In illud: Vidi dominum (homiliae 1-6)
Ἔπαινος των απαντησαντων εν τηι εκκλησιαι, και περι ευταξιας εν ταις
δοξολογιαις και εις το· "Ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου
και επηρμενου."
1.1 Πολλην ορω την σπουδην ενδεικνυμενους υμας εις εργον αγαγειν τα πρυην
ημιν ειρημενα. ∆ια τουτο τοινυν αοκνως τα της διδασκαλιας καγω καταβαλλομαι
σπερματα, χρησταις εντευθεν ταις ελπισι τρεφομενος. Και γαρ ο γεωργος, οποταν πονωι
μεν τα σπερματα καταβαληι ευφορουσαν δε την γην και τα ληια κομωντα θεασηται, των
πρυην επιλανθανεται κοπων και προς την εξης εργασιαν τε και συντηρησιν τωι
προσδοκωμενωι διανισταται κερδει. Καιτοι ποσον ποριμωτερα και επικερδης αυτη
καθεστηκεν η γεωργια; Ἐκεινη μεν γαρ των καρπων των αισθητων περιποιουμενη την
αφθονιαν, σωμασιν εναποτιθεται τροφην· αυτη δε την των λογων καταβαλλομενη
διδασκαλιαν και τα του Πνευματος πλεοναζουσα χαρισματα, τον ψυχικον εναποτιθεται
πλουτον, την αδαπανητον και ακηρατον τροφην την μη διαλυομενην, μηδε
φθειρομενην κατ' ακολουθιαν, αλλα αρρητωι τινι συντηρουμενην προνοιαι και νοητην
την απολαυσιν εχουσαν. Αυτη των εμων πονων η επικαρπια, ουτος ο εναποτιθεμενος τηι
υμων αγαπηι πλουτος. Τουτον ουν αυξανομενον εν υμιν κατανοων, χαιρω δια παντος
ως μη εικηι τα σπερματα καταβαλλομενος, ως μη ματην τους πονους υπομεινας, ως εις
ευφορον και λιπαραν επισπειρων γην και προς καρποφοριαν επιτηδειαν. Ποθεν ουν το
τοιουτον καταστοχαζομαι κερδος; ποθεν εις εργον τους λογους προκοπτοντας κατανοω;
Ἐκ της παρουσης δηλονοτι συνδρομης, εκ του την μητερα παντων την εκκλησιαν μετα
σπουδης υμας καταλαβειν, εκ της παννυχου ταυτης και διηνεκους στασεως, εκ του την
αγγελικην χοροστασιαν μιμουμενους ακαταπαυστον τωι κτιστηι την υμνολογιαν
προσφερειν. Ὢ των του Χριστου δωρηματων. Ἄνω στρατιαι δοξολογουσιν αγγελων·
κατω εν εκκλησιαις χοροστατουντες ανθρωποι την αυτην εκεινοις εκμιμουνται
δοξολογιαν. Ἄνω τα Σεραφιμ τον τρισαγιον υμνον αναβοαι· κατω τον αυτον η των
ανθρωπων αναπεμπει πληθυς· κοινη των επουρανιων και των επιγειων συγκροτειται
πανηγυρις· μια ευχαριστια, εν αγαλλιαμα, μια ευφροσυνος χοροστασια. Ταυτην γαρ η
αφατος του ∆εσποτου συγκαταβασις συνεκροτησεν, ταυτην το Πνευμα συνεπλεξεν το
αγιον, ταυτης την αρμονιαν των φθογγων η πατρικη ευδοκια συνηρμοσεν, ωστε
ανωθεν εχει την των μελων ευρυθμιαν και υπο της Τριαδος, καθαπερ υπο πληκτρου
τινος κινουμενη, το τερπνον και μακαριον ενηχει μελος, το αγγελικον ᾆσμα, την
αληκτον συμφωνιαν. Τουτο της ενταυθα σπουδης το περας, ουτος ο της συνελευσεως
υμων καρπος. ∆ια τουτο χαιρω την τοιαυτην καθορων ευδοκιμησιν· χαιρω την εν ταις
ψυχαις υμων ευφροσυνην κατανοων, την χαραν την πνευματικην, την κατα Θεον
αγαλλιασιν. Ουδεν γαρ ουτω περιχαρη την ημετεραν διατιθησι ζωην ως η εν εκκλησιαι
θυμηδια. Ἐν εκκλησιαι η των χαιροντων συντηρειται χαρα, εν εκκλησιαι η των
αθυμουντων ευθυμια, εν εκκλησιαι η των λυπουμενων ευφροσυνη, εν εκκλησιαι η των
καταπονουμενων αναψυχη, εν εκκλησιαι η των κοπιωντων αναπαυσις. "∆ευτε γαρ,
φησι, προς με παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι· καγω αναπαυσω υμας." Τι
ταυτης της φωνης γενοιτ' αν ποθεινοτερον; τι της κλησεως ταυτης ηδυτερον; Προς
ευωχιαν σε καλει εν εκκλησιαι καλων ο ∆εσποτης, εις αναπαυσιν αντι των κοπων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

προτρεπεται, εις ανεσιν εκ των οδυνηρων μετατιθησιν, το βαρος των αμαρτηματων
κουφιζων· τρυφηι την αθυμιαν και ευφροσυνηι την λυπην ιαται. Ὢ της αυτου
κηδεμονιας, ω κλησεως επουρανιου; Σπευσωμεν τοινυν, αγαπητοι, αυτην μεν
επιτεινομενην ενδεικνυσθαι την σπουδην, μετα δε της προσηκουσης ευταξιας και του
πρεποντος σκοπου ταυτην αποπληρουν. Και γαρ τον περι τουτου λογον υμιν σημερον
κινησαι βουλομαι, φορτικον μεν ειναι δοκουντα, ανεπαχθη δε και ωφελιμον οντα τηι
αληθειαι. Ουτω γαρ και φιλοστοργοι πατερες ποιουσιν· ου μονον τα προς ολιγον
χαροποιουντα, αλλα και τα λυπουντα παρεγγυωνται τοις τεκνοις· και ου τα αυτοθεν
ενδεικνυμενα την ωφελειαν παραινουσιν αυτοις, αλλα και οσα δοκουσιν μεν ειναι
φορτικα, σωτηρια δε εστιν αποπληρουμενα, και ταυτα μετα πολλης της επιμελειας
διδασκουσιν και ασφαλως την αυτων απαιτουσιν συντηρησιν. Ταχα και ημεις. ∆ια τουτο
τουτον προτεινομεν τον λογον, ινα μη ματην τον ενταυθα καταβαλλωμεθα πονον, ινα
μη την της αγρυπνιας υπομενοντες αναγκην, ανονητως πυκτευωμεν, ινα μη εις αερα
διαλυομεναι αι φωναι επι ζημιαι μαλλον ενηχοιντο και ουκ επι κερδει. Ουδε γαρ
εμπορος μακρας μεν εμποριας στελλομενος, πολλην δε την των πνευματων εμβολην
και την των κυματων επαναστασιν υπομενων, καταδεξοιτο αν εικηι και ματην τους
τοιουτους υπομενειν κοπους· αλλα δια τουτο και πελαγη τεμνει και κινδυνων
κατατολμαι και τοπους εκ τοπων μεταμειβει και αΰπνους πασας διατελει νυκτας, ινα τα
της εμποριας αυτωι πλεοναζηι. Ὡς ει γε τουτο μη προσηι, αλλα συν τωι κερδει και η των
κεφαλαιων αυτωι επιγενηται ζημια, ουδε απαιρειν εξεστιν αυτωι, ουδε τους
πολυπλοκους εκεινους υπομενειν κινδυνους.
1.2 Τουτο τοινυν ειδοτες, μετα της προσηκουσης ευλαβειας ενταυθα
παραγινωμεθα, οπως μη αντι αμαρτηματων αφεσεως προσθηκην τουτων ποιησαμενοι,
οικαδε πορευσωμεθα. Τι δε εστι το ζητουμενον και ο παρ' ημων απαιτειται; Το τους
θειους αναπεμποντας υμνους, φοβωι πολλωι συνεσταλμενους και ευλαβειαι
κεκοσμημενους, ουτω προσφερειν τουτους. Και γαρ εισι τινες των ενταυθα, ους ουδε
την υμετεραν αγαπην αγνοειν οιμαι, οιτινες καταφρονουντες μεν του Θεου, τα δε του
Πνευματος λογια ως κοινα ηγουμενοι, φωνας ατακτους αφιασι και των μαινομενων
ουδεν αμεινον διακεινται, ολωι τωι σωματι δονουμενοι και περιφερομενοι και αλλοτρια
της πνευματικης καταστασεως επιδεικνυμενοι τα ηθη. Ἄθλιε και ταλαιπωρε, δεον
δεδοικοτα και τρεμοντα την αγγελικην δοξολογιαν εκπεμπειν, φοβωι τε την
εξομολογησιν τωι κτιστηι ποιεισθαι και δια ταυτης συγγνωμην των επταισμενων
αιτεισθαι· συ δε τα μιμων και ορχηστων ενταυθα παραγεις, ατακτως μεν τας χειρας
επανατεινων και τοις ποσιν εφαλλομενος και ολωι περικλωμενος τωι σωματι. Και πως
ου δεδοικας, ουδε φριττεις τοιουτων κατατολμων λογιων; Ουκ εννοεις, οτι αυτος
αορατως ενταυθα παρεστιν ο ∆εσποτης και εκαστου την κινησιν αναμετρει και το
συνειδος λογοθετει; ουκ εννοεις, οτι αγγελοι ταυτηι τηι φρικτηι παριστανται τραπεζηι και
φοβωι ταυτην περιεπουσιν; Ἀλλα συ ταυτα ου κατανοεις, επειδη υπο των εν τοις
θεατροις ακουσματων τε και θεαματων τον νουν συνεσκοτισθης και δια τουτο τα εκεισε
πραττομενα τοις της εκκλησιας αναφυρεις τυποις, δια τουτο ταις ασημοις κραυγαις το
της ψυχης ατακτον δημοσιευεις. Πως ουν συγγνωμην εξαιτησηι των οικειων
αμαρτηματων; πως εις οικτον επισπασηι τον ∆εσποτην, ουτω καταπεφρονημενως την
δεησιν προτεινομενος; "Ἐλεησον με, ο Θεος", λεγεις, και του ελεους αλλοτριον το ηθος
επιδεικνυσαι. "Σωσον με", βοαις, και ξενον της σωτηριας το σχημα διατυποις. Τι
συντεινουσι προς ικεσιαν χειρες επι μετεωρισμωι συνεχως επαιρομεναι και ατακτως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

περιφερομεναι, κραυγη τε σφοδρα και τηι βιαιαι του πνευματος ωθησει το ασημον
εχουσα; Ουχι τα μεν αυτων των εν ταις τριοδοις εταιριζομενων γυναικων, τα δε των εν
τοις θεατροις φωνουντων εστιν εργα; Πως ουν τολμαις τηι αγγελικηι ταυτηι δοξολογιαι τα
των δαιμονων αναμιγνυειν παιγνια; πως δε ουκ αιδηι ταυτην την φωνην, ην εκφερεις,
"∆ουλευσατε τωι Κυριωι εν φοβωι, λεγων, και αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι"; Τουτο εστιν,
εν φοβωι δουλευειν, το διακεχυσθαι τε και συντεινεσθαι και μηδε σεαυτον επιστασθαι
περι τινων διαλεγηι τηι ατακτωι της φωνης ενηχησει; Τουτο καταφρονησεως εστιν, ου
φοβου, αλαζονειας, ου ταπεινωσεως· τουτο παιζοντων μαλλον η δοξολογουντων. Τι
ουν εστι το δουλευειν τωι Κυριωι εν φοβωι; Το πασαν εντολην αποπληρουντας φοβωι και
συστοληι ταυτην κατεργαζεσθαι, το συντετριμμενηι καρδιαι και τεταπεινωμενωι νοι τας
ικεσιας προβαλλεσθαι. Και ου μονον δουλευειν εν φοβωι, αλλα και αγαλλιασθαι εν
τρομωι το Πνευμα το αγιον δια του προφητου παρακελευεται. Ἐπειδη γαρ η της εντολης
πληρωσις χαραν ειωθεν εμποιειν τωι την αρετην ασκουντι, και ταυτην, φησι, τρομωι και
δεει ποιεισθαι προσηκει, ινα μη τηι αφοβιαι συγχεομενοι, τους τε πονους ζημιωθωμεν και
τον Θεον παροξυνωμεν. Πως δε εσται, φησιν, αγαλλεσθαι εν τρομωι; Και γαρ ουδε
δυνατον κατα ταυτον τα δυο συμβαινειν, πολλης ουσης της μεταξυ αυτων διαφορας.
Χαρα γαρ εστι καταθυμιων πληρωσις και ηδεων απολαυσις και ανιαρων ληθη· φοβος δε
ελπιζομενων κακων επιτασις, επι κατεγνωσμενωι συνισταμενος συνειδοτι. Πως ουν
εστιν αγαλλεσθαι εν φοβωι, και ουχ απλως εν φοβωι, αλλ' εν τρομωι, οπερ επιτασις εστι
του φοβου και πολλης αγωνιας σημειον; πως δε, φησι, τουτο γενησεται; Αυτα σε τα
Σεραφιμ διδασκουσιν εργωι, την τοιαυτην αποπληρουντα διακονιαν. Και γαρ εκεινα της
αφατου δοξης απολαυοντα του κτιστου και το αμηχανον ενοπτριζομενα καλλος· ου
λεγω αυτο εκεινο, οπερ εστι τηι φυσει (ακατανοητον γαρ τουτο και αθεωρητον και
ασχηματιστον, και ατοπον εστι το ουτω περι αυτου υπολαμβανειν), αλλ' οσον
εγχωρουσιν, οσον υπο της ακτινος εκεινης ισχυουσιν καταλαμπεσθαι. Ἐπειδη γαρ
διηνεκως λειτουργουσιν κυκλωι του βασιλικου θρονου, εν διηνεκει χαραι διατελουσιν,
εν αιδιωι ευφροσυνηι, εν αγαλλιασει ακαταπαυστωι, χαιροντα, σκιρτωντα, ασιγητως
δοξολογουντα. Το γαρ ενωπιον εσταναι της δοξης εκεινης και απο της εξ αυτης
απαστραπτουσης καταφωτιζεσθαι αιγλης, τουτο αυτοις και χαρα, τουτο και αγαλλιασις,
τουτο και ευφροσυνη, τουτο και δοξα. Ταχα τι προς ηδονην επαθετε και εν επιθυμιαι της
δοξης εκεινης γεγονατε.
1.3 Ἀλλ' ει γε βουληθειητε παραινουντος ακουσαι και μετ' ευλαβειας την
παρουσαν δοξολογιαν ποιεισθαι, ουκ αποληφθησεσθε της τοιαυτης χαρας· αυτος γαρ
εστιν εκεινος ο ∆εσποτης, ο και εν ουρανοις και επι γης δοξαζομενος· "Πληρης γαρ ο
ουρανος, φησι, και η γη της δοξης αυτου." Πως ουν εκεινα της τοσαυτης ευφροσυνης
απολαυοντα, φοβωι ταυτην αναμιγνυουσιν; Πως; Ἄκουσον τι φησιν ο προφητης· "Ειδον
τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και επηιρμενου." Τινος ενεκεν το υψηλον
ειπων, και το επηιρμενον προσεθηκε; μη γαρ ουκ ηρκει δια του υψηλου το παν σημαναι
του πραγματος και δειξαι το της αξιας υπερανεστηκος; δια τι ουν το επηιρμενον
επηγαγεν; Ἵνα το της καθεδρας ακαταληπτον ενδειξηται. Ἐπειδη γαρ παρ' ημιν το
υψηλον εννοιαν τινα παρεχεται συγκρισεως προς τα χαμαιζηλα τε και ταπεινοτερα
(οιον, υψηλα μεν τα ορη προς τας πεδιαδας και τα κοιλα της γης, υψηλος δε ο ουρανος ο
παντων υπεραρθεις των γηΐνων), το δε επηιρμενον και εξηιρμενον μονης εστιν εκεινης
της ακαταληπτου φυσεως, ην μητε εννοησαι, μητε ερμηνευσαι εστιν δυνατον· δια τουτο
φησι· "Ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και επηιρμενου." Και τι ετερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ειδες, ω προφητα; τι περι αυτον εθεασω; "Και τα Σεραφιμ ειστηκεισαν, φησι, κυκλωι
αυτου." Τι ποιουντα, ειπε μοι, και τι λεγοντα; ποιας παρρησιας απολαυοντα; Παρρησιας
μεν, φησιν, ουδεμιας, φοβου δε και καταπληξεως γεμοντα, και δι' αυτου του σχηματος
το αφατον επιδεικνυμενα του δεους. "Ταις γαρ δυσι πτερυξι κατεκαλυπτον τα
προσωπα", ομου μεν αποτειχιζοντα την εκπεμπομενην ακτινα του θρονου, δια το μη
δυνασθαι φερειν την αστεκτον αυτης δοξαν, ομου δε και την οικειαν ευλαβειαν
υποφαινοντα, ην εχουσι προς τον ∆εσποτην. Τοιαυτηι χαραι χαιρουσιν εκεινα, τοιαυτηι
ευφροσυνηι αγαλλονται. Ειδες πως ου μονον τα προσωπα καλυπτουσιν, αλλα και τους
ποδας. Τινος ενεκεν τουτο ποιουσιν; Τας μεν γαρ οψεις εικοτως δια το φοβερον του
θεαματος και το μη δυνασθαι αντοφθαλμειν τηι απροσιτωι δοξηι· τους ποδας δε δια τι
συγκαλυπτουσιν; Και εβουλομην μεν υμιν τουτο καταλιπειν, ωστε πεισαι και υμας
πονειν περι την αυτου λυσιν και εγρηγορεναι προς την των πνευματικων ερευναν· ινα
δε μη ασχολουμενην την υμετεραν διανοιαν εις την αυτου ζητησιν καταλιπων, αμελειν
της παραινεσεως παρασκευασω, αναγκαιον αυτο επιλυσασθαι. ∆ια τι ουν τους ποδας
κατακαλυπτουσιν; Ἄπληστον την προς τον κτιστην ευλαβειαν ενδεικνυσθαι
σπευδουσιν, πολλην την αγωνιαν και δια του σχηματος και δια της φωνης και δια της
οψεως, και δι' αυτης της στασεως. Ἐπειδη γε και ουτω του επιθυμουμενου και του
προσηκοντος αποτυγχανουσιν, τωι συγκαλυπτεσθαι πανταχοθεν το ελλειπον
περικρυπτουσιν. Ἆρα ενοησατε το ειρημενον, η παλιν αναλαβειν αυτο δικαιον; Ἀλλ' ινα
σαφεστερον τουτο γενηται, εκ των παρ' ημιν παραδειγματων, φανερον αυτο ποιησαι
πειρασομαι. Παρισταται τις τωι επιγειωι βασιλει, δια παντων μηχαναται, ωστε πολλην
την προς αυτον ευλαβειαν επιδειξασθαι, ινα δια τουτου πλειονα την εξ αυτου
επισπασηται ευνοιαν. Τουτου χαριν και δια του της κεφαλης σχηματος και δια της
φωνης και δια του δεσμου των χειρων και της των ποδων συζευξεως και της συστολης
του ολου σωματος την τοιαυτην ευλαβειαν επιτηδευει. Τουτο και επι των ασωματων
εκεινων γινεται δυναμεων. Πολλην γαρ εχοντα της προς τον κτιστην ευλαβειας την
επιθυμιαν και ταυτην πανταχοθεν μηχανωμενα περιποιεισθαι, ειτα της εφεσεως
αποτυγχανοντα, το υστερουν της επιθυμιας τωι καλυμματι επικρυπτουσιν. ∆ια τουτο
τοινυν τας τε οψεις και τους ποδας κατακαλυπτεσθαι λεγονται. Ει και αλλη τις εστι
μυστικωτερα θεωρια η περι τουτου θεωρουμενη· ου γαρ ινα βοησωμεν οτι ποδας και
προσωπα εχουσιν, τουτο επισημαινεται ο προφητηςασωματα γαρ εστιν, ωσπερ και το
θειον, αλλ' ινα δια τουτων επιδειξηι πανταχοθεν αυτα συνεσταλθαι, φοβωι τε και
ευλαβειαι λειτουργειν τωι ∆εσποτηι. Ουτω δει και ημας παριστασθαι την τοιαυτην αυτωι
δοξολογιαν προσφεροντας, δεδοικοτας και τρεμοντας και ως αυτον εκεινον τοις της
διανοιας ενορωντας οφθαλμοις. Παρεστι γαρ ενταυθα παντως και ουδαμου
περιγραφεται και τας φωνας απαντων απογραφεται. Ουτω τοινυν συντετριμμενηι
καρδιαι και τεταπεινωμενηι την αινεσιν αναπεμποντες, ευπροσδεκτον αυτην ποιησωμεν
και ως ευωδες θυμιαμα προς ουρανον αναπεμψωμεν. "Καρδιαν γαρ, φησι,
συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ εξουδενωσει." Ἀλλ' ο προφητης,
φησιν, αλαλαγμωι ποιεισθαι την δοξολογιαν προτρεπεται· "Ἀλαλαξατε γαρ τωι Κυριωι,
πασα η γη." Ἀλλ' ουδε ημεις τον τοιουτον διακωλυομεν αλαλαγμον, αλλα την ασημον
βοην· ουδε την φωνην της αινεσεως, αλλα την φωνην της αταξιας, τας προς αλληλους
φιλονεικιας, τας εικηι και ματην επαιρομενας χειρας εν τωι αερι, τους ιππαζομενους
ποδας, τα ακοσμα και διακεκλασμενα ηθη, απερ των εν τοις θεατροις και ταις
ιπποδρομιαις σχολαζοντων εστι παιγνια. Ἐκειθεν ημιν τα ολεθρια ταυτα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

παρεισφερονται διδαγματα, εκειθεν αι ανευλαβεις αυται και δημοτικαι φωναι, εκειθεν
αι των χειρων αταξιαι, αι εριδες, αι φιλονεικιαι, τα ατακτα ηθη.
1.4 Ουδεν γαρ ουτω καταφρονειν των του Θεου παρασκευαζει λογιων, ως οι των
εκει θεαματων μετεωρισμοι. ∆ια τουτο παρεκαλεσα πολλακις μηδενα των ενταυθα
παραγινομενων και της θειας διδασκαλιας απολαυοντων και της φρικτης και μυστικης
μετεχοντων θυσιας προς εκεινα βαδιζειν τα θεατρα, και τα θεια τοις δαιμονικοις
αναμιγνυειν μυστηρια. Ἀλλ' ουτω τινες μεμηνασιν, ωστε και σχημα ευλαβειας
επιφερομενοι και εις πολιαν εληλακοτες βαθειαν, ομως αυτομολουσιν προς εκεινα μητε
τοις ημετεροις προσεχοντες λογοις, μητε την οικειαν αισχυνομενοι μορφωσιν. Ἀλλ'
οταν αυτοις τουτο προτεινωμεν και την πολιαν και την ευλαβειαν αιδεισθαι
παραινωμεν, τις αυτων ο ψυχρος και καταγελαστος λογος; Ἄκουσον. Παραδειγμα, φησι,
της εκεισε νικης και των στεφανων εισι και πλειστην εντευθεν καρπουμεθα την
ωφελειαν. Τι λεγεις, ανθρωπε; Ἕωλος ουτος ο λογος και απατης αναμεστος. Ποθεν την
ωφελειαν καρπουσαι; εκ των μυριων εκεινων φιλονεικιων και των εικηι και ματην
καταβαλλομενων ορκων επι κακωι των λεγοντων; η εκ των υβρεων και βλασφημιων
και σκωμματων, οις αλληλους καταντλουσιν οι θεαται των τοιουτων; Ἀλλ' εκ τουτων
μεν ουχι· εκ δε των ατακτων φωνων και της ασημου βοης και της κονεως της
αναπεμπομενης και των ωθουντων και βιαζομενων και των ακκιζομενων κατεναντι
γυναικων τα της ωφελειας συλλεγεις; Ἀλλ' ουκ εστι τουτο, ουκ εστιν. Και ενταυθα μεν
αυτον τον ∆εσποτην των αγγελων προφηται παντες και διδασκαλοι επι θρονου υψηλου
και επηιρμενου καθημενον υποδεικνυουσιν και τοις μεν αξιοις τα βραβεια και τους
στεφανους απονεμοντα, τοις δε αναξιοις γεενναν και πυρ αποκληρουντα· και αυτος δε ο
Κυριος τουτο διαβεβαιοι. Ειτα τουτων μεν καταφρονεις, εν οις και ο του συνειδοτος
φοβος και ο των πεπραγμενων ελεγχος και η των ευθυνων αγωνια και το της κολασεως
απαραιτητον· ινα δε προφασιν αλογον των σων εφευρηις μετεωρισμων, ωφελεισθαι
λεγεις, εν οις την απαραμυθητον υπομενεις ζημιαν; Μη, δεομαι και αντιβολω, μη
προφασιζωμεθα προφασεις εν αμαρτιαις· σκηψις γαρ ταυτα και απατη ημιν αυτοις το
επιζημιον προξενουσα. Ἀλλα περι τουτου μεν τοσαυτα· ωρα δε λοιπον εις προτεραν
αναδραμειν παραινεσιν και βραχεα περι ταυτης ειποντα, το προσηκον τελος επιθειναι
τωι λογωι. Και γαρ ου μονον τα της αταξιας ενταυθα, αλλα και ετερον τι χαλεπον
περινοστει νοσημα. Ποιον δη τουτο; Το προς Θεον την διαλεξιν ποιεισθαι προθεμενους
και αυτωι την δοξολογιαν αναπεμποντας, ειτα αφεντες τουτον, τον πλησιον εκαστος
απολαβων, τα κατ' οικον διατιθεται, τα εν ταις αγοραις, τα εν τωι δημωι, τα εν τοις
θεατροις, τα εν τωι στρατωι και πως μεν ταυτα διωικηθη, πως δε εκεινα παρεωραθη και τι
το πλεοναζον εν ταις πραγματειαις, τι δε το ελλειπον· και απλως περι παντων των
κοινων και ιδιων ενταυθα διαλεγονται. Και ποιας ταυτα συγγνωμης αξια; Και βασιλει
μεν τις τωι επιγειωι διαλεγομενος, περι εκεινων μονων ποιειται τον λογον, περι ων α
εκεινος βουληθειη και ων προτεινει τας ερωτησεις· ει δε και ετερον τι παρα την εκεινου
γνωμην υποβαλειν τολμησειε, την εσχατην τιμωριαν υποστησεται· συ δε τωι βασιλει
των βασιλευοντων προσομιλων, ωι φριττοντες λειτουργουσιν αγγελοι, αφεις την προς
αυτον διαλεξιν, περι πηλου και κονεως και αραχνης διαλεγηι; Ταυτα γαρ εστι τα
παροντα πραγματα. Και πως οισεις την της καταφρονησεως δικην; τις δε σε της
τοιαυτης εξαιρησεται τιμωριας; Ἀλλα κακως, φησι, τα των πραγματων και τα της
πολιτειας διακεινται και πολυς ημιν περι τουτου ο λογος, πολυς ο αγων. Και τις η αιτια;
Ἡ των κρατουντων, φησιν, αβουλια. Ουχ η των κρατουντων αβουλια, αλλα η ημων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αμαρτια, η των πλημμεληματων εισπραξις. Ἐκεινη τα ανω κατω πεποιηκεν, εκεινη
παντα τα δεινα εισηγαγεν, εκεινη τους πολεμους εξωπλισεν, εκεινη την ητταν
ενηργησεν. Ουκ αλλοθεν ημιν ο των ανιαρων εσμος υπερεσχεθη, αλλ' η εκ ταυτης της
αιτιας. Ὥστε καν Ἀβρααμ τις ηι ο κρατων, καν Μωυσης, καν ∆αυιδ, καν Σολομων ο
σοφωτατος, καν απαντων αμαρτωλοτερος ανθρωπων, ημων κακως διακειμενων,
αδιαφορον εχει την προς τα κακα αιτιαν. Πως και τινι τροπωι; Ὅτι ει μεν των
παρανομωτατων ειη και των αβουλητως και ατακτως φερομενων, η ημων αβουλια και
αταξια τον τοιουτον εκαρποφορησεν, τα ημετερα αμαρτηματα την πληγην προεξενησεν.
Το γαρ κατα τας καρδιας ημων λαμβανειν αρχοντας ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η τουτο,
οτι προημαρτηκοτες τοιουτου του προεστηκοτος ετυχομεν, καν τε των ιερωμενων ηι τις,
καν τε των τας κοσμικας διεποντων εξουσιας. Ει δε και λιαν δικαιος ειη και ουτω
δικαιος, ωστε μεχρι της Μωυσεως αρετης εληλακεναι, ουχ η αυτου μονου δικαιοσυνη τα
αμετρα των υπηκοων συγκαλυψαι δυνησεται πταισματα. Και τουτο εξ αυτου αν τις
ακριβως καταμαθοι του Μωυσεως, του πολλα μεν κακοπαθησαντος υπερ του Ἰσραηλ,
πολλην δε την υπερ αυτου ικεσιαν προς τον Θεον ενστησαμενου, του την επηγγελμενην
αυτον κατακληρονομησαι γην· αλλ' επει ξενον εαυτον ουτος της κατασχεσεως ταις
οικειαις κατεστησεν παρανομιαις, ουκ ισχυσεν η αυτου δεησις την του Θεου δικαιαν
ψηφον μεταποιησαι παντος του λαου εν τηι ερημωι κατεστρωμενου. Καιτοι τις του
Μωυσεως δικαιοτερος; η τις παρρησιαστικωτερος προς τον Θεον; "Ἰσχυειν" μεν ουν δη
"λεγεται δικαιου δεησις", αλλ' "ενεργουμενη", τουτεστι, βοηθουμενη τηι μεταμελειαι και
επιστροφηι, υπερ ων καταβαλλεται. Οις δε αμετανοητος και ανεπιστροφος εστιν ο
τροπος, πως αν επαμυναι δυνησεται, αυτων εκεινων τοις εργοις αντικοπτοντων;
1.5 Και τι λεγομεν επι ολοκληρου λαου παρανομουντος τουτο συμβαινειν, οπου
γε και των ολιγων υπηκοων αμαρτια, η πολλακις και του ενος, την των δικαιως
κρατουντων υπερακοντιζει παρρησιαν; Και τουτο παλιν εξ αυτου αν τις κατανοησειε
του Ἰσραηλ, ος υπο Μωυσεως δημαγωγουμενος, ηνικα προς την των αλλοφυλων
παρεβαλε γην και την προς αυτους συνηιρε μαχην, πως τινες των αυτου μανεντες εις τας
εκεινων γυναικας, την πανδημον εκεινην θραυσιν και τον ολεθρον κατειργασαντο. Ἐπι
ενος δε το τοιουτο συμβεβηκεν· ως επι Ἄχαρ του την ποικιλην στολην αφελομενου του
αναθηματος και κατα του λαου την του Θεου εκκαυσαντος οργην. Ἀλλ' ισως τινες των
παροντων τα της ιστοριας ταυτης αγνοουσιν. ∆ια τουτο δει βραχεα περι ταυτης ειποντα
υπομνησαι μεν τους ειδοτας, διδαξαι δε τους αγνοουντας. Ουτος τοινυν ο Ἄχαρ εις
ετυγχανε των μετα Ἰησου του Ναυη διαβαντων τον Ἰορδανην, Ἰησου εκεινου του ψηφωι
Θεου διαδοχου Μωυσεως προκεκριμενου, του εικονα και τυπον επεχοντος του αληθινου
Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. Ὥσπερ γαρ εκεινος εκ της ερημου δια του Ἰορδανου εις
την γην της επαγγελιας τον λαον διεβιβασεν, ουτω και ο Σωτηρ ημων εκ της ερημου της
αγνωσιας και ειδωλολατρειας δια του αγιου και σωτηριωδους βαπτισματος εις την ανω
Ἱερουσαλημ ημας μετεποιησεν, εις την μητερα των πρωτοτοκων, εν ηι της αληθινης
καταπαυσεως ηυτρεπισθησαν αι μοναι, ενθα η αστασιαστος και ειρηνικη διατριβη.
Ουτος τοινυν τηι του προσταττοντος δυναμει τον λαον διαβιβασας, προσεβαλε τηι Ἱεριχω
και την ξενην εκεινην πολιορκιαν ενεργων, ηδη των τειχων καταπιπτειν μελλοντων, τι
φησι προς τον λαον; "Ἔσται αναθημα η πολις αυτη και παντα οσα εστιν εν αυτηι Κυριωι
Σαβαωθ, πλην Ῥααβ την πορνην, περιποιησασθε αυτην. Φυλαξασθε ουν απο του
αναθηματος, μηποτε ενθυμηθεντες υμεις λαβητε απ' αυτου, και εκτριψητε ημας."
Ἀφιερωθη, φησιν, απαντα τα εν τηι πολει τουτο γαρ το αναθημα δηλοι, Μη τις ουν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

νοσφισηται των ανατεθεντων Κυριωι τωι Θεωι και εξολοθρευσηι ημας εκ της γης.
Ἐπικινδυνος η εντολη, πολυ το της ακριβειας του τε προστασσοντος Θεου και του
νομοθετουντος Ἰησου. Πως γαρ ουκ ην εν τοσουτωι πληθει μη παραβαθηναι τον νομον
τουτον, πολλων οντων των συνωθουντων προς τουτο; Ἢ γαρ το ασταθμητον και το
φιλοκερδες του δημου, η το μη παντας κατηκοους γενεσθαι της προτεθεισης εντολης, η
η ποικιλια των σκυλων καθαπερ δελεαρ προκειμενη και τους φιλοκτημονας
δελεαζουσα, ευκολως αν προς την παραβασιν παρωρμησεν. Ἀλλ' ομως ο νομος ουτος
ετεθη και υπερ κεφαλης ο της παραβασεως αυτου κινδυνος επεκρεμασθη. Τι ουν μετα
τουτο; Κατεπεσεν τα τειχη και εν χερσι των πολιορκουντων τα της πολεως εγενετο
παντα. Παντος τοινυν του λαου την εντολην ταυτην διατηρουντος, η του ενος
παραβασις εις απαν το πληθος την του Θεου ανηψεν οργην. "Ἐπλημμελησαν γαρ,
φησιν, οι υιοι Ἰσραηλ πλημμελειαν μεγαλην και ενοσφισαντο και ελαβον απο του
αναθηματος και ελαβεν Ἄχαρ υιος Χαρμει απο του αναθηματος και εθυμωθη οργηι
Κυριος τοις υιοις Ἰσραηλ." Και μην εις ην ο πλημμελησας. Πως ουν, φησιν,
"επλημμελησαν οι υιοι Ἰσραηλ" και "εθυμωθη Κυριος τοις υιοις Ἰσραηλ"; Ὁραις πως η
του ενοςαμαρτια παντι τωι λαωι την τιμωριαν προεξενησεν; πως προς το πληθος τον
Θεον εξεπολεμωσεν; Ἐπει ουν το παρανομον επραχθη και ουδεις ην ο συνειδως, πλην
μονου του τα κρυφια γινωσκοντος Θεου, η μεν τιμωρια εμελλεν, ο δε πραξας τουτο, καν
εδοκει λανθανειν, αλλ' ομως υπο του συνειδοτος, ως υπο πυρος κατεκαιετο. Ἦλθε
τοινυν και της απειλης ο καιρος και του φανερον γενεσθαι το αμαρτημα. "Ἀπεστειλε
γαρ, φησιν, Ἰησους ανδρας απο Ἱεριχω εις Γαι. Και ανεβησαν εκει ωσει τρισχιλιοι
ανδρες και εφυγον απο προσωπου των ανδρων Γαι και απεκτειναν απ' αυτων τριακοντα
και εξ ανδρας και απεδιωξαν αυτους και συνετριψαν αυτους και επτοηθη η καρδια του
λαου και εγενετο ωσπερ υδωρ."
1.6 Ὅρα μιας αμαρτιας εισπραξιν, ορα πληγην απαραμυθητον. Εις επλημμελησεν
και εις απαντα τον δημον ο θανατος και η δειλια επεπεσεν. Τι τουτο, ω φιλαγαθε
∆εσποτα; Συ ει μονος δικαιος και ευθεις αι κρισεις σου. Συ εκαστωι κατα τα οικεια εργα
απονεμεις την κρισιν. Συ εφης, φιλανθρωπε, εν τηι ιδιαι εκαστον αποθανεισθαι αμαρτιαι
και μη αλλον αντιτιμωρηθησεσθαι ετερου. Τις ουν αυτη η δικαια σου ψηφος; Καλα σου
τα παντα, Κυριε, και λιαν καλα και προς το συμφερον ημιν οικονομουμενα. Λυμη τις
εστιν, φησιν, η αμαρτια· ουκουν εκπομπευεσθω δια της τιμωριας εις παντας, ινα μη τους
παντας καταλυμηνηται, ινα γνοντες ποσην απειλην μια παραβασις ετεκεν, φυγωσιν την
εκ πλειονων ατελευτητον κολασιν. Ἰδων ουν, φησιν, ο Ἰησους την ανυποστατον φυγην,
διερρηξεν τα ιματια αυτου και επεσεν επι την γην, εκεινους τους θρηνους τραγωιδων,
ους η θεια σημαινει Γραφη. Τι ουν προς αυτον ο ∆εσποτης; "Ἀναστηθι· ινα τι ουτω
συμπεπτωκας; Ἡμαρτηκεν ο λαος σου και παρεβη την διαθηκην μου και ου μη
δυνησονται οι υιοι Ἰσραηλ στηναι κατα προσωπον των εχθρων αυτων, εως αν εξαρητε
το αναθημα εξ υμων αυτων." Ἐκηρυχθη τοινυν εν τωι λαωι τουτο, μηνυεται υπο Θεου ο
την παραβασιν πραξας, συγκατατιθεται ουτος. "Ἀπεκριθη γαρ, φησιν, Ἄχαρ τωι Ἰησου
και ειπεν·Ἀληθως ημαρτον εναντιον του Κυριου Θεου Ἰσραηλ· ουτω και ουτως εποιησα.
Ειδον εν τηι προνομηι στολην ποικιλην, λιαν καλην και διακοσια διδραχμα αργυριου και
γλωσσαν μιαν χρυσην πεντηκοντα διδραχμων, και ενθυμηθεις ελαβον και ιδου ταυτα
εγκεκρυπται εν τηι γηι εν τηι σκηνηι μου." Παντα λοιπον εις φανερον αγει, επειδη αψευδη
τον ταυτα καταμηνυσαντα εωρα ασφαλη τε ειχε τον ελεγχοντα μαρτυρα. Ὅρα δε τον
επονειδιστον και ολεθριον αυτου θανατον· "Ἀνηνεγκε, φησιν, αυτον Ἰησους εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

φαραγγα Ἄχαρ και τους υιους αυτου και τας θυγατερας αυτου και τους μοσχους αυτου
και τα υποζυγια αυτου και παντα τα προβατα αυτου και την σκηνην αυτου και παντα
οσα υπηρχεν αυτωι και ελιθοβολησαν αυτα πας Ἰσραηλ εν λιθοις." Αυτη της παρανομιας
η ανταποδοσις, ουτως η του Θεου αδεκαστος εστι δικη. Τουτο τοινυν ειδοτες, οικειων
αμαρτηματων εισπραξιν την των ανιαρων εφοδον λογιζωμεθα και καθ' εκαστην τα
εαυτων εξεταζοντες εγκληματα, μη ετεροις, αλλ' ημιν αυτοις την τουτων περιαπτωμεν
αιτιαν. Ου γαρ η των αρχοντων μονον απροσεξια, αλλα πολλωι μαλλον τα ημετερα
πταισματα τα κακα επεσωρευσεν. Ουτω τοινυν ενταυθα παραγινομενος εκαστος και τα
οικεια λογιζομενος παραπτωματα, ουτε ετερον μεμψοιτο και μετα της προσηκουσης
ευταξιας την παρουσαν αναπεμψοι δοξολογιαν. Ἔστι δε η παρ' ημων απαιτουμενη
ευταξια τοιαυτη· πρωτον μεν συντετριμμενηι καρδιαι προσερχεσθαι τωι Θεωι, επειτα και
το της καρδιας ηθος δια του φαινομενου σχηματος υποδεικνυειν, δια της στασεως, δια
της των χειρων ευταξιας, δια της πραειας και συνεσταλμενης φωνης. Ευκολον γαρ
τουτο και παντι τωι βουλομενωι δυνατον. Πως ουν εις παντας κατορθωθησεται; Θωμεν
εαυτοις νομον και ειπωμεν οτι κοινωφελης εντολη κατεβληθη και δει παντας ημας της
τοιαυτης μετασχειν ωφελειας. ∆ια τουτο και τας ατακτους κατασιγασωμεν φωνας και
τα των χειρων καταστειλωμεν ηθη, δεδεμενας ταυτας παριστανοντες τωι Θεωι και μη
τοις ακοσμοις επαιρομενας νευμασιν. Μισει γαρ τουτο και αποστρεφεται, ωσπερ τον
συνεσταλμενον αγαπαι και προσιεται. "Ἐπι τινα γαρ, φησιν, επιβλεψω, αλλ' η επι τον
πραον και ησυχιον και τρεμοντα μου τους λογους;" Ειπωμεν αλληλοις οτι ου βουλεται
αυτωι προσδιαλεγομενους ημας και εαυτοις προσομιλειν, ουδε αφεντας την προς αυτον
διαλεξιν, τας των παροντων ανακινειν συντυχιας και τωι βορβορωι τους μαργαριτας
αναφυρειν. Ὕβριν γαρ οικειαν και ου δοξολογιαν το τοιουτον ηγειται. Καν τις
βουληθειη ταυτην παραβηναι την εντολην, επιστομισωμεν, ως επιβουλον της ημετερας
σωτηριας αποδιωξωμεν, εξω των περιβολων της αγιας εκκλησιας εκβαλωμεν. Ουτω γαρ
ποιουντες, τα μεν προτερα αμαρτηματα ραιδιως απονιψομεθα, αυτον δε τον ∆εσποτην
εις μεσον εξομεν μετα των αγιων αγγελων συγχορευοντα και εκαστωι τους της ευταξιας
απονεμοντα στεφανους. Ἐπει γαρ εστι φιλανθρωπος και μεγαλοδωρος και χαιρει επι τηι
ημετεραι σωτηριαι, επιτερπομενος τοις καλοις ημων· δια τουτο και βασιλειαν ουρανων
επηγγειλατο και ζωης ακηρατου μεθεξιν, και παντα τα αγαθα προητοιμασε, βουλομενος
ημας εν τουτοις κατασκηνωσαι. Ὧν γενοιτο παντας ημας επιτυχειν χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου πρεπει δοξα, κρατος,
προσκυνησις τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

2.τ Εις το προφητικον ρητον· "Και εγενετο του ενιαυτου, ου απεθανεν
Ὀζιας ο βασιλευς [ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και
επηιρμενου]", και οτι ου δει χρονον, ουδε στοιχειον εν παρατρεχειν των
[θειων] Γραφων.
2.1 Χαιρω μεν συντρεχοντας υμας ορων προς την ακροασιν των θειων λογιων,
[και τεκμηριον μεγιστον τουτο ποιουμαι της κατα Θεον υμων προκοπης]. Ὥσπερ γαρ το
πεινην σωματικης εστιν ευεξιας σημειον, ουτω το λογων εραν ψυχικης υγιειας σημειον
εστιν. Χαιρω μεν ουν δια τουτο· δεδοικα δε μηποτε της επιθυμιας ταυτης ουδεν αξιον
δυνηθω παρασχειν. Ουτω που και μητηρ οδυναται φιλοστοργος, οταν υπομαζιον εχουσα
8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδα τας του γαλακτος πηγας μη δυνηται αφθονως παρασχειν αυτωι· αλλ' ομως και
ενδεως εχουσα τον μαστον επιδιδωσιν, ο δε λαβων ελκει και κατατεινει, και τωι στοματι
κατεψυγμενην θερμαινων την θηλην, πλειω της ουσης εκκαλειται την τροφην· η δε
μητηρ αλγει μεν κατατεινομενων αυτης των μαζων, ουκ απωθειται δε το παιδιον·
μητηρ γαρ εστιν, και παντα αν ηδοιτο παθουσα μαλλον η λυπησαι το τεχθεν. Ει ουν
μητερες περι τα εγγονα ουτως εισι φιλοστοργοι, πολλωι μαλλον ημας περι την υμετεραν
αγαπην ουτω διακεισθαι χρη. Των γαρ της φυσεως θερμοτεραι αι του Πνευματος ωδινες
εισιν. Ὥστε ει και πολλης ημιν πενιας η τραπεζα γεμει, ουδε ουτως αυτην
αποκρυψομεν, αλλα παντα εις μεσον τα παρ' ημων φεροντες καταθησομεν υμιν. Ει δε
μικρα ταυτα και ευτελη, αλλ' ομως παρεχομεν. Ἐπει κακεινος ο το ταλαντον
εμπιστευθεις, ουχ οτι μη πεντε προσηνεγκε ταλαντα, δια τουτο ενεκαλειτο, αλλ' οτι και
το εν κατεχωσεν, οπερ ελαβεν, δια τουτο δικην εδωκεν. Το γαρ ζητουμενον παρα Θεωι
και ανθρωποις, ουκ ολιγα η πολλα καταθειναι, αλλα μηδαμου της υπαρχουσης
δυναμεως ελαττω την εισφοραν ενεγκειν. Ἠκουσατε πρωην, οτε προς την υμετεραν
αγαπην διαλεχθηναι κατηξιωθημεν, τον ψαλμον εκεινον αναγινωσκοντων, ος τον
αμαρτωλον των ιερων περιβολων εκβαλων, αγγελοις και ταις ανω δυναμεσιν ευφημειν
παρεκελευετο τον των ολων Θεον. Βουλεσθε ουν και σημερον αυτου του μυστικου
μελους ακουσωμεν, εγγυς που παρασταντες εκει; Ἐμοι γε δοκει. Ει γαρ ανθρωποι μιαροι
χορους ισταντες επι της αγορας, εν σκοτει βαθει και αωριαι των νυκτων πορνικα αισματα
και κατακεκλασμενα αιδοντες μελη, πασαν αναπτε ρουσι την πολιν ημων, και προς
εαυτους επιστρεφουσιν· ημεις των επουρανιων δημων, των ανω χορων τον βασιλεα
τουδε του παντος ανυμνουντων ου συνδραμουμεθα, ουκ ακουσομεθα της θειας εκεινης
και μακαριας φωνης; Και τις αν ημιν γενοιτο συγγνωμη; Και πως εστιν ακουσαι; φησιν.
Εις αυτον ανελθοντας τον ουρανον, ει δυνατον, ει και μη τωι σωματι, αλλα τωι
φρονηματι· ει και μη τηι παρουσιαι, αλλα τηι διανοιαι. Το μεν γαρ σωμα, γεωδες ον και
βαρυ, κατω πεφυκε μενειν· η δε ψυχη της αναγκης ταυτης απηλλακται, και τοις
υψηλοτατοις και τοις πορρωτατοις χωριοις θρασεως εφιπταται. Καν εις αυτας θελησηι
της οικουμενης τας εσχατιας ελθειν και εις τον ουρανον αναβηναι, το κωλυον ουδεν·
ουτως αυτηι κουφα τα πτερα του λογισμου δεδωκεν ο Θεος. Ου πτερα δε κουφα δεδωκε
μονον, αλλα και οφθαλμους εχαρισατο πολλωι του σωματος οξυτερον βλεποντας. Ἡ μεν
γαρ του σωματος οψις, αν μεν δια κενου φερηται του αερος, μεχρι πολλου του
διαστηματος προεισιν· αν δε μικρωι προσπταισηι σωματι, καθαπερ ρευμα φερομενον
αναχαιτισθεν, εις τουπισω παλιν αποστρεφεται· οι δε της ψυχης οφθαλμοι, καν τοιχους,
καν τειχη, καν ορων μεγεθη, καν αυτα των ουρανων ευρωσιν αυτοις απαντωντα τα
καμαρωματα, παντα παραδραμουνται ραιδιως. Ἀλλ' ομως ουτω και ταχυτητος και
οξυωπιας εχουσα η ψυχη, ουκ εστιν αυταρκης προς την των ουρανιων κατανοησιν αυτη
καθ' εαυτην, αλλα του χειραγωγησοντος αυτην δειται. Ποιησωμεν ουν οπερ οι τας
βασιλικας αυλας επιθυμουντες ιδειν ποιουσιν. Τι δαι εκεινοι ποιουσιν; Ζητησαντες τον
τα κλειθρα των θυρων εγκεχειρισμενον, εκεινωι προσερχονται και διαλεγονται και
ικετευουσιν, πολλακις δε και αργυριον καταβαλλουσιν, ωστε δουναι αυτοις την χαριν.
Προσελθωμεν ουν και ημεις ενι τινι των τας πυλας επιτετραμμενων τας ουρανιους, και
διαλεχθωμεν, ικετευσωμεν, αντ' αργυριου προαιρεσιν επιδειξωμεθα και διαθεσιν
ειλικρινη. Καν τουτον εκεινος λαβηι τον μισθον, της χειρος ημας λαβομενος, πανταχου
περιηγησεται, ουκ αυτα δεικνυς τα βασιλεια, αλλ' αυτον καθημενον τον βασιλεα, των
στρατευματων παροντων, και των αρχιστρατηγων παρεστωτων, των μυριαδων των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

αγγελικων, των χιλιαδων των αρχαγγελικων· παντα ημιν επιδειξει μετ' ακριβειας, ως
ημιν ιδειν δυνατον. Τις ουν εστιν ουτος; τις ο το μερος τουτο εμπεπιστευμενος, καθ' ο
βουλομεθα νυν εισελθειν; Ἡσαΐας, ο των προφητων μεγαλοφωνοτατος. Ουκουν αναγκη
τουτωι διαλεχθηναι. Ἀλλ' επεσθε κατεσταλμενωι ρυθμωι βαδιζοντες μετα ησυχιας
πολλης. Μηδεις φροντιδας εχων βιωτικας εισιτω, μηδεις μετεωρος, μητε επτοημενος,
αλλα ταυτα παντα εξω προ των θυρων αποθεμενοι, παντες ουτως εισιωμεν. [Εις
βασιλεια γαρ εισερχομεθα των ουρανων, αστραπτοντων επιβαινομεν χωριων.] Πολλης
τα ενδον γεμει σιγης και μυστηριων απορρητων.
2.2 Ἀλλα προσεχετε μετα ακριβειας· η γαρ των Γραφων αναγνωσις των
ουρανων εστιν ανοιξις. "Και εγενετο του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ειδον
τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και επηιρμενου." Ειδες ευγνωμονος οικετου
φιλοφροσυνην; Ευθεως ημας παρα τον θρονον εισηγαγε τον βασιλικον, ου μακρας
προτερον περιαγαγων εισοδους, αλλ' ομου τε τας πυλας ανεωιξεν, και καταντικρυ τον
βασιλεα καθημενον εδειξεν. "Και τα Σεραφιμ, φησιν, ειστηκεισαν κυκλωι αυτου· εξ
πτερυγες τωι ενι και εξ πτερυγες τωι ενι· και ταις μεν δυσι κατεκαλυπτον τα προσωπα και
ταις δυσι τους ποδας και ταις δυσιν επεταντο, και εκεκραγον ετερος προς τον ετερον και
ελεγον· Ἅγιος, αγιος, αγιος, Κυριος Σαβαωθ." Ὄντως αγιος, οτι τοσουτων και
τηλικουτων μυστηριων κατηξιωσε την ημετεραν φυσιν, οτι τοιουτων ημας εποιησεν
απορρητων κοινωνους. Φρικη με και τρομος μεταξυ ελαβε της ωιδης ταυτης. Και τι
θαυμαστον, ει εμε τον πηλινον και τον απο γης, οπου γε και αυτας τας ανω δυναμεις
διαπαντος μεγιστη εκπληξις κατεχει; ∆ια τουτο γουν αποστρεφουσι τας οψεις και τας
πτερυγας αντι τειχους προβαλλονται, τας εκειθεν ακτινας μη φερουσαι. Καιτοι, φησι,
συγκαταβασις ην το φαινομενον. Πως ουν ουκ ηνεγκαν; Ἐμοι ταυτα λεγεις; Ειπε τοις
την απορρητον και μακαριαν πολυπραγμονουσι φυσιν, τοις τα ατολμητα τολμωσιν. Τα
Σεραφιμ ουδε συγκαταβασιν ηδυνηθησαν ιδειν, ανθρωπος δε αν τολμυη ειπειν, μαλλον
δε ανθρωπος εις νουν λαβεσθαι δυναιτο αν οτι την φυσιν την ακραιφνη δυναται μετ'
ακριβειας ιδειν και σαφως; Φριξον, ουρανε, εκστηθι, γη· μειζονα ταυτα εκεινων τα
τολμηματα. α μεν γαρ τοτε ησεβουν εκεινοι, και νυν ασεβουσιν ουτοι. Την γαρ κτισιν
προσκυνουσιν ομοιως· ο δε επενοησαν ουτοι νυν, ουδεις των τοτε ανθρωπων ουτε
ειπειν, ουτε ακουσαι ετολμησεν. Τι λεγεις; Συγκαταβασις ην το φαινομενον; Ναι, αλλα
Θεου συγκαταβασις. Ει γαρ ο πολλην παρρησιαν εχων προς τον Θεον ∆ανιηλ αγγελον
συγκαταβαντα αυτωι ιδειν ουχ υπεμεινεν, αλλ' επεσε και πρηνης εκειτο, των συνδεσμων
του σωματος αυτου λυθεντων, τι θαυμαστον, ει τα Σεραφιμ εξεπλαγη, ουκ ενεγκοντα
την δοξαν εκεινην ιδειν; Ου γαρ τοσουτον του ∆ανιηλ προς τον αγγελον το μεσον, οσον
του Θεου προς τας δυναμεις εκεινας. Ἀλλ' ινα μη και ημεις επι πλειον τοις θαυμασι
τουτοις ενδιατριβοντες, εις θαμβος αγαγωμεν υμων τας ψυχας, φερε επι την αρχην της
ιστοριας επιστρεψωμεν, αφελεστεροις υμας ψυχαγωγουντες διηγημασιν. "Και εγενετο
του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς." Ἄξιον πρωτον επιζητησαι, τινος ενεκεν
τους χρονους ημιν ο προφητης επισημαινεται· ου γαρ απλως ουδε εικηι τουτο ποιει. Τα
γαρ των προφητων στοματα του Θεου εστι στομα· το δε τοιουτον στομα ουδεν αν ειποι
παρεργως. Μη τοινυν μηδε ημεις παρεργως ακουσωμεν. Ει γαρ οι τα μεταλλα
ανορυττοντες ουδε τα μικρα ψηγματα παρατρεχουσιν, αλλ' οταν χρυσιτιδος
επιλαβωνται φλεβος, τας ινας ακριβως περισκοπουσιν· ποσωι μαλλον επι των Γραφων
τουτο ποιειν ημας χρη; Καιτοι γε επι των μεταλλων σφοδρα δυσθηρατος η των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ζητουμενων εστιν ευρεσις. Ἐπειδη γαρ και τα μεταλλα γη και το χρυσιον ουδεν ετερον
εστιν η γη και η κοινωνια της φυσεως των ζητουμενων κλεπτει τας οψεις, αλλ' ομως
ουδε ουτως αφιστανται εκεινοι, αλλα πασαν ακριβειαν επιδεικνυνται· καιτοι γε
ορωντες ισασιν, τι μεν οντως γη, τι δε οντως χρυσιον. Ἐπι δε της Γραφης ουκ εστιν
ουτως. Ου γαρ μετα της γης αναμεμιγμενον προκειται το χρυσιον, αλλα καθαρον
χρυσιον εστιν, "αργυριον πεπυρωμενον, δοκιμιον τηι γηι". Ου γαρ εστι μεταλλα
κατεργασιας δεομενα αι Γραφαι, αλλα θησαυρον ετοιμον παρεχουσι τοις ζητουσι τον
πλουτον τον εξ αυτων. Ἀρκει γαρ παρακυψαι μονον και πασης εμπλησθεντας ωφελειας
απελθειν· αρκει μονον ανοιξαι και των λιθων ευθεως θεωρησαι τας μαρμαρυγας. Ταυτα
δε μοι ουχ απλως ειρηται, ουδε εικηι εξετεινα τον λογον, αλλ' επειδη τινες εισιν
ανθρωποι βαναυσοι, οι, επειδαν τας θειας μετα χειρας λαβωσι βιβλους, ειτα αριθμον
χρονων η καταλογον ευρωσι κειμενον ονοματων, ευθεως παρατρεχουσιν και προς τους
εγκαλουντας λεγουσιν· ονοματα μονον εστι και ουδεν χρησιμον εχει. Τι λεγεις; Ὁ Θεος
φθεγγεται και συ τολμαις ειπειν οτι ουδεν χρησιμον των ειρημενων εστιν; Ει γαρ
επιγραφην μονον ιδοις ψιλην, ου στησηι μετα σπουδης, ειπε μοι, και τον κειμενον
ανερευνησεις πλουτον; Και τι λεγω χρονους και ονοματα και επιγραφας; Μαθε οσον
ισχυει και στοιχειου προσθηκη ενος μονου, και παυσαι ολοκληρων καταφρονων
ονοματων. Ὁ πατριαρχης ημων Ἀβρααμ ημιν γαρ μαλλον η τοις Ἰουδαιοις προσηκεν
ουτος Ἀβραμ το πρωτον εκαλειτο, οπερ ερμηνευομενον εστι περατης· μετα δε ταυτα,
Ἀβρααμ μετονομασθεις πατηρ εγενετο παντων των εθνων, και ενος προσθηκη
στοιχειου τοσαυτην τωι δικαιωι την αρχην ενεχειρισεν. Καθαπερ γαρ οι βασιλεις τοις
εαυτων υπαρχοις χρυσας ορεγουσι δελτους, συμβολον της αρχης· ουτω και Θεος τοτε τωι
δικαιωι εκεινωι συμβολον της τιμης δεδωκε το στοιχειον.
2.3 Ἀλλα περι μεν ονοματων εν ετερωι καιρωι διηγησομαι· οσον δε των χρονων
το κερδος εστι γινωσκομενων και οσον το βλαβος αγνοουμενων, αναγκαιον ειπειν. Και
πρωτον γε απο των βιωτικων υμιν επιδειξομαι πραγματων. Αι διαθηκαι και τα
γραμματεια τα περι γαμων, τα περι οφληματων, τα περι των αλλων συμβολαιων, εαν
μη της υπατειας τους χρονους ανωθεν εχηι προγεγραμμενους, πασης ερημα της οικειας
εστι δυναμεως. Τουτο γαρ εστιν εν εκεινοις το ισχυρον, τουτο τας αμφισβητησεις
αναιρει, τουτο δικαστηριων απαλλαττει και τους εχθρους φιλους ποιει. ∆ια τουτο οι
ταυτα γραφοντες, ωσπερ λυχνον επι λυχνιας, ουτως επι του μετωπου των γραμματων
προτυπουσι την υπατειαν, ινα παντα τα κατω φαινηι γεγραμμενα. Καν ταυτα ανεληις,
ανειλες το φως και παντα σκοτους και πολλης ενεπλησας ταραχης. ∆ια τουτο πασα
δοσις και ληψις, καν προς φιλους, καν προς εχθρους, καν προς οικετας, καν προς
επιτροπους και οικονομους γιγνηται, ταυτης δειται της ασφαλειας, και πανταχου και
μηνας και ενιαυτους και ημερας κατωθεν παραγραφομεν. Ει ουν επι των βιωτικων
τοσαυτη του πραγματος η ισχυς, επι των πνευματικων πολλωι μειζων και χρησιμωτερα.
Τας γαρ προφητειας τουτο δεικνυσι προφητειας. Ουδε γαρ αλλο τι ποτε εστι προφητεια,
αλλ' η των μελλοντων πραγματων προαναφωνησις. Ὁ τοινυν τους καιρους αγνοων
των ειρημενων η των εκβαντων, πως δυνησεται δειξαι τωι φιλονεικουντι το της
προφητειας αξιωμα; Ἐντευθεν ημιν και ο προς Ἕλληνας αγωνες και νικαι, οταν
πρεσβυτερα αποφαινωμεν τα ημετερα των παρ' εκεινοις· εντευθεν ημιν και προς
Ἰουδαιους αποδειξεις πολλαι περι της αληθειας εισιν· προς Ἰουδαιους τους αθλιους και
ταλαιπωρους, οι δια την των χρονων αγνοιαν το μεγιστον σφαλμα εσφαλησαν. Ει γαρ
ηκουσαν του πατριαρχου λεγοντος· "Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, ουδε ηγουμενος εκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

των μηρων αυτου, εως αν ελθηι ωι αποκειται" και ει παρετηρησαν μετ' ακριβειας τους
της παρουσιας καιρους, ουκ εμελλον, εκπεσοντες του Χριστου, τωι Ἀντιχριστωι
περιπιπτειν· καθαπερ ουν και αυτος αυτοις ο Χριστος τουτο αινιττομενος ειπεν, οτι
"Ἐγω ηλθον εν τωι ονοματι του Πατρος μου, και ουκ εδεξασθε με· εαν αλλος ελθηι εν τωι
ονοματι τωι ιδιωι, εκεινον ληψεσθε." Ειδες ποσον παραπτωμα απο της των χρονων
γεγονεν αγνοιας; Μη τοινυν αμελησηις ωφελειας τοσαυτης. Καθαπερ γαρ οροι και
στηλαι εν τοις αγροις τας μοιρας ουκ εωσι συγχεισθαι, ουτως οι χρονοι και οι καιροι τα
πραγματα ουκ εωσιν αλληλοις συμπιπτειν, αλλα διειργοντες απ' αλληλων αυτα και
κατα την προσηκουσαν εκαστα διατιθεντες ταξιν, πολλης απαλλαττουσιν ημας ταραχης.
Ἄξιον τοινυν ειπειν προς υμας τις ην ουτος ο Ὀζιας και ποτε εβασιλευσεν και τινων
εβασιλευσεν και ποσος αυτωι γεγονεν ο της αρχης χρονος και πως τον βιον κατελυσεν·
μαλλον δε αξιον σιγησαι λοιπον. Ἀναγκη γαρ εις απειρον πελαγος ιστοριων αφιεναι τον
λογον. Τους δε τοιουτον μελλοντας πορευεσθαι πελαγος, ου κεκμηκοτων των
πλωτηρων, αλλ' ακμαζοντων, απτεσθαι χρη της οδου. ∆ια τουτο και λιμενες και νησοι
πανταχου της θαλασσης εισι πεφυτευμεναι, ινα και κυβερνητης και ναυτης
διαναπαυηται, ο μεν την κωπην αποτιθεμενος, ο δε των οιακων εξανισταμενος· δια
τουτο και πανδοχεια και καταγωγια πανταχου των οδων επινενοηται, ινα και υποζυγια
και οδοιποροι των πονων ληγωσιν. ∆ια τουτο και τωι λογωι της διδασκαλιας καιρος
σιωπης ωρισται, ινα μητε εαυτους κατατριβωμεν τωι πληθει των λεγομενων, μητε υμας
αποκναιωμεν. Και τουτους οιδε τους καιρους και Σολομων, ουτω λεγων· "Καιρος του
σιγησαι και καιρος του λαλησαι." Γενεσθω ουν ημιν καιρος του σιγησαι, ινα γενηται
καιρος τωι διδασκαλωι του λαλησαι. Τα μεν γαρ ημετερα εοικεν οινωι προσφατως των
υποληνιων εξαντληθεντι, τα δε τουτου προσεοικεν οινωι πεπαλαιωμενωι και
γεγηρακοτι, πολλην παρεχοντι και την ωφελειαν και την ισχυν τοις δεχομενοις· και το
του ευαγγελιου εκεινο γεγονε σημερον· μετα τον ελαττονα γαρ οινον ο βελτιων
εισκομιζεται. Και καθαπερ εκεινον ουκ αμπελος ετεκε τοτε, αλλ' η δυναμις εποιησε του
Χριστου, ουτω και τουτου τον λογον ουκ ανθρωπινη προχεει διανοια, αλλ' η του
Πνευματος χαρις. Ἐπι ουν δαψιλη και πνευματικα τα ναματα, μετα σπουδης
υποδεξωμεθα, μετ' ασφαλειας τηρησωμεν, ινα τουτοις αρδομενοι διηνεκως, ωριμον
φερωμεν τον καρπον τωι ταυτα χαρισαμενωι Θεωι· μεθ' ου δοξα τωι Πατρι συν τωι αγιωι
Πνευματι εις τους αιωνας. Ἀμην.

3.τ Εις την ρησιν των Παραλειπομενων την λεγουσαν· "Ὑψωθη η καρδια
Ὀζιου", και περι ταπεινοφροσυνης, και οτι χρη μη θαρρειν τον εναρετον,
και οσον κακον η απονοια.
3.1 Ευλογητος ο Θεος, και επι της γενεας της ημετερας εβλαστησαν μαρτυρες,
κατηξιωθημεν και ημεις ανθρωπους ιδειν υπερ Χριστου σφαττομενους, αιμα σταζοντας
αγιον, την Ἐκκλησιαν απασαν αρδον, αιμα σταζοντας, δαιμοσι μεν φοβερον, αγγελοις δε
ποθεινον, ημιν δε σωτηριον. Κατηξιωθημεν ιδειν ανθρωπους υπερ ευσεβειας
παλαιοντας, στεφανουμενους. Ουκ ιδειν δε κατηξιωθημεν μονον, αλλα και αυτα τα
σωματα των αθλητων δεξασθαι, και παρ' εαυτοις τους στεφανιτας εχομεν νυν. Ἀλλα
τον μεν περι των μαρτυρων λογον αφησωμεν νυν τωι των μαρτυρων ζηλωτηι, τωι κοινωι
διδασκαλωι· αυτοι δε τα κατα τον Ὀζιαν προς υμας ερουμεν νυν, παλαιον
καταβαλλοντες χρεος και χρονιους ωδινας ακροασεως λυοντες. Ὠδινει γαρ εκαστος
12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμων, ευ οιδ' οτι, της ιστοριας ακουσαι εκεινης· και την ωδινα ταυτην ημεις
παρετειναμεν, ουχι την οδυνην υμιν επιτειναι βουλομενοι, αλλα την επιθυμιαν αυξησαι
σπουδαζοντες, ωστε ηδιστην υμιν φανηναι την ημετεραν εστιασιν. Οι μεν γαρ ευποροι
των εστιατορων, εαν εμπεπλησμενους λαβωσι τους δαιτυμονας, δυναιντ' αν τηι
πολυτελειαι των παρασκευασθεντων διεγειραι την επιθυμιαν αυτοις· την δε των
πενητων τραπεζαν ουδεν ουτω ποιει φαινεσθαι λαμπραν, ως το πεινωντας απαντησαι
τους μελλοντας μετεχειν αυτης. Τις ουν εστιν Ὀζιας και τινων απογονος και τινων
βασιλευς και ποσον εβασιλευσε χρονον και τι μεν κατωρθωσεν, τι δε διημαρτεν, πως δε
τον βιον κατελυσεν; Ἅπαντα ταυτα προς υμας ερουμεν νυν, μαλλον δε οσα δυνατον
ειπειν, ωστε μη τωι πληθει καταχωσαι την μνημην υμων· ο γινεται και επι του
λυχνιαιου πυρος. Ἂν μεν γαρ εκει κατα πικρον επισταξηις τηι θρυαλλιδι το ελαιον,
ικανην εδωκας τωι πυρι την τροφην· αν δε αθροον καταχεηις, και την ουσαν φλογα
κατεσβεσας. Ουτος τοινυν ο Ὀζιας απογονος μεν ην του ∆αυιδ, βασιλευς δε των
Ἰουδαιων· εβασιλευσε δε δυο και πεντηκοντα ετη· και τα πρωτα ευδοκιμος ων, υστερον
εις αμαρτιαν κατεπεσεν. Μειζονα γαρ της οικειας φρονησας αξιας, επεπηδησε τηι της
ιερωσυνης αρχηι. Τοσουτον εστιν απονοια κακον· και γαρ εαυτον τινα εκαστον αγνοειν
αναπειθει και μετα πολλους πονους απαντα κενοι της αρετης τον θησαυρον. Και τα μεν
αλλα κακα ραιθυμουντων ημων περιγινεσθαι πεφυκεν, αυτη δε κατορθουσιν ημιν
επιφυεται. Ουδεν γαρ ουτως απονοιαν τικτειν ειωθεν, ως συνειδος αγαθον, εαν μη
προσεχωμεν. ∆ια τουτο και ο Χριστος ειδως οτι μετα τα κατορθωματα επεισερχεται
τουτο το παθος ημιν τοις μαθηταις ελεγεν· "Ὅταν παντα ποιησητε, λεγετε οτι αχρειοι
δουλοι εσμεν." Ὅταν γαρ επεισιεναι μελληι το θηριον υμιν, τοτε δια των ρηματων
τουτων, φησιν, αποκλειετε τας θυρας αυτωι. Και ουκ ειπεν· Ὅταν παντα ποιησητε,
αχρειοι εστε, αλλ'· "Ὑμεις λεγετε οτι αχρειοι εσμεν." Ειπε, μη φοβηθηις, ου γαρ απο της
κρισεως της σης φερω την ψηφον εγω. Ἂν γαρ συ σαυτον ειπηις αχρειον, εγω σε ως
χρησιμον στεφανω. Ουτω και αλλαχου φησιν· "Λεγε συ τας ανομιας σου πρωτος, ινα
δικαιωθηις." Ἐπι μεν γαρ των εξωθεν δικαστηριων μετα την κατηγοριαν του
αμαρτανοντος θανατος· επι δε του θειου δικαστηριου μετα την κατηγοριαν των
αμαρτηματων στεφανος. ∆ιο και ο Σολομων ελεγε· "Μη δικαιου σεαυτον ενωπιον
Κυριου." Ἀλλ' ουδενος τουτων ηκουσεν ο Ὀζιας, αλλ' επεισηλθεν εις τον ναον και
θυμιαν εβουλετο και του ιερεως κωλυοντος ουκ ηνειχετο. Τι ουν ο Θεος; Ἐπαφηκεν
αυτωι λεπραν κατα του μετωπου, την αναισχυντον κολαζων οψιν και παιδευων αυτον
οτι θειον εστι το δικαστηριον και ου προς ανθρωπους ο πολεμος ην. Και τα μεν κατα τον
Ὀζιαν ταυτα. Φερε δη ουν ανωθεν την ιστοριαν αυτην επελθωμεν. ∆ια γαρ τουτο και
αυτος προλαβων εν βραχει διηγησαμην υμιν τα συμβεβη κοτα παντα, ιν' οταν ακουητε
της Γραφης ταυτα απαγγελλουσης, παρακολουθητε μετα ακριβειας αυτοις. Ἀλλα
προσεχετε. "Και εποιησε, φησιν, Ὀζιας το ευθες ενωπιον Κυριου." Μεγαλην αυτωι δια
τουτων εμαρτυρησεν αρετην. Ου γαρ το ευθες εποιει μονον, αλλα και ενωπιον του Θεου,
ου προς επιδειξιν ανθρωπων, καθαπερ εκεινοι οι παρα τοις Ἰουδαιοις προ της
ελεημοσυνης σαλπιζοντες, οι εν ταις νηστειαις τα προσωπα αφανιζοντες, οι τας ευχας
εν ταις αμφοδοις ποιουμενοι· ων τι γενοιτ' αν αθλιωτερον, οταν τους μεν πονους
υπομενωσιν, της δε αμοιβης αποστερωνται πασης;
3.2 Τι ποιεις, ανθρωπε; ετερωι μελλεις ευθυνας διδοναι των πεπραγμενων και
ετερον μαρτυρα καλεις των γινομενων; ετερον εχεις δικαστην και ετερον καθιζεις
θεατην; Ουχ οραις τους ηνιοχους, οι της πολεως απασης ανω καθημενης εν ταις των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ιππων αμιλλαις, απαν του σταδιου παρατρεχοντες το μερος, εκει φιλονεικουσι τα των
αντιτεχνων αρματα καταστρεφειν, ενθα αν ιδωσιν τον βασιλεα καθημενον, και
τοσουτων οψεων ενα νομιζουσιν αξιοπιστοτερον οφθαλμον; Συ δε τον των αγγελων
αυτον βασιλεα τοις σοις δρομοις αγωνοθετουντα ορων, εκεινον αφεις επι τας των
ομοδουλων καταφευγεις οψεις; ∆ια τοι τουτο μετα τας μυριας παλας αστεφανωτος
αναχωρεις, μετα τους πολλους ιδρωτας χωρις βραβειων απερχηι προς τον αγωνοθετην.
Ἀλλ' ουκ Ὀζιας τοιουτος ην, αλλ' ενωπιον Κυριου το ευθες εποιει. Πως ουν ουτω μετα
ακριβειας πολιτευομενος υπεσκελισθη και κατεπεσεν; Τουτο γαρ καγω θαυμαζω και
διαπορω, μαλλον δε ουκ αν ειη τουτο διαπορησεως αξιον· ανθρωπος γαρ ην, πραγμα
προς αμαρτιαν ευολισθον και προς κακιαν οξυρροπον. Και ου τουτο μονον εστι το
χαλεπον, αλλ' οτι και οδον στενην και τεθλιμμενην επεταγημεν οδευειν, υπο κρημνων
εκατερωθεν απειλημμενην. Ὅταν ουν και προαιρεσεως ευκολια και οδου δυσκολια
συνελθωσιν εις ταυτον, μη θαυμαζε λοιπον υπερ των παραπτωματων; Καθαπερ γαρ εν
τοις θεατροις οι την σχοινον την κατωθεν ανω τεταμενην αναβαινειν και καταβαινειν
μελετωντες, αν μικρον παραβλεψωσιν, περιτραπεντες κατενεχθησονται εις την
ορχηστραν και απολουνται· ουτω και οι την οδον ταυτην οδευοντες, αν μικρον
ραιθυμησωσιν, κατακρημνιζονται. Και γαρ κακεινης της σχοινου η οδος αυτη και
στενωτερα και ορθιος και προσαντης μαλλον εστι και υψηλοτερα πολλωι· προς γαρ
αυτον ανω τελευται τον ουρανον και τοτε ημιν σφαλερωτερα εσται τα διαβηματα, οταν
ανω και προς αυτηι γενωμεθα τηι κορυφηι· τοις γαρ εφ' υψους εστωσι πολυς ο τρομος και
μια μονον ασφαλεια λειπεται, το μη κατακυψαι κατω, μηδε εις γην ιδειν. Και γαρ
χαλεπος εντευθεν ο σκοτοδινος γινεται. ∆ια τοι τουτο συνεχως ημιν ο προφητης επιβοαι
λεγων· "Εις το τελος μη διαφθειρηις", ραιθυμουσαν ημων την ψυχην αναστελλων και
μελλουσαν καταπιπτειν ανεχων και διακρατων. Ἐν αρχηι μεν γαρ ου πολλης δεομεθα
της παρακλησεως. Τι δηποτε; Ὅτι πας ανθρωπος, καν απαντων νωθεστατος ηι, μελλων
απτεσθαι πραγματος, πολλην εν τοις προοιμιοις επιδεικνυται την σπουδην και της
προθυμιας ακμαζουσης και της δυναμεως νεαρας ουσης ετι [ραιδιως προς το
προκειμενον επιβαινει]· οταν δε το πλεον της οδου προελθωμεν και μαρανθηι τα της
προθυμιας ημιν, τα δε της δυναμεως ημων ληξηι, μελλωμεν δε καταπιπτειν, τοτε ημιν ο
προφητης ευκαιρως παρισταται, καθαπερ βακτηριαν τινα το επιφθεγμα τουτο ορεγων
και λεγων· "Εις το τελος μη διαφθειρηις." Και γαρ και ο διαβολος τοτε σφοδροτερον
πνει. Και καθαπερ οι την θαλατταν πλεοντες πειραται, ουχ οταν ιδωσιν εξιοντα του
λιμενος τα πλοια, τοτε επιτιθενται τι γαρ αυτοις οφελος κενον καταδυσαι το σκαφος;
αλλ' οταν επανιηι πληρη τον φορτον εχοντα, τοτε πασαν κινουσι μηχανην, ουτω και ο
πονηρος δαιμων εκεινος, οταν ιδηι πολλα συνειλεχοτας, νηστειαν, ευχας ελεημοσυνην,
σωφροσυνην, την αλλην απασαν αρετην, οταν ιδηι γεμον ημων το πλοιον των
πολυτελων της ευσεβειας λιθων, τοτε προσβαλλει, παντοθεν διορυττων τον θησαυρον,
ωστε παρ' αυτα του λιμενος τα στοματα καταδυσαι το σκαφος και γυμνους παραπεμψαι
προς εκεινον τον λιμενα λοιπον. ∆ια τουτο ο προφητης προσταττει πασι λεγων· "Εις το
τελος μη διαφθειρηις." Και γαρ μετα την τοιαυτην πτωσιν δυσανακλητος παλιν η
αναστασις. "Ὁ γαρ ελθων εις βαθος κακων καταφρονει." Και τοις μεν εν αρχηι πεσουσι
συγγινωσκομεν απαντες δια την απειριαν· τον δε μετα πολλους τους διαυλους
υποσκελισθεντα ουκ αν τις ραιδιως αξιωσειε συγγνωμης η απολογιας· ραιθυμιας γαρ τοτε
το πτωμα ειναι δοκει. Και ου τουτο μονον εστι το δεινον, αλλ' οτι και πολλοι οι
σκανδαλιζομενοι τοις του τοιουτου πτωμασιν εισιν, ωστε και ταυτηι παλιν ασυγγνωστον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

το αμαρτημα γινεται. Ταυτ' ουν ειδοτες, ακουωμεν του προφητου και εις το τελος μη
διαφθειρωμεν. ∆ια γαρ τουτο και ο Ἰεζεκιηλ βοαι λεγων· "Ἐαν γενηται τις δικαιος, ειτα
μεταπεσων αμαρτηι, ου μη μνησθωσιν αυτωι αι δικαιοσυναι αυτου, αλλ' εν τηι αμαρτιαι
αυτου αποθανειται." Και γαρ και ουτος δεδοικεν υπερ του τελους. Και ουκ εντευθεν
μονον, αλλα και δια των εναντιων δεικνυσι πολλην του πραγματος την ισχυν ουσαν.
"Ἂν γαρ γενηται τις αμαρτωλος, φησιν, ειτα μεταβαλομενος γενηται δικαιος, ου μη
μνησθωσιν αι αμαρτιαι αυτου· εν τηι δικαιοσυνηι αυτου ζησεται." Ὁραις και ενταυθα
πολλην του τελους αυτον ποιουμενον προνοιαν. Ἵνα γαρ μητε ο δικαιος τηι δικαιοσυνηι
αυτου θαρρων, εις ραιθυμιαν αποκλινας αποληται, φοβει δια του τελους αυτον· μητε ο
αμαρτωλος απογνους επι τοις παραπτωμασι μενηι διαπαντος εν τωι πτωματι, ανιστησι
δια του τελους αυτον. Ἥμαρτες πολλα, φησιν, αλλα μη απελπισηις· εστι γαρ επανοδος,
εαν εναντιον της αρχης δειξηις το τελος. Παλιν προς τον δικαιον· Κατωρθωσας πολλα,
φησιν, αλλα μη θαρσησηις· συμβαινει γαρ και πεσειν, αν μη δια τελους την ισην εχηις
σπουδην. Ειδες πως του μεν την ραιθυμιαν, του δε την απογνωσιν ανειλεν; 3.3 Ἀλλ'
ουδενος τουτων ηκουσεν Ὀζιας· διο και θαρσησας κατεπεσε πτωμα χαλεπον και
ανιατον. Ουδε γαρ απαν πτωμα ισον ημιν εργαζεται το τραυμα, αλλα των αμαρτηματων
τα μεν υπο καταγνωσιν κειται μονον, τα δε χαλεπωτατην δεχεται τιμωριαν. Τοις γουν
ουκ αναμενουσι τους αδελφους εν τοις κοινοις δειπνοις ο Παυλος επιτιμων, ουτως
ελεγεν· "Τουτο δε παραγγελλων ουκ επαινω." Ὁραις μεχρι καταγνωσεως ισταμενον το
αμαρτημα και ψογον εχον το επιτιμιον. Ἀλλ' ουχ, οταν περι πορνειας διαλεγηται, ουτω
ποιει. Ἀλλα πως; "Ει τις τον ναον του Θεου φθειρει, φθερει τουτον ο Θεος." Ἐνταυθα
γαρ ουκ εστι ψογος, ουδε καταγνωσις, αλλ' η χαλεπωτατη τιμωρια. Οιδε και ο Σολομων
αμαρτηματων διαφορας· την γουν κλοπην τηι μοιχειαι συγκρινων, ουτωσι πως φησιν·
"Ου θαυμαστον, εαν αλωι τις κλεπτων· κλεπτει γαρ, ινα εμπλησηι την ψυχην αυτου
πεινωσαν· ο δε μοιχος δι' ενδειαν φρενων απωλειαν τηι εαυτου ψυχηι περιποιειται."
Ἁμαρτημα και τουτο κακεινο, φησιν, αλλα το μεν ελαττον, το δε μειζον· ο μεν γαρ εχει
την απο της πενιας προφασιν, ουτος δε πασης απολογιας εστερηται. Ἀλλα και ουτος
εχει, φησι, την απο της φυσικης επιθυμιας αναγκην. Ἀλλ' ουκ αφιησιν η κληρωθεισα
αυτου γυνη, αλλ' εφεστηκεν αποστερουσα της συγγνωμης αυτον. ∆ια γαρ τουτο γαμος
και απολαυσις ενθεσμος, ινα μηδεν εχηι τουτων λεγειν ο ανηρ. ∆ια τουτο αυτωι βοηθος
εδοθη η γυνη, ινα μαινομενην καταστελληι την φυσιν, ινα στορεσηι της επιθυμιας τα
κυματα. Ὥσπερ ουν κυβερνητης εν λιμενι ναυαγιον εργαζομενος ουκ αν τυχοι
συγγνωμης τινος, ουτω και ο ανθρωπος μετα την ασφαλειαν την απο του γαμου τους
ετερου διορυττων γαμους, η γυναικα ηντιναουν περιεργως ορων, ουκ αν τυχοι τινος
απολογιας, ου παρα ανθρωποις, ου παρα Θεωι, καν μυριακις λεγηι την της φυσεως
ηδονην. Μαλλον δε ποια γενοιτ' αν ηδονη, οπου φοβος και αγωνια και κινδυνος και
προσδοκια τοσουτων δεινων, οπου δικαστηρια και ευθυναι και δικαστου θυμος και
ξιφος και δημιος και βαραθρον και αγχονη; Παντα τρεμει και δεδοικεν ο τοιουτος, τας
σκιας, τους τοιχους, τους λιθους αυτους, καθαπερ φωνην αφιεντας· παντας υφοραται
και υποπτευει, τους οικετας, τους γειτονας, τους φιλους, τους εχθρους, τους παντα
ειδοτας, τους ουδεν ειδοτας. Μαλλον δε, ει βουλει, και ταυτα αναιρεισθω, και μηδεις
ειδετω τα τετολμημενα, αλλ' η μονος αυτος μετα της υβριζομενης γυναικος· πως οισει
τον απο της συνειδησεως ελεγχον, πικρον πανταχου περιφερων κατηγορον; Ὥσπερ γαρ
εαυτον ουκ αν ποτε τις φυγοι, ουτω ουδε την απο του κριτηριου ψηφον εκεινου. Τουτο
το δικαστηριον ου χρημασιν διαφθειρεται, ου κολακειαις ενδιδωσιν· θειον γαρ εστιν και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

παρα Θεου ταις ημετεραις ενιδρυμενον ψυχαις. Ὄντως "ο μοιχος δι' ενδειαν φρενων
απωλειαν τηι εαυτου ψυχηι περιποιειται". Ου μην ουδε ο κλεπτων κολασεως
απεστερηται, αλλα διδωσι μεν δικην, ελαττονα δε. Αι γαρ συγκρισεις ουκ εις την
εναντιαν εξωθουσιν ταξιν τα συγκρινομενα, αλλ' αφιεισαι μενειν επι της οικειας χωρας
αυτα, ελαττωσιν εισαγουσι και υπεροχην. Ταχα ου συνηκατε το λεχθεν· ουκουν αναγκη
σαφεστερον ειπειν. Καλον ο γαμος, αλλα κρειττων η παρθενια· ουκ επειδη κρειττων η
παρθενια, δια τουτο κακον ο γαμος, αλλ' ελαττον μεν εκεινου, καλον δε και αυτο. Ουτω
και ενταυθα· κακον η κλοπη, αλλα χειρον η μοιχεια· ουκ επειδη χειρον η μοιχεια, δια
τουτο ου κακον η κλοπη, αλλ' ελαττον μεν εκεινου, κακον δε και αυτο. Ειδες
αμαρτηματων διαφορας; Ἴδωμεν ουν ποιαν ουτος αμαρτιαν ημαρτεν. "Ὑψωθη, φησιν,
η καρδια αυτου." Χαλεπον το τραυμα· απονοια γαρ εστιν, απονοια η πηγη παντων των
κακων. Και ινα συντομως μαθηις του νοσηματος την κακιαν, εκεινο ακουσον. Τα μεν
αλλα αμαρτηματα περι την ημετεραν στρεφεται φυσιν, η δε υπερηφανια δυναμιν
ασωματον κατεσπασεν και κατεβαλεν ανωθεν. Τον γαρ διαβολον, ουκ οντα προτερον
διαβολον, τουτο ειναι διαβολον εποιησεν. Καν μεν τον Ἡσαΐαν παραγαγωμεν μαρτυρα
λεγοντα ουτω περι αυτου· "Εις τον ουρανον αναβησομαι, και εσομαι ομοιος τωι
Ὑψιστωι", οι τας αλληγοριας ουχ ηδεως δεχομενοι παραγραψονται την μαρτυριαν
ημων· αν δε τον Παυλον επιστησωμεν αυτωι κατηγορον, ουδεις ουκετι λοιπον αντερει.
Τι ουν ο Παυλος Τιμοθεωι γραφων; οτι τον αρτι του κηρυγματος αψαμενον ου δει προς
το μεγα της επισκοπης αγειν αξιωμα, ουτωσι πως φησιν· "Μη νεοφυτον, ινα μη
τυφωθεις, εις κριμα εμπεσηι [και παγιδα] του διαβολου"· ινα μη τα αυτα αμαρτων
εκεινωι, φησι, τα αυτα αυτωι κολαζηται.
3.4 Και ουκ εντευθεν δε μονον τουτο δηλον εστιν, αλλα και εξ ων τωι πρωτωι
παντων ανθρωπων γενομενωι συνεβουλευσεν ο πονηρος δαιμων εκεινος. Ὥσπερ γαρ
τοις αγαθοις εθος ταυτα τοις πλησιον παραινειν, δι' ων αυτοι γεγονασιν αγαθοι, ουτω
και τοις πονηροις εθος τοιαυτα εισηγεισθαι τοις πλησιον, δι' ων αυτοι γεγονασι φαυλοι.
Ἓν γαρ και τουτο της πονηριας αυτων ειδος εστιν και παραμυθιαν ηγουνται της οικειας
κολασεως την ετερων απωλειαν. Τι ουν διαβολος συνεβουλευσε τωι Ἀδαμ; Μειζονα της
οικειας φυσεως λαβειν εννοιαν και ισοθεΐαν ελπισαι. Ει γαρ εμε του ουρανου τουτο,
φησιν, εξεβαλεν, πολλωι μαλλον τουτον του παραδεισου το αυτο τουτο εκβαλει. ∆ια
τουτο και ο Σολομων ελεγεν· "Ὁ Θεος υπερηφανοις αντιτασσεται." Ουκ ειπεν οτι ο Θεος
υπερηφανους αφιησιν και εγκαταλιμπανει και της οικειας βοηθειας γυμνοι, αλλ'
"Ἀντιτασσεται", φησιν, ουχ οτι παραταξεως αυτωι και μαχης εδει προς τον υπερηφανον·
τι γαρ υπερηφανου γενοιτ' αν ασθενεστερον; Ὥσπερ γαρ ο τας οψεις απολεσας απασι
προκειται προς το κακως παθειν, ουτως ο υπερηφανος, ο μη ειδως τον Κυριον "αρχη
γαρ, φησιν, υπερηφανιας, το μη ειδεναι τον Κυριον", και ανθρωποις ευαλωτος εστιν,
του φωτος εκπεσων εκεινου. Ει δε ισχυρος ην, ουκ αν παραταξεως εδεησε τωι Θεωι προς
αυτον· ωι γαρ η βουλησις ηρκεσε προς το παντα παραγαγειν, πολλωι μαλλον και προς
την αναιρεσιν αυτων ηρκεσεν αν. Τινος ουν ενεκεν, φησιν, αντιτασσεται; Ἵνα το
σφοδρον της απεχθειας ενδειξηται της προς τον υπερηφανον. Ὅτι μεν ουν χαλεπον το
τραυμα το υπερηφανιας και εκ τουτων, και αλλαχοθεν πολλαχοθεν δηλον. Ει δε
βουλεσθε, και την αιτιαν αυτην μαθωμεν, αφ' ης το ελκος εγενετο. Και γαρ εθος τηι
Γραφηι, επειδαν μελληι τινος κατηγορειν, μη την αμαρτιαν αυτου λεγειν μονον, αλλα
και αιτιαν της αμαρτιας διδασκειν ημας· ποιει δε τουτο, τους υγιαινοντας
ασφαλεστερους κατασκευαζουσα προς το μη τοις αυτοις περιπεσειν. Ουτω και ιατροι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

προς τους καμνοντας εισιοντες, και προ των νοσηματων ανιχνευουσι τας πηγας, ωστε
ανωθεν αναστειλαι το κακον· ο γαρ, της ριζης μενουσης, τα βλαστηματα εκτεμνων
μονον, ουδεν ετερον η ματαιοπονει. Που ουν η Γραφη και την αμαρτιαν και την αιτιαν
της αμαρτιας ειπεν; Κατηγορει των προ του κατακλυσμου γενομενων επι ταις ου
προσηκουσαις επιμιξιαις· και ακουσον πως τιθησι την αιτιαν· "Ἰδοντες οι υιοι του Θεου
τας θυγατερας των ανθρωπων οτι καλαι εισιν, ελαβον αυτας εαυτοις εις γυναικας." Τι
ουν, το καλλος της αμαρτιας αιτιον; Μη γενοιτο· της γαρ Θεου σοφιας εργον εστιν· Θεου
δε εργον ουκ αν ποτε γενοιτο πονηριας αιτιον. Ἀλλα το ιδειν; Ουδε τουτο· και γαρ και
τουτο της φυσεως εργον εστιν. Ἀλλα τι; Το κακως ιδειν· τουτο γαρ προαιρεσεως
διεφθαρμενης εστιν. ∆ια τουτο και τις σοφος παραινει λεγων· "Μη καταμανθανε καλλος
αλλοτριον." Ουκ ειπεν· Μη ιδηις· συμβαινει γαρ και απο του αυτοματου τουτο γενεσθαι·
αλλα "Μη καταμανθανε", φησιν, την εκ μελετης κατανοησιν, την περιεργον οψιν, την
μετα διατριβης θεωριαν, την απο ψυχης διεφθαρμενης και επιθυμουσης αναιρων. Και τι,
φησιν, εκ τουτου γενοιτ' αν βλαβος; "Ἐκ τουτου, φησι, φιλια ως πυρ ανακαιεται."
Καθαπερ γαρ το πυρ, επειδαν χορτου τινος η καλαμης επιλαβηται, ουκ αναμενει χρονον
τινα, αλλ' ομου τε ηψατο της υλης, και λαμπραν ανηψε την φλογα· ουτω και το πυρ της
επιθυμιας της εν ημιν, επειδαν δια των οφθαλμων οψεως ευειδους και λαμπρας αψηται,
ευθεως τας των ορωντων εμπιπρησι ψυχας. Μη τοινυν την προσκαιρον ιδηις ηδονην,
την απο της θεωριας, αλλα την διηνεκη σκοπησον οδυνην, την απο της επιθυμιας. Ἡ
μεν γαρ μεγα τραυμα ενθεισα απεπηδησε πολλακις· το δε τραυμα ουκ αποπηδαι, αλλα
μενει και απολλυσιν. Και καθαπερ ελαφος δεξαμενη βελος εν καιριωι του σωματος, καν
εκφυγηι των θηρατων τας χειρας, ουδεν κερδαινει λοιπον, ουτω και ψυχη δεξαμενη
βελος επιθυμιας εξ ακολαστου και περιεργου θεωριας, καν το βελος αφεισα απελθηι,
αυτη διαφθειρεται και απολλυται, πανταχου τον πολεμιον ορωσα και επομενον εχουσα.
Ἀλλ' οπερ ελεγονου γαρ δει μακρας συγχωρειν του λογου ποιεισθαι τας εκτροπας, οτι η
Γραφη και τα αμαρτηματα και τας αιτιας αυτων λεγειν ειωθεν· ακουε γουν και ενταυθα
τι φησι περι του Ὀζιου. Ου γαρ οτι υψωθη η καρδια αυτου, τουτο μονον ημας εδιδαξεν,
αλλα και ποθεν υψωθη προσεθηκεν. Ποθεν ουν υψωθη; "Ἡνικα ισχυσεν, φησιν, υψωθη
η καρδια αυτου." Ουκ ηνεγκε της δυναστειας το μεγεθος, αλλ' ωσπερ εξ αδηφαγιας μεν
γινεται φλεγμονη, εκ φλεγμονης δε τικτεται πυρετος, ειτα εκειθεν θανατος πολλακις,
ουτω και ενταυθα απο της πολλης των πραγματων περιβολης απονοια γεγονεν. Ὅπερ
γαρ επι των σωματων φλεγμονη, τουτο επι των ψυχων απονοια. Ειτα εξ απονοιας
επιθυμια των ου προσηκοντων αυτωι πραγματων.
3.5 Ταυτα ουχ απλως μηκυνομεν, αλλ' ινα μηδεποτε ζηλωτους ειναι νομιζητε[,
μηδε μακαριζητε] τους εν δυναστειαις οντας, ειδοτες οσον του πραγματος το επισφαλες,
ινα μηδεποτε τους εν πενιαι και ταλαιπωριαι αθλιους ηγησθε, ειδοτες οτι πλειων
εντευθεν η ασφαλεια. ∆ι' ο και ο προφητης εβοα λεγων· "Ἀγαθον μοι, Κυριε, οτι
εταπεινωσας με." Ὅρα γουν οσον εκ του υψους γεγονε το κακον. "Ὑψωθη η καρδια
αυτου εως του διαφθειραι", φησιν. Τι εστιν; "Ἕως του διαφθειραι;" Των πονηρων
λογισμων οι μεν ουδε ολως ημων επιβαινουσι της ψυχης, αν πολληι περιφραξωμεν
εαυτους ασφαλειαι· οι δε τικτονται μεν ενδον, ραιθυμησαντων δε ημων, και
βλαστανουσιν· αν δε προληφθωσιν, αποπνιγονται ταχεως και καταχωννυνται. Ἄλλοι
και τικτονται και αυξανονται και προς τας πονηρας εκβαινουσι πραξεις και πασαν ημων
της ψυχης την υγιειαν διαφθειρουσιν, οταν εν πολληι γενωμεθα ραιθυμιαι. Τουτο ουν
εστιν οπερ λεγει "Ὑψωθη η καρδια αυτου"· και ουκ εμεινεν ενδον η απονοια, ουδε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

κατεσβεσθη, αλλ' εξεπηδησεν, και προς εργον ελθουσα πονηρον, πασαν αυτου διεφθειρε
την αρετην. Το μεν ουν μακαριον, μηδε ολως δεξασθαι τον πονηρον λογισμον· οπερ ουν
και ο προφητης ελεγεν· "Κυριε, ουχ υψωθη η καρδια μου." Και ουκ ειπεν· Ὑψωθη μεν,
κατεστειλα δε αυτην, αλλ' Ουδε την αρχην υψωθη, τουτεστιν, αβατον δια παντος
ετηρησα τηι κακιαι την ψυχην. Το μεν ουν μακαριον, τουτο· το δε μετ' εκεινο,
επεισελθοντας τους λογισμους ταχεως απωσασθαι και μη συγχωρησαι ενδιατριψαι
πλεον, ωστε μη πονηραν εν ημιν εργασασθαι την νομην. Ει δε και μεχρι τουτου
ραιθυμησαιμεν, εστι δια την του Θεου φιλανθρωπιαν και ταυτης της ραιθυμιας
παραμυθια, και πολλα παρα της αγαθοτητος εκεινης της αφατου και μεγαλης τοις
τοιουτοις τραυμασι κατεσκευασται τα φαρμακα. Ἀλλα φερε λοιπον τον λογον
καταπαυσωμεν, ινα μη τουτο, οπερ εδεισαμεν εν αρχηι, γενηται νυν και το πληθος
λυμηνηται την μνημην υμων. ∆ι' ο και δια βραχεων ανακεφαλαιωσασθαι τα ειρημενα
αναγκαιον εστιν. Ουτω γαρ και αι μητερες ποιουσιν· επειδαν οπωρας η τραγηματα η τι
τοιουτον εις τον παιδικον εμβαλωσι κολπον, ωστε μη τηι ραιθυμιαι των παιδιων εκπεσειν
τι των δοθεντων αυτοις, περιστειλασαι παντοθεν τον χιτωνισκον υποβαλλουσι τηι της
ζωνης ασφαλειαι. Τουτο και ημεις ποιησωμεν, εις μηκος εκταθεντα τον λογον
συστειλωμεν και τηι της μνημης παρακαταθωμεθα φυλακηι. Ἠκουσατε πως ουδεν ημας
προς επιδειξιν ανθρωπων χρη ποιειν και ποσον ραιθυμια κακον, πως και τον εν ακριβει
ζωντα βιωι ραιδιως υπεσκελισεν. Ἔγνωτε ποσης ημιν δει της σπουδης, και μαλιστα προς
αυτα του βιου τα τελη, και πως ουτε απογινωσκειν επι τοις παραπτωμασι τον
μεταβαλλομενον, ουτε θαρρειν επι τοις κατορθωμασι τον ραιθυμησαντα χρη.
∆ιελεχθημεν περι διαφορας αμαρτηματων υμιν, περι του μη κεχηνεναι προς τα λαμπρα
των σωματων και ποσον εκ τουτου κακον εδειξαμεν. Τα περι απονοιας ειρημενα υμιν
μεμνησθε, τα περι των πονηρων λογισμων. Ταυτα φυλασσοντες αναχωρησωμεν οικαδε·
μαλλον δε ταυτα φυλασσοντες δεξωμεθα και την τελειοτεραν του καλου διδασκαλου
παραινεσιν. Τα μεν γαρ ημετερα, οια αν ειη, εχει τα της νεοτητος δειγματα· τα δε
τουτου, οια αν ηι, πολιωι κεκοσμηται τωι φρονηματι. Και τα μεν ημετερα προσεοικε ρυακι
ροιζηδον φερομενωι· τα δε τουτου προσεοικε πηγηι ποταμους αφιεισηι μεθ' ησυχιας
πολλης, ελαιου μαλλον η υδατων μιμουμενηι τον δρομον. ∆εξωμεθα ουν τα ναματα, ινα
γενηται εν ημιν "πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον"· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι
δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

4.τ Εις το ρητον του προφητου Ἡσαΐου το λεγον· "Ἐγενετο του ενιαυτου,
ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου
υψηλου και επηρμενου", και επαινος της πολεως της Ἀντιοχειας, και κατα
κωλυοντων τον γαμον ενθεος αποδειξις.
4.1 Λαμπρον ημιν τημερον το θεατρον γεγονε και φαιδρος ο συλλογος. Τι ποτε
αρα το αιτιον; Των χθες σπερματων καρπος ο σημερον θερισμος. Χθες εφυτευσαμεν και
σημερον τρυγωμεν. Ου γαρ γην αψυχον γεωργουμεν, ινα βραδυνηι, αλλα ψυχας λογικας.
Ουκ εστι φυσις η μελλουσα, αλλα χαρις η ταχυνουσα. Ευτακτος ημιν ο λαος, φιληκοος ο
δημος. Χθες εκληθησαν και σημερον στεφανουνται. Της χθες παραινεσεως καρπος η
σημερον υπακοη. ∆ια τουτο και ημεις μετα προθυμιας τα σπερματα καταβαλλομεν, οτι
καθαραν ορωμεν την αρουραν ουδαμου ακανθαν αποπνιγουσαν, ουδε οδον
18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατουμενην, ουδε πετραν αγονον, αλλα βαθειαν τινα και λιπαραν χωραν, ομου
δεχομενην τα σπερματα και τον σταχυν ημιν παρεχουσαν. Ταυτα λεγω και αει λεγων ου
παυσομαι· οτι εγκωμιον της πολεως της ημετερας, ουχ οτι συγκλητον εχει και υπατους
αριθμειν εχομεν, ουδ' οτι ανδριαντας πολλους, ουδ' οτι ωνιων αφθονιαν, ουδ' οτι
θεσεως επιτηδειοτητα· αλλ' οτι δημον εχει φιληκοον και ναους Θεου πεπληρωμενους,
και η Ἐκκλησια μαλλον τρυφαι καθ' εκαστην ημεραν λογον ρεοντα και ποθον ουδεποτε
κορεννυμενον. Ἡ γαρ πολις ουκ απο των οικοδομων, αλλα απο των ενοικων
θαυμαζεται. Μη μοι λεγε οτι η Ῥωμαιων πολις μεγαλη τωι μεγεθει· αλλα δειξον μοι εκει
ουτω λαον φιληκοον. Ἐπει και τα Σοδομα πυργους ειχεν, η δε καλυβη τον Ἀβρααμ· αλλ'
ελθοντες οι αγγελοι τα μεν Σοδομα παρεδραμον, επι δε την καλυβην κατηχθησαν. Ου
γαρ οικων περιφανειαν εζητουν, αλλα ψυχης αρετην περιηιεσαν. Ουτω δη και αλλως η
ερημος ειχε τον Ἰωαννην, η δε πολις τον Ἡρωδην· δια τουτο ερημος πολεως
ευγνωμονεστερα. Τι δηποτε; Ὅτι ουκ εν τοις κτισμασιν η προφητεια. Ταυτα δε λεγω, ινα
μηδεποτε πολιν εγκωμιασωμεν απο πραγματων καταλυομενων. Τι μοι λεγεις
οικοδομηματα και κιονας; Ταυτα τωι παροντι συγκαταλυεται βιωι. Εισελθε εις εκκλησιαν
και βλεπε της πολεως την ευγενειαν. Εισελθε και βλεπε πενητας εκ μεσονυκτιων μεχρι
της ημερας παραμενοντας, βλεπε παννυχι δας ιερας ημεραι και νυκτι συναφθεισας,
βλεπε δημον φιλοχριστον, ουτε εν ημεραι την αναγκην της πενιας φοβουμενους, ουτε εν
νυκτι την τυραννιδα του υπνου. Μεγαλη πολις και μητροπολις της οικουμενης. Ποσοι
επισκοποι, ποσοι διδασκαλοι ηλθον ενταυθα και παιδευθεντες παρα του λαου
αναχωρουσι και τον νομον τον εμφυτον εντευθεν μεταφυτευσαι παρασκευαζονται; Ἐαν
λεγηις μοι αξιωματα και χρηματων περιουσιαν, απο των φυλλων το δενδρον επαινεις
και ουκ απο του καρπου. Ταυτα δε λεγω ου κολακευων υμων την αγαπην, αλλα την
αρετην υμων ανακηρυττων. Μακαριος εγω δι' υμας, μακαριοι υμεις δι' εαυτους.
Μακαριος ο λεγων εις ωτα ακουοντων· ουτως εγω μακαριος εγενομην. "Μακαριοι οι
πεινωντες και διψωντες την δικαιοσυνην." Ἰδε πως υμεις μακαριοι δι' εαυτους
εγενεσθε. Μακαριος ανηρ λογων ερων πνευματικων. Τουτο διιστησιν ημας των
αλογων. Ου γαρ δη η του σωματος αναλογια, ουδε το τρεφεσθαι, ουδε το πινειν, ουδε το
νεμεσθαι, ουδε το ζηιν· ταυτα γαρ ημιν απαντα κοινα προς τα αλογα· αλλα τι διεστηκεν
ανθρωπος των αλογων; Τωι λογωι· δια τουτο και λογικον ζωον εστιν ο ανθρωπος. Ὥσπερ
γαρ τρεφεται τα σωματα, ουτω τρεφεται και η ψυχη· αλλα το μεν σωμα αρτωι, η δε ψυχη
λογωι. Ειπε μοι· Ἂν ουν ιδηις ανθρωπον λιθον εσθιοντα, αρα αν ειποις ανθρωπον ειναι;
Ουτως αν ιδηις μη λογωι τρεφομενον, αλλ' αλογιαι, ερεις· Ουτος και το ειναι ανθρωπος
απωλεσεν· η γαρ ανατροφη δεικνυσι του ανθρωπου την ευγενειαν. Ἐπειδη τοινυν το
θεατρον ημιν πεπληρωται και παλιν η θαλασσα η κυμαινομενη και γαληνης γεμουσα
και παλιν το πελαγος το χειμαζομενον και εστηκος, φερε δη το πλοιον ελκυσωμεν, αντι
του ιστιου την γλωτταν αναπετασαντες, αντι του ζεφυρου του Πνευματος την χαριν
καλεσαντες, αντι του αυχενος και πηδαλιου τωι σταυρωι χρωμενοι κυβερνητηι. Ἡ
θαλασσα μεν γαρ εχει αλμυρα υδατα, ενταυθα δε υδωρ ζων. Ἐκει αλογα ζωια, ενταυθα δε
ψυχαι λογικαι· εκει οι πλεοντες απο θαλασσης εις γην, ενταυθα δε οι πλεοντες απο γης
εις ουρανον ορμιζονται· εκει πλοια, ενταυθα δε λογοι πνευματικοι· εκει σανιδες εν τωι
πλοιωι, ενταυθα δε λογων συγκροτηματα· εκει ιστιον, ενταυθα δε γλωττα· εκει ζεφυρου
αυρα, ενταυθα δε Πνευματος επιδημια· εκει ανθρωπος κυβερνητης, ενταυθα δε
κυβερνητης ο Χριστος. ∆ια δη τουτο το πλοιον χειμαζεται, αλλ' υποβρυχιον ου γινεται.
Ἠδυνατο μεν γαρ και εν γαληνηι πλειν, αλλ' ουκ αφηκεν ο κυβερνητης, ινα και των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

πλεοντων την υπομονην ιδηις και του κυβερνωντος την συνεσιν ακριβως καταμαθηις.
4.2 Ἀκουετωσαν Ἕλληνες, ακουετωσαν Ἰουδαιοι τακατορθωματα ημων και την
προεδριαν της Ἐκκλησιας. Ὑπο ποσων επολεμηθη η Ἐκκλησια, αλλ' ουδεποτε ενικηθη;
ποσοι τυραννοι; ποσοι στρατηγοι; ποσοι βασιλεις; Αυγουστος, Τιβεριος, Γαιος, Κλαυδιος,
Νερων, ανθρωποι λογοις τετιμημενοι, δυνατοι, τοσαυτα επολεμησαν ακμην νεαζουσαν,
αλλ' ουκ εξερριζωσαν· αλλ' οι μεν πολεμησαντες σεσιγηνται και ληθηι παραδεδονται, η
δε πολεμηθεισα τον ουρανον υπεραιρει. Μη γαρ μοι τουτο ιδηις οτι εν γηι εστηκεν η
Ἐκκλησια, αλλ' οτι εν ουρανωι πολιτευεται; Ποθεν τουτο δηλον; ∆εικνυσι των
πραγματων η αποδειξις. Ἐπολεμηθησαν ενδεκα μαθηται και η οικουμενη επολεμει· αλλ'
οι πολεμηθεντες ενικησαν και οι πολεμησαντες ανηιρεθησαν· τα προβατα των λυκων
περιεγενοντο. Ειδες ποιμενα τα προβατα εν μεσωι των λυκων αποστελλοντα, ινα μηδε
τηι φυγηι την σωτηριαν πορισωνται; Ποιος ποιμην τουτο εργαζεται; Ἀλλ' ο Χριστος τουτο
εποιησεν, ινα σοι δειξηι οτι ου κατα ακολουθιαν των πραγματων, αλλ' υπερ φυσιν και
ακολουθιαν τα κατορθωματα γινεται. Ἡ γαρ Ἐκκλησια ουρανου μαλλον ερριζωται.
Ἀλλ' ισως απονοιαν μου καταγινωσκει ο Ἕλλην· αλλ' αναμενετω των πραγματων την
αποδειξιν και μανθανετω της αληθειας την ισχυν. Πως; ευκολωτερον τον ηλιον
σβεσθηναι η την Ἐκκλησιαν αφανισθηναι. Τις ταυτα, φησιν, ο κηρυττων; Ὁ θεμελιωσας
αυτην· "Ὁ ουρανος και η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσιν." Ταυτα
ου μονον ειπεν, αλλα και επληρωσεν· δια τι γαρ μαλλον ουρανου μειζονα αυτην
εθεμελιωσεν; Ουρανου γαρ τιμιωτερα η Ἐκκλησια. ∆ια τι ουρανος; ∆ια την Ἐκκλησιαν,
ουχ η Ἐκκλησια δια τον ουρανον. Ὁ ουρανος δε δια τον ανθρωπον, ουκ ανθρωπος δια
τον ουρανον. Και εξ ων αυτος εποιησεν, δηλον. Ουρανιον γαρ σωμα ουκ ανελαβεν ο
Χριστος. Ἀλλ' ινα μη μηκυναντες τον λογον, παλιν χρεωσται αναχωρησωμεν
σημερονιστε γαρ οσαπερ χθες υπεσχομεθα, καταβαλειν ετοιμοι σημερον. ∆ια γαρ τους
απολειφθεντας ανεβαλομην. Ἐπειδη ουν οι απολειφθεντες τα εαυτων επληρωσαν και
την παρουσιαν ημιν την εαυτων εχαρισαντο πεπληρωμενην τραπεζαν των
αναλωματων, φερε δη, τα οψα παραθωμεν, οψα ουχ εωλα· ει γαρ και χθεσινα ην, αλλ'
ου γινονται εωλα. Τι δηποτε; Ουκ εστι κρεα, ινα διαφθαρηι, αλλα νοηματα διηνεκως
ανθουντα. Τα μεν γαρ κρεα φθειρεται· σωμα γαρ εστιν· τα δε νοηματα μενοντα
ευωδεστερα καθιστανται. Τι ουν ην, α χθες ειρηκαμεν; Και γαρ και ημεις χθες
απελαυσαμεν τραπεζης και οι απολειφθεντες ουκ εζημιωθησαν. "Και εγενετο του
ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου
υψηλου και επηιρμενου." Τις ταυτα φησιν; Ἡσαΐας, ο θεωρος των Σεραφιμ, ο γαμωι
ομιλησας και την χαριν μη σβεσας. Και προσεσχηκατε τωι προφητηι, αλλ' ακουσατε του
προφητου και σημερον· "Ἔξελθε, συ και Ἰασουφ ο υιος σου." Ἀναγκαιον και ταυτα μη
παραδραμειν. "Ἔξελθε, συ και ο υιος σου." Υιον ειχεν ο προφητης; Ουκουν ει υιον, και
γυναικα, ινα μαθηις οτι ου φαυλον ο γαμος, αλλα κακον η πορνεια. Ἀλλ' επειδη πολλοις
τισι διαλεγομεθα και λεγομεν· ∆ια τι μη ορθως ζηις, δια τι μη τον βιον ακριβη
επιδεικνυσαι; Πως δυναμαι, φησιν, εαν μη αποταξωμαι γυναικι, εαν μη αποταξωμαι
παιδιοις, εαν μη αποταξωμαι πραγμασιν; ∆ια τι; Μη κωλυμα ο γαμος; βοηθος σοι
δεδοται η γυνη, μη επιβουλος. Ὁ προφητης ου γυναικα ειχεν; Και ουκ εγενετο κωλυμα
του Πνευματος ο γαμος· αλλα και ωμιλει τηι γυναικι και προφητης ην. Ὁ Μωυσης ου
γυναικα ειχεν; Ἀλλ' ομως και πετρας διερρηξεν και αερα μετεβαλεν και Θεωι διελεγετο
και θεηλατον οργην ανεστειλεν. Ὁ Ἀβρααμ ουχι γυναικα ειχεν; Και πατηρ εγενετο
εθνων πολλων και της Ἐκκλησιας· τον γαρ Ἰσαακ υιον ειχεν. Ουχ ουτος αυτωι εγενετο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

κατορθωματων υποθεσις; Ουκ ανηνεγκε το παιδιον, τον καρπον του γαμου; ουκ εγενετο
και πατηρ και φιλοθεος; ουκ ην ιδειν ιερεα εξ οικειων σπλαγχνων γενομενον; ιερεα και
πατερα; φυσιν νικωμενην και ευλαβειαν κρατουσαν; σπλαγχνα πατουμενα και
κατορθωματα ευσεβη περιγινομενα; και τον πατερα λυομενον και φιλοθεον
στεφανουμενον; ουκ ειδες ολον φιλοπαιδα και φιλοθεον; μητι εκωλυσεν ο γαμος; Τι
δαι; η μητηρ των Μακκαβαιων ουχι γυνη ην; ουχι επτα δεδωκεν παιδας τον χορον των
αγιων; ουκ ειδεν αυτους μαρτυρησαντας; ουχ ειστηκει καθαπερ ορος μη σαλευομενη;
ουχ ειστηκει καθ' εκαστον αυτων μαρτυρουσα, και μητηρ μαρτυρων και επτακις
εμαρτυρησεν; Βασανιζομενων γαρ εκεινων, αυτη την πληγην εδεχετο. Ουδε γαρ απαθως
ουτω τα γινομενα εφερεν· μητηρ γαρ ην και της φυσεως η υβρις την οικειαν δυναμιν
επεδεικνυτο· αλλ' ουκ ενικατο. Θαλασσα γαρ ην και κυματα· αλλ' ωσπερ η θαλασσα
μαινομενη καταλυεται, ουτω και η φυσις εγειρομενη τωι φοβωι του Θεου εχαλινουτο.
Πως αυτους ηλειψεν; πως αυτους εθρεψεν; πως επτα ναους τωι Θεωι παρεστησεν,
ανδριαντας χρυσους, μαλλον δε και χρυσου τιμιωτερους;
4.3 Ουδε γαρ τοιουτον απολαμπει χρυσος, οιον ψυχη μαρτυρων. Ειστηκει ο
τυραννος και υπο μιας γυναικος ηττωμενος ανεχωρει. Ἐκεινος οπλοις επολιορκει και
αυτη προθυμιαι περιεγενετο· εκεινος καμινον ανηψεν και αυτη την αρετην του
Πνευματος· εκεινος στρατοπεδον εκινει και αυτη προς αγγελους μεθωρμιζετο· εωρα
κατω τον τυραννον και ενενοει τον ανω βασιλευοντα· εωρα τας κατω βασανους και
ηριθμει τα ανω βραβεια· εωρα την παρουσαν κολασιν και ενενοει την μελλουσαν
αθανασιαν. [∆ιο και ο Παυλος ελεγεν· "Μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα, αλλα τα
μη βλεπομενα."] Μη τι κωλυμα ο γαμος εγενετο; Τι δαι ο Πετρος, η κρηπις της
Ἐκκλησιας, ο μανικος εραστης του Χριστου, ο απαιδευτος τωι λογωι και ρητορων
περιγενομενος, ο αμαθης και φιλοσοφων αποφραξας στοματα, ο την ελληνικην
θρησκειαν καθαπερ αραχνην διαλυσας, ο την οικουμενην περιδραμων, ο σαγηνευσας
την θαλασσαν και αλιευσας την οικουμενην, ουκ ειχε και ουτος γυναικα; Ναι, ειχεν. Ὅτι
δε εσχεν, ακουσον του ευαγγελιστου. Τι δε φησιν; "Εισηλθεν ο Ἰησους προς την
πενθεραν Πετρου πυρεσσουσαν." Ὅπου πενθερα, εκει και γυνη· οπου γυνη, εκει και
γαμος. Τι δαι ο Φιλιππος; ου τεσσαρας θυγατερας ειχεν; Ὅπου δε τεσσαρες θυγατερες,
εκει και γυνη και γαμος. Τι τοινυν ο Χριστος; Ἀπο παρθενου μεν, αλλ' εις γαμον
παρεγενετο και δωρον εισηνεγκεν· "Ουκ εχουσιν γαρ, φησιν, οινον"· και το υδωρ οινον
εποιησεν, τηι παρθενιαι τον γαμον τιμων, τηι δωρεαι το πραγμα θαυμαζων· ινα μη
βδελυσσηι τον γαμον, αλλα μισηις την πορνειαν. Τωι εμωι κινδυνωι εγγυωμαι σου την
σωτηριαν, καν γυναικα εχηις. Προσεχε σεαυτωι. Γυνη εαν ευχρηστος ηι, βοηθος σου εστιν.
Τι ουν αν μη ηι ευχρηστος; Ποιησον αυτην ευχρηστον. Μη ουκ εγενοντο καλαι γυναικες
και κακαι, ινα μη εχηις προφασιν; Ποταπη η του Ἰωβ ην; Ἡ δε Σαρρα καλη ην. ∆ειξω σοι
γυναικα φαυλην και πονηραν. Ουκ εβλαψεν τον ανδρα η γυνη του Ἰωβ· πονηρα ην και
φαυλη και γαρ βλασφημειν αυτωι συνεβουλευσεν. Τι ουν; εσεισεν τον πυργον;
κατηνεγκεν τον αδαμαντα; περιεγενετο της πετρας; εξεκρουσεν τον στρατιωτην;
διετρησεν το σκαφος; εξερριζωσεν το δενδρον; Ουδεν τουτων· αλλ' εκεινη
προσεκρουσεν, και ο πυργος ασφαλεστερος εγινετο· αυτη τα κυματα ηγειρεν, και το
πλοιον ου κατεποντιζετο, αλλ' εξ ουριας επλεεν· ο καρπος αυτου ετρυγηθη, και το
δενδρον ουκ εσαλευθη· τα φυλλα επεσεν, και η ριζα εμενεν ασαλευτος. Ταυτα λεγω, ινα
μηδεις προφασισηται κακιαν γυναικος. Φαυλη εστιν; ∆ιορθωσον αυτην. Ἀλλα, φησιν,
απο παραδεισου με εξεβαλεν. Ἀλλα και εις ουρανους σε ανηνεγκεν. Ἡ αυτη μεν φυσις,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

διαφορος δε η γνωμη. Ἀλλ' η του Ἰωβ φαυλη; Ἀλλ' η Σωσαννα καλη. Ἀλλ' η Αιγυπτια
ακολαστος; Ἀλλ' η Σαρρα κοσμια. Ειδες εκεινην; Βλεπε και ταυτην· επει και εν ανδρασιν
οι μεν φαυλοι, οι δε σπουδαιοι. Καλος ο Ἰωσηφ, οι δε πρεσβυτεροι ακολαστοι. Ειδες
πανταχου κακιαν και αρετην, μη τηι φυσει ταυτα κρινομενα, αλλα τηι γνωμηι
διαιρουμενα. Μη μοι προφασεις; Ἀλλ' επι τα χρεα και την καταβολην σπευδωμεν. "Και
εγενετο του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς." Μελλω λεγειν δια τι ο προφητης
επισημαινεται τον καιρον· εζητουμεν γαρ χθες, τι δηποτε των προφητων απαντων τον
καιρον της ζωης των βασιλεων ειωθοτων λεγειν, και αυτου τουτου, ενταυθα το εθος
ελυθη· και ου λεγει· εν ταις ημεραις Ὀζιου, αλλ' εν τηι τελευτηι Ὀζιου. Τουτο λυσαι
βουλομαι σημερον. Ει γαρ και πολυ το καυμα, αλλα μειζων η δροσος του λογου· ει γαρ
βιαζεται το σωμα μαλακιζομενον, αλλ' ακμαζουσα η ψυχη ευφραινεται. Μη μοι λεγε
καυμα και ιδρωτα· εαν ιδρωσηις τωι σωματι, σμηχεις σου την διανοιαν. Οι παιδες οι τρεις
εν καμινωι ησαν και ουδεν επασχον, αλλ' η καμινος δροσος εγενετο. Ὅταν εννοησηις
ιδρωτα, εννοει και τον μισθον και την αμοιβην. Και γαρ κολυμβητης ανθρωπος δι'
ουδεν αλλο κατατολμαι εις το βαθος εαυτον καταβαλειν των υδατων η δια μαργαριτας,
του πολεμου την υποθεσιν. Ἀλλ' ου την υλην διαβαλλω, αλλα την ακολαστον γνωμην.
Και συ, ινα λαβηις θησαυρον ανελλιπη και φυτευσηις αμπελον εν τηι ψυχηι σου, ουκ
ανεχηι καυματος, ουδε ιδρωτος; Ουχ οραις τους εν θεατρωι καθημενους, πως ιδρουσιν και
γυμνηι τηι κεφαληι την ακτινα δεχονται, ινα γενωνται θανατου αιχμαλωτοι, ινα πορνης
δουλοι; Εις απωλειαν εκεινοι καμνουσιν, και συ εις σωτηριαν εκλυηι; Ἀθλητης ει και
στρατιωτης. Μη τοινυν καμνε προς τους κινδυνους, αλλ' ευψυχως διαφερε τους
αγωνας. Τις ουν εστιν ο Ὀζιας εκεινος και δια τι την τελευτην αυτου ταυτην ειπεν;
Ουτος ο Ὀζιας βασιλευς ην και ανηρ δικαιος και πολλοις κομων τοις κατορθωμασιν·
αλλ' υστερον ποτε εις απονοιαν ηλθεν, εις απονοιαν, την μητερα των κακων, εις
αλαζονειαν, τον θορυβον των νοσουντων, εις υπερηφανιαν, την απωλειαν του
διαβολου. Ουδεν γαρ απονοιας χειρον· δια τουτο και τον λογον απαντα εις τουτο
κατηναλωσαμεν χθες, την απονοιαν καθαιρουντες και την ταπεινοφροσυνην
διδασκοντες.
4.4 Ειπω σοι ποσον αγαθον ταπεινοφροσυνη και ποσον κακον απονοια;
Ἁμαρτωλος δικαιον ενικησεν, ο τελωνης τον φαρισαιον, και ρηματα εργων
περιεγενοντο. Πως ρηματα; Ὁ τελωνης λεγει· "Ὁ Θεος, ιλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι." Ὁ
φαρισαιος λεγει· "Ουκ ειμι ως οι πολλοι των ανθρωπων αρπαξ η πλεονεκτης." Ἀλλα τι;
"Νηστευω δις της εβδομαδος, αποδεκατω μου τα υπαρχοντα." Ὁ φαρισαιος εργα εδειξε
δικαιοσυνης· ο τελωνης ρηματα ειπε ταπεινοφροσυνης, και λογοι εργων περιεγενοντο
και ο τοσουτος θησαυρος εξεφυσηθη και η τοσαυτη πενια εις πλουτον μετεβληθη.
Ἦλθον δυο πλοια εχοντα γομον· εισηλθον αμφοτερα εις τον λιμενα· αλλ' ο μεν τελωνης
καλως τωι λιμενι προσωρμισθη, ο δε φαρισαιος ναυαγιον υπεμεινεν, ινα μαθηις ποσον
κακον η απονοια. ∆ικαιος ει; Μη ταπεινωσηις τον αδελφον σου. Κομαις κατορθωμασιν;
Μη ονειδισηις τωι πλησιον και υποτεμηις σου το εγκωμιον. Ὅσον μεγας ει, τοσουτον
ταπεινου σαυτον. Και προσεχε μετ' ακριβειας τι λεγω, αγαπητε. Μαλλον ο δικαιος
οφειλει φοβεισθαι την απονοιαν η ο αμαρτωλοςτουτο και χθες ειπον, και τημερον λεγω
δια τους χθες απολειφθεντας διοτι ο αμαρτωλος εχει το συνειδος κατηγορουν αυτου και
αναγκη ταπεινοφρονειν αυτον, ο δε δικαιος επαιρεται κατορθωμασιν. Ὥσπερ ουν επι
των πλοιων, οι μεν εχοντες κενον πλοιον ου δεδοικασι πειρατων συστημαου γαρ
ερχονται διατρησαι το πλοιον το μηδεν εχον, οι δε φορτου γεμον εχοντες πλοιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

δεδοικασι πειραταςο γαρ πειρατης εκει απερχεται, οπου χρυσος, οπου αργυρος, οπου
λιθοι τιμιοι, ουτω και ο διαβολος ουκ ευκολως επηρεαζει τωι αμαρτωλωι, αλλα τωι
δικαιωι, οπου πλουτος πολυς. Ἐπειδη πολλακις η απονοια εξ επιβουλης του διαβολου,
νηφειν αναγκαιον. Ὅσον μεγας ει, τοσουτον ταπεινου σαυτον. Ὅταν αναβηις εις το
υψος, ασφαλισθηναι χρειαν εχεις, ινα μη πεσηις. ∆ιο και ο Κυριος ημων λεγει· "Ὅταν
παντα ποιησητε, λεγετε οτι Ἀχρειοι δουλοι εσμεν." Τι μεγα φρονεις, ανθρωπος ων, της
γης συγγενης, ομοουσιος τηι τεφραι, τας εν τηι φυσει, τας εν τηι γνωμηι, τας εν τηι
προαιρεσει των πραγματων μεταβολας μη λογιζομενος; Σημερον πλουσιος, αυριον
πενης· σημερον υγιαινων, αυριον νοσων· σημερον χαιρων, αυριον λυπουμενος· σημερον
εν δοξηι, αυριον εν ατιμιαι· σημερον εν νεοτητι, αυριον εν γηραι. Μη ισταται τι των
ανθρωπινων; αλλ' ωσπερ των ποταμιων ρευματων μιμειται τον δρομον. Ὁμου τε γαρ
εφανη, και σκιας ευκολωτερον ημας καταλιμπανει. Τι ουν μεγα φρονεις, ανθρωπε, ως
καπνος η ματαιοτης; "Ἄνθρωπος γαρ ματαιοτητι ωμοιωθη." "Ὡσει καπνος αι ημεραι
αυτου." "Ἐξηρανθη ο χορτος, και το ανθος αυτου εξεπεσεν." Ταυτα λεγω, ουχ ως την
ουσιαν εξευτελιζων, αλλα την απονοιαν χαλινων. Και γαρ "μεγα ανθρωπος, και τιμιον
ανηρ ελεημων." Ἀλλ' ο Ὀζιας ουτος βασιλευς ων και το διαδημα περικειμενος, επειδη
δικαιος ην, εφρονησεν ποτε μεγα και φρονησας μεγα και μειζον της αξιας, εισηλθεν εις
το ιερον. Και ακουε πως· Εισηλθεν εις τα αγια, φησι, των αγιων, ειτα λεγει, βουλομαι
θυμιασαι. Βασιλευς ων ιερωσυνης αρχην αρπαζει. Βουλομαι, φησι, θυμιασαι, επειδη
δικαιος ειμι. Ἀλλα μενε εσω των οικειων ορων· αλλοι οροι βασιλειας και αλλοι οροι
ιερωσυνης· αλλ' αυτη μειζων εκεινης. Ου γαρ απο των φαινομενων φαινεται βασιλευς,
ουδε απο των πεπηγμενων αυτωι λιθων, και ου περικειται χρυσιου, οφειλει κρινεσθαι ο
βασιλευς. Ουτος μεν γαρ τα επι της γης ελαχεν οικονομειν· ο δε της ιερωσυνης θεσμος
ανω καθηται. "Ὅσα αν δησητε επι της γης, εσται δεδεμενα εν τωι ουρανωι." Ὁ βασιλευς
τα ενταυθα πεπιστευται, εγω τα ουρανια· εγω οταν ειπω, τον ιερεα λεγω. Μη ουν, αν
ιδηις ιερεα αναξιον, την ιερωσυνην διαβαλλε· ου γαρ το πραγμα διαβαλλειν δει, αλλα
τον κακως τωι καλωι κεχρημενον· επει και ο Ἰουδας προδοτης εγενετο, αλλ' ου
κατηγορια της αποστολης τουτο, αλλα της εκεινου γνωμης· ουκ εγκλημα της
ιερωσυνης, αλλα της κακης γνωμης.
4.5 Και συ τοινυν μη την ιερωσυνην διαβαλλε, αλλα τον κακως τωι καλωι
κεχρημενον. Ἐπει οταν σοι τις διαλε γηται και λεγηι· Ειδες τονδε τον χριστιανον; ειπε·
Ἀλλ' εγω ου περι προσωπων, αλλα περι πραγματων σοι διαλεγομαι. Ἐπει ποσοι ιατροι
δημιοι εγενοντο και δηλητηρια δεδωκασιν αντι φαρμακων; Ἀλλ' ου την τεχνην
διαβαλλω, αλλα τον κακως τηι τεχνηι χρησαμενον. Ποσοι ναυται κατεποντισαν πλοια;
Ἀλλ' ουχ η ναυτιλια, αλλ' η κακη γνωμη εκεινων. Ἐαν η χριστιανος φαυλος, μη του
δογματος κατηγορει και της ιερωσυνης, αλλα τον απο ραιθυμιας φαυλον γενομενον
μεμφου, μαλλον δε μη μεμφου, αλλ' ωστε μεταβαλλεσθαι αυτον ευχου και δακρυε. Ὁ
βασιλευς σωματα εμπιστευεται, ο δε ιερευς ψυχας· ο βασιλευς λοιπαδας χρηματων
αφιησιν, ο δε ιερευς λοιπαδας αμαρτηματων· εκεινος αναγκαζει, ουτος παρακαλει·
[εκεινος αναγκηι, ουτος γνωμηι·] εκεινος οπλα εχει αισθητα, ουτος οπλα πνευματικα·
εκεινος πολεμει προς βαρβαρους, εμοι πολεμος προς δαιμονας. Μειζων η αρχη αυτη· δια
τουτο ο βασιλευς την κεφαλην υπο χειρας του ιερεως αγει και πανταχου εν τηι Παλαιαι
ιερεις βασιλεας εχριον. Ἀλλ' ο βασιλευς εκεινος τα ιδια σκαμματα υπερβας και το
μετρον της βασιλειας διαπηδησας προσθειναι επεχειρησεν και εισηλθεν εις το ιερον
μετα αυθεντιας, θυμιασαι θελων. Τι ουν ο ιερευς; "Ουκ εξεστι σοι, Ὀζια, θυμιασαι." Ὅρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

παρρησιαν, φρονημα αδουλωτον, γλωσσαν ουρανου απτομενην, ελευθεριαν αχειρωτον,
ανθρωπου το σωμα και αγγελου το φρονημα, χαμαι βαδιζοντα και εν ουρανωι
πολιτευομενον. Ειδε τον βασιλεα και ουκ ειδε την πορφυραν· ειδε τον βασιλεα και ουκ
ειδε το διαδημα. Μη μοι λεγε την βασιλειαν, οπου παρανομια. "Ουκ εξεστι σοι, βασιλευ,
θυμιασαι εις τα αγια των αγιων·" υπερβαινεις τα σκαμματα, τα μη δεδομενα ζητεις· δια
τουτο και α ελαβες απολεις. "Ουκ εξεστι σοι θυμιαν, αλλα τοις ιερευσιν." Ουκ εστι σον
τουτο, αλλ' εμον. Μη ηρπασα σου την πορφυριδα; Μη αρπασηις μου την ιερωσυνην.
"Ουκ εξεστι σοι θυμιαν, αλλ' η τοις ιερευσι τοις υιοις Ἀαρων." [Μετα πολυν χρονον,
μετα την τελευτην Ἀαρων τουτο εγενετο.] Και δια τι ουκ ειπεν· Τοις ιερευσι, μονον,
αλλ' εμνημονευσεν και του πατρος; Συνεβη εν εκεινωι τωι χρονωι τοιουτον τι γενεσθαι.
∆αθαν γαρ και Ἀβειρων και Κορε επανεστησαν τωι Ἀαρων· ηνοιχθη η γη και κατεπιεν
αυτους· ηλθε πυρ ανωθεν και κατεκαυσεν αυτους. Βουλομενος ουν αυτος αναμνησαι
της ιστοριας εκεινης, οτι και ποτε επηρεσαν την ιερωσυνην, αλλ' ουχ ηττηθη, αλλ'
επηλθε πληθος και ο Θεος αυτους ημυνατο. "Ουκ εξεστι σοι θυμιαιν, αλλ' η τοις ιερευσι
τοις υιοις Ἀαρων." Ουκ ειπεν· Ἐννοησον τι υπεμειναν οι τοτε ταυτα ποιησαντες· ουκ
ειπεν· Ἐννοησον οτι εκαησαν οι επανασταντες, αλλ' ειπε τον εκδικηθεντα Ἀαρων και
εις αναμνησιν αυτον της ιστοριας ηνεγκεν, μονονουχι τουτο λεγων· Μη τολμα τα του
∆αθαν, ινα μη παθηις τοιαυτα οια επι του Ἀαρων. Ὁ δε βασιλευς Ὀζιας ουκ
ηνεσχετο,αλλα τηι απονοιαι φυσιουμενος επεισηλθεν εις το ιερον, ανεπετασεν τα αγια
των αγιων, θελων θυμιασαι. Τι ουν ο Θεος; Ἐπει ουν ου καλως ο ιερευς κατεφρονηθη
και λογος ιερωσυνης επατειτο και ουδεν ηδυνατο ουκετι ο ιερευςιερεως γαρ ελεγχειν
εστι μονον και παρρησιαν επιδεικνυσθαι, ουχ οπλα κινειν, ουδε ασπιδας αρπαζειν, ουδε
δορυ σειειν, ουδε τοξον τεινειν, ουδε βελος πεμπειν, αλλα μονον ελεγχειν και
παρρησιαν επιδεικνυσθαι, επειδη ουν ηλεγχεν ο ιερευς, ουκ ειξε δε ο βασιλευς, αλλα
οπλα εκινει και ασπιδας και δορατα και περιουσιαι εκεχρητο τηι εαυτου, ο ιερευς, ωσπερ
δικαιολογουμενος προς τον Θεον, φησιν· Ἐγω το εμαυτου εποιησα, ουδεν πλεον
δυναμαι, βοηθησον αυτος ιερωσυνηι πατουμενηι· νομοι αδικουνται, θεσμοι
ανατρεπονται. Τι ουν ο φιλανθρωπος; Κολαζει τον τολμητην, και ευθεως εξηνθησε
λεπρα εις το μετωπον αυτου. Ὅπου η αναισχυντια, εκει και η τιμωρια. Ειδες
φιλανθρωπιαν της του Θεου τιμωριας; Ου κεραυνον αφηκεν, ου γην εσεισεν, ου
συνεταραξεν τον ουρανον, αλλα εξηνθησεν η λεπρα, ουκ εν αλλωι τοπωι αλλ' επι του
μετωπου, ινα της κολασεως το τροπαιον φορηι, ινα ως εν στηληι γραμματα ηι κειμενα.
Ουδε γαρ δι' αυτον εγενετο, αλλα δια τους μετα ταυτα. ∆υναμενος γαρ αξιως την
τιμωριαν επαγαγειν, ουκ επηνεγκεν, αλλα καθαπερ νομος εν υψηλωι τοπωι τινι λεγων·
Μη ποιειτε τοιαυτα, ινα μη παθητε τοιαυτα. Ἐξηιει νομος εμψυχος και το μετωπον
φωνην ηφιει σαλπιγγος λαμπροτεραν. Γραμματα ην αναγεγραμμενα εν τωι μετωπωι,
γραμματα εξαλειφθηναι μη δυναμεναου γαρ ην μελαν, ινα τις εξαλειψηι, αλλ' απο
φυσεως η λεπρα και ακαθαρτον εποιει τουτον, ινα τους αλλους καθαρους ποιησηι. Και
καθαπερ οι καταδικοι, επειδαν σπαρτιον λαβωσιν, εξαγουσιν αυτους το σπαρτιον επι
του στοματος εχοντας, ουτω και ουτος αντι σπαρτιου επι του μετωπου ειχεν την λεπραν
απαγομενος, επειδη την ιερωσυνην υβρισεν. Ταυτα λεγω, ουχι βασιλεας διαβαλλων,
αλλα τους τηι απονοιαι και τωι θυμωι μεθυοντας, ινα μαθητε οτι η ιερωσυνη βασιλειας
μειζων.
4.6 Ἀει γαρ ο Θεος, οταν αμαρτηι η ψυχη, το σωμα κολαζει. Ουτω και επι του
Καιν εποιησεν. Ἡ ψυχη ημαρτε φονον εργασαμενη, και το σωμα αυτου παρελυθη. Πως;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

Ἄκουε· "Στενων και τρεμων, φησιν, εσηι επι της γης." Και περιηιει ο Καιν πασι
διαλεγομενος, σιγηι φωνην αφιεις, αφωνιαι παιδευων. Ἡ γλωσσα εσιγα και τα μελη
εβοα, και πασι διελεγετο δια τι στενει, δια τι τρεμει· Ἀδελφον απεκτεινα, φονον
ειργασαμην. Ὁ Μωυσης μετα ταυτα ελεγε δια γραμματων, εκεινος δια πραγματων
περιηιει πασι λεγων· "Ου φονευσεις." Ειδες στομα σιγων και πραγμα βοων; ειδες νομον
εμψυχον περιφερομενον; ειδες στηλην περιερχομενην; ειδες τιμωριαν τιμησεως
αναιρεσιν; ειδες κολασιν παιδευσεως υποθεσιν γινομενην; ειδες ψυχην αμαρτουσαν και
την σαρκα κολαζομενην; Και μαλα εικοτως. Ουτω δη και επι Ἰωαννην, η ψυχη ημαρτε
και η γλωσσα εδεθη· του γαρ οργανου της γλωττης αχρηστου λοιπον γεγονοτος, εκεινος
ο την φωνην γεννησας, Ζαχαριας, ετιμωρειτο. Ουτω δη και Ὀζιας ελεπρουτο το
μετωπον αμαρτων, ινα εκεινος παιδευθηι. Και εξηιει λοιπον ο βασιλευς πασιν υποδειγμα
γενομενος και εκαθαρθη το ιερον και εξεβαλλετο, ουδενος ωθουντος, και θελων την
ιερωσυνην προσλαβειν και ο ειχεν απωλεσεν. Και εξηιει απο του ιερου. Το μεν παλαιον
παντα λεπρον ην νομος εξω της πολεως εκβαλλεσθαι· νυνι δε ουκετι. ∆ια τι; Ἐπειδη ως
παιδιοις ενομοθετει ο Θεος, τοτε λεπρα ην του σωματος, νυνι δε η λεπρα της ψυχης
ζητειται. Ἐξηιει τοινυν ο βασιλευς εν λεπροτητι και ουκ εξεβαλον αυτον εκ της πολεως,
ταχα αιδουμενοι το διαδημα αυτου και την βασιλειαν, αλλ' εκαθητο παλιν παρανομων.
Τι ουν ο Θεος; Ὀργιζομενος τοις Ἰουδαιοις εστησε την προφητειαν. Ταυτα ουν παντα δια
το ρημα του προφητου, ινα καταβαλω το χρεος. Ἀλλ' επι το προκειμενον επανελθω μεν.
Ἐξηλθεν εκ του ιερου ο βασιλευς λεπρωθεις. ∆εον ουν και απο της πολεως αυτον
εκβαλειν κατα το εθος, ως ακαθαρτον, ο δημος ενδον αυτου καθεζομενου ανεχεται και
ουδεν των οφειλοντων, ου μικρον ου μεγα εις λογον παρρησιας ποιει. Ἐπει ουν αφηκαν
αυτον, αποστρεφεται αυτους ο Θεος και την χαριν παυει της προφητειας· και μαλα
εικοτως. Ἀνθ' ων γαρ τον αυτου νομον ηθετησαν και εκβαλειν ακαθαρτον
υπεσταλησαν, το προφητικον ιστησι χαρισμα. "Και ουκ ην ρημα τιμιον τοτε, και ουκ ην
ρησις προφητευουσα", τουτεστιν ου διελεγετο αυτοις δια προφητων ο Θεος· ου γαρ
ενεπνει το Πνευμα αυτοις δι' ου εφθεγγοντο, επει τον ακαθαρτον ειχον· επι δε των
ακαθαρτων ουκ ενηργει του Πνευματος η χαρις. ∆ια τουτο ου παρην, ουκ εφαινετο τοις
προφηταις, αλλα σιγαι και κρυπτει. Ἵνα δε το λεγομενον σαφες γενηται, επι
υποδειγματος ποιησω αυτο φανερον. Ὥσπερ ανθρωπος προς τινα διακειμενος τηι
στοργηι, μανικως λυπησαντα αυτον επι τι πραγμα, προς αυτον λεγει· Ουκετι οψομαι σοι,
ου λαλω σοι, ουτω και ο Θεος τοτε εποιησεν. Ἐπει γαρ αυτον παρωργισαν, τον Ὀζιαν μη
εκβαλοντες· Ουκετι, φησι, λαλω τοις προφηταις υμων, ουκετι πεμπω Πνευματος χαριν.
Ὅρα κολασιν ημεροτητος γεμουσαν. Ου γαρ κεραυνους αφηκεν, ουδε εκ θεμελιων
κατεσεισεν την πολιν· αλλα τι; Ου θελετε με εκδικησαι; φησιν, ουχ ομιλω υμιν. Μη γαρ
ουκ ηδυναμην αυτον εκβαλειν; Ἀλλ' εβουληθην το λειπομενον υμιν καταλιπειν. Ου
βουλεσθε; Ουδε εγω ομιλω υμιν, ουδε κινω των προφητων την ψυχην. Ουκ ενεργει του
Πνευματος η χαρις. Ουκουν εξ εκεινου σιγη ην, εχθρα Θεου και ανθρωπων. Ἐπει ουν
εκεινος μετα ταυτα απεθανε, και ελυθη των καταρων η υποθεσις. Ἐπειδη ουν χρονον
πολυν ειχεν ο προφητης μη προφητευσας, εκεινου δε τελευτησαντος ελυθη η οργη και η
προφητεια επανηλθεν. Λοιπον αναγκαιως ο προφητης επισημαινεται τον καιρον και
λεγει· "Και εγενετο εν τωι ενιαυτωι, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ειδον τον Κυριον
καθημενον επι θρονου υψηλου και επηιρμενου." Ὅτε απεθανεν, τοτε ειδον τον Κυριον.
Πριν γαρ τον Θεον ουχ εωρων οργιζομενον ημιν. Ἦλθε γαρ ο θανατος του ακαθαρτου
και ελυσεν την οργην. ∆ια τουτο, πανταχου των βασιλεων την ζωην λεγων, ενταυθα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

τελευτην ειπε του Ὀζιου· ["Ἐγενετο, φησι, του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς,
ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και επηιρμενου."] Ἀλλα παλιν του
Θεου την φιλανθρωπιαν ενταυθα ιδειν εστιν. Ἀπεθανεν ο ακαθαρτος και κατηλλαγη
Θεος τοις ανθρωποις. ∆ια τι, μη οντων κατορθωματων, εγενετο, αλλα τωι αποθανειν
αυτον; Ὅτι φιλανθρωπος εστι και ουκ ακριβολογειται εν τοις τοιουτοις· εν εζητει
μονον, ινα ο ακαθαρτος εξελθηι. Ταυτα τοινυν ειδοτες, απονοιαν διωξωμεν,
ταπεινοφροσυνην ασπασωμεθα, την ειωθυιαν δοξαν αναπεμψωμεν τωι Πατρι και τωι
Υιωι και τωι αγιωι Πνευματι νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

5.τ Εις τα υπολοιπα του Ὀζιου
5.1 Φερε δη τημερον τοις κατα τον Ὀζιαν διηγημασιν αποδωμεν το τελος και την
οροφην λοιπον επιθωμεν τωι λογωι, μηποτε και ημεις καταγελασθωμεν, καθαπερ
εκεινος, ο τον πυργον εν τοις ευαγγελιοις επιχειρησας μεν οικοδομησαι, μη δυνηθεις δε,
μηποτε τις των παροντων και περι ημων ειπηι· "Ουτος ο ανθρωπος ηρξατο μεν
οικοδομησαι, ουκ ισχυσε δε." Ὥστε δε σαφεστερα υμιν γενεσθαι τα λεγομενα, μικρα των
προτερον ειρημενων αναλαβωμεν, ινα μη χωρις κεφαλης ημιν ο λογος εις το θεατρον
εισελθηι το πνευματικον, αλλα την οικειαν οψιν απολαβων γνωριμος γενηται τοις
θεαταις. Ἔσται γαρ τα αυτα τοις μεν ακηκοοσιν υπομνησις, τοις δε μη διδασκαλια.
Πρωην μεν ουν ειρηκαμεν πως ην ευσεβης ο Ὀζιας, πως δε γεγονε φαυλος και ποθεν και
μεχρι που της απονοιας ωλισθεν· σημερον δε αναγκαιον ειπειν πως εισηλθεν εις το
ιερον, πως επεχειρησεν θυμιασαι, πως εκωλυσεν ο ιερευς, πως ουκ ειξεν εκεινος, πως
επεσπασατο του Θεου την οργην, πως εν τηι λεπραι τον βιον κατελυσεν και τινος ενεκεν
ο προφητης τας ημερας της ζωης αυτου παρεις της τελευτης εμνημονευσεν, ουτωσι
λεγων· "Του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς." Τουτο γαρ εστιν, δι' ο πασαν εξ
αρχης την ιστοριαν εκινησαμεν· αλλα προσεχετε ακριβως. "Και εγενετο, φησιν, ηνικα
ισχυσεν ο Ὀζιας ο βασιλευς, υψωθη η καρδια αυτου εως του διαφθειραι, και ηδικησεν εν
Κυριωι Θεωι αυτου." Τις ο τροπος της αδικιας; "Εισηλθε, φησιν, εις τον ναον Κυριου,
θυμιασαι επι το θυσιαστηριον του θυμιαματος." Ὢ της τολμης, ω της αναισχυντιας.
Αυτων των ιερων αδυτων κατετολμησεν, εις τα αγια των αγιων εισεπηδησεν, ο πασιν
αβατον ην χωριον, πλην του αρχιερεως μονου, τουτο βεβηλωσαι επεχειρησεν. Τοιουτον
εστιν ψυχη, καθαπαξ της οικειας απογνουσα σωτηριας· ουδαμου της μανιας ισταται,
αλλα τας ηνιας της σωτηριας αυτης ενδιδουσα ταις αλογοις επιθυμιαις πανταχου
φερεται και, καθαπερ ιππος δυσηνιος, τον χαλινον απο του στοματος εκβαλων και τον
αναβατην ριψας απο των νωτων υπτιον, παντος ανεμου σφοδροτερον φερεται και τοις
απαντωσιν εστιν αφορητος, υποφευγοντων μεν απαντων, κατασχειν δε τολμωντος
ουδενος, ουτω και ψυχη, τον χαλινουντα αυτην του Θεου φοβον εκβαλουσα και τον
ηνιοχουντα ριψασα λογισμον απαντα, τα της κακιας επιτρεχει χωρια, εως αν εις τα της
απωλειας βαραθρα φερουσα κατακρημνισηι την εαυτης σωτηριαν. ∆ιο χρη συνεχως
αυτην ανακρουεσθαι και, καθαπερ τινι χαλινωι, τωι της ευσεβειας λογισμωι την αλογον
αυτης αναχαιτιζειν ορμην· οπερ ο Ὀζιας ουκ εποιησεν, αλλ' εις αυτην την ανωτατω
παντων αρχην παρηνομησεν. Ἱερωσυνη γαρ και αυτης της βασιλειας σεμνοτερα και
μειζων εστιν αρχη. Μη γαρ μοι την αλουργιδα ειπηις, μηδε το διαδημα, μηδε τα ιματια τα
χρυσα. Σκια παντα εκεινα και των εαρινων ανθων ευτελεστερα. "Πασα γαρ δοξα
ανθρωπου, φησιν, ως ανθος χορτου", καν αυτην λεγηις την βασιλικην. Μη δη ταυτα μοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

λεγε, αλλ' ει βουλει ιερεως προς βασιλεα το διαφορον ιδειν, της εκαστωι δεδομενης
εξουσιας το μετρον εξεταζε και πολλωι του βασιλεως υψηλοτερον οψει τον ιερεα
καθημενον. Ει γαρ και λαμπρος ημιν ο θρονος φαινεται ο βασιλικος απο των
προσπεπηγοτων αυτωι λιθων και του περισφιγγοντος αυτον χρυσιου, αλλ' ομως τα επι
της γης ελαχεν οικονομειν και πλειον εχει της εξουσιας ταυτης ουδεν· ο δε της
ιερωσυνης θρονος εν τοις ουρανοις ιδρυται και τα εκει διεπειν επιτετραπται. Τις ταυτα
φησιν; Αυτος ο των ουρανων βασιλευς· "Ὅσα γαρ αν δησητε, φησιν, επι της γης, εσται
δεδεμενα εν τοις ουρανοις· και οσα αν λυσητε επι της γης, εσται λελυμενα εν τοις
ουρανοις." Τι ταυτης ισον γενοιτ' αν της τιμης; Ἀπο της γης την αρχην της κρισεως
λαμβανει ουρανος. Ἐπειδη ο κριτης εν τηι γηι καθηται, ο ∆εσποτης επεται τωι δουλωι· και
απερ αν ουτος κατω κρινηι, ταυτα εκεινος ανω κυροι. Και μεσος του Θεου και της των
ανθρωπων φυσεως εστηκεν ο ιερευς, τας εκειθεν τιμας καταγων προς ημας και τας παρ'
ημων ικετηριας αναγων εκει, οργιζομενον αυτον τηι κοινηι καταλλαττων φυσει,
προσκεκρουκοτας ημας εξαρπαζων των εκεινου χειρων. ∆ια τουτο και αυτην την
βασιλικην κεφαλην υπο τας του ιερεως χειρας φερων τιθησιν ο Θεος, παιδευων ημας
οτι ουτος εκεινου μειζων ο αρχων· "το γαρ ελαττον υπο του κρειττονος ευλογειται."
Ἀλλα περι μεν ιερωσυνης και οσον της αξιας το μεγεθος εν ετερωι καιρωι δηλωσομεν·
τεως δε ιδωμεν της αδικιας το μεγεθος του βασιλεως, μαλλον δε του τυραννου.
"Εισηλθεν εις τον ναον Κυριου, εισηλθε και Ἀζαριας ο ιερευς οπισω αυτου." Ἆρα μη
ματην ελεγον οτι μειζων του βασιλεως ο ιερευς; Ου γαρ ως βασιλεα μελλων εξελαυνειν,
αλλ' ως δραπετην και οικετην αγνωμονα, ουτως επεισηλθε μετα σφοδροτητος, ωσπερ
τις σκυλαξ γενναιος επιδραμων τωι ακαθαρτωι θηριωι, ωστε αυτο της δεσποτικης
εξαγαγειν οικιας.
5.2 Ειδες ψυχην ιερεως παρρησιας γεμουσαν πολλης και φρονηματος υψηλου;
Ουκ ειδεν εις τον της αρχης ογκον, ουκ ενενοησεν οσον εστι ψυχην επιθυμιαι μεθυουσαν
κατασχειν, ουκ ηκουσε του Σολομωντος λεγοντος· "Ἀπειλη βασιλεως ομοια θυμωι
λεοντος"· αλλα προς τον αληθη βασιλεα των ουρανων ιδων και το βημα μεν εννοησας
εκεινο και τας ευθυνας, και τουτοις εαυτον τοις λογισμοις οχυρωσας, ουτως επεπηδησε
τωι τυραννωι. Ἤδει μεν γαρ, ᾔδει σαφως οτι "απειλη βασιλεως ομοια θυμωι λεοντος",
αλλα τοις προς την γην βλεπουσιν, ανθρωπωι δε τον ουρανον φανταζομενωι και
παρεσκευασμενωι την ψυχην ενδον εν τοις αδυτοις αφειναι, η τους ιερους νομους
υβριζομενους περιιδειν, κυνος παντος ευτελεστερος ην εκεινος. Ουδεν γαρ
ασθενεστερον του τους θειους παραβαινοντος νομους· ωσπερ ουν ουδεν ισχυροτερον
του τους θειους εκδικουντος νομους. "Ὁ μεν γαρ της αμαρτιαν ποιων δουλος εστι της
αμαρτιας", καν μυριους επι της κεφαλης εχηι στεφανους· ο δε την δικαιοσυνην
εργαζομενος και αυτου του βασιλεως βασιλικωτερος εστι, καν απαντων εσχατος ηι.
Ταυτα προς εαυτον φιλοσοφησας ο γενναιος εκεινος, επεισηλθε τωι βασιλει.
Συνεισελθωμεν ουν και ημεις, ει δοκει, και ιδωμεν τι προς τον βασιλεα διαλεγεται.
Ἔξεστι γαρ· ου μικρον δε εις ωφελειας λογον, ελεγχομενον ιδειν υπο ιερεως βασιλεα. Τι
ουν φησιν ο ιερευς; "Ουκ εξεστι σοι, Ὀζια, θυμιασαι τωι Κυριωι." Ουκ ωνομασεν αυτον
βασιλεα, ουδε απο του αρχης εκαλεσεν ονοματος, επειδη εαυτον προλαβων εξεβαλε της
τιμης. Ειδες παρρησιαν ιερεως; Ουκουν καταμαθε και πραοτητα. Ου γαρ παρρησιας ημιν
δει μονον οταν ελεγχειν μελλωμεν, αλλα και πραοτητος, και πραοτητος μαλλον η
παρρησιας. Ἐπειδη γαρ ουδενα των ανθρωπων ουτως αποστρεφονται και μισουσιν οι
αμαρτανοντες ως τον ελεγχειν μελλοντα, και προφασεως επιλαβεσθαι επιθυμουσιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ωστε αποπηδησαι και την επιτιμησιν διαφυγειν, δει ουν κατεχειν αυτους τηι πραοτητι
και τηι επιεικειαι. Ου γαρ φωνην μονον αφιεις ο τοιουτος, αλλα και βλεπομενος, βαρυς
εσται τοις αμαρτανουσιν· "Βαρυς γαρ ημιν, φησιν, εστι και βλεπομενος"· δια ταυτα
πολλην χρη την πραοτητα επιδεικνυσθαι. ∆ια ταυτα υμιν και ο λογος υπ' οψεσιν ηγαγε
και τον ημαρτηκοτα και τον διορθουν αυτον βουλομενον. Και γαρ οι σοφοι των ιατρων,
οταν μελλωσι σεσηποτα τεμνειν μελη, η λιθους τοις ποροις εναπεσφηνωμενους
εξελκειν, η αλλο τι της φυσεως αμαρτημα διορθουν, ουκ εις γωνιαν λαβοντες τον
καμνοντα τουτο ποιουσιν, αλλ' εν μεσαις αυτον προθεντες ταις αγοραις και θεατρον εκ
των παριοντων περιστησαντες, ουτως επαγουσι την τομην. Ποιουσι δε τουτο, ουχι ταις
ανθρωπιναις εμπομπευειν βουλομενοι συμφοραις, αλλα τους ορωντας εν αλλοτριοις
παιδευοντες σωμασι πολλην της οικειας υγιειας ποιεισθαι την προνοιαν. Ουτω και η
Γραφη ποιει· επειδαν τινα λαβηι των αμαρτανοντων, εφ' υψηλου του κηρυγματος αυτον
προτιθησιν, ουκ εν μεσαις αγοραις, αλλ' εν μεσηι τηι γηι· και το της οικουμενης
περιστησασα θεατρον, ουτω την ιατρειαν επιδεικνυται, παιδευουσα ημας
ασφαλεστερους περι την οικειαν ειναι σωτηριαν. Ἴδωμεν ουν πως επεχειρει τουτον ο
ιερευς διορθωσασθαι τοτε. Ουκ ειπεν· Ὦ μιαρε και παμμιαρε, παντα ανετρεψας και
συνεχεας, εις εσχατον ασεβειας εξεπηδησας· ουδε μακρους εξετεινε κατηγοριας λογους,
αλλ' ωσπερ οι τεμνοντες, τουτο ποιειν συντομως σπουδαζουσιν <το τρημα>, τωι ταχει
της τομης κλεπτοντες της οδυνης την αισθησιν, ουτω και ουτος τηι βραχυλογιαι του
βασιλεως την φλεγμονην υπετεμετο. Ὅπερ γαρ επι των τραυματων τομευς, τουτο επι
των αμαρτηματων ελεγχος. Και την μεν επιεικειαν μετα των αλλων και δια της
βραχυλογιας ημιν επιδεικνυται. Ει δε βουλει και το τομον των ρηματων ιδειν, και που
το σιδηριον ενεκρυψεν, ακουσον· "Ουκ εξεστι σοι, φησι, θυμιασαι Κυριωι, αλλ' η τοις
ιερευσι, τοις υιοις Ἀαρων, τοις ηγιασμενοις." Ἐνταυθα εδωκε την πληγην. Πως; εγω
λεγω. ∆ια τι γαρ ουκ ειπεν· Τοις ιερευσιν, απλως, αλλα προσεθηκε τον Ἀαρων; Ουτος ο
Ἀαρων αρχιερευς εγενετο πρωτος και ετολμηθη κατα τους εκεινου χρονους τοιουτον
τολμημα. ∆αθαν γαρ και Κορε και Ἀβειρων συσταντες κατ' αυτου μετα και ετερων
τινων εκβαλειν αυτον της αρχης επεχειρησαν· αλλ' ενιους μεν η γη διαστασα κατεπιεν,
τους δε πυρ ανωθεν κατενεχθεν κατεφλεξεν. Ταυτης ουν αυτον της ιστοριας υπομνησαι
βουλομενος, ανεμνησεν αυτον του Ἀαρων του τοτε αδικη θεντος, ωστε προς την των
ηδικηκοτων συμφοραν παραπεμψαι την τουτου διανοιαν. Πλην αλλ' ουδεν εγενετο
πλεον· αλλ' ου παρα τον ιερεα, αλλα παρα την του βασιλεως θρασυτητα. ∆εον γαρ
επαινεσαι τα ειρημενα και χαριν ομολογησαι της συμβουλης, ο δε εθυμωθη, φησι, και το
ελκος ειργασατο χαλεπωτερον. Ου γαρ ουτως αμαρτια κακον, ως η μετα την αμαρτιαν
αναισχυντια.
5.3 Ἀλλ' ουχ ο ∆αυιδ ουτως· αλλα πως; Μετα την υπο του Ναθαν γενομενην
κατηγοριαν την επι τηι Βηρσαβεε· "Ἡμαρτηκα τωι Κυριωι", φησιν. Ειδες συντετριμμενην
καρδιαν; ειδες τεταπεινωμενην ψυχην; ειδες πως και τα πτωματα των αγιων χρησιμα;
Καθαπερ γαρ τα λαμπρα των σωματων και επι της αρρωστιας πολλα της ευμορφιας ημιν
ενδεικνυται τα ιχνη, ουτω και των αγιων αι ψυχαι και εν αυτοις τοις παραπτωμασι της
οικειας αρετης τα συμβολα φερουσιν. Καιτοι γε εκεινος μεν εν μεσοις τοις βασιλειοις
κατηγορειτο παρα του προφητου, παροντων πολλων· ουτος δε ενδον εν τοις αδυτοις,
και αμαρτυρον ειχε τον ελεγχον· αλλ' ουδε ουτως ηνεγκε την επιτιμησιν. Τι ουν;
ανιατος εμεινεν; Ουδαμως, και τουτο δια την του Θεου φιλανθρωπιαν· αλλ' ωσπερ επι
του σεληνιαζομενου, των μαθητων ουκ ισχυσαντων τον δαιμονα εκβαλειν, ο Χριστος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

φησι· "Φερετε μοι αυτον ωδε"· ουτω και ενταυθα, του ιερεως μη δυνηθεντος παντος
δαιμονος χαλεπωτερον νοσημα την αμαρτιαν εκβαλειν, αυτος λοιπον ο Θεος τον
καμνοντα μεταχειριζεται. Και τι ποιει; Λεπραν επαφιησιν αυτου τωι μετωπωι. ["Ἐγενετο
γαρ, φησιν, εν τωι απειλησαι αυτον τωι ιερει, λεπρα ανετειλεν εν τωι μετωπωι αυτου."]
Και εξηιει λοιπον. Καθαπερ οι την επι θανατον απαγομενοι, σπαρτιον επι του στοματος
εχοντες, της καταδικαζουσης συμβολον ψηφου, ουτω και αυτος της ατιμιας το
συμβολον επι του μετωπου φερων, ου δημιων αυτον ελκοντων, αλλα αυτης της λεπρας
αντι δημιων επι κεφαλην ωθουσης. Εισηλθεν ιερωσυνην λαβειν, ο δε και την βασιλειαν
απωλεσεν· εισηλθεν γενεσθαι σεμνοτερος και γεγονεν εναγεστερος. Και γαρ ιδιωτου
παντος λοιπον ατιμοτερος ην, ακαθαρτος ων. Τοσουτον εστι κακον το μη μενειν επι των
δοθεντων ημιν παρα του Θεου μετρων, αν τε επι τιμης, αν τε επι γνωσεως τουτο ποιηι.
Ουχ οραις ταυτην την θαλατταν πως εστι ταις βιαις αφορητος, ποσοις κορυφουται τοις
κυμασιν; Ἀλλ' ομως προς υψος διανισταμενη μεγα και μετα πολλου προιουσα του
θυμου, επειδαν ελθηι προς το τεθεν οριον αυτηι παρα του Θεου, τα κυματα διαλυσασα,
προς εαυτην παλιν επανεισιν. Καιτοι γε τι ψαμμου γενοιτ' αν ασθενεστερον; Ἀλλ' ουκ
εκεινο εστι το κωλυον, αλλ' ο του θεντος φοβος. Ει δε ου σωφρονιζει σε τουτο το
παραδειγμα, τα κατα τον Ὀζιαν σε παιδευσατω, τα νυν ημιν ειρημενα. Ἀλλ' επειδη την
οργην ειδομεν του Θεου και την αξιαν ανταποδοσιν, φερε και την φιλανθρωπιαν αυτου
και την πολλην επιεικειαν επιδειξωμεν. Ου γαρ μονους τους περι της οργης δει κινειν
λογους, αλλα και τους περι της χρηστοτητος, ινα μητε εις απογνωσιν εμβαλωμεν τους
ακουοντας, μητε εις ραιθυμιαν. Ουτω και Παυλος ποιει και τουτοις αμφοτεροις κιρναι
την παραινεσιν, ουτωσι λεγων· "Ἰδε ουν την χρηστοτητα και αποτομιαν Θεου", ινα και
τωι φοβωι και ταις χρησταις ελπισιν αναστησηι τον πεπτωκοτα. Ειδες αποτομιαν Θεου;
Ἰδε και χρηστοτητα. Πως ουν οψομεθα την χρηστοτητα; Ἂν μαθωμεν τινων αξιος ην ο
Ὀζιας. Τινων ουν αξιος ην; Ἅμα των προθυρων επιβας των ιερων μετα τοσαυτης
αναισχυντιας, μυριων σκηπτων και της εσχατης κολασεως και τιμωριας. Ει γαρ οι
πρωτοι ταυτα τολμησαντες ταυτην εδοσαν την δικην, οι περι ∆αθαν και Κορε και
Ἀβειρων, πολλωι μαλλον τουτον ουτω κολαζεσθαι εδει, τον μηδε ταις εκεινων
σωφρονισθεντα συμφοραις. Ἀλλ' ουκ εποιησεν ουτως ο Θεος, αλλα προτερον λογους
προσηγαγε πολλης επιεικειας γεμοντας δια του ιερεως. Και οπερ ο Χριστος παρηινεσεν
ανθρωποις ποιειν, οταν εις αλληλους αμαρτωσιν, τουτο ο Θεος προς τον ανθρωπον
εποιησεν. "Ὅταν γαρ, φησιν, αμαρτηι εις σε ο αδελφος σου, υπαγε, ελεγξον αυτον μεταξυ
σου και αυτου μονου." Ουτω και τον βασιλεα τουτον ηλεγξεν ο Θεος. Και ο μεν Χριστος
φησιν· "Ἐαν μη ακουσηι σου, εσται σοι ως ο εθνικος και ο τελωνης"· ο δε Θεος
φιλανθρωπιαι τους οικειους υπερβαινων νομους, ουδε ουτως αυτον εξεκοψεν, αλλα
καιτοι παρακουσαντα και αγανακτησαντα ουκ απερριψεν, αλλα παλιν προσιεται και
παιδευει τροπωι διορθωσιν εχοντι μαλλον η τιμωριαν. Ου γαρ σκηπτον αφηκεν ανωθεν,
ουδε κατεφλεξε την αναισχυντον κεφαλην, αλλα τηι λεπραι μονον επαιδευσεν. Και τα
μεν κατα τον Ὀζιαν τοιαυτα. Ἐγω δε εν ετι μονον προσθεις καταπαυσω τον λογον. Τι δε
τουτο εστιν; Ὃ παλαι και εξ αρχης εζητησαμεν· τινος ενεκεν εν τοις εξω πραγμασι και
εν ταις προφητειαις, απαντων ειωθοντων της ζωης των βασιλεων τους χρονους
επισημαινεσθαι, ουτος τουτο αφεις, του χρονου της τελευτης μεμνηται του Ὀζιου,
ουτωσι λεγων· "Και εγενετο του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς." Καιτοι γε
ενην του τοτε βασιλευοντος τον χρονον ειπειν, ωσπερ εθος τοις προφηταις ην· αλλ' ουκ
εποιησε τουτο. Τινος ουν ενεκεν ουκ εποιησεν; Νομος ην παλαιος τον λεπρον της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

πολεως εξελαυνεσθαι, ωστε και τους τηι πολει βελτιους γινεσθαι και αυτον μη
προκεισθαι τοις βουλομενοις υβριζειν σκωμματων και χλευασιας αφορμην, αλλ' εξω
της πολεως μενοντα παραπετασμα της συμφορας εχειν την ερημιαν. Τουτο και τον
βασιλεα τουτον υπομενειν εχρην μετα την λεπραν· αλλ' ουχ υπεμεινεν, των εν τηι πολει
δια την αρχην αυτον αιδεσθεντων, αλλ' εμενεν εν τωι οικωι αυτου κρυφιως. Τουτο
παρωξυνε τον Θεον, τουτο την προφητειαν εκωλυσεν· και οπερ επι του Ἠλι γεγονεν·
"Ῥημα τιμιον ην και ουκ ην ορασις διαστελλουσα." Συ δε μοι και ενταυθα γνωθι του
Θεου την φιλανθρωπιαν. Ου γαρ ανετρεψε την πολιν, ουδε απωλεσε τους ενοικουντας·
αλλ' οπερ φιλοι ποιουσι προς τους ομοτιμους των φιλων, επειδαν εχωσι τι δικαιον
εγκαλειν, εν παρασιωπησει μενοντες, τουτο και ο Θεος προς το εθνος εκεινο εποιησεν,
μειζονος ον αξιον κολασεως και τιμωριας. Ἐγω μεν γαρ αυτον εξεβαλον, φησι, του
ιερου, υμεις δε ουδε της πολεως· εγω δησας αυτον δια της λεπρας, ιδιωτην παρεδωκα,
υμεις δε ουδε ουτω περιεγενεσθε, αλλα τον υπ' εμου καταδικασθεντα ουκ ηνεσχεσθε της
πολεως εκβαλειν. Καιτοι ποιος αν τουτο βασιλευς πραως ηνεγκεν, αλλ' ουκ αν εκ
βαθρων την πολιν ανετρεψεν, τον εις την υπεροριαν μετοικισθηναι κελευσθεντα,
ενδιατριβοντα τηι πολει ορων; Ἀλλ' ουχ ο Θεος τουτο εποιησεν· "Θεος" γαρ ην, "και ουκ
ανθρωπος". Ἐπειδη δε ετελευτησεν, τηι ζωηι τουτου και την προς εκεινους οργην
συγκατελυσεν και της προφητειας τας θυρας ανεωιξεν και παλιν προς αυτους
επανηλθεν. Συ δε και του τροπου της καταλλαγης γνωθι του Θεου την φιλανθρωπιαν.
Ει γαρ τις εξεταζοιτο τον του δικαιου λογον, ουδε τοτε καταλλαγηναι εχρην. Τινος
ενεκεν; Ὅτι ουκ αυτων κατορθωμα γεγονε το τον Ὀζιαν εκβαλειν. Ου γαρ αυτοι
λαβοντες αυτον απηλασαν, αλλ' η τελευτη νομωι φυσεως επελθουσα της πολεως αυτον
εξεβαλε τοτε. Ἀλλ' ουκ ακριβολογειται μεχρι τουτων προς ημας ο Θεος, αλλ' εν μονον
ζητει, σχημα της προς ημας καταλλαγης. Ὑπερ δη τουτων απαντων ευχαριστησωμεν
αυτωι, δοξασωμεν την αφατον αυτου φιλανθρωπιαν· ης γενοιτο και ημας αξιους
φανηναι, χαριτι και φιλανθρωπιαι Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι δοξα,
αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

6.τ Εις το ρητον· "Και εγενετο του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο
βασιλευς", και περι μετανοιας.
6.1 Μολις ποτε το κατα τον Ὀζιαν διεπλευσαμεν πελαγος, μολις δε
διεπλευσαμεν, ου δια το της οδου μηκος, αλλα δια το φιλομαθες υμων των
συμπλεοντων ημιν. Ουτω και κυβερνητης επιβατας εχων φιλοτιμους και πολεις
ερατεινας επιθυμουντας ιδειν, ουκ εν ημεραι μιαι διανυει την οδον, καν μιας ημερας το
διαστημα ειη, αλλα πλειω διατριβειν αναγκαζεται χρονον, καθ' εκαστον λιμενα το
σκαφος ορμιζων, καθ' εκαστην πολιν επιβαινειν επιτρεπων, ωστε χαρισασθαι τι τηι των
συμπλεοντων επιθυμιαι. Τουτο και ημεις εποιησαμεν, ου νησους περιπλεοντες, ουδε
επινεια και λιμενας και πολεις επιδεικνυντες, αλλ' ανδρων κατωρθωκοτων αρετην και
πεπτωκοτων ραιθυμιαν, βασιλεων αναισχυντιαν και παρρησιαν ιερεων, οργην Θεου και
φιλανθρωπιαν, αμφοτερα προς διορθωσιν γεγενημενα. Ἀλλ' επειδη λοιπον εις την
βασιλικην απηντησαμεν πολιν, μηκετι μελλωμεν, αλλα καταστειλαντες εαυτους, ως εις
πολιν εισιεναι μελλοντες, ουτως αναβωμεν εις την ανω μητροπολιν, την Ἱερουσαλημ,
την μητερα ημων, την ελευθεραν, ενθα τα Σεραφιμ, ενθα τα Χερουβιμ, ενθα χιλιαδες
30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχαγγελων, ενθα μυριαδες αγγελων, ενθα ο θρονος ο βασιλικος. Μηδεις ουν παρεστω
βεβηλος, μηδε εναγηςμυστικων γαρ μελλομεν κατατολμαιν διηγηματων, μηδεις
ακαθαρτος και της ακροασεως ταυτης αναξιος· μαλλον δε και βεβηλος και εναγης
παρεστω πας, αλλα την ακαθαρσιαν και την πονηριαν αποθεμενος εξω πασαν, ουτως
εισιτω. Και γαρ εκεινον τον τα ρυπαρα ιματια εχοντα δια τουτο εξηλασε του νυμφωνος
και της ιερας πασταδος ο του νυμφιου πατηρ, ουκ επειδη ειχεν ιματια ρυπαρα, αλλ'
επειδη εχων αυτα ουτως εισηιει. Ουδε γαρ ειπε προς αυτον· ∆ια τι ουκ εχεις ενδυμα
γαμου; αλλα· ∆ια τι ουκ εχων ενδυμα γαμου ουτως εισηλθες; Ἐπι των τριοδων, φησιν,
ειστηκεις επαιτων και ουκ επηισχυνθην σου την πενιαν, ουκ εβδελυξαμην σου την
ρυπαριαν, αλλα πασης εκεινης απαλλαξας σε της ευτελειας, εισηγαγον εις τον νυμφωνα
τον ιερον και δειπνων ηξιωσα βασιλικων και προς την ανωτατω τιμην ηγαγον τον
εσχατης οντα κολασεως αξιον· συ δε ουδε ταις ευεργεσιαις εγενου βελτιων, αλλ' επι της
συνηθους εμεινας κακιας, υβρισας μεν εις τους γαμους, υβρισας δε εις τον νυμφωνα.
Ἄπιθι τοινυν λοιπον και διδου την οφειλομενην της τοιαυτης αναισθησιας τιμωριαν.
Σκοπειτω τοινυν και ημων εκαστος, μη πως ταυτην ακουσηι την φωνην και, παντα
λογισμον αποβαλων της πνευματικης διδασκαλιας αναξιον, ουτω της ιερας μετασχετω
τραπεζης. "Και εγενετο, φησι, του ενιαυτου, ου απεθανεν Ὀζιας ο βασιλευς, ειδον τον
Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και επηιρμενου." Πως ειδεν, ουκ οιδα· οτι μεν γαρ
ειδεν, ειπεν, το δε πως εσιωπησεν· δεχομαι τα ειρημενα, ου πολυπραγμονω τα
σεσιγημενα· κατανοω τα αποκαλυφθεντα, ου περιεργαζομαι τα συγκεκαλυμμενα· δια
τουτο γαρ συγκεκαλυπται. Πεπλος χρυσους εστι των Γραφων η διηγησις, ο στημων
χρυσος, η κροκη χρυσος. Ου παρυφαινω των αραχνων τα υφασματα, των εμων
λογισμων την ασθενειαν. "Μη μεταιρε ορια, φησιν, α εθεντο οι πατερες σου." Ὅρια
κινειν ουκ ασφαλες· και πως, απερ ημιν ο Θεος εθηκεν, μεταθησομεν; Βουλει μαθειν
πως ειδε τον Θεον; Γενου και αυτος προφητης. Και πως δυνατον τουτο, φησιν, γυναικα
εχοντα και παιδοτροφιας επιμελουμενον; ∆υνατον μεν, εαν εθεληις, αγαπητε. Και γαρ
και αυτος γυναικα ειχεν και παιδων δυο πατηρ ην, αλλ' ουδεν τουτων εκωλυσεν. Ου
γαρ εστι κωλυμα της προς τον ουρανον αποδημιας ο γαμος· επει ει κωλυμα ην και
επιβουλευειν ημιν εμελλεν η γυνη, ουκ αν αυτην εξ αρχης ποιων ο Θεος εκαλεσε
βοηθον. Ἐβουλομην μεν ουν ειπειν τι ποτε εστι το καθησθαι τον Θεον· ου γαρ δη
καθηται ο Θεος· σωματων γαρ ο σχηματισμος· το δε θειον ασωματον.
6.2 Ἐβουλομην μεν ουν ειπειν τι ποτε εστι θρονος Θεου· ου γαρ δη θρονωι ο Θεος
εμπεριειληπται· απεριγραπτον γαρ το θειον· αλλα δεδοικα μη τηι περι τουτων
ενδιατριβων διδασκαλιαι, παρελκυσω το οφλημα. Και γαρ παντας ορω προς τα Σεραφιμ
κεχηνοτας, ουχι τημερον μονον, αλλα και εκ πρωτης ημερας· διοπερ, καθαπερ πληθος
ανθρωπων, πολληι τηι ρυμηι διακοπτων ο λογος των απαντωντων νοηματων το πληθος,
προς εκεινην επειγεται την εξηγησιν. "Και τα Σεραφιμ ειστηκεισαν κυκλωι αυτου",
φησιν. Ἰδου τα Σεραφιμ, α παλαι επεθυμειτε παντες ιδειν. Θεασασθε τοινυν και την
επιθυμιαν εμπλησατε, αλλα μη μετα θορυβου, μηδε σπευδοντι λογισμωι, οπερ επι των
βασιλικων εξοδων και εισοδων γινεται· εκει μεν γαρ εικοτως τουτο αυτο συμβαινει. Ου
γαρ αναμενουσιν οι δορυφοροι των ορωντων τας οψεις, αλλα πριν η παντα οφθηναι
καλως, αναγκαζουσι παρατρεχειν· ενταυθα δε ουχ ουτως· αλλ' ιστησιν υμιν ο λογος την
θεωριαν, εως ου παντα επελθητε, οσα δυνατον επελθειν. "Και τα Σεραφιμ ειστηκεισαν
κυκλωι αυτου." Προ του της φυσεως αξιωματος εδιδαξεν ημας το απο της εγγυτητος της
κατα τον τοπον αξιωμα. Ου γαρ ειπε πρωτον τινα [ην] τα Σεραφιμ, αλλ' ειπεν ενθα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

εστηκασιν. Τουτο γαρ εκεινου το αξιωμα μειζον. Πως; Ὅτι ουχ ουτω δεικνυσι τας
δυναμεις εκεινας μεγαλας ουσας, το Σεραφιμ ειναι, ως το εγγυς εσταναι του θρονου του
βασιλικου. Και γαρ και ημεις των δορυφορων εκεινους επισημοτερους ειναι νομιζομεν,
ους αν ιδωμεν εγγυς του ζευγους ελαυνοντας του βασιλικου. Ουτω και των δυναμεων
των ασωματων εκειναι εισιν λαμπροτεραι, οσαιπερ αν ωσιν εγγυς του θρονου. ∆ια
τουτο και ο προφητης αφεις διαλεχθηναι περι του της φυσεως αυτων αξιωματος,
προτερον ημιν διαλεγεται περι της του τοπου προεδριας, ειδως οτι ουτος μειζων ο
κοσμος εστι και τουτο των φυσεων εκεινων το καλλος· και γαρ τουτο η δοξα και η τιμη
και η πασα ασφαλεια, το κυκλωι του θρονου εκεινου φαινεσθαι. Τουτο και επι των
αγγελων εστιν ιδειν· και γαρ εκεινους βουλομενος δειξαι μεγαλους ο Χριστος ουκ ειπεν
οτι αγγελοι εισιν, και εσιγησεν· αλλ' "οτι οι αγγελοι αυτων δια παντος βλεπουσι το
προσωπον του Πατρος μου του εν τοις ουρανοις". Ὥσπερ γαρ εκει μειζον εστι της
αγγελικης αξιας το βλεπειν το προσωπον του Πατρος, ουτω της των Σεραφιμ αξιας
μειζον το εσταναι κυκλωι του θρονου και μεσον εχειν αυτον. Ἀλλα τουτο το μεγα και σοι
δυνατον εστιν, αν εθεληις, λαβειν. Ου γαρ δη των Σεραφιμ μονον μεσος εστιν, αλλα και
ημων αυτων, αν εθελωμεν. "Ου γαρ εισι δυο η τρεις, φησι, συνηγμενοι εις το εμον
ονομα, εκει ειμι εν μεσωι αυτων"· και "Κυριος εγγυς τοις συντετριμμενοις τηι καρδιαι και
τους ταπεινους τωι πνευματι συζει". ∆ια τουτο και ο Παυλος βοαι· "Τα ανω φρονειτε, ου
ο Χριστος εστιν εν δεξιαι του Θεου καθημενος." Ειδες πως ημας εστησε μετα των
Σεραφιμ, εγγυς αγαγων του θρονου του βασιλικου; Ειτα φησιν· "Ἓξ πτερυγες τωι ενι και
εξ πτερυγες τωι ενι." Τι ημιν αι εξ πτερυγες ενδεικνυνται αυται; Το υψηλον και
μεταρσιον και κουφον και ταχυ των φυσεων εκεινων. ∆ια τουτο και ο Γαβριηλ
υποπτερος κατεισιν, ουχ οτι πτερα περι την ασωματον εκεινην δυναμιν, αλλ' οτι εκ των
υψηλοτατων κατηλθε χωριων και τας ανω διατριβας αφεις αφικται. Τι δαι και ο
αριθμος βουλεται των πτερυγων; Ἐνταυθα ου δει της παρ' ημων ερμηνειας· αυτος γαρ
εαυτον ο λογος επελυσεν, την χρειαν ημιν αυτων εξηγησαμενος. "Ταις γαρ δυσι, φησιν,
εκαλυπτον τα προσωπα" αυτων, ωσπερ τινι διπλωι διαφραγματι τας οψεις τειχιζουσαι,
δια το μη φερειν την εκ της δοξης εκεινης εκπηδωσαν λαμπηδονα. "Και ταις δυσι τους
ποδας εκαλυπτον", δια την αυτην εκπληξιν. Ειωθαμεν γαρ και ημεις, οταν υπο τινος
θαμβους κατασχεθωμεν, παντοθεν περιστελλεσθαι το σωμα. Και τι λεγω το σωμα, οπου
γε και αυτη η ψυχη τουτο παθουσα απο της ακρας επιφανειας και τας ενεργειας αυτης
συνελκουσα, προς το βαθος καταφευγει, καθαπερ τινι περιβολαιωι τωι σωματι εαυτην
παντοθεν περιστελλουσα; Ἀλλα μη τις εκπληξιν και θαμβος ακουων, αηδη τινα
αγωνιαν αυταις εγγινεσθαι νομιζετω· και γαρ μετα της εκπληξεως ταυτης και ηδονη τις
αφορητος κεκραμενη εστιν. "Ταις δε δυσιν επεταντο." Και τουτο σημειον του των
υψηλων εφιεσθαι συνεχως και μηδεποτε κατω βλεπειν. "Και εκεκραγον ετερος προς τον
ετερον· Ἅγιος, αγιος, αγιος." Και η κραυγη παλιν του θαυματος ημιν δειγμα μεγιστον·
ου γαρ απλως υμνουσιν, αλλα μετα κραυγης ισχυρας· και ουδε μετα κραυγης απλως,
αλλα και διηνεκως τουτο ποιουσιν. Τα μεν γαρ λαμπρα των σωματων, καν μεθ'
υπερβολης ηι λαμπρα, τοτε ημας μονον εκπληττειν ειωθεν, οταν πρωτον αυτων ταις
οψεσιν αντιλαμβανωμεθα· επειδαν δε πλεον αυτων ενδιατριψωμεν τηι θεωριαι, τηι
συνηθειαι το θαυμα καταλυομεν, των οφθαλμων ημιν εμμελετησαντων λοιπον τοις
σωμασιν. ∆ια τουτο και εικονα βασιλικην αρτι μεν ανατεθεισαν και φαιδρον απο των
χρωματων στιλβουσαν ιδοντες, εκπληττομεθα· μετα δε μιαν και δευτεραν ημεραν
ουκετι. Και τι λεγω εικονα βασιλικην, οπου γε και επ' αυτων των ακτινων του ηλιου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

τουτο αυτο πεπονθαμεν, ων ουδεν γενοιτ' αν φαιδροτερον σωμα; Ουτως επι των
σωματων απαντων η συνηθεια καταλυει το θαυμα· επι δε της του Θεου δοξης ουχ
ουτως, αλλα παν τουναντιον. Ὅσον γαρ ενδιατριβουσι τηι θεωριαι της δοξης εκεινης αι
δυναμεις αυται, τοσουτον μαλλον εκπληττονται και επιτεινουσι το θαυμα· δια τοι τουτο
και εξ ου γεγονασι μεχρι του νυν ορωσαι την δοξαν εκεινην, μηδεποτε επαυσαντο μετ'
εκπληξεως βοωσαι· αλλ' οπερ ημεις πασχομεν εν βραχει καιρωι κατα των οψεων ημων
αστραπης φερομενης, τουτο εκειναι διηνεκως υπομενουσιν και απαυστως μετα τινος
ηδονης το θαυμα εχουσιν. Και γαρ ου μονον κεκραγασιν, αλλα και προς αλληλους τουτο
ποιουσιν, ο της επιτεταμενης εκπληξεως σημειον εστιν. Ουτω και ημεις, βροντης
καταρρηγνυμενης η της γης σειομενης, ου μονον δεδοικαμεν και αναπηδωμεν, αλλα και
προς αλληλους βοωμεν. Τουτο και τα Σεραφιμ εποιουν· και δια τουτο ετερος προς τον
ετερον εκεκραγον· Ἅγιος, αγιος, αγιος.
6.3 Ἆρα επεγνωτε την φωνην ταυτην; αρα ημετερα εστιν η των Σεραφιμ; και
ημετερα και των Σεραφιμ δια τον Χριστον τον ανελοντα το μεσοτοιχον του φραγμου
και ειρηνοποιησαντα τα εν ουρανοις και τα επι γης, δια τον ποιησαντα τα αμφοτερα εν.
Προτερον μεν γαρ εν τοις ουρανοις ουτος ᾔδετο μονον ο υμνος· επειδη δε επιβηναι της
γης κατηξιωσεν ο ∆εσποτης, και την μελωιδιαν ταυτην κατηνεγκε προς ημας. ∆ια τουτο
και ο μεγας ουτος αρχιερευς, επειδαν επι της αγιας ταυτης εστηκηι τραπεζης την λογικην
αναφερων λατρειαν, την αναιμακτον προσφερων θυσιαν, ουχ απλως ημας επι την
ευφημιαν ταυτην καλει, αλλα προτερον τα Χερουβιμ ειπων και των Σεραφιμ
αναμνησας, ουτω παρακελευεται πασιν αναπεμψαι την φρικωδεστατην φωνην εκεινην,
τηι των συγχορευοντων μνημηι την διανοιαν ημων απο της γης ανασπασαι σπουδαζων
προς τους ουρανους και μονονουχι βοων προς εκαστον ημων και λεγων· Μετα των
Σεραφιμ αιδεις, μετα των Σεραφιμ στηθι, μετ' εκεινων τας πτερυγας του νου εκπετασον,
μετ' εκεινων περιιπτασο τον θρονον τον βασιλικον. Και τι θαυμαστον, ει μετα των
Σεραφιμ εστηκας, οπου γε ων ουκ ετολμησεν αψασθαι τα Σεραφιμ, ταυτα σοι μετα
αδειας εδωκεν ο Θεος; "Ἀπεσταλη γαρ προς με, φησιν, εν των Σεραφιμ και ειχεν
ανθρακα πυρος, ον τηι λαβιδι ελαβεν απο του θυσιαστηριου." Ἐκεινο το θυσιαστηριον
του θυσιαστηριου τουτου τυπος εστι και εικων· εκεινο το πυρ, τουτου του πυρος του
πνευματικου. Ἀλλ' ουκ ετολμησεν αψασθαι τηι χειρι τα Σεραφιμ, αλλα τηι λαβιδι· συ δε
τηι χειρι λαμβανεις. Ἂν μεν γαρ προς την αξιαν ιδηις των προκειμενων, και της των
Σεραφιμ αφης ταυτα μειζω πολλωι· αν δε του Θεου την φιλανθρωπιαν εννοησηις, ουδε
προς την ημετεραν ευτελειαν επαισχυνεται κατελθειν επι των προκειμενων τηι χαριτι.
Ταυτ' ουν εννοων, ανθρωπε, και το μεγεθος της δωρεας λογιζομενος, αναστηθι ποτε και
της γης απαλλαγηθι και προς τον ουρανον αναβηθι. Ἀλλ' ελκει το σωμα και βιαζεται
κατω; Ἀλλ' ιδου προσελαυνουσιν νηστειαι, κουφα μεν της ψυχης εργαζομεναι τα πτερα,
κουφον δε της σαρκος ποιουσαι το φορτιον, καν μολυβδου παντος βαρυτερον λαβωσι
σωμα. Ἀλλ' η μεν της νηστειας νυν αναμενετω διδασκαλια, η δε των μυστηριων ηδη
κινεισθω, δι' ων και αι νηστειαι. Καθαπερ γαρ των εν τοις ολυμπιακοις αγωσι
παλαισματων τελος ο στεφανος, ουτω και της νηστειας τελος η καθαρα κοινωνια· ως
εαν μη τουτο κατορθωσωμεν δια των ημερων τουτων, εικηι και ματην κατακοψαντες
εαυτους, αστεφανωτοι και χωρις βραβειων απο του σκαμματος της νηστειας
αναχωρησομεν. ∆ια τουτο και οι πατερες εξετειναν της νηστειας το σταδιον,
προθεσμιαν μετανοιας διδοντες ημιν, ινα καθηραμενοι και αποσμηξαντες εαυτους,
ουτω προσιωμεν. ∆ια τουτο και αυτος εντευθεν ηδη βοω λαμπραι τηι φωνηι και διαμαρτυ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

ρομαι και ικετευω και αντιβολω μη μετα κηλιδος, μηδε μετα πονηρου συνειδοτος τηι
ιεραι ταυτηι προσιεναι τραπεζηι· ου γαρ αν ειη τουτο προσοδος, ουδε κοινωνια, καν
μυριακις αψωμεθα του αγιου σωματος εκεινου, αλλα καταδικη και κολασις και
τιμωριας προσθηκη. Μηδεις τοινυν αμαρτωλος προσιτω, μαλλον δε ου λεγω· μηδεις
αμαρτωλος, επει προτερον εμαυτον απειργω της θειας τραπεζης, αλλα μηδεις μενων
αμαρτωλος προσιτω. ∆ια τουτο εντευθεν ηδη προλεγω, ινα μη των βασιλικων
καταλαβοντων δειπνων και της ιερας εσπερας παραγενομενης εκεινης, εχηι τις λεγειν·
Ἀπαρασκευαστος εισηλθον και εεργομαι, και οτι παλαι ταυτα προειπειν εχρην. Ει γαρ
παλαι ταυτα ηκουσα, παντως αν μετεβαλομην, παντως αν εμαυτον καθαρας, ουτω
προσηλθον. Ἵν' ουν μηδεις ταυτα προφασιζεσθαι εχηι, εντευθεν ηδη προδιαμαρτυρομαι
και παρακαλω πολλην επιδειξασθαι την μετανοιαν. Οιδα οτι παντες εσμεν εν επιτιμιοις
και οτι ουδεις καυχησεται αγνην εχειν την καρδιαν· αλλ' ου τουτο εστι το δεινον, οτι
αγνην καρδιαν ουκ εχομεν, αλλ' οτι μη εχοντες καρδιαν αγνην, ουδε τωι δυναμενωι
ποιησαι ταυτην αγνην προσερχομεθα. ∆υναται γαρ, εαν εθεληι· και θελει δε μαλλον
ημων αυτων· αλλα αναμενει μικραν προφασιν παρ' ημων λαβειν, ινα μετα παρρησιας
ημας στεφανωσηι. Τις του τελωνου γεγονεν αμαρτωλοτερος; Ἀλλ' οτι μονον ειπεν·
"Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι", κατηλθεν υπερ τον φαρισαιον δεδικαιωμενος. Καιτοι
ποσην δυναμιν ειχεν η λεξις εκεινη; Ἀλλ' ουχ η λεξις αυτον εκαθηρεν, αλλ' η διαθεσις,
μεθ' ης και την λεξιν εκεινην ειπεν· μαλλον δε ουδε η διαθεσις μονη, αλλα προ ταυτης η
του Θεου φιλανθρωπια.
6.4 Ποιος γαρ, ειπε μοι, καματος, ποιος πονος, ποιος ιδρως τωι αμαρτωλωι πεισαι
εαυτον οτι εστιν αμαρτωλος και προς τον Θεον τουτο ειπειν; Ὁραις ως ου ματην ελεγον
οτι μικρας παρ' ημων επιλαβεσθαι προφασεως βουλεται και το παν αυτος εισφερει
λοιπον εις την σωτηριαν ημων; Μετανοησωμεν τοινυν, κλαυσωμεν, θρηνησωμεν.
Θυγατερα τις πολλακις αποβαλων τον πλειω διατελει της ζωης αυτου χρονον εν
θρηνοις και οδυρμοις· ημεις ψυχην απωλεσαμεν, και ου θρηνουμεν; σωτηριας
εξεπεσομεν, και ου κατακοπτομεθα; Και τι λεγω ψυχην και σωτηριαν; ∆εσποτην
παρωξυναμεν ουτω πραιον και ημερον, και ου κατορυττομεν εαυτους; Και γαρ ουχι
∆εσποτου κηδεμονικου μονον, αλλα και πατρος φιλοπαιδος και μητρος φιλοστοργου
πασαν ευνοιαν υπερβαινει τηι περι ημας κηδεμονιαι. "Μη επιλησεται γαρ, φησι, γυνη του
παιδιου αυτης, η του μη ελεησαι τα εκγονα της κοιλιας αυτης; Ει δε και επιλαθοιτο
γυνη, αλλ' εγω ουκ επιλησομαι, λεγει Κυριος." Πιστη μεν ουν και προ αποδειξεως η
αποφασις· Θεου γαρ εστιν· πλην αλλα και δια των πραγματων, φερε, παρασχωμεν την
αποδειξιν. Ἡ Ῥεβεκκα ποτε κελευουσα τωι παιδι το κατα την κλοπην των ευλογιων
υποκρινασθαι δραμα και περιστειλασα αυτον παντοθεν καλως και το προσωπειον
επιθεισα του αδελφου, επειδη ειδεν ουδε ουτω θαρρουντα, βουλομενη παντα φοβον του
παιδος εξελειν· "Ἐπ' εμε η καταρα σου, τεκνον", φησιν. Μητρος οντως το ρημα, και
εκκαιομενης τηι φιλοτητι του παιδος. Ἀλλ' ο Χριστος τουτο ουκ ειπεν μονον, αλλα και
εποιησεν. ουκ επηγγειλατο μονον, αλλα και εγενετο. Και Παυλος βοαι λεγων· "Χριστος
ημας εξηγορασεν εκ της καταρας του νομου, γενομενος υπερ ημων καταρα." Τουτον
ουν παροξυνουμεν· ειπε μοι· και πως ου γεεννης αυτης τουτο χαλεπωτερον και του
ατελευτητου σκωληκος και του ασβεστου πυρος; Ὅταν ουν τηι ιεραι τραπεζηι προσιεναι
μελληις, νομιζε εκει και τον βασιλεα των απαντων παρειναι· και γαρ παρεστιν οντως,
την εκαστου καταμανθανων γνωμην, και τις μεν μετα προσηκουσης αγιωσυνης, τις δε
μετα πονηρου προσερχεται συνειδοτος, μετα λογισμων ακαθαρτων και ρυπαρων, μετα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

πραξεων μιαρων. Καν μεν ευρηι τινα τοιουτον, τεως μεν αυτον τωι δικαστηριωι του
συνειδοτος παραδιδωσιν· ειτα αν μεν λαβων εκεινος μαστιξηι τοις λογισμοις και βελτιω
κατασκευασηι, προσιεται παλιν αυτον· αν δε αδιορθωτος μεινηι, κελευει προς τας αυτου
παραδοθηναι χειρας τον αγνωμονα και αναισθητον. "Φοβερον δε το εμπεσειν εις χειρας
Θεου ζωντος." Οιδα οτι δακνει τα ρηματα, αλλα τι παθω; Ει μη πικρα επιθωμαι τα
φαρμακα, τα τραυματα ουκ αφαιρεθησεται· αν πικρα επιθωμαι, υμεις την οδυνην ου
φερετε. Στενα μοι παντοθεν· πλην αλλ' αναγκαιον ανασχειν την χειρα λοιπον· και γαρ
ικανα τα ειρημενα προς διορθωσιν των προσεχοντων. Ἀλλ' ινα μη μονοις υμιν, αλλα
και ετεροις δι' υμων γενηται χρησιμα, φερε αυτα παλιν ανακεφαλαιωσωμεθα.
∆ιελεχθημεν περι των Σεραφιμ, εδειξαμεν οσον εστιν αξιωμα πλησιον εσταναι του
θρονου του βασιλικου και οτι και ανθρωποις το αξιωμα τουτο κεκτησθαι δυνατον.
Ειπομεν περι των πτερυγων και της απροσιτου δοξης του Θεου και περι της προς ημας
αυτου φιλανθρωπιας γινομενης· προσεθηκαμεν την αιτιαν της κραυγης και του
διηνεκους θαυματος και πως εν ακαταπαυστωι θεωριαι ακαταπαυστος και η δοξολογια
των Σεραφιμ· ανεμνησαμεν υμας εις ποιον ετελεσαμεν χορον και μετα τινων τον κοινον
ανυμνησαμεν ∆εσποτην· τους περι μετανοιας προσεθηκαμεν λογους· και τελος οσον
εστι κακον προσιεναι τοις μυστηριοις μετα πονηρου συνειδοτος εδειξαμεν και πως ουκ
εστι διαφυγειν τον τα τοιαυτα τολμησαντα. Ταυτα και γυνη παρα ανδρος μανθανετω
και παιδια παρα πατρος και οικετης παρα δεσποτου και γειτων παρα γειτονος και φιλος
παρα φιλου, μαλλον δε και προς τους εχθρους ταυτα διαλεγωμεθα· και γαρ και της
εκεινων σωτηριας ημεις εσμεν υπευθυνοι. Ει γαρ και τα υποζυγια αυτων πεπτωκοτα
διαναστησαι και πεπλανη μενα διασωσαι και επαναγαγειν κελευομεθα, πολλωι μαλλον
την ψυχην αυτων πλανωμενην επαναγαγειν χρη και πεπτωκυιαν διανισταν. Ἂν ουτω
τα καθ' εαυτους και τα κατα τους πλησιον οικονομωμεν, δυνησομεθα μετα παρρησιας
στηναι εμπροσθεν του βηματος του Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι συν τωι αγιωι Πνευματι
δοξα, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35


