In sanctum pascha (sermo 3) [Sp.] (fort. auctore Apollinare Laodicense)
1 Την μεν αγιοτητα την Χριστου το θυμα του πασχα μετα του αμωμου
υπεδεικνυε, την δε εν τωι παθει Χριστου σωτηριαν ανθρωπων η των πρωτοτοκων
σωτηρια δια της θυσιας του πασχα δοθεισα, τον δε αγιασμον η βρωσις, και ταυτα
ημιν ηδη προειρηται· νυν εκ των υπολοιπων της νομοθεσιας επισκεπτεον οπως μεν
δει παρασκευαζεσθαι τον αγιασθησομενον, οπως δε προσιεναι προς την της
αγιοτητος κοινωνιαν, οιον δε τον βιον διαγειν μετα το γενεσθαι του αγιου μετοχον
τε και κοινωνον.
2 Την μεν ουν παρασκευην, ην παρασκευασασθαι δει τον μελλοντα μετεξειν
Χριστου, δια περιτομης επεδειξεν ημιν ο νομοθετης τυπικως λεγων. "Ουτος ο νομος
του πασχα. Πας αλλογενης ουκ εδεται απ' αυτου, και παντα οικετην τινος και
αργυρωνητον περιτεμεις 3 αυτον και τοτε φαγεται απ' αυτου". Περιτομη δε τοτε
μεν ην μερικη και την ωφελειαν αυτοθεν ουκ επιδει κνυουσα, ουδεν γαρ καλλιων εκ
της περιτομης ανθρωπος απεδεικνυτο παρα τον ακροβυστον, αλλα και ονειδος παρα
θεου τοις Ἰσραηλιταις ην οτι "Παντα τα εθνη" φησιν "απεριτμητα σαρκι, ο δε οικος
Ἰσραηλ απεριτμητος καρδιαις αυτων"· η δε αληθης περιτομη καθ' ολης εστι σαρκος,
φιλον τε και οικειον αποδεικνυσι θεωι τον περιτετμημενον τηι καρδιαι και περιηι
ρημενον το καλυμμα το σαρκικον, οπερ εκ διαδοχης πατερων εχοντας ημας και
περιαιρεθηναι χρηιζοντας ημας αυτο προυπεδειξεν ο νομος τα γεννητικα περιτεμνων
μορια, της γεννησεως τα συμβολα ποιων δια τουτου και του καλυμματος 4 του κατα
γεννησιν ημιν ακολουθουντος.
Ουδεις ουν μη περιτεμνομενος τον σαρκικον τροπον επι την οικειαν αφιξεται
κοινωνιαν Χριστου, αλλ' "ημεις εσμεν η περιτομη", φησιν, οι Χριστου μετοχοι, "οι
πνευματι θεου λατρευοντες και μη πεποιθοτες εν σαρκι"· γυμνη γαρ η καρδια παντος
σαρκικου λατρευειν αληθινως θεωι δυναται και τωι Χριστωι συγκιρνασθαι πνευματι.
5 Ταυτης της περιτομης καταρχει μεν το του κυριου παθος υπερ ημων
αποθεμενου την σαρκα και την περιτομην αυτην δι' ημας αναδεξαμενου, εκτυπουται
δε το μυστηριον εις ημας εν βαπτισματι και τελειται τωι βιωι τωι κατα Χριστον·
"Περιετμηθητε" γαρ φησι "περιτομηι αχειρο ποιητωι εν τηι απεκδυσει του σωματος
της σαρκος εν τηι περιτομηι του Χριστου, συνταφεντες αυτωι 6 εν τωι βαπτισματι".
Ἕως ουν ουκ αποτιθεσαι το σαρκικον ηθος, αλλογενης ει και ξενος, αμετοχα σοι και
ακοινωνητα προς τον αγιον τον εξ ουρανου παροντα Χριστον· ουρανιον γαρ
γενεσθαι δει τον τωι ουρανιωι προσελευσομενον, ουρανιος δε ουδεις αν γενοιτο μη τα
γηινα περιελων.
7 Ουτω μεν δη προαποθεμενος τον παλαιον ανθρωπον εν τηι χαριτι του
βαπτισμου και τηι προθυμιαι των πνευματικων πραξεων προσελευσει και μεθεξεις
Χριστου· δευτερον δε ιδειν εστιν οποιοι τινες υπο του νομου στελλονται παντες οι
του πασχα μεταλαμβανοντες, ινα και οποιους ημας ειναι δει Χριστου
μεταλαμβανοντας επιγνωμεν· "Ουτω" φησι "φαγεσθε αυτο· αι οσφυες υμων
περιεζωσμεναι και τα υποδηματα εν τοις ποσιν υμων και αι 8 βακτηριαι εν ταις
χερσιν υμων". Ὁδοιπορικον το σχημα ευσταλη και ευζωνον υποδεικνυσι και ετοιμον
τρεχειν εις επαγγελιας θεου, ωσπερ ο Ἰσραηλ τοτε προς την επαγγελιαν της γης της
αγαθης οδιτης εστελλετο· σκοπει δε μοι τον πνευματικον οδοιπορον παρ' εκεινον
οσην εχει την υπεροχην, ουκ επι την κατω σπευδων γης επαγγελιαν, ου τα
προσκαιρα μεταδιωκων καλα, ου γην αντι γης αλλαττομενος, Ἰουδαιαν αντ'
Αιγυπτου, αλλα τι φησιν ο τοιουτος οδοιπορος περι της οδοιποριας της εαυτου; "Των
οπισθεν επιλανθανομενος, τοις δε εμπροσθεν επεκτεινομενος, κατα σκοπον διωκων
επι το βραβειον της ανω κλησεως".
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

9 Ὀσφυς ουν περιεζωσμενη τηι "αληθειαι" κατα τον αποστολον· ουτω γαρ εσηι
προς τον δρομον τον αγαθον ευζωνος, εαν παντα τα παροντα ματαιοτητα και ψευδος
υπολαβων κατα τον ∆αυιδ την μελλουσαν αληθειαν επιζητοιης κακεινης εχοις τον
ποθον.
10 Ποδες δε υποδεδεμενοι τηι "ετοιμασιαι" φησι "του ευαγγελιου της
ειρηνης", προς παντα δρομον αγαθον ευτρεπεις, δι' ου την ειρηνην την προς θεον
βεβαιουμεν εαυ τοις, καθα φησιν ο αποστολος· "Ειρηνην εχομεν προς τον θεον δια
του κυριου ημων Ἰησου Χριστου", και "∆ι' υπομονης τρεχομεν" φησι "τον
προκειμενον ημιν αθλον", και "Ουτω τρεχω ινα καταλαβω".
11 "Βακτηριαι" δε εκεινοις "εν χερσι", <πιστις και> ελπις η εις θεον,
στηριγμα ψυχης, ουκ εωσαι ταις θλιψεσιν εσεσθαι, καθαπερ ο Παυλος ειρηκεν, αλλα
στηριζουσαι βεβαιως εις το μη σαλευεσθαι.
12 "Ἔδεσθε" δε αυτο "μετα σπουδης· πασχα εστι κυριου", ου ραιθυμος ουδε
προς ηδονην τροφη, ουκ ανειμενον ουδε κατακεκλιμενον αλλ' εγηγερμενον
εχοντων το φρονημα και συντεταμενον, διοτι της ολοθρευτικης τιμωριας υπερβασιν
ημιν παρεχει, του κυριου ταυτην δωρουμενου· διο φησι· "Πασχα εστι κυριου", οπερ
ετερος ερμηνευων αντικρυς ειρηκεν· "Ὑπερβασις εστι τωι κυριωι".
13 Μετα δε την τοιαυτην μεταληψιν του θειου βρωματος το τριτον ιδωμεν,
οποιον ειναι δει και τον βιον του μετεσχηκοτος αγιας τροφης· υποδεικνυσι δε
τουτον τα 14 αζυμα και αι των αζυμων ημεραι. Ἰουδαιοι μεν ουν περι των αζυμων
σπουδαζετωσαν και τας επτα νομιζετωσαν ημερας παρεχειν αυτοις τι θαυμασιον, οτι
ζυμωτον ουκ εσθιουσιν ουδε εχουσι παρ' εαυτοις, ουδεμιαν εχοντες ωφελειαν απο
του πραγματος επιδειξαι, τυπον γαρ επιτελουσιν, ουκ αληθειαν· συ δε σκοπει το
αζυμον, καθα τωι αποστολωι προειρηται και ημεις επεσημηναμεθα, την ειλικρινη και
καθαραν απο πασης κακουργιας ψυχην, τον καινον τροπον και μηδεν της παλαιας
κακιας επαγομενον, εις ο και καλως ειρημενον φαινεται το "Ἀφανιειτε ζυμην εκ
των οικιων υμων. Πας ος αν φαγηι ζυμωτον, εξολοθρευθησεται η ψυχη εκεινη εξ
Ἰσραηλ"· κακιας γαρ παλαιας επαναληψις ολεθρος τωι προς την καινοτητα
μετηγμενωι· "Ει κατα σαρκα ζητε" φησι "μελλετε αποθνηισκειν".
15 Τι δε το των επτα συμβολον ημερων· "∆ιο" φησιν "επτα ημερας εδεσθε
αζυμα"; Ἑπτα συμβεβηκεν ημερας ειναι τον απαντα χρονον· μετα γαρ την εβδομην,
ητις εστι το σαββατον, επανοδος της πρωτης γινεται, και ουτως ο κυκλος του χρονου
δια των επτα προεισιν ημερων 16 εις εαυτον ανακυκλουμενος. Παντα δη τον χρονον
"εν απλοτητι και ειλικρινιαι" εδει σε ζην, και τουτο σωτηριον αληθως· "Ει" γαρ
"πνευματι" φησι "τας πραξεις του σωματος θανατουτε, ζησεσθε".
17 Ἁπλους δε ο τροπος του μη ζητουντος τα σαρκικα, ακακοηθης,
απανουργος, μηδεν κακον, μηδεν πικρον εννοων· δια τι δε την πρωτην ημεραν και
εβδομην εξαιρετως αγιας καλει λεγων. "Ἡ ημερα η πρωτη κληθησεται αγια, και η
ημερα η εβδομη κλητη αγια εσται υμιν"; Ὅτι πρωτη μεν ημερα δηλοι την αρχην,
καθ' ην αγιαζομεθα το πνευμα το αγιον υποδεχομενοι, εβδομη δε το τελος σημαινει,
ηνικα δη απο σωματος αναλυσαντες γινομεθα συν τωι Χριστωι και επιδημουμεν τωι
κυριωι, καταλιποντες την εκδημιαν την επι γης, ολοι δε προς την αγιοτητα
μετασταντες· "Ἐνδημουντες" γαρ φησι "τωι σωματι εκδημουμεν απο του κυριου".
18 Τας δε αγιας ταυτας ημερας ανειμενας εργων ο νομος ειναι βουλεται·
"Παν" γαρ "εργον" φησιν "ου ποιησετε εν αυταις", οπερ δηλοι μη συγκαμπτεσθαι
την ψυχην περι τας πραγματειας τας επιγειους μηδε δουλειαν υπομενειν
αναρμοστον τηι θεου δουλειαι, αλλ' εκεινα και μονα ποιεισθαι δια σπουδης και περι
εκεινα συντεινεσθαι την ψυχην, οσα αυτηι προς ωφελειαν εστι, και τουτου παλιν
συμβολον το "Πλην οσα ποιηθησεται πασηι ψυχηι, τουτο μονον ποιηθησεται υμιν"·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

διοπερ ο κυριος επι την ερμηνειαν αγων της ανεσεως της νομικης, οτι των εις
ματαιοτητα συντεινοντων εργων εδιδου την αργιαν, ου των εις ψυχης ωφελειαν
ηκοντων, προυτεινε τοις Φαρισαιοις· "Ἔξεστιν εν σαββατωι αγαθοποιησαι η
κακοποιησαι, ψυχην σωσαι η απολεσαι;"
19 Ει δε καλως και κατα Χριστον εθελεις τηρειν το σαββατον και την ανεσιν
την εορταστικην, κοσμικων σπουδασματων και διαπραξεων αφιστασο, φροντιζε δε
και πραττε τα του θεου και τα εις ψυχης ωφελειαν, και ουτω σαββατισεις σαββατον
αγιον αληθως και εορτασεις αγιαν εορτην, εικονα της παρα Χριστωι, ωι η δοξα εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


