον τωι βασιλει. ∆ιδονται μανδατα εις ολην την
συγκλητον αλλαξιμων, και τηι εξης προερχονται παντες οι συγκλητικοι και αλλασσωσιν. ειτα
ερχεται ο ραιφερενδαριος του πατριαρχου, και 616 ερωται, ει κελευει ο βασιλευς εισελθειν τον
πατριαρχην. ο δε ραιφερενδαριος απιων προσκαλειται τον πατριαρχην, και εισερχεται ο
πατριαρχης εν τωι παλατιωι μετα του σεκρετου αυτου και μητροπολιτων και αρχιεπισκοπων, και
εν τωι χρυσοτρικλινωι ποιει την ευχην, παροντος και του σεκρετου αυτου, κατα τον τυπον της εʹ
ημερας της διακαινησιμου εβδομαδος. και μετα το ποιησαι την ευχην τον πατριαρχην
συντασσεται τοις δεσποταις, και απεισιν εν τωι πατριαρχειωι υπο δυο σιλεντιαριων
παρακρατουμενος. μετα δε το εξελθειν τον πατριαρχην εισερχεται το σεκρετον των
συγκλητικων, και απευχαριστουσιν τωι βασιλει, και επευχονται αυτωι δια το τεχθεν
πορφυρογεννητον παιδιον, λεγοντες θεασασθαι παιδας των παιδων του πορφυρογεννητου, και
τουτον ιδειν γηραιον και προβεβηκοτα χρονων πολλην περιοδον, ειτα κληρονομον γενεσθαι
της πατρικης εξουσιας και βασιλειας, ως αν η των Ῥωμαιων καλως διευθυνοιτο και διεξαγοιτο
βασιλεια τε και πολιτεια. ιστεον, οτι και τουτο γεγονεν εν τοις αρχαιοτεροις χρονοις. τωι βασιλει
τεχθεν αῤρεν παιδιον, ο πατριαρχης ουκ εισηλθεν εν τωι παλατιωι ποιησαι την ευχην, αλλ' εν
πρωτοις εδεξατο ο βασιλευς το σεκρετον των συγκλητικων εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι,
καθως προειρηται, και απο των εκεισε εδοθησαν μινσαι, και εξηλθον παντες επι τον
καβαλλαριον, και γεγονεν προκενσον εν τηι μεγαληι του Θεου εκκλη 617 σιαι κατα τον τυπον των
μεγαλων προελευσεων. ιστεον, οτι τηι τριτηι ημεραι της γεννησεως οφειλομενον εστιν γενεσθαι
δυο δεξιμα εις τας δυο φιαλας. επει δε προπαλαι αυται παρεσταλησαν, οφειλει γενεσθαι το
τοιουτο δεξιμον εις την μυστικην φιαλην του τρικογχου του σιγματος, και των δημων
εξαιτουμενων κατα το συνηθες αχθηναι ιππικον ιπποδρομιον, κελευσει του βασιλεως διδοται το
βηλαριον και κρεμμαται, και τηι εξης ημεραι τελειται ιππικος αγων. ιστεον, οτι τηι αυτηι ημεραι
της ιπποδρομιας διδοται μανδατα, συναθροισθηναι παντας εν τωι ιπποδρομωι, και κελευσει του
βασιλεως εξερχομενος ο πραιποσιτος εκλεγεται απο μεν των ταγματων νʹ, απο δε των δυο
μερων των δημωτων ανα νʹ και απο των πολιτων νʹ, και τουτων ισταμενων ενθεν κακειθεν,
λεγει προς αυτους ο πραιποσιτος, οτι "κελευει ο βασιλευς ημων ο αγιος, ινα κατα τον
κρατησαντα παλαιον τυπον και την αρχαιαν συνηθειαν αθροισθητε τηι εωθεν, (ηγουν τηι πεμπτηι
ημεραι της του παιδος γεννησεως,) και εκφωνησητε τοδε ονομα τωι τεχθεντι πορφυρογεννητωι."
τηι δε εωθεν, ηγουν τηι εʹ ημεραι, συναθροιζονται εν τωι αυτωι ιπποδρομωι, και λεγουσιν οι των
δημων ακτα, και ευφημουσιν τους δεσποτας και τας αυγουστας και το τεχθεν πορφυρογεννητον
εξ ονοματος. ι 618 στεον, οτι τηι ογδοηι ημεραι καλλωπιζεται ο της αυγουστης κοιτων μετα των
χρυσουφαντων βηλων του χρυσοτρικλινου και πολυκανδηλων. και μετα το γενεσθαι παρα του
ιερεως την ευχην εν τωι προπυλαιωι της εκκλησιας και επιτεθηναι το παρα των δημων
εκφωνηθεν ονομα αυτωι και το ιματιον ενδυθηναι παλιν αποφερεται το παιδιον, και τιθεται εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

το κουνιον, και επισκεπαζονται η τε αυγουστα και το παιδιον εφαπλωματα χρυσοΰφαντα. ειτα
δια του της τραπεζης της αυγουστης προσκαλουνται οι πραιποσιτοι, και δια των πραιποσιτων
εισαγονται οι αρχοντες του κουβουκλειου και οι του κουβουκλειου παντες, και καθεξης
εισαγονται απο του καινουργιου τρικλινου αι ζωσται και αι μαγιστρισσαι, ανθυπατισσαι τε και
πατρικιαι και πρωτοσπαθαρεαι οφφικιαλαιαι και αι λοιπαι συγκλητικαι, ειθ' ουτως αι των
προῤρηθεντων αξιωματων απαξιωματικαι χηραι, και επευχονται απευχαριστουσαι και
ευφημουσαι την αυγουσταν, και το προσηκον απονεμουσι σεβας, μια εκαστη εισαγουσα ξενιον,
οπερ κατα προαιρεσιν εχει. μετα δε το των γυναικων σεκρετον εισαγονται απο του λαυσιακου
δια του ωρολογιου και του χρυσοτρικλινου οι της συγκλητου απαντες, μαγιστροι, ανθυπατοι,
πατρικιοι και οφφικιαλιοι, και επευχονται απευχαριστουντες 619 τηι αυγουστηι, και το προσηκον
αποδιδουσι σεβας δι' ευχων και ευφημιων τωι πορφυρογεννητωι, καθως και εν τηι προς τον
βασιλεα απευχαριστειαι και ευχηι ειρηται. ιστεον, οτι απο τηι πρωτηι ημεραι της γεννησεως του
πορφυρογεννητου παιδος οφειλομενον εστι γινεσθαι, ο η κοινη συνηθεια λοχοζεμα καλει, εις
τον πορτηκα των ιθʹ ακουβιτων και εις τα τριοδια της λεωφορου της πολεως, ηγουν απο της
χαλκης μεχρι του βοος. και οφειλουσιν εν μεν τωι πορτηκι των ιθʹ ακουβιτων συνερχεσθαι οι
αρχοντες των ταγματων μετα των σχολαριων, ομοιως και οι αρχοντες του πλοΐμου μετα του
πλοΐμου στρατου. προς τουτοις των δυο μερων οι δημωται και το πολιτικον μετα των της
πολεως συστηματων, και επι επτα ημερας πινουσιν εκεισε το προῤρηθεν λοχοζεμα. ομοιως και
εν τοις προῤρηθεισι της λεωφορου τριοδοις οφειλουσιν συνερχεσθαι οι εν Χριστωι ημων
αδελφοι οι πενητες και πινειν επι επτα ημερας το προῤρηθεν λοχοζεμα. ΚΕΦ. κβʹ. Ὅσα δει
παραφυλαττειν επι βαπτισμωι αῤρενος παιδος βασιλεως. Κελευσει του βασιλεως οριζονται
μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι, στρατηγοι, στραταρχαι, τουρμαρχαι, οι αρχοντες των
ταγματων, οι οφφικιαλιοι και πασα η συγκλητος, και 620 εισερχονται εις τον μεγαν βαπτιστηρα
της μεγαλης εκκλησιας. οι δε δεσποται προερχονται μετα των αλλαξιμων, καθως εχει η
συνηθεια των μεγαλων εορτων. τα δε σκηπτρα και τα λοιπα σκευη μενουσιν εν τωι ναωι της
μεγαλης εκκλησιας, καθως και εν ταις μεγαλαις προελευσεσιν, και οι λοιποι αξιωματικοι και
συγκλητικοι. οι δε δεσποται μετα του πατριαρχου και των ορισθεντων γενεσθαι αναδοχων
εισερχονται εις τον βαπτιστηρα, και της ευχης γενομενης και της ειωθυιας εκκλησιαστικης
ταξεως τελουμενης και του παιδος βαπτιζομενου, δεχονται οι αναδοχοι, και απο των εκεισε
κατερχονται οι δεσποται μετα του πατριαρχου και του φωτισματος, και γινεται η ειωθυια
εισοδος εις το θυσιαστηριον. ειτα εισερχεται ο βασιλευς εις το μητατωριον, και τα εξης τελειται,
καθως και εν ταις μεγαλαις προελευσεσιν. οι δε δημοι εν τωι υποστρεφειν τον βασιλεα
αιτουνται, αχθηναι ιππικον ιπποδρομιον. του δε βασιλεως συντασσομενου, τελειται τηι επαυριον
ιπποδρομιον απολυσιμον και προσκυνησιμον. ΚΕΦ. κγʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι κουρευματι
παιδος βασιλεως. ∆ιδονται μανδατα εις ολην την συγκλητον αλλαξιμων, και 621 τηι εξης
προερχονται παντες οι συγκλητικοι, ειτα ερχεται ο ραιφερενδαριος του πατριαρχου, και ερωται,
ει κελευει ο βασιλευς εισελθειν τον πατριαρχην. του δε βασιλεως υπομιμνησκομενου παρα του
πραιποσιτου και κελευοντος εισελθειν τον πατριαρχην, εξερχεται ο πραιποσιτος λεγων τωι
ραιφερενδαριωι, οτι κελευει ο βασιλευς εισελθειν τον πατριαρχην. ο δε απιων προσκαλειται τον
πατριαρχην, και εισερχεται εν τωι παλατιωι, καθως ειθισται αυτωι, μετα του σεκρετου αυτου και
των μητροπολιτων και αρχιεπισκοπων, και υπανται αυτον ο βασιλευς εν τωι χρυσοτρικλινωι. και
εις οιον αν ναον κελευηι ο βασιλευς γενεσθαι το κουρευμα, απεισιν μετα του πατριαρχου. και
ειθ' ουτως εισερχονται οι του κουβουκλειου και οι αρχοντες του πατριαρχου και
κουβουκλεισιοι, προς τουτοις μητροπολιται και αρχιεπισκοποι. ειτα κελευσει του βασιλεως
ερχονται και οι της συγκλητου και οσοι μελλουσι γινεσθαι αναδοχοι των τριχων του βασιλικου
παιδος. ειτα φερει ο πραιποσιτος τα δια ραφης συνημμενα προς αλληλα εγχειρια, και επιδιδωσι
ταυτα τωι πατριαρχηι, ο δε πατριαρχης τοις μελλουσι γινεσθαι αναδοχοις, και εξης γινεται η της
εκκλησιας ακολουθος του κουρευματος ταξις. και το μεν πρωτον χρυσουν εγχειριον, εν ωι και αι
αποκαρεισαι τριχες του παιδος εγκεινται, επιδιδοται τωι πραιποσιτωι, τα δε λοιπα εγχειρια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

διαρπαζομενα παρα των αναδοχων μερι 622 ζονται. επι δε Βασιλειου του αοιδιμου βασιλεως
γεγονε το κουρευμα Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου και υιου αυτου ουτως. της
προῤρηθεισης ταξεως πασης τελεσθεισης, γεγονεν η εκκλησιαστικη πασα ακολουθια του
κουρευματος εν τωι ευκτηριωι του αγιου μεγαλομαρτυρος Θεοδωρου του εν τωι προς ανατολην
αριστερωι μερει του χρυσοτρικλινου. αναδοχοι δε των τριχων του βασιλικου παιδος γεγονασιν
ο,τε πατρικιος Λεων και στρατηγος των Ἀνατολικων ο κρατερος, και ο στρατηγος Καππαδοκιας
και οι τουρμαρχαι και μεραρχαι και οι λοιποι παντες θεματικοι αρχοντες των αυτων θεματων
μετα και των δρουγγαροκομητων. απο γαρ των κιγκλιδων του βηματος του αυτου ευκτηριου
μεχρι του πορτηκος του χρυσοτρικλινου, εν ωι και το ωρολογιον ισταται, συνεκρατει η των
εγχειριων αλλο προς το αλλο συῤραφη και συναρμοσις, ωστε παντας τους θεματικους αρχοντας
Ἀνατολικους και Καππαδοκας αναδοχους γενεσθαι των τριχων του βασιλικου παιδος. ΚΕΦ. κδʹ.
Ἐπι προαγωγηι κουβικουλαραιας. Της καθημερινης προελευσεως ισταμενης, και του βασιλεως
καθεζομενου εν τωι χρυσοτρικλινωι και κελευοντος γενεσθαι κουβικουλαραιαν, δηλοι τοις
πραιποσιτοις, και αυτοι 623 κατα το ειωθος αναλαμβανονται μεθ' εαυτων δυο κουβικουλαριους
και δυο σπαθαροκουβικουλαριους και οστιαριον και πριμικηριον. εις δε εκ τουτων οφειλει ειναι
και ο πριμικηριος του κουβουκλειου. και εισερχονται εν τωι χρυσοτρικλινωι. και οι μεν
πραιποσιτοι εισερχομενοι το προς δυσιν βηλον του χρυσοτρικλινου προσκυνουσι τον βασιλεα.
του δε δευτερου ανοιγοντος το ευκτηριον του αγιου μεγαλομαρτυρος Θεοδωρου το εν τωι
χρυσοτρικλινωι, εισερχονται παντες εκεισε, και αποκρεμμωσι το χρυσουν ιματιον το δικην
παραγαυδιου ον εις τας κιγκλιδας του βηματος, ητοι εις τα αγια θυρια. ομοιως τιθουσιν εκεισε
και το προπολωμα και το ασπρον μαφωριον και το λευκον χαρζανιον, και ειθ' ουτως εξερχονται
οι πραιποσιτοι, και απιασιν δια του προς ανατολην δεξιου βηλου του χρυσοτρικλινου εις τον
κοιτωνα της αυγουστης, και απο των εκεισε αναλαμβανονται την μελλουσαν γενεσθαι
κουβικουλαραιαν, και απαγουσιν αυτην δια του χρυσοτρικλινου εις το ευκτηριον του αγιου
μεγαλομαρτυρος Θεοδωρου, και λεγει προς αυτην ο πρωτος πραιποσιτος· "ορα, ποθεν
αναλαμβανεσαι το αξιωμα. παντως προδηλον εκ των αγιων θυρων. και εις τουτο αφορωσα, οτι
εκ χειρος Κυριου τουτο λαμβανεις, προσεχε σεαυτην τον του Κυριου φοβον εχουσα εν τηι καρδιαι,
και προς τον βασιλεα και την αυγουσταν αληθη πιστιν και ακιβδηλον ευγνωμοσυνην
φυλαττουσα." ταυτα προς αυτην ειπων ο πραιποσιτος, κελευει αυ 624 την τριτον επι της γης
προς ανατολας προσκυνησαι και τωι Θεωι απευχαριστησαι. ειθ' ουτως αναλαμβανεται ο πρωτος
πραιποσιτος το χρυσουν ιματιον το δικην παραγαυδιου ον απο των αγιων θυρων, και
επενδυουσιν αυτην οι πραιποσιτοι και ζωννυουσιν αυτην. επειτα επιτιθουσιν επ' αυτηι το
ασπρον μαφοριον και το λευκον χαρζανιον, ειτα το προπολωμα, και ευθυς ασπαζονται αυτην οι
πραιποσιτοι και οι λοιποι, και εξαγουσιν αυτην δια του βηλου του αγιου Θεοδωρου εν τωι μεσωι
του χρυσοτρικλινου κατεναντι του μεσαιτατου πολυκανδηλου, και προσκυνει, και απο των
εκεισε μεχρις αν καταλαβηι τους ποδας του βασιλεως, προσκυνει εκ δευτερου, ως τρισσην ειναι
την ταυτης προσκυνησιν. και ειθ' ουτως πιπτουσα φιλει τους ποδας του βασιλεως, και εξαγεται
παρα των πραιποσιτων και των λοιπων του κουβουκλειου εις τον λαυσιακον, και ασπαζονται
αυτην οι του κουβουκλειου, και απο των εκεισε αναλαμβανονται αυτην οι πραιποσιτοι και
απαγουσιν εις τον κοιτωνα της αυγουστης, και απευχαριστει την αυγουσταν. οι δε πραιποσιτοι
ταυτην εκεισε καταλειποντες απερχονται εν τωι λαυσιακωι. ΚΕΦ. κεʹ. Ὅσα δει παραφυλαττειν επι
προαγωγηι κουβικουλαριου. Της καθημερινης προελευσεως ισταμενης, και του βα 625 σιλεως
καθεζομενου εν τωι χρυσοτρικλινωι και κελευοντος γενεσθαι κουβικουλαριον, δηλοι τοις
πραιποσιτοις, και αυτοι κατα το ειωθος αναλαμβανονται μεθ' εαυτων δυο κουβικουλαριους και
δυο σπαθαροκουβικουλαριους και οστιαριον και πριμικηριον. εις δε εκ τουτων οφειλει ειναι και
ο πριμικηριος του κουβουκλειου. και εισερχονται εν τωι χρυσοτρικλινωι, και οι μεν πραιποσιτοι
εισερχομενοι το προς δυσιν βηλον του χρυσοτρικλινου προσκυνουσι τον βασιλεα· οι δε λοιποι
του κουβουκλειου ου προσκυνουσιν. του δε δευτερου ανοιγοντος το ευκτηριον του αγιου
μεγαλομαρτυρος Θεοδωρου, εισερχονται παντες εκεισε και αποκρεμμωσι το χρυσουν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

παραγαυδιον εις τας κιγκλιδας του βηματος, ηγουν εις τα αγια θυρια, και ειθ' ουτως εξερχεται ο
πραιποσιτος, και εισαγει απο του πανθεου, ειτε και απο του ωρολογιου, τον οφειλοντα γενεσθαι
κουβικουλαριον, και εξωθεν του ευκτηριου, ηγουν εις το βηλον του αγιου Θεοδωρου, κελευσει
των πραιποσιτων ενδυουσιν οι κουβικουλαριοι καμισιον τον μελλοντα τιμηθηναι, και
αποσκεπαζουσιν αυτον, και ειθ' ουτως εισαγουσιν αυτον εν τωι ευκτηριωι, και ιστωσιν αυτον προ
των αγιων θυρων. ειτα ο πρωτος πραιποσιτος ποιει εις αυτον την ειωθυιαν παραινεσιν,
νουθετων και εξασφαλιζομενος αυτον του μη δησαι χειρας εις ετερον βαρβατον ανευ του
βασιλεως, και του μη ειναι μεθυσον και περπερον και περισσοπραξιας εργαζεσθαι, και του μη
συνδυαζειν η συμφιλιουσθαι εξολεστατοις και νεωτερισταις ανθρωποις· 626 προς τουτοις και
του μη εξαγειν μυστηριον βασιλεως, τιμαιν δε παντας τους εν αξιωμασι προβαθμιους και
ισοβαθμιους αυτου και πασαν την συγκλητον, μαλιστα δε τους αυτου πραιποσιτους. ταυτα
εξασφαλισαμενος ο πραιποσιτος τον μελλοντα τιμηθηναι κουβικουλαριον, λεγει προς αυτον·
"ορα, ποθεν αναλαμβανει το αξιωμα. παντως προδηλον εκ των αγιων θυρων. και εις τουτο
αφορων, οτι εκ χειρος Κυριου τουτο λαμβανεις, προσεχε σεαυτωι, οπως μεχρι τελους ζωης σου
ταυτα παντα φυλαξηις, και αναβασεις εν τηι καρδιαι σου διαθεμενος και ταις κρειττοσιν αρεταις
κοσμουμενος, ταις μειζοσι των βαθμων αξιαις παρα του πλουτοδοτου και θειου ημων
αυτοκρατορος επιτυχηις και ενδοξος εν τωι ιερωι κουβουκλειωι γενησηι." ταυτα προς αυτον ειπων
ο πραιποσιτος κελευει αυτον τριτον επι της γης προς ανατολας προσκυνησαι και τωι Θεωι
απευχαριστησαι. ειθ' ουτως αναλαμβανεται το χρυσουν παραγαυδιον ο πραιποσιτος απο των
αγιων θυρων, και επενδυει αυτον, και ασπαζονται αυτον οι πραιποσιτοι και οι λοιποι, και
εξαγουσιν αυτον απο του βηλου. και ηνικα εξελθηι, πιπτει επι της γης, και προσκυνει τον
βασιλεα, και ειθ' ουτως εξαγεται παρα των πραιποσιτων και των του κουβουκλειου εις τον
λαυσιακον, και ασπαζονται αυτον παντες οι της συγκλητου, και προς παντων οι του
κουβουκλειου. και ειθ' ουτως σκεπαζεται και καθε 627 ζεται εις την ιδιαν αυτου ταξιν, και των
μινσων γινομενων, απερχεται εμπρατος εν τωι οικωι αυτου. ΚΕΦ. κϛʹ. Περι των κατα διαφορους
καιρους συμβαντων γενεσθαι περι της παλαιας συνηθειας της τελουμενης εν τηι μεγαληι
εκκλησιαι. Ἰστεον, οτι το παλαιον μετα το προσενεγκειν τα δωρα τηι αγιαι τραπεζηι τον βασιλεα
εμενεν ενδον του αγιου θυσιαστηριου εως της μεταληψεως των θειων μυστηριων· επι δε
Θεοδοσιου του ορθοδοξου βασιλεως τουτο απεκοπη δι' αιτιαν, η εν τωι βιωι αναγεγραπται του
αγιου και αοιδιμου Ἀμβροσιου, επισκοπου Μεδιολανων. ΚΕΦ. κζʹ. Ὅπως Ἡρακλειος υπο του
ιδιου πατρος απο της του καισαρος αξιας ανηχθη εις το σχημα της βασιλειας, και πως ∆αβιδ ο
αδελφος αυτου γεγονε καισαρ. Χρη ειδεναι, οτι κατα την τεταρτην του Ἰουλιου μηνος, ινδ. ιαʹ, ο
αυτοκρατωρ και μεγας βασιλευς θελησας αναγορευσαι Ἡρακλειον τον τουτου υιον απο της
αξιας του 628 καισαρος εις το σχημα της βασιλειας, εποιησεν ουτως. μετεσταλη ο πατριαρχης
και οι της συγκλητου παντες. και ο μεν πατριαρχης εισηλθεν προς τον βασιλεα, παροντος και
Κωνσταντινου δεσποτου του αυτου γνησιου αδελφου. η δε ευχη εγενετο εν τωι αγιωι Στεφανωι
της ∆αφνης, και επηιρθη, οπερ εφορει καμελαυκιον ο καισαρ, απο της κεφαλης αυτου, και
περιετεθη αυτωι ο βασιλικος στεφανος, ∆αβιδ δε τωι δεσποτηι ετερας ευχης γενομενης, ανηγαγεν
εις την του καισαρος αξιαν, επιθεις αυτωι το αυτο καμελαυκιον. ειθ' ουτως μετεσταλησαν κατα
το εθος οι ενδοξοτατοι πατρικιοι, και εισηλθον εν τωι αυγουστεαι, και εδεξαντο τον τε μεγαν
βασιλεα, ομοιως και τους αυτου υιους, παροντος και του καισαρος. ηνικα ουν εξηλθον παντες οι
απο υπατων και εως των ιλλουστριων, εστησαν εις τα γραδηλια της αρεας. ηνοιχθησαν δε και αι
πυλαι του αρματος και εισηλθον παντα τα σιγνα και αι σχολαι και οι δημοι. συνεξηλθεν δε
αυτοις και ο πατριαρχης, και παντων ευφημησαντων, ευθεως απηιει εν τηι αγιωτατηι μεγαληι
εκκλησιαι μετα των τεκνων αυτου, και παντα κατα το εθος εγενετο και εν τηι αυτηι μεγαληι
εκκλησιαι. ΚΕΦ. κηʹ. Περι προκενσου του εν τηι μεγαληι εκκλησιαι. Χρη ειδεναι, ως τηι πρωτηι του
Ἰαννουαριου μηνος, ινδ. 629 ιβʹ, εποιησεν προκενσον ο βασιλευς εν τηι αγιωτατηι μεγαληι
εκκλησιαι, και εξηλθεν μετ' αυτου Κωνσταντινος ο δεσποτης, φορων χλανιδιον, και Ἡρακλειος
ο δεσποτης και υιος αυτου, φορων πραισεκστον, και παρα του ιδιου αδελφου παρακρατουμενος.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

εφορεσαν δε τογας ο, τε πατρικιος Νικητας και ο πατρικιος Ἰωαννης και ο πατρικιος ο κατα
Ἰεσδην και ο πατρικιος ∆ομετιος και ο μαγιστρος Ευσταθιος, και οι λοιποι αρχοντες εφορεσαν
χλανιδια ολοσηρικα, και τινες δε των απο υπαρχων εφορεσαν λωρους κατα υπατιας, και
εισελθοντων αυτων εν τηι αγιωτατηι μεγαληι εκκλησιαι ηψαν κηρους και παντα τα προς
συνηθειαν γεγονασιν, και εγενετο αξια. ΚΕΦ. κθʹ. Ὅπως εν ημεραι ιπποδρομιου εδεξατο
Ἡρακλειος τους της συγκλητου, παροντος και του πατριαρχου. Χρη ειδεναι, ως, τηι τεταρτηι του
αυτου μηνος ιπποδρομιου οντος, εδεξατο ο βασιλευς εν τωι αυγουστεαι τους ειωθοτας, και εν τωι
μελλειν ανερχεσθαι αυτον εν τηι ιπποδρομιαι, παλιν εκελευσεν, και εδεξατο παντας τους
αρχοντας, και εισελθοντων αυτων εν τωι αυγουστεαι, ευρον ισταμενον τον τε βασιλεα και την
αυγουσταν, και εμπροσθεν αυτων ισταμενας Αυγουστιναν και Ἀναστασιαν τας αυτων 630
θυγατερας και αυγουστας, παροντος και του πατριαρχου, και εν τωι δεξιωι μερει ισταντο τα λοιπα
τεκνα του βασιλεως, και εις το αριστερον μερος ισταντο κουβικουλαριοι, και εκραξαν λεγοντες·
"ευτυχως τηι πολιτειαι, ευτυχως τηι πολιτειαι, ευτυχως τηι πολιτειαι. Ἡρακλειε αυγουστε,
τουμβικας. Ἀναστασια Μαρτινα αυγουστα, τουμβικας. Κωνσταντινε αυγουστε, τουμβικας.
Ἡρακλειε αυγουστε, τουμβικας. Αυγουστινα αυγουστα τουμβικας. Ἀναστασια αυγουστα,
τουμβικας. ∆αβιδ καισαρ, τουμβικας. Μαρτινε νωβελησιμε, τουμβικας." και ειθ' ουτως ανηλθεν
ο βασιλευς εν τωι ιπποδρομιωι. ΚΕΦ. λʹ. Περι κηδειας πατριαρχου. Χρη ειδεναι, οτι τηι ιγʹ του
∆εκεμβριου μηνος, ινδ. ιβʹ, ετελειωθη Σεργιος ο πατριαρχης Κωνσταντινουπολεως ημεραι
κυριακηι· και μετα το δεξασθαι τον βασιλεα τους αρχοντας κατα το ειωθος, απεστειλεν αυτους
εις την κηδειαν του αυτου πατριαρχου. και δη απελθοντων των συγκλητικων εν τηι αγιωτατηι
μεγαληι εκκλησιαι, απηλλαξαν τα ασπρα χλανιδια, και περιεβαλλοντο τα χροακα, και ουτως
ηκολουθησαν τωι εξοδιωι μεχρι των αγιων αποστολων. ηρωτηθησαν δε οι του κληρου της
εκκλησιας, ει και εις ετερους πατριαρχας εγενετο η αυτη ταξις· και ειπον, γενεσθαι την τοιαυτην
τα 631 ξιν εις την κηδειαν των επισκοπων Κυριακου και Θωμα. και αυτοι γαρ εν κυριακηι
ετελειωθησαν. και δη της λειτουργιας γενομενης, οι θελησαντες μειναι αξιωματικοι εμειναν
μεχρι της καταθεσεως του λειψανου, οι δε λοιποι ανεχωρησαν οικαδε. ΚΕΦ. λαʹ. Πως δει
προσφερειν τον βασιλεα εν μεγαληι εκκλησιαι αναθηματα. Ἰστεον, οτι τηι ημεραι των φωτων του
βασιλεως Μιχαηλ προσφεροντος τηι εκκλησιαι ποτηριον χρυσουν εκ λιθων τιμιων και μαργαρων
ημφιεσμενον, το μεν ποτηριον προσταξει του βασιλεως Μιχαηλ σπαθαριος και χρυσοεψητης
εβασταζε, το δε ποτηροκαλυμμα σιλεντιαριος, περιπατουντες αναμεταξυ των δυο μαγιστρων.
και των αγιων θυρων πλησιον γενομενος ο βασιλευς ηρεν το ποτηριον, και εισελθων εις το
θυσιαστηριον τεθεικεν αυτο εις την αγιαν τραπεζαν. ο δε πατριαρχης λαβων το ποτηροκαλυμμα
απο του σιλεντιαριου επεδωκεν αυτο τωι βασιλει. ο δε βασιλευς επεθηκεν αυτο εν τηι αγιαι
τραπεζηι. ΚΕΦ. λβʹ. Περι αιτησεως δεξιμου των δυο μερων, εορτης παρουσης. Χρη ειδεναι, οτι επι
Μιχαηλ του βασιλεως τα δυο 632 μερη μετα την υποστροφην της προελευσεως των φωτων
απηλθον εις τας ιδιας φιαλας, αιτουμενοι γενεσθαι το δεξιμον. ΚΕΦ. λγʹ. Περι προαγωγης
αξιωματων εν ημεραι ετησιωι αυτοκρατωριας και στεψιμου και γενεθλιου και στεφανωματος.
Ἰστεον, οτι ειθισται τοις βασιλευσιν εν τοις δεξιμοις της αυτοκρατοριας και της γεννησεως,
ομοιως και του στεψιμου και στεφανωματος αυτων, μετα την απο του τρικογχου εν τωι
χρυσοτρικλινωι εισοδον περιβαλλεσθαι τα χρυσοπερικλειστα σαγια, και καθεζεσθαι τον μεγαν
βασιλεα επι του ισταμενου θρονου εν τωι χρυσοτρικλινωι. ει δε μικροι ωσιν βασιλεις, καθεζονται
εν σελλιοις ενθεν κακειθεν του αυτου θρονου. ειτα εισερχονται οι του κουβουκλειου, ως
ειθισται αυτοις. ο δε βασιλευς προβαλλεται πληθη πολλα αξιωματων απο τε μανδατορων,
βεστητορων, υπατων, κανδιδατων, σπαθαριων και δισυπατων, ομοιως σπαθαροκανδιδατων και
πρωτοσπαθαριων, αναβιβαζων καθεκαστην ταξιν και αξιαν. ειθ' ουτως ανασταντες απο του
σεντζου καθεζονται επι της τιμιας αυτων τραπεζης. ΚΕΦ. λδʹ Περι προαγωγης αξιωματων εν
ημεραι ετησιωι γεννησεως και ετερων τοιουτων. Ἰστεον, οτι το δεξιμον της γεννησεως Μιχαηλ
βασιλευς 633 εν τηι μυστικηι φιαληι του τρικογχου ετελεσθη κατα την ειωθυιαν ακολουθιαν των
δεξιμων. των γαρ μερων αιτησαμενων τας δʹ αιτησεις, ας εξ εθους ειωθασιν αιτεισθαι, και του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

βασιλεως συνταξαμενου την εκπληρωσιν των τεσσαρων αιτησεων γενεσθαι, εισηλθεν εν τωι
τρικογχωι, και απηλλαξεν κατα το ειωθος, και δηριγευομενος εκειθεν εισηλθεν εν τωι κοιτωνι
αυτου, και περιβαλλομενος το χρυσοπερικλειστον σαγιον εκαθισεν εν τωι σεντζωι τωι ισταμενωι
εν τωι χρυσοτρικλινωι. των δε του κουβουκλειου κατα το ειωθος εισελθοντων, εποιησεν τηι αυτηι
ημεραι προβολας αξιωματων πολλας απο τε αποεπαρχων προαναβιβαζων καθεκαστην αξιαν
μεχρι πρωτοσπαθαριων. ΚΕΦ. λεʹ Περι σαξιμου. Χρη ειδεναι, οτι εν τωι σαξιμωι του αυτου
γενεθλιου τα δυο μερη της πολιτικης Βενετων και Πρασινων ουδεποτε εσασσον. και
υπομνησαντος περι τουτου του πραιποσιτου τωι βασιλει, προσεταξεν ο βασιλευς, οπως σαξωσιν.
και εισηλθον τηι αυτηι ημεραι τα δυο μερη εν τηι τεταρτηι και πεμπτηι καταστασει του σαξιμου,
εκτελεσαντες τα του σαξιμου παντα, ειληφοτες και αποκομβιον. 634 ΚΕΦ. λϛʹ Περι εισαγωγης
απο επαρχων εν ημεραι ιπποδρομιου, προβληθεντος εν τωι δεξιμωι του αυτου ιπποδρομιου.
Ἰστεον, οτι τηι ημεραι του ιπποδρομιου της γεννησεως Μιχαηλ του βασιλεως εισηχθη εν πρωτοις
απο της συγκλητου, καθως η συνηθεια εχει, ο προβληθεις απο επαρχων εν τωι δεξιμωι της αυτης
ημερας. ΚΕΦ. λζʹ. Περι τινων αποστατησαντων και παλιν δουλωθεντων, πως εδεχθησαν παρα
του βασιλεως. Χρη ειδεναι, οπως εδεξατο Μιχαηλ ο βασιλευς Σκλαβους τους ατακτησαντας εν
χωραι τηι Σουβδελιτιαι και ανελθοντας εις τα ορη και παλιν καταφυγοντας τηι αυτοκρατορικηι και
υψηληι βασιλειαι. περιβαλλομενος ο βασιλευς σαγιον πορφυρουν εχον περικλεισιν χρυσην, απο
μαργαριτων ημφιεσμενην, περιθεις και στεφανον επι της εαυτου κεφαλης εκ λιθων και
μαργαρων ημφιεσμενον, οπερ καισαρικιον λεγεται, εκαθισιν επι του σεντζου εν τωι
χρυσοτρικλινωι. και γενομενης δοχης, εξηλθεν οστιαριος βασταζων βεργιον, και 635 εισηξεν
αυτους μετα και του λογοθετου. και μετα το διαλεχθηναι αυτοις τον βασιλεα εξηλθον, και
ευθεως εισηχθησαν ετεροι Σκλαβοι Θεσσαλονικης αρχοντιας και αυτοι υπο ενος οστιαριου, ον
τροπον και οι προ αυτων. και διαλεχθεις και αυτοις ο βασιλευς, ως εβουλετο, δεδωκως αυτοις
ανα ενος εσωφοριου ως υπηκοοις αυτου, και εξηλθον και αυτοι. ΚΕΦ. ληʹ Περι της χειροτονιας
Θεοφυλακτου του αγιωτατου πατριαρχου. Μηνι Φεβρουαριωι βʹ, η εορτη της υπαπαντης του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ετους ϛυμβʹ, εχειροτονηθη Θεοφυλακτος ο θεοφιλεστατος
συγκελλος, ο υιος Ῥωμανου δεσποτου, αρχιεπισκοπος Κωνσταντινουπολεως. τηι δε αυτηι ημεραι
ετελεσθη η ακολουθια της προελευσεως ουτως. του παλατιου ανοιξαντος δια της εξοδου της
εξαγουσης επι την του Κυριου εκκλησιαν, και του κουβουκλειου εισελθοντος κατα το ειωθος,
εξηλθον οι δεσποται απο σκαραμαγγιων, περιβεβλημενοι και τα χρυσοπερικλειστα τουτων
σαγια, και απιασιν, δηριγευομενοι υπο τε των πραιποσιτων και του κουβουκλειου, δια της
μανναυρας και των διαβατικων εις τα κατηχουμενα της μεγαλης εκκλησιας, και κατα το ειωθος
636 δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως τωι θεωι ευχαριστησαντες και τα τουτων
διβητησια αλλαξαντες, εκαθεσθησαν. και οτε παντα κατα την ειωθυιαν ακολουθιαν ευτρεπισθη,
υπεμνησθησαν οι δεσποται, και ευθεως περιεβαλλοντο τας εαυτων χλαμυδας, και εξιοντων
αυτων εξω του εκεισε κρεμμαμενου βηλου, εδεξαντο τουτους οι τε μαγιστροι και πατρικιοι. και
της ειωθυιας ταξεως επιτελεσθεισης, κατιεσαν οι δεσποται δια του μεγαλου κοχλιου. εν δε τωι
ναρθηκι της αγιωτατης εκκλησιας εις την ωραιαν πυλην εδεξατο τουτους ο υποψηφιος μετα της
εκκλησιαστικης πασης ταξεως, και δη κατα τον ειωθοτα τυπον εισοδευσαντες, και των εξης
επιτελεσθεντων κατα τας λοιπας προελευσεις, απηρξαντο οι θεοφιλεις μητροπολιται της ιερας
χειροτονιας. οι δε φιλοχριστοι βασιλεις μικρον τι οπισθοποδησαν μεχρι του αργυρου κιονος του
κιβωριου, εως ετελεσθη παρα των μητροπολιτων τα της χειροτονιας. και ειθ' ουτως δια του
δεξιου μερους του βηματος και του κυκλειου εισηλθον εν τωι ευκτηριωι, εν ωι και η αργυρα
ιδρυται σταυρωσις. και δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστησαντες τωι
θεωι και τον πατριαρχην αποχαιρετισαντες, ανηλθον δια του κοχλιου του προς το μερος του
αγιου φρεατος, εν τοις προς ανατολην δεξιοις μερεσι των κατηχουμενιων εκδεχομενοι την του
αγιου ευαγγελιου αναγνωσιν. 637 ΚΕΦ. λθʹ Περι του πατριαρχου, οτι το παλαιον ιδιον ειχεν
πραιποσιτον. Ἰστεον, οτι και ο πατριαρχης το παλαιον ιδιον ειχεν πραιποσιτον,
πρωτοστατουντα των κουβουκλεισιων, απο του κληρου και του εκκλησιαστικου καταλογου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

τυγχανοντα. και δηλον απο της Ἡρακλειου του βασιλεως ασφαλειας, ην εποιησεν προς Σεργιον
τον πατριαρχην, ουτωσι αυταις λεξεσιν περιεχουσαν· "τον μεντοι γε πραιποσιτον Θωμαν του
υμων σεβασμιου κουβουκλεισιατου τριτον στησομεν τηι τιμηι απο του ημων πραιποσιτου, μεχρις
αν την του διακονου αξιαν διεπηι. επειδαν δε εις την του πρεσβυτερου ταξιν προβηι, εφεξης
αυτον του ημετερου πραιποσιτου στησομεθα." ΚΕΦ. μʹ Περι του τινι τροπωι τηι αγιαι και μεγαληι
κυριακηι του πασχα περιβαλλονται τους λωρους ο,τε βασιλευς και οι μαγιστροι και ανθυπατοι
και πατρικιοι. Ἐκ μεν των καθ' ημας νοηματων της ευσεβειας, καθως ο εμος λογος,
υποτυπωσομαι. το μεν περιβεβλησθαι λωρους τους μαγιστρους και πατρικιους εν τηι εορτασιμωι
ημεραι της αναστασεως Χριστου του Θεου ημων εις τυπον ηγουμεθα 638 του ενταφιασμου
αυτου· το δε κεχρυσωσθαι αυτους εις ταυτης λαμπροτητα, ηλιοβολουμενους εξ ηλιου Χριστου
αυτου τηι εγερσει. αυτους τε τους μαγιστρους και πατρικιους εν τυπωι χρηματιζειν των
αποστολων, τον τε χρηστον βασιλεα κατα το εφικτον αναλογουντα Θεωι. διο και τα κατα τον
επιδημιον λογον λεγομενα σκεπαια σκοπον εχει εντετυπωσθαι συμβολοις επινικιοις, α κατα την
εκ νεκρων εγερσιν του Χριστου, και εις αφομοιωσιν του σταυρου λογισθησονται, δι' ου το κατα
του ᾅδου ο Χριστος τροπαιον ηρατο. το δε ταις χερσι κρατεισθαι παρ' αυτων ανεξικακιας
τομους, καθως η εγχωριος κατονομαζει φωνη, ουχ ουτως εχει το αληθες, αλλ' επειδη του
Σωτηρος τοις μαθηταις εοικασι δηθεν οι πατρικιοι, και αυτωι τωι βασιλει κατα την σωτηριωδη
νομοθεσιαν αυτων τομους κρατειν ταυτην εγγεγραμμενους. το δε τας κνημας λινωι εσφινωσθαι
αμφιωι μετα και χρυσωμενων πεδιλων, ταυτο τουτο και νεκροτητος και λαμπροτητος. εκ δε των
Ῥωμαικων παραδοσεων το μεν τους πατρικιους επημφιεσθαι λωρους εις τυπον των παλαιων
υπατων, και μαλλον των μετεπειτα βασιλεων κατα τινας διωρισμενους καιρους αρχιερατικην
αξιαν ανηιρημενους το σχημα ειναι, οι και ως βασιλεις πραγματικως οντες χρονοκρατορες, ων
639 εκαστος ετους ενος ηγεμονιαν κληρουμενος εν πολεμοις ηφιετο, ων μετα την συμπληρωσιν
επιδεδημηκως παρα των υπατων διηρευνατο, πως τα των πολεμων διηιτησεν, στολην τε την
υπατικην κατ' αξιαν της νικης εννομως περιεβεβλητο, εφ' ηι και το κατα των πολεμιων
τροπαιον εχειριζετο, ωι ενεγεγραπτο τα εκεινωι πεπονημενα εισαγοντι τε προς τους υπατους
λαφυρα τε και αιχμοδετας, χειριζεσθαι δε τομους, λογους εν τουτοις ποιησομενους των περι
πολεμους αναλωματων. σκηπιωνες δε απο του των Ῥωμαιων Σκηπιωνος κατα πολεμιων
μεγιστα στρατηγησαντος, εξ ου το ευφημον απηνεγκαντο. η και σκεπαια κατα τον δημωδη
λογον δια το τους επιγνωμονας, ως οιμαι, των καλων αποσκεφθαι προς ταυτα και εννοειν,
οποιας αναγραπτου τιμης οι ανδραγαθιζομενοι μετειληφασιν, και ζηλουν προς την μιμησιν. απο
δε των καμπαγιων, α Λατινων φωνηι προσηγορευται, του πολεμικου ανδρος το ευκινητον, αλλα
μη κατοχυροποιεισθαι δια τας κατα τα σκελη εκ πιλων περιπλοκας η δια το σκεπασθαι αυτους
τοις θυρεοις, η ταις περιφερεσιν ασπισι, και δια το μη δεισθαι περινενοημενης κατοχυρωσεως.
640 Εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου του μεγαλου παλατιου. Ὁ
νεοκατασκευαστος μεγας σταυρος Κωνσταντινου του φιλοχριστου και πορφυρογεννητου
βασιλεως. Εις το ευκτηριον του αγιου Θεοδωρου εν τωι χρυσοτρικλινωι. Ἡ του Μωσεως ραβδος.
ραβδια οστιαρικια απο λιθων και μαργαρων ολοχρυσα δʹ. ραβδια των σιλεντιαριων αργυρα
διαχρυσα δʹ. ραβδια των κουρσωρων αργυρα διαχρυσα μετα φεγγιων δʹ, και ανευ φεγγιων δʹ,
και μετα κατακλειδιων αʹ. μανιακια πρωτοσπαθαρατα χρυσα. σπαθαροκανδιδατικια ολοχρυσα,
και αργυρα διαχρυσα. σπαθια σπαθαρατα ολοκανα διαχρυσα. στρατωρικια–διαχρυσα. σκουτον
χρυσουν χειμευτον ημφιεσμενον απο μαργαρων. ετερον σκουτον χρυσουν χειμευτον
ημφιεσμενον απο λιθων και μαργαρων. κοντα αργυρα διαχρυσα βʹ. Εις τον ναον του αγιου
Στεφανου της ∆αφνης. Ὁ μεγας σταυρος του αγιου και μεγαλου Κωνσταντινου. σκηπτρα γʹ.
πτυχια ζʹ. κανδιδατικια χρυσα. 641 Εις τον ναον του Κυριου. Σκηπτρα ιβʹ. καμπηδικτωρια εʹ.
λαβουρα εʹ. σιγνα ιβʹ. δρακοντια ιβʹ. βανδα ηʹ. σκευοφορικα ιηʹ. και εις ινδ. δʹ ανεκαινισθη εξ
αυτων ιβʹ, και των ϛʹ τα εργα εισιν κατακλασμενα μη εχοντα περιποιησιν. ΚΕΦ. μαʹ. Ὅσα ειδη
των αλλαξιμων. Λωροι χρυσοΰφαντοι ιεʹ. κοντομανικια χρυσοΰφαντα των αυτων λωρων ιβʹ.
θωρακια των αυτων λωρων ιβʹ. χλανιδια αργυροκεντητα ϛʹ. σπεκια χρυσοκεντητα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

κοντομανικια αργυροκεντητα αληθιναερα ιεʹ. κοντομανικα οξεα χροακα κθʹ. κοντομανικα
αληθιναερα χροακα ιηʹ. χλανιδια φουνδατα χροακα χρυσοταβλα μαγιστρων, ανθυπατων και
πατρικιων κεʹ. χλανιδια φουνδατα μετα οξεων ταβλιων οφφικιαλιων σεκρετικων λʹ. χλανιδια
πλατωνια χαρτουλαριων σεκρετικων ϛʹ. χλανιδια φουνδατα μετα οξεων ταβλιων τα λεγομενα
Τυρεα του κουβουκλειου λγʹ. χλανιδια ατραβατικα λγʹ. 642 ΚΕΦ. μβʹ. Περι των ταφων των
βασιλεων των οντων εν τωι ναωι των αγιων αποστολων. Ἡρωιον του αγιου και μεγαλου
Κωνσταντινου. Ἐν πρωτοις κατα ανατολας κειται ο λαρναξ του αγιου Κωνσταντινου
πορφυρους, ητουν Ῥωμαιος, εν ωι αποκειται αυτος μετα Ἑλενης της μακαριας μητρος αυτου.
ετερος λαρναξ πορφυρους Ῥωμαιος, εν ωι αποκειται Κωνσταντιος ο υιος του μεγαλου
Κωνσταντινου. ετερος λαρναξ πορφυρους Ῥωμαιος, εν ωι αποκειται Θεοδοσιος ο μεγας. ετερος
λαρναξ πρασινος Ἱερακιτης, εν ωι αποκειται Λεων ο μεγας. ετερος λαρναξ πορφυρους Ῥωμαιος,
εν ωι αποκειται Μαρκιανος μετα της γυναικος αυτου Πουλχεριας. ετερος λαρναξ πρασινος
Θετταλος, εν ωι αποκειται Ζηνων ο βασιλευς. ετερος λαρναξ Ἀκυιτανος, εν ωι αποκειται
Ἀναστασιος ο ∆ικορος μετα Ἀρεαδνης της γυναικος αυτου. ετερος λαρναξ πρασιας λιθου
Θετταλικης, εν ωι αποκειται Μιχαηλ ο βασιλευς, ο υιος Θεοφιλου. ιστεον δε, οτι ο τοιουτος
λαρναξ Μιχαηλ του βασιλεως Ἰουστινιανου εστιν του μεγαλου. εκειτο δε εν τωι μοναστηριωι της
αυγουστης, υποκατω του αγιου αποστολου 643 Θωμα, εν ωι και αι στολαι των αποστολων
ευρεθησαν. ελαβεν δε αυτον ο κυρις Λεων ο βασιλευς, και κατεθετο αυτον ενταυθα εις αποθεσιν
του σωματος του αυτου Μιχαηλ. ετερος λαρναξ πρασινος Θετταλος, εν ωι αποκειται Βασιλειος
συν Ευδοκιαι και Ἀλεξανδρωι τωι υιωι αυτου. ετερος λαρναξ Σαγαρινος, ηγουν Πνευμονουσιος, εν
ωι αποκειται Λεων ο αοιδιμος συν τωι υιωι Κωνσταντινωι υστερον τελευτησαντι τωι
Πορφυρογεννητωι. ετερος λαρναξ λευκος ο λεγομενος βασιλικιον, εν ωι αποκειται Κωνσταντινος
ο υιος Βασιλειου. ετερος λαρναξ πρασινος Θετταλος, εν ωι αποκειται η αγια Θεοφανω η πρωτη
γυνη του μακαριου Λεοντος συν Ευδοκιαι τηι θυγατρι αυτης. ετερος λαρναξ Βιθυνος, εν ωι
αποκεται Ζωη η δευτερα γυνη του αυτου Λεοντος. ετερος λαρναξ πρασινος Θετταλος, εν ωι
αποκειται Ευδοκια η τριτη γυνη του αυτου κυρου Λεοντος η επονομαζομενη Βαινη. ετερος
λαρναξ Προικονησιος, εν ωι αποκεινται Ἄννα και Ἄννα αι θυγατερες του μακαριου Λεοντος και
Ζωης. ετερον λαρνακιον μικρον απο λιθου Σαγαρινου, ητουν Πνευμονουσιου, εν ωι αποκειται
Βασιλειος ο αδελφος Κωνσταντινου Πορφυρογεννητου, και Βαρδας ο υιος Βασιλειου του
παππου αυτου. ετερον λαρνακιον μικρον απο λιθου Σαγαρινου, εν ωι αποκειται ******** 644
Ἡρωιον του μεγαλου Ἰουστινιανου. Προς αυτην την κογχην κατα ανατολας πρωτος λαρναξ, εν
ωι αποκειται το σωμα του Ἰουστινιανου, απο λιθου ξενου και αλλοκοτου μεσην χροιαν εχοντος
του τε Βιθυνου και Χαλκηδωνιτου, παραπλησιως λιθωι Ὀστριτηι. ετερος λαρναξ απο λιθου
Ἱεραπολιτου, εν ωι αποκειται Θεοδωρα η γυνη του μεγαλου Ἰουστινιανου. ετερος λαρναξ
κειμενος προς δυσμας προς το μερος το δεξιον, την χροιαν ροδοποικιλον ∆οκιμινον, εν ωι
αποκειται Ευδοκια η γυνη Ἰουστινιανου του μεγαλου. ετερος λαρναξ λευκος Προικονησιος, εν
ωι αποκειται Ἰουστινιανος ο μικρος. ετερος λαρναξ απο λιθου Προικονησιας, εν ωι αποκειται
Σοφια η γυνη Ἰουστινου. ετερος λαρναξ απο λιθου λευκου ∆οκιμινου ονυχιτου, εν ωι αποκειται
Ἡρακλειος ο μεγας. ετερος λαρναξ πρασινος Θεσσαλος, εν ωι αποκειται Φαβια η γυνη
Ἡρακλειου. ετερος λαρναξ Προικονησιος Κωνσταντινου Πωγωνατου. ετερος λαρναξ απο λιθου
πρασινου Θεσσαλικου, εν ωι αποκειται Φαυστα η γυνη Κωνσταντινου Πωγωνατου. ετερος
λαρναξ Σαγαρινος, εν ωι αποκειται Κωνσταντινος, εγγων Ἡρακλειου, υιος Κωνσταντινου του
Πωγωνατου. ετερος λαρναξ απο λιθου Σαγαρινου εκατονταλιθος, εν ωι αποκειται Ἀναστασιος ο
και Ἀρτεμιος. ετερος λαρναξ απο λιθου Ἱεραπολιτου, εν ωι αποκειται η γυνη Ἀνα 645 στασιου
του και Ἀρτεμιου. ετερος λαρναξ απο λιθου Προικονησιου, εν ωι αποκειται Λεων ο Ἴσαυρος.
ετερος λαρναξ απο λιθου πρασινου Θετταλικου, εν ωι απεκειτο Κωνσταντινος ο υιος του
Ἰσαυρου ο επικληθεις Καβαλλινος, αλλ' εξεωθη υπο Μιχαηλ και Θεοδωρας, και κατεκαη το
δυστηνον αυτου σωμα. ομοιως και ο λαρναξ αυτου εξεωθη και κατεπρησθη, και εχρηματισεν εις
τα του Φαρου συστεματια. και γαρ και τα μεγαλα αββακια τα οντα εν τωι αυτωι Φαρωι εκ του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

αυτου λαρνακος τυγχανοντα εισιν. ετερος λαρναξ απο λιθου Προικονησιου, εν ωι αποκειται
Ειρηνη η γυνη Κωνσταντινου του Καβαλλινου. ετερος λαρναξ πρασινος Θεσσαλος, εν ωι
αποκειται η γυνη Καβαλλινου. σταταραια απο λιθων Προικονησιων, εν ηι αποκεινται Κοσμω και
Ειρηνη, αδελφαι Καβαλλινου. ετερος λαρναξ Προικονησιος, εν ωι αποκειται Λεων ο Χαζαρος,
υιος Κωνσταντινου του Καβαλλινου. ετερος λαρναξ απο λιθου Προικονησιου, εν ωι αποκειται
Ειρηνη η γυνη Λεοντος του Χαζαρου. ετερος λαρναξ πρασινος Θετταλος, εν ωι αποκειται Μιχαηλ
ο Τραβλος. ετερος λαρναξ απο λιθου Σαγαρινου, εν ωι αποκειται Θεκλα η γυνη Μιχαηλ του
Τραβλου. ετερος λαρναξ απο λιθου πρασινου, εν ωι αποκειται Θεοφιλος ο βασιλευς. ετερον
λαρνακιον πρασινον, εν ωι αποκειται Κωνσταντινος ο υιος Θεοφιλου. ετερον λαρνακιον απο
λιθου Σαγαρινου, εν ωι αποκειται Μαρια η θυγατηρ Θεοφιλου. 646 Στοα η προς μεσημβριαν του
αυτου ναου. Ἐν ταυτηι αποκεινται λαρνακες Ἀρκαδιου, Θεοδοσιου, υιου αυτου, και Ευδοξιας της
μητρος αυτου. και εστιν ο μεν Ἀρκαδιου ταφος προς μεσημβριαν, ο δε Θεοδοσιου προς αρκτον,
της δε Ευδοξιας ανατολικωτερος, αμφοτεροι πορφυροι, ητουν Ῥωμαιοι. Στοα η προς αρκτον του
αυτου ναου. Ἐν ταυτηι τηι στοαι τηι ουσηι προς αρκτον κειται λαρναξ κυλινδροειδης, εν ωι
αποκειται το δυστηνον και παμμιαρον σωμα του παραβατου Ἰουλιανου, την χροιαν πορφυρουν,
ητουν Ῥωμαιον. ετερος λαρναξ πορφυρους, ητουν Ῥωμαιος, εν ωι αποκειται το σωμα Ἰοβιανου
του μετα Ἰουλιανον βασιλευσαντος. ιστεον, οτι εν τηι γυναικιαι μονηι τα Ἰουστινου, εν τωι ναωι
του αγιου αποστολου Θωμα, εν λαρνακι απο λιθου πρασινου Θεσσαλου απεκειτο το σωμα
Ἰουστινου του βασιλεως και Σοφιας της γυναικος αυτου. και εξηνεχθη τα τουτων λειψανα, και
κατετεθη εν τηι αυτηι μονηι εν χαμοσοριου απο λιθου Προικονησιου ητουν Πικριμαιου, εν ωι και
επιγεγραπται· "γλοσσοκομος Ἀλεξανδρου ∆ομεστικου." ιστεον, οτι εν τηι μονηι του αγιου
Μαμαντος πλησιον της πορτης της 647 ξυλοκερκου, εν τωι ναρθηκι της αυτης εκκλησιας εξ
αριστερων ισταται λαρναξ απο λιθου εκατονταλιθου, εν ωι αποκειται η του Μαυρικιου γυνη
μετα των τεκνων αυτης. εν δε τηι καταφυγηι της αυτης μονης εξ αριστερων προς ανατολην
ισταται λαρναξ απο λιθου, εν ωι αποκειται Μαυρικιος ο βασιλευς. ιστεον, οτι εν τηι μονηι της
αγιας Τριαδος της επονομαζομενης τα Σταυρακιου, εν τωι δεξιωι μερει της αυτης εκκλησιας, εν
τωι ευκτηριωι του αγιου Ἰωαννου του Προδρομου, ισταται λαρναξ απο λιθου λευκου, εν ωι
αποκειται Σταυρακιος ο βασιλευς και Θεοφανω η αυτου γαμετη. ιστεον, οτι εν τηι μονηι τηι
λεγομενηι της Κυρας Ευφροσυνης ισταται λαρναξ απο λιθου Βυθινου, εν ωι αποκειται
Κωνσταντινος ο υιος Ειρηνης ο τυφλωθεις, και Μαρια η γυνη αυτου, και αι δυο θυγατερες
αυτου, Ευφροσυνη η γυνη Μιχαηλ του Τραβλου, και Ειρηνη η αδελφη αυτης, και Ἄννα η
θυγατηρ Θεοφιλου του βασιλεως. ιστεον, οτι εν τηι μονηι τηι λεγομενηι τα Γαστρια εις το προς
ανατολην δεξιον μερος της αυτης εκκλησιας εν τηι εκεισε σταταραιαι αποκειται η μακαρια
Θεοδωρα η του Θεοφιλου γυνη και αι τρεις θυγατερες αυτης, Θεκλα, Ἀναστασια και Πουλχερια.
εν δε τωι ευωνυμωι μερει της αυτης εκκλησιας, απεναντι της τοιαυτης σταταραι
μερει της αυτης εκκλησιας, απεναντι της τοιαυτης σταταραιας, ισταται λαρναξ απο λιθου, εν ωι
αποκειται Πετρωνας ο γεγονως δομεστικος των σχολων ο αδελφος Θεοδωρας της μακαριας
βασιλιδος. εν δε τωι ναρθηκι της αυτης εκκλησιας εν 648 τωι προς ανατολην αριστερωι μερει του
αυτου ναρθηκος ισταται λαρνακιον μικρον απο λιθου Προικονησιου, ητουν Πικριμαιου, εν ωι
αποκειται Θεοκτιστη η μητηρ Θεοδωρας της μακαριας βασιλιδος. ιστεον, οτι πλησιον αυτου
ισταται λαρνακιδιον απο λιθου Σαγαρινου, ητουν Πνευμονουσιου, εν ωι αποκειται Ειρηνη η
θυγατηρ Βαρδα του καισαρος. ιστεον, οτι λαρνακιδιον μικρον σπιθαμιαιον ισταται πλησιον
αυτων, εις ο αποκειται το του καισαρος Βαρδα κατομαγουλον. ιστεον, οτι εν τηι μονηι της αγιας
Ευφημιας της λεγομενης Ευμορφου εν τωι προς ανατολην αριστερωι μερει της αυτης εκκλησιας,
εν τηι εκεισε σταταραιαι αποκειται Παγκαλω η μητηρ Βασιλειου του φιλοχριστου δεσποτου. εν δε
τωι προς ανατολην δεξιωι μερει της αυτης εκκλησιας, απεναντι ταυτης της σταταραιας εστιν
ετερα σταταραια απο λιθου πρασινου Θετταλου, εν ηι αποκειται Μαριανος ο γεγονως δομεστικος
των σχολων, και Συμβατιος ο αδελφος αυτου, αμφοτεροι αδελφοι Βασιλειου του φιλοχριστου
δεσποτου. ιστεον, οτι εν τωι δεξιωι ευκτηριωι της αυτης εκκλησιας του Προδρομου εν τωι προς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

ανατολην ευωνυμωι μερει του αυτου ευκτηριου ισταται λαρναξ αναγλυφος, εν ωι αποκειται
Ἀναστασια η θυγατηρ Βασιλειου του φιλοχριστου δεσποτου. ιστεον, οτι εν τωι προς ανατολην
δεξιωι μερει του αυτου ευκτηριου, απεναντι του λαρνακος ισταται λαρνακιον μικρον
αναγκλυφον, εν ωι αποκεινται Ἄννα και Ἑλενη, θυγατερες Βασιλειου του φιλοχριστου 649
δεσποτου, και Ζωη η μητηρ Κωνσταντινου του θεοστεπτου και Πορφυρογεννητου του μακαριου
βασιλεως του εγγονου Βασιλειου. ιστεον, οτι εν τηι μονηι του Ἀρχιστρατηγου του
επονομαζομενου των Προμουτου εν τωι δεξιωι μερει της αυτης εκκλησιας εν τηι εκεισε σταταραιαι
αποκειται Μαρια η θυγατηρ Βασιλειου δεσποτου. ΚΕΦ. μγʹ. Ευφημια υπο στρατοπεδου
ευφημουμενη, νικητηριων και θριαμβων αγομενων. ιστεον δε, οτι η αυτη ευφημια αιδεται και
παρα του στρατοπεδου, ηνικα φιλοτιμια τις η μαιμας παρα του βασιλεως αυτοις παρασχεθηι.
"Πολλα τα ετη των βασιλεων·" ο λαος γʹ. "ο δεινα και ο δεινα μεγαλων βασιλεων και
αυτοκρατορων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "ο δεινα και ο δεινα των ευσεβεστατων αυγουστων
πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "των πορφυρογεννητων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "θεοπροβλητων
βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "θεοκυβερνητων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ.
"κοσμοσυστατων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ· "κοσμοποθητων βασιλεων πολλα τα ετη·"
ο λαος γʹ. "ανδρειοτατων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "νικητων βασιλεων πολλα τα
ετη·" ο λαος γʹ. 650 "εχθρολετων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "πλουτοποιων βασιλεων
πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "ορθοδοξων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, ζωην
αυτοις·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, συμβασιλευσον αυτοις·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, χαρισαι ημιν
αυτους·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, τους χρονους αυτων πληθυνε·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, επακουσον
ημων·" ο λαος γʹ. "αυξει η πιστις των χριστιανων·" ο λαος γʹ. "αυξηι η νικη και ευτυχια των
στρατευματων Ῥωμαιων·" ο λαος γʹ. "αυξηι η ανδρεια του λαου του Κυριου·" ο λαος γʹ. "ημεις
δουλοι των βασιλεων·" ο λαος γʹ. "ο δεινα και ο δεινα μεγαλων βασιλεων και αυτοκρατορων
πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "πολυχρονιον ποιησει ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα ετη."
Ἡ παρα των Σαρδων ᾀδομενη ευφημια τοις βασιλευσιν. "Χριστος νικαι, Χριστος βασιλευει·" ο
λαος γʹ. "Χριστος φυλαξει τον βασιλεα·" ο λαος γʹ. "πολλα τα ετη των βασιλεων·" ο λαος γʹ. "ο
δεινα και ο δεινα μεγαλων βασιλεων και αυτοκρατορων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ.
"θεοπροβλητων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "θεοτηρητων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο
λαος γʹ. "ειρηνοποιων βασιλεων πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "πλουτοποιων βασιλεων πολλα τα
ετη·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, συμβασιλευσον αυτοις·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, χαρισαι ημιν αυτοις·" ο
λα 651 ος γʹ. "υιε Θεου, ζωην αυτοις δωρησαι·" ο λαος γʹ. "υιε Θεου, τους χρονους αυτων
πληθυνε·" ο λαος γʹ. "αυξει η πιστις των χριστιανων·" ο λαος γʹ. "αυξει η βασιλεια των
Ῥωμαιων·" ο λαος γʹ. "αυξει η νικη των στρατων των Ῥωμαιων·" ο λαος γʹ. "ο δεινα του
αγιωτατου και οικουμενικου πατριαρχου πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "της ιερας συγκλητου πολλα
τα ετη·" ο λαος γʹ. "του φιλοχριστου στρατου πολλα τα ετη·" ο λαος γʹ. "στερεωσει ο Θεος την
πιστιν ημων·" ο λαος γʹ. "στερεωσει ο Θεος τους βασιλεις ημων·" ο λαος γʹ. "ημεις δουλοι των
βασιλεων·" ο λαος γʹ. "πολυχρονιον ποιησει ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα ετη."
ΚΕΦ. μδʹ. Ἡ γενομενη εξοπλισις και εξοδος και το ποσον της ρογας και του λαου του
αποσταλεντος κατα της θεολεστου Κρητης μετα του πατρικιου Ἡμεριου και λογοθετου του
δρομου επι Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου. Το βασιλικοπλοιμον χιλιαδες ιβʹ. Ῥως ψʹ.
εδεξατο ο στρατηγος των Κιβυῤραιωτων εχειν στρατον εχʹ, και διπλους α· ομου ϛχ. εδεξατο ο
στρατηγος της Σαμου εχειν στρατον δ, και διπλους α· ομου ε. εδεξατο ο στρατηγος 652 του
Αιγαιου πελαγους εχειν στρατον γ, και διπλους α. ομου το παν χιλιαδες κηʹ και τʹ. ∆ια των
καβαλλαρικων των οφειλοντων ταξειδευσαι εις το πλοιμον. Σχολαριοι Θραικησιανοι και
Μακεδονες αλζʹ. απο του θεματος των Θραικησιων α, απο του θεματος Σεβαστιας Ἀρμενιοι α,
απο το Πλατανιον Ἀρμενοι φʹ, απο της Πρινης φʹ· ομου καβαλλαρικοι ϛλζʹ, και ομου το παν δια
τε του πλοΐμου δια τε των καβαλλαρικων χιλιαδες λδʹ λζʹ. ∆ια του βασιλικου πλοΐμου. ∆ρομονες
ξʹ εχοντες ανα ανδρων κωπηλατων σλʹ και ανα πολεμιστων οʹ· ομου χιλιαδες ιηʹ. παμφυλοι μʹ·
εξ ων οι μεν κʹ παμφυλοι ανα ανδρων ρξʹ, οι δε ετεροι κʹ ανα ανδρων ρλʹ, και Ῥως ψʹ· ομου εωʹ.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

ομου το παν χιλιαδες κγʹ και δυο. ∆ια του θεματος των Κιβυῤραιωτων. ∆ρομονες ιεʹ εχοντα ανα
ανδρων κωπηλατων σλʹ και ανα πολεμιστων οʹ· ομου χιλιαδες δʹ και φʹ. παμφυλοι ιϛʹ 653
εχοντες οι μεν ϛʹ ανα ανδρων ρξʹ, οι δε ετεροι ιʹ ανα ανδρων ρλʹ· ομου χιλιαδες βʹ και σξʹ. ομου
το παν χιλιαδες ϛʹ και ψξʹ. ∆ια του θεματος της Σαμου. ∆ρομονες ιʹ εχοντες ανα ανδρων
κωπηλατων σλʹ και ανα πολεμιστων οʹ· ομου γ. παμφυλοι ιβʹ, εχοντες οι μεν δʹ ανα ανδρων
κωπηλατων ρξʹ, οι δε ηʹ ανα ανδρων ρλʹ· ομου αχπʹ. ομου το παν δια του θεματος της Σαμου
δχπʹ. ∆ια του θεματος του Αιγαιου πελαγους. ∆ρομονες ζʹ εχοντες ανα ανδρων κωπηλατων σλʹ
και ανα πολεμιστων οʹ· ομου βρʹ. παμφυλοι ζʹ εχοντες οι μεν γʹ ανα ανδρων ρξʹ, οι δε ετεροι δʹ
ανα ανδρων ρλʹ· ομου α. ομου το παν δια του θεματος του Αιγαιου πελαγους γρʹ. ∆ια του
θεματος Ἑλλαδος. ∆ρομονες ιʹ εχοντες ανα ανδρων κωπηλατων σλʹ και ανα πολεμιστων οʹ·
ομου γ. 654 ∆ια των Μαρδαιτων. Μαρδαΐται, στρατος συν αρχοντων, δπζʹ, και κατα προσθηκην
ετεροι α· ομου επζʹ. ομου το παν δια τε του βασιλικου πλοΐμου, δια τε των θεματων δρομονες
ριβʹ, παμφυλοι οεʹ, ανδρες κωπηλαται χιλιαδες λδʹ και πολεμισται ζτμʹ και Ῥως ψʹ και
Μαρδαΐται επζʹ. Αι ρογαι δια του βασιλικου πλοΐμου. Στρατος συναρχοντες χιλιαδες ιβʹ και φβʹ.
ρογα κεντηναρια ιεʹ, λιτραι ϟ:ιʹ. προσθηκην αυτων α ανα νομισματων εʹ, γινομενον λιτραι ξθʹ,
νομισματα λβʹ. Ῥως ψʹ. ρογα κεντηναριον αʹ. ομου δια του πλοΐμου και των Ῥως ρογα
κεντηναρια ιζʹ, λιτραι νθʹ:μβʹ. ∆ια του θεματος των Κιβυῤραιωτων. Στρατος συναρχοντες ϛψξʹ.
ρογα κεντηναρια βʹ λιτραι καʹ:μβʹ συν τοις διπλοις. ∆ια του θεματος της Σαμου. Στρατος
συναρχοντες δχπʹ, και απο των διπλων α. ρογα κεντηναρια βʹ, λιτρα αʹ:ιαʹ. 655 ∆ια του θεματος
του Αιγαιου πελαγους. Στρατος συναρχοντες γρʹ και απο των διπλων αʹ. ρογα κεντηναριον αʹ,
λιτραι νδʹ:γʹ. ∆ια των Μαρδαιτων της ∆υσεως. Στρατος συναρχοντες δπζʹ. ρογα κεντηναρια δʹ,
λιτραι ξϛʹ:λβʹ. και η προσθηκη ανδρων α ανα:ηʹ, γινομενον ρ αʹ, λιτραι ιαʹ:ηʹ. ομου το παν δια
των Μαρδαιτων της δυσεως ρογα κεντηναρια εʹ λιτραι οξʹ:μβʹ. και ομου το παν δια τε του
βασιλικου πλοΐμου, των Ῥως, των θεματικων πλοΐμων και των Μαρδαιτων της δυσεως ρογα
κεντηναρια κθʹ, λιτραι ιγʹ:ξϛʹ. ∆ια της ρογας των καβαλλαρικων. ∆ια των σχολαριων των
Θραικησιανων και Μακεδονων υπερ ανδρων χιλιων λζʹ. ρογα κεντηναριον αʹ, λιτραι μαʹ:κδʹ. δια
του θεματος των Θραικησιων υπερ ανδρων γ ανα νομισματων βʹ ρογα ρ, λιτραι πʹ:κδʹ. δια του
θεματος Σεβαστειας υπερ ανδρων α ρογα ρ αʹ, λιτραι ιγʹ:κδʹ. δια των Ἀρμενιων των Πλατανιτων
υπερ ανδρων φʹ ανα νομισματων 656 ϛʹ ρογα κεντηναριον, λιτραι μαʹ:μηʹ. δια των Ἀρμενιων
Πρινης υπερ ανδρων υʹ ανα νομισματων εʹ ρογα κεντηναριον, λιτραι κζʹ:νϛʹ. ομου καβαλλαριοι
βλζʹ. ρογα κεντηναρια βʹ, λιτραι νδʹ:ληʹ. και οι κατα προσθηκην ανδρες τρισχιλιοι εννεακοσιοι
ρογα ρ αʹ, λιτραι νβʹ:νϛʹ. και ομου δια του καβαλλαρικου ρογα κεντηναρια δʹ, λιτραι ζʹ:κβʹ. ∆ια
του προχρεου. ∆ια των πλοΐμων των γʹ θεματων των τε Κιβυῤραιωτων της Σαμου και του
Αιγαιου πελαγους υπερ ανδρων γ ανα:βʹ λιτραι πγʹ:κδʹ. δια των Μαρδαιτων της δυσεως
τουρμαρχων γʹ ανα:λϛʹ, δρουγγαριων μβʹ ανα:ιβʹ, κομητων μβʹ ανα:ϛʹ, στρατιωτων ε ανα:δʹ,
γινομενα αμφοτερα κεντηναρια βʹ, λιτραι ϟθʹ:νϛʹ. δια των Ἀρμενιων θεματων Σεβαστειας
τουρμαρχων εʹ ανα:ιβʹ, δρουγγαριων ιʹ ανα:ϛʹ, κομητων ηʹ ανα:εʹ, στρατιωτων εννεακοσιων
εξηκοντα πεντε ανα: δʹ, γινομενα αμφοτερα λιτραι νεʹ:ζʹ. δια των Ἀρμενιων Πρινης ανδρες φʹ
ανα:βʹ, γινομενα λιτραι ιγʹ:ξδʹ. και ομου δια του αμφοτερου προχρεου ρρ δʹ, λιτραι νβʹ:ξʹ. ιστεον,
657 οτι εδεξατο ο στρατηγος των Κιβυῤραιωτων και ο κατεπανω των Μαρδαιτων Ἀτταλιας, ινα
ο μεν στρατηγος ευτρεπισηι χελανδια δυο απο των ουσιων των τουρμαρχων, ο δε κατεπανω των
Μαρδαιτων ευτρεπισηι γαλαιας, και δια Μαρτιου μηνος αποστειλωσι αυτα εις Συριαν, ινα περι
παντων των εκεισε μελετωμενων και πραττομενων ενεγκωσιν αποκρισιν και αληθες μανδατον.
ιστεον, οτι εδεξατο ο πρωτοσπαθαριος Λεων και αρχων Κυπρου, ο του Συμβατικη, αποστειλαι
ακριβεις κατασκοπους εις τε τον κολπον της Ταρσου και εις τα Στομια, ετι δε και προς Τριπολιν
και Λαοδικειαν, ινα εκ των αμφοτερων μερων ενεγκωσι μανδατα, ει τι δια μελετης εχουσιν οι
Σαρακηνοι. ιστεον, οτι εδεξατο ο στρατηγος Θεσσαλονικης του καμειν σαγιτας χιλιαδας σʹ και
μεναυλια χιλιαδας γʹ και σκουταρια, οσα δυνηθηι. ιστεον, οτι εδεξατο ο κριτης Ἑλλαδος καμειν
μεναυλια α, απερ και ετελειωσεν. εδεξατο δε καμειν και ετερα και καταγωγιασαι αυτα εν οις αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

δεξηται. ιστεον, οτι εδεξατο ο αρχων Χρηπου εν τωι θεματι Ἑλλαδος καμειν σαγιτας χιλιαδας σʹ
και μεναυλια χιλιαδας γʹ. ωσαυτως και ο στρατηγος Νικοπολεως και ο Πελοποννησου. ιστεον,
οτι εδεξατο ο πρωτοσπαθαριος Θεοδωρος ο του Παγκρατη απελθειν εις Ἀνατολικους και
καταγραψασθαι τους Πλατινιατας, και δι' αυτων και δι' ετε 658 ρων των εκ του θεματος
συστησαι ανδρας φʹ εκλελεγμενους και προς το τοξευειν επιτηδειους, και εαν ωσιν εξ αυτων
τινες επιτηδειοι καβαλλαριοι, ει τε εκ των αρχοντων, ει τε εκ των σχολαριων. ει μεν κατα
πληρης εχωσιν την ρογαν αυτων οι σχολαριοι, ινα εξοπλισθωσιν εκ των ιδιων καβαλλαρικην
εξοπλισιν· ει δε ελλιπεις εισιν προς την ρογαν, ινα λαβωσιν απο των μητατων αλογα, η και απο
εκθεσεως μονοπροσωπων εν τωι θεματι των Ἀνατολικων. περι των οφειλοντων ετοιμασθηναι
εις Θραικησιους, ηγουν των κʹ χιλιαδων του κριθαριου και περι των μʹ χιλιαδων του τε σιτου και
του παξαματιου και αρευριου και περι του οινου των λʹ χιλιαδων και περι των σφακτων των ιʹ
χιλιαδων και περι του ετοιμασθηναι λιναριον λογωι των προπυρων και καλαφατησεως χιλιαδας
ιʹ, ινα εχηι εις τα Φυγελα, και καρφια χιλιαδας ϛʹ λογωι της ηλωσεως των δρομονων. εδεξατο
περι τουτων ο πρωτονοταριος των Θραικησιων. εδεξατο και ο Λιμνογαλακτος, ινα συνδραμηι
αυτον εις τον οινον. περι του ετοιμασθηναι καρφιον πενταδακτυλαιον λογωι της στρωσεως των
δρομονιων, εις τας σκαλας και εις τας παθνας χιλιαδας λʹ, και κατελθωσιν εις τα Φυγελα.
εδεξατο δε περι τουτου ο στρατηγος της Σαμου του λαμβανειν εξοδον παρα του πρωτονοταριου.
περι του ετοιμασθηναι καρφιον αρπαγιον κοινοστο 659 μαιον λογωι χελωνων και σκαλων και
λοιπων κατεργων χιλιαδας γʹ, και σπιθαμιαιον χιλιαδας γʹ. εδεξατο δε περι τουτου ο στρατηγος
της Σαμου. περι του ετοιμασθηναι καρφιον εξαδακτυλαιον χιλιαδας δʹ και πενταδακτυλαιον
χιλιαδας δʹ και τετραδακτυλαιον δʹ δια τας γερακαραιας και τους διαπατους και λοιπας χρειας.
εδεξατο δε περι τουτου ο στρατηγος της Σαμου. περι του δεξασθαι τινα βασιλικον τον οντα εις
Ἀνατολικους ετοιμασαι κριθην χιλιαδας κʹ και παξαματια και σιτον και αρευριον χιλιαδας ξʹ δια
των Κιβυῤραιωτων και του Ἀνατολικου, και ινα καταγωγιασθωσιν απο Ἀνατολικους εις
Ἀτταλιαν αντι του απερχομενου εις το Καλον ορος. περι του αγορασαι τον πρωτονοταριον των
Κιβυῤραιωτων καρφιον μικρον λογωι της παρηλωσεως των βυρσαριων χιλιαδας ξʹ. περι των
σανδαλιων των καμοθεντων λογωι των δρομονιων εις τον τρεχοντα, ινα αποσταλει της
εταιρειας μετα κελευσεως προς τον κατεπανω, και δωσει αυτον πρωτοκαγκελλαριον και πασαν
συνδρομην, και κρατησει τους Κορφιτιανους Ἡρακλειας, και επαρηι ναυτας υπερ εκαστου
σανδαλιου δʹ. αποστειληι δε αυτα δια συντομιας δια του πρωτοκαγκελλαριου. ινα δε εχηι εκαστον
σανδαλιον το καταρτιον αυτου και το κεραταριον και ανα κωπιων δʹ και το παρακωπιον. ετι δε
και 660 αλιαδια ϛʹ οκτακωπα. περι των τριβολιων, ινα ερωτηθηι ο κοιτωνιτης Θεοδωρητος, τιʹ
εγενοντο· ομοιως και περι των σακκιων των περσυνων και των τζαπιων και τζοκων,
κρικελλιων τε και δακτυλιων και ψελλιων και κριων, ινα αποστειληι τον νοταριον αυτου μετα
την καταγραφην παντων προς ημας. περι του ορισθηναι τον παραθαλασσιτην, ινα εξοπλισηι απο
συνδοσεως των αυτων στρατιωτας ασʹ. ιστεον, οτι εδεξατο ο,τε Κιβυῤραιωτης και ο κατεπανω
των Μαρδαιτων Ἀτταλιας και ο Λεων του Συμβατικη, ινα εχωσιν ασφαλειαν και ακριβειαν, και
μη παραχωρωσιν τινα των αγνωριστων προς Συριαν απελθειν, και δι' αυτων αποκομισθηναι εις
Συριαν τα απο Ῥωμανιας μανδατα. ∆ια των εν Λαγοβαρδιαι ταξειδευσαντων επι του κυρου
Ῥωμανου του βασιλεως εις ινδ. ηʹ. Τα κατελθοντα μετα του πρωτοσπαθαριου Ἐπιφανιου
βασιλοπλοιμα χελανδια εις ινδικτιονα ηʹ ιαʹ· τα προκατελθοντα μετα του πατρικιου Κοσμα
χελανδια εις ινδικτιονα ζʹ ιαʹ· Ῥως καραβια ζʹ εχοντα ανδρας υιεʹ. δια των καβαλλαρικων·
Θραικησιανοι και Μακεδονες αρχοντες σβʹ, σχολαριοι ϟηʹ, νεοι σχολαριοι χηʹ· δια των
χαρακιωτων των εθνικων· της μεγαλης εταιρειας ανδρες λαʹ· της μεσης εται 661 ρειας ανδρες
μϛʹ. Φαργανοι ανδρες μεʹ· Χαζαροι μζʹ· απο των βασιλικων ανδρες οαʹ· απο του αριθμου των εν
τηι πολει ανδρες λεʹ· απο των νεων αιχμαλωτων οθʹ· Μουσουλινοι ανδρες ιαʹ· Πανορμιται
ανδρες ιηʹ· Τουρκοι ανδρες πδʹ· Ἀρμενιοι οι απο βουλης εξελθοντες συν των μαγγαναριων
ανδρες λϛʹ· ομου καβαλλαριοι ανδρες αυνγʹ. Τα αποσταλεντα τον ρηγα Ἰτταλιας επι Ῥωμανου
δεσποτου, ει αρα εξελθηι και καταπολεμησηι τους ανταρτας πριγκιπας, τον τε Λανδουφον και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

Ἀτενουλφον, τον αδελφον αυτου, και Γοημαριν και Γοηφεριν, τον αδελφον αυτου, και παντας
τους αποστατησαντας Λαγοβαρδους απο του θεματος Λαγοβαρδιας, και παραδωσηι τα καστρα τωι
στρατηγωι Λαγοβαρδιας. Λογαριον κεντηναριον αʹ. εσωφορια ιʹ. ποτηριον ονυχιτου αʹ. υελια
κλεοπτ. ιζʹ. θυμιαμα θυλακια λʹ. αλειπτα φʹ. τους ζʹ κομητας του αυτου ρηγος ανα εσωφοριων βʹ.
τοις ϛʹ επισκοποις του αυτου ρηγος σκαραμαγγια δικτρινα ϛʹ. λογωι του κομητος και μαρκησιου
του αυτου ρηγος του πλησιαζοντος το θεμα Λαγοβαρδιας σκαραμαγγια εʹ, δικιτρινον αʹ,
διροδινον αʹ, διβενετον αʹ, διασπρον αʹ· ομου σκαραμαγγια θʹ. εσωφορια δʹ, εσωφορια λεπτοζηλα
γʹ· ομου ζʹ. εργα αργυρα διαχρυσα γʹ. ει δε και αυτος ο ρηξ ου παραγενη 662 ται, αποστειληι δε
λαον, και καταπολεμησωσι και αφανισωσι τους αποστατας και παραδωσωσι τα καστρα τωι
στρατηγωι Λαγοβαρδιας, ωσαυτως δι' αυτων αποστειληι τα προῤρηθεντα παντα προς τον ρηγα.
εδοθησαν τωι πρωτοσπαθαριωι Ἐπιφανιωι λογωι εξοδου του αυτου ταξειδιου της Λαγοβαρδιας
σκαραμαγγια διαφορων χροιων και εξεμπλιων ϛʹ, εσωφορια οκταλια λʹ, λωρωτα κʹ, αληθινα κʹ.
εξ αυτων εξωδιασεν ο πρωτοσπαθαριος Ἐπιφανιος σκαραμαγγια βʹ, εσωφορια οκταλια ιζʹ,
λωρωτα ιβʹ, αληθινα ιδʹ. μετα δε το αναδραμειν αυτον εισεκομισεν τα περισσευσαντα
σκαραμαγγια δʹ, εσωφορια οκταλια ιγʹ, λωρωτα ηʹ, αληθινα ϛʹ. ιστεον, οτι τα θεματικα πλοιμα
εν τηι κατα Κρητης αφιξει ερογευθησαν ουτως· οι τουρμαρχαι ανα:λʹ, οι κομητες της κορτης
ανα:κʹ, οι χαρτουλαριοι των θεματων ανα:κʹ, οι δομεστικοι των θεματων ανα:κʹ, οι δρουγγαριοι
ανα:κʹ, οι κομητες ανα:ϛʹ, οι στρατιωται ανα:γʹ, οι ναυκληροι των γαλεων ανα:δʹ, ο λαος των
γαλεων, ητοι οι Μαρδαΐται, ανα:γʹ. ιστεον, οτι οι του θεματος του Χαρπεζικιου ερογευθησαν
ουτως. οι μεγαλοι τουρμαρχαι, ο μεριαρχης, ο κομης της κορτης και ο δομεστικος του θεματος
ανα:εʹ, οι ελαττοτεροι τουρμαρχαι ανα νομισματων δʹ, οι δρουγγαριοι ανα:γʹ, οι στρατιωται
ανα:βʹ. ιστεον, οτι οι Σθλαβησιανοι οι καθισθεντες εις το οψικιον ερογευθησαν ουτως· αι τρεις
αυτων κεφαλαι ανα: 663 εʹ, και οι λοιποι ανα νομισματων γʹ. οι απο του θεματος των
Θραικησιων εν τηι Κρητηι περασαντες, ο στρατηγος, ο τουρμαρχης των Θεοδοσιακων, οι
τουρμαρχαι των βικτορων, οι τουρμαρχαι της παραλιου, ο μεριαρχης, ο χαρτουλαριος του
θεματος, ο κομης της κορτης, ο δομεστικος του θεματος, δρουγγαροκομητες ξδʹ, εχοντες οι αυτοι
δρουγγαροκομητες οι μεν ανα στρατιωτων δυο, οι δε ανα στρατιωτων γʹ, ως ειναι το παν
στρατιωτας ρνʹ. απο της προελευσεως του στρατηγου ο πρωτομανδατωρ, ο πρωτοκαγκελλαριος,
ο πρωτοβανδοφορος, πρωτοδομεστικοι ϛʹ, πρωτοκενταρχοι ϛʹ, προελευσιμαιοι πεζοι ρʹ. απο των
Ἀρμενιων των φυλασσοντων την παραλιαν του θεματος. ως γαρ ανηγαγεν ο στρατηγος, ειχεν
εως των χʹ εξωπλισμενους προς το περασαι εν Κρητηι· δια δε την ολιγοτητα των καματερων
καραβιων ου συνεχωρηθησαν περασαι, ει μη οι νʹ. απο του βανδου της τουρμας των
Θεοδοσιακων κομης αʹ, προαγεται δʹ, ο πρωτομανδατωρ του τουρμαρχου αʹ, ο δομεστικος του
τουρμαρχου αʹ· ομου ζʹ· απο του βανδου του μεραρχου ομοιως ζʹ. οτι στρατιωτας ου προσεταξεν
ο δρουγγαριος του πλοΐμου περασαι εν Κρητηι, ει μη αρχοντας και προαγετας. οτι ο τουρμαρχης
των βικτορων δια το ασθενειν αυτον κατελειφθη παρα του δρουγγαριου του πλοΐμου εις
φυλαξιν της παραλιου του θεματος. 664 εκρατησεν δε ο αυτος τουρμαρχης και τους προαγετας
αυτου. ΚΕΦ. μεʹ. Ἡ κατα της νησου Κρητης γενομενη εκστρατεια και εξοπλισις των τε πλοΐμων
και καβαλλαρικων επι Κωνσταντινου και Ῥωμανου των Πορφυρογεννητων εν Χριστωι πιστων
βασιλεων εις ινδικτιονα ζʹ. Το βασιλικον πλοιμον ουσιαι ρνʹ, εξ ων παμφυλοι ϛʹ και οι αρτιως
κατασκευασθεντες βʹ. ουσιακα χελανδια ρʹ. εξ αυτων των Ῥουσιων εν τε ∆υῤραχιωι και εν
∆αλματιαι ουσιαι ϛʹ, εν Καλαβριαι ουσιαι γʹ, μετα του οστιαριου Στεφανου και νιψιστιαριου εις
την Ἰσπανιαν δουλια ουσιαι γʹ. εις φυλαξιν της θεοφυλακτου πολεως παμφυλος αʹ και ουσιαι
κδʹ. τα μελλοντα ταξειδευσαι εν Κρητηι παμφυλοι ζʹ, ουσιακα χελανδια λγʹ, ομου χελανδια μʹ.
δρομονες κʹ ανα ουσιων βʹ. ουσιαι μʹ. οι Ῥως ανδρες φπδʹ και παιδια τα ποιουντα ταξειδευσαι
ανδρες μεʹ, ομου Ῥως χκθʹ. οι Τουλματζοι ανδρες τξηʹ, οι αιχμαλωτοι ανδρες ψ. εαθησαν εις
φυλαξιν της πολεως οι στρατηγοι του Αιγαιου πελαγους μετα χελανδιων παμφυλων ϛʹ ανα
ανδρων ρκʹ και χελανδιων 665 ουσιακων δʹ ανα ανδρων ρηʹ. κατελειφθη δε και μια ουσια εις το
κοψαι την της ογδοης ινδικτιονος ξυλην. ο στρατηγος της Σαμου μετα χελανδιων παμφυλων ϛʹ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

ανα ανδρων ρνʹ και χελανδιων ουσιακων ϛʹ ανα ανδρων ρηʹ. απεσταλησαν δε μετα του
πρωτοσπαθαριου Ἰωαννου και ασηκρητης εν Ἀφρικηι χελανδια γʹ και δρομονες δʹ ανα ανδρων
σκʹ. ο στρατηγος των Κιβυῤραιωτων μετα χελανδιων παμφυλων ϛʹ ανα ανδρων ρνʹ και
χελανδιων ουσιακων ϛʹ αναν ανδρων ριʹ. κατελειφθη δε και εις φυλαξιν του θεματος παμφυλοι
βʹ, ουσιακα δʹ. κατελειφθη δε και εις το κοψαι την της ογδοης ινδικτιονος ξυλην ουσιαι βʹ.
κατελειφθη δε και εις φυλαξιν του κυρου Στεφανου του γυναικαδελφου του βασιλεως εν Ῥοδωι
ουσια αʹ και δρομονων δʹ ανα ανδρων σκʹ. γαλεαι της Ἀτταλιας ιεʹ. εξ αυτων κατελειφθη εις
φυλαξιν του θεματος γαλεαι ϛʹ. γαλαιαι της Ἀντιοχειας βʹ. κατελειφθησαν και αυται εις
φυλαξιν του αυτου θεματος. γαλεαι της Καρπαθου. κατελειφθησαν εις φυλαξιν της νησου
Καρπαθου γαλεα αʹ. απο του θεματος Πελοποννησου ο τουρμαρχης της παραλιου μετα
χελανδιων δʹ. απο των Μαρδαιτων των της ∆υσεως θεματων, Νικοπολεως, Πελοποννησου,
Κεφαληνιας ανδρες γ. 666 ∆ια του καβαλλαρικου. Ἀπο του θεματος Θραικης ο τοποτηρητης, και
απο των δʹ ταγματων αρχοντες, ανδρες ρλθʹ, σχολαριοι των δʹ ταγματων, ανδρες τνδʹ. ομου
αρχοντες και σχολαριοι των δʹ ταγματων, ανδρες υϟγʹ. απο του θεματος Μακεδονιας ο
τοποτηρητης και απο των δʹ ταγματων αρχοντες, ανδρες πγʹ. σχολαριοι των δʹ ταγματων
ανδρες, σϟγʹ· ομου αρχοντες και σχολαριοι των τεσσαρων ταγματων, ανδρες ωξθʹ, απο των
περατικων ταγματων ο εξσκουβιτωρ μετα του τοποτηρητου αυτου και παντος του ταγματος
αυτου, αρχοντων και σχολαριων, ομου ανδρων ψʹ. ο ικανατος μετα του τοποτηρητου αυτου και
παντος του ταγματος αυτου, αρχοντων και σχολαριων, ομου ανδρων υνϛʹ. απο των Ἀρμενιων
των. αρτιως καταταγεντων ρογευεσθαι εις τα της Ἀνατολης ταγματα, ανδρων α. απο των
Σθλαβησιανων των καθημενων εις το οψικιον ανδρων σκʹ. ο στρατηγος των Θραικησιων μετα
των τριων αυτου τουρμαρχων και των λοιπων θεματικων αρχοντων αυτου και παντων των
προαγετων και πασης αυτου της προελευσεως και στρατιωτων, ων ειχον οι δρουγγαριοι και
κομητες εις δουλειαν αυτων, ανδρων ρνʹ. ως ετερων ωʹ στρατιωτων απαιτηθεντων λογαριον
ανα:δʹ. λιτραι μαʹ:λβʹ. και εξ αυτων ερογευθη το θεμα του Χαρπεζικιου 667 λιτρας κδʹ:νϛʹ. ζητει
εις τους αρχοντας λεπτομερεστερον του περασαντος λαου εν τηι νησωι Κρητηι απο του θεματος
των Θραικησιων. απο των Ἀρμενιων του αυτου θεματος, των Θραικησιων των φυλασσοντων την
παραλιαν του Θραικηση ανδρες χʹ. δια δε την ολιγοτητα των καματερων καραβιων ου
συνεχωρηθησαν περασαι ει μη ανδρες νʹ. ο στρατηγος του Χαρπεζικιου μετα παντος του θεματος
αυτου, ηγουν μετα τουρμαρχων προκριτωτερων και του κομητος της κορτης, του δομεστικου
του θεματος, ανδρων κεʹ, και μικρων τουρμαρχων, ανδρων μζʹ, και δρουγγαριων, ανδρων σεʹ,
και στρατιωτων, ανδρων υκηʹ. ομου ανδρες ψεʹ. ∆ια της ρογας των προειρημενων παντων
πλοΐμων, πεζων και καβαλλαριων. ∆ια των τεσσαρων θεματων του βασιλικου πλοΐμου, δια των
αρχοντων και στρατιωτων συν βασιλικων μανδατορων και ιατρων και των αιχμαλωτων,
αρχοντων και στρατιωτων, Τουλματζιων και των Ῥως και των εκκλησιων και των
μαγγαναριων, ρογα χαραγμα λιτραι αχϟαʹ:νγʹ. και δια μιλιαρησιων λιτραι ογʹ:κβʹϛδʹ, γινομενα
χρυσου λιτραι, μιλιαρησια, κεντηναρια ιζʹ, λιτραι ξεʹ:μβϛδʹ. η αποσταλεισα ρο 668 γα εις το
∆υῤραχιον λογωι των ζʹ χελανδιων των οντων εκεισε και αιχμαλωτων Τουλματζιων υπερ
ανδρων ψϟγʹ χρυσου λιτραι μιλ. λιτραι ριϛʹ:ιζʹ. δια του θεματος του Αιγαιου πελαγους, δια τε
των θεματικων αρχοντων και του στρατηγου ρογα χρυσου λιτραι ξθʹ:κδʹ. ζητει εις τους
αρχοντας του τετραδιου λεπτομερεστερον την ρογαν των γʹ πλοιμοθεματων. δια του θεματος
της Σαμου, δια τε των θεματικων αρχοντων του στρατου ρογα χρυσου λιτραι ρλδʹ:κʹ. δια του
θεματος των Κιβυῤραιωτων, δια των θεματικων αρχοντων και του στρατου συν Μαρδαιτων του
αυτου θεματος ρογα χρυσου λιτραι ροζʹ"δʹ. δια του προχρεου των Μαρδαιτων των της δυσεως
θεματων υπερ ανδρων γ ανα"δʹ χρυσου λιτραι ρξϛʹ"μηʹ. εξ αυτων εδοθη τωι πατρικιωι Κρινιτωι
παρα του πατρικιου Μιχαηλ του Ουρανου λιτραι λϛʹ. και τα δοθεντα απο του κοιτωνος εις
αναπληρωσιν του ποσου των ρξϛʹ λιτρων και "μϛʹ λιτραι ρλʹ..μηʹ, και ομου το παν λιτραι
ρξϛʹ"μηʹ. και οφειλουσιν λαμβανειν οι αυτοι Μαρδαΐται καθ' εκαστον μηνα αι τρεις χιλιαδες
ανα νομισματος αʹ, γινομενα δια των δʹ μηνων ετεραι λιτραι ρξϛʹ"μηʹ. δια των δʹ ταγματων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

Θραικης δια τε ρογας φιλοτιμιας του φοσσατου αντι των ιματιων χρυσου λιτραι ροαʹ"κθʹ,
σκαραμαγγια θʹ. δια 669 των δʹ ταγματων Μακεδονιας δια τε ρογας φιλοτιμιας του φοσσατου
αντι των ιματιων χρυσου λιτραι ρλʹ"ξηʹ, σκαραμαγγια κʹ. δια των περατικων δυο ταγματων του
τε εξκουβιτου και των ικανατων, δια τε ρογας φιλοτιμιας του φοσσατου αντι ιματιων χʹ
κεντηναρια δʹ, λιτραι πʹ, σκαραμαγγια ριβʹ. δια του θεματος του Χαρπεζικιου τουρμαρχαι
προκριτωτεροι κβʹ, ο μεραρχης του θεματος, ο κομης της κορτης, ο δομεστικος του θεματος
ανα"εʹ, τουρμαρχαι ελαττοτεροι μζʹ ανα"δʹ, δρουγγαριοι σεʹ ανα"γʹ, στρατιωται υκηʹ ανα"βʹ.
ρογα χρυσου λιτραι κδʹ"νϛʹ. δια των Σθλαβησιανων των καθημενων εις το οψικιον, ανδρες ρκζʹ,
κεφαλαι τρεις ανα"εʹ, και οι λοιποι ρκδʹ ανα"γʹ, ρογα λιτραι εʹ"κζʹ. ιστεον, οτι δια το μη
ρογευθηναι το θεμα των Θραικησιων, αλλα αρογευτον περασαι εν Κρητηι, δια τουτο ουδε
ενταυθα ετεθη. Ἔστιν η εξοπλισις δρομονος αʹ. Κλιβανια οʹ. λωρικια ψιλα λογωι των
πρωτοκαραβων και σιφωναριων και προρεων ιβʹ. ετερα λωρικια κοινα ιʹ. κασιδια πʹ.
αυτοπροσωπα ιʹ. χειροψελλα ζυγαι ηʹ. σπαθια ρʹ. σκουταρια ραπτα οʹ. σκουταρια Λυδιατικα λʹ.
κονταρια μετα τριβελλιων πʹ. λογχοδρεπανα κʹ. μεναυλια ρʹ. ρικταρια ρʹ. τοξαρεας Ῥωμαιας συν
κορδων διπλων νʹ. ναυκλας μετα χει 670 ροτοξοβολιστρων και κορδων μεταξοτων κʹ. σαγιτας
χιλιαδας ιʹ. μυας σʹ. τριβολια χιλιαδας ιʹ. αγριφους μετα αλυσιδιων δʹ. επιλωρικα νʹ. καμελαυκια
νʹ. ο δρομων οφειλει εχειν ανδρας τʹ, οι μεν σλʹ πλοιμοι κωπηλαται ητοι και πολεμισται, και οι
ετεροι οʹ ανδρες πολεμισται απο των καβαλλαρικων θεματων και απο των εθνικων. δια των εξ
παμφυλων δορκας οσας οδηγησει ο Θεος τον βασιλεα τον αγιον. κλιβανια ανα ξʹ, κασιδια ανα ξʹ,
λωρικια ανα ιʹ. δια των ουσιακων χελανδιων κλιβανια ανα ιʹ, κασιδια ανα ιʹ, λωρικια ψιλα βʹ,
και κοινα ηʹ. δια της εξοπλισεως καστρομαχιας ξυλοπυργος, χελωναι, τοξοβολιστραι μεγαλαι
μετα τροχιλιων και κορδων μεταξοτων, τετραρεαι, λαβδαρεαι, μαγγανικα, και η τουτων
εξοπλισις. εις μεν τας χελωνας κριοι, εις δε τα διαφορα μαγγανικα κρικελοπαγουροι, ψελλια και
δακτυλοι, σφενδοναι σιδηραι πετζειναι, πεταλα πορτων λογωι ενδυσεως των διαφορων
τροχιλιων, σειστας, τζοκους, αξινορυγια, βαρεας, βυρσαρια, κεντουκλα, σκαφιδια, καλδαρια,
καπουλια, πτυαρια, σχοινια διαφορα, καρφια, αρμελαυσια. δια της 671 εξοπλισεως των
μαγγανικων εξοπλισις τετραρεων δʹ, λαβδαρεων δʹ, ειλακτιων δʹ, ηγουν κρικελλους ανα δυο,
παγουρους αʹ, σφενδονας σιδηρας ιβʹ, πεταλα πορτων εις τα τροχιλια σʹ, σειστας ρʹ, αξινορυγια
σʹ, πελεκια ρʹ, τζικουρια τʹ, κριους εις τας χελωνας ιʹ, βαρεας μεγαλας κʹ, βαρεας μικρας λʹ. ∆ια
των οφειλοντων φροντισθηναι απο του σεκρετου του ειδικου εις εξοπλισιν των κʹ δρομονιων.
Μολιβιον λογωι των καλυμβοματων ανα χαρτων εʹ. ομου χαρται ρʹ, στι λιτραι γ. βυρσαρια λογωι
των αυτων καλυβοματων κʹ. πεταλα μεγαλα πορτων τʹ. τριβολια χιλιαδες φʹ. πελεκια σʹ.
τζικουρια φʹ. κεντουκλα κατα περισσειαν σʹ. αρμενοπουλα κατα περισσειαν ρʹ. χαλκωμα αργον
λιτραι σʹ. κασιτερον λιτραι σʹ. μολιβιον αργον λιτραι σʹ. κηριον λιτραι ρʹ. σκαφιδια σʹ. καλδαρια
σʹ. καπουλια χιλιαδας βʹ. πτυαρια χιλιαδα αʹ. κορδας μεταξωτας παχεας σπαρτινας εʹ. και εις τας
μικρας τοξοβολιστρας σπαρτινας εʹ. βυρσαρια λογωι των χελανδιων ρʹ. καδους ρʹ. ατεγια
κιλικεινα κατα δρομονιον ιʹ, ομου σʹ. σφενδοναι πετζειναι κδʹ. ιστεον, οτι η εξοδος των
αρμενων και των διφθεριων οφειλει εξερχεσθαι απο το ειδικον. 672 ∆ια των οφειλοντων
φροντισθηναι απο του σεκρετου του βασιλικου βεστιαριου εις εξοπλισιν των κʹ δρομονιων.
Σιφωνια ανα γʹ, ομου ξʹ, και κατα περισσειαν γονατια ακοντια μετα βουκολιων μʹ. αρμενα κʹ.
διφθερια ξʹ. παραπελεκια κʹ. καστελοματα κατα τυπον. μανικελια ανα νʹ, ομου α συν των
γονατιων αυτων. κωπια ανα ρκʹ, ομου βυʹ. χαλκισια κʹ μετα και τα λοιπα μαγγανα. ψελλια κʹ.
μαξιλαρια μʹ. περονια κʹ. καταπροσωπα συν των κατακορακων αυτων. σιδηρα βολιστικα ρκʹ.
σιδηροβολια ρκʹ. αναγοκαταγοντα συν των ιμανταριων αυτων κʹ. περιπετομενα ανα κδʹ, ομου
υπʹ. φιλουρεαι ανα ιβʹ, ομου σμʹ. σειστας σʹ. τζοκους υʹ. αξινορυγια υʹ. περονας κατα περισσειαν
σʹ. καρφιον αρπαγιον χιλιαδας γʹ. γυλαρικον καρφιον γ. τετραδακτυλιαιον καρφιον ϛ, και της
παρηλωσεως χιλιαδες ιβʹ. σιδηρον αργον λιτραι γ. κατζια πʹ. Ὑπερ εξοπλισεως τετραραιων δʹ,
λαβδαρεων δʹ, μαγγανικων δʹ. Κρικελλια λʹ. παγουροι ιεʹ. ψελλια λʹ, και λογωι των 673 μεγαλων
τοξοβολιστρων, κριοι εις τας χελωνας ιεʹ. δακτυλιοι ιεʹ. βαρεας μεγαλας κʹ, και μικροτερας λʹ,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

και λογωι των μεγαλων τοξοβολιστρων σιδηρα κατα τυπον. πισσα λιτραι χιλιαδες ιʹ.
υγροπισσιον μαγαρικα στρογγυλα τʹ. κεδρεα μαγαρικα νʹ. λιναριον λιτραι χιλιαδες ηʹ. καναβιον
χιλιαδες βʹ. σανδαλους κʹ. σφενδοναι σιδηραι ιβʹ. σιδηροβολιστικα κατα περισσειαν νʹ.
σιδηροβολα νʹ. φιλουρεαι ρʹ. περιπετομενα ρʹ. σπαρτινας ρʹ. λεπταρια σʹ. τετρακουλα εις τα
σιφωνια ρʹ. λιναριον εις τους σφογγους υʹ. σκαλοδεματα υʹ. οι πεντηκοντα παμφυλοι σιφωνια
κδʹ. τα μʹ ουσιακα σιφωνια πʹ. καρφιον στεγαδερον χιλιαδες ϛʹ. Τα απο του σεκρετου του ειδικου
εξοδιασθεντα υπερ του ταξειδιου της Κρητης. Ἐπηρθη απο τον ζυγον λογωι αγορας διαφορων
ειδων του ταξειδιου της Κρητης συν εξοπλισει των θʹ Ῥουσικων καραβιων και των βʹ μονεριων
των αιχμαλωτων συν των ορισθεντων απο κελευσεως δοθηναι τα κατα περισσειαν διαφορων
ειδων εις τον θεοσωστον βασιλικον στολον του βασιλικου πλοΐμου και λοιπων χʹ λιτραι κδʹ, τα
και εξοδιασθεντα ουτως. εδοθη Ἰωακειμ πρωτοσπαθαριωι και αρχοντι του αρμαμεντου υπερ
τριβολιων χιλιαδων φʹ"σξϛγʹ. εδοθη τον 674 αυτον Ἰωακειμ υπερ τζικουριων φʹ"νʹ. εδοθη τον
αυτον Ἰωακειμ υπερ πελεκιων σʹ"κʹ. εδοθη τον αυτον Ἰωακιμ υπερ ξιφαριων χιλιαδων δʹ λογωι
των τζιπατων απο το αρμαμεντον σιδηρον χιλιαδες ιʹ και υπερ αγορας καρβονιου "λʹ. εδοθη τωι
αυτωι Ἰωακειμ υπερ χειροψελλον ζυγων σʹ:ρʹ. ομου τα δοθεντα Ἰωακειμ αρχοντι του
αρμαμεντου χτ:υξϛ#20. γινομενα λιτραι ϛʹ"λδγʹ. εδοθη υπερ αγορας των πανιων των ρασιακων
λογωι ποιησεως αρμενων ενεα ανα πηχων λʹ των θʹ καραβιων των Ῥως, και ετερων αρμενων βʹ
ανα πηχων κηʹ των βʹ μονεριων των αιχμαλωτων συν των δοθεντων πανιων ρασικων κατα
περισσειαν τους αυτους Ῥως. υπερ πανιων δια των αμφοτερων αρνδʹ, τα και αγορασθεντα απο
τους αββαδας εις τα ενοικηκα της μονης του κυρου Ῥωμανου και απο τους αναγναφαριους του
φορου απο διαφορων προσωπων των Π νομισμ. τκʹϛδʹ, τα και αγορασθεντα κατενωπιον του
σακελλαριου και του βεστιαριου. εδοθησαν υπερ μισθου των αρμενοραφων των καμοντων τα
αυτα αρμενα συν αγορας νηματος "λγʹ. εδοθη υπερ αγορας ξυλοκεραιων λογωι των αυτων ιαʹ
καραβιων "... εδοθη υπερ αγορας σχοινιων λογωι κρυπτων επικηρων και ποδιοδρομων των
αυτων ιαʹ αρμενων "γʹ. εδοθη υπερ αγορας διφθεριων ιδʹ:ξβʹ, ως των ετερων ιθʹ διφθεριων
δοθεντων απο των 675 αποκειμενων εις το ειδικον. εδοθη υπερ αλειφης των αυτων διφθεριων
"ζ#20. εδοθη υπερ αγορας μαγγανων λογωι των αυτων ιαʹ καραβιων "θ ϛʹ. εδοθη υπερ αγορας
κωπιων τπεʹ"εʹ. εδοθη υπερ ναυπηγησεως των αυτων ιαʹ καραβιων των τε σχιστων και των
περιβολων αυτων και λοιπων "ιαʹ. εδοθη υπερ καλαφατησεως των αυτων ιαʹ καραβιων "λγʹ.
εδοθη υπερ αγορας ετερων πανιων ρασιακων ρʹ των δοθεντων κατα περισσειαν εις τον αυτον
στολον "κηʹϛιβʹ. εδοθη υπερ αγορας βυρσαριων βοειων ρκβʹ"πη#20. εδοθη υπερ αγορας
κεντουκλων σʹ των δοθεντων κατα περισσειαν ομοιως εις το βασιλικον πλοιμον "κηʹϛ... εδοθη
υπερ αγορας κιλικιων α των ϛʹ"ρξϛʹϛϛʹ. εδοθη υπερ αγορας σχοινιων λεπταριων και χαρταριων
και λοιπης εξοδου "ιϛʹϛϛʹ. λογωι ποιησαι ατεγιων κιλικινων ρʹ"ρπγ#20. εδοθη υπερ αγορας
κασιτερου λιτραι σʹ "λδʹ. εδοθη υπερ αγορας χαλκωματος λιτραι σʹ"ιηʹ. εδοθη υπερ αγορας
σκαφιδιων στρογγυλων μεγαλων ρʹ"ιβʹ. εδοθη υπερ αγορας σκαφιδιων μικροτερων ρʹ:κγʹ. εδοθη
υπερ αγορας καλδαριων σʹ:λγʹ. εδοθη υπερ αγορας καπουλιων β"μʹ. εδοθη υπερ αγορας
πτυαριων α"ιδʹ. εδοθη υπερ αγορας ετερων καδων μικροτερων νʹ:εʹ. εδοθη υπερ αγορας ετερου
κασιτερου λιτραι σʹ τα δοθεντα Μιχαηλ χυτηι λογωι 676 κατακολλησεως διαφορων εργων των
σιφουνιων του βασιλικου πλοΐμου "λϛ#20. εδοθη υπερ αγορας κηριου λιτραι ρʹ"εʹ. εδοθη υπερ
αγορας μολιβιου αργου λιτραι σʹ"δʹ. εδοθη υπερ αγορας χαλκωματος διαφορου τωι δοθεντι λογωι
της υπουργιας του δρουγγαριου του πλοΐμου υπερ κακαβιων μεγαλων βʹ, και ετερων κακαβιων
μεσαιων βʹ, και χυτροκακαβιων γανωτων δʹ, και κουκουμιων μεγαλων βʹ, και τιγανιων
μεγαλων βʹ, χαλκοσταμνιου γανωτου ενος, φλασκιων γανωτων βʹ, χερνιβοξεστων βʹ"κδʹ. ομου
το παν εξοδος χʹ λιτραι καʹ"νζʹ, μιλ. ϛʹ. εδοθησαν παρα του ειδικου κορδαι μεταξωται σπαρτιναι.
εδοθησαν ετεραι κορδαι μεταξωται μικραι λογωι των τοξοβολιστρων. εδοθη ομοιως παρα του
ειδικου λογωι των καλυβοματων των χελανδιων του βασιλικου πλοΐμου ανα χαρτιων εʹ
μολιβιον χαρτια ρʹ στι λιτραι γʹ. εδοθη τον δρουγγαριον του πλοΐμου απο του κατεπανω του
αρματος σπαθια γ, σκουταρια γ, κονταρια γ, σαγιτας χιλιαδες σμʹ, ετερας σαγιτας λογωι των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

τοξοβολιστρων μυας χιλιαδες δʹ. Τα απο του σεκρετου του βεστιαριου δοθεντα τωι δρουγγαριωι
των πλοΐμων κατα περισσειαν υπερ του ταξειδιου της Κρητης. Σειστας ρνʹ. περονας των
χελανδιων ρλʹ. σφενδοβολα 677 σιδηρα ιβʹ. τζοκους σμʹ. τζαπια τʹ. περονια σιδηρα μεγαλα του
ξυλοκαστρου ιβʹ. παγουροι σιδηροι ιεʹ. ψελλια σιδηρα λʹ. δακτυλοι ιεʹ. κατζια ηʹ. βαρεας ιʹ.
χειροβαρεαι κδʹ. καρφιον γυραρικον χιλιαδες δʹ. καρφιον αρπαγιον χιλιαδες βʹ,
τετραδακτυλαιον ε, της παρηλωσεως η, στεγαδερον ϛ. ακοντια χαλκα ιεʹ. γανωτα χαλκα λʹ.
παραδρακτια χαλκα λʹ. βουτια χαλκα λʹ. αναγοντιτεα χαλκα ιεʹ. σχοινια σιδηροβολα ξʹ.
περιπετομενα ρμʹ. σπαρτινας ρμʹ. λεπταρια σκʹ. σκαλοδεματα τʹ. κουβαρια ρʹ. καναβιον λιτραι β,
και αντι λιναριου χιλιαδων ζʹ"πʹ, και υπερ αγορας πισσης χιλιαδες ιʹ, και υγροπισσιου χιλιαδες
τʹ, και κεδρεας χιλιαδες ρʹ"κγʹ. σιδηρον αργον λιτραι γ. κριοι σιδηροι μεγαλοι ιʹ. Τα απο του
κοιτωνος δοθεντα τωι δρουγγαριωι των πλοΐμων εις εξοδον του κατα της Κρητης ταξειδιου.
Ἱματια εσωφορια μεγαλοζηλα λιτα ϛʹ. τουβια ομοιως ζυγας ϛʹ. υποκαμισοβρακια ϛʹ. επεριπταρια
οξεα ϛʹ. Τα απο του ειδικου δοθεντα τωι αυτωι δρουγγαριωι των πλοΐμων υπερ του αυτου
ταξειδιου. Ἱματια εσωφορια κατα Σαρακηνους εῤραμμενα δεκα 678 λια ιʹ. ιματια εσωφορια
οκταλια ιʹ. ιματια εσωφορια επταλια κʹ. τουβια απο εσωφοριων δεκαλιων και οκταλιων και
επταλιων ζυγαι μʹ. ιματια λωρωτα Αιγυπτικα εῤραμμενα ρʹ. ιματια κουκουλαρικα ρʹ. ιματια
βαμβακερα ρʹ. υποκαμισοβρακια διαφορωτερα ρμʹ. υποκαμισοβρακια δευτερα ρʹ. επαιριπταρια
διαφορωτερα μʹ. επαιριπταρια δευτερα σʹ. επαιριπταρια τριτα ρʹ. τουβια λωρωτα Αιγυπτικα ρʹ.
τουβια κουκουλαρικα ζυγας ρʹ. τουβια βαμβακερα ρʹ. ζωστρια μʹ. υποδηματα διαφορωτερα ζυγας
μʹ. υποδηματα δευτερα ζυγας σʹ. υποδηματα τριτα ζυγας ρʹ. Σταδιοδρομικον. Ἀπο της
θεοφυλακτου πολεως εις Ἡρακλειαν μιλια ξʹ. απο Ἡρακλειας εως Προικονησσου μιλ. μʹ. απο
Προικονησσου εως Ἀβυδου μιλ. ρʹ. απο Ἀβυδου εως Ταπευκια μιλ. ιβʹ. απο Ταπευκια εως
Τενεδου μιλ. ηʹ· απο Τενεδου εως Μιτυληνης μιλ. ρʹ. απο Μιτυληνης εως Χιου μιλ. ρʹ. απο Χιου
εως Σαμου μιλ. ρʹ. απο της Σαμου εως τους Φουρνους μιλ. λʹ. απο τους Φουρνους εως Ναξιας
μιλ. οʹ. απο Ναξιας εως την Ἴον μιλ. λʹ. απο την Ἴον εως την Θηρανκαι Θηρασιαν μιλ. κʹ. απο
την Θηραν και Θηρασιαν εως τα Χριστιανα μιλ. κʹ. απο τα Χριστιανα εως της ∆ιας μιλ. πʹ. απο
της ∆ιας εως Κρητης μιλ. ιβʹ. ομου μιλια ψϟβʹ. 679 ΚΕΦ. μϛʹ. Οις οφειλει ο βασιλευς ονομασι
τιμαιν τοις μεγιστασι και πρωτοις των εθνων. Ἐξουσιοκρατωρ, εξουσιαρχης, εξουσιαστης, αρχων
των αρχοντων, αρχηγος, αρχηγετης, αρχων, εξαρχων, προηγεμων, ηγεμοναρχης, ηγεμων,
καθηγεμων, δυναστης, προηγητωρ, ηγητωρ, πρωτος, εφορος, υπερεχων, διατακτωρ,
πανυπερτατος, υπερτατος, κοιρανος, μεγαλοδοξος. † ρηξ, πριγκιψ, δουξ, συγκλητικος, εθναρχης,
τοπαρχης, σατραπης, φυλαρχος, πατραρχος, στρατηγος, στραταρχης, στρατιαρχος, στρατηλατης,
ταξιαρχος, ταξιαρχης, μεγαλοπρεπεστατος, μεγαλοπρεπης, πεποθημενος, ενδοξοτατος, ενδοξος,
περιφανεστατος, περιφανης, περιβλεπτος, περιβλεπτοτατος, ευγενεστατος, ευγενης,
αριπρεπεστατος, αριπρεπης, αγλαωτατος, αγλαος, εριτιμωτατος, εριτιμος, γερουσιωτατος,
γερουσιος, φαιδιμωτατος, φαιδιμος, κυριωτατος, κυριος, εντιμωτατος, εντιμος, προηγουμενος,
ηγουμενος, ολβιωτατος, ολβιος, βουληφορος, αρωγος, επικουρος, επιῤροθος, αμαντωρ. 680 ΚΕΦ.
μζʹ. ΟΙ ΤΩΝ ΑΠΟ ∆ΙΑΦΟΡΩΝ ΕΘΝΩΝ ΕΡΧΟΜΕΝΩΝ ΠΡΕΣΒΕΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΕΑ
ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΙ. Οι των απο της πρεσβυτερας Ῥωμης ερχομενων πρεσβεων προς τον βασιλεα
χαιρετισμοι. Ἐπισκεπτονται υμας οι κορυφαιοι των αγιων αποστολων, Πετρος ο των ουρανων
κλειδουχος, και Παυλος ο των εθνων διδασκαλος. ο πνευματικος πατηρ ημων ο δεινα ο
αγιωτατος και οικουμενικος πατριαρχης αμα των αγιωτατων επισκοπων, πρεσβυτερων και
διακονων και πασης της ιερατικης ταξεως της αγιας των Ῥωμαιων εκκλησιας επαποστελλουσι
σοι, βασιλευ, πιστας ευχας δια της ημετερας ταπεινοτητος. ο ενδοξοτατος ο δεινα ο πριγκιψ της
πρεσβυτερας Ῥωμης συν των αρχοντων και παντος του υποκειμενου αυτωι λαου
εξαποστελλουσιν την βασιλειαν σου πιστωτατην δουλωσιν. Ἡ του λογοθετου προς αυτους
ερωτησις. Πως εχει ο αγιωτατος επισκοπος Ῥωμης ο πνευματικος πατηρ του βασιλεως ημων του
αγιου; πως εχουσι παντες οι επισκοποι και πρεσβυτεροι και διακονοι και ο λοιπος κληρος 681
της αγιας των Ῥωμαιων εκκλησιας; πως εχει ο ενδοξοτατος ο δεινα πριγκιψ της πρεσβυτερας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

Ῥωμης; Ὁ των απο Βουλγαριας ερχομενων πρεσβεων προς τον βασιλεα χαιρετισμος. Πως εχει ο
θεοστεφης βασιλευς ο πνευματικος παππος του εκ Θεου αρχοντος Βουλγαριας; πως εχει η
αυγουστα και δεσποινα; πως εχουσιν οι υιοι και βασιλεις του μεγαλου και υψηλου βασιλεως και
τα λοιπα αυτου τεκνα; πως εχει ο αγιωτατος και οικουμενικος πατριαρχης; πως εχουσιν οι δυο
μαγιστροι; πως εχει η συγκλητος πασα; πως εχουσιν οι δʹ λογοθεται; Ἡ του λογοθετου προς
αυτους ερωτησις. Πως εχει ο πνευματικος εγγονος του βασιλεως ημων του αγιου ο εκ Θεου
αρχων Βουλγαριας; πως εχει η εκ Θεου αρχοντισσα; πως εχουσιν ο Καναρτι κεινος και ο Βουλιας
ταρκανος οι υιοι του εκ Θεου αρχοντος Βουλγαριας και τα λοιπα αυτου τεκνα; πως εχουσιν οι εξ
Βολιαδες οι μεγαλοι; πως εχουσι και οι λοιποι οι εσω και εξω Βολιαδες; πως εχουσιν το κοινον
του λαου; 682 Μεταμειφθεντος δε του ονοματος και ελθοντος εις υιοτητα, παλιν επηρωτων οι
Βουλγαροι ουτως. Πως εχει ο μεγας και υψηλος βασιλευς ο επι του χρυσου καθεζομενος θρονου;
πως εχει ο υιος και βασιλευς του μεγαλου και υψηλου βασιλεως και τα λοιπα αυτου τεκνα; πως
εχει η αυγουστα και δεσποινα; πως εχει ο αγιωτατος και οικουμενικος πατριαρχης; πως εχουσιν
οι μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι; πως εχει η πασα συγκλητος; πως εχουσιν οι στρατηγοι και τα
στρατευματα του βασιλεως του αγιου; Ἡ του λογοθετου προς αυτους ερωτησις. Πως εχει ο
πνευματικος υιος του βασιλεως ημων του αγιου ο εκ Θεου αρχων Βουλγαριας; πως εχει η εκ
Θεου αρχοντισσα Βουλγαριας; πως εχουσιν οι υιοι και θυγατερες του πνευματικου υιου του
βασιλεως; πως εχουσιν οι εξ Βολιαδες οι μεγαλοι; πως εχουσιν και οι λοιποι οι εσω και εξω
Βολιαδες; πως εχει το κοινον του λαου; Ὁ των απο Συριας και του Ἀμερμουμνη ερχομενων
πρεσβεων προς τον βασιλεα χαιρετισμος. Ειρηνη σοι και ελεος, ευφροσυνη και δοξα παρα Θεου
683 τωι υψηλωι και μεγαλωι βασιλει των Ῥωμαιων. ευζωΐα και υγιεια σοι και ζωη πολυχρονιος
παρα Κυριου, ειρηνοποιε και αγαθε βασιλευ. ανατελει εν ταις ημεραις σου δικαιοσυνη και
πληθος ειρηνης, ειρηνικωτατε και φιλανθρωπε βασιλευ. Ἡ του λογοθετου προς αυτους
ερωτησις. Πως εχει ο μεγαλοπρεπεστατος και ευγενεστατος και περιβλεπτος Ἀμερμουμνης; πως
εχει ο Ἀμηρας και η γερουσια Ταρσου; (ει δε απο αλλης Ἀμηραδιας ελθωσιν οι του Ἀμερμουμνη
αποκρισιαριοι, οφειλουσιν υπερ εκεινου ερωταιν του Ἀμηρα και της γερουσιας αυτου.) πως εχετε
υμεις; πως υπεδεχθητε παρα του πατρικιου και στρατηγου Καππαδοκιας; πως διεσωσεν υμας ο
αποσταλεις βασιλικος εις διασωσιν υμων; μη τι εναντιον η θλιβερον συνεβη υμιν κατα την
οδον; υπαγετε καλως ευφραινομενοι και αγαλλομενοι, σημερον συνεστιωμενοι μετα του
βασιλεως ημων του αγιου. Πως δει χαιρετιζειν τους απο τους βασιλεις των Ῥωμαιων απιοντας
φιλους προς τον Ἀμερμουμνην. Χαιροις ο χαιρων ειρηνηι, ο φρονιμος εν βουλαις, και αγαθος και
πραιοτατος, υγιαινων, ευθυμων, ειρηνευων παντο 684 θεν, μεγαλοπρεπεστατε και ενδοξοτατε
Ἀμερμουμνη· ειρηνη σοι απο γης και θαλασσης, δοξα και τιμη, ευφροσυνη και ζωη
μακροχρονιος· ειρηνικωτατε και ευγενεστατε Ἀμερμουμνη, ειη σου το ονομα εντιμον και η ζωη
μακροχρονιος, φιλε γλυκυτατε του βασιλεως ημων του αγιου, περιβλεπτε και περιφανεστατε
Ἀμερμουμνη. Ὁ των ερχομενων πρεσβεων απο μεγιστανου Ἀμηρα η Αιγυπτου η Περσιας η του
Χοροσαν, υποταγεντες δηλονοτι τηι βασιλειαι Ῥωμαιων και πακτα αποστελλοντες, προς τον
βασιλεα χαιρετισμος. Πολυχρονιος ζωη και δοξα και ευφροσυνη παρα Θεου σοι τωι υψηλωι και
μεγαλωι βασιλει ημων, καλην προστασιαν και σκεπην και αντιληψιν ευρομεν την σην υψηλην
και μεγαλην βασιλειαν. χαρισθειη ημιν εν πολλοις ετεσιν η ση δεσποτεια και βασιλεια, οτι ημεις
λαος σου και δουλοι πιστοτατοι της αυτοκρατοριας υμων. Ἡ του λογοθετου προς αυτους
ερωτησις. Πως εχει ο πιστοτατος και οικειος του βασιλεως ημων του αγιου ο δεινα ο
ευγενεστατος; πως εχει ο λαος αυτου απας οι πιστοι και ευγνωμονες δουλοι του βασιλεως ημων
του αγιου; πως εχεις συ; πως υπεδεχθης παρα του πατρικιου 685 και στρατηγου θεματος ο δεινα;
πως διεσωσεν σε ο αποσταλεις βασιλικος εις διασωσιν σου; μη τι ενατιον η θλιβερον συνεβη σοι
κατα την οδον; υπαγε καλως ευφραινομενος και αγαλλομενος, σημερον συνεσθιων μετα του
βασιλεως ημων του αγιου. Ὁ των ερχομενων πρεσβεων απο μεγιστανου Ἀμηρα η Αιγυπτου η
Περσιας η του Χοροσαν, δηλονοτι μη οντος υποτεταγμενου τηι βασιλειαι Ῥωμαιων, αλλ' η τε υπο
την υποταγην του Ἀμερμουμνη οντος, ειτε και μη, προς τον βασιλεα χαιρετισμος. Ειρηνη σοι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

ελεος, ευφροσυνη και δοξα παρα Θεου τωι υψηλωι και μεγαλωι βασιλει των Ῥωμαιων, ευζωΐα και
υγιεια σοι και ζωη πολυχρονιος παρα Κυριου, ειρηνοποιε και αγαθε βασιλευ. ανατελει εν ταις
ημεραις σου δικαιοσυνη και πληθος ειρηνης, ειρηνικωτατε και φιλανθρωπε βασιλευ. Ἡ του
λογοθετου προς αυτους ερωτησις. Πως εχει ο ευγενεστατος Ἀμηρας Αιγυπτου; πως εχει η
γερουσια και ο λαος αυτης απας; πως εχεις συ; πως διεσωθης κατα την οδον; μη τι εναντιον η
θλιβερον συνεβη σοι κατα την οδον; μη τι εναντιον συνεβη σοι; υπαγε κα 686 λως
ευφραινομενος και αγαλλομενος, σημερον συνεσθιων μετα του βασιλεως ημων του αγιου. ΚΕΦ.
μηʹ. Τα ακτα των εις τους εθνικους γενομενων επιγραφων. Εις τον παπαν Ῥωμης. βουλλα χρυση
μονοσολδια. "εν ονοματι του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος του ενος και μονου
αληθινου Θεου ημων. ο δεινα και ο δεινα πιστοι εν αυτωι τωι Θεωι βασιλεις Ῥωμαιων προς ο
δεινα τον αγιωτατον παπαν Ῥωμης και πνευματικον ημων πατερα." ομοιως και εις τον παπαν
Ἀλεξανδρειας, πλην πατερα ου γραφει. ομοιως και εις τον πατριαρχην Ἀντιοχειας και τον
πατριαρχην Ἱεροσολυμων, πλην πνευματικον πατερα ου γραφει. αι δε βουλλαι χρυσαι
τρισολδιαι. εις τον πρωτοσυμβουλον, ηγουν εις τον Ἀμερμουμνην. βουλλα χρυσα τετρασολδια.
"τωι μεγαλοπρεπεστατωι, ευγενεστατωι και περιβλεπτωι ο δεινα πρωτοσυμβουλωι και διατακτορι
των Ἀγαρηνων απο ο δεινα και ο δεινα των πιστων αυτοκρατορων αυγουστων μεγαλων
βασιλεων Ῥωμαιων. ο δεινα και ο δεινα πιστοι εν Χριστωι τωι Θεωι αυτοκρατορες αυγουστοι
μεγαλοι βασιλεις Ῥωμαιων τωι μεγαλοπρεπεστατωι, ευγενεστατωι και περιβλεπτωι ο δεινα
πρωτοσυμβουλωι και διατακτορι των Ἀγαρηνων." εις τον αρχοντα των αρχοντων της μεγαλης
Ἀρμενιας. βουλλα χρυση τρισολδια. "Κωνσταντινος και 687 Ῥωμανος, πιστοι εν Χριστωι τωι Θεωι
αυτοκρατορες αυγουστοι μεγαλοι βασιλεις Ῥωμαιων, προς ο δεινα τον περιφανεστατον πρωτον
της μεγαλης Ἀρμενιας και πνευματικον ημων τεκνον." εις τον αρχοντα του Ἀσπουρακαν, ηγουν
του Βασπαρακαν, νυν τιμηθεις αρχων των αρχοντων. βουλλα χρυση τρισολδια. "Κωνσταντινος
και Ῥωμανος, πιστοι εν Χριστωι τωι Θεωι αυτοκρατορες αυγουστοι βασιλεις Ῥωμαιων, προς ο
δεινα τον περιφανεστατον αρχοντα των αρχοντων." εις τον αρχοντα του Κοκοβιτ, Ἀρμενια· εις
τον αρχοντα του Ταρω, Ἀρμενια· εις τον αρχοντα του Μωεξ, Ἀρμενια· εις τον αρχοντα του
Αυζαν, Ἀρμενια· εις τον αρχοντα του Συνης, Ἀρμενια· εις τον αρχοντα του Βαιτζωρ, Ἀρμενια· εις
τον αρχοντα του Χατζιενης, Ἀρμενια· εις τους γʹ αρχοντας των Σερβοτιων των λεγομενων
Μαυρα παιδια· επιγραφη εις παντας τους προειρημενους· "κελευσις εκ των φιλοχριστων
δεσποτων προς τον ο δεινα αρχοντα τουδε." εις τον κουροπαλατην Ἰβεριας. βουλλα χρυση
δισολδια. "κελευσις εκ των φιλοχριστων δεσποτων προς ο δεινα τον ενδοξοτατον
κουροπαλατην." εχει δε περι αυτον ο κουροπαλατης ετερας εξουσιας δʹ. εις τον αρχοντα του
Βεριασαχ, Ἰβηρια· εις τον αρχοντα του Καρναταης, Ἰβηρια·εις τον αρχοντα του Κουελ, Ἰβηρια·
εις τον αρχοντα του 688 Ἀτζαρα, Ἰβηρια· "κελευσις εκ των φιλοχριστων δεσποτων προς ο
δεινα." εις τον εξουσιοκρατορα Ἀλανιας. βουλλα χρυση δισολδια. "εν ονοματι του πατρος και
του υιου και του αγιου πνευματος, του ενος και μονου αληθινου Θεου ημων. Κωνσταντινος και
Ῥωμανος, πιστοι εν αυτωι τωι Θεωι βασιλεις Ῥωμαιων, προς ο δεινα τον εξουσιαστην Ἀλανιας
και πνευματικον ημων τεκνον." εις τον εξουσιαστην Ἀβασγιας, βουλλα χρυση δισολδια.
"κελευσις εκ των φιλοχριστων δεσποτων προς ο δεινα τον περιφανη εξουσιαστην Ἀβασγιας."
εις τον αρχοντα Ἀλβανιας· εις τον αρχοντα των Κρεβαταδων, ηγουν τον λεγομενον Κρεβαταν·
εις τον αρχοντα Κηδωνιας· εις τους αρχοντας Τζαναριας· εις τον αρχοντα του Σαρβαν, οιτινες
κεινται μεσον Ἀλανιας και Τζαναριας· εις τους αρχοντας Ἀζιας, εν ωι εισιν αι Κασπειαι πυλαι· εις
τον αρχοντα Χρυσα· εις τον αρχοντα Βρεζαν· εις τον αρχοντα Μωκαν. (ιστεον, οτι απο Μωκαν
εστιν η Μαιωτης λιμην.) επιγραφη εις παντας τους προειρημενους· "κελευσις εκ των
φιλοχριστων δεσποτων προς ο δεινα τον αρχοντα τησδε." εις τον καθολικον Ἀρμενιας, εις τον
καθολικον Ἰβηριας, εις τον καθολικον Ἀλβανιας. επιγραφη εις τους γʹ καθολικους· "κελευσις εκ
των φιλοχριστων δεσποτων προς ο δεινα τον ευλαβεστατον καθηγητην τησδε." εις τον παπαν
Ῥωμης. βουλλα χρυση δισολδια. "εν ονοματι του πατρος και 689 του υιου και του αγιου
πνευματος του ενος και μονου αληθινου Θεου ημων. Κωνσταντινος και Ῥωμανος, πιστοι εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

αυτωι τωι Θεωι βασιλεις Ῥωμαιων, προς ο δεινα τον αγιωτατον παπαν Ῥωμης και πνευματικον
ημων πατερα." εις τον ρηγα Σαζωνιας· εις τον ρηγα Βαιουρη· (εστιν δε αυτη η χωρα οι
λεγομενοι Νεμιτζιοι·) εις τον ρηγα Γαλλιας· εις τον ρηγα Γερμανιας· επιγραφη εις παντας τους
προειρημενους· "εν ονοματι του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος, του ενος και
μονου αληθινου Θεου ημων. Κωνσταντινος και Ῥωμανος, πιστοι εν αυτωι τωι Θεωι βασιλεις
Ῥωμαιων, προς ο δεινα τον πεποθημενον πνευματικον αδελφον τον περιβλεπτον ρηγα." εις τον
πριγκιψ Ῥωμης. βουλλα χρυση δισολδια. "Κωνσταντινος και Ῥωμανος και λοιπα προς ο δεινα
τον ενδοξοτατον πριγκιπα Ῥωμης." εις τον Ἀμηραν Ἀφρικης· "Κωνσταντινος και Ῥωμανος,
πιστοι εν Χριστωι τωι Θεωι αυτοκρατορες αυγουστοι μεγαλοι βασιλεις Ῥωμαιων, προς τον
ενδοξοτατον και ευγενεστατον εξουσιαστην των Μουσουλημιτων." βουλλα χρυση δισολδια. εις
τον Ἀμηραν Αιγυπτου. βουλλα χρυση τετρασολδια. του αποσταλεντος γραμματος επι
Κωνσταντινου και Ῥωμανου των Πορφυρογεννητων εστησεν η βουλλα εξαγια ιηʹ.
"Κωνσταντινος και Ῥωμανος, εν Χριστωι ευσεβεις αυτοκρατορες μεγαλοι υψηλοι αυγουστοι
βασιλεις Ῥωμαιων, προς τον ηγαπη 690 μενον ημων φιλον τον ευγενεστατον Ἀμηραν
Αιγυπτου." εις τον αρχοντα Σαρδανιας. βουλλα χρυση δισολδια. "κελευσις εκ των φιλοχριστων
δεσποτων προς τον αρχοντα Σαρδανιας." εις τον δουκα Βενετιας· εις τον πριγκιπα Καπυας· εις
τον πριγκιπα Σαλερινου· εις τον δουκα Νεαπολεως· εις τον αρχοντα Ἀμαλφης· εις τον αρχοντα
Γαΐτης. εις τον εκ Θεου αρχοντα Βουλγαριας· "εν ονοματι του πατρος και του υιου και του αγιου
πνευματος, του ενος και μονου αληθινου Θεου ημων. Κωνσταντινος και Ῥωμανος, πιστοι εν
αυτωι τωι Θεωι βασιλεις Ῥωμαιων προς τον πεποθημενον και πνευματικον ημων τεκνον και εκ
Θεου αρχοντα του χριστιανικωτατου εθνους των Βουλγαρων." το αρτιως γραφομενον·
"Κωνσταντινος και Ῥωμανος, εν Χριστωι τωι Θεωι ευσεβεις αυτοκρατορες βασιλεις Ῥωμαιων,
προς τον πεποθημενον και πνευματικον ημων τεκνον τον κυριον ο δεινα βασιλεα Βουλγαριας."
εις τον χαγανον Χαζαριας. βουλλα χρυση τρισολδια. "εν ονοματι του πατρος και του υιου και
του αγιου πνευματος, του ενος και μονου αληθινου Θεου ημων. Κωνσταντινος και Ῥωμανος,
πιστοι εν αυτωι τωι Θεωι βασιλεις Ῥωμαιων προς τον ο δεινα ευγενεστατον, περιφανεστατον
χαγανον Χαζαριας." εις τον αρχοντα Ῥωσιας. βουλλα χρυση δισολδια. "γραμματα
Κωνσταντινου και Ῥωμανου των 691 φιλοχριστων βασιλεων Ῥωμαιων προς τον αρχοντα
Ῥωσιας." εις τους αρχοντας των Τουρκων. βουλλα χρυση δισολδια. "γραμματα Κωνσταντινου
και Ῥωμανου των φιλοχριστων βασιλεων Ῥωμαιων προς τους αρχοντας των Τουρκων." εις
τους αρχοντας των Πατζινακιτων. βουλλα χρυση δισολδια. "γραμματα Κωνσταντινου και
Ῥωμανου των φιλοχριστων βασιλεων Ῥωμαιων προς τους αρχοντας των Πατζινακιτων." εις
τον αρχοντα Χρωβατιας· εις τον αρχοντα Σερβλων· εις τον αρχοντα των Ζαχλουμων· εις τον
αρχοντα του Καναλη· εις τον αρχοντα των Τραβουνων· εις τον αρχοντα ∆ιοκλειας· εις τον
αρχοντα Μωραβιας. επιγραφη εις αυτους· "κελευσις εκ των φιλοχριστων δεσποτων προς τον ο
δεινα τον αρχοντα τησδε." βουλλα χρυση δισολδια. εις τον ρηγα Φραγγιας. βουλλα χρυση. "εν
ονοματι του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος, του ενος και μονου αληθινου Θεου
ημων. Κωνσταντινος και Ῥωμανος, πιστοι εν αυτωι τωι Θεωι, υψηλοι αυγουστοι αυτοκρατορες
μεγαλοι βασιλεις Ῥωμαιων, τωι ηγαπημενωι, πεποθημενωι και πνευματικωι ημων αδελφωι ο δεινα
τωι ευγενεστατωι περιβλεπτωι ρηγι Φραγγιας." εις τον υπερεχοντα κυριευοντα Ἰνδιας·
"Κωνσταντινος και Ῥωμανος, πιστοι εν Χριστωι τωι Θεωι μεγαλοι αυτοκρατορες βασιλεις
Ῥωμαιων, προς ο δεινα τον υπερεχοντα κυριον της Ἰνδιας, τον ηγαπημενον ημων φιλον." εις
τον κυριευοντα της ευδαιμονος Ἀραβιας. βουλλα χρυση. "Κωνσταντινος και Ῥωμανος, πιστοι εν
Χριστωι τωι Θεωι, με 692 γαλοι αυτοκρατορες βασιλεις Ῥωμαιων, προς ο δεινα τον κυριευοντα
της Ἀραβιας." ΚΕΦ. μθʹ. Εισιν τα εκτεθεντα διδοσθαι παρα των οφειλοντων τιμασθαι εν τε
αξιωμασι και οφφικιοις, καθως υπηρχον επι Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου. Ὁ βασιλικος
μανδατωρ λιτρας βʹ. ο βασιλικος κανδιδατος λιτρας γʹ. ο βασιλικος στρατωρ λιτρας δʹ. ο
βασιλικος σπαθαριος λιτρας εʹ. ο βασιλικος σπαθαροκανδιδατος λιτρας ϛʹ. ο βασιλικος
πρωτοσπαθαριος λιτρας ιβʹ, πολλακις δε και ιηʹ λιτρας. αμφοτεροι ουτοι καντε ωσιν εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

οφφικια, καντε μη. ει δε και εκ τουτων τις θελει και εις τους βασιλικους τους ενρογους
ορθωσαι, παρεχει εξωθεν της τιμης του αξιωματος λιτρας δʹ. ει δε και εις τον χρυσοτρικλινον,
παρεχει ετερας λιτρας δʹ. ο θελων γενεσθαι εις την μεγαλην εταιρειαν, ει μεν εστιν η ρογα
αυτου μεχρι νομισματων μʹ, παρεχει λιτρας ιϛʹ· ει δε πλειονα ρογαν επιζητει, κατα αναλογιαν
της ρογας οφειλει αναβιβαζεσθαι και το τιμημα, ηγουν τα ζʹ νομισματα, λιτραν αʹ. ο εις την
μεσην εταιρειαν θελων γενεσθαι, εαν λαμβανει ρογαν νομισμα 693 τα κʹ, οφειλει δουναι λιτρας
ιʹ· ει δε πλειω των κʹ νομισματων επιζητει, κατα αναλογιαν της ρογας οφειλει αναβιβαζειν και
το τιμημα. ο εις τους Φαργανους, ειτε εις τους Χαζαρους θελων γενεσθαι, οφειλει διδοναι λιτρας
ζʹ, δηλονοτι να εχει ρογαν νομισματα ιβʹ. ο δε εις το τραπεζιον, ειτε εις το βεστιαριον, ειτε εις τα
αρχοντογεννηματα θελων γενεσθαι, εαν λαμβανει ρογαν νομισματα ιʹ, οφειλει διδοναι λιτρας
ϛʹ. ο εις τους κληρικους του ναου θελων γενεσθαι οφειλει διδοναι λιτρας ζʹ. ο εις τα ασηκρητεια
μελλων γενεσθαι, εαν λαμβανει ρογαν νομισματα λʹ, οφειλει διδοναι λιτρας ιβʹ. ει δε πλειονα
ρογαν επιζητει, κατα αναλογιαν της ρογας οφειλει αναβιβαζεσθαι και το τιμημα. ο δε νοταριος
των ασηκρητειων ο θελων γενεσθαι, εαν λαμβανει ρογαν νομισματα κʹ, οφειλει δουναι λιτρας
ηʹ. ο δε κουβικουλαριος θελων γενεσθαι, ει μεν εστιν ειτε εις το τραπεζιον, ειτε εις το
βεστιαριον, και θελει γενεσθαι κουβικουλαριος, εαν καταλιμπανηι τας ανονας αυτου, διδει λογωι
κανισκιου νομισματα λʹ. ει δε επιζητει ρογαν αυτου αυξηθηναι και τας ανονας, κατα αναλογιαν
της ρογας και των ανονων αυτου οφειλει αναβιβαζεσθαι και το δομα. ο δε απο καλιγιων
γενομενος κουβικουλαριος ει μεν αιτειται λαμβανειν ρογαν "κʹ, οφειλει διδοναι λιτρας ηʹ. ο δε
δια πολεως θελων γενεσθαι κουβικουλαριος οφειλει δουναι λιτρας ϛʹ. ο δε 694 απο του
κουβικουλαρατου μελλων γενεσθαι σπαθαροκουβικουλαριος οφειλει δουναι λιτρας δʹ. εαν δε
και προσθηκην ρογας επιζητει, κατα αναλογιαν της ρογας αυτου οφειλει αναβιβαζεσθαι και το
τιμημα. ο δε απο καλιγων γενεσθαι θελων σπαθαροκουβικουλαριος οφειλει διδοναι λιτρας ιʹ. ει
δε και προσθηκην ρογας επιζητει, κατα αναλογιαν της ρογας οφειλει αναβιβαζεσθαι και το
τιμημα. ο δε οστιαριος απο του σπαθαροκουβικουλαρατου θελων γενεσθαι οφειλει δουναι
λιτρας ιʹ. ει δε και προσθηκην ρογας επιζητει, κατα αναλογιαν της ρογας οφειλει αναβιβαζεσθαι
και το τιμημα. ο δε πριμικηριος απο το οστιαρατον θελων γενεσθαι οφειλει διδοναι λιτρας ιʹ. ει
δε και προσθηκην ρογας επιζητει, κατα αναλογιαν της ρογας οφειλει αναβιβαζεσθαι και το
τιμημα. Τα οφειλομενα διδοσθαι δοματα εις τα χαρτουλαρατα και νοταρατα των σεκρετων. Οι
νοταριοι του ειδικου λιτρας νεʹ· οι χαρτουλαριοι του γεννικου λιτρας ξεʹ· οι εξω χαρτουλαριοι
του γεννικου, ητοι των αρκλων, λιτρας· οι χαρτουλαριοι του στρατιωτικου λιτρας μʹ· οι
νοταριοι του στρατιωτικου λιτρας κʹ· οι νοταριοι της σακελλης λιτρας λʹ· οι νοταριοι του
βεστιαριου λιτρας. Περι των αιχμαλωτων Σαρακηνων των επι θεματι βαπτιζομενων. Χρη
ειδεναι, οτι οφειλουσι λαμβανειν παρα του πρω 695 τονοταριου του θεματος εις εκαστος αυτων
ανα νομισματων γʹ, και υπερ ζευγαριου αυτων ανα νομισματων ϛʹ, και υπερ σπορου και ανονας
αυτων ανα σιτου μοδιων νδʹ. ιστεον περι των διδομενων αιχμαλωτων γαμβρων εις οικους, καν
τε στρατιωτικος, καν τε πολιτικος ο οικος, εις ον εισερχεται ο Σαρακηνος γαμβρος, οφειλει
εξκουσευεσθαι επι τρισι χρονοις την τε συνονην και το καπνικον. και μετα τους τρεις χρονους
παλιν οφειλει τελειν ο αυτος οικος και την συνονην και το καπνικον. ιστεον, οτι και τοις
διδομενοις αιχμαλωτοις, ειτε ετεροις τισι, γην εις κατασκηνωσιν, επι τρισι χρονοις μενουσιν
ανεπηρεαστοι απο πασης δουλειας του δημοσιου, και ουτε καπνικον διδουσιν, ουτε συνονην. και
μετα την συμπληρωσιν των τριων χρονων τελουσι και την συνονην και το καπνικον. ιστεον, οτι
ο καβαλλαρικος στρατιωτης οφειλει εχειν περιουσιαν ακινητον, ηγουν τοπια, λιτρων εʹ, η το
ελαττον λιτρων δʹ. ιστεον, οτι ο βασιλικος πλοιμος στρατιωτης οφειλει εχειν περιουσιαν
ακινητον, ηγουν τοπια, λιτρων γʹ. χρη ειδεναι, οτι τυπος παρηκολουθησεν κατα τον καιρον, οτε
γινεται στρατια, μη διδοσθαι τοις στρατευομενοις τηρωνας συνδοτας ως περιουσιοις, αλλ' ειναι
μονοπροσωπως στρατιωτας. οτε δε πτωχευσωσι, διδονται αυτοις και συνδοται προς το δι' αυτων
εχειν το ικανον και δου 696 λευειν την ιδιαν στρατειαν. εαν δε παντελως εξαπορωσιν και ου
δυνανται ουδε μετα των διδομενων αυτοις συνδοτων την ιδιαν στρατειαν εξυπηρετειν, τοτε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

αδορευονται και διδονται εις απελατας, εξ ων και Τζεκωνες αφοριζονται εις τα καστρα. οι δε
τοποι των τοιουτων στρατιωτων μενουσιν ανεκποιητοι, περιοριζομενοι και αφοριζομενοι εις
τον δημοσιον, ινα παλιν, εαν συμβηι τινα εκ των αδορευθεντων ανακτησασθαι εαυτον,
αναλαμβανηι τους ιδιους τοπους, και αποκαθιστασθαι εις την ιδιαν στρατειαν. ΚΕΦ. νʹ. Εισιν αι
κατα τυπον ρογαι των στρατηγων και κλεισουραρχων, καθως ερογευοντο επι Λεοντος του
φιλοχριστου δεσποτου. Ὁ στρατηγος των Ἀνατολικων λλ. μʹ. ο στρατηγος των Ἀρμενιακων λλ.
μʹ. ο στρατηγος των Θραικησιων λλ. μʹ. ο στρατηγος του Ὀψικιου λλ. λʹ. ο στρατηγος των
Βουκελλαριων λλ. λʹ. ο στρατηγος Καππαδοκιας λλ. κʹ. ο στρατηγος του Χαρσιανου λλ. κʹ. ο
στρατηγος Παμφλαγωνιας λλ. κʹ. ο στρατηγος Θραικης λλ. κʹ. ο στρατηγος Μακεδονιας 697 λλ.
λʹ. ο στρατηγος Χαλδιας λλ. ιʹ, ως λαμβανων απο του κουμερκιου ετερας λλ. ιʹ. ο στρατηγος
Κολωνειας λλ. κʹ. ο στρατηγος Μεσοποταμιας λλ. 0 δια το εχειν αυτον ολον το κουμερκιον. ο
στρατηγος Σεβαστειας, ως ων τοτε κλεισουραρχης, λλ. εʹ. ο στρατηγος Λικανδου, ως ων τοτε
κλεισουραρχης, λλ. εʹ. ο στρατηγος Σελευκειας, ως ων τοτε κλεισουραρχης, λλ. εʹ. ο στρατηγος
Λεοντοκομεως, ως ων τοτε κλεισουραρχης, λλ. εʹ. ο στρατηγος των Κιβυῤραιωτων λλ. ιʹ. ο
στρατηγος της Σαμου λλ. ιʹ. ο στρατηγος του Αιγαιου πελαγους λλ. ιʹ. ιστεον, οτι οι της δυσεως
στρατηγοι ουκ ερογευοντο δια το λαμβανειν αυτους απο των ιδιων αυτων θεματων τας ιδιας
αυτων συνηθειας κατ' ετος. ο στρατηγος Πελοποννησου. ο στρατηγος Νικοπολεως. ο στρατηγος
Ἑλλαδος. ο στρατηγος Σικελιας. ο στρατηγος Λαγοβαρδιας. ο στρατηγος Στρυμωνος. ο
στρατηγος Κεφαληνιας. ο στρατηγος Θεσσαλονικης. ο στρατηγος του ∆υῤραχιου. ο στρατηγος
∆αλματιας. ο στρατηγος Χερσωνος. Περι το τινες ουκ οφειλουσι στρατευεσθαι τηρωνατου
γινομενου. Οι εν τωι κουβουκλειωι κατειλεγμενοι. οι εις τους βασιλικους ανθρωπους. οι εις την
μεγαλην εταιρειαν. οι εις 698 την μεσην εταιρειαν. οι εις τους Φαργανους. οι εις την οικειακην
τραπεζαν. οι εις τα αρχοντογεννηματα. οι εις το οικειακον βεστιαριον. οι εις το σκεπτον της
αυγουστης. οι εις τους βασιλικους στρατωρας η τους ιπποκρατας. οι εις τους βασιλικους
κληρικους του παλατιου. οι της νεας εκκλησιας. οι της αγιας Σοφιας εγκαθετοι ιερεις και απο
του παλαιου, ουχι δε οι εις τα τρια μιλιαρησια και ελαττον τουτων ρογευομενοι. οι των
δρομονιων ελαται. οι των αγραριων ελαται. ιστεον, οτι εκ τουτων παντων των προειρημενων
μη στρατευεσθαι, ειχεν τις παλαιαν στρατειαν, μεχρις αν ζηι το καταταγεν προσωπον,
οιονδηποτε των προειρημενων οφφικιων, οφειλει διαμενειν εξσκουσευομενος ο τοιουτος οικος.
τελευτησαντος δε του προσωπου, οφειλει ορθουσθαι η στρατεια εις τον οικον αυτου κατα τον
παλαιον τυπον του στρατιωτικου λογοθεσιου. Περι του τινες οφειλουσι στρατευεσθαι απο των
κατειλεγμενων εις οφφικια. Οι μανδατορες των σεκρετων παντων, ηγουν οι του σακελλαριου·
οι του γενικου· οι του στρατιωτικου· οι του λογοθετου του δρομου· οι του σακελλιου· οι του
βεστιαριου· οι του ειδικου· οι του νουμερου· οι του τειχεωτου· οι διατρεχοντες· οι συντροφοι
των δυο σταβλων. ιστεον, οτι ου δει στρατευεσθαι απο αλλου θεματος εις τους ελατας 699 των
αγραριων ει μη απο του στενου. ιστεον, οτι ου δει στρατευεσθαι εις τους διαιταριους του
μεγαλου παλατιου και των λοιπων παλατιων, ει μη απο της πολεως και του στενου. ιστεον, οτι
ου δει στρατευεσθαι εις τους μανδατορας των οφφικιων, ει μη απο της πολεως. ΚΕΦ. ναʹ. Ὅσα
δει παραφυλαττειν, οταν εν οχηματι βουλεται προελθειν ο βασιλευς και ιδειν τα οῤρια του
στρατηγιου. Ἀπο οψε διδοται μανδατα προκενσον εις τα οῤρια. προερχονται ουν τηι εξης παντες,
και εισερχονται απο λευκων χλανιδιων και ταγγιων εις το παλατιον, και οταν γενηται
τρανσφερ, οι μεν κανδιδατοι ιστανται προ του ιπποδρομου μετα την θυραν των χρειων της
βαλνιαριας, εισερχονται δε εσω εν τωι ιπποδρομωι οι δεσποτικοι ιπποι μονοι, οι δε των αρχοντων
εξω ιστανται. ερχεται δε και η καρουχα η δεσποτικη, και ισταται προ του ιπποδρομου. και οταν
ιδηι ο σιλεντιαριος, οτι παντα ετοιμα εισι, και λαβηι το παρατυς, εισερχονται κατα το εθος οι
πατρικιοι. ειτα εξερχεται ο βασιλευς, και ισταται εν τωι μεσωι του μεγαλου τρικλινου, και παντα
γινεται ως εν κονσιστωριωι, και εξερχεται δηριγευομενος δια της βαλνιαριας, και οταν ελθηι
οπου 700 οι κανδιδατοι τα οπλα κρατουσιν, εκει οι τριβουνοι του πραισεντου προσκυνουσιν
αυτον, και συν αυτοις ο πριμικηριος των δομεστικων. ειτα εκειθεν εισερχεται εις τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

ιπποδρομον, και εκει προσκυνειται υπο των δομεστικων και προτηκτορων αμα εισελθηι την
θυραν, και δηριγευομενος εξερχεται εξω του ιπποδρομου, των ιππων ελκομενων εμπρος αυτου,
και ανερχεται εις το οχημα. και εκαστος των αρχοντων κατα ταξιν φιλει τα γονατα αυτου, και
μετα παντας ο επαρχος των πραιτωριων, ως οφειλων συγκαθισαι αυτωι, και επιτρεπει ο
βασιλευς, ει βουλεται, τοις αρχουσιν καθισαι εις τους ιππους αυτων, και καθηνται. ο δε επαρχος
φιλει τους ποδας του βασιλεως, και ανερχεται εις την καρουχαν εκ του αριστερου μερους, και
ισταται, και επαν επιτρεψηι αυτωι καθισαι, παλιν φιλει τα γονατα αυτου και καθηται. και ο
μουλιων ισταται, και επαν κελευθηι, και αυτος φιλει κατω τους ποδας, και καθηται. εμπροσθεν
δε βασταζουσιν ο κουροπαλατης και ο δηκουριων τα χρυσα ραβδια. εκατερωθεν δε κομητες
σχολων, ους αν κελευσει, παραβαδιζουσιν κρατουντες τα μηλα της καρουχας. και επαν
φθασουσιν εις τα οῤρια, πρωτον οι επαρχοι κατερχονται, και τοτε ο δεσποτης. ως δε εισελθηι εις
τα οῤρια, α 701 πανται αυτωι φορων λευκον χλανιδιον ο κομης των οῤριων και συν αυτωι ο
νουμεραριος, και επιδιδωσιν αυτωι την γνωσιν του αποκειμενου σιτου, και περιερχεται, και οραι
παντα. δει δε παρακολουθειν τωι βασιλει και αρχιτεκτωνα, ινα, εαν θελησηι πληροφορηθηναι, ει
ταις αληθειαις τοσουτος σιτος αποκειται, μετρησηι ο αρχιτεκτων τους τοπους, ους αν συνιδηι ο
βασιλευς, και ειπηι αυτωι το αληθες. και εξερχομενος διδωσι τωι κομητι των οῤριων τετραγονιον
λιτρων δεκα, και ολοσηρικον στιχαριον, και τωι νουμεραριωι τα αυτα. και εκειθεν εξελθων
ανερχεται εις το οχημα, και παλιν οι επαρχοι συγκαθηνται τα ομοια ποιουντες, ειτε δε δοξηι
αυτωι δια του δεκιμου υποστρεψαι, ειτε δια της βαλνιαριας. οι μεν κομητες και οι τριβουνοι εξω
του μεγαλου τρικλινου ακουουσιν: λοξο, οι δε αλλοι αρχοντες εισερχονται. και ο επαρχος της
πολεως η οι επαρχοι συνταττονται εκει. οι δε πατρικιοι συνεισερχονται, και παντα κατα εθος
γινεται, και διδονται μισσαι του σιλεντιου. 702 ΚΕΦ. νβʹ. ΑΚΡΙΒΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΙΚΩΝ
ΚΛΗΤΩΡΙΩΝ ΚΑΤΑΣΤΑΣΕΩΣ, ΚΑΙ ΕΚΑΣΤΟΥ ΤΩΝ ΑΞΙΩΜΑΤΩΝ ΠΡΟΣΚΛΗΣΙΣ ΚΑΙ ΤΙΜΗ,
ΣΥΝΤΑΘΧΕΙΣΑ ΕΞ ΑΡΧΑΙΩΝ ΚΛΗΤΩΡΟΛΟΓΙΩΝ ΕΠΙ ΛΕΟΝΤΟΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ
ΣΟΦΩΤΑΤΟΥ ΗΜΩΝ ΒΑΣΙΛΕΩΣ, ΜΗΝΙ ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΩι, ΙΝ∆ΙΚΤ. Γʹ, ΕΤΟΥΣ ΑΠΟ ΚΤΗΣΕΩΣ
ΚΟΣΜΟΥ ϛΥΗʹ, ΥΠΟ ΦΙΛΟΘΕΟΥ ΒΑΣΙΛΙΚΟΥ ΠΡΩΤΟΣΠΑΘΑΡΙΟΥ ΚΑΙ ΑΤΡΙΚΛΙΝΟΥ. Ἐπειδηπερ
ημας προετρεψασθε, ω φιλων αριστοι, εις τας των αρχαιων επικυμψαι συγγραμματα, κακειθεν
τον προκειμενον νουν της των αξιωματων ταξεως σαφη τωι λογωι ακριβως παραστησασθαι,
φερε δη τωι περι υμας ελκομενοι ποθωι, καθ' οσον εφικτον, τα εφετα της υμετερας αγαπης
σχετικως εκπληρωσωμεν. πολλων γαρ οντων και μεγαλων των παρα τοις αρχαιοις
καταλειφθεντων αξιωματων, πολλη τε και μεγαλη και δυσληπτος η περι αυτων υπαρχει
σαφηνεια. και γαρ αι πολλαι των αξιωματων αμαυρωθεισαι τωι χρονωι προσκλησεις, αλλα μην
και πασαι αι μετ' εκεινας εφευρεθεισαι αξιωματων διαφοραι συγχυσιν τινα παρεισαγουσιν της
ακριβους αυτων καταληψεως. και επειδη την ημε 703 τεραν αμαθειαν της ακριβους τουτων
καταληψεως την συγγραφην εξηιτησασθε, οσον τωι νωι αμυδρως εκ των πρωην εγκειμενων και
νυν πραττομενων περιλαβειν ηδυνηθημεν, τηι υμετεραι φιλιαι περιφανως εκτιθεμεθα. ειδεναι
γαρ υμας βουλομεθα, ω φιλοι, οτι πασα μεν τεχνων επιστημη προς τι ευχρηστον τελος των εν
τωι βιωι συνεστηκεν. η δε των αρτικλινων επιστημη εν ουδενι αλλωι το ευχρηστον δεικνυσιν,
αλλ' η εν τωι ταξει και συστασει και ακριβει διαθεσει τας των αξιωματων διαφορας διαστελλειν.
και γαρ πασα περιφανεια βιου η ενδοξος αξιωματων αξια εν ουδενι αλλωι τοις ορωσιν
ενδεικνυται, αλλ' η εν τηι κλησει της προκαθεδριας της εν τηι λαμπραι τραπεζηι και περιποθητωι
συνεστιασει των σοφωτατων ημων βασιλεων. ει δε τις εκ της ημων απροσεξιας επισφαλης
προσγενηται συγχυσις τοις βασιλικοις κλητωριοις, ου μονον τας των βασιλικων αξιωματων
αρετας καταριπτει, αλλα και ημας αυτους καταγελαστους και αχρειους της διακονιας
παριστησιν. διο ουν, αγαπητοι, δει ημας εν τηι τοιαυτηι λαχοντας διακονιας προσοχηι μελετης και
επιστημης τας των αξιωματων κυριοκλησιας εν τωι οικειωι νωι περιγραφειν, και ειθ' ουτως τας
αυτων διαιρεσεις και υποδιαιρεσεις και ακριβεις συστασεις εκφωνειν και εκτι 704 θεσθαι. αλλ'
επειπερ τας των αρχαιων εκθεσεις ουχι πασας, αλλ' οσας ο χρονος αμαυρωθηναι εποιησεν,
εκοντι παρεδραμομεν, φερε δη τας επι των βασιλεων ημων, Λεοντος και Ἀλεξανδρου,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

γνωριζομενας τε αμα και πραττομενας ως εν πινακος ταξει στιχηδον υποταξομεν. ποιωμεν δε
τουτο, ουχ ως τας των αρχαιων συγγραφας ανατρεποντες, αλλα τας περι τουτων εκθεσεις ως εν
ταξει κανονος τυπωσαι σπουδαζοντες, οπως μη μονον οι περι ταυτα εσχολακοτες την ευχερη
τουτων καταληψιν εχωσιν, αλλα και οι λιαν αμαθεις τωι μικρωι τουτωι κανονι επομενοι
ευκαταληπτον και σαφη την περι τας ταξεις ευρισκωσι πραγματειαν. ου γαρ δικαιον εκριναμεν,
τους μη ταυτα ακριβως εξησκημενους εν τηι τοιαυτηι τεταχθαι βασιλικηι λειτουργιαι, οτι ουδε
ασοφωι και αμαθει βασιλει παρεσταναι ημεις ευμοιρησαμεν, αλλα πανυ γε σοφωτατωι και λογωι
και εργωι τηι ανωθεν χαριτι τετιμημενωι. δια τουτο δη ουν παρακαλω υμας, ω φιλοι, και παντας
τους μελλοντας μεθ' ημας εισιεναι, μη παρεργως και ανωμαλως το παρ' ημων συγγραφεν
επισκεπτεσθαι λογιον, αλλα προσοχηι μελετης τον εν αυτωι εγκειμενον τυπον ακριβως
αναματτεσθαι· και πρωτον μεν τας ακριβεις κυριοκλησιας των αξιωματων γνωριζειν· δευτερον
δε τας τουτων διαιρεσεις και υποδιαιρεσεις, αυξησεις τε και μειωσεις, 705 προσκλησεις τε και
υποκλησεις ακριβως ποιεισθαι, καθως υποτετακται. τας γαρ δια βραβειων διδομενας αξιας
κλιμακος υμιν ταξει εξ ονοματος πασας εκτεθεικα, ειθ' ουτως τας δια λογου προσγινομενας
εσημανα, μετα δε ταυτας τας ταυταις υποκειμενας συνεταξα, τας μεν κυριας και πρωτας τουτων
προκρινας τωι λογωι, τας δε υποτεταγμενας ιδιως εκαστης εκτεθεικως. αλλα μην και τας τουτων
ταξεις ευδιαιρετως εδηλωσα, και εκαστης τα τουτων τα οικεια πρεσβεια δια του τηιδε
συγγραμματος σαφως καθιστορισα, και ευσαφη και ευκαταληπτον την περι τουτων
πραγματειαν, ως εν εισαγωγης ταξει, τοις εντυγχανουσι δια της υποκειμενης πλινθιδος
εγνωρισα, ινα οι ταυτην την πλινθιδα επιμελως εποπτευοντες μεμνησθε της ημων μετριοτητος
μηδαμως κατοκνησειν. Ἀρχη της υποθεσεως του λογου. Των βασιλικων αξιωματων αι χαριτι
Θεου διδομεναι δωρεαι, ως εκ Θεου την ψηφον λαμβανουσαι, επι του ιερου και θαυμαστου
βασιλικου βηματος του λαμπρου χρυσοτρικλινου εν αισιαις ημεραις παρα των θεοπροβλητων
βασιλεων τοις αξιοις βραβευονται, δηλονοτι παρεστωσης απασης της ταξεως του βασιλικου
κουβουκλειου και αυτων των βραβειων προκειμενων πλησιον της βασιλικης εξουσιας. οι γαρ
μελλοντες 706 τυχειν της αυτων αντιληψεως ηδη προευτρεπιζονται υπο του τεταγμενου
βασιλικων πρωτοσπαθαριου εξω του βηλου εστολισμενοι ροαιοις σαγιοις. εν δε τηι τουτων
εισαγωγηι προσυνεισερχονται τωι βασιλικωι οστιαριωι ομοτιμοι των μελλοντων τυχειν
αντιληψεως ανδρες σπαθαροφοροι τρεις, και το συνηθες σεβας ποιησαντες αναμενουσι προς το
βηλον εστωτες την του εισαγομενου παρουσιαν, και αυθις του βηλου πετασθεντος,
συνεισερχεται τωι βασιλικωι οστιαριωι ο των βασιλικων πρωτοσπαθαριος εισαγων τον μελλοντα
τυχειν αντιληψεως, και τουτον προτρεπομενος τρισι τοποις ποιησαι την προσκυνησιν, ιστησιν
αυτον κατα προσωπον του βασιλεως προς το εξ οικειων χειρων αυτου λαβειν το βραβειον του
αξιωματος. και μικρον αυτον τον τυχοντα διαστησας οπισθοποδως ο αυτος πρωτοσπαθαριος
περιβαλλει αυτωι το δοθεν παρα του βασιλεως βραβειον, και αυθις αυτον προσωθησας
ασπασασθαι ποιει τους ιερους ποδας του βασιλεως· καταχθεντος δε αυτου προς τοις κατω, οι
ομοτιμοι του αξιωματος ανδρες ως ισοτιμον εισδεξαμενοι φιλον, το σεβας πληρουντες την
ευχαριστειαν δια της προσκυνησεως τωι βασιλει προσφωνουσι, και συνεξερχεται τουτωι. η δε
παρεστωσα παντων των του κουβουκλειου αξια τον βασιλεα αξιως επευφημησασα, και αυτη
συνεξερχεται τουτοις. εισαγονται δε πασαι αι των δια βρα 707 βειων αξιωματων διαφοραι κατα
ταξιν και αριθμον τον ηδη λεχθησεσθαι μελλοντα, και τας συνηθειας παρεχειν οφειλοντας. και
γαρ αι μεν αυτων δια βραβειων παρεχονται, αι δε δια βασιλικου λογου προσγινονται, και
συνεπονται ταις δια βραβειων διδομεναις αξιαις, και αι μεν αυτων το μονιμον εχουσιν, αι δε
ραιδιως παλιν αφαιρουμεναι εκ προσωπων εις προσωπα διαβαινουσιν. Αι δια βραβειων αξιαι ιηʹ.
Εισι δε πασαι ομου αι δια βραβειων διδομεναι τον αριθμον οκτωκαιδεκα, αιτινες απαξ διδομεναι
ουδαμως αναστρεφονται. διαιρουνται δε αυται εις μερη δυο, εις συγκλητικους και εις
προσελευσιμαιους. Ποσαι δια λογου. αι δια λογου ξʹ. Αι δε δια λογου προσγινομεναι ταυταις και
το αρχειν ενδοξως λαμβανουσαι εισι και αυται πασαι τον αριθμον ξʹ, αιτινες αφαιρουμεναι,
ωσπερ εφαμεν, εκ προσωπων εις προσωπα βασιλικωι λογωι μετερχονται. διαιρουνται δε και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

αυται εις μερη εξ, οιον εις στρατηγους, εις δομεστικους, εις κριτας, εις σεκρετικους, εις
δημοκρατας, εις ιδια οφφικια. 708 Τομος αʹ. Περι αξιωματων βασιλικων εις τους προβαθμιους.
Των δε κυριως αξιωματων των δια βραβειων παρεχομενων αι κυριοκλησιαι, εις ας και
οφειλουσιν δουναι συνηθειας, εισιν αυται. πρωτη μεν των αλλων απαντων ως προβαθμιος την
εισαγωγην των αξιωματων λαμβανουσα η του στρατηλατου επι θεματων αξιων, ητοι η απο
επαρχων ονομαζομενη, ης βραβειον, εγγεγραμμενος χαρτης, δια βασιλικης χειρος επιδιδοται.
διδωσι συνηθειαν τωι πρωτοασηκρητις "κδʹ, τοις πραιποσιτοις :λϛʹ. δευτερα δε η των
σιλεντιαριων, ης βραβειον, χρυσα ραβδος, δια βασιλικης χειρος επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν τωι
δευτερωι "ϛʹ, τοις πραιποσιτοις "οβʹ. τριτη η των βεστητορων αξια, ης βραβειον, το φιβλατωριον,
δια βασιλικης χειρος επιδιδοται. διδει συνηθειαν τοις πραιποσιτοις "κδʹ, τωι δευτερωι "ϛʹ.
τεταρτη η των βασιλικων μανδατορων αξια, ης βραβειον, ραβδος ερυθροδανωμενη, εκ χειρος
βασιλικης επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν τωι πρωτοσπαθαριωι των βασιλικων "ϛʹ, τοις
πραιποσιτοις :ϛʹ. πεμπτη η των κανδιδατων αξια, ης βραβειον, μανιακιον χρυσουν τρικομβον
μεχρι τερνων κεχαλασμενον, δια χειρος βασιλικης επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν τωι παπιαι και
τωι δευτερωι "βʹ, τωι παπιαι της ∆αφνης "βʹ, τοις πραιποσιτοις "ϛʹ. εκτη η 709 των στρατορων αξια,
ης βραβειον, φραγελιον χρυσουν εκ λιθων τιμιων κεκοσμημενον, εκ χειρος βασιλεως
επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν τωι παπιαι και τωι δευτερωι "βʹ, τοις πραιποσιτοις "δʹ. εβδομη η των
υπατων αξια, ης βραβειον, χαρτης εγγεγραμμενος, δια βασιλικης χειρος επιδιδοται. διδωσι
συνηθειαν τωι πρωτασηκρητις "ϛʹ, τοις πραιποσιτοις "ιβʹ, τωι παπιαι και τωι δευτερωι "ϛʹ. ογδοη η
των σπαθαριων αξια, ης βραβειον, σπαθη χρυσοκανος, εκ βασιλικης χειρος επιδιδοται. διδωσι
συνηθειαν τωι κατεπανω "ϛʹ, τωι δομεστικωι των βασιλικων "δʹ, τοις σπαθαριοις "ιβʹ, τωι παπιαι
και τωι δευτερωι "βʹ. εννατη η των σπαθαροκανδιδατων αξια, ης βραβειον, μανιακιον χρυσουν
κεχαλασμενον κεκοσμημενον εκ περιλευκιος, εκ βασιλικης χειρος επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν
τωι παπιαι και τωι δευτερωι "δʹ, τωι της καταστασεως "ιβʹ, τωι δομεστικωι των βασιλικων "γʹ, τοις
σπαθαροκανδιδατοις "ιβʹ. δεκατη η των δισυπατων αξια, ης βραβειον, χαρτης εγγεγραμμενος, εκ
βασιλικης χειρος επιδιδοται. διδει συνηθειαν τοις πραιποσιτοις "ιβʹ, τωι πρωτοασηκρητις "ϛʹ, τωι
παπιαι και τωι δευτερωι "ϛʹ. ενδεκατη η των πρωτοσπαθαριων αξια, ης βραβειον, κλοιος χρυσους
περι τον αυχενα εκ λιθων τιμιων κεκοσμημενος, δια χειρος βασιλεως επισυγκλειεται. διδωσι
συνηθειαν τοις πρωτοσπαθαριοις ευνουχοις "κδʹ, τοις πρωτοσπαθαριοις βαρβατοις "κδʹ, τωι
κατεπανω "ιηʹ, τωι δομεστικωι των βασιλικων "ϛʹ, τωι 710 παπιαι και τωι δευτερωι "ϛʹ. ει δε εις τον
χρυσοτρικλινον παραδοθηι, τωι παπιαι διδωσι "κδʹ. ιστεον δε, οτι και, δημαρχος ει τιμηθηι εξ
αυτων τις, διδει τοις πραιποσιτοις "οβʹ. ομοιως και ο της καταστασεως τοις αυτοις πραιποσιτοις
"οβʹ. δωδεκατη η των περιβλεπτων πατρικιων αξια, ης βραβειον, πλακες ελεφαντιναι
κεκοσμημεναι συν κωδικελλοις εγγεγραμμενοις εις τυπον του νομου, εκ βασιλικης χειρος
επιδιδονται. παρεχει δε τοις κοιτωνιταις, ει αρα και μηνυθηι, λιτρας βʹ. εις δε το αποκομβιον τοις
πραιποσιτοις συν του κουβουκλειου και τοις λοιποις χρυσου λιτρας ηʹ. ταυτα δε οφφικιαλιος και
στρατηγος διδωσιν. ο δε απρατος διδει λιτρας ζʹ, και τωι της καταστασεως ανευ του οψικιου "ιβʹ,
το οψικιον "πʹ, τωι δευτερωι υπερ των πλακων "κδʹ, και εις τα ταβλια του χλανιδιου "κδʹ, τωι
κανικλειωι υπερ του κωδικελλου ιϛʹ, εις την αγιαν Σοφιαν :λϛʹ. τρισκαιδεκατη η των ανθυπατων
αξια, ης βραβειον, κωδικελλοι αλουργοειδεις γεγραμμενοι, εκ βασιλικης χειρος επιδιδονται.
διδωσι συνηθειαν τον του κανικλειου "ηʹ, και τωι δευτερωι "δʹ, και τοις πραιποσιτοις "κδʹ.
τεσσαρεσκαιδεκατη η των ενδοξοτατων μαγιστρων αξια, ης βραβειον, χιτων λευκος ων
χρυσοΰφαντος, και επωμις χρυσοταβλος, και ζωνη δερματινη κοκκινος εκ λιθων τιμιων
κεκοσμημενη, ητις λεγεται βαλτιδιν, επι του χρυ 711 σοστοριου εκ βασιλικης χειρος επιδιδοται.
διδωσι συνηθειαν τωι της καταστασεως το καμισιον αυτου, τοις δε πραιποσιτοις και μαγιστροις
συνεστιαται παρεχων αυτοις και δοματα ιματιων. συνηθειαν δε τοις πραιποσιτοις και
μαγιστροις και λοιποις την του πατρικιου διπλην συνηθειαν παρεχει. πεντεκαιδεκατη η της
ζωστης πατρικιας αξια, ης βραβειον, πλακες ελεφαντιναι ομοιως τοις πατρικιοις, εκ χειρος
βασιλεως επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν τοις βασιλικοις κληρικοις "κδʹ, τωι δευτερωι "κδʹ, τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

κοιτωνιτας λιτρας γʹ, το κουβουκλειον συν τοις πραιποσιτοις μονοις χρυσου λιτρας γʹ και το
στιχαριον αυτης τωι πραιποσιτωι. τωι της τραπεζης της αυγουστης μετα την πρωτοβεστιαριαν και
την πριμικηρισσαν και τας κοιτωνιτισσας και κουβουκλαρεας λιτρας βʹ. εξκαιδεκατη η του
κουροπαλατου αξια, ης βραβειον, χιτων κοκκινος χρυσοποικιλος και χλαμυς και ζωνη, εκ
χειρος βασιλεως επι ναου Κυριου λαμπρως επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν την του μαγιστρου
διπλην, τωι δευτερωι λιτραν αʹ, παρεχων πασιν αντιληψεις και αναβιβασμους. επτακαιδεκατη η
του νωβελησιμου αξια, ης βραβειον, χιτων εξ αλουργιδος χρυσοθετος και χλαμυς και ζωνη, εκ
χειρος βασιλεως επι ναου Κυριου λαμπρως επιδιδοται. διδωσι συνηθειαν καθως και ο
κωροπαλατης. οκτωκαιδεκατη η του καισαρος αξια, παρομοια 712 της βασιλικης δοξης, ης
βραβειον, στεφανος χωρις σταυρικου τυπου, επι ναου Κυριου εκ βασιλικης χειρος επι κορυφης
επιτιθεται. διδωσι συνηθειαν, ως και ο νωβελησιμος. Συνηθεια ευσεβειας. Ὁ δε γεγονως
αυτοκρατωρ βασιλευς διδωσιν εις την αγιαν του Θεου μεγαλην εκκλησιαν χρυσου λιτρας ρʹ, και
τηι συγκλητωι πασηι συν τωι του κουβουκλειου και λοιποις χρυσου λιτρας ρʹ, και χιλιαδας
διαφορους μιλιαρησιων εκαστωι ταγματι και οφφικιων τηι συστασει. τοις δε πραιποσιτοις εν
εξαιρετωι οφφικια διδωσιν και αντιληψεις, αξιωματων εις ιδιους και ανθρωπους αυτων, και
αναβιβασμους αυτων των πραιποσιτων, καθως αν αιτησονται, λαμβανουσιν. ο δε γε δευτερος
βασιλευς διδωσι το ημισυ τουτων. εκ δε των προλεχθεντων αξιωματων αι μεν πεντε αξιαι τηι
συγκλητωι αρμοζονται, οιον η απο επαρχων, η των σιλεντιαριων, η των βεστητορων, η των
υπατων και δισυπατων. αι δε λοιπαι πασαι εν τοις βασιλικοις καταταττονται κωδιξιν. αι δε δια
λογου βασιλικου τοις αξιοις προσγινομεναι δοξαι και εις το αρχειν των υποτεταγμενων
αφορισθεισαι εισι και αυται τον αριθμον ξʹ, αιτινες, ως εφαμεν, λογωι βασιλεως προσγινομεναι,
παλιν ραιδιως αφαιρουνται και εκ προσωπων εις προσωπα μεθιστανται. και πρωτη μεν και
μεγιστη η του βασι 713 λεοπατορος παρα Λεοντος του φιλοχριστου ημων βασιλεως
εκφωνηθεισα αξια· βʹ η του ραικτωρος αξια· γʹ η του συγκελλου· δʹ η του στρατηγου των
Ἀνατολικων αξια· εʹ η του δομεστικου των σχολων. ϛʹ η του στρατηγου των Ἀρμενιακων· ζʹ η
του στρατηγου των Θραικησιων· ηʹ η του κομητος του Ὀψικιου· θʹ η του στρατηγου των
βουκελλαριων· ιʹ η του στρατηγου Καππαδοκιας· ιαʹ η του στρατηγου Χαρσιανου· ιβʹ η του
στρατηγου Κολωνιας· ιγʹ η του στρατηγου Παφλαγωνιας· ιδʹ η του στρατηγου της Θραικης· ιεʹ η
του στρατηγου Μακεδονιας· ιϛʹ η του στρατηγου Χαλδιας· ιζʹ η του δομεστικου των
εξσκουβιτων αξια· ιηʹ η του επαρχου πολεως αξια· ιθʹ η του στρατηγου Πελοποννησου· κʹ η του
στρατηγου Νικοπολεως· καʹ η του στρατηγου των Κιβυῤραιωτων· κβʹ η του στρατηγου Ἑλλαδος·
κγʹ η του στρατηγου Σικελιας· κδʹ η του στρατηγου Στρυμονος· κεʹ η του στρατηγου Κεφαληνιας·
κϛʹ η του στρατηγου Θεσσαλονικης· κζʹ η του στρατηγου του ∆υῤραχιου· κηʹ η του στρατηγου
της Σαμου· κθʹ η του στρατηγου του Αιγαιου πελαγους· λʹ η του στρατηγου ∆αλματιας· λαʹ η του
στρατηγου Χερσωνος· λβʹ η του σακελλαριου· λγʹ η του λογοθετου του γενικου· λδʹ η του
κυαιστωρος αξια· λεʹ η του λογοθετου του στρατιωτικου· λϛʹ η του δρουγγαριου της βιγλας· λζʹ
η του λογοθετου του δρομου αξια· ληʹ η του δρουγγαριου των πλοΐμων· λθʹ η του
πρωτοσπαθαριου των βασιλικων· μʹ η του λογοθετου των αγελων· μαʹ η του δομεστικου των
ικανατων· μβʹ η του δομε 714 στικου των νουμερων· μγʹ η του δομεστικου των οπτιματων· μδʹ η
του κομητος των τειχεων· μεʹ η του χαρτουλαριου του σακελλιου· μϛʹ η του χαρτουλαριου του
βεστιαριου· μζʹ η του χαρτουλαριου του κανικλειου· μηʹ η του πρωτοστρατορος· μθʹ η του
πρωτοασηκρητις αξια· νʹ η του εκ προσωπου των θεματων· ναʹ η του κομητος του σταβλου· νβʹ η
του ειδικου· νγʹ η του μεγαλου κουρατωρος· νδʹ η του κουρατωρος των μαγγανων· νεʹ η των
δεησεων· νϛʹ η του ορφανοτροφου· νζʹ η του δημαρχου Βενετων· νηʹ η του δημαρχου Πρασινων·
νθʹ η του της καταστασεως· ξʹ η του δομεστικου των βασιλικων. και αυται τα νυν τιμηθεισαι
αξιαι επι Λεοντος δεσποτου. διαιρουνται ουν αυται πασαι εις μερη επτα, οιον εις στρατηγους, εις
δομεστικους, εις κριτας, εις σεκρετικους, εις δημοκρατας, εις στραταρχας και εις ειδικας μονας
αξιας. οσαι εν ταις των στρατηγων καταταττονται ταξεις εισι τον αριθμον κϛʹ· ο στρατηγος των
Ἀνατολικων· ο στρατηγος των Ἀρμενιακων· ο στρατηγος των Θραικησιων· ο κομης του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

Ὀψικιου· ο στρατηγος των βουκελλαριων· ο στρατηγος Καππαδοκιας· ο στρατηγος Χαρσιανου· ο
στρατηγος Κολωνειας· ο στρατηγος Παφλαγωνιας· ο στρατηγος της Θραικης· ο στρατηγος
Μακεδονιας· ο στρατηγος Χαλδιας. αυται ουν αι στρατηγιαι τοις Ἀνατολικοις θεμασιν αριθμουν
715 ται. αι δε της δυσεως εισιν αυται· ο στρατηγος Πελοποννησου· ο στρατηγος Νικοπολεως· ο
στρατηγος Κιβυῤραιωτων· ο στρατηγος Ἑλλαδος· ο στρατηγος Σικελλιας· ο στρατηγος
Στρυμονος· ο στρατηγος Κεφαληνιας· ο στρατηγος Θεσσαλονικης· ο στρατηγος του ∆υῤραχιου· ο
στρατηγος της Σαμου· ο στρατηγος του Αιγαιου πελαγους· ο στρατηγος ∆αλματιας· ο στρατηγος
Χερσωνος και οι εκ προσωπου εισι των σχολων. αι δε εις δομεστικους ταττομεναι εισι τον
αριθμον ζʹ, οιον ο δομεστικος των σχολων, ο δομεστικος των εξσκουβιτων, ο δρουγγαριος του
αριθμου, ο δομεστικος των ικανατων, ο δομεστικος των νουμερων, ο δομεστικος των
οπτιματων, ο δομεστικος των τειχεων, οι και οφφικιαλιοι λεγονται. οι δε εις κριτας λογιζομενοι
εισι τον αριθμον γʹ, οιον ο επαρχος πολεως, ο κυεστωρ, ο του δεησεως. αι δε εις σεκρετα
καθεζομεναι εισι και αυται τον αριθμον ιαʹ, οιον ο σακελλαριος, ο λογοθετης του γενικου, ο
λογοθετης του στρατιωτικου, ο λογοθετης του δρομου, ο χαρτουλαριος του σακελλιου, ο
χαρτουλαριος του βεστιαριου, ο πρωτοασηκρητις, ο του ειδικου, ο μεγας κουρατωρ, ο των
μαγγανων, ο ορφανοτροφος. αι δε εις δημοκρατας εισι τον αριθμον δυο, οιον ο δημαρχος
Βενετων και ο δημαρχος Πρασινων. αι δε εις στραταρχας εισι και αυται τον αριθμον εʹ, οιον ο
εταιρειαρχης, ο δρουγγαριος του πλοΐμου, ο λογοθετης των αγελων, ο πρωτοσπαθαριος των
βασιλικων, ο κομης του σταβλου. αι δε εις ειδικας μονας αξιας εισι και αυται τον αριθμον ζʹ,
οιον ο βασι 716 λεοπατωρ, ο ραικτωρ, ο συγκελλος, ο χαρτουλαριος του κανικλειου, ο
πρωτοστρατωρ, ο της καταστασεως, ο δομεστικος των βασιλικων. Αι δε υποτεταγμεναι εκαστηι
τουτων αρχηι αι και συνεπομεναι. αυταις εισιν εξ ονοματος αυται. Ὑποπεπτωκεν δε εκαστηι
τουτων αξιωματων αρχηι ειδη αξιωματων διαφορα κατα αναλογιαν και ταξιν και της εκαστου
προελευσεως, α και αυτα οφφικια ονομαζονται. διαιρουνται δε και αυτα εις μερη τρια· εις
ταγματικους, εις θεματικους και εις συγκλητικους. τωι γαρ στρατηγωι των Ἀνατολικων
υποπιπτουσιν κατα βαθμον ειδη αξιωματων ιαʹ, οιον τουρμαρχαι, μεριαρχαι, κομης της κορτης,
χαρτουλαριος του θεματος, δομεστικος του θεματος, δρουγγαριος των βανδων, κομητες ομοιως,
κενταρχος των σπαθαριων, κομης της εταιρειας, πρωτοκαγκελλαριος, πρωτομανδατωρ. τωι δε
δομεστικωι των σχολων υποπιπτουσιν κατα βαθμον ειδη αξιωματων ιʹ, οιον βαθμου πρωτου,
τοποτηρητης, δυο κομητες των σχολων, χαρτουλαριος, δομεστικοι, προεξημος, προτικτορες,
ευτυχοφοροι, σκηπτροφοροι, αξιωματικοι, μανδατορες. τωι δε στρατηγωι των Ἀρμενιακων
υποπιπτουσι και αυτωι ειδη 717 αξιωματων κατα βαθμον, οσα και τωι στρατηγωι των
Ἀνατολικων, και καθεξης ταις λοιπαις στρατηγιαις, πλην των εν πλοΐμοις· προστιθεται γαρ
αυτοις κενταρχοι και πρωτοκαραβοι. τωι δε δομεστικωι των εξσκουβιτων υποτετακται ειδη
αξιωματων θʹ, οιον τοποτηρηται, χαρτουλαριοι, σκριβονες, πρωτομανδατορες, δρακοναριοι,
σκευοφοροι, σιγνοφοροι, σινατορες και μανδατορες. τωι δε υπαρχωι της πολεως υποτετακται
ειδη αξιωματων ιδʹ, οιον συμπονος, λογοθετης του πραιτωριου, κριται των ρεγεωνων,
επισκεπτηται, πρωτοκαγκελλαριοι, κεντυριων, εποπται, εξαρχοι, γειτονιαρχαι, νομικοι,
βουλωται, προσταται, καγκελλαριοι, ο παραθαλασσιτης. τωι δε σακελλαριωι υποτετακται τα
οφφικια παντα δια το εν εκαστωι σεκρετωι την επισκοπην των εκεισε πραττομενων δια της
καταγραφης του οικειου νοταριου ποιεισθαι. τωι δε λογοθετηι του γενικου υποτετακται ειδη
αξιωματων κατα βαθμον ιβʹ, οιον χαρτουλαριοι μεγαλοι του σεκρετου, χαρτουλαριοι των
αρκλων, εποπται των θεματων, κομητες υδατων, ο κιστικος κουμερκιαριοι, ο της κουρατωριας,
ο κομης της λαμιας, διοικηται, κομεντιανος, πρωτοκαγκελλαριος, καγκελλαριοι. τωι δε
κυεστωρι υποτετακται ειδη αξιωματων εξ, οιον 718 αντιγραφεις, σκριβας, σκεπτωρ, λιβελισιος,
πρωτοκαγκελλαριος, καγκελλαριοι. τωι δε λογοθετηι του στρατιωτικου υποτετακται ειδη
αξιωματων ζʹ, οιον χαρτουλαριοι του σεκρετου, χαρτουλαριοι των θεματων, χαρτουλαριοι των
ταγματων, λεγαταριοι, οπτιονες, πρωτοκαγκελλαριος, μανδατορες. τωι δε δρουγγαριωι του
αριθμου υποτετακται ειδη αξιωματων ιʹ, οιον τοποτηρηται, χαρτουλαριος, ακολουθος, κομητες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

κενταρχοι, βανδοφοροι, λαβουρισιοι, σημειοφοροι, δουκινιατορες, μανδατορες. τωι δε
δρουγγαριωι των πλοΐμων υποτετακται ειδη αξιωματων ζʹ, οιον τοποτηρηται, χαρτουλαριος,
πρωτομανδατωρ, κομητες, κενταρχοι, κομητες της εταιρειας, μανδατορες. τωι δε λογοθετηι του
δρομου υποτετακται ειδη αξιωματων ζʹ, οιον πρωτονοταριος του δρομου, χαρτουλαριοι του
δρομου, επισκεπτηται, ερμηνευται, ο κουρατωρ του αποκρισιαριειου, διατρεχοντες, μανδατορες.
τωι δε πρωτοσπαθαριωι των βασιλικων υποτετακται ειδη αξιωματων δʹ, οιον δομεστικος των
βασιλικων, σπαθαριοι του σπαθαρικιου, ητοι του ιπποδρομου, κανδιδατοι ομοιως, και βασιλικοι
μανδατορες. τωι δε λογοθετηι των αγελων υποτετακται ειδη αξιωματων, οιον ο πρωτονοταριος
Ἀσιας, ο πρωτονοταριος Φρυγιας, διοικηται των μητατων, κομητες, επισκεπτηται. τωι δε
δομεστικωι των ικανατων υποτετακται ειδη αξιωματων θʹ, οιον τοποτηρηται, χαρτουλαριος, 719
κομητες, πρωτομανδατωρ, κενταρχοι, βανδοφοροι, δουκινιατορες, σημειοφοροι, μανδατορες.
τωι δε δομεστικωι των νουμερων υποτετακται ειδη αξιωματων εξ, οιον τοποτηρηται,
χαρτουλαριοι τριβουνοι, πρωτομανδατωρ, βικαριοι, μανδατορες, πορταριοι. τωι δε δομεστικωι
των οπτιματων υποτετακται ειδη αξιωματων εʹ, οιον τοποτηρηται, χαρτουλαριος, κομητες,
κενταρχοι, πρωτοκαγκελλαριος. τωι δε δομεστικωι των τειχεων υποτετακται ειδη αξιωματων ϛʹ,
οιον τοποτηρηται, χαρτουλαριοι τριβουνοι, πρωτομανδατωρ, βικαριοι, μανδατορες, πορταριοι.
τωι δε χαρτουλαριωι του σακελλιου υποτετακται ειδη αξιωματων ιʹ, οιον νοταριοι βασιλικοι του
σεκρετου, πρωτονοταριοι των θεματων, ξενοδοχοι, ο ζυγοστατης, μετρηται, γηροκομοι,
χαρτουλαριοι των οικων, πρωτοκαγκελλαριος, καγκελλαριοι και ο δομεστικος της θυμελης. τωι
δε χαρτουλαριωι του βεστιαριου υποτετακται ειδη αξιωματων ιʹ, οιον βασιλικοι νοταριοι του
σεκρετου, κενταρχος, λεγαταριος, αρχων της χαραγης, εξαρτιστης, χαρτουλαριος, κουρατορες,
χοσβαηται, πρωτομανδατορες. τωι δε χαρτουλαριωι του κανικλειου ουδεν υποπεπτωκε δια το
καθ' εαυτον μονον υπηρετειν. τωι δε πρωτοστρατορι υποτετακται ειδη αξιωματων γʹ, οιον
στρατωρες, αρμοφυλακες και σταβλοκομητες. τωι δε πρωτοασηκρητις υποπεπτωκεν ειδη
αξιωματων γʹ, οιον ασηκρηται, νοταριοι βασιλικοι, ο δεκανος. τωι δε κομητι του στα 720 βλου
υποτετακται ειδη αξιωματων ***. τωι δε επι του ειδικου λογου υποτετακται ειδη αξιωματων δʹ,
οιον βασιλικοι νοταριοι του σεκρετου, αρχοντες των εργοδοσιων, εβδομαριοι και μειζοτεροι
των εργοδοσιων. τωι δε μεγαλωι κουρατωρι υποτετακται ειδη αξιωματων θʹ, οιον
πρωτονοταριος, βασιλικοι νοταριοι, κουρατωρες των παλατιων, κουρατωρες των κτηματων,
μειζοτερος των Ἐλευθεριου, ο ξενοδοχος Σαγγαρου, ο ξενοδοχος Πυλων, ο ξενοδοχος
Νικομηδειας και επισκεπτηται. τωι δε κουρατωρι των μαγγανων υποτετακται ειδη αξιωματων,
οσα και τωι μεγαλωι κουρατωρι, πλην των ξενοδοχων. τωι δε ορφανοτροφωι υποτετακται ειδη
αξιωματων δʹ, οιον χαρτουλαριοι του οικου, χαρτουλαριοι του οσιου, αρκαριος, κουρατωρες.
τοις δε δυσι δημαρχοις υποτετακται ειδη αξιωματων ανα ζʹ, οιον δευτερευοντες, ο χαρτουλαριος
και ο ποιητης, αρχοντες, γειτονιαρχαι, μελισται, νοταριοι των μερων, ηνιοχοι, πρωτεια,
δημωται. τωι δε επι της καταστασεως υποτετακται ειδη αξιωματων εʹ, οιον υπατοι, βεστητορες,
σιλεντιαριοι, απο επαρχοντες, συγκλητικοι. Περι της των ευνουχων ταξεως και της των
αξιωματων αυτων κυριοκλησιας και ποσοτης των συνηθειων αυτων. Αι δε των ευνουχων αξιαι
και αυται μεν διχως διδον 721 ται. και γαρ αι μεν εξ αυτων εργωι τας αξιας νομιμως
λαμβανουσιν· αι δε λογωι τοις αξιοις προσγινονται, αι και ραιδιως εκ προσωπων εις προσωπα
λογωι βασιλεως μετερχονται. εισι δε ομου πασαι αι δια βραβειων αυτοις παρεχομεναι τον
αριθμον οκτω. και πρωτη μεν εν αυτοις η των νιψιστιαριων αξια γνωριζεται, ης βραβειον
καμισιον λινουν υποβλαττωμενον σχηματι φιαλιου, και λογος βασιλεως προσγινομενος.
διδωσιν συνηθειαν τοις πραιποσιτοις "ιβʹ, τωι δευτερωι "γʹ, τωι πριμικηριωι αυτου "βʹ. δευτερα δε
η του κουβικουλαριου αξια, ης βραβειον η αμφιασις του περιβλαττομενου καμισιου και η του
λεγομενου παραγαβδιου στολη, η και δια της των πραιποσιτων παρουσιας γνωριζεται· διδωσιν
συνηθειαν τοις πραιποσιτοις "ιβʹ, τωι δευτερωι "δʹ, τωι πριμικηριωι "βʹ. τριτη η του
σπαθαροκουβικουλαριου αξια, ης βραβειον, σπαθιον χρυσοκανον, ομοιως τοις σπαθαριοις δια
βασιλικης χειρος επιδιδοται· διδωσι συνηθειαν τοις πραιποσιτοις "ιηʹ, τωι παπιαι και τωι δευτερωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

"βʹ, τωι πριμικηριωι "δʹ. τεταρτη η των οστιαριων αξια, ης βραβειον, χρυση ραβδος εκ λιθων
τιμιων περικεφαλαιαν εχουσα, δια χειρος βασιλεως επιδιδοται. διδει συνηθειαν τωι παπιαι και τωι
δευτερωι "ϛʹ, τοις πραιποσιτοις "κδʹ, τωι πριμικηριωι του κουβουκλειου "δʹ. πεμπτη η των
πριμικηριων αξια, ης βραβειον, χιτων λευκος συν επομιοις και πωλοις χρυσουφαντοις, 722
λαμπρως αμφιαζεται. διδει συνηθειαν τοις πραιποσιτοις "λϛʹ, τωι δευτερωι "ιβʹ, εαν αρα δωσει
αυτον βασιλικον ιματιον, τωι πριμικηριωι "ϛʹ. εκτη η των εν αυτοις πρωτοσπαθαριων αξια, ης
βραβειον, χρυσουν μανιακιον εκ λιθων τιμιων και μαργαριτων, επι του αυχενος δια χειρος
βασιλεως επισυγκλειεται. χιτων δε και αυτοις λευκος χρυσοκολλητος διβητισοειδης και διπλοης
κοκκινος συν ταβλιοις χρυσουφαντοις. διδωσι συνηθειαν τοις πραιποσιτοις και πατρικιοις
ευνουχοις και πρωτοσπαθαριοις ευνουχοις "οβʹ, τωι παπιαι και τωι δευτερωι "ϛʹ. εβδομη δε
πεφυκεν η των λαμπροτατων πραιποσιτων αξια, ης βραβειον, πλακες πατρικιοτητος, ανευ μεν
κωδικελλων επι προελευσεως χρυσοτρικλινου χειρι βασιλεως επιδιδονται· διδει συνηθειαν, ει
αρα τιμηθηι πρωτοσπαθαριος εν τωι αμα, λ. αʹ, και τωι δευτερωι υπερ των πλακων "κδʹ. ει δε και
πατρικιος ο αυτος εν ταυτωι τιμηθηι, διδωσι συνηθειαν ως οι πατρικιοι. ογδοη η των εν αυτοις
πατρικιων αξια, ης βραβειον, πλακες, ομοιως συν κωδικελλοις ως πασι τοις πατρικιοις διδονται.
ου διαλλαττουσι δε εν ταις αυτων στολαις της των πρωτοσπαθαριων αμφιασεως πλην λωροις
και μονον, ει αρα και η των πρωτοσπαθαριων αυτοις εφεπεται δοξα, ουδε κωλυονται οι
πραιποσιτοι εν οφφικιοις διαπρεπειν, οιον αν εστιν οφφικιον, του ειναι και πραιποσιτος και 723
οφφικιαλιος. παρεχουσιν δε συνηθειαν οι πατρικιοι ευνουχοι καθως και οι βαρβατοι. παρα δε
των εις οφφικια προβαλλομενων παντων εκκομιζομενου του πραιποσιτου, ως εκ προσωπου του
βασιλεως, την αποκρισιν της προβλησεως, λαμβανειν τον αυτον πραιποσιτον καθ' εκαστον
οφφικιαλιον συνηθειαν "κδʹ. μηδεις τοινυν παραβαινετω την τοιαυτην ταξιν τε και στασιν των
εκτιθεμενων αξιωματων, η αλλως πως ταυτας μετερχεσθω, πλην των κληρικων και μονον.
ουτοι γαρ λογωι μονωι μετερχονται τας αξιας. η δε των πρωτοσπαθαριων αξια δια βασιλικης
χειρος μετα επιριπταριου βασιλικου επισυγκλειεται. ταυτας δε τας συναγομενας συνηθειας των
αξιωματων παρα του παπιου και του δευτερου μεριζεσθαι αυτοις επ' ισης ανευ της συνηθειας
του χρυσοτρικλινου, οτι μονομερως του παπια εστι. των δε πλακων και των μαγιστρων και των
πριμικηριων και των κουβικουλαριων μονομερως λαμβανει αυτα ο δευτερος, καθως ανωτερω
διαγορευει. του δε τιμιου σταυρου τωι Αυγουστωι μηνι εξερχεται ο παπιας, και ει τι αν
επισυναξει, εχει αυτα, και εξ αυτων διδωσιν και τωι δευτερωι μερος τι. ει δε δι' αδυναμιαν ειτε
νοσον ουκ εξερχεται ο παπιας, εξερχεται ο δευτερος, και ει τι αν επισυναξει, μεριζονται αυτα ο,
τε παπιας και ο δευτερος εξ ισης. επεχει δε ο παπιας τας εξ εβδομαδας τους διαιταριους και το
ελαιον των καμαρων του χρυσο 724 τρικλινου συν των κανδηλαπτων. το δε ελαιον του
πολυκανδηλου του κατα το μεσον κρεμμαμενου του χρυσοτρικλινου και των λοιπων
πολυκανδηλων και ψιαθιων, επικρατουσιν αυτα αυτοι οι κανδηλαπται. επεχει δε και τους
λουστας και τους καμηναδας και τους κανδηλαπτας του λαυσιακου και του Ἰουστινιανου και
τους ωρολογους και τους ζαραβας, και οστις εξ αυτων λειψηι, εχει εξουσιαν ποιειν
αντισηκουντας, και λαμβανει ρʹ συνηθειαν αυτων, εις μεν τους πριμικηριους "ιθʹ, και εις τους
διαιταριους και λοιπους ανα "ϛʹ, λαμβανουσι δε και οι πριμικηριοι "αʹ, και ο λαος "εʹ. επεχει δε
και ο δευτερος τα σελλια και τους διαιταριους και τον πριμικηριον αυτων και τα στεμματα και
τας εσθητας των βασιλεων και τα βηλα του χρυσοτρικλινου και τους επι των αλλαξιμων και
τους βεστητορας συν των πριμικηριων αυτων και τα σκευη των αξιωματων και τους επι των
αξιωματων, οι και συναγουσιν τα αξιωματα παρα των λαμβανοντων τας αξιας. και οστις εξ
αυτων λειψηι, ινα παρεχει ο μελλων γινεσθαι τας συνηθειας τωι δευτερωι, καθως και ο παπιας
λαμβανει. εις δε τας προελευσεις ινα συναγονται οι βεστητορες και οι πριμικηριοι παντες, και
βασταζουσιν τα κορνικλια συν τοις στεμμασιν. συναγεσθαι δε τους αμφοτερων διαιταριους και
βασταζειν εις τας προελευσεις τα ταβλια 725 τα βασιλικα μετα των αλλαξιμων. ακολουθειν δε
εις τας προελευσεις τους ραπτας τους βασιλικους και τους χρυσοκλαβαριους και τους
χρυσοχους, βασταζοντε και αυτοι σπαθια τα βασιλικα εις τας θηκας αυτων. και λαμβανειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

αυτους παρα του βαρβαρου μαιουμαν εις τα προκενσα. λαμβανειν δε και ξυλον τον παπιαν τηι
εβδομαδι πισσαν μιαν, και τον δευτερον πισσαν μιαν. ταυτα δε παντα φυλαττεσθαι, τηρεισθαι τε
και πραττεσθαι απαρασαλευτα και διαμενειν βεβαια, καθως η ευσεβης και ενθεος βασιλεια
ημων εξεθετο, ὣς και εξ αρχαιων των χρονων παρα των προ ημων ευσεβως βασιλευσαντων
δικαιως εξετεθη. Ὅσαι δια βασιλικου λογου προσγινονται τουτοις αξιαι. Αι δε λογωι
προσγινομεναι τουτοις αξιαι εισι και αυται τον αριθμον κυριως θʹ· ο παρακοιμωμενος του
δεσποτου, ο πρωτοβεστιαριος του δεσποτου, ο επι της τραπεζης του δεσποτου, ο επι της
τραπεζης της αυγουστης, ο παπιας του μεγαλου παλατιου, ο δευτερος του μεγαλου παλατιου, ο
επιγκερνης του δεσποτου, ο πιγκερνης της αυγουστης, ο παπιας της μανναυρας, ο παπιας της
∆αφνης· αλλα μην και αι αλλαι πασαι, οσαι και τοις βαρβατοις προσγινονται, πλην της του
επαρχου και κυεστωρος και δομεστικων αξιας. 726 Τομος βʹ. Ταυτας ουν απασας τας εργωι και
λογωι διδομενας αξιας σαφει και ακριβει λογωι παραστησαι σπουδασαντες, ου δικαιον εκριναμεν,
ω φιλοι, μεχρι τουτων καταπαυσαι τον λογον, αλλα και, ο μαλιστα υμιν ζητητεον, της περι των
καθεδρων ακριβειας καθαψασθαι και την υποθεσιν εις περας αγαγαι, καθα εξηιτησασθε. και γαρ
παλιν ως επ' αναληψει ταις λεχθεισαις απασαις χρησαμενοι την εκαστης ταξιν και κλησιν και
οικειαν καθεδραν σαφεστερον υμιν κανονησαι επηχθημεν. δει γαρ τον καλεοντα αρτικλινην
ταυτας μεν απασας ακριβως ειδεναι, ως εφαμεν, και την των ιερων βασιλικων κλητωριων
καταστασιν διττως ποιεισθαι εις κοσμησιν, και τωι μεν λογωι την κλησιν της εκαστου αξιας
οικειας εκφερειν, τηι δε δεξιαι χειρι δια του σχηματος προσδεικνυειν τον εκαστηι αρμοζοντα
τοπον, και τον μεν πρωτοκλητον φιλον προς το ευωνυμον προτρεπεσθαι μερος, οπως η της
βασιλικης αξιας επιδοσις ευχερης τωι πρωτοκλητωι γενηται φιλωι, τον δε απ' αυτου δευτερον εν
τοις δεξιοις προσκαλεισθαι, και λεγειν· "ο πατριαρχης Κωνσταντινουπολεως, ο καισαρ, ο
νωβελησιμος, ο κουροπαλατης, ο βασιλεοπατωρ, η ζωστη πατρικια." ειδεναι δε δει, οτι αι εξ
αυται μοναι 727 αξιαι εν τηι αποκοπτηι τραπεζηι συνεστιωνται τοις βασιλευσιν, αι δε λοιπαι πασαι
της δευτερας υπαρχουσι ταξεως, οιον ο μαγιστρος, ο μαγιστρος. ει δε τις τουτων οφφικιον
τετιμηται, προκρινεται του εταιρου, καν ταχα εσχατος ηι. ειτα, ο ραικτωρ, ο συγκελλος Ῥωμης, ο
συγκελλος Κωνσταντινουπολεως. ει δε και των της Ἀνατολης πατριαρχων τυχοιεν συγκελλοι,
προκρινονται τουτων κατα τα ιδια αυτων πατριαρχια, ειθ' ουτως ο αρχιεπισκοπος Βουλγαριας,
πατρικιοι ευνουχοι. ο δε ων εξ αυτων εν οφφικιωι προκρινεται του ετερου. ο ανθυπατος
πατρικιος και στρατηγος των Ἀνατολικων· ο ανθυπατος πατρικιος και δομεστικος των σχολων·
ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος των Ἀρμενιακων· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος
των Θραικησιων· ο ανθυπατος πατρικιος και κομης του οψικιου· ο ανθυπατος πατρικιος και
στρατηγος των βουκελλαριων· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Καππαδοκιας· ο
ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος του Χαρσιανου· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος
Κολωνειας· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Παφλαγωνιας· ο ανθυπατος πατρικιος και
στρατηγος της Θραικης· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Μακεδονιας· ο ανθυπατος
πατρικιος και στρατηγος Χαλδιας· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος και δομεστικος 728 των
εξσκουβιτορων· ο ανθυπατος πατρικιος και επαρχος της πολεως· ο ανθυπατος πατρικιος και
στρατηγος Πελοποννησου· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Νικοπολεως· ο ανθυπατος
πατρικιος και στρατηγος των Κιβυῤραιωτων· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Ἑλλαδος· ο
ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Σικελλιας· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος
Στρυμωνος· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος Κεφαληνιας· ο ανθυπατος πατρικιος και
στρατηγος Θεσσαλονικης· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος του ∆υῤραχιου· ο ανθυπατος
πατρικιος και στρατηγος της Σαμου· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος του Αιγαιου
πελαγους· ο ανθυπατος πατρικιος και στρατηγος ∆αλματιας· ο ανθυπατος πατρικιος και
στρατηγος Χερσωνος· ο ανθυπατος πατρικιος και σακελλαριος· ο ανθυπατος πατρικιος και
γενικος λογοθετης· ο ανθυπατος πατρικιος και κυεστωρ· ο ανθυπατος πατρικιος και λογοθετης
του στρατιωτικου· ο ανθυπατος πατρικιος και δρουγγαριος της βιγλης· ο ανθυπατος πατρικιος
και δρουγγαριος των πλοΐμων· ο ανθυπατος πατρικιος και λογοθετης του δρομου· ο ανθυπατος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

πατρικιος και λογοθετης των αγελων· ο ανθυπατος πατρικιος και δομεστικος των ικανατων· ο
ανθυπατος πατρικιος και δομεστικος των νουμερων· ο ανθυπατος πατρικιος και δομεστικος των
οπτηματων· ο ανθυπατος πατρικιος και κομης των τειχεων· ο ανθυπατος πατρικιος και 729
χαρτουλαριος του σακελλιου· ο ανθυπατος πατρικιος και χαρτουλαριος του βεστιαριου· ο
ανθυπατος πατρικιος και χαρτουλαριος του κανικλειου· ο ανθυπατος πατρικιος και
πρωτοστρατωρ· ο ανθυπατος πατρικιος και πρωτοασηκρητης· ο ανθυπατος πατρικιος και κομης
του σταβλου· ο ανθυπατος πατρικιος και εκ προσωπου των θεματων· ο ανθυπατος πατρικιος και
επι του ειδικου· ο ανθυπατος πατρικιος και μεγας κουρατωρ· ο ανθυπατος πατρικιος και
κουρατωρ των μαγγανων· ο ανθυπατος πατρικιος και επι των δεησεων· ο ανθυπατος πατρικιος
και ορφανοτροφος· ο ανθυπατος πατρικιος και δημαρχος Βενετων· ο ανθυπατος πατρικιος και
δημαρχος Πρασινων. ει δε μη ειεν παντες ανθυπατοι οι εν τοις οφφικιοις τεταγμενοι, αλλ' εν
μονηι τηι των πατρικιων αξιαι τα στρατηγατα η τα δομεστικατα η τα οφφικια προσελαβοντο, οι
μεν λιτοι ανθυπατοι των εν τοις οφφικιοις τεταγμενων πατρικιων εν ταις καθεδραις
προκρινονται, δηλονοτι εκαστος αυτων κατα την επιδοσιν του κωδικελλου αυτου τωι βαθμωι
προτιμωμενος, πλην του στρατηγου των Ἀνατολικων και του δομεστικου των σχολων· ουτοι
γαρ μονοι, και μη οντες ανθυπατοι, εν τηι καθεδραι των ανθυπατων υπερεχουσιν απαντας. ει δε
τινες εξ αυτων, ειτε εκ των ανθυπατων, ειτε εκ των λιτων πατρικιων, η εις στρατηγατα
ανηχθησαν, ειτε εν αλλωι τωι δια λογου προσγι 730 νομενωι αξιωματι, εκαστος αυτων κατα την
του οφφικιου οικειαν δοξαν και της καθεδρας απολαυει. ου μην δε κατα την ταξιν του βαθμου
της επιδοσεως του κωδικελλου καν ταχα τυχηι ο εσχατος τωι βαθμωι προκριθηναι του πρωτου εν
οιωιδηποτε οφφικιωι τωι δια λογου προσγινομενωι. ει δε και παγανοι τυχοιεν χωρις οφφικιων
πατρικιοι, υποπιπτουσι τοις τα οφφικια εχουσι πατρικιοις. ει δε τις εκ των λεχθεντων οφφικιων
διαδεχθηι, κατα τον πρωτον βαθμον της ταξεως του κωδικελλου αυτου αναστραφησεται εν τηι
κλησει. κλητωρευονται δε απαντες ουτως. Τομος γʹ. Της των διαφορων αξιωματων καθολικης
καθεδρας. Ὁ μαγιστρος· ο ραικτωρ· ο συγκελλος· ο πατρικιος και πραιποσιτος· οι πατρικιοι οι
ευνουχοι· οι ανθυπατοι πατρικιοι και στρατηγοι κατα τα στρατηγατα η τα οφφικια αυτων·
ανθυπατοι πατρικιοι λιτοι κατα τους κωδικελλους αυτων· πατρικιοι στρατηγοι κατα τα
στρατηγατα αυτων η τα οφφικια αυτων· ο πραιποσιτος μη ων πατρικιος· (ει δε και εν οφφικιωι
τετιμηται, προκρινεται του ετερου·) ο πρωτοσπαθαριος και στρατηγος των Ἀνατολικων· ο
πρωτοσπαθαριος και δομεστικος των σχολων· οι πρωτοσπαθαριοι στρατηγοι των Ἀνατολικων
θεματων κατα τας στρατηγιας 731 αυτων· ο πρωτοσπαθαριος και δομεστικος των εξκουβιτορων·
ο πρωτοσπαθαριος και επαρχος της πολεως· οι πρωτοσπαθαριοι και στρατηγοι των θεματων της
δυσεως κατα τα στρατηγατα αυτων· οι μητροπολιται· οι αρχιεπισκοποι κατα τους θρονους
αυτων· ο πρωτοσπαθαριος και σακελλαριος· οι επισκοποι οι επεχομενοι· πριμικηριοι ευνουχοι
του κουβουκλειου· (ει δε και πρωτοσπαθαριοι εισιν, προκρινονται των λιτων πριμικηριων· ει δε
και οφφικια προσελαβοντο, και ειθ' ουτως προκρινονται των λοιπων·) ο πρωτοσπαθαριος και
λογοθετης του γενικου· οι οστιαριοι του κουβουκλειου· (ει δε και οφφικια εχοιεν, προκρινονται
των ομοτιμων·) ο κυεστωρ και μη ων πρωτοσπαθαριος· ο πρωτοσπαθαριος και λογοθετης του
στρατιωτικου· ο πρωτοσπαθαριος και δρουγγαριος της βιγλης· ο οικονομος της μεγαλης
εκκλησιας, καθα τα νυν ετιμηθη· ο πρωτοσπαθαριος και λογοθετης του δρομου· ο
πρωτοσπαθαριος και δρουγγαριος των πλοΐμων· ο πρωτοσπαθαριος και λογοθετης των αγελων·
ο πρωτοσπαθαριος και επι των βασιλικων· ο πρωτοσπαθαριος και δομεστικος των ικανατων· ο
πρωτοσπαθαριος και δομεστικος των νουμερων· ο πρωτοσπαθαριος και δομεστικος των
οπτηματων· ο πρωτοσπαθαριος και κομης των τειχεων· ο πρωτοσπαθαριος και χαρτουλαριος
του σακελλιου· ο πρωτοσπαθαριος και χαρτουλαριος του βεστιαριου· ο πρωτοσπαθαριος και
χαρτουλαριος του κανικλειου· ο πρωτοσπαθαριος και πρωτοστρατωρ· ο πρωτοσπαθαριος 732
και πρωτοασηκρητης· οι πρωτοσπαθαριοι εκ προσωπου των θεματων κατα το ιδιον εκαστου
θεμα· ο πρωτοσπαθαριος και κομης του σταβλου· ο πρωτοσπαθαριος και επι του ειδικου λογου· ο
πρωτοσπαθαριος και μεγας κουρατωρ· ο πρωτοσπαθαριος και κουρατωρ των μαγγανων· ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

πρωτοσπαθαριος και επι των δεησεων· ο πρωτοσπαθαριος και ορφανοτροφος· οι
πρωτοσπαθαριοι και κλεισουραρχαι· ο πρωτοσπαθαριος και δημαρχος των Βενετων· ο
πρωτοσπαθαριος και δημαρχος των Πρασινων· ο πρωτοσπαθαριος και επι της καταστασεως· ο
πρωτοσπαθαριος και απο στρατηγων των Ἀνατολικων· ο πρωτοσπαθαριος και απο δομεστικων
των σχολων· οι πρωτοσπαθαριοι και απο στρατηγων των Ἀνατολικων θεματων· ο
πρωτοσπαθαριος και απο δομεστικων των εξσκουβιτορων· οι πρωτοσπαθαριοι και απο επαρχων·
οι πρωτοσπαθαριοι και απο στρατηγων της δυσεως· οι πρωτοσπαθαριοι και απο κυεστορων· (οι
πρωτοσπαθαριοι του χρυσοτρικλινου προεκριθησαν παλαι των απο στρατηγων και απο
επαρχων·) οι πρωτοσπαθαριοι και κριται· οι πρωτοσπαθαριοι του μαγλαβιου και αρτικλιναι· οι
πρωτοσπαθαριοι και αρχοντες των σταβλων· οι πρωτοσπαθαριοι και απο οφφικιων κατα τα
ποτε οφφικια αυτων· οι πρωτοσπαθαριοι και βασιλικοι κατα τας προβολας αυτων· 733 οι
πρωτοσπαθαριοι και ασηκρηται· οι πρωτοσπαθαριοι οι δια πολεως· οι πρωτοσπαθαριοι οι
εξωτικοι. ει δε μη ειεν παντες πρωτοσπαθαριοι, και τας δια λογου προσγινομενας αξιας
κατεχουσιν, οι νυν στρατηγοι της τε ανατολης και της δυσεως ουχ υποπιπτουσιν της ηδη
λαχουσης αυτων των θεματων καθεδρας δια την ελαττωσιν του βραβειου αυτων, υπαρχοντος
αξιωματος, αλλ' εν τηι ταξει, ηι εταχθησαν, κατα το οικειον θεμα καθεζονται. ωσαυτως ουν και ο
επαρχος πολεως και ο κυαιστωρ. οι δε λοιποι παντες οφφικιαλιοι εν τοις ομοτιμοις των δια
βραβειων διδομενων αξιωματων προτετιμηνται. εν δε τηι ταξει των οφφικιων εκαστος αυτων
την οικειαν ταξιν λαμβανει. μετα δε της των πρωτοσπαθαριων τιμης δευτερα η των
σπαθαροκανδιδατων εισαγεται ταξις, οιον σπαθαροκανδιδατοι και οφφικιαλιοι κατα τα οφφικια
αυτων· οι σπαθαροκουβικουλαριοι του βασιλικου κοιτωνος· σπαθαροκουβικουλαριοι του
κουβουκλειου· πρεσβυτεροι οι βασιλικοι· οι πρεσβυτεροι και ηγουμενοι και πρεσβυτεροι της
εκκλησιας· οι σπαθαροκανδιδατοι και απο στρατηγων· οι σπαθαροκανδιδατοι του
χρυσοτρικλινου· οι σπαθαροκανδιδατοι οι οικειακοι και κριται· οι σπαθαροκανδιδατοι και
μαγλαβιται και αρτικλιναι· οι σπαθαροκανδιδατοι οι απο οφφικιων· οι σπαθαροκανδιδατοι οι
οικειακοι 734 του λαυσιακου· οι σπαθαροκανδιδατοι και ασηκρηται· οι σπαθαροκανδιδατοι και
κλεισουραρχαι· οι σπαθαροκανδιδατοι και τουρμαρχαι των φιβερατων· οι σπαθαροκανδιδατοι
και τουρμαρχαι Λυκαονιας και Παμφυλιας· οι σπαθαροκανδιδατοι και τοποτηρηται των
σχολων· οι σπαθαροκανδιδατοι και τουρμαρχαι των της ανατολης θεματων κατα τα θεματα
αυτων· ο σπαθαροκανδιδατος και τοποτηρητης των εξσκουβιτορων· οι σπαθαροκανδιδατοι και
τουρμαρχαι των θεματων της δυσεως· ο σπαθαροκανδιδατος και τοποτηρητης του αριθμου· οι
σπαθαροκανδιδατοι και τουρμαρχαι των πλοΐμων· ο σπαθαροκανδιδατος και τοποτηρητης του
πλοΐμου· ο σπαθαροκανδιδατος και τοποτηρητης των ικανατων· ο σπαθαροκανδιδατος και
τοποτηρητης των νουμερων· ο σπαθαροκανδιδατος και τοποτηρητης των οπτηματων· ο
σπαθαροκανδιδατος και τοποτηρητης των τειχεων· οι σπαθαροκανδιδατοι οι δια πολεως και οι
των σεκρετων· οι δισυπατοι κατα τας ταξεις αυτων. ει δε μη ειεν ουτοι σπαθαροκανδιδατοι, ταις
μεν δια βραβειων αξιαις υποπιπτετωσαν, εν δε τοις του βαθμου αυτων οφφικιοις ακολουθως
τιμασθωσαν. ειθ' ουτως των σπαθαριων εισαγεται ταξις, οιον οι κουβικουλαριοι του βασιλικου
κοιτωνος· οι κουβικουλαριοι του κουβουκλειου· οι κουβικουλαριοι του πατριαρχου· ο
οικονομος της μεγαλης εκκλησιας· οι διακονοι οι 735 βασιλικοι· οι διακονοι της εκκλησιας· οι
σπαθαριοι του χρυσοτρικλινου· οι σπαθαριοι και κριται· οι σπαθαριοι μαγλαβιται και αρτικλιναι·
οι σπαθαριοι και τουρμαρχαι κατα τα θεματα αυτων· οι σπαθαριοι και τοποτηρηται κατα τα
ταγματα αυτων· οι σπαθαριοι και ασηκρηται και ο πρωτονοταριος του δρομου· οι σπαθαριοι του
σπαθαρικιου· οι σπαθαριοι και κομητες της κορτης των ανατολικων· οι σπαθαριοι και κομητες
των σχολων· οι σπαθαριοι και κομητες της κορτης των ανατολικων θεματων κατα τα θεματα
αυτων· ο σπαθαριος και συμπονος του επαρχου· ο σπαθαριος και λογοθετης των πραιτωριων· οι
σπαθαριοι και κομητες της κορτης των θεματων της δυσεως κατα τα θεματα αυτων· οι
σπαθαριοι και χαρτουλαριοι του γενικου λογοθετου· οι σπαθαριοι και αντιγραφης του
κυαιστωρος· οι σπαθαριοι και χαρτουλαριοι του στρατιωτικου λογοθετου· ο σπαθαριος και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

χαρτουλαριος θεματος των ανατολικων· ο σπαθαριος και χαρτουλαριος του ταγματος των
σχολων· ο σπαθαριος και ακτουαριος· οι σπαθαριοι και χαρτουλαριοι των ανατολικων θεματων·
ο σπαθαριος και χαρτουλαριος των εξσκουβιτων· οι σπαθαριοι και χαρτουλαριοι των δυτικων
θεματων· οι σπαθαριοι και βασιλικοι νοταριοι της σακελλης· οι σπαθαριοι και βασιλικοι
νοταριοι του βεστιαριου· οι σπαθαριοι και βασιλικοι νοταριοι του ειδικου· οι σπαθαριοι και
νοταριοι των αρκλων του γενικου· οι σπαθαριοι και πρωτονοταριοι του μεγαλου
κουρατορικιου· 736 οι σπαθαριοι και δευτερευοντες των δημαρχων· ο σπαθαριος και επι της
κουρατωριας των βασιλικων οικων· ο σπαθαριος και δομεστικος της υπουργιας· ο σπαθαριος και
ζυγοστατης· ο σπαθαριος και χρυσοεψητης· ο σπαθαριος και αρχων του αρμεντου· οι σπαθαριοι
και ξενοδοχοι· οι σπαθαριοι και γηροκομοι· οι σπαθαριοι και πρωτονοταριοι των θεματων κατα
τα θεματα αυτων· ο σπαθαριος και οικιστικος· οι σπαθαριοι οι δια πολεως και οι εξωτικοι. ει δε
μη ειεν και ουτοι σπαθαριοι, τας μεν δια βραβειων αξιας υποπιπτετωσαν, εν δε τοις αυτων
οφφικιοις κατα ταξιν τιμασθωσαν. μετα τουτους εισαγεσθω τεταρτη ταξις, η των υπατων,
στρατορων, κανδιδατων, μανδατορων, βεστητορων, απρατων, ταγματικων και θεματικων
ουτως. υπατοι βασιλικοι και χαρτουλαριοι και νοταριοι των λεχθεντων σεκρετων κατα τους
βαθμους των εαυτων οφφικιων· υπατοι παγανοι της συγκλητου, κληρικοι του παλατιου και της
μεγαλης εκκλησιας, στρατωρες, ει τυχοιεν, του χρυσοτρικλινου, στρατωρες ομοιως του
μαγλαβιου· στρατωρες οικειακοι του λαυσιακου και ασηκρηται, στρατωρες του βασιλικου
στρατωρικιου· στρατωρες, σκριβωνες των εξσκουβιτων και χαρτουλαριοι των θεματων·
δομεστικοι του ταγματος των σχολων· 737 δομεστικοι των θεματων της ανατολης και δυσεως
κατα τα ταγματα αυτων και τας αξιας αυτων· ασηκρηται απρατοι, νοταριοι των ασηκρητειων
απρατοι, κανδιδατοι βασιλικοι του ιπποδρομου και μανδατορες, βεστητορες, σιλεντιαριοι,
δρουγγαριοι των θεματων απρατοι κατα τα θεματα και τους δρογγους αυτων· κομητες των
θεματων ομοιως· κομητες των αριθμων απρατοι· ο χαρτουλαριος του αριθμου ομοιως· κομητες
του πλοΐματος ομοιως· ο χαρτουλαριος του πλοΐματος· κομητες των ικανατων ομοιως· ο
χαρτουλαριος των ικανατων ομοιως· ο χαρτουλαριος του σταβλου ομοιως· ο επικτης του
σταβλου ομοιως· τριβουνοι των νουμερων· ο χαρτουλαριος των νουμερων· οι κομητες των
οπτηματων· ο χαρτουλαριος των οπτηματων· ο χαρτουλαριος των τειχεων· οι δευτερευοντες
των δημαρχων· οι τριβουνοι των τειχεων· ο προεξημος των σχολων· οι κενταρχοι του αριθμου·
οι κενταρχοι των ικανατων· οι προτικτορες των σχολων· οι βικαριοι των νουμερων· οι βικαριοι
των τειχεων· οι δρακοναριοι των εξσκουβιτων· οι αποεπαρχοντες· οι στρατηλαται· ο ακολουθος
του αριθμου· ο πρωτομανδατωρ του εξσκουβιτου· ο πρωτομανδατωρ των ικανατων· οι
πρωτοκαραβοι· οι πρωτονοταριοι των θεματων και των αγελων οι απρατοι· οι βανδοφοροι του
αριθμου· οι βανδοφοροι των ικανατων· οι ευτυχοφοροι των σχολων· οι σκευοφοροι των
εξσκουβιτων· οι λαβουρησιοι του αριθμου· οι σκη 738 πτροφοροι των σχολων· οι σιγνοφοροι
των εξσκουβιτων· οι σημειοφοροι του αριθμου· οι σημειοφοροι των ικανατων· οι αξιωματικοι
των σχολων· οι σινατωρες των εξσκουβιτων· οι δουκινιατωρες του αριθμου· οι δουκινιατωρες
των ικανατων· οι μανδατορες των σχολων· οι πρωτοκαγκελλαριοι των θεματων· οι οπτιονες
των ταγματων· ο πρωτοκαγκελλαριος του γενικου λογοθετου· ο πρωτοκαγκελλαριος του
κυαιστωρος· ο πρωτομανδατωρ των νουμερων· ο πρωτομανδατωρ των τειχεων· ο
πρωτοκαγκελλαριος του σακελλιου· ο κενταρχος του βεστιαριου· οι πρωτομανδατορες και
λεγαταριοι των εξσκουβιτων· οι μανδατορες και λεγαταριοι του αριθμου· οι εξσκουβιτορες· οι
θυρωροι του παλατιου και των σεκρετων· οι διατρεχοντες του δρομου· οι φακτιοναριοι· οι
γειτονιαρχαι· οι νοταριοι των μερων· οι χαρτουλαριοι των μερων· οι ποιηται και μελισται των
δημων· οι ηνιοχοι των μερων· οι μανδατορες των νουμερων· οι μανδατορες των τειχεων· ο
λεγαταριος του βεστιαριου· οι χοσβαΐται του μεγαλου βεστιαριου· οι κενταρχοι των στρατηγων
των θεματικων· οι μικροπανιται· οι παραφυλακες των καστρων απρατοι· κενταρχοι των
βανδων· οι δημωται· οι δρουγγαριοι των πεζων· οι καγκελλαριοι των σεκρετων· οι τοποτηρηται
των χορων· οι στρατιωται των θεματων· οι στρατιωται των θεματων. ει δε εκ παντων τουτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

των λεχθεντων τινες εχοιεν αξιας τας δια βραβειου διδομενας, εκαστος αυτων τηι αξιαι του
ομοτιμου τον βαθμον προτιμα 739 σθω. ει δε παγανοι πελοιεν, εν μονοις τοις οφφικιοις
τιμασθωσαν κατα την ηδη εκτεθεισαν ταξιν κλητωρευομενοι. οι δε εξ εθνων εισερχομενοι
πρεσβεις και της τιμιας συνεστιασεως των βασιλεων ημων αξιουμενοι κλητωρευονται και αυτοι
ουτως. [οι απο Ῥωμης επισκοποι προεκριθησαν των καθ' ημας επισκοπων.] οι μεν απο Ῥωμης
ερχομενοι, εαν εισιν επισκοποι, προτιμωνται των επισκοπων της καθ' ημας εκκλησιας· ει δε
πρεσβυτεροι ειεν, ωσαυτως προκρινονται. ομοιως και εν εκαστον ταγμα της ιεροσυνης την
προτιμησιν αναδεχεται κατα την καθεδραν την ανωτερως ρηθεισαν. το αυτο δε κρατεισθω και
επι των εν τηι ανατοληι οντων τριων πατριαρχων. ετιμηθησαν δε οι απο Ῥωμης ελθοντες δια την
ενωσιν της εκκλησιας επι Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου, οιον ο επισκοπος Νικολαος και
καρδηναλιος Ἰωαννης, επανω πασης της ταξεως των μαγιστρων. [και οι απο Ἀντιοχειας και
Ἱεροσολυμων συγκελλοι προεκριθησαν παντος μαγιστρου.] ωσαυτως και οι απο Ἀντιοχειας και
οι Ἱεροσολυμων συγκελλοι εν τηι δευτεραι θεσει της τραπεζης πρωτοι επανω παντος μαγιστρου.
οι δε εξ Ἀγαρων φιλοι τηι των πατρικιων και στρατηγων υποπιπτουσι ταξει εν ταις καθεδραις, οι
μεν ανατολικοι προκρινομενοι των εσπεριων· καθεζονται δε εν τηι ευωνυμωι θεσει, η τεταρτοι
φιλοι, η 740 πεμπτοι, προς το αυτους εν τωι δευτερωι μινσωι της τραπεζης τυγχανειν. οι δε απο
των Νουνων, ητοι Βουλγαρων, εισερχομενοι φιλοι εν μεν τηι κλησει των κοινων κλητωριων
τεταρτοι η πεμπτοι εν τηι ευωνυμωι θεσει κληθησονται, δηλονοτι υποπιπτοντες και αυτοι τηι των
πατρικιων και στρατηγων και παντων των εν τωι βηλωι πατρικιων τεταγμενων αρχοντων,
απολαυοντες και αυτοι τον δευτερον μινσον της βασιλικης τραπεζης. εν δε τοις ιθʹ των εορτων
ακουβιτοις κλητωρευονται ογδοοι και εννατοι, δηλονοτι υποπιπτοντες τηι ταξει του
προλεχθεντος βηλου. οι δε εκ Φραγγων πρεσβεις, ει μεν εχοιεν χειροτονιας, κατα ταυτας
κληθησονται· ει δε παγανοι εισιν, τηι των οφφικιαλιων υποπιπτουσι ταξει. οι δε εκ των λοιπων
εθνων ερχομενοι φιλοι τηι των σπαθαροκανδιδατων υποπιπτουσι παντες αξιαι. Τομος δʹ. Ἐπειδη
της των αρτικλινων επιστημης ιδικην τινα πραγματειαν συγγραψασθαι εσπουδασαμεν, και τας
του οικειου πολιτευματος αξιας εκφαντορικως εν ταις καθεδραις ακριβως εξεθεμεθα, και την
των ιερων βασιλικων κλητωριων ευσταθιαν και καταστασιν υμιν υπεδειξαμεν, φερε δη και τας
ιδεας των εφ' εκαστηι εορτηι κικλησκομενων αξιωματων και τας 741 τουτων πολυειδεις
αμφιασεις οπως δει συνεισαγειν εν τοις κλητωριοις, σαφως υμιν διηγησομαι. αρξομαι δ'
εντευθεν και η της θειας χαριτος τωι κοσμωι επεφανεν απαρχη, ης και οι θεοπροβλητοι και
θειοτατοι ημων βασιλεις την εγκοσμιον και υπερκοσμιον ταυτην πανηγυριζοντες χαρμονην
κατα μιμησιν της Χριστου προς ανθρωπους επιδημιας, κοινηι την πανδεσιαν τοις πιστοις
εφαπλωσαντες κοινωνουσι της σωματικης εστιασεως. Ἡ γενεθλιος του Χριστου ημερα, εν ηι
προτιθονται αι των ιθʹ ακουβιτων εκθεσεις. ∆ει γαρ υμας, ω φιλοι, εν ταυτηι τηι λαμπραι και
περιδοξωι των Χριστου γενεθλιων ημεραι, ηνικα αι πολυσχεδεις και εξαισιοι των ιθʹ προτιθονται
ακουβιτων εκθεσεις, εν μεν τηι βασιλικηι τραπεζηι του κραματος της μεγαλης εκκλησιας καλειν
εις συνεστιασιν των φιλοχριστων ημων βασιλεων μεγιστανας εκ της βασιλικης συγκλητου τον
αριθμον ιβʹ, οιον μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους πατρικιους, στρατηγους, οφφικιαλιους,
ους αν δοξηι τους αυτοκρατορας λαμβανεσθαι· εισαγειν δε αυτους, ανευ μεντοι των οικειων
χλαμυδων, ημφιεσμενους δε τα καμισια και μονα. ει δε τυχοιεν στρατηγοι κεκλημενοι, μετα των
οικειων σκαραμαγγιων εισαγεσθωσαν συν τωι δρουγγαριωι της βιγλης. εν δε τηι των ιθʹ 742
ακουβιτων τιμιωτατηι τραπεζηι δει υμας καλειν μαγιστρους δυο, ανθυπατους πατρικιους,
στρατηγους εξ, Βουλγαρους φιλους δυο, οφφικιαλιους απο της του στρατιωτικου λογοθετου
ταξεως και κατωτερω δυο, προς το συνανακληθηναι τωι βασιλει εις τυπον της αποστολικης
δωδεκαδος, φιλους τον αριθμον ιβʹ· προκισευειν δε αυτους δει στιχηδον κατα ταξιν της εκαστου
αξιας, ενδεδυμενους τας οικειας αυτων χλαμυδας εμπροσθειωι τωι σχηματι, υποδεδεμενους δε
και τα οικεια καμπαγια, και εισαγαγειν αυτους μετα την αφιξιν των μελλοντων παρασταναι
βασιλικων υπουργων τε και βουκαλιων, δηλονοτι λαβοντος το σχημα του καστρησιου της
βασιλικης τραπεζης παρα του ανωθεν παρεστωτος περιφανους πραιποσιτου, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

συνανερχομενου αυτοις μεχρι του τριβαθμου της βασιλικης ευωχιας, και ιστωντος αυτους
κυκλωι της τιμιας τραπεζης εις το ειδικως προσκαλεισθαι πλησιεστερον φιλους, ους αν δοξηι τωι
βασιλει. εν δε τοις εκατερων των μερων ακουβιτοις δει υμας καλειν εν ταυτηι τηι λαμπραι και
περιβοητωι ημεραι την υπο καμπαγιον συγκλητον πασαν, οιον ασηκρητας, χαρτουλαριους των
μεγαλων σεκρετων, βασιλικους νοταριους των λεχθεντων σεκρετων, οιον απο τε
σπαθαροκανδιδατων και κατωτερω υπατων, δισυπατων, κομητων των σχολων, σιλεντιαριων,
προτικτορων, ευτυχοφορων, σκηπτροφορων, αξι 743 ωματικων των διαφορων ταγματων τον
αριθμον ρξηʹ, Ἀγαρηνων του πραιτωριου κδʹ, των Βουλγαρων φιλων ανθρωπους ιβʹ, και
πενητας αδελφους τον αριθμον ιβʹ· προκισσευειν δε αυτους στιχηδον ουτως· τους μεν
συγκλητικους κατα τας οικειας αυτων αξιας και τας των οφφικιων αυτων διαφορας
διαστελλομενος ενθεν κακειθεν· τους δε Ἀγαρηνους κατεναντι της οψεως των βασιλεων επι της
εκτης και εβδομης τραπεζης· τους δε Βουλγαρων ανθρωπους επι της ενατης τραπεζης της αυτης
περιοδου· τους δε πενητας και αυτους προσκαλεισθαι επι της θʹ τραπεζης της ευωνυμου θεσεως,
εν ηι παραστασις του δρουγγαριου τυγχανει. εισαγειν δε δει απαντας μετα την αφιξιν των
πρωτοκλητων φιλων της βασιλικης τραπεζης ουτως· τους μεν αξιωματικους απαντας μετα των
οικειων αλλαξιματων, χλαμυδων τε και καμπαγιων, στιχηδον κατα ταξιν του αυτου αξιωματος
και οφφικιου· τους δε Ἀγαρηνους λευκοφορους αζωνους υποδεδεμενους, δηλονοτι
προπορευομενου αυτοις του καλεσαντος αρτικλινου και συνανερχομενου εφ' εκατερου των
μερων δια της οπισθιου θεσεως των αυτων ακουβιτων και δια του εμπροσθιου τοπου
εξαριθμουντος εφ' εκαστωι ακουβιτωι δωδεκαδα προσωπων μιαν και μη συγχωρουντος τινα
ανακληθηναι μεχρι της εκφωνησεως των παρεστωτων βασιλικων βουκαλιων. μετα δε την
παντων ανακλησιν δει προσεχειν το μουσικον μελος, και 744 ηνικα το ιδιον απηχησει φθεγμα,
εξανιστασθαι απαντας εις ευφημιαν των δεσποτων και τας εαυτων απεκδιδυσκεσθαι χλαμυδας·
αλλα μην και οσακις αν το μουσικον απηχησηι, και οσακις αν θυμελικον τι προς τερψιν
εκτελεσθηι πραγμα, και ηνικα τι βρωσιμον εκ της βασιλικης τραπεζης δια του τερπνου
καστρησιου προς τους δαιτυμονας εξαποσταλησεται. εν δε τηι τουτων εξοδωι δει προσεχειν τοις
ρωμαΐζουσι βουκαλιοις και συν τηι αυτων εκφωνησει προσεχειν το σχημα του κλεινου
καστρησιου, και αυθις εξανισταιν παντας τους κεκλημενους χλανιδοφορους δια της οπισθιου
θεσεως των ακουβιτων, και επαναγειν αυτους εκ των κατω προς την ανω προσωπικην εξοδον
της αυτης περιοδου. και ειθ' ουτως μετα την τουτων τελειαν υπειδυσιν και αυτους της
βασιλικης τραπεζης δαιτυμονας εξαγειν, δηλονοτι προπορευομενου αυτοις του κλεινου
καστρησιου της βασιλικης τιμιας τραπεζης. επι δε της δευτερας ημερας της πολυσχεδους ταυτης
και λαμπρας πανδεσιας δει ημας ευτρεπιζειν εις προσκλησιν της βασιλικης περιβλεπτου
τραπεζης ομοιως μαγιστρους, ανθυπατους πατρικιους οφφικιαλιους και οικειακους
πρωτοσπαθαριους, τον αριθμον ιβʹ, συναριθμουμενου αυτοις εξαιρετως του δομεστικου των
σχολων κατα τυπον· εισαγειν δε αυτους 745 παντας εν τηι αυτων ανακλησει χλανιδοφορους
εστολισμενους κατα το ιδιον σχημα· τους δε οικειακους πρωτοσπαθαριους μετα των οικειων
σπεκιων και ρωεων σαγιων, εμπροσθιωι τωι σχηματι, καθως ανωτερω δεδηλωται. εν δε τοις
περιξ ακουβιτοις δει καλειν εφ' εκατερα μερη επι δυο ακουβιτων βασιλικους ανθρωπους απο
της των σπαθαροκανδιδατων αξιας και κατωτερω· εν δε τοις λοιποις ακουβιτοις απαντας τους
αρχοντας του ταγματος των σχολων, οιον τοποτηρητην, ει τυχοι αυτον ειναι
σπαθαροκανδιδατον, τους κομητας των σχολων, δομεστικους των σχολων, τον προεξημον,
προτηκτορας, ευτυχοφορους, σκηπτροφορους, αξιωματικους, μανδατορας, τον αριθμον σμʹ, και
πενητας τον αριθμον ιβʹ· εισαγειν δε αυτους εν τηι ανακλησει μετα των οικειων σκαραμαγγιων,
τον δε τοποτηρητην και χαρτουλαριον του αυτου ταγματος μετα και σαγιων ρωεων, δηλονοτι
προπορευομενου αυτοις του αρτικλινου κατα τον προγραφεντα τυπον. επι δε της τριτης ημερας
των αυτων ακουβιτων δει ημας ευτρεπιζειν εις προσκλησιν, εν μεν τηι βασιλικηι τραπεζηι
αρχοντας μεγιστανας τους ανωτερω επι της δευτερας ημερας μνημονευθεντας τον αριθμον ιβʹ,
αφαιρουμενου μεν του των σχολων δομεστικου, αντεισιοντος δε κατα τυπον του δομεστικου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

των εξσκουβιτων, εισαγειν δε αυτους εν τηι ανακλησει κατα τον προδειχθεντα τυπον. εν δε τοις
εκατεροις των μερων ακου 746 βιτοις δει καλειν ομοιως επι τοις δυσιν ακουβιτοις βασιλικους
ανθρωπους εν αξιωμασιν· εν δε τοις λοιποις ακουβιτοις απαντας τους αρχοντας του ταγματος
των εξσκουβιτων, οιον τοποτηρητας, σκριβωνας, τον χαρτουλαριον, δρακοναριους,
σκευοφορους, σιγνοφορους, σενατορας, πρωτομανδατορας και μανδατορας του αριθμου σδʹ, και
πενητας ιβʹ, εισαγειν δε αυτους κατα τον προῤρηθεντα τυπον κατα το σχημα της δευτερας
ημερας. επι δε της τεταρτης ημερας της περιφανους ταυτης, ως ειπειν, δεξιωσεως δει ημας
ευτρεπιζειν εις κλησιν της βασιλικης τιμιας τραπεζης εκ των ανωτερω καθ' εκαστην ημεραν
μνημονευθεντων αρχοντων συν τωι δρουγγαριωι της βιγλης κατα τυπον τον αριθμον ιβʹ,
εισαγειν δε απαντας εν τηι ανακλησει μετα των οικειων αλλαξιματων, καθως ειρηται· τον δε
δρουγγαριον της βιγλης μετα του οικειου σκαραμαγγιου και σαγιου ροης. εν δε τοις λοιποις
ακουβιτοις δει ημας καλειν βασιλικους ανθρωπους κατα τον λεχθεντα τυπον, και απαντας τους
αρχοντας του ταγματος του αριθμου, οιον τοποτηρητην, τον χαρτουλαριον, τους κομητας, τους
κενταρχους, βανδοφορους, λαβουρησιους, σημειοφορους, δουκινατορας, μανδατορας,
θυρωρους, διατρεχοντας, τον αριθμον σδʹ, και εισαγειν αυτους ουτως· τον μεν τοποτηρητην
μετα ρωεου σαγιου, τους δε λοιπους μετα των οικειων σκαραμαγγιων, καθως ανωτερω
δεδηλωται. επι δε της 747 πεμπτης ημερας δει υμας προευτρεπιζειν εις κλησιν της τιμιας οντως
βασιλικης τραπεζης ομου εκ των ανωτερω μνημονευθεντων ενδοξων μεγιστανων συν του
δομεστικου των ικανατων, φιλους τον αριθμον ιβʹ, και εισαγειν αυτους μετα των οικειων
αλλαξιματων, καθως ανωτερω δεδηλωται. εν δε τοις λοιποις ακουβιτοις δει καλειν ομου
βασιλικους ανθρωπους, ως ανωτερω ειρηκαμεν. εν δε τοις κατωτερω τους αρχοντας του
ταγματος των αυτων ικανατων, οιον τοποτηρητην των κομητων, τον χαρτουλαριον των
κενταρχων, βανδοφορων, σημειοφορων, δουκινιατορων και μανδατορων, σδʹ τον αριθμον, και
πενητας ιβʹ, εισαγειν δε αυτους εν τηι ανακλησει, καθως και εν τοις λοιποις ταγμασι
προεγραφαμεν. σημειωτεον δε τουτο· ει γαρ εν τηι πρωτηι ημεραι της εβδομαδος η των ενδοξων
του Χριστου γενεθλιων επεστη εορτη, και απο ταυτης η των ιθʹ ακουβιτων δεξιωσις την αρχην
επιδειζηται, δει ημας εν τηι εκτηι ημεραι επι μεν της τιμιας βασιλικης τραπεζης συγκαλειν εις
εστιασιν τον αρχιεπισκοπον Κωνσταντινουπολεως μετα και ιβʹ ηγουμενων των εν τηι περι ημας
τομωι κειμενων, εισαγειν δε αυτους εν τηι ανακλησει ουτως· τον μεν πατριαρχην συν τωι βασιλει
αμα του στιχου εις το επι διφρου καθεσθηναι· τους δε οσιους ηγουμενους στιχηδον κατα την
οικειαν ταξιν και αρμοζουσαν δοξαν· εισαγειν δε 748 αυτους, καθως και τους πατρικιους, μετα
των οικειων αυτων φελωνιων απολελυμενωι τωι σχηματι, δηλονοτι προπορευομενου αυτοις του
βασιλικου καστρησιου, και ομοιως ιστωντος κυκλωι της βασιλικης τραπεζης εις το
προσκαλεσασθαι πλησιεστερον εξ αυτων ους αν δοξηι τωι βασιλει. εν δε τοις λοιποις ακουβιτοις
δει υμας καλειν τους εκ διαφορων μοναστηριων αναγραφομενους αβαδας, ηγουν τους τα
σφραγιδια παρ' ημων ειληφοτας, τον αριθμον σιϛʹ· εισαγειν δε και αυτους στιχηδον, καθως και
τοις λοιποις, ημφιεσμενους τας οικειας στολας ως προς συνηθειαν· ανακλινειν δε αυτους εφ'
εκαστης τραπεζης δωδεκαδα μιαν. μετα δε την τουτων ανακλησιν και εστιασιν δει υμας
προσεχειν τον του οπτομινσου μινσον, και εν τουτωι τωι καιρωι εισαγειν προς χειρονομιαν των
ανακειμενων και ψαλλοντων πατερων τους δυο μεγαλους της εκκλησιας δομεστικους και ισταιν
αυτους ενθεν κακειθεν του περιβλεπτου τρικλινου προς το ποιεισθαι, ως ειρηται, την
χειρονομιαν επι την ψαλμωιδιαν των ανακειμενων πατερων. διδοται ουν κατα τυπον παρα του
ειδικου λογου τοις μεν ανακειμενοις επι της βασιλικης τραπεζης ιβʹ ηγουμενοις εις φιλοτιμιας
επιδοσιν ανα νομισματων δʹ· τοις δε λοιποις μοναχοις απασιν ανα νομισματος ενος και μονου·
τοις δε δυο δομεστικοις ανα νομισματων βʹ κατα τυπον. δει ειδεναι, οτι εν αυτηι τηι ημεραι και οι
πενητες εν τωι χρυσοιστοριωι εσθιουσιν, λαμβανοντες 749 την κατα συνηθειαν ευλογιαν. ει δε εν
τεταρτηι η πεμπτηι ημεραι της εβδομαδος η Χριστου γεννησις καταντησει, και απο ταυτης αρχηται
η κλησις τελεισθαι των ακουβιτων, δει υμας εν τηι κυριακηι της περιοδου της αυτης εβδομαδος
προ της κλησεως του πατριαρχου και των αβαδων εκτελειν το λεγομενον κλητωριον τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

πολυτριχον, και ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν φιλους επι μεν της βασιλικης τραπεζης μαγιστρους,
ανθυπατους πατρικιους στρατηγους οκτω και Βουλγαρους φιλους δυο και τους δυο δημαρχους
Βενετων τε και Πρασινων· εισαγειν δε και εξαγειν αυτους χλανιδοφορους, καθα και ανωτερω
δεδηλωται. εν δε τοις εκατερων μερων ακουβιτοις δει υμας καλειν βασιλικους ανθρωπους
εθνικους παντας, οιον Φαργανους, Χαζαρους, Ἀγαρηνους, Φραγγους και οσοι της βασιλικης εξ
αυτων απολαυουσι των ρογων προμηθειας· εισαγειν δε αυτους απαντας και εξαγειν μετα το
εθνικον ιδιον σχημα, οινονει το παρ' αυτων επιλεγομενον καβαδιον. και ειθ' ουτως τηι απο
ταυτης εισιουσηι της εβδομαδος τετραδηι προσκαλεισθαι τον πατριαρχην μετα των αυτου
ηγουμενων και μοναχων, ως προλελεκται. επι δε της εβδομης ημερας των αυτων ακουβιτων δει
υμας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν επι της βασιλικης τραπεζης ανθυπατους πατρικιους
στρατηγους, οφφι 750 κιαλιους συν τωι υπαρχωι της πολεως και τωι δρουγγαριωι των πλοΐμων,
φιλους δυο και δεκα· εισαγειν δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιματων, καθα και
δεδηλωται· εν δε τοις λοιποις ακουβιτοις καλειν εις εστιασιν τον συμπονον και τον λογοθετην
του πραιτωριου, τον τοποτηρητην των πλοΐμων, τον χαρτουλαριον του πλοΐματος, τον κομητα
του πλοΐματος, κενταρχους ομοιως, κριτας των ρεγεωνων, εποπτας της πολεως, γειτονειαρχας,
τον λεγαταριον του πραιποσιτου, τον κεντυριωνα, τους πρωτοκαγκελλαριους, καγκελλαριους
και μανδατορας του πλοΐμου, τον αριθμον σδʹ· εισαγειν δε και εξαγειν αυτους μετα των οικειων
σκαραμαγγιων, πλην των τοποτηρητων μετα και σαγιων ρωεων, καθως ανωτερω δεδηλωται.
επι δε της ογδοης ημερας των αυτων ακουβιτων εκτελειται το βωτον παιζοδρομιον, και δει
υμας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των βασιλεων τους προυχοντας της ταξεως του μυστικου
κουβουκλειου, οιον πραιποσιτους, πρωτοσπαθαριους ευνουχους, πριμικηριους, οστιαριους, τον
αριθμον ηʹ, τον χαρτουλαριον της βασιλικης σακελλης, τον επι του ειδικου λογου, τον
ακτουαριον και τον της καταστασεως· εισαγειν δε αυτους μετα των οικειων αλλαξιματων, ου
καθως τους λοιπους απαντας εν ταις προλεχθεισαις ημεραις εκ των κατω προς τα ανω συν τωι
καστρησιωι την ποριαν ποιουμενοι, αλλ' αυθις συν τηι εξοδωι της βασιλικης α 751 νακλησεως
στιχιζειν αυτους κατα το ιδιον αξιωμα κυκλωι της τιμιας βασιλικης τραπεζης, και αμα της
εκφωνησεως των παρεστωτων βουκαλιων ανακλινειν αυτους εν τηι λαμπροτατηι τραπεζηι,
εξαγειν δε αυτους παλιν τηι αυτηι ακολουθιαι, ως ειρηται. επι δε τοις λοιποις ακουβιτοις προ της
βασιλικης ανακλησεως προανακλινονται πενητες οι τα σφραγιδια ειληφοτες, και ετι αυτων
ανακειμενων και εσθιοντων, εν τωι καιρωι του μινσου των δουλκιων, αναλαμβανονται τα
δοθεντα σφραγιδια υπο αρτικλινου, και διδοται κατα τυπον παρα του ειδικου λογου εκαστωι
πενητι εις βασιλικην ευλογιαν αποκομβιον εχον ενδοθεν νομισμα εν. επι δε της εννατης ημερας
των αυτων ακουβιτων τελειται κλητωριον δειπνου, ο και τρυγητικον καλειται, και δει υμας
προευτρεπιζειν εις συνεστιασιν του δειπνου τωι βασιλει φιλους ιβʹ, οιον μαγιστρους, ανθυπατους
πατρικιους στρατηγους οκτω, φιλους Βουλγαρων δυο, και τους εκατερων δυο δημαρχους.
προσκαλουνται δε ουτοι παρα του βασιλεως δια του αρτικλινου πρωΐας, και μινσων διδομενων,
συνεισερχονται παντες οι κεκλημενοι εις συνεστιασιν τωι βασιλει προς εσπερας, και εισαγονται
και εξαγονται παντες μετα των οικειων αλλαξιματων και καμπαγιων κατα ακολουθιαν και
τυπον των προγραφεντων εν τοις ανω. εν δε τοις εκατερων των μερων ακουβιτοις δει υμας
καλειν κατα τον ορον της πρωτης ημερας τους 752 υπο καμπαγιον συγκλητικους απαντας, οιον
ασηκρητας, απο της των σπαθαροκανδιδατων αξιας και κατωτερω, χαρτουλαριον του γενικου
λογοθετου, χαρτουλαριον του στρατιωτικου λογοθετου, αντιγραφεις του κυεστορος, τον
συμπονον, τον λογοθετην και τους κριτας, νοταριους του σακελλιου, νοταριους του βεστιαριου,
νοταριους του ειδικου, υπατους, σιλεντιαριους, βεστητορας και μικρους αρχοντας των
ταγματων, οιον σκηπτροφορους, σιγνοφορους, ευτυχοφορους, δρακοναριους, σινατορας και
δουκινιατορας, και τους εκατερων μερων δρομεις απαντας. δει δε εισαγειν τους μεν
συγκλητικους απαντας μετα των οικειων αλλαξιματων και καμπαγιων, τους δε δρομεις παντας
μετα των αυτων ποδεων, και τους μεν νικητας επι της κρειττονος θεσεως των ακουβιτων
προσανακλινειν, τους δε ηττηθεντας επι της ετερας θεσεως, εν ηι και τους πενητας· μετα δε την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

προεορτον φωταυγιαν και την επιδοσιν των φατλιων εξαγειν αυτους παντας κατα τον τυπον
τον προγραφεντα πασιν. επι δε της δεκατης ημερας των αυτων ακουβιτων δει υμας ευτρεπιζειν
εις κλησιν της βασιλικης τραπεζης ομοιως ανθυπατους πατρικιους οφφικιαλιους συν τωι
δομεστικωι των νουμερων και τωι κομητι των τειχεων, φιλους ιβʹ· εισαγειν δε αυτους και
εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιματων κατα τον δηλωθεντα τυπον. εν δε τοις λοι 753 ποις
ακουβιτοις δει υμας καλειν τους δυο τοποτηρητας και χαρτουλαριους των νουμερων και
τειχεων, τριβουνους, βικαριους, λεγαταριους, μανδατορας, ξενοδοχους, γεροκομους,
χαρτουλαριους των ευαγων οικων, αρχιατρους και τους διαιταριους του μεγαλου παλατιου και
της ∆αφνης, τον αριθμον σδʹ, και πενητας ιβʹ· προκινσευειν δε τους ξενοδοχους και γεροκομους
χαρτουλαριους και ιατρους συν των διαιταριων επι τηι οπισθειωι θεσει του ακουβιτου του
βασιλεως, τους δε αρχοντας των δυο ταγματων επι τηι κατα προσωπον θεσει του βασιλεως·
εισαγειν δε αυτους και εξαγειν τους μεν ξενοδοχους μετα των οικειων σκαραμαγγιων και
ρωεων σαγιων, τους δε ιατρους απαντας μετα των οικειων διβενετων, τους δε των ταγματων
αρχοντας, τους μεν τοποτηρητας και αυτους μετα ρωεων σαγιων, τους δε λοιπους μετα
σκαραμαγγιων παντας. επι δε της ενδεκατης ημερας απειργεται μεν η των ακουβιτων
εκτελουμενης κλησις, τελειται δε το κλητωριον εσπερας εν τωι περιβλεπτωι του Ἰουστινιανου
τρικλινωι. προστοιχειται γαρ το αυτο κλητωριον παρα του βασιλεως δια του αυτου αρτικλινου
πρωΐας, και δει ημας προσκαλεισθαι εις κλησιν του αυτου δειπνου μαγιστρους, ανθυπατους
πατρικιους οφφικιαλιους, πραιποσιτους, πρωτοσπαθαριους ευνουχους, πριμικηριους,
οστιαριους, μαγλαβιτας, κομητας του αριθμου και κενταρχους, τον αριθμον κατα το ποσον της
τραπεζης, και μετα την θειαν της εσπερας μυστα 754 γωγιαν δει τον καλεσαντα αρτικλινην
προτρεψασθαι παντας αποθεσθαι τα εαυτων αλλαξημια και επενδυσασθαι τα οικεια αυτων
σκαραμαγγια εις το μετ' αυτων συνεστιαθηναι τωι βασιλει κατα τυπον. η δε αγια των φωτων
ημερα ξενην τινα και περιβλεπτον λαμπροφοριαν εισαγουσα θαυμαστην και παναγαστον την
δεξιωσιν εκτελει της βασιλικης εστιασεως. την γαρ ενωσιν των ουρανιων και επιγειων
ταγματων δια της δωρεας του αγιου βαπτισματος μυστικως εικονιζουσα τους εν ταξει αγγελων
ιερεις της μεγαλης του Θεου καθολιλικης εκκλησιας λευχημονουντας εις συνεστιασιν τωι
βασιλει συνηγαγετο. και δει τους εν ταυτηι τηι ημεραι λαχοντας διακονιαι ακριβως επιστασθαι την
ευπρεπη καταστασιν της περιφανους αυτων και ιερας δεξιωσεως. εν γαρ τωι τελουμενωι κραματι
της μεγαλης του Θεου εκκλησιας δει υμας καλειν επι της τιμιας βασιλικης τραπεζης,
μαγιστρους, ανθυπατους, πατρικιους στρατηγους, οφφικιαλιους, τον αριθμον ιδʹ· εισαγειν δε
αυτους και εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιμων, ανευ μεντοι των εαυτων χλαμυδων. εν δε τηι
βασιλικηι τιμιαι τραπεζηι προ γε παντων συνεστιαται ο πατριαρχης τωι βασιλει, και δει ημας
καλειν τους λογαδας της εκκλησιας, οιον μητροπολιτας συν τωι συγκελλωι τον αριθμον ιβʹ,
προστιχιζειν δε αυτους εν τηι αυτων εισαγωγηι αρμοδιως κατα τον 755 εκαστου θρονον,
δηλονοτι ημφιεσμενους αυτους πασας τας λειτουργικας αυτων στολας πλην των ωμοφοριων
και μονον· συνεισαγειν δε αυτους και εξαγειν δια του βασιλικου καστρησιου, καθως ο τυπος της
εισαγωγης περιεχει. επι δε των λοιπων ακουβιτων δει υμας καλειν πρεσβυτερους του μεγαλου
παλατιου ιβʹ, της μεγαλης εκκλησιας κδʹ, διακονους ομοιως του παλατιου, της μεγαλης
εκκλησιας, της νεας, λϛʹ, υποδιακονους ομοιως λϛʹ, αναγνωστας ομοιως, ψαλτας ομοιως κδʹ και
παπαδας του σεκρετου του πατριαρχου λϛʹ· ομου σιϛʹ· εισαγειν δε αυτους και εξαγειν ουτως·
τους μεν ιερωμενους απαντας μετα των οικειων λευκων φελωνιων, τους δε σεκρετικους,
ψαλτας τε και αναγνωστας μετα οικεια καμισια μονον, δηλονοτι κατα την ταξιν και εκθεσιν την
ανωτερω μνημονευθεισαν. δει δε προσεχειν εν τηι αυτηι ανακλησει, και τον καιρον του μινσου
των λεγομενων δουλκιων, και συν τηι τουτων εισοδωι συνεισαγειν τους δυο της μεγαλης
εκκλησιας λαμπρους δομεστικους συν των ψαλτων τε και ορφανων απαντων του συφραγιου,
λευχημονουντας και περιβεβλημενους τα οικεια φελωνια· διαιρειν δε αυτους ενθεν κακειθεν
προς της εισοδου αυτων ουτως. τωι μεν ενι αυτων 756 δομεστικωι αμα των ψαλτων απαντων
στιχιζειν επι της δεξιας θεσεως των τερπνων ακουβιτων· τωι δε ετερωι δομεστικωι αυτων συν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

100

ορφανων απαντων, και αυτον επι του ευωνυμου κατα προσωπον θεσεως ουσης των ακουβιτων
στιχιζειν· εισαγειν δε αυτους εφ' εκατερων των μερων αμφω συν τηι ευλογιαι του πατριαρχου,
χοροστατειν απαντας προς αντιφωνον μελωιδιαν. και ηνικα των γʹ αντιφωνων η εκφωνησις
ληξει, εξαγειν αυτους εκειθεν αμα οθεν και εληλυθασιν. ωρισθη δε και παρα Λεοντος του
σοφωτατου δεσποτου εις πλειονα δοξαν και μεγιστην ευχαριστιαν της περιοδικης ταυτης και
σεβασμιου των εορτων ευωχιας, εν τηι αυτηι τελευταιαι των ακουβιτων ημεραι μετα την
περαιωσιν της λεχθεισης των αντιφωνων αρχαιοπαραδοτου κοινης μελωιδιας, συνεισαγειν ημας
εν τωι καιρωι των δουλκιων τους δʹ της μεγαλης εκκλησιας περιφανεις δομεστικους, δηλονοτι
ημφιεσμενους τα οικεια αυτων καμισια και φελωνια μονα και ισταιν αυτους εν τωι μεσωι του
περιβλεπτου τρικλινου κατα διαστασιν ουτως· τον μεν αʹ δομεστικον της εβδομαδος κατα μεσον
των εκατερωθεν τεσσαρων λαμπρων ακουβιτων, τον δε απ' αυτου δευτερον δομεστικον κατα
μεσον ομοιως των απ' αυτων δʹ εκατερωθεν λαμπρων ακουβιτων, τον δε γʹ δομεστικον παλιν
ομοιως κατα μεσον των απ' αυτων εκατερωθεν λαμ 757 πρων ακουβιτων, τον δε δʹ κατα μεσον
και αυτον των εξ εκατερων μερων και λαμπρων ακουβιτων. και συν τηι επινευσει και ευλογιαι
του αγιωτατου ημων πατριαρχου απαρχεσθαι αυτους την τιμιαν και θεαρετον αινεσιν την εξ
οικειων χειλεων του σοφωτατου και θεοπροβλητου ημων βασιλεως Λεοντος εξυφανθεισαν, και
αμα τηι αυτης εκφωνησει και πολυτεχνωι της χειρονομιας κινησει ομοθυμαδον απαντας τους
ανακειμενους αιδειν και συμψαλλειν το ρηθεν ιερον ᾆσμα το εκ μελισταγων χειλεων σταλαξαν
απασι τοις πιστοις υπηκοοις. μετα δε την περαιωσιν της δωδεκαημερου ταυτης των εορτων
ευωχιας τελειται αλλη μεθεορτος ημερα δεξιμου, φερουσα δεξιωσιν μετα σαξιμου. τυπωι γαρ
τελουμενον το του δεξιμου περας, ιδικην τινα καταστασιν εισαγει παλιν. οι γαρ θεοπροβλητοι
σοφοι δεσποται μετα την απολυσιν του τυπικου δεξιμου προκαθεζονται παλιν εις πολλων
αντιληψιν, και τελειται το κλητωριον επι αποκοπτης τραπεζης, εν τωι λαμπροτατωι τρικλινωι
Ἰουστινιανου του μεγαλου, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των βασιλεων φιλους τους
υπο καμπαγιον απαντας, αρχοντας της συγκλητου, απο τε μαγιστρων, ανθυπατων πατρικιων
οφφικιαλιων, βασιλικων πρω 758 τοσπαθαριων, ασηκρητων, χαρτουλαριων των μεγαλων
σεκρετων, υπατων, αντιγραφεων, σιλεντιαριων, βεστητορων, απο επαρχων, σκηπτροφορων,
σιγνοφορων, σενατορων και λοιπων αρχοντων των δʹ ταγματων. δει δε προστιχιζειν απαντας
κατα το ποσον της τραπεζης, και εισαγειν αυτους και εξαγειν απαντας μετα των οικειων
αλλαξιματων ημφιεσμενους και τας εαυτων χλαμυδας εμπροσθιωι τωι σχηματι· και δει προσεχειν
τωι του οργανου φθεγματι, και ηνικα την απηχησιν του φθογγου παυσηι, εξανισταιν απαντας εις
ευφημιαν των δεσποτων, και αυθις εκτιθεσθαι τας εαυτων χλαμυδας μεχρι της αφιξεως του
μινσου των δουλκιων, και παλιν ταυτας αναλαμβανεσθαι παντας, οπως αν μετ' αυτων
συνεξελθοιεν εν τηι ομοιαι ταξει. το δε επομενον τωι δεξιμωι ιππικον αθλον τελειται μεν τηι
επαυριον του δεξιμου ημεραι, και μετα την αυτου απολυσιν τελειται κλητωριον εν τωι τρικλινωι
των καθισματων. και δει ημας ευτρεπιζειν φιλους εις συνεστιασιν των δεσποτων κατα το ποσον
της τραπεζης εκ της συγκλητου πασης, οιον μαγιστρους, πατρικιους, πραιποσιτους,
οφφικιαλιους, πριμικηριους, οστιαριους, βασιλικους πρωτοσπαθαριους συν τωι ακταριωι και τωι
δεκσογραφωι και τοις του ηλιακου παρασταταις, αμα των σκηπτροφορων, δρακοναριων,
σημειοφορων και σιγνοφορων· εισαγειν δε αυτους απαντας μετα των οικειων αλλαξιματων
χωρις των χλανι 759 διων, τους δε του ηλιακου παραστατας μετα των οικειων σκαραμαγγιων.
Μηνι Φεβρουαριωι. Τηι δε δευτεραι ημεραι του Φεβρουαριου μηνος εορταζομενης της υπαπαντης
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου εν βλαχερναις, και τελουμενης της λαμπρας προελευσεως,
τελειται το βασιλικον κλητωριον εις τον περιβλεπτον τρικλινον τον Ὠκεανον παλαι
επικληθεντα επι αποκοπτης τραπεζης, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των βασιλεων
φιλους εκ των συγκλητικων, τους υπο καμπαγιον παντας, οιον μαγιστρους, ανθυπατους,
πραιποσιτους, πατρικιους, οφφικιαλιους, βασιλικους πρωτοσπαθαριους, συγκλητικους, τον
πρωτοασηκρητις, χαρτουλαριον των εξσκουβιτων, υπατους, βεστητορας, σιλεντιαριους,
αλλαξιματα εκ των ταγματικων αρχοντων, τον αριθμον κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

101

δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιματων, χωρις των χλαμυδων, κατα την εκαστωι
προσουσαν της δοξης αξιαν. Κυριακηι της αποκρεας. Τηι δε κυριακηι της των κρεων απουσιας επι
μεν της βασιλικης τραπεζης φιλους ου δει συγκαλεισθαι. το γαρ αυτο κλητωριον τοις πενησιν
υφαπλουται εν τηι αψιδι, και μονος 760 ο βασιλευς τους εαυτου οικειους και συγγενεις προς
εστιασιν συγκαλειται. τηι δε τριτηι της τυροφαγου ημερας προσκαλειται τον βασιλεα αμα τηι περι
αυτον συγκλητωι ο αρχιεπισκοπος Κωνσταντινουπολεως εν τωι ευαγει μεγαλωι πατριαρχιωι, και
τελουμενης της ιερας λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον εν τωι μεγαλωι σεκραιτωι του
πατριαρχου. και δει ημας ευτρεπιζειν προς κλησιν της τοιαυτης τραπεζης, μαγιστρους,
πραιποσιτους, ανθυπατους πατρικιους, οφφικιαλιους, πρωτοσπαθαριους, σπαθαροκανδιδατους,
σπαθαριους, στρατορας, κανδιδατους και αρχοντας των ταγματων κατα το ποσον της τραπεζης·
εισαγειν δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων σκαραμαγγιων και μονον. απο δε του
κουφισματος του πρωτου μινσου δει ημας εισαγειν τον πρωτονοταριον του πατριαρχου μετα
του οικειου αυτου αναλογιου τε και βιβλιου και ισταιν αυτον επι της ευωνυμου θεσεως της
βασιλικης τραπεζης προς το υπαναγνωναι τον περι νηστειας αρμοζοντα λογον. μετα δε την
συμπληρωσιν παντος του λογου και την εισοδον των τυρεψιτων ζωμων δει προσαγεσθαι τους
ψαλτας αμφω συν τωι αυτων δομεστικωι, τον αριθμον ιβʹ· ωσαυτως και τους αναγνωστας αμφω
συν τωι αυτων δομεστικωι, τον αριθμον ομοιως, και ισταιν αυτους εφ' εκατερα μερη, εις το
προσαιδειν ιερον αινον κατα τυπον. τοις δε λοιποις απασιν 761 ανα ενος και μονον. τηι δε πεμπτηι
της αυτης εβδομαδος συγκαλειται εις εστιασιν υπο των πιστων βασιλεων εν τωι μεγαλωι
παλατιωι ο αγιωτατος και οικουμενικος πατριαρχης, και συνεισερχονται αυτωι μητροπολιται,
ους αν βουληθηι ο αυτος πατριαρχης, και δει ημας ευτρεπιζειν εις κλησιν της τιμιας αυτων
συνεστιασεως εξ αυτων των μητροπολιτων, ους αν τυχηι, και πρεσβυτερους του μεγαλου
παλατιου εξ και ηγουμενους των βασιλικων μεγαλων μοναστηριων, οσους αν ειναι τυχηι, και
σεκραιτικους παπαδας του πατριαρχου κατα το υποκειμενον ποσον της τιμιας τραπεζης·
εισαγειν δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων στολων τε και φελωνιων κατα τον
προλεχθεντα εν τωι περι του Ἰουστινιανου μεγαλωι κλητωροθεσιωι. Της ορθοδοξιας. Τηι δε
επιουσηι κυριακηι της των αγιων εικονων ορθοδοξιας μετα την υπαντησιν της εκ βλαχερνων
εισιουσης φαεινης λιτανειας και την ιερωτατην μυσταγωγιαν εκτελειται κλητωριον εκ της
υπηρεσιας του μεγαλου οικονομιου εν τωι λαμπροτατωι και μεγαλωι πατριαρχικωι σεκραιτωι, και
δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν φιλους τωι βασιλει και τωι αγιωτατωι πατριαρχηι,
μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους, πατρικιους, μητροπολιτας, αρχιεπισκοπους,
οφφικιαλιους και αρχοντας της περιφανους συγκλητου, κατα τον αριθμον του 762 ποσου της
τραπεζης· εισαγειν δε αυτους απαντας και εξαγειν ουτως· τους μεν συγκλητικους μετα των
οικειων αυτων σκαραμαγγιων και μονον, τους δε ιερεις μετα των οικειων σχηματων. Μην
Μαρτιος. Τηι δε κεʹ του Μαρτιου μηνος τελειται η ευσημος και περιφανης εορτη του
ευαγγελισμου της υπεραγιας δεσποινης ημων Θεοτοκου και αειπαρθενου Μαριας, και
τελουμενης της τυπικης προελευσεως εν τωι ναωι των χαλκοπρατειων εισερχονται οι βασιλεις
εν τωι παλατιωι μετα της παραδοξου πασης συγκλητου λαμπροφορουντες, και μετα την εισοδον
ταυτην αποτιθονται παντες τας εαυτων στολας κατα τυπον, και φορουντων των ευσεβων ημων
βασιλεων τα κεχρυσωμενα αυτων σκαραμαγγια, συναμφιαζονται παντες ομοιως τα οικεια
αυτων σκαραμαγγια, και τελειται κλητωριον τωι βασιλει εν τωι περιφανεστατωι τρικλινωι του
Ἰουστινιανου επι αποκοπτης τραπεζης, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των βασιλεων
εν τηι τοιαυτηι ημεραι μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους, πατρικιους, στρατηγους,
οφφικιαλιους, βασιλικους πρωτοσπαθαριους και λοιπους αρχοντας εκ των βασιλικων ταγματων
κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν δε αυτους και εξαγειν εν τηι κλησει μετα των οικειων
σκαραμαγγιων και μονον. τηι δε προ της Χριστου αναστασεως λαμπραι κυριακηι των βαΐων
τελειται η προελευσις εν τωι θεο 763 φυλακτωι ιερωι παλατιωι. προκαθεσθεντων γαρ επι του
χρυσοτρικλινου των ευσεβων ημων βασιλεων εξαλλαγμενων αμα τωι οικουμενικωι πατριαρχηι
και του κουβουκλειου παντος προ προσωπου αυτων κατα ταξιν στιχηδον παρεστωτος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

102

εισαγονται οι δʹ δομεστικοι των ταγματων συν τοις δυσι δημαρχοις και τωι χαρτουλαριωι της
βασιλικης σακελλης, και συν τουτοις δε παντες οι γηροκομοι τε και ξενοδοχοι των ευαγων
οικων, και της εισκομιδης των τιμιων σταυριων παρ' αυτοις τελουμενης, εισαγονται παντες,
μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι και οφφικιαλιοι κατα προσωπον των ευσεβων βασιλεων,
εστολισμενοι τας εαυτων λευκας χλανιδας, και της διανομης των τιμιων σταυριων εις αυτους
γεναμενης, τελειται η λιτανιος υμνωιδια απο του ναου της αγιας Θεοτοκου του Φαρου προς τον
ναον της αγιας τριαδος της ∆αφνης, και απο της υποστροφης ταυτης τελειται κλητωριον τοις
βασιλευσιν επι του λαμπροτατου Ἰουστινιανου τρικλινου, και δει ημας ευτρεπιζειν εις
συνεστιασιν των βασιλεων φιλους, μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους, πατρικιους,
οφφικιαλιους, ξενοδοχους, γηροκομους, τοποτηρητας των ταγματων κατα τον αριθμον του
ποσου της τραπεζης, και εισαγονται παντες οι κεκλημενοι μετα των οικειων αλλαξιμων, πλην
των χλανιδιων, οι δε γηροκομοι και ξενοδοχοι και τοποτηρηται των ταγματων μετα τα οικεια
αυτων σκαραμαγγια. τηι δε αγιαι και ιεραι πεμπτηι της λαμπρας οντως και περιφανους εβδομαδος,
εν ηι ο της θειας μυσταγωγιας παρα της 764 ανω σοφιας εφηπλωται δειπνος, τελειται προελευσις
παγανη εν τωι λαμπρωι παλατιωι, και προευτρεπιζεται παρ' ημων η του βασιλικου δειπνου κλησις
πρωΐας, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των δεσποτων μαγιστρους, πραιποσιτους,
ανθυπατους, πατρικιους, οφφικιαλιους, πρωτοσπαθαριους ευνουχους, πριμικηριους, οστιαριους,
μαγλαβιτας, κομητας του αριθμου και κενταρχους κατα το ποσον της τραπεζης, και τουτους
προσκαλεισθαι επι τον της εσπερας δειπνον. απολυομενης ουν της συγκλητου πασης και παλιν
προς ωραν θʹ επανιουσης, συνερχονται παντες οι κεκλημενοι εις το τελεσαι την ιεραν ευωχιαν,
και μετα την απολυσιν της πνευματικης λειτουργιας προτιθεται το βασιλικον κλητωριον επι
του περιβλεπτου τρικλινου του Ἰουστινιανου, και προκαθεσθεντος του βασιλεως επι της τιμιας
τραπεζης, εισαγονται παντες οι κεκλημενοι μετα των οικειων σκαραμαγγιων και μονον, επι δε
τηι αυτων εξοδωι λαβοντες παρ' ημων φατλια συν ημιν εξερχονται παντες. τωι δε αγιωι και τιμιωι
σαββατωι ανεωιχθεντος του λαμπρου παλατιου, τελειται προελευσις δημοσια προς την αγιαν
Σοφιαν, και υπαλλαττομενης της ενδυτης της τιμιας και αγιας τραπεζης, εισερχεται ο βασιλευς
εν τωι σκευοφυλακιωι, και της διανομης γενομενης των ναρδων, υποστρεφει παλιν ο βασιλευς
μετα δοξης εν τωι αυτου παλατιωι, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν του 765 βασιλεως εν
τωι εσπεριωι δειπνωι φιλους, μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους, πατρικιους,
πρωτοσπαθαριους οφφικιαλιους, πρωτοσπαθαριους ευνουχους, πριμικηριους, οστιαριους,
μαγλαβιτας, τοποτηρητας και εκ των αρχοντων του αριθμου κατα το ποσον της τραπεζης, και
στοιχουμενου παρα του βασιλεως του αυτου κλητωριου, και δι' ημων κλητωρευομενων των
φιλων, υπολυονται οικαδε παντες. μετα δε την ενατην ωραν συναξεως γινομενης,
εξαλλασσουσιν οι της συγκλητου παντες, και της θειας λειτουργιας εν τωι ναωι του Φαρου
τελουμενης, μετα την εκφωνησιν του μυστικου οργανου εκδιδυσκονται παντες τας εαυτων
στολας, και επενδιδυσκονται τα οικεια σκαραμαγγια, και ισταται το κλητωριον εν τωι
περιφανεστατωι τρικλινωι του Ἰουστινιανου, και εισαγονται παντες οι κεκλημενοι μετα των
οικειων σκαραμαγγιων και μονον· μετα δε την επιδοσιν των φατλιων συνεξερχονται ημιν οι
παντες. Ἀρχη των κλητωριων του πασχα. Ἡ δε αγια και δεδοξασμενη της Χριστου αναστασεως
περιφανης ημερα, εν ηι το της σωτηριας ημων οικονομηθη κεφαλαιον, και ο χοικος Ἀδαμ εκ της
φθορας προς την ζωην επανηλθεν, λαμπραν τινα και περιβλεπτον ευωχιαν τοις βασιλευσιν
ημων προσεξενησεν. το γαρ υψος της ιερας αναστασεως μυστικως υποφαινοντες εκ των κατω
καθεδρων εαυτους συναπαραντες προς υψηλην τινα και πολυκυδον του 766 βηματος θεωριαν
εαυτους επαναγουσι, και της Χριστου αληθους αγαπησεως τον ασπασμον εκμιμουμενοι το
υπηκοον απαν σχετικως κατασπαζονται, και αυθις συν τηι λαμπραι συγκλητωι προς την ανω
Σιων, την Χριστου εκκλησιαν, ως μαθηται, μετα δοξης συντρεχουσι. την γαρ περιδοξον της
ημερας χαρμονην ενδεικνυμενοι λαμπροφορουσι τοις λωροις, εις τυπον των ενταφιων Χριστου
σπαργανων εαυτους ενειλιττοντες. διο και εν ταις δεξιαις χερσιν αυτων το νικητικον του
σταυρου κατεχοντες τροπαιον, την εξαναστασιν της χοικης ημων ουσιας εν ταις ευωνυμοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

103

κατεχουσι, και την θειαν μυσταγωγιαν τωι Θεωι αναφεροντες μετα την των αγιων μυστηριων
μεταληψιν, προς σεμνον κραμα τους της συγκλητου προκριτους, ως κοινωνους της χαριτος,
εμφανως προσλαμβανονται. και δει ημας ευτρεπιζειν εν τηι αυτηι κλησει του κραματος του
τελουμενου εν τηι Χριστου καθολικηι εκκλησιαι εις συνεστιασιν τωι βασιλει φιλους απο της
ταξεως των μαγιστρων ανθυπατων, πατρικιων, στρατηγων τε και οφφικιαλιων, τον αριθμον
ιδʹ· εισαγειν δε αυτους επι της αυτης τραπεζης ουτως· τους μεν μαγιστρους, ανθυπατους και
πατρικιους, τους λωρους ημφιεσμενους μετα των χρυσεων αυτων θωρακιων και μονον,
προκρινειν δε εν τηι τοιαυτηι καθεδραι τους τα θωρακια ημφιεσμενους υπερ τους αλλους
πατρικιους τους τα οικεια καμισια φορουντας, καν ταχα τυχοιεν ελατ 767 τονες ειναι εν τηι
προβλησει· τους δε στρατηγους απαντας μετα των οικειων αυτων σκαραμαγγιων και μονον·
τους δε οφφικιαλιους και αυτους μετα των οικειων καμισιων, ανευ μεντοι των εαυτων
χλαμυδων. επι δε της προκειμενης εν τωι περιβλεπτωι χρυσεωι τρικλινωι χρυσης τραπεζης, εν ωι
και το περιφανες κτημα του χρυσου πενταπυργιου ες τιμην προετεθη, δει ημας ευτρεπιζειν εις
συνεστιασιν τωι βασιλει φιλους εκ των προλεχθεντων μαγιστρων, ανθυπατων, πατρικιων,
στρατηγων οφφικιαλιων, σεκρετικων, απο της ταξεως του στρατιωτικου και κατωτερω,
ασηκρητων τε ομου και κομητων των σχολων και σκριβωνων, συν των δυο εκ Βουλγαρων
φιλων, τον αριθμον λʹ· εν δε ταις περιεξης τεσσαρσι των καμαρων τραπεζαις απο της ταξεως
των βασιλικων κανδιδατων, βεστητορων τε και σιλεντιαριων, δρακοναριων, σκηπτροφορων,
σημειοφορων και σενατορων τον αριθμον λϛʹ· Ἀγαρηνους δεσμιους εκ του μεγαλου πραιτωριου
τον αριθμον ιηʹ, και εκ των Βουλγαρων φιλων ανθρωπους ιηʹ· εισαγειν δε αυτους και
προστιχιζειν προ της εισοδου αυτων, τους μεν επι της χρυσης βασιλικης τραπεζης περιφανεις
δαιτυμονας μετα των οικειων αλλαξιματων και χλανιδιων, προσκαλεισθαι δε τους απο των
Βουλγαρων φιλους απο της ταξεως των στρατηγων εν τωι δευτερωι μινσωι επι της ευωνυμου
θεσεως της τραπεζης προς το αριθμεισθαι αυτους πεμπτους, 768 η και εκτους φιλους, στιχιζειν
δε απαντας ενθεν κακειθεν κατα την αρμοζουσαν της ταξεως εκαστωι δοξαν. απο δε της στασεως
των λεχθεντων τουτων στιχιζειν αυθις ενθεν κακειθεν τους απο της ταξεως των κανδιδατων
και κατωτερω προς το καθεσθηναι επι των εκατερων δυο προκριτων τραπεζων. επι δε ταις
κατωτεραις τραπεζαις δει προστιχιζειν, επι μεν της εξ ευωνυμου θεσεως τους εξ Ἀγαρων
δεσμιους, επι δε της ετερας τραπεζης τους των φιλων Βουλγαρων ανθρωπους παντας· εισαγειν
δε αυτους απαντας και εξαγειν ουτως· τους μεν απο της συγκλητου παντας και των ταγματων
μετα των οικειων αλλαξημων, τους δε Ἀγαρηνους λευκοφορους, αζωνους και υποδεδεμενους,
τους δε Βουλγαρων ανθρωπους μετα των οικειων αυτων σχηματων. δει δε προσεχειν την
εκφωνησιν και απηχησιν των μουσικων οργανων, και ηνικα το ᾀδομενον αισηι μελος, ανισταιν
απαντας εις ευφημιαν των δεσποτων και αυθις τας εαυτων εκδιδυσκεσθαι χλαμυδας, και μετα
της αφιξεως του μινσου των δουλκιων παλιν ταυτας αναλαμβανειν προς το μετ' αυτων
εκπορευεσθαι εν τηι αυτων εξοδωι. εν δε τηι αυτηι αναστασει δει προσεχειν το εκ βασιλικης χειρος
διδομενον της εγερσεως σχημα, συν αυτωι δε και την εκφωνησιν του παρεστωτος εκει
κουβικουλαριου, και αυθις εξανισταιν και προπεμπειν τους των δʹ τραπεζων κεκλημενους,
μικρον ειργοντας τους ανω φιλους, και ειθ' ουτως συνεξερχομενους απαντας. επι δε της
δευτερας ημε 769 ρας τελειται μεθεορτος προελευσις εν τωι σικωι των κορυφαιων και αγιων
αποστολων. και πληρουμενης της ιερας λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον επι αποκοπτης
τραπεζης εν τωι μεγαλωι τρικλινωι των παλατιων, και δει υμας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν τωι
βασιλει μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους, πατρικιους, στρατηγους, μητροπολιτας,
οφφικιαλιους, πρωτοσπαθαριους, ασηκρητας, χαρτουλαριους, υπατους, βεστητορας,
σιλεντιαριους και αλλαξιμων των ταγματικων αρχοντων κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν
δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιμων και καμισιων, ανευ μεντοι των εαυτων
χλαμυδων· προσεχειν δε τοις ευφημουσι δημοις, και ηνικα αρξονται ακτολογειν τους δεσποτας,
δει εξανισταιν παντας τους κεκλημενους προς το και αυτους πραεως συνευφημειν τους
δεσποτας. τηι δε τριτηι ημεραι της αυτης εβδομαδος τελειται παγανη προελευσις μετα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

104

αλλαξιματων ενδον του παλατιου, και τελειται κλητωριον επι του χρυσοτρικλινου κατα το
σχημα της πρωτης ημερας. και δει ημας ευτρεπιζειν εις κλησιν επι της χρυσης τραπεζης απο της
ταξεως των μαγιστρων, πατρικιων και λοιπων συν τωι δομεστικωι των σχολων και βασιλικων
ανθρωπων απο της ταξεως των σπαθαροκανδιδατων μεχρι της ταξεως των στρατωρων, κατα το
ποσον της τραπεζης φιλους λʹ. εισαγειν δε αυτους και εξαγειν, τους μεν υπο καμπαγιον παντας
770 μετα των οικειων αλλαξιματων, πλην και χλανιδος· τους δε πρωτοσπαθαριους μετα
σπεκιων και ρωεων σαγιων· τους δε βασιλικους μετα των σκαραμαγγιων και μονον. επι δε ταις
κατω τεσσαρσι των καμαρων τραπεζαις δει ημας συγκαλειν βασιλικους κανδιδατους και
μανδατορας και μικρους αρχοντας του ταγματος των σχολων, τον αριθμον οβʹ· εισαγειν δε
αυτους μετα των οικειων σκαραμαγγιων και αλλαξιματων. τηι δε τεταρτηι ημεραι της αυτης
ευωχιας τελειται ομοιως προελευσις παγανη μετα αλλαξιματων ενδον του παλατιου, και
εισαγονται τα φωτισματα υπο του ορφανοτροφου, και τελειται το κλητωριον εν τωι αυτωι
χρυσοτρικλινωι επι της χρυσης τραπεζης. και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των βασιλεων
φιλους, απο της ταξεως των μαγιστρων, πατρικιων συν του δομεστικου των εξσκουβιτων και
των αυτου σκριβωνων κατα τον προλεχθεντα τυπον, και εισαγειν αυτους και εξαγειν, καθα
ειρηται. επι δε ταις κατα των καμαρων τραπεζαις δει ημας συγκαλειν εκ των λεχθεντων
βασιλικων ανθρωπων και των μικρων αρχοντων του εξσκουβιτου τον αριθμον οβʹ, και εισαγειν
αυτους κατα τον προλεχθεντα τυπον. τηι δε πεμπτηι ημεραι της αυτης πανδεσιας εισερχεται ο
πατριαρχης μετα των αυτου μητροπολιτων δουναι αγαπην τωι βασιλει, και τελειται προελευσις
παγανη 771 δι' αλλαξιμων ενδον του παλατιου, και συγκαθεζεται τωι βασιλει εις συνεστιασιν ο
πατριαρχης επι της αποκοπτης χρυσης τραπεζης εν τωι χρυσεωι τρικλινωι, και δει ημας
ευτρεπιζειν επι μεν της χρυσης τραπεζης φιλους απο μεν των μητροπολιτων ιʹ, και απο των
βασιλικων πρεσβυτερων του παλατιου εξ, και ηγουμενους των βασιλικων μοναστηριων ιβʹ,
εισαγειν δε αυτους και εξαγειν ουτως· τους μεν μητροπολιτας μετα των οικειων αλλαξιματων,
πλην των ωμοφοριων, τους δε πρεσβυτερους μετα των λευκων φελωνιων, τους δε ηγουμενους
και αυτους μετα των οικειων αυτων φελωνιων. επι δε των κατω τραπεζων δει ημας συγκαλειν
απο των βασιλικων κληρικων απο της ταξεως των διακονων και κατωτερω και απο του
σεκραιτου του πατριαρχου παπαδας, τον αριθμον .... εισαγειν δε και εξαγειν αυτους μετα των
οικειων αυτων καμισιων και μονον. τηι δε εκτηι ημεραι της αυτης περιοδου τελειται προελευσις
παγανη μετα αλλαξιματων ενδον του παλατιου, και εισαγονται οι εκ Βουλγαρων φιλοι μετα
των εκ Βουλγαριας δωρων. και τελειται κλητωριον εν τωι αυτωι περιβλεπτωι τρικλινωι επι της
αυτης χρυσης τραπεζης, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν του βασιλεως φιλους απο της
ταξεως των μαγιστρων, ανθυπατων και λοιπους συν των εκ Βουλγαρων φιλων και των
δρουγγαριωι της βιγλης και τωι δομεστικωι των ικανατων, τον αριθμον λʹ· στιχιζειν δε αυτους
και εισαγειν κατα τον λεχθεν 772 τα τυπον της πρωτης ημερας. επι δε των κατω τραπεζων δει
συγκαλειν απο τε κομητων και κενταρχων του αριθμου και των ικανατων ανδρας νδʹ, και εκ
των Βουλγαρων φιλων ανθρωπους ιηʹ· στιχιζειν δε δει τους Βουλγαρων ανθρωπους επι της
κατω τελευταιας μιας τραπεζης μονους· εισαγειν δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων αυτων
σκαραμαγγιων. τηι δε εβδομηι ημεραι της αυτης δεξιωσεως τελειται ωσαυτως παγανη προελευσις
ενδον του παλατιου, και γινεται κλητωριον εν τωι αυτωι τρικλινωι επι της αυτης τραπεζης, και
συγκαλουνται εις εστιασιν τωι βασιλει ομοιως απο της ταξεως των μαγιστρων και πατρικιων
συν τωι υπαρχωι της πολεως και τοις δυσι δομεστικοις, νουμερων τε και τειχεων, και των αυτων
τοποτηρητων συν τωι λογοθετηι του πραιτωριου και τωι συμπονωι τον αριθμον λʹ. εισαγονται δε
και εξαγονται μετα των οικειων αυτων αλλαξιματων και χλανιδιων. εν δε ταις κατω τραπεζαις
συγκαλουνται τριβουνοι βικαριοι, οι εθνικοι της εταιρειας, οιον Τουρκοι, Χαζαρεις και λοιποι,
τον αριθμον νδʹ. επι δε της τιμιας τραπεζης συγκαλουνται οι δωδεκα γειτονιαρχαι, οι δʹ εποπται
και οι δυο πρωτοκαγκελλαριοι του επαρχου. εισαγονται δε μετα των οικειων καμισιων και
μονον, οι δε εθνικοι μετα των αυτων καβαδιων. διδοται δε τοις γειτονιαρχαις και λοιποις ανα
νομισματος ενος. επι δε των προλαβοντων χρονων συνεκαλουντο αντι τουτων οι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

105

σκευοφυλακιου της αγιας Σοφιας χαρτουλαριοι, 773 λαμβανοντες την αυτην ευλογιαν. τηι δε
νεαι κυριακηι, τηι μεθεορτωι του πασχα, εκτελειται προελευσις λαμπροφορος εν τωι σεβασμιωι ναωι
των αγιων αποστολων· και τελουμενης της ιερας λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον εν τωι
λεχθεντι τρικλινωι επι της δευτερας ημερας, και συνεστιαται τωι βασιλει ο αγιωτατος ημων
πατριαρχης επι αποκοπτης τραπεζης, και συγκαλουνται εις εστιασιν συν τωι βασιλει φιλοι κατα
τυπον της δευτερας ημερας τηι επαυριον του ιερου πασχα. τηι δε επαυριον της νεας κυριακης
ημεραι εκτελειται δεξιωσις δεξιμου ανευ σαξιμου, και καθεζεται ο βασιλευς επι αποκοπτης
τραπεζης μετα του οικειου δηβητισιου επι του Ἰουστινιανου τρικλινου. και δει ημας συγκαλειν
εις εστιασιν απο της ταξεως των μαγιστρων, πραιποσιτων, ανθυπατων, πατρικιων,
οφφικιαλιων και λοιπων των υπο καμπαγιον παντων κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν δε
και εξαγειν παντας μετα των οικειων αυτων αλλαξιματων τε και χλανιδιων· προσεχειν δε και
το μουσικον μελος και εξανισταιν τους κεκλημενους εν τωι προδηλωθεντι χρονωι εις ευφημιαν
των δεσποτων. τηι δε επαυριον του αυτου δεξιμου τελειται επομενον ιππικον απολυσιμον, και
εξαποστελλονται προς τα οικεια οι απο Βουλγαρων φιλοι, και προτιθεται κλη 774 τωριον εν τωι
περιβλεπτωι τρικλινωι των καθισματων, και συνεσθιουσι τωι βασιλει οι πραιποσιτοι, πατρικιοι,
οφφικιαλιοι, πρωτοσπαθαριοι και χαρτουλαριοι, υπατοι, βεστητορες, σιλεντιαριοι, ο ακτουαριος
και οι του ηλιακου συν τωι δεησογραφωι, τον αριθμον κατα το ποσον της τραπεζης. εισαγονται δε
και εξαγονται κατα τον ανωτερω λεχθεντα τροπον. μεσουσης δε της εορτης του πασχα τελειται
προελευσις δημοσια, και προερχονται οι βασιλεις εμπραττως εις τον ναον του αγιου Μωκιου,
και τελουμενης της ιερας λειτουργιας προτιθεται κλητωριον τωι βασιλει επι αποκοπτης
τραπεζης εν τοις εκεισε τρικλινοις, και συνεστιαται ο πατριαρχης τωι βασιλει, και δει ημας
ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν αυτων φιλους απο της ταξεως των μαγιστρων, ανθυπατων,
πατρικιων, μητροπολιτας, οφφικιαλιους και ταγματικους, και των εκ της συγκλητου
καμπαγιων κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων
αλλαξιμων χωρις των χλανιδιων· εν δε τωι προλεχθεντι της ακτολογιας των δημων χρονωι
εξανισταιν απαντας τους κεκλημενους εις ευφημιαν των δεσποτων. επι δε της θειας και ιερας
μετα σαρκος εις ουρανους αναληψεως του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου θαυμαστης ημερας
τελειται δημοσια προελευσις παρα των βασιλεων ημων των αγιων εν τωι πανσεπτωι και σεβα
σμιωι ναωι της υπεραγιας δεσποινης ημων Θεοτοκου της πη 775 γης, και τελουμενης της ιερας
λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον τωι βασιλει επι αποκοπτης τραπεζης, και συνεστιαται ο
πατριαρχης τωι βασιλει, και συγκαλουνται εις συνεστιασιν αυτωι φιλοι απο της ταξεως των
μαγιστρων και κατωτερω κατα την εκθεσιν και το σχημα των προλεχθεισων περιφωνων
προελευσεων. Ἡ πεντηκοστη. Τηι δε αγιαι της πεντηκοστης ημεραι τελειται προελευσις κατα τον
τυπον της του σεβασμιου πασχα εν τηι αγιαι του Θεου καθολικηι και αποστολικηι εκκλησιαι, και
προτιθεται κραμα εκεισε τοις βασιλευσι, και προσκαλουνται οι ανωτερω λεχθεντες φιλοι. και
υποστροφης των βασιλεων εν τωι μεγαλωι παλατιωι μετα προελευσεως γενομενης, προτιθεται το
βασιλικον κλητωριον επι αποκοπτης τραπεζης εν τωι περιβλεπτωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, και
συνεστιωνται τωι βασιλει οι κατα τυπον ανωτερω λεχθεντες φιλοι, εισαγομενοι και εξαγομενοι
μετα των οικειων αλλαξιματων χωρις χλανιδιων. μετα δε την αγιαν της πεντηκοστης ημεραν
εκτελειται το στεψιμον του δεσποτου. τηι δε πρωτηι του Μαΐου μηνος εκτελουνται τα εγκαινια
της νεας εκκλησιας, και λιτανιου προελευσεως γινομενης απο του ναου της αγιας Θεοτοκου του
Φαρου, τελειται η θεια λειτουργια, και προτιθεται κλητωριον 776 τοις βασιλευσιν εν τωι τερπνωι
χρυσοτρικλινωι, και συνεστιαται τωι βασιλει ο πατριαρχης, και συγκαλουνται εις συνεστιασιν
αυτου απο της ταξεως των μαγιστρων, πραιποσιτων, πατρικιων και λοιπων βασιλικων
ανθρωπων συν των μητροπολιτων κατα το ποσον της τραπεζης. τηι δε ιαʹ του αυτου Μαΐου
τελειται το γενεθλιον της πολεως ταυτης, και εκτελειται δεξιωσις δεξιμου χωρις σαξιμου και
ιππικον ιπποδρομιον, και τελειται κλητωριον κατα τον λεχθεντα τυπον. τηι δε ογδοηι του αυτου
Μαΐου μηνος τελειται προελευσις της μνημης του Θεολογου εν τωι εβδομωι, και τελουμενης της
λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον, και συγκαλουνται κατα τυπον οι της συγκλητου παντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

106

κατα το ποσον της τραπεζης. τηι δε κʹ του Ἰουλιου μηνος εκτελειται δια λιτανιου προελευσεως
ενδον του παλατιου η μνημη Ἡλιου του προφητου, και δι' αυτης η ανακλησις της περιορησεως
του ευσεβους ημων βασιλεως. προεκτελειται δε προ αυτης της ημερας εν τηι παραμονηι
εσπερινον εν τωι Φαρωι, και αιδεται παρα παντων απολυσιμον ᾆσμα ισομελον του "συνταφεντες"
και διδοται τοις μαγιστροις, πραιποσιτοις, ανθυπατοις, πατρικιοις και οφφικιαλιοις εις τυπον
παρα του βασιλεως σταυριτζια αργυρα. τηι δε επαυριον ημεραι, εν ηι την εορτην εκτελουμεν,
προκαθεζεται ο βασιλευς μετα αλλαξιματων επι του ενδοξου χρυσοτρικλινου, και παρεστωτος
του μυστικου κουβουκλειου, εισ 777 αγονται ο,τε του σακελλιου και οι ξενοδοχοι και
γηροκομοι, προσαγοντες σταυρους χρυσοστοιβαστους κατα μιμησιν της εορτης των βαΐων, και
λαμπροφορουντων παντων, εισαγεται η ταξις των μαγιστρων, ανθυπατων, πατρικιων και
οφφικιαλιων εμπροσθεν του δεσποτου, και διανομης των λεχθεντων σταυριων υπο του
βασιλεως γενομενης, τελειται, ως εφαμεν, δημοσια λιτανιος προελευσις απο του ναου της αγιας
Θεοτοκου του Φαρου επι τον περιβλεπτον ναον της μεγαλης νεας εκκλησιας, και τελουμενης
της ιερας λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον τωι βασιλει επι του χρυσοτρικλινου, και
συνεστιαται τοις βασιλευσιν ο,τε πατριαρχης και οι μητροπολιται, μαγιστροι, πραιποσιτοι,
ανθυπατοι, πατρικιοι, οφφικιαλιοι και λοιποι βασιλικοι κατα το ποσον της τραπεζης.
προκαθεζεται δε ο βασιλευς μετα του οικειου διβητησιου, και δει ημας εισαγειν και εξαγειν
παντας τους κεκλημενους μετα των οικειων αυτων αλλαξιματων χωρις των χλανιδιων. τηι δε
επαυριον τελειται δεξιωσις δεξιμου και μεγαλου σαξιμου, και προτεθεντος βασιλικου
κλητωριου επι αποκοπτης τραπεζης εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, προκαθεζεται ο βασιλευς
μετα του οικειου διβητησιου, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν αυτου απο της ταξεως
πραιποσιτων, πατρικιων, οφφικιαλιων και απο των σεκραιτικων των υπο καμπαγιον παντων
κατα το ποσοον της τραπεζης· εισαγειν δε αυτους και εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιματων τε
και χλα 778 νιδιων. τους δε λοιπους μαγιστρους, ανθυπατους πατρικιους και απαντας τους
βασιλικους ανθρωπους ταμιευειν αυτους μετα θωρακιων και κονδομανικων εις το σαξιμον της
τραπεζης, χορευοντων δε παντων περιξ της βασιλικης τραπεζης και την αναῤρυσιν
ευφημουντων του σοφωτατου δεσποτου, διδοται παρ' αυτου τουτοις εις φιλοτιμιας επιδοσιν
αποκομβιον εχον χρυσου λιτρας γʹ· προσεχειν δε δει την ακτολογιαν του δημου, και εξανισταιν
απαντας τους κεκλημενους προς ευφημιαν του δεσποτου κατα τον προγραφεντα τυπον. εφεξης
δε ταυτης της ημερας τελειται πεζοδρομιον βωτον των πολιτων τυπωθεν επι Λεοντος του
φιλοχριστου δεσποτου, και διδονται σφραγιδια ως κατα τυπον του βωτου πεζοδρομιου, και
προτιθεται κλητωριον τωι βασιλει επι αποκοπτης τραπεζης κατα την μεσην θεσιν του
περιφανους τρικλινου των ιθʹ τερπνων ακουβιτων, και συνεστιωνται τωι βασιλει οι πραιποσιτοι
συν τοις ευνουχοις πρωτοσπαθαριοις και πριμικηριοις, τον αριθμον εξ, ωσαυτως και παντες οι
πενητες οι τα σφραγιδια του βασιλεως δια χειρος των μεγιστανων λαβοντες, και διδοται αυτοις
αποκομβιον ανα νομισματος α γʹ. και μεθ' ημερας δυο τελειται ιππικον ιπποδρομιον, και
προτιθεται κλητωριον επι του τρικλινου του καθισματος, και δει ημας ευτρεπιζειν εις
συνεστιασιν τωι βασιλει φιλους κατα τον εν τοις ιπποδρομικοις κλητωριοις λεχθεντα τυπον. επι
779 δε της ϛʹ του Αυγουστου μηνος ημερας εκτελειται η προελευσις μετα αλλαξιματος εν τηι
μεγαληι του Θεου καθολικηι εκκλησιαι, και τελουμενης της ιερας λειτουργιας, συνεστιωνται τωι
βασιλει οι πολλακις επι του κραματος μνημονευθεντες φιλοι, και υποστρεφει ο βασιλευς επι το
παλατιον εμπρατως, και προτιθεται κλητωριον τωι βασιλει επι αποκοπτης τραπεζης εν τωι
Ἰουστινιανου τρικλινωι, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν τωι βασιλει φιλους απο της
ταξεως των μαγιστρων, ανθυπατων, πατρικιων, οφφικιαλιων, πρωτοσπαθαριων και λοιπων
συγκλητικων των υπο καμπαγιον οντων κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν δε αυτους και
εξαγειν μετα των οικειων αλλαξιματων χωρις των χλανιδιων δια το και τον βασιλεα μετα του
οικειου διβητησιου προκαθεσθηναι. τηι δε ιεʹ του αυτου μηνος ημεραι τελειται δημοσια
προελευσις της κοιμησεως της υπεραγιας δεσποινης ημων Θεοτοκου εν τωι πανσεπτωι ναωι αυτης
τωι εν βλαχερναις, και τελουμενης της ιερας λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον επι αποκοπτης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

107

τραπεζης εν τωι κατω τρικλινωι τωι οντι επι τα παλατια της θαλασσης, και προκαθεζεται ο
βασιλευς συν τωι πατριαρχηι μετα του οικειου αυτου διβητησιου. και δει ημας ευτρεπιζειν εις
συνεστιασιν αυτου φιλους απο της ταξεως των μαγιστρων, πραιποσιτων, ανθυπατων,
πατρικιων, οφφικιαλιων, μητροπολιτων και λοιπων αρχοντων βασιλικων τε και ταγματικων
κατα το ποσον της τραπεζης. εισαγονται 780 δε και εξαγονται ουτως· οι μεν μαγιστροι,
πραιποσιτοι, πατρικιοι, οφφικιαλιοι και οι υπο καμπαγιον παντες μετα των οικειων
αλλαξιματων· οι δε λοιποι βασιλικοι μετα των οικειων σκαραμαγγιων και μονον. εν δε τηι αυτηι
ημεραι δειλης απερχεται ο βασιλευς εις τον ναον του αγιου ∆ιομηδους, και τηι επαυριον
τελουμενης της λειτουργιας, προτιθεται κλητωριον κατα τυπον, και συνεσθιουσι τωι βασιλει
ομοιως οι εκ της συγκλητου παντες. τηι δε κθʹ του αυτου μηνος ημεραι εκτελειται η μνημη του
αγιου και ορθοδοξου μεγαλου βασιλεως ημων Βασιλειου, και προερχονται μετα σκαραμαγγιων
εν τωι ναωι των αγιων αποστολων οι βασιλεις εμπραττως, και τελουμενης της ιερας λειτουργιας,
υποστρεφουσιν ομοιως οικαδε μετα δοξης, και προτιθεται κλητωριον εν τωι Ἰουστινιανου
τρικλινωι, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν τοις βασιλευσι φιλους απο της ταξεως των
μαγιστρων, των συγκλητικων βασιλικων ανθρωπων, κατα το ποσον της τραπεζης· εισαγειν δε
αυτους και εξαγειν μετα των οικειων σκαραμαγγιων και μονον δια το και τους βασιλεις εν τωι
τοιουτωι σχηματι ακουμβιζειν. τηι δε επαυριον εκτελειται δια δεξιμου η εν Χριστωι αυτοκρατωρια
των πιστων βασιλεων, Λεοντος και Ἀλεξανδρου, και τελουμενου αισιως του δεξιμου,
προκαθεζονται παλιν οι ευσεβεις δεσποται εις πολλων αντιληψιν επι του θρονου, και αυθις
στοιχειται το κλητωριον 781 του δεσποτου, και δει ημας ευτρεπιζειν εις συνεστιασιν των
βασιλεων απο της ταξεως των μαγιστρων, πραιποσιτων, ανθυπατων, πατρικιων, οφφικιαλιων,
πλην των ευνουχων, τους ημισους απαντων, και απο της ταξεως της υπο καμπαγιον συγκλητου,
και των ταγματικων αλλαξιματων κατα το ποσον της τραπεζης, και εισαγειν μετα των οικειων
αλλαξιματων και χλανιδιων, τους δε λοιπους απαντας ταμιευειν εις χορευσιν της χαρας του
δεσποτου. κυκλωι γαρ χορευοντες μετα χρυσων θωρακιων τους επαινους πλεκουσι των ευσεβων
δεσποτων, και διδοται πασιν φιλοτιμιας δωρον, χρυσου λιτραι ιϛʹ, και διανεμεται πασι παρα του
πρωτομαγιστρου και του βασιλικου αρτοκλινου κατα τυπον των καθ' ημας κωνδακιων. τηι δε
επιουσηι ημεραι τελειται επομενως ιππικον ιπποδρομιον, και προτιθεται το κλητωριον επι του
τρικλινου των καθισματων, και συγκαλουνται εις συνεστιασιν τωι βασιλει φιλοι κατα τον εν
τοις ιπποδρομικοις κλητωριοις γραφεντα τυπον. τηι δε ογδοηι του Σεπτεμβριου μηνος ημεραι
τελειται προελευσις των γενεθλιων της υπεραγιας δεσποινης ημων Θεοτοκου και αειπαρθενου
Μαριας, και προερχονται οι βασιλεις εμπραττως μετα πασης της συγκλητου εν τωι ναωι της αγιας
Θεοτοκου των χαλκοπρατιων, και τελουμενης της ιερας λειτουργιας, υποστρεφει ο βασιλευς
εφιππος μετα 782 χρυσου σκαραμαγγιου εμπραττως, και προτιθεται κλητωριον επι αποκοπτης
τραπεζης εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, και συνεστιωνται τωι βασιλει οι απο της συγκλητου
παντες. εισαγονται δε μετα των οικειων σκαραμαγγιων και μονον. τηι δε τεσσαρισκαιδεκατηι του
αυτου μηνος τελειται η υψωσις και εμφανια του τιμιου και ζωοποιου σταυρου, και ανερχονται
οι βασιλεις ορθρου βαθεως εν τωι ναωι της αγιας Σοφιας, ποτε δε και απο εσπερας· και
τελουμενης της τριτης υψωσεως του παναγιου ξυλου, κατερχονται παλιν οικαδε δια των
διαβατικων εν πρωτοις, και τελουμενης παγανης προελευσεως ενδον του παλατιου, προτιθεται
κλητωριον εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, και δει ημας συγκαλεσασθαι εις συνεστιασιν των
βασιλεων φιλους κατα τον ηδη των κλητωριων λεχθεντα τυπον· εισαγειν δε παντας μετα των
οικειων σκαραμαγγιων και μονον. επι δε του μηνος Νοεμβριου τελουνται τα βρουμαλια των
δεσποτων, και τελουμενου εφ' εκαστου κλησει του εσπεριου φωτοφανους σαξιμου, διδονται
αποκομβια ταδε· επι μεν του βρουμαλιου Λεοντος του φιλοχριστου δεσποτου χρυσου λιτραι κʹ·
επι δε του ευτυχους Ἀλεξανδρου αυγουστου χρυσου λιτραι ιʹ· επι δε της ευσεβους Ζωνης
αυγουστης χρυσου λιτραι ηʹ· α και διανεμονται υπο του μεγαλου πρωτομαγιστρου και του
κλεινου αρτικλινου του βασιλικου κατα τον 783 περιεχομενον τυπον του καθ' ημας κονδακιου.
αυται ουν πασαι αι τυπικαι περιοδικως ερχομεναι τωι χρονωι κλησεις ειδικην τινα εισαγουσιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

108

ως εφαμεν, των κλητωριων ταξιν. διο και ταυτας εις υπομνησιν των καθ' ημας τελουμενων
εμφανως προθεμενοι απταιστωι λογωι αιτησιν προσαγομεν προσεχειν ταυταις εις ημων
συντηρησιν και κλεους δοξαν. ΚΕΦ. νγʹ. Περι διανομων των ευσεβιων του βασιλεως εν τε τοις
βρουμαλιοις και στεψιμοις και αυτοκρατοριαις. Ἐπειδη τινες των εν αξιωμασι διαπρεποντων,
ληχνοτεραν την εφεσιν των χρηματων εχοντες, αμφισβητησεις και λογους εγειρουσι περι της
διανομης των διδομενων χρηματων και την εξ αρχαιων των χρονων παρακολουθησασαν
συνηθειαν ανατρεπειν σπουδαζουσι· φερε δη καθως εκ των προ ημων εγγραφως παρελαβομεν
τυπον, και υμιν παραδωσωμεν. παν γαρ το αρχαιοτητι διαφερον αιδεσιμον, ουτε προσθηκην
των παλαι διανομων καινουργειν σπευδοντες, ουτε ελαττωσιν των προπραχθεντων ποιουμενοι.
δει γαρ τον διανομεα των τοιουτων αρτικλινην προ γε παντων το ποσον της δωρεας
εκμανθανειν, και ειθ' ουτως ακριβολογειν τας των αξιωματων διαφορας, και εκαστηι
αξιωματων ταξει συγκα 784 ταριθμειν τους αυτης μετοχους, καν ελαττονες των αξιωματων
τυγχανουσι· και τοις μεν μαγιστροις συγκαταλεγειν τον τε ραικτορα και την ζωστην πατρικιαν,
τον συγκελλον και τους απο μαγιστρων μοναδικους και τον πραιποσιτον, αμα δε και τωι
οικειακωι παρακοιμωμενωι του μεγαλου ημων βασιλεως· εις δε την των ανθυπατων ταξιν
συναριθμειν τους ευνουχους πατρικιους· εν δε τηι ταξει των λοιπων πατρικιων συγκαταταττειν
τους εν τωι βηλωι των πατρικιων τεταγμενους οφφικιαλιους, ηγουν τους πρωτοσπαθαριους και
στρατηγους, τους πρωτοσπαθαριους και πραιποσιτους, τον δομεστικον των σχολων, τον
εξσκουβιτον, τον υπαρχον, τον γενικον, τον σακελλαριον, τον κυεστορα, τον δρουγγαριον της
βιγλης, τον πρωτοβεστιαριον του δεσποτου, τον της τραπεζης, και, ει τυχοιεν, παπιας μεγας και
εταιρειαρχης πρωτοσπαθαριος ευνουχος· εν δε τηι ταξει των σεκραιτικων οφφικιαλιων
συγκαταριθμειν τους ευνουχους πρωτοσπαθαριους πριμικηριους και οστιαριους και τους
εμπρατους κριτας και μονον. εκ δε της ταξεως των πρωτοσπαθαριων δει διαστελλειν τους του
χρυσοτρικλινου και μαγλαβιτας και αρτικλινας .... μικρον πλεον προτιμασθαι. τους δε
σπαθαροκανδιδατους ... συναριθμειν τοις σπαθαροκουβικουλαριοις μετα των σπαθαριων και
στρατορων και απ' αυτων τους κανδιδατους μανδατορας συγκαταλεγειν, δηλονοτι των
σεκρετικων νοταριων υπεξαιρου 785 μενων εκ παντων των του λαυσιακου αρχοντων. και ηνικα
εκαστηι αρμοζοντως ταξει τους συμμετοχους εξαριθμησηι, κατα το ποσον του δωρου της
ευεργεσιας ποιεισθαι τον συλλογισμον, ως λεχθησεται. ηνικα γαρ ο μαγιστρος ατομον τυχον
λαβηι μυραν, οιονει "κʹ, οφειλει λαμβανειν ο ανθυπατος το ημισυ τουτου, νομισματα ιʹ. ο δε
πατρικιος οφειλει υποπιπτειν τωι ανθυπατωι "αʹ, και λαμβανειν νομισμ. θʹ, ο δε οφφικιαλιος το
διμοιρον του πατρικιου νομισμ. ϛʹ, οι δε πρωτοσπαθαριοι λιτοι το ημισυ του πατρικιου νομισμ.
δʹ. προτιμωνται δε οι του χρυσοτρικλινου και οι του μαγλαβιου πρωτοσπαθαριοι και οι
αρτικλινοι υπερ τους λιτους πρωτοσπαθαριους νομισμ. γʹ, οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι και
σπαθαροκανδιδατοι το διμοιρον του πρωτοσπαθαριου "γʹ. οι δε κουβικουλαριοι και σπαθαριοι
και στρατορες λαμβανουσι το ημισυ του πρωτοσπαθαριου "βδʹ· οι δε κανδιδατοι μαγλαβιται
ανα"ϛʹ. οι δε σεκραιτικοι χαρτουλαριοι και νοταριοι υποπιπτουσι τοις του λαυσιακου αρχουσιν,
εκαστος κατα το ιδιον αξιωμα, τριτον. οι δε αρχοντες του βασιλικου βεστιαριου υποπιπτουσι και
αυτοι κατα τας οικειας αξιας απο των βασιλικων του λαυσιακου κατα το διμοιρον μερος του
πρωτοτυπου, οιον οι πρωτοσπαθαριοι απο των οικειακων λιτων πρωτοσπαθαριων, το διμοιρον
"γʹ, και οι 786 σπαθαροκανδιδατοι των τριων το διμοιρον "βʹ, και οι σπαθαριοι και στρατορες
των δυο το διμοιρον αγʹ, οι δε κανδιδατοι ϛγʹ, φολ. κʹ, οι δε λιτοι και εβδομαριοι απο ϛϛʹ, οι δε
υπουργοι της τραπεζης του βασιλεως και της αυγουστης απο ϛ παντες, οι δε δια πολεως
πρωτοσπαθαριοι απο νομισμ. αʹ, οι δε σπαθαροκανδιδατοι απο ϛϛʹ, οι δε σπαθαριοι στρατορες
λαμβανουσι το ημισυ του πρωτοσπαθαριου "βδʹ, οι δε κανδιδατοι μαγλαβιται ανα"ϛʹ, οι δε
σεκρετικοι χαρτουλαριοι και νοταριοι υποπιπτουσι τοις του λαυσιακου αρχουσιν, εκαστος κατα
το ιδιον αξιωμα "γʹ. οι δε αρχοντες του βασιλικου βεστιαριου υποπιπτουσι και αυτοι κατα τας
οικειας αξιας απο των βασιλικων του λαυσιακου κατα το διμοιρον μερος του πρωτοτυπου, οι δε
σπαθαριοι, στρατορες, υπατοι απο ϛ, οι δε κανδιδατοι βεστητορες απο γʹ. διδοται δε και εξω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

109

τουτου εκ της αυτης ποσοτητος τωι μεν πρωτοβεστιαριωι ... κατα την ποσοτητα των λιτρων τηι
λιτρηι αʹ, τωι δε της καταστασεως "κʹ και τωι οστιαριωι "κʹ, τωι μερει Βενετων "δʹ, τωι μερει
Πρασινων "δʹ, τωι ορχιστηι ... διατρεχουσι "γʹ, τοις μανδατορσι του λογοθετου .. τοις νομοφυλαξι
"γʹ, και τωι αρτικλινηι τωι διανεμοντι το αποκομβιον. και ταυτα μεν επι της των βρουμαλιων
δωρεων διανομης· εν δε τοις στεψιμοις των βασιλεων και ταις αυτοκρατοριαις 787
υπεξαιρουνται παντες οι των σεκρετων χαρτουλαριοι και νοταριοι και τα βεστια και υπουργιαι
και οι δια πολεως παντες. και γινεται η διανομη εις μονους τους αρχοντας του λαυσιακου, οιον
εις μαγιστρους, πραιποσιτους, ανθυπατους, πατρικιους, πρωτοσπαθαριους, συν τοις ευνουχοις
πρωτοσπαθαριοις και μονον· σπαθαροκανδιδατοις, σπαθαριοις, και στρατωρες και κανδιδατοις,
και εις τους λεχθεντας εξωβρεματων αποκομβιων. οι γαρ του κουβουκλειου παντες ιδιαζοντως
τα αποκομβια λαμβανουσιν. Περι συνηθειας των αρτικλινων. Ἐπει δε τας δια των βραβειων και
δια λογων προσγινομενων αξιων διαιρεσεις και υποδιαιρεσεις, αυξεις τε και μειωσεις,
προσκλησεις τε και υποκλησεις, εις τουμφανες εποιησαμεν, φερε δη και τας εκπαλαι τους
αρτικλινας παρα των βασιλεων εκτυπωθεισας συνηθειας, και εκ τινων προσωπων ταυτας
διδοναι αυτοις ηφορισθη, εκ των αρχαιοτερων ερανισαμενοι τηιδε τηι γραφηι παραδοιημεν.
προβαλλομενης γαρ ζωστης η μαγιστρου, διδοται αυτοις εξ εκαστου αυτων καθαπαξ "κδʹ.
τιμωμενου δε συγκελλου, διδοται αυτοις συνηθεια παρ' αυτου καθαπαξ "ιβʹ. αναγομενου δε
ευνουχου η βαρβατου εις πατρικιοτητα, η ανθυπατου γενομενου τινος, 788 διδοται αυτοις εξ
εκαστου αυτων "ιβʹ· ομοιως και εκ της διανομης του κομβιου του διδομενου παρα του
τιμωμενου πατρικιου λαμβανουσιν νομισμ. ιβʹ. οι δε χειροτονουμενοι στρατηγοι εν τε τηι
ανατοληι και τηι δυσει παρεχουσιν αυτοις ανα νομισμ. ιβʹ. ει δε και επιμενωσι στρατηγοι, οσακις
αν ρογευθωσιν, οι μεν ανατολικοι ανα νομισμ. ιβʹ, καν ταχα τυχοιεν εις το ιδιον θεμα, την
ρογαν αυτων αποσταληναι. οι δε της δυσεως και μη ρογευομενοι, οσακις αν εν τηι βασιλευουσηι
των πολεων επανελθωσι, παρεχουσιν αυτοις ανα νομισμ. ιβʹ. προβαλλομενου δε εκ προσωπου
στρατηγου η κλεισουραρχου η κατεπανω Παφλαγωνιας, διδοται αυτοις εξ εκαστου αυτων ανα
νομισμ. ηʹ, και οσακις εισελθοντες ρογευθωσι, παλιν την αυτην ποσοτητα παρεχουσιν αυτοις. οι
δε οφφικιαλιοι, καν τε τηι των πρωτοσπαθαριων τετιμηνται αξιαι, καν τε και μη, απο τε του
πραιποσιτου και του δομεστικου των σχολων μεχρι της του πρωτοσπαθαριου των βασιλικων,
διδουσι και αυτοι απαξ ανα"ιβʹ· οι δε λοιποι παντες οφφικιαλιοι μεχρι του δομεστικου των
βασιλικων ανα"ηʹ. ει δε τις ευνουχος πρωτοσπαθαριος γενηται, διδωσιν αυτοις απαξ "ηʹ·
πριμικηριος η οστιαριος ανα"ϛʹ· ωσαυτως ο αρχων του αρμαμεντου, ο μινσουρατωρ, ο κουρατωρ
του κτηματος, οι χαρτουλαριοι του οξεου δρομου, ο ακτουαριος, ο πρωτονοταριος του δρομου, ο
χαρτουλαριος 789 του σταυλου, ο επικτης και ο της υπουργιας δομεστικος, ο ζυγοστατης, ο
οικιστικος και ο χρυσεψητης. επι προβοληι δε παντος πρωτοσπαθαριου απο τε μαγλαβιτων και
των εν τωι οικειακωι βασιλικωι βεστιαριωι καταλεγομενων, και των εις τους βασιλικους
ανθρωπους συντεταγμενων, και των επι της βασιλικης τραπεζης παρισταμενων, και των δια
πολεως συν των εξωτικων τιμωμενων, διδοται αυτοις απαξ ανα νομισμ. ηʹ, οι δε τηι των
σπαθαροκανδιδατων η σπαθαριων τιμωμενοι αξιαι ανα"ϛʹ, οι δε τηι των στρατωρων η υπατων, η
κανδιδατων η μανδατορων, η βεστητορων, η σιλεντιαριων, η απο επαρχων τιμωμενοι αξιαι,
παρεχουσι και αυτοι νομισμ... ωσαυτως και επι των σεκρετικων ηγουν συγκλητικου τιμωμενου
αυτου εν αξιωμασιν, διδοται εξ εκαστου αυτων κατα το οικειον αξιωμα, οι μεν τηι των
πρωτοσπαθαριων ανα"ηʹ, οι δε τηι των σπαθαροκανδιδατων η σπαθαριων ανα"ϛʹ, οι δε τηι των
στρατωρων η υπατων η κανδιδατων η μανδατορων η βεστητορων η σιλεντιαριων ανα νομισμ.
δʹ, απρατων δε σεκρετικων γενομενων, ανα"γʹ, οι δε των ταγματων και των πλοΐμων και των
νουμερων και τειχεων τοποτηρηται αμα τοις χαρτουλαριοις αυτων ανα"ϛʹ. οι δε λοιποι παντες
αρχοντες αμα τοις τριβουνοις και βικαριοις ανα νομισματος ενος. τουτων τοινυν ανεκαθεν
πλατικωτερον εισενηνεγμενων, νυνι δε ως οιον τε ην σαφως και 790 ευσυνοπτως εν επιτομωι
συνειλεγμενων, χρη τοις, οσοι την περι τουτων φροντιδα και υπηρεσιαν πεποιηνται κατα την
προκειμενην διδασκαλιαν, και περι των βασιλικων κλητωριων, και περι των διανομων, εκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

110

τουδε του τακτικου παραγγελματος ως απο κανονος, η, το γε αληθεστερον, ως εκ του βασιλικου
θεσπισματος, αναμφισβητως ενεργειν. εδει μεν ημας τοις συνταχθεισιν περι καθεδρων λογοις
και τηνδε την των ιερατικων επισυναψαι ταξιν, ως ατε μαλλον τα πρεσβεια της πρωτοκλησιας
φερουσαν. αλλ' ινα μη τις κορος λογου τοις αναγινωσκουσιν περιστηι, και η συγκλητικη ταξις
συν τηι ιερατικηι συναφθεισα ασαφειαν τοις εισαγομενοις δια των ονοματων ποιησει, ταυτην
τυπικως μεν ηδη επι της ταξεως των μαγιστρων, πατρικιων, πραιποσιτων και στρατηγων
προεσημαναμεν. νυνι δε της περι τουτων κυριοκλησιας και πρωτοκαθεδριας των τε επαρχιων
και μητροπολιτων, αρχιεπισκοπων αυτοκεφαλων και επισκοπων υποτεταγμενων την
αρμοζουσαν ταξιν ειδικως εμφανησαι βουλομενοι, ειδικην τινα και την πραγματειαν συγγραψαι
προεθυμηθημεν. τα γαρ ειδικως οντως λεγομενα σαφη την διδασκαλιαν παρεχει· τα δε πως εν
συζυγιαις πεπλεγμενα ασαφειαν πολλακις τοις εντυγχανουσι προξενει. δια καθηρμον εκαστης
επαρχιας τας 791 μητροπολεις εκθεμενοι, τωι εκαστωι μητροπολιτηι αρμοζοντι τοπωι της
καθεδρας διεστιχησαμεν, και ειθ' ουτως τας των αυτοκεφαλων αρχιεπισκοπων κατα ταξιν
δευτεραν ουσαν απο των μητροπολιτων εξεθεμεθα, μετα δε τουτοις τηι εκαστηι επαρχιαι και
μητροπολει υποτεταγμενας πολεις και επισκοπας εδηλωσαμεν, ουκ εκ των καθ' ημας
κλητωρολογιων μονον τας αφορμας εκλαβομενοι, αλλα γε και εκ των του θεσπεσιου
Ἐπιφανιου του αρχιεπισκοπου Κυπρου συγγραφης τα πλειστα αναλεξαμενοι, ιν' υμεις εν τηι
τοιαυτηι διακονιαι των αρτοκλινων τυγχανοντες τεταγμενοι, μη δε εν τουτωι τωι μερει τι
διαμαρτητε, αλλα και εν φωσατοις μη παροντος του οικουμενικου πατριαρχου, τυχηι και εν
ετερωι τοπωι, την πειραν των καθεδρων δια του συγγραμματος εχοντα απταιστα και αμωμητα τα
τιμια κλητωρια των βασιλεων ημων των αγιων εισαγετε. ΚΕΦ. νδʹ. Ἐπιφανιου αρχιεπισκοπου
Κυπρου εκθεσις πρωτοκλησιων πατριαρχων τε και μητροπολιτων. Ὁ πατριαρχης Ῥωμης· ο
πατριαρχης Κωνσταντινουπολεως· ο πατριαρχης Ἀλεξανδρειας· ο πατριαρχης Ἀντιοχειας· ο
πατριαρχης Ἱεροσολυμων. 792 Κλησις μητροπολιτων. Ἐπαρχιας Καππαδοκιας ο Καισαρειας αʹ.
βʹ, επαρχιας Ἀσιας ο Ἐφεσου· γʹ, επαρχιας Ευρωπης ο Ἡρακλειας· δʹ,επαρχιας Γαλατιας Θραικης ο
Ἀγκυρας· εʹ, επαρχιας Ἑλλησποντου ο Κυζικου· ϛʹ, επαρχιας Λυδιας ο Σαρδεων· ζʹ, επαρχιας
Βιθυνιας ο Νικομηδειας· ηʹ, επαρχιας της αυτης ο Νικαιας· θʹ, επαρχιας της αυτης ο
Χαλκηδωνος· ιʹ, επαρχιας Παμφυλιας ο Σιδης· ιαʹ, επαρχιας Ἀρμενιας βʹ ο Σεβαστειας· ιβʹ,
επαρχιας Ἑλενοποντου ο Ἀμασιας· ιγʹ, επαρχιας Ἀρμενιας αʹ ο Μελιτινης· ιδʹ, επαρχιας
Καππαδοκιας βʹ ο Τυανων· ιεʹ, επαρχιας Παφλαγωνιας ο Γαγγρων· ιϛʹ, επαρχιας Ὁνοριαδος ο
Κλαυδιουπολεως· ιζʹ, επαρχιας Ποντου ο Νεοκαισαρειας· ιηʹ, επαρχιας Γαλατιας βʹ ο
Πισινουντος· ιθʹ, επαρχιας Λυκιας ο Μυρων· κʹ, επαρχιας Καρυας ο Ταυρουπολεως· καʹ, επαρχιας
Φρυγιας ο Λαοδικιας· κβʹ, επαρχιας Φρυγιας Σαλουταριας ο Συναδων· κγʹ, επαρχιας Λυκαονιας ο
του Εικωνιου· κδʹ, επαρχιας Πισιδιας ο Ἀντιοχειας· κεʹ, επαρχιας Παμφυλιας ο Περγης· κϛʹ,
επαρχιας Καππαδοκιας βʹ ο Μωκησου· κζʹ, επαρχιας 793 Λαζικης ο του Φασιδος· κηʹ, επαρχιας
Θραικης ο Φιλιππουπολεως· κθʹ, επαρχιας Ευρωπης ο Τραιανουπολεως· λʹ, επαρχιας νησων
Κυκλαδων ο Ῥωδου· λαʹ, επαρχιας Ἑμημοντου ο Ἁδριανουπολεως· λβʹ, επαρχιας της αυτης ο
Μαρκιανουπολεως· λγʹ, επαρχιας Φρυγιας Καπατιανης ο Ἱεραπολεως. Περι των αυτοκεφαλων
αρχιεπισκοπων. Αʹ, επαρχιας Μυσιας ο Ὠδυσου· βʹ, επαρχιας Σκυθιας ο Τομης· γʹ, επαρχιας
Ευρωπης ο Βιζυης· δʹ, επαρχιας Παφλαγωνιας ο Πομπιουπολεως· εʹ, επαρχιας Ἀσιας ο Σμυρνης·
ϛʹ, επαρχιας Ἰσαυριας ο Λεοντοπολεως· ζʹ, επαρχιας Ῥωδοπης ο Μαρωνιας· ηʹ, επαρχιας
Βιθυνιας ο Ἀπαμιας· θʹ, επαρχιας Ῥωδοπης ο Μαξιμιανουπολεως· ιʹ, επαρχιας Γαλατιας βʹ ο των
Γερμιων· ιαʹ, επαρχιας Ευρωπης ο Ἀρκαδιουπολεως· ιβʹ, επαρχιας Θραικης ο Βερωνης· ιγʹ,
επαρχιας νησου Λεσβου ο Μιτυληνης· ιδʹ, επαρχιας Ἑλλησποντου ο του Παριου· ιεʹ, επαρχιας
Καρυας ο Μελητου· ιϛʹ, επαρχιας Θραικης ο Νικοπολεως· ιζʹ, επαρχιας νησου ο Προικονησου· ιηʹ,
επαρχιας Ῥωδοπης ο Ἀγχιαλου· ιθʹ, επαρχιας Ευρωπης ο Συλυβριας· κʹ, επαρχιας νησου Λεσβου
ο Μεθυμνης· καʹ, επαρχιας Βιθυνιας ο Κιου· κβʹ, 794 επαρχιας Ευρωπης ο Ἄπρων· κγʹ, επαρχιας
Ῥωδοπης ο Κυμψαλων· κδʹ, επαρχιας Ζηχιας ο Χερσωνος· κεʹ, επαρχιας Ζηχιας ο Βοσπορου· κϛʹ,
επαρχιας της αυτης ο Νικοψεως· κζʹ, επαρχιας Ἰσαυριας ο Κοτραδων· κηʹ, επαρχιας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

111

Ἑλενοποντου ο Ευχαιτων· κθʹ, επαρχιας νησων Κυκλαδων ο Καρπαθου· λʹ, επαρχιας Ῥωδοπης ο
Αινου· λαʹ, επαρχιας Ευρωπης ο ∆ριδηπαρων· λβʹ, επαρχιας Ἑμημοντου ο Μεσημβριας· λγʹ,
επαρχιας Ἀρμενιας βʹ ο Ἡρακλειουπολεως· λδʹ, επαρχιας Ἀβασγιας ο Σεβαστοπολεως. Περι
επισκοπων επεχομενων. Ἐπαρχια Καππαδοκιας ο Κικισου, μητροπολις Καισαριας, εχει υπ' αυτην
πολεις κατα επισκοπους εʹ, οιον τον των βασιλικων Θερμων, τον Νυσης, τον Θεοδοσιουπολεως
Ἀρμενιας, τον Καμουλιανων, τον Κηκησου. επαρχια Ἀσιας, μητροπολις Ἐφεσου, εχει πολεις υπ'
αυτην ητοι επισκοπους λϛʹ, οιον τον Ὑπεπον, τον Τραλεων, τον Μαγνησιας Μαιανδρου, τον
Ἐλεας, τον Ἀδραμυτιου, τον Ἄσσου, τον Γαργαρων,τον Μασταυρου, τον Καλοης, τον Βριουλων,
τον Πηττανης, τον Μυρινης, τον Φωκιας, τον Αυρηλιουπολεως, τον Νυσσης, τον Μασχακομεων,
τον μητροπλιτην, τον Βαρε 795 των, τον Μαγνησιας και Ἀνηλιου, τον Ἀνηνατων, τον
Περγαμου, τον Προηλης, τον Ἀρκαδιουπολεως, τον ανεας Αυλης, τον ∆ιος ιερου, τον Αυγαζων,
τον Σιων, τον Κολοφωνης, τον Λεβεδου, τον Τεου, τον Ἐρυθρων, τον Ἐκλυζομενινων, τον
Ἀντανδρου, τον Θεοδοσιουπολεως Περπερινης, τον Κυμης, τον Παλαιουπολεως. επαρχια
Ευρωπης Θραικης, μητροπολις Ἡρακλειας, εχει υπ' αυτην πολεις ητοι επισκοπους εʹ, οιον τον
του Πανιου, τον Καλιπολεως, τον Χερωνησου, τον Κυλας, τον Ῥαιδεστου. επαρχια Γαλατιας
Θραικης, μητροπολις Ἀγκυρας, εχει πολεις υπ' αυτην, ητοι επισκοπους, ζʹ, οιον τον Ταβιας, τον
Ἡλιουπολεως, τον Ἀσπονης, τον Βηρυνουπολεως, τον Μνηζου, τον Κινης, τον
Ἀναστασιουπολεως. επαρχια Ἑλλησποντου, μητροπολις Κυζικου, εχει πολεις υπ' αυτην, ητοι
επισκοπους, ιβʹ, οιον τον Γερμης, τον Πημανηνου, τον Ὤκης, τον Σασαβαρεως, τον Ἀδριανου
θηρων, τον Λαμψακου, τον Ἀβυδου, τον ∆αρδανου, τον Ἠλιου, τον Τροαδος, τον Πιωνιας, τον
Μελιτουπολεως. επαρχια Λυδιας, μητροπολις Σαρδεων, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους,
κϛʹ, οιον τον Φιλαδελφιον, τον Τριπολεως, τον Θυατηρων, τον Σετων, τον Αυρηλιουπολεως,
τον Νακωλιας, τον του ∆οκημιου, τον Μηδιαιου, τον Ἴψου, τον Προμνησου, τον Μηρου, τον
Σιβηνδου τον Πολυβωτου, τον Φυτιας, τον Ἱεραπολεως, τον Ευκαρ 796 πιας, τον Λυσσιαδος, τον
Αυγουστοπολεως, τον Βροζου, τον Ὤτρου, τον Λυκαωνος, τον Στεκτωριου, τον Κηναβοριου, τον
Κονης ∆ημητροπολις, τον Σκορδασπιας, τον Νικουπολεως, τον Αυροκλων. επαρχια Λυκαωνιας,
μητροπολις του Εικωνιου, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, ιδʹ, τον Λυστρων, τον
Ουασαδων, τον Ἀμβλαδων, τον Νοουμαναδων, τον Μισθιων, τον Λαρανδων, τον Βαρετων, τον
∆ερβης, τον Σανατρων, τον Κανου, τον Βηρυνουπολιοψιανων, τον Γαλβανου, τον Ληστρων, τον
Περτων. επαρχια Πισσιδιας, μητροπολις Ἀντιοχειας, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, ιηʹ,
τον Φιλομηλιου, τον Σαγαλασου, τον Σωζουπολεως, τον Ἀπαμιας της Κηνοου, τον Ῥαιου, τον
Βαρεως, τον Ἀδριανουπολεως, τον Λιμενων, τον Νεαπολεως, τον Λαοδικιας της καυμενης, τον
Σελευκιας, τον Σιδηρας, τον Ἀδαδων, τον Ζωζηλων, τον Τημβριαδος, τον Τυμανδου, τον
Ἰουστινιανουπολεως, τον Μητροπολεως, τον Παππων. επαρχια της Παμφυλιας, μητροπολις
Περγης, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, ιηʹ, τον Ἀταλιας, τον Ευδοξιαδος, τον
Τελμησου, τον Σινδου, τον Μαξιμιανουπολεως, τον Λαγηνων, τον Παλαιουπολεως, τον
Κρημνου, τον Κουδρουλων, τον Πελτινησσου, τον Ἀρησασου, τον Πουγλων, τον Ἀδριανης, τον
∆ικηταναυ 797 ρον, τον Σανδιδων, τον Βαραεις, τον Συλεου, τον Περβαινων. επαρχια
Καππαδοκιας, μητροπολις Μωκησου, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, δʹ, τον Ναζιανζου,
τον Κωλωνειας, τον Παρνασσου, τον ∆οαρων. επαρχια Λαζικης, μητροπολις Φασιδος, εχει υπ'
αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, δʹ, τον Ῥωδοπολεως, τον της Σαησινων, τον Πετρων, τον της
Ζηγανεων. επαρχια Θραικης, μητροπολις Φιλιππουπολεως, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι
επισκοπους, γʹ, τον ∆ιοκλητιανουπολεως, τον Σεβαστουπολεως, τον ∆ιοσπολεως. επαρχια
Ευρωπης, μητροπολις Τραιανου, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, βʹ, τον Πηρου, τον
Ἀναστασιουπολεως. επαρχια νησων Κυκλαδων, μητροπολις Ῥωδου, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι
επισκοπους, ιβʹ, τον Σαμου, τον Χιου, τον Κοου, τον Ναξιας, τον Θηρας, τον Παρου, τον Λερου,
τον Ἄνδρου, τον Τινου, τον Μηλου, τον Πισσυνης. επαρχια Ἐμημουπολεως, μητροπολις
Ἀδριανου, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, εʹ, τον Μεσημβριας, τον Σωζοπολεως, τον
Πλουτινουπολεως, τον Ἀναστασιουπολεως, τον Τζωιδων. επαρχια νησων Κυκλαδων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

112

μητροπολις Μαρκιανου, εχει υπ' αυτην πολεις, ητοι επισκοπους, εʹ, τον Ῥωδοστολου, τον
Τραμαρισκων, τον Νοβων, τον Ζεκεδεσπων, τον Σκαριας. επαρχια Φρυγιας Καππαδοκιας,
μητροπολις Ἱεραπολεως, εχει υπ' αυτην πολεις, 798 ητοι επισκοπους, εʹ, τον Μελουπολης, τον
∆ιονυσιουπολεως, τον Ἀττουδων, τον Μεσυνων. ΚΕΦ. νεʹ. Περι της διανομης των κομβιων της
συνηθειας των πραιποσιτων. Ἰστεον δε, οτι οι τιμωμενοι πατρικιοι ο,τε εμπρατος, ητοι ο
στρατηγος και πατρικιος, διδωσι συνηθειαν τοις πραιποσιτοις χρυσου λιτρας ηʹ· ο δε μεσοπρατος
πατρικιος, ητοι ο εμπολιτικος οφφικιαλιος, διδωσι χρυσου λιτρας ζʹ· ο δε γε απρατος πατρικιος,
ηγουν ο αποσπαθαριος μονον τιμηθεις, διδωσι χρυσου λιτρας ϛʹ, ατινα διανεμονται ουτως. Ἀπο
των ηʹ λιτρων του εμπρατου πατρικιου. Του κουβουκλειου χρυσου λιτραι γʹ, "κδʹ· ο του
κανικλειου "λϛʹ· ο δημαρχος Βενετων "λϛʹ· ο δημαρχος Πρασινων "λϛʹ· ο της καταστασεως "λϛʹ·
οι σιλεντιαριοι "λϛʹ· οι κομητες των σχολων "κδʹ· οι αρτικλινοι του βασιλεως " ιβʹ· οι
τοποτηρηται των σχολων "γʹ· ο σκευαζων το κανικλειον "δʹ· οι αξιωματικοι "βʹ· ο πριμικηριος
του κουβουκλειου "ιβʹ. και το παν χρυσου λιτραι ϛʹ, "μεʹ. ∆ια του μερους Βενετων. Ὁ
δευτερευων Βενετων "αʹ, ο δευτερευων Πρασινων " 799 αʹ, ο γειτονιαρχης μιλ. ηʹ, ο
γειτονιαρχης Πρασινων μιλ. ηʹ, ο χαρτουλαριος Βενετων μιλ. ηʹ, ο χαρτουλαριος Πρασινων μιλ.
ηʹ, ο φακτιοναριος Βενετων μιλ. ηʹ, ο φακτιοναριος Πρασινων μιλ. ηʹ, ο μικροπανιτης λευκος
μιλ. εʹ, ο μικροπανιτης ρουσιος μιλ. εʹ, ο ποιητης Βενετων μιλ. ϛʹ, ο ποιητης Πρασινων μιλ. ϛʹ, ο
μελιστης Βενετων μιλ. ϛʹ, ο μελιστης Πρασινων μιλ. ϛʹ, οι επισταται Βενετων μιλ. δʹ, οι
επισταται Πρασινων μιλ. δʹ, οι κρακται Βενετων μιλ. δʹ, οι κρακται Πρασινων μιλ. δʹ, οι
σημειωται Βενετων μιλ. δʹ, οι σημειωται Πρασινων μιλ. δʹ, οι μανδατορες Βενετων μιλ. δ, οι
μανδατορες Πρασινων μιλ. δʹ, οι βηγαριοι Βενετων μιλ. εʹ, οι βηγαριοι Πρασινων μιλ. εʹ, οι
θεωρηται Βενετων μιλ. δʹ, οι θεωρηται Πρασινων μιλ. δʹ, οι διασημειωται Βενετων μιλ. βʹ, οι
διασημειωται Πρασινων μιλ. βʹ, το οργανον Βενετων μιλ. ϛʹ, το οργανον Πρασινων μιλ. ϛʹ. ομου
δια χρυσιου "δʹ, και δια μιλ. "ιʹ, και ομου το παν "ιδʹ, μιλ. δʹ. ∆ια της ταξεως του ιπποδρομιου. Ὁ
ακτουαριος "αʹ, ο αργυρος του βεστιου "βʹ, οι κουρσωρες "αʹ, ο αργυρος των στεφανων "αʹ, ο της
αποκρισεως "αʹ, ο νεανισκος μιλ. δʹ, ο μαξιλαριος μιλ. δʹ, ο 800 θεσσαραριος μιλ. δʹ, ο
χαμαιτριβουνος μιλ. δʹ, οι οφφικιαλιοι της κυλιστρας μιλ. εʹ, οι μαγγαναριοι Βενετων μιλ. εʹ, οι
μαγγαναριοι Πρασινων μιλ. εʹ, οι πρωτοβηκταριοι μιλ. γʹ, οι πρωτοπαλαριοι μιλ. εʹ, ο
νουμεραριος "αʹ, οι δεκανοι του ιπποδρομου "βʹ, η βιγλα της ∆αφνης μιλ. δʹ. ομου δια χρυσιου
και μιλ. "ιβʹ, μιλ. ζʹ. ∆ια των διαιταριων και λοιπων. Ὁ αδμηνσουναλιος "ζʹ, οι διαιταριοι του
κονσιστωριου "γʹ, ο δομεστικος του μεγαλου παλατιου "αʹ, οι διαιταριοι του μεγαλου παλατιου
"βʹ, ο δομεστικος της ∆αφνης "αʹ, οι διαιταριοι του αγιου Στεφανου μιλ. ηʹ, οι χρυσοχοι του
βασιλικου σκευους μιλ. δʹ, οι διαιταριοι του οστιαρικιου μιλ. ϛʹ, οι διαιταριοι του ιπποδρομου
μιλ. ηʹ, οι στενοντες τα σκαμνα του ιππικου μιλ. γʹ, οι πρωτοκενταριοι "αʹ, οι διαιταριοι του
στρατωρικιου μιλ. εʹ, οι ασελιοι "αʹ, οι διαιταριοι των ιθʹ ακουβιτων μιλ. ζʹ, οι διαιταριοι της
υπεραγιας Θεοτοκου μιλ. ιʹ, οι διαιταριοι της μανναυρας μιλ. ζʹ, οι της βεστοσακρας "αʹ, οι
βασιλικοι λουσται "αʹ, οι καλδαριοι μιλ. βʹ. ομου δια χρυσιου "ιηʹ, και δια μιλ. "εʹ. ομου "κγʹ. 801
∆ια των θυρωρων. Οι θυρωροι της θερμαστρας "βʹ, οι θυρωροι του ιπποδρομου "βʹ, οι
διατρεχοντες "βʹ, οι κορτιναριοι "αʹ, μιλ. ζʹ, οι βασιλικοι αρμοφυλακες "βʹ. ομου δια χρυσιου "θʹ,
μιλ. ζʹ. ∆ια των φωταψιων. Ὁ κανστρενσιος "αʹ, ο ρεφερενδαριος "αʹ, μιλ. ϛʹ, οι βασιλικοι
κληρικοι "εʹ, οι ψαλται της αγιας Σοφιας "βʹ, οι υπουργοι του ναρθηκος μιλ. δʹ, οι αναγνωσται
των βʹ εβδομαδων "βʹ, ο σκευοφυλαξ "αʹ, οι οστιαριοι του αγιου φρεατος μιλ. εʹ, οι υποδιακονες
μιλ. ϛʹ, οι στρατωρες του πατριαρχου μιλ. εʹ, οι βαλανταδες μιλ. εʹ, οι επισκοπιανοι μιλ. εʹ, ο
δομεστικος των υποδιακονων μιλ. ϛʹ, η εκκλησια του σωτηρος του Σταυρακιου "βʹ, η εκκλησια
των ακοιμητων "γʹ, η εκκλησια του Κυριου "αʹ, οι δεκανοι του πατριαρχου μιλ. δʹ, οι διποτατοι
της αγιας Σοφιας μιλ. γʹ, οι της σπουδης μιλ. ηʹ, οι της παρασπουδης μιλ. εʹ, η εκκλησια των
Βασιλιδου "αʹ, ο αγιος Στεφανος εις τον ιπποδρομον "αʹ, η εκκλησια των αγιων Σεργιου και
Βακχου "αʹ, ο αγιος Θεοδωρος "αʹ, ο αγιος Καλλινικος "αʹ, η εκκλησια των πελ... ιβʹ, ο αγιος
Στεφανος εις την ∆αφνην "αʹ, η διακονια των 802 Ουρβικιου οι προνοΐται "αʹ, η διακονια του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

113

αγιου Μωκιου "αʹ, η εκκλησια του αγιου Παγχαριου "αʹ. και ομου δια χρυσιου "κθʹ, και δια
μιλιαρησιων "εʹ, μιλ. βʹ. και ομου το παν δια των αμφοτερων χρυσιου λιτραι ζʹ, "νε, μιλ. κʹ. ∆ια
της διανομης του κομβιου των ζʹ λιτρων του μεσοπρατου πατρικιου. Οι του κουβουκλειου
χρυσιου λιτρας γʹ, ο του κανικλειου "λʹ, οι δυο δημαρχοι ανα"λʹ, ο της καταστασεως "λʹ, οι
σιλεντιαριοι "λʹ, οι αρτικλινοι του βασιλεως "ιβʹ, οι κομητες των σχολων "κʹ, ο σκευαζων το
κανικλειον "δʹ, οι τοποτηρηται των σχολων "γʹ, ο πριμικηριος του κουβουκλειου "ιβʹ, οι
αξιωματικοι "βʹ. και το παν χρυσιου λιτραι εʹ"νθʹ. δια του μερους των Βενετων και Πρασινων.
διανεμονται ουτοι καθως και προτερον ειρηται. ου γαρ υποπιπτουσιν εκ του προτερου κομβιου
ουδεν. δια των διαιταριων και λοιπων. ο αδμηνσουναλιος "ϛʹ, οι διαιταριοι του κονσιστωριου
"βʹ, ο δομεστικος του μεγαλου παλατιου "αʹ, οι διαιταριοι του μεγαλου παλατιου "βʹ, ο
δομεστικος της ∆αφνης "αʹ, οι διαιταριοι του αγιου Στεφανου μιλ. ηʹ, οι χρυσοχοι του βασιλικου
σκευους μιλ. δʹ, οι διαιταριοι του οστιαρικιου μιλ. ϛʹ, οι διαιταριοι του ιπποδρομου μιλ. ζʹ, οι 803
στενοντες τα σκαμνα του ιπποδρομου μιλ. γʹ, οι πρωτοκενταριοι "αʹ, οι διαιταριοι του
στρατωρικιου μιλ. εʹ, τοις ασελιοις " αʹ, οι διαιταριοι των ιθʹ ακουβιτων μιλ. ζʹ, οι διαιταριοι της
παναγιας μιλ. ιʹ, οι διαιταριοι της μανναυρας μιλ. ζʹ, οι της βεστοσακρας "αʹ, οι βασιλικοι
λουσται "αʹ, οι καλδαριοι μιλ. βʹ. και το παν δια χρυσιου "ιϛʹ, και δια μιλ. " δʹ, μιλ. ιαʹ. ομου το
παν "κʹ, μιλ. ιαʹ. δια των θυρωρων. και ουτοι λαμβανουσι καθως και επι του πρωτου κομβιου.
ομοιως και αι φωταψιαι, ηγουν αι εκκλησιαι. ∆ια της διανομης του κομβιου του απρατου
πατρικιου των ϛʹ λιτρων ουτως. Οι του κουβουκλειου χρυσιου λιτρας βʹ, ο του κανικλειου "κδʹ,
οι δυο δημαρχοι "μηʹ ανα"κδʹ, ο της καταστασεως "κδʹ, οι σιλεντιαριοι "κδʹ, οι κομητες των
σχολων " κδʹ, οι αρτοκλινοι του βασιλεως "ιβʹ, οι τοποτηρηται των σχολων "γʹ, ο πριμικηριος
του κουβουκλειου "ιβʹ, οι αξιωματικοι "βʹ, ο σκευαζων το κανικλειον "δʹ. ομου λιτραι δʹ"λγʹ. δια
των δυο μερων Βενετων τε και Πρασινων. ο δευτερευων Βενετων "αʹ, ο δευτερευων Πρασινων
"αʹ, ο γειτονιαρχης Βενετων μιλ. ηʹ, ο γειτονιαρχης Πρασινων μιλ. ηʹ, ο χαρτουλαριος Βενετων
μιλ. ηʹ, ο χαρτουλαριος Πρασι 804 νων μιλ. ηʹ, ο φακτιοναριος Βενετων μιλ. ηʹ, ο φακτιοναριος
Πρασινων μιλ. ηʹ, ο λευκος μιλ. εʹ, ο ρουσιος μικροπανιτης μιλ. εʹ, ο ποιητης Βενετων μιλ. ϛʹ, ο
ποιητης Πρασινων μιλ. ϛʹ, ο μελιστης Βενετων μιλ. ϛʹ, ο μελιστης Πρασινων μιλ. ϛʹ, οι επισταται
Βενετων μιλ. δʹ, οι επισταται Πρασινων μιλ. δʹ, οι κρακται Βενετων μιλ. δʹ, οι κρακται Πρασινων
μιλ. δʹ, οι σημειωται Βενετων μιλ. δʹ, οι σημειωται Πρασινων μιλ. δʹ, οι μανδατορες Βενετων
μιλ. δʹ, οι μανδατορες Πρασινων μιλ. δʹ, οι βηγαριοι Βενετων μιλ. εʹ, οι βηγαριοι Πρασινων μιλ.
εʹ, οι θεωρηται Βενετων μιλ. δʹ, οι θεωρηται Πρασινων μιλ. δʹ, οι διασημειωται Βενετων μιλ. βʹ,
οι διασημειωται Πρασινων μιλ. βʹ, το οργανον Βενετων μιλ. ϛʹ, το οργανον Πρασινων μιλ. ϛʹ.
ομου "ιδʹ, μιλ. δʹ. ∆ια του ιπποδρομιου. Ὁ ακτουαριος "αʹ, ο αργυρος του βεστιου "βʹ, ο κουρσωρ
"αʹ, ο αργυρος των στεφανων "αʹ, ο της αποκρισεως "αʹ, ο νεανισκος μιλ. δʹ, ο μαξιλλαριος μιλ.
δʹ, ο θεσσαραριος μιλ. δʹ, ο χαμετριβουνος μιλ. δʹ, οι οφφικιαλιοι της κυλιστρας μιλ. εʹ, οι
μαγγαναριοι Βενετων μιλ. εʹ, οι μαγγαναριοι Πρασινων μιλ. εʹ, τοις πρωτοβηταριοις μιλ. γʹ, τοις
πρωτοπαλλαριοις μιλ. εʹ, τωι νουμεραριωι "αʹ, τοις δεκανοις του 805 ιπποδρομιου "βʹ, τηι βιγληι
της ∆αφνης μιλ. δʹ. ομου χρυσιου "θʹ, και δια μιλ. "γʹ, μιλ. ζʹ. ∆ια των διαιταριων. Τωι
αδμηνσουναλιωι "εʹ, τοις διαιταριοις του κονσιστωριου "βʹ, ο δομεστικος του παλατιου "αʹ, οι
διαιταριοι του μεγαλου παλατιου "αʹ, ο δομεστικος της ∆αφνης "αʹ, οι διαιταριοι του αγιου
Στεφανου "αʹ, οι χρυσοχοι του βασιλικου σκευους μιλ. δʹ, οι διαιταριοι του οστιαρικιου μιλ. βʹ, οι
διαιταριοι του ιπποδρομιου μιλ. ηʹ, οι στενοντες τα σκαμνα του ιππικου μιλ. γʹ, οι
πρωτοκενταριοι "αʹ, τοις ασελιοις "αʹ, οι διαιταριοι του στρατωρικιου μιλ. εʹ, οι διαιταριοι των
ιθʹ ακουβιτων μιλ. ηʹ, οι διαιταριοι της υπεραγιας Θεοτοκου μιλ. ιʹ, οι διαιταριοι της μανναυρας
μιλ. ηʹ, οι της βεστοσακρας "αʹ, οι βασιλικοι λουσται "αʹ, οι καλδαριοι μιλ. βʹ. ομου χρυσιου "ιεʹ,
και δια μιλ. "δʹ, μιλ. ιʹ. ∆ια των θυρωρων. Οι διατρεχοντες του λογοθετου του δρομου "βʹ, οι
θυρωροι της θερμαστρας "βʹ, οι θυρωροι του ιπποδρομιου " βʹ, οι κορτιναριοι "αʹ, μιλ. ζʹ, οι
βασιλικοι αρμοφυλακες " βʹ. ομου χρυσιου "θʹ, μιλ. ζʹ. ∆ια των φωταψιων των εκκλησιων και
λοιπων προσωπων. Τωι καστρενσιωι "αʹ, τωι ρεφερενδαριωι "αʹ, οι βασιλι 806 κοι κληρικοι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

114

Φαρου "εʹ, οι υποδιακονες της αγιας Σοφιας μιλ. ϛʹ, οι δεκανοι του πατριαρχου μιλ. δʹ, οι
διποταται μιλ. γʹ, οι της σπουδης μιλ. ηʹ, οι της παρασπουδης μιλ. εʹ, οι στρατωρες του
πατριαρχου μιλ. εʹ, οι αναγνωσται των βʹ εβδομαδων "αʹ, μιλ. ϛʹ, οι ψαλται της αγιας Σοφιας "αʹ,
μιλ. ϛʹ, οι σκευοφυλακες "αʹ, οι υπουργοι του ναρθηκος μιλ. δʹ, οι οστιαριοι του αγιου φρεατος
μιλ. εʹ, οι βαλανταδες μιλ. εʹ, οι επισκοπιανοι μιλ. εʹ, ο δομεστικος των υποδιακονων μιλ. ϛʹ, η
εκκλησια των ακοιμητων" γʹ, η εκκλησια του Κυριου "αʹ, η εκκλησια του αγιου Στεφανου του
ιπποδρομιου "αʹ, η εκκλησια του σωτηρος του σταυριου "αʹ, η εκκλησια των Βασιλιδου "αʹ, η
εκκλησια του αγιου Στεφανου της ∆αφνης "αʹ, η εκκλησια του αγιου Σεργιου και Βακχου "αʹ, η
εκκλησια της μονης του Πελεκανου "αʹ, η εκκλησια του αγιου Θεοδωρου "αʹ, η εκκλησια του
αγιου Καλλινικου "αʹ, η διακονια των Ουρβικιου "αʹ, η διακονια του αγιου Μωκιου "αʹ, η
εκκλησια του αγιου Παγχαριου "αʹ. ομου χρυσιου "κδʹ, και δια μιλ. "εʹ, μιλ. ηʹ. και ομου δια
χρυσιου και μιλ. "κθʹ, μιλ. ηʹ. και ομου το παν εξοδ. λιτρ. εʹ, "μζʹ, και αναπρ. "κεʹ. εστιν δε και η
διανομη των πʹ. " των οψικρ. του πατρικιου *** 807 ΚΕΦ. νζʹ. Περι συνηθειων των πραιποσιτων
εν τηι ταξει του ιπποδρομιου. Ἐπειδηπερ πασιν προκεινται η της τερπνης ιπποδρομιας
χαρμοσυνος θεα και ακριβης των εν αυτηι διαφορων ταξεων εναρμοστος χωρια και συμπνοια·
δει παντως και ταυτην αναγραπτον ταις εις το εξης γενεαις καταλιπειν σημαινουσαν την
εκαστον αυτων τοπικην σημασιαν και σχηματος εναλλαγην, και οποσην εκαστος αυτων επι ον
κατατασσεται κληρον, καταβαλλεται τοις πραιποσιτοις την συνηθειαν ως εχοντες αυτων την
πασαν εξουσιαν και ευταξιας διαταξιν και απαραλλακτως τοις αρχαιοις τυποις εξακολουθουσιν.
και γαρ ως απο παλαιου εκρατει η συνηθεια, εξηυρηται δε και μετα ταυτα επι τε Ἰωσηφ
πραιποσιτου του γεροντος και των προ αυτου, οις και επεπρακτο. το γαρ ακροστιχον της ρογας
των πολιτικων ταξεων του ιπποδρομιου ελαμβανον οι πραιποσιτοι εκ του ειδικου λογου,
εχοντες παρ' εαυτοις εν κωδηξιν τας ταξεις κατ' ονομα και εν τωι οικωι αυτων ερογευον,
λογαριαζοντες εκαστον μη αμελως διακεισθαι προς την δουλειαν αυτου, καθως οι των δυο
μερων χαρτουλαριοι μετ' εγγραφου ασφαλειας τουτους υπεδεικνυον. και εν τουτοις πασι τοις
ταξεσιν ει τινας ηυρισκον τελευτησαντας, κατετασσον ανθετερους ακριβεις και επιτηδειους
προς ην εκαστος αυτων ετασσετο ταξιν. χαυνοτητι τοινυν των μετα ταυτα πραιποσιτων
μετηλθεν η διακατοχη των τοιουτων ταξεων εις το στρατιωτικον λογοθεσιον, και χωρις
γνωμης των πραιποσιτων οι τε χαρτουλαριοι και ο στρατιωτικος τασσουσιν ειδικους αυτων
ανθρωπους αναβιβαζοντες τας αυτων ρογας ως αν εθελωσιν, δουλιας παρ' αυτων εις το κοινον
το παραπαν μη γινομενης. ους ... χρη κατερ...αν των πραιποσιτων εξωθεισθαι του ταγματος εις ο
δουλευουσιν. και απο του νυν δει παλιν τοις πραιποσιτοις ταυτα κατεχειν και διορθουσθαι, και
μηκετι μητε τον στρατιωτικον η τους χαρτουλαριους και νοταριους εν εξουσιαι ειναι τασσειν αφ'
εαυτων τον οιονουν εν*

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

115


