In Matthaeum (homiliae 1-90)
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.
ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΝ.
57.13 ΟΜΙΛΙΑ Αʹ.
αʹ. Ἔδει μεν ημας μηδε δεισθαι της απο των γραμματων βοηθειας, αλλ' ουτω
βιον παρεχεσθαι καθαρον, ως του Πνευματος την χαριν αντι βιβλιων γινεσθαι ταις
ημετεραις ψυχαις, και καθαπερ ταυτα δια μελανος, ουτω τας καρδιας τας ημετερας
δια Πνευματος εγγεγραφθαι. Ἐπειδη δε ταυτην διεκρουσαμεθα την χαριν, φερε καν
τον δευτερον ασπασωμεθα πλουν. Ἐπει οτι το προτερον αμεινον ην, και δι' ων ειπε,
και δι' ων εποιησεν, εδηλωσεν ο Θεος. Και γαρ τωι Νωε, και τωι Ἀβρααμ και τοις
εγγονοις τοις εκεινου, και τωι Ἰωβ, και τωι Μωυσει δε ου δια γραμματων διελεγετο,
αλλ' αυτος δι' εαυτου, καθαραν ευρισκων αυτων την διανοιαν. Ἐπειδη δε εις αυτον
της κακιας ενεπεσε τον πυθμενα απας των Ἑβραιων ο δημος, τοτε λοιπον γραμματα
και πλακες, και η δια τουτων υπομνησις. Και τουτο ουκ επι των εν τηι Παλαιαι αγιων,
αλλα και επι των εν τηι Καινηι συμβαν ιδοι τις αν. Ουδε γαρ τοις αποστολοις εδωκε τι
γραπτον ο Θεος, αλλ' αντι γραμματων 57.14 την του Πνευματος επηγγειλατο δωσειν
χαριν· Ἐκεινος γαρ υμας αναμνησει, φησι, παντα. Και ινα μαθηις οτι τουτο πολυ
αμεινον ην, ακουσον δια του προφητου τι φησι· ∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην καινην,
διδους νομους μου εις διανοιαν αυτων, και επι καρδιας γραψω αυτους, και εσονται
παντες διδακτοι Θεου. Και ο Παυλος δε ταυτην ενδεικνυμενος την υπεροχην, ελεγεν
ειληφεναι νομον, ουκ εν πλαξι λιθιναις, αλλ' εν πλαξι καρδιας σαρκιναις. Ἐπειδη δε
του χρονου προιοντος εξωκειλαν, οι μεν δογματων ενεκεν, οι δε βιου και τροπων,
εδεησε παλιν της απο των γραμματων υπομνησεως. Ἐννοησον ουν ηλικον εστι
κακον, τους ουτως οφειλοντας ζηιν καθαρως, ως μηδε δεισθαι γραμματων, αλλ' αντι
βιβλιων παρεχειν τας καρδιας τωι Πνευματι, επειδη την τιμην απωλεσαμεν εκεινην,
και κατεστημεν εις την τουτων χρειαν, μηδε τωι δευτερωι παλιν κεχρησθαι φαρμακωι
εις δεον. Ει γαρ εγκλημα το γραμματων δεηθηναι, και μη την του Πνευματος 57.15
επισπασασθαι χαριν, σκοπησον ηλικη κατηγορια, το μηδε μετα την βοηθειαν ταυτην
εθελειν κερδαινειν, αλλ' ως εικη και ματην κειμενα τα γραμματα περιοραιν, και
μειζονα επισπασθαι την κολασιν. Ὅπερ ινα μη γενηται, προσεχωμεν μετα ακριβειας
τοις γεγραμμενοις, και μαθωμεν πως μεν ο παλαιος εδοθη νομος, πως δε η Καινη
∆ιαθηκη. Πως ουν ο νομος εκεινος εδοθη τοτε, και ποτε και που; Μετα τον των
Αιγυπτιων ολεθρον, επι της ερημου, εν τωι ορει Σινα, καπνου και πυρος ανιοντος απο
του ορους, σαλπιγγος ηχουσης, βροντων και αστραπων γινομενων, του Μωυσεως εις
αυτον εισιοντος τον γνοφον. Ἐν τηι Καινηι δε ουχ ουτως· ουτε εν ερημωι, ουτε εν ορει,
ουτε μετα καπνου και σκοτους και γνοφου και θυελλης· αλλ' αρχομενης ημερας, εν
οικιαι, παντων συγκαθημενων, μετα πολλης της ημεροτητος παντα εγινετο. Τοις μεν
γαρ αλογωτεροις και δυσηνιοις σωματικης εδει φαντασιας, οιον ερημιας, ορους,
καπνου, σαλπιγγος ηχης, και των αλλων των τοιουτων· τοις δε υψηλοτεροις και
καταπειθεσι και την των σωματων εννοιαν υπεραναβεβηκοσιν, ουδενος ην τουτων
χρεια. Ει δε και επ' αυτων ηχος εγενετο, ου δια τους αποστολους, αλλα δια τους
παροντας Ἰουδαιους, δι' ους και αι του πυρος ωφθησαν γλωσσαι. Ει γαρ και μετα
τουτο ελεγον, οτι Γλευκους μεμεστωμενοι εισι, πολλωι μαλλον, ει μηδεν τουτων
ειδον, ταυτα αν ειπον. Και επι μεν της Παλαιας, Μωυσεως αναβαντος, ουτως ο Θεος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κατεβη· ενταυθα δε της φυσεως της ημετερας εις τον ουρανον, μαλλον δε εις τον
θρονον τον βασιλικον ανενεχθεισης, ουτω το Πνευμα κατεισιν. Ει δε το Πνευμα
ελαττον, ουκ αν μειζονα ην τα γενομενα και θαυμαστοτερα. Και γαρ αι πλακες αυται
πολλωι βελτιους, και τα κατορθωματα λαμπροτερα. Ου γαρ εξ ορους κατηιεσαν
στηλας φεροντες λιθινας επι των χειρων οι αποστολοι, καθαπερ Μωυσης· αλλα το
Πνευμα εν τηι διανοιαι περιφεροντες, και θησαυρον τινα και πηγην δογματων και
χαρισματων και παντων των αγαθων αναβλυζοντες, ουτω πανταχου περιηιεσαν,
βιβλια και νομοι γινομενοι δια της χαριτος εμψυχοι. Ουτω τους τρισχιλιους, ουτω
τους πεντακισχιλιους, ουτω τους της οικουμενης επεσπασαντο δημους, του Θεου δια
της εκεινων γλωττης τοις προσιουσιν απασι διαλεγομενου. Ἀφ' ου και ο Ματθαιος
του Πνευματος εμπλησθεις εγραψεν απερ εγραψε· Ματθαιος ο τελωνης· ου γαρ
αισχυνομαι καλων αυτον απο της τεχνης, ουτε τουτον, ουτε τους αλλους. Τουτο γαρ
μαλιστα δεικνυσι και την του Πνευματος χαριν, και την εκεινων αρετην. βʹ.
Ευαγγελιον δε αυτου την πραγματειαν εικοτως εκαλεσε. Και γαρ κολασεως
αναιρεσιν, και αμαρτηματων λυσιν, και δικαιοσυνην, και αγιασμον, και
απολυτρωσιν, και υιοθεσιαν, και κληρονομιαν των ουρανων, και συγγενειαν προς
τον Υιον του Θεου, πασιν ηλθεν απαγγελλων· τοις εχθροις, τοις αγνωμοσι, τοις εν
σκοτωι καθημενοις. Τι ποτ' ουν των ευαγγελιων τουτων ισον γενοιτ' αν; Θεος επι
γης, ανθρωπος εν ουρανωι· και παντα αναμιξ εγενετο, 57.16 αγγελοι συνεχορευον
ανθρωποις, ανθρωποι τοις αγγελοις εκοινωνουν, και ταις αλλαις ταις ανω δυναμεσι·
και ην ιδειν τον χρονιον λυθεντα πολεμον, και καταλλαγας Θεου προς την ημετεραν
γεγενημενας φυσιν, διαβολον αισχυνομενον, δαιμονας δραπετευοντας, θανατον
λελυμενον, παραδεισον ανοιγομενον, καταραν ηφανισμενην, αμαρτιαν εκποδων
γεγενημενην, πλανην απεληλαμενην, αληθειαν επανελθουσαν, της ευσεβειας τον
λογον πανταχου κατασπειρομενον και κομωντα, την των ανω πολιτειαν επι της γης
πεφυτευμενην, μετα αδειας τας δυναμεις εκεινας ομιλουσας ημιν, και τηι γηι συνεχως
αγγελους επιχωριαζοντας, και πολλην υπερ των μελλοντων την ελπιδα ουσαν. ∆ια
τουτο Ευαγγελιον την ιστοριαν εκαλεσεν, ως τα γε αλλα παντα ρηματα μονον εστι
πραγματων ερημα, οιον χρηματων περιουσια, δυναστειας μεγεθος, και αρχαι και
δοξαι και τιμαι, και τα αλλα οσα παρα ανθρωποις αγαθα ειναι νομιζεται. Τα δε παρα
των αλιεων απαγγελθεντα γνησιως τε και κυριως ευαγγελια αν καλοιντο ουκ επειδη
βεβαια και ακινητα μονον εστιν αγαθα, και υπερ την αξιαν την ημετεραν, αλλ' οτι
και μετ' ευκολιας απασης ημιν εδοθη. Ουδε γαρ πονησαντες και ιδρωσαντες, ου
καμοντες και ταλαιπωρηθεντες, αλλ' αγαπηθεντες παρα του Θεου μονον, ελαβομεν
απερ ελαβομεν. Και τι δηποτε τοσουτων οντων των μαθητων, δυο γραφουσιν εκ των
αποστολων μονοι, και δυο εκ των τουτοις ακολουθων; Ὁ μεν γαρ Παυλου, ο δε
Πετρου μαθητης ων, μετα Ἰωαννου και Ματθαιου τα Ευαγγελια εγραψαν. Ὅτι ουδεν
προς φιλοτιμιαν εποιουν, αλλα παντα προς χρειαν. Τι ουν; Ουκ ηρκει εις
ευαγγελιστης παντα ειπειν; Ἤρκει μεν· αλλα καν τεσσαρες ωσιν οι γραφοντες, μητε
κατα τους αυτους καιρους, μητε εν τοις αυτοις τοποις, μητε συνελθοντες και
διαλεχθεντες αλληλοις, ειτα ωσπερ αφ' ενος στοματος παντα φθεγγωνται μεγιστη
της αληθειας αποδειξις τουτο γινεται. Και μην τουναντιον συνεβη, φησι· πολλαχου
γαρ διαφωνουντες ελεγχονται. Αυτο μεν ουν τουτο μεγιστον δειγμα της αληθειας
εστιν. Ει γαρ παντα συνεφωνησαν μετα ακριβειας, και μεχρι καιρου, και μεχρι τοπου,
και μεχρι ρηματων αυτων, ουδεις αν επιστευσε των εχθρων, οτι μη συνελθοντες απο
συνθηκης τινος ανθρωπινης εγραψαν απερ εγραψαν· ου γαρ ειναι της απλοτητος
την τοσαυτην συμφωνιαν. Νυνι δε και η δοκουσα εν μικροις ειναι διαφωνια πασης
απαλλαττει αυτους υποψιας, και λαμπρως υπερ του τροπου των γραψαντων
απολογειται. Ει δε τι περι καιρων η τοπων διαφορως απηγγειλαν, τουτο ουδεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βλαπτει των ειρημενων την αληθειαν. Και ταυτα δε, ως αν ο Θεος παρεχηι,
πειρασομεθα προιοντες αποδειξαι, εκεινο μετα των ειρημενων αξιουντες υμας
παρατηρειν, οτι εν τοις κεφαλαιοις και συνεχουσιν ημων την ζωην και το κηρυγμα
συγκροτουσιν, ουδαμου τις αυτων ουδε μικρον διαφωνησας ευρισκεται. Τινα δε
ταυτα εστιν; Οιον, οτι ο Θεος ανθρωπος εγενετο, οτι θαυματα εποιησεν, οτι
εσταυρωθη, οτι εταφη, οτι ανεστη, οτι ανηλθεν, οτι 57.17 μελλει κρινειν, οτι εδωκε
σωτηριωδεις εντολας, οτι ουκ εναντιον τηι Παλαιαι νομον εισηνεγκεν, οτι Υιος, οτι
Μονογενης, οτι γνησιος, οτι της αυτης ουσιας τωι Πατρι, και οσα τοιαυτα· περι γαρ
ταυτα πολλην ευρησομεν ουσαν αυτοις συμφωνιαν. Ει δε εν τοις θαυμασι μη παντες
παντα ειπον, αλλ' ο μεν ταυτα, ο δε εκεινα, τουτο σε μη θορυβειτω· ειτε γαρ εις
παντα ειπε, περισσος ην ο των λοιπων αριθμος· ειτε παντες εξηλλαγμενα και καινα
προς αλληλους εγραψαν, ουκ αν εφανη της συμφωνιας η αποδειξις. ∆ια τουτο και
κοινηι πολλα διελεχθησαν, και εκαστος αυτων ιδιον τι λαβων ειπεν, ινα μητε
περισσος ειναι δοξηι και προσεῤριφθαι απλως, και της αληθειας των λεγομενων
ακριβη παρασχηται την βασανον ημιν. γʹ. Ὁ μεν ουν Λουκας και την αιτιαν φησι, δι'
ην επι το γραφειν ερχεται· Ἵνα εχηις γαρ, φησι, περι ων κατηχηθης λογων την
ασφαλειαν· τουτεστιν, Ἵνα συνεχως υπομιμνησκομενος την ασφαλειαν εχηις, και εν
ασφαλειαι μενηις. Ὁ δε Ἰωαννης αυτος μεν εσιγησε την αιτιαν· ως γαρ λογος φησιν
ανωθεν και εκ πατερων εις ημας καταβας, ουδε αυτος απλως επι το γραφειν ηλθεν·
αλλ' επειδη τοις τρισιν η σπουδη γεγονε τωι της οικονομιας ενδιατριψαι λογωι, και τα
της θεοτητος εκινδυνευεν αποσιωπασθαι δογματα, του Χριστου κινησαντος αυτον
λοιπον, ουτως ηλθεν επι την ευαγγελικην συγγραφην. Και τουτο δηλον και εξ αυτης
της ιστοριας, και των του Ευαγγελιου προοιμιων. Ουδε γαρ ομοιως τοις λοιποις
κατωθεν αρχεται, αλλ' ανωθεν, προς οπερ ηπειγετο, και δια τουτο το παν βιβλιον
συνεθηκεν. Ουκ εν τοις προοιμιοις δε μονον, αλλα και δια παντος του Ευαγγελιου
των αλλων εστιν υψηλοτερος. Λεγεται δε και Ματθαιος, των εξ Ἰουδαιων
πιστευσαντων προσελθοντων αυτωι και παρακαλεσαντων, απερ ειπε δια ρηματων,
ταυτα αφειναι δια γραμματων αυτοις, και τηι των Ἑβραιων φωνηι συνθειναι το
Ευαγγελιον· και Μαρκος δε εν Αιγυπτωι, των μαθητων παρακαλεσαντων, αυτο τουτο
ποιησαι. ∆ια δη τουτο ο μεν Ματθαιος, ατε Ἑβραιοις γραφων, ουδεν πλεον εζητησε
δειξαι, η οτι απο Ἀβρααμ και ∆αυιδ ην. Ὁ δε Λουκας, ατε κοινηι πασι διαλεγομενος,
και ανωτερω τον λογον αναγει, μεχρι του Ἀδαμ προιων. Και ο μεν απο της γενεσεως
αρχεται· ουδεν γαρ ουτως ανεπαυε τον Ἰουδαιον, ως το μαθειν αυτον, οτι του
Ἀβρααμ και του ∆αυιδ εγγονος ην ο Χριστος· ο δε ουχ ουτως, αλλ' ετερων πλειονων
μεμνηται πραγματων, και τοτε επι την γενεαλογιαν προεισι. Την δε συμφωνιαν
αυτων και απο της οικουμενης παραστησομεν της δεξαμενης τα ειρημενα, και απ'
αυτων των της αληθειας εχθρων. Και γαρ πολλαι μετ' εκεινους αιρεσεις ετεχθησαν,
εναντια δοξαζουσαι τοις ειρημενοις· και αι μεν παντα κατεδεξαντο τα λεχθεντα, αι
δε μερη των ειρημενων αποκοψασαι των λοιπων, ουτω παρ' εαυταις εχουσιν. Ει δε
μαχη τις ην εν τοις ειρημενοις, ουτ' αν αι ταναντια λεγουσαι απαντα αν εδεξαντο,
αλλα μερος το δοκουν αυταις συναιδειν· ουτ' αν αι μερος απολα 57.18 βουσαι
διηλεγχθησαν απο του μερους, ως μηδε τα κομματα αυτα λανθανειν, αλλα βοαιν την
προς το ολον σωμα συγγενειαν. Και καθαπερ αν απο πλευρας λαβηις τι μερος, και εν
τωι μερει τα παντα ευρησεις, αφ' ων το ολον ζωον συνεστηκε, και νευρα, και φλεβας,
και οστα, και αρτηριας, και αιμα, και ολοκληρου, ως αν ειποι τις, του φυραματος
δειγμα· ουτω και επι των Γραφων εστιν ιδειν εκαστωι των ειρημενων μερει την του
παντος συγγενειαν διαφαινομενην. Ει δε διεφωνουν, ουτ' αν τουτο εδειχθη, και
αυτο παλαι αν διελυθη το δογμα· Πασα γαρ βασιλεια, φησιν, εφ' εαυτης μερισθεισα
ου σταθησεται. Νυν δε καν τουτωι του Πνευματος η ισχυς λαμπει, πεισασα τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ανθρωπους, περι τα αναγκαιοτερα και κατεπειγοντα γενομενους, μηδεν απο των
μικρων τουτων παραβλαπτεσθαι. δʹ. Ἔνθα μεν ουν εκαστος διατριβων εγραψεν, ου
σφοδρα ημιν δει ισχυρισασθαι· οτι δε ου κατ' αλληλων εστησαν, τουτο δια πασης της
πραγματειας πειρασομεθα αποδειξαι. Συ δε ταυτον ποιεις, διαφωνιαν αιτιωμενος,
ωσπερ αν ει και ρηματα τα αυτα εκελευες ειπειν, και τροπους λεξεων. Και ουπω
λεγω οτι και οι μεγα επι ρητορικηι και φιλοσοφιαι κομπαζοντες, πολλοι πολλα βιβλια
γραψαντες περι των αυτων πραγματων, ου μονον απλως διεφωνησαν, αλλα και
εναντιως αλληλοις ειπον. Και γαρ ετερον εστι διαφορως ειπειν, και μαχομενους
ειπειν. Ουδεν τουτων λεγω· μη μοι γενοιτο εκ της εκεινων παρανοιας συνθειναι την
απολογιαν· ουδε γαρ απο του ψευδους την αληθειαν συστησασθαι βουλομαι. Ἀλλ'
εκεινο ηδεως αν εροιμην, Πως επιστευθη τα διαφωνουντα; πως εκρατησε; πως
εναντια λεγοντες εθαυμαζοντο, επιστευοντο, ανεκηρυττοντο πανταχου της
οικουμενης; Καιτοι πολλοι οι μαρτυρες των λεγομενων ησαν, πολλοι δε και οι
εχθροι και πολεμιοι. Ου γαρ εν γωνιαι μιαι γραψαντες αυτα κατωρυξαν, αλλα
πανταχου γης και θαλαττης ηπλωσαν υπο ταις παντων ακοαις· και εχθρων
παροντων ταυτα ανεγινωσκετο, καθαπερ και νυν, και ουδενα ουδεν των ειρημενων
εσκανδαλισε. Και μαλα εικοτως· θεια γαρ δυναμις ην η παντα επιουσα και
κατορθουσα παρα πασιν. Ἐπει ει μη τουτο ην, πως ο τελωνης, και ο αλιευς, και ο
αγραμματος τοιαυτα εφιλοσοφει; α γαρ ουδε οναρ οι εξωθεν φαντασθηναι
ηδυνηθησαν ποτε, ταυτα ουτοι μετα πολλης της πληροφοριας και απαγγελλουσι και
πειθουσι· και ουχι ζωντες μονον, αλλα και τελευτησαντες· ουδε δυο και εικοσιν
ανθρωπους, ουδε εκατον και χιλιους και μυριους, αλλα πολεις και εθνη και δημους,
και γην και θαλασσαν, και Ἑλλαδα και βαρβαρον, και την οικουμενην και την
αοικητον· και περι πραγματων σφοδρα την ημετεραν υπερβαινοντων φυσιν. Την γαρ
γην αφεντες, παντα περι των εν ουρανοις διαλεγονται, ετεραν ημιν ζωην εισαγοντες
και βιον αλλον, και πλουτον και πενιαν, και ελευθεριαν και δουλειαν, και ζωην και
θανατον, και κοσμον και πολιτειαν, παντα εξηλλαγμενα. Ου καθαπερ Πλατων, ο την
καταγελαστον εκεινην πολιτειαν συνθεις, και Ζηνων, και ει τις ετερος πολιτειαν
57.19 εγραψεν, η νομους συνεθηκεν. Και γαρ αυτοθεν απαντες εδεικνυντο ουτοι, οτι
πνευμα πονηρον, και δαιμων τις αγριος πολεμων ημων τηι φυσει, και σωφροσυνης
εχθρος, και ευταξιας πολεμιος, παντα ανω και κατω ποιων, ενηχησεν αυτων τηι
ψυχηι. Ὅταν γαρ κοινας πασι τας γυναικας ποιωσι, και παρθενους γυμνωσαντες επι
της παλαιστρας αγωσιν επι θεαν ανθρωπων, και λαθραιους κατασκευαζωσι γαμους,
παντα ομου μιγνυντες και συνταραττοντες, και τους ορους της φυσεως
ανατρεποντες, τι ετερον εστιν ειπειν; Ὅτι γαρ δαιμονων εκεινα απαντα ευρηματα
και παρα φυσιν τα λεγομενα, και αυτη μαρτυρησειεν αν ημιν η φυσις, ουκ
ανασχομενη των ειρημενων· και ταυτα ου μετα διωγμων, ου μετα κινδυνων, ου
μετα πολεμων, αλλα μετα αδειας και ελευθεριας απασης γραφοντων, και πολλοις
πολλαχοθεν καλλωπιζοντων. Τα δε των αλιεων, ελαυνομενων, μαστιζομενων,
κινδυνευοντων, και ιδιωται και σοφοι, και δουλοι και ελευθεροι, και βασιλεις και
στρατιωται, και βαρβαροι και Ἕλληνες, μετα πασης εδεξαντο της ευνοιας. εʹ. Και ουκ
αν εχοις ειπειν, οτι δια το μικρα ειναι ταυτα και χαμαιζηλα, ευπαραδεκτα γεγονεν
απασι· και γαρ πολλωι ταυτα εκεινων υψηλοτερα. Παρθενειας μεν γαρ, εκεινοι ουδε
οναρ ουδε ονομα εφαντασθησαν, ουδε ακτημοσυνης, ουδε νηστειας, ουδε τινος
αλλου των υψηλων. Οι δε παρ' ημιν ουκ επιθυμιαν εξοριζουσι μονον, ουδε πραξιν
κολαζουσιν, αλλα και οψιν ακολαστον, και ρηματα υβριστικα, και γελωτα ατακτον,
και σχημα, και βαδισμα, και κραυγην, και μεχρι των μικροτατων προαγουσι την
ακριβειαν, και την οικουμενην απασαν του της παρθενιας ενεπλησαν φυτου. Και
περι Θεου δε ταυτα φιλοσοφειν πειθουσι, και των εν ουρανοις πραγματων, α μηδεις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μηδεποτε εκεινων μηδε εις νουν λαβειν ισχυσε. Πως γαρ, οι κνωδαλων και θηριων
χαμαι ερποντων και ετερων ατιμοτερων εικονας θεοποιησαντες; Ἀλλ' ομως και
εδεχθη και επιστευθη τα υψηλα ταυτα δογματα, και καθ' εκαστην ανθει την ημεραν,
και επιδιδωσι. Τα δε εκεινων οιχεται και απολωλεν, αραχνιων ευκολωτερον
αφανισθεντα. Και μαλα εικοτως· δαιμονες γαρ ταυτα διηγορευον. ∆ιο μετα της
ασελγειας και πολυν εχει τον ζοφον, και πλειω τον πονον. Τι γαρ αν γενοιτο
καταγελαστοτερον της πολιτειας εκεινης, εν ηι μετα των ειρημενων μυριους
αναλωσας στιχους ο φιλοσοφος, ωστε δυνηθηναι δειξαι τι ποτε εστι το δικαιον, μετα
της μακρηγοριας, και ασαφειας πολλης τα ειρημενα ενεπλησεν; Ὅπερ ει και τι
συμφερον ειχε, σφοδρα αχρηστον εμελλεν ειναι τωι των ανθρωπων βιωι. Ει γαρ ο
γεωργος, και ο χαλκοτυπος, και ο οικοδομος, και ο κυβερνητης, και εκαστος, απο της
των χειρων τρεφομενος εργασιας, μελλοι της τεχνης μεν αφιστασθαι και των
δικαιων πονων, αναλισκειν δε ετη τοσα και τοσα, ωστε μαθειν τι ποτε εστι το
δικαιον· και πριν η μαθειν πολλακις φθασει λιμωι διαφθαρεις, και απελευσεται δια
το δικαιον τουτο, μητε των αλλων των χρησιμων μηδεν μαθων, και βιαιωι θανατωι
καταλυσας τον βιον. Ἀλλ' ου τα 57.20 ημετερα τοιαυτα· αλλα και το δικαιον, και το
πρεπον, και το συμφερον, και πασαν απλως την αρετην εν βραχεσι και σαφεσι
συλλαβων ρημασιν, εδιδαξεν ημας ο Χριστος· ποτε μεν λεγων, οτι Ἐν δυσιν εντολαις
ο νομος και οι προφηται κρεμανται, τουτεστι, τηι του Θεου αγαπηι, και τηι του
πλησιον· ποτε δε λεγων, Ὅσα αν θελητε ινα ποιωσιν υμιν οι ανθρωποι, και υμεις
ποιειτε αυτοις. Ουτος γαρ εστιν ο νομος και οι προφηται. Ἅπερ και γηπονωι, και
οικετηι, και γυναικι χηραι, και παιδι αυτωι, και τωι σφοδρα ανοητωι δοκουντι ειναι,
παντα ευσυνοπτα και ραιδια καταμαθειν. Τοιαυτα γαρ τα της αληθειας· και μαρτυρει
των πραγματων το τελος. Παντες γουν εμαθον τα πρακτεα· και ουκ εμαθον μονον,
αλλα και εζηλωσαν· και ουκ εν ταις πολεσι μονον, ουδε εν μεσαις ταις αγοραις, αλλα
και εν ταις κορυφαις των ορων. Και γαρ εκει πολλην οψει την φιλοσοφιαν ουσαν,
και χορους αγγελων εν ανθρωπινωι σωματι λαμποντας, και την των ουρανων
πολιτειαν ενταυθα φαινομενην. Και γαρ πολιτειαν εγραψαν ημιν οι αλιεις, ουκ απο
παιδων κελευσαντες λαμβανεσθαι, καθαπερ εκεινοι, ουδε τοσων και τοσων ετων
νομοθετουντες ειναι τον εναρετον· αλλ' απλως πασηι διαλεγομενοι ηλικιαι. Ἐκεινα
μεν γαρ, παιδων παιγνια· ταυτα δε, πραγματων αληθεια. Και τοπον δε απεδωκαν τηι
πολιτειαι ταυτηι τον ουρανον, και τεχνιτην αυτης τον Θεον εισηγαγον, και νομοθετην
των εκει κειμενων νομων· ωσπερ ουν και εχρην. Τα δε επαθλα της πολιτειας, ου
φυλλα δαφνης, ουδε κοτινος, ουδε η εν πρυτανειωι σιτησις, ουδε εικονες χαλκαι, τα
ψυχρα ταυτα και ευτελη· αλλα ζωη τελος ουκ εχουσα, και το Θεου γενεσθαι παιδας,
και το μετ' αγγελων χορευειν, και τωι θρονωι παρεσταναι τωι βασιλικωι, και διηνεκως
ειναι μετα Χριστου. ʹ. ∆ημαγωγοι δε της πολιτειας εισι ταυτης τελωναι, και αλιεις,
και σκηνοποιοι, ουκ εν χρονωι ζησαντες ολιγωι, αλλα δια παντος ζωντες. ∆ια τουτο
και μετα τελευτην τους πολιτευομενους τα μεγιστα ονησαι δυναιντ' αν. Ταυτηι τηι
πολιτειαι πολεμος ου προς ανθρωπους, αλλα προς δαιμονας και τας ασωματους
δυναμεις εκεινας εστι. ∆ιο και στρατηγος αυτοις ουκ ανθρωπων, ουδε αγγελων
ουδεις, αλλ' αυτος ο Θεος. Και τα οπλα δε των στρατιωτων τουτων μιμειται του
πολεμου την φυσιν· ου γαρ απο δερματος και σιδηρου κατεσκευασμενα εισιν, αλλ' εξ
αληθειας και δικαιοσυνης και πιστεως και φιλοσοφιας απασης. Ἐπει ουν περι της
πολιτειας ταυτης και το βιβλιον τουτο γεγραπται, και ημιν προκειται νυν ειπειν,
προσεχωμεν ακριβως τωι Ματθαιωι περι ταυτης τρανως διαλεγομενωι. Ου γαρ αυτου,
αλλα του την πολιτειαν νομοθετησαντος Χριστου παντα εστι τα λεγομενα.
Προσεχωμεν δε, ινα και εγγραφηναι δυνηθωμεν εις αυτην, και λαμψαι μετα των ηδη
πολιτευσαμενων, και τους αμαραντους εκεινους εκδεχομενων στεφανους. Καιτοιγε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πολλοις ευκολος ο λογος ουτος ειναι δοκει, τα δε των προφητων δυσκολιαν εχειν.
Ἀλλα και τουτο αγνοουντων εστι το βαθος των εναποκειμενων αυτωι νοηματων. ∆ιο
παρακαλω, 57.21 μετα πολλης ημιν επεσθαι της σπουδης, ωστε εις αυτο το πελαγος
των γεγραμμενων εισελθειν, του Χριστου προηγουμενου ταυτης ημιν της εισοδου.
Ὥστε δε ευμαθεστερον γενεσθαι τον λογον, δεομεθα και παρακαλουμεν (οπερ και
επι των αλλων Γραφων πεποιηκαμεν), προλαμβανειν την περικοπην της Γραφης, ην
αν μελλωμεν εξηγεισθαι, ινα τηι γνωσει η αναγνωσις προοδοποιουσα ηι, ο και επι του
ευνουχου γεγονε, και πολλην παρασχηι την ευκολιαν ημιν. Και γαρ τα ζητουμενα
πολλα και επαλληλα. Ὅρα γουν ευθεως εν προοιμιοις του Ευαγγελιου αυτου, ποσα
αν τις επαπορησειε. Πρωτον μεν, τινος ενεκεν ο Ἰωσηφ γενεαλογειται, ουκ ων του
Χριστου πατηρ. ∆ευτερον δε, ποθεν εσται δηλος ημιν απο του ∆αυιδ καταγων το
γενος, της Μαριας, αφ' ης ετεχθη, των προγονων αγνοουμενων· ουδε γαρ
εγενεαλογηθη η Παρθενος. Τριτον, τινος ενεκεν ο μεν Ἰωσηφ, ο μηδεν συντελων
προς την γεννησιν, γενεαλογειται· η δε Παρθενος, η και μητηρ γενομενη, ου
δεικνυται τινων πατερων και παππων και προγονων εστι. Μετα τουτων αξιον
κακεινο ζητησαι, τι δηποτε δια των ανδρων προαγων την γενεαλογιαν, εμνησθη και
γυναικων. Και επειδη τουτο αυτωι εδοξεν, ουδε πασας τεθεικε τας γυναικας, αλλα
τας ευδοκιμους παραδραμων, οιον την Σαῤραν, την Ῥεβεκκαν, και οσαι τοιαυται, τας
επι κακιαι βεβοημενας, ταυτας εις μεσον ηγαγε μονον· οιον ει τις πορνη και μοιχαλις,
ει τις εκ παρανομων γαμων, ει τις αλλοφυλος και βαρβαρος ην. Και γαρ της του
Ουριου, και της Θαμαρ, και της Ῥααβ, και της Ῥουθ εμνημονευσεν· ων η μεν
αλλογενης ην, η δε πορνη, η δε τωι κηδεστηι προσεφθαρη· και ουδε τουτωι νομωι
γαμου, αλλα κλεψασα την μιξιν, και πορνης περιθεμενη προσωπειον εαυτηι· και την
του Ουριου δε ουδεις αγνοει δια την περιφανειαν του τολμηματος. Ἀλλ' ομως πασας
τας αλλας αφεις ο ευαγγελιστης, ταυτας ενεθηκε τηι γενεαλογιαι μονας. Καιτοι ει
μνησθηναι γυναικων εδει, πασων εχρην· ει δε μη πασων, αλλ' ενιων, των εν αρετηι,
ου των εν αμαρτημασι βεβοημενων. Ειδετε ποσης ημιν δει προσοχης εν τοις
προοιμιοις ευθεως. Καιτοιγε δοκει σαφεστερον ειναι των αλλων το προοιμιον, ταχα
δε πολλοις και περισσον, δια το ονοματων αριθμον ειναι μονον. Μετα τουτο κακεινο
αξιον ζητησαι, τινος ενεκεν τρεις παρεδραμε βασιλεις. Ει γαρ ως σφοδρα ασεβων
απεσιωπησε την προσηγοριαν, ουδε των αλλων των τοιουτων μνησθηναι εδει. Και
γαρ και τουτο ετερον εστι ζητημα. ∆εκατεσσαρας γαρ ειπων γενεας, εν τηι τριτηι
μεριδι τον αριθμον ου διεσωσε. Και τινος ενεκεν ο μεν Λουκας ετερων
εμνημονευσεν ονοματων, και ου μονον ου των αυτων απαντων, αλλα και πολλωι
πλειονων· ο δε Ματθαιος, και ελαττονων, και ετερων, καιτοιγε εις τον Ἰωσηφ και
αυτος τελευτησας, εις ον και ο Λουκας κατεληξεν. Ὁρατε οσης αγρυπνιας ημιν χρεια,
ουκ εις το λυσαι μονον, αλλα και εις το μαθειν, τινα χρη λυσαι. 57.22 Ουδε γαρ τουτο
μικρον, το τα διαπορουμενα δυνηθηναι ευρειν· και γαρ και εκεινο απορον, πως η
Ἐλισαβετ απο της Λευιτικης φυλης ουσα, συγγενης ην της Μαριας. ζʹ. Ἀλλ' ινα μη
καταχωσωμεν υμων την μνημην πολλα συνειροντες, ενταυθα τεως τον λογον
στησωμεν. Ἀρκει γαρ υμιν εις το διεγερθηναι και το τα ζητουμενα μονον μαθειν. Ει
δε και της λυσεως ερατε, και τουτου προ των λογων των ημετερων υμεις κυριοι. Ἂν
μεν γαρ ιδω διεγερθεντας και επιθυμουντας μαθειν, πειρασομαι και την λυσιν
επαγαγειν· αν δε χασμωμενους και μη προσεχοντας, αποκρυψομαι και τα ζητηματα
και την λυσιν, θειωι νομωι πειθομενος· Μη δωτε γαρ, φησι, τα αγια τοις κυσι, μηδε
ριψητε τους μαργαριτας υμων εμπροσθεν των χοιρων, ινα μη καταπατησωσι τοις
ποσιν αυτων. Τις δε εστιν ο καταπατων; Ὁ μη τιμια ταυτα ηγουμενος και σεμνα. Και
τις ουτως αθλιος, φησιν, ως μη σεμνα ταυτα και παντων ηγεισθαι τιμιωτερα; Ὁ μηδε
τοσαυτην παρεχων αυτοις σχολην, οσην ταις πορναις γυναιξιν εν τοις σατανικοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

θεατροις. Ἐκει μεν γαρ και διημερευουσιν οι πολλοι, και πολλα των επι της οικιας
προδιδοασι δια την ακαιρον ασχολιαν ταυτην, και μετα ακριβειας οπερ αν ακουσωσι
κατεχουσι, και ταυτα επι λυμηι της εαυτων ψυχης φυλαττοντες. Ἐνταυθα δε του
Θεου φθεγγομενου, ουδε μικρον ανεχονται παραμειναι χρονον. ∆ια τοι τουτο ουδεν
κοινον εχομεν προς τον ουρανον, αλλα μεχρι ρηματων ημιν η πολιτεια. Καιτοιγε και
γεενναν δια τουτο ηπειλησεν ο Θεος, ουχ ινα εμβαληι, αλλ' ινα πεισηι φυγειν την
χαλεπην τυραννιδα ταυτην. Ἡμεις δε τουναντιον ποιουμεν, και καθ' εκαστην
ημεραν προς την εκει φερουσαν οδον τρεχομεν· και του Θεου κελευοντος μη μονον
ακουειν, αλλα και ποιειν τα λεγομενα, ουδε ακουσαι ανεχομεθα. Ποτε ουν πραξομεν,
ειπε μοι, τα κελευομενα, και των εργων αψομεθα, οταν μηδε τους υπερ τουτων
λογους ακουειν ανεχωμεθα, αλλα ασχαλλωμεν και αλυωμεν προς την ενταυθα
διατριβην, καιτοι βραχειαν ουσαν σφοδρα; Ειτα ημεις μεν περι ψυχρων διαλεγομενοι
πραγματων, αν τους συγκαθημενους μη προσεχοντας ιδωμεν, υβριν το πραγμα
φαμεν. Τον Θεον δε ουχ ηγουμεθα παροξυνειν, οταν αυτου περι τοιουτων
διαλεγομενου, καταφρονησαντες των λεγομενων, ετερωσε βλεπωμεν; Ἀλλ' ο μεν
γεγηρακως και πολλην επελθων γην, και σταδιων αριθμον, και πολεων θεσεις, και
σχηματα και λιμενας και αγορας μετα ακριβειας ημιν απαγγελλει πασης· αυτοι δε
ουδε οσον απεχομεν της εν τοις ουρανοις πολεως ισμεν· η γαρ αν και εσπουδασαμεν
επιτεμειν το μηκος, ει το διαστημα εγνωμεν. Ου γαρ τοσουτον ημων αφεστηκεν η
πολις εκεινη, οσον ουρανου προς την γην το μεσον, αλλα και πολλωι πλεον, εαν
αμελωμεν· ωσπερ ουν εαν σπουδαζωμεν, και εν ακαρει χρονωι επι τας πυλας αυτης
ηξομεν. Ου γαρ μηκει τοπων, αλλα γνωμηι τροπων τα διαστηματα ταυτα ωρισται.
57.23 ηʹ. Συ δε τα μεν του βιου πραγματα μετα ακριβειας οιδας, και τα νεα και τα
αρχαια και τα παλαια, και αρχοντας αριθμειν δυνασαι, οις εστρατευσω τον
εμπροσθεν χρονον, και αγωνοθετην, και αθλοφορους, και στρατηγους, τα μηδεν σοι
διαφεροντα· τις δε αρχων εν τηι πολει ταυτηι γεγονεν, η πρωτος, η δευτερος, η τριτος,
η ποσον εκαστος χρονον, η τι κατορθωσας και εργασαμενος, ουδε οναρ εφαντασθης
ποτε. Νομων δε των εν τηι πολει ταυτηι κειμενων, ουδε ετερων λεγοντων ακουσαι
και προσεχειν υπομενεις. Πως ουν, ειπε μοι, προσδοκαις τευξασθαι των
επηγγελμενων αγαθων, μηδε τοις λεγομενοις προσεχων; Ἀλλ' ει και μη προτερον,
νυν γουν τουτο ποιωμεν. Και γαρ εις πολιν μελλομεν εισιεναι, εαν ο Θεος επιτρεπηι,
χρυσην, και χρυσου παντος τιμιωτεραν. Καταμαθωμεν ουν αυτης τα θεμελια, τας
πυλας τας απο σαπφειρου και μαργαριτων συγκειμενας· και γαρ εχομεν αριστον
χειραγωγον τον Ματθαιον. ∆ια γαρ της αυτου πυλης εισιμεν νυν, και δει πολλης
ημιν της σπουδης. Ἂν γαρ ιδηι τινα μη προσεχοντα, εκβαλλει της πολεως. Και γαρ
εστι βασιλικωτατη η πολις και περιφανης· ουχ ωσπερ αι παρ' ημιν, εις αγοραν και
βασιλεια διηιρημενη· αλλα παντα βασιλεια τα εκει. Ἀναπετασωμεν τοινυν τας πυλας
της διανοιας, αναπετασωμεν την ακοην, και μετα φρικης πολλης μελλοντες
επιβαινειν των προθυρων, προσκυνησωμεν τον εν αυτηι βασιλεα· και γαρ ευθεως η
πρωτη προσβολη καταπληξαι δυναται τον θεατην. 57.24 Κεκλεισμεναι μεν νυν εισιν
ημιν αι πυλαι· οταν δε ιδωμεν αυτας αναπετασθεισας (τουτο γαρ εστιν η των
ζητηματων λυσις), τοτε οψομεθα πολλην ενδον την αστραπην. Και γαρ τοις του
πνευματος οδηγουμενος οφθαλμοις, παντα σοι επαγγελλεται δεικνυναι ο τελωνης
ουτος· που μεν ο βασιλευς καθηται· και τινες αυτωι των στρατευματων παρεστηκασι·
και που μεν αγγελοι, που δε αρχαγγελοι· και τις τοις νεοις πολιταις εν τηι πολει
ταυτηι τοπος αφωρισται, και ποια η εκει φερουσα οδος· και τινα ελαβον ληξιν οι
πρωτον πολιτευσαμενοι εκει, και οι μετ' εκεινους, και οι μετα τουτους· και οσα των
δημων εκεινων τα ταγματα, και οσα της βουλης, και ποσαι αξιωματων διαφοραι. Μη
τοινυν μετα θορυβου και ταραχης εισιωμεν, αλλα μετα σιγης μυστικης. Ει γαρ επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

θεατρου σιγης πολλης γενομενης, τοτε τα του βασιλεως αναγινωσκεται γραμματα,
πολλωι μαλλον επι της πολεως ταυτης απαντας δει κατεσταλθαι, και ορθαις ταις
ψυχαις και ταις ακοαις εσταναι. Ου γαρ επιγειου τινος, αλλα του των αγγελων
∆εσποτου τα γραμματα αναγινωσκεσθαι μελλει. Ἂν ουτως εαυτους ρυθμισωμεν, και
αυτη του Πνευματος η χαρις οδηγησει μετα πολλης ακριβειας ημας, και προς αυτον
ηξομεν τον θρονον τον βασιλικον, και παντων επιτευξομεθα των αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, αμα τωι
Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.23 ΟΜΙΛΙΑ Βʹ. Βιβλος γενεσεως Ἰησου Χριστου, υιου ∆αυιδ, υιου
Ἀβρααμ.
αʹ. Ἆρα μεμνησθε της παραγγελιας, ην πρωην εποιησαμεθα προς υμας,
παρακαλουντες μετα σιγης απασης και μυστικης ησυχιας ακουειν των λεγομενων
απαντων; Και γαρ μελλομεν των ιερων σημερον επιβαινειν προθυρων· διο και της
παραγγελιας ανεμνησα. Ει γαρ Ἰουδαιοι κεκαυμενωι ορει, και πυρι, και γνοφωι, και
σκοτωι, και θυελληι προσιεναι μελλοντες, μαλλον δε ουδε προσιεναι, αλλα ποῤρωθεν
ταυτα και οραιν και ακουειν, προ τριων ημερων εκελευοντο γυναικος απεχεσθαι, και
τα ιματια αποπλυναι, και εν τρομωι ησαν και φοβωι, και αυτοι, και μετ' εκεινων
Μωυσης· πολλωι μαλλον ημας τοιουτων μελλοντας ακουσεσθαι λογων, και ου
ποῤρω ορους εσταναι καπνιζομενου, αλλ' εις αυτον εισιεναι τον ουρανον, πλειονα
χρη επιδεικνυσθαι φιλοσοφιαν, ουχ ιματια αποπλυνοντας, αλλα την στολην της
ψυχης αποσμηχοντας, και πασης βιωτικης απαλλαττομενους μιξεως. Ου γαρ γνοφον
οψεσθε, ουδε καπνον, ουδε θυελλαν· αλλ' αυτον τον Βασιλεα καθημενον επι του
θρονου της αποῤρητου δοξης εκεινης, και αγγελους και αρχαγγελους παρεστωτας
αυτωι, και τους δημους των αγιων μετα των απειρων μυριαδων εκεινων. Τοιαυτη
γαρ η του Θεου πολις, την Ἐκκλησιαν εχουσα των πρωτοτοκων, τα πνευματα των
δικαιων, 57.24.30 την πανηγυριν των αγγελων, το αιμα του ραντισμου, δι' ου τα
παντα συνηφθη, και ο ουρανος εδεξατο τα απο γης, και γη τα απο του ουρανου, και η
παλαι ποθουμενη και αγγελοις και αγιοις παραγεγονεν ειρηνη. Ἐν ταυτηι το
τροπαιον εστη του σταυρου το λαμπρον και περιφανες, τα λαφυρα του Χριστου, τα
ακροθινια της φυσεως της ημετερας, τα σκυλα του Βασιλεως ημων· ταυτα γαρ
απαντα απο των Ευαγγελιων εισομεθα μετα ακριβειας. Καν ακολουθηις μετα ησυχιας
της προσηκουσης, δυνησομεθα σε περιαγαγειν πανταχου, και δειξαι, που μεν ο
θανατος ανεσκολοπισμενος κειται· που δε η αμαρτια κρεμαμενη· που δε τα πολλα
και παραδοξα απο του πολεμου τουτου, απο της μαχης ταυτης αναθηματα. Ὄψει και
τον τυραννον ενταυθα δεδεμενον, και των αιχμαλωτων το πληθος επομενον, και
την ακροπολιν, αφ' ης ο μιαρος δαιμων εκεινος απαντα κατεδραμε τον εμπροσθεν
χρονον· οψει του ληιστου τας καταδυσεις και τα σπηλαια, διεῤρωγοτα λοιπον και
αναπεπταμενα· και γαρ και εκει παρεγενετο ο Βασιλευς. Ἀλλα μη αποκαμηις,
αγαπητε· ουδε γαρ ει πολεμον τις αισθητον διηγειτο, και τροπαια, και νικας, κορον
ελαβες αν· αλλ' ουδε σιτιον ουδε ποτον προ ταυτης αν εθου της ιστοριας. Ει δε
εκεινη ποθητη η διηγησις, πολλωι μαλλον αυτη. Ἐννοησον γαρ ηλικον εστιν
ακουσαι, πως μεν εκ των ουρανων και των θρονων 57.25 αναστας των βασιλικων,
και εις την γην, και εις αυτον τον ᾅδην ηλατο ο Θεος, και επι της παραταξεως εστη·
πως δε αντιπαρεταξατο ο διαβολος, μαλλον δε ου Θεωι γυμνωι, αλλα Θεωι ανθρωπινηι
κρυπτομενωι φυσει. Και το δη θαυμαστον, οτι θανατωι θανατον οψει λυομενον, και
καταραν αφανιζομενην καταραι, και δι' ων ισχυσεν ο διαβολος, δια τουτων αυτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

καταλυομενην την τυραννιδα. ∆ιαναστωμεν τοινυν, και μη καθευδωμεν· ιδου γαρ
ορω τας πυλας ημιν ανοιγομενας· αλλ' εισιωμεν μετα ευταξιας απασης και τρομου,
των προθυρων αυτων ευθεως επιβαινοντες. Τινα δε εστι ταυτα τα προθυρα; Βιβλος
γενεσεως Ἰησου Χριστου, υιου ∆αυιδ, υιου Ἀβρααμ. Τι λεγεις; περι του μονογενους
Υιου του Θεου διαλεξεσθαι επηγγειλω, και του ∆αυιδ μνημονευεις, ανθρωπου μετα
μυριας γενεας γενομενου, και αυτον ειναι φης και πατερα και προγονον; Ἐπισχες,
και μη παντα αθροως ζητει μαθειν, αλλ' ηρεμα και κατα μικρον. Ἐν γαρ τοις
προθυροις εστηκας ετι παρ' αυτα τα προπυλαια· τι τοινυν σπευδεις προς τα αδυτα;
Ουπω τα εξω καλως κατωπτευσας απαντα. Ουδε γαρ εκεινην σοι τεως διηγουμαι την
γεννησιν· μαλλον δε ουδε την μετα ταυτα· ανεκφραστος γαρ και αποῤρητος. Και προ
εμου σοι τουτο ο προφητης ειπεν Ἡσαΐας· ανακηρυττων γαρ αυτου το παθος και την
πολλην υπερ της οικουμενης κηδεμονιαν, και εκπληττομενος τις ων τι γεγονε, και
που κατεβη, ανεβοησε μεγα και λαμπρον ουτω λεγων· Την γενεαν αυτου τις
διηγησεται; βʹ. Ου τοινυν περι εκεινης ημιν ο λογος νυν, αλλα περι ταυτης της κατω,
της εν τηι γηι γενομενης, της μετα μυριων μαρτυρων. Και περι ταυτης δε, ως ημιν
δυνατον ειπειν δεξαμενοις την του Πνευματος χαριν, ουτω διηγησομεθα. Ουδε γαρ
ταυτην μετα σαφηνειας πασης παραστησαι ενι· επει και αυτη φρικωδεστατη. Μη
τοινυν μικρα νομισηις ακουειν, ταυτην ακουων την γεννησιν· αλλ' αναστησον σου
την διανοιαν, και ευθεως φριξον, ακουσας οτι Θεος επι γης ηλθεν. Ουτω γαρ τουτο
θαυμαστον και παραδοξον ην, ως και τους αγγελους χορον υπερ τουτων στησαντας
την υπερ της οικουμενης επι τουτοις αναφερειν ευφημιαν, και τους προφητας
ανωθεν τουτο εκπληττεσθαι, οτι Ἐπι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις
συνανεστραφη. Και γαρ σφοδρα παραδοξον ακουσαι, οτι ο Θεος ο αποῤρητος, και
ανεκφραστος, και απερινοητος, και τωι Πατρι ισος, δια μητρας ηλθε παρθενικης, και
γενεσθαι εκ γυναικος κατεδεξατο, και σχειν προγονους τον ∆αυιδ και τον Ἀβρααμ.
Και τι λεγω τον ∆αυιδ και τον Ἀβρααμ, Το γαρ δη φρικωδεστερον, τας γυναικας
εκεινας, ων αρτιως εμνησθημεν. Ταυτα ακουων, αναστηθι, και μηδεν ταπεινον
υποπτευσηις, αλλα και δια τουτο αυτο μαλιστα θαυμασον, οτι Υιος ων του αναρχου
Θεου, και γνησιος Υιος, ηνεσχετο ακουσαι και ∆αυιδ υιος, ινα σε ποιησηι υιον Θεου·
ηνεσχετο πατερα αυτωι γενεσθαι δουλον, ινα σοι τωι δουλωι Πατερα ποιησηι τον
∆εσποτην. Ειδες εκ προοιμιων ευθεως οια τα ευαγγελια; 57.26 Ει δε αμφιβαλλεις περι
των σων, απο των εκεινου και ταυτα πιστευε. Πολυ γαρ δυσκολωτερον, οσον εις
ανθρωπινον λογισμον, Θεον ανθρωπον γενεσθαι, η ανθρωπον υιον Θεου
χρηματισαι. Ὅταν ουν ακουσηις, οτι ο Υιος του Θεου υιος του ∆αυΐδ εστι και του
Ἀβρααμ, μη αμφιβαλλε λοιπον, οτι και συ, ο υιος του Ἀδαμ, υιος εσηι του Θεου. Ουδε
γαρ εικη και ματην τοσουτον εαυτον εταπεινωσεν, ει μη εμελλεν ημας ανυψουν.
Ἐγεννηθη γαρ κατα σαρκα, ινα συ γεννηθηις κατα πνευμα· εγεννηθη εκ γυναικος, ινα
συ παυσηι γυναικος ων υιος. ∆ια τουτο διπλη γεγονεν η γεννησις, και εοικυια ημιν,
και υπερβαινουσα την ημετεραν. Το μεν γαρ εκ γυναικος γεννηθηναι ημιν
συνεβαινε· το δε μη εξ αιματος, μηδε εκ θεληματος σαρκος η ανδρος, αλλ' εκ
Πνευματος αγιου, την υπερβαινουσαν ημας και την μελλουσαν προανεφωνει
γεννησιν, ην ημιν εμελλεν εκ Πνευματος χαριζεσθαι. Και παντα δε τα αλλα τοιαυτα
ην. Και γαρ το λουτρον τοιουτον· ειχε γαρ τι του παλαιου, ειχε τι και του καινου. Το
μεν γαρ υπο του προφητου βαπτισθηναι, το παλαιον εδεικνυ· το δε Πνευμα
κατελθειν, το νεον υπεγραψε. Και καθαπερ τις εν μεταιχμιωι στας, δυο τινων
αλληλων διεστηκοτων, αμφοτερας απλωσας τας χειρας εκατερωθεν λαβων
συναψειεν· ουτω και αυτος εποιησε, την παλαιαν τηι καινηι συναπτων, την θειαν
φυσιν τηι ανθρωπινηι, τα αυτου τοις ημετεροις. Ειδες την αστραπην της πολεως, οσηι
σε εκ προοιμιων κατηυγασε τηι λαμπηδονι; πως σοι τον Βασιλεα ευθεως εδειξεν εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

τωι σωι σχηματι, ωσανει εν στρατοπεδωι; Ουδε γαρ εκει την οικειαν αξιαν φαινεται
εχων διηνεκως ο βασιλευς, αλλα την αλουργιδα αφεις και το διαδημα, στρατιωτου
σχημα υπεδυ πολλακις. Ἀλλ' εκει μεν, ινα μη γνωριμος γενομενος εφ' εαυτον
ελκυσηι τους πολεμιους· ενταυθα δε τουναντιον, ινα μη γνωριμος γενομενος, φυγειν
παρασκευασηι της προς αυτον συμπλοκης τον εχθρον, και τους οικειους διαταραξηι
παντας· σωσαι γαρ, ουκ εκπληξαι, εσπουδασε. ∆ια τουτο και ευθεως αυτον απο
ταυτης εκαλεσε της προσηγοριας, Ἰησουν προσειπων. Το γαρ Ἰησους τουτο ονομα
ουκ εστιν Ἑλληνικον, αλλα τηι Ἑβραιων φωνηι ουτω λεγεται Ἰησους· ο εστιν εις την
Ἑλλαδα γλωτταν ερμηνευομενον, Σωτηρ· Σωτηρ δε, απο του σωσαι τον λαον αυτου.
γʹ. Ειδες πως ανεπτερωσε τον ακροατην, τα τε εν συνηθειαι φθεγξαμενος, και δι'
αυτων τα υπερ ελπιδα πασιν ημιν εμφηνας; Και γαρ αμφοτερων των ονοματων
τουτων πολλη η γνωσις παρα τοις Ἰουδαιοις ην. Ἐπειδη γαρ παραδοξα ην τα
μελλοντα γινεσθαι, και οι των ονοματων προεδραμον τυποι· ωστε ανωθεν παντα
καινοτομιας προαναιρεθηναι θορυβον. Και γαρ Ἰησους ο μετα Μωυσεα εισαγαγων
τον λαον εις την γην της επαγγελιας λεγεται. Ειδες τον τυπον; βλεπε την αληθειαν·
Ἐκεινος εις την γην της επαγγελιας, ουτος εις τον ουρανον και τα εν τοις ουρανοις
αγαθα· εκεινος μετα το τελευτησαι Μωυσεα, ουτος μετα το παυσασθαι τον νομον·
εκει 57.27 νος ως δημαγωγος, ουτος ως βασιλευς. Ἀλλ' ινα μη Ἰησουν ακουσας δια
την ομωνυμιαν πλανηθηις, επηγαγεν· Ἰησου Χριστου, υιου ∆αυΐδ. Ἐκεινος δε ουκ ην
του ∆αυιδ, αλλ' ετερας φυλης. Τινος δε ενεκεν Βιβλον αυτην γενεσεως καλει Ἰησου
Χριστου; καιτοιγε ου τουτο εχει μονον την γεννησιν, αλλα πασαν την οικονομιαν.
Ὅτι πασης της οικονομιας το κεφαλαιον τουτο, και αρχη και ριζα παντων ημιν των
αγαθων γινεται. Ὥσπερ ουν βιβλιον ουρανου και γης καλει Μωυσης, καιτοιγε ου
περι ουρανου και γης διαλεχθεις μονον, αλλα και περι των εν μεσωι παντων· ουτω
και ουτος απο του κεφαλαιου των κατορθωματων το βιβλιον εκαλεσε. Το γαρ
εκπληξεως γεμον και υπερ ελπιδα και προσδοκιαν απασαν, ανθρωπον γενεσθαι
Θεον· τουτου δε γενομενου, τα μετα ταυτα απαντα κατα λογον και ακολουθιαν
επεται. Τινος δε ενεκεν ουκ ειπεν, Υιου Ἀβρααμ, και τοτε, Υιου ∆αυΐδ; Ουχ ως τινες
οιονται, κατωθεν ανω βουλομενος ελθειν· επει εποιησεν αν, οπερ και ο Λουκας· νυν
δε τουναντιον ποιει. Τινος ουν ενεκεν του ∆αυιδ εμνημονευσεν; Ἐν τοις παντων
στομασιν ο ανθρωπος ην, απο τε της περιφανειας, απο τε του χρονου· ου γαρ παλαι
ην τετελευτηκως, ωσπερ ο Ἀβρααμ. Ει δε αμφοτεροις επηγγειλατο ο Θεος, αλλ' ομως
εκεινο μεν, ως παλαιον, εσιγατο· τουτο δε, ως προσφατον και νεον, υπο παντων
περιεφερετο. Αυτοι γουν λεγουσιν· Ουκ εκ του σπερματος ∆αυιδ και απο Βηθλεεμ της
κωμης, οπου ην ∆αυιδ, ερχεται ο Χριστος. Και ουδεις αυτον υιον Ἀβρααμ, αλλα
παντες υιον ∆αυιδ εκαλουν· και γαρ και δια τον χρονον, ως εφθην ειπων, και δια
την βασιλειαν, μαλλον εν μνημηι πασιν ουτος ην. Ουτω γουν και ους ετιμων
βασιλεας μετ' εκεινον εξ εκεινου απαντας εκαλουν, και αυτοι και ο Θεος. Και γαρ και
Ἰεζεκιηλ, και ετεροι δε προφηται, λεγουσιν αυτοις παραγινεσθαι ∆αυιδ και
ανιστασθαι, ου περι εκεινου λεγοντες του τετελευτηκοτος, αλλα των ζηλουντων την
αρετην την εκεινου. Και τωι Ἐζεκιαι φησιν· Ὑπερασπιω της πολεως ταυτης δι' εμε και
δια ∆αυιδ τον παιδα μου. Και τωι Σολομωνι δε ελεγεν, οτι δια ∆αυιδ ου διεῤρηξε
ζωντος αυτου την βασιλειαν. Πολλη γαρ η δοξα του ανδρος ην και παρα Θεωι και
παρα ανθρωποις. ∆ια τουτο ευθεως εκ του γνωριμωτερου την αρχην ποιειται, και
τοτε επι τον πατερα ανατρεχει, περιττον ηγουμενος, οσον προς Ἰουδαιους, ανωτερω
τον λογον αγαγειν. Ουτοι γαρ μαλιστα ησαν οι θαυμαζομενοι· ο μεν, ως προφητης
και βασιλευς· ο δε, ως πατριαρχης και προφητης. Και ποθεν δηλον οτι εκ του ∆αυΐδ
εστι; φησιν. Ει γαρ εξ ανδρος ουκ εγεννηθη, αλλ' απο γυναικος μονον, η δε Παρθενος
ου γενεαλογειται, πως εισομεθα οτι του ∆αυιδ εκγονος ην; ∆υο γαρ εστι τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ζητουμενα· τινος τε ενεκεν η μητηρ ου γενεαλογειται, και τι δηποτε ο Ἰωσηφ, ο
μηδεν συντελων προς την γεννησιν, μνημονευεται παρ' αυτων· δοκει γαρ το μεν
περιττον ειναι, το δε ενδεες. Ποιον ουν προτερον αναγκαιον ειπειν· Πως 57.28 εκ του
∆αυιδ η Παρθενος. Πως ουν εισομεθα οτι εκ του ∆αυΐδ; Ἄκουσον του Θεου λεγοντος
τωι Γαβριηλ, απελθειν Προς παρθενον μεμνηστευμενην ανδρι, ωι ονομα Ἰωσηφ, εξ
οικου και πατριας ∆αυιδ. Τι τοινυν βουλει τουτου σαφεστερον, οταν ακουσηις οτι εξ
οικου και πατριας ∆αυιδ ην η Παρθενος; δʹ. Ὅθεν δηλον, οτι και ο Ἰωσηφ εκειθεν ην.
Και γαρ νομος ην ο κελευων μη εξειναι γαμειν αλλοθεν, αλλ' η εκ της αυτης φυλης.
Και ο πατριαρχης δε Ἰακωβ απο της Ἰουδα φυλης αναστησεσθαι αυτον προυλεγεν,
ουτω λεγων· Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, ουδε ηγουμενος εκ των μηρων αυτου,
εως αν ελθηι ωι αποκειται· και αυτος προσδοκια εθνων. Ἡ γαρ προφητεια αυτη, οτι
μεν εκ της φυλης Ἰουδα γεγονε, δηλοι· οτι δε και του γενους ∆αυιδ, ουκετι. Ἆρα ουν
τηι φυληι Ἰουδα ουχι γενος εν ην μονον το του ∆αυιδ, αλλα και πολλα ετερα· και
συνεβαινε της μεν φυλης ειναι του Ἰουδα, ουκετι δε και του γενους ∆αυΐδ; Ἀλλ' ινα
μη τουτο λεγηις, ανειλε σου την υπονοιαν ταυτην ο ευαγγελιστης, ειπων, οτι εξ
οικου και πατριας ην ∆αυΐδ. Ει δε και ετερωθεν βουλει τουτο μαθειν, ουδε ετερας
απορησομεν αποδειξεως· ου γαρ δη μονον απο φυλης ουκ εξην ετερας, αλλ' ουδε
απο πατριας ετερας, τουτεστι, συγγενειας, γαμειν. Ὥστε αν τε τηι Παρθενωι, το εξ
οικου και πατριας ∆αυιδ αρμοσωμεν, εστηκε το ειρημενον· αν τε τωι Ἰωσηφ, δι'
εκεινου και τουτο κατασκευαζεται. Ει γαρ εξ οικου ∆αυιδ και πατριας ην [ο Ἰωσηφ],
ουκ αν αλλοθεν ελαβε την γυναικα, η οθεν και αυτος ην. Τι ουν, ει παρεβη τον
νομον; φησι. ∆ια γαρ τουτο προλαβων εμαρτυρησεν, οτι δικαιος ην ο Ἰωσηφ, ινα μη
τουτο λεγηις, αλλα μαθων αυτου την αρετην, κακεινο ειδηις, οτι ουκ αν παρεβη τον
νομον. Ὁ γαρ ουτω φιλανθρωπος και παθους εκτος, ως μηδε υποψιας αναγκαζουσης
βουληθηναι επιχειρησαι κολασαι την Παρθενον, πως αν δι' ηδονην παρεβη τον
νομον; Ὁ γαρ υπερ νομον φιλοσοφησας (και γαρ το αφειναι και λαθρα αφειναι, υπερ
νομον φιλοσοφουντος ην), πως αν παρα νομον επραξε τι, και ταυτα ουδεμιας
αναγκαζουσης αιτιας; Ἀλλ' οτι μεν εκ του γενους του ∆αυιδ ην η Παρθενος, εκ
τουτων δηλον· τινος δε ενεκεν αυτην ουκ εγενεαλογησεν, αλλα τον Ἰωσηφ,
αναγκαιον ειπειν. Τινος ουν ενεκεν; Ουκ ην νομος παρα Ἰουδαιοις γενεαλογεισθαι
γυναικας. Ἵν' ουν και το εθος φυλαξηι και μη δοξηι παραχαραττειν εκ προοιμιων, και
την κορην ημιν γνωρισηι, δια τουτο τους προγονους αυτης σιγησας, τον Ἰωσηφ
εγενεαλογησεν. Ειτε γαρ επι της Παρθενου τουτο εποιησεν, εδοξεν αν καινοτομειν·
ειτε τον Ἰωσηφ εσιγησεν, ουκ αν εγνωμεν της Παρθενου τους προγονους. Ἵν' ουν
μαθωμεν την Μαριαν, τις ην και ποθεν, και τα των νομων ακινητα μεινηι, τον
μνηστηρα αυτης εγενεαλογησε, και εδειξεν οντα εκ της οικιας ∆αυΐδ. Τουτου γαρ
αποδειχθεντος, κακεινο συναποδεδεικται, το και την Παρθενον εκειθεν ειναι, δια το
τον δικαιον τουτον, καθαπερ εφθην ειπων, μη ανασχεσθαι ετερωθεν αγαγεσθαι
γυναικα. Ἔστι δε και ετερον λογον ειπειν μυστικωτερον, δι' ον εσιγηθησαν 57.29 οι
της Παρθενου προγονοι, ονπερ ουκ ευκαιρον νυν εκκαλυψαι δια το πολλα ειναι τα
ειρημενα. ∆ιοπερ ενταυθα στησαντες τον περι των ζητηματων λογον, κατεχωμεν
τεως μετα ακριβειας τα εκκαλυφθεντα ημιν· οιον, διατι του ∆αυιδ εμνησθη πρωτον·
διατι το βιβλιον, γενεσεως εκαλεσε Βιβλιον· διατι ειπεν, Ἰησου Χριστου· πως η
γεννησις κοινη και ου κοινη· ποθεν οτι η Μαρια του ∆αυιδ ουσα εδειχθη· και τινος
ενεκεν ο Ἰωσηφ εγενεαλογηθη, σιγηθεντων των εκεινης προγονων. Ἂν μεν γαρ
φυλαττητε ταυτα, προθυμοτερους ημας και προς τα μελλοντα εργασεσθε· αν δε
αποπτυσητε και εκβαλητε αυτα της ψυχης, και προς τα λοιπα οκνηροτερον
διακεισομεθα. Ουδε γαρ γης τα προτερα διαφθειρασης σπερματα ελοιτ' αν
επιμελεισθαι γεωργος. ∆ιο παρακαλω ταυτα στρεφειν. Ἀπο γαρ του τα τοιαυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

μεριμναιν, μεγα τι τηι ψυχηι και σωτηριον εγγινεται αγαθον. Και γαρ και τωι Θεωι
δυνησομεθα αρεσαι, ταυτα φροντιζοντες, και υβρεων και αισχρολογιας και
λοιδοριων τα στοματα καθαρα εσται, πνευματικα μελετωντα ρηματα· και δαιμοσιν
εσομεθα φοβεροι καθοπλιζοντες ημων την γλωτταν τοιουτοις ρημασι· και του Θεου
την χαριν επισπασομεθα μαλλον, και διορατικωτερον ημιν εργασεται το ομμα. Και
γαρ και οφθαλμους, και στομα, και ακοην δια τουτο ημιν ενεθηκεν, ινα αυτωι παντα
δουλευηι τα μελη· ινα τα αυτου φθεγγωμεθα, ινα τα αυτου πραττωμεν, ινα αιδωμεν
αυτωι υμνους διηνεκεις, ινα ευχαριστιας αναπεμπωμεν, και δια τουτων το συνειδος
εαυτων εκκαθαιρωμεν. Ὥσπερ γαρ σωμα αερος απολαυον καθαρου υγιεινοτερον
εσται, ουτω και ψυχη φιλοσοφωτερα τοιαυταις εντρεφομενη μελεταις. εʹ. Ουχ οραις
και τους του σωματος οφθαλμους, οταν μεν εν καπνωι διατριβωσι, διαπαντος
δακρυοντας· οταν δε εν αερι λεπτωι, και λειμωνι, και πηγαις, και παραδεισοις,
οξυτερους τε γινομενους και υγιεινοτερους; Τοιουτος και ο της ψυχης οφθαλμος· αν
μεν γαρ εν τωι λειμωνι των πνευματικων βοσκηται λογιων, καθαρος εσται και
διαυγης και οξυδορκων· αν δε εις τον καπνον των βιωτικων απιηι πραγματων,
δακρυσεται μυρια και κλαυσεται, και νυν και τοτε. Και γαρ καπνωι εοικε τα
ανθρωπινα πραγματα. ∆ια τουτο και τις ελεγεν· Ἐξελιπον ωσει καπνος αι ημεραι
μου. Ἀλλ' εκεινος μεν προς το ολιγοχρονιον και ανυποστατον· εγω δε ουκ εις τουτο
μονον, αλλα και εις το ταραχωδες ειποιμι αν δειν εκλαμβανειν τα ειρημενα. Ουδεν
γαρ ουτω λυπει ψυχης οφθαλμον και θολοι, ως ο των βιωτικων φροντιδων οχλος,
και ο των επιθυμιων εσμος· ταυτα γαρ του καπνου τουτου τα ξυλα. Και καθαπερ το
πυρ, οταν υγρας και διαβροχου τινος επιλαβηται υλης, πολυν αναπτει τον καπνον·
ουτω και η επιθυμια η σφοδρα αυτη και φλογωδης, οταν υγρας τινος και
διαλελυμενης επιλαβηται ψυχης, πολυν και αυτη τικτει τον καπνον. ∆ια τουτο χρεια
της δροσου του Πνευματος, και της αυρας εκεινης, ινα το πυρ σβεσηι, και τον καπνον
διαχεηι, 57.30 και πτηνον ποιησηι ημιν τον λογισμον. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι
τοσουτοις βαρυνομενον κακοις προς τον ουρανον αναπτηναι· αλλ' αγαπητον,
ευζωνους ημας οντας δυνηθηναι ταυτην τεμειν την οδον· μαλλον δε ουδε ουτω
δυνατον, αν μη του Πνευματος λαβωμεν το πτερον. Ει τοινυν και κουφης διανοιας
και πνευματικης χαριτος δει, ινα αναβωμεν εις το υψος εκεινο, οταν μηδεν τουτων,
αλλα και τα εναντια παντα εφελκωμεθα και βαρος σατανικον, πως δυνησομεθα
αναπτηναι, τοσουτωι βαρει καθελκομενοι; Και γαρ ει τις ωσπερ εν δικαιοις σταθμοις
τους λογους ημων στησαι επιχειρησειεν, εν μυριοις ταλαντοις βιωτικων λογων
μολις ευρησει δηναρια εκατον ρηματων πνευματικων· μαλλον δε ουδε οβολους
δεκα. Ἆρ' ουν ουκ αισχυνη και γελως εσχατος, οικετην μεν εχοντας, τα πλειονα εις
τα αναγκαια κεχρησθαι αυτωι πραγματα, στομα δε κεκτημενους, μηδε οικετηι ομοιως
προσφερεσθαι τωι μελει τωι ημετερωι, αλλ' αντιστροφως εις αχρηστα και παρελκοντα
πραγματα; Και ειθε εις παρελκοντα μονον· νυν δε εις εναντια και βλαβερα, και εις
ουδεν ημιν χρησιμα. Ει γαρ ην ημιν χρησιμα α εφθεγγομεθα, και τωι Θεωι παντως
φιλα ην τα λεγομενα. Νυνι δε απερ αν ο διαβολος υποβαλληι, παντα φθεγγομεθα·
νυν μεν γελωντες, νυν δε αστεια λεγοντες· νυν μεν καταρωμενοι και υβριζοντες,
νυν δε ομνυοντες και ψευδομενοι και επιορκουντες· και νυν μεν αποδυσπετουντες,
νυν δε βαττολογουντες, και γραιδιων ληρουντες πλεον, τα μηδεν προς ημας παντα
εις μεσον φεροντες. Τις γαρ υμων, ειπε μοι, των ενταυθα εστηκοτων, ψαλμον ενα
απαιτηθεις ειπειν δυναιτ' αν, η αλλο τι μερος των θειων Γραφων; Ουκ εστιν ουδεις.
Και ου τουτο μονον εστι το δεινον, αλλ' οτι προς τα πνευματικα αναπεπτωκοτες
ουτω, προς τα σατανικα πυρος εστε σφοδροτεροι. Και γαρ ει βουληθειη τις υμας
ωιδας εξετασαι διαβολικας, και πορνικα και κατακεκλασμενα μελη, πολλους ευρησει
μετα ακριβειας ταυτα ειδοτας, και μετα πολλης αυτα απαγγελλοντας της ηδονης.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

Ἀλλα τις η απολογια των εγκληματων; Ουκ ειμι, φησι, των μοναχων, αλλα και
γυναικα εχω και παιδια, και οικιας επιμελουμαι. Τουτο γαρ εστιν ο παντα
ελυμηνατο, οτι εκεινοις μονοις νομιζετε προσηκειν την αναγνωσιν των θειων
Γραφων, πολλωι πλεον εκεινων υμεις δεομενοι. Τοις γαρ εν μεσωι στρεφομενοις, και
καθ' εκαστην ημεραν τραυματα δεχομενοις, τουτοις μαλιστα δει φαρμακων. Ὥστε
του μη αναγινωσκειν πολλωι χειρον το και περιττον ειναι το πραγμα νομιζειν· ταυτα
γαρ σατανικης μελετης τα ρηματα. ʹ. Ουκ ακουετε Παυλου λεγοντος, οτι Προς
νουθεσιαν ημων ταυτα παντα εγραφη; Συ δε, αν μεν Ευαγγελιον δεξασθαι δεηι,
χερσιν ανιπτοις ουκ αν ελοιο τουτο ποιησαι· τα δε ενδον εγκειμενα ουχ ηγηι σφοδρα
αναγκαια ειναι; ∆ια τουτο παντα ανω και κατω γεγονεν. Ει γαρ βουλει μαθειν οσον
των Γραφων το κερδος, εξετασον σεαυτον, τις μεν γινηι ψαλ 57.31 μων ακουων, τις
δε σατανικης ωιδης· και πως διακεισαι εν εκκλησιαι διατριβων, και πως εν θεατρωι
καθημενος· και οψει πολυ το μεσον ταυτης κακεινης της ψυχης, καιτοιγε μιας ουσης.
∆ια τουτο Παυλος ελεγε· Φθειρουσιν ηθη χρηστα ομιλιαι κακαι. ∆ια τουτο συνεχων
ημιν δει των απο του Πνευματος επωιδων. Και γαρ τουτο εστιν ωι των αλογων
πλεονεκτουμεν, ως των γε αλλων ενεκεν και σφοδρα αυτων ελαττουμεθα. Τουτο
εστι τροφη ψυχης, τουτο κοσμος, τουτο ασφαλεια· ωσπερ ουν το μη ακουειν, λιμος
και φθορα. ∆ωσω γαρ, φησιν, αυτοις, Ου λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα
λιμον του ακουσαι λογον Κυριου. Τι γενοιτ' αν ουν αθλιωτερον, οταν οπερ ο Θεος εν
ταξει κολασεως απειληι, τουτο αυτοματως συ κατα της σαυτου κεφαλης ελκηις το
κακον, λιμον τινα χαλεπον επεισαγων τηι ψυχηι, και παντων αυτην ασθενεστεραν
ποιων; Ἀπο γαρ λογων και φθειρεσθαι και σωζεσθαι πεφυκε. Και γαρ εις οργην
τουτο αυτην εξαγει, και πραΰνει το αυτο τουτο παλιν· και προς επιθυμιαν εξηψε
ρημα αισχρον, και εις σωφροσυνην ηγαγε λογος σεμνοτητος γεμων. Ει δε λογος
απλως τοσαυτην εχει την ισχυν, πως των Γραφων καταφρονεις; ειπε μοι. Ει γαρ
παραινεσις τοσαυτα δυναται, πολλωι μαλλον οταν μετα Πνευματος ωσιν αι
παραινεσεις. Και γαρ πυρος μαλλον την πεπωρωμενην μαλαττει ψυχην, και προς
απαντα επιτηδειαν κατασκευαζει τα καλα, λογος απο των θειων ενηχουμενος
Γραφων. Ουτω και Κορινθιους πεφυσιωμενους λαβων ο Παυλος και φλεγμαινοντας,
κατεστειλε και επιεικεστερους εποιησε. Και γαρ εφ' οις αισχυνεσθαι εδει και
εγκαλυπτεσθαι, επι τουτοις μεγα εφρονουν. Ἀλλ' επειδη την Ἐπιστολην εδεξαντο,
ακουσον αυτων την μεταβολην, ην αυτος ο διδα 57.32 σκαλος αυτοις εμαρτυρησεν,
ουτω λεγων· Αυτο γαρ το κατα Θεον λυπηθηναι υμας, ποσην ειργασατο εν υμιν
σπουδην· αλλα απολογιαν, αλλα αγανακτησιν, [αλλα φοβον, αλλα επιποθησιν,]
αλλα ζηλον, αλλα εκδικησιν. Ουτω και οικετας, και παιδας, και γυναικας, και φιλους
ρυθμιζομεν, και τους εχθρους φιλους ποιουμεν. Ουτω και οι μεγαλοι ανδρες, και τωι
Θεωι φιλοι, βελτιους εγενοντο. Και γαρ ο ∆αυιδ μετα την αμαρτιαν, επειδη λογων
απηλαυσε, τοτε εις την καλλιστην εκεινην ηλθε μετανοιαν· και οι αποστολοι δε
ουτω γεγονασιν οπερ γεγονασι, και την οικουμενην απασαν επεσπασαντο. Και τι το
κερδος, φησιν, οταν ακουηι τις, και μη ποιηι τα λεγομενα; Ου μικρον μεν και απο της
ακροασεως εσται το κερδος. Και γαρ καταγνωσεται εαυτου και στεναξει, και ηξει
ποτε και επι το ποιειν τα λεγομενα. Ὁ δε μηδ' οτι ημαρτεν ειδως, ποτε αποστησεται
του πλημμελειν; ποτε καταγνωσεται εαυτου; Μη τοινυν καταφρονωμεν της
ακροασεως των θειων Γραφων. Σατανικης γαρ ταυτα διανοιας, ουκ αφιεισης τον
θησαυρον ιδειν, ινα μη τον πλουτον κερδανωμεν. ∆ια τουτο ουδεν ειναι φησι την
ακροασιν των θειων νομων, ινα μη την πραξιν απο της ακροασεως ιδηι
προσγενομενην ημιν. Ειδοτες τοινυν την πονηραν ταυτην αυτου τεχνην, παντοθεν
εαυτους αποτειχιζωμεν, ινα τοις οπλοις τουτοις φραξαμενοι, αυτοι τε αναλωτοι
μενωμεν, και την εκεινου βαλωμεν κεφαλην· και ουτω λαμπρα τα νικητηρια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αναδησαμενοι, των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

57.31 ΟΜΙΛΙΑ Γʹ. Βιβλος γενεσεως Ἰησου Χριστου, υιου ∆αυιδ,
υιου Ἀβρααμ.
αʹ. Ἰδου τριτη διαλεξις, και τα εν προοιμιοις ουδεπω διελυσαμεθα. Ουκ αρα
ματην ελεγον, οτι πολυ το βαθος εχει των νοηματων τουτων η φυσις. Φερε δη τα
λειπομενα σημερον ειπωμεν. Τι ποτ' ουν εστι το ζητουμενον νυν; Τινος ενεκεν ο
Ἰωσηφ γενεαλογειται, ουδεν προς την γεννησιν συντελων. Και μιαν μεν αιτιαν
ειρηκαμεν ηδη· αναγκαιον δε και την ετεραν ειπειν, την μυστικωτεραν και
αποῤρητοτεραν εκεινης. Τις ουν εστιν αυτη; Ουκ εβουλετο τοις Ἰουδαιοις ειναι
δηλον παρα τον των ωδινων καιρον, οτι εκ Παρθενου γεγεννηται ο Χριστος. Ἀλλα
μη θορυβεισθε προς το παραδοξον του λεγομενου. Ου γαρ εμος ο λογος, αλλα
Πατερων ημετερων, θαυμαστων και επισημων ανδρων. Ει γαρ πολλα συνεσκιασεν εξ
αρχης, Υιον ανθρωπου καλων εαυτον, και ουδε την προς τον Πατερα ισοτητα
πανταχου σαφως ημιν εξεκαλυψε· τι θαυμαζεις, ει και τουτο συνεσκιασε τεως, 57.32
θαυμαστον τι και μεγα οικονομων; Και ποιον θαυμαστον; φησι. Το διασωθηναι την
Παρθενον, και υποψιας απαλλαγηναι πονηρας. Ει γαρ τουτο εξ αρχης τοις Ἰουδαιοις
γεγονε καταδηλον, καν κατελευσαν την Παρθενον κακουργουντες τωι λεγομενωι, και
μοιχειας αυτην εκριναν αν. Ει γαρ υπερ των αλλων, ων πολλακις και υποδειγματα
ειχον εν τηι Παλαιαι, φανερως ηναισχυντουν (και γαρ επειδη δαιμονας εξεβαλε,
δαιμονωντα εκαλουν, και επειδη εν Σαββατωι εθεραπευσεν, αντιθεον ειναι ενομιζον,
καιτοιγε πολλακις και προτερον ελυθη το Σαββατον), τι ουκ αν ειπον τουτου
λεχθεντος; Και γαρ ειχον παντα τον προ τουτου συναγωνιζομενον αυτοις καιρον,
ουδεποτε τι τοιουτον ενεγκοντα. Ει γαρ μετα τοσαυτα σημεια ετι αυτον του Ἰωσηφ
εκαλουν υιον, πως αν προ των σημειων επιστευσαν, οτι εκ Παρθενου ην; ∆ια δη
τουτο και γενεαλογειται, και μνηστευεται την Παρθενον. Ὅπου γαρ ο Ἰωσηφ, και
δικαιος ων και θαυμαστος ανηρ, πολλων εδεηθη ωστε δεξασθαι το γε 57.33
γενημενον, και αγγελου, και της δι' ονειρατων οψεως, και της απο των προφητων
μαρτυριας, πως αν οι Ἰουδαιοι, και σκαιοι οντες και διεφθαρμενοι, και πολεμιως
ουτω προς αυτον εχοντες, ταυτην αν παρεδεξαντο την υπονοιαν; Σφοδρα γαρ
αυτους εμελλε θορυβειν το ξενον και καινον, και το μηδεποτε τι τοιουτον μηδε ακοηι
παραδεξασθαι επι των προγονων συμβεβηκος. Ὁ μεν γαρ απαξ πεισθεις, οτι του Θεου
Υιος εστιν, ουδε περι τουτου λοιπον αμφισβητειν ειχεν· ο δε και πλανον και
αντιθεον αυτον ειναι νομιζων, πως ουκ αν απο τουτου και εσκανδαλισθη μειζονως,
και προς εκεινην ωδηγηθη την υπονοιαν; ∆ια τουτο ουδε οι αποστολοι παρα την
αρχην ευθεως τουτο λεγουσιν· αλλ' υπερ μεν της αναστασεως πολλα διαλεγονται
και πολλακις, επειδη ταυτης υποδειγματα ην εν τοις εμπροσθεν χρονοις, ει και μη
τοιαυτα· οτι δε εκ Παρθενου γεγονεν, ου συνεχως λεγουσιν· αλλ' ουδε αυτη η μητηρ
εξενεγκειν τουτο ετολμησεν. Ὅρα γουν και προς αυτον τι φησιν η Παρθενος· Ἰδου
εγω και ο πατηρ σου εζητουμεν σε. Ει γαρ τουτο υπωπτευθη, ουδ' αν του ∆αυιδ
λοιπον ενομισθη ειναι υιος· τουτου δε μη νομισθεντος, πολλα αν ετεχθη και ετερα
κακα. ∆ια τουτο ουδε οι αγγελοι ταυτα λεγουσιν, αλλα τηι Μαριαι μονηι και τωι
Ἰωσηφ· τοις δε ποιμεσιν ευαγγελιζομενοι το γεγενημενον, ουκετι τουτο
προσεθηκαν. Τινος δε ενεκεν μνησθεις του Ἀβρααμ, και ειπων Ἐγεννησε τον Ἰσαακ,
και ο Ἰσαακ τον Ἰακωβκαι ου μνημονευσας του αδελφου αυτου, οτε εις τον Ἰακωβ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

ηλθε, και του Ἰουδα και των αδελφων των τουτου μεμνηται; βʹ. Τινες μεν ουν φασι,
δια το δυστροπον του Ἡσαυ και των αλλων των προτερων· εγω δε ουκ αν τουτο
φαιην. Ει γαρ τουτο ην, πως μικρον υστερον τοιουτων μεμνηται γυναικων; Ἀπο γαρ
των εναντιων ενταυθα η δοξα αυτου φαινεται· ουκ απο του μεγαλους εχειν
προγονους, αλλ' απο του μικρους και ευτελεις. Τωι γαρ υψηλωι δοξα πολλη, το
δυνηθηναι ταπεινωθηναι σφοδρως. Τινος ουν ενεκεν ουκ εμνημονευσεν; Ἐπειδη
κοινον ουδεν ειχον προς το των Ἰσραηλιτων γενος Σαρακηνοι και Ἰσμαηλιται και
Ἄραβες, και οσοι γεγονασιν εκ των προγονων εκεινων. ∆ια δη τουτο εκεινους μεν
εσιγησεν, επειγεται δε προς τους αυτου προγονους, και του δημου του Ἰουδαικου.
∆ιο φησιν· Ἰακωβ δε εγεννησε τον Ἰουδαν, και τους αδελφους αυτου. Ἐνταυθα γαρ
το των Ἰουδαιων λοιπον χαρακτηριζεται γενος. Ἰουδας δε εγεννησε τον Φαρες και
τον Ζαρα εκ της Θαμαρ. Τι ποιεις, ανθρωπε, ιστοριας ημας αναμιμνησκων
παρανομον μιξιν εχουσης; Και τι τουτο; φησιν. Ει μεν γαρ ανθρωπου κατελεγομεν
γενος ψιλου, εικοτως αν τις ταυτα εσιγησεν· ει δε Θεου σαρκωθεντος, ου μονον ου
σιγαιν, αλλα και εκπομπευειν αυτα χρη, δεικνυντας αυτου την κηδεμονιαν και την
δυναμιν. ∆ια γαρ τουτο ηλθεν, ουχ ινα φυγηι τα ονειδη τα ημετερα, αλλ' ινα αυτα
ανεληι. Ὥσπερ ουν 57.34 ουκ επειδη απεθανεν, αλλ' επειδη και εσταυρωθη, μαλλον
θαυμαζεται (καιτοι επονειδιστον το πραγμα, αλλ' οσωι επονειδιστον, τοσουτωι
φιλανθρωπον αυτον δεικνυσιν)· ουτω και επι της γεννησεως εστιν ειπειν· ουκ
επειδη σαρκα ανελαβε, και ανθρωπος εγενετο, θαυμαζειν αυτον δικαιον μονον, αλλ'
οτι και τοιουτους συγγενεις κατηξιωσεν εχειν, ουδαμου τα ημετερα επαισχυνομενος
κακα. Και τουτο εξ αυτων της γεννησεως εκηρυττε των προοιμιων, οτι ουδεν
επαισχυνεται των ημετερων, παιδευων και ημας δια τουτων, μηδεποτε
εγκαλυπτεσθαι επι τηι των προγονων κακιαι, αλλ' εν μονον επιζητειν, την αρετην. Ὁ
γαρ τοιουτος, καν αλλοφυλον εχηι προγονον, καν πεπορνευμενην, καν οτιουν
ετερον ουσαν, ουδεν παραβλαβηναι δυνησεται. Ει γαρ αυτον τον πορνον
μεταβληθεντα ουδεν ο προτερος αισχυνει βιος, πολλωι μαλλον τον εκ πορνης και
μοιχαλιδος εναρετον οντα ουδεν η των προγονων κακια καταισχυναι δυνησεται.
Ουχ ημας δε μονον ταυτα παιδευων εποιει, αλλα και Ἰουδαιων καταστελλων το
φυσημα. Ἐπειδη γαρ της κατα ψυχην αρετης αμελουντες εκεινοι, τον Ἀβρααμ ανω
και κατω παρεφερον, νομιζοντες εχειν απολογιαν την των προγονων αρετην·
δεικνυσιν εξ αυτων των προοιμιων, οτι ουκ επι τουτοις αυχειν δει, αλλ' επι τοις
οικειοις κατορθωμασι. Μετα τουτο και ετερον κατασκευαζει, το δειξαι παντας
υπευθυνους αμαρτημασιν οντας, και τους προγονους αυτους. Ὁ γουν πατριαρχης
αυτων και ομωνυμος ου μικρον φαινεται ημαρτηκως· και γαρ εφεστηκεν η Θαμαρ
κατηγορουσα αυτου την πορνειαν· και ο ∆αυιδ δε απο της πορνευθεισης γυναικος
τον Σολομωνα εκτησατο. Ει δε υπο των μεγαλων ο νομος ουκ επληρωθη, πολλωι
μαλλον υπο των ελαττονων· ει δε ουκ επληρωθη, παντες ημαρτον, και αναγκαια
γεγονεν η του Χριστου παρουσια. ∆ια τουτο και των δωδεκα πατριαρχων
εμνημονευσε, καντευθεν παλιν το επι τηι των προγονων ευγενειαι φυσημα
κατασπων. Και γαρ πολλοι τουτων απο δουλιδων ησαν τεχθεντες γυναικων· αλλ'
ομως η των γονεων διαφορα διαφοραν τοις τεχθεισιν ουκ εποιησε. Παντες γαρ
ομοιως ησαν και πατριαρχαι και φυλαρχοι. Τουτο γαρ της Ἐκκλησιας εστι το
προτερημα· αυτη της παρ' ημιν ευγενειας η προεδρια, ανωθεν τον τυπον
λαμβανουσα. Ὥστε καν δουλος ηις, καν ελευθερος, ουδεν σοι πλεον, ουδε ελαττον
εντευθεν γινεται, αλλ' εν εστι το ζητουμενον, η γνωμη και ο της ψυχης τροπος. γʹ.
Ἔστι δε τι μετα των ειρημενων και ετερον, δι' ο και της ιστοριας ταυτης
εμνημονευσεν. Ουδε γαρ απλως προσεῤριπται τωι Φαρες ο Ζαρα. Και γαρ παρελκον
ην και περισσον, του Φαρες μεμνημενον, αφ' ου τον Χριστον εμελλε γενεαλογειν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

και του Ζαρα μνησθηναι παλιν. Τινος ουν ενεκεν εμνησθη; Ἡνικα εμελλεν αυτους
τικτειν η Θαμαρ, των ωδινων παραγενομενων, εξηνεγκε πρωτος ο Ζαρα την χειρα·
ειτα η μαια θεασαμενη τουτο, ωστε γνωριμον ειναι τον πρωτον, κοκκινωι την χειρα
εδησεν· ως δε εδεθη, συνεστειλε το παιδιον την χειρα, και συστειλαντος 57.35
εκεινου προηλθεν ο Φαρες, και τοτε ο Ζαρα. Ταυτα ιδουσα η μαια φησι· Τι διεκοπη
δια σε φραγμος; Ειδες μυστηριων αινιγματα; Ου γαρ απλως ταυτα ημιν
αναγεγραπται· ουδε γαρ ιστοριας αξιον ην το μαθειν, τι ποτε εφθεγξατο η μαια· ουδε
διηγησεως το γνωναι, οτι την χειρα προηκατο πρωτος ο δευτερος εξελθων. Τι ουν
εστι το αινιγμα; Πρωτον απο της προσηγοριας του παιδιου μανθανομεν το
ζητουμενον· το γαρ Φαρες διαιρεσις εστι και διακοπη. Ἔπειτα απ' αυτου του
συμβαντος· ουδε γαρ φυσικης ακολουθιας ην, την χειρα εκβαλοντα συστειλαι παλιν
δεθεντα· ουδε γαρ κινησεως ην λογικης ταυτα, ουδε απο φυσικης γεγονεν
ακολουθιας. Προεκπεσουσης μεν γαρ της χειρος, ετερον προεξελθειν, ισως φυσικον·
το δε συστειλαι ταυτην, και ετερωι δουναι παροδον, ουκετι κατα τον των τικτομενων
νομον ην· αλλ' η του Θεου χαρις παρην τοις παιδιοις ταυτα οικονομουσα, και εικονα
ημιν τινα των μελλοντων υπογραφουσα δι' αυτων. Τι ουν; Φασι τινες των ταυτα
ακριβως εξητακοτων, οτι των δυο λαων τυπος εστι ταυτα τα παιδια. Ειτα ινα μαθηις
οτι του δευτερου λαου η πολιτεια προεξελαμψε της του προτερου γεννησεως, την
χειρα εκτεινομενην εχον το παιδιον ουχ ολοκληρον εαυτο δεικνυσιν, αλλα και
αυτην συστελλει παλιν· και μετα το ολοκληρον εξολισθησαι τον αδελφον, τοτε και
αυτος ολος φαινεται· ο και επι των λαων αμφοτερων γεγονε. Της γαρ πολιτειας της
εκκλησιαστικης εν τοις κατα τον Ἀβρααμ χρονοις φανεισης, ειτα εν τωι μεσωι
συσταλεισης, ηλθεν ο Ἰουδαικος λαος και η νομικη πολιτεια, και τοτε ολοκληρος ο
νεος εφανη λαος μετα των αυτου νομων. ∆ιο και η μαια φησιν· Τι διεκοπη δια σε
φραγμος; Ὅτι της πολιτειας την ελευθεριαν επεισελθων ο νομος διεκοψε. Και γαρ
φραγμον αει τον νομον η Γραφη καλειν ειωθεν· ωσπερ και ο προφητης φησι·
Καθειλες τον φραγμον αυτης, και τρυγωσιν αυτην παντες οι παραπορευομενοι την
οδον· και, Φραγμον αυτηι περιεθηκα· και ο Παυλος, Και το μεσοτοιχον του φραγμου
λυσας. δʹ. Ἄλλοι δε το, Τι διεκοπη δια σε φραγμος; επι του νεου φασιν ειρησθαι λαου·
ουτος γαρ παραγενομενος τον νομον κατελυσεν. Ὁραις ως ουκ ολιγων ουδε μικρων
ενεκεν εμνημονευσε της κατα τον Ἰουδαν ιστοριας απασης; ∆ια τουτο και της Ῥουθ
και της Ῥααβ μεμνηται, της μεν αλλοφυλου, της δε πορνης, ινα μαθηις οτι παντα
ηλθε τα κακα λυσων τα ημετερα. Ὡς γαρ ιατρος, ουχ ως δικαστης παραγεγονεν.
Ὥσπερ ουν πορνας ελαβον γυναικας ουτοι, ουτω και ο Θεος την φυσιν την
εκπορνευσασαν ηρμοσατο εαυτωι· ο και προφηται ανωθεν προλεγουσιν επι της
συναγωγης γεγονεναι. Ἀλλ' εκεινη μεν αγνωμων γεγενηται περι τον συνοικησαντα·
η δε Ἐκκλησια απαξ απαλλαγεισα των πατρυων κακων, εμεινεν ασπαζομενη τον
νυμφιον. Ὅρα γουν και τα επι της Ῥουθ γενομενα εοικοτα τοις ημετεροις. Αυτη γαρ
αλλοφυλος τε ην, και εις εσχατην κατηνεχθη πενιαν· αλλ' ομως ιδων αυτην ο Βοοζ,
ουτε της πενιας κατ 57.36 εφρονησεν, ουτε την δυσγενειαν εβδελυξατο· ωσπερ ουν
και ο Χριστος την Ἐκκλησιαν δεξαμενος, και αλλοφυλον και εν πενιαι πολληι, των
μεγαλων αγαθων ελαβεν αυτην κοινωνον. Ἀλλ' ωσπερ αυτη, ει μη προτερον αφηκε
πατερα, και ητιμασεν οικιαν και γενος και πατριδα και συγγενεις, ουκ αν επετυχε
της αγχιστειας ταυτης· ουτω και η Ἐκκλησια τα πατρωια εθη καταλιπουσα, τοτε
επεραστος εγενετο τωι νυμφιωι. Ὅπερ ουν και ο προφητης αυτηι διαλεγομενος φησιν·
Ἐπιλαθου του λαου σου και του οικου του πατρος σου, και επιθυμησει ο βασιλευς
του καλλους σου. Τουτο και η Ῥουθ εποιησε. ∆ια τουτο και μητηρ εγενετο βασιλεων,
ωσπερ ουν και η Ἐκκλησια· και γαρ εκ ταυτης εστιν ο ∆αυΐδ. ∆ια δη τουτων παντων
εντρεπων αυτους, και πειθων μη μεγα φρονειν, την τε γενεαλογιαν συνεθηκε, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τας γυναικας ταυτας εις μεσον ηγαγε. Και γαρ τον βασιλεα τον μεγαν αυτη δια των
μεσων εγεννησε· και ουκ αισχυνεται ο ∆αυιδ επι τουτοις. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν
ουτε εξ αρετης, ουτε απο κακιας προγονων ειναι σπουδαιον, η φαυλον, η ασημον, η
λαμπρον· αλλ' ει χρη τι και παραδοξον ειπειν, εκεινος εκλαμπει μειζονως, ο μη των
σπουδαιων προγονων ων, γενομενος δε αγαθος. Μηδεις τοινυν επι τουτοις μεγα
φρονειτω· αλλ' εννοησας του ∆εσποτου τους προγονους, το φυσημα απαν κενουτω,
και επι κατορθωμασι μεγα φρονειτω· μαλλον δε μηδε επι τουτοις. Ουτω γαρ και ο
Φαρισαιος του τελωνου γεγονεν υστερος. Ει γαρ βουλει δειξαι μεγα το κατορθωμα,
μη μεγα φρονει, και τοτε μειζον τουτο απεφηνας· μη νομισηις τι πεποιηκεναι, και το
παν ειργασω. Ει γαρ οταν αμαρτωλοι ωμεν, αν νομισωμεν τουτο ειναι οπερ εσμεν,
δικαιοι γινομεθα, ωσπερ ουν και ο τελωνης· ποσωι μαλλον οταν δικαιοι οντες
αμαρτωλους εαυτους ειναι νομιζωμεν; Ει γαρ εξ αμαρτωλων δικαιους ποιει το
ταπεινοφρονειν· καιτοιγε ουδε ταπεινοφροσυνη ην εκεινο, αλλ' ευγνωμοσυνη· ει
ουν ευγνωμοσυνη τοσουτον δυναται επι αμαρτωλων, η ταπεινοφροσυνη σκοπησον
επι δικαιων τι ουκ εργασεται; Μη τοινυν λυμηνηι τους πονους, μηδε υποτεμηι τους
ιδρωτας, μηδε εικη δραμηις, μετα τους μυριους διαυλους παντα κενων τον πονον.
Και γαρ σου μαλλον οιδε τα κατορθωματα ο ∆εσποτης τα σα. Καν ποτηριον ψυχρου
δωις, ουδε τουτο παροραι· καν οβολον καταβαληις, καν στεναξηις μονον, μετα πολλης
παντα δεχεται της ευνοιας, και μεμνηται, και μεγαλους αυτοις οριζει μισθους. Τινος
δε ενεκεν εξεταζεις τα σα, και φερεις ημιν εις μεσον διηνεκως; Ουκ οιδας οτι εαν
επαινεσηις σαυτον, ουκετι σε ο Θεος επαινεσεται; ωσπερ ουν αν ταλανισηις, ου
παυσεται σε παρα πασιν ανακηρυττων; Ουδε γαρ βουλεται σου τους πονους
ελαττωθηναι. Τι λεγω ελαττωθηναι; Παντα μεν ουν ποιει και πραγματευεται, ωστε
και απο μικρων σε στεφανωσαι, και περιεισι προφασεις ζητων δι' ων δυνησηι
απαλλαγηναι της γεεννης. εʹ. ∆ια τουτο καν ενδεκατην ωραν εργασηι της ημερας,
57.37 ολοκληρον τον μισθον διδωσι· Καν μηδεμιαν εχηις αφορμην σωτηριας, φησι,
δι' εμε ποιω, οπως μη το ονομα μου βεβηλωθηι. Καν στεναξηις μονον, καν δακρυσηις,
αρπαζει ταυτα παντα ταχεως εις αφορμην της σης σωτηριας αυτος. Μη τοινυν
επαιρωμεθα, αλλα λεγωμεν εαυτους αχρειους, ινα γενωμεθα ευχρηστοι. Ἂν μεν γαρ
ειπηις σαυτον ευδοκιμον, γεγονας αχρηστος, καν ευδοκιμος ηις· αν δε αχρειον
ονομασηις, γεγονας ευχρηστος, καν αδοκιμος ηις. ∆ιο αναγκαιον επιλαθεσθαι
κατορθωματων. Και πως δυνατον, φησιν, απερ επισταμεθα, ταυτα μη ειδεναι; Τι
λεγεις; προσκρουων διηνεκως τωι ∆εσποτηι, τρυφαις και γελαις, και ουδε οιδας οτι
ημαρτες, ληθηι παραδους παντα, κατορθωματων δε ου δυνασαι εκβαλειν την
μνημην; Καιτοι ισχυροτερον ο φοβος. Ἡμεις δε τουναντιον ποιουμεν· καθ' εκαστην
μεν ημεραν προσκρουοντες ουδε εις νουν βαλλομεθα· αν δε μικρον αργυριον πενητι
δωμεν, ανω και κατω τουτο στρεφομεν, οπερ εσχατης εστιν ανοιας, και μεγιστη του
συλλεγοντος ζημια· ασφαλες γαρ ταμιειον κατορθωματων ληθη κατορθωματων. Και
καθαπερ τα ιματια και ο χρυσος, οταν μεν επ' αγορας ταυτα προθωμεν, πολλους
επισπωμεθα τους επιβουλους· αν δε αποθωμεθα οικοι και κατακρυψωμεν, εν
ασφαλειαι καταθησομεν απαντα· ουτω δη και τα κατορθωματα, αν μεν συνεχως επι
της μνημης φερωμεν, παροξυνομεν τον ∆εσποτην, τον Ἐχθρον οπλιζομεν, επι την
κλοπην καλουμεν· αν δε μηδεις ειδηι αυτα, αλλ' ον ειδεναι χρη μονον, εν ασφαλειαι
κεισεται. Μη τοινυν περιστρεφε συνεχως, ινα μη τις αυτα αφεληται· ο και ο
Φαρισαιος επαθεν, επι της γλωττης αυτα περιφερων· οθεν και ηρπασεν αυτα ο
διαβολος· καιτοιγε μετ' ευχαριστιας αυτων εμεμνητο, και το παν ανεθηκε τωι Θεωι.
Ἀλλ' ουδε τουτο ηρκεσεν αυτωι. Ου γαρ ευχαριστια το ονειδιζειν ετεροις, το
φιλοτιμεισθαι επι πολλων, το κατεξανιστασθαι των πεπλημμεληκοτων. Ει γαρ
ευχαριστεις τωι Θεωι, αρκεσθητι μονον αυτωι, και μη εξενεγκηις εις ανθρωπους, μηδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

καταδικασηις τον πλησιον· ου γαρ εστι τουτο ευχαριστια. Βουλει μαθειν ευχαριστιας
λογους; ακουσον των τριων παιδων λεγοντων· Ἡμαρτομεν, ηνομησαμεν· δικαιος ει,
Κυριε, επι πασιν οις εποιησας ημιν, οτι εν αληθινηι κρισει παντα επηγαγες. Το γαρ τα
οικεια αμαρτηματα ομολογειν, τουτο εστιν ευχαριστειν τωι Θεωι ομολογουντα, οπερ
δεικνυσι μυριων μεν οντα αυτον υπευθυνον, ουκ απαιτουμενον δε την αξιαν δικην·
ουτος μαλιστα εστιν ο ευχαριστων. Φυλαξωμεθα τοινυν το περι εαυτων τι λεγειν·
τουτο γαρ και παρα ανθρωποις μισητους και παρα Θεωι βδελυρους εργαζεται. ∆ια
τουτο οσωι αν μεγαλα κατορθωσωμεν, τοσουτωι μικρα περι εαυτων λεγωμεν· ουτω
γαρ μεγιστην καρπωσομεθα δοξαν, και παρα ανθρωποις και παρα Θεωι· μαλλον δε
ουδε δοξαν μονον 57.38 παρα Θεωι, αλλα και μισθον και αντιδοσιν μεγαλην. Μη
τοινυν απαιτει μισθον, ινα λαβηις μισθον. Χαριτι ομολογει σωζεσθαι, ινα σοι αυτος
οφειλετην εαυτον ομολογησηι, ουχι των κατορθωματων μονον, αλλα και της
τοιαυτης ευγνωμοσυνης. Ὅταν μεν γαρ κατορθωμεν, των κατορθωματων οφειλετην
εχομεν μονον· οταν δε μηδε ηγουμεθα τι κατωρθωκεναι, και αυτου του ουτω
διακεισθαι, και μειζονως η εκεινων· ωστε αντιῤροπον των κατορθωματων τουτο
εστιν. Ἂν γαρ μη τουτο παρηι, ουδ' εκεινα φανειται μεγαλα. Και γαρ και ημεις
οικετας εχοντες, τοτε αυτους μαλιστα αποδεχομεθα, οταν παντα μετ' ευνοιας
διακονησαμενοι, μηδεν ηγωνται πεποιηκεναι μεγα. Ὥστε ει βουλει μεγαλα σου
ποιησαι τα κατορθωματα, μη νομιζε αυτα ειναι μεγαλα, και τοτε εσται μεγαλα. Ουτω
και ο εκατονταρχης ελεγεν· Ουκ ειμι ικανος, ινα μου υπο την στεγην εισελθηις· δια
τουτο αξιος γεγονε, και υπερ παντας Ἰουδαιους εθαυμαζετο. Ουτω και ο Παυλος
φησιν· Ουκ ειμι ικανος καλεισθαι αποστολος· δια τουτο και πρωτος παντων εγενετο.
Ουτω και Ἰωαννης· Ουκ ειμι ικανος λυσαι αυτου τον ιμαντα του υποδηματος· δια
τουτο και φιλος ην του νυμφιου, και την χειρα, ην αναξιαν εφησεν ειναι των
υποδηματων, ταυτην ο Χριστος επι την κεφαλην ειλκυσε την εαυτου. Ουτω και
Πετρος ελεγεν· Ἔξελθε απ' εμου, οτι ανηρ αμαρτωλος ειμι· δια τουτο θεμελιος της
Ἐκκλησιας γεγονεν. Ουδεν γαρ ουτω τωι Θεωι φιλον, ως το μετα των εσχατων εαυτον
αριθμειν. Τουτο φιλοσοφιας πασης αρχη. Ὁ γαρ τεταπεινωμενος και
συντετριμμενος, ου κενοδοξησει, ουκ οργιειται, ου φθονησει τον πλησιον, ουκ αλλο
τι δεξεται παθος. Ουδε γαρ χειρα συντετριμμενην, καν μυριακις φιλονεικησωμεν, εις
υψος αραι δυνησομεθα. Ἂν τοινυν και την ψυχην ουτω συντριψωμεν, καν μυρια
αυτην επαρηι φυσωντα παθη, ουδε μικρον αρθηναι δυνησεται. Ει γαρ περι βιωτικων
τις πενθων πραγματων, παντα εξοριζει τα νοσηματα της ψυχης· πολλωι μαλλον ο
υπερ αμαρτιων τουτο ποιων απολαυσεται της φιλοσοφιας. Και τις ουτω δυνησεται
συντριψαι την εαυτου καρδιαν· φησιν. Ἄκουσον του ∆αυιδ του δια τουτο μαλιστα
λαμψαντος, και βλεπε αυτου την συντριβην της ψυχης. Μετα γαρ μυρια
κατορθωματα, και πατριδος και οικιας και αυτης μελλων εκπιπτειν της ζωης, παρ'
αυτον τον καιρον της συμφορας, στρατιωτην ευτελη και απεῤριμμενον ορων
επεμβαινοντα αυτου τωι καιρωι και λοιδορουμενον, ου μονον ουκ αντελοιδορησεν,
αλλα και των στρατηγων τινα βουλομενον αυτον ανελειν διεκωλυσεν, ειπων·
Ἄφετε αυτον, οτι Κυριος ενετειλατο αυτωι. Και παλιν, των ιερεων αξιουντων μετ'
αυτου την κιβωτον συμπεριφερειν, ουκ εδεξατο· αλλα τι φησιν; Ἐπι του ναου
καθισω, καν απαλλαξηι με των εν χερσι δεινων ο Θεος, οψομαι την ευπρεπειαν 57.39
αυτης· αν δε ειπηι μοι, Ου τεθεληκα σε, ιδου εγω, ποιειτω μοι το αρεστον ενωπιον
αυτου. Το δε επι του Σαουλ και απαξ και δις και πολλακις γεγενημενον, ποιαν ουκ
ενδεικνυται φιλοσοφιας υπερβολην; Και γαρ και τον παλαιον υπερεβη νομον, και
των αποστολικων εγγυς εγενετο προσταγματων. ∆ια τουτο παντα εστεργε τα παρα
του ∆εσποτου, ου δικαζων τοις γινομενοις, αλλ' εν μονον σπουδαζων, πανταχου
πειθεσθαι και επεσθαι τοις παρ' αυτου κειμενοις νομοις. Και ορων μετα τοσαυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

αυτου κατορθωματα τον τυραννον, τον πατραλοιαν, τον αδελφοκτονον, τον
υβριστην, τον μαινομενον, αντ' αυτου την αυτου εχοντα βασιλειαν, ουδε ουτως
εσκανδαλιζετο· αλλ', Ἂν τωι Θεωι ταυτα δοκηι, φησιν, εμε μεν ελαυνεσθαι και
πλανασθαι και φευγειν, εκεινον δε ειναι εν τιμηι, στεργω και δεχομαι, και χαριν εχω
των μυριων αυτου κακων. Ουχ ως πολλοι των αναισχυντων και ιταμων, ουδε το
πολλοστον κατορθουντες των εκεινωι κατωρθωμενων, αν ιδωσι τινας εν ευημεριαις
οντας, εαυτους δε μικραν υπομειναντας 57.40 αθυμιαν, μυριαις τας εαυτων ψυχας
απολλυουσι βλασφημιαις. Ἀλλ' ουχ ο ∆αυιδ τοιουτος, αλλα πασαν επεδεικνυτο
επιεικειαν. ∆ιο και ελεγεν ο Θεος· Ευρον ∆αυιδ τον του Ἰεσσαι, ανδρα κατα την
καρδιαν μου. Τοιαυτην και ημεις κτησωμεθα ψυχην, και οπερ αν παθωμεν, οισομεν
ραιδιως, και προ της βασιλειας εντευθεν καρπωσομεθα της ταπεινοφροσυνης την
προσοδον. Μαθετε γαρ, φησιν, απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι, και
ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων. Ἵν' ουν απολαυσωμεν αναπαυσεως, και
ενταυθα και εκει, μετα πολλης της σπουδης την παντων μητερα των αγαθων, την
ταπεινοφροσυνην λεγω, ταις εαυτων φυτευσωμεν ψυχαις. Ουτω γαρ και το του βιου
τουτου πελαγος χωρις κυματων δυνησομεθα διαβηναι, και εις τον γαληνον εκεινον
καταπλευσαι λιμενα, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.39 ΟΜΙΛΙΑ ∆ʹ. Πασαι ουν αι γενεαι απο Ἀβρααμ εως ∆αυιδ,
γενεαι δεκατεσσαρες· και απο ∆αυιδ εως της μετοικεσιας Βαβυλωνος,
γενεαι δεκατεσσαρες· και απο της μετοικεσιας Βαβυλωνος εως του
Χριστου, γενεαι δεκατεσσαρες.
αʹ. Εις τρεις διειλε μεριδας τας γενεας απασας, δεικνυς οτι ουδε των
πολιτειων μεταβληθεισων εγενοντο βελτιους, αλλα και αριστοκρατουμενοι, και
βασιλευομενοι, και ολιγαρχουμενοι, εν τοις αυτοις ησαν κακοις· και ουτε
δημαγωγων, ουτε ιερεων, ουτε βασιλεων αυτους διεποντων, εσχον τι πλεον εις
αρετης λογον. Τινος δε ενεκεν εν μεν τηι μεσηι μεριδι τρεις παρεδραμε βασιλεις, εν δε
τηι εσχατηι δωδεκα θεις γενεας, δεκατεσσαρας αυτας ειναι εφησε; Το μεν προτερον
υμιν αφιημι ζητειν· ουδε γαρ παντα επιλυειν υμιν αναγκαιον, ινα μη αναπεσητε· το
δε δευτερον ημεις ερουμεν. Ἐμοι γαρ ενταυθα δοκει και τον χρονον της
αιχμαλωσιας εν ταξει γενεας τιθεναι, και αυτον τον Χριστον, πανταχοθεν συναπτων
ημιν αυτον. Ἀναμιμνησκει δε και της αιχμαλωσιας εκεινης καλως, δηλων οτι ουδε
εκει κατελθοντες, εγενοντο σωφρονεστεροι· ωστε παντοθεν αναγκαιαν φανηναι την
αυτου παρουσιαν. Τι ουν ο Μαρκος, φησιν, ου ποιει τουτο, ουδε γενεαλογει τον
Χριστον, αλλ' επιτομως απαντα φθεγγεται; Ἐμοι δοκει ο μεν Ματθαιος προ των
αλλων ηρχθαι του πραγματος· διο και την γενεαλογιαν τιθησι μετα ακριβειας, και
προς τα κατεπειγοντα ισταται· ο δε Μαρκος μετ' εκεινον, διο επι συντομον ηλθεν
οδον, ατε τοις ηδη λεχθεισι και δηλοις 57.40 εθνος, οις και μαλλον προσειχεν ο των
Ἰουδαιων δημος. ∆ιοπερ αναγκαιος ουτος των προοιμιων ο τροπος ην παρ' αυτοις. Ει
δε ποτε και εγενετο σημεια, των βαρβαρων ενεκεν εγενετο, ωστε πολλους γενεσθαι
τους προσηλυτους, και εις ενδειξιν της του Θεου δυναμεως, ει ποτε αυτους οι
πολεμιοι λαβοντες, ως των παρ' αυτοις θεων ισχυρων οντων, ενομισαν
κεκρατηκεναι· καθαπερ εν Αιγυπτωι, οθεν και πολυς ο συμμικτος ανεβη· και μετα
ταυτα εν Βαβυλωνι, τα κατα την καμινον και τα ονειρατα. Ἐγενετο δε και ηνικα καθ'
εαυτους ησαν, σημεια εν τηι ερημωι, καθαπερ και εφ' ημων· και γαρ και εφ' ημων,
ηνικα της πλανης εξηιειμεν, πολλα θαυματα εδειχθη· μετα δε ταυτα εστη, πανταχου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

της ευσεβειας φυτευθεισης. Ει δε και μετα ταυτα γεγονεν, ολιγα και σποραδην· οιον,
ηνικα ο ηλιος εστη του γεγενημενοις επιχειρων. Πως ουν ο Λουκας, και γενεαλογει,
και δια πλειονων τουτο ποιει; Ἅτε του Ματθαιου προοδοποιησαντος, βουλεται τι
των ειρημενων διδαξαι πλεον ημας. Και εκαστος δε ομοιως τον διδασκαλον
εμιμησατο· ο μεν τον Παυλον, υπερ τους ποταμους ρεοντα· ο δε τον Πετρον,
βραχυλογιας επιμελουμενον. Και τι δηποτε αρχομενος ο Ματθαιος ουκ ειπεν, ωσπερ
ο προφητης· Ὅρασις ην ειδον· και, Ὁ λογος ο γενομενος προς με; Ὅτι προς
ευγνωμονας εγραφε, και σφοδρα αυτωι προσεχοντας. Και γαρ και τα γενομενα
θαυματα εβοα, και οι δεχομενοι σφοδρα ησαν πιστοι. Ἐπι δε των προφητων ουτε
θαυματα ην τοσαυτα αυτους ανακηρυττοντα, και πολυ το των ψευδοπροφητων
επεκωμαζεν 57.41 δρομου, και παλιν ανεχαιτισεν εις τα οπισω. Ἴδοι δ' αν τις τουτο
και εφ' ημων γεγενημενον. Και γαρ και εν τηι γενεαι τηι ημετεραι, επι του παντας
ασεβειαι νικησαντος Ἰουλιανου, πολλα και παραδοξα συνεβη. Και γαρ των Ἰουδαιων
τον εν Ἱεροσολυμοις ναοναναστησαι επιχειρουντων, πυρ των θεμελιων εκπηδησαν
απαντας διεκωλυσε· και οτε επι τα σκευη τα ιερα την αυτου παροινιαν επεδειξατο ο
τε ταμιας, ο τε θειος και ομωνυμος εκεινου, ο μεν σκοληκοβρωτος γενομενος
εξεψυξεν, ο δε ελακισε μεσος· και το τας πηγας δε επιλιπειν, θυσιων εκει γενομενων,
και μετ' αυτου του βασιλεως τον λιμον εις τας πολεις συνεμπεσειν, σημειον μεγιστον
ην. βʹ. Ἔθος γαρ τοιαυτα ποιειν τωι Θεωι· οταν αυξηθηι τα κακα, και τους μεν αυτου
κακουμενους ιδηι, τους δε εναντιους σφοδρα τηι κατ' αυτων τυραννιδι μεθυοντας,
τοτε την οικειαν επιδεικνυσθαι δυναστειαν· ο και εν Περσιδι πεποιηκεν επι των
Ἰουδαιων. Ὅτι μεν ουνουχ απλως ουδε ως ετυχε ποιων, εις τρεις μοιρας τους
προγονους διενειμε του Χριστου, δηλον εκ των ειρημενων. Σκοπει δε και ποθεν
αρχεται, και που τελευται· Ἀπο του Ἀβρααμ εις τον ∆αυΐδ· απο του ∆αυιδ εις την
μετοικεσιαν Βαβυλωνος· απο ταυτης εις αυτον τον Χριστον. Και γαρ και αρχομενος
τους δυο τεθεικεν εφεξης, τον τε ∆αυιδ και τον Ἀβρααμ, και ανακεφαλαιουμενος
αμφοτερων εμνημονευσεν ομοιως. Και γαρ, οπερ εφθην ειπων, προς αυτους ησαν αι
επαγγελιαι γεγενημεναι. Τι δηποτε δε, ωσπερ της μετοικεσιας Βαβυλωνος εμνησθη,
ουκ εμνησθη και της καθοδου της εις Αιγυπτον; Ὅτι εκεινους μεν ουκετι
εδεδοικεσαν, τουτους δε ετρεμον ετι· και το μεν αρχαιον ην, το δε νεαρον και αρτι
γεγενημενον· κακει μεν ου δι' αμαρτηματα κατηνεχθησαν, ενταυθα δε δια
παρανομιας απηνεχθησαν. Ει δε τις και των ονοματων αυτων τας ερμηνειας
μεταβαλειν επιχειρησειε, πολλην ευρησει και εντευθεν την θεωριαν ουσαν, και
μεγαλα προς την Καινην συντελουσαν ∆ιαθηκην· οιον, απο του Ἀβρααμ, απο του
Ἰακωβ,απο του Σολομωνος, απο του Ζοροβαβελ· ου γαρ απλως ταυτα αυτοις
επετιθετο τα ονοματα. Ἀλλ' ινα μη δοξωμεν πολυ μηκος ποιουντες ενοχλειν, ταυτα
παρεντες επι τα κατεπειγοντα ιωμεν. Ειπων τοινυν τους προγονους απαντας, και
τελευτησας εις τον Ἰωσηφ, ουκ εστη μεχρι τουτου, αλλα προσεθηκεν· Ἰωσηφ τον
ανδρα Μαριας· δεικνυς οτι δι' εκεινην και τουτον εγενεαλογησεν. Ειτα ινα μη
ακουσας Ἄνδρα Μαριας, τωι κοινωι νομισηις τετεχθαι της φυσεως νομωι, σκοπει πως
αυτο διορθουται τηι επαγωγηι. Ἤκουσας, φησιν, ανδρα, ηκουσας μητερα, ηκουσας
ονομα τωι παιδιωι τεθεν· ουκουν ακουε και τον τροπον της γεννησεως. Του δε Ἰησου
Χριστου η γεννησις ουτως ην. Ποιαν μοι γεννησιν λεγεις; ειπε μοι· καιτοιγε τους
προγονους ειπας. Ἀλλα βουλομαι και τον τροπον της γεννησεως ειπειν. Ειδες πως
διανεστησε τον ακροατην; Ὡς γαρ μελλων τι καινοτερον ερειν, επαγγελλεται και
τον τροπον λεγειν. Και σκοπει των ειρημενων ακολουθιαν αριστην. 57.42 Ουδε γαρ
ευθεως επι την γεννησιν ηλθεν, αλλ' αναμιμνησκει πρωτον ημας, ποστος ην απο του
Ἀβρααμ, ποστος απο του ∆αυιδ, απο της μετοικεσιας Βαβυλωνος, και τον ακριβη δια
τουτων ακροατην εις εξετασιν εμβαλλει των χρονων, δεικνυς οτι ουτος εστιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

εκεινος ο Χριστος ο δια των Προφητων κηρυχθεις. Ὅταν γαρ αριθμησηις τας γενεας,
και μαθηις απο του χρονου, οτι ουτος εκεινος εστιν, ευκολως δεξηι και το θαυμα το
περι την γεννησιν συμβαν. Ἐπειδη γαρ εμελλε μεγα τι φθεγγεσθαι, οτι εκ Παρθενου
ετεχθη, πριν η μεν αριθμησαι τον χρονον, συσκιαζει το ειρημενον, Ἄνδρα Μαριας,
ειπων, μαλλον δε και συντεμνει την διηγησιν αυτης της γεννησεως· αριθμει δε και
τα ετη λοιπον, αναμιμνησκων τον ακροατην, οτι ουτος εκεινος εστιν, ον ο
πατριαρχης Ἰακωβ, επιλιποντων λοιπον των Ἰουδαικων αρχοντων, παρεσεσθαι
εφησεν· ον ο προφητης ∆ανιηλ μετα τας εβδομαδας τας πολλας εκεινας ηξειν
προανεφωνησε. Καν εθελησηι τις τα ετη ταυτα τα εν εβδομαδων αριθμωι παρα του
αγγελου ειρημενα τωι ∆ανιηλ απο της οικοδομης της πολεως αριθμων καταβηναι εις
την αυτου γεννησιν, οψεται ταυτα εκεινοις συμφωνουντα. Πως ουν εγεννηθη, ειπε;
Μνηστευθεισης της μητρος αυτου Μαριας. Ουκ ειπε, Παρθενου, αλλ' απλως, Μητρος,
ωστε ευπαραδεκτον γενεσθαι τον λογον. ∆ιο προτερον παρασκευασας προσδοκαιν
τον ακροατην ακουσεσθαι τι των συνηθων, και κατασχων τουτωι, τοτε εκπληττει τηι
του παραδοξου πραγματος επαγωγηι, λεγων, οτι Πριν η συνελθειν αυτους, ευρεθη εν
γαστρι εχουσα εκ Πνευματος αγιου. Ουκ ειπε· Πριν η αχθηναι αυτην εις την οικιαν
του νυμφιου· και γαρ ενδον ην. Ἔθος γαρ τοις παλαιοις ως τα πολλα εν οικιαι τας
μεμνηστευμενας εχειν, οπου γε και νυν τουτο γινομενον ιδοι τις αν· και οι γαμβροι
δε του Λωτ ενδον ησαν μετ' αυτου. Ἔνδον ουν και αυτη μετα του Ἰωσηφ ην. γʹ. Και
τινος ενεκεν ου προ της μνηστειας εκυησεν; Ἵνα, οπερ εφην εξ αρχης, συσκιασθηι το
γινομενον τεως, και ινα πασαν πονηραν διαφυγηι η Παρθενος υπονοιαν. Ὅταν γαρ ο
ζηλοτυπειν οφειλων μαλιστα παντων φαινηται μη μονον εκπομπευων αυτην, μηδε
ατιμαζων, αλλα και δεχομενος και θεραπευων μετα την κυησιν, ευδηλον οτι ει μη
σαφως ην πεπεικως εαυτον, οτι εκ της του Πνευματος ενεργειας το γεγεννημενον,
ουκ αν κατεσχε, και ταλλα παντα υπηρετησε. Κυριως δε σφοδρα και το, Ευρεθη εν
γαστρι εχουσα, τεθεικεν· οπερ επι των παραδοξων, και παρ' ελπιδα πασαν
εκβαινοντων, και ου προσδοκωμενων λεγεσθαι ειωθε. Μη τοινυν περαιτερω χωρει,
μηδε ζητει πλεον τι των ειρημενων, μηδε λεγε· Και πως το Πνευμα ειργασατο τουτο
εκ παρθενου; Ει γαρ της φυσεως εργαζομενης αδυνατον ερμηνευσαι της διαπλασεως
τον τροπον, πως του Πνευματος θαυματουργουντος δυνησομεθα ταυτα ειπειν; Ἵνα
γαρ μη κοπτηις τον ευαγγελιστην, μηδε ενοχληις συνεχως ταυτα ερωτων, ειπων τον
εργασαμενον το θαυμα, 57.43 απηλλαγη. Ουδεν γαρ οιδα, φησι, πλεον, αλλ' η οτι εκ
Πνευματος αγιου γεγονε το γεγενημενον. Αισχυνεσθωσαν οι την ανω
περιεργαζομενοι γεννησιν. Ει γαρ ταυτην την μυριους εχουσαν μαρτυρας, και προ
τοσουτων ανακηρυχθεισαν χρονων, και φανεισαν, και ψηλαφηθεισαν, ουδεις
ερμηνευσαι δυναται, ποιαν καταλειπουσι μανιας υπερβολην οι την αποῤρητον
εκεινην περιεργαζομενοι και πολυπραγμονουντες; Ουδε γαρ ο Γαβριηλ, ουδε ο
Ματθαιος εδυνηθησαν τι πλεον ειπειν, αλλ' η οτι εκ Πνευματος μονον· το δε, πως εκ
Πνευματος, και τινι τροπωι, ουδεις τουτων ηρμηνευσεν· ουδε γαρ δυνατον ην. Μηδε
νομισηις το παν μεμαθηκεναι, εκ Πνευματος ακουων· και γαρ πολλα αγνοουμεν ετι,
και τουτο μανθανοντες· οιον, πως ο απειρος εν μητραι εστι· πως ο παντα συνεχων
κυοφορειται υπο γυναικος· πως τικτει η Παρθενος, και μενει παρθενος. Πως
επλασεν, ειπε μοι, το Πνευμα τον ναον εκεινον; πως ου πασαν την σαρκα απο της
μητρας ελαβεν, αλλα μερος αυτης, και ηυξησε και διετυπωσεν; Ὅτι μεν γαρ απο της
σαρκος της Παρθενου προηλθεν, εδηλωσεν ειπων· Το γαρ εν αυτηι γεννηθεν· και ο
Παυλος, Γενομενος εκ γυναικος· επιστομιζων τους λεγοντας, οτι ωσπερ δια τινος
σωληνος παρηλθεν ο Χριστος. Ει γαρ τουτο ην, τις χρεια της μητρας; Ει τουτο ην,
ουδεν εχει κοινον προς ημας· αλλ' αλλη τις εστιν εκεινη η σαρξ, ου του φυραματος
του ημετερου. Πως ουν εκ της ριζης Ἰεσσαι; πως δε ραβδος; πως υιος ανθρωπου; πως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

δε μητηρ η Μαριαμ; πως εκ σπερματος ∆αυΐδ; πως μορφην δουλου ελαβε; πως Ὁ
Λογος εγενετο σαρξ; πως δε Ῥωμαιοις φησιν ο Παυλος· Ἐξ ων ο Χριστος το κατα
σαρκα, ο ων επι παντων Θεος; Ὅτι μεν ουν εξ ημων και του φυραματος του
ημετερου, και της μητρας της παρθενικης, δηλον εκ τουτων και εξ ετερων πλειονων·
το δε πως, ουκετι δηλον. Μη τοινυν μηδε συ ζητει, αλλα δεχου το αποκαλυφθεν, και
μη περιεργαζου το σιγηθεν. Ἰωσηφ δε ο ανηρ αυτης, δικαιος ων, φησι, και μη θελων
αυτην παραδειγματισαι, ηβουληθη λαθρα απολυσαι αυτην. Ειπων οτι εκ Πνευματος
αγιου, και συνουσιας χωρις, και ετερωθεν κατασκευαζει τον λογον. Ἵνα γαρ μη τις
λεγηι, Ποθεν τουτο δηλον; τις ειδε, τις ηκουσε τοιουτον τι ποτε συμβεβηκος; μηδε
υποπτευσηις τον μαθητην, ως χαριζομενον τωι διδασκαλωι, ταυτα πλαττοντα, εισαγει
τον Ἰωσηφ, δι' ων επαθε, προς την των ειρημενων συντελουντα πιστιν, μονονουχι
λεγων δι' ων απαγγελλει· Ει απιστεις εμοι, και υποπτευεις μου την μαρτυριαν,
πιστευσον τωι ανδρι. Ἰωσηφ γαρ, φησιν, ο ανηρ αυτης, δικαιος ων. ∆ικαιον ενταυθα
τον εναρετον εν απασι λεγει. Ἔστι μεν γαρ δικαιοσυνη και το μη πλεονεκτειν· εστι
δε και η καθολου αρετη· και μαλιστα επι τουτου τηι της δικαιοσυνης προσηγοριαι
κεχρηται η Γραφη, ως οταν λεγηι· Ἄνθρωπος δικαιος, αληθινος· και παλιν, Ἦσαν δε
δικαιοι αμφοτεροι. δʹ. ∆ικαιος ουν ων, τουτεστι, χρηστος και επιεικης, 57.44
ηβουληθη λαθρα απολυσαι αυτην. ∆ια τουτο λεγει το συμβαν προ της γνωσεως, ινα
μη απιστησηις τοις μετα την γνωσιν γεγενημενοις. Καιτοιγε ου παραδειγματισμου
μονον υπευθυνος ην η τοιαυτη, αλλα και κολαζεσθαι αυτην ο νομος εκελευεν. Ἀλλ'
ο Ἰωσηφ ου μονον το μειζον εκεινο, αλλα και το ελαττον συνεχωρησε, την
αισχυνην. Ου γαρ μονον ου κολασαι, αλλ' ουδε παραδειγματισαι εβουλετο. Ειδες
φιλοσοφον ανδρα και παθους απηλλαγμενον του τυραννικωτατου; Ἴστε γαρ ηλικον
ζηλοτυπια. ∆ια τουτο και ο ταυτα σαφως ειδως ελεγε· Μεστος γαρ ζηλου θυμος
ανδρος· ου φεισεται εν ημεραι κρισεως· και, Σκληρος ως ᾅδης ζηλος. Και ημεις δε
πολλους ισμεν την ψυχην ελομενους προεσθαι μαλλον, η εις ζηλοτυπιας υποψιαν
εμπεσειν. Ἐνταυθα δε ουδε υποψια ην, του της γαστρος ογκου διελεγχοντος. Ἀλλ'
ομως ουτως ην παθους καθαρος, ως μη θελησαι μηδε εν τοις μικροτατοις λυπησαι
την Παρθενον. Ἐπειδη γαρ το μεν κατεχειν ενδον παρανομιας ειναι εδοκει, το δε
εκπομπευειν και εις δικαστηριον αγειν, θανατωι παραδουναι ηναγκαζεν· ουδεν
τουτων ποιει, αλλ' υπερ νομον ηδη πολιτευεται. Ἔδει γαρ της χαριτος
παραγενομενης πολλα λοιπον ειναι τα σημεια της υψηλης πολιτειας. Καθαπερ γαρ ο
ηλιος και μηδεπω τας ακτινας δειξας, ποῤρωθεν τωι φωτι καταυγαζει της οικουμενης
το πλεον· ουτω και ο Χριστος μελλων ανισχειν απο της μητρας εκεινης, και πριν η
εξελθειν, την οικουμενην κατελαμψεν απασαν. ∆ιο και προ των ωδινων προφηται
εσκιρτων, και γυναικες τα μελλοντα προυλεγον, και Ἰωαννης ουπω της νηδυος
προελθων, απο της μητρας αυτης επηδα. Ἐντευθεν και ουτος πολλην επεδεικνυτο
φιλοσοφιαν· ουτε γαρ ενεκαλεσεν, ουτε ωνειδισεν, αλλ' εκβαλειν επεχειρησε μονον.
Ἐν τουτωι τοινυν των πραγματων οντων, και παντων εν αμηχανιαι καθεστωτων,
παραγινεται ο αγγελος παντα λυων τα απορα. Ἄξιον δε εξετασαι, δια τι μη προ
τουτου ειπεν ο αγγελος, προ του διανοηθηναι τον ανδρα τουτο, αλλ' επειδη
ενεθυμηθη, τοτε αφικνειται· Ταυτα γαρ αυτου, φησιν, ενθυμηθεντος, ο αγγελος
ερχεται· καιτοιγε αυτην και προ του συλλαβειν ευαγγελιζεται, ο και αυτο παλιν
ετεραν αποριαν εχει. Ει γαρ και ο αγγελος ουκ ειπε, τινος ενεκεν η Παρθενος
εσιγησεν, ακουσασα παρα του αγγελου, και τον μνηστηρα ορωσα θορυβουμενον, ουκ
ελυσεν αυτου την αποριαν; Τινος ουν ενεκεν προ του θορυβηθηναι αυτον ο αγγελος
ουκ ειπεν; και γαρ αναγκαιον το προτερον λυσαι πρωτον. Τινος ουν ενεκεν ουκ
ειπεν; Ἵνα μη απιστησηι, και παθηι το αυτο τωι Ζαχαριαι. Ὁρωμενου μεν γαρ του
πραγματος, ευκολος η πιστις λοιπον· μηδεπω δε αρχην λαβοντος, ουχ ομοιως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ευπαραδεκτον ην το λεγομενον. ∆ια τουτο ουκ ειπεν εξ αρχης ο αγγελος· και η
Παρθενος δε της αυτης ενεκεν αιτιας εσιγησεν. Ου γαρ ενομιζε πιστευεσθαι παρα τωι
μνηστηρι, πραγμα απαγγελλουσα ξενον· αλλα και παροξυνειν μαλλον αυτον, ως
αμαρτημα γεγενημενον συσκιαζουσα. Ει γαρ αυτη η υποδεχεσθαι μελλουσα
τοσαυτην χαριν, 57.45 ανθρωπινον τι πασχει, και φησι· Πως εσται τουτο επει ανδρα
ου γινωσκω; πολλωι μαλλον εκεινος αμφεβαλλεν αν· και μαλιστα παρα γυναικος
ακουων της υποπτευομενης. εʹ. ∆ια ταυτα η Παρθενος μεν ουδεν αυτωι λεγει, ο δε
αγγελος του καιρου καλουντος εφισταται. Τινος ουν ενεκεν, φησιν, ουχι και επι της
Παρθενου τουτο εποιησε, και μετα την κυησιν αυτην ευηγγελισατο; Ἵνα μη εν
ταραχηι ηι και θορυβωι πολλωι. Και γαρ εικος ην, το σαφες ουκ ειδυιαν, και
βουλευσασθαι τι περι εαυτης ατοπον, και επι βροχον ελθειν, και επι ξιφος, ου
φερουσαν την αισχυνην. Και γαρ θαυμαστη ην η Παρθενος, και δεικνυσιν αυτης την
αρετην ο Λουκας, λεγων οτι επειδη τον ασπασμον ηκουσεν, ουκ ευθεως εαυτην
εξεχεεν, ουδε εδεξατο το λεχθεν· αλλ' εταραχθη ζητουσα το, ποταπος ειη ο
ασπασμος. Ἡ δε ουτως ουσα διηκριβωμενη, καν εξεστη τηι αθυμιαι την αισχυνην
λογιζομενη, και ου προσδοκωσα, οσα αν λεγηι, πεισειν τινα των ακουοντων, οτι ου
μοιχεια το γεγενημενον. Ἵν' ουν ταυτα μη γενηται, ηλθε προ της συλληψεως ο
αγγελος. Και γαρ εδει ταραχης εκτος ειναι την νηδυν εκεινην, ηι ο παντων
∆ημιουργος επεβη. Και παντος απηλλαχθαι θορυβου την ψυχην, την καταξιωθεισαν
τοιουτων γενεσθαι διακονον μυστηριων. ∆ια ταυτα τηι μεν Παρθενωι προ της
κυησεως, τωι δε Ἰωσηφ εν τωι καιρωι των ωδινων διαλεγεται· ο πολλοι των
αφελεστερων ου συνειδοτες, διαφωνιαν εφασαν ειναι, δια το τον μεν Λουκαν
λεγειν, οτι τηι Μαριαι ευηγγελιζετο, τον δε Ματθαιον, οτι τωι Ἰωσηφ, ουκ ειδοτες οτι
αμφοτερα γεγονεν. Ὅπερ αναγκαιον παρα πασαν την ιστοριαν παρατηρειν· και γαρ
πολλας ουτω λυσομεν δοκουσας ειναι διαφωνιας. Ἔρχεται τοινυν ο αγγελος,
θορυβουμενου του Ἰωσηφ. Και γαρ και των ειρημενων ενεκεν, και ινα φανηι αυτου η
φιλοσοφια, αναβαλλεται την παρουσιαν. Ἐπειδη δε το εργον εμελλεν εκβαινειν,
παραγινεται λοιπον. Ταυτα δε αυτου ενθυμηθεντος, αγγελος κατ' οναρ φαινεται τωι
Ἰωσηφ. Ὁραις του ανδρος την επιεικειαν; Ου μονον οτι ουκ εκολασεν, αλλ' οτι ουδε
εξειπε τινι, ουδε αυτηι τηι υποπτευομενηι, αλλα καθ' εαυτον ελογιζετο, και αυτηι τηι
Παρθενωι σπουδαζων κρυψαι την αιτιαν. Ουδε γαρ ειπεν, Ἐκβαλειν αυτην ηθελεν,
αλλ' Ἀπολυσαι· τοσουτον ην ημερος και επιεικης ο ανηρ. Ταυτα δε αυτου
ενθυμουμενου, κατ' οναρ φαινεται ο αγγελος. Και δια τι μη φανερως, καθως τοις
ποιμεσι και τωι Ζαχαριαι και τηι Παρθενωι; Σφοδρα πιστος ην ο ανηρ, και ουκ εδειτο
της οψεως ταυτης. Ἡ μεν γαρ Παρθενος, ατε πολυ μεγα ευαγγελιζομενη, και του
Ζαχαριου μειζον, και προ του πραγματος, εχρηιζε και παραδοξου οψεως· οι δε
ποιμενες, ατε αγροικικωτερον διακειμενοι. Ουτος δε μετα τον τοκον, της ψυχης
λοιπον υπο της πονηρας υποψιας καταληφθεισης, και ετοιμου ουσης προς χρηστας
μεταθεσθαι ελπιδας, ει φανειη τις ο προς τουτο οδηγων, ευκολως δεχεται την
αποκαλυψιν. ∆ιο μετα την 57.46 υποψιαν ευαγγελιζεται, ινα αυτο τουτο γενηται
αυτωι των λεγομενων αποδειξις. Το γαρ μηδενι εξειπειν, αλλ' α κατα διανοιαν
ενεθυμηθη, ταυτα ακουσαι λεγοντος του αγγελου, αναμφισβητητον αυτωι παρειχε
σημειον του παρα Θεου λεγοντα αφιχθαι· αυτου γαρ μονου τα αποῤρητα της καρδιας
ειδεναι εστιν. Ὅρα γουν ποσα γινεται· και η του ανδρος φιλοσοφια διαδεικνυται, και
προς την πιστιν αυτωι συμβαλλεται το ευκαιρως λεχθεν, και ο λογος ανυποπτος
γινεται, δεικνυς οτι επαθεν απερ εικος ην παθειν ανδρα. ʹ. Πως ουν αυτον πιστουται
ο αγγελος; Ἄκουσον, και θαυμασον την σοφιαν των ειρημενων. Ἐλθων γαρ φησιν·
Ἰωσηφ υιος ∆αυιδ, μη φοβηθηις παραλαβειν Μαριαμ την γυναικα σου. Ευθεως αυτον
αναμιμνησκει του ∆αυιδ, οθεν ο Χριστος εμελλεν εσεσθαι, και ουκ αφιησιν αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

διαταραχθηναι, δια της των προγονων προσηγοριας της επαγγελιας της προς το
ολον γενος γενομενης αναμνησας. Ἐπει τινος ενεκεν υιον ∆αυιδ αυτον εκαλεσε; Μη
φοβηθηις· καιτοιγε αλλαχου ο Θεος ουχ ουτω ποιει, αλλα βουλευομενου τινος περι
γυναικος οπερ ουκ εδει, επιπληκτικωτερον και μετ' απειλης τωι λογωι κεχρηται·
καιτοιγε το πραγμα και εκει αγνοιας ην· ουδε γαρ ειδως ελαβε την Σαῤραν εκεινος·
αλλ' ομως επεπληξεν· ενταυθα δε ημερωτερον. Πολυ γαρ το μεγεθος των
οικονομουμενων ην, και το μεσον εκατερων των ανδρων· διοπερ ουδε επιπληξεως
εδει. Ειπων δε, Μη φοβηθηις, δεικνυσιν αυτον δεδοικοτα, μη προσκρουσηι τωι Θεωι ως
μοιχαλιδα εχω, ως ει μη τουτο ην, ουδ' αν ενενοησεν εκβαλειν. ∆ια παντων τοινυν
δεικνυσιν, οτι παρα Θεου ο αγγελος ηκει, και απερ ενενοησε, και απερ επαθε κατα
διανοιαν, απαντα εις μεσον εκφερων και προτιθεις. Ειπων δε αυτης το ονομα, ουκ
εστη μεχρι τουτου, αλλα και επηγαγε, Την γυναικα σου, ουκ αν ουτω καλεσας, ει
διεφθαρτο. Γυναικα δε ενταυθα την μνηστην λεγει· ωσπερ ουν και γαμβρους ειωθεν
η Γραφη λεγειν και προ του γαμου τους μνηστηρας. Τι δε εστι, Παραλαβειν; Ἔνδον
κατεχειν· ηδη γαρ αυτωι τηι διανοιαι απολελυτο. Ταυτην την απολελυμενην, φησι,
κατεχε, ην σοι παραδιδωσιν ο Θεος, ουχ οι γονεις· παραδιδωσι δε, ουκ εις γαμον,
αλλ' εις το συνοικειν, και παραδιδωσι δια της φωνης της εμης. Ὥσπερ αυτην και ο
Χριστος υστερον παρεδωκε τωι μαθητηι, ουτω και νυν τωι Ἰωσηφ. Ειτα και την
υποθεσιν αινιξαμενος, την μεν πονηραν υποψιαν ουκ ειπε, σεμνοτερον δε και
πρεπωδεστερον τηι των ωδινων αιτιαι κακεινην ανειλε, δεικνυς οτι δι' οπερ εδεδοικει
και εκβαλειν ηθελε, δι' αυτο μεν ουν τουτο και λαβειν και κατασχειν ενδον αν ειη
δικαιος, εκ περιουσιας λυων την αγωνιαν. Ου γαρ μονον παρανομου, φησιν,
απηλλακται μιξεως, αλλα και υπερ φυσιν κυει. Μη τοινυν τον φοβον εκλυσηις
μονον, αλλα και ευφραινου μειζονως· Το γαρ εν αυτηι γεννηθεν εκ Πνευματος εστιν
αγιου. Παραδοξον το ειρημενον, υπερβαινον ανθρωπινον λογισμον, και ανωτερον
των 57.47 της φυσεως νομων. Πως ουν πιστευσει ο τουτων απειρος των διηγηματων
ανηρ; Ἀπο των παρελθοντων, φησιν, απο των αποκαλυψεων. ∆ια γαρ τουτο τα εν τηι
διανοιαι παντα εξεκαλυψεν, απερ επαθεν, απερ εδεισεν, απερ ποιησαι εβουλευσατο,
ινα εξ εκεινων και τουτο πιστωσηται· μαλλον δε, ουκ απο των παρελθοντων μονον,
αλλα και απο των μελλοντων αυτον επαγεται. Τεξεται δε, φησιν, υιον, και καλεσεις
το ονομα αυτου Ἰησουν. Μη γαρ, επειδη εκ Πνευματος εστιν αγιου, νομισηις
αλλοτριον σε της διακονιας ειναι της κατα την οικονομιαν. Ει γαρ και εις την
γεννησιν ουδεν συντελεις, αλλ' ανεπαφος εμεινεν η Παρθενος, ομως οπερ εστι
πατρος ιδιον, ου λυμαινομενον το της παρθενιας αξιωμα, τουτο σοι διδωμι, το ονομα
επιθειναι τωι τικτομενωι· συ γαρ αυτον καλεσεις. Ει γαρ και μη σος ο τοκος, αλλα τα
πατρος επιδειξηι περι αυτον. ∆ια τουτο σε και απο της του ονοματος θεσεως ευθεως
οικειω τωι τικτομενωι. Ειτα, ινα μη παλιν εκ τουτου πατερα τις αυτον υποπτευσηι,
ακουσον τα εξης πως μετα ακριβειας τιθησι. Τεξεται, φησιν, υιον· ουκ ειπε, Τεξεται
σοι, αλλ' απλως, Τεξεται, μετεωρον αυτο θεις· ου γαρ αυτωι ετικτεν, αλλα τηι
οικουμενηι πασηι. ζʹ. ∆ια τουτο και το ονομα εκ των ουρανων ηλθε κομιζων ο
αγγελος, και εντευθεν δεικνυς θαυμαστον οντα τον τοκον, τωι τον Θεον ειναι τον
την προσηγοριαν ανωθεν πεμποντα δια του αγγελου τωι Ἰωσηφ. Ουδε γαρ τουτο
απλως ην, αλλα μυριων αγαθων θησαυρος. ∆ιο και ερμηνευει τουτο ο αγγελος, και
χρηστας υποτεινει ελπιδας, και ταυτηι προς πιστιν αυτον επαγομενος. Προς γαρ
ταυτα επιῤρεπεστερον ειωθαμεν εχειν· διο και μαλλον αυτοις πιστευειν φιλουμεν.
Ἀπο παντων τοινυν κατασκευασας την πιστιν, απο των παρελθοντων, απο των
μελλοντων, απο των ενεστωτων, απο της εις αυτον τιμης, εισαγει και τον προφητην
ευκαιρως τουτοις απασι ψηφιζομενον. Πριν η δε αυτον εισαγαγειν, τα μελλοντα τηι
οικουμενηι δι' αυτου συμβησεσθαι αγαθα προαναφωνει. Τινα δε ταυτα εστιν;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

Ἁμαρτιων απαλλαγη και αναιρεσις. Αυτος γαρ σωσει, φησι, τον λαον αυτου απο των
αμαρτιων αυτων Και ενταυθα το παραδοξον ενδεικνυται. Ου γαρ πολεμων
αισθητων, ουδε βαρβαρων, αλλ' ο πολλωι τουτων μειζον ην, αμαρτηματων
απαλλαγην ευαγγελιζεται· ο μηδενι ποτε εμπροσθεν εγενετο δυνατον. Και τινος
ενεκεν, φησι, Τον λαον αυτου, ειπε, και ουχι και τα εθνη προσεθηκεν; Ἵνα μη
πτοησηι τον ακροατην τεως. Τωι γαρ συνετως ακροωμενωι και τα εθνη ηινιξατο. Λαος
γαρ αυτου ουχ οι Ἰουδαιοι μονον, αλλα και παντες οι προσιοντες και δεχομενοι την
παρ' αυτου γνωσιν. Σκοπει δε πως αυτου και το αξιωμα ημιν παρηνοιξε, λαον αυτου
καλων τον δημον τον Ἰουδαικον. Τουτο γαρ ουδεν αλλο δεικνυντος εστιν, η οτι
Θεου Παις ο τικτομενος, και περι του των ανω βασιλεως ο λογος εστιν αυτωι. Ουδε
γαρ αμαρτηματα αφιεναι ετερας εστι δυναμεως, αλλ' η της ουσιας μονης εκεινης.
Ἐπει ουν τοσαυτης απελαυσαμεν δωρεας, παντα 57.48 ποιωμεν, ωστε μη την
ευεργεσιαν καθυβρισαι την τοσαυτην. Ει γαρ και προ της τιμης ταυτης αξια
κολασεως τα γινομενα ην, πολλωι μαλλον μετα την αφατον ταυτην ευεργεσιαν. Και
ταυτα ουχ απλως λεγω νυν, αλλ' επειδη πολλους ορω μετα το βαπτισμα
ραιθυμοτερον των αμυητων διατελουντας, και ουδεν εχοντας ιδιον γνωρισμα
πολιτειας. ∆ια τοι τουτο ουκ εν αγοραι, ουκ εν εκκλησιαι δυνατον ειδεναι ταχεως, τις
μεν ο πιστος, τις δε ο μη πιστος, πλην ει τις κατα τον καιρον επισταιη των
μυστηριων, και ιδοι τους μεν εκβαλλομενους, τους δε ενδον μενοντας. Ἐχρην δε ουκ
απο του τοπου, αλλ' απο του τροπου γνωριζεσθαι. Τα μεν γαρ εξωθεν αξιωματα,
εικοτως απο των εξωθεν περικειμενων τεκμηριων εστι καταδηλα· τα δε ημετερα απο
της ψυχης ειναι γνωριμα χρη. Τον γαρ πιστον ουκ απο της δωρεας χρη φαινεσθαι
μονον, αλλα και απο της ζωης της καινης. Τον πιστον, φωστηρα δει ειναι του
κοσμου και αλας. Ὅταν δε μηδε σαυτωι φαινηις, μηδε την οικειαν σηπεδονα
επισφιγγηις, ποθεν σε εισομεθα λοιπον; οτι των ναματων επεβης των ιερων; Ἀλλα
τουτο σοι κολασεως εφοδιον γινεται. Τιμης γαρ μεγεθος τοις ουκ αξιως της τιμης
ζηιν προαιρουμενοις προσθηκη τιμωριας εστι. Τον γαρ πιστον ουκ αφ' ων ελαβε παρα
του Θεου μονον, αλλα και αφ' ων αυτος εισηνεγκε λαμπειν δικαιον, και πανταχοθεν
ειναι γνωριμον, απο του βαδισματος, απο του βλεμματος, απο του σχηματος, απο της
φωνης. Ταυτα δε ειπον, ουχ ινα προς επιδειξιν, αλλ' ινα προς ωφελειαν των
ορωντων εαυτους ρυθμισωμεν. Νυν δε οθεν αν ζητησω σε επιγνωναι, πανταχου σε
απο των εναντιων ευρισκω φαινομενον. Ἄν τε γαρ απο του τοπου βουληθω σε
καταμαθειν, εν ιπποδρομιοις και θεατροις και παρανομιαις ορω διημερευοντα, εν
πονηροις συλλογοις τοις εν αγοραι, και ανθρωπων συνουσιαις διεφθαρμενων· αν τε
απο του σχηματος της οψεως, ανακαγχαζοντα βλεπω διηνεκως και διαλελυμενον,
καθαπερ σεσηρυιαν εταιριδα και απολελυμενην· αν τε απο των ιματιων, των επι
σκηνης ουδεν αμεινον διακειμενον ορω· αν τε απο των επομενων, παρασιτους
περιφερεις και κολακας· αν τε απο των ρηματων, ουδεν υγιες, ουδε αναγκαιον, ουδε
συνεχον ημων την ζωην ακουω φθεγγομενον· αν τε απο της τραπεζης, μειζων
εντευθεν η κατηγορια φανειται. ηʹ. Ποθεν ουν, ειπε μοι, δυνησομαι σε επιγνωναι τον
πιστον, των ειρημενων απαντων ταναντια ψηφιζομενων; Και τι λεγω τον πιστον;
Ουδε γαρ ει ανθρωπος ει, σαφως δυναμαι μαθειν. Ὅταν γαρ λακτιζηις μεν ωσπερ
ονος, σκιρταις δε ωσπερ ταυρος, χρεμετιζηις δε επι γυναιξιν ωσπερ ιππος· και
γαστριμαργηις μεν ωσπερ αρκτος, πιαινηις δε την σαρκα ωσπερ ημιονος· μνησικακηις
δε ωσπερ καμηλος· και αρπαζηις μεν ως λυκος, οργιζηι δε ως οφις, πληττηις δε ως
σκορπιος, υπουλος δε ηις ωσπερ αλωπηξ, ιον δε πονηριας διατηρηις ωσπερ ασπις και
εχις, πολεμηις δε κατα των αδελφων ωσπερ ο πονηρος δαιμων 57.49 εκεινος· πως
δυνησομαι σε μετα των ανθρωπων αριθμειν, ουχ ορων εν σοι της τοιαυτης φυσεως
τους χαρακτηρας; Κατηχουμενου γαρ και πιστου διαφοραν ζητων, κινδυνευω μηδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

ανδρος και θηριου ευρειν διαφοραν. Τι γαρ σε ειπω; Θηριον; Ἀλλα τα θηρια ενι
τουτων των ελαττωματων κατεχεται· συ δε ομου συμφορησας παντα, ποῤρωτερω
της εκεινων αλογιας οδευεις. Ἀλλα δαιμονα σε προσειπω; Ἀλλα δαιμων ουτε
γαστρος δουλευει τυραννιδι, ουτε χρηματων εραι. Ὅταν ουν και θηριων και
δαιμονων ελαττωματα πλειονα εχηις, πως σε ανθρωπον καλεσομεν, ειπε μοι; Ει δε
ανθρωπον σε ουκ εστιν ειπειν, πως σε προσερουμεν πιστον; Και το δη χαλεπωτερον,
οτι ουτω διακειμενοι κακως, ουδε εννοουμεν της ψυχης ημων την αμορφιαν, ουδε
καταμανθανομεν αυτης το δυσειδες. Ἀλλ' εν κουρειωι μεν καθημενος, και την κομην
αποκειρων, το κατοπτρον λαβων περισκοπεις μετα ακριβειας την των τριχων
συνθεσιν, και τους παρεστωτας ερωταις, και τον αποκειραντα αυτον, ει καλως τα
προς τωι μετωπωι συνεθηκε· και γερων ων πολλακις, ουκ αισχυνηι νεωτερικαις
φαντασιαις επιμαινομενος· της δε ψυχης ημων ουκ αμορφου μονον, αλλα και
θηριομορφου, και Σκυλλης τινος η Χιμαιρας, κατα τον εξω μυθον, γεγενημενης,
ουδε μικρον αισθανομεθα. Καιτοιγε και ενταυθα κατοπτρον εστι πνευματικον, και
πολλωι βελτιον εκεινου και χρησιμωτερον· ουδε γαρ δεικνυσι την αμορφιαν μονον,
αλλα και μετατιθησιν αυτην προς καλλος αμηχανον, αν θελωμεν. Τουτο δε εστιν η
των αγαθων ανδρων μνημη, και της μακαριας ζωης αυτων ιστορια, η των Γραφων
αναγνωσις, οι παρα του Θεου δοθεντες νομοι. Καν βουληθηις απαξ μονον ιδειν εις
τας των αγιων εκεινων εικονας, και το δυσειδες οψει της διανοιας της σης, και ιδων
ουδενος δεησηι λοιπον ετερου εις το απαλλαγηναι της αισχροτητος ταυτης. Και γαρ
εις τουτο χρησιμον ημιν το κατοπτρον, και ραιδιαν ποιει την μεταθεσιν. Μηδεις
τοινυν εν τηι των αλογων μενετω μορφηι. Ει γαρ ο δουλος εις την οικιαν του πατρος
ουκ εισερχεται, οταν αυτος και θηριον γενηι, πως δυνησηι των προθυρων επιβηναι
εκεινων; Και τι λεγω θηριον; Θηριου μεν παντος χαλεπωτερος ο τοιουτος εστιν.
Ἐκεινα μεν γαρ, καιτοι κατα φυσιν οντα αγρια, ανθρωπινης απολαυσαντα τεχνης,
πολλακις ημερα γινεται· συ δε ο την εκεινων θηριωδιαν την κατα φυσιν εις την
παρα φυσιν ημεροτητα μεταβαλων, ποιαν εξεις απολογιαν, την σεαυτου πραοτητα
την κατα φυσιν εις την παρα φυσιν θηριωδιαν εξαγαγων; και το μεν αγριον φυσει
δεικνυς ημερον, σαυτον δε τον ημερον φυσει, παρα φυσιν αγριον ιστας; και λεοντα
μεν τιθασσευων και χειροηθη ποιων, τον δε θυμον τον σον λεοντος αγριωτερον
κατασκευαζων; Καιτοι δυο εκει τα κωλυματα, και το λογισμου εστερησθαι το θηριον,
και το παντων ειναι θυμωδεστερον· αλλ' ομως τηι περιουσιαι της παρα του Θεου
δοθεισης σοι σοφιας, και της φυσεως κρατεις. Ὁ τοινυν επι θηριων και την φυσιν
νικων, πως επι σαυτου 57.50 μετα της φυσεως και το της προαιρεσεως προδιδως
καλον; Και ει μεν αλλον εκελευον ανθρωπον ποιησαι πραον, ουδε ουτω μεν αδυνατα
αν εδοξα επιταττειν· πλην αλλ' ενην σοι προβαλεσθαι το μη κυριον ειναι της ετερου
γνωμης, μηδε επι σοι κεισθαι το παν. Νυνι δε το σαυτου θηριον, και ου παντως
κυριος ει. θʹ. Τινα ουν εχεις απολογιαν, ποιαν δε προφασιν ευπροσωπον
προβαλεσθαι δυνησηι, λεοντα μεν ποιων ανθρωπον, σαυτον δε περιορων εξ
ανθρωπου γινομενον λεοντα; κακεινωι μεν τα υπερ φυσιν χαριζομενος, σαυτωι δε
ουδε τα κατα φυσιν τηρων; αλλα τους μεν αγριους θηρας εις την ημετεραν
φιλονεικων αναγειν ευγενειαν, σαυτον δε απο του θρονου της βασιλειας
καταστρεφων, και εις την μανιαν εξωθων την εκεινων; Νομισον γαρ, ει βουλει, και
τον θυμον θηριον ειναι· και οσην περι λεοντας ετεροι, τοσαυτην συ περι σαυτον
επιδειξαι την σπουδην, και ποιησον ημερον και πραον ειναι τον τοιουτον λογισμον.
Και γαρ ουτος χαλεπους οδοντας εχει και ονυχας, καν μη ημερωσηις αυτον, παντα
απολει. Ουδε γαρ ουτω λεων και εχις τα σπλαγχνα διασπαραξαι δυναται, ως θυμος,
τοις σιδηροις ονυξι διηνεκως τουτο ποιων. Ου γαρ δη το σωμα λυμαινεται μονον,
αλλα και αυτην της ψυχης διαφθειρει την υγιειαν, κατεσθιων, σπαραττων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

διαξαινων την δυναμιν αυτης απασαν, και αχρηστον προς παντα τιθεις. Ει γαρ
σκωληκας τις, εν τοις εγκατοις τρεφων ουδε αναπνειν δυνησεται, παντων των
ενδον αυτωι δαπανωμενων, πως οφιν ημεις τηλικουτον εχοντες κατατρωγοντα
παντα τα ενδον, τον θυμον λεγω, δυνησομεθα τι γενναιον τεκειν; Πως ουν ταυτης
απαλλαγησομεθα της λυμης; Ἂν πιωμεν ποτον νεκρωσαι δυναμενον τους ενδον
σκωληκας και τους οφεις. Και ποιον αν ειη το ποτον, φησι, το την ισχυν ταυτην
εχον; Το τιμιον αιμα του Χριστου, ει μετα παῤρησιας ληφθειη· πασαν γαρ νοσον
σβεσαι δυνησεται τουτο, και μετα τουτου των θειων Γραφων η μετ' ακριβειας
ακροασις, και ελεημοσυνη τηι ακροασει προσγινομενη· δια γαρ τουτων παντων
δυνησεται νεκρωθηναι τα λυμαινομενα την ψυχην ημων παθη. Και τοτε ζησομεθα
μονον· ως νυν γε ουδεν των τεθνεωτων αμεινον διακειμεθα· επειπερ ουκ εστι,
ζωντων εκεινων, και ημας ζηιν, αλλ' αναγκη ημας απολεσθαι. Καν μη φθασωμεν
αυτα αποκτειναντες ενταυθα, εκει παντως ημας αποκτενει· μαλλον δε και προ
εκεινου του θανατου την εσχατην ημας και ενταυθα απαιτησει δικην. Και γαρ
εκαστον των παθων των τοιουτων, και ωμον και τυραννικον και ακορεστον, και
καθ' εκαστην ημας εσθιον την ημεραν ουδεποτε ισταται. Ὀδοντες γαρ λεοντος οι
οδοντες αυτων· μαλλον δε και πολλωι χαλεπωτεροι. Ὁ μεν γαρ λεων ομου τε
εκορεσθη, και απεστη του παραπεσοντος αυτωι σωματος· ταυτα δε τα παθη ουτε
εμπιπλαται, ουτε αφισταται, εως αν εγγυς του διαβολου στησηι τον αλοντα
ανθρωπον. Τοσαυτη γαρ αυτων η δυναμις, ως την δουλειαν, ην ο Παυλος περι τον
Χριστον επεδεικνυτο, και γεεννης και βασιλειας 57.51 δι' αυτον καταφρονων, την
αυτην και παρα των αλοντων απαιτειν. Ἄν τε γαρ σωματων ερωτι, αν τε χρηματων,
αν τε δοξης περιπεσηι τις, και γεεννης καταγελαι λοιπον, και βασιλειας καταφρονει,
ινα το θελημα τουτων εργασηται. Μη τοινυν απιστωμεν Παυλωι λεγοντι, οτι τον
Χριστον ουτως εφιλησεν. Ὅταν γαρ ευρεθωσι τινες τοις παθεσιν ουτω δουλευοντες,
πως απιστον εκεινο δοξει ειναι λοιπον; Και γαρ δια τουτο ο περι τον Χριστον ποθος
ασθενεστερος, επειδη πασα ημιν η δυναμις εις τουτον καταναλουται τον ερωτα, και
αρπαζομεν, και πλεονεκτουμεν, και δοξηι δουλευομεν κενηι· ης τι γενοιτ' αν
ευτελεστερον; Καν γαρ μυριακις γενηι περιβλεπτος, ουδεν των ατιμων εσηι βελτιων,
αλλα δι' αυτο μεν ουν τουτο και ατιμοτερος. Ὅταν γαρ οι βουλομενοι σε δοξαζειν
και λαμπρον αποδεικνυναι, δι' αυτο τουτο σε γελωσιν, οτι της παρ' αυτων επιθυμεις
δοξης, πως ουκ εις το εναντιον περιτραπησεται σοι τα της τοιαυτης σπουδης; ιʹ. Και
γαρ των κατηγορουμενων το πραγμα εστιν. Ὥσπερ γαρ τον επιθυμουντα μοιχευειν η
πορνευειν αν επαινηι τις και κολακευηι, αυτωι τουτωι μαλλον κατηγορος γινεται η
επαινετης του τα τοιαυτα επιθυμουντος· ουτω και τον δοξης επιθυμουντα, οταν
επαινωμεν απαντες, κατηγοροι μαλλον εσμεν η επαινεται των βουλομενων
δοξαζεσθαι. Τι τοινυν εφελκηι το πραγμα, αφ' ου το εναντιον σοι συμβαινειν ειωθεν;
Ει γαρ δοξαζεσθαι βουλει, καταφρονει δοξης, και παντων εσηι λαμπροτερος. Τι
πασχεις οπερ επαθεν ο Ναβουχοδονοσορ; Και γαρ και εκεινος εικονα εστησεν, απο
του ξυλου και της αναισθητου μορφης προσθηκην νομιζων εαυτωι ποριζειν
ευφημιας, και ο ζων απο του μη ζωντος λαμπροτερος ηθελε φαινεσθαι. Ειδες της
μανιας την υπερβολην; ∆οκων γαρ εαυτον τιμαιν, μαλλον εξυβρισεν. Ὅταν γαρ
φαινηται τωι αψυχωι θαῤρων μαλλον η εαυτωι και τηι εν αυτωι ζωσηι ψυχηι, και δια
τουτο το ξυλον επι τοσαυτην αγηι προεδριαν, πως ουκ αν ειη γελωτος αξιος, ουκ απο
τροπων, αλλ' απο σανιδων καλλωπιζεσθαι σπευδων; Ὥσπερ αν ει τις δια το βαθρον
το εν τηι οικιαι και δια την κλιμακα καλην ουσαν αξιοι μαλλον, η δια το ανθρωπος
ειναι, εναβρυνεσθαι. Τουτον και εφ' ημων πολλοι μιμουνται νυν. Ὥσπερ γαρ εκεινος
απο της εικονος, ουτως απο ιματιων ετεροι, και εξ οικιας αλλοι, και εξ ημιονων και
οχηματων, και απο κιονων των εν ταις οικιαις αξιουσι θαυμαζεσθαι. Ἐπειδη γαρ το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ανθρωποι ειναι απωλεσαν, περιερχονται συλλεγοντες εαυτοις ετερωθεν την πολλου
γελωτος γεμουσαν δοξαν. Ἀλλ' ουχ οι γενναιοι και μεγαλοι του Θεου θεραποντες
εντευθεν, αλλ' αφ' ων εδει μαλιστα, εκ τουτων ελαμπον. Και γαρ αιχμαλωτοι και
δουλοι και νεοι και ξενοι και παντων των οικοθεν οντες ερημοι, του παντα
περιβεβλημενου ταυτα σεμνοτεροι πολλωι τοτε εφανησαν. Και τωι μεν
Ναβουχοδονοσορ ουκ εικων τοσαυτη, ου σατραπαι, ου στρατηγοι, ου στρατοπεδα
απειρα ου χρυσιου πληθος, ουκ αλλη 57.52 φαντασια προς την επιθυμιαν ηρκεσε, και
το δειξαι μεγαν· τουτοις δε τουτων παντων γεγυμνωμενοις ηρκεσεν η φιλοσοφια
μονη, και του το διαδημα και την πορφυριδα εχοντος και τοιαυτα περιβεβλημενου,
τους ουδεν τουτων κεκτημενους λαμπροτερους απεφηνε τοσουτον, οσον ο ηλιος
εστι μαργαρου λαμπροτερος. Και γαρ εν μεσωι της οικουμενης απασης ηγοντο, νεοι
τε οντες και αιχμαλωτοι και δουλοι, και φανεντων ευθεως ο βασιλευς πυρ απο των
οφθαλμων ηφιει, και στρατηγοι και υπαρχοι και τοπαρχαι και απαν του διαβολου το
θεατρον περιειστηκει, και φωνη συριγγων πανταχοθεν και σαλπιγγων και πασης
μουσικης προς τον ουρανον φερομενη περιηχει τας εκεινων ακοας, και καμινος
ανεκαιετο προς υψος απειρον, και αυτων η φλοξ ηπτετο των νεφελων, και παντα
φοβου και εκπληξεως ην αναμεστα. Ἀλλ' εκεινους ουδεν τουτων εξεπληξεν· αλλ'
ωσπερ παιδων παιζοντων καταγελασαντες, την ανδρειαν και την επιεικειαν
επεδεικνυντο, και των σαλπιγγων εκεινων λαμπροτεραν αφιεντες φωνην ελεγον·
Γνωστον εστω σοι, βασιλευ. Ουδε γαρ μεχρι ρηματος υβρισαι εβουλοντο τον
τυραννον, αλλα την ευσεβειαν επιδειξασθαι μονον. ∆ιοπερ ουδε μακρους
απετειναντο λογους, αλλ' εν βραχει παντα επιδεικνυνται· Ἔστι γαρ, φησι, Θεος εν
ουρανωι δυνατος εξελεσθαι ημας. Τι μοι το πληθος δεικνυεις; τι μοι την καμινον; τι
τα ξιφη τα ηκονημενα; τι τους φοβερους δορυφορους; Παντων τουτων ανωτερος
ημων ο ∆εσποτης και δυνατωτερος. Ειτα εννοησαντες οτι συμβαινει τον Θεον
βουληθηναι και συγχωρησαι αυτους καυθηναι, ινα μη τουτου γενομενου δοξωσι
ψευδη λεγειν, προστιθεασι και τουτο, λεγοντες, οτι Ἐαν μη τουτο γενηται, γνωστον
εστω σοι, οτι τοις θεοις σου ου λατρευομεν. ιαʹ. Ει γαρ ειπον, οτι δι' αμαρτηματα ου
ρυεται, καν μη ρυσηται, ηπιστηθησαν αν. ∆ια τουτο ενταυθα μεν τουτο σιγωσι·
λεγουσι δε αυτο επι της καμινου, ανω και κατω τα αμαρτηματα προβαλλομενοι. Ἐπι
δε του βασιλεως ουδεν τοιουτον, αλλ' οτι καν καιεσθαι μελλωσι, την ευσεβειαν ου
προδωσουσιν. Ου γαρ επ' αμοιβαις και αντιδοσεσιν επραττον απερ επραττον, αλλ' εξ
αγαπης μονης· καιτοιγε και εν αιχμαλωσιαι ησαν, και εν δουλειαι, και ουδενος
απολελαυκοτες χρηστου. Και γαρ και πατριδος και ελευθεριας και των οντων
παντων εξεπεσον. Μη γαρ μοι τας εν ταις βασιλικαις αυλαις ειπηις τιμας. Ὅσιοι γαρ
οντες και δικαιοι, μυριακις αν ειλοντο προσαιτειν οικοι, και των εν τωι ναωι καλων
απολαυειν. Ἐξελεξαμην γαρ, φησι, παραῤριπτεισθαι εν τωι οικωι του Θεου μου,
μαλλον η οικειν με εν σκηνωμασιν αμαρτωλων· και, Κρειττων ημερα μια εν ταις
αυλαις σου υπερ χιλιαδας. Μυριακις ουν αν ειλοντο απεῤριφθαι οικοι, η βασιλευειν
εν Βαβυλωνι. Και τουτο δηλον εξ ων και εν τηι καμινωι δηλουσι, βαρουμενοι την
αυτοθι διατριβην. Ει γαρ και αυτοι πολλης απελαυον τιμης, τας των αλλων ορωντες
συμφορας 57.53 σφοδρα εδακνοντο· οπερ μαλιστα εστιν αγιων ιδιον. μη δοξαν, μη
τιμην, μηδεν αλλο προτιμαιν της του πλησιον σωτηριας. Ὅρα γουν πως εν καμινωι
οντες, υπερ του δημου παντος την ικετηριαν εποιουντο. Ἡμεις δε ουδε εν ανεσει
οντες των αδελφων μνημονευομεν. Και ηνικα δε τα ενυπνια εζητουν, ου το εαυτων
εσκοπουν, αλλα το των πολλων· οτι γαρ θανατου κατεφρονουν, δια πολλων μετα
ταυτα εδειξαν. Πανταχου δε εαυτους προβαλλονται, τον Θεον δυσωπησαι
βουλομενοι. Ειτα επειδη ουδε εαυτους αρκειν ηγουντο, επι τους πατερας
καταφευγουσιν· αυτοι δε ουδεν πλεον εφασαν εισφερειν, αλλ' η πνευμα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

συντετριμμενον. Τουτους δη και ημεις ζηλωσωμεν. Και γαρ και νυν εστηκεν εικων
χρυση, η του μαμωνα τυραννις. Ἀλλα μη προσεχωμεν τοις τυμπανοις, μηδε τοις
αυλοις, μηδε ταις κινυραις, μηδε τηι λοιπηι του πλουτου φαντασιαι· αλλα καν εις
καμινον εμπεσειν δεηι πενιας, ελωμεθα, ωστε μη προσκυνησαι εκεινωι, και εσται
δροσος εν μεσωι διασυριζουσα. Μη τοινυν φριττωμεν, πενιας ακουοντες καμινον. Και
γαρ και τοτε οι μεν εμπεσοντες εις την καμινον απεδειχθησαν λαμπροτεροι, οι δε
προσκυνησαντες ανηιρεθησαν. Ἀλλα τοτε μεν ομου παντα εγενετο· νυν δε τα μεν
ενταυθα εσται, τα δε εκει, τα δε και ενταυθα και εν τηι μελλουσηι ημεραι. Οι μεν γαρ
υπερ του μη προσκυνησαι τον μαμωναν πενιαν ελομενοι, και ενταυθα και τοτε
εσονται λαμπροτεροι· οι δε πλουτουντες ενταυθα αδικως, τοτε την εσχατην δωσουσι
δικην. Ἀπο ταυτης και Λαζαρος της καμινου εξηιει, των παιδων εκεινων ουχ ηττον
λαμπρος· ο δε εν τηι ταξει των προσκυνησαντων την εικονα πλουσιος εν γεεννηι
κατεδικαζετο. Και γαρ τα ειρημενα τυπος εκεινων. Ὥσπερ ουν ενταυθα οι μεν
εμπεσοντες ουδεν επαθον, οι δε εξω καθημενοι μετα πολλης ηρπαγησαν της
σφοδροτητος· ουτω και τοτε εσται· οι μεν αγιοι δια του ποταμου του πυρος
βαδιζοντες, ουδεν πεισονται αηδες, αλλα και φαιδροι φανουνται· οι δε την εικονα
προσκυνησαντες, οψονται το πυρ αυτοις θηριου χαλεπωτερον παντος επιπηδων, και
καθελκον ενδον. Ὥστε ει τις διαπιστει τηι γεεννηι, ταυτην ιδων την καμινον, απο των
παροντων πιστευετω τοις μελλουσι, και μη φοβεισθω πενιας καμινον, αλλ' αμαρτιας
καμινον. Τουτο μεν γαρ φλοξ και οδυνη, εκεινο δε δροσος και ανεσις· κακεινηι μεν
τηι καμινωι παρεστηκεν ο διαβολος, ταυτηι δε αγγελοι τινασσοντες την φλογα. ιβʹ.
Ταυτα ακουετωσαν οι πλουτουντες, οι την καμινον της πενιας αναπτοντες.
Ἐκεινους μεν γαρ ουδεν βλαψουσι, της δροσου παραγενομενης αυτοις· εαυτους δε
ευχειρωτους εργασονται τηι φλογι, ην απο των ιδιων ανηψαν χειρων. Τοτε μεν ουν
αγγελος συγκατεβη τοις παισιν εκεινοις· νυνι δε ημεις τοις εν καμινωι πενιας ουσι
συγκαταβωμεν, και δια της ελεημοσυνης εργασωμεθα δροσον, και εκτιναξωμεν την
57.54 φλογα, ινα και των στεφανων αυτων γενωμεθα κοινωνοι· ινα και την φλογα
της γεεννης η του Χριστου διασκεδασηι φωνη η λεγουσα· Πεινωντα με ειδετε, και
εθρεψατε. Αυτη γαρ η φωνη τοτε αντι δροσου παραστησεται ημιν, δια μεσης
συριζουσα της φλογος. Κατελθωμεν τοινυν μετα ελεημοσυνης εις την της πτωχειας
καμινον· ιδωμεν τους φιλοσοφουντας βαδιζοντας εν αυτηι, και τους ανθρακας
πατουντας· ιδωμεν το θαυμα το καινον και παραδοξον, ανθρωπον εν καμινωι
ψαλλοντα, ανθρωπον εν πυρι ευχαριστουντα, πενιαι προσδεδεμενον εσχατηι, και
πολλην φεροντα την ευφημιαν τωι Χριστωι. Και γαρ τοις παισιν εκεινοις ισοι
γινονται οι πενιαν μετ' ευχαριστιας φεροντες. Και γαρ πυρος φοβερωτερον η
πτωχεια, και μαλλον εμπιπραιν ειωθεν. Ἀλλα τους παιδας ουκ ενεπρησεν εκεινους,
αλλ' επειδη χαριτας ωμολογησαν τωι ∆εσποτηι, και τα δεσμα ευθεως αυτοις διελυετο.
Ουτω και νυν, αν εμπεσων εις πενιαν ευχαριστησηις, και τα δεσμα λυεται, και η φλοξ
σβεννυται· καν μη σβεσθηι, το πολλωι θαυμαστοτερον, αντι φλογος πηγη γινεται· ο
δη και τοτε συνεβη· και εν καμινωι μεσηι δροσου καθαρας απελαυον. Το μεν γαρ πυρ
ουκ εσβεσε, το δε καυθηναι τους εμβληθεντας διεκωλυσε. Τουτο και επι των
φιλοσοφουντων εστιν ιδειν· και γαρ εν πενιαι των πλουτουντων αδεεστερον
διακεινται. Μη τοινυν εξω της καμινου καθεζωμεθα, ανηλεως προς τους πενητας
εχοντες, ινα μη παθωμεν οπερ επαθον τοτε εκεινοι. Ἂν μεν γαρ καταβας προς
αυτους στησηι μετα των παιδων, ουκετι σε ουδεν εργασεται δεινον το πυρ· εαν δε
ανω καθημενος περιιδηις αυτους εν τηι φλογι της πενιας, κατακαυσει σε η φλοξ.
Καταβηθι τοινυν εις το πυρ, ινα μη κατακαηις υπο του πυρος· μη καθισηις εξω του
πυρος, ινα μη σε αρπασηι η φλοξ. Ἂν μεν γαρ ιδηι σε μετα των πενητων, αποστησεται
σου· αν δε αλλοτριουμενον αυτων, επιδραμειται σοι ταχεως, και αρπασεται σε. Μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

τοινυν αποστηις αυτων εμβληθεντων· αλλ' οταν ο διαβολος κελευηι τους μη
προσκυνησαντας τωι χρυσωι βαλειν εις την καμινον της πενιας, μη των
εμβαλλοντων, αλλα των εμβαλλομενων γινου, ινα γενηι των σωζομενων, και μη
των καιομενων. Και γαρ μεγιστη δροσος, το μη κατεχεσθαι επιθυμιαι πλουτου, το
πενησιν ομιλειν. Ουτοι παντων εισιν ευπορωτεροι, οι την επιθυμιαν του πλουτου
καταπατησαντες. Ἐπει και εκεινοι καταφρονησαντες τοτε του βασιλεως, εγενοντο
του βασιλεως λαμπροτεροι. Και συ τοινυν, αν υπεριδηις των εν τωι κοσμωι
πραγματων, του κοσμου παντος εσηι τιμιωτερος, κατα τους αγιους εκεινους, Ὧν ουκ
ην αξιος ο κοσμος. Ἵν' ουν αξιος γενηι των ουρανιων, καταγελασον των παροντων.
Ουτω γαρ και ενταυθα εσηι λαμπροτερος, και των μελλοντων απολαυσεις αγαθων
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.55 ΟΜΙΛΙΑ Εʹ. Τουτο δε ολον γεγονεν, ινα πληρωθηι το ρηθεν
υπο του Κυριου δια του προφητου λεγοντος· «Ἰδου η παρθενος εν γαστρι
εξει, και τεξεται υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ.»
αʹ. Πολλων ακουω λεγοντων, οτι παροντες μεν και της ακροασεως
απολαυοντες, συστελλομεθα· εξελθοντες δε, ετεροι παλιν ανθ' ετερων γινομεθα, το
πυρ της προθυμιας σβεννυντες. Τι ουν αν γενοιτο, οπως τουτο μη γινηται;
Σκοπησωμεν οθεν γινεται. Ποθεν ουν γινεται ημιν η τοσαυτη μεταβολη; Ἀπο της
διατριβης της μη προσηκουσης, και της των πονηρων ανθρωπων συνουσιας. Ου γαρ
εχρην απο της συναξεως αναχωρουντας, εις τα μη προσηκοντα τηι συναξει
εμβαλλειν εαυτους πραγματα· αλλ' ευθεως οικαδε ελθοντας το βιβλιον
μεταχειριζεσθαι, και την γυναικα και τα παιδια προς την κοινωνιαν της των
ειρημενων καλειν συλλογης, και τοτε των βιωτικων απτεσθαι πραγματων. Ει γαρ
απο βαλανειου ουκ αν ελοιο εις αγοραν εμβαλλειν, ωστε μη την εκειθεν ανεσιν
λυμηνασθαι τοις εν αγοραι πραγμασι· πολλωι μαλλον απο συναξεως τουτο ποιειν
εχρην. Νυν δε τουναντιον ποιουμεν· δια δη τουτο και παντα απολλυμεν. Ουπω γαρ
της ωφελειας των λεχθεντων παγεισης καλως, η πολλη ρυμη των εξωθεν
προσπιπτοντων παντα παρασυρασα οιχεται. Ἵν' ουν μη τουτο γινηται, απο συναξεως
αναχωρων, μηδεν ποιου της των ειρημενων συλλογης αναγκαιοτερον. Και γαρ
εσχατης αγνωμοσυνης αν ειη, πεντε και εξ ημερας τοις βιωτικοις απονεμοντας, τοις
πνευματικοις μηδε μιαν ημεραν, μαλλον δε μηδε μικρον της ημερας μερος διδοναι.
Ουχ ορατε τα παιδια τα ημετερα, οτι τα μαθηματα, απερ αν δεξωνται, ταυτα δι' ολης
μελετωσι της ημερας; Τουτο δη και ημεις εργασωμεθα· επει πλεον ουδεν ημιν εσται
της ενταυθα αφιξεως, εις πιθον τετρημενον αντλουσι καθ' εκαστην ημεραν, και μηδε
τοσαυτην παρεχομενοις σπουδην τηι των ειρημενων φυλακηι, οσην περι χρυσον και
αργυρον επιδεικνυμεθα. ∆ηναρια μεν γαρ τις ολιγα λαβων, και εις βαλαντιον
αποτιθεται, και σφραγιδα επιτιθησιν· ημεις δε και χρυσιου και λιθων πολυτελων
τιμιωτερα δεχομενοι λογια, και τους του Πνευματος υποδεχομενοι θησαυρους, ουκ
εις τα ταμιεια της ψυχης αποτιθεμεθα, αλλ' απλως και ως ετυχεν εωμεν της
ημετερας διανοιας εκρειν. Τις ουν ημας ελεησει λοιπον, επιβουλευοντας εαυτοις, και
εις τοσαυτην εμβαλλοντας πενιαν; Ἵν' ουν μη τουτο γινηται, γραψωμεν εαυτοις
νομον ακινητον, και ταις γυναιξι και τοις παισι τοις ημετεροις, μιαν της εβδομαδος
ημεραν ταυτην ολην ανατιθεναι τηι ακροασει και των ακουσθεντων τηι συλλογηι.
Ουτω γαρ και ευμαθεστεροι προς τα μελλοντα ρηθησεσθαι απαντησομεν, και ημιν
ελαττων ο πονος εσται, και υμιν το κερδος πλεον, οταν τα πρωην ειρημενα φεροντες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

επι μνημης, ουτω τα μετα ταυτα ακουητε. Ου γαρ μικρον τι και τουτο συντελει προς
την των λεγομενων συνεσιν, το την 57.56 ακολουθιαν ειδεναι μετα ακριβειας των
παρ' ημων υφαινομενων υμιν νοηματων. Ἐπειδη γαρ ουκ ενι παντα εν μιαι
καταβαλειν ημεραι, τα εν πολλαις υμιν ημεραις κατατιθεμενα τηι της μνημης
συνεχειαι ωσπερ σειραν τινα ποιησαντες, ουτω δη περιτιθεσθε τηι ψυχηι, ωστε
ολοκληρον φαινεσθαι το σωμα των Γραφων. Ἀναμνησαντες τοινυν των εναγχος
ειρημενων εαυτους, ουτω και σημερον επι τα προκειμενα ιωμεν. βʹ. Τινα δε εστι τα
προκειμενα σημερον; Τουτο δε ολον γεγονεν, ινα πληρωθηι το ρηθεν υπο του Κυριου
δια του προφητου λεγοντος. Ἀξιως του θαυματος, ως αυτωι δυνατον ην, ανεβοησεν,
ειπων· Τουτο δε ολον γεγονεν. Ἐπειδη γαρ ειδε το πελαγος και την αβυσσον της
φιλανθρωπιας του Θεου, και το μηδεποτε ελπισθεν εις εργον ελθον, και φυσεως
λυθεντας νομους, και καταλλαγας γινομενας, και τον παντων ανωτερον προς τον
παντων κατωτερον κατιοντα, και τα μεσοτοιχα λυομενα, και τα κωλυματα
αναιρουμενα, και πολλωι πλειονα τουτων ετερα γινομενα, ενι ρηματι το θαυμα
παρεστησεν, ειπων· Τουτο δε ολον γεγονεν, ινα πληρωθηι το ρηθεν υπο του Κυριου.
Μη γαρ νομισηις, φησιν, οτι νυν ταυτα εδοξε· παλαι προετυπουτο. Ὅπερ και ο
Παυλος πανταχου δειξαι εσπουδασε. Και παραπεμπει τον Ἰωσηφ τωι Ἡσαΐαι λοιπον,
ινα καν των αυτου ρηματων επιλαθηται αφυπνισθεις, ατε προσφατον ειρημενων,
των προφητικων, οις συνανεστραφη διαπαντος, αναμνησθεις, και τα παρ' αυτου
λεχθεντα κατασχηι. Και τηι μεν γυναικι ουδεν τουτων ειρηκεν, ατε κορηι ουσηι και
απειρως τουτων εχουσηι· τωι δε ανδρι, δικαιωι τε οντι και μελετωντι προφητας,
εντευθεν διαλεγεται. Και προ μεν τουτου, Μαριαμ την γυναικα σου, λεγει· ενταυθα
δε οτε τον προφητην ειλκυσεν εις το μεσον, τοτε αυτωι πιστευει το της παρθενιας
ονομα· ου γαρ ουτως αταραχος εμενε, παρθενον παρ' αυτου ακουων, ει μη πρωτον
και παρα Ἡσαΐου. Και γαρ ουδεν ξενον, αλλα το συνηθες και το εν πολλωι χρονωι
μελετηθεν εμελλεν ακουσεσθαι παρα του προφητου. ∆ια τουτο ποιων ευπαραδεκτον
το ειρημενον ο αγγελος, παραγει εις μεσον τον Ἡσαΐαν. Και ουδε ενταυθα ισταται,
αλλ' επι τον Θεον αναρται τον λογον· ου γαρ αυτου ειναι φησι το ειρημενον, αλλα
του των ολων Θεου. ∆ια τουτο ουκ ειπεν, Ἵνα πληρωθηι το ρηθεν υπο Ἡσαΐου, αλλα,
Το ρηθεν υπο του Κυριου. Το μεν γαρ στομα Ἡσαΐου, ο δε χρησμος ανωθεν εφερετο.
Τι ουν ουτος φησιν ο χρησμος; Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον, και
καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ. Πως ουν ουκ εκληθη, φησι, το ονομα αυτου
Ἐμμανουηλ, αλλα Ἰησους Χριστος; Ὅτι ουκ ειπε, Καλεσεις, αλλα, Καλεσουσιν, οι
οχλοι τουτεστι, και η των πραγματων εκβασις. Ἐνταυθα γαρ το συμβαινον ονομα
τιθησι· και εθος τουτο τηι Γραφηι, τα συμβαινοντα 57.57 πραγματα αντι ονοματων
τιθεναι. Ουδεν ουν αλλο δηλοι το, Καλεσουσιν Ἐμμανουηλ, η οτι Ὄψονται Θεον
μετα ανθρωπων· αει μεν γαρ γεγονε μετα ανθρωπων, ουδεποτε δε ουτω σαφως. Ει δε
αναισχυντοιεν Ἰουδαιοι, ερησομεθα αυτους· Ποτε εκληθη το παιδιον, Ταχεως
σκυλευσον, οξεως προνομευσον; Ἀλλ' ουκ αν εχοιεν ειπειν. Πως ουν ο προφητης
ελεγε· Καλεσον το ονομα αυτου, Ταχεως σκυλευσον; Ὅτι γεννηθεντος αυτου
προνομη σκυλων εγενετο και διανομη· δια τουτο το επ' αυτου πραγμα συμβεβηκος
ως ονομα αυτου τιθησι. Και η πολις δε, φησι, κληθησεται πολις δικαιοσυνης,
μητροπολις πιστη Σιων· και ουδαμου ευρισκομεν οτι δικαιοσυνη εκληθη η πολις,
αλλ' εμεινεν Ἱεροσολυμα καλουμενη· αλλ' επειδη τουτο εξεβη, προς το βελτιον
αυτης μεταβληθεισης, δια τουτο αυτην ουτω καλεισθαι εφη. Ὅταν γαρ τι συμβηι
πραγμα, ο της προσηγοριας σαφεστερον γνωριζει τον κατορθουντα αυτο, η και
απολαυοντα αυτου, ονομα αυτωι φησιν ειναι του πραγματος την αληθειαν. Ει δε
εντευθεν επιστομισθεντες ετερον ζητοιεν, το περι της παρθενιας λεχθεν, και
προβαλλοιντο ημιν ετερους ερμηνευτας, λεγοντες, οτι Ουκ ειπον παρθενον, αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

νεανιν· πρωτον μεν εκεινο ερουμεν, οτι των αλλων μαλλον απαντων το αξιοπιστον
οι Ἑβδομηκοντα εχοιεν αν δικαιως. Οι μεν γαρ μετα την του Χριστου παρουσιαν
ηρμηνευσαν, Ἰουδαιοι μειναντες. και δικαιως αν υποπτευοιντο, ατε απεχθειαι
μαλλον ειρηκοτες, και τας προφητειας συσκιαζοντες επιτηδες· οι δε Ἑβδομηκοντα
προ εκατον η και πλειονων ετων της του Χριστου παρουσιας επι τουτο ελθοντες και
τοσουτοι οντες, πασης τοιαυτης εισιν υποψιας απηλλαγμενοι, και δια τον χρονον,
και δια το πληθος, και δια την συμφωνιαν μαλλον αν ειεν πιστευεσθαι δικαιοι. γʹ. Ει
δε και την εκεινων παραγοιεν μαρτυριαν, και ουτω τα νικητηρια παρ' ημιν. Και γαρ
το της νεανιοτητος ονομα επι της παρθενιας· ειωθεν η Γραφη τιθεναι, ουκ επι
γυναικων μονον, αλλα και επι ανδρων· Νεανισκοι γαρ, φησι, και παρθενοι,
πρεσβυτεροι μετα νεωτερων. Και περι κορης δε επιβουλευομενης διαλεγομενη
παλιν, Ἐαν φωνησηι η νεανις, φησι, τουτεστιν η παρθενος. Και τα προ τουτου δε
ειρημενα τουτον τον λογον συνιστησιν. Ουδε γαρ απλως ειπεν, Ἰδου η παρθενος εν
γαστρι εξει· αλλα προτερον ειπων, Ἰδου δωσει Κυριος αυτος υμιν σημειον, τοτε
επηγαγεν· Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει. Καιτοι ει μη παρθενος ην η μελλουσα
κυειν, αλλα νομωι γαμου τουτο εγινετο, ποιον αν ειη σημειον το γινομενον; Το γαρ
σημειον υπερβαινειν δει την των πολλων ακολουθιαν, και ξενον ειναι και
παρηλλαγμενον· επει πως αν ειη σημειον; ∆ιεγερθεις δε ο Ἰωσηφ απο του υπνου,
εποιησεν ως προσεταξεν αυτωι ο αγγελος Κυριου. Ειδες υπακοην, και καταπειθη
διανοιαν; ειδες ψυχην διεγηγερ 57.58 μενην, και εν απασιν αδεκαστον; Ουτε γαρ
ηνικα υπωπτευσεν αηδες τι και ατοπον, κατασχειν ηνεσχετο την Παρθενον, ουτε
επειδη ταυτης απηλλαγη της υποψιας, εκβαλειν υπεμεινεν· αλλα και κατεχει, και
διακονειται τηι οικονομιαι πασηι. Και παρελαβε Μαριαν την γυναικα αυτου. Ειδες πως
συνεχως τουτο τιθησι το ονομα ο ευαγγελιστης, ου βουλομενος εκκαλυφθηναι το
μυστηριον εκεινο τεως, και την πονηραν εκεινην αναιρων υποψιαν; Παραλαβων δε
αυτην, ουκ εγινωσκεν αυτην, εως ου ετεκε τον υιον αυτης τον πρωτοτοκον. Το,
Ἕως, ενταυθα ειρηκεν, ουχ ινα υποπτευσηις οτι μετα ταυτα αυτην εγνω, αλλ' ινα
μαθηις οτι προ των ωδινων παντως ανεπαφος ην η Παρθενος. Τινος ουν ενεκεν,
φησι, το, Ἕως, τεθεικεν; Ὅτι εθος τηι Γραφηι τουτο πολλακις ποιειν, και την ρησιν
ταυτην μη επι διωρισμενων τιθεναι χρονων. Και γαρ και επι της κιβωτου φησιν· Ουχ
υπεστρεψεν ο κοραξ εως ου εξηρανθη η γη· καιτοιγε ουδε μετα ταυτα υπεστρεψε. Και
περι του Θεου δε διαλεγομενη φησιν· Ἀπο του αιωνος και εως του αιωνος συ ει· ουχ
ορους τιθεισα ενταυθα· και παλιν ευαγγελιζομενη και λεγουσα· Ἀνατελει εν ταις
ημεραις αυτου δικαιοσυνη και πληθος ειρηνης, εως ου ανταναιρεθηι η σεληνη· ου
περας διδωσι τωι καλωι τουτωι στοιχειωι. Ουτω δη και ενταυθα το, Ἕως, ειπε, τα προ
των ωδινων ασφαλιζομενη, τα δε μετα ταυτα σοι καταλιμπανουσα συλλογιζεσθαι.
Ὃ μεν γαρ αναγκαιον ην παρ' αυτου σε μαθειν, τουτο αυτος ειρηκεν, οτι ανεπαφος
ην η Παρθενος εως του τοκου· ο δε εκ των ειρημενων ακολουθον τε εφαινετο και
ωμολογημενον, τουτο σοι λοιπον αφιησι συνιδειν· οιον, οτι ουδε μετα ταυτα την
ουτω γενομενην μητερα, και καινων ωδινων και ξενων καταξιωθεισαν
λοχευματων, ουκ αν δικαιος ων εκεινος υπεμεινε γνωναι λοιπον. Ει γαρ εγνω
αυτην, και εν ταξει γυναικος ειχε, πως ως απροστατευτον αυτην και ουδενα εχουσαν
τωι μαθητηι παρατιθεται, και κελευει αυτωι εις τα ιδια αυτην λαβειν; Πως ουν, φησιν,
αδελφοι αυτου χρηματιζουσιν οι περι Ἰακωβον; Ὥσπερ και αυτος ενομιζετο ανηρ
της Μαριας. Πολλα γαρ εγενετο τα παραπετασματα, ωστε συσκιασθηναι τεως τον
τοιουτον τοκον. ∆ιο και Ἰωαννης ουτως αυτους εκαλει λεγων· Ουδε γαρ οι αδελφοι
αυτου επιστευον εις αυτον. Ἀλλ' ομως οι μη πιστευοντες προτερον, θαυμαστοι και
περιφανεις γεγονασιν υστερον. Ὅτε γουν εις Ἱεροσολυμα ανηλθον οι περι Παυλον
δογματων ενεκεν, προς αυτον ευθεως εισηλθον. Ουτω γαρ ην θαυμαστος, ως και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

επισκοπην εγχειρισθηναι πρωτος. Φασι δε αυτον και σκληραγωγιαι προσεχειν
τοσαυτηι, ως και τα μελη νεκρωθηναι απαντα, και απο της συνεχους ευχης, και της
διηνεκους προς το εδαφος ομιλιας το μετωπον ουτως αυτωι κατεσκληκεναι, ως
μηδεν αμεινον γονατων καμηλου διακεισθαι της 57.59 αντιτυπιας ενεκεν αυτης.
Ουτος και τον Παυλον μετα ταυτα παλιν εις τα Ἱεροσολυμα ανελθοντα ρυθμιζει
λεγων· Θεωρεις, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισι των συνεληλυθοτων. Τοσαυτη ην
αυτου η συνεσις, και ο ζηλος· μαλλον δε τοσαυτη η του Χριστου δυναμις. Οι γαρ
διασυροντες αυτον ζωντα, μετα το αποθανειν ουτως εξεπλαγησαν, ως και αποθανειν
υπερ αυτου μετα πολλης της προθυμιας· απερ μαλιστα δεικνυσι της αναστασεως την
ισχυν. ∆ια γαρ τοι τουτο τα λαμπροτερα υστερον ετηρειτο, ινα αναμφισβητητος αυτη
η αποδειξις γενηται. Ει γαρ και των εν τηι ζωηι θαυμαζομενων παρ' ημιν απελθοντων
επιλανθανομεθα, πως οι ζωντα διαχλευαζοντες τουτον, υστερον Θεον ειναι
ενομισαν, ει των πολλων εις ην; πως δ' αν υπερ αυτου και σφαγηναι κατεδεξαντο, ει
μη σαφη της αναστασεως ελαβον την αποδειξιν; δʹ. Ταυτα δε ουχ ινα ακουητε
λεγομεν μονον, αλλ' ινα και μιμησθε την τε ανδρειαν, την τε παῤρησιαν, την τε
δικαιοσυνην απασαν· ινα μηδεις εαυτου απογινωσκηι, καν προ τουτου ραιθυμος ην·
ινα εις μηδεν ετερον εχηι τας ελπιδας, μετα τον ελεον του Θεου, αλλ' εις αρετην
οικειαν. Ει γαρ ουτοι της τοιαυτης ουδεν απωναντο συγγενειας, και οικου και
πατριας της αυτης οντες τωι Χριστωι, εως αρετην επεδειξαντο, τινος δυνησομεθα
απολαυσαι συγγνωμης ημεις, συγγενεις και αδελφους δικαιους προβαλλομενοι, αν
μη σφοδρα ωμεν επιεικεις και εν αρετηι βεβιωκοτες; Και γαρ ο προφητης αυτο τουτο
αινιττομενος ελεγεν· Ἀδελφος ου λυτρουται, λυτρωσεται ανθρωπος; καν Μωυσης ηι,
καν Σαμουηλ, καν Ἱερεμιας. Ἄκουσον γουν τι φησι προς αυτον ο Θεος· Μη
προσευχου υπερ του λαου τουτου, οτι ουκ εισακουσομαι σου. Και τι θαυμαζεις ει σου
ουκ ακουω; Και γαρ αυτος ο Μωυσης. φησιν, ει παρην, και Σαμουηλ, ουκ αν αυτων
εδεξαμην την υπερ τουτων ικετηριαν. Καν Ἰεζεκιηλ ηι ο παρακαλων, ακουσεται, οτι
Ἐανστηι Νωε, και Ἰωβ, και ∆ανιηλ, υιους αυτων και θυγατερας ου μη εξελωνται. Καν
Ἀβρααμ ο πατριαρχης ηι υπερ των σφοδρα ανιατα νοσουντων και μη
μεταβαλλομενων δεομενος, απελευσεται ο Θεος αυτον εγκαταλιμπανων, ωστε μη
δεξασθαι την υπερ τουτων φωνην. Καν Σαμουηλ ηι παλιν ο τουτο ποιων, ερει προς
αυτον· Μη πενθει περι του Σαουλ. Καν υπερ αδελφης τις παρακαληι μη προσηκοντως,
ακουσεται παλιν οπερ Μωυσης· Ει εμπτυων ενεπτυσεν ο πατηρ εις το προσωπον
αυτης. Μη δη προς ετερους ωμεν κεχηνοτες. Ἔχουσι μεν γαρ δυναμιν αι ευχαι των
αγιων μεγιστην, αλλ' οταν και ημεις μετανοωμεν και γινωμεθα βελτιους. Ἐπει και
Μωυσης τον αδελφον τον εαυτου και μυριαδας εξηκοντα της θεηλατου τοτε οργης
εξαρπασας, την αδελφην ουκ ισχυσεν εξελεσθαι· καιτοιγε ουκ ισον το αμαρτημα ην·
εκεινη μεν γαρ τον Μωυσεα υβρισεν· ενταυθα δε ασεβεια ην το τολμηθεν. Ἀλλα
τουτο μεν υμιν αφιημι το ζητημα· το δε ετι τουτου χαλεπωτερον επιλυσαι
πειρασομαι. Τι γαρ χρη λεγειν την αδελφην; Ὁ γαρ τοσουτου δημου προστας, εαυτωι
57.60 αρκεσαι ουκ ισχυσεν, αλλα μετα τους μυριους πονους και τας ταλαιπωριας, και
την εν τεσσαρακοντα ετεσι προσεδρειαν, εκωλυετο της γης επιβηναι, υπερ ης
επαγγελιαι τοσαυται και υποσχεσεις. Τι ουν το αιτιον; Ουκ ην λυσιτελουσα η χαρις
αυτη, αλλα και πολυ το βλαβος εχουσα, και πολλους των Ἰουδαιων υποσκελιζειν
εμελλεν. Ει γαρ επειδη της Αιγυπτου μονης απηλλαγησαν, τον Θεον αφεντες,
Μωυσεα εζητουν, και αυτωι το παν ελογιζοντο· ει και εισαγαγοντα ειδον εις την γην
της επαγγελιας, που ουκ αν εξωκειλαν ασεβειας; ∆ια τοι τουτο ουδε ο ταφος αυτου
καταδηλος γεγονε. Και Σαμουηλ δε τον μεν Σαουλ ουκ ισχυσεν απαλλαξαι της
ανωθεν οργης, τους δε Ἰσραηλιτας πολλακις διεσωσε. Και ο Ἱερεμιας Ἰουδαιοις μεν
ουκ ηρκεσεν, ετερον δε τινα εκαλυψεν εν τηι προφητειαι. Και ο ∆ανιηλ τους μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

βαρβαρους εξειλετο σφαττομενους, τους δε Ἰουδαιους ουκ εξειλετο
αιχμαλωτιζομενους. Και εν τοις Ευαγγελιοις δε οψομεθα ουκ εφ' ετερων, αλλ' επι
των αυτων αμφοτερα ταυτα γινομενα· και τον αυτον νυν μεν αρκεσαντα εαυτωι, νυν
δε προδεδομενον. Ὁ γαρ τα μυρια ταλαντα οφειλων, και εξειλετο εαυτον του
κινδυνου δεηθεις, και παλιν ουκ ισχυσεν· ετερος δε αντιστροφως προτερον εαυτον
προδους, υστερον τα μεγιστα εαυτωι βοηθησαι ισχυσε. Τις δε ουτος εστιν; Ὁ την
πατρυαν καταφαγων ουσιαν. Ὥστε εαν μεν ραιθυμωμεν, ουδε δι' ετερων
δυνησομεθα σωζεσθαι· εαν δε νηφωμεν, και δι' εαυτων τουτο ισχυσομεν, και δι'
εαυτων μαλλον, η δι' ετερων. Και γαρ ο Θεος ημιν μαλλον δουναι βουλεται την
χαριν, η ετεροις υπερ ημων· ινα και παῤρησιας απολαυωμεν, και βελτιους γινωμεθα,
σπουδαζοντες αυτου λυσαι την οργην. Ουτω την Χαναναιαν ηλεησεν· ουτω την
πορνην εσωσεν, ουτω τον ληιστην, ουδενος γενομενου μεσιτου και προστατου. εʹ. Και
ταυτα λεγω, ουχ ινα μη ικετευωμεν τους αγιους, αλλ' ινα μη ραιθυμωμεν, μηδε
αναπιπτοντες αυτοι και καθευδοντες, ετεροις τα καθ' ημας επιτρεπωμεν μονοις. Και
γαρ ειπων, Ποιησατε υμιν φιλους, ουκ εστη μεχρι τουτου μονον, αλλα προσεθηκεν,
Ἐκ του αδικου μαμωνα· ινα παλιν σον το κατορθωμα γενηται· ουδεν γαρ ετερον η
ελεημοσυνην ενταυθα ηινιξατο. Και το δη θαυμαστον, οτι ουδε ακριβολογειται προς
ημας, εαν αποστωμεν της αδικιας Ὃ γαρ λεγει τοιουτον εστιν· Ἐκτησω κακως;
αναλωσον καλως. Συνελεξας αδικως; σκορπισον δικαιως. Καιτοιγε ποια τουτο αρετη
το εκ των τοιουτων διδοναι; Ἀλλ' ομως ο Θεος, φιλανθρωπος ων, και μεχρι τουτου
καταβαινει· καν ουτω ποιωμεν, πολλα ημιν επαγγελλεται αγαθα. Ἀλλ' ημεις εις
τοσουτον αναισθησιας ηκομεν, ως μηδε εκ του αδικου διδοναι· αλλα μυρια
αρπαζοντες, αν πολλοστον μερος καταβαλωμεν, το παν νομιζομεν πεπληρωκεναι.
Ουκ ηκουσας Παυλου λεγοντος, οτι Ὁ σπειρων φειδομενως, φειδομενως και θερισει;
Τινος ουν ενεκεν φειδηι; μη γαρ αναλωμα το πραγμα εστι; μη γαρ δαπανη; 57.61
Προσοδος εστι και εμπορια. Ὅπου εμπορια, εκει και πλεονασμος· οπου σπορος, εκει
και αμητος. Συ δε, ει μεν γην λιπαραν και βαθειαν και πολλα δυναμενην δεξασθαι
σπερματα γεωργειν εμελλες, και τα οντα αν εξεβαλες, και παρ' ετερων αν εδανεισω,
ζημιαν την εν τοις τοιουτοις φειδω νομιζων ειναι· τον δε ουρανον μελλων
γεωργειν, τον ουδεμιαι ανωμαλιαι αερων υποκειμενον, αλλα παντως αποδωσοντα
μετα πλειονος προσθηκης τα καταβαλλομενα, οκνεις και αναδυηι, και ουκ εννοεις
οτι εστι φειδομενον απολεσαι, και μη φειδομενον κερδαναι. Σκορπισον τοινυν, ινα
μη απολεσηις· μη κατασχηις, ινα κατασχηις· εκβαλε, ινα φυλαξηις· αναλωσον, ινα
κερδανηις. Καν φυλαξαι αυτα δεηι, μη συ φυλαττε· παντως γαρ αυτα απολεις· αλλα
πιστευσον τωι Θεωι· ουδεις γαρ εκειθεν αρπαζει. Μη συ πραγματευου· ουδε γαρ οισθα
κερδαινειν· αλλα δανεισον τωι πλειω του κεφαλαιου τον τοκον παρεχοντι. ∆ανεισον
ενθα μηδεις φθονος, ενθα μηδεμια κατηγορια, μηδε επιβουλη, μηδε φοβος. ∆ανεισον
τωι μηδενος δεομενωι, και χρειαν εχοντι δια σε· τωι παντας τρεφοντι, και πεινωντι,
ινα συ μη λιμωξηις· τωι πενομενωι, ινα συ πλουτησηις. ∆ανεισον οθεν ουκ εστι
θανατον, αλλα ζωην αντι θανατου καρπωσασθαι· ουτοι μεν γαρ βασιλειαν, εκεινοι
δε γεενναν προξενουσιν οι τοκοι· οι μεν γαρ φιλαργυριας, οι δε φιλοσοφιας εισι· και
οι μεν ωμοτητος, οι δε φιλανθρωπιας. Τινα ουν εξομεν απολογιαν, οταν και πλειονα
εξον λαβειν, και μετα ασφαλειας, και εν καιρωι τωι προσηκοντι, και εν ελευθεριαι
πολληι, και σκωμματων χωρις και φοβων και κινδυνων, αφεντες ταυτα κερδαναι,
διωκωμεν εκεινα τα αισχρα και ευτελη και σφαλερα και διαπιπτοντα, και πολλην
προξενουντα την καμινον ημιν; Ουδεν γαρ, ουδεν των ενταυθα τοκων αισχροτερον,
57.62 ουδεν ωμοτερον. Τας γαρ αλλοτριας ο τοιουτος πραγματευεται συμφορας, και
προσοδον την ετερου δυσημεριαν ποιειται, και μισθον απαιτει φιλανθρωπιας,
καθαπερ δεδοικως μη ελεημων φανηι, και προσχηματι φιλανθρωπιας βαθυτερον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ορυσσει το βαραθρον, εν τωι βοηθειν επιτριβων την πενιαν, και εν τωι χειρα ορεγειν
ωθων, και δεχομενος μεν ως εις λιμενα, ναυαγιωι δε περιβαλλων, ως εν σκοπελωι και
υφαλωι και σπιλαδι τουτον. Ἀλλα τι κελευεις; φησι· το συλλεχθεν αργυριον και εμοι
χρησιμον, ετερωι διδοναι εις εργασιαν, και μηδενα μισθον απαιτειν; Ἄπαγε· ου φημι
τουτο εγω, αλλα και σφοδρα βουλομαι σε μισθον λαβειν, ου μην ευτελη και μικρον,
αλλα πολλωι μειζονα· αντι γαρ χρυσιου, τον ουρανον βουλομαι σε τοκον λαβειν. Τι
τοινυν εις πτωχειαν σεαυτον κατακλειεις, περι την γην συρομενος, και μικρα αντι
μεγαλων απαιτων; Τουτο γαρ ουκ ειδοτος εστι πλουτειν. Ὅταν γαρ ο μεν Θεος, αντι
χρηματων ολιγων επαγγελληται σοι τα εν τοις ουρανοις αγαθα, συ δε λεγηις, Μη
ουρανον μοι δωις, αλλ' αντι του ουρανου χρυσιον το απολλυμενον, τουτο
βουλομενου μενειν εστιν εν πενιαι. Ὡς ο γε επιθυμων πλουτου και ευποριας, τα
μενοντα προ των απολλυμενων, τα αναλωτα προ των δαπανωμενων, τα πολλα προ
των ολιγων, τα ακηρατα προ των φθειρομενων αιρησεται· ουτω γαρ κακεινα εψεται.
Ὁ μεν γαρ την γην προ του ουρανου ζητων, και ταυτης εκπεσειται παντως· ο δε
εκεινον ταυτης προτιθεις, αμφοτερων απολαυσεται μετα πολλης της υπερβολης.
Ὅπερ ινα και εφ' ημων γενηται, καταφρονησαντες των ενταυθα παντων, ελωμεθα
τα μελλοντα αγαθα. Ουτω γαρ και τουτων κακεινων τευξομεθα, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.61 ΟΜΙΛΙΑ ΣΤʹ. Του Ἰησου γεννηθεντος εν Βηθλεεμ της
Ἰουδαιας εν ημεραις Ἡρωδου του βασιλεως, ιδου μαγοι απο ανατολων
παρεγενοντο εις Ἱερο σολυμα, λεγοντες· Που εστιν ο τεχθεις βασι λευς
των Ἰουδαιων; ειδομεν γαρ αυτου τον αστερα εν τηι ανατοληι, και
ηλθομεν προσκυνη σαι αυτωι. αʹ.
Πολλης ημιν δει της αγρυπνιας, πολλων των ευχων, ωστε δυνηθηναι
επεξελθειν τωι παροντι χωριωι, και μαθειν, τινες οι μαγοι ουτοι, και ποθεν ηλθον, και
πως, και τινος αυτους πεισαντος, και τις ο αστηρ. Μαλλον δε, ει βουλεσθε, προτερον
α φασιν οι της αληθειας εχθροι, ταυτα εις μεσον αγαγωμεν. Και γαρ τοσουτον κατ'
αυτων επνευσεν ο διαβολος, ωστε και εντευθεν αυτους επιχειρειν οπλιζειν κατα των
της αληθειας λογων. Τι ουν φασιν; Ἰδου, φησι, και του Χριστου γεννηθεντος αστηρ
εφανη, οπερ εστι σημειον του την αστρολογιαν ειναι βεβαιαν. Πως ουν ει κατ'
εκεινον ετεχθη τον νομον, αστρολογιαν ελυσε, 57.62 και ειμαρμενην ανειλε, και
δαιμονας επεστομισε, και πλανην εξεβαλε, και πασαν τοιαυτην μαγγανειαν
ανετρεψε; Τι δε και οι μαγοι παρα του αστερος αυτου μανθανουσιν; οτι βασιλευς των
Ἰουδαιων ην; Και μην ου ταυτης ην της βασιλειας βασιλευς, καθως και τωι Πιλατωι
ελεγεν· Ἡ βασιλεια η εμη ουκ εστιν εκ του κοσμου τουτου. Ουδεν γουν επεδειξατο
τοιουτον· ουδε γαρ δορυφορους, ουτε υπασπιστας, ουτε ιππους, ουτε ημιονων
ζευγος, ουτε αλλο τι τοιουτον εσχε περι εαυτον· αλλα τον ευτελη τουτον βιον και
πτωχον μετηιει, δωδεκα ευτελεις ανθρωπους μεθ' εαυτου περιφερων. Ει δε και
βασιλεα ᾔδεσαν οντα, τινος ενεκεν παραγινονται; Ου γαρ δη τουτο αστρονομιας
εργον εστιν, απο των αστρων ειδεναι τους τικτομενους, αλλ' απο της ωρας των
τικτομενων προαναφωνειν τα μελλοντα εσεσθαι, ως φασιν. Ουτοι δε ουτε ωδινουσηι
τηι μητρι παρησαν, ουτε τον καιρον εγνωσαν, καθ' ον ετεχθη, ουτε εντευθεν λα 57.63
βοντες την αρχην, συνεθηκαν απο της των αστρων κινησεως τα μελλοντα εσεσθαι·
αλλ' αντιστροφως, αστερα προ πολλου του χρονου θεασαμενοι φανεντα επι της
αυτων χωρας, ερχονται οψομενοι τον τεχθεντα· οπερ και αυτο του προτερου σφοδρα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

απορωτερον αν ειη. Τις γαρ αυτους επεισε λογος, ποιων αγαθων ελπις, τον εκ
τοσουτου διαστηματος προσκυνησαι βασιλεα; Ει μεν γαρ αυτων εμελλε βασιλευειν,
μαλιστα μεν ουδε ουτω λογον ειχε το γινομενον. Και γαρ ει μεν εν βασιλικαις αυλαις
ετικτετο, και πατρος αυτωι βασιλεως παροντος, εικοτως αν τις εφη τουτους,
βουλομενους τον πατερα θεραπευσαι, προσκυνησαι το τεχθεν παιδιον, και ταυτηι
πολλην εαυτοις υποθεσιν προαποθεσθαι ευνοιας. Νυνι δε ουδε αυτων προσδοκωντες
εσεσθαι βασιλεα, αλλα εθνους αλλοκοτου και πολυ της αυτων αφεστηκοτος χωρας,
ουτε ανδρα ορωντες ηδη γενομενον, τινος ενεκεν τοσαυτην στελλονται αποδημιαν,
και δωρα προσφερουσι, και ταυτα μελλοντες μετα κινδυνων απαντα πραττειν; Και
γαρ και Ἡρωδης ακουσας διεταραχθη, και ο δημος απας εθορυβειτο, ταυτα
ακουσαντες παρ' αυτων. Ἀλλ' ου προηιδεσαν ουτοι ταυτα. Ἀλλ' ουκ αν εχοι λογον. Ει
γαρ και σφοδρα ησαν ανοητοι, τουτο ουκ αν ηγνοησαν, οτι εις πολιν βασιλευομενην
ελθοντες, και τοιαυτα κηρυξαντες, και βασιλεα ετερον παρα τον τοτε οντα
δειξαντες, ουχι μυριους καθ' εαυτων αν επεσπασαντο θανατους. Τι δε ολως και
προσεκυνουν εν σπαργανοις οντα; Ει μεν γαρ ανηρ ην, ειχεν αν τις ειπειν, οτι
προσδοκωντες την παρ' αυτου βοηθειαν εις προυπτον εαυτους εῤριψαν κινδυνον,
οπερ και αυτο της εσχατης αλογιας ην, τον Περσην, τον βαρβαρον, και ουδεν κοινον
εχοντα προς το Ἰουδαιων εθνος, βουλεσθαι μεν της οικιας αφιστασθαι, και πατριδα
και συγγενεις και οικειους αφιεναι, ετεραι δε εαυτους υποβαλλειν βασιλειαι. βʹ. Ει δε
τουτο ανοητον, το μετα τουτο ανοητοτερον πολλωι πλεον. Ποιον δη τουτο; Το
μακραν ουτως αποδημιαν ελθοντας, και προσκυνησαντας, και ταραξαντας παντας,
απελθειν ευθεως. Τι δε ολως και βασιλειας συμβολον ειδον, καλυβην και φατνην,
και παιδιον εν σπαργανοις, και μητερα πτωχην ιδοντες; Τινι δε και τα δωρα
προσεφερον, και τινος ενεκεν; Ἆρα νομος ην και εθος, τους πανταχου τικτομενους
βασιλεας ουτω θεραπευειν; και πασαν περιηιεσαν αει την οικουμενην, ους ᾔδεσαν
εσομενους βασιλεας απο μικρων και ευτελων, πριν επι τον θρονον τον βασιλικον
αναβηναι, προσκυνουντες; Ἀλλ' ουκ αν εχοι τις τουτο ειπειν. Τινος δε ενεκεν και
προσεκυνουν; Ει μεν των παροντων ενεκεν, και τι προσεδοκων παρα παιδιου και
μητρος ευτελους ληψεσθαι; ει δε των μελλοντων ενεκεν, και ποθεν ᾔδεσαν οτι
απομνημονευσει των τοτε γινομενων ο παις εν σπαργανοις προσκυνηθεις; Ει δε η
μητηρ εμελλεν αναμιμνησκειν αυτον, ουδε ουτω τιμης, αλλα κολασεως ησαν αξιοι,
εις προυπτον εμβαλλοντες αυτον κινδυνον. Ἐντευθεν γουν ο Ἡρωδης 57.64
ταραχθεις, και εζητει, και περιειργαζετο, και ανελειν επεχειρει. Και πανταχου δε ο
τον μελλοντα βασιλευειν καταδηλον ποιων, εκ πρωτης ηλικιας ιδιωτην οντα, ουδεν
ετερον η σφαγηι παραδιδωσι, και μυριους αναπτει πολεμους αυτωι. Ειδες οσα τα
ατοπα φαινεται, ει κατα ανθρωπινην ακολουθιαν και κοινην συνηθειαν ταυτα
εξετασαιμεν; Ουδε γαρ ταυτα μονον, αλλα και πλειονα τουτων ενην ειπειν, ζητησιν
εχοντα πλειω των ειρημενων. Ἀλλ' ινα μη συναπτοντες αποριας αποριαις ιλιγγιαιν
υμας ποιωμεν, φερε δη λοιπον επι την λυσιν των ζητουμενων ελθωμεν, αρχην της
λυσεως απο του αστερος αυτου ποιουμενοι. Ἂν γαρ μαθωμεν τις ο αστηρ, και
ποταπος, και ει των πολλων εις, η ξενος παρα τους αλλους, και ει φυσει αστηρ, η
οψει μονον αστηρ, ευκολως και τα αλλα παντα εισομεθα. Ποθεν ουν ταυτα εσται
δηλα; Ἀπο των γεγραμμενων αυτων. Ὅτι γαρ ου των πολλων εις ο αστηρ ουτος ην,
μαλλον δε ουδε αστηρ, ως εμοιγε δοκει, αλλα δυναμις τις αορατος εις ταυτην
μετασχηματισθεισα την οψιν, πρωτον απο της πορειας αυτης δηλον. Ου γαρ εστιν,
ουκ εστιν αστηρ τις ταυτην βαδιζων την οδον· αλλα καν ηλιον ειπηις, καν σεληνην,
καν τους αλλους απαντας αστερας, εξ ανατολων επι δυσιν ορωμεν χωρουντας· ουτος
δε απο αρκτου προς μεσημβριαν εφερετο· ουτω γαρ η Παλαιστινη προς την Περσιδα
κειται. ∆ευτερον, και απο του καιρου τουτο εστιν ιδειν. Ου γαρ εν νυκτι φαινεται,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αλλ' εν ημεραι μεσηι, ηλιου λαμποντος· οπερ ουκ εστι δυναμεως αστερος, αλλ' ουδε
σεληνης· η γαρ τοσουτον παντων υπερεχουσα, της ακτινος φανεισης της ηλιακης,
κρυπτεται ευθεως και αφανιζεται. Ουτος δε τηι της οικειας λαμπροτητος υπερβοληι
και τας ακτινας ενικησε τας ηλιακας, φανοτερος εκεινων φανεις, και εν τοσουτωι
φωτι μειζον λαμψας. Τριτον, απο του φαινεσθαι και παλιν κρυπτεσθαι. Την μεν γαρ
εως Παλαιστινης οδον εφαινετο χειραγωγων· επειδη δε επεβησαν των
Ἱεροσολυμων, εκρυψεν εαυτον· ειτα παλιν οτε τον Ἡρωδην αφεντες, διδαξαντες
αυτον υπερ ων ηλθον, εμελλον απιεναι, δεικνυσιν εαυτον· οπερ ουκ εστιν αστρου
κινησεως, αλλα δυναμεως τινος λογικωτατης. Ουδε γαρ ιδιαν τινα πορειαν ειχεν,
αλλ' οτε μεν εδει βαδισαι αυτους, εβαδιζεν· οτε δε στηναι, ιστατο, προς το δεον
παντα οικονομων· καθαπερ ο στυλος της νεφελης, και καθιζων και εγειρων το
στρατοπεδον των Ἰουδαιων, ηνικα εχρην. Τεταρτον, απο του τροπου της δειξεως
τουτο αν τις καταμαθοι σαφως. Ου γαρ ανω μενων τον τοπον εδεικνυ· ουδε γαρ
δυνατον ην αυτοις ουτω μαθειν· αλλα κατω καταβας τουτο εποιει. Ἴστε γαρ, οτι
τοπον ουτω μικρον, και οσον εικος καλυβην κατασχειν, μαλλον δε οσον εικος σωμα
παιδιου μικρου κατεχειν, ουχ οιον τε αστερα γνωριζειν. Ἐπειδη γαρ απειρον το
υψος, ουκ ηρκει ουτω στενον τοπον χαρακτηρισαι και γνωρισαι τοις βουλομενοις
ιδειν. Και τουτο απο της σεληνης ιδοι τις αν· η τοσουτον υπερφερης ουσα των
αστρων, πασι τοις 57.65 κατα την οικουμενην οικουσι, και εις τοσουτον πλατος γης
εκκεχυμενοις, απασιν εγγυς ειναι δοκει. Πως ουν ο αστηρ, ειπε μοι, τοπον ουτω
στενον φατνης και καλυβης εδεικνυ, ει μη το υψηλον εκεινο αφεις κατω κατεβη, και
υπερ αυτης εστη της κεφαλης του παιδιου; Ὅπερ ουν και ο ευαγγελιστης
αινιττομενος ελεγεν· Ἰδου ο αστηρ προηγεν αυτους, εως ελθων εστη επανω ου ην το
παιδιον. Ὁραις δι' οσων δεικνυται ου των πολλων εις ων ουτος ο αστηρ, ουδε κατα
την ακολουθιαν της εξω γενεσεως δεικνυς εαυτον; γʹ. Και τινος ενεκεν εφανη; Ὥστε
καθικεσθαι της Ἰουδαιων αναισθησιας, και πασαν αυτοις αποκλεισαι απολογιας
αφορμην αγνωμονουσιν. Ἐπειδη γαρ ο παραγενομενος, την μεν παλαιαν αναπαυειν
εμελλε πολιτειαν, την δε οικουμενην εις την αυτου προσκυνησιν καλειν, και εν γηι
και εν θαλαττηι προσκυνεισθαι πασηι, εκ προοιμιων ευθεως τοις εθνεσιν ανοιγει την
θυραν, δια των αλλοτριων τους οικειους παιδευσαι θελων. Ἐπειδη γαρ των
προφητων συνεχως ακουοντες λεγοντων περι της αυτου παρουσιας, ου σφοδρα
προσειχον, εποιησε και βαρβαρους ελθειν απο γης μακρας, τον παρ' αυτοις βασιλεα
επιζητουντας, και παρα Περσικης πρωτης φωνης μανθανουσιν, α παρα των
προφητων μαθειν ουκ ηνεσχοντο· ινα, αν μεν ευγνωμονωσι, μεγιστην εχωσι του
πειθεσθαι προφασιν· εαν δε φιλονεικωσι, πασης ωσιν απεστερημενοι λοιπον
απολογιας. Τι γαρ αν εχοιεν ειπειν, μη δεξαμενοι τον Χριστον μετα τους τοσουτους
προφητας, οταν ιδωσι μαγους απο οψεως ενος αστρου τουτον δεξαμενους, και
προσκυνησαντας τον φανεντα; Ὅπερ ουν επι των Νινευιτων εποιησε, πεμψας τον
Ἰωναν, και οπερ επι της Σαμαρειτιδος και της Χαναναιας, τουτο και επι των μαγων.
∆ια τουτο και ελεγεν· Ἄνδρες Νινευῗται αναστησονται, και κατακρινουσι· και,
Βασιλισσα νοτου αναστησεται, και κατακρινει την γενεαν ταυτην· οτι εκεινοι μεν
τοις ελαττοσιν επιστευσαν, ουτοι δε ουδε τοις μειζοσι. Και τινος ενεκεν δια τοιαυτης
αυτους ειλκυσεν οψεως, φησιν. Ἀλλα πως εχρην; Προφητας πεμψαι; Ἀλλ' ουκ αν οι
μαγοι προφητων ηνεσχοντο. Ἀλλα φωνην ανωθεν αφειναι; Ἀλλ' ουκ αν προσεσχον.
Ἀλλ' αγγελον αποστειλαι; Ἀλλα και τουτον αν παρεδραμον. ∆ια δη τουτο παντα
εκεινα αφεις ο Θεος, δια των συνηθων αυτους καλει, σφοδρα συγκαταβαινων, και
δεικνυσιν αστρον μεγα και εξηλλαγμενον, ωστε και τωι μεγεθει και τωι καλλει της
οψεως αυτους εκπληξαι, και τωι τροπωι της πορειας. Ταυτα και ο Παυλος μιμουμενος
απο βωμου τοις Ἕλλησι διαλεγεται, και ποιητων παραγει μαρτυριας εις μεσον· και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

μετα περιτομης τοις Ἰουδαιοις δημηγορει, και απο θυσιων προς τους εν νομωι ζωντας
την αρχην ποιειται της διδασκαλιας. Ἐπειδη γαρ εκαστωι τα συνηθη φιλα, και ο Θεος
και οι παρ' αυτου πεμφθεντες ανθρωποι προς την της οικουμενης σωτηριαν ουτω τα
πραγματα μεταχειριζουσι. Μη τοινυν αναξιον ειναι νομισηις αυτου, το δι' αστερος
αυτους καλεσαι· επει ουτω και τα Ἰουδαικα παντα 57.66 διαβαλεις, και τας θυσιας,
και τους καθαρμους, και τας νεομηνιας, και την κιβωτον, και τον ναον δε αυτον. Και
γαρ εξ Ἑλληνικης ταυτα παχυτητος ελαβε την αρχην. Ἀλλ' ομως ο Θεος δια την των
πλανηθεντων σωτηριαν ηνεσχετο δια τουτων θεραπευθηναι, δι' ων οι εξωθεν
δαιμονας εθεραπευον, μικρον παραλλαξας αυτα· ινα αυτους κατα μικρον της
συνηθειας αποσπασας επι την υψηλην αγαγηι φιλοσοφιαν. Ὃ δη και επι των μαγων
εποιησε, δι' οψεως αστρου καλεσαι αυτους ανασχομενος, ινα λοιπον υψηλοτερους
εργασηται. Ἐπει ουν ηγαγε και εχειραγωγησε, και προς την φατνην εστησεν, ουκετι
δι' αστρου, αλλα δι' αγγελου λοιπον αυτοις διαλεγεται, ουτω κατα μικρον βελτιους
εγενοντο. Τουτο και επι των Ἀσκαλωνιτων και Γαζαιων εποιησε. Και γαρ αι πεντε
πολεις εκειναι, επειδη της κιβωτου παραγενομενης επληγησαν καιριαν πληγην, και
απαλλαγην ουδεμιαν ευρισκον των επικειμενων κακων, τους μαντεις καλεσαντες,
και εκκλησιαν συναγαγοντες, εζητουν λυσιν ευρειν της θεηλατου πληγης εκεινης.
Ειτα των μαντεων ειποντων, οτι δαμαλεις αδαμαστους και πρωτοτοκουσας
υποζευξαι τηι κιβωτωι χρη, και μηδενος χειραγωγουντος αφειναι βαδιζειν· ουτω γαρ
εσται καταδηλον, ειτε θεηλατος ην η πληγη, ειτε εκ περιφορας τινος η νοσος (αν μεν
γαρ, φησι, τον ζυγον υπο της απειριας συντριψωσιν, η προς τας δαμαλεις μυκωμενας
επιστραφωσι, συντυχια το γεγενημενον εστιν· αν δε ορθα βαδισωσι, και ουτε προς
τον μυκηθμον των παιδιων πασχουσαι τι, ουτε υπο της αγνοιας της κατα την οδον,
πλανηθωσιν, ευδηλον οτι η του Θεου χειρ εστιν η αψαμενη των πολεων τουτων)·
επει ουν ταυτα των μαντεων ειποντων, επεισθησαν οι τας πολεις οικουντες εκεινας,
και εποιησαν ως εκελευσθησαν, και ο Θεος τηι των μαντεων ηκολουθησε γνωμηι,
συγκαταβαινων παλιν, και ουκ ενομισεν αναξιον ειναι αυτου των μαντεων την
προῤρησιν εις εργον εξαγαγειν, και ποιησαι πιστους ειναι δοκειν, εν οις τοτε
ειρηκασι. Και γαρ μειζον το κατορθουμενον ην, τωι και αυτους τους εναντιους
μαρτυρησαι τηι του Θεου δυναμει, και την περι αυτου ψηφον τους αυτων
διδασκαλους εξενεγκειν. Και ετερα δε πολλα τοιαυτα ιδοι τις αν οικονομουντα τον
Θεον. Και γαρ και το επι της εγγαστριμυθου τουτωι προσεοικε της οικονομιας τωι
τροπωι, ο και υμεις λοιπον απο των ειρημενων επιλυσαι δυνησεσθε. Του μεν ουν
αστερος ενεκεν παρα μεν ημων ταυτα ειρηται, παρα δε υμων και πλειονα λεχθηναι
δυναιτ' αν· ∆ιδου γαρ, φησι, σοφωι αφορμην, και σοφωτερος εσται. δʹ. ∆ει δε λοιπον
επι την αρχην των αναγνωσθεντων ελθειν. Τις δε η αρχη; Του δε Ἰησου γεννηθεντος
εν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας, εν ημεραις Ἡρωδου του βασιλεως, ιδου μαγοι απο
ανατολων ερχονται εις Ἱεροσολυμα. Μαγοι μεν αστερος καταρχοντος ηκολουθησαν·
ουτοι δε ουδε προφητων ενηχουντων επιστευσαν. Τινος δε ενεκεν ημιν και τον
χρονον λεγει, και τον τοπον, Ἐν Βηθλεεμ ειπων, και Ἐν ταις ημεραις Ἡρωδου του
βασιλεως; τινος δε 57.67 χαριν και το αξιωμα προστιθησι; Το αξιωμα μεν, επειδη και
ετερος ην Ἡρωδης, ο τον Ἰωαννην ανελων· αλλ' εκεινος τετραρχης ην, ουτος δε
βασιλευς. Τον τοπον δε και τον χρονον τιθησι, προφητειας ημας αναμιμνησκων
παλαιας· ων την μεν ο Μιχαιας προεφητευσε λεγων· Και συ, Βηθλεεμ, γη Ἰουδα,
ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· την δε ο πατριαρχης Ἰακωβ, ακριβως
ημιν χαρακτηριζων τον χρονον, και μεγα το παρασημον της αυτου παρουσιας τιθεις·
Ουκ εκλειψει γαρ, φησιν, αρχων εξ Ἰουδα, ουδε ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως
αν ελθηι ωι αποκειται· και αυτος προσδοκια εθνων. Ἄξιον δε κακεινο ζητησαι, ποθεν
εις τοιαυτην ηλθον εννοιαν, και τις αυτους εις τουτο διηγειρεν. Ου γαρ δη του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

αστερος εμοι δοκει το εργον ειναι μονον, αλλα και του Θεου του την ψυχην αυτων
κινησαντος· οπερ και επι Κυρου πεποιηκε, παρασκευαζων αυτον αφειναι τους
Ἰουδαιους. Ουχ ουτω μεντοι τουτο ειργασατο, ωστε το αυτεξουσιον λυμηνασθαι·
επει και Παυλον καλεσας ανωθεν δια φωνης, και την αυτου χαριν και την εκεινου
υπακοην δηλην εποιησε. Και τινος ενεκεν μη πασι τοις μαγοις τουτο, φησιν,
απεκαλυψεν; Ὅτι ουδε παντες πιστευειν εμελλον, αλλ' ουτοι των αλλων ησαν
επιτηδειοτεροι· επει και μυρια εθνη απωλοντο, και Νινευΐταις ο προφητης επεμπετο
μονοις, και δυο ησαν ληισται εν τωι σταυρωι, και ο εις διεσωθη μονος. Ὅρα γουν
τουτων την αρετην, ουκ αφ' ων ηλθον, αλλα και αφ' ων παῤρησιαζονται. Και γαρ
ινα μη δοξωσιν υποβολιμαιοι τινες ειναι, λεγουσι τον οδηγησαντα, και της οδου το
μηκος, και την παῤρησιαν ελθοντες ενδεικνυνται· Ἤλθομεν γαρ, φησι, προσκυνησαι
αυτωι· και ουτε του δημου τον θυμον, ουτε του βασιλεως την τυραννιδα
εδεδοικεισαν. Ὅθεν εμοιγε δοκουσιν ουτοι και οικοι διδασκαλοι γενεσθαι των
εγχωριων. Οι γαρ ενταυθα μη παραιτησαμενοι τουτο ειπειν, πολλωι μαλλον εις την
αυτων επαῤρησιασαντο, ατε και τον χρησμον τον παρα του αγγελου λαβοντες, και
την παρα του προφητου μαρτυριαν. Ἀκουσας δε Ἡρωδης, φησιν, εταραχθη, και πασα
Ἱεροσολυμα μετ' αυτου. Ὁ μεν Ἡρωδης εικοτως, ατε βασιλευς ων, και δεδοικως
υπερ τε εαυτου και των παιδων· τα δε Ἱεροσολυμα τινος ενεκεν; Καιτοι σωτηρα, και
ευεργετην, και ελευθερωτην ανωθεν αυτον οι προφηται προυλεγον. Τινος ουν
ενεκεν εταραχθησαν; Ἀπο της αυτης γνωμης, αφ' ης και εμπροσθεν τον Θεον
ευεργετουντα απεστρεφοντο, και των Αιγυπτιακων εμεμνηντο κρεων, τοσαυτης
απολαυοντες ελευθεριας. Συ δε μοι σκοπει των προφητων την ακριβειαν. Και γαρ
και αυτο τουτο προανεφωνησεν ο προφητης ανωθεν λεγων· Θελησουσιν, ει
εγενηθησαν πυρικαυστοι· οτι παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν. Ἀλλ'
ομως ταραχθεντες, ου ζητουσι το συμβαν ιδειν, ουδε τοις μαγοις ακολου 57.68 θουσι
και περιεργαζονται· ουτως ομου και φιλονεικοι και ραιθυμοι μαλιστα παντων ησαν.
∆εον γαρ αυτους και εγκαλλωπιζεσθαι, οτι παρ' αυτοις ο βασιλευς ετεχθη, και την
Περσων ειλκυσε χωραν, και μελλουσιν εχειν απαντας υποχειριους, ατε των
πραγματων επι το βελτιον προελθοντων, και απο προοιμιου λαμπρας ουτω της
αρχης γενομενης, οι δε ουδε ταυτηι γινονται αμεινους. Καιτοι αρτι της αιχμαλωσιας
ησαν της εκειθεν απαλλαγεντες· και εικος ην αυτους εννοειν, ει και μηδεν των
αποῤρητων και υψηλων ᾔδεσαν, αλλ' απο των παροντων εψηφισαντο μονον, οτι ει
τεχθεντα ουτω τρεμουσιν ημων τον βασιλεα, πολλωι μαλλον αυξηθεντα
φοβηθησονται, και υπακουσουσι, και των βαρβαρικων εσται λαμπροτερα τα
ημετερα. Ἀλλ' ουδεν τουτων αυτους διανιστησι· τοσαυτη ην αυτων η νωθεια, μετα
ταυτης δε και η βασκανια· απερ αμφοτερα δει μετα ακριβειας εξοριζειν της ημετερας
διανοιας, και πυρος ειναι σφοδροτερον τον μελλοντα επι της τοιαυτης παραταξεως
ιστασθαι. ∆ιο και ο Χριστος ελεγε· Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην· και ηθελον ει ηδη
ανηφθη. Και το Πνευμα δια τουτο εν πυρι φαινεται. εʹ. Ἀλλ' ημεις τεφρας
ψυχροτεροι γεγοναμεν, και των τεθνηκοτων νεκροτεροι· και ταυτα Παυλον ορωντες
υπερ τον ουρανον ιπταμενον, και τον ουρανον του ουρανου, και φλογος απασης
σφοδροτερον απαντα νικωντα και υπερβαινοντα, τα κατω, τα ανω, τα παροντα, τα
μελλοντα, τα οντα, τα ουκ οντα. Ει δε μειζον σου εκεινο το υποδειγμα, μαλιστα μεν
ουν και ουτος νωθειας ο λογος (τι γαρ σου πλεον ειχεν ο Παυλος, οτι αδυνατον τον
προς εκεινον σοι φῂς ειναι ζηλον;)· πλην αλλ' ινα μη φιλονεικωμεν, τον Παυλον
αφεντες, τους πρωτους πιστευσαντας εννοησωμεν, οι και χρηματα, και κτηματα, και
φροντιδα και σχολην απασαν βιωτικην εξεβαλον, και ολους εαυτους ανεθηκαν τωι
Θεωι, καθ' εκαστην νυκτα και ημεραν τηι του λογου διδασκαλιαι προσεδρευοντες.
Τοιουτον γαρ το πυρ το πνευματικον· ουδεμιαν επιθυμιαν αφιησιν εχειν των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

ενταυθα, αλλ' εις ετερον ημας μεθιστησιν ερωτα. ∆ια τουτο ο τοιουτων ερων
πραγματων, καν τα οντα προεσθαι δεηι, καν τρυφης, καν δοξης καταγελασαι, καν
αυτην εκδουναι την ψυχην, μετα πασης ευκολιας ταυτα παντα ποιει. Ἡ γαρ του
πυρος εκεινου θερμοτης εις την ψυχην εισιουσα, πασαν εκβαλλει νωθειαν, και
πτερου ποιει κουφοτερον τον αλοντα· και παντων των ορωμενων υπερορων λοιπον,
ο τοιουτος εν κατανυξει μενει διηνεκει, πηγας συνεχεις αφιεις δακρυων, και πολλην
εντευθεν καρπουμενος την ηδονην. Ουδεν γαρ ουτως συγκολλαι και ενοι τωι Θεωι, ως
τα τοιαυτα δακρυα. Ὁ τοιουτος καν εν μεσαις πολεσιν ηι κατοικων, ως εν ερημιαι
διατριβει και ορεσι και ναπαις, ουδενα των παροντων ορων, ουδε κορον των
τοιουτων λαμβανων θρηνων, αν τε υπερ εαυτου, αν τε υπερ των ετεροις
πεπλημμελη 57.69 μενων δακρυηι. ∆ια τουτο προ των αλλων τουτους εμακαριζεν ο
Θεος, Μακαριοι οι πενθουντες, λεγων. Και πως ο Παυλος φησι· Χαιρετε εν Κυριωι
παντοτε; Την εκ των δακρυων τουτων λεγων ηδονην. Ὥσπερ γαρ η δια κοσμον χαρα
λυπην εχει συγκεκληρωμενην, ουτω τα κατα Θεον δακρυα χαραν βλαστανει διηνεκη
και αμαραντον. Ουτω και η πορνη παρθενων εγενετο σεμνοτερα, τουτωι
κατασχεθεισα τωι πυρι. Ἐπειδη γαρ διεθερμανθη τηι μετανοιαι, εξεβακχευθη λοιπον
τωι περι τον Χριστον ποθωι, τας τριχας λυουσα, και τους αγιους βρεχουσα ποδας τοις
δακρυσι, και ταις ιδιαις αυτους απομασσουσα κομαις, και το μυρον κενουσα. Και
ταυτα μεν απαντα εξωθεν εγινετο· τα δε εν τηι διανοιαι τελουμενα πολλωι τουτων
θερμοτερα ην, α μονος αυτος εβλεπεν ο Θεος. ∆ια δη τουτο εκαστος ακουων,
συγχαιρει τε αυτηι, και ευφραινεται τοις εκεινης κατορθωμασι, και παντων
απαλλαττει των εγκληματων αυτην. Ει δε ημεις οι πονηροι ταυτην φερομεν την
ψηφον, εννοησον τινος απελαυσε παρα του φιλανθρωπου Θεου, και ποσα, και προ
των του Θεου δωρεων, απο της μετανοιας εκαρπωσατο αγαθα. Καθαπερ γαρ υετου
καταῤραγεντος σφοδρου αιθρια γινεται καθαρα, ουτω και δακρυων καταφερομενων
γαληνη γινεται και ευδια, και το εκ των αμαρτηματων αφανιζεται σκοτος. Και
ωσπερ εξ υδατος και πνευματος, ουτως απο δακρυων και εξομολογησεως
καθαιρομεθα παλιν, αν μη προς επιδειξιν τουτο ποιωμεν και προς φιλοτιμιαν. Την
γαρ ουτω δακρυουσαν της καλλωπιζομενης και υπογραφαις και επιτριμμασι μαλλον
κατηγορεισθαι φαιην αν ειναι δικαιον. Ἐγω γαρ εκεινα ζητω τα δακρυα τα μη προς
επιδειξιν, αλλα προς κατανυξιν γινομενα· τα λαθρα και εν τοις ταμιειοις, και
μηδενος ορωντος, αλλ' ηρεμα και αψοφητι σταζοντα· τα απο βαθους διανοιας, τα εν
τωι θλιβεσθαι και οδυνασθαι, τα δια τον Θεον μονον γινομενα, οια τα της Ἄννης ην·
Τα γαρ χειλη αυτης, φησιν, εκινειτο, και η φωνη αυτης ουκ ηκουετο. Ἀλλα τα
δακρυα μονα σαλπιγγος λαμπροτεραν ηφιει φωνην. ∆ια δη τουτο και την μητραν
ανεωιξεν ο Θεος, και την σκληραν πετραν απαλην αρουραν ειργασατο. ʹ. Ἂν ουτω
και αυτος δακρυηις, μιμητης του ∆εσποτου σου γεγονας. Και γαρ και αυτος εδακρυσε,
και επι Λαζαρου και επι της πολεως, και επι του Ἰουδα διεταραχθη. Και τουτο μεν
πολλακις εστιν ιδειν αυτον ποιουντα, γελωντα δε ουδαμου· αλλ' ουδε μειδιωντα
ηρεμα· ουκουν των ευαγγελιστων ουδεις ειρηκε. ∆ια τουτο και Παυλος, οτι μεν
εδακρυσε, και τριετιαν νυκτα και ημεραν τουτο εποιει και αυτος περι εαυτου, και
ετεροι περι αυτου τουτο λεγουσιν· οτι δε εγελασεν, ουδαμου ουτε αυτος ειρηκεν,
ουτε αλλος ουδε εις των αγιων, ουτε περι εαυτου, ουτε περι ετερου τινος τοιουτου·
αλλα περι Σαῤρας μονης τουτο ειρηται, ηνικα επετιμηθη· και περι του υιου Νωε, οτε
αντ' ελευθερου δουλος γεγονε. Και ταυτα λεγω, ου τον γελωτα εκκοπτων, αλλα την
διαχυσιν αναιρων. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, θρυπτηι 57.70 και διαῤρεεις, τοσαυταις
ευθυναις ενοχος ων ετι, και φοβερωι μελλων παραστησεσθαι δικαστηριωι, και
παντων παρεχειν λογον μετα ακριβειας των ενταυθα γεγενημενων; Και γαρ ων
εκοντες και ων ακοντες ημαρτομεν, δωσομεν λογον· Ὃς γαρ αν αρνησηται με,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

φησιν, εμπροσθεν των ανθρωπων, καγω αρνησομαι αυτον εμπροσθεν του Πατρος
μου. Καιτοιγε ακουσιος η τοιαυτη αρνησις, αλλ' ομως ου διαφευγει την κολασιν,
αλλα και ταυτης διδοαμεν ευθυνας· και ων ισμεν, και ων ουκ ισμεν· Ουδεν γαρ
εμαυτωι συνοιδα, φησιν, αλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι. Και ων κατα αγνοιαν, και
ων κατα γνωσιν· Μαρτυρω γαρ αυτοις, φησιν, οτι ζηλον Θεου εχουσιν, αλλ' ου κατ'
επιγνωσιν· αλλ' ομως ουκ αρκει τουτο εις απολογιαν αυτοις. Και Κορινθιοις δε
επιστελλων ελεγε· Φοβουμαι μηπως ως ο οφις εξηπατησεν Ευαν εν τηι πανουργιαι
αυτου, ουτω φθαρηι τα νοηματα υμων απο της απλοτητος της εις τον Χριστον.
Τοσουτων τοινυν μελλων διδοναι ευθυνας, καθηι γελων, και αστεια λεγων, και
τρυφηι προσεχων; Ἂν γαρ μη ταυτα ποιησω, φησιν, αλλα πενθησω, τι το οφελος;
Μεγιστον μεν ουν, και τοσουτον οσον ουδε τωι λογωι παραστησαι δυνατον. Ἐπι μεν
γαρ των εξωθεν δικαστηριων, οσα αν δακρυσηις, ουκ εκφευξηι την κολασιν μετα την
αποφασιν· ενταυθα δε, αν στυγνασηις μονον, ελυσας την ψηφον, και συγγνωμης
απελαυσας. ∆ια τουτο πολλα περι πενθους ημιν ο Χριστος διαλεγεται, και μακαριζει
τους πενθουντας, και ταλανιζει τους γελωντας. Ου γαρ εστι το θεατρον τουτο
γελωτος, ουδε δια τουτο συνηλθομεν, ινα ανακαγχαζωμεν, αλλ' ινα στεναζωμεν, και
βασιλειαν εκ του στεναγμου τουτου κληρονομησωμεν. Συ δε βασιλει μεν παρεστως,
ουδε απλως μειδιασαι ανεχηι· τον δε των αγγελων ∆εσποτην εχων ενοικον ουχ
εστηκας μετα τρομου και σωφροσυνης της προσηκουσης, αλλα γελαις, αυτου
πολλακις οργιζομενου; και ουκ εννοεις οτι των αμαρτηματων ταυτηι μειζονως
παροξυνεις αυτον; Ου γαρ ουτω τους αμαρτανοντας, ως τους μετα την αμαρτιαν μη
συστελλομενους αποστρεφεσθαι ειωθεν ο Θεος. Ἀλλ' ομως ουτως εισιν αναισθητως
τινες διακειμενοι, ως και μετα ταυτα τα ρηματα λεγειν· εμοι δε μη γενοιτο δακρυσαι
ποτε, αλλα δυη μοι γελαιν και παιζειν ο Θεος παντα τον χρονον. Και τι ταυτης της
διανοιας παιδικωτερον γενοιτ' αν; ου γαρ ο Θεος διδωσι παιζειν, αλλ' ο διαβολος.
Ἄκουσον γουν, οι παιζοντες τι επαθον· Ἐκαθισε, φησιν, ο λαος φαγειν και πιειν, και
ανεστησαν παιζειν. Τοιουτοι ησαν οι εν Σοδομοις, τοιουτοι οι επι του κατακλυσμου.
Και γαρ και περι εκεινων φησιν, Ὅτι εν υπερηφανιαι, και εν ευθηνιαις, και εν
πλησμονηι αρτων εσπαταλων. Και οι κατα τον Νωε οντες την κιβωτον επι τοσουτοις
ορωντες κατασκευαζομενην ετεσιν, αναλγητως ευφραινοντο, μηδεν των μελλοντων
προορωμενοι. ∆ια τουτο και παντας αυτους επελθων παρεσυρεν ο κατακλυσμος, και
το κοινον της οικουμενης ναυαγιον τοτε ειργασατο. ζʹ. Μη τοινυν αιτει παρα του
Θεου ταυτα, α παρα 57.71 του διαβολου λαμβανεις. Του γαρ Θεου, δουναι καρδιαν
συντετριμμενην και τεταπεινωμενην, νηφουσαν, σωφρονουσαν και κατεσταλμενην,
μετανοουσαν και κατανενυγμενην. Ταυτα εκεινου τα δωρα, επειδη και τουτου ημιν
χρεια μαλιστα. Και γαρ αγων εφεστηκε χαλεπος, και προς τας αορατους ημιν
δυναμεις η παλη, προς τα πνευματικα της πονηριας η μαχη, προς τας αρχας, προς τας
εξουσιας ο πολεμος· και αγαπητον σπουδαζοντας ημας και νηφοντας και
διεγηγερμενους, δυνηθηναι την αγριαν εκεινην φαλαγγα ενεγκειν. Ἂν δε γελωμεν
και παιζωμεν, και διαπαντος ραιθυμωμεν, και προ της συμβολης υπο της οικειας
καταπεσουμεθα ραιθυμιας. Ου τοινυν ημετερον το γελαιν διηνεκως και θρυπτεσθαι
και τρυφαιν, αλλα των επι σκηνης, των πορνευομενων γυναικων, των εις τουτο
εξυρημενων ανδρων, των παρασιτων, των κολακων· ου των επι τον ουρανον
κεκλημενων, ου των εις την ανω πολιν εγγεγραμμενων, ου των οπλα βασταζοντων
πνευματικα, αλλα των τωι διαβολωι τελουμενων. Ἐκεινος γαρ εστιν, εκεινος, ο και
τεχνην το πραγμα ποιησας, ινα τους στρατιωτας εκλυσηι του Χριστου, και
μαλακωτερα αυτων ποιησηι της προθυμιας τα νευρα. ∆ια τουτο και θεατρα
ωικοδομησεν εν ταις πολεσι, και τους γελωτοποιους εκεινους ασκησας, δια της
εκεινων λυμης κατα της πολεως απασης τον τοιουτον ενσκηπτει λοιμον· α φευγειν ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

Παυλος εκελευσε, την μωρολογιαν και την ευτραπελιαν, ταυτα διωκειν αναπειθων.
Και το δη χαλεπωτερον τουτων η του γελωτος εστιν υποθεσις. Ὅταν μεν γαρ
βλασφημον τι ειπωσιν η αισχρον οι μιμοι των γελοιων εκεινων, τοτε πολλοι των
ανοητοτερων γελωσι και τερπονται, υπερ ων αυτους λιθαζειν εχρην, υπερ τουτων
κροτουντες, και την καμινον του πυρος δια της ηδονης ταυτης κατα της εαυτων
ελκοντες κεφαλης. Οι γαρ επαινουντες τους ταυτα λεγοντας, ουτοι μαλιστα εισιν οι
λεγειν αναπειθοντες· διο και της κολασεως της επι τουτοις κειμενης δικαιοτερον αν
ειεν υπευθυνοι. Ει γαρ μηδεις ην ο τα τοιαυτα θεωμενος, ουδ' αν ο αγωνιζομενος ην·
οταν δε ιδωσιν υμας και εργαστηρια και τεχνας και την εκ τουτων προσοδον, και
παντα απλως υπερ της εκει διατριβης αφεντας, μειζονα δεχονται την προθυμιαν, και
πλειονα περι ταυτα ποιουνται σπουδην. Και ταυτα ουκ εκεινους απαλλαττων
εγκληματων λεγω, αλλ' ινα υμεις μαθητε, οτι την αρχην και την ριζαν της τοιαυτης
παρανομιας υμεις μαλιστα εστε οι παρεχοντες, οι την ημεραν απασαν εις ταυτα
καταναλισκοντες, και τα σεμνα του γαμου πραγματα εκπομπευοντες, και το
μυστηριον το μεγα παραδειγματιζοντες. Ουδε γαρ ουτως εκεινος ο ταυτα
υποκρινομενος εστιν ο πλημμελων, ως προ εκεινου συ, ο ταυτα κελευων ποιειν·
μαλλον δε ου κελευων μονον, αλλα και σπουδαζων, και ευφραινομενος, και γελων,
και επαινων τα γινομενα, και παντι τροπωι συγκροτων τα τοιαυτα εργαστηρια των
δαιμονων. Ποιοις ουν οφθαλμοις, ειπε μοι, λοιπον την γυναικα επι της οικιας οψει,
ιδων αυτην υβριζομενην εκει; Πως δε ουκ ερυθριαις αναμιμνησκομενος της
συνοικου, ηνικα αν την φυσιν αυτην παραδειγματιζομενην ιδηις; 57.72 ηʹ. Μη γαρ μοι
τουτο ειπηις, οτι υποκρισις εστι τα γινομενα· η γαρ υποκρισις αυτη πολλους
ειργασατο μοιχους, και πολλας ανετρεψεν οικιας. Και δια τουτο μαλιστα στενω, οτι
ουδε δοκει πονηρον ειναι το γινομενον, αλλα και κροτοι και κραυγη και γελως
πολυς, μοιχειας τολμωμενης τοσαυτης. Τι λεγεις; Ὑποκρισις τα γινομενα; ∆ι' αυτο
μεν ουν τουτο μυριων αν ειεν εκεινοι θανατων αξιοι, οτι α φευγειν οι νομοι
κελευουσιν απαντες, ταυτα μιμεισθαι εσπουδακασιν εκεινοι. Ει γαρ αυτο κακον, και
η μιμησις τουτου κακον. Και ουπω λεγω, ποσους εργαζονται μοιχους οι τα τοιαυτα
της μοιχειας υποκρινομενοι δραματα, πως ιταμους και αναισχυντους
κατασκευαζοντι τους των τοιουτων θεωρους· ουδεν γαρ πορνικωτερον και
ιταμωτερον οφθαλμου τοιαυτα βλεπειν ανεχομενου. Συ δε εν αγοραι μεν ουκ αν
ελοιο γυναικα γυμνουμενην ιδειν, μαλλον δε ουδε εν οικιαι, αλλα και υβριν το
πραγμα καλεις· επι δε το θεατρον αναβαινεις, ινα το κοινον των ανδρων και των
γυναικων ενυβρισηις γενος, και τους σαυτου αισχυνηις οφθαλμους; Μη γαρ δη τουτο
ειπηις, οτι πορνη εστιν η γυμνουμενη, αλλ' οτι η αυτη φυσις και σωμα το αυτο και
της πορνης και της ελευθερας. Ει γαρ ουδεν ατοπον τουτο, τινος ενεκεν επ' αγορας
αν ιδηις τουτο γινομενον, και αυτος αποπηδαις, και την ασχημονουσαν ελαυνεις; η
οταν μεν διηιρημενοι ωμεν, τοτε ατοπον το τοιουτον· οταν δε συνηγμενοι και παντες
ομου καθημενοι, ουκετι ομοιως αισχρον; Ἀλλα γελως ταυτα και ονειδος, και
εσχατης παραπληξιας ρηματα· και βελτιον πηλωι και βορβορωι την οψιν αναχρωσαι
πασαν, η τοιαυτην θεωρησαι παρανομιαν. Ουτε γαρ ουτως οφθαλμωι βλαβη
βορβορος, ως ακολαστος οψις, και γεγυμνωμενης γυναικος θεωρια. Ἄκουσον γουν
τι την γυμνωσιν εποιησεν εξ αρχης, και φοβηθητι της τοιαυτης ασχημοσυνης την
υποθεσιν. Τι ουν εποιησε την γυμνωσιν; Ἡ παρακοη, και η του διαβολου συμβουλη.
Ουτως ανωθεν και εξ αρχης, εκεινου τουτο γεγονε το επιτηδευμα. Ἀλλ' εκεινοι μεν
καν ηισχυνοντο γυμνοι οντες· υμεις δε και εγκαλλωπιζεσθε, κατα το αποστολικον
εκεινο, Ἐν τηι αισχυνηι την δοξαν εχοντες. Πως ουν οψεται σε λοιπον η γυνη απο της
τοιαυτης επανελθοντα παρανομιας; πως δεξεται; πως προσερει, ουτως ατιμως το
κοινον της γυναικειας παραδειγματισαντα φυσεως, και αιχμαλωτον υπο της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

τοιαυτης οψεως και δουλον γεγενημενον της πορνευθεισης γυναικος; Ει δε αλγειτε
ταυτα ακουοντες, χαριν υμιν εχω πολλην· Τις γαρ εστιν ο ευφραινων με, ει μη ο
λυπουμενος εξ εμου; Μη δη παυσησθε ποτε στενοντες επι τουτοις και δακνομενοι·
και γαρ προοιμιον υμιν εσται της επι τα κρειττω μεταβολης η εκ των τοιουτων
οδυνη. ∆ια τουτο καγω σφοδροτερον τον λογον εποιησαμην, ινα βαθυτεραν δους
την τομην, απαλλαξω της σηπεδονος των μεθυσκοντων υμας· ινα προς καθαραν
επαναγαγω ψυχης υγειαν· ης γενοιτο παντας ημας απολαυοντας δια παντων, και
των κειμενων επαθλων τοις κατορθωμασι τουτοις επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.73 ΟΜΙΛΙΑ Ζʹ. Και συναγαγων παντας τους αρχιερεις και γραμ
ματεις του λαου, επυνθανετο παρ' αυτων, που ο Χριστος γενναται. Οι δε
ειπον αυτωι· Ἐν Βηθλεεμ της Ἰουδαιας.
αʹ. Ειδες απαντα εις ελεγχον γινομενα Ἰουδαικον; Ἕως μεν γαρ αυτον ουκ
εθεωρουν, ουδε υπο της βασκανιας ηλισκοντο, μετα αληθειας τας μαρτυριας
διηγορευον· επειδη δε ειδον την απο των θαυματων εγγινομενην δοξαν, υπο του
φθονου κατασχεθεντες λοιπον προυδωκαν την αληθειαν. Ἀλλ' η αληθεια δια
παντων ᾔρετο, και υπο των εχθρων μειζονως συνεκροτειτο. Ὅρα γουν και ενταυθα
πως θαυμαστα και παραδοξα οικονομειται πραγματα. Ὁμου τε γαρ και μανθανουσι τι
πλεον παρ' αλληλων, και διδασκουσιν αλληλους, οι τε βαρβαροι και οι Ἰουδαιοι. Οι
μεν γαρ Ἰουδαιοι παρα των μαγων ηκουον, οτι και αστηρ αυτον επι της Περσων
εκηρυξε χωρας· οι δε μαγοι παρα των Ἰουδαιων εμανθανον, οτι τουτον, ον ο αστηρ
εκηρυξε, και προφηται προ πολλων ανωθεν διηγορευον χρονων· και της ερωτησεως
η υποθεσις διδασκαλιας σαφεστερας τε και ακριβεστερας εκατεροις αποδειξις γεγονε·
και οι της αληθειας εχθροι τα υπερ της αληθειας και ακοντες αναγκαζονται
αναγινωσκειν γραμματα, και την προφητειαν ερμηνευειν, ει και μη πασαν. Ειποντες
γαρ την Βηθλεεμ, και οτι εξ αυτης εξελευσεται ο ποιμαινων τον Ἰσραηλ, λοιπον
ουκετι προσεθηκαν το εξης, κολακευοντες τον βασιλεα. Τι δε τουτο ην; Ὅτι Αι
εξοδοι αυτου απ' αρχης εξ ημερων αιωνος. Και τινος ενεκεν, φησιν, ει εκειθεν
εμελλε παραγινεσθαι, εν Ναζαρετ μετα τον τοκον διηγε, και συνεσκιαζε την
προφητειαν; Και μην ου συνεσκιασεν, αλλα και μαλλον εξεκαλυψε. Το γαρ, εκει της
μητρος οικουσης διαπαντος, ενταυθα γεννηθηναι δεικνυσιν εξ οικονομιας το
πραγμα γινομενον. ∆ια τοι τουτο ουδε ευθεως τεχθεις εξηλθεν εκειθεν, αλλ'
εποιησεν ημερας τεσσαρακοντα, τοις βουλομενοις περιεργαζεσθαι διδους μετα
ακριβειας εξεταζειν απαντα. Και γαρ πολλα ην τα κινουντα προς την τοιαυτην
ζητησιν, ει γε προσεχειν εβουλοντο. Και γαρ ελθοντων των μαγων, ανεπτερωθη
πασα η πολις, και μετα της πολεως ο βασιλευς, και ο προφητης εις μεσον παρηγετο,
και δικαστηριον μεγιστον συνεκροτειτο, και ετερα δε πλειονα γεγονεν αυτοθι, απερ
ο Λουκας μετα ακριβειας διηγειται απαντα· οιον τα κατα την Ἄνναν, και τον
Συμεων, και τον Ζαχαριαν, και τους αγγελους, και τους ποιμενας, απερ απαντα τοις
προσεχουσιν ικανα ην παρασχειν αφορμας το γεγενημενον ευρειν. Ει γαρ απο
Περσιδος ελθοντες οι μαγοι ουκ ηγνοησαν τον τοπον, πολλωι μαλλον οι εκει
διατριβοντες ταυτα μαθειν ηδυναντο. Ἔδειξε μεν ουν εξ αρχης εαυτον δια πολλων
θαυματων· επειδη δε ουκ ηθελησαν ιδειν, κρυψας τον με 57.74 ταξυ χρονον εαυτον,
παλιν εξ ετερας απεκαλυψε λαμπροτερας αρχης. Ουδε γαρ οι μαγοι λοιπον, ουδε ο
αστηρ, αλλ' ο Πατηρ ανωθεν εκηρυττεν επι των Ἰορδανειων ρειθρων· και το Πνευμα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

δε επεφοιτα, την φωνην εκεινην ελκον επι την κεφαλην του βαπτιζομενου· και
Ἰωαννης μετα παῤρησιας απασης πανταχου της Ἰουδαιας εβοα, την οικουμενην, την
αοικητον της τοιαυτης διδασκαλιας πληρων· και η των θαυματων δε μαρτυρια, και
γη, και θαλαττα, και η κτισις απασα λαμπραν υπερ αυτου ηφιει φωνην. Παρα δε τον
καιρον των ωδινων τοσαυτα εγινετο, οσα εικος ηρεμα δειξαι τον παραγεγονοτα. Ἵνα
γαρ μη λεγωσιν οι Ἰουδαιοι, οτι ουκ ισμεν ποτε ετεχθη, ουδε εν ποιωι χωριωι, τα τε
κατα τους μαγους παντα ωικονομηθη, και τα αλλα απερ ειρηκαμεν· ωστε ουδεμιαν
αιτιαν αν εχοιεν ειπειν, μη ζητησαντες το γεγενημενον. βʹ. Σκοπει δε και της
προφητειας την ακριβειαν. Ου γαρ ειπεν, οτι εν Βηθλεεμ μενει, αλλ', εξελευσεται.
Ὥστε και τουτο προφητειας ην, το γεννηθηναι εκει μονον. Τινες δε αυτων
αναισχυντουντες φασι, περι του Ζοροβαβελ ταυτα ειρησθαι· και πως αν εχοιεν
λογον; Ου γαρ δη, αι εξοδοι αυτου απ' αρχης εξ ημερων αιωνος. Πως δε το εν αρχηι
λεχθεν, οτι Ἐκ σου εξελευσεται, αρμοσειεν αν εκεινωι; Ου γαρ εν τηι Ἰουδαιαι, αλλ' εν
τηι Βαβυλωνι ετεχθη· οθεν και Ζοροβαβελ εκληθη, δια το εκει σπαρηναι. Και οσοι την
Συρων ισασι γλωτταν, ισασι το λεγομενον. Μετα δε των ειρημενων, και ο μετα
ταυτα χρονος απας ικανος συστησαι την μαρτυριαν. Τι γαρ φησιν; Ουδαμως
ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· και την αιτιαν προστιθησι της περιφανειας,
λεγων, οτι, εκ σου εξελευσεται. Ουδεις δε ετερος λαμπρον και περιφανες εκεινο το
χωριον εποιησεν, αλλ' η μονος αυτος. Μετα γουν τον τοκον εκεινον, απο των
περατων της οικουμενης ερχονται οψομενοι την φατνην και της καλυβης τον
τοπον· οπερ ανωθεν ο προφητης προανεφωνησε, λεγων· Ουδαμως ελαχιστη ει εν
τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· τουτεστιν, εν τοις φυλαρχοις. Τουτο δε ειπων και την
Ἱερουσαλημ περιελαβεν. Ἀλλ' ουδε ουτω προσειχον, καιτοι της ωφελειας εις αυτους
διαβαινουσης. Και γαρ δια τουτο ουδαμου περι της αξιας αυτου διαλεγονται οι
προφηται εν αρχηι τοσουτον, οσον περι της ευεργεσιας της παρ' αυτου γενομενης εις
αυτους. Και γαρ ηνικα ετικτεν η παρθενος· Καλεσεις, φησι, το ονομα αυτου Ἰησουν·
και επαγει λεγων· Αυτος γαρ σωσει τον λαον αυτου απο των αμαρτιων αυτων. Και οι
μαγοι δε ουκ ελεγον, που εστιν ο Υιος του Θεου, αλλ' Ὁ τεχθεις βασιλευς των
Ἰουδαιων. Και ενταυθα παλιν ουκ ειπεν, οτι εκ σου εξελευσεται ο Υιος του Θεου·
αλλ' Ἡγουμενος, οστις ποιμανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ. Ἔδει γαρ και
συγκαταβατικωτε 57.75 ρον διαλεγεσθαι εν προοιμιοις, ινα μη σκανδαλιζωνται, και
τα περι της σωτηριας αυτων κηρυττειν, ινα τουτωι μαλλον εναγωνται. Ὅσαι γουν
πρωται φερονται μαρτυριαι, και ων ευθεως παρα την γεννησιν καιρος ην, ουδεν
μεγα, ουδε υψηλον περι αυτου λεγουσιν, ουδε οιον αι μετα την των σημειων
επιδειξιν· εκειναι γαρ τρανοτερον περι της αυτου αξιας διαλεγονται. Ὅτε γουν μετα
πολλα θαυματα παιδια υμνους εις αυτον ηιδον, ακουσον τι φησιν ο Προφητης· Ἐκ
στοματος νηπιων και θηλαζοντων κατηρτισω αινον· και παλιν· Ὅτι οψομαι τους
ουρανους εργα των δακτυλων σου· οπερ δημιουργον αυτον δεικνυσι του παντος
οντα. Και η μετα την αναληψιν δε παραχθεισα μαρτυρια το προς τον Πατερα
ομοτιμον δηλοι· Ειπε γαρ, φησιν, ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου. Και ο
Ἡσαΐας δε φησιν, οτι· Ὁ ανισταμενος αρχειν εθνων, επ' αυτωι εθνη ελπιουσι. Πως δε
φησι την Βηθλεεμ εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα ουκ ειναι ελαχιστην; ουδε γαρ εν
Παλαιστινηι μονον, αλλα και εν τηι οικουμενηι πασηι περιβλεπτος γεγονεν η κωμη.
Ἀλλα τεως προς Ἰουδαιους ο λογος· διο και επηγαγε· Ποιμανει τον λαον μου τον
Ἰσραηλ· καιτοιγε την οικουμενην εποιμανεν· αλλ', οπερ εφην, ου βουλεται
σκανδαλισαι τεως τον περι των εθνων εκκαλυπτων λογον. Και πως ουκ εποιμανε,
φησι, τον λαον τον Ἰουδαικον; Μαλιστα μεν και αυτο γεγονε· τον γαρ Ἰσραηλ
ενταυθα ειπων, τους αυτωι πεπιστευκοτας εξ Ἰουδαιων ηινιξατο. Και τουτο
ερμηνευων ο Παυλος ελεγεν· Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ, αλλ' οσοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

δια πιστεως και επαγγελιας εγεννηθησαν. Ει δε μη παντας εποιμανε, τουτο αυτων
εγκλημα και κατηγορια. ∆εον γαρ αυτους προσκυνησαι μετα των μαγων, και δοξασαι
τον Θεον, οτι επεστη καιρος τοιουτος, παντα λυων αυτων τα αμαρτηματα· και γαρ
ουδεν περι δικαστηριων ηκουσαν, ουδε ευθυνων, αλλα περι ημερου και πραου
ποιμενος· οι δε τουναντιον ποιουσι, και ταραττονται, και θορυβουσι, και μυριας μετα
ταυτα κατασκευαζουσιν επιβουλας. Τοτε Ἡρωδης καλεσας λαθρα τους μαγους,
ηκριβωσε παρ' αυτων τον χρονον του φαινομενου αστερος· επιχειρων ανελειν το
τεχθεν, οπερ εσχατης ανοιας ην, ουχι μανιας μονον. Και γαρ τα ειρημενα και τα
γεγενημενα ικανα ην αποστησαι αυτον πασης της τοιαυτης επιχειρησεως. Ουδε γαρ
κατα ανθρωπον ην τα συμβαντα. Το γαρ αστερα καλεσαι τους μαγους ανωθεν, και το
βαρβαρους ανδρας τοσαυτην αποδημιαν στειλασθαι, ωστε προσκυνησαι τον εν
σπαργανοις και φατνηι κειμενον, και το προφητας δε ανωθεν ταυτα παντα
προαναφωνειν, και τα αλλα παντα, μειζονα η κατα ανθρωπον ην· αλλ' ομως ουδεν
αυτον τουτων κατειχε. γʹ. Τοιουτον γαρ η πονηρια· εαυτηι περιπιπτει, και ανηνυτοις
αει πραγμασιν επιχειρει. Σκοπει δε την 57.76 ανοιαν. Ει μεν επιστευε τηι προφητειαι,
και ακινητον αυτην ειναι ενομιζεν, ευδηλον οτι αδυνατοις επεχειρει πραγμασιν· ει
δε ηπιστει παλιν, και ου προσεδοκα εκβησεσθαι τα λεγομενα, δεδοικεναι και
φοβεισθαι ουκ εχρην, ουδε δια τουτο επιβουλευειν· ωστε εκατερωθεν περιττος ο
δολος ην. Και τουτο δε ανοιας εσχατης, το νομισαι τους μαγους αυτον προτιμησειν
του τεχθεντος, υπερ ου τοσαυτην ηλθον αποδημιαν. Ει γαρ πριν ιδειν ουτως ησαν
εκκεκαυμενοι τωι ποθωι, μετα το θεασασθαι και πιστωθηναι παρα της προφητειας,
πως ηλπιζεν αυτους πεισαι προδουναι το παιδιον αυτωι; Ἀλλ' ομως και τοσουτων
οντων των απαγοντων αυτον, επεχειρει, Και καλεσας λαθρα τους μαγους,
επυνθανετο παρ' αυτων. Και γαρ ενομιζεν Ἰουδαιους κηδεσθαι του παιδιου· και ουκ
αν προσεδοκησεν εις τουτο μανιας εξολισθαινειν αυτους, ως τον προστατην και
Σωτηρα, και επ' ελευθεριαι του εθνους παραγενομενον βουλεσθαι εκδιδοναι τοις
εχθροις. ∆ια τουτο και λαθρα καλει, και ζητει τον χρονον, ου του παιδιου, αλλα του
αστερος, εκ πολλης της περιουσιας τιθεις το θηραμα. Και γαρ προ πολλου χρονου
δοκει μοι ο αστηρ φανηναι. Ἐπειδη γαρ πολυν κατα την οδοιποριαν εμελλον
αναλισκειν οι μαγοι χρονον, ινα ευθεως επιστωσι τωι τεχθεντι· εδει γαρ εν αυτοις
προσκυνηθηναι τοις σπαργανοις αυτον, ωστε το θαυμαστον και παραδοξον φανηναι
του πραγματος, προ πολλου του χρονου δεικνυσιν εαυτον ο αστηρ. Ει γαρ ηνικα
ετεχθη εν Παλαιστινηι, τοτε αυτοις ωφθη εν τηι ανατοληι, πολυν κατα την οδοιποριαν
διατριβοντες χρονον, ουκ αν εν σπαργανοις ειδον αυτον παραγενομενοι. Ει δε απο
διετους αναιρει και κατωτερω, μη θαυμασωμεν· ο γαρ θυμος και το δεος υπερ
πλειονος ασφαλειας και πλειονα προσετιθει χρονον, ωστε μηδενα διαφυγειν.
Καλεσας ουν αυτους, φησι· Πορευθεντες ακριβως εξετασατε περι του παιδιου· επαν
δε ευρητε, απαγγειλατε μοι, οπως καγω ελθων προσκυνησω αυτωι. Ειδες την ανοιαν;
Ει μεν γαρ εξ αληθειας ταυτα λεγεις, τινος ενεκεν λαθρα ερωταις; ει δε επιβουλευσαι
βουλομενος, πως ου συνειδες, ως εκ του λαθρα ερωτασθαι δυνησονται συνιδειν οι
μαγοι τον δολον; Ἀλλ', οπερ εφην, ψυχη υπο πονηριας αλουσα, παντων ανοητοτερα
γινεται. Και ουκ ειπεν, απελθοντες μαθετε περι του βασιλεως, αλλα Περι του
παιδιου· ουδε γαρ το ονομα της αρχης καλεσαι ηνεσχετο. Ἀλλ' οι μαγοι τουτων
ουδεν συνιδοντες υπο πολλης ευλαβειας· ου γαρ αν προσεδοκησαν, οτι εις τοσουτον
πονηριας εξηλθεν αν εκεινος, και ουτω θαυμαστηι οικονομιαι επιβουλευσαι
επεχειρησεν· Ἀπερχονται τουτων ουδεν υφορωμενοι, αλλ' εκ των καθ' εαυτους και
τα των αλλων στοχαζομενοι απαντα. Και ιδου ο αστηρ, ον ειδον εν τηι ανατοληι,
προηγεν αυτους. ∆ια γαρ τουτο και εκρυβη, ινα απολεσαντες τον χειραγωγουντα, εις
αναγκην εμπεσωσιν 57.77 ερωτησαι τους Ἰουδαιους, και πασι καταδηλον το πραγμα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

γενηται. Ἐπειδη γαρ ηρωτησαν και διδασκαλους εσχον τους εχθρους, φαινεται παλιν
αυτοις. Και σκοπει ακολουθιαν αριστην γινομενην. Ἀπο μεν γαρ του αστερος δεχεται
αυτους ο των Ἰουδαιων δημος και ο βασιλευς, και τον προφητην εισαγουσι
διδασκοντα το φαινομενον. Ἀπο δε του προφητου παλιν αγγελος αυτους παραλαβων
παντα εδιδαξε· τεως δε απο Ἱεροσολυμων εις Βηθλεεμ δια του αστερος βαδιζουσιν· ο
γαρ αστηρ παλιν κακειθεν συνωδευσεν· ινα μαθηις καντευθεν, οτι ου των πολλων εις
ην ουτος· ουδε γαρ εχει ταυτην την φυσιν αστηρ ουδε εις. Και ουχ απλως εβαδιζεν,
αλλα προηγεν αυτους ελκων και χειραγωγων εν ημεραι μεσηι. δʹ. Και τι του αστερος
τουτου εδει, φησι, λοιπον του χωριου γνωρισθεντος; Ἵνα και το παιδιον οφθηι. Ουδε
γαρ ην τι το δηλουν αυτο· επειδη ουδε η οικια περιφανης ην, ουτε η μητηρ λαμπρα
και επισημος. Ἔδει τοινυν του αστερος του επιστησοντος αυτους τωι τοπωι. ∆ιο και
απο Ἱεροσολυμων εξελθουσι φαινεται, και ου προτερον ισταται, εως την φατνην
κατελαβε. Και θαυμα συνηπτετο θαυματι· και γαρ αμφοτερα παραδοξα ην, και το
τους μαγους προσκυνειν, και το τον αστερα προαγειν, και ικανα και τους σφοδρα
λιθινους επισπασασθαι. Ει μεν γαρ ειπον οι μαγοι, οτι προφητων ηκουσαν ταυτα
λεγοντων, η οτι αγγελοι κατ' ιδιαν αυτοις διελεχθησαν, καν ηπιστηθησαν· νυν δε
της οψεως του αστερος ανωθεν φαινομενης, και οι σφοδρα αναισχυντουντες
επεστομιζοντο. Ειτα επειδη επεστη τωι παιδιωι, εστη παλιν ο αστηρ· οπερ και αυτο
μειζονος δυναμεως η κατα αστερα ην, το νυν μεν κρυπτεσθαι, νυν δε φαινεσθαι, και
φανεντα ιστασθαι. Ἐντευθεν κακεινοι προσθηκην πιστεως ελαμβανον. ∆ια τουτο και
εχαρησαν, οτι το ζητουμενον ευρον, οτι αγγελοι αληθειας γεγονασιν, οτι ουκ εικη
τοσαυτην ηλθον οδον· ουτω πολυν τινα ποθον περι τον Χριστον ειχον. Και γαρ
ελθων κατ' αυτης εστη της κεφαλης, δεικνυς οτι θειον εστι το γεννημα· και σταθεις,
επι την προσκυνησιν αγει, ουχ απλως βαρβαρους, αλλα τους σοφωτερους παρ'
εκεινοις. Ὁραις οτι εικοτως αστηρ εφανη; Και γαρ μετα την προφητειαν, και μετα την
των αρχιερεων και γραμματεων εξηγησιν, ετι τουτωι προσειχον. Αισχυνεσθω
Μαρκιων, αισχυνεσθω Παυλος ο Σαμοσατευς, μη βουληθεντες ιδειν απερ οι μαγοι
ειδον, οι της Ἐκκλησιας προγονοι· ουδε γαρ αισχυνομαι ουτως αυτους καλων.
Αισχυνεσθω Μαρκιων, ορων Θεον εν σαρκι προσκυνουμενον. Αισχυνεσθω Παυλος.
ορων ουχ ως ανθρωπον προσκυνουμενον απλως. Ἀλλ' οτι μεν εν σαρκι, τα
σπαργανα δεικνυσι και η φατνη· οτι δε ουχ ως ψιλον ανθρωπον προσεκυνουν,
δηλουσιν εν αωρωι της ηλικιας τοιαυτα δωρα προσαγοντες, α Θεωι προσαγειν εικος
ην. Αισχυνεσθωσαν μετ' αυτων 57.78 και Ἰουδαιοι, βαρβαρους και μαγους ορωντες
αυτους φθανοντας, και ουδε μετ' εκεινους ελθειν ανεχομενοι. Και γαρ τυπος ην των
μελλοντων τα τοτε γινομενα και εξ αυτων των προοιμιων εδηλουτο, οτι φθασει τον
δημον τον εκεινων τα εθνη. Και πως, φησιν, ουκ εξ αρχης, αλλα μετα ταυτα ελεγε·
Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη; Ὅτι του μελλοντος, οπερ εφην, γινεσθαι
τυπος ην το συμβαινον, και προαναφωνησις τις. Το μεν γαρ ακολουθον ην,
Ἰουδαιους προσελθειν πρωτους· επειδη δε εκοντες προυδωκαν την οικειαν
ευεργεσιαν, αντιστροφως τα πραγματα γεγονεν. Ἐπει ουδε ενταυθα προ των
Ἰουδαιων εδει τους μαγους ελθειν· ουδε τους εκ τοσουτου διαστηματος προλαβειν
τους παρ' αυτην την πολιν καθημενους· ουδε τους ουδεν ακηκοοτας φθασαι τους
προφητειαις συντραφεντας τοσαυταις. Ἐπειδη δε μεθ' υπερβολης τα οικεια
ηγνοησαν καλα, οι απο Περσιδος τους εν Ἱεροσολυμοις προλαμβανουσιν· οπερ ουν
και ο Παυλος φησιν· Ὑμιν αναγκαιον ην πρωτον λαληθηναι τον λογον του Κυριου·
επειδη δε αναξιους εαυτους εκρινατε, ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη. Ει γαρ και μη
προ τουτου επειθοντο, παρα γουν των μαγων ακουσαντας εδει δραμειν· αλλ' ουκ
ηθελησαν· δια τουτο, καθευδοντων εκεινων, ουτοι προτρεχουσιν. εʹ.
Ἀκολουθησωμεν τοινυν και ημεις τοις μαγοις, και της βαρβαρου συνηθειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

απαλλαγωμεν, και πολυ το διαστημα ποιησωμεν, ινα ιδωμεν τον Χριστον· επει
κακεινοι ει μη μακραν της αυτων εγενοντο χωρας, ουκ αν αυτον ειδον. Ἀποστωμεν
των γηΐνων πραγματων. Και γαρ οι μαγοι, εως μεν ησαν εν τηι Περσιδι, τον αστερα
εωρων· επειδη δε απεστησαν της Περσιδος, τον ηλιον της δικαιοσυνης εθεασαντο·
μαλλον δε ουδε τον αστερα αν ειδον, ει μη προθυμως εκειθεν ανεστησαν.
Ἀναστωμεν ουν και ημεις· καν παντες ταραττωνται, ημεις επι την οικιαν του
παιδιου τρεχωμεν· καν βασιλεις, καν δημοι, καν τυραννοι την οδον ταυτην
εκκοπτωσι, μη καταλυωμεν τον ποθον. Ουτω γαρ παντα τα επικειμενα
διακρουσομεθα δεινα. Ἐπει και ουτοι, ει μη το παιδιον ειδον, ουκ αν τον κινδυνον
εξεφυγον τον παρα του βασιλεως. Πριν η το παιδιον ιδειν, φοβοι και κινδυνοι και
ταραχαι παντοθεν επεκειντο· μετα δε την προσκυνησιν, γαληνη και ασφαλεια· και
ουκετι αστηρ, αλλ' αγγελος αυτους δεχεται, ιερεας απο της προσκυνησεως
γενομενους· και γαρ και δωρα προσεφερον. Ἀφεις τοινυν και συ τον Ἰουδαικον
λαον, την ταραττομενην πολιν, τον φονωντα τυραννον, την βιωτικην φαντασιαν,
σπευσον επι την Βηθλεεμ, οπου ο οικος του αρτου του πνευματικου. Καν γαρ ποιμην
ηις, και ενταυθα ελθηις, οψει το παιδιον εν καταλυματι. Καν βασιλευς ηις, και μη
παραγενηι, ουδεν σοι της πορφυριδος οφελος· καν μαγος ηις, ουδεν σε κωλυσει τουτο,
μονον αν επι τωι τιμησαι ελθηις και προσκυ 57.79 νησαι, και μη καταπατησαι τον Υιον
του Θεου· αν μετα τρομου και χαρας τουτο ποιηις· εστι γαρ ταυτα ομου συνελθειν
αμφοτερα. Ἀλλ' ορα μη κατα τον Ἡρωδην γενηι, και ειπηις· Ὅπως ελθων
προσκυνησω αυτον, και ελθων ανελειν βουληθηις. Τουτωι γαρ εοικασιν οι των
μυστηριων αναξιως μετεχοντες. Ἔνοχος γαρ ο τοιουτος εσεται, φησι, του σωματος
και του αιματος του Κυριου Και γαρ εχουσιν εν εαυτοις τον τυραννον αλγουντα τηι
βασιλειαι του Χριστου, τον εκεινου του Ἡρωδου παρανομωτερον, μαμωναν. Ουτος
γαρ βουλεται κρατειν, και πεμπει τους οικειους τους εαυτου, προσκυνησοντας μεν
σχηματι, σφαττοντας δε εν τωι προσκυνειν. Φοβηθωμεν τοινυν μη ποτε σχημα μεν
ικετων και προσκυνητων εχωμεν, εν δε τωι εργωι τα εναντια επιδειξωμεθα. Και
παντα απο των χειρων ριψωμεν, προσκυνειν μελλοντες. Καν χρυσον εχωμεν, αυτωι
προσενεγκωμεν, και μη κατορυξωμεν. Ει γαρ οι βαρβαροι τοτε εκεινοι εις τιμην
προσηνεγκαν, τις εσηι μηδε τωι χρειαν εχοντι διδους; ει εκεινοι τοσαυτην ηλθον
οδον, ινα τεχθεντα ιδωσι, ποιαν εξεις απολογιαν συ, μηδε στενωπον ενα απιων, ινα
αῤρωστουντα επισκεψηι και δεδεμενον; Καιτοιγε καμνοντας και δεδεμενους, και
τους εχθρους ελεουμεν· συ δε ουδε τον ευεργετην τον σον και ∆εσποτην. Κακεινοι
μεν χρυσιον προσηνεγκαν· συ δε αρτον μολις διδως. Ἐκεινοι ειδον τον αστερα, και
εχαρησαν· συ δε αυτον ορων τον Χριστον ξενον οντα και γυμνον ουκ επικαμπτηι. Τις
γαρ υμων δια τον Χριστον τοσαυτην αποδημιαν απεδημησε των μυρια
ευεργετηθεντων, οσην εκεινοι οι βαρβαροι, μαλλον δε οι φιλοσοφων
φιλοσοφωτεροι; Και τι λεγω τοσαυτην οδον; Πολλαι γαρ των γυναικων ουτως ημιν
μαλακιζονται, ως μηδε αμφοδον εν υπερβηναι, και ιδειν αυτον επι της φατνης της
πνευματικης, ει μη ημιονων επιλαβοιντο. Ἕτεροι δε επειδη βαδιζειν εχουσιν, οι μεν
βιωτικων πραγματων οχλον, οι δε θεατρα της ενταυθα αφιξεως προτιθεασι. Και οι
μεν βαρβαροι πριν ιδειν αυτον τοσαυτην ηνυσαν οδον δι' αυτον· συ δε ουδε μετα το
ιδειν εκεινους ζηλοις, αλλα αφεις αυτον μετα το ιδειν, τρεχεις ινα τον μιμον ιδηις
(των γαρ αυτων απτομαι παλιν ων και πρωην)· και κειμενον τον Χριστον ορων επι
φατνης, καταλιμπανεις, ινα γυναικας επι σκηνης ιδηις. Ποσων ουκ αξια ταυτα
σκηπτων; ʹ. Ειπε γαρ μοι, ει τις σε εις βασιλεια εισαγαγειν επηγγελλετο, και δειξειν
τον βασιλεα καθημενον, αρα αν ειλου το θεατρον αντι τουτων ιδειν; Καιτοιγε ουδεν
ουδε εκειθεν κερδαναι ην. Ἐνταυθα δε πηγη πυρος πνευματικη απο ταυτης
αναβλυζει της τραπεζης· και συ ταυτην αφεις, κατατρεχεις εις το θεατρον, ιδειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

νηχομενας γυναικας και φυσιν παραδειγματιζομενην, καταλιπων τον Χριστον παρα
την πηγην καθημενον; Και γαρ και νυν παρα την πηγην καθηται, ου Σαμαρειτιδι
διαλεγομενος, αλλ' 57.80 ολοκληρωι πολει· ταχα δε και νυν Σαμαρειτιδι μονηι. Ουδεις
γαρ αυτωι παρεστιν ουδε νυν· αλλ' οι μεν τοις σωμασι μονοις, οι δε ουδε αυτοις. Ἀλλ'
ομως αυτος ουκ αναχωρει, αλλα μενει, και παρ' ημων αιτει πιειν, ουχ υδωρ, αλλ'
αγιωσυνην· τα γαρ αγια τοις αγιοις διδωσιν. Ουδε γαρ υδωρ απο ταυτης ημιν παρεχει
της πηγης, αλλ' αιμα ζων· και μην θανατου εστι συμβολον, αλλα ζωης γεγονεν
αιτιον. Συ δε αφεις την πηγην του αιματος, το ποτηριον το φρικωδες, εις πηγην
απερχηι διαβολικην, ωστε νηχομενην πορνην ιδειν, και ναυαγιον υπομειναι ψυχης.
Το γαρ υδωρ εκεινο πελαγος ασελγειας εστιν, ου σωματα ποιουν υποβρυχια, αλλα
ψυχων ναυαγια εργαζομενον. Ἀλλ' η μεν νηχεται γυμνουμενη το σωμα, συ δε ορων
καταποντιζηι προς τον της ασελγειας βυθον. Τοιαυτη γαρ η του διαβολου σαγηνη·
ουκ εις αυτο κατιοντας το υδωρ, αλλ' ανωθεν καθημενους των εκει καλινδουμενων
μαλλον υποβρυχιους ποιει, και χαλεπωτερον αποπνιγει του Φαραω, του μετα των
ιππων και των αρματων καταποντισθεντος τοτε. Και ειγε ην ψυχας ιδειν, πολλας αν
υμιν εδειξα επιπλεουσας τοις υδασι τουτοις, ωσπερ των Αιγυπτιων τοτε τα σωματα.
Ἀλλα το χαλεπωτερον εκεινο εστιν, οτι και τερψιν την τοιαυτην πανωλεθριαν
καλουσι, και το πελαγος της απωλειας ηδονης ευριπον ονομαζουσι. Καιτοιγε
ευκολωτερον αν τις το Αιγαιον και Τυῤρηνικον παραδραμοι πελαγος μετα
ασφαλειας, η την θεωριαν ταυτην. Πρωτον μεν γαρ δι' ολης νυκτος προλαμβανει τηι
προσδοκιαι τας ψυχας ο διαβολος ειτα δειξας το προσδοκηθεν, εδησεν ευθεως και
αιχμαλωτους εποιησε. Μη γαρ επειδη μη εμιγης τηι πορνηι, καθαρος ειναι νομισηις της
αμαρτιας· τηι γαρ προθυμιαι το παν απηρτισας. Ει μεν γαρ υπο επιθυμιας κατεχηι,
μειζονα την φλογα ανηψας· ει δε ουδεν πασχεις προς τα ορωμενα, μειζονος
κατηγοριας ει αξιος, ετεροις σκανδαλον γινομενος τηι των θεαματων τουτων
προτροπηι, και την σεαυτου καταισχυνων οψιν, και μετα της οψεως την ψυχην.
Ἀλλα γαρ ινα μη μονον επιτιμωμεν, φερε και τροπον επινοησωμεν διορθωσεως. Τις
ουν ο τροπος εσται; Ταις γυναιξιν υμας παραδουναι βουλομαι ταις υμετεραις, ινα
αυται υμας παιδευσωσιν. Ἔδει γαρ, κατα τον του Παυλου νομον, υμας ειναι τους
διδασκαλους· επειδη δε η ταξις αντεστραφη δια της αμαρτιας, και ανω μεν το σωμα,
κατω δε η κεφαλη γεγονε, καν ταυτην ελωμεθα την οδον. Ει δε αισχυνηι διδασκαλον
εχων γυναικα, φυγε την αμαρτιαν, και δυνησηι ταχεως επι τον θρονον αναβηναι τον
παρα του Θεου σοι δοθεντα. Ὡς εως αν πλημμεληις, ουχι προς γυναικα μονον, αλλα
και προς αλογα σε ευτελεστερα πεμπει η Γραφη· και ουκ αισχυνεται τον λογωι
τετιμημενον τωι μυρμηκι πεμπουσα μαθητην. Ου γαρ της Γραφης τουτο κατηγορια,
αλλα των ουτω την εαυτων ευγενειαν προδιδοντων. Τουτο δη και ημεις 57.81
ποιησομεν· και νυν μεν σε τηι γυναικι παραδωσομεν· αν δε ταυτης καταφρονησηις,
και εις το των αλογων διδασκαλειον αποστελουμεν, και δειξομεν ποσοι μεν ορνιθες,
ποσοι δε ιχθυες, ποσα δε τετραποδα και ερπετα σου σεμνοτερα και σωφρονεστερα
φαινεται. Ει δε αισχυνηι την συγκρισιν και ερυθριαις, αναβηθι προς την οικειαν
ευγενειαν, και το της γεεννης πελαγος και τον του πυρος ποταμον φυγε, την εν τωι
θεατρωι κολυμβηθραν. Αυτη γαρ η κολυμβηθρα εκεινο το πελαγος προξενει, και την
αβυσσον εκεινην αναπτει της φλογος. ζʹ. Ει γαρ Ὁ εμβλεπων γυναικα προς το
επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν· ο και γυμνην αναγκαζομενος ιδειν, πως ου μυριακις
αιχμαλωτος γινεται; Ουχ ουτως ο επι του Νωε κατακλυσμος το των ανθρωπων
απωλεσε γενος, ως αυται αι νηχομεναι απαντας εκει μετα πολλης αποπνιγουσι της
αισχυνης. Ἐκεινος μεν γαρ ο υετος, ει και θανατον ειργασατο σωματος, αλλα την της
ψυχης κακιαν ανεκοψεν· ουτος δε τουναντιον ποιει, των σωματων μενοντων, την
ψυχην απολλυσιν. Ὑμεις δε οταν μεν προεδριας ηι λογος, αξιουτε της οικουμενης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

προκαθησθαι πασης, επειδη πρωτη η πολις ημων το των Χριστιανων ανεδησατο
ονομα· εν δε τωι της σωφροσυνης αγωνι, και των αγροικοτερων πολεων ελαττον
φεροντες ουκ αισχυνεσθε; Ναι, φησι· και τι κελευεις ποιειν; Τα ορη καταλαμβανειν
και μοναχους γινεσθαι; ∆ια γαρ τουτο στενω, οτι μονοις εκεινοις ηγεισθε αρμοζειν
κοσμιοτητα και σωφροσυνην· καιτοιγε ο Χριστος κοινους τους νομους εθηκε. Και
γαρ οταν λεγηι, Ἐαν τις εμβλεψηι γυναικι προς το επιθυμησαι, ου τωι μοναζοντι λεγει,
αλλα και τωι γυναικα εχοντι· και γαρ το ορος εκεινο τοτε παντων των τοιουτων
πεπληρωμενον ην· Ἐννοησον τοινυν εκεινο το θεατρον, και μισησον τουτο το
διαβολικον, και μη καταγνωις του λογου βαρυτητα. Ουδε γαρ κωλυω γαμειν, ουδε
εμποδιζω τερπεσθαι· αλλα μετα σωφροσυνης τουτο βουλομαι γινεσθαι, ου μετα
αισχυνης και κατηγοριας και μυριων εγκληματων. Ου νομοθετω τα ορη
καταλαμβανειν και τας ερημιας, αλλα χρηστον ειναι και επιεικη και σωφρονα,
μεσην οικουντα την πολιν. Και γαρ παντα ημιν τα των νομων κοινα προς τους
μοναχους εστι, πλην του γαμου· μαλλον δε και εν τουτωι κελευει ο Παυλος εν 57.82
απασιν εξισουσθαι αυτοις, λεγων· Παραγει γαρ το σχημα του κοσμου τουτου, ινα και
οι εχοντες γυναικας ως μη εχοντες ωσιν. Ὥστε, φησιν, ου κελευω τας κορυφας των
ορεων καταλαμβανειν· εβουλομην μεν γαρ, δια το τας πολεις μιμεισθαι τα εν
Σοδομοις γινομενα· πλην ουκ αναγκαζω τουτο. Μενε οικιαν εχων και παιδια και
γυναικα· αλλα μη υβριζε την γυναικα, μηδε παραδειγματιζε τα παιδια, μηδε εισαγε
εις την οικιαν την απο των θεατρων λυμην. Ουκ ακουεις Παυλου λεγοντος; Ὁ ανηρ
ουκ εξουσιαζει του ιδιου σωματος, αλλ' η γυνη· και κοινους αμφοτεροις τιθεντος
νομους; Συ δε, αν μεν εις εκκλησιαν συνεχως εμβαλληι η γυνη, βαρυς κατηγορος
γινηι· αυτος δε εις θεατρα διημερευων, ουχ ηγηι κατηγοριας αξιος ειναι· αλλα περι
μεν την της γυναικος σωφροσυνην ουτως ει ακριβης, ως και περιττος ειναι και
αμετρος, και μηδε τας αναγκαιας εξοδους συγχωρειν· σαυτωι δε νομιζεις παντα
εξειναι. Ἀλλ' ουκ επιτρεπει σοι Παυλος, ο και τηι γυναικι την αυτην εξουσιαν διδους,
και γαρ· Τηι γυναικι, φησιν, ο ανηρ την οφειλομενην τιμην αποδιδοτω. Ποια ουν
αυτη η τιμη, οταν εν τοις καιριοις αυτην υβριζηις, και το σωμα αυτης ταις πορναις
παρεχηις; το γαρ σον εκεινης σωμα εστιν· οταν θορυβους και πολεμους εισαγηις εις
την οικιαν; οταν τοιαυτα ποιηις εν αγοραι, α διηγουμενος εν οικιαι καταισχυνεις μεν
την ακουουσαν γυναικα, αισχυνεις δε την παρουσαν θυγατερα, και προ γε εκεινων
σαυτον; Ἀναγκη γαρ η σιγαιν, η τοιαυτα ασχημονειν, εφ' οις και τους οικετας
μαστιζεσθαι δικαιον. Τινα ουν εξεις απολογιαν, ειπε μοι, α μηδε ειπειν καλον, ταυτα
βλεπων μετα πολλης της σπουδης; α μηδε διηγησασθαι ανεκτον, ταυτα παντων
προτιθεις; Τεως μεν ουν, ωστε μη γενεσθαι φορτικωτερος, ενταυθα καταλυσω τον
λογον. Ἐαν δε τοις αυτοις επιμεινητε, οξυτερον το σιδηριον ποιησας, βαθυτεραν
δωσω την τομην· και ου παυσομαι, εως αν διασκεδασας του διαβολου το θεατρον,
καθαρον ποιησω της Ἐκκλησιας τον συλλογον. Ουτω γαρ και της παρουσης
αισχυνης απαλλαγησομεθα, και την μελλουσαν καρπωσομεθα ζωην, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.81 ΟΜΙΛΙΑ Ηʹ. Και εισελθοντες εις την οικιαν, ειδον
το παι διον μετα Μαριας της μητρος αυτου· και πε σοντες προσεκυνησαν αυτωι· και
ανοιξαντες τους θησαυρους αυτων προσηνεγκαν αυτωι δω ρα, χρυσον, και λιβανον,
και σμυρναν. αʹ. Πως ουν φησιν ο Λουκας, οτι επι της φατνης κειμενον ην; Ὅτι
τεκουσα μεν ευθεως αυτο κατεκλινεν εκει· ατε γαρ πολλων συνιοντων δια την
απογραφην, 57.82 ουκ ην οικιαν ευρειν· οπερ ουν και ο Λουκας επισημαινεται
λεγων, οτι δια το μη ειναι τοπον, ανεκλινεν αυτον. Μετα δε ταυτα ανειλετο, και επι
των γονατων ειχεν. Ὁμου τε γαρ επεβη της Βηθλεεμ, και τας ωδινας ελυσεν· ινα
μαθηις καντευθεν την οικονομιαν πασαν, α και οτι ουχ απλως ουδε ως ετυχε ταυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

εγινετο, αλλα κατα προνοιαν τινα θειαν και 57.83 προφητειας ακολουθιαν ταυτα
παντα επληρουτο. Ἀλλα τι το πεισαν αυτους προσκυνησαι; Ουτε γαρ η Παρθενος
επισημος ην, ουτε η οικια περιφανης, ουτε αλλο τι των ορωμενων ικανον εκπληξαι
και επισπασασθαι. Οι δε ου μονον προσκυνουσιν, αλλα και ανοιξαντες τους
θησαυρους αυτων, δωρα προσαγουσι, και δωρα, ουχ ως ανθρωπωι, αλλ' ως Θεωι. Ὁ
γαρ λιβανωτος και η σμυρνα τουτου συμβολον ην. Τι ουν το πεισαν αυτους; Το
παρασκευασαν οικοθεν αναστηναι και τοσαυτην ελθειν οδον· τουτο δε ην ο τε
αστηρ, και η παρα του Θεου γενομενη τηι διανοιαι αυτων ελλαμψις, κατα μικρον
αυτους προς την τελειοτεραν οδηγουσα γνωσιν. Ουδε γαρ αν, ει μη τουτο ην, των
φαινομενων ευτελων οντων απαντων, τοσαυτην επεδειξαντο τιμην. ∆ια τουτο
ουδεν των αισθητων μεγα εκει, αλλα φατνη, και καλυβη, και μητηρ πτωχη· ινα
γυμνην των μαγων ιδηις την φιλοσοφιαν, και μαθηις οτι ουχ ως ανθρωπωι ψιλωι, αλλ'
ως Θεωι προσηιεσαν και ευεργετηι. ∆ιοπερ ουδενι των ορωμενων εξωθεν
εσκανδαλιζοντο, αλλα και προσεκυνουν και δωρα προσηγον, της μεν Ἰουδαικης
απηλλαγμενα παχυτητος· ουδε γαρ προβατα και μοσχους εθυσαν· της δε
εκκλησιαστικης εγγυς οντα φιλοσοφιας· επιγνωσιν γαρ και υπακοην και αγαπην
αυτωι προσηγον. Χρηματισθεντες δε κατ' οναρ, μη ανακαμψαι προς Ἡρωδην, δι'
αλλης οδου ανεχωρησαν εις την χωραν αυτων. Θεα καντευθεν την πιστιν αυτων,
πως ουκ εσκανδαλισθησαν, αλλ' εισιν ευηνιοι και ευγνωμονες, και ου θορυβουνται,
ουδε διαλογιζονται προς εαυτους λεγοντες· Και μην ει μεγα το παιδιον εστι τουτο,
και εχει τινα ισχυν, τις χρεια φυγης και λαθραιας αναχωρησεως; και τι δηποτε
φανερως ελθοντας ημας και μετα παῤρησιας, και προς δημον τοσουτον και προς
βασιλεως μανιαν σταντας, ως δραπετας και φυγαδας εκπεμπει ο αγγελος της
πολεως; Ἀλλ' ουδεν τουτων ουτε ειπον, ουτε ενενοησαν. Τουτο γαρ μαλιστα
πιστεως, το μη ζητειν ευθυνας των προστεταγμενων, αλλα πειθεσθαι τοις
επιταττομενοις μονον. Ἀναχωρησαντων δε αυτων, ιδου αγγελος Κυριου φαινεται τωι
Ἰωσηφ κατ' οναρ, λεγων· Ἐγερθεις παραλαβε το παιδιον και την μητερα αυτου, και
φευγε εις Αιγυπτον. Ἄξιον ενταυθα διαπορησαι και υπερ των μαγων, και υπερ του
παιδιου. Ει γαρ και εκεινοι μη εθορυβηθησαν, αλλα μετα πιστεως παντα εδεξαντο,
ημας αξιον ζητησαι, διατι μη παροντες σωζονται εκεινοι και το παιδιον, αλλ' οι μεν
εις Περσιδα, το δε εις Αιγυπτον φυγαδευεται μετα της μητρος; Ἀλλα τι; εδει αυτον
εμπεσειν εις τας χειρας του Ἡρωδου, και εμπεσοντα μη κατακοπτεσθαι; Ἀλλ' ουκ αν
ενομισθη σαρκα ανειληφεναι· ουκ αν επιστευθη της οικονομιας το μεγεθος. Ει γαρ
τουτων γινομενων, και πολλων ανθρωπινως οικονομουμενων, ετολμησαν τινες
ειπειν οτι μυθος η της σαρκος αναληψις, που ουκ αν εξεπεσον ασεβειας, ει παντα
θεοπρεπως και κατα την αυτου δυναμιν επραττε; Τους δε μαγους εκπεμπει ταχεως,
ομου μεν διδασκαλους 57.84 αποστελλων τηι Περσων χωραι, ομου δε εκκοπτων του
τυραννου την μανιαν, ινα μαθηι οτι ανηνυτοις επιχειρει πραγμασι, και τον θυμον
σβεσηι, και της ματαιοπονιας εαυτον απαγαγηι ταυτης. Ου γαρ δη το μετα παῤρησιας
περιγινεσθαι των εχθρων μονον, αλλα και το μετ' ευκολιας αυτους απαταιν, της
αυτου δυναμεως αξιον. Ουτω γουν και τους Αιγυπτιους επι των Ἰουδαιων ηπατησε,
και δυναμενος φανερως τον εκεινων πλουτον εις τας των Ἑβραιων μεταστησαι
χειρας, λαθρα και μετα απατης τουτο κελευει ποιειν οπερ ουκ ελαττον των αλλων
σημειων φοβερον αυτον παρα τοις εναντιοις εποιησεν. βʹ. Οι γουν Ἀσκαλωνιται και
οι λοιποι παντες, ηνικα την κιβωτον ελαβον, και πληγεντες λοιπον παρηινουν τοις
οικειοις μη πολεμειν, μηδε εξ εναντιας ιστασθαι, μετα των αλλων θαυματων και
τουτο εις μεσον ηγον λεγοντες· Ἵνα τι βαρυνετε τας καρδιας υμων, καθως εβαρυνεν
Αιγυπτος και Φαραω; ουχ οτε ενεπαιξεν αυτοις, τοτε εξαπεστειλε τον λαον αυτου και
απηλθον; Ταυτα δε ελεγον, των αλλων σημειων των φανερως γενομενων ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

ελαττον και τουτο νομιζοντες ειναι, εις την της δυναμεως αυτου και της
μεγαλωσυνης αποδειξιν. Ὃ δη και ενταυθα γεγονεν, ικανον εκπληξαι τον τυραννον.
Ἐννοησον γαρ οια πασχειν εικος ην τον Ἡρωδην, και πως αποπνιγεσθαι,
απατηθεντα παρα των μαγων και ουτω καταγελασθεντα. Τι γαρ, ει μη γεγονε
βελτιων; Ου του ταυτα οικονομησαντος εγκλημα, αλλα της εκεινου μανιας η
υπερβολη, μηδε τοις δυναμενοις αυτον παραμυθησασθαι και αποστησαι της
πονηριας εικοντος, αλλ' επεξιοντος περαιτερω, ινα και χαλεπωτεραν δεξηται δικην
της τοιαυτης ανοιας. Και τινος ενεκεν φησιν, Εις Αιγυπτον το παιδιον πεμπεται;
Μαλιστα μεν και ο ευαγγελιστης την αιτιαν ειρηκεν· Ἵνα πληρωθηι γαρ, φησιν, Ὅτι
εξ Αιγυπτου εκαλεσα τον υιον μου· αμα δε και χρηστων προοιμια λοιπον ελπιδων τηι
οικουμενηι προανεφωνειτο. Ἐπειδη γαρ Βαβυλων και Αιγυπτος μαλιστα της γης
απασης τηι φλογι της ασεβειας ησαν εκκεκαυμεναι, εκ προοιμιων δεικνυς οτι
αμφοτερας διορθωσεται και βελτιους ποιησει, και πειθων δια τουτων και περι της
ολης οικουμενης τα χρηστα προσδοκαιν, τηι μεν τους μαγους απεστειλε, τηι δε αυτος
επεβη μετα της μητρος. Προς δε τοις ειρημενοις και ετερον εντευθεν παιδευομεθα,
ου μικρον εις φιλοσοφιαν ημιν συντεινον. Ποιον δη τουτο; Το εκ προοιμιων
πειρασμους προσδοκαιν και επιβουλας. Ὅρα γουν απο των σπαργανων ευθεως τουτο
γινομενον. Και γαρ τεχθεντος αυτου, και τυραννος μαινεται, και φυγη και
μεταστασις γινεται προς την υπεροριαν, και ουδεν αδικησασα η μητηρ εις την των
βαρβαρων φυγαδευεται χωραν· ινα συ ταυτα ακουων, οταν καταξιωθηις
διακονησασθαι τινι πνευματικωι πραγματι, ειτα ιδηις σαυτον πασχοντα τα ανηκεστα
και μυριους υπομενοντα κινδυνους, μη διαταραχθηις, μηδε ειπηις· Τι ποτε τουτο εστι;
και μην στεφανουσθαι με εδει και ανακηρυττεσθαι, και λαμπρον ειναι 57.85 και
περιφανη, προσταγμα πληρουντα δεσποτικον· αλλ' εχων τουτο το υποδειγμα, φερηις
παντα γενναιως, ειδως οτι μαλιστα αυτη των πνευματικων η ακολουθια εστι, το
πανταχου πειρασμους συγκεκληρωμενους εχειν. Ὅρα γουν ουκ επι της μητρος και
του παιδιου τουτο γινομενον μονον, αλλα και επι των βαρβαρων εκεινων. Και γαρ
εκεινοι λαθρα αναχωρουσιν εν ταξει φυγαδων· και αυτη παλιν, ουδεποτε την οικιαν
υπερβασα, μακραν ουτω ταλαιπωριας οδον υπομενειν κελευεται, δια τον θαυμαστον
τουτον τοκον και τας πνευματικας ωδινας. Και θεα το παραδοξον παλιν. Παλαιστινη
μεν επιβουλευει, Αιγυπτος δε υποδεχεται και διασωζει τον επιβουλευομενον. Ου γαρ
δη μονον επι των παιδων του πατριαρχου τυποι συνεβαινον, αλλα και επ' αυτου του
∆εσποτου. Πολλα γουν δια των υπ' αυτου γινομενων τοτε προανεκηρυττετο των
υστερον συμβαινειν μελλοντων· οπερ ουν και επι της ονου και επι του πωλου
γεγονε. Φανεις τοινυν ο αγγελος, ουχι τηι Μαριαι, αλλα τωι Ἰωσηφ διαλεγεται· και τι
φησιν; Ἐγερθεις παραλαβε το παιδιον και την μητερα αυτου. Ἐνταυθα ουκετι λεγει,
Την γυναικα σου, αλλα, Την μητερα αυτου. Ἐπειδη γαρ ο τοκος εξεβη, και η υποψια
ελυθη, και ο ανηρ επιστωθη, μετα παῤρησιας λοιπον διαλεγεται ο αγγελος, ουτε
παιδιον, ουτε γυναικα αυτου καλων· αλλα, Παραλαβε το παιδιον και την μητερα
αυτου· και φευγε εις Αιγυπτον· και την αιτιαν λεγει της φυγης· Μελλει γαρ ο
Ἡρωδης, φησι, ζητειν την ψυχην του παιδιου. γʹ. Ταυτα ακουσας ο Ἰωσηφ ουκ
εσκανδαλισθη, ουδε ειπεν· Αινιγμα το πραγμα εστιν· ου πρωην ελεγες, οτι σωσει τον
λαον αυτου; και νυν ουδε εαυτον σωζει, αλλα φυγης ημιν χρεια, και αποδημιας, και
μακρας μεταστασεως· εναντια τηι υποσχεσει τα γινομενα. Ἀλλ' ουδεν τουτων λεγει·
πιστος γαρ ην ο ανηρ· ουδε περιεργαζεται της επανοδου τον χρονον, και ταυτα του
αγγελου αδιοριστως αυτον τεθεικοτος· Ἕως γαρ αν ειπω σοι, ισθι εκει. Ἀλλ' ομως
ουδε προς τουτο εναρκησεν, αλλ' υπακουει και πειθεται, παντας μετα χαρας τους
πειρασμους υπομενων. Και γαρ ο φιλανθρωπος Θεος τοις επιπονοις τουτοις και ηδεα
ανεμιξεν· οπερ και επι παντων των αγιων ποιει, ουτε τους κινδυνους, ουτε τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

ανεσεις συνεχεις τιθεις, αλλα και δια τουτων και δι' εκεινων υφαινων τον των
δικαιων βιον. Ὃ δη και ενταυθα πεποιηκε· σκοπει γαρ. Ειδε κυουσαν την Παρθενον·
εις ταραχην αυτον ενεβαλε τουτο, και τον εσχατον θορυβον· επι μοιχειαι γαρ την
κορην υπωπτευεν· αλλ' ευθεως επεστη ο αγγελος, την τε υποψιαν λυων, και τον
φοβον αναιρων τουτον· και το παιδιον τεχθεν ορων, χαραν εκαρπωσατο μεγιστην.
Παλιν την χαραν ταυτην κινδυνος ου μικρος διαδεχεται, της πολεως ταραττομενης,
και του βασιλεως μαινομενου, και τον τεχθεντα επιζητουντος. Ἀλλα τον θορυβον
τουτον ετερα παλιν διεδεξατο χαρα· ο αστηρ, και η των μαγων προσκυνησις. Παλιν
μετα την ηδονην ταυτην φοβος 57.86 και κινδυνος· Ζητει γαρ, φησιν, Ἡρωδης την
ψυχην του παιδιου· και δει φυγειν και μεθιστασθαι ανθρωπινως. Θαυματουργειν γαρ
τεως ουκ εδει. Ει γαρ εκ πρωτης ηλικιας θαυματα επεδειξατο, ουδ' αν ενομισθη
ανθρωπος ειναι. ∆ια τοι τουτο ουδε απλως ναος πλαττεται, αλλα και κυησις γινεται,
και εννεαμηνιαιος χρονος, και ωδινες, και τοκος, και γαλακτοτροφια, και δια παντος
ησυχια του χρονου, και αναμενει την ανδρασι πρεπουσαν ηλικιαν· ινα δια παντων
ευπαραδεκτον γενηται της οικονομιας το μυστηριον. Τινος ουν ενεκεν και ταυτα τα
σημεια εγενετο, φησιν, εξ αρχης; ∆ια την μητερα, δια τον Ἰωσηφ, δια τον Συμεων
μελλοντα απιεναι λοιπον, δια τους ποιμενας, δια τους μαγους, δια τους Ἰουδαιους. Ει
γαρ εβουλοντο προσεχειν μετα ακριβειας τοις γινομενοις, ου μικρα και εντευθεν αν
προς τα μελλοντα εκαρπωσαντο. Ει δε μη λεγουσιν οι Προφηται τα περι των μαγων,
μη θορυβηθηις· ουτε γαρ παντα προειπον, ουτε παντα εσιωπησαν. Ὥσπερ γαρ το
μηδεν ακουσαντας ιδειν παραγινομενα τα πραγματα, πολλην εποιει την εκπληξιν
και τον θορυβον· ουτω και το παντα μαθειν καθευδειν παρεσκευαζε τον ακροατην,
και τοις ευαγγελισταις ουδεν ηφιει πλεον. Ει δε περι της προφητειας αμφιβαλλοιεν
Ἰουδαιοι λεγοντες, το, Ἐξ Αιγυπτου εκαλεσα τον υιον μου, επ' αυτων ειρησθαι·
ειποιμεν αν προς αυτους, οτι και ουτος προφητειας νομος, το πολλα πολλακις
λεγεσθαι μεν επ' αλλων, πληρουσθαι δε εφ' ετερων, οιον το επι του Συμεων και Λευι
ειρημενον εστι· ∆ιαμεριω γαρ αυτους, φησιν, εν Ἰακωβ, και διασπερω αυτους εν
Ἰσραηλ. Καιτοιγε ουκ επ' αυτων τουτο γεγονεν, αλλ' επι των εγγονων· και το επι
του Χανααν δε παρα του Νωε λεχθεν, εις τους Γαβαωνιτας τους εγγονους του
Χανααν εξεβη. Και το επι του Ἰακωβ ουτως ιδοι τις αν συμβαν· αι γαρ ευλογιαι
εκειναι αι λεγουσαι, Γινου Κυριος του αδελφου σου, και προσκυνησατωσαν σε οι υιοι
του πατρος σου, ουκ επ' αυτου τελος εσχον, (πως γαρ, του δεδοικοτος και τρεμοντος,
και μυριακις αυτον προσκυνουντος;) αλλ' επι των εγγονων των αυτου. Ὃ δη και
ενταυθα ειποι τις αν. Τις γαρ αληθεστερος Υιος Θεου λεχθειη; ο μοσχον προσκυνων,
και τωι Βεελφεγωρ τελουμενος, και τους υιους θυων τοις δαιμονιοις, η ο φυσει Υιος,
και τον γεγεννηκοτα τιμων; Ὥστε ει μη παρεγενετο ουτος, ουκ αν η προφητεια
τελος ελαβε το προσηκον. δʹ. Ὅρα γουν πως αυτο και ο Ευαγγελιστης αινιττεται
λεγων, Ἵνα πληρωθηι, δεικνυς οτι ουκ αν επληρωθη, ει μη παραγεγονεν. Ουχ ως
ετυχε δε και την Παρθενον λαμπραν τουτο ποιει και περιφανη. Ὅπερ γαρ ειχεν ο
δημος απας εν εγκωμιου ταξει, τουτο και αυτη λοιπον εχειν ηδυνατο. Ἐπειδη γαρ
μεγα εφρονουν επι τωι ανελθειν εξ Αιγυπτου, και εκομπαζον. Ὅπερ ουν και ο
Προφητης αινιττομενος ελεγεν· Ουχι τους αλλοφυλους ανηγαγον εκ Καππαδοκιας,
και τους Ἀσσυριους εκ βοθρου; Ποιει και της Παρθενου το προτερημα τουτο. Μαλλον
δε και ο λαος και ο 57.87 πατριαρχης καταβαντες εκει και αναβαντες εκειθεν, τον
της ανοδου ταυτης τυπον επληρουν. Και γαρ εκεινοι θανατον φευγοντες τον απο
του λιμου, κατηιεσαν· και ουτος θανατον τον εξ επιβουλης. Ἀλλ' εκεινοι μεν
κατελθοντες, του λιμου τοτε απηλλαγησαν· ουτος δε καταβας, την χωραν πασαν δια
της επιβασεως ηγιασε. Σκοπει γουν πως μεταξυ των ταπεινων και τα της θεοτητος
εκκαλυπτεται. Και γαρ ο αγγελος ειπων, Φευγε εις Αιγυπτον, ουκ επηγγειλατο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

αυτοις συνοδοιπορειν, ουτε κατιουσιν, ουτε ανιουσιν, αινιττομενος οτι μεγαν εχουσι
συνοδοιπορον, το τεχθεν παιδιον· ος και τα πραγματα παντα μετεβαλεν ομου φανεις,
και τους εχθρους παρεσκευασε πολλα προς την οικονομιαν διακονησασθαι ταυτην.
Και γαρ μαγοι και βαρβαροι την πατρυαν δεισιδαιμονιαν αφεντες, ερχονται
προσκυνησοντες· και ο Αυγουστος υπηρετειται τωι εν Βηθλεεμ τοκωι, δια του
προσταγματος της απογραφης· η Αιγυπτος διασωζει δεξαμενη φευγοντα και
επιβουλευομενον, και λαμβανει τινα της προς αυτον οικειωσεως αφορμην· ιν' οταν
μελληι κηρυττομενον αυτον ακουειν παρα των Ἀποστολων, και επι τουτωι
καλλωπιζηται, ατε αυτον δεξαμενη πρωτη. Και μην της Παλαιστινης ην το
προτερημα τουτο μονης· αλλ' αυτη θερμοτερα εκεινης γεγονε. Και νυν ελθων εις την
ερημον της Αιγυπτου, παραδεισου παντος βελτιω την ερημον ταυτην οψει
γεγενημενην, και χορους αγγελων μυριους εν ανθρωπινοις σχημασι, και δημους
μαρτυρων, και συλλογους παρθενων· και πασαν μεν του διαβολου την τυραννιδα
καταλελυμενην, την δε του Χριστου βασιλειαν διαλαμπουσαν. Και την ποιητων και
σοφων και μαγων μητερα, και την παν ειδος μαγγανειας ευρουσαν και τοις αλλοις
διαδουσαν, ταυτην οψει νυν επι τοις αλιευσι καλλωπιζομενην, και εκεινων μεν
καταφρονουσαν απαντων, τον δε τελωνην και σκηνοποιον πανταχου περιφερουσαν,
και τον σταυρον προβαλλομενην. Και ταυτα ουκ εν ταις πολεσι μονον τα αγαθα,
αλλα και εν ταις ερημοις μαλλον η εν ταις πολεσι. Και γαρ εστιν ιδειν πανταχου της
χωρας εκεινης του Χριστου το στρατοπεδον, και την βασιλικην αγελην, και την των
ανω δυναμεων πολιτειαν· και ταυτα ουκ επ' ανδρασι μονον, αλλα και εν γυναικειαι
φυσει κρατουντα ευροι τις αν. Και γαρ και εκειναι ουχ ηττον ανδρων φιλοσοφουσιν,
ουκ ασπιδα λαμβανουσαι και αναβαινουσαι ιππον, καθαπερ οι σεμνοι των Ἑλληνων
κελευουσι νομοθεται και φιλοσοφοι, αλλ' ετεραν πολυ χαλεπωτεραν αναδεχομεναι
μαχην. Κοινος γαρ αυταις και ανδρασιν ο πολεμος προς τον διαβολον και τας
εξουσιας· και ουδαμου το της φυσεως απαλον εμποδιον γινεται ταις τοιαυταις
συμβολαις· ου γαρ σωματων φυσει, αλλα ψυχης προαιρεσει ταυτα κρινεται τα
παλαισματα. ∆ια τουτο και γυναικες ανδρων μαλλον ηγωνισαντο πολλακις, και
φαιδροτερα τροπαια εστησαν. Ουχ ουτως εστι λαμπρος ο 57.88 ουρανος τωι ποικιλωι
των αστρων χορωι, ως η ερημος Αιγυπτου, τας σκηνας πανταχοθεν ημιν δεικνυουσα
των μοναχων. εʹ. Ει τις την παλαιαν Αιγυπτον εκεινην, την θεομαχον και
μαινομενην, την των αιλουρων δουλην, την κρομμυα δεδοικυιαν και τρεμουσαν
οιδεν, ουτος εισεται καλως του Χριστου την ισχυν. Μαλλον δε ου χρεια ημιν
παλαιων διηγηματων· ετι γαρ και νυν της ανοητου εκεινης λειψανα μενει προς
αποδειξιν της προτερας μανιας. Ἀλλ' ομως ουτοι οι το παλαιον παντες προς
τοσαυτην αποῤραγεντες μανιαν, περι ουρανου και των υπερ ουρανον φιλοσοφουσι
πραγματων, και καταγελωσι των πατρυων εθων, και τους προγονους ταλανιζουσι,
και των φιλοσοφων ουδενα ποιουνται λογον. Ἔμαθον γαρ δια των πραγματων
αυτων, οτι τα μεν εκεινων γραιδιων μεθυοντων εστιν ευρεματα, η δε οντως
φιλοσοφια και των ουρανων αξια αυτη εστιν η δια των αλιεων αυτοις
καταγγελθεισα. ∆ια δη τουτο μετα της τοσαυτης ακριβειας των δογματων, και την
απο του βιου πολλην ενδεικνυνται σπουδην. Τα γαρ οντα αποδυσαμενοι παντα, και
τωι κοσμωι σταυρωθεντες παντι, και περαιτερω παλιν ελαυνουσι, τηι του σωματος
εργασιαι προς την των δεομενων αποχρωμενοι τροφην. Ουδε γαρ επειδη νηστευουσι
και αγρυπνουσιν, αργειν μεθ' ημεραν αξιουσιν· αλλα τας μεν νυκτας τοις ιεροις
υμνοις και ταις παννυχισι, τας δε ημερας εις ευχας τε ομου και την απο των χειρων
εργασιαν καταναλισκουσι, τον αποστολικον μιμουμενοι ζηλον. Ει γαρ εκεινος, της
οικουμενης προς αυτον βλεπουσης, ινα τους δεομενους διατρεφηι, και εργαστηριον
κατελαβε, και τεχνην μετεχειρισε, και ουδε τας νυκτας εκαθευδε τουτο ποιων·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

πολλωι μαλλον ημας, φησι, τους ερημον κατειληφοτας, και ουδεν κοινον προς τους
εν ταις πολεσι θορυβους εχοντας, τηι της ησυχιας σχοληι εις εργασιαν πνευματικην
καταχρησασθαι δικαιον. Αισχυνωμεθα τοινυν απαντες, και οι πλουτουντες και οι
πενομενοι, οταν εκεινοι μεν μηδεν ολως εχοντες, αλλ' η σωμα μονον και χειρας,
βιαζωνται και φιλονεικωσι προσοδον τοις δεομενοις εντευθεν ευρειν· ημεις δε,
μυριων ενδον αποκειμενων, μηδε των περιττων εις ταυτα απτωμεθα. Ποιαν ουν
εξομεν απολογιαν, ειπε μοι; τινα δε συγγνωμην; Καιτοιγε εννοησον, πως το παλαιον
ησαν ουτοι και φιλοχρηματοι, και γαστριμαργοι, μετα των αλλων κακων. Ἐκει γαρ
ησαν οι λεβητες των κρεων, ων οι Ἰουδαιοι μεμνηνται· εκει η πολλη της γαστρος
τυραννις· αλλ' ομως επειδη εβουληθησαν, μετεβαλοντο, και το πυρ του Χριστου
δεξαμενοι, προς τον ουρανον αθροον μεθωρμισαντο· και θερμοτεροι των αλλων
οντες, και προς οργην και προς ηδονην σωματων προπετεστεροι, τας ασωματους
δυναμεις τηι επιεικειαι και τηι λοιπηι της φιλοσοφιας απαθειαι μιμουνται. Και ει τις εν
τηι χωραι γεγονεν, οιδεν α λεγω. Ει δε τις ουδεποτε επεβη των σκηνων εκεινων, 57.89
εννοειτω τον μεχρι νυν εν τοις απαντων στομασιν οντα, ον μετα τους Ἀποστολους η
Αιγυπτος ηνεγκε, τον μακαριον και μεγαν Ἀντωνιον, και λογιζεσθω οτι και ουτος εν
εκεινηι τηι χωραι γεγονεν, εν ηι και Φαραω· αλλ' ομως ουδεν παρεβλαβη, αλλα και
θειας οψεως κατηξιωθη, και τοιουτον επεδειξατο βιον, οιον οι του Χριστου νομοι
ζητουσι. Και τουτο εισεται τις μετα ακριβειας, εντυχων τωι βιβλιωι τωι την ιστοριαν
εχοντι της εκεινου ζωης, εν ωι και πολλην οψεται την προφητειαν. Και γαρ περι των
τα Ἀρειου νοσουντων προανεφωνησε τε και ειπε την εξ εκεινων μελλουσαν
γινεσθαι βλαβην, του Θεου δειξαντος αυτωι τοτε, και προ των οφθαλμων τα
μελλοντα υπογραψαντος απαντα· ο δη μαλιστα μετα των αλλων της αληθειας εστιν
αποδειξις, το μηδενα των εξωθεν αιρεσεων ανδρα τοιουτον εχειν. Ἀλλ' ινα μη παρ'
ημων ταυτα ακουσητε, τοις γραμμασιν εγκυψαντες τοις του βιβλιου, παντα
μαθησεσθε μετα ακριβειας, και πολλην παιδευθησεσθε την φιλοσοφιαν εκειθεν.
Τουτο δε παρακαλω, ουχ ινα επελθωμεν τα γεγραμμενα μονον, αλλ' ινα και
ζηλωσωμεν, και μητε χωραν, μητε ανα 57.90 τροφην, μητε προγονων πονηριαν
προβαλλωμεθα. Ἂν γαρ θελωμεν εαυτοις προσεχειν, ουδεν τουτων ημιν εσται
κωλυμα. Ἐπει και Ἀβρααμ ασεβη πατερα εσχεν, αλλ' ου διεδεξατο την παρανομιαν·
και ο Ἐζεκιας τον Ἄχαζ, αλλ' ομως ουτος φιλος τωι Θεωι εγενετο· και ο Ἰωσηφ δε εν
μεσηι τοτε Αιγυπτωι τους της σωφροσυνης ανεδησατο στεφανους· και οι παιδες δε οι
τρεις εν Βαβυλωνι μεσηι, και εν οικιαι μεσηι, Συβαριτικης παρακειμενης τραπεζης, την
ακραν επεδειξαντο φιλοσοφιαν· και Μωυσης δε εν Αιγυπτωι, και ο Παυλος εν τηι
οικουμενηι· και ουδεν ουδενι τουτων εγενετο κωλυμα προς τον της αρετης δρομον.
Ταυτ' ουν και ημεις παντα εννοουντες, τας μεν περιττας ταυτας σκηψεις και
προφασεις εκ μεσου ποιησωμεθα, των δε υπερ της αρετης ιδρωτων αψωμεθα. Ουτω
γαρ και τον Θεον επι μειζονα επισπασομεθα ευνοιαν, και πεισομεν συνεφαψασθαι
των αγωνων ημιν, και των αιωνιων απολαυσομεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το
κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.175 ΟΜΙΛΙΑ Θʹ. Τοτε ιδων Ἡρωδης οτι ενεπαιχθη υπο των μα
γων, εθυμωθη λιαν· και αποστειλας ανειλε παντας τους παιδας τους εν
Βηθλεεμ, και εν πασι τοις οριοις αυτης, απο διετους και κατ ωτερω, κατα
τον χρονον, ον ηκριβωσε παρα των μαγων.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

αʹ. Και μην ουκ εχρην θυμωθηναι, αλλα φοβηθηναι και συσταληναι, και
ιδειν οτι ανηνυτοις επιχειρει πραγμασιν. Ἀλλ' ου καταστελλεται. Ὅταν γαρ
αγνωμων ηι ψυχη και ανιατος, ουδενι εικει των παρα του Θεου δεδομενων
φαρμακων. Ὅρα γουν και τουτον τοις προτεροις επαγωνιζομενον, και φονωι φονους
συναπτοντα, και κατα κρημνου πανταχου φερομενον. Ὥσπερ γαρ υπο τινος
δαιμονος της οργης ταυτης και της βασκανιας εκβακχευθεις, ουδενος ποιειται
λογον, αλλα και κατα της φυσεως αυτης μαινεται, και την οργην την κατα των
εμπαιξαντων μαγων, κατα των ουδεν ηδικηκοτων παιδων αφιησι, συγγενες δραμα
των εν Αιγυπτωι γενομενων τοτε εν Παλαιστινηι τολμων. Ἀποστειλας γαρ, φησιν,
ανειλε παντας τους παιδας τους εν Βηθλεεμ και εν πασι τοις οριοις αυτης, απο
διετους και κατωτερω, κατα τον χρονον ον ηκριβωσε παρα των μαγων. Ἐνταυθα μοι
μετα ακριβειας προσεχετε. Και γαρ πολλοι πολλα 57.176 φλυαρουσιν υπερ των
παιδων τουτων, αδικιαν εγκαλουντες τοις γεγενημενοις· και οι μεν επιεικεστερον
υπερ αυτων διαπορουσιν, οι δε θρασυτερον και μανικωτερον. Ἵν' ουν τους μεν της
μανιας, τους δε της αποριας απαλλαξωμεν, ανασχεσθε μικρον διαλεγομενων ημων
περι της υποθεσεως ταυτης. Ει γαρ δη τουτο εγκαλουσιν, οτι περιωφθη τα παιδια
αναιρουμενα, εγκαλεσουσι και τηι των στρατιωτων σφαγηι των τον Πετρον
φυλαττοντων. Ὥσπερ γαρ ενταυθα του παιδιου φυγοντος, ετερα παιδια αντι του
ζητουμενου κατασφαττεται· ουτω δη και τοτε τον Πετρον του δεσμωτηριου και των
αλυσεων απαλλαξαντος του αγγελου, ομωνυμος τις του τυραννου τουτου και
ομοτροπος ζητησας και ουχ ευρων, τους τηρουντας αυτον στρατιωτας απεκτεινεν
αντ' εκεινου. Και τι τουτο; φησι· τουτο γαρ ου λυσις, αλλα προσθηκη του
ζητουμενου. Οιδα καγω, και δια τουτο εις μεσον παντα φερω τα τοιαυτα, ινα πασι
μιαν επαγαγω την λυσιν. Τις ουν εστι τουτων η λυσις; και τινα αν εχοιμεν λογον
ευπροσωπον ειπειν; Ὅτι ουχ ο Χριστος της σφαγης αυτοις αιτιος γεγονεν, αλλ' η
ωμοτης του βασιλεως· ωσπερ ουν ουδε εκεινοις ο Πετρος, αλλ' η ανοια του Ἡρωδου.
Ει μεν γαρ τοιχον διορυγεντα ειδεν, η θυρας ανατραπεισας, ειχεν ισως ραθυμιαν εγ
57.177 καλεσαι τοις φυλαττουσι τον Ἀποστολον στρατιωταις· νυνι δε παντων επι
σχηματος μενοντων, και των θυρων αποκεκλεισμενων, και των αλυσεων ταις χερσι
των φυλαττοντων συμβεβλημενων (και γαρ ησαν αυτωι συνδεδεμενοι), ηδυνατο
συλλογισασθαι εκ τουτων, ειγε ορθως εδικαζε τοις γινομενοις, οτι ουκ ανθρωπινης
δυναμεως ην, ουδε κακουργιας το γινομενον, αλλα θειας τινος και παραδοξοποιου
δυναμεως, και προσκυνησαι τον ποιησαντα ταυτα, αλλ' ου πολεμησαι τοις
φυλαττουσιν. Ουτω γαρ ο Θεος εποιησεν απερ εποιησεν απαντα, ως μη μονον τους
φυλακας μη προδουναι, αλλα και τον βασιλεα δι' αυτων χειραγωγησαι προς την
αληθειαν. Ει δε αγνωμων εκεινος εφανη, τι προς τον σοφον των ψυχων ιατρον και
παντα επ' ευεργεσιαι πραγματευομενον η του καμνοντος αταξια; Ὃ δη και ενταυθα
εστιν ειπειν. Τινος γαρ ενεκεν εθυμωθης, ω Ἡρωδη, παρα των μαγων εμπαιχθεις;
Ουκ εγνως οτι θειος ο τοκος ην; ου συ τους αρχιερεις εκαλεσας; ου συ τους
γραμματεας συνηγαγες; ουχι κληθεντες εκεινοι και τον Προφητην μεθ' εαυτων εις
το σον εισηγαγον δικαστηριον ταυτα ανωθεν προαναφωνουντα; ουκ ειδες τα παλαια
τοις νεοις συμφωνουντα; ουκ ηκουσας οτι και αστηρ τουτοις διηκονησατο; ουκ
ηιδεσθης των βαρβαρων την σπουδην; ουκ εθαυμασας αυτων την παῤρησιαν; ουκ
εφριξας του Προφητου την αληθειαν; ουκ ενενοησας απο των προτερων και τα
εσχατα; Τινος ενεκεν ουκ ελογισω κατα σεαυτον εκ τουτων απαντων, οτι ου της
απατης των μαγων ην το γινομενον, αλλα θειας δυναμεως παντα προς το δεον
οικονομουσης; Ει δε και ηπατηθης παρα των μαγων, τι προς τα παιδια τα ουδεν
ηδικηκοτα· βʹ. Ναι, φησιν· αλλα τον μεν Ἡρωδην καλως απεστερησας της
απολογιας, και μιαιφονον εδειξας· ουδεπω δε τον περι της αδικιας των γεγενημενων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

ελυσας λογον. Ει γαρ και εκεινος αδικως επραττε, τινος ενεκεν ο Θεος συνεχωρησε;
Τι ουν αν ειποιμεν προς τουτο; Ὅπερ αει και εν Ἐκκλησιαι, και εν αγοραι, και
πανταχου λεγων ου παυομαι· ο και υμας βουλομαι μετα ακριβειας διατηρειν· κανων
γαρ τις εστι προς απασαν ημιν τοιαυτην αρμοττων αποριαν. Τις ουν εστιν ο κανων,
και τις ο λογος; Ὅτι οι μεν αδικουντες πολλοι, ο δε αδικουμενος ουδε εις. Και ινα μη
επι πλειον υμας το αινιγμα ταραττηι, και την λυσιν επαγω ταχεως. Ὅπερ γαρ αν
παθωμεν αδικως παρ' οτουουν, η εις αμαρτηματων διαλυσιν ο Θεος ημιν λογιζεται
την αδικιαν εκεινην, η εις μισθων αντιδοσιν. Και ινα σαφεστερον γενηται το
λεγομενον, επι υποδειγματος τον λογον αγαγωμεν. Θωμεν γαρ ειναι τινα οικετην
πολλα οφειλοντα τωι δεσποτηι χρηματα· ειτα παρα αδικων ανδρων επηρεασθηναι τον
οικετην τουτον, και αφαιρεθηναι τινα των αυτου. Ἂν τοινυν ο δεσποτης ο κωλυσαι
δυναμενος τον αρπαγα και πλεονεκτην, εκεινα μεν μη αποκαταστησηι τα χρηματα,
εις δε τα οφειλομενα αυτωι παρα του δουλου λογισηται τα αφαιρεθεντα, αρα μη
ηδικηται ο οικετης; Ουδαμως. Τι δε, αν και πλειονα αποδωι; αρα ουχι και μειζονως
εκερδανε; Παντι που δηλον. Τουτο τοινυν και εφ' ων 57.178 ημεις πασχομεν,
λογισωμεθα. Ὅτι γαρ υπερ ων αν παθωμεν κακως, η αμαρτηματα διαλυομεθα, η
λαμπροτερους λαμβανομεν στεφανους, αν μη αμαρτηματα τοσαυτα εχωμεν,
ακουσον του Παυλου λεγοντος προς τον πεπορνευκοτα· Παραδοτε τον τοιουτον τωι
Σαταναι εις ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι. Και τι τουτο; φησι. Περι γαρ
των αδικουμενων παρ' ετερων ο λογος ην, ου περι των παρα των διδασκαλων
διορθουμενων. Μαλιστα μεν ουδεν το μεσον· το γαρ ζητουμενον ην, ει το παθειν
κακως ουκ εστιν επηρεια τωι παθοντι. Ἀλλ' ινα και προς το εγγυτερον του
ζητουμενου αγαγω τον λογον, αναμνησθητι του ∆αυΐδ, ος τον Σεμει τοτε ορων
επικειμενον και εναλλομενον αυτου τηι συμφοραι, και μυριοις αυτον ονειδεσι
πλυνοντα, βουλομενων ανελειν των στρατηγων, διεκωλυε λεγων· Ἄφετε αυτον
καταρασθαι, οπως ιδηι Κυριος την ταπεινωσιν μου, και ανταποδωι μοι αγαθα αντι της
καταρας ταυτης εν τηι ημεραι ταυτηι. Και εν τοις Ψαλμοις δε αιδων ελεγεν· Ἴδε τους
εχθρους μου οτι επληθυνθησαν, και μισος αδικον εμισησαν με, και αφες πασας τας
αμαρτιας μου. Και ο Λαζαρος δε δια τουτο απελαυσεν ανεσεως, επειδη μυρια κατα
τον βιον τουτον επαθε κακα. Ουκ αρα ηδικηνται οι αδικηθεντες, εαν γενναιως
ενεγκωσιν απερ πασχουσιν απαντα, αλλα και μειζονως κερδαινουσιν, αν τε παρα του
Θεου πληττωνται, αν τε παρα του διαβολου μαστιζωνται. Και ποιαν ειχον αμαρτιαν
τα παιδια, φησιν, ινα ταυτην διαλυσωνται; περι μεν γαρ των εν ηλικιαι γενομενων
και πολλα πεπλημμεληκοτων εικοτως αν τις ταυτα ειποι· οι δε αωρον ουτως
υπομειναντες τελευτην, ποια αμαρτηματα, δι' ων κακως επαθον, απεθεντο; Ουκ
ηκουσας μου λεγοντος, οτι καν αμαρτηματα μη ηι, μισθων αντιδοσις εκει γινεται τοις
πασχουσιν ενταυθα κακως; Τι τοινυν εβλαβη τα παιδια αναιρεθεντα επι υποθεσει
τοιαυτηι, και προς τον ακυμαντον ταχεως απενεχθεντα λιμενα; Ὅτι πολλα και
μεγαλα πολλακις εμελλον, φησι, ζησαντες κατορθουν. Ἀλλα δια τουτο ου μικρον
αυτοις προαποτιθεται τον μισθον, το επι υποθεσει τοιαυτηι καταλυσαι τον βιον.
Ἄλλως δε ουδ' αν ειασεν, ει μεγαλοι τινες εμελλον εσεσθαι οι παιδες,
προαναρπασθηναι. Ει γαρ τους εν πονηριαι μελλοντας ζηιν διηνεκως, μετα
μακροθυμιας φερει τοσαυτης, πολλωι μαλλον τουτους ουκ αν ειασεν ουτως
απενεχθηναι, ει προηιδει μεγαλα τινα ανυσοντας. γʹ. Και ουτοι μεν οι παρ' ημων
λογοι· ου μην απαντες ουτοι, αλλ' εισι και τουτων αποῤρητοτεροι ετεροι, ους μετα
ακριβειας οιδεν ο ταυτα οικονομων αυτος. Παραχωρησαντες τοινυν αυτωι της
ακριβεστερας εν τουτωι καταληψεως, των εξης ημεις εχωμεθα, και εν ταις ετερων
συμφοραις παιδευωμεθα παντα φερειν γενναιως. Και γαρ ου μικρα τοτε κατελαβε
την Βηθλεεμ τραγωιδια, των παιδων αρπαζομενων απο της θηλης των μητερων, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

επι την αδικον ταυτην αγομενων σφαγην. Ει δε ετι μικροψυχεις, και ελαττων ει της
επι τουτοις φιλοσοφιας, μαθε του ταυτα τολμησαντος το τελος, και μικρον
αναπνευσον. Ταχιστη γαρ αυτον υπερ τουτων κατελαβε δικη, και του μιασματος
τουτου την προσηκουσαν εδιδου τιμωριαν, θανατωι χαλεπωι και του νυν
τολμηθεντος ελεεινοτερωι 57.179 καταλυων τον βιον, και ετερα μυρια πασχων κακα,
οπερ εισεσθε την Ἰωσηπου περι τουτων ιστοριαν επελθοντες· ην, ινα μη μακρον
ποιωμεν τον λογον και την συνεχειαν διακοπτωμεν, ουκ αναγκαιον ειναι
ενομισαμεν τοις παρουσιν ενθειναι. Τοτε επληρωθη το ρηθεν δια Ἱερεμιου του
προφητου λεγοντος· Φωνη εν Ῥαμα ηκουσθη, Ῥαχηλ κλαιουσα τατεκνα αυτης, και
ουκ ηθελε παρακληθηναι, οτι ουκ εισιν. Ἐπειδη γαρ φρικης ενεπλησε τον ακροατην
ταυτα διηγησαμενος, την σφαγην την βιαιαν, την αδικον, την ωμοτατην, την
παρανομον, παραμυθειται παλιν αυτον, λεγων, οτι ουκ αδυνατουντος του Θεου
κωλυσαι ταυτα εγινετο, ουδε αγνοουντος, αλλα και προειδοτος και
προανακηρυττοντος δια του Προφητου. Μη τοινυν θορυβηθηις, μηδε καταπεσηις, εις
την αποῤρητον αυτου προνοιαν αφορων, ην και δι' ων ενεργει, και δι' ων συγχωρει,
μαλιστα εστιν ιδειν· οπερ ουν και αλλαχου τοις μαθηταις διαλεγομενος ηινιξατο.
Ἐπειδη γαρ τα δικαστηρια, και τας απαγωγας, και τους της οικουμενης πολεμους,
και την ασπονδον μαχην αυτοις προανεκηρυττεν, ανεχων αυτων την ψυχην και
παραμυθουμενος φησιν· Ουχι δυο στρουθια ασσαριου πωλειται; και εν εξ αυτων ου
πεσειται επι την γην ανευ του Πατρος υμων του εν ουρανοις. Ταυτα δε ελεγε,
δεικνυς οτι ουδεν αγνοουντος αυτου γινεται, αλλ' ειδοτος μεν απαντα, ου μην
παντα ενεργουντος Μη τοινυν, φησι, ταραττεσθε, μηδε θορυβεισθε. Ὁ γαρ ειδως α
πασχετε, και κωλυσαι δυναμενος, ευδηλον οτι προνοων υμων και κηδομενος ου
κωλυει· οπερ και επι των πειρασμων των ημετερων εννοειν δει· και ικανην
εντευθεν ληψομεθα την παρακλησιν. Και τι, φησι, κοινον τηι Ῥαχηλ προς την
Βηθλεεμ; ισως ειποι τις αν· Ῥαχηλ γαρ, φησι, κλαιουσα τα τεκνα αυτης· Τι δε τηι
Ῥαμα προς την Ῥαχηλ; Ἡ Ῥαχηλ μητην του Βενιαμιν, και τελευτησασαν αυτην εις
τον ιπποδρομον εθαψαν τον πλησιον οντα του χωριου τουτου. Ἐπει ουν και ο ταφος
πλησιον, και ο κληρος του παιδιου ταυτης ην του Βενιαμιν (η γαρ Ῥαμα της
Βενιαμιτιδος ην φυλης)· απο τε του φυλαρχου, απο τε του τοπου της ταφης εικοτως
αυτης τα παιδια τα σφαγιασθεντα καλει. Ειτα δεικνυς οτι ανιατον ην το συμβαν
ελκος και ωμον, φησιν· Ουκ ηθελε παρακληθηναι, οτι ουκ εισι. Παλιν καντευθεν
παιδευομεθα τουτο, οπερ εμπροσθεν ελεγον, το μηδεποτε θορυβεισθαι, οταν τηι του
Θεου υποσχεσει τα γινομενα εναντια ηι. Ἰδου γουν παραγενομενου αυτου επι
σωτηριαι του λαου, μαλλον δε επι σωτηριαι της οικουμενης, οια γεγονε τα προοιμια.
Ἐν φυγηι μεν η μητηρ, συμφοραις δε ανηκεστοις η πατρις περιπιπτει, και τολμαται
φονος παντων φονων ο πικροτατος, και θρηνος και οδυρμος πολυς και οιμωγαι
πανταχου. Ἀλλα μη ταραχθηις· ειωθε γαρ αει δια των εναντιων τας οικονομιας τας
εαυτου πληρουν, μεγιστην εντευθεν της αυτου δυναμεως παρεχομενος ημιν
αποδειξιν. Ουτω και τους μαθητας ενηγε τους εαυτου, και κατορθουν παντα
παρεσκευαζε, δια των εναντιων τα εναντια οικονομων, ινα μειζον το θαυμα γενηται.
Μαστιζομενοι γουν κακεινοι, και 57.180 ελαυνομενοι, και μυρια πασχοντες δεινα,
ουτω των μαστιζοντων και ελαυνοντων περιεγενοντο. Τελευτησαντος δε του
Ἡρωδου, ιδου αγγελος Κυριου κατ' οναρ φαινεται τωι Ἰωσηφ, λεγων· Ἐγερθεις
παραλαβε το παιδιον και την μητερα αυτου, και πορευου εις γην Ἰσραηλ. Ουκετι
φησι, Φευγε, αλλα, Πορευου. δʹ. Ειδες παλιν μετα τον πειρασμον ανεσιν; ειτα μετα
την ανεσιν κινδυνον παλιν; Της μεν γαρ υπεροριας αφειθη, και προς την οικειαν
επανηλθε χωραν, και τον φονεα των παιδων σφαγιασθεντα ειδεν· επιβας δε της
οικειας, παλιν λειψανα των προτερων ευρισκει κινδυνων, τον υιον του τυραννου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

ζωντα και βασιλευοντα. Και πως Ἀρχελαος εβασιλευσε της Ἰουδαιας, Ποντιου
Πιλατου ηγεμονευοντος; Προσφατος ην η τελευτη γεγενημενη, και ουδεπω εις
πολλα ην διαιρεθεισα η βασιλεια· αλλ' ως αρτι καταλυσαντος εκεινου, τεως ο υιος
την αρχην κατειχεν αντι Ἡρωδου του πατρος αυτου· και γαρ και τωι αδελφωι αυτου
τουτο ονομα ην· διο προσεθηκεν ο Ευαγγελιστης, Ἀντι Ἡρωδου του πατρος αυτου.
Ἀλλ' ει την Ἰουδαιανεδεδοικει, φησι, καταλαβειν δια τον Ἀρχελαον, εδει και την
Γαλιλαιαν δια τον Ἡρωδην φοβηθηναι. Ἀλλ' ει το χωριον ημειψε, το πραγμα
συνεσκιαζετο λοιπον· η γαρ ορμη πασα κατα της Βηθλεεμ ην και των οριων αυτης.
Της τοινυν σφαγης γενομενης, ᾤετο λοιπον ο παις Ἀρχελαος τελος εσχηκεναι το
παν, και εν τοις πολλοις και τον ζητουμενον ανηιρησθαι. Ἄλλως δε και τον πατερα
ουτω καταλυσαντα τον βιον ιδων, ευλαβεστερος προς το περαιτερω προελθειν
εγενετο, και επαγωνισασθαι τηι παρανομιαι. Ἔρχεται τοινυν ο Ἰωσηφ εις την
Ναζαρετ, ομου τε τον κινδυνον φευγων, ομου τε εμφιλοχωρων τηι πατριδι. Ἵνα
μαλλον θαῤρηι, και χρηματισμον δεχεται παρα του αγγελου περι τουτου. Και μην ο
Λουκας ου φησι κατα χρηματισμον αυτον εληλυθεναι εκει, αλλ' οτι τον καθαρμον
πληρωσαντες παντα, υπεστρεψαν εις Ναζαρετ. Τι ουν εστιν ειπειν; Ὅτι τον χρονον
τον προ της καθοδου της εις Αιγυπτον ιστορων ο Λουκας ταυτα λεγει. Ουδε γαρ αν
προ του καθαρμου κατηγαγεν αυτους εκεισε, ωστε μηδεν γενεσθαι παρανομον, αλλ'
εμεινε καθαρθηναι και ελθειν εις Ναζαρετ, και τοτε καταβηναι εις Αιγυπτον. Ειτα
μετα το ανελθειν κελευει αυτοις εις την Ναζαρετ ελθειν. Προ δε τουτου ουκ ησαν
χρηματισθεντες εκεισε ελθειν, αλλ' εμφιλοχωρουντες τηι πατριδι αυτοματως τουτο
εποιουν. Ἐπειδη γαρ δι' ουδεν ετερον η δια την απογραφην ανεβησαν, και ουδε
στηναι που ειχον, πληρωσαντες δι' οπερ ανηλθον, κατεβησαν εις Ναζαρετ. ∆ια δη
τουτο και ο αγγελος αυτους λοιπον αναπαυων αποδιδωσι τηι οικιαι· και ουδε τουτο
απλως, αλλα και αυτο μετα προφητειας· Ἵνα πληρωθηι γαρ, φησι, το ρηθεν υπο των
Προφητων, οτι Ναζωραιος κληθησεται. Και ποιος προφητης τουτο ειπε; Μη
περιεργαζου, μηδε πολυπραγμονει. Πολλα γαρ των προφητικων ηφανισται βιβλιων·
και ταυτα εκ της ιστοριας των Παραλειπομενων ιδοι τις αν. Ῥαιθυμοι γαρ οντες, και
εις ασεβειαν συνεχως εμπιπτοντες, τα μεν ηφιε 57.181 σαν απολλυσθαι, τα δε αυτοι
κατεκαιον και κατεκοπτον. Και το μεν Ἱερεμιας διηγειται, το δε ο την τεταρτην
συντιθεις των Βασιλειων, λεγων μετα πολυν χρονον μολις το ∆ευτερονομιον
ευρησθαι κατορωρυγμενον που και ηφανισμενον. Ει δε ουκ οντος βαρβαρου ουτω τα
βιβλια προυδωκαν, πολλωι μαλλον των βαρβαρων επελθοντων. Ἐπει οτι γε
προειπον οι Προφηται, και οι αποστολοι πολλαχου Ναζωραιον καλουσι. Τουτο ουν
συνεσκιαζε την προφητειαν, φησι, την περι της Βηθλεεμ; Ουδαμως· αλλ' αυτο μεν
ουν τουτο μαλιστα εκινει, και προς την ερευναν διηγειρε των περι αυτου
λεγομενων. Ουτω γουν και ο Ναθαναηλ προς την ζητησιν ερχεται την περι αυτου
λεγων· Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι; Και γαρ ην ευτελες το χωριον· μαλλον
δε ου το χωριον μονον, αλλα και απαν το μερος της Γαλιλαιας. ∆ια τουτο ελεγον οι
Φαρισαιοι· Ἐρωτησον, και ιδε, οτι Προφητης εκ της Γαλιλαιας ουκ εγηγερται. Ἀλλ'
ομως αυτος ουδε εκειθεν επαισχυνεται καλεισθαι, δεικνυς οτι ουδενος δειται των
ανθρωπινων· και τους μαθητας δε εκ της Γαλιλαιας εκλεγεται· πανταχου τας
σκηψεις περικοπτων των ραιθυμειν βουλομενων, και δεικνυς οτι ουδενος ημιν των
εξωθεν δει, εαν αρετην ασκησωμεν. ∆ια τουτο ουδε οικιαν εκλεγεται· Ὁ γαρ Υιος του
ανθρωπου, φησιν, ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι· και Ἡρωδου επιβουλευοντος
φευγει, και εν φατνηι τεχθεις ανακλινεται, και εν καταλυματι μενει, και μητερα
ευτελη λαμβανει· διδασκων ημας μηδεν των τοιουτων αισχρον ειναι νομιζειν, και
τον ανθρωπινον καταπατων εκ προοιμιων τυφον, και μονης ειναι της αρετης
κελευων. εʹ. Τι γαρ επι πατριδι μεγα φρονεις, οταν πασης της οικουμενης ξενον ειναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

σε κελευω; φησιν· οταν εξηι σοι γενεσθαι τοιουτον, ως τον κοσμον απαντα μη ειναι
σου αξιον; Ουτω γαρ ταυτα ευκαταφρονητα, ως μηδε παρα τοις φιλοσοφουσι των
Ἑλληνων αξιουσθαι λογου τινος, αλλα τα εκτος καλεισθαι, και την εσχατην χωραν
κατεχειν. Καιτοιγε ο Παυλος καταδεχεται, φησιν, ουτω λεγων· Κατα δε την εκλογην,
αγαπητοι, δια τους πατερας. Ἀλλ' ειπε, ποτε, και περι τινων, και προς τινας
διαλεγομενος. Προς γαρ τους εξ εθνων μεγα φυσωντας επι τηι πιστει, και των
Ἰουδαιων κατεξανισταμενους, και ταυτηι μειζονως αυτους αποῤρηγνυντας·
καταστελλων μεν εκεινων το φυσημα, τουτους δε εφελκομενος, και προς τον αυτον
διεγειρων ζηλον. Ἐπει οταν περι των γενναιων εκεινων και μεγαλων ανδρων λεγηι
ακουσον πως φησιν· Οι δε ταυτα λεγοντες εμφανιζουσιν οτι πατριδα επιζητουσι. Και
ει μεν εκεινης εμνημονευον, αφ' ης εξηλθον, ειχον αν καιρον ανακαμψαι· νυν δε
ετερας κρειττονος ορεγονται. Και παλιν· Κατα πιστιν απεθανον ουτοι παντες, μη
κομισαμενοι τας επαγγελιας, αλλα ποῤρωθεν αυτας ιδοντες και ασπασαμενοι. Και
Ἰωαννης δε τοις προς αυτον ερχομενοις ελεγε· Μη δοξητε λεγειν, οτι Πατερα εχομεν
τον Ἀβρααμ. Και ο Παυλος παλιν· Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ, ουδε τα
τεκνα της σαρκος, ταυτα τεκνα του Θεου. Τι γαρ οι του Σαμουηλ απωναντο παιδες,
ειπε μοι, της ευγενειας του πατρος, μη γενομενοι της αρετης του πατρος κληρονομοι;
τι δε οι του Μωυσεως εκερδαναν, μη ζηλωσαντες αυτου την ακριβειαν; Ουκουν
57.182 ουδε διεδεξαντο την αρχην· αλλ' αυτοι μεν αυτον επεγραφοντο πατερα, η δε
δημαγωγια προς ετερον μετεβαινε, τον κατ' αρετην αυτου γενομενον υιον. Τι δε ο
Τιμοθεος εβλαβη, πατρος Ἕλληνος ων; τι δ' αυ παλιν ο του Νωε υιος εκερδανεν εκ
της του πατρος αρετης, δουλος αντ' ελευθερου γενομενος; Ειδες πως ουκ αρκει
πατρος ευγενεια τοις γεννωμενοις εις προστασιαν; Ἡ γαρ κακια της προαιρεσεως
τους της φυσεως ενικησε νομους, και ου μονον αυτον της ευγενειας της προς τον
γεγεννηκοτα, αλλα και της ελευθεριας εξεβαλε. Τι δε και Ἡσαυ, ουχι υιος ην του
Ἰσαακ, και τον γεννησαντα ειχε προισταμενον αυτου; Και γαρ και ο πατηρ εσπουδαζε
και επεθυμει μετασχειν αυτον των ευλογιων, και αυτος υπερ τουτου τα κελευσθεντα
παντα εποιει. Ἀλλ' ομως επειδη σκαιος ην, ουδεν αυτον τουτων ωνησεν· αλλα και τηι
φυσει πρωτος ων, και τον πατερα μεθ' εαυτου παντα υπερ τουτου πραττοντα εχων,
επειδη τον Θεον ουκ ειχε μεθ' εαυτου, παντων εξεπεσε. Και τι λεγω τους ανθρωπους;
Υιοι του Θεου γεγονασιν οι Ἰουδαιοι, και ουδεν απο της ευγενειας ταυτης
εκερδαναν. Ει δε υιος του Θεου τις γενομενος, αν μη της ευγενειας ταυτης αρετην
επιδειξηται αξιαν, και κολαζεται μειζονως, τι μοι προγονων και παππων ευγενειαν
προφερεις εις μεσον; Ουδε γαρ εν τηι Παλαιαι μονον, αλλα και εν τηι Καινηι τουτο
κεκρατηκος ευροι τις αν· Ὅσοι γαρ ελαβον αυτον, φησιν, εδωκεν αυτοις εξουσιαν
τεκνα Θεου γενεσθαι. Ἀλλ' ομως των τεκνων τουτων πολλους εφησε μηδεν
ωφελεισθαι παρα του πατρος ο Παυλος· Ἐαν γαρ περιτεμνησθε, φησι, Χριστος υμας
ουδεν ωφελησει. Ει δε Χριστος ουδεν ωφελει τους μη βουλομενους εαυτοις
προσεχειν, πως ανθρωπος προστησεται; Μη τοινυν μητε επ' ευγενειαι, μητε επι
πλουτωι μεγα φρονωμεν, αλλα και καταφρονωμεν των ουτω διακειμενων· μητε επι
πενιαι καταπιπτωμεν· αλλ' εκεινον ζητωμεν τον πλουτον, τον εν εργοις αγαθοις·
εκεινην φευγωμεν την πενιαν, την εν κακιαι καθιστωσαν ημας, δι' ην και ο πλουσιος
εκεινος πενης ην· διοπερ ουδε σταγονος εγενετο κυριος, και ταυτα πολλην θεις
ικετηριαν. Καιτοι τις αν ουτω γενοιτο πενης παρ' ημιν [ως και υδατος προς
απολαυσιν απορειν]; Ουκ εστιν ουδεις. Και γαρ και οι εσχατωι λιμωι τηκομενοι,
σταγονος απολαυσαι δυνανται· και ουδε σταγονος μονης, αλλα και πολλωι πλειονος
παραμυθιας. Ἀλλ' ουχ ο πλουσιος εκεινος, αλλα και μεχρι τουτου πενης ην· και το
δη χαλεπωτερον, οτι ουδε παραμυθησασθαι ποθεν την πενιαν ηδυνατο. Τι τοινυν
περι τα χρηματα κεχηναμεν, οταν εις τον ουρανον ημας μη εισαγηι; Ειπε γαρ μοι· ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

βασιλευς τις των επι γης ειπεν, οτι τον πλουτουντα αμηχανον εν βασιλειοις λαμψαι,
η τιμης απολαυσαι τινος, αρα ουκ αν απαντες ατιμασαντες εῤριψατε τα χρηματα;
Ειτα, αν μεν της εν τοις κατω βασιλειοις τιμης ημας εκβαλληι, ευκαταφρονητα εσται·
του δε των ουρανων Βασιλεως καθ' εκαστην ημεραν βοωντος και λεγοντος, οτι
δυσκολον μετ' αυτων επιβηναι των προθυρων εκεινων των ιερων, ου προησομεθα
παντα, και αποστησομεθα των οντων, ινα μετα παῤρησιας εις την βασιλειαν
εισελθωμεν; ʹ. Και ποιας αξιοι συγγνωμης εσμεν, τα αποτειχιζοντα την εκεισε οδον
μετα πολλης περιβαλλομενοι 57.183 σπουδης, και ου μονον εν κιβωτιοις, αλλα και
εν γηι κατακρυπτοντες, παρον τηι των ουρανων αυτα παραδουναι φυλακηι; Ὡς νυν γε
το αυτο ποιεις, οιον αν ει τις γεωργος σιτον λαβων ωστε σπειραι λιπαραν αρουραν,
αφεις την αρουραν, εις λακκον τον σιτον παντα κατορυξηι, ινα μητε αυτος
απολαυσηι, και ο σιτος διαφθαρεις αποληται. Ἀλλα τις ο πολυς λογος αυτων, οταν
ταυτα εγκαλωμεν ημεις; Ου μικραν τινα παραμυθιαν, φησι, φερει το ειδεναι, οτι
μετα ασφαλειας ημιν αποκειται ενδον απαντα. Το μη ειδεναι μεν ουν, οτι αποκειται,
παραμυθια. Ει γαρ και μη λιμον δεδοικας, αλλ' ετερα χαλεπωτερα δια την αποθηκην
ταυτην δεδοικεναι αναγκη, θανατους, πολεμους, επιβουλας. Ει δε λιμος ποτε
καταλαβοι, παλιν ο δημος υπο της γαστρος καταναγκαζομενος, την δεξιαν οπλιζει
κατα της σης οικιας. Μαλλον δε οταν ταυτα ποιηις, συ και τον λιμον εισαγεις εις τας
πολεις. και του λιμου χαλεπωτερον τουτι το βαραθρον τηι σηι κατασκευαζεις οικιαι.
Λιμου μεν γαρ αναγκηι ουκ οιδα τινας τετελευτηκοτας ταχεως· και γαρ εστι πολλα
πολλαχοθεν επινοησαι προς την του κακου τουτου παραμυθιαν· δια δε χρηματα και
πλουτον και τας τοιαυτας πραγματειας, πολλους ανηιρημενους δεικνυμι, τους μεν
λαθρα, τους δε δημοσιαι. Και πολλων μεν τοιουτων παραδειγματων γεμουσιν αι οδοι,
πολλων δε τα δικαστηρια και αι αγοραι. Και τι λεγω τας οδους και τα δικαστηρια και
τας αγορας; Και γαρ την θαλατταν αυτην οψει των αιματων εμπεπλησμενην. Ου γαρ
δη γης εκρατησεν η τυραννις αυτη, αλλα και εις το πελαγος μετα πολλης
εισεκωμασε της παροινιας. Και ο μεν πλει δια χρυσον, ο δε σφαττεται δι' αυτο τουτο
παλιν· και η αυτη τυραννις τον μεν εμπορον εποιησε, τον δε ανδροφονον. Τι τοινυν
απιστοτερον γενοιτ' αν του μαμωνα, οταν δι' αυτον αποδημηι και κινδυνευηι και
σφαττηται; Ἀλλα Τις ελεησει, φησιν, επαοιδον οφιοδηκτον; Ἔδει γαρ ειδοτας την
ωμην τυραννιδα, φευγειν την δουλειαν, και καταλυσαι τον χαλεπον ερωτα. Και πως,
φησι, τουτο δυνατον; Ἂν ετερον εισαγαγηις ερωτα, τον των ουρανων. Ὁ γαρ
επιθυμων βασιλειας, καταγελασεται πλεονεξιας· ο γενομενος του Χριστου δουλος,
ουκ εστι δουλος του μαμωνα, αλλα και δεσποτης· τον μεν γαρ φευγοντα διωκειν
ειωθε, τον δε διωκοντα φευγειν. Ουχ ουτω τον διωκοντα τιμαι, ως τον
καταφρονουντα αυτου· ουδενος ουτω καταγελαι, ως των επιθυμουντων αυτου· ου
καταγελαι δε μονον αλλα και μυριοις αυτους περιβαλλει δεσμοις. 57.184 Λυσωμεν
ουν οψε ποτε τας χαλεπας ταυτας σειρας. Τι καταδουλοις την λογικην ψυχην τηι
αλογωι υληι, τηι μητρι των μυριων κακων; Ἀλλ' ω του γελωτος! ημεις μεν γαρ αυτωι
πολεμουμεν λογοις, αυτος δε ημιν πολεμει δια των εργων, και αγει πανταχου και
περιφερει, καθαπερ αργυρωνητους και μαστιγιας ατιμαζων· ου τι γενοιτ' αν
αισχροτερον τε και ατιμοτερον; Ει γαρ υλων αναισθητων ου περιγινομεθα, πως των
ασωματων περιεσομεθα δυναμεων; ει γης ευτελους ου καταφρονουμεν, και λιθων
απεῤριμμενων, πως τας αρχας και τας εξουσιας υποταξομεν; πως σωφροσυνην
ασκησομεν; Ει γαρ αργυρος καταλαμπων ημας εκπληττει, ποτε καλλος οψεως
δυνησομεθα παραδραμειν; Και γαρ ουτω τινες εκδεδομενοι προς ταυτην εισι την
τυραννιδα, ως και προς αυτην πασχειν τι του χρυσιου την οψιν, και χαριεντιζομενοι
λεγειν, οτι και οφθαλμους ωφελει νομισμα χρυσουν φαινομενον. Ἀλλα μη παιζε
τοιαυτα, ανθρωπε· ουδεν γαρ ουτως αδικει οφθαλμους, και τους του σωματος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

τους της ψυχης, ως η τουτων επιθυμια. Ουτος γουν ο χαλεπος ερως των παρθενων
εκεινων τας λαμπαδας εσβεσε, και του νυμφωνος εξεβαλεν. Αυτη η οψις, η τους
οφθαλμους ωφελουσα, καθως εφης, τον αθλιον Ἰουδαν ουκ αφηκεν ακουσαι της
δεσποτικης φωνης, αλλα και εις βροχον ηγαγε, και μεσον λακισαι εποιησε, και μετ'
εκεινα παντα εις γεενναν παρεπεμψε. Τι τοινυν ταυτης παρανομωτερον γενοιτ' αν;
τι δε φρικωδεστερον; ου της υλης των χρηματων λεγω, αλλα της επιθυμιας αυτων
της ακαιρου και μανικης. Και γαρ αιματων ανθρωπινων σταζει, και φονον βλεπει,
και θηριου παντος εστι χαλεπωτερα, κατασπαραττουσα τους εμπεσοντας, και ο
πολλωι χειρον εστιν, ουδε των σπαραγμων αφιησιν αισθανεσθαι τουτων. ∆εον γαρ
ουτω τους τα τοιαυτα πασχοντας, και προς τους παριοντας χειρα εκτεινειν, και εις
συμμαχιαν καλειν, οι δε και χαριν εχουσι τουτων των ελκηθμων· ου τι γενοιτ' αν
αθλιωτερον; Ταυτ' ουν απαντα εννοουντες, φυγωμεν την ανιατον νοσον,
θεραπευσωμεν αυτης τα δηγματα, και μακραν αποστωμεν της τοιαυτης λυμης· ινα
και ενταυθα ασφαλη και αταραχον ζησωμεν βιον, και των μελλοντων επιτυχωμεν
θησαυρων· [ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν] χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη,
νυν, και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.183 ΟΜΙΛΙΑ Ιʹ. Ἐν ταις ημεραις εκειναις παραγινεται Ἰωαννης ο
Βαπτιστης, κηρυσσων εν τηι ερημωι της Ἰου δαιας, και λεγων·
Μετανοειτε· ηγγικε γαρ η βασιλεια των ουρανων.
αʹ. Ποιαις ημεραις εκειναις; Ουδε γαρ τοτε, ηνικα παις ην, και εις Ναζαρετ
ηλθεν, αλλα μετα τριακοντα ετη παραγινεται ο Ἰωαννης, καθως και ο Λουκας
μαρτυρει. Πως ουν φησιν, Ἐν ταις ημεραις εκειναις; Ἔθος αει τηι Γραφηι τουτωι
κεχρησθαι τωι τροπωι· ουχ οταν τα εν τωι εξης χρονωι συμβαινοντα 57.184 λεγηι
μονον, αλλ' οταν και τα πολλοις υστερον ετεσιν εκβησομενα. Ουτω γουν και ηνικα
επι του ορους των Ἐλαιων αυτωι καθημενωι προσηλθον οι μαθηται, και περι της
παρουσιας αυτου μαθειν εζητουν, και της των Ἱεροσολυμων αλωσεως· καιτοιγε ιστε
οσον το μεσον εκατερων των καιρων. Ειπων γαρ την κατασκαφην της μητροπολεως,
και τον περι τουτων απαρτισας λογον, και μελλων εις τον περι της συντελειας
εκβαινειν, επηγαγε, Τοτε και ταυτα εσται· ου 57.185 συναγων τους χρονους τωι, Τοτε,
ειπειν, αλλ' εκεινον μονον δηλων τον καιρον, εν ωι ταυτα συμβησεσθαι εμελλεν.
Ὅπερ και νυν ποιει λεγων· Ἐν ταις ημεραις εκειναις. Ου γαρ τας εξης δηλων τουτο
τεθεικεν, αλλ' εκεινας, εν αις ταυτα συμβαινειν εμελλεν. α διηγησασθαι
παρεσκευαζετο. Και τινος ενεκεν μετα τριακοντα ετη, φησιν, επι το βαπτισμα ηλθεν
ο Ἰησους; Λυειν τον νομον εμελλε μετα το βαπτισμα τουτο λοιπον· δια τουτο μεχρι
ταυτης της ηλικιας της παντα δεχομενης τα αμαρτηματα, μενει αυτον πληρων
απαντα, ινα μηδεις λεγηι, οτι δια το μη δυνασθαι αυτον πληρωσαι ελυσεν. Ουδε γαρ
αει παντα ημιν επιτιθεται τα παθη· αλλ' εν μεν τηι πρωτηι ηλικιαι πολυ το ανοητον
και μικροψυχον, εν δε τηι μετ' εκεινην σφοδροτερα η ηδονη, και μετα ταυτην παλιν η
των χρηματων επιθυμια. ∆ια τουτο πασαν την ηλικιαν αναμεινας, και δια πασης
πληρωσας αυτον, ουτως επι το βαπτισμα ερχεται, υστερον αυτο επιτιθεις τηι των
αλλων εντολων εκπληρωσει. Ὅτι γαρ τουτο εσχατον ην αυτωι κατορθωμα των
νομιμων, ακουσον τι φησιν· Ουτω γαρ πρεπον ημιν εστι πληρωσαι πασαν
δικαιοσυνην. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· παντα ηνυσαμεν τα νομικα, ουδε μιαν
παρεβημεν εντολην. Ἐπει ουν τουτο περιλειπεται μονον, δει και τουτο προσθειναι,
και ουτω πασαν πληρωσομεν την δικαιοσυνην. ∆ικαιοσυνην γαρ ενταυθα την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

εκπληρωσιν καλει των εντολων απασων. Ἀλλ' οτι μεν ο Χριστος δια τουτο επι το
βαπτισμα ηλθε, δηλον εκ τουτου. Τινος δε ενεκεν το βαπτισμα αυτωι επενοηθη
τουτο; Ὅτι μεν γαρ ουκ οικοθεν ο Ζαχαριου παις, αλλα του Θεου κινησαντος αυτον,
επι τουτο ηλθε, και ο Λουκας αυτο δηλοι λεγων, Ῥημα Κυριου εγενετο επ' αυτον,
τουτεστι, προσταγμα. Και αυτος δε φησιν· Ὁ αποστειλας με βαπτιζειν εν υδατι,
εκεινος μοι ειπεν· Ἐφ' ον αν ιδηις το Πνευμα καταβαινον ωσει περιστεραν, και μενον
επ' αυτον, ουτος εστιν ο βαπτιζων εν Πνευματι αγιωι. Τινος ουν ενεκεν επεμφθη
βαπτιζειν; Παλιν και τουτο ο Βαπτιστης δηλον ημιν ποιει, λεγων, οτι Ἐγω ουκ ᾔδειν
αυτον· αλλ' ινα φανηι τωι Ἰσραηλ, δια τουτο ηλθον εν υδατι βαπτιζων. Και ει αυτη
μονη η αιτια, πως φησιν ο Λουκας, οτι Ἦλθεν εις την περιχωρον του Ἰορδανου,
κηρυσσων βαπτισμα μετανοιας εις αφεσιν αμαρτιων; Καιτοιγε ουκ ειχεν αφεσιν,
αλλα τουτο το δωρον του μετα ταυτα δοθεντος βαπτισματος ην· εν τουτωι γαρ
συνεταφημεν, και ο παλαιος ημων ανθρωπος τοτε συνεσταυρωθη, και προ του
σταυρου ουδαμου φαινεται αφεσις ουσα· πανταχου γαρ τωι αιματι αυτου τουτο
λογιζεται. Και ο Παυλος δε φησιν· Ἀλλ' απελουσασθε, αλλ' ηγιασθητε, ου δια του
βαπτισματος Ἰωαννου, αλλ' Ἐν τωι ονοματι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και εν
τωι Πνευματι του Θεου ημων. Και αλλαχου δε φησιν· Ἰωαννης μεν εκηρυξε βαπτισμα
μετανοιας· και ου λεγει, Ἀφεσεως· Ἵνα πιστευσωσιν εις τον ερχομενον μετ' αυτον.
Ουπω γαρ της θυσιας προσενηνεγμενης, ουδε του πνευματος καταβαντος, ουδε της
αμαρτιας λυθεισης, ουδε της εχθρας ανηιρημενης, ουδε της καταρας αφανισθεισης,
πως εμελλεν αφεσις γινεσθαι; βʹ. Τι ουν εστι το, Εις αφεσιν αμαρτιων; Ἀγνωμονες
ησαν οι Ἰουδαιοι, και των οικειων ουδεποτε ηισθανοντο αμαρτηματων, αλλα τοις
εσχατοις οντες υπευθυνοι κακοις, εδικαιουν εαυτους πανταχου· οπερ αυτους
μαλιστα απωλεσε, και της πιστεως απηγαγε. Τουτο γουν και ο Παυλος εγκαλων
αυτοις ελεγεν, οτι Ἀγνοουντες την του Θεου δικαιοσυνην, και την ιδιαν ζητουντες
στησαι, τηι δικαιοσυνηι του Θεου ουχ υπεταγησαν. Και παλιν· Τι ουν ερουμεν; Ὅτι
εθνη, τα μη διωκοντα δικαιοσυνην, 57.186 κατελαβε δικαιοσυνην· Ἰσραηλ δε
διωκων νομον δικαιοσυνης, εις νομον δικαιοσυνης ουκ εφθασε. ∆ιατι; Ὅτι ουκ εκ
πιστεως, αλλ' ως εξ εργων. Ἐπει ουν τουτο ην το αιτιον των κακων, παραγινεται ο
Ἰωαννης, ουδεν ετερον ποιων, η εις εννοιαν αυτους αγων των οικειων
αμαρτηματων. Τουτο γουν και το σχημα αυτου εδηλου, μετανοιας και
εξομολογησεως ον. Τουτο και το κηρυγμα εδεικνυ· ουδεν γαρ αλλο ελεγεν, αλλ' οτι,
Ποιησατε καρπους αξιους της μετανοιας. Ἐπει ουν το μη καταγινωσκειν των οικειων
αμαρτηματων, ως και Παυλος εδηλωσεν, αποσκιρταιν αυτους εποιει του Χριστου· το
δε εις εννοιαν ερχεσθαι, εις επιθυμιαν καθιστη του τον λυτρωτην επιζητειν και της
αφεσεως επιθυμειν· τουτο ηλθε κατασκευαζων Ἰωαννης, και πειθων αυτους
μετανοειν· ουχ ινα κολασθωσιν, αλλ' ινα τηι μετανοιαι γενομενοι ταπεινοτεροι, και
καταγνοντες εαυτων, εις το λαβειν την αφεσιν δραμωσιν. Ὅρα γουν πως αυτο
τεθεικεν ακριβως. Ειπων γαρ οτι, Ἦλθε κηρυσσων βαπτισμα μετανοιας εν τηι ερημωι
της Ἰουδαιας, επηγαγεν, Εις αφεσιν· ωσανει ελεγε· δια τουτο αυτους επειθεν
ομολογειν και μετανοειν επι τοις αμαρτημασιν, ουχ ινα κολασθωσιν, αλλ' ινα
ευκολωτερον την μετα ταυτα αφεσιν δεξωνται. Ει μη γαρ κατεγνωσαν εαυτων, ουκ
αν ουδε την χαριν ᾔτησαν· μη ζητουντες δε, ουκ αν της αφεσεως ετυχον. Ὥστε
τουτωι εκεινο προωδοποιει το βαπτισμα· διο και ελεγεν, Ἵνα πιστευσωσιν εις τον
ερχομενον μετ' αυτον, μετα της ειρημενης και ταυτην ετεραν αιτιαν τιθεις του
βαπτισματος. Ουδε γαρ ισον ην περιιεναι τας οικιας, και περιαγειν τον Χριστον της
χειρος λαβομενον, και λεγειν, Εις τουτον πιστευσατε· και παντων παραγινομενων
και ορωντων την μακαριαν εκεινην ενεχθηναι φωνην, και τα αλλα επιτελεσθηναι
απαντα. ∆ια τουτο ερχεται επι το βαπτισμα. Και γαρ και η του βαπτιζοντος υποληψις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

και η του πραγματος υποθεσις, πασαν την πολιν ειλκε, και προς τον Ἰορδανην
εκαλει, και θεατρον εγενετο μεγα. ∆ια τουτο αυτους και παραγενομενους
καταστελλει, και πειθει μηδεν μεγα περι εαυτων φανταζεσθαι, δεικνυς των εσχατων
οντας υπευθυνους κακων, ει μη μετανοησαιεν, και τους προγονους αφεντες, και το
επ' εκεινοις αγαλλεσθαι, δεξαιντο τον παραγινομενον. Και γαρ συνεσκιαστο τα κατα
σον Χριστον τεως, και εδοκει τεθναναι παρα πολλοις δια την εις Βηθλεεμ
γεγενημενην σφαγην. Ει γαρ και δωδεκα ετων γενομενος εξεφηνεν εαυτον, αλλα
ταχεως και συνεσκιασε παλιν· δια δη τουτο λαμπρων εδει των προοιμιων και
υψηλοτερας αρχης. ∆ιο και πρωτον τοτε α μηδεποτε ηκουσαν Ἰουδαιοι, μητε παρα
προφητων, μητε παρ' αλλων τινων, ανακηρυττει λαμπραι τηι φωνηι, των ουρανων
και της εκει βασιλειας μεμνημενος, ουδεν περι της γης λεγων λοιπον. Βασιλειαν δε
ενταυθα την παρουσιαν αυτου την προτεραν και την εσχατην φησι. Και τι τουτο
προς Ἰουδαιους; φησιν· ουδε γαρ ισασι τι λεγεις. ∆ια γαρ τουτο ουτω λεγω, φησιν,
ινα υπο της ασαφειας των λεγομενων διεγειρομενοι, ελθωσιν εις το ζητησαι τον
κηρυττομενον. Ουτω γουν αυτους επηρε ταις χρησταις ελπισι παραγενομενους, ως
και τελωνας και στρατιωτας πολλους ερωταιν, τι δει πραττειν, και πως τον εαυτων
βιον οικονομειν· οπερ ην σημειον του των βιωτικων λοιπον απηλλαχθαι
πραγματων, και προς ετερα μειζονα οραιν, και τα μελλοντα ονειροπολειν. Και γαρ
απαντα αυτους και τα ορωμενα και τα λεγομενα εις υψηλον ηγε φρονημα. γʹ.
Ἐννοησον γουν ηλικον ην ιδειν ανθρωπον μετα τριακοντα ετη καταβαινοντα απο
της ερημου, αρχιερεως υιον γενομενον, μηδεν δεηθεντα των ανθρωπι 57.187 νων
πωποτε, και παντοθεν οντα αιδεσιμον, και τον Ἡσαΐαν εχοντα μεθ' εαυτου. Παρην
γαρ και ουτος αυτον ανακηρυττων και λεγων· Ουτος εστιν ον παρεσεσθαι εφην
βοωντα, και κατα την ερημον λαμπραι τηι φωνηι κηρυττοντα απαντα. Τοσαυτη γαρ
σπουδη τοις Προφηταις περι τουτων εγενετο των πραγματων, ως μη τον ∆εσποτην
τον εαυτων μονον, αλλα και τον μελλοντα αυτωι διακονεισθαι εκ πολλου
προανακηρυττειν του χρονου· και μη μονον αυτον λεγειν, αλλα και τον τοπον, εν ωι
διατριβειν εμελλε, και τον του κηρυγματος τροπον, ον διδαξαι παραγενομενος ειχε,
και το απ' αυτου συμβαινον κατορθωμα. Ὅρα γουν πως επ' αυτων ερχονται των
νοηματων, ει και μη επ' αυτων των ρηματων, ο τε Προφητης και ο Βαπτιστης. Ὁ μεν
γαρ Προφητης φησιν, οτι παρεσται λεγων· Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου, ευθειας
ποιειτε τας τριβους αυτου. Αυτος δε παραγενομενος ελεγε· Ποιησατε καρπους αξιους
της μετανοιας. Ὅπερ ισον εστι τωι· Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου. Ὁραις οτι και δι' ων
ο Προφητης ειπε, και δι' ων αυτος εκηρυττεν, εν τουτο δηλουται μονον, οτι
προοδοποιων παρεγενετο και προετοιμαζων, ου την δωρεαν χαριζομενος, οπερ ην η
αφεσις, αλλα προπαρασκευαζων τας ψυχας των μελλοντων δεχεσθαι τον των ολων
Θεον; Ὁ δε Λουκας και πλεον τι φησιν· ου γαρ το προοιμιον ειπων απηλλαγη, αλλα
και πασαν τιθησι την προφητειαν. Πασα γαρ φαραγξ, φησι, πληρωθησεται, και παν
ορος και βουνος ταπεινωθησεται· και εσται τα σκολια εις ευθειαν, και αι τραχειαι εις
οδους λειας· και οψεται πασα σαρξ το Σωτηριον του Θεου. Ειδες πως προλαβων ο
Προφητης παντα ειπε, και την του δημου συνδρομην, και την των πραγματων επι το
βελτιον μεταβολην, και την του κηρυγματος ευκολιαν, και την αιτιαν των
γινομενων απαντων, ει και τροπικωτερον ταυτα τεθεικε; Και γαρ ην προφητεια το
λεγομενον. Ὅταν γαρ ειπηι, Πασα φαραγξ πληρωθησεται, και παν ορος και βουνος
ταπεινωθησεται, και εσονται αι τραχειαι εις οδους λειας· και τους ταπεινους
υψουμενους δεικνυσι, και τους απονενοημενους ταπεινουμενους, και την του νομου
δυσκολιαν εις ευκολιαν πιστεως μεταβαλλομενην. Ουκετι γαρ ιδρωτες και πονοι,
φησιν, αλλα χαρις και συγχωρησις αμαρτηματων, πολλην παρεχουσα της σωτηριας
την ευκολιαν. Ειτα το τουτων αιτιον τιθησι λεγων, οτι Ὄψεται πασα σαρξ το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

Σωτηριον του Θεου· ουκετι Ἰουδαιοι και προσηλυτοι μονον, αλλα και πασα γη και
θαλαττα, και ολη των ανθρωπων η φυσις. ∆ια γαρ των σκολιων παντα τον
διεφθαρμενον βιον ηινιξατο, τελωνας, και πορνας, και ληιστας, και μαγους, οιτινες
οντες διεστραμμενοι προτερον, την ορθην υστερον εβαδισαν οδον· οπερ ουν και
αυτος ελεγεν, οτι Τελωναι και πορναι προαγουσιν υμας εις την βασιλειαν του Θεου,
οτι επιστευσαν. Και δι' ετερων δε εδηλωσε ρηματων ο Προφητης παλιν το αυτο
τουτο, ουτω λεγων· Τοτε λυκοι και αρνες αμα βοσκηθησονται. Ὥσπερ γαρ ενταυθα
δια των βουνων και φαραγγων το ανωμαλον ηθος εις μιαν φιλοσοφιας ισοτητα
κιρνασθαι εφησεν· ουτω και εκει τοις των αλογων ηθεσι τους διαφορους των
ανθρωπων εμφαινων τροπους, παλιν εις μιαν αυτους ευσεβειας 57.188 συμφωνιαν
συναπτεσθαι ελεγε· και εκει παλιν την αιτιαν τιθεις. Αυτη δε εστιν· Ἔσται γαρ,
φησιν, ο ανισταμενος αρχειν εθνων, επ' αυτωι εθνη ελπιουσιν. Ὅπερ ουν και
ενταυθα ελεγεν, οτι Ὄψεται πασα σαρξ το Σωτηριον του Θεου· πανταχου δηλων οτι
προς τα περατα της οικουμενης χυθησεται των Ευαγγελιων τουτων η δυναμις και η
γνωσις, απο θηριωδους τροπου και σκληροτητος γνωμης εις ημεροτητα πολλην και
απαλοτητα μεταβαλλουσα των ανθρωπων το γενος. Αυτος δε ο Ἰωαννης ειχε το
ενδυμα αυτου απο τριχων καμηλου, και ζωνην δερματινην περι την οσφυν αυτου.
Ειδες πως τα μεν οι Προφηται προειπον, τα δε τοις Ευαγγελισταις κατελιπον; ∆ιοπερ
και ο Ματθαιος και τας προφητειας τιθησι, και τα παρ' εαυτου προστιθησιν· ουδε
τουτο παρεργον ηγουμενος ειναι, το περι της στολης ειπειν του δικαιου. δʹ. Και γαρ
ην θαυμαστον και παραδοξον εν ανθρωπινωι σωματι τοσαυτην καρτεριαν ιδειν· ο δη
και τους Ἰουδαιους μαλλον εφειλκετο, τον μεγαν Ἠλιαν εν αυτωι βλεποντας, και
προς την του μακαριου μνημην εκεινου παραπεμπομενους εκ των ορωμενων τοτε·
μαλλον δε και προς πλειονα εκπληξιν. Ἐκεινος μεν γαρ και εν πολεσι και εν οικιαις
ετρεφετο, ουτος δε δι' ολου την ερημον ᾤκησεν εκ σπαργανων αυτων. Ἔδει γαρ τον
προδρομον του μελλοντος τα παλαια λυειν απαντα· οιον, τον πονον, την καταραν,
την λυπην, τον ιδρωτα· εχειν τινα και αυτον συμβολα της τοιαυτης δωρεας, και
ανωτερω γενεσθαι λοιπον της καταδικης εκεινης. Ουτε γουν γην ηροσεν, ουτε
αυλακα ετεμεν, ουχ ιδρωτι του προσωπου τον αρτον εφαγεν, αλλ' ην εσχεδιασμενη
αυτωι η τραπεζα, και ευκολωτερα της τραπεζης η περιβολη, και απραγμονεστερα της
περιβολης η οικησις. Ουτε γαρ στεγης, ουτε κλινης, ου τραπεζης, ουτε αλλου τινος
τουτων εδεηθη, αλλ' αγγελικον τινα βιον εν τηι σαρκι ταυτηι επεδεικνυτο. ∆ια τουτο
και τριχινον ιματιον αυτωι ην, ινα δια του σχηματος παιδευσηι των ανθρωπινων
αφιστασθαι, και μηδεν κοινον εχειν προς την γην, αλλ' επι την προτεραν
επανατρεχειν ευγενειαν, εν ηι ην πριν η δεηθηναι ιματιων και περιβολης ο Ἀδαμ.
Ουτω και βασιλειας και μετανοιας ειχε συμβολα το σχημα εκεινο. Και μη μοι λεγε·
Ποθεν αυτωι τριχινον ιματιον και ζωνη, την ερημον οικουντι; Ει γαρ τουτο μελλοις
διαπορειν, και ετερα πλειονα ζητησεις· πως εν τοις χειμωσι, πως εν τοις καυμασι
διετριβεν επι της ερημιας, και ταυτα εν απαλωι σωματι και αωρωι ηλικιαι; πως
ηρκεσεν η της παιδικης σαρκος φυσις ανωμαλιαι αερων τοσαυτηι, και τραπεζηι ουτως
εξηλλαγμενηι, και τηι αλληι τηι απο της ερημιας ταλαιπωριαι; Που νυν εισιν οι των
Ἑλληνων φιλοσοφοι, οι εικη και ματην την κυνικην αναισχυντιαν εζηλωσαν (τι γαρ
οφελος του κατακλειεσθαι εν πιθωι, και τοιαυτα ασελγαινειν υστερον;) οι και
δακτυλιους, και φιαλας, και θεραποντας, και θεραπαινιδας, και πολλην αλλην
περιεβαλλοντο φαντασιαν, εις εκατεραν αμετριαν εκπιπτοντες; Ἀλλ' ουχ ουτος
τοιουτος· αλλ' ωσπερ τον ουρανον την ερημον ᾤκησε, πασαν ακριβη φιλοσοφιαν
επιδεικνυμενος· κακειθεν ως αγγελος τις εξ ουρανων εις τας πολεις κατεβαινεν,
αθλητης ευσεβειας ων, 57.189 και της οικουμενης στεφανιτης, και φιλοσοφος της
των ουρανων αξιας φιλοσοφιας. Και ταυτα ην, ουπω της αμαρτιας λυθεισης, ουπω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

του νομου παυσαμενου, ουπω του θανατου δεθεντος, ουπω των χαλκων πυλων
κατακλασθεισων, αλλ' ετι της παλαιας κρατουσης πολιτειας. Τοιουτον εστι γενναια
ψυχη και διεγηγερμενη· και γαρ πανταχου προπηδαι, και τα κειμενα υπερβαινει
σκαμματα· καθαπερ και ο Παυλος επι της καινης εποιει πολιτειας. Ἀλλα τινος
ενεκεν, φησι, και ζωνηι μετα του ιματιου εχρησατο; Ἔθος τουτο τοις παλαιοις ην,
πριν εις το μαλακον τουτο και διαῤρεον εξελθειν σχημα. Ουτω γουν και ο Πετρος
φαινεται εζωσμενος, και ο Παυλος· Τον γαρ ανδρα, φησιν, ου εστιν η ζωνη αυτη. Και
ο Ἠλιας δε ουτως ην εσταλμενος, και των Ἁγιων εκαστος, δια το ειναι εν εργωι
διηνεκως, ητοι οδοιποριαις, ητοι περι ετερον τι των αναγκαιων πονουμενους και
σπουδαζοντας· ου δια τουτο δε μονον, αλλα και δια το καλλωπισμον απαντα
καταπατειν, και σκληραγωγιαν απασαν μελεταιν· οπερ ουν και αυτο μεγιστον αρετης
εγκωμιον ειναι φησιν ο Χριστος, ουτω λεγων· Τι εξηλθετε ιδειν; ανθρωπον εν
μαλακοις ιματιοις ημφιεσμενον; ιδου οι τα μαλακα φορουντες, εν τοις οικοις των
βασιλεων εισιν. εʹ. Ει δε εκεινος ο καθαρος ουτω και του ουρανου λαμπροτερος ων,
και υπερ Προφητας παντας, και ου μειζων ουδεις εγενετο, και παῤρησιαν εχων
τοσαυτην, ουτως εαυτον εσκληραγωγει, την μεν διαῤρεουσαν τρυφην ατιμαζων
μετα πολλης της περιουσιας, επι δε τον σκληρον τουτον εαυτον αγων βιον, τινα
εξομεν απολογιαν οι μετα τοσαυτην ευεργεσιαν και τα μυρια φορτια των
αμαρτηματων μηδε το πολλοστον μερος της εξομολογησεως επιδεικνυμενοι της
εκεινου, αλλα μεθυοντες και γαστριζομενοι και μυρων οζοντες, και των εν τηι σκηνηι
πορνευομενων γυναικων ουδεν αμεινον διακειμενοι, και πανταχοθεν εαυτους
καταμαλακιζοντες, και ευχειρωτους τωι διαβολωι ποιουντες. Τοτε εξεπορευετο προς
αυτον πασα η Ἰουδαια, και Ἱεροσολυμα, και πασα η περιχωρος του Ἰορδανου, και
εβαπτιζοντο υπ' αυτου, εξομολογουμενοι τας αμαρτιας αυτων. Ὁραις ποσον ισχυσεν
η παρουσια του Προφητου; πως παντα τον δημον ανεπτερωσε; πως αυτους εις
εννοιαν ηγαγε των οικειων αμαρτηματων; Και γαρ ην θαυματος αξιον, ιδειν εν
ανθρωπινωι σχηματι τοιαυτα επιδεικνυμενον αυτον, και τοσαυτηι κεχρημενον τηι
παῤρησιαι, και παντων ως παιδων κατεξανισταμενον, και πολλην απο του προσωπου
την χαριν εχοντα απολαμπουσαν. Συνετελει δε εις εκπληξιν και το δια πολλου του
χρονου προφητην φανηναι· και γαρ επελιπεν αυτους το χαρισμα, και δια μακρου
προς αυτους επανηλθε του χρονου. Και ο του κηρυγματος δε τροπος ξενος και
παρηλλαγμενος. Ουδεν γαρ των συνηθων ηκουον, οιον, πολεμους και μαχας και
νικας τας κατω, και λιμους και λοιμους, και Βαβυλωνιους και Περσας, και πολεως
αλωσιν, και τα αλλα τα συνηθη· αλλ' ουρανους και την εκει βασιλειαν, και την εν τηι
γεεννηι κολασιν. ∆ια τοι τουτο και των κατα την ερημον αποστατων σφαγεντων
απαντων ου προ πολλου του χρονου, των μετα Ἰουδα και Θευδα, ουκ εγενοντο
οκνηροτεροι προς 57.190 την εξοδον την εκεισε. Ουδε γαρ επι τοις αυτοις αυτους
εκαλει· οιον, επι τυραννιδι και αποστασιαι και νεωτεροποιιαι· αλλ' ωστε προς την
ανω χειραγωγησαι βασιλειαν. ∆ιοπερ ουδε κατειχεν εν τηι ερημωι μεθ' εαυτου
περιφερων, αλλα βαπτιζων, και τους περι φιλοσοφιας παιδευων λογους, απελυε· δια
παντων αυτους διδασκων, των μεν εν τηι γηι παντων υπεροραιν, προς δε τα μελλοντα
αιρεσθαι, και καθ' εκαστην επειγεσθαι την ημεραν. Τουτον δη και ημεις ζηλωσωμεν,
και τας τρυφας και την μεθην αφεντες, επι τον κατεσταλμενον μεταθωμεθα βιον.
Και γαρ εξομολογησεως ο καιρος και τοις αμυητοις και τοις βαπτισθεισι· τοις μεν,
ινα μετανοησαντες των ιερων τυχωσι μυστηριων· τοις δε, ινα απονιψαμενοι την
μετα το βαπτισμα κηλιδα, καθαρωι συνειδοτι τηι τραπεζηι προσελθωσιν. Ἀποστωμεν
τοινυν του υγρου τουτου και διαλελυμενου βιου. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ομου και
εξομολογεισθαι και τρυφαιν. Και ταυτα διδασκετω υμας Ἰωαννης, απο του
ενδυματος, απο της τροφης, απο της οικιας. Τι ουν; ουτω κελευεις ημας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

κατεσταλθαι; φησιν. Ου κελευω, αλλα συμβουλευω και παραινω. Ει δε μη δυνατον
υμιν τουτο, καν εν ταις πολεσιν οντες επιδειξωμεθα την μετανοιαν· και γαρ επι
θυραις το δικαστηριον. Ει δε και μακροτερω ην, ουδε ουτω θαῤρειν εδει· το γαρ
εκαστου περας της ζωης, της συντελειας επεχει δυναμιν τωι καλουμενωι. Ὅτι δε και
επι θυραις, ακουσον του Παυλου λεγοντος· Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικε· και
παλιν· Ἥξει γαρ ο ερχομενος, και ου χρονιει. Και γαρ τα σημεια λοιπον απηρτισται
τα καλουντα την ημεραν εκεινην. Κηρυχθησεται γαρ, φησι, τουτο το Ευαγγελιον της
βασιλειας εν ολωι τωι κοσμωι εις μαρτυριον πασι τοις εθνεσι· και τοτε ηξει το τελος. ʹ.
Προσεχετε μετα ακριβειας τωι λεγομενωι. Ουκ ειπεν, Ὅταν πιστευθηι παρα παντων
ανθρωπων· αλλ', Ὅταν κηρυχθηι παρα πασι. ∆ια τουτο και ελεγεν, Εις μαρτυριον τοις
εθνεσι, δεικνυς, οτι ουκ αναμενει παντας πιστευσαι, και τοτε παραγενεσθαι. Το γαρ,
Εις μαρτυριον, τουτο εστιν, εις κατηγοριαν, εις ελεγχον, εις κατακρισιν των μη
πιστευσαντων. Ἀλλ' ημεις ταυτα ακουοντες και ορωντες, καθευδομεν και ονειρατα
βλεπομεν, καθαπερ εν βαθυτατηι νυκτι κεκαρωμενοι. Ουδεν γαρ ονειρατων αμεινον
τα παροντα πραγματα, καν χρηστα ηι, καν λυπηρα. ∆ιο δη παρακαλω λοιπον
αφυπνισθηναι, και προς τον ηλιον της δικαιοσυνης απιδειν. Ουδεις γαρ καθευδων
ηλιον ιδειν δυναται, ουδε ευφραναι τας οψεις τωι καλλει της ακτινος· αλλ' απερ αν
ιδηι, παντα ως εν ονειρωι βλεπει. ∆ια τουτο πολλης ημιν δει της εξομολογησεως και
πολλων των δακρυων, και οτι αναλγητως διακειμεθα πλημμελουντες, και οτι
μεγαλα τα αμαρτηματα και συγγνωμης μειζονα. Και οτι ου ψευδομαι, μαρτυρες οι
πλειους των ακουοντων. Ἀλλ' ομως ει και συγγνωμης μειζονα, μετανοησωμεν, και
στεφανων απολαυσομεθα. Μετανοιαν δε λεγω, ου το των προτερων αποστηναι
κακων μονον, αλλα και το μειζονα επιδειξασθαι καλα. Ποιησατε γαρ, φησι, καρπους
αξιους της μετανοιας. Πως δε ποιησομεν; Ἂν τα εναντια πραττωμεν· οιον τι λεγω·
ηρπασας τα αλλοτρια; ∆ος και τα σα λοιπον. Πολυν επορνευσας 57.191 χρονον;
Ἀποσχου και της γυναικος της σης ωρισμενας ημερας· εγκρατειαν ασκησον. Ὕβρισας
και ετυπτησας παριοντας; Ευλογει λοιπον τους υβριζοντας, και ευεργετει τους
πληττοντας. Ου γαρ αρκει εις υγειαν ημιν το βελος εξελειν μονον, αλλα και τωι
τραυματι φαρμακα επιθειναι. Ἐτρυφησας και εμεθυσθης τον εμπροσθεν χρονον;
Νηστευε και υδροποσιαι προσεχε, ινα την εκειθεν εγγενομενην λυμην ανεληις. Ειδες
ακολαστοις οφθαλμοις καλλος αλλοτριον; Μηδε ολως ιδηις γυναικα λοιπον, ιν' επι
πλειονι καταστηις ασφαλειαι. Ἔκκλινον γαρ, φησιν, απο κακου, και ποιησον αγαθον·
και παλιν· Παυσον την γλωσσαν σου απο κακου, και χειλη σου του μη λαλησαι
δολον. Ἀλλ' ειπε μοι και το αγαθον. Ζητησον ειρηνην, και διωξον αυτην· ου την
προς ανθρωπους λεγω μονον, αλλα και την προς τον Θεον. Και καλως ειπε, ∆ιωξον·
απεληλαται γαρ και εκβεβληται, και την γην αφεισα εις τον ουρανον απεδημησεν.
Ἀλλα δυνησομεθα αυτην παλιν επαναγαγειν, εαν θελωμεν, απονοιαν και
αλαζονειαν και παντα τα κωλυματα αυτης εκβαλοντες, τον σωφρονα τουτον και
λιτον διωκειν βιον. Ουδεν γαρ οργης χαλεπωτερον και θρασυτητος. Αυτη και
τετυφωμενους και δουλοπρεπεις εργαζεται, δι' εκεινου μεν καταγελαστους, δια
τουτου δε μισητους ποιουσα, και εναντιας εισαγουσα κακιας, απονοιαν τε ομου και
κολακειαν. Ἀλλ' εαν την πλεονεξιαν του παθους περικοψωμεν, και ταπεινοι μετα
ακριβειας, και υψηλοι μετα ασφαλειας εσομεθα. Και γαρ και εν τοις σωμασι τοις
ημετεροις απο πλεονεξιας αι δυσκρασιαι γινονται· και οτε τους οικειους ορους
αφεντα τα στοιχεια εις αμετριαν εξελθηι, τοτε αι μυριαι νοσοι και οι χαλεποι
τικτονται θανατοι· οπερ και επι της ψυχης συμβαινον ιδοι τις αν. ζʹ. Περικοψωμεν
τοινυν την αμετριαν, και το σωτηριον της συμμετριας πινοντες φαρμακον, μενωμεν
επι της ευκρασιας της προσηκουσης, και ταις ευχαις μετα ακριβειας προσεχωμεν.
Καν μη λαβωμεν, παραμεινωμεν, ινα λαβωμεν· καν λαβωμεν, επειδη ελαβομεν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

Ουδε γαρ αυτος βουλεται αναβαλλεσθαι την δοσιν, αλλα τηι μελλησει την
προσεδρειαν ημιν σοφιζεται. ∆ια τουτο και υπερτιθεται την αιτησιν, και πειρασμον
συγχωρει πολλακις επελθειν, ινα συνεχως προς αυτον καταφευγωμεν, και
καταφυγοντες μενωμεν. Ουτω και πατερες φιλοστοργοι ποιουσι, και μητερες
φιλοπαιδες· επειδαν ιδωσι τα παιδια την προς αυτους συνουσιαν αφεντα και μετα
των ομηλικων παιζοντα, πολλα τους οικετας υποκρινασθαι 57.192 παρασκευαζουσι
φοβερα, ωστε υπο του δεους καταναγκασθηναι προς τον μητρικον κολπον
καταφυγειν Ουτω και ο Θεος ανατεινεται πολλακις απειλην, ουχ ινα επαγαγηι, αλλ'
ινα προς αυτον εφελκυσηται. Ὅταν γουν επανελθωμεν προς αυτον, λυει τον φοβον
ευθεως· ως ειγε ομοιοι ημεν εν πειρασμοις και εν ανεσει, ουδ' αν εδεησε πειρασμων.
Και τι λεγω περι ημων; Και γαρ τοις αγιοις εκεινοις πολυς εντευθεν ο σωφρονισμος
ην. ∆ια τουτο και ο Προφητης λεγει· Ἀγαθον μοι οτι εταπεινωσας με. Και αυτος δε
τοις Ἀποστολοις ελεγεν· Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε. Και ο Παυλος τουτο αυτο
αινιττεται, οταν λεγηι· Ἐδοθη μοι σκολοψ τηι σαρκι, αγγελος Σαταν, ινα με κολαφιζηι.
∆ιο και δεηθεις απαλλαγηναι του πειρασμου, ουκ επετυχε, δια το πολλην εξ αυτου
την ωφελειαν εγγινεσθαι. Ἐαν δε και του ∆αυιδ τον βιον επελθωμεν απαντα,
ευρησομεν αυτον εν τοις κινδυνοις λαμπροτερον οντα, και αυτον, και τους αλλους
απαντας τους κατ' εκεινον. Και γαρ ο Ἰωβ τοτε μειζονως ελαμψε, και ο Ἰωσηφ δε
ουτως επι πλεον ευδοκιμησε, και ο Ἰακωβ δε, και ο τουτου πατηρ, και ο εκεινου, και
παντες οσοι πωποτε λαμπροτερους ανεδησαντο στεφανους, απο θλιψεων και
πειρασμων και εστεφανωθησαν, και ανεκηρυχθησαν. Ἅπερ παντα συνειδοτες, κατα
τον σοφον λογον, Μη σπευσωμεν εν καιρωι επαγωγης, αλλ' εν μονον εαυτους
παιδευσωμεν, το φερειν παντα γενναιως, και μηδεν πολυπραγμονειν, μηδε
περιεργαζεσθαι των γινομενων. Το μεν γαρ ειδεναι, ποτε δει λυθηναι τας θλιψεις,
του συγχωρουντος αυτας προσελθειν Θεου· το δε επενεχθεισας μετα πασης φερειν
ευχαριστιας, της ημων ευγνωμοσυνης λοιπον εργον εστιν· οπερ εαν γενηται, παντα
εψεται τα αγαθα. Ἵν' ουν ταυτα επηται, και δοκιμωτεροι μεν ενταυθα, λαμπροτεροι
δε εκεισε γενωμεθα, παν ο εαν επενεχθηι δεχωμεθα, χαριν ειδοτες υπερ παντων τωι
ειδοτι μαλλον ημων το συμφερον, και των γεγεννηκοτων σφοδροτερον ημας
φιλουντι· και τουτους αμφοτερους τους λογισμους καθ' εκαστον των δεινων εαυτοις
επαιδοντες, καταστελλωμεν την αθυμιαν, και δοξαζωμεν εν πασι τον παντα υπερ
ημων ποιουντα και πραγματευομενον Θεον. Ουτω γαρ και τας επιβουλας
διακρουσομεθα ραιδιως, και των ακηρατων επιτευξομεθα στεφανων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι δοξα, κρατος, τιμη,
συν αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.191
ΟΜΙΛΙΑ ΙΑʹ. Ἰδων δε πολλους των Σαδδουκαιων και Φαρι σαιων ερχομενους επι το
βαπτισμα αυτου, ειπεν αυτοις· Γεννηματα εχιδνων, τις υπεδειξεν υμιν φυγειν απο
της μελλουσης οργης; αʹ. Πως ουν φησιν ο Χριστος, οτι ουκ επιστευσαν Ἰωαννηι; Ὅτι
ουκ ην τουτο πιστευσαι, το τον κηρυττομενον υπ' αυτου μη δεξασθαι Ἐπει και τοις
Προφηταις εδοξαν προσεχειν και τωι Νομοθετηι· αλλ' ομως εφησεν αυτους μη
προσεσχηκεναι, επειδη τον παρ' εκεινων προφητευομενον ουκ εδεξαντο. Ει γαρ
επιστευσατε, φησι, Μωυσηι, επιστευσατε αν εμοι· 57.192 Και μετα ταυτα δε
ερωτωμενοι παρα του Χριστου, Το βαπτισμα Ἰωαννου ποθεν εστιν; ελεγον, οτι Ἐαν
ειπωμεν, απο γης, φοβουμεθα τον οχλον· εαν ειπωμεν, απο ουρανου, ερει ημιν, Πως
ουν ουκ επιστευσατε αυτωι; Ὥστε εξ απαντων τουτων δηλον, οτι παρεγενοντο μεν
και εβαπτισθησαν· ου μην εμειναν επι της πιστεως του κηρυγματος. Και γαρ ο
Ἰωαννης δεικνυσιν αυτων την πονηριαν, εξ ων προς τον Βαπτιστην επεμπον
λεγοντες· Ει συ ει Ἠλιας; ει συ ει ο Χριστος; διο και επηγαγεν· Οι δε απεσταλμενοι
ησαν εκ των Φαρισαιων. Τι ουν; 57.193 ουχι και οι οχλοι το αυτο τουτο ενομιζον;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

φησιν. Ἀλλ' οι μεν οχλοι απο γνωμης απλαστου τουτο υπωπτευον· οι δε Φαρισαιοι,
επιλαβεσθαι βουλομενοι. Ἐπειδη γαρ ωμολογητο απο της κωμης του ∆αυιδ ερχεσθαι
τον Χριστον, ουτος δε απο της Λευιτικης φυλης ην, ενεδρα ετιθεσαν εκ της
ερωτησεως, ινα ει τι τοιουτον ειποι, ταχεως επιθωνται. Τουτο γουν και εκ των εξης
εδηλωσε· μηδεν γαρ ων προσεδοκησαν ομολογησαντος, και ουτως επιλαμβανονται
λεγοντες· Τι ουν βαπτιζεις, ει συ ουκ ει ο Χριστος; Και ινα μαθηις οτι ετεραι μεν οι
Φαρισαιοι, ετεραι δε ο δημος παρεγενοντο γνωμηι, ακουσον πως ο Ευαγγελιστης και
τουτο εδηλωσε· περι μεν του δημου λεγων, οτι Παρεγινοντο και εβαπτιζοντο υπ'
αυτου, εξομολογουμενοι τας αμαρτιας αυτων· περι δε των Φαρισαιων ουκετι
ομοιως, αλλ' οτι Ἰδων πολλους των Φαρισαιων και Σαδδουκαιων ερχομενους, ελεγε·
Γεννηματα εχιδνων, τις υπεδειξεν υμιν φυγειν απο της μελλουσης οργης; Βαβαι της
μεγαλονοιας! Πως διαλεγεται προς ανθρωπους αιματων αει διψωντας προφητικων,
και οφεων ουδεν αμεινον διακειμενους· πως και αυτους, και τους γεγεννηκοτας
μετα πολλης διαβαλλει της παῤρησιας. Ναι, φησιν· αλλ' η μεν παῤρησια πολλη· το δε
ζητουμενον, ει λογον εχει τινα η παῤρησια αυτη. Ουδε γαρ αμαρτανοντας ειδεν,
αλλα μεταβαλλομενους· διοπερ ουδε εγκαλεσαι εχρην, αλλα και επαινεσαι και
αποδεξασθαι, οτι πολιν αφεντες και οικιας εδραμον ακουσομενοι του κηρυγματος. Τι
ουν αν ειποιμεν; Ὅτι ου τοις παρουσιν, ουδε τοις γινομενοις προσειχεν, αλλα τα
αποῤρητα της διανοιας αυτων ηπιστατο, του Θεου τουτο εκκαλυψαντος. Ἐπει ουν
μεγα εφρονουν επι τοις προγονοις, και τουτο αιτιον αυτοις της απωλειας εγινετο,
και εις ραιθυμιαν ενεβαλλε, την ριζαν της απονοιας περικοπτει. ∆ια τουτο και ο
Ἡσαΐας αρχοντας Σοδομων καλει, και λαον Γομοῤρας· και ετερος προφητης φησιν·
Ουχ ως υιοι Αιθιοπων υμεις εστε; και παντες αυτους ταυτης απαγουσι της
υποληψεως, το φυσημα αυτων κενουντες, το μυριων αυτοις αιτιον γενομενον
κακων. Ἀλλ' οι μεν Προφηται, φησιν, εικοτως· αμαρτανοντας γαρ εωρων· ενταυθα
δε τινος ενεκεν και δια τι πειθομενους ορων αυτωι, τουτο ποιει; Ἵνα απαλωτερους
εργασηται. Ει δε τις μετα ακριβειας προσεχοι τοις λεγομενοις, και εγκωμιωι την
επιτιμησιν εκερασε. Θαυμαζων γαρ αυτους, οτι οψε γουν ποτε τα αδυνατα αυτοις
σχεδον ειναι δοκουντα ηδυνηθησαν, ταυτα ελεγεν. Ἐφελκομενου τοινυν αυτους
μαλλον εστιν η επιτιμησις, και παρασκευαζοντος ανανηψαι. Ὅταν γαρ φαινηται
εκπληττομενος, και την εμπροσθεν δεικνυσιν αυτων πονηριαν πολλην ουσαν, και
την μεταβολην θαυμαστην και παραδοξον. Τι γαρ γεγονε, φησιν, οτι παιδες οντες
εκεινων, και ουτω τραφεντες κακως, μετενοησαν; ποθεν η τοσαυτη γεγονε
μεταβολη; τις το τραχυ της γνωμης αυτων κατεμαλαξε; τις διωρθωσε το ανιατον;
Και ορα πως αυτους ευθεως απο των προοιμιων εξεπληξε, τους περι της γεεννης
προκαταβαλλομενος λογους. Ου γαρ ειπε τα ειωθοτα· Τις υπεδειξεν υμιν φυγειν
τους πολεμους, τας των βαρβαρων εφοδους, τας αιχμαλωσιας, τους λιμους, τους
λοιμους; αλλ' αλλην τινα κολασιν προανεκρουετο μηδεποτε αυτοις φανεραν
γεγενημενην, ουτω λεγων· Τις υπεδειξεν υμιν φυγειν απο της μελλουσης οργης; βʹ.
Καλως δε αυτους και γεννηματα εχιδνων εκαλεσε 57.194 Και γαρ εκεινο το θηριον
διαφθειρον την ωδινουσαν, και διατρωγον την γαστερα αυτης, ουτω λεγεται
προιεναι εις φως· οπερ και ουτοι εποιουν, πατραλοιαι και μητραλοιαι γινομενοι, και
τους διδασκαλους ταις εαυτων διαφθειροντες χερσιν. Ἀλλ' ουχ ισταται μεχρι της
επιτιμησεως, αλλα και συμβουλην εισαγει· Ποιησατε γαρ, φησι, καρπους αξιους της
μετανοιας. Ου γαρ αρκει το φυγειν την πονηριαν, αλλα και αρετην δει πολλην
επιδειξασθαι. Μη γαρ μοι τα εναντια και συνηθη, οτε προς ολιγον συστελλομενοι
χρονον, προς την αυτην επανηιτε παλιν πονηριαν. Ου γαρ επι τοις αυτοις
παραγεγοναμεν, ως και οι εμπροσθεν Προφηται. Ἐξηλλαγμενα γαρ τα παροντα. και
υψηλοτερα, επει και αυτος παραγινεται λοιπον ο Κριτης, αυτος ο της βασιλειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

∆εσποτης, προς μειζονα αγων φιλοσοφιαν, εις τον ουρανον καλων, και προς τας εκει
διατριβας ανελκων. ∆ια τουτο και τον περι της γεεννης ανακαλυπτω λογον· και γαρ
και τα αγαθα και τα λυπηρα, αθανατα. Μη τοινυν τοις αυτοις εμμενετε, μηδε τας
ειωθυιας προβαλλεσθε προφασεις, τον Ἀβρααμ, τον Ἰσαακ, τον Ἰακωβ, των
προγονων την ευγενειαν. Ταυτα δε ελεγεν, ου κωλυων αυτους λεγειν εξ εκεινων
ειναι των αγιων, αλλα κωλυων μη τουτωι θαῤρειν, της κατα ψυχην αρετης
αμελουντας, και τα κατα διανοιαν εις μεσον εκφερων, και τα μελλοντα
προφητευων. Και γαρ μετα ταυτα φαινονται λεγοντες· Ἡμεις πατερα εχομεν τον
Ἀβρααμ, και ουδενι δεδουλευκαμεν πωποτε. Ἐπει ουν τουτο ην, ο μαλιστα αυτους
εις απονοιαν ηρε και απωλεσε, πρωτον αυτο καταστελλει. Ὅρα δε πως μετα της εις
τον πατριαρχην τιμης την υπερ τουτων ποιειται διορθωσιν. Ειπων γαρ, Μη δοξητε
λεγειν, οτι πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ, ουκ ειπεν, Ουδεν γαρ υμας ο πατριαρχης
ωφελησαι δυνησεται· αλλ' ημερωτερον πως και προσηνεστερον αυτο τουτο ηινιξατο
ειπων· ∆υναται γαρ ο Θεος εκ των λιθων τουτων εγειραι τεκνα τωι Ἀβρααμ. Τινες
μεν ουν φασιν, οτι περι των εθνων ταυτα λεγει, λιθους αυτους μεταφορικως καλων·
εγω δε και ετεραν εννοιαν το ειρημενον φημι εχειν. Ποιαν δη ταυτην; Μη νομιζετε,
φησιν, οτι εαν υμεις απολησθε, απαιδα ποιησετε τον πατριαρχην. Ουκ εστι τουτο,
ουκ εστι. Τωι γαρ Θεωι δυνατον και απο λιθων ανθρωπους αυτωι δουναι, και εις την
συγγενειαν εκεινην αγαγειν, επει και εξ αρχης ουτως εγενετο. Τωι γαρ εκ λιθων
ανθρωπους γενεσθαι ομοιον ην το απο της μητρας εκεινης της σκληρας προελθειν
παιδιον. Ὅπερ ουν και ο Προφητης αινιττομενος ελεγεν· Ἐμβλεψατε εις την στερεαν
πετραν, εξ ης ελατομηθητε, και εις τον βοθυνον του λακκου, εξ ου ωρυχθητε·
εμβλεψατε εις Ἀβρααμ τον πατερα υμων, και εις Σαῤραν την ωδινουσαν υμας.
Ταυτης τοινυν της προφητειας αυτους αναμιμνησκει, δεικνυς οτι ει εξ αρχης ουτω
θαυμαστον αυτον εποιησε πατερα, ωσανει και εκ λιθων αυτον εποιησε, δυνατον και
νυν τουτο γενεσθαι. Και ορα πως και φοβει και εκκοπτει. Ου γαρ ειπεν, οτι ηγειρεν
ηδη, ινα μη απογνωσιν εαυτων· αλλ' οτι ∆υναται εγειραι. Και ουκ ειπεν, οτι δυναται
ανθρωπους ποιησαι απο λιθων, αλλ' ο πολλωι μειζον ην, και συγγενεις και παιδας
του Ἀβρααμ. Ειδες πως τεως απεστησεν αυτους της περι τα σωματικα φαντασιας, και
της εις τους προγονους καταφυγης, ινα εν τηι οικειαι μετανοιαι και σωφροσυνηι την
ελπιδα της σωτηριας εχωσιν; ειδες πως την της σαρκος εκβαλων συγγενειαν, την
απο της πιστεως εισαγει; γʹ. Σκοπει τοινυν πως και δια των εξης αυξει τουτων 57.195
τον φοβον, και επιτεινει την αγωνιαν. Ειπων γαρ, οτι ∆υναται ο Θεος εκ των λιθων
τουτων εγειραι τεκνα τωι Ἀβρααμ, επηγαγε· Ἤδη δε και η αξινη προς την ριζαν των
δενδρων κειται· δια παντων τον λογον φοβερον ποιων. Και γαρ και αυτος πολλην
απο του βιου την παῤρησιαν ειχε, κακεινοι σφοδρας εδεοντο της επιπληξεως, πολυν
ηδη χερσωθεντες χρονον. Τι γαρ λεγω, φησιν, οτι εκπιπτειν μελλετε της προς τον
πατριαρχην συγγενειας, και ετερους οραιν τους απο λιθων εις την υμετεραν
εισαγομενους προεδριαν; Ουδε γαρ μεχρι τουτου τα της τιμωριας υμιν, αλλα και
περαιτερω προβησεται τα της κολασεως. Ἤδη γαρ, φησιν, η αξινη προς την ριζαν
των δενδρων κειται. Ουδεν φοβερωτερον ταυτης του λογου της τροπης. Ουκετι γαρ
δρεπανον πετομενον, ουδε φραγμου καθαιρεσις, ουδε το καταπατεισθαι τον
αμπελωνα· αλλ' αξινη σφοδρα ακμαζουσα, και το δη χαλεπωτερον, οτι και επι
θυραις αυτη. Ἐπειδη γαρ τοις προφηταις συνεχως απιστουντες ελεγον· Που εστιν η
ημερα Κυριου; και, Ἐλθετω η βουλη του αγιου Ἰσραηλ, ινα γνωμεν· δια το μετα
πολλα πολλακις ετη εκβαινειν τα λεγομενα· και ταυτης αυτους απαγων της
παραμυθιας, εγγυς αυτων ιστησι τα δεινα. Και τουτο εδηλωσε τωι ειπειν, Ἤδη, και
τωι τηι ριζηι αυτην προσαγαγειν. Ουδεν γαρ το μεσον λοιπον, φησιν, αλλ' αυτηι
επικειται τηι ριζηι. Και ουκ ειπε, Τοις κλαδοις, ουδε, Τοις καρποις, αλλα, Τηι ριζηι·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

δεικνυς αυτους, ει ραιθυμησαιεν, ανιατα πεισομενους δεινα, και ουδε ελπιδα εξοντας
θεραπειας. Ουδε γαρ δουλος εστιν ο παραγενομενος, ως οι προτερον· αλλ' αυτος ο
των ολων ∆εσποτης, σφοδραν επαγων την τιμωριαν και δυνατωτατην. Ἀλλ' ομως
και φοβησας παλιν, ουκ αφιησιν αυτους εις απογνωσιν εμπεσειν· αλλ' ωσπερ
ανωτερω ουκ ειπεν, οτι Ἤγειρεν, αλλ' οτι ∆υναται εγειραι τεκνα τωι Ἀβρααμ, φοβων
τε ομου και παραμυθουμενος· ουτω και ενταυθα ουκ ειπεν, οτι Ἥψατο της ριζης,
αλλ' οτι Ἐπικειται και ομιλει τηι ριζηι· και ουδεμιαν αναβολην ενδεικνυται. Πλην
αλλα και ουτως εγγυς αυτην αγαγων, υμας κυριους ποιει της τομης. Ἂν μεν γαρ
μεταβαλησθε και γενησθε βελτιους, απελευσεται μηδεν εργασαμενη η αξινη αυτη·
αν δε τοις αυτοις επιμεινητε, προῤριζον ανασπασει το δενδρον. ∆ια τοι τουτο ουτε
αφεστηκε της ριζης, ουτε επικειμενη τεμνει, το μεν ινα μη αναπεσητε, το δε ινα
μαθητε, οτι δυνατον και εν βραχει χρονωι μεταβαλ[λ]ομενους σωθηναι. ∆ιο και
παντοθεν αυξει τον φοβον, διεγειρων αυτους και ωθων προς μετανοιαν. Και γαρ το
των προγονων εκπεσειν, και το ετερους αντεισαχθηναι, και το επι θυραις ειναι τα
δεινα, και το ανηκεστα πεισεσθαι, απερ αμφοτερα δια της ριζης και της αξινης
εδηλωσεν, ικανα ην και τους σφοδρα αναπεπτωκοτας διαναστησαι, και εναγωνιους
εργασασθαι. Τουτο γουν και ο Παυλος δηλων ελεγεν, οτι Λογον συντετμημενον
ποιησει Κυριος επι την οικουμενην ολην. Ἀλλα μη φοβηθηις· μαλλον δε φοβηθητι
μεν, μη απογνωις δε. Ἔτι γαρ εχεις ελπιδα μεταβολης· ου γαρ αυτοτελης η αποφασις,
ουδε επι το τεμνειν η αξινη ηλθεν· (επει τι εκωλυεν αυτην τεμειν ομιλουσαν τηι
ριζηι;) αλλ' επι το σε τωι φοβωι τουτωι ποιησαι βελτιονα, και παρασκευασαι καρπον
ενεγκειν. ∆ια τουτο επηγαγε· Παν ουν δενδρον μη ποιουν καρπον καλον, εκκο
57.196 πτεται, και εις πυρ βαλλεται. Ὅταν δε ειπηι, Παν, εκβαλλει παλιν την απο της
ευγενειας προεδριαν. Καν γαρ αυτου του Ἀβρααμ εκγονος ηις, φησιν, καν μυριους
εχηις αριθμειν πατριαρχας, διπλην υποστησηι την κολασιν, ακαρπος μενων. Ἀπο
τουτων των ρηματων και τελωνας εφοβησε, και στρατιωτικην διανοιαν κατεσεισεν,
ουτε εις απογνωσιν εμβαλων, και ραιθυμιας απαλλαττων απασης. Μετα γαρ του
φοβου και πολλην παρακλησιν εχει το ειρημενον. Τωι γαρ ειπειν, Μη ποιουν καρπον
καλον, εδειξεν οτι το ποιουν καρπον πασης απηλλακται τιμωριας. δʹ. Και πως
δυνησομεθα, φησι, ποιησαι καρπον, της τομης επικειμενης, και του χρονου ουτως
στενου οντος, και της προθεσμιας συντετμημενης; ∆υνησηι, φησιν· ου γαρ τοιουτος
ουτος ο καρπος, οιος ο των δενδρων, χρονον αναμενων πολυν, και ωρων αναγκαις
δουλευων, και πολλης ετερας δεομενος πραγματειας· αλλ' αρκει θελησαι, και το
δενδρον ευθεως εβλαστησεν. Ου γαρ η φυσις της ριζης μονον, αλλα και η τεχνη του
γεωργου προς την τοιαυτην τα μεγιστα συντελει καρποφοριαν. ∆ια γαρ τοι τουτο,
ινα μη ταυτα λεγωσιν, οτι Θορυβεις ημας, και κατεπειγεις, και αγχεις, αξινην τε
επιτιθεις, και τομην απειλων, και προσοδους εν καιρωι τιμωριας αιτων, επηγαγε,
δεικνυς την ευκολιαν της καρποφοριας· Ἐγω μεν υμας βαπτιζω εν υδατι· ο δε οπισω
μου ερχομενος, ισχυροτερος μου εστιν, ου ουκ ειμι αξιος τον ιμαντα του υποδηματος
λυσαι· αυτος υμας βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι· δια τουτων δεικνυς, οτι
γνωμης μονον δειται και πιστεως, ου πονων και ιδρωτων· και ωσπερ ευκολον
βαπτισθηναι, ουτως ευκολον μεταβληθηναι και γενεσθαι αμεινους. Κατασεισας
τοινυν αυτων την διανοιαν τωι φοβωι της κρισεως, και τηι προσδοκιαι της κολασεως,
και τωι ονοματι της αξινης, και τηι αποβοληι των προγονων, και τηι εισαγωγηι των
ετερων τεκνων, και τηι διπληι τιμωριαι της εκτομης και του εμπρησμου, και παντοθεν
αυτων καταμαλαξας το σκληρον, και καταστησας εις επιθυμιαν της απαλλαγης των
τοσουτων κακων, τοτε εισαγει τον περι του Χριστου λογον· και ουχ απλως, αλλα
μετα πολλης της υπεροχης. Ειτα το μεσον αυτου και εκεινου τιθεις, ινα μη δοξηι
χαριζομενος τουτο λεγειν, απο της συγκρισεως των παρ' εκατερου διδομενων τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

κατασκευαζει. Ου γαρ ευθεως ειπεν, Ουκ ειμι αξιος αυτου λυσαι τον ιμαντα του
υποδηματος, αλλα προτερον το ευτελες του βαπτισματος του εαυτου θεις, και δειξας
ως ουδεν πλεον εχει του προς μετανοιαν αυτους αγαγειν (ου γαρ ειπεν, οτι Ὕδατι
αφεσεως, αλλα Μετανοιας), τιθησι και το αυτου το της αφατου δωρεας γεμον. Ἵνα
γαρ μη ακουσας, φησιν, οτι μετ' εμε ερχεται, καταφρονησηις αυτου ως υστερου
παραγενομενου, μαθε αυτου της δωρεας την δυναμιν, και εισηι σαφως, οτι ουδεν
αξιον ειρηκα, ουδε μεγα, ειπων, Ουκ ειμι αξιος λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος.
Ὥστε οταν ακουσηις, οτι Ἰσχυροτερος μου εστι, μη νομισηις κατα συγκρισιν με τουτο
ειρηκεναι. Ουδε γαρ εις δουλους αξιος ειμι ταττεσθαι εκεινου, ουδε εις δουλους
εσχατους, ουδε το ευτελες της διακονιας αναδεξασθαι μερος. ∆ια τουτο ουχ απλως
ειπε, Τα υποδηματα, αλλ' Ουδε τον ιμαντα· οπερ εσχατον παντων εδοκει ειναι. Ειτα,
ινα μη νομισηις ταπεινοφροσυνης 57.197 ειναι τα ειρημενα, επαγει και την απο των
πραγματων αποδειξιν· Ἐκεινος γαρ υμας, φησι, βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι.
Ειδες ποση του Βαπτιστου η σοφια; Ὅταν γαρ αυτος κηρυττηι, τα φοβερα παντα λεγει,
και αγωνιαν εμβαλλοντα· οταν δε προς εκεινον πεμπηι, τα χρηστα και ανακτησασθαι
ικανα. Ου γαρ την αξινην, ουδε το δενδρον το εκκοπτομενον και καιομενον και εις
πυρ βαλλομενον, ουτε την μελλουσαν οργην εις μεσον αγει, αλλ' αμαρτηματων
αφεσιν, και τιμωριας αναιρεσιν, και δικαιοσυνην, και αγιασμον, και απολυτρωσιν,
και υιοθεσιαν, και αδελφοτητα, και κληρονομιας κοινωνιαν, και Πνευματος αγιου
δαψιλη χορηγιαν. Ταυτα γαρ παντα ηινιξατο ειπων· Βαπτισει υμας εν Πνευματι αγιωι·
και αυτηι τηι μεταφοραι της λεξεως το δαψιλες της χαριτος εμφαινων· ου γαρ ειπε,
∆ωσει υμιν Πνευμα αγιον, αλλα, Βαπτισει υμας εν Πνευματι αγιωι· και τηι επεξηγησει
του πυρος παλιν το σφοδρον και ακαθεκτον της χαριτος ενδεικνυμενος. εʹ.
Ἐννοησον γουν τινας εικος ην γενεσθαι τους ακουοντας, λογιζομενους οτι κατα
τους προφητας αθροον εσονται, και κατα τους μεγαλους εκεινους. ∆ια γαρ τοι τουτο
και πυρος εμνημονευσεν, ινα εις εννοιαν αυτους της μνημης εκεινων αγαγηι. Και γαρ
οσαι σχεδον αυτοις οψεις εφανησαν, αι πλειους δια πυρος εφανησαν· ουτω τωι
Μωυσηι διελεχθη εν τηι βατωι ο Θεος· ουτω τωι δημωι παντι εν τωι ορει Σινα· ουτω τωι
Ἰεζεκιηλ επι των Χερουβιμ. Σκοπει δε πως και διεγειρει τον ακροατην, προτερον μεν
θεις ο μετα παντα εμελλε γινεσθαι. Ἔδει γαρ σφαγηναι τον Ἀμνον, και την αμαρτιαν
αφανισθηναι, και καταλυθηναι την εχθραν, και την ταφην γενεσθαι και την
αναστασιν, και τοτε το Πνευμα παραγενεσθαι. Ἀλλα τουτων ουδεν λεγει τεως· αλλα
πρωτον το τελευταιον, και δι' ο παντα εκεινα εγινετο, και ο μαλιστα ικανον ην
αυτου την αξιαν κηρυξαι· ιν' οταν ακουσηι ο ακροατης, οτι Πνευμα ληψεται
τοσουτον, ζητηι προς εαυτον, πως και τινι τροπωι τουτο εσται, της αμαρτιας ουτω
κρατουσης· ινα λαβων αυτον μεμεριμνημενον, και εμπαρασκευον προς την
ακροασιν, ουτω τον περι του παθους εισαγαγηι λογον, μηδενος λοιπον
σκανδαλιζομενου τηι προσδοκιαι της τοιαυτης δωρεας. ∆ιο παλιν εβοα λεγων· Ἴδε ο
Ἀμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Ουκ ειπεν, Ὁ αφεις, αλλ' ο
μειζονος ην κηδεμονιας, Ὁ αιρων. Ου γαρ εστιν ισον αφειναι απλως, και αυτον
αναλαβειν. Το μεν γαρ εξ ακινδυνου εγινετο, το δε μετα θανατου. Και παλιν ελεγεν,
οτι Υιος του Θεου εστιν. Ἀλλ' ουδε τουτο τρανην τοις ακουουσι την αξιαν εδηλου.
Ουδε γαρ ᾔδεσαν ουδεπω γνησιον αυτον εννοειν Υιον· απο δε της τοσαυτης του
Πνευματος δοσεως κακεινο συνιστατο. ∆ια δη τουτο και ο Πατηρ πεμπων τον
Ἰωαννην, τουτο αυτωι δειγμα πρωτον της του παραγενομενου δεδωκεν αξιας, ειπων·
Ἐφ' ον αν ιδηις το Πνευμα καταβαινον και μενον, ουτος εστιν ο βαπτιζων εν
Πνευματι αγιωι. ∆ιο και αυτος φησιν· Ἐγω εωρακα και μεμαρτυρηκα, οτι ουτος εστιν
ο Υιος του Θεου· ως απο τουτου κακεινου λοιπον σαφως 57.198 συνισταμενου. Ειτα,
επειδη τα χρηστα ειπε, και ανηκε τον ακροατην και εχαλασε, παλιν επισφιγγει, ωστε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

μη γενεσθαι ραιθυμον. Τοιουτον γαρ το γενος το Ἰουδαικον· υπο των χρηστων
εχαυνουντο ραιδιως, και χειρους εγινοντο. ∆ιοπερ παλιν επαγει τα φοβερα, λεγων·
Ου το πτυον εν τηι χειρι αυτου. Ἀνωτερω μεν γαρ την κολασιν ειπεν· ενταυθα δε και
τον κριτην δεικνυσι, και την τιμωριαν αθανατον εισαγει· Κατακαυσει γαρ, φησι, το
αχυρον πυρι ασβεστωι. Ὁραις αυτον τον των πραγματων Κυριον, και αυτον οντα τον
γεωργον, καν τον Πατερα αλλαχου ταυτο λεγηι· Ὁ Πατηρ μου γαρ, φησιν, ο γεωργος
εστιν. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ἀξινη, ινα μη νομισηις πονου δεισθαι το πραγμα, και
δυσδιακριτον ειναι, εξ ετερου παραδειγματος και την ευκολιαν εισαγει, δεικνυς
παντα αυτου τον κοσμον οντα· ου γαρ αν τους μη εαυτου εκολασε. Νυν μεν ουν
παντα αναμεμικται· καν γαρ φαινηται διαλαμπων ο σιτος, αλλ' ομως μετα των
αχυρων κειται, ως εν αλωνι, ουχ ως εν αποθηκηι· τοτε δε πολλη εσται η διακρισις.
Που νυν εισιν οι τηι γεεννηι διαπιστουντες; Και γαρ δυο τεθεικε, και οτι βαπτισει
Πνευματι αγιωι, και οτι κατακαυσει τους απειθουντας. Ει τοινυν εκεινο πιστον, και
τουτο παντως. ∆ια γαρ τουτο εφεξης τας δυο προῤρησεις τεθεικεν, ινα απο της ηδη
γενομενης και την μηδεπω συμβασαν πιστωσηται. Και γαρ και ο Χριστος πολλαχου
τουτο ποιει, πολλακις μεν επι των αυτων πραγματων, πολλακις δε επι των
εναντιων, δυο τιθεις προφητειας, και την μεν ενταυθα παρεχομενος, την δε εν τωι
μελλοντι υπισχνουμενος· ινα απο της ηδη γενομενης και τηι μηδεπω γενομενηι
πιστευσωσιν οι φιλονεικοτεροι. Και γαρ τοις δι' αυτον αποδυομενοις τα οντα παντα
εκατονταπλασιονα υπεσχετο δωσειν εν τωι παροντι βιωι, και ζωην αιωνιον εν τωι
μελλοντι, απο των ηδη δοθεντων και τα μελλοντα αξιοπιστα καθιστας. Ὃ δη και
Ἰωαννης ενταυθα πεποιηκε δυο θεις, οτι και βαπτισει Πνευματι αγιωι, και
κατακαυσει πυρι ασβεστωι. ʹ. Ει τοινυν μη εβαπτισε Πνευματι τους αποστολους και
παντας καθ' εκαστην ημεραν τους βουλομενους, εχοις αν και περι εκεινων
αμφιβαλλειν· ει δε το μειζον και δυσκολωτερον ειναι δοκουν, και παντα υπερβαινον
λογον, και γεγονε και καθ' εκαστην γινεται, πως το ευκολον και κατα λογον
γινομενον ου φῂς ειναι αληθες, Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και
πυρι, και μεγαλα εντευθεν υπεσχετο αγαθα, ινα μη αναπεσηις των προτερων
απαντων αφεθεις, επηγαγε το πτυον και την δια τουτου κρισιν εμφαινομενην. Μη
γαρ δη νομισητε, φησιν, αρκειν το βαπτισμα, ει φαυλοι μετα ταυτα γενοισθε· δει γαρ
ημιν και αρετης και πολλης της φιλοσοφιας. ∆ια τουτο εις μεν την χαριν και το
λουτρον απο της αξινης αυτους ωθει· μετα δε την χαριν απο του πτυου και του
πυρος του ασβεστου φοβει· και των μεν προ του βαπτισματος ουδεμιαν ποιειται
διακρισιν, αλλ' απλως, Παν δενδρον μη ποιουν καρπον καλον εκκοπτεται, φησι,
τους απιστους απαντας κολαζων· μετα δε το βαπτισμα διαιρεσιν τινα εργαζεται,
επειδη πολλοι των πιστευσαντων αναξιον εμελλον της πιστεως επιδεικνυσθαι
57.199 βιον. Μηδεις τοινυν γινεσθω αχυρον, μηδεις ευριπιστος εστω, μηδε ταις
πονηραις επιθυμιαις προκεισθω, πανταχου ραιδιως υπ' αυτων αναῤριπιζομενος. Ἂν
μεν γαρ μεινηις σιτος, καν πειρασμος επενεχθηι, ουδεν πεισηι δεινον· και γαρ κατα την
αλω της αμαξης οι τροχοι οι πριστηροειδεις τον σιτον ου διατεμνουσιν· αν δε εις
αχυρου μεταπεσηις ασθενειαν, και ενταυθα ανηκεστα πεισηι κοπτομενος υπο παντων,
και εκει την αθανατον υποστησηι κολασιν. Οι γαρ τοιουτοι παντες και προ της εκει
καμινου τροφη τοις αλογοις γινονται ενταυθα παθεσιν, ωσπερ το αχυρον τοις
αλογοις ζωοις· και εκει παλιν υλη και τροφη τωι πυρι. Το μεν ουν ειπειν εξ ευθειας,
οτι Αυτος δικασει τοις γινομενοις, ουχ ουτως εποιει ευπαραδεκτον τον λογον· το δε
αναμιξαι την παραβολην, και δια ταυτης κατασκευασαι το παν, μαλλον επειθε, και
μετα πλειονος παραμυθιας εφειλκετο τον ακροατην. ∆ιο και τα πλειονα ουτως
αυτοις αυτος διαλεγεται, αλωνα, και αμητον, και αμπελωνα, και ληνον, και
αρουραν, και σαγηνην, και αλειαν, και παντα τα συνηθη και εν οις εστρεφοντο, τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

λογοις μιγνυς τοις αυτου. Ὅπερ ουν και ο Βαπτιστης ενταυθα πεποιηκε, και
αποδειξιν μεγιστην παρεσχετο των ειρημενων, την του Πνευματος δοσιν. Ὁ γαρ
τοσαυτα δυναμενος, ως και αμαρτηματα αφειναι, και Πνευμα δουναι, και ταυτα
πολλωι μαλλον δυνησεται, φησιν. Ειδες πως ηδη το μυστηριον ακολουθως
προκατεβαλλετο της αναστασεως και της κρισεως; Και τινος ενεκεν, φησιν, ουκ ειπε
τα ευθεως εσομενα παρ' αυτου σημεια και τερατα; Ὅτι τουτο μειζον απαντων ην, και
δια τουτο παντα εκεινα εγινετο. Το γαρ κεφαλαιον θεις, παντα περιελαβε· θανατου
λυσιν, αμαρτηματων αναιρεσιν, καταρας αφανισμον, των χρονιων πολεμων
απαλλαγην, την εις τον παραδεισον εισοδον, την εις ουρανους ανοδον, την μετα
αγγελων πολιτειαν, την των μελλοντων αγαθων κοινωνιαν· και γαρ ουτος αῤραβων
εκεινων εστιν. Ειπων τοινυν τουτο, ειπε και την των σωματων αναστασιν, και την
των ενταυθα σημειων επιδειξιν, και την της βασιλειας κοινωνιαν, και τα αγαθα, α
οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη.
Παντα γαρ ταυτα δι' εκεινου του χαρισματος ημιν παρεσχετο. Περιττον τοινυν ην
περι των σημειων ειπειν των ευθεως εκβησομενων, και τηι οψει κρινομενων· αλλ'
υπερ εκεινων εδει διαλεχθηναι, ων αμφεβαλλον· οιον, οτι Υιος Θεου εστιν, οτι
υπερεχων του Ἰωαννου ασυγκριτως, οτι αιρει την αμαρτιαν του κοσμου, οτι δικην
απαιτησει των πεπραγμενων, οτι ου μεχρι του παροντος τα ημετερα, αλλ' εκει την
αξιαν εκαστος υποστησεται τιμωριαν. Ταυτα γαρ οψει παραστησαι τεως ουκ ην. ζʹ.
Ταυτ' ουν ειδοτες, πολληι τηι σπουδηι χρωμεθα, εως αν ωμεν εν τηι αλωνι· και γαρ
εξεστιν ενταυθα ουσι και εξ αχυρου μεταβαλεσθαι εις σιτον, ωσπερ ουν και απο
σιτου πολλοι γεγονασιν αχυρον. Μη τοινυν αναπεσωμεν, μηδε ανεμωι παντι
περιφερωμεθα, μηδε των αδελφων αποσχιζωμεθα των ημετερων, καν μικροι
δοκωσιν ειναι και ευτελεις· επει και ο σιτος του αχυρου κατα μεν το μετρον
ελαττων, κατα δε την φυσιν βελτιων. Μη δη τας εξωθεν φαντασιας ιδηις· τωι πυρι
γαρ εισι παρεσκευασμεναι· αλλα την κατα 57.200 Θεον ταπεινοτητα, την στεῤραν
ταυτην και αδιαλυτον, και τμηθηναι μη δυναμενην, μηδε υπο του πυρος καιομενην.
∆ια γαρ τουτους και τωι αχυρωι μακροθυμει, ινα απο της προς αυτους ομιλιας
βελτιους γενωνται. ∆ια τουτο ουπω κρισις, ινα κοινηι παντες στεφανωθωμεν, ινα
απο πονηριας πολλοι μεταβληθωσιν εις αρετην. Φριξωμεν τοινυν, της παραβολης
ταυτης ακουοντες. Και γαρ ασβεστον εστιν εκεινο το πυρ. Και πως, φησιν, ασβεστον;
Ουχ οραις τουτονι τον ηλιον καιομενον αει, και μηδεποτε σβεννυμενον; ουκ ειδες
την βατον καιομενην, και μη κατακαιομενην; Ει τοινυν και αυτος βουλει διαφυγειν
την φλογα, την ελεημοσυνην προαποθου, και ουτως ουδε πειραν ληψηι του πυρος
εκεινου. Ἂν μεν γαρ ενταυθα πιστευσηις τοις λεγομενοις, ουδε οψει την καμινον
ταυτην, απελθων εκεισε· εαν δε απιστησηις αυτηι νυν, εκει δια της πειρας εισηι καλως,
οτε ουδε διαφυγειν δυνατον. Και γαρ απαραιτητος η κολασις τοις ουκ ορθον
επιδεδειγμενοις βιον. Ουδε γαρ αρκει το πιστευσαι μονον· επει και δαιμονες
φριττουσι τον Θεον, αλλα και ουτω τιμωρηθησονται. ∆ιο πολλης ημιν της κατα τον
βιον επιμελειας δει. ∆ια γαρ τουτο και ενταυθα υμας συνεχως συναγομεν, ουχ ινα
εισελθητε μονον, αλλ' ινα τι και καρπωσησθε της ενταυθα διατριβης· αν δε
παραγινησθε μεν αει, μηδεν δε εντευθεν καρπουμενοι αναχωρητε, ουδεν της
ενταυθα εισοδου και προσεδρειας εσται τι πλεον. Ει γαρ παιδια προς διδασκαλους
πεμποντες, αν ιδωμεν εκειθεν μηδεν καρπουμενα, σφοδροι κατηγοροι των
διδασκαλων γινομεθα, και προς ετερους αυτα μεθισταμεν πολλακις· τινα εξομεν
απολογιαν, μηδε οσην εν τοις γηΐνοις τουτοις, τοσαυτην τηι αρετηι παρεχοντες την
σπουδην, αλλα κενας αει τας δελτους οικαδε φεροντες; Καιτοι και πλειους και
μειζους ενταυθα οι διδασκαλοι. Και γαρ προφητας, και αποστολους, και πατριαρχας,
και δικαιους απαντας καθ' εκαστην υμιν εφιστωμεν εκκλησιαν διδασκαλους. Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

ουδε ουτω γινεται τι πλεον· αλλα αν δυο ψαλμους η τρεις υπηχησαντες, και τας
συνηθεις ευχας απλως και ως ετυχε ποιουμενοι διαλυθητε, νομιζετε αρκειν τουτο εις
σωτηριαν υμιν. Ουκ ηκουσατε του προφητου λεγοντος, μαλλον δε του Θεου δια του
προφητου, οτι Ὁ λαος ουτος τοις χειλεσι με τιμαι, η δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει
απ' εμου; Ἵν' ουν τουτο μη γενηται και εφ' ημων, εξαλειψον τα γραμματα, μαλλον
δε τα χαραγματα, απερ ο διαβολος ενετυπωσε σου τηι ψυχηι, και φερε μοι καρδιαν
βιωτικων απηλλαγμενην θορυβων, ινα μετα αδειας α βουλομαι εγγραψω. Ὡς νυν γε
ουδεν ετερον εστι γινωσκειν, η τα εκεινου γραμματα, αρπαγας, πλεονεξιας, φθονον,
βασκανιαν. ∆ια δη τουτο, οταν τας δελτους λαβω τας υμετερας, ουδε αναγνωναι
δυναμαι. Ου γαρ ευρισκω τα γραμματα, απερ ημεις κατα Κυριακην εγγραφοντες υμιν
αφιεμεν· αλλ' ετερα ανθ' ετερων, ασημα και διεστραμμενα. Ειτα, οταν εξαλειψαντες
αυτα γραψωμεν τα απο του Πνευματος, απελθοντες υμεις, και ταις διαβολικαις
ενεργειαις δοντες τας καρδιας υμων, παρεχετε εκεινωι παλιν τα εαυτου
αντεγγραφειν υμιν. Τι ουν εσται τουτων το περας, καν εγω μη λεξω, το εκαστου
συνειδος οιδεν. Ἐγω μεν γαρ ου παυσομαι το εμαυτου ποιων, και τα 57.201 ορθα
γραμματα εγγραφων. Ει δε υμεις λυμαινεσθε ημων την σπουδην, ημιν μεν ο μισθος
ακινητος, υμιν δε ου μικρος ο κινδυνος. Ἀλλ' ουδεν βουλομαι φορτικον ειπειν. ηʹ.
Ἀλλα δεομαι παλιν και παρακαλω, καν των παιδων των μικρων μιμησασθε την περι
ταυτα σπουδην. Και γαρ εκεινοι πρωτον μεν τον τυπον μανθανουσι των στοιχειων·
επειτα διεστραμμενα αυτα διαγινωσκειν μελετωσι· και τοτε και επι της αναγνωσεως
οδωι βαδιζουσι τηι εξ εκεινων. Ουτω δη και ημεις ποιωμεν· διελομενοι την αρετην,
μανθανωμεν προτερον το μη ομνυναι, μηδε επιορκειν, μηδε κακηγορειν· ειτα, επ'
αλλον στιχον ελθοντες, το μη βασκαινειν, μηδε σωματων εραιν, μη γαστριζεσθαι, μη
μεθυσκεσθαι, μη ωμοι, μη νωθεις· ινα απο τουτων παλιν εις τα πνευματικα
μεταβαντες, μελετωμεν εγκρατειαν και γαστρος υπεροψιαν, σωφροσυνην,
δικαιοσυνην, το δοξης ειναι κρειττους, και επιεικεις, και τηι διανοιαι
συντετριμμενους, και συναπτωμεν ταυτα αλληλοις, και εγγραφωμεν ημων τηι ψυχηι.
Και ταυτα επι της οικιας, επι των φιλων, επι της γυναικος, επι των παιδων
γυμναζωμεν απαντα. Και τεως απο των πρωτων αρχωμεθα των ευκολωτερων· οιον,
απο του μη ομνυναι· και τουτο συνεχως μελετωμεν το στοιχειον επι της οικιας. Και
γαρ πολλοι οι εμποδιζοντες οικοι τηι μελετηι ταυτηι· και γαρ οικετης παροξυνει, και
γυνη λυπουσα εις οργην εμβαλλει, και παιδιον αμαθαινον και ατακτουν εις απειλην
και ορκον εξαγει. Ἂν τοινυν επι της οικιας συνεχως υπο τουτων παρακνιζομενος
κατορθωσηις το μη παρασυρεσθαι εις ορκους, ευκολως και επι της αγορας δυνησηι
μειναι αναλωτος. Ἀλλα μην και το μη υβριζειν κατορθωσεις, μητε την γυναικα
υβριζων, μητε τον οικετην, μητε των επι της οικιας ετερον τινα. Και γαρ γυνη
πολλακις επαινουσα τον δεινα, και ταλανιζουσα εαυτην, εξαπτει εις το κακως
εκεινον ειπειν. Ἀλλα συ μη αναγκασθηις κατηγορησαι τον επαινουμενον, αλλα φερε
παντα γενναιως· καν τους οικετας ετερους επαινουντας δεσποτας ιδηις, μη ταραχθηις,
αλλα στηθι γενναιως, Ἀγων εστω και παλαιστρα αρετης η οικια, ινα εκει καλως
γυμνασαμενος, μετα πολλης της επιστημης τοις εν αγοραι προσβαλληις. Τουτο και επι
της κενοδοξιας ποιει. Ἂν γαρ μελετησηις μη κενοδοξειν επι της γυναικος και των
οικετων, επ' ουδενος λοιπον ετερου ραιδιως αλωσηι τουτωι 57.202 τωι παθει.
Πανταχου μεν γαρ το νοσημα τουτο χαλεπον και τυραννικον, μαλιστα δε οταν γυνη
παρηι. Ἂν τοινυν εκει καταλυσωμεν αυτου την ισχυν, ραιδιως αυτου και εν τοις
αλλοις περιεσομεθα. Και επι των αλλων δε παθων το αυτο τουτο ποιωμεν, επι της
οικιας γυμναζομενοι κατ' αυτων, και καθ' εκαστην αλειφομενοι την ημεραν. Και ινα
ευκολωτερα ημιν η γυμνασια γενηται, και επιτιμιον καθ' εαυτων εκφερωμεν, οταν
τι των προκειμενων παραβωμεν. Ἔστω δε και το επιτιμιον παλιν μη ζημιαν, αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

μισθον εχον, και κερδος προξενουν μεγιστον· τουτο δε εστιν, αν νηστειαις
επιτεταμεναις εαυτους καταδικαζωμεν, και χαμευνιαις, και ετεραι τοιαυτηι
σκληραγωγιαι. Ουτω γαρ παντοθεν ημιν πολλα ηξει τα κερδη, και ενταυθα τον ηδυν
της αρετης βιωσομεθα βιον, και των μελλοντων επιτευξομεθα αγαθων, και του Θεου
διηνεκως εσομεθα φιλοι. Ἀλλ' οπως αν μη τα αυτα γενηται παλιν, και θαυμασαντες
ενταυθα τα ειρημενα, απελθοντες, απλως και ως ετυχε την δελτον της διανοιας
υμων ριψαντες, παρασχητε τωι διαβολωι ταυτα εξαλειψαι, αναχωρησας οικαδε
εκαστος, καλειτω την γυναικα την εαυτου, και απαγγελλετω ταυτα, και λαμβανετω
βοηθον, και απο της σημερον ημερας εις την καλην ταυτην εισιτω παλαιστραν,
ελαιωι τηι του Πνευματος χρωμενος χορηγιαι. Καν απαξ, καν δις, καν πολλακις
καταπεσηις γυμναζομενος, μη απογνωις, αλλα στηθι παλιν και παλαισον· και μη
προτερον αποστηις, εως αν λαμπρον αναδησηι κατα του διαβολου τον στεφανον, και
εν ασυλωι θησαυρωι λοιπον της αρετης αποθηι την κτησιν. Ἂν γαρ εν συνηθειαι της
καλης ταυτης σαυτον καταστησηις φιλοσοφιας, ουδε ραιθυμων λοιπον δυνησηι
παραβηναι τι των επιτεταγμενων, της συνηθειας την της φυσεως μιμουμενης
στεῤροτητα. Ὥσπερ γαρ το καθευδειν ευκολον, και εσθιειν, και πινειν, και αναπνειν·
ουτως εσται και τα της αρετης ημιν ραιδια, και την ειλικρινη καρπωσομεθα ηδονην,
εν ακυμαντωι λιμενι καθημενοι, και γαληνης διηνεκους απολαυοντες, και μετα
πολλου του φορτου το πλοιον εις εκεινην ορμιζοντες την πολιν εν εκεινηι τηι ημεραι,
και των ακηρατων επιτευξομεθα στεφανων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος,
νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.201 ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ. Τοτε παραγινεται ο Ἰησους απο της Γαλιλαιας
εις τον Ἰορδανην προς τον Ἰωαννην, του βαπτισθηναι υπ' αυτου.
αʹ. Μετα των δουλων ο ∆εσποτης, μετα των υπευθυνων ο Κριτης ερχεται
βαπτισθησομενος. Ἀλλα μη θορυβηθηις· εν γαρ τοις ταπεινοις τουτοις μαλιστα
διαλαμπει αυτου το υψηλον. Ὁ γαρ κυοφορηθηναι τοσουτον χρονον εν μητραι
καταδεξαμενος παρθενικηι, και προελθειν εκειθεν μετα της ημετερας φυσεως, και
ραπισθηναι, και σταυρωθηναι, και τα αλλα παθειν απερ επαθε, τι θαυμαζεις ει και
βαπτισασθαι κατεδεξατο, και μετα των αλλων ελθειν προς τον 57.202 δουλον; Το
γαρ εκπληττον εκεινο ην, το Θεον οντα βουληθηναι γενεσθαι ανθρωπον· τα δε αλλα
λοιπον κατα λογον επεται απαντα. ∆ια τοι τουτο και ο Ἰωαννης προλαβων ελεγεν
εκεινα απερ ειπεν, οτι ουκ εστιν αξιος λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος, και τα
αλλα παντα. οιον οτι κριτης εστι, και τα κατ' αξιαν αποδιδωσιν εκαστωι, και Πνευμα
παρεξει δαψιλες απασιν· ινα οταν ιδηις αυτον επι το βαπτισμα ερχομενον, μηδεν
ταπεινον υποπτευσηις. ∆ια τουτο και παροντα αυτον διακωλυει λεγων· Ἐγω χρειαν
εχω υπο σου βαπτισθηναι, και συ ερχηι προς με; Ἐπειδη γαρ το βαπτισμα μετανοιας
ην, 57.203 και εις κατηγοριαν των πεπλημμελημενων ενηγεν, ινα μη τις νομισηι, οτι
και αυτος μετα της τοιαυτης γνωμης επι τον Ἰορδανην ερχεται, προδιορθουται αυτο,
τωι τε Ἀμνον καλεσαι, και λυτρωτην της κατα την οικουμενην αμαρτιας απασης. Ὁ
γαρ τα παντος του των ανθρωπων γενους αμαρτηματα δυναμενος ανελειν, πολλωι
μαλλον αυτος αναμαρτητος ην. ∆ια δη τουτο ουκ ειπεν· Ἴδε ο αναμαρτητος· αλλ' ο
πολλωι πλεον ην, Ὁ αιρων την αμαρτιαν του κοσμου· ινα μετα τουτου κακεινο μετα
πασης δεξηι πληροφοριας, και δεξαμενος ιδηις, οτι ετερα τινα οικονομων επι το
βαπτισμα ερχεται. ∆ιο και ελθοντι αυτωι ελεγεν· Ἐγω χρειαν εχω υπο σου
βαπτισθηναι, και συ ερχηι προς με; Και ουκ ειπε, Και συ βαπτιζηι υπ' εμου; και γαρ και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

τουτο εδεισεν ειπειν· αλλα τι; Και συ ερχηι προς με; Τι ουν ο Χριστος; Ὅπερ επι του
Πετρου πεποιηκεν υστερον, τουτο και τοτε εποιησε. Και γαρ και εκεινος διεκωλυεν
αυτον νιψαι τους ποδας· αλλ' επειδη ηκουσεν· Ὃ ποιω, νυν συ ουκ οιδας, γνωσηι δε
μετα ταυτα· και οτι Ουκ εχεις μερος μετ' εμου· ταχεως απεστη του τονου, και προς το
εναντιον μετεστη. Και ουτος ομοιως παλιν, ακουσας· Ἄφες αρτι· ουτω γαρ πρεπον
εστιν ημιν πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην· ευθεως υπηκουσεν. Ου γαρ αμετρως ησαν
φιλονεικοι, αλλα και την αγαπην επεδεικνυντο και την υπακοην, και παντα
πειθεσθαι εμελετων τωι ∆εσποτηι. Σκοπει δε πως εντευθεν αυτον εναγει, αφ' ων
μαλιστα υπωπτευε το γινομενον· ουδε γαρ ειπεν, Ουτω δικαιον εστιν, αλλ', Ουτω
πρεπον εστιν. Ἐπειδη γαρ αναξιον αυτου μαλιστα ειναι ενομιζε τουτο, το παρα του
δουλου βαπτισθηναι, τουτο μαλιστα τεθεικε το προς εκεινο αντιδιαστελλομενον,
ωσανει ελεγεν· Ουχ ως απρεπες τουτο φευγεις και διακωλυεις; δι' αυτο μεν ουν
τουτο αφες, οτι και μαλιστα πρεπον εστιν. Και ουχ απλως ειπεν, Ἄφες· αλλα το, αρτι,
προσεθηκεν. Ου γαρ διηνεκως ταυτα εσται, φησιν, αλλ' οψει με εν τουτοις οις
επιθυμεις· αρτι μεντοι υπομεινον τουτο. Ειτα και δεικνυσι πως τουτο πρεπον. Πως
ουν πρεπον εστιν; Ὅτι τον νομον πληρουμεν απαντα· οπερ ουν δηλων ελεγε, Πασαν
δικαιοσυνην. ∆ικαιοσυνη γαρ εστιν η των εντολων εκπληρωσις. Ἐπει ουν πασας τας
αλλας εντολας ηνυσαμεν, φησι, τουτο δε υπολελειπται μονον, δει προστεθηναι και
τουτο. Και γαρ ηλθον λυσαι την αραν την επι τηι παραβασει του νομου κειμενην. ∆ει
τοινυν προτερον εμε αυτον παντα πληρωσαντα, και εξελομενον υμας της καταδικης,
ουτως αυτον αναπαυσαι. Πρεπον ουν εστιν εμοι πληρωσαι τον νομον απαντα· επειδη
και πρεπον εστι λυσαι την καθ' υμων εν τωι νομωι γεγραμμενην καταραν. ∆ια γαρ
τουτο και σαρκα ανελαβον και παρεγενομην. Τοτε αφιησιν αυτον. Και βαπτισθεις ο
Ἰησους ευθυς ανεβη απο του υδατος· και ιδου ανευχθησαν αυτωι οι ουρανοι, και ειδε
το Πνευμα του Θεου καταβαινον ωσει περιστεραν, και ερχομενον επ' αυτον. βʹ.
Ἐπειδη γαρ πολλοι μειζονα αυτου τον Ἰωαννην ειναι ενομιζον, δια το τον μεν εν
ερημωι παντα τραφηναι τον χρονον, και υιον αρχιερεως ειναι, και στολην
περικεισθαι τοιαυτην, και παντας επι το βαπτισμα καλειν, και απο στειρας τετεχθαι·
τον δε Ἰησουν 57.204 και απο ευτελους κορης ειναι (ο γαρ της παρθενιας τοκος
ουδεπω πασι καταδηλος ην), και δια το εν οικιαι τραφηναι, και μετα παντων
αναστρεφεσθαι, και την κοινην ταυτην εσθητα περικεισθαι, ελαττονα αυτου ειναι
υπωπτευον, ουδεν ουδεπω των αποῤρητων ειδοτες εκεινων. Συνεβη δε και
βαπτισθηναι αυτον υπο του Ἰωαννου· οπερ ταυτην μαλλον εβεβαιου την υπονοιαν,
ει και μηδεν των προτερων ην· ενενοουν γαρ οτι ουτος μεν των πολλων εις· ουδε
γαρ ει μη των πολλων εις ην, ουκ αν μετα των πολλων επι το βαπτισμα ηλθεν·
εκεινος δε μειζων αυτου και πολλωι θαυμαστοτερος· ιν' ουν μη αυτη κρατησηι παρα
τοις πολλοις η δοξα, και οι ουρανοι ανοιγονται, βαπτισθεντος αυτου, και το Πνευμα
κατεισι, και φωνη μετα του Πνευματος κηρυττουσα του Μονογενους την αξιαν.
Ἐπειδη γαρ η φωνη η λεγουσα, Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, παρα τοις
πολλοις μαλλον αρμοττειν εδοκει τωι Ἰωαννηι· ου γαρ προσεθηκεν, Ουτος ο
βαπτιζομενος, αλλ' απλως, Ουτος· και των ακροατων εκαστος περι του βαπτιζοντος
μαλλον, η του βαπτιζομενου ειρησθαι αυτην υπενοει, δια τε αυτο του Βαπτιστου το
αξιωμα, δια τε τα ειρημενα απαντα· ηλθε το Πνευμα εν ειδει περιστερας την φωνην
ελκον επι τον Ἰησουν, και πασι δηλον ποιουν, οτι το, Ουτος, ου περι Ἰωαννου του
βαπτιζοντος, αλλα περι Ἰησου του βαπτιζομενου ειρηται. Και πως, φησιν, ουκ
επιστευσαν τουτων γινομενων; Ὅτι και επι Μωυσεως πολλα γεγονε θαυματα, ει και
μη τοιαυτα· και μετα παντα εκεινα, και τας φωνας, και τας σαλπιγγας, και τας
αστραπας, και μοσχον εχαλκευσαν, και τωι Βεελφεγωρ ετελεσθησαν. Και αυτοι δε
ουτοι οι τοτε παροντες, και τον Λαζαρον ανασταντα ιδοντες, τοσουτον απεσχον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

πιστευσαι τωι ταυτα εργασαμενωι, οτι και αυτον ανελειν επεχειρησαν πολλακις. Ει
τοινυν προ οφθαλμων ορωντες νεκρων αναστασιν, ουτως ησαν πονηροι, τι
θαυμαζεις, ει φωνην ουκ εδεξαντο φερομενην ανωθεν; Ὅταν γαρ αγνωμων ηι ψυχη
και διεστραμμενη, και τωι της βασκανιας κατεχομενη νοσηματι, ουδενι εικει τουτων·
ωσπερ ουν οταν ευγνωμων ηι, μετα πιστεως απαντα δεχεται, και τουτων ου σφοδρα
δειται. Μη τοινυν τουτο ειπηις, οτι ουκ επιστευσαν· αλλ' εκεινο ζητει, ει μη παντα
γεγονεν, αφ' ων αυτους πιστευσαι εχρην. Και γαρ δια του προφητου υπερ των καθ'
εαυτον απαντων τουτον συντιθησι τον τροπον της απολογιας ο Θεος. Ἐπειδη γαρ
απολλυσθαι εμελλον Ἰουδαιοι, και εσχατηι παραδιδοσθαι κολασει, ινα μη τις απο της
εκεινων πονηριας την αυτου διαβαληι προνοιαν, φησιν, οτι Τι με εδει ποιησαι τωι
αμπελωνι τουτωι, και ουκ εποιησα; Τουτο δη και ενταυθα σκοπει· τι εδει γενεσθαι,
και ουκ εγενετο; Και ειποτε δε λογοι γινοιντο περι της του Θεου προνοιας, τουτωι
κεχρησο τωι τροπωι της απολογιας προς τους απο της των πολλων κακιας διαβαλλειν
αυτην επιχειρουντας. Ὅρα γουν οια παραδοξα γινεται, και των μελλοντων προοιμια·
ουκετι γαρ παραδεισος, αλλ' ουρανος ανοιγεται. Ἀλλ' ο μεν προς Ἰουδαιους λογος,
εις ετερον ημιν υπερκεισθω καιρον· νυνι δε, του Θεου συνεργουντος ημιν, επι τα
προκειμενα τον λογον αγαγωμεν. Και βαπτισθεις ο Ἰησους, ευθυς ανεβη απο του
υδατος· και ιδου ανευχθησαν 57.205 αυτωι οι ουρανοι. Τινος ενεκεν ανευχθησαν οι
ουρανοι; Ἵνα μαθηις οτι και σου βαπτιζομενου τουτο γινεται, προς την ανω πατριδα
του Θεου σε καλουντος, και πειθοντος μηδεν κοινον εχειν προς την γην. Ει δε μη
οραις, μη απιστησηις. Και γαρ εν προοιμιοις αει των παραδοξων και πνευματικων
πραγματων αισθηται φαινονται οψεις και σημεια τοιαυτα, δια τους ανοητοτερον
διακειμενους και χρηιζοντας οψεως αισθητης, και μηδεμιαν εννοιαν ασωματου
φυσεως λαβειν δυναμενους, προς δε τα ορατα μονον επτοημενους· ινα καν μετα
ταυτα μη γενηται ταυτα τα εξ αυτων δηλωθεντα απαξ και εν αρχηι παραδεξηι τηι
πιστει. Και γαρ επι των αποστολων ηχος εγενετο πνοης βιαιας, και οψεις γλωσσων
πυρινων εφανησαν· αλλ' ου δια τους αποστολους, αλλα δια τους παροντας τοτε
Ἰουδαιους. Ἀλλ' ομως ει και μη αισθητα γινεται σημεια, τα εξ αυτων δηλωθεντα
απαξ καταδεχομεθα. Ἐπει και η περιστερα δια τουτο τοτε εφανη, ιν' ωσπερ αντι
δακτυλου τινος δειξηι τοις παρουσι και τωι Ἰωαννηι τον Υιον του Θεου. Ου μονον δε
δια τουτο, αλλ' ινα και συ μαθηις, οτι και επι σε βαπτιζομενον το Πνευμα ερχεται. γʹ.
Λοιπον δε ημιν αισθητης ου χρεια οψεως, της πιστεως αντι παντων αρκουσης· τα γαρ
σημεια ου τοις πιστευουσιν, αλλα τοις απιστοις. ∆ιατι δε εν ειδει περιστερας;
Ἥμερον το ζωον και καθαρον. Ἐπει ουν και το Πνευμα πραοτητος εστι πνευμα, δια
τουτο εν τουτωι φαινεται. Ἄλλως δε και παλαιας ημας αναμιμνησκει ιστοριας. Και
γαρ ναυαγιου ποτε κοινου την οικουμενην καταλαβοντος απασαν, και του γενους
ημων κινδυνευοντος αφανισθηναι, τουτο εφανη το ζωον, και την λυσιν του
χειμωνος εδειξε, και κλαδον φερον ελαιας, την κοινην της οικουμενης γαληνην
ευηγγελισατο· απερ παντα τυπος των μελλοντων ην. Και γαρ τοτε πολλωι χειρον τα
των ανθρωπων διεκειτο, και πολλωι μειζονος αξιοι τιμωριας ησαν. Ἵν' ουν μη
απογνωις, αναμιμνησκει σε της ιστοριας εκεινης. Και γαρ τοτε των πραγματων
απογνωσθεντων, γεγονε λυσις τις και διορθωσις· αλλα τοτε δια τιμωριας, νυν δε δια
χαριτος και δωρεας αφατου. ∆ια τουτο και η περιστερα φαινεται, ου κλαδον ελαιας
φερουσα, αλλα τον παντων των κακων ελευθερωτην ημιν δεικνυουσα, και χρηστας
υποτεινουσα τας ελπιδας. Ουδε γαρ απο κιβωτου ανθρωπον εξαγει ενα, αλλα την
οικουμενην απασαν εις τον ουρανον αναγει φανεισα, και αντι θαλλου ελαιας την
υιοθεσιαν τωι κοινωι της οικουμενης κομιζει γενει. Ἐννοησας τοινυν το μεγεθος της
δωρεας, μηδε ελαττονα αυτου την αξιαν νομισηις ειναι, δια το εν τοιαυτηι φανηναι
οψει. Και γαρ ακουω τινων λεγοντων, οτι οσον ανθρωπου και περιστερας το μεσον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

τοσουτον του Χριστου και του Πνευματος, επειδη ο μεν εν τηι ημετεραι φυσει, το δε εν
οψει περιστερας εφανη. Τι ουν προς ταυτα εστιν ειπειν; Ὅτι ο μεν Υιος του Θεου,
φυσιν ανθρωπου ανελαβε· το δε Πνευμα, ου φυσιν ανελαβε περιστερας. ∆ια τουτο
και ο ευαγγελιστης ουκ ειπεν, οτι εν φυσει περιστερας, αλλ' εν ειδει περιστερας·
ουκουν ουδε μετα ταυτα εν τουτωι ωφθη τωι σχηματι, αλλα τοτε μονον. Ει δε δια
τουτο ελαττονα αυτου την αξιαν φης ειναι, ευρεθησεται και τα Χερουβιμ κατα τον
λογον τουτον αμεινω πολλωι, και τοσουτον οσον περι 57.206 στερας αετος· και γαρ
εις ταυτην κακεινα εσχηματισθη την οψιν· και οι αγγελοι δε αμεινους παλιν· και γαρ
εν σχηματι ανθρωπων πολλακις εφανησαν. Ἀλλ' ουκ εστι ταυτα, ουκ εστι. Και γαρ
ετερον οικονομιας αληθεια, και οψεως προσκαιρου συγκαταβασις. Μη τοινυν
αχαριστος γινου περι τον ευεργετην, μηδε τοις εναντιοις αμειβου τον την πηγην σοι
της μακαριοτητος δωρησαμενον. Ὅπου γαρ υιοθεσιας αξιωμα, εκει και η των κακων
αναιρεσις, και η των αγαθων απαντων δοσις. ∆ια δη τουτο το μεν Ἰουδαικον παυεται
βαπτισμα, το δε ημετερον αρχην λαμβανει. Και οπερ επι του Πασχα γεγονε, τουτο και
επι του βαπτισματος συμβαινει. Και γαρ και εκει αμφοτερα μετελθων, το μεν επαυσε,
τωι δε αρχην δεδωκε· και ενταυθα πληρωσας το Ἰουδαικον βαπτισμα, ομου και του
της Ἐκκλησιας τας θυρας ανοιγνυσιν, ωσπερ εν μιαι τραπεζηι τοτε, ουτως εν ενι
ποταμωι νυν, και την σκιαν υπογραψας, και την αληθειαν προσθεις. Πνευματος γαρ
χαριν τουτο εχει το βαπτισμα μονον· το δε Ἰωαννου, ταυτης ερημον της δωρεας ην.
∆ια δη τουτο επι μεν των αλλων των βαπτιζομενων ουδεν τοιουτον συνεβη, επι δε
αυτου μονου του μελλοντος τουτο παραδιδοναι· ινα μετα των ειρημενων και τουτο
μαθηις, οτι ουχ η καθαροτης του βαπτιζοντος, αλλ' η δυναμις του βαπτιζομενου
τουτο εποιησε. Τοτε γουν και οι ουρανοι ανευχθησαν, και το Πνευμα επηλθεν. Ἀπο
γαρ της παλαιας λοιπον επι την καινην εξαγει πολιτειαν ημας, τας τε πυλας ημιν
ανοιγνυς τας ανω, και Πνευμα πεμπων εκειθεν, καλουν εις την εκει πατριδα· και ουχ
απλως καλουν, αλλα και μετα αξιωματος του μεγιστου. Ου γαρ αγγελους και
αρχαγγελους εποιησεν, αλλα υιους Θεου κατασκευασας και αγαπητους, ουτως ελκει
προς εκεινην την ληξιν ημας. δʹ. Ταυτ' ουν εννοησας απαντα, και της αγαπης του
καλουντος, και της πολιτειας της εκει, και της τιμης της δοθεισης αξιον επιδειξαι
βιον· τωι κοσμωι σταυρωθεις, και σταυρωσας αυτον σεαυτωι, την των ουρανων
πολιτευου πολιτειαν μετα ακριβειας απασης· μηδε επειδη το σωμα σου μη μετεστη
προς τον ουρανον, νομισηις εχειν τι κοινον προς την γην· την γαρ κεφαλην ανω
καθημενην εχεις· Και δια τουτο δε προτερον ενταυθα παραγενομενος ο ∆εσποτης,
και τους αγγελους αγαγων, τοτε σε αναλαβων απηλθεν εκει, ινα και προ της ανοδου
της εκεισε μαθηις, οτι δυνατον σοι την γην ως τον ουρανον οικειν. Μενωμεν τοινυν
την ευγενειαν τηρουντες, ην εδεξαμεθα εξ αρχης, και τα εκει βασιλεια καθ' εκαστην
επιζητωμεν την ημεραν, και παντα τα ενταυθα σκιαν και οναρ ειναι νομιζωμεν.
Ουδε γαρ ει βασιλευς τις των επι της γης πτωχον οντα σε και προσαιτουντα λαβων,
υιον εξαιφνης εποιησατο, την καλυβην και την ευτελειαν της καλυβης της σης
ενενοησας αν· καιτοιγε ου πολυ το μεσον εκει. Μη τοινυν μηδε ενταυθα λογιζου τι
των προτερων· και γαρ επι πολλωι μειζοσιν εκληθης. Ὅ τε γαρ καλων, ο των
αγγελων ∆εσποτης εστι· τα τε διδομενα αγαθα, και λογον και διανοιαν υπερβαινει
πασαν. Ου γαρ απο γης εις γην σε μεθιστησι, καθαπερ ο βασιλευς, αλλ' απο γης εις
ουρανον, και απο φυσεως θνητης εις αθανατον και δοξαν αῤρητον, τοτε δυναμενην
μονον φανηναι καλως, οταν αυτης 57.207 απολαυσωμεν. Τοιουτων τοινυν μελλων
μετεχειν αγαθων, χρηματων μοι μεμνησαι, και της ενταυθα φαντασιας αντεχηι; και
ου νομιζεις απαντα τα ορωμενα των του προσαιτουντος ρακιων ευτελεστερα ειναι;
Και πως αξιος φανησηι ταυτης της τιμης; ποιαν δε εξεις απολογιαν ειπειν, μαλλον δε
ποιαν ου δωσεις δικην, μετα τοσαυτην δωρεαν επι τον προτερον εμετον τρεχων;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

Ουκετι γαρ ως ανθρωπος απλως, αλλ' ως υιος Θεου αμαρτων κολαζηι, και γινεται σοι
το της τιμης μεγεθος εφοδιον τιμωριας μειζονος. Και γαρ και ημεις ουχ ομοιως
δουλους αμαρτανοντας, και υιους το αυτο πλημμελουντας κολαζομεν· και μαλιστα
οταν μεγαλα παρ' ημων ευεργετημενοι τυχωσιν. Ει γαρ ο παραδεισον λαχων, δια
μιαν παρακοην τοσαυτα μετα την τιμην υπεστη δεινα· οι τον ουρανον απολαβοντες
ημεις, και τωι Μονογενει γενομενοι συγκληρονομοι, τινα εξομεν συγγνωμην, τωι
οφει μετα την περιστεραν προστρεχοντες; Ουκετι γαρ, Γη ει, και εις γην απελευσηι,
και, Ἐργαι την γην, και τα προτερα ακουσομεθα εκεινα, αλλα τα πολλωι τουτων
χαλεπωτερα, το σκοτος το εξωτερον, τα δεσμα τα αλυτα, τον σκωληκα τον ιοβολον,
τον βρυγμον των οδοντων· και μαλα εικοτως. Ὁ γαρ μηδε ευεργεσιαι τοσαυτηι
γενομενος βελτιων, δικαιως αν την εσχατην και χαλεπωτεραν δυη δικην. Ἤνοιξε
ποτε και εκλεισε τον ουρανον Ἠλιας, αλλ' ωστε υετον κατενεγκειν και αναστειλαι·
σοι δε ουχ ουτως ανοιγεται ο ουρανος, αλλ' ωστε αναβηναι σε εκει· και το δη μειζον,
ουχ ωστε αναβηναι, αλλ' ωστε και ετερους αναγαγειν, ει βουληθειης· τοσαυτην σοι
παῤρησιαν και εξουσιαν εν τοις εαυτου εδωκεν απασιν. Ἐπει ουν εκει ημων η οικια,
εκει παντα αποθωμεθα, και μηδεν ενταυθα καταλιπωμεν, ινα μη αυτα απολεσωμεν.
Ἐνταυθα μεν γαρ καν κλειν επιθηις, καν θυρας και μοχλους, καν μυριους επιστησης
οικετας, και παντων περιγενηι των κακουργων, καν τους των βασκανων διαφυγηις
οφθαλμους, καν τους σητας, καν την απο του χρονου γινομενην απωλειαν, οπερ
αδυνατον, τον γουν θανατον ου διαφευξηι ποτε, αλλ' αφαιρεθησηι απαντα εκεινα εν
μιαι καιρου ροπηι· και ουκ αφαιρεθησηι μονον, αλλα και εις τας των εχθρων πολλακις
παραπεμψεις χειρας. Ἂν δε εις εκεινην παραπεμψηις την οικιαν, παντων ανωτερος
εσηι. Ουτε γαρ κλειν, ουτε θυρας και μοχλους επιθειναι δει· τοιαυτη της πολεως
εκεινης η δυναμις· ουτως ασυλον το χωριον εστι, και φθοραι και πονηριαι πασηι
αβατον τουτο υφεστηκε. εʹ. Πως ουν ουκ εσχατης ανοιας, ενθα μεν απολλυται και
διαφθειρεται τα αποτιθεμενα, σωρευειν απαντα, ενθα δε ανεπαφα μενει, και πλειω
γινεται, ενταυθα μηδε το πολλοστον αποτιθεσθαι μερος, και ταυτα τον απαντα
μελλοντας εκει βιωσεσθαι χρονον; ∆ια τουτο και Ἕλληνες απιστουσι τοις παρ' ημων
λεγομενοις· αφ' ων γαρ πραττομεν, ουκ αφ' ων λεγομεν, την 57.208 παρ' ημων
αποδειξιν λαμβανειν εθελουσι· και επειδαν ιδωσιν οικιας οικοδομουμενους
λαμπρας, και παραδεισους κατασκευαζοντας και λουτρα, και αγρους ωνουμενους,
ουκ εθελουσι πιστευσαι, οτι προς ετεραν παρασκευαζομεθα πολεως αποδημιαν. Ει
γαρ τουτο ην, φησιν, απαντα τα ενταυθα αν εξαργυρισαντες, εκει προαπεθεντο· και
τουτο απο των ενταυθα γινομενων στοχαζονται. Και γαρ ορωμεν τους σφοδρα
ευπορους εν εκειναις μαλιστα ταις πολεσιν οικιας και αγρους και τα αλλα παντα
κεκτημενους, εν αις διατριβειν μελλουσιν. Ἀλλ' ημεις τουναντιον ποιουμεν· και την
μεν γην, ην μικρον υστερον αφιεναι μελλομεν, μετα πολλης κτωμεθα της σπουδης,
ουχι χρηματα μονον, αλλα και το αιμα αυτο προιεμενοι υπερ πλεθρων και
οικηματων ολιγων· υπερ δε του τον ουρανον πριασθαι ουδε τα περιττα της χρειας
ανεχομεθα δουναι, και ταυτα ολιγης αυτον μελλοντες ωνεισθαι τιμης, και διαπαντος
εχειν, ειγε αυτον ωνησαιμεθα. ∆ια τοι τουτο την εσχατην δωσομεν δικην, γυμνοι και
πενητες απιοντες εκει· μαλλον δε ουχ υπερ της ημετερας πτωχειας, αλλα και υπερ
ων αλλους τοιουτους ποιουμεν, τας ανηκεστους υποστησομεθα συμφορας. Ὅταν γαρ
ιδωσιν Ἕλληνες περι ταυτα σπουδαζοντας τους τοσουτων απολαυσαντας
μυστηριων, πολλωι μαλλον αυτοι των παροντων ανθεξονται. Ὅθεν πολυ και
εντευθεν επι την ημετεραν κεφαλην σωρευομεν πυρ. Ὅταν γαρ οι διδασκειν αυτους
οφειλοντες υπεροραιν των φαινομενων απαντων, αυτοι μαλιστα παντων αυτους εις
την τουτων εμβαλλωμεν επιθυμιαν, ποτε δυνησομεθα σωθηναι, της ετερων
απωλειας τας ευθυνας υπεχοντες; Ουκ ακουεις του Χριστου λεγοντος, οτι αντι αλων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

και λαμπαδων αφηκεν ημας ειναι εν τωι κοσμωι τουτωι, ινα και τους διαῤρεοντας υπο
τρυφης επισφιγγωμεν, και τους τηι μεριμνηι των χρηματων εσκοτωμενους
φωτιζωμεν; Ὅταν ουν και εις σκοτος αυτους εμβαλλωμεν πλειον, και χαυνοτερους
ποιωμεν, τις εσται σωτηριας ημιν ελπις; Ουκ εστιν ουδεμια· αλλ' οιμωζοντες, και
τους οδοντας βρυχοντες, και δεδεμενοι ποδας και χειρας εις το της γεεννης
απελευσομεθα πυρ, μετα το κατεργασθηναι καλως ταις του πλουτου φροντισι. Ταυτ'
ουν εννοησαντες απαντα, τα δεσμα λυσωμεν της τοιαυτης απατης, ινα μηδε εις
εκεινα εμπεσωμεν τα τωι πυρι παραδιδοντα ημας τωι ασβεστωι. Ὁ μεν γαρ χρημασι
δουλευων, και ταις ενταυθα αλυσεσι και ταις εκει διηνεκως εσται υπευθυνος· ο δε
ταυτης απηλλαγμενος της επιθυμιας, εκατερας τευξεται της ελευθεριας· ης ινα και
ημεις επιτυχωμεν, τον χαλεπον της φιλοχρηματιας συντριψαντες ζυγον,
πτερωσωμεν εαυτους προς τον ουρανον, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.207
ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Τοτε ανηχθη ο Ἰησους εις την ερημον υπο του Πνευματος, πειρασθηναι
υπο του διαβολου. αʹ. Τοτε· ποτε; Μετα την του Πνευματος καθοδον, μετα την
φωνην ανωθεν ενεχθεισαν και λεγουσαν· Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, εν ωι
ηυδο 57.208 κησα. Και το δη θαυμαστον, οτι υπο του Πνευματος του αγιου· τουτο γαρ
αυτον αναγειν ενταυθα φησιν. Ἐπειδη γαρ παντα προς διδασκαλιαν ημων επραττε
και υπεμενεν, ανεχεται και της εκεισε αναγωγης, και της προς τον διαβολον παλης·
ινα εκαστος 57.209 των βαπτιζομενων, ει μετα το βαπτισμα μειζονας υπομεινειε
πειρασμους, μη ταραττηται, ως παρα προσδοκιαν του πραγματος γινομενου, αλλα
μενηι γενναιως παντα φερων, ως κατα ακολουθιαν τουτου συμβαινοντος. Και γαρ
δια τουτο ελαβες οπλα, ουχ ινα αργηις, αλλ' ινα πολεμηις. ∆ια τουτο ουδε επιοντας
κωλυει τους πειρασμους ο Θεος· πρωτον μεν ινα μαθηις οτι πολλωι γεγονας
ισχυροτερος· επειτα ινα μενηις μετριαζων, μηδε τωι μεγεθει των δωρεων επαρθηις,
των πειρασμων συστελλειν σε δυναμενων· προς τουτοις, ινα ο πονηρος δαιμων
εκεινος, ο τεως αμφιβαλλων περι της σης αποστασεως, απο της βασανου των
πειρασμων πληροφορηθηι, οτι τελεον αυτον εγκαταλιπων απεστης· τεταρτον, ινα
ισχυροτερος και σιδηρου παντος ευτονωτερος ταυτηι κατασκευασθηις· πεμπτον, ινα
αποδειξιν λαβηις σαφη των πιστευθεντων σοι θησαυρων. Ουδε γαρ αν επηλθεν ο
διαβολος, ει μη σε εν μειζονι γενομενον ειδε τιμηι. Ἐντευθεν γουν και εξ αρχης
επανεστη τωι Ἀδαμ, επειδη πολλης αυτον ειδεν απολαυσαντα της αξιας. ∆ια τουτο
παρεταξατο προς τον Ἰωβ, επειδη στεφανουμενον αυτον και ανακηρυττομενον
εθεασατο παρα του των ολων Θεου. Και πως ουν φησιν· Ευχεσθε μη εισελθειν εις
πειρασμον; ∆ια τουτο ουκ ανιοντα αυτον απλως δεικνυσι σοι τον Ἰησουν, αλλα
αναγομενον κατα τον της οικονομιας λογον, αινιττομενος δια τουτων, οτι ουκ
αυτους επιπηδαιν χρη, αλλ' ελκομενους εσταναι γενναιως. Και ορα που λαβων αυτον
το Πνευμα ανηγαγεν· ουκ εις πολιν και αγοραν, αλλ' εις ερημον. Ἐπειδη γαρ τον
διαβολον επισπασασθαι εβουλετο, ου δια της πεινης μονον, αλλα και δια του τοπου
διδωσιν αυτωι λαβην. Τοτε γαρ μαλιστα επιτιθεται ο διαβολος, οταν ιδηι
μεμονωμενους και καθ' εαυτους οντας. Ουτω και τηι γυναικι παρα την αρχην
επεθετο, μονην αυτην απολαβων, και του ανδρος χωρις ουσαν ευρων. Ὅταν μεν γαρ
μεθ' ετερων οντας ιδηι και συγκεκροτημενους, ουχ ομοιως θαῤρει, ουδε επεισι. ∆ιο
χρη μαλιστα και δια τουτο μετ' αλληλων αγελαζεσθαι συνεχως, ωστε μη
ευχειρωτους ειναι τωι διαβολωι. Ευρων τοινυν αυτον εν τηι ερημωι, και ερημωι αβατωι
(οτι γαρ τοιαυτη η ερημος ην, ο Μαρκος εδηλωσεν ειπων, οτι Μετα των θηριων ην)·
ορα μεθ' οσης προσερχεται κακουργιας και πονηριας, και ποιον παρατηρει καιρον.
Ουδε γαρ νηστευοντι, αλλα πεινωντι προσερχεται· ινα συ μαθηις, ηλικον η νηστεια
καλον, και πως οπλον εστι κατα του διαβολου μεγιστον, και οτι μετα το λουτρον ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

τρυφηι και μεθηι και τραπεζηι πληθουσηι, αλλα νηστειαι προσεχειν δει. ∆ια γαρ τουτο
και αυτος ενηστευσεν, ουκ αυτος ταυτης δεομενος, αλλ' ημας παιδευων. Ἐπειδη γαρ
τα αμαρτηματα τα προ του λουτρου το γαστρι δουλευειν εισηγαγεν· ωσπερ αν ει τις
νοσουντα υγιη ποιησας, κελευοι μη ποιειν εκεινα, εξ ων η νοσος γεγονεν· ουτω δη
και ενταυθα και αυτος μετα το λουτρον νηστειαν εισηγαγε. Και γαρ και τον Ἀδαμ η
ακρασια της γαστρος εξεβαλε του παραδεισου, και τον κατακλυσμον τον επι του Νωε
αυτη πεποιηκε, και τους Σοδομων κεραυνους αυτη κατηγαγεν. Ει γαρ και πορνειας
εγκλημα ην, αλλ' ομως εκατερας της κολασεως η ριζα εντευθεν εφυη· οπερ και ο
Ἰεζεκιηλ αινιττομενος ελεγε· Πλην τουτο το ανομημα Σοδομων, οτι εν υπερηφανιαι
57.210 και εν πλησμονηι αρτων, και εν ευθηνιαις εσπαταλων. Ουτω και Ἰουδαιοι τα
μεγιστα ειργασαντο κακα, απο της μεθης και της τρυφης επι την ανομιαν
εξοκειλαντες. βʹ. ∆ια δη τουτο και αυτος νηστευει τεσσαρακοντα ημερας, ημιν τα
φαρμακα της σωτηριας δεικνυς, και ου προερχεται περαιτερω, ωστε μη παλιν τηι
υπερβοληι του θαυματος απιστηθηναι της οικονομιας την αληθειαν. Νυν μεν γαρ ουκ
αν τουτο εγενετο, επειδη και Μωυσης και Ἠλιας προλαβοντες εις τοσουτον ισχυσαν
εξελθειν μηκος, τηι του Θεου κραταιουμενοι δυναμει. Ει δε περαιτερω προεβη,
πολλοις αν και εντευθεν απιστος εδοξεν ειναι η της σαρκος αναληψις. Νηστευσας
τοινυν τεσσαρακοντα ημερας και νυκτας τοσαυτας, Ὕστερον επεινασε· λαβην αυτωι
παρεχων εις το προσελθειν, ινα συμπλακεις δειξηι πως δει περιγινεσθαι και νικαιν.
Ουτω δη και αθληται ποιουσι· τους γαρ μαθητας τους εαυτων διδασκοντες
περιγινεσθαι και νικαιν, εκοντες εν ταις παλαιστραις συμπλεκονται ετεροις, εν τοις
των αντιπαλων σωμασι παρεχοντες τουτοις θεωρειν και παιδευεσθαι της νικης τον
τροπον. Ὃ δη και τοτε εγενετο. Ἐπειδη γαρ εβουλετο αυτον επισπασασθαι εις τουτο,
και το πεινηιν αυτωι καταδηλον εποιησε, και προσελθοντα εδεξατο, και δεξαμενος,
απαξ και δις και τρις αυτον κατεῤραξε μετ' ευκολιας της αυτωι προσηκουσης. Ἀλλ'
ινα μη παρατρεχοντες τας νικας ταυτας, λυμαινωμεθα υμων την ωφελειαν, απο της
πρωτης αρξαμενοι προσβολης εκαστην μετα ακριβειας εξετασωμεν. Ἐπειδη γαρ
επεινασε, φησι, Προσελθων ο πειραζων ειπεν αυτωι· Ει Υιος ει του Θεου, ειπε ινα οι
λιθοι ουτοι αρτοι γενωνται. Ἐπειδη γαρ ηκουσε φωνης ανωθεν φερομενης και
λεγουσης· Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος· ηκουσε δε και Ἰωαννου τοσαυτα περι
αυτου μαρτυρουντος, ειτα ειδε πεινωντα· εν αμηχανιαι λοιπον ην, και ουτε οτι
ανθρωπος ην ψιλος πιστευσαι ηδυνατο, δια τα περι αυτου λεχθεντα· ουδ' αυ παλιν
παραδεξασθαι, οτι Υιος ην του Θεου, δια το βλεπειν αυτον πεινωντα. Ὅθεν εν
αμηχανιαι γενομενος, αμφιβολους αφιησι φωνας. Και ωσπερ τωι Ἀδαμ προσελθων
παρα την αρχην, πλαττει τα μη οντα, ινα μαθηι τα οντα· ουτω δη και ενταυθα, ουκ
ειδως σαφως το αποῤρητον της οικονομιας μυστηριον, και τις ποτε εστιν ο παρων,
ετερα επιχειρει πλεκειν δικτυα, δι' ων ᾤετο εισεσθαι το κεκρυμμενον και ασαφες.
Και τι φησιν; Ει Υιος ει του Θεου, ειπε ινα οι λιθοι ουτοι αρτοι γενωνται. Ουκ ειπεν,
Ἐπειδη πειναις, αλλ', Ει Υιος ει του Θεου· νομιζων υποκλεπτειν αυτον τοις
εγκωμιοις. ∆ιο και την πειναν εσιγησεν, ινα μη δοξηι προφερειν αυτωι τουτο και
ονειδιζειν. Ου γαρ ειδως των οικονομουμενων το μεγεθος, αισχρον αυτωι τουτο
ενομιζεν ειναι. ∆ιο κολακευων αυτον υπουλως, της αξιας μεμνηται μονης. Τι ουν ο
Χριστος; Τον τυφον αυτου καθαιρων, και δεικνυς ουκ αισχυνης αξιον ον το συμβαν,
ουδε αναξιον της αυτου σοφιας, οπερ κολακευων αυτον εκεινος απεσιγησε, τουτο εις
μεσον αυτος προφερει και τιθησι, λεγων· Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος.
Ὅθεν αρχεται απο της κατα την γαστερα αναγκης. Συ δε μοι σκοπει του πονηρου
δαιμονος εκεινου την κακουργιαν, και ποθεν αρχεται των παλαισματων, 57.211 και
πως της οικειας ουκ επιλανθανεται τεχνης. Ἀφ' ων γαρ και τον πρωτον εξεβαλεν
ανθρωπον, και ετεροις περιεβαλε κακοις, απο τουτων και ενταυθα πλεκει τον δολον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

της κατα την γαστερα ακρασιας λεγω. Πολλων γουν και νυν εστιν ακουσαι ανοητων,
λεγοντων τα μυρια δια την κοιλιαν κακα. Ὁ δε Χριστος δεικνυς, οτι τον εναρετον
ουδε αυτη η τυραννις καταναγκαζει τι των μη προσηκοντων ποιειν, και πειναι, και
ουχ υπακουει τωι επιταγματι, παιδευων ημας εν μηδενι πειθεσθαι τωι διαβολωι.
Ἐπειδη γαρ ο πρωτος ανθρωπος εντευθεν και τωι Θεωι προσεκρουσε, και νομον
παρεβη, εκ περιουσιας σε διδασκει, καν μη παραβασις ηι το παρ' αυτου κελευομενον,
μηδε ουτω πειθεσθαι. Και τι λεγω παραβασιν; Καν γαρ τι χρησιμον λεγωσιν οι
δαιμονες, φησι, μηδε ουτω προσεχε αυτοις. Ουτω γουν και τους δαιμονας
επεστομισεν εκεινους, κηρυττοντας αυτον Υιον Θεου. Και ο Παυλος δε παλιν αυτο
τουτο βοωσιν επετιμησε καιτοι το λεγομενον χρησιμον ην· αλλ' εκ περιουσιας
ατιμαζων αυτους, και αποτειχιζων την καθ' ημων επιβουλην, και σωτηρια δογματα
κηρυττοντας ηλαυνεν, εμφραττων αυτων τα στοματα, και σιγαιν κελευων. Και δια
τουτο ουδε ενταυθα τοις λεγομενοις επενευσεν· αλλα τι φησιν; Ουκ επ' αρτωι μονωι
ζησεται ανθρωπος. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· οτι ∆υναται ο Θεος και ρηματι θρεψαι
τον πεινωντα, απο της Παλαιας φερων αυτωι μαρτυριαν Γραφης, και παιδευων, καν
λιμωττωμεν, καν οτιουν πασχωμεν, μηδεποτε αφιστασθαι του ∆εσποτου. γʹ. Ει δε
λεγοι τις, οτι και μην επιδειξασθαι εχρην, εροιμην αν αυτον· Τινος ενεκεν και δια τι;
Ουδε γαρ ινα πιστευσηι, ταυτα ελεγεν εκεινος, αλλ' ινα, ως ᾤετο, εις απιστιαν ελεγξηι.
Ἐπει και τους πρωτους ουτως ηπατησε και ηλεγξεν, ου σφοδρα πιστευοντας τωι Θεωι.
Ἐναντια γαρ ων ειπεν ο Θεος, εκεινος υποσχομενος, και κεναις αυτους φυσησας
ελπισι, και εις απιστιαν εμβαλων, ουτω και ων ειχον αγαθων εξεβαλεν. Ἀλλ' ο
Χριστος δεικνυσιν εαυτον, μητε τουτωι τοτε, μητε υστερον τοις τα αυτου φρονουσιν
Ἰουδαιοις σημεια αιτουσιν επινευσας, πανταχου παιδευων ημας, καν δυνωμεθα τι
ποιειν, μηδεν πραττειν εικη και ματην, μηδε αναγκης επικειμενης πειθεσθαι τωι
διαβολωι. Τι ουν ο μιαρος ουτος; Ἡττηθεις και πεισαι μη δυνηθεις το κελευομενον
ποιησαι, και ταυτα πεινης επικειμενης τοσαυτης, εφ' ετερον προεισι, λεγων· Ει Υιος
ει του Θεου, βαλε σεαυτον κατω· γεγραπται γαρ· Ὅτι τοις αγγελοις αυτου εντελειται
περι σου, και επι χειρων αρουσι σε Τι δηποτε καθ' εκαστην πειραν τουτο
προστιθησιν, Ει Υιος ει του Θεου; Ὅπερ επι των προτερων εποιησε, τουτο και νυν
ποιει. Ὥσπερ γαρ τοτε διεβαλε τον Θεον, λεγων, οτι Ἧ αν ημεραι φαγητε,
διανοιχθησονται υμων οι οφθαλμοι· δια τουτων δειξαι βουλομενος, οτι ηπατηνται
και παρελογισθησαν, και ουδεν εισιν ευηργετημενοι· ουτω δη και ενταυθα το αυτο
τουτο αινιττεται λεγων, οτι Εικη σε εκαλεσεν Υιον, και ηπατησε τηι δωρεαι· επει ει μη
τουτο εστι, παρασχου ημιν αποδειξιν του της δυναμεως ειναι εκεινης. Ειτα, επειδη
απο Γραφων αυτωι διελεχθη, και αυτος του προφητου παραγει μαρτυριαν. Πως ουν ο
Χριστος; Ουκ ηγανακτησεν, ου παρωξυνθη, αλλα μετα πολλης της επιεικειας παλιν
απο των Γραφων αυτωι διαλεγεται λεγων· Ουκ εκπειρασεις Κυριον τον Θεον σου·
παιδευων ημας, οτι του διαβολου ου δια σημειων, αλλα δι' ανεξικακιας και
μακροθυμιας περιγινεσθαι χρη, και μηδεν προς επιδειξιν ποιειν και φιλοτιμιαν
απλως. Σκοπει δε αυτου το ανοητον και απο της μαρτυριας αυτης, ης παρηγαγεν. Αι
μεν γαρ παρα του Κυριου παρενεχθεισαι μαρτυριαι σφοδρα αρμοδιως αμφοτεραι
57.212 ειρηνται· οι δε παρ' εκεινου απλως και ως ετυχε, και ουδε τοις προκειμενοις
το προσηκον αντεπηγετο. Ου γαρ δη το γεγραφθαι, Ὅτι τοις αγγελοις αυτου
εντελειται περι σου, παραινει ριπτειν εαυτον και κρημνιζειν· αλλως δε ουδε περι του
Κυριου τουτο ειρημενον εστιν. Ἀλλα τουτο μεν τεως ουκ ηλεγξε, καιτοι γε και
υβριστικως αυτου χρησαμενου τωι λογωι, και σφοδρα εναντιως. Ουδεις γαρ παρα
Υιου του Θεου ταυτα αιτει, αλλα διαβολου και δαιμονων το βαλλειν εαυτον κατω·
του Θεου δε, και τους κειμενους ανισταιν. Ει γαρ δυναμιν επιδειξασθαι εδει, ουχ
εαυτον ριπτουντα εικη και κρημνιζοντα, αλλ' ετερους σωζοντα. Το δε εαυτους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

ριπτειν εις φαραγγας και κρημνους, της εκεινου φαλαγγος εστιν. Ουτω γουν ο παρ'
αυτοις πλανος ποιει πανταχου. Ἀλλ' ο Χριστος, και τουτων ειρημενων, ουδεπω
εαυτον εκκαλυπτει, αλλ' ως ανθρωπος τεως αυτωι διαλεγεται. Το γαρ ειπειν, Ουκ επ'
αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος, και το, Ουκ εκπειρασεις Κυριον τον Θεον σου, ου
σφοδρα εαυτον εκκαλυπτοντος ην, αλλ' ενα των πολλων δεικνυντος. Μη θαυμασηις
δε, ει τωι Χριστωι διαλεγομενος περιτρεπεται πολλακις. Καθαπερ γαρ οι πυκτευοντες,
οταν καιριας δεξωνται πληγας, αιματι περιῤρεομενοι πολλωι και σκοτουμενοι
περιφερονται· ουτω δη και αυτος απο της προτερας και δευτερας πληγης σκοτωθεις,
απλως τα επιοντα φθεγγεται· και προεισιν επι την τριτην προσβολην. Και αναγαγων
αυτον εις ορος υψηλον, δεικνυσιν αυτωι πασας τας βασιλειας, και φησι· Παντα σοι
ταυτα δωσω, εαν πεσων προσκυνησηις μοι. Τοτε λεγει αυτωι· Ὕπαγε οπισω μου,
Σατανα· γεγραπται γαρ· Κυριον τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι
λατρευσεις. Ἐπειδη γαρ λοιπον εις τον Πατερα ημαρτανε, τα εκεινου παντα αυτου
λεγων ειναι, και θεον εσπουδαζεν εαυτον αποφηναι, ως δημιουργον του παντος,
τοτε επετιμησε και ουδε τοτε μετα σφοδροτητος, αλλ' απλως· Ὕπαγε, Σατανα· οπερ
και προσταγμα μαλλον ην, η επιτιμησις. Ὁμου τε γαρ ειπεν αυτωι, Ὕπαγε, και
δραπετευσαι αυτον εποιησεν· ουτε γαρ ετερους πειρασμους προσηγαγε. δʹ. Και πως ο
Λουκας φησιν, οτι παντα συνετελεσε πειρασμον; Ἐμοι δοκει τα κεφαλαια των
πειρασμων ειπων, παντα ειρηκεναι, ως και των αλλων εν τουτοις περιειλημμενων.
Τα γαρ μυρια συνεχοντα κακα, ταυτα εστι· το γαστρι δουλευειν, το προς κενοδοξιαν
τι ποιειν, το μανιαι χρηματων υπευθυνον ειναι. Ὅπερ ουν και ο μιαρος ουτος
συνιδων, το παντων ισχυροτερον υστερον τεθεικε, την του πλειονος επιθυμιαν·
ανωθεν μεν και εξ αρχης ωδινων ελθειν επι τουτο, εσχατον δε τουτο τηρων, ως των
αλλων δυνατωτερον ον. Και γαρ ουτος αυτου της παλης ο νομος, τα δοκουντα
μαλλον υποσκελιζειν, ταυτα εσχατα προσαγειν. Ὅπερ και επι του Ἰωβ εποιησε. ∆ιο
δη και ενταυθα απο των δοκουντων ειναι ευτελεστερων και ασθενεστερων
αρξαμενος, επι το ισχυροτερον προεισι. Πως ουν τουτου περιγενεσθαι δει; Ουτως ως
ο Χριστος επαιδευσεν, επι τον Θεον καταφευγοντας, και μητε εν λιμωι ταπεινουσθαι,
πιστευοντας τωι δυναμενωι και δια λογου τρεφειν, μητε εν οις αν λαμβανωμεν
αγαθοις πειραζειν τον δεδωκοτα, αλλ' αρκεισθαι τηι ανωθεν δοξηι, της ανθρωπινης
ουδενα ποιουμενους λογον, και πανταχου της χρειας το περιττον ατιμαζειν. Ουδεν
γαρ ουτως υποπιπτειν τωι διαβολωι ποιει, ως το του πλειονος εφιεσθαι, και
πλεονεξιας εραιν. Και τουτο και απο των νυν γινομενων εστιν ιδειν. Και γαρ και νυν
εισιν οι λεγοντες· Ταυτα σοι παντα δωσομεν, εαν πεσων προσκυνησηις· ανθρωποι μεν
οντες την φυσιν, οργανα δε εκεινου γενομενοι. Ἐπει και τοτε ου δι' εαυτου μονον,
αλλα και δι' ετερων αυτωι προσηιει. Ὅπερ και 57.213 ο Λουκας δηλων ελεγεν, οτι
Ἕως καιρου απεστη απ' αυτου· δηλων οτι μετα ταυτα δια των οικειων οργανων
αυτωι προσηιει. Και ιδου αγγελοι προσηλθον, και διηκονουν αυτωι. Ἡνικα γαρ τα της
προσβολης εγινετο, ουκ ειασεν αυτους φαινεσθαι, ωστε μη ταυτηι σοβησαι την
αγραν· επειδη δε αυτον εν απασιν ηλεγξε, και δραπετευσαι παρεσκευασε, τοτε
φαινονται εκεινοι· ινα και συ μαθηις, οτι και σε μετα τας κατ' εκεινον νικας αγγελοι
δεξονται, κροτουντες και δορυφορουντες εν απασιν. Ουτω γουν και τον Λαζαρον
μετα την καμινον της πτωχειας και του λιμου και της στενοχωριας απασης, αγγελοι
λαβοντες απηλθον. Ὅπερ γαρ εφθην ειπων πολλα ο Χριστος επιδεικνυται νυν, ων
και ημεις απολαυειν μελλομεν. Ἐπει ουν ταυτα παντα δια σε γεγονε, ζηλωσον και
μιμησαι την νικην. Καν προσελθηι σοι τις των του δαιμονος εκεινου θεραπευτων, και
τα εκεινου φρονουντων, ονειδιζων και λεγων· Ει θαυμαστος ει και μεγας,
μεταστησον το ορος· μη ταραχθηις, μηδε θορυβηθηις· αλλα μετα επιεικειας αποκριναι,
και ειπε οπερ του ∆εσποτου σου ηκουσας λεγοντος· Ουκ εκπειρασεις Κυριον τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

Θεον σου. Καν εκεινος δοξαν και δυναστειαν προβαλλομενος, και χρηματων πληθος
απειρον, κελευηι προσκυνειν, στηθι παλιν γενναιως. Ουδε γαρ επι του κοινου
∆εσποτου παντων ημων τουτο πεποιηκεν ο διαβολος μονον, αλλα και καθ' εκαστην
ημεραν εφ' εκαστου των εκεινου δουλων ταυτας προσαγει τας μηχανας· ουκ εν
ορεσι μονον και εν ερημιαις, ουδε δι' εαυτου, αλλα και εν πολεσι, και εν αγοραις, και
εν δικαστηριοις, και δια των συγγενων ημιν ανθρωπων. Τι ουν δει ποιειν; Ἀπιστειν
αυτωι καθολου, και τας ακοας αποφραττειν, και κολακευοντα μισειν, και οταν
μειζονα επαγγελληται, τοτε μειζονως αποστρεφεσθαι. Ἐπει και την Ευαν, οτε
μαλιστα επηρε ταις ελπισι, τοτε κατεβαλε, και τα μεγιστα ειργασατο κακα. Και γαρ
εχθρος εστιν ασπονδος, και πολεμον ακηρυκτον ανεδεξατο προς ημας. Και ουχ
ουτως ημεις σπουδαζομεν υπερ της εαυτων σωτηριας, ως εκεινος υπερ της απωλειας
της ημετερας. Ἀποστραφωμεν τοινυν αυτον, μη ρημασι μονον, αλλα και εργοις· μη
διανοιαι, αλλα και πραξεσι· και μηδεν ποιωμεν των εκεινωι δοκουντων· ουτω γαρ
παντα ποιησομεν τα τωι Θεωι δοκουντα. Και γαρ και επαγγελλεται πολλα, ουχ ινα δωι,
αλλ' ινα λαβηι. Ἐπαγγελλεται εξ αρπαγης, ινα αφεληται βασιλειαν και δικαιοσυνην·
και τιθησιν ωσπερ τινας παγιδας και θηρατρα θησαυρους εν τηι γηι, ινα και τουτων
και των εν τοις ουρανοις αποστερησηι θησαυρων· και βουλεται ενταυθα πλουτειν,
ινα μη πλουτησωμεν εκει. Καν μη δυνηθηι δια πλουτου της εκει ληξεως ημας
εκβαλειν, ετεραν ερχεται την δια της πενιας οδον· οπερ επι του Ἰωβ πεποιηκεν.
Ἐπειδη γαρ ειδεν, οτι ουδεν αυτον ο πλουτος ηδικησε, δια της πενιας πλεκει τα
δικτυα, εκειθεν αυτου περιεσεσθαι προσδοκων· ου τι γενοιτ' αν ανοητοτερον; Ὁ γαρ
πλουτον δυνηθεις ενεγκειν σωφρονως, πολλωι μαλλον πενιαν οισει γενναιως· και ο
παροντων ουκ επιθυμων χρηματων, ουδε αποντα ζητησει· ωσπερ ουν ουδε ο
μακαριος τοτε εκεινος, αλλ' απο της πενιας λαμπροτερος εγινετο παλιν. Τα μεν γαρ
χρηματα ισχυσεν αφελεσθαι ο 57.214 πονηρος δαιμων εκεινος· την δε αγαπην την
προς τον Θεον ου μονον αφελειν ουκ ηδυνηθη, αλλα και δυνατωτεραν εποιησε, και
παντων αυτον γυμνωσας, πλειοσιν εποιησε κομαιν αγαθοις· διο και εν αμηχανιαι ην.
Ὅσωι γαρ πλειους επηγαγε πληγας, τοσουτωι τοτε δυνατωτερον εωρα γινομενον. ∆ιο
δη παντα επελθων και διακωδωνισας, επειδη πλεον ουδεν ηνυσεν, επι το παλαιον
οπλον εδραμε, την γυναικα, και προσωπειον υποδυεται κηδεμονιας, και τας
συμφορας εκτραγωιδει τας εκεινου σφοδρα ελεεινως, και προσποιειται υπερ
απαλλαγης των εκεινου κακων την ολεθριαν εκεινην εισαγειν συμβουλην. Ἀλλ'
ουδε ουτως εκρατησε· και γαρ συνειδεν αυτου το δελεαρ ο θαυμαστος εκεινος ανηρ,
και μετα πολλης της συνεσεως την εξ εκεινου φθεγγομενην γυναικα επεστομισεν. εʹ.
Ὃ δη και ημας χρη ποιειν· καν αδελφον, καν φιλον γνησιον, καν γυναικα, καν
οντιναουν των αναγκαιοτατων ημιν υποδυς, φθεγγηται τι των ου προσηκοντων, μη
απο του προσωπου του ταυτα λεγοντος δεχεσθαι την συμβουλην, αλλ' απο της
συμβουλης της ολεθριας τον ταυτα λεγοντα αποστρεφεσθαι. Και γαρ και νυν πολλα
τοιαυτα ποιει, και συμπαθειας προβαλλεται προσωπειον· και δοκει μεν ειναι ευνους,
τα δε ολεθρια και δηλητηριων χαλεπωτερα ενιησι ρηματα. Το μεν γαρ επι βλαβηι
κολακευειν, εκεινου· το δε επι τωι συμφεροντι παιδευειν, Θεου. Μη δη
παραλογιζωμεθα, μηδε εκ παντος τροπου τον ανετον επιζητωμεν βιον. Ὃν γαρ
αγαπαι Κυριος, παιδευει, φησιν. Ὥστε οταν ευημεριας απολαυωμεν εν πονηριαι
ζωντες, τοτε μαλιστα αλγωμεν. Ἀει μεν γαρ αμαρτανοντας δεδοικεναι χρη· μαλιστα
δε, οταν μηδεν πασχωμεν δεινον. Ὅταν μεν γαρ κατα μερος απαιτηι τας τιμωριας ο
Θεος, κουφην ημιν ποιει την υπερ τουτων εκτισιν· οταν δε εφ' εκαστου των
πλημμελουμενων μακροθυμηι, εις μεγαλην ημας τοις τοιουτοις επιμενοντας
ταμιευεται δικην. Ει γαρ τοις κατορθουσιν αναγκαιον η θλιψις, πολλωι μαλλον τοις
αμαρτανουσιν. Ὅρα γουν ποσης μακροθυμιας απολαυσας ο Φαραω, εσχατην υπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

παντων υστερον εδωκε δικην· ποσα ο Ναβουχοδονοσορ πλημμελησας, προς τωι τελει
το παν εξετισε· και ο πλουσιος, επει μηδεν επαθεν ενταυθα δεινον, δι' αυτο τουτο
μαλιστα γεγονεν αθλιος, οτι τρυφησας εν τωι παροντι βιωι, απηλθεν εκει παντων
τουτων δωσων δικην, ενθα ουδε παραμυθιαν ην ευρειν του κακου. Ἀλλ' ομως εισι
τινες ουτω ψυχροι και ανοητοι, ως τα ενταυθα επιζητειν αει μονον, και τα
καταγελαστα εκεινα λεγειν ρηματα· Ἀπολαυσω των παροντων τεως παντων, και
τοτε σκεψομαι περι των αδηλων· χαρισομαι τηι γαστρι, δουλευσω ταις ηδοναις,
παραχρησομαι τωι παροντι βιωι· διδου μοι την σημερον, και λαμβανε την αυριον. Ὢ
υπερβολη ανοιας! Και τι τραγων και χοιρων οι ταυτα λεγοντες διαφερουσιν; Ει γαρ
τους επι την γυναικα του πλησιον χρεμετιζοντας ουκ αφιησιν ο προφητης
ανθρωπους νομιζεσθαι, τις ημιν εγκαλεσει τουτους τραγους και χοιρους και ονων
ανοητοτερους ειναι νομιζουσιν, οι τα των ορωμενων φανερωτερα ταυτα αδηλα
ειναι νομιζουσιν· Ει γαρ μηδενι των αλλων πιστευεις, παραστηθι δαιμοσι
μαστιζομενοις, τοις επι τηι βλαβηι τηι ημετεραι απαντα και λεγειν και πραττειν
μεμελετηκοσιν. Ου 57.215 γαρ δη προς τουτο αντερεις, οτι ου παντα ωστε αυξησαι
την ραιθυμιαν ημων πραττουσι, και τον της γεεννης εκλυσαι φοβον, και απιστηθηναι
τα εκει δικαστηρια. Ἀλλ' ομως οι ταυτα βουλομενοι, βοωντες και ολολυζοντες
πολλακις τας εκει βασανους ανακηρυττουσι. Ποθεν ουν ταυτα λεγουσι, και εναντια
ων βουλονται φθεγγονται; Ουδαμοθεν αλλοθεν, αλλ' εκ του πλειονα υπομενειν
αναγκην. Ου γαρ αν ηβουληθησαν εκοντες ομολογειν, ουδ' οτι υπο νεκρων
ανθρωπων βασανιζονται, ουδ' οτι ολως πασχουσι τι δεινον. Προς τι ουν μοι ταυτα
ειρηται; Ὅτι δαιμονες ομολογουσι γεενναν, οι βουλομενοι απιστεισθαι γεενναν· συ
δε, ο τοσαυτης απολαυων τιμης, και αποῤρητων κοινωνησας μυστηριων, ουδε
εκεινους μιμηι, αλλα και τουτων αγνωμονεστερος γεγονας. Και τις ηλθεν εκ των εν
ᾅδου, φησι, και ταυτα απηγγειλεν; Ἀπο γαρ των ουρανων τις παρεγενετο, και ειπεν
οτι Θεος εστιν ο τα παντα δημιουργησας; Ὅτι δε ψυχην εχομεν, ποθεν δηλον; Ει γαρ
δη τοις ορωμενοις μελλεις πιστευειν, και περι Θεου, και περι αγγελων, και περι νου,
και περι ψυχης αμφιβαλεις, και ουτω σοι παντα οιχησεται τα της αληθειας δογματα.
Καιτοιγε ει τοις φανεροις πιστευειν βουλει, τοις αορατοις μαλλον η τοις ορωμενοις
πιστευειν δει. Ει και παραδοξον το ειρημενον, αλλ' ομως αληθες, και παρα τοις νουν
εχουσι σφοδρα ωμολογημενον. Οι μεν γαρ οφθαλμοι πολλα σφαλλονται, ουκ εν τοις
αορατοις μονον (εκεινα γαρ ουδε ισασιν), αλλα και εν αυτοις οις δοκουσιν οραιν, και
διαστηματος, και αερος, και διανοιας αλλαχου τετραμμενης, και θυμου, και
φροντιδος, και μυριων ετερων εμποδιζοντων αυτων την ακριβειαν· ο δε της ψυχης
λογισμος, αν το φως δεξηται των θειων Γραφων, ακριβεστερον και ανεξαπατητον
των οντων εσται κριτηριον. Μη δη ματην εαυτους απατωμεν, μηδε προς τηι ραιθυμιαι
του βιου, τηι δια των τοιουτων τικτομενηι δογματων, και υπερ αυτων των δογματων
χαλεπωτερον εαυτοις επισωρευωμεν πυρ. Ει γαρ μη εστι κρισις, μηδε ευθυνας
δωσομεν των πεπραγμενων, ουδε τιμας των πεπονημενων ληψομεθα. Ἐννοησον οι
τεινει τα της βλασφημιας υμων, οταν λεγητε τον δικαιον Θεον και φιλανθρωπον και
ημερον τοσουτους πονους και ιδρωτας υπεροραιν. Και πως αν εχοι ταυτα λογον; Ει
γαρ μηδαμοθεν αλλοθεν, απο γουν των κατα την οικιαν την σην ταυτα συλλογιζου,
και τοτε οψει το ατοπον. Καν γαρ μυριακις ηις αυτος ωμος και απανθρωπος, και
θηριων αυτων αγριωτερος, ουκ αν ελοιο τον οικετην τον ευνουν γενομενον
τελευτων αφειναι ατιμον, αλλα και ελευθεριαι αμειβηι, και χρηματων δωρεαι· και
επειδη αυτος λοιπον απιων ουδεν δυνασαι εις αυτον εργασασθαι αγαθον, τοις
μελλουσι σου κληρονομειν της ουσιας επισκηπτεις υπερ αυτου, δεομενος,
παρακαλων, παντα ποιων, ωστε μη μειναι αυτον αγεραστον. Ειτα συ μεν, ο πονηρος,
ουτω χρηστος και φιλανθρωπος γινηι προς τον οικετην· η δε απειρος αγαθοτης, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

Θεος, η αφατος φιλανθρωπια, η τοσαυτη χρηστοτης, τους οικετας τους εαυτου τους
περι Πετρον και Παυλον και Ἰακωβον και Ἰωαννην, τους καθ' εκαστην ημεραν δι'
αυτον λιμωξαντας, δεσμευθεντας, μαστιχθεντας, καταποντισθεντας, θηριοις
παραδοθεντας, αποθνησκον 57.216 τας, τοσαυτα παθοντας α μηδε αριθμησαι ενι,
αστεφανωτους περιοψεται; Και ο μεν αγωνοθετης τον Ὀλυμπιονικην ανακηρυττει
και στεφανοι, και ο δεσποτης τον οικετην, και ο βασιλευς τον στρατιωτην, και
εκαστος απλως τον θεραπευσαντα αυτον, οις δυναται αμειβεται καλοις· ο δε Θεος
μονος, μετα τους τοσουτους ιδρωτας και πονους, ου μικρον, ου μεγα αυτοις αγαθον
αποδιδωσιν, αλλ' οι δικαιοι και ευσεβεις εκεινοι, και πασαν αρετην επελθοντες, εν
τοις αυτοις κεισονται τοις μοιχοις, και πατραλοιαις, και ανδροφονοις, και
τυμβωρυχοις; Και που ταυτα αν εχοι λογον; Ει γαρ μηδεν μετα την εντευθεν εστιν
αποδημιαν, αλλα μεχρι των παροντων τα ημετερα, εν τοις αυτοις εκεινοι τουτοις·
μαλλον δε ουδε εν τοις αυτοις. Ει γαρ και μετα ταυτα εν τοις αυτοις, κατα τον σον
λογον, αλλ' ενταυθα εν ανεσει μεν ουτοι, εν κολασει δε εκεινοι τον παντα γεγονασι
χρονον. Και ποιος τουτο τυραννος, τις ωμος ανθρωπος και απηνης ουτω περι των
αυτου ποτε εβουλευσατο θεραποντων και υπηκοων; Ειδες της ατοπιας την
υπερβολην, και που τελευται ο λογος ουτος; Ουκουν ει και μηδαμοθεν αλλοθεν
βουλει, απο τουτων των λογισμων παιδευθεις, απαλλαγηθι της πονηρας ταυτης
υπονοιας, και φευγε κακιαν, και των υπερ αρετης αντεχου πονων· και τοτε εισηι
σαφως, οτι ου μεχρι του παροντος βιου τα ημετερα εστηκε. Καν τις ερηται σε, Τις
ελθων εκειθεν απηγγειλε τα εκει; ειπε προς αυτον· Ἀνθρωπων μεν ουδε εις· η γαρ αν
και ηπιστηθη πολλακις, ατε κομπαζων και επαιρων το πραγμα· ο δε των αγγελων
∆εσποτης παντα μετα ακριβειας εκεινα απηγγειλε. Τι τοινυν ημιν δει ανθρωπου, του
μελλοντος ημας ευθυνας απαιτειν καθ' εκαστην ημεραν βοωντος, οτι και γεενναν
ητοιμασε, και βασιλειαν παρεσκευασε, και τουτων ημιν αποδειξεις παρασχομενου
σαφεις; Ει γαρ μη εμελλε κρινειν, ουδ' αν ενταυθα δικην απηιτησε. Και γαρ και αυτο
τουτο πως αν εχοι λογον, το των πονηρων τους μεν κολαζεσθαι, τους δε μη
κολαζεσθαι; Ει γαρ μη προσωποληπτης εστιν ο Θεος, ωσπερ ουν ουδε εστι, τι δηποτε
τον μεν απηιτησε δικην, τον δε αφηκεν ατιμωρητον απελθειν; Τουτο γαρ του
προτερου παλιν εστιν απορωτερον. Ἀλλ' ει βουλεσθε μετ' ευγνωμοσυνης ακουειν
των λεγομενων, και ταυτην διαλυσομεν την αποριαν. Τις ουν εστιν η λυσις; Ουτε
παντας ενταυθα απαιτει δικην, ινα μη απογνωις την αναστασιν, και απελπισηις την
κρισιν, ως παντων ενταυθα διδοντων λογον· ουτε παντας αφιησιν ατιμωρητι
απελθειν, ινα μη παλιν απρονοητα ειναι τα παντα νομισηις· αλλα και κολαζει, και ου
κολαζει· δι' ων μεν κολαζει, δεικνυς οτι και εκει τους ου κολασθεντας ενταυθα
απαιτησει λογον· δι' ων δε ου κολαζει, παρασκευαζων σε πιστευειν, οτι εστι τι μετα
την εντευθεν αποδημιαν κριτηριον φοβερον. Ει δε καθολου των προτερων ημελει,
ουδ' αν εκολασε τινας ενταυθα, ουδ' αν ευηργετησε. Νυν δε οραις αυτον δια σε και
ουρανον τεινοντα, και ηλιον αναπτοντα, και γην θεμελιουντα, και θαλατταν
χεοντα, και αερα απλουντα, και σεληνηι ταττοντα δρομους, και ταις ωραις του ετους
ακινητους τιθεντα νομους, και τα αλλα δε απαντα τωι νευματι τωι εκεινου τον
εαυτων μετα ακριβειας 57.217 ανυοντα δρομον. Και γαρ η φυσις η ημετερα, και η
των αλογων, των ερποντων, των βαδιζοντων, των πετομενων, των νηχομενων, των
εν λιμναις, των εν πηγαις, των εν ποταμοις, των εν ορεσι, των εν ναπαις, των εν
οικιαις, των εν αερι, των εν πεδιοις, και φυτα, και σπερματα, και δενδρα, τα τε αγρια,
τα τε ημερα, τα τε εγκαρπα και ακαρπα, και παντα απλως υπο της ακαματου
κινουμενα χειρος εκεινης, την ημετεραν οικονομει ζωην, ου προς χρειαν μονον,
αλλα και προς φιλοτιμιαν την διακονιαν ημιν εξ αυτων παρεχομενα. Τοσαυτην
τοινυν ορων ευταξιαν, καιτοιγε ουδε το πολλοστον ειπομεν μερος, τολμαις ειπειν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

οτι ο τοσαυτα και τηλικαυτα εργασαμενος δια σε, εν τοις καιριοις σε παροψεται, και
μετα των ονων και των χοιρων αφησει τελευτησαντα κεισθαι, και δωρωι σε τιμησας
τοσουτωι, τωι της ευσεβειας, ωι και των αγγελων εποιησεν ισον, περιοψεται σε μετα
τους μυριους πονους και ιδρωτας; Και πως 57.218 αν εχοι ταυτα λογον; Ταυτα γαρ,
καν ημεις σιγησωμεν, οι λιθοι κεκραξονται· ουτω σαφη και δηλα, και της ακτινος
αυτης εστι φανοτερα. Ταυτ' ουν απαντα λογισαμενοι, και πεισαντες την εαυτων
ψυχην, οτι μετα την εντευθεν αποδημιαν και βηματι παραστησομεθα φοβερωι, και
λογον δωσομεν των πεπραγμενων απαντων, και ευθυνας υφεξομεν, και δικην
υποστησομεθα, αν μενωμεν πλημμελουντες, και στεφανων απολαυσομεθα και
αγαθων αποῤρητων, αν μικρον εαυτοις προσεχειν βουληθωμεν, τους τε
αντιλεγοντας επι τουτοις επιστομιζωμεν, και αυτοι την της αρετης οδον ελωμεθα,
ινα μετα παῤρησιας της προσηκουσης εις εκεινο το δικαστηριον απελθοντες,
επιτυχωμεν των επηγγελμενων ημιν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, νυν και αει και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

57.217 ΟΜΙΛΙΑ Ι∆ʹ. Ἀκουσας δε ο Ἰησους, οτι Ἰωαννης παρεδοθη,
ανεχωρησεν εις την Γαλιλαιαν.
αʹ. Τινος ενεκεν αναχωρει; Παλιν παιδευων ημας, μη ομοσε χωρειν τοις
πειρασμοις, αλλ' εικειν και παραχωρειν. Ου γαρ εγκλημα το μη ριπτειν εαυτον εις
κινδυνον, αλλα το εμπεσοντα μη στηναι γενναιως. Τουτο τοινυν διδασκων, και τον
φθονον τον Ἰουδαικον παραμυθουμενος, αναχωρει εις την Καπερναουμ, ομου μεν
πληρων την προφητειαν, ομου δε και τους διδασκαλους της οικουμενης αλιευσαι
σπευδων, επειδηπερ εκει διετριβον τηι τεχνηι χρωμενοι. Συ δε μοι σκοπει, πως
πανταχου μελλων επι τα εθνη απιεναι, παρα Ἰουδαιων λαμβανει τας αιτιας. Και γαρ
ενταυθα επιβουλευσαντες τωι Προδρομωι, και εις δεσμωτηριον εμβαλοντες, ωθουσιν
αυτον εις την Γαλιλαιαν των εθνων. Ὅτι γαρ ουτε απο μερους λεγει το εθνος το
Ἰουδαικον, ουτε πασας αινιττεται τας φυλας, σκοπει πως διοριζει το χωριον εκεινο ο
προφητης, ουτω λεγων· Γη Νεφθαλειμ, οδον θαλασσης περαν του Ἰορδανου,
Γαλιλαια των εθνων· ο λαος ο καθημενος εν σκοτει, φως ειδε μεγα· σκοτος ενταυθα
ου το αισθητον καλων, αλλα την πλανην και την ασεβειαν. ∆ιο και επηγαγε· Τοις
καθημενοις εν χωραι και σκιαι θανατου, φως ανετειλεν αυτοις. Ἵνα γαρ μαθηις οτι
ουτε φως, ουτε σκοτος αισθητον φησι, περι μεν του φωτος διαλεγομενος, ουχ απλως
φως εκαλεσεν, αλλα φως μεγα, ο αλλαχου αληθινον φησιν· το δε σκοτος
εξηγουμενος, σκιαν θανατου ωνομασεν. Ειτα δεικνυς οτι ουκ αυτοι ζητησαντες
ευρον, αλλ' ο Θεος αυτοις ανωθεν επεφανη, φησι, Φως ανετειλεν αυτοις, τουτεστιν,
αυτο το φως ανετειλε και ελαμψεν· ουκ αυτοι προτεροι τωι φωτι προσεδραμον. Και
γαρ εν εσχατοις τα ανθρωπινα ην προ της Χριστου παρουσιας. Ουδε γαρ εβαδιζον εν
σκοτει, αλλ' εκαθηντο εν σκοτει· οπερ σημειον ην του μηδε ελπιζειν αυτους
απαλλαττεσθαι· ωσπερ γαρ ουδε ειδοτες, που δει προβηναι, ουτω καταληφθεντες
υπο του σκοτους εκαθηντο, μη δυναμενοι μηδε στηναι λοιπον. Ἀπο τοτε ηρξατο ο
Ἰησους κηρυσσειν και λε 57.218.20 γειν· Μετανοειτε· ηγγικε γαρ η βασιλεια των
ουρανων. Ἀπο τοτε· ποτε; Ἐξ ου ενεβληθη Ἰωαννης. Και διατι μη εξ αρχης αυτοις
εκηρυξε; τι δε ολως Ἰωαννου εδει, της των εργων μαρτυριας αυτον κηρυττουσης;
Ἵνα καντευθεν αυτου την αξιαν μαθηις, οτι καθαπερ ο Πατηρ, ουτω και αυτος
προφητας εχει· οπερ και ο Ζαχαριας ελεγε· Και συ, παιδιον, Προφητης Ὑψιστου
κληθηση· και ινα μηδεμιαν τοις αναισχυντοις αιτιαν καταλιπηι Ἰουδαιοις· οπερ ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

και αυτος τεθεικε λεγων· Ἦλθεν Ἰωαννης μητε εσθιων, μητε πινων, και λεγουσι·
∆αιμονιον εχει. Ἦλθεν ο Υιος του ανθρωπου εσθιων και πινων, και λεγουσιν· Ἰδου
ανθρωπος φαγος και οινοποτης, φιλος τελωνων και αμαρτωλων. Και εδικαιωθη η
σοφια απο των τεκνων αυτης. Ἄλλως δε και αναγκαιον ην παρ' ετερου προτερον
λεχθηναι τα περι αυτου, και μη παρ' αυτου. Ει γαρ και μετα τοσαυτας και τηλικαυτας
μαρτυριας τε και αποδειξεις ελεγον· Συ μαρτυρεις περι σεαυτου· η μαρτυρια σου ουκ
εστιν αληθης· ει μηδεν ειρηκοτος Ἰωαννου παρελθων εις μεσους πρωτος αυτος
εμαρτυρησε, τι ουκ αν εφθεγξαντο; ∆ια τουτο ουτε εκηρυξε προ εκεινου, ουτε
εθαυματουργησεν, εως ενεπεσεν εις το δεσμωτηριον εκεινος, ινα μη ταυτηι το
πληθος σχιζηται. ∆ια τουτο ουδε σημειον ουδεν εποιησεν Ἰωαννης, ινα και εντευθεν
το πληθος τωι Ἰησου παραδωι, των θαυματων προς εκεινον ελκοντων αυτους. Ει γαρ
και τοσουτων οικονομηθεντων, και προ του δεσμωτηριου, και μετα το δεσμωτηριον,
ζηλοτυπως προς αυτον ειχον οι μαθηται Ἰωαννου· και οι πολλοι δε ουχι αυτον, αλλα
τον Ἰωαννην υπωπτευον ειναι τον Χριστον· ει μηδεν τουτων εγενετο, τι ουκ αν
συνεβη; ∆ια τουτο και ο Ματθαιος επισημαινεται, οτι απο τοτε ηρξατο κηρυσσειν·
και αρξαμενος το κηρυγμα, ο εκεινος εκηρυττε, τουτο και αυτος εδιδασκε, και ουδεν
ουδεπω περι εαυτου το κηρυγμα ο εκηρυττε λεγει. Και γαρ και τουτο τεως αγαπητον
ην παραδεχθηναι, επει μηδεπω την προσηκουσαν περι αυτου δοξαν ειχον. βʹ. ∆ια
τουτο και αρχομενος ουδεν φορτικον τιθησι 57.219 και επαχθες, οιον εκεινος,
αξινην, και δενδρον κοπτομενον, και πτυου και αλωνος και πυρος ασβεστου
μνημονευων· αλλα χρηστα προοιμιαζεται, τους ουρανους και την βασιλειαν την εκει
τοις ακουουσιν ευαγγελιζομενος. Και περιπατων παρα την θαλασσαν της Γαλιλαιας,
ειδε δυο αδελφους, Σιμωνα τον επικαλουμενον Πετρον, και Ἀνδρεαν τον αδελφον
αυτου, βαλλοντας αμφιβληστρον εις την θαλασσαν (ησαν γαρ αλιεις), και λεγει
αυτοις· ∆ευτε οπισω μου, και ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων. Οι δε αφεντες τα
δικτυα, ηκολουθησαν αυτωι. Καιτοι Ἰωαννης φησιν ετερως αυτους κεκλησθαι. Ὅθεν
δηλον, οτι δευτερα αυτη η κλησις ην· και πολλαχοθεν τουτο αν τις συνιδοι. Ἐκει μεν
γαρ φησιν, οτι ουπω βληθεντος Ἰωαννου εις την φυλακην προσηλθον· ενταυθα δε,
μετα το εμπεσειν αυτον. Κακει μεν ο Ἀνδρεας καλει τον Πετρον· ενταυθα δε
αμφοτερους ο Ἰησους. Και Ἰωαννης μεν φησιν, οτι Ἰδων ο Ἰησους τον Σιμωνα
ερχομενον, λεγει· Συ ει Σιμων ο υιος Ἰωνα· συ κληθησηι Κηφας, ο ερμηνευεται
Πετρος. Ὁ δε Ματθαιος φησιν, οτι ηδη τουτο κεκλημενος ην το ονομα· Ἰδων γαρ,
φησι, Σιμωνα τον λεγομενον Πετρον. Και απο του τοπου δε, οθεν εκληθησαν, και
πολλαχοθεν αλλοθεν αν τις τουτο συνιδοι, και εκ του ραιδιως υπακουσαι, και εκ του
παντα αφειναι. Ἤδη γαρ ησαν προπεπαιδευμενοι καλως. Ἐκει μεν γαρ εις την οικιαν
φαινεται ο Ἀνδρεας ερχομενος, και πολλα ακουων· ενταυθα δε ψιλον ρημα
ακουσαντες, ευθεως ηκολουθησαν. Και γαρ εικος ακολουθησαντας εξ αρχης αφειναι
παλιν, τον τε Ἰωαννην ιδοντας εις δεσμωτηριον εμπεσοντα και αυτον αναχωρουντα,
και επι την οικειαν παλιν τεχνην επανελθειν. Ουτω γουν αυτους και ευρισκει
αλιευοντας. Αυτος δε ουτε βουλομενους αναχωρησαι την αρχην εκωλυσεν, ουτε
αναχωρησαντας εις τελος αφηκεν· αλλ' ενδους οτε απεπηδησαν, ερχεται παλιν
αυτους ανακτησομενος· οπερ μεγιστος τροπος αλειας εστι. Σκοπει δε αυτων και την
πιστιν και την υπακοην. Και γαρ εν μεσοις τοις εργοις οντες (ιστε δε πως λιχνον η
αλεια), ακουσαντες αυτου κελευοντος, ουκ ανεβαλοντο, ουχ υπερεθεντο, ουκ ειπον·
Ὑποστρεψαντες οικαδε διαλεχθωμεν τοις προσηκουσιν· αλλα παντα αφεντες
ειποντο, καθαπερ και Ἐλισσαιος επι Ἠλιου εποιησε. Τοιαυτην γαρ ο Χριστος
υπακοην ζητει παρ' ημων, ωστε μηδε ακαριαιον αναβαλλεσθαι χρονον, καν σφοδρα
τι των αναγκαιοτατων ημας κατεπειγηι. ∆ιο και ετερον τινα προσελθοντα και
αξιουντα θαψαι τον εαυτου πατερα, ουδε τουτο ποιησαι αφηκε, δεικνυς οτι παντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

την ακολουθησιν την εαυτου προτιμαιν δει. Ει δε λεγοις, οτι μεγιστη η υποσχεσις· και
δια τουτο μαλιστα αυτους θαυμαζω, οτι μηδεν μηδεπω σημειον ιδοντες, μεγεθει
τοσουτωι επαγγελιας επιστευσαν, και παντα δευτερα εθεντο της ακολουθησεως
εκεινης. Και γαρ δι' ων ηλιευθησαν λογων, επιστευσαν οτι και ετερους δια τουτων
αλιευειν δυνησονται. Τουτοις μεν ουν τουτο υπεσχετο· τοις δε περι Ἰακωβον και
Ἰωαννην ουδεν τοιουτον φησιν. Ἡ γαρ των προφθασαντων υπακοη προωδοποιησε
λοιπον τουτοις. Ἄλλως δε και πολλα ησαν προτερον ακηκοοτες περι αυτου. Θεα δε
πως και την πενιαν αυτων ημιν μετα ακριβειας αινιττεται. Ευρε γαρ αυτους
ραπτοντας τα δικτυα αυτων. Τοσαυτη ην της πτωχειας η υπερβολη, ως τα
πεπονηκοτα διορθουν, μη δυναμενους ωνησασθαι ετερα. Ου μικρα δε τεως και αυτη
ενδειξις αρετης, το πενιαν φερειν ευκολως, το απο 57.220 δικαιων τρεφεσθαι πονων,
το συνδεδεσθαι αλληλοις τηι της αγαπης δυναμει, το τον πατερα εχειν μεθ' εαυτων
και θεραπευειν. Ἐπειδη τοινυν αυτους ηλιευσε, τοτε αρχεται παροντων
θαυματουργειν, δι' ων ποιει τα υπο Ἰωαννου περι αυτου ειρημενα βεβαιων. Συνεχως
δε ταις συναγωγαις επεχωριαζε, και εντευθεν αυτους παιδευων, οτι ουκ εστιν
αντιθεος τις και πλανος, αλλα συμφωνων τωι Πατρι παραγεγονεν. Ἐπιχωριαζων δε,
ουκ εκηρυττε μονον, αλλα και σημεια επεδεικνυτο. γʹ. Και γαρ πανταχου ει που τι
ξενον γινεται και παραδοξον, και πολιτειας τινος εισαγωγη, σημεια ποιειν ειωθεν ο
Θεος, ενεχυρα της αυτου δυναμεως παρεχων τοις τους νομους δεχεσθαι μελλουσιν.
Ουτω γουν οτε τον ανθρωπον ποιειν εμελλε, τον κοσμον εκτισεν απαντα, και τοτε
αυτωι τον νομον εκεινον εδωκε τον εν τωι παραδεισωι. Και οτε τωι Νωε νομοθετειν
εμελλε, παλιν μεγαλα επεδειξατο θαυματα, δι' ων απασαν ανεστοιχειου την κτισιν,
και το φοβερον εκεινο πελαγος επ' ενιαυτον ολοκληρον εποιει κρατειν, και δι' ων εν
τοσαυτηι ζαληι τον δικαιον εκεινον διεσωσε. Και επι του Ἀβρααμ δε πολλα σημεια
παρεσχετο· οιον, την νικην την εν τωι πολεμωι, την πληγην την κατα του Φαραω, την
εκ των κινδυνων απαλλαγην. Και Ἰουδαιοις νομοθετειν μελλων, τα θαυμαστα
εκεινα και μεγαλα τεραστια επεδειξατο, και τοτε τον νομον εδωκεν. Ουτω δη και
ενταυθα μελλων υψηλην τινα εισαγειν πολιτειαν, και α μηδεποτε ηκουσαν λεγειν
αυτοις, τηι των θαυματων επιδειξει βεβαιοι τα λεγομενα. Ἐπειδη γαρ η κηρυττομενη
βασιλεια ουκ εφαινετο, απο των φαινομενων την αδηλον ποιει φανεραν. Και σκοπει
το απεριττον του ευαγγελιστου, πως ου καθ' εκαστον ημιν διηγειται των
θεραπευομενων, αλλα βραχεσι ρημασι νιφαδας παρατρεχει σημειων. Προσηνεγκαν
γαρ αυτωι, φησι, παντας τους κακως εχοντας ποικιλαις νοσοις, και βασανοις
συνεχομενους, και δαιμονιζομενους, και σεληνιαζομενους, και παραλυτικους, και
εθεραπευσεν αυτους. Ἀλλα το ζητουμενον εκεινο εστι· Τι δηποτε παρ' ουδενος
αυτων πιστιν επεζητησεν; Ουδε γαρ ειπεν ο μετα ταυτα φαινεται λεγων· Πιστευετε
οτι δυναμαι τουτο ποιησαι; οτι ουδεπω της αυτου δυναμεως αποδειξιν ην δεδωκως.
Ἄλλως δε και αυτο το προσιεναι και προσαγειν ου την τυχουσαν επεδεικνυτο πιστιν.
Και γαρ ποῤρωθεν αυτους εφερον, ουκ αν ενεγκοντες, ει μη μεγαλα ησαν περι αυτου
πεπεικοτες εαυτους. Ἀκολουθησωμεν τοινυν αυτωι και ημεις· και γαρ νοσηματα
πολλα εχομεν ψυχων, και ταυτα προηγουμενως βουλεται θεραπευειν. ∆ια γαρ τουτο
κακεινα διορθουται, ινα ταυτα εξορισηι της ψυχης της ημετερας. Προσελθωμεν
τοινυν αυτωι, και μηδεν βιωτικον αιτωμεν, αλλ' αμαρτηματων αφεσιν· και γαρ
διδωσι και νυν, εαν σπουδαζωμεν. Τοτε μεν γαρ εις την Συριαν εξηλθεν αυτου η
ακοη· νυν δε εις την οικουμενην ολην. Κακεινοι μεν ακουσαντες, οτι δαιμονωντας
εθεραπευσε, συνετρεχον· συ δε πολλωι πλειονα πειραν αυτου λαβων της δυναμεως
και μειζονα, ου διανιστασαι και τρεχεις; αλλ' εκεινοι μεν και πατριδα αφηκαν, και
φιλους, και συγγενεις· συ δε ουδε οικιαν αφειναι ανεχηι υπερ του προσελθειν, και
πολλωι μειζονων τυχειν; Μαλλον δε ουδε τουτο απαιτουμεν παρα σου· αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

συνηθειαν αφες πονηραν μονον, και μενων οικοι μετα των σεαυτου δυνησηι
σωθηναι ραιδιως. Νυν δε αν μεν σωματικον εχωμεν παθος, παντα ποιουμεν και
πραγματευομεθα, ωστε απαλλαγηναι του λυπουντος ημας· της 57.221 δε ψυχης
ημων κακως διακειμενης, μελλομεν και αναδυομεθα, ∆ια τουτο ουδε εκεινων
απαλλασσομεθα· επειδη τα μεν αναγκαια ημιν παρεργα γινεται, τα δε παρεργα
αναγκαια· και την πηγην των κακων αφεντες, τους ρυακας εκκαθαιρειν εθελομεν.
Ὅτι γαρ των εν τωι σωματι κακων η πονηρια της ψυχης αιτια, και ο παραλελυμενος
τριακοντα και οκτω ετη, και ο δια του στεγους χαλασθεις, και προ τουτων δε ο Καιν
εδηλωσε· και πολλαχοθεν δε ετερωθεν τουτο αν τις κατιδοι. Ἀνελωμεν τοινυν των
κακων την πηγην, και παντα στησεται των νοσηματων τα ρευματα. Ου γαρ το
παραλελυσθαι μονον νοσημα, αλλα και το αμαρτανειν· και τουτο μαλλον η εκεινο,
οσωι και ψυχη σωματος αμεινων. Προσελθωμεν τοινυν αυτωι και νυν,
παρακαλεσωμεν ινα σφιγξηι την ψυχην ημων παραλελυμενην, και τα βιωτικα
αφεντες παντα των πνευματικων μονον ποιωμεθα λογον. Ει δε και τουτων αντεχηι,
μετ' εκεινα αυτων φροντιζε. Μηδ' οτι ουκ αλγεις αμαρτανων καταφρονει, αλλα δι'
αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα στεναξον, επειδη ουκ αισθανηι της οδυνης των
πλημμεληματων. Ου γαρ παρα το μη δακνειν την αμαρτιαν τουτο γινεται, αλλα
παρα το αναισθητον ειναι την πλημμελουσαν ψυχην. Ἐννοησον γουν τους
αισθανομενους των οικειων αμαρτηματων, πως των τεμνομενων και καιομενων
πικροτερον ολολυζουσι, ποσα πραττουσι, ποσα πασχουσι, ποσα πενθουσι και
οδυρονται, ωστε απαλλαγηναι του πονηρου συνειδοτος· οπερ ουκ αν εποιησαν, ει μη
σφοδρα ηλγουν κατα ψυχην. δʹ. Το μεν ουν αμεινον, το μηδε ολως αμαρτανειν· το δε
μετ' εκεινο, το αμαρτανοντας αισθανεσθαι και διορθουσθαι. Ει δε μη τουτο εχοιμεν,
πως δεησομεθα του Θεου, και αφεσιν αιτησομεθα αμαρτηματων, οι τουτων μηδενα
ποιουμενοι λογον; Ὅταν γαρ συ αυτος ο πεπλημμεληκως μηδε αυτο τουτο, οτι
ημαρτες, ειδεναι εθεληις, υπερ ποιων παρακαλεσεις τον Θεον πλημμεληματων; υπερ
ων ουκ οιδας; και πως εισηι της ευεργεσιας το μεγεθος; Ειπε τοινυν σου τα
πλημμεληματα κατ' ειδος, ινα μαθηις τινων λαμβανεις συγχωρησιν, ιν' ουτως
ευγνωμων γενηι περι τον ευεργετην. Συ δε ανθρωπον μεν παροξυνων, και φιλους
και γειτονας και θυρωρους παρακαλεις, και χρηματα δαπαναις, και πολλας
αναλισκεις ημερας προσιων και δεομενος, καν απαξ, καν δις, καν μυριακις σε
διακρουσηται ο παροξυνθεις, ουκ αναπιπτεις, αλλ' εναγωνιος μαλλον γενομενος,
πλειονα την ικετηριαν τιθης· του δε των ολων Θεου παροξυνομενου, χασμωμεθα,
και αναπιπτομεν, και τρυφωμεν, και μεθυομεν, και τα κατα συνηθειαν παντα
πραττομεν. Και ποτε αυτον δυνησομεθα ιλεων ποιησαι; πως δε ουκ αυτωι τουτωι
μειζονως παροξυνουμεν; Του γαρ αμαρτανειν το μηδε αλγειν αμαρτανοντας μαλλον
αγανακτειν αυτον ποιει και οργιζεσθαι. ∆ιοπερ εις αυτην λοιπον αξιον καταδυναι
την γην, και μηδε τον ηλιον οραιν τουτον, μηδε αναπνειν ολως, οτι ουτως
ευκαταλλακτον ∆εσποτην εχοντες, παροξυνομεν τε αυτον, και παροξυνοντες ουδε
μετανοουμεν; καιτοιγε αυτος, ουδε οταν οργιζηται, μισων και αποστρεφομενος ημας
τουτο ποιει, αλλ' ινα καν ουτως ημας επισπασηται προς εαυτον. Ει γαρ υβριζομενος
διηνεκως ευηργετει, μαλλον αν κατεφρονησας. Ἵν' ουν 57.222 μη τουτο γενηται,
αποστρεφεται προς ολιγον, ινα διαπαντος σε εχηι μεθ' εαυτου. Θαῤρησωμεν τοινυν
αυτου τηι φιλανθρωπιαι, και μετανοιαν επιδειξωμεθα μεμεριμνημενην, πριν η την
ημεραν επιστηναι την ουκ εωσαν ημας κερδαναι εκ τουτου. Νυν μεν γαρ εφ' ημιν το
παν κειται· τοτε δε ο δικαζων μονος της ψηφου γινεται κυριος. Προφθασωμεν
τοινυν το προσωπον αυτου εν εξομολογησει, κλαυσωμεν, θρηνησωμεν. Ἂν γαρ
δυνηθωμεν παρακαλεσαι τον δικαστην προ της κυριας αφειναι ημιν τα αμαρτηματα,
ουδε εισοδου χρεια λοιπον· ωσπερ ουν εαν μη τουτο γενηται, δημοσιαι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

οικουμενης παρουσης ημων ακουσεται, και ουδεμια ημιν εσται λοιπον συγγνωμης
ελπις. Ουδεις γαρ των ενταυθα μη διαλυσαμενων τα αμαρτηματα, απελθων εκει
δυνησεται τας επι τουτοις ευθυνας διαφυγειν· αλλ' ωσπερ οι απο των δεσμωτηριων
τουτων μετα των αλυσεων προσαγονται εις το δικαστηριον, ουτως αι ψυχαι πασαι,
οταν εντευθεν απελθωσι, τας ποικιλας περικειμενοι σειρας των αμαρτηματων, επι
το βημα αγονται το φοβερον. Και γαρ δεσμωτηριου ουδεν αμεινον ο παρων βιος
διακειται· αλλ' ωσπερ εις το οικημα εισελθοντες εκεινο, παντας ορωμεν αλυσεις
περικειμενους· ουτω και νυν, αν της φαντασιας της εξωθεν εαυτους αποστησαντες,
εις το εκαστου βιον εισελθωμεν, εις την εκαστου ψυχην, οψομεθα σιδηρου
χαλεπωτερα δεσμα περικειμενην· και μαλιστα αν εις τας των πλουτουντων εισελθηις
ψυχας· οσωι γαρ αν πλειονα ωσι περιβεβλημενοι, τοσουτωι μαλλον εισι δεδεμενοι.
Ὥσπερ ουν τον δεσμωτην επειδαν ιδηις και επι του νωτου, και επι των χειρων,
πολλακις δε και επι των ποδων σεσιδηρωμενον, δια τουτο μαλιστα ταλανιζεις· ουτω
και τον πλουσιον, οταν θεασηι μυρια περιβεβλημενον πραγματα, μη δια ταυτα
πλουσιον, αλλα δι' αυτα μεν ουν ταυτα αθλιον ειναι νομιζε· μετα γαρ των δεσμων
τουτων και δεσμοφυλακα εχει χαλεπον, τον πονηρον ερωτα των χρηματων· ος ουκ
αφιησιν υπερβηναι τουτο το δεσμωτηριον, αλλα μυριας αυτωι κατασκευαζει πεδας
και φυλακας και θυρας και μοχλους, και εις την ενδοτεραν αυτον εμβαλων
φυλακην, πειθει και ηδεσθαι τοις δεσμοις τουτοις, ινα μηδε ελπιδα τινα απαλλαγης
ευρηι των επικειμενων κακων. Καν αποκαλυψηις τωι λογισμωι την ψυχην εκεινου, ου
δεδεμενην μονον, αλλα και αυχμωσαν και ρυπωσαν και φθειρων γεμουσαν οψει.
Ουδεν γαρ εκεινων αμεινους αι της τρυφης ηδοναι, αλλα και βδελυρωτεραι, και
μαλλον το σωμα αυτων λυμαινονται μετα και της ψυχης, και τουτωι κακεινηι μυριας
επιφερουσι νοσηματων πληγας. ∆ια δη ταυτα παντα τον Λυτρωτην των ψυχων των
ημετερων παρακαλεσωμεν, ινα και τα δεσμα διαῤρηξηι, και τον χαλεπον ημων
τουτον αποστησηι φυλακα, και του φορτιου των σιδηρων εκεινων αλυσεων
απαλλαξας, πτερου κουφοτερον ημιν ποιησηι το φρονημα. Παρακαλουντες δε αυτον,
και τα παρ' εαυτων εισενεγκωμεν, σπουδην και γνωμην και προθυμιαν αγαθην.
Ουτω γαρ δυνησομεθα και εν βραχει καιρωι των κατεχοντων ημας απαλλαγηναι
κακων, και μαθειν εν οις ημεν το προτερον, και της προσηκουσης αντιλαβεσθαι
ελευθεριας· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.223 ΟΜΙΛΙΑ ΙΕʹ. Ἰδων δε ο Ἰησους τους οχλους, ανεβη εις το ορος· και
καθισαντος αυτου, προσηλθον αυτωι οι μα θηται αυτου. Και ανοιξας το
στομα αυτου, εδι δασκεν αυτους, λεγων· «Μακαριοι οι πτωχοι τωι
πνευματι, οτι αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων.»
αʹ. Ὅρα το αφιλοτιμον και ακομπαστον. Ου γαρ περιηγεν αυτους μεθ' εαυτου,
αλλ' οτε μεν θεραπευσαι εδει, αυτος περιηιει πανταχου, και πολεις και χωρας
επισκοπουμενος· οτε δε πολυς οχλος γεγονεν, εν ενι καθεζεται χωριωι· και ουκ εν
πολει και αγοραι μεσηι, αλλ' εν ορει και ερημιαι, παιδευων ημας μηδεν προς επιδειξιν
ποιειν, και των εν μεσωι θορυβων απαλλαττεσθαι, και μαλιστα οταν φιλοσοφειν δεηι,
και περι αναγκαιων διαλεγεσθαι πραγματων. Ἀναβαντος δε αυτου και καθισαντος,
προσηλθον οι μαθηται. Ειδες αυτων την επιδοσιν της αρετης, και πως αθροον
βελτιους εγενοντο; Οι μεν γαρ πολλοι, των θαυματων ησαν θεαται· ουτοι δε και
ακουσαι τι λοιπον επεθυμουν μεγα και υψηλον· οπερ ουν αυτον και εις την
διδασκαλιαν ενεβαλε, και των λογων αρξασθαι τουτων εποιησεν. Ουδε γαρ σωματα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

εθεραπευε μονον, αλλα και ψυχας διωρθου, και παλιν απο της τουτων επιμελειας
επι την εκεινων μετεβαινε θεραπειαν, ποικιλλων τε ομου την ωφελειαν, και
αναμιγνυς τηι των λογων διδασκαλιαι την απο των εργων επιδειξιν, και τα
αναισχυντα των αιρετικων εμφραττων στοματα, δι' ων εκατερας ουσιας εκηδετο,
δεικνυς οτι ολοκληρου του ζωου αυτος εστι ∆ημιουργος. ∆ιο και πολλης εκατεραι τηι
φυσει μετεδιδου προνοιας, νυν μεν εκεινην, νυν δε ταυτην διορθουμενος. Ὃ δη και
τοτε εποιει. Ἀνοιξας γαρ, φησι, το στομα αυτου, εδιδασκεν αυτους. Και τινος ενεκεν
προσκειται το, Ἀνοιξας το στομα αυτου; Ἵνα μαθηις οτι και σιγων επαιδευεν, ουχι
φθεγγομενος μονον, αλλα νυν μεν το στομα ανοιγων, νυν δε την απο των εργων
αφιεις φωνην. Ὅταν δε ακουσηις, οτι Ἐδιδασκεν αυτους, μη τοις μαθηταις αυτον
διαλεγεσθαι νομιζε μονον, αλλα και δι' εκεινων απασιν. Ἐπειδη γαρ το πληθος
δημωδες ην, ετι δε και των χαμαι συρομενων, των μαθητων τον χορον
υποστησαμενος, προς εκεινους ποιειται τους λογους, εν τηι προς αυτους διαλεξει και
τοις λοιποις απασι, τοις σφοδρα αποδεουσι των λεγομενων, ανεπαχθη γινεσθαι
παρασκευαζων της φιλοσοφιας την διδασκαλιαν. Ὅπερ ουν και ο Λουκας
αινιττομενος ελεγεν, οτι τον λογον απεστρεψε προς αυτους· και ο Ματθαιος δε αυτο
τουτο δηλων εγραφεν, οτι Προσηλθον αυτωι οι μαθηται αυτου, και αυτους
εδιδασκεν. Ουτω γαρ και οι λοιποι προσεχειν εμελλον προθυμοτερον, η ει προς
απαντας απετεινατο. Ποθεν ουν αρχεται, και ποια θεμελια τιθησι της καινης
πολιτειας ημιν; Ἀκουσωμεν μετα ακριβειας των λεγομενων· ειρηται μεν γαρ προς
εκεινους, εγραφη δε και δια τους μετα ταυτα απαντας. ∆ια δη τουτο προσειχε μεν
τοις μαθηταις δημηγορων· ουκ εις εκεινους δε περιιστησι τα λεγομενα, αλλ'
αδιοριστως προσαγει τους μακαρισμους απαντας. Ουδε γαρ ειπε, Μακαριοι εστε
υμεις, εαν πτωχοι γενησθε, αλλα, Μακαριοι οι πτωχοι. Καιτοι και ει εκεινους
ειρηκει, κοινα τα της συμβουλης εμελλε γινεσθαι. Και γαρ οταν λεγηι· Ἰδου μεθ'
υμων ειμι πασας τας ημε 57.224 ρας εως της συντελειας του αιωνος· ου προς
εκεινους διαλεγεται μονους, αλλα και δι' εκεινων προς την οικουμενην απασαν· και
οταν αυτους μακαριζηι διωκομενους και ελαυνομενους και τα ανηκεστα πασχοντας,
ουκ εκεινοις μονον, αλλα και πασι τοις τα αυτα κατορθουσι πλεκει τον στεφανον.
Πλην αλλ' ινα και σαφεστερον τουτο γενηται, και μαθηις οτι προς σε εχει κοινωνιαν
πολλην τα λεγομενα, και προς την φυσιν δε απασαν την ανθρωπινην, ει τις βουλοιτο
προσεχειν, ακουσον πως των θαυμασιων τουτων αρχεται λογων· Μακαριοι οι
πτωχοι τωι πνευματι, οτι αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων. Τι εστιν, Οι πτωχοι
τωι πνευματι; Οι ταπεινοι και συντετριμμενοι την διανοιαν. Πνευμα γαρ ενταυθα την
ψυχην και την προαιρεσιν ειρηκεν. Ἐπειδη γαρ εισι πολλοι ταπεινοι, ουχ εκοντες,
αλλ' υπο της των πραγματων αναγκης βιαζομενοι, αφεις εκεινους (ουδε γαρ αν ειη
τουτο εγκωμιον), τους απο προαιρεσεως εαυτους ταπεινουντας και καταστελλοντας
μακαριζει πρωτους. Και τινος ενεκεν ουκ ειπεν, Οι ταπεινοι, αλλ', Οι πτωχοι; Ὅτι
τουτο εκεινου πλεον. Τους γαρ κατεπτηχοτας ενταυθα φησι, και τρεμοντας του Θεου
τα επιταγματα, ους και δια Ἡσαΐου του προφητου σφοδρα αποδεχομενος ο Θεος,
ελεγεν· Ἐπι τινα επιβλεψω, αλλ' η επι τον πραον και ησυχιον, και τρεμοντα μου
τους λογους; βʹ. Και γαρ πολλοι της ταπεινοφροσυνης οι τροποι· και ο μεν εστι
ταπεινος συμμετρως, ο δε μεθ' υπερβολης απασης Ταυτην και ο μακαριος προφητης
επαινει την ταπεινοφροσυνην, ου την απλως κατεσταλμενην ημιν διανοιαν
υπογραφων, αλλα την σφοδρα συντεθραυμενην, δι' ων φησι· Θυσια τωι Θεωι πνευμα
συντετριμμενον, καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ
εξουδενωσει. Και οι παιδες δε οι τρεις ταυτην αντι θυσιας μεγαλης προσαγουσι τωι
Θεωι, λεγοντες· Ἀλλ' εν ψυχηι συντετριμμενηι και πνευματι ταπεινωσεως
προσδεχθειημεν. Ταυτην και ο Χριστος μακαριζει νυν. Ἐπειδη γαρ τα μεγιστα των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

κακων και την οικουμενην λυμηναμενα απασαν εξ απονοιας εισηλθεν· ο τε γαρ
διαβολος ουκ ων προ τουτου τοιουτος, ουτω διαβολος γεγονεν· οπερ ουν και ο
Παυλος δηλων ελεγεν· Ἵνα μη τυφωθεις εις κριμα εμπεσηι του διαβολου· ο τε
πρωτος ανθρωπος ταυταις παρα του διαβολου φυσηθεις ταις ελπισιν εξετραχηλισθη
και θνητος εγενετο· προσδοκησας γαρ εσεσθαι θεος, και οπερ ειχεν απωλεσεν· οπερ
ουν και ο Θεος ονειδιζων αυτωι, και την ανοιαν αυτου κωμωιδων, ελεγεν· Ἰδου Ἀδαμ
γεγονεν ως εις εξ ημων. Και εκαστος δε των μετα ταυτα εντευθεν εις ασεβειαν
εξωκειλεν, ισοθεΐαν φαντασθεις· επει ουν αυτη των κακων η ακροπολις ην, και η
ριζα και η πηγη της πονηριας απασης, τωι νοσηματι το καταλληλον κατασκευαζων
φαρμακον, ωσπερ θεμελιον ισχυρον τινα και ασφαλη τουτον πρωτον κατεβαλετο
τον νομον. Ταυτης γαρ υποκειμενης, μετα ασφαλειας απαντα τα αλλα επιτιθησιν ο
οικοδομων· ταυτης δε ανηιρημενης, καν μεχρι των ουρανων φθασηι πολιτευομενος,
απαντα υποσυρεται ραιδιως, και εις χαλεπον καταστρεφει τελος. Καν νηστειαν, καν
ευχην, καν ελεημοσυνην, καν σωφροσυ 57.225 νην, καν αλλ' οτιουν συναγαγηις
αγαθον, ταπεινοφροσυνης χωρις, διαῤρει και απολλυται απαντα. Ὅπερ ουν και επι
του Φαρισαιου γεγονε. Και γαρ μετα το φθασαι εις αυτην την κορυφην, παντα
απολεσας κατεβη, επειδη την μητερα των αγαθων ουκ ειχεν. Ὥσπερ γαρ η απονοια
πηγη κακιας απασης εστιν, ουτως η ταπεινοφροσυνη φιλοσοφιας απασης αρχη. ∆ιο
και εντευθεν αρχεται, προῤριζον ανασπων την αλαζονειαν εκ της των ακουοντων
ψυχης. Και τι τουτο προς τους μαθητας, φησι, τους παντοθεν οντας ταπεινους; Ουδε
γαρ ειχον αφορμην απονοιας τινα, αλιεις και πενητες οντες, και ασημοι και ιδιωται.
Ει και μη προς τους μαθητας ταυτα, αλλα προς γε τους παροντας τοτε, και τους μετα
ταυτα μελλοντας αυτους υποδεχεσθαι, ινα μη δια ταυτα αυτων καταφρονωσι·
μαλλον δε και προς τους μαθητας. Ει γαρ και μη τοτε, αλλ' υστερον εμελλον δεισθαι
της ωφελειας ταυτης, μετα τα σημεια και τα θαυματα, και την της οικουμενης τιμην,
και την προς Θεον παῤρησιαν. Ουτε γαρ πλουτος, ουτε δυναστεια, ουκ αυτη η
βασιλεια ουτως επαραι ην ικανη, ως τα εκεινοις υπαρξαντα. Ἄλλως δε και προ των
σημειων εικος ην αυτους και τοτε επαρθηναι, το πληθος ορωντας και το θεατρον
εκεινο το περιεστηκος τον διδασκαλον, και παθειν τι ανθρωπινον. ∆ιοπερ αυτων
ευθεως καταστελλει το φρονημα. Και ουκ εισαγει εν ταξει παραινεσεων τα λεγομενα
και επιταγματων, αλλ' εν ταξει μακαρισμου, ανεπαχθεστερον τον λογον ποιων, και
πασιν ανοιγων το της διδασκαλιας σταδιον. Ου γαρ ειπεν, Ὁ δεινα και ο δεινα, αλλ',
Οι ταυτα ποιουντες μακαριοι παντες. Ὥστε καν δουλος ηις, καν πτωχος, καν πενης,
καν ξενος, καν ιδιωτης, ουδεν εστι το κωλυον σε εσεσθαι μακαριον, αν την αρετην
ταυτην ζηλωσηις. Ἀρξαμενος τοινυν εντευθεν, οθεν μαλιστα εχρην, προεισιν εφ'
ετεραν εντολην, απεναντιας δοκουσαν ειναι τηι της οικουμενης ψηφωι. Ἁπαντων γαρ
τους χαιροντας ζηλωτους ειναι νομιζοντων, τους δε εν αθυμιαι και πενιαι και πενθει
αθλιους, αυτος τουτους αντ' εκεινων μακαριζει, λεγων ουτω· Μακαριοι οι
πενθουντες. Καιτοιγε απαντες αυτους ταλανιζουσι. ∆ια γαρ τουτο προλαβων τα
σημεια ειργασατο, ινα τοιαυτα νομοθετων αξιοπιστος ηι. Και ενταυθα δε παλιν ουχ
απλως τους πενθουντας τεθεικεν, αλλα τους υπερ αμαρτηματων τουτο ποιουντας·
ως το γε ετερον και σφοδρα εστι κεκωλυμενον, το επι τινι των βιωτικων θρηνειν.
Ὅπερ ουν και ο Παυλος εδηλου λεγων, οτι Ἡ μεν του κοσμου λυπη, θανατον
κατεργαζεται· η δε κατα Θεον, μετανοιαν εις σωτηριαν αμεταμελητον κατεργαζεται.
γʹ. Τουτους τοινυν και αυτος ενταυθα μακαριζει τους ουτω λυπουμενους· και ουδε
απλως τους λυπουμενους τεθεικεν, αλλα τους μετ' επιτασεως. ∆ιοπερ ουδε ειπεν, Οι
λυπουμενοι, αλλα, Οι πενθουντες. Και γαρ αυτη παλιν η εντολη πασης εστι
φιλοσοφιας διδασκαλος. Ει γαρ οι παιδας, η γυναικα, η αλλον τινα των
προσηκοντων απελθοντα πενθουντες, ου χρη 57.226 ματων, ου σωματων ερωσι κατ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

εκεινον της οδυνης τον καιρον, ου δοξης εφιενται, ουχ υβρεσι παροξυνονται, ουχ
υπο βασκανιας αλισκονται, ουχ υπο αλλου πολιορκουνται τινος παθους, του
πενθους γινομενοι μονου· πολλωι μαλλον οι τα αμαρτηματα πενθουντες τα εαυτων,
ως πενθειν αξιον, μειζονα ταυτης επιδειξονται φιλοσοφιαν. Ειτα, τι το επαθλον
αυτοις; Ὅτι αυτοι παρακληθησονται, φησιν. Που παρακληθησονται; ειπε μοι. Και
ενταυθα και εκει. Ἐπειδη γαρ το επιταγμα σφοδρα ην φορτικον και επαχθες, ο
μαλιστα αυτο κουφον εποιει, τουτο υπεσχετο δωσειν. Ὥστε ει θελεις παρακαλεισθαι,
πενθει. Και μη νομισηις αινιγμα ειναι το ειρημενον. Ὅταν γαρ ο Θεος παρακαληι, καν
μυριαι νιφαδες επελθωσι λυπηρων, παντων ανωτερος εσηι. Και γαρ πολλωι μειζους
αει των πονων διδωσι τας αμοιβας ο Θεος· ο δη και ενταυθα πεποιηκε, μακαριους
αποφαινων τους πενθουντας, ου κατα την του πραγματος αξιαν, αλλα κατα την
αυτου φιλανθρωπιαν. Οι γαρ πενθουντες, πλημμεληματα πενθουσι· τοις δε τοιουτοις
αρκει το συγγνωμης απολαυσαι και απολογιας τυχειν. Ἀλλ' επειδη αυτος σφοδρα
εστι φιλανθρωπος, ουδε εν τηι των κολασεων αναιρεσει, ουδε εν τηι των
αμαρτηματων απαλλαγηι την αντιδοσιν ιστησιν, αλλα και μακαριους ποιει, και
πολλης μεταδιδωσι παρακλησεως. Πενθειν δε ημας ουχ υπερ των οικειων μονον,
αλλα και υπερ των αλλοτριων κελευει πλημμεληματων· οιαι των αγιων ησαν αι
ψυχαι· οια ην η του Μωυσεως· οια η του Παυλου, η του ∆αυΐδ· και γαρ και ουτοι
παντες αλλοτρια πολλακις επενθησαν κακα. Μακαριοι οι πραεις, οτι αυτοι
κληρονομησουσι την γην. Ποιαν γην; ειπε μοι. Τινες νοητην φασιν. Ἀλλ' ουκ εστι
τουτο· ουδαμου γαρ ευρισκομεν εν τηι Γραφηι γην νοητην. Ἀλλα τι ποτε εστι το
ειρημενον; Αισθητον τιθησιν επαθλον, ωσπερ και ο Παυλος. Ειπων γαρ, Τιμα τον
πατερα σου και την μητερα σου, επηγαγεν, Ουτω γαρ εσηι μακροχρονιος επι της γης.
Και αυτος τωι ληιστηι παλιν· Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι. Ουτε γαρ απο
των μελλοντων αγαθων προτρεπει μονον, αλλα και απο των παροντων, δια τους
παχυτερους των ακροωμενων και προ των μελλοντων εκεινα ζητουντας. ∆ια τουτο
γουν και προιων ελεγεν· Ἴσθι ευνοων τωι αντιδικωι σου. Ειτα της τοιαυτης
φιλοσοφιας το επαθλον τιθησι, και φησι· Μη ποτε σε παραδωι ο αντιδικος τωι κριτηι,
και ο κριτης τωι υπηρετηι. Ὁραις ποθεν εφοβησεν; Ἀπο των αισθητων, απο των παρα
ποδας συμβαινοντων. Και παλιν· Ὃς εαν ειπηι τωι αδελφωι αυτου, Ῥακα, ενοχος εσται
τωι συνεδριωι. Και ο Παυλος δε αισθητα τιθεις επαθλα πολυς εστι, και απο των
παροντων προτρεπων· οιον ως οταν περι παρθενιας διαλεγηται· ουδεν γαρ περι των
ουρανων ειπων εκει, τεως απο των παροντων εναγει, λεγων· ∆ια την ενεστωσαν
αναγκην· και, Ἐγω δε υμων φειδομαι· και, Θελω δε υμας αμεριμνους ειναι. Ουτω δη
και ο Χριστος τοις πνευματικοις τα αισθητα ανεμιξεν. Ἐπειδη γαρ νομιζεται ο πραος
απαντα 57.227 απολλυναι τα εαυτου, το εναντιον υπισχνειται λεγων, οτι ουτος μεν
ουν εστιν ο μετα ασφαλειας τα οντα κεκτημενος, ο μη θρασυς, μηδε αλαζων· ο δε
τοιουτος και των πατρυων εκστησεται πολλακις, και αυτης της ψυχης. Ἄλλως δε
και επειδη εν τηι Παλαιαι συνεχως ο Προφητης, Οι γαρ πραεις κληρονομησουσι γην,
ελεγεν, απο των συντροφων αυτοις ρηματων ενυφαινει τον λογον, ωστε μη
πανταχου ξενοφωνεισθαι. Ταυτα δε λεγει, ου μεχρι των παροντων ιστας τας
αμοιβας, αλλα μετα τουτων κακεινα παρεχων. Ἄν τε γαρ πνευματικον ειπηι τι, ουκ
αφαιρειται τα εν τωι παροντι βιωι· αν τε των εν τωι βιωι τι παλιν υποσχηται, ου μεχρι
τουτου την υποσχεσιν ιστησι. Ζητειτε γαρ, φησι, την βασιλειαν του Θεου, και ταυτα
παντα προστεθησεται υμιν· και παλιν· Ὅστις αφηκεν οικιας, η αδελφους,
εκατονταπλασιονα ληψεται εν τωι αιωνι τουτωι, και εν τωι μελλοντι ζωην αιωνιον
κληρονομησει. –Μακαριοι οι πεινωντες και διψωντες την δικαιοσυνην. Ποιαν
δικαιοσυνην; Ἢ την καθολου φησιν αρετην, η την μερικην ταυτην την απεναντιας
τηι πλεονεξιαι κειμενην. Ἐπειδη γαρ μελλει περι ελεημοσυνης επιταττειν, δεικνυς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

πως ελεειν χρη, οιον οτι ουκ εξ αρπαγης, ουδε εκ πλεονεξιας, μακαριζει τους
δικαιοσυνης αντιποιουμενους. δʹ. Και ορα μεθ' οσης αυτο τιθησιν υπερβολης. Ου γαρ
ειπε, Μακαριοι οι δικαιοσυνης αντεχομενοι, αλλα, Μακαριοι οι πεινωντες και
διψωντες την δικαιοσυνην· ινα μη απλως, αλλα μετα επιθυμιας απασης αυτην
μετιωμεν. Ἐπειδη γαρ τουτο μαλιστα ιδιον της πλεονεξιας εστι, και ουχ ουτως
ερωμεν σιτιων και ποτων, ως του πλειονα κτασθαι και περιβαλλεσθαι· την
επιθυμιαν ταυτην περι το μη πλεονεκτειν μεταθειναι εκελευσεν. Ειτα παλιν
αισθητον το επαθλον οριζει, λεγων· Ὅτι αυτοι χορτασθησονται. ∆ια γαρ το
νομιζεσθαι την πλεονεξιαν ευπορους ποιειν τους πολλους, λεγει οτι τουναντιον μεν
ουν εστιν· η γαρ δικαιοσυνη τουτο εργαζεται. Μη τοινυν δικαια πραττων φοβου
πενιαν, μηδε τρεμε λιμον. Οι γαρ αρπαζοντες, ουτοι μαλιστα εισιν οι παντων
εκπιπτοντες· ως ο γουν δικαιοσυνης ερων, τα παντων αυτος εχει μετα ασφαλειας. Ει
δε οι των αλλοτριων μη εφιεμενοι τοσαυτης απολαυουσιν ευποριας, πολλωι μαλλον
οι τα εαυτων προιεμενοι. Μακαριοι οι ελεημονες. Ἐνταυθα ου τους δια χρηματων
ελεουντας μονον εμοι δοκει λεγειν, αλλα και τους δια πραγματων. Ποικιλος γαρ ο
της ελεημοσυνης τροπος, και πλατεια αυτη η εντολη. Τι ουν αυτης το επαθλον; Ὅτι
αυτοι ελεηθησονται. Και δοκει μεν αντιδοσις ειναι τις ιση· εστι δε πολυ μειζον του
κατορθωματος. Αυτοι μεν γαρ ελεουσιν ως ανθρωποι, ελεουνται δε παρα του των
ολων Θεου. Ουκ εστι δε ισος ανθρωπινος ελεος και θειος, αλλ' οσον πονηριας και
αγαθοτητος το μεσον, τοσουτον ουτος εκεινου διεστηκε. Μακαριοι οι καθαροι τηι
καρδιαι, οτι αυτοι τον Θεον οψονται. Ἰδου παλιν πνευματικον το επαθλον. Καθαρους
δε ενταυθα φησιν, ητοι τους καθολικην αρετην κεκτημενους, και μηδεν εαυτοις
συνειδοτας πονηρον, η τους εν σωφροσυνηι διαγοντας· ουδενος γαρ ημιν ουτω δει
προς το τον Θεον ιδειν, ως της αρετης ταυτης. ∆ιο και ο Παυλος 57.228 ελεγεν·
Ειρηνην διωκετε μετα παντων, και τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον
Κυριον. Ὄψιν δε ενταυθα φησιν, ην ανθρωπωι δυνατον ιδειν. Ἐπειδη γαρ πολλοι
ελεουσι μεν, και ουχ αρπαζουσιν, ουδε πλεονεκτουσι, πορνευουσι δε και
ασελγαινουσι· δεικνυς οτι ουκ αρκει το προτερον, και τουτο προσεθηκεν. Ὅπερ δη
και ο Παυλος Μακεδοσιν εμαρτυρησε, Κορινθιοις επιστελλων, οτι ου μονον εν
ελεημοσυνηι επλουτουν, αλλα και εν τηι αλληι αρετηι· ειπων γαρ περι της φιλοτιμιας
αυτων της εν τοις χρημασι, φησιν, οτι και Ἑαυτους εδωκαν τωι Κυριωι και ημιν. –
Μακαριοι οι ειρηνοποιοι. Ἐνταυθα ου το μη στασιαζειν αυτους μονον και
απεχθανεσθαι προς αλληλους αναιρει, αλλα και ετερον τι πλεον επιζητει, ινα και
ετερους στασιαζοντας συναγωμεν· και παλιν πνευματικον επαγει το επαθλον. Ποιον
δη τουτο; Ὅτι αυτοι υιοι Θεου κληθησονται. Και γαρ του Μονογενους εργον εγενετο
τουτο, συναγαγειν τα διεστωτα, και καταλλαξαι τα εκπεπολεμωμενα. Ειτα ινα μη
νομισηις, οτι πανταχου η ειρηνη καλον, επηγαγε· Μακαριοι οι δεδιωγμενοι ενεκεν
δικαιοσυνης· τουτεστι, της αρετης ενεκεν, της υπερ ετερων προστασιας, της
ευσεβειας. ∆ικαιοσυνην γαρ ειωθεν αει την απασαν λεγειν της ψυχης φιλοσοφιαν.
Μακαριοι εστε, οταν ονειδισωσιν υμας και διωξωσι, και ειπωσι παν πονηρον ρημα
καθ' υμων ψευδομενοι, ενεκεν εμου. Χαιρετε και αγαλλιασθε. Οιον, Καν γοητας, καν
πλανους, καν λυμεωνας, καν οτιουν ετερον καλεσωσι, μακαριοι εστε, φησι. Τι
τουτων καινοτερον γενοιτ' αν των επιταγματων, οταν τα τοις αλλοις φευκτα, ταυτα
ποθεινα ειναι λεγηι· το πτωχευειν λεγω, και πενθειν, και διωκεσθαι, και κακως
ακουειν; Ἀλλ' ομως και ειπε, και επεισεν, ουχι δυο και δεκα και εικοσι και εκατον
και χιλιους ανθρωπους, αλλα την οικουμενην απασαν. Και ακουοντες τα φορτικα
και επαχθη και απεναντιας τηι των πολλων συνηθειαι, εξεπληττοντο οι οχλοι.
Τοσαυτη η του λεγοντος δυναμις ην. εʹ. Πλην αλλ' ινα μη νομισηις, οτι το κακως
ακουειν απλως μακαριους ποιει, δυο τεθεικε διορισμους, οταν και δι' αυτον, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

ψευδη ηι τα λεγομενα. Ἐπει εαν μη ταυτα προσηι, ου μονον ου μακαριος, αλλα και
αθλιος ο κακως ακουων. Ειτα ορα το επαθλον παλιν· Ὅτι ο μισθος υμων πολυς εν
τοις ουρανοις. Συ δε, ει και μη καθ' εκαστον των μακαρισμων βασιλειαν ακουεις
δωρουμενην, μη αθυμει. Ει γαρ και διαφορως ονομαζει τας αμοιβας, αλλα παντας εις
την βασιλειαν εισαγει. Και γαρ οταν ειπηι, Παρακληθησονται οι πενθουντες, και
ελεηθησονται οι ελεουντες, και τον Θεον οψονται οι καθαροι τηι καρδιαι, και υιοι
Θεου κληθησονται οι ειρηνοποιοι, ουδεν αλλο η την βασιλειαν δια τουτων απαντων
αινιττεται· οι γαρ τουτων απολαυοντες, εκεινης επιτευξονται παντως. Μη τοινυν
των τωι πνευματι πτωχων μονων νομιζε ειναι το επαθλον, αλλα και των πεινωντων
την δικαιοσυνην, και των πραων, και των αλλων απαντων απαξαπλως. ∆ια γαρ
τουτο επι παντων τον μακαρισμον εθηκεν, ινα μηδεν αισθητον αναμενηις. Ουδε γαρ
αν ειη μακαριος ο εν τουτοις στεφανουμενος, α τωι παροντι συγκαταλυεται βιωι, και
σκιας ταχυτερον παρατρεχει. Ειπων δε, Ὅτι ο μισθος 57.229 υμων πολυς, επηγαγε
και ετεραν παρακλησιν, λεγων· Ουτω γαρ εδιωξαν τους προφητας τους προ υμων.
Ἐπειδη γαρ εκεινο εμελλε, το της βασιλειας, και εν ελπισιν ην, εντευθεν αυτοις
παρεχεται την παραμυθιαν, απο της κοινωνιας των προ αυτων πεπονθοτων κακως.
Μη γαρ νομισητε, φησιν, οτι εναντια τινα λεγοντες και νομοθετουντες, ταυτα
πασχετε· η οτι πονηρων δογματων οντες διδασκαλοι, μελλετε ελαυνεσθαι παρ'
αυτων. Ου γαρ της πονηριας των λεγομενων, αλλα της κακιας των ακουοντων αι
επιβουλαι και οι κινδυνοι. Ὅθεν ουδε υμας τους κακως πασχοντας διαβαλλουσιν,
αλλα τους κακως ποιουντας εκεινους. Και μαρτυρει τουτοις απας ο εμπροσθεν
χρονος. Ουδε γαρ τοις προφηταις παρανομιαν και αντιθεον φρονημα εγκαλουντες,
τους μεν ελιθαζον, τους δε ηλαυνον, τους δε μυριοις ετεροις περιεβαλλον κακοις.
Μη δη τουτο θορυβειτω υμας· απο γαρ της αυτης γνωμης και τα νυν απαντα
πραττουσιν. Ειδες πως τα φρονηματα αυτων ανεστησεν, εγγυς των περι Μωυσεα και
Ἠλιαν στησας αυτους; Ουτω και ο Παυλος Θεσσαλονικευσι γραφων, φησιν. Ὑμεις
γαρ μιμηται εγενηθητε των Ἐκκλησιων του Θεου, των ουσων εν τηι Ἰουδαιαι. Και γαρ
και υμεις τα αυτα επαθετε υπο των ιδιων συμφυλετων, καθαπερ κακεινοι υπο των
Ἰουδαιων, των και τον Κυριον αποκτειναντων Ἰησουν και τους ιδιους προφητας, και
ημας εκδιωξαντων, και Θεωι μη αρεσκοντων, και πασιν ανθρωποις εναντιων. Ὃ δη
και ενταυθα κατεσκευασεν ο Χριστος. Και επι μεν των αλλων μακαρισμων ελεγε,
Μακαριοι οι πτωχοι, και οι ελεημονες· ενταυθα δε ουκ αδιοριστως αυτο τεθεικεν,
αλλα προς αυτους τρεπει τον λογον, λεγων· Μακαριοι εστε οταν ονειδισωσιν υμας
και διωξωσι, και ειπωσι παν πονηρον ρημα· δεικνυς οτι αυτων τουτο μαλιστα
εξαιρετον εστι, και υπερ τους αλλους απαντας των διδασκαλων ιδιον τουτο. Ὁμου
δε και το αυτου αξιωμα ενταυθα αινιττεται, και την προς τον γεγεννηκοτα
ομοτιμιαν. Ὥσπερ γαρ εκεινοι δια τον Πατερα, φησιν, ουτω και υμεις δι' εμε ταυτα
πεισεσθε. Ὅταν δε ειπηι, Τους προφητας τους προ υμων, δεικνυσι και αυτους
προφητας ηδη γεγενημενους. Ειτα δηλων οτι τουτο μαλιστα αυτους ωφελει και
ποιει λαμπρους, ουκ ειπεν, οτι Κακως μεν ερουσι και διωξουσιν, εγω δε κωλυσω
τουτο· ου γαρ εν τωι μη ακουειν κακως, αλλ' εν τωι κακως ακουοντας φερειν
γενναιως, και δια των εργων αυτους ελεγχειν, την ασφαλειαν αυτοις βουλεται ειναι·
πολλωι γαρ τουτο εκεινου μειζον· ωσπερ του μη πληττεσθαι το πληττομενον μηδεν
πασχειν δεινον πολλωι μειζον εστιν. Ἐνταυθα μεν ουν φησιν, οτι Ὁ μισθος υμων
πολυς εν τοις ουρανοις· ο δε Λουκας και επιτεταμενως και μετα πλειονος αυτον
παραμυθιας τουτο ειρηκεναι φησιν. Ου γαρ δη μονον τους κακως ακουοντας δια τον
Θεον μακαριζει, αλλα και τους παρα παντων καλως ακουοντας ταλανιζει· Ουαι γαρ
υμιν, φησιν, οταν καλως υμας ειπωσι παντες οι ανθρωποι. Καιτοι και τους
αποστολους καλως ελεγον· αλλ' ου παντες. ∆ια τουτο ουκ ειπεν, Ὅταν καλως υμας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

ει 57.230 πωσιν οι ανθρωποι, αλλ', Ὅταν παντες. Ουδε γαρ δυνατον τους εν αρετηι
ζωντας παρα παντων ακουειν καλως. Και παλιν φησιν· Ὅταν εκβαλωσι το ονομα
υμων ως πονηρον, χαιρετε και σκιρτησατε. Ουδε γαρ των κινδυνων μονον, ων
υπεμενον, αλλα και της κακηγοριας πολλην οριζει την αντιδοσιν. ∆ια τουτο ουκ
ειπεν, Ὅταν ελασωσιν υμας και αποκτεινωσιν, αλλ', Ὅταν ονειδισωσι, και ειπωσι
παν πονηρον. Μαλιστα γαρ των πραγματων αυτων χαλεπωτερον δακνουσιν αι
κακηγοριαι. Ἐν μεν γαρ τοις κινδυνοις πολλα τα κουφιζοντα τον πονον εστιν· οιον,
το παρα παντων αλειφεσθαι, το πολλους εχειν τους κροτουντας και στεφανουντας
και ανακηρυττοντας· ενταυθα δε εν τηι κακηγοριαι και αυτη ανηιρηται η παραμυθια.
Ου γαρ δοκει τι μεγα ειναι το κατορθωμα, και μαλλον των κινδυνων δακνει τον
αγωνιζομενον. Πολλοι γουν και επι βροχον ηλθον, πονηραν ου φεροντες δοξαν. Και
τι θαυμαζεις επι των αλλων; Τον γαρ προδοτην εκεινον, τον αναισχυντον και
μιαρον και προς παντα απερυθριασαντα απλως, τουτο μαλιστα επι βροχον ορμησαι
παρεσκευασε. Και ο Ἰωβ δε, ο αδαμας, και πετρας στεῤροτερος, ηνικα μεν τα χρηματα
αφηιρητο και τα ανηκεστα επασχε δεινα, και απαις εξαιφνης εγενετο, και πηγην
σκωληκων το σωμα αναβλυζον εωρα, και την γυναικα επικειμενην, διεκρουσατο
μετ' ευκολιας απαντα· επειδη δε ειδε τους φιλους ονειδιζοντας και επεμβαινοντας,
και πονηραν δοξαν περι αυτου εχοντας, και λεγοντας υπερ αμαρτηματων ταυτα
πασχειν, και κακιας διδοναι δικην· τοτε εθορυβηθη, τοτε εταραχθη ο γενναιος και
μεγας ανηρ. ʹ. Και ο ∆αυιδ δε απαντα αφεις απερ επαθεν, αντι της κακηγοριας μονης
αμοιβην εζητει παρα του Θεου· Ἄφες γαρ αυτον καταρασθαι, φησιν, οτι Κυριος
ενετειλατο αυτωι, οπως ιδηι Κυριος την ταπεινωσιν μου, και ανταποδωι μοι αντι της
καταρας της εν τηι ημεραι ταυτηι. Και ο Παυλος δε ουχι τους κινδυνευοντας μονον,
ουδε τους αφαιρουμενους τα οντα, αλλα και τουτους ανακηρυττει, ουτω λεγων·
Ἀναμιμνησκεσθε τας προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες πολλην αθλησιν
υπεμεινατε παθηματων· τουτο μεν ονειδισμοις και θλιψεσι θεατριζομενοι. ∆ια δη
τουτο και τον μισθον πολυν τεθεικεν ο Χριστος. Ειτα ινα μη τις λεγηι· Ἐνταυθα ουκ
αμυνεις, ουδε αποῤραπτεις αυτων τα στοματα, κακει μισθον διδως; τεθεικε τους
προφητας, δεικνυς οτι ουδε εκει ημυνεν ο Θεος. Ει δε οπου παρα ποδας ησαν αι
αντιδοσεις, απο των μελλοντων αυτους ηλειψε· πολλωι μαλλον νυν, οτε τρανοτερα
αυτη γεγονεν η ελπις, και μειζων η φιλοσοφια. Θεα δε και μετα ποσας εντολας αυτο
τεθεικεν. Ουδε γαρ απλως αυτο πεποιηκεν, αλλα δηλων οτι ουκ ενι τον μη πασιν
εκεινοις κατεσκευασμενον και συγκεκροτημενον προς τουτους εκβηναι τους
αγωνας. ∆ια τοι τουτο απο της προτερας αει τηι επιουσηι προοδοποιων εντοληι, σειραν
ημιν τινα χρυσην υφηνεν. Ὅ τε γαρ ταπεινος, και τα οικεια παντως πενθησει
αμαρτηματα· ο πενθων, και πραος εσται και δικαιος και ελεημων· ο ελεημων, και
δικαιος και 57.231 κατανενυγμενος, παντως και καθαρος τηι καρδιαι ο δε τοιουτος.
και ειρηνοποιος. Ὁ δε ταυτα παντα κατωρθωκως, και προς κινδυνους εσται
παρατεταγμενος, και ου ταραχθησεται ακουων κακως, και μυρια πασχων δεινα.
Παραινεσας τοινυν α προσηκε, παλιν αναπαυει τοις εγκωμιοις αυτους. Ἐπειδη γαρ
υψηλα τα επιταγματα ην, και πολλωι μειζονα των εν τηι Παλαιαι, ινα μη θορυβωνται
και ταραττωνται, και λεγωσι· Πως δυνησομεθα ταυτα κατορθουν; ακουσον τι φησιν·
Ὑμεις εστε το αλας της γης· δεικνυς οτι αναγκαιως ταυτα επιταττε· Ου γαρ υπερ της
καθ' εαυτους ζωης, αλλ' υπερ της οικουμενης, φησιν, απασης ο λογος εσται υμιν.
Ουδε γαρ εις δυο πολεις, και δεκα, και εικοσιν, ουδε εις εν εθνος υμας αποστελλω,
καθαπερ τους προφητας, αλλ' εις γην και θαλατταν και την οικουμενην απασαν, και
ταυτην κακως διακειμενην. Τωι γαρ ειπειν, Ὑμεις εστε το αλας της γης, εδειξε
μωρανθεισαν απασαν την ανθρωπινην φυσιν, και κατασαπεισαν υπο των
αμαρτηματων. ∆ια τοι τουτο ταυτας παρ' αυτων επιζητει τας αρετας, αι μαλιστα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

προς την των πολλων επιμελειαν εισιν αναγκαιαι και χρησιμοι. Ὅ τε γαρ πραος και
επιεικης και ελεημων και δικαιος, ουκ εις αυτον συγκλειει τα κατορθωματα μονον,
αλλα και εις την ετερων ωφελειαν τας καλας ταυτας υπερχεισθαι παρασκευαζει
πηγας. Ὁ δ' αυ καθαρος την καρδιαν και ειρηνοποιος, και ελαυνομενος υπερ της
αληθειας, παλιν προς το κοινηι συμφερον τον βιον καθισταται. Μη τοινυν νομισητε,
φησιν, επι τους τυχοντας αγωνας ελκεσθαι, μηδε υπερ μικρων τινων ειναι τον
λογον υμιν· Ὑμεις εστε το αλας της γης. Τι ουν; τα σεσηποτα αυτοι διωρθωσαν;
Ουδαμως. Ουτε γαρ δυνατον τα διεφθοροτα ηδη επιπασσοντας αλας ωφελειν. Ου δη
τουτο εποιουν· αλλα ανανεωθεντα προτερον και παραδοθεντα αυτοις, και της
δυσωδιας απαλλαγεντα εκεινης, τοτε ηλιζον, κατεχοντες και διατηρουντες εν τηι
νεαροτητι ταυτηι, ην παρα του ∆εσποτου παρελαβον. Το μεν γαρ απαλλαγηναι της
σηπεδονος των αμαρτηματων, του Χριστου κατορθωμα γεγονε· το δ' αυ παλιν
μηκετι επ' εκεινην επανελθειν, της τουτων σπουδης και ταλαιπωριας εργον ην.
Ὁραις πως κατα μικρον δεικνυσι και των προφητων οντας βελτιους; Ου γαρ της
Παλαιστινης διδασκαλους ειναι φησιν, αλλα της γης απασης· και ουχ απλως
διδασκαλους, αλλα και φοβερους. Το γαρ δη θαυμαστον τουτο εστιν, οτι ου
κολακευοντες, ουδε θεραπευοντες, αλλ' επιστυφοντες ωσπερ το αλας, ουτω ποθεινοι
πασι γεγονασι. Μη τοινυν θαυμασητε, φησιν, ει τους αλλους αφεις υμιν διαλεγομαι,
και προς τοσουτους ελκω κινδυνους. Ἐννοησατε γαρ οσαις πολεσι και δημοις και
εθνεσι μελλω πεμπειν υμας επιστατας. ∆ια τουτο ουχ υμας ειναι βουλομαι
φρονιμους μονον, αλλα και ετερους τοιουτους ποιειν. Τους δε τοιουτους πολυ δει
συνετους ειναι, εν οις η των αλλων κινδυνευεται σωτηρια, και τοσαυτην αυτοις την
περιουσιαν ειναι της αρετης, ως και αλλοις μεταδιδοναι της ωφελειας. Ει γαρ
τοιουτοι μη γενοισθε, ουδε υμιν αυτοις αρκεσετε. ζʹ. Μη τοινυν δυσχερανητε, ως
επαχθων οντων των λεγομενων. Τοις μεν γαρ αλλοις μωρανθεισι δυνατον
επανελθειν δι' υμων· υμεις δε, ει τουτο παθοιτε, μεθ' εαυτων και ετερους
προσαπολειτε. Ὥστε οσωι μεγαλα εγχειριζεσθε πραγματα, τοσουτωι και μειζονος
δεισθε σπουδης. ∆ιο φησιν· Ἂν δε το αλας μωρανθηι, εν τινι αλισθησεται; Εις ουδεν
ισχυει ετι, ει μη βληθηναι εξω, και καταπατεισθαι 57.232 υπο των ανθρωπων. Οι μεν
γαρ αλλοι μυριακις πιπτοντες, δυνανται τυχειν συγγνωμης· ο δε διδασκαλος, εαν
τουτο παθηι, πασης απεστερηται απολογιας, και την εσχατην δωσει τιμωριαν. Ἵνα
γαρ μη ακουοντες, Ὅταν ονειδισωσιν υμας και διωξωσι, και ειπωσι παν πονηρον
ρημα καθ' υμων, δειλιασωσιν εις μεσον προελθειν, λεγει, οτι Ἂν μη προς ταυτα ητε
παρατεταγμενοι, εικη εξελεγητε. Ου γαρ το κακως ακουειν χρη δεδοικεναι, αλλα το
συνυποκρινομενους φαινεσθαι· τοτε γαρ μωρανθησεσθε και καταπατηθησεσθε. Ἐαν
δε μενητε αυτους επιστυφοντες, ειτα κακως ακουητε, χαιρετε. Τουτο γαρ αλος εργον
εστι, το δακνειν και λυπειν τους χαυνους. Ὥστε αναγκαιως η κακηγορια επεται,
ουδεν υμας βλαπτουσα, αλλα και μαρτυρουσα υμων τηι στεῤροτητι. Ἂν δε
φοβηθεντες αυτην, προδωτε την προσηκουσαν υμιν σφοδροτητα, πολλωι
χαλεπωτερα πεισεσθε, και κακως ακουοντες και καταφρονουμενοι παρα παντων.
Τουτο γαρ εστι, καταπατεισθαι. Ειτα εφ' ετερον υψηλοτερον αγει παραδειγμα· Ὑμεις
εστε το φως του κοσμου. Παλιν του κοσμου, ουκ εθνους ενος, ουδε εικοσι πολεων,
αλλα της οικουμενης απασης· και φως, νοητον, και της ακτινος ταυτης πολυ
βελτιον, ωσπερ ουν και αλας πνευματικον. Και προτερον αλας, και τοτε φως· ινα
μαθηις ηλικον των κατεστυμμενων ρηματων το κερδος, και της σεμνης διδασκαλιας
το οφελος. Και γαρ σφιγγει, και ουκ αφιησι διαῤρευσαι, και διαβλεψαι ποιει προς
αρετην χειραγωγουσα. Ου δυναται πολις κρυβηναι επανω ορους κειμενη· ουδε
καιουσι λυχνον και τιθεασιν υπο τον μοδιον. Παλιν αυτους δια τουτων εις ακριβειαν
αγει βιου, παιδευων εναγωνιους ειναι, ως υπο τοις απαντων οφθαλμοις κειμενους,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

και εν μεσωι τωι της οικουμενης αγωνιζομενους θεατρωι. Μη γαρ δη τουτο ιδητε,
φησιν, οτι ενταυθα καθημεθα νυν, και εν μικρωι γωνιας εσμεν μερει· ουτω γαρ
καταδηλοι εσεσθε πασιν, ωσανει πολις υπερ κορυφης ορους κειμενη, ωσανει λυχνος
εν οικιαι υπερ της λυχνιας φαινων. Που νυν οι τηι δυναμει του Χριστου
διαπιστουντες; Ἀκουετωσαν ταυτα, και της προφητειας την δυναμιν εκπλαγεντες,
προσκυνειτωσαν αυτου την ισχυν. Ἐννοησον γαρ ηλικα υπεσχετο τοις ουδε εν τηι
χωραι γνωριμοις ουσι τηι αυτων· οτι γη και θαλαττα αυτους εισεται, και προς τα
περατα της οικουμενης ηξουσι τηι φημηι· μαλλον δε ουδε τηι φημηι, αλλα και τηι της
ευεργεσιας ενεργειαι. Ουδε γαρ η φημη φερουσα πανταχου δηλους αυτους εποιησεν,
αλλα και αυτη η δια των εργων επιδειξις. Καθαπερ γαρ υποπτεροι γενομενοι, της
ακτινος σφοδροτερον την γην επεδραμον απασαν, σπειροντες της ευσεβειας το φως.
Ἐνταυθα δε μοι αυτους και προς παῤρησιαν αλειφειν δοκει· το μεν γαρ ειπειν, Ου
δυναται πολις κρυβηναι επανω ορους κειμενη, την αυτου δυναμιν εστιν
εμφαινοντος· ωσπερ γαρ εκεινην κρυβηναι αμηχανον, ουτω το κηρυγμα αδυνατον
σιγηθηναι και λαθειν. Ἐπειδη γαρ ειπε διωγμους και κακηγοριας και επιβουλας και
πολεμους, ινα μη νομισωσιν οτι ταυτα αυτους επιστομισαι δυνησεται, θαῤρυνων
αυτους φησιν, οτι ου μονον ου λησεται, αλλα και καταλαμψει την οικουμενην
απασαν· και δι' αυτο μεν ουν τουτο εσονται λαμπροι και επισημοι. Τουτωι μεν ουν
την εαυτου δυναμιν ενδεικνυται· τωι δε εξης την παῤρησιαν απαιτει την παρ' αυτων,
ουτω λεγων· Ουδε καιουσι 57.233 λυχνον και τιθεασιν υπο τον μοδιον, αλλ' επι την
λυχνιαν, και λαμπει πασι τοις εν τηι οικιαι. Ουτω λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν
των ανθρωπων, οπως ιδωσιν υμων τα καλα εργα, και δοξασωσι τον Πατερα υμων
τον εν τοις ουρανοις. Ἐγω μεν γαρ ηψα το φως, φησι· το δε μειναι καιομενον, της
υμετερας γενεσθω σπουδης· ου δι' υμας αυτους μονον, αλλα και δια τους μελλοντας
της αυγης απολαυειν ταυτης, και προς την αληθειαν χειραγωγεισθαι. Ου γαρ δη
δυνησονται αι κακηγοριαι συσκιασαι υμων την λαμπηδονα, εαν υμεις ητε μετα
ακριβειας βιουντες, και ουτως ως μελλοντες απασαν επιστρεφειν την οικουμενην.
Ἄξιον τοινυν της χαριτος επιδειξασθε βιον, ιν' ωσπερ εκεινη πανταχου κηρυττεται,
ουτω και αυτη εκεινηι συντρεχηι. Ειτα και ετερον κερδος τιθησι μετα της των
ανθρωπων σωτηριας, ικανον αυτους εναγωνιους ποιησαι, και εις πασαν αγαγειν
σπουδην. Ου γαρ δη την οικουμενην διορθωσετε, φησι, μονον, ορθως βιουντες, αλλα
και τον Θεον δοξαζεσθαι παρασκευασετε· ωσπερ ουν τα εναντια ποιουντες, και τους
ανθρωπους απολειτε, και του Θεου το ονομα βλασφημεισθαι ποιησετε. ηʹ. Και πως,
φησιν, ο Θεος δοξασθησεται δι' ημων, ειγε μελλοιεν ημας κακηγορειν οι ανθρωποι;
Ἀλλ' ου παντες· κακεινοι δε αυτοι οι εν βασκανιαι τουτο ποιουντες, κατα το συνειδος
υμας θαυμασονται και αποδεξονται· ωσπερ ουν οι φανερως κολακευοντες τους εν
πονηριαι ζωντας κατα νουν διαβαλλουσι. Τι ουν; προς επιδειξιν ημας κελευεις ζηιν
και προς φιλοτιμιαν; Ἄπαγε, ου τουτο φημι. Ουδε γαρ ειπον, Σπουδαζετε υμεις εις
μεσον φερειν τα κατορθωματα υμων· ουδε ειπον, ∆ειξατε αυτα· αλλα, Λαμψατω το
φως υμων· τουτεστι, πολλη εστω η αρετη, και δαψιλες το πυρ, και το φως αφατον.
Ὅταν γαρ τοσαυτη ηι η αρετη, αδυνατον αυτην λαθειν, καν μυριακις ο μετιων αυτην
συσκιασηι. Ἄληπτον αυτοις παρασχεσθε βιον, και μηδεμιαν εχετωσαν αληθη
κατηγοριας αφορμην· και, καν μυριοι οι κατηγορουντες ωσιν, ουδεις υμιν επισκιασαι
δυνησεται. Και καλως ειπε, Το φως. Ουδεν γαρ ουτως επισημον ανθρωπον ποιει, καν
μυριακις λανθανειν βουληται, ως αρετης επιδειξις. Ὥσπερ γαρ αυτην την ακτινα
περιβεβλημενος, ουτως αυτης φαιδροτερος λαμπει, ουκ εις γην τας μαρμαρυγας
αφιεις, αλλα και αυτον υπερβαινων τον ουρανον. Ἐντευθεν και παραμυθειται
αυτους μειζονως. Ει γαρ και αλγειτε, φησι, βλασφημουμενοι, αλλ' εξετε πολλους
τους δι' υμας θαυμαζοντας τον Θεον. Ἑκατερωθεν δε ο μισθος υμιν συλλεγεται, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

δοξαζομενου του Θεου δι' υμας, και βλασφημουμενων υμων δια τον Θεον. Ἵνα γαρ
μη επιτηδευωμεν κακως ακουειν, μαθοντες οτι μισθον εχει το πραγμα, ουτε εκεινο
απλως τεθεικε, αλλα μετα δυο διορισμων· οιον, οταν ψευδη λεγηται, και οταν δια
τον Θεον· και δεικνυσιν, οτι ουκ εκεινο μονον, αλλα και το καλως ακουειν πολυ
φερει το κερδος, της δοξης εις τον Θεον διαβαινουσης· και χρηστας αυτοις υποτεινει
τας ελπιδας. Ου γαρ τοσουτον, φησιν, ισχυει η κακηγορια των πονηρων, ως και τοις
αλλοις επισκοτειν εις το ιδειν υμων το φως. Ὅταν γαρ μωρανθητε, τοτε υμας
καταπατησουσι μονον, ουχ 57.234 οταν τα ορθα πραττοντες διαβαλησθε. Τοτε γαρ
και πολλοι εσονται οι θαυμαζοντες, ουχ υμας μονον, αλλα δι' υμας και τον Πατερα
τον υμετερον. Και ουκ ειπε, τον Θεον, αλλα, τον Πατερα, της μελλουσης αυτοις
διδοσθαι ευγενειας ηδη προκαταβαλλων τα σπερματα. Ειτα δεικνυς το ομοτιμον,
ανωτερω μεν ελεγε· Μη λυπεισθε οταν κακως ακουητε· αρκει γαρ υμιν το δι' εμε
ταυτα ακουειν· ενταυθα δε τον Πατερα τιθησι, πανταχου το ισον δηλων. Ειδοτες
τοινυν το απο της σπουδης ταυτης κερδος, και της ραιθυμιας τον κινδυνον (της γαρ
ημετερας απωλειας πολλωι χειρον το τον ∆εσποτην τον ημετερον βλασφημεισθαι δι'
ημας), «Ἀπροσκοποι γινωμεθα και Ἰουδαιοις και Ἕλλησι, και τηι Ἐκκλησιαι του
Θεου·» τον τε βιον ηλιου λαμπροτερον παρεχομενοι, καν τις βουληται κακηγορειν,
μη τωι κακως ακουειν αλγουντες, αλλα τωι δικαιως ακουειν κακως. Ἂν μεν γαρ εν
πονηριαι ζωμεν, καν μηδεις ο κακηγορων ηι, παντων εσμεν αθλιωτεροι· αν δε αρετης
επιμελωμεθα, καν η οικουμενη λεγηι κακως, τοτε παντων εσομεθα ζηλωτοτεροι, και
παντας επισπασομεθα τους σωζεσθαι προαιρουμενους· ουδε γαρ τηι κακηγοριαι των
πονηρων, αλλα τηι αρετηι του βιου προσεξουσι. Και γαρ σαλπιγγος απασης
λαμπροτερα η δια των εργων επιδειξις, και του φωτος αυτου φανοτερος βιος
καθαρος, καν μυριοι οι διαβαλλοντες ωσιν. Ἂν γαρ τα προειρημενα απαντα εχωμεν,
και πραοι και ταπεινοι και ελεημονες ωμεν, και καθαροι και ειρηνοποιοι, και κακως
ακουοντες μη ανθυβριζωμεν, αλλα και χαιρωμεν, των σημειων ουκ ελαττον
επισπασομεθα τους θεωρουντας ημας, και ηδεως απαντες προς ημας εξουσι, καν
θηριον, καν δαιμων τις ηι, καν οτιουν, Ει δε ειεν τινες και οι κακηγορουντες, μηδεν
εντευθεν θορυβηθηις, μηδ' οτι σε δημοσιαι υβριζουσιν ιδηις, αλλ' εξετασον αυτων το
συνειδος, και οψει κροτουντας σε και θαυμαζοντας, και μυριους αριθμουντας
επαινους. Ὅρα γουν πως ο Ναβουχοδονοσορ επαινει τους παιδας τους εν τηι καμινωι·
καιτοιγε εχθρος ην και πολεμιος· αλλ' επειδη ειδε γενναιως εστωτας, ανακηρυττει
και στεφανοι, δι' ετερον μεν ουδεν, οτι δε αυτου παρηκουσαν, και του νομου
ηκουσαν του Θεου. Ὁ γαρ διαβολος, οταν ιδηι εαυτον μηδεν ανυοντα, αφισταται
λοιπον, δεδοικως μη πλειονων ημιν στεφανων αιτιος γενηται· εκεινου δε
αποσταντος, καν μιαρος ηι τις και διεφθαρμενος, γνωσεται την αρετην, της αχλυος
εκεινης αναιρεθεισης. Ἂν δε και ανθρωποι παραλογισωνται, παρα του Θεου εξεις
τον επαινον και το θαυμα μειζον. θʹ. Μη τοινυν αλγει, μηδε καταπιπτε· επει και οι
αποστολοι τοις μεν οσμη θανατου ησαν, τοις δε οσμη ζωης. Ἂν γαρ συ μηδεμιαν
παρασχηις λαβην, παντων απηλλαξαι των εγκληματων· μαλλον δε και μακαριωτερος
γεγονας. Λαμπε τοινυν κατα τον βιον, και των κακηγορουντων μηδενα ποιου λογον.
Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν, αρετης επιμελομενον μη πολλους εχειν εχθρους. Ἀλλ' ουδεν
τουτο προς τον εναρετον· δια γαρ των τοιουτων λαμπροτερος εσται μειζονως. Ταυτ'
ουν εννοουντες, εν μονον σκοπωμεν, μετα ακριβειας τον εαυτων οικονομειν βιον·
ουτω γαρ και προς την εκει χειραγωγησομεν ζωην τους εν σκοτωι καθημενους.
Τοιαυτη γαρ του φωτος τουτου η δυνα 57.235 μις, ως μη ενταυθα μονον λαμπειν,
αλλα και εκει εφοδηγειν τους επομενους. Ὅταν γαρ ιδωσι παντων των παροντων
καταφρονουντας, και προς το μελλον παρασκευαζομενους, προ λογου παντος τοις
εργοις ημων πεισθησονται. Τις γαρ ουτως ανοητος, ως ορων τον χθες και πρωην
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρυφωντα και πλουτουντα, παντα αποδυομενον, και πτερουμενον, και προς λιμον
και πενιαν, και προς σκληραγωγιαν απασαν, και προς κινδυνους, και προς αιμα, και
προς σφαγην, και προς παντα τα δοκουντα ειναι δεινα παρατεταγμενον, μη σαφη
λαβειν των μελλοντων εντευθεν αποδειξιν; Ἂν δε τοις παρουσιν εαυτους
εμπλεκωμεν, και ενδοτερω ωθωμεν, πως δυνησονται πεισθηναι, οτι προς αποδημιαν
επειγομεθα ετεραν; Τις δε ημιν εσται απολογια λοιπον, οταν οσον ισχυσεν η
ανθρωπινη δοξα παρα τοις Ἑλληνων φιλοσοφοις, μη ισχυηι παρ' ημιν ο του Θεου
φοβος; Και γαρ εκεινων τινες και χρηματα απεδυσαντο, και θανατου κατεφρονησαν,
ινα ανθρωποις επιδειξωνται· διο και κεναι γεγονασιν αυτων αι ελπιδες. Τις ουν ημας
εξαιρησεται λογος, οταν τοσουτων προκειμενων, και τοσαυτης φιλοσοφιας ημιν
ανοιχθεισης, μηδε τα αυτα δυνηθωμεν εκεινοις, αλλα και εαυτους και ετερους
προσαπολλυμεν; Ουδε γαρ ουτω βλαπτει Ἕλλην παρανομα πρασσων, ως Χριστιανος
ταυτα ποιων· και μαλα εικοτως. Ἐκεινων μεν γαρ διεφθαρμενη η δοξα· η δε ημετερα
δια την του Θεου χαριν και παρα τοις ασεβεσι σεμνη και περιφανης. ∆ιο οταν
μαλιστα ημιν ονειδισαι βουλωνται, και την κατηγοριαν αυξησαι, τουτο επιλεγουσιν,
οιον, Ὁ Χριστιανος· ουκ αν ειποντες, ει μη μεγαλην περι του δογματος εσχον
υπονοιαν Ουκ ηκουσας ποσα ο Χριστος επεταξε και ηλικα; Ποτε ουν δυνησηι μιαν
εκεινων ανυσαι των εντολων, οταν παντα αφεις περιερχηι τοκους συλλεγων,
δανεισματα ραπτων, πραγματειας συντιθεις, αγελας ανδραποδων ωνουμενος,
αργυρα σκευη κατασκευαζων, αγρους και οικιας και επιπλα αγοραζων μυρια; Και
ειθε τουτο μονον. Ὅταν δε ταις ακαιροις ταυταις σπουδαις και αδικιαν προστιθηις,
γην αποτεμνομενος, οικιας αποσπων, πενιαν επιτριβων, λιμον αυξων, ποτε δυνησηι
των προθυρων επιβηναι τουτων; Ἀλλ' εστιν οτε και πενητας ελεεις. Οιδα καγω·
αλλα και εκει πολλη παλιν η λυμη. Ἢ γαρ μετα τυφου, η μετα κενοδοξιας τουτο
ποιεις, ινα μηδε εν τοις αγαθοις κερδανηις· ου τι γενοιτ' αν αθλιωτερον, οταν και εν
τωι λιμενι ναυαγηις; Ἵν' ουν μη τουτο γενηται, ποιησας τι καλον, μη ζητει παρ' εμου
την χαριν, ινα τον Θεον εχηις οφειλετην. ∆ανειζετε γαρ, φησι, παρ' ων μη
προσδοκατε ληψεσθαι. Ἔχεις χρεωστην· τι εκεινον αφεις, εμε απαιτεις, ανθρωπον
πενητα και ταλαιπωρον; Μη γαρ αγανακτει ο χρεωστης απαιτουμενος; μη γαρ πενης
εστι; μη γαρ ου βουλεται καταθειναι; Ουχ οραις αυτου τους αφατους θησαυρους; ουχ
οραις την ανεκδιηγητον φιλοτιμιαν; Αυτον τοινυν κατασχε και απαιτησον· ουτω γαρ
απαιτουμενος χαιρει. Ὅτι αν ετερον απαιτουμενον ιδηι ανθ' ων αυτος οφειλει, ως
υβρισθεις ουτω διακεισεται· και ουκετι σοι αποδιδωσιν, αλλα και εγκαλει δικαιως.
Ποιαν γαρ μου αγνωμοσυνην κατεγνως; φησι· ποιαν μοι πενιαν συνοιδας, οτι
παραδραμων εμε εφ' ετερους ερχηι; Ἄλλωι εδανεισας, και αλλον απαιτεις; Ει γαρ και
ανθρωπος υπεδεξατο, αλλ' ο Θεος εκελευσε καταβαλειν· και αυτος και πρωτοτυπος
οφειλετης και εγγυητης ειναι βουλεται, μυριας σοι παρεχων αφορμας του παντοθεν
57.236 αυτον απαιτειν. Μη δη ουν τοσαυτην ευκολιαν και ευποριαν αφεις, παρ' εμου
ζητει λαβειν του μηδεν εχοντος. Τινος γαρ ενεκεν εμοι επιδεικνυσαι ελεων πενητα;
Μη γαρ εγω σοι ειπον, ∆ος; μη γαρ παρ' εμου ηκουσας, ινα και παρ' εμου απαιτησηις;
Αυτος ειπεν· Ὁ ελεων πενητα, δανειζει Θεωι. Θεωι εδανεισας· αυτωι περιθες. Ἀλλ' ουκ
αποδιδωσι το παν νυν. Και τουτο υπερ σου ποιει. Τοιουτος γαρ εστιν οφειλετης· ουχ
ως πολλοι το δανεισθεν σπουδαζουσιν αποδουναι μονον, αλλ' ωστε και το δοθεν εν
ασφαλειαι καταθειναι, παντα πραγματευεται και ποιει. ∆ια τοι τουτο τα μεν ενταυθα
καταβαλλει, τα δε εκει ταμιευεται. ιʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες πολυν ποιωμεν τον ελεον,
και πολλην την φιλανθρωπιαν επιδειξωμεθα, και δια χρηματων, και δια πραγματων.
Καν ιδωμεν τινα κακως πασχοντα και τυπτομενον εν αγοραι, καν αργυριον δυνατον
καταβαλειν, ποιωμεν· καν λογοις δυνατον διαλυσαι, μη οκνωμεν. Ἔστι γαρ και
λογου μισθος, μαλλον δε και στεναγμων· και τουτο ο μακαριος Ἰωβ ελεγεν· Ἐγω δε
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκλαυσα επι παντι αδυνατωι, εστεναξα δε ιδων ανδρα εν αναγκαις. Ει δε δακρυων και
στεναγμων εστι μισθος, οταν και λογοι και σπουδη, και πολλα ετερα προσηι,
εννοησον ηλικη η αντιδοσις γινεται. Και γαρ και ημεις εχθροι ημεν τωι Θεωι· και ο
Μονογενης ημας κατηλλαξε, μεσον εαυτον εμβαλων, και πληγας υπερ ημων
δεξαμενος, και θανατον υπερ ημων υπομεινας. Σπουδασωμεν τοινυν και ημεις τους
εμπιπτοντας μυριων απαλλαττειν κακων, αλλα μη, ως νυν ποιουμεν, επειδαν
ιδωμεν τινας συγκρουομενους και συῤρηγνυμενους αλληλοις, εστηκαμεν
ευφραινομενοι ταις ετερων ασχημοσυναις, και θεατρον περιιστωντες διαβολικον· ου
τι γενοιτ' αν ωμοτερον; Ὁραις κακως ακουοντας, διαῤρηγνυμενους, κατατεμνοντας
την εσθητα, συγκοπτομενους το προσωπον, και υπομενεις ησυχη παρεσταναι; Μη
γαρ αρκτος εστιν ο μαχομενος; μη γαρ θηριον; μη γαρ οφις; Ἄνθρωπος εστιν ο
πανταχου σοι κοινωνων, αδελφος εστι, μελος εστι. Μη θεωρει, αλλα διαλυε· μη
τερπου, αλλα διορθου· μη ετερους παρακινει επι την ασχημοσυνην, αλλα και τους
συνειλεγμενους αποσοβει και διαλυε. Ἀναισχυντων γαρ και οικοτριβων το χαιρειν
ταις τοιαυταις συμφοραις, και καθαρματων και ονων αλογων. Ὁραις ανθρωπον
ασχημονουντα, και ουχ ηγηι αυτος ασχημονειν; ουδε εισερχηι μεσος, και διασκεδαζεις
του διαβολου την φαλαγγα, και τα ανθρωπινα διαλυεις κακα; Ἵνα και αυτος πληγας
λαβω, φησι· και συ τουτο κελευεις; Μαλιστα μεν ουδε τουτο πεισηι· αν δε και τουτο
παθηις, μαρτυριον σοι το πραγμα εστι· δια γαρ τον Θεον επαθες. Ει δε πληγας οκνεις
λαβειν, εννοησον οτι ο ∆εσποτης σου σταυρον ουκ ωκνησεν υπομειναι δια σε.
Ἐκεινοι μεν γαρ μεθυουσι και εσκοτωνται, του θυμου τυραννουντος και
στρατηγουντος αυτοις, δεονται δε τινος υγιαινοντος του βοηθησοντος αυτοις, ο τε
αδικων, ο τε αδικουμενος· ο μεν, ινα απαλλαγηι πασχων κακως, ο δε, ινα παυσηται
ποιων κακως. Παρελθε τοινυν και χειρα ορεξον, ο νηφων τωι μεθυοντι. Ἔστι γαρ και
οργης μεθη, και της εκ του οινου χαλεπωτερα. Ουχ οραις τους ναυτας, οι οταν
ναυαγιωι τινας περιπεσοντας ιδωσι, τα ιστια πετασαντες μετα πολλης απερχονται
σπουδης, ωστε τους ομοτεχνους εξαρπασαι του κλυδωνος; Ει δε τεχνης κοινωνοι
τοσαυτην επιδεικνυνται προστασιαν, ποσωι μαλλον τους της φυσεως κοινωνους
ταυτα παντα ποιειν δικαιον; Και 57.237 γαρ και ενταυθα ναυαγιον εστιν εκεινου
χαλεπωτερον. Ἢ γαρ εβλασφημησεν επηρεασθεις, και παντα εκενωσεν· η
επιωρκησεν υπο του θυμου τυραννουμενος, και παλιν εις γεενναν ενεπεσεν· η
πληγην διδωσι και φονον εργαζεται, και το αυτο τουτο παλιν υπομενει ναυαγιον.
Ἄπελθε τοινυν, και στησον το κακον, και καταποντιζομενους ανασπασον, εις αυτο
της ζαλης το πελαγος καταβας· και διαλυσας του διαβολου το θεατρον, και κατ'
ιδιαν λαβων εκαστον, παραινεσον καταστειλαι την φλογα, και τα κυματα κοιμισαι.
Ει δε μειζων η πυρα, και χαλεπωτερα γινεται η καμινος, μη φοβηθηις· πολλους γαρ
εχεις τους συνεφαπτομενους και χειρα ορεγοντας, αν αρχην παρασχηις μονον, και
προ γε παντων τον της ειρηνης Θεον. Καν πρωτος διατιναξηις την φλογα, πολλοι και
ετεροι ακολουθησουσι, και των υπ' εκεινων κατορθουμενων αυτος ληψηι τον
μισθον. Ἄκουσον τι παρηινεσεν ο Χριστος τοις Ἰουδαιοις τοις χαμαι ερπουσιν· Ἂν το
υποζυγιον ιδηις του εχθρου σου, φησι, καταπιπτον, μη παραδραμηις, αλλ' αναστησον.
Καιτοι του κειμενον υποζυγιον αναστησαι πολυ κουφοτερον το μαχομενους
ανθρωπους διαλυσαι και διαλλαξαι. Ει δε εχθρων ονον, πολλωι μαλλον φιλων ψυχας
συνδιανισταναι χρη· και μαλιστα οταν χαλεπωτερον ηι το πτωμα· ου γαρ εις
βορβορον αυται πιπτουσιν, αλλ' εις το της γεεννης πυρ, το φορτιον ου φερουσαι του
θυμου. Συ δε ορων τον αδελφον υπο τον γομον κειμενον, και τον διαβολον
εφεστωτα και την πυραν αναπτοντα, παρατρεχεις ωμως και ανηλεως· οπερ ουδε επ'
αλογωι ποιησαι ακινδυνον. ιαʹ. Και ο μεν Σαμαρειτης τραυματιαν ιδων αγνωτα και
ουδεν αυτωι προσηκοντα, και επεστη, και επι υποζυγιον ανεβιβασε, και εις το
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πανδοχειον κατηγαγε, και ιατρον εμισθωσατο, και το μεν εδωκεν αργυριον, το δε
υπεσχετο. Συ δε ου ληισταις περιπεσοντα βλεπων, αλλα δαιμονων φαλαγγι και θυμου
πολιορκιαι, ουκ εν ερημιαι, αλλ' εν αγοραι μεσηι, ου χρηματα αναλισκειν μελλων, ουδε
υποζυγιον μισθουσθαι, ουδε μακραν προπεμπειν οδον, αλλα ρηματα φθεγγεσθαι
μονον, οκνεις και αναδυηι, και παρατρεχεις ωμως και ανηλεως; Και πως προσδοκαις
τον Θεον καλων ιλεων ποτε εξειν; Ειπω δε και προς υμας τους ασχημονουντας
δημοσιαι, προς τον επηρεαζοντα και αδικουντα. Πληγας εντεινεις, ειπε μοι, και
λακτιζεις, και δακνεις; Ὗς αγριος εγενου, και ονος αγριος; Και ουκ αισχυνηι, ουδε
ερυθριαις, εκθηριουμενος, και την οικειαν ευγενειαν προδιδους; Ει γαρ πενης ει, αλλ'
ελευθερος· ει γαρ χειροτεχνης ει, αλλα Χριστιανος. ∆ι' αυτο μεν ουν τουτο οτι πενης
ει, αναγκαιον ησυχαζειν. Των γαρ πλουτουντων εστι το μαχεσθαι, ου των πενητων·
των πλουτουντων, των πολλας εχοντων αναγκας πολεμων. Συ δε την ηδονην ουκ
εχων του πλουτου, τα κακα του πλουτου περιερχηι συναγων σεαυτωι, εχθρας και
φιλονεικιας και μαχας· και αποπνιγεις τον αδελφον, και αγχεις, και καταβαλλεις
δημοσιαι απαντων ορωντων· και ουχ ηγηι μαλλον αυτος ασχημονειν, των αλογων
μιμουμενος τας ορμας, μαλλον δε και εκεινων χειρων γινομενος; Παντα γαρ
εκεινοις κοινα, και συναγελαζονται αλληλοις, και συμ 57.238 βαδιζουσιν· ημιν δε
ουδεν κοινον, αλλα παντα ανω και κατω, μαχαι, φιλονεικιαι, λοιδοριαι, και
απεχθειαι, και υβρεις. Και ουτε τον ουρανον αιδουμεθα, εις ον εκληθημεν κοινηι
απαντες, ουδε την γην ην κοινην πασιν ανηκεν, ουκ αυτην την φυσιν· αλλα παντα ο
θυμος και ο των χρηματων ερως παρασυρας οιχεται. Ουκ ειδες εκεινον τον τα μυρια
ταλαντα οφειλοντα, ειτα μετα την εκεινων αφεσιν αποπνιγοντα τον εαυτου
συνδουλον υπερ εκατον δηναριων. οσα υπεστη κακα, και πως αθανατωι παρεδοθη
κολασει; Ου δεδοικας το υποδειγμα; ου φοβηι μη και αυτος τα αυτα παθηις; Και γαρ
και ημεις οφειλομεν τωι ∆εσποτηι πολλα και μεγαλα οφληματα· αλλ' ομως ανεχεται
και μακροθυμει, και ουτε επικειται, καθαπερ ημεις τοις συνδουλοις, ουτε αγχει και
αποπνιγει· καιτοιγε ει και το πολλοστον μερος αυτων ημας εβουληθη απαιτησαι,
παλαι αν απολωλειμεν. Ταυτ' ουν εννοουντες, αγαπητοι, ταπεινωθωμεν, και χαριν
εχωμεν τοις οφειλουσιν ημιν· γινονται γαρ ημιν, αν φιλοσοφωμεν, αφορμη
συγχωρησεως μεγιστης, και ολιγα διδοντες, πολλα ληψομεθα. Τι τοινυν απαιτεις
μετα βιας, δεον, ει και εκεινος εβουλετο δουναι, αυτον συγχωρησαι, ινα παρα του
Θεου το παν λαβηις; Νυνι δε παντα ποιεις και βιαζηι και φιλονεικεις, ωστε σοι μηδεν
αφεθηναι των σων· και δοκεις μεν επηρεαζειν τωι πλησιον, κατα δε σαυτου το ξιφος
ωθεις, αυξων την εν τηι γεεννηι κολασιν· ει δε μικρον ενταυθα φιλοσοφησεις,
ημερους σαυτωι τας ευθυνας ποιεις. Και γαρ ο Θεος δια τουτο ημας βουλεται
αρχεσθαι της τοιαυτης φιλοτιμιας, ινα αφορμην λαβηι του πλειονα ημιν αντιδουναι.
Ὅσους τοινυν οφειλετας εχεις και χρηματων και αμαρτηματων, παντας αφεις
ελευθερους, τον Θεον απαιτει της τοιαυτης μεγαλοψυχιας την αμοιβην. Ἕως μεν
γαρ αν εκεινοι σοι ωσιν οφειλοντες, ουχ εξεις τον Θεον οφειλετην· εαν δε εκεινους
αφηις, δυνησηι τον Θεον κατασχειν, και απαιτησαι μετα πολλης της φιλοτιμιας της
τοσαυτης φιλοσοφιας την αμοιβην. Ει γαρ ανθρωπος παρελθων και ιδων σε τον
υπευθυνον κατεχοντα, και κελευσας εκεινον μεν αφειναι, προς δε αυτον εχειν τον
υπερ εκεινου λογον, ουκ αν ελοιτο αγνωμονησαι μετα την αφεσιν, ατε εφ' εαυτον το
παν μεταθεις· πως ο Θεος ου πολλαπλασιονα και μυριοπλασιονα αποδωσει, οταν δια
το αυτου προσταγμα τους υπευθυνους ημιν οντας, μη μικρον, μη μεγα εγκαλεσαντες,
αφωμεν απελθειν ανευθυνους γενομενους; Μη δη την προσκαιρον εννοωμεν
ηδονην την εγγινομενην ημιν εκ του τους υπευθυνους απαιτειν, αλλα την ζημιαν,
οσην εις το μελλον εντευθεν υπομενουμεν, εν τοις αθανατοις εαυτους
καταβλαπτοντες. Παντων ουν ανωτεροι γενομενοι, χαρισωμεθα και χρηματα και
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλημμεληματα τοις υπευθυνοις ημιν, ινα ημερους αυτοις ημιν τας ευθυνας
κατασκευασωμεν· και οπερ ουκ ισχυσαμεν δια της αλλης αρετης ανυσαι, τουτου δια
του μη μνησικακειν τοις πλησιον επιτυχοντες, των αιωνιων απολαυσωμεν αγαθων,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος,
νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.237 ΟΜΙΛΙΑ Ι ʹ. Μη νομισητε,
οτι ηλθον καταλυσαι τον νομον η τους προφητας. αʹ. Τις γαρ τουτο υπωπτευσεν η
τις ενεκαλεσεν ινα 57.238 προς τουτο ποιησηται την απαντησιν; Ουδε γαρ εκ 57.239
των ειρημενων τοιαυτη τις υποψια ετικτετο· το γαρ κελευειν πραους ειναι, και
επιεικεις, και ελεημονας, και καθαρους τηι καρδιαι, και υπερ δικαιοσυνης
αγωνιζεσθαι, ουδεν τοιουτον ενεδεικνυτο, αλλα και τουναντιον απαν. Τι δηποτε ουν
τουτο ειρηκεν; Ουχ απλως, ουδε εικη· αλλ' επειδη μειζονα των παλαιων εμελλε
νομοθετειν παραγγελματων, λεγων· Ἠκουσατε, οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· Ου
φονευσεις· εγω δε λεγω υμιν· Μηδε οργιζεσθε· και θειας τινος και ουρανιου
πολιτειας τεμνειν οδον· ινα μη το ξενον ταραξηι των ακουοντων τας ψυχας, και
διαστασιαζειν παρασκευασηι προς τα λεγομενα, ταυτηι κεχρηται τηι προδιορθωσει. Ει
γαρ και μη επληρουν τον νομον, αλλ' ομως πολληι κατειχοντο προς αυτον
συνειδησει, και τοις πραγμασιν αυτον καθ' εκαστην παραλυοντες την ημεραν, τα
γραμματα ηθελον μενειν ακινητα, και μηδενα προσθειναι πλεον αυτοις· μαλλον δε
προστιθεντων μεν ηνειχοντο των αρχοντων, ουκ επι το κρειττον δε, αλλ' επι το
χειρον. Και γαρ την εις τους γονεας τιμην ουτω παρελυον ταις εαυτων προσθηκαις·
και ετερα δε πλειονα των εγκειμενων εξελυον τοις ακαιροις τουτοις πλεονασμοις.
Ἐπει ουν ο Χριστος ουτε εξ ιερατικης φυλης ετυγχανεν ων, και απερ εμελλεν
εισηγεισθαι, προσθηκη τις ην, ου μην ελαττουσα, αλλ' επιτεινουσα την αρετην·
προειδως αμφοτερα ταυτα μελλοντα αυτους ταραττειν, πριν η τους θαυμαστους
εκεινους εγγραψαι νομους, εκβαλλει το μελλον αυτων υφορμειν τηι διανοιαι. Τι δε ην
το υφορμουν και αντικρουον; Ἐνομιζον αυτον ταυτα λεγοντα επ' αναιρεσει των
παλαιων νομιμων ποιειν. Ταυτην τοινυν ιαται την υπονοιαν. Και ουκ ενταυθα τουτο
ποιει μονον, αλλα και ετερωθι παλιν. Ἐπειδη γαρ αντιθεον εντευθεν αυτον ενομιζον
ειναι, απο του το Σαββατον μη τηρειν, θεραπευων αυτων την τοιαυτην υποψιαν,
κακει παλιν τιθησιν απολογιας, τας μεν εαυτωι πρεπουσας, ωσπερ οταν λεγηι, Ὁ
Πατηρ μου εργαζεται, καγω εργαζομαι· τας δε πολυ το συγκαταβατικον εχουσας,
οιον ως οταν εις μεσον παραγηι προβατον απολλυμενον εν Σαββατωι, και δεικνυηι δια
την εκεινου σωτηριαν τον νομον κινουμενον, και περιτομης μνημονευηι το αυτο
τουτο ποιουσης παλιν. ∆ιο δη και ταπεινοτερα φθεγγεται πολλακις ρηματα, ινα το
δοκειν ειναι αντιθεος ανεληι. ∆ια τουτο ο μυριους νεκρους εγειρας λογωι μονωι,
ηνικα τον Λαζαρον εκαλει, και ευχην προσεθηκεν· ειτα, ινα μη τουτο ελαττονα
αυτον δειξηι του γεγεννηκοτος, διορθουμενος την υπονοιαν, επηγαγεν, οτι Ταυτα
ειπον δια τον οχλον τον περιεστωτα, ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας. Και ουτε
παντα ως αυθεντων εργαζεται, ινα την εκεινων ασθενειαν διορθωσηται· ουτε παντα
ευχομενος ποιει, ινα μη τοις μετα ταυτα καταλιπηι πονηρας υποψιας υποθεσιν, ως
ασθενων και αδυνατως εχων· αλλα μιγνυσι ταυτα εκεινοις, κακεινα τουτοις. Και
ουδε τουτο απλως ποιει, αλλα μετα της αυτωι προσηκουσης συνεσεως. Τα γαρ
μειζονα εξουσιαστικως ποιων, εν τοις ελαττοσιν εις τον ουρανον αναβλεπει.
Ἁμαρτηματα μεν γαρ λυων, και τα αποῤρητα αποκαλυπτων, και παραδεισον
ανοιγνυς, και δαιμονας απελαυνων, και λεπρους καθαριζων, και θανατον χαλινων,
και νεκρους εγειρων μυριους, εξ επιταγματος παντα εποιει. Ἡνικα δε, ο πολλωι
57.240 τουτων ελαττον ην, αρτους εξ ολιγων πολλους παρεσκευαζε πηγαζειν, τοτε
εις ουρανον ανεβλεπε, δεικνυς οτι ου δι' ασθενειαν τουτο εργαζεται. Ὁ γαρ τα
μειζονα δυνηθεις μετ' εξουσιας ποιησαι, πως αν εν τοις ελαττοσιν ευχης εδεηθη;
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλλ', οπερ εφην, ινα εκεινων επιστομισηι την αναισχυντιαν, τουτο ποιει. Το αυτο
τοινυν και εν τοις ρημασιν, οταν ακουσηις αυτου ταπεινα φθεγγομενου, λογιζου. Και
γαρ πολλαι και των ρηματων και των πραγματων των τοιουτων εισιν αιτιαι· οιον,
το μη νομιζεσθαι αλλοτριον ειναι του Θεου, το παντας παιδευειν αυτον και
θεραπευειν, το ταπεινοφροσυνην διδασκειν, το σαρκα περικεισθαι, το μη δυνασθαι
Ἰουδαιους παντα αθροως ακουειν, το διδασκειν μηδεν μεγα περι εαυτων
φθεγγεσθαι. ∆ια τουτο πολλα ταπεινα αυτος περι εαυτου πολλακις ειπων, τα μεγαλα
ετεροις αφιησι λεγειν. βʹ. Αυτος μεν γαρ Ἰουδαιοις διαλεγομενος ελεγε· Προ του
Ἀβρααμ γενεσθαι, εγω ειμι· ο μαθητης δε αυτου ουχ ουτως, αλλ', Ἐν αρχηι ην ο
Λογος, και ο Λογος ην προς τον Θεον, και Θεος ην ο Λογος. Παλιν, οτι ουρανον και
γην και θαλατταν αυτος εποιησε, και τα ορωμενα και τα αορατα παντα, αυτος μεν
ουδαμου σαφως ειρηκεν· ο δε μαθητης μετα πολλης της παῤρησιας, ουδεν
υποστειλαμενος, και απαξ και δις και πολλακις τουτο φησι, Παντα δι' αυτου εγενετο,
γραφων· και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν· και, Ἐν τωι κοσμωι ην, και ο κοσμος δι'
αυτου εγενετο. Και τι θαυμαζεις, ει ετεροι μειζονα περι αυτου ειρηκασιν, ων αυτος
ειρηκεν, οπου γε πολλα δια των πραγματων επιδεικνυμενος, δια των ρηματων
σαφως ουκ ελεγεν; Ὅτι γαρ τον ανθρωπον αυτος εποιησεν, εδειξε σαφως και δια του
τυφλου· ηνικα δε περι της εν αρχηι πλασεως ο λογος ην αυτωι, ουκ ειπεν, οτι Ἐγω
εποιησα, αλλ', Ὁ ποιησας, αρσεν και θηλυ εποιησεν αυτους. Παλιν, οτι τον κοσμον
εδημιουργησε και τα εν αυτωι, δια των ιχθυων, δια του οινου, δια των αρτων, δια της
γαληνης της εν τηι θαλασσηι, δια της ακτινος, ην απεστρεψεν εν τωι σταυρωι, δια
πλειονων ετερων απεδειξε· ρημασι δε ουδαμου τουτο σαφως ειπεν, αλλ' οι μαθηται
συνεχως τουτο φθεγγονται, και Ἰωαννης, και Παυλος και Πετρος. Ει γαρ εκεινοι, οι
νυκτωρ και μεθ' ημεραν ακουοντες αυτου διαλεγομενου, και θαυματουργουντα
βλεποντες, και οις κατ' ιδιαν πολλα επελυσε, και τοσαυτην εδωκε δυναμιν, ως και
νεκρους εγειρειν, και ουτως απηρτισμενους ειργασατο, ως παντα αφειναι δι' αυτον,
μετα την τοσαυτην αρετην και φιλοσοφιαν ουκ ισχυον τα παντα βαστασαι προ της
του Πνευματος χορηγιας· πως δημος Ἰουδαικος, και συνεσεως αμοιρος, και της
τοσαυτης αρετης απολιμπανομενος, και εκ του παρατυγχανοντος παραγινομενος
τοις γινομενοις η τοις λεγομενοις ποτε, μη αλλοτριον αυτον ειναι του των ολων
Θεου επεισθη, ει μη τοσαυτηι συγκαταβασει δια παντων εχρησατο; ∆ια γαρ τοι τουτο,
και οτε το Σαββατον ελυεν, ου προηγουμενως την τοιαυτην εισηγε νομοθεσιαν,
αλλα ποικιλας και πολλας συντιθησιν απολογιας. Ει δε μιαν εντολην μελλων
αναπαυειν, τοσαυτηι κεχρηται λογων οικονομιαι, ινα μη πληξηι τους ακουοντας·
πολλωι μαλλον προσθεις ολοκληρωι τωι νομωι ολοκληρον ετεραν νομοθεσιαν, πολλης
εδειτο της κατασκευης και της θεραπειας, ωστε μη θορυβησαι τους ακροωμενους
τοτε. ∆ια δη τουτο ουδε περι της θεοτητος της αυτου 57.241 πανταχου φαινεται
σαφως παιδευων. Ει γαρ η του νομου προσθηκη τοσουτον αυτους εθορυβει, πολλωι
μαλλον το Θεον εαυτον αποφαινειν. ∆ια τουτο πολλα καταδεεστερα της οικειας
φθεγγεται αξιας· και ενταυθα μελλων εκβαινειν εις την του νομου προσθηκην,
πολληι τηι προδιορθωσει κεχρηται. Ουδε γαρ απαξ ειπεν, οτι Ου λυω τον νομον, αλλα
και δευτερον αυτο παλιν ανελαβε, και ετερον προσεθηκε μειζον. Ειπων γαρ, Μη
νομισητε οτι ηλθον καταλυσαι, επηγαγεν, Ουκ ηλθον καταλυσαι, αλλα πληρωσαι.
Τουτο δε ουκ Ἰουδαιων εμφραττει την αναισχυντιαν μονον, αλλα και των αιρετικων
αποῤραπτει τα στοματα, των εκ του διαβολου λεγοντων ειναι την Παλαιαν. Ει γαρ
καταλυσαι την εκεινου τυραννιδα παρεγενετο ο Χριστος, πως ταυτην ου μονον ου
καταλυει, αλλα και πληροι; Ου γαρ μονον ειρηκεν, οτι Ου καταλυω· καιτοι ηρκει
τουτο· αλλ' οτι και Πληρω· οπερ ου μονον ουκ εναντιουμενου ην, αλλα και
συγκροτουντος αυτην. Και πως ου κατελυσε; φησι· πως δε και επληρωσεν, η τον
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομον, η τους προφητας; Τους προφητας μεν, δι' ων τα περι αυτου λεχθεντα απαντα
τοις εργοις εβεβαιωσε· διο και καθ' εκαστον ο ευαγγελιστης ελεγεν· Ἵνα πληρωθηι το
ρηθεν υπο του προφητου· και ηνικα ετεχθη, και ηνικα τα παιδια τον θαυμαστον
υμνον ηιδεν εις αυτον, και ηνικα επι της ονου εκαθισε, και εφ' ετερων δε πλειονων
το αυτο τουτο επληρωσεν· απερ παντα εμελλον απληρωτα ειναι, ει μη παρεγενετο.
Τον δε νομον ουχ ενι μονον, αλλα και δευτερωι και τριτωι επληρωσε τροπωι. Ἑνι μεν,
τωι μηδεν παραβηναι των νομιμων. Ὅτι γαρ παντα αυτον επληρωσεν, ακουσον τι
φησι τωι Ἰωαννηι· Ουτω γαρ πρεπον εστιν ημιν πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Και
Ἰουδαιοις δε ελεγε· Τις εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας; Και τοις μαθηταις δε
παλιν· Ἔρχεται ο αρχων του κοσμου τουτου, και εν εμοι ευρισκει ουδεν. Και ο
προφητης δε ανωθεν ελεγεν, οτι αμαρτιαν ουκ εποιησεν. Ἑνι μεν ουν αυτον
επληρωσε τουτωι τωι τροπωι· ετερωι δε, τωι και δι' ημων τουτο ποιησαι. Το γαρ
θαυμαστον τουτο εστιν, οτι ου μονον αυτος επληρωσεν, αλλα και ημιν εχαρισατο
τουτο. Ὅπερ και ο Παυλος δηλων ελεγεν· Ὅτι Τελος νομου Χριστος εις δικαιοσυνην
παντι τωι πιστευοντι. Και την αμαρτιαν δε αυτον ελεγε Κριναι εν τηι σαρκι, ινα το
δικαιωμα του νομου πληρωθηι εν ημιν τοις μη κατα σαρκα περιπατουσι. Και παλιν·
Νομον ουν καταργουμεν δια της πιστεως; Μη γενοιτο. Ἀλλα νομον ιστωμεν. Ἐπειδη
γαρ ο νομος τουτο εσπουδαζε, δικαιον ποιησαι τον ανθρωπον, ητονει δε, ελθων
αυτος, και τροπον εισαγαγων δικαιοσυνης τον δια της πιστεως, εστησε του νομου το
βουλημα· και οπερ ουκ ισχυσε δια γραμματων εκεινος, τουτο αυτος δια της πιστεως
ηνυσε. ∆ια τουτο φησιν· Ουκ ηλθον καταλυσαι τον νομον. γʹ. Ει δε τις ακριβως
εξετασειε, και ετερον τριτον τροπον ευρησει, καθ' ον τουτο γεγονε. Ποιον δη τουτον;
Τον της μελλουσης νομοθεσιας, ηνπερ εμελλε παραδιδοναι. Ου γαρ αναιρεσις των
προτερων, αλλ' επιτασις και πληρωσις ην τα λεγομενα. Του γαρ μη φονευειν ουκ
αναιρεσις το μη οργιζεσθαι, αλλα πληρωσις και πλειων ασφαλεια· και των αλλων
απαντων. ∆ιο δη και τα σπερματα τουτων προκαταβαλο 57.242 μενος ανυποπτως
τοτε, οτε σαφεστερον εμελλεν εκ της παραθεσεως των παλαιων και νεων νομιμων
επι εναντιωσει υποπτευεσθαι, τηι προδιορθωσει κεχρηται. Αινιγματωδως μεν γαρ
αυτα και ηδη κατεβαλετο δια των ειρημενων. Το γαρ, Μακαριοι οι πτωχοι, ταυτον
εστι τωι μη οργιζεσθαι· και το, Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι, τωι μη εμβλεψαι εις
γυναικα προς επιθυμιαν· και το μη θησαυριζειν θησαυρους επι της γης, τωι, Μακαριοι
οι ελεημονες, συναιδει· και το πενθειν δε, και το διωκεσθαι, και ονειδιζεσθαι, ισον
εστι τωι δια της στενης πυλης εισιεναι· και το πειναιν και διψαιν την δικαιοσυνην,
ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η εκεινο, ο μετα ταυτα φησιν, οτι Ὅσα αν θελητε ινα
ποιωσιν υμιν οι ανθρωποι, και υμεις ποιειτε αυτοις. Και τον ειρηνοποιον μακαρισας,
παλιν το αυτο σχεδον ειρηκεν, οτε εκελευσεν αφειναι το δωρον, και επι την
καταλλαγην σπευδειν του λελυπημενου, και το ευνοειν τωι αντιδικωι. Ἀλλ' εκει μεν
τα επαθλα των κατορθουντων τεθεικεν, ενταυθα δε των μη ποιουντων τας
τιμωριας. ∆ιοπερ εκει μεν ελεγεν, οτι οι πραεις κληρονομησουσι γην· ενταυθα δε, ο
μωρον καλων τον αδελφον αυτου, ενοχος εσται τηι γεεννηι του πυρος. Και εκει μεν,
οτι τον Θεον οψονται οι καθαροι τηι καρδιαι· ενταυθα δε, οτι μοιχος εστιν
απηρτισμενος ο ακολαστως ιδων· και τους ειρηνοποιους υιους Θεου καλεσας εκει,
ενταυθα ετερωθεν φοβει λεγων· Μη ποτε σε παραδωι ο αντιδικος τωι κριτηι. Ουτω και
τους πενθουντας και τους διωκομενους μακαριζων εν τοις εμπροσθεν, εν τοις μετα
ταυτα το αυτο τουτο κατασκευαζων, απωλειαν απειλει τοις μη ταυτην ερχομενοις
την οδον· οι γαρ δια της πλατειας βαδιζοντες, φησιν, εκει καταστρεφουσι. Και το, Ου
δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμωναι, ισον ειναι μοι δοκει τωι, Μακαριοι οι
ελεημονες, και, Οι πεινωντες την δικαιοσυνην. Ἀλλ', οπερ εφην, επειδη μελλει
τρανοτερον αυτα λεγειν, και ου τρανοτερον μονον, αλλα και πλειονα των
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρημενων προστιθεναι παλιν (ουκετι γαρ ελεημονα ζητει μονον, αλλα και του
χιτωνισκου εξιστασθαι κελευει· ουδε πραον απλως, αλλα και την ετεραν σιαγονα
στρεφειν τωι βουλομενωι ραπιζειν), την δοκουσαν αντιθεσιν ειναι προτερον αναιρει.
∆ια δη τουτο, οπερ εφθην ειπων, ουδε απαξ τουτο ειρηκεν, αλλα και δευτερον.
Ειπων γαρ, Μη νομισητε, οτι ηλθον καταλυσαι, επηγαγεν· Ουκ ηλθον καταλυσαι,
αλλα πληρωσαι. Ἀμην γαρ λεγω υμιν· Ἐαν παρελθηι ο ουρανος και η γη, ιωτα εν η
μια κεραια ου μη παρελθηι του νομου, εως αν παντα γενηται. Ὃ δε λεγει, τοιουτον
εστιν· Ἀμηχανον ατελεστον μειναι, αλλα και το βραχυτατον αυτου πληρωθηναι δει.
Ὅπερ αυτος εποιησε, μετα ακριβειας αυτον απασης απαρτισας. Ἐνταυθα δε ημιν
αινιττεται, οτι και ο κοσμος απας μετασχηματιζεται. Και ουχ απλως αυτο τεθεικεν,
αλλ' ινα επαρηι τον ακροατην, και δειξηι δικαιως ετεραν εισαγαγων πολιτειαν· ειγε
μελλοι και τα της κτισεως απαντα μετασχηματιζεσθαι, και το των ανθρωπων γενος
προς ετεραν καλεισθαι πατριδα, και βιου παρασκευην υψηλοτεραν. Ὃς εαν ουν λυσηι
μιαν των εντολων τουτων των ελαχιστων, και διδαξηι ουτω τους ανθρωπους,
ελαχιστος κληθησεται εν τηι 57.243 βασιλειαι των ουρανων. Ἐπειδη γαρ απηλλαξεν
εαυτον της πονηρας υποψιας, και τους βουλομενους αντιλεγειν επεστομισε, τοτε
λοιπον και φοβει, και απειλην τιθησι μεγιστην υπερ της μελλουσης νομοθεσιας. Ὅτι
γαρ ουχ υπερ των παλαιων νομων ειρηκεν, αλλ' υπερ ων αυτος εμελλε νομοθετειν,
ακουσον των εξης. Λεγω γαρ υμιν, φησιν· Ἐαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων
πλεον των γραμματεων και Φαρισαιων, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των
ουρανων. Ει δε περι των παλαιων ηπειλει νομων, πως ελεγεν, Ἐαν μη περισσευσηι;
Τους γαρ τα αυτα ποιουντας, απερ εποιουν εκεινοι, ουκ ην περισσευσαι κατα τον της
δικαιοσυνης λογον. Ἀλλα ποιον ην το περισσον; Το μη οργισθηναι, το μηδε
εμβλεψαι εις γυναικα ακολαστως. δʹ. Τινος ουν ενεκεν ελαχιστας αυτας εκαλεσε,
καιτοι ουτω μεγαλας και υψηλας ουσας; Ἐπειδη αυτος την νομοθεσιαν εισαγειν
εμελλεν. Ὥσπερ γαρ εαυτον εταπεινωσε, και μετρια πολλαχου περι εαυτου
φθεγγεται· ουτω και περι της εαυτου νομοθεσιας, παιδευων ημας καν τουτωι
πανταχου μετριαζειν. Ἄλλως δε και επειδη καινοτομιας εδοκει τις υποψια ειναι,
υπεσταλμενως τεως κεχρηται τωι λογωι. Ὅταν δε ακουσηις ελαχιστον εν τηι βασιλειαι
των ουρανων, μηδεν αλλο υποπτευε η γεενναν και κολασιν. Βασιλειαν γαρ οιδεν
ουχι την απολαυσιν μονον λεγειν, αλλα και τον καιρον της αναστασεως, και την
παρουσιαν εκεινην την φοβεραν. Ἐπει πως αν εχοι λογον, τον μεν ειποντα τον
αδελφον μωρον, και μιαν παραβαντα εντολην, εις την γεενναν εμπεσειν· τον δε
ολας λυοντα, και ετερους εις τουτο εναγοντα, εν τηι βασιλειαι ειναι; Ου τοινυν τουτο
φησιν, αλλ' οτι εν εκεινωι τωι καιρωι ελαχιστος εσται, απεῤριμμενος, εσχατος· ο δε
εσχατος παντως εις την γεενναν εμπεσειται τοτε. Και γαρ Θεος ων προηιδει την των
πολλων ραιθυμιαν, και οτι μελλουσι τινες υπερβολης νομιζειν ειναι τα ειρημενα
μονης, και συλλογιζεσθαι τους νομους, και λεγειν· Ἐαν ουν τις μωρον καλεσηι,
κολαζεται; εαν ουν ιδηι τις απλως, μοιχος γινεται; ∆ιο δη ταυτην προαναιρων την
ολιγωριαν, απειλην τεθεικε μεγιστην εκατεροις, και τοις παραβαινουσι, και τοις
ετερους εις τουτο εναγουσιν. Ειδοτες τοινυν την απειλην, μητε αυτοι παραβαινωμεν,
μητε τους βουλομενους ταυτα φυλαττειν εκλυωμεν. Ὃς δ' αν ποιησηι και διδαξηι,
φησι, μεγας κληθησεται. Ου γαρ εαυτοις δει χρησιμους ειναι μονον, αλλα και
ετεροις. Και γαρ ουκ ισος ο μισθος τωι εαυτον κατορθουντι, και τωι μεθ' εαυτου και
ετερον προστιθεντι. Ὥσπερ γαρ το διδασκειν ανευ του ποιειν, κρινει τον διδασκοντα
(Ὁ γαρ διδασκων, φησιν, ετερον, σεαυτον ου διδασκεις;)· ουτω το ποιειν μεν, ετεροις
δε μη υφηγεισθαι, ελαττοι τον μισθον. ∆ει τοινυν εν εκατεροις ακρον ειναι, και
προτερον εαυτον κατορθωσαντα, ουτω και επι την των αλλων εκβηναι επιμελειαν.
∆ια γαρ τουτο και αυτος την ποιησιν προ της διδασκαλιας εθηκε, δεικνυς οτι ουτω
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαλιστα τις διδαξαι δυνησεται, ετερως δε ουδαμως. Ἀκουσεται γαρ· Ἰατρε,
θεραπευσον σεαυτον. Ὁ γαρ εαυτον διδαξαι μη δυνηθεις και ετερους επιχειρων
διορθουν, πολλους εξει τους κωμωιδουντας 57.244 αυτον· μαλλον δε ουδε διδαξαι ο
τοιουτος δυνησεται, των πραγματων αντιφθεγγομενων αυτωι. Ἂν δε εκατερωθεν
απηρτισμενος ηι, μεγας κληθησεται εν τηι βασιλειαι των ουρανων. Λεγω γαρ υμιν·
Ἐαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων πλεον των γραμματεων και Φαρισαιων, ου
μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων. Ἐνταυθα δικαιοσυνην την πασαν
αρετην λεγει, ωσπερ και περι του Ἰωβ διαλεγομενος ελεγε· Και ην ανθρωπος
αμεμπτος, δικαιος. Κατα τουτο και ο Παυλος το σημαινομενον δικαιον εκεινον
εκαλεσεν, ωι μηδε νομον κεισθαι ελεγε· ∆ικαιωι γαρ νομος ου κειται, φησι. Και
πολλαχου δε αλλαχου τουτο το ονομα επι της αρετης της καθολου κειμενον ευροι
τις αν. Συ δε μοι σκοπει της χαριτος την επιδοσιν, οπου τους μαθητας τους νεηλυδας
των εν τηι Παλαιαι διδασκαλων κρειττους ειναι βουλεται. Γραμματεων γαρ ενταυθα
και Φαρισαιων ουχ απλως ειπε των παρανομων, αλλα των κατορθουντων· ου γαρ
αν, ει μη κατωρθουν, εφησεν εχειν δικαιοσυνην, ουδε αν την ουκ ουσαν παρεβαλε
τηι ουσηι. Ὅρα δε και ενταυθα πως συνιστησι την Παλαιαν, συγκρισιν ποιουμενος
ταυτης προς εκεινην· οπερ δεικνυσιν ομοφυλον αυτην ουσαν και συγγενη· το γαρ
πλεον και ελαττον του αυτου γενους εστιν. Ου τοινυν διαβαλλει την Παλαιαν, αλλ'
επιταθηναι αυτην βουλεται. Ει δε ην πονηρα, ουκ αν το πλεον εζητησεν, ουδ' αν
αυτην διωρθωσεν, αλλ' εξεβαλεν αν. Και πως. φησιν, ει τοιαυτη εστιν, εις την
βασιλειαν ουκ εισαγει; Νυν ουκ εισαγει τους μετα την του Χριστου παρουσιαν
πολιτευομενους, ατε δη πλειονος απολελαυκοτας δυναμεως, και μειζονα
οφειλοντας αγωνιζεσθαι· επει τους γε αυτης τροφιμους εισαγει απαντας. Και γαρ
Πολλοι απο ανατολων και δυσμων ηξουσι, φησι, και ανακλιθησονται εις κολπους
Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ. Και ο Λαζαρος δε των μεγαλων απολαυων επαθλων,
εν τοις εκεινου κολποις φαινεται ενδιαιτωμενος. Και παντες οσοι μεθ' υπερβολης
ελαμψαν εν τηι Παλαιαι, δια ταυτης ελαμψαν απαντες. Και ο Χριστος δε, ει πονηρα τις
ην και αλλοτρια, ουκ αν αυτην επληρωσεν ελθων απασαν. Ει γαρ υπερ του τους
Ἰουδαιους επισπασασθαι τουτο εποιει μονον, και ουχ ωστε δειξαι συγγενη ταυτην
ουσαν τηι Καινηι και συμβαινουσαν· τινος ενεκεν ουχι και τα των Ἑλληνων επληρου
νομιμα τε και εθη, ινα Ἕλληνας επισπασηται; εʹ. Ὥστε πανταχοθεν δηλον, οτι ου δια
το πονηρα ειναι ουκ εισαγει, αλλα δια το μειζονων εντολων ειναι καιρον. Ει δε
ατελεστερα εστι της Καινης, ουδε τουτο δεικνυσιν αυτην πονηραν· επει κατα τουτο
και η Καινη το αυτο τουτο πεισεται. Και γαρ η ταυτης γνωσις προς την μελλουσαν
συγκρινομενη, μερικη τις εστι και ατελης, και καταργειται εκεινης ελθουσης· Ὅταν
γαρ ελθηι, φησι, το τελειον, τοτε το εκ μερους καταργηθησεται· οπερ επαθεν η
Παλαια παρα της Καινης. Ἀλλ' ου δια τουτο αυτην διαβαλουμεν, καιτοι και αυτη
υπεξισταται, οταν της βασιλειας επιτυχωμεν· Τοτε γαρ το εκ μερους
καταργηθησεται, φησιν· αλλ' ομως μεγαλην αυτην ειναι φαμεν. Ἐπει ουν και
μειζονα τα επαθλα, και πλειων η παρα του Πνευματος δυναμις, εικοτως και 57.245
μειζονα απαιτει τα χαρισματα. Ουκετι γαρ γη ρεουσα γαλα και μελι, ουδε γηρας
λιπαρον, ουδε πολυπαιδια, ουδε σιτος και οινος, και ποιμνια και βουκολια· αλλ'
ουρανος, και τα εν ουρανοις αγαθα, και υιοθεσια, και αδελφοτης η προς τον
Μονογενη, και κοινωνια κληρονομιας, και το συνδοξασθηναι και συμβασιλευσαι,
και τα μυρια επαθλα εκεινα. Ὅτι δε και πλειονος βοηθειας απελαυσαμεν, ακουσον
του Παυλου λεγοντος· Ουδεν αρα κατακριμα νυν τοις εν Χριστωι Ἰησου, μη κατα
σαρκα περιπατουσιν, αλλα κατα πνευμα. Ὁ γαρ νομος του Πνευματος της ζωης
ηλευθερωσε με απο του νομου της αμαρτιας και του θανατου. Ἀπειλησας τοινυν τοις
παραβαινουσι, και μεγαλα επαθλα θεις τοις κατορθουσι, και δειξας οτι δικαιως
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλεον ημας απαιτει των προτερων μετρων, αρχεται της νομοθεσιας λοιπον, ουχ
απλως, αλλα κατα συγκρισιν των παλαιων νομιμων· δυο ταυτα δειξαι βουλομενος,
οτι τε ου μαχομενος τοις προτεροις, αλλα και σφοδρα συμφωνων ταυτα νομοθετει,
και οτι εικοτως και σφοδρα ευκαιρως τα δευτερα εκεινοις προστιθησιν. Ὅπερ ινα και
σαφεστερον γενηται, αυτων επακουσωμεν των του νομοθετου ρηματων. Τι ουν
αυτος φησιν; Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· Ου φονευσεις. Καιτοι ο και εκεινα
δους, αυτος εστιν· αλλα τεως απροσωπως αυτα τιθησιν. Ειτε γαρ ειπεν, οτι
Ἠκουσατε οτι ειπον τοις αρχαιοις, δυσπαραδεκτος ο λογος εγινετο, και πασιν αν
προσεστη τοις ακουουσιν· ειτε αυ παλιν ειπων, οτι Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις
αρχαιοις παρα του Πατρος μου, επηγαγεν, Ἐγω δε λεγω, μειζων αν εδοξεν ειναι ο
αυθαδιασμος. ∆ιο δη απλως αυτο τεθεικεν, εν μονον απ' αυτου κατασκευαζων, το
δειξαι οτι εις καιρον ηλθε τον προσηκοντα ταυτα λεγων. Τωι γαρ ειπειν, Ὅτι εῤρεθη
τοις αρχαιοις, ενεφηνε πολυν τον χρονον, εξ ου την εντολην ταυτην ελαβον. Τουτο
δε εποιησεν, ινα εντρεψηι τον ακροατην τον αναδυομενον προς τα υψηλοτερα
εκβηναι των επιταγματων· ωσανει διδασκαλος παιδιωι ραιθυμουντι λεγοι· Ουκ οισθα
ποσον ανηλωσας χρονον συλλαβας μελετων; Τουτο δε και αυτος αινιττομενος τωι
των αρχαιων ονοματι, εκκαλειται λοιπον αυτους προς τα μειζονα των διδαγματων,
ωσανει ελεγεν· Ἀρκουντα εχετε χρονον ταυτα μελετωντες, και δει λοιπον προς τα
υψηλοτερα τουτων επειγεσθαι. Ευ δε και το μη συγχειν την ταξιν των εντολων, αλλ'
απο της προτερας αρξασθαι πρωτης, αφ' ης και ο νομος ηρξατο· και γαρ και τουτο
δεικνυντος εστι την συμφωνιαν. Ἐγω δε λεγω υμιν, οτι ο οργιζομενος τωι αδελφωι
αυτου εικη, ενοχος εσται τηι κρισει. Ειδες εξουσιαν απηρτισμενην; ειδες σχημα
νομοθετηι πρεπον; Τις γαρ προφητων ουτω ποτε εφθεγξατο; τις δικαιων; τις
πατριαρχων; Ουδεις· αλλα, Ταδε λεγει Κυριος. Ἀλλ' ουχ ο Υιος ουτως. Ἐκεινοι γαρ τα
του ∆εσποτου διηγγελλον, ουτος δε τα του Πατρος. Ὅταν δε ειπω τα του Πατρος, τα
αυτου λεγω· Τα γαρ εμα, φησι, σα εστι, και τα σα, εμα. Και οι μεν τοις ομοδουλοις, ο
δε τοις αυτου δουλοις ενομοθετει. Ἐρωτησωμεν τοινυν τους τον νομον
εκβαλλοντας· Το μη οργιζεσθαι του μη φονευειν εναντιον, η μαλλον εκεινου
τελειωσις τουτο και κατασκευη; Ευδηλον οτι τουτο εκεινου πληρωσις, και μειζον
τουτου ενεκεν. 57.246 Ὁ γαρ προς οργην ουκ εκφερομενος, πολλωι μαλλον φονου
αφεξεται· και ο θυμον χαλινων, πολλωι μαλλον τας χειρας καθεξει παρ' εαυτωι. Ῥιζα
γαρ του φονου, θυμος. Ὁ τοινυν την ριζαν εκκοπτων, πολλωι μαλλον αναιρησει τους
κλαδους· μαλλον δε ουδε φυναι την αρχην εασει. ʹ. Ουκουν ουκ επ' αναιρεσει του
νομου, αλλ' επι πλειονι ταυτα ενομοθετει φυλακηι. Τι γαρ βουλομενος ο νομος ταυτα
επεταξεν; Ουχ ινα μηδεις φονευηι τον πλησιον; Ουκουν του μαχομενου τωι νομωι, το
κελευειν φονευειν ην· το γαρ φονευειν του μη φονευειν εναντιον· ει δε μηδε
οργιζεσθαι επιτρεπει, οπερ ο νομος εβουλετο, τουτο μαλλον ιστησιν. Ου γαρ ομοιως
αφεξεται φονου ο μελετων μη φονευειν τωι και την οργην ανηιρηκοτι· ποῤρωτερω
γαρ ουτος εστηκε του τολμηματος. Ἵνα δε και ετερως αυτους ελωμεν, εις μεσον α
λεγουσιν αγαγωμεν απαντα. Τινα ουν εστιν α φασι; Λεγουσιν, οτι ο τον κοσμον
ποιησας Θεος, ο τον ηλιον ανατελλων επι πονηρους και αγαθους, ο βρεχων επι
δικαιους και αδικους, πονηρος τις εστιν. Οι δε επιεικεστεροι δηθεν αυτων τουτο μεν
παραιτουνται, δικαιον δε αυτον ειναι λεγοντες αποστερουσι του ειναι αγαθον·
ετερον δε τινα, τον ουκ οντα, ουτε ποιησαντα τι των οντων, Πατερα διδοασι τωι
Χριστωι. Και τον μεν ουκ αγαθον εν τοις αυτου μενειν, και τα αυτου διατηρειν φασι·
τον δε αγαθον των αλλοτριων εφιεσθαι, και ων ουκ εγενετο δημιουργος, τουτων
εξαιφνης βουλεσθαι γενεσθαι σωτηρα. Ειδες του διαβολου τα τεκνα, πως απο της
πηγης του πατρος φθεγγονται, αλλοτριουντες του Θεου την δημιουργιαν, του
Ἰωαννου βοωντος, οτι Εις τα ιδια ηλθε· και, Ὁ κοσμος δι' αυτου εγενετο; Ειτα τον
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομον εξεταζοντες τον εν τηι Παλαιαι, τον κελευοντα οφθαλμον αντι οφθαλμου και
οδοντα αντι οδοντος εκβαλλειν, επεμβαινουσιν ευθεως λεγοντες· Και πως αν
δυναιτο αγαθος ειναι ο ταυτα λεγων; Τι ουν προς ταυτα φαμεν; Ὅτι μεγιστον ειδος
φιλανθρωπιας εστιν. Ου γαρ ινα τους αλληλων εκκοπτωμεν οφθαλμους, τον νομον
εθηκε τουτον· αλλ' ινα φοβωι του μη παθειν υφ' ετερων, απεχωμεθα του δρασαι τι
τοιουτον ετερους. Ὥσπερ ουν τοις Νινευΐταις ηπειλησε καταστροφην, ουχ ινα
αυτους ανεληι (ει γαρ τουτο εβουλετο, σιγαιν εχρην), αλλ' ινα τωι φοβωι βελτιους
ποιησας, παυσηι την οργην· ουτω και τοις προχειρως επιπηδωσι τοις ετερων
οφθαλμοις τιμωριαν εθηκεν, ινα καν απο προαιρεσεως αγαθης μη βουλωνται
απεχεσθαι της ωμοτητος, απο του φοβου κωλυθωσι λυμαινεσθαι ταις των πλησιον
οψεσιν. Ει δε εκεινο ωμοτητος, και το κατεχεσθαι τον ανδροφονον, και το
κωλυεσθαι τον μοιχον. Ἀλλ' ανοητων ταυτα τα ρηματα, και την εσχατην
μαινομενων μανιαν. Ἐγω γαρ τοσουτου δεω ταυτα ωμοτητος ειναι λεγειν, ως
ταναντια τουτοις φαναι ειναι παρανομα κατα ανθρωπινον λογισμον. Συ μεν γαρ
λεγεις, οτι επειδη οφθαλμον αντι οφθαλμου εκβαλλειν εκελευσε, δια τουτο ωμος·
εγω δε λεγω, οτι ει μη τουτο εκελευσε, τοτε αν εδοξε παρα τοις πολλοις τουτο ειναι
ο φῂς συ. Θωμεν γαρ τωι λογωι λελυσθαι τον νομον απαντα, και μηδενα την εκ
τουτου δεδοικεναι τιμωριαν, αλλ' εξειναι τοις πονηροις απασι μετα αδειας απασης
αυτων κεχρησθαι τωι τροπωι, και τοις μοιχοις, και τοις ανδροφονοις, και τοις
κλεπταις, και τοις επιορκοις, και τοις πατραλοιαις· αρα ουκ αν παντα ανω και κατω
γεγονε, και μυριων μιασματων και φονων πολεις, και 57.247 αγοραι, και οικιαι, και
γη, και θαλαττα, και πασα ενεπλησθη η οικουμενη; Παντι που δηλον. Ει γαρ νομων
οντων και φοβου και απειλης, μολις αι πονηραι επεχονται γνωμαι· ει και αυτη
ανηιρητο η ασφαλεια, τι το κωλυον την κακιαν αιρεισθαι; ποση δε ουκ αν
εισεκωμασεν εις τον ανθρωπινον βιον η λυμη; Ουδε γαρ τουτο ωμοτητος μονον, το
συγχωρειν τοις κακοις α βουλονται πραττειν· αλλα και ετερον ουκ ελαττον τουτου,
το τον ηδικηκοτα μεν ουδεν, κακως δε πασχοντα εικη και ματην, περιοραιν
απρονοητον. Ειπε γαρ μοι, ει τις ανθρωπους μοχθηρους πανταχοθεν συναγαγων, και
ξιφεσιν οπλισας, εκελευσε κατα την πολιν περιιεναι πασαν, και τους απαντωντας
κατασφαττειν απαντας, αρα αν ην τι τουτου θηριωδεστερον; Τι δε; ει τις ετερος τους
μεν υπ' εκεινου καθοπλισθεντας εδησε και καθειρξε μετα σφοδροτητος πασης, τους
δε αποσφαττεσθαι μελλοντας των ανομων εκεινων εξηρπασε χειρων· αρα αν ην τι
τουτου φιλανθρωποτερον; Ταυτα τοινυν και επι τον νομον μεταθες τα υποδειγματα.
Ὁ μεν γαρ κελευων οφθαλμον αντι οφθαλμου εξορυττειν, ωσπερ τινα δεσμον
ισχυρον τον φοβον ταις των πονηρων ενεβαλε ψυχαις, κακεινωι προσεοικε τωι τους
ξιφηρεις εκεινους καθειργνυντι· ο δε μηδεμιαν τιμωριαν αυτοις τιθεις, μονονουχι
οπλιζει τηι αδειαι, κακεινον μιμειται τον εγχειρισαντα αυτοις τα ξιφη, και κατα της
πολεως αφεντα πασης. ζʹ. Ὁραις πως ου μονον ωμοτητος, αλλα και πολλης
φιλανθρωπιας εστι τα επιταγματα; Ει δε βαρυν δια ταυτα καλεις τον νομοθετην και
φορτικον, ποιον επιπονωτερον, ειπε μοι, και βαρυτερον; το μη φονευειν, η το μηδε
οργιζεσθαι; τις σφοδροτερος, ο του φονου δικας απαιτων, η ο και της οργης, ο τον
μοιχον μετα την πραξιν υποβαλλων τηι τιμωριαι, η ο και της επιθυμιας αυτης
κελευων δικας διδοναι, και δικας αθανατους; Ὁρατε οτι εις τουναντιον αυτοις ο
λογος περιετραπη; και ο μεν της Παλαιας Θεος, ον φασιν ωμον ειναι, ευρεθησεται
ημερος και πραος· ο δε της Καινης, ον αγαθον ομολογουσι, φορτικος και βαρυς κατα
την εκεινων ανοιαν. Ἡμεις γαρ ενα και τον αυτον φαμεν εκατερων των ∆ιαθηκων
νομοθετην, προς το δεον παντα οικονομησαντα, και τηι των καιρων διαφοραι την
διαφοραν εκατερας της νομοθεσιας αρμοσαντα. Ουκουν ουτε εκεινα ωμα τα
επιταγματα, ουτε ταυτα επαχθη και φορτικα, αλλα μιας και της αυτης κηδεμονιας
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαντα. Ὅτι γαρ και την Παλαιαν αυτος εδωκεν, ακουσον τι φησιν ο Προφητης·
μαλλον δε τι (χρη λεγειν) εκεινος και ουτος· ∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην, ου κατα την
διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων. Ει δε ου δεχεται ταυτα ο τα Μανιχαιων
νοσων, ακουετω του Παυλου λεγοντος το αυτο τουτο παλιν· Ἀβρααμ γαρ δυο υιους
εσχεν, ενα εκ της παιδισκης, και ενα εκ της ελευθερας. Αυται δε εισι δυο διαθηκαι.
Ὥσπερ ουν εκει διαφοροι μεν αι γυναικες, εις δε ο ανηρ· ουτω και ενταυθα δυο μεν
αι διαθηκαι, εις δε ο νομοθετης. Και ινα μαθηις οτι μιας και της αυτης ημεροτητος ην,
εκει μεν φησιν, Ὀφθαλμον αντι οφθαλμου· ενταυθα δε, Ἐαν τις σε ραπισηι εις την
δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την αλλην. Ὥσπερ γαρ εκει τωι φοβωι του παθους
σωφρονιζει τον αδικουντα, ουτω και ενταυθα. Και πως, 57.248 φησιν, ο κελευων
αυτωι και την αλλην παρεχειν; Και τι τουτο; Ου γαρ τον φοβον εκλυων τουτο
επεταξεν, αλλα αυτωι κελευων παρεχειν του παντος εμφορεισθαι· ουδε ειπεν, οτι
Ἀτιμωρητος εκεινος μενει, αλλα, Συ μη κολασηις· ομου και τον πληττοντα μειζονως
φοβων επιμενοντα, και τον πληττομενον παραμυθουμενος. Ἀλλα ταυτα μεν, ως αν
τις ειποι, εν παροδωι περι πασων των εντολων ημιν ειρηται. Ἀναγκαιον δε επι το
προκειμενον ελθειν, και της ακολουθιας εχεσθαι των εμπροσθεν ειρημενων. Ὁ
οργιζομενος τωι αδελφωι αυτου εικη, ενοχος εσται τηι κρισει, φησιν. Ου γαρ παντη το
πραγμα ανειλε· πρωτον μεν, οτι ουκ εστιν ανθρωπον οντα παθων απηλλαχθαι· αλλα
κρατειν μεν δυνατον, εκτος δε αυτων παντελως ειναι αμηχανον· επειτα, οτι και
χρησιμον τουτι το παθος, αν μετα του προσηκοντος ειδωμεν αυτωι κεχρησθαι καιρου.
Σκοπει γουν ηλικα ειργασατο αγαθα η του Παυλου οργη, η κατα Κορινθιων τοτε
γενομενη. Και γαρ και εκεινους αυτη μεγαλης λυμης απηλλαξε· και το Γαλατων δε
εθνος ταυτηι παλιν εκπεπτωκος ανεκτησατο, και ετερους δε πλειους τουτων. Τις ουν
ο προσηκων της οργης καιρος; Ὅταν μη εαυτοις αμυνωμεν, αλλ' ετερους σκιρτωντας
ανεχωμεν, και ραιθυμουντας επιστρεφωμεν. Τις δε ο μη προσηκων; Ὅταν εαυτους
εκδικουντες τουτο ποιωμεν. Ὅπερ ουν και ο Παυλος κωλυων ελεγε Μη εαυτους
εκδικουντες, αγαπητοι, αλλα δοτε τοπον τηι οργηι. Ὅταν περι χρηματων μαχωμεθα.
Και γαρ και τουτο ανειλεν ειπων· ∆ιατι ου μαλλον αδικεισθε; διατι ου μαλλον
αποστερεισθε; Ὥσπερ γαρ αυτη περιττη, ουτως εκεινηι αναγκαια και λυσιτελης. Ἀλλ'
οι πολλοι τουναντιον ποιουσιν, εκθηριουμενοι μεν, ηνικα αν αδικωνται, εκλυομενοι
δε και μαλακιζομενοι, ηνικα αν ετερον επηρεαζομενον βλεπωσιν· απερ αμφοτερα
απεναντιας εστι τοις νομοις τοις ευαγγελικοις. Ου τοινυν το οργιζεσθαι παρανομον,
αλλα το ακαιρως τουτο ποιειν. ∆ια τουτο και ο Προφητης ελεγεν· Ὀργιζεσθε, και μη
αμαρτανετε. –Ὃς δ' αν ειπηι τωι αδελφωι αυτου, Ῥακα, ενοχος εσται τωι συνεδριωι.
Συνεδριον ενταυθα το δικαστηριον των Ἑβραιων φησι· τεθεικε δε αυτο νυν, ινα μη
πανταχου δοξηι ξενιζειν και καινοτομειν. Το δε Ῥακα τουτο ου μεγαλης εστιν
υβρεως ρημα, αλλα μαλλον καταφρονησεως και ολιγωριας τινος του λεγοντος.
Καθαπερ γαρ ημεις η οικεταις, η τισι των καταδεεστερων επιταττοντες λεγομεν·
Ἄπελθε συ, ειπε τωι δεινι συ· ουτω και οι τηι Συρων κεχρημενοι γλωττηι Ῥακα
λεγουσιν, αντι του, Συ, τουτο τιθεντες. Ἀλλ' ο φιλανθρωπος Θεος και τα μικροτατα
ανασπαι, καθηκοντως ημας κεχρησθαι αλληλοις κελευων, και μετα της προσηκουσης
τιμης, και ινα δια τουτων και τα μειζονα αναιρηται. Ὃς δ' αν ειπηι, Μωρε, ενοχος
εσται εις την γεενναν του πυρος. Πολλοις τουτο βαρυ και φορτικον εδοξεν ειναι το
επιταγμα, ειγε ρηματος ψιλου τοσαυτην μελλομεν διδοναι δικην· και τινες αυτο και
υπερβολικως μαλλον ειρησθαι φασιν. Ἀλλα δεδοικα μη λογοις εαυτους ενταυθα
απατησαντες, τοις εργοις εκει την εσχατην υπομεινωμεν τιμωριαν. ηʹ. ∆ιατι γαρ,
ειπε μοι, φορτικον ειναι δοκει το επιταγμα; Ουκ οισθα, οτι αι πλειους των τιμωριων
και των αμαρτηματων απο ρηματων εχουσι την αρχην· 57.249 Και γαρ βλασφημιαι
δια ρηματων, και αρνησεις δια ρηματων, και λοιδοριαι, και υβρεις, και επιορκιαι, και
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το ψευδομαρτυρειν [και αναιρειν]. Μη τοινυν οτι ρημα εστι ψιλον ιδηις· αλλ' ει μη
πολυν εχει τον κινδυνον, τουτο εξεταζε. Ἢ αγνοεις, οτι εν τωι της εχθρας καιρωι, της
οργης εκκαιομενης, και της ψυχης εμπιπραμενης, και το μικροτατον μεγα φαινεται,
και το μη λιαν υβριστικον φορτικον ειναι δοκει; Και πολλακις τα μικρα ταυτα και
φονον ετεκε, και πολεις ολοκληρους ανετρεψεν. Ὥσπερ γαρ, φιλιας ουσης, και τα
επαχθη κουφα· ουτως, εχθρας υποκειμενης, και τα μικρα αφορητα φαινεται· καν
απλως λεχθηι, μετα πονηρας υπονοιας ειρησθαι νομιζεται. Και καθαπερ επι πυρος, αν
μεν μικρος σπινθηρ ηι, καν μυρια παρακεηται ξυλα, ου ραιδιως αυτων επιλαμβανεται·
αν δε σφοδρα και υψηλη γενηται η φλοξ, ου ξυλων μονον, αλλα και λιθων και
πασης ευκολως της εμπεσουσης υλης αντεχεται, και δι' ων ειωθε σβεννυσθαι, δια
τουτων αναπτεται μειζονως· (τινες γαρ φασιν, οτι το τηνικαυτα ουχι ξυλα μονον και
στυππειον και τα αλλα τα καυστικα, αλλα και υδωρ εξακοντιζομενον μαλλον αυτης
αναῤριπιζει την δυναμιν)· ουτω δη και επι της οργης· οπερ αν φθεγξηται τις, τροφη
γεγονεν ευθεως τηι πονηραι ταυτηι πυραι. Ἅπερ απαντα προαναστελλων ο Χριστος,
τον μεν οργιζομενον εικη κατεδικασε τηι κρισει (δια τουτο και ειρηκεν, Ὁ
οργιζομενος ενοχος εσται τηι κρισει), τον δε λεγοντα, Ῥακα, τωι συνεδριωι. Ἀλλ' ουπω
ταυτα μεγαλα· ενταυθα γαρ αι τιμωριαι. ∆ια τουτο τωι μωρον ονομαζοντι το της
γεεννης προσεθηκε πυρ, νυν πρωτον γεεννης ονομα ειπων. Προτερον γαρ περι
βασιλειας πολλα διαλεχθεις, τοτε ταυτης εμνησθη· δεικνυς οτι εκεινη μεν της αυτου
φιλανθρωπιας και γνωμης εστιν, αυτη δε της ημετερας ραιθυμιας. Και ορα πως κατα
μικρον προεισιν εν ταις τιμωριαις, μονονουχι απολογουμενος σοι, και δεικνυς οτι
αυτος μεν ουδεν βουλεται τοιουτον απειλειν, ημεις δε αυτον εις τας τοιαυτας
ελκομεν αποφασεις. Σκοπει γαρ· Ειπον, φησι· Μη οργισθηις ματην, επει ενοχος ει τηι
κρισει. Κατεφρονησας του προτερου. Ὅρα τι ετεκεν η οργη· εις υβριν σε ευθεως
εξηγαγε· Ῥακα γαρ εκαλεσας τον αδελφον. Παλιν εθηκα ετεραν τιμωριαν, το
συνεδριον. Ἂν και ταυτην παριδων επι το χαλεπωτερον προελθηις, ουκετι σε τοις
συμμετροις τουτοις τιμωρουμαι, αλλα τηι της γεεννης αθανατωι κολασει, ινα μη
λοιπον και προς φονον αποπηδησηις. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεν υβρεως
αφορητοτερον, και ο μαλιστα δυναται δακνειν ανθρωπου ψυχην. Ὅταν δε και αυτο
το ρημα της υβρεως πληκτικωτερον ηι, διπλη γινεται η πυρα. Μη τοινυν το τυχον
νομισηις ειναι το καλεσαι μωρον. Ὅταν γαρ ωι των αλογων διεστηκαμεν, και ωι
μαλιστα εσμεν ανθρωποι, τωι νωι και τηι συνεσει, τουτο αφεληι τον αδελφον, πασης
αυτον απεστερησας της ευγενειας. Μη δη τοις ρημασιν απλως προσεχωμεν, αλλ' επι
των πραγματων αυτων γενομενοι και του παθους, λογισωμεθα οσην εργαζεται το
ρημα τουτο πληγην, και εις οσον προεισι κακον. ∆ια τουτο και ο Παυλος ου τους
μοιχους μονον και τους μαλακους, αλλα και τους λοιδορους της βασιλειας εξεβαλε·
και μαλα εικοτως. Ὁ γαρ υβριστης το της αγαπης καλον λυμαινεται, και μυριοις τον
πλησιον περιβαλλει δεινοις, και διηνεκεις 57.250 απεχθειας εργαζεται, και τα του
Χριστου διασπαι μελη, και την τωι Θεωι ποθεινην ειρηνην καθ' εκαστην απελαυνει
την ημεραν, πολλην τωι διαβολωι δια των υβρεων διδους την ευρυχωριαν, και
ισχυροτερον εκεινον ποιων. ∆ια τουτο και ο Χριστος τα νευρα της εκεινου δυναμεως
εκκοπτων, τουτον τον νομον εισηγαγε. Και γαρ πολυς αυτωι της αγαπης ο λογος. Ἡ
γαρ των αγαθων μητηρ απαντων, και το των μαθητων γνωρισμα, και η παντα
συνεχουσα τα καθ' ημας, αυτη μαλιστα παντων εστιν. Εικοτως ουν τας ριζας της
λυμαινομενης αυτην απεχθειας και τας πηγας μετα πολλης αναιρει της
σφοδροτητος. Μη τοινυν υπερβολης τινος ειναι νομιζε τα λεγομενα, αλλ' εννοησας
τα εξ αυτων κατορθουμενα, θαυμασον των νομων τουτων την ημεροτητα. Ουδεν
γαρ τωι Θεωι περισπουδαστον, ως το ηνωσθαι και συνδεδεσθαι ημας αλληλοις. ∆ια
τουτο και δι' εαυτου και δια των μαθητων αυτου, και των εν τηι Καινηι και των εν τηι
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παλαιαι, πολυν υπερ της εντολης ταυτης ποιειται τον λογον, και σφοδρος εστιν
εκδικος και τιμωρος των του πραγματος καταφρονουντων. Και γαρ ουδεν ουτω την
πονηριαν εισαγει πασαν και ριζοι, ως η της αγαπης αναιρεσις. ∆ια τουτο και ελεγεν·
Ὅταν πληθυνθηι η ανομια, ψυγησεται η αγαπη των πολλων. Ουτως ο Καιν
αδελφοκτονος εγενετο, ουτως ο Ἡσαυ, ουτως οι του Ἰωσηφ αδελφοι· ουτω τα μυρια
εισεκωμασε κακα, ταυτης διασπωμενης. ∆ια δη τουτο και αυτος τα λυμαινομενα
ταυτην μετα πολλης παντοθεν αναιρει της ακριβειας. θʹ. Και ουδε μεχρι των
ειρημενων ισταται μονον, αλλα και ετερα των ειρημενων επαγει πλειονα, δι' ων
δεικνυσιν οσον αυτης ποιειται λογον. Ἀπειλησας γαρ δια του συνεδριου και της
κρισεως και της γεεννης, επηγαγε παλιν ετερα συνωιδα τοις προτεροις, ουτω λεγων·
Ἐαν προσφερηις το δωρον σου επι το θυσιαστηριον, κακει μνησθηις οτι ο αδελφος σου
εχει τι κατα σου, αφες το δωρον σου εμπροσθεν του θυσιαστηριου, και απελθων
πρωτον διαλλαγηθι τωι αδελφωι σου, και τοτε ελθων προσφερε το δωρον σου. Ὢ της
αγαθοτητος! ω της φιλανθρωπιας της υπερβαλλουσης! Της εις αυτον καταφρονει
τιμης υπερ της εις τον πλησιον αγαπης· δεικνυς οτι ουδε τα προτερα, απερ
ηπειλησεν, εξ απεχθειας τινος, ουδε επιθυμιαι κολασεως ηπειλησεν, αλλ' εκ
φιλοστοργιας πολλης. Τι γαρ αν γενοιτο τουτων ημερωτερον των ρηματων;
Ἐγκοπτεσθω, φησιν, η εμη λατρεια, ινα η ση αγαπη μενηι· επει και τουτο θυσια, η
προς τον αδελφον καταλλαγη. ∆ια γαρ τουτο ουκ ειπε, Μετα το προσενεγκειν, η Πριν
η προσενεγκειν· αλλ' αυτου του δωρου κειμενου, και της θυσιας αρχην εχουσης,
πεμπει διαλλαγησομενον τωι αδελφωι· και ουτε συνελοντα τα προκειμενα, ουτε πριν
η προθειναι, αλλ' εν τωι μεσωι κειμενης κελευει τρεχειν εκεισε. Τινος ενεκεν ουτω
κελευει τουτο ποιειν, και διατι; ∆υο ταυτα, ως εμοι δοκει, δια τουτων αινιττομενος
και κατασκευαζων· εν μεν, οπερ εφην, δειξαι θελων, οτι πολλου τιμαται την
αγαπην, και ταυτην μεγιστην ηγειται ειναι την θυσιαν, και ταυτης ανευ ουδε
εκεινην προσδεχεται· ετερον δε, αναγκην επιτιθεις απαραιτητον της καταλλαγης. Ὁ
γαρ κελευσθεις μη προτερον προσενεγκειν, εως αν καταλλαγηι, καν μη δια την προς
τον πλη 57.251 σιον αγαπην, δια γουν το μη κεισθαι ατελεστον, επειχθησεται
δραμειν προς τον λελυπημενον, και καταλυσαι την εχθραν. ∆ια τουτο και
εμφαντικωτατα απαντα ειρηκε, φοβων αυτον και διεγειρων. Ειπων γαρ, Ἄφες το
δωρον σου, ουκ εστη μεχρι τουτου, αλλ' επηγαγεν, Ἔμπροσθεν του θυσιαστηριου
(και απο του τοπου παλιν εις φρικην αυτον εμβαλλων), και απελθε. Και ουχ απλως
ειπεν, Ἄπελθε, αλλα προσεθηκε, Πρωτον, και τοτε ελθων προσφερε το δωρον σου·
δια παντων τουτων δηλων, οτι ου δεχεται τους απεχθως προς αλληλους εχοντας
αυτη η τραπεζα. Ἀκουετωσαν οι μεμυημενοι, οσοι μετα εχθρας προσερχονται·
ακουετωσαν και οι αμυητοι· και γαρ και προς τουτους εχει τι κοινον ο λογος.
Προσαγουσι γαρ και αυτοι δωρον και θυσιαν, ευχην λεγω και ελεημοσυνην. Ὅτι γαρ
και τουτο θυσια, ακουσον τι φησιν ο Προφητης· Θυσια αινεσεως δοξασει με· και
παλιν, Θυσον τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως· και, Ἔπαρσις των χειρων μου θυσια
εσπερινη. Ὥστε καν ευχην μετα τοιαυτης γνωμης προσαγηις, βελτιον αφειναι την
ευχην, και επι την καταλλαγην ελθειν του αδελφου, και τοτε την ευχην προσφερειν.
∆ια γαρ τουτο παντα εγενετο· δια τουτο και ο Θεος ανθρωπος γεγονε, και παντα
εκεινα επραγματευσατο, ινα ημας συναγαγηι. Ἐνταυθα μεν ουν τον ηδικηκοτα
πεμπει προς τον ηδικημενον· εν δε τηι ευχηι τον ηδικημενον αγει προς τον
ηδικηκοτα, και καταλλασσει. Ἐκει μεν γαρ φησιν· Ἄφετε τοις ανθρωποις τα
οφειληματα αυτων· ενταυθα δε· Ἐαν εχηι τι κατα σου, απελθε προς αυτον. Μαλλον
δε κανταυθα μοι δοκει τον ηδικημενον αποστελλειν· διοπερ ουδε ειπεν, Καταλλαξον
σεαυτον τωι αδελφωι σου, αλλα, Καταλλαγηθι· και δοκει μεν υπερ του λελυπηκοτος
ειναι το λεγομενον, το δε παν υπερ του λελυπημενου εστιν. Ἂν γαρ εκεινωι
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλλαγηις, φησι, δια της εις εκεινον αγαπης και εμε εξεις ιλεων, και μετα πολλης
δυνησηι της παῤρησιας την θυσιαν προσαγαγειν. Ει δε φλεγμαινεις ετι, εννοησον οτι
καγω ηδεως τα εμα καταφρονεισθαι κελευω, ινα υμεις φιλοι γενησθε· και ταυτα σοι
γενεσθω παραμυθια της οργης. Και ουκ ειπεν, Ὅταν τα μεγαλα ηδικημενος ηις, τοτε
καταλλαγηθι· αλλα, Καν το τυχον εχηι τι κατα σου. Και ου προσεθηκεν, Ειτε δικαιως,
ειτε αδικως· αλλ' απλως, Ἐαν εχηι τι κατα σου. Καν γαρ δικαιως, ουδε ουτως
επιτεινειν δει την εχθραν· επει και ο Χριστος δικαιως ημιν ωργιζετο, αλλ' ομως
εαυτον υπερ ημων εξεδωκεν εις σφαγην, μη λογισαμενος εκεινα τα παραπτωματα. ιʹ.
∆ια τουτο και ο Παυλος ετερωι τροπωι προς τας καταλλαγας επειγων ημας, ελεγεν· Ὁ
ηλιος μη επιδυετω επι τωι παροργισμωι υμων. Ὥσπερ γαρ εντευθεν απο της θυσιας ο
Χριστος, ουτως απο της ημερας εκει συνωθει προς το αυτο τουτο ο Παυλος. Και γαρ
δεδοικε την νυκτα, μη ποτε μονον απολαβουσα τον πεπληγοτα, μειζον το ελκος
εργασηται. Ἐν ημεραι μεν γαρ πολλοι οι περισπωντες και ανθελκοντες· εν νυκτι δε,
επειδαν μονος γενηται, και καθ' εαυτον αναλογιζηται, ογκουται τα κυματα, και
μειζων η ζαλη γινεται. ∆ια τουτο ουν προκαταλαμβανων ο Παυλος, καταλλαγεντα
βουλεται παραδουναι τηι νυκτι, ινα μηδεμιαν απο της ερημιας αφορμην εχηι λοιπον ο
διαβολος εις το την καμινον αναψαι της οργης, και ποιησαι σφοδροτεραν. Ουτω και
ο Χριστος ουκ αφιησιν ουδε μικρον υπερτιθεσθαι, ινα μη της 57.252 θυσιας
πληρωθεισης, ραιθυμοτερος ο τοιουτος γενηται, ημεραν εξ ημερας αναβαλλομενος.
Οιδε γαρ το παθος πολλης δεομενον της ταχυτητος· και καθαπερ σοφος ιατρος ου
μονον τα προφυλακτικα των νοσηματων τιθησιν, αλλα και τα διορθωτικα· ουτω και
αυτος ποιει. Το μεν γαρ κωλυειν καλειν μωρον, προφυλακτικον εστι της εχθρας· το
δε κελευειν καταλλαγηναι, των μετα την εχθραν γινομενων νοσηματων
αναιρετικον. Και ορα πως εκατερον μετα σφοδροτητος κειται. Ἐκει μεν γαρ γεενναν
ηπειλησεν, ενταυθα δε το δωρον ου δεχεται προ της καταλλαγης, πολλην
ενδεικνυμενος την οργην, και δια παντων τουτων και την ριζαν και τον καρπον
αναιρων. Και πρωτον μεν φησι, Μη οργιζου· μετα δε ταυτα, Μη λοιδορει. Και γαρ
αμφοτερα ταυτα δι' αλληλων αυξεται· απο της εχθρας η λοιδορια, απο της λοιδοριας
η εχθρα. ∆ια δη τουτο νυν μεν την ριζαν, νυν δε τον καρπον ιαται· κωλυων μεν και
φυναι την αρχην το κακον, αν δ' αρα βλαστησηι και καρπον ενεγκηι τον
πονηροτατον, παντοθεν αυτον κατακαιων μειζονως. ∆ια τοι τουτο και κρισιν ειπων,
και συνεδριον, και γεενναν, και περι της αυτου θυσιας διαλεχθεις, και ετερα
προστιθησι παλιν ουτω λεγων· Ἴσθι ευνοων τωι αντιδικωι σου ταχυ, εως οτου ει εν
τηι οδωι μετ' αυτου. Ἵνα γαρ μη λεγηις· Τι ουν, αν αδικωμαι; τι ουν, αν αρπαζωμαι,
και εις δικαστηριον ελκωμαι; και ταυτην ανειλε την αφορμην και την προφασιν·
κελευει γαρ μηδε ουτως εχθραινειν. Ειτα, επειδη τουτο μεγα ην το επιταγμα, απο
των παροντων ποιειται την συμβουλην, α τους παχυτερους μαλλον των μελλοντων
κατεχειν ειωθε. Τι γαρ λεγεις; φησιν· οτι δυνατωτερος εστι, και αδικει; Ουκουν
μαλλον σε αδικησει, εαν μη καταλυσηις, αλλα αναγκασθηις εις δικαστηριον ελθειν.
Τοτε μεν γαρ χρηματων αποστας, το σωμα εξεις ελευθερον· υπο δε τηι ψηφωι
γενομενος του δικαστου, και δεσμευθησηι, και την εσχατην δωσεις δικην. Ἂν δε
φυγηις την εκει μαχην, δυο καρπωσηι καλα· και το μηδεν παθειν αηδες, και το σον
γενεσθαι το κατορθωμα λοιπον, και μηκετι της εκεινου βιας. Ει δε ου βουλει
πεισθηναι τοις λεγομενοις, ουκ εκεινον αδικεις τοσουτον, οσον σαυτον. Ὅρα δε και
ενταυθα πως αυτον επειγει· ειπων γαρ, Ἴσθι ευνοων τωι αντιδικωι σου, επηγαγε,
Ταχυ· και ουκ ηρκεσθη τουτωι, αλλα και ταυτης της ταχυτητος ετεραν εζητησεν
επιτασιν, ειπων· Ἕως οτου ει εν τηι οδωι μετ' αυτου· δια τουτων ωθων αυτον και
κατεπειγων μετα πολλης της σφοδροτητος. Ουδεν γαρ ουτω τον βιον ανατρεπει τον
ημετερον, ως το μελλειν και αναβαλλεσθαι εν τηι των αγαθων εργασιαι. Πολλακις
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γουν τουτο και εκπεσειν ημας του παντος εποιησεν. Ὥσπερ ουν και ο Παυλος φησιν·
Πριν η τον ηλιον δυναι, λυσον την εχθραν· και εν τοις εμπροσθεν αυτος· Πριν η την
προσφοραν απαρτισθηναι, καταλλαγηθι· ουτω και ενταυθα φησι· Ταχυ, εως οτου ει
εν τηι οδωι μετ' αυτου· πριν επι τας θυρας ελθειν του δικαστηριου, πριν η τωι βηματι
παραστηναι, και γενεσθαι λοιπον υπο τηι του δικαζοντος εξουσιαι. Προ μεν γαρ της
εισοδου, συ κυριος ει του παντος· εαν δε επιβηις εκεινων των προθυρων, ουδε
σφοδρα σπουδαζων δυνησηι τα καθ' εαυτον ως βουλει διαθειναι, υπο την ετερου
γενομενος αναγκην. Τι δε εστιν, ευνοειν; Ἢ τουτο φησιν, οτι Καταδεχου μαλλον
αδικεισθαι· η Ουτω δικασον τηι δικηι, ωσανει την εκεινου ταξιν εχων· ινα μη τηι
φιλαυτιαι το δικαιον 57.253 διαφθειρηις, αλλ' ως περι οικειου του αλλοτριου
βουλευομενος πραγματος, ινα ταυτην εξενεγκηις την ψηφον. Ει δε μεγα τουτο, μη
θαυμασηις. ∆ια γαρ τουτο παντας εκεινους εθηκε τους μακαρισμους, ινα προλεανας
και προπαρασκευασας του ακροατου την ψυχην, επιτηδειοτεραν εργασηται προς την
υποδοχην της νομοθεσιας ταυτης απασης. ιαʹ. Τινες μεν ουν τον διαβολον αυτον
αινιττεσθαι φασι τηι του αντιδικου προσηγοριαι, και κελευειν μηδεν εχειν των
εκεινου· τουτο γαρ ειναι το ευνοειν αυτωι· ως ουκ ενον διαλυσασθαι μετα την
εντευθεν απαλλαγην, της απαραιτητου λοιπον ημας εκδεχομενης κολασεως. Ἐμοι δε
περι των ενταυθα δοκει λεγειν δικαστων, και της επι το δικαστηριον οδου, και του
δεσμωτηριου τουτου. Ἐπειδη γαρ απο των υψηλοτερων ενετρεψε και των
μελλοντων, και απο των εν τωι παροντι βιωι φοβει. Ὅπερ ουν και ο Παυλος
εργαζεται, απο τε των μελλοντων, απο τε των παροντων εναγων τον ακροατην.
Οιον ως οταν απαγων κακιας, τον αρχοντα οπλιζομενον δεικνυηι τωι πονηρευομενωι,
ουτω λεγων· Ἐαν δε το κακον ποιηις, φοβου· ου γαρ εικη την μαχαιραν φορει· Θεου
γαρ διακονος εστι. Και παλιν υποτασσεσθαι κελευων αυτωι, ου τον του Θεου φοβον
τιθησι μονον, αλλα και την απειλην την εκεινου και την κηδεμονιαν· Ἀναγκη γαρ
υποτασσεσθαι, ου μονον δια την οργην, αλλα και δια την συνειδησιν. Τους γαρ
αλογωτερους, οπερ εφθην ειπων, ταυτα μαλλον ειωθε διορθουν, τα φαινομενα και
παρα ποδας. ∆ιο και ο Χριστος ου γεεννης μονον εμνημονευσεν, αλλα και
δικαστηριου, και απαγωγης, και δεσμωτηριου, και της εκει ταλαιπωριας απασης, δια
παντων τουτων τας ριζας αναιρων του φονου. Ὁ γαρ μητε λοιδορουμενος, μητε
δικαζομενος, μητε εχθραν εκτεινων, πως φονευσει ποτε; Ὥστε καντευθεν δηλον, οτι
εν τωι του πλησιον συμφεροντι το ημετερον κειται συμφερον. Ὁ γαρ τωι αντιδικωι
ευνοων, πολλωι μειζον εαυτον ωφελησει, δικαστηριων και δεσμωτηριων και της
εκει ταλαιπωριας εαυτον απαλλαττων. Πειθωμεθα τοινυν τοις λεγομενοις, και μη
αντιτεινωμεν, μηδε αντιφιλονεικωμεν· μαλιστα μεν γαρ και προ των επαθλων εν
εαυτοις εχει την ηδονην και την ωφελειαν τα επιταγματα ταυτα. Ει δε τοις πολλοις
επαχθη ειναι δοκει, και πολυν παρεχειν τον πονον, εννοησον οτι δια τον Χριστον
ταυτα ποιεις, και το λυπηρον εσται ηδυ. Ἐαν γαρ τον λογισμον τουτον εχωμεν
διαπαντος, ουδενος πειρασομεθα φορτικου, αλλα πολλην παντοθεν καρπωσομεθα
την ηδονην. Ὁ γαρ πονος ουκετι πονος φανειται, αλλ' οσωιπερ αν επιτεινηται,
τοσουτωι γλυκυτερος και ηδιων γινεται. Ὅταν τοινυν επιμενηι η συνηθεια σε των
κακων γοητευουσα, και η των χρηματων επιθυμια, αντιστρατευσον αυτηι τον
λογισμον εκεινον τον λεγοντα, οτι πολυν ληψομεθα τον μισθον, της προσκαιρου
καταφρονησαντες ηδονης· και ειπε προς την ψυχην· Πανυ αθυμεις, οτι σε ηδονης
αποστερω; αλλ' ευφραινου, οτι σοι τον ουρανον προξενω. Ου δι' ανθρωπον ποιεις,
αλλα δια τον Θεον. Ἀνασχου τοινυν μικρον, και οψει το κερδος ηλικον· καρτερησον
κατα τον παροντα βιον, και ληψηι παῤρησιαν αφατον. Ἂν γαρ τοιαυτα αυτηι
διαλεγωμεθα, και μη μονον το φορτικον εννοωμεν της αρετης, αλλα και τον εξ
αυτης λογιζωμεθα στεφανον, 57.254 ταχεως αυτην κακιας αποστησομεν απασης. Ει
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ο διαβολος, δεικνυς το μεν ηδυ προσκαιρον, το δε οδυνηρον διηνεκες, ομως
ισχυει και περιγινεται· οταν αντιστροφως παρ' ημιν ταυτα γενηται, το μεν επιπονον,
προσκαιρον, το δε ηδυ και χρησιμον, αθανατον, τις ημιν εσται λογος μη μετιουσιν
αρετην μετα τοσαυτην παραμυθιαν; Ἀρκει γαρ ημιν αντι παντων η των πονων
υποθεσις, και το πεπεισθαι σαφως οτι δια τον Θεον υπομενομεν ταυτα παντα. Ει γαρ
τον βασιλεα εχων τις οφειλετην, αρκουσαν εις παντα νομιζει τον βιον ασφαλειαν
εχειν· εννοησον ηλικος εσται ο τον φιλανθρωπον και αει ζωντα Θεον και μικρων
και μεγαλων κατορθωματων χρεωστην εαυτωι καταστησας. Μη τοινυν προβαλλου
μοι πονους και ιδρωτας· ουδε γαρ τηι των μελλοντων ελπιδι μονον, αλλα και ετερωι
τροπωι κουφην την αρετην εποιησεν ο Θεος, συνεφαπτομενος ημιν πανταχου και
συναντιλαμβανομενος. Καν βουληθηις μονον ολιγην εισενεγκειν προθυμιαν, τα
αλλα παντα επεται. ∆ια γαρ τουτο βουλεται και σε μικρα πονειν, ινα και ση η νικη
γενηται. Και καθαπερ βασιλευς βουλεται μεν τον εαυτου παιδα παρειναι επι της
παραταξεως, και φαινεσθαι, ωστε αυτωι λογισθηναι το τροπαιον, το δε παν αυτος
ανυει· ουτω και ο Θεος εν τωι πολεμωι τωι κατα του διαβολου ποιει. Ἓν γαρ απαιτει
παρα σου μονον, ωστε εχθραν προς εκεινον επιδειξασθαι γνησιαν· καν ταυτα αυτωι
παρασχηις, αυτος παντα ανυει τον πολεμον. Καν οργη φλεγηι, καν χρηματων
επιθυμια, καν οτιουν ετερον παθος τυραννικον, παραγινεται ταχεως, αν ιδηι σε
μονον προς αυτον αποδυομενον και παρεσκευασμενον, και ραιδια παντα ποιει, και
ανωτερον ιστησι της φλογος, καθαπερ τους παιδας τοτε εκεινους επι της
Βαβυλωνιας καμινου· και γαρ εκεινοι πλεον ουδεν της γνωμης εισηνεγκαν. Ἵν' ουν
και ημεις πασαν καμινον ηδονης ατακτου καταλυσαντες ενταυθα, την εκει
διαφυγωμεν γεενναν, ταυτα καθ' εκαστην ημεραν και βουλευωμεθα και μεριμνωμεν
και πραττωμεν, τηι τε περι τα αγαθα προθεσει και ταις πυκναις ευχαις του Θεου την
ευνοιαν επισπωμενοι. Ουτω γαρ και τα δοκουντα αφορητα ειναι νυν, ραιστα εσται
και κουφα και επεραστα. Ἕως μεν γαρ αν εν τοις παθεσιν ωμεν, τραχειαν και
δυσκολον και αναντη την αρετην ειναι νομιζομεν, την δε κακιαν ποθεινην και
ηδιστην· αν δε μικρον αποστωμεν τουτων, τοτε κακεινη φανειται βδελυρα και
δυσειδης, και αυτη ραιδια και ευκολος και ποθεινη. Και ταυτα εκ των κατωρθωκοτων
εστι σαφως μαθειν. Ἄκουσον γουν πως ο Παυλος εκεινα μεν και μετα την
απαλλαγην αισχυνεται λεγων· Τινα γαρ καρπον ειχετε τοτε, εφ' οις νυν
επαισχυνεσθε; ταυτην δε και μετα τον πονον κουφην ειναι φησι, το επιπονον της
θλιψεως παραυτικα και ελαφρον καλων, και χαιρων εν τοις παθημασι, και
αγαλλομενος εν ταις θλιψεσι, και μεγα φρονων επι τοις στιγμασι τοις δια Χριστον.
Ἵν' ουν και ημεις εν ταυτηι καταστωμεν τηι εξει, τοις ειρημενοις καθ' εκαστην
ημεραν εαυτους ρυθμιζοντες, και των οπισθεν επιλανθανομενοι, προς δε τα
εμπροσθεν επεκτεινομενοι, διωκωμεν επι το βραβειον της ανω κλησεως· ου γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.255 ΟΜΙΛΙΑ ΙΖʹ. Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· Ου μοιχευσεις.
Ἐγω δε λεγω υμιν, οτι πας ο εμβλεπων γυναικι προς το επιθυμησαι
αυτην, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου.
αʹ. Ἀπαρτισας τοινυν την προτεραν εντολην, και εις ακρον φιλοσοφιας αυτην
εκτεινας, οδωι και ταξει προβαινων λοιπον προεισιν επι την δευτεραν, κανταυθα τωι
νομωι πειθομενος. Και μην ου δευτερα αυτη, φησιν, αλλα τριτη. Ου γαρ προτερα
εστιν, Ου φονευσεις, αλλα, Κυριος ο Θεος σου Κυριος εις εστι. ∆ιο και ζητησαι αξιον,
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινος ενεκεν ουκ εκειθεν ηρξατο. Τινος ουν ενεκεν; Ὅτι αρχομενον εκειθεν, εδει και
αυτην αυξησαι, και εαυτον συνεισαγαγειν. Ουπω δε καιρος ην περι εαυτου διδασκειν
τι τοιουτον. Ἄλλως δε και τον ηθικον τεως εγυμναζε λογον, εντευθεν βουλομενος
πρωτον και εκ των θαυματων πεισαι τους ακουοντας, οτι Υιος ην του Θεου. Το μεν
ουν ευθεως, πριν η τι φθεγξασθαι και ποιησαι, λεγειν· Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις
αρχαιοις· Ἐγω Κυριος ο Θεος σου, και πλην εμου ουκ εστιν αλλος· εγω δε λεγω υμιν,
και εμε προσκυνειν, ως εκεινον· εποιει παντας ως μαινομενωι προσεχειν αυτωι. Ει
γαρ και μετα την διδασκαλιαν και τα τοσαυτα σημεια, ουδεπω φανερως αυτου τουτο
λεγοντος, δαιμονωντα εκαλουν· ει προ τουτων απαντων επεχειρησε τι τοιουτον
ειπειν, τι ουκ αν ειπον; τι ουκ αν ενενοησαν; Τωι δε εν καιρωι τωι προσηκοντι την περι
τουτων τηρησαι διδασκαλιαν, ευπαραδεκτον εποιει τοις πολλοις γενεσθαι το δογμα.
∆ιοπερ νυν μεν αυτο παρεδραμεν, απο δε των σημειων αυτο πανταχου
κατασκευασας, και της αριστης διδασκαλιας, υστερον αυτο και δια ρηματων
εξεκαλυψε. Νυν μεντοι τηι των σημειων επιδειξει, και αυτωι της διδασκαλιας τωι
τροπωι, κατα μικρον και ηρεμα αυτο παρανοιγνυσι. Το γαρ μετ' εξουσιας τα τοιαυτα
νομοθετειν και διορθουν, τον προσεχοντα και νουν εχοντα ανηγε κατα μικρον εις
τον του δογματος λογον. Ἐξεπληττοντο γαρ αυτον, φησιν, οτι ουχ ως οι γραμματεις
αυτων εδιδασκεν. Ἀρξαμενος γαρ απο των γενικωτατων εν ημιν παθων, θυμου λεγω
και επιθυμιας (ταυτα γαρ εστι μαλιστα τα τυραννουντα εν ημιν, και των αλλων οντα
φυσικωτερα), μετα πολλης της αυθεντιας, και οσης νομοθετηι προσηκον ην,
διωρθωσε τε αυτα, και μετα πασης εκοσμησε της ακριβειας. Ουδε γαρ ειπεν, οτι ο
μοιχος κολαζεται μονον, αλλ' οπερ εποιησεν επι του φονευοντος, τουτο και ενταυθα
ποιει, και την ακολαστον οψιν κολαζων, ινα μαθηις το πλεον των γραμματεων που
τιθεται. ∆ιοπερ φησιν· Ὁ εμβλεψας γυναικι προς το επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν
αυτην· τουτεστιν, ο ποιουμενος εργον τα λαμπρα σωματα περιεργαζεσθαι, και τας
ευμορφους οψεις θηραιν, και εστιαιν τηι θεαι την ψυχην, και προσηλουν τα ομματα
τοις καλοις προσωποις. Ου γαρ το σωμα ηλθεν απαλλαξαι των πονηρων πραξεων
μονον, αλλα και την ψυχην προ εκεινου. Ἐπειδη γαρ εν τηι καρδιαι την 57.256 του
Πνευματος δεχομεθα χαριν, αυτην εκκαθαιρει πρωτην. Και πως δυνατον επιθυμιας,
φησιν, απηλλαχθαι; Μαλιστα μεν, ει βουληθειημεν, δυνατον και ταυτην
νεκρωθηναι, και ανενεργητον μενειν. Ἄλλως δε ενταυθα ουχ απλως την επιθυμιαν
αναιρει, αλλα την εκ της οψεως εγγινομενην επιθυμιαν. Ὁ γαρ σπουδαζων οραιν τας
ευμορφους οψεις, αυτος μαλιστα την καμινον αναπτει του παθους, και την ψυχην
αιχμαλωτον ποιει, και ταχεως και επι την πραξιν ερχεται. ∆ια δη τουτο ουκ ειπεν,
Ὃς αν επιθυμησηι προς το μοιχευσαι, αλλ', Ὃς αν ιδηι προς το επιθυμησαι. Και επι
μεν της οργης διορισμον τινα τεθεικεν, ειπων το, εικη και ματην· ενταυθα δε ουχ
ουτως, αλλα καθαπαξ την επιθυμιαν ανειλε· καιτοιγε αμφοτερα εμφυτα, και
χρησιμως ημιν αμφοτερα εγκειται, και οργη, και επιθυμια· η μεν, ινα τους πονηρους
κολαζωμεν, και τους ακοσμουντας διορθωμεν· η δε, ινα παιδοποιωμεν, και το γενος
ημιν συγκροτηται ταις τοιαυταις διαδοχαις. βʹ. Τινος ουν ενεκεν ουκ εθηκε
διορισμον και ενταυθα; Μεγιστον μεν ουν, εαν προσεχηις, οψει και ενταυθα
διορισμον εγκειμενον. Ου γαρ απλως ειπεν, Ὃς αν επιθυμησηι· επει εστι και εν ορεσι
καθημενον επιθυμειν· αλλ', Ὃς αν εμβλεψηι προς το επιθυμησαι· τουτεστιν, ο εαυτωι
την επιθυμιαν συλλεγων, ο μηδενος αναγκαζοντος το θηριον επεισαγων ηρεμουντι
τωι λογισμωι. Τουτο γαρ ουκετι της φυσεως γινεται, αλλα της ραιθυμιας. Τουτο και η
Παλαια διορθουται ανωθεν λεγουσα· Μη καταμανθανε καλλος αλλοτριον. Ειτα, ινα
μη τις λεγηι· Τι ουν, εαν καταμαθω, και μη αλω; κολαζει την οψιν, ινα μη τηι αδειαι
ταυτηι θαῤρων, καταπεσηις ποτε εις το αμαρτανειν. Τι ουν, εαν ιδω, φησι, και
επιθυμησω μεν, μηδεν δε πραξω πονηρον; Και ουτω μετα των μοιχων εστηκας.
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀπεφηνατο γαρ ο νομοθετης, και ουδεν δει περιεργαζεσθαι πλεον. Ἅπαξ μεν γαρ και
δις και τρις ουτως ιδων, ισως δυνησηι κρατειν· αν δε συνεχως τουτο ποιηις, και
αναπτηις την καμινον, αλωσηι παντως· ου γαρ εξω της ανθρωπινης εστηκας φυσεως.
Ὥσπερ ουν ημεις, εαν ιδωμεν παιδιον μαχαιραν κατεχον, καν μη πληγεν ιδωμεν,
μαστιγουμεν και απαγορευομεν αυτωι μηδεποτε αυτην κατασχειν· ουτω και ο Θεος
την ακολαστον οψιν και προ της πραξεως αναιρει, μηποτε και εις πραξιν εμπεσηι. Ὁ
γαρ την φλογα αναψας απαξ, και απουσης της οφθεισης γυναικος, πλαττει παρ'
εαυτωι διηνεκως ειδωλα πραγματων αισχρων, και απ' αυτων πολλακις και επι το
εργον προεισι. ∆ια τουτο και την δια της καρδιας συμπλοκην ο Χριστος αναιρει. Τι
τοινυν ειποιεν αν οι τας συνοικους εχοντες παρθενους; Ἀπο γαρ της του νομου
θεσεως μυριων αν ειεν μοιχειων υπευθυνοι, καθ' εκαστην ημεραν μετα επιθυμιας
ορωντες αυτας. ∆ια τουτο και ο μακαριος Ἰωβ τουτον εξ αρχης ετιθει τον νομον,
αποτειχιζων εαυτωι πανταχου την τοιαυτην θεωριαν. Και γαρ μειζων ο αγων μετα το
ιδειν, και μη απολαυσαι της ερωμενης· 57.257 και ου τοσαυτην απο της οψεως
καρπουμεθα την ηδονην, οσην απο του την επιθυμιαν αυξησαι ταυτην υπομενομεν
την λυμην, ισχυρον ποιουντες τον ανταγωνιστην, και πλειονα διδοντες την
ευρυχωριαν τωι διαβολωι, και ουκετι ισχυοντες αυτον αποκρουσασθαι, οταν εις τα
ενδοτατα εισαγαγωμεν, και αναπετασωμεν αυτωι την διανοιαν. ∆ια τουτο φησι· Μη
μοιχευσηις τοις οφθαλμοις, και ου μοιχευσεις τηι διανοιαι. Ἔστι γαρ και αλλως ιδειν,
ως οι σωφρονες βλεπουσι. ∆ια τουτο ουχ απλως την οψιν ανειλεν, αλλα την μετα
επιθυμιας οψιν. Ει δε μη τουτο εβουλετο, ειπεν αν, Ὁ βλεπων γυναικα απλως· νυν δε
ουχ ουτως ειπεν, αλλ', Ὁ βλεπων προς το επιθυμησαι, ο βλεπων ωστε τερψαι την
οψιν. Ουδε γαρ εις τουτο σοι τους οφθαλμους εποιησεν ο Θεος, ινα δια τουτων
μοιχειαν εισαγαγηις, αλλ' ινα αυτου τα κτισματα βλεπων, θαυμαζηις τον ∆ημιουργον.
Ὥσπερ ουν εστιν εικη οργιζεσθαι, ουτως εστιν εικη οραιν, οταν προς επιθυμιαν τουτο
ποιηις. Ει γαρ βουλει οραιν και τερπεσθαι, ορα την σαυτου γυναικα, και ταυτης ερα
διηνεκως· ουδεις κωλυει νομος. Ει δε τα αλλοτρια μελλεις περιεργαζεσθαι καλλη,
κακεινην αδικεις αλλαχου μετεωριζων τους οφθαλμους, και ταυτην ην ειδες,
απτομενος αυτης παρανομως. Ει γαρ και μη ηψω τηι χειρι, αλλ' εψηλαφησας τοις
οφθαλμοις· δια τουτο και τουτο μοιχεια νενομισται, και προ της κολασεως εκεινης
κολασιν ου την τυχουσαν επαγει. Και γαρ θορυβου και ταραχης παντα τα ενδον
πληρουται, και πολλη μεν η ζαλη, χαλεπωτατη δε η οδυνη, και των αιχμαλωτων και
δεδεμενων ουδεν αμεινον ο ταυτα παθων διακεισεται. Και η μεν το βελος αφεισα
πολλακις απεπτη· η δε πληγη και ουτω μενει. Μαλλον δε ουκ εκεινη το βελος
αφηκεν, αλλα συ καιριαν εδωκας εαυτωι την πληγην, ακολαστως ιδων. Και ταυτα
λεγω, τας σωφρονουσας απαλλαττων της κατηγοριας, Ὡς ειγε τις καλλωπιζοιτο, και
καλοιη προς εαυτην τους των απαντωντων οφθαλμους, καν μη πληξηι τον
εντυγχανοντα, δικην διδωσι την εσχατην. Το γαρ φαρμακον εκερασε, και το κωνειον
κατεσκευασεν, ει και μη την κυλικα προσηγαγε· μαλλον δε και την κυλικα
προσηγαγεν, ει και μηδεις ο πινων ευρεθη. Τι ουν ουχι και προς αυτας διαλεγεται;
φησιν. Ὅτι κοινους τους νομους πανταχου τιθησι, καν προς τους ανδρας
αποτεινεσθαι δοκηι μονους· τηι γαρ κεφαληι διαλεγομενος, κοινην και προς το σωμα
απαν ποιειται την παραινεσιν. Γυναικα γαρ και ανδρα εν οιδε ζωον, και ουδαμου
διαιρει το γενος. γʹ. Ει δε και ιδιως ακουσαι βουλει της κατ' αυτων επιπληξεως,
ακουσον του Ἡσαΐου λεγοντος πολλα προς αυτας αποτεινομενου, και κωμωιδουντος
αυτων το σχημα, το βλεμμα, την βαδισιν, τους συρομενους χιτωνας, τους παιζοντας
ποδας, τους διακλωμενους τραχηλους. Ἄκουσον μετ' εκεινου και του μακαριου
Παυλου πολλους αυταις τιθεντος νομους, και υπερ τριχων πλοκης, και υπερ
σπαταλης, και υπερ των αλλων των τοιουτων σφοδρως επιτιμωντος τωι γενει τουτωι.
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και ο Χριστος δε δια των εξης αινιγματωδως αυτο τουτο ενεφηνεν· οταν γαρ λεγηι,
Ἔξελε και εκκοψον τον σκανδαλιζοντα, την προς εκεινας οργην ενδεικνυμενος
φησι. ∆ια τουτο και επηγαγεν· Ἐαν ο οφθαλμος σου ο δεξιος σκανδαλιζηι σε, εξελε
αυτον και βαλε απο σου. Ἵνα γαρ μη λεγηις· Τι ουν, 57.258 εαν συγγενης ηι; τι ουν,
εαν αλλως μοι προσηκηι; δια τουτο ταυτα προσεταξεν, ου περι μελων διαλεγομενος,
απαγε· ουδαμου γαρ της σαρκος τα εγκληματα ειναι φησιν, αλλα πανταχου της
γνωμης της πονηρας η κατηγορια. Ου γαρ ο οφθαλμος εστιν ο ορων, αλλ' ο νους και
ο λογισμος. Πολλακις γουν αλλαχου τετραμμενων ημων ο οφθαλμος τους παροντας
ου βλεπει· ωστε ουκ εστιν αυτου της ενεργειας το παν. Ει γαρ περι μελων ελεγεν,
ουκ αν περι ενος ειπεν οφθαλμου, ουδ' αν του δεξιου μονον, αλλα περι αμφοτερων.
Ὁ γαρ υπο του δεξιου σκανδαλιζομενος, ευδηλον οτι και υπο του αριστερου το αυτο
τουτο πεισεται. Τινος ουν ενεκεν τον δεξιον εθηκε, και την χειρα προσεθηκεν; Ἵνα
μαθηις οτι ου περι μελων ο λογος, αλλα περι των οικειως προς ημας εχοντων. Ἂν
γαρ τινα ουτω φιληις, φησιν, ως εν χωραι δεξιου οφθαλμου, η ουτω χρησιμον ειναι
νομισηις, ως εν ταξει εχειν χειρος, και βλαπτηι σου την ψυχην, και τουτους αποτεμε.
Και ορα την εμφασιν. Ου γαρ ειπεν, Ἀποστηθι· αλλα τον πολυν χωρισμον εμφαινων,
Ἔξελε, φησι, και βαλε απο σου. Ειτα επειδη αποτομως εκελευσε, δεικνυσι και το
κερδος εκατερωθεν, απο τε των αγαθων, απο τε των κακων επιμενων τηι μεταφοραι·
Συμφερει γαρ σοι, φησιν, ινα αποληται εν των μελων σου, και μη ολον το σωμα σου
βληθηι εις γεενναν. Ὅταν μητε εαυτον διασωζηι, και σε προσαπολλυηι, ποια
φιλανθρωπια αμφοτερους καταποντιζεσθαι, εξον χωρισθεντων καν ενα σωθηναι; Τι
ουν ο Παυλος ειλετο, φησιν, αναθεμα γενεσθαι; Ουχ ωστε μηδεν κερδαναι, αλλ' ωστε
ετερους σωθηναι. Ἐνταυθα δε αμφοτερων η βλαβη γινεται· διοπερ ουκ ειπεν, Ἔξελε,
μονον, αλλα και, Βαλε απο σου, ωστε μηκετι λαμβανειν, εαν τοιουτος μενηι. Ουτω
γαρ κακεινον μειζονος απαλλαξεις εγκληματος, και σαυτον απωλειας ελευθερωσεις.
Ἵνα δε και σαφεστερον ιδηις του νομου το κερδος, ει δοκει, και επι σωματος καθ'
υποθεσιν εξετασωμεν το ειρημενον. Ει γαρ αιρεσις προυκειτο, και αναγκη ην η τον
οφθαλμον εχοντα εμβληθηναι εις ορυγμα και απολεσθαι, η εξελοντα το λοιπον
σωσαι σωμα, αρα ουκ αν το δευτερον εδεξω; Παντι που δηλον εστιν. Ου γαρ
μισουντος ην τουτο τον οφθαλμον, αλλα το λοιπον φιλουντος σωμα. Τουτο δη και
επ' ανδρων λογιζου και γυναικων. Ει γαρ ο βλαπτων σε τηι φιλιαι ανιατος μενοι, και
σε λυμης απαλλαξει πασης εκκοπτομενος ουτω, και αυτος των μειζονων
απαλλαγησεται εγκληματων, ουκετι μετα των αυτου κακων και της σης απωλειας
τον λογον υπεχων. Ειδες οσης ημεροτητος ο νομος γεμει και κηδεμονιας; και η
δοκουσα παρα τοις πολλοις αποτομια ειναι, ποσην ενδεικνυται φιλανθρωπιαν;
Ἀκουετωσαν τουτων οι προς τα θεατρα σπευδοντες, και μοιχους εαυτους καθ'
εκαστην ποιουντες την ημεραν. Ει γαρ τον οικειωθεντα επι βλαβηι εκκοπτειν ο νομος
κελευει, τινα αν εχοιεν απολογιαν οι τους ουδεπω γενομενους γνωριμους δια της
εκει διατριβης καθ' εκαστην επισπωμενοι την ημεραν, και μυριας κατασκευαζοντες
εαυτοις απωλειας αφορμας; Ου γαρ μονον ακολαστως ιδειν ου συγχωρει λοιπον·
αλλ' επειδη την εκ του πραγματος εδειξε βλαβην, και επιτεινει τον νομον προιων,
εκκοπτειν κελευων και αποτεμνειν και ποῤρω που βαλλειν. Και ταυτα ο μυριους
περι αγαπης κινησας λογους νομο 57.259 θετει, ινα εκατερωθεν αυτου μαθηις την
προνοιαν, και πως πανταχοθεν το σοι συμφερον ζητει. Ἐῤρεθη δε· Ὃς αν απολυσηι
την γυναικα αυτου, δοτω αυτηι βιβλιον αποστασιου. Ἐγω δε λεγω υμιν, οτι Ὃς αν
απολυσηι την γυναικα αυτου, παρεκτος λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι·
και ος αν απολελυμενην γαμησηι, μοιχαται. δʹ. Ου προτερον επι τα εμπροσθεν
προεισιν, εως τα προτερα εκκαθαρηι καλως. Ἰδου γαρ και ετερον δεικνυσιν ημιν
μοιχειας ειδος. Τι δε τουτο εστι; Νομος ην κειμενος παλαιος, τον μισουντα την
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γυναικα την εαυτου εξ οιασδηποτε αιτιας, μη κωλυεσθαι εκβαλλειν, και ετεραν αντ'
εκεινης εισαγειν. Ου μην τουτο απλως ποιειν ο νομος εκελευσεν, αλλα δοντα
βιβλιον αποστασιου τηι γυναικι, ωστε μη ειναι κυριαν παλιν επ' αυτον επανελθειν,
ινα καν το σχημα μενηι του γαμου. Ει γαρ μη τουτο επεταξεν, αλλ' εξην εκβαλλειν τε
αυτην και ετεραν λαμβανειν, ειτα την προτεραν επαναγειν, πολλη η συγχυσις
εμελλεν ειναι, συνεχως τας αλληλων λαμβανοντων απαντων, και μοιχεια το
πραγμα λοιπον ην σαφης. ∆ιοπερ ου μικραν επενοησε παραμυθιαν το βιβλιον του
αποστασιου. Ἐγενετο δε ταυτα δι' ετεραν πολλωι μειζονα κακιαν. Ει γαρ ηναγκασε
και μισουμενην κατεχειν ενδον, εσφαξεν αν ο μισων· τοιουτον γαρ των Ἰουδαιων το
εθνος. Οι γαρ παιδων μη φειδομενοι, και προφητας αναιρουντες, και ως υδωρ αιμα
εκχεοντες, πολλωι μαλλον γυναικων ουκ αν εφεισαντο. ∆ια τουτο το ελαττον
συνεχωρησε, το μειζον εκκοπτων. Ἐπει οτι ου προηγουμενος ουτος ο νομος ην,
ακουσον αυτου λεγοντος· Μωυσης προς την σκληροκαρδιαν υμων ταυτα εγραψεν,
ινα μη ενδον σφαττητε, αλλ' εξω εκβαλλητε. Ἐπειδη δε αυτος την οργην πασαν
ανειλεν, ουχι τον φονον μονον, αλλα και το απλως θυμουσθαι κωλυσας, μετ'
ευκολιας και τουτον εισαγει τον νομον. ∆ια τουτο και των προτερων αει ρηματων
αναμιμνησκει, ινα δειξηι οτι ουκ εναντια εκεινοις, αλλα συμβαινοντα λεγει·
επιτεινων αυτα, ουκ ανατρεπων· και διορθουμενος, ου λυων. Ὅρα δε αυτον
πανταχου τωι ανδρι διαλεγομενον. Ὁ γαρ απολυων, φησι, την γυναικα αυτου, ποιει
αυτην μοιχευθηναι· και ο γαμων απολελυμενην, μοιχαται. Ὁ μεν γαρ, καν ετεραν μη
λαβηι, τουτωι αυτωι κατεστησεν εαυτον εγκληματος υπευθυνον, μοιχαλιδα ποιησας
εκεινην· ο δε, τωι την αλλοτριαν λαβειν, μοιχος γεγονε παλιν. Μη γαρ μοι τουτο
ειπηις, οτι εξεβαλεν εκεινος· και γαρ εκβληθεισα μενει του εκβαλλοντος ουσα γυνη.
Ειτα, ινα μη το ολον επι τον εκβαλλοντα ριψας, αυθαδεστεραν εργασηται την
γυναικα, και τας του δεχομενου μετα ταυτα απεκλεισεν αυτηι θυρας, τωι μεν ειπειν,
Ὃς αν απολελυμενην γαμησηι, μοιχαται, την γυναικα και ακουσαν σωφρονιζων, και
την προς παντας αποτειχιζων εισοδον αυτηι, και ουκ επιτρεπων αφορμας παρεχειν
μικροψυχιας. Ἡ γαρ μαθουσα οτι πασα αναγκη, η τον εξ αρχης κληρωθεντα εχειν, η
της οικιας εκπεσουσαν εκεινης, μηδεμιαν ετεραν εχειν καταφυγην, και ακουσα
ηναγκαζετο στεργειν τον συνοικον. Ει δε μηδεν αυτηι περι τουτων διαλεγεται, μη
θαυμασηις· ασθενεστερον γαρ η γυνη. ∆ια τουτο αυτην αφεις, εν τηι κατα των ανδρων
απειληι 57.260 την αυτης διορθουται ραιθυμιαν. Ὥσπερ αν ει τις παιδα ασωτον εχων,
εκεινον αφεις, τοις ποιουσιν αυτον τοιουτον επιπληττοι, κακεινοις απαγορευοι μη
συγγινεσθαι, μηδε πλησιαζειν αυτωι. Ει δε φορτικον τουτο, αναμνησθητι μοι των
εμπροσθεν ειρημενων, εφ' οις εμακαρισε τους ακουοντας, και οψει πολυ δυνατον
και ευκολον ον. Ὁ γαρ πραος, και ειρηνοποιος, και πτωχος τωι πνευματι, και
ελεημων, πως εκβαλει την γυναικα; ο ετερους καταλλαττων, πως αυτος
διαστασιασει προς την εαυτου; Ου ταυτηι δε μονον, αλλα και ετερωι τροπωι κουφον
εποιησε τον νομον. Και γαρ και τουτωι καταλιμπανει τροπον ενα αφεσεως, ειπων,
Παρεκτος λογου πορνειας· επει παλιν εις το αυτο περιιστατο. Ει γαρ εκελευσε και
πολλοις συγγινομενην κατεχειν ενδον, παλιν εις μοιχειαν το πραγμα κατεστρεφεν.
Ὁραις πως συμβαινοντα ταυτα τοις εμπροσθεν; Ὁ γαρ μη βλεπων ετεραν γυναικα
ακολαστοις οφθαλμοις, ου πορνευσει· μη πορνευων δε, ου παρεξει τωι ανδρι
αφορμην εκβαλειν την εαυτου γυναικα. ∆ια δη τουτο λοιπον μετα αδειας επισφιγγει,
και τον φοβον επιτειχιζει, μεγαν επισειων τωι ανδρι τον κινδυνον, ειγε εκβαλοι· της
γαρ μοιχειας της εκεινης υπευθυνον εαυτον ποιει. Ἵνα γαρ μη ακουσας, Ἔξελε τον
οφθαλμον, νομισηις και περι γυναικος ταυτα λεγεσθαι, ευκαιρως επηγαγε την
επιδιορθωσιν ταυτην, ενι τροπωι μονωι συγχωρων εκβαλλειν αυτην, ετερωι δε ουδενι.
Παλιν ηκουσατε, οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· Ουκ επιορκησεις· αποδωσεις δε τωι Κυριωι
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους ορκους σου. Ἐγω δε λεγω υμιν, μη ομοσαι ολως. Τινος ενεκεν ουκ ευθεως
ηλθεν επι την κλοπην, αλλ' επι την ψευδομαρτυριαν, υπερβας εκεινην την εντολην;
Ὅτι ο μεν κλεπτων, εστιν οτε και ομνυει· ο δε μητε ομνυναι, μητε ψευδεσθαι ειδως,
πολλωι μαλλον ουχ αιρησεται κλεπτειν. Ὥστε δια ταυτης κακεινην ανετρεψε την
αμαρτιαν· το γαρ ψευδος απο του κλεπτειν. Τι δε εστιν, Ἀποδωσεις τωι Κυριωι τους
ορκους σου; Τουτεστιν, Ἀληθευσεις ομνυς. Ἐγω δε λεγω υμιν, μη ομοσαι ολως. εʹ.
Ειτα περαιτερω αυτους απαγων του κατα Θεου ομνυναι, φησι· Μητε κατα του
ουρανου, οτι θρονος εστι του Θεου· μητε εν τηι γηι, οτι υποποδιον εστι των ποδων
αυτου· μητε κατα Ἱερουσαλημ, οτι πολις εστι του μεγαλου βασιλεως· απο των
προφητικων ετι φθεγγομενος, και δεικνυς εαυτον ουκ εναντιουμενον τοις παλαιοις·
και γαρ εθος ειχον κατα τουτων ομνυναι· και δεικνυσι προς τωι τελει του Ευαγγελιου
τουτο το εθος. Συ δε μοι θεα ποθεν επαιρει τα στοιχεια· ουκ απο της οικειας φυσεως,
αλλ' απο της του Θεου προς αυτα σχεσεως της κατα συγκαταβασιν ειρημενης. Ἐπειδη
γαρ πολλη η της ειδωλολατρειας τυραννις ην, ινα μη δοξηι τα στοιχεια δι' εαυτα
ειναι τιμια, ταυτην τεθεικε την αιτιαν ην ειρηκαμεν, η παλιν εις την του Θεου δοξαν
διεβαινεν. Ουδε γαρ ειπεν· Ἐπειδη καλος και μεγας ο ουρανος· ουδε, Ἐπειδη χρησιμη
η γη· αλλ', Ἐπειδη του Θεου ο μεν εστι θρονος, η δε, υποποδιον, πανταχοθεν αυτους
επι τον ∆εσποτην συνωθων. Μητε κατα της κεφαλης σου, φησιν, οτι ου δυνασαι μιαν
τριχα λευκην ποιησαι, η μελαιναν. Παλιν ενταυθα ου θαυμαζων τον ανθρωπον,
απηγαγε του 57.261 κατα της κεφαλης ομνυναι· και γαρ αν και αυτος προσεκυνηθη·
αλλα την δοξαν επι τον Θεον αναγων, και δεικνυς οτι ουδε σαυτου ει κυριος, ουκουν
ουδε των κατα της κεφαλης ορκων. Ει γαρ το παιδιον ουκ αν τις δοιη το εαυτου
ετερωι, πολλωι μαλλον ο Θεος το εργον το εαυτου ου προησεται σοι. Ει γαρ και ση η
κεφαλη, αλλ' ετερου το κτημα· και τοσουτον αφεστηκας του κυριος ειναι, οτι ουδε
το παντων εσχατον εργασασθαι εν αυτηι δυνησηι. Ου γαρ ειπεν, Ου δυνασαι
εξενεγκειν τριχα· αλλ', Ουδε αλλαξαι αυτης την ποιοτητα. Τι ουν, αν απαιτηι τις
ορκον, φησι, και αναγκην επαγηι; Ὁ του Θεου φοβος της αναγκης εστω δυνατωτερος.
Ἐπει ει μελλοις τοιαυτας προβαλλεσθαι προφασεις, ουδεν φυλαξεις των
επιταχθεντων. Και γαρ και επι της γυναικος ερεις· Τι ουν, εαν μαχιμος ηι και
δαπανηρα; Και επι του οφθαλμου του δεξιου· Τι ουν, εαν φιλω αυτον, και
διακαιωμαι; Και επι της οψεως της ακολαστου· Τι ουν, εαν μη δυνωμαι μη οραιν; Και
επι της προς τον αδελφον οργης· Τι ουν, εαν προπετης ω, και μη δυνωμαι γλωττης
κρατειν; και παντα απλως ουτω καταπατησεις τα ειρημενα. Καιτοιγε επι των νομων
των ανθρωπινων ουδαμου τουτο τολμαις προβαλεσθαι, ουδε ειπειν· Τι ουν, εαν το
και το; αλλα και εκων και ακων καταδεχηι τα γεγραμμενα. Ἄλλως δε, ουδε αναγκην
υποστησηι ποτε. Ὁ γαρ των εμπροσθεν μακαρισμων ακουσας, και τοιουτον εαυτον
παρασκευασας, οιον επεταξεν ο Χριστος, ουδεμιαν παρ' ουδενος υποστησεται
τοιαυτην αναγκην, αιδεσιμος ων παρα πασι και σεμνος. Ἔστω δε υμιν το ναι, ναι,
και το ου, ου· το δε περισσον τουτων εκ του πονηρου εστι. Τι ουν εστι το περισσον
του ναι και του ου; Ὁ ορκος, ου το επιορκειν. Ἐκεινο γαρ και ωμολογημενον εστι,
και ουδεις δειται μαθειν, οτι εκ του πονηρου εστι, και ου περιττον, αλλ' εναντιον· το
δε περιττον, το πλεον και εκ περιουσιας προσκειμενον, οπερ εστιν ο ορκος. Τι ουν,
φησιν, εκ του πονηρου ην; και ει εκ του πονηρου ην, πως νομος ην; Το αυτο δη τουτο
και περι της γυναικος ερεις· πως μοιχεια νυν νενομισται το προτερον
επιτετραμμενον; Τι ουν προς ταυτα εστιν ειπειν; Ὅτι της ασθενειας των δεχομενων
τους νομους ην τα λεγομενα τοτε· επει και το κνισσηι θεραπευεσθαι σφοδρα αναξιον
Θεου, ωσπερ και το ψελλιζειν αναξιον φιλοσοφου. Μοιχεια τοινυν ενομισθη νυν το
τοιουτον, και εκ του πονηρου το ομνυναι, οτε επεδωκε τα της αρετης. Ει δε διαβολου
ταυτα εξ αρχης ησαν νομοι, ουκ αν τοσουτον κατωρθωσαν. Και γαρ ει μη εκεινα
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτον προεδραμεν, ουκ αν ουτως ευκολως εδεχθη τα νυν. Μη τοινυν αυτων
απαιτει την αρετην νυν, οτε παρηλθεν αυτων η χρεια· αλλα τοτε, οτε ο καιρος αυτα
εκαλει· μαλλον δε, ει βουλει, και νυν. Και γαρ και νυν η αρετη αυτων δεικνυται, και
δι' αυτο τουτο μαλιστα, δι' ο παρ' ημων διαβαλλεται. Το γαρ τοιαυτα αυτα φαινεσθαι
νυν, εγκωμιον αυτων μεγιστον εστιν. Ει γαρ μη καλως ημας εθρεψε, και προς την
των μειζονων υποδοχην επιτηδειους εποιησεν, ουκ αν εφανη τοιαυτα. Ὥσπερ ουν ο
μαστος, οταν το αυτου πληρωσηι παν, και προς την τελειοτεραν τραπεζαν το παιδιον
παραπεμπηι, λοιπον αχρηστος φαινεται, και οι προτερον αναγκαιον αυτον ειναι
νομιζοντες τωι παιδιωι γονεις, μυριοις αυτον διαβαλ 57.262 λουσι σκωμμασι· πολλοι
δε ουδε ρημασιν αυτον μονον διαβαλλουσιν, αλλα και πικροις επιχριουσι
φαρμακοις, ιν' οταν μη ισχυσηι τα ρηματα την ακαιρον περι αυτον διαθεσιν ανελειν
του παιδιου, τα πραγματα σβεσηι τον ποθον. ʹ. Ουτω και ο Χριστος εκ του πονηρου
αυτα εφησεν ειναι, ουχ ινα δειξηι του διαβολου την παλαιαν ουσαν, αλλ' ινα μετα
πολλης της υπερβολης απαγαγηι της παλαιας ευτελειας. Και προς μεν αυτους ταυτα
λεγει· επι δε των αναισθητων Ἰουδαιων, και επιμενοντων τοις αυτοις, καθαπερ
πικριαι τινι τωι της αιχμαλωσιας φοβωι την πολιν περιχρισας, αβατον εποιησεν.
Ἐπειδη δε ουδε τουτο ισχυσεν αυτους κατεχειν αλλα παλιν αυτην επεθυμουν ιδειν,
ωσπερ παιδιον επι την θηλην κατατρεχοντες, τελεον αυτην απεκρυψε, καθελων τε
αυτην, και τους πλειονας ποῤρω ταυτης απαγαγων· καθαπερ επι των βοων πολλοι
τας δαμαλεις αποκλειοντες, τωι χρονωι πειθουσιν αποστηναι της παλαιας του
γαλακτος συνηθειας. Ει δε του διαβολου ην η Παλαια, ουκ αν της ειδωλολατρειας
απηγαγεν, αλλα τουναντιον ενηγεν αν εις αυτην και ενεβαλλε· τουτο γαρ ο
διαβολος ηθελε. Νυν δε τουναντιον ορωμεν υπο της Παλαιας γινομενον. Και αυτο δε
τουτο, ο ορκος, το παλαιον δια τουτο ενομοθετηθη, ινα μη κατα των ειδωλων
ομνυωσιν. Ὀμεισθε γαρ, φησι, τον Θεον τον αληθινον. Ου τοινυν μικρα κατωρθωσεν
ο νομος, αλλα και σφοδρα μεγαλα. Το γαρ επι την στερεαν αυτους τροφην ελθειν,
της εκεινου σπουδης γεγονεν εργον. Τι ουν; ουχι του Πονηρου, φησιν, εστι το
ομνυναι; Και σφοδρα μεν ουν του πονηρου· αλλα νυν, μετα την τοσαυτην
φιλοσοφιαν, τοτε δε ου. Και πως αν το αυτο γενοιτο, φησι, νυν μεν καλον, νυν δε ου
καλον; Ἐγω δε τουναντιον λεγω· πως δε ουκ αν γενοιτο καλον και ου καλον, των
πραγματων απαντων αυτα βοωντων, των τεχνων, των καρπων, των αλλων
απαντων; Ὅρα γουν επι της φυσεως της ημετερας αυτο πρωτον συμβαινον. Το γαρ
βασταζεσθαι εν μεν τηι πρωτηι ηλικιαι καλον, μετα δε ταυτα ολεθριον· το
μεμασημενην τροφην εσθιειν, εν μεν προοιμιοις της ζωης ημων καλον, μετα δε
ταυτα βδελυγμιας γεμει· το γαλακτοτροφεισθαι και προς την θηλην φευγειν, εν
αρχηι μεν χρησιμον και σωτηριον, μετα δε ταυτα ολεθριον και βλαβερον. Ὁραις πως
τα αυτα πραγματα υπο των καιρων καλα, και ου τοιαυτα φαινεται παλιν; Και γαρ το
ιματιον φορειν παιδικον μειρακιωι μεν οντι καλον, ανδρι δε γενομενωι παλιν
αισχρον. Βουλει και εκ των εναντιων μαθειν, πως τωι παιδι τα του ανδρος
αναρμοστα παλιν; ∆ος τωι παιδι ιματιον ανδρικον, και πολυς εσται ο γελως, και
μειζων ο κινδυνος, εν τωι βαδιζειν ουτω περιτρεπομενου πολλακις. ∆ος αυτωι
μεταχειριζειν πραγματα πολιτικα, και εμπορευεσθαι, και σπειρειν, και αμασθαι, και
παλιν πολυς εσται ο γελως. Και τι λεγω ταυτα; Ὁ γαρ φονος ο παρα πασιν
ωμολογημενος ευρεμα ειναι του πονηρου, ουτος επιλαβομενος καιρου του
προσηκοντος, τον εργασαμενον αυτον Φινεες ιερωσυνηι τιμηθηναι εποιησεν. Ὅτι
γαρ ο φονος εργον εκεινου, ακουσον τι φησιν· Ὑμεις τα εργα του πατρος υμων
θελετε ποιειν· εκεινος ανθρωποκτονος ην απ' αρχης. Ἀλλ' εγενετο ανθρωποκτονος ο
Φινεες, Και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην, φησιν. Ὁ δε 57.263 Ἀβρααμ ουκ
ανθρωποκτονος μονον, αλλα και παιδοκτονος (ο πολλωι χειρον ην) γενομενος,
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μειζονως ευδοκιμησε παλιν. Και ο Πετρος δε διπλουν ειργασατο φονον, αλλ' ομως
πνευματικον το γενομενον ην. Μη τοινυν απλως τα πραγματα εξεταζωμεν, αλλα και
καιρον, και αιτιαν, και γνωμην, και προσωπων διαφοραν, και οσα αν αυτοις ετερα
συμβαινηι παντα μετα ακριβειας ζητωμεν· ουδε γαρ εστιν ετερως εφικεσθαι της
αληθειας· και σπουδαζωμεν, ει βουλοιμεθα βασιλειας επιτυχειν, πλεον τι των
παλαιων επιδειξασθαι επιταγματων, ως ουκ ενον αλλως επιλαβεσθαι των ουρανιων.
Ἂν γαρ εις το αυτο μετρον των παλαιων φθασωμεν, εξω των προθυρων στησομεθα
τουτων. Ἂν γαρ μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων πλεον των γραμματεων και
Φαρισαιων, ου δυνασθε εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Ἀλλ' ομως, και
τοσαυτης απειλης κειμενης, εισι τινες, οι ου μονον ουχ υπερβαινουσι την
δικαιοσυνην εκεινην, αλλα και υστερουσιν αυτης. Ου γαρ μονον ορκους ου
φευγουσιν, αλλα και επιορκουσιν· ου μονον ακολαστον οψιν ουκ εκκλινουσιν, αλλα
και εις αυτην την πονηραν εμπιπτουσι πραξιν, και τα αλλα παντα αναλγητως τα
κεκωλυμενα τολμωσιν· εν μονον αναμενοντες, της κολασεως την ημεραν, και ποτε
την εσχατην των πεπλημμελημενων δωσουσι δικην· ο των εν πονηριαι
καταλυσαντων τον βιον εστι μονον. Ἐκεινους γαρ απογινωσκειν χρη, και μηδεν
ετερον η την κολασιν λοιπον αναμενειν. Οι γαρ ενταυθα οντες ετι, και
αναμαχησασθαι δυνησονται, και νικησαι, και στεφανωθηναι ραιδιως. ζʹ. Μη τοινυν
αναπεσηις, ανθρωπε, μηδε την καλην καταλυσηις προθυμιαν· ουδε γαρ φορτικα τα
επιταττομενα. Ποιος πονος, ειπε μοι, ορκον φευγειν· μη γαρ δαπανη χρηματων εστι;
μη γαρ ιδρως και ταλαιπωρια; Ἀρκει θελησαι μονον, και το παν γεγονεν. Ει δε την
συνηθειαν μοι προβαλληι, δι' αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα ευκολον ειναι φημι το
κατορθωμα. Ἂν γαρ εις ετεραν σαυτον καταστησηις συνηθειαν, το παν κατωρθωσας.
Ἐννοησον γουν οτι παρ' Ἕλλησι πολλοι, οι μεν τραυλιζοντες, μελετηι πολληι
χωλευουσαν αυτοις την γλωσσαν διωρθωσαν· οι δε τους ωμους ατακτως
αναφερομενους και κινουμενους συνεχως, ξιφος επιτιθεντες απεστησαν. Ἐπειδη γαρ
απο Γραφων ου πειθεσθε, απο των εξωθεν αναγκαζομαι εντρεπειν. Τουτο και ο Θεος
προς Ἰουδαιους εποιει λεγων· Πορευθητε εις νησους Χετιειμ, και εις Κηδαρ
αποστειλατε, και γνωτε ει αλλαξονται εθνη θεους αυτων· και αυτοι ουκ εισι θεοι.
Και προς τα αλογα δε πεμπει πολλακις, ουτω λεγων· Ἴθι προς τον μυρμηκα, ω
οκνηρε, και ζηλωσον τας οδους αυτου, και πορευθητι προς την μελισσαν. Τουτο
τοινυν και εγω νυν υμιν ερω· εννοησατε τους Ἑλληνων φιλοσοφους, και τοτε
εισεσθε ποσης εσμεν αξιοι κολασεως οι των νομων των θειων παρακουοντες· οταν
εκεινοι μεν υπερ ευσχημοσυνης ανθρωπινης μυρια ωσι πεπονηκοτες, υμεις δε μηδε
υπερ των ουρανιων την αυτην παρεχησθε σπουδην. Ει δε και μετα ταυτα λεγοις, οτι
δεινον η συνηθεια κλεψαι και τους 57.264 σφοδρα σπουδαζοντας, ομολογω μεν
τουτο καγω· πλην κακεινο μετα τουτου φημι, οτι ωσπερ δεινον απατησαι, ουτω και
ευκολον διορθωθηναι. Ἂν γαρ επιστησηις επι της οικιας πολλους σαυτωι φυλακας,
οιον τον οικετην, την γυναικα, τον φιλον, ραιδιως υπο παντων συνωθουμενος τε και
συνελαυνομενος, αποστησηι της πονηρας συνηθειας. Καν δεκα ημερας μονον αυτο
κατορθωσηις, ουκετι δεησηι λοιπον ετερου χρονου, αλλα κεισεται σοι μετα ασφαλειας
το παν, τηι της καλλιστης συνηθειας στεῤροτητι παλιν ριζωθεν. Ὅταν ουν αρξηι
τουτο διορθουν, καν απαξ, καν δευτερον παραβηις τον νομον, καν τριτον, καν
εικοστον, μη απογνωις· αλλα παλιν αναστηθι, και επιλαβου της αυτης σπουδης, και
περιεσηι παντως. Ουδε γαρ το τυχον εστι κακον επιορκια. Ει δε το ομνυναι του
πονηρου, το επιορκειν ποσην οισει την τιμωριαν; Ἐπηνεσατε τα ειρημενα; Ἀλλα μοι
κροτων ου δει, ουδε θορυβων, ουδε ηχης. Ἓν βουλομαι μονον, μεθ' ησυχιας και
επιστημης ακουοντας, ποιειν τα λεγομενα. Τουτο μοι κροτος, τουτο εγκωμιον. Ἂν δε
επαινηις μεν τα ειρημενα, μη ποιηις δε απερ επαινεις, μειζων μεν η κολασις, πλειων
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε η κατηγορια, και ημιν αισχυνη και γελως. Ουδε γαρ θεατρον εστι τα παροντα, ου
τραγωιδους καθησθε θεωμενοι νυν, ινα κροτητε μονον. ∆ιδασκαλειον εστι τα
ενταυθα πνευματικον. ∆ιο και το σπουδαζομενον εν εστιν, ωστε κατορθωσαι τα
ειρημενα, και δια των εργων επιδειξαι την υπακοην. Τοτε γαρ το παν εσομεθα
απειληφοτες· ως νυν γε και απηγορευσαμεν λοιπον. Και γαρ και τοις ιδιαι
συντυγχανουσιν ου διελιπον ταυτα, παραινων, και υμιν κοινηι διαλεγομενος, και
ουδεν ολως ορω γεγενημενον πλεον, αλλ' ετι των προτερων υμας εχομενους
στοιχειων· οπερ ικανον τωι διδασκοντι πολυν ενθειναι τον οκνον. Ὅρα γουν και
Παυλον δια τουτο δυσανασχετουντα, οτι πολυν χρονον τοις προτεροις ενδιετριβον
μαθημασιν οι ακροαται. Και γαρ οφειλοντες ειναι, φησι, διδασκαλοι δια τον χρονον,
παλιν χρειαν εχετε του διδασκεσθαι υμας, τινα τα στοιχεια της αρχης των λογιων
του Θεου. ∆ιο και ημεις θρηνουμεν και οδυρομεθα. Καν επιμενοντας ιδω,
απαγορευσω λοιπον υμιν των ιερων τουτων επιβηναι προθυρων, και των αθανατων
μετασχειν μυστηριων, ωσπερ τοις πορνευουσι και μοιχευουσι και επι φονοις
εγκαλουμενοις. Και γαρ βελτιον μετα δυο και τριων τους του Θεου φυλαττοντων
νομους τας συνηθεις αναφερειν ευχας, η πληθος επισυρεσθαι παρανομουντων και
τους αλλους διαφθειροντων. Μη μοι τις πλουσιος, μη μοι τις δυναστης ενταυθα
φυσατω, και τας οφρυς ανασπατω. Παντα μοι ταυτα μυθος και σκια και οναρ. Ουδεις
γαρ των νυν πλουτουντων εκει μου προστησεται, οταν εγκαλωμαι και κατηγορωμαι,
ως μη μετα της προσηκουσης σφοδροτητος τους του Θεου διεκδικησας νομους.
Τουτο γαρ, τουτο και τον θαυμαστον εκεινον πρεσβυτην απωλεσε. καιτοι βιον
παρεχομενον αληπτον· αλλ' ομως, επειδη τους του Θεου νομους πατουμενους
υπερειδεν, εκολαζετο μετα των παιδων, και την χαλεπην εδιδου τιμωριαν. Ει δε
ενθα τοσαυτη της φυσεως ην η τυραννις, ο μη μετα της προσηκουσης ανδρειας τοις
εαυτου παισι χρησαμενος 57.265 ουτω χαλεπην εδωκε δικην, τινα εξομεν
συγγνωμην ημεις, και της τυραννιδος εκεινης απηλλαγμενοι, και κολακειαι το παν
διαφθειροντες; Ἵν' ουν μη και ημας και υμας αυτους προσαπολεσητε, πεισθητε,
παρακαλω, και μυριους εξεταστας και λογιστας εαυτοις καταστησαντες, απαλλαγητε
της των ορκων 57.266 συνηθειας, ινα οδωι προβαινοντες εντευθεν, και την αλλην
αρετην μετ' ευκολιας κατορθωσητε πασης, και των μελλοντων απολαυσητε αγαθων·
ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.265 ΟΜΙΛΙΑ ΙΗʹ. Ἠκουσατε οτι εῤρεθη Ὀφθαλμον αντι οφθαλμου, και
οδοντα αντι οδοντος. Ἐγω δε λεγω υμιν, μη αντιστηναι τωι πονηρωι·
αλλ' οστις σε ραπισει εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την
αλλην. Και τωι θελοντι σοι κρι θηναι, και τον χιτωνα σου λαβειν, αφες
αυτωι και το ιματιον.
αʹ. Ὁραις οτι ου περι οφθαλμου τα προτερα ελεγεν, ηνικα ενομοθετει
οφθαλμον εκκοπτειν τον σκανδαλιζοντα, αλλα περι του δια φιλιας βλαπτοντος
ημας, και εις το της απωλειας εμβαλλοντος βαραθρον; Ὁ γαρ τοσαυτην ενταυθα
ποιουμενος την υπερβολην, και μηδε ετερου εξορυττοντος τον οφθαλμον επιτρεπων
εκκοψαι τον εκεινου, πως αν τον εαυτου εκκοπτειν ενομοθετησεν; Ει δε τις του
παλαιου κατηγορει νομου, δια το κελευειν ουτως αμυνεσθαι, σφοδρα μοι δοκει
σοφιας νομοθετηι πρεπουσης απειρος ειναι, και καιρων δυναμιν αγνοειν, και
συγκαταβασεως κερδος. Ἂν γαρ εννοησηι τινες ησαν οι ταυτα ακουοντες, και πως
διακειμενοι, και ποτε την νομοθεσιαν εδεξαντο ταυτην, σφοδρα αποδεξεται του
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομοθετου την σοφιαν, και οψεται οτι εις και ο αυτος ο εκεινα και ταυτα
νομοθετησας εστι, και σφοδρα χρησιμως εκατερα και μετα του προσηκοντος γραψας
καιρου. Και γαρ ει παρα την αρχην τα υψηλα ταυτα και υπερογκα εισηγαγε
παραγγελματα, ουτ' αν ταυτα εδεξατο, ουτε εκεινα· νυνι δε εν καιρωι τωι προσηκοντι
εκατερα διαθεις, την οικουμενην δι' αμφοτερων κατωρθωσεν απασαν. Ἄλλως δε και
τουτο εκελευσεν, ουχ ινα τους αλληλων εκκοπτωμεν οφθαλμους, αλλ' ινα παρ'
εαυτοις τας χειρας κατεχωμεν. Ἡ γαρ απειλη του παθειν την επι το δρασαι ορμην
διεκωλυσε. Και ουτω δη πολλην ηρεμα υποσπειρει την φιλοσοφιαν, οπου γε
παθοντα τοις ισοις αμυνεσθαι κελευει· καιτοιγε μειζονος κολασεως αξιος ην ο της
παρανομιας ταυτης καταρξας, και τουτο ο του δικαιου λογος απαιτει. Ἀλλ' επειδη
και φιλανθρωπιαν εβουλετο κερασαι τωι δικαιωι, τον μειζονα πλημμελησαντα
ελαττονι της αξιας καταδικαζει τιμωριαι, παιδευων και εν τωι πασχειν πολλην
επιδεικνυσθαι την επιεικειαν. Ειπων τοινυν τον παλαιον νομον, και αναγνους αυτον
απαντα, δεικνυσι παλιν ου τον αδελφον οντα τον ταυτα εργασαμενον, αλλα τον
πονηρον. ∆ια τουτο και επηγαγεν· Ἐγω δε λεγω υμιν, μη αντιστηναι τωι πονηρωι.
Ουκ ειπε, Μη αντιστηναι τωι αδελφωι, αλλα, Τωι πονηρωι· δεικνυς οτι εκεινου
κινουντος ταυτα τολμαται, και ταυτηι το πολυ της οργης της προς τον πεποιηκοτα
χαλων και υποτεμνομενος, τωι την αιτιαν εφ' ετερον μεταθειναι. Τι ουν; ου χρη ημας
ανθιστασθαι τωι πονηρωι· φησι. ∆ει μεν, ου τουτωι δε τωι τροπωι· αλλ' ως αυτος
επεταξε, τωι παρεχειν εαυτον πασχειν κακως· ουτω γαρ αυτου περιεσηι. Ουδε γαρ
πυρι σβεννυται πυρ, αλλ' υδατι πυρ. Ἵνα δε μαθηις οτι και εν τωι παλαιωι νομωι ο
παθων κρατει μαλλον, και ουτος εστιν ο στεφανουμενος, εξετασον αυτο το
γινομενον, και οψει πολλην αυτου την προεδριαν ουσαν. Ὁ μεν γαρ αρ 57.266 ξας
χειρων αδικων αμφοτερους αυτος εσται ανηρηκως τους οφθαλμους, και τον του
πλησιον, και τον αυτου. ∆ιο και μισειται παρα παντων δικαιως, και μυριαις βαλλεται
κατηγοριαις. Ὁ δε ηδικημενος, και μετα το τοις ισοις αμυνεσθαι. ουδεν εσται δεινον
πεποιηκως. ∆ιο και πολλους εχει τους συναλγουντας, ατε καθαρος ων, και μετα το
ποιησαι, ταυτης της πλημμελειας Και τα μεν της συμφορας ισα αμφοτεροις· τα δε της
δοξης ουκ ισα, ουτε παρα Θεωι, ουτε παρα ανθρωποις. ∆ιοπερ λοιπον ουδε τα της
συμφορας ισα. Ἀρχομενος μεν ουν ελεγεν· Ὁ οργιζομενος τωι αδελφωι αυτου εικη,
και ο μωρον καλων, ενοχος εσται τηι γεεννηι του πυρος· ενταυθα δε και πλειονα
απαιτει φιλοσοφιαν, ου μονον κελευων ησυχαζειν τον πασχοντα κακως, αλλα και
αντιφιλοτιμεισθαι μειζονως, την ετεραν παρεχοντα σιαγονα. Τουτο δε λεγει, ου περι
της τοιαυτης πληγης νομοθετων μονον. αλλα και την εν απασι τοις αλλοις
ανεξικακιαν παιδευων ημας. βʹ. Ὥσπερ γαρ οταν λεγηι, οτι Ὁ καλων τον αδελφον
αυτου μωρον, ενοχος εσται τηι γεεννηι. ου περι του ρηματος τουτου λεγει μονον,
αλλα και περι λοιδοριας απασης· ουτω δη και ενταυθα, ουχ ινα ραπιζομενοι
φερωμεν γενναιως, νομοθετει, αλλ' ινα και παν οτιουν πασχοντες μη θορυβωμεθα.
∆ια τουτο κακει την εσχατην υβριν επελεξατο, και ενταυθα την μαλιστα δοκουσαν
ειναι πληγην επονειδιστον, την επι σιαγονος, και πολλην εχουσαν την υβριν
τεθεικε. Κελευει δε τουτο, υπερ τε του πληττοντος, υπερ τε του πληττομενου τον
λογον ποιουμενος. Ὅ τε γαρ υβρισμενος, ουδεν ηγησεται πασχειν δεινον, ουτω
παρεσκευασμενος φιλοσοφειν (ουδε γαρ της υβρεως αισθησιν ληψεται, ατε
αγωνιζομενος μαλλον η τυπτομενος)· ο τε επηρεαζων καταισχυνθεις ουκετι
δευτεραν επαξει πληγην, καν θηριου παντος χαλεπωτερος ηι, αλλα και επι τηι
προτεραι σφοδρα εαυτου καταγνωσεται. Ουδεν γαρ ουτω κατεχει τους αδικουντας,
ως το φερειν τους αδικουμενους επιεικως τα γινομενα· ου κατεχει δε μονον της
προσωτερω ρυμης, αλλα και επι τοις φθασασι μετανοησαι παρασκευαζει, και
θαυμαζοντας την επιεικειαν αναχωρειν, και οικειοτερους καθιστησι, και δουλους,
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουχι φιλους μονον, αντι εχθρων και πολεμιων ποιει· ωσπερ ουν το αμυνεσθαι, τα
εναντια απαντα· αμφοτερους τε γαρ καταισχυνει και χειρους κατασκευαζει, και την
οργην εις μειζονα αναγει φλογα· και πολλακις και εις θανατον καταστρεφει
περαιτερω το δεινον προβαινον. ∆ια τουτο ου μονον ραπιζομενον εκελευσε μη
οργιζεσθαι, αλλα και εμπιπλαιν αυτου την επιθυμιαν επεταξεν, ινα μηδε το προτερον
δοξηις ακων υπομεμενηκεναι. Ουτω γαρ και αναισχυντον οντα καιριαι δυνησηι πληξαι
πληγηι μαλλον, η ει τηι χειρι επληξας, και αναισχυντοτερον οντα επιεικεστερον
ποιησεις. Τωι θελοντι σοι κριθηναι, και τον χιτωνα σου λαβειν, αφες αυτωι και το
ιματιον. Ουδε γαρ επι πληγων μονον, αλλα και επι χρηματων βουλεται την τοιαυτην
ανεξικακιαν παρεχεσθαι. ∆ιο παλιν την αυ 57.267 την τιθησιν υπερβολην. Ὥσπερ
γαρ εκει κελευει νικαν εν τωι πασχειν, ουτω και ενταυθα τωι αφαιρεισθαι πλειονα ων
ο πλεονεκτων προσεδοκησε. Πλην ουχ απλως αυτο τεθεικεν, αλλα μετα προσθηκης.
Ου γαρ ειπε, ∆ος τωι αιτουντι το ιματιον, αλλα, Τωι θελοντι σοι κριθηναι· τουτεστιν,
εαν εις δικαστηριον ελκηι και πραγματα σοι παρεχηι. Και ωσπερ ειπων μη καλειν
μωρον, μηδε οργιζεσθαι εικη, προιων πλεον απηιτησεν, ηνικα εκελευσε και την
δεξιαν σιαγονα παρεχειν· ουτω και ενταυθα, ειπων ευνοειν τωι αντιδικωι, παλιν
επιτεινει το επιταγμα. Ου γαρ δη μονον α βουλεται λαβειν κελευει δουναι, αλλα και
πλειονα επιδειξασθαι φιλοτιμιαν. Τι ουν; γυμνος μελλω περιιεναι; φησιν. Ουκ αν
ημεν γυμνοι, ει τουτοις επειθομεθα μετα ακριβειας· αλλα και πολλωι πλειονα
απαντων αν ημεν περιβεβλημενοι. Πρωτον μεν γαρ ουδεις αν ουτω διακειμενοις
επεθετο· δευτερον δε, ει και ετυχε τις ουτως αγριος και ανημερος, ως και μεχρι
τοσουτου προελθειν, αλλα πολλωι πλειους αν εφανησαν οι τον ουτω φιλοσοφουντα
ουχ ιματιοις μονον, αλλα και τηι σαρκι τηι εαυτων, ειγε οιον τε ην, περιβαλλοντες. γʹ.
Ει δε και εχρην γυμνον περιιεναι δια τοιαυτην φιλοσοφιαν, ουδε ουτως αισχρον ην.
Ἐπει και ο Ἀδαμ γυμνος ην εν τωι παραδεισωι, και ουκ ηισχυνετο· και ο Ἡσαΐας
γυμνος και ανυποδετος, και παντων Ἰουδαιων λαμπροτερος ην· και ο Ἰωσηφ δε, οτε
απεδυσατο, τοτε μαλιστα ελαμψεν. Ου γαρ το ουτω γυμνουσθαι κακον, αλλα το
ουτως ενδυεσθαι, καθαπερ νυν ημεις ιματιοις πολυτελεσι, τουτο και αισχρον και
καταγελαστον. ∆ια τοι τουτο εκεινους μεν ο Θεος επηινεσε, τουτοις δε εγκαλει, και
δια προφητων και δι' αποστολων. Μη τοινυν αδυνατα ειναι νομιζωμεν τα
επιταγματα. Και γαρ μετα του συμφεροντος σφοδρα εστιν ευκολα, εαν νηφωμεν· και
τοσουτον εχει το κερδος, ως μη μονον ημας, αλλα και εκεινους τους επηρεαζοντας
τα μεγιστα ωφελειν. Και τουτο μαλιστα αυτων εστι το εξαιρετον, οτι πειθοντες ημας
πασχειν κακως, δια των αυτων και τους ποιουντας διδασκουσι φιλοσοφειν. Ὅταν
γαρ εκεινος μεν ηγηται μεγα το τα ετερων λαμβανειν, συ δε αυτωι δειξηις, οτι σοι
κουφον και α μη αιτει δουναι, και αντιῤροπον φιλοτιμιαν εισαγαγηις της εκεινου
πτωχειας, και φιλοσοφιαν της εκεινου πλεονεξιας, εννοησον οσης απολαυσεται
διδασκαλιας, ου δια ρηματων, αλλα δια των εργων αυτων παιδευομενος
καταφρονειν μεν κακιας, εφιεσθαι δε αρετης. Ουδε γαρ εαυτοις χρησιμους ημας ειναι
βουλεται ο Θεος, αλλα και τοις πλησιον απασιν. Ἂν μεν ουν δωις, και μη δικασηι, το
σαυτου συμφερον εζητησας μονον· αν δε προσδωις και ετερον, κακεινον βελτιω
ποιησας εξεπεμψας. Τοιουτον εστι το αλας, οπερ αυτους ειναι βουλεται· και γαρ
εαυτο συγκροτει, και τα αλλα διακρατει σωματα, οις αν ομιλησηι· τοιουτον εστι το
φως· και γαρ εαυτωι και τοις αλλοις φαινει. Ἐπει ουν εν ταξει σε τουτων κατεστησε,
ωφελησον και τον εν σκοτωι καθημενον, και διδαξον αυτον, οτι ουδε το προτερον
βιαι ελαβε· πεισον οτι ουκ επηρεασεν. Ουτω γαρ και αυτος αιδεσιμωτερος εσηι και
σεμνοτερος, εαν δειξηις οτι εχαρισω, και ουχ ηρπαγης. Ποιησον τοινυν αυτου 57.268
την αμαρτιαν δια της σης επιεικειας φιλοτιμιαν σην. Ει δε μεγα τουτο ειναι νομιζεις,
αναμεινον, και οψει σαφως, οτι ουδεπω προς το τελειον απηντηκας. Ουδε γαρ
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενταυθα ισταται σοι ο τους περι ανεξικακιας τιθεις νομους, αλλα και περαιτερω
προεισιν, ουτω λεγων· Ἐαν τις σε αγγαρευσηι μιλιον εν, υπαγε μετ' αυτου δυο. Ειδες
υπερβολην φιλοσοφιας; Μετα γουν το δουναι τον χιτωνα και το ιματιον, ουδε ει
γυμνωι τωι σωματι χρησθαι βουλοιτο ο εχθρος προς ταλαιπωριας και πονους, ουδε
ουτως αυτον δει κωλυειν, φησι. Παντα γαρ βουλεται κεκτησθαι ημας κοινα, και τα
σωματα και τα χρηματα, και τοις δεομενοις και τοις υβριζουσι· το μεν γαρ ανδρειας,
το δε φιλανθρωπιας εστι. ∆ια τουτο ελεγεν· Ἐαν τις σε αγγαρευσηι μιλιον εν, υπαγε
μετ' αυτου δυο· ανωτερω σε αναγων παλιν, και την αυτην φιλοτιμιαν επιδεικνυσθαι
κελευων. Ει γαρ απερ αρχομενος ελεγεν, ελαττονα οντα τουτων πολλωι, τοσουτους
εχει μακαρισμους, εννοησον οια ληξις τους ταυτα κατορθουντας αναμενει, και τινες
και προ των επαθλων γινονται, εν ανθρωπινωι σωματι και παθητωι απαθειαν απασαν
κατορθουντες. Ὅταν γαρ μητε υβρεσι και πληγαις, μητε χρηματων αφαιρεσει
δακνωνται, μητε αλλωι μηδενι εικωσι τοιουτωι, αλλα και επιδαψιλευωνται τωι παθει
μαλλον, σκοπησον οια αυτοις κατασκευαζεται η ψυχη. ∆ια δη τουτο οπερ επι των
πληγων, οπερ επι των χρηματων, τουτο και ενταυθα εκελευσε ποιειν. Τι γαρ λεγω,
φησιν, υβριν και χρηματα; Καν αυτωι τωι σωματι σου βουληται εις πονον χρησασθαι
και καματον, και τουτο αδικως, παλιν νικησον και υπερβηθι την αδικον επιθυμιαν
εκεινου. Το γαρ αγγαρευσαι τουτο εστι, το αδικως ελκυσαι, και ανευ λογου τινος, και
επηρεαζοντα. Ἀλλ' ομως και προς τουτο εσο παρατεταγμενος, ωστε πλεον παθειν, η
εκεινος βουλεται ποιησαι. Τωι αιτουντι σε διδου, και τον θελοντα απο σου
δανεισασθαι μη αποστραφηις. Ταυτα εκεινων ελαττονα· αλλα μη θαυμασηις· τουτο
γαρ ειωθεν αει ποιειν, αναμιγνυς τοις μεγαλοις τα μικρα. Ει δε ταυτα μικρα προς
εκεινα, ακουετωσαν οι τα ετερων λαμβανοντες, οι πορναις τα εαυτων διανεμοντες,
και διπλην εαυτοις αναπτοντες πυραν, και δια της προσοδου της αδικου, και δια της
δαπανης της ολεθριας. ∆ανεισμα δε ενταυθα ου το μετα των τοκων λεγει
συμβολαιον, αλλα την χρησιν απλως. Ἀλλαχου δε αυτο και επιτεινει, λεγων εκεινοις
διδοναι, παρ' ων ου προσδοκωμεν απολαμβανειν. Ἠκουσατε οτι εῤρεθη· Ἀγαπησεις
τον πλησιον σου, και μισησεις τον εχθρον σου. Ἐγω δε λεγω υμιν· Ἀγαπατε τους
εχθρους υμων, και ευχεσθε υπερ των επηρεαζοντων υμας· ευλογειτε τους
καταρωμενους υμας, καλως ποιειτε τοις μισουσιν υμας· οπως γενησθε ομοιοι του
Πατρος υμων του εν τοις ουρανοις· οτι ανατελλει τον ηλιον αυτου επι πονηρους και
αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. Ὅρα την κορωνιδα των αγαθων πως
επεθηκεν εσχατην. ∆ια γαρ τουτο παιδευει, μη μονον ραπιζομενον φερειν, αλλα και
παρεχειν την δεξιαν σιαγονα, μηδε μονον τωι χιτωνι το ιματιον προστιθεναι, αλλα
και δυο συνοδευειν μιλια τωι εν αγγαρευοντι, ινα το πολλωι πλεον τουτων 57.269
μετ' ευκολιας δεξηι πασης. Και τι τουτων πλεον εστι; φησι. Το τον ποιουντα ταυτα
μηδε εχθρον εχειν· μαλλον δε και τουτου ετερον τι πλεον. Ου γαρ ειπε, Μη μισησηις,
αλλα, Ἀγαπησον· ουκ ειπε, Μη αδικησηις, αλλα, Καλως ποιησον. δʹ. Ει δε τις ακριβως
εξετασειε, και τουτων αυτων ετεραν οψεται προσθηκην πολλωι μειζονα τουτων.
Ουδε γαρ απλως εκελευσεν αγαπαιν, αλλα και ευχεσθαι. Ειδες οσους ανεβη βαθμους,
και πως εις αυτην ημας την κορυφην εστησε της αρετης; Σκοπει δε ανωθεν αριθμων.
Πρωτος εστι βαθμος, μη αρχειν αδικιας· δευτερος, μετα το αρξασθαι, τοις ισοις
αμυνασθαι· τριτος, μη δρασαι τον επηρεαζοντα ταυτα α επαθεν, αλλ' ησυχασαι·
τεταρτος, το και παρασχειν εαυτον εις το παθειν κακως· πεμπτος, το και πλεον
παρασχειν η εκεινος βουλεται ο ποιησας· εκτος, το μη μισησαι τον ταυτα
εργασαμενον· εβδομος, το και αγαπησαι· ογδοος, το και ευεργετησαι· εννατος, το και
τον Θεον υπερ αυτου παρακαλειν. Ειδες υψος φιλοσοφιας; ∆ια τοι τουτο και
λαμπρον το επαθλον εχει. Ἐπειδη γαρ μεγα ην το επιταγμα, και νεανικης δεομενον
ψυχης και πολλης της σπουδης, και μισθον αυτωι τιθησι τοιουτον, οιον ουδενι των
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτερων. Ου γαρ γης ενταυθα μεμνηται, καθαπερ επι των πραων· ουτε
παρακλησεως και ελεου, καθαπερ επι των πενθουντων και ελεημονων· ουτε
βασιλειας ουρανων· αλλ' ο παντων τουτων ην φρικωδεστερον, το γενεσθαι ομοιους
τωι Θεωι, ως ανθρωπους γενεσθαι εικος. Ὅπως γαρ γενησθε, φησιν, ομοιοι του
Πατρος υμων του εν ουρανοις. Συ δε μοι παρατηρει, πως ουδε ενταυθα, ουδε εν τοις
εμπροσθεν Πατερα εαυτου καλει· αλλ' εκει μεν Θεον και βασιλεα μεγαν, οτε περι
των ορκων διελεγετο· ενταυθα δε Πατερα αυτων. Ποιει δε τουτο, τωι προσηκοντι
καιρωι τους περι τουτων τηρων λογους. Ειτα και προσαγων την ομοιοτητα, φησιν,
οτι Τον ηλιον αυτου ανατελλει επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι δικαιους
και αδικους. Και γαρ αυτος ου μονον ου μισει, φησιν, αλλα και ευεργετει τους
υβριζοντας. Καιτοιγε ουδαμου το γινομενον ισον, ου μονον δια την της ευεργεσιας
υπερβολην, αλλα και δια την της αξιας υπεροχην. Συ μεν γαρ παρα του ομοδουλου
καταφρονηι, εκεινος δε παρα του δουλου και μυρια ευεργετηθεντος· και συ μεν
ρηματα χαριζηι ευχομενος υπερ αυτου, αυτος δε πραγματα πολυ μεγαλα και
θαυμαστα, τον ηλιον αναπτων, και τους ετησιους ομβρους διδους. Ἀλλ' ομως και
ουτω διδωμι ισον ειναι, ως ανθρωπον εγχωρει ειναι. Μη τοινυν μισει τον ποιουντα
κακως, τοιουτων οντα σοι προξενον αγαθων, και εις τοσαυτην αγοντα σε τιμην· μη
καταρω τωι επηρεαζοντι· επει τον μεν πονον υπεστης, του δε καρπου απεστερηθης·
και την μεν ζημιαν οισεις, τον δε μισθον απολεις· οπερ εσχατης εστιν ανοιας, το
χαλεπωτερον υπομειναντας, το ελαττον τουτου μη φερειν. Και πως ενι τουτο
γενεσθαι; φησι. Θεον ιδων ανθρωπον γενομενον, και τοσουτον καταβαντα, και
τοσαυτα παθοντα δια σε, ερωταις ετι και αμφιβαλλεις, πως δυνατον τοις ομοδουλοις
αφειναι τας αδικιας; Ουκ ακουεις αυτου εν τωι σταυρωι λεγοντος· Ἄφες 57.270
αυτοις· ου γαρ οιδασι τι ποιουσιν, Ουκ ακουεις Παυλου λεγοντος, οτι Ὁ αναβας ανω
και καθημενος εν δεξιαι εντυγχανει υπερ ημων, Ουχ οραις οτι και μετα τον σταυρον
και μετα την αναληψιν, τοις ανηιρηκοσιν Ἰουδαιοις επεμπε τους αποστολους τα
μυρια οισοντας αγαθα, και ταυτα μυρια μελλοντας παρ' αυτων πασχειν δεινα; Ἀλλα
συ μεγαλα ηδικησαι; Και τι τοιουτον πεπονθας, οιον ο σος ∆εσποτης, δεσμουμενος,
μαστιζομενος, ραπιζομενος, παρα οικετων εμπτυομενος, θανατον υπομενων, και
θανατον τον θανατων απαντων αισχιστον, μετα μυριας ευεργεσιας; Ει δε και μεγαλα
ηδικησαι, και δια τουτο μαλιστα ευεργετησον, ινα και σαυτωι λαμπροτερον ποιησηις
τον στεφανον, και τον αδελφον της εσχατης απαλλαξηις αῤρωστιας. Ἐπει και οι
ιατροι, οταν λακτιζωνται και υβριζωνται παρα των μαινομενων, τοτε μαλιστα
αυτους ελεουσι, και παρασκευαζονται προς την εκεινων διορθωσιν, ειδοτες οτι της
υπερβολης του νοσηματος η υβρις εστι. Και συ τοινυν ταυτην περι των
επιβουλευοντων εχε την γνωμην, και ουτω κεχρησο τοις αδικουσιν· εκεινοι γαρ εισι
μαλιστα οι νοσουντες και την βιαν υπομενοντες απασαν. Ἀπαλλαξον τοινυν αυτον
της χαλεπης ταυτης επηρειας, και δος αφειναι την οργην, και δαιμονος ελευθερωσον
χαλεπου, του θυμου. Και γαρ δαιμονωντας εαν ιδωμεν, δακρυομεν, ουχι και αυτοι
σπουδαζομεν δαιμοναιν. Τουτο και νυν ποιωμεν επι των οργιζομενων· και γαρ
εκεινοις εοικασιν οι θυμουμενοι· μαλλον δε κακεινων εισιν αθλιωτεροι, μετα
αισθησεως μαινομενοι. ∆ιο και ασυγγνωστος αυτων η παραπληξια. εʹ. Μη τοινυν
επεμβαινε κειμενωι, αλλα και ελεει Και γαρ αν υπο χολης ενοχλουμενον και
σκοτοδινιωντα και εμεσαι επειγομενον τον πονηρον τουτον χυμον ιδωμεν, χειρα
ορεγομεν, και διαβασταζομεν σπαραττομενον, καν το ιματιον μολυνωμεν, ουκ
επιστρεφομεθα, αλλ' εν μονον ζητουμεν, οπως εκεινον απαλλαξωμεν της χαλεπης
ταυτης στενοχωριας Τουτο τοινυν και επι τουτων ποιωμεν, και διαβασταζωμεν
εμουντας και σπαραττομενους· μηδε προτερον αφωμεν, εως αν απασαν αποθηται
την πικριαν. Και τοτε σοι χαριν εισεται μεγιστην· επειδαν παυσηται, τοτε γνωσεται
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαφως, οσης αυτον απηλλαξας ταραχης. Και τι λεγω την παρ' εκεινου χαριν; Ὁ γαρ
Θεος σε ευθεως στεφανωσει, και μυριοις αμειψεται καλοις, οτι σου τον αδελφον
νοσηματος ηλευθερωσας χαλεπου· κακεινος δε ως ∆εσποτην τιμησει, διαπαντος
αιδουμενος σου την επιεικειαν. Ουχ οραις τας τικτουσας γυναικας, πως δακνουσι τας
παρεστωσας, και ουκ αλγουσιν εκειναι; μαλλον δε αλγουσι μεν, φερουσι δε
γενναιως, και συναλγουσι ταις οδυνωμεναις και διακοπτομεναις υπο της ωδινος.
Ταυτας και συ ζηλωσον, και μη γινου μαλακωτερος γυναικων, Ἐπειδαν γαρ τεκωσιν
αι γυναικες αυται (γυναικων γαρ εισι μικροψυχοτεροι), τοτε σε τον ανδρα εισονται.
Ει δε βαρεα τα επιταγματα, εννοησον οτι δια τουτο παρεγενετο ο Χριστος, ινα ταυτα
εν τηι ημετεραι καταφυτευσηι διανοιαι, ινα και εχθροις και φιλοις χρησιμους
κατασκευασηι. ∆ια τουτο και εκατερων τουτων 57.271 επιμελεισθαι κελευει· των μεν
αδελφων, ηνικα αν λεγηι, Ἐαν προσφερηις το δωρον σου· των δε εχθρων, επειδαν
νομοθετηι φιλειν τε και ευχεσθαι υπερ αυτων. Και ουκ απο του υποδειγματος του
κατα τον Θεον εναγει μονον εις τουτο, αλλα και εκ του εναντιου. Ἐαν γαρ
αγαπησητε, φησι, τους αγαπωντας υμας, τινα μισθον εχετε; ουχι και οι τελωναι το
αυτο ποιουσι; Τουτο και ο Παυλος φησιν· Ουπω μεχρις αιματος αντικατεστητε προς
την αμαρτιαν ανταγωνιζομενοι. Ἂν μεν ουν ταυτα ποιηις, μετα του Θεου εστηκας· αν
δε εγκαταλιμπανηις αυτα, μετα των τελωνων. Ειδες πως ου τοσουτον των εντολων
το μεσον, οσον των προσωπων το διαφορον; Μη τοινυν τουτο λογιζωμεθα, οτι
δυσχερες το επιταγμα, αλλα και το επαθλον εννοησωμεν, και λογισωμεθα τινος
ομοιοι γινομεθα κατορθωσαντες, και τινος ισοι διαμαρτανοντες. Τωι μεν ουν αδελφωι
κελευει καταλλαττεσθαι, και μη προτερον αφιστασθαι, εως αν την εχθραν
ανελωμεν· οταν δε περι παντων διαλεγηται, ουκετι ταυτηι ημας υποβαλλει τηι
αναγκηι, αλλα τα παρ' ημων απαιτει μονον, ευκολον και ταυτηι ποιων τον νομον.
Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Ἐδιωξαν τους προφητας τους προ υμων· ινα μη δια ταυτα αυτα
αηδως προς αυτους εχωσι, κελευει μη μονον φερειν ταυτα ποιουντας, αλλα και
αγαπαιν. Ὁραις πως προῤριζον τον θυμον και την επιθυμιαν την περι τα σωματα, την
περι τα χρηματα, την περι την δοξαν, την περι τον παροντα βιον αναιρει; Τουτο γαρ
εποιησε μεν εξ αρχης, πολλωι δε πλεον νυν. Ὅ τε γαρ πτωχος και ο πραος και ο
πενθων κενοι την οργην· ο τε δικαιος και ελεημων κενοι την των χρηματων
επιθυμιαν· ο καθαρος την καρδιαν απηλλακται επιθυμιας πονηρας· ο δεδιωγμενος
και φερων τας υβρεις και κακως ακουων, πασαν ασκει λοιπον των παροντων
πραγματων υπεροψιαν, και τυφου και κενοδοξιας εστι καθαρος. Λυσας τοινυν των
δεσμων τουτων τον ακροατην, και εις τους αγωνας αλειψας, παλιν ετερως ανασπαι
ταυτα τα παθη, και μετα πλειονος της ακριβειας. Ἀρξαμενος γαρ απο της οργης, και
παντοθεν εκκοψας του παθους τουτου τα νευρα, και ειπων, Ὁ οργιζομενος τωι
αδελφωι, και ο μωρον καλων, και ο ρακα, κολαζεσθω· και ο προσφερων το δωρον μη
προτερον προσιτω τηι τραπεζηι, εως αν καταλυσηι την εχθραν· και ο αντιδικον εχων,
πριν η το δικαστηριον ιδειν, φιλον ποιειτω τον εχθρον· επι την επιθυμιαν
μεταβαινει παλιν, και φησιν· Ὁ εμβλεπων ακολαστοις οφθαλμοις, ως μοιχος
τιμωρεισθω· ο σκανδαλιζομενος υπο γυναικος ακολαστου, η υπο ανδρος, η αλλου
τινος των αυτωι προσηκοντων, απαντας εκκοπτετω τουτους· ο νομωι γαμου κατεχων
γυναικα, μηδεποτε αυτην εκβαλλετω και προς ετεραν βλεπετω. ∆ια γαρ τουτων της
πονηρας επιθυμιας τας ριζας ανειλεν. Ειτα εντευθεν των χρηματων τον ερωτα
αναστελλει, κελευων μητε ομνυναι, μητε ψευδεσθαι, μητε αυτου αντεχεσθαι του
χιτωνισκου, ον αν τις ενδεδυμενος τυχηι· αλλα και το ιματιον προΐεσθαι τωι
βουλομενωι, και την του σωματος χρησιν, εκ πολλης της περιουσιας τον περι τα
χρηματα αναιρων ποθον. ʹ. Τοτε μετα ταυτα παντα και τον ποικιλον των
επιταγματων τουτων στεφανον, επαγει λεγων· Ευχεσθε υπερ των επηρεαζοντων
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμας· επ' αυτην 57.272 ανω την ακροτατην της φιλοσοφιας αναγων κορυφην.
Ὥσπερ γαρ του πραον ειναι μειζον το ραπιζεσθαι, και του ελεημονα ειναι το και το
ιματιον προΐεσθαι μετα του χιτωνισκου, και του δικαιον ειναι το και αδικουμενον
φερειν, και του ειρηνοποιον ειναι το και ραπιζομενον και αγγαρευομενον επεσθαι·
ουτω και του διωκεσθαι το διωκομενον ευλογειν. Ὁραις πως κατα μικρον εις αυτας
αναγει του ουρανου τας αψιδας; Τινος ουν αν ειημεν αξιοι, οι προς τον Θεον
κελευομενοι τον ζηλον εχειν, και ταχα μηδε των τελωνων γινομενοι ισοι; Ει γαρ το
φιλειν τους φιλουντας, τελωνων και αμαρτωλων και εθνικων· οταν μηδε τουτο
ποιωμεν (ου γαρ ποιουμεν αυτο βασκαινοντες ευδοκιμουσι τοις αδελφοις), ποιαν
ουχ υποστησομεθα δικην, υπερβαινειν τους γραμματεις κελευομενοι, και των
εθνικων εστωτες κατωτεροι; Πως ουν οψομεθα βασιλειαν, ειπε μοι; πως
επιβησομεθα των ιερων προθυρων εκεινων, ουδε των τελωνων αμεινους γινομενοι;
Τουτο γαρ ηινιξατο ειπων· Ουχι και οι τελωναι το αυτο ποιουσιν, Ὃ και μαλιστα
θαυμασαι αυτου της διδασκαλιας εστιν, οτι πανταχου τα επαθλα των αγωνων τιθεις
μετα πολλης της περιουσιας· οιον και το τον Θεον οραιν, και βασιλειαν ουρανων
κληρονομειν, και το υιους Θεου γενεσθαι, και το ομοιους Θεου, και το ελεεισθαι, και
το παρακαλεισθαι, και τον μισθον τον πολυν· ει που και λυπηρων μνησθηναι εδει,
υφειμενως τουτο ποιει· το μεν γαρ της γεεννης ονομα απαξ εν τοσουτοις τεθεικε
λογοις· και ετεροις δε τισιν υπεσταλμενως, και εντρεπτικωτερον μαλλον η
απειλητικωτερον κεχρημενος τωι λογωι, διορθουται τον ακροατην λεγων· Ουχι και οι
τελωναι το αυτο ποιουσι; και, Ἐαν το αλας μωρανθηι· και, Ἐλαχιστος κληθησεται εν
τηι βασιλειαι των ουρανων. Ἔστι δε οπου και τα αμαρτηματα αντι κολασεως τιθησι,
το φορτικον της κολασεως τωι ακροατηι διδους συνιδειν, ως οταν λεγηι· Ἐμοιχευσεν
αυτην εν τηι καρδιαι αυτου· και, Ὁ απολυων ποιει αυτην μοιχευθηναι· και, Το
περισσον τουτων εκ του πονηρου εστι. Τοις γαρ νουν εχουσιν αντι του της κολασεως
ονοματος αρκει και το της αμαρτιας μεγεθος εις σωφρονισμον. ∆ιο δη και ενταυθα
τους εθνικους και τους τελωνας εις μεσον αγει, τηι ποιοτητι του προσωπου τον
μαθητην εντρεπων. Ὃ και ο Παυλος εποιει λεγων· Μη λυπεισθε ως και οι λοιποι οι
μη εχοντες ελπιδα· και, Καθαπερ τα εθνη τα μη ειδοτα τον Θεον. Και δεικνυς οτι
ουδεν υπερογκον απαιτει, αλλα μικρωι πλεον του ειωθοτος, φησιν· Ουχι και οι
εθνικοι το αυτο ποιουσιν; Ἀλλ' ομως ουχ ιστησιν ενταυθα τον λογον, αλλ' εις τα
επαθλα αυτον καταλυει και τας χρηστας ελπιδας, λεγων· Γινεσθε ουν τελειοι, ως ο
Πατηρ υμων ο ουρανιος. Και πολυ το των ουρανων ονομα διασπειρει πανταχου, και
απο του τοπου τα φρονηματα αυτων διεγειρων. Τεως γαρ ασθενεστερον και
παχυτερον πως ησαν διακειμενοι. Ἅπαντα ουν εννοουντες τα ειρημενα, πολλην και
προς τους εχθρους επιδειξωμεθα την αγαπην, και το καταγελαστον εκεινο εθος
εκβαλωμεν, οπερ πολλοι των αλογωτερων υπομενουσιν, αναμενοντες τους
απαντωντας πρωτους προσειπειν, ο μεν εχει πολυν μακαρισμον μη ζηλουντες, ο δε
εστι καταγελαστον, 57.273 τουτο διωκοντες. Τινος ουν ενεκεν ου προσερεις αυτον
προτερος; Ἐπειδη τουτο αναμενει, φησιν. Ουκουν δι' αυτο τουτο μαλιστα επιπηδαιν
εδει, ινα συ λαβηις τον στεφανον. Ου, φησιν· επειδη τουτο εσπουδακε. Και τι ταυτης
της αλογιας χειρον γενοιτ' αν; Ἐπειδη γαρ τουτο εσπουδακε, φησι, μισθου μοι
γενεσθαι προξενος, ου βουλομαι επιλαβεσθαι της υποθεσεως ταυτης. Ἂν μεν ουν
εκεινος σε προσειπηι προτερος, ουδεν σοι γινεται πλεον και προσειποντι· εαν δε συ
προτερος επιπηδησηις τηι προσρησει, επραγματευσω τον τυφον εκεινου, και δαψιλη
τινα εκ της απονοιας αυτου τον καρπον ετρυγησας. Πως ουν ουκ εσχατης ανοιας,
τοσαυτα μελλοντας καρπουσθαι απο ψιλων ρηματων, προδιδοναι το κερδος, και
καταγινωσκοντος αυτου, τοις αυτοις περιπιπτειν; Ει γαρ δια τουτο αυτον αιτιαι, οτι
προτερος αναμενει την παρ' ετερου προσρησιν, τινος ενεκεν ζηλοις οπερ εγκαλεις,
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και οπερ εφης ειναι πονηρον, τουτο ως αγαθον μιμεισθαι εσπουδακας; Ὁραις πως
ουδεν ανθρωπου κακιαι συζωντος ανοητοτερον; ∆ιο παρακαλω, φυγωμεν το
πονηρον τουτο εθος και καταγελαστον. Και γαρ μυριας ανετρεψε φιλιας το νοσημα
τουτο, και πολλας εχθρας ειργασατο. ∆ια δη τουτο φθανωμεν αυτους ημεις. Οι γαρ
ραπιζεσθαι και αγγαρευεσθαι και γυμνουσθαι παρ' εχθρων κελευομενοι, και φερειν,
ποιας αν ειημεν συγγνωμης αξιοι, εν προσρησει ψιληι τοσαυτην επιδεικνυμενοι
φιλονεικιαν; Καταφρονουμεθα γαρ, φησι, και διαπτυομεθα, 57.274 οταν αυτωι
χαρισωμεθα τουτο. Και ινα μη καταφρονησηι ανθρωπος, προσκρουεις Θεωι; και ινα μη
καταφρονησηι σου ο μαινομενος ομοδουλος, καταφρονεις του ∆εσποτου, του
τοσαυτα σε ευεργετηκοτος; Ει γαρ ατοπον το καταφρονειν σου τον ομοτιμον, πολλωι
μαλλον το σε καταφρονειν του σε πεποιηκοτος Θεου. Μετα δε τουτου κακεινο
σκοπει, οτι οταν σου καταφρονησηι, τοτε σοι μειζονος μισθου γινεται προξενος. ∆ια
γαρ τον Θεον ταυτα υπομενεις, επειδη των αυτου νομων ηκουσας. Τουτο δε ποιας
ουκ αν ειη τιμης ανταξιον; ποσων διαδηματων; Ἐμοι γενοιτο και υβριζεσθαι, και
καταφρονεισθαι δια τον Θεον, η τιμασθαι παρα βασιλεων απαντων· ουδεν γαρ,
ουδεν της δοξης ταυτης ισον. Ταυτην τοινυν διωκωμεν ουτως, ως αυτος εκελευσε,
και των ανθρωπινων μηδενα ποιουμενοι λογον, αλλα την ακριβη φιλοσοφιαν
επιδεικνυμενοι δια παντων, ουτω τον εαυτων βιον οικονομωμεν. Και γαρ των
ουρανων και των εκεισε στεφανων εντευθεν ηδη καρπωσομεθα τα αγαθα, ως
αγγελοι μετα ανθρωπων βαδιζοντες, ως αι των αγγελων δυναμεις εν τηι γηι
περιπολουντες, και πασης μεν επιθυμιας, πασης δε εκτος μενοντες ταραχης· και μετα
τουτων δε παντων και τα αποῤρητα αποληψομεθα αγαθα· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το
κρατος και η προσκυνησις, συν τωι αναρχωι Πατρι και τωι αγιωι και αγαθωι Πνευματι,
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.273 ΟΜΙΛΙΑ ΙΘʹ. Προσεχετε την ελεημοσυνην υμων μη ποιειν εμπροσθεν
των ανθρωπων, προς το θεαθηναι αυτοις.
αʹ. Το τυραννικωτερον παντων λοιπον εξοριζει παθος, την λυσσαν και την
μανιαν την περι την κενην δοξαν εγγινομενην τοις κατορθουσιν. Ἐξ αρχης μεν γαρ
ουδεν περι αυτου διελεχθη· και γαρ ην περιττον, πριν η πεισαι ποιειν τι των
δεοντων, περι του πως δει ποιειν αυτα και μετιεναι διδασκειν. Ἐπειδη δε ενηγεν εις
φιλοσοφιαν, τοτε λοιπον και την παρυφισταμενην αυτηι καθαιρει λυμην. Ουδε γαρ
απλως τικτεται τουτο το νοσημα, αλλ' οταν πολλα κατορθωσωμεν των
επιταττομενων. Ἔδει τοινυν προτερον φυτευσαι την αρετην, και τοτε το επηρεαζον
αυτης τον καρπον ανελειν παθος. Και ορα ποθεν αρχεται· απο νηστειας, και ευχης,
και ελεημοσυνης. Τουτοις γαρ μαλιστα εμφιλοχωρειν ειωθε τοις κατορθωμασιν. Ὁ
γουν Φαρισαιος εντευθεν εφυσατο λεγων· Νηστευω δις της εβδομαδος, αποδεκατω
μου τα υπαρχοντα· και εν αυτηι δε εκενοδοξει τηι ευχηι, προς επιδειξιν αυτην
ποιουμενος. Ἐπειδη γαρ ουδεις αλλος παρην, τωι τελωνηι ενεδεικνυτο λεγων· Ουκ
ειμι ως οι λοιποι ανθρωποι, ουδε ως ουτος ο τελωνης Και σκοπει πως ηρξατο, ως
περι θηριου τινος δυσφωρατου διαλεγομενος, και δεινου κλεψαι τον μη σφοδρα
εγρηγοροτα. Προσεχετε γαρ, φησι, την ελεημοσυνην υμων. Ουτω και ο Παυλος λεγει
Φιλιππησιοις· Βλεπετε τους κυνας. Και γαρ λαθρα επεισερχεται το θηριον, και παντα
εκφυσαι αψοφητι, και ανεπαισθητως εκφερει τα ενδον απαντα. Ἐπει ουν πολυν περι
της ελεημοσυνης εποιησατο λογον, και τον Θεον εις μεσον ηγαγε, Τον ανατελλοντα
τον ηλιον επι πονηρους και αγαθους, και πανταχοθεν προετρεψεν 57.274.30 εις
τουτο, και κομαιν επεισε τηι δαψιλειαι της χορηγιας, αναιρει λοιπον και τα
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενοχλουντα τηι καληι ταυτηι ελαιαι παντα. ∆ιο φησι· Προσεχετε την ελεημοσυνην
υμων μη ποιειν εμπροσθεν των ανθρωπων. Ἐκεινη γαρ η εμπροσθεν ειρημενη, του
Θεου εστιν ελεημοσυνη. Και ειπων, Μη ποιειν εμπροσθεν των ανθρωπων, επηγαγε,
Προς το θεαθηναι αυτοις. Και δοκει μεν δευτερον ειρησθαι το αυτο· αν δε τις
ακριβως προσεχηι, ουκ εστι το αυτο, αλλ' ετερον τουτο, και ετερον εκεινο, και
πολλην εχει την ασφαλειαν, και αφατον την κηδεμονιαν και την φειδω. Ἔστι γαρ
και εμπροσθεν των ανθρωπων ποιουντα, μη προς το θεαθηναι ποιειν· και μη
ποιουντα εμπροσθεν παλιν, προς το θεαθηναι ποιειν. ∆ιοπερ ουχ απλως το
γινομενον, αλλα την γνωμην και κολαζει και στεφανοι. Ει γαρ μη αυτη η ακριβεια
προσκειμενη ην. πολλους αν τουτο οκνηροτερους εποιησε περι την της ελεημοσυνης
δοσιν, δια το μη πανταχου παντως δυνατον ειναι λανθανοντως ποιειν. ∆ια τουτο
απολυων σε της αναγκης ταυτης, ου τωι τελει του πραγματος, αλλα τηι προαιρεσει
του ποιουντος, και την ζημιαν και τον μισθον οριζει. Ἵνα γαρ μη λεγηις· Τι γαρ εγω
παθω, αν ετερος ιδηι; Ου τουτο ζητω, φησιν, αλλα την διανοιαν την σην, και τον
τροπον του γινομενου. Την γαρ ψυχην διαπλασαι βουλεται, και παντος απαλλαξαι
νοσηματος. Ἀπαγορευσας τοινυν το προς επιδειξιν ποιειν, και την εκ τουτου ζημιαν
διδαξας, το ματην και εικη τουτο ποιειν, παλιν αυτων εγειρει τα φρονηματα, του
Πατρος αναμνησας και του ουρανου, ινα μη τηι ζημιαι μονηι καθαψηται, αλλα και τηι
μνημη του γεγεννηκοτος εντρεψηι. Ουκ εχετε γαρ μισθον, φησι, παρα τωι Πατρι υμων
τωι εν ουρανοις. Και ουδε ενταυθα 57.275 εστη, αλλα και περαιτερω προεισι, και δι'
ετερων πολλην την αποτροπην εργαζομενος. Ὥσπερ γαρ ανωτερω τελωνας και
εθνικους τεθεικε, τηι ποιοτητι του προσωπου καταισχυνων τους μιμουμενους· ουτω
και ενταυθα τους υποκριτας. Ὅταν ουν ποιηις, φησιν, ελεημοσυνην, μη σαλπισηις
εμπροσθεν σου, ωσπερ οι υποκριται. Ουχ οτι σαλπιγγας ειχον εκεινοι, αλλα την
πολλην αυτων επιδειξαι βουλεται μανιαν τηι λεξει της μεταφορας ταυτης, κωμωιδων
ταυτηι και εκπομπευων αυτους. Και καλως υποκριτας ειπε. Το μεν γαρ προσωπειον,
ελεημοσυνης ην· η δε διανοια, ωμοτητος και απανθρωπιας. Ου γαρ δια τους πλησιον
ελεειν ποιουσιν, αλλα δια το δοξης απολαυειν αυτους· οπερ εσχατης ην ωμοτητος,
ετερου λιμωι διαφθειρομενου φιλοτιμιαν ζητειν, και μη λυειν την συμφοραν. Ουκ
αρα το δουναι ελεημοσυνην, αλλα το ως χρη δουναι εστι το ζητουμενον, και δια
τουτο δουναι. βʹ. Κωμωιδησας τοινυν εκεινους ικανως, και καθαψαμενος αυτων, ως
και αισχυνθηναι τον ακροατην, διορθουται παλιν την τα τοιαυτα νοσουσαν γνωμην·
και ειπων πως δει μη ποιειν, δεικνυσι παλιν πως δει ποιειν. Πως ουν δει ποιειν; Μη
γνωτω, φησιν, η αριστερα σου τι ποιει η δεξια σου. Παλιν ενταυθα ου χειρας
αινιττεται, αλλ' υπερβολικως αυτο τεθεικεν. Ει γαρ οιον τε εστι, φησι, σεαυτον
αγνοησαι, περισπουδαστον εστω σοι τουτο, καν αυτας δυνατον ηι τας διακονουμενας
χειρας λαθειν. Ουχ ως τινες φασιν, οτι τους σκαιους δει κρυπτειν ανθρωπους·
παντας γαρ ενταυθα λανθανειν εκελευσεν. Ειτα και ο μισθος εννοησον οσος. Ἐπειδη
γαρ ειπε την εκειθεν κολασιν, δεικνυσι και την εντευθεν τιμην, εκατερωθεν αυτους
ωθων, και εις υψηλα αγων διδαγματα. Και γαρ πειθει ειδεναι, οτι πανταχου παρεστιν
ο Θεος· και οτι ου μεχρι του παροντος βιου εστηκε τα ημετερα, αλλα και
φοβερωτερον ημας εντευθεν εκδεξεται δικαστηριον, και αι των πεπραγμενων
ευθυναι απαντων, και τιμαι και κολασεις· και οτι ουδεν, ου μικρον, ου μεγα τις
ποιων λησεται, καν δοξηι τους ανθρωπους λανθανειν. Ταυτα γαρ απαντα ηινιξατο
ειπων· Ὁ Πατηρ σου, ο βλεπων εν τωι κρυπτωι, αποδωσει σοι εν τωι φανερωι· μεγα και
σεμνον αυτωι καθιζων θεατρον, και οπερ επιθυμει, τουτο μετα πολλης αυτωι διδους
της περιουσιας. Τι γαρ βουλει; φησιν· ουχι θεατας εχειν των γινομενων τινας; Ἰδου
τοινυν εχεις, ουχι αγγελους, ουδε αρχαγγελους, αλλα τον των ολων Θεον. Ει δε και
ανθρωπους επιθυμεις εχειν θεωρους, ουδε ταυτης σε αποστερει της επιθυμιας καιρωι
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι προσηκοντι, αλλα και μετα πλειονος σοι αυτο παρεχει της υπερβολης. Νυν μεν
γαρ αν επιδειξηι, δεκα και εικοσιν, η και εκατον ανθρωποις επιδειξασθαι δυνησηι
μονοις· αν δε σπουδαζηις νυν λαθειν, τοτε σε αυτος ο Θεος ανακηρυξει, της
οικουμενης παρουσης απασης. Ὥστε μαλιστα ει βουλει ανθρωπους ιδειν σου τα
κατορθωματα, κρυψον αυτα νυν, ινα μετα πλειονος τιμης τοτε αυτα παντες
θεασωνται, του Θεου φανερα ποιουντος και επαιροντος και παρα πασιν
ανακηρυττοντος. Νυν μεν γαρ σου και καταγνωσονται οι ορωντες, ως κενοδοξου·
στεφανουμενον δε ιδοντες, ου μονον ου καταγνωσονται, αλλα και θαυμασονται
απαντες. Ὅταν ουν και μισθον ηι λαβειν, και θαυμα καρπωσασθαι μειζον, ολιγον
αναμειναντα χρονον, 57.276 εννοησον ηλικης ανοιας εστιν αμφοτερων εκπεσειν
τουτων, και παρα του Θεου τον μισθον αιτουντα, και του Θεου ορωντος, τους
ανθρωπους καλειν προς την επιδειξιν των γινομενων. Ει γαρ επιδεικνυσθαι δει, τωι
Πατρι προ παντων επιδεικνυσθαι χρη· και μαλιστα οταν και του στεφανωσαι και του
ζημιωσαι κυριος ο Πατηρ ηι. Καιτοι ει και ζημια μη ην, ουκ εδει το θεατρον τουτο
αφιεντα, ανταλλαξασθαι το των ανθρωπων, τον δοξης επιθυμουντα. Τις γαρ ουτως
αθλιος, ως του βασιλεως σπευδοντος επι την θεωριαν των αυτου κατορθωματων
ελθειν, εκεινον μεν αφιεναι, απο δε των πτωχων και προσαιτων καθιζειν αυτου το
θεατρον; ∆ια δη τουτο ουχι μονον ουκ επιδεικνυσθαι κελευει, αλλα και σπουδαζειν
λανθανειν. Ουδε γαρ εστιν ισον, μη σπουδασαι φανηναι, και σπουδασαι λαθειν. Και
οταν προσευχησθε, φησιν, ουκ εσεσθε ωσπερ οι υποκριται· οτι φιλουσιν εν ταις
συναγωγαις και εν ταις γωνιαις των πλατειων εστωτες προσευχεσθαι. Ἀμην λεγω
υμιν, απεχουσι τον μισθον αυτων. Συ δε οταν προσευχηι, εισελθε εις το ταμιειον σου,
και κλεισας την θυραν σου, προσευξαι τωι Πατρι σου τωι εν τωι κρυπτωι. Παλιν και
τουτους υποκριτας καλει, και μαλα εικοτως· οτι Θεωι προσποιουμενοι προσευχεσθαι,
ανθρωπους περισκοπουσιν, ουχ ικετων περικειμενοι σχημα, αλλ' ανθρωπων
καταγελαστων. Ὁ γαρ μελλων ικετευειν, απαντας αφεις, προς εκεινον μονον οραι
τον κυριον οντα δουναι την αιτησιν. Ἂν δε τουτον αφεις, περιερχηι πλανωμενος και
πανταχου περιφερων τους οφθαλμους, κεναις απελευσηι χερσι. Τουτο γαρ αυτος
εβουληθης. ∆ια τουτο ουκ ειπεν, οτι ου ληψονται μισθον οι τοιουτοι, αλλ' οτι
απεχουσι, τουτεστιν, οτι ληψονται μεν, παρ' ων δε επιθυμουσιν αυτοι. Ου γαρ ο Θεος
βουλεται, αλλ' αυτος μεν την παρ' εαυτου παρεχειν ηθελεν αμοιβην· εκεινοι δε την
παρα των ανθρωπων ζητουντες, ουκετ' αν ειεν δικαιοι λαβειν παρ' εκεινου, δι' ον
ουδεν πεποιηκασι. Συ δε μοι σκοπει του Θεου την φιλανθρωπιαν, οτι και υπερ ων
αιτειται παρ' ημων αγαθων, επαγγελλεται μισθον παρεξειν. ∆ιαβαλων τοινυν τους
ου προσηκοντως τωι πραγματι χρωμενους, και απο του τοπου, και απο της
διαθεσεως, και δειξας σφοδρα καταγελαστους οντας, εισαγει τον αριστον της
προσευχης τροπον, και παλιν τον μισθον διδωσιν, ειπων· Εισελθε εις το ταμιειον
σου. γʹ. Τι ουν; εν εκκλησιαι, φησιν, ου δει προσευχεσθαι; Και σφοδρα μεν, αλλα μετα
γνωμης τοιαυτης. Πανταχου γαρ ο Θεος τον σκοπον ζητει των γινομενων. Ἐπει καν
εις το ταμιειον εισελθηις, και αποκλεισας, προς επιδειξιν αυτο εργασηι, ουδεν σοι των
θυρων οφελος. Ὅρα γουν και ενταυθα πως ακριβη τον διορισμον τεθεικεν, ειπων,
Ὅπως φανωσι τοις ανθρωποις. Ὥστε καν τας θυρας αποκλεισηις, τουτο προ της των
θυρων αποκλεισεως κατορθωσαι σε βουλεται, και τας της διανοιας αποκλειειν
θυρας. Κενοδοξιας γαρ πανταχου μεν απηλλαχθαι καλον, μαλιστα δε εν ευχηι. Ει γαρ
και τουτου χωρις πλανωμεθα και περιφερομεθα, αν και ταυτην εισερχωμεθα την
νοσον εχοντες, ποτε ακουσομεθα των παρ' ημων λεγομενων; ει δε ημεις οι δεομενοι
και παρακαλουντες ουκ ακουομεν, πως τον Θεον αξιουμεν ακουειν; Ἀλλ' ομως εισι
τινες, οι 57.277 μετα τοιαυτα και τοσαυτα παραγγελματα ουτως ασχημονουντες εν
ευχηι, ως και του σωματος κρυπτομενου, δια της φωνης πασιν εαυτους καταδηλους
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιειν, συρφετωδως βοωντες, και τωι σχηματι και τηι φωνηι καταγελαστους
ποιουντες εαυτους. Ουχ οραις οτι και εν αγοραι, αν μεν τοιαυτα προσελθηι τις ποιων
και μετα βοης ικετευων, σοβησει τον ικετευομενον· αν δε ησυχη και μετα του
προσηκοντος σχηματος, τοτε επισπαται μαλλον τον δυναμενον δουναι την χαριν;
Μη τοινυν τωι σχηματι του σωματος, μηδε τηι κραυγηι της φωνης, αλλα τηι προθυμιαι
της γνωμης τας ευχας ποιωμεθα· μηδε μετα ψοφου και ηχης, και προς επιδειξιν, ως
και τους πλησιον εκκρουειν, αλλα μετα επιεικειας πασης, και της κατα διανοιαν
συντριβης, και δακρυων των ενδοθεν. Ἀλλ' αλγεις την ψυχην, και ουκ αν δυναιο μη
βοαιν; Και μην του σφοδρα αλγουντος εστι το ουτως ευχεσθαι και παρακαλειν, ωσπερ
ειπον. Ἐπει και Μωυσης ηλγει, και ουτως ηυχετο, και ηκουετο· δια τουτο και ελεγε
προς αυτον ο Θεος· Τι βοαις προς με; Και η Ἄννα δε παλιν, της φωνης αυτης ουκ
ακουομενης, παντα ηνυσεν οσα ηθελησεν, επειδη η καρδια αυτης εβοα. Ὁ δε Ἄβελ
ουχι σιγων, αλλα και τελευτων ηυχετο, και το αιμα αυτου σαλπιγγος λαμπροτεραν
ηφιει φωνην. Στεναξον τοινυν και συ ουτως ως ο αγιος εκεινος· ου κωλυω.
∆ιαῤρηξον, ως ο Προφητης εκελευσε, την καρδιαν σου, και μη τα ιματια. Ἐκ βαθεων
καλεσον τον Θεον· Ἐκ βαθεων γαρ, φησιν, εκεκραξα σοι, Κυριε. Κατωθεν απο της
καρδιας ελκυσον φωνην· μυστηριον ποιησον σου την ευχην. Ουχ οραις οτι και εν τοις
βασιλειοις θορυβος εκποδων απας, και πολλη πανταχοθεν η σιγη; Και συ τοινυν ως
εις βασιλεια εισιων, ου τα εν τηι γηι, αλλα τα πολλωι φρικωδεστερα τουτων, τα εν τοις
ουρανοις, πολλην επιδεικνυσο την ευσχημοσυνην. Και γαρ αγγελων ει συγχορευτης,
και αρχαγγελων κοινωνος, και μετα των Σεραφιμ αιδεις. Παντες δε ουτοι οι δημοι
πολλην επιδεικνυνται την ευταξιαν, μετα πολλης της φρικης το μυστικον εκεινο
μελος και τους ιερους υμνους αιδοντες τωι βασιλει των ολων Θεωι. Τουτοις τοινυν
εγκαταμιξον σαυτον ευχομενος, και τον μυστικον αυτων ζηλωσον κοσμον. Ουδε γαρ
ανθρωποις ευχηι, αλλα Θεωι τωι πανταχου παροντι, τωι και προ της φωνης ακουοντι,
τωι τα αποῤρητα της διανοιας επισταμενωι. Ἂν ουτως ευχηι, πολυν αποληψηι τον
μισθον. Ὁ Πατηρ γαρ σου, φησιν, ο βλεπων εν τωι κρυπτωι, αποδωσει σοι εν τωι
φανερωι. Ουκ ειπε, Χαριειται σοι, αλλ', Ἀποδωσει σοι. Και γαρ χρεωστην εαυτον σοι,
κατεστησε, και μεγαληι σε και εντευθεν ετιμησε τιμηι. Ἐπειδη γαρ αυτος εστιν
αορατος, και την ευχην σου τοιαυτην ειναι βουλεται. Ειτα λεγει και τα ρηματα αυτα
της ευχης. Προσευχομενοι γαρ, φησι, μη βαττολογησητε ωσπερ οι εθνικοι ποιουσιν.
Ὅτε μεν γαρ περι της ελεημοσυνης διελεγετο, την απο της κενοδοξιας λυμην
απεστησε μονον, και ουδεν πλεον προσεθηκεν, ουδε ειπε ποθεν ελεημοσυνην δει
ποιειν· οιον απο δικαιων πονων, αλλα μη εξ αρπαγης, μηδε πλεονεξιας· και γαρ
σφοδρα ην ωμολογημενον παρα 57.278 πασι. Και ανωτερω δε τουτο προδιεκαθαρεν,
οτε τους πεινωντας την δικαιοσυνην εμακαρισεν. Ἐπι δε της ευχης και ετερον τι
προστιθησι πλεον, το μη βαττολογειν. Και ωσπερ εκει τους υποκριτας, ουτως
ενταυθα τους εθνικους κωμωιδει, πανταχου τηι των προσωπων ευτελειαι μαλιστα
εντρεπων τον ακροωμενον. Ἐπειδη γαρ ως τα πολλα τουτο μαλιστα δακνει και
καθαπτεται, το δοκειν απεῤριμμενοις ανθρωποις εξομοιουσθαι, εντευθεν αυτους
αποτρεπει, βαττολογιαν ενταυθα την φλυαριαν λεγων· οιον οταν τα μη προσηκοντα
αιτωμεν παρα του Θεου, δυναστειας και δοξας, και το εχθρων περιγενεσθαι, και
χρηματων περιουσιας, και απλως τα μηδεν ημιν διαφεροντα. Οιδε γαρ, φησιν, ων
χρειαν εχετε. δʹ. Μετα τουτων δοκει μοι κελευειν ενταυθα μηδε μακρας ποιεισθαι
τας ευχας· μακρας δε ουχι τωι χρονωι, αλλα τωι πληθει και μηκει των λεγομενων.
Παραμενειν μεν γαρ χρη τα αυτα αιτουντας· Τηι γαρ ευχηι, φησι, προσκαρτερουντες.
Και αυτος δε δια του παραδειγματος εκεινου του κατα την χηραν, η τον ανελεη και
ωμον επεκαμψεν αρχοντα τηι συνεχειαι της εντευξεως, και του κατα τον φιλον, τον
αωρι των νυκτων παραγενομενον, και τον καθευδοντα απο της κλινης
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναστησαντα, ου δια την φιλιαν, αλλα δια την προσεδρειαν, ουδεν ετερον η το
συνεχως εντυγχανειν αυτωι απαντας ενομοθετησεν, ου μην μυριων στιχων ευχην
συντιθεντας αυτωι προσιεναι και απαγγελλειν απλως κελευει. Τουτο γαρ ηινιξατο
ειπων· ∆οκουσιν οτι εν τηι πολυλογιαι αυτων εισακουσθησονται. Οιδε γαρ, φησιν, ων
χρειαν εχετε. Και ει οιδε, φησιν, ων χρειαν εχομεν, τινος ενεκεν ευχεσθαι δει; Ουχ
ινα διδαξηις, αλλ' ινα επικαμψηις· ινα οικειωθηις τηι συνεχειαι της εντευξεως, ινα
ταπεινωθηις, ινα αναμνησθηις των αμαρτηματων των σων. Ουτως ουν προσευχεσθε
υμεις, φησι· Πατερ ημων ο εν τοις ουρανοις, Ὅρα πως ευθεως ανεστησε τον
ακροατην, και πασης ανεμνησε της ευεργεσιας εν προοιμιοις. Ὁ γαρ Πατερα ειπων
τον Θεον, και αμαρτηματων αφεσιν, και κολασεως αναιρεσιν, και δικαιοσυνην, και
αγιασμον, και απολυτρωσιν, και υιοθεσιαν, και κληρονομιαν, και αδελφοτητα την
προς τον Μονογενη, και Πνευματος χορηγιαν, δια της μιας ταυτης ωμολογησε
προσηγοριας. Ουδε γαρ δυνατον καλεσαι πατερα τον Θεον, μη παντων εκεινων
επιτυχοντα των αγαθων. ∆ιπληι τοινυν αυτων διεγειρει το φρονημα, και τωι
αξιωματι του καλουμενου, και τωι μεγεθει των ευεργετηματων ων απελαυσαν. Το
δε, Ἐν τοις ουρανοις, οταν ειπηι, ουκ εκει τον Θεον συγκλειων τουτο φησιν, αλλα της
γης απαγων τον ευχομενον, και τοις υψηλοις προσηλων χωριοις, και ταις ανω
διατριβαις. Παιδευει δε και κοινην υπερ των αδελφων ποιεισθαι την ευχην. Ου γαρ
λεγει Ὁ Πατηρ μου ο εν τοις ουρανοις, αλλ', Ὁ Πατηρ ημων υπερ του κοινου
σωματος τας δεησεις αναφερων, και ουδαμου σκοπων το εαυτου, αλλα πανταχου το
του πλησιον. Ἀπο δε τουτου και εχθραν αναιρει, και απονοιαν καταστελλει, και
βασκανιαν εκβαλλει, και την μητερα των αγαθων απαντων αγαπην εισαγει, και την
ανωμαλιαν των ανθρωπινων εξοριζει 57.279 πραγματων, και πολλην δεικνυσι τωι
βασιλει προς τον πτωχον την ομοτιμιαν, ειγε εν τοις μεγιστοις και αναγκαιοτατοις
κοινωνουμεν απαντες. Τι γαρ βλαβος εκ της κατω συγγενειας, οταν κατα την ανω
απαντες ωμεν συνημμενοι, και μηδεις ετερου πλεον εχηι μηδεν, μητε ο πλουσιος του
πενητος, μητε ο δεσποτης του δουλου, μητε ο αρχων του αρχομενου, μητε ο
βασιλευς του στρατιωτου, μητε ο φιλοσοφος του βαρβαρου, μητε ο σοφος του
ιδιωτου; Πασι γαρ μιαν εχαρισατο ευγενειαν, παντων ομοιως κληθηναι καταξιωσας
πατηρ. Ἀναμνησας τοινυν της ευγενειας ταυτης, και της ανωθεν δωρεας, και της
προς τους αδελφους ομοτιμιας, και της αγαπης, και της γης αποστησας, και τοις
ουρανοις προσηλωσας, ιδωμεν τι κελευει λοιπον αιτειν. Μαλιστα μεν γαρ και αυτη η
λεξις ικανη πασης αρετης διδασκαλιαν ενθειναι. Ὁ γαρ Πατερα καλεσας τον Θεον,
και Πατερα κοινον, δικαιος αν ειη τοιαυτην επιδεικνυσθαι πολιτειαν, ως μη της
ευγενειας ταυτης αναξιος φανηναι, και ισην τηι δωρεαι παρεχεσθαι την σπουδην.
Πλην αλλ' ουκ αρκειται τουτωι, αλλα και ετεραν προστιθησιν, ουτω λεγων·
Ἁγιασθητω το ονομα σου. Ἀξια του τον Θεον Πατερα καλουντος η ευχη, το μηδεν
αιτειν προ της του Πατρος δοξης, αλλα παντα δευτερα ηγεισθαι της εις εκεινον
ευφημιας. Το γαρ, Ἁγιασθητω, τουτο εστι, ∆οξασθητω. Την μεν γαρ οικειαν εχει
δοξαν πεπληρωμενην, και ωσαυτως αει μενουσαν· αξιουν δε κελευει τον ευχομενον,
και δια της ημετερας αυτον δοξαζεσθαι ζωης. Ὅπερ και εμπροσθεν ελεγε· Λαμψατω
το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως ιδωσι τα καλα υμων εργα, και
δοξασωσι τον Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις. Και γαρ τα Σεραφιμ δοξαζοντα
ουτως ελεγον· Ἅγιος, αγιος, αγιος. Ὥστε το, Ἁγιασθητω, τουτο εστι, ∆οξασθητω.
Καταξιωσον γαρ, φησιν, ουτως ημας βιουν καθαρως, ως δι' ημων απαντας σε
δοξαζειν. Ὅπερ παλιν απηρτισμενης εστι φιλοσοφιας, το ουτω βιον αληπτον
παρεχεσθαι πασιν, ως εκαστον των ορωντων τωι ∆εσποτηι την υπερ τουτων
αναφερειν ευφημιαν. Ἐλθετω η βασιλεια σου. Και τουτο παλιν παιδος ευγνωμονος
το ρημα, το μη προσηλωσθαι τοις ορωμενοις, μηδε μεγα τι τα παροντα ηγεισθαι, αλλ'
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επειγεσθαι προς τον Πατερα, και των μελλοντων εφιεσθαι· οπερ απο συνειδοτος
αγαθου γινεται, και ψυχης απηλλαγμενης των εν τηι γηι πραγματων. εʹ. Τουτο γουν
και ο Παυλος καθ' εκαστην επεθυμει την ημεραν· δια τουτο και ελεγεν, οτι Και αυτοι
την απαρχην του Πνευματος εχοντες στεναζομεν, υιοθεσιαν απεκδεχομενοι, την
απολυτρωσιν του σωματος ημων. Ὁ γαρ τουτον εχων τον ερωτα, ουτε υπο των
χρηστων του βιου τουτου φυσηθηναι δυναται, ουτε υπο των λυπηρων
ταπεινωθηναι· αλλ' ως εν αυτοις διατριβων τοις ουρανοις, εκατερας απηλλακται της
ανωμαλιας. Γενηθητω το θελημα σου ως εν ουρανωι και επι της γης. Ειδες
ακολουθιαν αριστην; Ἐπιθυμειν μεν γαρ εκελευσε των μελλοντων, και προς εκεινην
επειγεσθαι την αποδημιαν· εως δ' αν τουτο μη γινηται, και ενταυθα διατριβοντας
τεως σπουδαζειν την αυτην τοις ανω πολιτειαν επιδεικνυσθαι. Ἐπιθυμειν μεν γαρ
δει των ουρανων, φησι, και των εν τοις ουρανοις· πλην και προ του ουρανου την
γην ουρανον εκελευσε ποιησαι, και εν αυτηι διατριβοντας ως εκει πολιτευομενους,
ουτω παντα ποιειν και λεγειν, ως και υπερ τουτων παρακαλειν τον ∆εσποτην. Ουδεν
γαρ το κωλυον φθασαι 57.280 την των ανω δυναμεων ακριβειαν δια το την γην
οικειν· αλλ' ενι και ενταυθα διατριβοντα, ως ανω γενομενον ηδη παντα ποιειν. Ὃ
λεγει τοινυν, τουτο εστιν· Ὥσπερ εκει παντα ακωλυτως γινεται, και ου τα μεν
υπακουουσιν οι αγγελοι, τα δε παρακουουσιν, αλλα παντα εικουσι και πειθονται·
∆υνατοι γαρ, φησιν, ισχυι, ποιουντες τον λογον αυτου· ουτω και ημας καταξιωσον
τους ανθρωπους μη εξ ημισειας το θελημα σου ποιειν, αλλα παντα καθαπερ θελεις
πληρουν. Ειδες πως και μετριαζειν εδιδαξε, δηλωσας οτι ου της ημετερας σπουδης η
αρετη μονον. αλλα και της ανωθεν χαριτος; Και παλιν την υπερ της οικουμενης
προνοιαν εκαστον ημων των προσευχομενων αναδεχεσθαι επεταξεν. Ουδε γαρ ειπε,
Γενηθητω το θελημα σου εν εμοι, η εν ημιν· αλλα, Πανταχου της γης, ωστε λυθηναι
την πλανην, και φυτευθηναι την αληθειαν, και εκβληθηναι κακιαν απασαν, και
επανελθειν αρετην, και μηδεν ταυτηι διαφερειν λοιπον τον ουρανον της γης. Ει γαρ
τουτο γενοιτο, φησιν, ουδεν διοισει τα κατω των ανω, ει και τηι φυσει διεστηκεν,
αγγελους ετερους της γης ημιν επιδεικνυμενης. Τον αρτον ημων τον επιουσιον δος
ημιν σημερον. Τι εστι, Τον αρτον τον επιουσιον; Τον εφημερον. Ἐπειδη γαρ ειπεν
ουτω· Γενηθητω το θελημα σου ως εν ουρανωι, και επι της γης· ανθρωποις δε
διελεγετο σαρκα περικειμενοις, και αναγκηι φυσεως υποκειμενοις, και ου δυναμενοις
την αυτην εχειν απαθειαν τοις αγγελοις· τα μεν επιταγματα ομοιως κελευει γινεσθαι
και παρ' ημων, καθαπερ αυτα κακεινοι πληρουσι· συγκαταβαινει δε και τηι της
φυσεως ασθενειαι λοιπον. Ἀκριβειαν μεν γαρ, φησι, πολιτειας απαιτω τοσαυτην, ου
μην απαθειαν· ουδε γαρ επιτρεπει της φυσεως η τυραννις· δειται γαρ τροφης της
αναγκαιας. Συ δε μοι σκοπει πως και εν τοις σωματικοις πολυ το πνευματικον. Ουδε
γαρ υπερ χρηματων, ουδε υπερ τρυφης, ουδε υπερ πολυτελειας ιματιων, ουδε υπερ
αλλου ουδενος των τοιουτων, αλλ' υπερ αρτου μονον εκελευσε την ευχην ποιεισθαι,
και υπερ αρτου του εφημερου, ωστε μη υπερ της αυριον μεριμναιν. ∆ια τουτο
προσεθηκε, Τον αρτον τον επιουσιον, τουτεστι, τον εφημερον. Και ουδε τουτωι
ηρκεσθη τωι ρηματι, αλλα και ετερον μετα τουτο προσεθηκεν, ειπων, ∆ος ημιν
σημερον· ωστε μη περαιτερω συντριβειν εαυτους τηι φροντιδι της επιουσης ημερας.
Ἧς γαρ ουκ οιδας ει το διαστημα οψει, τινος ενεκεν υπομενεις την μεριμναν; Τουτο
και προιων δια πλειονων επεταξε, λεγων· Μη μεριμνησητε εις την αυριον. Και
βουλεται παντοθεν ημας ευζωνους ειναι και επτερωμενους, τοσουτον εικοντας τηι
φυσει, οσον η της χρειας αναγκη παρ' ημων απαιτει. Ειτα επειδη συμβαινει και μετα
το λουτρον της παλιγγενεσιας αμαρτανειν, πολλην και ενταυθα την φιλανθρωπιαν
αυτου επιδεικνυμενος, κελευει περι της των αμαρτηματων αφεσεως προσιεναι τωι
φιλανθρωπωι Θεωι, και λεγειν ουτως· Ἄφες ημιν τα οφειληματα ημων, ως και ημεις
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων. Ειδες φιλανθρωπιας υπερβολην; Μετα τοσουτων
κακων αναιρεσιν, και δωρεας μεγεθος αφατον, παλιν αμαρτανοντας αξιοι
συγγνωμης. Ὅτι γαρ πιστοις αυτη η προσευχη προσηκει, και οι νομοι της Ἐκκλησιας
διδασκουσι, και το προοιμιον της ευχης. Ὁ γαρ αμυητος ουκ αν δυναιτο Πατερα
καλειν τον Θεον. Ει τοινυν πιστοις προσηκει η ευχη, ευχονται δε ουτοι αμαρτηματα
εαυτοις αφεθηναι δεομενοι, δηλον οτι ουδε μετα το λουτρον ανηιρηται της
μετανοιας το κερ 57.281 δος, Ει γαρ μη τουτο εβουλετο δειξαι, ουδ' αν τουτο
ενομοθετησεν ευχεσθαι. Ὁ δε και αμαρτηματων αναμιμνησκων, και κελευων αιτειν
αφεσιν, και διδασκων οπως αν επιτυχωμεν της αφεσεως, και ευκολον ταυτηι ποιων
την οδον, ευδηλον οτι ειδως και δεικνυς οτι και μετα το λουτρον εστιν απονιψασθαι
τα πεπλημμελημενα, τουτον της ικετηριας τον νομον εισηνεγκε· τωι μεν υπομνησαι
των αμαρτηματων, μετριαζειν πειθων· τωι δε ετεροις αφειναι κελευσαι, μνησικακιας
απασης απαλλαττων ημας· τωι δε αντι τουτων και ημιν επαγγελλεσθαι συγχωρειν,
χρηστας υποτεινων ελπιδας, και περι της αφατου του Θεου φιλανθρωπιας
φιλοσοφειν ημας παιδευων. ʹ. Ὃ δε μαλιστα χρη παρατηρησαι, τουτο εστιν· οτι καθ'
εκαστον των ειρημενων ολοκληρου μνημονευσας της αρετης, και ταυτηι και το μη
μνησικακειν περιλαβων (και γαρ το αγιασθηναι το ονομα αυτου απηρτισμενης εστι
πολιτειας ακριβεια· και το γενηθηναι το θελημα αυτου το αυτο τουτο παλιν δηλοι·
και το Πατερα δυνασθαι καλειν τον Θεον, αμωμου πολιτειας επιδειξις εστιν· εν οις
απασι συνειληπτο και το δειν αφειναι τοις πεπλημμεληκοσι την οργην)· αλλ' ομως
ουκ ηρκεσθη τουτοις, αλλα δειξαι βουλομενος οσην υπερ του πραγματος ποιειται
την σπουδην, και ιδικως αυτο τιθησι, και μετα την ευχην ουδεμιας αλλης εντολης
μεμνηται η ταυτης, ουτω λεγων· Ἐαν γαρ αφητε τοις ανθρωποις τα παραπτωματα
αυτων, αφησει υμιν και ο Πατηρ υμων ο ουρανιος. Ὥστε παρ' ημων η αρχη, και
κυριοι της κρισεως της περι ημων ημεις. Ἵνα γαρ μηδε των αναισθητων μηδεις
εγκαλειν εχηι δικαζομενος μη μικρον, μη μεγα, σε τον υπευθυνον κυριον ποιει της
ψηφου· και, ως αν αυτος εδικασας σαυτωι, φησιν, ουτω σοι δικαζω καγω. Καν αφηις
τωι συνδουλωι, και παρ' εμου της αυτης τευξηι χαριτος· καιτοιγε ουκ ισον τουτο
εκεινωι. Συ μεν γαρ δεομενος αφιης, ο δε Θεος μηδενος χρειαν εχων· συ τωι
ομοδουλωι, ο δε Θεος τωι δουλωι· συ υπευθυνος ων μυριοις κακοις, ο δε Θεος
αναμαρτητος ων. Ἀλλ' ομως και ουτω την αυτου φιλανθρωπιαν επιδεικνυται.
Ἠδυνατο μεν γαρ και χωρις τουτου παντα σοι αφιεναι τα πεπλημμελημενα, αλλα
βουλεται σε και εντευθεν ευεργετεισθαι, μυριας σοι πανταχοθεν παρεχων
ημεροτητος και φιλανθρωπιας αφορμας, και το εν σοι θηριωδες εκβαλλων, και τον
θυμον σβεννυς, και πανταχοθεν σε συγκολλων τωι μελει τωι σωι. Τι γαρ αν εχοις
ειπειν; οτι αδικως επαθες τι κακον παρα του πλησιον; Ταυτα γαρ εστι τα
αμαρτηματα· ως ει δικαιως, ουδε αμαρτημα το πραγμα εστιν. Ἀλλα και συ τοιουτων
προσερχηι ληψομενος αφεσιν, και πολλωι μειζονων. Και προ της αφεσεως δε ου
μικρας απελαυσας δωρεας, διδασκομενος ανθρωπινην εχειν ψυχην, και πασαν
παιδευομενος ημεροτητα. Και μετα τουτων και μισθος σοι μεγας κεισεται εκει, το
μηδενος απαιτηθηναι λογον των πεπλημμελημενων. Ποιας ουν ουκ αν ειημεν
κολασεως αξιοι, οταν την εξουσιαν λαβοντες, προδωμεν ημων την σωτηριαν; πως δε
εν τοις αλλοις πραγμασιν αξιωσομεν ακουεσθαι, αυτοι 57.282 μη θελοντες, εν οις
εσμεν κυριοι, φειδεσθαι εαυτων; Και μη εισενεγκηις ημας εις πειρασμον, αλλα ρυσαι
ημας απο του πονηρου. Ὅτι σου εστιν η βασιλεια, και η δυναμις, και η δοξα εις τους
αιωνας. Ἀμην. Ἐνταυθα ημας την ημετεραν παιδευει σαφως ευτελειαν, και
καταστελλει το φυσημα, διδασκων παραιτεισθαι τους αγωνας, αλλα μη επιπηδαιν.
Ουτω γαρ και ημιν η νικη λαμπροτερα εσται, και η ηττα τωι διαβολωι
καταγελαστοτερα. Ἑλκυσθεντας μεν γαρ δει γενναιως εσταναι· μη καλουμενους δε,
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησυχαζειν, και τον καιρον αναμενειν των αγωνων, ινα και το ακενοδοξον και το
γενναιον επιδειξωμεθα. Πονηρον δε ενταυθα τον διαβολον καλει, κελευων ημας
ασπονδον προς αυτον εχειν πολεμον, και δεικνυς οτι ου φυσει τοιουτος εστιν. Ου
γαρ των εκ φυσεως, αλλα των εκ προαιρεσεως επιγινομενων εστιν η πονηρια. Κατ'
εξοχην δε ουτως εκεινος καλειται, δια την υπερβολην της κακιας, και επειδη μηδεν
παρ' ημων αδικηθεις ασπονδον προς ημας εχει τον πολεμον. ∆ια τουτο ουδε ειπε,
Ῥυσαι ημας απο των πονηρων, αλλ', Ἀπο του Πονηρου· παιδευων ημας μηδαμου
προς τους πλησιον αηδως εχειν, εν οις αν παθωμεν παρ' αυτων κακως, αλλ' απο
τουτων προς εκεινον μεταθειναι την εχθραν, ως παντων αυτον αιτιον των κακων
οντα. Ἐναγωνιους τοινυν ποιησας τηι μνημηι του Ἐχθρου, και την ραιθυμιαν ημων
απασαν εκκοψας, παλιν θαῤρυνει και ανιστησι τα φρονηματα, του Βασιλεως
αναμνησας, υφ' ωι ταττομεθα, και δειξας παντων αυτον οντα δυνατωτερον. Σου γαρ
εστι, φησιν, η βασιλεια, και η δυναμις, και η δοξα. Ουκουν ει αυτου εστιν η βασιλεια,
ουδενα δεδοικεναι χρη, ατε ουδενος οντος του ανθισταμενου, και προς αυτον την
αρχην διανεμομενου. Ὅταν γαρ ειπηι, Σου εστιν η βασιλεια, δεικνυσι και εκεινον τον
πολεμουντα ημιν υποτεταγμενον, καν εναντιουσθαι δοκηι, του Θεου συγχωρουντος
τεως. Και γαρ και αυτος των δουλων εστιν, ει και των ητιμωμενων και
προσκεκρουκοτων· και ουκ αν τολμησειεν ουδενι των ομοδουλων επιθεσθαι, μη
προτερον ανωθεν την εξουσιαν λαβων. Και τι λεγω των ομοδουλων; Ουδε χοιρων
κατατολμησαι υπεμεινεν, εως οτε αυτος επετρεψεν· ουτε ποιμνιων, ουτε βουκολιων,
εως οτε την εξουσιαν ανωθεν ελαβε. Και η δυναμις, φησι. Ουκουν καν μυριακις
ασθενης ηις, δικαιος αν ειης θαῤρειν τοιουτον εχων τον βασιλευοντα, παντα
ευκολως και δια σου κατορθουν δυναμενον. Και η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην. ζʹ.
Ουδε γαρ απαλλαττει σε των επιοντων δεινων μονον, αλλα και ενδοξον δυναται
ποιειν και λαμπρον. Ὥσπερ γαρ η δυναμις αυτου πολλη, ουτω και η δοξα αφατος,
και τα παντα απεραντα και τελος αυτων ουδεν. Ειδες πως πανταχοθεν ηλειψε τον
αθλητην, και θαῤρειν παρεσκευασεν; Ειτα, οπερ εφθην ειπων, δειξαι βουλομενος, οτι
παντων μαλιστα μνησικακιαν αποστρεφεται και μισει, και μαλιστα παντων την
εναντιαν τηι κακιαι ταυτηι αποδεχεται αρετην, και μετα την ευχην παλιν αυτου του
κατορθωματος υπεμνησε, και απο της κειμενης κολασεως, και απο της 57.283
ωρισμενης τιμης τον ακροατην εναγων εις την της εντολης ταυτης υπακοην. Ἐαν
γαρ αφητε, φησι, τοις ανθρωποις, και ο Πατηρ υμων ο ουρανιος αφησει υμιν· εαν δε
μη αφητε, ουδε αυτος υμιν αφησει. ∆ια τουτο των ουρανων παλιν και του Πατρος
εμνημονευσεν, ωστε και τουτωι τον ακροατην εντρεψαι, ειγε τοιουτου πατρος ων,
εκθηριουσθαι μελλοι, και προς τον ουρανον κληθεις, γηινον τι και βιωτικον εχοι
φρονημα. Ου γαρ δη χαριτι δει γενεσθαι παιδας μονον, αλλα και τοις εργοις. Ουδεν
δε ουτως ομοιοι τωι Θεωι, ως το τοις πονηροις και τοις αδικουσιν ειναι
συγγνωμονικον· ωσπερ ουν και εφθη διδαξας, ηνικα ελεγε το τον ηλιον ανατελλειν
επι πονηρους και αγαθους. ∆ια δη τουτο και καθ' εκαστον των ρηματων κοινας
κελευει ποιειν τας ευχας, Πατερ ημων, λεγων· και, Γενηθητω το θελημα σου, ως εν
ουρανωι, και επι της γης· και, ∆ος ημιν τον αρτον· και, Ἄφες ημιν τα οφειληματα
ημων· και, Μη εισενεγκηις ημας εις πειρασμον· και, Ῥυσαι ημας· πανταχου τωι
πληθυντικωι ρηματι τουτωι κελευων κεχρησθαι, ινα μηδε ιχνος οργης προς τον
πλησιον εχωμεν. Ποσης ουν αν ειεν κολασεως αξιοι οι μετα ταυτα παντα μη μονον
αυτοι μη αφιεντες, αλλα και τον Θεον επι την αμυναν των εχθρων παρακαλουντες,
και ωσπερ εκ διαμετρου τινος τον νομον τουτον παραβαινοντες, και ταυτα αυτου
παντα ποιουντος και πραγματευομενου, ωστε μη διαστασιαζειν ημας προς αλληλους;
Ἐπειδη γαρ ριζα παντων των αγαθων εστιν η αγαπη, τα λυμαινομενα αυτην
αναιρων, παντοθεν ημας προς αλληλους συναγει συγκολλων. Ου γαρ εστιν, ουκ
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν ουδεις, καν πατηρ, καν μητηρ, καν φιλος, καν οστισουν, ος ουτως ημας
ηγαπησεν, ως ο ποιησας ημας Θεος. Και τουτο μαλιστα και εξ ων ευεργετει καθ'
εκαστην ημεραν, και εξ ων επιταττει δηλον. Ει δε τας λυπας μοι λεγεις, και τας
οδυνας, και τα του βιου κακα, εννοησον οσα αυτωι προσκρουεις καθ' εκαστην
ημεραν, και ουκετι θαυμασηι, καν πλειονα τουτων επελθηι κακα· αλλ' αν αγαθου
τινος απολαυσηις, τοτε και θαυμασηι και εκπλαγησηι. Νυν δε εις μεν τας συμφορας
ορωμεν τας επιουσας, τα δε προσκρουσματα, α καθ' εκαστην προσκρουομεν την
ημεραν, ουκ εννοουμεν· δια τουτο αλυομεν. Ὡς ειγε μιας ημερας μονον μετα
ακριβειας τα αμαρτηματα ημων ελογισαμεθα, τοτε αν εγνωμεν καλως, ποσων αν
ειημεν υπευθυνοι κακων. Και ινα τα αλλα αφεις τα ιδιαι πεπλημμελημενα εκαστωι, τα
σημερον ειπω γινομενα· καιτοιγε ουκ οιδα τι ποτε εκαστος ημων ημαρτεν· αλλ' ομως
τοσαυτη η περιουσια των πλημμεληματων, ως μηδε τον ακριβως απαντα ειδοτα
δυνασθαι και εκ τουτων ελειν. Τις ουν ημων ουκ εῤραιθυμησεν ευχομενος; τις ουκ
απενοηθη; τις ουκ εκενοδοξησε; τις ου κακως ειπε τον αδελφον, ουδε εδεξατο
πονηραν επιθυμιαν; ουκ ειδεν ακολαστοις οφθαλμοις; ουκ εμνησθη μετα παθους
εχθρου, και οιδαινειν την καρδιαν εποιησεν; Ει δε εν εκκλησιαι οντες, και εν καιρωι
βραχει, τοσουτοις υπευθυνοι γεγοναμεν κακοις, τινες εσομεθα εξελθοντες εντευθεν;
ει εν τωι λιμενι τοσαυτα τα κυματα, οταν εξελθωμεν εις τον ευριπον των κακων, την
αγοραν λεγω, και τα πολιτικα πραγματα, και τας εν οικιαι φροντιδας, αρα εαυτους
γουν επιγνωναι δυνησομεθα; Ἀλλ' ομως της των τοσουτων και τηλικουτων αμαρ
57.284 τηματων απαλλαγης εδωκεν ημιν συντομον και ραιδιαν οδον και παντος
απηλλαγμενην πονου ο Θεος. Ποιος γαρ πονος αφειναι τωι λελυπηκοτι; Πονος μεν
ουν το μη αφειναι, αλλα κατεχειν την εχθραν· ως το γε απαλλαγηναι του θυμου, και
ανεσιν πολλην εμποιει, και σφοδρα ευκολον τωι βουλομενωι. ηʹ. Ουδε γαρ πελαγος
διαβηναι δει, ουδε οδον αποδημησαι μακραν, ουδε ορων υπερβηναι κορυφας, ουδε
χρηματα δαπανησαι, ουδε κατατειναι το σωμα, αλλ' αρκει θελησαι μονον, και παντα
λελυται τα αμαρτηματα. Ἂν δε μη μονον αυτος μη αφηις, αλλα και τωι Θεωι κατ'
αυτου εντυγχανηις, τινα λοιπον εξεις σωτηριας ελπιδα, οταν ηνικα εξιλεουσαι αυτον
και δεηι, και τοτε αυτον παροξυνηις, ικετου μεν σχημα περικειμενος, θηριου δε
φωνας αφιεις, και καθ' εαυτου τα βελη του Πονηρου εξακοντιζων εκεινα; ∆ια τουτο
και ο Παυλος ευχης μεμνημενος, ουδεν ουτως εξεζητησεν ως της εντολης ταυτης
την φυλακην· Ἐπαιροντας γαρ οσιους χειρας, φησι, χωρις οργης και διαλογισμου. Ει
γαρ οτε ελεους χρειαν εχεις, ουδε τοτε αφιης την οργην, αλλα και σφοδρα αυτης
μεμνησαι, και ταυτα ειδως οτι κατα σεαυτου το ξιφος ωθεις, ποτε δυνησηι γενεσθαι
φιλανθρωπος, και τον πονηρον αποβλυσαι της πονηριας ταυτης ιον; Ει δε ουδεπω
της ατοπιας ταυτης ειδες το μεγεθος, επ' ανθρωπων αυτο λογιζου γινομενον, και
τοτε οψει της υβρεως την υπερβολην. Ει γαρ ανθρωπωι σοι οντι προσηλθε τις αξιων
ελεηθηναι, ειτα μεταξυ κειμενος επι της γης ειδεν εχθρον, και αφεις σε ικετευσαι
εκεινον ετυπτεν, αρα ουκ αν μειζονα εποιησω την οργην; Τουτο λογιζου και επι του
Θεου συμβαινειν. Και γαρ και συ τον Θεον ικετευων, μεταξυ την ικετηριαν αφεις,
τον εχθρον τοις ρημασι τυπτεις, και τους του Θεου νομους υβριζεις, τον
νομοθετησαντα πασαν οργην αφιεναι κατα των λελυπηκοτων καλων, και αξιων
εναντια τοις εαυτου προσταγμασι ποιειν. Ουκ αρκει εις τιμωριας σοι λογον, οτι συ
παραβαινεις τον νομον τον του Θεου, αλλα και αυτον τουτο παρακαλεις ποιειν; Μη
γαρ επελαθετο ων επεταξε, μη γαρ ανθρωπος εστιν ο ταυτα ειπων; Θεος εστιν, ο τα
παντα ειδως, και μετα ακριβειας απασης τους εαυτου φυλαττεσθαι βουλομενος
νομους, και τοσουτον απεχων του ποιησαι ταυτα απερ αξιοις, οτι και σε τον ταυτα
λεγοντα και υπερ του λεγειν μονον αποστρεφεται και μισει, και δικην απαιτει την
εσχατην. Πως ουν αξιοις παρ' αυτου τυχειν, ων αυτος μετα πολλης απεχεσθαι σε
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κελευει σπουδης; Ἀλλα γαρ εισι τινες, οι και εις τοσουτον αλογιας ηκασιν, ως μη
μονον των εχθρων κατευχεσθαι, αλλα και τεκνοις επαρασθαι τοις εκεινων, και
αυτων, ειγε ενην, απογευσασθαι των σαρκων· μαλλον δε και απογευομενοι. Μη γαρ
μοι τουτο ειπηις, οτι τους οδοντας ουκ ενεπηξας τωι σωματι του λελυπηκοτος· πολυ
γαρ χαλεπωτερον εποιησας, το γε εις σε ηκον, αξιων ανωθεν οργην επενεχθηναι
κατ' αυτου, και αθανατωι παραδοθηναι κολασει, και μετα της οικιας ανατραπηναι
απασης. Ποιων γαρ ταυτα ου χαλεπωτερα δηγματων; ποιων βελων ου πικροτερα; Ου
ταυτα σε επαιδευσεν ο Χριστος· ουχ ουτω το στομα αιματτειν εκελευσε. Και γαρ
ηιμαγμενων στοματων απο σαρκων ανθρωπινων χαλεπωτεραι αι τοιαυται γλωτται.
Πως ουν ασπασηι τον αδελφον; πως αψηι της θυσιας; πως απογευσηι του αιματος του
57.285 ∆εσποτικου, τοσουτον εχων επι της διανοιας ιον; Ὅταν γαρ ειπηις,
καταῤραξον αυτον, και την οικιαν ανατρεψον, και παντα απολεσον, και μυριους
αυτωι ολεθρους κατευχηι, ουδεν ανθρωποκτονου διενηνοχας, μαλλον δε
ανθρωποφαγου θηριου. Παυσωμεθα τοινυν της νοσου ταυτης και της μανιας, και
την φιλοφροσυνην, ην εκελευσεν, επιδειξωμεθα περι τους λελυπηκοτας, ινα
γενωμεθα ομοιοι του Πατρος ημων του εν τοις ουρανοις. Παυσομεθα δε, αν των
οικειων αναμνησθωμεν αμαρτηματων· αν μετα ακριβειας απαντα εξετασωμεν τα
πεπλημμελημενα, τα ενδον, τα εξω, τα εν αγοραι, τα εν εκκλησιαι. Ει γαρ μηδενος
ετερου, της γουν ενταυθα ολιγωριας την εσχατην αξιοι εσμεν δικην υποσχειν. Και
γαρ προφητων ψαλλοντων, και αποστολων υμνουντων, και Θεου διαλεγομενου,
εξω πλανωμεθα, και βιωτικων πραγματων επεισαγομεν θορυβον· και ουδε τοσαυτην
απονεμομεν τοις του Θεου νομοις την ησυχιαν, οσην τοις του βασιλεως γραμμασιν
εν τοις θεατροις οι θεαται παρεχουσι την σιγην. Ἐκει μεν γαρ των γραμματων
τουτων αναγινωσκομενων, και υπατοι και υπαρχοι και βουλη και δημος ορθοι
παντες εστηκασι, μεθ' ησυχιας ακουοντες των λεγομενων· καν μεταξυ της ησυχιας
της βαθυτατης εκεινης αθροον αν τις πηδησας καταβοησηι, ατε εις τον βασιλεα
υβρικως, την εσχατην διδωσι δικην· ενταυθα δε των εκ του ουρανου γραμματων
αναγινωσκομενων, πολυς πανταχοθεν ο θορυβος γινεται. Καιτοι και ο πεμψας τα
γραμματα πολυ του βασιλεως τουτου μειζων εστι, και το θεατρον σεμνοτερον· ου
γαρ ανθρωπων μονον, αλλα και αγγελων εστι· και τα επινικια ταυτα, α τα γραμματα
ευαγγελιζεται, πολλωι των εν τηι γηι φρικωδεστερα. ∆ιοπερ ουκ ανθρωποι μονον,
αλλα και αγγελοι και αρχαγγελοι, και οι των ουρανων δημοι, και οι εν τηι γηι παντες
ευφημειν κελευομεθα. Ευλογειτε γαρ, φησι, τον Κυριον, παντα τα εργα αυτου. Και
γαρ ου μικρα τα κατορθουμενα, αλλα παντα υπερβαινει λογον και νουν και διανοιαν
ανθρωπινην. Και ταυτα καθ' εκαστην ημεραν ανακηρυττουσιν οι προφηται,
διαφορως εκαστος το λαμπρον τουτο τροπαιον αναγορευων. Ὁ μεν γαρ, Ἀνεβης εις
υψος, φησι, ηιχμαλωτευσας αιχμαλωσιαν, και ελαβες δοματα εν ανθρωποις· και,
Κυριος κραταιος και δυνατος εν πολεμωι. Ὁ δε φησι, Των ισχυρων μεριειται τα
σκυλα. Και γαρ δια τουτο ηλθεν, ωστε κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις
αναβλεψιν. Και κατα του θανατου την επινικιον αλαλαζων φωνην ελεγε· Που σου,
θανατε, το νικος; που σου, ᾅδη, το κεντρον; Ἕτερος δε αυ παλιν την βαθυτατην
ειρηνην ευαγγελιζομενος ελεγε· Συντριψουσι τας μαχαιρας αυτων εις αροτρα, και
τας ζιβυνας αυτων εις δρεπανα. Και ο μεν την Ἱερουσαλημ καλει λεγων· Χαιρε
σφοδρα, θυγατερ Σιων, οτι ιδου ο βασι 57.286 λευς σου ερχεται σοι πραος,
επιβεβηκως επι υποζυγιον και πωλον νεον. Ὁ δε και την δευτεραν αυτου
ανακηρυττει παρουσιαν, ουτω λεγων· Ἥξει Κυριος, ον υμεις ζητειτε, και τις
υπομενει ημεραν εισοδου αυτου; Σκιρτησατε ως μοσχαρια εκ δεσμων ανειμενα. Και
ετερος παλιν τοιαυτα εκπληττομενος ελεγεν· Ουτος ο Θεος ημων· ου λογισθησεται
ετερος προς αυτον. Ἀλλ' ομως και τουτων και πολλωι πλειονων λεγομενων, δεον
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φριττειν· και μηδε επι γης νομιζειν ειναι, αλλ' ως εν αγοραι μεσηι θορυβουμεν,
ταραττομεν, τα μηδεν προς ημας οντα διαλεγομενοι απαντα αναλισκομεν της
συναξεως τον καιρον. Ὅταν ουν και εν μικροις και εν μεγαλοις, και εν ακροασει και
εν πραξει, και εξω και ενδον εν εκκλησιαι ουτως ωμεν ραιθυμοι, και μετα τουτων
απαντων και κατ' εχθρων ευχωμεθα, ποθεν εξομεν σωτηριας ελπιδα, τοις τοσουτοις
αμαρτημασι προσθηκην ετεραν χαλεπην και τουτων αντιῤροπον, την παρανομον
ταυτην προστιθεντες ευχην; Ἔτι ουν θαυμαζειν δικαιον, αν συμβηι τι των αδοκητων
ημιν και λυπηρων, δεον οταν μη συμβηι θαυμαζειν; Ἐκεινο μεν γαρ της των
πραγματων ακολουθιας· τουτο δε υπερ λογον παντα και προσδοκιαν. Και γαρ υπερ
λογον, εχθρους του Θεου γενομενους και παροργιζοντας αυτον, απολαυειν ηλιου
και υετων και των αλλων απαντων, ανθρωπους θηριων ωμοτητα νικωντας, και κατ'
αλληλων ισταμενους, και τοις των πλησιον δηγμασι την γλωτταν αιματτοντας, μετα
την τραπεζαν την πνευματικην, και τας τοσαυτας ευεργεσιας, και τα μυρια
παραγγελματα. Ταυτ' ουν εννοουντες, εμεσωμεν τον ιον, καταλυσωμεν τας εχθρας,
και τας ημιν πρεπουσας ευχας ποιωμεθα· αντι δαιμονων θηριωδιας, αγγελων
λαβωμεν ημεροτητα· και οσα αν ωμεν ηδικημενοι, τα ημετερα αυτων εννοησαντες,
και τον υπερ ταυτης της εντολης κειμενον ημιν μισθον, μαλαξωμεν την οργην,
καταστειλωμεν τα κυματα, ινα και τον παροντα βιον αταραχως διελθωμεν, και
απελθοντες εκει τοιουτου τυχωμεν του ∆εσποτου, οιοι περι τους συνδουλους
γεγοναμεν. Ει δε βαρυ τουτο και φοβερον, ποιησωμεν αυτο κουφον και ποθεινον,
και τας της παῤρησιας της προς αυτον λαμπρας ανοιξωμεν θυρας· και οπερ ουκ
ισχυσαμεν ανυσαι δια του των αμαρτηματων απεχεσθαι, τουτο ανυσωμεν δια του
γεγενησθαι τοις ημαρτηκοσιν εις ημας ημεροι (ουδε γαρ βαρυ τουτο, ουδε επαχθες)·
και τους εχθρους ευεργετουντες τους ημετερους, πολυν εαυτοις προαποθωμεθα
ελεον. Ουτω γαρ και κατα τον παροντα βιον απαντες ημας αγαπησουσι, και προ των
αλλων απαντων ο Θεος και φιλησει, και στεφανωσει, και των μελλοντων ημας
αγαθων αξιωσει παντων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.285 ΟΜΙΛΙΑ Κʹ. Ὅταν δε νηστευητε, μη γινεσθε ωσπερ οι υπο κριται,
σκυθρωποι. Ἀφανιζουσι γαρ τα προσ ωπα αυτων, οπως φανωσι τοις ανθρωποις
νηστευοντες.
αʹ. Καλον ενταυθα στεναξαι μεγα και ανοιμωξαι πικρον. Ου γαρ μονον τους
υποκριτας μιμουμεθα, 57.286 αλλα και εκεινους παρεληλυθαμεν. Οιδα γαρ, οιδα
πολλους, ουχι νηστευοντας και επιδεικνυμενους μονον, αλλα και μη νηστευοντας
και τα των νηστευοντων προσωπεια περικειμενους, και απολογιαν χειρονα της
αμαρτιας προβαλλομενους. Ἵνα γαρ μη σκανδαλισω, φησι, τους πολλους, τουτο
ποιω. Τι λε 57.287 γεις; Νομος εστι θειος ο ταυτα κελευων, και σκανδαλου μεμνησαι;
και φυλαττων μεν αυτον, σκανδαλιζειν νομιζεις, παραβαινων δε, απαλλαττειν
σκανδαλου; και τι ταυτης της αλογιας χειρον γενοιτ' αν; Ου παυσηι και των
υποκριτων χειρων γινομενος, και διπλην την υποκρισιν εργαζομενος; και πολλην
της κακιας ταυτης την υπερβολην εννοων, ουκ αισχυνθησηι της λεξεως ταυτης την
εμφασιν; Ουδε γαρ ειπεν, οτι υποκρινονται απλως, αλλα και καθαψασθαι μειζονως
βουλομενος, φησιν· Ἀφανιζουσι γαρ τα προσωπα αυτων, τουτεστι, διαφθειρουσιν,
απολλυουσιν. Ει δε τουτο αφανισμος προσωπου, το προς κενοδοξιαν ωχρον
φαινεσθαι, τι αν ειποιμεν περι των επιτριμμασι και υπογραφαις διαφθειρουσων τα
προσωπα γυναικων, επι λυμηι των ακολαστων νεων; Ἐκεινοι μεν γαρ εαυτους
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βλαπτουσι μονον· αυται δε και εαυτας και τους ορωντας. ∆ιο χρη και ταυτην
κακεινην φευγειν την λυμην εκ πολλου του περιοντος. Ουδε γαρ μονον μη
επιδεικνυσθαι, αλλα και σπουδαζειν λανθανειν εκελευσεν· οπερ και εμπροσθεν
εποιησε. Και επι μεν της ελεημοσυνης ουχ απλως αυτο τεθεικεν, αλλ' ειπων,
Προσεχετε μη ποιειν εμπροσθεν των ανθρωπων, προσεθηκε, προς το θεαθηναι
αυτοις· επι δε της νηστειας και της ευχης ουδεν τοιουτον διωρισε. Τι δηποτε; Ὅτι
ελεημοσυνην μεν αδυνατον παντη λαθειν· ευχην δε και νηστειαν, δυνατον. Ὥσπερ
ουν ειπων, Μη γνωτω η αριστερα σου τι ποιει η δεξια σου, ου περι χειρων ελεγεν,
αλλα περι του δειν μετα ακριβειας απαντας λανθανειν· και κελευσας εις το ταμιειον
εισιεναι, ου παντως, ουδε προηγουμενως εκει μονον επεταξεν ευχεσθαι, αλλα το
αυτο παλιν ηινιξατο· ουτω και ενταυθα αλειφεσθαι κελευσας, ουχ ινα αλειφωμεθα
παντως ενομοθετησεν· επει παντες ευρεθησομεθα τον νομον παραβαινοντες τουτον,
και προ γε παντων οι μαλιστα αυτον φυλαττειν εσπουδακοτες, οι των μοναχων
δημοι, οι τα ορη κατειληφοτες. Ου τοινυν τουτο επεταξεν· αλλ' επειδη τοις παλαιοις
εθος αλειφεσθαι συνεχως ην ευφραινομενοις και χαιρουσι (και τουτο απο του ∆αυιδ
και απο του ∆ανιηλ αν τις κατιδοι σαφως), ειπεν αλειφεσθαι, ουχ ινα παντως τουτο
ποιωμεν, αλλ' ινα δια παντων σπουδαζωμεν μετα ακριβειας πολλης κρυπτειν το
κτημα τουτο. Και ινα μαθηις οτι τουτο εστιν, αυτος τουτο, οπερ δια των λογων
επεταξε, δια των εργων επιδειξαμενος, και νηστευσας τεσσαρακοντα ημερας, και
μετα του λαθειν νηστευσας, ουτε ηλειψατο, ουτε ενιψατο· αλλ' ομως και ταυτα μη
ποιησας, μαλιστα παντων χωρις κενοδοξιας το παν ηνυσεν. Ὃ δη και ημιν επιταττει,
και τους υποκριτας εις μεσον αγαγων, και διπληι παραγγελιαι τους ακουοντας
αποτρεψας. Και ετερον τι δια της προσηγοριας ταυτης ηινιξατο, της των υποκριτων
λεγω. Ου γαρ μονον τωι το πραγμα ειναι καταγελαστον, ουδε τωι ζημιαν εχειν
εσχατην, αλλα και τωι προσκαιρον δειξαι την τοιαυτην απατην, απαγει της πονηρας
επιθυμιας. Ὁ γαρ υποκριτης μεχρι τοτε φαινεται λαμπρος, εως αν το θεατρον
καθηται· μαλλον δε ουδε τοτε παρα πασιν. Ἴσασι γαρ οι πλειους των θεωμενων, τις
ων τινα υποκρινεται. Πλην αλλα του θεατρου λυθεντος, σαφε 57.288 στερον απασιν
εκκαλυπτεται. Τουτο τοινυν και τους κενοδοξους υπομενειν αναγκη πασα. Και
ενταυθα μεν γαρ τοις πλειοσιν εισι καταδηλοι, οτι ουκ εισι τουτο οπερ φαινονται,
αλλα προσωπειον περικεινται μονον· πολλωι δε πλεον μετα ταυτα αλωσονται, οτε
παντα γυμνα και τετραχηλισμενα φαινεται. Και ετερωθεν δε παλιν αυτους απαγει
των υποκριτων, τωι δειξαι κουφον το επιταγμα ον. Ου γαρ την νηστειαν επιτεινει,
ουδε μειζονα επιδειξασθαι κελευει, αλλα μη τον εξ αυτης απολεσαι στεφανον. Ὥστε
ο μεν δοκει φορτικον ειναι, κοινον ημιν και τοις υποκριταις· νηστευουσι γαρ
κακεινοι· ο δε εστι κουφοτατον, το καμοντας μη απολεσαι τον μισθον, τουτο εστιν ο
κελευω, φησι· τοις μεν πονοις ουδεν προστιθεις, τους δε μισθους ημιν συναγων μετα
ασφαλειας απασης, και ουκ αφιεις αστεφανωτους απελθειν, καθαπερ εκεινους. Και
ουδε τους εν τοις Ὀλυμπιακοις αγωσι παλαιοντας μιμεισθαι εθελουσιν, οι, τοσουτου
καθημενου δημου και αρχοντων τοσουτων, ενι βουλονται αρεσαι τωι βραβευοντι την
νικην αυτοις, καιτοι πολλωι οντι καταδεεστερωι· συ δε διπλην εχων την αφορμην του
την νικην επιδεικνυσθαι εκεινωι, τωι και αυτον ειναι τον βραβευοντα, και τωι παντων
ασυγκριτως υπερεχειν των εν τωι θεατρωι καθημενων, ετεροις επιδεικνυσαι τοις ου
μονον ουδεν ωφελουσιν, αλλα και τα μεγιστα σε παραβλαπτουσι. βʹ. Πλην ουδε
τουτο κωλυω, φησιν. Ει δε και ανθρωποις επιδειξασθαι βουλει, αναμεινον, και εγω
σοι και τουτο μετα πλειονος παρεξομαι της περιουσιας, και πολλου του κερδους. Νυν
μεν γαρ σε αποῤρηγνυσι της προς με δοξης τουτο, ωσπερ ουν συγκολλαι το τουτων
υπεροραιν· τοτε δε παντων απολαυσηι μετα αδειας απασης, ου μικρον και προ
εκεινων και ενταυθα καρπωσομενος, το πασαν καταπατησαι την ανθρωπινην δοξαν,
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και της χαλεπης των ανθρωπων ελευθερωθηναι δουλειας, και γνησιον γενεσθαι της
αρετης εργατην. Ὡς νυν γε ουτω διακειμενος, αν εν ερημιαι γενηι, πασης ερημος εσηι
της αρετης, ουκ εχων τους θεωρουντας. Ὃ και αυτην υβριζοντος εστι την αρετην,
ειγε μη δι' αυτην, αλλα δια τον σχοινοστροφον, και τον χαλκοτυπον, και τον πολυν
των αγοραιων δημον μελλοις αυτην μετιεναι, ινα και οι κακοι, και οι ποῤρω ταυτης
οντες σε θαυμασωσι· και τους εχθρους αυτης καλεις επι την επιδειξιν αυτης και την
θεωριαν· ωσπερ αν ει τις σωφρονειν ελοιτο, μη δια το της σωφροσυνης καλον, αλλ'
ινα επιδειξηται τοις ηταιρηκοσι. Και συ τοινυν ουκ αν ειλου την αρετην, ει μη δια
τους εχθρους της αρετης· δεον αυτην και εντευθεν θαυμασαι, οτι και τους εχθρους
επαινετας εχει· θαυμασαι δε, ως χρη, μη δι' ετερους, αλλα δι' αυτην. Ἐπει και ημεις,
οταν μη δι' εαυτους, αλλα δι' ετερους φιλωμεθα, υβριν το πραγμα νομιζομεν. Τουτο
τοινυν και επι της αρετης λογιζου· και μητε δι' ετερους αυτην διωκε, μητε δι'
ανθρωπους υπακουε τωι Θεωι, αλλα δια τον Θεον ανθρωποις· ως αν το εναντιον
ποιηις, καν μετιεναι δοκηις αρετην, ομοιως τωι μη μετιοντι παρωξυνας. Ὥσπερ γαρ
εκεινος τωι μη ποιησαι παρηκουσεν, ουτω και συ τωι παρανομως ποιησαι. Μη
θησαυριζετε υμιν θησαυρους επι της γης. Ἐπειδη γαρ το της κενο 57.289 δοξιας
εξεβαλε νοσημα, ευκαιρως λοιπον και τον περι ακτημοσυνης εισαγει λογον. Ουδεν
γαρ ουτω χρηματων εραιν παρασκευαζει, ως ο της δοξης ερως. ∆ια γουν τουτο και
τας των ανδραποδων αγελας, και τον εσμον των ευνουχων, και τους
χρυσοφορουντας ιππους, και τας αργυρας τραπεζας, και τα αλλα τα
καταγελαστοτερα επινοουσιν ανθρωποι· ουχ ινα χρειαν πληρωσωσιν, ουδ' ινα
ηδονης απολαυσωσιν, αλλ' ινα τοις πολλοις επιδειξωνται. Ἀνωτερω μεν ουν, οτι
ελεειν δει μονον ελεγεν· ενταυθα δε και ποσον ελεειν χρη δεικνυσιν, ειπων, Μη
θησαυριζετε. Ἐπειδη γαρ ουκ ενην εξ αρχης αθροον τον περι της υπεροψιας των
χρηματων εισαγαγειν λογον δια την τυραννιδα του παθους, κατα μικρον αυτον
διατεμων και ελευθερωσας, ενιησιν εν τηι των ακροατων διανοιαι, ωστε
ευπαραδεκτον γενεσθαι. ∆ια δη τουτο πρωτον μεν ελεγε, Μακαριοι οι ελεημονες·
μετα δε τουτο, Ἴσθι ευνοων τωι αντιδικωι σου· και μετ' εκεινο παλιν, Ἐαν τις σοι
θεληι κριθηναι, και τον χιτωνα σου λαβειν, δος αυτωι και το ιματιον· ενταυθα δε το
πολλωι μειζον παντων εκεινων. Ἐκει μεν γαρ ειπεν, οτι Ἂν δικην επικειμενην ιδηις,
τουτο ποιησον· του γαρ μαχεσθαι εχοντα βελτιον το μη εχοντα απηλλαχθαι μαχης.
Ἐνταυθα δε ουτε αντιδικον, ουτε τον κρινομενον θεις, ουτε αλλου ουδενος τοιουτου
μνημονευσας, αυτην καθ' εαυτην διδασκει την των χρηματων υπεροψιαν, δεικνυς
οτι ου δια τους ελεουμενους τοσουτον, οσον δια τον διδοντα ταυτα νομοθετει· ινα
καν μηδεις ηι ο αδικων και ελκων εις δικαστηριον, και ουτω καταφρονωμεν των
οντων, παρεχοντες αυτα τοις δεομενοις. Και ουδε ενταυθα το ολον τεθεικεν, αλλα
και ενταυθα ηρεμα, καιτοιγε τους αγωνας τους περι τουτων μετα πολλης εν τηι
ερημωι της υπερβολης επιδειξαμενος. Ἀλλ' ομως ου τιθησι τουτο, ουδε εις μεσον
αγει· ουδεπω γαρ εκκαλυψαι καιρος ην· αλλα λογισμους εξεταζει τεως, συμβουλου
μαλλον η νομοθετου ταξιν εν τοις περι τουτων φυλαττων λογοις. Ειπων γαρ, Μη
θησαυριζετε επι της γης, επηγαγεν· Ὅπου σης και βρωσις αφανιζει, και οπου κλεπται
διορυττουσι και κλεπτουσι. Τεως δεικνυσι του ενταυθα θησαυρου την βλαβην, και
του εκει την ωφελειαν, και απο του τοπου, και απο των λυμαινομενων. Και ουδε
μεχρι τουτου ισταται, αλλα και ετερον επαγει λογισμον. Και πρωτον, αφ' ων μαλιστα
δεδοικασιν, απο τουτων αυτους προτρεπει. Τι γαρ δεδοικας; φησι· μη αναλωθηι τα
χρηματα, εαν ελεημοσυνην δωις; Ουκουν δος ελεημοσυνην, και τοτε ουκ
αναλωθησεται· και το δη μειζον, οτι ου μονον ουκ αναλωθησεται, αλλ' οτι και
προσθηκην ληψεται πλειονα· και γαρ τα εν τοις ουρανοις προστιθεται. Ἀλλα τεως
αυτο ου λεγει, αλλ' υστερον αυτο τιθησι. γʹ. Τεως δε ο μαλιστα αυτους προτρεψαι
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηδυνατο, τουτο εις μεσον αγει, το μενειν αναλωτον αυτοις τον θησαυρον, και
εκατερωθεν αυτους εφελκεται. Ουδε γαρ ειπεν, οτι Ἐαν δωις ελεημοσυνην, τηρειται
μονον, αλλα και το εναντιον ηπειλησεν, οτι και Ἐαν μη δωις, απολλυται. Και ορα την
αφατον συνεσιν. Ουδε γαρ ειπεν, οτι Και ετεροις αυτα καταλιμπανεις· επει και τουτο
ηδυ τοις ανθρωποις· αλλ' ομως ετερωθεν αυτους φοβει, δεικνυς οτι ουδε τουτου
τυγχανουσι· καν γαρ ανθρωποι μη αδικησωσιν, εισιν οι αδικουντες παντως, ο σης
και η βρωσις. Ει γαρ και σφοδρα ευαλωτος ειναι δοκει αυτη η 57.290 λυμη, αλλ'
ομως αμαχος εστι και ακαθεκτος· καν οτιουν επινοησηις, ου δυνησηι ταυτην επισχειν
την βλαβην. Τι ουν; το χρυσιον σης αφανιζει; Ει και μη σης, αλλα κλεπται. Τι ουν;
απαντες εσυληθησαν; Ει και μη παντες, αλλ' οι πλειους. ∆ια δη τουτο και ετερον,
οπερ εφθην ειπων, επαγει λογισμον, λεγων· Ὅπου ο θησαυρος του ανθρωπου, εκει
και η καρδια αυτου. Καν γαρ μηδεν τουτων γενηται, φησιν, ου μικραν υποστησηι
βλαβην, τοις κατω προσηλωμενος, και δουλος αντ' ελευθερου γινομενος, και των
ουρανιων εκπιπτων, και μηδεν των υψηλων εννοησαι δυναμενος, αλλα παντα
χρηματα και τοκους και δανεισματα και κερδη και καπηλειας ανελευθερους· ου τι
γενοιτ' αν αθλιωτερον; Και γαρ ανδραποδου παντος ο τοιουτος διακεισεται χειρον,
τυραννιδα χαλεπωτατην επισπωμενος, και το παντων καιριωτατον προδους, την
ευγενειαν του ανθρωπου και την ελευθεριαν. Ὅσα γαρ αν τις σοι διαλεγηται, της
διανοιας προσηλωμενης τοις χρημασιν, ουδεν ακουσαι δυνησηι των σοι
προσηκοντων· αλλ' ωσπερ κυων ταφωι προσδεδεμενος απασης αλυσεως
χαλεπωτερον τηι των χρηματων τυραννιδι, κατα των προσιοντων απαντων
υλακτων, εν εργον τουτο εχεις διηνεκες, το τηρειν ετεροις τα κειμενα· ου τι γενοιτ'
αν αθλιωτερον; Ἀλλ' ομως επειδη τουτο υψηλοτερον ην της των ακροωμενων
διανοιας· και ουτε η βλαβη αυτου τοις πολλοις ευσυνοπτος, ουτε το κερδος φανερον,
αλλα φιλοσοφωτερας εδειτο γνωμης, ωστε εκατερα ταυτα συνιδειν· τεθεικε μεν
αυτο μετ' εκεινα τα δηλα, ειπων· Ὅπου ο θησαυρος του ανθρωπου, εκει και η καρδια
αυτου· ποιει δε αυτο σαφεστερον παλιν, απο των νοητων επι τα αισθητα εξαγων τον
λογον, και λεγων· Ὁ λυχνος του σωματος εστιν ο οφθαλμος. Ὃ δε λεγει, τοιουτον
εστι· Μη κατορυξηις χρυσιον εν τηι γηι, μηδε αλλο τι των τοιουτων μηδεν· τωι γαρ σητι
και τηι βρωσει και τοις κλεπταις αυτα συναγεις. Ἐαν δε και ταυτας διαφυγηις τας
βλαβας, το δουλωθηναι σου την καρδιαν, και προσηλωθηναι τοις κατω πασιν, ου
διαφευξηι· Ὅπου γαρ αν ηι ο θησαυρος, εκει και η καρδια σου. Ὥσπερ ουν εις τον
ουρανον αποτιθεμενος, ου τουτο καρπουσαι μονον, το τυχειν των επι τουτοις
επαθλων, αλλ' εντευθεν ηδη τον μισθον λαμβανεις, εκει μεθορμιζομενος, και τα εκει
φρονων, και υπερ των εκει μεριμνων· οπου γαρ απεθου τον θησαυρον, ευδηλον οτι
και την διανοιαν μετατιθης. Ουτως αν επι της γης τουτο ποιησηις, ταναντια πεισηι. Ει
δε ασαφες σοι το ειρημενον, ακουσον των εξης· Ὁ λυχνος του σωματος εστιν ο
οφθαλμος. Ἐαν ουν ο οφθαλμος σου απλους ηι, ολον το σωμα σου φωτεινον εσται·
εαν δε ο οφθαλμος σου πονηρος ηι, ολον το σωμα σου σκοτεινον εσται. Ει δε το φως
το εν σοι σκοτος εστι, το σκοτος ποσον. Ἐπι τα αισθητοτερα εξαγει τον λογον.
Ἐπειδη γαρ εμνημονευσε του νου, ως καταδουλουμενου και αιχμαλωτιζομενου,
τουτο δε ου πολλοις ευσυνοπτον ην, επι τα εξω και προ των οφθαλμων κειμενα την
διδασκαλιαν μετατιθησιν, ινα απο τουτων και περι εκεινων νοησωσιν. Ει γαρ μη
οισθα, φησι, τι ποτε εστι βλαβη νου, απο των σωματικων τουτο καταμανθανε· οπερ
γαρ εστιν ο οφθαλμος τωι σωματι, τουτο ο νους τηι ψυχηι. Ὥσπερ ουν ουκ αν ελοιο
χρυσοφορειν, και σηρικα περιβεβλησθαι ιματια, και πεπηρωσθαι σου τους
οφθαλμους, αλλα την υγειαν την τουτων απασης της τοιαυτης 57.291 περιουσιας
ποθεινοτεραν ειναι νομιζεις (αν γαρ αυτην απολεσηις και διαφθειρηις, ουδεν σοι της
λοιπης οφελος ζωης· ωσπερ γαρ των οφθαλμων τυφλωθεντων, το πολυ της των
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λοιπων μελων ενεργειας οιχεται, του φωτος αυτοις σβεσθεντος, ουτω και της
διανοιας διαφθαρεισης, μυριων η ζωη σου κακων εμπλησθησεται)· καθαπερ ουν εν
σωματι τουτο σκοπουμεν, ωστε τον οφθαλμον εχειν υγιη, ουτω και εν τηι ψυχηι τον
νουν. Ἂν δε τουτον πηρωσωμεν, τον και τοις αλλοις οφειλοντα παρεχειν το φως,
ποθεν διαβλεψωμεν λοιπον; Ὥσπερ γαρ ο την πηγην ανελων, και τον ποταμον
εξηρανεν, ουτως ο τον νουν αφανισας, πασαν αυτου την εν τηι ζωηι ταυτηι πραξιν
εθολωσε. ∆ιο φησιν, Ει το φως το εν σοι σκοτος, το σκοτος ποσον; Ὅταν γαρ ο
κυβερνητης υποβρυχιος γενηται, και ο λυχνος σβεσθηι, και ο ηγεμων αιχμαλωτος
γενηται, ποια λοιπον εσται τοις υπηκοοις ελπις; δʹ. ∆ια δη τουτο αφεις ειπειν νυν τας
επιβουλας τας δια τον πλουτον, τας μαχας, τας δικας· (ηινιξατο μεν γαρ αυτας
ανωτερω ειπων· Παραδωσει σε ο αντιδικος τωι κριτηι, και ο κριτης τωι υπηρετηι·) τα
παντων χαλεπωτερα τουτων συμβαινοντα παντως θεις, ουτως απαγει της πονηρας
επιθυμιας. Του γαρ το δεσμωτηριον οικησαι πολλωι χαλεπωτερον το δεδουλωσθαι
τον νουν τωι νοσηματι τουτωι· και το μεν ου παντως συμβαινει, το δε εφεξης
συγκεκληρωται τηι των χρηματων επιθυμιαι. ∆ιοπερ αυτο μετ' εκεινο τιθησιν, ατε
χαλεπωτερον ον, και παντως συμβαινον. Ὁ γαρ Θεος, φησιν, εδωκεν ημιν νουν, ινα
την αγνοιαν διασκεδασωμεν, και την των πραγματων κρισιν ορθην εχωμεν, και προς
τα λυπουντα παντα και επιβλαβη τουτωι ωσπερ οπλωι τινι και φωτι χρωμενοι,
μενωμεν εν ασφαλειαι. Ἡμεις δε προδιδομεν την δωρεαν δια τα περιττα και ανονητα.
Τι γαρ οφελος στρατιωτων χρυσοφορουντων, οταν ο στρατηγος αιχμαλωτος
ελκηται; τι κερδος νηος καλλωπιζομενης, οταν ο κυβερνητης υποβρυχιος γενηται; τι
δε σωματος ευ συγκειμενου πλεον, οταν οι οφθαλμοι της οψεως ωσιν εκκεκομμενοι;
Ὥσπερ ουν τον ιατρον τον οφειλοντα υγιαινειν, ινα λυηι τας νοσους, αν τις εμβαλων
εις νοσον, εις αργυραν κελευσηι κεισθαι κλινην και χρυσουν θαλαμον, ουδεν οφελος
εσται τοις καμνουσιν· ουτως αν τον νουν διαφθειρας τον δυναμενον λυειν τα παθη
θησαυρωι παρακαθισηις, ου μονον ουδεν ωνησας, αλλα και τα μεγιστα εζημιωσας, και
πασαν εβλαψας την ψυχην. Ειδες πως δι' ων μαλιστα επιθυμουσιν ανθρωποι της
πονηριας πανταχου, δια τουτων αυτους μαλιστα εκεινης απαγει, και προς αρετην
επαναγει; Τινος γαρ ενεκεν επιθυμεις χρηματων; φησιν· ουχ ινα ηδονης απολαυηις
και τρυφης; Τουτο μεν ουν μαλιστα ουκ εσται σοι εντευθεν, αλλα τουναντιον απαν.
Ει γαρ οφθαλμων εκκοπεντων ουδενος αισθανομεθα των ηδεων δια την συμφοραν
την εκειθεν, πολλωι μαλλον εν τηι του νου διαστροφηι και πηρωσει τουτο πεισομεθα.
Τινος δε ενεκεν κατορυττεις εν τηι γηι; ινα φυλαττηται μετα ασφαλειας; Ἀλλα
κανταυθα παλιν τουναντιον, φησιν. Ὥσπερ ουν τον νηστευοντα και ελεουντα και
προσευχομενον προς κενοδοξιαν, αφ' ων επιθυμει μαλιστα, απο τουτων αυτον επε
57.292 σπασατο εις το μη κενοδοξειν· (Τινος γαρ ενεκεν ουτως ευχηι και ελεεις;
φησιν· της παρα των ανθρωπων δοξης ερων; ουκουν μη ουτως ευχου, φησι και τοτε
αυτης τευξηι κατα την ημεραν την μελλουσαν·) ουτω και τον φιλαργυρον, αφ' ων
μαλιστα εσπουδακεν, απο τουτων ειλε. Τι γαρ βουλει; φησι· τα χρηματα σου
φυλαττεσθαι, και ηδονης απολαυειν; Ταυτα σοι αμφοτερα παρεξομαι μετα πολλης
της περιουσιας, εαν εκει καταθηι το χρυσιον, οπου κελευω. Σαφεστερον μεν ουν εν
τοις μετα ταυτα την του νου βλαβην την εντευθεν γινομενην επεδειξεν, οτε των
ακανθων εμνημονευσε· τεως δε και ενταυθα ουχ ως ετυχε τουτο ηινιξατο, δειξας
εσκοτωμενον τον περι ταυτα μαινομενον. Και καθαπερ οι εν σκοτωι οντες ουδεν
ορωσι σαφες, αλλα αν τε σχοινον ιδωσιν, οφιν ειναι νομιζουσιν, αν τε ορη και
φαραγγας, αποτεθνηκασι τωι δεει· ουτω και αυτοι τα μη φοβερα τοις ορωσι, ταυτα δι'
υποψιας εχουσι· και γαρ πενιαν τρεμουσι· μαλλον δε ουχι πενιαν μονον, αλλα και
την τυχουσαν ζημιαν. Και γαρ αν μικρον τι παραπολεσωσι, των της αναγκαιας
απορουντων τροφης μαλλον αλγουσι και διακοπτονται. Πολλοι γουν των
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλουτουντων και επι βροχον ηλθον, την τοιαυτην ουκ ενεγκοντες δυσημεριαν. Και
το υβριζεσθαι δε και το επηρεαζεσθαι ουτως αφορητον αυτοις ειναι δοκει, ως και δια
τουτο παλιν της παρουσης πολλους αποῤραγηναι ζωης. Προς γαρ παντα μαλακους
αυτους ο πλουτος εποιησε, πλην της αυτου διακονιας. Ὅταν γαρ αυτωι δουλευειν
κελευηι, και φονων κατατολμωσι, και μαστιγων. και ονειδων, και αισχυνης απασης.
Ὅπερ της εσχατης εστιν αθλιοτητος, εν μεν οις δει φιλοσοφειν, παντων ειναι
μαλακωτερους· εν δε οις ευλαβεστερους ειναι εχρην, αναισχυντοτερους παλιν και
ιταμωτερους γινεσθαι. Και γαρ το αυτο συμβαινει τουτοις, οιον αν ει τις παθοι τα
οντα παντα αναλωσας εις τα μη δεοντα. Ὁ γαρ τοιουτος, του καιρου της αναγκαιας
δαπανης επισταντος, ουδεν εχων επιδουναι, τα ανηκεστα πασχει δεινα, παντων των
αυτου προαναλωθεντων κακως. εʹ. Και καθαπερ οι επι της σκηνης τας πονηρας
τεχνας ειδοτες εκεινας, εν μεν ταυταις πολλα των παραδοξων και επικινδυνων
υπομενουσιν, εν δε ετεροις χρησιμοις και αναγκαιοις πραγμασι παντων εισι
καταγελαστοτεροι· ουτω και ουτοι. Και γαρ οι επι σχοινου τεταμενης βαδιζοντες,
τοσαυτην ανδρειαν επιδεικνυμενοι, ηνικα αν τι των αναγκαιων τολμαν απαιτηι και
ανδρειαν, ουδε εννοησαι τι δυνανται η ανεχονται τοιουτον. Ουτω δη και οι
πλουτουντες, παντα υπερ χρηματων τολμωντες, υπερ του φιλοσοφειν ου μικρον, ου
μεγα τι τοιουτον υπομειναι ανεχονται. Και καθαπερ εκεινοι και σφαλερον και
ακερδες πραγμα μεταχειριζουσιν· ουτω και ουτοι κινδυνους μεν υπομενουσι
πολλους και κρημνους, εις ουδεν δε χρησιμον απαντωσι τελος, και διπλουν
υπομενουσι σκοτος, απο τε της του νου διαστροφης πεπηρωμενοι, απο τε της των
φροντιδων απατης πολλην την αχλυν υπομενοντες. ∆ιοπερ ουδε διαβλεψαι ραιδιως
δυνανται. Ὁ μεν γαρ εν σκοτωι ων, μονον ηλιου φανεντος απαλλαττεται του
σκοτους· ο δε τας οψεις πεπη 57.293 ρωμενος, ουδε ηλιου φανεντος· ο δη και ουτοι
πεπονθασι. Ουδε γαρ του ηλιου της δικαιοσυνης λαμψαντος και παραινουντος
ακουουσιν, αποκλεισαντος αυτοις τους οφθαλμους του πλουτου. ∆ιο και διπλουν
σκοτος υπομενουσι· το μεν εξ εαυτων, το δε εκ του μη προσεχειν τωι διδασκαλωι.
Προσεχωμεν τοινυν αυτωι μετα ακριβειας, ινα οψε γουν ποτε αναβλεψωμεν. Και πως
αναβλεψαι δυνατον; Ἐαν μαθηις πως ετυφλωθης. Πως ουν ετυφλωθης; Ἀπο της
πονηρας επιθυμιας. Καθαπερ γαρ κορηι καθαραι χυμος επιῤρευσας πονηρος ο των
χρηματων ερως, πυκνην την νεφελην εποιησεν. Ἀλλα και διασκεδασθηναι και
ραγηναι την νεφελην ταυτην ραιδιον, εαν την ακτινα της του Χριστου δεξωμεθα
διδασκαλιας· αν ακουσωμεν αυτου παραινουντος και λεγοντος· Μη θησαυριζετε
υμιν θησαυρους επι της γης. Και τι μοι, φησι, πλεον απο της ακροασεως, οταν υπο
της επιθυμιας κατεχωμαι; Μαλιστα μεν ουν και την επιθυμιαν η συνεχης ακροασις
καταλυσαι δυνησεται. Ἂν δ' αρα επιμενηις κατεχομενος, εννοησον οτι ουδε επιθυμια
το πραγμα εστι. Ποια γαρ επιθυμια, δουλευειν χαλεπως, και υποκεισθαι τυραννιδι,
και δεδεσθαι πανταχοθεν, και εν σκοτωι διατριβειν, και θορυβου γεμειν, και πονους
υπομενειν ακερδεις, και ετεροις φυλαττειν τα χρηματα, πολλακις δε και εχθροις;
Ποιας ταυτα επιθυμιας αξια; ποιας δε ου φυγης και δρομων; Ποια επιθυμια,
θησαυρον αποτιθεσθαι μεταξυ κλεπτων; Ει γαρ ολως επιθυμεις χρηματων, μεταθες
ενθα δυναται μενειν ασφαλη και ανεπηρεαστα. Ὡς α γε νυν ποιεις, ου χρηματων
επιθυμουντος εστιν, αλλα δουλειας, και επηρειας, και ζημιας, και οδυνης διηνεκους.
Συ δε, αν μεν τις ανθρωπων επι της γης τοπον ανεπηρεαστον δειξηι, καν εις αυτην
εξαγαγηι την ερημον, υποσχομενος ασφαλειαν τηι φυλακηι των χρηματων, ου
κατοκνεις, ουδε αναδυηι, αλλα και εμπιστευεις, και εκβαλλεις εκει τα χρηματα· του
Θεου δε αντι ανθρωπων υπισχνουμενου σοι τουτο, και ουχι την ερημον, αλλα τον
ουρανον προτιθεντος, τα εναντια καταδεχηι. Καιτοιγε καν μυριακις εν ασφαλειαι
γενηται κατω, της φροντιδος ουδεποτε ελευθερος γενεσθαι δυνησηι. Καν γαρ μη
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απολεσηις, του φροντιζειν μη απολεσηις ουδεποτε απαλλαγησηι. Ἐκει δε ουδεν
υποστησηι τουτων· και το δη πλεον, οτι ου κατορυττεις το χρυσιον μονον, αλλα και
φυτευεις. Το γαρ αυτο και θησαυρος εστι και σπορος· μαλλον δε εκατερων τουτων
πλεον. Ὁ μεν γαρ σπορος ου μενει διαπαντος, τουτο δε μενει διηνεκως. Παλιν ο
θησαυρος ου βλαστανει, ουτος δε αθανατους σοι φερει καρπους. Ει δε τον χρονον μοι
λεγεις, και την αναβολην της αποδοσεως, εχω μεν και εγω δειξαι, και ειπειν οσα και
ενταυθα απολαμβανεις· χωρις δε τουτων, και απ' αυτων των βιωτικων 57.294 σε
ελεγξαι πειρασομαι ματην ταυτα προφασιζομενον. ʹ. Πολλα γαρ και εν τωι παροντι
βιωι κατασκευαζεις, ων ου μελλεις αυτος απολαυειν· καν εγκαληι τις, τους παιδας και
τους εκεινων παιδας προβαλλομενος, ικανην δοκεις παραμυθιαν των περιττων
ευρηκεναι πονων. Ὅταν γαρ εν εσχατωι γηραι γενομενος οικοδομηις οικιας λαμπρας,
ων προ του τελους απελευσηι πολλακις, και δενδρα φυτευηις, α μετα πολλα ετη τον
καρπον οισει· [οταν φυτευηις εν χωριωι δενδρα, ων μετα μυρια ετη ο καρπος ηξει,]
και ουσιας αγοραζηις και κληρους, ων μετα πολυν δεξηι χρονον την δεσποτειαν, και
ετερα πολλα τοιαυτα φιλοπονηις, ων ου καρπωσηι την απολαυσιν· αρα δια σεαυτον η
δια τους μετα ταυτα ποιεις; Πως ουν ουκ εσχατης ανοιας, ενταυθα μεν μηδεν αλυειν
προς την του χρονου μελλησιν, και ταυτα μελλοντα εκ της μελλησεως ταυτης
απασης των πονων εκπιπτειν της αμοιβης· εκει δε δια την αναβολην ναρκαιν, και
ταυτα πλεον σοι φερουσης το κερδος, και ουκ εις ετερους παραπεμπουσης τα αγαθα,
αλλα σοι κομιζουσης τας δωρεας; Χωρις δε τουτων ουδε η αναβολη πολλη. Και γαρ
επι θυραις τα πραγματα, και ουκ ισμεν μη ποτε και εν τηι ημετεραι γενεαι τελος εξει τα
καθ' ημας απαντα, και η φοβερα παραγενηται ημερα εκεινη. το φρικωδες ημιν
ενδεικνυμενη και αδεκαστον δικαστηριον. Και γαρ τα πλειονα των σημειων
απηρτισται, και το Ευαγγελιον λοιπον πανταχου της οικουμενης κεκηρυκται, και τα
των πολεμων, και τα των σεισμων, και τα των λιμων εξεβη, και ου πολυ το μεσον.
Ἀλλ' ουχ οραις σημεια; Και τουτο αυτο μεγιστον σημειον. Ουδε γαρ οι επι Νωε ειδον
προοιμια της πανωλεθριας εκεινης, αλλα μεταξυ παιζοντες, εσθιοντες, γαμουντες,
τα συνηθη πραττοντες απαντα, ουτω κατεληφθησαν υπο της φοβερας δικης εκεινης.
Και οι εν Σοδομοις δε ομοιως, τρυφωντες και ουδεν υφορωμενοι των γεγενημενων,
υπο των κεραυνων κατεφλεχθησαν των τοτε κατενεχθεντων. Ἅπερ ουν απαντα
εννοουντες, επιστρεψωμεν εαυτους προς την της εντευθεν αποδημιας παρασκευην.
Καν γαρ η κοινη της συντελειας ημερα μηδεποτε επιστηι, το εκαστου τελος επι
θυραις, καν γεγηρακως τις ηι, καν νεος· και ουκ εστιν εντευθεν απελθοντας ουτε
ελαιον πριασθαι λοιπον, ουτε δεηθεντας επιτυχειν συγγνωμης, καν Ἀβρααμ ο
παρακαλων ηι, καν Νωε, καν Ἰωβ, καν ∆ανιηλ. Ἕως ουν καιρον εχομεν,
προαποθωμεθα εαυτοις πολλην την παῤρησιαν, συναγαγωμεν ελαιον δαψιλες,
μεταθωμεν απαντα εις τον ουρανον, ινα εν καιρωι τωι προσηκοντι και ωι μαλιστα
αυτων δεομεθα, παντων απολαυσωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.
57.293.50 ΟΜΙΛΙΑ ΚΑʹ. Ουδεις δυναται δυσι κυριοις δουλευειν· η γαρ τον ενα
μισησει, και τον ετερον αγαπησει· η ενος ανθεξεται, και του ετερου καταφρονησει.
αʹ. Ὁραις πως κατα μικρον των οντων αφιστησι, και 57.294 δια πλειονων τον
περι της ακτημοσυνης εισαγει λογον, και την της φιλαργυριας καταβαλλει
τυραννιδα; Ουδε γαρ ηρκεσθη τοις εμπροσθεν, καιτοι πολλοις και μεγαλοις ουσιν·
αλλα και ετερα προστιθησι πλειονα και φο 57.295 βερωτερα. Τι γαρ των νυν
ειρημενων φοβερωτερον, ειγε μελλοιμεν της του Χριστου δουλειας εκπιπτειν δια τα
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρηματα· τι δε ποθεινοτερον, ειγε μελλοιμεν αυτων υπεριδοντες ακριβη την προς
αυτον ευνοιαν εχειν και την αγαπην; Ὅπερ γαρ αει λεγω, τουτο και νυν ερω, οτι δι'
εκατερων ωθει τον ακροατην εις την υπακοην των λεγομενων, και δια των
ωφελιμων, και δια των βλαβερων· καθαπερ ιατρος αριστος, και την εκ της
απροσεξιας νοσον, και την απο της υπακοης υγειαν ενδεικνυμενος. Ὅρα γουν οιον
παλιν δεικνυσι το κερδος τουτο, και πως κατασκευαζει το συμφερον απο της των
εναντιων απαλλαγης. Ου γαρ τουτο μονον υμας βλαπτει, φησιν, ο πλουτος, οτι
ληιστας οπλιζει καθ' υμων, ουδ' οτι τον νουν σκοτοι μετ' επιτασεως απασης· αλλ' οτι
και της δουλειας υμας εκβαλλει του Θεου, αιχμαλωτους των αψυχων χρηματων
ποιων, και εκατερωθεν βλαπτων, και τωι δουλους ποιειν ων κρατειν εδει, και τωι της
δουλειας εκβαλλειν του Θεου, ωι μαλιστα παντων δουλευειν αναγκαιον υμιν. Ὥσπερ
γαρ εκει διπλην εδειξε την βλαβην, τωι και ενταυθα τιθεναι, οπου σης αφανιζει, και
εκει μη τιθεναι, ενθα αναλωτος η φυλακη· ουτω και ενταυθα διπλην δεικνυσι την
ζημιαν, και δι' ων αφελκει του Θεου, και δι' ων υποταττει τωι μαμωναι. Ἀλλ' ουκ
ευθεως αυτο τιθησιν, αλλ' απο κοινων αυτο πρωτον κατασκευαζει λογισμων, ουτω
λεγων· Ουδεις δυναται δυσι κυριοις δουλευειν· δυο τους τα εναντια επιταττοντας
λεγων ενταυθα. Ἐπει ει μη τουτο ειη, ουδε δυο αν ειεν. Και γαρ Του πληθους των
πιστευσαντων ην η καρδια και η ψυχη μια· καιτοι εις πολλα σωματα ησαν
διηιρημενοι, αλλ' ομως η ομονοια τους πολλους εν εποιησεν. Ειτα επιτεινων αυτα,
φησιν· ου μονον ου δουλευσει, αλλα και μισησει και αποστραφησεται. Ἢ γαρ τον
ενα μισησει, φησι, και τον ετερον αγαπησει· η ενος ανθεξεται, και του ετερου
καταφρονησει. Και δοκει μεν δευτερον ειρησθαι το αυτο· ου μην απλως ουτως αυτο
συνεθηκεν, αλλ' ινα δειξηι ραιδιαν ουσαν την επι το βελτιον μεταβολην. Ἵνα γαρ μη
λεγηις· εδουλωθην απαξ, ετυραννηθην υπο των χρηματων· δεικνυσιν οτι δυνατον
μεταθεσθαι, και ωσπερ εκειθεν επι τουτο, ουτω και εντευθεν επ' εκεινο ελθειν.
Ειπων τοινυν αοριστως, ινα πεισηι τον ακροατην αδεκαστον κριτην γενεσθαι των
λεγομενων, και απ' αυτης των πραγματων της φυσεως την ψηφον εξενεγκειν, οτε
ελαβεν αυτον συμφωνουντα, τοτε και εαυτον αποκαλυπτει. Ἐπηγαγε γουν· Ου
δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμωναι. Φριξωμεν εννοησαντες τι παρεσκευασαμεν τον
Χριστον ειπειν, και μετα Θεου θειναι τον χρυσον. Ει δε τουτο φρικτον, το δια των
εργων γινεσθαι, και προτιμασθαι του φοβου του Θεου την του χρυσου τυραννιδα,
πολλωι φρικωδεστερον. Τι ουν; επι των παλαιων ουκ ην τουτο δυνατον; Ουδαμως.
Πως ουν ο Ἀβρααμ, φησι, πως ο Ἰωβ ευδοκιμησε; Μη μοι τους πλουτουντας ειπηις,
αλλα τους δουλευοντας. Ἐπει και ο Ἰωβ πλουσιος ην· αλλ' ουκ εδουλευε τωι
μαμωναι, αλλ' ειχεν αυτον και εκρατει, και δεσποτης, ου δουλος ην. Ὥσπερ ουν
αλλοτριων οικονομος ων χρηματων, ουτω παντα εκεινα εκεκτητο, ου μονον τα
ετερων ουχ αρπαζων, αλλα και τα ιδια προιεμενος τοις δεομενοις. Και το δη μειζον,
οτι ουδε παρουσιν εχαιρεν· ο και εδηλου λεγων· Ει και ευφρανθην πολλου πλουτου
μοι γενομενου· δια τουτο ουδε ηλγησεν 57.296 απελθοντος. Ἀλλ' ουχι νυν τοιουτοι
οι πλουτουντες εισιν, αλλα και παντος ανδραποδου χειρον διακειμενοι, καθαπερ
τυραννωι τινι χαλεπωι φορους αγοντες. Ὥσπερ γαρ ακροπολιν τινα αυτων
καταλαβων την διανοιαν ο των χρηματων ερως, τα πασης παρανομιας γεμοντα
επιταγματα εκειθεν αυτοις καθ' εκαστην πεμπει την ημεραν, και ο παρακουων
ουδεις. Μη τοινυν περιττα φιλοσοφει. Και γαρ απεφηνατο απαξ ο Θεος, και ειπεν
αδυνατον ειναι ταυτην κακεινην συμβηναι την δουλειαν. Μη τοινυν συ λεγε, οτι
δυνατον. Ὅταν γαρ ο μεν αρπαζειν κελευηι, ο δε τα οντα αποδυεσθαι· ο μεν
σωφρονειν, ο δε πορνευειν· ο μεν μεθυειν και τρυφαιν, ο δε γαστρος κατεχειν· και ο
μεν υπεροραιν των οντων, ο δε προσηλωσθαι τοις παρουσιν· ο μεν θαυμαζειν
μαρμαρα και τοιχους και οροφους, ο δε ταυτα ατιμαζειν, τιμαιν δε φιλοσοφιαν, πως
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυνατον ταυτα συμβηναι; βʹ. Κυριον δε ενταυθα τον μαμωναν εκαλεσεν, ου δια την
οικειαν φυσιν, αλλα δια την των υποκλινομενων αυτωι ταλαιπωριαν. Ουτω και την
κοιλιαν Θεον καλει, ουκ απο του της δεσποινης αξιωματος, αλλ' απο της των
δουλευοντων αθλιοτητος· ο πασης κολασεως χειρον εστι, και προ της κολασεως
ικανον τιμωρησασθαι τον αλοντα. Ποιων γαρ καταδικων ουκ αν ειεν αθλιωτεροι οι
τον Θεον δεσποτην εχοντες, και απο της ημερου βασιλειας εκεινης επι την χαλεπην
αυτομολουντες τυραννιδα, και ταυτα τοσαυτης απο του πραγματος βλαβης και
ενταυθα γινομενης; Και γαρ ζημια αφατος απο του πραγματος, και δικαι, και
επηρειαι, και αγωνες, και πονοι, και ψυχης πηρωσις· και το παντων χαλεπωτερον,
οτι των αγαθων εκπιπτει των ανωτατω, οπερ εστιν η του Θεου δουλεια. ∆ιδαξας
τοινυν δια παντων το συμφερον της των χρηματων υπεροψιας, και προς αυτην των
χρηματων την φυλακην, και προς την της ψυχης ηδονην, και προς την της
φιλοσοφιας κτησιν, και προς την της ευσεβειας ασφαλειαν, κατασκευαζει λοιπον οτι
και δυνατη αυτη η παραινεσις. Τουτο γαρ μαλιστα νομοθεσιας αριστης, το μη τα
συμφεροντα μονον επιταττειν, αλλα και δυνατα αυτα ποιειν. ∆ια τουτο και επαγει,
λεγων· Μη μεριμνησητε τηι ψυχηι υμων, τι φαγητε. Ἵνα γαρ μη λεγωσι· Τι ουν; αν
παντα ριψωμεν, πως δυνησομεθα ζησαι; προς ταυτην λοιπον ισταται την αντιθεσιν
σφοδρα ευκαιρως. Ὥσπερ γαρ ει παρα την αρχην ειπε, Μη μεριμνησητε, εδοκει βαρυς
ειναι ο λογος· ουτως επειδη εδειξε την λυμην την εγγινομενην απο της φιλαργυριας,
ευπαραδεκτον λοιπον ποιει την παραινεσιν. ∆ιοπερ ουδε νυν απλως ειπε, Μη
μεριμνησητε, αλλα την αιτιαν προσθεις, ουτω τουτο επεταξε. Μετα γαρ το ειπειν, Ου
δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμωναι, επηγαγε· ∆ια τουτο λεγω υμιν, Μη
μεριμνησητε. Τουτο, ποιον; Το της ζημιας αφατον. Ουδε γαρ εν χρημασι μονον υμιν
η βλαβη, αλλα και εν τοις καιριωτατοις η πληγη, και τηι της σωτηριας υμων
ανατροπηι. Του γαρ ποιησαντος υμας και κηδομενου και φιλουντος εκβαλλει Θεου.
∆ια τουτο λεγω υμιν, μη μεριμνησητε. Ἐπειδη γαρ την βλαβην εδειξεν αφατον, και
επιτεινει λοιπον το επιταγμα. Ουδε γαρ τα οντα κελευει ριπτειν μονον, αλλα μηδε
υπερ της αναγκαιας μεριμναν τροφης, λεγων· Μη μεριμνησητε τηι ψυχηι υμων, τι
φαγητε. Ουκ επειδη η ψυχη τροφης δειται· ασωματος γαρ· αλλα κατα την κοινην
εφθεγξατο συνηθειαν. Ει 57.297 γαρ και μη δειται τροφης, αλλα αλλως ουκ αν
ανασχοιτο μενειν εν τωι σωματι, αλλ' η τρεφομενου αυτου. Και τουτο ειπων, ουχ
απλως αυτο τιθησιν, αλλα και ενταυθα λογισμους ανακινει· τους μεν εκ των
υπηργμενων ημιν ηδη, τους δε εξ ετερων παραδειγματων. Ἀπο μεν των
υπηργμενων, ουτω λεγων· Ουχι πλεον εστιν η ψυχη της τροφης, και το σωμα του
ενδυματος; Ὁ τοινυν το μειζον δους, πως το ελαττον ου δωσει; ο την τρεφομενην
σαρκα διαπλασας, πως την τροφην ου παρεξει; ∆ιοπερ ουδε απλως ειπε, Μη
μεριμνησητε τι φαγητε και τι ενδυσησθε, αλλα, Τωι σωματι, και, Τηι ψυχηι· επειδη απ'
αυτων εμελλε τας αποδειξεις ποιεισθαι, κατα συγκρισιν τον λογον προαγων. Ἀλλα
την μεν ψυχην απαξ εδωκε, και μενει τοιαυτη· το δε σωμα καθ' εκαστην επιδιδωσι
την ημεραν. Ἅπερ ουν αμφοτερα ενδεικνυμενος, και της μεν το αθανατον, τουτου δε
το επικηρον, επηγαγε λεγων· Τις δυναται εξ υμων προσθειναι επι την ηλικιαν αυτου
πηχυν ενα; Και την ψυχην σιγησας, ατε ου λαμβανουσιν επιδοσιν, περι του σωματος
διελεχθη μονον· απο τουτου κακεινο δηλων, οτι ουχ η τροφη αυτο αυξει, αλλ' η του
Θεου προνοια. Ὃ και δι' αλλων δηλων ο Παυλος ελεγεν· Ὥστε ουτε ο φυτευων, ουτε
ο ποτιζων εστι τι, αλλ' ο αυξανων Θεος. Ἀπο μεν ουν των υπηργμενων ουτω
προετρεψεν· απο δε ετερων παραδειγματων, Ἐμβλεψατε εις τα πετεινα του ουρανου,
λεγων. Ἵνα γαρ μη λεγηι τις, οτι ωφελουμεν μεριμνωντες, και απο του μειζονος και
απο του ελαττονος αυτους αποτρεπει του μειζονος μεν, της ψυχης, και του σωματος·
του ελαττονος δε, των πετεινων. Ει γαρ των σφοδρα καταδεεστερων τοσουτος λογος
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι, πως υμιν ου δωσει; φησιν. Και προς μεν τουτους ουτως· οχλος γαρ ην τεως
δημωδης· τωι διαβολωι δε ουχ ουτως, αλλα πως; Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται
ανθρωπος, αλλ' επι παντι ρηματι εκπορευομενωι δια στοματος Θεου. Ἐνταυθα δε των
ορνιθων μεμνηται, και σφοδρα εντρεπτικως· οπερ μεγιστην εις παραινεσεως λογον
εχει την ισχυν. Ἀλλα γαρ εις τοσουτον ανοιας ηλθον τινες των ασεβων, ως και
επιλαβεσθαι του παραδειγματος. Ου γαρ εδει, φησι, προαιρεσιν αλειφοντα, απο
φυσικων πλεονεκτηματων εις τουτο εναγειν· εκεινοις γαρ τουτο κατα φυσιν
προσεστι, φησι. γʹ. Τι ουν προς τουτο αν ειποιμεν; Ὅτι ει και κατα φυσιν εκεινοις
προσεστιν, αλλα δυνατον και ημιν εκ προαιρεσεως γενεσθαι τουτο. Ουδε γαρ ειπεν,
εμβλεψατε οτι πεταται τα πετεινα, οπερ αδυνατον ην ανθρωπωι· αλλ' οτι τρεφεται
χωρις μεριμνης, οπερ και ημιν, εαν εθελωμεν, ευκολον κατορθωθηναι. Και τουτο
εδειξαν οι δια των εργων αυτο ανυσαντες. ∆ιο δη αξιον μαλιστα θαυμασαι την του
νομοθετου συνεσιν, οτι εξ ανθρωπων εχων το υποδειγμα παρασχειν, και δυναμενος
ειπειν τον Ἠλιαν, και τον Μωυσεα, και τον Ἰωαννην, και ετερους τοιουτους μη
μεριμνησαντας, ινα αυτων καθαψηται, των αλογων εμνημονευσεν. Ει μεν γαρ ειπε
τους δικαιους εκεινους, ειχον ουτοι λεγειν, οτι ουδεπω κατ' εκεινους γεγοναμεν.
Νυνι δε σιγησας αυτους, και τα πετεινα του ουρανου παραγαγων, πασαν αυτων
εξεκοψε προφασιν, και ενταυθα παλαιον μιμου 57.298 μενος νομον. Και γαρ και η
Παλαια ∆ιαθηκη και προς την μελισσαν πεμπει, και προς τον μυρμηκα, και προς την
τρυγονα, και προς την χελιδονα. Ου μικρον δε και τουτο τιμης δειγμα, οταν απερ
εκεινα απο φυσεως εχει, ταυτα δυνωμεθα ημεις κατορθουν τηι προαιρεσει. Ει τοινυν
των δι' ημας τοσαυτην ποιειται προνοιαν, πολλωι μαλλον ημων· ει των δουλων,
πολλωι μαλλον του δεσποτου. ∆ια τουτο ελεγεν. Ἐμβλεψατε εις τα πετεινα· και ουκ
ειπεν, οτι ου καπηλευουσιν, ουδε εμπορευονται· ταυτα γαρ των σφοδρα
απειρημενων ην· αλλα τι; Ου σπειρουσιν, ουδε θεριζουσι. Τι ουν; ου δει σπειρειν;
φησιν. Ουκ ειπεν, οτι σπειρειν ου δει, αλλ' οτι μεριμναιν ου δει· ουδ' οτι εργαζεσθαι
ου χρη, αλλ' οτι μικροψυχον ειναι και κατατεινειν εαυτον ταις φροντισιν ου χρη.
Ἐπει και τρεφεσθαι εκελευσεν, αλλα μη μεριμνωντας. Τουτον και ο ∆αυιδ ανωθεν
προκαταβαλλεται τον λογον, αινιγματωδως ουτω λεγων· Ἀνοιγεις συ την χειρα σου,
και εμπιπλαις παν ζωον ευδοκιας· και παλιν, Τωι διδοντι τοις κτηνεσι τροφην αυτων,
και τοις νεοσσοις των κορακων τοις επικαλουμενοις αυτον. Τινες ουν ουκ
εμεριμνησαν; φησιν. Ουκ ηκουσας οσους παρηγαγον των δικαιων; Ουχ οραις μετ'
εκεινων τον Ἰακωβ απο της πατρυας οικιας γυμνον απαντων αναχωρουντα; ουκ
ακουεις αυτου ευχομενου και λεγοντος· Ἐαν δυη μοι Κυριος αρτον φαγειν, και
ιματιον περιβαλεσθαι; οπερ ουχι μεριμνωντος, αλλα παρα του Θεου το παν
ζητουντος ην. Τουτο και οι αποστολοι κατωρθωσαν, απαντα ριψαντες, και μη
μεριμνησαντες· και οι πεντακισχιλιοι, και οι τρισχιλιοι. Ει δε ουκ ανεχηι, τοσουτων
ακουων ρηματων, απολυσαι σαυτον των χαλεπων τουτων δεσμων, το ανονητον του
πραγματος εννοησας, καταλυσον την φροντιδα. Τις γαρ εξ υμων, φησι, μεριμνων
δυναται προσθειναι επι την ηλικιαν αυτου πηχυν ενα; Ειδες πως απο του φανερου
και το αφανες καταδηλον εποιησεν; Ὥσπερ γαρ τωι σωματι, φησιν, ουδε μικρον
προυθειναι δυνησηι μεριμνων· ουτως ουδε τροφην συναγαγειν, ει και ουτω νομιζεις.
Ἀπο τουτου δηλον, οτι ουχι η ημετερα σπουδη, αλλ' η του Θεου προνοια, και εν οις
δοκουμεν ενεργειν, το παν ανυει· ως αν εκεινος ημας εγκαταλιπηι, ου φροντις, ου
μεριμνα, ου πονος, ουκ αλλο τι των τοιουτων ουδεν φανειται ποτε, αλλα παντα
οιχησεται. δʹ. Μη τοινυν νομιζωμεν αδυνατα ειναι τα επιταγματα· πολλοι γαρ εισιν
οι κατορθουντες αυτα και νυν. Ει δε αγνοεις, θαυμαστον ουδεν· επει και Ἠλιας
ενομιζεν ειναι μονος, αλλ' ηκουσεν, οτι Κατελιπον εμαυτωι επτακισχιλιους ανδρας.
Ὅθεν δηλον οτι και νυν πολλοι τον αποστολικον εισιν επιδεικνυμενοι βιον,
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθαπερ και οι τρισχιλιοι τοτε, και οι πεντακισχιλιοι. Ει δε ου πιστευομεν, ου παρα
το μη ειναι τους κατορθουντας, αλλα παρα το πολυ του πραγματος απεχειν. Ὥσπερ
ουν ο μεθυων ουκ αν ευκολως πιστευσειεν, οτι εστιν ανθρωπος τις ουδε υδατος
απογευομενος· καιτοιγε και τουτο πολλοι κατωρθωσαν εφ' ημων μοναχοι· και ο
μυριαις γυναιξι μιγνυμενος, οτι ευκολον παρθενευειν· ουδε ο τα αλλοτρια αρπαζων,
οτι και τα αυτου τις ραιδιως προησεται· ουτως ουδε οι καθ' εκαστην ημεραν μυριαις
φροντισιν εαυτους κατατηκοντες ουκ ευκολως αν τουτο παρα 57.299 δεξοιντο. Ὅτι
μεν ουν πολλοι οι τουτο κατορθωκοτες εισιν, απ' αυτων δυνατον ημιν δειξαι των
ταυτα φιλοσοφουντων και επι της ημετερας γενεας. Ἀλλ' υμιν τεως αρκει το μη
πλεονεκτειν μαθειν, και οτι καλον η ελεημοσυνη, και το ειδεναι οτι χρη των οντων
μεταδιδοναι. Ταυτα γαρ αν κατορθωσηις, αγαπητε, ταχεως και επ' εκεινα βαδιεις.
Τεως τοινυν την πολυτελειαν αποθωμεθα την περιττην, και ανασχωμεθα της
συμμετριας, και μαθωμεν απο δικαιων πονων κτασθαι απαντα απερ μελλομεν εχειν·
επει και ο μακαριος Ἰωαννης, οτε διελεγετο τοις περι την τελωνειαν εσχολακοσι και
τοις στρατευομενοις, αρκεισθαι τοις οψωνιοις προσεταττεν. Ἐβουλετο μεν γαρ και
εφ' ετεραν μειζονα αυτους αγαγειν φιλοσοφιαν· επειδη δε ουδεπω προς ταυτα ησαν
επιτηδειοι, τα ελαττονα λεγει, ως ει τα υψηλοτερα τουτων ειπεν, ουτ' αν εκεινοις
προσεσχον, και τουτων εξεπεσον αν. ∆ια δη τουτο και ημεις εν τοις καταδεεστεροις
υμας γυμναζομεν. Και γαρ τεως ισμεν, οτι μειζον υμων της ακτημοσυνης το φορτιον,
και οσον αφεστηκεν ο ουρανος της γης, τοσουτον υμων η φιλοσοφια εκεινη. Ουκουν
καν των εσχατων επιλαβωμεθα επιταγματων· ουδε γαρ αυτη μικρα παραμυθια.
Καιτοιγε παρ' Ἕλλησι 57.300 τινες και τουτο κατωρθωσαν, ει και μη μετα της
προσηκουσης γνωμης, και τα οντα απαντα απεδυσαντο. Ἀλλ' ομως ημεις αρκουμεθα
εφ' υμων τωι την ελεημοσυνη δαψιλη παρεχεσθαι παρ' υμων· ταχεως γαρ και επ'
εκεινα ηξομεν, αν ουτω προβαινωμεν. Ει δε μηδε τουτο ποιουμεν, τινος αν ειημεν
συγγνωμης αξιοι, οι τους εν τηι παλαιαι υπερβηναι κελευομενοι, και των παρ'
Ἕλλησι φιλοσοφων ελαττους φαινομενοι; Τι αν ειποιμεν οταν οφειλοντες ειναι
αγγελοι και υιοι Θεου, μηδε το ανθρωποι ειναι διατηρωμεν; Το γαρ αρπαζειν και
πλεονεκτειν ου της ανθρωπων ημεροτητος, αλλα της των θηριων ωμοτητος·
μαλλον δε και εκεινων χειρους οι τοις αλλοτριοις επιτιθεμενοι. Τοις μεν γαρ απο
φυσεως τουτο προσεστιν· ημεις δε οι λογωι τιμηθεντες, και προς την παρα φυσιν
καταπιπτοντες δυσγενειαν, τινος απολαυσομεθα συγγνωμης; Ἐννοησαντες τοινυν
τα μετρα της προκειμενης ημιν φιλοσοφιας, καν εις τα μεσα φθασωμεν, ινα και της
μελλουσης απαλλαγωμεν κολασεως, και οδωι προβαινοντες επ' αυτην ελθωμεν την
κορυφην των αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.
57.299 ΟΜΙΛΙΑ ΚΒʹ. Καταμαθετε τα κρινα του αγρου, πως αυξανει· ου κοπιαι,
ουδε νηθει· λεγω δε υμιν, οτι ουδε Σολο μων εν πασηι τηι δοξηι αυτου περιεβαλετο ως
εν τουτων.
αʹ. Ειπων περι της αναγκαιας τροφης, και δειξας οτι ουδε υπερ ταυτης χρη
μεριμναιν, επι το κουφοτερον μεταβαινει λοιπον. Ουδε γαρ ουτως αναγκαιον ενδυμα,
ως τροφη. Τινος ουν ενεκεν ου κεχρηται και ενταυθα τωι αυτωι υποδειγματι τωι των
ορνιθων, ουδε λεγει τον ταωνα ημιν, και τον κυκνον, και το προβατον; και γαρ
πολλα τοιαυτα παραδειγματα ην εκειθεν λαβειν. Ὅτι βουλεται εκατερωθεν δειξαι
την υπερβολην, απο τε της ευτελειας των της τοιαυτης μετασχοντων ευπρεπειας,
απο τε της φιλοτιμιας του καλλωπισμου της δοθεισης τοις κρινοις. ∆ια τουτο οτε
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτα κατεσκευασεν, ουδε κρινα αυτα καλει λοιπον, αλλα χορτον αγρου. Και ουδε τωι
ονοματι αρκειται τουτωι, αλλα παλιν ετεραν ευτελειαν προστιθησιν, ειπων, σημερον
οντα. Και ουκ ειπεν, αυριον ουκ οντα, αλλα το πολλωι παλιν καταδεεστερον. εις
κλιβανον βαλλομενον. Και ουκ ειπεν, αμφιεννυσιν, αλλ', ουτως αμφιεννυσιν. Ὁραις
πανταχου πολλας τας υπερβολας και τας επιτασεις; Ποιει δε τουτο, ινα αυτων
καθαψηται· δια δη τουτο και επηγαγεν· Ου πολλωι μαλλον υμας; Και γαρ πολλην εχει
και τουτο την εμφασιν. Το γαρ, υμας, ουδεν ετερον εστιν αινιττομενου, η το
πολυτιμητον και περισπουδαστον του γενους· ωσανει ελεγεν, Ὑμας, οις ψυχην
εδωκεν, οις σωμα διεπλασε, δι' ους τα ορωμενα παντα εποιησε, δι' ους προφητας
επεμψε, και νομον εδωκε, και τα μυρια ειργασατο αγαθα· δι' ους τον μονογενη παιδα
εξεδωκεν. Ἐπειδη δε απεδειξε σαφως, τοτε και επιπληττει λεγων· Ὀλιγοπιστοι.
Τοιουτον γαρ ο συμβουλευων· ου παραινει μονον, αλλα και καθαπτεται, ινα διεγειρηι
πλεον προς την πειθω των λεγομενων. Ἀπο τουτων ημας ουχι μη μεριμναιν διδασκει
μονον, αλλα μηδε επτοησθαι 57.300 προς την πολυτελειαν των ιματιων. Χλοης γαρ
η ευπρεπεια, και ποας το καλλος· μαλλον δε και τιμιωτερος ο χορτος της τοιαυτης
στολης. Τι τοινυν μεγα φρονεις, εν οις τα νικητηρια παρα τηι βοτανηι μετα πολλης
της περιουσιας; Και ορα πως απο των προοιμιων κουφον δεικνυσι το επιταγμα,
παλιν απο των εναντιων αυτους και αφ' ων δεδοικασιν, απο τουτων απαγων. Ειπων
γαρ Καταμαθετε τα κρινα του αγρου, επηγαγεν, Ου κοπιωσιν. Ὥστε κοπων ημας
απαλλαξαι βουλομενος, ταυτα εκελευσεν. Ου τοινυν το μη μεριμναιν ταυτα πονος
αλλα το μεριμναιν. Και καθαπερ ειπων, Ου σπειρουσιν, ου τον σπορον ανετρεψεν,
αλλα την φροντιδα· ουτως ειπων, Ου κοπιωσιν, ουδε νηθουσιν, ου το εργον ανειλεν,
αλλα την μεριμναν. Ει δε Σολομων ηττηθη του καλλους αυτων, και ουχ απαξ ουδε
δις, αλλα δι' ολης της βασιλειας αυτου· (ουδε γαρ εχοι τις ειπειν οτι νυν μεν τοιαυτα
περιεβαλετο, μετα δε ταυτα ουκετι αλλα ουδε εν μιαι ημεραι ουτως εκαλλωπισατο·
τουτο γα εδηλωσεν ειπων, Ἐν πασηι τηι βασιλειαι αυτου)· και ουχ υπο τουτου μεν
ηττηθη του ανθους, το δε ετερον εμιμησατο, αλλα πασιν ομου παρεχωρησε· (διο και
ελεγεν Ὡς εν τουτων· οσον γαρ της αληθειας προς το ψευδος τοσουτον των ιματιων
εκεινων και των ανθων τουτων το μεσον·) ει τοινυν εκεινος ωμολογησε την ητταν,
απαντων βασιλεων των πωποτε γενομενων λαμπροτερος ποτε συ περιγενεσθαι
δυνησηι, μαλλον δε εγγυς γενεσθαι καν μικρον της τοιαυτης ευμορφιας; Ἐντευθεν
ημας παιδευει μηδ' ολως εφιεσθαι του τοιουτου καλλωπισμου. Ὅρα γουν αυτου το
τελος· μετα την νικην εις κλιβανον βαλλεται. Ει δε περι τα ευτελη και ουδενος αξια
λογοι και την τυχουσαν παρεχομενα χρειαν, τοσαυτην προνοιαν ο Θεος επεδειξατο,
πως σε προησεται το παντων αναγκαιοτατον ζωον; Τινος ουν ενεκεν ουτω καλα
αυτα εποιησεν; Ἵνα την αυτου σοφιαν επιδειξηται και την περιουσιαν της δυναμεως,
ινα πανταχοθεν αυτου την δοξαν μαθωμεν. Ου γαρ οι ουρανοι μονοι διηγουνται την
57.301 δοξαν του Θεου, αλλα και η γη· και τουτο ο ∆αυιδ δηλων ελεγεν· Αινειτε τον
Κυριον, ξυλα καρποφορα και πασαι κεδροι. Τα μεν γαρ δια του καρπου, τα δε δια του
μεγεθους, τα δε δια του καλλους αναπεμπει τωι ποιησαντι την ευφημιαν. Πολλης γαρ
και τουτο περιουσιας σοφιας σημειον, οταν και εις τα σφοδρα ευτελη, (τι γαρ
ευτελεστερον του σημερον οντος, και αυριον ουκ οντος;) τοσουτον εκχεηι το καλλος.
Ει τοινυν τωι χορτωι το μη εν χρεια δεδωκε, (τι γαρ αυτου το καλλος προς την του
πυρος τροφην συντελει;) πως σοι το εν χρειαι ου δωσει; Ει το παντων ευτελεστερον
εκαλλωπισεν εκ περιουσιας, και ταυτα ου προς χρειαν, αλλα προς φιλοτιμιαν τουτο
ποιων· πολλωι μαλλον σε τον απαντων τιμιωτερον εν τοις κατα την χρειαν τιμησει,
βʹ. Ἐπειδη τοινυν απεδειξε πολλην του Θεου την προνοιαν ουσαν, και εδει και
επιπληξαι λοιπον, και ενταυθα κεχρηται τηι φειδοι, ουκ απιστιαν, αλλ' ολιγοπιστιαν
αυτοις εγκαλων. Ει γαρ τον χορτον του αγρου. φησιν, ο Θεος ουτως αμφιεννυσι,
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλωι μαλλον υμας, ολιγοπιστοι. Καιτοιγε ταυτα παντα αυτος εργαζεται· Παντα γαρ
δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν· αλλ' ομως ουδαμου εαυτου
μεμνηται τεως. Ἤρκει γαρ εις το δειξαι την αυθεντιαν τεως, το λεγειν καθ' εκαστην
των εντολων· Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· εγω δε λεγω υμιν. Μη τοινυν
θαυμασηις, οταν και εν τοις μετα ταυτα κρυπτηι εαυτον, η ταπεινον τι περι εαυτου
φθεγγηται. Ἓν γαρ εσπουδαζε τεως, ευπαραδεκτον αυτοις γενεσθαι τον λογον, και
δια παντων αποδειξαι ουκ αντιθεον τινα οντα, αλλ' ομονοουντα και συμβαινοντα
τωι Πατρι. Ὃ δη και ενταυθα ποιει. Τοσουτους γαρ αναλωσας λογους συνεχως αυτον
εν τωι μεσωι τιθησι, την σοφιαν αυτου θαυμαζων, την προνοιαν, την κηδεμονιαν την
δια παντων, και των μεγαλων και των μικρων. Και γαρ οτε περι της Ἰερουσαλημ
ελεγε, την πολιν του μεγαλου βασιλεως αυτην εκαλεσε· και οτε του ουρανου
εμνημονευσε, θρονον παλιν ωνομασε του Θεου· και οτε περι της κατα τον κοσμον
οικονομιας διελεγετο, αυτωι παλιν το παν ανατιθησι λεγων οτι· Τον ηλιον αυτου
ανατελλει επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. Και εν τηι
ευχηι δε εδιδασκε λεγειν οτι, Αυτου εστιν η βασιλεια, και η δυναμις, και η δοξα. Και
ενταυθα περι της προνοιας αυτου διαλεγομενος, και δεικνυς πως και εν τοις μικροις
αριστοτεχνης εστι, φησιν οτι Τον χορτον του αγρου αμφιεννυσι. Και ουδαμου
εαυτου Πατερα καλει, αλλ' εκεινων, ινα και τηι τιμηι καθαψηται, και οταν αυτου λεγηι
Πατερα, μηκετι αγανακτωσιν. Ει δε υπερ ψιλων και αναγκαιων ου δει μεριμναιν,
τινος αν ειεν αξιοι συγγνωμης οι υπερ των πολυτελων μεριμνωντες; μαλλον δε
τινος αν ειεν συγγνωμης αξιοι οι μηδε καθευδοντες, ινα τα των αλλων λαβωσι; Μη
ουν μεριμνησητε λεγοντες· Τι φαγωμεν, η τι πιωμεν, η τι περιβαλωμεθα; Παντα γαρ
ταυτα τα εθνη του κοσμου επιζητει. Ειδες πως παλιν αυτους και ενετρεψε μειζονως,
και παρεδηλωσεν οτι ουδεν φορτικον, ουδε επαχθες επεταξεν; Ὥσπερ ουν οτε
ελεγεν· Ἐαν αγαπατε τους αγαπωντας υμας, ουδεν μεγα ποιειτε· και γαρ οι εθνικοι
το αυτο ποιουσιν· απο της μνημης των εθνικων αυτους διηγειρε προς το 57.302
μειζον· ουτω και νυν εκεινους εις μεσον αγει, καθαπτομενος και δεικνυς οτι
αναγκαιον απαιτει παρ' ημων οφειλημα. Ει γαρ των γραμματεων και Φαρισαιων
πλεον επιδειξασθαι χρη, τινος αν ειημεν αξιοι οι μη μονον εκεινους μη
υπερβαινοντες, αλλα και εν τηι των εθνικων ευτελειαι μενοντες, και την αυτων
μικροψυχιαν ζηλουντες; Ου μην μεχρι της επιπληξεως εστη, αλλα καθαψαμενος
εντευθεν και διεγειρας αυτους, και εντρεψας μεθ' υπερβολης απασης, και ετερωθεν
παρακαλει λεγων· Οιδε γαρ ο Πατηρ υμων ο ουρανιος, οτι χρηιζετε τουτων απαντων.
Ουκ ειπεν, Οιδεν ο Θεος, αλλ', Οιδεν ο Πατηρ, ωστε αυτους εις μειζονα ελπιδα
αγαγειν. Ει γαρ πατηρ εστι, και πατηρ τοιουτος, ου δυνησεται περιιδειν τους υιους εν
εσχατοις οντας κακοις· οπου γε ουδε ανθρωποι πατερες οντες τουτο υπομενουσι. Και
ετερον δε μετα τουτου παλιν επαγει λογισμον. Ποιον δη τουτον; Ὅτι χρηιζετε αυτων.
Ὃ δε λεγει,τοιουτον εστι. Μη γαρ περιττα εστι ταυτα, ινα καταφρονησηι; Καιτοιγε
ουδε εν τοις περισσοις κατεφρονησεν, επι του χορτου· νυνι δε και αναγκαια εστιν.
Ὥστε ο νομιζεις αιτιον ειναι σοι της φροντιδος, τουτο ικανον ειναι φημι της
φροντιδος σε ταυτης απαγαγειν. Ει γαρ λεγοις, οτι δια τουτο με χρη μεριμναιν, επειδη
αναγκαια εστι, τουναντιον εγω φημι, οτι δι' αυτο μεν ουν τουτο μη μεριμνησηις,
επειδη αναγκαια εστιν. Ει γαρ περιττα ην, ουδ' ουτως απογινωσκειν, αλλα θαῤρειν
υπερ της αυτων χορηγιας εχρην· επειδη δε αναγκαια εστιν, ουκετι αμφιβαλλειν δει.
Ποιος γαρ εστι πατηρ, ος υπομενει μηδε τα αναγκαια παρασχειν τοις παισιν; Ὥστε
και δια τουτο παντως παρεξει ο Θεος. Και γαρ δημιουργος της φυσεως αυτος εστι,
και την χρειαν αυτης μετα ακριβειας αυτος επισταται. Ουδε γαρ τουτο αν εχοις
ειπειν, οτι Πατηρ μεν εστι, και αναγκαια εστι τα ζητουμενα, αγνοει δε οτι εν χρειαι
αυτων καθεστηκαμεν. Ὁ γαρ την φυσιν αυτην ειδως, και δημιουργος αυτης
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγενημενος, και τοιαυτην αυτην διαπλασας, ευδηλον οτι και την χρειαν αυτης
επισταται σου μαλλον του εν χρειαι αυτων καθεστωτος. Και γαρ αυτωι τουτο εδοξεν,
ωστε εν τοιαυτηι χρειαι ειναι αυτην. Ου τοινυν εναντιωσεται οις ηθελησε,
καταστησας μεν εν αναγκηι τοσαυτης χρειας αποστερων δε αυ παλιν της χρειας και
των αναγκαιων αυτην. γʹ. Μη τοινυν φροντιζωμεν· ουδεν γαρ ημιν περιεσται πλεον,
η το κατατεινειν εαυτους. Ὅταν γαρ και μεριμνωντων ημων και μη μεριμνωντων
παρεχηι, και μαλλον μη μεριμνωντων, τι σοι πλεον απο της φροντιδος, η το δικην
σαυτον περιττην απαιτειν; Ουδε γαρ επι δαψιλες απιεναι μελλων αριστον τις, υπερ
τροφης ανεξεται μεριμναιν· ουδε ο επι πηγην βαδιζων, υπερ του πινειν φροντιζει. Μη
τοινυν μηδε ημεις, και πηγης απασης και μυριων δειπνων παρεσκευασμενων
δαψιλεστεραν εχοντες χορηγιαν του Θεου την προνοιαν, πτωχευωμεν, μηδε
μικροψυχωμεν. Μετα γαρ των ειρημενων και ετερον λογισμον παλιν υπερ του
θαῤρειν περι των τοιουτων τιθησι λεγων· Ζητειτε την βασιλειαν των ουρανων, και
ταυτα παντα προστεθησεται υμιν. Ἐπειδη γαρ ανηκε της φροντιδος την ψυχην, τοτε
και των ουρανων εμνημονευσε. Και γαρ τα παλαια αναλυσων παραγεγονε, και προς
μειζονα καλεσων πατριδα. ∆ια τουτο παντα ποιει, ωστε των 57.303 περιττων ημας
απαλλαττειν, και της προς την γην συμ57.303 παθειας. ∆ια τουτο και των εθνικων
εμνημονευσεν, ειπων οτι τα εθνη επιζητει ταυτα, οις ο πονος απας κατα τον παροντα
βιον, οις λογος ουδεις περι των μελλοντων, ουδε εννοια των ουρανων. Ὑμιν δε ουχι
ταυτα εστι τα προηγουμενα, αλλ' ετερα. Ου γαρ δια τουτο εγενομεθα, ινα φαγωμεν
και πιωμεν και περιβαλωμεθα. αλλ' ινα αρεσωμεν Θεωι, και των μελλοντων
επιτυχωμεν αγαθων. Ὥσπερ ουν εν τηι σπουδηι παρεργα ταυτα, ουτω και εν τηι
αιτησει παρεργα εστω. ∆ια τουτο και ελεγε· Ζητειτε την βασιλειαν των ουρανων, και
ταυτα παντα προστεθησεται υμιν. Και ουκ ειπε, ∆οθησεται, αλλα, Προστεθησεται, ινα
μαθηις, οτι ουδεν μεγα των διδομενων τα παροντα εστι προς το μεγεθος των
μελλοντων. ∆ια δη τουτο ουδε αιτειν αυτα κελευει, αλλ' αιτειν μεν ετερα, θαῤρειν
δε ως και τουτων εκεινοις προστιθεμενων. Ζητει τοινυν τα μελλοντα, και ληψηι και
τα παροντα· μη ζητει τα ορωμενα, και παντως αυτων επιτευξηι. Και γαρ αναξιον σου
το περι τοιουτων προσιεναι τωι δεσποτηι. Ὁ γαρ την απασαν σπουδην και την
μεριμναν υπερ των αποῤρητων αγαθων εκεινων οφειλων ποιεισθαι, σφοδρα
σεαυτον καταισχυνεις, εις την των ρεοντων πραγματων επιθυμιαν καταναλισκων
αυτην. Πως ουν; φησιν· ουκ εκελευσε τον αρτον αιτειν; Ἀλλα, Τον επιουσιον,
προσεθηκε, και τουτωι παλιν το, σημερον· οπερ ουν και ενταυθα ποιει. Ου γαρ ειπε,
Μη μεριμνησητε· αλλα, Μη μεριμνησητε υπερ της αυριον· ομου και την ελευθεριαν
ημιν παρεχων, και την ψυχην ημων προσηλων τοις αναγκαιοτεροις. Και γαρ και
εκεινα αιτειν δια τουτο εκελευσεν, ουχ ως του Θεου δεομενου της παρ' ημων
υπομνησεως, αλλ' ινα μαθωμεν, οτι μετα της αυτου βοηθειας κατορθουμεν απερ αν
κατορθωσωμεν, και ινα οικειωθωμεν τηι συνεχει περι τουτων αιτησει. Ειδες πως και
εντευθεν επεισεν, οτι ληψονται τα παροντα παντως; Ὁ γαρ τα μειζω παρεχων,
πολλωι μαλλον τα ελαττω δωσει. Ου γαρ δια τουτο, φησιν, ειπον μη μεριμναιν, μηδε
αιτειν, ινα ταλαιπωρητε και γυμνοι περιερχησθε, αλλ' ινα και τουτων εν αφθονιαι
ητε· ο δη μαλιστα παντων ικανον ην αυτους εφελκυσασθαι. Ὥσπερ ουν επι της
ελεημοσυνης αποτρεπων αυτους επιδεικνυσθαι τοις ανθρωποις, τουτωι μαλιστα
επειθε. τωι μετα πλειονος αυτο παρεξειν υποσχεσθαι της φιλοτιμιας αυτοις· (Ὁ γαρ
Πατηρ σου, φησιν, ο βλεπων εν τωι κρυπτωι, αποδωσει σοι εν τωι φανερωι·) ουτω και
ενταυθα αφελκων αυτους του μη ζητειν αυτα, τουτωι μαλιστα πειθει, τωι μη ζητουσι
μετα πλειονος υποσχεσθαι παρεχειν της περιουσιας. ∆ια γαρ τουτο κελευω, φησι, μη
ζητειν, ουχ ινα μη λαβηις, αλλ' ινα λαβηις δαψιλως· ινα λαβηις μετα του σοι
προσηκοντος σχηματος, μετα της αρμοζουσης σοι λυσιτελειας· ινα μη μεριμνων,
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδε σχιζομενος εις την τουτων φροντιδα, αναξιον σαυτον και τουτων και των
πνευματικων καταστησηις· ινα μη ταλαιπωριαν περιττην υπομεινηις, και του
προκειμενου παλιν εκπεσηις. Μη ουν μεριμνησητε περι της αυριον. Ἀρκετον γαρ τηι
ημεραι η κακια αυτης· τουτεστιν, η ταλαιπωρια, η συντριβη. Ουκ αρκει σοι το εν
ιδρωτι του προσωπου σου εσθιειν τον αρτον σου; τι και ετεραν προστιθεις την απο
της φροντιδος ταλαιπωριαν, μελλων λοιπον και των προτερων απολυεσθαι κοπων;
57.304 δʹ. Κακιαν δε ενταυθα φησιν, ου την πονηριαν, μη γενοιτο, αλλα την
ταλαιπωριαν και τον πονον και τας συμφορας· ωσπερ ουν και αλλαχου φησιν· Ει
εστι κακια εν πολει, ην Κυριος ουκ εποιησεν; ουχ αρπαγας λεγων, ουδε πλεονεξιας,
ουκ αλλο τι των τοιουτων ουδεν, αλλα τας ανωθεν φερομενας πληγας. Και παλιν,
Ἐγω, φησι, ποιων ειρηνην και κτιζων κακα. Ουδε γαρ ενταυθα την κακιαν φησιν,
αλλα τους λιμους και τους λοιμους, τα δοκουντα ειναι κακα παρα τοις πολλοις.
Ἔθος γαρ τοις πολλοις το ταυτα λεγειν κακα. Ουτω γουν και οι των πεντε
σατραπειων εκεινων ιερεις και μαντεις, ηνικα τας βους υποζευξαντες τηι κιβωτωι
χωρις των δαμαλεων αφηκαν βαδιζειν, κακιαν τας θεηλατους εκαλουν πληγας
εκεινας, και την εξ αυτων αθυμιαν και οδυνην εγγινομενην αυτοις. Τουτο τοινυν
και ενταυθα δηλοι λεγων· Ἀρκετον τηι ημεραι η κακια αυτης. Ουδεν γαρ ουτως
αλγυνει ψυχην, ως μεριμνα και φροντις. Ουτω και Παυλος εις παρθενιαν εναγων
συνεβουλευε λεγων· Θελω δε υμας αμεριμνους ειναι. Ὅταν δε λεγηι, οτι η αυριον
μεριμνησει περι εαυτης, ουχ ως της ημερας μεριμνωσης ταυτα φησιν, αλλ' επειδη
προς δημον ατελεστερον ο λογος ην αυτωι, βουλομενος εμφαντικωτερον ποιησαι το
λεγομενον, προσωποποιειται τον καιρον, κατα την των πολλων συνηθειαν
φθεγγομενος προς αυτους. Και ενταυθα μεν συμβουλευει, προιων δε αυτο και
νομοθετει λεγων· Μη κτησησθε χρυσιον, μητε αργυριον, μητε πηραν εις οδον.
Ἐπειδη γαρ δια των εργων αυτα επεδειξατο, τοτε λοιπον και την απο των ρηματων
εισαγει νομοθεσιαν ευτονωτεραν, οτε και ευπαραδεκτος ο λογος εγενετο, τοις εργοις
τοις εαυτου προτερον βεβαιωθεις. Που ουν εδειξε δια των εργων; Ἄκουσον αυτου
λεγοντος· Ὁ δε Υιος του ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι. Και ουδε τουτωι
αρκειται μονωι, αλλα και εν τοις μαθηταις παρεχεται την υπερ τουτων αποδειξιν, και
αυτους ουτω σχηματισας, και ουκ αφεις ουδενος δεηθηναι. Σκοπει δε αυτου και την
κηδεμονιαν, πως πατρος παντος υπερβαινει φιλοστοργιαν. Τουτο γαρ κελευω, φησι,
δι' ετερον μεν ουδεν, ινα δε υμας απαλλαξω περιττων φροντιδων. Καν γαρ σημερον
μεριμνησηις υπερ της αυριον, και παλιν αυριον μεριμνησεις. Τι ουν το περιττον; Τι
καταναγκαζεις την ημεραν πλεον της συγκεκληρωμενης αυτηι ταλαιπωριας
καταδεχεσθαι, και μετα των οικειων πονων και το της επιουσης προστιθεις αυτηι
φορτιον, και ταυτα ουδεν την ετεραν μελλων απο της προσθηκης της γινομενης
επικουφιζειν, αλλα πλεονεξιαν μονον περιττων επιδεικνυσθαι πονων; Ἵνα γαρ
μειζονως αυτων καθαψηται, μονονουχι τον καιρον αυτον ψυχωσας ως αδικουμενον
εισαγει, και καταβοωντα αυτων υπερ της περιττης επηρειας. Και γαρ ελαβες την
ημεραν, ινα τα αυτης φροντιζηις. Τινος ουν ενεκεν και τα της ετερας αυτηι
προστιθεις; μη γαρ ουκ αρκουν εχει φορτιον την εαυτης φροντιδα; τι τοινυν αυτην
βαρυνεις μειζονως; Ὅταν δε ο νομοθετης ταυτα λεγηι, και ο μελλων ημιν δικαζειν,
εννοησον πως ημιν χρηστας υποτεινει τας ελπιδας, οταν αυτος μαρτυρηι, οτι
ταλαιπωρος ο βιος ουτος και επιμοχθος, ως και την της μιας ημερας φροντιδα αρκειν
εις το κακουν ημας και συντριβειν. Ἀλλ' ομως τοσουτων ειρημενων και τηλικουτων,
ημεις υπερ μεν του 57.305 των μεριμνωμεν, υπερ δε των εν τοις ουρανοις ουκετι,
αλλ' αντεστρεψαμεν την ταξιν, εκατερωθεν μαχομενοι τοις λεγομενοις. Σκοπει γαρ·
μη ζητειτε τα παροντα, φησι, καθολου· ημεις δε ταυτα ζητουμεν διηνεκως. Ζητειτε
τα επουρανια, φησιν· ημεις δε ουδε μικραν ωραν εκεινα ζητουμεν, αλλ' οσην υπερ
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των βιωτικων επιδεικνυμεθα την μεριμναν, τοσαυτην εν τοις πνευματικοις εχομεν
την ολιγωριαν, μαλλον δε και πολλωι πλειονα. Ἀλλ' ουκ αει ταυτα προχωρει, ουδε
αει ταυτα ενδεχεται. Ἰδου δεκα ημερας καταφρονουμεν, ιδου εικοσιν, ιδου εκατον·
ουκ αναγκη παντως απελθειν, και εμπεσειν εις τας του δικαζοντος χειρας; Ἀλλ' εχει
παραμυθιαν η αναβολη. Και ποια παραμυθια, το καθ' εκαστην ημεραν προσδοκαιν
κολασιν και τιμωριαν; Ει γαρ βουλει παραμυθιαν τινα απο της αναβολης ταυτης
λαβειν, λαβε την απο της μετανοιας καρπουμενος διορθωσιν. Και γαρ ει το μελλειν
την τιμωριαν παραψυχην τινα ειναι νομιζεις, πολλωι μαλλον κερδος το μη
περιπεσειν τηι τιμωριαι. Καταχρησωμεθα τοινυν τηι μελλησει ταυτηι προς το παντελως
απαλλαγηναι των επικειμενων δεινων. Ουδε γαρ φορτικον, ουδε επαχθες τι των
επιταχθεντων εστιν· αλλ' ουτως ευκολα παντα και ραιδια, ως προαιρεσιν μονον
εισενεγκοντας γνησιαν παντα δυνηθηναι ανυσαι, καν μυριων ωμεν υπευθυνοι
πλημμεληματων. Και γαρ ο Μανασσης μιασματα απειρα ην τετολμηκως· και γαρ
κατα των αγιων τας χειρας εξετεινε, και τα βδελυγματα εις τον ναον εισηγαγε, και
φονων την πολιν ενεπλησε, και πολλα ετερα ειργασατο συγγνωμης μειζονα· αλλ'
ομως μετα την τοσαυτην και τηλικαυτην παρανομιαν, απαντα απενιψατο εκεινα.
Πως και τινι τροπωι; Μετανοιαι και γνωμηι. εʹ. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεν
αμαρτημα, οπερ ουκ εικει και παραχωρει τηι της μετανοιας δυναμει, μαλλον δε τηι
του Χριστου χαριτι. Και γαρ αν μεταβαλωμεθα μονον, αυτον εχομεν
συνεφαπτομενον ημιν· καν θελησηις γενεσθαι καλος, ουδεις ο κωλυων· μαλλον δε
εστι μεν ο κωλυων, ο διαβολος, ου μην ισχυει; σου τα αριστα προαιρουμενου, και
ταυτηι τον Θεον επισπωμενου προς συμμαχιαν. Ἂν δε συ μη βουληθηι, αλλ'
αποπηδησηις, πως σου προστησεται; Ουδε γαρ αναγκηι και βιαι, αλλ' εκοντα βουλεται
σωζεσθαι. Ει γαρ αυτος οικετην εχων μισουντα σε και αποστρεφομενον, και συνεχως
αποπηδωντα και φευγοντα, ουκ αν ελοιο κατεχειν, και ταυτα δεομενος αυτου της
διακονιας· πολλωι μαλλον ο Θεος, ο μη δια την οικειαν χρειαν, αλλα δια την σην
σωτηριαν παντα ποιων, ουκ αν ελοιτο σε προς βιαν κατεχειν· ωσπερ ουν εαν
προαιρεσιν επιδειξηι μονον, ουκ αν ελοιτο σε ποτε προεσθαι, ουδ' αν οτιουν ο
διαβολος ποιηι. Ὥστε ημεις αιτιοι της απωλειας της ημετερας εσμεν. Ουδε γαρ
προσερχομεθα αυτωι, ουδε εντυγχανομεν, ουδε παρακαλουμεν, ως χρη· αλλα καν
προσελθωμεν, τουτο ποιουμεν ουχ ως οφειλοντες λαβειν, ουδε μετα της
προσηκουσης πιστεως, ουδε ως απαιτουντες, αλλα χασμωμενοι και αναπεπτωκοτες
παντα ποιουμεν. Καιτοιγε βουλεται απαιτεισθαι παρ' ημων ο Θεος, και χαριν εχει σοι
τουτου πολλην. Μονος γαρ ουτος ο χρεωστης, οταν απαιτηται, χαριν εχει, και α μη
εδανεισαμεν διδωσι. Καν μεν σφοδρως ιδηι επικειμενον τον απαιτουντα, και α μη
ελαβε παρ' ημων καταβαλλει· αν δε νωθρως, και αυτος διαναβαλλεται, ου δια το μη
βου57.306 λεσθαι δουναι, αλλ' επειδη παρ' ημων ηδεως εχει απαιτεισθαι. ∆ια τουτο
σοι και υποδειγμα ειπεν εκεινου του φιλου του νυκτωρ παραγενομενου και αρτον
αιτουντος, και του δικαστου του τον Θεον μη φοβουμενου, μηδε ανθρωπους
εντρεπομενου. Και ουκ εστη μεχρι των παραδειγματων, αλλα και επ' αυτων αυτο
των εργων εδειξεν, ηνικα την Φοινικισσαν εκεινην γυναικα της μεγαλης δωρεας
εμπλησας εξεπεμψε. ∆ια μεν γαρ ταυτης, οτι και τα μη προσηκοντα τοις απαιτουσι
σφοδρως διδωσιν, εδειξεν. Ου γαρ καλον εστι, φησι, λαβειν τον αρτον των τεκνων,
και δουναι τοις κυναριοις· αλλ' ομως εδωκεν, επειδη σφοδρα αυτον απηιτησε. ∆ια δε
των Ἰουδαιων εδηλωσεν, οτι τοις ραιθυμουσιν ουδε τα αυτων διδωσιν. Ουκουν
ελαβον εκεινοι ουδεν, αλλα τα αυτων απωλεσαν. Και ουτοι μεν, επειδη μη ᾔτησαν,
ουδε τα ιδια ελαβον· εκεινη δε, επειδη σφοδρως επετεθη, και τα αλλοτρια ισχυσεν
εκδικησαι, και τα των τεκνων ελαβε το κυναριον. Τοσουτον η προσεδρεια αγαθον.
Καν γαρ κυων ηις, προσεδρευων προτιμηθησηι του τεκνου ραιθυμουντος· οσα γαρ ουκ
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανυει η φιλια, τοσαυτα ηνυσεν η προσεδρεια. Μη τοινυν λεγε, οτι Ἐχθρος μου εστιν
ο Θεος, και ουκ εισακουσεται. Ευθεως σοι αποκρινεται συνεχως ενοχλουντι· ει και
μη δια το ειναι φιλον, αλλα δια το προσεδρευειν· και ουτε η εχθρα, ουτε η ακαιρια,
ουτε αλλο ουδεν γινεται κωλυμα. Μη ειπηις, Ουκ ειμι αξιος, και ουκ ευχομαι· και γαρ
η Συροφοινικισσα τοιαυτη ην. Μη ειπηις, οτι Πολλα ημαρτον, και ου δυναμαι
παρακαλεσαι τον ωργισμενον· ου γαρ την αξιαν ο Θεος σκοπει, αλλα την γνωμην. Ει
γαρ τον αρχοντα τον τον Θεον μη φοβουμενον, μηδε ανθρωπους αισχυνομενον
εκαμψεν η χηρα· πολλωι μαλλον τον αγαθον επισπασεται η συνεχης εντευξις. Ὥστε
καν μη φιλος ηις, καν μη τα οφειλομενα απαιτηις, καν τα πατρωια κατεδηδοκως ηις,
και πολυν χρονον εξ οψεως γενομενος, καν ατιμος, καν παντων εσχατος, καν
οργιζομενωι, καν αγανακτουντι προσελθηις· θελησον μονον ευξασθαι και
επανελθειν, και παντα αποληψηι, και την οργην και την καταδικην σβεσεις ευθεως.
Ἀλλ' ιδου ευχομαι, φησι, και ουδεν γινεται πλεον. Ου γαρ ευχηι κατ' εκεινους· οιον
την Συροφοινικισσαν λεγω, και τον φιλον τον αωρι παραγενομενον, και την χηραν
την συνεχως ενοχλουσαν τον δικαστην, και τον υιον τον τα πατρωια
καταναλωσαντα. Ει γαρ ουτως ηυχου, ταχεως επετυγχανες. Και γαρ ει και υβρισθη,
πατηρ εστι· και ει ωργισται, φιλοπαις εστι· και εν ζητει μονον, ου δικην λαβειν των
υβρεων, αλλ' ιδειν σε μεταμελομενον και παρακαλουντα. ʹ. Ὄφελον και ημεις ουτω
διεθερμανθημεν, ως εκεινα τα σπλαγχνα προς την αγαπην διανισταται την
ημετεραν. Ἀλλ' αφορμην επιζητει μονον τουτο το πυρ· καν μικρον αυτωι παρασχηις
σπινθηρα, ολοκληρον αναπτεις φλογα ευεργεσιας. Ουδε γαρ επειδη υβρισται,
αγανακτει, αλλ' επειδη συ ο υβριζων ει, και ταυτηι γινομενος παροινος. Ει γαρ ημεις
πονηροι οντες, των παιδων υβριζοντων, υπερ εκεινων αλγουμεν, πολλωι μαλλον ο
Θεος, ο μηδε υβρισθηναι δυναμενος, υπερ σου του υβρικοτος αγανακτει. Ει ημεις οι
φυσει αγαπωντες, πολλωι μαλλον ο υπερ φυσιν φιλοστοργος. Ει γαρ και επιλαθοιτο,
φησι, γυνη τα εκγονα της κοιλιας αυτης, αλλ' εγω ουκ επιλησομαι σου.
Προσελθωμεν τοινυν 57.307 αυτωι και ειπωμεν· Ναι, Κυριε· και γαρ τα κυναρια εσθιει
απο των ψιχιων των πιπτοντων απο της τραπεζης των κυριων αυτων. Προσελθωμεν
ευκαιρως, ακαιρως· μαλλον δε ουδεποτε εστιν ακαιρως προσελθειν· ακαιρον γαρ το
μη διηνεκως προσιεναι. Τον γαρ επιθυμουντα διδοναι διαπαντος ευκαιρον αιτειν.
Ὥσπερ γαρ το αναπνειν ουδεποτε ακαιρον, ουτως ουδε το αιτειν, αλλα το μη αιτειν
ακαιρον. Και γαρ καθαπερ της αναπνοης δεομεθα ταυτης, ουτω και της παρ' αυτου
βοηθειας· καν θελωμεν, ραιδιως αυτον επισπασομεθα. Και τουτο δηλων ο προφητης,
και δεικνυς της ευεργεσιας το αει παρεσκευασμενον, ελεγεν· Ὡς ορθρον ετοιμον
ευρησομεν αυτον. Ὁσακις γαρ αν προσελθωμεν, αναμενοντα τα παρ' ημων οψομεθα.
Ει δε ουδεν απο της πηγαζουσης αυτου αρετης αρυομεθα, ημετερον το εγκλημα
απαν. Τουτο γουν και Ἰουδαιοις εγκαλων ελεγε· Το δε ελεος μου ως νεφελη πρωινη,
και ως δροσος ορθρινη παραπορευομενη. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἐγω μεν τα
παρ' εμαυτου απαντα παρεσχον· υμεις δε, ωσπερ ηλιος θερμος επιων και την
νεφελην και την δροσον διακρουεται και αποκρυπτει, ουτω δια της πολλης πονηριας
την αφατον ανεστειλατε φιλοτιμιαν. Ὃ και αυτο παλιν προνοιας εστιν. Ὅταν γαρ
και αναξιους ιδηι του παθειν ευ, επεχει τας ευεργε 57.308 σιας, ινα μη ραιθυμους ημας
εργασηται. Ἂν δε μεταβαλωμεθα μικρον, και τοσουτον οσον γνωναι οτι ημαρτομεν,
υπερ τας πηγας αναβλυζει, υπερ το πελαγος χειται· και οσωι αν πλειονα λαβηις,
τοσουτωι μαλλον χαιρει· και ταυτηι προς το πλειονα δουναι διανισταται παλιν. Και
γαρ πλουτον οικειον την ημετεραν ηγειται σωτηριαν, και το δουναι δαψιλως τοις
αιτουσιν· οπερ ουν και ο Παυλος δηλων ελεγε· Πλουτων εις παντας και επι παντας
τους επικαλουμενους αυτον. Ὅταν γαρ μη αιτησωμεν, τοτε οργιζεται· οταν μη
αιτησωμεν. τοτε αποστρεφεται. ∆ια τουτο επτωχευσεν, ινα ημας πλουσιους
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εργασηται· δια τουτο και παντα υπεστη εκεινα, ινα ημας εκκαλεσηται προς το αιτειν.
Μη τοινυν απογνωμεν· αλλ' εχοντες τοσαυτας αφορμας και χρηστας ελπιδας, καν
καθ' εκαστην αμαρτανωμεν την ημεραν, προσιωμεν παρακαλουντες, δεομενοι, την
αφεσιν των πλημμεληματων αιτουντες. Ουτω γαρ και προς το αμαρτανειν
οκνηροτεροι λοιπον εσομεθα, και τον διαβολον αποσοβησομεν, και του Θεου την
φιλανθρωπιαν εκκαλεσομεθα, και των μελλοντων επιτευξομεθα αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.307 ΟΜΙΛΙΑ ΚΓʹ. Μη κρινετε, ινα μη κριθητε.
αʹ. Τι ουν; ου χρη τοις αμαρτανουσιν εγκαλειν; Και γαρ ο Παυλος το αυτο
τουτο φησι· μαλλον δε κακει ο Χριστος δια Παυλου, λεγων· Συ τι κρινεις τον
αδελφον σου; και συ, τι εξουθενεις τον αδελφον σου; Και, Συ τις ει, ο κρινων
αλλοτριον οικετην; Και παλιν· Ὥστε μη προ καιρου τι κρινετε, εως αν ελθηι ο Κυριος.
Πως ουν ετερωθι φησιν· Ἔλεγξον, επιτιμησον, παρακαλεσον; Και, Τους
αμαρτανοντας ενωπιον παντων ελεγχε; και ο Χριστος δε τωι Πετρωι· Ὕπαγε, ελεγξον
αυτον μεταξυ σου και αυτου μονου· καν παρακουσηι, και ετερον σαυτωι προσθες· αν
δε μηδε ουτως ενδωι, και τηι εκκλησιαι καταγγειλον· και τοσουτους επεστησε τους
επιτιμωντας, και ου μονον τους επιτιμωντας, αλλα και κολαζοντας; Τον γαρ
ουδενος τουτων ακουσαντα, εκελευσεν ως εθνικον ειναι και τελωνην. Πως δε
αυτοις και τας κλεις εδωκεν; Ει γαρ μη μελλουσι κρινειν, απαντων εσονται ακυροι,
και ματην του δεσμευειν και του λυειν εξουσιαν ειληφασι. Και αλλως δε, ει τουτο
κρατησειεν, απαντα οιχησεται, και τα εν ταις εκκλησιαις, και τα εν ταις πολεσι, και
τα εν ταις οικιαις. Και γαρ ο δεσποτης τον οικετην, και η δεσποινα την θεραπαινιδα,
και ο πατηρ τον υιον, και ο φιλος τον φιλον εαν μη κρινωσιν, επιδωσει τα της
κακιας. Και τι λεγω, ο φιλος τον φιλον; Τους εχθρους εαν μη κρινωμεν, ουδεποτε
καταλυσαι δυνησομεθα την εχθραν, αλλ' ανω και κατω παντα γενησεται. Τι ποτ' ουν
εστι το ειρημενον; Προσεχωμεν μετα ακριβειας, ινα μη τα φαρμακα της σωτηριας και
τους της ειρηνης νομους νομιζηι τις ανατροπης ειναι και συγχυσεως νο 57.308 μους.
Μαλιστα μεν γαρ και δια των εξης ενεδειξατο τοις νουν εχουσι του νομου τουτου
την αρετην, ειπων· Τι βλεπεις το καρφος το εν τωι οφθαλμωι του αδελφου σου, την δε
δοκον την εν τωι σωι οφθαλμωι ου κατανοεις; Ει δε πολλοις των ραιθυμοτερων
ασαφεστερον ετι ειναι δοκει, ανωθεν αυτο διαλυσαι πειρασομαι. Ἐνταυθα γαρ, ως
εμοιγε δοκει, ουχ απλως απαντα τα αμαρτηματα κελευει μη κρινειν, ουδε απλως
απαγορευει το τοιουτον ποιειν, αλλα τοις μυριων γεμουσι κακων, και αλλοις υπερ
των τυχοντων επεμβαινουσι. ∆οκει δε μοι και Ἰουδαιους ενταυθα αινιττεσθαι, οτι
πικροι των πλησιον οντες κατηγοροι, μικρων ενεκεν και ουδαμινων, αυτοι τα
μεγαλα ανεπαισθητως ημαρτανον· ο και προς τωι τελει ονειδιζων αυτους ελεγεν, οτι
∆εσμευετε φορτια βαρεα και δυσβαστακτα, υμεις δε τωι δακτυλωι ου θελετε κινησαι
αυτα· και, Ἀποδεκατουτε το ηδυοσμον και το ανηθον, και κατελιπετε τα βαρυτερα
του νομου, την κρισιν, και τον ελεον, και την πιστιν. ∆οκει μεν ουν και προς τουτους
αποτεινεσθαι, προαναστελλων αυτους εν οις εμελλον των μαθητων κατηγορειν. Ει
γαρ και μηδεν ημαρτον εκεινοι τοιουτον, αλλ' ομως εκεινοις πλημμεληματα
ενομιζετο ειναι· οιον, το Σαββατον μη τηρειν, το χερσιν ανιπτοις εσθιειν, το μετα
τελωνων κατακεισθαι· ο και αλλαχου φησιν· Οι τον κωνωπα διυλιζοντες, και την
καμηλον καταπινοντες. Πλην και κοινον τον περι τουτων τιθησι νομον. Και
Κορινθιοις δε ο Παυλος ουχ απλως εκελευσε μη κρινειν, αλλα τους υπερ εαυτους μη
κρινειν, και δι' υποθεσιν μη ωμολογημενην· ουχ απλως τους αμαρτανοντας μη
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διορθουν. Και ουδε αδιοριστως 57.309 απασι τοτε επετιμα, αλλα μαθηταις περι
διδασκαλων τουτο ποιουσιν επεπληττε, και τοις μυριων κακων υπευθυνοις ουσι,
τους ανευθυνους διαβαλλουσιν. Ὅπερ ουν και ο Χριστος ενταυθα ηινιξατο· και ουχ
απλως ηινιξατο, αλλα και πολυν επεστησε τον φοβον. και την κολασιν απαραιτητον.
Ἐν ωι γαρ κριματι κρινετε, φησι, κριθησεσθε. Ου γαρ εκεινον καταδικαζεις, φησιν,
αλλα σαυτον, και φοβερον σοι ποιεις το δικαστηριον, και ακριβεις τας ευθυνας.
Ὥσπερ ουν εν τηι των αμαρτηματων αφεσει παρ' ημων αι αρχαι, ουτω και εν ταυτηι
τηι κρισει παρ' ημων τα μετρα της καταδικης τιθεται. Ουδε γαρ ονειδιζειν δει, ουδε
επεμβαινειν, αλλα νουθετειν· ου κακηγορειν, αλλα συμβουλευειν· ουδε μετα
απονοιας επιτιθεσθαι, αλλα μετα φιλοστοργιας διορθουν. Ου γαρ εκεινον, αλλα
σαυτον εσχατηι παραδιδως τιμωριαι, μη φειδομενος αυτου, ηνικα αν δεησηι
ψηφιζεσθαι περι των πεπλημμελημενων αυτωι. βʹ. Ὁραις πως αυται αι δυο εντολαι
και κουφαι και μεγαλων αιτιαι αγαθων τοις πειθομενοις, ωσπερ ουν και κακων τοις
μη προσεχουσιν; Ὅ τε γαρ αφιεις τωι πλησιον, εαυτον προ εκεινου των εγκληματων
απηλλαξεν, ουδεν καμων· ο τε μετα φειδους και συγγνωμης τα πεπλημμελημενα
ετεροις εξετασας, πολυν εαυτωι της συγγνωμης τον ερανον απο της ψηφου
προαπεθετο. Τι ουν; αν πορνευηι, φησι, μη ειπω οτι κακον η πορνεια, μηδε
διορθωσωμαι τον ασελγαινοντα; ∆ιορθωσον μεν, αλλα μη ως πολεμιος, μηδε ως
εχθρος απαιτων δικην, αλλ' ως ιατρος φαρμακα κατασκευαζων. Ουδε γαρ ειπε, μη
παυσηις αμαρτανοντα, αλλα, μη κρινηις· τουτεστι, μη πικρος γινου δικαστης. Ἄλλως
δε ουδε περι των μεγαλων και απηγορευμενων, οπερ εφθην ειπων, αλλα περι των
ουδε δοκουντων ειναι πλημμεληματων τουτο ειρηται. ∆ιο και ελεγε· Τι βλεπεις το
καρφος το εν τωι οφθαλμωι του αδελφου σου; Και γαρ πολλοι νυν τουτο ποιουσι· καν
ιδωσι μοναχον περιττον ιματιον εχοντα, τον νομον αυτωι προβαλλονται τον
δεσποτικον, αυτοι μυρια αρπαζοντες και καθ' εκαστην πλεονεκτουντες την ημεραν·
καν ιδωσι δαψιλεστερας τροφης απολαυοντα, πικροι γινονται κατηγοροι καθ'
ημεραν αυτοι μεθυοντες και κραιπαλωντες, ουκ ειδοτες οτι μετα των οικειων
αμαρτηματων μειζον εαυτοις εντευθεν συναγουσι το πυρ, και πασης εαυτους
αποστερουσιν απολογιας. Ὅτι μεν γαρ δει μετα ακριβειας εξεταζειν τα σα, συ πρωτος
νομον εθηκας, ουτω τοις του πλησιον δικασας. Μη τοινυν βαρυ νομιζε ειναι, ει και
αυτος μελλεις τοιαυτας υπεχειν ευθυνας. Ὑποκριτα, εκβαλε πρωτον την δοκον εκ
του οφθαλμου σου. Ἐνταυθα την οργην ενδειξασθαι βουλεται την πολλην, ην εχει
προς τους τα τοιαυτα ποιουντας. Και γαρ οπουπερ αν βουληθηι δειξαι το αμαρτημα
μεγα ον, και πολλην την επ' αυτωι κολασιν και οργην, απο υβρεως αρχεται. Ὥσπερ
ουν και προς εκεινον τον τα εκατον δηναρια απαιτουντα αγανακτων ελεγε· Πονηρε
δουλε, πασαν την οφειλην εκεινην αφηκα σοι· ουτω και ενταυθα, Ὑποκριτα. Ου γαρ
κηδεμονιας η τοιαυτη ψηφος, αλλα μισανθρωπιας εστι· και προσωπειον μεν
φιλανθρωπιας προβαλλεται, εργον δε εσχατης πονηριας πληροι, ονειδη περιττα και
εγκληματα προστριβομενος τοις πλησιον, και 57.310 διδασκαλου ταξιν αρπαζων,
ουδε μαθητης αξιος ων ειναι· δια τουτο υποκριτην αυτον εκαλεσεν. Ὁ γαρ εν τοις
ετερων ουτως ων πικρος, ως και τα μικρα ιδειν, πως εν τοις σοις ουτω γεγονας
ραιθυμος, ως και τα μεγαλα παραδραμειν; Ἔκβαλε πρωτον την δοκον εκ του
οφθαλμου σου. Ὁραις, οτι ου κωλυει το κρινειν, αλλα κελευει εκβαλλειν πρωτον την
δοκον εκ του οφθαλμου, και τοτε τα των αλλων διορθουν; Και γαρ τα εαυτου τις
μαλλον οιδεν, η τα ετερων· και τα μειζονα μαλλον οραι, η τα ελαττω· και εαυτον
μαλλον φιλει, η τον πλησιον. Ὥστε ει κηδομενος ποιεις, σαυτου κηδου προτερον,
ενθα και σαφεστερον και μειζον το αμαρτημα. Ει δε σαυτου καταφρονεις, ευδηλον
οτι και τον αδελφον ου κηδομενος κρινεις, αλλα μισων και εκπομπευσαι
βουλομενος. Ει γαρ και δεοι τουτον κρινεσθαι, παρα του μηδεν τοιουτον
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτανοντος, ου παρα σου. Ἐπειδη γαρ μεγαλα και υψηλα φιλοσοφιας ενεθηκε
δογματα, ινα μη τις λεγηι, οτι τα τοιαυτα φιλοσοφειν λογοις ευκολον, δειξαι
βουλομενος την παῤρησιαν, και το μηδενι των ειρημενων υπευθυνον ειναι, αλλα
παντα κατορθωκεναι, ταυτην ειπε την παραβολην. Και γαρ και αυτος εμελλε κρινειν
μετα ταυτα, Ουαι υμιν, γραμματεις και Φαρισαιοι υποκριται, λεγων· αλλ' ουκ ην
υπευθυνος τοις ειρημενοις· ουτε γαρ καρφος εξεβαλεν, ουτε δοκον ειχεν επι των
ομματων, αλλα παντων τουτων ων καθαρος, ουτω τα παντων διωρθου
πλημμεληματα. Ουδε γαρ δει, φησι, κρινειν ετερους, οταν τις των αυτων υπευθυνος
ηι. Και τι θαυμαζεις, ει τον νομον τουτον αυτος εθηκεν, οπου γε και ο ληιστης αυτον
εγινωσκεν επι του σταυρου, τωι ετερωι ληιστηι λεγων· Ουδε φοβηι συ τον Θεον, οτι εν
τωι αυτωι κριματι εσμεν; τα αυτα τωι Χριστωι νοηματα λεγων. Συ δε την μεν σαυτου
δοκον ου μονον ουκ εκβαλλεις, αλλ' ουδε οραις· το δε ετερου καρφος ου μονον οραις,
αλλα και κρινεις, και εκβαλλειν επιχειρεις· ωσπερ ει τις υδερωι συνεχομενος χαλεπωι,
η και ετερωι τινι νοσηματι ανιατωι, τουτου μεν αμελοιη, εγκαλοιη δε ετερωι
φυσηματος αμελουντι μικρου. Ει δε κακον το μη οραιν τα εαυτου αμαρτηματα,
διπλουν και τριπλουν κακον το και ετεροις δικαζειν, αυτους αναλγητως επι των
οφθαλμων περιφεροντας τας δοκους. Και γαρ δοκου βαρυτερον αμαρτια. γʹ. Ὃ
τοινυν εκελευσε δια των ειρημενων, τουτο εστι, τον υπευθυνον οντα μυριοις κακοις
μη πικρον ειναι δικαστην των ετεροις πλημμελουμενων, και μαλιστα οταν μικρα
ταυτα ηι· ου το ελεγχειν, ουδε το διορθουν ανατρεπων, αλλα το των οικειων αμελειν
κωλυων, και το τοις αλλοτριοις εναλλεσθαι. Και γαρ εις μεγαλην επιδιδοναι κακιαν
εποιει τουτο, διπλην πονηριαν εισαγον. Ὁ γαρ μελετησας αμελειν μεν των εαυτου
μεγαλων οντων, εξεταζειν δε τα ετερων πικρως μικρα οντα και ευτελη, διπληι
διεφθειρετο· τωι τε των οικειων καταφρονειν, τωι τε εχθρας και απεχθειας προς
απαντας αναδεχεσθαι, και εις εσχατην ωμοτητα και το ασυμπαθες καθ' εκαστην
αλειφεσθαι την ημεραν. Ταυτ' ουν απαντα ανελων δια της καλης ταυτης
νομοθεσιας, επηγαγε παλιν ετερον παραγγελμα, λεγων· Μη δωτε τα αγια τοις κυσι,
μηδε ριψητε τους μαργαριτας εμπροσθεν των χοιρων. Καιτοιγε προιων, φησιν,
εκελευσεν· Ὃ ηκου 57.311 σατε εις το ους, κηρυξατε επι των δωματων. Ἀλλ' ουδε
τουτο εναντιον εστι τωι προτερωι. Ουδε γαρ εκει πασιν απλως επεταξεν ειπειν, αλλ'
οις δει ειπειν, μετα παῤρησιας ειπειν. Κυνας δε ενταυθα τους εν ασεβειαι ζωντας
ανιατωι, και μεταβολης της επι το κρειττον ουκ εχοντας ελπιδα ηινιξατο, και χοιρους
τους εν ακολαστωι βιωι διατριβοντας διαπαντος, ουσπερ απαντας αναξιους εφησεν
ειναι της τοιαυτης ακροασεως. Τουτο γουν και ο Παυλος δηλων ελεγε· Ψυχικος δε
ανθρωπος ου δεχεται τα του πνευματος· μωρια γαρ αυτωι εστι. Και πολλαχου δε
ετερωθι βιου διαφθοραν αιτιαν φησιν ειναι του μη δεχεσθαι τα τελειοτερα δογματα.
∆ιο κελευει μη αναπετασαι τας θυρας αυτοις· και γαρ θρασυτεροι γινονται μετα το
μαθειν. Τοις μεν γαρ ευγνωμοσι και νουν εχουσιν εκκαλυπτομενα σεμνα φαινεται·
τοις δε αναισθητοις, οταν αγνοηται μαλλον. Ἐπει ουν απο της φυσεως ου δυνανται
αυτα καταμαθειν, [καλυπτεσθωσαν, φησιν, ινα] καν απο της αγνοιας αιδεσθωσιν.
Ουδε γαρ ο χοιρος οιδε, τι ποτε εστι μαργαριτης. Ουκουν επειδη ουκ οιδε, μηδε
ορατω, ινα μη καταπατησηι α ουκ οιδεν. Ουδεν γαρ γινεται πλεον, η βλαβη μειζων
τοις ουτω διακειμενοις και ακουουσι. Και γαρ τα αγια εμπαροινειται παρ' εκεινων,
ουκ ειδοτων τινα εστι ταυτα· και εκεινοι μαλλον επαιρονται και οπλιζονται καθ'
ημων. Τουτο γαρ εστι· Μη καταπατησωσι, και στραφεντες ρηξωσιν υμας. Και μην
ουτως ισχυρα εδει ειναι, φησιν, ως και μετα το μαθειν αναλωτα μενειν, και μη
παρεχειν ετεροις λαβας καθ' ημων. Ἀλλ' ουκ εκεινα παρεχει, αλλα το χοιρους ειναι
τουτους· ωσπερ ουν και ο μαργαριτης καταπατουμενος, ουκ επειδη ευκαταφρονητος
εστι, καταπατειται, αλλ' επειδη εις χοιρους ενεπεσε. Και καλως ειπε· Στραφεντες
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρηξωσιν. Ὑποκρινονται γαρ επιεικειαν, ωστε μαθειν· ειτα επειδαν μαθωσιν, ετεροι
ανθ' ετερων γενομενοι κωμωιδουσι, χλευαζουσι, γελωσιν ως απατηθεντας ημας. ∆ια
τουτο και ο Παυλος ελεγε τωι Τιμοθεωι· Ὃν και συ φυλασσου· λιαν γαρ ανθεστηκε
τοις ημετεροις λογοις· και παλιν αλλαχου, Τους τοιουτους αποτρεπου· και, Αιρετικον
ανθρωπον μετα μιαν και δευτεραν νουθεσιαν παραιτου. Ου τοινυν παρ' εκεινων
οπλιζονται, αλλ' αυτοι ανοητοι ταυτηι γινονται, πλειονος απονοιας πληρουμενοι.
∆ια τουτο ου μικρον κερδος το εν αγνοιαι μενειν αυτους· ουδε γαρ ουτω
καταφρονουσιν. Ἂν δε μαθωσι, διπλη η ζημια. Αυτοι τε γαρ ουδεν εντευθεν
καρπωσονται, αλλα και βλαβησονται μειζονως, και σοι μυρια παρεξουσι πραγματα.
Ἀκουετωσαν οι πασιν αναιδως συμπλεκομενοι, και τα σεμνα ευκαταφρονητα
ποιουντες. Και γαρ τα μυστηρια δια τουτο τας θυρας κλειοντες επιτελουμεν, και τους
αμυητους ειργομεν, ουκ επειδη ασθενειαν κατεγνωμεν των τελουμενων, αλλ'
επειδη ατελεστερον οι πολλοι προς αυτα ετι διακεινται. ∆ια δη τουτο και αυτος εν
παραβολαις πολλα τοις Ἰουδαιοις διελεγετο, επειδη βλεποντες ουκ εβλεπον. ∆ια
τουτο και ο Παυλος εκελευσεν ειδεναι, πως δει ενι εκαστωι αποκρινεσθαι. Αιτειτε,
και δοθησεται υμιν· ζητειτε, και ευρησετε· κρουετε, και ανοιγησεται υμιν. Ἐπειδη
γαρ μεγαλα επεταξε και θαυμαστα, και παντων 57.312 εκελευσε των παθων ειναι
ανωτερους, και προς αυτον ηγαγε τον ουρανον, και σπουδαζειν επεταξεν, ουκ
αγγελοις, ουδε αρχαγγελοις, αλλ' αυτωι τωι των ολων ∆εσποτηι κατα το εγχωρουν
ομοιους γινεσθαι, τους δε μαθητας ουκ αυτους μονους ταυτα κατορθουν, αλλα και
ετερους διορθουν εκελευσε, και διακρινειν τους πονηρους και τους ου τοιουτους,
τους κυνας και τους ου κυνας, (πολυ δε το επικεκρυμμενον εν ανθρωποις), ινα μη
λεγωσιν, οτι χαλεπα ταυτα και αφορητα· και γαρ εν τοις μετα ταυτα ο Πετρος
εφθεγξατο τι τοιουτον ειπων· Τις δυναται σωθηναι; και παλιν· Ει ουτως εστιν η αιτια
του ανθρωπου, ου συμφερει γαμησαι. δʹ. Ἵνα ουν μη ταυτα λεγωσι και νυν, μαλιστα
μεν και δια των εμπροσθεν απεδειξεν ευκολα οντα, λογισμους τιθεις πολλους και
συνεχεις, τους δυναμενους πεισαι· λοιπον δε και την κορωνιδα επαγει της ευκολιας,
ου την τυχουσαν επινοων παραμυθιαν τοις πονοις, την απο των ευχων των
καρτερικων συμμαχιαν. Ου γαρ αυτους σπουδαζειν δει μονους, φησιν, αλλα και την
ανωθεν καλειν βοηθειαν· και παντως ηξει και παρεσται, και συνεφαψεται των
αγωνων ημιν, και παντα ποιησει ραιδια. ∆ια τουτο και αιτειν εκελευσε, και την δοσιν
ενηγγυησατο. Πλην ουχ απλως αιτειν εκελευσεν, αλλα μετα προσεδρειας πολλης και
ευτονιας. Τουτο γαρ εστι το, Ζητειτε. Και γαρ ο ζητων, παντα εκβαλων της διανοιας,
προς εκεινο γινεται μονον το ζητουμενον, και ουδενα των παροντων εννοει. Και
ισασι τουτο ο λεγω, οσοι η χρυσιον η οικετας απολεσαντες επιζητουσιν. Ἀπο μεν ουν
του ζητειν, τουτο· απο δε του κρουειν, το μετα σφοδροτητος προσιεναι και θερμης
διανοιας εδηλωσε. Μη τοινυν καταπεσηις, ανθρωπε, μηδε ελαττονα επιδειξηι περι την
αρετην σπουδην της περι τα χρηματα επιθυμιας. Ἐκεινα μεν γαρ πολλακις ζητησας
ουχ ευρες· αλλ' ομως και ταυτα ειδως, οτι ου παντως ευρησεις, παντα κινεις ερευνης
τροπον· ενταυθα δε και επαγγελιαν εχων οτι ληψηι παντως, ουδε το πολλοστον της
σπουδης εκεινης επιδεικνυσαι μερος. Ει δε μη ευθεως λαμβανεις, μηδε ουτως
απογνωις. ∆ια γαρ τουτο ειπε, κρουετε, ινα δειξηι οτι καν ευθεως μη ανοιξηι την
θυραν, παραμενειν δει. Ει δε απιστεις μου τηι αποφασει, καν τωι υποδειγματι
πιστευσον. Τις γαρ εστιν εξ υμων, φησιν, ον ο υιος αυτου αιτησει αρτον, μη λιθον
επιδωσει αυτωι; Ἐπ' ανθρωπων μεν γαρ, αν συνεχως τουτο ποιηις, και οχληρος και
βαρυς ειναι δοκεις· επι δε του Θεου, οταν μη τουτο ποιηις, τοτε παροξυνεις μειζονως.
Ἂν δε επιμενηις αιτων, καν μη ευθεως λαβηις, ληψηι παντως. ∆ια γαρ τουτο
κεκλεισται η θυρα, ινα σε εις το κρουειν εναγαγηι· δια τουτο ουκ ευθεως επινευει, ινα
αιτησηις. Μενε τοινυν ταυτα ποιων, και ληψηι παντως. Ἵνα γαρ μη λεγηις· τι ουν, αν
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιτησω και μη λαβω; επετειχισε σοι την παραβολην, λογισμους παλιν τιθεις, και απο
των ανθρωπινων πραγματων εις το περι τουτων θαῤρειν εναγων· δεικνυς δια
τουτων, οτι ουκ αιτειν χρη μονον, αλλα και α χρη αιτειν. Τις γαρ εστιν εξ υμων
πατηρ, ον ο υιος αυτου αιτησει αρτον, μη λιθον επιδωσει αυτωι; Ὥστε αν μη λαβηις,
επειδη λιθον αιτεις, ου λαμβανεις. Ει γαρ και υιος ει, ουκ αρκει τουτο εις 57.313 το
λαβειν· αλλα και αυτο μεν ουν τουτο κωλυει το λαβειν, το υιον οντα, α μη συμφερει,
αιτειν. Και συ τοινυν μηδεν αιτησηις κοσμικον, αλλα πνευματικα παντα, και ληψηι
παντως. Και γαρ ο Σολομων, επειδηπερ ᾔτησεν απερ αιτησαι εχρην, ορα πως ταχεως
ελαβε. ∆υο τοινυν ειναι χρη τωι ευχομενωι, και το αιτειν σφοδρως, και το α χρη
αιτειν· επει και υμεις, φησι, καν πατερες ητε, μενετε αιτησαι τους υιους· καν
ασυμφορον τι παρ' υμων αιτησωσι, κωλυετε την δοσιν· ωσπερ ουν εαν συμφερον,
επινευετε και παρεχετε. Και συ ταυτα εννοων, μη αποστηις, εως αν λαβηις· εως αν
ευρηις, μη αναχωρησηις· μη καταλυσηις την σπουδην, εως αν ανοιχθηι η θυρα. Ἐαν γαρ
μετα ταυτης προσελθηις της διανοιας, και ειπηις, Ἐαν μη λαβω, ουκ απερχομαι, ληψηι
παντως, εαν τοιαυτα αιτηις, οια και τωι αιτουμενωι δουναι πρεπει, και σοι τωι αιτουντι
συμφερει. Τινα δε εστι ταυτα; Το τα πνευματικα ζητειν απαντα· το αφεντα τοις
πεπλημμεληκοσιν, ουτω προσιεναι την αφεσιν αιτουντα· το χωρις οργης και
διαλογισμων χειρας επαιρειν οσιους. Ἂν ουτως αιτωμεν, ληψομεθα. Ὡς νυν γε
γελως εστιν η αιτησις ημων, και μεθυοντων ανθρωπων, η νηφοντων. Τι ουν, φησιν,
οταν και πνευματικα αιτησω, και μη λαβω; Ου μετα σπουδης εκρουσας παντως, η
σαυτον αναξιον παρεσκευασας του λαβειν, η ταχεως απεστης. Και τινος ενεκεν,
φησι, μη ειπεν α χρη αιτειν; Και μην ειπεν απαντα εν τοις εμπροσθεν, και εδειξεν
υπερ τινων χρη προσιεναι. Μη τοινυν λεγε, οτι Προσηλθον, και ουκ ελαβον.
Ουδαμου γαρ παρα τον Θεον το μη λαβειν, τον ουτω φιλουντα, ως και πατερας
νικησαι, και τοσουτον νικησαι, οσον την πονηριαν ταυτην η αγαθοτης. Ει γαρ υμεις,
πονηροι οντες, οιδατε δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο
Πατηρ υμων ο ουρανιος. Ταυτα δε ελεγεν, ου διαβαλλων την ανθρωπινην φυσιν,
ουδε κακιζων το γενος· αλλα προς αντιδιαστολην της αγαθοτητος της αυτου, την
φιλοστοργιαν την πατρικην πονηριαν καλων· τοσαυτη αυτου της φιλανθρωπιας η
υπερβολη. εʹ. Ειδες λογισμον αποῤρητον, ικανον και τον σφοδρα απεγνωκοτα προς
χρηστας διαναστησαι ελπιδας; Ἐνταυθα μεν ουν απο των πατερων την αγαθοτητα
δεικνυσιν· εν δε τοις εμπροσθεν απο των μειζονων ων εδωκεν, απο της ψυχης, απο
του σωματος· και ουδαμου το κεφαλαιον των αγαθων τιθησιν, ουδε εις μεσον
παραγει την εαυτου παρουσιαν· ο γαρ ουτω τον Υιον προς σφαγην εκδουναι
σπευσας, πως ου παντα ημιν χαριειται; Ουδεπω γαρ ην εκβεβηκος. Ἀλλ' ο μεν
Παυλος τουτο τιθησιν, ουτω λεγων· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, πως ουχι και
συν αυτωι τα παντα ημιν χαρισεται; Αυτος δε απο των ανθρωπινων αυτοις ετι
διαλεγεται. Ειτα δεικνυς οτι ουτε ευχηι δει θαῤρειν, αμελουντας των καθ' εαυτους,
ουτε σπουδαζοντας τηι οικειαι μονον πιστευειν σπουδηι, αλλα και την ανωθεν
επιζητειν βοηθειαν, και τα παρ' εαυτων συνεισφερειν, συνεχως τουτο κακεινο
τιθησι. Και γαρ παραινεσας πολλα, και ευχεσθαι εδιδαξε, και διδαξας ευχεσθαι, παλιν
επι την παραινεσιν των πρακτεων ηλθεν· ειτα απ' εκεινου παλιν επι το δειν
ευχεσθαι συνεχως, ειπων· Αιτειτε, και ζητειτε, και κρουετε· και εντευθεν παλιν επι
το δειν και αυτους σπουδαιους 57.314 ειναι· Παντα γαρ, φησιν, οσα εαν θελητε ινα
ποιωσιν υμιν οι ανθρωποι, και υμεις ποιειτε αυτοις· εν βραχει παντα
ανακεφαλαιουμενος, και δεικνυς οτι συντομος η αρετη, και ραιδια, και πασι
γνωριμος. Και ουδε απλως ειπε, Παντα οσα αν θελητε· αλλα, Παντα ουν οσα αν
θελητε. Το γαρ ουν τουτο, ουχ απλως προσεθηκεν, αλλ' αινιττομενος· Ει βουλεσθε,
φησιν, ακουεσθαι, μετ' εκεινων ων ειπον και ταυτα ποιειτε. Ποια δη ταυτα; Ὅσα αν
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλησθε ινα ποιωσιν υμιν οι ανθρωποι. Ειδες πως εδειξε και εντευθεν, οτι μετα της
ευχης και πολιτειας ημιν ακριβους δει; Και ουκ ειπεν, Ὅσα θελεις γενεσθαι σοι παρα
του Θεου, ταυτα ποιει εις τον πλησιον· ινα μη λεγηις, Και πως δυνατον; εκεινος Θεος,
εγω δε ανθρωπος· αλλ', Ὅσα αν θεληις γενεσθαι σοι παρα του ομοδουλου, ταυτα και
αυτος περι τον πλησιον επιδεικνυσο. Τι τουτου κουφοτερον; τι δικαιοτερον; Ειτα και
το εγκωμιον προ των επαθλων μεγιστον. Ουτος γαρ εστιν ο νομος, και οι προφηται.
Ὅθεν δηλον, οτι κατα φυσιν ημιν η αρετη, και οικοθεν τα δεοντα απαντες ισμεν, και
ουχ οιον τε εις αγνοιαν ουδεποτε καταφυγειν. Εισελθετε δια της στενης πυλης, οτι
πλατεια η πυλη και ευρυχωρος η οδος η απαγουσα εις την απωλειαν, και πολλοι
εισιν οι εισερχομενοι δι' αυτης. Και στενη η πυλη και τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα
εις την ζωην, και ολιγοι εισιν οι ευρισκοντες αυτην. Και μην μετα ταυτα ελεγεν· Ὁ
ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον εστι· και εν τοις εναγχος δε
ειρημενοις το αυτο ηινιξατο· πως ουν ενταυθα στενην αυτην ειναι φησι, και
τεθλιμμενην; Μαλιστα μεν εαν προσεχηις, και ενταυθα δεικνυσι πολυ κουφην ουσαν,
και ραιδιαν, και ευκολον. Και πως, φησιν, η στενη και τεθλιμμενη, ραιδια; Ὅτι οδος
εστι και πυλη· ωσπερ ουν και η ετερα, καν πλατεια, καν ευρυχωρος, και αυτη οδος
και πυλη. Τουτων δε ουδεν μονιμον, αλλα παντα παροδευεται, και τα λυπηρα και τα
χρηστα του βιου. Και ου ταυτηι μονον ραιδια τα της αρετης, αλλα και τωι τελει παλιν
ευκολωτερα γινεται. Ου γαρ το παροδευεσθαι τους πονους και τους ιδρωτας, αλλα
και το εις χρηστον τελος απανταιν (εις ζωην γαρ τελευται) ικανον παραμυθησασθαι
τους αγωνιζομενους. Ὥστε και το προσκαιρον των πονων, και το διηνεκες των
στεφανων, και το ταυτα μεν ειναι πρωτα, εκεινα δε μετα ταυτα, μεγιστη των πονων
γενοιτ' αν παραμυθια. ∆ιο και ο Παυλος ελαφραν την θλιψιν εκαλεσεν, ου δια την
φυσιν των γινομενων, αλλα δια την προαιρεσιν των αγωνιζομενων, και την των
μελλοντων ελπιδα. Το γαρ ελαφρον της θλιψεως, φησιν, αιωνιον βαρος δοξης
κατεργαζεται, μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα, αλλα τα μη βλεπομενα. Ει γαρ τα
κυματα και τα πελαγη τοις ναυταις, και αι σφαγαι και τα τραυματα τοις στρατιωταις,
και οι χειμωνες και οι κρυμοι τοις γεωργοις, και τοις πυκτευουσιν αι δριμειαι
πληγαι, κουφα και φορητα παντα δια την ελπιδα των επαθλων των επικηρων και
απολλυμενων· πολλωι μαλλον οταν ο ουρανος προκειμενος ηι, και τα αποῤρητα
αγαθα, και τα αθανατα επαθλα, ουδενος τις αισθησεται των παροντων δεινων. ʹ. Ει
δε τινες αυτην και ουτως επιπονον ειναι νομι 57.315 ζουσι, της αυτων ραιθυμιας η
υπονοια μονον. Ὅρα γουν πως και ετερωθεν αυτην ευκολον ποιει, κελευων μη
συμπλεκεσθαι τοις κυσι, μηδε εκδιδοναι εαυτους τοις χοιροις, και φυλαττεσθαι απο
των ψευδοπροφητων, και πανταχοθεν αυτους εναγωνιους εργαζομενος. Και αυτο δε
το στενην καλεσαι μεγιστον εις το ποιησαι αυτην ευκολον συνεβαλετο· νηφειν γαρ
αυτους παρεσκευαζεν. Ὥσπερ ουν ο Παυλος, οταν λεγηι, Ουκ εστιν ημιν η παλη προς
αιμα και σαρκα, ουχ ινα καταβαληι, αλλ' ινα διεγειρηι τα φρονηματα των
στρατιωτων, τουτο ποιει· ουτω δη και αυτος αφυπνιζων τους οδοιπορους, τραχειαν
εκαλεσε την οδον. Και ου ταυτηι μονον νηφειν παρεσκευασεν, αλλα και τωι
προσθειναι, οτι και πολλους εχει τους υποσκελιζοντας και το δη χαλεπωτερον, οτι
ουδε φανερως προσβαλλουσιν, αλλα κρυπτοντες εαυτους· τοιουτον γαρ των
ψευδοπροφητων το γενος. Ἀλλα μη τουτο ιδηις, φησιν, οτι τραχεια και στενη, αλλα
που τελευται· μηδ' οτι πλατεια και ευρυχωρος η εναντια, αλλα που καταστρεφει.
Ταυτα δε παντα λεγει, διεγειρων ημων την προθυμιαν· ωσπερ ουν και αλλαχου
ελεγεν, οτι Βιασται αρπαζουσιν αυτην. Ὁ γαρ αγωνιζομενος, επειδαν ιδηι σαφως τον
αγωνοθετην θαυμαζοντα το επιπονον των αγωνισματων, προθυμοτερος γινεται. Μη
τοινυν αλυωμεν, οταν πολλα ημιν εντευθεν συμβαινηι λυπηρα. Τεθλιμμενη γαρ η
οδος, και στενη η πυλη, αλλ' ουχ η πολις. ∆ια δη τουτο ουδε ενταυθα ανεσιν χρη
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσδοκαιν, ουδε εκει λυπηρον τι λοιπον εκδεχεσθαι. Ειπων δε, οτι Ὀλιγοι εισιν οι
ευρισκοντες αυτην, παλιν ενταυθα και την των πολλων ραιθυμιαν εδηλωσε, και τους
ακουοντας επαιδευσε μη ταις των πολλων ευημεριαις προσεχειν, αλλα τοις των
ολιγων πονοις. Οι γαρ πλειους, φησιν, ου μονον αυτην ου βαδιζουσιν, αλλ' ουδε
αιρουνται· οπερ εσχατης κατηγοριας εστιν. Ἀλλ' ου τοις πολλοις δει προσεχειν, ουδε
εντευθεν θορυβεισθαι, αλλα ζηλουν τους ολιγους, και πανταχοθεν εαυτους
συγκροτουντας ουτως αυτην βαδιζειν. Και γαρ προς τωι στενην ειναι, πολλοι και οι
υποσκελιζοντες την εκεισε φερουσαν εισιν οδον. ∆ιο και επηγαγε· Προσεχετε απο
των ψευδοπροφητων· ελευσονται γαρ προς υμας εν ενδυμασι προβατων, εσωθεν δε
εισι λυκοι αρπαγες. Ἰδου μετα των κυνων και χοιρων ετερον ειδος ενεδρας και
επιβουλης, πολυ χαλεπωτερον εκεινου. Οι μεν γαρ ωμολογημενοι και φανεροι,
ουτοι δε συνεσκιασμενοι. ∆ιο και εκεινων μεν απεχεσθαι εκελευσε, τουτους δε και
διασκεπτεσθαι μετα ακριβειας, ως ουκ ενον εκ πρωτης αυτους ιδειν προσβολης. ∆ιο
και ελεγε, Προσεχετε, προς την διαγνωσιν αυτων ακριβεστερους ποιων. Ειτα, ινα μη
στενην ακουσαντες και τεθλιμμενην, και οτι εναντιαν τοις πολλοις δει βαδιζειν, και
χοιρους φυλαττεσθαι και κυνας, και μετα τουτων ετερον πονηροτερον γενος τουτο
το των λυκων· ινα μη τωι πληθει των λυπηρων καταπεσωσι, μελλοντες και εναντιαν
τοις πολλοις ιεναι, και μετα τουτων παλιν και την υπερ τουτων εχειν φροντιδα,
ανεμνησε των επι των πατερων αυτων γενομενων, ψευδοπροφητας καλεσας· και
γαρ και τοτε τοιαυτα συνεβαινε. Μη τοινυν θορυβεισθε, φησιν· ουδεν γαρ καινον
ουδε ξενον συμβησεται. Τηι γαρ αληθειαι παρυφιστησιν αει την απατην ο διαβολος.
Ψευδοπροφητας δε ενταυθα ου τους αιρετικους αινιττεσθαι 57.316 μοι δοκει, αλλα
τους βιου μεν οντας διεφθαρμενου, προσωπειον δε αρετης περικειμενους, ους τηι
των επιθετων προσηγοριαι καλειν ειωθασιν οι πολλοι. ∆ιο και επηγαγε λεγων· Ἀπο
των καρπων αυτων επιγνωσεσθε αυτους. Παρα γαρ αιρετικοις εστι πολλακις και
βιον ευρειν· παρα δε τουτοις, οις ειπον, ουδαμως. Τι ουν, φησιν, αν και εν τουτοις
υποκρινωνται; Ἀλλα αλωσονται ραιδιως. Τοιαυτη γαρ η της οδου ταυτης φυσις, ην
εκελευσα βαδιζειν, επιπονος και μοχθηρα· ο δε υποκριτης πονειν ουκ αν ελοιτο, αλλ'
επιδεικνυσθαι μονον· διο και ελεγχεται ραιδιως. Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Ὀλιγοι εισιν οι
ευρισκοντες αυτην, εκκαθαιρει παλιν αυτους απο των ουχ ευρισκοντων μεν,
υποκρινομενων δε, κελευων μη τους τα προσωπεια περικειμενους μονον οραιν, αλλα
τους μετα αληθειας μετιοντας αυτην. Και τινος ενεκεν ου καταδηλους αυτους
εποιησε, φησιν, αλλ' ημας εις την ερευναν ενεβαλεν; Ἵνα γρηγορωμεν, και
εναγωνιοι διαπαντος ωμεν, μη τους φανερους μονον, αλλα και τους κρυπτομενους
εχθρους φυλαττομενοι· ουσπερ ουν και ο Παυλος αινιττομενος ελεγεν, οτι Τηι
χρηστολογιαι εξαπατωσι τας καρδιας των ακακων. Μη τοινυν θορυβωμεθα, επειδαν
πολλους ιδωμεν τοιουτους και νυν οντας Και γαρ και τουτο προειπεν ανωθεν ο
Χριστος. ζʹ. Και ορα την ημεροτητα. Ουδε γαρ ειπε, Κολασατε αυτους, αλλα, Μη
βλαβητε παρ' αυτων, μη αφυλακτοι αυτοις περιπεσητε. Ειτα, ινα μη λεγηις, οτι
αδυνατον επιγνωναι τους τοιουτους, παλιν λογισμον απο παραδειγματος
ανθρωπινου τιθησιν, ουτω λεγων· Μητι συλλεγουσιν απο ακανθων στραφυλας, η
απο τριβολων συκα; Ουτω παν δενδρον αγαθον καρπους καλους ποιει· το δε σαπρον
δενδρον καρπους πονηρους ποιει. Ου δυναται δενδρον αγαθον καρπους πονηρους
ποιειν, ουδε δενδρον σαπρον καρπους καλους ποιειν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν·
Ουδεν εχουσιν ημερον, ουδε γλυκυ· μεχρι της δορας το προβατον· διο και ευκολος η
διαγνωσις. Και ινα μηδε το τυχον ενδοιαζηις, φυσικαις αναγκαις παραβαλλει τα ουκ
εγχωρουντα αλλως γενεσθαι. Ὅπερ και ο Παυλος ελεγε· Το γαρ φρονημα της
σαρκος, θανατος· τωι γαρ νομωι του Θεου ουχ υποτασσεται· ουδε γαρ δυναται. Ει δε
δευτερον το αυτο τιθησιν, ουκ εστι ταυτολογια. Ἵνα γαρ μη τις ειπηι, οτι το πονηρον
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δενδρον φερει μεν καρπους πονηρους, φερει δε και αγαθους, και δυσκολον ποιει την
διαγνωσιν, διπλης της φορας ουσης· ουκ εστι, φησι, τουτο· πονηρους γαρ φερει
μονον, και αγαθους ουκ αν ποτε ενεγκοι· ωσπερ ουν και το εναντιον. Τι ουν; ουκ
εστιν ανηρ αγαθος, γινομενος πονηρος; Και τουναντιον παλιν εστι, και πολλων ο
βιος τοιουτων γεμει παραδειγματων. Ὁ δε Χριστος ου τουτο λεγει, οτι τον πονηρον
αμηχανον μεταβαλεσθαι, η τον αγαθον ουκ ενι μεταπεσειν· αλλ', εως αν ηι πονηριαι
συζων, ου δυνησεται καρπον αγαθον ενεγκειν. Μεταβαλειν· μεν γαρ εις αρετην
δυναται πονηρος ων· μενων δε εν πονηριαι, καρπον ουκ οισει καλον. Τι ουν; ο ∆αυιδ
ουκ αγαθος ων πονηρον καρπον ηνεγκεν; Ουχι μενων αγαθος, αλλα μεταβληθεις· ως
ειγε εμενεν οπερ ην διηνεκως, ουκ αν καρπον τοιουτον ηνεγκεν. Ου γαρ δη μενων
εν τηι εξει της αρετης ετολμησεν απερ ετολμησε. Ταυτα δε και τους απλως
διαβαλλοντας επιστομιζων ελεγε, και των κακηγορων χαλινων τα 57.317 στοματα.
Ἐπειδη γαρ πολλοι τους αγαθους απο των πονηρων υποπτευουσι, πασης αποστερων
αυτους απολογιας τουτο ειρηκεν. Ουδε γαρ αν εχοις ειπειν, οτι Ἠπατημαι και
παρελογισθην· και γαρ ακριβη σοι παρεσχον την απο των εργων διαγνωσιν, και
προσταξας βαδιζειν επι τας πραξεις, και μη παντα απλως συνταραττειν. Ειτα επειδη
κολαζειν μεν αυτους ουκ εκελευσε, φυλαττεσθαι δε μονον, ομου και τους
επηρεαζομενους παρ' αυτων παραμυθουμενος, κακεινους φοβων και μεταβαλλων,
επετειχισεν αυτοις την παρ' αυτου κολασιν, ειπων οτι Παν δενδρον μη ποιουν
καρπον καλον, εκκοπτεται, και εις πυρ βαλλεται. Ειτα ανεπαχθεστερον ποιων τον
λογον, επηγαγεν· Ἄρα ουν απο των καρπων αυτων επιγνωσεσθε αυτους· ινα μη
προηγουμενην την απειλην δοξηι εισαγειν, αλλ' εν ταξει παραινεσεως και
συμβουλης κατασειειν αυτων την διανοιαν. Ἐνταυθα μοι και Ἰουδαιους αινιττεσθαι
δοκει, τοιουτους καρπους επιδεικνυμενους. ∆ιο και των Ἰωαννου ρηματων
υπεμνησε, δια των αυτων ονοματων την τιμωριαν αυτοις υπογραψας. Και γαρ και
εκεινος ταυτα ελεγεν, αξινης και δενδρου κοπτομενου και πυρος ασβεστου προς
αυτους μεμνημενος. Και δοκει μεν μια τις ειναι τιμωρια, το κατακαιεσθαι· ει δε τις
ακριβως εξετασειε, δυο αυται κολασεις εισιν. Ὁ γαρ καιομενος και της βασιλειας
εκπιπτει παντως· αυτη δε εκεινης χαλεπωτερα η τιμωρια. Και οιδα μεν οτι πολλοι
την γεενναν μονον πεφρικασιν· εγω δε την εκπτωσιν της δοξης εκεινης πολυ της
γεεννης κολασιν πικροτεραν ειναι φημι. Ει δε μη δυνατον παραστησαι τωι λογωι,
θαυμαστον ουδεν. Ουδε γαρ ισμεν εκεινων των αγαθων την μακαριοτητα, ινα και
την αθλιοτητα την απο της στερησεως αυτων σαφως ιδωμεν· επει Παυλος ο ταυτα
σαφως ειδως, οιδεν οτι το εκπεσειν της του Χριστου δοξης παντων εστι
χαλεπωτερον. Και τουτο εισομεθα τοτε, οταν εις αυτην την πειραν εμπεσωμεν. ηʹ.
Ἀλλα μηποτε τουτο παθοιμεν, ω μονογενες του Θεου παι, μηδε λαβοιμεν ποτε τινα
πειραν της ανηκεστου ταυτης κολασεως. Ὅσον γαρ εστι κακον εκπεσειν των αγαθων
εκεινων, σαφως μεν ειπειν ουκ ενι· πλην, ως αν οιος τε ω, βιασομαι και
φιλονεικησω δι' υποδειγματος υμιν αυτο καν κατα μικρον ποιησαι φανερον.
Ὑποθωμεθα γαρ παιδιον ειναι θαυμαστον, και μετα της αρετης και την βασιλειαν
της οικουμενης εχειν, και ουτως ειναι εναρετον πανταχου, ως δυνασθαι απαντας εν
φιλοστοργιαι πατρικης καταστησαι διαθεσεως. Τι τοινυν ουκ αν οιεσθε τον πατερα
τον τουτου παθειν αν ηδεως, ωστε μη εκπεσειν αυτου της ομιλιας; τι δε η μικρον η
μεγα κακον ουκ αν δεξασθαι, ωστε οραιν και απολαυειν αυτου; Τουτο τοινυν και επι
της δοξης εκεινης λογιζωμεθα. Ου γαρ ουτω πατρι παιδιον, καν μυριακις εναρετον ηι,
ποθεινον εστι και επεραστον, ως των αγαθων η ληξις εκεινων, και το αναλυσαι και
συν Χριστωι ειναι. Ἀφορητον και η γεεννα, και η κολασις εκεινη. Πλην καν μυριας
τις θηι γεεννας, ουδεν τοιουτον ερει, οιον το της μακαριας δοξης εκπεσειν εκεινης, το
μισηθηναι παρα του Χριστου, το ακου 57.318 σαι οτι Ουκ οιδα υμας, το εγκληθηναι
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι πεινωντα αυτον ιδοντες ουκ εθρεψαμεν. Και γαρ μυριους βελτιον υπομειναι
κεραυνους, η το προσωπον εκεινο το ημερον ιδειν αποστρεφομενον ημας, και τον
γαληνον οφθαλμον ουκ ανεχομενον εις ημας βλεπειν. Ει γαρ αυτος εχθρον οντα με
και μισουντα αυτον και αποστρεφομενον ουτως εδιωξεν, ως μηδε εαυτου φεισασθαι,
αλλ' εκδουναι εαυτον εις θανατον· οταν μετα παντα εκεινα μηδε αρτου αυτον
αξιωσω λιμωττοντα, ποιοις λοιπον αυτον οφθαλμοις οψομαι; Σκοπει δε αυτου και
ενταυθα την ημεροτητα. Ουδε γαρ λεγει τας ευεργεσιας, ουδ' οτι τον τοσαυτα
ωφελησαντα περιειδες. Ουδε γαρ λεγει· Ἐμε τον εκ του μη οντος εις το ειναι σε
παραγαγοντα, τον ψυχην εμπνευσαντα, και επιστησαντα σε πασι τοις εν τηι γηι, τον
δια σε γην και ουρανον και θαλατταν και αερα και παντα τα οντα ποιησαντα, τον
ατιμασθεντα παρα σου, και του διαβολου ατιμοτερον ειναι δοξαντα, και μηδε ουτως
αποσταντα, αλλα μυρια μετα ταυτα επινοησαντα, τον ελομενον γενεσθαι δουλον,
τον ραπισθεντα και εμπτυσθεντα, τον σφαγεντα, τον αποθανοντα θανατον τον
αισχιστον, τον και ανω υπερ σου εντυγχανοντα, τον πνευμα σοι χαριζομενον, τον
βασιλειας σε καταξιουντα, τον τα τοιαυτα επαγγελλομενον, τον κεφαλην σου
βουληθεντα ειναι, και νυμφιον, και ιματιον, και οικον, και ριζαν, και τροφην, και
πομα, και ποιμενα, και βασιλεα, και αδελφον, και κληρονομον και συγκληρονομον
σε ελομενον, τον απο σκοτους εις εξουσιαν φωτος αγαγοντα. Ταυτα γαρ και πλειονα
τουτων εχων ειπειν, ουδεν τουτων λεγει· αλλα τι; Μονον αυτο το αμαρτημα. Και
ενταυθα δεικνυσι την αγαπην, και τον ποθον ον εχει περι σε ενδεικνυται. Ουδε γαρ
ειπε, Πορευεσθε εις το πυρ το ητοιμασμενον υμιν, αλλα, Το ητοιμασμενον τωι
διαβολωι. Και προτερον λεγει α ηδικησαν, και ουδε ουτως υπομενει παντα ειπειν,
αλλ' ολιγα. Και προ τουτων εκεινους καλει τους κατωρθωκοτας, ινα δειξηι και
εντευθεν δικαια εγκαλων. Ποσης ουν κολασεως τα ρηματα ταυτα ου χαλεπωτερα; Ει
γαρ ανθρωπον τις ευεργετην λιμωττοντα ιδων, ουκ αν περιΐδοι· ει δε και περιΐδοι,
ονειδιζομενος ελοιτο μαλλον καταδυναι εις την γην, η επι δυο η τριων φιλων ταυτα
ακουσαι· τι πεισομεθα ημεις επι της οικουμενης απασης ταυτα ακουοντες, απερ ουδ'
αν τοτε ειπεν, ει μη υπερ των καθ' εαυτον απολογησασθαι εσπευδεν; Ὅτι γαρ ουκ
ονειδιζων αυτα προεφερεν, αλλ' απολογουμενος, και υπερ του δειξαι οτι ου ματην
ουδε εικη προς αυτους ελεγε, Πορευεσθε απ' εμου, δηλον εκ των αφατων
ευεργεσιων. Ει γαρ εβουλετο ονειδισαι, παντα αν εκεινα εις μεσον ηγαγε· νυνι δε
απερ επαθε λεγει μονον. θʹ. Φοβηθωμεν τοινυν, αγαπητοι, το ταυτα ακουσαι τα
ρηματα. Ουκ εστι παιγνιον ο βιος· μαλλον δε ο μεν παρων βιος παιγνιον, τα δε
μελλοντα ου παιγνια. Ταχα δε ουδε παιγνιον μονον ο βιος, αλλα και τουτου χειρον.
Ου γαρ εις γελωτα τελευται, αλλα και πολλην φερει την βλαβην τοις μη μετα
ακριβειας τα καθ' εαυτους οικονομειν βουλομενοις. Τι γαρ παιδων, ειπε μοι,
διεστηκαμεν των παιζοντων και οικιας οικοδομουντων ημεις οι τας λαμπρας 57.319
οικιας οικοδομουντες; τι δε αριστοποιουμενων αυτων ημεις οι τρυφωντες; Ουδεν,
πλην οσον μετα κολασεως ταυτα πραττομεν. Ει δε ουδεπω συνορωμεν την ευτελειαν
των γινομενων, θαυμαστον ουδεν· ουπω γαρ ανδρες γεγοναμεν· οταν δε γενωμεθα,
εισομεθα οτι ταυτα παντα παιδικα. Ἐπει και εκεινων γινομενοι ανδρες
καταγελωμεν· παιδες δε οντες περισπουδαστα νομιζομεν ειναι, και οστρακα και
πηλον συναγοντες, των τους μεγαλους ανιστωντων περιβολους ουκ ελαττον
φρονουμεν. Ἀλλ' ομως ευθεως απολλυται και καταπιπτει, και ουτε εστωτα που
χρησιμα γενοιτ' αν ημιν, ωσπερ ουν ουδε αυται αι λαμπραι οικιαι. Τον γαρ του
ουρανου πολιτην ουκ αν δυναιντο δεξασθαι, ουδ' αν ανασχοιτο μειναι εν αυταις ο
την ανω πατριδα εχων· αλλ' ωσπερ ημεις τοις ποσι ταυτα καθαιρουμεν, ουτω
κακεινος τωι φρονηματι καταστρεφει. Και καθαπερ ημεις των παιδων επι τηι
καταστροφηι κλαιοντων καταγελωμεν· ουτω και ουτοι, ταυτα οδυρομενων ημων, ου
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γελωσι μονον, αλλα και κλαιουσιν· επειδη και συμπαθη αυτων τα σπλαγχνα, και
πολλη εντευθεν η βλαβη. Γενωμεθα τοινυν ανδρες. Μεχρι τινος χαμαι συρομεθα, επι
λιθοις και ξυλοις μεγα φρονουντες; μεχρι τινος παιζομεν; Και ειθε μονον επαιζομεν·
νυνι δε και την εαυτων προδιδομεν σωτηριαν· και καθαπερ τα παιδια, οταν την εν
τουτοις σχολην αγαγηι των γραμματων αμελησαντα, εσχατας υπομενουσι πληγας·
ουτω και ημεις εν τουτοις απασαν την σπουδην καταναλισκοντες, και τα πνευματικα
απαιτουμενοι μαθηματα τοτε δια των εργων, και ουκ εχοντες παρασχειν, την
εσχατην δωσομεν τιμωριαν. Και ουδεις ο εξαιρουμενος· καν πατηρ ηι, καν αδελφος,
καν οστισουν. Ἀλλα ταυτα μεν οιχησεται παντα, η δε εξ αυτων γινομενη βασανος
αθανατος μενει και διηνεκης· οπερ ουν και επι των παιδων γινεται, τα μεν παιδικα
αθυρματα του πατρος δια την ραιθυμιαν αυτων τελεον αφανιζοντος, αυτους δε εις το
κλαιειν διηνεκως καθιστωντος. Και ινα μαθηις, οτι ταυτα τοιαυτα εστιν, ο μαλιστα
παντων ειναι δοκει περισπουδαστον, τον πλουτον εις μεσον αγαγωμεν, και
αντιθωμεν αυτωι ψυχης αρετην ην αν θεληις, και τοτε αυτου μαλιστα οψει την
ευτελειαν. Θωμεν τοινυν ανθρωπους ειναι δυο· και ουπω λεγω περι πλεονεξιας,
αλλα περι δικαιου πλουτου τεως· και των δυο τουτων, ο μεν συναγετω χρηματα, και
πλειτω θαλατταν, και γεωργειτω γην, και πολλους ετερους εμποριας ευρισκετω
τροπους· καιτοιγε ουκ οιδα ει ταυτα ποιων δυναται δικαιως κερδαινειν· πλην αλλ'
εστω και υποκεισθω δικαια κερδη κερδαινειν αυτον, και αγρους ωνεισθαι και
ανδραποδα και οσα τοιαυτα, και μηδεμια προσεστω τουτοις αδικια· ο δε ετερος τις
τοσαυτα κεκτημενος, πωλειτω αγρους, πωλειτω οικιας, και σκευη χρυσα και αργυρα,
και παρεχετω τοις δεομενοις, επαρκειτω τοις πενομενοις, θεραπευετω νοσουντας,
τους εν αναγκηι λυετω, τους απο δεσμων εκβαλλετω, τους εν μεταλλοις
ελευθερουτω, τους απο βροχων καταγετω, τους αιχμαλωτους λυετω της τιμωριας.
Τινος ουν βουλεσθε μεριδος ειναι; Και ουδεπω τα μελλοντα, αλλα τεως τα ενταυθα
ειρηκαμεν. Τινος ουν ειναι βουλεσθε; του συναγοντος χρυσιον, η του λυοντος
συμφορας; του τους αγρους ωνουμενου, η του λιμενα κατασκευαζοντος εαυτον τηι
των ανθρωπων φυ 57.320 σει; του το πολυ περιβεβλημενου χρυσιον, η του μυριαις
ευφημιαις εστεφανωμενου; Ουχ ο μεν αγγελωι τινι προσεοικεν εξ ουρανου
καταβαντι προς την των λοιπων ανθρωπων διορθωσιν, ο δε ουδε ανθρωπωι, αλλα
παιδιωι τινι ματην και απλως παντα συναγοντι; Ει δε το δικαιως χρηματιζεσθαι ουτω
καταγελαστον, και ανοιας εσχατης· οταν μηδε το δικαιως προσηι, πως ου παντων
αθλιωτερος ο τοιουτος; Ει γαρ ο γελως τοσουτος, οταν και γεεννα προσηι και
βασιλειας εκπτωσις, ποσων αν ειη θρηνων αξιος, και ζων και τετελευτηκως; ιʹ. Ἀλλα
και ετερον βουλει της αρετης μεταχειρισωμεθα μερος; Ουκουν αγαγωμεν παλιν
ετερον ανθρωπον εν δυναστειαι οντα, πασιν επιταττοντα, αξιωμα περιβεβλημενον
μεγα, κηρυκα εχοντα λαμπρον και ζωνην και ραβδουχους, και πολυν τον της
θεραπειας χορον. Ουχι δοκει τουτο μεγα ειναι και μακαριστον; Φερε ουν, και τουτωι
παλιν αντιθωμεν ετερον, τον ανεξικακον και πραιον και ταπεινον και μακροθυμον·
και ουτος υβριζεσθω, τυπτεσθω, και φερετω ευκολως, και τους τα τοιαυτα ποιουντας
ευλογειτω. Τις ουν ο θαυμαστος, ειπε μοι; ο πεφυσιωμενος και φλεγμαινων, η ο
κατεσταλμενος; Ουχι ο μεν εοικε παλιν ταις ανω δυναμεσι ταις πολλην εχουσαις την
απαθειαν, ο δε φυσηι σπωμενηι, η υδερον ανθρωπωι εχοντι, και πολλην την
φλεγμονην; και ο μεν ιατρωι πνευματικωι, ο δε τας γναθους φυσωντι παιδιωι
καταγελαστωι; Τι γαρ μεγα φρονεις, ανθρωπε; οτι υψηλος επι οχηματος φερηι; οτι σε
ζευγος ημιονων ελκει; Και τι τουτο; Τουτο γαρ και επι ξυλων και επι λιθων
γινομενον ιδοι τις αν. Ἀλλ' οτι καλα περιβεβλησαι ιματια; Ἀλλ' ορα τον αρετην αντι
ιματιων ενδεδυμενον, και οψει σαυτον μεν χορτωι εοικοτα σηπομενωι, εκεινον δε
δενδρωι θαυμαστον φεροντι καρπον, και πολλην τοις ορωσι παρεχοντι την
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευφροσυνην. Συ μεν γαρ τροφην σκωληκων περιφερεις και σητων, οι, αν επιθωνται
σοι, ταχεως σε γυμνον ποιησουσι του κοσμου τουτου· (και γαρ και ιματια και χρυσος
και αργυρος, τα μεν σκωληκων νηματα, τα δε γη και κονις, και παλιν γη, και πλεον
ουδεν·) ο δε αρετην περιβεβλημενος τοιαυτην εχει στολην, ην ου μονον σητες, αλλ'
ουδε αυτος ο θανατος λυμηνασθαι δυναται· και μαλα εικοτως. Ου γαρ απο γης
εχουσι την αρχην αυται της ψυχης αι αρεται, αλλα πνευματος εισι καρπος· διο ουδε
σκωληκων υποκεινται στομασι. Και γαρ εν ουρανωι τα ιματια ταυτα υφαινεται, οπου
ου σης, ου σκωληξ, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν. Τι τοινυν βελτιον, ειπε μοι;
πλουτειν, η πενεσθαι; εν δυναστειαι ειναι, η εν ατιμιαι; εν τρυφηι, η εν λιμωι; Ευδηλον,
οτι εν τιμηι, και τρυφηι, και πλουτωι. Ουκουν ει τα πραγματα βουλει, και μη τα
ονοματα, την γην αφεις και τα εν αυτηι, μεθορμιζου προς τον ουρανον· τα μεν γαρ
ενταυθα σκια, τα δε εκει πραγματα ακινητα, και πεπηγοτα και πασιν αχειρωτα.
Ἑλωμεθα τοινυν αυτα μετα ακριβειας απασης, ινα και του θορυβου των ενταυθα
απαλλαγωμεν, και προς τον γαληνον εκεινον καταπλευσαντες λιμενα, μετα πολλων
των φορτιων φανωμεν, και αφατου του της ελεημοσυνης πλουτου· ου γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.321 ΟΜΙΛΙΑ Κ∆ʹ. Ου πας ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, εισελευσεται εις την
βασιλειαν των ουρανων, αλλ' ο ποιων το θε λημα του Πατρος μου του εν ουρανοις.
αʹ. ∆ια τι μη ειπεν, Ἀλλ' ο ποιων το θελημα το εμον; Ὅτι τεως αγαπητον ην
και τουτο προτερον δεξασθαι· και γαρ πολυ μεγα ην προς την ασθενειαν την
εκεινων. Ἄλλως δε και τουτο δι' εκεινου ηινιξατο. Μετα δε τουτων κακεινο εστιν
ειπειν, οτι ουδε εστιν ετερον θελημα του Υιου παρα το του Πατρος. Ἐνταυθα δε μοι
των Ἰουδαιωνμαλιστα καθαπτεσθαι δοκει, εν τοις δογμασι τιθεμενων το παν, και
του βιου προνοιαν ουδεμιαν ποιουμενων. ∆ιο και ο Παυλος αυτοις εγκαλει λεγων·
Ἴδε συ Ἰουδαιος επονομαζηι, και επαναπαυηι τωι νομωι, και καυχασαι εν Θεωι, και
γινωσκεις το θελημα· αλλ' ουδεν σοι πλεον εντευθεν, οταν η του βιου και των
εργων επιδειξις μη παρηι. Αυτος δε ου μεχρι τουτων εστη, αλλα και το πολλωι πλεον
ειπε. Πολλοι γαρ ερουσι μοι εν εκεινηι τηι ημεραι· Κυριε, Κυριε, ου τωι σωι ονοματι
προεφητευσαμεν; Ου γαρ δη μονον, φησιν, ο πιστιν εχων, του βιου ημελημενου, των
ουρανων εκβαλλεται, αλλα καν μετα της πιστεως σημεια πολλα πεποιηκως ηι, και
ουδεν αγαθον εργασαμενος, και ουτος ομοιως των ιερων ειργεται προθυρων
εκεινων. Πολλοι γαρ ερουσι μοι εν εκεινηι τηι ημεραι· Κυριε, Κυριε, ου τωι σωι ονοματι
προεφητευσαμεν; Ὁραις πως λανθανοντως εαυτον συνεισαγει λοιπον, επειδη την
πασαν απηρτισε δημηγοριαν, και δεικνυσιν εαυτον οντα κριτην; Ὅτι μεν γαρ
κολασις εκδεξεται τους αμαρτανοντας, εν τοις εμπροσθεν εδειξε· τις δε και ο
κολαζων, ενταυθα λοιπον εκκαλυπτει. Και ουκ ειπε φανερως, οτι Ἐγω ειμι· αλλα
Πολλοι ερουσι μοι, το αυτο τουτο παλιν κατασκευαζων. Ει γαρ μη αυτος ην ο κριτης,
πως αν προς αυτους ειπε· Και τοτε ομολογησω αυτοις· Ἀποχωρειτε απ' εμου,
ουδεποτε εγνων υμας; Ουχι μονον εν τωι καιρωι της κρισεως, αλλ' ουδε τοτε, ηνικα
εθαυματουργειτε, φησι. ∆ια τουτο και τοις μαθηταις ελεγε· Μη χαιρετε, οτι τα
δαιμονια υμιν υποτασσεται, αλλ' οτι τα ονοματα υμων γεγραπται εν τοις ουρανοις.
Και πανταχου πολλην κελευει του βιου σπουδην ποιεισθαι. Ου γαρ εστιν ανθρωπον
ορθως βιουντα, και παντων απηλλαγμενον των παθων, περιοφθηναι ποτε· αλλα καν
πλανωμενος τυχηι, ταχεως αυτον ο Θεος προς την αληθειαν επισπασεται. Ἀλλ' εισι
τινες οι φασιν, οτι ψευδομενοι ουτοι ταυτα ελεγον· διοπερ ουδε εσωθησαν, φησιν.
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ουκουν το εναντιον ου βουλεται κατασκευαζει. Και γαρ βουλεται ενταυθα δειξαι, οτι
η πιστις ουδεν ισχυει χωρις εργων. Ειτα επιτεινων αυτα, προσεθηκε και τα σημεια·
δηλων οτι ου μονον η πιστις, αλλ' ουδε η των σημειων επιδειξις ονινησι τι τον
θαυματουργουντα αρετης χωρις. Ει δε μη εποιησαν, πως αν εδυνηθη τουτο συστηναι
ενταυθα; Ἄλλως δε ουδ' αν ετολμησαν, της κρισεως παρουσης, προς αυτον ταυτα
ειπειν. Και αυτη δε η αποκρισις, και το κατ' ερωτησιν λεγειν, δεικνυσιν αυτους
πεποιηκοτας. Ἐπειδη γαρ εναντιον τηι προσδοκιαι το τελος ειδον, και ενταυθα μεν
θαυμαστοι ησαν παρα πασι θαυματουργουντες, εκει δε ορωσιν εαυτους λοιπον
κολαζομενους, ως εκπλητ 57.322 τομενοι και θαυμαζοντες λεγουσι· Κυριε, ουχι εν
τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν; πως ουν ημας αποστρεφηι νυν; τι βουλεται το ξενον
και παραδοξον τουτο τελος; Ἀλλ' εκεινοι μεν θαυμαζουσιν, οτι τοιαυτα
θαυματουργησαντες εκολασθησαν· συ δε μη θαυμαζε. Ἡ γαρ χαρις πασα της του
δεδωκοτος δωρεας· εκεινοι δε ουδεν παρ' εαυτων εισηνεγκαν· διο και κολαζεσθαι
δικαιοι, οτι περι τον ουτω τιμησαντα, ως και αναξιοις δουναι την χαριν, αγνωμονες
γεγονασι και αναισθητοι. Τι ουν, φησιν, εργαζομενοι την ανομιαν, τοιαυτα εποιουν;
Τινες μεν φασιν, οτι ουκ εν τωι καιρωι, εν ωι ταυτα εθαυματουργουν, και ηνομουν,
αλλ' υστερον μετεβαλοντο, και την ανομιαν εποιουν. Ἀλλ' εαν τουτο ηι, παλιν το
σπουδαζομενον ουχ ισταται. Ὃ γαρ δειξαι εσπουδακε, τουτο εστιν· οτι ουτε πιστις,
ουτε θαυματα ισχυει, βιου μη παροντος· οπερ ουν και ο Παυλος ελεγεν· Ἐαν εχω
πιστιν, ωστε ορη μεθιστανειν, και ειδω τα μυστηρια παντα και πασαν την γνωσιν,
αγαπην δε μη εχω, ουδεν ειμι. Τινες ουν εισιν ουτοι; φησι. Πολλοι των
πιστευσαντων ελαβον χαρισματα, οιος ην ο τα δαιμονια εκβαλλων, και ουκ ων μετ'
αυτου, οιος ην ο Ἰουδας· και γαρ και ουτος, πονηρος ων, χαρισμα ειχε. Και εν τηι
Παλαιαι δε τουτο ευροι τις αν, εις αναξιους την χαριν ενεργησασαν πολλακις, ινα
ετερους ευεργετησηι. Ἐπειδη γαρ ου παντες προς παντα επιτηδειως ειχον, αλλ' οι μεν
ησαν βιου καθαρου, πιστιν δε ου τοσαυτην ειχον, οι δε τουναντιον· κακεινους δια
τουτων προτρεπει, ωστε πολλην επιδειξασθαι πιστιν, και τουτους δια της αφατου
ταυτης δωρεας ωστε γενεσθαι βελτιους εξεκαλειτο. βʹ. ∆ιο και μετα πολλης της
δαψιλειας την χαριν εδιδου. ∆υναμεις γαρ, φησι, πολλας εποιησαμεν. Ἀλλ'
ομολογησω αυτοις τοτε, οτι Ουκ οιδα υμας. Νυν μεν γαρ νομιζουσιν ειναι μοι φιλοι·
τοτε δε εισονται, οτι ουχ ως φιλοις εδωκα. Και τι θαυμαζεις ει ανδρασι πεπιστευκοσι
μεν εις αυτον, βιον δε ουκ εχουσι τηι πιστει συμβαινοντα, χαρισματα δεδωκεν, οπου
γε και εις τους αμφοτερων τουτων εκπεπτωκοτας ευρισκεται ενεργων; Και γαρ ο
Βαλααμ και πιστεως και πολιτειας αριστης αλλοτριος ην· αλλ' ομως ενηργησεν εις
αυτον η χαρις δια την ετερων οικονομιαν. Και ο Φαραω τοιουτος· αλλ' ομως
κακεινωι τα μελλοντα εδειξε. Και ο Ναβουχοδονοσορ παρανομωτατος, και τουτωι
παλιν τα μετα πολλας υστερον εσομενα γενεας απεκαλυψε. Και τωι παιδι παλιν τωι
εκεινου νικωντι τον πατερα τηι παρανομιαι, τα μελλοντα εδειξε, θαυμαστα και
μεγαλα οικονομων πραγματα. Ἐπει ουν και τοτε αρχας το κηρυγμα ειχε, και πολλην
εδει γενεσθαι της δυναμεως αυτου την επιδειξιν, πολλοι και των αναξιων δωρα
ελαμβανον. Ἀλλ' ομως απο των σημειων τουτων ουδεν εκερδαναν εκεινοι, αλλα και
μαλλον κολαζονται. ∆ιο και το φοβερον εκεινο ρημα ειπεν αυτοις· Ουδεποτε εγνων
υμας. Πολλους γαρ και εντευθεν ηδη μισει, και προ της κρισεως αποστρεφεται.
Φοβηθωμεν τοινυν, αγαπητοι, και πολλην επιμελειαν ποιησωμεθα βιου, μηδε
νομιζωμεν ελαττον εχειν, επειδη σημεια ου ποιουμεν νυν. Ουδεν γαρ εκ τουτου
πλεον εσται ημιν ποτε, ωσπερ ουν ουδε ελαττον εκ του μη ποιειν, εαν αρετης επιμε
57.323 λωμεθα πασης. Των μεν γαρ σημειων αυτοι οφειλεται εσμεν, του δε βιου και
των πραξεων τον Θεον εχομεν οφειλετην. Ἐπειδη τοινυν παντα απηρτισε, και περι
αρετης διελεχθη μετα ακριβειας απασης, και τους υποκρινομενους αυτην εδειξε
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαφορους οντας, τους τε νηστευοντας προς επιδειξιν και ευχομενους, τους τε εν
δοραι προβατων παραγενομενους, τους τε λυμαινομενους αυτην, ους και χοιρους και
κυνας εκαλεσε, δεικνυς λοιπον ποσον μεν της αρετης και ενταυθα το κερδος, ποσον
δε της κακιας το βλαβος, φησι· Πας ουν οστις ακουει μου τους λογους τουτους, και
ποιει αυτους, ομοιωθησεται ανδρι φρονιμωι. α μεν γαρ οι μη ποιουντες, καν σημεια
εργαζωνται, πεισονται, ακηκοατε· δει δε υμας ειδεναι, και τινων οι πειθομενοι τοις
ειρημενοις απασιν απολαυσονται, ουκ εν τωι μελλοντι αιωνι μονον, αλλα και
ενταυθα. Πας γαρ, φησιν, οστις ακουει μου τους λογους τουτους, και ποιει αυτους,
ομοιωθησεται ανδρι φρονιμωι. Ειδες πως ποικιλλει τον λογον, ποτε μεν λεγων, Ου
πας ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, και εαυτον εκκαλυπτων· ποτε δε λεγων, Ὁ ποιων το
θελημα του Πατρος μου· και παλιν κριτην εαυτον εισαγων· Πολλοι γαρ ερουσι μοι εν
εκεινηι τηι ημεραι, Κυριε, Κυριε, ου τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν; Και ερω· Ουκ
οιδα υμας. Και ενταυθα παλιν δεικνυσιν εαυτον την εξουσιαν εχοντα του παντος· διο
και ελεγεν· Ὅστις ακουει μου τους λογους τουτους. Ἐπειδη γαρ παντα περι των
μελλοντων διελεχθη, και βασιλειαν λεγων, και μισθον αφατον, και παρακλησιν, και
οσα τοιαυτα, βουλεται και εντευθεν αυτοις δουναι τους καρπους, και δειξαι ποση και
κατα τον παροντα βιον η ισχυς της αρετης. Τις ουν εστιν η ισχυς; Το μετα ασφαλειας
ζηιν, το μηδενι των δεινων ευχειρωτον ειναι, το παντων ανωτερον εσταναι των
επηρεαζοντων· ου τι γενοιτ' αν ισον; Τουτο γαρ ουδε αυτος ο το διαδημα
περικειμενος εαυτωι κατασκευασαι δυναιτ' αν, αλλ' ο αρετην μετιων. Αυτος γαρ
μονος μετα πολλης κεκτηται της περιουσιας, εν τωι των παροντων ευριπωι
πραγματων πολλης απολαυων γαληνης. Το γαρ δη θαυμαστον τουτο εστιν, οτι ουκ
ευδιας ουσης, αλλα σφοδρου του χειμωνος, και πολλης της ταραχης, και συνεχων
των πειρασμων, αυτος ουδε μικρον σαλευθηναι δυναται. Κατεβη γαρ η βροχη, φησιν,
ηλθον οι ποταμοι, επνευσαν οι ανεμοι, και προσεπεσον τηι οικιαι εκεινηι, και ουκ
επεσε· τεθεμελιωτο γαρ επι την πετραν· βροχην ενταυθα και ποταμους και ανεμους
μεταφορικως τας ανθρωπινας λεγων συμφορας και δυσπραγιας, οιον συκοφαντιας,
επιβουλας, πενθη, θανατους, οικειων αποβολας, αλλοτριων επηρειας, παντα οσα αν
ειποι τις τα εν τωι βιωι κακα. Ἀλλ' ουδενι εικει, φησιν, η τοιαυτη ψυχη· το δε αιτιον,
οτι επι της πετρας τεθεμελιωται. Πετραν δε την ασφαλειαν της εαυτου διδασκαλιας
καλει. Και γαρ πετρας ισχυροτερα τα προσ 57.324 ταγματα, υψηλοτερον παντων
ποιουντα των ανθρωπινων κυματων. Ὁ γαρ ταυτα μετα ακριβειας φυλαττων, ουκ
ανθρωπων περιεσται μονον επηρεαζοντων, αλλα και αυτων των δαιμονων
επιβουλευοντων αυτωι. γʹ. Και οτι ου κομπος τα ειρημενα, μαρτυς ημιν ο Ἰωβ, πασας
δεξαμενος του διαβολου τας προσβολας, και μεινας ακινητος· μαρτυρησειαν δ' αν
και οι αποστολοι, των κυματων της οικουμενης προσρηγνυμενων αυτοις, και δημων
και τυραννων, και οικειων και αλλοτριων, και δαιμονων και διαβολου, και πασης
μηχανης κινηθεισης, πετρας στεῤροτερον σταντες, και ταυτα παντα διαλυσαντες. Τι
τοινυν του βιου τουτου μακαριωτερον γενοιτ' αν; Τουτο γαρ ου πλουτος, ου
σωματος ισχυς, ου δοξα, ου δυναστεια, ουκ αλλο ουδεν υποσχεσθαι δυνησεται, αλλ'
η της αρετης κτησις μονη. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι βιον ευρειν ετερον κακων
ελευθερον απαντων, αλλ' η τουτον μονον. Και μαρτυρες υμεις, οι τας εν τοις
βασιλειοις ειδοτες επιβουλας, οι τους θορυβους και τας ταραχας τας εν ταις των
πλουτουντων οικιαις. Ἀλλ' ουκ εν τοις αποστολοις τοιουτον ουδεν. Τι ουν; ουδεν
γεγονε τοιουτον, ουδε επαθον τι δεινον παρ' ουδενος εκεινοι; Το γαρ θαυμαστον
τουτο μαλιστα παντων εστιν, οτι πολλας μεν υπεμειναν επιβουλας, και πολλοι
κατεῤραγησαν επ' αυτων οι χειμωνες, την δε ψυχην αυτων ου περιετρεψαν, ουδε εις
αθυμιαν ενεβαλον· αλλα γυμνοις σωμασι παλαιοντες εκρατησαν και περιεγενοντο.
Και συ τοινυν, εαν θεληις ταυτα ποιειν μετα ακριβειας, παντων καταγελασηι. Καν γαρ
 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηις ωχυρωμενος τηι των παραινεσεων τουτων φιλοσοφιαι, ουδεν σε λυπησαι
δυνησεται. Τι γαρ σε βλαψει ο βουλομενος επιβουλευειν; Χρηματα σου αφαιρησεται;
Ἀλλα και προ της απειλης της εκεινου εκελευσθης αυτων καταφρονειν, και μετα
τοσαυτης απεχεσθαι της υπερβολης, ως μηδε παρα του ∆εσποτου τι ποτε τοιουτον
αιτειν. Ἀλλ' εις δεσμωτηριον εμβαλλει; Ἀλλα προ του δεσμωτηριου ουτω ζηιν
εκελευσθης, ως και παντι εσταυρωσθαι τωι κοσμωι. Ἀλλα λεγει κακως; Ἀλλα και
ταυτης απηλλαξε σε της οδυνης ο Χριστος, πολυν σοι απονητι της ανεξικακιας
επαγγελλομενος μισθον, και ουτω σε καθαρον της εντευθεν οργης και λυπης
ποιησας, ως και κελευσαι υπερ εχθρων ευχεσθαι. Ἀλλ' ελαυνει και μυριοις σε
περιβαλλει κακοις; Ἀλλα λαμπροτερον σοι ποιει τον στεφανον. Ἀλλ' αναιρει και
κατασφαττει; Και δια τουτο τα μεγιστα σε ωφελει παλιν, τα των μαρτυρων σοι
επαθλα κατασκευαζων, και ταχυτερον εις τον ακυμαντον λιμενα παραπεμπων, και
μειζονος αμοιβης υποθεσιν σοι παρεχων, και την κοινην δικην πραγματευεσθαι σε
παρασκευαζων. Ὃ δη και μαλιστα παντων εστι θαυμαστοτερον· οτι ου μονον ουδεν
παραβλαπτουσιν οι επιβουλευοντες, αλλα και ευδοκιμωτερους ποιουσι τους
επηρεαζομενους. Ου τι γενοιτ' αν ισον, τοιουτον ελεσθαι βιον, οιος μονος ουτος
εστιν; Ἐπειδη 57.325 γαρ ειπε στενην και τεθλιμμενην την οδον, καντευθεν
παραμυθουμενος τους πονους, δεικνυσι πολλην αυτης ουσαν την ασφαλειαν,
πολλην την ηδονην, ωσπερ ουν και της εναντιας πολλην την σαθροτητα και την
ζημιαν. Καθαπερ γαρ της αρετης καντευθεν εδειξε τα επαθλα, ουτω και της κακιας
τα επιχειρα. Και γαρ οπερ αει λεγω, τουτο και νυν ερω, δι' αμφοτερων πανταχου
κατασκευαζει των ακροατων την σωτηριαν, δια τε του ζηλου της αρετης, δια τε του
της κακιας μισους. Ἐπειδη γαρ εμελλον τινες ειναι, τα μεν λεγομενα θαυμαζοντες,
την δε δια των εργων ου παρεχοντες επιδειξιν, προκαταλαμβανων αυτους φοβει
λεγων, οτι ει και καλα τα ειρημενα, ουκ αρκει εις ασφαλειαν η ακροασις, αλλα δει
και της δια των εργων υπακοης, και το παν εν τουτωι μαλιστα εστι. Και ενταυθα
καταλυει τον λογον, τον φοβον αυτοις ενακμαζοντα αφεις. Ὥσπερ γαρ επι της
αρετης ουκ απο των μελλοντων προετρεψε μονον, βασιλειαν ειπων, και ουρανους,
και μισθον αφατον, και παρακλησιν, και τα μυρια αγαθα αλλα και απο των
παροντων, το στεῤρον και ακινητον ενδειξαμενος της πετρας· ουτω και επι της
κακιας ουκ απο των προσδοκωμενων φοβει μονον, οιον του κοπτομενου δενδρου,
και του πυρος του ασβεστου, και του μη εισελθειν εις την βασιλειαν, και του λεγειν,
Ουκ οιδα υμας· αλλα και απο των παροντων, της πτωσεως λεγω της κατα την οικιαν.
∆ιο και εμφαντικωτερον τον λογον εποιησεν, επι παραβολης αυτο γυμναζων. Ουδε
γαρ ην ειπειν ισον, οτι αχειρωτος εσται ο εναρετος, και ευαλωτος ο πονηρος, και
πετραν θειναι, και οικιαν, και ποταμους, και βροχην, και ανεμον, και οσα τοιαυτα.
Και πας ο ακουων μου τους λογους τουτους, φησι, και μη ποιων αυτους,
ομοιωθησεται ανδρι μωρωι, οστις ωικοδομησε την οικιαν αυτου επι την ψαμμον.
Καλως δε μωρον εκαλεσε τουτον. Τι γαρ αν γενοιτο ανοητοτερον του οικιαν
οικοδομουντος επι της ψαμμου, και τον μεν πονον υπομενοντος, του δε καρπου και
της αναπαυσεως αποστερουμενου, και αντι τουτου κολασιν υπομενοντος; Ὅτι γαρ
και οι κακιαν μετιοντες καμνουσι, παντι που δηλον εστι· και γαρ και ο αρπαξ, και ο
μοιχος, και ο συκοφαντης πολλα πονουσι και ταλαιπωρουνται, ωστε την αυτων
κακιαν εις τελος αγαγειν· αλλ' ου μονον ουδεν απο των πονων τουτων καρπουνται
το κερδος, αλλα και πολλην υπομενουσι την ζημιαν. Ἐπει και ο Παυλος τουτο
αινιττομενος ελεγεν· Ὁ σπειρων εις την σαρκα αυτου, εκ της σαρκος αυτου θερισει
φθοραν. Τουτωι εοικασι και οι επι της ψαμμου οικοδομουντες· οιον οι επι πορνειαι, οι
επι ασελγειαι, οι επι μεθηι, οι επι θυμωι, οι επι τοις αλλοις απασι. δʹ. Τοιουτος ην ο
Ἀχααβ, αλλ' ου τοιουτος ο Ἠλιας. Και γαρ παραλληλα θεντες την αρετην και την
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακιαν, ακριβεστερον εισομεθα το διαφορον. Ὁ μεν γαρ επι της πετρας ωικοδομησεν,
ο δε επι της ψαμμου· διο και βασιλευς ων εδεδοικει και ετρεμε τον προφητην, τον
την μηλωτην εχοντα μονον. Τοιουτοι οι Ἰουδαιοι, αλλ' ουχ οι αποστολοι· διο και
ολιγοι οντες και δεδεμενοι, της πετρας ενεδεικνυντο το στεῤρον· εκεινοι δε και
πολλοι και ωπλισμενοι, της ψαμμου το ασθενες. Και γαρ ελεγον· Τι ποιησομεν τοις
ανθρωποις τουτοις; Ὁραις εν αποριαι οντας, ου τους υποχειριους και δεδεμενους,
57.326 αλλα τους κατεχοντας και δεσμευοντας; ου τι γενοιτ' αν καινοτερον; Συ
κατεχεις και διαπορεις; Και μαλα εικοτως. Ἐπειδη γαρ επι της ψαμμου παντα
ωικοδομησαν, δια τουτο και ασθενεστεροι παντων ησαν. ∆ια τουτο και παλιν ελεγον·
Τι ποιειτε βουλομενοι επαγαγειν εφ' ημας το αιμα του ανθρωπου τουτου; Τι φησι; Συ
μαστιζεις, και συ φοβηι; συ επηρεαζεις, και συ δεδοικας; συ κρινεις, και συ τρεμεις;
Ουτως ασθενης η κακια. Ἀλλ' ουχ οι αποστολοι ουτως· αλλα πως; Ου δυναμεθα
ημεις α ειδομεν και ηκουσαμεν μη λαλειν. Ειδες φρονημα υψηλον; ειδες πετραν
κυματων καταγελωσαν; ειδες οικιαν ασειστον; Και το δη θαυμαστοτερον, οτι ου
μονον ουδε εγινοντο αυτοι δειλοι δι' ων επεβουλευοντο, αλλ' οτι και πλειον
ελαμβανον θαρσος, κακεινους εις μειζονα ενεβαλον αγωνιαν. Και γαρ ο τον
αδαμαντα πληττων, αυτος εστιν ο πληττομενος· και ο τα κεντρα λακτιζων, αυτος
εστιν ο κεντουμενος, και τα χαλεπα δεχομενος τραυματα· και ο τοις εναρετοις
επιβουλευων, αυτος εστιν ο κινδυνευων. Ἡ γαρ κακια τοσουτωι μαλλον ασθενεστερα
γινεται, οσωιπερ αν προς την αρετην παραταττηται. Και καθαπερ ο πυρ εν ιματιωι
δεσμων, την μεν φλογα ουκ εσβεσε, το δε ιματιον εδαπανησεν· ουτως ο τοις
εναρετοις επηρεαζων, και κατεχων, και δεσμευων, εκεινους μεν λαμπροτερους
ειργασατο, εαυτον δε ηφανισε. Και γαρ οσα αν δεινα παθηις επιεικως ζων, τοσουτωι
γεγονας ισχυροτερος· οσωι γαρ τιμωμεν φιλοσοφιαν, τοσουτωι μαλλον ουδενος
δεησομεθα· και οσωι αν μηδενος δεηθωμεν, τοσουτωι μαλλον ισχυροι γινομεθα και
παντων ανωτεροι. Τοιουτος ην ο Ἰωαννης· διο εκεινον μεν ουδεις ελυπει, αυτος δε
ελυπει τον Ἡρωδην· και ο μεν μηδεν εχων, κατεξανεστη του κρατουντος· ο δε
διαδημα και αλουργιδα και μυριαν φαντασιαν περιβεβλημενος, τρεμει και δεδοικε
τον παντων γεγυμνωμενον, και ουδε αποτετμημενον την κεφαλην αδεως ιδειν
εδυνατο. Ὅτι γαρ και μετα τελευτην ακμαζοντα ειχε τον φοβον, ακουσον τι φησιν·
Ουτος εστιν ο Ἰωαννης, ον ανειλον εγω. Το δε, Ἀνειλον, ουκ επαιρομενου ην, αλλα
τον φοβον παραμυθουμενου, και πειθοντος την ψυχην την ταραττομενην
αναμνησθηναι, οτι αυτος αυτον εσφαξε. Τοσαυτη της αρετης η ισχυς, οτι και μετα
τελευτην των ζωντων εστι δυνατωτερα. ∆ια δη τουτο και ηνικα εζη, οι τα πολλα
κεκτημενοι χρηματα προς αυτον ερχομενοι ελεγον· Τι ποιησομεν; Τοσαυτα εχετε,
και παρα του μηδεν εχοντος βουλεσθε μαθειν της υμετερας ευημεριας την οδον;
παρα του πενητος οι πλουτουντες; παρα του μηδε οικιαν εχοντος οι στρατευομενοι;
Τοιουτος και ο Ἠλιας ην· διο και μετα της αυτης παῤρησιας τωι δημωι διελεγετο. Ὁ
μεν γαρ ελεγε, Γεννηματα εχιδνων· ουτος δε, Ἕως ποτε χωλανειτε επ' αμφοτεραις
ταις ιγνυαις υμων; Και ο μεν ελεγεν, Ἐφονευσας και εκληρονομησας· ο δε ελεγεν,
Ουκ εξεστι σοι εχειν την γυναικα Φιλιππου του αδελφου σου. Ειδες την πετραν; ειδες
την ψαμμον; πως ευκολως καταπιπτει; πως εικει ταις συμφοραις; πως περιτρεπεται,
καν μετα βασιλεως, καν μετα πληθους ηι, καν μετα δυναστειας; Ἁπαντων γαρ τους
μετιοντας αυτην αναισθητοτερους ποιει. Και ουδε απλως καταπιπτει, αλλα μετα
πολλης της συμφορας. Και γαρ ην, φησιν, η πτωσις αυτης μεγαλη. Ουδε γαρ υπερ
των τυχοντων ο κινδυνος. αλλ' 57.327 υπερ ψυχης, υπερ εκπτωσεως ουρανων και
των αθανατων εκεινων αγαθων. Μαλλον δε και προ εκεινων, παντων αθλιωτερον ο
ταυτην διωκων βιωσεται βιον, αθυμιαις διηνεκεσι, δειλιαις, φροντισιν, αγωνιαις
συζων· οπερ ουν και τις σοφος αινιττομενος ελεγε· Φευγει ασεβης, ουδενος
 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διωκοντος. Οι γαρ τοιουτοι τας σκιας τρεμουσι, τους φιλους υποπτευουσι, τους
εχθρους, τους οικετας, τους ειδοτας, τους ουκ ειδοτας αυτους, και προ της κολασεως
ενταυθα την εσχατην τινουσι κολασιν. Και ταυτα παντα δηλων ο Χριστος ελεγε· Και
ην η πτωσις αυτης μεγαλη· εις το προσηκον τελος κατακλειων τα καλα ταυτα
παραγγελματα, και τους 57.328 σφοδρα απιστους πειθων και απο των παροντων
φευγειν κακιαν. Ει γαρ και μειζων ο περι των μελλοντων λογος, αλλα τους
παχυτερους ουτος μαλλον ικανος κατασχειν, και απαγαγειν της πονηριας. ∆ιο και
εις αυτο κατεληξεν, ωστε εναυλον ειναι την ωφελειαν αυτοις. Παντα τοινυν ταυτα
συνειδοτες, και τα παροντα και τα μελλοντα, φυγωμεν κακιαν, ζηλωσωμεν αρετην,
ινα μη ματην μηδε εικη καμνωμεν, αλλα και της ενταυθα απολαυσωμεν ασφαλειας,
και της εκει μετασχωμεν δοξης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.327 ΟΜΙΛΙΑ ΚΕʹ. Και εγενετο, οτε ετελεσεν ο Ἰησους τους λογους του τους,
εξεπλησσοντο οι οχλοι επι τηι διδαχηι αυτου.
αʹ. Και μην ακολουθον ην αλγειν αυτους προς το φορτικον των ειρημενων,
και ναρκαιν προς το υψος των επιτεταγμενων· νυν δε τοσαυτη η ισχυς του
διδασκοντος ην, ως πολλους αυτων και ελειν, και εις θαυμα μεγιστον εμβαλειν, και
πεισαι δια την ηδονην των ειρημενων, μηδε παυομενου του λεγειν αποστηναι
λοιπον. Ουδε γαρ επειδη εκ του ορους κατεβη, απεστησαν οι ακροαται, αλλα και
ουτω το θεατρον απαν ηκολουθησε· τοσουτον ενεθηκεν αυτοις των ειρημενων
ερωτα. Ἐξεπλησσοντο δε αυτου μαλιστα την εξουσιαν. Ου γαρ εις ετερον αναφερων,
ως ο προφητης και Μωυσης, ελεγεν απερ ελεγεν, αλλα πανταχου εαυτον
ενδεικνυμενος ειναι τον το κυρος εχοντα. Και γαρ νομοθετων συνεχως προσετιθει·
Ἐγω δε λεγω υμιν. Και της ημερας αναμιμνησκων εκεινης, εαυτον εδεικνυ τον
δικαζοντα ειναι, και δια των κολασεων, και δια των τιμων. Καιτοι και εντευθεν
θορυβηθηναι εικος ην. Ει γαρ δια των εργων ορωντες επιδεικνυμενον αυτον την
εξουσιαν ελιθαζον οι γραμματεις και ηλαυνον· οπου ρηματα ην μονον τουτο
εμφαινοντα, πως ουκ εικος ην αυτους σκανδαλιζεσθαι, και μαλιστα οποτε εν
προοιμιοις ταυτα ελεγετο, και πριν η πειραν αυτον δεδωκεναι της εαυτου δυναμεως;
Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων επασχον· οταν γαρ ψυχη και διανοια ευγνωμων ηι, ραιδιως
πειθεται τοις της αληθειας λογοις. ∆ια δη τουτο εκεινοι μεν, και των σημειων
ανακηρυττοντων αυτου την δυναμιν, εσκανδαλιζοντο· ουτοι δε λογων ψιλων
ακουοντες, επειθοντο και ηκολουθουν. Τουτο γουν και ο ευαγγελιστης αινιττομενος
ελεγεν, οτι Ἠκολουθησαν αυτωι οχλοι πολλοι· ουχι των αρχοντων τινες, ουδε των
γραμματεων, αλλ' οσοι κακιας ησαν απηλλαγμενοι, και γνωμην ειχον αδεκαστον.
∆ια παντος δε του Ευαγγελιου τουτους οραις αυτωι προσηλωμενους. Και γαρ ηνικα
ελεγε, μετα σιγης ηκουον, ουδεν παρεμβαλλοντες, ουδε διακοπτοντες την
ακολουθιαν, ουδε αποπειρωμενοι και λαβην επιθυμουντες ευρειν, καθαπερ οι
Φαρισαιοι· και μετα την δημηγοριαν ηκολουθουν παλιν θαυμαζοντες. Συ δε μοι
σκοπει του ∆εσποτου την συνεσιν, πως ποικιλλει την ωφελειαν των παροντων, απο
θαυματων εις λογους εμβαινων, και παλιν 57.328 απο της των λογων διδασκαλιας
εις θαυματα μεταβαινων. Και γαρ πριν η αναβηναι εις το ορος, πολλους εθεραπευσε,
προοδοποιων τοις λεγομενοις· και μετα το την μακραν ταυτην απαρτισαι
δημηγοριαν, παλιν επι θαυματα ερχεται, βεβαιων εκ των γινομενων τα ειρημενα.
Ἐπειδη γαρ ως εξουσιαν εχων εδιδασκεν, ινα μη νομισθηι κομπος ειναι και
αυθαδιασμος ουτος της διδασκαλιας ο τροπος, και εν τοις εργοις το αυτο τουτο ποιει,
 
 

173

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως εξουσιαν εχων θεραπευειν, ινα μηκετι θορυβωνται ορωντες αυτον ουτω
διδασκοντα, οποτε και τα θαυματα ουτως εποιει. Καταβαντι γαρ αυτωι απο του
ορους, προσηλθε λεπρος λεγων· Κυριε, εαν θεληις, δυνασαι με καθαρισαι. Πολλη η
συνεσις και η πιστις του προσελθοντος. Ου γαρ διεκοψε την διδασκαλιαν, ουδε ετεμε
το θεατρον, αλλ' ανεμεινε τον προσηκοντα καιρον, και καταβαντι αυτωι
προσερχεται. Και ουχ απλως, αλλα μετα πολλης της θερμοτητος, και προ των
γονατων αυτον παρακαλει, ως ετερος φησιν ευαγγελιστης, και μετα γνησιας της
πιστεως, και της προσηκουσης περι αυτου δοξης. Ουδε γαρ ειπεν, Ἐαν αξιωσηις τον
Θεον· ουδε, Ἐαν ευξηι· αλλ', Ἐαν θεληις, δυνασαι μεκαθαρισαι. Ουδε ειπε· Κυριε,
καθαρισον· αλλ' αυτωι το παν επιτρεπει, και Κυριον ποιει της διορθωσεως, και την
εξουσιαν αυτωι μαρτυρει απασαν. Τι ουν, φησιν, ει εσφαλμενη η δοξα του λεπρου ην;
Καταλυσαι αυτην εχρην, και επιτιμησαι, και διορθωσαι. Ἆρ' ουν τουτο εποιησεν;
Ουδαμως, αλλα και τουναντιον απαν, και συνιστησι και βεβαιοι το ειρημενον. ∆ια
τοι τουτο ουδε ειπε, Καθαρθητι· αλλα, Θελω, καθαρισθητι· ινα μηκετι της υπονοιας
της εκεινου, αλλα της γνωμης της αυτου το δογμα γενηται. Ἀλλ' ουχ οι αποστολοι
ουτως· αλλα πως; Ἐπειδη ο δημος εξεπληττετο απας, ελεγον· Τι προσεχετε ημιν, ως
ιδιαι δυναμει η εξουσιαι πεποιηκοσι του περιπατειν αυτον; Ὁ δε ∆εσποτης, καιτοι
πολλα μετρια φθεγξαμενος πολλακις, και καταδεεστερα της αυτου δοξης, ωστε
πηξαι το δογμα ενταυθα των εκπληττομενων αυτον επι τηι εξουσιαι τι φησι; Θελω,
καθαρισθητι. Καιτοι τοσαυτα και τηλικαυτα ποιησας σημεια, ουδαμου φαινεται
τουτο ειρηκως το ρημα. Ἐνταυθα μεντοι ωστε κυρωσαι την υπονοιαν και του δημου
παντος και του λεπρου την περι της εξουσιας, δια τουτο προσεθηκε, Θελω. Και ουκ
ειπε μεν τουτο, 57.329 ουκ εποιησε δε· αλλα και το εργον ευθεως ηκολουθησεν. Ει δε
μη καλως ελεγεν, αλλα βλασφημια ην το ειρημενον, εδει διακοπηναι το εργον. Νυνι
δε και ειξεν η φυσις επιταττομενη, και μετα του προσηκοντος ταχους, και μειζονος η
ο ευαγγελιστης ειπε. Και γαρ το, ευθεως, πολυ βραδυτερον εστι του ταχους του κατα
το εργον γεγενημενου. Ουχ απλως δε ειπε, Θελω, καθαρισθητι· αλλα και την χειρα
εκτεινας ηψατο· ο δη μαλιστα αξιον ζητησεως. Τινος γαρ ενεκεν θεληματι καθαιρων
αυτον και λογωι, την της χειρος προσεθηκεν αφην; Ἐμοι δοκει δι' ουδεν ετερον, αλλ'
ινα δειξηι και εντευθεν, οτι ουχ υποκειται τωι νομωι, αλλ' επικειται· και οτι τωι
καθαρωι λοιπον ουδεν ακαθαρτον. ∆ια δη τουτο Ἑλισσαιος μεν ουδε εωρα τον
Νεεμαν, αλλα και σκανδαλισθεντα ιδων, επειδη μη εξηλθε και ηψατο, τηρων του
νομου την ακριβειαν, οικοι μενει, και πεμπει προς τον Ἰορδανην αυτον λουσομενον.
Ὁ δε ∆εσποτης, δεικνυς οτι ουχ ως δουλος, αλλ' ως κυριος θεραπευει, και απτεται.
Ου γαρ η χειρ απο της λεπρας εγενετο ακαθαρτος, αλλα το σωμα το λεπρον απο της
χειρος της αγιας καθιστατο καθαρον. Ου γαρ δη μονον σωματα παρεγενετο
θεραπευσων, αλλα και ψυχην εις φιλοσοφιαν εναξων. Ὥσπερ ουν χερσιν ανιπτοις
εσθιειν ουκετι λοιπον εκωλυσε, τον αριστον εκεινον εισαγων νομον, τον περι της
των βρωματων αδιαφοριας· ουτω δη και ενταυθα λοιπον παιδευων, οτι της ψυχης
επιμελεισθαι χρη, και των εξωθεν απαλλαγεντας καθαρμων εκεινην αποσμηχειν,
και την αυτης λεπραν δεδοικεναι μονην, οπερ εστιν αμαρτια (το γαρ λεπρον ειναι
ουδεν κωλυμα εις αρετην)· πρωτος αυτος απτεται του λεπρου, και ουδεις εγκαλει.
Ουδε γαρ ην διεφθαρμενον το δικαστηριον, ουδε υπο φθονου κατεχομενοι οι θεαται.
∆ια τουτο ου μονον ουκ επεσκηψαν, αλλα και εξεπλαγησαν το θαυμα, και
παρεχωρησαν, απο τε των ειρημενων, απο τε των γινομενων την αμηχανον αυτου
δυναμιν προσκυνησαντες. Θεραπευσας τοινυν αυτου το σωμα, κελευει μηδενι ειπειν,
αλλα δειξαι εαυτον τωι ιερει, και προσενεγκειν το δωρον, ο προσεταξε Μωυσης, εις
μαρτυριον αυτοις. Τινες μεν ουν φασιν, οτι δια τουτο εκελευσε μηδενι ειπειν, ινα μη
κακουργησωσι περι την διακρισιν του καθαρμου, σφοδρα ανοητως τουτο
 
 

174

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποπτευοντες. Ου γαρ ουτως εκαθηρεν, ως και αμφισβητησιμον ειναι τον καθαρμον·
αλλα μηδενι ειπειν κελευει, διδασκων το ακομπαστον και αφιλοτιμον. Καιτοιγε
ᾔδει, οτι ου πεισθησεται εκεινος, αλλ' ανακηρυξει τον ευεργετην· αλλ' ομως το
αυτου ποιει. Πως ουν αλλαχου κελευει ειπειν; φησιν. Ουχι εαυτωι περιπιπτων, ουδε
εναντιουμενος, αλλα παιδευων ευγνωμονας ειναι. Ουδε γαρ εκει ανακηρυττειν
εαυτον εκελευσεν, αλλα δουναι δοξαν τωι Θεωι· δια μεν του λεπρου τουτου ατυφους
ημας παρασκευαζων και ακενοδοξους, δια δε εκεινου, ευχαριστους και ευγνωμονας
ειναι, και παιδευων πανταχου των γινομενων την ευφημιαν αναφερειν τωι ∆εσποτηι.
Ἐπειδη γαρ ως τα πολλα οι ανθρωποι νοσουντες μεν μεμνηνται του Θεου, της δε
αῤρωστιας απαλλαγεντες ραιθυμοτεροι γινονται, κελευων διηνεκως και νοσουντας
και υγιαινοντας προσεχειν τωι ∆εσποτηι, φησι· ∆ος δοξαν τωι Θεωι. 57.330 Τινος δε
ενεκεν και δειξαι εαυτον εκελευσε τωι ιερει, και δωρον προσενεγκειν; Παλιν τον
νομον ενταυθα αναπληρων. Ουδε γαρ πανταχου αυτον παρελυεν, ουδε πανταχου
εφυλαττεν· αλλα ποτε μεν τουτο εποιει, ποτε δε εκεινο· τουτωι μεν τηι μελλουσηι
φιλοσοφιαι προοδοποιων, εκεινωι δε την αναισχυντον των Ἰουδαιων τεως κατεχων
γλωτταν, και συγκαταβαινων αυτων τηι ασθενειαι. Και τι θαυμαζεις, ειγε εν
προοιμιοις αυτος τουτο εποιησεν, οπου γε και οι αποστολοι μετα το κελευσθηναι εις
τα εθνη απελθειν, και τας θυρας ανοιγηναι της κατα την οικουμενην διδασκαλιας,
και τον νομον εγκλεισθηναι, και ανανεωθηναι τα πραγματα, και τα παλαια
αναπαυσασθαι απαντα, φαινονται ποτε μεν τηρουντες τον νομον, ποτε δε αυτον
παρατρεχοντες; Και τι τουτο, φησι, προς την του νομου συντελει φυλακην, το ειπειν,
∆ειξον σεαυτον τωι ιερει; Ου το τυχον. Και γαρ νομος ην παλαιος, τον λεπρον
καθαρθεντα μη εαυτωι την δοκιμασιαν επιτρεπειν του καθαρισμου, αλλα φαινεσθαι
τωι ιερει, και τοις οφθαλμοις τοις εκεινου παρεχειν την αποδειξιν, και απο της
ψηφου ταυτης εγκρινεσθαι τοις καθαροις. Ει γαρ μη ειπεν ο ιερευς, οτι κεκαθαρται ο
λεπρος, ετι μετα των ακαθαρτων εμενεν εξω της παρεμβολης. ∆ιο φησι, ∆ειξον
σεαυτον τωι ιερει, και προσενεγκε το δωρον, ο προσεταξε Μωυσης. Ουκ ειπεν, Ὃ
προστασσω εγω· αλλα τεως παραπεμπει τωι νομωι, πανταχοθεν αποῤραπτων αυτων
τα στοματα. Ἵνα γαρ μη λεγωσιν, οτι των ιερεων την δοξαν ηρπασε, το μεν εργον
αυτος επληρωσε, την δε δοκιμασιαν εκεινοις επετρεψε, και κριτας αυτους εκαθισε
των οικειων θαυματων. Τοσουτον γαρ απεχω μαχεσθαι, φησιν, η Μωυσηι, η τοις
ιερευσιν, οτι και τους παρ' εμου ευεργετηθεντας εις το πειθεσθαι εκεινοις εναγω. Τι
δε εστιν, εις μαρτυριον αυτοις; Εις ελεγχον, εις αποδειξιν, εις κατηγοριαν, εαν
αγνωμονωσιν. Ἐπειδη γαρ ελεγον, Ὡς πλανον και απατεωνα διωκομεν, ως αντιθεον
και παρανομον· συ μοι μαρτυρησεις, φησι, κατ' εκεινον τον καιρον, οτι ου
παρανομος εγω. Και γαρ θεραπευσας σε παραπεμπω τωι νομωι και τηι των ιερεων
δοκιμασιαι· οπερ τιμωντος ην τον νομον, και θαυμαζοντος τον Μωυσεα, και ουκ
εναντιουμενου τοις παλαιοις δογμασιν. Ει δε μηδεν εμελλον κερδαινειν, καντευθεν
μαλιστα την προς τον νομον αυτου καταμαθειν εστι τιμην, οτι και προειδως ουδεν
καρπωσομενους, τα αυτου παντα επληρου. Και γαρ προηιδει τουτο αυτο, και
προειπεν. Ουδε γαρ ειπεν, εις διορθωσιν αυτων, ουδε, εις διδασκαλιαν· αλλ', εις
μαρτυριον αυτοις, τουτεστιν, εις κατηγοριαν, και εις ελεγχον, και εις μαρτυριαν, οτι
τα παρ' εμου παντα γεγονε· και προειδως αδιορθωτους μενοντας, ουδε ουτως
ενελιπον απερ ποιησαι εχρην· εκεινοι δε την οικειαν εμενον διατηρουντες κακιαν.
Τουτο γουν και αλλαχου φησι· Κηρυχθησεται το Ευαγγελιον τουτο εν ολωι τωι κοσμωι
εις μαρτυριον πασι τοις εθνεσι, και τοτε ηξει το τελος· τοις εθνεσι, τοις ουχ
υπακουουσι, τοις ου πειθομενοις. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, Και τινος ενεκεν πασι
κηρυττεις, ει μη παντες μελλουσι πειθεσθαι; ινα τα εμαυτου παντα φανω πεποιηκως,
και μηδεις εχηι μετα ταυτα εγκαλειν, ως ουκ ακηκοως. Καταμαρτυρησει γαρ αυτων
 
 

175

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτη η κη 57.331 ρυξις, και ουκ αν εχοιεν μετα ταυτα ειπειν, οτι Ουκ ηκουσαμεν·
προς γαρ τα περατα της οικουμενης ο λογος εξεβη της ευσεβειας. Ταυτα ουν
εννοουντες και ημεις, τα παρ' εαυτων απαντα πληρωμεν εις τους πλησιον, και τωι
Θεωι διαπαντος ευχαριστωμεν. Και γαρ ατοπον, εργωι της ευεργεσιας αυτου καθ'
εκαστην απολαυοντας την ημεραν, μηδε λογωι χαριν ομολογειν, και ταυτα της
ομολογιας παλιν ημιν την ωφελειαν φερουσης. Ουδε γαρ αυτος δειται των
ημετερων τινος, αλλ' ημεις δεομεθα των εκεινου απαντων. Και γαρ η ευχαριστια
εκεινωι μεν ουδεν προστιθησιν, ημας δε οικειοτερους αυτωι κατασκευαζει. Ει γαρ
ανθρωπων εις μνημην λαβοντες ευεργεσιας, θερμαινομεθα μειζονως τωι φιλτρωι·
πολλωι μαλλον του ∆εσποτου μεμνημενοι διηνεκως των κατορθωματων των εις
ημας, σπουδαιοτεροι προς τας εντολας τας εκεινου εσομεθα. ∆ια τουτο και ο Παυλος
ελεγεν· Ευχαριστοι γινεσθε. Φυλακη γαρ ευεργεσιας αριστη η της ευεργεσιας μνημη,
και διηνεκης ευχαριστια. ∆ια δη τουτο και τα φρικωδη μυστηρια, και πολλης
γεμοντα της σωτηριας, τα καθ' εκαστην τελουμενα συναξιν, Ευχαριστια καλειται, οτι
πολλων εστιν ευεργετηματων αναμνησις, και το κεφαλαιον της του Θεου προνοιας
ενδεικνυται, και δια παντων παρασκευαζει ευχαριστειν. Ει γαρ το γεννηθηναι εκ
παρθενου θαυμα μεγα, και εκπληττομενος ο ευαγγελιστης ελεγε, Τουτο δε ολον
γεγονε· το και σφαγηναι που θησομεν; ειπε μοι. Ει γαρ το γεννηθηναι τουτο ολον
καλειται, το σταυρωθηναι, και το αιμα εκχειν, και το εαυτον δουναι ημιν εις
εστιασιν και ευωχιαν πνευματικην, τι αν κληθειη; Ευχαριστωμεν τοινυν αυτωι
διηνεκως, και ρηματων και εργων των ημετερων προηγεισθω τουτο. Ευχαριστωμεν
δε μη υπερ των οικειων μονων, αλλα και υπερ των αλλοτριων αγαθων· ουτω γαρ
και την βασκανιαν ανελειν δυνησομεθα, και την αγαπην επισφιγξαι και
γνησιωτεραν ποιησαι. Ουδε γαρ δυνησηι βασκηναι λοιπον εκεινοις, υπερ ων
ευχαριστεις τωι ∆εσποτηι. ∆ιο δη και ο ιερευς υπερ της οικουμενης, υπερ των
προτερων, υπερ των νυν, υπερ των γενηθεντων εμπροσθεν, υπερ των μετα ταυτα
εσομενων εις ημας ευχαριστειν κελευει, της θυσιας προκειμενης εκεινης. Τουτο γαρ
ημας και της γης απαλλαττει, και προς τον ουρανον μετατιθησι, και αγγελους εξ
ανθρωπων ποιει. Και γαρ και εκεινοι, χορον στησαμενοι, υπερ των εις ημας αγαθων
ευχαριστουσι τωι Θεωι, λεγοντες· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη, εν
ανθρωποις ευδοκια. Και τι προς ημας τους ουκ επι γης, ουδε ανθρωπους; Μαλιστα
μεν ουν προς ημας· ουτω γαρ επαιδευθημεν τους συνδουλους φιλειν, ως και τα
εκεινων αγαθα ημετερα ειναι νομιζειν. δʹ. ∆ιο και Παυλος πανταχου των Ἐπιστολων
υπερ των της οικουμενης ευχαριστει κατορθωματων. Και ημεις τοινυν υπερ των
οικειων και υπερ των αλλοτριων, και υπερ μικρων και υπερ μεγαλων διηνεκως
ευχαριστωμεν. Καν γαρ μικρον ηι το δοθεν, μεγα γινεται τωι παρα του Θεου δεδοσθαι·
μαλλον δε ουδεν μικρον των παρ' εκεινου, ου τωι παρ' εκεινου μονον παρεχεσθαι,
αλλα και αυτηι τηι φυσει. Και ινα τα αλλα παντα παρω, α την αμμον νικαι τωι πληθει·
τι ισον της υπερ ημων γενομε 57.332 νης οικονομιας; Ὃ γαρ ην αυτωι τιμιωτερον
απαντων, ο μονογενης Παις, τουτον εδωκεν υπερ ημων των εχθρων· και ουκ εδωκε
μονον, αλλα και μετα το δουναι τραπεζαν ημιν αυτον παρεθηκε, παντα αυτος τα
υπερ ημων ποιων, και το δουναι, και το ευχαριστους υπερ τουτων ποιησαι. Ἐπειδη
γαρ ως τα πολλα αχαριστος εστιν ο ανθρωπος, πανταχου αυτος αναδεχεται και
κατασκευαζει τα υπερ ημων. Και οπερ επι των Ἰουδαιων εποιησεν, απο τοπων και
χρονων και εορτων αναμιμνησκων αυτους των ευεργεσιων, τουτο και ενταυθα
ειργασατο, απο του τροπου της θυσιας εις διηνεκη της υπερ τουτων ευεργεσιας
μνημην ημας εμβαλλων. Ουτως ουδεις εσπουδακε δοκιμους γενεσθαι και μεγαλους
και δια παντων ευγνωμονας, ως ο ποιησας ημας Θεος. ∆ια τουτο και ακοντας ημας
ευεργετει πολλακις, και αγνοουντας τα πλειονα. Ει δε θαυμαζεις το ειρημενον, ουκ
 
 

176

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι των τυχοντων τινος, αλλ' επι του μακαριου Παυλου δεικνυμι σοι τουτο συμβαν.
Και γαρ ο μακαριος εκεινος πολλα κινδυνευων και θλιβομενος, πολλακις παρεκαλει
τον Θεον, αποστηναι αυτου τους πειρασμους· αλλ' ομως ου τηι αιτησει αυτου, αλλα
τηι λυσιτελειαι προσειχεν ο Θεος· και τουτο δεικνυς ελεγεν· Ἀρκει σοι η χαρις μου· η
γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται. Ὥστε πριν ειπειν αυτωι την αιτιαν, ακοντα
ευεργετει και ουκ ειδοτα. Τι ουν μεγα αιτει, αντι της τοσαυτης κηδεμονιας
ευχαριστους κελευων ειναι; Πειθωμεθα τοινυν, και πανταχου τουτο διατηρωμεν.
Και γαρ τους Ἰουδαιους ουδεν ουτως απωλεσεν, ως το αχαριστους ειναι, και τας
πολλας και επαλληλους εκεινας πληγας ουδεν ετερον η τουτο επηγαγε· μαλλον δε
και προ των πληγων την ψυχην αυτων τουτο απωλεσε και διεφθειρεν. Ἀχαριστου
γαρ ελπις ως παχνη χειμεριος, φησιν· ουτω ναρκαιν και νεκρουσθαι την ψυχην ποιει,
ωσπερ εκεινη τα σωματα. Τουτο δε γινεται εξ απονοιας, και του νομιζειν εαυτον
αξιον ειναι τινος. Ὁ δε συντετριμμενος, ουχ υπερ αγαθων μονον, αλλα και υπερ των
εναντιων δοκουντων ειναι, ευχαριστιας εισεται τωι Θεωι, και οσα αν παθηι, ουδεν
ηγησεται αναξιον πεπονθεναι. Και ημεις τοινυν, οσωι αν προς αρετην επιδωμεν,
τοσουτωι μαλλον εαυτους συντριψωμεν· επει και τουτο μαλιστα αρετη. Ὥσπερ γαρ
οσωιπερ αν οξυτερον ιδωμεν, τοσουτωι μαλλον μανθανομεν οσον διεστηκαμεν του
ουρανου· ουτως οσωι αν επιδωμεν προς αρετην, τοσουτωι μαλλον παιδευομεθα
ειδεναι του Θεου το μεσον το προς ημας. Ου μικρον δε τουτο μερος φιλοσοφιας,
δυνηθηναι συνιδειν την αξιαν την ημετεραν. Ουτος γαρ μαλιστα εστιν ο εαυτον
ειδως, ο μηδεν ειναι εαυτον νομιζων. ∆ια δη τουτο και ο ∆αυιδ και ο Ἀβρααμ, οτε
προς την ακραν ανεβησαν της αρετης κορυφην, τοτε μαλιστα τουτο κατωρθωσαν·
και ο μεν γην και σποδον, ο δε σκωληκα εαυτον εκαλει· και παντες δε οι αγιοι
ομοιως τουτοις εαυτους ταλανιζουσιν· ως ο γε προς αλαζονειαν αιρομενος, εκεινος
εστιν ο μαλιστα παντων εαυτον αγνοων. ∆ιο και κατα την κοινην συνηθειαν εθος
ημιν λεγειν περι των υπερηφανων· Ουκ οιδεν εαυτον, αγνοει εαυτον. Ὁ δε εαυτον
αγνοων, τινα γνωσεται; Ὥσπερ γαρ ο εαυτον ειδως, απαντα εισεται· ουτως ο τουτο
μη ειδως, ουδε τα αλλα εισεται. Τοιουτος ην εκεινος ο λεγων· Ἐπανω των ουρανων
θησω τον θρονον μου. Ἐπειδη γαρ ηγνοησεν εαυτον, και τα αλλα 57.333 παντα
ηγνοησεν. Ἀλλ' ουχ ο Παυλος· αλλ' εκτρωμα εαυτον και των αγιων εσχατον εκαλει,
και ουδε της προσηγοριας αξιον εαυτον ειναι ενομιζε των αποστολων, μετα τοσαυτα
και τηλικαυτα κατορθωματα. Τουτον τοινυν ζηλωσωμεν και μιμησωμεθα.
Μιμησομεθα δε, αν της γης και των εν τηι γηι απαλλαγωμεν πραγματων. Ουδεν γαρ
ουτως αγνοειν εαυτον ποιει, ως το τοις βιωτικοις προσηλωσθαι· ουδεν ουτω παλιν
τοις βιωτικοις προσηλωσθαι πραγμασι παρασκευαζει, ως το αγνοειν εαυτον·
αλληλων γαρ ταυτα εξηρτηται. Ὥσπερ γαρ ο της δοξης ερων της εξωθεν, και μεγαλα
τα παροντα ηγουμενος, καν μυρια φιλονεικηι, ου συγχωρειται 57.334 εαυτον
κατιδειν· ουτως ο τουτων υπερορων ραιδιως εαυτον εισεται· εαυτον δε μαθων οδωι
και επι τα αλλα παντα βαδιειται μερη της αρετης. Ἵν' ουν την καλην ταυτην
μαθωμεν επιστημην, απαλλαγεντες των επικηρων απαντων των πολλην εν ημιν
ποιουντων την φλογα, και μαθοντες εαυτων την ευτελειαν, πασαν επιδειξωμεθα
ταπεινοφροσυνην και φιλοσοφιαν, ινα και των παροντων και των μελλοντων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ'
ου τωι Πατρι δοξα, κρατος, τιμη, συν τωι αγιωι και αγαθωι Πνευματι, νυν και αει και
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

177

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57.333 ΟΜΙΛΙΑ ΚΣΤʹ. Εισελθοντι δε αυτωι εις Καπερναουμ,
προσηλθεν αυτωι εκατονταρχος, παρακαλων αυτον, και λε γων· «Κυριε,
ο παις μου βεβληται εν τηι οικιαι παραλυτικος, δεινως βασανιζομενος·»
αʹ. Ὁ μεν λεπρος καταβαντι απο του ορους προσηλθεν· ο δε εκατονταρχος
ουτος εισελθοντι εις την Καπερναουμ. Τινος ουν ενεκεν ουτε ουτος, ουτε εκεινος εις
το ορος ανεβησαν; Ου δια ραιθυμιαν· και γαρ αμφοτερων η πιστις θερμη· αλλ' ωστε
μη εγκοψαι την διδασκαλιαν. Προσελθων δε φησιν· Ὁ παις μου βεβληται εν τηι οικιαι
παραλυτικος, δεινως βασανιζομενος. Τινες μεν ουν φασιν, οτι απολογουμενος και
την αιτιαν ειρηκε, δι' ην αυτον ουκ ηγαγεν. Ουδε γαρ δυνατον ην, φησι,
παραλελυμενον και βασανιζομενον και προς εσχατας οντα αναπνοας φοραδην
κομιζειν. Ὅτι γαρ και αποπνειν εμελλεν, ο Λουκας φησιν, οτι και εμελλε τελευταιν.
Ἐγω δε του μεγαλην αυτον εχειν πιστιν τουτο σημειον ειναι φημι, και πολλωι
μειζονα των δια του στεγους χαλασαντων. Ἐπειδη γαρ ᾔδει σαφως, οτι και επιταγμα
αρκει μονον εις την αναστασιν του κειμενου, περιττον ειναι ενομισεν αυτον
αγαγειν. Τι ουν ο Ἰησους; Ὃ μηδαμου προτερον εποιησεν, ενταυθα ποιει. Πανταχου
γαρ επομενος τηι προαιρεσει των ικετευοντων, ενταυθα και επιπηδαι, και ουχι
θεραπευσαι επαγγελλεται μονον, αλλα και παραγενεσθαι εις την οικιαν. Ποιει δε
τουτο, ινα μαθωμεν την αρετην του εκατονταρχου. Ει γαρ μη τουτο επηγγειλατο,
αλλ' ειπεν, Ὕπαγε, ιαθητω ο παις σου, ουδεν αν τουτων εγνωμεν. Τουτο γουν και
επι της Φοινικισσης απεναντιας εποιησε γυναικος. Ἐνταυθα μεν γαρ μη καλουμενος
εις την οικιαν, αυτεπαγγελτος φησιν ηξειν, ινα μαθηις του εκατονταρχου την πιστιν
και την πολλην ταπεινοφροσυνην· επι δε της Φοινικισσης και αρνειται την δοσιν,
και επιμενουσαν εξαπορει. Σοφος γαρ ων και ευμηχανος ιατρος, δια των εναντιων
τα εναντια κατασκευαζειν οιδε. Και ενταυθα μεν δια της αυτεπαγγελτου παρουσιας,
εκει δε δια της επιτεταμενης υπερθεσεως και παραιτησεως την πιστιν εκκαλυπτει
της γυναικος. Ουτω και επι του Ἀβρααμ ποιει λεγων· Ου μη κρυψω απο του παιδος
μου Ἀβρααμ. ινα μαθηις εκεινου την φιλοστοργιαν, και την υπερ Σοδομων προνοιαν.
Και επι του Λωτ αρνουνται εισελθειν προς αυτον οι πεμφθεντες, ινα του δικαιου
μαθηις της φιλοξενιας το μεγεθος. Τι ουν ο εκατονταρχος φησιν; Ουκ ειμι ικανος, ινα
μου υπο την στεγην εισελθηις. Ἀκουσωμεν οσοι τον Χριστον μελλομεν υποδεχεσθαι·
δυνατον γαρ αυτον υποδεχεσθαι και νυν. Ἀκουσωμεν και ζηλωσωμεν, και μετα
57.334 τοσαυτης δεξωμεθα της σπουδης· και γαρ οταν πενητα υποδεξηι πεινωντα και
γυμνον, εκεινον υπεδεξω και εθρεψας. Ἀλλ' ειπε λογωι μονον, και ιαθησεται ο παις
μου. Ὅρα και τουτον, ωσπερ τον λεπρον, την προσηκουσαν περι αυτου δοξαν
εχοντα. Ουδε γαρ ουτος ειπε, Παρακαλεσον· ουδε ειπεν, Ευξαι και ικετευσον· αλλ'
Ἐπιταξον μονον. Ειτα δεδοικως μη μετριαζων ανανευσηι, φησι· Και γαρ εγω
ανθρωπος ειμι υπο εξουσιαν, εχων υπ' εμαυτον στρατιωτας· και λεγω τουτωι,
Πορευθητι, και πορευεται· και τωι αλλωι, Ἔρχου, και ερχεται· και τωι δουλωι μου,
Ποιησον τουτο, και ποιει. Και τι τουτο, φησιν, ει ο εκατονταρχης υπωπτευσεν ουτω;
Το γαρ ζητουμενον, ει ο Χριστος τουτο απεφηνατο και εκυρωσε. Καλως και σφοδρα
λεγεις συνετως. Ουκουν ιδωμεν τουτο αυτο· και ευρησομεν, οπερ επι του λεπρου
γεγονε, τουτο και ενταυθα γεγενημενον. Ὥσπερ γαρ ο λεπρος ειπεν, Ἐαν θεληις (και
ουκ απο του λεπρου διισχυριζομεθα μονον περι της εξουσιας, αλλα και απο της του
Χριστου φωνης· ου γαρ μονον ου κατελυσε την υπονοιαν, αλλα και εβεβαιωσε
μειζονως, ο περιττον ην ειπειν προσθεις, και ειπων, Θελω, καθαρισθητι, ινα κυρωσηι
το δογμα το εκεινου)· ουτω δη και ενταυθα σκοπειν δικαιον, ει τι τοιουτον γεγονε·
και γαρ ευρησομεν το αυτο τουτο παλιν συμβεβηκος. Τοιαυτα γαρ του εκατονταρχου
 
 

178

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηκοτος, και μαρτυρησαντος εξουσιαν τοσαυτην, ου μονον ουκ ενεκαλεσεν, αλλα
και απεδεξατο, και πλεον τι εποιησεν η απεδεξατο. Ουδε γαρ ειπεν ο ευαγγελιστης,
οτι επηινεσε το ειρημενον μονον, αλλα και επιτασιν δηλων του επαινου φησιν, οτι
και εθαυμασε· και ουδε απλως εθαυμασεν, αλλα και του δημου παντος παροντος, και
τοις αλλοις υποδειγμα δεδωκεν, ωστε αυτον ζηλουν. Ὁραις πως εκαστος των
μαρτυρησαντων αυτωι εξουσιαν θαυμαζεται; Και εξεπληττοντο οι οχλοι επι τηι
διδαχηι αυτου, οτι ως εξουσιαν εχων εδιδασκε· και ου μονον ουκ ενεκαλεσεν, αλλα
και λαβων αυτους κατηλθε, και δι' ων τον λεπρον εκαθηρεν, εκυρωσεν αυτων την
γνωμην. Παλιν ελεγεν εκεινος· Ἐαν θεληις, δυνασαι με καθαρισαι· και ου μονον ουκ
επετιμησεν, αλλα και θεραπευων αυτον ουτως, ως εκεινος ειπεν, εκαθηρε. Παλιν ο
εκατονταρχης ουτος φησιν· Ειπε λογωι μονον, και ιαθησεται ο παις μου· και
θαυμαζων αυτον ελεγεν· Ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον. βʹ. Ἵνα δε και
εκ του εναντιου τουτο μαθηις· επειδη η Μαρθα τουτων ουδεν ειπεν, αλλα
τουναντιον, οτι Ὅσα 57.335 αν αιτησηι τον Θεον, δωσει σοι· ου μονον ουκ επηινεθη,
καιτοι και γνωριμος ουσα και αγαπητη και των σφοδρα περι αυτον εσπουδακοτων,
αλλα και επετιμηθη και διωρθωθη παρ' αυτου, ως ου καλως ειρηκυια. Και γαρ
ελεγεν αυτηι· Ουκ ειπον σοι, οτι εαν πιστευσηις, οψει την δοξαν του Θεου; ως μηδεπω
πιστευσασηι εγκαλων. Και παλιν, επειδη ελεγεν, Ὅσα αν αιτησηι τον Θεον, δωσει σοι·
απαγων της τοιαυτης υπονοιας αυτην, και διδασκων οτι παρ' ετερου ου δεεται
λαβειν, αλλ' αυτος εστιν η πηγη των αγαθων, φησιν· Ἐγω ειμι η αναστασις και η
ζωη· τουτεστιν, Ουκ αναμενω δεξασθαι ενεργειαν, αλλ' οικοθεν παντα εργαζομαι.
Ὅθεν τον εκατονταρχην και θαυμαζει, και του δημου παντος προτιθησι, και τηι της
βασιλειας δοσει τιμαι, και τους αλλους εις τον αυτον ζηλον καλει. Και ινα μαθηις οτι
δια τουτο ταυτα ειπεν, ινα και τους αλλους παιδευσηι πιστευειν ουτως, ακουσον του
ευαγγελιστου την ακριβειαν, πως αυτο ηινιξατο· Στραφεις γαρ, φησιν, ο Ἰησους ειπε
τοις ακολουθουσιν αυτωι· Ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον. Ἄρα το μεγαλα
περι αυτου φανταζεσθαι, τουτο μαλιστα πιστεως, και βασιλειας και των αλλων
προξενον αγαθων. Ουδε γαρ μεχρι λογων αυτωι γεγονεν ο επαινος, αλλα και τον
νοσουντα υγιη απεδωκεν αντι της πιστεως, και λαμπρον αυτωι πλεκει τον στεφανον,
και μεγαλας επαγγελλεται δωρεας, ουτω λεγων· Πολλοι απο ανατολων και δυσμων
ηξουσι, και ανακλιθησονται εις τους κολπους Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ· οι δε
υιοι της βασιλειας εκβληθησονται εξω. Ἐπειδη γαρ πολλα επεδειξατο θαυματα, μετα
πλειονος αυτοις λοιπον διαλεγεται παῤρησιας. Ειτα, ινα μη τις νομισηι κολακειας
ειναι τα ρηματα, αλλα μαθωσιν απαντες, οτι ουτω διεκειτο ο εκατονταρχης, φησιν·
Ὕπαγε· ως επιστευσας γενηθητω σοι. Και ευθεως το εργον ηκολουθησε μαρτυρουν
τηι προαιρεσει. Και ιαθη ο παις αυτου απο της ωρας εκεινης. Ὅπερ και επι της
Συροφοινικισσης συνεβη· και γαρ εκεινηι φησιν· Ὦ γυναι, μεγαλη σου η πιστις·
γενηθητω σοι ως θελεις. Και ιαθη η θυγατηρ αυτης. Ἐπειδη δε και ο Λουκας τουτο το
θαυμα απαγγελλων παρεντιθησιν ετερα πλειονα, α δοκει διαφωνιαν εμφαινειν,
επιλυσαι και ταυτα αναγκαιον υμιν. Τι ουν φησιν ο Λουκας; Ἔπεμψε πρεσβυτερους
των Ἰουδαιων προς αυτον, παρακαλων αυτον ελθειν. Ὁ δε Ματθαιος φησιν, οτι
αυτος προσελθων ελεγεν, οτι Ουκ ειμι αξιος. Και τινες μεν φασιν, οτι ουκ εστιν
ουτος εκεινος, ει και πολλα εοικοτα εχει. Περι μεν γαρ εκεινου φησιν, οτι Και την
συναγωγην ημων εκτισε, και το εθνος αγαπαι· περι δε τουτου αυτος φησιν ο Ἰησους·
Ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον. Και επ' εκεινου μεν ουκ ειπεν, οτι
Πολλοι ηξουσιν απο ανατολων, οθεν εικος Ἰουδαιον αυτον ειναι. Τι ουν ερουμεν;
Ὅτι αυτη μεν ευκολος η λυσις· το δε ζητουμενον, ει αληθης. Ἐμοι δοκει ουτος
εκεινος ειναι. Πως ουν, φησιν, ο μεν Ματθαιος λεγει, οτι αυτος ειπεν, Ουκ ειμι αξιος,
ινα μου υπο την στεγην εισελθηις· ο δε Λουκας, οτι επεμψεν ινα ελθηι; Ἐμοι δοκει την
 
 

179

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κολακειαν την Ἰουδαικην αινιττεσθαι ημιν ο Λουκας, και οτι οι εν συμφοραι
ακαταστατοι 57.336 οντες πολλα μεταβουλευονται. Εικος γαρ τον εκατονταρχον
βουλομενον απελθειν κωλυθηναι υπο των Ἰουδαιων, κολακευοντων αυτον και
λεγοντων, οτι Ἡμεις απελθοντες αξομεν αυτον. Ὅρα γουν αυτων και την
παρακλησιν κολακειας ουσαν μεστην. Ἀγαπαι γαρ το εθνος ημων, φησι, και την
συναγωγην αυτος ωικοδομησεν· ουδε ισασιν οθεν επαινουσι τον ανδρα. ∆εον γαρ
ειπειν, οτι Ἐβουληθη μεν αυτος ελθειν και παρακαλεσαι, ημεις δε εκωλυσαμεν, την
συμφοραν ιδοντες, και το πτωμα το επι της οικιας κειμενον, και ουτω παραστησαι
της πιστεως αυτου το μεγεθος· τουτο μεν ου λεγουσιν· ουδε γαρ ηθελον δια το
βασκαινειν εκκαλυψαι του ανδρος την πιστιν· αλλ' ηιρουντο μαλλον συσκιασαι την
αρετην, υπερ ου την ικεσιαν ηλθον ποιησομενοι, ινα μη δοξηι μεγας τις ειναι ο
παρακαλουμενος, η την πιστιν ανακηρυξαντες την εκεινου, ανυσαι τουτο, δι' οπερ
ησαν αφιγμενοι. Ἱκανον γαρ η βασκανια πηρωσαι διανοιαν. Ἀλλ' ο τα αποῤρητα
ειδως, και ακοντων αυτων εκεινον ανεκηρυξε. Και οτι τουτο εστιν αληθες, ακουσον
αυτου του Λουκα παλιν αυτο ερμηνευοντος. Αυτος γαρ ουτω φησιν, οτι Ου μακραν
απεχοντος αυτου επεμψε λεγων· Ὦ Κυριε, μη σκυλλου· ου γαρ ειμι αξιος, ινα μου
υπο την στεγην εισελθηις. Ὅτε γαρ απηλλαγη της επαχθειας αυτων, τοτε πεμπει
λεγων· Μη νομισηις οτι δι' οκνον ου παρεγενομην, αλλ' εμαυτον αναξιον ειναι
ενομισα του δεξασθαι σε εν τηι οικιαι. γʹ. Ει δε ο μεν Ματθαιος φησι μη δια των
φιλων, αλλα δι' εαυτου τουτο αυτον ειρηκεναι, ουδεν τουτο ποιει· το γαρ
ζητουμενον, ει την προθυμιαν εκατερος παρεστησε του ανδρος, και οτι την
προσηκουσαν περι του Χριστου δοξαν ειχεν. Εικος δε και αυτον μετα το πεμψαι τους
φιλους παραγενομενον ταυτα ειπειν. Ει δε μη ειπε τουτο ο Λουκας, αλλ' ουδε εκεινο
ο Ματθαιος· οπερ ου μαχομενων εαυτοις ην, αλλα τα υπ' αλληλων
παραλιμπανομενα αναπληρουντων μαλλον. Ὅρα δε αυτου πως και ετερωθεν την
πιστιν ο Λουκας ανεκηρυξεν ειπων, οτι εμελλε τελευταιν ο παις. Ἀλλ' ομως ουδε
τουτο εις απογνωσιν αυτον ενεβαλεν, ουδε απελπισαι παρεσκευασεν· αλλα και
ουτως ηλπισε περιεσεσθαι. Ει δε ο μεν Ματθαιος φησι τον Χριστον ειρηκεναι, Ουδε
εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον, και ταυτηι δηλουν ουκ οντα αυτον
Ἰσραηλιτην, ο δε Λουκας, οτι ωικοδομησε την συναγωγην· ουδε τουτο εναντιον.
∆υνατον γαρ και Ἰουδαιον ουκ οντα, και την συναγωγην οικοδομησαι, και το εθνος
αγαπαιν. Συ δε μοι μη απλως εξεταζε τα ειρημενα παρ' αυτου, αλλα και την αρχην
αυτου προστιθει, και τοτε οψει την αρετην του ανδρος. Και γαρ πολυς ο τυφος των
εν αρχαις οντων, και ουδε εν συμφοραις καταβαινουσιν. Ὁ γουν παρα τωι Ἰωαννηι
κειμενος ελκει αυτον προς την οικιαν, και φησι· Καταβηθι· μελλει γαρ μου το
παιδιον τελευταιν. Ἀλλ' ουχ ουτως ουτος· αλλα και εκεινου και των δια του στεγους
καθεντων την κλινην πολυ βελτιων. Ου γαρ σωματικην παρουσιαν επιζητει, ουδε
εγγυς του ιατρου τον καμνοντα ηνεγκεν· οπερ ου μικρα φανταζομενου ην περι
αυτου, αλλα θεοπρεπη την υπονοιαν εχοντος· και φησιν· Ειπε λογωι μονον. Και ουδε
εν 57.337 αρχηι λεγει, Ειπε λογωι, αλλα μονον το παθος διηγειται· ουδε γαρ
προσεδοκησεν απο πολλης ταπεινοφροσυνης ευθεως επινευσειν τον Χριστον, και
την οικιαν επιζητησειν. ∆ια τουτο, οτε ηκουσεν αυτου λεγοντος, Ἐγω ελθων
θεραπευσω αυτον, τοτε φησιν, Ειπε λογωι. Και ουδε το παθος αυτον συνεχεεν, αλλα
και εν συμφοραι φιλοσοφει, ου προς την υγιειαν τοσουτον ορων του παιδος, οσον
προς το μη δοξαι μηδεν ανευλαβες ποιειν. Καιτοιγε ουκ αυτος ηναγκασεν, αλλ' ο
Χριστος επηγγειλατο· αλλα και ουτω δεδοικε μη ποτε δοξηι την αξιαν υπερβαινειν
την εαυτου, και βαρυ πραγμα εφελκεσθαι. Ειδες αυτου την συνεσιν; Σκοπει των
Ἰουδαιων την ανοιαν λεγοντων· Ἄξιος εστιν ωι παρεξει την χαριν. ∆εον γαρ επι την
φιλανθρωπιαν καταφυγειν του Ἰησου, οι δε την αξιαν τουτου προβαλλονται, και
 
 

180

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε οθεν προβαλλεσθαι δει ισασιν. Ἀλλ' ουκ εκεινος ουτως· αλλα και σφοδρα
εαυτον αναξιον ειναι εφη, ου μονον της ευεργεσιας, αλλα και του τηι οικιαι δεξασθαι
τον Κυριον. ∆ια τουτο και ειπων, Ὁ παις μου βεβληται, ουκ επηγαγεν, Ειπε, δεδοικως
μη αναξιος ειη του τυχειν της δωρεας, αλλα την συμφοραν απηγγειλε μονον. Ἐπειδη
δε ειδε τον Χριστον φιλοτιμουμενον, ουδε ουτως επεπηδησεν, αλλ' ετι μενει το
εαυτωι προσηκον διατηρων μετρον. Ει δε λεγοι τις, Τινος ενεκεν ουκ αντετιμησεν
αυτον ο Χριστος; εκεινο αν ειποιμεν, οτι και σφοδρα αυτον αντετιμησε· πρωτον μεν,
τωι δειξαι την γνωμην, οπερ εκ του μαλιστα μη ελθειν αυτον εις την οικιαν εφανη·
δευτερον δε, τωι εις την βασιλειαν αυτον εισαγαγειν, και προτιμησαι παντος του
εθνους του Ἰουδαικου. Ἐπειδη γαρ και του δεξασθαι τον Χριστον εις την οικιαν
αναξιον εαυτον εποιησε, και βασιλειας γεγονεν αξιος, και του των καλων επιτυχειν,
ων απηλαυσεν ο Ἀβρααμ. Και τινος ενεκεν ο λεπρος, φησι, μειζονα τουτων
επιδειξαμενος, ουκ επηινεθη; Ουδε γαρ ειπεν εκεινος, Ειπε λογωι, αλλ' ο πολλωι
μειζον ην, Θελησον μονον· ο περι του Πατρος φησιν ο Προφητης, οτι Παντα οσα
ηθελησεν, εποιησεν. Ἀλλα κακεινος επηινεθη. Ὅταν γαρ ειπηι, Προσενεγκε το δωρον,
ο προσεταξε Μωυσης, εις μαρτυριον αυτοις, ουδεν ετερον φησιν η οτι Συ
κατηγορησεις αυτων, εξ ων επιστευσας. Ἄλλως δε ουκ ην ισον Ἰουδαιον οντα
πιστευσαι, και εξωθεν του εθνους. Ὅτι γαρ ουκ ην Ἰουδαιος ο εκατονταρχης, και απο
του εκατονταρχης ειναι δηλον, και απο του ειρησθαι, Ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην
πιστιν ευρον. δʹ. Και πολυ μεγα ην, ανθρωπον εκτος οντα του Ἰουδαικου καταλογου
τοσαυτην λαβειν εννοιαν. Και γαρ εφαντασθη, ως εμοιγε δοκει, τας εν ουρανωι
στρατιας· η οτι αυτωι τα παθη ουτως εστιν υποτεταγμενα, και θανατος, και τα αλλα
παντα, ως αυτωι οι στρατιωται. ∆ιο και ελεγε· Και γαρ εγω ανθρωπος ειμι υπο
εξουσιαν τασσομενος· τουτεστι, Συ Θεος, εγω ανθρωπος· εγω υπ' εξουσιαν, συ δε ουχ
υπ' εξουσιαν. Ει τοινυν εγω, ανθρωπος και υπ' εξουσιαν ων, τοσαυτα δυναμαι·
πολλωι μαλλον αυτος, και Θεος ων, και ουχ υπ' εξουσιαν. Μετα γαρ υπερβολης
αυτον θελει πεισαι, οτι ουχ ως ομοιον διδους υποδειγμα ταυτα λεγει, αλλ' ως
σφοδρα υπερεχον. Ει γαρ εγω ομοτιμος ων τοις επιταττομενοις, φησι, και υπ'
εξουσιαν ων, ομως δια την μικραν της αρχης υπεροχην τοσαυτα δυναμαι, και ουδεις
αντερει, αλλ' απερ επιτασσω, ταυτα γινεται, καν διαφορα ηι τα επιταγματα (Λεγω γαρ
τουτωι, Πορευου, και πορευεται· και αλλωι, Ἔρχου, και ερχεται)· πολλωι μαλλον
57.338 αυτος δυνησηι. Τινες δε και ουτως αναγινωσκουσι τουτο το χωριον· Ει γαρ
εγω ανθρωπος ων, και μεταξυ στιξαντες επαγουσιν, Ὑπο εξουσιαν εχων υπ' εμαυτον
στρατιωτας. Συ δε μοι σκοπει, πως εδειξεν οτι και θανατου κρατειν δυναται ως
δουλου, και επιταττειν ως δεσποτης. Ὅταν γαρ ειπηι, οτι Ἔρχου, και ερχεται, και
Πορευου, και πορευεται, τουτο λεγει, οτι Ἂν κελευσηις μη ελθειν την τελευτην επ'
αυτον, ουχ ηξει. Ειδες πως ην πιστος; Ὃ γαρ εμελλεν απασιν φανερον υστερον
εσεσθαι, τουτο ουτος ηδη καταδηλον κατεστησεν, οτι και θανατου και ζωης
εξουσιαν εχει, και καταγει εις πυλας ᾅδου και αναγει. Και ου περι στρατιωτων ειπε
μονον, αλλα και περι δουλων· οπερ ην μειζονος υπακοης. Ἀλλ' ομως και τοσαυτην
πιστιν εχων, ετι αναξιον εαυτον ειναι ενομιζεν. Ὁ δε Χριστος δεικνυς, οτι αξιος εστι
του εισελθειν εις την οικιαν αυτου, πολλωι μειζονα εποιησε, θαυμαζων αυτον, και
ανακηρυττων, και πλειονα διδους ων ᾔτησε. Και γαρ ηλθεν υγιειαν ζητων τωι παιδι
σωματικην, και βασιλειαν λαβων απηλθεν. Ειδες πως ηδη επεπληρωτο το, Ζητειτε
την βασιλειαν των ουρανων, και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν; Ἐπειδη γαρ
πολλην πιστιν επεδειξατο και ταπεινοφροσυνην, και τον ουρανον εδωκε, και την
υγιειαν αυτωι προσεθηκε· και ου τουτωι μονον ετιμησεν, αλλα και τωι δειξαι, τινων
εκβαλλομενων αυτος εισαγεται. Και γαρ εντευθεν ηδη λοιπον πασι ποιει γνωριμον,
οτι απο πιστεως η σωτηρια, ουκ απο εργων των κατα νομον. ∆ιοπερ ουκ Ἰουδαιοις
 
 

181

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονον, αλλα και εθνεσι το της δωρεας ταυτης προκεισεται· και εκεινοις μαλλον η
τουτοις. Μη γαρ δη νομισητε, φησιν, οτι επι τουτου γεγονε τουτο μονον· και γαρ επι
της οικουμενης απασης τουτο εσται. Τουτο δε ελεγε, περι των εθνων προφητευων,
και χρηστας αυτοις υποτεινων ελπιδας. Και γαρ ησαν και απο Γαλιλαιας
ακολουθουντες της των εθνων. Ταυτα δε ελεγε, τους τε εθνικους ουκ αφιεις
απογνωναι, των τε Ἰουδαιων καθαιρων τα φρονηματα. Ὥστε δε μη προσστηναι το
λεγομενον τοις ακουουσι, μηδε παρασχειν αυτοις λαβην μηδεμιαν, ουτε
προηγουμενως τον περι των εθνων εισαγει λογον, αλλ' αφορμην λαβων απο του
εκατονταρχου, ουτε γυμνον το ονομα των εθνων τιθησιν. Ου γαρ ειπε, Πολλοι των
εθνων, αλλα, Πολλοι απο ανατολων και δυσμων· οπερ ην δηλουντος τα εθνη, ου
προσιστατο δε ουτω τοις ακουουσι· συνεσκιασμενον γαρ ην το λεχθεν. Ου ταυτηι δε
μονον παραμυθειται την δοκουσαν ειναι της διδασκαλιας καινοτομιαν, αλλα και τωι
τους κολπους Ἀβρααμ αντι της βασιλειας ειπειν. Ουδε γαρ εκεινο γνωριμον αυτοις
το ονομα ην, και μειζονως αυτους εδακνεν ο Ἀβρααμ εις το μεσον τεθεις. ∆ιο και ο
Ἰωαννης ουδεν ευθεως περι γεεννης ειπεν, αλλ' ο μαλιστα αυτους ελυπει φησιν· Μη
δοξητε λεγειν, οτι παιδες εσμεν του Ἀβρααμ. Μετα δε τουτων και ετερον
κατασκευαζει, το μη δοξαι εναντιος τις ειναι τηι παλαιαι πολιτειαι. Ὁ γαρ τους
πατριαρχας θαυμαζων, και ληξιν αγαθων τους εκεινων κολπους καλων, εκ πολλης
της περιουσιας και ταυτην αναιρει την υπονοιαν. Μηδεις ουν μιαν ειναι νομιζετω
την απειλην· διπλη γαρ εστι και τουτοις η κολασις, κακεινοις η ευφροσυνη· τουτοις
μεν, ουχ οτι εξεπεσον, αλλ' οτι των ιδιων εξεπεσον· εκεινοις δε, ουχ οτι επετυχον,
αλλ' οτι ων ου προσεδοκων επετυχον· και τριτη μετα τουτων, οτι τα εκεινων ελαβον
ουτοι. Υιους δε βασιλειας φησιν, οις η βασιλεια ην ητοιμασμενη· ο 57.339 και
μαλιστα αυτους εδακνε. ∆ειξας γαρ εις κολπους οντας τηι επαγγελιαι και τηι
υποσχεσει, τοτε εξαγει. Ειτα, επειδη αποφασις ην το ειρημενον, πιστουται αυτο τωι
σημειωι· ωσπερ ουν και τα σημεια απο της προῤρησεως της μετα ταυτα γεγενημενης
δεικνυσιν. Ὁ τοινυν απιστων τηι υγιειαι τηι γενομενηι τωι παιδι τοτε, απο της
προφητειας της εξελθουσης σημερον πιστευετω κακεινο. Και γαρ και η προφητεια
και προ της εκβασεως απο του σημειου του τοτε δηλη πασιν εγενετο. ∆ια τοι τουτο
προτερον ταυτα προαναφωνησας, τοτε τον παραλελυμενον ανεστησεν, ινα τα
μελλοντα απο των παροντων πιστωσηται, και το ελαττον απο του μειζονος. Το μεν
γαρ εναρετους απολαυειν των αγαθων, και τους εναντιους τα λυπηρα υπομενειν,
ουδεν απεικος, αλλα κατα λογον και κατα ακολουθιαν νομων εγινετο· το δε
παρειμενον σφιγξαι, και νεκρον αναστησαι, μειζον η κατα φυσιν ην. Ἀλλ' ομως εις
το μεγα τουτο και θαυμαστον ου μικρον και ο εκατονταρχης συνεισηνεγκεν· οπερ
ουν και ο Χριστος δηλων ελεγεν· Ὕπαγε, και ως επιστευσας γενηθητω σοι. Ειδες πως
ανεκηρυξεν η του παιδος υγιεια και την του Χριστου δυναμιν, και την του
εκατονταρχου πιστιν, και το μελλον επιστωσατο; Μαλλον δε παντα την του Χριστου
δυναμιν ανεκηρυττεν. Ουδε γαρ το σωμα διωρθωσατο μονον του παιδος, αλλα και
την του εκατονταρχου ψυχην εις την πιστιν δια των θαυματων αυτος εφειλκυσατο.
Συ δε μη τουτο σκοπει μονον, οτι ουτος επιστευσε, και οτι εκεινος ιαθη, αλλα και το
ταχος θαυμασον. Και γαρ τουτο δηλων ο ευαγγελιστης ελεγε· Και ιαθη ο παις αυτου
εν τηι ωραι εκεινηι· ωσπερ ουν και επι του λεπρου ειπεν, οτι Ευθεως εκαθαρισθη. Ουδε
γαρ τωι θεραπευειν, αλλα και τωι παραδοξως τουτο ποιειν, και εν ακαρει ροπηι, την
δυναμιν επεδεικνυτο. Και ου ταυτηι μονον ωφελει, αλλα και τωι συνεχως εν τηι των
θαυματων επιδειξει τους περι της βασιλειας παρανοιγειν λογους, και παντας
εφελκεσθαι προς αυτην. Και γαρ ους εκβαλλειν ηπειλει, ουχ ινα εκβαληι ηπειλει,
αλλ' ινα τωι φοβωι προς αυτην δια των ρηματων επισπασηται. Ει δε μηδε εντευθεν
εκερδαναν, αυτων το εγκλημα απαν, και παντων των τα τοιαυτα νοσουντων. Ουδε
 
 

182

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ επι Ἰουδαιων μονον τουτο συμβαν ιδοι τις αν, αλλα και επι των πιστευσαντων.
Και γαρ ο Ἰουδας υιος βασιλειας ην, και ηκουσε μετα των μαθητων, Ἐπι δωδεκα
θρονους καθιεισθε αλλα γεγονεν υιος γεεννης· ο δε Αιθιοψ, βαρβαρος ανθρωπος ων,
και των απο ανατολων και δυσμων, μετα Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ απολαυσεται
των στεφανων. Τουτο και εφ' ημων γινεται νυν. Πολλοι γαρ εσονται, φησι, πρωτοι
εσχατοι, και εσχατοι πρωτοι. Τουτο δε λεγει, ινα μητε εκεινοι ραιθυμωσιν, ως ου
δυναμενοι επανελθειν, μητε ουτοι θαῤρωσιν, ως εστωτες. Τουτο και ο Ἰωαννης
ανωθεν προαναφωνων ελεγε· ∆υναται ο Θεος εκ των λιθων τουτων εγειραι τεκνα
τωι Ἀβρααμ. Ἐπειδη γαρ τουτο εμελλε γινεσθαι, προανακηρυττεται ποῤρωθεν, ωστε
μηδενα τωι ξενωι του πραγματος θορυβηθηναι. Ἀλλ' εκεινος μεν ως ενδεχομενον
αυτο λεγει· πρωτος γαρ ην· ο δε Χριστος ως παντως εσομενον, την απο των εργων
αποδειξιν παρεχων. 57.340 εʹ. Μη τοινυν θαῤρωμεν οι εστωτες, αλλα λεγωμεν
εαυτοις· Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω μη πεσηι· μηδε απογινωσκωμεν οι κειμενοι,
αλλα λεγωμεν εαυτοις· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται; Και γαρ πολλοι εις αυτην του
ουρανου την κορυφην ανελθοντες, και πασαν την καρτεριαν επιδειξαμενοι, και τας
ερημους κατειληφοτες, και ουδε γυναικα οναρ ιδοντες, ραιθυμησαντες μικρον
υπεσκελισθησαν, και προς αυτο ηλθον της κακιας το βαραθρον. Ἕτεροι δε παλιν
εκειθεν προς τον ουρανον ανεβησαν, και απο της σκηνης και της ορχηστρας προς
την αγγελικην μετεταξαντο πολιτειαν· και τοσαυτην επεδειξαντο την αρετην, ως
δαιμονας απελασαι, και πολλα αλλα σημεια τοιαυτα εργασασθαι. Και τουτων μεν
πληρεις εισιν αι Γραφαι, πληρης δε ο βιος των παραδειγματων ημιν. Και πορνοι και
μαλακοι τα Μανιχαιων εμφραττουσι στοματα, οι την κακιαν ακινητον ειναι φασι,
τωι διαβολωι τελουμενοι, και τας των σπουδαζειν βουλομενων χειρας εκλυοντες, και
την ζωην απασαν ανατρεποντες. Οι γαρ ταυτα πειθοντες, ου προς τα μελλοντα
παραβλαπτουσι μονον, αλλα και ενταυθα παντα ανω και κατω ποιουσι, το γε αυτων
μερος. Ποτε γαρ επιμελησεται τις αρετης των εν κακιαι ζωντων, οταν αδυνατον την
προς εκεινην επανοδον ειναι νομιζηι, και την επι το βελτιον μεταβολην; Ει γαρ νυν,
και νομων οντων, και κολασεων ηπειλημενων, και δοξης τους πολλους
εκκαλουμενης, και γεεννης προσδοκωμενης, και βασιλειας επηγγελμενης, και των
κακων ονειδιζομενων, και των καλων εγκωμιαζομενων, μολις αιρουνται τινες τους
υπερ της αρετης ιδρωτας· αν ταυτα παντα ανεληις, τι το κωλυον παντα απολεσθαι
και διαφθαρηναι; ʹ. Συνειδοτες τοινυν την κακουργιαν την διαβολικην, και οτι και
τοις εξω νομοθεταις, και τοις του Θεου χρησμοις, και τοις της φυσεως λογισμοις, και
τηι κοινηι παντων ανθρωπων δοξηι, και βαρβαροις, και Σκυθαις, και Θραιξι, και πασιν
απλως απεναντιας ουτοι και οι τα της ειμαρμενης δογματα νομοθετειν
επιχειρουντες, νηφωμεν, αγαπητοι, και πασιν εκεινοις εῤρωσθαι ειποντες, οδευωμεν
δια της στενης οδου, και θαῤρουντες, και δεδοικοτες· δεδοικοτες μεν, δια τους
εκατερωθεν κρημνους· θαῤρουντες δε, δια τον προηγουμενον ημων Ἰησουν.
Ὁδευωμεν νηφοντες και εγρηγοροτες. Καν γαρ μικρον τις απονυσταξηι, κατηνεχθη
ταχεως. Ου γαρ εσμεν ακριβεστεροι του ∆αυιδ, ος μικρον ολιγωρησας προς αυτο
κατεκρημνισθη της αμαρτιας το βαραθρον. Ἀλλ' ανεστη ταχεως. Μη τοινυν οτι
ημαρτεν ιδηις μονον, αλλ' οτι και την αμαρτιαν απενιψατο. ∆ια γαρ τουτο την
ιστοριαν εκεινην ανεγραψεν, ουχ ινα πεσοντα θεασηι, αλλ' ινα ανασταντα θαυμασηις·
ινα μαθηις, επειδαν πεσηις, πως ανιστασθαι χρη. Καθαπερ γαρ οι ιατροι των
νοσηματων τα χαλεπωτατα εκλεγομενοι ταις βιβλοις εγγραφουσι, και της τοιαυτης
διορθωσεως την μεθοδον διδασκουσιν, ινα εν τοις μειζοσι γυμνασαμενοι, ραιδιως
των ελαττονων περιγενωνται· ουτω δη και ο Θεος τα μεγιστα των αμαρτηματων εις
μεσον ηγαγεν, ινα και οι τα μικρα πταιοντες δι' εκεινων ραιδιαν την τουτων
διορθωσιν ευρωσιν. Ει γαρ εκεινα εσχεν ιασιν, πολλωι μαλλον τα ελαττονα. Ἴδωμεν
 
 

183

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοινυν πως και ηῤρωστησε, 57.341 πως και ανεστη ταχεως ο μακαριος εκεινος. Τις
ουν της αῤρωστιας ο τροπος ην; Ἐμοιχευσε και εφονευσεν. Ουδε γαρ εγκαλυπτομαι
λαμπραι ταυτα ανακηρυττων τηι φωνηι. Ει γαρ το Πνευμα το αγιον ουκ ενομισεν
αισχυνην, ταυτην αναθειναι πασαν την ιστοριαν, πολλωι μαλλον ουδε ημας
συσκιαζειν χρη. ∆ιοπερ ου μονον αυτα ανακηρυττω, αλλα και ετερον προστιθημι.
Και γαρ οσοι ταυτα κρυπτουσιν, ουτοι μαλιστα την αρετην συσκιαζουσι την εκεινου·
και ωσπερ οι τον πολεμον σιγωντες του Γολιαθ ου μικρων αυτον αποστερουσι
στεφανων, ουτω και οι ταυτην παρατρεχοντες την ιστοριαν. Ἆρα ου δοκει
παραδοξον ειναι το λεγομενον; Ουκουν αναμεινατε μικρον, και τοτε εισεσθε οτι
δικαιως ταυτα ημιν ειρηται. ∆ια γαρ τουτο αυξω το αμαρτημα, και παραδοξοτερον
ποιω τον λογον, ινα εκ πλειονος της περιουσιας τα φαρμακα κατασκευασω. Τι ουν
εστιν ο προστιθημι; Την αρετην του ανδρος· ο μειζον ποιει και το εγκλημα. Ου γαρ
ομοιως παντα επι παντων κρινεται· ∆υνατοι γαρ, φησι, δυνατως ετασθησονται· και,
Ὁ ειδως το θελημα του κυριου αυτου, και μη ποιων, δαρησεται πολλας. Ὥστε η
πλειων γνωσις πλειονος εστι κολασεως υποθεσις. ∆ια δη τουτο ο ιερευς τα αυτα τοις
αρχομενοις αμαρτανων, ου τα αυτα πεισεται, αλλα πολλωι χαλεπωτερα. Ταχα
ορωντες την κατηγοριαν αυξανομενην, τρεμετε και δεδοικατε, και θαυμαζετε με ως
κατα κρημνων ερχομενον. Ἀλλ' εγω ουτω θαῤρω υπερ του δικαιου, οτι και
περαιτερω προειμι· οσωι γαρ αν αυξω το εγκλημα, τοσουτωι μαλλον δειξαι δυνησομαι
το εγκωμιον του ∆αυΐδ. Και τι τουτων πλεον εστι, φησιν, ειπειν; Πανυ γε πλεον.
Ὥσπερ γαρ επι του Καιν ου φονος μονον το γενομενον ην, αλλα και πολλων φονων
χειρον· ου γαρ αλλοτριον, αλλ' αδελφον, και αδελφον ουκ ηδικηκοτα, αλλ'
ηδικημενον εφονευσεν, ου μετα πολλους φονεας, αλλα πρωτος το μυσος ευρων·
ουτω δη και ενταυθα ου φονος ην μονον το τολμημα· ου γαρ ο τυχων ην ανηρ ο
πεποιηκως, αλλα προφητης· και ου τον ηδικηκοτα, αλλα τον ηδικημενον αναιρει·
και γαρ ηδικητο εν τοις καιριοις, της γυναικος αρπαγεισης· αλλ' ομως μετ' εκεινο
και τουτο προσεθηκεν. Ειδετε πως ουκ εφεισαμην του δικαιου; πως ουδε μεθ'
υποστολης τινος ειπον τα πεπλημμελημενα αυτωι; Ἀλλ' ομως ουτως υπερ της
απολογιας θαῤρω, οτι μετα τοσουτον ογκον του αμαρτηματος εβουλομην παρειναι
και Μανιχαιους τους μαλιστα ταυτα κωμωιδουντας, και τους τα Μαρκιωνος
νοσουντας, ινα εκ περιουσιας αυτων εμφραξω τα στοματα. Ἐκεινοι μεν γαρ
λεγουσιν, οτι εφονευσε και εμοιχευσεν· εγω δε ου τουτο λεγω μονον, αλλα και
διπλουν τον φονον απεφηνα, απο τε του ηδικημενου, απο τε της ποιοτητος του
προσωπου του πεπλημμεληκοτος. ζʹ. Ου γαρ εστιν ισον Πνευματος αξιωθεντα, και
τοσαυτα ευεργετηθεντα, και τηλικαυτην εσχηκοτα παῤρησιαν, και εν ηλικιαι τοιαυτηι
τοιαυτα τολμαιν, και τουτων παντων χωρις το αυτο τουτο ποιειν. Ἀλλ' ομως και
ταυτηι μαλιστα θαυμαστος εστιν ο γενναιος εκεινος ανηρ, οτι εις αυτον τον πυθμενα
της κακιας καταπεσων, ουκ ανεπεσεν, ουδε απεγνω, ουδε εῤριψεν εαυτον υπτιον,
57.342 ουτω παρα του διαβολου καιριαν λαβων πληγην, αλλα ταχεως, μαλλον δε
ευθεως, και μετα πολλης της σφοδροτητος καιριωτεραν εδωκεν η ελαβε την πληγην.
Και ταυτον γεγονεν, οιον αν ει εν πολεμωι και παραταξει βαρβαρου τινος εις
αριστεως καρδιαν εμπηξαντος δορυ, η κατα του ηπατος αφεντος βελος, και δευτερον
τωι προτερωι τραυμα προσθεντος εκεινου καιριωτερον, πεσων και αιματι πολλωι
περιῤρεομενος παντοθεν ο τας χαλεπας ταυτας λαβων πληγας, και ανασταιη ταχεως,
και δορυ κατα του τοξευσαντος αφεις νεκρον επι του πεδιου δειξειεν ευθεως. Ουτω
δη και ενταυθα, οσωι αν μειζονα ειπηις την πληγην, τοσουτωι θαυμαστοτεραν
δεικνυεις του πληγεντος την ψυχην, οτι ισχυσε μετα το χαλεπον τουτο τραυμα και
αναστηναι, και στηναι εν αυτωι τωι της φαλαγγος μετωπωι, και τον τρωσαντα
κατενεγκειν. Τουτο δε ηλικον εστιν, ισασι μαλιστα οσοι χαλεπαις περιπιπτουσιν
 
 

184

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτιαις. Ου γαρ ουτω γενναιας και νεανικης εστι ψυχης ορθα βαδιζειν και διολου
τρεχειν (εχει γαρ η τοιαυτη συνοδοιπορον την αγαθην ελπιδα, αλειφουσαν,
διεγειρουσαν, νευρουσαν, προθυμοτεραν εργαζομενην), ως το μετα τους μυριους
στεφανους και τα πολλα τροπαια και τας νικας, την εσχατην υπομεινασαν ζημιαν,
δυνηθηναι παλιν επιλαβεσθαι των αυτων δρομων. Και ινα σαφεστερον ο λεγω
γενηται, και ετερον του προτερου ουδεν ελαττον παραδειγματος εις μεσον υμιν
αγαγειν πειρασομαι. Ἐννοησον γαρ μοι τινα κυβερνητην μυρια διαλαβοντα πελαγη,
μετα το την θαλασσαν διαπλευσαι απασαν, μετα τους πολλους χειμωνας και τους
σκοπελους και τα κυματα, πολυν εχοντα τον φορτον, εν αυτωι καταποντιζομενον τωι
στοματι του λιμενος, και γυμνωι μολις τωι σωματι το χαλεπον τουτο διαφυγοντα
ναυαγιον· πως προς την θαλασσαν διακεισθαι εικος, και την ναυτιλιαν, και τους
τοιουτους πονους; Ἆρα αιρησεται ποτε ο τοιουτος, ει μη σφοδρα γενναιας ειη ψυχης,
αιγιαλον ιδειν, η πλοιον, η λιμενα; Ουκ εγωγε οιμαι· αλλ' εγκαλυψαμενος κεισεται,
νυκτα την ημεραν ορων, και προς παντα απαγορευων· και μαλλον αιρησεται
προσαιτων ζηιν, η των αυτων αψασθαι πονων. Ἀλλ' ουχ ο μακαριος ουτος τοιουτος·
αλλα τοιουτον ναυαγιον υπομεινας, μετα τους μυριους πονους και ιδρωτας
εκεινους, ουκ εμεινεν εγκεκαλυμμενος, αλλα και το πλοιον καθειλκυσε, και τα ιστια
πετασας, και το πηδαλιον μεταχειρισας, των αυτων απτεται πονων, και πλειονα τον
πλουτον ειργασατο παλιν. Ει δε το στηναι θαυμαστον ουτω, και το μη κεισθαι διολου
πεσοντα, το και αναστηναι και τοιαυτα εργασασθαι, ποσων ουκ αν ειη στεφανων
αξιον; Καιτοιγε πολλα ην τα εις απογνωσιν αυτον εμβαλλοντα· και πρωτον, το
μεγεθος του αμαρτηματος· δευτερον, το μη εν προοιμιοις της ζωης, οτε και πλειους
αι ελπιδες, αλλα προς τωι τελει ταυτα παθειν. Ουδε γαρ ο εμπορος απο λιμενος
εξελθων ευθεως και ναυαγιον υπομεινας, ομοιως αλγει τωι μετα μυριας εμποριας
προσαρασσοντι σκοπελωι. Τριτον, το πολυν ηδη συνειληχοτα πλουτον τουτο παθειν.
Και γαρ ου μικρα απεκειτο αυτωι φορτια τοτε· οιον τα κατα την πρωτην 57.343
ηλικιαν, ηνικα εποιμαινε· τα κατα τον Γολιαθ, οτε το λαμπρον τροπαιον εστησε· τα
κατα την φιλοσοφιαν την επι του Σαουλ. Και γαρ την ευαγγελικην επεδεικνυτο
μακροθυμιαν, μυριακις τον εχθρον εις χειρας ελων, και φεισαμενος διηνεκως· και
μαλλον ελομενος εκπεσειν πατριδος και ελευθεριας και αυτης της ζωης, η τον
αδικως επιβουλευοντα ανελειν. Και μετα την βασιλειαν δε ου μικρα ην αυτωι τα
κατωρθωμενα. Μετα δε των ειρημενων, και η παρα των πολλων υποληψις, και το
λαμπρας ουτω δοξης εκπεσειν, ου τον τυχοντα εποιει θορυβον. Ουδε γαρ ουτως
αυτον εκαλλωπιζεν η πορφυρα, ως κατηισχυνεν η της αμαρτιας κηλις. ηʹ. Ἴστε δε
παντως ηλικον εστιν αμαρτηματα εκπομπευεσθαι, και πως μεγαλης δειται ψυχης ο
τοιουτος, ωστε μετα την των πολλων κατηγοριαν, και το μαρτυρας εχειν τοσουτους
των οικειων πλημμεληματων, μη αναπεσειν. Ἀλλ' ομως απαντα ταυτα ο γενναιος
εκεινος της ψυχης εξελκυσας τα βελη, ουτως ελαμψε μετα ταυτα, ουτως εσμηξε την
κηλιδα, ουτως εγενετο καθαρος, ως των εκγονων των αυτου και τελευτησας τα
αμαρτηματα παραμυθησασθαι· και οπερ ελεγετο περι του Ἀβρααμ, και περι τουτου
φαινεται ο Θεος λεγων· μαλλον δε πολλωι πλεον περι τουτου. Ἐπι μεν γαρ του
πατριαρχου φησιν, οτι Ἐμνησθην της διαθηκης της προς Ἀβρααμ· ενταυθα δε ου, της
διαθηκης, φησιν, αλλα πως; ∆ια ∆αυιδ τον παιδα μου υπερασπιω της πολεως ταυτης.
Και τον Σολομωντα δε δια την προς εκεινον ευνοιαν ουκ αφηκε τηλικαυτην
αμαρτησαντα αμαρτιαν της βασιλειας εκπεσειν. Και τοσαυτη ην η δοξα του ανδρος,
ωστε τον Πετρον μετα τοσαυτα ετη προς Ἰουδαιους δημηγορουντα ουτω λεγειν·
Ἐξον ειπειν μετα παῤρησιας προς υμας περι του πατριαρχου ∆αυιδ, οτι και
ετελευτησε και εταφη. Και ο Χριστος δε τοις Ἰουδαιοις διαλεγομενος, δεικνυσιν
αυτον μετα την αμαρτιαν Πνευματος ηξιωμενον τοσουτον, ως και περι της αυτου
 
 

185

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεοτητος αξιωθηναι προφητευσαι παλιν· και εντευθεν αυτους επιστομιζων ελεγε·
Πως ουν ∆αυιδ εν πνευματι Κυριον 57.344 αυτον καλει, λεγων· Ειπεν ο Κυριος τωι
Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου; Και οπερ επι του Μωυσεως γεγονε, τουτο και επι
του ∆αυΐδ. Καθαπερ γαρ την Μαριαν, και ακοντος του Μωυσεως, εκολασεν ο Θεος
δια την εις τον αδελφον υβριν, επειδη σφοδρα εφιλει τον αγιον· ουτω και τουτωι
παρα του παιδος υβρισθεντι ταχεως ημυνε, και ταυτα μη βουλομενωι. Ἱκανα μεν ουν
και ταυτα, μαλλον δε προ των αλλων ταυτα ικανα δειξαι την αρετην του ανδρος.
Ὅταν γαρ ο Θεος ψηφιζηται, ουδεν δει πλεον περιεργαζεσθαι. Ει δε βουλεσθε κατ'
ειδος αυτου την φιλοσοφιαν μαθειν, εξεστιν υμιν επελθουσι την ιστοριαν την μετα
την αμαρτιαν, ιδειν αυτου την παῤρησιαν την προς τον Θεον, την ευνοιαν, την της
αρετης επιδοσιν, την εις εσχατας αναπνοας ακριβειαν. Ταυτ' ουν εχοντες τα
παραδειγματα, νηφωμεν, και σπουδαζωμεν μη καταπιπτειν· ει δε ποτε και πεσοιμεν,
μη κεισθαι. Ουδε γαρ ινα υμας εις ραιθυμιαν εμβαλω τα του ∆αυιδ αμαρτηματα ειπον·
αλλ' ινα πλειονα φοβον εργασωμαι. Ει γαρ ο δικαιος εκεινος ραιθυμησας μικρον
τοιαυτα εδεξατο τραυματα, τι πεισομεθα ημεις καθ' εκαστην ολιγωρουντες; Μη
τοινυν οτι επεσεν ιδηις, και ραιθυμησηις· αλλ' εννοησον ποσα και μετα ταυτα
ειργασατο, ποσους θρηνους επεδειξατο, ποσην μετανοιαν, τας νυκτας ταις ημεραις
προστιθεις, πηγας δακρυων αφιεις, την κλινην λουων τοις δακρυσι, προς τουτοις
σακκον περιβαλλομενος. Ει δε εκεινος τοσαυτης εδεηθη της επιστροφης, ποτε
δυνησομεθα σωθηναι ημεις, μετα τοσαυτα αμαρτηματα αναλγητως διακειμενοι; Ὁ
μεν γαρ πολλα εχων κατορθωματα, ραιδιως αν και εντευθεν τα αμαρτηματα
συσκιασειεν· ο δε γυμνος, οπου αν δεξηται βελος, καιριαν δεχεται πληγην. Ἵν' ουν
μη τουτο γενηται, οπλισωμεν εαυτους αγαθοις εργοις, καν προσγενηται τι
πλημμελημα, απονιψωμεθα· ινα καταξιωθωμεν, εις δοξαν Θεου ζησαντες τον
παροντα βιον, της μελλουσης απολαυσαι ζωης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.343 ΟΜΙΛΙΑ ΚΖʹ. Και ελθων ο Ἰησους εις την
οικιαν Πετρου, ειδε την πενθεραν αυτου βεβλημενην και πυρεσ σουσαν· και ηψατο
της χειρος αυτης, και αφηκεν αυτην ο πυρετος· και ηγερθη, και διηκονει αυτωι. αʹ. Ὁ
δε Μαρκος και, ευθεως, προσεθηκε, βουλομενος και τον χρονον δηλωσαι· ουτος δε
μονον το σημειον τεθεικε, τον χρονον ουκ επισημηναμενος. Και οι μεν αλλοι φασιν,
οτι και παρεκαλεσεν αυτον η κατακειμενη· ουτος δε και τουτο εσιγησε. Τουτο δε ουκ
εστι διαφωνιας, αλλα το μεν συντομιας, το δε ακριβους εξηγησεως. Ἀλλα τινος
ενεκεν εισηλθεν εις την οικιαν του Πετρου; Ἐμοι δοκει, τροφης μεταληψομενος·
τουτο γουν εδηλωσεν ειπων· Ἀνεστη, και διηκονει αυτωι. Παρα γαρ τοις μαθηταις
κατηγετο, ωσπερ και παρα Ματθαιωι, οτε αυτον εκαλεσε, τιμων αυτους και
προθυμοτερους ταυτηι ποιων. Συ δε μοι σκοπει και ενταυθα του Πετρου την αιδω την
προς αυτον. Ἔχων γαρ την πενθεραν οικοι κειμενην και πυρεσσουσαν σφοδρως, ουχ
ειλκυσεν αυτον εις την οικιαν, αλλ' εμεινε και την διδασκαλιαν απαρτισθηναι, και
τους αλλους θεραπευθηναι παντας, και τοτε αυτον εισελθοντα παρεκαλεσεν. Ουτως
εξ αρχης 57.344.40 επαιδευετο τα των αλλων εαυτου προτιθεναι. Ουκουν ουδ' αυτος
αυτον εισαγει, αλλ' αυτος αυτοματως επεβη, μετα το ειπειν τον εκατονταρχον· Ουκ
ειμι αξιος, ινα μου υπο την στεγην εισελθηις· δεικνυς οσον εχαριζετο τωι μαθητηι.
Καιτοι εννοησον οια ην τα δωματα των αλιεων τουτων· αλλ' ομως ουκ απηξιου υπο
τας καλυβας αυτων εισιεναι τας ευτελεις, παιδευων σε δια παντων τον ανθρωπινον
καταπατειν τυφον. Και ποτε μεν λογοις θεραπευει μονον, ποτε δε και την χειρα
εκτεινει, ποτε δε αμφοτερα ταυτα ποιει, εις οψιν αγων την ιατρειαν. Ου γαρ
εβουλετο αει μεθ' υπερβολης θαυματουργειν. Ἔδει γαρ τεως λανθανειν, και μαλιστα
επι των μαθητων· και γαρ εκ πολλης ηδονης παντα αν εκηρυξαν. Και τουτο δηλον εξ
 
 

186

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ων και μετα το ελθειν εις το ορος εδεησε του παραγγειλαι αυτοις, ινα μηδενι
ειπωσιν. Ἁψαμενος τοινυν του σωματος, ουχι τον πυρετον εσβεσε μονον, αλλα και
καθαραν την υγιειαν απεδωκεν. Ἐπειδη γαρ το νοσημα ευτελες ην, τωι τροπωι της
ιατρειας την δυναμιν επεδεικνυτο· οπερ ουκ αν ειργασατο τεχνη ιατρικη. Ἴστε γαρ
οτι και μετα την απαλλαγην των πυρετων 57.345 πολλου δει χρονου παλιν τοις
καμνουσιν, ωστε εις την προτεραν υγιειαν επανελθειν. Ἀλλα τοτε ομου παντα
εγενετο. Και ουκ ενταυθα μονον, αλλα και επι της θαλαττης. Ουδε γαρ εκει τους
ανεμους επαυσε μονον και τον χειμωνα, αλλα και τον σαλον ευθεως εστησεν, οπερ
και τουτο ξενον ην· ει γαρ και η ζαλη ληξειε, μεχρι πολλου μενει τα υδατα
σαλευομενα. Ἀλλ' ουκ επι του Χριστου ουτως, αλλ' ομου παντα ελυετο· οπερ ουν και
επι της γυναικος γεγονε. ∆ια τουτο και εμφαινων αυτο ο ευαγγελιστης ελεγεν·
Ἀνεστη, και διηκονει αυτωι· ο και της του Χριστου δυναμεως σημειον ην, και της
διαθεσεως της γυναικος, ην περι τον Χριστον επεδεικνυτο. Και ετερον δε τι μετα
τουτων εντευθεν αν κατιδοιμεν, οτι και τηι ετερων πιστει χαριζεται ο Χριστος την
ετερων διορθωσιν (και γαρ και ενταυθα ετεροι αυτον παρεκαλεσαν, ως και επι του
παιδος του εκατονταρχου)· χαριζεται δε, οταν μη απιστηι ο θεραπευεσθαι μελλων,
αλλ' η δια νοσον μη δυνηται προς αυτον ιεναι, η δι' αγνοιαν μηδεν μεγα περι αυτου
φανταζηται, η δια ηλικιαν αωρον. Ὀψιας δε γενομενης, προσηνεγκαν αυτωι
δαιμονιζομενους πολλους, και εξεβαλε τα πνευματα απ' αυτων λογωι, και παντας
τους κακως εχοντας εθεραπευσεν, οπως πληρωθηι το υπο του προφητου Ἠσαΐου
λεχθεν, οτι Τας ασθενειας ημων ελαβε, και τας νοσους εβαστασεν. Ειδες το πληθος
εις πιστιν αυξανομενον λοιπον; Ουδε γαρ του καιρου κατεπειγοντος αναχωρειν
ηνειχοντο· ουδε γαρ ακαιρον ειναι ενομιζον εν εσπεραι προσαγειν τους αῤρωστους
αυτων. Συ δε μοι σκοπει, ποσον πληθος θεραπευομενων παρατρεχουσιν οι
ευαγγελισται, ουχι καθ' ενα λεγοντες ημιν και διηγουμενοι, αλλ' ενι ρηματι πελαγος
αφατον θαυματων υπερβαινοντες. Ειτα ινα μη παλιν το μεγεθος του θαυματος εις
απιστιαν εμβαληι, ειγε δημον τοσουτον και ποικιλα νοσηματα εν μιαι καιρου ροπηι
ελυσε και διωρθωσεν, επαγει τον προφητην μαρτυρουντα τοις γινομενοις, μεγαλην
πανταχου την απο των Γραφων αποδειξιν ημιν ουσαν δεικνυς, και των σημειων
αυτων ουκ ελαττονα· και φησιν, οτι και Ἡσαΐας ταυτα ειπεν, οτι Τας ασθενειας
ημων ελαβε, και τας νοσους εβαστασεν. Ουκ ειπεν, Ἔλυσεν, αλλ', Ἔλαβε και
εβαστασεν· ο περι αμαρτιων μαλλον ειρησθαι μοι δοκει τωι προφητηι συμφωνως
Ἰωαννηι τωι λεγοντι· Ἴδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. βʹ.
Πως ουν ενταυθα αυτο περι νοσηματων τιθησιν ο ευαγγελιστης; Ἢ κατα ιστοριαν
την μαρτυριαν αναγινωσκων, η δηλων οτι τα πλειονα των νοσηματων εξ
αμαρτηματων εστι ψυχικων. Ει γαρ το κεφαλαιον, αυτος ο θανατος, εξ αμαρτιας
εσχε την ριζαν και την υποθεσιν, πολλωι μαλλον και των νοσηματων τα πολλα· επει
και αυτο το παθητους ειναι ημας εκειθεν γεγονεν. Ἰδων δε ο Ἰησους πολλους οχλους
περι αυτον, εκελευσεν απελθειν εις το περαν. Ειδες παλιν το ακομπαστον; Οι μεν γαρ
αλλοι φασιν, οτι τοις δαιμοσιν επετιμα, ινα μη ειπωσιν οτι αυτος εστιν· ουτος δε
φησιν, οτι τους οχλους διωθειται. Ἐποιει δε τουτο, ομου τε μετριαζειν ημας
παιδευων, ομου τε τον φθονον παραμυθουμενος τον Ἰουδαικον, και διδασκων ημας
μηδεν προς επιδειξιν ποιειν. Ου γαρ δη σωματα εθεραπευε μονον, αλλα και την
ψυχην διωρθου, και φιλοσοφειν επαιδευε, δι' αμφοτερων εαυτον δεικνυς, και τωι
λυειν τα νοσηματα, και τωι μηδεν προς επιδειξιν ποιειν. 57.346 Και γαρ ησαν αυτωι
προσηλωμενοι, φιλουντες αυτον και θαυμαζοντες, και οραιν εις αυτον βουλομενοι.
Τις γαρ αν απεστη τοιαυτα θαυματουργουντος; τις ουκ αν και το προσωπον
ηθελησεν απλως ιδειν, και το στομα το τοιαυτα φθεγγομενον; Ουδε γαρ
θαυματουργων ην θαυμαστος μονον, αλλα και φαινομενος απλως πολλης εγεμε
 
 

187

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαριτος· και τουτο ο Προφητης δηλων ελεγεν· Ὡραιος καλλει παρα τους υιους των
ανθρωπων. Ει δε ο Ἡσαΐας λεγει, Ουκ ειχεν ειδος ουδε καλλος, η προς την της
θεοτητος δοξαν την αποῤρητον και αφραστον τουτο φησιν· η τα εν τωι παθει
συμβαντα διηγουμενος, και την ατιμιαν ην υπεμεινεν εν τωι καιρωι του σταυρου, και
την ευτελειαν ην παρα παντα τον βιον επεδειξατο δια παντων. Ου προτερον δε
εκελευσεν απελθειν εις το περαν, εως ου εθεραπευσεν. Ἦ γαρ αν ουδε ηνεσχοντο.
Ὥσπερ ουν εν τωι ορει ουχι δημηγορουντι παρεμενον μονον, αλλα και σιγης ουσης
ηκολουθουν· ουτω και ενταυθα ουχι θαυματουργουντι προσηδρευον, αλλα και
παυσαμενωι παλιν, και απο του προσωπου πολλην την ωφελειαν δεχομενοι. Ει γαρ
Μωυσης δεδοξασμενον το προσωπον ειχε, και Στεφανος ως αγγελου, εννοησον τον
κοινον ∆εσποτην οιον εικος φαινεσθαι τοτε. Ταχα πολλοι νυν εις επιθυμιαν
ενεπεσον του την εικονα εκεινην ιδειν· αλλ' αν εθελωμεν, πολλωι βελτιονα οψομεθα
εκεινης. Ἂν γαρ μετα παῤρησιας τον παροντα διανυσωμεν βιον, επι των νεφελων
αυτον δεξομεθα, απαντησαντες εν αθανατωι και αφθαρτωι σωματι. Θεα δε πως
αυτους ουχ απλως ελαυνει, ινα μη πληξηι. Ου γαρ ειπεν, Ἀναχωρησατε, αλλ' εις το
περαν εκελευσεν απελθειν, προσδοκιαν διδους του παντως ηξειν εκει. Και οι μεν
οχλοι τοσαυτην επεδειξαντο την αγαπην, και μετα πολλης ηκολουθουν της
διαθεσεως· εις δε τις χρηματων δουλος, και πολλην εχων την απονοιαν, προσελθων
φησι ∆ιδασκαλε, ακολουθησω σοι, οπου δ' αν απερχηι. Ειδες ποσος ο τυφος; Ἅτε γαρ
ουκ αξιων μετα του οχλου αριθμεισθαι, αλλ' ενδεικνυμενος οτι υπερ τους πολλους
εστιν αυτος, ουτω προσεισι. Τοιαυτα γαρ τα ηθη τα Ἰουδαικα· ακαιρου παῤρησιας
εστιν αναπλεα. Ουτω και αλλος μετα ταυτα παντων σιγωντων αυτος αναπηδησας,
φησι· Ποια εντολη πρωτη; Ἀλλ' ομως ουκ επετιμησεν ο ∆εσποτης τηι ακαιρωι
παῤρησιαι, παιδευων ημας και τους τοιουτους φερειν. ∆ια τουτο ουκ ελεγχει
φανερως τους πονηρα βουλευομενους· προς δε την υπονοιαν αυτων αποκρινεται,
αυτοις μονοις καταλιμπανων ειδεναι τον ελεγχον, και διπληι αυτους ωφελων, τωι τε
δηλωσαι οτι οιδε τα εν τωι συνειδοτι, και τωι μετα την επιδειξιν ταυτην χαρισασθαι
το λαθειν, και δουναι παλιν, ει βουλοιντο, εαυτους ανακτησασθαι· ο δη και επι
τουτου ποιει. Ουτος γαρ ιδων τα πολλα σημεια, και πολλους επισυρομενους,
προσεδοκησε χρηματιζεσθαι εκ των τοιουτων θαυματων· διοπερ και ακολουθησαι
εσπευδε. Και ποθεν τουτο δηλον; Ἀπο της αποκρισεως, ης ο Χριστος ποιειται, ου προς
την ερωτησιν των ρηματων, αλλα προς την γνωμην της διανοιας απαντων. Τι γαρ;
φησι· χρηματα προσδοκαις ακολουθων εμοι συλλεγειν; ειτα ουχ οραις οτι ουτε
καταγωγιον μοι εστιν, ουδε τοσουτον οσον τοις ορνισιν; Αι γαρ αλωπεκες, φησι,
φωλεους εχουσι, και τα πετεινα του ουρανου κατασκηνωσεις· ο δε Υιος του
ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι. Ταυτα δε ουκ ην αποτρεπομενου, αλλ'
ελεγχοντος μεν την πονηραν γνωμην, παρ 57.347 εχοντος δε, ει βουλοιτο, μετα της
τοιαυτης προσδοκιας ακολουθειν. Και ινα μαθηις αυτου την πονηριαν, ακουσας
ταυτα και ελεγχθεις ουκ ειπεν, Ἕτοιμος ειμι ακολουθησαι. γʹ. Και πολλαχου δε
αλλαχου τουτο φαινεται ποιων ο Χριστος· φανερως μεν ουκ ελεγχει, απο δε της
αποκρισεως δηλοι την γνωμην των προσιοντων. Και γαρ εκεινωι τωι λεγοντι,
∆ιδασκαλε αγαθε, και προσδοκησαντι δια της κολακειας αυτον επισπασασθαι, προς
την γνωμην απεκρινατο λεγων· Τι με λεγεις αγαθον; ουδεις αγαθος, ει μη εις ο Θεος.
Και οτε ελεγον αυτωι, Ἰδου η μητηρ σου και οι αδελφοι σου ζητουσι σε, επειδη
ανθρωπινον τι επασχον, ουκ ακουσαι τι των χρησιμων βουλομενοι, αλλ'
επιδειξασθαι οτι προσηκουσιν αυτωι, και ταυτηι κενοδοξησαι, ακουσον τι φησιν· Τις
εστιν η μητηρ μου, και τινες εισιν οι αδελφοι μου; Και αυτοις παλιν τοις αδελφοις,
λεγουσιν αυτωι, Φανερωσον σεαυτον τωι κοσμωι, και βουλομενοις εντευθεν
κενοδοξειν, ελεγεν· Ὁ υμετερος καιρος, φησιν, αει ετοιμος, ο δε εμος ουπω παρεστι.
 
 

188

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και απο των εναντιων δε τουτο ποιει, ως επι του Ναθαναηλ, λεγων· Ἴδε αληθως
Ἰσραηλιτης, εν ωι δολος ουκ εστι. Και παλιν, Πορευθεντες απαγγειλατε Ἰωαννηι α
ακουετε και βλεπετε. Ουδε γαρ ενταυθα προς τα ρηματα, αλλα προς την γνωμην του
πεμψαντος απεκρινατο. Και τωι δημωι δε παλιν ομοιως προς το συνειδος διαλεγεται,
λεγων· Τι εξηλθετε εις την ερημον ιδειν; Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους ως περι
ευκολου και ευριπιστου τινος διακεισθαι του Ἰωαννου, ταυτην διορθουμενος την
υποψιαν, φησι· Τι εξηλθετε εις την ερημον ιδειν; καλαμον υπο ανεμου σαλευομενον;
η ανθρωπον εν μαλακοις ιματιοις ημφιεσμενον; δι' αμφοτερων δηλων, οτι ουτε
οικοθεν εστιν ευριπιστος, ουτε απο τρυφης τινος μαλακισθησεται. Ουτω τοινυν και
ενταυθα προς την γνωμην την αποκρισιν ποιειται. Και ορα πως και εν τουτωι πολυ το
μετριον ενδεικνυται. Ουδε γαρ ειπεν, οτι Ἔχω μεν, καταφρονω δε· αλλ' οτι Ουκ εχω.
Ειδες οση μετα της συγκαταβασεως η ακριβεια; Ὡς οταν εσθιηι και πινηι, οταν
φαινηται απεναντιας τωι Ἰωαννηι ποιων, και τουτο της των Ἰουδαιων ενεκα
σωτηριας ποιει, μαλλον δε της οικουμενης απασης, ομου μεν των αιρετικων
εμφραττων τα στοματα, ομου δε και τους τοτε εκ περιουσιας βουλομενος
επισπασασθαι. Ἕτερος δε τις, φησιν, ειπεν αυτωι· Κυριε, επιτρεψον μοι πρωτον
απελθειν, και θαψαι τον πατερα μου. Ειδες το διαφορον; πως ο μεν αναισχυντως
φησιν, Ἀκολουθησω σοι, οπου αν απερχηι· ουτος δε, καιτοι οσιον πραγμα αιτων,
φησιν, Ἐπιτρεψον μοι; Ἀλλ' ουκ επετρεψεν· αλλα φησιν· Ἄφες τους νεκρους θαψαι
τους εαυτων νεκρους, συ δε μοι ακολουθει. Πανταχου γαρ τηι γνωμηι προσειχε. Και
τινος ενεκεν ουκ επετρεψε; φησιν. Ὅτι και οι εκεινο πληρωσοντες ησαν, και ουκ
εμελλεν αταφος μενειν· και τουτον των αναγκαιοτερων απαγεσθαι ουκ εχρην.
Ειπων δε, τους εαυτων νεκρους, δεικνυσιν οτι ουτος ουκ εστιν αυτου νεκρος. Και
γαρ των απιστων, ως εγωγε οιμαι, ην ο τετελευτηκως. Ει δε θαυμαζεις τον
νεανισκον, οτι υπερ πραγματος ουτως 57.348 αναγκαιου τον Ἰησουν ηρωτησε, και
ουκ αυτοματως απηλθε· πολλωι μαλλον θαυμασον, οτι και κωλυθεις εμεινεν. Ἆρ'
ουν ουκ ην αχαριστιας εσχατης, φησι, το μη παραγενεσθαι θαπτομενου του πατρος;
Ει μεν απο ραιθυμιας εποιησεν, αχαριστιας ην· ει δε, ωστε μη εγκοψαι εργον
αναγκαιοτερον, το απελθειν μαλιστα αγνωμοσυνης ην της εσχατης. Και γαρ ο
Ἰησους εκωλυσεν αυτον, ουχι καταφρονειν της εις τους γεγεννηκοτας τιμης
κελευων, αλλα δεικνυς οτι ουδεν των ουρανιων πραγματων ημιν αναγκαιοτερον
ειναι χρη, και οτι μετα σπουδης απασης τουτων εχεσθαι δει, και ουδε μικρον
αναβαλλεσθαι, καν σφοδρα απαραιτητα και κατεπειγοντα ηι τα εφελκοντα. Τι γαρ
αναγκαιοτερον αν ειη του θαψαι πατερα; τι δε ευκολωτερον; Ουδε γαρ χρονον πολυν
αναλωσαι ην. Ει δε μηδε οσον εις ταφην πατρος καιρον αναλωσαι δει, ουδε τοσουτον
απολιμπανεσθαι των πνευματικων ασφαλες· εννοησον τινος αν ειημεν αξιοι οι
παντα τον χρονον αφισταμενοι των τωι Χριστωι προσηκοντων πραγματων, και τα
σφοδρα ευτελη των αναγκαιων προτιθεντες, και μηδενος κατεπειγοντος
ραιθυμουντες. Και εντευθεν δε της διδασκαλιας την φιλοσοφιαν θαυμαζειν χρη, οτι
σφοδρα αυτον προσηλωσε τωι λογωι· και μετα τουτου των μυριων απηλλαξε κακων,
οιον θρηνων, και πενθους, και των εντευθεν εκδεχομενων. Μετα γαρ το θαψαι
αναγκη λοιπον ην και διαθηκας περιεργαζεσθαι, και κληρου διανομην, και τα αλλα
οσα τουτοις επεται απαντα· και ουτω κυματα εκ κυματων αυτον διαδεχομενα
ποῤρωτατω του της αληθειας απηγε λιμενος. ∆ια τουτο αυτον ελκει, και εαυτωι
προσηλοι. Ει δε ετι θαυμαζεις και θορυβηι, οτι ου συνεχωρηθη παραγενεσθαι τηι ταφηι
του πατρος, εννοησον οτι πολλοι τους κακως εχοντας, καν πατηρ, καν μητηρ ηι, καν
παιδιον, καν αλλος οστισουν των προσηκοντων ο τετελευτηκως, ουκ αφιασι μαθειν,
ουδε επι το μνημα ακολουθησαι· και ουκ εγκαλουμεν ταυτηι αυτοις ωμοτητα, ουδε
απανθρωπιαν· και μαλα εικοτως. Τουναντιον γαρ αν ωμοτητος ην, το ουτω
 
 

189

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διακειμενους επι το πενθος εξαγαγειν. δʹ. Ει δε το τους προσηκοντας πενθησαι και
συντριβηναι την διανοιαν κακον, πολλωι μαλλον το των πνευματικων απαγεσθαι
λογων. ∆ια δη τουτο και αλλαχου ελεγεν· Ουδεις βαλων την χειρα αυτου επ'
αροτρον, και στραφεις εις τα οπισω ευθετος εστιν εν τηι βασιλειαι των ουρανων. Και
γαρ πολλωι βελτιον βασιλειαν ανακηρυττειν, και ετερους ανασπαιν απο θανατου, η
τον ουδεν ωφελουμενον νεκρον θαπτειν· και μαλιστα οταν ωσιν οι ταυτα
πληρωσοντες απαντα. Ουδεν ουν ετερον εντευθεν μανθανομεν, αλλ' η οτι ουδε τον
τυχοντα καιρον παραπολλυναι χρη, καν μυρια τα κατεπειγοντα ηι, αλλα παντων και
των αναγκαιοτατων τα πνευματικα προτιθεναι, και ειδεναι, τι μεν ζωη, τι δε
θανατος. Πολλοι γαρ και των ζηιν δοκουντων νεκρων ουδεν διαφερουσιν, οταν εν
κακιαι ζωσι· μαλλον δε και εκεινων ουτοι χειρους. Ὁ μεν γαρ αποθανων, φησι,
δεδικαιωται απο της αμαρτιας· ουτος δε δουλευει τηι αμαρτιαι. Μη γαρ μοι τουτο
ειπηις, οτι Ὑπο σκωληκων ου κατεσθιεται, ουδε εν λαρνακι κειται, ουδε απεκλεισε
τους οφθαλμους, ουδε 57.349 κειριαις δεδεται. Και γαρ ταυτα χαλεπωτερα υπομενει
του τετελευτηκοτος, ου σκωληκων αυτον κατεσθιοντων, αλλα θηριων σφοδροτερον
των παθων της ψυχης αυτον σπαραττοντων. Ει δε ανευγασιν οι οφθαλμοι, και
τουτο πολυ χειρον παλιν του μεμυκεναι. Οι μεν γαρ του νεκρου ουδεν ορωσι
πονηρον· ουτος δε μυριας εαυτωι συναγει νοσους, ανεωιγμενων αυτου των
οφθαλμων. Και ο μεν εν λαρνακι κειται, προς παντα ακινητος ων· ουτος δε εν τωι
ταφωι των μυριων κατορωρυκται νοσηματων. Ἀλλα το σωμα αυτου σηπομενον ουχ
οραις; Και τι τουτο; Προ γαρ του σωματος αυτου η ψυχη διεφθαρται και απολωλε, και
πλειονα υπομενει την σηπεδονα. Ὁ μεν γαρ δεκα οδωδεν ημερας· ουτος δε απαντα
τον βιον δυσωδιας αποπνει, στομα εχων οχετων ακαθαρτοτερον. Ὥστε τοσουτον
αυτου διενηνοχεν εκεινος, οσον ο μεν την απο της φυσεως υπομενει μονον φθοραν,
ουτος δε μετ' εκεινης και την απο της ασωτιας επεισαγει σηπεδονα, μυριας καθ'
εκαστην ημεραν επινοων υποθεσεις διαφθορας. Ἀλλ' εφ' ιππου φερεται; Και τι
τουτο; Και γαρ εκεινος επι κλινης· και το δη χαλεπον, λυομενον μεν εκεινον και
σηπομενον ουδεις οραι, αλλ' εχει την λαρνακα παραπετασμα· ουτος δε οδωδως
πανταχου περιεισι, καθαπερ εν ταφωι τωι σωματι νενεκρωμενην ψυχην περιφερων.
Και ειγε ην ψυχην ανδρος ιδειν τρυφηι και κακιαι συζωντος, ειδες αν οτι πολυ
βελτιον εν ταφωι κεισθαι δεδεμενον, η ταις των αμαρτιων σφιγγεσθαι σειραις· και
λιθον εχειν επικειμενον, η το βαρυ της αναισθησιας πωμα. ∆ιο δη μαλιστα τους
τουτοις προσηκοντας τοις νεκροις, επειδη ουτοι αναλγητως διακεινται, προσιεναι
δει περι αυτων τωι Ἰησου, καθαπερ η Μαρια τοτε εποιησεν επι του Λαζαρου. Καν
οδωδως ηι, καν τεταρταιος ηι, μη απογνωις, αλλα προσελθε, και τον λιθον ανελε
πρωτον. Και γαρ τοτε οψει κειμενον, ωσπερ εν ταφωι, και ταις κειριαις δεδεμενον.
Και ει βουλεσθε, των μεγαλων τινα και περιφανων εις μεσον αγαγωμεν. Ἀλλα μη
δεισητε· ανωνυμως γαρ ερω το υποδειγμα· μαλλον δε, ει και την προσηγοριαν
ελεγον, ουδε ουτω δεδοικεναι εχρην. Τις γαρ ποτε νεκρον δεδοικε; Και γαρ οσα αν
πραξηι, μενει νεκρος ων· νεκρος δε ζωντα ου μικρον, ου μεγα αδικησαι δυναται.
Ἴδωμεν τοινυν την κεφαλην αυτων δεδεμενην. Και γαρ οταν μεθυωσι διηνε 57.350
κως, καθαπερ οι νεκροι τοις πολλοις επιβλημασιν εκεινοις και ταις κειριαις, ουτω
παντα τα αισθητηρια αποκλειεται και δεσμειται. Ει δε βουλει και τας χειρας ιδειν,
οψει και ταυτας τηι γαστρι προσδεδεμενας, καθαπερ των οιχομενων, και
περιεσφιγμενας, ου κειριαις, αλλ' ο πολλωι χαλεπωτερον εστι, τοις της πλεονεξιας
δεσμοις. Ου γαρ αφιησιν αυτας εκταθηναι προς ελεημοσυνην εκεινη, ουδε προς αλλο
τι των τοιουτων κατορθωματων, αλλα των νενεκρωμενων αχρηστοτερας εργαζεται.
Βουλει και τους ποδας ιδειν συνδεδεμενους; Ὅρα αυτους παλιν περιεσφιγμενους
φροντισι, και δια τουτο ουδεποτε δυναμενους εις οικον Θεου δραμειν. Ειδες τον
 
 

190

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νεκρον; βλεπε και τον ενταφιαστην. Τις ουν εστιν ο ενταφιαστης τουτων; Ὁ
διαβολος, ο ακριβως αυτους περισφιγγων, και ουκ αφιεις λοιπον τον ανθρωπον
ανθρωπον φαινεσθαι, αλλα ξυλον ξηρον. Ὅπου γαρ ουκ οφθαλμος, ου χειρες, ου
ποδες, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν, πως αν ο τοιουτος ανθρωπος φανειη; Ουτω
και την ψυχην αυτων εσπαργανωμενην εστιν ιδειν, και ειδωλον μαλλον η ψυχην
ουσαν. Ἐπει ουν αναισθητως αυτοι διακεινται πως νεκροι γεγενημενοι,
προσελθωμεν υπερ αυτων τωι Ἰησου, παρακαλεσωμεν αναστησαι, ανελωμεν τον
λιθον, λυσωμεν τας κειριας. Ἂν γαρ τον λιθον ανεληις, τουτεστι, την αναισθησιαν
την επι τοις κακοις, ταχεως και εξαγαγειν αυτους δυνησηι του μνηματος· εξαγαγων
δε, ευκολωτερον των δεσμων απαλλαξεις. Τοτε σε εισεται ο Χριστος, οταν αναστηις,
οταν λυθηις· τοτε σε και επι τα δειπνα καλεσει τα εαυτου. Ὅσοι τοινυν του Χριστου
φιλοι, οσοι μαθηται, οσοι τον απελθοντα φιλειτε, προσελθετε τωι Ἰησου και δεηθητε.
Ει γαρ και μυριας γεμει της δυσωδιας, αλλ' ομως τους προσηκοντας ουδε ουτως
αυτον καταλιμπανειν χρη, αλλα τοσουτωι μαλλον προσιεναι· οπερ ουν και αι
αδελφαι του Λαζαρου τοτε εποιησαν· και μη προτερον αφιστασθαι παρακαλουντας,
δεομενους, ικετευοντας, εως αν αυτον ζωντα λαβωμεν. Ἂν γαρ ουτω τα καθ'
εαυτους και τα των πλησιον διοικωμεν, και της μελλουσης ταχεως επιτευξομεθα
ζωης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.349 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗʹ. Ἐμβαντι δε αυτωι εις το πλοιον, ηκολουθησαν οι μαθηται
αυτου. Και ιδου χειμων μεγας εγενετο εν τηι θαλασσηι, ωστε το πλοιον καλυπτεσθαι
υπο των κυματων· αυτος δε εκαθευδεν.
αʹ. Ὁ μεν ουν Λουκας, απαλλαττων εαυτον του απαιτηθηναι των χρονων την
ταξιν, ουτως ειπεν· Ἐγενετο δε εν μιαι των ημερων, και αυτος ανεβη εις το πλοιον,
και οι μαθηται αυτου· και ο Μαρκος ομοιως. Ουτος δε ουχ ουτως, αλλα και
ακολουθιαν ενταυθα διατηρει. Ουδε γαρ ουτω παντες παντα εγραφον. Ταυτα δε μοι
και εμπροσθεν ειρηται, ινα μη τηι παραλειψει διαφωνιαν τις ειναι νομιζοι. Τους μεν
ουν οχλους προεπεμψε, τους 57.350 δε μαθητας μεθ' εαυτου ελαβε· και γαρ και τουτο
εκεινοι λεγουσι. Παρελαβε δε ου ματην, ουδε εικη, αλλ' ωστε ποιησαι θεατας του
μελλοντος εσεσθαι θαυματος. Καθαπερ γαρ τις παιδοτριβης αριστος, εις αμφοτερα
αυτους ηλειφεν, εις τε το ακαταπληκτους ειναι εν τοις δεινοις, εις τε το μετριαζειν
εν ταις τιμαις. Ἵνα γαρ μη μεγα φρονωσιν, οτι τους αλλους εκπεμψας αυτους
κατεσχεν, αφιησι κλυδωνισθηναι, τουτο τε κατορθων, και γυμναζων πειρασμους
φερειν γενναιως. Μεγαλα μεν γαρ και τα προτερα θαυματα ην, αλλα τουτο και
γυμνασιαν τινα ειχεν ου μικραν, και του παλαιου συγγενες σημειον ην. ∆ια τουτο
μονους τους μαθητας αγει μεθ' 57.351 εαυτου. Ἔνθα μεν γαρ θαυματων επιδειξις ην,
και τον δημον αφιησι παρειναι· ενθα δε πειρασμων και φοβων επαναστασις, τους
αθλητας της οικουμενης, ους γυμναζειν εμελλε, τουτους παραλαμβανει μονους. Και
ο μεν Ματθαιος οτι εκαθευδεν ειπεν απλως, ο δε Λουκας οτι εν προσκεφαλαιωι φησι,
δεικνυς τε το ατυφον, και πολλην εντευθεν ημας παιδευων φιλοσοφιαν. Του
κλυδωνιου τοινυν διεγερθεντος, και της θαλασσης μαινομενης, διεγειρουσιν αυτον
λεγοντες· Κυριε, σωσον ημας, απολλυμεθα. Ὁ δε αυτοις επετιμα προ της θαλασσης.
Και γαρ, οπερ εφην, γυμνασιας ενεκεν ταυτα συνεχωρειτο, και τυπος ην των
μελλοντων καταληψεσθαι αυτους πειρασμων. Και γαρ και μετα ταυτα πολλακις
αφηκεν αυτους εις χαλεπωτερους χειμωνας πραγματων εμπεσειν, και
εμακροθυμησε. ∆ιο και Παυλος ελεγεν· Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι, οτι καθ'
 
 

191

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερβολην εβαρηθημεν υπερ δυναμιν, ωστε εξαπορηθηναι ημας και του ζηιν· και
μετα ταυτα παλιν, Ὃς εκ τηλικουτων θανατων εῤρυσατο ημας. ∆εικνυς τοινυν
εντευθεν, οτι θαῤρειν χρη, καν μεγαλα διεγειρηται τα κυματα, και οτι παντα
συμφεροντως οικονομει, πρωτον αυτοις επιτιμαι. Και γαρ αυτο το θορυβηθηναι
συμφεροντως εγινετο, ωστε μειζον φανηναι το θαυμα, και διηνεκη γενεσθαι του
συμβαντος την μνημην. Ὅταν γαρ παραδοξον τι γενεσθαι μελληι, πολλα
προκατασκευαζεται προτερον μνημης ποιητικα, ινα μη μετα το παρελθειν το θαυμα
εις ληθην εμπεσωσιν. Ουτω και Μωυσης προτερον φοβειται τον οφιν, και φοβειται
ουχ απλως, αλλα και μετα πολλης της αγωνιας, και τοτε οραι το παραδοξον εκεινο
γινομενον. Ουτω και ουτοι, προσδοκησαντες απολλυσθαι προτερον, τοτε εσωθησαν·
ινα ομολογησαντες τον κινδυνον, μαθωσι του θαυματος το μεγεθος. ∆ια τουτο και
καθευδει· ει γαρ εγρηγοροτος εγενετο, η ουκ αν εφοβηθησαν, η ουκ αν παρεκαλεσαν,
η ουδ' αν ενομισαν αυτον δυνασθαι τοιουτον τι ποιειν. ∆ια τουτο καθευδει, διδους
καιρον τηι δειλιαι, και τρανοτεραν αυτοις ποιων την αισθησιν των γινομενων. Ου γαρ
ομοιως τις οραι τα εν τοις αλλοτριοις σωμασι γινομενα, και τα εν εαυτωι. Ἐπει ουν
παντας ειδον ευεργετηθεντας, εαυτους δε ουδενος απολελαυκοτας, και υπτιοι ησαν,
(ουτε γαρ χωλοι, ουτε αλλο τι τοιουτον νοσημα ειχον), εδει δε αυτους δια της
οικειας αισθησεως απολαυσαι των ευεργεσιων· συγχωρει τον χειμωνα, ινα δια της
απαλλαγης σαφεστεραν λαβωσιν αισθησιν της ευεργεσιας. ∆ια τουτο ουδε παροντων
των οχλων τουτο ποιει, ωστε μη καταγνωσθηναι ολιγοπιστιας· αλλ' αυτους μονους
λαβων διορθουται, και προ του χειμωνος των υδατων τον χειμωνα της ψυχης
αυτων λυει, επιτιμων και λεγων· Τι δειλοι εστε, ολιγοπιστοι; και παιδευων ομου, οτι
τον φοβον ουχ η των πειρασμων εργαζεται επαγωγη, αλλα το της διανοιας ασθενες.
Ει δε λεγοι τις, οτι δειλιας ουκ ην, ουδε ολιγοπιστιας, το προσελθοντας εγειραι,
εκεινο αν ειποιμι, οτι τουτο αυτο μαλιστα σημειον ην του μη την προσηκουσαν περι
αυτου δοξαν εχειν. Ὅτι μεν γαρ δυναται επιτιμαιν εγερθεις, ᾔδεσαν· οτι δε και
καθευδων, ουδεπω. Και τι θαυμαζεις, ει νυν, οπου γε και μετα πολλα ετερα θαυματα
ατελεστερον ετι διεκειντο; ∆ιο και επιτιμωνται πολλακις, ως οταν λεγηι, Ἀκμην και
υμεις ασυνετοι εστε; Μη τοινυν θαυμα 57.352 σηις, ει των μαθητων ατελεστερον
διακειμενων οι οχλοι ουδεν μεγα περι αυτου εφανταζοντο· Ἐθαυμαζον γαρ
λεγοντες· Ποταπος εστιν ουτος ο ανθρωπος, οτι και η θαλασσα και οι ανεμοι
υπακουουσιν αυτωι; Ὁ δε Χριστος ουκ επετιμησεν, οτι ανθρωπον αυτον εκαλουν,
αλλ' ανεμενε, δια των σημειων αυτους διδασκων, οτι πεπλανημενη ην αυτων η
υποληψις. Ποθεν δε ανθρωπον αυτον ενομιζον; Ἀπο τε της οψεως, απο τε του υπνου,
και του πλοιωι κεχρησθαι. ∆ια δη τουτο εις αμηχανιαν εξεπιπτον λεγοντες· Ποταπος
εστιν ουτος; Ὁ μεν γαρ υπνος και το φαινομενον ανθρωπον εδεικνυ· η δε θαλαττα
και η γαληνη Θεον ενεφαινεν. βʹ. Ἐπειδη γαρ και Μωυσης εποιησε τι τοιουτον ποτε,
και εντευθεν δεικνυσι την υπεροχην· και οτι ο μεν ως δουλος, ο δε ως ∆εσποτης
θαυματουργει. Ου γαρ ραβδον ετεινεν ωσπερ εκεινος, ουδε χειρας εξετεινεν εις τον
ουρανον, ουδε ευχης εδεηθη· αλλ' ωσπερ εικος δεσποτην επιταττοντα θεραπαινιδι,
και ∆ημιουργον κτισματι, ουτως αυτην κατεστειλε τε και εχαλινωσε λογωι και
επιταγματι μονον· και πασα ευθεως ελυετο η ζαλη, και ουδε ιχνος απεμενε της
ταραχης. Τουτο γαρ εδηλωσεν ο ευαγγελιστης ειπων· Και εγενετο γαληνη μεγαλη.
Και οπερ περι του Πατρος ως μεγα ειρητο, τουτο αυτος δια των εργων επεδειξατο
παλιν. Τι δε ειρητο περι αυτου; Ειπε, φησι, και εστη πνευμα καταιγιδος. Ουτω και
ενταυθα· Ειπε, και εγενετο γαληνη μεγαλη. ∆ιο μαλιστα και εθαυμαζον οι οχλοι
αυτον, ουκ αν θαυμασαντες, ειπερ ουτως εποιησεν ως εκεινος. Ἐπειδη δε απεβη της
θαλαττης, διαδεχεται θαυμα ετερον φοβερωτερον. ∆αιμονωντες γαρ καθαπερ
δραπεται πονηροι δεσποτην ιδοντες, ελεγον· Τι ημιν και σοι, Ἰησου Υιε του Θεου;
 
 

192

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηλθες ωδε προ καιρου βασανισαι ημας; Ἐπειδη γαρ ανθρωπον αυτον ελεγον οι
οχλοι, ηλθον οι δαιμονες την θεοτητα αυτου ανακηρυττοντες· και οι της θαλαττης
κυμαινουσης και παλιν ησυχαζουσης ουκ ακουοντες, ηκουον των δαιμονων ταυτα
βοωντων, απερ εκεινη δια της γαληνης εκραζεν. Ειτα ινα μη δοξηι κολακειας το
πραγμα ειναι, απο της πειρας των πραγματων βοωσι λεγοντες· Ἦλθες ωδε προ
καιρου βασανισαι ημας; ∆ια δη τουτο προτερον ωμολογηται η εχθρα, ινα μη υποπτος
αυτων η ικετηρια γενηται. Και γαρ εμαστιζοντο αορατως, και της θαλαττης
εχειμαζοντο μαλλον, κεντουμενοι και εμπιπραμενοι, και τα ανηκεστα πασχοντες
απο της παρουσιας μονης. Ἐπειδη γαρ ουδεις αυτους προσενεγκειν ετολμα, αυτος
προς αυτους απερχεται ο Χριστος. Και ο μεν Ματθαιος φησιν αυτους ειρηκεναι·
Ἦλθες ωδε προ καιρου βασανισαι ημας· οι δε αλλοι προσεθηκαν, οτι και παρεκαλουν
αυτον και ωρκιζον, ινα μη εις την αβυσσον αυτους εμβαληι. Ἐνομισαν γαρ ηδη την
κολασιν αυτοις εφεσταναι, και εδεισαν ως ηδη εις τιμωριαν εμπεσουμενοι. Ει δε οι
περι τον Λουκαν ενα φασιν αυτον ειναι, ουτος δε δυο, ουδε τουτο διαφωνιαν
εμφαινει. Ει μεν γαρ ειπον, οτι εις μονος ην, ετερος δε ουκ ην, εδοκουν εναντια
λεγειν τωι Ματθαιωι· ει δε, ο μεν περι του ενος, ο δε περι των δυο διελεχθη, ου μαχης
το ειρημενον, αλλα διαφορου διηγησεως. Και γαρ εμοιγε δοκει τον χαλεπωτερον
τουτων επιλεξαμενος ο Λουκας ειρηκεναι· διο και τραγικωτερον απαγγελλει την
συμφοραν· οιον, οτι τα δεσμα 57.353 και τας αλυσεις διαῤρησσων κατα την ερημον
επλανατο· ο δε Μαρκος οτι και τοις λιθοις εαυτον εκοπτε φησι· και τα ρηματα δε
αυτων ικανα το απηνες και το αναισχυντον ενδειξασθαι. Ἦλθες γαρ ωδε προ καιρου
βασανισαι ημας; φησιν. Ὅτι μεν γαρ ουχ ημαρτον, ουκ ειχον ειπειν· αξιουσι δε μη
προ καιρου δουναι την δικην. Ἐπειδη γαρ κατελαβεν αυτους τα ανηκεστα δεινα και
παρανομα εκεινα εργαζομενους, και το πλασμα το εαυτου παντι διαστρεφοντας
τροπωι και τιμωρουμενους, και ενομιζον αυτον δι' υπερβολην των γενομενων ουκ
αναμενειν τον καιρον της κολασεως, δια τουτο παρεκαλουν και εδεοντο· και οι μηδε
δεσμων ανεχομενοι σιδηρων, ερχονται δεδεμενοι· και οι τα ορη κατατρεχοντες, εις
τα πεδια εξηιεσαν· και οι τους αλλους κωλυοντες διαβαινειν, τον αποτειχιζοντα την
οδον αυτοις ιδοντες, εστησαν. Τι δηποτε δε και τοις ταφοις εμφιλοχωρουσιν;
Ὀλεθριον δογμα τοις πολλοις ενθειναι βουλομενοι, οιον οτι αι ψυχαι των
απελθοντων δαιμονες γινονται· ο μηδεποτε γενοιτο μηδε μεχρις εννοιας λαβειν. Τι
ουν, φησιν, αν ειποις, οταν πολλοι των γοητων παιδας λαβοντες αποσφαττωσιν,
ωστε αυτοις μετα ταυτα συμπραττουσαν την ψυχην εχειν; Και ποθεν τουτο δηλον;
Ὅτι μεν γαρ αποσφαττουσι, πολλοι λεγουσιν· οτι δε αι ψυχαι των σφαγεντων μετ'
αυτων εισι, ποθεν εγνως; ειπε μοι. Αυτοι, φησιν, οι δαιμονωντες βοωσιν, οτι Ψυχη
του δεινος εγω. Ἀλλα και τουτο σκηνη τις και απατη διαβολικη. Ου γαρ η ψυχη του
τετελευτηκοτος εστιν η βοωσα, αλλ' ο δαιμων ο υποκρινομενος ταυτα, ωστε
απατησαι τους ακουοντας. Ει γαρ εις δαιμονος ουσιαν δυνατον ψυχην εισελθειν,
πολλωι μαλλον εις το σωμα το εαυτης. Ἄλλως δε ουκ αν εχοι λογον την ηδικημενην
ψυχην συμπραττειν τωι ηδικηκοτι· η ανθρωπον δυνασθαι δυναμιν ασωματον εις
ετεραν μεταβαλειν ουσιαν. Ει γαρ επι των σωματων τουτο αμηχανον, και ουκ αν τις
ανθρωπου σωμα ονου εργασαιτο· πολλωι μαλλον επι της αορατου ψυχης τουτο
αδυνατον, και ουκ αν τις ισχυσειεν εις δαιμονος ουσιαν αυτην μετενεγκειν. γʹ. Ὥστε
γραιδιων μεθυοντων ταυτι τα ρηματα, και παιδων μορμολυκεια. Ουδε γαρ ενι ψυχην
αποῤραγεισαν του σωματος ενταυθα πλανασθαι λοιπον. ∆ικαιων γαρ ψυχαι εν χειρι
Θεου· ει δε αι των δικαιων, και αι των παιδων· ουδε γαρ εκειναι πονηραι. Και αι των
αμαρτωλων δε ευθεως εντευθεν απαγονται. Και δηλον απο του Λαζαρου και του
πλουσιου· και αλλαχου δε φησιν ο Χριστος· Σημερον την ψυχην σου απαιτουσιν απο
σου. Και ουχ οιον τε ψυχην εξελθουσαν του σωματος ενταυθα πλανασθαι· και μαλα
 
 

193

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εικοτως. Ει γαρ εν γηι βαδιζοντες τηι συνηθει και γνωριμωι, και σωμα περικειμενοι,
οταν ξενην οδευωμεν οδον, ποιαν ελθειν ουκ ισμεν, αν μη τον χειραγωγουντα
εχωμεν· πως η του σωματος αποῤραγεισα ψυχη, και της συνηθειας εξελθουσα πασης,
εισεται που δει βαδιζειν ανευ του καθοδηγουντος αυτην; Και πολλαχοθεν δε
ετερωθεν αν τις κατιδοι, οτι ουκ ενι ψυχην εξελθουσαν ενταυθα μειναι. Και γαρ ο
Στεφανος φησι· ∆εξαι το πνευμα μου· και ο Παυλος, Το αναλυσαι και συν Χριστωι
ειναι πολλωι μαλλον κρειττον. Και περι του πατριαρχου δε φησιν η Γραφη· Και
προσετεθη προς τους πατερας αυτου, τραφεις εν γηρει 57.354 καλωι. Ὅτι δε ουδε αι
των αμαρτωλων ψυχαι διατριβειν ενταυθα δυνανται, ακουσον του πλουσιου πολλα
υπερ τουτου παρακαλουντος, και ουκ επιτυγχανοντος· ως ειγε ην δυνατον, αυτος αν
ηλθε, και ανηγγειλε τα εκει γεγενημενα. Ὅθεν δηλον, οτι μετα την εντευθεν
αποδημιαν εις χωραν τινα απαγονται αι ψυχαι, ουκετι κυριαι ουσαι επανελθειν,
αλλα την φοβεραν εκεινην ημεραν αναμενουσαι. Ει δε λεγοι τις, Και τινος ενεκεν
οπερ ηξιωσαν οι δαιμονες εποιησεν ο Χριστος, εις την αγελην των χοιρων επιτρεψας
αυτοις απελθειν; εκεινο αν ειποιμεν, οτι ουκ εκεινοις πειθομενος τουτο εποιησεν,
αλλα πολλα εντευθεν οικονομων· εν μεν, το διδαξαι τους απαλλαγεντας των
πονηρων τυραννων εκεινων το μεγεθος της λυμης των επιβουλευοντων αυτοις·
ετερον δε, ινα μαθωσι παντες, οτι ουδε χοιρων κατατολμωσιν, ει μη αυτος
συγχωρησειε· τριτον, οτι χαλεπωτερα των χοιρων εκεινους αν ειργασαντο, ει μη και
εν τηι συμφοραι πολλης απελαυον της του Θεου προνοιας. Ὅτι γαρ ημας των αλογων
μαλλον μισουσι, παντι που δηλον εστιν. Ὥστε οι των χοιρων μη φειδομενοι, αλλ' εν
μιαι καιρου ροπηι παντας αυτους κατακρημνισαντες, πολλωι μαλλον αν τους
ανθρωπους ταυτα ειργασαντο, ους ειχον, επ' ερημιας αγοντες και απαγοντες, ει μη
και εν αυτηι τηι τυραννιδι πολλη ην η του Θεου κηδεμονια, χαλινουσα και επεχουσα
την περαιτερω ρυμην αυτων. Ὅθεν δηλον, οτι ουκ εστιν ουδεις, ος ουκ απολαυει της
του Θεου προνοιας. Ει δε μη παντες ομοιως, μηδε καθ' ενα τροπον, και τουτο
προνοιας μεγιστον ειδος εστι. Προς γαρ το εκαστωι λυσιτελουν και το της προνοιας
επιδεικνυται. Προς δε τοις ειρημενοις και ετερον εκ τουτου μανθανομεν, οτιπερ ου
κοινηι παντων προνοει μονον, αλλα και ιδιαι εκαστου· ο και επι των μαθητων
εδηλωσεν ειπων· Ὑμων δε και αι τριχες της κεφαλης ηριθμημεναι εισι. Και απο των
δαιμονωντων δε τουτων αν τις τουτο κατιδοι σαφως, οι παλαι αν απεπνιγησαν, ει
μη πολλης της ανωθεν κηδεμονιας απελαυον. ∆ια δη ταυτα επετρεψεν απελθειν εις
την αγελην των χοιρων, και ινα και οι τα χωρια οικουντες εκεινα μαθωσιν αυτου
την δυναμιν. Ἔνθα μεν γαρ πολυ το ονομα αυτου εστιν, ου σφοδρα επεδεικνυτο·
ενθα δε μηδεις αυτον οιδεν, αλλ' ετι αναισθητως διακεινται, εκλαμπειν εποιει τα
θαυματα, ωστε αυτους εις την αυτου θεογνωσιαν επισπασασθαι. Ὅτι γαρ αναισθητοι
τινες ησαν οι την πολιν εκεινην οικουντες, δηλον απο του τελους. ∆εον γαρ αυτους
προσκυνησαι και θαυμασαι την δυναμιν, οι δε απεπεμπον, Και παρεκαλουν απελθειν
απο των οριων αυτων. Ἀλλα τινος ενεκεν ανειλον τους χοιρους οι δαιμονες;
Πανταχου τους ανθρωπους εις αθυμιαν εμβαλλειν εσπουδακασι, και πανταχου
χαιρουσι τηι απωλειαι. Τουτο γουν και ο διαβολος επι του Ἰωβ εποιησε· καιτοι και
εκει ο Θεος επετρεψεν· αλλ' ουδε εκει πειθομενος τωι διαβολωι, αλλα τον αυτου
θεραποντα θελων αποφηναι λαμπροτερον, και τωι δαιμονι πασαν αναισχυντιας
εκκοπτων προφασιν, και εις την αυτου περιτρεπων κεφαλην τα κατα του δικαιου
γινομενα. Ἐπει και νυν τουναντιον, ηπερ ηθελον ουτοι, γεγονε. Και γαρ η του
Χριστου δυναμις λαμπρως ανεκηρυττετο, 57.355 και η πονηρια των δαιμονων, ης
απηλλαξε τους υπ' αυτων κατεχομενους, σαφεστερον διεδεικνυτο, και οτι ουδε
χοιρων εισιν απτεσθαι κυριοι, μη του των ολων επιτρεποντος Θεου. δʹ. Ει δε τις και
κατα αναγωγην ταυτα εκλαβοι, το κωλυον ουδεν. Ἡ μεν γαρ ιστορια αυτη· δει δε
 
 

194

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειδεναι σαφως, ως οι χοιρωδεις των ανθρωπων ευεπιχειρητοι ταις των δαιμονων
ενεργειαις εισι. Και ανθρωποι μεν οντες οι ταυτα πασχοντες, δυνανται και
περιγενεσθαι πολλακις· αν δε χοιροι το ολον γενωνται, ου δαιμονιζονται μονον,
αλλα και κατακρημνιζονται. Και αλλως δε, ινα μη τις σκηνην ειναι νομισηι τα
γενομενα, αλλα πιστευσηι σαφως οτι εξηλθον οι δαιμονες, απο του θανατου των
χοιρων τουτο γινεται καταδηλον. Σκοπει δε αυτου και το πραον μετα της δυναμεως.
Ἐπειδη γαρ τοιαυτα ευεργετηθεντες απηλαυνον αυτον οι την χωραν οικουντες
εκεινην, ουκ αντετεινεν, αλλ' ανεχωρησε, και τους αναξιους αποφηναντας εαυτους
της αυτου διδασκαλιας κατελιπε, τους ελευθερωθεντας των δαιμονων δους
διδασκαλους και τους συβωτας, ωστε παρ' εκεινων μαθειν παντα τα γεγενημενα· και
αυτος αναχωρησας τον φοβον αφιησιν αυτοις ενακμαζοντα. Και γαρ της ζημιας το
μεγεθος διεδιδου του γεγενημενου την φημην, και καθικνειτο της διανοιας αυτων
το συμβαν. Και πολλαχοθεν εφεροντο φωναι, ανακηρυττουσαι του θαυματος το
παραδοξον, απο των θεραπευθεντων, απο των καταποντισθεντων, απο των
δεσποτων των χοιρων, απο των ποιμαινοντων αυτους ανθρωπων. Ταυτα και νυν
γινομενα ιδοι τις αν, και πολλους εν τοις μνημειοις δαιμονιζομενους, ους ουδεν
κατεχει της μανιας, ου σιδηρος, ουχ αλυσις, ουκ ανθρωπων πληθος, ου παραινεσις,
ου νουθεσια, ου φοβος, ουκ απειλη, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν. Και γαρ οταν τις
ακολαστος ηι προς παντα σωματα επτοημενος, ουδεν διενηνοχε του δαιμονωντος·
αλλα γυμνος ως εκεινος περιερχεται, ιματια μεν ενδεδυμενος, της δε αληθους
περιβολης εστερημενος, και της αυτωι προσηκουσης δοξης γεγυμνωμενος, ου λιθοις
εαυτον κοπτων, αλλα αμαρτημασι πολλων λιθων χαλεπωτεροις. Τις ουν τον
τοιουτον δησαι δυνησεται; τις παυσαι ασχημονουντα και οιστρουμενον, και
ουδεποτε εν εαυτωι γινομενον, αλλ' αει παρα τα μνηματα φοιτωντα; Τοιαυτα γαρ
των πορνων τα καταγωγια, πολλης της δυσωδιας γεμοντα, πολλης της σηπεδονος.
Τι δε ο φιλαργυρος; ουχι τοιουτος; τις γαρ αυτον ισχυσει δησαι ποτε; ουχι φοβοι και
απειλαι καθημεριναι, και παραινεσεις και συμβουλαι; Ἀλλα παντα ταυτα διακοπτει
τα δεσμα· καν ελθηι τις αυτον απαλλαξαι, ορκιζει ωστε μη απαλλαγηναι, βασανον
ηγουμενος ειναι μεγιστην το μη ειναι εν τηι βασανωι· ου τι γενοιτ' αν αθλιωτερον;
Ἐκεινος μεν γαρ ο δαιμων, ει και ανθρωπων κατεφρονησεν, αλλα τωι προσταγματι
ειξε του Χριστου, και ταχεως απεπηδησε του σωματος· ουτος δε ουδε τωι
προσταγματι εικει. Ἰδου γουν καθ' εκαστην ημεραν ακουει αυτου λεγοντος, Ου
δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμωναι, και γεενναν απειλουντος, και τας ανηκεστους
κολασεις, και ου πειθεται· ουχ οτι ισχυρο 57.356 τερος εστι του Χριστου, αλλ' οτι
ακοντας ημας ο Χριστος ου σωφρονιζει. ∆ια τουτο ως εν ερημοις οι τοιουτοι
διατριβουσι, καν εν μεσαις πολεσιν ωσι. Τις γαρ αν ελοιτο νουν εχων τοιουτοις
συγγινεσθαι ανθρωποις; Μαλλον αν εγωγε κατεδεξαμην μετα μυριων δαιμονωντων
οικειν, η μετα ενος ταυτην νοσουντος την νοσον. Και οτι ου σφαλλομαι ταυτα
λεγων, δηλον εξ ων εκατεροι πασχουσιν. Ουτοι μεν γαρ τον ουδεν ηδικηκοτα εχθρον
ηγουνται, και βουλονται και δουλον λαβειν ελευθερον οντα, και μυριοις
περιβαλλουσι κακοις· οι δε δαιμονωντες ουδεν τοιουτον εργαζονται, αλλ' εν εαυτοις
την νοσον στρεφουσι. Και ουτοι μεν πολλας οικιας ανατρεπουσι, και το ονομα του
Θεου βλασφημεισθαι παρασκευαζουσι, και λυμη πολεως και της οικουμενης απασης
εισιν· οι δε υπο δαιμονων ενοχλουμενοι, ελεεισθαι μαλλον εισιν αξιοι και
δακρυεσθαι. Και οι μεν εν αναισθησιαι τα πλειονα πραττουσιν· οι δε μετα λογισμου
παραπαιουσιν, εν μεσαις πολεσι βακχευομενοι, και καινην τινα μαινομενοι μανιαν.
Τι γαρ τοιουτον εργαζονται οι δαιμονωντες απαντες, οιον Ἰουδας ετολμησε, την
εσχατην παρανομιαν επιδειξαμενος; Και παντες δε οι εκεινον ζηλουντες, καθαπερ
θηρια χαλεπα απο γαλεαγρας φυγοντα, τας πολεις θορυβουσιν, ουδενος κατεχοντος.
 
 

195

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Περικειται μεν γαρ και τουτοις δεσμα πανταχοθεν· οιον ο των δικαστων φοβος, η
των νομων απειλη, η παρα των πολλων καταγνωσις, και ετερα πλειονα τουτων·
αλλ' ομως και ταυτα διαῤρηγνυντες παντα ανω και κατω ποιουσι. Και ει τις αυτα
τελεον αυτων αφειλε, τοτε αν εγνω σαφως τον εν αυτοις δαιμονα πολυ του νυν
εξελθοντος αγριωτερον οντα και μανικωτερον. εʹ. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ ενι, τωι
λογωι τεως αυτο υποθωμεθα, και πασας αυτου περιελωμεν τας αλυσεις· και τοτε
αυτου σαφως εισομεθα την λαμπραν μανιαν. Ἀλλα μη δεισητε το θηριον, οταν αυτο
εκκαλυψωμεν· εν γαρ τωι λογωι η σκηνη, ουκ εν αληθειαι το πραγμα. Ἔστω τοινυν τις
ανθρωπος πυρ απο των οφθαλμων αφιεις, μελας, εξ εκατερων των ωμων δρακοντας
αντι χειρων εχων εξηρτημενους· εστω δε αυτωι και στομα, αντι μεν οδοντων ξιφη
οξεα εχον εμπεπηγοτα, αντι δε γλωσσης ιου και δηλητηριου φαρμακου πηγην
αναβλυζουσαν· γαστηρ δε, καμινου πασης δαπανητικωτερα, τα εμβαλλομενα
αναλισκουσα απαντα· και ποδες υποπτεροι τινες και φλογος απασης σφοδροτεροι·
και το προσωπον δε αυτωι απο κυνος και λυκου κατεσκευασμενον εστω· και
φθεγγεσθω μηδεν ανθρωπινον, αλλ' απηχες τι και αηδες και φοβερον· εχετω δε και
εν χερσι φλογα. Ταχα φοβερα δοκει ειναι υμιν τα ειρημενα· αλλ' ουδεπω κατ' αξιαν
αυτον εσχηματισαμεν· μετα γαρ τουτων και ετερα δει προσθειναι. Και γαρ τους
απαντωντας σφαττετω, κατεσθιετω, των σαρκων αυτων απτεσθω. Ἀλλα και τουτου
πολλωι χαλεπωτερος ο φιλαργυρος, πασιν επιων ωσπερ ᾅδης, παντας καταπινων,
κοινος πολεμιος περιερχομενος του των ανθρωπων γενους. Και γαρ βουλεται
μηδενα ανθρωπον ειναι, ινα τα παντα κατεχηι. Και ουδε ενταυθα ισταται, αλλ' οταν
παντας απολεσηι τηι επιθυμιαι, και της γης την ου 57.357 σιαν αφανισαι επιθυμει, και
χρυσον αυτην ουσαν ιδειν· ου την γην δε μονον, αλλα και ορη και ναπας και πηγας,
και παντα απλως τα φαινομενα. Και ινα μαθητε οτι ουδεπω την μανιαν
παρεστησαμεν την εκεινου, μηδεις εστω ο εγκαλων και δεδιττομενος, αλλ' ανελε
τον εκ των νομων φοβον τωι λογωι τεως, και οψει αυτον ξιφος αρπασαντα, και
παντας διαχρωμενον, και ουδενος φειδομενον, ου φιλου, ου συγγενους, ουκ
αδελφου, ουκ αυτου του γεγεννηκοτος. Μαλλον δε ουδε υποθεσεως ενταυθα χρεια·
αλλ' ερωμεθα αυτον, ει μη τοιαυτας πλαττει καθ' εαυτον αει φαντασιας, και παντας
επεισιν αναιρων τωι λογισμωι, και φιλους, και συγγενεις, και αυτους τους
γεγεννηκοτας. Μαλλον δε ουδε ερωτησεως χρεια· και γαρ παντες ισασιν ως οι τουτωι
κατεχομενοι τωι νοσηματι, και γηρας βαρυνονται πατρος, το τε γλυκυ και πασιν
επεραστον, το παιδας εχειν, βαρυ και επαχθες ειναι νομιζουσι. Πολλοι γουν και
ατοκιαν δια τουτο ωνησαντο, και την φυσιν επηρωσαν, ουκ ανελοντες τεχθεντας
τους παιδας, αλλα μηδε φυναι την αρχην συγχωρησαντες. Μη τοινυν θαυμασητε, ει
τον φιλαργυρον ουτως εσχηματισαμεν (και γαρ πολυ χειρων εστι των ειρημενων).
αλλα σκοπησωμεν πως του δαιμονος αυτον απαλλαξομεν. Πως ουν απαλλαξομεν; Ει
μαθοι σαφως, οτι η φιλαργυρια προς αυτο τουτο μαλιστα αυτωι εναντιουται, προς το
ποριζειν χρηματα· οι γαρ τα μικρα κερδαινειν βουλομενοι, μεγαλας υπομενουσι
ζημιας· οθεν δη και παροιμια εις αυτο τουτο εξενηνεκται. Πολλοι γουν πολλακις επι
μεγαλοις δανεισαι βουλομενοι τοκοις, τηι προσδοκιαι του κερδους ουκ εξετασαντες
τους λαμβανοντας, μετα του τοκου και του κεφαλαιου παντος εξεπεσον. Παλιν εις
κινδυνους περιπεσοντες ετεροι, και μη βουληθεντες 57.358 ολιγα προεσθαι, και την
ψυχην μετα της ουσιας απωλεσαν. Παρον παλιν, η αξιωματα κερδαλεα, η αλλο τι
τοιουτον ωνησασθαι, μικρολογησαμενοι το παν απωλεσαν. Ἐπειδη γαρ ουκ ισασι
σπειρειν, αλλ' αει θεριζειν μεμελετηκασι, και του αμητου συνεχως εκπιπτουσιν.
Ουδεις γαρ αει θεριζειν δυναται, ωσπερ ουδε αει κερδαινειν. Ἐπει ουν ου βουλονται
δαπαναιν, ουδε κερδαινειν ισασιν. Ἀλλα καν γυναικα δεηι λαβειν, παλιν το αυτο
τουτο υπομενουσιν· η γαρ εξηπατηθησαν απορον αντ' ευπορου λαβοντες· η και
 
 

196

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλουσιαν εισαγαγοντες και μυριων γεμουσαν ελαττωματων, πλειονα παλιν την
ζημιαν υπεμειναν. Ου γαρ η περιουσια, αλλ' η αρετη τον πλουτον εργαζεται. Τι γαρ
οφελος του πλουτου, οταν δαπανηρα ηι και ασωτος, και παντα ανεμου σφοδροτερον
εκφορηι; τι δε, αν ασελγης, και μυριους εραστας εφελκηται; τι δε, αν μεθυσος; ου
παντων πενεστερον ταχεως τον ανδρα εργασεται; Ου γαμουσι δε μονον, αλλα και
ωνουνται επισφαλως, υπο της επιθυμιας της πολλης ου τα σπουδαια των
ανδραποδων, αλλα τα ευωνα περιεργαζομενοι. Ταυτ' ουν απαντα αναλογισαμενοι
(των γαρ περι της γεεννης και της βασιλειας ουδεπω λογων ακουειν δυνασθε), και
τας ζημιας εννοησαντες, ας υπεμεινατε πολλακις απο της φιλοχρηματιας, και εν
δανεισμασι, και εν ωνιοις, και εν γαμοις, και εν προστασιαις, και εν τοις αλλοις
απασιν, αποστητε του χρηματων εραιν. Ουτω γαρ δυνησεσθε και τον παροντα βιον
μετα ασφαλειας ζηιν, και μικρον επιδοντες και των περι φιλοσοφιας ακουσαι λογων,
και διαβλεψαντες εις αυτον της δικαιοσυνης ιδειν τον ηλιον, και των επηγγελμενων
παρ' αυτου αγαθων επιτυχειν· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.357 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘʹ. Και εμβας εις το πλοιον διεπερασε, και ηλθεν
εις την ιδιαν πολιν. Και ιδου προσηνεγκαν αυ τωι παραλυτικον επι
κλινης βεβλημενον. Και ιδων ο Ἰησους την πιστιν αυτων, ειπε τωι
παραλυτικωι· «Θαρσει, τεκνον, αφεωνται σου αι αμαρτιαι.»
αʹ. Ἰδιαν αυτου πολιν ενταυθα την Καπερναουμ λεγει. Ἡ μεν γαρ ηνεγκεν
αυτον, η Βηθλεεμ· η δε εθρεψεν, η Ναζαρετ· η δε ειχεν οικουντα διηνεκως, η
Καπερναουμ. Ὁ μεντοι παραλυτικος ετερος ουτος εστι παρα τον εν τωι Ἰωαννηι
κειμενον. Ὁ μεν γαρ εν τηι κολυμβηθραι κατεκειτο, ουτος δε εν τηι Καπερναουμ· και ο
μεν τριακονταοκτω ειχεν ετη, περι τουτου δε ουδεν τοιουτον ειρηται· και ο μεν εν
ερημιαι των προστησομενων ην, ουτος δε ειχε τους επιμελουμενους, οι και
βασταζοντες αυτον εφερον. Και τουτωι μεν φησι, Τεκνον, αφεωνται σου αι αμαρτιαι·
εκεινωι δε φησι, Θελεις υγιης γενεσθαι; Και τον μεν εν σαββατωι εθεραπευσε, τουτον
δε ουκ εν σαββατωι· η γαρ αν ενεκαλεσαν και τουτο Ἰουδαιοι· και επι τουτου μεν
εσιγησαν, επ' εκεινου δε επεκειντο διωκοντες. Ταυτα δε μοι ουχ απλως ειρηται, αλλ'
ινα μη τις διαφωνιαν ειναι νομισηι, ενα και τον αυτον υποπτευσας παραλυτικον. Συ
δε μοι σκοπει το 57.358 ατυφον και το επιεικες του ∆εσποτου. Και γαρ και προ 57.358
τουτου τους οχλους διεκρουσατο· και υπο των εν Γαδαροις δε εκβληθεις, ουκ
αντετεινεν, αλλ' ανεχωρησε μεν, ου μην μακραν. Και παλιν εις το πλοιον εμβας
διεβαινε, δυναμενος και πεζηι διαβαινειν. Ου γαρ αει παραδοξοποιειν εβουλετο, ωστε
μη τωι της οικονομιας λυμηνασθαι λογωι. Ὁ μεν ουν Ματθαιος φησιν, οτι
προσεφερον αυτον· οι δε αλλοι, οτι και την στεγην διατεμοντες, καθηκαν αυτον. Και
προυθηκαν τωι Χριστωι τον καμνοντα, λεγοντες μεν ουδεν, αυτωι δε το παν
επιτρεποντες. Ἐν αρχηι μεν γαρ και αυτος περιηγε, και ου τοσαυτην παρα των
προσιοντων ᾔτει την πιστιν· ενταυθα δε και προσηιεσαν. και πιστιν απηιτουντο. Ἰδων
γαρ, φησι, την πιστιν αυτων, τουτεστι, των χαλασαντων. Ου γαρ πανταχου παρα των
καμνοντων μονον ζητει την πιστιν· οιον, οταν παραπαιωσιν, η ετερως υπο του
νοσηματος ωσιν εξεστηκοτες. Μαλλον δε ενταυθα και του καμνοντος ην η πιστις· ου
γαρ αν ηνεσχετο χαλασθηναι μη πιστευων. Ἐπει ουν τοσαυτην επεδειξαντο πιστιν,
επιδεικνυται και αυτος την αυτου δυναμιν, μετ' εξουσιας απασης λυων τα
αμαρτηματα, και δεικνυς δια παντων, οτι ομοτιμος εστι τωι γεγεννη 57.359 κοτι.
 
 

197

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σκοπει δε· ανωθεν εδειξε δια της διδασκαλιας, οτε εδιδαξεν αυτους ως εξουσιαν
εχων· δια του λεπρου, οτε ειπε, Θελω, καθαρισθητι· δια του εκατονταρχου, οτε
ειποντα, Ειπε λογωι μονον, και ιαθησεται ο παις μου, εθαυμασε και υπερ παντας
ανεκηρυξε· δια της θαλαττης, οτε αυτην εχαλινωσε λογωι μονωι· δια των δαιμονων,
οτε αυτον κριτην ανωμολογουν, και μετα πολλης της εξουσιας αυτους εξεβαλεν.
Ἐνταυθα παλιν ετερωι μειζονι τροπωι τους εχθρους αυτους καταναγκαζει
ομολογησαι την ομοτιμιαν, και δια του στοματος αυτων αυτο καθιστησι φανερον.
Αυτος μεν γαρ το αφιλοτιμον δεικνυς (και γαρ πολυ περιειστηκει θεατρον την
εισοδον αποτειχιζον, διο και ανωθεν αυτον καθηκαν), ουκ επεδραμεν ευθεως τηι του
σωματος θεραπειαι του φαινομενου, αλλα παρ' εκεινων λαμβανει την αφορμην· και
το αδηλον πρωτον εθεραπευσε, την ψυχην, τα αμαρτηματα αφεις· οπερ εκεινον μεν
εσωζεν, αυτωι δε ου πολλην δοξαν εφερεν. Ἐκεινοι μεν γαρ υπο πονηριας
ενοχλουμενοι, και επισκηψαι βουλομενοι, εκλαμψαι το γεγενημενον και ακοντες
παρεσκευασαν. Και γαρ ευμηχανος ων αυτος, τηι βασκανιαι αυτων εις την του
σημειου φανερωσιν απεχρησατο. Ἐπει ουν εθορυβουντο και ελεγον· Ουτος
βλασφημει· τις δυναται αφιεναι αμαρτιας, ει μη μονος ο Θεος; ιδωμεν τι φησιν
αυτος. Ἆρα ανειλε την υπονοιαν; Καιτοιγε ει μη ισος ην, εχρην ειπειν· Τι μοι
προστριβεσθε μη προσηκουσαν υποληψιν; ποῤρω ταυτης εγω της δυναμεως. Νυν δε
τουτων μεν ουδεν ειπε· τουναντιον δε απαν και εβεβαιωσε και εκυρωσε, τηι τε παρ'
εαυτου φωνηι, και τηι του θαυματος επιδειξει. Ἐπειδη γαρ το αυτον τινα περι εαυτου
λεγειν εδοκει προσιστασθαι τοις ακροωμενοις, δια των αλλων βεβαιοι τα περι
εαυτου· και το δη θαυμαστον, οτι ου δια των φιλων μονον, αλλα και δια των
εχθρων· τουτο γαρ η περιουσια της αυτου σοφιας. ∆ια μεν των φιλων, οτε ειπε,
Θελω, καθαρισθητι, και οτε ειπεν, Ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον· δια δε
των εχθρων νυν. Ἐπειδη γαρ ειπον, οτι ουδεις δυναται αφιεναι αμαρτιας, ει μη
μονος ο Θεος, επηγαγεν· Ἵνα δε ειδητε, οτι εξουσιαν εχει ο Υιος του ανθρωπου
αφιεναι αμαρτιας επι της γης· (τοτε λεγει τωι παραλυτικωι·) Ἐγερθεις αρον τον
κραββατον σου, και υπαγε εις τον οικον σου. Ουκ ενταυθα δε μονον, αλλα και
αλλαχου παλιν λεγοντων αυτων· Περι καλου εργου ου λιθαζομεν σε, αλλα περι
βλασφημιας, και οτι συ ανθρωπος ων, ποιεις σεαυτον Θεον· ουδε εκει την δοξαν
ταυτην κατελυσεν, αλλα παλιν αυτην εκυρωσε λεγων, Ει μη ποιω τα εργα του
Πατρος μου, μη πιστευετε μοι· ει δε ποιω, καν εμοι μη πιστευητε, τοις εργοις
πιστευσατε. βʹ. Ἐνταυθα μεντοι και ετερον σημειον της εαυτου θεοτητος δεικνυσιν
ου μικρον, και της προς τον Πατερα ομοτιμιας. Ἐκεινοι μεν γαρ ελεγον, οτι το λυειν
αμαρτηματα Θεου μονου εστιν· αυτος δε ου λυει αμαρτηματα μονον, αλλα και προ
τουτου ετερον τι επιδεικνυται, ο Θεου μονου ην, το τα εν τηι καρδιαι αποῤρητα
εκφερειν. Ουδε γαρ εξηνεγκαν εις μεσον οπερ ενενοουν. Ἰδου γαρ τινες των
γραμματεων, φησιν, εν εαυτοις ειπον· Ουτος βλασφημει. Και ειδως ο Ἰησους τας
ενθυμησεις αυτων, ειπεν· Ἱνατι ενθυμεισθε πονηρα εν ταις καρδιαις υμων; Ὅτι δε
Θεου 57.360 μονου εστι το τα αποῤρητα ειδεναι, ακουσον τι φησιν ο προφητης· Συ
επιστασαι καρδιας μονωτατος· και παλιν, Ἐταζων καρδιας και νεφρους ο Θεος. Και ο
Ἱερεμιας δε φησι· Βαθεια η καρδια παρα παντα, και ανθρωπος εστι, και τις γνωσεται
αυτον; και, Ἄνθρωπος οψεται εις προσωπον, ο δε Θεος εις καρδιαν. Και δια πολλων
εστιν ιδειν, οτι Θεου μονου εστι τα κατα διανοιαν ειδεναι. ∆εικνυς τοινυν, οτι Θεος
εστιν, ισος τωι γεγεννηκοτι, απερ εν εαυτοις ελογιζοντο (δεδοικοτες γαρ το πληθος,
ουκ ετολμων αυτων την γνωμην εις το μεσον εξενεγκειν), ταυτην εκκαλυπτει και
δηλην ποιει, πολυ και ενταυθα το ανεπαχθες ενδεικνυμενος. Ἱνατι γαρ, φησιν,
ενθυμεισθε πονηρα εν ταις καρδιαις υμων; Καιτοιγε ει αγανακτησαι εχρην, τον
καμνοντα αγανακτησαι εδει ως διαπατηθεντα, και ειπειν· Ἕτερον ηλθον
 
 

198

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεραπευσαι, και ετερον διορθουσαι; ποθεν γαρ δηλον, οτι αφεωνται μου αι αμαρτιαι;
Νυνι δε εκεινος μεν ουδεν τοιουτον φθεγγεται, αλλα διδωσιν εαυτον τηι του
θεραπευοντος εξουσιαι· ουτοι δε περιττοι οντες και βασκανοι, ταις ετερων
επιβουλευουσιν ευεργεσιαις. ∆ιο επισκηπτει μεν αυτοις, μετ' επιεικειας δε απασης. Ει
γαρ απιστειτε, φησι, τωι προτερωι, και κομπον ειναι νομιζετε το λεχθεν, ιδου και
ετερον εκεινωι προστιθημι, το τα αποῤρητα υμων εκκαλυψαι· και μετ' εκεινο παλιν
ετερον. Ποιον δη τουτο; Το σφιγξαι το σωμα του παραλελυμενου. Και οτε μεν ειπε
τωι παραλυτικωι, ου σαφως την εξουσιαν την εαυτου δηλων ειπεν· ου γαρ ειπεν,
Ἀφιημι σοι τας αμαρτιας, αλλ', Ἀφεωνται σου αι αμαρτιαι. Ἐπειδη δε εκεινοι
ηναγκασαν, τρανοτεραν αυτου δεικνυσι την εξουσιαν, λεγων· Ἵνα δε ειδητε, οτι
εξουσιαν εχει ο Υιος του ανθρωπου επι της γης αφιεναι αμαρτιας. Ὁραις οσον απειχε
του μη θελειν νομιζεσθαι ισος τωι Πατρι; Ουδε γαρ ειπεν, οτι δειται ετερου ο Υιος του
ανθρωπου, η οτι εδωκεν αυτωι εξουσιαν, αλλ' οτι Ἐξουσιαν εχει. Και ουδε αυτο προς
φιλοτιμιαν λεγει, αλλ' Ἵνα υμας πεισω, φησιν, οτι ου βλασφημω ισον εαυτον ποιων
τωι Θεωι. Πανταχου γαρ αποδειξεις βουλεται παρεχειν σαφεις και αναντιῤρητους, ως
οταν λεγηι· Ὕπαγε, σαυτον δειξον τωι ιερει· και την πενθεραν Πετρου δεικνυηι
διακονουσαν, και τους χοιρους συγχωρηι κατακρημνιζεσθαι. Ουτω δη και ενταυθα,
της μεν των αμαρτηματων αφεσεως τεκμηριον, την του σωματος σφιγξιν ποιειται·
της δε σφιγξεως, το βαστασαι τον κραββατον· ωστε μη νομισθηναι φαντασιαν ειναι
το γεγενημενον. Και ου προτερον τουτο ποιει, εως αυτους ηρωτησε. Τι γαρ, φησιν,
ευκοπωτερον εστιν ειπειν, Ἀφεωνται σου αι αμαρτιαι· η ειπειν, Ἆρον τον κραββατον
σου, και υπαγε εις τον οικον σου; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Τι δοκει ραιον υμιν ειναι,
σωμα σφιγξαι διωικισμενον, η ψυχης αμαρτηματα λυσαι; Ευδηλον οτι σωμα σφιγξαι.
Ὅσωι γαρ ψυχη σωματος βελτιων, τοσουτωι το αμαρτηματα λυσαι τουτου μειζον·
αλλ' επειδη το μεν αφανες, το δε φανερον, προστιθημι το καταδεεστερον μεν,
φανερωτερον δε· ινα και το μειζον και το αφανες δια τουτου λαβηι την αποδειξιν, δια
των εργων προαποκαλυπτων ηδη το υπο του Ἰωαννου ειρημενον, οτι αυτος αιρει
τας αμαρτιας του κοσμου. γʹ. Ἀναστησας τοινυν αυτον, εις την οικιαν πεμπει· παλιν
ενταυθα το ατυφον δεικνυς, και οτι ου φαντασια ην το γεγενημενον· τους γαρ της
αῤρωστιας μαρτυρας, 57.361 τουτους ποιειται και της υγιειας. Ἐγω μεν γαρ
εβουλομην, φησι, δια του σου παθους και τους δοκουντας υγιαινειν, νοσουντας δε
την διανοιαν, θεραπευσαι· επειδη δε ου βουλονται, απιθι οικαδε, τους εκει
διορθωσομενος. Ὁραις πως δεικνυσι και ψυχης και σωματων αυτον οντα
δημιουργον; Ἑκατερας ουν ουσιας την παραλυσιν ιαται, και το αφανες εκ του
φανερου δηλον ποιει· αλλ' ομως ετι χαμαι συρονται. Ἰδοντες γαρ οι οχλοι
εθαυμασαν, και εδοξασαν τον Θεον, φησιν, τον δοντα εξουσιαν τοιαυτην τοις
ανθρωποις· προσιστατο γαρ αυτοις η σαρξ. Αυτος δε αυτοις ουκ επετιμα, αλλα
προεισι δια των εργων εγειρων αυτους, και υψηλον το φρονημα ποιων. Τεως γαρ
ουκ ην μικρον το νομιζεσθαι παντων ανθρωπων ειναι μειζω, και παρα Θεου ηκειν.
Ει γαρ ταυτα καλως εβεβαιωσαν παρ' εαυτοις, οδωι προβαινοντες εγνωσαν αν, οτι
και Θεου Υιος ην. Ἀλλ' ου κατεσχον ταυτα σαφως· δια τουτο ουδε προσελθειν
ηδυνηθησαν. Ἔλεγον γαρ παλιν· Ουτος ο ανθρωπος ουκ εστι παρα του Θεου· πως
εστιν ουτος παρα του Θεου; Και συνεχως αυτα εστρεφον, των οικειων παθων ταυτα
προβαλλομενοι προκαλυμματα. Ὃ πολλοι και νυν ποιουσι, και τον Θεον δοκουντες
εκδικειν, οικεια πληρουσι παθη, δεον μετ' επιεικειας απαντα μετιεναι. Και γαρ ο των
ολων Θεος, σκηπτον δυναμενος αφιεναι επι τους βλασφημουντας αυτον, τον ηλιον
ανατελλει, και τους ομβρους αφιησι, και τα αλλα παντα μετα δαψιλειας παρεχει· ον
χρη και ημας μιμουμενους παρακαλειν, παραινειν, νουθετειν μετα πραοτητος, ουκ
οργιζομενους, ουδε εκθηριουμενους. Ουδε γαρ βλαβη τις εις τον Θεον απο της
 
 

199

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βλασφημιας εκβαινει, ινα θυμωθηις· αλλ' ο βλασφημησας αυτος και το τραυμα
ελαβεν. Ουκουν στεναξον, θρηνησον· και γαρ δακρυων αξιον το παθος. Και τον
τραυματισθεντα δε ουδεν ουτως ως επιεικεια θεραπευσαι δυναται. Ἐπιεικεια γαρ
πασης βιας δυνατωτερα. Ὅρα γουν πως αυτος ημιν ο υβρισμενος διαλεγεται, και επι
της Παλαιας και επι της Καινης· εκει μεν λεγων, Λαος μου, τι εποιησα σοι; ενταυθα
δε, Σαυλε, Σαυλε, τι με διωκεις; Και ο Παυ 57.362 λος δε εν πραοτητι κελευει
παιδευειν τους αντιδιατιθεμενους. Και τωι Χριστωι δε ηνικα προσηιεσαν οι μαθηται
αξιουντες πυρ καταβηναι εκ του ουρανου, σφοδρα επετιμησεν αυτοις λεγων· Ουκ
οιδατε ποιου πνευματος εστε υμεις. Και ενταυθα δε ουκ ειπεν, Ὦ μιαροι και γοητες
υμεις· ω βασκανοι και της των ανθρωπων σωτηριας εχθροι· αλλα, Τι ενθυμεισθε
πονηρα εν ταις καρδιαις υμων; ∆ει τοινυν μετ' επιεικειας εξαιρειν το νοσημα. Ὁ γαρ
φοβωι γενομενος ανθρωπινωι βελτιων, ταχεως επανηξει προς την πονηριαν παλιν.
∆ια τουτο και τα ζιζανια αφεθηναι εκελευσε, διδους προθεσμιαν μετανοιας. Πολλοι
γουν αυτων μετενοησαν, και γεγονασι σπουδαιοι, προτερον οντες φαυλοι, οιον ο
Παυλος, ο τελωνης, ο ληιστης· και γαρ ζιζανια οντες ουτοι σιτος γεγονασιν ωριμος.
Ἐπι μεν γαρ των σπερματων τουτο αμηχανον· επι δε της προαιρεσεως ραιδιον τε και
ευκολον· ου γαρ φυσεως οροις αυτη δεδεται, αλλ' ελευθεριαι προαιρεσεως τετιμηται.
Ὅταν τοινυν ιδηις εχθρον της αληθειας, θεραπευσον, επιμελησαι, προς αρετην
επαναγαγε, βιον επιδεικνυμενος αριστον, λογον παρεχομενος ακαταγνωστον,
προστασιαν και κηδεμονιαν παρεχων, παντα τροπον κινων διορθωσεως, τους
αριστους των ιατρων μιμουμενος. Ουδε γαρ εκεινοι καθ' ενα τροπον θεραπευουσι
μονον, αλλ' οταν ιδωσιν ουκ εικον το ελκος τωι προτερωι φαρμακωι, προστιθεασιν
ετερον, και μετ' εκεινο παλιν αλλο· και νυν μεν τεμνουσι, νυν δε επιδεσμουσι. Και συ
τοινυν ψυχων ιατρος γενομενος, παντα κινει θεραπειας τροπον κατα τους του
Χριστου νομους, ινα και της σαυτου σωτηριας και της ετερων ωφελειας λαβηις
μισθον, εις δοξαν Θεου παντα ποιων, και ταυτηι και αυτος δοξαζομενος. Τους
δοξαζοντας γαρ με δοξασω, φησι· και οι εξουθενουντες με εξουθενωθησονται.
Παντα τοινυν εις δοξαν αυτου πραττωμεν, ινα της μακαριας εκεινης επιτυχωμεν
ληξεως· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.361 ΟΜΙΛΙΑ Λʹ. Και παραγων ο Ἰησους εκειθεν, ειδεν ανθρωπον επι το
τελωνιον καθημενον, Ματθαιον λεγομενον· και λεγει αυτωι· «Ἀκολουθει μοι.» αʹ.
Ποιησας γαρ το θαυμα ουκ επεμεινεν, ινα μη τον ζηλον εξαψηι πλεον
ορωμενος· αλλα χαριζεται αυτοις αναχωρων, και το παθος παραμυθουμενος. Τουτο
δη και ημεις ποιωμεν, μη ομοσε χωρουντες τοις επιβουλευουσιν, αλλα
παραμυθωμεθα αυτων το ελκος, ενδιδοντες και χαλωντες αυτων τον τονον. Ἀλλα
τινος ενεκεν ου μετα Πετρου και Ἰωαννου και των αλλων αυτον εκαλεσεν; Ὥσπερ
εκει τοτε παρεγενετο, οτε ᾔδει τους ανθρωπους πεισθησομενους· ουτω και τον
Ματθαιον τοτε εκαλεσεν, οτε ηπιστατο ειξοντα. ∆ια δη τουτο και Παυλον μετα την
αναστασιν ηλιευσεν. Ὁ γαρ τας καρδιας επισταμενος, και τα αποῤρητα της εκαστου
διανοιας ειδως, ᾔδει και ποτε εμελλεν εκαστος τουτων υπακουσεσθαι. ∆ια τουτο ουκ
εν προοιμιοις αυτον εκαλει, οτε σκληροτερον ετι διεκειτο, αλλα μετα τα μυρια
θαυματα, και την πολλην περι αυτου φημην, οτε και 57.362.40 επιτηδειοτερον ᾔδει
προς την υπακοην γεγενημενον. Ἄξιον δε και του ευαγγελιστου θαυμασαι την
φιλοσοφιαν, πως ουκ αποκρυπτεται αυτου τον εμπροσθεν βιον, αλλα και το ονομα
τιθησι, των αλλων κρυψαντων αυτον προσηγοριαι ετεραι. Τινος δε ενεκεν ειπεν, οτι
Ἐπι το τελωνιον καθημενον; ∆εικνυς του καλεσαντος την δυναμιν, οτι ου ληξαντα,
 
 

200

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε αποσταντα της πονηρας ταυτης καπηλειας, αλλ' εκ μεσων αυτον ανεσπασε των
κακων· καθαπερ ουν και τον μακαριον Παυλον μαινομενον και λυττωντα και πυρ
αφιεντα μετεστησεν· οπερ ουν και αυτος δειγμα ποιουμενος της του καλεσαντος
δυναμεως, φησι Γαλαταις· Ἠκουσατε την εμην αναστροφην ποτε εν τωι Ἰουδαισμωι,
οτι καθ' υπερβολην εδιωκον την Ἐκκλησιαν του Θεου· και τους αλιεας δε εν μεσοις
τοις εργοις οντας εκαλεσεν. Ἀλλ' εκεινο μεν τεχνη τις ην ου διαβεβλημενη μεν,
ανθρωπων δε αγροικοτερον διακειμενων, και αμικτων, και πολυ το αφελες
κεκτημενων· τουτο δε επιτηδευμα αναισχυντιας γεμον ην και ιταμοτητος, και
κερδος 57.363 ουκ εχον προφασιν ευλογον, και εμπορια αναιδης, και 57.363 αρπαγη
σχημα εχουσα εννομον· αλλ' ομως ουδεν τουτων επηισχυνετο ο καλεσας. Και τι
λεγω, ει τελωνην ουκ επηισχυνετο, οπου γε ουδε πορνην γυναικα ου μονον καλεσαι
ουκ επηισχυνθη, αλλα και φιλησαι τους ποδα, αυτου και βρεξαι τοις δακρυσι
παρειχεν αυτηι; Και γαρ δια τουτο παραγεγονεν, ουχ ινα σωματα θεραπευσηι μονον,
αλλ' ινα και ψυχης κακιαν ιασηται. Ὃ και επι του παραλυτικου πεποιηκε· και δειξας
σαφως, οτι δυναται αφιεναι αμαρτιας, τοτε επι τουτον ερχεται, ινα μηκετι
θορυβωνται τελωνην ορωντες εις τον των μαθητων εγκρινομενον χορον. Ὁ γαρ
κυριος ων λυσαι τα πεπλημμελημενα παντα, τι θαυμαζεις ει και τουτον αποστολον
ποιει; Ἀλλ' ωσπερ ειδες του καλεσαντος την δυναμιν, ουτω καταμανθανε και του
κληθεντος την υπακοην. Ουτε γαρ αντετεινεν, ουδε αμφισβητων ειπε· Τι τουτο; αρα
μη απατηληι κλησει εμε τον τοιουτον καλεις; και γαρ ακαιρος αυτη παλιν η
ταπεινοφροσυνη· αλλ' ευθεως υπηκουσε, και ουδε οικαδε απελθειν ηξιωσε, και τοις
αυτου περι τουτου κοινωσασθαι, ωσπερ ουν ουδε οι αλιεις· αλλ' ον τροπον εκεινοι
το δικτυον και το πλοιον και τον πατερα, ουτω και ουτος την τελωνειαν και το
κερδος αφεις ειπετο, παρεσκευασμενην προς απαντα την γνωμην επιδεικνυμενος·
και παντων αθροως εαυτον αποῤρηγνυς των βιωτικων, εμαρτυρει τηι ευκαιριαι του
καλεσαντος δια της απηρτισμενης υπακοης. Και τι δηποτε, φησιν, ουχι και περι των
αλλων ειπεν ημιν, πως και τινα τροπον εκληθησαν, αλλα περι Πετρου και Ἰακωβου
και Ἰωαννου και Φιλιππου, περι δε των αλλων ουδαμου; Ὅτι ουτοι μαλιστα ησαν εν
τοις ατοποις και ταπεινοις επιτηδευμασιν. Ουτε γαρ τελωνειας τι χειρον, ουτε αλειας
ευτελεστερον. Ὅτι δε και Φιλιππος των σφοδρα ασημων ην, απο της πατριδος δηλον.
∆ια τουτο τουτους μαλιστα ημιν ανακηρυττουσι μετα των επιτηδευματων,
δηλουντες οτι και εν τοις λαμπροις των διηγηματων τουτοις πιστευειν χρη. Οι γαρ
των δοκουντων επονειδιστων ειναι μηδεν αιρουμενοι παραλιπειν, αλλα προ των
αλλων ταυτα μετα ακριβειας ανακηρυττοντες, και επι του ∆ιδασκαλου και επι των
μαθητων, πως αν ειεν επι των σεμνων υποπτοι; και μαλιστα οταν σημεια μεν πολλα
και θαυματα παρατρεχωσι, τα δε επι του σταυρου δοκουντα ειναι ονειδη μετα
ακριβειας βοωσι· και των μαθητων τα επιτηδευματα και τα ελαττωματα, και του
∆ιδασκαλου τους προγονους τους επι αμαρτημασι βεβοημενους λαμπρα
εκκαλυπτωσι τηι φωνηι; Ὅθεν δηλον οτι πολυν της αληθειας εποιουντο λογον, και
ουδεν προς χαριν, ουδε προς επιδειξιν εγραφον. βʹ. Καλεσας τοινυν αυτον, και τιμηι
μεγιστηι τετιμηκε, τραπεζης αυτωι κοινωνησας ευθεως· ταυτηι γαρ αυτον και υπερ
των μελλοντων ευελπιν εποιει· και εις πλειονα παῤρησιαν ηγεν. Ου γαρ χρονωι
μακρωι, αλλ' αθροον ιασατο την κακιαν. Και ουκ αυτωι συνανακειται μονωι, αλλα και
ετεροις πολλοις· καιτοι και τουτο εδοκει αυτου εγκλημα ειναι, οτι ουκ απεσοβησε
τους αμαρτωλους. Ἀλλ' ουδε τουτο κρυπτουσιν, οια επισκηπτειν επιχειρουσι τοις
παρ' αυτου γινομενοις. Συνερχονται δε οι τελωναι ως προς ομοτεχνον·
εγκαλλωπιζομενος γαρ τηι εισοδωι τηι του Χριστου, παντας αυτους συνεκαλεσε. Και
γαρ παν ειδος θεραπειας ο Χριστος εκινει, και ουχι 57.364 διαλεγομενος μονον, ουδε
θεραπευων, ουδε ελεγχων τους εχθρους, αλλα και αριστων διωρθου πολλους των
 
 

201

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακως διακειμενων· δια τουτων διδασκων ημας, οτι πας καιρος και παν εργον
δυναται παρεχειν ημιν την ωφελειαν. Καιτοιγε τα παρακειμενα τοτε εξ αδικιας ην
και πλεονεξιας· αλλ' ου παρηιτησατο ο Χριστος αυτων μετασχειν, επειδη μεγα το
κερδος εντευθεν εμελλε γινεσθαι, αλλα και ομοροφιος και ομοτραπεζος γινεται τοις
τοιαυτα πεπλημμεληκοσι. Τοιουτος γαρ ο ιατρος· αν μη ανασχηται της σηπεδονος
των καμνοντων, ουκ απαλλαττει της αῤρωστιας αυτους. Καιτοιγε πονηραν εντευθεν
ελαβε δοξαν, και τωι μετ' αυτου φαγειν, και τωι εν τηι οικιαι τηι εκεινου, και τωι μετα
πολλων τελωνων. Ὅρα γουν αυτους τουτο ονειδιζοντας· Ἰδου ανθρωπος φαγος και
οινοποτης, τελωνων φιλος και αμαρτωλων. Ἀκουετωσαν οσοι μεγαλην επι νηστειαι
δοξαν εαυτοις περιτιθεναι σπουδαζουσιν, και εννοειτωσαν οτι ο ∆εσποτης ημων
φαγος και οινοποτης εκληθη, και ουκ ηισχυνετο, αλλα παντων υπερεωρα τουτων,
ινα το προκειμενον ανυσηι· οπερ ουν και εγενετο. Και γαρ και μετεβαλετο ο τελωνης,
και βελτιων ουτως εγενετο. Και ινα μαθηις, οτι μεγα τουτο ηνυσε το κοινωνησαι
αυτωι της τραπεζης, ακουσον τι φησιν ο Ζακχαιος, ετερος παλιν τελωνης. Ἐπειδη γαρ
ηκουσε του Χριστου λεγοντος, Σημερον εν τωι οικωι σου δει με μειναι, υπο της
ηδονης πτερωθεις, Τα ημιση των υπαρχοντων μοι διδωμι πτωχοις, φησι, και ει τινος
τι εσυκοφαντησα, αποδιδωμι τετραπλουν. Και προς αυτον ο Ἰησους φησι· Σημερον
σωτηρια τωι οικωι τουτωι εγενετο. Ουτω δια παντων ενεστι παιδευειν. Και πως ο
Παυλος, φησι, κελευει, εαν τις, αδελφος ονομαζομενος, η πορνος, η πλεονεκτης, τωι
τοιουτωι μηδε συνεσθιειν; Μαλιστα μεν ουπω δηλον, ει και διδασκαλοις ταυτα
παραινει, αλλ' ουχι αδελφοις μονοις. Ἔπειτα, ουτοι ουπω των απηρτισμενων ησαν,
ουδε αδελφων γεγενημενων. Προς δε τουτοις ο Παυλος και τους αδελφους
γεγενημενους τοτε αποστρεφεσθαι κελευει, οταν επιμενωσιν· ουτοι δε ησαν
παυσαμενοι λοιπον και μεταβαλομενοι. Ἀλλ' ουδεν τουτων τους Φαρισαιους
ενετρεψεν, αλλ' εγκαλουσι τοις μαθηταις λεγοντες· ∆ιατι μετα τελωνων και
αμαρτωλων εσθιει ο διδασκαλος υμων; Και οταν μεν αυτοι δοκωσιν αμαρτανειν,
αυτωι εντυγχανουσι λεγοντες· Ἰδου οι μαθηται σου ποιουσιν ο ουκ εξεστι ποιειν εν
σαββατωι· ενταυθα δε προς αυτους αυτον διαβαλλουσιν. Ἅπερ παντα
κακουργουντων ην και βουλομενων αποῤρηξαι του διδασκαλου τον χορον των
μαθητων. Τι ουν η απειρος σοφια; Ου χρειαν εχουσι, φησιν, οι ισχυοντες ιατρου, αλλ'
οι κακως εχοντες. Ὅρα πως αυτων εις τουναντιον περιετρεψε τον λογον. Ἐκεινοι
μεν γαρ εγκλημα εποιουντο το συγγινεσθαι αυτον τουτοις· αυτος δε τουναντιον
φησιν, οτι το μη συγγινεσθαι αναξιον αυτου και της αυτου φιλανθρωπιας και ου
μονον εγκληματος εκτος το τους τοιουτους διορθουν, αλλα προηγουμενον και
αναγκαιον και μυριων αξιον επαινων. Ειτα ινα μη δοξηι καταισχυνειν τους
κληθεντας τωι λεγειν, οι κακως εχοντες, ορα πως αυτο παραμυθειται παλιν,
επιτιμων αυτοις και λεγων· Πορευθεντες δε μαθετε τι εστιν, Ἔλεον θελω, και ου
θυσιαν. Τουτο δε ελεγε, την των Γραφων αγνοιαν αυτοις ονειδιζων. ∆ιο και
πληκτικωτερον κεχρηται τωι λογωι, 57.365 ουχι αυτος οργιζομενος· μη γενοιτο· αλλ'
ωστε εκεινους μη εξαπορηθηναι. Καιτοιγε ηδυνατο ειπειν· Ουκ ενενοησατε, πως
ελυσα τας αμαρτιας του παραλυτικου; πως το σωμα εσφιγξα; Ἀλλ' ου λεγει τουτων
ουδεν· αλλ' απο των κοινων λογισμων πρωτον αυτοις διαλεγεται, και τοτε απο των
Γραφων. Ειπων γαρ, Ου χρειαν εχουσιν οι ισχυοντες ιατρου, αλλ' οι κακως εχοντες,
και λανθανοντως δειξας εαυτον οντα τον ιατρον, τοτε ειπε· Πορευθεντες μαθετε τι
εστιν, Ἔλεον θελω και ου θυσιαν. Ουτω και ο Παυλος ποιει. Προτερον απο των
κοινων παραδειγματων τον λογον κατασκευασας, και ειπων· Τις ποιμαινει ποιμνην,
και εκ του γαλακτος αυτης ουκ εσθιει τοτε και τας Γραφας επηγαγε λεγων· Ἐν γαρ
τωι νομωι Μωυσεως γεγραπται, Ου φιμωσεις βουν αλοωντα· και παλιν, Ουτως ο
Κυριος διεταξε τοις το Ευαγγελιον καταγγελλουσιν, εκ του Ευαγγελιου ζηιν. Προς δε
 
 

202

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους μαθητας ουχ ουτως· αλλα των σημειων αναμιμνησκει ουτω λεγων· Ουπω
μνημονευετε τους πεντε αρτους των πεντακισχιλιων, και ποσους κοφινους ελαβετε;
γʹ. Ἀλλ' ου προς τουτους ουτως· αλλα της ασθενειας αναμιμνησκει της κοινης, και
δεικνυσι και αυτους οντας των ασθενουντων, οιγε ουδε τας Γραφας ᾔδεσαν, και
πασης της λοιπης αμελουντες αρετης, εν ταις θυσιαις το παν ετιθεντο· ο και σφοδρα
αυτους αινιττομενος, το δια των προφητων παντων ειρημενον εν βραχει τιθησι,
λεγων· Μαθετε τι εστιν, Ἔλεον θελω, και ου θυσιαν. ∆ια γαρ τουτων δεικνυσιν ουκ
αυτον οντα τον παρανομουντα, αλλ' εκεινους· ωσανει ελεγε· Τινος ενεκεν εγκαλειτε
μοι· οτι αμαρτωλους διορθουμαι; Ουκουν και τωι Πατρι τουτο εγκαλεσετε. Ὅπερ ουν
και αλλαχου τουτο κατασκευαζων ελεγεν· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται, καγω
εργαζομαι· και ενταυθα παλιν· Πορευθεντες μαθετε τι εστιν, Ἔλεον θελω, και ου
θυσιαν. Ὥσπερ γαρ εκεινος τουτο βουλεται, φησιν, ουτω και εγω. Ὁραις πως εκεινα
μεν περιττα, ταυτα δε αναγκαια; Ουδε γαρ ειπεν, Ἔλεον θελω και θυσιαν, αλλ',
Ἔλεον θελω, και ου θυσιαν. Το μεν γαρ ενεκρινε, το δε εξεβαλε· και απεδειξεν ου
μονον ου κεκωλυμενον οπερ ενεκαλουν, αλλα και νενομοθετημενον, και μαλλον
της θυσιας· και την Παλαιαν αυτην εισαγει συνωιδα αυτωι φθεγγομενην και
νομοθετουσαν. Καθαψαμενος τοινυν αυτων και απο των κοινων υποδειγματων, και
απο των Γραφων, επαγει παλιν· Ουκ ηλθον καλεσαι δικαιους, αλλ' αμαρτωλους εις
μετανοιαν. Ταυτα δε ειρωνευομενος προς αυτους λεγει, ως οταν λεγηι· Ἰδου Ἀδαμ
γεγονεν ως εις εξ ημων· και παλιν· Ἐαν πεινασω, ου μη σοι ειπω. Ὅτι γαρ ουδεις
δικαιος ην επι της γης, Παυλος εδηλωσεν ειπων· Παντες γαρ ημαρτον, και
υστερουνται της δοξης του Θεου. Τουτο δε και εκεινους παρεμυθησατο τους
κεκλημενους. Τοσουτον γαρ απεχω, φησι, του βδελυξασθαι αμαρτωλους, οτι και δι'
αυτους παραγεγονα μονους. Ειτα, ινα μη υπτιωτερους εργασηται, ειπων
αμαρτωλους, ουκ εσιγησεν, αλλα προσεθηκεν, εις μετανοιαν. Ου γαρ ωστε
αμαρτωλους μειναι παρεγενομην, αλλ' ωστε μεταβαλεσθαι και γενεσθαι βελτιους.
Ἐπει ουν παντοθεν επεστομισε, και απο των Γραφων, και απο της των πραγματων
ακολουθιας, και ουδεν εσχον ειπειν, υπευθυνοι τοις εγκλημασι φανεντες, οις
επηγαγον αυτωι, και εναντιοι τωι νομωι και τηι Παλαιαι αφεντες αυτον, παλιν επι τους
μαθητας το εγκλημα 57.366 μεταφερουσι Και ο μεν Λουκας φησιν, οτι οι Φαρισαιοι
ειπον· ουτος δε, οτι οι μαθηται Ἰωαννου· εικος δε και αμφοτερους ταυτα ειρηκεναι.
Ἐξαπορηθεντες γαρ εκεινους, ως εικος, μεθ' εαυτων λαμβανουσιν, οπερ και επι των
Ἡρωδιανων υστερον εποιησαν. Και γαρ ζηλοτυπως αει προς αυτον ειχον οι Ἰωαννου
μαθηται, και απεναντιας αυτωι διελεγοντο· τοτε μονον ταπεινωθεντες, οτε εν αρχηι
το δεσμωτηριον ᾤκησεν Ἰωαννης. Ἐλθοντες γουν τοτε ανηγγειλαν τωι Ἰησου· μετα
δε ταυτα επι την προτεραν επανηλθον βασκανιαν. Τι ουν φασι; ∆ιατι ημεις και οι
Φαρισαιοι νηστευομεν πολλα, οι δε μαθηται σου ου νηστευουσι; Τουτο εστι το
νοσημα, ο παλαι εξεκοπτεν ο Χριστος, λεγων· Ὅταν νηστευηις, αλειψαι σου την
κεφαλην, και το προσωπον σου νιψαι, τα εξ αυτου τικτομενα κακα προειδως, Ἀλλ'
ουδε τουτοις επιτιμαι, ουδε λεγει· Ὦ κενοδοξοι και περιττοι· αλλα μετα επιεικειας
αυτοις απασης διαλεγεται, λεγων· Ου δυνανται οι υιοι του νυμφωνος νηστευειν, εως
αν μετ' αυτων ο νυμφιος εστιν. Ὅτε μεν γαρ υπερ ετερων ο λογος ην, των τελωνων
λεγω, ινα αυτων παραμυθησηται πληγεισαν την ψυχην, σφοδροτερον επετιμησε τοις
ονειδισασιν· ενθα δε αυτον και τους μαθητας εσκωπτον, μετα επιεικειας απασης
ποιειται την απαντησιν. Ὃ δε λεγουσι, τοιουτον εστιν· Ἔστω, συ, φησιν, ως ιατρος
ταυτα ποιεις· τι και οι μαθηται το νηστευειν αφεντες ταις τοιαυταις τραπεζαις
προσεχουσιν; Ειτα ινα μειζω ποιησωσι την κατηγοριαν, πρωτους εαυτους τιθεασι,
και τοτε τους Φαρισαιους, τηι συγκρισει το εγκλημα αυξησαι βουλομενοι. Και γαρ και
ημεις, φησι, και οι Φαρισαιοι νηστευομεν πολλα. Και γαρ ενηστευον, οι μεν παρα
 
 

203

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰωαννου μαθοντες, οι δε απο του νομου· ωσπερ ουν και ο Φαρισαιος ελεγε· Νηστευω
δις της εβδομαδος. Τι ουν φησιν ο Ἰησους, Μη δυνανται οι υιοι του νυμφωνος
νηστευειν, εφ' οσον μετ' αυτων εστιν ο νυμφιος; Προτερον μεν ιατρον εαυτον
εκαλεσεν, ενταυθα δε νυμφιον, τα αποῤρητα μυστηρια δια των ονοματων τουτων
αποκαλυπτων. Καιτοιγε ενην πληκτικωτερον προς αυτους ειπειν, οτι Ουκ εστε
τουτων κυριοι υμεις, ωστε τοιαυτα νομοθετειν. Τι γαρ οφελος της νηστειας, οταν
πονηριας ηι γεμουσα η διανοια; οταν ετεροις εγκαλητε; οταν κατακρινητε, δοκους
περιφεροντες επι των οφθαλμων, και προς επιδειξιν παντα ποιητε; Προ γαρ τουτων
απαντων κενοδοξιαν εκβαλλειν εχρην, και τα αλλα κατορθουν απαντα, αγαπην,
πραοτητα, φιλαδελφιαν. Ἀλλ' ουδεν τουτων φησιν, αλλα μετ' επιεικειας απασης· Ου
δυνανται οι υιοι του νυμφωνος νηστευειν, εφ' οσον μετ' αυτων εστιν ο νυμφιος·
αναμιμνησκων αυτους των Ἰωαννου ρηματων, δι' ων ελεγεν· Ὁ εχων την νυμφην
νυμφιος εστιν· ο δε φιλος του νυμφιου, ο εστηκως και ακουων αυτου, χαραι χαιρει
δια την φωνην του νυμφιου. Ὁ δε λεγει, τοιουτον εστι· Χαρας ο παρων καιρος και
ευφροσυνης· μη τοινυν επεισαγε τα σκυθρωπα. Και γαρ σκυθρωπον η νηστεια, ου τηι
φυσει, αλλ' εκεινοις τοις ασθενεστερον ετι διακειμενοις· ως τοις γε φιλοσοφειν
εθελουσι και σφοδρα ηδυ το πραγμα και ποθεινον. Ὥσπερ γαρ του σωματος
υγιαινοντος, πολλη η ευφροσυνη· ουτω της ψυχης ευ διακειμενης, μειζων η ηδονη.
Ἀλλα προς την υπονοιαν εκεινων ταυτα φησιν. Ουτω και Ἡσαΐας περι αυτης
διαλεγομενος, ταπεινωσιν ψυχης αυτην καλει, και Μωυσης δε ομοιως. 57.367 δʹ. Ου
μην εντευθεν αυτους επιστομιζει μονον, αλλα και ετερωθεν, λεγων· Ἐλευσονται
ημεραι, οταν απαρθηι απ' αυτων ο νυμφιος, και τοτε νηστευσουσι. ∆ια γαρ τουτων
δεικνυσιν, οτι ου γαστριμαργιας το γινομενον ην, αλλ' οικονομιας τινος θαυμαστης·
αμα δε και τον περι του παθους προκαταβαλλεται λογον, εν ταις προς ετερους
αντιλογιαις παιδευων τους μαθητας, και γυμναζων μελεταιν ηδη εν τοις δοκουσιν
ειναι σκυθρωποις. Προς μεν γαρ αυτους ηδη τουτο ειπειν, φορτικον ην και επαχθες,
οπου γε και μετα ταυτα λεχθεν αυτους εθορυβησε· προς δε ετερους λεγομενον,
ανεπαχθεστερον τουτοις μαλλον εγινετο. Ἐπειδη δε εικος ην αυτους και επι τωι
παθει Ἰωαννου μεγα φρονειν, και τουτο εντευθεν καταστελλει το φυσημα· τον
μεντοι περι της αναστασεως λογον ουπω προστιθησι· ουδεπω γαρ ην καιρος. Τουτο
μεν γαρ κατα φυσιν ην, το ανθρωπον νομιζομενον ειναι αποθανειν, εκεινο δε υπερ
φυσιν. Ειτα οπερ εμπροσθεν εποιησε, τουτο και ενταυθα ποιει. Ὥσπερ γαρ
επιχειρουντας αυτον δειξαι εγκλημασιν οντα υπευθυνον τωι μετα αμαρτωλων
εσθιειν, επεισε τουναντιον, οτι ου μονον ουκ εγκλημα, αλλα και επαινος το
γινομενον ην· ουτω και ενταυθα βουλομενους αυτους αποφηναι αυτον, οτι ουκ οιδε
κεχρησθαι τοις μαθηταις, δεικνυσιν οτι το ταυτα λεγειν ουκ ειδοτων εστι κεχρησθαι
τοις επομενοις, αλλ' απλως εγκαλουντων. Ουδεις γαρ επιβαλλει, φησιν, επιβλημα
ρακους αγναφου επι ιματιωι παλαιωι. Παλιν απο των κοινων υποδειγματων
κατασκευαζει τον λογον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ουπω γεγονασιν ισχυροι οι
μαθηται, αλλ' ετι πολλης δεονται συγκαταβασεως· ουπω δια του Πνευματος
ανεκαινισθησαν. Ουτω δε διακειμενοις ου χρη βαρος επιτιθεναι επιταγματων. Ταυτα
δε ελεγε, νομους τιθεις και κανονας τοις εαυτου μαθηταις, ιν' οταν μελλωσι
μαθητας λαμβανειν τους εκ της οικουμενης απαντας, μετα πολλης αυτοις
προσφερωνται της ημεροτητος. Ουδε βαλλουσιν οινον νεον εις ασκους παλαιους.
Ειδες τα υποδειγματα τηι Παλαιαι εοικοτα; το ιματιον; τους ασκους; Και γαρ ο
Ἱερεμιας περιζωμα τον λαον φησι, και παλιν ασκων μεμνηται και οινου. Ἐπειδη γαρ
περι γαστριμαργιας ην ο λογος και τραπεζης, απο των αυτων λαμβανει τα
υποδειγματα. Ὁ δε Λουκας και πλεον τι φησιν, οτι και το καινον σχιζεται, εαν
επιβαληις αυτο τωι παλαιωι. Ὁραις οτι ου μονον ουδεν γινεται οφελος, αλλα και
 
 

204

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλειων η ζημια; Και λεγει μεν το παρον, προαναφωνει δε το μελλον· οιον οτι καινοι
μετα ταυτα εσονται· εως δ' αν τουτο γενηται, ουδεν αυστηρον αυτοις επιταττειν χρη
και βαρυ. Ὁ γαρ προ καιρου ζητων, φησι, του προσηκοντος τα υψηλα εντιθεναι
δογματα, ουδε του καιρου καλουντος λοιπον επιτηδειους ευρησει, αχρηστους
εργασαμενος απαξ. Τουτο δε ου παρα τον οινον συμβαινει, ουδε παρα τους
υποδεχομενους, αλλα παρα την ακαιριαν των εμβαλλοντων. Ἐντευθεν ημας και την
αιτιαν εδιδαξε των ταπεινων ρηματων, ων συνεχως προς αυτους διελεγετο. ∆ια γαρ
την ασθενειαν αυτων πολλα ελεγε καταδεεστερα της αξιας της εαυτου· οπερ ουν
57.368 και ο Ἰωαννης ενδεικνυμενος αυτον ειρηκεναι, φησι· Πολλα εχω λεγειν υμιν,
αλλ' ου δυνασθε βασταζειν αρτι. Ἵνα γαρ μη νομισωσι ταυτα ειναι μονον απερ ειπεν,
αλλα και ετερα πολλωι μειζονα φανταζωνται, την ασθενειαν αυτων εις το μεσον
τεθεικεν, επαγγειλαμενος, οταν γενωνται ισχυροι, κακεινα ερειν· οπερ ουν και
ενταυθα φησιν· Ἐλευσονται ημεραι, οταν απαρθηι απ' αυτων ο νυμφιος, και τοτε
νηστευσουσι. Μη τοινυν μηδε ημεις παντα παρα παντων απαιτωμεν εν προοιμιοις,
αλλ' οσα δυνατον· και ταχεως και επ' εκεινα ηξομεν. Ει δε επειγηι και σπευδεις, δι'
αυτο τουτο μη επειγου, επειδη σπευδεις. Ει δε αινιγμα σοι το ειρημενον δοκει ειναι,
απ' αυτης αυτο των πραγματων μανθανε της φυσεως, και τοτε οψει αυτου την
δυναμιν απασαν. Και μηδεις σε των ακαιρως εγκαλουντων κινειτω· επει και ενταυθα
Φαρισαιοι οι εγκαλουντες ησαν, και μαθηται οι ονειδιζομενοι. εʹ. Ἀλλ' ομως ουδεν
τουτων επεισε τον Χριστον μεταθειναι την δοξαν, ουδε ειπεν· Αισχυνη εστι τουτους
νηστευειν και τουτους μη νηστευειν. Ἀλλ' ωσπερ ο αριστος κυβερνητης ου τοις
ταραττομενοις κυμασιν, αλλα τηι οικειαι τεχνηι προσεχει· ουτω και ο Χριστος τοτε
εποιησε. Και γαρ αισχυνη ην, ου το μη νηστευειν αυτους, αλλα το δια την νηστειαν
εν τοις καιριοις πληγηναι, και αποσχισθηναι, και διαῤραγηναι. Ἅπερ ουν και ημεις
εννοουντες, ουτω τοις οικειοις χρωμεθα πασι. Καν γυναικα φιλοκοσμον εχηις, προς
επιτριμματα κεχηνυιαν και ανεπτερωμενην, και πολληι τρυφηι διαχεομενην, και
λαλον, και ανοητον· καιτοιγε ουκ ενι ταυτα παντα εις γυναικα μιαν συνεμπεσειν·
πλην αλλα διαπλασωμεν τωι λογωι γυναικα τοιαυτην. Τι ουν οτι γυναικα, φησι, και
ουχι ανδρα διαπλαττεις; Εισι και ανδρες ταυτης χειρους της γυναικος. Ἀλλ' επειδη
ανδρασιν η επιστασια εγκεχειρισται, δια τουτο γυναικα διαπλαττομεν τεως, ουχ ως
εκει της κακιας πλεοναζουσης. Πολλα γαρ και παρα ανδρασιν εστιν ευρειν, α παρα
γυναιξιν ουκ εστιν, οιον ανδροφονιαν, τυμβωρυχιαν, θηριομαχιαν, και πολλα
τοιαυτα. Μη τοινυν νομισητε το γενος ημας εξευτελιζοντας ταυτα ποιειν· ουκ εστι
τουτο, ουκ εστιν· αλλ' ουτω χρησιμον τεως υπογραψαι την εικονα. Ὑποκεισθω
τοινυν ημιν γυνη τοιαυτη, και σπουδαζετω παντι τροπωι αυτην διορθουσθαι ο ανηρ.
Πως ουν αυτην διορθωσεται; Μη παντα αθροον επιταττων, αλλα τα κουφοτερα
προτερον, και οις ου σφοδρα κατεχεται. Ἂν γαρ το παν επειξηις αυτην κατορθωσαι εξ
αρχης, το παν απωλεσας. Μη τοινυν περιεληις τα χρυσια ευθεως, αλλ' αφες εχειν και
περικεισθαι τεως· δοκει γαρ τουτο ελαττον ειναι κακον των επιτριμματων και των
υπογραφων. Προτερον τοινυν εκεινα αναιρεισθω· και μηδε εκεινα φοβωι και απειληι,
αλλα πειθοι και προσηνειαι, και δια της ετερων κατηγοριας, και δια της σης ψηφου
και γνωμης. Και λεγε προς αυτην συνεχως, οτι Σοι ουκ εστιν επεραστος η οψις ουτω
καλλωπιζομενη, αλλα και σφοδρα αηδης· και πειθε μαλιστα οτι σε τουτο λυπει. Και
μετα την σην ψηφον, και την παρ' ετερων δοξαν εισαγε, και λεγε, οτι και τας
ευμορφους τουτο αφανιζειν ειωθεν, ινα το 57.369 παθος εξεληις. Και μηδεν μηδεπω
περι γεεννης ειπηις, μηδε περι βασιλειας· εικη γαρ ταυτα ερεις· αλλα πεισον αυτην,
οτι σε τερπει μαλλον γυμνον επιδεικνυσα του Θεου το εργον· η δε βασανιζουσα την
οψιν, και κατατεινουσα, και κονιωσα, ουδε παρα τοις πολλοις φαινεται καλη και
ευειδης. Προτερον δε τοις κοινοις λογισμοις και ταις παντων ψηφοις το νοσημα
 
 

205

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκβαλλε· και οταν τουτοις καταμαλαξηις τοις λογοις, και εκεινα προστιθει. Καν απαξ
ειπηις, και μη πεισηις, και δευτερον και τριτον και πολλακις τα αυτα επαντλων
ρηματα μη αποκαμηις· μη μεντοι μετα επαχθειας τινος, αλλα μετα χαριεντισμου· και
νυν μεν αποστρεφου, νυν δε κολακευε και θεραπευε. Ουχ οραις τους ζωγραφους ποσα
εξαλειφουσι, ποσα παρεγγραφουσιν οταν οψιν ποιωσι καλην· Μη γινου τοινυν
εκεινων χειρων. Ει γαρ εκεινοι σωματος εικονα γραφοντες τοσαυτηι κεχρηνται τηι
σπουδηι· ποσωι μαλλον ημας ψυχην διαπλαττοντας πασαν αν ειη δικαιον κινειν
μηχανην. Ἂν γαρ καλως της ψυχης ταυτης διαπλασηις την οψιν, ουκ οψει το του
σωματος ασχημονουν προσωπον, ουδε ηιμαγμενα χειλη, ουδε στομα αρκτου αιματι
πεφοινιγμενωι προσεοικος, ουδε ησβολωμενας οφρυς ως απο χυτρας τινος, ουδε
κεκονιαμενας παρειας κατα τους τοιχους των ταφων. Παντα γαρ ταυτα ασβολη και
τεφρα και κονις, και εσχατης δυσειδειας γνωρισματα. ʹ. Ἀλλα γαρ ουκ οιδ' οπως
ελαθον εις τουτους εξενεχθεις τους λογους, και ετερωι παραινων ωστε διδασκειν
μετ' επιεικειας, αυτος εις οργην εξεκυλισθην. Ουκουν επανιωμεν παλιν προς την
ημερωτεραν παραινεσιν, και παντα φερωμεν τα ελαττωματα των γυναικων, ινα
κατορθωσωμεν ο βουλομεθα. Ουχ οραις πως τα παιδια φερομεν κλαιοντα, οταν αυτα
της θηλης απαγειν βουλωμεθα, και παντα υπομενομεν δι' εκεινο μονον, ινα αυτα
πεισωμεν καταφρονειν της προτερας τραπεζης; Ουτω και ενταυθα ποιωμεν· παντων
ανεχωμεθα των αλλων, ινα τουτο κατορθωσωμεν. Ὅταν γαρ τουτο διορθωθηι, οψει
και το ετερον οδωι προβαινων, και επι τα χρυσια παλιν ηξεις, και τωι αυτωι τροπωι και
περι τουτων ομοιως διαλεξηι και ουτω κατα μικρον ρυθμιζων την γυναικα. εσηι
ζωγραφος καλλιστος, δουλος πιστος, γεωργος αριστος. Μετα τουτων· αναμιμνησκε
αυτην και των παλαιων γυναικων, της Σαῤρας, της Ῥεβεκκας, και των ευμορφων
και των ου τοιουτων, και δεικνυ πασας ομοιως σωφρονουσας. Και γαρ Λεια η του
πατριαρχου γυνη ουκ ουσα ευμορφος, ουκ ηναγκασθη τοιουτον ουδεν επινοησαι,
αλλα και δυσειδης ουσα, και ου σφοδρα φιλουμενη παρα του συνοικουντος, ουτε
επενοησε τι τοιουτον, ουτε την οψιν διεφθειρεν, 57.370 αλλ' εμενεν ακεραιον
διατηρουσα τον χαρακτηρα, και ταυτα υπο Ἑλληνων τραφεισα. Συ δε η πιστη, η τον
Χριστον εχουσα κεφαλην, σατανικην επεισαγεις ημιν μηχανην; και ουκ
αναμιμνησκηι του υδατος του περικλυσαντος σου την οψιν, της θυσιας της
κοσμουσης σου τα χειλη, του αιματος του φοινιξαντος σου την γλωτταν; Ἂν γαρ
ταυτα παντα εννοησηις, καν μυριακις φιλοκοσμος ηις, ου τολμησεις, ουδε ανεξηι τον
κονιορτον και την τεφραν εκεινην επιβαλειν. Μαθε οτι τωι Χριστωι ηρμοσθης, και
αποστηθι της ασχημοσυνης ταυτης. Ουδε γαρ τερπεται τοις χρωμασι τουτοις, αλλ'
ετερον επιζητει καλλος, ου και σφοδρος εστιν εραστης, το εν τηι ψυχηι λεγω. Τουτο
σοι και ο προφητης ασκειν εκελευσε, και ελεγε· Και επιθυμησει ο βασιλευς του
καλλους σου. Μη τοινυν περιττα ασχημονωμεν. Ουδε γαρ ατελες τι των εργων εστι
του Θεου, ουδε διορθωσεως δειται της παρα σου. Ουδε γαρ ει βασιλικηι τις εικονι
μετα το αναστηναι προσθειναι επιχειρησειε τα παρ' εαυτου, ασφαλης η επιχειρησις,
αλλα τον εσχατον υποστησεται κινδυνον. Ειτα ανθρωπος μεν εργαζεται, και ου
προστιθεις· Θεος δε εργαζεται. και διορθουσαι; Και ουκ εννοεις της γεεννης το πυρ;
ουκ εννοεις της ψυχης την ερημιαν; ∆ια γαρ τουτο εκεινη ημεληται, επειδη πασα εις
την σαρκα η σπουδη κενουται. Και τι λεγω την ψυχην; Και γαρ αυτηι τηι σαρκι
ταναντια συμβαινει απαντα, ων εσπουδακατε. Σκοπει δε. Βουλει καλη φαινεσθαι;
Τουτο σε αμορφον δεικνυσι. Βουλει αρεσαι τωι ανδρι; Τουτο αυτον μαλλον λυπει· και
ουκ αυτον μονον, αλλα και τους εξω κατηγορους παρασκευαζει γενεσθαι. Βουλει
νεα φαινεσθαι; Τουτο σε ταχεως εις γηρας αξει. Βουλει καλλωπιζεσθαι; Τουτο σε
αισχυνεσθαι ποιει. Ἡ γαρ τοιαυτη ουχι τας ομοτιμους μονον, αλλα και των
θεραπαινιδων τας συνειδυιας και των οικετων τους επισταμενους αισχυνεται· και
 
 

206

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προ γε παντων εαυτην. Ἀλλα τι δει λεγειν ταυτα; Το γαρ παντων χαλεπωτερον
παρηκα νυν, οτι τωι Θεωι προσκρουεις, οτι σωφροσυνην υπορυττεις, οτι ζηλοτυπιας
αναπτεις φλογα, οτι τας επι του στεγους ζηλοις πορνευομενας γυναικας. Ταυτ' ουν
απαντα λογισαμεναι, καταγελασατε της σατανικης πομπης και της διαβολικης
τεχνης, και τον κοσμον τουτον αφεισαι, μαλλον δε την ακοσμιαν, το καλλος εκεινο
κατασκευασατε εν ταις εαυτων ψυχαις, ο και αγγελοις επεραστον, και Θεωι ποθεινον,
και τοις συνοικουσιν ηδυ, ινα και της παρουσης και της μελλουσης επιτυχητε δοξης·
ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.369 ΟΜΙΛΙΑ ΛΑʹ. Ταυτα αυτου λαλουντος αυτοις, ιδου αρχων
εισ ελθων προσεκυνει αυτον λεγων· Ἡ θυγατηρ μου αρτι ετελευτησεν·
αλλα ελθων επιθες την χειρα σου επ' αυτην, και ζησεται.
αʹ. Κατελαβε τους λογους το εργον, ωστε πλεον τους Φαρισαιους
επιστομισθηναι. Και γαρ ο ελθων αρχισυναγωγος ην, και το πενθος δεινον. Και γαρ
μονογενες ην το παιδιον, και ετων δωδεκα γεγονος αυτο της ηλι 57.370.50 κιας το
ανθος· ο δη μαλιστα και ευθεως αυτο ανεστησεν. Ει δε ο Λουκας λεγει, οτι ηλθον
λεγοντες· Μη σκυλλε τον ∆ιδασκαλον· τεθνηκε γαρ· εκεινο ερουμεν, οτι το, Ἄρτι
ετελευτησε, στοχαζομενου ην απο του καιρου της οδοιποριας, η αυξοντος την
συμφοραν. Και γαρ εθος τοις δεομενοις επαιρειν τωι λογωι τα οικεια κακα και πλεον
τι των οντων λεγειν, ωστε μαλλον επισπασασθαι τους ικετευομενους. Ὅρα δε αυτου
την 57.371 παχυτητα. ∆υο γαρ απαιτει παρα του Χριστου, και παραγενεσθαι αυτον,
και την χειρα επιθειναι· οπερ σημειον ην του καταλιπειν αυτην εμπνεουσαν ετι.
Τουτο και ο Συρος εκεινος ο Νεεμαν τον προφητην απηιτει. Ἔλεγον γαρ, φησιν, οτι
και εξελευσεται, και την χειρα αυτου επιθησει. Και γαρ και οψεως δεονται και
αισθητων πραγματων οι παχυτερον διακειμενοι. Και ο μεν Μαρκος φησιν, οτι τους
τρεις ελαβε μαθητας, και ο Λουκας· ουτος δε απλως φησι τους μαθητας. Τινος ουν
ενεκεν τον Ματθαιον ου παρελαβε, καιτοιγε αρτι προσελθοντα; Εις πλειονα αυτον
επιθυμιαν εμβαλλων, και δια το ατελεστερον ετι διακεισθαι. ∆ια γαρ τουτο εκεινους
τιμαι, ινα ουτοι κατ' εκεινους γενωνται. Τουτωι δε ηρκει τεως τα κατα την
αιμοῤροουσαν ιδειν, και το τραπεζηι τιμηθηναι, και κοινωνιαι αλων. Ἀνασταντι δε
ηκολουθουν πολλοι, ως επι θαυματι μεγαλωι, και δια το προσωπον το παραγεγονος,
και οτι οι πλειους παχυτερον διακειμενοι ουχ ουτω ψυχης επιμελειαν, ως σωματος
ιατρειαν εζητουν και συνεῤρεον, οι μεν υπο των οικειων συνωθουμενοι παθων, οι δε
της των αλλοτριων διορθωσεως σπευδοντες θεαται γενεσθαι· λογων δε ενεκεν και
διδασκαλιας προηγουμενως ολιγοι οι παρ' αυτον φοιτωντες ησαν τεως. Ου μην
ειασεν αυτους εις την οικιαν εισελθειν, αλλα τους μαθητας μονον, και ουδε τουτους
παντας, πανταχου παιδευων ημας την παρα των πολλων διακρουεσθαι δοξαν. Και
ιδου, φησι, γυνη εν ρυσει αιματος δωδεκα ετη εχουσα, προσηλθεν οπισθεν, και
ηψατο του κρασπεδου του ιματιου αυτου. Ἔλεγε γαρ εν εαυτηι· Ἐαν μονον αψωμαι
του ιματιου αυτου, σωθησομαι. Τινος ενεκεν ου μετα παῤρησιας αυτωι προσηλθεν;
Ἠσχυνετο δια το παθος, ακαθαρτος ειναι νομιζουσα. Ει γαρ η εν καταμηνιοις ουσα
ουκ εδοκει ειναι καθαρα, πολλωι μαλλον η τοιαυτην νοσουσα νοσον τουτο αν
ενομισε· και γαρ πολλη παρα τωι νομωι ακαθαρσια ενομιζετο ειναι το παθος. ∆ια
τουτο λανθανει και κρυπτεται. Ουδεπω γαρ ουδε αυτη την προσηκουσαν και
απηρτισμενην περι αυτου δοξαν ειχεν· επει ουκ αν ενομισε λανθανειν. Και πρωτη
προσερχεται δημοσιαι αυτη η γυνη· και γαρ ηκουσεν οτι και γυναικας θεραπευει, και
 
 

207

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι επι το θυγατριον απερχεται το τετελευτηκος. Και εις την οικιαν μεν αυτον
καλεσαι ουκ ετολμησε, καιτοιγε ευπορος ουσα· αλλ' ουτε δημοσιαι προσηλθε, λαθρα
δε μετα πιστεως των ιματιων ηψατο. Ουδε γαρ αμφεβαλεν, ουδε ειπεν εν εαυτηι· Ἆρα
απαλλαγησομαι του νοσηματος; αρα ουκ απαλλαγησομαι; αλλα θαῤρησασα περι της
υγιειας ουτω προσηλθεν. Ἔλεγε γαρ, φησιν, εν εαυτηι· Ἐαν μονον αψωμαι του
ιματιου αυτου, σωθησομαι. Και γαρ ειδεν εκ ποιας εξηλθεν οικιας, της των τελωνων,
και τινες ησαν οι επομενοι, αμαρτωλοι και τελωναι· και ταυτα παντα ευελπιδα
αυτην εποιησε. Τι ουν ο Χριστος; Ουκ αφηκεν αυτην λαθειν, αλλ' εις μεσον αγει και
δηλην καθιστησι, πολλων ενεκεν. Καιτοιγε τινες των αναισθητων φασι, δοξης αυτον
ερωντα τουτο ποιειν. ∆ιατι γαρ, φησιν, ουκ αφηκεν αυτην λαθειν; Τι λεγεις, ω μιαρε
και παμμιαρε; ο κελευων σιγαιν, ο μυρια παρατρεχων θαυματα, ουτος δοξης εραι;
Τινος ουν ενεκεν εις μεσον αγει; Πρωτον λυει το δεος της γυναικος, ινα μη υπο του
συνειδοτος κεντουμενη, καθαπερ κεκλοφυια την δωρεαν, εν αγωνιαι διατριβηι.
∆ευτερον, αυτην διορθουται, επειδη ενομισε λανθανειν. Τριτον, πασι την πιστιν
αυτης επιδεικνυται, ωστε και τους αλλους ζηλωσαι· και του στησαι τας πηγας του
αιματος ουκ ελαττον σημειον παρεχεται, το δειξαι οτι 57.372 παντα επισταται.
Ἔπειτα, τον αρχισυναγωγον μελλοντα διαπιστειν, και ταυτηι το παν διαφθειρειν,
κατορθοι δια της γυναικος. Και γαρ οι ελθοντες ελεγον· Μη σκυλλε τον ∆ιδασκαλον,
οτι τεθνηκε το κορασιον· και οι εν τηι οικιαι κατεγελων αυτου ειποντος, οτι Καθευδει·
και εικος ην και τον πατερα τοιουτον τι πεπονθεναι. βʹ. ∆ια τουτο προδιορθουμενος
ταυτην την ασθενειαν. αγει το γυναιον εις μεσον. Ὅτι γαρ των σφοδρα παχυτερων
ην εκεινος, ακουσον τι φησι προς αυτον· Μη φοβου, συ μονον πιστευε, και
σωθησεται. Και γαρ τον θανατον επιτηδες εμενεν επελθειν, και τοτε παραγενεσθαι,
ωστε σαφη γενεσθαι της αναστασεως την αποδειξιν. ∆ια τουτο και σχολαιοτερον
βαδιζει, και διαλεγεται τηι γυναικι πλειονα, ινα συγχωρησηι τελευτησαι εκεινην, και
παραγενεσθαι τους ταυτα απαγγελλοντας και λεγοντας· Μη σκυλλε τον ∆ιδασκαλον.
Τουτο γουν και ο ευαγγελιστης αινιττομενος επισημαινεται λεγων, οτι Ἔτι
λαλουντος αυτου, ηλθον οι απο της οικιας λεγοντες· Τεθνηκεν η θυγατηρ σου, μη
σκυλλε τον ∆ιδασκαλον. Ἐβουλετο γαρ πιστευθηναι τον θανατον, ινα μη υποπτευθηι
η αναστασις. Και τουτο πανταχου ποιει. Ουτω και επι του Λαζαρου, και μιαν και
δευτεραν και τριτην ημεραν εμεινε. ∆ια δη ταυτα παντα αγει αυτην εις μεσον, και
φησι· Θαρσει, θυγατερ· ωσπερ και τωι παραλυτωι ελεγε· Θαρσει, τεκνον. Και γαρ
περιδεης ην η γυνη· δια τουτο φησι, Θαρσει, και θυγατερα καλει· η γαρ πιστις αυτην
θυγατερα εποιησεν. Ειτα και το εγκωμιον· Ἡ πιστις σου σεσωκε σε. Ὁ δε Λουκας και
πλειονα τουτων ημιν ετερα απαγγελλει περι της γυναικος. Ἐπειδη γαρ προσηλθε,
φησι, και την υγιειαν ελαβεν, ουκ ευθεως εκαλεσεν αυτην ο Χριστος, αλλα προτερον
φησι· Τις εστιν ο αψαμενος μου; Ειτα του Πετρου και των μετ' αυτου λεγοντων·
Ἐπιστατα, οι οχλοι συνεχουσι σε και αποθλιβουσι, και λεγεις, Τις ο αψαμενος μου; (ο
μεγιστον ην σημειον του και σαρκα αυτον αληθη περικεισθαι, και παντα τυφον
καταπατειν· ουδε γαρ ποῤρωθεν ειποντο, αλλα συνειχον αυτον παντοθεν·) αυτος δε
επεμενε, φησι, λεγων, οτι Ἥψατο μου τις· εγω γαρ εγνων δυναμιν εξ εμου
εξελθουσαν· προς την υπονοιαν των ακουοντων παχυτερον αποκρινομενος. Ταυτα
δε ελεγεν, ινα και εκεινην αφ' εαυτης ομολογησαι πεισηι. ∆ια γαρ τουτο ουδε ευθεως
αυτην ηλεγξεν, ινα δειξας οτι παντα οιδε σαφως, αυτοματον πεισηι παντα εξειπειν,
και αυτην ανακηρυξαι το γεγενημενον παρασκευασηι, και μη λεγων υποπτος ειναι
δοξηι. Ειδες του αρχισυναγωγου βελτιονα την γυναικα; Ου κατεσχεν, ουκ εκρατησεν·
αλλ' ακροις τοις δακτυλοις ηψατο μονον, και υστερα ελθουσα, προτερα
θεραπευθεισα απηλθε. Και εκεινος μεν ολον τον ιατρον ηγεν εις την οικιαν· ταυτηι δε
ηρκεσε και αφη μονον. Ει γαρ και τωι παθει ην συνδεδεμενη, αλλα τηι πιστει ην
 
 

208

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεπτερωμενη. Σκοπει δε πως αυτην παραμυθειται λεγων· Ἡ πιστις σου σεσωκε σε.
Καιτοιγε ει επιδειξεως ενεκεν αυτην ειλκυσεν εις το μεσον, ουκ αν τουτο
προσεθηκεν· αλλ' ομου τον αρχισυναγωγον παιδευων πιστευσαι, ταυτα φησι, και
την γυναικα ανακηρυττων, και ουκ ελαττω της του σωματος υγιειας δια των
ρηματων τουτων παρεχων αυτηι την ηδονην και την ωφελειαν. Ὅτι γαρ εκεινην
δοξασαι βουλομενος ταυτα εποιει, και ετερους διορθωσαι, αλλ' ουχ εαυτον
αποφηναι λαμπρον, δηλον εντευθεν. Αυτος μεν γαρ ομοιως εμελλεν ειναι
θαυμαστος και τουτου χωρις (υπερ γαρ τας νιφαδας αυτον περιεῤρει τα θαυματα, και
πολλωι τουτου μειζονα και 57.373 ειργασατο και ποιησειν εμελλεν)· η δε γυνη, ει μη
τουτο γεγονε, λαθουσα αν απηλθε, των μεγαλων τουτων απεστερημενη επαινων.
∆ια τουτο αυτην εις μεσον αγαγων ανεκηρυξε, και το δεος εξεβαλε (και γαρ
τρεμουσα, φησι, προσηλθε), και θαῤρειν αυτην παρεσκευασε, και μετα της υγιειας
του σωματος και ετερα αυτηι δεδωκεν εφοδια, ειπων, Πορευου εν ειρηνηι. Ἐλθων δε
εις την οικιαν του αρχοντος, και ιδων τους αυλητας, και τον οχλον θορυβουμενον,
ελεγεν· Ἀποχωρειτε· ου γαρ απεθανε το κορασιον, αλλα καθευδει. Και κατεγελων
αυτου. Καλα γε των αρχισυναγωγων τα τεκμηρια, εν τωι αποθανειν αυλοι και
κυμβαλα θρηνον εγειροντες. Τι ουν ο Χριστος; Τους μεν αλλους απαντας εξεβαλε,
τους δε γεγεννηκοτας εισηγαγεν, ωστε μη εγγενεσθαι ειπειν, οτι αλλως εθεραπευσε·
και προ της αναστασεως δε εγειρει τωι λογωι, λεγων· Ου τεθνηκε το κορασιον, αλλα
καθευδει. Και πολλαχου δε τουτο ποιει. Ὥσπερ ουν και επι της θαλαττης επιτιμαι τοις
μαθηταις πρωτον· ουτω δη και ενταυθα τον θορυβον εκβαλλει της διανοιας των
παροντων, ομου και δεικνυς οτι ευκολον αυτωι τους τεθνηκοτας εγειραι (ο δη και επι
του Λαζαρου πεποιηκε, λεγων· Λαζαρος ο φιλος ημων κεκοιμηται), και αμα
παιδευων μη δεδιεναι τον θανατον· ου γαρ ειναι θανατον αυτον, αλλ' υπνον λοιπον
γεγενησθαι. Ἐπειδη γαρ και αυτος εμελλεν αποθνησκειν, εν τοις ετερων σωμασι
προπαρασκευαζει τους μαθητας θαῤρειν, και πραως φερειν την τελευτην. Και γαρ
αυτου παραγενομενου λοιπον υπνος ο θανατος ην. Ἀλλ' ομως κατεγελων αυτου·
αυτος δε ουκ ηγανακτησεν απιστουμενος εφ' οις μικρον υστερον εμελλε
θαυματουργειν· ουδε επετιμησε τωι γελωτι, ινα και αυτος, και οι αυλοι, και τα
κυμβαλα, και τα αλλα παντα αποδειξις γενηται του θανατου. γʹ. Ἐπειδη γαρ ως τα
πολλα μετα το γενεσθαι τα θαυματα απιστουσιν ανθρωποι, προκαταλαμβανει ταις
οικειαις αποκρισεσιν αυτους· ο δη και επι του Λαζαρου γεγονε, και επι του Μωυσεως.
Και γαρ Μωυσηι φησι· Τι τουτο το εν τηι χειρι σου; ιν' οταν ιδηι οφιν γεγενημενον, μη
επιλαθηται οτι ραβδος ην προ τουτου, αλλα της οικειας αναμνησθεις φωνης
εκπλαγηι το γινομενον. Και επι του Λαζαρου φησι· Που τεθεικατε αυτον; ινα οι
ειποντες, Ἔρχου και ιδε, και οτι Ὄζει, τεταρταιος γαρ εστι, μηκετι απιστειν εχωσιν,
οτι νεκρον ανεστησεν. Ἰδων τοινυν τα κυμβαλα και τους οχλους, εξηγαγεν απαντας,
και παροντων των γονεων θαυματουργει, ουχ ετεραν επεισαγων ψυχην, αλλ' αυτην
την εξελθουσαν επαναγων, και ωσπερ εξ υπνου διεγειρων. Κατεχει δε της χειρος,
πληροφορων τους ορωντας, ωστε προοδοποιησαι δια της οψεως τηι πιστει της
αναστασεως. Ὁ μεν γαρ πατηρ ελεγεν, Ἐπιθες την χειρα· αυτος δε τι πλεον ποιει· ου
γαρ επιτιθησιν, αλλα και κατασχων ανιστησι, δεικνυς οτι παντα αυτωι ετοιμα. Και
ουκ ανιστησι μονον, αλλα και τροφην κελευει δουναι, ινα μη δοξηι φαντασμα ειναι
το γεγενημενον. Και ουκ αυτος διδωσιν, αλλ' εκεινοις κελευει· ωσπερ και επι του
Λαζαρου ειπε· Λυσατε αυτον, και αφετε υπαγειν, και μετα ταυτα κοινωνον ποιει της
τραπεζης. Και γαρ αμφοτερα αει κατασκευαζειν ειωθε, και του θανατου και της
αναστασεως μετα ακριβειας απασης την αποδειξιν ποιουμενος. Συ δε μοι μη την
αναστασιν σκοπει μονον, αλλ' οτι και παρηγγειλε μηδενι ειπειν· και τουτο μαλιστα
δια 57.374 παντων παιδευου, το ατυφον και ακενοδοξον· και μετα τουτου κακεινο
 
 

209

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μανθανε, οτι τους κοπτομενους εξω της οικιας εξεβαλε, και αναξιους της τοιαυτης
θεωριας απεφηνε· και μη εξελθηις μετα των αυλουντων, αλλα μενε μετα Πετρου και
Ἰωαννου και Ἰακωβου. Ει γαρ τοτε εξεβαλεν εκεινους εξω, πολλωι μαλλον νυν. Τοτε
μεν γαρ ουπω δηλος ο θανατος ην υπνος γεγενημενος· νυν δε και αυτου του ηλιου
τουτο φανερωτερον. Ἀλλ' ουκ ηγειρε σου το θυγατριον νυν; Ἀλλα παντως εγερει,
και μετα πλειονος της δοξης. Ἐκεινο μεν γαρ ανασταν παλιν απεθανε· το δε σον εαν
αναστηι, μενει λοιπον αθανατον ον. Μηδεις τοινυν κοπτεσθω λοιπον, μηδε
θρηνειτω, μηδε το κατορθωμα του Χριστου διαβαλλετω. Και γαρ ενικησε τον
θανατον. Τι τοινυν περιττα θρηνεις; Ὕπνος το πραγμα γεγονε. Τι οδυρηι και κλαιεις;
Τουτο γαρ ει και Ἕλληνες εποιουν, καταγελαιν εδει· οταν δε ο πιστος εν τουτοις
ασχημονηι, ποια απολογια; τις εσται συγγνωμη τοιαυτα ανοηταινουσι, και ταυτα
μετα χρονον τοσουτον και σαφη της αναστασεως αποδειξιν; Συ δε ωσπερ αυξησαι το
εγκλημα σπευδων, και θρηνωιδους ημιν αγεις Ἑλληνιδας γυναικας, εξαπτων το
παθος, και την καμινον διεγειρων, και ουκ ακουεις του Παυλου λεγοντος· Τις
συμφωνησις Χριστωι προς Βελιαρ; η τις μερις πιστωι μετα απιστου; Και παιδες μεν
Ἑλληνων οι μηδεν περι αναστασεως ειδοτες, ομως ευρισκουσι λογους παραμυθιας,
λεγοντες· Φερε γενναιως· και γαρ αναλυσαι το γεγενημενον ουκ ενι, ουδε διορθωσαι
τοις θρηνοις· συ δε ο φιλοσοφωτερα και χρηστοτερα τουτων ακουων, ουκ αισχυνηι
μειζονα εκεινων ασχημονων; Ουδε γαρ λεγομεν· Φερε γενναιως, επειδη το
γεγενημενον αναλυσαι ουκ ενι· αλλα, Φερε γενναιως· και γαρ αναστησεται παντως·
καθευδει το παιδιον, και ου τεθνηκεν· ησυχαζει, και ουκ απολωλεν. Ἀναστασις γαρ
αυτο διαδεξεται, και ζωη αιωνιος, και αθανασια, και ληξις αγγελικη. Ουκ ακουεις
του ψαλμου λεγοντος, Ἐπιστρεψον, ψυχη μου, εις την αναπαυσιν σου, οτι Κυριος
ευεργετησε σε; Ευεργεσιαν ο Θεος το πραγμα καλει, και συ θρηνεις; Και τι πλεον αν
εποιησας, ει πολεμιος και εχθρος του τετελευτηκοτος ης; Ει γαρ δει θρηνειν, τον
διαβολον δει θρηνειν. Ἐκεινος κοπτεσθω, εκεινος οδυρεσθω, οτι προς τα μειζονα
οδευομεν αγαθα. Της εκεινου πονηριας αξια αυτη η οιμωγη, ουχι σου του
στεφανουσθαι μελλοντος και αναπαυεσθαι. Και γαρ λιμην ευδιος ο θανατος. Σκοπει
γουν ποσων γεμει κακων ο παρων βιος· εννοησον ποσακις αυτος κατηρασω την
παρουσαν ζωην. Και γαρ επι το χειρον τα πραγματα προεισι, και εξ αρχης δε ου μικραι
συνεκληρωθης καταδικηι. Ἐν γαρ λυπαις τεξηι τεκνα, φησι· και, Ἐν ιδρωτι του
προσωπου σου φαγηι τον αρτον σου· και, Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε. Ἀλλ' ου περι
των εκει τοιουτον ουδεν ειρηται, αλλα τουναντιον απαν, οτι Ἀπεδρα οδυνη, λυπη,
και στεναγμος· και οτι Ἀπο ανατολων και δυσμων ηξουσι, και ανακλιθησονται εις
τους κολπους Ἀβρααμ, και Ἰσαακ, και Ἰακωβ· και οτι νυμφων τα εκει πνευματικος,
και φαιδραι λαμπαδες, και μεταστασις προς τον ουρανον. δʹ. Τι τοινυν καταισχυνεις
τον απελθοντα; τι παρασκευαζεις τους αλλους δεδοικεναι και τρεμειν τον θανατον;
τι ποιεις πολλους κατηγορειν του Θεου, ως μεγαλα εργασαμενου δεινα; μαλλον δε τι
μετα ταυτα πενητας καλεις, και παρακαλεις ιερεας ευξασθαι; Ἵνα εις ανα 57.375
παυσιν απελθηι, φησιν, ο τετελευτηκως, ινα ιλεων σχηι τον δικαστην. Ὑπερ τουτων
ουν θρηνεις και ολολυζεις; Ουκουν σαυτωι μαχηι και πολεμεις, υπερ ων εις λιμενας
απηλθεν εκεινος, χειμωνα σαυτωι κατασκευαζων. Και τι παθω; φησι· τοιουτον η
φυσις. Ουκ εστι φυσεως το εγκλημα, ουδε της του πραγματος ακολουθιας· αλλ' ημεις
οι παντα ανω και κατω ποιουντες εσμεν, οι καταμαλακιζομενοι, και την οικειαν
προδιδοντες ευγενειαν, και τους απιστους χειρους ποιουντες. Πως γαρ ετερωι περι
αθανασιας διαλεξομεθα; πως πεισομεν τον εθνικον, οταν μαλλον εκεινου τον
θανατον φοβωμεθα και φριττωμεν; Πολλοι γουν παρ' Ἕλλησι, καιτοιγε ουδεν περι
αθανασιας ειδοτες, εστεφανωθησαν, των παιδων αυτοις απελθοντων, και
λευχειμονουντες εφαινοντο, ινα την παρουσαν καρπωσωνται δοξαν· συ δε ουδε δια
 
 

210

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την μελλουσαν παυηι γυναικιζομενος και κοπτομενος. Ἀλλα κληρονομους ουκ εχεις,
ουδε διαδοχον των οντων; Και τι μαλλον εβουλου, των σων αυτον ειναι
κληρονομον, η των ουρανων; τι δε επεθυμεις, τα απολλυμενα αυτον διαδεχεσθαι, α
μικρον υστερον αφιεναι εμελλεν, η τα μενοντα και ακινητα; Ουκ εσχες κληρονομον
αυτον, αλλ' αντι σου εσχεν αυτον ο Θεος· ουκ εγενετο των αδελφων των ιδιων
συγκληρονομος, αλλ' εγενετο του Χριστου. Και τινι, φησι, τα ιματια, τινι τα
οικηματα, τινι τα ανδραποδα και τους αγρους καταλιμπανομεν; Αυτωι παλιν, και
ασφαλεστερον, η ει εζη· το γαρ κωλυον ουδεν. Ει γαρ βαρβαροι συγκατακαιουσι τοις
απελθουσι τα οντα, πολλωι μαλλον σε συναποστειλαι τωι τετελευτηκοτι δικαιον τα
αυτου, ουχ ινα τεφρα γενηται, καθαπερ εκεινα, αλλ' ινα πλειονα τουτωι περιβαληι
δοξαν· και ει μεν αμαρτωλος απηλθεν, ινα τα αμαρτηματα λυσηι· ει δε δικαιος, ινα
προσθηκη γενηται μισθου και αντιδοσεως. Ἀλλ' ιδειν αυτον επιθυμεις; Ουκουν τον
αυτον αυτωι βιου βιον, και ταχεως αποληψηι την ιεραν εκεινην οψιν. Μετα δε
τουτων κακεινο λογιζου, οτι καν ημων μη ακουσηις, τωι χρονωι παντως πεισθησηι.
Ἀλλ' ουδεις τοτε σοι ο μισθος· του γαρ πληθους των ημερων γινεται η παραμυθια.
Ἂν δε νυν βουληθηις φιλοσοφειν, δυο κερδανεις τα μεγιστα· και σαυτον των εν μεσωι
κακων απαλλαξεις, και παρα του Θεου λαμπροτερον αναδησηι τον στεφανον. Και γαρ
ελεημοσυνης και των αλλων πολλωι μειζον το πραως συμφοραν ενεγκειν. Ἐννοησον
οτι και ο Υιος του Θεου απεθανε· και εκεινος μεν δια σε, συ δε δια σαυτον. Και ειπων,
Ει δυνατον παρελθετω απ' εμου το ποτηριον, και λυπηθεις, και αγωνιασας, ομως ου
παρεδραμε την τελευτην, αλλα και μετα πολλης αυτην υπεστη της τραγωιδιας. Ουδε
γαρ απλως θανατον υπεμεινεν, αλλα τον αισχιστον· και προ του θανατου μαστιγας,
και προ των μαστιγων ονειδη και σκωμματα και λοιδοριας, σε παιδευων παντα
φερειν γενναιως. Ἀλλ' ομως αποθανων, και το σωμα αποθεμενος, παλιν αυτο
ανελαβε μετα μειζονος δοξης, σοι και ενταυθα χρηστας υποτεινων ελπιδας. Ταυτα ει
μη μυθος, μη θρηνει ταυτα ει πιστα νομιζεις ειναι, μη δακρυε· ει δε δακρυεις, πως
δυνησηι πεισαι τον Ἕλληνα, οτι πιστευεις; εʹ. Ἀλλα και ουτως αφορητον ετι σοι
φαινεται το συμβαν; Ουκουν δι' αυτο τουτο ουκ αξιον εκεινον θρηνειν· πολλων γαρ
τοιουτων απηλλαγη συμφορων εκεινος. Μη τοινυν αυτωι φθονει, μηδε βασκαινε. Το
γαρ εαυτωι μεν θανατον αιτειν δια την αωρον εκεινου τελευτην, 57.376 πενθειν δε
εκεινον, οτι μη εζη, ινα πολλα υπομεινηι τοιαυτα, φθονουντος μαλλον εστι και
βασκαινοντος. Μη δη τουτο εννοει, οτι ουκετι αναστρεψει εις την οικιαν, αλλ' οτι
και αυτος απελευσηι μικρον υστερον προς αυτον. Μη τουτο λογιζου, οτι ουκετι
επανερχεται ενταυθα, αλλ' οτι ουδε αυτα ταυτα τα ορωμενα μενει τοιαυτα, αλλα και
ταυτα μετασχηματιζεται. Και γαρ και ουρανος και γη και θαλαττα και παντα
μεθαρμοζεται, και τοτε αποληψηι σου το παιδιον μετα πλειονος δοξης. Και ει μεν
αμαρτωλος απηλθεν, εστη τα της κακιας· ουδε γαρ αν, ει μεταβαλλομενον ο Θεος
ᾔδει, προανηρπασεν αν της μετανοιας· ει δε δικαιος ων κατελυσεν, εν ασφαλειαι τα
αγαθα κεκτηται. Ὅθεν δηλον, οτι ουκ εστι φιλοστοργιας σου τα δακρυα, αλλα
παθους αλογιστου. Ἐπει ει τον απελθοντα εφιλεις, χαιρειν εδει και ευφραινεσθαι,
οτι των παροντων απηλλαγη κυματων. Τι γαρ το πλεον; ειπε μοι· τι δε το ξενον και
καινον; ουχι τα αυτα καθ' εκαστην ημεραν ορωμεν ανακυκλουμενα; Ἡμερα και νυξ,
νυξ και ημερα· χειμων και θερος, θερος και χειμων, και πλεον ουδεν. Και ταυτα μεν
αει τα αυτα· τα δε κακα ξενα και καινοτερα. Ταυτα ουν αυτον αντλειν καθ' εκαστην
ημεραν εβουλου, και μενειν ενταυθα, και νοσειν, και πενθειν, και δεδοικεναι, και
τρεμειν, και τα μεν υπομενειν των δεινων, τα δε μηποτε υπομεινηι φοβεισθαι; Ουδε
γαρ εκεινο αν εχοις ειπειν, οτι το μακρον τουτο πλεοντα πελαγος, δυνατον ην
αθυμιας και φροντιδων και των αλλων απηλλαχθαι των τοιουτων. Μετα δε τουτων
κακεινο λογιζου, οτι ουκ αθανατον ετεκες· και οτι ει μη νυν ετελευτησε, μικρον
 
 

211

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υστερον αν τουτο υπεμεινεν. Ἀλλ' ουκ ενεπλησθης αυτου; Ἀλλα απολαυσηι παντως
εκει. Ἀλλα και ενταυθα επιθυμεις οραιν· Και τι το κωλυον; Ἔξεστι γαρ και ενταυθα,
εαν νηφηις· η γαρ ελπις των μελλοντων οψεως φανερωτερα. Συ δε ει μεν εν
βασιλειοις ην, ουκ αν ποτε αυτον επεζητησας ιδειν, ακουουσα ευδοκιμουντα· προς δε
τα πολλωι βελτιω ορωσα αποδεδημηκοτα, υπερ ολιγου χρονου μικροψυχεις, και
ταυτα εχουσα αντ' εκεινου τον συνοικουντα· Ἀλλ' ουκ εχεις ανδρα; Ἀλλ' εχεις
παραμυθιαν, τον Πατερα των ορφανων και κριτην των χηρων. Ἄκουσον και Παυλου
ταυτην μακαριζοντος την χηρειαν, και λεγοντος· Ἡ δε οντως χηρα και μεμονωμενη
ηλπισεν επι Κυριον. Και γαρ ευδοκιμωτερα η τοιαυτη φανειται, πλειονα
επιδεικνυμενη την υπομονην. Μη τοινυν θρηνει υπερ ου στεφανουσαι. υπερ ου
μισθον απαιτεις. Και γαρ απεδωκας την παρακαταθηκην, ει οπερ ενεπιστευθης
παρεστησας. Μηκετι φροντιζε λοιπον, εν ασυλωι το κτημα αποθεμενη θησαυρωι. Ει δε
και μαθοις, τις μεν ο παρων βιος, τις δε η μελλουσα ζωη, και οτι ουτος μεν αραχνη
και σκια, τα δε εκει παντα ακινητα και αθανατα, ου δεησηι λοιπον ετερων λογων.
Νυν μεν γαρ απασης το παιδιον απηλλακται μεταβολης· ενταυθα δε ων, ισως μεν
χρηστος, ισως δε ου τοιουτος εμενεν αν. Ἢ ουχ οραις, οσοι τους εαυτων
αποκηρυττουσι παιδας; οσοι των αποκηρυττομενων χειρους οντας αναγκαζονται
οικοι κατεχειν; Ταυτα παντα λογιζομενοι φιλοσοφωμεν· ουτω γαρ και τωι
τετελευτηκοτι χαριουμεθα, και παρα ανθρωπων πολλων απολαυσομεθα των
επαινων, και παρα του Θεου τους μεγαλους της υπομονης αποληψομεθα μισθους,
και των αιωνιων επιτευξομεθα αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.377 ΟΜΙΛΙΑ ΛΒʹ. Και παραγοντι εκειθεν τωι Ἰησου ηκολουθησαν δυο
τυφλοι κραζοντες, και λεγοντες· Ἐλεησον ημας, υιε ∆αυΐδ. Και ελθοντος αυτου εις
την οικιαν, προσηλθον αυτωι οι τυφλοι, και λεγει αυτοις ο Ἰησους· «Πιστευετε οτι
δυναμαι τουτο ποιησαι;» Λεγουσιν αυτωι· «Ναι, Κυριε.» Τοτε ηψατο των οφθαλμων
αυτων, λεγων· «Κατα την πιστιν υμων γενηθητω υμιν.» Και ανευχθησαν αυτων οι
οφθαλμοι.
αʹ. Τι δηποτε παρελκει αυτους κραζοντας; Παλιν ενταυθα παιδευων ημας την
παρα των πολλων διωθεισθαι δοξαν. Ἐπειδη γαρ πλησιον ην η οικια, αγει αυτους
εκει κατ' ιδιαν θεραπευσων. Και τουτο δηλον εξ ων και παρηγγειλε μηδενι ειπειν. Ου
μικρα δε αυτη των Ἰουδαιων κατηγορια, οταν ουτοι μεν, των οφθαλμων αυτοις
εκκεκομμενων, εξ ακοης μονης την πιστιν δεχωνται· εκεινοι δε θεωρουντες τα
θαυματα, και την οψιν μαρτυρουσαν τοις γινομενοις εχοντες, ταναντια παντα
ποιωσιν. Ὅρα δε αυτων και την προθυμιαν, και απο της κραυγης, και απ' αυτης της
εντευξεως. Ουδε γαρ απλως προσηλθον, αλλα μεγαλα βοωντες, και ουδεν ετερον
αλλ' η ελεον προβαλλομενοι. Υιον δε ∆αυιδ εκαλουν, επειδη το ονομα τιμης εδοκει
ειναι. Πολλαχου γουν και οι προφηται τους βασιλεας, ους εβουλοντο τιμαιν και
μεγαλους αποφαινειν, ουτως εκαλουν. Και αγαγων αυτους εις την οικιαν, δευτεραν
ερωτησιν προσαγει. Πολλαχου γαρ εσπουδακεν ικετευομενος ιασθαι, ινα μη τις
νομισηι δια φιλοτιμιαν αυτον τοις θαυμασι τουτοις επιπηδαν· και ου δια τουτο
μονον, αλλ' ινα δειξηι, οτι και αξιοι ησαν θεραπειας· και ινα μη τις λεγηι, οτι Ει ελεωι
μονον εσωζε, παντας σωζεσθαι εδει. Ἔχει γαρ τινα και η φιλανθρωπια λογον, τον
απο της πιστεως των σωζομενων. Ου δια ταυτα δε μονον την πιστιν αυτους απαιτει,
αλλ' επειδη ειπον υιον ∆αυιδ, αναγων αυτους επι το υψηλοτερον, και παιδευων, α
χρη, περι αυτου φανταζεσθαι, φησι· Πιστευετε οτι δυναμαι τουτο ποιησαι; Ουκ ειπεν,
 
 

212

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι Πιστευετε οτι δυναμαι παρακαλεσαι τον Πατερα μου, οτι δυναμαι ευξασθαι, αλλ',
Ὅτι εγω δυναμαι τουτο ποιησαι. Τι ουν εκεινοι; Ναι, Κυριε. Ουκετι ∆αυιδ υιον αυτον
καλουσιν, αλλ' υψηλοτερον ανιπτανται, και την δεσποτειαν ομολογουσι. Και τοτε
λοιπον και αυτος επιτιθησι την χειρα, λεγων· Κατα την πιστιν υμων γενηθητω υμιν.
Ποιει δε τουτο, την πιστιν αυτων ρωννυς, και δεικνυς μεριστας οντας του
κατορθωματος, και μαρτυρων οτι ου κολακειας τα ρηματα ην. Ουδε γαρ ειπεν,
Ἀνοιχθητωσαν υμων οι οφθαλμοι, αλλα, Κατα την πιστιν υμων γενηθητω υμιν· ο
πολλοις των προσελθοντων λεγει, προ της των σωματων ιατρειας την εν τηι ψυχηι
πιστιν προανακηρυξαι σπευδων, ωστε και εκεινους ευδοκιμωτερους ποιησαι, και
ετερους σπουδαιοτερους κατασκευασαι. Ουτω και επι του παραλυτικου· και γαρ προ
του σφιγξαι το σωμα, την ψυχην κειμενην ανιστησι, λεγων· Θαρσει, τεκνον,
αφεωνται σου αι αμαρτιαι· και το κορασιον δε αναστησας κατεσχε, και δια της
τραπεζης εδιδαξεν αυτην τον ευεργετην· και επι του εκατονταρχου δε ομοιως
εποιησε, τηι πιστει το παν επιτρεψας· και τους μαθητας δε απαλλαττων του χειμωνος
της θαλασσης, της ολιγοπιστιας πρωτον απηλλαττεν Ουτω δη και ενταυθα· ᾔδει μεν
και προ 57.378 της εκεινων φωνης αυτος τα αποῤρητα της διανοιας· ινα δε και
ετερους εις τον αυτον ζηλον αγαγηι, και τοις αλλοις καταδηλους αυτους ποιει, δια
του τελους της ιατρειας την κρυπτομενην αυτων πιστιν ανακηρυττων. Ειτα μετα την
ιατρειαν κελευει μηδενι ειπειν· και ουχ απλως κελευει, αλλα μετα πολλης της
σφοδροτητος. Ἐνεβριμησατο γαρ αυτοις ο Ἰησους, φησι, λεγων· Ὁρατε, μηδεις
γινωσκετω. Οι δε εξελθοντες, διεφημισαν αυτον εν οληι τηι γηι εκεινηι. Ου μην
ηνεσχοντο εκεινοι, αλλ' εγενοντο κηρυκες και ευαγγελισται· και κελευομενοι
κρυπτειν το γεγενημενον, ουκ ηνεσχοντο. Ει δε αλλαχου φαινεται λεγων· Ἄπελθε,
και διηγου την δοξαν του Θεου· ουκ εστιν εναντιον εκεινο τουτωι, αλλα και σφοδρα
συμβαινον. Παιδευει γαρ ημας αυτους μεν περι εαυτων μηδεν λεγειν, αλλα και τους
βουλομενους ημας εγκωμιαζειν κωλυειν· ει δε εις τον Θεον η δοξα αναφεροιτο, μη
μονον μη κωλυειν, αλλα και επιταττειν τουτο ποιειν. Αυτων δε εξερχομενων, φησιν,
ιδου προσηνεγκαν αυτωι ανθρωπον κωφον, δαιμονιζομενον. Ου γαρ της φυσεως ην
το παθος, αλλα του δαιμονος η επιβουλη· διο και ετερων δειται των προσαγοντων.
Ουδε γαρ δι' εαυτου παρακαλεσαι ηδυνατο, αφωνος ων, ουδε ετερους ικετευσαι, του
δαιμονος δησαντος την γλωτταν, και την ψυχην μετα της γλωττης πεδησαντος. ∆ια
τουτο ουδε απαιτει πιστιν αυτον, αλλ' ευθεως διορθουται το νοσημα. Ἐκβληθεντος
γαρ του δαιμονος, φησιν, ελαλησεν ο κωφος. Οι δε οχλοι εθαυμασαν, λεγοντες·
Ουδεποτε εφανη ουτως εν τωι Ἰσραηλ. Ὃ δη μαλιστα ηνια τους Φαρισαιους, οτι
παντων αυτον προυτιθεσαν, ου των τοτε οντων, αλλα και των πωποτε γενομενων·
προυτιθεσαν δε, ουχ οτι εθεραπευεν, αλλ' οτι ραιδιως, και ταχεως, και απειρα
νοσηματα, και ανιατως εχοντα. Και ο μεν δημος ουτως. βʹ. Οι Φαρισαιοι δε
τουναντιον απαν. Ου γαρ μονον διαβαλλουσι τα γεγενημενα, αλλα και εναντια
λεγοντες εαυτοις ουκ αισχυνονται. Τοιουτον γαρ η πονηρια. Τι γαρ φασιν; Ἐν τωι
αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλει τα δαιμονια· ου τι γενοιτ' αν ανοητοτερον;
Μαλιστα μεν γαρ, ο και προιων φησιν, αμηχανον δαιμονα εκβαλλειν δαιμονα· τα
γαρ εαυτου συγκροτειν ειωθεν, ου καταλυειν εκεινος. Αυτος δε ουχι δαιμονας
εξεβαλε μονον, αλλα και λεπρους εκαθηρε, και νεκρους ηγειρε, και θαλατταν
εχαλινου, και αμαρτηματα ελυε, και βασιλειαν εκηρυττε, και τωι Πατρι προσηγεν·
απερ ουτ' αν ελοιτο ποτε δαιμων, ουτ' αν δυνηθειη ποτε εργασασθαι. Οι γαρ
δαιμονες ειδωλοις προσαγουσι, και Θεου απαγουσι, και τηι μελλουσηι ζωηι απιστειν
πειθουσιν. Ὁ δαιμων υβριζομενος ουκ ευεργετει, οπου γε και μη υβριζομενος
βλαπτει τους θεραπευοντας αυτον και τιμωντας. Αυτος δε τουναντιον ποιει· μετα
γαρ τας υβρεις ταυτας και τας λοιδοριας, Περιηγε, φησι, τας πολεις πασας και τας
 
 

213

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κωμας, διδασκων εν ταις συναγωγαις αυτων, και κηρυσσων το Ευαγγελιον της
βασιλειας, και θεραπευων πασαν νοσον και πασαν μαλακιαν. Και ου μονον αυτους
ουκ εκολασεν αναισθητουντας, αλλ' ουδε απλως επετιμησεν· ομου τε την πραοτητα
επιδεικνυμενος, και ταυτηι την κακηγοριαν ελεγχων· ομου τε βουλομενος δια των
εξης σημειων πλειονα παρασχειν την 57.379 αποδειξιν, και τοτε και τον απο των
λογων ελεγχον επαγαγειν. Περιηγε τοινυν και εν πολεσι, και εν χωραις, και εν ταις
συναγωγαις αυτων· παιδευων ημας ουτως αμειβεσθαι τους κακηγορους, ου
κακηγοριαις ετεραις. αλλ' ευεργεσιαις μειζοσιν. Ει γαρ μη δι' ανθρωπους, αλλα δια
τον Θεον ευεργετεις τους ομοδουλους, οσα αν ποιωσι, μη αποστηις ευεργετων, ινα
μειζων ο μισθος ηι· ως ο γε μετα την κακηγοριαν αφισταμενος της ευεργεσιας,
δεικνυσιν οτι δια τον εκεινων επαινον, αλλ' ου δια τον Θεον, της τοιαυτης
επιλαμβανεται αρετης. ∆ια τουτο ο Χριστος παιδευων ημας, οτι εξ αγαθοτητος μονης
επι τουτο ᾔει, ου μονον ουκ ανεμενε προς αυτον ελθειν τους καμνοντας, αλλα και
αυτος προς εκεινους ηπειγετο, δυο τα μεγιστα αυτοις κομιζων αγαθα· εν μεν, της
βασιλειας το Ευαγγελιον· ετερον δε, την παντων των νοσηματων διορθωσιν. Και
ουδε πολιν παρεωρα, ου κωμην παρετρεχεν, αλλα παντα επηιει τοπον. Και ουδε μεχρι
τουτου ισταται, αλλα και ετεραν προνοιαν επιδεικνυται. Ἰδων γαρ, φησι, τους
οχλους, εσπλαγχνισθη περι αυτων οτι ησαν εσκυλμενοι και εῤριμμενοι, ως προβατα
μη εχοντα ποιμενα. Τοτε λεγει τοις μαθηταις αυτου· Ὁ μεν θερισμος πολυς, οι δε
εργαται ολιγοι. ∆εηθητε ουν του Κυριου του θερισμου, οπως εκβαληι εργατας εις τον
θερισμον αυτου. Ὅρα παλιν το ακενοδοξον. Ἵνα μη απαντας προς εαυτον
επισυρηται, εκπεμπει τους μαθητας. Ου δια τουτο δε μονον, αλλ' ινα αυτους και
παιδευσηι, καθαπερ εν τινι παλαιστραι τηι Παλαιστινηι μελετησαντας, ουτω προς τους
αγωνας της οικουμενης αποδυσασθαι. ∆ια δη τουτο και μειζονα τα γυμνασια των
αγωνων τιθησι, οσον εις την αυτων ηκεν αρετην, ινα ευκοπωτερον των μετα ταυτα
αγωνων αψωνται, καθαπερ τινας νεοσσους απαλους προς το πτηναι προαγων ηδη.
Και τεως αυτους ιατρους σωματων ποιει, υστερον ταμιευομενος την της ψυχης
διορθωσιν την προηγουμενην. Και σκοπει πως ευκολον το πραγμα δεικνυσι και
αναγκαιον. Τι γαρ φησιν; Ὁ μεν θερισμος πολυς, οι δε εργαται ολιγοι. Ου γαρ επι τον
σπορον υμας, φησιν, αλλ' επι τον αμητον πεμπω. Ὅπερ εν τωι Ἰωαννηι ελεγεν· Ἄλλοι
κεκοπιακασι, και υμεις εις τον κοπον αυτων εισεληλυθατε. Ταυτα δε ελεγε, και το
φρονημα αυτων καταστελλων, και θαῤρειν παρασκευαζων, και δεικνυς οτι ο μειζων
προελαβε πονος. Θεα δε και ενταυθα απο φιλανθρωπιας αρχομενον, ουκ εξ αμοιβης
τινος. Ἐσπλαγχνισθη γαρ, οτι ησαν εσκυλμενοι και εῤριμμενοι, ως προβατα μη
εχοντα ποιμενα. Αυτη των αρχοντων των Ἰουδαιων η κατηγορια, οτι ποιμενες οντες
τα των λυκων επεδεικνυντο. Ου γαρ μονον ου διωρθουν το πληθος, αλλα και
ελυμαινοντο αυτων την προκοπην. Ἐκεινων γουν θαυμαζοντων, και λεγοντων,
Ουδεποτε εφανη ουτως εν τωι Ἰσραηλ· ουτοι τα εναντια ελεγον, οτι Ἐν τωι αρχοντι
των δαιμονιων εκβαλλει τα δαιμονια. Ἀλλα τινας εργατας ενταυθα φησι; Τους
δωδεκα μαθητας. Τι ουν; ειπων, Οι δε εργαται ολιγοι, προσεθηκεν αυτοις; Ουδαμως·
αλλ' αυτους επεμψε. Τινος ουν ενεκεν ελεγε, ∆εηθητε του Κυριου του θερισμου, ινα
εκβαληι εργατας εις τον θερισμον αυτου, και ουδενα αυτοις προσεθηκεν; Ὅτι και
δωδεκα οντας πολλους εποιησε λοιπον, ουχι τωι αριθμωι προσθεις, αλλα δυναμιν
χαρισαμενος. γʹ. Ειτα δεικνυς ηλικον το δωρον εστι, φησι, ∆εηθητε του Κυριου του
θερισμου· και λανθανοντως εαυτον εμφαινει τον το κυρος εχοντα. Ειπων γαρ,
∆εηθητε του 57.380 Κυριου του θερισμου, ουδεν δεηθεντων αυτων, ουδε ευξαμενων,
αυτος αυτους ευθεως χειροτονει, αναμιμνησκων αυτους και των Ἰωαννου ρηματων,
και της αλω, και του λικμωντος, και του αχυρου, και του σιτου. Ὅθεν δηλον, οτι
αυτος εστιν ο γεωργος, αυτος ο του θερισμου Κυριος, αυτος ο των προφητων
 
 

214

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεσποτης. Ει γαρ θεριζειν επεμψε, δηλον οτι ου τα αλλοτρια, αλλ' α δια των
προφητων εσπειρεν. Ου ταυτηι δε αυτους μονον παρεθαῤρυνε, τωι θερισμον καλεσαι
την αυτων διακονιαν, αλλα και τωι ποιησαι δυνατους προς την διακονιαν. Και
προσκαλεσαμενος, φησι, τους δωδεκα μαθητας αυτου, εδωκεν αυτοις εξουσιαν
πνευματων ακαθαρτων, ωστε εκβαλλειν αυτα, και θεραπευειν πασαν νοσον και
πασαν μαλακιαν. Καιτοι ουπω ην Πνευμα δεδομενον· Ουπω γαρ ην, φησι, Πνευμα,
επειδη Ἰησους ουδεπω εδοξασθη. Πως ουν εξεβαλλον τα πνευματα; Ἀπο της
επιταγης της αυτου, απο της εξουσιας. Σκοπει δε μοι και το ευκαιρον της αποστολης.
Ου γαρ εκ προοιμιων αυτους επεμψεν, αλλ' οτε ικανως της ακολουθησεως ησαν
απολελαυκοτες, και ειδον και νεκρον εγερθεντα, και θαλατταν επιτιμηθεισαν, και
δαιμονας ελαθεντας, και παραλυτικον σφιγεντα, και αμαρτηματα λυθεντα, και
λεπρον καθαρθεντα, και αρκουσαν αυτου της δυναμεως ελαβον αποδειξιν, και δι'
εργων και δια λογων, τοτε αυτους εκπεμπει· και ουκ εις επικινδυνα πραγματα
(ουδεις γαρ εν Παλαιστινηι τεως κινδυνος ην), αλλα προς κακηγοριας εδει ιστασθαι
μονον. Πλην και τουτο αυτοις προλεγει, το περι των κινδυνων, προπαρασκευαζων
αυτους και προ του καιρου, και εναγωνιους ποιων τηι συνεχει περι τουτων
προῤρησει. Ειτα, επειδη δυο συζυγιας ειπεν ημιν αποστολων, την Πετρου και
Ἰωαννου, και μετ' εκεινας τον Ματθαιον εδειξε κληθεντα, περι δε της των αλλων
αποστολων κλησεως τε και προσηγοριας ουδεν ημιν διελεχθη, ενταυθα αναγκαιως
τον καταλογον αυτων και τον αριθμον τιθησι, και τα ονοματα δηλα ποιει, λεγων
ουτως· Των δωδεκα αποστολων τα ονοματα εστι ταυτα· Πρωτος, Σιμων ο λεγομενος
Πετρος. Και γαρ ετερος Σιμων ην, ο Κανανιτης· και Ἰουδας ο Ἰσκαριωτης, και Ἰουδας
ο Ἰακωβου· καιἸακωβος ο του Ἀλφαιου, και Ἰακωβος ο του Ζεβεδαιου.Ὁ μεν ουν
Μαρκος και κατα την αξιαν αυτους τιθησι· μετα γαρ τους δυο κορυφαιους τοτε τον
Ἀνδρεαν αριθμει· ουτος δε ουχ ουτως, αλλ' αδιαφορως, μαλλον δε και Θωμαν τον
πολυ καταδεεστερον εαυτου προτιθησιν. Ἀλλ' ιδωμεν αυτων ανωθεν τον
καταλογον. Πρωτος, Σιμων ο λεγομενος Πετρος, και Ἀνδρεας ο αδελφος αυτου. Ου
μικρον και τουτο εγκωμιον· τον μεν γαρ απο της αρετης, τον δε απο της ευγενειας
της κατα τον τροπον ωνομασεν. Ειτα Ἰακωβος ο του Ζεβεδαιου, και Ἰωαννης ο
αδελφος αυτου. Ὁραις πως ου κατα την αξιαν τιθησιν; Ἐμοι γαρ δοκει ο Ἰωαννης
ουχι των αλλων μονον, αλλα και του αδελφου μειζων ειναι. Ειτα ειπων, Φιλιππος
και Βαρθολομαιος, επηγαγε· Θωμας, και Ματθαιος ο τελωνης. Ἀλλ' ουχ ο Λουκας
ουτως· αλλ' αντιστροφως, και προτιθησιν αυτον του Θωμα, Ειτα Ἰακωβος ο του
Ἀλφαιου. Ἦν γαρ, ως εφθην ειπων, και ο του Ζεβεδαιου. Ειτα ειπων Λεββαιον τον
επικληθεντα Θαδδαιον, και Σιμωνα τον ζηλωτην, ον και Κανανιτην καλει, επι τον
προδοτην ερχεται· και ουχ ως εχθρος τις και πολεμιος, αλλ' ως ιστοριαν γραφων
ουτω διηγησατο. Ουκ ειπεν, Ὁ μιαρος και παμμιαρος, αλλ' απο της πολεως αυτον
εκαλεσεν, Ἰουδας ο Ἰσκα 57.381 ριωτης. Ἦν γαρ και ετερος Ἰουδας ο Λεββαιος, ο
επικληθεις Θαδδαιος, ον Ἰακωβου φησιν ο Λουκας ειναι λεγων, Ἰουδας Ἰακωβου.
Ἀπο τουτου τοινυν διαιρωναυτον, φησιν· Ἰουδας ο Ἰσκαριωτης, ο και παραδους
αυτον. Και ουκ αισχυνεται λεγων· Ὁ και παραδους αυτον. Ουτως ουδεν ουδεποτε
ουδε των δοκουντων επονειδιστων ειναι απεκρυπτον. Πρωτος δε παντων και
κορυφαιος, ο αγραμματος, ο ιδιωτης. Ἀλλ' ιδωμεν που και προς τινας αυτους πεμπει.
Τουτους τους δωδεκα, φησιν, απεστειλεν ο Ἰησους. Ποιους τουτους; Τους αλιεας,
τους τελωνας· και γαρ τεσσαρες ησαν αλιεις, και δυο τελωναι, Ματθαιος και
Ἰακωβος· ο δε εις και προδοτης. Και τι προς αυτους φησιν; Ευθεως παραγγελλει
αυτοις λεγων· Εις οδον εθνων μη απελθητε, και εις πολιν Σαμαρειτων μη εισελθητε·
πορευεσθε δε μαλλον προς τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ. Μη γαρ δη
νομισητε, φησιν, επειδη με υβριζουσι, και δαιμονωντα καλουσιν, οτι μισω αυτους
 
 

215

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αποστρεφομαι. Και γαρ πρωτους αυτους διορθωσαι εσπουδακα, και παντων υμας
απαγων των αλλων, τουτοις πεμπω διδασκαλους και ιατρους. Και ου μονον προ
τουτων αλλοις καταγγειλαι κωλυω, αλλ' ουδε οδου αψασθαι της εκει φερουσης
επιτρεπω, ουδε εις πολιν τοιαυτην εισελθειν. δʹ. Και γαρ και οι Σαμαρειται εναντιως
προς Ἰουδαιους διακεινται. Καιτοιγε ευκολωτερα τα εκεινων ην· πολλωι γαρ
επιτηδειοτερον προς την πιστιν ειχον· τα δε τουτων χαλεπωτερα. Ἀλλ' ομως επι τα
δυσκολωτερα πεμπει, την κηδεμονιαν την περι αυτους ενδεικνυμενος, και τα
στοματα των Ἰουδαιων εμφραττων, και προοδοποιων τηι διδασκαλιαι των
αποστολων, ινα μη παλιν εγκαλωσιν, οτι προς ακροβυστους εισηλθον, και δικαιαν
δοξωσιν αιτιαν εχειν του φυγειν αυτους και αποστρεφεσθαι. Και προβατα αυτους
καλει απολωλοτα, ουκ αποπηδησαντα, πανταχοθεν συγγνωμην αυτοις επινοων, και
εφελκομενος αυτων την γνωμην. Πορευομενοι δε, φησι, κηρυξατε λεγοντες, οτι
Ἤγγικεν η βασιλεια των ουρανων. Ειδες διακονιας μεγεθος; ειδες αποστολων
αξιωμα; Ουδεν αισθητον κελευονται λεγειν, ουδε οιον οι περι Μωυσεα και τους
προφητας τους εμπροσθεν, αλλα καινα τινα και παραδοξα. Ου γαρ τοιαυτα
εκηρυττον εκεινοι, αλλα γην, και τα εν τηι γηι αγαθα· οι δε βασιλειαν ουρανων, και
τα εκει απαντα. Ουκ εντευθεν δε μονον ουτοι μειζους, αλλα και εκ της υπακοης.
Ουδε γαρ αναδυονται, ουδε οκνουσι, καθαπερ οι παλαιοι· αλλα, καιτοι κινδυνους και
πολεμους και τα αφορητα ακουοντες κακα, μετα πολλης δεχονται της πειθους τα
επιταττομενα, ατε βασιλειας κηρυκες οντες. Και τι θαυμαστον, φησιν, ει μηδεν
σκυθρωπον κηρυττοντες και χαλεπον, ευκολως υπηκουσαν; Τι λεγεις; ουδεν
χαλεπον επεταγησαν; Ουκ ακουεις των δεσμωτηριων, των αναγωγων, των πολεμων
των εμφυλιων, του παρα παντων μισους, απερ απαντα μικρον υστερον αυτους
υποστησεσθαι ελεγεν; Ἑτεροις μεν γαρ μυριων εσομενους αγαθων προξενους και
κηρυκας επεμπεν αυτους δε ανηκεστα δεινα πεισεσθαι ελεγε και προανεφωνει. Ειτα
ποιων αυτους αξιοπιστους, φησιν· Ἀσθενουν 57.382 τας θεραπευετε, λεπρους
καθαιρετε, δαιμονια εκβαλλετε· δωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε. Ὅρα πως των ηθων
επιμελειται, και ουκ ελαττον η των σημειων, δεικνυς οτι τα σημεια τουτων χωρις
ουδεν εστι. Και γαρ το φρονημα αυτων καταστελλει λεγων· ∆ωρεαν ελαβετε,
δωρεαν δοτε· και φιλοχρηματιας καθαρευειν παρασκευαζει. Ειτα ινα μη νομισθηι
αυτων ειναι κατορθωμα, και επαρθωσιν απο των γινομενων σημειων, φησι· ∆ωρεαν
ελαβετε. Ουδεν χαριζεσθε τοις δεχομενοις υμας· ου γαρ μισθου ταυτα ελαβετε, ουδε
πονεσαντες· εμη γαρ η χαρις. Ουτως ουν και εκεινοις δοτε· ουδε γαρ εστι τιμην
αυτων αξιαν ευρειν. Ειτα την ριζαν των κακων ευθεως ανασπων, φησι· Μη
κτησησθε χρυσον, μηδε αργυρον, μηδε χαλκον εις τας ζωνας υμων, μη πηραν εις
οδον, μηδε δυο χιτωνας, μηδε υποδηματα, μηδε ραβδον. Ουκ ειπε, Μη λαβητε μεθ'
εαυτων, αλλα, Καν ετερωθεν εξηι λαβειν, φυγε το πονηρον νοσημα. Και γαρ πολλα
δια τουτου κατωρθου· εν μεν, ανυποπτους ποιων τους μαθητας· δευτερον δε, πασης
αυτους απαλλαττων φροντιδος, ωστε την σχολην πασαν τωι λογωι παρεχειν· τριτον,
διδασκων αυτους την εαυτου δυναμιν. Τουτο γουν αυτοις και λεγει μετα ταυτα· Μη
τινος υστερησατε, οτε επεμψα υμας γυμνους και ανυποδετους; Ουκ ευθεως ειπε, Μη
κτησησθε· αλλ' οτε ειπε, Λεπρους καθαιρετε, δαιμονια εκβαλλετε, τοτε ειπε, Μηδεν
κτησησθε· δωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε· και το συμφερον δια των πραγματων, και
το πρεπον αυτοις, και το δυνατον παρεχομενος. Ἀλλ' ισως ειποι τις αν, οτι Τα μεν
αλλα λογον αν εχοι· το δε μη πηραν εχειν εις οδον, μηδε δυο χιτωνας, μηδε ραβδον,
μηδε υποδηματα, τινος ενεκεν επεταξεν; Εις πασαν αυτους ακριβειαν ασκησαι
βουλομενος· επει και ανωτερω, ουδε υπερ της επιουσης ημερας μεριμναιν επετρεψε.
Και γαρ και τηι οικουμενηι διδασκαλους εμελλεν αποστελλειν. ∆ια τουτο και
αγγελους αυτους εξ ανθρωπων, ως ειπειν, κατασκευαζει, πασης απολυων φροντιδος
 
 

216

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βιωτικης, ωστε μιαι κατεχεσθαι φροντιδι μονηι, τηι της διδασκαλιας· μαλλον δε και
εκεινης αυτους απολυει, λεγων· Μη μεριμνησητε πως η τι λαλησητε. Ὥστε ο δοκει
σφοδρα φορτικον ειναι και επαχθες, τουτο μαλιστα ευκολον αυτοις αποφαινει και
ραιδιον. Ουδεν γαρ ουτως ευθυμεισθαι ποιει, ως το φροντιδος απηλλαχθαι και
μεριμνης· και μαλιστα οταν εξηι ταυτης απηλλαγμενους μηδενος ελαττουσθαι, του
Θεου παροντος, και αντι παντων αυτοις γινομενου. Ειτα ινα μη λεγωσι, Ποθεν ουν
της αναγκαιας τροφης απολαυσομεν; ου λεγει αυτοις, οτι Ἠκουσατε οτι ειπον υμιν
εμπροσθεν· Ἐμβλεψατε εις τα πετεινα του ουρανου (ουπω γαρ ησαν δυνατοι το
επιταγμα τουτο δια των εργων επιδειξασθαι)· αλλα το πολυ τουτου καταδεεστερον
επηγαγε, λεγων· Ἄξιος γαρ ο εργατης της τροφης αυτου εστι· δηλων οτι παρα των
μαθητων αυτους τρεφεσθαι εδει· ινα μητε αυτοι μεγα φρονωσι κατα των
μαθητευομενων, ως παντα παρεχοντες, και μηδεν λαμβανοντες παρ' αυτων· μητε
εκεινοι παλιν αποῤραγωσιν υπερορωμενοι παρα τουτων. εʹ. Ειτα, ινα μη λεγωσι,
Προσαιτουντας ουν ημας 57.383 κελευεις ζηιν; και αισχυνωνται τουτο· δεικνυσι το
πραγμα οφειλην ον, εργατας τε αυτους καλων, και το διδομενον μισθον ονομαζων.
Μη γαρ επειδη εν λογοις η εργασια, φησι, νομισητε μικραν ειναι την ευεργεσιαν την
παρ' υμων· και γαρ πονους εχει το πραγμα πολλους· και οπερ αν δωσιν οι
διδασκομενοι, ου χαριζομενοι παρεχουσιν, αλλ' αμοιβην αποδιδοντες· Ἄξιος γαρ ο
εργατης της τροφης αυτου εστι. Τουτο δε ειρηκεν, ου τοσουτου τους αποστολικους
αποφαινων πονους αξιους· απαγε, μη γενοιτο· αλλα και εκεινοις νομοθετων μηδεν
πλεον ζητειν, και τους παρεχοντας πειθων, οτι ου φιλοτιμια το γινομενον παρ'
αυτων εστιν, αλλ' οφειλη. Εις ην δ' αν πολιν η κωμην εισελθητε, εξετασατε τις αξιος
εν αυτηι εστι, κακει μεινατε εως αν εξελθητε. Ουδε γαρ επειδη ειπον, φησιν, Ἄξιος ο
εργατης της τροφης αυτου εστι, τας παντων υμιν θυρας ανεωιξα· αλλα και ενταυθα
πολλην κελευω ποιεισθαι την ακριβειαν. Τουτο γαρ και εις δοξαν υμας ωφελησει,
και εις αυτο το τρεφεσθαι. Ει γαρ αξιος εστι, παντως δωσει τροφην· και μαλιστα οταν
μηδεν πλεον των αναγκαιων αιτητε. Ου μονον δε αξιους κελευει ζητειν, αλλα μηδε
οικιαν εξ οικιας αμειβειν, ωστε μητε τον δεχομενον λυπειν, μητε αυτους δοξαν
λαβειν γαστριμαργιας και ευκολιας. Τουτο γαρ εδηλωσεν ειπων, Ἐκει μενετε εως αν
εξελθητε. Και τουτο και εκ των αλλων ευαγγελιστων εστι καταμαθειν. Ειδες πως
αυτους και ταυτηι σεμνους εποιησε, και τους δεχομενους εναγωνιους, δειξας οτι
αυτοι μαλλον εισιν οι κερδαινοντες, και εις δοξαν και εις ωφελειας λογον; Ειτα αυτο
τουτο παλιν επεξιων φησιν· Εισερχομενοι δε εις την οικιαν, ασπασασθε αυτην. Και
εαν μεν ηι η οικια αξια, ελθετω η ειρηνη υμων επ' αυτην· εαν δε μη ηι αξια, η ειρηνη
υμων εφ' υμας επιστραφητω. Ὁραις μεχρι τινος ου παραιτειται διαταττεσθαι; Και
μαλα εικοτως. Ἀθλητας γαρ ευσεβειας και κηρυκας κατεσκευαζε της οικουμενης· και
ταυτηι μετριαζειν αυτους παρασκευαζων, και επεραστους ποιων, φησι· Και ος αν μη
δεξηται υμας, μηδε ακουσηι των λογων υμων, εξερχομενοι της οικιας η της πολεως
εκεινης, εκτιναξατε τον κονιορτον των ποδων υμων. Ἀμην λεγω υμιν, ανεκτοτερον
εσται γηι Σοδομων και Γομοῤρας εν ημεραι κρισεως, η τηι πολει εκεινηι. Μη γαρ επειδη
διδασκετε, φησι, δια τουτο περιμενετε παρ' ετερων ασπαζεσθαι, αλλα προηγεισθε τηι
τιμηι. Ειτα δεικνυς οτι ουκ ασπασμος τουτο εστι ψιλος, αλλ' ευλογια, Ἐαν ηι, φησιν,
αξια η οικια, ηξει επ' αυτην· εαν δε υβριζηι, πρωτη μεν κολασις, το μη απονασθαι της
ειρηνης· δευτερα δε, οτι τα Σοδομων πεισεται. Και τι προς ημας, φησιν, η εκεινων
κολασις; Ἕξετε τας των αξιων οικιας. Τι δε βουλεται το Ἐκτιναξατε τον κονιορτον
των ποδων υμων; Ἢ ωστε δειξαι οτι ουδεν ελαβον παρ' αυτων, η ωστε εις
μαρτυριον αυτοις γενεσθαι της μακρας οδοιποριας, ην εστειλαντο δι' αυτους. Συ δε
μοι σκοπει πως ουδεπω το παν αυτοις διδωσιν. Ουδε γαρ προγνωσιν τεως αυτοις
χαριζεται, ωστε μαθειν τις αξιος, και τις ου τοιουτος· αλλα περιεργαζεσθαι και την
 
 

217

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πειραν αναμενειν κελευει. Πως ουν αυτος παρα τελωνηι εμενεν; 57.384 Ὅτι αξιος
γεγονεν εκ της μεταβολης. Συ δε μοι σκοπει πως παντων αυτους γυμνωσας, παντα
αυτοις εδωκεν, επιτρεψας εν ταις των μαθητευομενων μενειν οικιαις, και ουδεν
εχοντας εισιεναι. Ουτω γαρ και της φροντιδος απηλλαττοντο, κακεινους επειθον, οτι
δια την αυτων παραγεγονασι σωτηριαν μονην, και τωι μηδεν επιφερεσθαι, και τωι
μηδεν πλεον αυτους απαιτειν των αναγκαιων, και τωι μη προς παντας απλως
εισιεναι. Ουδε γαρ απο των σημειων αυτους εβουλετο φαινεσθαι λαμπρους μονον,
αλλα και προ των σημειων απο της οικειας αρετης. Ουδεν γαρ ουτω χαρακτηριζει
φιλοσοφιαν, ως το απεριττον, και κατα το εγχωρουν ανενδεες. Τουτο και οι
ψευδαποστολοι ᾔδεσαν, ∆ια τουτο και Παυλος ελεγεν· Ἵνα εν ωι καυχωνται,
ευρεθωσιν ως και ημεις. Ει δε επι ξενης οντας και προς αγνωτας απιοντας ουδεν δει
πλεον ζητειν της εφημερου τροφης, πολλωι μαλλον οικοι μενοντας. ʹ. Ταυτα μη
ακουωμεν μονον, αλλα και μιμωμεθα. Ου γαρ περι των αποστολων ειρηται μονον,
αλλα και περι των μετα ταυτα αγιων. Γενωμεθα τοινυν αυτων αξιοι της υποδοχης.
Ἀπο γαρ της γνωμης των υποδεχομενων και η ειρηνη ερχεται αυτη, και αφιπταται
παλιν. Ουδε γαρ μονον απο της των διδασκοντων παῤρησιας, αλλα και απο της των
λαμβανοντων αξιας τουτο γινεται. Μηδε μικραν νομιζωμεν ειναι ζημιαν το μη
απολαυσαι τοιαυτης ειρηνης. Ταυτην γαρ και ο προφητης ανωθεν προαναφωνει
λεγων· Ὡς ωραιοι οι ποδες των ευαγγελιζομενων ειρηνην! Ειτα αυτης το αξιωμα
ερμηνευων επηγαγε, των ευαγγελιζομενων τα αγαθα. Ταυτην και ο Χριστος
μεγαλην ουσαν απεφηνεν ειπων· Ειρηνην αφιημι υμιν, ειρηνην την εμην διδωμι
υμιν. Και δει παντα ποιειν, ωστε αυτης απολαυειν, και εν οικιαι και εν εκκλησιαι. Και
γαρ και εν τηι εκκλησιαι ο προεστως διδωσιν ειρηνην. Και τουτο εκεινου τυπος εστι,
και δει μετα πασης αυτον δεχεσθαι προθυμιας, τηι γνωμηι προ της τραπεζης. Ει γαρ το
απο της τραπεζης μη μεταδουναι φορτικον, το τον λεγοντα διακρουεσθαι ποσωι
μαλλον αν φορτικωτερον; ∆ια σε καθηται ο πρεσβυτερος, δια σε εστηκεν ο
διδασκαλος, πονων και ταλαιπωρουμενος. Τινα ουν εξεις απολογιαν, μηδε την εκ
της ακροασεως αυτωι παρεχων υποδοχην; Και γαρ οικια κοινη παντων εστιν η
εκκλησια, και προλαβοντων υμων εισιμεν ημεις, τον εκεινων τυπον διατηρουντες.
∆ια τουτο και κοινηι πασι την ειρηνην επιλεγομεν εισιοντες ευθεως, κατα τον νομον
εκεινον. Μηδεις τοινυν εστω ραιθυμος, μηδεις μετεωρος, εισελθοντων των ιερεων
και διδασκοντων· ουδε γαρ μικρα επι τουτωι κειται κολασις. Και γαρ βουλοιμην αν
εγωγε μυριακις εις οικιαν τινος υμων εισελθων εξαπορηθηναι, η ενταυθα λεγων μη
ακουσθηναι. Τουτο εμοι φορτικωτερον εκεινου, επειδη και κυριωτερα αυτη η οικια.
Και γαρ τα μεγαλα ημων ενταυθα κειται κτηματα· ενταυθα ημων αι ελπιδες πασαι.
Τι γαρ ουχι ενταυθα μεγα και φρικωδες; Και γαρ η τραπεζα αυτη πολλωι τιμιωτερα
και ηδιων, και η λυχνια της λυχνιας. Και ισασιν οσα μετα πιστεως και ευκαιρως
ελαιωι χρισαμενοι νοσηματα ελυσαν. Και το κιβωτιον δε τουτο εκεινου του κι 57.385
βωτιου πολλωι βελτιον και αναγκαιοτερον· ου γαρ ιματια, αλλ' ελεημοσυνην εχει
συγκεκλεισμενην, ει και ολιγοι εισιν κεκτημενοι. Ἐνταυθα και κλινη εκεινης
βελτιων· η γαρ των θειων Γραφων αναπαυσις πασης κλινης ηδιων εστι. Και ει καλως
ην ημιν [τα της ομονοιας κατωρθωμενα], ουτ' αν ετεραν εσχομεν παρα ταυτην
οικιαν. Και οτι ου φορτικον το ειρημενον, μαρτυρουσιν οι τρισχιλιοι και οι
πεντακισχιλιοι, και οικιαν και τραπεζαν και ψυχην εσχηκοτες μιαν· Του γαρ
πληθους των πιστευσαντων, φησιν, ην η καρδια και η ψυχη μια. Ἐπειδη δε πολυ της
εκεινων αποδεομεν αρετης, και διωικισμεθα κατα τας οικιας, καν, ηνικα ενθαδε
συλλεγομεθα, μετα προθυμιας τουτο ποιωμεν. Ει γαρ εν τοις αλλοις πτωχοι και
πενητες εσμεν, [αλλ' εν τουτοις πλουσιοι. ∆ιο] καν ενταυθα δεξασθε μετα αγαπης
εισιοντας ημας προς υμας. Και οταν ειπω, Ειρηνη υμιν, ειτα ειπητε, Και τωι πνευματι
 
 

218

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σου· μη τηι φωνηι μονον, αλλα και τηι γνωμηι λεγετε· μη τωι στοματι, αλλα και τηι
διανοιαι. Ἂν δε ενταυθα μεν λεγηις, Ειρηνη και τωι πνευματι σου, εξω δε μοι πολεμηις
διαπτυων και κακηγορων, μυριοις λαθρα πλυνων ονειδεσι, ποια ειρηνη αυτη; Ἐγω
μεν γαρ, καν μυριακις κακηγορησηις, μετα καθαρας καρδιας την ειρηνην σοι διδωμι,
μετα ειλικρινους γνωμης, και πονηρον ουδεν δυναμαι ποτε περι σου ειπειν·
σπλαγχνα γαρ εχω πατρικα. Καν επιπληξω ποτε, κηδομενος τουτο ποιω. Συ δε λαθρα
δακνων, και μη δεχομενος με εν δεσποτικηι οικιαι, δεδοικα μη παλιν μοι την αθυμιαν
αυξησηις· ουκ επειδη υβρισας, ουδε επειδη εξεβαλες, αλλ' επειδη την ειρηνην
απεκρουσω, και την χαλεπην εκεινην επεσπασω κολασιν. Καν γαρ μη εκτιναξω τον
κονιορτον εγω, καν μη αποστραφω, τα της απειλης ακινητα μενει. Ἐγω μεν γαρ
επιλεγω πολλακις υμιν ειρηνην, και αει τουτο λεγων ου παυσομαι· αν δε μετα των
υβρεων και μη δεξησθε, ουδε ουτω τον κονιορτον εκτινασσω· ουκ επειδη παρακουω
του ∆εσποτου, αλλ' επειδη σφοδρα υμων εκκαιομαι. Ἄλλως δε ουδε επαθον τι δι'
υμας· ουτε μακραν ηλθον αποδημιαν, ουδε μετα του σχηματος εκεινου και της
ακτημοσυνης ηλθον (δια τουτο προτερον εαυτοις εγκαλουμεν), ουδε χωρις
υποδηματων και δευτερου χιτωνος· δια τουτο ταχα και τα παρ' υμων ελλιμπανετε.
Πλην αλλ' ουκ αρκει τουτο υμιν εις απολογιαν· αλλ' ημιν μεν το κριμα μειζον, υμιν
δε συγγνωμης ου μεταδιδωσι. ζʹ. Τοτε αι οικιαι εκκλησιαι ησαν, νυν δε η εκκλησια
οικια γεγονεν. Ουδεν ην τοτε εν οικιαι λαλησαι βιωτικον· ουδεν εστι νυν εν εκκλησιαι
πνευματικον ειπειν, αλλα και ενταυθα τα εκ της αγορας επεισαγετε· και του Θεου
διαλεγομενου, αφεντες το σιγηι των λεγομενων ακουειν, ταναντια φεροντες
συμβαλλετε πραγματα· και ειθε τα υμετερα· νυνι δε τα μηδεν υμιν προσηκοντα και
λεγετε και ακουετε. ∆ια ταυτα θρηνω, και θρηνων ου παυσομαι. Ουδε γαρ ειμι
κυριος την οικιαν αμειψαι ταυτην, αλλ' ενταυθα αναγκη μενειν, εως αν εκ του
παροντος εξελθωμεν βιου. Χωρησατε τοινυν ημας, καθως ο Παυλος εκελευσεν. Ουδε
γαρ περι τραπεζης εκει το ειρημενον ην αυτωι, αλλα περι γνωμης και διανοιας.
57.386 Τουτο και ημεις παρ' υμων ζητουμεν, την αγαπην, την φιλιαν την θερμην
εκεινην και γνησιαν. Ει δε ουδε τουτο ανεχεσθε, καν υμας αυτους φιλησατε, την
παρουσαν αποτιθεμενοι ραιθυμιαν. Ἀρκει τουτο εις παραμυθιαν ημιν, αν ιδωμεν
ευδοκιμουντας και γενομενους βελτιους υμας. Ουτω και αυτος μειζονα επιδειξομαι
την αγαπην, Ει και περισσοτερον αγαπων, ηττον αγαπωμαι. Και γαρ πολλα ημας εστι
τα συναγοντα· μια τραπεζα προκειται πασιν, εις εγεννησεν ημας Πατηρ, τας αυτα,
παντες ελυσαμεν ωδινας, το αυτο ποτον απασι δεδοται· μαλλον δε ου μονον το αυτο
ποτον, αλλα και εξ ενος ποτηριου πινειν. Ὁ γαρ Πατηρ, βουλομενος ημας εις
φιλοστοργιαν αγαγειν, και τουτο εμηχανησατο, εξ ενος ποτηριου πινειν ημας· οπερ
επιτεταμενης εστιν αγαπης. Ἀλλ' ουκ εσμεν αξιοι των αποστολων ημεις. Ὁμολογω
καγω, και ουκ αν ποτε αρνηθειην. Ου μονον εκεινων, αλλ' ουδε της σκιας αξιοι της
εκεινων ημεις. Ἀλλ' ομως τα παρ' υμων γινεσθω. Ουδεν υμας τουτο καταισχυναι
δυνησεται, αλλα και ωφελησαι μειζονως. Ὅταν γαρ και περι αναξιους τοσαυτην
επιδειξησθε την αγαπην και την υπακοην, τοτε μειζονα ληψεσθε την ανταποδοσιν.
Ουδε γαρ τα ημετερα λεγομεν· επει μηδε εστιν υμιν διδασκαλος επι της γης· αλλ' α
παρελαβομεν, και διδοαμεν· και διδοντες ουδεν πλεον επιζητουμεν παρ' υμων, αλλ'
η το φιλεισθαι μονον. Ει δε αναξιοι και τουτου, αλλ' απο του φιλειν υμας αξιοι
ταχεως εσομεθα. Καιτοιγε προσεταγημεν, μη τους φιλουντας φιλειν μονον, αλλα και
τους εχθρους. Τις ουν ουτως απηνης, τις ουτως αγριος, ος τοιουτον δεξαμενος
νομον, και τους φιλουντας αποστραφησεται και μισησει, καν μυριων κακων
αναμεστος ηι; Ἐκοινωνησαμεν τραπεζης πνευματικης· κοινωνησωμεν και αγαπης
πνευματικης. Ει γαρ ληισται, κοινωνουντες αλων, επιλανθανονται του τροπου, τινα
εξομεν απολογιαν ημεις, σωματος αει ∆εσποτικου μετεχοντες, και ουδε την εκεινων
 
 

219

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μιμουμενοι ημεροτητα; Καιτοιγε πολλοις ουχι τραπεζα μονον, αλλα και το πολεως
ειναι μιας ηρκεσεν εις φιλιαν· ημεις δε, οταν και πολιν την αυτην εχωμεν, και
οικιαν την αυτην, και τραπεζαν, και οδον, και θυραν, και ριζαν, και ζωην, και
κεφαλην, και ποιμενα τον αυτον, και βασιλεα, και διδασκαλον, και κριτην, και
δημιουργον, και πατερα, και παντα ημιν ηι κοινα, τινος αν ειημεν συγγνωμης αξιοι,
απ' αλληλων διαιρουμενοι; Ἀλλα τα σημεια επιζητειτε, απερ εισιοντες εποιουν
εκεινοι, τους λεπρους τους καθαιρομενους, και τους δαιμονας τους ελαυνομενους,
και τους εγειρομενους νεκρους; Ἀλλα και τουτο της ευγενειας υμων μεγιστον
δειγμα, και της αγαπης, το μη μετ' ενεχυρων πιστευειν τωι Θεωι. Και γαρ και δια
τουτο και δι' ετερον τα σημεια επαυσεν ο Θεος. Ει γαρ, ου γινομενων σημειων, οι
πλεονεκτημασιν ετεροις κομωντες, οιον η λογωι σοφιας, η ευλαβειας επιδειξει,
κενοδοξουσιν, επαιρονται, απ' αλληλων σχιζονται· ει και σημεια εγενοντο, που ουκ
αν εγενετο ρηγματα; Και οτι ου στοχασμος το ειρημενον, μαρτυρουσι Κορινθιοι εις
πολλα εντευθεν διαιρεθεντες μερη. Μη δη σημεια ζητει, αλλα ψυχης υγειαν. Μη
ζητει νεκρον ενα ιδειν εγειρο 57.387 μενον· και γαρ εμαθες οτι ολοκληρος η
οικουμενη ανισταται. Μη ζητει τυφλον ιδειν θεραπευομενον, αλλ' ορα παντας
αναβλεποντας νυν την βελτιω και χρησιμωτεραν αναβλεψιν· και μαθε και συ
σωφρονως οραιν, και διορθωσαι σου τον οφθαλμον. Και γαρ ει παντες ως εχρην
εζωμεν, μαλλον αν των θαυματουργουντων εθαυμασαν ημας Ἑλληνων παιδες. Τα
μεν γαρ σημεια και φαντασιας υπονοιαν εχει πολλακις, και ετεραν πονηραν
υποψιαν, ει και τα ημετερα ου τοιαυτα· βιος δε καθαρος ουδεμιαν τοιαυτην επηρειαν
δεξασθαι δυναται· αλλα παντων εμφραττει τα στοματα της αρετης η κτησις. ηʹ.
Ταυτης τοινυν επιμελωμεθα· πολυς γαρ αυτης ο πλουτος, και το θαυμα μεγα. Αυτη
την οντως ελευθεριαν παρεχει, και εν τηι δουλειαι ταυτην θεωρεισθαι παρασκευαζει,
ουκ απαλλαττουσα της δουλειας, αλλα δουλους μενοντας ελευθερων αποφαινουσα
σεμνοτερους, ο του δουναι ελευθεριαν πολλωι πλεον εστιν· ου ποιουσα πλουσιον τον
πενητα, αλλα μενοντα πενητα του πλουσιου ευπορωτερον αποφαινουσα. Ει δε και
σημεια βουλει ποιειν, απαλλαγηθι πλημμεληματων, και το παν ηνυσας. Και γαρ
μεγας δαιμων η αμαρτια, αγαπητε· καν ταυτην εξεληις, των μυριους δαιμονας
ελαυνοντων μειζον ειργασω. Ἄκουσον Παυλου λεγοντος, και την αρετην των
θαυματων προτιθεντος· Ζηλουτε δε, φησι, τα χαρισματα τα κρειττονα· και ετι καθ'
υπερβολην οδον υμιν δεικνυμι· και μελλων λεγειν την οδον ταυτην, ου νεκρων
ειπεν εγερσιν, ου καθαρσιν λεπρων, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν· αλλ' αντι
παντων τουτων την αγαπην τεθεικεν. Ἄκουσον και του Χριστου λεγοντος· Μη
χαιρετε, οτι τα δαιμονια υμιν υπακουει, αλλ' 57.388 οτι τα ονοματα υμων γεγραπται
εν τοις ουρανοις. Και προ τουτου παλιν· Ἐρουσι μοι πολλοι εν εκεινηι τηι ημεραι· Ου
τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν, και δαιμονια εξεβαλομεν, και δυναμεις πολλας
εποιησαμεν; και τοτε ομολογησω αυτοις, οτι Ουκ οιδα υμας. Και οτε εμελλε
σταυρουσθαι, καλεσας τους μαθητας ελεγεν αυτοις· Ἐν τουτωι γνωσονται παντες, οτι
μαθηται μου εστε, ουκ εαν δαιμονια εκβαλλητε, αλλ' εαν αγαπην εχητε εν αλληλοις.
Και παλιν· Ἐν τουτωι γνωσονται παντες, οτι συ με απεστειλας, ουχι εαν νεκρους
εγειρωσιν ουτοι, αλλ' εαν ωσιν εν. Τα μεν γαρ σημεια πολλακις ετερον μεν
ωφελησε, τον δε εχοντα παρεβλαψεν, εις απονοιαν επαραντα και κενοδοξιαν, η και
ετερωι τινι τροπωι· επι δε των εργων ουδεν τοιουτον υποπτευσαι ενι, αλλα και τους
μετιοντας αυτα, και ετερους πολλους ωφελει. Ταυτα τοινυν μετα πολλης της
επιμελειας εργασωμεθα. Ἂν γαρ εξ απανθρωπιας εις ελεημοσυνην μεταβαληις, ξηραν
την χειρα ουσαν εξετεινας. Ἂν θεατρων αποστας επι την εκκλησιαν ιηις, χωλευοντα
τον ποδα διωρθωσας. Ἂν αποστησηις τους οφθαλμους σου απο πορνης και καλλους
αλλοτριου, τυφλους οντας ανεωιξας. Ἐαν αντι σατανικων ωιδων μαθηις ψαλμους
 
 

220

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευματικους, κωφος ων ελαλησας. Ταυτα τα θαυματα μεγιστα· ταυτα τα σημεια
παραδοξα. Ἂν ταυτα τα σημεια ποιουντες διατελωμεν, και αυτοι μεγαλοι τινες και
θαυμαστοι δια τουτων εσομεθα, και τους πονηρους επισπασομεθα απαντας εις
αρετην, και της μελλουσης απολαυσομεθα ζωης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.387 ΟΜΙΛΙΑ ΛΓʹ. Ἰδου εγω αποστελλω υμας ως προβατα εν μεσωι λυκων.
Γινεσθε ουν φρονιμοι ως οι οφεις, και ακεραιοι ως αι περιστεραι.
αʹ. Ἐπειδη περι της αναγκαιας τροφης εποιησεν αυτους θαῤρειν, και τας
παντων ανεωιξεν αυτοις οικιας, και σεμνον τηι εισοδωι αυτων σχημα περιεθηκεν, ουχ
ως αλητας και προσαιτας εισιεναι κελευων, αλλ' ως των υποδεχομενων πολλωι
σεμνοτερους (τουτο γαρ εδειξε δι' ων ελεγεν· Ἄξιος ο εργατης του μισθου αυτου· και
δι' ων εκελευσεν ερωταιν, τις αξιος, κακει μενειν, και ασπαζεσθαι τους δεχομενους
προσεταττε, και δι' ων τοις μη δεχομενοις τα ανηκεστα εκεινα ηπειλησε κακα)·
επειδη ουν ταυτηι εξεβαλεν αυτων την φροντιδα, και τηι των σημειων καθωπλισεν
επιδειξει, και σιδηρους τινας και αδαμαντινους ειργασατο, παντων απαλλαξας των
βιωτικων, και πασης ελευθερωσας επικαιρου μεριμνης αυτους· λεγει λοιπον και τα
μελλοντα συμπιπτειν αυτοις κακα, ου τα μικρον υστερον συμβησομενα μονον, αλλα
και τα μετα μακρον εσομενα χρονον, ανωθεν και προ πολλου τωι προς τον διαβολον
προπαρασκευαζων αυτους πολεμωι. Και γαρ πολλα εντευθεν κατωρθουτο· και
πρωτον, το μαθειν της προγνωσεως 57.388 αυτου την δυναμιν· δευτερον δε, το
μηδενα υποπτευειν, οτι δι' ασθενειαν του διδασκαλου ταυτα επηιει τα δεινα· τριτον,
το τους υπομενοντας ταυτα μη εκπληττεσθαι τωι απροσδοκητως και παρ' ελπιδα
εκβαινειν· τεταρτον, το μη παρ' αυτον τον καιρον του σταυρου ταυτα ακουοντας
θορυβηθηναι. Και γαρ και επαθον τουτο αυτο τοτε, οτε και ονειδιζων αυτοις ελεγεν·
Ὅτι ταυτα λελαληκα υμιν, η λυπη πεπληρωκεν υμων την καρδιαν· και ουδεις εξ
υμων ερωται με, Που υπαγεις; Καιτοι ουδεν ουδεπω περι εαυτου ην ειρηκως, οιον, οτι
δεθησεται και μαστιγωθησεται και αναιρεθησεται, ωστε μη και ταυτηι συνταραξαι
αυτων την διανοιαν· αλλα τεως τα αυτοις συμβησομενα προαναφωνει. Ειτα ινα
μαθωσιν, οτι καινος ουτος ο του πολεμου νομος, και παραδοξος της παραταξεως ο
τροπος, γυμνους πεμπων, και μονοχιτωνας, και ανυποδετους, και χωρις ραβδου, και
χωρις ζωνης και πηρας, και παρα των δεχομενων κελευων τρεφεσθαι, ουδε ενταυθα
τον λογον εστησεν, αλλα δεικνυς αυτου την αφατον δυναμιν, φησι· Και ουτως
απιοντες, την προβατων ημεροτητα επιδεικνυσθε, και ταυτα προς λυκους ιεναι
μελλοντες· και ουχ απλως προς λυκους, αλλα και εις μεσους λυκων. Και 57.389 ου
προβατων ημεροτητα μονον εχειν κελευει, αλλα και της περιστερας το ακεραιον.
Ουτω γαρ μαλιστα την εμην ενδειξομαι ισχυν, οταν προβατα λυκων περιγενηται, και
εν μεσωι των λυκων οντα, και μυρια λαμβανοντα δηγματα, μη μονον μη
καταναλισκηται, αλλα και εκεινους μεταβαλληι· ο πολλωι θαυμαστοτερον εστι και
μειζον του ανελειν, το μεταθειναι την γνωμην, και μεταῤρυθμισαι την διανοιαν· και
ταυτα δωδεκα οντες μονον, της οικουμενης των λυκων εμπεπλησμενης.
Αισχυνωμεθα τοινυν οι ταναντια ποιουντες, οι ως λυκοι τοις εχθροις επιτιθεμενοι.
Ἕως γαρ αν ωμεν προβατα, νικωμεν· καν μυριοι περιστοιχισωνται λυκοι,
περιγινομεθα και κρατουμεν· αν δε γενωμεθα λυκοι, ηττωμεθα· αφισταται γαρ ημων
η του ποιμενος βοηθεια. Ου γαρ λυκους, αλλα προβατα ποιμαινει, και καταλιμπανει
σε και αναχωρει· ουδε γαρ συγχωρεις αυτου δειχθηναι την δυναμιν. Ἂν μεν γαρ
 
 

221

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασχων κακως ημεροτητα επιδειξηι, αυτωι λογιζεται απαν το τροπαιον· αν δε επεξιηις
και πυκτευηις, επισκιαζεις τηι νικηι. Συ δε μοι σκοπει τινες εισιν οι των προσταγματων
τουτων ακουοντες των σκληρων και επιπονων· οι δειλοι και ιδιωται· οι αγραμματοι
και αμαθεις· οι παντοθεν ασημοι· οι μηδεποτε τοις εξωθεν εντραφεντες νομοις· οι μη
ταχεως εις αγορας εμβαλλοντες εαυτους· οι αλιεις, οι τελωναι, οι μυριων γεμοντες
ελαττωματων. Ει δε και τους υψηλους και μεγαλους ικανα ταυτα θορυβησαι ην, τους
παντοθεν απειρους και ουδεν ουδεποτε φαντασθεντας γενναιον πως ουκ ην ικανα
καταβαλειν και εκπληξαι; Ἀλλ' ου κατεβαλε. Και μαλα εικοτως, ισως ειποι τις αν·
εδωκε γαρ αυτοις εξουσιαν λεπρους καθαιρειν, δαιμονας ελαυνειν. Ἐγω δε εκεινο αν
ειποιμι, οτι αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα αυτους ικανον ην θορυβησαι, οτι και
νεκρους εγειροντες τα ανηκεστα ταυτα εμελλον υπομενειν, και δικαστηρια, και
απαγωγας, και τους παρα παντων πολεμους, και το κοινον της οικουμενης μισος, και
τοιαυτα αυτους θαυματουργουντας αναμενειν δεινα. Τις ουν η τουτων παντων
παρακλησις; Ἡ του πεμποντος δυναμις. ∆ιο και τουτο προ παντων τεθεικε, λεγων·
Ἰδου εγω αποστελλω υμας. Ἀρκει τουτο εις παραμυθιαν υμιν· αρκει τουτο εις το
θαῤρειν, και μηδενα δεδοικεναι των επιοντων. βʹ. Ειδες αυθεντιαν; ειδες εξουσιαν;
ειδες δυναμιν αμαχον; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Μη θορυβηθητε, φησιν, οτι μεταξυ
λυκων πεμπων, ως προβατα και ως περιστερας ειναι κελευω. Ἠδυναμην μεν γαρ
ποιησαι τουναντιον, και μηδεν υμας αφειναι δεινον υπομενειν, μηδε ως προβατα
υποτεθηναι λυκοις, αλλα λεοντων εργασασθαι φοβερωτερους· αλλ' ουτω συμφερει
γενεσθαι. Τουτο και υμας λαμπροτερους ποιει· τουτο και την εμην ανακηρυττει
δυναμιν. Τουτο και προς Παυλον ελεγεν· Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου
εν ασθενειαι τελειουται. Ἐγω τοινυν ουτως υμας εποιησα ειναι. Ὅταν γαρ ειπηι, Ἐγω
αποστελλω υμας ως προβατα, τουτο αινιττεται· Μη τοινυν καταπεσητε· οιδα γαρ,
οιδα σαφως, οτι ταυτηι μαλιστα πασιν αχειρωτοι εσεσθε. Ειτα, ινα τι και παρ' εαυτων
εισφερωσι, και μη παντα της χαριτος ειναι δοκηι, μηδε εικη και ματην στεφανουσθαι
νομιζωνται, φησι· Γινεσθε ουν 57.390 φρονιμοι ως οι οφεις, και ακεραιοι ως αι
περιστεραι. Και τι δυναιτ' αν η ημετερα φρονησις, φησιν, εν τοσουτοις κινδυνοις;
πως δε ολως δυνησομεθα φρονησιν εχειν, υπο τοσουτων περιαντλουμενοι κυματων;
Ὅσον γαρ αν γενηται φρονιμον προβατον μεταξυ λυκων ον, και λυκων τοσουτων, τι
δυνησεται πλεον ανυσαι; οσον αν γενηται ακεραιος η περιστερα, τι ωφελησει,
τοσουτων επικειμενων ιερακων; Ἐπι μεν των αλογων, ουδεν· επι δε υμων, τα
μεγιστα. Ἀλλ' ιδωμεν ποιαν φρονησιν ενταυθα απαιτει. Την του οφεως, φησι.
Καθαπερ γαρ εκεινος τα παντα προΐεται, καν αυτο δεηι το σωμα αποτμηθηναι, ου
σφοδρα αντεχεται αυτου, ωστε την κεφαλην διατηρησαι· ουτω και συ, φησι, πλην
της πιστεως παντα εκδιδου, καν χρηματα, καν το σωμα, καν αυτην την ψυχην
εκδουναι δεηι. Ἐκεινο γαρ η κεφαλη και η ριζα· κακεινης διατηρουμενης, καν παντα
απολεσηις, απαντα ανακτησηι παλιν μετα πλειονος της περιφανειας. ∆ια δη τουτο
ουτε απλουν τινα ειναι και αφελη προσεταξεν, ουτε φρονιμον μονον, αλλ' εκερασε
ταυτα αμφοτερα, ωστε γενεσθαι αυτα αρετην· την μεν φρονησιν του οφεως εις το μη
πληττεσθαι εν τοις καιριοις παραλαβων· το δε ακεραιον της περιστερας, εις το μη
αμυνεσθαι τους αδικουντας, μηδε τιμωρεισθαι τους επιβουλευοντας· επει παλιν
ουδεν οφελος της φρονησεως, αν μη τουτο προσηι. Τι τοινυν τουτων ευτονωτερον
γενοιτ' αν των επιταγματων; Ου γαρ ηρκει το παθειν κακως; Ουχι, φησιν· αλλ' ουδε
αγανακτειν σοι συγχωρω. Τουτο γαρ εστιν η περιστερα. Ὥσπερ αν ει τις καλαμον εις
πυρ εμβαλων, κελευοι μη καιεσθαι υπο του πυρος, αλλα σβεννυναι το πυρ. Ἀλλα μη
θορυβωμεθα· και γαρ εξεβη ταυτα, και τελος ελαβε, και επ' αυτων εδειχθη των
εργων, και φρονιμοι γεγονασιν ως οι οφεις, και ακεραιοι ως αι περιστεραι· ουκ
αλλης οντες φυσεως, αλλα της αυτης ημιν. Μη τοινυν αδυνατα νομιζετω τις ειναι τα
 
 

222

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιταγματα. Προ γαρ των αλλων απαντων αυτος οιδε την των πραγματων φυσιν·
οιδεν οτι θρασυτης ου θρασυτητι, αλλ' επιεικειαι σβεννυται. Ει δε και επι των
πραγματων τουτο γινομενον ιδειν εθελοις, αναγνωθι των Πραξεων των αποστολων
το βιβλιον, και οψει ποσακις του δημου των Ἰουδαιων κατεξανασταντος και τους
οδοντας θηγοντος, την περιστεραν ουτοι μιμουμενοι, και μετα της πρεπουσης
επιεικειας αποκρινομενοι, κατελυσαν τον εκεινων θυμον, εσβεσαν την μανιαν,
εξελυσαν την ορμην. Ἐπειδη γαρ ελεγον· Ου παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μη
λαλειν εν τωι ονοματι τουτωι; καιτοι μυρια δυναμενοι θαυματουργειν, τραχυ μεν
ουδεν ουτε ειπον, ουτε εποιησαν, μετα πραοτητος δε πασης απελογουντο λεγοντες·
Ει δικαιον εστιν υμων ακουειν μαλλον η του Θεου, κρινατε. Ειδες το ακεραιον της
περιστερας; βλεπε το φρονιμον του οφεως· Ἡμεις γαρ ου δυναμεθα α οιδαμεν και
ηκουσαμεν μη λαλειν. Ειδες πως πανταχοθεν ηκριβωμενους ειναι χρη, ωστε μη υπο
κινδυνων ταπεινουσθαι, μηδε υπο θυμου παροξυνεσθαι; ∆ια τουτο και ελεγε·
Προσεχετε απο των ανθρωπων· παραδωσουσι γαρ υμας εις συνεδρια, και εν ταις
συναγωγαις αυτων μαστιγωσουσιν υμας· και επι ηγεμονας και βασιλεις αχθησεσθε
ενεκεν εμου, εις 57.391 μαρτυριον αυτοις και τοις εθνεσι. Παλιν γαρ νηφειν αυτους
παρασκευαζει, πανταχου το μεν παθειν κακως αυτοις διδους, το δε ποιησαι ετεροις
αφιεις, ινα μαθηις οτι εν τωι παθειν κακως η νικη, και τα λαμπρα εντευθεν εστηκε
τροπαια. Ουδε γαρ ειπε, Πυκτευετε και υμεις, και ανθιστασθε τοις επηρεαζειν
βουλομενοις υμιν· αλλ' οτι Τα εσχατα πεισεσθε, μονον. γʹ. Βαβαι! ποση του λεγοντος
η δυναμις! ποση των ακουοντων η φιλοσοφια! Και γαρ σφοδρα αξιον θαυμαζειν, πως
ουκ ευθεως απεπηδησαν ταυτα ακουοντες, ανθρωποι ψοφοδεεις, και την λιμνην
ουδεποτε υπερβαντες εκεινην, περι ην ηλιευον· πως δε ουκ ενενοησαν, και προς
εαυτους ειπον· Και που φευξομεθα λοιπον; Τα δικαστηρια καθ' ημων, οι βασιλεις
καθ' ημων, οι ηγεμονες, αι συναγωγαι των Ἰουδαιων, οι δημοι των Ἑλληνων,
αρχοντες και αρχομενοι. Ἐντευθεν γαρ ουχι μονον την Παλαιστινην αυτοις και τα
εν αυτηι κακα προανεφωνησεν, αλλα και τους της οικουμενης παρηνοιξε πολεμους,
ειπων· Ἐπι βασιλεις αχθησεσθε και ηγεμονας· δεικνυς οτι και τοις εθνεσι μετα ταυτα
κηρυκας αυτους εμελλε πεμπειν. Την οικουμενην ημιν εξεπολεμωσας, τους την γην
οικουντας απαντας ωπλισας καθ' ημων, δημους, τυραννους, βασιλεις. Και το εξης δε
πολυ φρικωδεστερον, οταν και αδελφοκτονοι και παιδοκτονοι και πατροκτονοι δι'
ημας μελλωσιν οι ανθρωποι γινεσθαι. Παραδωσει γαρ, φησιν, αδελφος αδελφον εις
θανατον, και πατηρ τεκνον, και επαναστησονται τεκνα επι γονεις, και
θανατωσουσιν αυτους. Πως ουν οι λοιποι, φησι, πιστευσουσιν, οταν ιδωσι δι' ημας
παιδας υπο πατερων αναιρουμενους, και αδελφους υπο αδελφων, και μιασματων τα
παντα πληρουμενα; Ου γαρ ως δαιμονας αλαστορας, ου γαρ ως εναγεις και της
οικουμενης λυμεωνας απελασουσιν ημας παντοθεν, αιματων συγγενικων την γην
πληρουμενην ορωντες και φονων τοιουτων; Καλην γε (ου γαρ;) την ειρηνην εις τας
οικιας εισαγοντες δωσομεν, τοσουτων αυτας εμπιπλωντες σφαγων. Ει γαρ πολλοι
τινες ημεν, και μη δωδεκα· ει γαρ μη ιδιωται μηδε αγραμματοι, αλλα σοφοι και
ρητορες και δεινοι λεγειν· μαλλον δε ει βασιλεις αυτοι, και στρατοπεδα εχοντες, και
χρηματων περιουσιαν· πως αν ισχυσαμεν πεισαι τινας, εμφυλιους πολεμους
αναπτοντες, και εμφυλιων δε πολλωι χαλεπωτερους; Καν γαρ της ημετερας σωτηριας
καταφρονησωμεν, τις ημιν των αλλων προσεξει; Ἀλλ' ουδεν τουτων ουτε
ενενοησαν, ουτε ειπον, ουτε ευθυνας απηιτουν των επιταγματων, αλλ' εικον και
επειθοντο μονον. Τουτο δε ου της αυτων αρετης ην μονον, αλλα και της του
∆ιδασκαλου σοφιας. Ὅρα γαρ πως εκαστωι των δεινων παραμυθιαν παρεζευξε· και
επι των μη δεχομενων αυτους ελεγεν· Ἀνεκτοτερον εσται γηι Σοδομων και Γομοῤρας
εν ημεραι κρισεως, η τηι πολει εκεινηι· και ενταυθα παλιν ειπων, Ἐπι ηγεμονας και
 
 

223

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεις αχθησεσθε, επηγαγεν, ενεκεν εμου, εις μαρτυριον αυτοις και τοις εθνεσιν.
Ου μικρα δε αυτη παρακλησις, το και δια τον Χριστον ταυτα πασχειν, και εις ελεγχον
εκεινων. Ὁ γαρ Θεος, καν μηδεις προσεχηι, τα αυτου πανταχου φαινεται 57.392
ποιων. Ταυτα δε αυτους παρεκαλει, ουκ επειδη της ετερων επεθυμουν τιμωριας,
αλλ' ινα θαῤρειν εχωσιν, οτι πανταχου αυτον εξουσι συμπαροντα, τον και
προειποντα και προειδοτα ταυτα, και οτι ουχ ως πονηροι και λυμεωνες ταυτα
πεισονται. Μετα δε τουτων ου μικραν και ετεραν προστιθησιν αυτοις παρακλησιν,
λεγων· Ὅταν δε παραδωσουσιν υμας, μη μεριμνησητε πως η τι λαλησετε· δοθησεται
γαρ υμιν εν εκεινηι τηι ωραι τι λαλησετε. Ου γαρ υμεις εστε οι λαλουντες, αλλα το
Πνευμα του Πατρος υμων το λαλουν εν υμιν. Ἵνα γαρ μη λεγωσι, Πως πεισαι
δυνησομεθα, τοιουτων γινομενων πραγματων; και περι της απολογιας κελευει
θαῤρειν. Και αλλαχου μεν φησιν· Ἐγω δωσω υμιν στομα και σοφιαν· ενταυθα δε, Το
Πνευμα του Πατρος υμων εστι το λαλουν εν υμιν, εις το των προφητων αυτους
αναγων αξιωμα. ∆ια τουτο, οτε ειπε την δυναμιν την δεδομενην, τοτε και τα δεινα
επηγαγε, τους φονους και τας σφαγας. Παραδωσει γαρ αδελφος αδελφον, φησιν, εις
θανατον, και πατηρ τεκνον, και επαναστησονται τεκνα επι γονεις, και
θανατωσουσιν αυτους. Και ουδε ενταυθα εστη, αλλα και το πολυ φρικωδεστερον
προσεθηκε, και πετραν ικανον διασαλευσαι, οτι Και εσεσθε μισουμενοι υπο παντων.
Και ενταυθα παλιν επι θυραις η παρακλησις· ∆ια το ονομα μου γαρ, φησι, ταυτα
πεισεσθε. Και μετα τουτου παλιν ετερον· Ὁ δε υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται.
Ταυτα δε και αλλως ικανα ην ανορθωσαι αυτων τα φρονηματα, ειγε τοσαυτη του
κηρυγματος εμελλεν αναπτεσθαι δυναμις, ως φυσιν ατιμαζεσθαι, και συγγενειαν
εκβαλλεσθαι, και προτιμασθαι παντων τον λογον, κατα κρατος παντα ελαυνοντα. Ει
γαρ φυσεως τυραννις ουκ ισχυει προς τα λεγομενα αντιστηναι, αλλα διαλυεται και
καταπατειται, τι ετερον υμων περιγενεσθαι δυνησεται; Ου μην, επειδη ταυτα εσται,
εν αδειαι υμων εσται ο βιος, αλλα και κοινους εξετε πολεμιους και εχθρους τους την
οικουμενην οικουντας. δʹ. Που νυν Πλατων; που Πυθαγορας; που των Στωικων ο
ορμαθος; Και γαρ πολλης απολαυσας εκεινος τιμης, ουτως ηλεγχετο, ως και
απεμποληθηναι, και μηδεν ων εβουλετο κατορθωσαι, ουδε εφ' ενος τυραννου· αλλα
και τους μαθητας προδους, ελεεινως τον βιον κατελυσε. Και τα Κυνικα καθαρματα
ωσπερ οναρ και σκια παντες παρηλθον. Καιτοιγε ουδεποτε τοιουτον ουδεν εκεινοις
συνεπεσεν, αλλα και λαμπροι δια την φιλοσοφιαν την εξωθεν ειναι εδοκουν, και τας
επιστολας ανεθεσαν δημοσιαι Ἀθηναιοι τας Πλατωνος παρα ∆ιωνος πεμφθεισας, και
εν ανεσει τον παντα διηγον χρονον, και χρημασιν επλουτουν ουκ ολιγοις. Ουτω
γουν ο μεν Ἀριστιππος πορνας ηγοραζε πολυτελεις· ο δε διαθηκας εγραφεν, ου τον
τυχοντα κληρον καταλιμπανων· ο δε, των μαθητων γεφυρωσαντων εαυτους,
ανωθεν εβαδιζε· τον δε Σινωπεα φασι και δημοσιαι ασχημονειν επι της αγορας.
Ταυτα γαρ αυτων τα σεμνα. Ἀλλ' ουδεν τοιουτον ενταυθα, αλλ' επιτεταμενη
σωφροσυνη και κοσμιοτης ηκριβωμενη, και πολεμος προς την οικουμενην απασαν
υπερ της αληθειας και της ευσε 57.393 βειας, και το καθ' εκαστην σφαττεσθαι την
ημεραν, και μετα ταυτα τα λαμπρα τροπαια. Ἀλλ' εισι τινες, φησι, και στρατηγικοι
παρ' αυτοις, οιον ο Θεμιστοκλης, ο Περικλης. Ἀλλα και ταυτα παιδων αθυρματα
προς τα των αλιεων. Τι γαρ αν εχοις ειπειν; Ὅτι τους Ἀθηναιους επεισεν επιβηναι
των πλοιων, του Ξερξου κατα της Ἑλλαδος ελαυνοντος; Ἐνταυθα δε ου Ξερξου
ελαυνοντος, αλλα του διαβολου μετα της οικουμενης απασης και των απειρων
δαιμονων κατα των δωδεκα τουτων επιοντων, ουκ εν ενι καιρωι, αλλα δια παντος
του βιου, περιεγενοντο και εκρατησαν· και το δη θαυμαστον, ουκ ανελοντες τους
εναντιους, αλλα μεταβαλοντες και μεταῤρυθμισαντες. Τουτο γαρ μαλιστα δει
πανταχου παρατηρειν, οτι ουκ ανειλον, ουδε ηφανισαν τους επιβουλευοντας αυτοις,
 
 

224

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα δαιμονων λαβοντες ισους, αγγελων εποιησαν εφαμιλλους, την μεν
ανθρωπινην φυσιν της πονηρας ταυτης ελευθερωσαντες τυραννιδος, τους δε
αλιτηριους εκεινους και παντα συνταραττοντας δαιμονας εκ μεσων αγορων και
οικιων, μαλλον δε και αυτης απελασαντες της ερημιας. Και μαρτυρουσιν οι των
μοναχων χοροι, ους κατεφυτευσαν πανταχου, ου την οικουμενην μονον, αλλα και
την αοικητον εκκαθαραντες. Και το δη θαυμαστοτερον, οτι ουκ εκ παραταξεως ισης
ταυτα εποιουν, αλλ' εν τωι πασχειν κακως παντα ηνυον. Και γαρ ειχον αυτους εν τωι
μεσωι, δωδεκα ανθρωπους ιδιωτας, δεσμευοντες, μαστιζοντες, περιαγοντες, και ουκ
ισχυον επιστομισαι· αλλ' ωσπερ την ακτινα δησαι αδυνατον, ουτω και την γλωτταν
εκεινων. Το δε αιτιον, ουκ αυτοι ησαν οι λαλουντες, αλλ' η του Πνευματος δυναμις.
Ουτω γουν και ο Παυλος ενικησε τους περι Ἀγριππαν, και τον κακιαι νικησαντα
παντας ανθρωπους Νερωνα. Ὁ γαρ Κυριος μοι παρεστη, φησι, και ενεδυναμωσε με,
και εῤρυσατο με εκ στοματος λεοντος. Συ δε και αυτους θαυμαζε, πως ακουσαντες,
Μη μεριμνησητε, και επιστευσαν και κατεδεξαντο, και ουδεν αυτους των φοβερων
εξεπληξεν. Ει δε λεγοις, οτι ικανην αυτοις δεδωκε παρακλησιν τωι ειπειν, οτι Το
Πνευμα του Πατρος υμων εσται το λαλουν· και δια τουτο μαλιστα εκπληττομαι
αυτους, οτι ουκ αμφεβαλον, ουδε εζητησαν απαλλαγην των δεινων· και ταυτα, ου
δυο, ου τρια ετη μελλοντες ταυτα πασχειν, αλλα παρα παντα τον βιον. Το γαρ ειπειν,
Ὁ δε υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται, τουτο εστιν αινιττομενου. Βουλεται γαρ
μη τα παρ' αυτου μονον εισφερεσθαι, αλλα και παρ' αυτων γινεσθαι τα
κατορθωματα. Σκοπει γουν ανωθεν πως τα μεν αυτου, τα δε των μαθητων γινεται.
Το μεν γαρ σημεια ποιειν, αυτου· το δε μη κτησασθαι μηδεν, εκεινων. Παλιν, το τας
οικιας ανοιξαι πασας, της ανωθεν χαριτος· το δε μηδεν πλεον της χρειας απαιτησαι,
της αυτων φιλοσοφιας· Ἄξιος γαρ ο εργατης του μισθου αυτου. Το την ειρηνην
χαρισασθαι, της του Θεου δωρεας· το τους αξιους επιζητειν, και μη προς παντας
απλως εισιεναι, της αυτων εγκρατειας. Παλιν, το κολαζειν τους μη δεχομενους
αυτους, αυτου· το δε μετ' επιεικειας αναχωρειν εκ τουτων, μη λοιδορουμενους, μηδε
υβριζοντας, της των αποστολων πραοτητος. Το δουναι Πνευμα, και μη ποιησαι
μεριμναιν, του πεμποντος ην· το δε ως προβατα γινεσθαι και περιστερας, και φερειν
παντα γενναιως, της τουτων ευτονιας και συνεσεως. Το μισεισθαι, και το μη
καταπιπτειν, και το υπομενειν, αυτων· το υπομειναντας σωσαι, του πεμποντος. ∆ιο
και ελεγεν· Ὁ δε υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται. 57.394 εʹ. Ἐπειδη γαρ
ειωθασιν οι πολλοι, εν μεν τοις προοιμιοις ειναι σφοδροι, μετα δε ταυτα εκλυεσθαι,
δια τουτο φησιν, οτι Το τελος επιζητω. Τι γαρ οφελος σπερματων, παρα μεν την
αρχην ανθουντων, μικρον δε υστερον μαραινομενων; ∆ια τουτο διαρκη την
υπομονην παρ' αυτων απαιτει. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, οτι το παν αυτος εποιησε, και
θαυμαστον ουδεν, τοιουτους εκεινους γενεσθαι ουδεν πασχοντας φορτικον, δια
τουτο φησιν αυτοις, οτι Και της υπομονης υμων χρεια. Καν γαρ των πρωτων
εξαρπασω κινδυνων, ετεροις χαλεπωτεροις τηρω, και μετ' εκεινους παλιν ετεροι
διαδεξονται· και ου στησεσθε επιβουλευομενοι, εως αν εμπνεητε. Τουτο γαρ ηινιξατο
ειπων· Ὁ δε υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται. ∆ια δη τουτο και ειπων, Μη
μεριμνησητε, τι λαλησητε, αλλαχου φησιν· Ἕτοιμοι γινεσθε προς απολογιαν παντι
τωι αιτουντι υμας λογον περι της εν υμιν ελπιδος. Ὅταν μεν γαρ μεταξυ φιλων ο
αγων ηι, κελευει και ημας μεριμναιν· οταν δε δικαστηριον φοβερον, και δημοι
μαινομενοι, και φοβος παντοθεν, την παρ' αυτου παρεχει ροπην, ωστε θαῤρησαι και
φθεγξασθαι, και μη καταπλαγηναι, μηδε προδουναι τα δικαια. Και γαρ πολυ μεγα ην,
ανθρωπον περι λιμνας ησχολημενον και δερματα και τελωνειαν, τυραννων
καθημενων, και σατραπων παρεστηκοτων και δορυφορων, και των ξιφων
γεγυμνωμενων, και παντων μετ' εκεινων εστωτων, εισελθοντα μονον, δεδεμενον,
 
 

225

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατω κυπτοντα, δυνηθηναι διαραι στομα. Και γαρ ουδε λογου, ουδε απολογιας
αυτοις μετεδιδοσαν των δογματων ενεκεν, αλλ' ως κοινους της οικουμενης
λυμεωνας, ουτως αποτυμπανιζειν επεχειρουν. Οι γαρ την οικουμενην, φησιν,
αναστατωσαντες, ουτοι και ενθαδε παρεισι· και παλιν Ἐναντια τοις Καισαρος
δογμασι πρεσβευουσι, λεγοντες ειναι βασιλεα Χριστον Ἰησουν. Και πανταχου τα
δικαστηρια προκατειληπτο ταις τοιαυταις υπονοιαις, και πολλης εδει της ανωθεν
ροπης εις το αμφοτερα δειξαι, και το δογμα αληθες ον, οπερ επρεσβευον, και οτι ου
λυμαινονται τοις κοινοις νομοις, και μητε σπουδαζοντας ειπειν περι του δογματος,
εμπεσειν εις υπονοιαν της των νομων ανατροπης, μηδ' αυ παλιν σπουδαζοντας
δειξαι, οτι ουκ ανατρεπουσι την κοινην πολιτειαν, διαφθειραι την των δογματων
ακριβειαν· απερ απαντα οψει και παρα Πετρωι, και παρα Παυλωι, και παρα τοις
πολλοις απασι μετα της πρεπουσης συνεσεως κατωρθωμενα. Και γαρ ως στασιασται
και νεωτεροποιοι και καινοτομοι πανταχου της οικουμενης ενεκαλουντο· αλλ' ομως
και ταυτην απεκρουσαντο την υπονοιαν, και την εναντιαν εαυτοις περιεθηκαν, ως
σωτηρες και κηδεμονες και ευεργεται παρα πασιν ανακηρυττομενοι. Ταυτα δε παντα
δια της πολλης κατωρθουν υπομονης. ∆ιο και Παυλος ελεγε· Καθ' ημεραν
αποθνησκω· και μεχρι τελους κινδυνευων διεμενε. Τινος ουν αν ειημεν αξιοι,
τοσαυτα εχοντες υποδειγματα, και εν ειρηνηι μαλακιζομενοι και καταπιπτοντες;
Ουδενος γουν πολεμουντος σφαττομεθα, ουδενος διωκοντος εκλυομεθα· εν ειρηνηι
σωθηναι κελευομεθα, και ουδε τουτο δυναμεθα. Κακεινοι μεν, της οικουμενης
καιομενης, και κατα την γην απασαν της πυρας αναπτομενης, εισιοντες ενδοθεν, εκ
μεσης ηρπαζον της φλογος τους εμπιπραμενους· συ δε ουδε σαυτον διατηρησαι
δυνασαι. Τις ουν ημιν εσται παῤρησια; ποια συγγνωμη; Ου μαστιγες, ου δεσμωτηρια,
ουκ αρχοντες, ου συναγωγαι, ουκ αλλο τι των τοιουτων επικειται, αλλα και
τουναντιον απαν, ημεις αρχομεν και κρατουμεν. Και γαρ βασιλεις ευσεβεις, 57.395
και τιμαι πολλαι Χριστιανοις, και προεδριαι και δοξαι και ανεσεις· και ουδε ουτω
περιγινομεθα. Ἀλλ' εκεινοι μεν απαγομενοι καθ' ημεραν, και διδασκαλοι και
μαθηται, και μυριους μωλωπας εχοντες και συνεχη στιγματα, των εν παραδεισωι
διαγοντων μαλλον ετρυφων· ημεις δε ουδε οναρ τοιουτον τι υπομειναντες, κηρου
παντος εσμεν μαλακωτεροι. Ἀλλ' εκεινοι, φησιν, εθαυματουργουν. ∆ια τουτο γουν
ουκ εμαστιγουντο; δια τουτο ουκ ηλαυνοντο; Και γαρ τουτο εστι το παραδοξον, οτι
και παρα των ευεργετουμενων πολλακις τοιαυτα επασχον, και ουδε ουτως
εθορυβουντο, κακα αντι αγαθων απολαμβανοντες· συ δε, αν τινα ευεργετησηις
μικραν τινα ευεργεσιαν, ειτα λυπηρου τινος απολαυσηις, θορυβηι, ταραττηι, και επι τωι
γεγενημενωι μετανοεις. ʹ. Ει τοινυν γενοιτο, ο μη γενοιτο, μηδε συμβαιη ποτε,
γενεσθαι πολεμον Ἐκκλησιων και διωγμον, εννοησον ποσος εσται ο γελως, ποσα τα
ονειδη. Και μαλα εικοτως· οταν γαρ εν τηι παλαιστραι μηδεις γυμναζηται, πως εν τοις
αγωσιν εσται λαμπρος; Ποιος γαρ αθλητης, παιδοτριβην ουκ ειδως, δυνησεται,
καλουντων των Ὀλυμπιακων αγωνων, μεγα τι και γενναιον επιδειξασθαι προς τον
ανταγωνιστην; Ου γαρ εχρην καθ' εκαστην ημεραν παλαιειν ημας, και πυκτευειν,
και τρεχειν; Ουχ ορατε τους λεγομενους πενταθλους, επειδαν μηδενα εχωσι τον
ανταγωνιστην, πως θυλακον αμμου γεμισαντες πολλης, και κρεμασαντες, εκει την
ισχυν γυμναζουσιν απασαν; οι δε τουτων νεωτεροι εν τοις των εταιρων σωμασι
μελετωσι την προς τους εχθρους μαχην; Τουτους και συ ζηλωσον, και μελετα της
φιλοσοφιας τα παλαισματα. Και γαρ εις θυμον πολλοι παροξυνουσι, και εις
επιθυμιαν εμβαλλουσι, και πολλην αναπτουσι φλογα. Στηθι τοινυν κατα των
παθων, φερε γενναιως τας κατα διανοιαν οδυνας, ινα και τας του σωματος ενεγκηις.
Και γαρ ο μακαριος Ἰωβ, ει μη καλως ην γυμνασαμενος προ των αγωνων, ουκ αν
ουτω λαμπρως επι των αγωνων ελαμψεν· ει μη μεμελετηκει πασης εκτος αθυμιας
 
 

226

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι, ειπεν αν τι τολμηρον, των παιδων αποθανοντων. Νυνι δε προς παντα εστη τα
παλαισματα, προς χρηματων απωλειαν και περιουσιας τοσαυτης αφανισμον, προς
παιδων αποβολην, προς γυναικος συμπαθειαν, προς σωματος μαστιγας, προς ονειδη
φιλων, προς λοιδοριας οικετων. Ει δε θελεις και τα γυμνασια αυτου ιδειν, ακουσον
αυτου λεγοντος, πως κατεφρονει χρηματων· Ει δε και ευφρανθην, φησι, πολλου
πλουτου μοι γενομενου· ει εταξα χρυσιον εις χουν, ει λιθωι πολυτελει επεποιθειν.
∆ια τουτο ουδε αρπαγεντων αυτων εθορυβειτο, επειδη και παροντων αυτων ουκ
επεθυμει. Ἄκουσον πως και τα κατα τους παιδας διυκει, ου καταμαλακιζομενος
παρα το δεον, ωσπερ ημεις, αλλα πασαν ακριβειαν παρ' αυτων απαιτων. Ὁ γαρ και
υπερ των αδηλων θυσιαν αναφερων, εννοησον πως ην ακριβης των φανερων
δικαστης. Ει δε και τους περι σωφροσυνης αγωνας ακουσαι βουλει, ακουσον αυτου
λεγοντος· ∆ιαθηκην διεθεμην τοις οφθαλμοις μου, του μη κατανοησαι εις παρθενον.
∆ια τουτο αυτον ου κατεκλασεν η γυνη· εφιλει μεν γαρ αυτην και προ τουτου, αλλ'
ουχ υπερ το μετρον, αλλ' ως εικος γυναικα. Ὅθεν μοι και θαυμασαι επεισι, ποθεν
επηλθε τωι διαβολωι, ειδοτι αυτου 57.396 τα γυμνασια, κινησαι τους αγωνας. Ποθεν
ουν επηλθε; Πονηρον εστι το θηριον, και ουδεποτε απογινωσκει· ο μεγιστον ημιν
κατακριμα γινεται, οτι εκεινος μεν ουδεποτε ημων απελπιζει την απωλειαν, ημεις δε
την εαυτων απογινωσκομεν σωτηριαν. Ἀλλα σωματος πηρωσιν και λωβην σκοπει
πως εμελετα. Ἐπειδη γαρ αυτος ουδεποτε τι τοιουτον υπεμεινεν, αλλ' εν πλουτωι και
τρυφηι και τηι αλληι περιφανειαι διετελεσε ζων, τας αλλοτριας καθ' εκαστην
ωνειροπολει συμφορας· και τουτο δηλων ελεγε· Φοβος γαρ, ον εφοβουμην, ηλθε μοι,
και ον εδεδοικειν, συνηντησε μοι. Και παλιν· Ἐγω δε επι παντι αδυνατωι εκλαυσα,
και εστεναξα ιδων ανδρα εν αναγκαις· δια δη τουτο ουδεν αυτον εθορυβει των
προσπιπτοντων, των μεγαλων εκεινων και αφορητων. Μη γαρ μοι την απωλειαν
ιδηις των χρηματων, μηδε την των παιδων αφαιρεσιν, μηδε την πληγην εκεινην την
ανιατον, μηδε την της γυναικος επιβουλην· αλλα τα πολλωι τουτων χαλεπωτερα.
Και τι τουτων χαλεπωτερον, φησιν, επαθεν ο Ἰωβ; παρα γαρ της ιστοριας ουδεν
τουτων πλεον μανθανομεν. Ἐπειδη καθευδομεν, ου μανθανομεν· ως ο γε μεριμνων,
και τον μαργαριτην καλως διερευνωμενος, πολλωι πλειονα τουτων εισεται. Τα γαρ
χαλεπωτερα και ικανα μειζονα ενιεναι θορυβον, ετερα ην. Και πρωτον, το μηδεν
ειδεναι περι βασιλειας ουρανων και αναστασεως σαφες· οπερ ουν και θρηνων
ελεγεν· Ου γαρ εις τον αιωνα ζησομαι, ινα μακροθυμησω. ∆ευτερον, το πολλα εαυτωι
συνειδεναι καλα. Τριτον, το μηδεν συνειδεναι πονηρον. Τεταρτον, το παρα Θεου
νομιζειν ταυτα υπομενειν· ει δε και παρα διαβολου, και τουτο ικανον ην αυτον
σκανδαλισαι. Πεμπτον, το ακουειν των φιλων επι κακιαι διαβαλλοντων αυτον· Ουκ
αξια γαρ, φησιν, ων ημαρτες, μεμαστιγωσαι. Ἕκτον, το τους πονηριαι ζωντας ευ
πασχοντας οραιν, και επεγγελωντας αυτωι. Ἕβδομον, το μη εχειν εις ετερον ιδειν
τοιαυτα πεπονθοτα ποτε. ζʹ. Και ει βουλει μαθειν, ηλικα ταυτα εστιν, εννοησον τα
παροντα. Ει γαρ νυν βασιλειας προσδοκωμενης, και αναστασεως ελπιζομενης, και
των αποῤρητων αγαθων, και μυρια συνειδοτες εαυτοις κακα, και τοσαυτα εχοντες
παραδειγματα, και τοσαυτης μετεχοντες φιλοσοφιας, αν ολιγον χρυσιον απολεσωσι
τινες, και τουτο πολλακις αρπασαντες, αβιωτον τον βιον ειναι νομιζουσιν, ου
γυναικος επικειμενης, ου παιδων αφαιρεθεντων, ου φιλων ονειδιζοντων, ουκ
οικετων επεμβαινοντων, αλλα και πολλων οντων των παρακαλουντων, των μεν δια
ρηματων, των δε δια πραγματων· ποσων ουκ αξιος εκεινος αν ειη στεφανων, τα εκ
δικαιων πονων συλλεγεντα ορων απλως και ως ετυχεν αρπαζομενα, και μετα παντα
εκεινα μυρια υπομενων πειρασμων νιφαδας, και δια παντων ακινητος μενων, και
την προσηκουσαν αναφερων τωι ∆εσποτηι περι τουτων ευχαριστιαν; Ἂν γαρ μηδεν
των αλλων μηδεις ειπηι, τα της γυναικος μονον ρηματα και πετραν ην ικανα
 
 

227

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διασαλευσαι. Ὅρα γουν αυτης την κακουργιαν. Ου μεμνηται χρηματων, ου μεμνηται
καμηλων και ποιμνιων και βουκολιων (συνηιδει γαρ τωι ανδρι την επι τουτοις
φιλοσοφιαν), αλλα του παντων τουτων φορτικωτερου, των παιδων λεγω, και
πλατυνει την τραγωιδιαν, και τα 57.397 παρ' εαυτης προστιθησιν Ει δε εν ευθηνιαι
οντας και μηδεν πασχοντας αηδες, πολλα πολλακις επεισαν γυναικες· εννοησον πως
ην εκεινη νεανικη η ψυχη, μετα τοσουτων οπλων αυτην επελθουσαν
αποκρουσαμενη, και δυο τα τυραννικωτατα παθη καταπατησασα, επιθυμιαν και
ελεον. Καιτοι πολλοι των κρατησαντων επιθυμιας, υπ' ελεου εκαμφθησαν. Ὁ γουν
γενναιος εκεινος Ἰωσηφ της μεν τυραννικωτατης ηδονης κατεσχε, και την
βαρβαρον εκεινην γυναικα διεκρουσατο μυρια προσαγουσαν μηχανηματα· δακρυων
δε ου κατεσχεν, αλλ' ιδων τους αδελφους τους ηδικηκοτας, ενεπρησθη τωι παθει, και
το προσωπειον ταχεως ριψας, το δραμα απεκαλυψεν. Ὅταν δε και γυνη ηι, και
ελεεινα λεγηι, και τον καιρον εχηι συμπραττοντα, και τα τραυματα, και τους
μωλωπας, και τα μυρια κυματα των συμφορων, πως ουκ αν τις δικαιως αδαμαντος
παντος στεῤροτεραν την ουδεν υπο τοσουτου χειμωνος παθουσαν ψυχην ειναι
αποφηναιτο; ∆οτε μοι μετα παῤρησιας ειπειν, οτι και των αποστολων, ει μη μειζων,
αλλ' ουδε ελαττων ο μακαριος ουτος ην. Ἐκεινους μεν γαρ παρεμυθειτο το δια τον
Χριστον πασχειν· και ουτω τουτο ικανον ην το φαρμακον καθ' εκαστην ημεραν
αυτους αναστησαι, ως πανταχου αυτο τιθεναι τον ∆εσποτην, ∆ι' εμε, και, Ἕνεκεν
εμου, λεγοντα, και, Ει εμε τον οικοδεσποτην Βεελζεβουλ εκαλεσαν. Ἐκεινος δε
ταυτης ερημος ην της παραμυθιας, και της απο των σημειων, και της απο της
χαριτος. Ουδε γαρ ειχε τοσαυτην Πνευματος δυναμιν. Και το δη μειζον. οτιπερ εν
πολληι τρυφηι τραφεις, ουκ εξ αλιεων και τελωνων και των ευτελως βεβιωκοτων,
αλλα τοσαυτης απολελαυκως τιμης, επασχεν 57.398 απερ επασχεν απαντα. Και οπερ
φορτικωτατον επι των αποστολων ειναι εδοκει, το αυτο και αυτος υπεμενε, παρα
φιλων, παρα οικετων, παρ' εχθρων μισουμενος, παρα των ευ πεπονθοτων· και την
ιεραν αγκυραν, και τον ακυμαντον λιμενα (τουτο δε ην το τοις αποστολοις
ειρημενον, το, Ἕνεκεν εμου), τουτο ιδειν ουκ ειχε. Θαυμαζω και τους παιδας τους
τρεις, οτι κατετολμησαν καμινου, οτι κατεξανεστησαν τυραννου. Ἀλλ' ακουσον τι
λεγουσι· Τοις θεοις σου ου λατρευομεν, και τηι εικονι ηι εστησας ου προσκυνουμεν.
Ὅπερ μεγιστη παραμυθια αυτοις ην, το σαφως ειδεναι, οτι δια τον Θεον παντα
πασχουσιν, απερ αν παθωσιν. Ουτος δε ουκ ᾔδει, οτι αγωνισματα ταυτα ην και παλη·
ει γαρ ᾔδει, ουκ αν ᾔσθετο των γινομενων. Ὅτε γουν ηκουσεν, οτι Ἄλλως με οιει σοι
κεχρηματικεναι, η ινα αναφανηις δικαιος; εννοησον πως ευθεως απο ψιλου ρηματος
ανεπνευσε· πως εξηυτελισεν εαυτον· πως ουδε πεπονθεναι ενομισεν απερ επαθεν,
ουτω λεγων· Τι ετι κρινομαι νουθετουμενος και ελεγχομενος υπο Κυριου, ακουων
τοιαυτα, ουδεν ων εγω; Και παλιν· Ἕως μεν ωτος ακοης ηκουον σου το προτερον·
νυνι δε ο οφθαλμος μου εωρακε σε· διο εφαυλισα εμαυτον και ετακην· ηγημαι δε
εμαυτον γην και σποδον. Ταυτην τοινυν την ανδρειαν, ταυτην την επιεικειαν και
ημεις ζηλωσωμεν, οι μετα νομον και χαριν, του προ νομου και χαριτος γενομενου,
ινα και των αιωνιων αυτωι δυνηθωμεν κοινωνησαι σκηνων· ων γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα
και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.397 ΟΜΙΛΙΑ Λ∆ʹ. Ὅταν δε διωκωσιν υμας εν τηι πολει ταυτηι, φευ γετε
εις την ετεραν. Ἀμην γαρ λεγω υμιν, ου μη τελεσητε τας πολεις του
Ἰσραηλ, εως αν ελθηι ο Υιος του ανθρωπου.
 
 

228

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Ειπων εκεινα τα φοβερα και φρικωδη, και αδαμαντα ικανα διαλυσαι, τα
μετα τον σταυρον και την αναστασιν και την αναληψιν αυτοις συμβησομενα, αγει
παλιν τον λογον επι τα ημερωτερα, διδους αναπνευσαι τοις αθληταις, και πολλην
αυτοις παρεχων την αδειαν. Ουδε γαρ εκελευσε διωκομενους ομοσε χωρειν, αλλα
φευγειν. Ἐπειδη γαρ αρχη τεως ην και προοιμια, συγκαταβατικωτερον κεχρηται τωι
λογωι. Ου γαρ δη περι των μετα ταυτα φησι διωγμων, αλλα των προ του σταυρου και
του παθους. Και τουτο εδηλωσε λεγων· Ου γαρ μη τελεσητε τας πολεις του Ἰσραηλ,
εως αν ελθηι ο Υιος του ανθρωπου. Ἵνα γαρ μη λεγωσι· Τι ουν, εαν διωκομενοι
φευγωμεν, και παλιν εκει καταλαβοντες ελαυνωσι; τουτον αναιρων τον φοβον
φησιν· Ου φθησεσθε περιελθοντες την Παλαιστινην, και ευθεως υμας καταληψομαι.
Και θεα πως και ενταυθα ου λυει τα δεινα, αλλα παρισταται τοις κινδυνοις. Ου γαρ
ειπεν, οτι Ἐξαρπασομαι, και λυσω τους διωγμους· αλλα τι; Ου μη τελεσητε τας
πολεις του Ἰσραηλ, εως αν ελθηι ο Υιος του ανθρωπου. Και γαρ ηρκει εις παραμυθιαν
57.398 αυτοις το ιδειν αυτον μονον. Συ δε μοι σκοπει, πως ου πανταχου παντα
επιτρεπει τηι χαριτι, αλλα τι και παρ' αυτων εισφερεσθαι κελευει. Ει γαρ φοβεισθε,
φησι, φευγετε· τουτο γαρ εδηλωσεν ειπων, Φευγετε, και, Μη φοβεισθε. Και ουκ
αυτους πρωτους εκελευσε φευγειν, αλλ' ελαυνομενους υποχωρειν· και ουδε πολυ το
διαστημα διδωσιν, αλλ' οσον περιελθειν τας πολεις του Ἰσραηλ. Ειτα παλιν προς
ετερον αυτους αλειφει μερος φιλοσοφιας. Προτερον μεν, την μεριμναν της τροφης
εκβαλλων· δευτερον δε, τον των κινδυνων φοβον· νυνι δε τον της κακηγοριας.
Ἐκεινης μεν γαρ απηλλαξε της φροντιδος, ειπων, Ἄξιος ο εργατης του μισθου
αυτου, και δειξας οτι πολλοι αυτους υποδεξονται· των κινδυνων δε ενεκεν της
αγωνιας, ειπων, Μη μεριμνησητε πως η τι λαλησητε, και οτι Ὁ υπομεινας εις τελος,
ουτος σωθησεται. Ἐπειδη δε μετα τουτων εικος ην αυτους και πονηραν δοξαν
λαβειν, οπερ πολλοις παντων φορτικωτερον ειναι δοκει, ορα ποθεν αυτους και
ενταυθα παρακαλει, αφ' εαυτου και των περι αυτου ειρημενων απαντων την
παραμυθιαν τιθεις, ουπερ ισον ουδεν ην. Ὥσπερ γαρ ειπεν εκει, οτι Ἔσεσθε
μισουμενοι υπο παντων· και προσεθηκε, ∆ια το ονομα μου· ουτω και ενταυθα. Και
ετερως αυτο παραμυθειται, ετερον μετ' 57.399 εκεινου τιθεις. Ποιον δη τουτο; Ουκ
εστι μαθητης, φησιν, υπερ τον διδασκαλον, ουδε δουλος υπερ τον κυριον αυτου.
Ἀρκετον τωι μαθητηι, ινα γενηται ως ο διδασκαλος αυτου· και ο δουλος, ως ο κυριος
αυτου· ει τον οικοδεσποτην Βεελζεβουλ εκαλεσαν, ποσωι μαλλον τους οικειακους
αυτου; Μη ουν φοβεισθε αυτους. Ὅρα πως εαυτον εκκαλυπτει των παντων οντα
∆εσποτην και Θεον και ∆ημιουργον. Τι ουν; Ουκ εστι μαθητης υπερ τον διδασκαλον,
ουδε δουλος υπερ τον κυριον αυτου. Ἕως αν μεν ηι μαθητης και δουλος, ουκ εστι
κατα την της τιμης φυσιν. Μη γαρ μοι τα σπανιζοντα ενταυθα λεγε, αλλ' απο των
πλειονων δεχου τον λογον. Και ου λεγει, Ποσωι μαλλον τους δουλους, αλλα, τους
οικειακους αυτου, πολλην προς αυτους γνησιοτητα επιδεικνυμενος. Και αλλαχου δε
ελεγεν· Ουκετι καλω υμας δουλους, υμεις φιλοι μου εστε. Και ουκ ειπεν, Ει τον
οικοδεσποτην υβρισαν και εκατηγορησαν· αλλα και αυτο το ειδος της υβρεως
τιθησιν, οτι Βεελζεβουλ εκαλεσαν. Ειτα και ετεραν ουκ ελαττονα ταυτης διδωσι
παραμυθιαν· η μεν γαρ μεγιστη αυτη· επειδη δε τοις ουδεπω φιλοσοφουσι και ετερας
εδει της μαλιστα αυτους ανακτησασθαι δυναμενης, και ταυτην τιθησι· και το μεν
σχημα των λεγομενων καθολικην δοκει την αποφασιν εχειν· πλην ου περι παντων
των πραγματων, αλλα περι των προκειμενων ειρηται μονον. Τι γαρ φησι; Ουδεν εστι
κεκαλυμμενον, ο ουκ αποκαλυφθησεται· ουδε κρυπτον, ο ου γνωσθησεται. Ὃ δε
λεγει, τοιουτον εστιν Ἀρκει μεν υμιν εις παραμυθιαν το και εμε κοινωνησαι της
αυτης λοιδοριας υμιν, τον ∆ιδασκαλον και τον ∆εσποτην. Ει δε ετι αλγειτε ταυτα
ακουοντες, εννοησατε κακεινο, οτι και ταυτης μικρον υστερον απαλλαγησεσθε της
 
 

229

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποψιας. Τινος γαρ ενεκεν αλγειτε; οτι γοητας υμας καλουσι και πλανους; Ἀλλ'
αναμεινατε μικρον και σωτηρας υμας και ευεργετας της οικουμενης προσερουσιν
απαντες. Και γαρ αποκαλυπτει απαντα ο χρονος τα συνεσκιασμενα, και την εκεινων
συκοφαντιαν ελεγξει, και δηλην ποιησει την υμετεραν αρετην. Ὅταν γαρ δια των
πραγματων φαινησθε σωτηρες και ευεργεται, και πασαν αρετην επιδεικνυμενοι, ου
τοις εκεινων προσεξουσι λογοις οι ανθρωποι, αλλα τηι των πραγματων αληθειαι· και
οι μεν συκοφανται και ψευσται και κακηγοροι, υμεις δε του ηλιου φανεισθε
λαμπροτεροι, του μακρου χρονου εκκαλυπτοντος υμας και ανακηρυττοντος, και
σαλπιγγος λαμπροτεραν φωνην αφιεντος, και μαρτυρας απαντας της υμετερας
ποιουντος αρετης. Μη τοινυν τα λεγομενα νυν υμας ταπεινουτω, αλλ' η ελπις των
μελλοντων αγαθων ανορθουτω. Ἀμηχανον γαρ κρυβηναι τα καθ' υμας. βʹ. Ειτα,
επειδη πασης αυτους απηλλαξεν αγωνιας και φοβων και μεριμνης, και υψηλοτερους
εποιησε των ονειδων, τοτε λοιπον εις καιρον αυτοις και περι της εν τωι κηρυγματι
παῤρησιας διαλεγεται. Ὃ λεγω γαρ ημιν, φησιν, εν τηι σκοτιαι, ειπατε εν τωι φωτι· και
ο εις το ους ηκουσατε, κηρυξατε επι των δωματων. Καιτοιγε ουκ ην σκοτος, ηνικα
ταυτα ελεγεν, ουδε εις το ους αυτοις διελεγετο. αλλα μεθ' υπερβολης κεχρηται τωι
λογωι. Ἐπειδη γαρ μονοις αυτοις διελεγετο, και εν μικραι γωνιαι της Παλαιστινης, δια
τουτο ειπεν, Ἐν τηι σκοτιαι, και, Εις το ους, προς την μετα ταυτα παῤρησιαν εσομενην.
ην εμελλεν αυτοις διδοναι, τον τροπον 57.400 της διαλεξεως αντιδιαστελλων
εκεινης. Ου γαρ μιαι και δυο και τρισι πολεσιν, αλλα τηι οικουμενηι κηρυξετε πασηι,
φησι, γην και θαλατταν επιοντες, και οικουμενην και αοικητον· και τυραννοις και
δημοις, και φιλοσοφοις και ρητορσι, γυμνηι τηι κεφαληι και μετα παῤρησιας πασης
παντα λεγοντες. ∆ια τουτο ειπεν, Ἐπι των δωματων, και, Ἐν τωι φωτι, χωρις
υποστολης τινος, και μετα ελευθεριας απασης. Και διατι μη ειπε, Κηρυξατε επι των
δωματων, και, Ειπατε εν τωι φωτι, μονον, αλλα και προσεθηκεν, Ὃ λεγω υμιν εν τηι
σκοτιαι, και, Ὃ εις το ους ακουετε; Ἐπαιρων αυτων τα φρονηματα. Ὥσπερ ουν οτε
ελεγε, Ὁ πιστευων εις εμε, τα εργα α εγω ποιω κακεινος ποιησει, και μειζονα τουτων
ποιησει· ουτω δη και ενταυθα, δεικνυς οτι το παν δι' αυτων εργασεται, και πλεον η
δι' εαυτου, τουτο τεθεικε. Την μεν γαρ αρχην εγω δεδωκα, φησι, και τα προοιμια· το
δε πλεον δι' υμων ανυσαι βουλομαι. Τουτο δε ουκ επιταττοντος εστι μονον, αλλα
και το μελλον προαναφωνουντος, και θαῤρυνοντος τοις λεγομενοις, και δεικνυντος
οτι παντων κρατησουσι, και ηρεμα και την περι της κακηγοριας αγωνιαν παλιν
υπορυττοντος. Ὥσπερ γαρ τουτο το κηρυγμα, λανθανον τεως, παντα επελευσεται,
ουτω και η πονηρα των Ἰουδαιων υποληψις απολειται ταχεως. Ειτα, επειδη επηρεν
αυτους και υψωσε, προαναφωνει παλιν και τους κινδυνους, αναπτερων αυτων την
διανοιαν, και υψηλοτερους παντων ποιων. Τι γαρ φησι; Μη φοβηθητε απο των
αποκτενοντων το σωμα, την δε ψυχην μη δυναμενων αποκτειναι. Ειδες πως παντων
αυτους εστησεν ανωτερους, ουχι φροντιδος μονον και κακηγοριας, ουδε κινδυνων
και επιβουλων, αλλα και αυτου του παντων δοκουντος ειναι φοβερου θανατου
πειθων καταφρονειν, και ουδε απλως θανατου, αλλα και βιαιου; Και ουκ ειπεν, οτι
Ἀναιρεθησεσθε, αλλα και μετα της αυτωι προσηκουσης μεγαλοπρεπειας τουτο
παρεδηλωσε, Μη φοβηθητε, λεγων, απο των αποκτενοντων το σωμα, την δε ψυχην
μη δυναμενων αποκτειναι· φοβηθητε δε μαλλον τον και ψυχην και σωμα δυναμενον
απολεσαι εν γεεννηι· οπερ αει ποιει, εις τουναντιον περιτρεπων τον λογον. Τι γαρ;
∆εδοικατε, φησι, θανατον, και δια τουτο οκνειτε κηρυσσειν; ∆ι' αυτο μεν ουν τουτο
κηρυξατε, επειδη δεδοικατε θανατον. Τουτο γαρ υμας εξαιρησεται του οντως
θανατου. Ει γαρ και μελλουσιν υμας αναιρειν, αλλα του κρειττονος ου περιεσονται,
καν μυρια φιλονεικησωσι. ∆ια τουτο ουκ ειπε, Την δε ψυχην μη αποκτενοντων,
αλλα, Μη δυναμενων αποκτειναι. Καν γαρ θελησωσιν, ου περιεσονται. Ὥστε ει
 
 

230

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεδοικας κολασιν, εκεινην φοβου την πολλωι χαλεπωτεραν. Ὁραις πως παλιν ουκ
επαγγελλεται αυτοις απαλλαγην θανατου, αλλ' αφιησιν αποθανειν, μειζονα
χαριζομενος η ει μη συνεχωρησε τουτο παθειν; Του γαρ απαλλαξαι θανατου το
πεισαι καταφρονειν θανατου πολλωι μειζον εστιν. Ου τοινυν εις κινδυνους εμβαλλει
αυτους, αλλ' ανωτερους ποιει κινδυνων, και εν βραχει λογωι τα περι αθανασιας
ψυχης εν αυτοις πηγνυσι δογματα· και εν δυο και τρισι λεξεσι δογμα σωτηριον
καταφυτευσας, και απο λογισμων αυτους ετερων παραμυθειται. Ἵνα γαρ μη
νομισωσιν αναιρουμενοι και σφαττομενοι, ως εγκαταλιμπανομενοι τουτο πασχειν,
παλιν τον περι της προνοιας του Θεου εισαγει λογον, ουτω λεγων· Ουχι δυο
στρουθια ασσα 57.401 ριου πωλειται; και εν εξ αυτων ου πεσειται εις παγιδα ανευ
του Πατρος υμων του εν ουρανοις. Ὑμων δε και αι τριχες της κεφαλης πασαι
ηριθμημεναι εισι. Τι γαρ ευτελεστερον εκεινων· φησιν· αλλ' ομως ουδε εκεινα
αλωσεται, αγνοουντος του Θεου, Ου γαρ τουτο φησιν, οτι ενεργουντος αυτου πιπτει·
τουτο γαρ αναξιον Θεου· αλλ' οτι ουδε αυτον λανθανει των γινομενων. Ει τοινυν
αγνοει ουδεν των συμβαινοντων, υμας δε φιλει πατρος γνησιωτερον, και ουτω
φιλει, ως και τας τριχας ηριθμηκεναι, ου χρη δεδοικεναι. Τουτο δε ελεγεν, ουχ οτι
τας τριχας ο Θεος αριθμει, αλλ' ινα την ακριβη γνωσιν και την πολλην προνοιαν την
περι αυτους ενδειξηται. Ει τοινυν και οιδε παντα τα γινομενα, και δυναται σωζειν
υμας, και βουλεται, οσα αν παθητε, μη νομισητε εγκαταλιμπανομενοι πασχειν. Ουδε
γαρ απαλλαξαι υμας βουλεται των δεινων, αλλα πεισαι καταφρονειν των δεινων·
επειδη τουτο μαλιστα απαλλαγη των δεινων. Μη ουν φοβηθητε· πολλων στρουθιων
διαφερετε υμεις. Ὁραις ηδη τον φοβον αυτων κρατησαντα; Και γαρ ᾔδει τα αποῤρητα
της διανοιας· δια τουτο επηγαγε, Μη ουν φοβεισθε αυτους. Καν γαρ κρατησωσι, του
καταδεεστερου κρατησουσι, του σωματος λεγω· ο καν μη ουτοι αποκτεινωσιν, η
φυσις λαβουσα απεισι παντως. γʹ. Ὥστε ουδε τουτου ουτοι γεγονασι κυριοι, αλλ' απο
της φυσεως αυτο εχουσιν. Ει δε τουτο δεδοικας, πολλωι μαλλον το μειζον δεδοικεναι
χρη, και φοβεισθαι τον δυναμενον και ψυχην και σωμα εν γεεννηι απολεσαι. Και ου
λεγει φανερως εαυτον νυν ειναι τον δυναμενον και ψυχην και σωμα απολεσαι· δι'
ων δε εμπροσθεν απεφηνε κριτην εαυτον οντα, εδηλωσεν. Ἀλλα νυν τουναντιον
γινεται Τον μεν γαρ δυναμενον ψυχην απολεσαι, τουτεστι, κολασαι, ου φοβουμεθα·
τους δε το σωμα αναιρουντας πεφρικαμεν. Καιτοιγε ο μεν μετα της ψυχης και το
σωμα τιμωρειται· οι δε ου μονον την ψυχην, αλλ' ουδε το σωμα κολασαι δυνανται,
καν μυριακις κολασωσιν. αλλα λαμπροτερον μαλλον ουτω ποιουσιν αυτο. Ειδες πως
δεικνυσι τους αγωνας ευχερεις; Και γαρ σφοδρα ο θανατος κατεσειεν αυτων την
ψυχην, φοβερον τεως εμπνεων, τωι μηδεπω γεγενησθαι ευκαταγωνιστος, μηδε τους
μελλοντας αυτου καταφρονειν της του Πνευματος απολελαυκεναι χαριτος.
Ἐκβαλων τοινυν τον φοβον και την αγωνιαν την κατασειουσαν αυτων την ψυχην,
και δια των εξης παραθαῤρυνει παλιν, φοβωι φοβον εκβαλλων, και ου φοβωι μονον,
αλλα και επαθλων ελπιδι μεγαλων· και μετα πολλης απειλει της εξουσιας,
εκατερωθεν αυτους προτρεπων εις την υπερ της αληθειας παῤρησιαν, και επαγει
λεγων· Πας ουν οστις ομολογησει εν εμοι εμπροσθεν των ανθρωπων, ομολογησω
καγω εν αυτωι εμπροσθεν του Πατρος μου του εν ουρανοις· ος δ' αν αρνησηται με
εμπροσθεν των ανθρωπων, αρνησομαι καγω αυτον εμπροσθεν του Πατρος μου του
εν ουρανοις. Ου γαρ απο των αγαθων μονον, αλλα και απο των εναντιων ωθει, και
εις τα σκυθρωπα καταληγει. Και σκοπει την ακριβειαν. Ουκ ειπεν, Ἐμε, αλλ', Ἐν
εμοι, δεικνυς οτι ουκ οικειαι δυναμει, αλλα τηι ανωθεν βοηθουμενος χαριτι ομολογει
ο ομολογων. Περι δε του αρνουμενου ουκ ειπεν, 57.402 Ἐν εμοι, αλλ', Ἐμε· ερημος
γαρ γενομενος της δωρεας, ουτως αρνειται. Τινος ουν ενεκεν εγκαλειται, φησιν, ει
εγκαταλειφθεις αρνειται; Ὅτι το εγκαταλειφθηναι παρ' αυτον γινεται τον
 
 

231

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκαταλιμπανομενον. Τινος δε ενεκεν ουκ αρκειται τηι κατα διανοιαν πιστει, αλλα
και την δια του στοματος ομολογιαν απαιτει; Εις παῤρησιαν ημας αλειφων και
πλειονα αγαπην και διαθεσιν, και υψηλους εργαζομενος. ∆ιο και προς απαντας
διαλεγεται. Και ουδε τωι προσωπωι των μαθητων κεχρηται μονον· ου γαρ αυτους,
αλλα και τους μαθητας αυτων ηδη κατασκευαζει γενναιους. Ὁ γαρ τουτο μαθων, ου
διδαξει μονον μετα παῤρησιας, αλλα και πεισεται παντα ευκολως και μετα
προθυμιας. Τουτο γουν πολλους τοις αποστολοις προσηγαγε, το πιστευσαι τωι ρηματι
τουτωι. Και γαρ και εν τηι κολασει πλειων η τιμωρια, και εν τοις αγαθοις μειζων η
αντιδοσις. Ἐπειδη γαρ τωι χρονωι πλεονεκτει ο κατορθων, και τηι αναβοληι της
τιμωριας νομιζει κερδαινειν ο αμαρτανων, αντιῤροπον, μαλλον δε πολλωι πλειον
μειζονα πλεονεξιαν εισηγαγε, την προσθηκην των αντιδοσεων. Ἐπλεονεκτησας,
φησι, τωι προτερος με ομολογησαι ενταυθα; Πλεονεκτησω σε καγω, φησι, τωι μειζονα
σοι δουναι, και αφατως μειζονα· εκει γαρ σε ομολογησω. Ὁραις εκει και τα αγαθα και
τα κακα ταμιευομενα; Τι τοινυν σπευδεις και επειγηι; τι δε ζητεις ενταυθα τας
αμοιβας, ελπιδι σωθεις; ∆ια δη τουτο καν ποιησηις τι χρηστον, και μη λαβηις αυτου
την αντιδοσιν ενταυθα, μη ταραττου· μετα γαρ προσθηκης εν τωι μελλοντι σε καιρωι
αναμενει τουτων η αμοιβη. Καν ποιησηις τι πονηρον, και μη δωις δικην, μη ραιθυμει·
εκει γαρ σε εκδεξεται η τιμωρια, αν μη μεταβαληι και γενηι βελτιων. Ει δε απιστεις,
απο των ενταυθα στοχαζου και περι των μελλοντων. Ει γαρ εν τωι καιρωι των
αγωνων ουτως εισι λαμπροι οι ομολογουντες, εν τωι καιρωι των στεφανων εννοησον
τινες εσονται; Ει οι εχθροι ενταυθα κροτουσιν, ο παντων πατερων φιλοστοργοτερος
πως ου θαυμασεται σε και ανακηρυξει· Τοτε γαρ ημων εισι και των αγαθων αι
δωρεαι, και των κακων αι τιμωριαι. Ὥστε οι μεν αρνουμενοι, και ενταυθα και εκει
βλαβησονται· ενταυθα μεν, μετα πονηρου συνειδοτος ζωντες, καν μηποτε
αποθανωσιν, αποθανουνται παντως· και εκει την εσχατην υπομενοντες δικην· οι δε
ετεροι και ενταυθα και εκει κερδανουσι, και τον θανατον ενταυθα πραγματευομενοι,
και των ζωντων ταυτηι λαμπροτεροι γινομενοι, και εκει των αποῤρητων
απολαυοντες αγαθων. Ου γαρ δη προς το κολαζειν μονον, αλλα και προς το
ευεργετειν ετοιμος ο Θεος· και προς τουτο μαλλον η εκεινο. Ἀλλα τινος ενεκεν
τουτο μεν απαξ τιθησιν, εκεινο δε δις; Οιδε μαλλον τουτωι σωφρονιζομενους. ∆ια
τουτο ειπων, Φοβηθητε τον δυναμενον και ψυχην και σωμα εις γεενναν απολεσαι,
παλιν λεγει, Ἀρνησομαι αυτον καγω. Ουτω και Παυλος ποιει, συνεχως της γεεννης
μεμνημενος. δʹ. Ἀλειψας τοινυν τον ακροατην δια παντων (και γαρ τους ουρανους
ανεωιξεν αυτωι, και το δικαστηριον εκεινο επεστησε το φοβερον, και το θεατρον
εδειξε των αγγελων, και την εν τουτοις ανακηρυξιν των στεφανων, πολλην
εντευθεν προοδοποιουσαν τωι λογωι της ευσεβειας την ευκολιαν), λοιπον ινα μη
δειλων γενο 57.403 μενων εμποδισθηι το κηρυγμα, και προς αυτας τας σφαγας
αυτους παρασκευαζεσθαι κελευει· ινα μαθωσιν οτι οι εν τηι πλανηι μενοντες, και της
τουτων επιβουλης δωσουσι δικην. Καταφρονωμεν τοινυν θανατου, καν μη παρηι
καιρος ο τουτον απαιτων· και γαρ εις πολλωι βελτιονα μεταστησομεθα ζωην. Ἀλλα
φθειρεται το σωμα; Και δια τουτο μαλιστα χαιρειν δει, οτι ο θανατος φθειρεται, και η
θνητοτης απολλυται, ουχ η ουσια του σωματος. Ουδε γαρ ει ανδριαντα ιδοις
χωνευομενον, απωλειαν προσερεις το γινομενον, αλλα βελτιω κατασκευην. Τουτο
δη και επι του σωματος λογιζου, και μη θρηνει. Τοτε γαρ εδει θρηνειν, ει εμενεν εν
τηι κολασει. Ἀλλ' εδει, φησι, χωρις του φθειρεσθαι τα σωματα τουτο γινεσθαι, και
ολοκληρα μενειν αυτα. Και τι τουτο η τους ζωντας η τους απελθοντας ωνησεν αν;
Μεχρι ποτε φιλοσωματοι; μεχρι ποτε τηι γηι προσηλωμενοι προς τας σκιας κεχηνατε;
Τι γαρ τουτο ωφελησεν αν; μαλλον δε τι ουκ αν εβλαψεν; Ει γαρ μη εφθειρετο τα
σωματα, πρωτον το παντων μειζον των κακων ο τυφος παρα πολλοις εμενεν αν. Ει
 
 

232

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ και τουτου γινομενου, και σκωληκων πηγαζοντων, πολλοι θεοι ειναι
εφιλονεικησαν· τι ουκ αν εγενετο, τουτου μενοντος; ∆ευτερον, ουκ αν επιστευθη
απο γης ειναι· ει γαρ του τελους μαρτυρουντος αμφισβητουσιν ετι τινες, τι ουκ αν
υπωπτευσαν, ει μη τουτο εωρων; Τριτον, σφοδρα αν εφιληθη τα σωματα, και οι
πλειους σαρκικωτεροι και παχυτεροι εγενοντο αν· ει δε και νυν τινες τοις ταφοις
συμπλεκονται και ταις σοροις, αφανισθεντων εκεινων, τι ουκ αν εποιησαν, ει και
την εικονα ειχον διατηρουμενην; Τεταρτον, ουκ αν σφοδρα εποθησαν τα μελλοντα.
Πεμπτον, οι τον κοσμον αθανατον ειναι λεγοντες, μαλλον αν εβεβαιωθησαν, και ουκ
αν εφησαν Θεον ειναι ∆ημιουργον. Ἔκτον, ουκ αν εγνωσαν της ψυχης την αρετην,
και ποσον εστι παρουσα σωματι ψυχη. Ἕβδομον, πολλοι των αποβαλλοντων τους
οικειους, τας πολεις αφεντες, τα μνηματα εμελλον οικειν, και παραπληγες γινεσθαι,
τοις νεκροις τοις αυτων διηνεκως διαλεγομενοι. Ει γαρ και νυν εικονας
διαπλαττοντες ανθρωποι, επειδη το σωμα κατασχειν ουκ εχουσιν (ουδε γαρ δυνατον,
αλλα και ακοντων αυτων ρει και αποπηδαι), προσηλωμενοι ταις σανισιν εισι, τι ουκ
αν τοτε επενοησαν ατοπον; Ἐμοι δοκειν και ναους αν τοις τοιουτοις σωμασιν
οικοδομησαι οι πολλοι, και πεισαι δαιμονας φθεγγεσθαι δι' αυτων οι τα τοιαυτα
μαγγανευειν δεινοι, οπου γε και νυν οι τας νεκρομαντειας τολμωντες πολλα τουτων
ατοπωτερα επιχειρουσι. Ποσαι δε ουκ αν ειδωλολατρειαι εντευθεν εγενοντο; οι γε
μετα την κονιν και την τεφραν ταυτα ποιειν ετι φιλονεικουσι. Παντα τοινυν
αναιρων ο Θεος τα ατοπα, και παιδευων ημας αφιστασθαι των γηΐνων απαντων,
αφανιζει τα σωματα προ των οφθαλμων των ημετερων. Και γαρ ο φιλοσωματος, και
προς κορην επτοημενος ευμορφον, ει μη βουλοιτο μαθειν τωι λογωι το ειδεχθες της
ουσιας, δι' αυτης αυτο της οψεως εισεται. Και γαρ πολλαι της ερωμενης ομηλικες,
πολλακις δε και λαμπροτεραι, αποθανουσαι μετα μιαν και δευτεραν ημεραν
δυσωδιαν παρεσχον, και ιχωρα, και σηπεδονα σκωληκων. Ἐννοησον τοινυν οιον
καλλος φιλεις, και προς ποιαν επτοησαι ευμορφιαν. Ει δε μη εφθειρετο τα σωματα,
ουκ αν τουτο εγνωσθη καλως· αλλ' ωσπερ οι δαι 57.404 μονες παρα τους ταφους
τρεχουσιν, ουτω και πολλοι των ερωντων τοις μνημασι παρακαθημενοι διηνεκως,
δαιμονας αν εδεξαντο τηι ψυχηι, και τηι χαλεπηι ταυτηι ταχεως αν εναπεθανον μανιαι.
Νυν δε μετα των αλλων απαντων και τουτο παραμυθειται την ψυχην, το μη
φαινεσθαι την εικονα, και εις ληθην εμβαλλει του παθους. εʹ. Ει δε μη τουτο ην, ουδε
μνηματα ην, αλλα τας πολεις ειδες αν αντι ανδριαντων νεκρους εχουσας, εκαστου
τον εαυτου βλεπειν επιθυμουντος. Και πολλη αν εντευθεν εγενετο συγχυσις, και
ουδεις αν των πολλων ψυχης επεμελησατο, ουκ αν παρεχωρησε τωι περι αθανασιας
επεισελθειν λογωι· και ετερα δε πολλα αν ατοπωτερα τουτων εγενετο, α μηδε ειπειν
καλον. ∆ια τουτο σηπεται ευθεως, ινα ιδηις γυμνον της ψυχης το καλλος. Ει γαρ
εκεινη τοσουτου καλλους και τοσαυτης ζωης προξενος, πολλωι μαλλον αυτη
βελτιων αν ειη· ει το ουτως ειδεχθες και δυσειδες διακρατει, πολλωι μαλλον εαυτην.
Ου γαρ το σωμα εστι το καλον, αλλ' η διαπλασις, και το ανθος οπερ παρα της ψυχης
επιχρωννυται τηι ουσιαι. Φιλει τοινυν εκεινην την κακεινο τοιουτον ποιουσαν
φαινεσθαι. Και τι λεγω τον θανατον; Και γαρ εν αυτηι τηι ζωηι δεικνυμι σοι, πως
παντα αυτης εστι τα καλα. Ἄν τε γαρ ησθηι, ροδα κατεπασε των παρειων· αν τε
αλγησηι, το καλλος λαβουσα εκεινο, μελαινηι στοληι το παν περιεβαλε. Καν
ευφραινηται διηνεκως, γεγονεν ευπαθες το σωμα· αν δ' αλγησηι, αραχνης ισχνοτερον
τε και ασθενεστερον εποιησεν· αν θυμωθηι, παλιν πεποιηκεν αποτροπαιον και
αισχρον· αν γαληνον οφθαλμον δειξηι, πολυ το καλλος εχαρισατο· αν βασκηνηι,
πολλην την ωχριαν και την τηκεδονα εξεχεεν· αν αγαπησηι, πολλην την ευμορφιαν
εδωρησατο. Ουτω γουν πολλαι ουκ ουσαι ευμορφοι την οψιν, χαριν πολλην απο
ψυχης ελαβον· ετεραι παλιν λαμπουσαι τηι ωραι, επειδη ψυχην αχαριν εσχον,
 
 

233

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελυμηναντο την ευμορφιαν. Ἐννοησον πως ερυθραινει προσωπον λευκον ον, και τηι
του χρωματος ποικιλιαι πολλην εργαζεται την ηδονην, οταν αισχυνεσθαι δεηι και
ερυθριαιν· ωσπερ ουν εαν αναισχυντος ηι, θηριου παντος αηδεστεραν την οψιν
εργαζεται. Ουδεν γαρ ψυχης καλης ωραιοτερον, ουδεν ηδιον. Ἐπι μεν γαρ των
σωματων, μετα αλγηδονος ο ποθος· επι δε των ψυχων, καθαρα και ακυμαντος η
ηδονη. Τι τοινυν τον βασιλεα αφεις, προς τον κηρυκα επτοησαι; τι τον φιλοσοφον
καταλιπων, κεχηνας προς τον ερμηνεα; Ειδες καλον οφθαλμον; καταμαθε τον ενδον·
καν μη ηι καλος εκεινος, καταφρονησον και τουτου. Ουδε γαρ ει γυναικα ειδες
αμορφον προσωπειον περικειμενην καλον, επαθες αν τι προς αυτην· ωσπερ ουν ουδε
ευειδη και καλην ηνεσχου αν κρυπτεσθαι τωι προσωπειωι, αλλα περιελων αυτο,
γυμνην αν ηθελησας την ωραν ιδειν. Τουτο δη και επι της ψυχης ποιει, και αυτην
καταμανθανε πρωτην· εν προσωπειου γαρ χωραι αυτη το σωμα περικειται· διο και
μενει τοιουτον οιον εστιν· εκεινη δε καν αμορφος ηι, ταχεως δυναται γενεσθαι καλη.
Καν οφθαλμον εχηι δυσειδη και τραχυν και σκληρον, δυναται γενεσθαι καλος,
ημερος, γαληνος, μειλιχιος, προσηνης. Ταυτην τοινυν την ευμορφιαν ζητωμεν,
ταυτην καλλωπιζωμεν την οψιν, ινα και ο Θεος επιθυμησας του καλλους ημων,
μεταδωι ημιν των αιωνιων αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.405 ΟΜΙΛΙΑ ΛΕʹ. Μη νομισητε, οτι ηλθον βαλειν ειρηνην επι την γην· ουκ
ηλθον βαλειν ειρηνην, αλλα μαχαιραν.
αʹ. Παλιν τα φορτικωτερα τιθησι και μετα πολλης της περιουσιας· και οπερ
εμελλον ανθυποφερειν, τουτο προλεγει. Ἵνα γαρ μη ταυτα ακουοντες λεγωσι· ∆ια
τουτο ουν παραγεγονας, ωστε και ημας ανελειν και τους ημιν πειθομενους, και
πολεμου την γην εμπλησαι; προτερον αυτος φησιν· Ουκ ηλθον βαλειν ειρηνην επι
την γην. Πως ουν αυτοις επεταξεν εις εκαστην οικιαν εισιουσιν ειρηνην επιλεγειν;
πως δε και οι αγγελοι ελεγον, ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη; πως δε και
οι προφηται παντες τουτο ευηγγελιζοντο; Ὅτι τουτο μαλιστα ειρηνη, οταν το
νενοσηκος αποτεμνηται, οταν το στασιαζον χωριζηται. Ουτω γαρ δυνατον τον
ουρανον τηι γηι συναφθηναι. Ἐπει και ιατρος ουτω το λοιπον διασωζει σωμα, οταν το
ανιατως εχον εκτεμηι· και στρατηγος, οταν κακως ομονοουντας εις διαστασιν αγαγηι.
Ουτω και επι του πυργου γεγονεν εκεινου· την γαρ κακην ειρηνην η καλη διαφωνια
ελυσε, και εποιησεν ειρηνην. Ουτω και Παυλος τους κατ' αυτου συμφωνουντας
διεσχισεν. Ἐπι δε του Ναβουθε πολεμου παντος τοτε η συμφωνια εκεινη χαλεπωτερα
γεγονεν. Ου γαρ πανταχου ομονοια καλον· επει και ληισται συμφωνουσιν. Ουκ αρα
ουν της αυτου προθεσεως το εργον, αλλα της εκεινων γνωμης ο πολεμος. Αυτος μεν
γαρ εβουλετο παντας ομονοειν εις τον της ευσεβειας λογον· επειδη δε εκεινοι
διεστασιαζον, πολεμος γινεται. Ἀλλ' ουκ ειπεν ουτως· αλλα τι φησιν; Ουκ ηλθον
βαλειν ειρηνην, εκεινους παραμυθουμενος. Μη γαρ νομισητε, φησιν, οτι υμεις αιτιοι
τουτων· εγω ειμι ο ταυτα κατασκευαζων, επειδη ουτω διακεινται. Μη τοινυν
θορυβεισθε, ως παρα προσδοκιαν των πραγματων γινομενων. ∆ια τουτο ηλθον, ωστε
πολεμον εμβαλειν· τουτο γαρ εμον εστι το θελημα. Μη τοινυν θορυβεισθε
πολεμουμενης, ως επιβουλευομενης της γης. Ὅταν γαρ αποσχισθηι το χειρον, τοτε
λοιπον τωι κρειττονι συναπτεται ο ουρανος.
Ταυτα δε λεγει, προς την πονηραν υπονοιαν των πολλων αυτους αλειφων. Και ουκ
ειπε, Πολεμον, αλλ' ο τουτου χαλεπωτερον ην, Μαχαιραν. Ει δε φορτικωτερον
ειρηται ταυτα και κακεμφατως, μη θαυμασηις. Βουλομενος γαρ αυτων γυμνασαι τηι
 
 

234

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τραχυτητι των ρηματων την ακοην, ινα μη εν τηι δυσκολιαι των πραγματων
αποπηδησωσιν, ουτω και τον λογον εσχηματισε· ινα μη τις λεγηι, οτι κολακευσας
επεισε και τα δυσχερη κρυψας, δια τουτο και τα ετερως οφειλοντα λεχθηναι,
επαχθεστερον ηρμηνευσε και φορτικωτερον. Βελτιον γαρ επι των πραγματων την
ημεροτητα ιδειν, η επι των ρηματων. ∆ια τουτο ουδε τουτοις ηρκεσθη, αλλα και
αναπλωσας αυτο του πολεμου το ειδος, δεικνυσι και τουτο εμφυλιου πολλωι
χαλεπωτερον ον, και φησιν· Ἦλθον διχασαι ανθρωπον κατα του πατρος αυτου, και
θυγατερα κατα της μητρος αυτης, και νυμφην κατα της πενθερας αυτης. Ου γαρ
φιλοι, φησιν, ουδε πολιται μονον, αλλα και συγγενεις κατ' αλληλων στησονται, και
η φυσις καθ' εαυτην σχισθησεται. Ἦλθον γαρ, φησι, διχασαι ανθρωπον κατα του
πατρος αυτου, και θυγατερα κατα της μητρος αυτης, και νυμφην κατα της πενθερας
αυτης. Ουδε γαρ απλως εν τοις οικειοις ο πολεμος, αλλ' εν τοις φιλτατοις και τοις
σφοδρα αναγκαιοις. Ὃ μαλιστα 57.406 αυτου την δυναμιν δεικνυσιν, οτι ταυτα
ακουοντες και αυτοι κατεδεχοντο, και τους αλλους επειθον. Καιτοιγε ουκ αυτος
ταυτα εποιει, αλλ' η εκεινων πονηρια· αλλ' ομως αυτος ταυτα λεγει ποιειν. Τοιουτον
γαρ της Γραφης το εθος. Και γαρ και αλλαχου φησι· ∆εδωκεν αυτοις ο Θεος
οφθαλμους του μη βλεπειν. Και ενταυθα ουτω φησιν· ιν', οπερ εφθην ειπων,
μελετησαντες εν τοις ρημασι τουτοις, μη θορυβωνται ονειδιζομενοι και υβριζομενοι.
Ει δε τινες φορτικα ταυτα νομιζουσιν ειναι, αναμνησθητωσαν παλαιας ιστοριας. Και
γαρ εν τοις ανω χρονοις τουτο συνεβη, ο μαλιστα δεικνυσι την Παλαιαν τηι Καινηι
συγγενη, και τον ταυτα λεγοντα τουτον οντα τον και εκεινα επιταξαντα. Και γαρ και
επι των Ἰουδαιων οτε εκαστος τον πλησιον ανειλε, τοτε αυτοις την οργην ειασε· και
οτε τον μοσχον εποιησαν, και οτε τωι Βεελφεγωρ ετελεσθησαν. Που τοινυν εισιν οι
λεγοντες, οτι Πονηρος εκεινος ο Θεος, ουτος δε αγαθος; Ἰδου γαρ συγγενικων
αιματων την οικουμενην επληρωσεν. Ἀλλ' ομως πολλης και τουτο φιλανθρωπιας
εργον ειναι φαμεν. ∆ια δη τουτο δεικνυς αυτον οντα τον και εκεινα αποδεξαμενον,
και προφητειας μεμνηται, ει και μη εις τουτο ειρημενης, αλλ' ομως το αυτο
εμφαινουσης. Τις δε αυτη εστιν; Ἐχθροι του ανθρωπου οι οικειακοι αυτου. Και γαρ
και επι των Ἰουδαιων τοιουτον τι συνεβη. Ἦσαν γαρ προφηται και ψευδοπροφηται,
και ο δημος εσχιζετο, και αι οικιαι διηιρουντο· και οι μεν τουτοις επιστευον, οι δε
εκεινοις. ∆ια τουτο παραινει ο προφητης λεγων· Μη πιστευετε εν φιλοις, μηδε
ελπιζετε επι ηγουμενοις· αλλα και απο της συγκοιτου σου φυλαξαι, του αναθεσθαι τι
αυτηι· και, Ἐχθροι του ανδρος οι ανδρες οι εν τωι οικωι αυτου. Ταυτα δε ελεγε, τον
μελλοντα δεχεσθαι τον λογον παντων ανωτερον ειναι παρασκευαζων. Ου γαρ το
αποθανειν κακον, αλλα το κακως αποθανειν. ∆ια τουτο και ελεγε· Πυρ ηλθον βαλειν
εις την γην. Τουτο δε ελεγε, την σφοδροτητα και θερμοτητα δηλων της αγαπης, ην
απηιτει. Ἐπειδη γαρ αυτος ημας σφοδρα ηγαπησεν, ουτω και αγαπασθαι βουλεται
παρ' ημων. Ταυτα δε και τουτους ηλειφε τα ρηματα, και υψηλοτερους εποιει. Ει γαρ
εκεινοι μελλουσι, φησι, συγγενων και παιδων και γονεων καταφρονειν, εννοησον
υμας τους διδασκαλους οποιους ειναι χρη. Ουδε γαρ μεχρις υμων τα δυσχερη
στησεται, αλλα και επι τους αλλους διαβησεται. Ἐπειδη γαρ μεγαλα κομιζων ηλθον
αγαθα, μεγαλην απαιτω και την υπακοην και την διαθεσιν. Ὁ φιλων πατερα η
μητερα υπερ εμε, ουκ εστι μου αξιος· και ο φιλων υιον η θυγατερα υπερ εμε, ουκ εστι
μου αξιος. Και ος ου λαμβανει τον σταυρον αυτου, και ακολουθει οπισω μου, ουκ
εστι μου αξιος. Ειδες αξιωμα. ∆ιδασκαλου; ειδες πως δεικνυσιν εαυτον γνησιον του
γεγεννηκοτος Υιον, παντα κελευων αφειναι κατω, και την αγαπην την αυτου
προτιμαιν; Και τι λεγω, φησι, φιλους και συγγενεις; Καν την ψυχην την σαυτου
προτιμησηις της εμης αγαπης, ποῤρω των εμων εστηκας μαθητων. Τι ουν; ουκ
εναντια ταυτα τηι Παλαιαι; Μη γενοιτο· αλλα και σφοδρα συναιδοντα. Και γαρ εκει
 
 

235

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους ειδωλολατρουντας ουχι μισειν μονον, αλλα και λιθασαι κελευει, και εν τωι
∆ευτερονομιωι δε τουτους θαυμα 57.407 ζων φησιν· Ὁ λεγων τωι πατρι και τηι μητρι,
Ουχ εωρακα σε, και τους αδελφους αυτου ουκ εγνω, και τους υιους αυτου απεγνω,
εφυλαξε τα λογια σου. Ει δε ο Παυλος πολλα περι γονεων διαταττεται, παντα αυτοις
υπακουειν κελευων, μη θαυμασηις· εις εκεινα γαρ μονον φησιν υπακουειν, οσα μη
παραβλαπτει την ευσεβειαν. Και γαρ οσιον την αλλην αυτοις απασαν αποδιδοναι
τιμην· οταν δε πλεον της οφειλομενης απαιτωσιν, ου δει πειθεσθαι. ∆ια τουτο ο
Λουκας φησιν· Ει τις ερχεται προς με, και ου μισει τον πατερα αυτου, και την μητερα,
και την γυναικα, και τα τεκνα, και τους αδελφους, ετι δε και την ψυχην την εαυτου,
ου δυναται μου μαθητης ειναι· ουχ απλως μισησαι κελευων, επει τουτο και σφοδρα
παρανομον, αλλ' Ὅταν βουληται πλεον εμου φιλεισθαι, μισησον αυτον κατα τουτο.
Τουτο γαρ και αυτον τον φιλουμενον και τον φιλουντα απολλυσι. βʹ. Ταυτα δε
ελεγε, και τους παιδας ανδρειοτερους εργαζομενος, και τους πατερας τους
μελλοντας κωλυειν πραοτερους ποιων. Ὁρωντες γαρ, οτι τοσαυτην ισχυν εχει και
δυναμιν, ως αποσχιζειν αυτων τα τεκνα, ατε αδυνατοις επιχειρουντες, και
αφιστασθαι εμελλον. ∆ιο και τουτους αφεις, προς εκεινους ποιειται τον λογον,
τουτους παιδευων μη επιχειρειν, ατε αμηχανοις επιχειρουντας. Ειτα ινα μη
αγανακτωσιν εκεινοι, μηδε δυσχεραινωσιν, ορα που προαγει τον λογον. Ειπων γαρ,
Ὃς ου μισει πατερα και μητερα, επηγαγε, Και την εαυτου ψυχην. Τι γαρ μοι λεγεις
τους γεγεννηκοτας, φησι, και αδελφους, και αδελφας, και γυναικα; Ψυχης ουδεν
οικειοτερον ουδενι· αλλ' ομως εαν μη και ταυτην μισησηις, ταναντια του φιλουντος
υποστησηι παντα. Και ουδε απλως αυτην μισησαι εκελευσεν, αλλ' ωστε και εις
πολεμον και εις μαχας αυτην εκδιδοναι, και εις σφαγας και αιματα. Ὃς γαρ ου
βασταζει τον σταυρον αυτου, και ερχεται οπισω μου, ου δυναται μου μαθητης ειναι.
Ουδε γαρ απλως ειπεν, οτι προς θανατον δει παρατεταχθαι, αλλ' οτι και προς
θανατον βιαιον· και ου προς βιαιον μονον, αλλα και επονειδιστον. Και ουδεν ουδεπω
περι του οικειου διαλεγεται παθους, ινα τεως εν τουτοις παιδευθεντες ευκολωτερον
τον περι εκεινου δεξωνται λογον. Ἆρα ουκ αξιον εκπλαγηναι, πως ταυτα ακουοντων
αυτων ουκ απεπτη του σωματος η ψυχη, πανταχου των μεν λυπηρων εν χερσιν
οντων, των δε χρηστων εν ελπισι; Πως ουν ουκ απεπτη; Πολλη και η του λεγοντος
δυναμις ην, και η των ακουοντων αγαπη. ∆ιο πολλωι φορτικωτερα και επαχθεστερα
των μεγαλων εκεινων ακουοντες ανδρων των περι Μωυσεα και Ἱερεμιαν, εμενον
πειθομενοι και ουδεν αντιλεγοντες. Ὁ ευρων την ψυχην αυτου, φησιν, απολεσει
αυτην, και ο απολεσας την ψυχην αυτου ενεκεν εμου, ευρησει αυτην. Ειδες ποσον
των παρα το δεον φιλουντων το βλαβος; ποσον των μισουντων το κερδος; Ἐπειδη
γαρ τα επιταγματα φορτικα ην, προς γονεας, και παιδας, και φυσιν, και συγγενειαν,
και την οικουμενην, και προς αυτην την ψυχην κελευοντος αυτους παραταττεσθαι,
τιθησι και το οφελος, μεγιστον ον. Ου γαρ δη μονον ου βλαψει, φησι, ταυτα, αλλα
και ωφελησει τα μεγιστα, ταναντια δε παραβλαψει· οπερ πανταχου ποιει, αφ' ων
επιθυμουσιν, απο τουτων εναγων. 57.408 ∆ιατι γαρ ου βουλει καταφρονησαι σου της
ψυχης; Ἐπειδη φιλεις αυτην; Ουκουν δια τουτο καταφρονησον, και τοτε αυτην τα
μεγιστα ονησεις, και τα του φιλουντος επιδειξηι. Και σκοπει συνεσιν αφατον. Ου γαρ
επι των γονεων μονον γυμναζει τον λογον τουτον, ουδε επι των παιδων, αλλ' επι
της παντων οικειοτερας ψυχης, ινα εκεινο εντευθεν αναμφισβητητον γενηται, και
μαθωσιν οτι και εκεινους ουτω τα μεγιστα ωφελησουσι, οπου γε και επι της παντων
αναγκαιοτερας ψυχης τουτο συμβαινει. Ἱκανα μεν ουν ην και ταυτα πεισαι δεχεσθαι
τους μελλοντας αυτους θεραπευειν. Τις γαρ τους ουτω γενναιους και αριστεας, και
καθαπερ λεοντας την οικουμενην περιτρεχοντας, και παντων καταφρονουντας των
καθ' εαυτους, ινα ετεροι σωθωσιν, ουκ αν εδεξατο προθυμιαι πασηι; Ἀλλ' ομως και
 
 

236

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερον μισθον τιθησι, δεικνυς οτι των ξενοδοχουντων φροντιζει μαλλον εν τουτωι, η
των ξενιζομενων. Και διδωσι μεν πρωτην τιμην, λεγων· Ὁ δεχομενος υμας, εμε
δεχεται· και ο εμε δεχομενος, δεχεται τον αποστειλαντα με· ου τι γενοιτ' αν ισον, του
τον Πατερα και τον Υιον υποδεχεσθαι; Ἐπαγγελλεται δε μετα τουτου και ετεραν
αμοιβην· Ὁ δεχομενος γαρ, φησι, προφητην εις ονομα προφητου, μισθον προφητου
ληψεται· και ο δεχομενος δικαιον εις ονομα δικαιου, μισθον δικαιου ληψεται. Και
ανωτερω μεν κολασιν απειλει τοις μη δεχομενοις· ενταυθα δε και ανεσιν αγαθων
οριζει. Και ινα μαθηις οτι αυτων φροντιζει μαλλον, ουχ απλως ειπεν, Ὁ δεχομενος
προφητην, η, Ὁ δεχομενος δικαιον, αλλ' επηγαγεν, Εις ονομα προφητου, και, Εις
ονομα δικαιου· τουτεστιν, Ἐαν μη δια βιωτικην προστασιαν, μηδε δι' αλλο τι των
επικηρων δεξηται, αλλ' επειδη η προφητης εστιν, η δικαιος, μισθον προφητου και
μισθον δικαιου ληψεται· οιον εικος τον προφητην η δικαιον δεξαμενον λαβειν· η
οιον εκεινος μελλει λαμβανειν. Ὅπερ και ο Παυλος ελεγε· Το υμων περισσευμα εις
το εκεινων υστερημα, ινα και το εκεινων περισσευμα γενηται εις το υμων υστερημα.
Ειτα ινα μη τις πενιαν προβαληται, φησιν· Ἢ ος εαν ποτισηι ενα των μικρων τουτων
ποτηριον ψυχρου μονον εις ονομα μαθητου, αμην λεγω υμιν, ου μη απολεσηι τον
μισθον αυτου. Καν ποτηριον ψυχρου υδατος δωις, ενθα ουδεν εστι δαπανησαι, και
τουτου κεισεται σοι μισθος. ∆ια γαρ υμας απαντα ποιω τους δεχομενους. γʹ. Ειδες δι'
οσων επεισε, και τας οικιας αυτοις ανεωιξε της οικουμενης απασης; Και γαρ εδειξε
δια παντων οφειλετας αυτων οντας· πρωτον, ειπων, Ἄξιος ο εργατης του μισθου
αυτου· δευτερον, τωι μηδεν εχοντας εκπεμψαι· τριτον, τωι εις πολεμους και μαχας
υπερ των δεχομενων εκδουναι· τεταρτον, τωι και σημεια αυτοις εγχειρισαι· πεμπτον,
τωι την παντων των αγαθων αιτιαν ειρηνην δια του στοματος αυτων εις τας των
δεχομενων εισαγαγειν οικιας· εκτον, τωι χαλεπωτερα Σοδομων απειλησαι τοις μη
δεχομενοις αυτους· εβδομον, τωι δειξαι και αυτον και τον Πατερα δεχομενους τους
υποδεχομενους αυτους· ογδοον, τωι και προφητου και δικαιου μισθον
επαγγειλασθαι· ενατον, τωι και ποτηριου ψυχρου μεγαλας υποσχεσθαι τας αμοιβας.
Τουτων δε εκαστον και καθ' εαυτο ικανον ην αυτους επισπα 57.409 σασθαι. Τις γαρ,
ειπε μοι, στρατηγον μυρια τραυματα εχοντα και ηιμαγμενον ορων, και μετα πολλα
τροπαια απο πολεμου και παραταξεως επανιοντα, ουκ αν εδεξατο, τας θυρας
αναπετασας της οικιας απασης; Και τις νυν τοιουτος; φησι. ∆ια τουτο προσεθηκεν,
εις ονομα μαθητου, και προφητου, και δικαιου, ινα μαθηις οτι ου τηι αξιαι του
παραγενομενου, αλλα και τηι γνωμηι του ξενιζοντος τον μισθον τιθησιν. Ἐνταυθα
μεν γαρ περι προφητων και δικαιων και μαθητων φησιν· αλλαχου δε και τους
σφοδρα απεῤριμμενους υποδεχεσθαι κελευει, και τους μη υποδεχομενους κολαζει.
Ἐφ' οσον γαρ ουκ εποιησατε ενι τουτων των ελαχιστων, ουδε εμοι εποιησατε· και
τουναντιον παλιν επι των αυτων λεγει. Καν γαρ μηδεν ηι κατορθων τοιουτον,
ανθρωπος εστι, τον αυτον σοι κοσμον οικων, τον αυτον ηλιον ορων, την αυτην εχων
ψυχην, τον αυτον ∆εσποτην, των αυτων σοι κεκοινωνηκως μυστηριων, επι τον
αυτον σοι καλουμενος ουρανον, εχων μεγα δικαιωμα, την πενιαν, και το δεισθαι της
αναγκαιας τροφης. Νυν δε οι μεν εξυπνιζοντες μετα αυλων και συριγγων εν
χειμωνος ωραι, και εικη και ματην ενοχλουντες, ξενια πολλα λαμβανοντες παρα σου
αναχωρουσι· και οι χελιδονας περιφεροντες, και ησβολωμενοι, και παντας
κακηγορουντες, μισθον της τερατωδιας ταυτης λαμβανουσιν. Ἂν δε προσελθηι πενης
αρτου δεομενος, μυριαι κακηγοριαι και διαβολαι, και αργιας εγκληματα, και
λοιδοριαι και υβρεις και σκωμματα· και ου λογιζηι προς εαυτον, οτι και συ αργεις, και
ομως ο Θεος τα παρ' εαυτου σοι διδωσι. Μη γαρ μοι τουτο ειπηις, οτι πραττεις τι και
αυτος· αλλ' εκεινο μοι δειξον, ει των αναγκαιων τι ποιεις και μεταχειριζηι. Ει δε
λεγεις μοι χρηματισμους και καπηλειας, και την των οντων επιμελειαν και
 
 

237

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσθηκην, ειποιμι αν σοι και αυτος, οτι ταυτα ουκ αν ειη εργα, αλλ' ελεημοσυνη,
και ευχαι, και των αδικουμενων προστασιαι, και οσα τοιαυτα, ων εν αργιαι ζωμεν
διαπαντος. Ἀλλ' ομως ημιν ουδεποτε ειπεν ο Θεος, Ἐπειδη αργεις, ουκ αναπτω σοι
τον ηλιον· επειδη ουδεν πραττεις των αναγκαιων, την σεληνην σβεννυω, πηρω την
γαστερα της γης, κωλυω τας λιμνας, τας πηγας, τους ποταμους, αφανιζω τον αερα,
επεχω τους ετησιους υετους· αλλα παντα μετα δαψιλειας ημιν παρεχει. Ἐνιοις δε ου
μονον αργουσιν, αλλα και πονηρα πραττουσι τουτων χαριζεται την απολαυσιν.
Ὅταν τοινυν ιδηις πενητα, και ειπηις, Ἀποπνιγομαι οτι νεος ων ουτος, υγιης, ουδεν
εχων, βουλεται τρεφεσθαι αργων, οικετης που και δραπετης ων, και τον εαυτου
δεσποτην καταλιπων· ταυτα, απερ ειπον, ειπε προς εαυτον, μαλλον δε εκεινωι δος
αυτα μετα παῤρησιας ειπειν προς σε, και δικαιοτερον ερει, οτι Ἀποπνιγομαι, οτι
υγιης ων αργεις, και ουδεν πραττεις ων επεταξεν ο Θεος, αλλα δραπετευσας απο των
επιταγματων του ∆εσποτου, περιερχηι καθαπερ εν αλλοδαπηι τηι κακιαι διατριβων,
μεθυων, κραιπαλων, κλεπτων, αρπαζων, τας ετερων ανατρεπων οικιας. Και συ μεν
υπερ αργιας εγκαλεις· εγω δε υπερ εργων πονηρων, οταν επιβουλευηις, οταν ομνυηις,
οταν ψευδηι, οταν αρπαζηις, οταν μυρια τοιαυτα ποιηις. δʹ. Ταυτα δε λεγω, ουχι
νομοθετων αργειν· μη γενοιτο· αλλα και σφοδρα βουλομενος παντας εν εργοις ειναι·
πασαν γαρ κακιαν εδιδαξεν η αργια· παρακαλω δε μη ανηλεεις ειναι, μηδε ωμους.
Ἐπει και Παυλος μυρια μεμψαμενος και ειπων· Ει τις ου θελει εργαζεσθαι, μηδε
εσθιετω· ουκ εστη μεχρι τουτου, 57.410 αλλα προσεθηκεν· Ὑμεις δε μη εκκακησητε
το καλον ποιουντες. Και μην ταυτα εναντια εστιν. Ει γαρ εκελευσας αυτους μη
εσθιειν, πως ημιν παραινεις διδοναι; Ναι, φησι· και γαρ εκελευσα αυτους
αποστρεφεσθαι, και μη αναμιγνυσθαι, και παλιν ειπον· Μη εχθρους ηγεισθε, αλλα
νουθετειτε· ουκ εναντια νομοθετων, αλλα και πανυ συναιδοντα. Ἂν γαρ συ προς
ελεον ετοιμος ηις, κακεινος ταχεως ο πενης της αργιας απαλλαγησεται, και συ της
ωμοτητος. Ἀλλα ψευδεται πολλα και πλαττεται, φησιν. Ἀλλα και εντευθεν αξιος
ελεεισθαι, οτι εις τοιαυτην κατεπεσεν αναγκην, ως και τοιαυτα αναισχυντειν. Ἡμεις
δε ου μονον ουκ ελεουμεν, αλλα και τα ωμα εκεινα προστιθεμεν ρηματα, Ουκ ελαβες
απαξ και δις; λεγοντες. Τι ουν; ου δειται τραφηναι παλιν, επειδη απαξ ετραφη; ∆ιατι
μη και τηι σαυτου γαστρι τουτους τιθεις τους νομους, και λεγεις και προς αυτην·
Ἐνεπλησθης χθες και προ της χθες, μη ζητει νυν; Ἀλλ' εκεινην μεν και υπερ το
μετρον διαῤρηγνυεις, τουτον δε και τα συμμετρα αιτουντα αποστρεφηι, οφειλων δια
τουτο αυτον ελεειν, οτι καθ' εκαστην αναγκαζεται σοι προσιεναι την ημεραν. Ει γαρ
και μηδαμοθεν ετερωθεν επικαμπτηι, δια τουτο αυτον εδει σε ελεειν· τηι γαρ της
πενιας αναγκηι ταυτα βιαζεται και ποιει. Και ουκ ελεεις αυτον, οτι τοιαυτα ακουων
ουκ αισχυνεται· η γαρ αναγκη δυνατωτερα. Συ δε ου μονον ουκ ελεεις, αλλα και
εκπομπευεις· και του Θεου κελευσαντος λαθρα διδοναι, εστηκας δημοσιευων τον
προσελθοντα, και ονειδιζων, υπερ ων ελεειν εχρην. Ει γαρ μη βουλει δουναι, τι και
εγκαλεις, και συντριβεις την ταλαιπωρον και αθλιαν ψυχην; Ἦλθεν ως εις λιμενα
τας σας χειρας επιζητων· τι κυματα εγειρεις, και χαλεπωτερον τον χειμωνα εργαζηι;
Τι καταγινωσκεις ανελευθεριαν; Μη γαρ, ει προσεδοκησε τοιαυτα ακουσεσθαι,
προσηλθεν αν; Ει δε και ταυτα προειδως προσηλθε, δια τουτο αξιον κακεινον ελεειν,
και την σην φριττειν ωμοτητα, οτι ουδε ουτως, απαραιτητον επικειμενην ορων
αναγκην, ημερωτερος γινηι, ουδε αρκειν αυτωι νομιζεις εις απολογιαν της
αναισχυντιας το του λιμου δεος, αλλ' αναισχυντιαν εγκαλεις· καιτοι μειζονα αυτος
ηναισχυντησας πολλακις, και υπερ χαλεπων πραγματων. Ἐνταυθα μεν γαρ και
συγγνωμην η αναισχυντιαι φερει, ημεις δε πολλακις κολασεως αξια πραττοντες
αναιδευομεθα· και δεον εννοουντας εκεινα ταπεινους γινεσθαι, και επεμβαινομεν
τοις ταλαιπωροις τουτοις, και φαρμακα αιτουσι τραυματα προστιθεμεν. Ει γαρ μη
 
 

238

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλει δουναι, τι και πληττεις; ει μη βουλει χαρισασθαι, τινος ενεκεν και υβριζεις;
Ἀλλ' ουκ ανεχεται αποστηναι ετερως. Ουκουν ως εκελευσεν ο σοφος εκεινος, ουτω
ποιησον· Ἀποκριθητι αυτωι ειρηνικα εν πραΰτητι. Ουδε γαρ εκων τοσαυτα
αναισχυντει. Ουδε γαρ εστιν, ουκ εστιν, ανθρωπος βουλομενος απλως
καταισχυνεσθαι· καν μυρια τινες φιλονεικησωσιν, ουκ αν ανασχοιμην εγω
πεισθηναι ποτε, οτι ανθρωπος εν αφθονιαι ζων ελοιτο αν επαιτειν. Μηδεις τοινυν
ημας παραλογιζεσθω. Ἀλλα καν λεγηι Παυλος· Ει τις ου θελει εργαζεσθαι, μηδε
εσθιετω, προς εκεινους λεγει· προς δε ημας ου τουτο λεγει, αλλα τουναντιον· Το
καλον ποιουντες μη εκκακειτε. Ουτω και εν οικιαι ποιουμεν ημεις· οταν δυο τινες
μαχωνται προς αλληλους, κατ' ιδιαν εκαστον λαβοντες ταναντια παραινουμεν.
Τουτο και ο Θεος εποιησε, και Μωυσης. Προς μεν γαρ τον Θεον ελεγεν· Ει μεν 57.411
αφεις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· επει καμε εξαλειψον· αυτοις δε εκελευε
κατασφαττειν αλληλους και τους προσηκοντας απαντας. Καιτοι ταυτα εναντια
εστιν, αλλ' ομως εις εν αμφοτερα εβλεπε τελος. Παλιν ο Θεος τωι μεν Μωυσει,
Ἰουδαιων ακουοντων, ελεγεν· Ἄφες με, και εκτριψω τον λαον (ει γαρ και μη
παρησαν, ταυτα λεγοντος του Θεου, αλλ' εμελλον αυτα ακουσεσθαι υστερον)· κατ'
ιδιαν δε ταναντια τουτων αυτωι παραινει. Και ταυτα Μωυσης αναγκασθεις υστερον
εξελαλησεν, ουτω λεγων· Μη γαρ εγω αυτους εν γαστρι ελαβον, οτι λεγεις μοι, Ἆρον
αυτους, ως αν αρηι τιθηνος τον θηλαζοντα εις τον κολπον αυτης; Ταυτα και εν
οικιαις γινεται· και πολλακις πατηρ τωι μεν παιδαγωγωι τον παιδα υβρισαντι κατ'
ιδιαν επιτιμαι λεγων· Μη εσο τραχυς, μηδε σκληρος· τωι δε νεωι τα εναντια λεγει· Καν
αδικως υβριζηι, φερε· απο των εναντιων εν τι χρησιμον συναγων. Ουτω και Παυλος,
τοις μεν υγιαινουσι και προσαιτουσιν ελεγεν· Ει τις ου θελει εργαζεσθαι, μηδε
εσθιετω, ινα αυτους εις εργον εμβαληι· τοις δε ελεειν δυναμενοις· Ὑμεις δε το καλον
ποιουντες μη εκκακησητε, ινα αυτους εις ελεημοσυνην αγαγηι. Ουτω και ηνικα τοις
εξ εθνων παρηινει εν τηι προς Ῥωμαιους Ἐπιστοληι μη υψηλοφρονειν κατα των
Ἰουδαιων, και την αγριελαιαν παρηγαγεν εις μεσον, και αλλα μεν τουτοις, αλλα δε
εκεινοις φαινεται λεγων. Μη τοινυν εις ωμοτητα εκπεσωμεν, αλλ' ακουσωμεν
Παυλου λεγοντος· Το καλον ποιουντες μη εκκακειτε· ακουσωμεν του ∆εσποτου
λεγοντος· Παντι τωι αιτουντι σε διδου· και, Γινεσθε οικτιρμονες ως ο Πατηρ υμων.
Καιτοι πολλα ειπων, ουδαμου τουτο τεθεικεν, αλλ' επι των οικτιρμων μονον. Ουδεν
γαρ ημας ισους Θεωι ποιει, ως το ευεργετειν. εʹ. Ἀλλ' ουδεν αναιδεστερον, φησι,
πενητος. ∆ιατι; παρακαλω· οτι επιτρεχων καταβοαι; Βουλει ουν δειξω, οτι εκεινων
ημεις εσμεν αναισχυντοτεροι, και σφοδρα αναιδεις; Ἀναμνησθητι μοι νυν εν καιρωι
της νηστειας, ποσακις τραπεζης παρακειμενης εν εσπεραι, τον υπηρετουντα οικετην
καλεσας, ινα σχολαιοτερον βαδισηι, παντα ανετρεψας, λακτιζων, υβριζων,
λοιδορουμενος, υπερ αναβολης μονον μικρας· καιτοι σφοδρα ειδως, οτι καν μη
ευθεως, αλλα μικρον υστερον απολαυσηι της εδωδης. Ειτα σαυτον μεν υπερ του
μηδενος εκθηριουμενον ου καλεις αναισχυντον, τον δε πενητα τον υπερ των
μειζονων δεδοικοτα και τρεμοντα (ουδε γαρ περι μελλησεως, αλλα περι λιμου πας ο
φοβος αυτωι), τουτον και ιταμον, και αναιδη, και αναισχυντον, και παντα προσερεις
τα αισχιστα; Και πως ουκ εσχατης τουτο αναισχυντιας; Ἀλλ' ουκ εννοουμεν ταυτα·
δια τουτο εκεινους επαχθεις ειναι νομιζομεν· ως ει γε τα ημετερα εξηταζομεν και
παρεβαλλομεν τοις εκεινων, ουκ αν αυτους ενομισαμεν ειναι φορτικους. Μη δη
γινου πικρος δικαστης. Και γαρ ει παντων αμαρτηματων ης απηλλαγμενος, ουδε
ουτω σοι επετρεπεν ο του Θεου νομος ακριβη γενεσθαι εξεταστην των αλλοτριων. Ει
γαρ ο Φαρισαιος δια τουτο απωλετο, ποιας τευξομεθα απολογιας ημεις; Ει τοις
κατωρθωκοσιν ουκ επιτρεπει πικρως εξεταζειν τα ετερων, πολλωι μαλλον τοις
επταικοσι. Μη τοινυν ωμοι, μηδε απηνεις, μη αστοργοι, μη ασπονδοι, μη θηριων
 
 

239

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χειρους ωμεν. Και γαρ πολ 57.412 λους εις τουτο οιδα θηριωδιας ελθοντας, ως δι'
οκνον μικρον λιμωττοντας περιοραιν, και ταυτα λεγοντας τα ρηματα· Ου παρεστιν
οικετης εμοι νυν, ποῤρω της οικιας εσμεν, τραπεζιτης ουδεις εστι μοι γνωριμος. Ὢ
της ωμοτητος! Το μειζον υπεσχου, και το ελαττον ουκ ανυεις; ινα συ μη βαδισηις
μικρον, εκεινος λιμωι διαφθειρεται; Ὢ της υβρεως! ω του τυφου! Ει γαρ δεκα σταδια
βαδισαι εχρην, οκνησαι εδει; Ουδε εννοεις οτι μειζων ο μισθος σοι ουτω γινεται;
Ὅταν μεν γαρ δωις, υπερ του διδομενου λαμβανεις μισθον μονον· οταν δε και αυτος
βαδισηις, και τουτου σοι κειται παλιν αμοιβη. Ἐπει και τον πατριαρχην δια τουτο
θαυμαζομεν, οτι αυτος επι τας βους εδραμε, και το μοσχαριον ηρπασε, και ταυτα
τριακοσιους δεκα οκτω οικογενεις εχων. Νυν δε τοσουτου τινες εισι τυφου
πεπληρωμενοι, ως δια παιδων ταυτα ποιειν, και μη αισχυνεσθαι. Ἀλλα δι' εμαυτου
ταυτα κελευεις ανυειν; φησι· και πως ου δοξω κενοδοξειν; Και μην και νυν δι'
ετεραν κενοδοξιαν τουτο ποιεις, αισχυνομενος οφθηναι πενητι διαλεγομενος. Ἀλλ'
ουδεν υπερ τουτων ακριβολογουμαι· μονον διδου, ειτε δια σαυτου, ειτε δι' ετερου
τουτο βουλει ποιειν· και μη εγκαλει, μη πληττε, μη λοιδορει. Φαρμακων γαρ, ου
τραυματων, δειται ο προσιων· ελεου, ου ξιφους. Ειπε γαρ μοι, ει τις λιθωι βληθεις και
τραυμα λαβων κατα της κεφαλης, τους αλλους απαντας αφεις, προσεδραμε σου τοις
γονασι καταῤρεομενος τωι αιματι, αρα ετερωι λιθωι παταξας προσεθηκας αν αυτωι
ετερον τραυμα; Ουκ εγωγε οιμαι, αλλα και αυτο επεχειρησας αν διορθωσαι. Τι ουν
επι των πενητων ποιεις τα εναντια; Ουκ οιδας οσον δυναται και αναστησαι και
καθελειν λογος; Κρειττον γαρ, φησι, λογος η δοσις. Ου λογιζηι, οτι κατα σαυτου το
ξιφος ωθεις, και χαλεπωτερον τραυμα λαμβανεις, οταν λοιδορηθεις εκεινος
αναχωρησηι σιγηι, στενων και πολλα δακρυων; Και γαρ παρα του Θεου πεμπεται προς
σε. Ἐννοησον ουν, υβριζων αυτον, που διαβιβαζεις την υβριν, οταν εκεινος μεν προς
σε πεμπηι, και σοι δουναι κελευηι, συ δε μη μονον μη δωις, αλλα και υβρισηις ελθοντα.
Ει δε αγνοεις την υπερβολην της ατοπιας, επ' ανθρωπων αυτο σκοπησον, και τοτε
εισηι καλως το μεγεθος της αμαρτιας. Ει γαρ σος οικετης παρα σου κελευσθεις προς
ετερον απελθειν οικετην, αργυριον εχοντα σον λαβειν, ου μονον κεναις επανηλθε
χερσιν, αλλα και υβρισθεις, τι ουκ αν ειργασω τον υβρικοτα; ποσην ουκ αν δικην
απηιτησας, ατε λοιπον αυτος ων ο υβρισμενος; Τουτο και επι του Θεου λογιζου· και
γαρ αυτος πεμπει προς ημας τους πενητας, και τα εκεινου διδομεν, αν αρα δωμεν.
Ἂν δε προς τωι μη δουναι και υβρισθεντας εκπεμψωμεν, εννοησον ποσων σκηπτων,
ποσων κεραυνων αξιον πραγμα ποιουμεν. Ταυτ' ουν απαντα λογιζομενοι, και την
γλωτταν χαλινωσωμεν, και την απανθρωπιαν εκβαλωμεν, και την χειρα προς
ελεημοσυνην εκτεινωμεν, και μη χρημασι μονον, αλλα και ρημασι παραμυθωμεθα
τους δεομενους· ινα και την απο της λοιδοριας κολασιν εκφυγωμεν, και την απο της
ευλογιας και ελεημοσυνης βασιλειαν κληρονομησωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

57.413 ΟΜΙΛΙΑ ΛΣΤʹ. Και εγενετο οτε ετελεσεν ο Ἰησους διατασσων τοις
δωδεκα μαθηταις, μετεβη εκειθεν του διδασκειν και κηρυσσειν εν ταις
πολεσιν αυτων.
αʹ. Ἐπειδη γαρ αυτους επεμψεν, υπεξηγαγε λοιπον εαυτον, διδους χωραν
αυτοις και καιρον ποιειν απερ επεταξεν. Ου γαρ αν αυτου παροντος και
θεραπευοντος ηθελησεν αν τις εκεινοις προσελθειν. Ἀκουσας δε Ἰωαννης εν τωι
 
 

240

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεσμωτηριωι τα εργα του Ἰησου, πεμψας δυο των μαθητων, ηρωτα αυτον λεγων· Συ
ει ο ερχομενος, η ετερον προσδοκωμεν; Ὁ δε Λουκας φησιν, οτι και αυτοι
απηγγειλαν τα σημεια τωι Ἰωαννηι, και τοτε επεμψεν αυτους. Πλην αλλα τουτο μεν
αποριαν ουδεμιαν εχει, αλλα θεωριαν μονον· την γαρ ζηλοτυπιαν αυτων εμφαινει
και τουτο την προς αυτον· το δε εξης σφοδρα εστι των ζητουμενων. Ποιον δη τουτο;
Το ειπειν, Συ ει ο ερχομενος, η ετερον προσδοκωμεν; Ὁ γαρ προ των σημειων ειδως
αυτον, ο παρα του Πνευματος μαθων, ο παρα του Πατρος ακουσας, ο επι παντων
ανακηρυξας, νυν πεμπει παρ' αυτου μαθησομενος ειτε αυτος ειη, ειτε μη; Καιτοι ει
μη οιδας οτι αυτος εστι σαφως, πως σαυτον αξιοπιστον ειναι νομιζεις,
αποφαινομενος υπερ των αγνοουμενων; Τον γαρ ετεροις μαρτυρησοντα. προτερον
αυτον αξιοπιστον ειναι δει. Ου συ ελεγες, οτι Ουκ ειμι ικανος λυσαι αυτου τον
ιμαντα του υποδηματος; Ου συ ελεγες, οτι Ουκ ᾔδειν αυτον, αλλ' ο πεμψας με
βαπτιζειν εν υδατι, εκεινος μοι ειπεν· Ἐφ' ον αν ιδηις το Πνευμα καταβαινον και
μενον επ' αυτον, ουτος εστιν ο βαπτιζων εν Πνευματι αγιωι; Ουκ ειδες το Πνευμα εν
ειδει περιστερας; ουχι της φωνης ηκουσας; Ουχι διεκωλυες αυτον λεγων, Ἐγω
χρειαν εχω υπο σου βαπτισθηναι; Ουχι και τοις μαθηταις ελεγες, Ἐκεινον δει
αυξανειν, εμε δε ελαττουσθαι; Ουχι τον δημον εδιδασκες απαντα, οτι αυτος αυτους
βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι; και οτι αυτος εστιν ο Ἀμνος του Θεου, ο αιρων
την αμαρτιαν του κοσμου; Ουχι προ των σημειων ταυτα παντα και των θαυματων
ανεκηρυξας; Πως ουν νυν, οτε δηλος πασιν εγενετο, και πανταχου διηλθεν αυτου η
φημη, και νεκροι ηγερθησαν, και δαιμονες απηλαθησαν, και σημειων τοσουτων
επιδειξις γεγονε, τοτε πεμπεις μανθανων παρ' αυτου; Τι δη γεγονεν; απατη τις ην
παντα εκεινα τα ρηματα, σκηνη και μυθοι; Και τις αν ταυτα νουν εχων ειποι; Ου
λεγω, Ἰωαννης, ο εν τηι μητραι σκιρτησας, ο προ των ωδινων αυτον ανακηρυξας, ο
της ερημου πολιτης, ο την αγγελικην επιδειξαμενος πολιτειαν· αλλ' ει και των
πολλων εις ην, και των σφοδρα απεῤριμμενων, ουκ αν μετα τοσαυτας μαρτυριας, και
τας παρ' εαυτου και τας παρ' ετερων, αμφεβαλλεν. Ὅθεν δηλον, οτι ουδε αυτος
αμφισβητων επεμπεν, ουδε αγνοων ηρωτα. Ουδε γαρ εκεινο αν εχοι τις ειπειν, οτι
ᾔδει μεν σαφως, δια δε το δεσμωτηριον δειλοτερος γεγονεν· ουδε γαρ
απαλλαγησεσθαι εντευθεν προσεδοκα, ουδε ει προσεδοκα, προυδωκεν αν την
ευσεβειαν ο προς θανατους παρατεταγμενος. Ουδε γαρ αν, ει μη προς τουτο ην
παρεσκευασμενος, προς δημον ολοκληρον, αιματα μελετησαντα εκχεειν προφητικα,
τοσαυτην αν 57.414 επεδειξατο την ανδρειαν· ουκ αν τον ωμον τυραννον εκεινον
μετα τοσαυτης αν ηλεγξε της παῤρησιας εν μεσηι πολει και αγοραι, καθαπερ παιδιωι
μικρωι σφοδρα επιτιμων, ακουοντων απαντων. Ει δε και δειλοτερος γεγονε, πως
τους μαθητας ουκ ηισχυνετο τους εαυτου, εφ' ων αυτωι τοσαυτα εμαρτυρησεν, αλλα
δι' αυτων ηρωτα, οφειλων δι' ετερων; Καιτοιγε ᾔδει σαφως, οτι και εζηλοτυπουν
αυτον, και λαβην τινα ευρειν επεθυμουν. Πως δε τον δημον τον Ἰουδαικον ουκ
ηρυθριασεν, εφ' ου τοσαυτα εκηρυξε; Τι δε αυτωι και εις την απαλλαγην των δεσμων
εντευθεν πλεον εγινετο; Ουδε γαρ δια τον Χριστον ην εμβεβλημενος, ουδε δια το
ανακηρυξαι αυτου την δυναμιν, αλλα δια τον ελεγχον τον επι τωι παρανομωι γαμωι.
Ποιου δε παιδιου ανοητου, τινος δε ανθρωπου μαινομενου ουκ αν εαυτωι δοξαν
περιεθηκε; Τι ουν εστι το κατασκευαζομενον; Ὅτι μεν γαρ ουκ εστιν Ἰωαννου το
αμφισβητησαι ταυτα, αλλ' ουδε του τυχοντος, ουδε του σφοδρα ανοητου και
παραπαιοντος, εκ των ειρημενων δηλον· δει δε λοιπον την λυσιν επαγαγειν. Τινος
ουν ενεκεν επεμψεν ερωτων; Ἀπεπηδων του Ἰησου οι Ἰωαννου μαθηται· και τουτο
παντι που δηλον εστι· και ζηλοτυπως αει προς αυτον ειχον. Και δηλον εξ ων προς
τον ∆ιδασκαλον ελεγον· Ὃς γαρ ην, φησι, μετα σου περαν του Ἰορδανου, ωι συ
μεμαρτυρηκας, ιδε ουτος βαπτιζει, και παντες ερχονται προς αυτον· και παλιν·
 
 

241

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ζητησις εγενετο των μαθητων Ἰωαννου μετα Ἰουδαιων περι καθαρισμου· και αυτωι
παλιν προσελθοντες ελεγον· ∆ιατι ημεις και οι Φαρισαιοι νηστευομεν πολλα, οι δε
μαθηται σου ου νηστευουσιν; βʹ. Ουπω γαρ ησαν ειδοτες, τις ην ο Χριστος, αλλα τον
μεν Ἰησουν ανθρωπον ψιλον υποπτευοντες, τον δε Ἰωαννην μειζονα η κατα
ανθρωπον, εδακνοντο ευδοκιμουντα τουτον ορωντες, εκεινον δε, καθως ειπε,
λοιπον ληγοντα. Και τουτο αυτους εκωλυε προσελθειν, της ζηλοτυπιας
διατειχιζουσης την προσοδον. Ἕως μεν ουν ην Ἰωαννης μετ' αυτων, παρεκαλει
συνεχως και εδιδασκε, και ουδε ουτως επειθεν· επειδη δε λοιπον εμελλε τελευταιν,
πλειονα ποιειται την σπουδην. Και γαρ εδεδοικει μη καταλιπηι πονηρου δογματος
υποθεσιν, και μεινωσιν απεῤρηγμενοι του Χριστου. Αυτος μεν γαρ εσπουδαζε και
παρα την αρχην αυτωι προσαγαγειν απαντας τους αυτου· επειδη δε ουκ επειθε,
τελευτων λοιπον πλειονα ποιειται την προθυμιαν. Ει μεν ουν ειπεν, οτι Ἀπελθετε
προς αυτον, αυτος μου βελτιων εστιν, ουκ αν επεισε δυσαποσπαστως εχοντας· αλλα
και ενομισθη μετριαζων αν ταυτα λεγειν, και μαλλον αν αυτωι προσηλωθησαν· ει δε
εσιγησε, παλιν ουδεν πλεον εγινετο. Τι ουν ποιει; Ἀναμενει παρ' αυτων ακουσαι, οτι
θαυματα εργαζεται· και ουδε ουτως αυτοις παραινει, ουδε παντας πεμπει, αλλα δυο
τινας ους ᾔδει ισως των αλλων ευπειθεστερους οντας, ινα ανυποπτος η ερωτησις
γενηται, ινα παρα των πραγματων μαθωσι το μεσον του Ἰησου κακεινου· και φησιν·
Ἀπελθετε και ειπατε· Συ ει ο ερχομενος, η ετερον προσδοκωμεν; Ὁ δε Χριστος την
γνωμην ειδως την Ἰωαννου, ουκ ειπεν, οτι Ἐγω ειμι· παλιν γαρ αν προσεστη τουτο
τοις ακουουσι, καιτοι τουτο ακολουθον ην ειπειν· αλλα απο των πρα 57.415 γματων
αυτους αφιησι μανθανειν. Λεγει γαρ, οτι προσελθοντων αυτωι τουτων, τοτε
εθεραπευσε πολλους. Καιτοι ποια ακολουθια ην, ερωτηθεντα, Συ ει; προς μεν τουτο
μηδεν ειπειν, θεραπευσαι δε ευθεως τους κακως εχοντας, ει μη τουτο εβουλετο
κατασκευασαι, οπερ ειπον εγω; Και γαρ την απο των πραγματων μαρτυριαν
πιστοτεραν και μαλλον ανυποπτον ειναι ενομιζον της απο των ρηματων. Ειδως
τοινυν, ατε Θεος ων, την διανοιαν μεθ' ης αυτους επεμψεν ο Ἰωαννης, ευθεως
εθεραπευσε τυφλους, χωλους, και ετερους πολλους, ουκ εκεινον διδασκων, (πως γαρ
τον πεπεισμενον;) αλλα τουτους τους αμφιβαλλοντας· και θεραπευσας φησι·
Πορευθεντες απαγγειλατε Ἰωαννηι α ακουετε και βλεπετε· Τυφλοι αναβλεπουσι, και
χωλοι περιπατουσι, και λεπροι καθαριζονται, και κωφοι ακουουσι, και νεκροι
εγειρονται, και πτωχοι ευαγγελιζονται· και προσεθηκε· Και μακαριος ος εαν μη
σκανδαλισθηι εν εμοι· δεικνυς οτι και τα αποῤρητα αυτων οιδεν. Ει μεν γαρ ειπεν, οτι
Ἐγω ειμι, και προσεστη αν, οπερ εφθην ειπων, τουτο αυτοις, και ενενοησαν αν, ει
και μη ειπον, οπερ Ἰουδαιοι προς αυτον ελεγον· Συ περι σεαυτου μαρτυρεις. ∆ια
τουτο αυτος μεν ου λεγει τουτο, απο δε των θαυματων αφιησιν αυτους παντα
μαθειν, ανυποπτον την διδασκαλιαν ποιουμενος και σαφεστεραν. ∆ια τουτο και τον
ελεγχον αυτων λανθανοντως επηγαγεν. Ἐπειδη γαρ εσκανδαλιζοντο εν αυτωι, το
παθος αυτων ανακηρυξας, και τωι συνειδοτι αυτων μονωι τουτο καταλιπων, και
ουδενα μαρτυρα της κακηγοριας ταυτης ποιησαμενος, αλλ' η μονους εκεινους τους
ταυτα επισταμενους, μειζονως αυτους και ταυτηι επεσπασατο, ειπων· Μακαριος ος
εαν μη σκανδαλισθηι εν εμοι. Και γαρ αυτους αινιττομενος ταυτα ελεγεν. Ἵνα δε μη
τα παρ' ημων ειρημενα μονον, αλλα και τα παρ' ετερων λεγομενα θεντες εις μεσον,
σαφεστεραν υμιν εκ της παραθεσεως των λεγομενων ποιησωμεν την αληθειαν,
αναγκαιον κακεινα ειπειν. Τι ουν φασι τινες; Ὅτι ουχ αυτη εστιν η αιτια η παρ'
ημων ειρημενη, αλλ' ηγνοει ο Ἰωαννης, ηγνοει δε ου το παν· αλλ' οτι μεν αυτος ην ο
Χριστος, ᾔδει, ει δε και υπερ ανθρωπων εμελλε τελευταιν, ουκ ᾔδει· δια τουτο ειπε,
Συ ει ο ερχομενος; τουτεστιν, ο εις τον ᾅδην μελλων καταβαινειν. Ἀλλ' ουκ αν εχοι
τουτο λογον· ο γαρ Ἰωαννης ουδε τουτο ηγνοει. Τουτο γουν και προ των αλλων
 
 

242

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκηρυσσε, και πρωτον τουτο εμαρτυρησεν. Ἴδε γαρ, φησιν, ο Ἀμνος του Θεου, ο
αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Ἀμνον δε εκαλεσε, τον σταυρον ανακηρυττων· και
τωι ειπειν δε, Ὁ αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, το αυτο τουτο εδηλωσεν. Ου γαρ
ετερως, αλλ' η δια του σταυρου τουτο ειργασατο· ο και Παυλος ελεγε· Και το
χειρογραφον, ο ην υπεναντιον ημιν, και αυτο ηρκεν εκ μεσου, προσηλωσας αυτο τωι
σταυρωι. Και το λεγειν δε, οτι Ἐν Πνευματι βαπτισει υμας, τα μετα την αναστασιν
προφητευσαντος ην. Ἀλλ' οτι μεν αναστησεται, φησιν, ᾔδει, και δωσει Πνευμα
αγιον· οτι δε και σταυρωθησεται, ουκ ᾔδει. Πως ουν εμελλεν ανιστασθαι ο μη παθων,
μηδε σταυρωθεις; πως δε μειζων προφητου ουτος, ο μηδε τα των προφητων
επισταμενος; γʹ. Ὅτι γαρ μειζων προφητου ην, και αυτος ο Χρι 57.416 στος
εμαρτυρησεν· οτι δε οι προφηται το παθος ᾔδεσαν, παντι που δηλον εστι. Και γαρ
Ἡσαΐας φησιν· Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον του κειροντος
αυτον αφωνος. Και προ της μαρτυριας δε ταυτης φησιν· Ἔσται η ριζα του Ἰεσσαι, και
ο ανισταμενος αρχειν εθνων, επ' αυτωι εθνη ελπιουσιν. Ειτα το παθος λεγων και την
απ' αυτου δοξαν επηγαγε· Και εσται η αναπαυσις αυτου τιμη. Ου μονον δε οτι
σταυρωθησεται προυλεγεν ουτος, αλλα και μετα τινων· Και γαρ εν τοις ανομοις
ελογισθη, φησι. Και ουδε τουτο μονον, αλλ' οτι ουδε απολογησεται· Ουτος γαρ,
φησιν, ουκ ανοιγει το στομα αυτου· και οτι αδικως κατακριθησεται· Ἐν τηι
ταπεινωσει γαρ αυτου, φησιν, η κρισις αυτου ηρθη. Και προ τουτου δε ο ∆αυιδ και
τουτο λεγει, και το δικαστηριον υπογραφει. Ἵνα τι γαρ, φησιν, εφρυαξαν εθνη, και
λαοι εμελετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι αρχοντες συνηχθησαν
επι το αυτο, κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου. Ἀλλαχου δε και τον τυπον
λεγει του σταυρου, ουτω λεγων· Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου· και τα παρα των
στρατιωτων τολμηθεντα προστιθησι μετα πασης ακριβειας· ∆ιεμερισαντο γαρ, φησι,
τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον. Και αλλαχου δε οτι
και οξος προσηνεγκαν αυτωι λεγει· Ἔδωκαν γαρ, φησιν, εις το βρωμα μου χολην, και
εις την διψαν μου εποτισαν με οξος. Ειτα οι μεν προφηται προ τοσουτων ετων και το
δικαστηριον, και την καταδικην, και τους συσταυρωθεντας μετ' αυτου λεγουσι, και
των ιματιων την διανομην, και τον επ' αυτων κληρον, και πολλωι πλειονα ετερα·
ουδε γαρ παντα αναγκαιον παρατιθεναι νυν, ωστε μη μακρον ποιησαι τον λογον·
ουτος δε ο μειζων εκεινων απαντων, απαντα ταυτα ηγνοει; Και πως αν εχοι λογον;
Τινος δε ενεκεν ουκ ελεγε, Συ ει ο ερχομενος εις τον ᾅδην; αλλ' απλως, Ὁ ερχομενος;
Καιτοι πολλωι καταγελαστοτερον τουτου εκεινο αν ειη· φασι γαρ· ∆ια τουτο ταυτα
ελεγεν, ινα κακει απελθων κηρυξηι. Προς ους ευκαιρον ειπειν· Ἀδελφοι, μη παιδια
γινεσθε ταις φρεσιν, αλλα τηι κακιαι νηπιαζετε. Ὁ μεν γαρ παρων βιος πολιτειας εστι
καιρος· μετα δε τελευτην κρισις και κολασις. Ἐν γαρ τωι ᾅδηι, φησι, τις
εξομολογησεται σοι; Πως ουν συνετριβησαν πυλαι χαλκαι, και μοχλοι σιδηροι
συνεθλασθησαν; ∆ια του σωματος του αυτου. Τοτε γαρ πρωτον εδειχθη σωμα
αθανατον, και διαλυον του θανατου την τυραννιδα. Ἄλλως δε τουτο του θανατου
δεικνυσι την ισχυν ανηιρημενην, ου των προ της παρουσιας αυτου τετελευτηκοτων
τα αμαρτηματα λελυμενα. Ει δε μη τουτο, αλλα και τους εμπροσθεν απαντας
απηλλαξε γεεννης, πως φησιν, Ἀνεκτοτερον εσται γηι Σοδομων και Γομοῤρων; Τουτο
γαρ ως και εκεινων κολασθησομενων ειρηται, ημερωτερον μεν, κολασθησομενων δ'
ουν ομως. Καιτοιγε και δικην ενταυθα εδοσαν την εσχατην· αλλ' ομως ουδε τουτο
αυτους εξαιρησεται. Ει δε τουτους, πολλωι μαλλον τους μηδεν πεπονθοτας. Τι ουν;
ηδικηθησαν, φησιν, οι προ της παρουσιας αυτου; Ουδαμως· ενην γαρ και μη
ομολογησαντας τον Χριστον τοτε σωθηναι. Ου γαρ τουτο απηιτειτο παρ' αυτων, αλλα
το μη ειδωλολατρειν, και το τον αληθινον Θεον ειδεναι. 57.417 Κυριος γαρ, φησιν, ο
Θεος σου, Κυριος εις εστι. ∆ια τουτο και οι Μακκαβαιοι εθαυμαζοντο, οτι υπερ της
 
 

243

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του νομου φυλακης επαθον απερ επαθον, και οι παιδες οι τρεις, και ετεροι δε πολλοι
παρα Ἰουδαιοις, βιον αριστον επιδειξαμενοι, και το μετρον της γνωσεως ταυτης
διατηρησαντες, ουδεν απηιτηθησαν πλεον. Τοτε μεν γαρ ηρκει εις σωτηριαν, καθαπερ
εφθην ειπων, το τον Θεον ειδεναι μονον· νυνι δε ουκετι, αλλα δει και της του
Χριστου γνωσεως. ∆ια τουτο ελεγεν· Ει μη ηλθον και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ
ειχον· νυν δε προφασιν ουκ εχουσι περι της αμαρτιας αυτων. Ουτω και επι της
πολιτειας. Τοτε μεν ο φονος απωλλυε τον εργασαμενον, νυν δε και το οργιζεσθαι.
Και τοτε μεν το μοιχευειν και μιγνυσθαι αλλοτριαι γυναικι κολασιν εφερε· νυν δε και
το ακολαστοις ιδειν οφθαλμοις. Ὥσπερ γαρ η γνωσις, ουτω και η πολιτεια
επιτεταται νυν. Ὥστε ουδεν εδει προδρομου εκει. Ἄλλως δε, ει μελλοιεν μετα το
αποθανειν οι απιστοι πιστευοντες σωζεσθαι, ουδεις απολειται ποτε. Παντες γαρ
μεταγνωσονται τοτε και προσκυνησουσι. Και οτι τουτο εστιν αληθες, ακουσον
Παυλου λεγοντος, οτι Πασα γλωσσα εξομολογησεται, και παν γονυ καμψει
επουρανιων και επιγειων και καταχθονιων· και, οτι Ἔσχατος εχθρος καταργειται ο
θανατος. Ἀλλ' ουδεν οφελος της υποταγης εκεινης· ου γαρ προαιρεσεως εστιν
ευγνωμονος, αλλα της των πραγματων, ως αν ειποι τις, λοιπον αναγκης. δʹ. Μη δη
τοιαυτα λοιπον εισαγωμεν δογματα γραωδη, και μυθους Ἰουδαικους. Ἄκουσον γουν
τι περι τουτων ο Παυλος φησιν· Ὅσοι γαρ ανομως ημαρτον, ανομως και απολουνται·
περι των εν τωι προ του νομου χρονωι διαλεγομενος· Και οσοι εν νομωι ημαρτον, δια
νομου κριθησονται· περι των μετα Μωυσεα παντων λεγων· και, Ὅτι αποκαλυπτεται
οργη Θεου απ' ουρανου επι πασαν ασεβειαν και αδικιαν ανθρωπων· και, Θυμος και
οργη και θλιψις και στενοχωρια επι πασαν ψυχην ανθρωπου του κατεργαζομενου το
κακον, Ἰουδαιου τε πρωτον και Ἕλληνος. Καιτοι μυρια επαθον ενταυθα Ἕλληνες
κακα· και τουτο και αι των εξωθεν ιστοριαι δηλουσι, και αι Γραφαι αι παρ' ημιν. Τις
γαρ αν διηγησαιτο τας των Βαβυλωνιων τραγωιδιας, η τας των Αιγυπτιων; Ὅτι δε
και οι τον Χριστον ουκ εγνωκοτες προ της ενσαρκου παρουσιας, ειδωλολατρειας δε
αποσταντες, και τον Θεον προσκυνησαντες μονον, και πολιτειαν αριστην
επιδειξαμενοι, απαντων απολαυσονται των αγαθων, ακουσον τι φησιν· ∆οξα δε και
τιμη και ειρηνη παντι τωι εργαζομενωι το αγαθον, Ἰουδαιωι τε πρωτον και Ἕλληνι.
Ὁραις οτι αγαθων αμοιβαι πολλαι τουτοις εισι, και κολασεις και τιμωριαι παλιν τοις
τα εναντια πεποιηκοσι; Που τοινυν εισιν οι τηι γεεννηι διαπιστουντες; Ει γαρ οι προ
της παρουσιας του Χριστου, οι μηδε ονομα γεεννης ακουσαντες, μηδε αναστασεως,
και ενταυθα κολασθεντες, κακει δωσουσι δικην· ποσωι μαλλον ημεις οι τοσουτοις
τραφεντες λογοις φιλοσοφιας; Και πως ευλογον, φησι, τους μηδεν περι γεεννης
ακουσαντας, 57.418 εις γεενναν εμπεσειν; Ἐρουσι γαρ, οτι Ει ηπειλησας γεενναν,
μαλλον αν εφοβηθημεν και εσωφρονησαμεν. Πανυ γε, (ου γαρ;) ως ημεις βιουμεν
νυν, καθ' εκαστην ημεραν ακουοντες τους περι γεεννης λογους, και ουδε ολως
προσεχοντες. Χωρις δε τουτων κακεινο εστιν ειπειν, οτι ο ταις παρα ποδας μη
κατεχομενος τιμωριαις, πολλωι μαλλον εκειναις ου κατασχεθησεται. Τους γαρ
αλογωτερους και παχυτερον διακειμενους τα εν χερσι μαλλον και ευθεως
συμβησομενα ειωθε σωφρονιζειν, η τα μακροις υστερον εκβησομενα χρονοις. Ἀλλ'
ημιν, φησι, μειζων επεκρεμασθη ο φοβος, και τουτο εκεινοι ηδικηνται. Ουδαμως.
Πρωτον μεν γαρ ου τα αυτα προκειται σκαμματα ημιν κακεινοις, αλλα πολλωι
μειζονα ημιν. Τους δε μειζονας αναδεξαμενους πονους, μειζονος εδει βοηθειας
απολαυσαι. Βοηθεια δε ου μικρα, το αυξηθηναι τον φοβον. Ει δε πλεονεκτουμεν
αυτων τωι τα μελλοντα ειδεναι, πλεονεκτουσιν ημων κακεινοι τωι παραυτικα
σφοδρας επιφερεσθαι τας τιμωριας αυτοις. Ἀλλ' ετερον τι και προς ταυτα λεγουσιν
οι πολλοι. Που γαρ το δικαιον, φησι, του Θεου, οταν τις ενταυθα αμαρτων, και
ενταυθα κακει κολαζηται; Βουλεσθε ουν υμας αναμνησω των υμετερων λογων, ινα
 
 

244

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηκετι κοπους ημιν παρεχητε, αλλ' οικοθεν φερητε την λυσιν; Ἐγω πολλων ηκουσα
ανθρωπων ημετερων, ει ποτε μαθοιεν ανδροφονον αποτμηθεντα εν δικαστηριωι,
δυσχεραινοντων και ταυτα λεγοντων τα ρηματα· Τριακοντα φονους ο μιαρος ουτος
και εναγης τολμησας, η και πολλωι πλειους, ενα μονον αυτος υπεμεινε θανατον· και
που το δικαιον; Ὥστε υμεις αυτοι ομολογειτε, οτι ουκ αρκει θανατος εις εις
τιμωριαν. Πως ουν τα εναντια ψηφιζεσθε νυν; Ὅτι ουχ ετεροις, αλλ' υμιν αυτοις
δικαζετε. Τοσουτον η φιλαυτια γινεται κωλυμα εις το μη συνοραιν το δικαιον. ∆ια
τουτο οταν μεν ετεροις κρινωμεν, μετα ακριβειας απαντα εξεταζομεν· οταν δε ημιν
αυτοις δικαζωμεν, εσκοτωμεθα· ως εαν και εφ' ημων αυτων ταυτα εξεταζωμεν,
ωσπερ και επι των αλλων, αδεκαστον την ψηφον οισομεν. Ἔστι γαρ και ημιν
αμαρτηματα, ου δυο και τριων, αλλα μυριων θανατων αξια. Και ινα τα αλλα παρω,
αναμνησωμεν εαυτους οσοι των μυστηριων μετεχομεν αναξιως· οι δε τοιουτοι
ενοχοι εισι του σωματος και του αιματος του Χριστου. Ὥστε οταν τον ανδροφονον
λεγηις, και σεαυτον λογιζου. Ἐκεινος μεν γαρ ανθρωπον εφονευσε, συ δε της σφαγης
υπευθυνος ει του ∆εσποτου· κακεινος μεν, ου μετασχων μυστηριων· ημεις δε,
τραπεζης απολαυοντες ιερας. Τι δε οι τους αδελφους δακνοντες και κατεσθιοντες,
και πολυν αφιεντες τον ιον; τι δε ο την τροφην των πενητων αφαιρουμενος; Ει γαρ ο
μη μεταδιδους τοιουτος εστι, [πολλωι μαλλον ο τα αλλοτρια λαμβανων.] Ποσων
ληιστων οι πλεονεκται χειρους εισι; ποσων ανδροφονων οι αρπαγες; ποσων
τυμβωρυχων; ποσοι δε μετα το αποδυσαι και αιματων εισιν επιθυμηται; Ἄπαγε μη
γενοιτο, φησι. Νυν λεγεις, Μη γενοιτο· οταν εχθρον εχηις, τοτε ειπε, Μη γενοιτο, και
μεμνησο των ειρημενων, και βιον επιδεικνυσο πολλης γεμοντα ακριβειας, ινα μη
και ημας τα Σοδομων μεινηι, 57.419 ινα μη τα Γομοῤρων παθωμεν, ινα μη τα Τυριων
υπομεινωμεν και τα Σιδωνιων κακα· μαλλον δε ινα μη τωι Χριστωι προσκρουσωμεν,
οπερ απαντων εστι χαλεπωτερον [και φοβερωτερον]. Ει γαρ και πολλοις η γεεννα
φοβερον ειναι δοκει, αλλ' εγωγε ου παυσομαι συνεχως βοων, οτι τουτο γεεννης
απασης χαλεπωτερον και 57.420 φοβερωτερον· και υμας ουτω διακεισθαι παρακαλω.
Ουτω γαρ και γεεννης απαλλαγησομεθα, και της παρα του Χριστου απολαυσομεν
δοξης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.419
ΟΜΙΛΙΑ ΛΖʹ. Τουτων δε πορευομενων, ηρξατο ο Ἰησους λεγειν τοις οχλοις περι
Ἰωαννου· Τι εξηλθετε εις την ερημον θεασασθαι; καλαμον υπο ανεμου σαλευο
μενον; Ἀλλα τι εξηλθετε ιδειν; ανθρωπον εν μα λακοις ιματιοις ημφιεσμενον; Ἰδου
οι τα μαλακα φορουντες, εν τοις οικοις των βασιλεων εισιν. Ἀλλα τι εξηλθετε ιδειν;
προφητην; Ναι, λεγω υμιν, και περισσοτερον προφητου. αʹ. Το μεν γαρ κατα τους
μαθητας Ἰωαννου ωικονομηθη καλως, και βεβαιωθεντες απηλθον απο των
παραυτικα γενομενων σημειων· εδει δε λοιπον και τα προς τον δημον ιασασθαι.
Ἐκεινοι μεν γαρ ουδεν αν τοιουτον υπωπτευσαν περι του εαυτων διδασκαλου· ο δε
πολυς οχλος εκ της ερωτησεως των Ἰωαννου μαθητων πολλα αν ατοπα υπενοησεν,
ουκ ειδως την γνωμην μεθ' ης επεμψε τους μαθητας. Και εικος ην διαλογιζεσθαι
προς εαυτους και λεγειν· Ὁ τοσαυτα μαρτυρησας μετεπεισθη νυν, και αμφιβαλλει
ειτε ουτος, ειτε ετερος ειη ο ερχομενος; αρα μη στασιαζων προς τον Ἰησουν ταυτα
λεγει; αρα μη δειλοτερος υπο του δεσμωτηριου γενομενος; αρα μη ματην και εικη τα
προτερα ειρηκεν; Ἐπει ουν πολλα τοιαυτα εικος ην αυτους υποπτευειν, ορα πως
αυτων διορθουται την ασθενειαν, και ταυτας αναιρει τας υποψιας. Πορευομενων
γαρ αυτων, ηρξατο λεγειν τοις οχλοις. ∆ιατι, πορευομενων αυτων; Ἵνα μη δοξηι
κολακευειν τον ανθρωπον. ∆ιορθουμενος δε τον δημον, ουκ αγει εις μεσον αυτων
την υπονοιαν, αλλα την λυσιν μονον επαγει των κατα διανοιαν θορυβουντων
αυτους λογισμων, δεικνυς οτι ᾔδει τα αποῤρητα απαντων. Ουδε γαρ λεγει καθαπερ
 
 

245

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς Ἰουδαιους· Τι ενθυμεισθε πονηρα; Ει γαρ και ενενοησαν, ουκ απο πονηριας
ελογιζοντο ταυτα, αλλ' απο της των ειρημενων αγνοιας. ∆ια τουτο ουδε
επιπληκτικως αυτοις διαλεγεται, αλλα διορθουται αυτων μονον την διανοιαν, και
απολογειται υπερ Ἰωαννου· και δεικνυσιν οτι ου μετεπεσε της προτερας δοξης, ουδε
μεταβεβληται. Ουδε γαρ εστιν ευκολος ανθρωπος και ευριπιστος, αλλα πεπηγως και
βεβαιος, και ου τοιουτος, ως και προδουναι τα εμπεπιστευμενα. Ταυτα δε
κατασκευαζων, ουκ εκ της οικειας αποφασεως ευθεως, αλλ' εκ της εκεινων
προτερον ταυτα κατασκευαζει μαρτυριας· ου δι' ων ειπον μονον, αλλα και δι' ων
επραξαν, δεικνυς αυτους μαρτυρουντας αυτου τηι στεῤροτητι. ∆ιο φησι· Τι εξηλθετε
εις την ερημον ιδειν; Ὡσανει ελεγε· ∆ιατι τας πολεις αφεντες και τας οικιας,
συνηλθετε εις την ερημον απαντες; ινα οικτρον τινα ιδητε και ευκολον ανθρωπον;
Ἀλλ' ουκ αν εχοι λογον. Ου γαρ τουτο δεικνυσιν η σπουδη εκεινη, και το παντας
συντρεχειν εις την ερημον. Ου γαρ αν δημος τοσουτος και πολεις τοσαυται μετα
τοσαυτης προθυμιας εις την ερημον και τον Ἰορδανην ποταμον εξεχυθησαν τοτε, ει
μη μεγαν τινα και 57.420 θαυμαστον και πετρας στεῤροτερον οψεσθαι
προσεδοκησατε. Ου γαρ δη καλαμον εξηλθετε ιδειν, υπο ανεμου σαλευομενον· οι γαρ
ευκολοι, και ραιδιως περιφερομενοι, και νυν μεν ταυτα, νυν δε εκεινα λεγοντες, και
επι μηδενος εστωτες, τουτωι μαλιστα εοικασι. Και ορα πως πασαν πονηριαν αφεις,
ταυτην τιθησι την μαλιστα υφορμουσαν αυτοις τοτε, και αναιρει την της ευκολιας
υποθεσιν· Ἀλλα τι εξηλθετε ιδειν; ανθρωπον εν μαλακοις ιματιοις ημφιεσμενον;
Ἰδου οι τα μαλακα φορουντες, εν τοις οικοις των βασιλεων εισιν. Ὃ δε λεγει
τοιουτον εστιν, οτι οικοθεν ουκ ην ευριπιστος· και τουτο εδηλωσατε δια της σπουδης
υμεις. Ου μην ουδε εκεινο εχοι τις αν ειπειν, ως στεῤρος μεν ην, τρυφηι δε δουλευσας
υστερον χαυνος γεγονε. Των γαρ ανθρωπων οι μεν οικοθεν εισι τοιουτοι, οι δε
γινονται· οιον, ο μεν εστιν οργιλος φυσει, ο δε εις αῤρωστιαν εμπεσων μακραν,
τουτο κταται το νοσημα. Παλιν ευκολοι και κουφοι οι μεν εισι φυσει, οι δε απο του
τρυφηι δουλευειν και μαλακιζεσθαι τουτο γινονται. Ἀλλ' ο Ἰωαννης, φησιν, ουτε
φυσει τοιουτος ην· ουδε γαρ καλαμον εξηλθετε ιδειν· ουτε τρυφηι δους εαυτον,
απωλεσεν οπερ ειχε πλεονεκτημα. Ὅτι γαρ ουκ εδουλευσε τρυφηι, δεικνυσιν η στολη
και η ερημια και το δεσμωτηριον. Ει γαρ εβουλετο μαλακα φορειν, ουκ αν την
ερημον ᾤκησεν, ουκ αν το δεσμωτηριον, αλλα τα βασιλεια. Ἐξην γαρ αυτωι
σιγησαντι μονον μυριας απολαυσαι τιμης. Ὅπου γαρ και ελεγξαντα και δεδεμενον
ουτως ηιδειτο ο Ἡρωδης, πολλωι μαλλον σιγησαντα εκολακευσεν αν. Ἔργωι τοινυν
της αυτου στεῤροτητος παρασχων βασανον και της καρτεριας, πως αν ειη δικαιος επι
τοιουτοις υποπτευεσθαι; βʹ. Και απο του τοπου τοινυν, και απο των ιματιων, και απο
της συνδρομης το ηθος αυτου χαρακτηρισας, επαγει λοιπον και τον προφητην.
Ειπων γαρ, Τι εξηλθετε; προφητην ιδειν; Ναι, λεγω υμιν, και περισσοτερον
προφητου, φησιν· ουτος γαρ εστι, περι ου γεγραπται· Ἰδου αποστελλω τον αγγελον
μου προ προσωπου σου, ος κατασκευασει την οδον σου εμπροσθεν σου. Προτερον την
Ἰουδαιων μαρτυριαν θεις, τοτε την των προφητων εφαρμοζει· μαλλον δε πρωτον
μεν την ψηφον τιθησι την Ἰουδαικην, ηπερ μεγιστη γενοιτ' αν αποδειξις, οταν παρα
των εχθρων η μαρτυρια φερηται· δευτερον, τον βιον τον του ανδρος· τριτον, την
εαυτου κρισιν· τεταρτον, τον προφητην, παντοθεν αυτους επιστομιζων. Ειτα ινα μη
λεγωσι, Τι ουν, ει τοτε μεν τοιουτος ην, νυν δε μεταβεβληται; επηγαγε και τα μετα
ταυτα, τα ιματια, το δεσμωτηριον, και μετα τουτων την προφητειαν. Ειτα ειπων οτι
μειζων προφητου, δεικνυσι και κατα τι μειζων. Κατα τι τοινυν μειζων; Κατα το εγγυς
ειναι του παραγενομενου. Ἀπο 57.421 στελλω γαρ, φησι, τον αγγελον μου προ
προσωπου σου· τουτεστιν, εγγυς σου. Καθαπερ γαρ επι των βασιλεων οι εγγυς του
οχηματος ελαυνοντες, ουτοι των αλλων εισι λαμπροτεροι· ουτω δη και ο Ἰωαννης
 
 

246

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγγυς αυτης φαινεται της παρουσιας ελαυνων. Ὅρα πως και εντευθεν την υπεροχην
εδειξε· και ουδε ενταυθα ισταται, αλλα και την παρ' εαυτου λοιπον επαγει ψηφον,
λεγων· Ἀμην λεγω υμιν, ουκ εγηγερται εν γεννητοις γυναικων μειζων Ἰωαννου του
Βαπτιστου. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ουκ ετεκε γυνη τουτου μειζονα. Και αρκει
μεν και η αποφασις· ει δε βουλει και απο των πραγματων μαθειν, εννοησον αυτου
την τραπεζαν, την διαγωγην, της γνωμης το υψος. Ὥσπερ γαρ εν ουρανωι, ουτω
διηγε, και των της φυσεως αναγκων ανωτερω γενομενος, ξενην τινα ωδευσεν οδον,
εν υμνοις και ευχαις τον παντα διαγων χρονον, και ανθρωπων μεν ουδενι, Θεωι δε
ομιλων μονωι διηνεκως. Ουδε γαρ ειδε τινα των ομοδουλων, ουτε ωφθη τινι τουτων,
ουκ εγαλακτοτροφηθη, ου κλινης, ου στεγης, ουκ αγορας, ουκ αλλου τινος απελαυσε
των ανθρωπινων· και ομως ημερος ην ομου και σφοδρος. Ἄκουσον γουν πως μετ'
επιεικειας τοις εαυτου μαθηταις διαλεγεται, πως μετα ανδρειας τωι δημωι των
Ἰουδαιων, πως μετα παῤρησιας τωι βασιλει. ∆ια τουτο και ελεγεν· Ουκ εγηγερται εν
γεννητοις γυναικων μειζων Ἰωαννου του Βαπτιστου. Ἀλλ' ινα μη παλιν η υπερβολη
των εγκωμιων τεκηι τινα ατοπιαν, προτιμωντων αυτον του Χριστου των Ἰουδαιων,
σκοπει πως και τουτο διορθουται. Καθαπερ γαρ εξ ων ωικοδομουντο οι μαθηται,
εβλαπτοντο οι οχλοι, ευκολον αυτον ειναι νομιζοντες· ουτω και εξ ων εθεραπευοντο
οι οχλοι, μειζων αν εγενετο η βλαβη, σεμνοτεραν του Χριστου περι αυτου
λαμβανοντων αυτων υπονοιαν εκ των ειρημενων. ∆ιο και τουτο ανυποπτως
διορθουται λεγων· Ὁ δε μικροτερος εν τηι βασιλειαι των ουρανων μειζων αυτου εστι.
Μικροτερος κατα την ηλικιαν, και κατα την των πολλων δοξαν· και γαρ ελεγον
αυτον φαγον και οινοποτην· και, Ουχ ουτος εστιν ο του τεκτονος υιος; και πανταχου
αυτον εξηυτελιζον. Τι ουν; φησι· κατα συγκρισιν του Ἰωαννου μειζων ην; Ἄπαγε.
Ουδε γαρ Ἰωαννης οτανλεγηι, Ἰσχυροτερος μου εστι, συγκρινων λεγει· ουδε Παυλος,
οταν Μωυσεως μεμνημενος γραφηι, Πλειονος γαρ δοξης ουτος παρα Μωυσην
ηξιωται, συγκρινων γραφει. Και αυτος δε, Ἰδου πλεον Σολομωνος ωδε, λεγων, ουχι
συγκρινων φησιν. Ει δ' αρα δοιημεν και κατα συγκρισιν ειρησθαι παρ' αυτου τουτο,
οικονομικως εγινετο δια την των ακουοντων ασθενειαν. Και γαρ σφοδρα ησαν προς
αυτον κεχηνοτες οι ανθρωποι· τοτε δε λαμπροτερον αυτον και το δεσμωτηριον
εποιησε, και η προς τον βασιλεα παῤρησια, και αγαπητον ην τεως τουτο δεχθηναι
παρα τοις πολλοις. Και γαρ και η Παλαια οιδεν ουτω διορθουν τας των
πεπλανημενων ψυχας, τα ασυγκριτα κατα συγκρισιν παραβαλλουσα· ως οταν λεγηι·
Ουκ εστιν ομοιος σοι εν θεοις, Κυριε· και παλιν, Ουκ εστι θεος ως ο Θεος ημων. Τινες
δε φασιν, οτι περι των αποστολων τουτο ειρηκεν ο Χριστος· ετεροι δε περι αγγελων.
Ὅταν γαρ της αληθειας 57.422 τινες εκτραπωσι, πολλα πλανασθαι ειωθασι. Ποια γαρ
ακολουθια, η περι αγγελων η περι αποστολων ειπειν; Ἄλλως δε, ει περι των
αποστολων ελεγε, τι εκωλυεν ονομαστι παραγαγειν; Περι μεν γαρ εαυτου λεγων,
εικοτως κρυπτει το προσωπον δια την ετι κρατουσαν υπονοιαν, και το μη δοξαι περι
εαυτου μεγα τι λεγειν· και γαρ πολλαχου φαινεται τουτο ποιων. Τι δε εστιν, Ἐν τηι
βασιλειαι των ουρανων; Ἐν τοις πνευματικοις και τοις κατα τον ουρανον απασι. Και
το ειπειν δε, Ουκ εγηγερται εν γεννητοις γυναικων μειζων Ἰωαννου,
αντιδιαστελλοντος ην εαυτωι τον Ἰωαννην, και ουτως εαυτον υπεξαιρουντος. γʹ. Ει
γαρ και γεννητος γυναικος ην αυτος, αλλ' ουχ ουτως ως Ἰωαννης· ου γαρ ψιλος
ανθρωπος ην, ουδε ομοιως ανθρωπωι ετεχθη, αλλα ξενον τινα τοκον και παραδοξον.
Ἀπο δε των ημερων Ἰωαννου του Βαπτιστου, φησιν, εως αρτι, η βασιλεια των
ουρανων βιαζεται, και βιασται αρπαζουσιν αυτην. Και ποιαν τουτο ακολουθιαν εχοι
προς τα εμπροσθεν ειρημενα; Πολλην μεν ουν και σφοδρα συναιδουσαν. Και γαρ ωθει
και επειγει λοιπον αυτους και εντευθεν εις την πιστιν την εαυτου· αμα δε και τοις
εμπροσθεν ειρημενοις παρα Ἰωαννου συνηγορει. Ει γαρ μεχρι Ἰωαννου παντα
 
 

247

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεπληρωται, εγω ειμι ο ερχομενος. Παντες γαρ, φησιν, οι προφηται και ο νομος εως
Ἰωαννου προεφητευσαν. Ου γαρ αν εστησαν οι προφηται, ει μη ηλθον εγω. Μηδεν
τοινυν προσδοκατε περαιτερω, μηδε ετερον τινα μενετε. Ὅτι γαρ εγω ειμι, δηλον και
εκ του τους προφητας στηναι, και εκ των καθ' εκαστην αρπαζοντων ημεραν την
πιστιν την εις εμε. Ουτω γαρ δηλη εστι και σαφης, ως και πολλους αρπαζειν αυτην.
Και τις ηρπασεν; ειπε μοι. Παντες οι μετα σπουδης προσιοντες. Ειτα και ετερον
τεκμηριον τιθησι λεγων· Ει θελετε δεξασθαι, αυτος εστιν Ἠλιας, ο μελλων ερχεσθαι.
Ἀποστελω γαρ, φησιν, υμιν Ἠλιαν τον Θεσβιτην, ος επιστρεψει καρδιαν πατρος επι
τεκνα. Ουτος ουν εστιν Ἠλιας, εαν προσεχητε μετα ακριβειας, φησι. Και γαρ,
Ἀποστελω, φησι, τον αγγελον μου προ προσωπου σου. Και καλως ειπεν, Ει θελετε
δεξασθαι, το αβιαστον δεικνυς. Ου γαρ αναγκαζω, φησι. Τουτο δε ελεγεν, ευγνωμονα
απαιτων διανοιαν, και δηλων οτι ουτος εκεινος εστι, κακεινος ουτος. Ἀμφοτεροι γαρ
μιαν διακονιαν ανεδεξαντο, και προδρομοι γεγονασιν αμφοτεροι. ∆ιοπερ ουδε
απλως ειπεν, Ουτος εστιν Ἠλιας, αλλ', Ει θελετε δεξασθαι, ουτος εστι· τουτεστιν· Ει
μετα ευγνωμονος διανοιας προσεχετε τοις γινομενοις. Και ουδε ενταυθα εστη, αλλα
προσεθηκε, δεικνυς οτι συνεσεως χρεια, προς το, Ουτος εστιν Ἠλιας ο μελλων
ερχεσθαι, ο εχων ωτα ακουειν, ακουετω. Τοσαυτα δε αινιγματα ετιθει, διεγειρων
αυτους εις ερωτησιν. Ει δε ουδε ουτως εξυπνιζοντο, πολλωι μαλλον ει δηλα ην και
σαφη. Ουδε γαρ εκεινο αν εχοι τις ειπειν, οτι ουκ ετολμων ερωταιν, και οτι
δυσπροσιτος ην. Οι γαρ υπερ των τυχοντων αυτον ερωτωντες και πειραζοντες, και
μυριακις επιστομισθεντες, και ουκ αποσταντες, πως αν υπερ των αναγκαιων ουκ
επυθοντο και ηρωτησαν, ειγε και μαθειν επεθυμουν; Ει γαρ υπερ των νομιμων
ηρωτων, ποια εντολη πρωτη, και 57.423 οσα τοιαυτα, καιτοιγε ουδεμια ην αναγκη
ταυτα ειπειν, πως των παρ' αυτου λεγομενων, ων και ταις αποκρισεσι μαλλον
υπευθυνος ην, ουκ αν εξηταζον την διανοιαν; Και μαλιστα οποτε αυτος ην ο
προτρεπων εις τουτο, και εφελκομενος; Τωι γαρ ειπειν, Βιασται αρπαζουσιν αυτην,
εις προθυμιαν αυτους διεγειρει· και τωι ειπειν, Ὁ εχων ωτα ακουειν, ακουετω, το
αυτο τουτο ποιει. Τινι δε ομοιωσω την γενεαν ταυτην; φησιν. Ὁμοια εστι παιδιοις
καθημενοις επι της αγορας, και λεγουσιν· Ηυλησαμεν υμιν, και ουκ ωρχησασθε·
εθρηνησαμεν υμιν, και ουκ εκοψασθε. Παλιν ταυτα δοκει μεν απηρτησθαι των
προτερων, σφοδρα δε αυτοις εστιν ακολουθα. Και γαρ ετι του κεφαλαιου εχεται του
αυτου, και του δειξαι συνωιδα αυτωι πραττοντα τον Ἰωαννην, ει και τα γινομενα
εναντια ην· ωσπερ ουν και επι της ερωτησεως· και δεικνυσιν οτι ουδεν ην οφειλον
γενεσθαι εις σωτηριαν αυτων, και παρελειφθη· ο προς τον αμπελωνα φησιν ο
προφητης· Τι εδει με ποιησαι τωι αμπελωνι τουτωι, και ουκ εποιησα; Τινι γαρ, φησιν,
ομοιωσω την γενεαν ταυτην; Ὁμοια εστι παιδιοις καθημενοις επι της αγορας, και
λεγουσιν· Ηυλησαμεν υμιν, και ουκ ωρχησασθε· εθρηνησαμεν υμιν, και ουκ
εκοψασθε. Ἦλθε γαρ Ἰωαννης μητε εσθιων, μητε πινων, και λεγουσι· ∆αιμονιον
εχει. Ἦλθεν ο Υιος του ανθρωπου εσθιων και πινων, και λεγουσιν· Ἰδου ανθρωπος
φαγος και οινοποτης, τελωνων φιλος και αμαρτωλων. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν·
Ἐναντιαν εκατερος ηλθομεν οδον, εγω και Ἰωαννης, και ταυτον εποιησαμεν, οιον
αν ει τινες θηραται ζωον δυσθηρατον δια δυο μελλον εμπιπτειν οδων εις τα
θηρατρα, εκατεραν εκαστος απολαβων οδον ελαυνοι εξεναντιας εστως τωι ετερωι,
ωστε παντως εις θατερον εμπεσειν. Σκοπει γουν απαν το των ανθρωπων γενος,
οπως προς το της νηστειας επτοηται θαυμα, και τον σκληρον τουτον και φιλοσοφον
βιον. ∆ια τουτο ωικονομητο τουτο, εκ πρωτης ηλικιας ουτω τραφηναι τον Ἰωαννην,
ωστε και εντευθεν αξιοπιστα γενεσθαι τα λεγομενα παρ' αυτου. Και τινος ενεκεν ουκ
αυτος, φησι, ταυτην ειλετο την οδον; Μαλιστα μεν ουν και αυτος ταυτην ηλθεν, οτε
τας τεσσαρακοντα ημερας ενηστευσε, και περιηιει διδασκων, και ουκ εχων που την
 
 

248

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεφαλην κλινηι· πλην αλλα και ετερως το αυτο τουτο κατεσκευαζε, και το εντευθεν
ωικονομει κερδος. Του γαρ ελθειν αυτον την οδον ταυτην, ταυτον ην, η και πολλωι
μειζον, το υπο του ελθοντος μαρτυρεισθαι. Ἄλλως δε, ο μεν Ἰωαννης ουδεν πλεον
επεδειξατο, πλην του βιου και της πολιτειας· Ἰωαννης γαρ, φησιν, ουδεν εποιησε
σημειον· αυτος δε και την απο των σημειων και την απο των θαυματων μαρτυριαν
ειχεν. Ἀφεις τοινυν Ἰωαννην απο της νηστειας λαμπειν, αυτος την εναντιαν ηλθε,
και εις τραπεζας εισιων τελωνων, και εσθιων και πινων. δʹ. Ἐρωμεθα τοινυν
Ἰουδαιους· Καλον η νηστεια και θαυμαστον; Ουκουν εδει πειθεσθαι Ἰωαννηι, και
αποδεχεσθαι αυτον, και πιστευειν τοις υπ' αυτου λεγομενοις. Ουτω γαρ υμας
εμελλεν εκεινα τα ρηματα προσαγειν τωι Ἰησου. Ἀλλα φορτικον η νηστεια και
επαχθες; Ουκουν εδει πειθεσθαι τωι Ἰησου, και πιστευειν αυτωι την εναντιαν ελθοντι.
∆ι' αμφοτερας γαρ οδου εις την βασιλειαν εμελλετε εμπιπτειν. Ἀλλ' ωσπερ θηριον
δυσ 57.424 τροπον εκατερους εκακιζον. Ουκ αρα το εγκλημα των μη πιστευθεντων,
αλλ' η κατηγορια των μη πιστευσαντων ην. Ουδεις γαρ ποτε τα εναντια κακιζειν
ελοιτο, ωσπερ ουν ουδε επαινειν. Οιον τι λεγω· ο τον φαιδρον αποδεχομενος
ανθρωπον και ανειμενον, τον σκυθρωπον και βαρυν ουκ αποδεξεται· ο τον
σκυθρωπον επαινων, τον φαιδρον ουκ επαινεσει. Ἀμηχανον γαρ και ταυτην
κακεινην τιθεναι την ψηφον. ∆ια τουτο και αυτος φησιν· Ηυλησαμεν υμιν, και ουκ
ωρχησασθε· τουτεστι, Τον ανειμενον βιον υπεδειξα, και ουκ επεισθητε. Και,
Ἐθρηνησαμεν, και ουκ εκοψασθε· τουτεστιν, Ἰωαννης τον σκληρον και βαρυν
μετηλθε βιον, και ου προσεσχετε. Και ου λεγει, Ἐκεινος τουτον, καγω τουτον· αλλ'
επειδη μια γνωμη εκατερων ην, ει και τα επιτηδευματα εναντια, δια τουτο κοινα τα
γεγενημενα φησιν ειναι. Και γαρ και το την εναντιαν ελθειν οδον, απο συμφωνιας
επιτεταμενης εγινετο, και προς εν βλεπουσης τελος. Ποιαν ουν σχοιητε λοιπον
απολογιαν; ∆ια τουτο και επηγαγε· Και εδικαιωθη η σοφια απο των τεκνων αυτης·
τουτεστιν, Ει και υμεις ουκ επεισθητε, αλλ' εμοι λοιπον εγκαλειν ουκ εχετε. Ὃ περι
του Πατρος φησιν ο προφητης· Ὅπως αν δικαιωθηις εν τοις λογοις σου. Ὁ γαρ Θεος,
καν μηδεν ανυηι πλεον απο της περι ημας κηδεμονιας, τα παρ' εαυτου παντα πληροι,
ωστε τοις αναισχυντειν βουλομενοις μηδε σκιαν καταλιπειν αγνωμονος
αμφιβολιας. Ει δε τα παραδειγματα ευτελη και κακεμφατα, μη θαυμασηις· προς γαρ
την ασθενειαν των ακουοντων διελεγετο. Ἐπει και ο Ἰεζεκιηλ πολλα λεγει
παραδειγματα αυτοις προσφορα, και της του Θεου μεγαλωσυνης αναξια. Ἀλλα και
τουτο μαλιστα αξιον αυτου της κηδεμονιας. Σκοπει δε αυτους και ετερωθεν εις
εναντιας περιενεχθεντας δοξας. Ειποντες γαρ περι Ἰωαννου, οτι δαιμονιον εχει, ουκ
εστησαν μεχρι τουτου, αλλα και περι αυτου τα εναντια αιρουμενου το αυτο τουτο
ειπον παλιν· ουτως εις μαχομενας αει περιεφεροντο δοξας. Ὁ δε Λουκας μετα
τουτων και ετεραν μειζονα τιθησιν αυτων κατηγοριαν, ειπων· Οι γαρ τελωναι
εδικαιωσαν τον Θεον, δεξαμενοι το βαπτισμα Ἰωαννου. Τοτε λοιπον ονειδιζει τας
πολεις, οτε εδικαιωθη η σοφια, οτε απεδειξε παντα πεπληρωμενα. Ἐπειδη γαρ ουκ
επεισε, ταλανιζει λοιπον, ο του φοβησαι πλεον εστι. Και γαρ την απο των λογων
διδασκαλιαν επεδειξατο, και την απο των σημειων θαυματουργιαν. Ἐπειδη δε
εμειναν επι της αυτων απειθειας, ονειδιζει λοιπον. Τοτε γαρ, φησιν, ο Ἰησους ηρξατο
ονειδιζειν τας πολεις, εν αις εγενοντο αι πλεισται δυναμεις αυτου, οτι ου
μετενοησαν, λεγων· Ουαι σοι, Χοραζιν· ουαι σοι, Βηθσαιδα. Ειτα ινα μαθηις ουκ απο
φυσεως αυτους τοιουτους οντας, τιθησι και το ονομα της πολεως, αφ' ης πεντε
προηλθον αποστολοι. Ὅ τε γαρ Φιλιππος και αι δυο ξυνωριδες εκειναι αι των
κορυφαιων εντευθεν ησαν. Ὅτι ει εν Τυρωι και Σιδωνι εγενοντο, φησιν, αι δυναμεις
αι γενομεναι εν υμιν, εν σακκωι και σποδωι μετενοησαν. Πλην λεγω υμιν, Τυρωι και
Σιδωνι ανεκτοτερον εσται εν ημεραι κρισεως, η υμιν. Και συ Καπερναουμ, η εως του
 
 

249

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουρανου υψωθεισα, εως ᾅδου καταβιβασθησηι· οτι ει εν Σοδομοις εγενοντο αι
δυναμεις αι γενομεναι εν σοι, εμειναν αν μεχρι της σημερον. Πλην λεγω υμιν, οτι γηι
Σοδομων ανεκτοτερον εσται εν ημερα κρισεως, η σοι. Και τα Σοδομα δε αυτοις ουχ
57.425 απλως προστιθησιν, αλλ' αυξων την κατηγοριαν Και γαρ μεγιστη κακιας
αποδειξις, οταν μη των τοτε οντων, αλλα και των πωποτε γενομενων πονηρων
φαινωνται χειρους εκεινοι. Ουτω και αλλαχου ποιειται συγκρισιν, δια Νινευιτων
αυτους κατακρινων και δια της βασιλισσης του νοτου· αλλ' εκει μεν, δια των
κατωρθωκοτων· ενταυθα δε, και δια των ημαρτηκοτων, ο πολυ βαρυτερον ην.
Τουτον και ο Ἰεζεκιηλ οιδε της κατακρισεως τον νομον· διο και ελεγε τηι
Ἱερουσαλημ· Ἐδικαιωσας τας αδελφας σου εν πασαις ταις αμαρτιαις σου. Ουτω
πανταχου τηι Παλαιαι εμφιλοχωρειν ειωθε. Και ουδε ενταυθα τον λογον ιστησιν,
αλλα και τον φοβον επιτεινει λεγων, οτι χαλεπωτερα πεισονται Σοδομηνων και
Τυριων, ωστε πανταχοθεν αυτους εναγαγειν, και απο του ταλανιζειν, και απο του
φοβειν. εʹ. Ταυτα δη και ημεις ακουωμεν. Ουδε γαρ τοις απιστουσι μονον, αλλα και
ημιν χαλεπωτεραν ωρισε κολασιν Σοδομηνων, ει μη δεξομεθα τους εισιοντας προς
ημας ξενους, οτε και τον κονιορτον εκτιναξαι εκελευσε· και μαλα εικοτως. Ἐκεινοι
μεν γαρ, ει και παρανομα ημαρτον, αλλα προ του νομου και της χαριτος· ημεις δε
μετα τοσαυτην επιμελειαν, τινος αν ειημεν συγγνωμης αξιοι, μισοξενιαν τοσαυτην
επιδεικνυμενοι, και τοις δεομενοις τας θυρας αποκλειοντες, και προ των θυρων τας
ακοας; μαλλον δε ου τοις πενησι μονον, αλλα και αυτοις τοις αποστολοις; ∆ια γαρ
τουτο και τοις πενησιν, επειδη και τοις αποστολοις. Ὅταν γαρ αναγινωσκηται
Παυλος, και συ μη προσεχηις, οταν κηρυττηι Ἰωαννης, και συ μη ακουηις, ποτε δεξηι
πενητα, αποστολον μη δεχομενος; Ἵνα ουν και τουτοις αι οικιαι, κακεινοις αι ακοαι,
διηνεκως ανεωιγμεναι ωσιν, εκκαθαρωμεν τον ρυπον απο των της ψυχης ωτων.
Καθαπερ γαρ ρυπος και πηλος τα ωτα της σαρκος, ουτω τα πορνικα αισματα, και τα
βιωτικα διηγηματα, και τα χρεα, και τα περι τοκων και δανεισματων, ρυπου παντος
χαλεπωτερον εμφραττει της διανοιας την ακοην· μαλλον δε ουκ εμφραττει μονον,
αλλα και ακαθαρτον ποιει. Και γαρ κοπρον ενιασιν υμων ταις ακοαις οι ταυτα
διηγουμενοι. Και οπερ ο βαρβαρος ηπειλει λεγων· Φαγεσθε την κοπρον υμων, και τα
εξης· τουτο και ουτοι ου λογωι, αλλα δια των εργων υμας υπομενειν ποιουσι· μαλλον
δε και πολλωι χαλεπωτερον. Και γαρ και τουτων αηδεστερα εκεινα τα αισματα· και το
δη χαλεπωτερον, οτι ου μονον ουκ ενοχλεισθαι νομιζετε τουτων ακουοντες, αλλα
και γελατε, δεον βδελυττεσθαι και φευγειν. Ει δε ου βδελυκτα, καταβηθι εις την
ορχηστραν, ζηλωσον οπερ επαινεις· μαλλον δε βαδισον μονον μετα τουτου του
κινουντος τον γελωτα εκεινον. Ἀλλ' ουκ αν ανασχοιο. Τι τοινυν τοσαυτην
απονεμεις αυτωι τιμην; Και οι μεν νομοι οι παρα των Ἑλληνων γραφεντες ατιμους
αυτους ειναι βουλονται· συ δε αυτους οληι τηι πολει δεχηι, ωσπερ πρεσβευτας και
στρατηγους, και απαντας συγκαλεις, ινα δεξωνται κοπρον ταις ακοαις. Και ο μεν
οικετης αισχρον τι φθεγγομενος ακουοντος σου, μυριας ληψεται μαστιγας· καν υιος,
καν γυνη, καν οστισουν αυτο τουτο ποιησηι, υβριν το πραγμα καλεις· αν δε ανθρωποι
μαστιγιαι και τριωβολιμαιοι καλεσωσι σε των αισχρων ακουσομενον ρηματων, ου
μονον ουκ αγανακτεις, αλλα και χαιρεις και επαινεις. Και τι ταυτης της αλογιας ισον
γενοιτ' αν; Ἀλλ' αυτος ου φθεγγηι τα αισχρα ταυτα; Και τι το κερδος; μαλλον δε, και
αυτο τουτο ποθεν δηλον; Ει γαρ μη εφθεγγου, ουκ αν ουδε ακουων εγελας, ουδ' αν
μετα τοσαυτης σπουδης 57.426 εδραμες επι την καταισχυνουσαν σε φωνην. Ειπε γαρ
μοι, χαιρεις ακουων βλασφημουντων; αλλ' ουχι φριττεις, και τα ωτα εμφραττεις;
Ἔγωγε οιμαι. Τι δηποτε; Ὅτι ουδε αυτος βλασφημεις. Ουτω δη και επι της
αισχρολογιας ποιει· και ει βουλει δειξαι σαφως ημιν, οτι ου χαιρεις αισχρα
φθεγγεσθαι, μηδε ακουειν ανεχου. Ποτε γαρ δυνησηι γενεσθαι σπουδαιος, τοιουτοις
 
 

250

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντρεφομενος ακουσμασι; ποτε τους υπερ σωφροσυνης ιδρωτας ενεγκειν ανεξηι,
κατα μικρον υποῤρεων απο του γελωτος και των ᾀσματων και των αισχρων
ρηματων τουτων; Και γαρ αγαπητον απαντων τουτων καθαρευουσαν ψυχην
δυνηθηναι γενεσθαι σεμνην και σωφρονα, μητιγε τοιουτοις ακουσμασιν
εντρεφομενην. Ἢ ουκ ιστε, οτι προς κακιαν επιῤρεπεστερον εχομεν; Ὅταν ουν και
τεχνην αυτο ποιησωμεθα και εργον, ποτε διαφευξομεθα την καμινον εκεινην; Ουκ
ηκουσας τι φησιν ο Παυλος· Χαιρετε εν Κυριωι; Ουκ ειπεν· εν διαβολωι. ʹ. Ποτε ουν
ακουσαι δυνησηι Παυλου; ποτε αισθησιν λαβειν των πεπλημμελημενων, μεθυων αει
και διηνεκως απο της θεωριας εκεινης; Ὅτι γαρ παραγεγονας ενταυθα, ου
θαυμαστον και μεγα· μαλλον δε θαυμαστον. Ἐνταυθα μεν γαρ και απλως και
αφοσιουμενος παραγινηι· εκει δε, μετα σπουδης και δρομου και πολλης της
προθυμιας. Και δηλον εξ ων οικαδε φερεις, εκειθεν αναχωρων. Και γαρ τον
βορβορον απαντα τον εκχυθεντα υμιν εκει δια των ρηματων, δια των ωιδων, δια του
γελωτος, εις την οικιαν εκαστος συναγοντες φερετε· μαλλον δε ουκ εις την οικιαν
μονον, αλλα και εις την διανοιαν εκαστος την εαυτου. Και τα μεν ουκ αξια του
βδελυττεσθαι αποστρεφηι, τα δε βδελυκτα ου μισεις, αλλα και αγαπαις. Πολλοι γουν
απο μεν ταφων επανελθοντες ελουσαντο· απο δε θεατρων αναχωρουντες ουκ
εστεναξαν, ουδε εξεχεαν δακρυων πηγας· καιτοιγε ο μεν νεκρος ουκ ακαθαρτον· η δε
αμαρτια τοσαυτην εντιθησι κηλιδα, ως μηδε μυριαις πηγαις εκκαθαραι ταυτην
δυνασθαι, αλλα μονοις δακρυσι και εξομολογησεσιν. Ἀλλ' ουδεις ο αισθανομενος
της κηλιδος ταυτης. Ἐπειδη γαρ α χρη ου φοβουμεθα, δια τουτο α μη χρη
δεδοικαμεν. Τις δε και ο παταγος; τις δε και ο θορυβος, και αι σατανικαι κραυγαι, και
τα διαβολικα σχηματα; Ὁ μεν γαρ οπισθεν εχει κομην νεος ων, και την φυσιν
εκθηλυνων, και τωι βλεμματι, και τωι σχηματι, και τοις ιματιοις, και πασιν απλως εις
εικονα κορης απαλης εκβηναι φιλονεικει. Ἄλλος δε τις γεγηρακως υπεναντιως
τουτωι τας τριχας ξυρωι περιελων, και εζωσμενος τας πλευρας, προ των τριχων
εκτεμνων την αιδω, προς το ραπιζεσθαι ετοιμος εστηκε, παντα και λεγειν και ποιειν
παρεσκευασμενος. Αι δε γυναικες γυμνηι τηι κεφαληι απηρυθριασμεναι προς δημον
εστηκασι διαλεγομεναι, τοσαυτην μελετην αναισχυντιας ποιουμεναι, και πασαν
ιταμοτητα και ασελγειαν εις τας των ακουοντων εκχεουσαι ψυχας. Και μια σπουδη,
πασαν εκ βαθρων ανασπασαι την σωφροσυνην, καταισχυναι την φυσιν, εμπλησαι
του πονηρου δαιμονος την επιθυμιαν. Και γαρ και ρηματα αισχρα αυτοθι, και
σχηματα αισχροτερα, και κουρα τοιαυτη, και βαδισις, και στολη, και φωνη, και
μελων διακλασις, και οφθαλμων εκστροφαι, και συριγγες, και αυλοι, και δραματα,
και υποθεσεις, και παντα απλως της εσχατης ασελγειας αναμεστα. Ποτε ουν
ανανηψεις, ειπε μοι, τοσουτον σοι πορνειας ακρατον εγχεοντος του διαβολου,
τοσαυτας ακολασιας κυλικας κεραννυντος; Και γαρ και 57.427 μοιχειαι, και γαμων
εκει κλοπαι, και γυναικες εκει πορνευομεναι, ανδρες ηταιρηκοτες, νεοι
μαλακιζομενοι, παντα παρανομιας μεστα, παντα τερατωδιας παντα αισχυνης. Ουκ
αρα γελαιν επι τουτοις τους καθημενους εχρην, αλλα δακρυειν και στενειν πικρον. Τι
ουν; αποκλεισομεν την ορχηστραν, φησι, και τωι λογωι τωι σωι παντα ανατραπησεται;
Νυν μεν ουν παντα ανατετραπται. Ποθεν γαρ οι τοις γαμοις επιβουλευοντες; ειπε
μοι· ουκ απο της σκηνης ταυτης; Ποθεν οι τους θαλαμους διορυττοντες; ουκ απο της
ορχηστρας εκεινης; Ουκ εντευθεν οι ανδρες ταις γυναιξι φορτικοι; ουκ εντευθεν τοις
ανδρασιν αι γυναικες ευκαταφρονητοι; ουκ εντευθεν οι πλειους μοιχοι; Ὥστε ο τα
παντα ανατρεπων ο προς το θεατρον βαδιζων εστιν, ο τυραννιδα χαλεπην
επεισαγων. Ουχι, φησιν, αλλα τηι των νομων ευταξιαι τουτο δοκει. Το γαρ γυναικας
διασπαιν, και παιδας υβριζειν νεους, και οικιας ανατρεπειν, των τας ακροπολεις
κατειληφοτων εστι. Και τις μοιχος, φησιν, απο των θεαματων τουτων γεγονε; Τις
 
 

251

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ου μοιχος; Και ειγε ην ονομαστι νυν ειπειν, εδειξα αν οσους ανδρας απεσχισαν
γυναικων, οσους ελαβον αιχμαλωτους αι πορναι εκειναι, τους μεν απ' αυτης
αναστησασαι της ευνης, τους δε ουδε την αρχην αφεισαι ομιλησαι γαμωι. Τι ουν; ειπε
μοι· τους νομους ανατρεψομεν απαντας; Και μην παρανομιαν εστιν ανατρεψαι,
ταυτα λυοντας τα θεατρα. Οι γαρ ταις πολεσι λυμαινομενοι εκ τουτων εισιν·
εντευθεν γουν στασεις και ταραχαι. Οι γαρ υπο των ορχουμενων τρεφομενοι, και
γαστρι την εαυτων πωλουντες φωνην, οις εργον βοησαι και πραξαι παν ατοπον,
ουτοι μαλιστα εισιν οι τους δημους αναῤριπιζοντες, οι τας ταραχας εμποιουντες ταις
πολεσι. Νεοτης γαρ αργιας επιλαβομενη, και τοσουτοις εντρεφομενη κακοις, θηριου
παντος αγριωτερα γινεται. ζʹ. Οι γαρ γοητες, ειπε μοι, ποθεν; ουκ εντευθεν, ινα
δημον αναπτερωσωσιν εικη σχολαζοντα, και τους ορχουμενους πολλων απολαυσαι
ποιησωσι θορυβων, και τας πορνευομενας γυναικας ταις σωφρονουσαις
επιτειχισωσιν, εις τουτο ερχονται μαγγανειας, ως μηδε τα οστα των κατοιχομενων
κινειν οκνειν. Ουκ εντευθεν, οταν μυρια αναγκαζωνται εις τον πονηρον εκεινον του
διαβολου χορον αναλισκειν; Ἡ δε ασελγεια ποθεν, και τα μυρια κακα; Ὁραις οτι συ
μεν τον βιον ανατρεπεις, επι ταυτα ελκων, εγω δε συγκροτω καταλυων. Καθελωμεν
ουν την ορχηστραν, φησιν. Ειθε καθελειν δυνατον ην· μαλλον δε αν εθελητε, το
ημετερον μερος καθηιρηται και κατεσκαπται. Πλην αλλ' ουδεν τουτων κελευω. Τα
εστωτα ποιησατε ακυρα, οπερ μειζον εστιν εγκωμιον του καθελειν. Ει και μηδενα
ετερον, τους γουν βαρβαρους ζηλωσατε· και γαρ πασης τοιαυτης εκεινοι 57.428
καθαρευουσι θεωριας. Τις ουν ημιν εσται απολογια λοιπον, οταν ημεις οι των
ουρανων πολιται, και των Χερουβιμ συγχορευται, και των αγγελων κοινωνοι, και
των βαρβαρων χειρους ταυτηι γινωμεθα, και ταυτα εξον μυριας ετερας τουτων
βελτιους τερψεις ευρειν; Ει γαρ βουλει ψυχαγωγεισθαι, βαδιζε εις παραδεισους, επι
παραῤρεοντα ποταμον και λιμνας· καταμανθανε κηπους, ακουε τεττιγων ᾀδοντων,
επιχωριαζε σηκοις μαρτυρων, οπου σωματος υγεια και ψυχης ωφελεια, και βλαβος
ουδεν, ουδε μετανοια μετα την ηδονην, καθαπερ ενταυθα. Ἔχεις γυναικα, εχεις
παιδια· τι ταυτης της ηδονης ισον; Ἔχεις οικιαν, εχεις φιλους, ταυτα τα τερπνα,
πολυ μετα της σωφροσυνης και το κερδος παρεχοντα. Τι γαρ παιδων γλυκυτερον,
ειπε μοι; τι δε γυναικος, τωι σωφρονειν βουλομενωι; Λεγονται γουν οι βαρβαροι ποτε
ειπειν ρημα φιλοσοφιας γεμον. Περι γαρ των θεατρων τουτων ακουσαντες των
παρανομων, και της ακαιρου τερψεως, Ῥωμαιοι γαρ, φησιν, ως ουκ εχοντες παιδας
και γυναικας, ουτω τοιαυτας επενοησαν τας ηδονας· δεικνυντες οτι ουδεν παιδων
γλυκυτερον και γυναικος, εαν σεμνως εθεληις βιουν. Τι ουν, εαν δειξω, φησι, μηδεν
βλαβεντας εκ της εκει διατριβης; Μαλιστα μεν και τουτο βλαβος, το εικη και ματην
τον καιρον δαπαναιν, και ετεροις γινεσθαι σκανδαλον. Καν γαρ συ μη βλαβηις, ετερον
ποιεις εις τουτο σπουδαιοτερον. Πως δε και αυτος ου βλαβησηι, παρεχων αφορμας
τοις γινομενοις; Και γαρ ο γοης, και ο πορνευομενος παις, και η πορνευομενη γυνη,
και παντες εκεινοι οι διαβολικοι χοροι, επι την σην κεφαλην την αιτιαν των
γινομενων φερουσιν. Ὥσπερ γαρ ει μη ησαν οι θεωρουντες, ουκ αν ησαν οι ταυτα
μετιοντες· ουτως επειδη εισι, και αυτοι μεριζονται των γινομενων το πυρ. Ὥστε ει
και εις σωφροσυνην μηδεν παρεβλαβης, οπερ εστιν αμηχανον, αλλα της απωλειας
της ετερων χαλεπας δωσεις ευθυνας, και των θεωρουντων, και των αυτους
συναγοντων. Και εις σωφροσυνην δε μειζονα αν εκερδανας, ει μη εκεισε εβαδιζες. Ει
γαρ και νυν ει σωφρων, σωφρονεστερος αν εγενου τας τοιαυτας φευγων θεας. Μη
τοινυν περιττα φιλονεικωμεν, μηδε ανονητους απολογιας επινοωμεν. Μια γαρ
απολογια, το φευγειν την καμινον την Βαβυλωνιαν, το ποῤρω γενεσθαι της
Αιγυπτιας πορνης, καν γυμνον δεηι τας εκεινης χειρας διαφυγειν. Ουτω γαρ και
ηδονης πολλης απολαυσομεθα, του συνειδοτος ημων ου κατηγορουντος ημων, και
 
 

252

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον παροντα μετα σωφροσυνης βιωσομεθα βιον, και των μελλοντων επιτευξομεθα
αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το
κρατος, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

57.427.50 ΟΜΙΛΙΑ ΛΗʹ. Ἐν εκεινωι τωι καιρωι αποκριθεις ο Ἰησους ειπεν·
Ἐξομολογουμαι σοι, Πατερ, Κυριε του ουρανου και της γης, οτι
απεκρυψας ταυτα απο σοφων και συνετων, και απεκαλυψας αυτα
νηπιοις. Ναι, ο Πατηρ, οτι ουτως εγενετο ευδοκια εμπροσθεν σου.
αʹ. Ὁραις δια ποσων αυτους εναγει εις την πιστιν; Πρωτον, δια των εγκωμιων
των Ἰωαννου. ∆ειξας γαρ αυτον μεγαν και θαυμαστον, αξιοπιστα και τα παρ' αυτου
απαντα απεφηνε, δι' ων εις την αυτου γνωσιν αυτους εφειλκετο. 57.428 ∆ευτερον,
τωι ειπειν, Ἡ βασιλεια των ουρανων βιαζεται, και βιασται αρπαζουσιν αυτην· τουτο
γαρ εστιν επειγοντος και ωθουντος. Τριτον, δια του δειξαι οτι οι προφηται παντες
απηρτισθησαν· και γαρ και τουτο εδηλου αυτον ειναι τον δι' εκεινων
προαναφωνουμενον. Τεταρτον, δια του δειξαι οτι παντα οσα γενεσθαι εχρην παρ'
αυτου, παντα γεγονεν, οτε και της παραβολης των παιδων εμνημονευσε. Πεμπτον,
δια του ονειδισαι τους 57.429 μη πιστευσαντας, και φοβησαι και απειλησαι μεγαλα.
Ἕκτον, δια του ευχαριστησαι υπερ των πιστευσαντων. Το γαρ Ἐξομολογουμαι σοι,
ενταυθα Ευχαριστω εστιν· Ευχαριστω, φησιν, οτι απεκρυψας ταυτα απο σοφων και
συνετων. Τι ουν; επ' απωλειαι χαιρει, και τωι μη μαθειν εκεινους ταυτα; Ουδαμως·
αλλ' αυτη της σωτηριας οδος αριστη, το τους διαπτυοντας και μη βουλομενους
δεχεσθαι τα λεγομενα μη καταναγκαζειν· ιν' επειδη τωι κληθηναι βελτιους ουκ
εγενοντο, αλλ' ανεπεσον και κατεφρονησαν, τωι εκβληθηναι εις επιθυμιαν τουτων
εμπεσωσιν. Ουτω γαρ και οι προσεχοντες σπουδαιοτεροι γινεσθαι εμελλον. Το μεν
γαρ αποκαλυφθηναι τουτοις, αξιον χαρας· το δε κρυβηναι εξ εκεινων, ουκετι χαρας,
αλλα δακρυων αξιον. Τουτο γουν και ποιει, δακρυων την πολιν. Ου τοινυν δια τουτο
χαιρει, αλλ' οτι α σοφοι ουκ εγνωσαν, εγνωσαν ουτοι. Ὡς οταν λεγηι Παυλος·
Ευχαριστω τωι Θεωι, οτι ητε δουλοι της αμαρτιας, υπηκουσατε δε εκ καρδιας εις ον
παρεδοθητε τυπον διδαχης. Ου τοινυν ουτε Παυλος δια τουτο χαιρει, οτι ησαν
δουλοι της αμαρτιας, αλλ' οτι οντες τοιουτοι, τοιουτων απελαυσαν. Σοφους δε
ενταυθα τους γραμματεας φησι και τους Φαρισαιους. Ταυτα δε λεγει, τους μαθητας
προθυμοτερους ποιων, και δηλων τινων κατηξιωθησαν οι αλιεις, ων εκεινοι παντες
εξεπεσον. Ειπων δε σοφους, ου την αληθινην σοφιαν λεγει και επαινετην, αλλα
ταυτην ην εδοκουν απο δεινοτητος εχειν (δια τουτο ουδε ειπεν, Ἀπεκαλυψας
μωροις, αλλα, Νηπιοις· απλαστοις, φησιν, αφελεσι·) και δεικνυσιν ου μονον παρ'
αξιαν ουκ απολαυσαντας τουτων, αλλα και κατα το εικος· και παιδευει δια παντων
ημας, απονοιας μεν απηλλαχθαι, αφελειαν δε ζηλουν. ∆ια τουτο και Παυλος αυτο
ελεγε μετα πλειονος της υπερβολης, ουτω γραφων· Ει τις δοκει εν υμιν σοφος ειναι
εν τωι αιωνι τουτωι, μωρος γενεσθω, ινα γενηται σοφος. Ουτω γαρ δεικνυται η του
Θεου χαρις. ∆ιατι δε ευχαριστει τωι Πατρι, καιτοιγε αυτος αυτο εποιησεν; Ὥσπερ
ευχεται και εντυγχανει τωι Θεωι, την πολλην αγαπην την περι ημας ενδεικνυμενος,
ουτω και τουτο ποιει· πολλης γαρ και τουτο αγαπης· και δεικνυσιν, οτι ου παρ'
αυτου εξεπεσον μονον, αλλα και παρα του Πατρος. Ὅπερ γαρ ειπε τοις μαθηταις
λεγων, Μη βαλητε τα αγια τοις κυσι, τουτο προλαβων αυτος εποιησεν. Ειτα
δεικνυσιν εκ τουτων και το αυτου προηγουμενον θελημα, και το του Πατρος· αυτου
μεν γαρ, τωι ευχαριστειν και χαιρειν επι τωι γενομενωι· του Πατρος δε, τωι δεικνυναι,
οτι ουδε εκεινος παρακληθεις τουτο εποιησεν, αλλ' οτι αυτος οικοθεν ορμηθεις·
 
 

253

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ουτω γαρ, φησιν, εγενετο ευδοκια εμπροσθεν σου· τουτεστιν, Ουτω σοι ηρεσε. Και
διατι απεκρυβη απ' εκεινων; Ἄκουσον Παυλου λεγοντος, οτι Ζητουντες την ιδιαν
δικαιοσυνην στησαι, τηι δικαιοσυνηι του Θεου ουχ υπεταγησαν. Ἐννοησον τοινυν τι
εικος ειναι τους μαθητας ταυτα ακουοντας, οτι α σοφοι ουκ εγνωσαν, ουτοι
εγνωσαν· και εγνωσαν μειναντες νηπιοι, και εγνωσαν του Θεου αποκαλυψαντος. Ὁ
δε Λουκας φησιν, οτι εν αυτηι τηι ωραι, οτε ηλθον οι εβδομηκοντα απαγγελλοντες
περι των δαιμονων, τοτε ηγαλλιασατο και ειπε ταυτα, απερ μετα του
σπουδαιοτερους αυτους ποιειν, και μετριαζειν παρεσκευαζεν. Ἐπειδη γαρ εικος ην
αυτους μεγα φρονειν επι τωι τους δαιμονας ελαυνειν, και εντευθεν αυτους
καταστελλει. Ἀποκαλυψις γαρ ην το γινομενον, ουκ εκεινων σπουδη. 57.430 βʹ. ∆ιο
και οι γραμματεις και οι σοφοι, συνετοι νομιζοντες ειναι παρ' εαυτοις, εξεπεσον δια
τον οικειον τυφον. Ουκουν ει δια τουτο εξ αυτων απεκρυβη, φοβηθητε, φησι, και
υμεις, και μεινατε νηπιοι. Τουτο γαρ υμας εποιησε της αποκαλυψεως απολαυσαι,
ωσπερ ουν και εκεινους το εναντιον αποστερηθηναι. Ουδε γαρ οταν λεγηι,
Ἀπεκρυψας, του Θεου το παν ειναι φησιν· αλλ' ωσπερ οταν λεγηι Παυλος, οτι
παρεδωκεν αυτους εις αδοκιμον νουν, και ετυφλωσεν αυτων τα νοηματα, ουκ αυτον
εισαγων ταυτα ενεργουντα τουτο φησιν, αλλ' εκεινους τους την αιτιαν παρεχοντας·
ουτω και ενταυθα φησι το, Ἀπεκρυψας. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ἐξομολογουμαι σοι, οτι
απεκρυψας, και απεκαλυψας αυτα νηπιοις, ινα μη νομισηις, οτι ως αυτος
απεστερημενος της δυναμεως ταυτης, και μη δυναμενος αυτο κατορθωσαι, ουτως
ευχαριστει, φησι· Παντα μοι παρεδοθη υπο του Πατρος μου. Προς δε τους χαιροντας,
οτι τα δαιμονια αυτοις υπακουει, Τι γαρ θαυμαζετε, φησιν, οτι δαιμονες υμιν
υπεικουσιν; Ἐμα παντα εστι, Παντα μοι παρεδοθη. Ὅταν δε ακουσηις, Παρεδοθη,
μηδεν ανθρωπινον υποπτευσηις· ινα γαρ μη δυο θεους αγεννητους νομισηις, ταυτην
την λεξιν τιθησιν. Ἐπει οτι ομου τε εγεννηθη και παντων ∆εσποτης ην, πολλαχοθεν
και αλλαχοθεν δηλοι. Ειτα λεγει τι και τουτου μειζον, ανορθων σου την διανοιαν·
Και ουδεις γινωσκει τον Υιον, ει μη ο Πατηρ· ουδε τον Πατερα τις επιγινωσκει, ει μη
ο Υιος. Και δοκει μεν απηρτησθαι των εμπροσθεν τοις αγνοουσι, πολυ δε εχει το
συμφωνον. Ἐπειδη γαρ ειπε, Παντα μοι παρεδοθη υπο του Πατρος μου, επαγει· Και τι
θαυμαστον, φησιν, ει παντων ειμι ∆εσποτης, οπου γε και ετερον τι μειζον εχω, το
ειδεναι τον Πατερα, και της αυτης ουσιας ειναι; Και γαρ και τουτο λανθανοντως
δεικνυσιν εκ του μονος αυτον ουτως ειδεναι. Ὅταν γαρ ειπηι, Ουδεις γινωσκει τον
Πατερα, ει μη ο Υιος, τουτο λεγει. Και ορα ποτε λεγει ταυτα. Ὅτε δια των εργων
ελαβον αυτου της δυναμεως την αποδειξιν, ουχι θαυματουργουντα ιδοντες μονον,
αλλα και εν τωι ονοματι αυτου τοσαυτα δυνηθεντες. Ειτα, επειδη ειπεν οτι
Ἀπεκαλυψας αυτα νηπιοις, δεικνυσι και τουτο αυτου ον· Ουδε γαρ τον Πατερα τις
επιγινωσκει, φησιν, ει μη ο Υιος, και ωι εαν βουληται ο Υιος αποκαλυψαι· ουχ ωι αν
επιταττηται, ουδε ωι αν κελευηται. Ει δε εκεινον αποκαλυπτει, και εαυτον. Ἀλλα
τουτο μεν ως ωμολογημενον αφηκεν· εκεινο δε τεθεικε. Και πανταχου τουτο φησιν,
ως οταν λεγηι· Ουδεις δυναται προς τον Πατερα ελθειν, ει μη δι' εμου. ∆ια δε τουτων
και αλλο κατασκευαζει, το συμφωνος αυτωι ειναι και ομογνωμων. Τοσουτον γαρ,
φησιν, απεχω του μαχεσθαι αυτωι και πολεμειν, οτι ουδε δυνατον ελθειν τινα προς
εκεινον, ει μη δι' εμου. Ἐπειδη γαρ μαλιστα τουτο αυτους εσκανδαλιζε, το δοκειν
αντιθεον αυτον ειναι, δια παντων τουτο αναιρει, και των σημειων ουκ ελαττον,
αλλα και πολλω πλεον περι τουτου εσπουδακεν. Ὅταν δε λεγηι· Ουδε τον Πατερα τις
επιγινωσκει, ει μη ο Υιος, ου τουτο φησιν, οτι παντες αυτον ηγνοησαν, αλλ' οτι την
γνωσιν, ην αυτος αυτον οιδεν, ουδεις αυτον επισταται· ο και περι του Υιου εστιν
ειπειν. Ουδε γαρ περι αγνωστου τινος Θεου και μηδενι γενομενου γνωριμου ταυτα
εφασκεν, ως φησιν ο Μαρκιων, αλλα την ακριβη γνωσιν ενταυθα αινιττομενος· επει
 
 

254

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε τον Υιον ισμεν ως χρη ειδεναι· και τουτο γουν αυτο Παυλος 57.431 δηλων
ελεγεν· Ἐκ μερους γινωσκομεν, και εκ μερους προφητευομεν. Ειτα καταστησας δια
των ειρημενων εις επιθυμιαν αυτους, και δειξας αυτου την δυναμιν αφατον, τοτε
καλει λεγων· ∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω
αναπαυσω υμας. Ουχ ο δεινα και ο δεινα, αλλα παντες οι εν φροντισιν, οι εν λυπαις,
οι εν αμαρτιαις. ∆ευτε, ουχ ινα απαιτησω ευθυνας, αλλ' ινα λυσω τα αμαρτηματα.
∆ευτε, ουκ επειδη δεομαι υμων της δοξης, αλλ' επειδη δεομαι υμων της σωτηριας.
Ἐγω γαρ, φησιν, αναπαυσω υμας. Ουκ ειπε, Σωσω, μονον· αλλα και ο πολλωι πλεον
ην, Ἐν αδειαι καταστησω πασηι. Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας, και μαθετε απ' εμου,
οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι· και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων. Ὁ
γαρ ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον. Μη γαρ φοβηθητε, φησι, ζυγον
ακουοντες· χρηστος γαρ εστι· μη δεισητε, επειδη φορτιον ειπον· ελαφρον γαρ εστι.
Και πως εμπροσθεν ελεγε· Στενη η πυλη, και τεθλιμμενη η οδος; Ὅταν ραιθυμος ηις,
οταν αναπεπτωκως· ως εαν κατορθωσηις τα ειρημενα, ελαφρον εσται το φορτιον· διο
και νυν αυτο τοιουτον εκαλεσε. Πως δε κατορθουται; Ἂν ταπεινος γενηι και πραος
και επιεικης. Αυτη γαρ μητηρ εστιν η αρετη φιλοσοφιας απασης. ∆ιο και αρχομενος
των θειων νομων εκεινων, εντευθεν ηρξατο. Και ενταυθα παλιν το αυτο τουτο
ποιει, και μεγιστον τιθησι το επαθλον. Ου γαρ ετερωι γινηι χρησιμος μονον, αλλα και
σαυτον προ παντων αναπαυεις, φησιν. Ευρησετε γαρ αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων.
Και προ των μελλοντων εντευθεν διδωσι σοι την αμοιβην, και το βραβειον ηδη
παρεχει, και ταυτηι και τωι εαυτον υποδειγμα θειναι εις μεσον, ευπαραδεκτον ποιων
τον λογον. γʹ. Τι γαρ δεδοικας; φησι· μη ελαττωθηις ταπεινος ων; Ἐμε σκοπει, και τα
εμα παντα· απ' εμου μανθανε, και τοτε εισηι σαφως, ηλικον το αγαθον. Ὁραις πως δια
παντων αυτους εναγει εις την ταπεινοφροσυνην; Ἀφ' ων αυτος εποιησε· Μαθετε γαρ
απ' εμου, οτι πραος ειμι· αφ' ων αυτοι κερδαινειν μελλουσιν· Ευρησετε γαρ, φησιν,
αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων· αφ' ων αυτοις χαριζεται· Ἀναπαυσω γαρ υμας καγω,
φησιν· αφ' ων κουφον αυτο κατεσκευασεν· Ὁ γαρ ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον
μου ελαφρον εστιν. Ουτω και Παυλος ποιει λεγων· Το γαρ παραυτικα ελαφρον της
θλιψεως καθ' υπερβολην εις υπερβολην αιωνιον βαρος δοξης κατεργαζεται. Και πως
ελαφρον, φησι, το φορτιον, οταν λεγηι· Ἐαν μη τις μισησηι πατερα και μητερα· και,
Ὃς ουκ αιρει τον σταυρον αυτου, και ακολουθει μοι, ουκ εστι μου αξιος· και, Ὃς ουκ
αποτασσεται πασιν αυτου τοις υπαρχουσιν, ου δυναται μου ειναι μαθητης· οταν
κελευηι και αυτην εκδιδοναι την ψυχην; ∆ιδασκετω σε Παυλος λεγων· Τις ημας
χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; θλιψις; η στενοχωρια; η διωγμος; η λιμος; η
γυμνοτης; η κινδυνος; η μαχαιρα; και οτι Ουκ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς
την μελλουσαν δοξαν αποκαλυφθηναι εις ημας. ∆ιδασκετωσαν σε οι εκ του
συνεδριου των Ἰουδαιων μετα μυριας μαστιγας υποστρεφοντες, και χαιροντες οτι
κατηξιωθησαν υπερ του ονοματος του Χριστου 57.432 ατιμασθηναι. Ει δε ετι
δεδοικας και φριττεις, τον ζυγον και το φορτιον ακουων, ου της φυσεως του
πραγματος ο φοβος, αλλα της σης ραιθυμιας· ως εαν ηις παρεσκευασμενος και
προθυμιαν εχων, παντα σοι ραιδια εσται και κουφα. ∆ια γαρ τουτο και ο Χριστος
δεικνυς οτι δει και ημας αυτους πονειν, ου τα χρηστα μονον ειπε, και εσιγησεν, ουδε
τα φορτικα μονον, αλλ' εκατερα τεθεικε. Και γαρ ζυγον ειπε, και χρηστον εκαλεσε·
και φορτιον ωνομασε, και ελαφρον προσεθηκεν· ινα μητε ως επιπονα φυγηις, μητε
ως σφοδρα ευκολων καταφρονησηις. Ει δε και μετα ταυτα παντα δυσκολον η αρετη
ειναι σοι δοκει, εννοησον οτι δυσκολωτερον η κακια· οπερ ουν και αυτο
αινιττομενος, ου προτερον ειπε, Λαβετε τον ζυγον μου, αλλα πρωτον, ∆ευτε, οι
κοπιωντες και πεφορτισμενοι, δεικνυς οτι και η αμαρτια κοπον εχει, και φορτιον
βαρυ και δυσβαστακτον. Ουδε γαρ, Κοπιωντες, ειπε μονον, αλλα και, Πεφορτισμενοι.
 
 

255

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τουτο και ο Προφητης ελεγε, την φυσιν αυτης υπογραφων· Ὡσει φορτιον βαρυ
εβαρυνθησαν επ' εμε. Και ο Ζαχαριας δε υπογραφων αυτην, μολιβδου ταλαντον
αυτην ειναι φησι. Και τουτο και η πειρα αυτη δεικνυσιν. Ουδεν γαρ ουτω βαρει
ψυχην, [ουδεν ουτω πηροι διανοιαν] και πιεζει κατω, ως αμαρτιας συνειδος· ουδεν
ουτω πτεροι και μετεωρον ποιει ως δικαιοσυνης κτησις και αρετης. Σκοπει δε. Τι
φορτικωτερον, ειπε μοι, του μηδεν κεκτησθαι; του στρεψαι την σιαγονα, και
τυπτομενον μη αντιτυπτειν; του αποθανειν βιαιωι θανατωι; Ἀλλ' ομως εαν
φιλοσοφωμεν, ταυτα παντα κουφα και ραιδια και ηδονης ποιητικα. Ἀλλα μη
θορυβηθητε, αλλ' εκαστον αυτων μετα ακριβειας εξετασωμεν μεταχειρισαντες· και,
ει βουλεσθε, το πρωτον το και πολλοις επιπονον ειναι δοκουν. Ποτερον ουν, ειπε
μοι, βαρυ και επαχθες, το μιαν γαστερα μεριμναιν, η το μυριων φροντιζειν; το εν
περιβεβλησθαι ιματιον και μηδεν πλεον επιζητειν, η το πολλα ενδον εχοντα καθ'
εκαστην ημεραν και νυκτα κοπτεσθαι, δεδοικοτα, τρεμοντα υπερ της φυλακης,
αλγουντα και αγχομενον υπερ της ζημιας, μη σητοβρωτον γενηται, μη οικετης
αφελομενος απελθηι; Πλην αλλ' οσα αν ειπω, ουδεν παραστησει τοιουτον ο λογος,
οιον η των πραγματων πειρα. ∆ιο εβουλομην τινα των εις εκεινην φθασαντων την
κορυφην της φιλοσοφιας ημιν παρειναι, και τοτε σαφως αν ειδες του πραγματος την
ηδονην· και ως ουκ αν τις αν εδεξατο εκεινων των ερωντων ακτημοσυνης, μυριων
παρεχοντων πλουτειν. Ουτοι δε κατεδεξαντο αν ποτε γενεσθαι πενητες, φησι, και
ριψαι τας φροντιδας ας εχουσι; Και τι τουτο; Της γαρ ανοιας αυτων και του χαλεπου
νοσηματος τουτο δειγμα, ου του το πραγμα ηδιστον ειναι. δʹ. Και τουτο και αυτοι
μαρτυρησαιεν αν ημιν, οι καθ' εκαστην ημεραν επι ταυταις αποδυρομενοι ταις
φροντισι, και τον βιον αβιωτον ειναι νομιζοντες. Ἀλλ' ουκ εκεινοι ουτως, αλλα
γελωσι, σκιρτωσι, και των το διαδημα περικειμενων μαλλον επι τηι πενιαι
καλλωπιζονται. Παλιν το στρεψαι την σιαγονα του πληξαι ετερον κουφοτερον τωι
προσεχοντι· εκει μεν γαρ αρχην ο πολεμος λαμβανει, ενταυθα δε λυσιν· και εκεινωι
μεν και την ετερου πυραν ανηψας, τουτωι δε και την σαυτου φλογα εσβεσας. Ὅτι δε
το μη καιεσθαι του καιεσθαι ηδιον, παντι που δηλον εστιν. Ει δε επι σωματων τουτο,
57.433 πολλωι μαλλον επι ψυχης. Τι δε κουφοτερον, αγωνιζεσθαι, η στεφανουσθαι;
πυκτευειν, η το βραβειον εχειν; και κυματων ανεχεσθαι, η εις λιμενα καταιρειν;
Ουκουν και το αποθανειν του ζηιν βελτιον. Τουτο μεν γαρ εξαγει των κλυδωνιων και
των κινδυνων· εκεινο δε προστιθησι, και υπευθυνον ποιει μυριαις επιβουλαις και
αναγκαις, δι' ας αβιωτον ειναι τον βιον ενομισας. Ει δε απιστεις τοις λεγομενοις,
ακουσον των εωρακοτων τα προσωπα των μαρτυρων εν τωι καιρωι των αγωνων, πως
μαστιζομενοι και ξεομενοι, περιχαρεις ησαν και φαιδροι, και των επι ροδωνιας
κατακεκλιμενων επι τηγανων προκειμενοι μαλλον εχαιρον και ευφραινοντο. ∆ιο
και Παυλος ελεγε, μελλων εντευθεν απιεναι και καταλυειν βιαιωι θανατωι την ζωην·
Χαιρω και συγχαιρω πασιν υμιν· το δε αυτο και υμεις χαιρετε και συγχαιρετε μοι.
Ειδες μεθ' οσης υπερβολης την οικουμενην απασαν επι την κοινωνιαν της
ευφροσυνης καλει; Ουτω μεγα αγαθον ᾔδει την εντευθεν αποδημιαν ουσαν· ουτω
ποθεινον τον ουτω φοβερον θανατον, και επεραστον και ευχης αξιον. Ἀλλ' οτι μεν
ηδυς και κουφος ο της αρετης ζυγος, και ετερωθεν πολλαχοθεν δηλον· λοιπον δε, ει
δοκει, και της αμαρτιας ιδωμεν τα φορτια. Ουκουν τους πλεονεκτας εις μεσον
αγαγωμεν, τους καπηλους και παλιγκαπηλους των αναισχυντων συμβολαιων. Τι
ουν φορτικωτερον της τοιαυτης πραγματειας γενοιτ' αν; ποσαι λυπαι, ποσαι
φροντιδες, ποσα προσκρουσματα, ποσοι κινδυνοι, ποσαι επιβουλαι και πολεμοι καθ'
εκαστην ημεραν τουτοις φυονται τοις κερδεσι; ποσοι θορυβοι και ταραχαι; Ὥσπερ
γαρ την θαλατταν ουκ εστιν ιδειν ποτε κυματων χωρις, ουτως ουδε την τοιαυτην
ψυχην φροντιδος και αθυμιας και φοβου και ταραχης 57.434 εκτος, αλλα τα προτερα
 
 

256

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλαμβανει τα δευτερα, και παλιν ετερα επεισι, και τουτων ουδεπω παυομενων
ετερα κορυφουται. Ἀλλα των λοιδορων βουλει και των ακροχολων τας ψυχας ιδειν;
Και τι της βασανου ταυτης χειρον; τι των τραυματων ων εχουσιν ενδον; τι της
καμινου της διηνεκως καιομενης, και της φλογος της μηδεποτε σβεννυμενης; Ἀλλα
των φιλοσωματων και τηι παρουσηι προστετηκοτων ζωηι; Και τι ταυτης της δουλειας
χαλεπωτερον; Τον του Καιν βιον ζωσι, τρομωι διηνεκει συνοντες και φοβωι, καθ'
εκαστον των τελευτωντων, μαλλον των εκεινοις προσηκοντων, την οικειαν
θρηνουντες τελευτην. Τι δε των πεφυσιωμενων ταραχωδεστερον τε και
μανικωτερον; Μαθετε γαρ, φησιν, απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι,
και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων. Ἁπαντων γαρ η ανεξικακια μητηρ των
αγαθων. Μη τοινυν φοβηθηις, μηδε αποπηδησηις τον παντων σε τουτων κουφιζοντα
ζυγον, αλλ' υπελθε μετα προθυμιας απασης αυτον, και τοτε αυτου εισηι σαφως την
ηδονην. Ουδε γαρ τριβει σου τον αυχενα, αλλ' ευταξιας ενεκεν επικειται μονης, και
του πεισαι βαδιζειν ευρυθμα, και προς την βασιλικην σε οδον αγαγειν, και των
εκατερωθεν απαλλαξαι κρημνων, και ποιησαι μετ' ευκολιας την στενην βαδισαι
οδον. Ἐπει ουν τοσαυτα αυτου τα αγαθα, τοσαυτη η ασφαλεια, τοσαυτη η
ευφροσυνη, πασηι ψυχηι, πασηι σπουδηι τουτον ελκωμεν τον ζυγον· ινα και ενταυθα
αναπαυσιν ευρωμεν ταις ψυχαις ημων, και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος,
νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.433 ΟΜΙΛΙΑ ΛΘʹ. Ἐν εκεινωι τωι καιρωι επορευθη ο Ἰησους τοις σαββασι δια
των σποριμων· οι δε μαθηται αυτου επει νασαν, και ηρξαντο τιλλειν σταχυας και
εσθιειν.
αʹ. Ὁ δε Λουκας φησιν, Ἐν σαββατωι δευτεροπρωτωι. Τι δε εστιν εν
δευτεροπρωτωι; Ὅταν διπλη η αργια ηι, και του σαββατου του κυριου, και ετερας
εορτης διαδεχομενης. Σαββατον γαρ εκαστην αργιαν καλουσι. Και τι δηποτε εκειθεν
αυτους ηγαγεν ο παντα προειδως, ει μη εβουλετο λυθηναι το σαββατον; Ἐβουλετο
μεν, αλλ' ουχ απλως· διοπερ ουδεποτε χωρις αιτιας αυτο λυει, αλλα διδους
προφασεις ευλογους, ινα και τον νομον αναπαυσηι, και εκεινους μη πληξηι. Ἔστι δε
οπου και προηγουμενως αυτο λυει, ου μετα περιστασεως· ως οταν τον πηλον χριηι
τους οφθαλμους του τυφλου· ως οταν λεγηι· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται, καγω
εργαζομαι. Ποιει δε ταυτα, τουτωι μεν δοξαζων τον εαυτου Πατερα, εκεινωι δε την
ασθενειαν των Ἰουδαιων παραμυθουμενος. Ὃ δη και ενταυθα κατασκευαζει, την της
φυσεως αναγκην προβαλλομενος· καιτοιγε επι των αμαρτηματων των
ωμολογημενων ουκ αν γενοιτο ποτε απολογια. Ουτε γαρ ο φονευων τον θυμον αν
σχοιη προβαλεσθαι, ουτε ο μοιχευων την επιθυμιαν, μαλλον 57.434 δε ουδε αλλην
ουδεμιαν αιτιαν ειπειν· ενταυθα δε την πειναν ειπων, παντος απηλλαξεν αυτους
εγκληματος. Συ δε μοι θαυμασον τους μαθητας, τους ουτω συνεσταλμενους και
μηδενα των σωματικων ποιουμενους λογον, αλλα παρεργον τιθεμενους την της
σαρκος τραπεζαν, και λιμωι μαχομενους διηνεκει, και ουδε ουτως αφισταμενους. Ει
γαρ μη ηναγκαζεν αυτους σφοδρα το πειναιν, ουκ αν ουδε τουτο εποιησαν. Τι ουν οι
Φαρισαιοι; Ἰδοντες, φησιν, ειπον αυτωι· Ἰδου οι μαθηται σου ποιουσιν ο ουκ εξεστι
ποιειν εν σαββατωι. Ἐνταυθα μεν ου πανυ σφοδρως (καιτοιγε ακολουθον ην τουτο)·
αλλ' ομως ου σφοδρα παροξυνονται, αλλ' εγκαλουσιν απλως. Ὅτε δε την χειρα την
ξηραν εξετεινε και διωρθωσε, τοτε ουτως εξεθηριωθησαν, ως και περι σφαγης αυτου
βουλευεσθαι και αναιρεσεως. Ἔνθα μεν γαρ ουδεν γινεται μεγα και γενναιον,
 
 

257

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησυχαζουσιν· ενθα δε ορωσι τινας σωζομενους, αγριαινουσι και ταραττονται, και
παντων εισι φορτικωτεροι· ουτως εχθροι της των ανθρωπων σωτηριας εισι. Πως ουν
απολογειται περι αυτων ο Ἰησους; Ουκ ανεγνωτε, φησι, τι εποιησε ∆αυιδ εν τωι ιερωι,
οτε επεινασεν, αυτος και οι μετ' αυτου παντες; πως εισηλθεν εις τον οικον του Θεου,
και τους αρτους της προθεσεως εφαγεν, ους ουκ εξον 57.435 αυτωι φαγειν, ουδε τοις
μετ' αυτου, ει μη μονοις τοις ιερευσιν; Ὅταν μεν γαρ υπερ των μαθητων
απολογηται, τον ∆αυιδ εις μεσον παραγει· οταν δε υπερ εαυτου, τον Πατερα. Και ορα
πως επιπληκτικως· Ουκ ανεγνωτε τι εποιησε ∆αυΐδ; Και γαρ πολλη του Προφητου ην
η δοξα, ως και Πετρον μετα ταυτα απολογουμενον προς Ἰουδαιους ουτως ειπειν·
Ἐξον ειπειν μετα παῤρησιας προς υμας περι του πατριαρχου ∆αυιδ, οτι και
ετελευτησε και εταφη. ∆ιατι δε αυτον ουχι μετα του αξιωματος καλει, ουτε ενταυθα,
ουτε μετα ταυτα; Ἴσως επειδη εκειθεν το γενος κατηγεν. Ει μεν ουν συγγνωμονικοι
τινες ησαν, επι το παθος αν της πεινης τον λογον ηγαγεν· επειδη δε μιαροι και
απανθρωποι, και ιστοριαν αυτοις αναγινωσκει. Ὁ δε Μαρκος, Ἐπι Ἀβιαθαρ
τουαρχιερεως, φησιν, ουκ εναντια λεγων τηι ιστοριαι, αλλα δεικνυς οτι διωνυμος ην·
και προστιθησιν οτι εκεινος εδωκεν αυτωι· δεικνυς και εντευθεν μεγαλην ουσαν
απολογιαν, οπου γε και ο ιερευς επετρεψε· και ου μονον επετρεψεν, αλλα και
διηκονησατο. Μη γαρ μοι λεγε, οτι προφητης ην ο ∆αυΐδ· ουδε γαρ ουτως εξην, αλλα
των ιερεων ην το προτερημα· διο και προσεθηκεν, Ει μη τοις ιερευσι μονοις. Ει γαρ
και μυριακις ην προφητης, αλλ' ουχ ιερευς· ει δε και εκεινος προφητης, αλλ' ουχι
και οι μετ' αυτου· και γαρ και εκεινοις εδωκε. Τι ουν; φησιν· ισον ∆αυιδ και ουτοι; Τι
μοι λεγεις αξιαν, οπου νομου παραβασις ειναι δοκει, καν φυσεως εστιν αναγκη; Και
γαρ και ταυτηι μαλλον αυτους απηλλαξε των εγκληματων, οταν ο μειζων φαινηται
το αυτο πεποιηκως. βʹ. Και τι τουτο προς το ζητουμενον; φησιν· ου γαρ δη σαββατον
εκεινος παρεβη. Το μειζον μοι λεγεις, και ο μαλιστα δεικνυσι του Χριστου την
σοφιαν, οτι το σαββατον αφεις, ετερον υποδειγμα φερει του σαββατου μειζον. Ουδε
γαρ ισον, παραβηναι ημεραν, και της ιερας εκεινης αψασθαι τραπεζης, ης μηδενι
θεμις ην. Το μεν γαρ σαββατον και ελυθη πολλακις, μαλλον δε αει λυεται, και εν τηι
περιτομηι, και εν ετεροις πλειοσιν εργοις· και εν τηι Ἰεριχω δε το αυτο γενομενον ιδοι
τις αν· τουτο δε τοτε μονον εγενετο. Ὥστε απο του πλειονος η νικη. Πως ουν ουδεις
ενεκαλεσε τωι ∆αυιδ, καιτοι και τουτου μειζον εγκλημα ετερον ην, το του φονου των
ιερεων εντευθεν λαβον την αρχην; Ἀλλ' ου τιθησιν αυτο· προς γαρ το προκειμενον
ισταται μονον. Ειτα παλιν και ετερως αυτο λυει. Ἐν αρχηι μεν γαρ τον ∆αυιδ
παρηγαγε, τωι αξιωματι του προσωπου καταστελλων αυτων την απονοιαν· επειδη δε
αυτους επεστομισε, και την αλαζονειαν καθειλε, τοτε και την κυριωτεραν επαγει
λυσιν. Ποια δε ην αυτη; Ουκ οιδατε, οτι εν τωι ιερωι οι ιερεις το σαββατον βεβηλουσι,
και αναιτιοι εισιν; Ἐκει μεν γαρ, φησιν, η περιστασις την λυσιν εποιησεν· ενταυθα δε
και χωρις περιστασεως η λυσις. Ἀλλ' ουκ ευθεως ουτως ελυσεν· αλλα πρωτον κατα
συγγνωμην, ειτα κατα ενστασιν. Το γαρ ισχυροτερον υστερον επαγειν εχρην,
καιτοιγε και το προτερον την οικειαν ειχε δυναμιν. Μη γαρ μοι λεγε, οτι ουκ εστιν
απηλλαχθαι εγκληματος, το και ετερον το αυτο αμαρτανοντα εις μεσον ενεγκειν.
Ὅταν γαρ μη εγκαληται ο πεποιηκως, νομος απολογιας γινεται το τολμηθεν. Πλην
ουκ ηρκεσθη τουτωι, αλλα και το κυριωτερον επαγει λεγων, οτι ουδε αμαρτημα εστι
57.436 το γεγενημενον· οπερ μαλιστα λαμπρας νικης ην, το δειξαι τον νομον εαυτον
παραλυοντα, και διπληι τουτο ποιουντα, και απο του τοπου και απο του σαββατου·
μαλλον δε και τριπληι, τωι και διπλουν το εργον γενεσθαι, και μετα τουτου και
ετερον, το υπο των ιερεων· και το δη μειζον, το μηδε εγκλημα ειναι· Ἀναιτιοι γαρ,
φησιν, εισιν. Ειδες ποσα τεθεικε; τον τοπον· Ἐν τωι ιερωι γαρ φησι· το προσωπον· οι
ιερεις γαρ· τον καιρον· Το σαββατον γαρ φησι· το πραγμα αυτο· Βεβηλουσι γαρ· ουδε
 
 

258

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ειπε, Λυουσιν, αλλα το φορτικωτερον, Βεβηλουσι· το μη μονον μη δικην διδοναι,
αλλα και αιτιας απηλλαχθαι· Ἀναιτιοι γαρ εισι. Μη δη νομισητε τουτο ομοιον ειναι,
φησι, τωι προτερωι. Ἐκεινο μεν γαρ και απαξ γεγονε, και ουχ υπο ιερεως, και αναγκης
ην· δια τουτο και συγγνωμης εγενοντο αξιοι· τουτο δε και καθ' εκαστον σαββατον,
και υπο ιερεων, και εν ιερωι, και κατα νομον. ∆ιοπερ ουδε κατα συγγνωμην, αλλα
κατα νομον εισιν απηλλαγμενοι των εγκληματων. Ουδε γαρ εγκαλων ταυτα ειπον,
φησιν, ουδε κατα συγγνωμην αυτους αιτιας απαλλαττων, αλλα κατα τον του
δικαιου λογον. Και δοκει μεν υπερ εκεινων απολογεισθαι, τουτους δε ελευθεροι των
εγκληματων. Ὅταν γαρ ειπηι· Ἀναιτιοι εισιν εκεινοι· Πολλωι μαλλον ουτοι, φησιν.
Ἀλλ' ουκ εισιν ιερεις. Ἀλλ' ιερεων μειζους. Αυτος γαρ παρεστιν ενταυθα ο του ιερου
∆εσποτης· η αληθεια, ουχ ο τυπος. ∆ιο και ελεγε· Λεγω δε υμιν, οτι του ιερου μειζον
εστιν ωδε. Ἀλλ' ομως τηλικαυτα ακουσαντες, ουδεν ειπον· ου γαρ ην σωτηρια
ανθρωπου το προκειμενον. Ειτα επειδη βαρυ τοις ακουουσιν εδοκει ειναι, ταχεως
αυτο συνεκαλυψε, παλιν επι συγγνωμην τον λογον αγων, και μετα επιπληξεως και
ουτω λεγων. Ει δε εγνωκειτε τι εστιν, Ἔλεον θελω, και ου θυσιαν, ουκ αν
κατεδικασατε τους αναιτιους. Ειδες πως παλιν επι συγγνωμην αγει τον λογον, και
παλιν συγγνωμης ανωτερους αποφαινει; Ου γαρ αν κατεδικασατε, φησι, τους
αναιτιους. Το μεν προτερον συνηγαγε το των ιερεων εις το αυτο λεγων, Ἀναιτιοι
εισι. Τουτο δε αφ' εαυτου τιθησι· μαλλον δε και τουτο απο του νομου· προφητικην
γαρ ανεγνω ρησιν. γʹ. Ειτα και αλλην αιτιαν λεγει· Κυριος γαρ, φησιν, εστι του
σαββατου ο Υιος του ανθρωπου, περι εαυτου λεγων. Ὁ δε Μαρκος και περι της
κοινης φυσεως αυτον τουτο ειρηκεναι φησιν· ελεγε γαρ· Το σαββατον δια τον
ανθρωπον εγενετο, ουχ ο ανθρωπος δια το σαββατον. Τινος ουν ενεκεν εκολαζετο ο
τα ξυλα συναγων; Ὅτι ει εμελλον και εν αρχηι καταφρονεισθαι οι νομοι, σχοληι γ' αν
υστερον εφυλαχθησαν. Και γαρ πολλα ωφελει παρα την αρχην το σαββατον και
μεγαλα· οιον, ημερους εποιει προς τους οικειους ειναι και φιλανθρωπους· εδιδασκεν
αυτους του Θεου την προνοιαν και την δημιουργιαν· οπερ φησιν ο Ἰεζεχιηλ·
επαιδευσεν αυτους κατα μικρον απεχεσθαι πονηριας, και τοις πνευματικοις
προσεχειν παρεσκευαζεν. Ἐπειδη γαρ, τον νομον διδους τον του σαββατου, ει ειπε,
Τα μεν αγαθα πραττετε εν τωι σαββατωι, τα δε κακα μη ποιειτε, ουκ αν ηνεσχοντο·
απαντων ομοιως απειργε· Μηδεν γαρ ποιησητε, 57.437 φησι· και ουδε ουτω
κατειχοντο. Αυτος δε και τον νομον διδους τον του σαββατου, και ουτως ηινιξατο,
οτι των πονηρων αυτους απεχεσθαι βουλεται μονον. Μηδεν γαρ ποιησητε, φησι,
πλην ων ποιηθησεται ψυχηι. Και εν τωι ιερωι δε παντα εγινετο, και μετα πλειονος της
σπουδης, και διπλασιονος της εργασιας. Ουτω και δι' αυτης της σκιας την αληθειαν
αυτοις παρηνοιγε. Τοσουτον ουν κερδος, φησιν, ελυσεν ο Χριστος; Μη γενοιτο· αλλα
και σφοδρα επετεινε. Καιρος γαρ ην δια των υψηλοτερων αυτους παντα
παιδευεσθαι, και ουκ εδει δεδεσθαι τας χειρας του πονηριας μεν απηλλαγμενου, προς
δε τα αγαθα παντα επτερωμενου· ουδε εντευθεν μανθανειν, οτι ο Θεος απαντα
εποιησεν· ουδε εντευθεν ημερους ειναι τους προς αυτην του Θεου της φιλανθρωπιας
την μιμησιν καλουμενους· (Γινεσθε γαρ, φησιν, οικτιρμονες ως ο Πατηρ υμων ο
ουρανιος·) ουδε μιαν ημεραν εορταζειν τους παντα τον βιον εορτην αγειν
κελευομενους· (Ἑορταζωμεν γαρ, φησι, μη εν ζυμηι παλαιαι, μηδε εν ζυμηι κακιας και
πονηριας, αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας·) ουδε γαρ παρα κιβωτον
εσταναι και θυσιαστηριον χρυσουν τους αυτον τον παντων ∆εσποτην ενοικον
εχοντας, και δια παντων ομιλουντας αυτωι, και δι' ευχης, και δια προσφορας, και δια
Γραφων, και δι' ελεημοσυνης, και δια του εχειν αυτον ενδον. Τι τοινυν σαββατου
χρεια τωι διαπαντος εορταζοντι, τωι πολιτευομενωι εν ουρανωι; Ἑορταζωμεν τοινυν
διηνεκως, και μηδεν πονηρον πραττωμεν· τουτο γαρ εορτη· αλλ' επιτεινεσθω μεν τα
 
 

259

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευματικα, και παραχωρειτω τα επιγεια, και αργωμεν αργιαν πνευματικην, τας
χειρας πλεονεξιας αφιστωντες, το σωμα των περιττων και ανονητων
απαλλαττοντες καματων, και ων εν Αιγυπτωι υπεμεινε τοτε ο των Ἑβραιων δημος.
Ουδεν γαρ διαφερομεν οι χρυσιον συναγοντες των τωι πηλωι προσδεδεμενων, και την
πλινθον εκεινην εργαζομενων, και αχυρα συλλεγοντων, και μαστιζομενων. Και γαρ
και νυν ο διαβολος επιταττει πλινθουργειν, καθαπερ τοτε ο Φαραω. Τι γαρ εστιν
αλλο το χρυσιον η πηλος; τι δε αλλο το αργυριον η αχυρον; Ὡς αχυρα γουν αναπτει
της επιθυμιας την φλογα, ως πηλος ουτω ρυποι τον εχοντα ο χρυσος. ∆ια τουτο
επεμψεν ημιν ου Μωυσεα εξ ερημου, αλλα τον Υιον εξ ουρανου. Ἂν τοινυν μετα το
ελθειν αυτον μεινηις εν Αιγυπτωι, πεισηι τα των Αιγυπτιων· αν δε αφεις εκεινην
αναβηις μετα του πνευματικου Ἰσραηλ, οψει τα θαυματα απαντα. δʹ. Πλην ουδε τουτο
αρκει εις σωτηριαν. Ουδε γαρ εξ Αιγυπτου δει μονον απαλλαγηναι, αλλα και εις την
επαγγελιαν εισελθειν. Ἐπει και Ἰουδαιοι, καθως ο Παυλος φησι, και δια της Ἐρυθρας
διηλθον, και μαννα εφαγον, και πομα πνευματικον επιον, αλλ' ομως παντες
απωλοντο. Ἵν' ουν μη και ημεις τα αυτα παθωμεν, μη οκνωμεν, μηδε αναδυωμεθα·
αλλ' οταν ακουσηις πονηρων και νυν κατασκοπων διαβαλλοντων την στενην και
τεθλιμμενην οδον, και λεγοντων απερ ειπον τοτε εκεινοι οι κα 57.438 τασκοποι, μη
τον δημον τον πολυν, αλλα τον Ἰησουν ζηλωσωμεν, τον Χαλεβ τον του Ἰεφονη
παιδα· και μη προτερον αποστηις, εως αν επιλαβηι της επαγγελιας, και των ουρανων
επιβηις. Μηδε δυσκολον την οδοιποριαν νομισηις ειναι. Ει γαρ εχθροι οντες
κατηλλαγημεν τωι Θεωι, πολλωι μαλλον καταλλαγεντες σωθησομεθα. Ἀλλα στενη
και τεθλιμμενη, φησιν, η οδος αυτη. Ἀλλ' η προτερα, δι' ης διηλθες, ου στενη και
τεθλιμμενη μονον, αλλα και αβατος, και θηριων αγριων γεμουσα. Και ωσπερ ουκ ην
δια της Ἐρυθρας διαβηναι θαλασσης, ει μη το θαυμα εκεινο εγενετο, ουτως ουκ ην
εν τωι προτερωι βιωι μειναντας εις τον ουρανον ανελθειν, ει μη το βαπτισμα μεσον
εφανη. Ει δε το αδυνατον γεγονε δυνατον, πολλωι μαλλον το δυσκολον εσται ραιδιον.
Ἀλλ' εκεινο, φησι, χαριτος μονον ην. ∆ια γαρ τουτο μαλιστα δικαιος αν ειης θαῤρειν.
Ει γαρ ενθα χαρις ην μονη, συνηργησεν, ενθα και πονους επιδεικνυσθε, ου πολλωι
μαλλον συμπραξει; ει αργουντα εσωσεν, ου πολλωι μαλλον εργαζομενωι βοηθησει;
Ἀνωτερω μεν ουν ελεγον, οτι απο των αδυνατων και τοις δυσκολοις οφειλεις
θαῤρειν· νυνι δε εκεινο ερω, οτι εαν νηφωμεν, ουδε δυσκολα ταυτα εσται. Ὅρα γαρ·
θανατος πεπατηται, διαβολος κατεπεσεν, ο νομος της αμαρτιας εσβεσθη, του
Πνευματος η χαρις εδοθη, η ζωη εις ολιγον συνεσταλη, τα φορτικα επιτετμηται. Και
ινα μαθηις ταυτα και δια των εργων αυτων, σκοπει ποσοι υπερηκοντισαν τα
προσταγματα του Χριστου· συ δε και το μετρον αυτο δεδοικας; Ποιαν ουν εξεις
απολογιαν, οταν ετερων υπερ τα σκαμματα πηδωντων, οκνηις προς τα νενομισμενα
αυτος; Σοι μεν γαρ παραινουμεν ελεημοσυνην διδοναι απο των οντων, ετερος δε και
τα οντα απαντα απεδυσατο· σε σωφρονως ζηιν αξιουμεν μετα της γυναικος, ετερος δε
ουδε ωμιλησε γαμωι· και σε μεν παρακαλουμεν μη βασκανον ειναι, ετερον δε εχομεν
και την ψυχην υπερ αγαπης επιδιδοντα την εαυτου· και σε μεν παρακαλουμεν
συγγνωμονικον ειναι και μη βαρυν τοις αμαρτανουσιν, αλλος δε ραπιζομενος και
την ετεραν εστρεψε σιαγονα. Τι ουν ερουμεν, ειπε μοι; τι δε απολογησομεθα, μηδε
ταυτα ποιουντες, ετερων τοσουτον υπερβαινοντων ημας; ουκ αν δε υπερεβησαν, ει
μη πολλη του πραγματος ην η ευκολια. Τις γαρ τηκεται, ο φθονων τοις ετερων
αγαθοις η ο συνηδομενος και χαιρων; τις υποπτευει παντα και τρεμει διηνεκως, ο
σωφρων, η ο μοιχευων; τις εν ελπισιν ευφραινεται χρησταις, ο αρπαζων η ο ελεων
και των εαυτου μεταδιδους τωι δεομενωι; Ταυτ' ουν εννοουντες, μη ναρκωμεν προς
τους υπερ της αρετης δρομους, αλλα μετα προθυμιας απασης αποδυσαμενοι προς τα
καλα ταυτα παλαισματα, ολιγον καμωμεν χρονον, ινα τους διηνεκεις και
 
 

260

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαραντους λαβωμεν στεφανους· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
57.439 ΟΜΙΛΙΑ Μʹ. Και μεταβας εκειθεν, ηλθεν εις την συναγω γην αυτων·
και ιδου ανθρωπος την χειρα εχων ξηραν.
αʹ. Παλιν εν σαββατωι θεραπευει, υπερ των παρα των μαθητων γεγενημενων
απολογουμενος. Και οι μεν αλλοι ευαγγελισται φασιν, οτι εστησε τον ανθρωπον
μεσον, και ηρωτησεν αυτους, ει εξεστι τοις σαββασιν αγαθοποιησαι. Θεα την
ευσπλαγχνιαν του ∆εσποτου. Ἔστησεν αυτον μεσον, ινα τηι οψει αυτους επικαμψηι·
ινα κατακλασθεντες τηι θεαι την πονηριαν εκβαλωσι, και τον ανθρωπον αιδεσθεντες,
παυσωνται της θηριωδιας. Ἀλλ' οι ατιθασσοι και μισανθρωποι μαλλον αιρουνται
του Χριστου βλαψαι την δοξαν, η τουτον ιδειν σωζομενον, εκατερωθεν
ενδεικνυμενοι την πονηριαν, και τωι πολεμειν τωι Χριστωι, και τωι μετα φιλονεικιας
τοσαυτης, ως και ταις ετερων ευεργεσιαις επηρεαζειν. Οι μεν ουν αλλοι
ευαγγελισται φασιν, οτι αυτος ηρωτησεν· ουτος δε, οτι ηρωτηθη. Και επηρωτησαν
αυτον, φησι, λεγοντες, ει εξεστι τοις σαββασι θεραπευειν, ινα κατηγορησωσιν αυτου.
Εικος δε αμφοτερα γεγενησθαι. Μιαροι γαρ οντες, και ειδοτες οτι ηξει παντως επι
την ιατρειαν, τηι πευσει προκαταλαβειν αυτον εσπευδον, προσδοκωντες ταυτηι
κωλυειν. ∆ιο και ηρωτων, Ει εξεστι τοις σαββασι θεραπευσαι· ουχ ινα μαθωσιν, αλλ'
ινα κατηγορησωσι. Καιτοιγε ηρκει το εργον, ει γε εβουλοντο κατηγορειν· αλλα και
δια ρηματων ηθελον λαβην ευρειν, αφθονιαν εαυτοις λημματων
προπαρασκευαζοντες. Ὁ δε φιλανθρωπος και τουτο ποιει, και αποκρινεται,
παιδευων την οικειαν ημεροτητα, και εις αυτους περιτρεπων το παν, και δεικνυσιν
αυτων την απανθρωπιαν. Και ιστησι τον ανθρωπον μεσον· ουχι δεδοικως αυτους,
αλλ' ωφελησαι σπευδων, και εις ελεον εμβαλειν. Ὡς δε ουδε ουτως επεκαμψε, τοτε
ελυπηθη, φησι, και ωργισθη αυτοις δια την πωρωσιν της καρδιας αυτων, και φησι·
Τις εστιν εξ υμων ανθρωπος, ος εξει προβατον εν, και εμπεσηι τουτο τοις σαββασιν
εις βοθυνον, ουχι κρατησει αυτο και εγερει; Ποσωι ουν διαφερει ανθρωπος προβατου;
Ὥστε εξεστι τοις σαββασι καλως ποιειν. Ἵνα γαρ μη εχωσιν αναισχυντειν, μηδε
παραβασιν παλιν εγκαλειν, συλλογιζεται αυτους δια του παραδειγματος τουτου. Συ
δε μοι σκοπει, πως ποικιλως και καταλληλως πανταχου τας απολογιας επαγει τας
περι της λυσεως του σαββατου. Ἐπι μεν γαρ του τυφλου ουδε απολογειται αυτοις,
οτε τον πηλον εποιησε· καιτοι και τοτε ενεκαλουν, αλλ' ηρκει της δημιουργιας ο
τροπος δειξαι του νομου τον ∆εσποτην. Ἐπι δε του παραλυτου, ηνικα την κλινην
εβαστασε, και ενεκαλουν, νυν μεν ως Θεος, νυν δε ως ανθρωπος απολογειται· ως
ανθρωπος μεν, οταν λεγηι, Ει περιτομην λαμβανει ανθρωπος εν σαββατωι, ινα μη
λυθηι ο νομος (και ουκ ειπεν, Ἵνα ωφεληθηι ανθρωπος), εμοι χολατε, οτι ολον
ανθρωπον υγιη εποιησα; ως δε Θεος, οταν λεγηι· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται,
καγω εργαζομαι. Ὑπερ δε των μαθητων εγκαλουμενος ελεγεν· Ουκ ανεγνωτε τι
εποιησε ∆αυιδ, οτε επεινασεν, αυτος και οι μετ' αυτου; πως εισηλθεν εις τον οικον
του Θεου, και τους αρτους της προθεσεως 57.440 εφαγε; Και τους ιερεις εις μεσον
παραγει. Και ενταυθα παλιν, οτι Ἔξεστιν εν σαββατωι αγαθοποιησαι, η κακοποιησαι;
Τις εξ υμων εξει προβατον εν; Ἤδει γαρ αυτων το φιλοχρηματον, οτι τουτο μαλλον
ησαν η φιλανθρωποι. Καιτοι ο αλλος Ευαγγελιστης φησιν, οτι και περιεβλεψατο
ταυτα ερωτων, ωστε και τωι ομματι αυτους επισπασασθαι· αλλ' ουδε ουτως εγενοντο
βελτιους. Καιτοι ενταυθα φθεγγεται μονον, αλλαχου δε πολλαχου και χειρας
 
 

261

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιτιθεις θεραπευει. Ἀλλ' ομως ουδεν αυτους τουτων εποιει πραους· αλλ' ο μεν
ανθρωπος εθεραπευετο, εκεινοι δε δια της υγειας της τουτου χειρους εγενοντο.
Αυτος μεν γαρ εβουλετο προ εκεινου θεραπευσαι εκεινους, και μυριους εκινησε
τροπους ιατρειας, και δι' ων εμπροσθεν εποιησε, και δι' ων ειπεν· επειδη δε ανιατα
λοιπον ενοσουν, επι το εργον εχωρησε. Τοτε λεγει τωι ανθρωπωι· Ἔκτεινον την χειρα
σου. Και εξετεινε, και αποκατεσταθη υγιης, ως η αλλη. Τι ουν εκεινοι; Ἐξερχονται,
φησι, και συμβουλευονται, ινα ανελωσιν αυτον. Οι γαρ Φαρισαιοι, φησιν, εξελθοντες
συμβουλιον ελαβον κατ' αυτου, οπως αυτον απολεσωσιν. Ουδεν αδικηθεντες
ανελειν επεχειρουν. βʹ. Τοσουτον η βασκανια κακον. Ουδε γαρ τοις αλλοτριοις
μονον, αλλα και τοις οικειοις αει πολεμει. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι μετα των
Ἡρωδιανων τουτο εβουλευσαντο. Τι ουν ο ημερος και πραος; Ἀνεχωρησε ταυτα
μαθων. Ὁ δε Ἰησους γνους τας ενθυμησεις αυτων, ανεχωρησε, φησιν, εκειθεν. Που
τοινυν εισιν οι λεγοντες, οτι σημεια γινεσθαι εδει; ∆ια γαρ τουτων εδειξεν, οτι η
αγνωμων ψυχη ουδε εντευθεν πειθεται, και εδηλωσεν οτι και τοις μαθηταις εικη
ενεκαλουν. Ἐκεινο μεντοι παρατηρειν χρη, οτι μαλιστα προς τας των πλησιον
αγριαινουσιν ευεργεσιας· και οταν ιδωσι τινα η νοσηματος η κακιας
απαλλαττομενον, τοτε και εγκαλουσι και εκθηριουνται. Και γαρ οτε την πορνην
σωζειν εμελλε, διεβαλλον αυτον· και οτε μετα τελωνων εφαγε· και νυν παλιν,
επειδη την χειρα αποκατασταθεισαν ειδον. Συ δε μοι σκοπει, πως ουδε της προς τους
αῤρωστους κηδεμονιας αφισταται, και τον εκεινων παραμυθειται φθονον. Και
ηκολουθησαν αυτωι οχλοι πολλοι, και εθεραπευσεν αυτους παντας· και επετιμησε
τοις θεραπευθεισιν, ινα μηδενι φανερον αυτον ποιησωσιν. Οι μεν γαρ οχλοι
πανταχου και θαυμαζουσι και ακολουθουσιν· εκεινοι δε της πονηριας ουκ
αφιστανται. Ειτα ινα μη θορυβηθηις επι τοις γινομενοις, και τωι παραδοξωι της
εκεινων μανιας, εισαγει και τον προφητην ταυτα προαναφωνουντα. Τοσαυτη γαρ ην
των προφητων η ακριβεια, ως μηδε ταυτα παραλιπειν, αλλα και τας οδους αυτου και
τας μεταβασεις προφητευειν, και την γνωμην μεθ' ης ταυτα εποιει· ινα μαθηις, οτι
παντα Πνευματι εφθεγγοντο. Ει γαρ τα ανθρωπων αποῤρητα αμηχανον ειδεναι,
πολλωι μαλλον του Χριστου τον σκοπον αδυνατον ην μαθειν, μη του Πνευματος
αποκαλυψαντος. Τι ουν ο προφητης φησιν; Ἐπηγαγε γουν· Ὅπως πληρωθηι το ρηθεν
υπο Ἡσαΐου του προφητου λεγοντος· Ἰδου ο Παις μου, ον ηιρετισα, ο αγαπητος μου,
εις ον ευδοκησεν η ψυχη μου. Θησω το Πνευμα μου επ' 57.441 αυτον, και κρισιν τοις
εθνεσιν αναγγελει. Ουκ ερισει, ουδε κραυγασει, ουδε ακουσει τις εν ταις πλατειαις
την φωνην αυτου· καλαμον συντετριμμενον ου κατεαξει, και λινον τυφομενον ου
σβεσει, εως αν εκβαληι εις νικος την κρισιν αυτου· και τωι ονοματι αυτου εθνη
ελπιουσι. Την πραοτητα αυτου και την δυναμιν την αφατον ανυμνει, και θυραν τοις
εθνεσιν ανοιγνυσι μεγαλην και ενεργη, και τα καταληψομενα τους Ἰουδαιους
προλεγει κακα, και δεικνυσιν αυτου την ομονοιαν την προς τον Πατερα. Ἰδου γαρ,
φησιν, ο Παις μου, ον ηιρετισα, ο αγαπητος μου, εις ον ευδοκησεν η ψυχη μου. Ει δε
ηιρετισεν, ουχ ως εναντιουμενος λυει τον νομον, ουδε ως εχθρος ων του Νομοθετου,
αλλ' ως ομογνωμων και τα αυτα πραττων. Ειτα την πραοτητα αυτου ανακηρυττων,
φησιν· Ουκ ερισει, ουδε κραυγασει. Αυτος μεν γαρ εβουλετο θεραπευειν επ' αυτων·
επειδη δε απεκρουοντο, ουδε προς τουτο αντετεινε. Και δεικνυς και την αυτου ισχυν
και την εκεινων ασθενειαν, φησι· Καλαμον συντετριμμενον ου κατεαξει. Και γαρ ην
ραιδιον απαντας αυτους ωσπερ καλαμον διακλασαι· και ουδε απλως καλαμον, αλλ'
ηδη συντριβεντα. Και λινον τυφομενον ου σβεσει. Ἐνταυθα και τον εκεινων θυμον
τον αναπτομενον παριστησι, και την τουτου ισχυν ικανην ουσαν καταλυσαι τον
θυμον αυτων, και κατασβεσαι μετ' ευκολιας απασης· οθεν η πολλη επιεικεια
δεικνυται. Τι ουν; αει ταυτα εσται; και οισει δια τελους τοιαυτα επιβουλευοντας και
 
 

262

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαινομενους; Ἄπαγε· αλλ' οταν τα αυτου επιδειξηται, τοτε και εκεινα εργασεται.
Τουτο γαρ εδηλωσεν ειπων· Ἕως αν εκβαληι εις νικος την κρισιν· και τωι ονοματι
αυτου εθνη ελπιουσι· καθαπερ και ο Παυλος φησιν· Ἕτοιμοι οντες εκδικησαι πασαν
παρακοην, οταν πληρωθηι υμων η υπακοη. Τι δε εστιν, Ὅταν εκβαληι εις νικος την
κρισιν; Ὅταν τα παρ' εαυτου παντα πληρωσηι, φησι, τοτε και την εκδικησιν επαξει,
και εκδικησιν τελειαν. Τοτε τα δεινα πεισονται, οταν λαμπρον στηι το τροπαιον, και
νικησηι τα παρ' αυτου δικαιωματα, και μηδε αναισχυντον αυτοις καταλιπηι
αντιλογιας προφασιν. Οιδε γαρ κρισιν την δικαιοσυνην λεγειν. Ἀλλ' ουκ εν τουτωι
στησεται τα της οικονομιας, εν τωι κολασθηναι τους απιστησαντας μονον· αλλα και
την οικουμενην επισπασεται. ∆ιο και επηγαγε· Και τωι ονοματι αυτου εθνη
ελπιουσιν. Ειτα ινα μαθηις, οτι και τουτο κατα γνωμην εστι του Πατρος, εν τωι
προοιμιωι ο προφητης και τουτο μετα των εμπροσθεν ενεγγυησατο, ειπων· Ὁ
αγαπητος μου, εις ον ευδοκησεν η ψυχη μου. Ὁ γαρ αγαπητος ευδηλον οτι κατα
γνωμην του φιλουμενου και ταυτα εποιει. Τοτε προσηνεγκαν αυτωι δαιμονιζομενον,
τυφλον και κωφον και εθεραπευσεν αυτον, ωστε τον τυφλον και κωφον και λαλειν
και βλεπειν. γʹ. Ὦ πονηρια δαιμονος! Ἑκατεραν εισοδον ενεφραξε, δι' ης εμελλε
πιστευειν εκεινος, και οψιν και ακοην· αλλ' ομως εκατερας ο Χριστος ανεωιξε. Και
εξισταντο οι οχλοι λεγοντες· Μητι ουτος εστιν ο υιος ∆αυΐδ; 57.442 Οι δε Φαρισαιοι
ειπον· Ουτος ουκ εκβαλλει τα δαιμονια, ει μη εν τωι Βεελζεβουλ αρχοντι των
δαιμονιων. Καιτοι τι μεγα εφθεγξαντο; Ἀλλ' ομως ουδε τουτο ηνεγκαν· ουτως, οπερ
εφθην ειπων, αει ταις των πλησιον δακνονται ευεργεσιαις, και ουδεν αυτους ουτω
λυπει ως η των ανθρωπων σωτηρια. Καιτοι και ανεχωρησε, και λωφησαι εδωκε τωι
παθει· αλλα παλιν ανηπτετο το κακον, επειδη παλιν ευεργεσια εγενετο· και μαλλον
του δαιμονος ηγανακτουν. Ἐκεινος μεν γαρ και εξιστατο του σωματος, και
ανεχωρει, και εδραπετευε, μηδεν φθεγγομενος· ουτοι δε νυν μεν ανελειν
επεχειρουν, νυν δε διαβαλλειν. Ἐπειδη γαρ εκεινο ου προεχωρει, την δοξαν ηθελον
βλαψαι. Τοιουτον η βασκανια, ης ουκ αν γενοιτο κακια χειρων. Ὁ μεν γαρ μοιχος
καν ηδονην καρπουται τινα, και εν βραχει χρονωι την αμαρτιαν απαρτιζει την
εαυτου· ο δε βασκανος προ του φθονουμενου εαυτον κολαζει και τιμωρειται, και
ουδεποτε παυεται της αμαρτιας, αλλ' εν τωι πραττειν αυτην εστι διηνεκως. Καθαπερ
γαρ χοιρος βορβορωι, και δαιμονες βλαβηι τηι ημετεραι· ουτω και ουτος τοις του
πλησιον χαιρει κακοις· καν γενηται τι αηδες, τοτε αναπαυεται και αναπνει, τας
αλλοτριας συμφορας οικειας ευθυμιας ηγουμενος, και οικεια κακα τα των αλλων
αγαθα· και ου σκοπει τι αν αυτωι γενοιτο ηδυ, αλλα τι τωι πλησιον λυπηρον. Τουτους
ουν ου καταλευειν και αποτυμπανιζειν αξιον, ως κυνας λυττωντας, ως δαιμονας
αλαστορας, ως αυτας τας ερινυς; Καθαπερ γαρ οι κανθαροι τρεφονται τηι κοπρωι,
ουτω και ουτοι ταις ετερων δυσημεριαις, κοινοι τινες εχθροι και πολεμιοι της
φυσεως οντες. Και οι μεν αλλοι αλογον σφαττομενον ελεουσι· συ δε ανθρωπον ορων
ευεργετουμενον, εκθηριουσαι και τρεμεις και ωχριαις; Και τι ταυτης της μανιας
χειρον γενοιτ' αν; ∆ια τοι τουτο πορνοι μεν και τελωναι εις βασιλειαν ηδυνηθησαν
εισελθειν· οι δε βασκανοι ενδον οντες, εξηλθον. Οι γαρ υιοι της βασιλειας, φησιν,
εξω βληθησονται. Κακεινοι μεν της εν χερσιν απαλλαγεντες πονηριας, ων ουδεποτε
προσεδοκησαν επετυχον· ουτοι δε και α ειχον αγαθα απωλεσαν· και μαλα εικοτως.
Τουτο γαρ διαβολον εξ ανθρωπου ποιει· τουτο δαιμονα αγριον απεργαζεται. Ουτως ο
πρωτος φονος εγενετο· ουτως η φυσις ηγνοηθη· ουτως η γη εμολυνθη· ουτω μετα
ταυτα το στομα ανοιξασα ζωντας υπεδεξατο και απωλεσε τους περι ∆αθαν και Κορε
και Ἀβειρων, και τον δημον εκεινον απαντα. Ἀλλα το μεν κατηγορειν βασκανιας
ειποι τις αν ραιδιον ειναι· δει δε σκοπειν και οπως απαλλαγησονται του νοσηματος.
Πως ουν απαλλαγησομεθα της πονηριας ταυτης; Ἂν εννοησωμεν, οτι ωσπερ τωι
 
 

263

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεπορνευκοτι ου θεμις εισελθειν εις την εκκλησιαν, ουτως ουδε τωι βασκαινοντι· και
πολλωι μαλλον τουτωι η εκεινωι. Νυν μεν γαρ και αδιαφορον ειναι δοκει· διο και
ημεληται· αν δε φανερον γενηται πονηρον ον, αποστησομεθα ραιδιως. Κλαυσον
τοινυν και στεναξον· θρηνησον και παρακαλεσον τον Θεον. Μαθε ως περι
αμαρτηματος χαλεπου διακεισθαι και μετανοειν. Καν ουτω διατεθηις, ταχεως
απαλλαγησηι του νοσηματος. Και τις αγνοει, 57.443 φησιν, οτι πονηρον η βασκανια;
Ἀγνοει μεν ουδεις· ου μην την αυτην περι πορνειας και μοιχειας εχουσι δοξαν, και
περι του παθους τουτου. Ποτε γουν εαυτου τις κατεγνω πικρως βασκηνας; ποτε Θεον
ηξιωσεν υπερ τουτου του νοσηματος, ωστε γενεσθαι αυτωι ιλεων; Ουδεις ουδεποτε·
αλλ' ει νηστευσει και πενητι δωι μικρον αργυριον, καν μυριακις βασκανος ηι, ουδεν
ηγειται πεποιηκεναι δεινον, τωι παντων μιαρωτερωι κατεχομενος παθει. Ποθεν γουν
ο Καιν τοιουτος εγενετο; ποθεν ο Ἡσαυ; ποθεν οι του Λαβαν παιδες; ποθεν οι του
Ἰακωβ υιοι; ποθεν οι περι Κορε και ∆αθαν και Ἀβειρων; ποθεν Μαρια; ποθεν Ἀαρων;
ποθεν αυτος ο διαβολος; δʹ. Μετα τουτων κακεινο εννοει, οτι ου τον φθονουμενον
αδικεις, αλλα κατα σαυτου το ξιφος ωθεις. Τι γαρ τον Ἄβελ ηδικησεν ο Καιν; Ουκ
εκεινον μεν ταχυτερον και ακων εις βασιλειαν παρεπεμψεν, εαυτον δε μυριοις
περιεπειρε κακοις. Τι τον Ἰακωβ εβλαψεν ο Ἡσαυ; ουχι ο μεν επλουτει και μυριων
απελαυεν αγαθων, αυτος δε και της πατρυας οικιας εξεπιπτε, και εν αλλοτριαι
επλανατο μετα την επιβουλην εκεινην; Τι δε οι παιδες τουτου τον Ἰωσηφ εποιησαν
χειρω, και ταυτα μεχρις αιματος ελθοντες; ουχι ουτοι μεν και λιμον υπεμειναν και
περι των εσχατων εκινδυνευσαν, εκεινος δε βασιλευς γεγονε της Αιγυπτου απασης;
Ὅσωι γαρ αν φθονηις, τοσουτωι γινηι μειζονων προξενος αγαθων τωι φθονουμενωι.
Θεος γαρ εστιν ο ταυτα εφορων· και οταν ιδηι τον ουδεν αδικουντα αδικουμενον,
αυτον μεν επαιρει μαλλον και ποιει λαμπρον ταυτηι, σε δε κολαζει. Ει γαρ τους
εφηδομενους τοις εχθροις ουκ αφιησιν ατιμωρητι παρελθειν, Μη επιχαιρε γαρ,
φησιν, επι πτωματι εχθρων σου, μη ποτε ιδηι ο Θεος, και ου μη αρεσηι αυτωι· πολλωι
μαλλον τους βασκαινοντας τοις ουδεν ηδικηκοσιν. Ἐκκοψωμεν τοινυν το
πολυκεφαλον θηριον. Και γαρ πολλα τα ειδη της βασκανιας. Ει γαρ ο τον φιλουντα
αγαπων ουδεν πλεον εχει του τελωνου, ο τον ουδεν αδικουντα μισων που στησεται;
πως δε εκφευξεται την γεενναν, των εθνικων χειρων γινομενος; ∆ιο και σφοδρα
οδυνωμαι, οτι οι τους αγγελους, μαλλον δε των αγγελων τον ∆εσποτην μιμεισθαι
κελευομενοι, τον διαβολον ζηλουμεν. Και γαρ πολλη και εν τηι Ἐκκλησιαι η
βασκανια μαλλον δε εν ημιν η εν τοις αρχομενοις. ∆ιο και ημιν αυτοις διαλεκτεον.
Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, βασκαινεις τωι πλησιον; Ὅτι τιμης απολαυοντα βλεπεις
και χρηστων ρηματων; Ειτα ουκ εννοεις ποσον φερουσι κακον αι τιμαι τοις μη
προσεχουσιν; εις κενοδοξιαν αιρουσαι, εις τυφον, εις απονοιαν, εις υπεροψιαν,
ραιθυμοτερους ποιουσαι· και μετα τουτων των κακων και μαραινονται ραιδιως. Το
γαρ δη χαλεπωτατον τουτο, οτι τα μεν εξ αυτου κακα αθανατα μενει· η δε ηδονη
ομου τε εφανη και απεπτη. ∆ια ταυτα ουν βασκαινεις; ειπε μοι. Ἀλλ' εξουσιαν εχει
παρα τωι κρατουντι πολλην, και αγει και φερει παντα οποι θελει, και τους
προσκρουοντας λυπει, και τους κολακευοντας ευεργετει, και πολλην εχει δυναμιν.
Βιωτικων ταυτα τα ρηματα, και των τηι γηι προσηλωμενων ανθρωπων εστι. Τον γαρ
πνευματικον ουδεν λυπησαι δυνησεται. Τι γαρ αυτωι εργασεται δεινον;
αποχειροτονησει της αξιας; Και τι τουτο; Ἂν μεν γαρ δικαιως, και ωφελειται· ουδεν
γαρ ουτω παροξυνει Θεον, ως το παρ' αξιαν ιερασθαι· αν δε αδικως, το εγκλημα
παλιν επι 57.444 εκεινον, ουκ επι τουτον χωρει· ο γαρ αδικως τι παθων, και
γενναιως ενεγκων, πλειονα ταυτηι κταται προς τον Θεον την παῤρησιαν. Μη τοινυν
τουτο σκοπωμεν, οπως ωμεν εν δυναστειαις, και εν τιμαις, και εν εξουσιαις, αλλ'
οπως ωμεν εν αρετηι και φιλοσοφιαι. Ὡς αι γε εξουσιαι πολλα των τωι Θεωι μη
 
 

264

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοκουντων ποιειν πειθουσι, και σφοδρα νεανικης δει ψυχης, ωστε τηι εξουσιαι εις
δεον χρησασθαι. Ὁ μεν γαρ απεστερημενος αυτης, και εκων και ακων φιλοσοφει· ο
δε απολαυων αυτης, τοιουτον τι πασχει, οιον αν ει τις κορηι συνοικων ευειδει και
καληι, νομους δεξαιτο μηδεποτε εις αυτην ιδειν ακολαστως. Τοιουτον γαρ η εξουσια.
∆ιο πολλους και ακοντας εις το υβριζειν ενεβαλε, και θυμον ηγειρε, και χαλινον
γλωττης αφειλε, και θυραν ανεσπασε στοματος, ωσπερ υπο πνευματος την ψυχην
αναῤριπιζουσα, και εις τον εσχατον των κακων βυθον καταποντιζουσα το σκαφος.
Τον ουν εν τοσουτωι κινδυνωι θαυμαζεις, και ζηλωτον ειναι φηις; και ποσης ταυτα
ανοιας; Ἐννοησον γουν μετα των ειρημενων, ποσους εχθρους και κατηγορους,
ποσους δε κολακας ουτος εχει πολιορκουντας αυτον. Ταυτ' ουν, ειπε μοι,
μακαρισμων αξια; Και τις αν τουτο ειποι; Ἀλλα παρα τωι λαωι, φησιν, ευδοκιμει. Και
τι τουτο; Ου γαρ δη ο λαος εστιν ο Θεος, ωι μελλει τας ευθυνας υπεχειν. Ὥστε οταν
λαον ειπηις, ουδεν αλλο λεγεις, η προβολους ετερους, και σκοπελους, και υφαλους,
και σπιλαδας. Το γαρ ευδοκιμειν εν δημωι, οσωι λαμπροτερον ποιει, τοσουτωι μειζους
εχει τους κινδυνους, τας φροντιδας, τας αθυμιας. Ἀναπνευσαι γαρ ο τοιουτος η
στηναι ου δυναται ολως, ουτω πικρον εχων δεσποτην. Και τι λεγω στηναι και
αναπνευσαι; Καν μυρια κατορθωματα εχηι ο τοιουτος, δυσκολως εις βασιλειαν
εισερχεται. Ουδεν γαρ ουτως εκτραχηλιαζειν ειωθεν, ως η παρα των πολλων δοξα,
δειλους, αγεννεις, κολακας, υποκριτας ποιουσα. Τινος γουν ενεκεν οι Φαρισαιοι τον
Χριστον ελεγον δαιμοναιν; ουκ επειδη της παρα των πολλων επεθυμουν δοξης;
Ποθεν δε οι πολλοι την ορθην περι αυτου εφερον ψηφον; Ουκ επειδη τουτωι ου
κατειχοντο τωι νοσηματι; Ουδεν γαρ, ουδεν ουτω ποιει παρανομους και ανοητους, ως
το προς την των πολλων κεχηνεναι δοξαν· ουδεν ευδοκιμους και αδαμαντινους, ως
το ταυτης υπεροραιν. ∆ιο και σφοδρα νεανικης δει ψυχης τωι μελλοντι προς τοσαυτην
αντεχειν ρυμην και βιαν πνευματος. Και γαρ οταν ευημερηι, παντων εαυτον
προτιθησι· και οταν ταναντια υπομεινηι, κατορυξαι εαυτον βουλεται· και τουτο αυτωι
και γεεννα και βασιλεια, οταν υποβρυχιος υπο του παθους γενηται τουτου. εʹ. Ταυτα
ουν φθονων αξια, ειπε μοι; αλλ' ουχι θρηνων και δακρυων; Παντι που δηλον. Συ δε
ταυτον ποιεις φθονων τωι ουτως ευδοκιμουντι, ωσπερ αν ει τις δεδεμενον ιδων και
μεμαστιγωμενον και υπο μυριων ελκομενον θηριων, εβασκαινεν αυτωι των
τραυματων και μαστιγων. Και γαρ οσους αν ανθρωπους ο δημος εχηι, τοσουτους και
ουτος δεσμους, τοσουτους δεσποτας· και το δη χαλεπωτερον, οτι και διαφορον
τουτων εκαστος γνωμην εχει, και τα επιοντα περι του δουλευοντος αυτοις
ψηφιζονται παντες, ουδεν βασανιζοντες, αλλ' απερ αν τωι δεινι δοξηι και τωι δεινι,
ταυτα και αυτοι κυρουντες. Ποιων ουν ταυτα κυματων, ποιου κλυδωνος ου
χαλεπωτερα; Και γαρ και φυσαται αθροον υπο της ηδονης ο τοιουτος, και βαπτιζεται
παλιν ευκολως, εν ανωμαλιαι 57.445 μεν αει, εν ησυχιαι δε ουδεποτε ων. Προ μεν γαρ
του θεατρου και των εν τωι λεγειν αγωνων, εν αγωνιαι και τρομωι κατεχεται· μετα δε
το θεατρον, η αποτεθνηκεν απο της αθυμιας, η χαιρει παλιν αμετρως· οπερ λυπης
εστι χαλεπωτερον. Ὅτι γαρ ηδονη λυπης ουκ ελαττον εστι κακον, δηλον αφ' ων την
ψυχην διατιθησι· και γαρ και κουφην ποιει και μετεωρον και ανεπτερωμενην. Και
τουτο και απο των προτερων ανδρων εστιν ιδειν. Ποτε γουν καλος ην ο ∆αυΐδ; οτε
εχαιρεν, η οτε εν στενοχωριαι ην; Ποτε των Ἰουδαιων ο δημος; οτε εστενον και τον
Θεον εκαλουν, η οτε εχαιρον επι της ερημου, και τον μοσχον προσεκυνουν; ∆ιο και ο
Σολομων, ο μαλιστα παντων ειδως τι ποτε εστιν ηδονη, φη 57.446 σιν· Ἀγαθον
πορευθηναι εις οικον πενθους, η εις οικον γελωτος. ∆ιο και ο Χριστος τους μεν
μακαριζει λεγων, Μακαριοι οι πενθουντες· τους δε ταλανιζειν Ουαι γαρ υμιν, οι
γελωντες, οτι κλαυσετε. Και μαλα εικοτως. Ἐν μεν γαρ τρυφηι χαυνοτερα εστιν η
ψυχη και μαλακωτερα· εν δε πενθει συνεσταλται και σωφρονει, και του των παθων
 
 

265

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσμου παντος απηλλακται, και υψηλοτερα γινεται και ισχυροτερα. Ταυτ' ουν απαντα
ειδοτες, φευγωμεν την παρα των πολλων δοξαν και την εξ αυτης ηδονην, ινα της
οντως δοξης και μενουσης αει τυχωμεν· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.445 ΟΜΙΛΙΑ ΜΑʹ. Ειδως δε ο Ἰησους τας ενθυμησεις
αυτων ειπεν αυτοις· Πασα βασιλεια μερισθεισα καθ' εαυ της, ερημωθησεται· και
πασα πολις η οικια μερισθεισα καθ' εαυτης, ου σταθησεται. Και ει ο Σατανας τον
Σαταναν εκβαλλει, εφ' εαυτον εμε ρισθη· πως ουν σταθησεται η βασιλεια αυτου; αʹ.
Και ηδη τουτο κατηγορησαν, οτι εν τωι Βεελζεβουλ εκβαλλει τα δαιμονια. Ἀλλα τοτε
μεν ουκ επετιμησε, διδους αυτοις απο τε των πλειονων σημειων γνωναι αυτου την
δυναμιν, απο τε της διδασκαλιας μαθειν αυτου την μεγαλωσυνην. Ἐπειδη δε
επεμενον τα αυτα λεγοντες, και επιτιμαι λοιπον· πρωτωι μεν τουτωι την θεοτητα
ενδεικνυμενος την αυτου, τωι τα αποῤρητα αυτων εις μεσον εξαγειν· δευτερωι δε,
αυτωι τωι μετ' ευκολιας τους δαιμονας εκβαλλειν. Καιτοι και η κατηγορια σφοδρα
αναισχυντος ην. Ὅπερ γαρ εφην, ο φθονος ου ζητει τι ειπηι, αλλ' ινα ειπηι μονον.
Ἀλλ' ομως ουδε ουτω κατεφρονησεν αυτων ο Χριστος, αλλ' απολογειται μετα της
αυτωι προσηκουσης επιεικειας, παιδευων ημας πραους ειναι τοις εχθροις· καν
τοιαυτα λεγωσιν, α μητε εαυτοις συνισμεν ημεις, μητε τον τυχοντα εχει λογον, μη
θορυβεισθαι, μηδε ταραττεσθαι, αλλα μετα μακροθυμιας απασης παρεχειν αυτοις
ευθυνας. Ὃ δη μαλιστα και τοτε εποιει, δειγμα μεγιστον παρεχομενος του ψευδη
ειναι τα παρ' αυτων ειρημενα. Ουδε γαρ δαιμονωντος ην τοσαυτην επιδεικνυσθαι
επιεικειαν· ου δαιμονωντος το τα αποῤρητα ειδεναι. Και γαρ και δια το σφοδρα
αναισχυντον ειναι την τοιαυτην υπονοιαν, και δια τον παρα των πολλων φοβον,
ουδε ετολμων δημοσιευειν τα εγκληματα ταυτα, αλλ' εν διανοιαι εστρεφον. Αυτος δε
δεικνυς αυτοις, οτι κακεινα οιδε, την μεν κατηγοριαν ου τιθησιν, ουδε εκπομπευει
αυτων την πονηριαν· την δε λυσιν επαγει, τωι συνειδοτι των ειρηκοτων
καταλιμπανων τον ελεγχον. Ἓν γαρ αυτωι περισπουδαστον ην μονον, ωφελησαι
τους αμαρτανοντας, ουκ εκπομπευσαι. Καιτοιγε, ει γε εβουλετο μακρον αποτειναι
λογον, και καταγελαστους ποιησαι, και μετα τουτων και δικην αυτους απαιτησαι την
εσχατην, ουδεν το κωλυον ην· αλλ' ομως ταυτα παντα παρεις, εις εν εβλεπε μονον,
το μη φιλονεικοτερους εργασασθαι, αλλ' επιεικεστερους, και ταυτηι προς διορθωσιν
επιτηδειοτερους ποιησαι. Πως ουν αυτοις απολογειται; Ουδεν απο των Γραφων
φησιν, (ουδε γαρ προσειχον, αλλα και παρερμηνευειν εμελλον·) αλλ' απο των κοινηι
συμβαινοντων. Πασα γαρ βασιλεια, φησιν, 57.446 εφ' εαυτην μερισθεισα, ου
σταθησεται· και πολις και οικια αν σχισθηι, ταχεως διαλυεται. Ου γαρ ουτως οι
εξωθεν πολεμοι ως οι εμφυλιοι διαφθειρουσι. Τουτο γαρ και εν σωμασι γινεται·
τουτο και εν απασι πραγμασιν· αλλα τεως απο των γνωριμωτερων τα υποδειγματα
αγει. Καιτοι τι βασιλειας επι της γης δυνατωτερον; Ουδεν· αλλ' ομως απολλυται
στασιαζουσα. Ει δε εκει τον ογκον αιτιαται των πραγματων, ως εαυτωι
συῤρηγνυμενον, τι αν ειποις περι πολεως; τι δε περι οικιας; Καν γαρ μικρον τι, καν
μεγα ηι, προς εαυτο στασιαζον απολλυται. Ει τοινυν εγω δαιμονα εχων, δι' εκεινου
εκβαλλω τους δαιμονας, στασις και μαχη μεταξυ δαιμονων εστι, και κατ' αλληλων
ιστανται. Ει δε κατ' αλληλων ιστανται, απολωλεν αυτων η ισχυς και διεφθαρται. Ει
γαρ ο Σατανας τον Σαταναν εκβαλλει, (και ουκ ειπε, Τους δαιμονας, δεικνυς πολλην
αυτοις προς αλληλους συμφωνιαν ουσαν·) εφ' εαυτον ουν εμερισθη, φησιν. Ει δε
εμερισθη, ασθενεστερος γεγονε, και απολωλεν· ει δε απολωλε, πως δυναται ετερον
εκβαλλειν; Ειδες ποσος της κατηγοριας ο γελως; ποση η ανοια; ποση η μαχη; Ουδε
γαρ εστι των αυτων λεγειν μεν, οτι εστηκε, και οτι εκβαλλει τους δαιμονας· λεγειν
δε, οτι δια τουτο εστηκε, δι' ο εικος ην αυτον καταλελυσθαι. Και πρωτη μεν αυτη η
 
 

266

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυσις· δευτερα δε μετ' εκεινην. η περι των μαθητων. Ουδε γαρ ενι μονον αει τροπωι,
αλλα και δευτερωι και τριτωι καταλυει τας αντιθεσεις αυτων, εκ περιουσιας
επιστομισαι βουλομενος αυτων την αναισχυντιαν. Ὅπερ και επι του σαββατου
πεποιηκε, τον ∆αυιδ φερων εις μεσον, τους ιερεας, την μαρτυριαν την λεγουσαν,
Ἔλεον θελω, και ου θυσιαν, την αιτιαν του σαββατου δι' ην γεγονε· ∆ια γαρ τον
ανθρωπον, φησι, το σαββατον. Τουτο δη και ενταυθα ποιει. Μετα γαρ την προτεραν
επι δευτεραν ερχεται λυσιν της προτερας σαφεστεραν. Ει γαρ εγω, φησιν, εν
Βεελζεβουλ εκβαλλω τα δαιμονια, οι υιοι υμων εν τινι εκβαλλουσιν; βʹ. Ὅρα
κανταυθα την επιεικειαν. Ου γαρ ειπεν, Οι μαθηται μου, ουδε, Οι αποστολοι· αλλ', Οι
υιοι υμων, ιν' ει μεν βουληθειεν επανελθειν προς την αυτην εκεινοις ευγενειαν,
πολλην εντευθεν λαβωσι την αφορμην· ει δε αγνωμονοιεν και τοις αυτοις
επιμενοιεν, μηδε αναισχυντον λοιπον προφασιν εχωσιν ειπειν. Ὃ δε λεγει τοιουτον
εστιν· Οι αποστολοι εν τινι εκβαλλουσι; Και γαρ ησαν εκβαλλοντες ηδη, δια το
λαβειν εξουσιαν παρ' 57.447 αυτου, και ουδεν αυτοις ενεκαλουν ουτοι· ου γαρ
πραγμασιν, αλλα προσωπωι μονον εμαχοντο. Θελων τοινυν δειξαι, οτι φθονου ην
του προς αυτον τα ειρημενα μονον, αγει τους αποστολους εις μεσον. Ει γαρ εγω
ουτως εκβαλλω, πολλωι μαλλον εκεινοι οι παρ' εμου την εξουσιαν λαβοντες. Ἀλλ'
ομως ουδεν τοιουτον ειρηκατε αυτοις. Πως ουν εμοι τωι κακεινοις αιτιωι των
γινομενων ταυτα εγκαλειτε, εκεινους απολυοντες των εγκληματων; Ου μην τουτο
υμας ελευθερωσει της τιμωριας, αλλα και καταδικασει μειζονως. ∆ια τουτο και
επηγαγεν· Αυτοι κριται υμων εσονται. Ὅταν γαρ εξ υμων οντες, και ταυτα
μεμελετηκοτες, και πειθωνται μοι και υπακουωσιν, ευδηλον οτι και κατακρινουσι
τους τα εναντια και ποιουντας και λεγοντας. Ει δε εν Πνευματι Θεου εκβαλλω τα
δαιμονια, αρα εφθασεν εφ' υμας η βασιλεια του Θεου. Τι εστιν, Ἡ βασιλεια; Ἡ
παρουσια η εμη. Ὅρα πως παλιν αυτους εφελκεται και θεραπευει, και προς την
εαυτου γνωσιν επισπαται, και δεικνυσιν οτι τοις οικειοις πολεμουσιν αγαθοις, και
φιλονεικουσι κατα της εαυτων σωτηριας. ∆εον γαρ χαιρειν, φησι, και σκιρταιν, οτι τα
μεγαλα και αποῤρητα εκεινα παραγεγονε δωρουμενος τα παλαι παρα των προφητων
ᾀδομενα, και της ευπραγιας υμων εφεστηκεν ο καιρος· υμεις δε τουναντιον ποιειτε,
ου μονον ου δεχομενοι τα αγαθα, αλλα και διαβαλλοντες, και συντιθεντες ουκ ουσας
αιτιας. Ὁ μεν ουν Ματθαιος φησιν· Ει δε εγω εν Πνευματι Θεου εκβαλλω· ο δε
Λουκας, Ει δε εγω εν δακτυλωι Θεου εκβαλλω τα δαιμονια, δεικνυς οτι μεγιστης
δυναμεως εργον εστι το δαιμονας εκβαλλειν, και ου της τυχουσης χαριτος. Και
βουλεται μεν απο τουτων συλλογισασθαι και ειπειν, οτι Ει δε τουτο εστιν, αρα ο Υιος
του Θεου παραγεγονεν. Ἀλλα τουτο μεν ου λεγει, συνεσκιασμενως δε, και ως
εκεινοις ανεπαχθες ην, αινιττεται αυτωι λεγων· Ἄρα εφθασεν εφ' υμας η βασιλεια
του Θεου. Ειδες περιουσιαν σοφιας; ∆ι' ων ενεκαλουν, δια τουτων εδειξεν αυτου την
παρουσιαν εκλαμπουσαν. Ειτα ινα εφελκυσηται, ουκ ειπεν απλως, Ἔφθασεν η
βασιλεια, αλλ' εφ' υμας· ωσανει ελεγεν· Ὑμιν ηκει τα αγαθα· διατι ουν προς τα
οικεια καλα αηδως διακεισθε; διατι τηι υμων αυτων πολεμειτε σωτηριαι; Ουτος
εκεινος ο καιρος, ον παλαι προυλεγον οι προφηται· τουτο το σημειον της παρουσιας
της παρ' αυτων ᾀδομενης, το ταυτα γινεσθαι θειαι δυναμει. Ὅτι μεν γαρ γινεται, και
υμεις ιστε· οτι δε θειαι δυναμει γινεται, τα πραγματα βοαι. Ουτε γαρ δυνατον Σαταναν
ισχυροτερον ειναι νυν, αλλ' αναγκη πασα ασθενη· τον δε ασθενουντα ουκ εστιν ως
ισχυρον εκβαλλειν τον ισχυρον δαιμονα. Ταυτα δε ελεγε, της αγαπης δεικνυς την
δυναμιν, και της διαστασεως και της φιλονεικιας την ασθενειαν. ∆ιο και αυτος
συνεχως τοις μαθηταις ανω και κατω περι αγαπης παρηινει, και οτι ο διαβολος υπερ
του ταυτην ανελειν παντα ποιει. Ειπων τοινυν την δευτεραν λυσιν, επαγει και
τριτην ουτω λεγων· Πως δυναται τις εισελθειν εις την οικιαν του ισχυρου, και τα
 
 

267

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκευη αυτου διαρπασαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε τα σκευη αυτου
διαρπασηι; Ὅτι μεν γαρ ουκ εγχωρει Σατανας Σαταναν εκβαλλειν, δηλον εκ των
ειρημενων· οτι δε ουδε αλλως δυνατον εκβαλλειν, εαν μη 57.448 προτερον εκεινου
περιγενηται, και τουτο πασιν εστιν ωμολογημενον. Τι ουν εκ τουτων συνισταται; Το
εμπροσθεν ειρημενον μετα πλειονος της περιουσιας. Τοσουτον γαρ απεχω, φησι,
συμμαχω χρησασθαι τωι διαβολωι, οτι και πολεμω και δεσμω· και τουτου τεκμηριον,
το τα σκευη αυτου διαρπασαι. Ὅρα πως τουναντιον, ουπερ επεχειρουν εκεινοι
κατασκευασαι, αποδεικνυται. Ἐκεινοι μεν γαρ εβουλοντο δειξαι, οτι ουκ ιδιαι
δυναμει εκβαλλει δαιμονας· αυτος δε δεικνυσιν, οτι ου μονον τους δαιμονας, αλλα
και αυτον τον αρχηγετην μετα πολλης της εξουσιας δεδεμενον εχει, και εκεινου προ
τουτων εκρατησεν ιδιαι δυναμει· και δηλον απο των γινομενων. Ει γαρ ο μεν αρχων
εστιν, οι δε υποκεινται· πως αν, εκεινου μη ηττηθεντος, μηδε υποκυψαντος, ουτοι
διηρπαγησαν; Ἐνταυθα δε μοι και προφητεια δοκει το λεγομενον ειναι. Ου γαρ δη
μονον οι δαιμονες σκευη του διαβολου, αλλα και οι τα εκεινου πραττοντες
ανθρωποι. ∆ηλων τοινυν οτι ου δαιμονας εκβαλλει μονον, αλλα και την πλανην της
οικουμενης απασαν απελασει, και τας μαγγανειας αυτου καταλυσει, και παντα
αχρηστα ποιησει τα εκεινου, ταυτα ειρηκε. Και ουκ ειπεν, Ἁρπασει, αλλα, ∆ιαρπασει·
το μετ' εξουσιας γινομενον δηλων. γʹ. Ἰσχυρον δε αυτον καλει, ουκ επειδη τηι φυσει
τοιουτος εστι· μη γενοιτο· αλλα την εμπροσθεν δηλων τυραννιδα, την εκ της
ραιθυμιας της ημετερας γεγενημενην. Ὁ μη ων μετ' εμου, κατ' εμου εστι· και ο μη
συναγων μετ' εμου, σκορπιζει. Ἰδου και τεταρτη λυσις. Τι γαρ εγω βουλομαι; φησι.
Τωι Θεωι προσαγειν, αρετην διδασκειν, βασιλειαν καταγγελλειν. Τι δε ο διαβολος και
οι δαιμονες; Ταναντια τουτοις. Πως ουν ο μη μετ' εμου συναγων, μηδε μετ' εμου ων,
εμοι συμπραττειν εμελλε; Και τι λεγω συμπραττειν; Τουναντιον δε, και σκορπιζειν
αυτωι επιθυμια τα εμα. Ὁ τοινυν μη μονον μη συμπραττων, αλλα και σκορπιζων, πως
αν τοσαυτην προς εμε ομονοιαν επεδειξατο, ωστε μετ' εμου τους δαιμονας
εκβαλλειν; Τουτο δε ου περι του διαβολου μονον, αλλα και αυτον περι εαυτου εικος
υποπτευειν ειρηκεναι, ως και κατα του διαβολου οντος, και σκορπιζοντος τα
εκεινου. Και πως, φησιν, ο μη ων μετ' εμου, κατ' εμου εστιν; Αυτωι τουτωι τωι μη
συναγειν. Ει δε τουτο αληθες, πολλωι μαλλον ο κατ' αυτου ων. Ει γαρ ο μη
συμπραττων, εχθρος, πολλωι μαλλον ο πολεμων. Ταυτα δε παντα λεγει, ινα δειξηι
πολλην αυτου προς τον διαβολον την εχθραν και αφατον ουσαν. Ειπε γαρ μοι, ει
δεοι τινι πολεμησαι, ο μη βουλομενος σοι συμμαχησαι, αυτωι τουτωι ουκ εστι κατα
σου; Ει δε αλλαχου φησιν, Ὁ μη ων καθ' υμων, υπερ υμων εστιν, ουκ εστιν εναντιον
τουτωι. Ἐνταυθα γαρ εδειξε κατ' αυτων οντα, εκει δε δεικνυσιν εν μερει μετ' αυτων
οντα· Ἐν γαρ τωι ονοματι σου, φησιν, εκβαλλουσι τα δαιμονια. Ἐμοι δε δοκει
ενταυθα και Ἰουδαιους αινιττεσθαι, μετα του διαβολου στησας αυτους. Και γαρ και
αυτοι κατ' αυτου ησαν, και εσκορπιζον α συνηγαγεν. Ὅτι γαρ και αυτους ηινιττετο,
εδηλωσεν ουτως ειπων· ∆ια τουτο λεγω υμιν, οτι πασα αμαρτια και βλασφημια
αφεθησεται τοις ανθρωποις. Ἐπειδη γαρ απελογησατο, και την αντιθεσιν ελυσε, και
απεδειξεν αναισχυντουντας ματην, φοβει λοιπον. Και γαρ και τουτο συμβουλης ου
57.449 μικρον μερος και διορθωσεως, το μη μονον απολογεισθαι και πειθειν, αλλα
και απειλειν, ο πολλαχου ποιει νομοθετων και συμβουλευων. Και δοκει μεν
ασαφειαν εχειν πολλην το ειρημενον; εαν δε προσεχωμεν, ευκολον εξει την λυσιν.
Προτερον ουν αυτων επακουσαι καλον των ρηματων. Πασα, φησιν, αμαρτια και
βλασφημια αφεθησεται τοις ανθρωποις· η δε του Πνευματος βλασφημια ουκ
αφεθησεται αυτοις. Και ος αν ειπηι λογον κατα του Υιου του ανθρωπου, αφεθησεται
αυτωι· ος δ' αν ειπηι κατα του Πνευματος του αγιου, ουκ αφεθησεται αυτωι, ουτε εν τωι
αιωνι τουτωι, ουτε εν τωι μελλοντι. Τι τοινυν εστιν ο φησι; Πολλα κατ' εμου
 
 

268

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηκατε, οτι πλανος, οτι αντιθεος. Ταυτα υμιν αφιημι μετανοουσι, και ουκ απαιτω
δικας υμας· η δε του Πνευματος βλασφημια ουκ αφεθησεται, ουδε μετανοουσι. Και
πως αν εχοι τουτο λογον; Και γαρ και αυτη αφειθη μετανοουσι. Πολλοι γουν των
ταυτα ειρηκοτων επιστευσαν υστερον, και παντα αυτοις αφειθη. Τι ουν εστιν ο
φησιν; Ὅτι υπερ παντα αυτη η αμαρτια ασυγγνωστος. Τι δηποτε; Ὅτι αυτον μεν
ηγνοουν οστις ποτε ην· του δε Πνευματος ικανην ειληφασι πειραν. Και γαρ οι
προφηται δι' αυτου εφθεγξαντο απερ εφθεγξαντο, και παντες δε οι εν τηι Παλαιαι
μεγιστην περι αυτου ειχον εννοιαν. Ὃ τοινυν λεγει, τουτο εστιν· Ἔστω, εμοι
προσπταιετε δια την σαρκα την περικειμενην· μη και περι του Πνευματος εχετε
ειπειν, οτι Ἀγνοουμεν αυτο; ∆ια δη τουτο ασυγγνωστος υμιν εσται η βλασφημια, και
ενταυθα και εκει δωσετε δικην. Πολλοι μεν γαρ ενταυθα εκολασθησαν μονον, ως ο
πεπορνευκως, ως οι αναξιως μετασχοντες μυστηριων παρα Κορινθιοις· υμεις δε και
ενταυθα και εκει. Ὅσα μεν ουν εβλασφημησατε κατ' εμου προ του σταυρου, αφιημι·
και αυτο δε του σταυρου το τολμημα· και υπερ της απιστιας ου κατακριθησεσθε
μονης. (Ουδε γαρ οι προ του σταυρου πιστευσαντες πεπληρωμενην πιστιν ειχον. Και
πολλαχου δε παραγγελλει μηδενι καταδηλον αυτον ποιειν προ του παθους· και εν
τωι σταυρωι ταυτην ελεγεν αφεθηναι αυτοις την αμαρτιαν.) α δε περι του Πνευματος
ειρηκατε, ταυτα ουχ εξει συγγνωμην. Ὅτι γαρ περι των εις αυτον ειρημενων προ του
σταυρου φησιν, επηγαγεν· Ὃς αν ειπηι λογον κατα του Υιου του ανθρωπου,
αφεθησεται αυτωι· ος δ' αν ειπηι κατα του αγιου Πνευματος, ουκετι. ∆ιατι; Ὅτι τουτο
γνωριμον υμιν εστι, και προς τα δηλα αναισχυντειτε. Ει γαρ και εμε λεγετε αγνοειν,
ου δηπου κακεινο αγνοειτε, οτι το δαιμονας εκβαλλειν και ιασεις επιτελειν του
αγιου Πνευματος εργον εστιν. Ουκ αρα εμε υβριζετε μονον, αλλα και το Πνευμα το
αγιον. ∆ιο και απαραιτητος υμιν η δικη και ενταυθα και εκει. Και γαρ των
ανθρωπων οι μεν και ενταυθα κολαζονται και εκει· οι δε ενταυθα μονον· οι δε εκει
μονον· οι δε ουδε ενταυθα, ουδε εκει. Ἐνταυθα μεν και εκει, ως ουτοι αυτοι· (και γαρ
και ενταυθα εδοσαν δικην, ηνικα επαθον τα ανηκεστα εκεινα της πολεως αλουσης·
και εκει χαλεπωτατην υπομενουσιν·) ως οι Σοδομων πολιται, ως ετεροι πολλοι. Ἐκει
δε μονον, ως ο πλουσιος ο 57.450 αποτηγανιζομενος, και ουδε σταγονος κυριος ων.
Ἐνταυθα δε, ως ο πεπορνευκως παρα Κορινθιοις. Ουτε δε ενταυθα, ουτε εκει, ως οι
αποστολοι, ως οι προφηται, ως ο μακαριος Ἰωβ· ου γαρ δη κολασεως ην απερ
επασχον, αλλ' αγωνων και παλαισματων. δʹ. Σπουδασωμεν τοινυν της τουτων
γενεσθαι μεριδος, ει δε μη τουτων, καν των ενταυθα απολουομενων τα αμαρτηματα.
Και γαρ φοβερον εκεινο το κριτηριον, και απαραιτητος η τιμωρια, και ανηκεστος η
κολασις. Ει δε βουλει μηδε ενταυθα δουναι δικην, σαυτωι δικασον, απαιτησον σαυτον
ευθυνας. Ἄκουσον Παυλου λεγοντος, οτι Ει εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα.
Ἂν τουτο ποιηις, οδωι προβαινων και επι στεφανον ηξεις. Και πως απαιτησομεν
εαυτους δικην; φησι. Θρηνησον, στεναξον πικρον, ταπεινωσον σαυτον, κακωσον,
αναμνησον των αμαρτηματων κατ' ειδος. Ου μικρα τουτο βασανος ψυχης. Ει τις εν
κατανυξει γεγονεν, οιδεν οτι μαλιστα παντων η ψυχη τουτωι κολαζεται. Ει τις
γεγονεν εν αμαρτιων μνημηι, οιδε την εντευθεν οδυνην. ∆ια τουτο δικαιοσυνην
επαθλον τιθησιν ο Θεος τηι τοιαυτηι μετανοιαι, λεγων· Λεγε συ πρωτος τας αμαρτιας
σου, ινα δικαιωθηις. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι μικρον εις διορθωσιν, το παντα
συναγαγοντας τα αμαρτηματα, κατ' ειδος αυτα στρεφειν συνεχως και
αναλογιζεσθαι. Ὁ γαρ τουτο ποιων ουτω κατανυγησεται, ως μητε του ζηιν αξιον
εαυτον ειναι νομιζειν· ο δε τουτο νομιζων, κηρου παντος απαλωτερος εσται. Μη γαρ
μοι πορνειας ειπηις μονον, μηδε μοιχειας, μηδε ταυτα τα δηλα και ωμολογημενα
παρα πασιν· αλλα και τας λαθραιους επιβουλας, και τας συκοφαντιας, και τας
κακηγοριας, και τας κενοδοξιας, και τον φθονον, και παντα τα τοιαυτα συναγε. Ουδε
 
 

269

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ταυτα μικραν οισει κολασιν. Και γαρ ο λοιδορος εις γεενναν εμπεσειται· και ο
μεθυων ουδεν εχειν κοινον προς την βασιλειαν· και ο μη αγαπων τον πλησιον ουτω
προσκρουει Θεωι, ως μηδε μαρτυρουντος αυτου ωφελεισθαι· και ο των οικειων
αμελων την πιστιν ηρνηται· και ο πενητας περιορων εις το πυρ πεμπεται. Μη τοινυν
μικρα ταυτα νομιζε ειναι, αλλα συναγε παντα, και ως εν βιβλιωι γραφε. Ἂν γαρ συ
γραψηις, ο Θεος εξαλειφει· ωσπερ ουν εαν συ μη γραψηις, ο Θεος και εγγραφει, και
δικην απαιτει. Πολυ τοινυν βελτιον παρ' ημων αυτα γραφηναι και ανωθεν
εξαλειφθηναι, η τουναντιον, ημων επιλαθομενων, τον Θεον αυτα προ των
οφθαλμων ενεγκειν των ημετερων κατα την ημεραν εκεινην. Ἵν' ουν μη τουτο
γενηται, παντα μετα ακριβειας αναλογιζωμεθα, και ευρησομεν πολλων εαυτους
υπευθυνους οντας. Τις γαρ πλεονεξιας καθαρος; Μη γαρ μοι το μετρον ειπηις, αλλ'
οτι και εν τωι μικρωι την αυτην δωσομεν δικην, τουτο εννοει, και μετανοει. Τις
υβρεως απηλλακται; τουτο δε εις γεενναν εμβαλλει. Τις λαθρα τον πλησιον ουκ
εκακηγορησε; [τουτο δε βασιλειας αποστερει.] Τις ουκ απενοηθη; ουτος δε παντων
ακαθαρτοτερος. Τις δε ουκ ειδεν ακολαστοις οφθαλμοις; ουτος δε μοιχος
απηρτισμενος. Τις ουκ ωργισθη τωι αδελφωι εικη; ουτος δε ενοχος τωι συνεδριωι. Τις
ουκ ωμοσε; τουτο δε εκ του πονηρου. Τις ουκ επιωρκησεν; ουτος δε πλεον η του
πονηρου. Τις ουκ εδουλευσε τωι μαμωναι; ουτος 57.451 δε της γνησιας εξεπεσε του
Χριστου δουλειας. Ἔχω και ετερα μειζονα τουτων ειπειν· αλλ' αρκει και ταυτα, και
ικανα τον μη λιθινον οντα μηδε σφοδρα αναισθητον εις κατανυξιν αγαγειν. Ει γαρ
εκαστον αυτων εις γεενναν εμβαλλει, παντα ομου συνελθοντα τι ουκ εργασεται;
Πως ουν εστι σωθηναι; φησι. Τα αντιῤροπα τουτων φαρμακα επιτιθεντας,
ελεημοσυνην, ευχας, κατανυξιν, μετανοιαν, ταπεινοφροσυνην, συντετριμμενην
καρδιαν, υπεροψιαν των οντων. Μυριας γαρ οδους σωτηριας ετεμεν ο Θεος, εαν
εθελωμεν προσεχειν. Προσεχωμεν 57.452 τοινυν, και δια παντων τα τραυματα
εκκαθαιρωμεν, ελεουντες, οργην τοις λελυπηκοσιν αφιεντες, ευχαριστουντες υπερ
παντων τωι Θεωι, νηστευοντες κατα δυναμιν, ευχομενοι γνησιως, φιλους εαυτοις
ποιουντες εκ του μαμωνα της αδικιας. Ουτω γαρ δυνησομεθα και συγγνωμης επι
τοις πεπλημμελημενοις τυχειν, και των επηγγελμενων επιτυχειν αγαθων· ων
γενοιτο παντας ημας αξιωθηναι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.451 ΟΜΙΛΙΑ
ΜΒʹ. Ἢ ποιησατε το δενδρον καλον, και τον καρπον αυ του καλον· η ποιησατε το
δενδρον σαπρον, και τον καρπον αυτου σαπρον· εκ γαρ του καρπου το δενδρον
γινωσκεται. αʹ. Παλιν ετερως αυτους καταισχυνει, και ουκ αρκειται τοις προτεροις
ελεγχοις. Τουτο δε ποιει, ουχ εαυτον απαλλαττων εγκληματων (ηρκει γαρ το
προτερον), αλλ' αυτους διορθωσαι βουλομενος. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ουδεις
υμων ουτε εμεμψατο τοις θεραπευθεισιν, ως ου θεραπευθεισιν, ουτε ειπεν, οτι
πονηρον το δαιμονος ελευθερουν. Ει γαρ και σφοδρα ηναισχυντουν, ουκ εδυναντο
τουτο ειπειν. Ἐπει ουν τοις μεν εργοις ουκ επεσκηπτον, τον δε ταυτα εργαζομενον
διεβαλλον· δεικνυσιν οτι και παρα τους κοινους λογισμους και παρα την των
πραγματων ακολουθιαν η κατηγορια αυτη. Ὅπερ επιτεταμενης εστιν αναισχυντιας,
το μη μονον πονηρευεσθαι, αλλα και τοιαυτα συντιθεναι, α και παρα τας κοινας
εστιν εννοιας. Και ορα το αφιλονεικον. Ου γαρ ειπε· Ποιησατε το δενδρον καλον,
επειδη και ο καρπος καλος· αλλα μεθ' υπερβολης αυτους επιστομιζων, και την
επιεικειαν την αυτου και την αναισχυντιαν την εκεινων ενδεικνυμενος φησιν· Ει
και των εργων βουλεσθε επιλαβεσθαι, ουδεν κωλυω· μονον μη ασυμφωνα, μηδε
ανακολουθα εγκαλειτε. Ουτω γαρ σαφεστερον αλισκεσθαι εμελλον, προς τα λιαν
φανερα αναισχυντουντες. Ὥστε εικη πονηρευεσθε, φησι, και ανακολουθα εαυτοις
λεγετε. Και γαρ η του δενδρου διακρισις απο του καρπου φαινεται, ουχ ο καρπος απο
 
 

270

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του δενδρου· υμεις δε τουναντιον ποιειτε. Ει γαρ και το δενδρον του καρπου αιτιον,
αλλ' ο καρπος του δενδρου γνωριστικος. Και ακολουθον ην, η και τα εργα
διαβαλλειν ημας αιτιωμενους, η ταυτα επαινουντας, και ημας τους εργαζομενους
των εγκληματων απαλλαττειν τουτων. Νυν δε τουναντιον ποιειτε· τοις γαρ εργοις
ουδεν εγκαλειν εχοντες, οπερ εστιν ο καρπος, την εναντιαν περι του δενδρου φερετε
ψηφον, εμε δαιμονωντα καλουντες, οπερ εσχατης εστι παροινιας. Και γαρ οπερ
εμπροσθεν ειπε, τουτο και νυν κατασκευαζει, οτι ου δυναται δενδρον αγαθον
καρπους πονηρους ποιειν, ουδ' αυ τουναντιον παλιν. Ὥστε παρα πασαν ακολουθιαν
και φυσιν αυτων τα εγκληματα. Ειτα επειδη ουχ υπερ εαυτου, αλλ' υπερ του
Πνευματος ποιειται τον λογον, και καταφορικως κεχρηται τηι κατηγοριαι λεγων·
Γεννηματα εχιδνων, πως δυνασθε αγαθα λαλειν, πονηροι οντες; Τουτο δε ομου και
εγκαλουντος εστι, και των ειρημενων την αποδειξιν εξ εκεινων παρεχοντος. Ἰδου
γαρ υμεις, φησι, δενδρα 57.452 οντες πονηρα, ου δυνασθε φερειν καρπον αγαθον. Ου
τοινυν θαυμαζω, οτι ταυτα φθεγγεσθε· και γαρ ετραφητε κακως, προγονων οντες
πονηρων, και διανοιαν κεκτησθε πονηραν. Και ορα πως ακριβως και χωρις λαβης
απασης τεθεικε τα εγκληματα. Ου γαρ ειπε· Πως δυνασθε αγαθα λαλειν, γεννηματα
οντες εχιδνων; ουδεν γαρ τουτο προς εκεινο· αλλα, Πως δυνασθε αγαθα λαλειν,
πονηροι οντες; Γεννηματα δε εχιδνων αυτους ειρηκεν, επειδη επι τοις προγονοις
ηυχουν. ∆εικνυς τοινυν, οτι ουδεν αυτοις εντευθεν το κερδος, της μεν προς τον
Ἀβρααμ εξεβαλεν αυτους συγγενειας· διδωσι δε αυτοις προγονους ομοτροπους, της
εκειθεν περιφανειας γυμνωσας αυτους. Ἐκ γαρ του περισσευματος της καρδιας το
στομα λαλει Ἐνταυθα παλιν την θεοτητα αυτου δεικνυσιν ειδυιαν τα αποῤρητα· και
οτι ουχι ρηματων μονον, αλλα και πονηρων εννοιων δωσουσι δικην· και οτι οιδεν
αυτα ως Θεος. Λεγει δε οτι ουκ ανθρωποις δυνατον ταυτα ειδεναι· φυσεως γαρ
ακολουθια τουτο, το υπερβλυζουσης ενδον της πονηριας εκχεισθαι εξω δια του
στοματος τα ρηματα. Ὥστε οταν ακουσηις ανθρωπου πονηρα φθεγγομενου, μη
τοσαυτην νομιζε πονηριαν εγκεισθαι αυτωι, οσην τα ρηματα επιδεικνυται· αλλα
πολλωι πλειονα στοχαζου ειναι την πηγην· το γαρ εξωθεν λεγομενον, το περιττον
εστι του ενδον. Ειδες πως αυτων καθηψατο σφοδρως; Ει γαρ το λεχθεν ουτω
πονηρον, και απ' αυτης του διαβολου της γνωμης εστιν, εννοησον η ριζα και η πηγη
των ρηματων ηλικη. Συμβαινει δε τουτο εικοτως· η μεν γαρ γλωττα αισχυνομενη
πολλακις ουκ αθροον εκχει την πονηριαν· η δε καρδια ουδενα ανθρωπων εχουσα
μαρτυρα, αδεως οσα αν θεληι τικτει κακα· του γαρ Θεου ου πολυς λογος αυτηι. Ἐπει
ουν τα μεν λεγομενα εις εξετασιν ερχεται και πασι προτιθεται, εκεινη δε
συνεσκιασται, δια τουτο τα μεν ταυτης ελαττω, τα δε εκεινης πλειονα γινεται. Ὅταν
δε πολυ το πληθος γενηται των ενδον, πολλωι τωι ροιζωι τα τεως κρυπτομενα προεισι.
Και καθαπερ οι εμουντες, παρα μεν την αρχην βιαζονται ενδον κατεχειν
εκπηδωντας τους χυμους, επειδαν δε εκνικηθωσι, πολλην την βδελυγμιαν
προΐενται· ουτω και οι τα πονηρα βουλευματα εχοντες, και τους πλησιον
κακηγορουντες. Ὁ αγαθος ανθρωπος εκ του αγαθου θησαυρου, φησιν, εκβαλλει τα
αγαθα· και ο πονηρος ανθρωπος εκ του πονηρου θησαυρου εκβαλλει τα πονηρα. βʹ.
Μη γαρ δη νομισηις, φησιν, επι της πονηριας τουτο γινεσθαι μονον· και γαρ και επι
της αγαθοτητος τουτο συμβαινει· και γαρ και εκει πλειων των εξωθεν ρηματων
57.453 ενδον η αρετη. Ἐξ ων εδεικνυ, οτι κακεινους πονηροτερους εχρην νομιζειν, η
τα ρηματα ενεδεικνυτο, και αυτον αγαθωτερον, η τα λεγομενα ενεφαινε. Θησαυρον
δε φησι, το πληθος ενδεικνυμενος. Ειτα παλιν πολυν επιτειχιζει τον φοβον. Μη γαρ
δη νομισητε, φησι, μεχρι τουτου και της των πολλων καταγνωσεως το πραγμα
εστηκεναι· και γαρ την εσχατην δωσουσι δικην απαντες οι τα τοιαυτα
πονηρευομενοι. Και ουκ ειπεν, Ὑμεις· ομου μεν το κοινον παιδευων γενος, ομου δε
 
 

271

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεπαχθεστερον τον λογον ποιων. Λεγω δε υμιν, οτι παν ρημα αργον, φησιν, ο εαν
λαλησωσιν οι ανθρωποι, αποδωσουσι περι αυτου λογον εν ημεραι κρισεως. Ἀργον δε,
το μη κατα πραγματος κειμενον, το ψευδες, το συκοφαντιαν εχον· τινες δε φασιν, οτι
και το ματαιον· οιον, το γελωτα κινουν ατακτον, η το αισχρον και αναισχυντον και
ανελευθερον. Ἐκ γαρ των λογων σου δικαιωθησηι, και εκ των λογων σου
κατακριθησηι. Ειδες πως ανεπαχθες το δικαστηριον; πως ημεροι αι ευθυναι; Ου γαρ εξ
ων ετερος ειπε περι σου, αλλ' εξ ων αυτος εφθεγξω, τας ψηφους ο δικαστης οισει·
οπερ απαντων εστι δικαιοτατον. Και γαρ συ κυριος ει και του ειπειν και του μη
ειπειν. Ου τοινυν τους κακηγορουμενους αγωνιαιν δει και τρεμειν, αλλα τους
κακηγορουντας. Ου γαρ εκεινοι αναγκαζονται απολογεισθαι υπερ ων κακως
ηκουσαν, αλλ' ουτοι υπερ ων κακως ειπον· και τουτοις επικρεμαται ο κινδυνος απας.
Ὥστε τους μεν κακως ακουοντας αμεριμνους δει ειναι· ου γαρ παρεξουσιν ευθυνας
ων ετεροι ειπον κακως· τους δε κακως ειρηκοτας αγωνιαιν και τρεμειν, ατε αυτους
μελλοντας εις το δικαστηριον υπερ τουτων ελκεσθαι. Και γαρ διαβολικη αυτη παγις,
και αμαρτια ουδεμιαν εχουσα ηδονην, αλλα βλαβην μονον. Και γαρ πονηρον εν τηι
ψυχηι θησαυρον αποτιθεται ο τοιουτος. Ει δε ο χυμον πονηρον εχων, αυτος
καρπουται πρωτον την νοσον, πολλωι μαλλον ο το χολης πασης πικροτερον, την
πονηριαν, εν εαυτωι θησαυριζων, τα εσχατα πεισεται, χαλεπην συναγων νοσον. Και
δηλον εξ ων ερευγεται. Ει γαρ τους αλλους ουτω λυπει, πολλωι μαλλον την
τικτουσαν αυτα ψυχην. Ὁ γαρ επιβουλευων, εαυτον αναιρει πρωτον· και γαρ ο πυρ
πατων, εαυτον κατακαιει· και ο αδαμαντα παιων, εαυτωι επηρεαζει· και ο προς
κεντρα λακτιζων, εαυτον αιματτει. Τοιουτον γαρ τι εστιν ο ειδως αδικεισθαι και
φερειν γενναιως, και αδαμας, και κεντρα, και πυρ· ο δε αδικειν μεμελετηκως, πηλου
παντος ασθενεστερος. Ου τοινυν το αδικεισθαι κακον, αλλα το αδικειν, και το μη
ειδεναι φερειν αδικουμενον. Ποσα γουν ηδικειτο ο ∆αυΐδ· ποσα δε ηδικει ο Σαουλ;
Τις ουν ισχυροτερος γεγονε και μακαριωτερος; τις δε αθλιωτερος και ελεεινοτερος;
ουχ ο ηδικηκως; Σκοπει δε· Ὑπεσχετο ο Σαουλ, ει καθελοι τον αλλοφυλον ∆αυιδ,
κηδεστην αυτον ληψεσθαι, και δουναι την θυγατερα αυτωι μετα πολλης της χαριτος.
Καθειλε τον αλλοφυλον· παρεβη τας συνθηκας εκεινος, και ου μονον ουκ εδιδου,
αλλα και ανελειν επεχειρει. Τις ουν γεγονε λαμπροτερος; Ουχ ο μεν απεπνιγετο υπο
της αθυμιας και του πονηρου δαιμονος, ο δε υπερ τον ηλιον ελαμπε τοις τροπαιοις
και τηι προς τον Θεον ευνοιαι; Παλιν επι του χορου των γυναικων, ουχ ο μεν απηγχο
57.454 νιζετο τωι φθονωι, ο δε τηι σιγηι παντα φερων, απαντας ειλε και εαυτωι
προσεδησεν; Ἐπειδη δε και αυτος ελαβεν αυτον εις χειρας, και εφεισατο, τις παλιν
μακαριος ην; τις δε αθλιος; τις δε ο ασθενεστερος; τις δε ο δυνατωτερος; Ουχ ουτος ο
μηδε δικαιως επεξελθων; Και μαλα εικοτως. Ὁ μεν γαρ στρατιωτας ωπλισμενους, ο
δε την δικαιοσυνην την μυριων στρατοπεδων ισχυροτεραν ειχε συμμαχον και
βοηθον. ∆ια τοι τουτο επιβουλευθεις αδικως, ουδε δικαιως ανελειν υπεμεινεν. Ἤδει
γαρ εκ των εμπροσθεν, οτι ου το ποιειν κακως, αλλα το πασχειν κακως, τουτο ποιει
δυνατωτερους. Τουτο και επι των σωματων γινεται, τουτο και επι δενδρων. Τι δε ο
Ἰακωβ; ουκ ηδικηθη παρα του Λαβαν, και επαθε κακως; Τις ουν ην ισχυροτερος; ο
λαβων αυτον εις χειρας, και μη τολμων αψασθαι, αλλα δεδοικως και τρεμων, η
ουτος ο χωρις οπλων και στρατιωτων μυριων βασιλεων γενομενος αυτωι
φοβερωτερος; γʹ. Ἵνα δε και ετεραν μειζονα ταυτης αποδειξιν υμιν παρασχωμαι των
ειρημενων, επ' αυτου παλιν του ∆αυιδ εις τουναντιον τον λογον γυμνασωμεν. Ὁ γαρ
αδικηθεις ουτος και ισχυσας, αδικησας υστερον παλιν ασθενεστερος γεγονεν. Ὅτε
γουν ηδικησε τον Ουριαν, μετεστη παλιν η ταξις, και η μεν ασθενεια προς τον
αδικησαντα, η δε δυναμις προς τον αδικηθεντα διεβη· νεκρος γαρ ων επορθει την
οικιαν την εκεινου. Και αυτος μεν βασιλευς ων και ζων ουδεν ισχυσεν· εκεινος δε
 
 

272

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και στρατιωτης ων και σφαγεις, παντα ανω και κατω πεποιηκε τα εκεινου. Βουλεσθε
και ετερωθεν, ο λεγω, ποιησω σαφεστερον; Ἐξετασωμεν και τους δικαιως
αμυνομενους. Οι μεν γαρ αδικουντες, οτι παντων εισιν ευτελεστεροι τηι εαυτων
πολεμουντες ψυχηι, παντι που δηλον εστιν. Ἀλλα τις ημυνατο δικαιως, και μυρια
ανηψε κακα, και πολλαις εαυτον περιεπειρε συμφοραις τε και οδυναις; Ὁ του ∆αυιδ
στρατηγος. Ουτος γαρ και πολεμον συνεκροτησε χαλεπον, και μυρια επαθε κακα, ων
ουδε εν αν εγεγονει, ειγε ηπιστατο φιλοσοφειν. Φευγωμεν τοινυν την αμαρτιαν
ταυτην, και μητε ρημασι, μητε πραγμασιν αδικωμεν τους πλησιον. Ουδε γαρ ειπεν,
εαν κακηγορησηις και δικαστηριον καθισηις· αλλ' απλως· Ἐαν κακως ειπηις, και κατα
σαυτον, και ουτω την εσχατην δωσεις δικην. Καν αληθες ηι το ειρημενον, συ δε καν
πεπεισμενος ειπηις, και ουτω τιμωρηθησηι. Ου γαρ εξ ων επραξεν εκεινος, αλλ' εξ ων
ειπες συ, την ψηφον ο Θεος οισει· Ἐκ γαρ των λογων σου κατακριθησηι, φησιν. Ουκ
ακουεις, οτι και ο Φαρισαιος ταληθη εφθεγξατο, και τα πασι καταδηλα ειπεν, ου τα
λανθανοντα εκκαλυψας· Ἀλλ' ομως την εσχατην εδωκε δικην. Ει δε των
ωμολογημενων ου δει κατηγορειν, πολλωι μαλλον των ημφισβητημενων· και γαρ
εχει δικαστην ο πεπλημμεληκως. Μη τοινυν αρπασηις την αξιαν του Μονογενους.
Ἐκεινωι της κρισεως ο θρονος τετηρηται. Ἀλλα βουλει δικαζειν; Ἔστι σοι κριτηριον,
πολυ το κερδος εχον, και ουδεν εγκλημα φερον. Καθισον επι του συνειδοτος τον
δικαζοντα λογισμον, και παραγε εις μεσον τα πεπλημμελημενα σοι παντα. Ἐξετασον
σου τα αμαρτηματα της ψυχης, και απαιτει μετα ακριβειας 57.455 τας ευθυνας, και
λεγε· ∆ιατι το και το σοι τετολμηται; Καν ταυτα μεν φευγηι, τα δε ετερων εξεταζηι,
λεγε προς αυτην· Ουχ υπερ τουτων σε κρινω, ουχ υπερ τουτων εισηλθες
απολογησομενη. Τι γαρ, αν ο δεινα πονηρος; Συ τινος ενεκεν το και το
επλημμελησας; Ἀπολογου, μη κατηγορει· τα εαυτης σκοπει, μη τα ετερων. Και
συνεχως αυτην εις ταυτην εμβιβαζε την αγωνιαν. Ειτα, αν μηδεν εχηι λεγειν, αλλα
καταδυηται, καταξαινε μαστιζων αυτην, καθαπερ τινα θεραπαινιδα μετεωρον και
πορνευομενην. Και τουτο καθ' εκαστην ημεραν καθιζε το δικαστηριον, και υπογραφε
τον ποταμον του πυρος, τον σκωληκα τον ιοβολον, τα αλλα βασανιστηρια. Και μη
αφηις αυτην συγγενεσθαι τωι διαβολωι, λοιπον, μηδε ανασχηι αναισχυντα λεγουσης,
οτι Ἐκεινος προς με ερχεται, αυτος μοι επιβουλευει, αυτος με πειραζει· αλλ' ειπε
προς αυτην· Ἂν συ μη θεληις, παντα εκεινα περιττα. Καν λεγηι παλιν, οτι Σωματι
συμπεπλεγμαι, σαρκα ενδεδυμαι, κοσμον οικω, εν γηι διατριβω· ειπε προς αυτην, οτι
Παντα ταυτα σκηψεις και προφασεις. Και γαρ ο δεινα σαρκα περιεκειτο, και ο δεινα
κοσμον οικων και εν γηι διατριβων ευδοκιμει· και συ δε αυτη, οταν ευπραγηις, σαρκα
περικειμενη τουτο ποιεις. Καν αλγηι ταυτα ακουουσα, μη αρηις την χειρα· ου γαρ
αποθανειται, εαν παταξηις, εκ θανατου δε αυτην ρυσηι. Καν λεγηι παλιν, οτι Ὁ δεινα
παρωξυνεν, ειπε προς αυτην· Ἀλλ' εξεστι σοι μη παροξυνεσθαι· πολλακις γουν
κατεσχες οργης. Ἐαν ειπηι, οτι Ἡ ευμορφια
της δεινος ανεπτερωσε με, ειπε προς αυτην· Ἀλλ' ηδυνασο κρατειν. Παραγε τους
περιγενομενους, παραγε την γυναικα την πρωτην, την ειπουσαν, Ὁ οφις ηπατησε με.
και ουκ απαλλαγεισαν του εγκληματος. δʹ. Ὅταν δε ταυτα εξεταζηις, μηδεις παρεστω.
μηδεις θορυβειτω· αλλ' ωσπερ οι δικασται υπο παραπετασματα καθεζομενοι
κρινουσιν, ουτω και συ αντι παραπετασματων καιρον ζητησον ησυχιας και τοπον.
Και οταν δειπνησας αναστηις και μελληις κατακλινεσθαι, τοτε ταυτα δικαζε· ουτος ο
καιρος επιτηδειος σοι· τοπος δε η κλινη και ο θαλαμος. Τουτο και ο προφητης
εκελευσεν, ειπων· α λεγετε εν ταις καρδιαις υμων, επι ταις κοιταις υμων
κατανυγητε. Και των μικρων μεγαλας ευθυνας απαιτει, ινα των μεγαλων μηδε εγγυς
γενηι ποτε. Ἂν τουτο ποιηις καθ' εκαστην ημεραν, μετα παῤρησιας στησηι παρα το
βημα εκεινο το φοβερον. Ουτως ο Παυλος εγενετο καθαρος· δια τουτο και ελεγεν· Ει
 
 

273

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα. Ουτω τους παιδας εξεκαθαρεν ο Ἰωβ. Ὁ
γαρ υπερ αδηλων θυσιας αναφερων, πολλωι μαλλον των δηλων ευθυνας απηιτει.
Ἀλλ' ημεις ουχ ουτω ποιουμεν, αλλα τουναντιον απαν. Ὁμου τε γαρ κατεκλιθημεν,
και τα βιωτικα στρεφομεν απαντα· και οι μεν ακαθαρτους εισαγουσι λογισμους, οι δε
δανεισματα και συμβολαια και φροντιδας επικηρους. Και θυγατερα μεν εχοντες
παρθενευομενην, ακριβως 57.456 φυλαττομεν ο δε θυγατρος ημιν τιμιωτερον, η
ψυχη, ταυτην εωμεν πορνευεσθαι και μολυνεσθαι, μυριας επεισαγοντες εννοιας
πονηρας· καν ο της πλεονεξιας ερως, καν ο της τρυφης, καν ο των λαμπρων
σωματων, καν ο του θυμου. καν οστισουν ετερος επεισελθειν βουληται, τας θυρας
αναπετασαντες ελκομεν και καλουμεν, και μετα αδειας αυτηι παρεχομεν μιγνυσθαι.
Ου τι γενοιτ' αν βαρβαρικωτερον, την παντων ημιν τιμιωτεραν ψυχην υπο
τοσουτων μοιχων υβριζομενην περιοραιν, και μεχρι τοσουτου συγγινομενην, εως αν
κορεσθωσιν εκεινοι; Ὅπερ ουδεποτε εσται. ∆ια δη τουτο οταν υπνος καταλαβηι, τοτε
μονον αφιστανται· μαλλον δε ουδε τοτε· και γαρ τα ονειρατα και αι φαντασιαι τα
αυτα αυτηι φερουσιν ειδωλα. Ὅθεν και ημερας γενομενης, η τοιαυτα φανταζομενη
ψυχη και εις το εργον των φαντασιων εκεινων πολλακις εξεπεσε. Συ δε τηι μεν κορηι
των οφθαλμων ουδε μικραν κονιν επεισελθειν εαις, την δε ψυχην φορυτον
τοσουτων κακων επισυρομενην περιοραις; Ποτε ουν την κοπρον ταυτην εξαντλησαι
δυνησομεθα, ην καθ' εκαστην ημεραν αποτιθεμεθα; ποτε τας ακανθας εκτεμειν; ποτε
τα σπερματα καταβαλειν; Ουκ οισθα, οτι του αμητου λοιπον εφεστηκεν ο καιρος;
Ἡμεις δε ουδε ενεωσαμεν ουδεπω τας αρουρας. Ἂν ουν παραγενηται ο γεωργος και
εγκαληι, τι ερουμεν; τι δε αποκρινουμεθα; Ὅτι τα σπερματα ουδεις εδωκε; Και μην
καθ' εκαστην καταβαλλεται ταυτα την ημεραν. Ἀλλ' οτι τας ακανθας ουδεις εξετεμε;
Και μην καθ' εκαστην ημεραν την δρεπανην θηγομεν. Ἀλλ' αι βιωτικαι περιελκουσιν
αναγκαι; Και διατι μη εσταυρωσας σαυτον τωι κοσμωι; Ει γαρ ο το δοθεν αποδιδους
μονον πονηρος, επειδη μη εδιπλασιασεν· ο και τουτο διαφθειρας, τι ακουσεται; Ει
εκεινος δεθεις εξηνεχθη οπου ο βρυγμος των οδοντων, ημεις τι πεισομεθα, μυριων
ημας ελκοντων επ' αρετην, αναδυομενοι και οκνουντες; Τι γαρ ουχ ικανον σε
προτρεψαι; Ουχ οραις το ευτελες του βιου; το αδηλον της ζωης; τον πονον τον εν τοις
παρουσι; τον ιδρωτα; Μη γαρ την μεν αρετην μετα πονου, την δε κακιαν ανευ πονου
εστι μετελθειν; Ει ουν και ενταυθα και εκει πονος, διατι μη ταυτην ειλου την πολυ
το κερδος εχουσαν; Μαλλον δε εστι τινα της αρετης, α μηδε πονον εχει. Ποιος γαρ
πονος το μη κακηγορειν, μηδε ψευδεσθαι, το μη ομνυναι, το την οργην αφιεναι τωι
πλησιον; Τουναντιον μεν ουν το ταυτα ποιειν επιπονον, και πολλην φερει την
φροντιδα. Τις ουν ημιν εσται απολογια, ποια συγγνωμη, μηδε ταυτα κατορθουσιν;
Ἀπο γαρ τουτων δηλον, οτι και τα επιπονωτερα απο ραιθυμιας ημας διαφευγει και
οκνου. Ἅπερ απαντα εννοησαντες, φυγωμεν κακιαν, ελωμεθα αρετην· ινα και των
παροντων και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. 57.455 ΟΜΙΛΙΑ ΜΓʹ. Τοτε απεκριθησαν αυτωι τινες των γραμματεων και
Φαρισαιων, λεγοντες· «∆ιδασκαλε, θελομεν απο σου σημειον ιδειν.» Ὁ δε αποκριθεις
ειπε· «Γενεα πονηρα και μοιχαλις σημειον επιζητει, και σημειον ου δοθησεται αυτηι,
ει μη το σημειον Ἰωνα του προφητου.» αʹ. Ἆρα τι γενοιτ' αν τουτων ανοητοτερον,
ουκ ασεβεστερον μονον; οι μετα τοσαυτα σημεια, ως ουδενος 57.456 γενομενου,
λεγουσι· Θελομεν απο σου σημειον ιδειν. Τινος ουν ενεκεν τουτο ελεγον; Ἵνα
επιλαβωνται παλιν. Ἐπειδη γαρ απο των ρηματων αυτους επεστομισε, και απαξ και
δις και πολλακις, και την αναισχυντον εφραξε γλωτταν, επι τα εργα παλιν ερχονται·
οπερ και θαυμαζων παλιν ο ευαγγελιστης ελεγε· Τοτε απεκριθησαν αυτωι τινες των
γραμματεων, σημειον αιτουν 57.457 τες. Τοτε, ποτε; Ὅτε υποκυπτειν εχρην, οτε
 
 

274

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαυμαζειν· οτε εκπληττεσθαι και παραχωρειν, τοτε της πονηριας ουκ αφιστανται.
Ὅρα δε και τα ρηματα κολακειας γεμοντα και ειρωνειας. Προσεδοκων γαρ αυτον
επισπασασθαι δια τουτων. Και νυν μεν υβριζουσι, νυν δε κολακευουσι· νυν μεν
δαιμονωντα καλουντες, νυν δε διδασκαλον· αμφοτερα απο πονηρας γνωμης, ει και
εναντια τα λεγομενα. ∆ια τουτο αυτων και σφοδρα καθαπτεται. Και οτε μεν αυτον
τραχεως ηρωτων και υβριζον, επιεικως αυτοις διελεγετο· οτε δε εκολακευον,
υβριστικως και μετα πολλης της σφοδροτητος, δεικνυς οτι εκατερου του παθους
εστιν ανωτερος, και ουτε τοτε εις οργην εξαγεται. ουτε νυν υπο κολακειας
μαλακιζεται. Ὅρα δε και την υβριν ουχ απλως λοιδοριαν ουσαν, αλλ' αποδειξιν
εχουσαν της πονηριας αυτων. Τι γαρ φησι; Γενεα πονηρα και μοιχαλις σημειον
επιζητει. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Τι θαυμαστον, ει επ' εμου ταυτα ποιειτε του τεως
αγνοουμενου παρ' υμων, οπου γε και επι του Πατρος, ου τοσαυτην ελαβετε πειραν,
το αυτο τουτο πεποιηκατε· καταλιποντες αυτον, επι τους δαιμονας ετρεχετε, εραστας
επισπωμενοι πονηρους; ο συνεχως αυτοις και ο Ἰεζεχιηλ ωνειδιζε. Ταυτα δε ελεγε,
δεικνυς εαυτον τωι Πατρι συμφωνουντα, και τουτους ουδεν ξενον ποιουντας, και τα
αποῤρητα αυτων εκκαλυπτων· και οτι μεθ' υποκρισεως και ως εχθροι ᾔτουν. ∆ια
τουτο αυτους ειπε γενεαν πονηραν, οτι αγνωμονες αει γεγονασι περι τους ευεργετας,
οτι ευ πασχοντες γινονται χειρους· οπερ εσχατης εστι πονηριας. Μοιχαλιδα δε
εκαλεσε και την προτεραν και την παρουσαν απιστιαν δηλων· οθεν δεικνυσιν
εαυτον παλιν τωι Πατρι ισον, ειγε και το μη πιστευσαι αυτωι μοιχαλιδα ποιει. Ειτα
υβρισας, τι φησι; Και σημειον ου δοθησεται αυτηι, ει μη το σημειον Ἰωνα του
προφητου. Ἤδη τον περι της αναστασεως προανακρουεται λογον, και πιστουται
αυτον απο του τυπου. Τι ουν; ουκ εδοθη αυτηι σημειον; φησιν. Ουκ εδοθη αυτηι
αιτουσηι. Ου γαρ ωστε αυτους εναγειν εποιει τα σημεια (ᾔδει γαρ πεπωρωμενους),
αλλ' ωστε ετερους διορθουν. Ἢ τουτο ουν εστιν ειπειν, η οτι τοιουτον ου ληψονται
σημειον, οιον εκεινο. Σημειον γαρ αυτοις γεγονεν, οτε δια της οικειας κολασεως
εγνωσαν αυτου την δυναμιν. Ἐνταυθα τοινυν απειλων λεγει, και τουτο αυτο
αινιττομενος, ωσανει ελεγε· Μυριας ευεργεσιας επεδειξαμην· ουδεν τουτων υμας
επεσπασατο, ουδε ηθελησατε προσκυνησαι μου την δυναμιν. Γνωσεσθε τοινυν δια
των εναντιων την ισχυν την εμην, οταν την πολιν χαμαι εῤριμμενην ιδητε, οτε και
τα τειχη περιηιρημενα, οτε τον ναον ερειπιον γεγενημενον, οταν και της πολιτειας
και της ελευθεριας εκπεσητε της προτερας, και παλιν αοικοι και φυγαδες πανταχου
περιερχησθε. Παντα γαρ ταυτα μετα τον σταυρον γεγονε. Ταυτα ουν υμιν αντι
σημειων εσται μεγαλων. Και γαρ σφοδρα μεγα σημειον εστι, το ακινητα αυτων
μενειν τα κακα, το μυριων επιχειρησαντων μηδενα δυνηθηναι διορθωσαι την απαξ
κατ' αυτων εξενεχθεισαν δικην. Ἀλλα ταυτα μεν ου λεγει, καταλιμπανει δε τωι μετα
ταυτα χρονωι γενεσθαι αυτοις σαφη· τεως δε τον περι της αναστασεως γυμναζει
λογον, ον εμελλον εισεσθαι δι' ων εμελλον υστερον υπομενειν. Ὥσπερ γαρ ην
Ἰωνας, φησιν, εν τηι κοιλιαι του κητους τρεις ημερας και τρεις νυκτας, ουτως εσται
και ο Υιος του 57.458 ανθρωπου εν τηι καρδιαι της γης τρεις ημερας και τρεις νυκτας.
Φανερως μεν γαρ ουκ ειπεν, οτι αναστησεται· επει αν και κατεγελασαν· ηινιξατο δε
ουτως, ως εκεινους πιστευσαι οτι προηιδει. Ὅτι γαρ ᾔδεσαν, λεγουσι προς τον
Πιλατον· Ειπε, φησιν, ο πλανος εκεινος ετι ζων, Μετα τρεις ημερας αναστησομαι·
καιτοιγε οι μαθηται τουτο ηγνοουν· και γαρ ασυνετωτεροι αυτων εμπροσθεν ησαν·
διο και αυτοκατακριτοι γεγονασιν· ουτοι. βʹ. Ὅρα δε πως και αινιττομενος ακριβως
αυτο τιθησιν. Ου γαρ ειπεν, Ἐν τηι γηι, αλλ', Ἐν τηι καρδιαι της γης, ινα και τον ταφον
δηλωσηι, και μηδεις δοκησιν υποπτευσηι. Και τρεις δε ημερας δια τουτο συνεχωρησεν,
ινα πιστευθηι οτι απεθανεν. Ου γαρ τωι σταυρωι αυτο μονον βεβαιουται, και τηι
παντων οψει, αλλα και τωι χρονωι των ημερων. Τηι μεν γαρ αναστασει πας ο μετα
 
 

275

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα εμελλε μαρτυρησειν χρονος· ο σταυρος δε, ει μη τοτε πολλα εσχε τα
μαρτυρουντα αυτωι σημεια, καν ηπιστηθη· τουτου δε απιστηθεντος, και η αναστασις
αν διηπιστηθη. ∆ια τουτο και σημειον αυτο καλει. Ει δε μη εσταυρωθη, ουκ αν εδοθη
το σημειον. ∆ια τουτο και τον τυπον φερει εις μεσον, ινα πιστευθηι η αληθεια. Ειπε
γαρ μοι, φαντασια ην Ἰωνας εν τηι κοιλιαι του κητους; Ἀλλ' ουκ αν εχοις τουτο
ειπειν. Ουκουν ουδε ο Χριστος εν τηι καρδιαι της γης. Ου γαρ δηπου ο μεν τυπος εν
αληθειαι, η δε αληθεια εν φαντασιαι. ∆ια τουτο πανταχου τον θανατον αυτου
καταγγελλομεν, και εν τοις μυστηριοις, και εν τωι βαπτισματι, και εν τοις αλλοις
απασι. ∆ια τουτο και ο Παυλος λαμπραι βοαι τηι φωνηι· Ἐμοι δε μη γενοιτο καυχασθαι,
ει μη εν τωι σταυρωι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου. Ὅθεν δηλον, οτι τεκνα του
διαβολου εισιν οι τα Μαρκιωνος νοσουντες, ταυτα εξαλειφοντες, απερ ωστε μη
αφανισθηναι μυρια εποιησεν ο Χριστος, και ωστε αφανισθηναι μυρια εσπουδακεν ο
διαβολος, τον σταυρον λεγω και το παθος. ∆ια τουτο ελεγε και αλλαχου· Λυσατε τον
ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον· και, Ἔσονται ημεραι, οταν απαρθηι
απ' αυτων ο νυμφιος· και ενταυθα, Ου δοθησεται αυτηι σημειον, ει μη το σημειον
Ἰωνα του προφητου· και οτι υπερ αυτων πεισεται δηλων, και οτι ουδεν κερδανουσι·
τουτο γαρ μετα ταυτα εδηλωσεν. Ἀλλ' ομως και ταυτα ειδως απεθανε· τοσαυτη ην
αυτου η κηδεμονια. Ἵνα γαρ μη νομισηις οτι και τα εξης τοιαυτα εσται επι των
Ἰουδαιων, οια επι των Νινευιτων, και επιστραφησονται, και καθαπερ εκεινοις
σειομενην την πολιν εστησε, και τους βαρβαρους επεστρεψεν, ουτω και ουτοι μετα
την αναστασιν επιστρεψουσιν, ακουσον πως τουναντιον απαν δηλοι. Ὅτι γαρ ουδεν
καρπωσονται εντευθεν εις την οικειαν ευεργεσιαν, αλλα και ανηκεστα πεισονται,
και τουτο εξης εδηλωσε δια του κατα τον δαιμονα παραδειγματος. Τεως δε υπερ ων
μελλουσι πασχειν μετα ταυτα απολογειται, δεικνυς οτι δικαιως πεισονται. Τας μεν
γαρ συμφορας αυτων και την ερημιαν απο του παραδειγματος εκεινου παριστησι·
τεως δε δεικνυσιν, οτι δικαιως ταυτα παντα υπομενουσιν· οπερ και επι της Παλαιας
εποιει, Και γαρ τα Σοδομα μελλων καθαιρειν, απελογησατο τωι Ἀβρααμ προτερον,
την ερημιαν δειξας και την σπανιν της αρετης, οπου γε ουδε δεκα ευρεθησαν ανδρες
εν πολεσι τοσαυταις σωφρονως ζηιν προηιρημενοι. Και τωι Λωτ δε ομοιως δειξας την
μισοξενιαν και τους ατοπους αυτων 57.459 ερωτας, τοτε επαγει το πυρ. Και επι του
κατακλυσμου δε το αυτο τουτο εποιησε, δια των εργων απολογησαμενος τωι Νωε.
Και τωι Ἰεζεχιηλ δε ομοιως, οτε. εν Βαβυλωνι διαγοντα τα εν Ἱεροσολυμοις ιδειν
εποιησε κακα. Και τωι Ἱερεμιαι δε παλιν, οτε ελεγε, Μη προσευχου, απολογουμενος
ελεγεν· Ἢ ουχ οραις τι ουτοι ποιουσι; Και πανταχου το αυτο τουτο ποιει, ο δη και
ενταυθα. Τι γαρ φησιν; Ἄνδρες Νινευῗται αναστησονται, και κατακρινουσι την
γενεαν ταυτην· οτι μετενοησαν εις το κηρυγμα Ἰωνα· και ιδου πλειον Ἰωνα ωδε. Ὁ
μεν γαρ δουλος, εγω δε ∆εσποτης· και ο μεν εκ κητους εξηλθεν, εγω δε εκ θανατου
ανεστην· και ο μεν καταστροφην εκηρυξεν, εγω δε βασιλειαν ηλθον
ευαγγελιζομενος. Και οι μεν χωρις σημειου επιστευσαν, εγω δε πολλα σημεια
επεδειξαμην. Και οι μεν ουδεν πλεον ηκουσαν των ρηματων εκεινων, εγω δε πασαν
εκινησα φιλοσοφιας ιδεαν. Και ο μεν διακονουμενος παρεγενετο, εγω δε αυτος ο
∆εσποτης και ο παντων Κυριος ηλθον, ουκ απειλων, ουκ απαιτων ευθυνας, αλλα
συγχωρησιν κομιζων. Και οι μεν βαρβαροι, ουτοι δε προφηταις συνανεστραφησαν
μυριοις. Και περι εκεινου μεν ουδεις προειπεν, περι εμου δε απαντες, και τα εργα τοις
λογοις συνεβαινε. Κακεινος μεν εδραπετευσεν, απιεναι μελλων υπερ του μη
γελασθηναι· εγω δε ειδως οτι και σταυρουσθαι και γελασθαι μελλω, παρεγενομην.
Και εκεινος μεν ουδε ονειδισθηναι ηνεγκεν υπερ των σωζομενων· εγω δε και
θανατον υπεμεινα, και θανατον τον αισχιστον, και μετα ταυτα παλιν ετερους
αποστελλω. Και ο μεν ξενος τις ην και αλλοτριος και αγνωστος· εγω δε συγγενης
 
 

276

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα σαρκα, και προγονων των αυτων. Και πολλα δε ετερα αν τις συναγαγοι, το
πλεον επιζητων. γʹ. Αυτος δε ουδε ενταυθα ισταται, αλλα και ετερον προστιθησι
παραδειγμα, λεγων οτι Και βασιλισσα Νοτου εγερθησεται εν τηι κρισει μετα της
γενεας ταυτης, και κατακρινει αυτους· οτι ηλθεν εκ των περατων της γης ακουσαι
την σοφιαν Σολομωνος· και ιδου πλειον Σολομωνος ωδε. Τουτο του προτερου πλεον
ην. Ὁ μεν γαρ Ἰωνας προς εκεινους απηλθεν· η δε βασιλισσα του Νοτου ουκ
ανεμεινε τον Σολομωνα προς αυτην ελθειν, αλλ' αυτη προς αυτον παρεγενετο, και
γυνη και βαρβαρος ουσα, και τοσουτον αφεστηκυια, ουκ απειλης επικειμενης, ου
θανατον δεδοικυια, αλλ' ερωτι ρηματων μονον σοφων. Ἀλλ' ιδου και πλειον
Σολομωνος ωδε. Ἐκει μεν γαρ η γυνη παρεγενετο, ενταυθα δε εγω ηλθον. Και η μεν
απο των περατων της γης ανεστη, εγω δε και πολεις και κωμας περιερχομαι.
Κακεινος μεν υπερ δενδρων και ξυλων διελεγετο, τα μηδεν μεγα ωφελησαι την
παραγενομενην δυναμενα· εγω δε υπερ αποῤρητων πραγματων και μυστηριων
φρικωδεστατων. Ἐπει ουν αυτους κατεκρινε, δειξας εκ πολλου του περιοντος
ασυγγνωστα αμαρτανοντας, και της αυτων αγνωμοσυνης, ου της του διδασκαλου
ασθενειας, την παρακοην ουσαν, και τουτο απο τε αλλων πολλων, και των
Νινευιτων και της βασιλισσης απεδειξε· τοτε λεγει και την καταληψομενην αυτους
κολασιν· αινιγματωδως μεν, λεγει δε ομως, πολυν τον φοβον ενυφαινων τωι
διηγηματι. Ὅταν γαρ, φησιν, εξελθηι το ακαθαρτον πνευμα εκ του ανθρωπου,
πορευεται δι' ανυδρων τοπων, ζητουν αναπαυσιν· και μη ευρισκον, λεγει·
Ἐπιστρεψω εις τον οικον μου, οθεν εξηλθον. Και ελθον, ευρισκει σχολαζοντα και
σεσαρωμενον και κεκοσμημενον. 57.460 Τοτε πορευεται, και παραλαμβανει μεθ'
εαυτου ετερα επτα πνευματα πονηροτερα εαυτου, και εισελθοντα κατοικει εκει, και
γινεται τα εσχατα του ανθρωπου εκεινου χειρονα των πρωτων. Ουτως εσται και τηι
γενεαι ταυτηι. Ἐντευθεν δεικνυσιν, οτι ουκ εν τωι μελλοντι αιωνι μονον, αλλα και
ενταυθα χαλεπωτατα πεισονται. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ἄνδρες Νινευῗται αναστησονται
εν τηι κρισει, και κατακρινουσι την γενεαν ταυτην· ινα μη δια την του χρονου
μελλησιν καταφρονησωσι, και ραιθυμοτεροι γενωνται, εντευθεν εφιστησιν αυτοις τα
δεινα. Ὃ και ο προφητης Ὠσηε αυτοις απειλων ελεγεν, οτι εσονται, Ὥσπερ ο
προφητης ο παρεξεστηκως, ανθρωπος ο πνευματοφορος· τουτεστιν, ωσπερ οι
μαινομενοι και βακχευομενοι υπο των πονηρων πνευματων, οι ψευδοπροφηται.
Προφητην γαρ ενταυθα παρεξεστηκοτα τον ψευδοπροφητην φησιν, οιοι εισιν οι
μαντεις. Τουτο δη και ο Χριστος δηλων φησιν, οτι τα εσχατα πεισονται. Ειδες πως
πανταχοθεν αυτους ωθει επι το προσεχειν τοις λεγομενοις, απο των παροντων, απο
των μελλοντων, απο των ευδοκιμησαντων (απο των Νινευιτων λεγω και της
βασιλισσης), απο των προσκεκρουκοτων Τυριων και Σοδομηνων; Ὃ και οι προφηται
εποιουν, τους υιους Ῥηχαβιν παραγοντες, και την νυμφην την ουκ
επιλανθανομενην του κοσμου του οικειου και της στηθοδεσμιδος, και τον βουν τον
ειδοτα τον κτησαμενον, και τον ονον τον την φατνην επιγινωσκοντα. Ουτω δη και
ενταυθα απο συγκρισεως παραστησας αυτων την αγνωμοσυνην, λεγει και την
τιμωριαν λοιπον. Τι ποτ' ουν εστι το ειρημενον; Καθαπερ οι δαιμονωντες, φησιν,
οταν απαλλαγωσι της αῤρωστιας εκεινης, αν ραιθυμοτεροι γενωνται, χαλεπωτεραν
επισπωνται καθ' εαυτων την φαντασιαν· ουτω και εφ' υμων γινεται. Και γαρ και
εμπροσθεν κατειχεσθε δαιμονι, οτε τα ειδωλα προσεκυνειτε, και τους υιους υμων
εσφαττετε τοις δαιμονιοις, πολλην επιδεικνυμενοι μανιαν· αλλ' ομως ουκ
εγκατελιπον υμας, αλλ' εξεβαλον τον δαιμονα εκεινον δια των προφητων, και δι'
εμαυτου παλιν ηλθον επι πλειον εκκαθαραι υμας βουλομενος. Ἐπει ουν ου βουλεσθε
προσεχειν, αλλα και εις πλειονα εξωκειλατε πονηριαν (του γαρ προφητας ανελειν
πολλωι μειζον και χαλεπωτερον το και αυτον κατασφαξαι)· δια τουτο χαλεπωτερα
 
 

277

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεισεσθε των προτερων, των κατα Βαβυλωνα λεγω, και κατ' Αιγυπτον, και κατα
Ἀντιοχον τον πρωτον. Τα γαρ επι Ουεσπασιανου και Τιτου συμβαντα αυτοις πολλωι
μαλλον τουτων χαλεπωτερα. ∆ιο και ελεγεν· Ἔσται θλιψις μεγαλη, οια ουδεποτε
γεγονεν, ουδε μη εσται. Ου τουτο δε μονον δηλοι το υποδειγμα, αλλ' οτι και αρετης
απασης εσονται ερημοι καθολου, και τηι των δαιμονων ενεργειαι ευεπιχειρητοι
μαλλον η τοτε. Τοτε μεν γαρ ει και ημαρτανον, αλλ' ομως ησαν και οι κατορθουντες
εν αυτοις, και παρην η του Θεου προνοια, και η του Πνευματος χαρις, επιμελουμενη,
διορθουμενη, τα παρ' εαυτης απαντα πληρουσα· νυνι δε και ταυτης καθολου
ερημωθησονται της κηδεμονιας, φησιν, ωστε και αρετης πλειων σπανις νυν, και
συμφορας επιτασις, και δαιμονων ενεργεια τυραννικωτερα. Ἴστε ουν και επι της
γενεας της ημετερας, οτε ο παντας ασεβειαι νικησας Ἰουλιανος εξεβακχευθη, πως
μετα των Ἑλληνων εαυτους εταττον, πως τα εκεινων εθεραπευον. Ὥστε καν μικρον
τι δοκωσι σωφρονειν νυν, δια τον των βα 57.461 σιλεων φοβον ησυχαζουσιν· ως ει
μη τουτο ην, πολλωι των προτερων χαλεπωτερα ετολμησαν αν. Ἐν γαρ τοις αλλοις
πονηροις εργοις νικωσι τους εμπροσθεν, γοητειας, μαγγανειας, ασελγειας μετα
πολλης επιδεικνυμενοι της υπερβολης. Και εν τοις αλλοις δε, καιτοι τοσουτωι
χαλινωι κατεχομενοι, πολλακις εστασιασαν, και βασιλεων κατεξανεστησαν, ως και
τοις εσχατοις περιπαρηναι κακοις. δʹ. Που νυν εισιν οι τα σημεια ζητουντες;
Ἀκουετωσαν οτι γνωμης χρεια ευγνωμονος· καν μη αυτη παρηι, σημειων ουδεν
οφελος. Ἰδου γουν οι μεν Νινευῗται χωρις σημειων επιστευσαν· ουτοι δε μετα
τοσαυτα θαυματα χειρους εγενοντο, και δαιμονων απειρων οικητηριον εαυτους
κατεστησαν, και μυριας επεσπασαντο συμφορας· και μαλα εικοτως. Ὅταν γαρ απαξ
τις ελευθερωθεις των κακων μη σωφρονισθηι, πολλωι χαλεπωτερα πεισεται των
προτερων. ∆ια γαρ τουτο ειπεν, οτι ουχ ευρισκει αναπαυσιν, ινα δειξηι οτι παντως
και εξ αναγκης ληψεται τον τοιουτον η των δαιμονων επιβουλη. Και γαρ απο δυο
τουτων σωφρονισθηναι εδει, απο τε του παθειν προτερον, απο τε του απαλλαγηναι·
μαλλον δε και τριτον προσεστιν, η του χειρονα πεισεσθαι απειλη. Ἀλλ' ομως ουδενι
τουτων εγενοντο βελτιους. Ταυτα μη προς εκεινους μονον, αλλα και προς ημας
ειρησθαι καιρον αν εχοι, οταν φωτισθεντες και των προτερων απαλλαγεντες κακων,
παλιν της αυτης εχωμεθα πονηριας· και γαρ χαλεπωτερα λοιπον εσται η κολασις
των μετα ταυτα αμαρτηματων. ∆ια τουτο και τωι παραλυτωι ο Χριστος ελεγεν· Ἴδε,
υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε, ινα μη χειρον τι σοι γενηται· και ταυτα προς
ανθρωπον τριακοντα οκτω ετη εχοντα εν τηι ασθενειαι. Και τι χειρον εμελλε, φησι,
πεισεσθαι τουτων; Πολλωι χειρον και χαλεπωτερον. Μη γαρ δη γενοιτο τοσαυτα
ημας υπομενειν, οσα δυναμεθα παθειν. Ουδε γαρ απορει τιμωριων ο Θεος. Κατα γαρ
το πολυ ελεος αυτου, ουτω και η οργη αυτου. Τουτο και τηι Ἰερουσαλημ εγκαλει δια
του Ἰεζεχιηλ· Ειδον γαρ σε, φησι, πεφυρμενην εν αιματι, και ελουσα και εχρισα, και
εγενετο σοι ονομα εν τωι καλλει σου· και εξεπορνευσας, φησιν, επι τους ομορουντας
σοι· διο και χαλεπωτερα απειλει σοι αμαρτανουσηι. Ἐντευθεν δε μη την κολασιν
λογιζου μονον, αλλα και την απειρον του Θεου μακροθυμιαν. Ποσακις γουν των
αυτων ηψαμεθα κακων, και ετι μακροθυμει! Ἀλλα μη θαῤρωμεν, αλλα φοβηθωμεν.
Και γαρ ο Φαραω, ει εκ της πρωτης πληγης επαιδευθη, ουκ αν ελαβε πειραν των
υστερων, ουκ αν μετα ταυτα αμα αυτωι τωι στρατευματι κατεποντισθη. Ταυτα δε
λεγω, επειδη πολλους οιδα κατα τον Φαραω και νυν λεγοντας, Ουκ οιδα τον Θεον,
και τωι πηλωι και τηι πλινθειαι προσηλουντας τους υπευθυνους. Ποσοι, του Θεου
κελευοντος ανιεναι την απειλην, ουδε τον πονον ανεχονται χαλασαι; Ἀλλ' ουκ εστιν
Ἐρυθραν θαλατταν λοιπον διαβηναι νυν. Ἀλλα πελαγος εστι πυρος, πελαγος ου
τοιουτον, ουδε τοσουτον, αλλα πολλωι μειζον και αγριωτερον, εκ του πυρος εχον τα
κυματα, πυρος ξενου τινος και φρικωδους. Ἄβυσσος εστιν εκει μεγαλη φλογος
 
 

278

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαλεπωτατης. Πανταχου γαρ πυρ περιτρεχον εστιν ιδειν, αγριωι 57.462 τινι θηριωι
εοικος. Ει γαρ ενταυθα το αισθητον τουτο και υλικον πυρ, ωσπερ θηριον εκπηδησαν
της καμινου, εφηλατο τοις εξω καθημενοις, τι ουκ εργασεται εκεινο τους
εμπεσοντας; Ἄκουσον περι της ημερας εκεινης λεγοντων των προφητων· Ἡμερα
Κυριου ανιατος, θυμου και οργης πληρης. Ουδεις γαρ εσται ο παρισταμενος, ουδεις ο
εξαιρουμενος· ουδαμου του Χριστου το προσωπον το ημερον και γαληνον. Ἀλλ'
ωσπερ οι τα μεταλλα εργαζομενοι χαλεποις τισι παραδιδονται ανθρωποις, και
ουδενα των οικειων βλεπουσιν, αλλα τους εφεστηκοτας μονους· ουτω δη και τοτε·
μαλλον δε ουχ ουτως, αλλα και πολλωι χαλεπωτερον. Ἐνταυθα μεν γαρ δυνατον και
προσελθειν και δεηθηναι του βασιλεως, και λυσαι τον καταδικασθεντα· εκει δε
ουκετι· ου γαρ εφιεται· αλλα μενουσιν αποτηγανιζομενοι, και τοσαυτην οδυνην
εχοντες, οσην ουδε ειπειν δυνατον. Ει γαρ των ενταυθα καιομενων τας δριμειας
αλγηδονας ουδεις δυναται παραστησαι λογος, πολλωι μαλλον των ταυτα εκει
πασχοντων. Ἐνταυθα μεν γαρ εν βραχειαι καιρου ροπηι το παν γινεται· εκει δε καιεται
μεν, ου δαπαναται δε το καιομενον. Τι τοινυν ποιησομεν εκει; Και γαρ προς εμαυτον
ταυτα λεγω. Και ει συ, φησιν, ο διδασκαλος, περι σεαυτου ταυτα λεγεις, ουδεν εμοι
μελει λοιπον. Τι γαρ θαυμαστον εμε κολαζεσθαι; Μη, παρακαλω, μηδεις ταυτην
ζητειτω την παραμυθιαν· ου γαρ εστιν αυτη παραψυχη. Ειπε γαρ μοι, ουχι ασωματος
δυναμις ην ο διαβολος; ου των ανθρωπων βελτιων; Ἀλλ' ομως εξεπεσεν. Ἆρ' ουν
εστιν οστις παραμυθιαν εκ του μετ' εκεινου κολαζεσθαι ληψεται; Ουδαμως. Τι δε οι
εν Αιγυπτωι παντες; ουχι και τους εν αρχαις εωρων κολαζομενους, και εκαστην
οικιαν πενθος εχουσαν; Ἆρ' ουν εντευθεν ανεπνευσαν και παρεκληθησαν; Ου δητα·
και δηλον εξ ων μετα ταυτα εποιησαν, ωσπερ υπο τινος φλογος μαστιζομενοι,
συνεπισταντες τωι βασιλει, και αναγκασαντες εκβαλειν των Ἑβραιων τον δημον. Και
γαρ σφοδρα ψυχρος ουτος ο λογος, το νομιζειν παραμυθιαν φερειν το μετα παντων
κολαζεσθαι· το λεγειν, ως παντες και εγω. Τι γαρ χρη λεγειν την γεενναν; Ἐννοησον
μοι τους υπο ποδαλγιας κατεχομενους, οι οταν υπο δριμειας οδυνης κατατεινωνται,
καν μυριους δειξηις χαλεπωτερα πασχοντας, ουδ' εις νουν λαμβανουσι. Το γαρ
επιτεταμενον της αλγηδονος ου συγχωρει τωι λογισμωι σχολην τινα εχειν, εις το
λογισασθαι ετερους και παραμυθιαν ευρειν. Μη τοινυν ταις ψυχραις ταυταις ελπισι
τρεφωμεθα. Το γαρ δεξασθαι παραμυθιαν εκ των του πελας κακων, εν τοις
συμμετροις γινεται των παθων· οταν δε υπερεχηι η βασανος, και ζαλης ηι παντα
μεστα τα ενδον, και μηδε εαυτην ειδεναι η ψυχη λοιπον εχηι, ποθεν καρπωσεται
παραμυθιαν; εʹ. Ὥστε γελως παντα ταυτα τα ρηματα, και μυθοι παιδων ανοητων
εισιν. Τουτο γαρ, ο λεγεις, εν αθυμιαι συμβαινει, και εν αθυμιαι συμμετρωι, οταν
ακουσωμεν, οτι ο δεινα το αυτο επαθεν· εστι δε οτε ουδε εν αθυμιαι· ει δε εκει
ουδεμιαν ισχυν εχει, πολλωι μαλλον εν οδυνηι και πονωι αῤρητωι, ην ο βρυγμος των
οδοντων δεικνυσι. Και οιδα μεν φορτικος ων και λυπων υμας δια των ρηματων
τουτων· αλλα τι παθω; Ου γαρ 57.463 εβουλομην ταυτα λεγειν, αλλα και εμαυτωι και
πασιν υμιν αρετην συνειδεναι· επειδη δε εν αμαρτημασιν εσμεν οι πλειους, τις αν μοι
δοιη αληθως δυνηθηναι λυπησαι υμας, και καθικεσθαι της διανοιας των
ακροωμενων; Τοτε αν ουτως ανεπαυσαμην. Νυν δε δεδοικα μη τινες
καταφρονησωσι των λεγομενων, και μειζων η κολασις δια την ολιγωριαν της
ακροασεως γενηται. Ουδε γαρ ει, δεσποτου τινος απειλουντος, των συνδουλων τις
ακουων κατεφρονει της απειλης, ατιμωρητι παρεδραμεν αν αυτον ο αγανακτησας,
αλλα και τουτο υποθεσις αυτωι κολασεως αν εγενετο μειζονος. ∆ιο παρακαλω,
κατανυξωμεν εαυτους των περι γεεννης ακουοντες λογων. Ουδε γαρ ηδιον εστι τι
της διαλεξεως ταυτης, επειδη των πραγματων ουδεν πικροτερον. Και πως ηδυ το
περι γεεννης ακουσαι; φησιν. Ἐπειδη αηδες το εις γεενναν εμπεσειν, οπερ
 
 

279

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποκρουεται τα δοκουντα φορτικα ειναι ρηματα, και προ τουτου ετεραν τιθησιν
ηδονην· συστρεφει γαρ ημων τας ψυχας, και ευλαβεστερους ποιει, και μετεωριζει
την διανοιαν, και πτεροι τον λογισμον, και την πονηραν των επιθυμιων εκβαλλει
πολιορκιαν, και ιατρεια το πραγμα γινεται. ∆ιο δη μετα της κολασεως δοτε μοι και
την αισχυνην ειπειν. Καθαπερ γαρ τους Ἰουδαιους οι Νινευιται κατακρινουσι τοτε,
ουτω και ημας πολλοι κατακρινουσι των δοκουντων καταδεεστερων νυν.
Ἐννοησωμεν τοινυν οσος ο γελως, οση η καταγνωσις· εννοησωμεν και βαλωμεν
τινα αρχην καν νυν, και θυραν μετανοιας. Προς εμαυτον ταυτα λεγω, πρωτον
εμαυτωι ταυτα παραινω, και μηδεις οργιζεσθω ως κατακρινομενος. Ἁψωμεθα της
οδου της στενης. Μεχρι ποτε τρυφη; μεχρι ποτε ανεσις; Ουκ ενεπλησθημεν
ραιθυμουντες, γελωντες, αναβαλλομενοι; Ου τα αυτα παλιν εσται, τραπεζα, και
κορος, και πολυτελεια, και χρηματα, και κτησεις, και οικοδομαι; Και τι το τελος;
Θανατος. Τι το τελος; Τεφρα και κονις και σοροι και σκωληκες. Ἐπιδειξωμεθα
τοινυν καινην τινα ζωην· ποιησωμεν την γην ουρανον· εντευθεν δειξωμεν
Ἕλλησιν, οσων εισιν απεστερημενοι καλων. Ὅταν γαρ ιδωσι καλως ημας
πολιτευομενους, την οψιν αυτην θεασονται της βασιλειας των ουρανων. Ὅταν γαρ
ιδωσιν επιεικεις, οργης καθαρους, επιθυμιας πονηρας, βασκανιας, πλεονεξιας, τα
αλλα παντα κατορθουντας, ερουσιν· Ει ενταυθα αγγελοι γεγονασιν οι Χριστιανοι, τι
εσονται μετα την εντευθεν αποδημιαν; ει ενθα ξενοι εισιν, ουτω λαμπουσιν, οταν
την πατριδα αυτων απολαβωσιν, ηλικοι γενησονται; Ουτω και εκεινοι βελτιους
εσονται, και ο λογος της ευσεβειας δραμειται, ουκ ελαττον η επι των 57.464
αποστολων. Ει γαρ δωδεκα οντες εκεινοι πολεις ολοκληρους και χωρας επεστρεψαν·
ει παντες γενησομεθα διδασκαλοι δια της κατα τον βιον επιμελειας, εννοησον που
αρθησεται τα ημετερα. Ουδε γαρ ουτως επισπαται τον Ἕλληνα νεκρος ανισταμενος,
ως ανθρωπος φιλοσοφων. Προς μεν γαρ εκεινο εκπλαγησεται, απο δε τουτου
κερδανει. Ἐκεινο γεγονε, και παρηλθε· τουτο δε μενει, και διαπαντος αυτου γεωργει
την ψυχην. Ἐπιμελησωμεθα τοινυν ημων αυτων, ινα και εκεινους κερδανωμεν.
Ουδεν λεγω φορτικον· ου λεγω, Μη γαμει· ου λεγω, Καταλιμπανε πολεις, και
αφιστασο πολιτικων πραγματων· αλλ' εν αυτοις ων δειξον την αρετην. Και γαρ τους
εν μεσαις πολεσι στρεφομενους βουλομαι μαλλον ευδοκιμειν των τα ορη
κατειληφοτων. ∆ιατι; Ὅτι πολυ το κερδος εντευθεν γινεται. Ουδεις γαρ καιει
λυχνον, και τιθησιν αυτον υπο τον μοδιον. ∆ια τουτο βουλομαι επι της λυχνιας
κεισθαι τους λυχνους απαντας, ινα πολυ το φως γενηται. Ἀναψωμεν τοινυν αυτου
το πυρ, ποιησωμεν τους εν σκοτωι καθημενους απαλλαγηναι της πλανης. Και μη μοι
λεγε, οτι Γυναικα εχω, και παιδια κεκτημαι, και οικιας προΐσταμαι, και ου δυναμαι
ταυτα κατορθουν. Καν γαρ τουτων μηδεν εχηις, ραιθυμος δε ηις, παντα οιχεται· καν
ταυτα παντα ηις περικειμενος, σπουδαιος δε ηις, περιεσηι της αρετης. Ἓν γαρ εστι το
ζητουμενον, γνωμης γενναιας παρασκευη· και ουτε ηλικια, ουτε πενια, ου πλουτος,
ου πραγματων περιστασις, ουκ αλλο ουδεν, εμποδισαι δυνησεται. Και γαρ και
γεροντες και νεοι, και γυναικας εχοντες, και παιδας τρεφοντες, και τεχνας
μεταχειριζομενοι, και στρατευομενοι, κατωρθωσαν τα επιταχθεντα απαντα. Και γαρ
ο ∆ανιηλ νεος ην, και ο Ἰωσηφ δουλος ην, και ο Ἀκυλας τεχνην μετεχειριζετο, και η
πορφυροπωλις εργαστηριου προειστηκει, και αλλος δεσμοφυλαξ ην, και αλλος
εκατονταρχης, ως ο Κορνηλιος, και ετερος ασθενης, ως ο Τιμοθεος, και αλλος
δραπετης, ως Ὀνησιμος· αλλ' ουδεν ουδενι τουτων γεγονε κωλυμα, αλλα παντες
ευδοκιμησαν, και ανδρες και γυναικες, και νεοι και γεροντες, και δουλοι και
ελευθεροι, και στρατιωται και ιδιωται. Μη τοινυν περιττα σκηπτωμεθα, αλλα
γνωμην παρασκευασωμεν αριστην· καν οτιουν ωμεν, παντως επιληψομεθα αρετης,
και των μελλοντων επιτευξομεθα αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
 
 

280

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη,
νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 57.463 ΟΜΙΛΙΑ Μ∆ʹ. Ἔτι δε
αυτου λαλουντος τοις οχλοις, ιδου η μητηρ αυτου και οι αδελφοι ειστηκεισαν εξω,
ζη τουντες αυτωι λαλησαι. Ειπε δε τις αυτωι· «Ἰδου η μητηρ σου και οι αδελφοι σου
εξω εστηκασι, ζητουντες σοι λαλησαι.» Ὁ δε αποκριθεις ειπε τωι ειποντι «Τις εστιν η
μητηρ μου, και οι αδελφοι μου;» Και εκτεινας την χειρα αυτου επι τους μαθητας,
ειπεν· «Ἰδου η μητηρ μου και οι αδελφοι μου.» αʹ. Ὅπερ πρωην ελεγον, οτι αρετης
απουσης απαντα περιττα, τουτο και νυν μετα πολλης δεικνυται της περιουσιας. Ἐγω
μεν γαρ ελεγον, οτι και ηλικια, και φυσις, και το ερημον οικειν, και οσα τοιαυτα
ανονητα, γνωμης ουκ ουσης αγαθης· σημερον δε και πλεον ετε 57.464 ρον τι
μανθανομεν, οτι ουδε το κυοφορησαι τον Χριστον, και τον θαυμαστον εκεινον τοκον
τεκειν, εχει τι κερδος, αρετης ουκ ουσης. Και τουτο μαλιστα εντευθεν δηλον. Ἔτι
γαρ αυτου λαλουντος τοις οχλοις, φησιν, ειπε τις αυτωι, οτι Ἡ μητηρ σου και οι
αδελφοι σου ζητουσι σε. Ὁ δε λεγει· Τις εστιν η μητηρ μου, και τινες οι αδελφοι μου;
Ταυτα δε ελεγεν, ουκ επαισχυνομενος επι τηι μητρι, ουδε αρνουμενος την
γεγεννηκυιαν· ει γαρ επηισχυνετο, ουδ' αν διηλθε δια της μητρας εκεινης· αλλα
δηλων, οτι ουδεν οφελος αυτηι τουτου, ει μη τα δεοντα ποιει απαντα. Και γαρ οπερ
επεχειρησε, φιλοτιμιας ην περιττης· εβουλετο γαρ εν 57.465 δειξασθαι τωι δημωι, οτι
κρατει και αυθεντει του παιδος, ουδεν ουδεπω περι αυτου μεγα φανταζομενη· διο
και ακαιρως προσηλθεν. Ὅρα γουν και αυτης και εκεινων την απονοιαν. ∆εον γαρ
εισελθοντας ακουσαι μετα του οχλου, η μη τουτο βουλομενους αναμειναι καταλυσαι
τον λογον, και τοτε προσελθειν· οι δε εξω καλουσιν αυτον, και επι παντων τουτο
ποιουσι, φιλοτιμιαν επιδεικνυμενοι περιττην, και δειξαι θελοντες, οτι μετα πολλης
αυτωι επιταττουσι της εξουσιας. Ὅπερ και ο ευαγγελιστης δεικνυται εγκαλων· αυτο
γαρ τουτο αινιττομενος ουτως ειρηκεν· Ἔτι αυτου λαλουντος τοις οχλοις· ωσανει
ελεγε· Μη γαρ ουκ ην καιρος ετερος; μη γαρ ουκ ην κατ' ιδιαν διαλεχθηναι; Τι δε και
λαλησαι εβουλοντο; Ει μεν γαρ υπερ των της αληθειας δογματων, κοινηι ταυτα
προσθειναι εχρην, και επι παντων ειπειν, ωστε και τους αλλους κερδαναι· ει δε περι
ετερων των αυτοις διαφεροντων, ουκ εχρην ουτω κατεπειγειν. Ει γαρ πατερα θαψαι
ουκ αφηκεν, ινα μη διακοπτηται η ακολουθησις, πολλωι μαλλον την αυτου
δημηγοριαν καταλυσαι ουκ εχρην υπερ των ουδεν προσηκοντων. Ὅθεν δηλον, οτι
κενοδοξιαι τουτο μονον εποιουν· ο και Ἰωαννης δηλων ελεγεν, οτι Ουδε οι αδελφοι
αυτου επιστευον εις αυτον· και τα ρηματα δε αυτων απαγγελλει τα πολλης γεμοντα
ανοιας, λεγων οτι ειλκον αυτον επι τα Ἱεροσολυμα, δι' ετερον μεν ουδεν, ινα δε
αυτοι δοξαν απο των εκεινου σημειων καρπωσωνται· Ει γαρ ταυτα ποιεις, φησι,
δειξον σεαυτον τωι κοσμωι· ουδεις γαρ τι ποιει εν κρυπτωι, και ζητει αυτος φανερος
ειναι· οτε και αυτος αυτοις επετιμησε, την σαρκικην αυτων αιτιωμενος γνωμην.
Ἐπειδη γαρ οι Ἰουδαιοι ωνειδιζον, και ελεγον· Ουχ ουτος εστιν ο του τεκτονος υιος,
ου ημεις ισμεν τον πατερα και την μητερα; και οι αδελφοι αυτου ουχι παρ' ημιν εισι;
την ευτελειαν βουλομενοι την απο του γενους αποκρουεσθαι, επι την των σημειων
αυτον εκαλουν επιδειξιν. ∆ια τουτο αυτους διακρουεται, το παθος αυτων
βουλομενος ιασασθαι· ως ειγε αρνησασθαι ηθελε την μητερα, οτε εκεινοι ωνειδιζον,
τοτε αν ηρνησατο. Νυν δε φαινεται τοσαυτην αυτης ποιουμενος προνοιαν, ως και
προς αυτωι τωι σταυρωι τωι παντων μαλιστα ποθουμενωι μαθητηι παρακαταθεσθαι
αυτην, και πολλα υπερ αυτης επισκηψαι. Ἀλλ' ουχι νυν τουτο ποιει, κηδομενος
αυτης και των αδελφων. Ἐπειδη γαρ ως ανθρωπωι προσειχον ψιλωι, και
εκενοδοξουν, το νοσημα εκβαλλει, ουχ υβριζων, αλλα διορθουμενος. Συ δε μοι μη τα
ρηματα εξεταζε μονον τα επιτιμησιν εχοντα συμμετρον, αλλα και την ατοπιαν και
την τολμην των αδελφων, ην ετολμησαν, και τον επιτιμωντα τις ην· οτι ουχι ψιλος
 
 

281

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπος, αλλ' ο μονογενης Υιος του Θεου· και τι βουλομενος επετιμα· ουδε γαρ
εξαπορησαι θελων, αλλ' απαλλαξαι του τυραννικωτατου παθους, και κατα μικρον
εναγαγειν εις την προσηκουσαν περι αυτου εννοιαν, και πεισαι οτι ουχι υιος αυτης
μονον εστιν, αλλα και ∆εσποτης· και οψει σφοδρα πρεπουσαν και αυτωι την
επιτιμησιν, κακεινηι λυσιτελουσαν, και μετα τουτων πολυ και το ημερον εχουσαν.
Ουδε γαρ ειπεν, Ἄπελθε, ειπε τηι μητρι, οτι Ουκ ει μου μητηρ, αλλα προς τον ειποντα
αποτεινεται λεγων· Τις εστιν η μητηρ μου; μετα των ειρημενων και ετερον τι
κατασκευαζων. Ποιον δη τουτο; Το μητε εκεινους, μητε αλλους, συγγενειαι
θαῤρουντας, αρετης αμελειν, Ει γαρ ταυτην ουδεν ωφελει το μητερα ειναι, ει μη
εκεινο ειη, σχοληι γ' αν ετερος τις απο συγγενειας σωθησεται Μια γαρ εστιν 57.466
ευγενεια μονη, το το θελημα του Θεου ποιειν. Ουτος της ευγενειας ο τροπος βελτιων
εκεινου και κυριωτερος. βʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες, μητε επι παισιν ευδοκιμοις μεγα
φρονωμεν, αν μη την αρετην αυτων εχωμεν· μητε επι πατρασι γενναιοις, εαν μη
ωμεν αυτοις ομοτροποι. Ἔστι γαρ και τον γεννησαντα μη ειναι πατερα, και τον μη
γεννησαντα ειναι. ∆ια δη τουτο και αλλαχου γυναικος τινος ειπουσης· Μακαρια η
γαστηρ η βαστασασα σε, και μαστοι ους εθηλασας· ουκ ειπεν, Ουκ εβαστασε με
κοιλια, ουδε Μαστους ουκ εθηλασα· αλλα τουτο· Μενουνγε μακαριοι οι ποιουντες το
θελημα του Πατρος μου. Ὁραις πως ανω και κατω ουκ αρνειται την κατα φυσιν
συγγενειαν, αλλα προστιθησι την κατ' αρετην; Και ο προδρομος δε λεγων,
Γεννηματα εχιδνων, μη δοξητε λεγειν, Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ, ου τουτο
δεικνυσιν, οτι ουκ ησαν εκ του Ἀβρααμ κατα φυσιν, αλλ' οτι ουδεν αυτους ωφελει
το ειναι εκ του Ἀβρααμ, ει μη την απο των τροπων συγγενειαν εχοιεν· ο και ο
Χριστος δηλων ελεγεν· Ει τεκνα του Ἀβρααμ ητε, τα εργα του Ἀβρααμ εποιειτε· ου
της συγγενειας αυτους αποστερων της κατα σαρκα, αλλα παιδευων την μειζονα
ταυτης και κυριωτεραν επιζητειν. Τουτο δη και ενταυθα κατασκευαζει, αλλ'
ανεπαχθεστερον και εμμελεστερον· και γαρ προς μητερα ην ο λογος αυτωι. Ουδε γαρ
ειπεν, Ουκ εστι μου μητηρ, ουδε αδελφοι εκεινοι, επειδη ου ποιουσι το θελημα μου·
ουδε απεφηνατο και κατεδικασεν· αλλ' ετι κυριους αυτους εποιει του βουλεσθαι,
μετα της αυτωι πρεπουσης επιεικειας φθεγγομενος. Ὁ γαρ ποιων, φησι, το θελημα
του Πατρος μου, ουτος μου αδελφος και αδελφη και μητηρ εστιν. Ὥστε ει βουλονται
ειναι, ταυτην ερχεσθωσαν την οδον. Και ηνικα δε εβοησεν η γυνη λεγουσα, Μακαρια
η κοιλια η βαστασασα σε, ουκ ειπεν, Ουκ εστι μου μητηρ, αλλ', Ει βουλεται μακαρια
ειναι, το θελημα ποιειτω του Πατρος μου. Ὁ γαρ τοιουτος, και αδελφος και αδελφη
και μητηρ εστι. Βαβαι της τιμης! βαβαι της αρετης! εις οσην αναγει κορυφην τον
μετιοντα αυτην. Ποσαι γυναικες εμακαρισαν την αγιαν Παρθενον εκεινην και την
νηδυν, και ηυξαντο τοιαυται γενεσθαι μητερες, και παντα προεσθαι. Τι τοινυν το
κωλυον; Ἰδου γαρ ευρειαν ετεμεν ημιν οδον, και εξεστιν ου γυναιξι μονον, αλλα και
ανδρασιν επι της τοιαυτης γενεσθαι ταξεως· μαλλον δε και ετι πολλωι μειζονος.
Τουτο γαρ πολλωι μαλλον μητερα ποιει, η αι ωδινες εκειναι. Ὥστε ει μακαριστον
εκεινο, πολλωι μαλλον τουτο, οσωι και κυριωτερον. Μη τοινυν απλως επιθυμει· αλλα
και την οδον την φερουσαν σε επι την επιθυμιαν βαδιζε μετα πολλης της σπουδης.
Ταυτα τοινυν ειπων εξηλθεν εκ της οικιας. Ειδες πως και επεπληξε, και εποιησεν
οπερ εποθουν; Ὃ δη και επι των γαμων ποιει. Και γαρ εκει και επετιμησεν ακαιρως
αιτουσηι, και ομως ουκ αντειπε· τωι μεν προτερωι διορθουμενος την ασθενειαν, τωι δε
δευτερωι την περι την μητερα ευνοιαν επιδεικνυμενος. Ουτω δη και ενταυθα της τε
κενοδοξιας το νοσημα ιασατο, και την πρεπουσαν τιμην τηι μητρι απεδωκε, καιτοι
και ακαιρα αιτουσηι. Ἐν γαρ τηι ημεραι, φησιν, εκεινηι εξελθων ο Ἰησους εκ της οικιας,
εκαθητο παρα την θαλασσαν. Ει γαρ βουλεσθε, φησιν, ιδειν και ακουσαι, ιδου
εξερχομαι και διαλεγομαι. Ἐπειδη γαρ σημεια πολλα εποιησε, παλιν την εκ της
 
 

282

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδασκαλιας ωφελειαν παρεχει. Και καθηται παρα την θαλασσαν, αλιευων και
σαγηνευων τους εν τηι γηι. Ἐκαθισε δε παρα την 57.467 θαλασσαν ουχ απλως· και
τουτο αυτο τεθεικεν αινιττομενος ο ευαγγελιστης. Ἵνα γαρ δειξηι, οτι βουλομενος
μετα ακριβειας συγκροτησαι το θεατρον, τουτο πεποιηκε, και ωστε μηδενα αφειναι
κατα νωτου, αλλα παντας αντιπροσωπους εχειν, Και συνηχθησαν, φησι, προς αυτον
οχλοι πολλοι, ωστε αυτον εις το πλοιον εμβαντα καθησθαι· και πας ο οχλος επι τον
αιγιαλον ειστηκει. Καθισας δε εκει, δια παραβολων φθεγγεται. Και ελαλησεν αυτοις,
φησι, πολλα εν παραβολαις. Καιτοιγε επι του ορους ουχ ουτως εποιησεν, ουδε δια
παραβολων τοσουτων τον λογον υφηνεν· τοτε γαρ οχλοι μονον ησαν και δημος
απλαστος· ενταυθα δε και γραμματεις και Φαρισαιοι. Συ δε μοι σκοπει ποιαν
προτεραν λεγει παραβολην, και πως κατα ακολουθιαν αυτας τιθησιν ο Ματθαιος.
Ποιαν ουν πρωτην λεγει; Ἣν μαλιστα πρωτην εχρην ειπειν, την ποιουσαν τον
ακροατην προσεκτικωτερον. Ἐπειδη γαρ αινιγματωδως εμελλε διαλεγεσθαι,
διανιστησι την διανοιαν των ακουοντων πρωτον δια της παραβολης. ∆ια τουτο και
ετερος ευαγγελιστης φησιν, οτι επετιμησεν αυτοις, οτι ου νοουσι, λεγων· Πως ουκ
εγνωτε την παραβολην; Ου δια τουτο δε μονον εν παραβολαις φθεγγεται, αλλ' ινα
και εμφαντικωτερον τον λογον ποιησηι, και πλειονα την μνημην ενθηι, και υπ' οψιν
αγαγηι τα πραγματα. Ουτω και οι προφηται ποιουσι. γʹ. Τις ουν εστιν η παραβολη;
Ἰδου εξηλθεν ο σπειρων του σπειρειν, φησι. Ποθεν εξηλθεν ο πανταχου παρων, ο
παντα πληρων; η πως εξηλθεν; Ου τοπωι, αλλα σχεσει και οικονομιαι τηι προς ημας,
εγγυτερος ημιν γενομενος δια της κατα σαρκα περιβολης. Ἐπειδη γαρ ημεις
εισελθειν ουκ εδυναμεθα, των αμαρτηματων διατειχιζοντων ημιν την εισοδον,
αυτος εξερχεται προς ημας. Και τι εξηλθεν; απολεσαι την γην ακανθων γεμουσαν;
τιμωρησασθαι τους γεωργους; Ουδαμως· αλλα γεωργησαι και επιμελησασθαι, και
σπειραι της ευσεβειας τον λογον. Σπορον γαρ ενταυθα την διδασκαλιαν φησιν·
αρουραν δε, των ανθρωπων τας ψυχας· σπορεα δε, εαυτον. Τι τοινυν γινεται απο του
σπερματος τουτου; Τρια απολλυται μερη, και σωζεται το εν. Και εν τωι σπειρειν
αυτον, α μεν επεσε, φησι, παρα την οδον, και ηλθε τα πετεινα, και κατεφαγεν αυτα.
Ουκ ειπεν, οτι αυτος εῤριψεν, αλλα οτι επεσεν. α δε επι την πετραν, οπου ουκ ειχε
γην πολλην· και ευθεως εξανετειλε, δια το μη εχειν βαθος γης· ηλιου δε
ανατειλαντος, εκαυματισθη, και δια το μη εχειν ριζαν, εξηρανθη. α δε επι τας
ακανθας· και ανεβησαν αι ακανθαι, και απεπνιξαν αυτα. α δε επι την γην την
καλην· και εδιδου καρπον, ο μεν εκατον, ο δε εξηκοντα, ο δε τριακοντα. Ὁ εχων ωτα
ακουειν, ακουετω. Τεταρτον μερος εσωθη· και ουδε τουτο εξισης, αλλα και ενταυθα
πολλη η διαφορα. Ταυτα δε ελεγε, δηλων οτι μετα αφθονιας απασι διελεγετο.
Καθαπερ γαρ ο σπειρων ου διαιρει την υποκειμενην αρουραν, αλλ' απλως και
αδιακριτως βαλλει τα σπερματα· ουτω και αυτος ου πλουσιον, ου πενητα διαιρει, ου
σοφον, ουκ ασοφον, ου ραιθυμον, ου σπουδαιον, ουκ ανδρειον, ου δειλον, αλλα πασι
διελεγετο, τα παρ' εαυτου πληρων, καιτοι προειδως τα εσομενα· ινα εξηι αυτωι
λεγειν· Τι με εδει ποιησαι, και ουκ εποιησα; 57.468 Και οι μεν προφηται ως περι
αμπελου διαλεγονται του δημου· Ἀμπελων γαρ εγενηθη, φησι, τωι ηγαπημενωι· και,
Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρεν· αυτος δε ως περι σπορου. Τι δηποτε δηλων; Ὅτι
ταχεια εσται νυν η υπακοη, και ευκολωτερα, και ευθεως τον καρπον δωσει. Ὅταν δε
ακουσηις, οτι Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι, μη ταυτολογιαν ειναι νομιζε.
Ἐξερχεται γαρ ο σπειρων πολλακις και εφ' ετερον πραγμα, η ωστε νεωσαι, η ωστε
τας πονηρας εκτεμειν βοτανας, η ωστε ακανθας ανασπασαι, η αλλο τι επιμελησασθαι
τοιουτον· αυτος δε επι το σπειραι εξηλθε. Ποθεν ουν, ειπε μοι, το πλεον απωλετο του
σπορου; Ου παρα τον σπειραντα, αλλα παρα την υποδεχομενην γην· τουτεστι, παρα
την μη ακουσασαν ψυχην. Και τινος ενεκεν ου λεγει, οτι τα μεν εδεξαντο οι ραιθυμοι,
 
 

283

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και απωλεσαν· τα δε οι πλουσιοι, και απεπνιξαν· τα δε οι χαυνοι, και προυδωκαν; Ου
βουλεται αυτων σφοδρα καθικεσθαι, ωστε μη εις απογνωσιν εμβαλειν, αλλα
καταλιμπανει τωι συνειδοτι των ακουοντων τον ελεγχον. Ουχ ο σπορος δε τουτο
επαθε μονον, αλλα και η σαγηνη. Πολλα γαρ και εκεινη ηνεγκεν αχρηστα. Ταυτην δε
λεγει την παραβολην, τους μαθητας αλειφων, και παιδευων, καν πλειους των
δεχομενων τον λογον ωσιν οι απολλυμενοι, μη καταπιπτειν. Και γαρ επι του
∆εσποτου τουτο γεγονε· και ο παντως προειδως, οτι ταυτα εσται, ουκ απεστη του
σπειρειν. Και πως αν εχοι λογον, φησιν, επι τας ακανθας σπειρειν, επι την πετραν,
επι την οδον; Ἐπι μεν των σπερματων και της γης, ουκ αν εχοι λογον· επι δε των
ψυχων και των διδαγματων, και πολυν εχει τουτο τον επαινον. Ὁ μεν γαρ γεωργος
εικοτως αν εγκαλοιτο τουτο ποιων· ου γαρ ενι την πετραν γενεσθαι γην, ουδε την
οδον μη ειναι οδον, ουδε τας ακανθας μη ειναι ακανθας· επι δε των λογικων ουχ
ουτω. ∆υνατον γαρ την πετραν μεταβληθηναι, και γενεσθαι γην λιπαραν· και την
οδον μηκετι καταπατεισθαι, μηδε προκεισθαι τοις παριουσιν απασιν, αλλ' ειναι
αρουραν πιονα· και τας ακανθας αφανισθηναι, και πολλης απολαυειν αδειας τα
σπερματα. Ει γαρ μη εξην, ουκ αν εσπειρεν ουτος. Ει δε μη εγενετο επι παντων η
μεταβολη, ου παρα τον σπειραντα, αλλα παρα τους μη βουλομενους μεταβληθηναι.
Αυτος μεν γαρ το αυτου πεποιηκεν· ει δε εκεινοι τα παρ' αυτου προυδωκαν,
ανευθυνος αυτος ο τοσαυτην φιλανθρωπιαν επιδειξαμενος. Συ δε μοι εκεινο σκοπει,
οτι ου μια της απωλειας η οδος, αλλα διαφοροι και αλληλων διεστηκυιαι. Οι μεν γαρ
τηι οδωι εοικοτες εισιν, οι βαναυσοι και ραιθυμοι και ολιγωροι· οι δε εν τηι πετραι, οι
ασθενεστεροι μονον. Ὁ γαρ επι τα πετρωδη σπαρεις, φησιν, ουτος εστιν ο τον λογον
ακουων, και ευθυς μετα χαρας λαμβανων αυτον· ουκ εχει δε ριζαν εν εαυτωι, αλλα
προσκαιρος εστι· γενομενης δε θλιψεως η διωγμου δια τον λογον, ευθεως
εσκανδαλισθη. Παντος, φησιν, ακουοντος τον λογον της αληθειας, και μη συνιεντος,
ερχεται ο Πονηρος, και αρπαζει το εσπαρμενον εκ της καρδιας αυτου. Ουτος εστιν ο
παρα την οδον σπαρεις. Ουκ εστι δε ισον, μηδενος επηρεαζοντος, μηδε
αναμοχλευοντος, την διδασκαλιαν μαρανθηναι, και πειρασμων επικειμενων. Οι δε
ταις ακανθαις προσεοικοτες, πολλωι τουτων ασυγγνωστοτεροι. δʹ. Ἵν' ουν μη τι
τουτων παθωμεν, επικαλυψωμεν τηι προθυμιαι τα λεγομενα, και τηι διηνεκει μνημηι.
Ει γαρ 57.469 και αρπαζει ο διαβολος, αλλ' ημεις κυριοι του μη αρπαγηναι· ει και
ξηραινεται τα σπερματα, ου παρα τον καυσωνα τουτο γινεται (ου γαρ ειπεν, οτι δια
τον καυσωνα εξηρανθη, αλλα δια το μη εχειν ριζαν)· ει και αποπνιγεται τα
λεγομενα, ου παρα τας ακανθας, αλλα παρα τους συγχωρουντας αναβηναι ταυτας.
Ἔνεστι γαρ, εαν θεληις, κωλυσαι την πονηραν ταυτην βλαστην, και τωι πλουτωι εις
δεον χρησασθαι. ∆ια τουτο ουκ ειπεν, Ὁ αιων, αλλ', Ἡ μεριμνα του αιωνος· ουδε, Ὁ
πλουτος, αλλ', Ἡ απατη του πλουτου. Μη τοινυν τα πραγματα αιτιωμεθα, αλλα την
γνωμην την διεφθαρμενην. Ἔστι γαρ και πλουτειν, και μη απατασθαι· και εν τωι
αιωνι ειναι τουτωι, και μη αποπνιγεσθαι ταις φροντισι. Και γαρ δυο ελαττωματα ο
πλουτος εχει εναντια· το μεν, κατατεινον και επισκοτουν, την μεριμναν· το δε,
μαλακωτερους ποιουν, την τρυφην. Και καλως ειπεν, Ἡ απατη του πλουτου. Παντα
γαρ τα του πλουτου απατη· ονοματα γαρ μονον εστιν, ουκ επι πραγματων κειμενα.
Και γαρ η ηδονη, και η δοξα, και ο καλλωπισμος, και παντα ταυτα, φαντασια τις
εστιν, ου πραγματων αληθεια. Ειπων τοινυν τους τροπους της απωλειας, υστερον
τιθησι την καλην γην, ουκ αφιεις απογνωναι, αλλα διδους ελπιδα μετανοιας, και
δεικνυς, οτι δυνατον εκ των ειρημενων εις ταυτην μεταβαλειν. Καιτοι ει και η γη
καλη, και ο σπορευς εις, και τα σπερματα τα αυτα, διατι ο μεν εκατον, ο δε εξηκοντα,
ο δε τριακοντα ηνεγκεν; Ἐνταυθα παλιν παρα την φυσιν της γης η διαφορα· και γαρ
ενθα αν καλη η γη, πολλη εν αυτηι και η διαφορα. Ὁραις ουχι τον γεωργον αιτιον
 
 

284

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οντα, ουδε τα σπερματα, αλλα την δεχομενην γην· ου παρα την φυσιν, αλλα παρα
την γνωμην. Και ενταυθα δε πολλη η φιλανθρωπια. οτι ουχ εν απαιτει μετρον
αρετης, αλλα και τους πρωτους αποδεχεται, και τους δευτερους ουκ εκβαλλει, και
τοις τριτοις διδωσι χωραν. Ταυτα δε λεγει, ινα μη νομισωσιν οι ακολουθουντες
αυτωι, οτι αρκει η ακροασις εις σωτηριαν. Και τινος ενεκεν, φησιν, ουχι και τας
αλλας εθηκε πονηριας, οιον, επιθυμιαν σωματων, κενοδοξιαν; Ειπων την μεριμναν
του αιωνος τουτου, και την απατην του πλουτου, απαντα τεθεικε. Και γαρ και
κενοδοξια, και τα αλλα απαντα, του αιωνος τουτου, και της του πλουτου απατης
εστιν· οιον, ηδονη, και γαστριμαργια, και βασκανια, και κενοδοξια, και οσα τοιαυτα.
Προσεθηκε δε και την οδον και την πετραν, δεικνυς οτι ουκ αρκει χρηματων
απηλλαχθαι μονον, αλλα δει και την αλλην αρετην ασκειν. Τι γαρ, αν χρηματων μεν
ελευθερος ηις, ανανδρος δε και μαλακος; τι δε, αν ανανδρος μεν μη ηις, ραιθυμος δε
και ολιγωρος περι την ακροασιν; Ουδε γαρ αρκει μερος εν προς σωτηριαν ημιν, αλλα
δει πρωτον μεν ακροασεως ακριβους και μνημης διηνεκους, επειτα ανδρειας, ειτα
χρηματων υπεροψιας και της των βιωτικων απαντων απαλλαγης. ∆ια γαρ τοι τουτο
πρωτον τιθησιν εκεινου τουτο, επειδη τουτου πρωτου χρεια (Πως γαρ πιστευσουσιν,
εαν μη ακουσωσι; καθαπερ ουν και ημεις εαν μη προσεχωμεν τοις λεγομενοις, ουδε
μαθειν δυνησομεθα α χρη ποιειν)· επειτα την ανδρειαν, και την των παροντων
υπεροψιαν. Ταυτ' ουν ακουοντες, παντοθεν εαυτους τειχιζωμεν, προσεχοντες τοις
λεγομενοις, και κατα βαθους αφιεντες τας ριζας, και παντων εαυ 57.470 τους
εκκαθαιροντες των βιωτικων. Ἂν δε τα μεν ποιωμεν, των δε αμελωμεν, ουδεν ημιν
εσται πλεον· καν γαρ μη ουτως, αλλ' εκεινως απολλυμεθα. Τι γαρ διαφερει, αν μη
δια πλουτου, αλλα δια ραιθυμιας· αν μη δια ραιθυμιας, αλλα δι' ανανδριας
διαφθαρωμεν; Ἐπει και ο γεωργος, αν τε ουτως, αν τε εκεινως απολεσηι τον σπορον,
ομοιως πενθει. Μη τοινυν επειδη μη πασιν απολλυμεθα τοις τροποις, παραμυθιαν
εχωμεν, αλλα αλγωμεν οιωι αν απολωμεθα τροπωι. Και κατακαιωμεν τας ακανθας·
και γαρ αποπνιγει τον λογον. Και ισασι τουτο οι πλουτουντες, οι μη προς ταυτα
μονον, αλλα μηδε προς ετερα οντες χρησιμοι. ∆ουλοι γαρ και αιχμαλωτοι γενομενοι
των ηδονων, και προς τα πολιτικα εισιν αχρηστοι πραγματα· ει δε προς εκεινα,
πολλωι μαλλον προς τα των ουρανων. Και γαρ διπλη τοις λογισμοις εντευθεν η λυμη
γινεται, απο τε της τρυφης, απο τε της φροντιδος. Τουτων γαρ και καθ' εαυτο μεν
εκαστον ικανον καταποντισαι το σκαφος· οταν δε και αμφοτερα συνδραμηι,
εννοησον ηλικον το κλυδωνιον γινεται. εʹ. Και μη θαυμασηις, ει την τρυφην ακανθας
εκαλεσε. Συ μεν γαρ αγνοεις, μεθυων τωι παθει· οι δε υγιαινοντες ισασιν οτι ακανθης
μαλλον κεντει, και τρυφη πλεον η μεριμνα δαπαναι την ψυχην, και χαλεπωτερας
παρεχει τας οδυνας και τωι σωματι και τηι ψυχηι. Ουδε γαρ ουτως υπο φροντιδος τις
πληττεται, ως υπο πλησμονης. Ὅταν γαρ αγρυπνιαι, και κροταφων διατασεις, και
καρηβαριαι, και σπλαγχνων οδυναι περιεχωσι τον τοιουτον, εννοησον ποσων
ακανθων ταυτα χαλεπωτερα. Και καθαπερ αι ακανθαι, οθεν αν κατασχεθωσιν,
αιματτουσι τας κατεχουσας αυτας χειρας· ουτω δη και η τρυφη και ποδας, και χειρας,
και κεφαλην, και οφθαλμους, και παντα απλως λυμαινεται τα μελη· και ξηρα δε και
ακαρπος εστιν, ωσπερ η ακανθα, και πολλωι μειζονως εκεινης λυπει, και εν τοις
καιριοις. Και γαρ γηρας ακαιρον επεισαγει, και αμβλυνει τας αισθησεις, και σκοτοι
τον λογισμον, και πηροι τον νουν οξυ βλεποντα, και πλαδαρον το σωμα ποιει,
δαψιλεστεραν της κοπρου την αποθηκην εργαζομενη, και πολλην την σωρειαν των
κακων συναγουσα, και μειζον το φορτιον, και υπερογκον ποιειται τον γομον· οθεν
και πολλα και συνεχη τα πτωματα, και πυκνα τα ναυαγια. Τι γαρ λιπαινεις, ειπε μοι,
το σωμα; Μη γαρ καταθυσαι σε εχομεν; μη γαρ παραθειναι τραπεζηι; Τας ορνεις
καλως πιαινεις· μαλλον δε ουδε εκεινας καλως· οταν γαρ πιανθωσιν, αχρηστοι προς
 
 

285

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υγιεινην εισι διαιταν. Τοσουτον κακον η τρυφη, ως και εν αλογοις την λυμην
επιδεικνυσθαι. Και γαρ εκεινας τρυφωσας και εαυταις και ημιν αχρηστους ποιουμεν.
Και γαρ τα περιττωματα ακατεργαστα, και η υγροτερα σηψις απο της πιμελης
εκεινης γινεται. Τα δε ουχ ουτω τρεφομενα, αλλ', ως αν ειποι τις, εν νηστειαι
διαγοντα, και συμμετρωι διαιτηι, και πονουντα και ταλαιπωρουμενα, ταυτα και
εαυτοις και αλλοις χρησιμωτατα, και προς τροφην και προς τα αλλα απαντα. Οι γουν
εκεινα σιτουμενοι μαλλον υγιαινουσιν· οι δε τουτοις τρεφομενοι, αυτοις εοικασι,
νωθροι και επινοσοι γινομενοι, και τον δεσμον χαλεπωτερον εργαζομενοι. Ουδεν
γαρ ουτω σωματι πολεμιον και βλαβερον, ως η τρυφη· ουδεν ουτω διαῤρηγνυσι και
καταχωννυσιν αυτην και διαφθειρει, ως ασωτια. ∆ιο μαλιστα αν τις 57.471
καντευθεν εκπλαγειη της ανοιας αυτους, οτι ουδε οσην επι των ασκων εχουσιν
ετεροι την φειδω, τοσαυτην εφ' εαυτων θελουσιν επιδεικνυσθαι ουτοι. Ἐκεινους μεν
γαρ οι των οινων πραται ουκ εωσι πλεον του δεοντος λαβειν, ωστε μη διαῤραγηναι·
την δε αθλιαν ουτοι γαστερα ουδε ταυτης αξιουσι της προνοιας· αλλ' επειδαν αυτην
εμπλησωσι και διαῤρηξωσι, μεχρι των ωτων, μεχρι των ρινων, μεχρι της φαρυγγος
αυτης πληρουσιν απαντα, διπλην εντευθεν τωι πνευματι και τηι το ζωον
οικονομουσηι δυναμει κατασκευαζοντες την στενοχωριαν. Μη γαρ δια τουτο σοι
γεγονε φαρυγξ, ινα μεχρι του στοματος ανω σεσηποτος οινου και της αλλης
αποπληρωσης αυτον διαφθορας; Ου δια τουτο, ανθρωπε, αλλ' ινα προηγουμενως
αιδηις τωι Θεωι, και τας ιερας αναπεμπηις ευχας, και τους θειους αναγινωσκηις νομους,
και τοις πλησιον τα συμφεροντα συμβουλευηις. Συ δε ωσπερ δια τουτο αυτην λαβων,
εκεινηι μεν ουδε μικρον εαις καιρον σχολαζειν τηι λειτουργιαι, παντα δε τον βιον τηι
πονηραι ταυτηι αυτην υποταττεις δουλειαι. Και ωσπερ ει τις κιθαραν λαβων, χρυσας
νευρας εχουσαν, και ηρμοσμενην καλως, αντι του την παναρμονιον μελωιδιαν εις
αυτην ανακρουεσθαι, κοπρωι πολληι καταχωσειε και πηλωι· ουτω και ουτοι ποιουσι.
Κοπρον δε ου την τροφην εκαλεσα, αλλα την τρυφην, και την πολλην εκεινην
ασελγειαν. Το γαρ πλεον του δεοντος ουκ εστι τροφη, αλλα λυμη μονον. Και γαρ η
γαστηρ μονη δια την των σι 57.472 τιων μονον γεγονεν υποδοχην· στομα δε, και
φαρυγξ, και γλωττα, και δι' ετερα αναγκαιοτερα τουτων πολλωι· μαλλον δε ουδε η
γαστηρ δια σιτιων υποδοχην απλως, αλλα δια σιτιων υποδοχην συμμετρων. Και
τουτο δηλοι, καταβοωσα ημων μυρια, οταν επηρεασωμεν αυτην δια της πλεονεξιας
ταυτης· ου καταβοαι δε μονον, αλλα και αμυνομενη της αδικιας την εσχατην ημας
απαιτει δικην. Και πρωτον τους ποδας τιμωρειται, τους βασταζοντας και απαγοντας
ημας επι τα πονηρα εκεινα συμποσια, επειτα τας χειρας τας διακονουμενας αυτηι
συνδεουσα, ανθ' ων τοσαυτα και τοιαυτα προσηγον εδεσματα· πολλοι δε και αυτο το
στομα διεστρεψαν, και οφθαλμους και κεφαλην. Και καθαπερ οικετης, οταν επιταγηι
τι την δυναμιν υπερβαινον, απονοηθεις υβριζει εις τον επιταξαντα πολλακις· ουτω
και αυτη μετα των μελων τουτων και τον εγκεφαλον πολλακις αυτον βιασθεισα
απολλυσι και διαφθειρει. Και τουτο ο Θεος ωικονομησε καλως, εκ της αμετριας
τοσαυτην γινεσθαι βλαβην, ιν' οταν εκων μη φιλοσοφηις, καν ακων δια τον φοβον
της τοσαυτης διαφθορας μετριαζειν μαθηις. Ταυτ' ουν ειδοτες, φευγωμεν τρυφην,
επιμελωμεθα συμμετριας, ινα και της του σωματος υγειας απολαυσωμεν, και την
ψυχην πασης απαλλαξαντες αῤρωστιας, των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.471 ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ
ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΜΑΤΘΑΙΟΝ ΤΟΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΣΤΗΝ. ΟΜΙΛΙΑ ΜΕʹ. Και προσελθοντες οι
μαθηται ειπον αυτωι· ∆ιατι εν παραβολαις λαλεις αυτοις; Ὁ δε απο κριθεις ειπεν
αυτοις· Ὅτι υμιν δεδοται γνωναι τα μυστηρια της βασιλειας των ουρανων, εκεινοις
 
 

286

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε ου δεδοται. αʹ. Ἄξιον θαυμασαι τους μαθητας, πως και επιθυμουντες μαθειν, ισασι
ποτε ερωτησαι εχρην. Ου γαρ επι παντων τουτο ποιουσι· και τουτο εδηλωσεν ο
Ματθαιος ειπων, Και προσελθοντες. Και οτι ου στοχασμος το ειρημενον, ο Μαρκος
αυτο σαφεστερον παρεστησεν, ειπων οτι κατ' ιδιαν προσηλθον αυτωι. Τουτο δη και
τους αδελφους και την μητερα ποιησαι εχρην, και ουχι καλεσαι εξω και
επιδειξασθαι. Σκοπει δε αυτων και την φιλοστοργιαν, πως πολυν υπερ των αλλων
ποιουνται λογον, και προτερον τα εκεινων ζητουσι, και τοτε τα εαυτων. ∆ιατι γαρ,
φησιν, εν παραβολαις λαλεις αυτοις; Ουκ ειπον, ∆ιατι εν παραβολαις λαλεις ημιν;
Και γαρ και αλλαχου πολλαχως φαινονται φιλοστοργως προς απαντας διακειμενοι,
ως οταν λεγωσιν, Ἀπολυσον τους οχλους, και οτι Οιδας οτι εσκανδαλισθησαν; Τι ουν
ο Χριστος; Ὅτι υμιν δεδοται, φησι, γνωναι τα μυστηρια της βασιλειας των ουρανων·
εκεινοις δε ου δεδοται. Τουτο δε ειπεν, ουκ αναγκην εισαγων, ουδε αποκληρωσιν
τινα απλως και ως ετυχε γινομενην· αλλα δεικνυς αυτους απαντων αιτιους οντας
των κακων, και παραστησαι θελων, οτι δωρεα το πραγμα εστι, και χαρις ανωθεν
δεδομενη. Ου μην επειδη δωρεα, δια τουτο το αυτεξουσιον ανηιρηται· και τουτο εκ
των εξης δηλον. Ὅρα γουν πως, ινα μητε εκεινοι απογνωσι, μητε ουτοι
ραιθυμησωσιν, ακουσαντες οτι δεδοται, δεικνυσι παρ' ημιν την αρχην ουσαν. Ὅστις
γαρ εχει, δοθησεται αυτωι, και περισσευθησεται· οστις δε ουκ εχει, και ο δοκει εχειν
αρθησεται απ' αυτου. Και πολλης μεν ασαφειας γεμει το ειρημενον, αφατον δε
δικαιοσυνην ενδεικνυται. Ὃ γαρ λεγει, τοιουτον εστιν· Ὅταν τις προθυμιαν εχηι και
σπουδην, δοθησεται αυτωι και τα παρα του Θεου απαντα· οταν δε τουτων κενος ηι,
και τα παρ' εαυτου μη εισφερηι, ουδε τα παρα του Θεου διδοται. Και γαρ Ὃ δοκει
εχειν, φησιν, αρθησεται απ' αυτου· 58.472 ου του Θεου αιροντος, αλλα μη
καταξιουντος αυτον των αυτου. Τουτο και ημεις ποιουμεν· οταν ιδωμεν τινα
ακουοντα ραιθυμως, και πολλα παρακαλουντες προσεχειν μη πειθωμεν, σιγωμεν
λοιπον. Ει γαρ μελλομεν επιμενειν, επιτεινεται αυτωι τα της ραιθυμιας. Τον δε
σπουδαζοντα μαθειν επισπωμεθα και πολλα εγχεομεν. Και καλως ειπε, Και ο δοκει
εχειν. Ουδε γαρ αυτο τουτο εχει. Ειτα και σαφεστερον οπερ ειπεν εποιησε, δεικνυς τι
εστι το, Τωι εχοντι δοθησεται, απο δε του μη εχοντος, και ο δοκει εχειν αρθησεται απ'
αυτου. ∆ια τουτο, φησιν, εν παραβολαις λαλω αυτοις, οτι βλεποντες ου βλεπουσιν.
Ουκουν ανοιξαι εδει, φησι, τους οφθαλμους, ει μη βλεπουσιν. Ἀλλ' ει μεν φυσεως η
πηρωσις ην, ανοιξαι εδει· επειδη δε εκουσια και αυθαιρετος η πηρωσις, δια τουτο ουκ
ειπεν απλως, Ου βλεπουσιν· αλλα, Βλεποντες ου βλεπουσιν· ωστε της αυτων
πονηριας η πηρωσις. Ειδον γαρ και δαιμονας εξελθοντας, και ελεγον· Ἐν τωι
Βεελζεβουλ αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλει τα δαιμονια. Ἤκουσαν τωι Θεωι
προσαγοντος αυτους, και πολλην προς αυτον επιδεικνυμενου την ομονοιαν, και
λεγουσιν, οτι Ουκ εστιν ουτος απο του Θεου. Ἐπει ουν ταναντια και ων εβλεπον και
ων ηκουον απεφαινοντο, ∆ια τουτο, φησι, και το ακουειν απ' αυτων αφαιρω. Ουδεν
γαρ αυτοις εντευθεν πλεον γινεται, αλλα και κριμα πλεον. Ου γαρ μονον ηπιστουν,
αλλα και επετιμων, και κατηγορουν, και επεβουλευον. Ἀλλ' ου λεγει τουτο· ου γαρ
βουλεται ειναι φορτικος κατηγορων. Ουκουν εξ αρχης ουχ ουτως αυτοις διελεχθη,
αλλα μετα πολλης της σαφηνειας· επειδη δε διεστρεφον εαυτους, εν παραβολαις
λοιπον φθεγγεται. Ειτα ινα μη νομισηι τις κατηγοριαν ειναι ψιλην τα ειρημενα, μηδε
λεγωσιν, οτι Ἐχθρος ημων ων ταυτα αιτιαται και διαβαλλει, και τον προφητην
εισαγει τα αυτα αυτωι ψηφιζομενον. Πληρουται γαρ αυτοις, φησιν, η προφητεια
Ἡσαΐου η λεγουσα· Ἀκοηι ακουσετε, και ου μη συνητε, και βλεποντες βλεψετε, και ου
μη ιδητε. Ειδες και τον προφητην μετα ταυτης της ακριβειας κατηγορουντα; Ουδε
γαρ αυτος 58.473 ειπεν, οτι Ου βλεπετε· αλλα, Βλεψετε, και ου μη ιδητε· ουδ' οτι Ουκ
ακουσεσθε· αλλ' οτι Ἀκουσετε, και ου μη συνητε. Ὥστε αυτοι εαυτους αφειλοντο
 
 

287

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτον, τα ωτα βυσαντες, τους οφθαλμους μυσαντες, την καρδιαν παχυναντες. Ου
γαρ μονον ουκ ηκουον, αλλα και Βαρεως ηκουον· εποιησαν δε τουτο, φησι, Μηποτε
επιστρεψωσι, και ιασωμαι αυτους· την επιτεταμενην αυτων λεγων πονηριαν, και
την μετα σπουδης αποστροφην. βʹ. Και τουτο λεγει, εφελκομενος αυτους και
ερεθιζων, και δεικνυς οτι, εαν επιστρεψωσιν, ιασεται αυτους· ωσπερ αν ει τις λεγοι·
Ουκ εβουληθη με ιδειν, και χαριν εχω· ει γαρ ηξιωθην, ευθεως ενδιδοναι εμελλον.
Τουτο δε λεγει, δεικνυς πως αν καταλλαγειη. Ουτω δη και ενταυθα φησι· Μηποτε
επιστρεψωσι, και ιασωμαι αυτους· δεικνυς οτι και το επιστραφηναι δυνατον, και
μετανοησαντας ενι σωθηναι· και οτι ουκ εις την αυτου δοξαν, αλλ' εις την αυτων
σωτηριαν απαντα εποιει. Ει γαρ μη εβουλετο αυτους ακουσαι και σωθηναι, σιγησαι
εδει, ουχι εν παραβολαις λεγειν· νυν δε αυτωι τουτωι κινει αυτους, τωι συνεσκιασμενα
λεγειν. Ὁ γαρ Θεος ου βουλεται τον θανατον του αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι και
ζηιν αυτον. Ὅτι γαρ ου φυσεως το αμαρτημα, ουδε αναγκης και βιας, ακουσον τι φησι
προς τους αποστολους· Ὑμων δε μακαριοι οι οφθαλμοι, οτι βλεπουσι, και τα ωτα
υμων, οτι ακουουσι· ου ταυτην λεγων την οψιν, ουδε την ακοην, αλλα την απο
διανοιας. Και γαρ και ουτοι Ἰουδαιοι ησαν, και εν τοις αυτοις τεθραμμενοι· αλλ'
ομως ουδεν παρεβλαβησαν απο της προφητειας, επειδη την ριζαν των αγαθων ειχον
ευ διακειμενην, την προαιρεσιν λεγω και την γνωμην. Ὁραις οτι το, Ὑμιν δεδοται,
ουκ αναγκης ην; Ουδε γαρ αν εμακαρισθησαν, ει μη αυτων ην το κατορθωμα. Μη
γαρ μοι τουτο ειπηις, οτι ασαφως ελεγετο· ηδυναντο γαρ και προσελθειν και
ερωτησαι, καθαπερ οι μαθηται· αλλ' ουκ ηθελησαν, ραιθυμοι οντες και
αναπεπτωκοτες. Τι λεγω, ουκ ηθελησαν; Και τα εναντια μεν ουν εποιουν, Ου γαρ
μονον ηπιστουν, ουδε μονον ουκ ηκουον, αλλα και επολεμουν, και σφοδρα αηδως
ειχον προς τα λεγομενα· οπερ τον προφητην εισαγει κατηγορουντα, τωι λεγειν,
Βαρεως ηκουσαν. Ἀλλ' ου κακεινοι τοιουτοι· διο και εμακαριζεν αυτους. Και
ετερωθεν δε αυτους βεβαιοι παλιν λεγων· Ἀμην γαρ λεγω υμιν, πολλοι προφηται
και δικαιοι επεθυμησαν ιδειν α βλεπετε, και ουκ ειδον, και ακουσαι α ακουετε, και
ουκ ηκουσαν· την παρουσιαν την εμην, φησι, τα θαυματα αυτα, την φωνην, την
διδασκαλιαν. Ἐνταυθα γαρ ουχι των διεφθαρμενων τουτων, αλλα και των
κατωρθωκοτων αυτους προτιθησι· και γαρ και εκεινων μακαριωτερους αυτους ειναι
φησι. Τι δηποτε; Ὅτι ου μονον απερ οι Ἰουδαιοι ουκ ειδον, βλεπουσιν ουτοι, αλλα
και απερ εκεινοι επεθυμησαν ιδειν. Ἐκεινοι μεν γαρ τηι πιστει μονον εθεασαντο·
ουτοι δε και τηι οψει, και πολλωι σαφεστερον. Ειδες πως παλιν την Παλαιαν συναπτει
τηι Καινηι, δεικνυς ου μονον ειδοτας εκεινους τα μελλοντα, αλλα και σφοδρα
επιθυμουντας; Ουκ αν δε, ει αλλοτριου τινος και εναντιου Θεου ησαν, επεθυμησαν
αν. Ὑμεις ουν ακουσατε την παραβο 58.474 λην του σπειροντος, φησι· και λεγει τα
εμπροσθεν ημιν ειρημενα, τα περι ραιθυμιας και σπουδης, τα περι δειλιας και
ανδρειας, τα περι χρηματων και ακτημοσυνης· δεικνυς την εκειθεν βλαβην και την
εντευθεν ωφελειαν. Ειτα και της αρετης εισαγει διαφορους τροπους. Φιλανθρωπος
γαρ ων, ου μιαν ετεμεν οδον, ουδε ειπεν, Ἐαν μη τις εκατον ποιησηι, εξεπεσεν· αλλα,
Και ο τα εξηκοντα ποιων σωζεται, και ουχ ουτος μονος, αλλα και ο τα τριακοντα.
Τουτο δε εποιησεν, ευκολον κατασκευαζων την σωτηριαν. Και συ τοινυν ου δυνασαι
παρθενιαν ασκησαι; Γαμησον σωφρονως. Ου δυνασαι γενεσθαι ακτημων; ∆ος εκ των
οντων. Ου φερεις εκεινο το φορτιον; Μερισαι μετα του Χριστου τα υπαρχοντα. Ου
βουλει αυτωι παραχωρησαι απαντων; Καν την ημισειαν, καν την τριτην επιδος
μοιραν. Ἀδελφος σου εστι και συγκληρονομος· ποιησον αυτον και ενταυθα
συγκληρονομον. Ὅσα αν εκεινωι δωις, σαυτωι δωσεις. Ουκ ακουεις τι φησιν ο
προφητης; Τους οικειους του σπερματος σου ουχ υπεροψει. Ει δε συγγενεις υπεροραιν
ου χρη, πολλωι μαλλον τον ∆εσποτην, μετα της δεσποτειας και το της συγγενειας
 
 

288

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιωμα προς σε εχοντα, και πολλωι πλειονα ετερα. Και γαρ και μεριστην σε εποιησε
των αυτου, ουδεν παρα σου λαβων, αλλα και καταρξας της αφατου ταυτης
ευεργεσιας. Πως ουν ουκ εσχατης ανοιας το μηδε τηι δωρεαι ταυτηι γενεσθαι
φιλανθρωπον, μηδε αμοιβην αντι χαριτος δουναι, και ελαττονα αντι μειζονων;
Αυτος μεν γαρ σε των ουρανων κληρονομον εποιησε· συ δε αυτωι ουδε των εν τηι γηι
μεταδιδως; Αυτος σε ουδεν κατωρθωκοτα, αλλα και εχθρον οντα κατηλλαξε· συ δε
ουδε φιλον οντα και ευεργετην αμειβηι; καιτοιγε και προ της βασιλειας, και προ των
αλλων απαντων, και υπερ αυτου του δουναι χαριν δικαιον εχειν αυτωι; Και γαρ και
οικεται, δεσποτας επ' αριστον καλουντες, ου παρεχειν, αλλα λαμβανειν νομιζουσιν·
ενταυθα δε τουναντιον γεγονεν. Ου γαρ ο οικετης τον ∆εσποτην, αλλα ο ∆εσποτης
τον οικετην πρωτος εκαλεσεν επι την αυτου τραπεζαν· συ δε ουδε μετα τουτο καλεις;
Πρωτος σε εις την αυτου στεγην εισηγαγε· συ δε ουδε δευτερος; Γυμνον οντα σε
περιεβαλε· συ δε ουδε μετα ταυτα ξενον οντα συναγεις; Πρωτος σε εποτισε το εαυτου
ποτηριον· συ δε ουδε ψυχρου μεταδιδως υδατος; Ἐποτισε σε Πνευμα αγιον· συ δε
ουδε την σωματικην παραμυθηι διψαν; Ἐποτισε σε Πνευμα, αξιον οντα κολασεως· συ
δε και διψωντα περιοραις, και ταυτα εκ των αυτου μελλων απαντα ταυτα ποιειν; γʹ.
Ου γαρ μεγα ηγηι το ποτηριον κατασχειν, εξ ου πινειν ο Χριστος μελλει, και
προσαγειν τωι στοματι; Ουχ οραις, οτι τωι ιερει μονωι θεμις το του αιματος επιδιδοναι
ποτηριον; Ἐγω δε ουδεν υπερ τουτων ακριβολογουμαι, φησιν· αλλα καν αυτος
επιδωις, δεχομαι· καν λαικος ηις, ου παραιτουμαι. Και ουκ απαιτω οιον εδωκα· ου γαρ
αιμα ζητω, αλλ' υδωρ ψυχρον. Ἐννοησον τινα ποτιζεις, και φριξον. Ἐννοησον οτι
ιερευς του Χριστου γινηι συ, ιδιαι χειρι διδους, ου σαρκα, αλλ' αρτον, ουχ αιμα, αλλα
ψυχρου υδατος ποτηριον. Ἐνεδυσε σε ιματιον σωτηριου, και ενεδυσε σε δι' εαυτου·
συ καν δια του παιδος ενδυσον. Ἐποιησε σε ενδοξον εν 58.475 ουρανοις· συ της
φρικης απαλλαξον, και της γυμνοτητος, και της ασχημοσυνης. Ἐποιησε σε αγγελων
πολιτην· συ καν στεγης μεταδος μονον, καν ως τωι οικετηι τωι σωι δος οικιαν· ουκ
αποστρεφομαι τουτι το καταγωγιον, και ταυτα σοι τον ουρανον ανοιξας απαντα.
Ἀπηλλαξα σε φυλακης χαλεπωτατης· εγω τουτο ουκ απαιτω, ουδε λεγω, Ἀπαλλαξον
με· αλλ' αν ιδηις με μονον δεδεμενον, αρκει τουτο εις παραμυθιαν εμοι. Νεκρον οντα
ανεστησα· εγω τουτο παρα σου ουκ απαιτω, αλλα λεγω, Ἐπισκεψαι με μονον
αῤρωστουντα. Ὅταν ουν ουτως ηι μεγαλα τα δεδομενα, και πολυ κουφα τα
απαιτουμενα, και μηδε ταυτα παρεχωμεν, ποσης ουκ αν ειημεν αξιοι γεεννης;
Εικοτως εις το πυρ απιμεν το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου,
πετρας οντες αναισθητοτεροι. Ποσης γαρ αναισθησιας, ειπε μοι, τοσαυτα λαβοντας,
τοσαυτα ληψομενους, χρηματων ειναι δουλους, ων μικρον υστερον αποστησομεθα
και ακοντες; Και ετεροι μεν και την ψυχην επεδωκαν, και το αιμα εξεχεαν· συ δε
ουδε τα περιττα προΐεσαι υπερ των ουρανων, υπερ των τοσουτων στεφανων; Και
ποιας αν ειης αξιος συγγνωμης, τινος απο 58.476 λογιας, εν μεν τωι σπορωι της γης
παντα ηδεως προιεμενος, και εν τωι δανειζειν ανθρωποις ουδενος φειδομενος, εν δε
τωι τρεφειν σου τον ∆εσποτην δια των δεομενων ωμος και απανθρωπος ων; Ταυτ'
ουν απαντα εννοησαντες, και λογισαμενοι απερ ειληφαμεν, απερ λαμβανειν
μελλομεν, απερ αιτουμεθα, την σπουδην απασαν εν τοις πνευματικοις επιδειξωμεθα.
Γενωμεθα ποτε ημεροι και φιλανθρωποι, ινα μη την αφορητον δικην εφ' εαυτους
ελκυσωμεν. Τι γαρ ημας ουχ ικανον κατακριναι; το τοσουτων και τηλικουτων
απολαυσαι, το μηδεν μεγα αιτεισθαι, το τοιαυτα αιτεισθαι α και ακοντες ενταυθα
απολειψομεν, το πολλην εν τοις βιωτικοις φιλοτιμιαν επιδεικνυσθαι; Τουτων γαρ
εκαστον και καθ' εαυτο ικανον ημας καταδικασαι· οταν δε ομου τα παντα συνελθηι,
τις εσται σωτηριας ελπις; Ἵν' ουν απασαν ταυτην την κατακρισιν διαφυγωμεν,
επιδειξωμεθα τινα δαψιλειαν περι τους δεομενους. Ουτω γαρ και των ενταυθα και
 
 

289

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των εκει απαντων απολαυσομεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.475 ΟΜΙΛΙΑ Μ ʹ. Ἄλλην παραβολην παρεθηκεν
αυτοις, λεγων· Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι σπειροντι καλον
σπερμα εν τωι αγρωι αυτου. Ἐν δε τωι καθευ δειν τους ανθρωπους, ηλθεν αυτου ο
εχθρος, και εσπειρε ζιζανια αναμεσον του σιτου, και απηλθεν. Ὅτε δε εβλαστησεν ο
χορτος, και καρπον εποιησε, τοτε εφανη τα ζιζανια. Προσελθοντες δε οι δου λοι του
οικοδεσποτου, ειπον αυτωι· Κυριε, ουχι καλον σπερμα εσπειρας εν τωι αγρωι σου;
ποθεν ουν εχει ζιζανια; Ὁ δε εφη αυτοις· Ἐχθρος ανθρωπος τουτο εποιησεν. Οι δε
δουλοι ειπον αυτωι· Θελεις ουν απελθοντες συλλεξομεν αυτα; Ὁ δε εφη, Ου· μηποτε
συλλεγοντες τα ζιζανια, εκρι ζωσητε αμα αυτοις τον σιτον. Ἄφετε ουν συν
αυξανεσθαι αμφοτερα αχρι του θερισμου. αʹ. Τι το μεσον ταυτης και της προ ταυτης
παραβολης; Ἐκει τους μηδε ολως προσεσχηκοτας αυτωι φησιν, αλλ' αποπηδησαντας
και τον σπορον προεμενους· ενταυθα δε, των αιρετικων λεγει τα συστηματα. Ἵνα
γαρ μηδε τουτο τους μαθητας θορυβηι, και τουτο προλεγει, μετα το διδαξαι αυτους
διατι εν παραβολαις λαλει. Ἐκεινη μεν ουν η παραβολη φησιν, οτι ουκ εδεξαντο·
αυτη δε, οτι και φθορεας εδεξαντο. Και γαρ και τουτο της του διαβολου μεθοδειας,
τηι αληθειαι αει παρεισαγειν την πλανην, πολλα επιχρωννυντα αυτηι τα ομοιωματα,
ωστε ευκολως κλεψαι τους ευεξαπατητους. ∆ια τουτο ουκ αλλο τι σπερμα, αλλα
ζιζανια καλει, ο κατα την οψιν εοικε πως τωι σιτωι. Ειτα λεγει και τον τροπον της
επιβουλης. Ἐν γαρ τωι καθευδειν τους ανθρωπους, φησιν. Ου μικρον τοις αρχουσιν
εντευθεν επικρεμναι τον κινδυνον, τοις μαλιστα της αρουρας την φυλακην
εμπεπιστευμενοις· ου τοις αρχουσι δε μονον, αλλα και τοις αρχομενοις. ∆εικνυσι δε
και την πλανην μετα την αληθειαν ουσαν· οπερ και η των πραγματων 58.476
εκβασις μαρτυρει. Και γαρ μετα τους προφητας, οι ψευδοπροφηται· και μετα τους
αποστολους, οι ψευδαποστολοι· και μετα τον Χριστον, ο αντιχριστος. Ἂν γαρ μη ιδηι
τι μιμησηται ο διαβολος, η τισιν επιβουλευσηι, ουτε επιχειρει, ουτε οιδε. Και νυν
τοινυν, επειδη ειδεν, οτι ο μεν εποιησεν εκατον, ο δε εξηκοντα, ο δε τριακοντα,
αλλην ερχεται λοιπον οδον. Ἐπει γαρ αρπασαι ουκ ηδυνηθη το ριζωθεν, ουδε
αποπνιξαι, ουδε κατακαυσαι, δι' ετερας απατης επιβουλευει, παρεμβαλλων τα παρ'
εαυτου. Και τι διαφερουσιν οι καθευδοντες, φησι, των την οδον μιμουμενων; Ὅτι
εκει ευθεως ηρπασεν· ουδε γαρ ριζωθηναι αφηκεν· ενταυθα δε πλειονος εδεηθη της
μηχανης. Ταυτα δε λεγει ο Χριστος, παιδευων ημας διαπαντος εγρηγορεναι. Καν γαρ
εκεινας διαφυγηις τας βλαβας, φησιν, εστι και ετερα βλαβη. Ὥσπερ γαρ εκει δια της
οδου και της πετρας και των ακανθων, ουτω και ενταυθα δια του υπνου η απωλεια
γινεται· ωστε διηνεκους φυλακης δει. ∆ιο και ελεγεν· Ὁ δε υπομεινας εις τελος,
ουτος σωθησεται. Τοιουτον τι γεγονε και παρα την αρχην. Πολλοι γουν των
προεστωτων πονηρους εισαγοντες ανδρας εν ταις εκκλησιαις, αιρεσιαρχας
κρυπτομενους, πολλην ευκολιαν τηι τοιαυτηι παρεσχον επιβουληι. Ουδε γαρ πονων
δει τωι διαβολωι λοιπον, οταν εκεινους εις μεσον φυτευσηι. Και πως δυνατον μη
καθευδειν; φησι. Τον μεν ουν φυσικον υπνον, ου δυνατον· τον δε της προαιρεσεως,
δυνατον. ∆ιο και Παυλος ελεγε· Γρηγορειτε, στηκετε εν τηι πιστει. Ειτα δεικνυσι και
περιττον το πραγμα, ουχι βλαβερον μονον. Μετα γαρ το γεωργηθηναι την αρουραν,
και μη χρειαν ειναι μηδενος, τοτε επισπειρει ουτος· καθαπερ και οι αιρετικοι
ποιουσιν, οι δι' ουδεν ετερον η δια κενοδοξιαν εμβαλλουσι τον εαυτων ιον. Ουκ
εντευ 58.477 θεν δε μονον, αλλα και εκ των μετα ταυτα μετα ακριβειας αυτων
υπογραφει την σκηνην απασαν. Ὅτε γαρ εβλαστησε, φησιν, ο χορτος, και καρπον
εποιησε, τοτε εφανη και τα ζιζανια· οπερ και ουτοι ποιουσι. Παρα μεν γαρ την αρχην
συσκιαζουσιν εαυτους· επειδαν δε πολλην λαβωσι την παῤρησιαν, και λογου τις
 
 

290

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις μεταδωι, τοτε τον ιον εκχεουσι. Τινος δε ενεκεν εισαγει τους δουλους
λεγοντας το γεγενημενον; Ἵνα ειπηι οτι ου δει αναιρειν αυτους. Ἐχθρον δε
ανθρωπον αυτον καλει, δια την εις ανθρωπους βλαβην. Ἡ μεν γαρ επηρεια καθ'
ημων· η δε αρχη της επηρειας ουκ απο της εις ημας, αλλ' απο της εις Θεον εχθρας
εγενετο. Ὅθεν δηλον, οτι μαλλον ο Θεος ημας φιλει, η ημεις εαυτους. Ὅρα δε και
ετερωθεν του διαβολου την κακουργιαν. Ου γαρ προ τουτου εσπειρεν, επειδη μηδεν
ειχεν απολεσαι· αλλ' οτε ην απαντα πεπληρωμενα, ινα τηι σπουδηι λυμηνηται του
γεωργου· ουτω προς εκεινον εχθρωδως εχων παντα εποιει. Σκοπει δε και των
οικετων την φιλοστοργιαν. Και γαρ επειγονται ηδη τα ζιζανια ανασπασαι, ει και μη
διεσκεμμενως ποιουσιν· οπερ δεικνυσι την υπερ του σπορου μεριμναν αυτων, και
προς εν μονον βλεποντας, ουχ οπως εκεινος δωι δικην, αλλ' ωστε τα καταβληθεντα
μη απολεσθαι· ου γαρ δη τουτο εστι το κατεπειγον. ∆ιοπερ οπως το νοσημα τεως
εξελωσι, σκοπουσι. Και ουδε τουτο απλως ζητουσιν· ου γαρ εαυτοις επιτρεπουσιν,
αλλα του δεσποτου την γνωμην αναμενουσι λεγοντες· Θελεις; Τι ουν ο δεσποτης;
Κωλυει λεγων· Μηποτε εκριζωσητε αμα αυτοις τον σιτον. Τουτο δε ελεγε, κωλυων
πολεμους γινεσθαι και αιματα και σφαγας. Ου γαρ δει αναιρειν αιρετικον· επει
πολεμος ασπονδος εμελλεν εις την οικουμενην εισαγεσθαι. βʹ. ∆υο τοινυν τουτοις
αυτους κατεχει τοις λογισμοις· ενι μεν, τωι μη τον σιτον βλαβηναι· ετερωι δε, τωι
καταληψεσθαι την κολασιν παντως αυτους ανιατως νοσουντας. Ὥστε ει βουλει και
κολασθηναι αυτους, και χωρις της του σιτου βλαβης, αναμεινον τον προσηκοντα
καιρον. Τι δε εστι, Μη εκριζωσητε αμα αυτοις τον σιτον; Ἢ τουτο φησιν, οτι Ει
μελλοιτε κινειν οπλα και κατασφαττειν τους αιρετικους, αναγκη πολλους και των
αγιων συγκαταβαλλεσθαι· η οτι απ' αυτων των ζιζανιων πολλους εικος
μεταβαλεσθαι και γενεσθαι σιτον. Ἂν τοινυν προλαβοντες αυτους εκριζωσητε,
λυμαινεσθε τωι μελλοντι γινεσθαι σιτωι, ους εγχωρει μεταβαλεσθαι και γενεσθαι
βελτιους αναιρουντες. Ου τοινυν κατεχειν αιρετικους, και επιστομιζειν, και
εκκοπτειν αυτων την παῤρησιαν, και τας συνοδους και τας σπονδας διαλυειν
κωλυει, αλλ' αναιρειν και κατασφαττειν. Συ δε αυτου σκοπει την ημεροτητα, πως
ουκ αποφαινεται μονον, ουδε κωλυει, αλλα λογισμους τιθησι. Τι ουν, αν μεχρι
τελους μενηι τα ζιζανια; Τοτε ερω τοις θερισταις· Συλλεξατε πρωτον τα ζιζανια, και
δησατε αυτα δεσμας προς το κατακαυσαι αυτα. Παλιν αναμιμνησκει αυτους των
Ἰωαννου ρηματων των κριτην αυτον εισαγοντων, και φησιν, οτι εως μεν εστηκασιν
εγγυς του σιτου, φειδεσθαι χρη· εγχωρει γαρ αυτους και σιτον γενεσθαι· οταν δε
μηδεν κερδαναντες απελθωσι, τοτε αυτους αναγκαιως η απαραιτητος διαδεξεται
δικη. Ἐρω γαρ τοις θερισταις, φησι, Συλλεξατε 58.478 πρωτον τα ζιζανια. ∆ιατι
πρωτον; Ἵνα μη φοβηθωσιν ουτοι, ως συναπαγομενου αμα αυτοις του σιτου. Και
δησατε αυτα δεσμας, ωστε κατακαυσαι αυτα· τον δε σιτον συναγαγετε εις την
αποθηκην. Ἄλλην παραβολην παρεθηκεν αυτοις λεγων· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των
ουρανων κοκκωι σιναπεως. Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι απο του σπορου τρια μερη
απολλυται, και σωζεται εν, και εν αυτωι παλιν τωι σωζομενωι τοσαυτη γινεται βλαβη,
ινα μη λεγωσι, Και τινες και ποσοι εσονται οι πιστοι; και τουτον εξαιρει τον φοβον,
δια της παραβολης του σιναπεως εναγων εις πιστιν αυτους, και δεικνυς οτι παντως
εκταθησεται το κηρυγμα. ∆ια τουτο του λαχανου την εικονα εις μεσον ηγαγε σφοδρα
εοικυιαν τηι υποθεσει· Ὃ μικροτερον μεν, φησιν, εστι παντων των σπερματων· οταν
δε αυξηθηι, μειζον των λαχανων εστι, και γινεται δενδρον, ωστε ελθειν τα πετεινα
του ουρανου, και κατασκηνουν εν τοις κλαδοις αυτου. Του γαρ μεγεθους το
τεκμηριον ενδειξασθαι ηβουληθη. Ουτω δη και επι του κηρυγματος εσται, φησι. Και
γαρ απαντων ασθενεστεροι ησαν οι μαθηται, και παντων ελαττους· αλλ' ομως,
επειδη μεγαλη ην η εν αυτοις δυναμις, εξηπλωθη πανταχου της οικουμενης. Ειτα και
 
 

291

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την ζυμην ταυτηι προστιθησι τηι εικονι, λεγων· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρανων
ζυμηι, ην λαβουσα γυνη εκρυψεν εις αλευρου σατα τρια, εως ου εζυμωθη ολον.
Καθαπερ γαρ αυτη το πολυ αλευρον μεθιστησιν εις την εαυτης ισχυν, ουτω και υμεις
τον παντα κοσμον μεταστησετε. Και ορα συνεσιν. Τα γαρ της φυσεως παραγει,
δεικνυς οτι ωσπερ εκεινα ανεγχωρητον μη γενεσθαι, ουτω και ταυτα. Μη γαρ μοι
τουτο λεγε· Τι δυνησομεθα δωδεκα ανθρωποι εις πληθος εμπεσοντες τοσουτον; Και
γαρ τουτο αυτο μαλιστα υμων ποιει την ισχυν εκλαμψαι, το αναμιγηναι τωι πληθει
και μη φυγειν. Ὥσπερ ουν και η ζυμη τοτε το φυραμα ζυμοι, οταν εγγυς γενηται του
αλευρου, και ουχ απλως εγγυς, αλλ' ουτως ωστε και μιγηναι· (ου γαρ ειπεν, Ἔθηκεν,
απλως, αλλ', Ἔκρυψεν·) ουτω και υμεις, οταν κολληθητε και ενωθητε τοις
πολεμουσιν υμιν, τοτε αυτων περιεσεσθε. Και καθαπερ εκεινη καταχωννυται μεν,
ουκ αφανιζεται δε, αλλα κατα μικρον προς την εαυτης εξιν απαντα μεταποιει· τον
αυτον τροπον και επι του κηρυγματος τουτο συμβησεται. Μη τοινυν, επειδη πολλας
εικον ειναι τας επηρειας, φοβηθητε· και γαρ και ουτως εκλαμψετε, και απαντων
περιεσεσθε. Τρια δε σατα ενταυθα τα πολλα ειρηκεν· οιδε γαρ τον αριθμον τουτον
επι πληθους λαμβανειν. Μη θαυμασηις δε, ει περι βασιλειας διαλεγομενος κοκκου
και ζυμης εμνησθη· ανθρωποις γαρ διελεγετο απειροις και ιδιωταις, και δεομενοις
απο τουτων εναγεσθαι. Ουτω γαρ ησαν αφελεις, ως και μετα ταυτα παντα δεηθηναι
ερμηνειας πολλης. Που τοινυν Ἑλληνων παιδες εισι; Μανθανετωσαν του Χριστου
την δυναμιν, ορωντες των πραγματων την αληθειαν· και εκατερωθεν αυτον
προσκυνειτωσαν, οτι και προειπε πραγμα τοσουτον, και επληρωσε. Και γαρ αυτος
εστιν ο την δυναμιν ενθεις τηι ζυμηι. ∆ια τουτο και ανεμιξε τωι πληθει τους αυτωι
πιστευοντας, ινα μεταδωμεν τοις αλλοις της ημετερας συνεσεως. Μηδεις τοινυν
ολιγοτητα αιτιασθω. Πολλη 58.479 γαρ του κηρυγματος η δυναμις· και το ζυμωθεν
απαξ, ζυμη γινεται τωι λοιπωι παλιν. Και καθαπερ ο σπινθηρ οταν επιλαβηται ξυλων,
τα ηδη κατακαυθεντα ποιησας της φλογος προσθηκην, ουτω τοις αλλοις επεισιν·
ουτω δη και το κηρυγμα. Ἀλλ' ουκ ειπε πυρ, αλλα ζυμην· τι δηποτε, Ὅτι ου του
πυρος εστιν εκει το ολον, αλλα και των αναπτομενων ξυλων· ενταυθα δε το ολον η
ζυμη εργαζεται δι' εαυτης. Ει δε ανθρωποι δωδεκα την οικουμενην απασαν
εζυμωσαν, εννοησον οση ημων η κακια, οταν τοσουτοι οντες τους υπολειπομενους
μη δυνηθωμεν διορθουν, ους μυριοις κοσμοις αρκειν εχρην και γενεσθαι ζυμην. γʹ.
Ἀλλ' εκεινοι, φησιν, αποστολοι ησαν. Και τι τουτο; Ουχι των αυτων σοι μετεσχον;
ουκ εν πολεσιν ετραφησαν; ου των αυτων απελαυσαν; ουχι τεχνας μετεχειρισαντο;
μη γαρ αγγελοι ησαν; μη γαρ εξ ουρανου κατεβησαν; Ἀλλα τα σημεια, φησιν, ειχον.
Ου τα σημεια θαυμαστους αυτους εποιησε. Μεχρι ποτε προκαλυμμασι κεχρημεθα της
ημετερας ραιθυμιας τοις θαυμασιν εκεινοις; [Ἴδε τον χορον των αγιων ου τοις
θαυμασιν εκεινοις λαμψαντα.] Πολλοι γαρ και δαιμονας εκβαλοντες, επειδη την
ανομιαν ειργασαντο, ουκ εγενοντο θαυμαστοι, αλλα και εκολασθησαν. Και τι ποτ'
ουν εστι, φησιν, ο μεγαλους αυτους εδειξε; Το χρηματων καταφρονειν, το δοξης
υπεροραιν, το πραγματων απηλλαχθαι βιωτικων. Ὡς ειγε μη ταυτα ειχον, αλλα
δουλοι των παθων ησαν, ει και μυριους νεκρους ηγειραν, ου μονον ουδεν αν
ωφελησαν, αλλα και απατεωνες αν ενομισθησαν ειναι. Ουτως ο βιος εστιν ο
πανταχου λαμπων, ο και του Πνευματος την χαριν επισπωμενος. Ποιον σημειον
Ἰωαννης εποιησεν, οτι πολεις τοσαυτας ανηρτησατο; Ὅτι γαρ ουδεν
εθαυματουργησεν, ακουσον του ευαγγελιστου λεγοντος· Ὅτι Ἰωαννης μεν εποιησε
σημειον ουδεν. Ποθεν δε θαυμαστος Ἠλιας εγενετο; Ουκ απο της παῤρησιας της προς
τον βασιλεα; ουκ απο του ζηλου του προς τον Θεον; ουκ απο της ακτημοσυνης; ουκ
απο της μηλωτης και του σπηλαιου και των ορων; Τα γαρ σημεια μετα ταυτα απαντα
εποιησε. Τον δε Ἰωβ ποιον σημειον ορων ποιουντα εξεπλαγη ο διαβολος; Σημειον
 
 

292

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν ουδεν, βιον δε λαμποντα και υπομονην αδαμαντος στεῤροτεραν επιδεικνυμενον.
Ποιον σημειον ο ∆αυιδ εποιησεν, ετι νεος ων, ως ειπειν τον Θεον· Ευρον ∆αυιδ τον
του Ἰεσσαι ανδρα κατα την καρδιαν μου; Ὁ δε Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωποιον
νεκρον ηγειραν; ποιον δε λεπρον εκαθηραν; Ουκ οισθα οτι τα σημεια, εαν μη
νηφωμεν, και βλαπτει πολλακις; Ουτω πολλοι των Κορινθιων απεσχισθησαν απ'
αλληλων· ουτω πολλοι των Ῥωμαιων απενοηθησαν· ουτω Σιμων εξεβληθη· ουτως ο
τωι Χριστωι τοτε επιθυμησας ακολουθησαι απεδοκιμαζετο, ακουσας οτι Αι αλωπεκες
φωλεους εχουσι, και τα πετεινα του ουρανου κατασκηνωσεις. Τουτων γαρ εκαστος,
ο μεν χρηματων, ο δε δοξης εφιεμενος της απο των σημειων, εξεπιπτον και
απωλλυντο. Βιου δε επιμελεια και αρετης ερως ου μονον ου τικτει τοιαυτην
επιθυμιαν, αλλα και ουσαν αναιρει. Και αυτος δε οτε ενομοθετει τοις εαυτου
μαθηταις, τι ελεγε; Ποιησατε σημεια, ινα ιδωσιν οι ανθρωποι; Ουδαμως· αλλα τι;
Λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν 58.480 των ανθρωπων, οπως ιδωσιν υμων τα
καλα εργα, και δοξασωσι τον Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις. Και τωι Πετρωι δε
ουκ ειπεν, Ει φιλεις με, ποιει σημεια· αλλα, Ποιμαινε τα προβατα μου. Και πανταχου
δε αυτον προτιμων των αλλων μετα Ἰακωβου και Ἰωαννου, ποθεν, ειπε μοι,
προετιμα; απο των σημειων; Και μην παντες ομοιως εκαθαιρον τους λεπρους, και
τους νεκρους ηγειρον· και πασιν ομοιως την εξουσιαν εδωκε. Ποθεν ουν ειχον το
πλεον ουτοι; Ἀπο της κατα ψυχην αρετης. Ὁραις οτι πανταχου βιου χρεια και της δια
των εργων επιδειξεως; Ἀπο των καρπων γαρ αυτων, φησιν, επιγνωσεσθε αυτους. δʹ.
Τι δε την ζωην συνιστησι την ημετεραν; Ἆρα σημειων επιδειξις, η πολιτειας αριστης
ακριβεια; Ευδηλον οτι το δευτερον· τα δε σημεια και τας αφορμας εντευθεν εχει, και
εις τουτο καταληγει. Ὅ τε γαρ βιον αριστον επιδεικνυμενος, επισπαται ταυτην την
χαριν· ο τε λαμβανων την χαριν, δια τουτο λαμβανει, ινα τον ετερων διορθωσηται
βιον. Ἐπει και ο Χριστος δια τουτο τα θαυματα εκεινα εποιησεν, ινα αξιοπιστος
φανεις εντευθεν και προς εαυτον ελκυσας, αρετην εις τον βιον εισαγαγηι. ∆ιο και την
πλειονα υπερ τουτου ποιειται σπουδην. Ουδε γαρ τοις σημειοις αρκειται μονον, αλλα
και γεενναν απειλει, και βασιλειαν επαγγελλεται, και τους παραδοξους εκεινους
τιθησι νομους, και παντα υπερ τουτου πραγματευεται, ινα ισαγγελους εργασηται.
Και τι λεγω, οτι ο Χριστος παντα τουτου ενεκεν ποιει; Σοι γαρ ει τις εδωκεν, ειπε μοι,
αιρεσιν, νεκρους αναστησαι εν τωι ονοματι αυτου, η δια το ονομα αυτου αποθανειν,
τι αν εδεξω μαλλον; Ουκ ευδηλον οτι το δευτερον; Και μην το μεν σημειον εστι, το
δε εργον. Τι δε, ει τις σοι προυθηκε ποιησαι χορτον χρυσον, η δυνηθηναι παντων
των χρηματων ως χορτου καταφρονησαι, ουκ αν τουτο εδεξω μαλλον; Και μαλα
εικοτως. Και γαρ τους ανθρωπους τουτο αν μαλιστα επεσπασατο. Ει μεν γαρ ειδον
τον χορτον χρυσον γινομενον, καν επεθυμησαν και αυτοι λαβειν την δυναμιν,
ωσπερ ο Σιμων, και ηυξηθη αν αυτοις ο των χρηματων ερως· ει δε ειδον ως χορτου
του χρυσου παντας καταφρονουντας και υπερορωντας, παλαι αν της νοσου ταυτης
απηλλαγησαν. Ὁραις οτι ο βιος μαλλον ωφελειν δυναται; Βιον δε λεγω νυν, ουχι αν
νηστευσηις, ουδε αν σακκον και σποδον υποστρωσηις· αλλ' εαν χρηματων υπεριδηις
ως υπεριδειν χρη, εαν φιλοστοργησηις, εαν δωις πεινωντι τον αρτον σου, εαν θυμου
κρατησηις, αν κενοδοξιαν εκβαληις, αν βασκανιαν ανεληις. Ουτω και αυτος επαιδευε·
Μαθετε γαρ, φησιν, απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι. Ουκ ειπεν, Ὅτι
ενηστευσα· καιτοιγε ειχεν ειπειν τας τεσσαρακοντα ημερας, αλλ' ου λεγε τουτο·
αλλ', Ὅτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι. Και παλιν πεμπων αυτους, ουκ ειπεν,
οτι Νηστευετε αλλα, Παν το παρατιθεμενον υμιν εσθιετε. Χρηματων μεντοι ενεκεν
πολλην ακριβειαν απηιτησε λεγων· Μη κτησησθε χρυσον η αργυρον, μηδε χαλκον εις
τας ζωνας υμων. Ταυτα δε λεγω, ουχι νηστειαν κακιζων· μη γενοιτο· αλλα και
σφοδρα επαινων· αλγω δε, οταν των αλλων ημελημενων ταυτην νομιζητε αρκειν
 
 

293

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις σωτηριαν υμιν, το εσχατον του χορου της αρετης εχου 58.481 σαν μερος. Το γαρ
μεγιστον, αγαπη και επιεικεια και ελεημοσυνη, η και παρθενιαν υπερηκοντισεν.
Ὥστε ει βουλει αποστολων γενεσθαι ισος, ουδεν το κωλυον. Ἀρκει γαρ ταυτην την
αρετην επελθοντα μονον μηδεν ελαττον εκεινων εχειν. Μηδεις τοινυν εις σημεια
αναβαλλεσθω. Ἀλγει μεν γαρ, οταν εξελαθηι σωματος δαιμων· πολλωι δε μαλλον,
οταν αμαρτιας απαλλαττομενην ιδηι ψυχην. Και γαρ αυτη εστιν η δυναμις εκεινου η
μεγαλη. ∆ια ταυτην απεθανεν ο Χριστος, ινα ταυτην καταλυσηι. Και γαρ αυτη τον
θανατον εισηγαγε· δια ταυτην τα ανω κατω γεγονεν. Ἂν τοινυν ταυτην ανεληις,
εξεκοψας του διαβολου τα νευρα, συνετριψας αυτου την κεφαλην, κατελυσας αυτου
την ισχυν απασαν, διεσπασας το στρατοπεδον, απαντων σημειων επεδειξω σημειον
μειζον. Ουκ εμος ουτος ο λογος, αλλα του μακαριου Παυλου. Ειπων γαρ, Ζηλουτε τα
χαρισματα τα κρειττονα, και ετι καθ' υπερβολην οδον υμιν δεικνυμι, ουκ επηγαγε
σημειον, αλλα αγαπην την παντων ριζαν των 58.482 αγαθων. Ἂν τοινυν ταυτην
ασκωμεν, και την εκ ταυτης φιλοσοφιαν απασαν, ουδεν δεηθησομεθα σημειων·
ωσπερ ουν εαν μη ασκωμεν, ουδεν κερδανουμεν απο των σημειων. Ταυτ' ουν
απαντα εννοουντες, αφ' ων εγενοντο οι αποστολοι μεγαλοι, ταυτα ζηλωσωμεν.
Ποθεν ουν εγενοντο εκεινοι μεγαλοι; Ἄκουσον λεγοντος Πετρου· Ἰδου ημεις
αφηκαμεν παντα και ηκολουθησαμεν σοι· τι αρα εσται ημιν; Ἄκουσον και του
Χριστου λεγοντος αυτοις, οτι Ἐπι δωδεκα θρονους καθισεσθε· και οτι Πας οστις
αφηκεν οικιας, η αδελφους, η πατερα, η μητερα, εκατονταπλασιονα ληψεται εν τωι
αιωνι τουτωι, και ζωην αιωνιον κληρονομησει. Ἀπαντων τοινυν εαυτους
αποστησαντες των βιωτικων, αναθωμεθα εαυτους τωι Χριστωι, ινα και των
αποστολων γενωμεθα ισοι κατα την αποφασιν την αυτου, και της αιωνιου ζωης
απολαυσωμεν· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. 58.481 ΟΜΙΛΙΑ ΜΖʹ. Ταυτα παντα ελαλησεν ο Ἰησους εν παραβολαις τοις
οχλοις, και χωρις παραβολης ουδεν ελαλει αυτοις· οπως πληρωθηι το ρηθεν δια του
προφητου λεγοντος· Ἀνοιξω εν παραβολαις το στομα μου, ερευξομαι κεκρυμμενα
απο καταβολης κοσμου. αʹ. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι Καθως ηδυναντο ακουειν, ελαλει
αυτοις τον λογον εν παραβολαις. Ειτα δεικνυς ουδεν αυτον καινοτομουντα, εισαγει
τον προφητην και τουτον προαναφωνουντα της διδασκαλιας τον τροπον. Και
διδασκων ημας του Χριστου την γνωμην, οτι ουχ ινα αγνοωσιν, αλλ' ινα αυτους εις
ερωτησιν αγηι, ουτω διελεγετο, επηγαγε· Και χωρις παραβολης ουδεν ελαλει αυτοις
καιτοιγε πολλα χωρις παραβολης ειπεν· αλλα τοτε ουδεν. Και ομως ουδεις αυτον
ηρωτησε· καιτοιγε τους προφητας πολλακις ηρωτων, ως τον Ἰεζεκιηλ, ὣς ετερους
πολλους· ουτοι δε ουδεν τοιουτον εποιουν. Καιτοιγε ικανα τα ειρημενα ην εις
αγωνιαν αυτους εμβαλειν, και διεγειρειν προς την ερωτησιν· και γαρ κολασιν
μεγιστην ηπειλουν αι παραβολαι· αλλ' ομως ουδε ουτως εκινηθησαν. ∆ιο και αφεις
αυτους, απηλθε. Τοτε γαρ, φησιν, αφεις τους οχλους, απηλθεν εις την οικιαν αυτου ο
Ἰησους· και ουδεις επεται των γραμματεων· οθεν δηλον, οτι δι' ουδεν ετερον
ειποντο, η ωστε επιλαβεσθαι. Ἐπειδη δε ου συνηκαν τα λεγομενα, ειασεν αυτους
λοιπον. Και προσερχονται οι μαθηται αυτου ερωτωντες περι της παραβολης των
ζιζανιων· καιτοιγε εστιν οπου βουλομενοι μαθειν και δεδοικοτες ερωτησαι. Ποθεν
ουν ενταυθα γεγονεν αυτοις η παῤρησια; Ἤκουσαν, οτι Ὑμιν δεδοται γνωναι τα
μυστηρια της βασιλειας των ουρανων, και εθαῤρησαν. ∆ιο και ιδιαι ερωτωσιν, ου τωι
πληθει βασκαινοντες, αλλα τον του ∆εσποτου τηρουντες νομον. Τουτοις γαρ, φησιν,
ουκ εδοθη. Και τι δηποτε την της ζυμης και του σιναπεως αφεντες παραβολην, περι
ταυτης πυνθανονται; Ὡς σαφεστερας εκεινας αφηκαν· ταυτην δε, ως εχουσαν
συγγενειαν προς την προειρημενην, και πλεον τι ενδεικνυμενην εκεινης, μαθειν
 
 

294

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηβουληθησαν. Ουδε γαρ αν εκ δευτερου την αυτην ειπεν επιθυμουσι μαθειν· και γαρ
εωρων πολλην εξ αυτης εμφαινομενην 58.482.20 την απειλην. ∆ιο ουδε εγκαλει
αυτοις, αλλα και αναπληροι τα ειρημενα. Και οπερ ελεγον αει, οτι τας παραβολας ου
κατα την ρησιν επεξιεναι δει, επει πολλα τα ατοπα εψεται· τουτο και αυτος ενταυθα
παιδευων ημας, ουτως εξηγειται την παραβολην. Ουδε γαρ λεγει, τινες εισιν οι
δουλοι οι προσελθοντες· αλλα δεικνυς οτι ακολουθιας τινος ενεκεν αυτους
παρειληφε, και του διαπλασαι την εικονα, εκεινο αφεις το μερος, τα κατεπειγοντα
ερμηνευει και συνεχοντα μαλιστα, και δι' α η παραβολη ειρηται, δεικνυς εαυτον
οντα κριτην και κυριον του παντος. Και αποκριθεις, φησιν, ειπεν αυτοις· Ὁ σπειρων
το καλον σπερμα εστιν ο Υιος του ανθρωπου· ο δε αγρος εστιν ο κοσμος· το δε καλον
σπερμα, ουτοι εισιν οι υιοι της βασιλειας· τα δε ζιζανια, οι υιοι του πονηρου· ο δε
εχθρος ο σπειρων αυτα, εστιν ο διαβολος· ο δε θερισμος, εστιν η συντελεια του
αιωνος· οι δε θερισται, αγγελοι εισιν. Ὥσπερ ουν συλλεγεται τα ζιζανια, και πυρι
καιεται· ουτως εσται εν τηι συντελειαι του αιωνος τουτου. Ἀποστελει ο Υιος του
ανθρωπου τους αγγελους αυτου, και συλλεξουσιν εκ της βασιλειας αυτου παντα τα
σκανδαλα και τους ποιουντας την ανομιαν, και βαλουσιν αυτους εις την καμινον
του πυρος· εκει εσται ο κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων. Τοτε οι δικαιοι
εκλαμψουσιν ως ο ηλιος εν τηι βασιλειαι του Πατρος αυτων. Ὅταν γαρ αυτος ηι ο
σπειρων, και τον αγρον τον εαυτου, και εκ της βασιλειας της εαυτου συναγηι,
ευδηλον οτι και ο παρων κοσμος αυτου εστι. Σκοπει δε αυτου φιλανθρωπιαν
αφατον, και το προς ευεργεσιαν επιῤρεπες, και το προς κολασιν ηλλοτριωμενον.
Ὅταν μεν γαρ σπειρηι, δι' εαυτου σπειρει, οταν δε κολαζηι, δι' ετερων, τουτεστι, των
αγγελων. Τοτε οι δικαιοι εκλαμψουσιν ως ο ηλιος εν τηι βασιλειαι του Πατρος αυτων.
Ουκ επειδη ουτω μονον, αλλ' επειδη τουτου του αστρου φανοτερον ουκ ισμεν
ετερον, τοις γνωριμοις ημιν κεχρηται παραδειγμασι. Καιτοιγε αλλαχου φησι τον
θερισμον ηδη παρειναι, ως οταν λεγηι περι των Σαμαρειτων· Ἐπαρατε τους
οφθαλμους υμων, και θεασασθε τας χωρας, οτι λευκαι εισι προς θερι 58.483 σμον
ηδη, και παλιν, Ὁ μεν θερισμος πολυς, οι δε εργαται ολιγοι. Πως ουν εκει μεν ηδη
τον θερισμον παρειναι φησιν, ενταυθα δε μελλειν τον θερισμον ειπε; Κατ' αλλο
σημαινομενον. Και πως αλλαχου ειπων, Ἄλλος εστιν ο σπειρων, και αλλος ο
θεριζων, ενταυθα εαυτον φησιν ειναι τον σπειροντα; Ὅτι κακει ουχ εαυτωι, αλλα
προφηταις αποστολους αντιδιαστελλων ελεγε, και επι των Ἰουδαιων και
Σαμαρειτων. Και γαρ και δια των προφητων αυτος εσπειρεν. Ἔστι δε οπου και
θερισμον και σπορον αυτο τουτο καλει, προς αλλο και αλλο αυτο ονομαζων. βʹ.
Ὅταν μεν γαρ την πειθω και την υπακοην των υπακουσαντων λεγηι, θερισμον το
πραγμα καλει, ως το παν απαρτισας· οταν δε τον καρπον επιζητηι της ακροασεως,
σπορον· και θερισμον την συντελειαν λεγει. Και πως αλλαχου φησιν, οτι πρωτοι οι
δικαιοι αρπαζονται; Ἁρπαζονται μεν γαρ πρωτοι, παραγενομενου δε του Χριστου
παραδιδονται ουτοι κολασει, και τοτε εις βασιλειαν ουρανων απερχονται εκεινοι.
Ἐπειδη γαρ εν ουρανωι δει αυτους ειναι, ενταυθα δε αυτος ηξει και κρινει παντας
ανθρωπους, δους την αποφασιν τουτοις, καθαπερ τις βασιλευς ανισταται μετα των
φιλων αυτου, προς την μακαριαν εκεινην ληξιν αυτους αγων. Ειδες διπλην την
κολασιν ουσαν, τωι τε κατακαιεσθαι, τωι τε της δοξης εκπιπτειν εκεινης; Ἀλλα τινος
ενεκεν λοιπον, αναχωρησαντων εκεινων, και αυτοις εν παραβολαις λαλει;
Σοφωτεροι εκ των ειρημενων εγενοντο, ως και συνιεναι. Ἀμελει γουν λεγει αυτοις
μετα ταυτα, Συνηκατε ταυτα παντα; Λεγουσιν αυτωι· Ναι, Κυριε. Ουτω μετα των
αλλων και τουτο κατωρθωσεν η παραβολη, το διορατικωτερους αυτους ποιησαι. Τι
ουν φησι παλιν; Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρανων θησαυρωι κεκρυμμενωι εν
αγρωι, ον ευρων ανθρωπος εκρυψε, και απο της χαρας αυτου πωλει παντα οσα εχει,
 
 

295

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αγοραζει τον αγρον εκεινον. Παλιν ομοια εστιν η βασιλεια των ουρανων εμπορωι
ζητουντι καλους μαργαριτας· ος ευρων ενα πολυτιμον μαργαριτην, απελθων
πεπρακεν οσα ειχε, και ηγορασεν αυτον. Ὥσπερ εκει ο κοκκος του σιναπεως και η
ζυμη μικραν τινα εχουσι προς αλληλας διαφοραν· ουτω δη και ενταυθα αι δυο
παραβολαι αυται, η τε του θησαυρου και η του μαργαριτου. Και γαρ τουτο δι'
αμφοτερων αινιττεται, οτι δει το κηρυγμα παντων προτιμαιν. Κακεινη μεν η της
ζυμης και του σιναπεως προς την δυναμιν ειρηται του κηρυγματος, και οτι περιεσται
της οικουμενης παντως· αυται δε το τιμιον και πολυτελες εμφαινουσιν. Ἐκτεινεται
μεν γαρ ως σινηπι, και περιγινεται ως ζυμη, πολυτελης δε εστιν ως μαργαριτης, και
μυριαν παρεχει την ευποριαν ως θησαυρος. Ου δη τουτο μονον εστι μαθειν, οτι
παντα δει τα αλλα αποδυσαμενους του κηρυγματος εχεσθαι· αλλ' οτι και μετα χαρας
τουτο δει ποιειν· και αποκτωμενον τα οντα δει ειδεναι, οτι το πραγμα εμπορια εστιν,
ουχι ζημια. Ὁραις πως κεκρυπται και εν τωι κοσμωι το κηρυγμα, και εν τωι κηρυγματι
τα αγαθα; Καν μη πωλησηις παντα, ουκ αγοραζεις· καν μη ψυχην τοιαυτην εχηις,
μεμεριμνημενην και ζητουσαν, ουχ ευρισκεις. ∆υο 58.484 τοινυν δει προσειναι, και
το των βιωτικων απεχεσθαι, και το εγρηγοροτα ειναι. Ζητουντι γαρ, φησι, καλους
μαργαριτας· ος ευρων ενα πολυτιμον, πεπρακε παντα, και ηγορασεν αυτον. Μια γαρ
εστιν η αληθεια, και ου πολυσχιδης. Και καθαπερ ο τον μαργαριτην εχων, αυτος μεν
οιδεν οτι πλουτει, τοις δε λοιποις ουκ εστι γνωριμος πολλακις τηι χειρι κατεχων· ου
γαρ εστιν ογκος σωματος· ουτω δη και επι του κηρυγματος, οι μεν αυτο κατεχοντες
ισασιν, οτι πλουτουσιν, οι δε απιστοι τον θησαυρον ουκ ειδοτες τουτον, και τον
πλουτον ημων αγνοουσιν. Ειτα ινα μη θαῤρωμεν τωι κηρυγματι μονον, μηδε αρκειν
την πιστιν μονην νομιζωμεν εις σωτηριαν ημιν, λεγει και ετεραν φοβεραν
παραβολην. Ποιαν δη ταυτην; Την της σαγηνης. Ὁμοια γαρ εστιν η βασιλεια των
ουρανων σαγηνηι βληθεισηι εις την θαλασσαν, και εκ παντος γενους συναγαγουσηι·
ην, οτε επληρωθη, ανενεγκαντες, εις τον αιγιαλον, και καθισαντες, συνελεξαν τα
καλα εις αγγεια, τα δε σαπρα εξω εβαλον. Και τι διεστηκεν αυτη της των ζιζανιων
παραβολης; Και γαρ εκει οι μεν σωζονται, οι δε απολλυνται· αλλ' εκει δια πονηρων
δογματων αιρεσιν· και οι προ τουτου δε, δια το μη προσεχειν τοις λεγομενοις· ουτοι
δε, δια βιου πονηριαν· οι παντων εισιν αθλιωτεροι, της μεν γνωσεως επιτυχοντες
και αλιευθεντες, ου δυνηθεντες δε ουδε ουτω σωθηναι. Καιτοιγε αλλαχου φησιν, οτι
αυτος αφοριζει ο ποιμην, ενταυθα δε τους αγγελους τουτο ποιειν φησιν, και επι των
ζιζανιων. Τι ουν εστι; Ποτε μεν αυτοις παχυτερον διαλεγεται, ποτε δε υψηλοτερον.
Και ταυτην ουδε ερωτηθεις την παραβολην ερμηνευει, αλλ' αυτοματως απο του
μερους αυτην εγνωρισε, και τον φοβον ηυξησεν. Ἵνα γαρ μη ακουσας, οτι τα σαπρα
εβαλον εξω, ακινδυνον ειναι νομισηις την απωλειαν, δια της ερμηνειας εδειξε την
κολασιν, ειπων, οτι Εις καμινον βαλουσι· και τον βρυγμον των οδοντων, και την
οδυνην αῤρητον ουσαν ενεφηνεν. Ειδες ποσαι της απωλειας αι οδοι; Ἡ δια της
πετρας, η δια των ακανθων, η δια της οδου, η δια των ζιζανιων, η δια της σαγηνης.
Ουκ αρα απεικοτως ελεγεν, οτι Ευρεια εστιν η οδος η απαγουσα εις την απωλειαν,
και πολλοι εισιν οι απερχομενοι δι' αυτης. Ταυτα τοινυν ειπων, και εις το φοβερον
κατακλεισας τον λογον, και πλειονα ταυτα δειξας (μαλλον γαρ αυτοις ενδιετριψε),
φησι· Συνηκατε ταυτα παντα; Λεγουσιν αυτωι· Ναι, Κυριε. Ειτα επειδη συνηκαν,
παλιν αυτους επαινει λεγων· ∆ια τουτο πας γραμματευς μαθητευθεις εν τηι βασιλειαι
των ουρανων, ομοιος εστιν ανθρωπωι οικοδεσποτηι, οστις εκβαλλει εκ του θησαυρου
αυτου καινα και παλαια. ∆ιο και αλλαχου φησιν· Ἀποστελω υμιν σοφους και
γραμματεας. γʹ. Ειδες πως ουκ εκκλειει την Παλαιαν, αλλα και εγκωμιαζει και
δημηγορει, θησαυρον αυτην καλων; Ὥστε οσοι των θειων εισιν απειροι Γραφων, ουκ
αν ειεν οικοδεσποται, οσοι μητε αυτοι εχουσι, μητε παρ' ετερων λαμβανουσιν, αλλα
 
 

296

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιορωσι εαυτους λιμωι φθειρομενους. Ουχ ουτοι δε μονον, αλλα και οι αιρετικοι
εκτος 58.485 εισι του μακαρισμου τουτου. Ου γαρ εκβαλλουσι καινα και παλαια.
Ουδε γαρ εχουσι τα παλαια, διο ουδε καινα· ωσπερ ουν οι καινα ουκ εχοντες, ουδε
παλαια εχουσιν, αλλ' εκατερων εστερηνται· ταυτα γαρ αλληλοις συνδεδεται και
συμπλεκεται. Ἀκουσωμεν τοινυν οσοι της των Γραφων αμελουμεν αναγνωσεως,
οσην υπομενομεν βλαβην, οσην πενιαν. Ποτε γαρ της δια των εργων επιληψομεθα
πολιτειας, οι μηδε αυτους τους νομους ειδοτες καθ' ους πολιτευεσθαι χρη; Ἀλλ' οι
μεν πλουτουντες, οι περι χρηματα μεμηνοτες, συνεχως τινασσουσιν αυτων τα
ιματια, ωστε μη σητοβρωτα γενεσθαι· συ δε σητος χαλεπωτερον ορων την ληθην
λυμαινομενην σου την ψυχην, ουκ εντυγχανεις βιβλιοις, ου διακρουηι την λυμην, ου
καλλωπιζεις σου την ψυχην, ουκ επισκοπεις συνεχως την εικονα της αρετης, και τα
μελη αυτης καταμανθανεις και την κεφαλην; Και γαρ και κεφαλην εχει, και μελη
παντος σωματος ευειδους και καλου ευπρεπεστερα. Τις ουν η κεφαλη, φησι, της
αρετης; Ἡ ταπεινοφροσυνη. ∆ιο και απ' αυτης αρχεται ο Χριστος λεγων· Μακαριοι οι
πτωχοι. Αυτη η κεφαλη ου κομας εχει και βοστρυχους, αλλα καλλος τοιουτον, οιον
τον Θεον επισπασασθαι. Ἐπι τινα γαρ επιβλεψω, φησιν, αλλ' η επι τον πραον και
ταπεινον, και τρεμοντα μου τους λογους; Και, Οι οφθαλμοι μου επι τους πραεις της
γης. Και, Ἐγγυς Κυριος τοις συντετριμμενοις την καρδιαν. Αυτη η κεφαλη, αντι
τριχων και κομης, θυματα φερει τωι Θεωι κεχαρισμενα. Βωμος εστι χρυσους, και
θυσιαστηριον πνευματικον· Θυσια γαρ τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον. Αυτη εστιν η
της σοφιας μητηρ. Ἂν ταυτην εχηι τις, και τα λοιπα εξει. Ειδες κεφαλην, οιαν
ουδεποτε ειδες; Βουλει και το προσωπον ιδειν, μαλλον δε μαθειν; Ουκουν μαθε τεως
αυτου το χρωμα το ερυθρον και ευανθες και πολλην εχον την χαριν, και μαθε ποθεν
συνισταται. Ποθεν ουν συνισταται; Ἀπο του αισχυνεσθαι και ερυθριαιν. ∆ιο και τις
φησι· Προ αισχυντηρου προελευσεται χαρις. Τουτο και των αλλων μελων πολυ
καταχει το καλλος. Καν μυρια μιξηις χρωματα, ουκ εργασηι τοιαυτην ωραν. Ει δε και
τους οφθαλμους ιδειν βουλει, ορα κοσμιοτητι και σωφροσυνηι μετα ακριβειας
υπογεγραμμενους. ∆ιο και ουτω καλοι και οξυδερκεις γινονται, ως και αυτον τον
Κυριον οραιν. Μακαριοι γαρ, φησιν, οι καθαροι τηι καρδιαι, οτι αυτοι τον Θεον
οψονται. Στομα δε αυτης, σοφια και συνεσις, και το πνευματικους υμνους ειδεναι.
Καρδια δε, Γραφων εμπειρια, και δογματων ακριβων διατηρησις, και φιλανθρωπια,
και χρηστοτης. Και καθαπερ ταυτης ανευ ουκ ενι ζησαι, ουδε εκεινης χωρις σωθηναι
ενι ποτε. Και γαρ εκειθεν παντα τικτεται τα καλα. Εισιν αυτηι και ποδες και χειρες,
των αγαθων εργων αι επιδειξεις· εστιν αυτηι και ψυχη, η ευσεβεια· εστιν αυτηι και
στηθος χρυσουν και αδαμαντος στεῤροτερον, η ανδρεια· και παντα αλωναι ευκολον,
η τουτο διαῤραγηναι το στηθος. Το δε πνευμα το εν εγκεφαλωι και καρδιαι, η αγαπη
εστι. δʹ. Βουλει και επ' αυτων των εργων δειξω σοι την εικονα; Ἐννοησον μοι τουτον
αυτον τον ευαγγελιστην· καιτοι ου παντα αυτου τον βιον αναγραπτον εχομεν, αλλ'
ομως και εξ ολιγων ενεστιν αυτου την εικονα ιδειν διαλαμπουσαν. Ὅτι μεν ταπεινος
και συντετριμμενος ην, ακουσον μετα το Ευαγγελιον τελωνην εαυτον καλουντα· οτι
δε και ελεημων, ορα παντα αποδυσαμε 58.486 νον και ακολουθησαντα τωι Ἰησου· οτι
δε και ευσεβης, δηλον απο των δογματων. Και την συνεσιν δε αυτου αφ' ου
συνεθηκεν Ευαγγελιου ραιδιον εστιν ιδειν, και την αγαπην· της γαρ οικουμενης
επεμελησατο· και την των εργων των αγαθων επιδειξιν απο του θρονου εφ' ου
μελλει καθεδεισθαι· και την ανδρειαν δε, εξ ων χαιρων υπεστρεψεν απο προσωπου
του συνεδριου. Ζηλωσωμεν τοινυν την αρετην ταυτην, και μαλιστα παντων την
ταπεινοφροσυνην και ελεημοσυνην, ων ανευ σωθηναι ουκ ενι. Και δηλουσιν αι
πεντε παρθενοι, και μετ' εκεινων ο Φαρισαιος. Χωρις μεν γαρ παρθενιας δυνατον
ιδειν· χωρις δε ελεημοσυνης αμηχανον· των γαρ αναγκαιων τουτο εστι και
 
 

297

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεχοντων το παν. Ουκ αρα απεικοτως καρδιαν αυτο κεκληκαμεν αρετης. Ἀλλ' η
καρδια αυτη, εαν μη πασι χορηγηι πνευμα, ταχεως σβεννυται. Ὥσπερ ουν και η πηγη,
εαν συνεχηι τα ναματα παρ' εαυτηι, σηπεται· ουτω και οι πλουτουντες, οταν παρ'
εαυτοις τα οντα κατεχωσι. ∆ια τουτο και εν τηι κοινηι συνηθειαι λεγομεν, Πολλη η
σηψις του πλουτου παρα τωι δεινι· και ου λεγομεν, Πολλη η αφθονια, πολυς ο
θησαυρος. Και γαρ σηψις εστιν ουχι των κεκτημενων, αλλα και αυτου του πλουτου.
Και γαρ τα ιματια κειμενα φθειρεται, και το χρυσιον ιουται, και ο σιτος
διαβιβρωσκεται· και η ψυχη δε του ταυτα εχοντος τουτων απαντων μαλλον ταις
φροντισι και ιουται και σηπεται. Καν εθεληις φιλαργυρου ψυχην εις το μεσον
εξενεγκειν καθαπερ ιματιον υπο μυριων βρωθεν σκωληκων, και ουκ εχον ουδεν
υγιες, ουτως ευρησεις διατετρυπημενην παντοθεν αυτην υπο φροντιδων, υπο των
αμαρτηματων σεσηπυιαν, ιωμενην. Ἀλλ' ουχι του πενητος τοιαυτη, του πενητος του
εκοντος· αλλ' αποστιλβει μεν ως χρυσιον, λαμπει δε ωσπερ μαργαριτης, ανθει δε
ωσπερ ροδον. Ου γαρ εστιν εκει σης, ουκ εστιν εκει κλεπτης, ουκ εστι φροντις
βιωτικη· αλλ' ως αγγελοι, ουτω πολιτευονται. Βουλει της ψυχης ταυτης το καλλος
ιδειν; βουλει της πενιας τον πλουτον καταμαθειν; Ουκ επιταττει ανδρασιν, αλλα
δαιμοσιν επιταττει· ου παρισταται βασιλει, αλλα παρεστηκε Θεωι· ου στρατευεται
μετα ανθρωπων, αλλα στρατευεται μετα αγγελων· ουκ εχει κιβωτια δυο και τρια και
εικοσιν, αλλα τοιαυτην ευποριαν, ως τον κοσμον απαντα μηδεν ειναι νομιζειν. Ουκ
εχει θησαυρον, αλλα τον ουρανον· ου δειται δουλων, μαλλον δε εχει δουλους τα
παθη, εχει δουλους τους βασιλεων κρατουντας λογισμους. Ὁ γαρ επιταττων τωι την
αλουργιδα περικειμενωι, ουτος αυτον κατεπτηχεν ο λογισμος, και αντιβλεψαι ου
τολμαι. Βασιλειαν δε και χρυσον και παντα τα τοιαυτα, καθαπερ παιδων αθυρματα
γελαι, και καθαπερ τροχους και αστραγαλους και κεφαλας και σφαιρας, ουτω ταυτα
παντα ηγειται ειναι ευκαταφρονητα. Ἔχει γαρ κοσμον, ον ουδε ιδειν οι εν τουτοις
παιζοντες δυνανται. Τι τοινυν του πενητος τουτου βελτιον γενοιτ' αν; Ἔδαφος γουν
εχει τον ουρανον. Ει δε το εδαφος τοιουτον, εννοησον τον οροφον. Ἀλλ' ουκ εχει
ιππους και οχηματα; Τι γαρ αυτωι τουτων χρεια, τωι μελλοντι επι των νεφελων
οχεισθαι, και μετα του Χριστου ειναι; Ταυτ' ουν εννοησαντες, και ανδρες και
γυναικες, εκεινον ζητωμεν τον πλουτον, και την αναλωτον ευποριαν, ινα και της
βασιλειας των ουρανων επιτυχωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.487
ΟΜΙΛΙΑ ΜΗʹ. Και εγενετο, οτε ετελεσεν ο Ἰησους τας παραβολας ταυτας, μετηρεν
εκειθεν. αʹ. Τινος ενεκεν ειπε, ταυτας; Ἐπειδη και αλλας εμελλεν ερειν. Τινος δε
ενεκεν και μεταβαινει; Πανταχου τον λογον σπειραι βουλομενος. Και ελθων εις την
πατριδα αυτου, εδιδασκεν αυτους εν τηι συναγωγηι αυτων. Και ποιαν πατριδα αυτου
καλει νυν; Ἐμοι δοκει, την Ναζαρετ. Ου γαρ εποιησεν εκει δυναμεις πολλας, φησιν·
εν δε Καπερναουμ εποιησε σημεια· διο και ελεγε· Και συ, Καπερναουμ, η εως του
ουρανου υψωθεισα, εως ᾅδου καταβιβασθησηι· οτι ει εν Σοδομοις εγενοντο αι
δυναμεις αι γενομεναι εν σοι, εμειναν αν μεχρι της σημερον. Ἐλθων δε εκει, των μεν
σημειων καθυφιησιν, ωστε μη εις πλειονα αυτους φθονον εκκαυσαι, μηδε
κατακριναι μειζονως, της απιστιας επιτεινομενης· διδασκαλιαν δε προτεινεται των
σημειων ουκ ελαττον θαυμα εχουσαν. Οι γαρ παντα ανοητοι, δεον θαυμασαι και
εκπλαγηναι των λεγομενων την δυναμιν, ουτοι δε τουναντιον εξευτελιζουσιν αυτον
απο του δοκουντος ειναι πατρος· καιτοιγε πολλα τουτων παραδειγματα εχοντες τοις
εμπροσθεν χρονοις, και πατερων ασημων γενναιους εωρακοτες παιδας. Και γαρ ο
∆αυιδ ευτελους τινος ην γεωργου του Ἰεσσαι· και ο Ἀμως αιπολου παις και αυτος
αιπολος· και ο Μωυσης δε ο νομοθετης σφοδρα αυτου αποδεοντα εσχε πατερα. ∆εον
ουν δια τουτο μαλιστα προσκυνειν και εκπληττεσθαι, οτι τοιουτων ων τοιαυτα
 
 

298

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εφθεγγετο· ευδηλον γαρ, οτι ουκ εξ ανθρωπινης επιμελειας ην, αλλα θειας χαριτος·
οι δε αφ' ων εδει θαυμαζειν, απο τουτων καταφρονουσι. Συνεχως δε ταις
συναγωγαις επιχωριαζει, ινα μη διαπαντος επι της ερημου διατριβοντος αυτου
μαλλον κατηγορησωσιν, ως αποσχιζοντος και τηι πολιτειαι μαχομενου.
Ἐκπληττομενοι τοινυν και εν αποριαι οντες ελεγον· Ποθεν αυτη η σοφια τουτωι, και
αι δυναμεις; ητοι τα σημεια δυναμεις καλουντες, η και αυτην την σοφιαν. Ουχ ουτος
εστιν ο του τεκτονος υιος; Ουκουν μειζον το θαυμα, και πλειων η εκπληξις. Ουχι η
μητηρ αυτου λεγεται Μαρια; και οι αδελφοι αυτου Ἰακωβος και Ἰωσης και Σιμων και
Ἰουδας;και αι αδελφαι αυτου ουχι πασαι παρ' ημιν εισι; Ποθεν τουτωι ταυτα; Και
εσκανδαλιζοντο εν αυτωι. Ὁραις οτι εν τηι Ναζαρετ διελεγετο; Ουχι αδελφοι αυτου,
φησιν, ο δεινα και ο δεινα εισι; Και τι τουτο; Ἐντευθεν γαρ υμας μαλιστα εις πιστιν
εναγεσθαι εδει. Ἀλλα γαρ πονηρον ο φθονος, και εαυτωι περιπιπτει πολλακις. α γαρ
ην παραδοξα και θαυμαστα, και ικανα αυτους εφελκυσασθαι, ταυτα εκεινους
εσκανδαλιζε. Τι ουν ο Χριστος προς αυτους; Ουκ εστι προφητης, φησιν, ατιμος, ει μη
εν τηι πατριδι αυτου, και εν τηι οικιαι αυτου. Και ουκ εποιησε, φησι, δυναμεις πολλας
δια την απιστιαν αυτων. Ὁ δε Λουκας φησι· Και ουκ εποιησεν εκει σημεια πολλα.
Καιτοι ποιησαι εικος ην. Ει γαρ το θαυμαζεσθαι αυτωι προεχωρει (και γαρ και τοτε
εθαυμαζετο), τινος ενεκεν ουκ εποιησεν; Ὅτι ου προς επιδειξιν εβλεπε την εαυτου,
αλλα προς το εκεινοις συμφερον. Τουτου τοινυν μη προχωρουντος, παρειδε το
εαυτου, ωστε μη την κολασιν αυτοις αυξησαι. Καιτοι ορα μετα ποσον προς αυτους
ηλθε χρονον, και ποσην σημειων 58.488 επιδειξιν· αλλ' ουδε ουτως ανηνεγκαν, αλλα
παλιν εξεκαιοντο τωι φθονωι. Τινος ουν ενεκεν και ολιγα εποιησε σημεια; Ἵνα μη
λεγωσιν· Ἰατρε, θεραπευσον σεαυτον· ινα μη λεγωσι, Πολεμιος ημιν εστι και εχθρος,
και τους οικειους υπεροραι· ινα μη λεγωσιν, οτι Ει εγεγονει σημεια, και ημεις
επιστευσαμεν αν. ∆ια τουτο και εποιησε, και επεσχε· το μεν, ινα το αυτου πληρωσηι·
το δε, ινα μη εκεινους μειζονως κατακρινηι. Ἐννοησον δε των λεγομενων την
δυναμιν, οπου γε και υπο φθονου κατεχομενοι ομοιως εθαυμαζον. Ἀλλ' ωσπερ επι
των εργων ου το γινομενον μεμφονται, αλλ' αιτιας πλαττουσιν ουκ ουσας, λεγοντες·
Ἐν Βεελζεβουλ εκβαλλει τα δαιμονια· ουτω και ενταυθα, ου την διδασκαλιαν
αιτιωνται, αλλ' επι την ευτελειαν καταφευγουσι του γενους. Συ δε μοι σκοπει την
επιεικειαν του ∆ιδασκαλου, πως αυτους ουχ υβριζει, αλλα μετα πολλης της
ημεροτητος φησιν· Ουκ εστι προφητης ατιμος, ει μη εν τηι πατριδι αυτου. Και ουδε
ενταυθα εστη, αλλα προσεθηκε, Και εν τηι οικιαι αυτου· εμοι δοκει και τους αδελφους
αινιττομενος τους εαυτου τουτο προστεθεικεναι. βʹ. Ἐν δε τωι Λουκαι και
παραδειγματα τουτου τιθησι λεγων, οτι ουδε Ἠλιας ηλθε προς τους οικειους, αλλα
προς την αλλοφυλον χηραν· ουδε παρ' Ἐλισσαιου αλλος τις εθεραπευθη λεπρος,
αλλ' η ο αλλοφυλος Νεεμαν· Ἰσραηλιται δε ουτε ευ επαθον, ουτε ευ εποιησαν, αλλ'
οι ξενοι. Ταυτα δε λεγει, πανταχου δεικνυς την πονηραν αυτων συνηθειαν, και οτι
ουδεν επ' αυτου γινεται καινον. Ἐν εκεινωι τωι καιρωι ηκουσεν Ἡρωδης ο τετραρχης
την ακοην Ἰησου. Ὁ γαρ βασιλευς Ἡρωδηςο τουτου πατηρ τετελευτηκως ην, ο τα
παιδια ανελων. Ουχ απλως δε τον καιρον επισημαινεται ο ευαγγελιστης, αλλ' ινα
μαθηις τον τυφον του τυραννου και την ολιγωριαν. Ουδε γαρ εν προοιμιοις εμαθε τα
κατ' αυτον, αλλα μετα χρονον απειρον. Τοιουτοι γαρ οι εν δυναστειαις και πολυν
τον ογκον περιβεβλημενοι· οψε ταυτα μανθανουσι, δια το μη πολυν αυτων ποιεισθαι
λογον. Συ δε μοι σκοπει ηλικον η αρετη· οτι και τετελευτηκοτα αυτον δεδοικε, και
υπο του φοβου και περι αναστασεως φιλοσοφει. Ειπε γαρ, φησι, τοις παισιν αυτου·
Ουτος εστιν Ἰωαννης, ον εγω απεκτεινα· ουτος ανεστη εκ των νεκρων· και δια τουτο
αι δυναμεις ενεργουσιν εν αυτωι. Ειδες τον φοβον επιτεταμενον; Ουδε γαρ τοτε
εξειπειν ετολμησεν εξω, αλλα και τοτε τοις οικεταις λεγει τοις εαυτου. Ἀλλ' ομως
 
 

299

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αυτη η δοξα στρατιωτικη και παραλογος. Και γαρ και πολλοι ανεστησαν απο
νεκρων, και ουδεις ουδεν τοιουτον ειργασατο. ∆οκει δε μοι και φιλοτιμιας ειναι και
φοβου τα ρηματα. Τοιουτον γαρ αι αλογοι ψυχαι· εναντιων μιξιν δεχονται παθων
πολλακις. Ὁ δε Λουκας φησιν, οτι οι οχλοι ελεγον· Ουτος εστιν Ἠλιας, η Ἱερεμιας, η
των προφητων εις των αρχαιων· ουτος δε, ως δη τι των αλλων σοφωτερον λεγων,
τουτο ειρηκεν. Εικος δε αυτον προτερον μεν προς τους λεγοντας αυτον ειναι τον
Ἰωαννην (πολλοι γαρ και τουτο ελεγον) αρνεισθαι, και λεγειν, οτι Ἐγω αυτον
απεκτεινα, φιλοτιμουμενον και εναβρυνομενον. Τουτο γαρ και ο Μαρκος και ο
Λουκας φησιν, οτι ελεγεν, οτι Ἐγω Ἰωαννην απεκεφαλισα. Της δε φημης αρθεισης,
λοιπον και αυτος τα αυτα λεγει τοις 58.489 πολλοις. Ειτα και την ιστοριαν ημιν ο
ευαγγελιστης διηγειται. Και τι δηποτε ου προηγουμενως αυτην εισηγαγεν; Ὅτι και η
πασα πραγματεια αυτοις, τα περι του Χριστου ειπειν· και ουδεν εποιουντο τουτου
παρεργον ετερον, πλην ει μη παλιν εις το αυτο συντελειν εμελλεν. Ουκουν ουδ' αν
νυν εμνημονευσαν της ιστοριας, ει μη δια τον Χριστον, και δια το λεγειν Ἡρωδην,
οτι ανεστη εκεινος. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι σφοδρα ετιμα τον ανδρα ο Ἡρωδης, και
ταυτα ελεγχομενος. Τοσουτον εστιν η αρετη. Ειτα διηγουμενος ουτω φησιν· Ὁ γαρ
Ἡρωδης κρατησας τον Ἰωαννην,εδησεν αυτον, και εθετο εν φυλακηι, δια Ἡρωδιαδα
την γυναικα Φιλιππου του αδελφου αυτου. Ἔλεγε γαρ αυτωι ο Ἰωαννης· Ουκ εξεστι
σοι εχειν αυτην. Και θελων αυτον αποκτειναι, εφοβηθη τον οχλον, οτι ως προφητην
αυτον ειχον. Και τινος ενεκεν ουδεν εκεινηι διαλεγεται, αλλα τωι ανδρι; Ὅτι
κυριωτερος ουτος ην. Ὅρα δε πως ανεπαχθη ποιειται την κατηγοριαν, ως ιστοριαν
διηγουμενος μαλλον, η κατηγοριαν εισαγων. Γενεσιων δε αγομενων του Ἡρωδου,
φησιν, ωρχησατο η θυγατηρ της Ἡρωδιαδος εν τωι μεσωι, και ηρεσε τωι Ἡρωδηι. Ὢ
συμποσιον διαβολικον! ω θεατρον σατανικον! ω παρανομος ορχησις, και μισθος
ορχησεως παρανομωτερος! Φονος γαρ ο παντων φονων εναγεστερος ετολματο, και ο
στεφανουσθαι και ανακηρυττεσθαι αξιος εν τωι μεσωι κατεσφαττετο· και το των
δαιμονων τροπαιον επι της τραπεζης ιστατο. Και ο τροπος δε της νικης των
γενομενων αξιος. Ὠρχησατο γαρ, φησιν, η θυγατηρ της Ἡρωδιαδος εν τωι μεσωι, και
ηρεσε τωι Ἡρωδηι. Ὅθεν μεθ' ορκου ωμοσεν αυτηι δουναι ο αν αιτησηται. Ἡ δε
προβιβασθεισα υπο της μητρος, ∆ος μοι, φησιν, ωδε επι πινακι την κεφαλην
Ἰωαννου του Βαπτιστου. ∆ιπλουν το εγκλημα, και οτι ωρχησατο, και οτι ηρεσε, και
ουτως ηρεσεν ως και φονον λαβειν τον μισθον. Ειδες πως ωμος; πως αναισθητος;
πως ανοητος; Ἑαυτον μεν γαρ ορκωι υπευθυνον ποιει· εκεινην δε κυριαν της
αιτησεως καθιστησιν. Ἐπειδη δε ειδε το κακον οτι εξεβη, ελυπηθη, φησι· καιτοιγε εξ
αρχης εδησεν αυτον. Τινος ουν ενεκεν λυπειται; Τοιουτον η αρετη; και παρα τοις
κακοις θαυματος και επαινων αξια. Ἀλλ' ω της μαινομενης! δεον και αυτην
θαυμαζειν, δεον προσκυνειν, οτι ημυνεν υβριζομενηι, η δε και συγκατασκευαζει το
δραμα, και παγιδα τιθησι, και αιτει χαριν σατανικην. Ὁ δε εδεισε δια τους ορκους,
φησι, και τους συνανακειμενους. Και πως το χαλεπωτερον ουκ εδεισας; Ει γαρ το
μαρτυρας εχειν επιορκιας εδεδοικεις, πολλωι μαλλον φοβηθηναι εχρην σφαγης ουτω
παρανομου μαρτυρας εχειν τοσουτους. γʹ. Ἐπειδη δε πολλους ηγουμαι και του
εγκληματος, οθεν ο φονος ετεχθη, την υποθεσιν αγνοειν, αναγκαιον και τουτο
εξειπειν, ινα μαθητε του νομοθετου την συνεσιν. Τις ουν ην ο παλαιος νομος, ον
κατεπατησε μεν ο Ἡρωδης, εξεδικησε δε ο Ἰωαννης; Του τελευτησαντος απαιδος την
γυναικα τωι αδελφωι διδοσθαι εδει. Ἐπειδη 58.490 γαρ απαραμυθητον κακον ο
θανατος ην, και παντα υπερ ζωης επραγματευετο, νομοθετει γαμειν τον ζωντα
αδελφον, και επ' ονοματι του τετελευτηκοτος το τικτομενον καλειν παιδιον, ωστε
μη διαπεσειν την οικιαν την εκεινου. Ει γαρ μηδε παιδας εμελλε καταλιμπανειν ο
τετελευτηκως, οπερ μεγιστη του θανατου εστι παραμυθια, ανηκεστον εμελλεν ειναι
 
 

300

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το πενθος. ∆ια δη τουτο επενοησε την παραψυχην ταυτην ο νομοθετης τοις εκ
φυσεως παιδων απεστερημενοις, και το τικτομενον εκελευσεν εκεινωι λογιζεσθαι.
Ὄντος δε παιδος, ουκετι εφειτο ουτος ο γαμος. Και τινος ενεκεν; φησιν· ει γαρ ετερωι
εξην, πολλωι μαλλον τωι αδελφωι. Ουδαμως. Βουλεται γαρ εκτεινεσθαι την
συγγενειαν, και πολλας ειναι τας αφορμας της προς αλληλους οικειωσεως. ∆ιατι ουν
και απαιδος τελευτησαντος, ουκ αλλος εγαμει; Ὅτι ουκ αν ουτως ενομισθη του
απελθοντος ειναι το παιδιον· νυνι δε του αδελφου σπειροντος, πιθανον το σοφισμα
εγινετο. Ἄλλως τε ουδε αναγκην ειχεν ετερος την οικιαν στησαι του
τετελευτηκοτος· ουτος δε το απο της συγγενειας εκεκτητο δικαιωμα. Ἐπει ουν ο
Ἡρωδης παιδιον εχουσαν την γυναικα του αδελφου εγημε, δια τουτο εγκαλει ο
Ἰωαννης, και εγκαλει συμμετρως, μετα της παῤρησιας και την επιεικειαν
επιδεικνυμενος. Συ δε μοι σκοπει, οπως το θεατρον ολον σατανικον. Πρωτον μεν γαρ
απο μεθης και τρυφης συνειστηκει, οθεν ουδεν αν γενοιτο υγιες. ∆ευτερον, τους
θεατας διεφθαρμενους ειχε, και τον εστιατορα απαντων παρανομωτερον. Τριτον, η
τερψις η παραλογος. Τεταρτον, η κορη, δι' ην παρανομος ην ο γαμος, ην και
κρυπτεσθαι εδει, ως υβριζομενης αυτηι της μητρος, επεισερχεται εμπομπευουσα, και
πορνας απασας αποκρυπτουσα η παρθενος. Και ο καιρος δε ου μικρον εις κατηγοριαν
συντελει της παρανομιας ταυτης. Ὅτε γαρ αυτον ευχαριστειν εχρην τωι Θεωι, οτι
κατα την ημεραν εκεινην εις φως αυτον ηγαγε, τοτε τα παρανομα εκεινα τολμαι· οτε
λυσαι εχρην δεδεμενον, τοτε σφαγην τοις δεσμοις προστιθησιν. Ἀκουσατε, των
παρθενων, μαλλον δε και των γεγαμημενων, οσαι εν τοις ετερων γαμοις τοιαυτα
ασχημονειν καταδεχεσθε, αλλομεναι και πηδωσαι, και την κοινην καταισχυνουσαι
φυσιν. Ἀκουσατε και, ανδρες, οσοι τα πολυτελη συμποσια και μεθης γεμοντα
διωκετε· και δεισατε του διαβολου το βαραθρον. Και γαρ ουτω κατα κρατος ειλε τον
αθλιον εκεινον τοτε, ως ομοσαι και τα ημιση δουναι της βασιλειας. Τουτο γαρ ο
Μαρκος φησιν, οτι Ὤμοσεν αυτηι, οτι ο εαν με αιτησηις, δωσω σοι, εως ημισους της
βασιλειας μου. Τοσουτου την αρχην ετιματο την εαυτου, ουτω καθαπαξ αιχμαλωτος
υπο του παθους εγενετο, ως δι' ορχησιν αυτης παραχωρησαι. Και τι θαυμαζεις, ει
τοτε ταυτα εγινετο, οπου γε και νυν, μετα τοσαυτην φιλοσοφιαν, ορχησεως ενεκεν
των μαλακιζομενων τουτων νεων πολλοι και τας ψυχας αυτων επιδιδοασιν, ουδε
αναγκην εχοντες ορκου; Ὑπο γαρ της ηδονης αιχμαλωτοι γινομενοι, καθαπερ
βοσκηματα αγονται, ηιπερ αν ο λυκος συρηι. Ὃ δη και τοτε επασχεν ο παραπληξ
εκεινος, δυο τα εσχατα παραφρονησας, το 58.491 τε εκεινην κυριαν ποιησαι ουτω
μαινομενην και μεθυουσαν τωι παθει, και ουδεν παραιτουμενην· το τε αναγκηι ορκου
καταδησαι το πραγμα. Ἀλλ' ουτως οντος εκεινου παρανομου, παρανομωτερον
απαντων το γυναιον ην, και της κορης και του τυραννου. Και γαρ η των κακων
απαντων αρχιτεκτων και το παν υφανασα δραμα αυτη ην ην μαλιστα χαριν ειδεναι
εχρην τωι προφητηι. Και γαρ η θυγατηρ αυτηι πεισθεισα και ησχημονησε, και
ωρχησατο, και τον φονον ᾔτησε· και ο Ἡρωδης υπ' αυτης εσαγηνευθη. Ὁραις πως
δικαιως ελεγεν ο Χριστος· Ὁ φιλων πατερα η μητερα υπερ εμε, ουκ εστι μου αξιος; Ει
γαρ αυτη τον νομον τουτον ετηρησεν, ουκ αν τοσουτους παρεβη νομους, ουκ αν την
μιαιφονιαν ταυτην ειργασατο. Τι γαρ της θηρωδιας ταυτης χειρον γενοιτ' αν; φονον
εν χαριτος αιτειν μερει, φονον παρανομον, φονον μεταξυ δειπνου, φονον δημοσιαι
και αναισχυντως; Ου γαρ ιδιαι προσελθουσα διελεχθη περι τουτων, αλλα δημοσιαι,
και το προσωπειον ριψασα, γυμνηι τηι κεφαληι, και τον διαβολον λαβουσα συνηγορον,
ουτω φησιν ο φησι. Και γαρ εκεινος αυτην και ευδοκιμησαι εποιησεν ορχουμενην,
και τον Ἡρωδην τοτε ελειν. Ἔνθα γαρ ορχησις, εκει διαβολος. Ουδε γαρ εις τουτο
εδωκεν ημιν ποδας ο Θεος, αλλ' ινα ευτακτα βαδιζωμεν· ουχ ινα ασχημονωμεν, ουχ
ινα κατα τας καμηλους πηδωμεν (και γαρ και εκειναι αηδεις ορχουμεναι, μητιγε δη
 
 

301

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γυναικες). αλλ' ινα συν αγγελοις χορευωμεν. Ει γαρ το σωμα αισχρον τοιαυτα
ασχημονουν, πολλωι μαλλον η ψυχη. Τοιαυτα ορχουνται οι δαιμονες· τοιαυτα
επιτωθαζουσιν οι των δαιμονων διακονοι. δʹ. Σκοπει δε και αυτην την αιτησιν. ∆ος
μοι ωδε επι πινακι την κεφαλην Ἰωαννου του Βαπτιστου. Ειδες την
απηρυθριασμενην, την ολην του διαβολου γεγενημενην; Και του αξιωματος
μεμνηται, και ουδε ουτως εγκαλυπτεται, αλλ' ως περι τινος εδεσματος διαλεγομενη,
ουτω την ιεραν εκεινην και μακαριαν αιτει κεφαλην επι πινακος εισενεχθηναι. Και
ουδε αιτιαν τιθησιν· ουδε γαρ ειχεν ειπειν· αλλ' απλως τιμηθηναι ταις ετερων αξιοι
συμφοραις. Και ουκ ειπεν, Εισαγαγε αυτον ενταυθα, και κατασφαξον· ουδε γαρ
μελλοντος τελευταιν την παῤρησιαν ηνεγκεν αν. Και γαρ εδεδοικει και
κατασφαττομενου της φρικτης ακουσαι φωνης· ουδε γαρ αποτεμνεσθαι μελλων
εσιγησεν αν. ∆ια τουτο φησι· ∆ος μοι ωδε επι πινακι· ιδειν γαρ επιθυμω την γλωτταν
εκεινην σιγωσαν. Ουδε γαρ απαλλαγηναι των ελεγχων εσπευδε μονον, αλλα και
επιβηναι και επιτωθασαι κειμενωι. Ὁ δε Θεος ηνεσχετο, και ουτε κεραυνον αφηκεν
ανωθεν, και την αναισχυντον κατεφλεξεν οψιν· ουτε τηι γηι διαστηναι εκελευσε, και
το πονηρον εκεινο συμποσιον δεξασθαι· ομου και τον δικαιον μειζονως στεφανων,
και τοις μετα ταυτα αδικως τι πασχουσι πολλην καταλιμπανων παραμυθιαν.
Ἀκουσωμεν τοινυν οσοι δεινα πασχομεν εν αρετηι ζωντες παρα πονηρων ανθρωπων.
Και γαρ και τοτε ο Θεος ηνειχετο τον εν ερημωι, τον εν τηι ζωνηι τηι δερματινηι, τον εν
τριχινωι ιματιωι, τον προφητην, τον των προφητων μειζονα, τον μηδενα μειζονα
εχοντα εν γεννητοις γυναικων, και κατασφαγηναι, και υπο κορης ακολαστου και
διεφθαρμενης πορνης, και ταυτα νομοις αμυνοντα θειοις. Ταυτα τοινυν λογιζομενοι,
φερωμεν παντα γενναιως 58.492 οσα αν πασχωμεν. Και γαρ και τοτε η μιαιφονος και
παρανομος αυτη, οσον αμυνασθαι επεθυμησε τον λελυπηκοτα, τοσουτον ισχυσε, και
τον θυμον απαντα ενεπλησε, και ο Θεος συνεχωρει. Καιτοιγε προς αυτην ουδεν
ειπεν, ουδε κατηγορησεν, αλλα τωι ανδρι μονωι ενεκαλει. Ἀλλα το συνειδος πικρος
κατηγορος ην. ∆ιο και εις μειζονα εξεβακχευετο κακα, αλγουσα και δακνομενη, και
κατηισχυνεν ομου παντας, εαυτην, την θυγατερα, τον απελθοντα ανδρα, τον ζωντα
μοιχον, και τοις προτεροις επηγωνιζετο. Ει γαρ αλγεις, φησιν, οτι μοιχευει, εγω
αυτον εργαζομαι και ανδροφονον, και ποιω σφαγεα του εγκαλουντος. Ἀκουσατε,
οσοι προς γυναικας εστε επτοημενοι παρα το δεον. Ἀκουσατε, οσοι επ' αδηλοις
ορκους προτεινετε, και ετερους κυριους ποιειτε της υμετερας απωλειας, και
βαραθρον εαυτοις κατορυττετε. Και γαρ και ουτος ουτως απωλετο. Και γαρ
προσεδοκησεν αξιαν τινα των δειπνων αυτην αιτειν αιτησιν, και κορην ουσαν, και
εν εορτηι και συμποσιωι και πανηγυρει χαριν αιτουσαν φαιδραν τινα και επιχαριν, ου
μην κεφαλην αιτειν· και ηπατηθη. Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων αυτου προστησεται. Ει
γαρ και εκεινη θηριομαχων ανδρων ψυχην εκτησατο, αλλ' αυτον παραλογισθηναι
ουκ εδει, ουδε τυραννικοις ουτω διακονησασθαι επιταγμασι. Πρωτον μεν γαρ τις ουκ
αν εφριξε την ιεραν εκεινην κεφαλην αιμα σταζουσαν ορων επι του δειπνου
προκειμενην; Ἀλλ' ουχ ο παρανομος Ἡρωδης, ουδε η εναγεστερα τουτου γυνη.
Τοιαυται γαρ αι πορνευομεναι γυναικες· απαντων εισιν ιταμωτεραι και ωμοτεραι. Ει
γαρ ημεις ακουοντες ταυτα φριττομεν, τι εικος ην εκεινην την οψιν τοτε
εργασασθαι; τι παθειν τους συνανακειμενους νεοσφαγους κεφαλης αιμα σταζον
ορωντας εν μεσωι τωι συμποσιωι; Ἀλλ' ουχ η αιμοβορος εκεινη και ερινυων
αγριωτερα επαθε τι προς την θεωριαν ταυτην, αλλα και ενηβρυνετο· καιτοιγε ει και
μηδαμοθεν αλλοθεν, απο της οψεως μονης εικος ην ναρκησαι λοιπον. Ἀλλ' ουδεν
τοιουτον επαθεν η μιαιφονος και αιματων διψωσα προφητικων. Τοιουτον γαρ η
πορνεια· ουκ ασελγεις μονον, αλλα και μιαιφονους ποιει. Αι γουν μοιχευθηναι
επιθυμουσαι, και προς σφαγην εισι παρεσκευασμεναι των αδικουμενων ανδρων· και
 
 

302

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουχ ενα μονον, ουδε δυο, αλλα και μυριους ετοιμαι τολμησαι φονους. Και τουτων
πολλοι μαρτυρες εισι των δραματων. Ὃ δη και εκεινη τοτε εποιησε, προσδοκωσα
λησεσθαι λοιπον και αποκρυψειν το τολμημα. Ου τουναντιον απαν εξεβαινε· και γαρ
μειζονως μετα ταυτα εβοησεν ο Ἰωαννης. εʹ. Ἀλλα προς το παρον η κακια μονον
οραι, καθαπερ οι πυρεττοντες, οταν ψυχρον ακαιρως αιτωσι. Και γαρ ει μη εσφαξε
τον κατηγορον, ουκ αν ουτως εξεκαλυφθη το τολμημα. Οι γουν μαθηται, οτε αυτον
εις το δεσμωτηριον ενεβαλεν, ουδεν τοιουτον ειπον· οτε δε απεκτεινε, τοτε
ηναγκασθησαν και την αιτιαν ειπειν. Την γαρ μοιχαλιδα κρυπτειν εβουλοντο, και
ουκ ηθελον εκπομπευειν τας των πλησιον συμφορας· επειδη δε εις αναγκην
ενεπεσον της ιστοριας, τοτε λεγουσι το τολμημα απαν. Ἵνα γαρ μη πονηραν τις
υποπτευσηι της σφαγης την αιτιαν, καθαπερ επι Θευδα και Ἰουδα, αναγκαζονται και
την προφασιν ειπειν του φονου. Ὥστε οσωι αν βουληθηις αμαρτιαν συσκιασαι τωι
τροπωι τουτωι, τοσουτωι 58.493 μαλλον αυτην εκπομπευεις. Ἁμαρτια γαρ ουχ
αμαρτιας προσθηκηι κρυπτεται, αλλα μετανοιαι και εξομολογησει. Θεα δε τον
ευαγγελιστην, πως ανεπαχθως παντα διηγειται, και ως οιον τε εστιν αυτωι και
απολογιαν συντιθησιν. Ὑπερ μεν γαρ του Ἡρωδου φησι· δια τους ορκους και τους
συνανακειμενους, και οτι ελυπηθη· περι δε της κορης, οτι προβιβασθεισα υπο της
μητρος, και οτι ηνεγκε τηι μητρι την κεφαλην· ωσανει ελεγεν, Ἐκεινης το προσταγμα
επληρου. Ου γαρ υπερ των κακως πασχοντων, αλλ' υπερ των ποιουντων αλγουσιν οι
δικαιοι παντες, επειδη και ουτοι μαλιστα οι πασχοντες εισι κακως. Ουδε γαρ
Ἰωαννης ηδικητο, αλλ' ουτοι οι ταυτα κατασκευασαντες ουτω. Τουτους και ημεις
μιμωμεθα, και μη επεμβαινωμεν ταις των πλησιον αμαρτιαις, αλλ' οσον αν δεηι,
συσκιαζωμεν. Ἀναλαβωμεν φιλοσοφον ψυχην. Και γαρ και ο ευαγγελιστης υπερ
πορνης και μιαιφονου γυναικος διαλεγομενος ανεπαχθης εγενετο, ως οιον τε ην.
Ουδε γαρ ειπεν, Ὑπο της μιαιφονου και εναγους, αλλα, Προβιβασθεισα υπο της
μητρος, απο των ευφημοτερων καλων ονοματων. Συ δε και υβριζεις και κακηγορεις
τον πλησιον, και ουκ αν ανασχοιο ποτε λελυπηκοτος ουτως αδελφου μνησθηναι, ως
εκεινος της πορνης, αλλα μετα πολλης της θηριωδιας και των ονειδων, τον
πονηρον, τον κακουργον, τον υπουλον, τον ανοητον, και πολλα ετερα χαλεπωτερα
τουτων καλων. Και γαρ εκθηριουμεθα μαλλον, και ως περι αλλογενους ανθρωπου
διαλεγομεθα, κακιζοντες, λοιδορουμενοι, υβριζοντες. Ἀλλ' ουχ οι αγιοι ουτως· αλλα
θρηνουσι μαλλον τους αμαρτανοντας, η καταρωνται. Τουτο δη και ημεις ποιωμεν,
και δακρυωμεν την Ἡρωδιαδα, και τους εκεινην ζηλουντας. Πολλα γαρ και νυν
τοιαυτα συμποσια γινεται· καν μη Ἰωαννης αναιρηται, αλλα του Χριστου τα μελη,
και πολλωι χαλεπωτερον. Ου γαρ κεφαλην αιτουσιν επι πινακι οι νυν ορχουμενοι,
αλλα τας ψυχας των ανακειμενων. Ὅταν γαρ δουλους αυτους ποιωσι, και εις
παρανομους ερωτας αγωσι, και πορνας επιτειχιζωσιν, ουχι την κεφαλην αναιρουσιν,
αλλα την ψυχην σφαττουσι, μοιχους εργαζομενοι και θηλυδριας και πορνους. Ου
γαρ δη μοι ερεις, ως οινωμενος και μεθυων, και γυναικα ορχουμενην και
αισχρολογουσαν ορων, ου πασχεις τι προς αυτην, ουδε εκφερηι προς ασωτιαν υπο της
ηδονης ηττωμενος. Και πασχεις εκεινο το φρικτον, τα μελη του Χριστου μελη
πορνης ποιων. Ει γαρ και μη η θυγατηρ Ἡρωδιαδος παρεστιν, αλλ' ο δι' εκεινης
ορχησαμενος τοτε διαβολος και δια τουτων χορευει νυν, και τας ψυχας των
ανακειμενων αιχμαλωτους λαβων απεισιν. Ει δε υμεις δυνασθε μεθης μενειν εκτος,
αλλ' ετερας κοινωνειτε αμαρτιας χαλεπωτατης· και γαρ πολλων αρπαγων τα
τοιαυτα γεμει συμποσια. Μη γαρ μοι τα παρακειμενα κρεα ιδηις, μηδε τους
πλακουντας· αλλα ποθεν συνειλεκται εννοει, και οψει οτι εξ επηρειας και
πλεονεξιας και βιας και αρπαγης. Ἀλλ' ουκ εστιν εκ τουτων ταυτα, φησι. Μη
γενοιτο· ουδε γαρ εγω βουλομαι. Πλην ει και τουτων καθαρευοι, ουδε ουτως
 
 

303

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκληματων τα πολυτελη δειπνα απηλλακται. Ἄκουσον γουν και χωρις τουτων πως
εγκαλει ο προφητης, ουτω λεγων· Ουαι οι πινοντες τον διυλισμενον οινον, και τα
πρωτα μυρα χριομενοι. Ὁραις πως και 58.494 τρυφης κατηγορει; Ουδε γαρ
πλεονεξιαν ενταυθα αιτιαται, αλλ' ασωτιαν μονον. ʹ. Και συ μεν εις αμετριαν
εσθιεις, ο δε Χριστος ουδε εις χρειαν· συ μεν πλακουντας διαφορους, εκεινος δε ουδε
αρτον ξηρον· συ Θασιον οινον, εκεινωι δε ουδε ψυχρον επεδωκας ποτηριον διψωντι·
συ μεν επι στρωμνης απαλης και πεποικιλμενης, ο δε υπο του κρυμου διαφθειρεται.
∆ιο καν πλεονεξιας καθαρα ηι τα δειπνα, και ουτως εστιν εναγη, οτι συ μεν υπερ την
χρειαν παντα ποιεις, εκεινωι δε ουδε την χρειαν διδως, και ταυτα εντρυφων τοις
αυτου. Ἀλλ' ει παιδος μεν επετροπευες, και λαβων τα αυτου, περιεωρας αυτον εν
τοις εσχατοις οντα, μυριους αν εσχες κατηγορους, και την απο των νομων εδωκας
αν δικην· τα δε του Χριστου λαβων, και ουτω ματην αναλισκων, ουχ ηγηι δωσειν
ευθυνας; Και ταυτα ου περι των τας πορνας ταις τραπεζαις αυτων επεισαγοντων
λεγω· (προς γαρ εκεινους ουδεις μοι λογος, ωσπερ ουδε προς τους κυνας·) ουδε περι
των πλεονεκτουντων και ετερους γαστριζοντων· (ουδε γαρ προς αυτους εστι τι μοι
κοινον, ωσπερ ουδε προς τους χοιρους και τους λυκους·) αλλα περι των
απολαυοντων μεν της ιδιας ουσιας, ου μεταδιδοντων δε ετεροις, περι των τα πατρωια
καταναλισκοντων απλως. Ουδε γαρ ουτοι κατηγοριας εκτος. Πως γαρ, ειπε μοι,
διαφευξηι κατηγοριαν και εγκληματα, οταν ο μεν παρασιτος σου γαστριζηται και ο
κυων παρεστως, ο δε Χριστος μηδε τουτων αξιος σοι φαινηται; οταν ο μεν υπερ
γελωτος τοσαυτα λαμβανηι, ο δε υπερ βασιλειας ουρανων ουδε το πολλοστον
τουτων; και ο μεν ινα τι ειπηι αστειον εμπλησθεις απηλθεν, ουτος δε διδαξας ημας, α
μη μαθοντες ουδεν αν των κυνων διεφερομεν, ουδε των αυτων αξιουται εκεινωι;
Φριττεις ακουων; Ουκουν φριξον επι των εργων. Ἔκβαλε τους παρασιτους, και
ποιησον συγκατακλινεσθαι σοι τον Χριστον. Ἂν αλων κοινωνησηι και τραπεζης,
ημερος εσται σοι δικαζων· οιδεν αιδεισθαι τραπεζαν. Ει γαρ ληισται ισασι, πολλωι
μαλλον ο ∆εσποτης. Ἐννοησον γουν την πορνην εκεινην πως απο τραπεζης
εδικαιωσε, και Σιμωνι ονειδιζει λεγων· Φιλημα μοι ουκ εδωκας. Ει γαρ μη ποιουντα
σε ταυτα τρεφει, πολλωι μαλλον ποιουντα αμειψεται. Μη προς τον πενητα ιδηις, οτι
ρυπων προσερχεται και αυχμων· αλλ' εννοησον, οτι ο Χριστος δι' εκεινου επιβαινει
της σης οικιας, και παυσαι της ωμοτητος και των απηνων ρηματων, οις αει πλυνεις
τους προσιοντας, επιθετας, αργους, και ετερα χαλεπωτερα τουτων καλων. Και
λογιζου, οταν ταυτα λεγηις, οι παρασιτοι ποια εργα κατασκευαζουσι; τι την οικιαν
ωφελουσι την σην; Ἡδυ παντως σοι ποιουσι το αριστον; Και πως ηδυ, ραπιζομενοι
και αισχρα λεγοντες; Και τι τουτου αηδεστερον, οταν τον κατ' εικονα Θεου
γενομενον τυπτηις, και εκ της εις εκεινον υβρεως τερψιν εαυτωι συναγηις, θεατρον
ποιων την οικιαν, και μιμων πληρων το συμποσιον, και τους επι της σκηνης
εξυρημενους μιμουμενος ο ευγενης και ελευθερος; Και γαρ και εκει γελως και
ραπισματα. Ταυτα ουν ηδονην καλεις, ειπε μοι, α πολλων αξια δακρυων εστιν, α
πολλων θρηνων και οιμωγων; και δεον εις βιον αυτους εμβαλειν σπουδαιον, δεον
παραινεσαι τα δεοντα, συ δε εις επιορκιας και ρηματα ατακτα εναγεις, και τερψιν το
πραγμα καλεις, και το 58.495 γεεννης προξενον ηδονης ειναι υποθεσιν νομιζεις; Και
γαρ οταν απορησωσιν αστειων ρηματων, ορκοις και επιορκιαις το παν διαλυονται.
Ταυτα ουν γελωτος αξια, αλλ' ουκ οδυρμων και δακρυων; Και τις αν ταυτα ειποι
νουν εχων; ζʹ. Και ταυτα λεγω, ου κωλυων τρεφεσθαι αυτους, αλλα μη επι τοιαυτηι
αιτιαι. Φιλανθρωπιας γαρ η τροφη την υποθεσιν εχετω, μη ωμοτητος· ελεον, μη
υβριν. Ὅτι πενης εστι, θρεψον, οτι Χριστος τρεφεται, θρεψον μη επειδη σατανικα
εισαγει ρηματα, και την εαυτου καταισχυνει ζωην. Μη ιδηις αυτον εξωθεν γελωντα,
αλλα το συνειδος εξετασον, και τοτε οψει μυριακις αυτον εαυτωι καταρωμενον, και
 
 

304

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στενοντα, και οδυρομενον. Ει δε ουκ επιδεικνυται, και τουτο δια σε. Ἔστωσαν
τοινυν ανθρωποι πενητες και ελευθεροι οι συσσιτοι σου, μη επιορκοι, μηδε μιμοι. Ει
δε βουλει και της τροφης αυτους αμοιβην απαιτησαι, κελευσον, αν ιδωσι τι των
ατοπων γινομενον, επιπληξαι, παραινεσαι, συναντιλαβεσθαι της κατα την οικιαν
επιμελειας, της των οικετων προστασιας. Παιδας εχεις; Κοινοι πατερες εστωσαν
εκεινων, μετα σου την προστασιαν διανεμεσθωσαν, κερδη σοι φερετωσαν τα τωι Θεωι
φιλα. Εις εμποριαν αυτους εμβαλε πνευματικην. Καν ιδηις δεομενον προστασιας,
επιταξον βοηθησαι, κελευσον διακονησασθαι. ∆ια τουτων θηρευε τους ξενους, δια
τουτων ενδυε τους γυμνους, δια τουτων εις δεσμωτηριον πεμπε, τας αναγκας λυε
τας αλλοτριας. Ταυτην σοι διδοτωσαν της τροφης την αμοιβην, την και σε και
εκεινους, ωφελουσαν, και ουδεμιαν καταγνωσιν εχουσαν. ∆ια τουτων και η φιλια
σφιγγεται μαλλον. Νυν μεν γαρ καν δοκωσι φιλεισθαι, αλλ' ομως αισχυνονται, ως
εικη ζωντες παρα σοι· αν δε ταυτα ανυωσι, και αυτοι ραιδιον διακεισονται, και συ
ηδιον θρεψεις, ατε ου ματην δαπανων, κακεινοι μετα παῤρησιας σοι συνεσονται και
της προσηκουσης ελευθεριας, και η οικια σου αντι θεατρου εκκλησια σοι γενησεται,
και ο διαβολος δραπετευσει, και ο Χριστος εισελευσεται και ο των αγγελων χορος.
Ὅπου γαρ ο Χριστος, εκει και οι αγγελοι· οπου δε ο Χριστος και οι αγγελοι, εκει ο
ουρανος, εκει φως του ηλιακου τουτου φαιδροτερον. Ει δε και ετεραν βουλει δι'
αυτων καρπουσθαι παρακλησιν, κελευσον, σχολην αγων, βι 58.496 βλια λαβοντας
τον θειον νομον αναγινωσκειν. Ἥδιον σοι ταυτα υπηρετησονται, η εκεινα. Ταυτα
μεν γαρ και σε κακεινους ποιει σεμνοτερους· εκεινα δε απαντας ομου καταισχυνει·
σε μεν ως υβριστην και παροινον, εκεινους δε ως αθλιους και γαστριμαργους. Ἂν
μεν γαρ εφ' υβρει τρεφηις, χαλεπωτερον, η ει ανειλες· αν δε επ' ωφελειαι και κερδει,
χρησιμωτερον παλιν, η ει απαγομενους την επι θανατωι επανηγαγες. Και νυν μεν
των οικετων μαλλον αυτους καταισχυνεις, και οι οικεται πλειονα τουτων εχουσι
παῤρησιαν και ελευθερον συνειδος· τοτε δε των αγγελων εργασηι ισους. Και τουτους
τοινυν και σαυτον απαλλαξον, και εξελων το των παρασιτων ονομα, συσσιτους
καλει, και εκβαλων την των κολακων, την των φιλων επιτιθει προσηγοριαν. ∆ια
τουτο και τας φιλιας εποιησεν ο Θεος, ουκ επι κακωι των φιλουμενων και των
φιλουντων, αλλ' επ' αγαθωι και χρησιμωι. Αυται δε αι φιλιαι πασης εχθρας εισι
χαλεπωτεραι. Παρα μεν γαρ των εχθρων, αν εθελωμεν, και κερδαινομεν· παρα δε
τουτων αναγκη και βλαπτεσθαι παντως. Μη δη κατεχε φιλους, βλαβης διδασκαλους·
μη κατεχε φιλους τραπεζης μαλλον η φιλιας εραστας οντας. Οι γαρ τοιουτοι παντες,
αν την τρυφην καταλυσηις, καταλυουσι και την φιλιαν· οι δε δι' αρετην σοι
συνοντες, μενουσι διηνεκως, πασαν φεροντες ανωμαλιαν. Το δε των παρασιτων
γενος, και αμυνονται σε πολλακις, και πονηραν περιτιθεασι δοξαν. Ἐντευθεν γουν
πολλους των ελευθερων οιδα πονηρας υποληψεις λαβοντας· και οι μεν επι
γοητειαις, οι δε επι μοιχειαις και παιδων διαφθοραις διεβληθησαν Ὅταν γαρ μηδεν
εργον εχωσιν, αλλ' εικη τον εαυτων ζωσι βιον, ως ταυτα διακονουμενοι τοις παισι
παρα πολλοις υποπτευονται. Και δοξης τοινυν εαυτους απαλλαττοντες πονηρας, και
προ παντων της μελλουσης γεεννης, και τα τωι Θεωι δοκουντα ποιουντες, την
διαβολικην ταυτην καταλυσωμεν συνηθειαν, ινα και εσθιοντες και πινοντες παντα
εις δοξαν Θεου ποιωμεν, και της παρ' αυτου δοξης απολαυσωμεν· ης γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα
και το κρατος, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.495 ΟΜΙΛΙΑ ΜΘʹ. Ἀκουσας δε ο Ἰησους, ανεχωρησεν εκειθεν εν πλοιωι εις
ερημον τοπον κατ' ιδιαν· και ακου σαντες οι οχλοι, ηκολουθησαν αυτωι πεζηι απο
πασων των πολεων.
 
 

305

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Ὅρα πανταχου αυτον αναχωρουντα, και οτε παρεδοθη Ἰωαννης, και οτε
ανηιρεθη, και οτε ηκουσαν οι Ἰουδαιοι οτι πλειους μαθητας ποιει. Τα γαρ πλειονα
ανθρωπινωτερον βουλεται διοικειν, ουδεπω του καιρου καλουντος απογυμνωσαι
την θεοτητα σαφως. ∆ιο και τοις μαθηταις ελεγε, μηδενι ειπειν, οτι αυτος εστιν ο
Χριστος· μετα γαρ την αναστασιν εβουλετο τουτο γενεσθαι γνωριμωτερον. Ὅθεν
τοις τεως διαπιστησασι των Ἰουδαιων ου σφοδρα ην βαρυς, αλλα και συγγνω 58.496
μονικος. Ἀναχωρησας δε ουκ απεισιν εις πολιν, αλλ' εις ερημον, και εν πλοιωι, ωστε
μηδενα ακολουθησαι. Συ δε μοι σκοπει πως οι μαθηται Ἰωαννου λοιπον μαλλον
ωικειωθησαν τωι Ἰησου. Αυτοι γαρ εισιν οι απηγγελκοτες αυτωι το γεγενημενον· και
γαρ παντας αφεντες, επ' αυτον καταφευγουσι λοιπον. Ουτως ου μικρον μετα της
συμφορας και τα ηδη παρ' αυτου δια της αποκρισεως εκεινης οικονομηθεντα
κατωρθωσεν Ἀλλα τινος ενεκεν πριν η απαγγειλαι αυτους ουκ ανεχωρησε, καιτοιγε
ᾔδει και πριν η απαγγειλαι το γεγενημενον; ∆εικνυς δια παντων της οικονομιας την
αληθειαν. Ου γαρ δη μονον τηι οψει, αλλα και τοις εργοις τουτο πιστουσθαι
εβουλετο, δια το ειδεναι του δια 58.497 βολου την κακουργιαν, και οτι παντα
εργασεται, ωστε ταυτην ανελειν την δοξαν. Αυτος μεν ουν δια τουτο αναχωρει· οι δε
οχλοι ουδε ουτως αφιστανται, αλλ' επονται προσηλωμενοι, και ουδε το δραμα
αυτους εφοβησε το Ἰωαννου. Τοσουτον εστι ποθος, τοσουτον αγαπη· ουτω παντα
νικαι και διακρουεται τα δεινα. ∆ια δη τουτο και την αμοιβην ευθεως απελαμβανον.
Ἐξελθων γαρ, φησιν, ο Ἰησους ειδεν οχλον πολυν, και εσπλαγχνισθη επ' αυτους, και
εθεραπευσε τους αῤρωστους αυτων. Ει γαρ και πολλη ην αυτων η προσεδρεια, αλλ'
ομως τα παρ' αυτου γινομενα πασης σπουδης υπερεβαινεν αμοιβην. ∆ιο και αιτιαν
της τοιαυτης θεραπειας τον ελεον τιθησιν, ελεον επιτεταμενον· και θεραπευει
παντας. Και ουκ απαιτει πιστιν ενταυθα. Και γαρ τωι προσελθειν, και τωι τας πολεις
αφειναι, και τωι μετα ακριβειας αυτον ζητησαι, και τωι παραμενειν, και του λιμου
καταναγκαζοντος, την πιστιν επιδεικνυνται την εαυτων. Μελλει δε και τρεφειν
αυτους. Και ου ποιει τουτο αφ' εαυτου, αλλ' αναμενει παρακληθηναι, οπερ εφην,
πανταχου τουτο διατηρων, το μη προτερος επιπηδαιν τοις θαυμασιν, αλλα
καλουμενος. Και διατι μηδεις των οχλων προσελθων υπερ αυτων διελεχθη;
Ἠδουντο αυτον μεθ' υπερβολης, και ουδε της πεινης ελαμβανον αισθησιν τωι ποθωι
της προσεδρειας. Ἀλλ' ουδε οι μαθηται αυτου προσελθοντες λεγουσι, Θρεψον
αυτους· ετι γαρ ατελεστερον διεκειντο· αλλα τι; Ὀψιας δε γενομενης, φησι,
προσηλθον οι μαθηται αυτου λεγοντες· Ἔρημος εστιν ο τοπος, και η ωρα ηδη
παρηλθεν· απολυσον τους οχλους, ινα απελθοντες αγορασωσιν εαυτοις βρωματα. Ει
γαρ και μετα το θαυμα επελαθοντο του γεγενημενου, και μετα τας σπυριδας
ενομιζον αυτον περι αρτων λεγειν, ηνικα ζυμην την διδασκαλιαν των Φαρισαιων
εκαλεσε· πολλωι μαλλον μηδεπω πειραν λαβοντες τοιουτου σημειου, ουκ αν
προσεδοκησαν τι τοιουτον εσεσθαι. Καιτοιγε προλαβων και αῤρωστους πολλους
εθεραπευσεν· αλλ' ομως ουδε εντευθεν το των αρτων προσεδοκησαν· ουτως ησαν
ατελεις τεως. Συ δε μοι σκοπει του ∆ιδασκαλου την σοφιαν, πως αυτους εκκαλειται
σαφως προς το πιστευσαι. Ουδε γαρ ειπεν ευθεως, Τρεφω αυτους· ουδε γαρ εμελλεν
ευπαραδεκτον ειναι· αλλα τι; Ὁ δε Ἰησους, φησιν, ειπεν αυτοις· Ου χρειαν εχουσιν
απελθειν· δοτε αυτοις υμεις φαγειν. Ουκ ειπε, ∆ιδωμι αυτοις· αλλ', Ὑμεις δοτε. Ἔτι
γαρ ως ανθρωπωι προσειχον. Αυτοι δε ουδε ουτω διανεστησαν, αλλ' ετι ως ανθρωπωι
διαλεγονται, λεγοντες· Ουκ εχομεν, ει μη πεντε αρτους και δυο ιχθυας. ∆ιο και ο
Μαρκος φησιν, οτι Ου συνηκαν το λεχθεν· και γαρ ην η καρδια αυτων πεπωρωμενη.
Ἐπει ουν ετι χαμαι εσυροντο, τοτε τα παρ' εαυτου λοιπον εισαγει, και φησι· Φερετε
μοι αυτους ωδε. Ει γαρ και ερημος ο τοπος, αλλ' ο τρεφων την οικουμενην παρεστιν·
 
 

306

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ει δε και η ωρα παρηλθεν, αλλ' ο μη υποκειμενος ωραι υμιν διαλεγεται. Ὁ δε
Ἰωαννης και κριθινους αυτους ειναι λεγει, ου παρεργως τουτο διηγουμενος, αλλα
τον τυφον της πολυτελειας παιδευων ημας καταπατειν. Τοιαυτη και η των
προφητων τραπεζα ην. Λαβων τοινυν τους πεντε αρτους και τους δυο ιχθυας, και
κελευσας τους οχλους, φησιν, ανακλιθηναι επι τους χορτους, αναβλεψας εις τον
ουρανον ευλογησε· και κλασας εδωκε τοις μαθηταις αυτου, οι δε μαθηται τοις
οχλοις· 58.498 και εφαγον παντες, και εχορτασθησαν· και ηραν το περισσευον των
κλασματων δωδεκα κοφινους πληρεις. Οι δε εσθιοντες ησαν ανδρες ωσει
πεντακισχιλιοι, χωρις γυναικων και παιδιων. βʹ. ∆ιατι ανεβλεψεν εις τον ουρανον
και ευλογησεν; Ἔδει πιστευθηναι αυτον, οτι απο του Πατρος εστι, και οτι ισος εστι.
Τα δε τουτων κατασκευαστικα αλληλοις εδοκει μαχεσθαι. Την μεν γαρ ισοτητα το
μετ' εξουσιας παντα ποιειν εδεικνυ· το δε παρα του Πατρος ειναι ουκ αν ετερως
επεισθησαν, ει μη μετα πολλης της ταπεινοτητος και εις αυτον παντα αναφερων
εποιει, και καλων αυτον εις τα γινομενα. ∆ια δη τουτο ουτε ταυτα μονον εποιει, ουτε
εκεινα, ινα βεβαιωθηι αμφοτερα· και νυν μεν μετ' εξουσιας, νυν δε ευχομενος
θαυματουργει. Ειτα ινα μη δοξηι παλιν μαχη ειναι το γινομενον, εν μεν τοις
ελαττοσιν αναβλεπει εις τον ουρανον, εν δε τοις μειζοσι μετ' εξουσιας παντα ποιει·
ινα μαθηις και εν τοις ελαττοσιν οτι ουκ ενδυναμουμενος ετερωθεν, αλλα τιμων τον
γεγεννηκοτα ουτω ποιει. Ὅτε γουν αμαρτηματα αφηκε, και τον παραδεισον ηνεωιξε,
και τον ληιστην εισηγαγε, και τον παλαιον μετα πολλης της περιουσιας ελυσε νομον,
και νεκρους μυριους ανεστησε, και θαλατταν εχαλινωσε, και τα αποῤρητα των
ανθρωπων ηλεγξε, και οφθαλμον εδημιουργησεν, α Θεου μονου κατορθωματα εστι,
και ετερου ουδενος, ουδαμου φαινεται ευχομενος· οτε δε τους αρτους πηγασαι
παρεσκευασεν, ο πολυ τουτων απαντων ελαττον ην, τοτε αναβλεπει εις τον
ουρανον· ομου μεν ταυτα κατασκευαζων, απερ ειπον, ομου δε παιδευων ημας, μη
προτερον απτεσθαι τραπεζης, εως αν ευχαριστησωμεν τωι την τροφην ημιν ταυτην
παρεχοντι. Και διατι ου ποιει εκ μη οντων; Ἐμφραττων το Μαρκιωνος και
Μανιχαιου στομα, των την κτισιν αλλοτριουντων αυτου, και δια των εργων αυτων
παιδευων, οτι και τα ορωμενα απαντα αυτου εργα και κτισματα εισι, και δεικνυς, οτι
αυτος εστιν ο τους καρπους διδους, ο ειπων εξ αρχης· Βλαστησατω η γη βοτανην
χορτου· και, Ἐξαγαγετω τα υδατα ερπετα ψυχων ζωσων. Ουδε γαρ ελαττον τουτο
εκεινου. Ει γαρ και εξ ουκ οντων εκεινα, αλλ' ομως εξ υδατος· ουκ ελαττον δε του
απο γης δειξαι καρπον και απο υδατων ερπετα εμψυχα, το απο αρτων πεντε ποιησαι
αρτους τοσουτους, και απο ιχθυων παλιν· ο σημειον ην του και της γης και της
θαλαττης αυτον κρατειν. Ἐπειδη γαρ εν τοις ασθενουσιν αει εποιει τα θαυματα, ποιει
και καθολικην ευεργεσιαν, ινα μη θεωροι μονον οι πολλοι των ετεροις συμβαντων
γενωνται, αλλα και αυτοι της δωρεας απολαυσωσι. Και οπερ εδοκει επι της ερημου
τοις Ἰουδαιοις ειναι θαυμαστον, (ελεγον γουν, Μη και αρτον δυναται δουναι, η
ετοιμασαι τραπεζαν εν ερημωι;) τουτο δια των εργων επιδεικνυται. ∆ια τουτο και εις
ερημον αυτους αγει, ινα μεθ' υπερβολης ανυποπτον ηι το θαυμα, και μηδεις νομισηι
πλησιον κωμην παρακειμενην εισενεγκειν τι εις την τραπεζαν. ∆ια τουτο και της
ωρας μεμνηται, ουχι του τοπου μονον. Και ετερον δε μανθανομεν, την φιλοσοφιαν
των μαθητων την εν τοις αναγκαιοις, και πως κατεφρονουν τροφης. ∆ωδεκα γαρ
οντες πεντε αρτους ειχον μονους και δυο ιχθυας· ουτω παρεργα ην αυτοις τα
σωματικα, και των πνευματικων ειχοντο μονον. Και ουδε των ολιγων αντειχοντο,
αλλα 58.499 και αυτους αιτηθεντες εδωκαν. Ὅθεν παιδευεσθαι χρη, 58.499 οτι καν
ολιγα εχωμεν, και αυτα προΐεσθαι δει τοις δεομενοις. Κελευσθεντες γουν ενεγκειν
τους πεντε αρτους, ου λεγουσι· Και ποθεν ημιν εσται η διατροφη; ποθεν δε ημεις
παραμυθησομεθα την πειναν την ημετεραν; αλλ' υπακουουσιν ευθεως. Προς δε τοις
 
 

307

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρημενοις, ως εμοιγε δοκει, δια τουτο εκ των υποκειμενων ποιει, ινα αυτους εις
πιστιν αγαγηι· ετι γαρ ασθενεστερον διεκειντο. ∆ιο και εις τον ουρανον αναβλεπει.
Των μεν γαρ αλλων σημειων ειχον πολλα υποδειγματα· τουτου δε ουδεν. Λαβων
τοινυν διεκλασε, και εδιδου δια των μαθητων, τουτωι αυτους τιμων· ου τιμων δε
μονον, αλλ' ινα οταν γενηται το θαυμα, μη απιστησωσι, μηδε επιλαθωνται
παρελθοντος, των χειρων αυτοις μαρτυρουσων. ∆ιο και τους οχλους αφιησι
προτερον της πεινης αισθησιν λαβειν, και τουτους αναμενει προτερον προσελθειν
και ερωτησαι, και δι' αυτων αυτους κατακλινει, και δι' αυτων διανεμει, ταις οικειαις
ομολογιαις και τοις εργοις προκαταλαβειν βουλομενος εκαστον. ∆ια τουτο και παρ'
αυτων λαμβανει τους αρτους, ινα πολλα τα μαρτυρια ηι του γινομενου, και
υπομνηματα του θαυματος εχωσιν. Ει γαρ και τουτων συμβαντων επελαθοντο, τι
ουκ αν επαθον, ει μη και ταυτα κατεσκευασε; Και κελευει αυτους επι στιβαδος
αναπεσειν, φιλοσοφειν τους οχλους παιδευων. Ου γαρ θρεψαι τα σωματα μονον
εβουλετο, αλλα και την ψυχην παιδευσαι. γʹ. Και απο του τοπου τοινυν, και απο του
μηδεν πλεον αρτων δουναι και ιχθυων, και απο του πασι τα αυτα προθειναι και
ποιησαι κοινα, και μηδεν θατερωι θατερου πλεον παρασχειν, και ταπεινοφροσυνην,
και εγκρατειαν, και αγαπην, και το ομοιως προς αλληλους διακεισθαι, και το κοινα
παντα νομιζειν ειναι επαιδευε. Και κλασας εδωκε τοις μαθηταις, οι δε μαθηται τοις
οχλοις. Τους πεντε αρτους κλασας εδωκε, και οι πεντε εν ταις χερσι των μαθητων
επηγαζον. Και ουδε μεχρι τουτου το θαυμα ισται, αλλα και περισσευσαι εποιησε· και
περισσευσαι ουχι αρτους ολοκληρους, αλλα κλασματα· ινα δειξηι οτι εκεινων των
αρτων ταυτα λειψανα ην, και ωστε τους αποντας μαθειν το γεγενημενον. ∆ια τουτο
και πεινασαι αφηκε τους οχλους, ινα μη τις φαντασιαν ειναι νομισηι το γεγενημενον.
∆ια τουτο και δωδεκα κοφινους περισσευσαι εποιησεν, ινα και Ἰουδας βαστασηι.
Ἠδυνατο μεν γαρ και σβεσαι την πειναν, αλλ' ουκ αν εγνωσαν οι μαθηται την
δυναμιν, επει και επι Ἠλιου τουτο γεγονεν. Ουτω γουν αυτον εξεπλαγησαν
εντευθεν οι Ἰουδαιοι, οτι και βασιλεα ηθελησαν ποιησαι, καιτοιγε επι των αλλων
σημειων ουδαμου τουτο ποιησαντες. Τις τοινυν παραστησειε λογος, πως επηγαζον οι
αρτοι; πως επεῤρεον εν τηι ερημωι; πως τοσουτοις ηρκεσαν; (και γαρ πεντακισχιλιοι
ησαν, χωρις γυναικων και παιδιων· ο μεγιστον ην του δημου εγκωμιον, οτι και
γυναικες και ανδρες προσηδρευον·) πως τα λειψανα γεγονε; (και γαρ και τουτο του
προτερου ουκ ελαττον·) και τοσαυτα γεγονεν, ωστε ισαριθμους γενεσθαι τοις
μαθηταις κοφινους, και μητε πλειω μητε ελαττω; Λαβων τοινυν τα κλασματα, ουχι
τοις οχλοις εδωκεν, αλλα τοις μαθηταις· και γαρ των μαθητων οι οχλοι ατελεστερον
διεκειντο. Ποιησας δε το σημειον, Ευθεως ηναγκασε τους 58.500 μαθητας εμβηναι εις
το πλοιον, και προαγειν αυτον εις το περαν, εως ου απολυσηι τους οχλους. Ει γαρ και
παρων εδοκει φανταζειν, αλλ' ουκ αληθειαν πεποιηκεναι, ου δηπου και απων. ∆ια
δη τουτο ακριβει βασανωι επιτρεπων τα γεγενημενα, τους τα υπομνηματα λαβοντας
και τον ελεγχον των σημειων εκελευσεν αυτου χωριζεσθαι. Και αλλως δε, οταν
μεγαλα εργαζηται, αποσκευαζεται τους οχλους και τους μαθητας, παιδευων ημας
μηδαμου την παρα των πολλων δοξαν διωκειν, και μη επισυρεσθαι πληθος. Ὅταν δε
ειπηι, Ἠναγκασε, την πολλην των μαθητων προσεδρειαν δεικνυσι. Και επεμπεν
αυτους, επι προφασει μεν των οχλων, αυτος δε εις το ορος βουλομενος αναβηναι·
εποιει δε τουτο παλιν παιδευων ημας, μητε οχλοις αναμιγνυσθαι διηνεκως, μητε
φευγειν αει το πληθος, αλλ' εκατερα χρησιμως, και εκαστον εναλλαττοντας προς το
δεον. Μαθωμεν τοινυν και ημεις προσεδρευειν τωι Ἰησου, αλλα μη δια την των
αισθητων δοσιν, ινα μη ονειδισθωμεν κατα τους Ἰουδαιους. Και γαρ, Ζητειτε με,
φησιν, ουχ οτι ειδετε σημεια, αλλ' οτι εφαγετε εκ των αρτων και εχορτασθητε. ∆ια
τουτο ουδε συνεχως ποιει τουτι το σημειον, αλλα δευτερον μονον, ωστε παιδευεσθαι
 
 

308

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους μη τηι γαστρι δουλευειν, αλλα των πνευματικων εχεσθαι διηνεκως. Τουτων
ουν εχωμεθα και ημεις, και ζητωμεν τον αρτον τον επουρανιον, και λαβοντες πασαν
εκβαλωμεν φροντιδα βιωτικην. Ει γαρ εκεινοι και οικιας και πολεις και συγγενεις
και παντα αφηκαν, και εν ερημωι διετριβον, και του λιμου καταναγκαζοντος ουκ
ανεχωρουν· πολλωι μαλλον ημας, τοιαυτηι προσιοντας τραπεζηι, πλειονα
επιδεικνυσθαι χρη φιλοσοφιαν, και των πνευματικων εραιν, και τα αισθητα μετα
ταυτα ζητειν. Ἐπει κακεινοι ενεκαλουντο, ουχ οτι εζητησαν αυτον δια τον αρτον,
αλλ' οτι δια τουτο μονον αυτον εζητησαν, και δια τουτο προηγουμενως. Ἂν γαρ τις
των μεγαλων μεν δωρων καταφρονηι, των δε μικρων εχηται, και ων βουλεται
καταφρονειν αυτον ο διδους, και εκεινων εκπιπτει· ωσπερ ουν, αν εκεινων ερωμεν,
και ταυτα προστιθησι. Και γαρ προσθηκη ταυτα εκεινων· ουτως ευτελη ταυτα και
μικρα προς εκεινα εξεταζομενα, καν μεγαλα ηι. Μη τοινυν περι ταυτα σπουδαζωμεν,
αλλ' αδιαφορον αυτων ειναι νομιζωμεν και την κτησιν και την αφαιρεσιν· ωσπερ
ουν και ο Ἰωβ ουτε παροντων αντειχετο, ουτε αποντα εζητει. Και γαρ χρηματα δια
τουτο λεγεται, ουχ ινα κατορυξωμεν, αλλ' ινα εις δεον αυτοις χρησωμεθα. Και
καθαπερ των τεχνιτων εκαστος ιδιαν επιστημην εχει, ουτω και ο πλουτων ουκ οιδε
χαλκευειν, ουδε ναυπηγειν, ουδε υφαινειν, ουδε οικοδομειν, ουδε αλλο των
τοιουτων ουδεν· μανθανετω τοινυν τωι πλουτωι κεχρησθαι εις δεον, και ελεειν τους
δεομενους, και παντων εκεινων βελτιονα εισεται τεχνην. δʹ. Και γαρ αυτη των
τεχνων εκεινων ανωτερα πασων. Ταυτης το εργαστηριον εν ουρανοις ωικοδομηται.
Αυτη ουκ απο σιδηρου και χαλκου τα οργανα εχει, αλλ' εξ αγαθοτητος και απο
γνωμης. Ταυτης της τεχνης ο Χριστος εστι διδασκαλος, και ο τουτου Πατηρ. Γινεσθε
γαρ, φησιν, οικτιρμονες, ως ο Πατηρ υμων ο εν τοις ουρανοις. Και το δη θαυμαστον,
οτι ουτω των αλλων ουσα βελτιων, ου πονου, ου χρονου δειται προς το
κατορθωθηναι· αρκει θελησαι, και το παν ηνυσται. Ἴδωμεν 58.501 δε και το τελος
αυτης οιον εστι. Τι ουν εστιν αυτης το τελος; Ὁ ουρανος, τα εν τοις ουρανοις αγαθα,
η δοξα η αποῤρητος εκεινη, αι πνευματικαι πασταδες, αι φαιδραι λαμπαδες, η μετα
του Νυμφιου διαγωγη, τα αλλα, α μηδεις λογος, μηδε νους παραστησαι δυναται.
Ὥστε και εντευθεν πολλη προς τας αλλας αυτηι η διαφορα. Των γαρ τεχνων αι
πλειους προς τον παροντα βιον εισι χρησιμοι ημιν, αυτη δε και προς την μελλουσαν
ζωην. Ει δε των εις το παρον ημιν αναγκαιων τεχνων τοσουτον διενηνοχεν, οιον
ιατρικης λεγω, και οικοδομικης, και των αλλων των τοιουτων, πολλωι μαλλον των
αλλων, ας ει τις ακριβως εξετασειεν, ουδε τεχνας αν ειναι φαιη. Ὅθεν εγωγε τας
αλλας τας περιττας ουδε τεχνας ειποιμι αν ειναι. Που γαρ η οψαρτυτικη και η
καρυκευτικη χρησιμοι ημιν; Ουδαμου· αλλα και σφοδρα αχρηστοι και βλαβεραι,
σωματι και ψυχηι λυμαινομεναι, τωι την μητερα των νοσηματων απαντων και των
παθηματων την τρυφην μετα πολλης επεισαγειν της φιλοτιμιας. Ου μονον δε
ταυτας, αλλ' ουδε την ζωγραφικην, ουδε την ποικιλτικην ειποιμ' αν εγωγε τεχνην
ειναι· εις γαρ δαπανην μονην εμβαλλουσι περιττην. Τας δε τεχνας των αναγκαιων
και συνεχοντων ημων την ζωην παρεκτικας ειναι δει και κατασκευαστικας. ∆ια γαρ
τουτο και σοφιαν ημιν εδωκεν ο Θεος, ινα ευρωμεν μεθοδους, δι' ων δυνησομεθα
τον βιον συγκροτειν τον ημετερον. Το δε ζωδια γινεσθαι, η εν τοιχοις, η εν ιματιοις,
που χρησιμον; ειπε μοι. ∆ια δη τουτο και των υποδηματοῤραφων και των υφαντων
πολλα περικοπτειν εδει της τεχνης. Και γαρ επι το βαναυσον τα πλειονα αυτης
εξηγαγον, το αναγκαιον αυτης διαφθειραντες, τεχνηι κακοτεχνιαν μιξαντες· ο και η
οικοδομικη επαθεν. Ἀλλ' ωσπερ ταυτην, εως αν οικιας οικοδομηι και ου θεατρα, τα τε
αναγκαια και ου περιττα εργαζηται, τεχνην καλω· ουτω και την υφαντικην, εως αν
ιματια ποιηι και επιβληματα, αλλα μη τας αραχνας μιμηται, και πολυν καταχεηι τον
γελωτα και την βλακειαν αφατον, τεχνην ονομαζω. Και την των υποδηματοποιων,
 
 

309

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εως αν υποδηματα ποιηι, ουκ αποστερησω το της τεχνης ονομα· οταν δε τους ανδρας
εις τα των γυναικων εξαγηι σχηματα, και μαλακιζεσθαι ποιηι δια των υποδηματων
και θρυπτεσθαι, μετα των βλαβερων και περιττων αυτην ταξομεν, και ουδε τεχνην
ερουμεν. Και οιδα μεν, οτι πολλοις μικρολογος ειναι δοκω ταυτα περιεργαζομενος·
ου μην δια τουτο αποστησομαι. Το γαρ απαντων αιτιον των κακων τουτο, το και
μικρα ταυτα δοκειν ειναι τα αμαρτηματα, και δια τουτο αμελεισθαι. Και τι τουτου,
φησιν, ευτελεστερον αμαρτημα γενοιτ' αν, κεκαλλωπισμενον εχειν υποδημα και
αποστιλβον, και τωι ποδι προσηρτημενον, ειγε και αμαρτημα τουτο καλειν δοκει;
Βουλεσθε ουν επαφησω την γλωτταν αυτωι, και δειξω την ασχημοσυνην οση, και
ουκ οργιεισθε; Μαλλον δε, καν οργιζησθε, ου πολυς μοι λογος. Και γαρ υμεις αιτιοι
της ανοιας ταυτης, οι μηδε αμαρτημα ειναι νομιζοντες, και εντευθεν ημας
αναγκαζοντες εις την κατηγοριαν της ασωτιας εμβηναι ταυτης. εʹ. Φερε ουν αυτο
εξετασωμεν, και ιδωμεν οποιον εστι κακον. Ὅταν γαρ τα νηματα τα σηρικα, α μηδε
εν ιματιοις υφαινεσθαι καλον, ταυτα εν υποδημασι διαῤραπτητε, ποσης υβρεως,
ποσου γελωτος ταυτα αξια; Ει δε της ημετερας ψηφου καταφρονεις, ακουσον της του
Παυλου φωνης, μετα πολλης της σφοδροτητος ταυτα 58.502 απαγορευοντος, και
τοτε αισθησηι του γελωτος. Τι ουν εκεινος φησι; Μη εν πλεγμασιν, η χρυσωι, η
μαργαριταις, η ιματισμωι πολυτελει. Τινος ουν αν ειης συγγνωμης αξιος, οταν τηι
γεγαμημενηι μη επιτρεποντος Παυλου πολυτελη ιματια εχειν, συ και επι τα
υποδηματα την βλακειαν ταυτην εξαγηις, και μυρια κατασκευαζηις υπερ της
καταγελαστου υβρεως; Και γαρ και ναυς πηγνυται, και ερεται καταλεγονται, και
πρωρευς και κυβερνητης, και ιστιον αναπεταννυται, και πελαγος πλειται, και
γυναικα και παιδια και πατριδα αφεις, και την εαυτου ψυχην ο εμπορος εκδιδωσι
κυμασι, και εις την των βαρβαρων ερχεται χωραν, και μυριους υπομενει κινδυνους
δια ταυτα τα νηματα, ινα συ μετα παντα εκεινα λαβων επι των υποδηματων
διαῤραψηις, και το δερμα καλλωπισηις. Και τι ταυτης της αλογιας χειρον γενοιτ' αν;
Ἀλλ' ου τα παλαια τοιαυτα, αλλ' ανδρασι πρεποντα. Ὅθεν εγωγε προσδοκω, χρονου
προιοντος τους νεους τους παρ' ημιν και γυναικων υποδηματα σχησειν, και ουκ
αισχυνεισθαι. Και το χαλεπωτερον, οτι οι πατερες ταυτα ορωντες ουκ αγανακτουσιν,
αλλα και αδιαφορον το πραγμα ειναι νομιζουσι. Βουλεσθε ειπω και το ετι
χαλεπωτερον, οτι και πενητων οντων πολλων ταυτα γινεται; Βουλεσθε εις μεσον
αγαγω τον Χριστον τον λιμωττοντα, τον γυμνον, τον αλωμενον πανταχου, τον
δεδεμενον; Και ποσων ουκ αν ειητε σκηπτων αξιοι, εκεινον μεν τροφης αναγκαιας
απορουντα περιορωντες, τα δερματα δε μετα τοσαυτης καλλωπιζοντες της σπουδης;
Και αυτος μεν ηνικα τοις μαθηταις ενομοθετει, ουδε απλως υποδηματα εχειν
επετρεπεν· ημεις δε ου μονον γυμνοις ποσιν ουκ ανεχομεθα βαδιζειν, αλλ' ουδε
υποδεδεμενοις ως υποδεδεσθαι δει. Τι τοινυν της ακοσμιας ταυτης χειρον γενοιτ' αν;
τι του γελωτος; Και γαρ ψυχης εστι μαλακωδους το πραγμα, και απηνους και ωμης,
και περιεργου και ματαιοπονου. Ποτε γαρ δυνησεται αναγκαιωι τινι προσεχειν ο περι
ταυτα τα περιττα ησχολημενος; ποτε ανεξεται ο τοιουτος νεος ψυχης επιμελησασθαι,
η εννοησαι οτι καν ψυχην εχει; Και γαρ μικρολογος εσται ο τα τοιαυτα θαυμαζειν
αναγκαζομενος, και ωμος ο δια ταυτα των πτωχων αμελων, και αρετης ερημος ο
πασαν εις ταυτα καταναλισκων την σπουδην. Ὁ γαρ νηματων αρετην, και
χρωματων ανθος, και τους κισσους τους απο των τοιουτων υφασματων
περιεργαζομενος, ποτε εις τον ουρανον δυνησεται ιδειν; ποτε το εκει θαυμασεται
καλλος ο προς καλλος επτοημενος δερματων, και χαμαι κυπτων; Και ο μεν Θεος
ετεινεν ουρανον, και ηλιον ανηψεν, ανω σου τας οψεις ελκων· συ δε κατω σαυτον
και προς την γην κατα τους χοιρους νευειν αναγκαζεις, και τωι διαβολωι πειθηι. Και
γαρ ο πονηρος δαιμων ουτος ταυτην επενοησε την ασχημοσυνην, εκεινου σε του
 
 

310

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλλους απαγων. ∆ια τουτο σε ενταυθα ειλκυσε, και παρευδοκιμειται Θεος ουρανον
δεικνυς υπο διαβολου δερματα δεικνυντος· μαλλον δε ουδε δερματα· και γαρ και
ταυτα εργα Θεου· αλλα βλακειαν και κακοτεχνιαν. Και κατω εις την γην νευων ο
νεος περιεισιν, ο τα εν τοις ουρανοις φιλοσοφειν κελευσθεις, μαλλον
εγκαλλωπιζομενος τουτοις, η ει των μεγαλων τι κατωρθωκως ην, και ακροβατων
επι της αγορας, και λυπας και αθυμιας εντευθεν τικτων εαυτωι περιττας, μη μολυνηι
τωι πηλωι χειμωνος οντος, μη καλυψηι τωι κονιορτωι θερους επισταντος. Τι λεγεις,
ανθρωπε; την ψυχην απασαν εις πηλον εῤριψας δια ταυτης της ασωτιας, και χαμαι
συρο 58.503 μενην περιοραις, και περι υποδηματων τοσουτον εχεις αγωνα; Μαθε την
χρησιν αυτων, και αιδεσθητι την ψηφον ην περι αυτων φερεις. Ὥστε γαρ πηλον
πατειν και βορβορον, και πασαν την επι του εδαφους κηλιδα, γεγονε τα υποδηματα.
Ει δε ουκ ανεχηι, λαβων εξαρτησον του τραχηλου, η τηι κεφαληι περιθες. ʹ. Και υμεις
μεν γελατε ταυτα ακουοντες· εμοι δε δακρυειν επεισι την τουτων μανιαν, και την
περι ταυτα σπουδην. Και γαρ ηδιον αν ουτοι το σωμα μολυναιεν πηλωι, η τα δερματα
εκεινα. Μικρολογοι μεν ουν ουτω γινονται, φιλοχρηματοι δε παλιν ετερως. Ὁ γαρ
περι τα τοιαυτα μαινεσθαι και σπουδαζειν εθισθεις, και εν ιματιοις και εν τοις αλλοις
απασι πολλης δειται δαπανης και πολλης της προσοδου. Καν μεν φιλοτιμον εχηι
πατερα, μαλλον αιχμαλωτος γινεται, την ατοπον ταυτην επιτεινων επιθυμιαν· αν δε
μικρολογον, αναγκαζεται ετερα ασχημονειν, ωστε χρυσιον συναγειν εις τας τοιαυτας
δαπανας. Ἐντευθεν πολλοι των νεων και την ωραν απεδοντο, και παρασιτοι τοις
ευποροις εγενοντο, και ετερας δουλοπρεπεις υπεμειναν διακονιας, αντι τουτων
ωνουμενοι το τας τοιαυτας επιθυμιας πληρουν. Ὅτι μεν ουν και φιλοχρηματος
ουτος εσται και μικρολογος, και περι τα αναγκαια παντων αργοτερος, και πολλα
αναγκασθησεται αμαρτανειν, δηλον εκ τουτων· οτι δε ωμος και κενοδοξος, ουδε
τουτο τις αντερει· ωμος μεν, οταν πενητα ιδων, τωι ποθωι του καλλωπισμου μηδε
εωρακεναι δοκηι, αλλα ταυτα μεν χρυσωι καλλωπιζηι, εκεινον δε υπο λιμου
διαφθειρομενον περιοραι· κενοδοξος δε, οταν και εν τοις μικροις παιδευηται την
παρα των ορωντων δοξαν θηραιν. Ου γαρ ουτως οιμαι στρατηγον επι τοις
στρατοπεδοις και τροπαιοις μεγα φρονειν, ως τους ακολαστους νεους επι τωι
καλλωπισμωι των υποδηματων, επι τοις συρομενοις ιματιοις, επι τηι κουραι της
κεφαλης· καιτοιγε ταυτα παντα τεχνιτων εργα εστιν ετερων. Ει δε επι τοις
αλλοτριοις ουκ αφιστανται κενοδοξουντες, ποτε επι τοις ιδιοις αποστησονται; Ειπω
και ετερα τουτων χαλεπωτερα, η και ταυτα υμιν αποχρη; Ουκουν αναγκη καταλυσαι
τον λογον ενταυθα· επει και ταυτα μοι ειρηται δια τους φιλονεικους και ουδεν
ατοπον το πραγμα ειναι λεγοντας. Και οιδα μεν οτι πολλοι των νεων ουδε
προσεξουσι τοις λεγομενοις, μεθυοντες απαξ τωι παθει· ου μην δια τουτο σιγησαι
εδει. Οι γαρ νουν εχοντες πατερες και υγιαινοντες τεως, και ακοντας αυτους εις την
προσηκουσαν 58.504 ευσχημοσυνην εμβιβασαι δυνησονται. Μη τοινυν λεγε, Ουδεν
παρα τουτο, και ουδεν παρ' εκεινο· τουτο γαρ, τουτο παντα απωλεσεν. Ἔδει γαρ και
εντευθεν αυτους παιδευειν, και απο των δοκουντων ειναι μικρων σεμνους ποιειν,
μεγαλοψυχους, κρειττους σχηματων· ουτως αυτους και εν τοις μεγαλοις ευρησομεν
δοκιμους. Τι γαρ της των στοιχειων μαθησεως ευτελεστερον; Ἀλλ' ομως απο τουτων
και ρητορες, και σοφισται, και φιλοσοφοι γινονται· καν ταυτα αγνοησωσιν, ουδε
εκεινα ποτε εισονται. Ταυτα δε ημιν ου προς νεους μονον, αλλα και προς γυναικας
και κορας ειρηται. Και γαρ και αυται τοις τοιουτοις εγκλημασιν υποκεινται, και
πολλωι μαλλον, οσωι παρθενωι κοσμιοτης επιτηδειον. Τα τοινυν προς εκεινους
ειρημενα και προς υμας ειρησθαι νομιζετε, ινα μη παλιν τα αυτα αναλαβωμεν. Και
γαρ ωρα λοιπον ευχηι κατακλεισαι τον λογον. Ἅπαντες τοινυν ημιν συνευξασθε,
ωστε τους νεους τους της Ἐκκλησιας μαλιστα δυνηθηναι κοσμιως ζηιν, και εις γηρας
 
 

311

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελθειν αυτοις πρεπον. Ὡς τους γε ουχ ουτω ζωντας, ουδε εις γηρας ελθειν καλον·
τους δε και εν νεοτητι γεγηρακοτας ευχομαι και εις πολιαν βαθυτατην ελθειν, και
πατερας γενεσθαι παιδων δοκιμων, και τους γεγεννηκοτας ευφραναι, και προ γε
παντων τον πεποιηκοτα αυτους Θεον, και πασαν εξελασαι νοσον, ου την εν τοις
υποδημασιν, ουδε την εν τοις ιματιοις μονον, αλλα και την αλλην απασαν. Και γαρ
οιον γη χερσουμενη, τοιουτον εστι και νεοτης αμελουμενη, πολλας πολλαχοθεν
εκφερουσα τας ακανθας. Ἐπαφωμεν τοινυν το πυρ του Πνευματος, και
κατακαυσωμεν τας πονηρας ταυτας επιθυμιας, και νεωσωμεν τας αρουρας, και
ετοιμους προς την του σπορου ποιησωμεν υποδοχην, και τους νεους τους παρ' ημιν
των αλλαχου γεροντων αποδειξωμεν σωφρονεστερους. Και γαρ το θαυμαστον τουτο
εστιν, οταν εν νεοτητι σωφροσυνη λαμπηι, ως ογε εν γηραι σωφρονων ουδε μισθον
αν εχοι πολυν, ακριβη την απο της ηλικιας ασφαλειαν εχων. Το δε παραδοξον, εν
κυμασι γαληνης απολαυειν, και εν καμινωι μη κατακαιεσθαι, και εν νεοτητι μη
ασελγαινειν. Ταυτ' ουν εννοουντες, ζηλωσωμεν τον μακαριον εκεινον Ἰωσηφ, τον
δια παντων λαμψαντα τουτων, ινα και των αυτων επιτυχωμεν στεφανων αυτωι· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

58.503 ΟΜΙΛΙΑ Νʹ. Και απολυσας τους οχλους, ανεβη εις το ορος κατ'
58.504 ευσχημοσυνην εμβιβασαι δυνησονται. Μη τοινυν λεγε, Ουδεν
παρα τουτο, και ουδεν παρ' εκεινο· τουτο γαρ, τουτο παντα απωλεσεν.
Ἔδει γαρ και εντευθεν αυτους παιδευειν, και απο των δοκουντων ειναι
μικρων σεμνους ποιειν, μεγαλοψυχους, κρειττους σχηματων· ουτως αυτους και εν
τοις μεγαλοις ευρησομεν δοκιμους. Τι γαρ της των στοιχειων μαθησεως
ευτελεστερον; Ἀλλ' ομως απο τουτων και ρητορες, και σοφισται, και φιλοσοφοι
γινονται· καν ταυτα αγνοησωσιν, ουδε εκεινα ποτε εισονται. Ταυτα δε ημιν ου προς
νεους μονον, αλλα και προς γυναικας και κορας ειρηται. Και γαρ και αυται τοις
τοιουτοις εγκλημασιν υποκεινται, και πολλωι μαλλον, οσωι παρθενωι κοσμιοτης
επιτηδειον. Τα τοινυν προς εκεινους ειρημενα και προς υμας ειρησθαι νομιζετε, ινα
μη παλιν τα αυτα αναλαβωμεν. Και γαρ ωρα λοιπον ευχηι κατακλεισαι τον λογον.
Ἅπαντες τοινυν ημιν συνευξασθε, ωστε τους νεους τους της Ἐκκλησιας μαλιστα
δυνηθηναι κοσμιως ζηιν, και εις γηρας ελθειν αυτοις πρεπον. Ὡς τους γε ουχ ουτω
ζωντας, ουδε εις γηρας ελθειν καλον· τους δε και εν νεοτητι γεγηρακοτας ευχομαι
και εις πολιαν βαθυτατην ελθειν, και πατερας γενεσθαι παιδων δοκιμων, και τους
γεγεννηκοτας ευφραναι, και προ γε παντων τον πεποιηκοτα αυτους Θεον, και πασαν
εξελασαι νοσον, ου την εν τοις υποδημασιν, ουδε την εν τοις ιματιοις μονον, αλλα
και την αλλην απασαν. Και γαρ οιον γη χερσουμενη, τοιουτον εστι και νεοτης
αμελουμενη, πολλας πολλαχοθεν εκφερουσα τας ακανθας. Ἐπαφωμεν τοινυν το πυρ
του Πνευματος, και κατακαυσωμεν τας πονηρας ταυτας επιθυμιας, και νεωσωμεν
τας αρουρας, και ετοιμους προς την του σπορου ποιησωμεν υποδοχην, και τους
νεους τους παρ' ημιν των αλλαχου γεροντων αποδειξωμεν σωφρονεστερους. Και
γαρ το θαυμαστον τουτο εστιν, οταν εν νεοτητι σωφροσυνη λαμπηι, ως ογε εν γηραι
σωφρονων ουδε μισθον αν εχοι πολυν, ακριβη την απο της ηλικιας ασφαλειαν εχων.
Το δε παραδοξον, εν κυμασι γαληνης απολαυειν, και εν καμινωι μη κατακαιεσθαι,
και εν νεοτητι μη ασελγαινειν. Ταυτ' ουν εννοουντες, ζηλωσωμεν τον μακαριον
εκεινον Ἰωσηφ, τον δια παντων λαμψαντα τουτων, ινα και των αυτων επιτυχωμεν
 
 

312

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στεφανων αυτωι· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν
και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.503 ΟΜΙΛΙΑ Νʹ. Και απολυσας τους οχλους, ανεβη εις το ορος κατ' ιδιαν
προσευξασθαι. Ὀψιας δε γενομενης, μονος ην εκει. Το δε πλοιον ηδη μεσον της
θαλασσης ην, βασανιζομενον υπο των κυματων· ην γαρ εναντιος ο ανεμος.
αʹ. Τινος ενεκεν εις το ορος αναβαινει; Παιδευων ημας, οτι καλον η ερημια
και η μονωσις, οταν εντυγχανειν δεηι Θεωι. ∆ια τοι τουτο συνεχως εις τας ερημους
απεισι, κακει διανυκτερευει πολλακις ευχομενος, παιδευων ημας και την απο του
καιρου και την απο του τοπου 58.504 θηρασθαι εν ταις ευχαις αταραξιαν. Ἡσυχιας
γαρ μητηρ η ερημος, και γαληνη, και λιμην, απαντων απαλλαττουσα θορυβων ημας.
Αυτος μεν ουν δια τουτο ανεβαινεν εκεισε· οι δε μαθηται κλυδωνιζονται παλιν, και
χειμωνα υπομενουσιν οιον και προτερον. Ἀλλα τοτε μεν εχοντες αυτον εν τωι πλοιωι
τουτο επασχον· νυνι δε καθ' εαυτους οντες μονοι. Και γαρ ηρεμα και κατα μικρον επι
τα μειζονα αυτους εναγει και εμβιβαζει, και εις το φερειν παντα γενναιως. ∆ια δη
τουτο, οτε μεν 58.505 πρωτον κινδυνευειν εμελλον, παρην μεν, εκαθευδε δε, ωστε εξ
ετοιμου δουναι την παραμυθιαν αυτοις· νυνι δε επι μειζονα αγων αυτους υπομονην,
ουδε τουτο ποιει, αλλ' απεισι, και εν μεσηι θαλασσηι συγχωρει τον χειμωνα
διεγερθηναι, ως μηδε προσδοκησαι ποθεν ελπιδα σωτηριας, και ολην την νυκτα
αφιησιν αυτους κλυδωνιζεσθαι, διεγειρων αυτων, ως οιμαι, πεπωρωμενην την
καρδιαν. Και γαρ τοιουτον ο φοβος, ον μετα του χειμωνος και ο καιρος ποιει. Μετα
δε της κατανυξεως και εις επιθυμιαν μειζονα αυτους ενεβαλε την αυτου, και εις
μνημην διηνεκη. ∆ια δη τουτο ουκ ευθεως αυτοις επεστη· Τεταρτηι γαρ φυλακηι,
φησι, της νυκτος ηλθε προς αυτους περιπατων επι της θαλασσης· παιδευων αυτους
μη ταχεως λυσιν επιζητειν των συνεχοντων δεινων, αλλα φερειν τα συμπιπτοντα
γενναιως. Ὅτε γουν προσεδοκησαν απαλλαγησεσθαι, τοτε επεταθη παλιν ο φοβος.
Ἰδοντες γαρ αυτον, φησιν, οι μαθηται περιπατουντα επι της θαλασσης, εταραχθησαν,
λεγοντες φαντασμα ειναι, και απο του φοβου εκραξαν. Και γαρ αει τουτο ποιει· οταν
μελληι λυειν τα δεινα, ετερα χαλεπωτερα επαγει και φοβερωτερα· ο δη και τοτε
συνεβη. Μετα γαρ του χειμωνος και η οψις αυτους εθορυβησε του χειμωνος ουχ
ηττον. ∆ια τουτο ουδε το σκοτος ελυσεν, ουδε φανερον εαυτον ευθεως εποιησεν,
αλειφων αυτους, οπερ ειπον, εν τηι συνεχειαι των φοβων τουτων, και παιδευων ειναι
καρτερικους. Τουτο και επι του Ἰωβ εποιησεν· οτε γαρ εμελλε λυειν [τον φοβον και]
τον πειρασμον, τοτε το τελος χαλεπωτερον ειασε γενεσθαι· ου δια τον των παιδων
θανατον λεγω, και τα ρηματα της γυναικος, αλλα δια τα ονειδη τα των οικετων, τα
των φιλων. Και οτε τον Ἰακωβ εξαρπαζειν εμελλε της εν τηι ξενηι ταλαιπωριας,
αφηκε διεγερθηναι και μειζονα γενεσθαι τον θορυβον. Και γαρ ο κηδεστης
καταλαβων θανατον ηπειλει, και μετ' εκεινον ο αδελφος διαδεχεσθαι μελλων, τον
περι των εσχατων επεκρεμασε κινδυνον. Ἐπειδη γαρ ουκ ενι και εν μακρωι χρονωι
και σφοδρως πειραζεσθαι, οταν μελλωσιν εκβαινειν τους αγωνας οι δικαιοι,
βουλομενος αυτους πλεον κερδαινειν, επιτεινει τα γυμνασια. Ὃ και επι του Ἀβρααμ
εποιησε, τον εσχατον αθλον τον του παιδος θεις. Ουτω γαρ και φορητα εσται τα
αφορητα, οταν επι θυραις επαγηται εγγυς εχοντα την απαλλαγην. Τουτο δη και τοτε
εποιησε, και ου προτερον απεκαλυψεν εαυτον ο Χριστος, εως οτε εκραξαν. Ὅσωι γαρ
επετεινετο τα της αγωνιας, τοσουτωι μαλλον ησμενιζον αυτου την παρουσιαν. Ειτα,
επειδη εβοησαν, φησιν, Ευθεως ελαλησεν αυτοις ο Ἰησους λεγων· Θαρσειτε, εγω
ειμι· μη φοβεισθε. Τουτο το ρημα τον φοβον ελυσε, και θαῤρησαι παρεσκευασεν.
 
 

313

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπειδη γαρ απο της οψεως αυτον ουκ εγινωσκον, και δια το παραδοξον της
βαδισεως και δια τον καιρον, απο της φωνης δηλον εαυτον ποιει. Τι ουν ο Πετρος, ο
πανταχου θερμος και αει των αλλων προπηδων; Κυριε, ει συ ει, φησι, κελευσον με
προς σε ελθειν επι τα υδατα. Ουκ ειπεν, Ευξαι και παρακαλεσον, αλλα, Κελευσον.
Ειδες ποση η θερμοτης; ποση η πιστις; Καιτοιγε εκ τουτου πολλαχου κινδυνευει, εκ
του περα του μετρου ζητειν. Και γαρ και ενταυθα πολυ μεγα εζητησε, δι' αγαπην
μονον, ου δι' επιδειξιν. Ουδε γαρ ειπε, Κελευσον με βαδισαι επι τα υδατα· αλλα τι;
Κελευσον με ελθειν προς σε. Ουδεις γαρ ουτως εφιλει τον Ἰησουν. Τουτο και μετα
την αναστασιν εποιη 58.506 σεν· ουκ ηνεσχετο μετα των αλλων ελθειν, αλλα
προεπηδησεν. Ου την αγαπην δε μονον, αλλα και την πιστιν επιδεικνυται. Ου γαρ
μονον επιστευσεν, οτι αυτος δυναται περιπατειν επι της θαλασσης, αλλ' οτι και
ετερους εναγειν και επιθυμει ταχεως εγγυς αυτου γενεσθαι. Ὁ δε ειπεν, Ἐλθε. Και
καταβας απο του πλοιου ο Πετρος, περιεπατησεν επι τα υδατα, και ηλθε προς τον
Ἰησουν. Βλεπων δε τον ανεμον ισχυρον, εφοβηθη, και αρξαμενος καταποντιζεσθαι,
εκραξε λεγων· Κυριε, σωσον με. Ευθεως δε ο Ἰησους εκτεινας την χειρα επελαβετο
αυτου, και λεγει αυτωι· Ὀλιγοπιστε, εις τι εδιστασας; Τουτο του προτερου
παραδοξοτερον. ∆ια τουτο μετ' εκεινο τουτο γινεται. Ὅτε γαρ εδειξεν, οτι κρατει της
θαλασσης, τοτε και επι το θαυμαστοτερον εξαγει το σημειον. Τοτε μεν γαρ τοις
ανεμοις επετιμησε μονον· νυνι δε και αυτος βαδιζει, και ετερωι παραχωρει τουτο
ποιειν· οπερ ει παρα την αρχην γενεσθαι εκελευσε, ουκ αν ομοιως κατεδεξατο ο
Πετρος, δια το μηδεπω τοσαυτην κεκτησθαι πιστιν. βʹ. Τινος ουν ενεκεν ο Χριστος
επετρεψε; Και γαρ ει ειπεν, Ου δυνασαι, παλιν θερμος ων αντειπεν αν. ∆ια τουτο απο
των πραγματων αυτον πειθει, ινα εις το μελλον σωφρονισθηι. Ἀλλ' ουδε ουτως
ανεχεται. Καταβας τοινυν κλυδωνιζεται· εφοβηθη γαρ. Και τουτο το κλυδωνιον
εποιησε· τον δε φοβον ο ανεμος ειργασατο. Ὁ δε Ἰωαννης φησιν, οτι Ἤθελον λαβειν
αυτον ειςτο πλοιον, και ευθεως το πλοιον εγενετο εις την γην, εις ην υπηγον· το
αυτο δη τουτο δηλων. Ὥστε μελλοντων αυτων προς τηι γηι γινεσθαι, επεβη του
πλοιου. Καταβας τοινυν απο του πλοιου, προς αυτον ᾔει, ουχ ουτω τωι περιπατειν επι
των υδατων, ως τωι προς αυτον ερχεσθαι χαιρων. Και του μειζονος περιγενομενος,
απο του ελαττονος εμελλε πασχειν κακως, της του ανεμου λεγω ρυμης, ου της
θαλαττης. Τοιουτον γαρ η ανθρωπινη φυσις· πολλακις τα μεγαλα κατορθουσα, εν
τοις ελαττοσιν ελεγχεται. Οιον ο Ἠλιας επι της Ἰεζαβελ επαθεν· οιον ο Μωυσης επι
του Αιγυπτιου· οιον ο ∆αυιδ επι της Βηρσαβεε. Ουτω δη και ουτος· ετι του φοβου
ενακμαζοντος επιβηναι των υδατων εθαῤρησε, προς δε την του ανεμου εμβολην
ουκετι ηδυνηθη στηναι, και ταυτα εγγυς ων του Χριστου. Ουτως ουδεν ωφελει εγγυς
ειναι του Χριστου, μη πιστει οντα εγγυς. Τουτο δε και το μεσον εδεικνυ του
∆ιδασκαλου και του μαθητου, και τους αλλους παρεμυθειτο. Ει γαρ επι των δυο
αδελφων ηγανακτησαν, πολλωι μαλλον ενταυθα· ουπω γαρ ησαν Πνευματος
ηξιωμενοι. Μετα δε ταυτα ου τοιουτοι. Πανταχου γουν των πρωτειων παραχωρουσι
τωι Πετρωι, και εν ταις δημηγοριαις αυτον προβαλλονται, καιτοιγε αγροικοτερον των
αλλων διακειμενον. Και διατι ουκ επεταξε τοις ανεμοις παυσασθαι, αλλ' αυτος
εκτεινας την χειρα επελαβετο αυτου; Ὅτι της εκεινου πιστεως εδει. Ὅταν γαρ τα
παρ' ημων ελλιμπανηι, και τα παρα του Θεου ισταται. ∆εικνυς τοινυν οτι ουχ η του
ανεμου εμβολη, αλλ' η εκεινου ολιγοπιστια την περιτροπην ειργασατο, φησιν· Εις τι
εδιστασας, ολιγοπιστε; Ὥστε ει μη η πιστις ησθενησε, και προς τον ανεμον αν εστη
ραιδιως. ∆ια τοι τουτο και επιλαβομενος αυτου, τον ανεμον εαι πνειν, δηλων οτι
ουδεν εκεινος παραβλαπτει, οταν η πιστις ηι πεπηγυια. Και καθαπερ νεοττον προ
καιρου της καλιας εξελθοντα και μελλοντα κατα 58.507 πιπτειν, η μητηρ ταις
πτερυξι διαβαστασασα παλιν επι την καλιαν αγει, ουτω και ο Χριστος εποιησε. Και
 
 

314

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιβαντων αυτων του πλοιου, τοτε επαυσατο ο ανεμος. Προ τουτου μεν ελεγον·
Ποταπος εστιν ο ανθρωπος ουτος, οτι και οι ανεμοι και η θαλασσα υπακουουσιν
αυτωι; νυνι δε ουχ ουτως. Οι γαρ εν τωι πλοιωι, φησιν, ελθοντες προσεκυνησαν αυτωι,
λεγοντες· Ἀληθως Θεου Υιος ει. Ὁραις πως κατα μικρον επι το υψηλοτερον απαντας
ηγε; Και γαρ απο του βαδισαι εν τηι θαλασσηι, και απο του ετερωι κελευσαι τουτο
ποιησαι, και κινδυνευοντα διασωσαι, πολλη λοιπον η πιστις ην. Τοτε μεν γαρ
επετιμησε τηι θαλασσηι, νυνι δε ουκ επιτιμαι, ετερως την δυναμιν αυτου δεικνυς
μειζονως. ∆ιο και ελεγον· Ἀληθως Θεου Υιος ει. Τι ουν; επετιμησε τουτο ειρηκοσι;
Τουναντιον μεν ουν απαν, και εβεβαιωσε το λεχθεν, μετα μειζονος εξουσιας
θεραπευων τους προσιοντας, και ουχ ως εμπροσθεν. Και διαπερασαντες, φησιν,
ηλθον εις την γην Γεννησαρετ. Και επιγνοντες αυτον οι ανδρες του τοπου εκεινου,
απεστειλαν εις ολην την περιχωρον εκεινην, και προσηνεγκαν αυτωι παντας τους
κακως εχοντας, και παρεκαλουν ινα αψωνται του κρασπεδου του ιματιου αυτου· και
οσοι ηψαντο εσωθησαν. Ουδε γαρ ομοιως ως προτερον προσηιεσαν, εις τας οικιας
αυτον ελκοντες, και χειρος αφην επιζητουντες, και προσταγματα δια ρηματων· αλλ'
υψηλοτερον πολλωι και φιλοσοφωτερον, και μετα πλειονος της πιστεως την
θεραπειαν επεσπωντο. Ἡ γαρ αιμοῤροουσα απαντας εδιδαξε φιλοσοφειν. ∆εικνυς δε
ο ευαγγελιστης, οτι και δια πολλου χρονου τοις μερεσιν επεβη, φησιν, οτι
Ἐπιγνοντες οι ανδρες του τοπου απεστειλαν εις την περιχωρον, και προσηνεγκαν
αυτωι τους κακως εχοντας. Ἀλλ' ομως ο χρονος ου μονον ουκ εξελυσε την πιστιν,
αλλα και μειζονα ειργασατο, και ακμαζουσαν διετηρησεν. Ἁψωμεθα τοινυν και
ημεις του κρασπεδου του ιματιου αυτου· μαλλον δε, εαν θελωμεν, ολον αυτον
εχομεν. Και γαρ και το σωμα αυτου προκειται νυν ημιν· ου το ιματιον μονον, αλλα
και το σωμα· ουχ ωστε αψασθαι μονον, αλλ' ωστε και φαγειν και εμφορηθηναι.
Προσερχωμεθα τοινυν μετα πιστεως, εκαστος ασθενειαν εχων. Ει γαρ οι του
κρασπεδου του ιματιου αυτου αψαμενοι τοσαυτην ειλκυσαν δυναμιν, ποσωι μαλλον
οι ολον αυτον κατεχοντες; Το δε προσελθειν μετα πιστεως ου το λαβειν εστι μονον
το προκειμενον, αλλα και το μετα καθαρας καρδιας αψασθαι, το ουτω διακεισθαι, ως
αυτωι προσιοντας τωι Χριστωι. Τι γαρ, ει μη φωνης ακουεις; Ἀλλ' οραις αυτον
κειμενον· μαλλον δε και φωνης ακουεις, φθεγγομενου αυτου δια των ευαγγελιστων.
γʹ. Πιστευσατε τοινυν, οτι και νυν εκεινο το δειπνον εστιν, εν ωι και αυτος ανεκειτο.
Ουδεν γαρ εκεινο τουτου διενηνοχεν. Ουδε γαρ τουτο μεν ανθρωπος εργαζεται,
εκεινο δε αυτος, αλλα και τουτο κακεινο αυτος. Ὅταν τοινυν τον ιερεα επιδιδοντα
σοι ιδηις, μη τον ιερεα νομιζε τον τουτο ποιουντα, αλλα την του Χριστου χειρα ειναι
την εκτεινομενην. Ὥσπερ γαρ οταν βαπτιζηι, ουκ αυτος σε βαπτιζει, αλλ' ο Θεος
εστιν ο κατεχων σου την κεφαλην αορατωι δυναμει, και ουτε αγγελος, ουτε
αρχαγγελος, ουτε αλλος τις τολμαι προσελθειν και αψασθαι· ουτω και νυν. Ὅταν γαρ
ο Θεος γενναι, αυτου μονου εστιν η δωρεα. Ουχ οραις τους υιοποιουμενους ενταυθα,
πως ου δουλοις επιτρεπουσι το πραγμα, αλλ' αυτοι παρεισι τωι δικαστηριωι; Ουτω και
ο Θεος ουκ αγγελοις επετρεψε την δωρεαν, αλλ' αυτος παρεστι κελευων και λεγων·
Μη καλεσητε πατερα επι της γης· ουχ ινα ατιμασηις τους γεγεννηκοτας, αλλ' ινα
παντων εκεινων 58.508 προθηις τον ποιησαντα σε και εγγραψαντα εις τους εαυτου
παιδας, Ὁ γαρ το μειζον δους, τουτεστιν, εαυτον παραθεις, πολλωι μαλλον ουκ
απαξιωσει και διαδουναι σοι το σωμα. Ἀκουσωμεν τοινυν, και ιερεις και αρχομενοι,
τινος κατηξιωθημεν· ακουσωμεν, και φριξωμεν· Των αγιων σαρκων αυτου
εμπλησθηναι εδωκεν ημιν, εαυτον παρεθηκε τεθυμενον. Τις ουν εσται απολογια
ημιν, οταν τοιαυτα σιτουμενοι, τοιαυτα αμαρτανωμεν; οταν αρνιον εσθιοντες, λυκοι
γινωμεθα; οταν προβατον σιτουμενοι, κατα τους λεοντας αρπαζωμεν; Τουτο γαρ το
μυστηριον ου μονον αρπαγης, αλλα και ψιλης εχθρας καθαρευειν κελευει
 
 

315

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαπαντος. Και γαρ ειρηνης εστι μυστηριον τουτο το μυστηριον· ουκ αφιησιν
αντιποιεισθαι χρηματων. Ει γαρ αυτος εαυτου ουκ εφεισατο δι' ημας, τινος αν ειημεν
αξιοι, χρηματων φειδομενοι και ψυχης αφειδουντες, υπερ ης εκεινος ουκ εφεισατο
εαυτου; Τοις μεν ουν Ἰουδαιοις κατ' ενιαυτον υπομνημα των οικειων ευεργεσιων
ταις εορταις ενεδησεν ο Θεος· σοι δε καθ' εκαστην, ως ειπειν, την ημεραν δια τουτων
των μυστηριων. Μη τοινυν αισχυνου τον σταυρον· ταυτα γαρ ημων εστι τα σεμνα,
ταυτα ημων τα μυστηρια· τουτωι κοσμουμεθα τωι δωρωι, τουτωι καλλωπιζομεθα. Καν
ειπω, οτι τον ουρανον ετεινε, την γην και την θαλασσαν ηπλωσε, προφητας και
αγγελους επεμψεν, ουδεν ερω ισον. Το γαρ κεφαλαιον των αγαθων τουτο εστιν, οτι
του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, ινα τους αλλοτριωθεντας οικετας σωσηι. Μηδεις τοινυν
Ἰουδας ταυτηι προσιτω τηι τραπεζηι, μηδεις Σιμων· και γαρ αμφοτεροι δια
φιλαργυριαν απωλοντο ουτοι. Φυγωμεν τοινυν τουτο το βαραθρον, μηδε νομιζωμεν
αρκειν ημιν εις σωτηριαν, ει χηρας και ορφανους αποδυσαντες, ποτηριον χρυσουν
και λιθοκολλητον προσενεγκοιμεν τηι τραπεζηι. Ει γαρ βουλει τιμησαι την θυσιαν,
την ψυχην προσενεγκε, δι' ην και ετυθη· ταυτην χρυσην ποιησον· αν δε αυτη μενηι
μολιβδου και οστρακου χειρων, το δε σκευος χρυσουν, τι το κερδος; Μη τοινυν τουτο
σκοπωμεν, οπως χρυσα σκευη προσφερωμεν μονον, αλλ' οπως και εκ δικαιων
πονων. Ταυτα γαρ εστι τα και χρυσων τιμιωτερα, τα χωρις πλεονεξιας. Ου γαρ
χρυσοχοειον, ουδε αργυροκοπειον εστιν η Ἐκκλησια, αλλα πανηγυρις αγγελων· διο
ψυχων ημιν δει· και γαρ δη ταυτα δια τας ψυχας προσιεται ο Θεος. Ουκ ην η τραπεζα
εξ αργυρου τοτε εκεινη, ουδε το ποτηριον χρυσουν, εξ ου εδωκε τοις μαθηταις ο
Χριστος το αιμα το εαυτου· αλλα τιμια ην παντα εκεινα και φρικτα, επειδη
Πνευματος εγεμε. Βουλει τιμησαι του Χριστου το σωμα; Μη περιιδηις αυτον γυμνον·
μηδε ενταυθα μεν αυτον σηρικοις ιματιοις τιμησηις, εξω δε υπο κρυμου και
γυμνοτητος διαφθειρομενον περιΐδηις. Ὁ γαρ ειπων, Τουτο μου εστι το σωμα, και τωι
λογωι το πραγμα βεβαιωσας, ουτος ειπε· Πεινωντα με ειδετε, και ουκ εθρεψατε· και,
Ἐφ' οσον ουκ εποιησατε ενι τουτων των ελαχιστων, ουδε εμοι εποιησατε. Τουτο μεν
γαρ ου δειται επιβληματων, αλλα ψυχης καθαρας· εκεινο δε πολλης δειται
επιμελειας. Μαθωμεν τοινυν φιλοσοφειν, και τον Χριστον τιμαιν ως αυτος βουλεται·
τωι γαρ τιμωμενωι τιμη ηδιστη, ην αυτος θελει, ουχ ην ημεις νομιζομεν. Ἐπει και
Πετρος τιμαιν αυτον ᾤετο τωι κωλυσαι νιψαι τους ποδας, αλλ' ουκ ην τιμη το
γινομενον, αλλα τουναντιον. Ουτω και συ ταυτην αυτον τιμα την τιμην, ην αυτος
ενομοθετησεν, εις πενητας αναλισκων τον πλουτον. Ουδε γαρ σκευων χρειαν εχει
χρυσων ο Θεος, αλλα ψυχων χρυσων. δʹ. Και ταυτα λεγω, ου κωλυων αναθηματα
κατασκευαζεσθαι τοιαυτα· αξιων δε μετα τουτων, και προ τουτων, την ελεημοσυνην
ποιειν. ∆εχεται μεν γαρ και ταυτα, πολλωι 58.509 δε μαλλον εκεινα. Ἐνταυθα μεν
γαρ ο προσενεγκων ωφεληθη μονον, εκει δε και ο λαβων. Ἐνταυθα δοκει και
φιλοτιμιας αφορμη το πραγμα ειναι· εκει δε ελεημοσυνη και φιλανθρωπια το παν
εστι. Τι γαρ οφελος, οταν η τραπεζα αυτωι γεμηι χρυσων ποτηριων, αυτος δε λιμωι
διαφθειρηται; Προτερον αυτον εμπλησον πεινωντα, και τοτε εκ περιουσιας και την
τραπεζαν αυτου κοσμησον. Ποτηριον χρυσουν ποιεις, και ποτηριον ψυχρου ου διδως;
και τι το οφελος; Χρυσοπαστα επιβληματα κατασκευαζεις τηι τραπεζηι, αυτωι δε ουδε
την αναγκαιαν παρεχεις σκεπην; και τι το κερδος εκ τουτου; Ειπε γαρ μοι· ει τινα
ιδων της αναγκαιας απορουντα τροφης, αφεις αυτωι λυσαι τον λιμον, την τραπεζαν
αργυρωι περιεβαλες μονον, αρα αν εγνω σοι χαριν, αλλ' ουχι μαλλον ηγανακτησε; Τι
δε; ει ρακια περιβεβλημενον ορων, και υπο κρυμου πηγνυμενον, αφεις αυτωι δουναι
ιματιον, κιονας κατεσκευαζες χρυσους, λεγων εις εκεινου τιμην ποιειν, ουκ αν σε
και ειρωνευεσθαι εφη, και υβριν ενομισε, και ταυτην την εσχατην; Τουτο δε και επι
του Χριστου λογιζου, οταν αλητης και ξενος περιερχηται, δεομενος οροφης· συ δε
 
 

316

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον αφεις υποδεξασθαι, εδαφος καλλωπιζηις και τοιχους και κιονων κεφαλας· και
αργυρας αλυσεις δια λαμπαδων εξαπτηις, αυτον δε εν δεσμωτηριωι δεδεμενον μηδε
ιδειν εθεληις. Και ταυτα λεγω, ουχι κωλυων εν τουτοις φιλοτιμεισθαι, αλλα ταυτα
μετ' εκεινων, μαλλον δε ταυτα προ εκεινων παραινων ποιειν. Ὑπερ μεν γαρ του
ταυτα μη ποιησαι ουδεις ενεκληθη ποτε· υπερ δε εκεινων και γεεννα ηπειληται, και
πυρ ασβεστον, και η μετα δαιμονων τιμωρια. Μη τοινυν τον οικον κοσμων, τον
αδελφον θλιβομενον περιορα· ουτος γαρ εκεινου ναος κυριωτερος. Και ταυτα μεν
και βασιλεις απιστοι, και τυραννοι, και ληισται δυνησονται λαβειν τα κειμηλια· οσα
δε αν εις τον αδελφον ποιησηις 58.510 πεινωντα και ξενον οντα και γυμνον, ουδε ο
διαβολος συλησαι δυνησεται, αλλ' εν ασυλωι κεισεται θησαυρωι. Τι ουν αυτος φησι,
Τους πτωχους παντοτε εχετε μεθ' εαυτων, εμε δε ου παντοτε εχετε; ∆ια γαρ τουτο
μαλιστα ελεειν δει, οτι ου παντοτε αυτον εχομεν πεινωντα, αλλ' εν τωι παροντι βιωι
μονον. Ει δε βουλει και την διανοιαν πασαν του ειρημενου μαθειν ακουσον, οτι
τουτο ου προς τους μαθητας ειρηται, ει και ουτω δοκει, αλλα προς την ασθενειαν της
γυναικος. Ἐπειδη γαρ ατελεστερον ετι διεκειτο, εκεινοι δε αυτην διηπορουν,
ανακτωμενος αυτην ταυτα ελεγεν. Ὅτι γαρ εκεινην παραμυθουμενος ταυτα εφη,
επηγαγε· Τι κοπους παρεχετε τηι γυναικι; Ὅτι γαρ και αυτον αει μεθ' ημων εχομεν,
φησιν· Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος.
Ἐξ ων απαντων δηλον, οτι δι' ουδεν ετερον ταυτα ελεγετο, αλλ' ινα την πιστιν της
γυναικος την τοτε βλαστησασαν μη καταμαρανηι των μαθητων η επιτιμησις. Μη
τοινυν ταυτα εις μεσον φερωμεν νυν, α δια τινα οικονομιαν ειρηται· αλλα τους
νομους απαντας, τους εν τηι Καινηι, τους εν τηι Παλαιαι περι ελεημοσυνης αυτωι
κειμενους αναγνοντες, πολλην υπερ του πραγματος τουτου ποιωμεθα την σπουδην.
Τουτο γαρ αμαρτιας καθαιρει· ∆οτε γαρ ελεημοσυνην, και παντα υμιν εσται καθαρα.
Τουτο θυσιας μειζον· Ἔλεον γαρ θελω, και ου θυσιαν. Τουτο τους ουρανους
ανοιγνυσιν· Αι ευχαι γαρ σου και αι ελεημοσυναι σου ανεβησαν εις μνημοσυνον
ενωπιον του Θεου. Τουτο παρθενιας αναγκαιοτερον· ουτω γαρ εξεβληθησαν του
νυμφωνος εκειναι, ουτως αι αλλαι εισηνεχθησαν. Ἅπερ απαντα συνειδοτες
σπειρωμεν φιλοτιμως, ινα μετα πλειονος θερισωμεν δαψιλειας, και των μελλοντων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.
58.509 ΟΜΙΛΙΑ ΝΑʹ. Τοτε προσερχονται τωι Ἰησου οι απο Ἱεροσολυμων
γραμματεις και Φαρισαιοι, λεγοντες· «∆ιατι οι μαθηται σου,» κ. τ. ε.
αʹ. Τοτε· ποτε; Ὅτε τα μυρια σημεια ειργασατο, οτε τους αῤρωστους
εθεραπευσεν εκ της αφης του κρασπεδου. ∆ια γαρ τουτο και ο ευαγγελιστης
επισημαινεται τον καιρον, ινα ενδειξηται την αφατον αυτων πονηριαν ουδενι
εικουσαν. Τι δε εστιν, Οι απο Ἱεροσολυμων γραμματεις και Φαρισαιοι; Πανταχου των
φυλων ησαν διεσπαρμενοι, και εις δωδεκα διηιρημενοι μερη· αλλ' οι την μητροπολιν
εχοντες πονηροτεροι των αλλων ησαν, ατε και πλειονος απολαυοντες τιμης, και
πολυν κεκτημενοι τον τυφον. Θεα δε μοι πως και απο της ερωτησεως αυτης
αλισκονται. Ουδε γαρ λεγουσι, ∆ιατι παραβαινουσι τον νομον Μωυσεως; αλλα, Την
παραδοσιν των πρεσβυτερων. Ὅθεν δηλον, οτι πολλα εκαινοτομουν οι ιερεις, καιτοι
Μωυσεως μετα πολλου του φοβου και μετα πολλης της απειλης επισκηψαντος ωστε
μητε προσθειναι, μητε αφελειν. Ου προσθησετε γαρ, φησι, προς το ρημα, ο εγω
εντελλομαι υμιν σημερον, και ουκ αφελειτε απ' αυτου. Ἀλλ' ουδεν ηττον
εκαινοτομουν οιον 58.510 δη και τουτο ην, το μη δειν ανιπτοις χερσιν εσθιειν, το
ποτηρια βαπτιζειν και χαλκεια, το και αυτους βαπτιζεσθαι. Ὅτε γαρ εδει λοιπον
 
 

317

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους απαλλαγηναι των παρατηρησεων, του χρονου προελθοντος, τοτε αυτους
μαλλον πλειοσιν εδησαν ταις παρατηρησεσι, δεδοικοτες μη τις αυτων αφεληται την
αρχην, και φοβερωτεροι ειναι βουλομενοι, ως δη και αυτοι νομοθεται. Εις τοσουτον
ουν προηλθε παρανομιας το πραγμα, ως τας μεν αυτων φυλαττεσθαι εντολας, τας δε
του Θεου παραβαινεσθαι· και τοσουτον εκρατουν, ωστε κατηγοριαν λοιπον το
πραγμα ειναι. Ὅπερ διπλουν κατ' αυτων εγκλημα ην, οτι τε εκαινοτομουν, και οτι
ουτως εξεδικουν τα εαυτων, του Θεου ουδενα ποιουμενοι λογον. Και αφεντες τα
αλλα ειπειν, τους ξεστας και τα χαλκεια (καταγελαστα γαρ ην), ο των αλλων
μαλλον εδοκει λογον εχειν, τουτο εις μεσον προφερουσιν, ουτως, ως εμοιγε δοκει,
εις οργην αυτον εξαγειν βουλομενοι. ∆ιο και των πρεσβυτερων εμνημονευον, ινα ως
εξουδενων αυτους παρασχηι καθ' εαυτου λαβην. Ἄξιον δε πρωτον εξετασαι, διατι και
οι μαθηται χερσιν ανιπτοις ησθιον. Τινος ουν ενεκεν ουτως ησθιον; Ουκ
επιτηδευοντες τουτο, 58.511 αλλ' υπερορωντες λοιπον των περιττων, και τοις
αναγκαιοις προσεχοντες· ουτε το νιπτεσθαι, ουτε το μη νιπτεσθαι νομον εχοντες,
αλλ' ως ετυχεν εκατερον ποιουντες. Οι γαρ και αυτης της αναγκαιας
καταφρονουντες τροφης, πως εμελλον ταυτα περισπουδαστα εχειν; Ἐπει ουν
συνεβαινε πολλακις τουτο απο ταυτοματου γινεσθαι, οιον ως οτε εν τηι ερημωι
ησθιον, ως οτε τους ασταχυας ετιλλον αντ' εγκληματος αυτο προβαλλονται, οι τα
μεγαλα αει παρατρεχοντες, και των περιττων πολυν ποιουμενοι λογον. Τι ουν ο
Χριστος; Ουκ εστη προς τουτο, ουδε απελογησατο, αλλ' ευθεως αντεγκαλει,
κατασπων αυτων την παῤρησιαν, και δεικνυς, οτι τον μεγαλα αμαρτανοντα υπερ
μικρων προς ετερους ακριβολογεισθαι ου χρη. ∆εον γαρ υμας εγκαλεισθαι, φησι, και
εγκαλειτε; Συ δε παρατηρει, πως οταν τι βουληται λυσαι των νομιμων, εν ταξει
απολογιας αυτο ποιει· οπερ και τοτε εποιησεν. Ουδε γαρ ευθεως επι την παραβασιν
ερχεται, ουδε λεγει, Ουδεν εστιν· η γαρ αν θρασυτερους ειργασατο· αλλα πρωτον
εκκοπτει αυτων την θρασυτητα, το πολλωι μειζον εγκλημα εις μεσον αγων, και εις
την εκεινων περιελκων κεφαλην. Και ουτε λεγει, οτι καλως ποιουσι παραβαινοντες,
ινα μη δωι λαβην αυτοις· ουτε κακιζει το γινομενον, ινα μη βεβαιωσηι τον νομον·
ουδ' αυ παλιν κατηγορει των πρεσβυτερων, ως παρανομων και μιαρων· η γαρ αν ως
λοιδορον και υβριστην απεστραφησαν· αλλα παντα ταυτα αφεις, ετεραν οδον
ερχεται. Και δοκει μεν αυτοις επιτιμαιν τοις παραγενομενοις, καθαπτεται δε των
ταυτα νομοθετησαντων· των μεν πρεσβυτερων ουδαμου μνημονευων, εν δε τηι προς
τουτους κατηγοριαι κακεινους καταβαλλων, και δεικνυς οτι διπλουν το αμαρτημα,
οτι και τωι Θεωι ου πειθονται, και δι' ανθρωπους τουτο ποιουσιν· ωσανει ελεγε·
Τουτο γαρ υμας, τουτο απωλεσε, το παντα πειθεσθαι τοις πρεσβυτεροις. Ἀλλ' ου
λεγει ουτω, τουτο δε αυτο αινιττεται, ουτως αυτοις αποκριθεις· ∆ιατι και υμεις
παραβαινετε την εντολην του Θεου δια την παραδοσιν υμων; Ὁ γαρ Θεος
ενετειλατο· Τιμα τον πατερα και την μητερα· και, Ὁ κακολογων πατερα η μητερα,
θανατωι τελευτατω. Ὑμεις δε λεγετε· Ὃς αν ειπηι τωι πατρι η τηι μητρι, ∆ωρον, ο εαν
εξ εμου ωφεληθηις, και ου μη τιμησηι τον πατερα και την μητερα· και ηκυρωσατε την
εντολην του Θεου δια την παραδοσιν υμων. βʹ. Και ουκ ειπε, Των πρεσβυτερων, αλλ',
Ὑμων· και, Ὑμεις λεγετε, και ουκ ειπεν, Οι πρεσβυτεροι, ωστε ανεπαχθεστερον
ποιησαι τον λογον. Ἐπειδη γαρ παρανομους ηθελησαν δειξαι τους μαθητας,
δεικνυσιν αυτους τουτο ποιουντας, τουτους δε απηλλαγμενους εγκληματος. Ου γαρ
δη νομος το υπο των ανθρωπων επιταχθεν (διο και παραδοσιν αυτο καλει), και
ανθρωπων μαλιστα παρανομων. Και επειδη τουτο ουκ ην υπεναντιον τωι νομωι, το
κελευειν τας χειρας νιπτειν, ετεραν παραδοσιν εις μεσον αγει, εναντιουμενην τωι
νομωι. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἐπαιδευσαν τους νεους ευσεβειας σχηματι
καταφρονειν των πατερων. Πως και τινι τροπωι; Ει τις των γονεων ειπε τωι παιδι,
 
 

318

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ος μοι το προβατον τουτο ο εχεις, η τον μοσχον, η αλλο τι τοιουτον, ελεγον· ∆ωρον
εστι τωι Θεωι τουτο, ο θελεις 58.512 εξ εμου ωφεληθηναι, και ου δυνασαι λαβειν. Και
διπλουν εντευθεν εγινετο το κακον. Ουτε γαρ τωι Θεωι προσηγον, και τους γονεας
ονοματι της προσφορας απεστερουν, τους τε γεγεννηκοτας δια τον Θεον υβριζοντες,
και τον Θεον δια τους γεγεννηκοτας. Ἀλλ' ου λεγει τουτο ευθεως, αλλα προτερον
τον νομον αναγινωσκει, δι' ου δεικνυσι σφοδρα βουλομενον αυτον τιμασθαι γονεας.
Τιμα γαρ, φησι, τον πατερα σου και την μητερα, ινα εσηι μακροχρονιος επι της γης·
και παλιν, Ὁ κακολογων πατερα η μητερα, θανατωι τελευτατω. Ἀλλ' αυτος εκεινο
αφεις, το κειμενον επαθλον τοις τιμωσι τους γονεας, το φοβερωτερον τιθησι, την
κολασιν λεγω την τοις ατιμαζουσιν ηπειλημενην, και αυτους καταπληξαι
βουλομενος, και τους νουν εχοντας επισπασασθαι· και δεικνυσιν εντευθεν θανατου
αξιους οντας. Ει γαρ ο ρηματι ατιμαζων κολαζεται, πολλωι μαλλον υμεις οι εργωι· και
ου μονον ατιμαζοντες, αλλα και ετερους τουτο διδασκοντες. Οι τοινυν μηδε ζηιν
οφειλοντες, πως εγκαλειτε τοις μαθηταις; Τι δε θαυμαστον, ει εις εμε τον τεως
αγνοουμενον τοιαυτα υβριζετε, οταν και εις τον πατερα φαινησθε τοιαυτα
ποιουντες; Πανταχου γαρ και λεγει και δεικνυσιν, οτι εκειθεν της απονοιας ηρξαντο
ταυτης. Τινες δε και ετερως ερμηνευουσι το, ∆ωρον, ο εαν εξ εμου ωφεληθηις·
τουτεστιν, Ουκ οφειλω σοι τιμην, αλλα χαριζομαι σοι, αν αρα σε τιμησω. Ἀλλ' ουκ
αν ο Χριστος τοιαυτης εμνημονευσεν υβρεως. Και ο Μαρκος δε σαφεστερον τουτο
ποιει λεγων· Κορβαν, ο εαν εξ εμου ωφεληθηις· οπερ ουκ εστι δωρεα και προιξ, αλλα
προσφορα κυριως λεγεται. ∆ειξας τοινυν, οτι ουκ αν ειεν δικαιοι εγκαλειν
παραβαινουσιν εντολην πρεσβυτερων οι τον νομον καταπατουντες, δεικνυσι τουτο
αυτο και απο του προφητου. Ἐπειδη γαρ αυτους ειλε σφοδρως, περαιτερω προεισιν·
ο δη πανταχου ποιει, τας Γραφας εις μεσον αγων, και ταυτηι δεικνυς εαυτον
συμβαινοντα τωι Θεωι. Τι δε ο προφητης φησιν; Ὁ λαος ουτος τοις χειλεσι με τιμαι, η
δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει απ' εμου. Ματην δε σεβονται με, διδασκοντες
διδασκαλιας, ενταλματα ανθρωπων. Ειδες προφητειαν συμφωνουσαν τοις
ειρημενοις μετα ακριβειας, και ανωθεν αυτων προαναφωνουμενην την κακιαν;
Ὅπερ γαρ ο Χριστος ενεκαλεσε νυν, τουτο και ο Ἡσαΐας ανωθεν ειπεν, οτι των μεν
του Θεου καταφρονουσι· Ματην γαρ σεβονται με, φησιν· των δε ιδιων πολυν
ποιουνται λογον· ∆ιδασκοντες γαρ ενταλματα, διδασκαλιας ανθρωπων. Ουκουν
εικοτως αυτας ου τηρουσι. ∆ους τοινυν αυτοις καιριαν την πληγην, και απο των
πραγματων, και απο της οικειας ψηφου, και απο του προφητου την κατηγοριαν
αυξησας, εκεινοις μεν ουδεν διαλεγεται, αδιορθωτως λοιπον εχουσι, τον δε λογον
τρεπει προς τους οχλους, ωστε το δογμα εισενεγκειν υψηλον και μεγα ον, και
πολλης φιλοσοφιας γεμον· και λαβων αφορμην απ' εκεινου, το μειζον ενυφαινει
λοιπον, και την των βρωματων παρατηρησιν εκβαλλων. Ἀλλ' ορα ποτε. Ὅτε τον
λεπρον εκαθηρεν, οτε το σαββατον ελυσεν, οτε γης και θαλαττης βασιλεα εαυτον
απεφηνεν, οτε ενομοθετησεν, οτε αμαρτηματα αφηκεν, οτε νεκρους ηγειρεν, οτε
πολλα της θεοτητος αυτου δειγματα παρεσχεν αυτοις, τοτε περι βρωματων
διαλεγεται. 58.513 γʹ. Και γαρ ο πας Ἰουδαισμος εν τουτωι συνεχεται· καν τουτο
ανεληις, και το παν ανειλες. Ἐντευθεν γαρ δεικνυσιν, οτι και περιτομην δει λυειν.
Ἀλλ' αυτος μεν τουτο προηγουμενως ουκ εισηγειται, επειδη των αλλων εντολων
πρεσβυτερον ην, και πλειονα ειχε την υποληψιν· δια δε των μαθητων αυτο
νομοθετει. Ουτω γαρ μεγα ην, οτι και οι μαθηται μετα τοσουτον χρονον βουλομενοι
αυτο ανελειν, προτερον αυτο μεταχειριζονται, και ουτω καταλυουσιν. Ὅρα δε πως
εισαγει τον νομον. Προσκαλεσαμενος γαρ τους οχλους ειπεν αυτοις· Ἀκουσατε και
συνιετε. Ουδε γαρ απλως αυτοις αποφαινεται, αλλα τηι τιμηι και τηι θεραπειαι πρωτον
ευπαραδεκτον ποιει τον λογον (τουτο γαρ εδηλωσεν ο ευαγγελιστης ειπων,
 
 

319

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προσκαλεσαμενος)· επειτα και τωι καιρωι. Μετα γαρ τον εκεινων ελεγχον και την
νικην την κατ' αυτων, και την παρα του προφητου κατηγοριαν, τοτε αρχεται της
νομοθεσιας, οτε και ευκολωτερον κατεδεχοντο τα λεγομενα. Και ουχ απλως αυτους
προσκαλειται, αλλα και προσεκτικωτερους ποιει. Συνιετε γαρ, φησι· τουτεστι,
Νοησατε, διαναστητε· τοιουτος γαρ ο μελλων γραφεσθαι νομος. Ει γαρ αυτοι τον
νομον ελυσαν, και παρα καιρον, δια την ιδιαν παραδοσιν, και ηκουσατε· πολλωι
μαλλον εμου ακουειν χρη του κατα τον προσηκοντα καιρον επι μειζονα υμας
αγοντος φιλοσοφιαν. Και ουκ ειπεν, Ουδεν εστιν η παρατηρησις των βρωματων, ουδ'
οτι Μωυσης κακως προσεταξεν, ουδ' οτι συγκαταβαινων· αλλ' εν ταξει παραινεσεως
και συμβουλης, και απο της των πραγματων φυσεως την μαρτυριαν λαβων, φησιν·
Ου τα εισερχομενα εις το στομα κοινοι τον ανθρωπον, αλλα τα εκπορευομενα δια
του στοματος· επι την φυσιν αυτην καταφευγων, και νομοθετων, και
αποφαινομενος. Και ταυτα ακουοντες ουδεν αντειπον εκεινοι, ουδε ειπον· Τι λεγεις;
του Θεου μυρια παραγγειλαντος περι βρωματων παρατηρησεως, συ τοιαυτα
νομοθετεις; αλλ' επειδη σφοδρα αυτους επεστομισεν, ου τωι ελεγξαι μονον, αλλα και
τωι τον δολον αυτων εις μεσον αγαγειν, και το λαθρα γινομενον παρ' αυτων
εκπομπευσαι, και τα αποῤρητα της διανοιας ανακαλυψαι, επιστομισθεντες απηλθον.
Συ δε μοι σκοπει, πως ουδεπω θαῤρει σαφως κατατολμησαι των βρωματων. ∆ια
τουτο ουδε ειπε, Τα βρωματα, αλλ', Ου τα εισερχομενα κοινοι τον ανθρωπον· οπερ
εικος ην και περι των ανιπτων χειρων υποπτευειν. Αυτος μεν γαρ περι βρωματων
ελεγεν, ενοηθη δ' αν και περι τουτων. Τοσαυτη γαρ ην η παρατηρησις των
βρωματων, ως και μετα την αναστασιν τον Πετρον ειπειν· Ουχι, Κυριε, οτι ουδεποτε
εφαγον παν κοινον η ακαθαρτον. Ει γαρ και δι' ετερους ταυτα ελεγε, και ωστε
καταλιπειν εαυτωι απολογιαν προς τους εγκαλουντας, ινα δειξηι οτι και αντειπε, και
ουδε ουτω συνεχωρηθη, ομως δεικνυσι πολλην ουσαν του πραγματος την υπονοιαν.
∆ια τοι τουτο και αυτος εξ αρχης ου φανερως ειπε περι βρωματων, αλλα, Τα
εισερχομενα εις το στομα· και παλιν, οτε σαφεστερον εδοξεν υστερον λεγειν, απο του
τελους αυτο συνεσκιασεν ειπων· Το δε ανιπτοις χερσι φαγειν ου 58.514 κοινοι τον
ανθρωπον· ινα δοξηι εντευθεν την αρχην ειληφεναι, και περι αυτου διαλεγεσθαι
τεως. ∆ια τουτο ουκ ειπε· Το δε βρωματα φαγειν ου κοινοι τον ανθρωπον· αλλ' ως
περι εκεινου διαλεγομενος, ινα μηδεν εχωσιν αντειπειν εκεινοι. Ταυτα τοινυν
ακουσαντες εσκανδαλισθησαν, φησιν, οι Φαρισαιοι, ουχ οι οχλοι. Προσελθοντες γαρ,
φησιν, οι μαθηται αυτου ειπον αυτωι· Οιδας οτι οι Φαρισαιοι ακουσαντες τον λογον
εσκανδαλισθησαν; Καιτοιγε ουδεν προς αυτους ειρητο. Τι ουν ο Χριστος; Ουκ ελυσε
το σκανδαλον εκεινοις, αλλ' επετιμησε, λεγων· Πασα φυτεια, ην ουκ εφυτευσεν ο
Πατηρ μου ο ουρανιος, εκριζωθησεται. Οιδε γαρ και καταφρονειν σκανδαλων, και μη
καταφρονειν. Ἀλλαχου γουν φησιν· Ἵνα δε μη σκανδαλισωμεν αυτους, βαλε
αγκιστρον εις την θαλασσαν· ενταυθα δε φησιν· Ἄφετε αυτους· οδηγοι εισι τυφλοι
τυφλων. Τυφλος δε τυφλον εαν οδηγηι, αμφοτεροι εις βοθυνον εμπεσουνται. Ταυτα
δε ελεγον οι μαθηται, ουχ ως υπερ εκεινων αλγουντες μονον, αλλα και αυτοι ηρεμα
θορυβουμενοι. Ἐπειδη δε ουκ ετολμων ειπειν εξ οικειου προσωπου τουτο, εν τηι περι
ετερων διηγησει μανθανειν εβουλοντο. Ὅτι γαρ τουτο εστιν, ακουσον πως μετα
ταυτα ο θερμος και πανταχου προφθανων Πετρος προσελθων φησι· Φρασον ημιν την
παραβολην ταυτην· τον εν τηι ψυχηι θορυβον εκκαλυπτων, και φανερως μεν ου
τολμων ειπειν, οτι Σκανδαλιζομαι, αξιων δε δια της ερμηνειας απαλλαγηναι του
θορυβου· διο και επετιματο. Τι ουν ο Χριστος φησι· Πασα φυτεια, ην ουκ εφυτευσεν ο
Πατηρ μου ο ουρανιος, εκριζωθησεται. Τουτο περι του νομου φασιν ειρησθαι οι τα
Μανιχαιων νοσουντες· αλλ' επιστομιζει τα εμπροσθεν ειρημενα αυτους. Ει γαρ περι
του νομου ελεγε, πως ανωτερω απολογειται υπερ αυτου και μαχεται λεγων· ∆ιατι
 
 

320

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραβαινετε την εντολην του Θεου δια την παραδοσιν υμων; πως δε τον προφητην
παραγει εις μεσον; Ἀλλα περι αυτων εκεινων και των παραδοσεων αυτων ταυτα
φησιν. Ει γαρ ο Θεος ειπε, Τιμα τον πατερα και την μητερα· πως ουκ εστι φυτεια
Θεου το παρα Θεου ειρημενον; δʹ. Και το εξης δε δεικνυσιν, οτι περι αυτων ειρηται
και των παραδοσεων αυτων. Ἐπηγαγε γουν· Ὁδηγοι εισι τυφλοι τυφλων. Ει δε περι
του νομου ελεγε τουτο, ειπεν αν· Ὁδηγος εστι τυφλος τυφλων. Ἀλλ' ουχ ουτως
ειπεν, αλλ', Ὁδηγοι εισι τυφλοι τυφλων, εκεινον μεν απαλλαττων της κατηγοριας,
εις δε τουτους το παν περιελκων. Ειτα και το πληθος αποσχιζων αυτων, ως μελλον
εις βαραθρον εμπιπτειν δι' αυτους, φησι· Τυφλος τυφλον εαν οδηγηι, αμφοτεροι εις
βοθυνον εμπεσουνται. Μεγα μεν κακον και τυφλον ειναι· το δε και τοιουτον οντα
μητε εχειν τον χειραγωγον, και οδηγου ταξιν επεχειν, διπλουν και τριπλουν
εγκλημα. Ει γαρ το μη εχειν οδηγον τον τυφλον επισφαλες, πολλωι μαλλον το και
ετερωι τουτο βουλεσθαι ειναι. Τι ουν ο Πετρος; Ου λεγει, Τι ποτε εστι τουτο ο
ειρηκας; αλλ' ως ασαφειας γεμον ερωται. Και ου λεγει· ∆ιατι παρανομον ειπας;
εδεδοικει γαρ, ινα μη νομισθηι 58.515 εσκανδαλισθαι· αλλ' ασαφειας τουτο ειναι
φησιν. Ὅτι δε ουκ ην ασαφειας, αλλ' εσκανδαλιζετο, δηλον· ουδεν γαρ ασαφειας
ειχε. ∆ιο και επιπληττει αυτωι λεγων· Ἀκμην και υμεις ασυνετοι εστε; Οι μεν γαρ
οχλοι ουδε συνηκαν ισως το λεχθεν· αυτοι δε ησαν οι σκανδαλισθεντες. ∆ιο παρα
μεν την αρχην, ως υπερ των Φαρισαιων δηθεν ερωτωντες, εβουλοντο μαθειν· επειδη
δε ηκουσαν αυτου μεγαλην απειλην απειλουντος και λεγοντος, οτι Πασα φυτεια, ην
ουκ εφυτευσεν ο Πατηρ μου ο ουρανιος, εκριζωθησεται, και, Ὁδηγοι εισι τυφλοι
τυφλων, κατεσταλησαν· Ὁ δε πανταχου θερμος ουδε ουτως ανεχεται σιγησαι, αλλα
φησι· Φρασον ημιν την παραβολην ταυτην. Τι ουν ο Χριστος; Σφοδρα επιπληκτικως
αποκρινεται· Ἀκμην και υμεις ασυνετοι εστε; Ουπω νοειτε; Ταυτα δε ελεγε και
επετιμα, ωστε την προληψιν εκβαλειν· ου μην εστη μεχρι τουτου, αλλα και ετερα
επαγει λεγων· Ὅτι παν το εισπορευομενον εις το στομα, εις την κοιλιαν χωρει, και
εις τον αφεδρωνα εκβαλλεται· τα δε εκπορευομενα εκ του στοματος, εκ της καρδιας
εξερχεται, κακεινα κοινοι τον ανθρωπον. Ἐκ γαρ της καρδιας εξερχονται
διαλογισμοι πονηροι, φονοι, μοιχειαι, πορνειαι, κλοπαι, βλασφημιαι,
ψευδομαρτυριαι· και ταυτα εστι τα κοινουντα τον ανθρωπον. Το δε ανιπτοις χερσιν
εσθιειν, ου κοινοι τον ανθρωπον. Ειδες πως αυτοις σφοδρως κεχρηται και
επιτιμητικως; Ειτα κατασκευαζει το ειρημενον απο της κοινης φυσεως, και προς την
θεραπειαν την εκεινων. Ὅταν γαρ ειπηι, Εις την κοιλιαν χωρει, και εις τον αφεδρωνα
εκβαλλεται, ετι κατα Ἰουδαικην ταπεινοτητα αποκρινεται. Λεγει γαρ οτι ου μενει,
αλλ' εξερχεται. Καιτοι και ει εμενεν, ουκ εποιει ακαθαρτον. Ἀλλ' ουδεπω τουτο
δυνατοι ησαν ακουσαι. ∆ια γουν τουτο και ο νομοθετης τοσουτον χρονον αφιησιν,
οσον αν ενδον μενηι· οταν δε εξελθηι, ουκετι. Ἐν εσπεραι γουν κελευει λουεσθαι, και
καθαρον ειναι, τον καιρον της πεψεως αναμετρων, και της εκκρισεως. Τα δε της
καρδιας, φησιν, ενδον μενει, και εξελθοντα κοινοι, ου μενοντα μονον. Και προτερον
τιθησι τους πονηρους διαλογισμους, οπερ ην Ἰουδαικον· και ουδεπω απο της των
πραγματων φυσεως ποιειται τον ελεγχον, αλλ' απο του τοκου της κοιλιας και της
καρδιας, και εκ του τα μεν μενειν, τα δε μη μενειν. Τα μεν γαρ, εξωθεν εισιοντα, εξω
παλιν απεισιν· τα δε ενδοθεν τικτεται, και εξελθοντα κοινοι, και τοτε μαλλον, οταν
εξελθηι. Ουπω γαρ ησαν δυνατοι, οπερ εφην, ακουσαι μετα της προσηκουσης
φιλοσοφιας ταυτα. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι καθαριζων τα βρωματα, ταυτα ελεγεν·
ου μην ενεφηνεν, ουδε ειπε, Το δε βρωματα τοιαδε φαγειν ου κοινοι τον ανθρωπον·
ουτε γαρ ηνειχοντο σαφως ουτως αυτου ακουσαι. ∆ιο και επηγαγε· Το δε ανιπτοις
χερσι φαγειν ου κοινοι τον ανθρωπον. Μαθωμεν τοινυν τινα εστι τα κοινουντα τον
ανθρωπον· μαθωμεν, και φυγωμεν. Και γαρ εν τηι Ἐκκλησιαι τοιουτον ορωμεν εθος
 
 

321

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρατουν παρα τοις πολλοις, και οπως μεν εν καθαροις εισελθοιεν ιματιοις
σπουδαζοντας, και οπως τας χειρας νιψαιντο· οπως δε ψυχην καθαραν
παραστησαιεν τωι Θεωι, ουδενα ποιουμενους λογον. Και ταυτα λεγω, ου 58.516
κωλυων ωστε χειρας νιπτειν, ουδε στομα· αλλα βουλομενος ουτω νιπτειν, ως
προσηκει, ουχ υδατι μονον, αλλ' αντι του υδατος ταις αρεταις. Ῥυπος γαρ στοματος,
κακηγορια, βλασφημια, λοιδορια, οργιλα ρηματα, αισχρολογια, γελως, ευτραπελια.
Ει τοινυν συνοιδας σαυτωι μηδεν τουτων φθεγγομενωι, μηδε ρυπωντι τον ρυπον
τουτον, προσελθε θαῤρων· ει δε μυριακις ταυτας εδεξω τας κηλιδας, τι ματαιοπονεις,
υδατι μεν περικλυζων την γλωτταν, τον δε ολεθριον και βλαβερον περιφερων εν
αυτηι ρυπον; εʹ. Ειπε γαρ μοι, ει κοπρον εν ταις χερσιν ειχες και βορβορον, αρα αν
ετολμησας ευξασθαι; Ουδαμως. Και μην τουτο ουδεμια βλαβη· εκεινο δε ολεθρος.
Πως ουν εν μεν τοις αδιαφοροις ευλαβης, εν δε τοις κεκωλυμενοις ραιθυμος; Τι ουν;
ου δει προσευχεσθαι; φησι. ∆ει μεν, αλλ' ουχι ρυπωντα, ουδε τοιουτον εχοντα
βορβορον. Τι ουν, εαν προληφθω; φησι. Καθαρον σαυτον. Πως και τινι τροπωι;
Κλαυσον, στεναξον, δος ελεημοσυνην, απολογησαι τωι υβρισμενωι, καταλλαξον
σαυτωι δια τουτων, αποσμηξον την γλωτταν, ινα μη μειζονως παροξυνηις τον Θεον.
Και γαρ ει τις κοπρου τας χειρας πληρωσας, ουτω σου κατεσχε τους ποδας ικετευων,
ου μονον ουκ αν ηκουσας, αλλα και τωι ποδι ελακτισας· πως ουν συ τολμαις ουτω
Θεωι προσιεναι; Και γαρ χειρ εστιν η γλωττα των ευχομενων, και δι' αυτης
κατεχομεν τα γονατα του Θεου. Μη τοινυν μολυνηις αυτην, ινα μη και προς σε ειπηι·
Ἐαν πληθυνητε την δεησιν, ουκ εισακουσομαι. Και γαρ Ἐν χειρι γλωσσης ζωη και
θανατος· και, Ἀπο των λογων σου δικαιωθησηι, και απο των λογων σου
κατακριθησηι. Μαλλον τοινυν της κορης φυλαττε την γλωτταν. Ἵππος εστι
βασιλικος η γλωσσα. Ἂν μεν ουν επιθηις αυτηι χαλινον, και διδαξηις βαδιζειν
ευρυθμα, επαναπαυσεται αυτηι και επικαθιειται ο βασιλευς· αν δε αχαλινωτον αφηις
φερεσθαι και σκιρταιν, του διαβολου και των δαιμονων οχημα γινεται. Συ δε απο μεν
συνουσιας ων της σαυτου γυναικος, ου τολμαις ευξασθαι, καιτοιγε ουδε εγκλημα
τουτο· απο δε λοιδοριας ων και υβρεως, ο και γεενναν προξενει, πριν η καθαραι
σαυτον καλως, ανατεινεις τας χειρας; και πως ου φριττεις; ειπε μοι. Ουκ ηκουσας
Παυλου λεγοντος, οτι Τιμιος ο γαμος, και η κοιτη αμιαντος; Ει δε απο της αμιαντου
κοιτης ανισταμενος ου τολμαις ευχηι προσελθειν, απο της κοιτης ων της διαβολικης
πως καλεις το φρικτον ονομα εκεινο και φοβερον; Και γαρ κοιτη διαβολικη, το εν
υβρεσι πλυνεσθαι και λοιδοριαις. Και καθαπερ πονηρος τις μοιχος, ο θυμος μετα
πολλης ημιν συγγινεται της ηδονης, τα ολεθρια προιεμενος εν ημιν σπερματα, και
την διαβολικην ποιων αποτικτειν εχθραν, και απεναντιας τωι γαμωι παντα
εργαζομενος. Ὁ μεν γαρ γαμος τους δυο ποιει σαρκα γενεσθαι μιαν· ο δε θυμος τους
ηνωμενους εις πολλα διαιρει μερη, και αυτην κατασχιζει και κατατεμνει την ψυχην.
Ἵν' ουν μετα παῤρησιας τωι Θεωι προσιηις, μη δεξηι τον θυμον επεισιοντα σοι, και
συγγενεσθαι βουλομενον· αλλ' ωσπερ κυνα λυττωντα απελασον. Ουτω γαρ και
Παυλος εκελευσεν. Ἐπαιροντας γαρ, φησιν, οσιους χειρας, χωρις οργης και
διαλογισμων. Μη δη καται 58.517 σχυνηις την γλωτταν· επει πως υπερ σου
δεηθησεται, οταν την οικειαν παῤρησιαν απολεσηι; αλλα κοσμησον αυτην επιεικειαι,
ταπεινοφροσυνηι· ποιησον αξιαν του παρακαλουμενου Θεου· ευλογιας αυτην
εμπλησον, ελεημοσυνης πολλης. Ἔστι γαρ και δια ρηματων ελεημοσυνην ποιειν.
Κρειττον γαρ λογος, η δοσις· και, Ἀποκριθητι τωι πτωχωι εν πραΰτητι ειρηνικα. Και
τον αλλον δε απαντα χρονον τηι διηγησει των θειων καλλωπιζε νομων. Πασα γαρ η
διηγησις σου εστω εν νομωι Ὑψιστου. Ουτως εαυτους κοσμησαντες προσερχωμεθα
τωι Βασιλει, και πιπτωμεν επι γονατα, μη τωι σωματι μονον, αλλα και τηι διανοιαι.
Ἐννοησωμεν τινι προσιμεν, και υπερ τινων, και τι βουλομενοι ανυσαι. Θεωι
 
 

322

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσιμεν, ον τα Σεραφιμ ιδοντα τας οψεις απεστρεψεν, ου φεροντα την λαμπηδονα·
ον η γη βλεπουσα τρεμει. Θεωι προσιμεν, τωι φως οικουντι απροσιτον. Και προσιμεν
υπερ γεεννης απαλλαγης, υπερ αμαρτηματων αφεσεως, υπερ του λυθηναι τας
αφορητους ημιν τιμωριας εκεινας, υπερ του των ουρανων τυχειν και των αγαθων
των εκει. ʹ. Προσπεσωμεν τοινυν και τωι σωματι και τηι διανοιαι, ινα αυτος ημας
αναστησηι κειμενους· μετα επιεικειας διαλεχθωμεν και πραοτητος απασης. Και τις
ουτως αθλιος, φησι, και ταλαιπωρος, ως εν ευχηι μη γενεσθαι επιεικης; Ὁ μετα αρας
ευχομενος, και θυμου πληρων εαυτον, και των εχθρων καταβοων. Ει γαρ βουλει
κατηγορειν, σαυτου κατηγορει. Ει βουλει την γλωτταν ακοναιν και θηγειν, κατα των
σων αμαρτηματων. Και μη τι ετερος σε ειργασατο κακον ειπηις, αλλα τι συ σαυτον
ειργασω· τουτο γαρ μαλιστα εστι κακον. Ουδε γαρ ετερος σε τις αδικησαι δυνησεται,
αν μη συ σαυτον αδικηις. Ὥστε ει κατα των αδικουντων γενεσθαι βουλει, κατα
σαυτου προσελθε πρωτον· ουδεις ο κωλυων· ως αν κατα ετερου προσελθηις, μειζονα
αδικηθεις απηλθες. Τινα δε ολως και αδικιαν εχεις ειπειν; Ὅτι ο δεινα υβρισε, και
ηρπασε, και κινδυνοις περιεβαλεν; Ἀλλα τουτο ουκ εστιν ηδικησθαι, αλλ' εαν
νηφωμεν, και ωφελεισθαι τα μεγιστα. Ὁ γαρ ηδικημενος ο τα τοιαυτα ποιησας εστιν,
ουχ ο παθων. Και τουτο μαλιστα εστι το παντων αιτιον των κακων, οτι ουδε ισμεν
τις ποτε εστιν ο αδικουμενος, και τις ο αδικων. Ὡς ει τουτο ᾔδειμεν καλως, ουκ αν
εαυτους ποτε ηδικησαμεν, ουκ αν καθ' ετερου ηυξαμεθα, μαθοντες οτι παρ' ετερου
αδυνατον παθειν κακως. Ουδε γαρ το αρπαζεσθαι, αλλα το αρπαζειν κακον. Ὥστε ει
μεν ηρπασας, κατηγορει σαυτου· ει δε ηρπαγης, και ευχου υπερ του ηρπακοτος, οτι σε
τα μεγιστα ωνησεν. Ει γαρ και μη τοιαυτη 58.518 η γνωμη του πεποιηκοτος, αλλα συ
τα μεγιστα ωφεληθης, αν γενναιως ενεγκηις. Ἐκεινον μεν γαρ και οι ανθρωποι και οι
θειοι ταλανιζουσι νομοι· σε δε τον ηδικημενον και στεφανουσι και ανακηρυττουσιν.
Ουδε γαρ ει πυρεττων τις ηρπασε παρα τινος αγγειον υδωρ εχον, και ενεφορηθη της
βλαβερας επιθυμιας, τον αρπαγεντα ειποιμεν αν ηδικησθαι, αλλα τον αρπασαντα·
τον γαρ πυρετον ηυξησε, και την νοσον χαλεπωτεραν εποιησε. Τουτο τοινυν και επι
του φιλοχρηματου και φιλαργυρου λογιζου. Και γαρ ουτος πυρεττων πολλωι
χαλεπωτερον εκεινου, δια της αρπαγης ταυτης την φλογα ανηψε την εαυτου. Και
ξιφος δε ει τις μαινομενος αρπασας παρ' οτουουν εαυτον διεχειρισατο, τις ην ο
ηδικημενος παλιν; ο αρπαγεις, η ο αρπασας; Ευδηλον οτι ο αρπασας. Ουκουν και επι
της των χρηματων αρπαγης το αυτο τουτο ψηφιζωμεθα. Ὅπερ γαρ μαινομενωι ξιφος,
τουτο και φιλαργυρωι πλουτος· μαλλον δε και χαλεπωτερον. Ὁ μεν γαρ μαινομενος,
το ξιφος λαβων και ωθησας δι' εαυτου, της τε μανιας απηλλαγη, και ουκετι
δευτεραν λαμβανει πληγην· ο δε φιλαργυρος μυρια χαλεπωτερα εκεινου τραυματα
καθ' εκαστην δεχεται την ημεραν, ουκ απαλλαττων της μανιας εαυτον, αλλ'
επιτεινων μειζονως· και οσωιπερ αν λαβηι πλειονα τραυματα, τοσουτωι μαλλον
υποθεσιν ετεραις παρεχει πληγαις χαλεπωτεραις. Ταυτ' ουν εννοουντες, φυγωμεν
τουτι το ξιφος, φυγωμεν την μανιαν, καν οψε ποτε σωφρονησωμεν. Και γαρ και
ταυτην την αρετην σωφροσυνην δει καλειν, ουχ ηττον εκεινης της παρα πασι
νενομισμενης. Ἐκει μεν γαρ προς μιαν επιθυμιας τυραννιδα η παλη γινεται· ενταυθα
δε πολλων και παντοδαπων επιθυμιων περιγινεσθαι δει. Ουδεν γαρ, ουδεν
αφρονεστερον του χρηματων δουλου. ∆οκει κρατειν, κρατουμενος· δοκει κυριος
ειναι, δουλος ων· και δεσμα περιτιθεις εαυτωι, χαιρει· χαλεπωτερον το θηριον
εργαζομενος, ευφραινεται· και αιχμαλωτος γινομενος, αγαλλεται και πηδαι· και
ορων κυνα λυττωντα και εφαλλομενον αυτου τηι ψυχηι, δησαι δεον και λιμωι τηξαι, ο
δε και αφθονον αυτωι παρεχει τροφην, ινα μειζονως εφαλληται και φοβερωτερος ηι.
Ταυτα ουν απαντα εννοουντες, λυσωμεν τα δεσμα, ανελωμεν το θηριον,
απελασωμεν την νοσον, εκβαλωμεν την μανιαν ταυτην, ινα γαληνης απολαυσωμεν
 
 

323

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και υγιειας καθαρας, και μετα πολλης της ηδονης εις τον ευδιον καταπλευσαντες
λιμενα, των αιωνιων επιτυχωμεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος,
νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.517 ΟΜΙΛΙΑ ΝΒʹ. Και εξελθων εκειθεν ο Ἰησους, ανεχωρησεν εις τα μερη
Τυρου και Σιδωνος. Και ιδου γυνη Χαναναια απο των οριων εκεινων εξελθουσα,
εκραξεν αυτωι λεγουσα· «Ἐλεησον με, Κυριε, υιε ∆αυΐδ· η θυ γατηρ μου κακως
δαιμονιζεται.»
αʹ. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι ουκ ηδυνηθη λαθειν, ελθων εις την οικιαν. Τι δε
ολως απηιει εις τα μερη ταυτα; Ὅτε της των βρωματων παρατηρησεως απηλλαξε,
τοτε και τοις εθνεσι θυραν ανοιγει λοιπον οδωι προβαι 58.518 νων· ωσπερ ουν και
Πετρος, προτερον τουτον επιταγεις λυσαι τον νομον, πεμπεται προς τον Κορνηλιον.
Ει δε λεγοι τις, Πως ουν τοις μαθηταις λεγων, Εις οδον εθνων μη απελθητε, ταυτην
προσιεται; πρωτον μεν εκεινο αν ειποιμεν, οτι ουχ οπερ επεταξε τοις μαθηταις,
τουτωι και αυτος υπευθυνος ην· δευτερον δε, οτι ουδε ως κηρυξων απηλθεν· οπερ
ουν και ο Μαρκος αινιττομενος ελεγεν, οτι και εκρυψεν εαυτον, και ουκ ελαθεν
Ὥσπερ γαρ το μη δραμειν επ' αυτους πρωτους της ακο 58.519 λουθιας των
πραγματων ην· ουτω το προσερχομενους διωκειν αναξιον αυτου της φιλανθρωπιας.
Ει γαρ τους φευγοντας διωκειν εχρην, πολλωι μαλλον τους διωκοντας φευγειν ουκ
εδει. Ὅρα γουν πως εστιν ευεργεσιας απασης αξια η γυνη. Ουδε γαρ ετολμησεν
ελθειν εις τα Ἱεροσολυμα, φοβουμενη και αναξιαν εαυτην τιθεμενη. Ὅτι γαρ, ει μη
τουτο ην, εκει παρεγενετο αν, δηλον και απο της παρουσης σφοδροτητος, και εκ του
των οριων αυτης εξελθειν. Τινες δε και αλληγορουντες φασιν, οτι, οτε εξηλθεν εκ
της Ἰουδαιας ο Χριστος, τοτε αυτωι προσελθειν ετολμησεν η Ἐκκλησια, και αυτη εκ
των οριων αυτης εξελθουσα. Ἐπιλαθου γαρ, φησι, του λαου σου, και του οικου του
πατρος σου. Και γαρ ο Χριστος εκ των οριων αυτου εξηλθε, και η γυνη εκ των οριων
αυτης και ουτως ηδυνηθησαν συντυχειν αλληλοις. Ἰδου γαρ γυνη Χαναναια, φησιν,
εξελθουσα εκ των οριων αυτης. Κατηγορει της γυναικος ο ευαγγελιστης, ινα δειξηι
το θαυμα, και αυτην ανακηρυξηι μειζονως. Και γαρ ακουσας Χαναναιαν,
αναμνησθητι των παρανομων εκεινων εθνων, οι και τους της φυσεως νομους εκ
βαθρων ανετρεψαν. Μνησθεις δε αυτων, εννοει και της του Χριστου παρουσιας την
δυναμιν. Οι γαρ εκβληθεντες, ινα μη διαστρεψωσιν Ἰουδαιους, ουτοι τοσουτον των
Ἰουδαιων εφανησαν επιτηδειοτεροι, ως και εξιεναι εκ των οριων, και προσιεναι τωι
Χριστωι, εκεινων και προς αυτους ερχομενον ελαυνοντων. Προσελθουσα τοινυν
ουδεν ετερον φησιν, αλλ', Ἐλεησον με, και πολυ δια της κραυγης περιιστησι το
θεατρον. Και γαρ ην θεαμα ελεεινον, γυναικα ιδειν βοωσαν μετα συμπαθειας
τοσαυτης, και γυναικα μητερα, και υπερ θυγατρος δεομενην, και θυγατρος ουτω
κακως διακειμενης. Ουδε γαρ ετολμησεν εις οψιν του ∆ιδασκαλου την δαιμονωσαν
αγαγειν· αλλ' αφεισα οικοι κεισθαι, αυτη τιθησι την ικετηριαν. Και λεγει το παθος
μονον, και ουδεν πλεον προστιθησιν, ουδε ελκει τον ιατρον εις την οικιαν, καθαπερ
ο βασιλικος εκεινος, λεγων· Ἐλθων επιθες την χειρα σου και, Καταβηθι πριν η
αποθανειν το παιδιον μου. Ἀλλα και την συμφοραν διηγησαμενη, και της νοσου την
επιτασιν, τον ελεον του ∆εσποτου προβαλλεται, και κραζει μεγαλα· και ου λεγει,
Ἐλεησον την θυγατερα μου, αλλ', Ἐλεησον με. Ἐκεινη μεν γαρ ανεπαισθητος εστι
της νοσου· εγω δε η τα μυρια πασχουσα ειμι δεινα, η μετα αισθησεως νοσουσα, η
 
 

324

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα του ειδεναι μαινομενη. Ὁ δε ουκ απεκριθη αυτηι λογον. Τι το καινον και
παραδοξον; τους μεν Ἰουδαιους και αγνωμονουντας εναγει, και βλασφημουντας
παρακαλει, και πειραζοντας ουκ αφιησι· την δε επιτρεχουσαν αυτωι και
παρακαλουσαν και δεομενην, και ουτε νομωι ουτε προφηταις εντραφεισαν, και
τοσαυτην ευλαβειαν επιδεικνυμενην, ταυτην ουδε αποκρισεως αξιοι. Τινα ουκ αν
τουτο εσκανδαλισεν, ορωντα εναντια τηι φημηι τα γινομενα; Και γαρ ηκουσαν, οτι
περιηγε τας κωμας θεραπευων· ταυτην δε ελθουσαν διακρουεται. Τινα δε ουκ αν
επεκλασε το παθος και η ικετηρια, ην εποιειτο υπερ θυγατρος ουτω κακως
διακειμενης; Ουδε γαρ ως αξια ουσα, ουδε ως οφειλην απαιτουσα, ουτω προσηλθεν,
αλλ' ελεηθηναι εδειτο, και την συμφοραν την οικειαν εξετραγυδει μονον, και ουδε
αποκρισεως αξιουται. Ταχα πολλοι των ακουον 58.520 των εσκανδαλισθησαν·
εκεινη δε ουκ εσκανδαλισθη. Και τι λεγω, των ακουοντων· Και γαρ οιμαι και τους
μαθητας αυτους παθειν τι προς την συμφοραν της γυναικος, και διαταραχθηναι και
αθυμησαι. Ἀλλ' ομως ουδε ταραχθεντες ετολμησαν ειπειν· ∆ος αυτηι την χαριν·
αλλα, Προσελθοντες οι μαθηται ηρωτων αυτον λεγοντες· Ἀπολυσον αυτην, οτι
κραζει οπισθεν ημων. Και γαρ ημεις οταν βουληθωμεν τινα πεισαι, ταναντια
πολλακις λεγομεν. Ὁ δε Χριστος φησιν· Ουκ απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα
απολωλοτα οικου Ἰσραηλ. βʹ. Τι ουν η γυνη, επειδη ταυτα ηκουσεν; εσιγησε και
απεστη; η καθυφηκε της προθυμιας; Ουδαμως· αλλα μαλλον επεκειτο. Ἀλλ' ουχ
ημεις ουτως· αλλ' οταν μη τυχωμεν, αφισταμεθα, δεον δια τουτο επικεισθαι μαλλον.
Καιτοι τινα ουκ αν εξηπορησε τουτο το τοτε ρηθεν; Ἱκανη μεν ουν και η σιγη εις
απογνωσιν αυτην εμβαλειν· η δε αποκρισις και πολλωι μαλλον εποιει. Το γαρ μεθ'
εαυτης και τους συνηγορους εξαπορηθεντας ιδειν, και το ακουσαι, οτι και το πραγμα
γενεσθαι αμηχανον, εις αφατον αποριαν ενεβαλεν. Ἀλλ' ομως ουκ ηπορειτο η γυνη·
αλλ' επειδη ειδεν ουδεν ισχυοντας τους προστατας, απηναισχυντησε καλην
αναισχυντιαν. Προ τουτου μεν γαρ ουδε εις οψιν ελθειν ετολμα· Κραζει γαρ, φησιν,
οπισθεν ημων· οτε δε εικος ην αυτην και ποῤρωτερω απελθειν εξαπορηθεισαν, τοτε
και εγγυτερω ερχεται, και προσκυνει λεγουσα· Κυριε, βοηθει μοι. Τι τουτο, ω γυναι;
μη γαρ μειζονα παῤρησιαν εχεις των αποστολων; μη γαρ πλειονα ισχυν; Παῤρησιαν
μεν και ισχυν, φησιν, ουδαμως, αλλα και αισχυνης γεμω· αλλ' ομως αυτην την
αναισχυντιαν αντι ικετηριας προβαλλομαι αιδεσθησεται μου την παῤρησιαν. Και τι
τουτο; ουκ ηκουσας αυτου λεγοντος, οτι Ουκ απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα
απολωλοτα οικου Ἰσραηλ; Ἤκουσα, φησιν, αλλ' αυτος Κυριος εστι. ∆ιοπερ ουδε
ελεγε, Παρακαλεσον και δεηθητι· αλλα, Βοηθει μοι. Τι ουν ο Χριστος; Ουδε τουτοις
ηρκεσθη, αλλ' επιτεινει την εξαπορησιν παλιν λεγων· Ουκ εστι καλον λαβειν τον
αρτον των τεκνων, και δουναι τοις κυναριοις. Και οτε ηξιωσεν αυτην λογου, τοτε
μειζονως επεπληξεν η δια της σιγης. Και ουκετι εφ' ετερον μεταφερει την αιτιαν,
ουδε λεγει, Ουκ απεσταλην· αλλ' οσωι επετεινεν εκεινη την ικετηριαν, τοσουτωι και
αυτος την παραιτησιν επιτεινει. Και ουκετι προβατα αυτους καλει, αλλα τεκνα, και
αυτην κυναριον. Τι ουν η γυνη; Ἀπ' αυτων των αυτου ρηματων πλεκει την
συνηγοριαν. Ει γαρ κυναριον ειμι, φησιν, ουκ ειμι αλλοτρια. ∆ικαιως ελεγεν ο
Χριστος· Εις κριμα εγω ηλθον. Ἡ γυνη φιλοσοφει, και καρτεριαν επιδεικνυται πασαν
και πιστιν, και ταυτα υβριζομενη· εκεινοι δε, θεραπευομενοι και τιμωμενοι, τοις
εναντιοις αμειβονται. Ὅτι μεν γαρ αναγκαια η τροφη τοις τεκνοις, φησιν, οιδα
καγω· πλην ουδε εγω κεκωλυμαι, κυναριον ουσα. Ει μεν γαρ μη θεμις λαβειν, ουδε
των ψιχιων μετασχειν θεμις· ει δε καν εκ μικρου δει κοινωνειν, ουδε εγω
κεκωλυμαι, καν κυναριον ω· αλλα και ταυτηι μαλιστα μετεχω, ει κυναριον ειμι. ∆ια
ταυτα ανεβαλλετο ο Χριστος· ερουσαν γαρ ταυτα ᾔδει· δια ταυτα ηρνειτο την δοσιν,
ινα δειξηι αυτης την φιλοσοφιαν. Ει γαρ μη δουναι εμελλεν, ουδ' αν μετα ταυτα
 
 

325

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58.521 εδωκεν, ουδ' αν επεστομισεν αυτην παλιν· αλλ' οπερ επι του εκατονταρχου
ποιει, λεγων· Ἐγω ελθων θεραπευσω αυτον, ινα μαθωμεν εκεινου την ευλαβειαν,
και ακουσωμεν αυτου λεγοντος· Ουκ ειμι αξιος ινα μου υπο την στεγην εισελθηις· και
οπερ επι της αιμοῤροουσης ποιει, λεγων· Ἐγω οιδα δυναμιν εξ εμου εξελθουσαν, ινα
καταδηλον αυτης την πιστιν ποιησηι· και οπερ επι της Σαμαρειτιδος, ινα δειξηι πως
ουδε ελεγχομενη αφισταται· ουτω δη και ενταυθα. Ου γαρ εβουλετο κρυβηναι
τοσαυτην γυναικος αρετην. Ὥστε ουχ υβριζοντος ην απερ ελεγεν, αλλα
εκκαλουμενου, και τον εναποκειμενον θησαυρον εκκαλυπτοντος. Συ δε μοι μετα της
πιστεως ορα και την ταπεινοφροσυνην. Αυτος μεν γαρ τεκνα εκαλεσε τους
Ἰουδαιους· αυτη δε ουκ ηρκεσθη τουτωι, αλλα και κυριους ωνομασε· τοσουτον
απεσχεν αλγησαι τοις ετερων εγκωμιοις. Και γαρ τα κυναρια, φησιν, εσθιει απο των
ψιχιων των πιπτοντων απο της τραπεζης των κυριων αυτων. Ειδες γυναικος
συνεσιν, πως ουδε αντειπειν ετολμησεν, ουδε εδηχθη τοις ετερων επαινοις, ουδε
ηγανακτησε τηι υβρει; Ειδες ευτονιαν; Αυτος ελεγεν, Ουκ εστι καλον· αυτη δε ελεγε,
Ναι, Κυριε· αυτος τεκνα εκαλει, αυτη δε κυριους· αυτος κυναριον ωνομασεν, αυτη δε
και το εργον του κυναριου προσεθηκεν. Ειδες ταυτης την ταπεινοφροσυνην;
Ἄκουσον Ἰουδαιων μεγαληγοριαν. Σπερμα Ἀβρααμ εσμεν, και ουδενι
δεδουλευκαμεν πωποτε· και, Ἐκ του Θεου γεγεννημεθα. Ἀλλ' ουχ αυτη αλλα
κυναριον εαυτην καλει, και κυριους εκεινους· δια δη τουτο γεγονε τεκνον. Τι ουν ο
Χριστος; Ὦ γυναι, μεγαλη σου η πιστις. ∆ια γαρ τουτο ανεβαλλετο, ινα τουτο
αναβοησηι το ρημα, ινα στεφανωσηι την γυναικα. Γενηθητω σοι ως θελεις. Ὃ δε
λεγει, τοιουτον εστιν· Ἡ μεν πιστις σου και μειζονα τουτων ανυσαι δυναται· πλην
γενηθητω σοι ως θελεις. Αυτη συγγενης εκεινηι τηι φωνηι τηι λεγουσηι· Γενηθητω ο
ουρανος, και εγενετο. Και ιαθη η θυγατηρ αυτης απο της ωρας εκεινης. Ειδες πως ου
μικρον και αυτη εισηνεγκεν εις την ιατρειαν του θυγατριου; ∆ια τουτο γαρ ουδε
ειπεν ο Χριστος, Ἰαθητω σου το θυγατριον· αλλα, Μεγαλη σου η πιστις, γενηθητω
σοι ως θελεις· ινα μαθηις, οτι ουχ απλως ουδε κολακειας ην τα ρηματα, αλλα πολλη
της πιστεως η δυναμις. Την γουν ακριβη βασανον αυτης και αποδειξιν τηι των
πραγματων επετρεψεν εκβασει. Ἰαθη γουν το θυγατριον αυτης ευθεως. γʹ. Συ δε μοι
σκοπει, πως των αποστολων ηττηθεντων και ουκ ανυσαντων, αυτη ηνυσε. Τοσουτον
εστι προσεδρεια ευχης. Και γαρ υπερ των ημετερων παρ' ημων βουλεται μαλλον των
υπευθυνων αξιουσθαι, η παρ' ετερων υπερ ημων. Καιτοι μειζονα παῤρησιαν ειχον
εκεινοι· αλλα πολλην καρτεριαν επεδειξατο αυτη. ∆ια δε του τελους και προς τους
μαθητας απελογησατο της αναβολης ενεκα, και εδειξεν, οτι δικαιως αυτων
αξιωσαντων ουκ επενευσε. Και μεταβας εκειθεν ο Ἰησους, ηλθε παρα την θαλασσαν
της Γαλιλαιας· και αναβας εις το ορος, εκαθητο εκει. Και προσηλθον αυτωι οχλοι
πολλοι εχοντες μεθ' εαυτων χωλους, τυφλους, κυλλους, κωφους· και εῤριψαν
αυτους παρα τους ποδας αυτου· και εθεραπευσεν αυτους, ωστε τους οχλους
θαυμασαι, βλεποντας κωφους 58.522 λαλουντας, κυλλους υγιεις, χωλους
περιπατουντας, και τυφλους βλεποντας· και εδοξαζον τον Θεον Ἰσραηλ. Ποτε μεν
αυτος περιεισι, ποτε δε καθηται περιμενων τους καμνοντας, και χωλους εις το ορος
αναγει. Και ουκετι απτονται ουδε του ιματιου αυτου, αλλ' επι το υψηλοτερον
αναβαινουσι, ριπτομενοι προς τους ποδας αυτου· και διπλην την πιστιν την εαυτων
επεδεικνυντο, και τωι χωλευοντες εις το ορος αναβαινειν, και τωι μηδενος δεεσθαι
ετερου, αλλα του ριφηναι προς τους ποδας μονον. Και ην πολυ το θαυμα και
παραδοξον, τους φερομενους περιπατουντας ιδειν, τους πηρους ου χρειαν εχοντας
χειραγωγουντων. Και γαρ το πληθος των θεραπευομενων και το ευκολον της
ιατρειας αυτους εξεπληττεν. Ειδες πως την μεν γυναικα μετα τοσαυτης μελλησεως
εθεραπευσε, τουτους δε ευθεως; ουκ επειδη βελτιους εκεινης ουτοι, αλλ' επειδη
 
 

326

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιστοτερα εκεινη τουτων. ∆ια τουτο επ' εκεινης μεν αναβαλλεται και μελλει, το
ευτονον αυτης ενδεικνυμενος· τουτοις δε ευθεως παρεχει την δωρεαν, εμφραττων
των απιστων Ἰουδαιων τα στοματα, και πασαν αυτων εκκοπτων απολογιαν. Ὅσωι
γαρ αν τις μειζονα ευεργετηται, τοσουτωι μαλλον εστιν υπευθυνος κολασει
αγνωμονων, και μηδε τηι τιμηι γενομενος βελτιων ∆ια δη τουτο και οι πλουτουντες
των πενομενων μαλλον κολαζονται κακοι οντες, οτι μηδε εν ευθηνιαι γεγονασιν
ημεροι. Μη γαρ μοι λεγε, οτι εδωκαν ελεημοσυνην. Ει γαρ μη κατ' αξιαν εδωκαν της
ουσιας, ουδ' ουτω διαφευξονται. Ου γαρ τωι μετρωι των διδομενων η ελεημοσυνη
κρινεται, αλλα τηι δαψιλειαι της γνωμης. Ει δε ουτοι δικην διδοασι, πολλωι μαλλον οι
περι τα περιττα επτοημενοι, οι τριωροφα και τετραωροφα οικοδομουντες, των δε
πεινωντων καταφρονουντες, οι φιλαργυριας μεν επιμελουμενοι, ελεημοσυνης δε
αμελουντες. Ἀλλ' επειδη περι ελεημοσυνης λογος ενεπεσε, φερε δη τον λογον
εκεινον, ον προ τριων ημερων περι φιλανθρωπιας ποιουμενος ατελεστον ειασα,
αναλαβωμεν σημερον. Μεμνησθε, οτε πρωην περι υποδηματων περιεργιας
διελεγομην, και της ματαιοπονιας εκεινης, και της των νεων βλακειας, τοτε απο
ελεημοσυνης ημιν εις εκεινα ο λογος εξεπεσε τα εγκληματα. Τινα ουν ην τα τοτε
κινουμενα; Ὅτι τεχνη τις εστιν η ελεημοσυνη, εν ουρανωι το εργαστηριον εχουσα,
και διδασκαλον ουκ ανθρωπον, αλλα Θεον. Ειτα ζητουντες, τι τεχνη, και τι ου τεχνη,
εις ματαιοπονιας και κακοτεχνιας ενεπεσομεν, εν αις και της τεχνης ταυτης
εμνημονευσαμεν της των υποδηματων. Ἆρα ανεπολησατε; Φερε ουν και τημερον τα
τοτε ειρημενα αναλαβωμεν, και δειξωμεν πως τεχνη και αμεινων πασων τεχνων η
ελεημοσυνη. Ει γαρ τεχνης ιδιον το προς τι χρησιμον τελευταιν, ελεημοσυνης δε
ουδεν χρησιμωτερον, ευδηλον οτι και τεχνη και τεχνων απασων αυτη αμεινων. Ου
γαρ υποδηματα ημιν εργαζεται, ουδε ιματια υφαινει, ουδε οικιας οικοδομει τας
πηλινας· αλλα ζωην αιωνιον προξενει, και των του θανατου χειρων εξαρπαζει, και
εν εν εκατεραι τηι ζωηι λαμπρους αποφαινει, και οικοδομει τας μονας τας εν ουρανοις,
και τας σκηνας εκεινας τας αιωνιους. Αυτη τας λαμπαδας ημων ουκ αφιησι
σβεσθηναι, ουδε ρυπαρα εχοντας ιματια φανηναι εν τωι γαμω, αλλα πλυνει, και
χιονος καθαρωτερα εργαζεται. Ἐαν γαρ ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως φοινικουν, ως
χιονα λευκανω, Ουκ αφιησιν ημας εμπεσειν ενθα 58.523 ο πλουσιος εκεινος, ουδε
ακουσαι των φοβερων ρηματων, αλλ' εις κολπους χειραγωγει του Ἀβρααμ. Καιτοι
των τεχνων των βιωτικων εν εκαστη απολαβουσα εχει κατορθωμα· οιον η γεωργια,
το τρεφειν η υφαντικη, το ενδυειν· μαλλον δε ουδε τουτο· ουδε γαρ αρκει μονη τα
παρ' εαυτης ημιν συνεισενεγκειν. δʹ. Και ει βουλει, την γεωργικην εξετασωμεν
πρωτην. Ἂν γαρ μη εχηι την χαλκευτικην, ινα δικελλαν και υνην και δρεπανην και
πελεκυν, και ετερα πλειονα δανειζηται παρ' αυτης· και την τεκτονικην, ωστε και
αροτρον πηξαι, και ζευγλην κατασκευασαι, και αμαξαν, ωστε τριβειν ασταχυας· και
την σκυτοτομικην, ωστε και ιμαντα εργασασθαι· και την οικοδομικην, ωστε και τοις
αροτριωσι ταυροις βοοστασιον οικοδομησαι, και τοις σπειρουσι γεωργοις οικιας· και
την δρυμοτομικην, ωστε ξυλα τεμνειν· και την αρτοποιητικην μετα ταυτα παντα,
ουδαμου φαινεται. Ουτω και η υφαντικη, οταν τι ποιηι, πολλας μεθ' εαυτης καλει
τεχνας, ωστε αυτηι συνεφαψασθαι των προκειμενων· καν μη παραγενωνται και
χειρα ορεξωσιν, εστηκε και αυτη κατ' εκεινην απορουμενη. Και εκαστη δε των
τεχνων της ετερας δειται. Ὅταν δε ελεησαι δεηι, ουδενος ημιν δει ετερου, αλλα
γνωμης δειται μονον. Ει δε λεγοις, οτι χρηματων δειται, και οικηματων, και
ιματιων, και υποδηματων, αναγνωθι τα ρηματα του Χριστου εκεινα, α περι της
χηρας ειπε, και παυσαι ταυτης της αγωνια· Καν γαρ σφοδρα πενης ηις, και των
προσαιτουντων, δυο λεπτα αν βαληις, το παν απηρτισας· καν δωις μαζαν, ταυτην
εχων μονον, προς το τελος ηλθες της τεχνης. Ταυτην τοινυν δεξωμεθα την
 
 

327

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιστημην, και κατορθωσωμεν. Και γαρ βελτιον ταυτην ειδεναι, η βασιλεα ειναι, και
διαδημα περικεισθαι. Ου γαρ δη τουτο εστι το πλεονεκτημα αυτης μονον, οτι ου
δειται ετερων, αλλα και ποικιλων πραγματων εστιν ανυστικη, και πολλων και
παντοδαπων. Και γαρ οικιας οικοδομει τας αει μενουσας εν ουρανοις, και διδασκει
τους κατωρθωκοτας αυτην, πως αν τον αθανατον θανατον διαφυγοιεν· και
θησαυρους σοι δωρειται μηδεποτε δαπανωμενους, αλλα πασαν διαφευγοντας
βλαβην, και την απο ληιστων, και την απο σκωληκων, και την απο σητων, και την
απο του χρονου. Καιτοιγε ει επι πυρων φυλακηι τουτο μονον σε τις εδιδαξε, τι ουκ αν
εδωκας, ωστε σε δυνηθηναι επι πολλοις ετεσιν αναλωτον διατηρησαι τον σιτον;
Ἀλλ' ιδου σε αυτη ουκ επι πυρου μονον, αλλ' επι παντων παιδευει, και πως αν και τα
υπαρχοντα και η ψυχη και το σωμα αναλωτα μενοιεν δεικνυσι. Και τι δει κατα μερος
απαντα λεγειν της τεχνης ταυτης τα κατορθωματα; Αυτη γαρ σε διδασκει, πως αν
γενοιο Θεωι ομοιος, ο παντων εστι κεφαλαιον των αγαθων. Ὁραις πως ουχ εν αυτης
το εργον, αλλα πολλα; Ου δεομενη τεχνης ετερας, οικιας οικοδομει, ιματια υφαινει.
θησαυρους αναλωτους κατασκευαζει, θανατου περιγενεσθαι ποιει, διαβολου
κρατειν, Θεωι κατασκευαζει ομοιους. Τι τοινυν της τεχνης ταυτης χρησιμωτερον
γενοιτ' αν; Αι μεν γαρ αλλαι, μετα των ειρημενων, και τωι παροντι συγκαταλυονται
βιωι, και νοσουντων των τεχνιτων ουδαμου φαινονται, και τα εργα αυτων
διακρατειν ουκ ισχυουσι, και πονου δεονται και χρονου πολλου, και μυριων ετερων·
αυτη δε, οταν ο κοσμος παρελθηι, τοτε μαλιστα φαινεται· οταν αποθανωμεν, τοτε
μαλιστα διαλαμπει, και τα εργα αυτης τα γεγενημενα δεικνυσι· και ουτε χρονου,
ουτε 58.524 πονου, ουτε αλλης τινος δειται εργωδιας τοιαυτης αλλα και νοσουντος
σου ενεργει, και γεγηρακοτος, και προς την μελλουσαν σοι ζωην συναποδημει, και
ουδεποτε σε απολιμπανει. Αυτη σε και σοφιστων και ρητορων δυνατωτερον
κατασκευαζει. Οι μεν γαρ εν εκειναις ευδοκιμουντες ταις τεχναις, πολλους εχουσι
τους φθονουντας· οι δε εν ταυτηι λαμποντες, μυριους τους ευχομενους. Κακεινοι μεν
ανθρωπων παρεστηκασι βηματι, συνηγορουντες τοις αδικουμενοις, πολλακις δε και
τοις αδικουσιν αυτη δε βηματι παρεστηκε του Χριστου, ου μονον συνηγορουσα, αλλα
και αυτον τον δικαζοντα πειθουσα συνηγορειν τωι κρινομενωι, και τας ψηφους υπερ
αυτου φερειν· καν μυρια ημαρτηκως ηι, και στεφανοι και ανακηρυττει. ∆οτε γαρ
ελεημοσυνην, και παντα εσται καθαρα. Και τι λεγω τα μελλοντα; Ἐν γαρ τωι παροντι
βιωι ει τους ανθρωπους εροιμεθα, τι βουλονται μαλλον, σοφιστας ειναι πολλους και
ρητορας, η ελεημονας και φιλανθρωπους, ακουσηι το δευτερον αιρουμενους· και
μαλα εικοτως. Ευγλωττιας μεν γαρ αναιρεθεισης, ουδεν ο βιος βλαβησεται· και γαρ
και προ ταυτης συνειστηκει χρονον πολυν· εαν δε το ελεειν περιεληις, παντα οιχεται
και απολωλε. Και καθαπερ την θαλατταν ουκ ενι πλεισθαι, λιμενων και ορμων
προσκεχωσμενων, ουτως ουδε τον βιον συνεστηκεναι τουτον, αν ελεον και
συγγνωμην και φιλανθρωπιαν ανεληις εʹ. ∆ια τουτο ουδε λογισμωι μονον αυτα
επετρεψεν ο Θεος, αλλα πολλα μερη αυτου και τηι της φυσεως ενεσπειρε τυραννιδι.
Ουτω και πατερες παιδας ελεουσιν, ουτω μητερες, ουτω τεκνα γονεις· ουκ επ'
ανθρωπων δε μονον, αλλα και επι των αλογων απαντων· ουτως αδελφους αδελφοι,
και συγγενεις, και προσηκοντες· ουτως ανθρωπος ανθρωπον. Ἔχομεν γαρ τι και απο
φυσεως προς ελεον επιῤρεπες. ∆ιο και υπερ των αδικουμενων αγανακτουμεν, και
σφαττομενους ορωντες επικαμπτομεθα, και πενθουντας βλεποντες δακρυομεν.
Ἐπειδη γαρ σφοδρα αυτο κατορθουσθαι βουλεται ο Θεος, εκελευσε τηι φυσει πολλα
εις τουτο συνεισενεγκειν, δεικνυς οτι σφοδρα αυτωι τουτο εστι περισπουδαστον.
Ταυτ' ουν εννοουντες, και ημας αυτους και τα παιδια και τους προσηκοντας εις το
της ελεημοσυνης αγαγωμεν διδασκαλειον, και τουτο προ παντων ανθρωπος
μανθανετω, επειδη και τουτο ανθρωπος. Μεγα γαρ ανθρωπος· και τιμιον ανηρ
 
 

328

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεημων· ως αν μη τουτο εχηι, και του ειναι ανθρωπος εξεπεσε. Τουτο σοφους
εργαζεται. Και τι θαυμαζεις, ει τουτο ανθρωπος; Τουτο Θεος. Γινεσθε γαρ, φησιν,
οικτιρμονες, ως ο Πατηρ υμων. Μαθωμεν τοινυν ειναι ελεημονες απαντων ενεκα·
μαλιστα δε, οτι και ημεις πολλου δεομεθα ελεους. Και μηδε ζηιν ηγωμεθα τον καιρον
εκεινον, οταν μη ελεωμεν. Ἐλεημοσυνην δε λεγω την πλεονεξιας καθαραν. Ει γαρ ο
τοις αυτου αρκουμενος και μηδενι μεταδιδους, ουκ ελεημων· ο τα ετερων λαμβανων
πως ελεημων, καν μυρια δωι; Ει γαρ το απολαυειν μονον των οντων, απανθρωπιας,
πολλωι μαλλον το ετερους αφαιρεισθαι. Ει οι μηδεν αδικησαντες κολαζονται, οτι ου
μετεδωκαν, πολλωι μαλλον οι και τα ετερων λαμβανοντες. Μη τοινυν τουτο ειπηις,
οτι αλλος ηδικηται, και αλλος ελεειται. Το γαρ δεινον τουτο εστιν Ἔδει γαρ τον
αδικουμενον αυτον ειναι και τον ελεουμενον· νυνι δε ετερους τραυματιζων, ους ουκ
ετραυματισας θεραπευεις, δεον εκεινους θεραπευειν· μαλλον δε μηδε τραυματιζειν.
Φιλανθρωπος γαρ ουχ ο 58.525 πληττων και θεραπευων, αλλ' ο τους παρ' ετερων
πληγεντας ιωμενος. Τα σαυτου τοινυν ιασαι κακα, μη τα ετερου· μαλλον δε μηδε
πληττε, μηδε καταβαλλε (τουτο γαρ παιζοντος εστιν), αλλ' αναστησον τους
καταβληθεντας. Ουδε γαρ δυνατον τωι αυτωι μετρωι της ελεημοσυνης θεραπευσαι το
απο της πλεονεξιας κακον. Ἂν γαρ πλεονεκτησηις οβολον, ουκ οβολου σοι δει παλιν
εις ελεημοσυνην, ινα ανεληις το απο της πλεονεξιας ελκος, αλλα ταλαντου. ∆ια
τουτο ο κλεπτης αλους τετραπλασιον καταβαλλει· του δε κλεπτοντος ο αρπαζων
χειρων. Ει δε εκεινον τετραπλασιονα δουναι δει ων εκλεψε, τον αρπαζοντα
δεκαπλασιονα και πολλωι πλεον· και αγαπητον το και ουτω δυνηθηναι την αδικιαν
εξιλεωσασθαι· ελεημοσυνης γαρ ουδε τοτε ληψεται καρπον. ∆ια τουτο ο Ζακχαιος,
Ἀποτισω, φησιν, ων εσυκοφαντησα τετραπλασιονα, και τα ημιση των υπαρχοντων
μου δωσω πτωχοις. Ει δε εν τωι νομωι τετραπλασιονα δουναι δει, πολλωι μαλλον εν
τηι χαριτι· ει τον κλεπτοντα, πολλωι μαλλον τον αρπαζοντα. Μετα γαρ της ζημιας
ενταυθα και η υβρις πολλη. Ὥστε καν εκατονταπλασιονα δωις, ουδεπω το παν
εδωκας. Ὁραις ως ου ματην ελεγον, Καν οβολον αρπασηις και ταλαντον επιδωις, μολις
και 58.526 ουτω θεραπευεις; Ει δε τουτο ποιων, μολις· οταν αντιστρεψηις την ταξιν,
και αρπασηις μεν ουσιας ολοκληρους, ολιγα δε παρασχηις, και μηδε εκεινοις τοις
αδικηθεισιν, αλλ' ετεροις αντ' εκεινων, ποιαν εξεις απολογιαν; τινα συγγνωμην;
ποιαν σωτηριας ελπιδα; Βουλει μαθειν οσον εργαζηι κακον ουτως ελεων; Ἄκουσον
της Γραφης λεγουσης· Ὡς ο αποκτενων τον υιον εμπροσθεν του πατρος αυτου,
ουτως ο προσαγων θυσιαν εκ χρηματων πενητων. Ταυτην τοινυν την απειλην
εγγραψαντες τηι διανοιαι, απελθωμεν· ταυτην εν τοις τοιχοις, ταυτην εν ταις χερσι,
ταυτην εν τωι συνειδοτι, ταυτην πανταχου· ινα καν ο φοβος ουτος ακμαζων ημων εν
τηι διανοιαι κωλυηι τας χειρας ημων καθημερινων φονων. Φονου γαρ αρπαγη
χαλεπωτερον, κατα μικρον τον πενητα αναλισκουσα. Ἵν' ουν καθαρευωμεν του
μιασματος τουτου, μελετωμεν και προς εαυτους και προς αλληλους ταυτα. Ουτω γαρ
και προς ελεον εσομεθα προθυμοτεροι, και καθαρους τους επι ταυτηι ληψομεθα
μισθους, και των αιωνιων απολαυσομεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος συν τωι Πατρι και τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

58.525 ΟΜΙΛΙΑ ΝΓʹ. Ὁ δε Ἰησους προσκαλεσαμενος τους μαθητας αυτου,
ειπε· «Σπλαγχνιζομαι επι τον οχλον, οτι ηδη ημεραι τρεις προσμενουσι
μοι, και ουκ εχουσι τι φαγωσι· και απολυσαι αυτους νηστεις ου θελω,
μηποτε εκλυθωσιν εν τηι οδωι.»
 
 

329

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Και ανωτερω το σημειον τουτο μελλων ποιειν, πρωτον εθεραπευσε τους
το σωμα πεπηρωμενους· και ενταυθα το αυτο τουτο ποιει· απο της των τυφλων και
χωλων ιασεως εις τουτο εμβαινει παλιν. Τι δηποτε δε τοτε μεν ειπον οι μαθηται,
Ἀπολυσον τους οχλους· νυν δε ουκ ειπον, και ταυτα παρελθουσων τριων ημερων; Ἢ
και αυτοι βελτιους γενομενοι λοιπον, η και εκεινους ορωντες ου σφοδρα
αισθανομενους του λιμου· και γαρ εδοξαζον τον Θεον επι τοις γινομενοις. Ἀλλ' ορα
πως και νυν ουχ απλως επι το θαυμα ερχεται, αλλ' εκκαλειται αυτους εις τουτο. Οι
μεν γαρ οχλοι επι ιατρειαν ελθοντες ουκ ετολμων τους αρτους αιτησαι· αυτος δε ο
φιλανθρωπος και κηδεμων, και ουκ αιτουσι διδωσι, και φησι προς τους μαθητας·
Σπλαγχνιζομαι, και απολυσαι αυτους νηστεις ου θελω. Ἵνα γαρ μη λεγωσιν, οτι
εφοδια εχοντες ηλθον, φησι· Τρεις ημερας ηδη μοι παραμενουσιν· ωστε ει και
εχοντες ηλθον, αναλωται ταυτα. ∆ια γαρ τουτο και αυτος ουκ εν τηι πρωτηι και
δευτεραι τουτο πεποιηκεν, αλλ' οτε αυτοις απαντα αναλωτο, ωστε προτερον αυτους
εν χρειαι κατασταντας μετα πλειονος της προθυμιας δεξασθαι το γινομενον. ∆ια
τουτο φησιν, Ἵνα μη εκλυθωσιν εν τηι οδωι· δεικνυς οτι και ποῤρωθεν αφεστηκεσαν,
και ουδεν αυτοις υπολελειμμενον ην. Και ει μη θελεις απολυσαι νηστεις, τινος
ενεκεν ου ποιεις το σημειον; Ἵνα εν τηι ερωτησει ταυτηι και τηι αποκρισει
προσεκτικωτερους ποιησηι τους μαθητας, και την πιστιν αυτων επιδειξωνται,
προσιοντες και λεγοντες· Ποιησον αρτους. Ἀλλ' ουδε ουτω συνηκαν της ερωτησεως
την αιτιαν· οθεν υστερον λεγει 58.526 αυτοις, καθως φησιν ο Μαρκος, οτι Ουτως εισι
πεπωρωμεναι αι καρδιαι υμων; οφθαλμους εχοντες ου βλεπετε, και ωτα εχοντες ουκ
ακουετε; Ἐπει ει μη τουτο ην, τινος ενεκεν τοις μαθηταις λεγει, και δεικνυσιν αξιους
του παθειν ευ τους οχλους, και προστιθησι και τον ελεον τον παρ' αυτου; Ὁ δε
Ματθαιος φησιν, οτι μετα ταυτα και επετιμησεν αυτοις λεγων· Ὀλιγοπιστοι, ουπω
νοειτε, ουδε μνημονευετε τους πεντε αρτους των πεντακισχιλιων, και ποσους
κοφινους ελαβετε; ουδε τους επτα αρτους των τετρακισχιλιων, και ποσας σπυριδας
ελαβετε; Ουτως αλληλοις συμφωνουσιν οι ευαγγελισται. Τι ουν οι μαθηται; Ἔτι
χαμαι ερπουσι· καιτοι μυρια εποιησεν, ωστε μνημονευθηναι εκεινο το θαυμα, και δια
της ερωτησεως, και δια της αποκρισεως, και δια του ποιησαι διακονους αυτους, και
δια του νειμαι τους κοφινους αλλ' ετι ατελεστερον διεκειντο. ∆ιο και λεγουσιν
αυτωι· Ποθεν ημιν εν ερημωι αρτοι τοσουτοι; Και προ τουτου και νυν της ερημιας
μεμνηνται, αυτοι μεν ασθενει λογισμωι τουτο λεγοντες, το δε σημειον και εντευθεν
ανυποπτον ποιουντες. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, οπερ και ηδη ειπον, οτι απο πλησιον
τινος κωμης ουσης ελαβον, ομολογειται ο τοπος, ινα πιστευθηι το θαυμα. ∆ια τουτο
και το προτερον σημειον και τουτο εν ερημιαι ποιει, πολυ των κωμων απεχουσηι. Ὧν
ουδεν συνιεντες οι μαθηται ελεγον· Ποθεν ημιν εν ερημιαι αρτοι τοσουτοι; Και γαρ
ενομιζον ταυτα αυτον ειρηκεναι, ως αυτοις μελλοντα επιταττειν διατρεφειν αυτους·
σφοδρα ανοητως. ∆ια γαρ τουτο και πρωην ελεγε, ∆οτε αυτοις υμεις φαγειν, ινα
αυτους εις αφορμην εμβαληι του αυτον παρακαλεσαι. Νυν δε ουδε τουτο φησιν, οτι
∆οτε αυτοις φαγειν, αλλα τι; Σπλαγχνιζομαι, και απολυσαι αυτους νηστεις ου θελω·
εγγυτερον αυτους αγων και ερεθιζων μαλλον, και διδους 58.527 διαβλεψαι προς το
παρ' αυτου ταυτα αιτησαι. Και γαρ δεικνυντος ην τα ρηματα, οτι δυναται μη
απολυσαι αυτους νηστεις, και εμφαινοντος την εξουσιαν. Το γαρ, Ου θελω, τουτο
εστιν ενδεικνυμενου. Ἐπειδη δε του πληθους εμνημονευσαν λοιπον, και του τοπου,
και της ερημιας· (Ποθεν γαρ, φησιν, ημιν εν ερημιαι αρτοι τοσουτοι, ωστε χορτασαι
οχλον τοσουτον;) και ουδε ουτω συνηκαν το λεχθεν, λοιπον αυτος τα παρ' εαυτου
εισφερει, και φησιν αυτοις· Ποσους αρτους εχετε; Οι δε λεγουσιν, Ἑπτα, και ολιγα
ιχθυδια. Και ουκετι λεγουσιν, Ἀλλα ταυτα τι εστιν εις τοσουτους; ωσπερ εμπροσθεν
ειπον. Ουτως ει και μη του παντος επελαμβανοντο, αλλ' ομως υψηλοτεροι κατα
 
 

330

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μικρον εγινοντο. Και γαρ και αυτος δια τουτων εγειρων αυτων την διανοιαν, ομοιως
ερωται, ωσπερ και προτερον, ινα και τωι τροπωι της ερωτησεως αναμνησηι αυτους των
ηδη γεγενημενων. Συ δε ωσπερ ειδες αυτων το ατελες εκ τουτων, ουτω καταμαθε
και το φιλοσοφον της γνωμης, και θαυμασον το φιλαληθες, πως αυτοι γραφοντες,
τα εαυτων ου κρυπτουσιν ελαττωματα, και ταυτα μεγαλα οντα. Ουδε γαρ το τυχον
ην εγκλημα, εναγχος του σημειου τουτου γενομενου ουτως ευθεως επιλαθεσθαι· δια
τουτο και επιτιμωνται. βʹ. Μετα δε τουτων και την αλλην φιλοσοφιαν εννοησον·
πως ησαν γαστρος κρειττους· πως επαιδευοντο μη πολυν ποιεισθαι τραπεζης λογον.
Ἐν ερημιαι γαρ οντες, και τρεις ημερας εκει διατριβοντες, επτα αρτους ειχον. Τα μεν
ουν αλλα ομοιως τοις προτεροις ποιει· και γαρ κατακλινει αυτους επι την γην, και εν
ταις χερσι των μαθητων ποιει πηγαζειν τους αρτους. Ἐκελευσε γαρ, φησι, τους
οχλους αναπεσειν επι την γην. Και λαβων τους επτα αρτους και τους ιχθυας,
ευχαριστησας εκλασε, και εδιδου τοις μαθηταις· οι δε μαθηται τωι οχλωι. Το δε τελος
ουκετι ομοιον. Ἔφαγον γαρ παντες, φησι, και εχορτασθησαν· και ηραν το
περισσευον των κλασματων επτα σπυριδας πληρεις. Οι δε εσθιοντες ησαν
τετρακισχιλιοι ανδρες χωρις γυναικων και παιδιων. Ἀλλα διατι τοτε μεν
πεντακισχιλιων οντων, δωδεκα κοφινοι επερισσευσαν, ενταυθα δε τετρακισχιλιων,
επτα σπυριδες; τινος ουν ενεκεν και διατι ελαττονα ην τα λειψανα, καιτοι ου
τοσουτων οντων των εστιωμενων; Ἢ τοινυν τουτο εστιν ειπειν, οτι αι σπυριδες των
κοφινων μειζους ησαν· η ει μη τουτο, ινα μη παλιν η ισοτης του σημειου εις ληθην
αυτους εμβαληι, τηι διαφοραι την μνημην αυτων διεγειρει, ινα εκ του παρηλλαγμενου
αναμνησθωσι κακεινου και τουτου. ∆ια δη τουτο τοτε μεν τοις μαθηταις ισαριθμους
ποιει τους κοφινους των λειψανων, νυνι δε τοις αρτοις τας σπυριδας, καν τουτωι την
αφατον δυναμιν ενδεικνυμενος, και την ευκολιαν της εξουσιας, οτι αυτωι δυνατον
και ουτω και ετερως τα τοιαυτα θαυματουργειν. Ουδε γαρ μικρας δυναμεως ην, το
τον αριθμον διατηρησαι και τοτε και νυν, τοτε μεν πεντακισχιλιων οντων, νυνι δε
τετρακισχιλιων· και μητε τοτε των κοφινων, μητε νυν των σπυριδων μητε ελαττονα
μητε πλειονα γενεσθαι αφειναι τα λειψανα, καιτοιγε του πληθους των εστιωμενων
διαφορου οντος. Και το τελος δε ομοιον τωι προτερωι. Και γαρ και τοτε τους οχλους
αφεις ανεχωρησεν εν πλοιωι και νυν· και ο Ἰωαννης δε τουτο φησιν. Ἐπειδη γαρ
ουδεν ουτω σημειον ακολουθειν αυτωι παρεσκευαζεν, ως το των αρτων θαυμα, και
ου μονον ακολουθειν, αλλα και βασιλεα ποιειν εβουλοντο, τυραννιδος φευγων
υποψιαν αποπηδαι μετα την θαυματουργιαν ταυτην· και ουδε πεζηι απεισιν, ινα μη
ακολουθησωσιν, αλλ' εις το πλοιον εμβας. Και απολυσας, φησι, τους οχλους, 58.528
ανεβη εις το πλοιον, και ηλθεν εις τα ορια Μαγδαλα. Και προσελθοντες οι Φαρισαιοι
και Σαδδουκαιοι ηρωτων αυτον σημειον εκ του ουρανου δειξαι αυτοις. Ὁ δε φησιν·
Ὀψιας γενομενης λεγετε, Ευδια· πυῤραζει γαρ ο ουρανος· και πρωι, Σημερον χειμων·
πυῤραζει γαρ στυγναζων ο ουρανος. Το μεν προσωπον του ουρανου γινωσκετε
διακριναι, τα δε σημεια των καιρων ου δυνασθε; Γενεα πονηρα και μοιχαλις σημειον
επιζητει, και σημειον ου δοθησεται αυτηι, ει μη το σημειον Ἰωνα του προφητου. Και
καταλιπων αυτους απηλθεν. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι προσελθοντων αυτων και
συζητουντων, Ἀναστεναξας τωι πνευματι αυτου, λεγει· Τι η γενεα αυτη σημειον
επιζητει; Καιτοιγε οργης αξια η ερωτησις και αγανακτησεως· αλλ' ομως ο
φιλανθρωπος και κηδεμων ουκ οργιζεται, αλλ' ελεει και ταλανιζει ατε ανιατα
νοσουντας, και μετα τοσαυτην αποδειξιν της αυτου δυναμεως πειραζοντας αυτον.
Ουδε γαρ ωστε πιστευσαι εζητουν, αλλ' ωστε επιλαβεσθαι. Ει γαρ ως πιστευσοντες
προσηλθον, εδωκεν αν. Ὁ γαρ τηι γυναικι ειπων, Ουκ εστι καλον, και μετα ταυτα
δους, πολλωι μαλλον αν τουτοις παρεσχεν. Ἀλλ' επειδη ου πιστευσαι εζητουν, δια
τουτο και υποκριτας ετερωθι καλει, οτι ετερα μεν ελεγον, ετερα δε εφρονουν. Ει γαρ
 
 

331

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιστευον, ουδ' αν ᾔτησαν. Και ετερωθεν δε δηλον, οτι ουκ επιστευον· οτι
επιτιμηθεντες και ελεγχθεντες, ου παρεμειναν, ουδε ειπον, οτι Ἀγνοουμεν και
μαθειν ζητουμεν. Τι δε σημειον εκ του ουρανου ᾔτουν; Ἢ τον ηλιον στησαι, η την
σεληνην χαλινωσαι, η κεραυνους κατενεγκειν, η τον αερα μεταβαλειν, η αλλο τι
τοιουτον. Τι ουν προς ταυτα αυτος; Το μεν προσωπον του ουρανου γινωσκετε
διακρινειν, τα δε σημεια των καιρων ου δυνασθε; Ὁρατε την πραοτητα και την
επιεικειαν; Ουδε γαρ ως προτερον ηρνησατο μονον και ειπεν, Ου δοθησεται αυτηι,
αλλα και την αιτιαν λεγει, δι' ην ου διδωσι, καιτοιγε ουχ υπερ του μαθειν
ερωτωντων αυτων. Τις ουν η αιτια; Ὥσπερ επι του ουρανου, φησιν, αλλο μεν
σημειον του χειμωνος, αλλο δε της ευδιας, και ουκ αν τις το σημειον ιδων του
χειμωνος γαληνην ζητησειεν, ουδε εν γαληνηι ευδινηι χειμωνα· ουτω και επ' εμου
λογιζεσθαι χρη. Ἄλλος γαρ ουτος της παρουσιας ο καιρος, αλλος δε ο μελλων. Νυν
χρεια τουτων των σημειων των εν τηι γηι· τα δε εν τωι ουρανωι εκεινωι τεταμιευται τωι
καιρωι. Νυν ως ιατρος ηλθον, τοτε ως δικαστης παρεσομαι· νυν ωστε ζητησαι το
πεπλανημενον, τοτε ωστε απαιτησαι ευθυνας. ∆ια τουτο λαθων ηλθον· τοτε δε μετα
πολλης της δημοσιευσεως, τον ουρανον ελιττων, τον ηλιον αποκρυπτων, την
σεληνην ουκ αφιεις δουναι το φως. Τοτε και αι δυναμεις των ουρανων
σαλευθησονται, και αστραπην αθροως πασι φαινομενην μιμησεται της παρουσιας
μου η επιφανεια. Ἀλλ' ουχι νυν τουτων ο καιρος των σημειων· ηλθον γαρ
αποθανειν, και τα εσχατα παθειν. Ουκ ηκουσατε του προφητου λεγοντος· Ουκ ερισει,
ουδε κραυγασει, ουδε ακουσθησεται εξω η φωνη αυτου; και ετερου παλιν·
Καταβησεται ως υετος επι ποκον; γʹ. Ει δε τα επι Φαραω λεγοιεν σημεια, πολεμιου
τοτε απαλλαγηναι εδει, και εικοτως εκεινα εγινετο· τωι δε προς φιλους ελθοντι
τουτων ου χρεια των σημειων. Πως δε και τα μεγαλα δωσω, των μικρων μη
πιστευομενων; Μικρων ως προς επιδειξιν λεγω· επει τηι δυναμει πολλωι ταυτα
εκεινων μειζονα ην. Τι γαρ αν ισον ειη του αμαρτηματα λυσαι, και νεκρον
αναστησαι, και δαιμονας απελασαι, και δημιουργησαι σωμα, και τα αλλα παντα
διορθωσαι; Συ δε αυτων ορα την πεπωρωμενην καρδιαν, πως ακουσαντες, οτι Ου
δοθησεται 58.529 αυτοις σημειον, ει μη το σημειον Ἰωνα του προφητου, ουκ
ερωτωσι. Καιτοιγε εχρην και τον προφητην ειδοτας, και τα συμβαντα απαντα, και εκ
δευτερου τουτο ακουσαντας, πυθεσθαι και μαθειν τι ποτε ην το λεγομενον· αλλ'
οπερ εφην, ουκ επιθυμιαι του μαθειν ταυτα ποιουσι. ∆ια δη τουτο και αυτος αφεις
αυτους απηλθε. Και ελθοντες οι μαθηται αυτου, φησιν, εις το περαν, επελαθοντο
αρτους λαβειν. Ὁ δε Ἰησους ειπεν αυτοις· Ὁρατε και προσεχετε απο της ζυμης των
Φαρισαιων και Σαδδουκαιων. Και διατι μη ειπε, Προσεχετε απο της διδασκαλιας,
σαφως; Βουλεται αυτους αναμνησαι των γενομενων· και γαρ ᾔδει επιλελησμενους.
Ἀλλα το μεν απλως εγκαλεσαι ουκ εδοκει λογον εχειν· το δε αφορμην απ' αυτων
λαβοντα ουτως επιτιμησαι ευπαραδεκτον εποιει το εγκλημα. Και διατι μη τοτε
επετιμησεν αυτοις, οτε ειπον· Ποθεν ημιν επ' ερημιας αρτοι τοσουτοι; και γαρ
ευκαιρον εδοκει τοτε τουτο λεγεσθαι. Ἵνα μη δοξηι επιτρεχειν τωι σημειωι. Και αλλως
δε ουκ εβουλετο επι των οχλων αυτοις εγκαλεσαι, ουδε επ' εκεινων φιλοτιμεισθαι.
Και νυν δε ευλογωτερα η κατηγορια, οτι διπλου του θαυματος γενομενου τοιουτοι
ησαν. ∆ιο και αλλο θαυμα ποιησας, τοτε επιτιμαι· α γαρ διελογιζοντο, ταυτα εις μεσον
φερει. Τι δε διελογιζοντο; Ὅτι αρτους, φησιν, ουκ ελαβομεν. Ἔτι γαρ περι τα
καθαρσια ησαν τα Ἰουδαικα επτοημενοι, και τας των βρωματων παρατηρησεις. ∆ιο
απαντων ενεκεν και σφοδροτερον αυτοις επιτιθεται, λεγων· Τι διαλογιζεσθε εν
εαυτοις, ολιγοπιστοι, οτι αρτους ουκ ελαβετε; Ουπω νοειτε, ουδε συνιετε;
Πεπωρωμενη υμων εστιν η καρδια; οφθαλμους εχοντες ου βλεπετε, ωτα εχοντες ουκ
ακουετε; Ου μνημονευετε των πεντακισχιλιων τους πεντε αρτους, και ποσους
 
 

332

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοφινους ελαβετε; ουδε τους επτα αρτους των τετρακισχιλιων, και ποσας σπυριδας
ελαβετε; Ειδες αγανακτησιν επιτεταμενην; Ουδε γαρ αλλαχου φαινεται ουτως αυτοις
επιτιμησας. Τινος ουν ενεκεν τουτο ποιει; Ὥστε παλιν την περι των βρωματων
προληψιν εκβαλειν. ∆ια γαρ τουτο τοτε μεν, Ου νοειτε, μονον ειπεν, ουδε συνιετε·
ενταυθα δε, και μετα πολλης της επιπληξεως, Ὀλιγοπιστοι, φησιν. Ου γαρ πανταχου
η προσηνεια καλον. Ὥσπερ γαρ μετεδιδου παῤρησιας αυτοις, ουτω και επιτιμαι, τηι
ποικιλιαι ταυτηι την σωτηριαν αυτων οικονομων. Ὅρα δε και την επιτιμησιν πολλην,
και την επιεικειαν. Μονον ουχι γαρ απολογουμενος αυτοις υπερ ων επετιμησεν
αυτοις σφοδρως, φησιν· Ουπω νοειτε τους πεντε αρτους, και ποσους κοφινους
ελαβετε; και τους επτα αρτους, και ποσας σπυριδας ελαβετε; ∆ια τουτο δε και τον
αριθμον τιθησι και των τραφεντων και των λειψανων, ομου τε εις αναμνησιν
αυτους αγων των παρελθοντων, και προς τα μελλοντα προσεκτικωτερους ποιων.
Και ινα μαθηις, οσον ισχυσεν η επιτιμησις, και πως διηγειρε καθευδουσαν αυτων την
διανοιαν, ακουσον τι φησιν ο ευαγγελιστης. Ουδεν γαρ πλεον ειποντος του Ἰησου,
αλλ' επιτιμησαντος, και τουτο προσθεντος μονον, Πως ου νοειτε, οτι ου περι αρτων
ειπον υμιν προσεχειν, αλλ' απο της ζυμης των Φαρισαιων και Σαδδουκαιων; επηγαγε
λεγων· Τοτε συνηκαν, οτι ουκ ειπε 58.530 προσεχειν απο της ζυμης του αρτου, αλλ'
απο της διδασκαλιας των Φαρισαιων και Σαδδουκαιων· καιτοι αυτου τουτο μη
ερμηνευσαντος. Ὅρα ποσα αγαθα η επιτιμησις ειργασατο. Και γαρ των Ἰουδαικων
αυτους απηγαγε παρατηρησεων, και ραιθυμους οντας προσεκτικωτερους εποιησε, και
της [φιλοτιμιας και] ολιγοπιστιας απηλλαξεν, ωστε μη δεδοικεναι, μηδε τρεμειν, ει
ποτε αρτους φαινοιντο ολιγους εχοντες, μηδε υπερ λιμου φροντιζειν, αλλ' υπεροραιν
τουτων παντων. Μη τοινυν μηδε ημεις πανταχου κολακευωμεν τους υποκειμενους.
μηδε κολακευεσθαι παρα των αρχοντων ζητωμεν. Και γαρ αμφοτερων δειται η των
ανθρωπων ψυχη των φαρμακων τουτων. ∆ια δη τουτο και τα κατα την οικουμενην
απασαν ο Θεος ουτω διοικει, ποτε μεν τουτο, ποτε δε εκεινο ποιων, και ουτε τα
χρηστα μονιμα, ουτε τα λυπηρα καθ' εαυτα αφιησιν ειναι. Ὥσπερ γαρ ποτε μεν νυξ,
ποτε δε ημερα, και ποτε μεν θερος, ποτε δε χειμων· ουτω και εν ημιν, ποτε μεν λυπη,
ποτε δε ηδονη· ποτε μεν νοσος, ποτε δε υγεια. Μη τοινυν θαυμαζωμεν οταν
νοσωμεν, επει και οταν υγιαινωμεν θαυμαζειν δει. Μηδε θορυβωμεθα οταν
αλγωμεν, επει και οταν χαιρωμεν θορυβεισθαι εικος. Κατα φυσιν γαρ παντα γινεται
και κατα ακολουθιαν. δʹ. Και τι θαυμαζεις ει επι σου ταυτα; και γαρ και επι των
αγιων εκεινων συμβαινον τουτο ιδοι τις αν. Και ινα τουτο μαθηις, ον νομιζεις
μαλιστα βιον ηδονης γεμειν και απηλλαχθαι πραγματων, τουτον εις μεσον
αγαγωμεν. Βουλει του Ἀβρααμ την ζωην εξετασωμεν εκ προοιμιων· Τι ουν ουτος
ευθεως ηκουσεν; Ἔξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενειας σου. Ειδες πραγμα
λυπηρον επιταττομενον; Ἀλλ' ορα και το χρηστον διαδεχομενον· Και δευρο εις γην
ην αν σοι δειξω, και ποιησω σε εις εθνος μεγα. Τι ουν; επειδη ηλθεν εις την γην, και
του λιμενος επελαβετο, εστη τα λυπηρα; Ουδαμως· αλλα παλιν ετερα χαλεπωτερα
των προτερων διαδεχεται, λιμος και μεταβασις και γυναικος αρπαγη· και μετα ταυτα
χρηστα ετερα αυτον εξεδεχετο, η κατα του Φαραω πληγη, και η αφεσις, και η τιμη,
και τα πολλα δωρα εκεινα, και η προς την οικιαν επανοδος. Και τα εξης δε απαντα
τοιαυτην εχει την σειραν, απο χρηστων και λυπηρων πλεκομενην. Και επι των
αποστολων δε τοιαυτα συνεβαινε. ∆ιο και Παυλος ελεγεν· Ὁ παρακαλων ημας εν
πασηι τηι θλιψει, εις το δυνασθαι ημας παρακαλειν τους εν πασηι θλιψει. Τι ουν προς
εμε, φησι, τον αει εν λυπαις οντα; Μη αγνωμων, μηδε αχαριστος· και γαρ αμηχανον
τινα εν λυπηροις ειναι διηνεκως· ουδε γαρ αρκει η φυσις· αλλ' επειδη εν χαραι
βουλομεθα ειναι αει, δια τουτο εν λυπαις νομιζομεν ειναι αει. Ου δια τουτο δε
μονον, αλλ' επειδη των μεν χρηστων και αγαθων ευθεως επιλανθανομεθα, των δε
 
 

333

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυπηρων αει μνημονευομεν, δια τουτο εν λυπαις ειναι φαμεν. Ουδε γαρ δυνατον
ανθρωπον οντα αει εν λυπαις ειναι. Και ει βουλεσθε, και τον εν τρυφηι βιον
εξετασωμεν, τον αβρον και διαῤρεοντα, και τον φορτικον, και επαχθη και οδυνηρον.
Ἐπιδειξομεν γαρ υμιν και τουτον εχοντα λυπας, κακεινον ανεσεις. Ἀλλα μη
θορυβηθητε. Προκεισθω δε εις μεσον δεσμωτης ανθρωπος, και αλλος βα 58.531
σιλευς νεος, ορφανος, ουσιαν διαδεξαμενος μεγαλην· προκεισθω δε και τις
μισθωτος, δι' ολης πονουμενος της ημερας, ετερος δε τρυφων διηνεκως. Βουλει ουν
εκεινου τας αθυμιας προτερον ειπωμεν του τρυφωντος; Ἐννοησον πως αυτου εικος
χειμαζεσθαι την διανοιαν, οταν δοξης εφιηται της υπερβαινουσης αυτον, οταν
καταφρονηται παρα των οικετων· οταν υπο των ελαττονων υβριζηται· οταν μυριους
εχηι κατηγορους, και τους διαβαλλοντας αυτου την πολυτελειαν. Και τα αλλα δε, οσα
εν πλουτωι τοιουτωι συμβαινειν εικος, ουδε ειπειν ενι· τας επαχθειας, τα
προσκρουσματα, τας κατηγοριας, τας ζημιας, τας παρα των φθονουντων επιβουλας,
οι επειδαν τον εκεινου πλουτον εις εαυτους μετενεγκειν μη δυνηθωσιν, ελκουσι,
σπαραττουσι πανταχοθεν τον νεον, μυριους εγειρουσι χειμωνας αυτωι. Βουλει και
τουτου ειπω την ηδονην του μισθωτου; Ἁπαντων απηλλακται τουτων· καν υβρισηι
τις αυτον, ουκ αλγει· ουδενος γαρ εαυτον ηγειται μειζονα· ουχ υπερ χρηματων
δεδοικε, μεθ' ηδονης εσθιει, μετ' ευφροσυνης καθευδει πολλης. Ουχ ουτως οι τον
Θασιον οινον πινοντες τρυφωσιν, ως εκεινος επι πηγας απιων και των ναματων
απολαυων εκεινων. Ἀλλ' ου τα εκεινου τοιαυτα. Ει δε ουκ αρκει σοι τα ειρημενα, ινα
μειζονα ποιησω την νικην, φερε, τον βασιλεα και τον δεσμωτην συγκρινωμεν· και
οψει πολλακις τουτον μεν εν ηδονηι οντα και παιζοντα και πηδωντα, εκεινον δε εν
διαδηματι και πορφυριδι αθυμουντα, και μυριας εχοντα φροντιδας, και
αποτεθνηκοτα τωι δεει Ου γαρ εστιν, ουκ εστι βιον αλυπον ουδενος ευρειν, αλλ' ουδε
ηδονης αμοιρον· ουδε γαρ αν ηρκεσεν ημων η φυσις, καθαπερ εφθην ειπων. Ει δε ο
μεν χαιρει πλειονα, ο δε αλγει πλειονα, τουτο παρ' αυτον τον αλγουντα συμβαινει,
οταν μικροψυχος ηι, ου παρα την των πραγματων φυσιν. Ει γαρ βουλοιμεθα συνεχως
χαιρειν, πολλας εχομεν αφορμας. Ἂν γαρ επιλαβωμεθα αρετης, ουδεν εσται το
λυπουν ημας λοιπον. Και γαρ ελπιδας υποτεινει χρηστας αυτη τοις κεκτημενοις
αυτην, και Θεωι ευαρεστους ποιει, και παρα ανθρωποις ευδοκιμους, και ηδονην
ενιησιν αφατον. Ει γαρ και εν τωι κατορθουν πονον εχει η αρετη, αλλα το συνειδος
πολλης πληροι της ευφροσυνης, και τοσαυτην ενδον εντιθησι την ηδονην, οσην
ουδεις παραστησαι δυνησεται λογος. Τι γαρ σοι δοκει των εν τωι παροντι βιωι ειναι
ηδυ; τραπεζα πολυτελης, και σωματος υγεια, και δοξα και πλουτος; Ἀλλα ταυτα τα
ηδεα αν εκεινηι παραβαληις τηι ηδονηι, παντων εσται πικροτερα προς αυτην
συγκρινομενα. Ουδεν γαρ ηδιον συνειδοτος αγαθου, και ελπιδος χρηστης. εʹ. Και ει
βουλεσθε τουτο μαθειν, τον μελλοντα απιεναι εντευθεν εξετασωμεν, η τον
γεγηρακοτα· και αναμνησαντες αυτον τραπεζης πολυτελους ης απελαυσε, και δοξης
και τιμης, και αγαθων εργων ων ειργασατο ποτε και εποιησεν, ερωμεθα επι τισι
γαννυται μαλλον, 58.532 και υψομεθα επ' εκεινοις μεν αισχυνομενον και
εγκαλυπτομενον, επι τουτοις δε πετομενον και σκιρτωντα. Ουτω και Ἐζεχιας οτε
εμαλακισθη, ου τραπεζης εμνημονευσε πολυτελους, ου δοξης, ου βασιλειας, αλλα
δικαιοσυνης. Μνησθητι γαρ, φησιν, ως επορευθην ενωπιον σου εν οδωι ευθειαι. Ὅρα
και Παυλον απο τουτων σκιρτωντα και λεγοντα· Τον αγωνα τον καλον ηγωνισμαι,
τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα. Τι γαρ και ειχεν ειπειν ουτος; φησι.
Πολλα και πλειονα τουτων και τιμας ας ετιμηθη, και δορυφοριας ης απελαυσε, και
θεραπειας πολλης. Ἢ ουκ ακουεις αυτου λεγοντος· Ὡς αγγελον Θεου εδεξασθε με,
ως Χριστον Ἰησουν· και οτι, Ει δυνατον, τους οφθαλμους υμων εξορυξαντες αν
εδωκατε μοι· και οτι Ὑπερ της ψυχης αυτου τον τραχηλον υπεθηκαν; Ἀλλ' ουδεν
 
 

334

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινων φερει εις μεσον, αλλα τους πονους και τους κινδυνους, και τους υπερ
τουτων στεφανους και μαλα εικοτως. Ταυτα μεν γαρ ενταυθα αφιεται εκεινα δε ημιν
συναποδημει· κακεινων μεν δωσομεν λογον, τουτων δε μισθον απαιτησομεν. Ουκ
ιστε εν τηι ημεραι τηι τελευταιαι πως συστρεφει ψυχην αμαρτηματα; πως κατωθεν την
καρδιαν ανακινει; Τοτε τοινυν, οτε ταυτα γινεται, των αγαθων εργων η μνημη
παραστασα, καθαπερ ευδια εν χειμωνι, παραμυθειται την τεθορυβημενην ψυχην. Ἂν
μεν γαρ νηφωμεν, και ζωντων ημων αει ουτος παρεσται ο φοβος· επειδη δε
αναισθητως διακειμεθα, οταν εκβαλλωμεθα εντευθεν, επιστησεται παντως. Ἐπει και
ο δεσμωτης τοτε μαλιστα αλγει, οταν αυτον εξαγαγωσιν επι το δικαστηριον· τοτε
μαλιστα τρεμει, οταν εγγυς ηι του βηματος, οταν δεηι τας ευθυνας δουναι. ∆ια δη
τουτο και δειματα των πολλων τοτε εστιν ακουειν διηγουμενων, και οψεις φοβερας,
ων ουδε την θεωριαν λοιπον φεροντες οι απιοντες, και την κλινην αυτην μετα
πολλης της ρυμης τινασσουσι κειμενοι, και φοβερον ενορωσι τοις παρουσι, της
ψυχης ενδον εαυτην εισωθουσης, και οκνουσης αποῤραγηναι του σωματος, και την
οψιν των ερχομενων αγγελων ου φερουσης. Ει γαρ ανθρωπους φοβερους ενορωντες
δεδιττομεθα, αγγελους απειληφορους και δυναμεις αποτομους των παραγινομενων
βλεποντες, τι ου πεισομεθα, ελκομενης ημιν απο του σωματος της ψυχης, και
συρομενης, και πολλα αποδυρομενης εικη και ματην; Ἐπει και ο πλουσιος εκεινος
μετα το απελθειν πολλα επενθησεν, αλλ' ουδεν απωνατο. Ταυτα δη παντα
αναπλαττοντες παρ' εαυτοις και αναστρεφοντες, ινα μη και ημεις τα αυτα παθωμεν,
τον εκ τουτων φοβον ακμαζοντα διατηρωμεν, οπως την απο των πραγματων
φυγωμεν κολασιν, και των αιωνιων επιτυχωμεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι και ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.
58.531 ΟΜΙΛΙΑ Ν∆ʹ. Ἐξελθων δε ο Ἰησους εις τα μερη Καισαρειας της
Φιλιππου, ηρωτα τους μαθητας αυτου, λεγων· Τινα με λεγουσιν οι ανθρωποι ειναι,
τον Υιον του ανθρωπου;
αʹ. Τινος ενεκεν τον οικιστην της πολεως ειρηκεν; Ἐπειδη εστι και ετερα, η
Στρατωνος. Και ουκ εν εκεινηι, 58.532 αλλ' εν ταυτηι αυτους ερωται, ποῤρω των
Ἰουδαιων απαγων, ως πασης απαλλαγεντας αγωνιας μετα παῤρησιας ειπειν τα κατα
διανοιαν απαντα. Και τινος ενεκεν ουκ ευθεως την γνωμην αυτων ηρωτησεν, αλλα
την των πολλων; Ἵνα ειποντες την εκεινων, ειτα ερωτηθεντες, Ὑμεις δε τινα με
λεγετε ειναι; απο του τροπου της ερωτησεως εις 58.533 μειζονα ανενεχθωσιν
εννοιαν, και μη εις την αυτην ταπεινοτητα τοις πολλοις περιπεσωσι. ∆ια δη τουτο
ουδε εν αρχηι του κηρυγματος αυτων πυνθανεται· αλλ' οτε σημεια πολλα εποιησε,
και περι πολλων αυτοις διελεχθη και υψηλων δογματων, και της αυτου θεοτητος
και της προς τον Πατερα ομονοιας πολλας παρεσχε τας αποδειξεις, τοτε την πευσιν
αυτοις προσαγει ταυτην. Και ουκ ειπε, Τινα με λεγουσιν οι γραμματεις και οι
Φαρισαιοι ειναι; καιτοιγε ουτοι αυτωι πολλακις προσηιεσαν και διελεγοντο· αλλα,
Τινα με λεγουσιν οι ανθρωποι ειναι; την του δημου γνωμην την αδεκαστον
εξεταζων. Ει γαρ και πολλωι ταπεινοτερα του δεοντος ην, αλλα πονηριας απηλλακτο·
εκεινη δε πολλης εγεμε της κακιας. Και δεικνυς πως σφοδρα βουλεται την
οικονομιαν ομολογεισθαι, φησι Τον Υιον του ανθρωπου, την θεοτητα εντευθεν
καλων, ο και αλλαχου πολλαχου ποιει. Φησι γαρ, Ουδεις αναβεβηκεν εις τον
ουρανον, ει μη ο Υιος του ανθρωπου, ο ων εν τωι ουρανωι· και παλιν, Ὅταν δε ιδητε
 
 

335

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Υιον του ανθρωπου αναβαινοντα, οπου ην το προτερον. Ειτα, επειδη ειπον, Οι
μεν Ἰωαννην τον Βαπτιστην, οι δε Ἠλιαν, οι δε Ἱερεμιαν, οι δε ενα των προφητων·
και την πεπλανημενην αυτων δοξαν εις μεσον ηγαγον· τοτε επηγαγεν· Ὑμεις δε τινα
με λεγετε ειναι; εκκαλουμενος αυτους δια της δευτερας ερωτησεως εις το μειζον τι
φαντασθηναι περι αυτου, και ενδεικνυμενος αυτοις, οτι η προτερα ψηφος σφοδρα
εστιν αποδεουσα αυτου της αξιας. ∆ιο παρ' αυτων ετεραν επιζητει, και δευτεραν
επαγει πευσιν, υπερ του μη συμπεσειν τοις πολλοις, οι επειδη μειζονα ειδον τα
σημεια η κατα ανθρωπον, ανθρωπον μεν ενομιζον ειναι, εξ αναστασεως δε φανεντα,
καθαπερ και Ἡρωδης ελεγεν. Ἀλλ' αυτος ταυτης αυτους απαγων της υπονοιας,
φησιν· Ὑμεις δε τινα με λεγετε ειναι; τουτεστιν, Οι συνοντες αει και
θαυματουργουντα βλεποντες, και πολλας δυναμεις δι' εμου πεποιηκοτες αυτοι. Τι
ουν το στομα των αποστολων ο Πετρος, ο πανταχου θερμος, ο του χορου των
αποστολων κορυφαιος; Παντων ερωτηθεντων, αυτος αποκρινεται. Και οτε μεν την
του δημου γνωμην ηρωτα, παντες ειπον το ερωτηθεν· οτε δε την αυτων, Πετρος
προπηδαι και προλαμβανει, και φησι· Συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος. Τι
ουν ο Χριστος; Μακαριος ει, Σιμων Βαρ Ἰωνα, οτι σαρξ και αιμα ουκ απεκαλυψε σοι.
Και μην ει μη γνησιως αυτον ωμολογησε, και εξ αυτου του Πατρος γεγεννημενον,
ουκ ην αποκαλυψεως τουτο εργον· ει των πολλων αυτον ειναι ενα ενομιζεν, ου
μακαρισμου αξιον ην το λεχθεν. Ἐπει και προ τουτου ειπον, Ἀληθως Θεου Υιος
εστιν, οι εν τωι πλοιωι μετα τον σαλον ον ειδον, και ουκ εμακαρισθησαν, καιτοιγε
αληθως ειποντες. Ου γαρ τοιαυτην ωμολογησαν υιοτητα, οιαν ο Πετρος· αλλ' ενα
των πολλων αληθως υιον ενομιζον ειναι, εξαιρετον μεν παρα τους πολλους, ου μην
εκ της ουσιας αυτης. βʹ. Και ο Ναθαναηλ δε ελεγε, Ῥαββι, συ ει ο υιος του Θεου, συ ει
ο βασιλευς του Ἰσραηλ· και ου μονον ου μακαριζεται, αλλα και ως ενδεεστερον
πολλωι της αληθειας ειρηκως ελεγχεται παρ' αυτου. Ἐπηγαγε γουν· Ὅτι ειπον σοι,
οτι Ειδον σε υποκατω της συκης, πιστευεις; μειζονα τουτων οψει. Τινος ουν ενεκεν
ουτος μακαριζεται; Ὅτι γνησιον αυτον ωμολογησεν Υιον. ∆ια δη τουτο επ' εκεινων
μεν ουδεν τοιουτον 58.534 ειρηκεν· επι δε τουτου και τον αποκαλυψαντα δεικνυσιν.
Ἵνα γαρ μη δοξηι τοις πολλοις, επειδη σφοδρος ην εραστης του Χριστου, φιλιας και
κολακειας ειναι τα ρηματα, και διαθεσεως αυτωι χαριζομενης, αγει εις μεσον τον
ενηχησαντα αυτου τηι ψυχηι· ινα μαθηις, οτι Πετρος μεν εφθεγξατο, ο Πατηρ δε
υπηγορευσε· και μηκετι δοξαν ανθρωπινην, αλλα δογμα ειναι θειον τα ειρημενα
πιστευσηις. Και τινος ενεκεν ουκ αυτος αποφαινεται, ουδε λεγει· Ἐγω ειμι ο Χριστος·
αλλα δια της ερωτησεως τουτο κατασκευαζει, αυτους εισαγων ομολογουντας; Ὅτι
ουτω και αυτωι τοτε πρεπωδεστερον ην και αναγκαιον, και εκεινους μαλλον
εφειλκετο προς την πιστιν των λεγομενων. Ειδες πως Υιον αποκαλυπτει Πατηρ; πως
Πατερα Υιος; Ουδε γαρ τον Πατερα τις επιγινωσκει, φησιν, ει μη ο Υιος, και ωι αν
βουληται ο Υιος αποκαλυψαι. Ουκ αρα ενι παρ' ετερου μαθειν τον Υιον, η παρα του
Πατρος· ουδε παρ' ετερου μαθειν τον Πατερα, η παρα του Υιου. Ὥστε και εντευθεν το
ομοτιμον τε και ομοουσιον δηλον. Τι ουν ο Χριστος; Συ ει Σιμων ο υιος Ἰωνα· συ
κληθησηι Κηφας. Ἐπειδη γαρ εκηρυξας μου τον Πατερα, φησι, και εγω τον
γεγεννηκοτα σε ονομαζω· μονον ουχι λεγων, οτι Ὥσπερ συ του Ἰωνα παις, ουτω
καγω του Πατρος του εμου. Ἐπει και παρελκον ην ειπειν· Συ ει ο υιος Ἰωνα· αλλ'
επειδη ειπεν Υιον Θεου, ινα δειξηι οτι ουτως εστιν Υιος του Θεου, ωσπερ εκεινος υιος
Ἰωνα, της αυτης ουσιας τωι γεγεννηκοτι, δια τουτο τουτο προσεθηκε. Και εγω σοι
λεγω, συ ει Πετρος, και επι ταυτηι τηι πετραι οικοδομησω μου την Ἐκκλησιαν·
τουτεστι, τηι πιστει της ομολογιας. Ἐντευθεν δεικνυσι πολλους μελλοντας ηδη
πιστευειν, και ανιστησιν αυτου το φρονημα, και ποιμενα ποιει. Και πυλαι αιδου ου
κατισχυσουσιν αυτης. Ει δε εκεινης ου κατισχυσουσι, πολλωι μαλλον εμου. Ὥστε μη
 
 

336

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θορυβηθηις, επειδαν μελληις ακουειν, οτι Παραδοθησομαι και σταυρωθησομαι. Ειτα
και ετεραν λεγει τιμην· Και εγω δε σοι δωσω τας κλεις των ουρανων. Τι δε εστι, Και
εγω δε σοι δωσω; Ὥσπερ ο Πατηρ σοι εδωκε το εμε γνωναι, ουτω και εγω σοι δωσω.
Και ουκ ειπε, Παρακαλεσω τον Πατερα· καιτοι πολλη ην της εξουσιας η ενδειξις, και
του δωρου το μεγεθος αφατον· αλλ' Ἐγω σοι δωσω. Τι διδως; ειπε μοι. Τας κλεις των
ουρανων· ινα οσα αν δησηις επι της γης, εσται δεδεμενα εν τοις ουρανοις· και οσα αν
λυσηις επι της γης, εσται λελυμενα εν τοις ουρανοις. Πως ουν ουκ εστιν αυτου
δουναι το καθισαι εκ δεξιων και εξ ευωνυμων, του λεγοντος, Ἐγω σοι δωσω; Ειδες
πως και αυτος αναγει τον Πετρον εις υψηλην την περι αυτου εννοιαν, και εαυτον
αποκαλυπτει, και δεικνυσιν Υιον οντα του Θεου δια των υποσχεσεων των δυο
τουτων; α γαρ Θεου μονου εστιν ιδια, το τε αμαρτηματα λυσαι, και το απεριτρεπτον
την Ἐκκλησιαν ποιησαι εν τοσαυτηι κυματων εμβοληι, και ανθρωπον αλιεα πετρας
πασης αποφηναι στεῤροτερον, της οικουμενης πολεμουσης απασης, ταυτα αυτος
επαγγελλεται δωσειν· καθαπερ ο Πατηρ προς τον Ἱερεμιαν διαλεγομενος ελεγεν· Ὡς
στυλον χαλκουν και ωσει τειχος θησειν αυτον· αλλ' εκεινον μεν ενι εθνει, τουτον δε
πανταχου της οικουμενης. Ἡδεως αν ουν εροιμην τους ελαττουν βουλομενους του
Υιου την αξιαν· Ποια μειζονα δωρα, απερ εδωκεν ο Πατηρ τωι Πετρωι, η απερ εδωκεν
ο Υιος; Ὁ μεν γαρ τωι Πετρωι την αποκαλυψιν του Υιου εχαρισατο· ο δε Υιος την του
Πατρος και την αυτου πανταχου της οικουμενης σπει 58.535 ραι, και ανθρωπωι
θνητωι των εν τωι ουρανωι παντων την εξουσιαν ενεχειρισε, τας κλεις αυτωι δους, ος
την Ἐκκλησιαν πανταχου της οικουμενης εξετεινε, και του ουρανου ισχυροτεραν
απεφηνεν. Ὁ ουρανος γαρ και η γη παρελευσεται· οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσι.
Πως ουν ελαττων ο τοιαυτα δους, ο τοιαυτα κατωρθωκως; Και ταυτα λεγω, ου
διαιρων Πατρος και Υιου τα εργα· Παντα γαρ δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου
εγενετο ουδε εν· αλλ' επιστομιζων την αναισχυντον γλωτταν των τοιαυτα
τολμωντων. γʹ. Ὅρα δε δια παντων αυτου την εξουσιαν. Ἐγω σοι λεγω, συ ει Πετρος·
εγω οικοδομησω την Ἐκκλησιαν· εγω σοι δωσω τας κλεις των ουρανων. Και τοτε,
ταυτα ειπων, ∆ιεστειλατο αυτοις, ινα μηδενι ειπωσιν οτι αυτος εστιν ο Χριστος. Και
τινος ενεκεν διεστειλατο; Ὥστε των σκανδαλιζοντων εκ μεσου γενομενων, και του
σταυρου τελεσθεντος, και των αλλων ων επαθεν απαρτισθεντων, και μηδενος οντος
λοιπον του διακοπτοντος και θολουντος την εις αυτον των πολλων πιστιν, καθαραν
και ακινητον εντυπωθηναι των ακουοντων τηι διανοιαι την προσηκουσαν περι αυτου
δοξαν. Και γαρ ουπω σαφως ην εκλαμψασα αυτου η δυναμις. ∆ια δη τουτο τοτε
εβουλετο ανακηρυττεσθαι παρ' αυτων, οτε και η σαφης των πραγματων αληθεια,
και η των γινομενων ισχυς συνηγορει τοις παρα των αποστολων λεγομενοις. Ουδε
γαρ ισον ην οραιν νυν μεν εν Παλαιστινηι θαυματουργουντα, νυν δε υβριζομενον,
ελαυνομενον· (και μαλιστα οποτε και ο σταυρος εμελλε διαδεχεσθαι τα θαυματα τα
γινομενα·) και πανταχου της οικουμενης προσκυνουμενον βλεπειν και
πιστευομενον, και μηδεν τοιουτον πασχοντα λοιπον, οιον επαθε. ∆ια τουτο φησι
μηδενι ειπειν. Το μεν γαρ ριζωθεν απαξ, ειτα ανασπασθεν, δυσκολως αν φυτευθεν
κατασχεθειη παλιν παρα τοις πολλοις· το δε μετα το παγηναι απαξ μειναν ακινητον,
και μηδαμοθεν επηρεασθεν, ραιδιως ανεισι, και προς αυξησιν επιδιδωσι μειζονα. Ει
γαρ οι σημειων απολελαυκοτες πολλων, και τοσουτων μετασχοντες μυστηριων
αποῤρητων, υπο της ακοης μονης εσκανδαλισθησαν· μαλλον δε ουκ αυτοι μονοι,
αλλα και ο παντων κορυφαιος Πετρος· εννοησον τι τους πολλους ην εικος παθειν,
μαθοντας μεν οτι Υιος Θεου εστιν, ορωντας δε και σταυρουμενον και εμπτυομενον,
και των μυστηριων τουτων το αποῤρητον ουκ ειδοτας, ουδε Πνευματος
απολελαυκοτας αγιου. Ει γαρ τοις μαθηταις ελεγε· Πολλα εχω λεγειν υμιν, αλλ' ου
δυνασθε βασταζειν αρτι· πολλωι μαλλον ο λοιπος δημος κατεπεσεν αν, ει προ καιρου
 
 

337

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του προσηκοντος το των μυστηριων τουτων ακροτατον αυτοις απεκαλυφθη. ∆ια δη
τουτο κωλυει ειπειν. Και ινα μαθηις ποσον ην το μετα ταυτα μαθειν πληρη την
διδασκαλιαν, των σκανδαλιζοντων παρελθοντων, απ' αυτου τουτου του κορυφαιου
μανθανε. Αυτος γαρ ουτος ο Πετρος, ο μετα τοσαυτα σημεια ουτω φανεις ασθενης,
ως και αρνησασθαι, και κορην ευτελη δεισαι, επειδη ο σταυρος προεχωρησε, και της
αναστασεως σαφεις ελαβε τας αποδειξεις, και ουδεν ην λοιπον το σκανδαλιζον
αυτον και θορυβουν, ουτως ακινητον κατεσχε του Πνευματος την διδασκαλιαν, ως
λεοντος σφοδροτερον επιπηδαιν τωι δημωι των Ἰουδαιων, καιτοι κινδυνων και
μυριων θανατων απειλουμενων. Εικοτως τοινυν τοις πολλοις εκελευσε μη ειπειν
προ του σταυρου, οπου γε ουδε αυτοις τοις μελλουσι διδασκειν παντα ενθειναι
58.536 εθαῤρησε προ του σταυρου. Πολλα γαρ εχω λεγειν υμιν, φησιν, αλλ' ου
δυνασθε βασταζειν αρτι. Και των ειρημενων δε παρ' αυτου πολλα αγνοουσιν, α ουκ
εποιησε σαφη προ του σταυρου. Ὅτε γουν ανεστη, τοτε εγνωσαν ενια των
λεχθεντων. Ἀπο τοτε ηρξατο αυτοις δεικνυειν, οτι δει αυτον παθειν. Ἀπο τοτε· ποτε;
Ὅτε επηξεν εν αυτοις το δογμα· οτε την αρχην των εθνων εισηγαγεν. Ἀλλ' ουδε
ουτω συνιεσαν το λεγομενον· Ἦν γαρ, φησι, κεκαλυμμενος ο λογος απ' αυτων· και
ωσπερ εν ασαφειαι τινι ησαν, ουκ ειδοτες οτι αναστηναι αυτον δει. ∆ια τουτο και
ενδιατριβει τοις δυσχερεσι, και εμπλατυνει τον λογον, ινα διανοιξηι αυτων την
διανοιαν, και συνωσι τι ποτε εστι το λεγομενον. Ἀλλ' Ου συνηκαν, αλλ' ην το ρημα
κεκαλυμμενον απ' αυτων· και εφοβουντο αυτον ερωτησαι· ουχι ει αποθανειται,
αλλα πως και τινι τροπωι, και τι ποτε εστι τουτο το μυστηριον. Ουδε γαρ ᾔδεσαν, τι
ποτε εστι το αναστηναι τουτο αυτο, και πολλωι βελτιον ενομιζον ειναι το μη
αποθανειν. ∆ια τουτο των αλλων θορυβουμενων και διαπορουντων, παλιν ο Πετρος,
θερμος ων, μονος τολμαι περι τουτων διαλεχθηναι· και ουδε ουτος παῤρησιαι, αλλα
κατ' ιδιαν λαβων· τουτεστι, των λοιπων αποσχισας εαυτον μαθητων· και φησιν·
Ἵλεως σοι, Κυριε, ου μη εσται σοι τουτο. Τι ποτε τουτο εστιν; ο αποκαλυψεως τυχων,
ο μακαρισθεις, ουτος ουτω ταχεως διεπεσε και εσφαλη, ως φοβηθηναι το παθος; Και
τι θαυμαστον, τον ου δεξαμενον εν τουτοις αποκαλυψιν τουτο παθειν; Ἵνα γαρ
μαθηις, οτι ουδε εκεινα οικοθεν εφθεγξατο, ορα εν τουτοις τοις ουκ
αποκεκαλυμμενοις αυτωι πως θορυβειται και περιτρεπεται, και μυριακις ακουων ουκ
οιδε τι ποτε εστι το λεγομενον. Ὅτι μεν γαρ Υιος Θεου εστιν, εμαθεν· ο τι ποτε δε
εστι το μυστηριον του σταυρου και της αναστασεως, ουδεπω αυτωι δηλον εγενετο.
Και γαρ Ἦν, φησιν, ο λογος απ' αυτων κεκαλυμμενος. Ὁραις οτι δικαιως εκελευε τοις
αλλοις μη εξειπειν; Ει γαρ ους αναγκαιον ην μαθειν ουτως εθορυβησε, τι ουκ αν
επαθον οι λοιποι; Αυτος μεντοι δεικνυς, οτι τοσουτον απεχει ακων ελθειν επι το
παθος, και επετιμησε τωι Πετρωι, και Σαταναν εκαλεσεν. δʹ. Ἀκουσατωσαν οσοι το
παθος επαισχυνονται του σταυρου του Χριστου. Ει γαρ ο κορυφαιος, και πριν η
παντα μαθειν σαφως, Σατανας εκληθη τουτο παθων, τινα αν εχοιεν συγγνωμην οι
μετα τοσαυτην αποδειξιν την οικονομιαν αρνουμενοι; Ὅταν γαρ ο ουτω
μακαρισθεις, ο τοιαυτα ομολογησας, τοιαυτα ακουηι, εννοησον τινα πεισονται οι
μετα ταυτα αθετουντες του σταυρου το μυστηριον. Και ουκ ειπεν, Ὁ Σατανας
εφθεγξατο δια σου· αλλ', Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα. Και γαρ επιθυμια ην του
αντικειμενου το μη παθειν τον Χριστον. ∆ια τουτο μετα τοσαυτης σφοδροτητος
επετιμησεν αυτωι, επειδη ᾔδει μαλιστα και αυτον και τους αλλους τουτο
φοβουμενους, και ουκ ευκολως αυτο δεξομενους. ∆ια τουτο και αποκαλυπτει τα απο
της διανοιας αυτου λεγων· Ου φρονεις τα του Θεου, αλλα τα των ανθρωπων. Τι δε
εστιν, Ου φρονεις τα του Θεου, αλλα τα των ανθρωπων; Ἐκεινος ανθρωπινωι
λογισμωι και γηΐνωι το πραγμα εξεταζων, ενομιζεν αισχρον ειναι τουτο αυτωι και
απρεπες. Καθικνουμενος τοινυν αυτου φησιν· Ου το εμε παθειν απρεπες· αλλα συ
 
 

338

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαρκικηι γνωμηι τουτοις ψηφιζηι· ως ει κατα Θεον ηκουες των λεγομενων, της
σαρκικης διανοιας απαλλαγεις, ᾔδεις αν, 58.537 οτι εμοι μαλιστα τουτο πρεπον εστι.
Συ μεν γαρ νομιζεις, οτι αναξιον μου εστι το παθειν· εγω δε σοι λεγω, οτι το μη
παθειν με της του διαβολου γνωμης εστιν· απο των εναντιων καταστελλων αυτου
την αγωνιαν. Ὥσπερ γαρ Ἰωαννην, αναξιον αυτου νομιζοντα ειναι το βαπτισθηναι
υπ' αυτου, βαπτισαι επεισεν ειπων, Ουτω πρεπον εστιν ημιν· και αυτον δε τουτον
τον Πετρον κωλυοντα αυτον νιψαι τους ποδας, ειπων, Ουκ εχεις μερος μετ' εμου,
εαν μη σου νιψω τους ποδας· ουτω και ενταυθα απο των εναντιων αυτον κατεσχε,
και τηι της επιτιμησεως σφοδροτητι τον υπερ του παθειν φοβον κατεστειλε. Μηδεις
τοινυν αισχυνεσθω τα σεμνα της σωτηριας ημων συμβολα, και το κεφαλαιον των
αγαθων, δι' ο και ζωμεν, και δι' ο εσμεν· αλλ' ως στεφανον, ουτω περιφερωμεν τον
σταυρον του Χριστου. Και γαρ παντα δι' αυτου τελειται τα καθ' ημας. Καν
αναγεννηθηναι δεηι, σταυρος παραγινεται· καν τραφηναι την μυστικην εκεινην
τροφην, καν χειροτονηθηναι, καν οτιουν ετερον ποιησαι, πανταχου το της νικης
ημιν παρισταται συμβολον. ∆ια τουτο και επι οικιας, και επι των τοιχων, και επι των
θυριδων, και επι του μετωπου, και επι της διανοιας, μετα πολλης επιγραφομεν
αυτον της σπουδης. Της γαρ υπερ ημων σωτηριας, και της ελευθεριας της κοινης, και
της επιεικειας ημων του ∆εσποτου τουτο εστι το σημειον. Ὡς προβατον γαρ επι
σφαγην ηχθη. Ὅταν τοινυν σφραγιζηι, εννοει πασαν του σταυρου την υποθεσιν, και
σβεσον θυμον και τα λοιπα παντα παθη. Ὅταν σφραγιζηι, πολλης εμπλησον το
μετωπον παῤρησιας, ελευθεραν την ψυχην ποιησον. Ἴστε δε παντως τινα εστι τα
ελευθεριαν παρεχοντα. ∆ιο και Παυλος εις τουτο εναγων ημας, εις την ελευθεριαν
λεγω την προσηκουσαν ημιν, ουτως ενηγε, του σταυρου και του αιματος αναμνησας
του ∆εσποτικου. Τιμης γαρ, φησιν, ηγορασθητε· μη γινεσθε δουλοι ανθρωπων.
Ἐννοησον, φησι, την υπερ σου καταβληθεισαν τιμην, και ουδενος των ανθρωπων
εσηι δουλος· τιμην τον σταυρον λεγων. Ουδε γαρ απλως τωι δακτυλωι εγχαραττειν
αυτον δει, αλλα προτερον τηι προαιρεσει μετα πολλης της πιστεως. Καν ουτως
εντυπωσηις αυτον τηι οψει, ουδεις εγγυς σου στηναι δυνησεται των ακαθαρτων
δαιμονων, ορων την μαχαιραν, εν ηι την πληγην ελαβεν, ορων το ξιφος, ωι την
καιριαν εδεξατο. Ει γαρ ημεις τοπους ορωντες εν οις αποτεμνονται οι καταδικοι,
φριττομεν, εννοησον τι πεισεται ο διαβολος, το οπλον ορων δι' ου πασαν την
δυναμιν αυτου ελυσεν ο Χριστος, και την του δρακοντος απετεμε κεφαλην. Μη
τοινυν επαισχυνθηις τοσουτον αγαθον, ινα μη σε επαισχυνθηι ο Χριστος, οταν
ερχηται μετα της δοξης αυτου, και το σημειον εμπροσθεν φαινηται λαμπον υπερ την
ακτινα αυτην του ηλιου. Και γαρ ερχεται ο σταυρος τοτε, φωνην αφιεις δια της
οψεως, και προς την οικουμενην απασαν απολογουμενος υπερ του ∆εσποτου, και
δεικνυς οτι ουδεν ενελιπε των εις αυτον ηκοντων. Τουτο το σημειον, και επι των
προγονων ημων και νυν, θυρας ανεωιξε κεκλεισμενας· τουτο δηλητηρια εσβεσε
φαρμακα· τουτο κωνειου δυναμιν εξελυσε· τουτο θηριων δηγματα ιοβολων ιασατο.
Ει γαρ ᾅδου πυλας ανεωιξε, και ουρανων αψιδας ανεπετασε, και παραδεισου εισοδον
ενεκαινισε, και του διαβολου τα νευρα εξεκοψε· τι θαυμαστον ει φαρμακων
δηλητηριων, και των θηριων, και των αλλων των τοιουτων περιεγενετο; 58.538 εʹ.
Τουτον τοινυν εγκολαψον τηι διανοιαι τηι σηι, και την σωτηριαν περιπτυξαι των
ημετερων ψυχων. Ουτος γαρ ο σταυρος την οικουμενην εσωσε και επεστρεψε, την
πλανην εξηλασε, την αληθειαν επανηγαγε, την γην ουρανον εποιησε, τους
ανθρωπους αγγελους ειργασατο. ∆ια τουτον οι δαιμονες ουκετι φοβεροι, αλλ'
ευκαταφρονητοι· ουδε ο θανατος θανατος, αλλ' υπνος· δια τουτον παντα εῤριπται
χαμαι και πεπατηται τα πολεμουντα ημιν. Ἂν τοινυν ειπηι σοι τις, Τον
εσταυρωμενον προσκυνεις; ειπε φαιδραι τηι φωνηι, γεγηθοτι τωι προσωπωι· Και
 
 

339

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσκυνω, και ου παυσομαι ποτε προσκυνων. Καν γελασηι, δακρυσον αυτον οτι
μαινεται. Ευχαριστησον τωι ∆εσποτηι, οτι τοιαυτα ημας ευεργετησεν, α μηδε μαθειν
δυναται τις χωρις της ανωθεν αποκαλυψεως. ∆ια γαρ τουτο και ουτος γελαι, οτι
Ψυχικος ανθρωπος ου δεχεται τα του Πνευματος. Ἐπει και τα παιδια τουτο πασχει,
οταν τι των μεγαλων ιδηι και θαυμαστων· καν εις μυστηρια εισαγαγηις παιδιον,
γελασεται. Τουτοις δη και Ἕλληνες εοικασι τοις παιδιοις· μαλλον δε και τουτων
εισιν ατελεστεροι, διο και αθλιωτεροι, οτι ουκ εν αωρωι ηλικιαι, αλλ' εν τελειαι τα
των νηπιων πασχουσιν· οθεν ουδε συγνωμης εισιν αξιοι. Ἀλλ' ημεις λαμπραι τηι
φωνη, και μεγα και υψηλον βοωντες, κραζωμεν και λεγωμεν, και οταν παντες
παρωσιν Ἕλληνες μετα πλειονος της παῤρησιας, οτι Το καυχημα ημων ο σταυρος,
και το κεφαλαιον των αγαθων απαντων, και η παῤρησια και ο στεφανος απας.
Ἐβουλομην και μετα Παυλου δυνασθαι λεγειν, οτι ∆ι' ου εμοι κοσμος εσταυρωται,
καγω τωι κοσμωι· αλλ' ου δυναμαι, ποικιλοις παθεσι κατεχομενος. ∆ιο παραινω και
υμιν, και προ γε υμων εμαυτωι, σταυρωθηναι τωι κοσμωι, και μηδεν κοινον εχειν προς
την γην, αλλα της ανω πατριδος εραιν, και της εκειθεν δοξης και των αγαθων. Και
γαρ στρατιωται εσμεν Βασιλεως ουρανιου, και οπλα ενδεδυμεθα πνευματικα. Τι
τοινυν καπηλων και αγυρτων, μαλλον δε σκωληκων βιον μεταχειριζομεν; Ὅπου
γαρ ο βασιλευς, εκει και τον στρατιωτην ειναι δει. Και γαρ στρατιωται γεγοναμεν, ου
των μακραν, αλλα των εγγυς. Ὁ μεν γαρ επι της γης βασιλευς, ουκ αν ανασχοιτο
παντας ειναι εν τοις βασιλειοις, ουδε παρα τας αυτου πλευρας· ο δε των ουρανων
απαντας εγγυς ειναι βουλεται του θρονου του βασιλικου. Και πως δυνατον ενταυθα
οντας, φησι, παρ' εκεινον εσταναι τον θρονον; Ὅτι και Παυλος επι της γης ων, οπου
τα Σεραφιμ ην, οπου τα Χερουβιμ, και εγγυτερω του Χριστου, η ουτοι οι ασπιδηφοροι
του βασιλεως. Ουτοι μεν γαρ πολλαχου τας οψεις περιφερουσιν· εκεινον δε ουδεν
εφανταζεν, ουδε περιειλκεν, αλλα πασαν την διανοιαν προς τον βασιλεα τεταμενην
ειχεν. Ὥστε αν βουληθωμεν, δυνατον και ημιν τουτο. Ει μεν γαρ τοπωι διειστηκει,
καλως αν ηπορεις· ει δε πανταχου παρεστι, τωι σπουδαζοντι και συντεταμενωι
πλησιον εστι. ∆ια τουτο και ο Προφητης ελεγεν· Ου φοβηθησομαι κακα, οτι συ μετ'
εμου ει· και αυτος παλιν ο Θεος· Θεος εγγιζων εγω ειμι, και ουχι Θεος ποῤρωθεν.
Ὥσπερ ουν αι αμαρτιαι διιστωσιν ημας απ' αυτου, ουτω και αι δικαιοσυναι
συναγουσιν ημας προς αυτον· Ἔτι γαρ λαλουντος σου, φησιν, ερω, Ἰδου παρειμι.
Ποιος πατηρ ουτως αν υπακουσειε ποτε τοις εγγονοις; ποια μητηρ ουτως εστι
παρεσκευασμενη και 58.539 διηνεκως εστηκυια, μη ποτε καλεσειε αυτην τα παιδια;
Ουκ εστιν ουδεις, ου πατηρ, ου μητηρ· αλλ' ο Θεος διηνεκως εστηκεν αναμενων, ει
τις ποτε καλεσειεν αυτον των οικετων, και ουδεποτε, καλεσαντων ημων ως δει,
παρηκουσε. ∆ια τουτο φησιν· Ἔτι λαλουντος σου· ουκ αναμενω σε πληρωσαι, και
ευθεως υπακουω. Καλεσωμεν τοινυν αυτον ως κληθηναι βουλεται. Πως δε
βουλεται; Λυε, φησι, παντα συνδεσμον αδικιας, διαλυε στραγγαλιας βιαιων
συναλλαγματων, πασαν συγγραφην αδικον διασπα. ∆ιαθρυπτε πεινωντι τον αρτον
σου· και πτωχους αστεγους εισαγαγε εις τον οικον σου. Ἐαν ιδηις γυμνον, περιβαλε,
και απο των οικειων του σπερματος σου ουχ υπεροψει. Τοτε ραγησεται πρωιμον το
φως σου, και τα ιαματα σου ταχυ ανατελει, και προπορευσεται εμπροσθεν σου η
δικαιοσυνη σου, και η δοξα του Θεου περιστελει σε. Τοτε επικαλεσηι με, και
εισακουσομαι σου· ετι λαλουντος σου ερω, Ἰδου παρειμι. Και τις ταυτα παντα
δυναται ποιησαι; φησι. Τις δε ου δυναται; ειπε μοι. Τι γαρ δυσχερες των ειρημενων;
τι δε εργωδες; τι δε ου ραιδιον; Ουτω γαρ εστιν ουχι δυνατα μονον, αλλα και ευκολα,
οτι πολλοι και το μετρον των ειρημενων υπερηκοντισαν, ουκ αδικα γραμματεια
διασπωντες μονον, αλλα και τα οντα αποδυσαμενοι παντα· ου στεγηι και τραπεζηι
τους πτωχους δεχομενοι, αλλα και τωι του σωματος ιδρωτι, και καμνοντες ωστε
 
 

340

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους διαθρεψαι· ου συγγενεις μονον, αλλα και εχθρους ευεργετουντες. ʹ. Τι δε
ολως και δυσκολον των ειρημενων; Ουδε γαρ ειπεν, Ὑπερβηθι το ορος, διαβηθι το
πελαγος, διασκαψον πλεθρα γης τοσα και τοσα, ασιτος διαμενε, σακκον περιβαλου·
αλλα, Μεταδος τοις οικειοις, μεταδος του αρτου, τα αδικως συγκειμενα γραμματεια
διαῤρηξον. Τι τουτων ευκολωτερον, ειπε μοι. Ει δε και δυσκολα ειναι νομιζεις,
σκοπει μοι και τα επαθλα, και εσται σοι ραιδια. Καθαπερ γαρ οι βασιλεις εν ταις
ιπποδρομιαις προ των αγωνιζομενων στεφανους και βραβεια και ιματια
συντιθεασιν, ουτω δη και ο Χριστος εν μεσωι τιθησι τωι σταδιωι τα επαθλα, καθαπερ
δια πολλων χειρων των του Προφητου ρηματων εκτεινων αυτα. Και οι μεν βασιλεις,
καν μυριακις ωσι βασιλεις, ατε ανθρωποι οντες, και ευποριαν δαπανωμενην
εχοντες, και φιλοτιμιαν αναλισκομενην, τα ολιγα πολλα φιλοτιμουνται δειξαι· διο
και εν εκαστον εκαστωι των διακονων εγχειριζοντες, ουτως εισαγουσιν εις μεσον. Ὁ
δε Βασιλευς ο ημετερος τουναντιον· απαντα ομου συμφορησας, επειδη σφοδρα εστιν
ευπορος, και ουδεν προς επιδειξιν ποιει, ουτως εις μεσον προτιθησιν, απερ
εκταθεντα απειρα εσται, και πολλων δεησεται των κατεχουσων χειρων. Και ινα
μαθηις τουτο, εκαστον αυτων περισκοπει μετα ακριβειας. Τοτε ραγησεται, φησι,
πρωιμον το φως σου. Ἆρα ου δοκει σοι εν τι ειναι το δωρον τουτο; Ἀλλ' ουκ εστιν εν·
και γαρ πολλα ενδον εχει, και βραβεια 58.540 και στεφανους και ετερα επαθλα. Και
ει βουλεσθε, λυσαντες δειξωμεν τον πλουτον απαντα, καθως ημιν οιον τε εστι
δειξαι· μονον μη αποκαμητε. Και πρωτον μαθω· εν τι εστι, Ῥαγησεται. Ουδε γαρ ειπε,
Φανειται, αλλα, Ῥαγησεται· το ταχυ και δαψιλες ημιν εμφαινων, και πως σφοδρα
εφιεται της ημετερας σωτηριας, και πως ωδινει τα αγαθα αυτα προελθειν, και
επειγεται, και ουδεν εσται το κωλυον την αφατον ρυμην· δι' ων απαντων την
δαψιλειαν αυτων ενδεικνυται, και το απειρον της περιουσιας. Τι δε εστι, Πρωιμον;
Τουτεστιν, ου μετα το εν τοις πειρασμοις γενεσθαι, ουδε μετα την των κακων
εφοδον, αλλα και προφθανει. Καθαπερ γαρ επι των καρπων λεγομεν πρωιμον το προ
του καιρου φανεν, ουτω και ενταυθα, το ταχινον παλιν εμφαινων, ουτως ειπεν·
ωσπερ ανω ελεγεν· Ἔτι λαλουντος σου ερω, Ἰδου παρειμι. Ποιον δε λεγει φως; και τι
ποτε εστι τουτο το φως; Ου τουτο το αισθητον, αλλ' ετερον πολλωι βελτιον, ο τον
ουρανον ημιν δεικνυσι, τους αγγελους, τους αρχαγγελους, τα Χερουβιμ, τα Σεραφιμ,
τους θρονους, τας κυριοτητας, τας αρχας, τας εξουσιας, το στρατοπεδον απαν, τας
αυλας τας βασιλικας, τας σκηνας. Ἂν γαρ του φωτος εκεινου καταξιωθηις, και ταυτα
οψει, και απαλλαγησηι γεεννης, και του σκωληκος του ιοβολου, και του βρυγμου των
οδοντων, και των δεσμων των αλυτων, και της στενοχωριας, και της θλιψεως, και
του σκοτους του αφεγγους, και του διχοτομηθηναι, και του ποταμου του πυρος, και
της καταρας, και των της οδυνης χωριων· και απελευσηι ενθα Ἀπεδρα οδυνη και
λυπη· ενθα πολλη η χαρα, και η ειρηνη, και η αγαπη, και η τρυφη, και η ευφροσυνη·
ενθα ζωη αιωνιος, και δοξα αῤρητος, και καλλος αφραστον· ενθα αιωνιοι σκηναι,
και η δοξα του Βασιλεως η αποῤρητος, και τα αγαθα εκεινα, α οφθαλμος ουκ ειδε,
και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη· ενθα ο νυμφων ο
πνευματικος, και αι πασταδες των ουρανων, και αι παρθενοι αι τας φαιδρας εχουσαι
λαμπαδας, και οι το ενδυμα του γαμου εχοντες· ενθα πολλα τα υπαρχοντα του
∆εσποτου, και τα ταμεια τα βασιλικα. Ειδες ηλικα τα επαθλα, και οσα δια μιας
ρησεως επεδειξατο, και πως παντα συνεφορησεν; Ουτω και των εξης ρησεων
εκαστην αναπτυξαντες, πολλην ευρησομεν την περιουσιαν, και πελαγος αχανες. Ἔτι
ουν αναβαλουμεθα, ειπε μοι, και οκνησομεν ελεειν τους δεομενους; Μη, παρακαλω,
αλλα καν παντα ριψαι δεηι, καν εις πυρ εμβληθηναι, καν ξιφους κατατολμησαι, καν
κατα μαχαιρων αλλεσθαι, καν οτιουν παθειν, παντα φερωμεν ευκολως, ινα του
ενδυματος επιτυχωμεν της βασιλειας των ουρανων, και της αποῤρητου δοξης
 
 

341

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.539 ΟΜΙΛΙΑ ΝΕʹ. Τοτε ο Ἰησους ειπε τοις μαθηταις αυτου· Ει τις θε λει οπισω μου
ελθειν, απαρνησασθω εαυτον, και αρατω τον σταυρον αυτου, και ακολουθειτω μοι.
αʹ. Τοτε· ποτε; Ὅτε ο Πετρος ειπεν, Ἵλεως σοι, ου μη εσται σοι τουτο· και ηκουσεν,
Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα. Ουδε γαρ ηρκεσθη τηι επιτιμησει μονον, αλλα και εκ
περιουσιας βουλομενος δειξαι την τε των παρα του Πετρου ειρημενων ατοπιαν, και
το κερδος το απο του παθους, φησι· Συ μοι λεγεις, Ἵλεως σοι, ου μη 58.540 εσται σοι
τουτο· εγω δε σοι λεγω, οτι ου μονον το εμε κωλυσαι και τωι εμωι παθει
δυσχεραινειν, επιβλαβες σοι και ολεθριον, αλλ' οτι ουδε σωθηναι δυνησηι, εαν μη και
αυτος εις το αποθανειν ηις παρεσκευασμενος διαπαντος. Ἵνα γαρ μη αναξιον αυτου
το παθειν ειναι νομισωσιν, ου δια των προτερων μονον, αλλα και δια των
επαγομενων αυτους παιδευει του πραγματος το κερδος. Ἐν μεν ουν τωι Ἰωαννηι
φησιν· Ἐαν πεσων ο κοκκος του σιτου εις την γην μη αποθανηι, αυτος μονος μενει·
58.541 εαν δε αποθανηι, πολυν καρπον φερει· ενταυθα δε εκ περιουσιας αυτο
γυμναζων, ουκ εφ' εαυτου προαγει τον λογον μονον τον περι του δειν αποθνησκειν,
αλλα και επ' εκεινων. Τοσουτον γαρ του πραγματος τουτου το κερδος, οτι και εφ'
υμων το μεν μη θελειν αποθανειν, δεινον· το δε ετοιμον ειναι προς τουτο, αγαθον.
Ἀλλα τουτο μεν δια των εξης δηλοι, τεως δε εξ ενος αυτο γυμναζει μερους. Και ορα
πως και ακαταναγκαστον ποιει τον λογον. Ουδε γαρ ειπεν, οτι Καν βουλησθε, καν μη
βουλησθε, δει τουτο υμας παθειν· αλλα πως; Ει τις θελει οπισω μου ελθειν. Ου
βιαζομαι, ουκ αναγκαζω, αλλ' εκαστον κυριον της εαυτου προαιρεσεως ποιω· διο και
λεγω, Ει τις θελει. Ἐπι γαρ αγαθα καλω, ουχι επι κακα και επαχθη, ουκ επι κολασιν
και τιμωριαν, ινα και αναγκασω. Και γαρ αυτη του πραγματος η φυσις ικανη
εφελκυσασθαι. Ταυτα δε λεγων επεσπατο μειζονως. Ὁ μεν γαρ βιαζομενος αποτρεπει
πολλακις· ο δε αφεις κυριον τον ακροατην ειναι, μαλλον εφελκεται. Βιας γαρ
δυνατωτερον θεραπεια. ∆ιο και αυτος ελεγεν· Ει τις θελει. Μεγαλα γαρ εστι, φησιν, α
διδωμι υμιν αγαθα, και τοιαυτα, ως και επιτρεχειν εκοντας. Ουδε γαρ ει τις χρυσιον
παρειχε, και θησαυρον προετιθει, μετα βιας εκαλεσεν αν. Ει δε εις εκεινα ου μετα
βιας, πολλωι μαλλον επι τα εν τοις ουρανοις αγαθα. Ει γαρ μη η του πραγματος φυσις
πειθει σε δραμειν, ουδε λαβειν αξιος ει, ουδ' αν λαβηις, εισηι καλως το ληφθεν. ∆ια
τουτο ουκ αναγκαζει ο Χριστος, αλλα προτρεπει, φειδομενος ημων. Ἐπειδη γαρ
εδοκουν πολλα διαθρυλλειν, ιδιαι θορυβουμενοι προς το ειρημενον, φησιν· Ου χρεια
θορυβου και ταραχης. Ει μη νομιζετε μυριων αγαθων αιτιον ειναι το ειρημενον, και
εφ' υμων συμβαινον, ου βιαζομαι, ουδε αναγκαζω, αλλ' ει τις θελει ακολουθειν,
τουτον καλω. Μη γαρ δη τουτο νομιζετε ειναι την ακολουθησιν, ο ποιειτε νυν
επομενοι μοι. Πολλων υμιν δει πονων, πολλων κινδυνων, ει μελλοιτε οπισω μου
ιεναι. Ου γαρ δη, ω Πετρε, επειδη Υιον με ωμολογησας Θεου, δια τουτο μονον
προσδοκαιν οφειλεις στεφανους, και νομιζειν αρκειν εις σωτηριαν σοι τουτο, και
αδειας λοιπον απολαυειν, ως το παν εργασαμενος. ∆υναμαι μεν γαρ, ατε Υιος ων
Θεου, μηδε αφειναι σε πειραν των δεινων λαβειν· ου βουλομαι δε δια σε, ινα και
αυτος τι συνεισενεγκηις, και δοκιμωτερος γενηι. Ουδε γαρ ει τις αγωνοθετης ειη, και
φιλον αθλητην εχοι, βουληθειη αν χαριτι αυτον στεφανωσαι μονον, αλλα και απο
των οικειων πονων· και δια τουτο μαλιστα, επειδη αυτον φιλει. Ουτω και ο Χριστος·
ους μαλιστα φιλει, τουτους μαλιστα βουλεται και οικοθεν ευδοκιμειν, ουκ απο της
αυτου βοηθειας μονης. Ὅρα δε πως και ανεπαχθη ποιει τον λογον. Ουδε γαρ εις
αυτους περιιστησι μονους τα δεινα, αλλα και κοινον το δογμα τηι οικουμενηι
προτιθησι λεγων· Ει τις θελει· καν γυνη, καν ανηρ, καν αρχων, καν αρχομενος,
ταυτην ερχεσθω την οδον. Και δοκει μεν εν τι ειρηκεναι, τρια δε εστι τα λεγομενα·
 
 

342

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το, Ἀπαρνησασθω εαυτον, και το, Ἀρατω τον σταυρον αυτου, και το, Ἀκολουθειτω
μοι· και τα μεν δυο συνεζευκται, το δε εν καθ' εαυτο τεθειται. Ἀλλ' ιδωμεν προτερον
τι ποτε εστι το αρνησασθαι εαυτον. Μαθωμεν προτερον τι εστιν αρνησασθαι ετερον,
και τοτε εισομεθα τι ποτε εστιν αρνησασθαι εαυτον. Τι ουν εστιν αρνησασθαι ετερον;
Ὁ αρνουμενος ετερον, 58.542 οιον η αδελφον, η οικετην, η οντιναουν, καν
μαστιζομενον ιδηι, καν δεσμουμενον, καν απαγομενον, καν οτιουν πασχοντα, ου
παρισταται, ου βοηθει, ουκ επικλαται, ου πασχει τι προς αυτον, ατε απαξ
απαλλοτριωθεις. Ουτω τοινυν βουλεται του σωματος αφειδειν του ημετερου, ινα
καν μαστιζωσι, καν ελαυνωσι, καν καιωσι, καν οτιουν ποιωσι, μη φεισωμεθα. Τουτο
γαρ εστι φεισασθαι. Ἐπει και οι πατερες τοτε φειδονται των εγγονων, οταν
διδασκαλοις αυτα παραδιδοντες, κελευωσιν αυτων μη φειδεσθαι. Ουτω και ο
Χριστος· ουκ ειπε, Μη φεισασθω εαυτου, αλλ' επιτεταμενως, Ἀπαρνησασθω εαυτον·
τουτεστι, Μηδεν εχετω κοινον προς εαυτον, αλλ' εκδιδοτω τοις κινδυνοις, τοις
αγωσι, και ως ετερου ταυτα πασχοντος, ουτω διακεισθω. Και ουκ ειπεν, Ἀρνησασθω,
αλλ', Ἀπαρνησασθω· και τηι μικραι ταυτηι προσθηκηι πολλην παλιν εμφαινων την
υπερβολην. Και γαρ πλεον τουτο εκεινου εστι. βʹ. Και αρατω τον σταυρον αυτου.
Τουτο εξ εκεινου γινεται. Ἵνα γαρ μη νομισηις, οτι μεχρι ρηματων και υβρεων και
ονειδων δει απαρνησασθαι εαυτον, λεγει και μεχρι ποσου απαρνεισθαι εαυτον δει·
τουτεστι, μεχρι θανατου, και θανατου επονειδιστου. ∆ια τουτο ουκ ειπεν,
Ἀπαρνησασθω εαυτον μεχρι θανατου, αλλ' Ἀρατω τον σταυρον αυτου, τον
επονειδιστον θανατον δηλων· και οτι ουχ απαξ, ουδε δις, αλλα δια παντος του βιου
τουτο δει ποιειν. ∆ιηνεκως γαρ, φησι, περιφερε τον θανατον τουτον, καθ' ημεραν
ετοιμος εσο προς σφαγην. Ἐπειδη γαρ πολλοι χρηματων μεν κατεφρονησαν και
τρυφης και δοξης, θανατου δε ουχ υπερειδον, αλλ' εδεισαν κινδυνους· εγω, φησι, και
μεχρις αιματος παλαιειν τον αγωνιστην βουλομαι τον εμον, και εως σφαγης τα
σκαμματα γινεσθαι· ωστε καν θανατον υπομειναι δεηι, καν θανατον τον
επονειδιστον, καν θανατον τον επαρατον, καν επι πονηραι υποληψει, παντα
γενναιως φερειν, και ταυτηι μαλλον αγαλλεσθαι. Και ακολουθειτω μοι. Ἐπειδη γαρ
εστι και πασχοντα μη ακολουθειν, οταν μη δι' αυτον τις παθηι· (και γαρ ληισται
πολλα χαλεπα πασχουσι, και τυμβωρυχοι και γοητες·) ινα μη νομισηις, οτι αρκει των
δεινων η φυσις, προστιθησι την υποθεσιν των δεινων. Τις δε εστιν αυτη· Ἵνα ταυτα
ποιων και πασχων αυτωι ακολουθηις· ινα δι' αυτον παντα υπομενηις· ινα και την
αλλην αρετην εχηις. Και γαρ και τουτο δηλοι το, Ἀκολουθειτω μοι· ωστε μη μονον
ανδρειαν την εν τοις δεινοις, αλλα και σωφροσυνην, και επιεικειαν, και πασαν
επιδεικνυσθαι φιλοσοφιαν. Τουτο γαρ εστιν ακολουθειν ως χρη, το και της αλλης
αρετης επιμελεισθαι, και το δι' αυτον παντα πασχειν. Εισι γαρ οι τωι διαβολωι
ακολουθουντες και ταυτα πασχουσι, και δι' εκεινον τας ψυχας αυτων εκδιδοασιν·
αλλ' ημεις δια τον Χριστον, μαλλον δε δι' ημας αυτους· εκεινοι μεν, ινα εαυτους
βλαψωσι και ενταυθα και εκει· ημεις δε, ινα κερδησωμεν εκατεραν την ζωην. Πως
ουν ουκ εσχατης βλακειας, μηδε την αυτην τοις απολλυμενοις επιδεικνυσθαι
ανδρειαν, και ταυτα τοσουτους μελλοντας καρπουσθαι στεφανους; Καιτοιγε ημιν
μεν και ο Χριστος παρεστι βοηθων, εκεινοις δε ουδεις. Ειπε μεν ουν ηδη και τουτο το
επιταγμα, οτε επεμπεν αυτους λεγων· Εις οδον εθνων μη απελ 58.543 θητε·
(Ἀποστελλω γαρ υμας ως προβατα εν μεσωι λυκων, φησι· και, Ἐπι ηγεμονας και
βασιλεις αχθησεσθε·) νυνι δε επιτεταμενως μαλλον και αυστηροτερον. Τοτε μεν γαρ
θανατον ειπε μονον· ενταυθα δε και σταυρου εμνημονευσε, και σταυρου διηνεκους.
Ἀρατω γαρ, φησι, τον σταυρον αυτου· τουτεστι, Βασταζετω διηνεκως, και φερετω.
Και τουτο ποιειν ειωθε πανταχου, ουκ εξ αρχης, ουδε εκ προοιμιων, αλλ' ηρεμα και
κατα μικρον τα μειζονα των παραγγελματων εισαγων, ινα μη ξενιζωνται οι
 
 

343

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουοντες. Ειτα, επειδη σφοδρον εδοκει ειναι το ειρημενον, ορα πως αυτο δια των
εξης παραμυθειται, και τιθησιν επαθλα υπερβαλλοντα τους ιδρωτας· και ουκ επαθλα
μονον, αλλα και τα της κακιας επιχειρα. Και γαρ τουτοις ενδιατριβει μαλλον, η
εκεινοις· επειδηπερ ουχ ουτως η των αγαθων δοσις, ως η των αυστηρων απειλη τους
πολλους σωφρονιζειν ειωθε. Σκοπει γουν πως και εντευθεν αρχεται, και εις τουτο
τελευται. Ὃς γαρ αν θεληι την ψυχην αυτου σωσαι, απολεσει, φησιν, αυτην· ος δ' αν
απολεσηι την εαυτου ψυχην ενεκεν εμου, ευρησει αυτην. Τι γαρ ωφεληθησεται
ανθρωπος, εαν τον κοσμον ολον κερδησηι, και ζημιωθηι την ψυχην αυτου; η τι δωσει
ανθρωπος ανταλλαγμα υπερ της ψυχης αυτου; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ουκ
αφειδων υμων, αλλα και σφοδρα φειδομενος, ταυτα επιταττω. Και γαρ ο φειδομενος
του παιδιου αυτου, απολλυσιν αυτο· ο δε μη φειδομενος, διασωζει. Ὃ και τις σοφος
ελεγεν, οτι Ἐαν παισηις τον υιον σου ραβδωι, ου μη αποθανηι· την δε ψυχην αυτου εκ
θανατου ρυσηι· και παλιν, Ὁ περιψυχων τον υιον αυτου, καταδησει τραυματα αυτου.
Τουτο και επι στρατοπεδου γινεται. Ἂν γαρ ο στρατηγος, φειδομενος των
στρατιωτων, ενδον κελευηι μενειν διαπαντος, και τους ενδον αυτοις προσαπολει. Ἵν'
ουν μη και εφ' υμων τουτο συμβαινηι, φησι· ∆ει προς τον διηνεκη θανατον υμας
παρατεταχθαι. Και γαρ και νυν πολεμος αναῤριπιζεσθαι μελλει χαλεπος. Μη τοινυν
καθισηις ενδον, αλλ' εξερχου και πολεμει· καν πεσηις εν τηι παραταξει, τοτε εζησας. Ει
γαρ επι των αισθητων πολεμων ο παρατεταγμενος εις σφαγην, ουτος των αλλων
ευδοκιμωτερος και αναλωτος μαλλον, και τοις πολεμιοις φοβερωτερος, καιτοιγε
μετα θανατον ουκ ισχυοντος αυτον αναστησαι του βασιλεως, υπερ ου τα οπλα
τιθεται· πολλωι μαλλον επι των πολεμων τουτων, οτε και αναστασεως ελπιδες
τοσαυται, ο προβαλλομενος εις θανατον την εαυτου ψυχην, ευρησει αυτην· ενι μεν
τροπωι, οτι ου ταχεως αλωσεται· δευτερωι δε, οτι καν πεσηι, επι μειζονα αυτην
χειραγωγησει ζωην. γʹ. Ειτα επειδη ειπεν, οτι Ὁ θελων σωσαι, απολεσει αυτην, ος δ'
αν απολεσηι, σωσει, κακει σωτηριαν και απωλειαν, και ενταυθα σωτηριαν και
απωλειαν τεθεικεν· ινα μη νομισηι τις ισην ειναι την απωλειαν ταυτην κακεινην, και
την σωτηριαν, αλλα μαθηι σαφως, οτι τοσουτον εκεινης της σωτηριας και ταυτης το
μεσον, οσον απωλειας και σωτηριας· και εκ των εναντιων καθαπαξ επαγει ταυτα
κατασκευαζων. Τι γαρ ωφελειται ανθρωπος, φησιν, εαν τον κοσμον ολον κερδησηι,
την δε ψυχην αυτου ζημιωθηι; Ειδες πως η παρα το δεον αυτης σωτηρια, απωλεια,
και απωλειας απασης χειρων, ατε και ανιατος ουσα, τωι μηδεν ειναι λοιπον 58.544 το
εξωνουμενον αυτην; Μη γαρ μοι λεγε τουτο, φησιν, οτι την ψυχην αυτου εσωσεν ο
κινδυνους διαφυγων τους τοιουτους, αλλα μετα της ψυχης αυτου θες και την
οικουμενην απασαν, και τι το πλεον εντευθεν αυτωι εκεινης απολλυμενης; Ειπε γαρ
μοι, ει τους οικετας ιδοις τους σους εν τρυφηι, σαυτον δε εν κακοις εσχατοις, αρα
κερδανεις εκ του δεσποτης ειναι τι; Ουδαμως. Τουτο τοινυν και επι της ψυχης
λογιζου, οταν της σαρκος τρυφωσης και πλουτουσης, αυτη την μελλουσαν απωλειαν
αναμενηι. Τι δωσει ανθρωπος ανταλλαγμα της ψυχης αυτου; Παλιν επιμενει τωι
αυτωι. Μη γαρ ετεραν ψυχην εχεις δουναι αντι ψυχης; φησι. Χρηματα μεν γαρ αν
απολεσηις, δυνησηι δουναι χρηματα· καν οικιαν, καν ανδραποδα, καν οτιουν ετερον
των κτηματων· ψυχην δε αν απολεσηις, ετεραν ου δυνησηι επιδουναι ψυχην· αλλα
καν τον κοσμον εχηις, καν βασιλευς της οικουμενης ηις, ουχ οιος τε εσηι τα της
οικουμενης παντα καταβαλων μετα της οικουμενης αυτης, ψυχην αγορασαι μιαν.
Και τι θαυμαστον ει επι ψυχης τουτο συμβαινει; Και γαρ και επι σωματος τουτο
γινομενον ιδοι τις αν. Καν μυρια διαδηματα περικειμενος ηις, σωμα δε εχηις επινοσον
φυσει και ανιατως εχον, ου δυνησηι, καν την βασιλειαν απασαν επιδωις, το σωμα
διορθωσαι τουτο, καν μυρια σωματα προσθηις, και πολεις, και χρηματα. Ουτω τοινυν
και επι της ψυχης λογιζου· μαλλον δε και πολλωι πλεον επι της ψυχης· και παντα τα
 
 

344

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα αφεις, εις ταυτην απασαν αναλισκε την σπουδην. δʹ. Μη δη των αλλοτριων
φροντιζων, αμελει σαυτου και των σων· ο νυν απαντες ποιουσιν, εοικοτες τοις τα
μεταλλα εργαζομενοις. Ουδε γαρ εκεινοις οφελος της εργασιας ταυτης, ουδε του
πλουτου· αλλα και πολυ το βλαβος, οτι τε κινδυνευουσιν εικη, και οτι ετεροις
κινδυνευουσιν, ουδεν εκ των ιδρωτων εκεινων και των θανατων καρπουμενοι.
Τουτους και νυν εισι πολλοι οι μιμουμενοι, οι ετεροις μεταλλευοντες πλουτον·
μαλλον δε και τουτων αθλιωτεροι, οσωι και γεεννα ημας αναμενει μετα τους πονους
τουτους. Ἐκεινους μεν γαρ ιστησι των ιδρωτων εκεινων ο θανατος· ημιν δε αρχη
μυριων κακων ο θανατος γινεται. Ει δε λεγοις, οτι απολαυεις των σων πονων
πλουτων, δειξον την ψυχην ευφρανθεισαν, και τοτε πειθομαι. Των γαρ εν ημιν
κυριωτερον η ψυχη. Ει δε το σωμα πιαινεται, τηκομενης εκεινης, ουδεν αυτη προς σε
η ευθηνια ωσπερ ουν της δουλης ευφραινομενης, ουδεν προς την δεσποιναν
απολλυμενην η της θεραπαινιδος ευημερια, ουδε η της στολης ευκοσμια προς την
της σαρκος ασθενειαν· αλλ' ερει σοι παλιν ο Χριστος· Τι δωσει ανθρωπος
ανταλλαγμα υπερ της ψυχης αυτου; ανω και κατω περι εκεινην σε στρεφεσθαι
κελευων, και αυτης μονης ποιεισθαι λογον. Φοβησας τοινυν εντευθεν, και απο των
αγαθων παραμυθειται. Μελλει γαρ ο Υιος του ανθρωπου, φησιν, ερχεσθαι εν τηι δοξηι
του Πατρος αυτου μετα των αγιων αγγελων αυτου, και τοτε αποδωσει εκαστωι κατα
τα εργα αυτου. Ειδες πως δοξα μια Πατρος και Υιου; Ει δε δοξα μια, ευδηλον οτι και
ουσια μια. Ει γαρ εν ουσιαι μιαι διαφορα δοξης (Ἄλλη γαρ δοξα ηλιου, και αλλη δοξα
σεληνης, και αλλη δοξα αστερων· αστηρ γαρ αστερος διαφερει εν δοξηι, καιτοι μιας
ουσης ουσιας), πως αν ων η δοξα μια, η ουσια ετερα νομισθειη; Ουδε γαρ ειπεν, Ἐν
δοξηι τοιαυτηι οιαι 58.545 ο Πατηρ, ινα παλιν παραλλαγην τινα υποπτευσηις· αλλα το
απηκριβωμενον δεικνυς, Ἐν αυτηι εκεινηι τηι δοξηι, φησιν, ηξει, ως μιαν αυτην
υποπτευεσθαι και την αυτην. Τι τοινυν φοβηι, Πετρε, φησι, θανατον ακουων; Τοτε με
γαρ οψει εν τηι δοξηι του Πατρος. Ει δε εγω εν δοξηι, και υμεις. Ουδε γαρ μεχρι του
παροντος βιου τα υμετερα· αλλ' ετερα τις υμας διαδεξεται ληξις αμεινων Ἀλλ' ομως
ειπων τα χρηστα, ουκ εστη μεχρι τουτου, αλλα και τα φοβερα ανεμιξε, το
δικαστηριον εκεινο εις μεσον αγαγων, και τας ευθυνας τας απαραιτητους, και την
ψηφον την αδεκαστον, και την κρισιν την ανεξαπατητον. Ου μην αφηκε σκυθρωπον
μονον φανηναι τον λογον, αλλα και χρησταις ανεμιξεν ελπισιν. Ουδε γαρ ειπε, Τοτε
κολασει τους ημαρτηκοτας, αλλ', Ἀποδωσει εκαστωι κατα την πραξιν αυτου. Τουτο
δε ελεγεν ουχι τους ημαρτηκοτας κολασεως αναμιμνησκων μονον, αλλα και τους
κατωρθωκοτας βραβειων και στεφανων. Ἀλλ' αυτος μεν, ινα και τους αγαθους
ανδρας ανακτησηται, ταυτα ειρηκεν· εγω δε φριττω αει ταυτα ακουων· ου γαρ ειμι
των στεφανουμενων. Οιμαι δε και ετερους ημιν κοινωνειν του φοβου και της
αγωνιας. Τινα γαρ ουχ ικανον τουτο πτοησαι το ρημα, εις το συνειδος εισελθοντα το
εαυτου, και ποιησαι φριττειν, και πεισαι οτι σακκου ημιν χρεια, και νηστειας
επιτεταμενης μαλλον. η τωι δημωι των Νινευιτων; Ου γαρ υπερ καταστροφης πολεως
και της κοινης τελευτης ο λογος ημιν, αλλ' υπερ της κολασεως της αιωνιου, και του
πυρος του μη σβεννυμενου. εʹ. ∆ιο και τους τας ερημους κατειληφοτας μοναχους
επαινω και θαυμαζω των τε αλλων ενεκεν, και δια ταυτην την ρησιν. Ἐκεινοι γαρ
μετα το αριστοποιησασθαι, μαλλον δε μετα το δειπνον· (αριστον γαρ ουκ ισασι ποτε·
και γαρ ισασιν οτι πενθους ο παρων καιρος και νηστειας·) μετα το δειπνον τοινυν
λεγοντες τινας ευχαριστηριους υμνους εις τον Θεον, και ταυτης μεμνηνται της
φωνης. Και ει βουλεσθε και αυτων ακουσαι των υμνων, ινα και αυτοι λεγητε
συνεχως, πασαν υμιν απαγγελω την ωιδην εκεινην την ιεραν. Ἔχει τοινυν τα ρηματα
αυτης ουτως· Ευλογητος ο Θεος ο τρεφων με εκ νεοτητος μου, ο διδους τροφην πασηι
σαρκι· πληρωσον χαρας και ευφροσυνης τας καρδιας ημων ινα παντοτε πασαν
 
 

345

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυταρκειαν εχοντες, περισσευωμεν εις παν εργον αγαθον εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι
ημων, μεθ' ου σοι δοξα, τιμη και κρατος, συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας Ἀμην.
∆οξα σοι, Κυριε, δοξα σοι, Ἅγιε, δοξα σοι. Βασιλευ. οτι εδωκας ημιν βρωματα εις
ευφροσυνην. Πλησον ημας Πνευματος αγιου, ινα ευρεθωμεν ενωπιον σου
ευαρεστησαντες, μη αισχυνομενοι, οτε αποδιδως εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Παντα
μεν ουν αξιον θαυμασαι τον υμνον τουτον, μαλιστα δε τουτι το τελος. Ἐπειδη γαρ η
τραπεζα και η τροφη διαχεειν ειωθε και βαρυνειν. καθαπερ τινα χαλινον την ρησιν
ταυτην επιτιθεασι τηι ψυχηι, παρα τον καιρον της ανεσεως του καιρου της κρισεως
αυτην αναμιμνησκοντες. Ἔμαθον γαρ τι επαθεν Ἰσραηλ απο τραπεζης πολυτελους.
Ἔφαγε γαρ, φησι, και επαχυνθη. και απελακτισεν ο ηγαπημενος. ∆ιο και Μωυσης
ελεγε· Φαγων και πιων και εμπλησθεις, μνησθητι Κυριου του Θεου σου. Μετα γαρ
εκεινην την τραπεζαν τα παρανομα αυτοις ετολμηθη 58.546 τοτε εκεινα τολμηματα.
Σκοπει τοινυν και συ, μη τοιουτον τι παθηις. Καν γαρ μη λιθωι θυσηις, μηδε χρυσωι, και
προβατα και μοσχους, σκοπει μη θυμωι θυσηις την σαυτου ψυχην, μη πορνειαι θυσηις
την σωτηριαν την σην, μη ετεροις τοιουτοις παθεσι. ∆ια γαρ τοι τουτο και εκεινοι
τους κρημνους δεδοικοτες τουτους, τραπεζης απολαυσαντες, μαλλον δε νηστειας
(και γαρ η τραπεζα αυτων νηστεια), του φοβερου δικαστηριου και της ημερας
εκεινης εαυτους αναμιμνησκουσιν. Ει δε εκεινοι οι και νηστειαις, και χαμευνιαις, και
αγρυπνιαις, και σακκωι, και μυριοις εαυτους σωφρονιζοντες, ετι και ταυτης δεονται
της υπομνησεως· ποτε δυνησομεθα ημεις επιεικως ζηιν, οι τραπεζας παρατιθεντες
μυρια ναυαγια φερουσας, και μηδε ολως ευχομενοι, μητε εν αρχηι, μητε εν τελει;
∆ιοπερ ινα τα ναυαγια ταυτα λυσωμεν, τον υμνον εκεινον εις μεσον αγαγοντες
αναπτυξωμεν παντα, ινα το εξ αυτου κερδος ιδοντες, και αυτοι συνεχως επαιδωμεν
αυτον τηι τραπεζηι, και τα σκιρτηματα της γαστρος καταστελλωμεν, και τα ηθη και
τους νομους των αγγελων εκεινων εις τας οικιας εισαγοντες τας ημετερας. Ἔδει μεν
γαρ βαδιζοντας εκει, ταυτα καρπιζεσθαι· επειδη δε ου βουλεσθε, καν δια των
ημετερων λογων ακουσατε της πνευματικης ταυτης μελωιδιας, και εκαστος μετα την
τραπεζαν ταυτα λεγετω τα ρηματα, αρχομενος ουτως· Ευλογητος ο Θεος. Τον γαρ
αποστολικον ευθεως πληρουσι νομον τον κελευοντα· Παν οτιουν ποιουμεν εν λογωι
η εν εργωι, εν ονοματι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ευχαριστουντες τωι Θεωι και
Πατρι δι' αυτου. Ειτα η ευχαριστια ουχ υπερ της μιας ημερας εκεινης μονης, αλλ'
υπερ παντος του βιου γινεται. Ὁ τρεφων γαρ με, φησιν, εκ νεοτητος μου. Και
διδασκαλια φιλοσοφιας εντευθεν. Του γαρ Θεου τρεφοντος, ου χρη μεριμναιν. Ει γαρ
βασιλεως σοι υποσχομενου παρεχειν εκ των αυτου ταμιειων την καθημερινην
τροφην, εθαρσησας αν λοιπον· πολλωι μαλλον οταν ο Θεος παρεχηι, και παντα σοι
ωσπερ εκ πηγων επιῤρεηι, πασης φροντιδος απηλλαχθαι δει. ∆ια γαρ τουτο και ταυτα
λεγουσιν, ινα και εαυτους και τους υπ' αυτων μαθητευομενους πεισωσι πασαν
αποδυσασθαι μεριμναν βιωτικην. Ειτα, ινα μη νομισηις οτι υπερ εαυτων μονων την
ευχαριστιαν ταυτην αναφερουσιν, επαγουσι λεγοντες, Ὁ διδους τροφην πασηι σαρκι,
υπερ παντος ευχαριστουντες του κοσμου· και καθαπερ πατερες της οικουμενης
απασης, ουτω τας υπερ απαντων ευφημιας αναφερουσι, και εις φιλαδελφιαν
εαυτους αλειφουσι γνησιαν. Ουδε γαρ δυνανται μισειν εκεινους, υπερ ων, οτι
τρεφονται, ευχαριστουσι τωι Θεωι. Ειδες και την αγαπην δια της ευχαριστιας
εισαγομενην, και μεριμναν εκβαλλομενην βιωτικην, και δια των εμπροσθεν και δια
τουτων; Ει γαρ πασαν τρεφει σαρκα, πολλωι μαλλον τους ανακειμενους αυτωι· ει γαρ
τους βιωτικαις ενδεδεμενους φροντισι, πολλωι μαλλον τους τουτων
απηλλαγμενους. Τουτο και ο Χριστος κατασκευαζων ελεγε· Ποσων στρουθιων
διαφερετε υμεις; Ταυτα δε ελεγε, παιδευων μη θαῤρειν πλουτωι και γηι και
σπερμασιν. Ου γαρ ταυτα εστι τα τρεφοντα, αλλ' ο του Θεου λογος. Ἀπο τουτων και
 
 

346

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μανιχαιους, και τους Ουαλεντινου, και παντας τους τα εκεινων νοσουντας
επιστομιζουσιν. Ου γαρ δη πονηρος ουτος, ο πασι προθεις τα εαυτου, και τοις
βλασφημουσιν αυτον. Ειτα η αιτησις· Πληρωσον χαρας και ευφροσυνης τας
καρ58.547 διας ημων. Ποιας αρα χαρας λεγει; μη της βιωτικης; Μη γενοιτο· ου γαρ
αν, ει ταυτην ηθελον, ορων κορυφας κατελαμβανον και ερημιας, και σακκον
περιεβαλλοντο· αλλ' εκεινην λεγουσι την χαραν, την ουδεν κοινον εχουσαν προς
τον παροντα βιον, την των αγγελων, την ανω. Και ουχ απλως αυτην αιτουσιν, αλλα
μετα πολλης της υπερβολης· ου γαρ λεγουσι, ∆ος, αλλα, Πληρωσον· και ου λεγουσιν,
Ἡμας, αλλα, Τας καρδιας ημων. Αυτη γαρ μαλιστα καρδιας χαρα· Ὁ γαρ καρπος του
Πνευματος, αγαπη, χαρα, ειρηνη. Ἐπειδη γαρ η αμαρτια λυπην εισηγαγεν, αξιουσι
δια της χαρας την δικαιοσυνην αυτοις εμφυτευθηναι· ου γαρ αν αλλως εγγενοιτο
χαρα. Ὁ γαρ καρπος του Πνευματος, αγαπη, χαρα, ειρηνη. Ἐπειδη γαρ η αμαρτια
λυπην εισηγαγεν, αξιουσι δια της χαρας την δικαιοσυνην αυτοις εμφυτευθηναι· ου
γαρ αν αλλως εγγενοιτο χαρα. Ἵνα παντοτε πασαν αυταρκειαν εχοντες,
περισσευωμεν εις παν εργον αγαθον. Ὅρα την ευαγγελικην εκεινην πληρουντας
ρησιν, την λεγουσαν· Τον αρτον ημων τον επιουσιον δος ημιν σημερον· και ταυτην
δε αυτην ζητουντας δια τα πνευματικα. Ἵνα γαρ περισσευωμεν, φησιν, εις παν εργον
αγαθον. Ουκ ειπον, Ἵνα το οφειλομενον μονον ποιωμεν, αλλ' ινα και πλεον των
επιτεταγμενων· τουτο γαρ εστιν, Ἵνα περισσευωμεν. Και παρα μεν του Θεου την
αυταρκειαν ζητουσιν εν τοις αναγκαιοις· αυτοι δε ου μετα αυταρκειας βουλονται
υπακουειν μονον, αλλα μετα περιουσιας πολλης, και εν απασι. Τουτο δουλων
ευγνωμονων, τουτο φιλοσοφων ανδρων, το αει και εν πασι περισσευειν. Ειτα παλιν
αναμιμνησκοντες εαυτους την οικειαν ασθενειαν, και ως ουδεν ανευ της ανωθεν
ροπης γενναιον δυναται γενεσθαι, ειποντες, Ἵνα περισσευωμεν εις παν εργον
αγαθον, επαγουσιν· Ἐν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου σοι δοξα, τιμη και
κρατος εις τους αιωνας· αμην· ισον τηι αρχηι το τελος υφαινοντες δι' ευχαριστιας. ʹ.
Ειτα παλιν δοκουσι μεν εκ προοιμιων αρχεσθαι, του αυτου δε εχονται λογου. Ὥσπερ
και ο Παυλος εν προοιμιωι Ἐπιστολης καταλυσας εις δοξολογιαν, και ειπων, Κατα το
θελημα του Θεου και Πατρος, ωι η δοξα εις τους αιωνας· αμην· αρχεται της
υποθεσεως παλιν υπερ ης εγραφε. Και παλιν αλλαχου ειπων· Ἐσεβασθησαν και
ελατρευσαν τηι κτισει παρα τον κτισαντα, ος εστιν ευλογητος εις τους αιωνας· αμην·
ουκ απηρτισε τον λογον, αλλ' αρχεται παλιν. Μη τοινυν μηδε τουτοις εγκαλωμεν
τοις αγγελοις ως ατακτως ποιουσιν, οι καταλυσαντες εις δοξολογιαν, παλιν
αρχονται των υμνων των ιερων. Ἀποστολικοις γαρ επονται νομοις, απο δοξολογιας
αρχομενοι και εις τουτο τελευτωντες, και μετα την τελευτην ταυτην
προοιμιαζομενοι παλιν. ∆ιο λεγουσι· ∆οξα σοι, Κυριε, δοξα σοι, Ἅγιε, δοξα σοι,
Βασιλευ, οτι εδωκας ημιν βρωματα εις ευφροσυνην. Ουδε γαρ υπερ των μεγαλων
μονον, αλλα και υπερ των μικρων δει ευχαριστειν. Ευχαριστουσι δε και υπερ
τουτων, καταισχυνοντες την Μανιχαιων αιρεσιν, και οσοι την παρουσαν ζωην
πονηραν ειναι λεγουσιν. Ἵνα γαρ μη, δια την ακραν φιλοσοφιαν και την υπεροψιαν
της γαστρος, υποπτευσηις περι αυτων ως τα σιτα βδελυττομενων, οιον περι εκεινων
των απαγχονιζοντων εαυτους, δια της ευχης σε παιδευουσιν, οτι ου βδελυττομενοι
τα κτισματα του Θεου, των πλειο 58.548 νων απεχονται, αλλ' η φιλοσοφιαν
ασκουντες. Και ορα πως απο της ευχαριστιας των ηδη δοθεντων, και περι των
μειζονων δυσωπουσι, και ου μενουσιν επι των βιωτικων, αλλ' αναβαινουσιν υπερ
τους ουρανους, και φασι· Πληρωσον ημας Πνευματος αγιου. Ουδε γαρ εστιν
ευδοκιμειν ως χρη, μη πληρωθεντα της χαριτος εκεινης· καθαπερ ουκ εστι γενναιον
τι ποιειν η μεγα, μη της του Χριστου ροπης απολαυσαντα. Ὥσπερ ουν ειποντες, Ἵνα
περισσευωμεν εις παν εργον αγαθον, επηγαγον, Ἐν Χριστωι Ἰησου· ουτω και ενταυθα
 
 

347

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγουσι, Πλησον ημας Πνευματος αγιου, ινα ευρεθωμεν ενωπιον σου
ευαρεστησαντες. Ειδες πως υπερ των βιωτικων μεν ουκ ευχονται, αλλ' ευχαριστουσι
μονον· υπερ δε των πνευματικων και ευχαριστουσι και ευχονται; Ζητειτε γαρ, φησι,
την βασιλειαν των ουρανων, και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν. Σκοπει δε και
ετεραν αυτων φιλοσοφιαν. Ἵνα ευρεθωμεν γαρ, φησι, ενωπιον σου ευαρεστησαντες,
μη αισχυνομενοι. Ου γαρ μελει ημιν της παρα των πολλων αισχυνης, φησιν· αλλ'
οσα αν ειπωσιν οι ανθρωποι περι ημων γελωντες, ονειδιζοντες, ουδε επιστρεφομεθα·
ο δε αγων ημιν απας, ωστε μη τοτε αισχυνθηναι. Ὅταν δε ταυτα ειπωσι, και τον του
πυρος επεισαγουσι ποταμον, και τα επαθλα και τα βραβεια. Ουκ ειπον, Ἵνα μη
κολασθωμεν, αλλ', Ἵνα μη αισχυνθωμεν. Τουτο γαρ ημιν πολυ φοβερωτερον
γεεννης, το δοξαι προσκεκρουκεναι τωι ∆εσποτηι. Ἀλλ' επειδη τους πολλους ου φοβει
τουτο, και παχυτερους, επαγουσιν· Ὅτε αποδιδως εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Ειδες
ηλικα ημας ωνησαν οι ξενοι και παρεπιδημοι ουτοι, οι της ερημου πολιται· μαλλον
δε οι των ουρανων πολιται; Ἡμεις μεν γαρ των ουρανων ξενοι, πολιται δε της γης·
ουτοι δε τουναντιον. Μετα δε τον υμνον τουτον πολλης εμπλησθεντες κατανυξεως,
και θερμων και πολλων δακρυων, ουτως επι υπνον βαδιζουσι, τοσουτον αυτου
σπωντες, οσον μικρον αναπαυσασθαι. Και παλιν τας νυκτας ημερας ποιουσιν, εν
ευχαριστιαις και ψαλμωδιαις διαγοντες. Ουκ ανδρες δε μονον, αλλα και γυναικες
ταυτην ασκουσι την φιλοσοφιαν, την ασθενειαν της φυσεως τηι περιουσιαι της
προθυμιας νικωσαι. Αισχυνθωμεν τοινυν την εκεινων ευτονιαν οι ανδρες ημεις, και
παυσωμεθα τοις παρουσι προστετηκοτες, τηι σκιαι, τοις ονειρασι, τωι καπνωι. Και γαρ
το πλεον της ζωης ημων εν αναισθησιαι. Ἥ τε γαρ πρωτη ηλικια πολλης γεμει της
ανοιας· η δε προς το γηρας οδευουσα παλιν, πασαν την εν ημιν αισθησιν
καταμαραινει· και ολιγον εστι το μεσον, το δυναμενον μετα αισθησεως τρυφης
απολαυσαι· μαλλον δε ουδε εκεινο καθαρως τουτου μετεχει, μυριων φροντιδων και
πονων λυμαινομενων αυτωι. ∆ιο παρακαλω, τα ακινητα και αθανατα ζητησωμεν
αγαθα, και την ζωην την ουδεποτε γηρας εχουσαν. Ἔστι γαρ και πολιν οικουντα την
των μοναχων φιλοσοφιαν ζηλουν· εστι γαρ και γυναικα εχοντα, και εν οικιαι
στρεφομενον, και ευχεσθαι, και νηστευειν, και κατανενυχθαι. Ἐπει και οι παρα την
αρχην υπο των αποστολων κατηχηθεντες τας μεν πολεις ᾤκουν, των δε τας ερημιας
κατειληφοτων την ευλαβειαν επεδεικνυντο· και ετεροι δε παλιν εργαστηριων
προεστηκοτες, ως Πρισκιλλα και Ἀκυλας. Και οι προφηται δε παντες και γυναικας
ειχον και οικιας, ως ο Ἡσαΐας, ως ο Ἰεζεχιηλ, ως ο μεγας Μωυσης, και ουδεν
εντευθεν εις αρετην παρεβλαβησαν. Τουτους δη και ημεις ζηλωσαντες, διαπαντος
ευχαριστησωμεν τωι Θεωι, διαπαντος υμνωμεν αυτον, 58.549 και σωφροσυνης και
των αλλων αρετων επιμελωμεθα, και την εν ταις ερημιαις φιλοσοφιαν εις τας
πολεις εισαγαγωμεν· ινα και παρα Θεωι ευαρεστοι και τοις ανθρωποις δοκιμοι
φανωμεν, και των μελλοντων επιτυχωμεν 58.550 αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι δοξα, τιμη, κρατος, αμα
τωι αγιωι και ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.549 ΟΜΙΛΙΑ Ν ʹ. Ἀμην, αμην λεγω υμιν· εισι τινες των ωδε εστωτων. οιτινες ου
μη γευσωνται θανατου, εως αν ιδωσι τον Υιον του ανθρωπου ερχομενον εν τηι
βασιλειαι αυτου. αʹ. Ἐπειδη γαρ πολλα περι κινδυνων διελεχθη και θανατου, και του
παθους του εαυτου, και της των μαθητων σφαγης, και τα αυστηρα επεταξεν εκεινα·
και τα μεν ην εν τωι παροντι βιωι και εν χερσι, τα δε αγαθα εν ελπισι και προσδοκιαις·
οιον, το σωζειν την ψυχην τους απολλυντας αυτην, το ερχεσθαι αυτον εν τηι δοξηι
του Πατρος αυτου, το αποδιδοναι τα επαθλα· βουλομενος και την οψιν αυτων
πληροφορησαι, και δειξαι τις ποτε εστιν η δοξα εκεινη, μεθ' ης μελλει παραγινεσθαι,
ως εγχωρουν ην αυτοις μαθειν· και κατα τον παροντα βιον δεικνυσιν αυτοις και
 
 

348

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποκαλυπτει ταυτην· ινα μητε επι τωι οικειωι θανατωι, μητε επι τωι του ∆εσποτου
λοιπον αλγωσι, και μαλιστα Πετρος οδυνωμενος. Και ορα τι ποιει. Περι γεεννης και
βασιλειας διαλεχθεις· (τωι τε γαρ ειπειν· Ὁ ευρων την ψυχην αυτου, απολεσει αυτην·
και ος αν απολεσηι αυτην ενεκεν εμου, ευρησει αυτην· και τωι ειπειν, Ἀποδωσει
εκαστωι κατα την πραξιν αυτου, αμφοτερα ταυτα εδηλωσε·) περι αμφοτερων τοινυν
ειπων, την μεν βασιλειαν τηι οψει δεικνυσι, την δε γεενναν ουκετι. Τι δηποτε; Ὅτι ει
μεν αλλοι τινες ησαν παχυτεροι, αναγκαιον και τουτο ην· επειδη δε ευδοκιμοι και
ευγνωμονες, απο των χρηστοτερων αυτους εναγει. Ου δια τουτο δε μονον δεικνυσι
τουτο· αλλ' οτι και αυτωι τουτο μαλλον πρεπωδεστερον ην. Ου μην ουδε εκεινο
παρατρεχει το μερος· αλλ' εστιν οπου σχεδον και υπ' οψιν αυτα φερει τα πραγματα
της γεεννης· ως οταν του Λαζαρου την εικονα εισαγηι, και του τα εκατον δηναρια
απαιτησαντος μνημονευηι, και του τα ρυπαρα ενδεδυμενου ιματια, και ετερων
πλειονων. Και μεθ' ημερας εξ παραλαμβανει Πετρον και Ἰακωβον και Ἰωαννην.
Ἕτερος δε μετα οκτω φησιν, ουκ εναντιουμενος τουτωι, αλλα και σφοδρα συναιδων.
Ὁ μεν γαρ και αυτην την ημεραν καθ' ην εφθεγξατο, κακεινην καθ' ην ανηγαγεν,
ειπεν· ο δε τας μεταξυ τουτων μονον. Συ δε μοι σκοπει πως ο Ματθαιος φιλοσοφει,
ουκ αποκρυπτομενος τους εαυτου προτιμηθεντας. Τουτο δε και Ἰωαννης πολλαχου
ποιει, τα εξαιρετα του Πετρου εγκωμια μετα πολλης αναγραφων της αληθειας.
Βασκανιας γαρ και δοξης κενης πανταχου καθαρος ην ο των αγιων τουτων χορος.
Λαβων τοινυν τους κορυφαιους, Ἀναφερει εις ορος υψηλον κατ' ιδιαν, και
μετεμορφωθη εμπροσθεν αυτων, και ελαμψε το προσωπον αυτου ως ο ηλιος, τα δε
ιματια αυτου γεγονε λευκα ως το φως. Και ωφθησαν αυτοις Μωυσης και Ἠλιας
συλλαλουντες μετ' αυτου. ∆ιατι τουτους παραλαμβανει μονους; Ὅτι 58.550 ουτοι
των αλλων ησαν υπερεχοντες. Και ο μεν Πετρος εκ του σφοδρα φιλειν αυτον εδηλου
την υπεροχην· ο δε Ἰωαννης εκ του σφοδρα φιλεισθαι· και Ἰακωβος δε απο της
αποκρισεως ης απεκρινατο μετα του αδελφου λεγων· ∆υναμεθα πιειν το ποτηριον·
ουκ απο της αποκρισεως δε μονον, αλλα και απο των εργων, των τε αλλων, και αφ'
ων επληρωσεν απερ ειπεν. Ουτω γαρ ην σφοδρος και βαρυς Ἰουδαιοις, ως και τον
Ἡρωδην ταυτην δωρεαν μεγιστην νομισαι χαρισασθαι τοις Ἰουδαιοις, ει εκεινον
ανελοι. ∆ιατι δε μη ευθεως αυτους αναγει; Ὥστε μηδεν παθειν ανθρωπινον τους
λοιπους μαθητας. ∆ια τουτο ουδε τα ονοματα αυτων λεγει των ανιεναι μελλοντων.
Και γαρ σφοδρα αν επεθυμησαν οι λοιποι ακολουθησαι, υποδειγμα μελλοντες της
δοξης εκεινης οραιν, και ηλγησαν αν ως παροφθεντες. Ει γαρ και σωματικωτερον
τουτο εδεικνυ, αλλ' ομως πολλην επιθυμιαν το πραγμα ειχε. Τι δηποτε ουν και
προλεγει; Ἵνα ευμαθεστεροι περι την θεωριαν γενωνται, αφ' ων προειπε, και
σφοδροτερας εν τωι των ημερων αριθμωι της επιθυμιας εμπλησθεντες, ουτω
νηφουσηι και μεμεριμνημενηι τηι διανοιαι παραγενωνται. Τινος δε ενεκεν και Μωυσην
και Ἠλιαν εις μεσον αγει; Πολλας αν εχοι τις ειπειν αιτιας· και πρωτην μεν ταυτην,
οτι επειδη οι οχλοι ελεγον, οι μεν Ἠλιαν, οι δε Ἱερεμιαν, οι δε ενα των αρχαιων
προφητων, τους κορυφαιους αγει, ινα το μεσον και εντευθεν ιδωσι των δουλων και
του ∆εσποτου, και οτι καλως επηινεθη Πετρος ομολογησας αυτον Υιον Θεου. Μετ'
εκεινην δε και ετεραν εστιν ειπειν. Ἐπειδη γαρ συνεχως ενεκαλουν αυτωι το
παραβαινειν τον νομον, και βλασφημον αυτον ειναι ενομιζον, ως σφετεριζομενον
δοξαν ου προσηκουσαν αυτωι την του Πατρος, και ελεγον· Ουτος ουκ εστιν εκ του
Θεου, οτι το σαββατον ου τηρει· και παλιν, Περι καλου εργου ου λιθαζομεν σε, αλλα
περι βλασφημιας, και οτι ανθρωπος ων ποιεις σεαυτον Θεον· ινα δειχθηι οτι
βασκανιας αμφοτερα τα εγκληματα, και εκατερων τουτων εστιν ανευθυνος, και ουτε
νομου παραβασις το γινομενον, ουτε δοξης σφετερισμος της μη προσηκουσης το
λεγειν εαυτον ισον τωι Πατρι, τους εν εκατερωι λαμψαντας τουτων εις μεσον αγει.
 
 

349

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και γαρ Μωυσης τον νομον εδωκε, και ηδυναντο λογισασθαι Ἰουδαιοι, οτι ουκ αν
περιειδε πατουμενον αυτον, ως ενομιζον, ουδ' αν τον παραβαινοντα αυτον και τωι
τεθεικοτι πολεμιον οντα εθεραπευσεν αν. Και Ἠλιας δε υπερ της δοξης του Θεου
εζηλωσε, και ουκ αν, ει αντιθεος ην, και Θεον εαυτον ελεγεν, ισον εαυτον ποιων τωι
Πατρι, μη ων οπερ ελεγε, μηδε προσηκοντως τουτο ποιων, παρεστη και αυτος και
υπηκουσεν. βʹ. Ἔστι δε και ετεραν αιτιαν ειπειν μετα των ειρημενων. Ποιαν δη
ταυτην; Ἵνα μαθωσιν, οτι και θανατου και ζωης εξουσιαν εχει, και των ανω και των
κατω κρατει. ∆ια τουτο και τον τετελευτηκοτα, και τον 58.551 ουδεπω τουτο
παθοντα εις μεσον αγει. Την δε πεμπτην αιτιαν (πεμπτη γαρ αυτη εστι προς ταις
ειρημεναις) και αυτος ο ευαγγελιστης απεκαλυψε. Τις δε ην αυτη; ∆ειξαι του
σταυρου την δοξαν, και παραμυθησασθαι τον Πετρον και εκεινους δεδοικοτας το
παθος, και αναστησαι αυτων τα φρονηματα. Και γαρ παραγενομενοι ουκ εσιγων,
αλλ' Ἐλαλουν, φησι, την δοξαν, ην εμελλε πληρουν εν Ἱερουσαλημ· τουτεστι, το
παθος και τον σταυρον· ουτω γαρ αυτο καλουσιν αει. Ου ταυτηι δε μονον αυτους
ηλειφεν, αλλα και αυτηι τηι αρετηι των ανδρων, ην μαλιστα παρ' αυτων εζητει.
Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ει τις θελει οπισω μου ελθειν, αρατω τον σταυρον αυτου, και
ακολουθειτω μοι, τους μυριακις αποθανοντας υπερ των τωι Θεωι δοκουντων και
δημου του πιστευθεντος αυτοις, τουτους εις μεσον αγει. Και γαρ τουτων εκαστος την
ψυχην απολεσας, ευρεν αυτην. Και γαρ προς τυραννους εκαστος επαῤρησιασατο· ο
μεν προς τον Αιγυπτιον, ο δε προς τον Ἀχααβ· και υπερ αγνωμονων ανθρωπων και
απειθων· και υπ' αυτων των παρ' αυτων σωζομενων εις τον περι των εσχατων
ηχθησαν κινδυνον· και εκαστος αυτων ειδωλολατρειας απαλλαξαι βουλομενος, και
εκαστος αυτων ιδιωτης ων· ο μεν γαρ βραδυγλωσσος και ισχνοφωνος, ο δε και αυτος
αγροικοτερον διακειμενος· και ακτημοσυνης δε πολλη παρ' εκατερων η ακριβεια·
ουτε γαρ Μωυσης τι εκεκτητο, ουτε Ἠλιας τι ειχε πλεον της μηλωτης· και ταυτα εν
τηι Παλαιαι, και ουδε χαριν τοσαυτην λαβοντες σημειων. Ει γαρ και θαλατταν εσχισε
Μωυσης, αλλα Πετρος επι της υγρας εβαδισε, και ορη μεταθειναι ικανος ην, και
νοσηματα σωματων διωρθου παντοδαπα, και δαιμονας ηλαυνεν αγριους, και σκιαι
σωματος τα μεγαλα εκεινα εθαυματουργει τεραστια, και την οικουμενην μετεστησεν
απασαν. Ει δε και Ἠλιας νεκρον ανεστησεν, αλλ' ουτοι μυριους, και ταυτα μηδεπω
Πνευματος καταξιωθεντες. Ἄγει τοινυν και δια τουτο εις μεσον. Ἠβουλετο γαρ
αυτους το δημαγωγικον το εκεινων ζηλωσαι, και το ευτονον, και το ακαμπες· και
γενεσθαι επιεικεις κατα Μωυσεα, και ζηλωτας κατα τον Ἠλιαν, και κηδεμονικους
ομοιως. Ὁ μεν γαρ λιμον τριων ετων ηνεγκε δια τον δημον τον Ἰουδαικον· ο δε
ελεγεν· Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· επει καμε εξαλειψον εκ της βιβλου
ης εγραψας. Τουτων δε απαντων ανεμιμνησκε δια της οψεως. Και γαρ εν δοξηι
αυτους ηγαγεν, ουχ ινα μεχρι τουτων στωσιν, αλλ' ινα και υπερβωσι τα σκαμματα.
Ὅτε γουν ειπον, Ειπωμεν πυρ καταβηναι εκ του ουρανου, και εμνημονευσαν Ἠλια
ως τουτο πεποιηκοτος, φησιν· Ουκ οιδατε ποιου πνευματος εστε· εις ανεξικακιαν
αυτους αλειφων δια της κατα το χαρισμα διαφορας. Και μη τις ημας νομιζετω
καταγινωσκειν Ἠλιου, ως ατελους· ου τουτο φαμεν· και γαρ σφοδρα τελειος ην·
αλλ' εν τοις καιροις τοις εαυτου, οτε παιδικωτερα η των ανθρωπων διανοια ην, και
ταυτης εδεοντο της παιδαγωγιας. Ἐπει και Μωυσης κατα τουτο τελειος ην· αλλ'
ομως κακεινου πλεον απαιτουνται ουτοι. Ἐαν γαρ μη περισσευσηι η δικαιοσυνη
υμων πλεον των Γραμματεων και Φαρισαιων, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των
ουρανων. Ου γαρ εις Αιγυπτον εισηιεσαν, αλλ' εις την οικουμενην απασαν,
χαλεπωτερον Αιγυπτιων διακειμενην· ουδε τωι Φαραω διαλεξομενοι, αλλα τωι
διαβολωι πυκτευσοντες, 58.552 αυτωι τωι της κακιας τυραννωι. Και γαρ αγων ην
αυτοις, κακεινον δησαι, και τα σκευη αυτου διαρπασαι παντα· και ταυτα εποιουν ου
 
 

350

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαλατταν ρηγνυντες, αλλα βυθον ασεβειας δια της ραβδου της Ἰεσσαι, πολλωι
χαλεπωτερα κυματα εχοντα. Ὅρα γουν ποσα εφοβει τους ανθρωπους· θανατος,
πενια, αδοξια, τα μυρια παθη· και μαλλον ταυτα ετρεμον, η το πελαγος τοτε εκεινο
οι Ἰουδαιοι. Ἀλλ' ομως απαντων τουτων επεισεν αυτους κατατολμησαι, και ωσπερ
δια ξηρας διαβηναι μετα ασφαλειας απασης. Προς ταυτα τοινυν απαντα αυτους
αλειφων, παρηγε τους εν τηι Παλαιαι λαμψαντας. Τι ουν ο Πετρος ο θερμος; Καλον
εστιν ημας ωδε ειναι. Ἐπειδη γαρ ηκουσεν, οτι δει αυτον εις τα Ἱεροσολυμα
απελθειν και παθειν, δεδοικως ετι και τρεμων υπερ αυτου και μετα την επιτιμησιν,
προσελθειν μεν και ειπειν το αυτο τουτο παλιν ου τολμαι, οτι Ἵλεως σοι, απο δε του
φοβου εκεινου τα αυτα παλιν αινιττεται δι' ετερων ρηματων. Ἐπειδη γαρ ειδεν ορος
και πολλην την αναχωρησιν και την ερημιαν, ενενοησεν οτι εχει πολλην ασφαλειαν
την απο του τοπου· ου μονον δε την απο του τοπου, αλλα και του μηκετι απελθειν
αυτον εις τα Ἱεροσολυμα· βουλεται γαρ αυτον εκει ειναι διηνεκως· διο και σκηνων
μεμνηται. Ει γαρ τουτο γενοιτο, φησιν, ουκ αναβησομεθα εις τα Ἱεροσολυμα· ει δε μη
αναβαιημεν, ουκ αποθανειται· εκει γαρ εφη τους γραμματεις επιθησεσθαι αυτωι.
Ἀλλ' ουτω μεν ουκ ετολμησεν ειπειν· ταυτα δε βουλομενος κατασκευασαι, ελεγεν εν
ασφαλειαι· Καλον εστιν ενταυθα ειναι, ενθα και Μωυσης παρεστι και Ἠλιας. Ἠλιας ο
επι του ορους πυρ κατενεγκων, και Μωυσης ο εις τον γνοφον, εισελθων, και τωι Θεωι
διαλεχθεις· και ουδεις ουδε εισεται ενθα εσμεν. γʹ. Ειδες τον θερμον εραστην του
Χριστου; Μη γαρ δη τουτο ζητει, οτι ουκ ην εξητασμενος ο τροπος της παρακλησεως,
αλλα πως θερμος ην, πως περιεκαιετο του Χριστου. Ὅτι γαρ ουχ υπερ εαυτου
τοσουτον τρεμων ταυτα ελεγεν, ηνικα αυτου τον εσομενον προεμηνυε θανατον και
την εφοδον, ακουσον τι φησι· Την ψυχην μου υπερ σου θησω· Καν δεηι με συν σοι
αποθανειν, ου μη σε απαρνησομαι. Ὅρα δε πως και εν μεσοις αυτοις τοις κινδυνοις
παρεβουλευετο. Τοσουτου γουν περιεστωτος δημου, ου μονον ουκ εφυγεν, αλλα και
την μαχαιραν σπασαμενος, το ωτιον απεκοψε του δουλου του αρχιερεως. Ουτως ου
το καθ' εαυτον εσκοπει, αλλ' υπερ του ∆ιδασκαλου ετρεμεν. Ειτα επειδη
αποφαντικως εφθεγξατο, επιλαμβανεται εαυτου, και εννοησας μη παλιν επιτιμηθηι,
φησιν· Ει θελεις, ποιησωμεν ωδε τρεις σκηνας, σοι μιαν, και Μωυσηι μιαν, και Ἡλιαι
μιαν. Τι λεγεις, ω Πετρε; Ου προ μικρου των δουλων αυτον απηλλαξας; Παλιν μετα
των δουλων αυτον αριθμεις; Ειδες πως σφοδρα ατελεις ησαν προ του σταυρου; Ει
γαρ και απεκαλυψεν αυτωι ο Πατηρ, αλλ' ου διηνεκως κατειχε την αποκαλυψιν, αλλ'
υπο της αγωνιας εταραχθη, ουχι ταυτης ης ειπον μονης, αλλα και ετερας, της απο
της οψεως εκεινης. Οι γουν ετεροι ευαγγελισται τουτο δηλουντες, και το
συγκεχυμενον αυτου της γνωμης, μεθ' ης ταυτα εφθεγγετο, απο της αγωνιας εκεινης
δεικνυντες γεγενησθαι, ελεγον· ο μεν Μαρ 58.553 κος, οτι Ου γαρ ᾔδει τι λαλησει·
εκφοβοι γαρ εγενοντο· ο δε Λουκας μετα το ειπειν, Τρεις σκηνας ποιησωμεν,
επηγαγεν, οτι Μη ειδως ο λεγει. Ειτα δηλων οτι πολλωι κατειχετο φοβωι, και αυτος
και οι λοιποι, φησι· Βεβαρημενοι ησαν υπνωι· και διαγρηγορησαντες ειδον την δοξαν
αυτου· υπνον ενταυθα καλων τον πολυν καρον τον απο της οψεως εκεινης αυτοις
εγγινομενον. Καθαπερ γαρ οφθαλμοι εξ υπερβαλλουσης λαμπηδονος σκοτουνται,
ουτω και τοτε επαθον. Ου γαρ δη νυξ ην, αλλ' ημερα· και το της αυγης υπερογκον
εβαρει των οφθαλμων την ασθενειαν. Τι ουν; Αυτος μεν ουδεν φθεγγεται, ουδε
Μωυσης, ουδε Ἠλιας· ο δε παντων μειζων και αξιοπιστοτερος, ο Πατηρ, φωνην
αφιησιν εκ της νεφελης. ∆ια τι εκ της νεφελης; Ουτως αει φαινεται ο Θεος. Νεφελη
γαρ και γνοφος κυκλωι αυτου· και, Καθηται επι νεφελης κουφης· και παλιν, Ὁ τιθεις
νεφη την επιβασιν αυτου· και, Νεφελη υπελαβεν αυτον απο των οφθαλμων αυτων·
και, Ὡς Υιος ανθρωπου ερχομενος επι των νεφελων. Ἵν' ουν πιστευσωσιν, οτι παρα
του Θεου η φωνη φερεται, εκειθεν ερχεται. Και η νεφελη φωτεινη. Ἔτι γαρ αυτου
 
 

351

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαλουντος, ιδου νεφελη φωτεινη επεσκιασεν αυτους. Και ιδου φωνη εκ της νεφελης
λεγουσα· Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος, εν ωι ευδοκησα· αυτου ακουετε. Ὅταν
μεν γαρ απειληι, σκοτεινην δεικνυσιν, ωσπερ εν τωι Σινα· Εισηλθε γαρ, φησιν, εις την
νεφελην και εις τον γνοφον ο Μωυσης, και ως ατμις, ουτως εφερετο ο καπνος· και ο
Προφητης φησι περι της απειλης αυτου διαλεγομενος· Σκοτεινον υδωρ εν νεφελαις
αερων· ενταυθα δε, επειδη ου φοβησαι εβουλετο, αλλα διδαξαι, νεφελη φωτεινη. Και
ο μεν Πετρος ελεγε, Ποιησωμεν τρεις σκηνας· αυτος δε αχειροποιητον εδειξε
σκηνην. ∆ια τουτο εκει μεν καπνος και ατμις καμινου· ενταυθα δε φως αφατον και
φωνη. Ειτα ινα δειχθηι, οτι ου περι ενος απλως των τριων ελεχθη αλλα περι του
Χριστου μονον, οτε η φωνη ηνεχθη, εκποδων εγενοντο εκεινοι. Ουδε γαρ αν ει περι
τινος αυτων ελεγετο απλως, ουτος εμεινεν αν μονος, αποσχισθεντων των δυο. Τι
ουν ουχι και η νεφελη τον Χριστον μονον απελαβεν, αλλα απαντας; Ει τον Χριστον
μονον απελαβεν, ενομισθη αν αυτος αφειναι την φωνην. ∆ιο και ο ευαγγελιστης
τουτο αυτο ασφαλιζομενος, φησιν, οτι εκ της νεφελης ην η φωνη, τουτεστιν, εκ του
Θεου. Και τι φησιν η φωνη; Ουτος εστιν ο Υιος μου ο αγαπητος. Ει δε αγαπητος, μη
φοβου, Πετρε. Ἔδει μεν γαρ σε και την δυναμιν αυτου ηδη ειδεναι, και
πεπληροφορησθαι περι της αναστασεως· επειδη δε αγνοεις, καν απο της φωνης του
Πατρος θαῤρησον. Ει γαρ δυνατος ο Θεος, ωσπερ ουν και δυνατος, ευδηλον οτι και ο
Υιος ομοιως. Μη τοινυν δεδιθι τα δεινα. Ει δε ουδεπω τουτο καταδεχηι, καν εκεινο
λογιζου, οτι και Υιος, και φιλειται. Ουτος γαρ εστι, φησιν, ο Υιος μου ο αγαπητος. Ει
δε φιλειται, μη φοβου. Ουδεις γαρ, ον αγαπαι, προΐεται. Μη τοινυν θορυβου· καν
μυριακις αυτον φιληις, ου φιλεις αυτον του γεγεννηκοτος ισον. Ἐν ωι ευδοκησα. Ου
γαρ επειδη εγεννησε μονον, φιλει, αλλ' επειδη και ισος αυτωι κατα παντα και
ομογνωμων εστιν. Ὥστε διπλουν το φιλτρον, μαλλον δε και τριπλουν· επειδη Υιος,
επειδη αγαπητος, επειδη εν αυτωι ευδοκησε. Τι δε εστιν, Ἐν ωι ευδοκησα; Ὡσανει
ελεγεν, Ἐν ωι αναπαυομαι, ωι αρεσκομαι· δια το κατα παντα εξισωσθαι προς αυτον
μετα ακριβειας, 58.554 και βουλημα εν εν αυτωι ειναι και τωι Πατρι, και μενοντα Υιον
κατα παντα εν ειναι προς τον γεγεννηκοτα. Αυτου ακουετε. Ὥστε καν σταυρωθηναι
βουληθηι, μη αντιπεσηις. Και ακουσαντες επεσον επι προσωπον, και εφοβηθησαν
σφοδρα. Και προσελθων ο Ἰησους ηψατο αυτων, και ειπεν· Ἐγερθητε, και μη
φοβεισθε. Ἐπαραντες δε τους οφθαλμους αυτων, ουδενα ειδον, ει μη τον Ἰησουν
μονον. δʹ. Πως ταυτα ακουσαντες κατεπλαγησαν; Καιτοι και προ τουτου ηνεχθη
φωνη επι του Ἰορδανου τοιαυτη, και οχλος παρην, και ουδεις ουδεν τοιουτον επαθε·
και μετα ταυτα παλιν, οτε και βροντην ελεγον γεγονεναι· αλλ' ουδε τοτε τοιουτον
ουδεν υπεμειναν. Πως ουν εν τωι ορει επεσον; Ὅτι και ερημια και υψος και ησυχια ην
πολλη, και μεταμορφωσις φρικης γεμουσα, και φως ακρατον, και νεφελη
εκτεταμενη· απερ απαντα εις πολλην αγωνιαν αυτους ενεβαλε. Και πανταχοθεν η
εκπληξις συνηγετο, και επεσον φοβηθεντες τε ομου και προσκυνουντες. Ὥστε δε μη
επιπολυ το δεος μειναν εκβαλειν αυτων την μνημην, ευθεως ελυσεν αυτων την
αγωνιαν, και οραται αυτος μονος, και εντελλεται αυτοις μηδενι τουτο ειπειν, εως αν
εκ νεκρων αναστηι. Καταβαινοντων γαρ αυτων εκ του ορους, ενετειλατο αυτοις
μηδενι ειπειν το οραμα, εως αν εκ νεκρων αναστηι. Ὅσωι γαρ μειζονα ελεγετο περι
αυτου, τοσουτωι δυσπαραδεκτοτερα ην τοις πολλοις τοτε· και το σκανδαλον δε το
απο του σταυρου επετεινετο μαλλον εντευθεν. ∆ια τουτο κελευει σιγαιν, και ουχ
απλως, αλλα παλιν του παθους αναμιμνησκων, και μονον ουχι και την αιτιαν
λεγων, δι' ην και σιγαιν εκελευσεν. Ου γαρ δη διαπαντος εκελευσε μηδενι ειπειν,
αλλ' εως αν αναστηι εκ νεκρων. Και το δυσχερες σιγησας, το χρηστον εμφαινει
μονον. Τι ουν; μετα ταυτα ουκ εμελλον σκανδαλιζεσθαι; Ουδαμως. Το γαρ
ζητουμενον ο προ του σταυρου καιρος ην. Μετα γαρ ταυτα και Πνευματος
 
 

352

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατηξιωθησαν, και την απο των σημειων ειχον φωνην συνηγορουσαν αυτοις, και
παντα οσα ελεγον λοιπον ευπαραδεκτα ην, σαλπιγγος λαμπροτερον των πραγματων
ανακηρυττοντων αυτου την ισχυν, και ουδενος σκανδαλου τοιουτου μεσολαβουντος
τα γινομενα. Ουδεν αρα των αποστολων μακαριωτερον, και μαλιστα των τριων, οι
και εν τηι νεφεληι ομωροφιοι γενεσθαι κατηξιωθησαν τωι ∆εσποτηι. Ἀλλ' αν θελωμεν,
οψομεθα και ημεις τον Χριστον· ουχ ουτως ως εκεινοι τοτε εν τωι ορει, αλλα πολλωι
λαμπροτερον. Ου γαρ ουτως υστερον ηξει. Τοτε μεν γαρ των μαθητων φειδομενος,
τοσουτον παρηνοιξε μονον της λαμπροτητος, οσον ηδυναντο ενεγκειν· υστερον δε
εν αυτηι του Πατρος τηι δοξηι ηξει, ου μετα Μωυσεως και Ἠλια μονον, αλλα μετα της
απειρου των αγγελων στρατιας, μετα των αρχαγγελων, μετα των Χερουβιμ, μετα
των δημων των απειρων εκεινων· ου νεφελης γινομενης υπερανω της κεφαλης
αυτου, αλλα και αυτου συστελλομενου του ουρανου. Καθαπερ γαρ τους δικαστας,
οταν δημοσιαι κρινωσι, τα παραπετασματα συνελκυσαντες οι παρεστωτες πασιν
αυτους δεικνυουσιν· ουτω δη και τοτε καθημενον αυτον απαντες οψονται, και πασα
η ανθρωπινη παραστησεται φυσις, και αυτος αυτοις δι' εαυτου αποκρινεται· και τοις
μεν ερει· ∆ευτε, οι ευλογημενοι του Πατρος μου· επεινασα γαρ, και εδωκατε μοι
φαγειν· τοις δε ερει· Ευ, δουλε αγαθε και πιστε· επι ολιγα ης πιστος, επι πολλων σε
καταστησω. Και εναντια δε 58.555 ψηφιζομενος, τοις μεν αποκρινεται, οτι
Πορευεσθε εις το πυρ το αιωνιον το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις
αυτου· τοις δε, Πονηρε δουλε και οκνηρε. Και τους μεν διχοτομησει, και παραδωσει
τοις βασανισταις· τους δε κελευσει δεθεντας χειρας και ποδας εις το σκοτος
εκβληθηναι το εξωτερον. Και μετα την αξινην η καμινος διαδεξεται, και τα απο της
σαγηνης ριπτουμενα εκει εμπεσειται. Τοτε οι δικαιοι εκλαμψουσιν ως ο ηλιος·
μαλλον δε πλεον η ο ηλιος. Τοσουτον δε ειρηται, ουκ επειδη τοσουτον αυτων μονον
εσται το φως· αλλ' επειδη του αστρου τουτου φαιδροτερον ουκ ισμεν ετερον, απο
του γνωριμου παραστησαι ηβουληθη την μελλουσαν λαμπηδονα των αγιων. Ἐπει
και εν τωι ορει ειπων, οτι Ἔλαμψεν ως ο ηλιος, δια την αυτην αιτιαν ουτως ειρηκεν.
Ὅτι γαρ του υποδειγματος μειζον ην το φως, εδειξαν οι μαθηται πεσοντες. Ει δε μη
ακρατον ην το φως, αλλα τωι ηλιωι συμμετρον, ουκ αν επεσον, αλλ' ευκολως
ηνεγκαν αν. Οι μεν ουν δικαιοι εκλαμψουσιν ως ο ηλιος, και υπερ τον ηλιον τοτε· οι
δε αμαρτωλοι τα εσχατα πεισονται. Τοτε ουχ υπομνηματων δεησει, ουκ ελεγχων, ου
μαρτυρων· παντα γαρ αυτος εστιν ο δικαζων, και μαρτυς, και ελεγχος, και κριτης.
Παντα γαρ οιδε σαφως· Παντα γαρ γυμνα και τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου.
Ου πλουσιος, ου πενης, ου δυναστης, ουκ ασθενης, ου σοφος, ουκ ασοφος, ου δουλος,
ουκ ελευθερος ουδεις εκει φανειται, αλλα των προσωπειων τουτων συντριβεντων η
των εργων εξετασις εσται μονη. Ει γαρ εν τοις δικαστηριοις οταν τυραννιδος τις
κρινηται η φονου, οπερ αν ηι, καν υπαρχος, καν υπατος, καν οτιουν, παντα
αφιπταται τα αξιωματα, και ο αλους την εσχατην διδωσι δικην· πολλωι μαλλον εκει
τουτο εσται. εʹ. Ἵν' ουν μη γενηται τουτο, αποθωμεθα τα ρυπαρα ιματια,
ενδυσωμεθα τα οπλα του φωτος, και η δοξα του Θεου περιστελει ημας. Τι γαρ και
φορτικον των επιταγματων; τι δε ου ραιδιον; Ἄκουσον γουν του προφητου λεγοντος,
και τοτε εισηι την ευκολιαν. Ουδε εαν καμψηις ως κλοιον τον τραχηλον σου, και
σακκον και σποδον υποστρωσηι, ουδε ουτω καλεσεις νηστειαν δεκτην· αλλα λυε
παντα συνδεσμον αδικιας, διαλυε στραγγαλιας βιαιων συναλλαγματων. Ὅρα σοφιαν
προφητου. Θεις γαρ φορτικα προτερον και ανελων, απο των ευκολων αξιοι
σωζεσθαι, δεικνυς οτι ο Θεος ου πονων δειται, αλλ' υπακοης. Ειτα δεικνυς οτι
ευκολον μεν η αρετη, βαρυ δε και φορτικον η κακια, απο των ονοματων γυμνων
τουτο κατασκευαζει. Ἡ μεν γαρ κακια συνδεσμος και στραγγαλια, φησιν· η δε αρετη
τουτων απαντων απαλλαγη και διαλυσις. Πασαν συγγραφην αδικον διασπα· τα των
 
 

353

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοκων γραμματεια, τα των δανεισματων ουτω καλων. Ἀπολυε τεθραυσμενους εν
αφεσει· τους τεταλαιπωρημενους. Τοιουτον γαρ ο χρεωστης· οταν ιδηι τον δανειστην,
κλαται αυτου η διανοια, και θηριου μαλλον αυτον δεδοικε. Πτωχους αστεγους
εισαγαγε εις τον οικον σου· εαν ιδηις γυμνον, περιβαλε, και απο των οικειων του
σπερματος σου ουκ υπεροψει. Ἐν μεν ουν τηι πρωην ημιν γενο 58.556 μενηι διαλεξει
τα επαθλα διηγουμενοι, τον πλουτον εδεικνυμεν τον εκ τουτων· νυνι δε ιδωμεν ει τι
των επιταγματων εστι δυσκολον, και την ημετεραν υπερβαινον φυσιν. Ἀλλ' ουδεν
τοιουτον ευρησομεν, αλλα τουναντιον απαν, ταυτα μεν πολλην εχοντα την
ευκολιαν, τα δε της κακιας πολυν τον ιδρωτα. Τι γαρ δυσκολωτερον του δανειζειν,
και υπερ τοκων και συναλλαγματων φροντιζειν, και εγγυας απαιτειν, και δεδοικεναι
και τρεμειν υπερ ενεχυρων, υπερ του κεφαλαιου, υπερ των γραμματειων, υπερ των
τοκων, υπερ των εγγυωμενων; Τοιαυτα γαρ τα βιωτικα. Αυτη γαρ η δοκουσα και
επινοουμενη ασφαλεια παντων εστι σαθροτερα και υποπτος· το δε ελεειν ραιδιον, και
πασης απαλλαττον φροντιδος. Μη τοινυν πραγματευωμεθα τας αλλοτριας
συμφορας, μηδε καπηλευωμεν την φιλανθρωπιαν. Και οιδα μεν, οτι πολλοι τουτων
αηδως ακουουσι των λογων· αλλα τι το κερδος της σιγης; Καν γαρ σιγασω, και μηδεν
ενοχλησω δια ρηματων, αδυνατον δια της σιγης ταυτης απαλλαξαι της κολασεως
υμας, αλλα και τουναντιον απαν εντευθεν γινεται· επιτεινεται τα της τιμωριας, και
ουχ υμιν μονον, αλλα και εμοι προξενει την κολασιν η τοιαυτη σιγη. Τις ουν η των
ρηματων χαρις, οταν εις τα εργα μη βοηθηι, αλλα και καταβλαπτηι; Τι το κερδος,
ευφραναι λογωι, και λυπησαι πραγματι; τερψαι την ακοην, και κολασαι την ψυχην,
∆ιοπερ αναγκαιον ενταυθα λυπειν, ινα μη τιμωριαν δωμεν εκει. Και γαρ δεινον,
αγαπητε, δεινον και πολλης δεομενον θεραπειας νοσημα εις την Ἐκκλησιαν
εμπεπτωκεν. Οι γαρ μηδε εκ δικαιων πονων θησαυριζειν κελευομενοι, αλλα τας
οικιας ανοιγειν τοις δεομενοις, την ετερων καρπουνται πενιαν, ευπροσωπον
αρπαγην, ευπροφασιστον πλεονεξιαν επινοουντες. Μη γαρ μοι λεγε τους εξω
νομους· επει και ο τελωνης νομον πληροι τον εξωθεν, αλλ' ομως κολαζεται. Ὃ και
ημεις πεισομεθα, εαν μη αποστωμεν τους πενητας επιτριβοντες, και τηι χρειαι και τηι
αναγκηι αφορμηι εις καπηλειαν αναισχυντον αποχρωμενοι. ∆ια γαρ τουτο χρηματα
εχεις, ινα λυσηις πενιαν, ουχ ινα πραγματευσηι πενιαν· συ δε εν προσχηματι
παραμυθιας μειζονα εργαζηι την συμφοραν, και πωλεις φιλανθρωπιαν χρηματων.
Πωλησον, ου κωλυω, αλλα βασιλειας ουρανων. Μη μικραν λαβηις τιμην του
τοσουτου κατορθωματος τοκον εκατοστιαιον, αλλα την αθανατον ζωην εκεινην. Τι
πτωχος ει, και πενης και μικρολογος, ολιγου τα μεγαλα πωλων, χρηματων
απολλυμενων, δεον βασιλειας αει μενουσης; Τι τον Θεον αφεις, ανθρωπινα
κερδαινεις κερδη; τι τον πλουτουντα παραδραμων, τον ουκ εχοντα ενοχλεις, και τον
αποδιδοντα καταλιπων, τωι αγνωμονουντι συμβαλλεις; Ἐκεινος επιθυμει αποδουναι·
ουτος δε και δυσχεραινει αποδιδους. Ουτος μολις εκατοστην αποδιδωσιν· εκεινος δε
εκατονταπλασιονα, και ζωην αιωνιον. Ουτος μετα υβρεων και λοιδοριων· εκεινος
μετα επαινων και ευφημιας. Ουτος σοι βασκανιαν εγειρει· εκεινος δε και στεφανους
σοι πλεκει. Ουτος μολις ενταυθα· εκεινος δε και εκει και ενταυθα. Ἆρ' ουν ουκ
εσχατης ταυτα ανοιας. 58.557 το μηδε ειδεναι κερδαινειν; Ποσοι και το κεφαλαιον
απωλεσαν δια τοκους; ποσοι κινδυνοις περιεπεσον δια τοκους; ποσοι και εαυτους και
ετερους πενιαι περιεβαλον εσχατηι δια την αφατον πλεονεξιαν; ʹ. Μη γαρ μοι τουτο
ειπηις, οτι ηδεται λαμβανων, και χαριν εχει του δανεισματος. Τουτο γαρ δια την σην
ωμοτητα γινεται. Ἐπει και ο Ἀβρααμ την γυναικα εκδιδους τοις βαρβαροις, αυτος
κατεσκευαζεν ευπαραδεκτον γενεσθαι την επιβουλην· αλλ' ουχ εκων, αλλα δια τον
φοβον του Φαραω. Ουτω και ο πενης, επειδη ουδε τουτου αξιον αυτον ειναι νομιζεις,
και ωμοτητος αναγκαζεται χαριν ειδεναι. Συ δε μοι δοκεις, καν κινδυνων
 
 

354

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαλλαξηις, μισθον απαιτειν της απαλλαγης ταυτης αυτον. Ἄπαγε, φησι, μη γενοιτο.
Τι λεγεις; Του μειζονος απαλλαττων, ου βουλει χρηματα απαιτειν· υπερ δε του
ελαττονος τοσαυτην επιδεικνυσαι την απανθρωπιαν; Ουχ οραις οση τωι πραγματι
κειται τιμωρια; ουκ ακουεις οτι και εν τηι Παλαιαι τουτο κεκωλυται; Ἀλλα τις των
πολλων ο λογος; Λαβων τον τοκον, πενητι διδωμι, φησιν. Ευφημει, ανθρωπε· ου
βουλεται τοιαυτας θυσιας ο Θεος. Μη σοφιζου τον νομον. Βελτιον μη διδοναι πενητι,
η εντευθεν διδοναι· οτι το εκ δικαιων πονων συλλεγεν αργυριον πολλακις ποιεις
ειναι παρανομον δια τα πονηρα γεννηματα· ωσπερ αν ει τις νηδυν καλην αναγκαζοι
τικτειν σκορπιους. Και τι λεγω τον του Θεου νομον; Ουχι και υμεις ρυπον αυτο
καλειτε; Ει δε οι κερδαινοντες τοιαυτα ψηφιζεσθε, εννοησον τινα ο Θεος περι υμων
οισει την ψηφον. Ει δε βουλει και τους εξωθεν νομοθετας ερεσθαι, ακουσηι οτι
κακεινοις της εσχατης αναισχυντιας το πραγμα δειγμα ειναι δοκει. Τους γουν εν
αξιωμασιν οντας, και εις την μεγαλην τελουντας βουλην, ην συγκλητον καλουσιν,
ου θεμις τοιουτοις κερδεσι καταισχυνεσθαι· αλλα νομος εστι παρ' αυτοις ο τα
τοιαυτα απαγορευων κερδη. Πως ουν ουκ αξιον φρικης, ει μηδε τοσαυτην απονεμοις
τηι των ουρανων πολιτειαι τιμην, οσην τηι βουληι Ῥωμαιων οι νομοθεται· αλλ'
ελαττον οισει της γης ο ουρανος, και ουδε αυτην αισχυνηι του πραγματος την
αλογιαν; Τι γαρ τουτου γενοιτ' αν αλογωτερον, αλλ' η οταν τις χωρις γης και υετου
και αροτρου βιαζηται σπειρειν; ∆ια τουτο ζιζανια 58.558 θεριζουσι τα τωι πυρι
παραδιδομενα οι την πονηραν ταυτην επινοησαντες γεωργιαν. Μη γαρ ουκ εισι
δικαιαι εμποριαι πολλαι; αι των αγρων, αι των ποιμνιων, αι των βουκολιων, αι των
θρεμματων. αι των χειρων, αι της επιμελειας των οντων; Τι μαινηι και παραπαιεις
εικη γεωργων ακανθας; Ἀλλ' εχουσιν αποτυχιας οι της γης καρποι, και χαλαζαν και
ερυσιβην και επομβριας; Ἀλλ' ου τοσαυτας, οσας οι τοκοι. Και γαρ οσα αν γενηται
τοιαυτα, περι την προσοδον η ζημια· το δε κεφαλαιον εστηκεν, ο αγρος. Ἐνταυθα δε
πολλοι πολλακις εν τωι κεφαλαιωι το ναυαγιον υπεμειναν· και προ της ζημιας δε εν
διηνεκει εισιν αθυμιαι. Ουδεποτε γαρ απολαυει των οντων ο δανειστης, ουδε
ευφραινεται επι τουτοις, αλλ' οταν ο τοκος ενεχθηι, ου χαιρει, οτι προσοδος γεγονεν,
αλλα λυπειται, οτι ουδεπω το κεφαλαιον εφθασεν ο τοκος· και πριν η τελειον
τεχθηναι το κακον γεννημα τουτο, και αυτο τικτειν αναγκαζει, τους τοκους
κεφαλαιον ποιων, και βιαζομενος τα αωρα και αμβλωθριδια προενεγκειν γεννηματα
των εχιδνων. Τοιουτον γαρ οι τοκοι· των θηριων εκεινων μαλλον κατεσθιουσι και
σπαραττουσι τας των αθλιων ψυχας. Τουτο συνδεσμος αδικιας· τουτο στραγγαλια
βιαιων συναλλαγματων. ∆ιδωμι γαρ, φησιν, ουχ ινα λαβηις, αλλ' ινα πλειονα
αποδωις. Και ο μεν Θεος ουτε το διδομενον κελευει λαβειν· ∆ιδοτε γαρ, φησι, παρ' ων
ου προσδοκατε λαβειν· συ δε και του διδομενου πλεον απαιτεις, και οπερ ουκ
εδωκας, τουτο ως οφειλομενον αναγκαζεις καταθειναι τον ειληφοτα. Και συ μεν
νομιζεις την ουσιαν σοι πλεοναζειν εντευθεν· αντι δε της ουσιας το πυρ αναπτεις το
ασβεστον. Ἵν' ουν μη τουτο γενηται, εκκοψωμεν την πονηραν νηδυν των τοκων,
πηρωσωμεν τας παρανομους ωδινας, αναξηρανωμεν την ολεθριον ταυτην γαστερα,
και τα αληθη και μεγαλα κερδη διωκωμεν μονα. Τινα δε ταυτα εστιν; Ἄκουσον
Παυλου λεγοντος, οτι Μεγας πορισμος η ευσεβεια μετα αυταρκειας. Τουτον τοινυν
πλουτωμεν τον πλουτον μονον, ινα και ενταυθα αδειας απολαυσωμεν, και των
μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος συν τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

355

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58.557 ΟΜΙΛΙΑ ΝΖʹ. Και επηρωτησαν αυτον οι μαθηται αυτου λεγοντες· Τι
ουν οι γραμματεις λεγουσιν, οτι Ἠλιαν δει ελ θειν πρωτον;
αʹ. Ουκ αρα απο των Γραφων τουτο ᾔδεσαν, αλλ' εκεινοι εαυτους διεσαφουν,
και περιεφερετο ο λογος ουτος εν τωι απειρωι δημωι, καθαπερ και επι του Χριστου. ∆ιο
και η Σαμαρειτις ελεγε· Μεσσιας ερχεται· οταν ελθηι εκεινος, αναγγελει ημιν παντα·
και αυτοι ηρωτων τον Ἰωαννην· Ἠλιας ει, η ο προφητης; Ἐκρατει μενγαρ, οπερ
εφην, ο λογος, και ο περι του Χριστου, και ο περι του Ἠλια, ουχ ως εχρην δε παρ'
εκεινων ερμηνευομενος. Αι μεν γαρ Γραφαι δυο λεγουσι του Χριστου παρουσιας,
ταυτην τε την γεγενημενην, και την μελλουσαν· και ταυτας δηλων ο Παυλος ελεγεν·
Ἐπεφανη η χαρις του Θεου η σωτηριος παιδευουσα ημας, ινα αρνη 58.558 σαμενοι
την ασεβειαν και τας κοσμικας επιθυμιας, σωφρονως και δικαιως και ευσεβως
ζησωμεν. Ἰδου η μια· ακουσον πως και την ετεραν δηλοι. Ειπων γαρ ταυτα, επηγαγε·
Προσδεχομενοι την μακαριαν ελπιδα, και επιφανειαν του μεγαλου Θεου και
Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. Και οι προφηται δε εκατερας μεμνηνται· της μεντοι
μιας, της δευτερας, προδρομον λεγουσι τον Ἠλιαν εσεσθαι. Της μεν γαρ προτερας
εγενετο ο Ἰωαννης, ον και Ἠλιαν ο Χριστος εκαλει· ουκ επειδη Ἠλιας ην, αλλ'
επειδη την διακονιαν επληρου την εκεινου. Ὥσπερ γαρ εκεινος προδρομος εσται της
δευτερας παρουσιας, ουτω και ουτος της προτερας εγενετο. Ἀλλ' οι γραμματεις
ταυτα συγχεοντες, και διαστρεφοντες τον δημον, εκεινης εμνημονευον μονης προς
τον δημον, της δευτερας παρουσιας, και 58.559 ελεγον, οτι Ει ουτος εστιν ο Χριστος,
εδει τον Ἠλιαν προλαβειν. ∆ια τουτο και οι μαθηται λεγουσι· Πως οι γραμματεις
λεγουσιν, Ἠλιαν δει ελθειν πρωτον; ∆ια τουτο και προς τον Ἰωαννην πεμψαντες οι
Φαρισαιοι ηρωτων· Ει συ ει Ἠλιας; ου μνημονευοντες ουδαμου της προτερας
παρουσιας. Τις ουν εστιν η λυσις, ην ο Χριστος επηγαγεν; Ὅτι Ἠλιας μεν ερχεται
τοτε προτης δευτερας μου παρουσιας· και νυν δε εληλυθεν Ἠλιας· τον Ἰωαννην
ουτω καλων. Ουτος ηλθεν Ἠλιας. Ει δε τον Θεσβιτην ζητοιης, ερχεται. ∆ιο και
ελεγεν· Ἠλιας μεν ερχεται, και αποκαταστησει παντα. Ποια παντα; Ἅπερ ο προφητης
ελεγε Μαλαχιας. Ἀποστελω γαρ υμιν, φησιν, Ἠλιαν τον Θεσβιτην, ος αποκαταστησει
καρδιαν πατρος προς υιον, μη ελθων παταξω την γην αρδην. Ειδες ακριβειαν
προφητικης ρησεως, Ἐπειδη γαρ τον Ἰωαννην Ἠλιανεκαλεσεν ο Χριστος, δια την
κοινωνιαν της διακονιας, ινα μη νομισηις τουτο και παρα του προφητου λεγεσθαι
νυν, προσεθηκεν αυτου και την πατριδα, ειπων, Τον Θεσβιτην· Ἰωαννης δε Θεσβιτης
ουκ ην. Και ετερον δε μετα τουτου παρασημον τιθησι λεγων, Μη ελθων παταξω την
γην αρδην, την δευτεραν αυτου παρουσιαν εμφαινων την φοβεραν. Τηι γαρ προτεραι
ουκ ηλθε παταξαι την γην. Ου γαρ ηλθον, φησιν, ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα
σωσω τον κοσμον. ∆ηλων τοινυν, οτι προ εκεινης ερχεται ο Θεσβιτης της την κρισιν
εχουσης, τουτο ειρηκε. Και την αιτιαν δε ομου διδασκει της παρουσιας αυτου. Τις δε
η αιτια; Ἵνα ελθων πεισηι πιστευσαι τους Ἰουδαιους τωι Χριστωι, και μη παντες αρδην
απολωνται παραγενομενου. ∆ιο δη και αυτος εις εκεινην αυτους παραπεμπων την
μνημην, φησι· Και αποκαταστησει παντα· τουτεστι, διορθωσεται την απιστιαν των
Ἰουδαιων των τοτε ευρισκομενων. ∆ιο και σφοδρα ακριβεστατα ειρηκεν. Ου γαρ
ειπεν, Ἀποκαταστησει καρδιαν υιου προς πατερα, αλλα, Πατρος προς υιον. Ἐπειδη
γαρ πατερες ησαν των αποστολων οι Ἰουδαιοι, τουτο λεγει, οτι αποκαταστησει τοις
δογμασι των υιων αυτων, τουτεστι, των αποστολων, τας καρδιας των πατερων,
τουτεστι, του γενους των Ἰουδαιων την διανοιαν. Λεγω δε υμιν, οτι Ἠλιας ηδη ηλθε,
και ουκ εγνωσαν αυτον, αλλ' εποιησαν εν αυτωι οσα ηθελησαν. Ουτω και ο Υιος του
ανθρωπου μελλει πασχειν υπ' αυτων. Τοτε συνηκαν, οτι περι Ἰωαννου ειπεν αυτοις.
Καιτοι ουτε οι γραμματεις τουτο ειπον, ουτε αι Γραφαι· αλλ' επειδη λοιπον οξυτεροι
 
 

356

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγενοντο και προσεκτικωτεροι προς τα λεγομενα, ταχεως συνιεσαν. Ποθεν δε
εγνωσαν τουτο οι μαθηται; Ἦν ηδη προειρηκως αυτοις, Αυτος εστιν Ἠλιας ο μελλων
ερχεσθαι· ενταυθα δε, οτι Ἦλθε· και παλιν, οτι Ἠλιας ερχεται και αποκαταστησει
παντα. Ἀλλα μη θορυβηθηις, μηδε πεπλανησθαι τον λογον νομισηις, ει ποτε μεν
αυτον ηξειν, ποτε δε εληλυθεναι εφη. Παντα γαρ αληθη ταυτα. Ὅταν μεν γαρ ειπηι,
οτι Ἠλιας μεν ερχεται και αποκαταστησει παντα, αυτον Ἠλιαν φησι, και την τοτε
εσομενην των Ἰουδαιων επιστροφην· οταν δε ειπηι, οτι Ὁ μελλων ερχεσθαι, κατα τον
τροπον της διακονιας Ἰωαννην Ἠλιαν καλει. Και γαρ οι προφηται εκαστον των
ευδοκιμων βασιλεων ∆αυιδ εκαλουν, και τους Ἰουδαιους αρχοντας Σοδομων και
υιους Αιθιοπων, απο των 58.560 τροπων. Ὥσπερ γαρ εκεινος της δευτερας εσται
παρουσιας, ουτως ουτος της προτερας εγενετο προδρομος. βʹ. Ου δια τουτο δε μονον
Ἠλιαν αυτον ονομαζει πανταχου, αλλ' ινα δειξηι σφοδρα αυτον τηι Παλαιαι
συμβαινοντα, και κατα προφητειαν και την παρουσιαν ταυτην ουσαν. ∆ιο και επαγει
παλιν, οτι Ἦλθε, και ουκ εγνωσαν αυτον, αλλ' εποιησαν εις αυτον παντα οσα
ηθελησαν. Τι εστι, Παντα οσα ηθελησαν; Ἐνεβαλον εις δεσμωτηριον, υβρισαν,
απεκτειναν, ηνεγκαν την κεφαλην αυτου επι πινακος. Ουτω και ο Υιος του
ανθρωπου μελλει πασχειν υπ' αυτων. Ὁραις πως παλιν ευκαιρως αυτους
αναμιμνησκει του παθους, απο του παθους του Ἰωαννου πολλην αυτοις προξενων
την παραμυθιαν; Ου ταυτηι δε μονον, αλλα και τωι θαυματα ευθεως εργασασθαι
μεγαλα. Και γαρ ηνικα αν περι του παθους διαλεγηται, ευθεως θαυματουργει, και
μετα τους λογους, και προ των λογων τουτων· και πολλαχου τουτο παρατηρησαντα
εστιν ευρειν. Τοτε γουν, φησιν, ηρξατο δεικνυειν, οτι δει αυτον απελθειν εις
Ἱεροσολυμα, και αποκτανθηναι, και πολλα παθειν. Τοτε, ποτε; Ὅτε ωμολογηθη
Χριστος και Υιος ειναι του Θεου. Παλιν εν τωι ορει, οτε την θαυμαστην αυτοις
εδειξεν οψιν, και περι της δοξης αυτου διελεχθησαν οι προφηται, ανεμνησεν αυτους
του παθους. Ειπων γαρ την κατα Ἰωαννην ιστοριαν, επηγαγεν· Ουτω και ο Υιος του
ανθρωπου μελλει πασχειν υπ' αυτων. Και μετα μικρον παλιν, οτε τον δαιμονα
εξεβαλεν, ον ουκ ισχυσαν οι μαθηται εκβαλειν. Και γαρ και τοτε, Ἀναστρεφομενων
αυτων εν τηι Γαλιλαιαι, φησιν, ειπεν αυτοις ο Ἰησους, οτι μελλει ο Υιος του
ανθρωπου παραδιδοσθαι εις χειρας ανθρωπων αμαρτωλων, και αποκτενουσιν
αυτον, και τηι τριτηι ημεραι αναστησεται. Τουτο δε εποιει, τωι μεγεθει των θαυματων
την υπερβολην της λυπης υποτεμνομενος, και παντι τροπωι αυτους
παραμυθουμενος, ωσπερ και ενταυθα τηι μνημηι του θανατου Ἰωαννου πολλην
αυτοις παρειχε την παρακλησιν. Ει δε λεγοι τις· Τινος ενεκεν μη και νυν τον Ἠλιαν
αναστησας επεμψεν, ει γε τοσαυτα αυτου μαρτυρει τηι παρουσιαι αγαθα; ερουμεν, οτι
και νυν τον Χριστον νομιζοντες Ἠλιαν ειναι, ουκ επιστευον αυτωι. Οι μεν γαρ,
φησιν, Ἠλιαν σε λεγουσιν, οι δε Ἱερεμιαν. Και Ἰωαννου δε και Ἠλιου ουδεν ην το
μεσον, η ο χρονος μονος. Πως ουν τοτε πιστευσουσι; φησι. Και γαρ αποκαταστησει
παντα, ου δια το γνωριμος ειναι μονον, αλλα και δια το διαταθηναι μεχρι της ημερας
εκεινης επι πλεον του Χριστου την δοξαν, και παρα πασιν ειναι του ηλιου
φανερωτεραν. Ὅταν ουν τοσαυτης προλαβουσης υποληψεως και προσδοκιας, ελθηι
εκεινος τα αυτα κηρυττων τουτωι, και αναγγελλων και αυτος τον Ἰησουν,
ευκολωτερον δεξονται τα λεγομενα. Ὅταν δε ειπηι, Ουκ εγνωσαν αυτον, και υπερ
των καθ' εαυτον απολογειται. Και ου ταυτηι αυτους μονον παραμυθειται, αλλα και
τωι δειξαι αδικως παρ' αυτων πασχοντα απερ πασχει, και τωι τα λυπηρα δυο
συγκαλυψαι σημειοις, τωι τε εν τωι ορει, και τωι μελλοντι γινεσθαι. Ταυτα δε
ακουσαντες, ουκ ερωτωσιν αυτον, ποτε ερχεται Ἠλιας, η τηι αθυμιαι πιεζομενοι του
παθους, η δεδοικοτες. Πολλαχου γαρ οταν ιδωσι μη βουλομενον τι σαφως ειπειν,
σιγωσι λοιπον. Ὅτε γουν εν τηι Γαλιλαιαι διατριβοντων ειπε, Μελλει ο Υιος του
 
 

357

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπου παραδιδοσθαι, και αποκτενουσιν αυτον, επηγαγεν, ο Μαρκος μεν, οτι
58.561 Ἠγνοουν το ρημα, και εφοβουντο αυτον ερωτησαι· ο Λουκας δε, οτι Ἦν
παρακεκαλυμμενον απ' αυτων, ινα μη αισθωνται αυτου, και εφοβουντο αυτον
ερωτησαι περι του ρηματος. Ἐλθοντων δε αυτων προς τον οχλον, προσηλθεν αυτωι
ανθρωπος γονυπετων αυτον, και λεγων· Κυριε, ελεησον μου τον υιον, οτι
σεληνιαζεται, και κακως πασχει. Πολλακις γαρ πιπτει εις το πυρ, και πολλακις εις το
υδωρ· και προσηνεγκα αυτον τοις μαθηταις σου, και ουκ ισχυσαν αυτον θεραπευσαι.
Τουτον τον ανθρωπον σφοδρα ασθενουντα κατα πιστιν δεικνυσιν η Γραφη· και εκ
πολλων τουτο δηλον· εκ τε του ειπειν τον Χριστον, Τωι πιστευοντι παντα δυνατα· εκ
τε του ειπειν αυτον τον προσελθοντα, Βοηθει μου τηι απιστιαι· και εκ του τον Χριστον
κελευσαι τωι δαιμονι, μηκετι εισελθειν εις αυτον· και εκ του παλιν ειπειν τον
ανθρωπον τωι Χριστωι, Ει δυνασαι Και ει η απιστια αυτου γεγονεν αιτια, φησι, του μη
εξελθειν τον δαιμονα, τι τοις μαθηταις εγκαλει; ∆εικνυς οτι δυνατον αυτοις, και
χωρις των προσαγοντων μετα πιστεως, πολλαχου θεραπευσαι. Ὥσπερ γαρ ηρκει
πολλακις η του προσαγοντος πιστις εις το και παρ' ελαττονων λαβειν, ουτω των
ποιουντων πολλακις ηρκεσεν η δυναμις, και μη πιστευοντων των προσελθοντων,
θαυματουργησαι. Και ταυτα αμφοτερα δεικνυται εν ταις Γραφαις. Οι τε γαρ περι
Κορνηλιον απο της αυτων πιστεως επεσπασαντο του Πνευματος την χαριν· και επι
του Ἐλισσαιου δε, ουδενος πιστευσαντος, νεκρος ανεστη. Οι τε γαρ ριψαντες, ου δια
πιστιν, αλλα δια δειλιαν εῤριψαν απλως και ως ετυχε, φοβηθεντες το πειρατηριον,
και εφυγον· αυτος τε ο ριφεις αποτεθνηκως ην, και απο μονης της του αγιου
σωματος δυναμεως ανιστατο ο νεκρος. Ὅθεν δηλον ενταυθα, οτι και οι μαθηται
ησθενησαν, αλλ' ου παντες· οι στυλοι γαρ ου παρησαν εκει. γʹ. Θεα δε τουτου και
ετερωθεν την αγνωμοσυνην, πως επι του οχλου εντυγχανει τωι Ἰησου κατα των
μαθητων λεγων, οτι Προσηνεγκα αυτον τοις μαθηταις σου, και ουκ ισχυσαν αυτον
θεραπευσαι. Ἀλλ' αυτος απαλλαττων αυτους των εγκληματων επι του δημου,
εκεινωι το πλεον λογιζεται. Ὦ γενεα γαρ, φησιν, απιστος και διεστραμμενη, εως ποτε
εσομαι μεθ' υμων; ουκ εις το τουτου προσωπον μονον αποτεινομενος, ινα μη
απορησηι τον ανθρωπον, αλλα και εις παντας Ἰουδαιους. Και γαρ εικος πολλους των
παροντων σκανδαλισθηναι, και τα μη προσηκοντα εννοησαι περι αυτων. Ὅταν δε
ειπηι, Ἕως ποτε εσομαι μεθ' υμων; δεικνυσι παλιν ασπαστον οντα τον θανατον αυτωι,
και επιθυμιας το πραγμα, και ποθεινην την αποδημιαν· και οτι ου το σταυρωθηναι,
αλλα το ειναι μετ' αυτων βαρυ. Ου μην εστη μεχρι των εγκληματων· αλλα τι φησι;
Φερετε μοι αυτον ωδε. Και αυτος δε ερωται αυτον, ποσον χρονον εχει, και υπερ των
μαθητων απολογουμενος, κακεινον αγων εις ελπιδα χρηστην, και του πιστευσαι, οτι
εσται αυτωι απαλλαγη του κακου. Και αφιησιν αυτον σπαραττεσθαι, ου προς
επιδειξιν (επειδη γουν οχλος συνηγετο, και επετιμησεν αυτωι), αλλα δι' αυτον τον
πατερα· ιν' οταν ιδηι θορυβουμενον το δαιμονιον απο του κληθηναι μονον, καν
ουτως εναχθηι εις την πιστιν του εσομενου θαυματος. Ἐπειδη δε εκεινος ειπεν, οτι
Ἐκ παιδος, και οτι, Ει δυνασαι, βοηθει μοι, λεγει· Τωι πιστευοντι παντα δυνατα, παλιν
εις αυτον περιτρεπων 58.562 το εγκλημα. Και οτε μεν ελεγεν ο λεπρος· Ει θελεις,
δυνασαι με καθαρισαι, μαρτυρων αυτου τηι εξουσιαι, επαινων αυτον και βεβαιων το
ειρημενον, ελεγε· Θελω, καθαρισθητι. Ὅτε δε ουτος ουδεν αξιον της αυτου
δυναμεως εφθεγξατο ειπων· Ει δυνασαι, βοηθει μοι, ορα πως αυτο διορθουται, ως ου
δεοντως ειρημενον. Τι γαρ φησιν; Ει δυνασαι πιστευσαι, παντα δυνατα τωι
πιστευοντι. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Τοσαυτη παρ' εμοι δυναμεως περιουσια, ως
και ετερους δυνασθαι ποιειν ταυτα θαυματουργειν. Ὥστε αν πιστευηις ως δει, και
αυτος δυνασαι θεραπευσαι, φησι, και τουτον και ετερους πολλους. Και ταυτα ειπων,
απηλλαξε τον δαιμονωντα. Συ δε μη μονον εντευθεν αυτου σκοπει την προνοιαν και
 
 

358

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την ευεργεσιαν, αλλα και εξ εκεινου του καιρου, ου συνεχωρησεν ενδον ειναι τον
δαιμονα. Και γαρ ει μη πολλης προνοιας και τοτε απελαυεν ο ανθρωπος, παλαι αν
απολωλει. Και γαρ εις το πυρ αυτον εβαλλε, φησι, και εις το υδωρ. Ὁ δε ταυτα
τολμων και ανειλεν αν παντως, ει μη και εν τοσαυτηι μανιαι πολυν επεθηκεν ο Θεος
αυτωι τον χαλινον· ωσπερ ουν και επ' εκεινων των γυμνων, των εν ταις ερημιαις
τρεχοντων, και λιθοις εαυτους κατακοπτοντων. Ει δε σεληνιαζομενον καλει, μηδεν
θορυβηθηις· του γαρ πατρος του δαιμονωντος εστιν η φωνη. Πως ουν φησι και ο
ευαγγελιστης, οτι σεληνιαζομενους πολλους εθεραπευσεν; Ἀπο της των πολλων
υπονοιας αυτους καλων. Ὁ γαρ δαιμων επι διαβοληι του στοιχειου και επιτιθεται
τοις αλουσι, και ανιησιν αυτους, κατα τους της σεληνης δρομους· ουχ ως εκεινης
ενεργουσης, απαγε· αλλ' αυτος τουτο κακουργων εις την του στοιχειου διαβολην.
∆ιο και πεπλανημενη παρα τοις ανοητοις εκρατησε δοξα, και ουτω τους τοιουτους
καλουσι δαιμονας απατωμενοι· ουδε γαρ εστι τουτο αληθες. Τοτε προσελθοντες οι
μαθηται αυτου κατ' ιδιαν, ηρωτησαν αυτον, τινος ενεκεν ουκ ηδυνηθησαν αυτοι τον
δαιμονα εκβαλειν. Ἐμοι δοκουσιν αγωνιαιν και δεδοικεναι, μηποτε την χαριν, ην
επιστευθησαν, απωλεσαν. Ἔλαβον γαρ εξουσιαν κατα δαιμονων ακαθαρτων. ∆ιο και
ερωτωσι, κατ' ιδιαν αυτωι προσελθοντες, ουκ αισχυνομενοι (ει γαρ το εργον εξηλθε,
και ηλεγχθησαν, περιττον ην αισχυνεσθαι λοιπον την δια των λογων ομολογιαν)·
αλλ' επειδη περι αποῤρητου και μεγαλου πραγματος εμελλον αυτον ερωταιν. Τι ουν
ο Χριστος; ∆ια την απιστιαν υμων, φησιν. Ἐαν γαρ εχητε πιστιν ως κοκκον
σιναπεως, ερειτε τωι ορει τουτωι, Μεταβηθι, και μεταβησεται, και ουδεν αδυνατησει
υμιν. Ει δε λεγοις, Που ορος μετεθηκαν; εκεινο αν ειποιμι, οτι πολλωι μειζονα
εποιησαν, μυριους νεκρους αναστησαντες. Ουδε γαρ ισον, ορος μεταστησαι, και
θανατον απο σωματος κινησαι. Λεγονται δε μετ' εκεινους αγιοι τινες εκεινων
ελαττους πολλωι, και ορη χρειας καλεσασης μεταθειναι. Ὅθεν δηλον ως και ουτοι
μετεθεσαν αν, καλουσης χρειας. Ει δε τοτε ουκ εγενετο χρεια, μη εγκαλει. Ἄλλως δε
και αυτος ουκ ειπεν, οτι Μεταστησετε παντως, αλλ' οτι ∆υνησεσθε και τουτο. Ει δε
ου μετεστησαν, ουκ επειδη ουκ ηδυνηθησαν, (πως γαρ, οι τα μειζονα δυνηθεντες;)
αλλ' επειδη ουκ εβουληθησαν, δια το μη γενεσθαι χρειαν. Εικος δε και γεγενησθαι
τουτο, και μη γεγραφθαι· ουδε γαρ παντα α εθαυματουργησαν εγραφη. Τοτε μεντοι
ατελεστερον πολλωι διεκειντο. Τι ουν; ουδε ταυτην την πιστιν ειχον τοτε; Ουκ ειχον·
ουδε γαρ αει οι αυτοι 58.563 ησαν· επει και Πετρος νυν μεν μακαριζεται, νυν δε
επιτιμαται· και οι λοιποι δε εις ανοιαν σκωπτονται παρ' αυτου, οτε ου συνηκαν τον
περι της ζυμης λογον. Συνεβη δε και τοτε τους μαθητας ασθενησαι· ατελεστερον γαρ
διεκειντο προ του σταυρου. Πιστιν δε ενταυθα λεγει την των σημειων, και σιναπεως
μεμνηται, την αφατον αυτης δηλων δυναμιν. Ει γαρ και τωι ογκωι μικρον ειναι το
σινηπι δοκει, αλλα τηι δυναμει απαντων εστι σφοδροτερον. ∆εικνυς τοινυν, οτι και
το ελαχιστον της γνησιας πιστεως μεγαλα δυναται, εμνησθη του σιναπεως· και ουδε
μεχρι τουτου εστη μονον, αλλα και ορη προσεθηκε, και περαιτερω προεβη. Ουδεν
γαρ, φησιν, αδυνατησει υμιν. δʹ. Συ δε κανταυθα αυτων θαυμασον την φιλοσοφιαν,
και του Πνευματος την ισχυν· την μεν φιλοσοφιαν, οτι ουκ εκρυψαν αυτων το
ελαττωμα· του δε Πνευματος την ισχυν, οτι τους ουδε κοκκον σιναπεως εχοντας
ουτω κατα μικρον ανηγαγεν, ως ποταμους και πηγας εν αυτοις πιστεως αναδουναι.
Το δε γενος τουτο ουκ εκπορευεται, ει μη εν προσευχηι και νηστειαι· το των δαιμονων
απαν, ου το των σεληνιαζομενων λεγων μονον. Ὁραις πως αυτοις ηδη τον περι
νηστειας προκαταβαλλεται λογον; Μη γαρ μοι απο των σπανιζοντων λεγε, οτι τινες
και χωρις νηστειας εξεβαλον. Ει γαρ και περι των επιτιμωντων τουτο αν ειποι τις
ενος που και δευτερου, αλλα πασχοντα αμηχανον ποτε τρυφωντα απαλλαγηναι της
μανιας ταυτης. ∆ει γαρ μαλιστα του πραγματος τουτου τωι τα τοιαυτα νοσουντι. Και
 
 

359

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μην ει πιστεως χρεια, φησι, τι δει νηστειας; Ὅτι μετα της πιστεως κακεινο ου μικραν
εισαγει την ισχυν. Και γαρ φιλοσοφιαν πολλην εντιθησι, και αγγελον εξ ανθρωπου
κατασκευαζει, και ταις ασωματοις δυναμεσι πυκτευει· αλλ' ου καθ' εαυτην, αλλα δει
και ευχης, και πρωτης ευχης. Ὅρα γουν οσα αγαθα εξ αμφοτερων γινεται. Ὁ γαρ
ευχομενος ως χρη, και νηστευων, ου πολλων δειται· ο δε πολλων μη δεομενος ουκ
αν γενοιτο φιλοχρηματος· ο μη φιλοχρηματος, και προς ελεημοσυνην
επιτηδειοτερος. Ὁ νηστευων κουφος εστι και επτερωμενος, και μετα νηψεως
ευχεται, και τας επιθυμιας σβεννυσι τας πονηρας, και εξιλεουται Θεον, και ταπεινοι
την ψυχην επαιρομενην. ∆ια τουτο και οι αποστολοι αει σχεδον ενηστευον. Ὁ
ευχομενος μετα νηστειας διπλας εχει τας πτερυγας, και των ανεμων αυτων
κουφοτερας. Ουδε γαρ χασμαται και διατεινεται και ναρκαι ευχομενος, οπερ
πασχουσιν οι πολλοι· αλλ' εστι πυρος σφοδροτερος, και της γης ανωτερος. ∆ιο και
μαλιστα ο τοιουτος τοις δαιμοσιν εχθρος και πολεμιος. Ουδεν γαρ ανθρωπου
γνησιως ευχομενου δυνατωτερον. Ει γαρ γυνη ωμον τινα αρχοντα, και ουτε Θεον
φοβουμενον, ουτε ανθρωπον εντρεπομενον, ισχυσεν επικαμψαι, πολλωι μαλλον τον
Θεον επισπασεται ο συνεχως αυτωι προσεδρευων, και γαστρος κρατων, και τρυφην
εκβαλλων. Ει δε ασθενες σοι το σωμα, ωστε νηστευειν διηνεκως, αλλ' ουκ εις
προσευχην ασθενες, ουδε προς υπεροψιαν γαστρος ατονον. Ει γαρ και νηστευειν ου
δυνασαι, αλλα μη τρυφαιν δυνασαι· ου μικρον δε και τουτο, ουδε πολυ νηστειας
απεχον· αλλ' ικανον μεν και τουτο κατασπασαι του διαβολου την μανιαν. Και γαρ
ουδεν ουτως εκεινωι τωι δαιμονι φιλον, ως τρυφη και μεθη· επειδη και πηγη και
μητηρ εστιν απαντων των κακων. ∆ια ταυτης γουν ποτε τους Ἰσραηλιτας εις
ειδωλολατρειαν 58.564 ενεβαλε· δια ταυτης τους Σοδομιτας εις παρανομους ανηψεν
ερωτας. Τουτο γαρ, φησι, το ανομημα Σοδομων· εν υπερηφανιαι, και εν πλησμονηι
αρτων, και ευθηνιαις εσπαταλων. ∆ια ταυτης μυριους ετερους απωλεσε, και τηι
γεεννηι παρεδωκε. Τι γαρ ουκ εργαζεται κακον η τρυφη; Χοιρους εξ ανθρωπων ποιει,
και χοιρων χειρους. Ὁ μεν γαρ χοιρος βορβορωι εγκαλινδειται, και κοπρωι τρεφεται·
ουτος δε εκεινης βδελυκτοτεραν σιτειται τραπεζαν, μιξεις επινοων αθεσμους, και
παρανομους ερωτας. Ὁ τοιουτος ουδεν δαιμονωντος διενηνοχεν· ομοιως γαρ
αναισχυντει και μαινεται. Και τον μεν δαιμονωντα καν ελεουμεν, τουτον δε
αποστρεφομεθα και μισουμεν. Τι δηποτε; Ὅτι αυθαιρετον επισπαται μανιαν, και το
στομα, και τους οφθαλμους και ρινας, και παντα απλως οχετους αμαρας εργαζεται.
Ει δε και τα ενδον ιδοις, οψει και την ψυχην καθαπερ εν τινι χειμωνι και κρυμωι
πεπηγυιαν και ναρκωσαν, και ουδεν το σκαφος ωφελησαι δυναμενην δια την του
χειμωνος υπερβολην. Αισχυνομαι ειπειν, οσα απο τρυφης πασχουσιν ανδρες και
γυναικες κακα· τωι δε αυτων καταλειπω συνειδοτι, τωι ταυτα ακριβεστερον ειδοτι. Τι
γαρ αισχροτερον γυναικος μεθυουσης, η απλως παραφερομενης; Ὅσωι γαρ
ασθενεστερον το σκευος, τοσουτωι πλεον το ναυαγιον, αν τε ελευθερα ηι, αν τε
δουλη. Ἡ μεν γαρ ελευθερα εν μεσωι τωι θεατρωι των δουλων ασχημονει· η δε δουλη
παλιν ομοιως μεταξυ των δουλων· και παρασκευαζουσι του Θεου τα δωρα
βλασφημεισθαι παρα των ανοητων. Πολλων γουν ακουω λεγοντων, οταν ταυτα
συμβαινηι τα παθη· Μη εστω οινος. Ὢ της ανοιας! ω της παραπληξιας! Ἄλλων
αμαρτανοντων ταις του Θεου δωρεαις εγκαλεις· και ποσης τουτο μανιας; Μη γαρ ο
οινος εποιησεν, αλλ' η ακολασια των απολαυοντων κακως. Ειπε τοινυν, Μη εστω
μεθη, μη εστω τρυφη· ει δε λεγοις, Μη εστω οινος, ερεις κατα μικρον προβαινων, Μη
εστω σιδηρος, δια τους ανδροφονους· Μη εστω νυξ, δια τους κλεπτας· Μη εστω φως,
δια τους συκοφαντας· Μη εστω γυνη, δια τας μοιχειας· και παντα απλως αναιρησεις.
εʹ. Ἀλλα μη ουτω ποιει· σατανικης γαρ τουτο γνωμης· μηδε διαβαλλε τον οινον,
αλλα την μεθην· και λαβων τουτον αυτον νηφοντα, υπογραψον πασαν αυτου την
 
 

360

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασχημοσυνην, και ειπε προς αυτον· Οινος εδοθη, ινα ευφραινωμεθα, ουχ ινα
ασχημονωμεν· ινα γελωμεν, ουχ ινα γελωμεθα· ινα υγιαινωμεν, ουχ ινα νοσωμεν·
ινα ασθενειαν σωματος διορθωσωμεθα, ουχ ινα ψυχης ισχυν καταβαλωμεν. Ἐτιμησε
σε ο Θεος τωι δωρωι· τι σαυτον υβριζεις τηι αμετριαι; Ἄκουσον τι φησιν ο Παυλος·
Οινωι ολιγωι χρω δια τον στομαχον σου και τας πυκνας σου ασθενειας. Ει δε ο αγιος
εκεινος, και νοσωι κατεχομενος, και επαλληλους αῤρωστιας υπομενων, ου
μετελαβεν οινου, εως επετρεψεν ο διδασκαλος, τινα αν σχοιημεν συγγνωμην ημεις
εν υγειαι μεθυοντες; Ἐκεινωι μεν ελεγεν, Οινωι ολιγωι χρω δια τον στομαχον σου·
υμων δε εκαστωι των μεθυοντων ερει· Οινωι ολιγωι χρω δια τας πορνειας, δια τας
πυκνας αισχρολογιας, δια τας ετερας επιθυμιας τας πονηρας, ας η μεθη τικτειν
ειωθεν. Ει δε μη βουλεσθε δια ταυτα απεχεσθαι, δια γουν τας αθυμιας τας εξ αυτου
και τας αηδιας απεχεσθε. Οινος γαρ εις ευφροσυνην εδοθη· Οινος γαρ, 58.565 φησιν,
ευφραινει καρδιαν ανθρωπου· υμεις δε και ταυτην αυτου λυμαινεσθε την αρετην.
Ποια γαρ ευφροσυνη μη ειναι εν εαυτωι, και αλγηδονας μυριας εχειν, και παντα οραιν
περιφερομενα, και σκοτοδινωι κατεχεσθαι, και κατα τους πυρεττοντας δεισθαι των
ελαιωι καταβρεχοντων τας κεφαλας; Ταυτα μοι ου προς παντας ειρηται, μαλλον δε
προς παντας· ουκ επειδη παντες μεθυουσι· μη γενοιτο· αλλ' επειδη των μεθυοντων
οι μη μεθυοντες ου φροντιζουσι. ∆ια τουτο και προς υμας αποτεινομαι μαλλον, τους
υγιαινοντας· επει και ιατρος τους αῤρωστουντας αφεις, εκεινοις διαλεγεται τοις
παρακαθημενοις αυτοις. Προς υμας τοινυν αποτεινω τον λογον, παρακαλων μητε
αλωναι ποτε τωι παθει τουτωι, και τους αλοντας ανιμασθαι, ινα μη των αλογων
φαινωνται χειρους. Ἐκεινα μεν γαρ πλεον της χρειας ουδεν επιζητει· ουτοι δε
κακεινων αλογωτεροι γεγονασι, τους της συμμετριας υπερβαινοντες ορους. Ποσωι
γαρ βελτιων τουτων ο ονος; ποσωι δε αμεινων ο κυων; Και γαρ εκαστον τουτων των
ζωων, και των αλλων δε απαντων, αν τε φαγειν, αν τε πιειν δεηι, ορον την
αυταρκειαν οιδε, και περα της χρειας ου προεισι· καν μυριοι οι καταναγκαζοντες
ωσιν, ουκ ανεξεται εξελθειν εις αμετριαν. Ουκουν ταυτηι και των αλογων χειρους
υμεις, ου παρα τοις υγιαινουσι μονον, αλλα και παρ' υμιν αυτοις. Ὅτι γαρ και κυνων
και ονων ατιμοτερους εαυτους ειναι κεκρικατε, δηλον εκειθεν. Τα μεν γαρ αλογα
ταυτα ουκ αναγκαζεις περα του μετρου τροφης απολαυειν· καν ερηται τις, ∆ιατι; Ἵνα
μη καταβλαψηις, ερεις· σαυτωι δε ουδε ταυτην παρεχεις την προνοιαν. Ουτω
κακεινων σαυτον ευτελεστερον ειναι νομιζεις, και περιοραις διηνεκως χειμαζομενον.
Ουδε γαρ εν τηι ημεραι της μεθης μονον την εκ της μεθης βλαβην υπομενεις, αλλα και
μετα την ημεραν εκεινην. Και καθαπερ πυρετου παρελθοντος, η εκ του πυρετου
μενει λυμη· ουτω και μεθης απελθουσης, η της μεθης 58.566 ζαλη και εν τηι ψυχηι και
εν τωι σωματι στρεφεται· και το μεν αθλιον σωμα κειται παραλυθεν, καθαπερ υπο
ναυαγιου σκαφος· η δε τουτου ταλαιπωροτερα ψυχη, και τουτου διαλυθεντος τον
χειμωνα διεγειρει, και την επιθυμιαν αναπτει, και οταν δοκηι σωφρονειν, τοτε
μαλιστα μαινεται, οινον και πιθους και φιαλας και κρατηρας φανταζομενη. Και
καθαπερ εν χειμωνι παυθεισης της ζαλης, η δια τον χειμωνα μενει ζημια· ουτω δη
και ενταυθα, Και γαρ ωσπερ εκει των αγωγιμων, ουτω και Καν σωφροσυνην ευρηι,
καν αιδω, καν συνεσιν, καν επιεικειαν, καν ταπεινοφροσυνην, παντα ριπτει εις το
της παρανομιας πελαγος η μεθη. Ἀλλα τα μετα ταυτα ουκετι ομοια. Ἐκει μεν γαρ
μετα την εκβολην το σκαφος κουφιζεται· ενταυθα δε βαρυνεται μαλλον. Ἀντι γαρ
εκεινου του πλουτου δεχεται ψαμμον και υδωρ αλμυρον, και παντα τον της μεθης
φορυτον, απερ αμα τοις επιβαταις και τωι κυβερνητηι καταβαπτιζει το σκαφος
ευθεως. Ἵν' ουν μη ταυτα πασχωμεν, απαλλαξωμεν εαυτους του χειμωνος. Ουκ εστι
μετα μεθης βασιλειαν ουρανων ιδειν. Μη πλανασθε γαρ, φησιν· ου μεθυσοι, ου
λοιδοροι βασιλειαν Θεου κληρονομησουσι. Και τι λεγω βασιλειαν; Μετα γαρ μεθης
 
 

361

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε τα παροντα εστιν ιδειν. Και γαρ τας ημερας νυκτας εργαζεται ημιν η μεθη, και
το φως σκοτος· και των οφθαλμων ανεωιγμενων ουδε τα εν ποσι βλεπουσιν οι
μεθυοντες. Και ου τουτο μονον εστι το δεινον, αλλα και μετα τουτων και ετεραν
χαλεπωτατην υπομενουσι δικην, αθυμιας αλογους, μανιαν, αῤρωστιαν, γελωτα,
ονειδος διηνεκως υπομενοντες. Ποια τοινυν συγγνωμη τοις εαυτους τοσουτοις
περιπειρουσι κακοις; Ουκ εστιν ουδεμια. Φυγωμεν τοινυν το νοσημα, ινα και των
ενταυθα και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος συν τωι Πατρι και τωι αγιωι
Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.565 ΟΜΙΛΙΑ ΝΗʹ. Ἀναστρεφομενων
δε αυτων εν τηι Γαλιλαιαι, ειπεν αυτοις ο Ἰησους· Μελλει ο Υιος του ανθρωπου
παραδιδοσθαι εις χειρας ανθρωπων, και αποκτε νουσιν αυτον, και τηι τριτηι ημεραι
αναστησεται. Και ελυπηθησαν σφοδρα. αʹ. Ἵνα γαρ μη λεγωσι, Τινος ενεκεν ενταυθα
διατριβομεν διηνεκως; παλιν περι του παθους αυτοις φησιν· οπερ ακουοντες ουδε
ιδειν εβουλοντο τα Ἱεροσολυμα. Ὅρα γουν πως και του Πετρου επιτιμηθεντος, και
των περι Μωυσεα και Ἠλιαν περι αυτου διαλεχθεντων, και δοξαν το πραγμα
καλεσαντων, και του Πατρος ανωθεν φωνην αφεντος, και σημειων τοσουτων
γενομενων, και της αναστασεως επι θυραις ουσης· (ουδε γαρ πολυν εφησε χρονον εν
τωι θανατωι μενειν, αλλα τηι τριτηι ημεραι αναστησεσθαι·) ουδε ουτως ανηνεγκαν,
αλλ' Ἐλυπηθησαν· και ουδε απλως, αλλα Σφοδρα. Ἐγενετο δε τουτο δια το αγνοειν
ετι των λεγομενων την δυναμιν. Ὅπερ ο Μαρκος και ο Λουκας αινιττομενοι ελεγον·
ο μεν, οτι Ἠγνοουν το ρημα, και εφοβουντο αυτον ερωτησαι· ο δε, οτι Ἦν
παρακεκαλυμμενον απ' αυτων, ινα μη αισθωνται, και εφοβουντο αυτον ερωτησαι
58.566 περι του ρηματος. Και μην ει ηγνοουν, πως ελυπηθησαν; Ὅτι ου παντα
ηγνοουν· αλλ' οτι μεν αποθανειται ᾔδεσαν, συνεχως ακουοντες· ο τι ποτε δε ην
ουτος ο θανατος, και οτι ταχεως λυθησεται, και μυρια εργασεται αγαθα, τουτο
ουδεπω ᾔδεσαν σαφως· ουδε ο τι ποτε εστιν αυτη η αναστασις· αλλ' ηγνοουν· διο
ηλγουν· και γαρ σφοδρα αντειχοντο του ∆ιδασκαλου. Ἐλθοντων δε αυτων εις
Καπερναουμ, προσηλθον οι τα διδραχμα λαμβανοντες τωι Πετρωι, και ειπον· Ὁ
∆ιδασκαλος υμων ου τελει τα διδραχμα; Και τινα εστι ταυτα τα διδραχμα; Ὅτε τα
πρωτοτοκα των Αιγυπτιων απεκτεινεν ο Θεος, τοτε την Λευι φυλην αντ' αυτων
ελαβεν. Ειτα επειδη των παρα Ἰουδαιοις πρωτοτοκων ελαττων ο της φυλης αριθμος
ην, αντι των λειποντων εις τον αριθμον σικλον εκελευσεν εισενεχθηναι· και αλλως
δε εξ εκεινου εθος εκρατησε, τα πρωτοτοκα τον φορον τουτον εισφερειν. Ἐπει ουν
πρωτοτοκος ην ο Χριστος, εδοκει δε των μαθητων πρωτος ειναι ο Πετρος, αυτωι
προσερχονται. Και γαρ, ως εμοιγε δοκει, κατα πολιν εκαστην απηιτουν· διο και εν τηι
πατριδι προσηλθον αυτωι, επειδη πατρις αυτου ενομιζετο η Καπερ 58.567 ναουμ. Και
αυτωι μεν ουκ ετολμησαν προσελθειν, τωι Πετρωι δε· και ουδε τουτωι μετα πολλης της
σφοδροτητος, αλλ' επιεικεστερον. Ουδε γαρ εγκαλουντες, αλλ' ερωτωντες ελεγον· Ὁ
∆ιδασκαλος υμων ου τελει τα διδραχμα; Την μεν γαρ προσηκουσαν περι αυτου δοξαν
ουδεπω ειχον, αλλ' ως περι ανθρωπου ουτω διεκειντο· πλην απενεμον τινα αιδω και
τιμην, δια τα προλαβοντα σημεια. Τι ουν ο Πετρος; Ναι, φησι· και τουτοις μεν ειπεν,
οτι τελει· αυτωι δε ουκ ειπεν, ισως ερυθριων υπερ τουτων αυτωι διαλεχθηναι. ∆ιο ο
ημερος και παντα σαφως ειδως, προλαβων αυτον φησι· Τι σοι δοκει, Σιμων; οι
βασιλεις της γης απο τινων λαμβανουσι τελη η κηνσον; απο των υιων αυτων, η απο
των αλλοτριων; Ειποντος δε, Ἀπο των αλλοτριων, εφη· Ἄραγε ελευθεροι εισιν οι
υιοι. Ἵνα γαρ μη νομισηι ο Πετρος, οτι παρ' εκεινων ακηκοως λεγει, προλαμβανει
αυτον, τουτο τε αυτο δηλων, και παῤρησιαν αυτωι παρεχων οκνουντι προτερωι περι
τουτων ειπειν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἐλευθερος μεν ειμι του δουναι κηνσον.
Ει γαρ οι της γης βασιλεις παρα των υιων αυτων ου λαμβανουσιν, αλλα παρα των
 
 

362

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχομενων· πολλωι μαλλον εμε απηλλαχθαι δει της απαιτησεως ταυτης, ουκ
επιγειου βασιλεως, αλλα του των ουρανων οντα με Υιον, και βασιλεα. Ὁραις πως
διεστειλε τους υιους, και τους ουχ υιους; Ει δε ουκ ην Υιος, εικη και το υποδειγμα
παρηγαγε των βασιλεων. Ναι, φησιν, Υιος, αλλ' ου γνησιος. Ουκουν ουχ Υιος· ει δε
ουχ Υιος, ουδε γνησιος, ουδε αυτου, αλλ' αλλοτριος. Ει δε αλλοτριος, ουδε το
παραδειγμα εχει την οικειαν ισχυν. Αυτος γαρ ου περι των υιων απλως, αλλα περι
των γνησιων διαλεγεται, και ιδιων, και των κοινωνουντων τοις γεγεννηκοσι της
βασιλειας. ∆ιο και προς αντιδιαστολην εθηκε τους αλλοτριους, αλλοτριους καλων
τους ουκ εξ αυτων γεννηθεντας· τους δε αυτων, ους εξ εαυτων γεγεννηκασι. Συ δε
μοι σκοπει κακεινο, πως την αποκαλυφθεισαν τωι Πετρωι γνωσιν και εντευθεν
βεβαιοι. Και ουδε ενταυθα εστη, αλλα και δια της συγκαταβασεως το αυτο τουτο
δηλοι, οπερ πολλης ην σοφιας. Και γαρ ταυτα ειπων, φησιν· Ἵνα δε μη
σκανδαλισωμεν αυτους, πορευθεις βαλε αγκιστρον εις την θαλασσαν, και τον
αναβαντα πρωτον ιχθυν αρον, και ευρησεις εν αυτωι στατηρα· εκεινον λαβων, δος
αυτοις αντι εμου και σου. Ὅρα πως ουτε παραιτειται τον φορον, ουτε απλως κελευει
δουναι, αλλα προτερον δειξας ουκ οντα υπευθυνον, τοτε διδωσι· το μεν, ινα μη
εκεινοι σκανδαλισθωσι· το δε, ινα μη ουτοι. Ουδε γαρ ως οφειλων διδωσιν, αλλ' ως
την εκεινων ασθενειαν διορθουμενος. βʹ. Ἀλλαχου μεντοι καταφρονει του
σκανδαλου, οτε περι βρωματων διελεγετο· διδασκων ημας ειδεναι καιρους καθ' ους
δει φροντιζειν των σκανδαλιζομενων, και καθ' ους δει καταφρονειν. Και αυτωι δε τωι
της δοσεως τροπωι δεικνυσιν εαυτον παλιν. Τινος γαρ ενεκεν ουκ εξ αποκειμενων
κελευει δουναι; Ἵν', οπερ εφην, και εν τουτωι δειξηι Θεον εαυτον οντα των ολων, και
οτι και της θαλαττης κρατει. Ἔδειξε μεν γαρ και ηδη επιτιμησας, και τον Πετρον
τουτον αυτον κελευσας επιβηναι των κυματων· δεικνυσι δε και νυν το αυτο τουτο,
ετερωι μεν τροπωι, πολλην δε και εν τουτωι παρεχων την εκπληξιν. Ουδε γαρ μικρον
ην απο των βυθων εκεινων προειπειν, οτι και πρωτος εμπεσειται ο τον φορον τελων
ιχθυς, και ωσπερ αμφιβληστρον εις την αβυσσον εκεινην αφεντα αυτου το
προσταγμα, αγαγειν τον κομιζοντα τον στατηρα· αλλα θειας δυναμεως και
αποῤρητου 58.568 το και την θαλατταν ουτω ποιησαι δωροφορειν, και παντοθεν την
υποταγην αυτης επιδεικνυσθαι, και ηνικα μαινομενη εσιγα, και οτε τον συνδουλον
εδεχετο αγριαινουσα, και νυν παλιν, οτε προς τους απαιτουντας υπερ αυτου
διαλυεται. Και δος αυτοις, φησιν, αντι εμου και σου. Ειδες το υπερβαλλον της τιμης;
Ἴδε και το φιλοσοφον της Πετρου γνωμης. Τουτο γαρ ου φαινεται Μαρκος, ο τουτου
φοιτητης, γεγραφηκως το κεφαλαιον, επειδη πολλην εδεικνυ την εις αυτον τιμην·
αλλα την μεν αρνησιν και αυτος εγραψε, τα δε ποιουντα αυτον λαμπρον απεσιγησεν,
ισως του ∆ιδασκαλου παραιτουμενου το μεγαλα περι αυτου λεγειν. Ἀντι εμου δε και
σου, ειπεν, επειδη και αυτος πρωτοτοκος ην. Ὥσπερ δε εξεπλαγης του Χριστου την
δυναμιν, ουτω θαυμασον και του μαθητου την πιστιν, οτι πραγματι απορωι ουτως
υπηκουσε. Και γαρ σφοδρα απορον ην κατα την φυσιν. ∆ιο και της πιστεως αυτον
αμειβομενος, συνηψεν εαυτωι κατα την του φορου δοσιν. Ἐν εκεινηι τηι ωραι,
προσηλθον τωι Ἰησου οι μαθηται λεγοντες· Τις αρα μειζων εστιν εν τηι βασιλειαι των
ουρανων; Ἔπαθον τι ανθρωπινον οι μαθηται· διο και ο ευαγγελιστης επισημαινεται
λεγων, οτι Ἐν εκεινηι τηι ωραι· οτε παντων αυτον προετιμησε. Και γαρ και Ἰακωβου
και Ἰωαννου θατερος πρωτοτοκος ην, αλλ' ουδεν τοιουτον υπερ τουτων εποιησεν.
Ειτα αισχυνομενοι το παθος ομολογησαι, οπερ επαθον, φανερως μεν ου λεγουσι,
Τινος ενεκεν τον Πετρον ημων προετιμησας; και, Ει μειζων ημων ουτος εστιν;
ηισχυνοντο γαρ· αδιοριστως δε ερωτωσι· Τις αρα μειζων εστιν; Ὅτε μεν γαρ τους
τρεις ειδον προτιμωμενους, ουδεν τοιουτον επαθον· επειδη δε εις τον ενα περιεστη
το της τιμης, τοτε ηλγησαν. Ου τουτο δε μονον, αλλα και ετερα πολλα
 
 

363

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συναγαγοντες, το παθος ανηψαν. Και γαρ ειπεν αυτωι· Σοι δωσω τας κλεις· και,
Μακαριος ει, Σιμων Βαρ Ἰωνα· και ενταυθα, ∆ος αυτοις αντι εμου και σου· και την
αλλην δε παῤρησιαν αυτου την πολλην ορωντες, παρεκνιζοντο. Ει δε ο Μαρκος
φησιν, οτι ουκ ηρωτησαν, αλλ' εν εαυτοις διελογιζοντο, ουδεν τουτο εναντιον εστιν
εκεινωι. Εικος γαρ αυτους κακεινο και τουτο ποιησαι, και προτερον μεν εν ετερωι
καιρωι τουτο παθειν, και απαξ και δευτερον, τοτε δε και εξειπειν, και εν εαυτοις
διαλογισασθαι. Συ δε μοι μη το εγκλημα μονον ιδηις, αλλα κακεινο λογιζου· πρωτον
μεν, οτι ουδεν των ενταυθα ζητουσιν· επειτα, οτι και τουτο υστερον το παθος
απεθεντο, και των πρωτειων αλληλοις παραχωρουσιν. Ἡμεις δε ουδε εις τα
ελαττωματα αυτων φθασαι δυναμεθα, ουδε ζητουμεν τις μειζων εν τηι βασιλειαι των
ουρανων, αλλα τις μειζων εν τηι βασιλειαι της γης, τις ευπορωτερος, τις
δυνατωτερος. Τι ουν ο Χριστος; Ἀνακαλυπτει αυτων το συνειδος, και προς το παθος
αποκρινεται, ουχ απλως προς τα ρηματα. Προσκαλεσαμενος γαρ παιδιον, φησιν,
ειπεν· Ἐαν μη στραφητε, και γενησθε ως το παιδιον τουτο, ου μη εισελθητε εις την
βασιλειαν των ουρανων. Ὑμεις μεν γαρ, φησιν, εξεταζετε τις μειζων, και περι
πρωτειων φιλονεικειτε· εγω δε τον μη παντων ταπεινοτερον γενομενον ουδε της
εισοδου της εκει αξιον ειναι φημι. Και καλως και το υποδειγμα παραγει· και ου
παραγει μονον, αλλα και το παιδιον εις μεσον ιστησι, και απο της οψεως αυτους
εντρεπων, και πειθων ειναι ταπεινους ουτω και απλαστους. Και γαρ φθονου
καθαρον το παιδιον, και κενοδοξιας, και του των πρωτειων εραιν· και την μεγιστην
κεκτηται αρετην, την αφελειαν και το απλαστον 58.569 και ταπεινον. Ουκ αρα
ανδρειας δει μονον, ουδε φρονησεως, αλλα και ταυτης της αρετης, της
ταπεινοφροσυνης λεγω και της αφελειας. Και γαρ και εν τοις μεγιστοις χωλευει τα
της σωτηριας ημων, τουτων ημιν ου παρουσων. Το παιδιον καν υβριζηται, καν
τυπτηται, καν τιμαται, καν δοξαζηται, ουτε εκειθεν δυσχεραινει και βασκαινει, ουτε
εντευθεν επαιρεται. γʹ. Ειδες πως παλιν ημας προς τα φυσικα κατορθωματα
εκκαλειται, δεικνυς οτι εκ προαιρεσεως ταυτα κατορθουν δυνατον, και την πονηραν
Μανιχαιων επιστομιζει λυτταν; Ει γαρ πονηρον η φυσις, τινος ενεκεν εκειθεν της
φιλοσοφιας τα παραδειγματα ελκει; Παιδιον δε μοι δοκει σφοδρα παιδιον εν τωι
μεσωι στησαι, των παθων απαντων τουτων απηλλαγμενον. Το γαρ τοιουτον παιδιον
και απονοιας, και δοξομανιας, και βασκανιας, και φιλονεικιας, και παντων των
τοιουτων απηλλακται παθων, και πολλας εχον τας αρετας, αφελειαν,
ταπεινοφροσυνην, απραγμοσυνην, επ' ουδενι τουτων επαιρεται· οπερ διπλης εστι
φιλοσοφιας, το κεκτησθαι ταυτα, και μη φυσασθαι επ' αυτοις. ∆ιοπερ αυτο
παρηγαγε, και εστησεν εν τωι μεσωι· και ου μεχρι τουτου μονον τον λογον
κατεκλεισεν, αλλα και περαιτερω προαγει την παραινεσιν ταυτην, λεγων· Και ος εαν
δεξηται παιδιον τοιουτον εν τωι ονοματι μου, εμε δεχεται. Ου γαρ δη μονον, φησιν,
εαν αυτοι τοιουτοι γενησθε, μισθον ληψεσθε μεγαν· αλλα καν ετερους τοιουτους
τιμησητε δι' εμε, και της εις εκεινους τιμης βασιλειαν υμιν οριζω την αμοιβην.
Μαλλον δε το πολλωι μειζον τιθησιν, Ἐμε δεχεται, λεγων. Ουτω μοι σφοδρα
ποθεινον το ταπεινον και απλαστον. Παιδιον γαρ ενταυθα τους ανθρωπους τους
ουτως αφελεις φησι και ταπεινους, και απεῤριμμενους παρα τοις πολλοις, και
ευκαταφρονητους. Ειτα ευπαραδεκτον μειζονως ποιων τον λογον, ουκ απο της τιμης
μονον, αλλα και απο της κολασεως αυτον συνιστησιν, επαγων και λεγων· Και ος εαν
σκανδαλισηι ενα των μικρων τουτων, συμφερει αυτωι, ινα κρεμασθηι μυλος ονικος εις
τον τραχηλον αυτου, και καταποντισθηι εν τωι πελαγει της θαλασσης. Ὥσπερ γαρ οι
τουτους τιμωντες, φησι, δι' εμε, τον ουρανον εχουσι, μαλλον δε της βασιλειας αυτης
μειζω τιμην· ουτω δη και οι ατιμαζοντες (τουτο γαρ εστι το σκανδαλισαι) την
εσχατην δωσουσι δικην. Ει δε σκανδαλον την υβριν καλει, μη θαυμασηις· πολλοι γαρ
 
 

364

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των μικροψυχων ουχ ως ετυχεν εκ του παροφθηναι και καθυβρισθηναι
εσκανδαλισθησαν. Ἐπαιρων τοινυν και αυξων το εγκλημα, την εξ αυτου τιθησι
βλαβην. Και ουκετι απο των αυτων την τιμωριαν εμφαινει, αλλ' απο των παρ' ημιν
γνωριμων το αφορητον αυτης ενδεικνυται. Ὅταν γαρ μαλιστα καθαψασθαι
βουληται των παχυτερων, αισθητα αγει παραδειγματα. ∆ιο και ενταυθα βουλομενος
δειξαι, οτι πολλην υποστησονται την τιμωριαν, και καθικεσθαι της των
διαπτυοντων αυτους απονοιας, αισθητην τινα κολασιν εις μεσον ηγαγε, την του
μυλου και του καταποντισμου. Καιτοιγε ακολουθον τωι προτερωι ην ειπειν· Ὁ μη
δεχομενος ενα των μικρων τουτων, εμε ου δεχεται· ο πασης κολασεως πικροτερον
ην· αλλ' επειδη των σφοδρα αναισθητων και παχυτατων, καιτοι φοβερον ον τουτο
ουχ ουτω καθικνειτο, τιθησι μυλον και καταποντισμον. Και ουκ ειπεν, οτι μυλος
κρεμασθησεται εις τον τραχηλον αυτου· αλλα, Συμφερει αυτωι τουτο υπομειναι,
δεικνυς οτι ετερον τουτου χαλεπωτερον αυτον αναμενει κακον· ει δε τουτο
αφορητον, πολλω μαλλον εκεινο. Ειδες πως εκα 58.570 τερωθεν φοβεραν εποιησε
την απειλην, τηι μεν του γνωριμου παραδειγματος συγκρισει σαφεστεραν αυτην
ποιων, τηι δε εντευθεν υπεροχηι πολλωι μειζονα της ορωμενης φανταζεσθαι
παρασκευασας; Ειδες πως προῤριζον ανεσπασε της απονοιας το φρονημα; πως ιασατο
της κενοδοξιας το ελκος; πως επαιδευσε μηδαμου των πρωτειων εραιν; πως επεισε
τους επιθυμουντας των πρωτειων την εσχατην πανταχου διωκειν ταξιν; Ουδεν γαρ
απονοιας χειρον. Αυτη και των κατα φυσιν εξιστησι φρενων, και μωρων επιτιθησι
δοξαν· μαλλον δε και σφοδρα ανοητους ειναι ποιει. Ὥσπερ γαρ ει τις, τριπηχυς ων,
βιαζοιτο ειναι των ορων υψηλοτερος, η και νομιζοι τουτο, και ανατεινοι εαυτον ως
υπερβαλλομενος αυτων τας κορυφας, ουδεν ετερον ζητησομεν δειγμα ανοιας· ουτω
και οταν ανθρωπον απονενοημενον ιδηις, και απαντων βελτιονα εαυτον ηγουμενον
ειναι, και υβριν νομιζοντα το μετα των πολλων ζηιν, μη ζητει λοιπον ετερον ελεγχον
ιδειν της εκεινου παρανοιας. Των γαρ φυσει μωρων πολυ καταγελαστοτερος ουτος,
οσον και εκων ταυτην δημιουργει την νοσον. Ου ταυτηι δε μονον αθλιος, αλλ' οτι και
αναλγητως εις αυτο της κακιας εμπιπτει το βαραθρον. Ποτε γαρ ο τοιουτος
επιγνωσεται αμαρτιαν ως χρη; ποτε αισθησεται πλημμελων; Και γαρ ως ανδραποδον
κακον και αιχμαλωτον λαβων αυτον ο διαβολος απεισι, και αγει και φερει, ραπιζων
παντοθεν και μυριαις περιβαλλων υβρεσιν. Εις τοσαυτην γαρ αυτους αγει μωριαν
λοιπον, ως πειθειν και κατα παιδων και γυναικων μεγα φρονειν, και κατα των
προγονων των οικειων. Ἑτερους δε τουναντιον απο της των προγονων περιφανειας
φυσασθαι παρασκευαζει· ου τι γενοιτ' αν ανοητοτερον, οταν απο των εναντιων
ομοιως φλεγμαινωσιν, οι μεν επειδη ευτελεις εσχον πατερας και παππους και
επιπαππους, οι δε επειδη λαμπρους και περιφανεις; Πως ουν αν τις εκατερων
ταπεινωσειε την φλεγμονην; Προς μεν εκεινους λεγων· Ἀναβηθι περαιτερω των
παππων και των προπαππων, και πολλους ισως ευρησεις μαγειρους, και ονηλατας,
και καπηλους· προς δε τουτους, τους απο της ευτελειας των προγονων φυσωμενους,
το εναντιον παλιν, οτι Και συ παλιν ανωτερω προελθων των προγονων, οψει πολλωι
σου λαμπροτερους πολλους. δʹ. Ὅτι γαρ τουτον εχει τον δρομον η φυσις, φερε και
απο των Γραφων υμιν αποδειξω· Ὁ Σολομων υιος βασιλεως ην, και βασιλεως
λαμπρου· αλλ' ο τουτου πατηρ των ευτελων και ασημων, και ο προς μητρος δε
παππος ομοιως· ουδε γαρ αν ψιλωι στρατιωτηι την θυγατερα εξεδωκεν. Ει δε
αναβαιης ανωτερω παλιν απο των ευτελων τουτων, λαμπροτερον οψει το γενος και
βασιλικωτερον. Ουτω και επι του Σαουλ, ουτω και επι πολλων ετερων ευροι τις αν
τουτο συμβαινον. Μη δη μεγα φρονωμεν εντευθεν. Τι γαρ εστι γενος; ειπε μοι.
Ουδεν, αλλ' η ονομα μονον πραγματος ερημον· και τουτο εισεσθε κατα την ημεραν
εκεινην. Ἐπει δε ουπω παρεστιν εκεινη, φερε και απο των παροντων υμας πεισωμεν,
 
 

365

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι ουδεμια εντευθεν υπεροχη. Και γαρ καν πολεμος καταλαβηι, καν λιμος, καν
ετερον οτιουν, παντα ελεγχεται ταυτα τα της ευγενειας φυσηματα· καν νοσος
επελθηι, καν λοιμος, ουκ οιδε διαγνωναι τον πλουσιον και τον πενητα, τον ενδοξον
και τον αδοξον, τον ευγενη και τον ου τοιουτον· ουτε ο θανατος, ουτε αι λοιπαι των
πραγματων μεταβολαι, αλλ' ομοιως πασι παντα επανισταται· και ει δει τι και
θαυμαστον ειπειν, τοις πλουτουσι μαλλον. Ὅσωι γαρ αμελετητοι 58.571 τουτων εισι,
τοσουτωι μαλλον αλοντες απολλυνται. Και ο φοβος δε παρα τοις πλουτουσι μειζων.
Και γαρ αρχοντας ουτοι μαλιστα τρεμουσι, και τους δημους των αρχοντων ουκ
ελαττον, αλλα και πολλωι πλεον· πολλας γουν οικιας τοιαυτας ομοιως και δημων
θυμος και αρχοντων ανετρεψεν απειλη. Ὁ δε πενης εκατερων τουτων των κυματων
απηλλακται. Ὥστε ταυτην αφεις την ευγενειαν, ει βουλει μοι δειξαι οτι ευγενης ει,
δειξον της ψυχης την ελευθεριαν, οιαν ειχεν ο μακαριος εκεινος, και ταυτα πενης
ων, ο λεγων τωι Ἡρωδηι· Ουκ εξεστι σοι εχειν την γυναικα Φιλιππου του αδελφου
σου· οιαν εκεκτητο ο προ εκεινου τοιουτος και μετ' εκεινον τοιουτος, ο λεγων τωι
Ἀχααβ· Ου διαστρεφω εγω τον Ἰσραηλ, αλλ' η συ και ο οικος του πατρος σου· οιαν
ειχον οι προφηται, οιαν οι αποστολοι παντες. Ἀλλ' ουχ αι των πλουτωι δουλευοντων
ψυχαι τοιαυται, αλλ' ωσπερ οι υπο μυριους οντες παιδαγωγους και δημιους, ουτως
ουδε επαραι το ομμα τολμωσι, και υπερ αρετης παῤρησιασασθαι. Ὁ γαρ των
χρηματων ερως, και ο της δοξης, και ο των αλλων πραγματων, φοβερον εις αυτους
βλεποντες, δουλοπρεπεις ποιουσι και κολακας. Ουδεν γαρ ουτως ελευθεριαν
αναιρει, ως το βιωτικοις εμπεπλεχθαι πραγμασι, και τα δοκουντα ειναι λαμπρα
περιβεβλησθαι. Ουδε γαρ ενα δεσποτην και δυο και τρεις, αλλα μυριους ο τοιουτος
εχει. Και ει βουλεσθε και αριθμησαι τουτους, παραγαγωμεν ενα τινα των
ευδοκιμουντων εν βασιλειοις, και εστω αυτωι και χρηματα παμπολλα, και δυναστεια
μεγαλη, και πατρις υπερεχουσα, και προγονων περιφανεια, και αποβλεπεσθω παρα
παντων. Ἴδωμεν τοινυν ει μη ουτος εστιν ο παντων δουλικωτερος· και
αντιστησωμεν αυτωι, μη δουλον απλως, αλλα δουλον δουλου· πολλοι γαρ και
οικεται δουλους εχουσιν. Ουτος μεν ουν ο δουλος του δουλου ενα εχει δεσποτην. Τι
γαρ, ει και μη ελευθερον; αλλ' ενα, και προς το εκεινωι δοκουν μονον οραι. Καν γαρ ο
τουτου δεσποτης αυτου δοκηι κρατειν, αλλα τεως ενι μονωι πειθεται· καν τα προς
εκεινον αυτωι καλως εχηι, εν αδειαι τον απαντα καθεδειται βιον. Ουτος δε ουχ ενα και
δυο μονον, αλλα πολλους και χαλεπωτερους εχει δεσποτας. Και πρωτον αυτον τον
βασιλευοντα μεριμναι. Ουκ εστι δε ισον ευτελη δεσποτην εχειν, και βασιλεα υπο
πολλων τα ωτα διαθρυλλουμενον, και νυν μεν τουτων, νυν δε εκεινων γινομενον.
Ουτος καν μηδεν εαυτωι συνειδως ηι, παντας υποπτευει, και τους μετ' αυτου
στρατευομενους, και τους υπ' αυτωι ταττομενους, και τους φιλους, και τους εχθρους.
Ἀλλα και ουτος, φησι, τον δεσποτην. Και που ισον ενα και πολλους εχειν τους
δεδιττομενους αυτον; Μαλλον δε ει τις ακριβως εξετασειεν, ουδε ενα ευρησει. Πως
και τινι τροπωι; Ἐκεινος μεν ουδενα εχει τον επιθυμουντα αυτον εκβαλειν της
δουλειας ταυτης, και εισαγαγειν εαυτον, οθεν ουδε τον επιβουλευοντα εν τουτοις
εχει· ουτοι δε ουδε ετεραν σπουδην εχουσιν, αλλ' η το διασαλευσαι τον
ευδοκιμωτερον και μαλλον αγαπωμενον παρα τωι κρατουντι. ∆ιο και παντας αναγκη
κολακευειν, τους μειζους, τους ομοτιμους, τους φιλους. Ἔνθα γαρ βασκανια και
δοξης ερως, ουδε φιλιας ειλικρινους εστιν ισχυς. Ὥσπερ γαρ οι ομοτεχνοι φιλειν
αλληλους ουκ αν δυναιντο ακριβως και γνησιως, ουτω και οι ομοτιμοι και των
αυτων ερωντες εν τοις βιωτικοις. Ὅθεν και ο πολεμος ενδον πολυς. Ειδες δεσποτων
εσμον, 58.572 και δεσποτων χαλεπων; Βουλει και ετερον επιδειξω τουτου
χαλεπωτερον; Οι μετ' αυτον απαντες προ αυτου γενεσθαι σπευδουσιν, οι προ αυτου
κωλυσαι γενεσθαι πλησιον και παραδραμειν. εʹ. Ἀλλ' ω του θαυματος! εγω μεν
 
 

366

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπεσχομην δεσποτας δειξαι, ο δε λογος ημιν προιων και αγωνιζομενος πλεον της
υποσχεσεως εποιησε, πολεμιους αντι δεσποτων δειξας, μαλλον δε και πολεμιους και
δεσποτας τους αυτους. Θεραπευονται μεν γαρ ως δεσποται, φοβεροι δε εισιν ως
πολεμιοι, και επιβουλευουσιν ως εχθροι. Ὅταν ουν τις τους αυτους και κυριους εχηι
και εχθρους, τι ταυτης της συμφορας χειρον γενοιτ' αν; Ὁ μεν δουλος, καν
επιταττηται, αλλ' ομως επιμελειας απολαυει παρα των κελευοντων και ευνοιας·
ουτοι δε και επιταττονται, και πολεμουνται, και κατ' αλληλων εστηκασι· και
τοσουτωι των εν ταις μαχαις χαλεπωτερον, οσωι και λαθρα κεντουσι, και εν
προσωπειωι φιλων τα των εχθρων διατιθεασι, και εκ της ετερων πολλακις
ευδοκιμουσι συμφορας. Ἀλλ' ου τα ημετερα τοιαυτα· αλλα καν πραξηι κακως ετερος,
πολλοι οι συναλγουντες· καν ευδοκιμηι, πολλοι οι συνηδομενοι. Ἀλλ' ουχ ο
Ἀποστολος· Ειτε γαρ πασχει, φησιν, εν μελος, συμπασχει παντα τα μελη· ειτε
δοξαζεται εν μελος, συγχαιρει παντα τα μελη. Και νυν μεν ελεγεν ο ταυτα παραινων·
Τις μου εστιν η ελπις η χαρα, η ουχι και υμεις; νυν δε, Ὅτι νυν ζωμεν, εαν υμεις
στηκητε εν Κυριωι· νυν δε, Ἐκ πολλης θλιψεως και συνοχης καρδιας εγραψα υμιν·
και, Τις ασθενει, και ουκ ασθενω; τις σκανδαλιζεται, και ουκ εγω πυρουμαι; Τινος
ουν ενεκεν ετι της ζαλης ανεχομεθα, και των κυματων των εξωθεν, και ου τρεχομεν
επι τον ευδιον λιμενα τουτον, και τα ονοματα αφεντες των αγαθων, επι τα
πραγματα βαδιζομεν αυτα; ∆οξα γαρ και δυναστεια και πλουτος και ευδοκιμησις και
παντα τα τοιαυτα, ονοματα παρ' εκεινοις, παρα δε ημιν πραγματα· ωσπερ ουν τα
λυπηρα, θανατος και ατιμια και πενια και οσα τοιαυτα, ονοματα μεν παρ' ημιν,
πραγματα δε παρ' εκεινοις. Και ει βουλει, την δοξαν πρωτον εις μεσον αγαγωμεν,
την παρ' εκεινοις πασιν επεραστον και ποθεινην. Και ου λεγω, οτι ολιγοχρονιος,
ουδ' οτι ταχεως σβεννυται· αλλ' οτε ανθει, τοτε μοι δειξον αυτην. Μη περιεληις της
πορνης τα επιτριμματα και τας υπογραφας, αλλα κεκαλλωπισμενην εις μεσον αγε
και επιδειξον ημιν, ινα τοτε αυτης ελεγξω το δυσειδες. Ουκουν το σχημα παντως
ερεις και το πληθος των ραβδουχων, και του κηρυκος την φωνην, και των δημων
την υπακοην, και την παρα των πολλων σιγην, και το τυπτεσθαι τους απαντωντας
απαντας, και το υπο παντων περιβλεπεσθαι. Ουχι ταυτα εστι τα λαμπρα; Φερε ουν,
εξετασωμεν ει μη περιττα ταυτα, και υποληψις μονον ανονητος. Τι γαρ εκεινος απο
τουτων βελτιων γινεται, η το σωμα, η την ψυχην; Τουτο γαρ ανθρωπος. Ἆρα
υψηλοτερος εσται εντευθεν, η ισχυροτερος, η υγιεινοτερος, η ταχυτερος, η τας
αισθησεις οξυτερας κτησεται και τρανοτερας; Ἀλλ' ουδεις αν εχοι τουτο ειπειν.
Ἴωμεν τοινυν επι την ψυχην, μηποτε εκει τι κερδος προσγινομενον εντευθεν
ευρησομεν. Τι ουν; σωφρονεστερος, επιεικεστερος, συνετωτερος απο ταυτης εσται
της θεραπειας ο τοιουτος; Ουδαμως, αλλα και τουναντιον απαν. Ου γαρ οπερ επι του
σωματος, τουτο και ενταυθα συμβαινει. Ἐκει μεν γαρ ουδεν προς την οικειαν
προσλαμ 58.573 βανει αρετην το σωμα· ενταυθα δε ου μονον τουτο εστι το δεινον,
οτι ουδεν καρπουται χρηστον, αλλ' οτι και κακιαν δεχεται πολλην εντευθεν η ψυχη.
Και γαρ εις απονοιαν, και κενοδοξιαν, και ανοιαν, και εις θυμον, και εις μυρια
ελαττωματα τοιαυτα εντευθεν εκφερεται. Ἀλλα χαιρει, φησι, και γαννυται τουτοις,
και φαιδρυνεται. Τον κολοφωνα μοι των κακων ειπες, και του νοσηματος το
ανιατον. Ὁ γαρ χαιρων επι τουτοις, ουδε απαλλαγηναι ραιδιως αν θελησειε της
υποθεσεως των κακων, αλλ' απετειχισεν εαυτωι της θεραπειας την οδον δια της
ηδονης. Ὥστε τουτο μαλιστα εστι το δεινον, οτι ουδε αλγει, αλλα και χαιρει, των
νοσηματων αυξανομενων αυτωι. Ουδε γαρ πανταχου το χαιρειν καλον· επει και
κλεπται χαιρουσι κλεπτοντες, και μοιχος διαφθειρων τον του πλησιον γαμον, και ο
πλεονεκτης αρπαζων, και ο ανδροφονος φονευων. Μη τοινυν ει χαιρει ιδωμεν, αλλ'
ει επι χρησιμωι· και διασκεψωμεθα, μηποτε τοιαυτην ευρησομεν την χαραν, οιαν την
 
 

367

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του μοιχου και του κλεπτου. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, χαιρει; δια την παρα των
πολλων δοξαν, και το δυνασθαι φυσασθαι και περιβλεπεσθαι; Και τι της επιθυμιας
ταυτης πονηροτερον γενοιτ' αν και του ατοπου τουτου ερωτος; Ει δε μη πονηρον,
παυσασθε τους κενοδοξους σκωπτοντες, και μυριοις πλυνοντες σκωμμασι· παυσασθε
τοις απονενοημενοις και υπεροπταις επαρωμενοι. 58.574 Ἀλλ' ουκ αν ανασχοισθε.
Ουκουν μυριας αξιοι και αυτοι κατηγοριας, καν μυριους εχωσι ραβδουχους. Και
ταυτα μοι περι των ανεκτοτερων αρχοντων ειρηται, ως τους γε πλειονας και
ληιστων, και ανδροφονων, και μοιχων, και τυμβωρυχων μειζονα αμαρτανοντας
ευρησομεν, απο του μη καλως κεχρησθαι τηι αρχηι. Και γαρ και κλεπτουσιν εκεινων
αναισχυντοτερον, και σφαττουσιν ιταμωτερον, και ασελγαινουσι πολλωι
παρανομωτερον, και διορυττουσιν, ου τοιχον ενα, αλλα ουσιας και οικιας απειρους,
απο της εξουσιας πολλην την ευκολιαν εχοντες. Και δουλευουσι δουλειαν
χαλεπωτατην, και τοις παθεσιν υποκυπτοντες αγεννως, [και τους συνδουλους
τυπτοντες αφειδως,] και τους συνειδοτας αυτοις απαντας τρεμοντες. Μονος γαρ
εστιν ελευθερος, και μονος αρχων, και των βασιλεων βασιλικωτερος, ο των παθων
απηλλαγμενος. Ταυτ' ουν ειδοτες, διωξωμεν την αληθη ελευθεριαν, και της πονηρας
δουλειας απαλλαξωμεν εαυτους· και μητε αρχης ογκον, μητε πλουτου τυραννιδα,
μητε αλλο τι τοιουτον μακαριστον νομιζωμεν, αλλα αρετην μονην. Ουτω γαρ και
της ενταυθα απολαυσομεθα αδειας, και των μελλοντων επιτευξομεθα αγαθων,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος,
συν τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.573
ΟΜΙΛΙΑ ΝΘʹ. Ουαι τωι κοσμωι απο των σκανδαλων! Ἀναγκη γαρ εστιν ελθειν τα
σκανδαλα, πλην ουαι τωι ανθρω πωι εκεινωι, δι' ου τα σκανδαλα ερχεται! αʹ. Και ει
αναγκη εστιν ελθειν τα σκανδαλα, ειποι τις αν ισως των εναντιων, τι ταλανιζει τον
κοσμον, δεον αμυναι και χειρα ορεξαι; Τουτο γαρ ιατρου και προστατου εκεινο δε
και του τυχοντος. Τι ουν αν ειποιμεν προς την ουτως αναισχυντον γλωτταν; Και τι
της θεραπειας ταυτης ισον επιζητεις; Και γαρ Θεος ων, ανθρωπος εγενετο δια σε, και
δουλου μορφην ελαβε, και τα εσχατα παντα υπεστη, και ουδεν ενελιπε των εις αυτον
ηκοντων. Ἀλλ' επειδη πλεον ουδεν γεγονε τοις αγνωμοσι, δια τουτο αυτους
ταλανιζει, οτι μετα την τοσαυτην θεραπειαν εμειναν επι της αῤρωστιας. Ὥσπερ αν ει
τις και τον καμνοντα πολλης απολαυσαντα επιμελειας, και ουκ εθελησαντα νομοις
πεισθηναι ιατρικοις, θρηνων λεγοι Ουαι τωι δεινι ανθρωπωι απο της αῤρωστιας, ην
δια της οικειας ηυξησε ραιθυμιας! Ἀλλ' εκει μεν ουδεν οφελος απο του θρηνου·
ενταυθα δε και τουτο ειδος θεραπειας εστι, το προειπειν το εσομενον, και ταλανισαι.
Πολλοι γαρ πολλακις συμβουλευθεντες μεν ουδεν ωφεληθησαν, θρηνηθεντες δε
ανηνεγκαν. ∆ιο και μαλιστα το Ουαι τεθεικε, διεγειρων αυτους, και εναγωνιους
ποιων, και εγρηγορεναι παρασκευαζων. Μετα δε τουτων και την ευνοιαν
επιδεικνυται την περι αυτους εκεινους, και την ημεροτητα την αυτου, οτι και
αντειποντας θρηνει, ου δυσχεραινων μονον, αλλα και διορθουμενος και τωι θρηνωι
και τηι προῤρησει, ωστε αυτους ανακτησασθαι. Και πως ενι τουτο; φησιν. Ει γαρ
αναγκη ελθειν τα σκανδαλα, πως 58.574 δυνατον ταυτα διαφυγειν; Ὅτι ελθειν μεν
τα σκανδαλα αναγκη· απολεσθαι δε ου παντως αναγκη. Ὥσπερ καν ιατρος ειποι
(ουδεν γαρ κωλυει τωι αυτωι υποδειγματι χρησασθαι παλιν), αναγκη την νοσον τηνδε
επιστηναι, αλλ' ουκ αναγκη διαφθαρηναι παντως υπο της νοσου τον προσεχοντα.
Τουτο δε ελεγεν, οπερ εφην, μετα των αλλων και τους μαθητας αφυπνιζων. Ἵνα γαρ
μη νυσταζωσιν, ως επι ειρηνην και αταραχον βιον πεμπομενοι, πολλους εφεστωτας
αυτοις δεικνυσι πολεμους, εξωθεν, εσωθεν. Ὅπερ και ο Παυλος δηλων ελεγεν·
Ἔξωθεν μαχαι, εσωθεν φοβοι· και, Κινδυνοις εν ψευδαδελφοις· και Μιλησιοις δε
διαλεγομενος εφη· Και αναστησονται τινες εξ υμων λαλουντες διεστραμμενα. Και
 
 

368

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτος δε ελεγεν· Ἐχθροι του ανθρωπου οι οικειακοι αυτου. Ὅταν δε αναγκην ειπηι,
ου το αυθαιρετον της εξουσιας αναιρων, ουδε την ελευθεριαν της προαιρεσεως, ουδε
αναγκηι τινι πραγματων υποβαλλων τον βιον, φησι ταυτα· αλλα το παντως
εσομενον προλεγει· οπερ ο Λουκας ετεραι λεξει παρεστησεν, ειπων ουτως·
Ἀνενδεκτον εστι του μη ελθειν τα σκανδαλα. Τι δε εστι, Τα σκανδαλα; Τα κωλυματα
της ορθης οδου. Ουτω και οι επι της σκηνης τους περι ταυτα δεινους καλουσι, τους
τα σωματα διαστρεφοντας. Ου τοινυν η προῤρησις αυτου τα σκανδαλα αγει· απαγε·
ουδε επειδη προειπε, δια τουτο γινεται· αλλ' επειδη παντως εμελλεν εσεσθαι, δια
τουτο προειπεν· ως ειγε μη εβουλοντο οι φεροντες αυτα πονηρευεσθαι, ουδ' αν
ηλθον· ει δε μη εμελλον ερχεσθαι, ουδ' αν προεῤρηθη. Ἐπειδη δε εκακουργησαν
εκεινοι, και ανιατα ενοσησαν, ηλθον· και 58.575 προλεγει το μελλον εσεσθαι. Και ει
διωρθωθησαν εκεινοι, φησι, και μηδεις ην ο τα σκανδαλα κομιζων, ουκ εμελλεν ο
λογος ουτος ψευδους αλισκεσθαι; Ουδαμως· ουδε γαρ αν ελεχθη. Ει γαρ εμελλον
διορθουσθαι παντες, ουκ αν ειπεν, οτι Ἀναγκη ελθειν· αλλ' επειδη προηιδει
αδιορθωτους εσομενους οικοθεν, δια τουτο ειπεν, οτι παντως ηξουσι. Και τινος
ενεκεν αυτους ουκ ανειλε; φησι. Τινος γαρ ενεκεν αναιρεθηναι εδει; δια τους
βλαπτομενους; Ἀλλ' ουκ εκειθεν οι βλαπτομενοι απολλυνται, αλλ' εκ της εαυτων
ραιθυμιας. Και δηλουσιν οι εναρετοι, ου μονον ουδεν αδικουμενοι εντευθεν, αλλα
και τα μεγιστα κερδαινοντες· οιος ην ο Ἰωβ, οιος ο Ἰωσηφ, οιοι παντες οι δικαιοι και
οι αποστολοι. Ει δε απολλυνται πολλοι, παρα τον εαυτων υπνον. Ει δε μη ουτως
ειχεν, αλλα παρα τα σκανδαλα η απωλεια, παντας απολεσθαι εδει Ει δε εισιν οι
διαφευγοντες, ο μη διαφευγων εαυτωι λογιζεσθω. Τα γαρ σκανδαλα, οπερ εφην, και
διεγειρει, και οξυτερους ποιει, και ακοναι, ου μονον τον φυλαττομενον, αλλα και τον
περιπεσοντα ταχεως ανασταντα· ασφαλεστερον γαρ αυτον εργαζεται, και δυσαλωτον
μαλλον ποιει. Ὥστε αν νηφωμεν, ου μικρον εντευθεν καρπουμεθα κερδος, το
διηνεκως εγρηγορεναι. Ει γαρ πολεμιων οντων και τοσουτων πειρασμων
επικειμενων καθευδομεν, τινες αν ειημεν εν αδειαι ζωντες; Και ει βουλει, τον
πρωτον ανθρωπον σκοπει. Ει γαρ ολιγον χρονον, ταχα δε ουδε ημεραν ολην εν τωι
παραδεισωι ζησας, και τρυφης απολαυσας, εις τοσουτον ηλασε κακιας, ως και
ισοθεΐαν φαντασθηναι, και τον απατεωνα ευεργετην νομισαι, και μιας μη κατασχειν
εντολης· ει και τον εφεξης βιον αταλαιπωρον εζη, τι ουκ αν ειργασατο; βʹ. Ἀλλ' οταν
ταυτα ειπωμεν, παλιν ετερα αντιλεγουσιν, ερωτωντες· Και διατι αυτον τοιουτον
εποιησεν ο Θεος; Ουχι ο Θεος τοιουτον αυτον εποιησεν· απαγε· επει ουδ' αν
εκολασεν. Ει γαρ ημεις, εν οις αν ωμεν αιτιοι, ουκ εγκαλουμεν τοις οικεταις, πολλωι
μαλλον ο των ολων Θεος. Ἀλλα ποθεν τουτο εγενετο; φησι. Παρ' εαυτου και της
εαυτου ραιθυμιας. Τι εστι, παρ' εαυτου; Ἐρωτησον σεαυτον. Ει γαρ μη παρ' εαυτων
εισι κακοι οι κακοι, μη κολαζε τον οικετην, μηδε επιτιμα τηι γυναικι εν οις αν
αμαρτανηι, μηδε τυπτε τον υιον, μηδε εγκαλει τωι φιλωι, μηδε μισει τον επηρεαζοντα
σε εχθρον· παντες γαρ ουτοι ελεεισθαι, ου κολαζεσθαι αξιοι, ει μη οικοθεν
πλημμελουσιν. Ἀλλ' ου δυναμαι φιλοσοφειν, φησι. Καιτοιγε οταν συνιδηις ουκ
εκεινων την αιτιαν ουσαν, αλλ' αναγκης ετερας, δυνασαι φιλοσοφειν. Ὅταν γουν
υπο νοσου κατεχομενος οικετης μη ποιησηι τα επιταχθεντα, ου μονον ουκ εγκαλεις,
αλλα και συγγινωσκεις. Ουτω συ μαρτυς, οτι το μεν αυτου, το δε ουκ αυτου. Ὥστε
κανταυθα, ει ᾔδεις οτι παρα το γενεσθαι τοιουτος πονηρος ην, ου μονον ουκ αν
ενεκαλεσας, αλλα και συγγνωμην εδωκας αν. Ου γαρ δηπου δια μεν την νοσον
συγγινωσκεις, δια Θεου δε δημιουργιαν ουκ αν συνεγνως, ειγε τοιουτος εξ αρχης
γεγονε. Και ετερωθεν δε τους τοιουτους επιστομισαι ραιδιον· πολλη γαρ της αληθειας
η περιουσια. ∆ιατι γαρ μηδεποτε ενεκαλεσας οικετηι, οτι ουκ εστι καλος την οψιν, οτι
ουκ εστιν ευμηκης το σωμα, οτι ουκ εστι 58.576 πτηνος; Ὅτι της φυσεως ταυτα.
 
 

369

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ουκουν των της φυσεως εγκληματων απηλλακται, και ουδεις αντερει. Ὅταν ουν
εγκαληις, δεικνυεις οτι ου της φυσεως το αμαρτημα, αλλα της προαιρεσεως. Ει γαρ εν
οις ουκ εγκαλουμεν, μαρτυρουμεν της φυσεως ειναι το παν, δηλον οτι εν οις
επιτιμωμεν, δηλουμεν οτι προαιρεσεως εστι το πλημμελημα. Μη τοινυν μοι
λογισμους εις μεσον αγε διεστραμμενους, μηδε σοφισματα και πλοκας αραχνων
ευτελεστερας, αλλ' εκεινο παλιν αποκριναι μοι· Παντας ανθρωπους ο Θεος
ειργασατο; Παντι που δηλον. Πως ουν ου παντες ισοι κατα τον της αρετης λογον και
τον της κακιας; ποθεν οι αγαθοι και χρηστοι και επιεικεις; ποθεν οι φαυλοι και
πονηροι; Ει γαρ μη γνωμης ταυτα δειται, αλλα φυσεως εστι, πως οι μεν τουτο εισιν,
οι δε εκεινο; Ει μεν γαρ φυσει παντες κακοι, ουδενα οιον τε ην αγαθον ειναι· ει δε
αγαθοι φυσει, ουδενα κακον. Ει γαρ μια φυσις ανθρωπων απαντων, εδει κατα τουτο
παντας εν ειναι, ειτε τουτο, ειτε εκεινο εμελλον ειναι. Ει δε λεγοιμεν, οτι φυσει οι
μεν αγαθοι, οι δε κακοι, οπερ ουκ αν εχοι λογον, ωσπερ απεδειξαμεν, εχρην ακινητα
ταυτα ειναι· τα γαρ της φυσεως, ακινητα. Σκοπει δε· Θνητοι παντες και παθητοι, και
ουδεις απαθης, καν μυρια φιλονεικηι. Νυν δε ορωμεν απο χρηστων φαυλους
πολλους, και απο φαυλων χρηστους γινομενους, τους μεν ραιθυμιαι, τους δε σπουδηι·
οπερ μαλιστα δεικνυσιν ουκ οντα φυσεως ταυτα. Ουτε γαρ μεταβαλλεται, ουτε ινα
προσγενηται σπουδης δειται τα φυσικα. Ὥσπερ γαρ εις το βλεπειν και ακουειν ου
δεομεθα πονου, ουτως ουδε εν τηι αρετηι ιδρωτων ημιν εδει, ει τηι φυσει αυτηι ην
συγκεκληρωμενη. Τινος δε ενεκεν και φαυλους εποιει, δυναμενος αγαθους ποιησαι
παντας; Ποθεν ουν τα κακα; φησιν. Ἐρωτησον σεαυτον· εμον γαρ δειξαι, οτι ουχι
φυσεως, ουδε απο Θεου. Ουκουν αυτοματα; φησιν. Ουδαμως. Ἀλλα αγεννητα;
Ευφημει, ανθρωπε, και αποπηδησον της μανιας ταυτης, μιαι τιμηι τον Θεον τιμων και
τα κακα, και τιμηι τηι ανωτατω. Ει γαρ αγεννητα, και ισχυρα εσται, και ουδε
ανασπασθηναι δυνησεται, ουδε εις το μη ειναι χωρησαι. Ὅτι γαρ το αγεννητον
ανωλεθρον, παντι που δηλον. γʹ. Ποθεν δε και αγαθοι τοσουτοι, τοσαυτην του κακου
την δυναμιν εχοντος; πως οι γεννητοι του αγεννητου ισχυροτεροι; Ἀλλ' ο Θεος αυτα
αναιρει, φησι. Ποτε; Πως δε και αναιρησει τα ομοτιμα και ομοσθενη και ομηλικα, ως
αν τις ειποι; Ὢ της του διαβολου κακιας! ποσον εξευρε κακον! οιαι τον Θεον
περιβαλειν επεισε βλασφημιαι! οιωι προσχηματι ευσεβειας ετερον δυσφημον
επενοησε λογον! Βουλομενοι γαρ δειξαι, οτι ουκ εξ αυτου το κακον, πονηρον αλλο
δογμα εισηγαγον, αγεννητα αυτα φησαντες ειναι. Ποθεν ουν τα κακα; φησιν. Ἐκ του
θελειν και μη θελειν. Αυτο δε το θελειν και μη θελειν ποθεν; Παρ' ημων αυτων. Συ
δε ταυτον ποιεις ερωτων, ως αν ει ερομενου σου, Ποθεν το βλεπειν και μη βλεπειν;
ειτα ειποντος μου, Ἐκ του μυειν και μη μυειν· παλιν εροιο, Αυτο δε το μυειν και μη
μυειν ποθεν; ειτα ακουσας οτι εξ ημων αυτων και του θελειν, αιτιαν παλιν ετεραν
ζητοιης. Το γαρ κακον ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η το παρακουσαι Θεου. Ποθεν ουν
τουτο, 58.577 φησιν, ευρεν ο ανθρωπος; Ἔργον γαρ ην τουτο ευρειν; ειπε μοι. Ουδε
γαρ εγω τουτο φημι, οτι δυσκολον τουτο· αλλα ποθεν ηθελησε παρακουσαι; Ἀπο
ραιθυμιας. Κυριος γαρ ων εκατερων, προς τουτο μαλλον απεκλινεν. Ει δε απορεις ετι
και ιλιγγιαις ταυτα ακουων, εγω σε ερησομαι ουδεν δυσχερες, ουδε ποικιλον, αλλα
απλουν τινα και σαφη λογον. Γεγονας ποτε κακος, γεγονας δε ποτε και αγαθος; Ὃ δε
λεγω, τοιουτον εστιν· Ἐκρατησας ποτε παθους, και εαλως παλιν υπο παθους;
περιεπεσες μεθηι, και εκρατησας μεθης; ωργισθης ποτε, και ουκ ωργισθης; παρειδες
πενητα, και ου παρειδες; επορνευσας ποτε, και εσωφρονησας παλιν; Ποθεν ουν
ταυτα παντα; ειπε μοι· ποθεν; Καν γαρ αυτος μη λεγηις. εγω ερω. Ὅτι το μεν
εσπουδασας συντεινας σαυτον· μετα δε ταυτα εξελυθης και εῤραιθυμησας. Τοις μεν
γαρ απεγνωσμενοις και διολου ουσιν εν κακιαι, και αναισθητως εχουσι και
μαινομενοις. και ουκ εθελουσιν ουδε ακουειν τα διορθουντα αυτους, ουδε
 
 

370

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαλεξομαι περι φιλοσοφιας· τοις δε ποτε μεν εν τουτωι, ποτε δε εν εκεινωι
γενομενοις ηδεως ερω· Ἤρπασας ποτε μεν τα μη προσηκοντα· μετα δε ταυτα
κατακλασθεις υπο ελεου, και των σαυτου μετεδωκας τωι δεομενωι; Ποθεν ουν αυτη η
μεταβολη; ουκ ευδηλον οτι απο γνωμης και προαιρεσεως; Ευδηλον· και ουκ εστιν
οστις ουκ αν ειποι τουτο. ∆ιο παρακαλω σπουδαζειν και αρετης εχεσθαι, και ουδεν
δεησεσθε των ζητηματων τουτων. Τα γαρ κακα, ονοματα εστι μονον, εαν θελωμεν.
Μη τοινυν ζητει, ποθεν τα κακα, μηδε διαπορει· αλλ' ευρων οτι απο ραιθυμιας μονης,
φευγε τα κακα. Καν ειπηι τις οτι ου παρ' ημων ταυτα, οταν ιδηις οργιζομενον οικετηι,
και παροξυνομενον γυναικι, και εγκαλουντα παιδι, και καταγινωσκοντα των
αδικουντων, ειπε προς αυτον· Πως ουν ελεγες, οτι ου παρ' ημων τα κακα; Ει γαρ ου
παρ' ημων, τινος ενεκεν εγκαλεις; Ειπε παλιν· Ἀπο σαυτου λοιδορεις και υβριζεις; Ει
μεν γαρ ουκ απο σαυτου, μηδεις σοι οργιζεσθω· ει δε απο σαυτου, απο σου και απο
της σης ραιθυμιας τα κακα. Τι δε; νομιζεις ειναι τινας αγαθους; Ει μεν γαρ μηδεις
αγαθος, ποθεν σοι το ονομα τουτο; ποθεν οι επαινοι; Ει δε εισιν αγαθοι, ευδηλον οτι
και τοις πονηροις επιτιμησουσιν. Ἀλλ' ει μη τις εστιν εκων πονηρος, μηδε παρ'
εαυτου, αδικως ευρεθησονται επιτιμωντες οι αγαθοι τοις κακοις, και εσονται και
αυτοι ταυτηι κακοι παλιν. Τι γαρ αν κακιον γενοιτ' αν του τον ανευθυνον
υποβαλλειν εγκλημασιν; Ει δε μενουσιν ημιν αγαθοι και επιτιμωντες και τουτο
μαλιστα της αγαθοτητος αυτων δειγμα, και τοις σφοδρα ανοητοις καντευθεν δηλον,
οτι ουδεις ουδεποτε αναγκηι κακος. Ει δε και μετα ταυτα παντα ζητοιης, ποθεν τα
κακα; απο ραιθυμιας ειποιμ' αν, απο αργιας, απο του πονηροις συγγινεσθαι, απο του
καταφρονειν αρετης· εντευθεν και τα κακα, και το ζητειν τινας, ποθεν τα κακα. Ὡς
των γε κατορθουντων ουδεις ταυτα επιζητει, των επιεικως και σωφρονως ζηιν
προαιρουμενων· αλλ' οι πονηρα τολμωντες, και παραμυθιαν τινα ανοητον δια
τουτων βουλομενοι των λογων επινοειν, αραχνων υφασματα πλεκουσιν. Ἀλλ' ημεις
ταυτα μη δια λογων μονον, αλλα και δια των εργων διαῤρηξωμεν. Ουδε γαρ 58.578
αναγκης εστι ταυτα. Ει γαρ αναγκης ην, ουκ αν ειπεν· Ουαι τωι ανθρωπωι, δι' ου το
σκανδαλον ερχεται! Ἐκεινους γαρ μονους ταλανιζει τους εκ προαιρεσεως πονηρους.
Ει δε, ∆ι' ου, λεγει, μη θαυμασηις. Ου γαρ ως ετερου δι' αυτου εισαγοντος τουτο
φησιν, αλλ' ως αυτου το παν κατασκευαζοντος. Οιδε γαρ το δι' ου, το υφ' ου λεγειν η
Γραφη· ως οταν λεγηι· Ἐκτησαμην ανθρωπον δια του Θεου· ου το δευτερον αιτιον,
αλλα το πρωτον τιθεισα. Και παλιν· Ουχι δια του Θεου η διασαφησις αυτων εστι; και,
Πιστος ο Θεος, δι' ου εκληθητε εις κοινωνιαν του Υιου αυτου. δʹ. Και ινα μαθηις, οτι
ουκ εστιν αναγκης, ακουσον και των εξης. Μετα γαρ το ταλανισαι, φησιν· Ει η χειρ
σου η ο πους σου σκανδαλιζει σε, εκκοψον αυτα, και βαλε απο σου. Καλον γαρ σοι
εστιν εισελθειν εις την ζωην χωλον η κυλλον, η δυο χειρας και ποδας εχοντα
βληθηναι εις το πυρ. Και ει ο οφθαλμος σου ο δεξιος σκανδαλιζει σε, εξελε αυτον.
Καλον σοι εστι μονοφθαλμον εισελθειν εις την ζωην, η δυο οφθαλμους εχοντα
βληθηναι εις την καμινον του πυρος· ου περι μελων ταυτα λεγων· απαγε· αλλα περι
φιλων, περι των προσηκοντων, ους εν ταξει μελων εχομεν αναγκαιων. Τουτο και
ανωτερω ειρηκε, και νυν λεγει. Ουδεν γαρ ουτω βλαβερον, ως συνουσια πονηρα.
Ὅσα γαρ αναγκη μη δυναται, δυναται φιλια πολλακις και εις βλαβην και εις
ωφελειαν. ∆ιο μετα πολλης της σφοδροτητος τους βλαπτοντας ημας εκκοπτειν
κελευει, τουτους αινιττομενος τους τα σκανδαλα φεροντας. Ειδες πως την εσομενην
εκ των σκανδαλων ανεκρουσατο βλαβην; Τωι προειπειν, οτι παντως εσται, ωστε
μηδενα εν ραιθυμιαι ευρειν, αλλα προσδοκωντας αυτα νηφειν· τωι δειξαι μεγαλα οντα
κακα (ου γαρ αν απλως ειπεν, Ουαι τωι κοσμωι απο των σκανδαλων! αλλα δεικνυς
μεγαλην την εξ αυτων λυμην)· τωι ταλανισαι παλιν τον εισαγοντα αυτα μειζονως. Το
γαρ ειπειν, Πλην ουαι τωι ανθρωπωι εκεινωι, πολλην δεικνυντος ην την τιμωριαν· ου
 
 

371

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο δε μονον, αλλα και τηι του παραδειγματος προσθηκηι ηυξησε τον φοβον. Ειτα
ουκ αρκειται τουτοις, αλλα και δεικνυσι την οδον, δι' ης αν τις διαφυγοι τα
σκανδαλα. Τις δε εστιν αυτη; Τους πονηρους, φησι, καν σφοδρα σοι φιλοι ωσιν,
αποτεμνε της φιλιας. Και λεγει λογισμον αναντιῤρητον. Ἂν μεν γαρ μενωσι φιλοι,
ουτε αυτους κερδανεις, και σαυτον προσαπολεις· αν δε αποτεμνηις, την γουν σαυτου
σωτηριαν καρπωσηι. Ὥστε ει τινος σε φιλια βλαπτει, εκκοπτε απο σου. Ει γαρ των
ημετερων μελων πολλα πολλακις αποτεμνομεν, οταν αυτα τε ανιατως εχηι, και τοις
λοιποις λυμαινηται, πολλωι μαλλον επι φιλων τουτο ποιειν χρη. Ει δε φυσει ην τα
κακα, περιττη πασα αυτη η παραινεσις και η συμβουλη, περιττη η δια των ειρημενων
φυλακη. Ει δε ου περιττη, ωσπερ ουν ουδε περιττη, ευδηλον οτι γνωμης η πονηρια.
Ὁρατε μη καταφρονησητε ενος των μικρων τουτων. Λεγω γαρ υμιν, οτι οι αγγελοι
αυτων διαπαντος βλεπουσι το προσωπον του Πατρος μου του εν ουρανοις. Μικρους
ου τους αληθως μικρους καλει, αλλα τους νομιζομενους παρα τοις πολλοις, τους
πτωχους, τους ευκαταφρονητους, τους αγνωτας· (πως γαρ αν ειη 58.579 μικρος ο του
κοσμου παντος ανταξιος; πως αν ειη μικρος ο τωι Θεωι φιλος;) αλλα τους παρα τηι
των πολλων υπονοιαι τοιουτους νομιζομενους. Και ου λεγει περι πολλων μονον,
αλλα και περι ενος, καντευθεν παλιν αποτειχιζων την των πολλων σκανδαλων
βλαβην. Ὥσπερ γαρ το φευγειν τους πονηρους, ουτω το τιμαιν τους χρηστους κερδος
εχει μεγιστον, και διπλη γενοιτ' αν ασφαλεια τωι προσεχοντι· μια μεν εκ του των
σκανδαλιζοντων τας φιλιας εκτεμειν· ετερα δε εκ του τους αγιους τουτους εχειν εν
θεραπειαι και τιμηι. Ειτα και ετερωθεν αυτους αιδεσιμους ποιει, λεγων, οτι Οι αγγελοι
αυτων διαπαντος βλεπουσι το προσωπον του Πατρος μου του εν ουρανοις. Ἐντευθεν
δηλον, οτι αγγελους εχουσιν οι αγιοι, η και παντες. Και γαρ ο Ἀποστολος φησι περι
της γυναικος, οτι Ὀφειλει εξουσιαν εχειν επι της κεφαλης δια τους αγγελους· και ο
Μωυσης· Ἔστησεν ορια εθνων κατα αριθμον αγγελων Θεου. Ἐνταυθα δε ου περι
αγγελων διαλεγεται μονον, αλλα και περι αγγελων υπερεχοντων. Ὅταν δε ειπηι, Το
προσωπον του Πατρος μου, ουδεν ετερον η την πλειονα παῤρησιαν λεγει, και την
πολλην τιμην. Ἦλθε γαρ ο Υιος του ανθρωπου σωσαι το απολωλος. Παλιν ετερον
λογισμον τιθησι του προτερου μειζονα, και παραβολην συναπτει, δι' ης και τον
Πατερα εισαγει ταυτα βουλομενον. Τι γαρ υμιν δοκει; φησιν· εαν γενηται τινι
ανθρωπωι προβατα εκατον, και πλανηθηι εν εξ αυτων, ουχι αφεις τα
ενενηκονταεννεα, πορευθεις επι τα ορη, ζητει το πλανωμενον; Και εαν γενηται
ευρειν αυτο, χαιρει επ' αυτωι μαλλον, η επι τοις ενενηκονταεννεα τοις μη
πεπλανημενοις. Ουτως ουκ εστι θελημα εμπροσθεν του Πατρος υμων, ινα αποληται
εις των μικρων τουτων. Ὁραις δι' οσων ημας εναγει εις την των ευτελων αδελφων
επιμελειαν; Μη τοινυν ειπηις, Χαλκοτυπος εστιν ο δεινα, υποδηματοῤραφος, γεωργος
εστιν, ανοητος εστι, και καταφρονησηις. Ἵνα γαρ μη τουτο παθηις, ορα δια ποσων σε
πειθει μετριαζειν, και εις την τουτων επιμελειαν εμβαλλει. Ἔστησε παιδιον, και
φησι· Γινεσθε ως τα παιδια· και, Ὃς αν δεξηται παιδιον τοιουτον, εμε δεχεται· και,
Ὃς εαν σκανδαλισηι, τα εσχατα πεισεται. Και ουδε ηρκεσθη τωι παραδειγματι του
μυλου, αλλα και το ουαι προσεθηκε, και τους τοιουτους εκτεμνειν εκελευσε, καν εν
ταξει χειρων ωσι και οφθαλμων ημιν. Και απο των αγγελων παλιν των
εγκεχειρισμενων αυτους τουτους τους ευτελεις αδελφους, αιδεσιμους ποιει· και απο
του οικειου θεληματος και παθους (οταν γαρ ειπηι, Ἦλθεν ο Υιος του ανθρωπου
σωσαι το απολωλος, και τον σταυρον δηλοι, καθαπερ και Παυλος φησι, περι
αδελφου λεγων· ∆ι' ον Χριστος απεθανε)· και απο του Πατρος, οτι ουδε αυτωι δοκει
απολεσθαι· και απο της κοινης συνηθειας, οτι καταλιπων τα σεσωσμενα ο ποιμην
ζητει το απολομενον· και οταν ευρηι το πεπλανημενον, σφοδρα ηδεται τηι ευρεσει και
τηι σωτηριαι τουτου. εʹ. Ει τοινυν ο Θεος ουτω χαιρει επι τωι μικρωι τωι ευρεθεντι, πως
 
 

372

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συ καταφρονεις των τωι Θεωι περισπουδαστων, δεον και την ψυχην αυτην προεσθαι
υπερ ενος των μικρων τουτων; Ἀλλ' ασθενης εστι και ευτελης; 58.580 ∆ι' αυτο μεν
ουν τουτο μαλιστα παντα δει ποιειν, ωστε αυτον διασωζειν. Και γαρ και αυτος τα
ενενηκονταεννεα αφεις προβατα, επ' εκεινο ηλθε, και ουκ ισχυσε των τοσουτων η
σωτηρια συσκιασαι του ενος την απωλειαν. Ὁ δε Λουκας, οτι και επι των ωμων
ηνεγκε, φησι· Και Μειζων εγενετο χαρα επι ενι αμαρτωλωι μετανοουντι, η επι
ενενηκονταεννεα δικαιοις. Και απο του εγκαταλιπειν τα σεσωσμενα δι' αυτο, και
απο του μαλλον επι τουτωι ησθηναι, πολλην εδειξε την περι αυτου σπουδην. Μη δη
αμελωμεν των ψυχων των τοιουτων. Και γαρ παντα ταυτα δια ταυτα ειρηται. Τωι
μεν γαρ απειλησαι μηδ' ολως επιβησεσθαι των ουρανων τον μη γενομενον παιδιον,
και του μυλου μνησθηναι, τον τυφον κατηνεγκε των αλαζονων· ουδεν γαρ ουτως
αγαπηι πολεμιον, ως απονοια· τωι δε ειπειν, Ἀναγκη εστιν ελθειν τα σκανδαλα,
εγρηγορεναι εποιησε· τωι δε προσθειναι, Ουαι δι' ου το σκανδαλον ερχεται, εκαστον
σπουδαζειν μη δι' αυτου γενεσθαι παρεσκευασε. Και τωι μεν κελευσαι εκκοψαι τους
σκανδαλιζοντας, ευκολον την σωτηριαν εποιησε· τωι δε επιταξαι μη καταφρονειν
αυτων, και μηδε απλως επιταξαι, αλλα σφοδρως (Ὁρατε γαρ, φησι, μη
καταφρονησητε ενος των μικρων τουτων)· και τωι ειπειν, οτι Οι αγγελοι αυτων
βλεπουσι το προσωπον του Πατρος μου· και, ∆ια τουτο ηλθον εγω· και, Ὁ Πατηρ μου
τουτο βουλεται· τους οφειλοντας αυτων επιμελεισθαι σπουδαιοτερους εποιησεν.
Ὁραις οσον τειχος αυτοις περιηλασε, και ποσην των ευκαταφρονητων και των
απολλυμενων ποιειται σπουδην, απειλων τε ανηκεστα κακα τοις υποσκελιζουσιν
αυτους, και μεγαλα επαγγελλομενος αγαθα τοις θεραπευουσι και επιμελουμενοις,
και παρ' εαυτου παλιν το υποδειγμα φερων και παρα του Πατρος; Τουτον και ημεις
μιμησωμεθα, μηδεν παραιτουμενοι των δοκουντων ειναι ταπεινων τε και μοχθηρων
υπερ των αδελφων· αλλα καν διακονεισθαι δεηι, καν μικρος ηι, καν ευτελης υπερ ου
τουτο γινεται, καν επιπονον το πραγμα ηι, καν ορη και κρημνους διαβαινειν χρηι,
παντα εστω φορητα δια την σωτηριαν του αδελφου. Ουτω γαρ περισπουδαστον
ψυχη Θεωι, ως μηδε του ιδιου Υιου φεισασθαι. ∆ιο παρακαλω, του ορθρου φανεντος.
ευθεως εξιοντες απο της οικιας, τουτον ενα σκοπον εχωμεν, και ταυτην προ παντων
σπουδην, ωστε τον κινδυνευοντα εξαρπασαι· ου λεγω τουτον μονον τον κινδυνον
τον αισθητον· τουτο γαρ ουδε κινδυνος· αλλα τον της ψυχης, τον παρα του διαβολου
τοις ανθρωποις επιφερομενον. Και γαρ ο εμπορος, ωστε αυξησαι την περιουσιαν,
πελαγος διαβαινει· και ο χειροτεχνης, ωστε προσθειναι τοις υπαρχουσι, παντα ποιει.
Και ημεις τοινυν μη τηι σωτηριαι μονον αρκωμεθα τηι ημετεραι, επει και ταυτην
λυμαινομεθα. Και γαρ εν πολεμωι και παραταξει ο προς τουτο μονον ορων
στρατιωτης, οπως εαυτον διασωσειε φευγων, και τους αλλους μεθ' εαυτου
προσαπολλυσιν· ωσπερ ουν ο γενναιος και υπερ των αλλων τα οπλα τιθεμενος, μετα
των αλλων και εαυτον διασωζει. Ἐπει ουν και τα ημετερα πολεμος, και πολεμων
απαντων ο πικροτατος, και παραταξις και μαχη, ως ο 58.581 βασιλευς ημων
εκελευσεν, ουτω ταττωμεθα επι της παραταξεως, προς σφαγας και αιματα και
φονους παρεσκευασμενοι, προς την υπερ απαντων σωτηριαν βλεποντες, και τους
εστηκοτας αλειφοντες, και τους κειμενους εγειροντες. Και γαρ πολλοι των αδελφων
των ημετερων εν ταυτηι κεινται τηι παραταξει, τραυματα εχοντες, αιματι
περιῤρεομενοι, και ο θεραπευων ουδεις, ου του λαου τις, ουχ ιερευς, ουκ αλλος
ουδεις, ου παραστατης, ου φιλος, ουκ αδελφος· αλλα τα εαυτων σκοπουμεν εκαστος.
∆ια τουτο και τα εαυτων κολοβουμεν. Ἡ γαρ μεγιστη παῤρησια και ευδοκιμησις, το
μη τα εαυτων σκοπειν. ∆ια τοι τουτο ασθενεις και ευκαταγωνιστοι και ανθρωποις
και διαβολωι, οτι το εναντιον τουτου ζητουμεν, και ου συνασπιζομεν αλληλοις, ουδε
πεφραγμεθα τηι κατα Θεον αγαπηι, αλλ' ετερας εαυτοις επιζητουμεν φιλιας
 
 

373

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφασεις, οι μεν απο συγγενειας, οι δε απο συνηθειας, οι δε απο κοινωνιας, οι δε
απο γειτνιασεως· και παντοθεν μαλλον εσμεν φιλοι, η απο ευσεβειας, δεον εκ ταυτης
μονης συναπτεσθαι τας φιλιας. Νυν δε τουναντιον γινεται· Ἰουδαιοις και Ἕλλησιν
εστινοπου γινομεθα φιλοι, η τοις της Ἐκκλησιας τεκνοις. ʹ. Ναι, φησιν· ο μεν γαρ
εστι μοχθηρος, ο δε χρηστος και επιεικης. Τι λεγεις; μοχθηρον τον αδελφον καλεις, ο
μηδε ρακα καλειν κελευομενος; και ουκ αισχυνηι, ουδε ερυθριαις εκπομπευων τον
αδελφον, το μελος το σον, τον των αυτων σοι κοινωνησαντα ωδινων, τον της αυτης
μετασχοντα τραπεζης; Ἀλλ' ει μεν τινα κατα σαρκα αδελφον εχεις, καν μυρια
εργαζηται κακα, σπουδαζεις αυτον περιστελλειν, και νομιζεις και αυτος της
αισχυνης κοινωνειν, εκεινου καταισχυνομενου· τον δε πνευματικον αδελφον, δεον
ελευθερωσαι διαβολης, συ δε και μυριαις περιβαλλεις κατηγοριαις; Μοχθηρος γαρ
εστι και δυσανασχετος, φησιν. Ουκουν δια τουτο γενου φιλος, ινα παυσηις οντα
τοιουτον, ινα μεταβαληις, ινα επαναγαγηις επι την αρετην. Ἀλλ' ου πειθεται, φησιν,
ουδε ανεχεται συμβουλης. Ποθεν οισθα; παρηινεσας γαρ, και διορθωσαι επεχειρησας;
Παρηινεσα πολλακις, φησι. Ποσακις; Πολλακις· και απαξ και δευτερον. Βαβαι! τουτο
πολλακις; Ει γαρ δια παντος τουτο εποιεις του χρονου, καμειν εχρην και
απαγορευσαι; Ουχ οραις πως διαπαντος ο Θεος ημιν παραινει, δια των προφητων, δια
των αποστολων, δια των ευαγγελιστων; Τι ουν; παντα κατωρθωσαμεν, και παντα
επεισθημεν; Ουδαμως. Ἆρ' ουν επαυσατο παραινων; αρα εσιγησεν; Ου καθ' εκαστην
λεγει την ημεραν, Ου δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμωναι, και αυξεται πολλοις των
χρηματων η περιουσια και η τυραννις; Ου καθ' εκαστην βοαι, Ἄφετε και αφεθησεται
υμιν, και ημεις εκθηριουμεθα μαλλον; Ου διαπαντος παραινει κρατειν επιθυμιας, και
ειναι κρειττους ηδονης πονηρας, πολλοι δε χοιρων μαλλον εγκαλινδουνται τηι
αμαρτιαι ταυτηι; Ἀλλ' ομως ου παυεται λεγων. Τινος ουν ενεκα μη ταυτα προς
εαυτους λογιζομεθα, και λεγομεν, οτι Και ημιν ο Θεος διαλεγεται, και ουκ αφισταται
τουτο ποιων, καιτοι πολλα παρακουοντων ημων; ∆ια ταυτα ελεγεν, οτι Ὀλιγοι οι
σωζομενοι. Ει γαρ ουκ αρκει εις σωτηριαν ημιν η καθ' ημας αυτους αρετη, αλλα δει
και ετερους εχοντας απελθειν· οταν μητε εαυτους, μητε ετερους διασωσωμεν, τι
πεισομεθα; ποθεν ελπιδα λοιπον σωτηριας εξομεν, Ἀλλα τι ταυτα εγκαλω, οταν μηδε
των συνοικουν 58.582 των λογον τινα ποιωμεθα, γυναικος και παιδων και οικετων,
αλλ' ετερα ανθ' ετερων μεριμνωμεν, καθαπερ οι μεθυοντες, οπως οι μεν οικεται
πλειους γενοιντο, και μετα πολλης της σπουδης ημιν διακονησαιεν, οι δε παιδες
πολυν παρ' ημων δεξαιντο κληρον, η δε γυνη χρυσια σχοιη και ιματια πολυτελη και
κτηματα· και μηδαμου εαυτων φροντιζωμεν, αλλα των εαυτων; Ουτε γαρ της
γυναικος φροντιζομεν η προνοουμεν, αλλα των της γυναικος· ουτε του παιδιου,
αλλα των του παιδιου. Και ταυτον ποιουμεν, οιον αν ει τις οικιαν ορων κακως
διακειμενην, και τους τοιχους κλινομενους, αφεις αναστησαι τουτους, περιβολους
αυτηι μεγαλους εξωθεν κατασκευαζοι· η σωματος ησθενηκοτος, τουτου μεν μη
επιμελοιτο, ιματια δε αυτωι χρυσα υφαινοι· η της δεσποινης κακως διακειμενης,
θεραπαινιδων, και ιστων, και των κατα την οικιαν σκευων, και των αλλων
επιμελοιτο, εκεινην αφεις εῤριφθαι και οιμωζειν. Τουτο γαρ και νυν γινεται· και της
ψυχης ημιν κακως διακειμενης και αθλιως, και θυμουμενης, και λοιδορουμενης, και
επιθυμουσης ατοπως, και κενοδοξουσης, και στασιαζουσης, και προς την γην
συρομενης, και υπο θηριων τοσουτων σπαραττομενης, αφεντες αυτης απελασαι τα
παθη, οικιας και οικετων φροντιζομεν. Και ει μεν αρκτος λαθουσα αποφυγοι, τας
οικιας αποκλειομεν, και κατα τους στενωπους τρεχομεν, ωστε μη περιπεσειν τωι
θηριωι· νυνι δε ουχ ενος θηριου, αλλα πολλων ημιν λογισμων τοιουτων την ψυχην
σπαραττοντων, ουδε αισθησιν λαμβανομεν. Και εν μεν τηι πολει τοσαυτην ποιουμεθα
σπουδην, ως εν ερημωι τοπωι και εν γαλεαγραις καθειργειν τα θηρια· και ουτε προς
 
 

374

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι βουλευτηριωι της πολεως, ουτε προς τοις δικαστηριοις, ουτε προς τοις βασιλειοις,
αλλα ποῤρω που και μακραν δεδεμενα κατεχομεν· επι δε της ψυχης, ενθα το
βουλευτηριον, ενθα τα βασιλεια, ενθα το δικαστηριον, ανειται τα θηρια, περι τον
νουν αυτον και τον θρονον τον βασιλικον κραζοντα και θορυβουντα. ∆ια τουτο
παντα ανω και κατω γινεται, και παντα μεστα ταραχης, τα ενδον, τα εξω, και ουδεν
διεστηκαμεν εκαστος ημων πολεως υπο καταδρομης βαρβαρων θορυβουμενης· και
ταυτον γινεται, οιον αν ει δρακοντος νεοττιαι στρουθων επιτιθεμενου, πανταχου
τριζοντες οι στρουθοι πετοιντο φοβουμενοι και ταραχης γεμοντες, ουκ εχοντες δε
οποι καταλυσωσι την αγωνιαν. ζʹ. ∆ιο παρακαλω, τον δρακοντα ανελωμεν,
συγκλεισωμεν τα θηρια, αποπνιξωμεν, κατασφαξωμεν· και τους πονηρους τουτους
λογισμους τηι μαχαιραι του Πνευματος παραδωμεν, ινα μη και ημιν απειληι τοιαυτα ο
προφητης, οια και τηι Ἰουδαιαι, οτι Ὀνοκενταυροι εκει ορχησονται, και εχινοι, και
δρακοντες. Εισι γαρ, εισι και ανθρωποι ονοκενταυρων χειρους, καθαπερ εν ερημιαι
ζωντες, και λακτιζοντες· και το πλεον της νεοτητος παρ' ημιν τοιουτον. Και γαρ
αγριας εχοντες επιθυμιας, ουτω πηδωσιν, ουτω λακτιζουσιν, αχαλινωτοι περιιοντες,
και τηι σπουδηι προς ουδεν των δεοντων χρωμενοι. Αιτιοι δε οι πατερες, οι τους μεν
πωλοδαμνας αναγκαζουσι τους ιππους τους εαυτων μετα πολλης ρυθμιζειν της
επιμελειας, και ουκ αφιασιν επι πολυ του πωλου την ηλικιαν αδαμαστον προελθειν,
αλλα και χαλινον και τα αλλα παντα επιτιθεασιν εκ προοιμιων· τους δε αυτων νεους
επι πολυ περιορωσιν αχαλινωτους 58.583 περιιοντας και σωφροσυνης ερημους,
πορνειαις και κυβοις και ταις εν τοις παρανομοις θεατροις διατριβαις
καταισχυνομενους, δεον προ της πορνειας γυναικι παραδουναι, γυναικι σωφρονι και
σοφωτατηι· αυτη γαρ και της ατοπωτατης απαξει διατριβης τον ανδρα, και αντι
χαλινου τωι πωλωι γενησεται. Ουδε γαρ ετερωθεν αι πορνειαι και αι μοιχειαι, αλλ' εκ
του αφετους ειναι τους νεους. Ἂν γαρ γυναικα εχηι συνετην, και οικιας
επιμελησεται, και δοξης, και υποληψεως. Ἀλλα νεος εστι, φησιν. Οιδα καγω. Ει γαρ ο
Ἰσαακ τεσσαρακοντα ετων ων την νυμφην ηγαγετο, εν παρθενιαι την ηλικιαν πασαν
εκεινην διαγων, πολλωι μαλλον τους εν τηι χαριτι νεους την φιλοσοφιαν ταυτην
ασκειν εδει. Ἀλλα τι παθω; Ουκ ανεχεσθε της σωφροσυνης αυτων επιμελεισθαι,
αλλα περιορατε καταισχυνομενους, μολυνομενους, εναγεις γινομενους, ουκ ειδοτες
οτι γαμου κερδος το καθαρον διατηρησαι το σωμα· καν τουτο μη ηι, ουδεν οφελος
γαμου. Ὑμεις δε τουναντιον ποιειτε· οταν μυριων εμπλησθωσι κηλιδων, τοτε
αυτους επι γαμον αγετε, εικη και ματην. ∆ει γαρ αναμειναι, φησιν, ινα ευδοκιμος
γενηται, ινα εν τοις πολιτικοις λαμψηι πραγμασι· της δε ψυχης υμιν ουδεις λογος,
αλλα περιορατε αυτην εῤριμμενην. ∆ια τουτο παντα συγχυσεως γεμει, και αταξιας
και ταραχης, οτι παρεργον αυτη, οτι τα μεν αναγκαια ημεληται, τα δε ευτελη πολλης
τυγχανει προνοιας. Ουκ οισθα, οτι ουδεν τοιουτον χαριηι τωι παιδι, ως το φυλαξαι
πορνικης ακαθαρσιας καθαρον; Ψυχης γαρ ισον ουδεν. Ὅτι Τι ωφελειται ανθρωπος,
φησιν, εαν τον κοσμον ολον κερδησηι, την δε ψυχην αυτου ζημιωθηι, Ἀλλα γαρ
παντα ο των χρηματων ερως ανετρεψε και κατεβαλε, και του Θεου τον ακριβη
φοβον παρωθησεν, ωσπερ τις τυραννος ακροπολιν, ουτω τας των ανθρωπων ψυχας
καταλαβων. ∆ιο και της των παιδων και της ημετερας αμελουμεν σωτηριας, εν
μονον σκοπουντες, οπως ευπορωτεροι γενομενοι, πλουτον ετεροις αφωμεν,
κακεινοι παλιν 58.584 αλλοις, και οι μετ' εκεινους τοις μετ' αυτους, παραπομποι
τινες των ημετερων γινομενοι κτηματων τε και χρηματων, αλλ' ου δεσποται.
Ἐντευθεν πολλη η ανοια· εντευθεν των δουλων οι ελευθεροι ατιμοτεροι. Τοις μεν
γαρ δουλοις, ει και μη δι' αυτους, αλλα δι' ημας αυτους επιτιμωμεν· οι δε ελευθεροι
ουδε ταυτης απολαυουσι της προνοιας, αλλα και τουτων ημιν εισιν ευτελεστεροι.
Και τι λεγω των δουλων; Και γαρ βοσκηματων οι παιδες ατιμοτεροι, και ονων και
 
 

375

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιππων μαλλον επιμελουμεθα, η παιδων. Καν μεν ημιονον τις εχηι, πολλη η φροντις
ωστε ονηλατην ευρειν αριστον, και μητε αγνωμονα, μη κλεπτην, μη μεθυσον, μη της
τεχνης απειρον· αν δε ψυχηι παιδος επιστησαι δεηι παιδαγωγον, απλως και ως ετυχε
τον επελθοντα αιρουμεθα. Καιτοιγε της τεχνης ταυτης ουκ εστιν αλλη μειζων. Τι
γαρ ισον του ρυθμισαι ψυχην, και διαπλασαι νεου διανοιαν; Και γαρ παντος
ζωγραφου και παντος ανδριαντοποιου τον ταυτην εχοντα την επιστημην
ακριβεστερον διακεισθαι χρη. Ἀλλ' ημεις ουδενα τουτου ποιουμεθα λογον, αλλ' εν
ορωμεν μονον, οπως παιδευθηι την γλωτταν. Και τουτο δε δια χρηματα παλιν
εσπουδακαμεν. Ου γαρ ινα δυνηται λεγειν, αλλ' ινα χρηματιζηται, μανθανει το
λεγειν· ως ει εξην και χωρις τουτου πλουτειν, ουδεις ημιν ην ουδε τουτου λογος.
Ειδες ποση των χρηματων η τυραννις; πως παντα κατεσχε, και καθαπερ ανδραποδα
τινα και θρεμματα δησασα ελκει οπουπερ αν θεληι; Ἀλλα τι το κερδος απο των
τοσουτων εγκληματων ημιν; Ἡμεις μεν γαρ τοις λογοις αυτην βαλλομεν· εκεινη δε
τοις εργοις ημων κρατει. Πλην αλλ' ουδε ουτω παυσομεθα τοις απο της γλωττης
αυτην βαλλοντες ρημασιν. Ἂν μεν γαρ γενηται τι πλεον, εκερδαναμεν και ημεις και
υμεις· αν δε τοις αυτοις επιμενητε, το γε ημετερον απαν απηρτισται. Ὁ δε Θεος και
υμας ταυτης απαλλαξειε της νοσου, και ημας εφ' υμιν καυχασθαι παρασκευασειεν·
οτι αυτωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.583 ΟΜΙΛΙΑ Ξʹ. Ἐαν αμαρτηι εις σε ο αδελφος σου, υπαγε, ελεγξον αυτον
μεταξυ σου και αυτου μονου. Ἐαν σου ακουσηι, εκερδησας τον αδελφον σου.
αʹ. Ἐπειδη γαρ σφοδρον κατετεινε λογον κατα των σκανδαλιζοντων, και
πανταχοθεν αυτους εφοβησεν, ινα μη ταυτηι γενωνται παλιν υπτιοι οι
σκανδαλιζομενοι, μηδε το παν νομιζοντες εφ' ετερους εῤριφθαι, εις ετεραν κακιαν
εξελθωσι, θρυπτομενοι και παντα θεραπευεσθαι θελοντες, και εις απονοιαν
εξοκειλωσιν, ορα πως και αυτους συστελλει παλιν, και κελευει τον ελεγχον μεταξυ
των δυο γινεσθαι μονων· ινα μη τηι των πλειονων μαρτυριαι βαρυτεραν εργασηται
την κατηγοριαν, και ιταμωτερος εκεινος γενομενος δυσδιορθωτος μεινηι ∆ιο φησι·
Μεταξυ σου και αυτου μονου. Καν ακουσηι, εκερδανας τον αδελφον σου. Τι εστιν,
Ἐαν ακουσηι; Ἐαν καταγνωι εαυτου, εαν πεισθηι οτι ημαρτεν Ἐκερδανας τον αδελφον
σου. Ουκ ειπεν, Ἔχεις ικανην τιμωριαν, αλλ', Ἐκερδανας τον αδελφον σου, δεικνυς
οτι κοινη ζημια απο της εχθρας. Ου γαρ ειπεν, Ἐκερδανεν εκεινος εαυτον μονον,
αλλα και Συ αυτον εκερδανας· δι' ων εδειξεν οτι και αυτος κακεινος εζημιουντο προ
τουτου, ο μεν τον αδελφον, ο 58.584 δε την οικειαν σωτηριαν. Τουτο και ηνικα επι
του ορους εκαθητο, παρηινει· ποτε μεν τον λελυπηκοτα προς τον λυπηθεντα αγων
και λεγων· Ἐαν τωι θυσιαστηριωι παρεστως, εκει μνησθηις, οτι ο αδελφος σου εχει τι
κατα σου, υπαγε, διαλλαγηθι τωι αδελφωι σου· ποτε δε τον ηδικημενον κελευων
αφειναι τωι πλησιον. Ἄφες γαρ ημιν τα οφειληματα ημων, καθως και ημεις αφιεμεν
τοις οφειλεταις ημων, λεγειν εδιδαξεν. Ἐνταυθα δε και ετερον επινοει τροπον. Ου
γαρ τον λελυπηκοτα, αλλα τον λυπηθεντα αγει προς τουτον. Ἐπειδη γαρ εκεινος ο
ηδικηκως ουκ ευκολως αν ελθοι προς απολογιαν αισχυνομενος και ερυθριων,
τουτον προς εκεινον ελκει· και ουχ απλως, αλλ' ωστε και διορθωσαι το
γεγενημενον. Και ου λεγει, Κατηγορησον, ουδε, Ἐπιτιμησον, ουδε, ∆ικας απαιτησον
και ευθυνας, αλλα, Ἔλεγξον, φησιν. Αυτος μεν γαρ καθαπερ τινι καρωι τωι θυμωι και
τηι αισχυνηι κατεχεται μεθυων· δει δε σε τον υγιαινοντα προς εκεινον τον νοσουντα
απελθειν, και αδημοσιευτον ποιησαι το δικαστηριον, και ευπαραδεκτον την
ιατρειαν. Το γαρ ειπειν. Ἔλεγξον, ουχ ετερον τι εστιν η, Ἀναμνησον του
αμαρτηματος, ειπε προς αυτον απερ επαθες παρ' αυτου· οπερ και αυτο, εαν ως 58.585
 
 

376

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρη γινηται, μερος εστιν απολογουμενου, και σφοδρα εφελκομενου προς
καταλλαγην. Τι ουν, εαν απειθηι και σκληρως διακεηται; Παραλαβε μετα σεαυτου ετι
ενα η δυο, ινα επι στοματος δυο μαρτυρων σταθησεται παν ρημα. Ὅσωι γαρ αν
αναιδεστερος ηι και ιταμωτερος, τοσουτωι, μαλλον ημας επι την ιατρειαν σπευδειν
χρη, ουκ επι την οργην και την αγανακτησιν. Και γαρ ιατρος, οταν ιδηι το παθος
δυσενδοτον, ουκ αφισταται, ουδε δυσχεραινει, αλλα τοτε μαλλον παρασκευαζεται· ο
και ενταυθα ποιειν κελευει. Ἐπειδη γαρ ασθενεστερος μονος ων εφανης, γενου
δυνατωτερος τηι προσθηκηι. Και γαρ ικανοι οι δυο τον ημαρτηκοτα ελεγξαι. Ὁραις ως
ου το του λελυπημενου ζητει μονον, αλλα και το του λελυπηκοτος; Ὁ γαρ
ηδικημενος ουτος εστιν, ο αλους υπο του παθους· αυτος ο νοσων και ασθενων και
καμνων. ∆ια τουτο πολλακις εκεινον προς τουτον αγει, νυν μεν μονον, νυν δε μεθ'
ετερων· ει δε επιμενοι, και μετα της Ἐκκλησιας. Ειπε γαρ, φησι, τηι Ἐκκλησιαι. Ει δε
το τουτου μονον εζητει, ουκ αν εκελευσεν εβδομηκοντακις επτα μετανοουντι
συγχωρειν· ουκ αν τοσαυτακις και τοσουτους επεστησεν αυτωι διορθωτας του
παθους· αλλ' εκ πρωτης αυτον αδιορθωτον μειναντα συντυχιας ειασεν αν· νυν δε
και απαξ και δις και τρις αυτον θεραπευσαι κελευει, και νυν μεν μονον, νυν δε μετα
δυο, νυν δε μετα πλειονων. ∆ια δη τουτο επι μεν των εξωθεν ουδεν τοιουτον λεγει,
αλλ', Ἐαν τις σε ραπισηι, φησιν, εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την
αλλην· ενταυθα δε ουχ ουτως. Ὅπερ γαρ ο Παυλος φησι λεγων· Τι μοι και τους
εξωθεν κρινειν; τους δε αδελφους και ελεγχειν και αποστρεφεσθαι κελευει, και
αποτεμνειν μη πειθομενους, ινα εντραπωσι· τουτο και ενταυθα αυτος ποιει, περι των
αδελφων ταυτα νομοθετων· και τρεις εφιστησιν αυτωι διδασκαλους και δικαστας,
διδασκοντας τα κατα τον καιρον της μεθης γινομενα. Ει γαρ και αυτος εστιν ο
φθεγξαμενος και ποιησας παντα εκεινα τα ατοπα, αλλ' ομως ετερων δειται των
διδαξοντων, καθαπερ ουν και ο μεθυων. Και γαρ πασης μεθης θυμος και αμαρτια
εκστατικωτερον, και εν μειζονι την ψυχην καθιστησι παραφροσυνηι. Τις γουν του
∆αυιδ συνετωτερος ην; Ἀλλ' ομως αμαρτων ουκ ᾔσθετο, της επιθυμιας τους
λογισμους απαντας κατεχουσης, και ωσπερ τινος καπνου πληρουσης αυτου την
ψυχην. ∆ια τουτο εδεηθη λυχνου παρα του προφητου, και ρηματων
αναμιμνησκοντων αυτον ων επραξε. ∆ια τουτο και ενταυθα αγει τουτους προς τον
ημαρτηκοτα, διαλεξομενους αυτωι περι ων επραξε. βʹ. ∆ιατι δε τουτωι κελευει
ελεγξαι, και ουχ ετερωι, Ὅτι τουτον επιεικεστερον αν ηνεγκε, τον ηδικημενον, τον
λελυπημενον, τον επηρεασμενον. Ου γαρ ομοιως τις παρ' ετερου περι του
υβρισθεντος ελεγχομενος φερει, και παρ' αυτου του υβρισμενου, μαλιστα οταν
μονος ηι διελεγχων αυτον. Ὅταν γαρ ο δικην αυτον απαιτειν οφειλων, ουτος και της
σωτηριας φαινηται επιμελουμενος της αυτου, μαλιστα παντων αυτον δυσωπησαι
δυνησεται. Ὁραις πως ου δικης ενεκεν τουτο γινεται, αλλα διορθωσεως; ∆ια δη τουτο
ουκ ευθεως τους 58.586 δυο κελευει λαβειν, αλλ' οταν αυτος ατονησηι· και ουδε τοτε
επαφιησιν αυτωι πληθος, αλλα μεχρι δυο ποιειται την προσθηκην, η και ενος· οταν
δε και τουτων καταφρονησηι, τοτε αυτον επι την Ἐκκλησιαν εξαγει. Ουτω πολλην
ποιειται σπουδην μη εκπομπευεσθαι τα των πλησιον αμαρτηματα. Καιτοιγε ηδυνατο
εξ αρχης τουτο κελευσαι· αλλ' ινα μη τουτο γινηται, ουκ εκελευσεν, αλλα μετα μιαν
και δευτεραν παραινεσιν τουτο νομοθετει. Τι δε εστιν, Ἐπι στοματος δυο και τριων
μαρτυρων σταθησεται παν ρημα; Ἔχεις μαρτυριαν ικανην, φησιν, οτι το σαυτου
απαν εποιησας, οτι ουδεν ενελιπες των εις σε ηκοντων. Ἐαν δε και τουτων
παρακουσηι, ειπε τηι Ἐκκλησιαι· τουτεστι, τοις προεδρευουσιν. Ἐαν δε και της
Ἐκκλησιας παρακουσηι, εστω σοι ως ο εθνικος και ο τελωνης. Λοιπον γαρ ανιατα ο
τοιουτος νοσει. Συ δε μοι σκοπει, πως πανταχου τον τελωνην εις υποδειγμα της
μεγιστης τιθησι κακιας. Και γαρ ανωτερω φησιν· Ουχι και οι τελωναι το αυτο
 
 

377

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιουσιν; και προιων παλιν· Και τελωναι και πορναι προαξουσιν υμας εις την
βασιλειαν των ουρανων· τουτεστιν, οι σφοδρα κατεγνωσμενοι και
καταδεδικασμενοι. Ἀκουετωσαν οι κερδεσιν επιπηδωντες αδικοις, οι τους τοκους επι
τοκοις αριθμουντες. ∆ιατι δε αυτον μετ' εκεινον εταξε; Παραμυθουμενος τον
ηδικημενον, και φοβων αυτον. Τουτο ουν η κολασις μονον; Ουχι· αλλ' ακουε και
των εξης. Ὃ εαν δησητε επι της γης, εσται δεδεμενον εν τοις ουρανοις. Και ουκ ειπε
τωι προεδρωι της Ἐκκλησιας, ∆ησον τον τοιουτον, αλλα, Ἐαν δησηις, αυτωι τωι
λελυπημενωι το παν επιτρεπων· και αλυτα μενει τα δεσμα. Ουκουν τα εσχατα
πεισεται δεινα· αλλ' ουχι ο αγαγων αιτιος, αλλ' ο μη θελησας πεισθηναι. Ειδες πως
αυτον διπλαις κατεδησεν αναγκαις, και τηι εντευθεν τιμωριαι, και τηι εκει κολασει;
Ταυτα δε ηπειλησεν, ινα μη ταυτα συμβαινηι· αλλα φοβουμενος και την απο της
Ἐκκλησιας εκβολην, και τον απο του δεσμου κινδυνον, και το εν ουρανοις δεδεσθαι,
ημερωτερος γενηται. Και ταυτα ειδως, ει και μη εκ προοιμιων, εν γουν τωι πληθει
των δικαστηριων εκλυσει την οργην. ∆ια τοι τουτο και πρωτον και δευτερον και
τριτον επεστησε κριτηριον, και ουκ ευθεως εξεκοψεν, ινα καν του πρωτου
παρακουσηι, τωι δευτερωι ειξηι· καν εκεινο διαπτυσηι, το τριτον φοβηθηι· καν τουτου
μηδενα ποιηται λογον, την μελλουσαν καταπλαγηι τιμωριαν, και την παρα του Θεου
ψηφον τε και δικην. Παλιν δε λεγω υμιν, οτι εαν δυο συμφωνησωσιν εξ υμων επι
της γης, περι παντος πραγματος ου εαν αιτησωνται, γενησεται αυτοις παρα του
Πατρος μου του εν τοις ουρανοις. Ου γαρ εαν ωσι δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον
ονομα, εκει ειμι εν μεσωι αυτων. Ὁραις πως και ετερωθεν παραλυει τας εχθρας, και
τας μικροψυχιας αναιρει, και προς αλληλους συναγει, και ουκ απο της κολασεως
μονης της ειρημενης, αλλα και απο των αγαθων των εκ της αγαπης; Και γαρ
απειλησας εκεινα τηι φιλονεικιαι, τα μεγαλα ενταυθα της συμφωνιας τιθησιν επαθλα,
ειγε και τον Πατερα πειθουσιν οι συμφωνουντες, υπερ ων αιτουσι, 58.587 και τον
Χριστον εχουσιν εις το μεσον. Ἆρ' ουν ουδαμου εισι δυο συμφωνουντες; Και
πολλαχου μεν ουν, ταχα δε και πανταχου. Πως ουν ου παντα επιτυγχανουσιν; Ὅτι
πολλαι αι αιτιαι του αποτυγχανειν. Ἢ γαρ ασυμφορα πολλακις αιτουσι. Και τι
θαυμαζεις, ει ετεροι τινες, οπου γε και Παυλος τουτο επαθεν, ηνικα ηκουσεν, Ἀρκει
σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται; Ἢ αναξιοι των ταυτα
ακηκοοτων εισι, και τα παρ' εαυτων ουκ εισφερουσιν· αυτος δε τους κατ' εκεινους
επιζητει· δια τουτο φησιν, Ἐξ υμων, των εναρετων, των αγγελικην επιδεικνυμενων
πολιτειαν. Ἢ κατα των λελυπηκοτων ευχονται, εκδικιαν και τιμωριαν
επιζητουντες, οπερ εστι κεκωλυμενον· Ευχεσθε γαρ, φησιν, υπερ των εχθρων υμων.
Ἢ αμετανοητα αμαρτανοντες αιτουσιν ελεον, οπερ εστιν αδυνατον λαβειν, ου
μονον αν αυτοι αιτωσιν, αλλα καν ετεροι πολλην προς τον Θεον παῤρησιαν εχοντες
υπερ αυτων παρακαλωσι· καθαπερ και Ἱερεμιας ευχομενος υπερ Ἰουδαιων ηκουσε·
Μη προσευχου περι του λαου τουτου, οτι ουκ εισακουσομαι σου. Ἂν δε παντα παρηι,
και τα συμφεροντα αιτηις, και τα παρ' εαυτου παντα εισφερηις, και βιον παρεχηις
αποστολικον, και ομονοιαν και αγαπην προς τον πλησιον εχηις, επιτευξηι
παρακαλων· φιλανθρωπος γαρ ο ∆εσποτης. γʹ. Ειτα επειδη ειπε, Παρα του Πατρος
μου, ινα δειξηι εαυτον οντα τον παρεχοντα, και ου τον γεγεννηκοτα μονον,
επηγαγεν· Ου γαρ εαν ωσι δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον ονομα, εκει ειμι εν
μεσωι αυτων. Τι ουν; ουκ εισι δυο η τρεις συνηγμενοι εις το ονομα αυτου; Εισι μεν,
σπανιως δε. Ου γαρ απλως την συνοδον λεγει, ουδε τουτο επιζητει μονον, αλλα
μαλιστα μεν, οπερ και εμπροσθεν ειπον, και την αλλην αρετην μετα τουτου· επειτα
δε και τουτο αυτο μετα πολλης απαιτει της ακριβειας. Ὃ γαρ λεγει, τοιουτον εστιν·
Ει τις εμε της προς τον πλησιον φιλιας υποθεσιν προηγουμενην εχει, μετ' αυτου
εσομαι, αν και τα αλλα εναρετος ηι. Νυνι δε τους πλειονας ορωμεν, ετερας εχοντας
 
 

378

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλιας αφορμας. Ὁ μεν γαρ οτι φιλειται, φιλει· ο δε, οτι ετιμηθη· ο δε, οτι εν ετερωι
τινι βιωτικωι πραγματι γεγονεν αυτωι χρησιμος ο δεινα· ο δε, δι' ετερον τι τοιουτον·
δια δε τον Χριστον δυσκολον εστιν ευρειν τινα γνησιως και ως εχρην φιλειν τον
πλησιον φιλουντα. Οι γαρ πλειους απο των βιωτικων εισι συνδεδεμενοι πραγματων
αλληλοις. Ἀλλ' ουχ ο Παυλος ουτως εφιλει, αλλα δια τον Χριστον· διο και μη
φιλουμενος ουτως ωσπερ εφιλει, ου κατελυσε την αγαπην, επειδη ριζαν ισχυραν
κατεβαλετο του φιλτρου. Ἀλλ' ουχι τα νυν· αλλα παντα εξεταζοντες ευρησομεν
παρα τοις πολλοις φιλιας ποιητικα μαλλον η τουτο. Και ει τις μοι πα 58.588 ρεσχεν
εξουσιαν εν τοσουτωι πληθει την εξετασιν ποιησασθαι ταυτην, εδειξα αν τους
πλειονας απο των βιωτικων προφασεων αλληλοις συνδεδεμενους. Και δηλον τουτο
απο των αιτιων των την εχθραν εργαζομενων. Ἐπειδη γαρ απο των επικηρων
τουτων εισιν αλληλοις συνημμενοι, δια τουτο ουτε θερμοι προς αλληλους εισιν,
ουτε διηνεκεις· αλλα και υβρις, και χρηματων ζημια, και φθονος, και κενοδοξιας
ερως, και παν τοιουτον επελθον διακοπτει το φιλτρον. Ου γαρ ευρισκει την ριζαν
πνευματικην. Ὡς ειγε τοιαυτη ην, ουδεν αν των βιωτικων τα πνευματικα διελυσεν.
Ἡ γαρ δια τον Χριστον αγαπη βεβαια και αῤραγης και αναλωτος, και ουδεν αυτην
διασπασαι δυνησεται· ου διαβολαι, ου κινδυνοι, ου θανατος, ουκ αλλο των τοιουτων
ουδεν. Καν γαρ μυρια παθηι ο ουτω φιλων, προς την υποθεσιν της αγαπης ορων ουκ
αποστησεται. Ὁ μεν γαρ δια το φιλεισθαι φιλων, καν αηδες τι παθηι, διαλυει την
αγαπην· ο δε εκειθεν συνδεδεμενος ουδεποτε αποστησεται. ∆ιο και Παυλος ελεγεν·
Ἡ αγαπη ουδεποτε εκπιπτει. Τι γαρ εχεις ειπειν; οτι τιμωμενος υβριζει; οτι
ευεργετουμενος σφαξαι ηβουληθη; Ἀλλα και τουτο σε μαλλον φιλειν παρασκευαζει,
αν δια τον Χριστον φιληις. α γαρ εστιν επι των αλλων ανατρεπτικα αγαπης, ταυτα
ενταυθα κατασκευαστικα γινεται. Πως; Πρωτον μεν, οτι σοι μισθων αιτιος ο
τοιουτος εστι· δευτερον, οτι πλειονος δειται βοηθειας ο διακειμενος ουτω, και
θεραπειας πολλης. ∆ια τοι τουτο ο ουτω φιλων ου γενος εξεταζει, ου πατριδα, ου
πλουτον, ου την προς αυτον αγαπην, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν· αλλα καν
μισηται, καν υβριζηται, καν αναιρηται, μενει φιλων ικανην εχων υποθεσιν του
φιλειν, τον Χριστον· οθεν και ισταται πεπηγως, βεβαιος, απεριτρεπτος, προς εκεινον
ορων. Και γαρ ο Χριστος ουτως εφιλησε τους εχθρους, τους αγνωμονας, τους
υβριστας, τους βλασφημους, τους μισουντας, τους ουδε ιδειν αυτον θελοντας, τους
ξυλα και λιθους προτιμωντας αυτου αγαπησας, και αγαπην την ανωτατω, και μεθ'
ην ετεραν ουκ εστιν ευρειν. Μειζονα γαρ ταυτης αγαπην ουδεις εχει, φησιν, ινα τις
την ψυχην αυτου θηι υπερ των φιλων αυτου. Και τους σταυρωσαντας δε αυτον, και
τοσαυτα εις αυτον εμπαροινησαντας, ορα πως μενει θεραπευων. Και γαρ τωι Πατρι
περι αυτων διαλεγεται λεγων· Ἄφες αυτοις· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Και τους
μαθητας δε μετα ταυτα προς αυτους απεστειλε. Ταυτην τοινυν και ημεις την αγαπην
ζηλωσωμεν, προς ταυτην απιδωμεν, ινα μιμηται γενομενοι του Χριστου, και των
ενταυθα και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

58.587.50 ΟΜΙΛΙΑ ΞΑʹ. Τοτε προσελθων αυτωι ο Πετρος ειπε· Κυριε,
ποσακις αμαρτησει εις εμε ο αδελφος μου, και αφησω αυτωι; εως
επτακις; Λεγει αυτωι ο Ἰησους, Ου λεγω σοι εως επτακις, αλλ' εως
εβδομηκοντακις επτα.

 
 

379

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐνομισε μεγα τι λεγειν ο Πετρος· διο και ως φιλοτιμουμενος επηγαγεν, Ἕως
επτακις; Τουτο γαρ, φησιν, 58.588 ο εκελευσας ποιειν, ποσακις ποιησω; Ἂν γαρ αει
μεν αμαρτανηι, αει δε ελεγχομενος μετανοηι, ποσακις τουτου ανεχεσθαι κελευεις
ημας; Ἐκεινωι μεν γαρ τωι μη μετανοουντι, μηδε καταγινωσκοντι εαυτου, περας
επεθηκας ειπων, Ἔστω σοι ως ο εθνικος και ο τελωνης· τουτωι δε ουκετι, αλλ'
εκελευσας αυτον προσιεσθαι. Πο 58.589 σακις ουν αυτον οφειλω φερειν
ελεγχομενον και μετανοουντα; αρκει επτακις; Τι ουν ο Χριστος, ο φιλανθρωπος και
αγαθος Θεος; Ου λεγω σοι εως επτακις, αλλ' εως εβδομηκοντακις επτα· ουκ αριθμον
τιθεις ενταυθα, αλλα το απειρον και διηνεκες και αει. Ὥσπερ γαρ το μυριακις το
πολλακις δηλοι, ουτω και ενταυθα. Και γαρ το, Στειρα ετεκεν επτα, τα πολλα φησιν
η Γραφη. Ὥστε ουκ αριθμωι συνεκλεισε την αφεσιν, αλλα το διηνεκες εδηλωσε και
αει. Τουτο γουν και δια της παραβολης της εφεξης κειμενης εδειξεν. Ἵνα γαρ μη
δοξηι τισι μεγαλα και φορτικα επιταττειν ειπων, Ἑβδομηκοντακις επτα, προσεθηκε
την παραβολην ταυτην, ομου τε εναγων εις οπερ ειρηκε, και τον μεγα φρονουντα
επι τουτωι καταστελλων, και δεικνυς ου βαρυ το πραγμα ον, αλλα και σφοδρα
ευκολον. ∆ια τοι τουτο την αυτου φιλανθρωπιαν εις μεσον ηγαγεν, ινα τηι
παραθεσει, φησι, μαθηις, οτι καν εβδομηκοντακις επτα αφηις, καν παντα απλως τα
αμαρτηματα διηνεκως συγχωρηις τωι πλησιον, οσον σταγων υδατος προς πελαγος
απειρον, τοσουτον, μαλλον δε και πολλωι πλεον αποδεει σου η φιλανθρωπια προς
την απειρον αγαθοτητα του Θεου, ης εν χρειαι καθεστηκας δικαζεσθαι μελλων και
ευθυνας παρεχειν. ∆ιο και επηγαγε λεγων· Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων
ανθρωπωι βασιλει, οστις ηθελησε συναραι λογον μετα των δουλων αυτου.
Ἀρξαμενου δε αυτου συναιρειν, προσηνεχθη αυτωι εις οφειλετης μυριων ταλαντων.
Μη εχοντος δε αυτου αποδουναι, εκελευσε πραθηναι αυτον, και την γυναικα αυτου,
και τα τεκνα, και παντα οσα ειχεν. Ειτα επειδη φιλανθρωπιας απηλαυσεν ουτος,
εξελθων, οφειλοντα αυτωι συνδουλον εκατον δηναρια επνιγε· και τουτοις κινησας
τον δεσποτην, παρεσκευασεν εις δεσμωτηριον παλιν αυτον εμβαλειν, αν αποτισηι το
παν. Ειδες οσον το μεσον των εις ανθρωπον και εις Θεον αμαρτηματων; Ὅσον το
μεσον μυριων ταλαντων και εκατον δηναριων· μαλλον δε και πολλωι πλεον. Γινεται
δε τουτο και απο της διαφορας των προσωπων, και απο της συνεχειας των
αμαρτηματων. Ἀνθρωπου μεν γαρ ορωντος, και αφισταμεθα, και οκνουμεν
αμαρτανειν· Θεου δε καθ' εκαστην βλεποντος την ημεραν, ουκ απεχομεθα, αλλα και
πραττομεν αδεως απαντα, και φθεγγομεθα. Ουκ εντευθεν δε μονον, αλλα και απο
της ευεργεσιας, και απο της τιμης ης απηλαυσαμεν, χαλεπωτερα γινεται τα
αμαρτηματα. Και ει βουλεσθε μαθειν, πως εστι μυρια ταλαντα, μαλλον δε και πολλωι
πλειονα τα εις αυτον αμαρτηματα, δειξαι πειρασομαι δια βραχεων. Ἀλλα φοβουμαι
μη τοις προς κακιαν ρεπουσι και διηνεκως αμαρτανειν φιλουσι πλειονα παρασχω
την αδειαν, η τους επιεικεστερους εις απογνωσιν εμβαλω, και το των μαθητων
ειπωσι· Τις δυναται σωθηναι; Πλην αλλα και ουτως ερω, ινα τους προσεχοντας
ασφαλεστερους εργασωμαι και επιεικεστερους. Οι τε γαρ ανιατα νοσουντες και
αναλγητοι, και τουτων χωρις των λογων, ουκ αφιστανται της οικειας ραιθυμιας τε
και πονηριας· ει δε και εντευθεν πλειονα λαμβανοιεν αφορμην ολιγωριας, ου των
λεγομενων η αιτια, αλλα της εκεινων αναισθησιας· ως τα γε λεγομενα και συστειλαι
δυνησεται και κατανυξαι τους προσεχοντας μαλλον· οι τε επιεικεστεροι, οταν ιδωσι
μεν τον ογκον των αμαρτη 58.590 ματων, μαθωσι δε και την δυναμιν της μετανοιας,
μαλλον αυτης ανθεξονται· διοπερ αναγκαιον ειπειν. Ἐρω τοινυν, και θησω τα
αμαρτηματα, οσα τε εις Θεον πλημμελουμεν, και οσα εις ανθρωπους· και θησω ου τα
ιδια, αλλα τα κοινα· τα δε ιδια εκαστος συναπτετω λοιπον απο του συνειδοτος.
Ποιησω δε τουτο, προτερον τας ευεργεσιας θεις του Θεου. Τινες ουν αι ευεργεσιαι;
 
 

380

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐποιησεν ημας ουκ οντας, και παντα δι' ημας ειργασατο τα ορωμενα, ουρανον,
θαλατταν, γην, αερα, τα εν αυτοις παντα, ζωα, φυτα, σπερματα· δει γαρ επιτεμειν δια
το πελαγος των εργων το απειρον. Ψυχην ζωσαν ημιν ενεπνευσε μονοις τοιαυτην
των επι γης, παραδεισον εφυτευσε, βοηθον εδωκε, πασι τοις αλογοις επεστησε, δοξηι
και τιμηι εστεφανωσε. Μετα ταυτα γενομενον αγνωμονα περι τον ευεργετην
μειζονος ηξιωσε δωρεας. βʹ. Μη γαρ τουτο ιδηις μονον, οτι εξεβαλε παραδεισου, αλλα
και το κερδος σκοπει το εκ τουτου γενομενον. Μετα γαρ το εκβαλειν παραδεισου, και
τα μυρια εκεινα εργασασθαι αγαθα, και τας ποικιλας οικονομιας επιτελεσαι, και τον
υιον επεμψε τον εαυτου υπερ των ευεργετηθεντων και μισουντων, και τον ουρανον
ημιν ανεωιξε και τον παραδεισον αυτον ανεπετασε, και υιους ημας εποιησε, τους
εχθρους, τους αγνωμονας. ∆ιο και ευκαιρον νυν ειπειν· Ὢ βαθος πλουτου και
σοφιας και γνωσεως Θεου! Ἔδωκε δε ημιν και βαπτισμα αφεσεως αμαρτηματων, και
τιμωριας απαλλαγην, και βασιλειας κληρονομιαν, και μυρια επηγγειλατο
κατορθουσιν αγαθα, και χειρα ωρεξε, και πνευμα εξεχεεν εις τας καρδιας ημων. Τι
ουν; μετα τοσαυτα και τηλικαυτα αγαθα, πως ημας διακεισθαι εχρην; αρα ει και καθ'
εκαστην απεθνησκομεν την ημεραν υπερ του ουτως ημας φιλουντος, εξετιννυμεν αν
την αξιαν, μαλλον δε το πολλοστον της οφειλης κατετιθεμεν; Ουδαμως· και γαρ και
τουτο παλιν εις το κερδος το ημετερον περιιστατο. Πως ουν διακειμεθα οι ουτω
διακεισθαι οφειλοντες; Καθ' εκαστην ημεραν εις τους νομους ενυβριζομεν τους
αυτου. Ἀλλα μη αγανακτησητε, αν επαφω την γλωτταν τοις αμαρτανουσιν· ου γαρ
υμων κατηγορησω μονον, αλλα και εμαυτου. Ποθεν ουν βουλεσθε αρξομαι; απο των
δουλων; απο των ελευθερων; απο των στρατευομενων; απο των ιδιωτων; απο των
αρχοντων; απο των αρχομενων; απο των γυναικων; απο των ανδρων; απο των
γεροντων; απο των νεων; απο ποιας ηλικιας; απο ποιου γενους; απο ποιου
αξιωματος; απο ποιου επιτηδευματος; Βουλεσθε απο των στρατευομενων ποιησομαι
την αρχην; Τι τοινυν ουχ αμαρτανουσιν ουτοι καθ' εκαστην ημεραν υβριζοντες,
λοιδορουμενοι, μαινομενοι, τας αλλοτριας πραγματευομενοι συμφορας, λυκοις
εοικοτες, πλημμεληματων ουδεποτε καθαρευοντες, πλην ει μη και την θαλατταν
ειποι τις κυματων ειναι εκτος; Ποιον γαρ αυτοις παθος ουκ ενοχλει; ποιον δε νοσημα
ου πολιορκει αυτων την ψυχην; Προς μεν γαρ τους ομοτιμους ζηλοτυπως
διακεινται, και φθονουσι και κενοδοξουσι· προς δε τους υποτεταγμενους,
πλεονεκτικως· προς δε τους δικας εχοντας, και ως εις λιμενα κατατρεχοντας,
πολεμιως και επιορκως. Ποσαι παρ' αυτοις αρπαγαι! ποσαι πλεονεξιαι! ποσαι
συκοφαντιαι και καπηλειαι! ποσαι κολακειαι δουλοπρεπεις! Φερε ουν, καθ' εκαστον
αρμοσωμεν 58.591 τον του Χριστου νομον. Ὁ ειπων τωι αδελφωι αυτου, Μωρε,
ενοχος εσται τηι γεεννηι του πυρος. Ὁ εμβλεψας γυναικι προς το επιθυμησαι, ηδη
εμοιχευσεν αυτην. Ἐαν μη τις ταπεινωσηι εαυτον ως το παιδιον, ου μη εισελθηι εις
την βασιλειαν των ουρανων. Ουτοι δε και επιτηδευουσι τυφον, κατα των υπηκοων
και παραδεδομενων και τρεμοντων αυτους και δεδοικοτων θηριου γινομενοι
χαλεπωτεροι· δια μεν τον Χριστον ουδεν ποιουντες, παντα δε δια την γαστερα, δια
τα χρηματα, δια την κενοδοξιαν. Ἆρα ενι αριθμησαι δια ρηματων την των
πραγματων πλημμελειαν; Τι αν τις ειποι τας χλευασιας αυτων, τον γελωτα, τας
ακαιρους διαλεξεις, τας αισχρολογιας; Περι δε πλεονεξιας ουδε ειπειν ενι. Καθαπερ
γαρ οι εν τοις ορεσι μοναχοι ουδε τι ποτε εστιν η πλεονεξια ισασιν, ουτως ουδε
ουτοι· αλλ' απεναντιας εκεινοις. Ἐκεινοι μεν γαρ δια το ποῤρω του νοσηματος ειναι
αγνοουσι το παθος· ουτοι δε δια το σφοδρα εν αυτωι μεθυειν ουδε αισθανονται οσον
εστι το κακον. Ουτω γαρ παρωσατο την αρετην η κακια αυτη και τυραννει, ως μηδε
εγκλημα βαρυ ειναι νομιζεσθαι αυτην παρα τοις μαινομενοις εκεινοις. Ἀλλα
βουλεσθε τουτους αφεντες, εφ' ετερους ελθωμεν επιεικεστερους; Φερε ουν, το των
 
 

381

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δημιουργων γενος και χειροτεχνων εξετασωμεν. Ουτοι γαρ μαλιστα δοκουσιν εκ
δικαιων διαζηιν πονων, και των ιδρωτων των εαυτων. Ἀλλα και ουτοι οταν μη
προσεχωσιν εαυτοις, πολλα εντευθεν συναγουσιν εαυτοις κακα. Την γαρ απο της
πρασεως και αγορασιας αδικιαν επεισαγουσι τηι των δικαιων πονων εργασιαι, και
ορκους και επιορκιας και ψευδολογιας προστιθεασι τηι πλεονεξιαι πολλακις, και των
βιωτικων μονων εισι πραγματων, και τηι γηι προσηλωμενοι διατελουσι· και οπως μεν
χρηματισωνται, παντα πραττουσιν· οπως δε μεταδοιεν τοις δεομενοις, ου πολλην
τιθενται την σπουδην, αει τα οντα αυξειν βουλομενοι. Τι αν τις ειποι τας λοιδοριας
τας υπερ των τοιουτων, τας υβρεις, τα δανεισματα, τους τοκους, τα συναλλαγματα
τα πολλης γεμοντα καπηλειας, τας εμποριας τας αναισχυντους; γʹ. Ἀλλα βουλεσθε
και τουτους αφεντες, εφ' ετερους ελθωμεν, τους δη δοκουντας ειναι δικαιοτερους;
Τινες ουν εισιν ουτοι; Οι τους αγρους κεκτημενοι, και τον απο της γης δρεπομενοι
πλουτον. Και τι τουτων γενοιτ' αν αδικωτερον; Ει γαρ τις εξετασειε πως τοις αθλιοις
και ταλαιπωροις κεχρηνται γεωργοις, βαρβαρων αυτους ωμοτερους οψεται. Τοις γαρ
εν λιμωι τηκομενοις, και δι' ολης πονουμενοις της ζωης, και τελεσματα διηνεκη και
αφορητα επιτιθεασι, και διακονιας επιπονους επιταττουσι, και ως ονοις και
ημιονοις, μαλλον δε ως λιθοις τοις εκεινων κεχρηνται σωμασιν, ουδε μικρον
αναπνευσαι συγχωρουντες, και παρεχουσης της γης, και μη παρεχουσης, ομοιως
αυτους κατατεινουσι, και ουδεμιας αυτοις συγγνωμης μεταδιδοασιν· ου τι γενοιτ' αν
ελεεινοτερον, οταν δι' ολοκληρου του χειμωνος πονεσαντες, και κρυμωι και ομβρωι
και αγρυπνιαις δαπανηθεντες, κεναις αναχωρησωσι ταις χερσιν, ετι και
προσοφειλοντες, και του λιμου τουτου και του ναυαγιου τας των επιτροπων
βασανους και τους ελκυσμους και τας απαιτησεις και τας απαγωγας και τας
απαραιτητους λειτουργιας μαλλον δεδοικοτες και φριττοντες; Τι αν τις ειποι τας
εμποριας, ας αυτους εμπορευονται, τας καπηλειας, ας αυτους καπηλευου 58.592 σιν,
απο μεν των πονων αυτων και των ιδρωτων ληνους και υποληνια πληρουντες,
αυτοις δε οικαδε ουδε ολιγον εισαγαγειν επιτρεποντες μετρον, αλλ' ολοκληρον τον
καρπον εις τους της παρανομιας αυτων αντλουντες πιθους, και ολιγον αυτοις υπερ
τουτου προσριπτουντες αργυριον; Καινα δε και γενη τοκων επινοουσι, και ουδε τοις
Ἑλληνων νομοις νενομισμενα, και δανεισματων γραμματεια πολλης γεμοντα της
αρας συντιθεασιν. Ουδε γαρ εκατοστην του παντος, αλλα το ημισυ του παντος
απαιτειν βιαζονται· και ταυτα του απαιτουμενου και γυναικα εχοντος, και παιδια
τρεφοντος, και ανθρωπου οντος, και τοις οικειοις πονοις και την αλω και την ληνον
πληρουντος. Ἀλλ' ουδεν τουτων εννοουσι. ∆ιο δη τον προφητην ευκαιρον
παραστησαμενον ειπειν· Ἔκστηθι, ουρανε, και φριξον, γη· εις οσην θηριωδιαν το
των ανθρωπων γενος εξεβακχευθη. Ταυτα δε λεγω, ου τεχνας, ουδε γεωργιαν, ουδε
στρατειαν, ουδε αγρους διαβαλλων, αλλ' ημας αυτους. Ἐπει και ο Κορνηλιος
εκατονταρχης ην, και ο Παυλος σκυτοτομος, και μετα το κηρυγμα τηι τεχνηι
εκεχρητο· και ο ∆αυιδ βασιλευς ην· και ο Ἰωβ χωριων απηλαυε και πολλων
προσοδων· και ουδεν ην εντευθεν κωλυμα ουδενι τουτων προς αρετην. Ταυτ' ουν
απαντα εννοουντες, και τα μυρια ταλαντα αναλογιζομενοι, καν εντευθεν
επειχθωμεν προς το αφιεναι τοις πλησιον τα ολιγα εκεινα και ευτελη. Και γαρ λογος
ημιν γινεται των εμπιστευθεισων ημιν εντολων, και ουκ εχομεν παντα καταβαλειν,
ουδ' αν οτιουν ποιησωμεν. ∆ια τουτο εδωκεν ημιν ο Θεος προς εκτισιν ευκολον τε
και ραιδιαν οδον, και παντα δυναμενην διαλυσασθαι εκεινα, το μη μνησικακειν
λεγω. Ἵν' ουν τουτο μαθωμεν καλως, ακουσωμεν οδωι προιοντες της παραβολης
απασης. Προσηνεχθη γαρ αυτωι, φησιν, εις οφειλετης μυριων ταλαντων. Ουκ
εχοντος δε αυτου αποτισαι, εκελευσεν αυτον πραθηναι, και την γυναικα αυτου, και
τα παιδια. Τινος ενεκεν; ειπε μοι. Ουκ εξ ωμοτητος, ουδε απανθρωπιας· και γαρ εις
 
 

382

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον η ζημια περιιστατο παλιν· δουλη γαρ ην κακεινη· αλλ' εξ αφατου κηδεμονιας.
Βουλεται γαρ αυτον πτοησαι δια της απειλης ταυτης, ινα εις ικετηριαν αγαγηι, ουχ
ινα πραθηι. Ει γαρ δια τουτο εποιει, ουκ αν επενευσεν αυτου τηι αιτησει, ουδ' αν την
χαριν εδωκε. ∆ιατι ουν προ του λογοθεσιου τουτο ουκ εποιησεν, ουδε αφηκε το
οφλημα; ∆ιδαξαι βουλομενος ποσων αυτον οφληματων ελευθεροι, ινα καν ταυτηι
ημερωτερος περι τον συνδουλον γενηται. Ει γαρ και μαθων του οφληματος τον
ογκον, και της συγχωρησεως το μεγεθος, επεμενεν αγχων τον συνδουλον· ει μη
τοσουτοις αυτον προεπαιδευσε φαρμακοις, που ουκ αν εξηλθεν ωμοτητος; Τι ουν
εκεινος; Μακροθυμησον επ' εμοι, και παντα σοι αποδωσω, φησιν· Ὁ δε κυριος αυτου
σπλαγχνισθεις, απελυσεν αυτον, και το δανειον αφηκεν αυτωι. Ειδες παλιν
φιλανθρωπιας υπερβολην; Ἀναβολην εζητησε μονον καιρου και υπερθεσιν ο
οικετης· ο δε μειζον η ᾔτησεν εδωκεν, αφεσιν ολοκληρου του δανεισματος και
συγχωρησιν. Ἐβουλετο μεν γαρ και εξ αρχης δουναι, αλλ' ουκ εβουλετο αυτου ειναι
το δωρον μονον, αλλα και της τουτου ικετηριας, ινα μη αστεφανωτος απελθηι. Ὅτι
γαρ αυτου το παν ην, ει και προσεπεσεν ουτος και εδεηθη, η αιτια της συγχωρησεως
εδηλωσε· Σπλαγχνισθεις γαρ αφ 58.593 ηκεν αυτωι. Ἀλλ' ομως και ουτως εβουλετο
κακεινον τι δοκειν συνεισφερειν, ινα μη σφοδρα ηι κατηισχυμμενος· και ινα
παιδευθεις εν ταις οικειαις συμφοραις συγγνωμονικος γενηται τωι συνδουλωι. δʹ.
Μεχρι μεν ουν τουτου καλος ουτος και ευαρεστος· και γαρ ωμολογησε, και
επηγγειλατο αποδωσειν το οφλημα, και προσεπεσε, και παρεκαλεσε, και κατεγνω
των οικειων αμαρτηματων, και εγνω το μεγεθος του οφληματος. Ἀλλα τα μετα
ταυτα αναξια των προτερων. Ἐξελθων γαρ ευθεως, ουδε μετα χρονον πολυν, αλλ'
ευθεως, εναυλον εχων την ευεργεσιαν, εις κακιαν απεχρησατο τηι δωρεαι, και τηι
ελευθεριαι τηι παρα του δεσποτου αυτωι παρασχεθεισηι. Ευρων γαρ ενα των
συνδουλων αυτου, οφειλοντα αυτωι εκατον δηναρια, επνιγεν αυτον λεγων· Ἀποδος
μοι ει τι οφειλεις. Ειδες δεσποτου φιλανθρωπιαν; ειδες δουλου ωμοτητα; Ἀκουσατε,
οι υπερ χρηματων ταυτα ποιουντες. Ει γαρ υπερ αμαρτηματων ου χρη, πολλωι
μαλλον υπερ χρηματων. Τι ουν εκεινος; Μακροθυμησον επ' εμοι, και παντα σοι
αποδωσω. Ὁ δε ουδε τα ρηματα ηιδεσθη, δι' ων εσωθη (και γαρ αυτος ταυτα ειπων,
απηλλαγη των μυριων ταλαντων)· και ουδε τον λιμενα επεγνω, δι' ου το ναυαγιον
διεφυγεν· ου το σχημα της ικετηριας ανεμνησεν αυτον της του δεσποτου
φιλανθρωπιας· αλλα παντα εκεινα υπο της πλεονεξιας και της ωμοτητος και της
μνησικακιας εκβαλων, θηριου παντος χαλεπωτερος ην, αγχων τον συνδουλον. Τι
ποιεις, ανθρωπε; σεαυτον απαιτων· ουκ αισθανηι κατα σεαυτου το ξιφος ωθων, και
την αποφασιν και την δωρεαν ανακαλουμενος; Ἀλλ' ουδεν τουτων ενενοησεν, ουδε
εμνησθη των αυτου, ουδε ενεδωκε· καιτοιγε ουχ υπερ των ισων η ικετηρια. Ὁ μεν
γαρ υπερ μυριων ταλαντων, ο δε υπερ εκατον δηναριων παρεκαλει· και ο μεν τον
συνδουλον, ο δε τον δεσποτην· και ο μεν τελειαν συγχωρησιν ελαβεν, ο δε αναβολην
ᾔτει. Και ουδε ταυτην αυτος εδιδου· Ἔβαλε γαρ αυτον εις φυλακην. Ἰδοντες δε οι
συνδουλοι αυτου, κατηγορησαν αυτου προς τον δεσποτην. Ουδε ανθρωποις τουτο
αρεστον ην, μητιγε Θεωι. Συνηλγησαν ουν οι μη οφειλοντες. Τι ουν ο δεσποτης;
Πονηρε δουλε, πασαν την οφειλην εκεινην αφηκα σοι, επει παρεκαλεσας με· ουκ εδει
και σε ελεησαι τον συνδουλον σου, ως και εγω σε ηλεησα; Ὅρα παλιν την ημεροτητα
του δεσποτου. Κρινεται προς αυτον και απολογειται, μελλων ανατρεπειν αυτου την
δωρεαν· μαλλον δε ουκ αυτος ανετρεψεν, αλλ' ο λαβων. ∆ιο φησι· Πασαν την
οφειλην εκεινην αφηκα σοι, επει παρεκαλεσας με· ουκ εδει και σε ελεησαι τον
συνδουλον σου; Ει γαρ και βαρυ σοι το πραγμα ειναι δοκει, αλλ' εδει και προς το
κερδος ιδειν, το γεγενημενον, το εσομενον. Ει και επαχθες το επιταγμα, το επαθλον
εννοησαι εδει· μηδε οτι λελυπηκεν εκεινος, αλλ' οτι συ Θεον παρωξυνας, ον απο
 
 

383

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψιλης ικετηριας κατηλλαξας. Ει δε και ουτω σοι φορτικον το φιλον γενεσθαι τωι
λελυπηκοτι, πολλωι βαρυτερον το εις γεενναν εμπεσειν· και ει τουτο αντεθηκας
εκεινωι, τοτε αν εγνως, οτι πολλωι τουτο κουφοτερον. Και οτε μεν μυρια ταλαντα
ωφειλεν, ουκ εκαλεσε πονηρον, ουδε υβρισεν, αλλ' ηλεησεν· οτε δε περι τον
συνδουλον αγνωμων εγενετο, τοτε λεγει, Πονηρε δουλε. Ἀκουσωμεν, οι πλεονεκται·
και γαρ προς ημας ο λογος. 58.594 Ἀκουσωμεν, και οι ανηλεεις και ωμοι· οτι ουχ
ετεροις εσμεν ωμοι, αλλ' εαυτοις. Ὅταν ουν βουληι μνησικακειν, εννοησον οτι
σαυτωι μνησικακεις, ουχ ετερωι, οτι τα σαυτου καταδεσμεις αμαρτηματα, ου τα του
πλησιον. Συ μεν γαρ, οπερ αν εργασηι τουτωι, ως ανθρωπος εργαζηι και εν τωι παροντι
βιωι· ο δε Θεος ουχ ουτως, αλλα μειζονως σε τιμωρησεται, και τιμωριαν την εκει.
Παρεδωκε γαρ αυτον, εως ου αποδωι το οφειλομενον· τουτεστι, διηνεκως· ουτε γαρ
αποδωσει ποτε. Ἐπειδη γαρ ουκ εγενου τηι ευεργεσιαι βελτιων, λειπεται τηι τιμωριαι σε
διορθουσθαι. Καιτοιγε αμεταμελητα τα χαρισματα και αι δωρεαι· αλλα τοσουτον
ισχυσεν η κακια, ως και τουτον λυσαι τον νομον. Τι τοινυν του μνησικακειν
χαλεπωτερον, οταν δωρεαν θειαν τοσαυτην και τηλικαυτην ανατρεπον φαινηται;
Και ουδε απλως αυτον παρεδωκεν, αλλα οργισθεις. Ὅτε μεν γαρ εκελευσε πραθηναι,
ουκ ην οργης τα ρηματα· ουκουν ουδε εποιησεν· αλλ' αφορμη φιλανθρωπιας
μεγιστη· νυνι δε αγανακτησεως πολλης η ψηφος, και τιμωριας, και κολασεως. Τι ουν
η παραβολη βουλεται; Ουτω ποιησει και υμιν, φησιν, ο Πατηρ μου, εαν μη αφητε
εκαστος τωι αδελφωι αυτου απο της καρδιας υμων τα παραπτωματα αυτων. Ου λεγει,
Ὁ Πατηρ υμων· αλλ', Ὁ Πατηρ μου. Ου γαρ αξιον του τοιουτου καλεισθαι Πατερα τον
Θεον, του ουτω πονηρου και μισανθρωπου. εʹ. ∆υο τοινυν ενταυθα ζητει, και
καταγινωσκειν ημας των αμαρτηματων, και ετεροις αφιεναι· και εκεινο δια τουτο,
ινα ευκολωτερον τουτο γενηται (ο γαρ τα εαυτου εννοων, συγγνωμονικωτερος
εσται τωι συνδουλωι)· και ουχ απλως αφιεναι απο στοματος, αλλ' απο καρδιας. Μη δη
καθ' εαυτων το ξιφος ωθωμεν μνησικακουντες. Τι γαρ σε και τοιουτον ελυπησεν ο
λελυπηκως, οιον συ σαυτον εργασηι της οργης μεμνημενος, και επισπωμενος κατα
σαυτου την καταδικαζουσαν σε παρα Θεου ψηφον; Ἂν μεν γαρ νηφηις και
φιλοσοφηις, εις την εκεινου κεφαλην περιστησεται το δεινον, κακεινος εσται ο
πασχων κακως· αν δε μενηις αγανακτων και δυσχεραινων, τοτε αυτος υποστησηι την
βλαβην, ου παρ' εκεινου, αλλα παρα σαυτου. Μη τοινυν λεγε, οτι υβρισε και διεβαλε
και μυρια ειργασατο κακα· οσα γαρ αν ειπηις, τοσουτωι μαλλον δεικνυεις αυτον
ευεργετην. Ἔδωκε γαρ αφορμην απολουσασθαι τα αμαρτηματα· ωστε οσωι αν
μειζονα ηδικηκως ηι, τοσουτωι μειζονος αμαρτηματων αφεσεως αιτιος σοι
καθισταται. Ἂν γαρ εθελωμεν, ουδεις ημας αδικησαι δυνησεται· αλλα και οι εχθροι
τα μεγιστα ωφελησουσιν ημας. Και τι λεγω τους ανθρωπους; Του γαρ διαβολου τι
γενοιτ' αν πονηροτερον; αλλ' ομως και εκειθεν πολλην αφορμην ευδοκιμησεως
εχομεν, και δεικνυσιν ο Ἰωβ. Ει δε ο διαβολος αφορμη γεγονε στεφανων, τι δεδοικας
ανθρωπον εχθρον; Ὅρα ουν οσα κερδαινεις, πραως τας των εχθρων φερων επηρειας.
Πρωτον μεν και μεγιστον, αμαρτηματων απαλλαγην· δευτερον, καρτεριαν και
υπομονην· τριτον, ημεροτητα και φιλανθρωπιαν. Ὁ γαρ τοις λυπουσιν ουκ ειδως
οργιζεσθαι, πολλωι μαλλον τοις φιλουσιν αυτον επιτηδειος εσται. Τεταρτον, το
καθαρευειν οργης διηνεκως· ωι ουδεν γενοιτ' αν ισον. Ὁ γαρ οργης καθαρευων,
ευδηλον οτι και της εντευθεν αθυμιας απηλλακται, και ουκ ανα 58.595 λωσει τον
βιον εις ματαιοπονιας και οδυνας. Ὁ γαρ ουκ ειδως απεχθανεσθαι, ουδε λυπεισθαι
οιδεν, αλλα τρυφης απολαυσεται και μυριων αγαθων. Ὥστε εαυτους τιμωρουμεθα
μισουντες ετερους· ωσπερ ουν και εαυτους ευεργετουμεν αγαπωντες. Προς τουτοις
απασιν αιδεσιμος εσηι και αυτοις τοις εχθροις, καν δαιμονες ωσι· μαλλον δε ουδε
εξεις λοιπον εχθρον διακειμενος ουτω. Το δε παντων μειζον και πρωτον, την του
 
 

384

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεου κερδαινεις φιλανθρωπιαν· καν ημαρτηκως ηις, τευξηι συγγνωμης· καν
κατωρθωκως ηις, πλειονα προσληψηι παῤρησιαν. Ἀνυσωμεν τοινυν το μηδενα μισειν,
ινα και ο Θεος ημας φιλησηι· ινα καν μυριων ταλαντων ωμεν υπευθυνοι,
σπλαγχνισθηι και ελεησηι. Ἀλλ' ηδικησαι παρ' αυτου; Ουκουν ελεησον αυτον, μη
μισησηις· δακρυσον και θρηνησον, μη αποστραφηις. Ου γαρ συ ει ο προσκεκρουκως τωι
Θεωι, αλλ' εκεινος· συ δε και ευδοκιμησας, εαν ενεγκηις. Ἐννοησον, οτι σταυρουσθαι
μελλων ο Χριστος, υπερ εαυτου μεν εχαιρεν, υπερ δε των σταυρουντων εδακρυεν.
Ουτω και ημας διακεισθαι χρη· και οσωι αν αδικωμεθα, τοσουτωι μαλλον θρηνειν
τους αδικουντας. Ἡμιν μεν γαρ πολλα εντευθεν τα αγαθα· εκεινοις δε τα εναντια.
Ἀλλ' επι παντων υβρισε και ετυπτησεν; Ουκουν επι παντων εαυτον ᾔσχυνε και
ητιμασε, και μυριων κατηγορων ηνοιξε στοματα, και σοι πλειονας τους στεφανους
υφηνε, και πολλους σοι της μακροθυμιας συνηγαγε κηρυκας. Ἀλλα προς ετερους
διεβαλε; Και τι τουτο, του Θεου οντος του μελλοντος απαιτειν τας ευθυνας, αλλ' ουκ
εκεινων των ακουσαντων; Ἑαυτωι γαρ προσεθηκε κολασεως υποθεσιν, ινα μη μονον
υπερ των οικειων, αλλα και υπερ ων περι σου διελεχθη, παρασχηι 58.596 λογον. Και
σε μεν προς ανθρωπους διεβαλεν, αυτος δε προς Θεον διεβληθη. Ει δε ουκ αρκει σοι
ταυτα, εννοησον οτι και ο ∆εσποτης σου διεβληθη, και υπο του Σατανα, και υπο των
ανθρωπων, και προς τους μαλιστα φιλουμενους· και ο τουτου Μονογενης παλιν τα
αυτα. ∆ιο ελεγεν· Ει τον οικοδεσποτην Βεελζεβουλ εκαλεσαν, πολλωι μαλλον τους
οικιακους αυτου. Και ου διεβαλεν αυτον μονον ο πονηρος δαιμων εκεινος, αλλα και
επιστευθη· και διεβαλεν, ου τα τυχοντα, αλλα τα μεγιστα ονειδη και εγκληματα. Και
γαρ δαιμονωντα αυτον εφησε, και πλανον ειναι και αντιθεον. Ἀλλα και ευεργετησας
επαθες κακως; Και δια τουτο μαλιστα υπερ μεν του ποιησαντος θρηνει και αλγει,
υπερ δε σεαυτου και χαιρε, οτι Θεωι γεγονας ομοιος, τωι τον ηλιον ανατελλοντι επι
πονηρους και αγαθους. Ει δε και υπερβαινει σε το τον Θεον μιμεισθαι· καιτοιγε τωι
νηφοντι ουδε τουτο δυσκολον· αλλ' ομως ει σου μειζον ειναι τουτο σοι δοκει, φερε
σε προς τους συνδουλους αγαγωμεν· προς τον Ἰωσηφ, τον μυρια παθοντα και
ευεργετησαντα τους αδελφους· προς τον Μωυσεα, τον μετα μυριας επιβουλας υπερ
αυτων δεηθεντα· προς τον μακαριον Παυλον, τον ουδε αριθμησαι εχοντα απερ επαθε
παρ' αυτων, και αξιουντα αναθεμα ειναι υπερ αυτων· προς τον Στεφανον, τον
λιθαζομενον και παρακαλουντα λυθηναι αυτοις την αμαρτιαν ταυτην. Και ταυτα
παντα εννοησας, εκβαλε πασαν οργην, ινα και ημιν ο Θεος αφηι παντα τα
παραπτωματα, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.
58.595 ΟΜΙΛΙΑ ΞΒʹ. Και εγενετο, οτε ετελεσεν ο Ἰησους τους λογους τουτους,
μετηρεν απο της Γαλιλαιας, και ηλθεν επι τα ορια της Ἰουδαιας περαν του Ἰορδανου.
αʹ. Συνεχως την Ἰουδαιαν αφεις δια την βασκανιαν την εκεινων, νυν
επιχωριαζει λοιπον, επειδη το παθος εγγυς εμελλεν ειναι· ου μην εις τα Ἱεροσολυμα
τεως ανεισιν, αλλ' εις τα ορια της Ἰουδαιας. Και ελθοντι ηκολουθησαν αυτωι οχλοι
πολλοι, και Ἐθεραπευσεν αυτους. Ουτε τηι των λογων διδασκαλιαι διηνεκως
ενδιατριβει, ουτε τηι των σημειων θαυματουργιαι· αλλα νυν μεν τουτο, νυν δε εκεινο
ποιει, ποικιλλων την σωτηριαν των προσεδρευοντων και επομενων, ωστε απο μεν
των σημειων αξιοπιστος, εν οις ελεγε, φανηναι διδασκαλος, απο δε της των λογων
διδασκαλιας επιτειναι το απο των σημειων κερδος. Τουτο δε ην το προς θεογνωσιαν
αυτους χειραγωγησαι. Συ δε μοι κακεινο σκοπει, πως ολοκληρους δημους
 
 

385

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρατρεχουσιν ενι ρηματι οι μαθηται, ου κατα ονομα εκαστον απαγγελλοντες των
θεραπευομενων. Ου γαρ ειπον, οτι Ὁ δεινα και ο δεινα· αλλ' οτι Πολλοι, το
ακομπαστον παιδευοντες. Ἐθεραπευε δε ο Χριστος, εκεινους τε ευεργετων, και δι'
εκεινων πολλους ετερους. Ἡ γαρ της τουτων ασθενειας διορθωσις ετεροις υποθεσις
θεογνωσιας εγινετο. Ἀλλ' ουχι τοις Φαρισαιοις, αλλα και δι' αυτο τουτο μαλλον
εκθηριουνται· και προσερχονται αυτωι πειραζοντες. Ἐπειδη γαρ των γινομενων
επιλαβεσθαι ουκ 58.596 ειχον, προβληματα αυτωι προβαλλουσι. Προσελθοντες γαρ
αυτωι και πειραζοντες ελεγον· Ει εξεστιν ανθρωπωι απολυσαι την γυναικα αυτου
κατα πασαν αιτιαν; Ὢ της ανοιας! Ὤοντο επιστομιζειν αυτον δια των ζητηματων,
καιτοιγε ηδη λαβοντες αυτου τεκμηριον της δυναμεως ταυτης. Ὅτε γουν περι του
σαββατου πολλα διελεχθησαν, οτε ειπον, οτι Βλασφημει, οτε ειπον, οτι ∆αιμονιον
εχει, οτε τοις μαθηταις επετιμησαν δια των σποριμων βαδιζουσιν, οτε περι ανιπτων
διελεχθησαν χειρων, πανταχου αποῤραψας αυτων τα στοματα, και την αναισχυντον
εμφραξας γλωτταν, ουτω παρεπεμψεν. Ἀλλ' ομως ουδε ουτως αφισταται. Τοιουτον
γαρ η πονηρια, τοιουτον η βασκανια, αναισχυντον και ιταμον· καν μυριακις
επιστομισθηι, μυριακις εφισταται παλιν. Συ δε μοι σκοπει και την εκ του τροπου της
ερωτησεως κακουργιαν. Ουδε γαρ ειπον αυτωι· Ἐκελευσας μη αφιεναι γυναικα· και
γαρ ηδη ην περι του νομου τουτου διαλεχθεις· αλλ' ομως ουκ εμνημονευσαν
εκεινων των ρηματων, αλλ' ωρμηθησαν μεν εκειθεν, οιομενοι δε μειζονα ποιειν την
ενεδραν, και βουλομενοι εις αντινομιας αναγκην αυτον εμβαλειν, ου λεγουσι, ∆ιατι
ενομοθετησας το και το; αλλ' ως ουδενος ειρημενου, ερωτωσιν, Ει εξεστι,
προσδοκωντες οτι επιλελησται ειρηκως· και οντες ετοιμοι, ει μεν ειποι, οτι εξεστιν
αφειναι, αντιθειναι αυτωι τα παρ' αυτου ειρημενα, και ειπειν· Πως ουν ειρηκας τα
εναντια; ει δε τα αυτα παλιν απερ 58.597 και εμπροσθεν, αντιθειναι το Μωυσεως. Τι
ουν αυτος; Ουκ ειπε, Τι με πειραζετε, υποκριται; καιτοιγε μετα ταυτα λεγει· αλλ'
ενταυθα ου φησι τουτο. Τι δηποτε; Ἵνα μετα της δυναμεως αυτου και την ημεροτητα
επιδειξηται. Ουτε γαρ αει σιγαι, ινα μη νομισωσι λανθανειν· ουτε αει ελεγχει, ινα
παιδευσηι ημας ημερως παντα φερειν. Πως ουν αυτοις αποκρινεται; Ουκ ανεγνωτε,
οτι ο ποιησας απ' αρχης, αρσεν και θηλυ εποιησεν αυτους; και ειπεν· Ἕνεκεν τουτου
καταλειψει ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα και προσκολληθησεται προς
την γυναικα αυτου, και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν. Ὥστε ουκετι εισι δυο, αλλα
σαρξ μια. Ὃ ουν ο Θεος συνεζευξεν, ανθρωπος μη χωριζετω. Ὅρα σοφιαν
διδασκαλου. Ἐρωτηθεις γαρ, Ει εξεστιν, ουκ ευθεως ειπεν, Ουκ εξεστιν, ινα μη
θορυβηθωσι και ταραχθωσιν· αλλα προ της αποφασεως δια της κατασκευης
κατεστησε δηλον τουτο, δεικνυς οτι και αυτο του Πατρος αυτου εστι το προσταγμα,
και οτι ουκ εναντιουμενος Μωυσει ταυτα επεταξεν, αλλα και σφοδρα συμβαινων.
Σκοπει δε αυτον ουκ απο της δημιουργιας ισχυριζομενον μονον, αλλα και απο του
προσταγματος αυτου. Ου γαρ ειπεν, οτι εποιησεν ενα ανδρα και μιαν γυναικα μονον·
αλλ' οτι και τουτο εκελευσεν, ωστε τον ενα τηι μιαι συναπτεσθαι. Ει δε εβουλετο
ταυτην μεν αφιεναι, ετεραν δε επεισαγειν, ενα ανδρα ποιησας, πολλας αν επλασε
γυναικας. Νυν δε και τωι τροπωι της δημιουργιας και τωι τροπωι της νομοθεσιας
εδειξεν, οτι ενα δει μιαι συνοικειν διαπαντος, και μηδεποτε διαῤρηγνυσθαι. Και ορα
πως φησιν· Ὁ ποιησας εξ αρχης, αρσεν και θηλυ εποιησε· τουτεστιν, Ἐκ μιας ριζης
εγενοντο· και εις εν σωμα συνηλθον· Ἔσονται γαρ οι δυο εις σαρκα μιαν. Ειτα
φοβερον ποιων το ταυτης κατηγορειν της νομοθεσιας, και πηγνυς τον νομον, ουκ
ειπε, Μη διασπατε τοινυν, μηδε χωριζετε· αλλ' οτι Ὃ ο Θεος συνεζευξεν, ανθρωπος
μη χωριζετω. Ει δε Μωυσεα προβαλληι, εγω σοι λεγω τον Μωυσεως δεσποτην, και
μετα τουτου και τωι χρονωι ισχυριζομαι. Ὁ γαρ Θεος εξ αρχης αρσεν και θηλυ
εποιησεν αυτους· και πρεσβυτερος ουτος ο νομος, ει και δοκει παρ' εμου νυν
 
 

386

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισαγεσθαι, και μετα πολλης κειμενος της σπουδης. Ουδε γαρ απλως προσηγαγε την
γυναικα τωι ανδρι, αλλα και μητερα αφειναι εκελευσε και πατερα. Και ουδε ελθειν
προς την γυναικα απλως ενομοθετησεν, αλλα και κολληθηναι, τωι τροπωι της λεξεως
το αδιασπαστον εμφαινων. Και ουδε τουτωι ηρκεσθη, αλλα και ετεραν μειζονα
συναφειαν επεζητησεν· Ἔσονται γαρ, φησιν, οι δυο εις σαρκα μιαν. βʹ. Ειτα επειδη
τον παλαιον ανεγνω νομον, τον και δια πραγματων και δια ρηματων εισενεχθεντα,
και αξιοπιστον απο του δεδωκοτος απεφηνε, μετ' εξουσιας λοιπον και αυτος
ερμηνευει και νομοθετει λεγων· Ὥστε ουκετι εισι δυο, αλλα σαρξ μια. Ὥσπερ ουν
σαρκα τεμειν εναγες, ουτω και γυναικα διαστησαι παρανομον. Και ουκ εστη μεχρι
τουτου, αλλα και τον Θεον επηγαγε λεγων· Ὃ ουν ο Θεος συνεζευξεν, ανθρωπος μη
χωριζετω· δεικνυς οτι και παρα φυσιν και παρα νομον το γινομενον· παρα φυσιν
μεν, οτι μια διατεμνεται σαρξ· παρα νομον δε, οτι του Θεου συναψαντος και
κελευσαντος μη διαχωριζεσθαι, αυτοι συνεπιτιθεσθε τουτο δραιν. Τι ουν μετα ταυτα
εχρην; ουχ ησυχασαι, 58.598 και επαινεσαι το ειρημενον; ουχι θαυμασαι την σοφιαν;
ουκ εκπλαγηναι την συμφωνιαν την προς τον Πατερα; Ἀλλ' ουδεν τουτων ποιουσιν,
αλλ' ως δηθεν επαγωνιζομενοι φασι· Πως ουν Μωυσης ενετειλατο δουναι βιβλιον
αποστασιου, και απολυσαι αυτην; Καιτοιγε τουτο λοιπον ουκ αυτους εδει προβαλειν,
αλλ' αυτον αυτοις· αλλ' ομως ουκ επεμβαινει, ουδε λεγει τουτο αυτοις, οτι Τουδε
ουκ ειμι λοιπον υπευθυνος εγω· αλλα και τουτο διαλυεται. Και μην ει αλλοτριος ην
της παλαιας, ουκ αν ηγωνισατο υπερ Μωυσεως· ουκ αν απο των απαξ εν αρχηι
γενομενων ισχυρισατο· ουκ αν εσπουδασε τα αυτου δειξαι συμβαινοντα τοις
παλαιοις. Καιτοιγε πολλα και αλλα Μωυσης εκελευσε, και τα περι βρωματων, και τα
περι σαββατου· τινος ουν ενεκεν ουδαμου αυτον προβαλλονται, ως ενταυθα;
Βουλομενοι το πληθος των ανδρων επιστρατευσαι αυτωι. Και γαρ αδιαφορον
Ἰουδαιοις τουτο ην, και παντες τουτο γε επραττον. ∆ια δη τουτο τοσουτων εν τωι
ορει λεχθεντων, ταυτης εμεμνηντο μονης της εντολης νυν. Ἀλλ' ομως η αποῤρητος
σοφια και υπερ τουτων απολογειται, και φησι· Μωυσης προς την σκληροκαρδιαν
υμων ουτως ενομοθετησε. Και ουδε εκεινον αφιησιν υπο κατηγοριαν μενειν, επειδη
και τον νομον αυτος ην αυτωι δεδωκως· αλλ' εξαιρειται αυτον του εγκληματος, και
το παν εις την εκεινων περιτρεπει κεφαλην· ο πανταχου ποιει. Και γαρ οτε τους
μαθητας τιλλοντας τους σταχυας ηιτιωντο, δεικνυσιν αυτους οντας υπευθυνους· και
οτε παραβασιν ενεκαλουν περι του μη νιπτεσθαι τας χειρας, δεικνυσιν αυτους οντας
τους παραβατας· και επι του σαββατου δε, και πανταχου, και ενταυθα ομοιως. Ειτα
επειδη φορτικον ην το ειρημενον, και πολλην εφερεν αυτοις την διαβολην, ταχεως
παλιν επι τον αρχαιον αναγει νομον τον λογον, λεγων οπερ και εμπροσθεν ειπεν·
Ἀπ' αρχης δε ουκ εγενετο ουτω· τουτεστιν, οτι δια των πραγματων ημιν εξ αρχης ο
Θεος ενομοθετησε τα εναντια. Ἵνα γαρ μη λεγωσι, Ποθεν δηλον οτι δια την ημων
σκληροτητα τουτο ειπε Μωυσης; εκειθεν παλιν αυτους επιστομιζει. Ει γαρ ουτος
προηγουμενος ην ο νομος και συμφερων, ουκ αν εκεινος εξ αρχης εδοθη· ουκ αν
ουτω πλαττων επλασεν ο Θεος· ουκ αν τοιαυτα ειπε· Λεγω δε υμιν, οτι ος αν
απολυσηι την γυναικα αυτου παρεκτος λογου πορνειας, και γαμησηι αλλην, μοιχαται.
Ἐπειδη γαρ αυτους επεστομισε, μετα αυθεντιας νομοθετει λοιπον, ωσπερ επι των
βρωματων, ωσπερ επι του σαββατου. Και γαρ επι των βρωματων τρεψαμενος
αυτους, τοτε διελεχθη τοις οχλοις, οτι Ου το εισερχομενον κοινοι τον ανθρωπον· και
επι του σαββατου επιστομισας αυτους φησιν· Ὥστε εξεστιν εν σαββατωι καλως
ποιειν· και ενταυθα το αυτο τουτο. Ἀλλ' οπερ εκει συνεβη, τουτο και ενταυθα.
Ὥσπερ γαρ εκει των Ἰουδαιων επιστομισθεντων οι μαθηται εθορυβηθησαν, και
προσελθοντες αυτωι μετα Πετρου ελεγον· Φρασον ημιν την παραβολην ταυτην· ουτω
και νυν θορυβηθεντες ελεγον· Ει ουτως εστιν η αιτια του ανθρωπου, συμφερει μη
 
 

387

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαμησαι. Και γαρ νυν ενοησαν μαλλον η προτερον το λεχθεν. ∆ια τουτο τοτε μεν
εσιγησαν, νυν δε, επειδη αντιῤρησις και αποκρισις γεγονε, και ερωτησις και πευσις,
και σαφεστερος ο νομος εφανη, ερωτωσιν αυτον. Και φανερως μεν αντειπειν ου
τολμωσι· το δε εξ αυτου βαρυ δοκουν ειναι και φορτικον εις μεσον προαγουσι,
58.599 λεγοντες· Ει ουτως εστιν η αιτια του ανθρωπου μετα της γυναικος, ου
συμφερει γαμησαι. Και γαρ σφοδρα επαχθες εδοκει ειναι το γυναικα πασης κακιας
γεμουσαν εχειν, και ανεχεσθαι ανημερου θηριου διαπαντος ενδον συγκεκλεισμενου.
γʹ. Και ινα μαθηις, οτι σφοδρα τουτο αυτους εθορυβει, ο Μαρκος αυτο δηλων ελεγεν,
οτι κατ' ιδιαν ειπον αυτωι. Τι δε εστιν, Ει ουτως εστιν η αιτια του ανθρωπου μετα της
γυναικος; Τουτεστιν, ει δια τουτο συνηφθη, ινα εν ωσιν· η εκεινο, Ει αιτιαν ληψεται
επι τουτοις ο ανηρ, και πανταχου παρανομει εκβαλλων, κουφοτερον προς επιθυμιαν
μαχεσθαι φυσεως και προς εαυτον, η προς γυναικα πονηραν. Τι ουν ο Χριστος; Ουκ
ειπεν, οτι Ναι, κουφοτερον, και ποιει τουτο· ινα μη νομισωσιν οτι νομος το πραγμα
εστιν· αλλ' επηγαγεν· Ου παντες χωρουσιν, αλλ' οις δεδοται· επαιρων το πραγμα, και
δεικνυς μεγα ον, και ταυτηι εφελκομενος και προτρεπων. Ἀλλ' ορα ενταυθα
εναντιολογιαν. Αυτος μεν γαρ μεγα φησι τουτο· εκεινοι δε κουφοτερον. Και γαρ
αμφοτερα εδει γενεσθαι, και παρ' αυτου μεγα ομολογηθηναι, ινα προθυμοτερους
εργασηται, και εκ των ειρημενων παρ' αυτοις κουφοτερον δειχθηναι, ινα και ταυτηι
μαλλον την παρθενιαν ελωνται και την εγκρατειαν. Ἐπειδη γαρ το περι παρθενιας
ειπειν επαχθες ειναι εδοκει, εκ της αναγκης του νομου τουτου εις την επιθυμιαν
αυτους εκεινην ενεβαλεν. Ειτα το δυνατον δεικνυς φησιν· Εισιν ευνουχοι, οιτινες εκ
κοιλιας μητρος εγεννηθησαν ουτως· και εισιν ευνουχοι, οιτινες ευνουχισθησαν υπο
των ανθρωπων· και εισιν ευνουχοι, οιτινες ευνουχισαν εαυτους δια την βασιλειαν
των ουρανων· δια τουτων λανθανοντως εναγων αυτους εις την του πραγματος
αιρεσιν, και το δυνατον της αρετης ταυτης κατασκευαζων, και μονον ουχι λεγων,
οτι Ἐννοησον, ει εκ φυσεως τοιουτος ης, η παρα των τα τοιαυτα επηρεαζοντων το
αυτο τουτο υπεμεινας, τι αν εποιησας, της απολαυσεως μεν εστερημενος, μισθον δε
ουκ εχων; Ουκουν ευχαριστει τωι Θεωι νυν, οτι μετα μισθου και στεφανων τουτο
υπομενεις, ο χωρις στεφανων εκεινοι· μαλλον δε ουδε τουτο, αλλα και πολλωι
κουφοτερον, τηι τε ελπιδι διορθουμενος, και τωι συνειδοτι του κατορθωματος, και
μηδε την επιθυμιαν ουτω κυμαινουσαν εχων. Ου γαρ ουτως εκτομη μελους, ως
λογισμου χαλινος, τα τοιαυτα οιδε καταστελλειν κυματα, και γαληνην ποιειν·
μαλλον δε λογισμος μονος. ∆ια τουτο τοινυν εκεινους παρηγαγεν, ινα τουτους
αλειψηι επει ει μη τουτο κατεσκευαζε, τι βουλεται ο περι των αλλων ευνουχων
λογος αυτωι; Ὅταν δε λεγηι, οτι Ευνουχισαν εαυτους, ου των μελων λεγει την
εκτομην· απαγε· αλλα των πονηρων λογισμων την αναιρεσιν. Ὡς ο γε το μελος
εκτεμων, και αραι εστιν υπευθυνος, καθως ο Παυλος φησιν· Ὄφελον και
αποκοψονται οι αναστατουντες υμας. Και μαλα εικοτως. Και γαρ τα των
ανδροφονων ο τοιουτος τολμαι, και τοις του Θεου διαβαλλουσι την δημιουργιαν
διδωσιν αφορμην, και των Μανιχαιων ανοιγει τα στοματα, και τοις παρ' Ἕλλησιν
ακρωτηριαζομενοις τα αυτα παρανομει. Το γαρ αποκοπτειν τα μελη, δαιμονικης
ενεργειας και σατανικης επιβουλης εξ αρχης γεγονεν εργον· ινα του 58.600 Θεου το
εργον διαβαλλωσιν· ινα το ζωον τουτο λυμηνωνται· ινα μη τηι προαιρεσει, αλλα τηι
των μελων φυσει το παν λογισαμενοι, ουτως αδεως αμαρτανωσιν αυτων οι πολλοι,
ατε ανευθυνοι οντες· και διπληι παραβλαψωσι το ζωον τουτο, και τωι τα μελη
πηρουν, και τωι της προαιρεσεως την υπερ των αγαθων προθυμιαν κωλυειν. Ταυτα
δε ο διαβολος ενομοθετησε, προς τοις ειρημενοις και ετερον πονηρον δογμα
εισαγων, και τωι περι ειμαρμενης και αναγκης και εντευθεν προοδοποιων λογωι, και
πανταχου την παρα του Θεου δοθεισαν ημιν ελευθεριαν λυμαινομενος, και πειθων
 
 

388

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυσικα ειναι τα κακα, και πολλα ετερα εντευθεν υποσπειρων δογματα πονηρα, ει και
μη προφανως. Τοιαυτα γαρ του διαβολου τα δηλητηρια. ∆ια τουτο παρακαλω
φευγειν την τοιαυτην παρανομιαν. Μετα γαρ των ειρημενων ουδε τα της επιθυμιας
ημερωτερα εντευθεν, αλλα και χαλεπωτερα γινεται. Ἑτερωθεν γαρ εχει τας πηγας το
σπερμα το εν ημιν, και ετερωθεν κυμαινει. Και οι μεν απο εγκεφαλου, οι δε απο
οσφυος τον οιστρον εκεινον φυεσθαι λεγουσιν· εγω δε ουδαμοθεν αλλοθεν ειποιμι
αν, αλλ' η απο γνωμης ακολαστου και διανοιας ημελημενης, καν αυτη σωφρονηι,
των φυσικων κινηματων βλαβος ουδεν. Ειπων τοινυν τους ευνουχους, τους εικη και
ματην ευνουχους, ει μη τωι λογισμωι και αυτοι σωφρονοιεν, και τους υπερ των
ουρανων παρθενευοντας, παλιν επαγει λεγων· Ὁ δυναμενος χωρειν, χωρειτω·
προθυμοτερους τε ποιων τωι δειξαι υπερογκον ον το κατορθωμα, και ουκ αφιεις εις
αναγκην νομου το πραγμα κατακλεισθηναι, δια την αφατον αυτου ημεροτητα. Και
τουτο ειπεν, οτε σφοδρα εδειξε δυνατον ον, ινα πλειων της προαιρεσεως η φιλοτιμια
γενηται. δʹ. Και ει προαιρεσεως εστι, φησι, πως αρχομενος ελεγεν, Ου παντες
χωρουσιν, αλλ' οις δεδοται; Ἵνα μαθηις οτι μεγας ο αθλος, ουχ ινα αποκληρωσιν τινα
ηναγκασμενην υποπτευσηις. ∆εδοται γαρ εκεινοις, τοις βουλομενοις. Ειπε δε ουτω,
δεικνυς οτι πολλης δει της ανωθεν ροπης τωι εις τουτο εισελθοντι το σκαμμα, ης
απολαυσεται παντως ο βουλομενος. Ἔθος γαρ αυτωι ταυτηι κεχρησθαι τηι λεξει, οταν
μεγα το κατορθουμενον ηι, ως οταν λεγηι· Ὑμιν δεδοται γνωναι τα μυστηρια. Και οτι
τουτο εστιν αληθες, δηλον και εκ του παροντος. Ει γαρ της ανωθεν δοσεως μονης
εστι, και ουδεν αυτοι συνεισφερουσιν οι παρθενευοντες, περιττως αυτοις την
βασιλειαν των ουρανων επηγγειλατο, και των αλλων αυτους διειλεν ευνουχων. Συ
δε μοι σκοπει, πως εξ ων ετεροι πονηρευονται, κερδαινουσιν ετεροι. Οι μεν γαρ
Ἰουδαιοι μηδεν μαθοντες απηλθον· ουδε γαρ ινα μαθωσιν ηρωτων· οι δε μαθηται
και εντευθεν εκερδαινον. Τοτε προσηνεχθη αυτωι παιδια, ινα τας χειρας επιθηι
αυτοις, και προσευξηται· και επετιμησαν οι μαθηται αυτοις. Ὁ δε ειπεν αυτοις·
Ἄφετε τα παιδια ερχεσθαι προς με· των γαρ τοιουτων εστιν η βασιλεια των
ουρανων. Και επιθεις αυτοις τας χειρας, επορευθη εκειθεν. Και τινος ενεκεν οι
μαθηται απεσοβουν τα παιδια; Ἀξιωματος ενεκεν. Τι ουν αυτος; ∆ιδασκων αυτους
μετριαζειν, και τυφον καταπατειν κοσμικον, και λαμβανει και εναγκαλιζεται, και
τοις τοιουτοις την βασιλειαν επαγγελλεται· οπερ και εμπροσθεν ειρηκεν. Και ημεις
τοινυν, ει βουλοιμεθα κλη 58.601 ρονομοι γενεσθαι των ουρανων, την αρετην
ταυτην μετα πολλης κτησωμεθα της επιμελειας. Ουτος γαρ φιλοσοφιας ορος, μετα
συνεσεως απλαστον ειναι· τουτο βιος αγγελικος. Και γαρ παντων των παθων
καθαρευει η ψυχη του παιδιου. Τοις λελυπηκοσιν ου μνησικακει, αλλ' ως φιλοις
προσερχεται, ως ουδενος γενομενου. Και οσα αν παρα της μητρος μαστιχθηι, ταυτην
επιζητει, και παντων αυτην προτιμαι. Καν βασιλιδα δειξηις μετα διαδηματος, ου
προτιθησι της μητρος ρακια περιβεβλημενης, αλλ' ελοιτο αν μαλλον εκεινην ιδειν
μετα τουτων, η την βασιλιδα μετα κοσμου. Το γαρ οικειον και αλλοτριον ου πενιαι
και πλουτωι, αλλα φιλιαι διαγινωσκειν οιδε. Και των αναγκαιων ουδεν πλεον
επιζητει, αλλ' οσον εμπλησθηναι του μαστου, και αφισταται της θηλης. Το παιδιον
ου λυπειται εφ' οις ημεις· οιον επι ζημιαι χρηματων, και τοις τοιουτοις· και ου χαιρει
παλιν εφ' οις ημεις, τοις επικηροις τουτοις· ουκ επτοηται προς καλλη σωματων. ∆ια
τουτο ελεγε· Των γαρ τοιουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων· ινα τηι προαιρεσει
ταυτα εργαζωμεθα, α τηι φυσει τα παιδια εχει. Ἐπειδη γαρ οι Φαρισαιοι ουδαμοθεν
αλλοθεν, ως απο κακουργιας και απονοιας επραττον α επραττον, δια τουτο ανω και
κατω τους μαθητας αφελεις ειναι κελευει, εκεινους τε αινιττομενος, και τουτους
παιδευων. Και γαρ ουδεν ουτως εις αλαζονειαν επαιρει, ως αρχη και προεδρια. Ἐπει
ουν εμελλον οι μαθηται απολαυειν τιμης πολλης κατα την οικουμενην απασαν,
 
 

389

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προκαταλαμβανει αυτων την διανοιαν, ουκ αφιεις ανθρωπινον τι παθειν, ουδε τιμας
απαιτειν παρα του πληθους, ουδε το σοβειν προ αυτων. Ει γαρ και μικρα ταυτα ειναι
δοκει, αλλα μεγαλων κακων εστιν αιτια. Ουτω γουν οι Φαρισαιοι παιδοτριβουμενοι
εις την κορωνιδα των κακων εξεπεσον, τους ασπασμους, τας προεδριας τους
μεσασμους επιζητουντες· απο γαρ τουτων εις δοξομανιαν, ειτα εκειθεν εις ασεβειαν
εξωκειλαν. ∆ια δη τουτο εκεινοι μεν αραν επισπασαμενοι δια του πειραζειν,
απηλθον· τα παιδια δε ευλογιαν, ατε τουτων απαντων ηλευθερωμενα. Γενωμεθα δη
και ημεις κατα τα παιδια, και τηι κακιαι νηπιαζωμεν. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ετερως
ιδειν τον ουρανον· αλλ' αναγκη παντως εις γεενναν εμπεσειν τον υπουλον και
πονηρον. Και προ της γεεννης δε ενταυθα τα εσχατα πεισομεθα. Ἐαν γαρ κακος γενηι,
φησι, μονος αντλησεις τα κακα εαν δε αγαθος, σαυτωι και τωι πλησιον. Σκοπει γουν,
ως τουτο και επι των προτερων συνεβη. Ουτε γαρ πονηροτερον τι του Σαουλ
γεγονεν, ουτε απλουστερον και αφελεστερον του ∆αυΐδ. Τις ουν ο ισχυροτερος ην;
Ου δευτερον αυτον εις χειρας ελαβεν ο ∆αυιδ, και κυριος του ανελειν γενομενος,
απεστη; ουχ ως εν σαγηνηι και δεσμωτηριωι συνειλημμενον ειχε, και εφεισατο; Και
ταυτα και ετερων παροξυνοντων, και αυτος μυρια εγκαλειν εχων εγκληματα· αλλ'
ομως αφηκε σωον απελθειν. Καιτοι ο μεν μετα
πασης αυτον της στρατιας εδιωκεν, ο δε μετα ολιγων φυγαδων απεγνωσμενων ην,
αλωμενος και τοπους εκ τοπων αμειβων· αλλ' ομως ο φυγας του βασιλεως
περιεγενετο· επειδη ο μεν μετα απλοτητος, ο δε μετα πονηριας παρεταττετο. Τι γαρ
αν γενοιτο πονηροτερον εκεινου, ος τον αυτωι στρατηγουντα, και τους πολεμους
απαντας κατορθουντα, και της νικης και των τροπαιων 58.602 τους μεν πονους
υπομενοντα, τους δε στεφανους εκεινωι κομιζοντα ανελειν επεχειρει; εʹ. Τοιουτον
γαρ η βασκανια· αει τοις οικειοις επιβουλευει καλοις, και τον εχοντα αυτην τηκει,
και μυριαις περιβαλλει συμφοραις. Και ο δειλαιος γουν εκεινος, εως οτε ο ∆αυιδ
απεστη, ουκ εῤρηξε την φωνην εκεινην την ελεεινην, ολοφυρομενος και λεγων·
Θλιβομαι σφοδρα, και οι αλλοφυλοι πολεμουσιν εν εμοι, και Κυριος απεστη απ'
εμου. Ἕως οτε εχωρισθη του ∆αυιδ, ουκ επεσεν εν πολεμωι, αλλα και εν ασφαλειαι
και εν δοξηι ην· και γαρ εις τον βασιλεα του στρατηγου διεβαινεν η δοξα. Ουδε γαρ
τυραννικος ην ο ανηρ, ουδε θρονου εκβαλειν επεχειρει, αλλ' αυτωι παντα κατωρθου,
και σφοδρα περι αυτον διεκειτο· και τουτο και εκ των μετα ταυτα δηλον. Ὅτε μεν
γαρ υπ' αυτωι ταττομενος ην, ισως τωι νομωι της υποταγης ταυτα αν τις λογισαιτο
των ουκ ακριβως εξεταζοντων· επειδη δε εξηγαγεν εαυτον της βασιλειας εκεινου, τι
λοιπον ην το κατεχον αυτον, και πειθον του προς εκεινον απεχεσθαι πολεμου;
μαλλον δε, τι ουκ ην παροξυνον επι την σφαγην; Ου πονηρος και απαξ και δις και
πολλακις περι αυτον γεγονεν; ουχι παθων ευ; ουχι μηδεν εχων εγκαλειν; ουκ
επικινδυνος αυτωι και επισφαλης η βασιλεια αυτου και η σωτηρια ην; ου πλανασθαι
εδει διηνεκως και φευγειν, και περι των εσχατων τρεμειν, ζωντος εκεινου και
κρατουντος; Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων αυτον ηναγκασεν αιμαξαι το ξιφος· αλλα και
καθευδοντα ορων, και δεδεμενον, και μονον, και εν μεσοις αυτοις, και της κεφαλης
αψαμενος, και πολλων οντων των διεγειροντων, και Θεου ψηφον ειναι λεγοντων
την τοιαυτην ευκαιριαν, εκεινος και επετιμησε τοις παρορμωσι, και απεσχετο του
φονου, και σωον εξεπεμψε και υγιη· και ωσπερ σωματοφυλαξ ων αυτου μαλλον, και
υπασπιστης, ου πολεμιος, ουτως ενεκαλει τωι στρατοπεδωι την εις τον βασιλεα
προδοσιαν. Τι ταυτης ισον γενοιτ' αν της ψυχης; τι της ημεροτητος εκεινης; Τουτο
γαρ δυνατον μεν και εκ των ειρημενων συνιδειν· πολλωι δε πλεον και εκ των νυνι
γενομενων. Ὅταν γαρ την ημετεραν καταμαθωμεν φαυλοτητα, τοτε ακριβεστερον
εισομεθα των αγιων εκεινων την αρετην. ∆ιο παρακαλω προς τον ζηλον εκεινων
τρεχειν. Και γαρ ει δοξης εραις, και δια τουτο επιβουλευεις τωι πλησιον, τοτε αυτης
 
 

390

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απολαυσηι μειζονως, οταν αυτην διαπτυσας αποσχηι της επιβουλης. Ὥσπερ γαρ το
χρηματιζεσθαι φιλαργυριας εναντιον· ουτω προς το δοξης επιτυχειν, το δοξης εραιν.
Και ει βουλεσθε, καθ' εκαστον εξετασωμεν. Ἐπειδη γαρ της γεεννης ημιν φοβος
ουδεις, ουδε της βασιλειας λογος πολυς, φερε καν απο των παροντων υμας
εναγαγωμεν. Τινες γαρ εισιν οι καταγελαστοι; ειπε μοι· ουχι οι δια δοξαν τι
ποιουντες την των πολλων; Τινες δε επαινετοι; ουχι οι τον παρα των πολλων
διαπτυοντες επαινον; Ουκουν ει το κενης δοξης εραιν επονειδιστον, ο δε κενοδοξος
ου δυναται λαθειν ερων αυτης, επονειδιστος εσται παντως, και γεγονεν αυτωι το
δοξης εραιν ατιμιας αιτιον. Ου ταυτηι δε μονον καταισχυνεται, αλλα και το πολλα
αναγκαζεσθαι ποιειν αισχρα, και δουλοπρεπειας της εσχατης γεμοντα. Και ωσπερ εις
το κερδαινειν βλαπτεσθαι μαλιστα απο του νοσηματος της φιλοκερδειας ειωθασιν οι
ανθρωποι· (πολλας γουν απατας υφιστανται, και τα μικρα κερδη μεγαλας ποιει
ζημιας· διο και εις παροιμιαν ο λογος 58.603 ουτος εξενικησεν·) ουτω και τωι λαγνωι
κωλυμα προς το ηδονης απολαυειν το παθος γινεται. Τους γουν σφοδρα καταφερεις
και γυναικοδουλους, τουτους μαλιστα ως ανδραποδα περιφερουσιν αι γυναικες, και
ουκ αν ποτε καταξιωσαιεν εκειναι ως ανδρασιν αυτοις κεχρησθαι, ραπιζουσαι,
διαπτυουσαι, αγουσαι και περιαγουσαι πανταχου, και θρυπτομεναι, και παντα
επιταττουσαι μονον. Ουτω και του απονενοημενου και δοξομανουντος και
δοκουντος ειναι υψηλου, ουδεν ταπεινοτερον και ατιμοτερον. Και γαρ φιλονεικον
το των ανθρωπων γενος, και προς ουδεν ετερον αντικαθισταται, ως προς αλαζονα
και υπεροπτην και δοξης δουλον. Και αυτος δε 58.604 εκεινος, ωστε διατηρησαι το
σχημα της απονοιας, τα των ανδραποδων προς τους πλειονας επιδεικνυται,
κολακευων, θεραπευων, παντος αργυρωνητου δουλειαν δουλευων χαλεπωτεραν.
Ταυτ' ουν απαντα ειδοτες, καταθωμεθα ταυτα τα παθη, ινα μη και ενταυθα δικην
δωμεν, και εκει κολασθωμεν απεραντα. Γενωμεθα της αρετης ερασται. Ουτω γαρ και
προ της βασιλειας τα μεγιστα ενταυθα καρπωσομεθα καλα, και απελθοντες εκει των
αιωνιων μεθεξομεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.603 ΟΜΙΛΙΑ ΞΓʹ. Και ιδου εις προσελθων ειπεν αυτωι· ∆ιδασκαλε αγαθε, τι
ποιησας ζωην αιωνιον κληρονομησω;
αʹ. Τινες μεν διαβαλλουσι τον νεανισκον τουτον, ως υπουλον τινα και
πονηρον, και μετα πειρας τωι Ἰησου προσελθοντα· εγω δε φιλαργυρον μεν αυτον και
χρηματων ελαττονα ουκ αν παραιτησαιμην ειπειν, επειδη και ο Χριστος τοιουτον
αυτον ηλεγξεν οντα· υπουλον δε ουδαμως, δια το μητε ασφαλες ειναι των αδηλων
κατατολμαιν, και μαλιστα εν εγκλημασι, και το τον Μαρκον ταυτην ανηιρηκεναι την
υποψιαν· και γαρ φησιν, οτι Προσδραμων και γονυπετων παρεκαλει αυτον· και, οτι
Ἐμβλεψας αυτωι ο Ἰησους, ηγαπησεν αυτον. Ἀλλα πολλη των χρηματων η τυραννις,
και δηλον εντευθεν· καν γαρ τα αλλα ωμεν εναρετοι, παντα αυτη λυμαινεται τα
αλλα. Εικοτως ουν και ο Παυλος ριζαν αυτην απαντων των κακων ειναι εφησε· Ῥιζα
γαρ παντων των κακων εστιν η φιλαργυρια, φησι. ∆ιατι ουν ουτω προς αυτον
απεκρινατο ο Χριστος, λεγων· Ουδεις αγαθος; Ἐπειδη ως ανθρωπωι προσηλθε ψιλωι,
και ενι των πολλων, και διδασκαλωι Ἰουδαικωι· δια δη τουτο ως ανθρωπος αυτωι
διαλεγεται. Και γαρ πολλαχου προς τας υπονοιας των προσιοντων αποκρινεται, ως
οταν λεγηι· Ἡμεις προσκυνουμεν ο οιδαμεν· και, Ἐαν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η
μαρτυρια μου ουκ εστιν αληθης. Ὅταν ουν ειπηι, Ουδεις αγαθος, ουχ εαυτον
 
 

391

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκβαλλων του αγαθος ειναι τουτο λεγει· απαγε· ου γαρ ειπε, Τι με λεγεις αγαθον;
Ουκ ειμι αγαθος· αλλ', Ουδεις αγαθος· τουτεστιν, ουδεις ανθρωπων. Και αυτο δε
τουτο οταν λεγηι, ουδε τους ανθρωπους αποστερων αγαθοτητος λεγει, αλλα προς
αντιδιαστολην της του Θεου αγαθοτητος. ∆ιο και επηγαγεν, Ει μη εις, ο Θεος. Και
ουκ ειπεν, Ει μη ο Πατηρ μου, ινα μαθηις οτι ουκ εξεκαλυψεν εαυτον τωι νεανισκωι.
Ουτω και ανωτερω πονηρους εκαλει τους ανθρωπους, λεγων· Ει δε υμεις, πονηροι
οντες, οιδατε δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων. Και γαρ και εκει πονηρους
εκαλεσεν, ου της φυσεως απασης πονηριαν καταγινωσκων· (το γαρ, υμεις, ουχ υμεις
οι ανθρωποι φησιν·) αλλα την εν ανθρωποις αγαθοτητα τηι του Θεου αγαθοτητι
παραβαλλων, ουτως ωνομασε· δια τουτο και επηγαγε, Ποσωι μαλλον ο Πατηρ υμων
δωσει αγαθα τοις αιτουσιν αυτον; Και τι το κατεπειγον ην, φησιν, η τι το χρησιμον,
ωστε ουτως αυτον αποκρινασθαι; Ἀναγει αυτον κατα μικρον, και παιδευει κολακειας
απηλλαχθαι πασης, των επι της γης απαγων, και 58.604 τωι Θεωι προσηλων, και
πειθων τα μελλοντα ζητειν, και ειδεναι το οντως αγαθον, και την ριζαν και την
πηγην απαντων, και αυτωι τας τιμας αναφερειν. Ἐπει και οταν λεγηι, Μη καλεσητε
διδασκαλον επι της γης, προς αντιδιαστολην αυτου τουτο φησιν, και ινα μαθωσι τις
η πρωτη των οντων απαντων αρχη. Ουδε γαρ μικραν ο νεανισκος επεδειξατο
προθυμιαν τεως, εις ερωτα τοιουτον εμπεσων, και των αλλων, των μεν
πειραζοντων, των δε υπερ νοσηματων προσιοντων, η των οικειων, η των
αλλοτριων, αυτος υπερ ζωης αιωνιου και προσιων και διαλεγομενος. Και γαρ λιπαρα
ην η γη και πιων, αλλα των ακανθων το πληθος τον σπορον συνεπνιγε. Σκοπει γουν
πως εστι παρεσκευασμενος τεως προς την των επιταγματων υπακοην. Τι γαρ
ποιησας φησι, ζωην αιωνιον κληρονομησω; Ουτως ετοιμος ην προς εργασιαν των
λεχθησομενων. Ει δε πειραζων προσηλθεν, εδηλωσεν αν ημιν και τουτο ο
ευαγγελιστης, ωσπερ και επι των αλλων ποιει, ως επι του νομικου. Ει δε και αυτος
εσιγησεν, ο Χριστος αυτον ουκ αν ειασε λαθειν, αλλ' ηλεγξεν αν σαφως, η και
ηινιξατο, ωστε μη δοξαι ηπατηκεναι και λανθανειν, και ταυτηι βλαβηναι. Ει πειραζων
προσηλθεν, ουκ αν απηλθε λυπουμενος εφ' οις ηκουσε. Τουτο γουν ουδεις ποτε
επαθε των Φαρισαιων, αλλ' ηγριαινοντο επιστομιζομενοι. Ἀλλ' ουχ ουτος· αλλ'
απεισι κατηφης· οπερ ου μικρον σημειον ην του μη μετα πονηρας γνωμης αυτον
προσελθειν, αλλ' ασθενεστερας, και επιθυμειν μεν της ζωης, κατεχεσθαι δε ετερωι
παθει χαλεπωτατωι. Ειποντος τοινυν του Χριστου· Ει θελεις εισελθειν εις την ζωην,
τηρησον τας εντολας· λεγει, Ποιας; ουχι πειραζων, μη γενοιτο· αλλα νομιζων ετερας
τινας παρα τας νομικας ειναι τας της ζωης προξενους αυτωι γενησομενας· ο σφοδρα
επιθυμουντος ην. Ειτα, επειδη ειπεν ο Ἰησους τας απο του νομου, φησι· Ταυτα παντα
εφυλαξαμην εκ νεοτητος μου. Και ουδε ενταυθα εστη, αλλα παλιν ερωται, Τι ετι
υστερω; ο και αυτο σημειον ην της σφοδρας επιθυμιας αυτου. Ου μικρον δε και το
νομιζειν αυτον υστερειν, μηδε ηγεισθαι αρκειν τα ειρημενα εις το τυχειν ων
επεθυμει. Τι ουν ο Χριστος; Ἐπειδη εμελλε μεγα τι επιταττειν, προτιθησι τα επαθλα,
και φησιν· Ει θελεις τελειος ειναι, υπαγε, πωλησον σου τα υπαρχοντα, και δος
πτωχοις· και εξεις θησαυρον εν ουρανοις· και δευρο ακολουθει μοι. βʹ. Ειδες ποσα
βραβεια, ποσους στεφανους τιθησι τωι σταδιωι τουτωι; Ει δε επειραζεν, ουκ αν αυτωι
ταυτα 58.605 ειπε. Νυνι δε και λεγει, και ωστε αυτον εφελκυσασθαι, και τον μισθον
αυτωι δεικνυσι πολυν οντα, και τηι γνωμηι αυτου το παν επιτρεπει, δια παντων
συσκιαζων το δοκουν ειναι βαρυ της παραινεσεως. ∆ιο και πριν ειπειν τον αγωνα
και τον πονον, το βραβειον αυτωι δεικνυσι, λεγων· Ει θελεις τελειος ειναι· και τοτε
φησι, Πωλησον σου τα υπαρχοντα, και δος πτωχοις· και ευθεως παλιν τα επαθλα,
Ἕξεις θησαυρον εν ουρανοις, και δευρο ακολουθει μοι. Και γαρ το ακολουθειν αυτωι,
μεγαλη αντιδοσις. Και εξεις θησαυρον εν ουρανοις. Ἐπειδη γαρ περι χρηματων ην ο
 
 

392

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος, και παντων αυτον γυμνωθηναι παρηινει, δεικνυς οτι ουκ αφαιρειται τα οντα,
αλλα προστιθησι τοις ουσι, και πλειονα ων εκελευσε παρασχειν εδωκεν· ου πλειονα
δε μονον, αλλα και τοσουτωι μειζονα, οσον γης ουρανος, και ετι πλεον. Θησαυρον δε
ειπε, το δαψιλες της αντιδοσεως, το μονιμον δηλων, το ασυλον, ως ενεχωρει δια
των ανθρωπινων αινιξασθαι τωι ακουοντι. Ουκ αρα αρκει το χρηματων
καταφρονειν, αλλα δει και διαθρεψαι πενητας, και προηγουμενως ακολουθειν τωι
Χριστωι· τουτεστι, παντα τα παρ' αυτου κελευομενα ποιειν, προς σφαγας ειναι
ετοιμον, και θανατον καθημερινον. Ει τις γαρ θελει οπισω μου ελθειν, απαρνησασθω
εαυτον, και αρατω τον σταυρον αυτου, και ακολουθειτω μοι. Ὥστε του ριψαι τα
χρηματα πολλωι μειζον τουτο το επιταγμα, το και αυτο το αιμα εκχειν· ου μικρον δε
εις τουτο το χρηματων απηλλαχθαι συμβαλλεται. Ἀκουσας δε ο νεανισκος, απηλθε
λυπουμενος. Ειτα, ωσπερ δεικνυς ο ευαγγελιστης, οτι ουκ απεικος τι πεπονθε, φησιν·
Ἦν γαρ εχων χρηματα πολλα. Ου γαρ ομοιως κατεχονται οι τα ολιγα εχοντες, και οι
πολληι βαπτισθεντες περιουσιαι· τυραννικωτερος γαρ τοτε ο ερως γινεται. Ὅπερ αει
λεγων ου παυομαι, οτι η προσθηκη των επεισιοντων μειζονα αναπτει την φλογα, και
πενεστερους εργαζεται τους κτωμενους, ει γε εν πλειονι καθιστησιν αυτους
επιθυμιαι, και μαλλον αισθανεσθαι της ενδειας ποιει. Σκοπει γουν και ενταυθα οιαν
επεδειξατο την ισχυν το παθος. Τον γαρ μετα χαρας προσελθοντα και προθυμιας,
επειδη εκελευσεν ο Χριστος ριψαι τα χρηματα, ουτω κατεχωσε και εβαρησεν, ως
μηδε αποκρινασθαι περι τουτων αφειναι, αλλα σιγησαντα και κατηφη και στυγνον
γενομενον απελθειν. Τι ουν ο Χριστος; Πως δυσκολως οι πλουσιοι εισελευσονται εις
την βασιλειαν των ουρανων! ου τα χρηματα διαβαλλων, αλλα τους κατεχομενους
υπ' αυτων. Ει δε πλουσιος δυσκολως, πολλωι μαλλον ο πλεονεκτης. Ει γαρ το μη
δουναι τα εαυτου, προς βασιλειαν εμποδιον, το και τα ετερων λαβειν εννοησον
ποσον σωρευει το πυρ. Τι δηποτε δε τοις μαθηταις ελεγεν, οτι δυσκολως πλουσιος
εισελευσεται, πενησιν ουσι και ουδεν κεκτημενοις; Παιδευων αυτους μη αισχυνεσθαι
την πενιαν, και ωσανει απολογουμενος αυτοις υπερ του μηδεν επιτρεψαι εχειν.
Ειπων δε δυσκολον, προιων δεικνυσιν οτι και αδυνατον, και ουχ απλως αδυνατον,
αλλα και μετ' επιτασεως αδυνατον· και τουτο εκ του παραδειγματος εδηλωσε, του
κατα την καμηλον και την βελονην. Ευκοπωτερον, φησι, καμηλον εισελθειν δια
τρυπηματος ραφιδος, η πλουσιον εις την βασιλειαν των ουρανων. Ὅθεν δεικνυται
οτι ουχ ο τυ 58.606 χων μισθος τοις πλουτουσι και δυναμενοις φιλοσοφειν. ∆ιο και
Θεου εργον εφησεν ειναι αυτο, ινα δειξηι, οτι πολλης δει της χαριτος τωι μελλοντι
τουτο κατορθουν. Των γουν μαθητων ταραχθεντων ελεγε· Παρα ανθρωποις τουτο
αδυνατον, παρα δε Θεωι παντα δυνατα. Και τινος ενεκεν οι μαθηται ταραττονται,
πενητες οντες, και σφοδρα πενητες; τινος ουν ενεκεν θορυβουνται; Ὑπερ της των
αλλων σωτηριας αλγουντες, και πολλην προς απαντας φιλοστοργιαν εχοντες, και τα
των διδασκαλων ηδη σπλαγχνα αναλαβοντες. Ουτω γουν ετρεμον και εδεδοικεισαν
υπερ της οικουμενης απασης απο της αποφασεως ταυτης, ωστε πολλης δεηθηναι της
παρακλησεως. ∆ια τουτο προτερον εμβλεψας αυτοις ειπε· Τα παρα ανθρωποις
αδυνατα, δυνατα παρα τωι Θεωι. Ἡμερωι γαρ ομματι και πραωι φριττουσαν αυτων την
διανοιαν παραμυθησαμενος, και την αγωνιαν καταλυσας (τουτο γαρ εδηλωσεν ο
ευαγγελιστης ειπων, εμβλεψας), τοτε και δια των ρηματων αυτους ανιησι, την του
Θεου δυναμιν εις μεσον αγαγων, και ουτω ποιησας θαῤρειν. Ει δε βουλει και τον
τροπον μαθειν, και πως αν το αδυνατον γενοιτο δυνατον, ακουε. Ουδε γαρ δια τουτο
ειπε, Τα παρα ανθρωποις αδυνατα, δυνατα παρα τωι Θεωι, ινα αναπεσηις, και ως
αδυνατων αποσχηι· αλλ' ινα το μεγεθος του κατορθωματος εννοησας, επιπηδησηις
ραιδιως, και τον Θεον παρακαλεσας συνεφαψασθαι σοι των καλων τουτων αθλων,
της ζωης επιτυχηις. γʹ. Πως ουν αν γενοιτο τουτο δυνατον; Ἂν ριψηις τα οντα, αν
 
 

393

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κενωσηις τα χρηματα, αν της πονηρας επιθυμιας αποστηις. Ὅτι γαρ ου τωι Θεωι μονον
αυτο λογιζεται, αλλα δια τουτο ειπεν, ινα δειξηι τον ογκον του κατορθωματος,
ακουσον των μετα ταυτα. Πετρου γαρ ειποντος, Ἰδου ημεις αφηκαμεν παντα, και
ηκολουθησαμεν σοι, και ερωτησαντος, Τι αρα εσται ημιν; τον μισθον ορισας
εκεινοις, επηγαγε· Και πας οστις αφηκεν οικιας, η αγρους, η αδελφους, η αδελφας, η
πατερα, η μητερα, εκατονταπλασιονα ληψεται, και ζωην αιωνιον κληρονομησει.
Ουτω το αδυνατον γινεται δυνατον. Ἀλλα πως αυτο τουτο γενοιτ' αν, φησι, το
αφειναι; πως δυνατον τον βαπτισθεντα απαξ επιθυμιαι τοιαυτηι χρηματων
ανενεγκειν; Ἂν αρξηται εκ των οντων κενουν, και τα περιττα περικοπτειν. Ουτω
γαρ και περαιτερω προβησεται, και ευκολωτερον λοιπον δραμειται. Μη τοινυν υφ'
εν το παν ζητησηις, αλλ' ηρεμα και κατα μικρον αναβαινε την κλιμακα ταυτην, την
εις τον ουρανον σε αναγουσαν, ει δυσχερες σοι το αθροον φαινεται. Καθαπερ γαρ οι
πυρεττοντες, δριμειαν χολην ενδον εχοντες πλεοναζουσαν, οταν επεμβαλωσι σιτα
και ποτα, ου μονον ου κατασβεννυουσι το διψος, αλλα και αναπτουσι την φλογα·
ουτω και οι φιλοχρηματοι, οταν τηι πονηραι ταυτηι επιθυμιαι και της χολης εκεινης
δριμυτεραι τα χρηματα επεμβαλωσι, μαλλον αυτην εκκαιουσιν. Ουδεν γαρ αυτην
ουτως ιστησιν, ως το αποστηναι τεως της του κερδαινειν επιθυμιας, ωσπερ ουν την
δριμειαν χολην ολιγοσιτια και κενωσις. Τουτο δε αυτο ποθεν εσται; φησιν. Ἂν
εννοησηις, οτι πλουτων μεν ουδεποτε παυσηι διψων, και τηκομενος τηι του πλειονος
επιθυμιαι· απαλλαγεις δε των οντων, και το νοσημα δυνησηι στησαι τουτο. Μη τοινυν
περιβαλλου πλειονα, 58.607 ινα μη ακιχητα διωκηις, και ανιατα νοσηις, και
ελεεινοτερος ηις τοιαυτα λυττων. Ἀποκριναι γαρ μοι, τινα αν φαιημεν βασανιζεσθαι
και οδυνασθαι, τον επιθυμουντα σιτιων και ποτων πολυτελων, και ουκ εχοντα
απολαυσαι ως βουλεται· η τον ουκ εχοντα επιθυμιαν τοιαυτην; Ευδηλον οτι τον
επιθυμουντα μεν, ου δυναμενον δε μετασχειν ων επιθυμει. Ουτω γαρ εστι τουτο
οδυνηρον, το επιθυμουντα μη απολαυειν, και διψωντα μη πινειν, ως και την
γεενναν βουλομενον ημιν υπογραψαι τον Χριστον, τουτον αυτην υπογραψαι τον
τροπον, και τον πλουσιον ουτως εισαγαγειν αποτηγανιζομενον· επιθυμων γαρ
σταγονος υδατος, και μη απολαυων, ουτως εκολαζετο. Ουκουν ο μεν χρηματων
καταφρονων εστησε την επιθυμιαν· ο δε πλουτειν βουλομενος, και περιβαλλεσθαι
πλειω, ανηψε μαλλον, και ουδεπω ισταται· αλλα καν μυρια λαβηι ταλαντα, ετερων
τοσουτων επιθυμει· καν τουτων επιτυχηι, παλιν δις τοσουτων αλλων εφιεται· και
προιων, και τα ορη, και την γην, και την θαλατταν, και παντα ευχεται αυτωι
γενεσθαι χρυσον, καινην τινα μανιαν μαινομενος και φοβεραν, και ουδεποτε ουτω
σβεσθηναι δυναμενην. Και ινα μαθηις, οτι ου τηι προσθηκηι, αλλα τηι αφαιρεσει τουτο
ισταται το κακον· ει σοι γεγονεν επιθυμια ποτε ατοπος πτηναι και δι' αερος
ενεχθηναι, πως αν την ατοπον ταυτην εσβεσας επιθυμιαν; τωι πτερα διαπλαττειν, και
ετερα οργανα κατασκευαζειν; η τωι πεισαι τον λογισμον, οτι αδυνατων επιθυμει, και
ουδενι τουτων επιχειρειν δει; Ευδηλον οτι τωι πεισαι τον λογισμον. Ἀλλ' εκεινο,
φησιν, αδυνατον. Ἀλλα και τουτο αδυνατωτερον, το της επιθυμιας ταυτης ορον
ευρειν. Και γαρ ευκολωτερον ανθρωπους οντας πτηναι, η τηι προσθηκηι του πλειονος
παυσαι τον ερωτα. Ὅταν μεν γαρ ηι δυνατα τα επιθυμητα, τηι απολαυσει
παραμυθεισθαι δυνατον· οταν δε αδυνατα, εν δει σπουδαζειν μονον, το της
επιθυμιας ημας αυτους απαγαγειν, ως ετερως γε ουκ ενον ανακτησασθαι την ψυχην.
Ἵν' ουν μη περιττα οδυνωμεθα, τον διηνεκως λυπουντα ερωτα των χρηματων και
ουδεποτε σιγησαι ανεχομενον αφεντες, εφ' ετερον μεθορμισωμεθα, τον και
μακαριους ημας ποιουντα, και πολλην εχοντα την ευκολιαν, και των ανω θησαυρων
επιθυμησωμεν. Ουτε γαρ πονος ενταυθα τοσουτος, και το κερδος αφατον, και
αποτυχειν ουκ ενι τον και οπωσουν αγρυπνουντα και νηφοντα και των παροντων
 
 

394

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερορωντα· ωσπερ ουν τον δουλευοντα αυτοις και εκδεδομενον εισαπαξ αναγκη
πασα εκπεσειν εκεινων. δʹ. Ταυτ' ουν απαντα λογιζομενος, την πονηραν επιθυμιαν
εκβαλε των χρηματων. Ουδε γαρ τουτο εχοις αν ειπειν, οτι τα μεν παροντα διδωσι,
των δε μελλοντων αποστερει· καιτοι και ει τουτο ην, εσχατη τουτο κολασις και
τιμωρια. Νυν δε ουδε τουτο ενι. Μετα γαρ της γεεννης και προ της γεεννης εκεινης,
και ενταυθα εις χαλεπωτεραν σε εμβαλλει κολασιν. Και γαρ οικιας πολλας η
επιθυμια αυτη ανετρεψε, και χαλεπους πολεμους ανεῤριπισε, και βιαιωι θανατωι
καταλυσαι τον βιον κατηναγκασε· και προ των κινδυνων δε τουτων της ψυχης
λυμαινεται την ευγενειαν· και δειλον, και ανανδρον, και θρασυν, και ψευστην, και
συκοφαντην, και αρπαγα, και πλεονεκτην, και τα εσχατα παντα τον εχοντα
πολλακις ειργασατο. Ἀλλ' ισως την λαμπηδονα του αργυριου, και των οικετων το
πλη 58.608 θος, και των οικοδομηματων το καλλος, και την θεραπειαν την επ'
αγορας ορων καταγοητευηι; Τις ουν αν γενοιτο θεραπεια τωι πονηρωι τραυματι
τουτωι; Ἂν εννοησηις, πως σοι ταυτα την ψυχην διατιθησι· πως σκοτεινην και ερημον
και αισχραν αυτην κατασκευαζει και δυσειδη· αν λογισηι μεθ' οσων ταυτα εκτηθη
κακων, μεθ' οσων φυλαττεται πονων, μεθ' οσων κινδυνων· μαλλον δε ουδε
φυλαττεται μεχρι τελους, αλλ' οταν απαντων διαφυγηι τας λαβας, ο θανατος
επελθων ταυτα μεν εις τας των σων εχθρων πολλακις εξηγαγε χειρας, σε δε ερημον
λαβων απεισιν, ουδεν τουτων επισυρομενον, αλλ' η τα τραυματα και τα ελκη μονον,
απερ εκ τουτων λαβουσα απεισιν η ψυχη. Ὅταν ουν ιδηις τινα λαμποντα εξωθεν απο
των ιματιων και της πολλης δορυφοριας, αναπτυξον αυτου το συνειδος, και πολλην
ευρησεις την αραχνην ενδον, και πολλην την κονιν οψει. Ἐννοησον τον Παυλον,
τον Πετρον· εννοησον τον Ἰωαννην, τον Ἠλιαν· μαλλον δε αυτον τον Υιον του
Θεου, τον ουκ εχοντα που την κεφαλην κλιναι. Ἐκεινου ζηλωτης γενου, και των
εκεινου δουλων, και τον αφατον τουτων φανταζου πλουτον. Ει δε μικρον
διαβλεψας εκ τουτων σκοτωθειης παλιν, καθαπερ εν τινι ναυαγιωι καταιγιδος
επελθουσης, ακουσον της αποφασεως του Χριστου της λεγουσης, οτι αδυνατον
πλουσιον εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Και προς την αποφασιν ταυτην
θες τα ορη, και την γην, και την θαλασσαν· και παντα, ει βουλει, τωι λογωι ποιησον
ειναι χρυσον· ουδεν γαρ ισον οψει της ζημιας της εκειθεν σοι γινομενης. Και συ μεν
πλεθρων γης τοσων και τοσων μεμνησαι, και οικιων δεκα και εικοσιν, η και
πλειονων, και βαλανειων τοσουτων, και ανδραποδων χιλιων, η δις τοσουτων, και
οχηματων αργυρενδετων και χρυσοπαστων· εγω δε εκεινο φημι· Ει των
πλουτουντων υμων εκαστος, την πενιαν ταυτην αφεις (πενια γαρ ταυτα προς ο
μελλω λεγειν), ολοκληρον εκεκτητο κοσμον, και εκαστος αυτων τοσουτους ειχεν
ανθρωπους, οσοι νυν εισι πανταχου γης και θαλαττης, και οικουμενην εκαστος, και
γην και θαλατταν, και πανταχου οικοδομηματα, και πολεις και εθνη, και
πανταχοθεν αντι υδατος, αντι πηγων αυτωι χρυσιον επεῤρει, τριων οβολων ουκ αν
εφην αξιους ειναι τους ουτω πλουτουντας, της βασιλειας εκπεσοντας. Ει γαρ νυν
χρηματων των απολλυμενων εφιεμενοι, οταν μη επιτυχωσι, βασανιζονται· ει
λαβοιεν αισθησιν των αποῤρητων αγαθων εκεινων, τι λοιπον αρκεσει εις
παραμυθιαν αυτοις; Ουκ εστιν ουδεν. Μη τοινυν μοι λεγε την των χρηματων
περιουσιαν. αλλ' εννοει την ζημιαν οσην εκ ταυτης οι ταυτης υπομενουσιν ερασται,
αντι τουτων τους ουρανους απολλυντες, και ταυτον πασχοντες, οιον αν ει τις της εν
βασιλειοις μεγιστης τιμης εκπεσων, κοπρου θημωνιαν εχων, μεγα επι ταυτηι
φρονοιη. Ουδεν γαρ εκεινης η των χρηματων διαφερει σωρεια· μαλλον δε και
βελτιων εκεινη. Ἡ μεν γαρ και προς γεωργιαν επιτηδειος, και προς βαλανειου
εκκαυσιν, και προς αλλα τοιαυτα· ο δε κατορωρυγμενος χρυσος προς ουδεν τουτων.
Και ειθε μονον αχρηστος ην· νυνι δε και πολλας αναπτει τωι εχοντι τας καμινους, ει
 
 

395

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη εις δεον αυτωι χρησαιτο· τα γουν μυρια κακα εντευθεν φυεται. ∆ια τουτο οι μεν
εξωθεν ακροπολιν κακων την φιλαργυριαν εκαλουν· ο δε μακαριος Παυλος πολλωι
βελτιον και εμφαντικωτερον, ριζαν αυτην των κακων απαντων ειπων. Ταυτ' ουν
58.609 απαντα εννοουντες, μαθωμεν ζηλουν τα αξια ζηλου, μη τας λαμπρας
οικοδομας, μηδε τους πολυτελεις αγρους· αλλα τους πολλην παῤρησιαν προς τον
Θεον εχοντας ανδρας, τους εν ουρανωι πλουτουντας, τους των θησαυρων εκεινων
κυριους, τους οντως πλουσιους, τους δια 58.610 Χριστον πενητας· ινα των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ'
ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.609 ΟΜΙΛΙΑ Ξ∆ʹ. Τοτε αποκριθεις ο Πετρος ειπεν
αυτωι· Ἰδου ημεις αφηκαμεν παντα, και ηκολουθησαμεν σοι· τι αρα εσται ημιν; αʹ.
Ποια παντα, ω μακαριε Πετρε; τον καλαμον; το δικτυον; το πλοιον; την τεχνην;
Ταυτα μοι παντα λεγεις; Ναι, φησιν. Ἀλλ' ου δια φιλοτιμιαν ταυτα λεγω, αλλ' ινα
δια της ερωτησεως ταυτης τον των πενητων εισαγαγω δημον. Ἐπειδη γαρ ειπεν ο
Κυριος· Ει θελεις τελειος ειναι, πωλησον σου τα υπαρχοντα, και δος πτωχοις, και
εξεις θησαυρον εν ουρανοις· ινα μη λεγηι τις των πενητων· Τι ουν; εαν μη εχω
υπαρχοντα, ου δυναμαι τελειος ειναι; ερωται Πετρος, ινα συ μαθηις, ο πενης, οτι
ουδεν εντευθεν ηλαττωσαι· ερωται Πετρος, ινα μη παρα Πετρου μαθων αμφιβαλληις
(και γαρ ατελης ην ετι, και Πνευματος ερημος), αλλα παρα του του Πετρου
διδασκαλου δεξαμενος την αποφασιν θαῤρηις. Καθαπερ γαρ ημεις ποιουμεν·
οικειουμεθα πραγματα πολλακις υπερ αλλοτριων διαλεγομενοι· ουτω και ο
αποστολος εποιησεν, υπερ της οικουμενης απασης την πευσιν αυτωι ταυτην
προσαγαγων. Ἐπει οτι γε τα εαυτου ᾔδει σαφως, δηλον απο των εμπροσθεν
ειρημενων· ο γαρ τας κλεις των ουρανων εντευθεν ηδη δεξαμενος, πολλωι μαλλον
υπερ των εκει θαῤρειν ειχε. Σκοπει δε και πως ακριβως αποκρινεται, ως ο Χριστος
επεζητησε. Και γαρ αυτος παρα του πλουσιου δυο ταυτα ᾔτησε· δουναι πτωχοις τα
υπαρχοντα, και ακολουθειν. ∆ια τουτο και αυτος τα δυο ταυτα τιθησι, το αφειναι και
ακολουθησαι· Ἰδου γαρ ημεις αφηκαμεν παντα, φησι, και ηκολουθησαμεν σοι. Το τε
γαρ αφειναι δια το ακολουθησαι γεγονεν, η τε ακολουθησις εκ του αφειναι
ευκολωτερα κατεστη, και υπερ του αφειναι θαῤρειν και χαιρειν αυτους παρεσκευαζε.
Τι ουν αυτος; Ἀμην λεγω υμιν, οτι υμεις οι ακολουθησαντες μοι, εν τηι παλιγγενεσιαι,
οταν καθισηι ο Υιος του ανθρωπου επι θρονου δοξης αυτου, καθισεσθε και υμεις επι
δωδεκα θρονους, κρινοντες τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ. Τι ουν; και Ἰουδας, φησι,
καθεδειται; Ουδαμως. Πως ουν φησιν, Ὑμεις επι δωδεκα θρονους καθεδεισθε; πως τα
της υποσχεσεως πληρωθησεται; Ἄκουσον πως και τινι λογωι. Νομος εστι παρα του
Θεου κειμενος, δια Ἱερεμιου του προφητου τοις Ἰουδαιοις αναγνωσθεις, και ταυτα
λεγων· Περας λαλησω επι εθνος και βασιλειαν, του εξαιρειν και απολλυειν· και εαν
επιστρεψηι το εθνος εκεινο απο των κακων αυτων, μετανοησω καγω απο των
κακων, ων ελογισαμην ποιησαι αυτοις. Και περας λαλησω επι εθνος και βασιλειαν,
του ανοικοδομειν και καταφυτευειν· και εαν ποιησωσι το πονηρον ενωπιον μου, του
μη ακουειν της φωνης μου, μετανοησω καγω περι των αγαθων, ων ελαλησα ποιησαι
αυτοις. Το αυτο γαρ τουτο και επι των χρηστων διαφυλαττω εθος, φησι. Καν γαρ
ειπω του ανοικοδομειν, αναξιους δε εαυτους παρασχωσι της υποσχεσεως, ουκετι
ποιησω. Ὅπερ γεγονεν επι του 58.610 ανθρωπου πλασθεντος. Ὁ τρομος γαρ υμων,
φησι, και ο φοβος εσται επι τα θηρια· και ουκ εγενετο· αναξιον γαρ εαυτον της αρχης
απεφηνεν· ωσπερ ουν και Ἰουδας. Ἵνα γαρ μητε ταις αποφασεσι της κολασεως
απογνοντες τινες σκληροτεροι γενωνται, μητε ταις των χρηστων υποσχεσεσιν
απλως ραιθυμοτεροι καταστωσιν, αμφοτερα ταυτα ιαται δια του προειρημενου, ταυτι
λεγων· Καν απειλησω, μη απογνωις· δυνασαι γαρ μετανοησαι, και λυσαι μου την
 
 

396

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποφασιν, ως Νινευιται· καν υποσχωμαι τι χρηστον, μη αναπεσηις δια την υποσχεσιν.
Ἂν γαρ αναξιος φανηις, ουδεν σε ωφελησει το υποσχεσθαι με, αλλα μαλλον και
τιμωρησεται· εγω γαρ αξιωι οντι υπισχνουμαι. ∆ια τουτο και τοτε διαλεγομενος τοις
μαθηταις, ουχ απλως επηγγειλατο· ουδε γαρ ειπεν, Ὑμεις, μονον, αλλα προσεθηκεν,
οι ακολουθησαντες μοι, ινα και τον Ἰουδαν εκβαληι, και τους μετα ταυτα
εφελκυσηται. Ουτε γαρ προς εκεινους ειρηται μονους, ουτε προς Ἰουδαν λοιπον
αναξιον γεγενημενον. Τοις μεν ουν μαθηταις τα μελλοντα επηγγειλατο, λεγων·
Καθισεσθε επι δωδεκα θρονους· ησαν γαρ υψηλοτεροι λοιπον, και ουδεν των
παροντων εζητουν· τοις δε αλλοις και τα ενταυθα υπισχνειται. Και πας γαρ, φησιν,
οστις αφηκεν αδελφους, η αδελφας, η πατερα, η μητερα, η γυναικα, η τεκνα, η
αγρους, η οικιαν, ενεκεν του ονοματος μου, εκατονταπλασιονα ληψεται εν τωι αιωνι
τουτωι, και ζωην αιωνιον κληρονομησει. Ἵνα γαρ μη τινες ακουσαντες το, υμεις,
εξαιρετον των μαθητων τουτο ειναι νομισωσι (λεγω δη το των μεγιστων και
πρωτειων εν τοις μελλουσιν απολαυειν), εξετεινε τον λογον, και ηπλωσε την
υποσχεσιν επι την γην απασαν, και απο των παροντων και τα μελλοντα πιστουται.
Και τοις μαθηταις δε εν προοιμιοις, οτε ατελεστερον διεκειντο, απο των παροντων
διελεγετο. Ὅτε γαρ ειλκυσεν αυτους απο της θαλασσης, και της τεχνης απεστησε, και
αφειναι το πλοιον εκελευσεν, ουκ ουρανων, ου θρονων εμνημονευσεν, αλλα των
ενταυθα πραγματων, ειπων· Ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων· επειδη δε υψηλοτερους
ειργασατο, τοτε λοιπον και περι των εκει διαλεγεται. βʹ. Τι δε εστι, Κρινοντες τας
δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ; Τουτεστι, κατακρινοντες. Ου γαρ δη δικασται μελλουσι
καθεδεισθαι· αλλ' ωσπερ την βασιλισσαν του νοτου κατακρινειν την γενεαν εκεινην
εφησε, και οι Νινευιται δε κατακρινουσιν αυτους· ουτω δη και ουτοι. ∆ια τουτο ουκ
ειπε, Τα εθνη και την οικουμενην, αλλα, Τας φυλας του Ἰσραηλ. Ἐπειδη γαρ εν τοις
αυτοις ησαν τεθραμμενοι και νομοις και εθεσι και πολιτειαι οι τε Ἰουδαιοι και οι
αποστολοι, οταν λεγωσιν οι Ἰουδαιοι, οτι ∆ια τουτο ουκ ηδυνηθημεν πιστευσαι τωι
Χριστωι, οτι ο νομος εκωλυσε τα παραγγελματα αυτου δεχεσθαι, τουτους εις μεσον
παραγαγων, τους τον αυτον δεξαμενους νομον και πιστευσαντας, κατακρινει παντας
εκεινους· οπερ και ηδη ελεγε, ∆ια τουτο κριται υμων αυτοι εσονται. Και τι μεγα
αυτοις επηγγειλατο, φησιν, 58.611 ει οπερ εχουσιν οι Νινευιται και η βασιλισσα του
νοτου, τουτο και ουτοι εξουσι; Μαλιστα μεν και αλλα εμπροσθεν αυτοις πολλα
επηγγειλατο, και μετα ταυτα υπισχνειται· και ου τουτο μονον εστι το επαθλον.
Ἄλλως δε και εν τουτωι παρηινιξατο τι πλεον εκεινων. Περι μεν γαρ εκεινων απλως
ειπεν· Ἄνδρες Νινευιται αναστησονται, και κατακρινουσι την γενεαν ταυτην· και,
Βασιλισσα νοτου κατακρινει· περι δε τουτων, ουχ απλως ουτως· αλλα πως; Ὅταν
καθισηι ο Υιος του ανθρωπου επι θρονου δοξης αυτου, τοτε και υμεις καθισεσθε επι
δωδεκα θρονους, φησι· δηλων, οτι και συμβασιλευσουσι και κοινωνησουσι της δοξης
εκεινης. Ει γαρ υπομενομεν, φησι, και συμβασιλευσομεν. Ουδε γαρ καθεδραν οι
θρονοι δηλουσι· μονος γαρ αυτος εστιν ο καθεδουμενος και κρινων· αλλα τιμην και
δοξαν αφατον παρεδηλωσε δια των θρονων. Τουτοις μεν ουν ταυτα ειπε· τοις δε
λοιποις πασι ζωην αιωνιον, και εκατονταπλασιονα εντευθεν. Ει δε τοις λοιποις,
πολλωι μαλλον και τουτοις, και ταυτα και τα εν τωι αιωνι τουτωι. Και τουτο γουν
εξεβη. Καλαμον γαρ και δικτυον αφεντες, τας παντων ουσιας μετ' εξουσιας ειχον,
τας τιμας των οικιων και των χωριων, και αυτα τα σωματα των πιστευοντων. Και
σφαγηναι γαρ υπερ αυτων πολλακις ειλοντο, ως και Παυλος πολλοις μαρτυρει, οταν
λεγηι· Ει δυνατον, τους οφθαλμους υμων εξορυξαντες αν εδωκατε μοι. Ὅταν δε
λεγηι, οτι πας οστις αφηκε γυναικα, ου τουτο φησιν, ωστε απλως διασπασθαι τους
γαμους· αλλ' ο περι της ψυχης ελεγεν, οτι Ὁ απολεσας την ψυχην αυτου ενεκεν
εμου, ευρησει αυτην· ουχ ινα αναιρωμεν εαυτους· ουδ' ινα εντευθεν ηδη χωριζωμεν
 
 

397

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτην απο του σωματος, αλλ' ινα παντων προτιμωμεν την ευσεβειαν· τουτο και επι
γυναικος και αδελφων φησι. ∆οκει δε μοι και τους διωγμους ενταυθα αινιττεσθαι.
Ἐπειδη γαρ πολλοι ησαν και πατερες εις ασεβειαν ελκοντες παιδας, και γυναικες
ανδρας· Ὅταν ταυτα κελευωσι, φησι, μητε γυναικες εστωσαν, μητε πατερες· οπερ
ουν και ο Παυλος ελεγεν· Ει δε ο απιστος χωριζεται, χωριζεσθω. Ἀναστησας τοινυν
παντων τα φρονηματα, και πεισας και υπερ εαυτων και υπερ της οικουμενης απασης
θαῤρειν, προσεθηκεν, οτι Πολλοι δε εσονται πρωτοι εσχατοι, και εσχατοι πρωτοι.
Τουτο δε ει και αδιοριστως και περι πολλων και ετερων ειρηται, ειρηται και περι
τουτων, και περι Φαρισαιων των απειθουντων· οπερ και εμπροσθεν ειπεν, οτι
Πολλοι ηγουσιν απο ανατολων και δυσμων, και ανακλιθησονται μετα Ἀβρααμ, και
Ἰσαακ, και Ἰακωβ· οι δε υιοι της βασιλειας εξω βληθησονται. Ειτα επαγει και
παραβολην, εις πολλην προθυμιαν αλειφων τους υστερηκοτας. Ὁμοια γαρ εστι,
φησιν, η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι οικοδεσποτηι, οστις εξηλθεν αμα πρωι
μισθωσασθαι εργατας εις τον αμπελωνα αυτου. Και συμφωνησας μετ' αυτων εκ
δηναριου την ημεραν, απεστειλεν αυτους εις τον αμπελωνα. Και τηι τριτηι ωραι ειδεν
αλλους εστωτας αργους, κακεινοις ειπεν· Ὑπαγετε και υμεις εις τον αμπελωνα, και ο
εαν ηι δικαιον, δωσω υμιν. Και περι εκτην και ενατην ωραν εποιησεν ωσαυτως. Περι
δε την ενδεκατην ωραν ειδεν αλλους εστωτας αργους, και λεγει αυτοις· Τι ωδε
εστηκατε ολην την ημεραν αργοι; Οι δε λεγουσιν 58.612 αυτωι· Ουδεις ημας
εμισθωσατο. Λεγει αυτοις· Ὑπαγετε και υμεις εις τον αμπελωνα μου, και ο εαν ηι
δικαιον, ληψεσθε. Ὀψιας δε γενομενης, λεγει ο κυριος του αμπελωνος τωι επιτροπωι
αυτου· Καλεσον τους εργατας, και δος αυτοις τον μισθον, αρξαμενος απο των
εσχατων εως των πρωτων. Και ελθοντες οι περι την ενδεκατην ωραν, ελαβον ανα
δηναριον. Και οι πρωτοι ενομισαν οτι πλειονα ληψονται, και ελαβον και αυτοι ανα
δηναριον. Και λαβοντες εγογγυζον κατα του οικοδεσποτου, λεγοντες· Ουτοι οι
εσχατοι μιαν ωραν εποιησαν, και ισους ημιν αυτους εποιησας, τοις βαστασασι το
βαρος της ημερας, και τον καυσωνα; Ὁ δε αποκριθεις ενι αυτων ειπεν· Ἑταιρε, ουκ
αδικω σε· ουχι δηναριου συνεφωνησας μοι; Ἆρον το σον, και υπαγε· θελω δε και
τουτωι τωι εσχατωι δουναι ως και σοι. Ἢ ουκ εξεστι μοι ο θελω ποιησαι εν τοις εμοις;
Ει ο οφθαλμος σου πονηρος εστιν, οτι εγω αγαθος ειμι; Ουτως εσονται οι εσχατοι
πρωτοι, και οι πρωτοι εσχατοι. Πολλοι γαρ εισι κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι. γʹ. Τι
βουλεται ημιν η παραβολη αυτη; Ου γαρ συναιδει τωι προς τωι τελει λεχθεντι το εξ
αρχης, αλλα τουναντιον απαν εμφαινει. Ἐν ταυτηι μεν γαρ δεικνυσιν απαντας των
αυτων απολαυοντας, και ου τους μεν εκβαλλομενους, τους δε εισαγομενους· αυτος
δε και προ της παραβολης και μετα την παραβολην τουναντιον ειπεν, οτι Ἔσονται οι
πρωτοι εσχατοι, και οι εσχατοι πρωτοι· τουτεστιν, οτι και αυτων των πρωτων
πρωτοι, ουχι πρωτων μενοντων, αλλ' εσχατων εκεινων γενομενων. Ὅτι γαρ τουτο
δηλοι, επηγαγε· Πολλοι γαρ εισι κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι· ωστε διπληι κακεινους
δακειν, και τουτους παραμυθησασθαι και προτρεψαι. Ἡ δε παραβολη ου τουτο
φησιν· αλλ' οτι των ευδοκιμων και πολλα πεπονηκοτων εσονται ισοι. Ἴσους γαρ
αυτους ημιν εποιησας, φησι, τοις βαστασασι το βαρος της ημερας, και τον καυσωνα.
Τι ουν εστιν ο φησιν η παραβολη; Ἀναγκαιον γαρ τουτο πρωτον ποιησαι σαφες, και
τοτε εκεινο διαλυσομεν. Ἀμπελωνα μεν, τα επιταγματα του Θεου φησιν ειναι, και
τας εντολας· χρονον δε της εργασιας, τον παροντα βιον· εργατας δε, τους διαφορως
καλουμενους επι τα προσταγματα· πρωι δε και περι τριτην και εκτην και ενατην και
ενδεκατην ωραν, τους εν διαφοροις ηλικιαις προσελθοντας και ευδοκιμησαντας.
Ἀλλα το ζητουμενον εκεινο εστιν, ει λαμπρως ευδοκιμηκοτες οι πρωτοι, και
αρεσαντες τωι Θεωι, και δι' ολης ημερας λαμψαντες απο των πονων, τωι εσχατωι της
κακιας κατεχονται παθει, βασκανιαι και φθονωι. Ἰδοντες γαρ αυτους των αυτων
 
 

398

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απολελαυκοτας, φασιν· Ουτοι οι εσχατοι μιαν ωραν εποιησαν, και ισους αυτους ημιν
εποιησας, τοις βαστασασι το βαρος της ημερας, και τον καυσωνα; Και ταυτα μηδεν
μελλοντες ζημιουσθαι, μηδε εις τον εαυτων ελαττουσθαι μισθον, εδυσχεραινον και
ηγανακτουν επι τοις αλλοτριοις αγαθοις· ο φθονου και βασκανιας ην. Και το ετι
πλεον, οτι και ο οικοδεσποτης υπερ αυτων δικαιολογουμενος, και προς τον ειρηκοτα
ταυτα απολογουμενος, πονηριας αυτον κρινει και βασκανιας εσχατης, λεγων· Ουχι
δηναριου συνεφωνησας μοι; Ἆρον το σον, και υπαγε· θελω δε τωι εσχατωι δουναι ως
και σοι. Ει ο οφθαλμος σου 58.613 πονηρος εστιν, οτι εγω αγαθος ειμι; Τι ουν εστι το
κατασκευαζομενον εκ τουτων; Και γαρ και εφ' ετερων παραβολων το αυτο τουτο
εστιν ιδειν. Και γαρ ο υιος ο ευδοκιμος αυτο τουτο εισαγεται πεπονθως, οτε ειδε τον
ασωτον αδελφον πολλης απολαυσαντα τιμης, και πλειονος η αυτος. Ὥσπερ γαρ
ουτοι πλειονος απελαυσαν τωι πρωτοι λαβειν, ουτω και εκεινος μειζονως τηι
περιουσιαι των δεδομενων ετιματο· και ταυτα αυτος μαρτυρει ο ευδοκιμος. Τι ουν
εστιν ειπειν; Ουκ εστιν ουδεις τοιαυτα δικαιολογουμενος η εγκαλων εν τηι βασιλειαι
των ουρανων· απαγε· φθονου γαρ και βασκανιας το χωριον εκεινο καθαρον. Ει γαρ
ενταυθα οντες οι αγιοι και τας ψυχας εαυτων υπερ των αμαρτωλων διδοασι, πολλωι
μαλλον ορωντες εκει τουτων απολαυοντας χαιρουσι, και οικεια νομιζουσιν ειναι
αγαθα. Τινος ουν ενεκεν ουτως εσχηματισε τον λογον; Παραβολη το λεγομενον ην·
διοπερ ουδε χρη παντα τα εν ταις παραβολαις κατα λεξιν περιεργαζεσθαι, αλλα τον
σκοπον μαθοντας, δι' ον συνετεθη, τουτον δρεπεσθαι, και μηδεν πολυπραγμονειν
περαιτερω. Τινος ουν ενεκεν ουτω συνετεθη αυτη η παραβολη, και τι κατασκευασαι
βουλεται; Προθυμοτερους ποιησαι τους εν εσχατωι γηραι μεταβαλλομενους και
γινομενους βελτιονας, μηδε αφειναι νομιζειν ελαττον εχειν. ∆ια δη τουτο εισαγει
και δυσχεραινοντας ετερους επι τοις τουτων αγαθοις, ουχ ινα δειξηι τηκομενους και
δακνομενους εκεινους· απαγε· αλλ' ινα διδαξηι τουτους τοσαυτης απολαυσαντας
τιμης, η και φθονον ετεροις τεκειν ηδυνατο. Ὃ και ημεις πολλακις ποιουμεν
λεγοντες, οτι Ὁ δεινα μοι ενεκαλεσεν, οτι σε τοσαυτης ηξιωσα τιμης· ουτε
εγκληθεντες, ουτε εκεινον διαβαλειν θελοντες, αλλα τουτωι δειξαι το μεγεθος της
δωρεας ης απηλαυσεν. Ἀλλα τι δηποτε ου παντας ευθεως εμισθωσατο; Το εις αυτον
ηκον, απαντας· ει δε ουχ ομου παντες υπηκουσαν, την διαφοραν η των κληθεντων
γνωμη πεποιηκε. ∆ια τουτο οι μεν πρωι, οι δε τριτηι, οι δε εκτηι, οι δε ενατηι ωραι
καλουνται, οι δε ενδεκατηι, οτε εμελλον υπακουσεσθαι. Τουτο και ο Παυλος δηλων
ελεγεν· Ὅτε δε ευδοκησεν ο αφορισας με εκ κοιλιας μητρος μου. Ποτε δε ευδοκησεν;
Ὅτε εμελλεν υπακουσεσθαι. Αυτος μεν γαρ εβουλετο, και εκ προοιμιων· επειδη δε
αυτος ουκ αν ειξε, τοτε ευδοκησεν, οτε και αυτος εμελλε πειθεσθαι. Ουτω και τον
ληιστην εκαλεσε, καιτοι δυναμενος και εμπροσθεν αυτον καλεσαι· αλλ' εκεινος ουκ
αν υπηκουσεν. Ει γαρ ο Παυλος εξ αρχης ουκ αν υπηκουσε, πολλωι μαλλον ο ληιστης.
Ει δε ουτοι λεγουσιν, Ουδεις ημας εμισθωσατο· μαλιστα μεν, οπερ εφην, ου χρη
παντα περιεργαζεσθαι τα εν ταις παραβολαις· ενταυθα δε ουδε ο οικοδεσποτης
φαινεται τουτο λεγων, αλλ' εκεινοι· αυτος δε αυτους ουκ ελεγχει, ινα μη διαπορησηι,
αλλ' επισπασηται. Ὅτι γαρ παντας, το γε εις αυτον ηκον, εκ πρωτης εκαλει, εδηλωσε
και η παραβολη λεγουσα, οτι απο πρωι εξηλθε μισθωσασθαι. δʹ. Παντοθεν ουν δηλον
ημιν, οτι προς τους εκ πρωτης ηλικιας, και τους εν γηραι και βραδιον αρετης
επειλημμενους ειρηται η παραβολη· προς εκεινους μεν, ινα μη απονοωνται, μηδε
ονειδιζωσι τοις περι την ενδεκατην· προς τουτους δε, ινα μαθωσιν, οτι εστι και εν
βραχει χρονωι το παν ανακτησασθαι. Ἐπειδη γαρ περι σφοδροτητος διελεγετο, και
του χρηματα ριψαι, και κατα 58.614 φρονησαι των οντων απαντων, πολλου δε τουτο
εδειτο του τονου και νεανικης προθυμιας, αναπτων εν αυτοις φλογα αγαπης, και
ευτονον ποιων την γνωμην, δεικνυσιν οτι δυνατον και υστερον ελθοντας της πασης
 
 

399

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαβειν ημερας τον μισθον. Ἀλλ' ουτω μεν ου λεγει, ινα μη παλιν αυτους απονοησηι·
δεικνυσι δε οτι της αυτου φιλανθρωπιας εστι το παν, και δια ταυτην ουκ
εκπεσουνται, αλλ' απολαυσονται και αυτοι των αποῤρητων αγαθων. Και τουτο
μαλιστα εστιν ο βουλεται δια της παραβολης κατασκευασαι ταυτης. Ει δε επαγει, οτι
Ουτως εσονται οι εσχατοι πρωτοι, και οι πρωτοι εσχατοι· πολλοι γαρ κλητοι, ολιγοι
δε εκλεκτοι, μη θαυμασηις. Ου γαρ ως. εκ της παραβολης τουτο συναγαγων φησιν,
αλλα τουτο λεγει, οτι ωσπερ τουτο συνεβη, ουτω κακεινο συμβησεται. Ἐνταυθα μεν
γαρ ουκ εγενοντο οι πρωτοι εσχατοι, αλλα των αυτων παντες απηλαυσαν παρ'
ελπιδα και παρα προσδοκιαν. Ὥσπερ δε τουτο παρ' ελπιδα και παρα προσδοκιαν
εξεβη, και των εμπροσθεν εγενοντο ισοι οι μετα ταυτα· ουτω και το τουτου πλεον
συμβησεται και παραδοξοτερον, το και εμπροσθεν γενεσθαι των πρωτων τους
εσχατους, και μετα τουτους τους πρωτους. Ὥστε ετερον εκεινο, και ετερον τουτο.
∆οκει δε μοι ταυτα λεγειν Ἰουδαιους αινιττομενος, και των πιστων τους εξ αρχης
λαμψαντας, υστερον δε αμελησαντας αρετης, και εις τουπισω κατενεχθεντας·
κακεινους παλιν τους απο κακιας ανενεγκοντας, και πολλους υπερακοντισαντας.
Ὁρωμεν γαρ τας τοιαυτας μεταβολας, και επι πιστεως και επι βιου γινομενας. ∆ιο
παρακαλω, πολλην ποιησωμεθα σπουδην, και επι της πιστεως εσταναι της ορθης,
και βιον επιδεικνυσθαι αριστον. Ἂν γαρ μη και βιον προσθωμεν της πιστεως αξιον,
την εσχατην δωσομεν δικην. Και τουτο εδειξε μεν και απο των ανωθεν χρονων ο
μακαριος Παυλος, οτε ελεγεν, οτι Παντες το αυτο βρωμα πνευματικον εφαγον, και
παντες το αυτο πομα πνευματικον επιον· και προσθεις, οτι ουκ εσωθησαν·
Κατεστρωθησαν γαρ εν τηι ερημωι. Ἔδειξε δε και επι των ευαγγελιστων ο Χριστος,
οτε εισηγαγε τινας δαιμονας εκβαλοντας και προφητευσαντας, και εις κολασιν
απαγομενους. Και πασαι δε αυτου αι παραβολαι, οιον η των παρθενων, η της
σαγηνης, η των ακανθων, η του δενδρου του μη ποιουντος καρπον, την απο των
εργων αρετην επιζητουσι. Περι μεν γαρ δογματων ολιγακις διαλεγεται· ουδε γαρ
δειται πονου το πραγμα· περι δε βιου πολλακις, μαλλον δε πανταχου· διηνεκης γαρ ο
προς τουτο πολεμος, διο και ο πονος. Και τι λεγω πολιτειαν ολοκληρον; Και γαρ
μερος αυτης παροφθεν μεγαλα επαγει κακα· οιον ελεημοσυνη παροφθεισα εις
γεενναν εμβαλλει τους υστερηκοτας· καιτοι ουχ ολοκληρος τουτο αρετη, αλλα μερος
αυτης. Ἀλλ' ομως και αι παρθενοι δια το μη ταυτην εχειν εκολασθησαν· και ο
πλουσιος δια τουτο απετηγανιζετο· και οι πεινωντα μη θρεψαντες εντευθεν μετα του
διαβολου καταδικαζονται. Παλιν το μη λοιδορειν μερος αυτης εστιν ελαχιστον· αλλ'
ομως και τουτο εκβαλλει τους μη κατωρθωκοτας. Ὁ γαρ ειπων τωι αδελφωι αυτου,
Μωρε, ενοχος εσται εις την γεενναν του πυρος. Παλιν η σωφροσυνη και αυτη μερος
εστιν· αλλ' ομως χωρις ταυτης ουδεις οψεται τον Κυριον. Ειρηνην γαρ, φησι, 58.615
διωκετε, και τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον. Και η
ταπεινοφροσυνη δε ομοιως μοριον εστιν αρετης· αλλ' ομως καν ετερα τις επιτελεσηι
καλα, ταυτην δε μη κατορθωσηι, ακαθαρτος. παρα τωι Θεωι. Και δηλον εκ του
Φαρισαιου, ος μυριοις κομων αγαθοις, εντευθεν παντα απωλεσεν. Ἐγω δε τι και
τουτων πλεον ειπειν εχω παλιν. Ου γαρ δη μονον εν τι αυτων παροφθεν αποκλειει
τον ουρανον ημιν, αλλα καν γενηται μεν, μη μετα της προσηκουσης δε ακριβειας και
υπερβολης, το αυτο τουτο παλιν ποιει. Ἐαν γαρ μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων,
φησιν, πλεον των Γραμματεων και Φαρισαιων, ουκ εισελευσεσθε εις την βασιλειαν
των ουρανων. Ὥστε καν ελεημοσυνην δωις, μη πλειονα. δε εκεινων, ουκ εισελευσηι.
Και ποσην εκεινοι παρειχον ελεημοσυνην; φησι. Τουτο γαρ αυτο ειπειν βουλομαι
νυν, ινα οι μεν μη διδοντες διαναστωσι προς το δουναι, οι δε διδοντες μη μεγα
φρονωσιν, αλλα προσθηκην εργαζωνται Τι ουν εδιδοσαν εκεινοι; Των οντων
απαντων δεκατην, και παλιν ετεραν δεκατην, και μετα ταυτην, τριτην· ωστε παρ'
 
 

400

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδεν το τριτον της ουσιας παρειχον· τρεις γαρ δεκαται συντιθεμεναι τουτο ποιουσι.
Και μετα τουτων και απαρχας, και πρωτοτοκα, και ετερα πλειονα· οιον τα υπερ
αμαρτηματων, τα υπερ καθαρισμων, τα εν εορταις, τα εν τωι ιωβηλαιωι, τα εν ταις
των χρεων αποκοπαις, και ταις των οικετων αφεσεσι, και τοις δανεισμασι τοις
τοκων απηλλαγμενοις. Ει δε ο το τριτον δους των οντων, μαλλον δε το ημισυ (μετα
γαρ τουτων εκεινα συντιθεμενα το ημισυ εστιν), ει τοινυν ο το ημισυ διδους, ουδεν
μεγα εργαζεται· ο μηδε το δεκατον παρεχων τινος αξιος εσται; Εικοτως ελεγεν,
Ὀλιγοι οι σωζομενοι. εʹ. Μη δη καταφρονωμεν της κατα τον βιον επιμελειας. Ει γαρ
μερος αυτου καταφρονουμενον εν τοσαυτην φερει την απωλειαν, οταν πανταχοθεν
ωμεν υπευθυνοι τηι καταδικαζουσηι ψηφωι, πως διαφευξομεθα την κολασιν; ποιαν δε
ου τισομεν δικην; Και ποια ημιν σωτηριας ελπις, φησιν, ει των απηριθμημενων
εκαστον την γεενναν ημιν απειλει; Και εγω τουτο λεγω· Πλην εαν προσεχωμεν,
δυνατον σωθηναι, τα της ελεημοσυνης κατασκευαζοντας φαρμακα, και τα τραυματα
θεραπευοντας. Ου γαρ ουτως ελαιον σωμα ρωννυσιν, ως φιλανθρωπια ψυχην και
ρωννυσι, και αχειρωτον πασιν εργαζεται, και αναλωτον τωι διαβολωι ποιει. Ὅπου
γαρ αν κατασχηι, διολισθαινει λοιπον, ουκ εωντος του ελαιου τουτου τοις νωτοις
τοις ημετεροις ενιζανειν τας εκεινου λαβας. Τουτωι τοινυν εαυτους συνεχως
αλειφωμεν τωι ελαιωι. Και γαρ υγιειας εστιν υποθεσις, και φωτος χορηγια, και
φαιδροτητος αφορμη. Ἀλλ' ο δεινα, φησι, τοσα και τοσα εχει ταλαντα χρυσιου, και
ουδεν προΐεται. Και τι τουτο προς σε; Ουτω γαρ θαυμαστοτερος συ φανησηι, οταν απο
πενιας φιλοτιμοτερος εκεινου γενηι. Ουτω και Μακεδονας ο Παυλος εθαυμασεν· ουχ
οτι παρεσχον, αλλ' οτι και εν πτωχειαι οντες παρεσχον. Μη δη προς τουτους ιδηις,
αλλα προς τον κοινον απαντων διδασκαλον, ος ουκ ειχε που την κεφαλην κλιναι.
Και διατι, φησιν, ο δεινα και ο δεινα τουτο ου ποιει; Μη κρινε ετερον, αλλα σεαυτον
απαλλαξον της κατηγοριας. Ἐπει μειζων η κολασις, οταν και ετεροις εγκαληις, και
αυτος μη ποιηις· οταν αλλους κρινων, τωι αυτωι κριματι παλιν υπευθυνος ηις και
αυτος. Ει γαρ 58.616 ουδε κατορθουντας κρινειν εφιεται ετερους, πολλωι μαλλον
πταιοντας. Μη τοινυν κρινωμεν ετερους, μηδε προς ετερους ραιθυμουντας
βλεπωμεν, αλλα προς τον Ἰησουν, και εκειθεν τα υποδειγματα φερωμεν. Μη γαρ
εγω σε ευηργετησα; μη γαρ εγω σε ελυτρωσαμην, ινα προς εμε βλεπηις; Ἕτερος εστιν
ο ταυτα σοι παρασχων. Τι τον ∆εσποτην αφεις, προς τον συνδουλον οραις; Ουκ
ηκουσας αυτου λεγοντος· Μαθετε απ' εμου. οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι;
και παλιν, Ὁ θελων εν υμιν ειναι πρωτος, εστω παντων διακονος; και παλιν, Καθως
ο Υιος του ανθρωπου ουκ ηλθε διακονηθηναι, αλλα διακονησαι; Και μετα ταυτα
παλιν, ινα μη προσπταιων τοις ραιθυμοις των συνδουλων μενηις εν ολιγωριαι,
αφελκων σε τουτων φησιν· Ὑποδειγμα εδωκα υμιν εμαυτον, ινα καθως εποιησα, και
υμεις ποιητε. Ἀλλ' ουκ εστι σοι διδασκαλος αρετης των συνοντων ανθρωπων ουδεις,
ουδε οιος εις ταυτα εναγειν; Ουκουν πλειων ο επαινος, μειζον το εγκωμιον, οτι μηδε
διδασκαλων ευπορων γεγονας συ θαυμαστος. Και γαρ δυνατον τουτο. και σφοδρα
ραιδιον, εαν θελωμεν· και δηλουσιν οι πρωτοι ταυτα κατορθωσαντες· οιον Νωε,
Ἀβρααμ, ο Μελχισεδεκ, ο Ἰωβ, και οι κατ' εκεινους απαντες ανθρωποι· προς ους
αναγκαιον καθ' εκαστην ημεραν οραιν. αλλα μη προς τουτους. ους ουδεποτε παυεσθε
ζηλουντες, και εν τοις συλλογοις τοις υμετεροις περιφεροντες. Και γαρ ουδεν αλλο
πανταχου λεγοντων ακουω, αλλ' η ταυτι τα ρηματα· Ὁ δεινα εκτησατο πλεθρα γης
τοσα και τοσα, ο δεινα πλουτει, οικοδομει. Τι κεχηνας, ανθρωπε, εξω; τι προς
ετερους βλεπεις; Ει βουλει προς ετερους ιδειν, τους κατορθουντας βλεπε, τους
ευδοκιμουντας, τους τον νομον μετα ακριβειας αποπληρουντας, μη τους
προσκεκρουκοτας και ητιμωμενους. Ἂν γαρ προς τουτους βλεπηις, πολλα εντευθεν
συλλεξεις κακα, εις ραιθυμιαν εμπιπτων, εις απονοιαν, εις το καταδικαζειν ετερους·
 
 

401

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαν δε τους κατορθουντας αριθμηις, εις ταπεινοφροσυνην, εις σπουδην, εις
κατανυξιν, εις τα μυρια σεαυτον εισαξεις αγαθα. Ἄκουσον τι επαθεν ο Φαρισαιος,
επειδη τους κατορθουντας αφεις, τον πταισαντα ειδεν· ακουσον, και φοβηθητι.
Βλεπε πως θαυμαστος εγενετο ο ∆αυιδ, επειδη προς τους προγονους αυτου τους κατ'
αρετην εβλεπε. Παροικος γαρ, φησιν, εγω ειμι, και παρεπιδημος, καθως παντες οι
πατερες μου. Και γαρ ουτος, και παντες οι κατ' αυτον, τους ημαρτηκοτας αφεντες,
τους ευδοκιμηκοτας ενενοουν. Τουτο και συ ποιει. Ουδε γαρ δικαστης αυτος καθησαι
των ετεροις πεπλημμελημενων, ουδε εξεταστης των αλλοις αμαρτανομενων· σαυτωι
κρινειν, ουχ ετεροις επεταγης, Ει γαρ εαυτους εκρινομεν, φησιν, ουκ αν εκρινομεθα·
κρινομενοι δε, υπο Κυριου παιδευομεθα. Συ δε την ταξιν ανετρεψας, σαυτον μεν ου
μεγαλων, ου μικρων πταισματων απαιτων ευθυνας, τα δε ετερων μετα ακριβειας
περιεργαζομενος. Ἀλλα μηκετι τουτο ποιωμεν, αλλα ταυτην αφεντες την αταξιαν,
δικαστηριον εν ημιν αυτοις καθισωμεν των εν ημιν αυτοις αμαρτανομενων, αυτοι
κατηγοροι και δικασται και δημιοι των πλημμεληματων γινομενοι. Ει δε βουλει και
τα ετερων πολυπραγμονειν, τα κατορθωματα, μη τα αμαρτηματα περιεργαζου· ινα
και εκ της μνημης των οικειων πλημμεληματων, και εκ του ζηλου των ετεροις
κατορθουμενων [και εκ της του απαραιτητου δικαστηριου παραστασεως, καθ'
εκαστην ωσπερ πληκτρωι τινι τηι συνει 58.617 δησει νυττομενοι], εις
ταπεινοφροσυνην και μειζονα σπουδην εαυτους εισαγοντες, των μελλοντων
επιτευξωμεθα αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων 58.618 Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.617 ΟΜΙΛΙΑ ΞΕʹ. Και αναβαινων εις Ἱεροσολυμα ο Ἰησους, παρελαβε τους
δωδεκα μαθητας κατ' ιδιαν εν τηι οδωι, και ειπεν αυτοις· Ἰδου αναβαινομεν εις
Ἱεροσολυμα, και ο Υιος του ανθρωπου παραδοθησεται τοις αρχιερευσι και
γραμματευσι, και κατακρινουσιν αυτον θανατωι· και παραδωσουσιν αυτον τοις
εθνεσιν εις το εμπαιξαι και μαστιγωσαι και σταυ ρωσαι· και τηι τριτηι ημεραι
εγερθησεται.
Ουκ αθροον αναβαινει εις Ἱεροσολυμα εκ της Γαλιλαιας ελθων· αλλα
προτερον θαυματουργησας και επιστομισας Φαρισαιους, και διαλεχθεις τοις
μαθηταις περι ακτημοσυνης· Ει γαρ θελεις τελειος ειναι, φησι, πωλησον σου τα
υπαρχοντα· και περι παρθενιας· Ὁ δυναμενος χωρειν, χωρειτω· και περι
ταπεινοφροσυνης· Ἐαν μη στραφητε γαρ, και γενησθε ως τα παιδια, ου μη εισελθητε
εις την βασιλειαν των ουρανων· και περι αντιδοσεως των ενταυθα· Ὅστις γαρ
αφηκεν οικιας, η αδελφους, η αδελφας, εκατονταπλασιονα ληψεται εν τωι αιωνι
τουτωι· και περι των αμοιβων των εκει· Και ζωην γαρ, φησιν, αιωνιον κληρονομησει·
τοτε προσβαλλει τηι πολει λοιπον, και μελλων ανιεναι, παλιν περι του παθους
διαλεγεται. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους, δια το μη βουλεσθαι τουτο συμβηναι,
επιλανθανεσθαι, συνεχως αυτους αναμιμνησκει, εγγυμναζων αυτων την διανοιαν
τηι πυκνοτητι της αναμνησεως, και την λυπην υποτεμνομενος. Κατ' ιδιαν δε αυτοις
διαλεγεται αναγκαιως· ου γαρ εδει εις πολλους εξενεχθηναι τον περι τουτων λογον,
ουδε σαφως λεχθηναι· ουδεν γαρ εκ τουτου πλεον εγινετο. Ει γαρ οι μαθηται
εθορυβουντο ταυτα ακουοντες, πολλωι μαλλον ο των πολλων δημος. Τι ουν; ουκ
ελεχθη τοις πολλοις; φησιν. Ἐλεχθη μεν και προς τους πολλους, ουχ ουτω δε σαφως.
Λυσατε γαρ, φησι, τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον· και, Σημειον
επιζητει η γενεα αυτη, και σημειον ου δοθησεται αυτηι, ει μη το σημειον Ἰωνα· και
 
 

402

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν, Ἔτι μικρον χρονον μεθ' υμων ειμι, και ζητησετε με, και ουχ ευρησετε. Τοις δε
μαθηταις ουχ ουτως, αλλ' ωσπερ τα αλλα σαφεστερον ελεγεν, ουτω και τουτο ειπε.
Και τινος ενεκεν, ει μη συνιεσαν οι πολλοι των λεγομενων την δυναμιν, και
ελεγετο; Ἵνα μαθωσι μετα ταυτα, οτι προειδως επι το παθος ᾔει και εκων, ουκ
αγνοων, ουδε αναγκαζομενος. Τοις μαθηταις δε ου δια τουτο μονον προυλεγεν,
αλλ', οπερ εφην, ινα εγγυμνασθεντες τηι προσδοκιαι, ραιδιον ενεγκωσι το παθος, και
μη αμελετητον επελθον ταραξηι σφοδρα αυτους. ∆ια τοι τουτο εξ αρχης μεν τον
θανατον ελεγε μονον· οτε δε εμελετησαν και ενεγυμνασαντο, και τα αλλα
προστιθησιν· οιον, οτι παραδωσουσι τοις εθνεσιν· οτι εμπαιξουσι και μαστιγωσουσι·
τουτου τε ενεκεν, και ινα οταν τα σκυθρωπα εξελθοντα ιδωσι, και την αναστασιν
εντευθεν προσδοκησωσιν. Ὁ γαρ τα λυπουντα ουκ αποκρυψαμενος, και τα δοκουντα
ειναι επονειδιστα, εικοτως εμελλε και περι των χρηστων πιστευεσθαι. Σκοπει δε μοι,
πως και απο του καιρου σοφως το πραγμα οικονομει. 58.618 Ουτε γαρ εξ αρχης
αυτοις ειπεν, ινα μη διαταραξηι· ουτε προς αυτωι τωι καιρωι, ινα μη καντευθεν
θορυβησηι· αλλ' οτε πειραν αυτου της δυναμεως ελαβον αρκουσαν, οτε μεγαλας
εδωκε τας επαγγελιας περι της ζωης της αιωνιου, τοτε και τον περι τουτων εμβαλλει
λογον, και απαξ και δις και πολλακις, ενυφαινων αυτον τοις θαυμασι και ταις
διδασκαλιαις. Ἕτερος δε ευαγγελιστης φησιν, οτι και τους προφητας παρηγε
μαρτυρας· αλλος δε φησιν, οτι και αυτοι ου συνιεσαν τα λεγομενα, αλλ' ην
κεκρυμμενον το ρημα απ' αυτων, και οτι εθαμβουντο ακολουθουντες αυτωι. Ουκουν
ανηιρηται, φησι, της προῤρησεως το κερδος. Ει γαρ μη ᾔδεσαν απερ ηκουσαν, ουδε
προσδοκαιν ειχον· μη προσδοκωντες δε, ουδε γυμναζεσθαι ταις ελπισιν. Ἐγω δε και
ετερον τουτου απορωτερον φημι, οτι ει μη ᾔδεσαν πως ελυπουντο· Και γαρ ετερος
φησιν, οτι ελυπουντο. Ει τοινυν μη ᾔδεσαν, πως ελυπουντο; πως Πετρος ελεγεν·
Ἵλεως σοι, ου μη εσται σοι τουτο; Τι ουν εστιν ειπειν; Ὅτι μεν αποθανειται, ᾔδεσαν,
ει και μη σαφως της οικονομιας ηπισταντο το μυστηριον· ουτε δε την αναστασιν
σαφως ηπισταντο, ουτε απερ εμελλε κατορθουν· και τουτο ην κεκρυμμενον απ'
αυτων. ∆ια τουτο και ηλγουν. Ἑτερους μεν γαρ υφ' ετερων ανασταντας ειδον· αυτον
δε τινα αναστησαντα εαυτον, και ουτως αναστησαντα ως μηκετι λοιπον αποθανειν,
ουδεποτε ειδον. Τουτο ουν ου συνιεσαν πολλακις λεγομενον· αλλ' ουδε αυτος ουτος
ο θανατος τι ποτε εστι, και πως επελευσεται, σαφως ηπισταντο. ∆ιο και εθαμβουντο
ακολουθουντες αυτωι· ου δια τουτο δε μονον, αλλ' εμοιγε δοκει και εκπληττειν
αυτους περι του παθους διαλεγομενος. βʹ. Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων εποιει θαῤρειν
αυτους, και ταυτα συνεχως περι της αναστασεως ακουοντας. Και γαρ μετα του
θανατου και τουτο μαλιστα αυτους εθορυβει, το ακουειν οτι εμπαιξουσι και
μαστιγωσουσι, και οσα τοιαυτα. Ὅτε γαρ ενενοησαν τα θαυματα, τους δαιμονωντας
ους ηλευθερωσε, τους νεκρους ους ηγειρε, τα αλλα παντα απερ εθαυματουργει, ειτα
ηκουσαν τουτων, εξεπληττοντο, ει ο ταυτα ποιων ταυτα πεισεται. ∆ια τουτο και εις
αποριαν ενεπιπτον, και νυν μεν επιστευον, νυν δε ηπιστουν, και νοησαι ουκ ειχον τα
λεγομενα. Ουτω γουν ου συνηκαν σαφως το λεγομενον, ως τους υιους Ζεβεδαιου
παραυτα προσελθειν, και περι προεδριας αυτωι διαλεχθηναι. Θελομεν γαρ, φησιν, ινα
εις εκ δεξιων σου καθισηι, και εις εξ ευωνυμων. Πως ουν ουτος ο ευαγγελιστης
φησιν, οτι η μητηρ προσηλθεν; Ἀμφοτερα γενεσθαι εικος. Την γαρ μητερα
παρελαβον, ως μειζονα την ικετηριαν εργασομενοι, και ταυτηι τον Χριστον
δυσωπησοντες. Ὅτι γαρ τουτο αληθες οπερ εφην, και αυτων μαλλον η αιτησις ην,
και αισχυνομενοι προβαλλονται την τεκουσαν, σκοπει πως προς αυτους αποτεινει
τον λογον ο Χριστος. Μαλλον δε μαθωμεν τι προτερον αιτουσι, και απο ποιας
γνωμης, και ποθεν επι τουτο ηλθον. Ποθεν ουν επι τουτο ηλθον; Ἑωρων εαυτους
τιμωμενους παρα τους αλλους, και προσεδοκησαν εντευθεν επιτευξασθαι και 58.619
 
 

403

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της αιτησεως ταυτης. Ἀλλα τι ποτε εστιν ο αιτουσιν; Ἄκουσον ετερου ευαγγελιστου
τουτο σαφως εκκαλυπτοντος. ∆ια γαρ το εγγυς ειναι, φησι, της Ἱερουσαλημ, και
δοκειν οτι η βασιλεια του Θεου ηδη αναφανειται, ταυτα ᾔτουν. Ἐνομιζον γαρ, οτι επι
θυραις αυτη, και αισθητη, και απολαυσαντες ων ᾔτουν, ουδεν υποστησονται των
λυπηρων. Ουδε γαρ δι' αυτην μονον αυτην εζητουν, αλλ' ως και διαφευξομενοι τα
δυσχερη. ∆ιο και ο Χριστος τουτων πρωτον αυτους απαγει των λογισμων, κελευων
σφαγας και κινδυνους και τα εσχατα αναμενειν δεινα. ∆υνασθε γαρ, φησι, πιειν το
ποτηριον ο εγω πινω; Ἀλλα μηδεις θορυβεισθω, των αποστολων ουτως ατελως
διακειμενων. Ουπω γαρ ο σταυρος ην τελεσθεις, ουπω Πνευματος χαρις δοθεισα. Ει
δε βουλει μαθειν αυτων την αρετην, μετα ταυτα αυτους καταμαθε, και οψει παντος
παθους ανωτερους. ∆ια γαρ τουτο εκκαλυπτει αυτων τα ελαττωματα, ινα μετα ταυτα
γνωις, τινες απο της χαριτος εγενοντο. Ὅτι μεν ουν ουδεν πνευματικον ᾔτουν, ουδε
εννοιαν της ανω βασιλειας ειχον, δηλον εντευθεν. Πλην ιδωμεν και πως
προσερχονται, και τι λεγουσι. Θελομεν, φησιν, ινα ο εαν αιτησωμεν σε ποιησηις ημιν.
Και προς αυτους ο Χριστος· Τι θελετε; ουκ αγνοων, αλλ' ινα αναγκασηι αυτους
αποκρινασθαι, και ανακαλυψηι το ελκος, και ουτως επιθηι το φαρμακον. Οι δε
ερυθριωντες και αισχυνομενοι, επειδη υπο παθους ανθρωπινου προς τουτο ᾔεσαν,
κατ' ιδιαν εκτος των μαθητων λαβοντες αυτον ηρωτησαν. Προεπορευθησαν γαρ,
φησιν, ωστε μη γενεσθαι αυτοις καταδηλον, και ουτως ειπον απερ εβουλοντο.
Ἐβουλοντο δε, ως εγωγε οιμαι, επειδη ηκουον, οτι Ἐπι δωδεκα θρονους καθεδεισθε,
την προεδριαν της καθεδρας ταυτης λαβειν. Και οτι μεν των αλλων πλεον ειχον,
ᾔδεσαν· εδεδοικεσαν δε Πετρον, και λεγουσιν· Ειπε, ινα εις εκ δεξιων σου καθισηι, και
εις εξ ευωνυμων· και κατεπειγουσι λεγοντες, Ειπε. Τι ουν αυτος; ∆ηλων, οτι ουδεν
πνευματικον ᾔτουν, ουτε ει ᾔδεσαν παλιν οπερ ᾔτουν, ετολμησαν αν τοσουτον
αιτησαι, φησιν· Ουκ οιδατε τι αιτεισθε· πως μεγα, πως θαυμαστον, πως υπερβαινον
και τας ανω δυναμεις. Ειτα επαγει· ∆υνασθε πιειν το ποτηριον, ο εγω μελλω πινειν,
και το βαπτισμα, ο εγω βαπτιζομαι, βαπτισθηναι; Ειδες πως ευθεως απηγαγε της
υπονοιας, απο των εναντιων αυτοις διαλεχθεις; Ὑμεις μεν γαρ περι τιμης και
στεφανων μοι διαλεγεσθε, φησιν· εγω δε περι αγωνων υμιν και ιδρωτων. Ου γαρ
εστιν ουτος ο των επαθλων καιρος, ουδε νυν η δοξα μου φανειται εκεινη· αλλα
σφαγης και πολεμων και κινδυνων τα παροντα. Και ορα πως τωι τροπωι της
ερωτησεως και προτρεπει και εφελκεται. Ου γαρ ειπε, ∆υνασθε σφαγηναι; δυνασθε
το αιμα υμων εκχειν; αλλα πως; ∆υνασθε πιειν το ποτηριον; Ειτα εφελκομενος
φησιν· Ὃ εγω μελλω πινειν· ινα τηι προς αυτον κοινωνιαι προθυμοτεροι γενωνται.
Και βαπτισμα αυτο παλιν καλει, δεικνυς μεγαν απο των γινομενων τον καθαρμον
εσομενον τηι οικουμενηι. Λεγουσιν αυτωι· ∆υναμεθα. Ἀπο της προθυμιας ευθεως
επηγγειλαντο, ουδε τουτο ειδοτες οπερ ειπον, αλλα προσδοκωντες ακουσεσθαι οπερ
58.620 ᾔτησαν. Τι ουν αυτος; Το μεν ποτηριον μου πιεσθε, και το βαπτισμα, ο εγω
βαπτιζομαι, βαπτισθησεσθε. Μεγαλα αυτοις προεφητευσεν αγαθα· τουτεστι,
Μαρτυριου καταξιωθησεσθε, και ταυτα πεισεσθε απερ εγω· βιαιωι θανατωι την ζωην
καταλυσετε, και τουτων μοι κοινωνησετε. Το δε καθισαι εκ δεξιων και εξ ευωνυμων
ουκ εστιν εμον δουναι, αλλ' οις ητοιμασται παρα του Πατρος μου. γʹ. Ἐπαρας αυτων
τας ψυχας, και υψηλοτερας ποιησας, και προς λυπην αχειρωτους εργασαμενος, τοτε
διορθουται αυτων την αιτησιν. Ἀλλα τι ποτε εστι το νυν ειρημενον; Και γαρ δυο εστι
τα ζητουμενα παρα πολλων· εν μεν, ει ητοιμασται τισι το καθισαι εκ δεξιων αυτου·
ετερον δε, ει ο παντων Κυριος εκεινοις, οις ητοιμασται, κυριος ουκ εστι παρασχειν.
Τι ουν εστι το ειρημενον; Ἂν το προτερον λυσωμεν, τοτε και το δευτερον τοις
ζητουσιν εσται σαφες. Τι ουν εστι τουτο; Ουδεις εκ δεξιων αυτου καθεδειται, ουδε εξ
ευωνυμων. Ἄβατος γαρ πασιν ο θρονος εκεινος· ουκ ανθρωποις λεγω και αγιοις και
 
 

404

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστολοις, αλλα και αγγελοις και αρχαγγελοις, και πασαις ταις ανω δυναμεσιν. Ὡς
γουν εξαιρετον του Μονογενους τιθησιν αυτο ο Παυλος λεγων· Προς τινα δε των
αγγελων ειρηκε ποτε· Καθου εκ δεξιων μου; Και προς μεν τους αγγελους φησιν· Ὁ
ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα· προς δε τον Υιον, Ὁ θρονος σου, ο Θεος. Πως
ουν φησι, Το καθισαι εκ δεξιων και εξ ευωνυμων, ουκ εστιν εμον δουναι, ως οντων
τινων των καθεδουμενων; Ουχ ως οντων, απαγε· αλλα προς την υπονοιαν
απεκρινατο των ερωτωντων, συγκαταβαινων αυτων τηι διανοιαι. Ουδε γαρ ᾔδεσαν
τον υψηλον θρονον εκεινον, και την εκ δεξιων του Πατρος καθεδραν, οπου γε και τα
πολλωι τουτων καταδεεστερα και καθ' ημεραν αυτοις ενηχουμενα ηγνοουν· αλλ' εν
εζητουν μονον, των πρωτειων απολαυσαι, και προ των αλλων στηναι, και μηδενα
ειναι προ αυτων παρ' αυτωι· οπερ και ηδη εφθην ειπων, οτι επειδη δωδεκα θρονους
ηκουσαν, αγνοησαντες ο τι ποτε εστι το ειρημενον, την προεδριαν επεζητησαν. Ὃ
τοινυν φησιν ο Χριστος, τουτο εστιν· Ἀποθανεισθε μεν δι' εμε, και σφαγησεσθε του
κηρυγματος ενεκεν, και κοινωνησετε μοι κατα το παθος· ου μην αρκει τουτο ποιησαι
της προεδριας υμας απολαυσαι, και την πρωτην ταξιν κατασχειν. Ἂν γαρ τις ετερος
ελθηι μετα του μαρτυριου και την αλλην απασαν αρετην κεκτημενος πολλωι πλειονα
υμων, ουκ επειδη φιλω νυν υμας, και των αλλων προκρινω, δια τουτο παρωσαμενος
εκεινον τον απο των εργων κηρυττομενον, υμιν δωσω τα πρωτεια. Ἀλλ' ουτω μεν
ουκ ειπεν, ωστε μη λυπησαι· αινιγματωδως δε το αυτο τουτο αινιττεται λεγων· Το
μεν ποτηριον μου πιεσθε, και το βαπτισμα, ο εγω βαπτιζομαι, βαπτισθησεσθε· το δε
καθισαι εκ δεξιων μου και εξ ευωνυμων, ουκ εστιν εμον τουτο δουναι, αλλ' οις
ητοιμασται. Τισι δε ητοιμασται; Τοις απο των εργων δυναμενοις γενεσθαι λαμπροις.
∆ια τουτο ουκ ειπεν, Ουκ εστιν εμον δουναι, αλλα του Πατρος μου, ινα μη ασθενειν,
μηδε ατονειν αυτον φαιη τις προς την αντιδοσιν· αλλα πως; Ουκ εστιν 58.621 εμον,
αλλ' εκεινων οις ητοιμασται. Ἵνα δε και σαφεστερον ο λεγω γενηται, επι
υποδειγματος αυτο γυμνασωμεν, και υποθωμεθα ειναι τινα αγωνοθετην, ειτα
αθλητας αριστους πολλους εις τον αγωνα κατιεναι τουτον, και τινας δυο
προσελθοντας των αθλητων των μαλιστα ωικειωμενων τωι αγωνοθετηι λεγειν, οτι
Ποιησον ημας στεφανωθηναι και ανακηρυχθηναι, θαῤρουντας τηι προς αυτον ευνοιαι
και φιλιαι· εκεινον δε προς αυτους λεγειν. Ουκ εστιν εμον τουτο δουναι, αλλ' οις
ητοιμασται απο των πονων και των ιδρωτων· αρ' ουν καταγνωσομεθα αυτου
ασθενειαν; Ουδαμως· αλλ' αποδεξομεθα αυτον της δικαιοσυνης και του
απροσωποληπτου. Ὥσπερ ουν εκεινον ουκ αν φαιημεν ατονουντα μη διδοναι τον
στεφανον, αλλα μη βουλομενον διαφθειραι των αγωνων τον νομον, μηδε
συνταραξαι του δικαιου την ταξιν· ουτω δη και τον Χριστον ειποιμι αν τουτο
ειρηκεναι, πανταχοθεν αυτους συνελαυνοντα, μετα την του Θεου χαριν, εις την
οικειων κατορθωματων επιδειξιν τας ελπιδας της σωτηριας και της ευδοκιμησεως
εχειν. ∆ια τουτο φησιν, Οις ητοιμασται. Τι γαρ, φησιν, εαν ετεροι φανωσιν υμων
βελτιους; τι δε αν μειζονα εργασωνται; Μη γαρ επειδη μαθηται μου γεγονατε, δια
τουτο των πρωτειων απολαυσεσθε, εαν μη της εκλογης αυτοι αξιοι φανητε; Ὅτι γαρ
αυτος Κυριος εστι του παντος, δηλον εξ ων αυτος πασαν εχει την κρισιν. Και γαρ
Πετρωι ουτω φησιν· Ἐγω σοι δωσω τας κλεις των ουρανων. Και ο Παυλος δε τουτο
δηλων ελεγε· Λοιπον αποκειται μοι ο της δικαιοσυνης στεφανος, ον αποδωσει μοι ο
Κυριος ο δικαιος κριτης εν εκεινηι τηι ημεραι· ου μονον δε εμοι, αλλα και πασι τοις
ηγαπηκοσι την επιφανειαν αυτου. Ἐπιφανεια δε του Χριστου γεγονεν. Ὅτι δε
Παυλου ουδεις πρωτος στησεται, παντι που δηλον. Ει δε ασαφεστερον ταυτα ειρηκε,
μη θαυμασηις. Παραπεμπομενος τε γαρ αυτους οικονομικως, ωστε μη υπερ πρωτειων
ενοχλειν εικη και ματην· (και γαρ απο παθους τουτο επασχον ανθρωπινου·) και μη
λυπησαι βουλομενος αυτους, τηι ασαφειαι αμφοτερα ταυτα κατορθοι. Τοτε
 
 

405

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηγανακτησαν οι δεκα περι των δυο. Τοτε, ποτε; Ὅτε επετιμησεν αυτοις. Ἕως μεν γαρ
του Χριστου η ψηφος ην, ουκ ηγανακτουν, αλλ' ορωντες αυτους προτιμωμενους,
εστεργον και εσιγων, αιδουμενοι τον ∆ιδασκαλον και τιμωντες· και ει κατα διανοιαν
ηλγουν, αλλ' εις μεσον τουτο εξενεγκειν ουκ ετολμων. Και προς Πετρον δε τι
παθοντες ανθρωπινον, οτε τα διδραχμα εδωκεν, ουκ εδυσχεραναν, αλλ' ηρωτησαν
μονον, Τις αρα μειζων εστιν; Ἐπειδη δε των μαθητων ενταυθα η αιτησις ην,
αγανακτουσι. Και ουδε ενταυθα ευθεως αγανακτουσιν, οτε ᾔτησαν, αλλ' οτε αυτοις
επετιμησεν ο Χριστος, και εφησεν ουκ απολαυσεσθαι των πρωτειων αυτους, ει μη
παρασχοιεν εαυτους τουτων αξιους. δʹ. Ειδες πως ατελεστερον παντες διεκειντο, και
ουτοι κατεξανισταμενοι των δεκα, και εκεινοι φθονουντες τοις δυσιν; Ἀλλ', οπερ
εφην, μετα ταυτα μοι αυτους δειξον, και οψει παντων τουτων απηλλαγμενους των
παθων. Ἄκουσον γουν πως ουτος αυτος ο Ἰωαννης, ο νυν προσ 58.622 ελθων υπερ
τουτων, πανταχου των πρωτειων τωι Πετρωι παραχωρει, και δημηγορουντι και
θαυματουργουντι εν ταις Πραξεσι των αποστολων. Και ουκ αποκρυπτει αυτου τα
κατορθωματα, αλλα και την ομολογιαν λεγει, ην παντων σιγωντων επεδειξατο, και
την εις τον ταφον εισοδον, και προτιθησιν εαυτου τον αποστολον. Ἐπειδη γαρ
αμφοτεροι παρεμειναν σταυρουμενωι, το εαυτου εγκωμιον υποτεμνομενος φησιν,
οτι Γνωριμος ην ο μαθητης εκεινος τωι ιερει. Ὁ δε Ἰακωβος μακρον μεν ουκ επεζησε
χρονον· εκ προοιμιων δε ουτω διεθερμανθη, και παντα τα ανθρωπινα αφεις προς
υψος ανεδραμεν αφατον, ως ευθεως σφαγηναι. Ουτω παντων ενεκεν μετα ταυτα
ακροι εγενοντο. Ἀλλα τοτε ηγανακτησαν. Τι ουν ο Χριστος; Προσκαλεσαμενος
αυτους φησιν· Οι αρχοντες των εθνων κατακυριευουσιν αυτων. Ἐπειδη γαρ
εθορυβηθησαν και εταραχθησαν, τηι κλησει προ του λογου αυτους καταπραΰνει, και
τωι πλησιον αυτους επισπασασθαι. Και γαρ οι δυο, του χορου των δεκα εαυτους
αποῤρηξαντες, εγγυτερον ειστηκεσαν ιδιολογουμενοι. ∆ια τουτο και τουτους
πλησιον αγει· τουτωι τε αυτωι, και τωι το ειρημενον εκπομπευσαι και εις τους αλλους
εξαγαγειν, παραμυθουμενος το παθος και τουτων κακεινων. Και ουχ ως εμπροσθεν,
ουτω και νυν καταστελλει. Προτερον μεν γαρ παιδια αγει εις μεσον, και το αφελες
αυτων και το ταπεινον μιμεισθαι κελευει· ενταυθα δε πληκτικωτερον απο του
εναντιου εντρεπει λεγων· Οι αρχοντες των εθνων κατακυριευουσιν αυτων, και οι
μεγαλοι κατεξουσιαζουσι· παρα δε υμιν ουκ εσται ουτως· αλλ' ο θελων εν υμιν
γενεσθαι μεγας, ουτος εστω παντων διακονος, και ο θελων ειναι πρωτος, εστω
παντων εσχατος· δεικνυς οτι εθνικων το τοιουτον, το των πρωτειων εραιν. Και γαρ
τυραννικον το παθος, και συνεχως ενοχλουν και μεγαλοις ανδρασι· δια τουτο και
σφοδροτερας δειται πληγης. ∆ιο και αυτος βαθυτερον αυτων καθικνειται, τηι των
εθνων παραθεσει φλεγμαινουσαν αυτων την ψυχην εντρεπων· και των μεν τον
φθονον, των δε την απονοιαν υποτεμνεται, μονον ουχι λεγων· Μη αγανακτειτε ως
υβρισμενοι. Ἑαυτους γαρ μαλιστα βλαπτουσι τε και καταισχυνουσιν οι ουτω τα
πρωτεια ζητουντες· εν γαρ τοις εσχατοις εισιν. Ου γαρ εστι τα παρ' ημιν οια τα
εξωθεν. Οι μεν γαρ αρχοντες των εθνων κατακυριευουσιν αυτων· παρ' εμοι δε ο
εσχατος ουτος πρωτος εστιν. Ὅτι δε ουχ απλως ταυτα λεγω, δι' ων ποιω και πασχω
λαβε την αποδειξιν των ειρημενων. Ἐγω γαρ τι και πλεον εποιησα. Βασιλευς γαρ
των ανω δυναμεων ων, ανθρωπος ηβουληθην γενεσθαι, και καταφρονηθηναι
κατεδεξαμην, και υβρισθηναι. Και ουδε τουτοις ηρκεσθην, αλλα και επι θανατον
ηλθον. ∆ια τουτο φησιν· Ὥσπερ ο Υιος του ανθρωπου ουκ ηλθε διακονηθηναι, αλλα
διακονησαι, και δουναι την ψυχην αυτου λυτρον αντι πολλων. Ουδε γαρ μεχρι
τουτου εστην, φησιν, αλλα και την ψυχην εδωκα λυτρον· και υπερ τινων; Των
εχθρων. Συ δε αν ταπεινωθηις, υπερ σαυτου· εγω δε υπερ σου. Μη τοινυν φοβηθηις,
ως της τιμης σου καθαι 58.623 ρουμενης. Ὅσον γαρ αν ταπεινωθηις, ου δυνασαι
 
 

406

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοσουτον κατελθειν, οσον ο ∆εσποτης σου. Ἀλλ' ομως η καταβασις αυτη παντων
αναβασις γεγονε, και την δοξαν εκλαμψαι πεποιηκε την εαυτου. Προ μεν γαρ του
γενεσθαι ανθρωπος, παρ' αγγελοις εγνωριζετο μονοις· επειδη δε ανθρωπος εγενετο
και εσταυρωθη, ου μονον εκεινην ουκ ηλαττωσε την δοξαν, αλλα και ετεραν
προσελαβε, την απο της γνωσεως της οικουμενης. Μη δη φοβηθηις, ως της τιμης σου
καθαιρουμενης. εαν ταπεινωσηις σαυτον· ταυτηι γαρ μαλλον επαιρεται σου η δοξα·
ταυτηι γινεται μειζων. Αυτη της βασιλειας η θυρα. Μη δη την εναντιαν ελθωμεν,
μηδε εαυτοις πολεμωμεν. Ἐαν γαρ βουληθωμεν μεγαλοι φαινεσθαι, ουκ εσομεθα
μεγαλοι, αλλα και παντων ατιμοτεροι. Ειδες πως πανταχου απο των εναντιων
αυτους προτρεπει, διδους αυτοις οπερ επιθυμουσι; Και γαρ εν τοις εμπροσθεν δια
πολλων τουτο εδειξαμεν· και επι των φιλοχρηματων και των κενοδοξουντων ουτως
εποιησε. Τινος γαρ ενεκεν, φησιν, εμπροσθεν των ανθρωπων ελεεις; ινα δοξης
απολαυσηις; Ουκουν μη ποιει ουτω, και απολαυσηι παντως. Τινος δε ενεκεν
θησαυριζεις; ινα πλουτηις; Ουκουν μη θησαυρισηις, και πλουτησεις. Ουτω και
ενταυθα· τινος ενεκεν των πρωτειων εραις; ινα προ των αλλων ηις; Ουκουν την
εσχατην επιλεξαι ταξιν και τοτε των πρωτειων απολαυσηι. Ὥστε ει θελεις γενεσθαι
μεγας. μη ζητει γενεσθαι μεγας, και τοτε εσηι μεγας. Ἐκεινο γαρ μικρον εστιν ειναι.
εʹ. Ὁραις πως αυτους απηγαγε του νοσηματος, τωι δειξαι και εκειθεν εκπιπτοντας, και
εντευθεν επιτυγχανοντας· ινα το μεν φυγωσι, το δε διωκωσι. Και των εθνων δε δια
τουτο ανεμνησεν, ινα και ταυτηι το πραγμα επονειδιστον και βδελυκτον αποδειξηι.
Τον γαρ απονενοημενον αναγκη ταπεινον ειναι. και τουναντιον τον ταπεινοφρονα,
υψηλον. Τουτο γαρ το υψος το αληθες και γνησιον, και ουκ εν ονοματι μονον, ουδε
εν προσηγοριαι ον. Και το μεν εξωθεν αναγκης εστι και φοβου· τουτο δε τωι του Θεου
προσεοικεν. Ὁ τοιουτος. καν παρα μηδενος θαυμαζηται, υψηλος μενει· ωσπερ ουν
εκεινος, καν παρα παντων θεραπευηται, παντων εστι ταπεινοτερος. Και η μεν κατα
αναγκην εστι τιμη, οθεν και διαῤρει ραιδιως· η δε εκ προαιρεσεως, οθεν και μενει
βεβαια. Ἐπει και τους αγιους δια τουτο θαυμαζομεν, οτι παντων οντες μειζους,
παντων μαλλον εαυτους εταπεινουν. ∆ιο και μεχρι της σημερον μενουσιν οντες
υψηλοι, και ουδε η τελευτη το υψος εκεινο κατηνεγκεν. Ει δε βουλεσθε, και απο
λογισμων εξετασωμεν τουτο αυτο. Ὑψηλος ειναι λεγεται τις, η οταν τωι μηκει του
σωματος τουτο ηι, η οταν εφ' υψηλου τοπου εστηκως τυχηι· και ταπεινος ωσαυτως
απο των εναντιων. Ἴδωμεν ουν τις τοιουτος εστιν, ο αλαζων, η ο μετριαζων· ινα
ιδηις, οτι ουδεν ταπεινοφροσυνης υψηλοτερον, και ουδεν αλαζονειας
χθαμαλωτερον. Ὁ μεν ουν αλαζων παντων βουλεται ειναι μειζων, και ουδενα
εαυτου αξιον ειναι φησι, και οσης αν τυχηι τιμης, πλειονος εραι και αντεχεται, και
ουδεμιας τετυχηκεναι νομιζει, και διαπτυει τους ανθρωπους, και της παρ' αυτων
εφιεται τιμης· ου τι γενοιτ' αν αλογωτερον; Και γαρ αινιγματι τουτο εοικεν. Ους γαρ
ουδεν ηγειται, παρα τουτων δοξαζεσθαι βουλεται. Ειδες πως ο επαρθηναι
βουλομενος καταπιπτει, και χαμαι εστηκεν; Ὅτι γαρ ουδεν ειναι 58.624 νομιζει
παντας ανθρωπους προς εαυτον, αυτος αποφαινεται· τουτο γαρ αλαζονεια. Τι τοινυν
προς τον ουδεν οντα πιπτεις; τι παρ' εκεινου ζητεις τιμην; τι τοσουτους οχλους
περιαγεις; Ὁραις ταπεινον και επι ταπεινου εστηκοτα; Φερε ουν εξετασωμεν τον
υψηλον. Οιδεν ουτος οσον ανθρωπος, και οτι μεγα ανθρωπος, και οτι παντων εστιν
εσχατος, και δια τουτο ης αν απολαυσηι τιμης, μεγα τουτο τιθεται. Ὥστε ουτος μεν
εαυτωι ακολουθει, και εστιν υψηλος, και την ψηφον ου μετατιθησιν· ους γαρ ηγειται
μεγαλους, και τας παρα τουτων τιμας μεγαλας ειναι νομιζει, καν μικραι τυχωσιν
ουσαι, επειδη μεγαλους εκεινους ηγειται. Ὁ δε αλαζων τους μεν τιμωντας ουδεν
ειναι νομιζει, τας δε παρ' αυτων τιμας μεγαλας ειναι ψηφιζεται. Παλιν ο ταπεινος
υπ' ουδενος αλισκεται παθους· ουκ οργη τουτωι διενοχλησαι δυνησεται, ου δοξης
 
 

407

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ερως, ου βασκανια, ου ζηλοτυπια· της δε τουτων απηλλαγμενης ψυχης τι γενοιτ' αν
υψηλοτερον; Ὁ δε αλαζων απασι τουτοις κατεχεται, καθαπερ τις σκωληξ
εγκαλινδουμενος βορβορωι· και γαρ και ζηλοτυπια και βασκανια και θυμος αει την
εκεινου διενοχλει ψυχην. Τις ουν υψηλος; ο των παθων ανωτερος, η ο δουλος
αυτων; ο τρεμων αυτα και δεδοικως, η ο αχειρωτος και ουδαμως υπ' αυτων
αλισκομενος; Ποιον ορνιν υψηλοτερον πετεσθαι φαιημεν αν; τον των χειρων και
των καλαμων του θηρατου υψηλοτερον οντα, η τον μηδε καλαμου αφιεντα
δεηθηναι τον θηρατην, εκ του χαμαι πετεσθαι, και μη δυνασθαι μετεωριζεσθαι ποτε;
Ουκουν τοιουτος ο απονενοημενος εστι· και γαρ εκαστη παγις ευκολως αυτον αιρει,
ατε χαμαι ερποντα. ʹ. Ει δε βουλει, και απο του πονηρου δαιμονος εκεινου τουτο
εξετασον. Τι γαρ διαβολου ταπεινοτερον γενοιτ' αν, επειδη επηρθη; τι δε ανθρωπου
υψηλοτερον, του ταπεινουν εαυτον βουλομενου; Ὁ μεν γαρ χαμαι συρεται υπο την
πτερναν κειμενος την ημετεραν· (Πατειτε γαρ, φησιν, επανω οφεων και σκορπιων·)
ο δε μετα των αγγελων εστηκεν ανω. Ει δε και εξ ανθρωπων τουτο βουλει μαθειν
υπερηφανων, εννοησον τον βαρβαρον εκεινον, τον τοσαυτην αγοντα στρατιαν, ος
ουδε τα πασι δηλα ηπιστατο· οιον, οτι ο λιθος ην λιθος, και τα ειδωλα, ειδωλα· διο
και τουτων κατωτερος ην. Οι δε ευσεβεις και πιστοι και υπερ τον ηλιον ιενται· ων τι
γενοιτ' αν υψηλοτερον; οι και αυτας υπερβαινουσι του ουρανου τας αψιδας, και
αγγελους παρερχομενοι, παρεστηκασιν αυτωι τωι θρονωι τωι βασιλικωι. Ἵνα δε και
ετερωθεν μαθηις αυτων την ευτελειαν, τις αν ταπεινωθειη; ο βοηθουμενος παρα του
Θεου, η ο πολεμουμενος; Ευδηλον οτι ο πολεμουμενος. Ουκουν ακουσον περι
εκατερων τουτων τι φησιν η Γραφη. Ὁ Θεος υπερηφανοις αντιτασσεται, ταπεινοις δε
διδωσι χαριν. Παλιν σε και ετερον ερησομαι. Τις υψηλοτερος, ο ιερωμενος τωι Θεωι,
και θυσιαν προσαγων, η ο ποῤρω που της παῤρησιας ων της προς αυτον; Και ποιαν
θυσιαν προσφερει ο ταπεινος; φησιν. Ἄκουσον του ∆αυιδ λεγοντος· Θυσια τωι Θεωι
πνευμα συντετριμμενον· καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ
εξουδενωσει. Ειδες τουτου το καθαρον; Βλεπε και εκεινου το ακαθαρτον. Ἀκαθαρτος
γαρ παρα Θεωι πας υψηλοκαρδιος. Προς τουτοις ο μεν εχει αναπαυομενον επ' αυτωι
τον Θεον. Ἐπι τινα γαρ επιβλεψω, 58.625 φησιν, αλλ' η επι τον πραον και ησυχιον
και τρεμοντα μου τους λογους; ο δε μετα του διαβολου συρεται· ο γαρ τετυφωμενος
τα εκεινου πεισεται. ∆ιο και Παυλος ελεγε· Μηπως τυφωθεις εις κριμα εμπεσηι του
διαβολου. Και τουναντιον δε ου βουλεται αυτωι συμβαινει. Βουλεται μεν γαρ
απονοεισθαι, ωστε τιμασθαι· ο δε μαλιστα παντων καταφρονουμενος ουτος εστιν. Οι
γαρ καταγελαστοι, οι πασιν εχθροι και πολεμιοι, οι ευχειρωτοι τοις εχθροις, οι προς
οργην ευεμπτωτοι, οι ακαθαρτοι παρα Θεωι, ουτοι μαλιστα παντων εισι. Τι τοινυν
τουτου χειρον γενοιτ' αν; Το γαρ περας τουτο εστι των κακων. Τι δε των ταπεινων
ηδιον; τι δε μακαριωτερον, οταν ποθεινοι και επεραστοι ωσι τωι Θεωι; Και της παρ'
ανθρωπων δε ουτοι μαλιστα απολαυουσι δοξης, και παντες αυτους ως πατερας
τιμωσιν, ως αδελφους ασπαζονται, ως οικεια μελη προσιενται. Γενωμεθα τοινυν
ταπεινοι, ινα γενωμεθα υψηλοι. Και γαρ μεθ' υπερβολης πολλης ταπεινοι η απονοια.
Τουτο εταπεινωσε τον Φαραω. Ουκ οιδα γαρ, φησι, τον Κυριον, και μυιων και
βατραχων και καμπης εγενετο χειρων, και μετα ταυτα αυτοις οπλοις και ιπποις
κατεποντιζετο. Ἀπεναντιας τουτωι Ἀβρααμ, Ἐγω δε,φησιν, ειμι γη και σποδος, και
μυριων βαρβαρων 58.626 εκρατησε, και εις μεσον εμπεσων Αιγυπτιων, επανηιει
λαμπροτερον του προτερου τροπαιον φερων, και ταυτης αντεχομενος της αρετης αει
υψηλοτερος εγινετο. ∆ια τουτο αιδεται πανταχου, δια τουτο στεφανουται και
ανακηρυττεται· ο δε Φαραω και γη και σποδος, και ει τι τουτων ευτελεστερον
ετερον. Ουδεν γαρ ουτως αποστρεφεται ο Θεος ως υπερηφανιαν. ∆ια τουτο εξ αρχης
παντα εποιησεν, ινα τουτο εξεληι το παθος. ∆ια τουτο θνητοι γεγοναμεν, και εν
 
 

408

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυπαις και εν οδυρμοις· δια τουτο εν πονωι και εν ιδρωτι και εν εργασιαι διηνεκει και
τεταλαιπωρημενηι. Και γαρ εξ απονοιας ημαρτεν ο πρωτος ανθρωπος, προσδοκησας
ισοθεΐαν. ∆ια τουτο ουτε απερ ειχεν εμεινεν εχων, αλλα και τουτων εξεπεσε.
Τοιουτον γαρ η απονοια· ου μονον ουδεν ημιν προστιθησι κατορθωμα βιου, αλλα και
α εχομεν υποτεμνεται· ωσπερ ουν η ταπεινοφροσυνη ου μονον των οντων ουδεν
υποτεμνεται, αλλα και τα μη οντα προστιθησι. Ταυτην τοινυν ζηλωσωμεν, ταυτην
διωξωμεν, ινα και της παρουσης απολαυσωμεν τιμης, και της μελλουσης
επιτυχωμεν δοξης, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου
τωι Πατρι δοξα, κρατος, συν τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

58.625 ΟΜΙΛΙΑ ΞS ʹ. Και εκπορευομενων αυτων απο Ἱεριχω,
ηκολουθη σαν αυτωι οχλοι πολλοι. Και ιδου δυο τυ φλοι καθημενοι παρα
την οδον, ακουσαντες οτι Ἰησους παραγει, εκραζον λεγοντες· Ἐλεησον
ημας, Κυριε, υιος ∆αυΐδ.
αʹ. Ὅρα ποθεν παρηλθεν εις τα Ἱεροσολυμα, και που προ τουτου διετριβεν· ο
και μαλιστα ζητησεως αξιον ειναι μοι δοκει, διατι μη και πρωην εκειθεν απηλθεν εις
την Γαλιλαιαν, αλλα δια της Σαμαρειας. Ἀλλα τουτο μεν τοις φιλομαθεσιν
αφησομεν. Ει γαρ τις ακριβως εξεταζειν εθελοι, ευρησει τον Ἰωαννην αινιξαμενον
αυτο καλως, και την αιτιαν τεθεικοτα. Ἡμεις δε των προκειμενων εχωμεθα, και των
τυφλων τουτων ακουσωμεν, οι πολλων βλεποντων ησαν αμεινους. Ουτε γαρ τον
οδηγουντα εχοντες, ουτε ιδειν αυτον δυναμενοι επισταντα, ομως εφιλονεικουν
ελθειν προς αυτον, και μεγαληι ηρξαντο φωνηι κραζειν, και επιστομισθεντες μαλλον
εβοων. Τοιουτον γαρ ψυχη καρτερικη· δι' αυτων των κωλυοντων αιρεται. Ὁ δε
Χριστος εια αυτους επιστομιζεσθαι, ινα μειζονως αυτων η προθυμια φαινηται, και
μαθηις αξιως αυτους απολαυοντας της θεραπειας. ∆ια τουτο ουδε ερωται, Πιστευετε;
οπερ επι πολλων ποιει· η γαρ κραυγη και η προσοδος ηρκει πασι καταδηλον ποιησαι
την πιστιν αυτων. Ἐντευθεν μανθανε, αγαπητε, οτι καν σφοδρα ευτελεις ωμεν και
απεῤριμμενοι, μετα σπουδης δε προσιωμεν τωι Θεωι, και δι' ημων αυτων δυνησομεθα
ανυειν οπερ αν αιτωμεν. Ὅρα γουν και ουτοι πως ουδενα των αποστολων
συνηγορον εχοντες, αλλα και πολλους τους επιστομιζοντας, ισχυσαν υπερβηναι τα
κωλυματα, και προς αυτον ελθειν τον Ἰησουν. Καιτοι παῤρησιαν βιου ουδεμιαν
αυτοις μαρτυρει ο ευαγγελιστης, αλλ' ηρκεσεν αντι παντων αυτοις η προ 58.626
θυμια. Τουτους δη και ημεις ζηλωσωμεν. Καν αναβαλληται την δοσιν ο Θεος, καν
πολλοι οι απαγοντες, μη αποστωμεν αιτουντες. Ταυτηι γαρ μαλιστα τον Θεον
επισπασομεθα. Ὅρα γουν και ενταυθα πως την σφοδραν αυτων προθυμιαν ουχ η
πενια, ουχ η πηρωσις, ου το μη ακουσθηναι, ου το παρα των οχλων επιτιμηθηναι,
ουκ αλλο ουδεν διεκωλυσε. Τοιουτον εστι ψυχη ζεουσα και πονουμενη. Τι ουν ο
Χριστος; Ἐφωνησεν αυτους και ειπε· Τι θελετε ποιησω υμιν; Λεγουσιν αυτωι· Κυριε,
ινα ανοιγωσιν ημων οι οφθαλμοι. Τινος ενεκεν αυτους ερωται; Ἵνα μη τις νομισηι,
οτι αλλα βουλομενοις λαβειν αλλα διδωσι. Και γαρ εθος αυτωι πανταχου προτερον
την αρετην των θεραπευομενων καταδηλον ποιειν και εκκαλυπτειν απασι, και τοτε
επαγειν την ιατρειαν· δι' εν μεν, ινα και τους αλλους εις ζηλον αγαγηι· δι' ετερον δε,
ινα δειξηι της δωρεας αξιως απολαυοντας. Τουτο γουν και επι της Χαναναιας
εποιησε γυναικος, τουτο και επι του εκατονταρχου, τουτο και επι της αιμοῤροουσης·
μαλλον δε η θαυμασια γυνη εκεινη και προυλαβε του ∆εσποτου την πευσιν· αλλ'
 
 

409

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ομως ουδε ουτως αυτην παρεδραμεν, αλλα και μετα την ιατρειαν καταδηλον αυτην
ποιει. Ουτως αυτωι πανταχου περισπουδαστον ην ανακηρυττειν των προσιοντων
αυτωι τα κατορθωματα, και πολλωι μειζονα αποφαινειν των οντων· ο δη και ενταυθα
ποιει. Ειτα, επειδη ειπον οπερ εβουλοντο, σπλαγχνισθεις ηψατο αυτων. Αυτη γαρ
μονον η αιτια της ιατρειας, δι' ην και εις τον κοσμον ηλθεν. Ἀλλ' ομως ει και ελεος
ην και χαρις, τους αξιους επιζητει. Ὅτι δε αξιοι, δηλον και εξ ων εβοησαν, και εξ ων
λαβοντες ουκ απεπηδησαν, ο πολλοι ποιουσι, μετα τας ευεργεσιας αγνωμονουντες.
Ἀλλ' ουκ εκεινοι τοιουτοι· αλλα και προ της δοσεως καρτερικοι, και μετα την δοσιν
ευγνωμονες· και γαρ ηκολουθησαν αυτωι. Και οτε 58.627 ηγγισεν εις Ἱεροσολυμα,
και ηλθεν εις Βηθφαγη προς το ορος των ελαιων, απεστειλε δυο των μαθητων
αυτου, λεγων· Πορευεσθε εις την κωμην την κατεναντι υμων, και ευρησετε ονον
δεδεμενην, και πωλον μετ' αυτης· λυσαντες αγαγετε μοι. Και εαν τις υμιν ειπηι τι,
ερειτε, οτι Ὁ Κυριος αυτων χρειαν εχει· και ευθεως αποστελλει αυτους. Τουτο δε
γεγονεν, ινα πληρωθηι το ρηθεν δια του προφητου Ζαχαριου· Ειπατε τηι θυγατρι
Σιων, Ἰδου ο βασιλευς σου ερχεται σοι πραος, και επιβεβηκως επι ονον και πωλον
υιον υποζυγιου. Καιτοι πολλακις επεβη των Ἱεροσολυμων προτερον, αλλ' ουδεποτε
μετα τοσαυτης περιφανειας. Τι ουν το αιτιον; Προοιμια ην τοτε της οικονομιας· και
ουτε αυτος σφοδρα καταδηλος ην, ουτε ο καιρος του παθειν εγγυς· διοπερ
αδιαφορωτερον αυτοις ανεμιγνυτο, και μαλλον κρυπτων εαυτον. Ουτε γαρ αν
εθαυμασθη φαινομενος ουτω, και εις μειζονα αν αυτους εξηγαγεν οργην. Ἐπειδη δε
και της αυτου δυναμεως πειραν εδωκεν ικανην, και ο σταυρος επι θυραις ην,
μειζονως εκλαμπει λοιπον, και μετα πλειονος απαντα πραττει περιφανειας τα
μελλοντα αυτους εκκαιειν. ∆υνατον μεν γαρ ην και παρα την αρχην τουτο γενεσθαι·
αλλ' ου χρησιμον, ουδε λυσιτελες ουτω. Συ δε μοι θεα οσα θαυματα γινεται, και οσαι
πληρουνται προφητειαι. Ειπεν, οτι Ευρησετε ονον· προειπεν οτι ουδεις κωλυσει,
αλλ' οτι ακουσαντες σιγησουσι. Τουτο δε ου μικρον κριμα Ἰουδαιων, ει τους
ουδεποτε γνωριμους αυτωι, ουδε φανεντας, πειθει τα αυτων προεσθαι και μηδεν
αντειπειν, και δια των μαθητων· ουτοι δε αυτωι θαυματουργουντι παροντες ουκ
επεισθησαν. βʹ. Μηδε μικρον ειναι νομισηις το γεγενημενον. Τις γαρ αυτους επεισε,
των ιδιων αφαιρουμενων, και ταυτα πενητας οντας ισως και γεωργους, μη
αντειπειν; τι λεγω μη αντειπειν; μη ερεσθαι, η και ερομενους σιγησαι και
παραχωρησαι; Και γαρ αμφοτερα ομοιως θαυμαστα ην. και ει μηδεν ειπον,
ελκομενων των υποζυγιων, και ει ειποντες και ακουσαντες, οτι ο Κυριος αυτων
χρειαν εχει, παρεχωρησαν και ουκ αντεστησαν, και ταυτα ουκ αυτον ορωντες, αλλα
τους μαθητας. Ἀπο τουτων αυτους παιδευει, οτι και Ἰουδαιους εδυνατο και ακοντας
κωλυσαι διολου μελλοντας αυτωι επιεναι, και αφωνους καταστησαι, αλλ' ουκ
ηθελησε. Και ετερον δε μετα τουτων διδασκει τους μαθητας, οπερ αν αιτησηι διδοναι·
καν αυτην κελευσηι την ψυχην προεσθαι. και ταυτην παρεχειν, και μη αντιλεγειν. Ει
γαρ οι αγνωστοι αυτωι παρεχωρησαν, πολλωι μαλλον αυτους απαντων εξιστασθαι
δει. Προς δε τοις ειρημενοις και ετεραν παλιν προφητειαν επληρου διπλην· την μεν
δι' εργων, την δε δια ρηματων. Και η μεν δια των εργων ην, η δια της καθεδρας του
ονου· η δε δια των ρηματων, η του προφητου Ζαχαριου· και γαρ ειπεν, οτι
καθεδειται ο βασιλευς επι ονου. Και καθισας αυτος και πληρωσας αυτην, ετεραν
παλιν εδιδου προφητειας αρχην, δι' ων εποιει τα μελλοντα προδιατυπων. Πως και
τινι τροπωι; Των ακαθαρτων εθνων την κλησιν προανεφωνει, και οτι αυτοις
επαναπαυσεται, και ειξουσιν αυτωι και εψονται· και προφητεια διεδεχετο
προφητειαν. Ἐμοι δε ου δια τουτο δοκει μονον επι τον ονον καθισαι, αλλα και με
58.628 τρον ημιν φιλοσοφιας παρεχων Ου γαρ δη μονον προφητειας επληρου, ουδε
δογματα εφυτευε τα της αληθειας, αλλα και τον βιον ημιν διωρθου δι' αυτων
 
 

410

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτων, πανταχου κανονας ημιν τιθεις της αναγκαιας χρειας, και δια παντων την
ζωην κατορθων την ημετεραν. ∆ια τοι τουτο και ηνικα τικτεσθαι εμελλεν ουκ
επεζητησε λαμπραν οικιαν, ουδε μητερα πλουσιαν και περιφανη, αλλα πτωχην, και
μνηστηρα τεκτονα εχουσαν, και εν καλυβηι γενναται, και εν φατνηι τιθεται· και
μαθητας εκλεγων, ου ρητορας και σοφους, ουδε ευπορους και ευγενεις, αλλα
πενητας και εκ πενητων και παντοθεν ασημους εξελεξε· και τραπεζαν
παρατιθεμενος, ποτε μεν κριθινους αρτους παρατιθεται, ποτε δε προς αυτον τον
καιρον εξ αγορας τους μαθητας ωνεισθαι κελευων; και στιβαδα ποιων, απο χορτου
ποιει· και ιματια αμφιεννυμενος, ευτελη και των πολλων ουδεν διαφεροντα
περιβαλλεται· οικιαν δε ουδε εσχεν. Ει δε και μεταβηναι εκ τοπου εις τοπον εδει,
οδοιπορων τουτο ποιει, και ουτως οδοιπορων, ως και κοπιαιν. Και καθημενος ου
θρονου δειται, ουδε προσκεφαλαιου, αλλ' επι του εδαφους, ποτε μεν εν τωι ορει, ποτε
δε παρα την πηγην· και ου παρα την πηγην μονον, αλλα και μονος, και Σαμαρειτιδι
διαλεγεται. Παλιν λυπης μετρα τιθεις, ηνικα θρηνησαι εδει, δακρυει ηρεμα,
πανταχου κανονας, οπερ εφην, και ορους πηγνυς, μεχρι που προβαινειν δει, και
περαιτερω μηκετι. ∆ια δη τουτο και νυν, επειδη συνεβαινε τινας ασθενεστερους
οντας υποζυγιων δεισθαι, κανταυθα μετρον εθηκε, δεικνυς οτι ουχ ιππους, ουδε
ημιονους ζευξαντας φερεσθαι δει, αλλα ονωι κεχρησθαι, και περαιτερω μη
προβαινειν, και πανταχου της χρειας ειναι. Ἴδωμεν δε και την προφητειαν, την δια
των ρηματων, την δια των πραγματων. Τις ουν η προφητεια; Ἰδου ο βασιλευς σου
ερχεται σοι πραος, και επιβεβηκως επι υποζυγιον και πωλον νεον· ουχι αρματα
ελαυνων, ως οι λοιποι βασιλεις· ου φορους απαιτων, ου σοβων και δορυφορους
περιαγων· αλλα πολλην την επιεικειαν καντευθεν επιδεικνυμενος. Ἐρωτησον
τοινυν τον Ἰουδαιον· ποιος βασιλευς επι ονου οχουμενος ηλθεν εις Ἱερουσαλημ;
Ἀλλ' ουκ αν εχοι ειπειν, αλλ' η τουτον μονον. Ἐποιει δε ταυτα, οπερ εφην, τα
μελλοντα προδηλων. Ἐνταυθα γαρ η Ἐκκλησια δηλουται δια του πωλου, και ο λαος
ο νεος, ο ποτε μεν ακαθαρτος, μετα δε το καθισαι τον Ἰησουν καθαρος γενομενος.
Και ορα διολου την εικονα σωζομενην. Οι γαρ μαθηται λυουσι τα υποζυγια. ∆ια γαρ
των αποστολων κακεινοι και ημεις εκληθημεν· δια των αποστολων προσηχθημεν.
Ἐπειδη δε και η ημετερα ευδοκιμησις εκεινους παρεζηλωσε, δια τουτο φαινεται η
ονος ακολουθουσα τωι πωλωι Μετα γαρ το καθισαι τον Χριστον επι τα εθνη, τοτε
ηξουσι κακεινοι παραζηλουντες. Και τουτο δηλων ο Παυλος ελεγεν· Ὅτι πωρωσις
απο μερους τωι Ἰσραηλ γεγονεν, αχρις ου το πληρωμα των εθνων εισελθηι· και ουτω
πας Ἰσραηλ σωθησεται. Ὅτι γαρ προφητεια ην, δηλον εκ των ειρημενων. Ου γαρ αν
εμελησε τωι προφητηι μετα τοσαυτης ακριβειας του ονου την ηλικιαν ειπειν, ει μη
τουτο ην. Ου ταυτα δε μονον δηλουνται δια των ειρημενων. αλλ' οτι και μετ'
ευκολιας αυτους αξουσιν οι αποστολοι. Ὥσπερ γαρ εν 58.629 ταυθα ουδεις αντειπεν
εις το κατασχειν, ουτως ουδε επι των εθνων ουδεις ηδυνηθη διακωλυσαι των
κατεχοντων αυτους εμπροσθεν. Ου καθηται δε επι γυμνον τον πωλον, αλλ' επι τα
ιματια των αποστολων. Ἐπειδη γαρ τον πωλον ελαβον, απαντα λοιπον προΐενται,
καθως και Παυλος ελεγεν· Ἐγω δε ηδιστα δαπανησω και εκδαπανηθησομαι υπερ των
ψυχων υμων. Σκοπει δε το ευηνιον του πωλου, πως αδαμαστος ων και χαλινου
απειρος, ουκ εσκιρτησεν, αλλ' ευτακτως εφερετο. Ὃ και αυτο προφητεια του
μελλοντος ην, δηλουσα το καταπειθες των εθνων, και την αθροαν εις ευταξιαν
μεταβολην. Και γαρ παντα το ρημα ειργασατο το λεγον· Λυσαντες αγαγετε μοι· ωστε
τα ατακτα ευτακτα, και τα ακαθαρτα γενεσθαι λοιπον καθαρα. γʹ. Ἀλλ' ορα το
ταπεινον των Ἰουδαιων. Τοσαυτα θαυματα ειργασατο, και ουδεποτε αυτον ουτως
εξεπλαγησαν· επειδη δε ειδον οχλον συντρεχοντα, τοτε θαυμαζουσιν. Ἐσεισθη γαρ
πασα η πολις λεγουσα· Τις εστιν ουτος; Οι δε οχλοι ελεγον· Ουτος εστιν Ἰησους ο
 
 

411

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφητης, ο απο Ναζαρετ της Γαλιλαιας. Και οτε εδοξαν μεγα τι λεγειν, τοτε
χαμαιζηλος ην αυτων η γνωμη, και ταπεινη και σεσυρμενη. Ταυτα δε αυτος εποιει,
ου πομπην τινα επιδεικνυμενος, αλλ' ομου μεν, οπερ ειπον, και προφητειαν πληρων,
και φιλοσοφιαν παιδευων, ομου δε και τους μαθητας παραμυθουμενος λυπουμενους
δια τον θανατον, και δεικνυς οτι ταυτα παντα πασχει εκων. Συ δε μοι θαυμασον του
προφητου την ακριβειαν, πως παντα προειπε· και τα μεν ο ∆αυιδ, τα δε ο Ζαχαριας
προανεφωνησεν. Ουτω και ημεις ποιωμεν, και υμνωμεν, και τα ιματια προωμεθα
τοις αυτον φερουσι. Τινος γαρ αν ειημεν αξιοι, οταν οι μεν την ονον περιβαλλωσιν
εις ην εκαθητο, οι δε τοις ποσιν αυτης υποστρωννυωσι τα ιματια, ημεις δε αυτον
γυμνον ορωντες, και ουδε αποδυναι κελευομενοι, αλλ' απο των κειμενων δαπαναιν,
μηδε ουτως ωμεν φιλοτιμοι; κακεινοι μεν παρακολουθωσιν εμπροσθεν και οπισθεν,
ημεις δε και προσιοντα παραπεμπωμεθα και διακρουωμεθα και υβριζωμεν; Ποσης
ταυτα κολασεως αξια; ποσης τιμωριας; Προσερχεται σοι δεομενος ο ∆εσποτης, και
ουδε ακουσαι βουλει της ικετηριας, αλλ' εγκαλεις και επιτιμαις, και ταυτα ακουσας
τοιουτων ρηματων. Ει δε ενα αρτον διδους και αργυριον ολιγον, ουτω βαναυσος ει
και ολιγωρος και οκνηρος, ει παντα κενωσαι εδει, τις αν εγενου; Ουχ οραις τους εν
τωι θεατρωι φιλοτιμους, οσα ταις πορναις προΐενται; συ δε ουδε το ημισυ τουτων
διδως, ουδε το πολλοστον πολλακις. Ἀλλ' ο μεν διαβολος κελευει δουναι τοις
τυχουσι, γεενναν προξενων, και διδως· ο δε Χριστος τοις δεομενοις, βασιλειαν
επαγγελλομενος, και ου μονον ου διδως, αλλα και υβριζεις· και αιρηι μαλλον
υπακουσαι τωι διαβολωι, ινα κολασθηις, η πεισθηναι τωι Χριστωι και σωθηναι. Και τι
ταυτης χειρον γενοιτ' αν της παραπληξιας; Ὁ μεν γεενναν προξενει, ο δε βασιλειαν·
και τουτον αφεντες, εκεινωι προστρεχετε. Και τον μεν προσιοντα παραπεμπεσθε, τον
δε μακραν οντα προσκαλεισθε. Και ταυτον γινεται, οιον αν ει βασιλευς μεν
αλουργιδα εχων, και διαδημα προτεινομενος μη πειθοι, ληιστης δε μαχαιραν
επισειων, και θανατον απειλων πειθοι. Ταυτ' ουν εννοουντες, αγαπητοι,
διαβλεψωμεν οψε γουν ποτε, και ανανηψωμεν. Και γαρ εγω λοιπον αισχυνομαι περι
ελεημοσυνης δια 58.630 λεγομενος, δια το πολλακις περι ταυτης της υποθεσεως
ειπων, μηδεν αξιον ανυσαι της παραινεσεως. Γεγονε μεν γαρ τι πλεον, ου τοσουτον
δε οσον εβουλομην. Ὁρω μεν γαρ σπειροντας υμας, ου δαψιλει δε τηι δεξιαι. ∆ιο και
φοβουμαι μηπως και φειδομενως θερισητε. Ὅτι γαρ φειδομενως σπειρομεν,
εξετασωμεν, ει δοκει, τινες πλειους εν τηι πολει, πενητες η πλουσιοι· και τινες ουτε
πενητες, ουτε πλουσιοι, αλλ' οι μεσην χωραν εχοντες. Οιον, εστι το δεκατον μερος
πλουσιων, και το δεκατον πενητων των ουδεν ολως εχοντων· οι δε λοιποι των
μεσων εισι. ∆ιελωμεν τοινυν εις τους δεομενους το παν πληθος της πολεως, και
οψεσθε την αισχυνην οση. Οι μεν γαρ σφοδρα πλουτουντες ολιγοι· οι δε μετ'
εκεινους πολλοι· παλιν οι πενητες πολλωι τουτων ελαττους. Ἀλλ' ομως τοσουτων
οντων των δυναμενων τους πεινωντας τρεφειν, πολλοι πεινωντες καθευδουσιν· ου
δια το μη δυνασθαι μετ' ευκολιας αυτοις επαρκειν τους εχοντας, αλλα δια την
πολλην αυτων ωμοτητα και απανθρωπιαν. Ει γαρ διελοιντο οι τε πλουτουντες, οι τε
μετ' εκεινους, τους δεομενους αρτων και ενδυματων, μολις αν πεντηκοντα ανδρασιν
η και εκατον λαχοι πενης εις. Ἀλλ' ομως και εν τοσαυτηι αφθονιαι των
προστησομενων οντες, οδυρονται καθ' εκαστην ημεραν. Και ινα μαθηις αυτων την
απανθρωπιαν, ενος των εσχατων ευπορων και των μη σφοδρα πλουτουντων
προσοδον η Ἐκκλησια εχουσα, εννοησον οσαις επαρκει καθ' εκαστην ημεραν χηραις,
οσαις παρθενοις· και γαρ εις τον των τρισχιλιων αριθμον ο καταλογος αυτων
εφθασε. Μετα τουτων τοις το δεσμωτηριον οικουσι, τοις εν τωι ξενοδοχειωι
καμνουσι, τοις υγιαινουσι, τοις αποδημουσι, τοις τα σωματα λελωβημενοις, τοις τωι
θυσιαστηριωι προσεδρευουσι, και τροφης και ενδυματων ενεκεν, τοις απλως
 
 

412

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσιουσι καθ' εκαστην ημεραν· και ουδεν αυτηι τα της ουσιας ηλαττωται. Ὥστε ει
δεκα ανδρες μονον ουτως ηθελησαν αναλισκειν, ουδεις αν ην πενης. δʹ. Και τι
εμελλον, φησιν, οι παιδες ημων διαδεχεσθαι; Το κεφαλαιον εμενε, και η προσοδος
παλιν πλειων εγινετο, εν ουρανωι θησαυριζομενων αυτοις των κτηματων. Ἀλλ' ου
βουλεσθε ουτω; Καν εξ ημισειας, καν απο τριτης μοιρας, καν απο τεταρτης, καν απο
δεκατης. ∆ια γαρ την του Θεου χαριν δεκα πολεων πενητας δυνατον ην θρεψαι την
πολιν την ημετεραν. Και ει βουλεσθε, ποιησωμεν τινα τουτων συλλογισμον· μαλλον
δε ουδε συλλογισμου χρεια· και γαρ αυτοθεν καταδηλος εστιν η ευκολια του
πραγματος. Ὁρατε γουν εις τας λειτουργιας τας πολιτικας, οσα οικια μια
αναλισκουσα πολλακις ουκ ωκνησεν, αλλ' ουδε μικρον ᾔσθετο της δαπανης· ην ει
των πλουσιων εκαστος εις τους πενητας λειτουργειν λειτουργιαν εβουλετο, εν
βραχειαι καιρου ροπηι ηρπασεν αν τον ουρανον. Τις ουν αν ειη συγγνωμη, ποια
απολογιας σκια, οταν μηδε ων αφιστασθαι μελλομεν παντως απαγομενοι εντευθεν,
μηδε τουτων μεταδιδωμεν τοις δεομενοις μετα δαψιλειας τοσαυτης, μεθ' οσης τοις
επι της σκηνης ετεροι, και ταυτα τοσαυτα μελλοντες καρπουσθαι εκ τουτων; Ἔδει
μεν γαρ, ει και διαπαντος ενταυθα ημεν, μηδε ουτω φειδεσθαι της καλης ταυτης
δαπανης οταν δε μικρον υστερον εντευθεν απαγωμεθα, και παντων αφελκωμεθα
γυμνοι, ποιαν εξομεν απολογιαν, μηδε απο των προσοδων παρεχοντες τοις λιμωτ
58.631 τουσι και αγχομενοις; Ουδε γαρ αναγκαζω σε τα οντα μειωσαι· ουκ επειδη μη
βουλομαι, αλλ' επειδη σφοδρα οκνουντα ορω. Ου τοινυν τουτο φημι· αλλ' απο των
καρπων αναλωσον, και μηδεν θησαυρισηις εντευθεν. Ἀρκει σοι ωσπερ εκ πηγης εχειν
επιῤρεοντα τα χρηματα των προσοδων· ποιησον κοινωνους τους πενητας, και γενου
καλος οικονομος των παρα του Θεου σοι δοθεντων. Ἀλλα τελεσματα διδωμι, φησι.
∆ια τουτο ουν καταφρονεις, οτι ενταυθα ουδεις απαιτει; κακεινωι μεν τωι, καν
ενεγκηι, καν μη ενεγκηι η γη, λαμβανοντι μετα αναγκης και στρεβλουντι ου τολμαις
αντειπειν· τωι δε ουτως ημερωι, και τοτε απαιτουντι, οταν ενεγκηι η γη, ουδε μεχρι
λογου αποκρινηι; Και τις σε εξαιρησεται των ακαρτερητων εκεινων κολασεων; Ουκ
εστιν ουδεις. Ει γαρ επειδη εκει παντως εψεται τιμωρια χαλεπωτατη μη δοντι, δια
τουτο γινηι σπουδαιος περι την εκτισιν, εννοησον οτι και ενταυθα χαλεπωτερα· ου το
δεθηναι, ουδε το εις δεσμωτηριον εμπεσειν, αλλα το απελθειν εις το πυρ το αιωνιον.
Παντων ουν ενεκεν ταυτα πρωτον καταθωμεν τα τελεσματα. Και γαρ πολλη η
ευκολια, και μειζων ο μισθος, και πλειων η εμπορια, και χειρων η κολασις
αγνωμονουσιν ημιν. Κολασις γαρ διαδεχεται τελος ουκ εχουσα. Ει δε τους
στρατιωτας μοι λεγεις τους υπερ σου πολεμουντας βαρβαροις, εστι και ενταυθα
στρατοπεδον, το των πτωχων, και πολεμος, ον υπερ σου πολεμουσιν οι πενητες.
Ὅταν γαρ λαβωσιν, ευχομενοι τον Θεον ιλεω ποιουσιν· ιλεω δε ποιουντες,
αποκρουονται αντι βαρβαρων τας των δαιμονων επιβουλας· ουκ αφιασι σφοδρον
ειναι τον πονηρον, ουδε επιτιθεσθαι συνεχως, αλλ' εκλυουσιν αυτου την ισχυν. εʹ.
Ὁρων τοινυν τους στρατιωτας τουτους καθ' εκαστην ημεραν πυκτευοντας υπερ σου
τωι διαβολωι δια των δεησεων και των ευχων, απαιτησον σαυτον την καλην ταυτην
εισφοραν, τας εκεινων τροφας. Και γαρ ημερος ων ο Βασιλευς ουτος, ουκ εδωκε σοι
τους απαιτουντας, αλλ' εκοντα βουλεται καταθειναι· καν κατα μικρον καταβαληις,
δεχεται· καν απορων δια πολλου χρονου καταθηις, ου κατεπειγει τον ουκ εχοντα. Μη
δη της μακροθυμιας αυτου καταφρονωμεν, αλλα θησαυριζωμεν εαυτοις μη οργην,
αλλα σωτηριαν· μη θανατον, αλλα ζωην· μη κολασιν και τιμωριαν, αλλα τιμας και
στεφανους. Ουκ εστιν ενταυθα δουναι μισθον της μετακομιδης των εισφερομενων,
ουκ εστιν ενταυθα καμειν εξαργυριζοντας. Ἂν καταβαληις αυτα, αυτος αυτα
μετατιθησιν εις τον ουρανον ο ∆εσποτης· αυτος σοι την πραγματειαν κατασκευαζει
κερδαλεωτεραν. Ουκ εστιν ενταυθα παραπομπον ευρειν των καταβληθεντων· 58.632
 
 

413

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονον καταβαλε, και ευθεως ανεισιν· ουχ ινα στρατιωται ετεροι τραφωσιν, αλλ' ινα
σοι μενηι μετ' εμποριας πολλης. Ἐνταυθα μεν γαρ απερ αν δωις, αναλαβειν ουκ ενι·
εκει δε μετα πολλης αποληψηι παλιν αυτα της τιμης, και κερδανεις μειζω και
πνευματικωτερα κερδη. Ἐνταυθα τα διδομενα απαιτησις εστιν· εκει χρησις και
δανειον και οφλημα. Και γαρ χειρογραφα σοι εποιησεν ο Θεος· Ὁ γαρ ελεων, φησι,
πτωχον, δανειζει Θεωι. Ἔδωκε σοι και αῤραβωνα και εγγυητας, και ταυτα Θεος ων.
Ποιον αῤραβωνα; Τα εν τωι παροντι βιωι, τα αισθητα, τα πνευματικα, τα προοιμια των
μελλοντων. Τι τοινυν αναβαλληι και οκνεις, τοσαυτα ηδη λαβων, τοσαυτα
προσδοκων; α μεν γαρ ελαβες, εστι ταυτα· σωμα αυτος σοι διεπλασε· ψυχην αυτος
σοι ενεθηκεν· ετιμησε σε λογωι μονον των επι γης· των ορωμενων σοι απαντων την
χρησιν εδωκεν· εχαρισατο σοι την εαυτου γνωσιν· τον Υιον επεδωκεν υπερ σου·
βαπτισμα τοσουτων γεμον αγαθων εδωρησατο· εδωκε σοι τραπεζαν ιεραν·
επηγγειλατο βασιλειαν και τα αποῤρητα αγαθα. Τοσαυτα τοινυν λαβων, τοσαυτα
μελλων λαμβανειν (παλιν γαρ το αυτο ερω, περι χρηματα απολλυμενα μικρολογηι;
και ποιαν εξεις συγγνωμην; Ἀλλα τους παιδας παντως οραις, και δια τουτους αναδυηι;
Και μην κακεινους παιδευσον τοιαυτα κερδαινειν κερδη. Και γαρ ει αργυριον ην σοι
δεδανεισμενον και τοκους φερον, ειτα οφειλετης ευγνωμων ην, μυριακις αν ειλου
αντι του χρυσιου το γραμματειον καταλιπειν τωι παιδι, ωστε αυτωι τας προσοδους
γενεσθαι πολλας, και μη αναγκαζεσθαι περιιεναι και ζητειν ετερους τους
δανεισομενους. Και νυν τουτο δος το χειρογραφον τοις παιδιοις, και καταλιπε τον
Θεον αυτοις οφειλετην. Συ δε τους μεν αγρους ου πωλεις και διδως τοις παιδιοις,
αλλ' εαις, οπως η προσοδος μενηι, και ο των χρηματων πλεονασμος αυτοις γενηται
πλειων εντευθεν· το δε χειρογραφον τουτο, παντος αγρου και προσοδων
ευπορωτερον, και τοσουτους φερον καρπους, τουτο δεδοικας καταλιπειν; και ποσης
αν ειη τουτο ευηθειας τε και παραπληξιας; Και ταυτα ειδως οτι καν αυτοις αυτο
καταλιπηις, και αυτος αυτο λαβων απελευσηι παλιν. Τοιαυτα γαρ τα πνευματικα·
πολλην εχει την φιλοτιμιαν. Μη δη πτωχευωμεν, μηδε απανθρωποι και ωμοι περι
ημας αυτους γινωμεθα, αλλ' εμπορευσωμεθα την καλην ταυτην πραγματειαν· ινα
και αυτοι λαβοντες αυτην απελθωμεν, και τοις υιοις τοις εαυτων καταλειψωμεν, και
των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και
αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

58.631 ΟΜΙΛΙΑ ΞΖʹ. Και εισελθων ο Ἰησους εις το ιερον, εξεβαλε παν τας
τους πωλουντας και αγοραζοντας εν τωι ιερωι, και τας τραπεζας των
κολλυβιστων κατ εστρεψε, και τας καθεδρας των πωλουντων τας
περιστερας, και λεγει αυτοις· Γεγραπται· Ὁ οικος μου οικος προσευχης
κληθησεται· υμεις δε αυτον εποιησατε σπηλαιον ληιστων.
αʹ. Τουτο και Ἰωαννης φησιν· αλλ' εκεινος μεν εν αρχηι του Ευαγγελιου,
ουτος δε προς τωι τελει. Ὅθεν εικος δευτερον γεγενησθαι τουτο, και κατα διαφορους
καιρους. Και δηλον και απο των χρονων, και απο της αποκρισεως. Ἐκει μεν γαρ εν
αυτωι τωι Πασχα παρεγενετο· ενταυθα δε προ πολλου. Κακει μεν λεγουσιν Ἰουδαιοι·
58.632 Τι σημειον δεικνυεις ημιν; ενταυθα δε σιγωσι, καιτοι επιτιμηθεντες, δια το
ηδη θαυμαζεσθαι αυτον παρα πασι. Τουτο δε κατηγορια μειζων Ἰουδαιων, οτι και
απαξ και δις τουτο αυτου ποιησαντος, ενεμενον ετι τηι καπηλειαι, και αντιθεον αυτον
ειναι ελεγον, δεον καντευθεν μαθειν αυτου την προς τον Πατερα τιμην, και την
οικειαν ισχυν. Και γαρ και εθαυματουργησε, και εωρων τους λογους τοις πραγμασι
 
 

414

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμφωνουντας. Ἀλλ' ουδε ουτως επειθοντο, αλλ' ηγανακτουν· και ταυτα του
προφητου βοωντος ακουοντες, και των παιδιων παρα καιρον ηλικιας
ανακηρυττοντων αυτον. ∆ιοπερ και αυτος τον Ἡσαΐαν αυτοις επιτειχιζει κατηγορον,
λεγων· Ὁ 58.633 οικος μου οικος προσευχης κληθησεται. Ου ταυτηι δε μονον
δεικνυσιν αυτου την εξουσιαν, αλλα και τωι θεραπευσαι ποικιλα νοσηματα·
Προσηλθον γαρ αυτωι χωλοι και τυφλοι, και εθεραπευσεν αυτους· και την δυναμιν
αυτου και την εξουσιαν ενδεικνυται. Οι δε ουδε ουτως επειθοντο, αλλα μετα των
λοιπων θαυματων και των παιδων ακουοντες ανακηρυττοντων αυτον απεπνιγοντο,
και φασιν· Ουκ ακουεις τι ουτοι λεγουσι; Και μην τουτο του Χριστου ην ειπειν προς
αυτους· Ουκ ακουετε τι ουτοι λεγουσιν; ως γαρ Θεωι ηιδον εκεινοι Τι ουν αυτος;
Ἐπειδη τοις φανεροις αντελεγον, επιπληκτικωτερον κεχρηται τηι διορθωσει, λεγων·
Ουδεποτε ανεγνωτε· Ἐκ στοματος νηπιων και θηλαζοντων κατηρτισω αινον; Και
καλως ειπεν, Ἐκ στοματος. Ου γαρ της διανοιας αυτων ην το λεγομενον, αλλα της
αυτου δυναμεως τρανουσης το της γλωττης εκεινων αωρον. Τουτο δε και τυπος των
εθνων ην, των ψελλιζοντων και αθροον ηχησαντων μεγαλα μετα διανοιας και
πιστεως. Και τοις αποστολοις δε εντευθεν ου μικρα παρακλησις. Ἵνα γαρ μη
διαπορωσι, πως ιδιωται οντες δυνησονται το κηρυγμα καταγγειλαι, προλαβοντες οι
παιδες πασαν αυτων εξεβαλον την αγωνιαν, οτι δωσει και αυτοις λογον ο τουτους
ποιησας υμνειν. Ου ταυτηι δε μονον, αλλ' οτι και της φυσεως εστι δημιουργος,
εδηλου το θαυμα. Οι μεν ουν παιδες, καιτοι αωρον εχοντες την ηλικιαν, ευσημα
εφθεγγοντο και τοις ανω συνωιδα· οι δε ανδρες παραφροσυνης γεμοντα και μανιας.
Τοιουτον γαρ η κακια. Ἐπει ουν πολλα ην αυτους τα παροξυνοντα, τα παρα των
οχλων, τα παρα της εκβολης των πωλουντων, τα των θαυματων, τα των παιδιων,
παλιν αυτους καταλιμπανει, χαλων αυτων τον ογκον του παθους, και μη
βουλομενος αρχεσθαι της διδασκαλιας, ινα μη ζεοντες τωι φθονωι δυσχεραινωσιν
επιπλεον προς τα λεγομενα. Πρωΐας δε επαναγων εις την πολιν, επεινασε. Πως
πρωΐας πειναι; Ὅτε συνεχωρησε τηι σαρκι, τοτε επιδεικνυται αυτης το παθος. Και
ιδων συκην επι της οδου, ηλθεν επ' αυτην, και ουδεν ευρεν ει μη φυλλα μονον.
Ἄλλος φησιν ευαγγελιστης, οτι Ουδεπω καιρος ην· ει δε καιρος ουκ ην, πως ετερος
ευαγγελιστης φησιν, Ἦλθεν, ει αρα ευροι καρπον εν αυτηι; Ὅθεν δηλον, οτι της
υπονοιας των μαθητων ην τουτο, ατελεστερον ετι διακειμενων. Και γαρ τας
υπονοιας των μαθητων πολλαχου γραφουσιν οι ευαγγελισται. Ὥσπερ ουν τουτο της
υπονοιας αυτων ην, ουτω και το νομιζειν δια τουτο αυτην κατηρασθαι, δια το μη
εχειν καρπον. Τινος ουν ενεκεν κατηραθη; Των μαθητων ενεκεν, ινα θαῤρωσιν.
Ἐπειδη γαρ πανταχου μεν ευηργετει, ουδενα δε εκολασεν· εδει δε και της
τιμωρητικης αυτου δυναμεως αποδειξιν παρασχειν, ινα μαθωσι και οι μαθηται και οι
Ἰουδαιοι, οτι δυναμενος ξηραναι τους σταυρουντας αυτον, εκων συγχωρει, και ου
ξηραινει· ουκ εβουλετο δε τουτο εις ανθρωπους ενδειξασθαι· εις το φυτον της
ενεργειας αυτου της τιμωρητικης την αποδειξιν παρεσχετο. Ὅταν δε εις τοπους, η
εις φυτα, η εις αλογα γινηται τι τοιουτον, μη ακριβολογου, μηδε λεγε· Πως ουν
δικαιως εξηρανθη η συκη, ει καιρος ουκ ην; τουτο γαρ εσχατης ληρωδιας λεγειν·
αλλα το θαυμα ορα, και θαυμαζε και δοξαζε τον θαυματουργον. Ἐπει και επι 58.634
των χοιρων πολλοι τουτο ειρηκασι των καταποντισθεν58.634 των, τον του δικαιου
γυμναζοντες λογον· αλλ' ουδε ενταυθα προσεκτεον αυτοις· και γαρ και ταυτα αλογα,
ωσπερ εκεινο φυτον αψυχον. Τινος ουν ενεκεν περικειται τοιουτον σχημα τωι
πραγματι, και της καταρας αυτη η προφασις; Ὅπερ εφην, της των μαθητων υπονοιας
τουτο ην. Ει δε μηδεπω καιρος ην, εικη τινες τον νομον δηλουσθαι ενταυθα λεγουσι.
Και γαρ τουτου καρπος ην η πιστις, και τοτε ην ο καιρος του καρπου τουτου, και
ηνεγκε γουν αυτον. Ἤδη γαρ αι χωραι λευκαι εισι προς θερισμον, φησι· και,
 
 

415

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀπεστειλα υμας θεριζειν α ουχ υμεις κεκοπιακατε. βʹ. Ουκ αρα τουτων τι αινιττεται
ενταυθα, αλλ' οπερ εφην εστι, την δυναμιν επιδεικνυται την τιμωρητικην· και τουτο
εκ του λεγειν, Ουπω γαρ ην καιρος, δεικνυσι· δηλων οτι προηγουμενως εις τουτο
ηλθεν, ου δια την πεινην, αλλα δια τους μαθητας, οι και σφοδρα εθαυμασαν, καιτοι
πολλων ηδη σημειων γενομενων μειζονων· αλλ' οπερ εφην, ξενον τουτο ην· νυν
γαρ πρωτον την τιμωρητικην επεδειξατο δυναμιν. ∆ιο ουδε εν αλλωι φυτωι, αλλ' εν
τωι παντων υγροτατωι το θαυμα εποιησεν, ωστε καντευθεν μειζον φανηναι το θαυμα.
Και ινα μαθηις, οτι δι' αυτους τουτο γεγονεν, ινα εις το θαῤρειν αυτους αλειψηι,
ακουε των εξης ων λεγει. Τι δε φησιν; Και υμεις μειζονα εργασεσθε, εαν θελητε
πιστευειν, και ευχηι θαῤρειν. Ὁραις οτι το παν δι' αυτους γεγονεν, ωστε μη δεδοικεναι
και τρεμειν επιβουλας; ∆ιο και δευτερον τουτο λεγει, ευχηι προσηλων και πιστει. Ου
γαρ δη τουτο εργασεσθε μονον, φησιν, αλλα και ορη μεταστησετε, και ετερα πλειονα
ποιησετε, πιστει και ευχηι θαῤρουντες. Ἀλλ' οι αλαζονες Ἰουδαιοι και τετυφωμενοι,
διακοψαι βουλομενοι την διδασκαλιαν αυτου, προσελθοντες ηρωτων· Ἐν ποιαι
εξουσιαι ταυτα ποιεις; Ἐπειδη γαρ τοις σημειοις επισκηψαι ουκ ειχον, την των
καπηλευοντων εν τωι ιερωι προφερουσιν αυτωι διορθωσιν. Τουτο δε και παρα τωι
Ἰωαννηι φαινονται ερωτωντες, ει και μη τουτοις τοις ρημασιν, αλλα τηι αυτηι γνωμηι.
Και γαρ εκει λεγουσι· Τι σημειον δεικνυεις ημιν, οτι ταυτα ποιεις; Ἀλλ' εκει μεν
αποκρινεται αυτοις λεγων· Λυσατε τον ναον τουτον, και εγω εν τρισιν ημεραις
εγερω αυτον· ενταυθα δε εις αποριαν αυτους εμβαλλει. Ὅθεν δηλον, οτι τοτε μεν
αρχη και προοιμιον ην των θαυματων, ενταυθα δε τελος. Ὃ δε λεγουσι, τουτο εστι·
Τον διδασκαλικον εδεξω θρονον; ιερευς εχειροτονηθης, οτι τοσαυτην εξουσιαν
επεδειξω; φησι. Και μην ουδεν εποιησεν αυθαδειαν εχον, αλλα της ευταξιας
προενοησε του ιερου· αλλ' ομως ουδεν εχοντες ειπειν, τουτωι επισκηπτουσι. Και οτε
μεν εξεβαλεν, ουκ ετολμησαν ειπειν ουδεν, δια τα θαυματα· επειδη δε ωφθη, τοτε
επιτιμωσι. Τι ουν αυτος; Ουκ εξ ευθειας αυτοις αποκρινεται, δεικνυς οτι ει ηθελον
ιδειν αυτου την εξουσιαν, ηδυναντο· αλλ' αντερωται αυτους λεγων· Το βαπτισμα
Ἰωαννου ποθεν εστιν; εξ ουρανου, η εξ ανθρωπων; Και ποια αυτη ακολουθια;
Μεγιστη μεν ουν. Ει γαρ ειπον, Ἐξ ουρανου, ειπεν αν αυτοις· ∆ιατι ουν ουκ
επιστευσατε αυτωι; Ει γαρ επιστευσαν, ουκ αν ηρωτησαν ταυτα. Περι γαρ αυτου
εκεινος ειπεν, οτι Ουκ ειμι ικανος λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος αυτου· και,
Ἰδου ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κο 58.635 σμου· και, Ουτος εστιν ο
Υιος του Θεου· και, Ὁ ανωθεν ερχομενος επανω παντων εστι· και, οτι Το πτυον εν τηι
χειρι αυτου, και διακαθαριει την αλωνα αυτου. Ὥστε ει επιστευσαν εκεινωι, ουδεν ην
το κωλυον αυτους ειδεναι εν ποιαι εξουσιαι ταυτα ποιει. Ειτα επειδη κακουργουντες
ελεγον, Ουκ ισμεν, ουκ ειπεν, Ουδε εγω ουκ οιδα· αλλα τι; Ουδε εγω λεγω υμιν. Ει
μεν γαρ ηγνοουν, διδασκεσθαι αυτους εδει· επειδη δε εκακουργουν, εικοτως ουδεν
αυτοις αποκρινεται. Και πως ουκ ειπον, οτι Ἐξ ανθρωπων το βαπτισμα; Ἐφοβουντο
τους οχλους, φησιν. Ειδες διεστραμμενην καρδιαν; Πανταχου του Θεου
καταφρονουσι, και δια τους ανθρωπους απαντα πραττουσι. Και γαρ και τουτον δι'
αυτους εφοβουντο, ουκ αιδουμενοι τον ανδρα, αλλα δια τους ανθρωπους· και τωι
Χριστωι πιστευειν δια τους ανθρωπους ουκ ηθελον· και παντα εντευθεν αυτοις
ετικτετο τα κακα. Ειτα φησι· Τι υμιν δοκει; Ἄνθρωπος ειχε υιους δυο, και λεγει τωι
πρωτωι· Ὕπαγε, σημερον εργαζου εις τον αμπελωνα. Ὁ δε αποκριθεις ειπεν, Ου
θελω· υστερον δε μεταμεληθεις απηλθε. Και προσελθων τωι δευτερωι, ειπεν
ωσαυτως. Ὁ δε αποκριθεις ειπεν, Ἐγω, κυριε· και ουκ απηλθε. Τις ουν εκ των δυο
εποιησε του πατρος το θελημα; Λεγουσιν, Ὁ πρωτος. Παλιν δια παραβολων αυτους
ελεγχει, την τε αυτων αγνωμοσυνην, και το των σφοδρα κατεγνωσμενων
καταπειθες αινιττομενος. Τα γαρ τεκνα ταυτα τα δυο τουτο δηλοι, ο και επι των
 
 

416

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθνων και επι Ἰουδαιων γεγονε. Και γαρ εκεινοι ουχ υποσχομενοι ακουσεσθαι, ουδε
γενομενοι ακροαται του νομου, δια των εργων επεδειξαντο την υπακοην· και ουτοι
ειποντες, Παντα οσα αν ειπηι ο Θεος, ποιησομεν και ακουσομεθα, δια των εργων
παρηκουσαν. ∆ια τοι τουτο ινα μη νομισωσι τον νομον αυτους ωφελειν, δεικνυσιν
οτι αυτο μεν ουν τουτο αυτους καταδικαζει· οπερ ουν και ο Παυλος φησιν, οτι Ουχ οι
ακροαται του νομου δικαιοι παρα τωι Θεωι, αλλ' οι ποιηται του νομου
δικαιωθησονται. ∆ια τουτο ινα και αυτοκατακριτους ποιησηι παρ' αυτων
εξενεχθηναι παρασκευαζει την ψηφον· οπερ και εν τηι επιουσηι παραβοληι ποιει του
αμπελωνος. γʹ. Και ινα τουτο γενηται, επ' αλλου προσωπου γυμναζει το εγκλημα.
Ἐπειδη γαρ εξ ευθειας ουκ ηθελησαν ομολογησαι, δια παραβολης αυτους εμβαλλει
λοιπον εις οπερ εβουλετο. Ὅτε δε ου συνιεντες τα λεγομενα την ψηφον εξηνεγκαν,
τοτε αποκαλυπτει το συνεσκιασμενον λοιπον, και λεγει· Ὅτι τελωναι και πορναι
προαγουσιν υμας εις την βασιλειαν των ουρανων. Ἦλθε γαρ ο Ἰωαννης προς υμας
εν οδωι δικαιοσυνης, και ουκ επιστευσατε αυτωι· οι δε τελωναι επιστευσαν αυτωι·
υμεις δε ιδοντες ου μετεμεληθητε υστερον, του πιστευσαι αυτωι. Ει μεν γαρ ειπεν
απλως, Πορναι προαγουσιν υμας, εδοξεν αν φορτικος ειναι αυτοις ο λογος· νυνι δε,
μετα την αυτων ψηφον αποφαινομενος, ανεπαχθης ειναι δοκει. ∆ια τουτο και την
αιτιαν προστιθησι. Τις δε ην αυτη; Ἦλθεν Ἰωαννης, φησι, προς υμας, ου προς
εκεινους· και ου τουτο μονον, αλλα και Ἐν οδωι δικαιοσυνης. Ουδε γαρ τουτο εχετε
εγκαλειν, 58.636 οτι ημελημενος τις ην, και ουδεν ωφελων· αλλα και ο βιος
ανεπιληπτος, και η προνοια πολλη, και ου προσεσχετε αυτωι. Και μετα τουτου και
ετερον εγκλημα, οτι τελωναι προσεσχον· και μετα τουτου παλιν αλλο, οτι ουδε μετ'
εκεινους υμεις. Ἔδει μεν γαρ και προ αυτων· το δε μηδε μετ' αυτους, πασης
συγγνωμης εστερημενον ην· και αφατος κακεινων επαινος, και τουτων κατηγορια.
Προς υμας ηλθε, και ου προσηκασθε· ουκ ηλθε προς εκεινους, και εδεξαντο· και ουδε
εκεινους εσχετε διδασκαλους. Ὅρα δια ποσων εκεινων δεικνυται το εγκωμιον, και
τουτων η κατηγορια. Προς υμας ηλθεν, ου προς εκεινους. Ὑμεις ουκ επιστευσατε·
τουτο εκεινους ουκ εσκανδαλισεν. Αυτοι επιστευσαν· τουτο υμας ουκ ωφελησε. Το
δε, Προαγουσιν, ουχ ως τουτων επομενων, αλλ' ως ελπιδα εχοντων, εαν εθελωσιν.
Ουδεν γαρ ουτως ως ζηλοτυπια διεγειρει τους παχυτερους. ∆ια τουτο αει λεγει· Οι
πρωτοι εσχατοι, και οι εσχατοι πρωτοι. ∆ια τουτο και πορνας παρηγαγε και τελωνας,
ινα παραζηλωσωσι. Και γαρ τα δυο ταυτα ακρα αμαρτηματα, εξ ερωτος χαλεπου
τικτομενα, το μεν απο σωματων, το δε απο χρηματων επιθυμιας. ∆εικνυσι δε, οτι
τουτο μαλιστα εστιν ακουσαι νομου Θεου, το Ἰωαννηι πιστευσαι. Ουκ αρα χαριτος
μονης το εισελθειν πορνας, αλλα και δικαιοσυνης. Ου γαρ πορναι μενουσαι
εισηλθον, αλλ' υπακουσασαι και πιστευσασαι και καθαρισθεισαι και μεταβαλομεναι,
ουτως εισηλθον. Ειδες πως ανεπαχθη τον λογον εποιησε και τομωτερον, απο της
παραβολης, απο της των πορνων επαγωγης; Ουδε γαρ ειπεν ευθεως, ∆ιατι ουκ
επιστευσατε Ἰωαννηι; αλλ', ο πολλωι πληκτικωτερον ην, τους τελωνας και τας
πορνας προθεις, τοτε τουτο επηγαγεν, απο της των πραγματων ακολουθιας
διελεγχων αυτων το ασυγγνωστον, και δεικνυς, οτι δια φοβον ανθρωπων παντα
ποιουσι και δοξαν κενην. Και γαρ τον Χριστον ουχ ωμολογουν δια φοβον, ινα μη
αποσυναγωγοι γενωνται· και τον Ἰωαννην παλιν ουκ ετολμων κακιζειν· ουδε τουτο
δι' ευλαβειαν, αλλα δια φοβον. Ἅπερ απαντα ηλεγξε δια των ειρημενων, και
χαλεπωτεραν υστερον επηγαγε την πληγην, ειπων· Ὑμεις δε ειδοτες ου
μετεμεληθητε υστερον, του πιστευσαι αυτωι. Κακον μεν γαρ και το παρα την αρχην
μη ελεσθαι το καλον· μειζων δε κατηγορια, το μηδε μεταθεσθαι. Μαλιστα γαρ τουτο
εργαζεται πολλους πονηρους, ο και νυν πασχοντας ενιους ορω υπο αναισθησιας
εσχατης. Ἀλλα μηδεις εστω τοιουτος· αλλα καν εις εσχατον κατενεχθηι κακιας, μη
 
 

417

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απογινωσκετω την επι το βελτιον μεταβολην. Ῥαιδιον γαρ εξ αυτων των βαραθρων
της πονηριας ανενεγκειν. Ἢ ουκ ηκουσατε πως εκεινη η πορνη, η επι ασελγειαι
παντας παρελασασα, παντας απεκρυψεν εν ευλαβειαι; Ου την εν τοις Ευαγγελιοις
λεγω, αλλα την επι της γενεας της ημετερας, την εκ Φοινικης της παρανομωτατης
πολεως. Και γαρ αυτη πορνη ποτε παρ' ημιν ην, τα πρωτεια επι της σκηνης εχουσα,
και πολυ το ονομα αυτης πανταχου, ουκ εν τηι πολει τηι ημετεραι μονον, αλλα και
μεχρι Κιλικων και Καππαδοκων. Και πολλας μεν εκενωσεν ουσιας, πολλους δε ειλεν
ορφα 58.637 νους· πολλοι δε αυτην και εις γοητειαν διεβαλλον, ως ου τηι του
σωματος ωραι μονον, αλλα και τοις φαρμακοις εκεινα τα δικτυα πλεκουσαν. Ειλε
ποτε και βασιλιδος αδελφον αυτη η πορνη· και γαρ πολλη ην αυτης η τυραννις. Ἀλλ'
αθροον ουκ οιδ' οπως, μαλλον δε οιδα σαφως· βουληθεισα γαρ και μεταβληθεισα,
και του Θεου την χαριν επισπασαμενη· κατεφρονησεν απαντων εκεινων, και ριψασα
του διαβολου τας μαγγανειας, προς τον ουρανον ανεδραμε. Καιτοιγε ουδεν
αισχροτερον αυτης ην, οτε επι της σκηνης ην· αλλ' ομως υστερον πολλας παρηλασε
τηι της εγκρατειας υπερβοληι, και σακκον περιθεμενη, παντα τον χρονον ουτως
ησκειτο. Ταυτης ενεκεν και υπαρχος ηνωχληθη, και στρατιωται ωπλισθησαν, και
μεταστησαι προς την σκηνην αυτην ουκ ισχυσαν, ουδε εξαγαγειν των υποδεξαμενων
αυτην παρθενων. Αυτη μυστηριων καταξιωθεισα των αποῤρητων, και της χαριτος
αξιαν επιδειξαμενη σπουδην, ουτω τον βιον κατελυσεν, απαντα απονιψαμενη δια
της χαριτος, και μετα το βαπτισμα πολλην επιδειξαμενη την φιλοσοφιαν. Ουδε γαρ
ψιλης οψεως μετεδωκε τοις ποτε ερασταις επι τουτο ελθουσιν, αποκλεισασα εαυτην,
και ετη πολλα καθαπερ εν δεσμωτηριωι διατελεσασα. Ουτως εσονται οι εσχατοι
πρωτοι, και οι πρωτοι εσχατοι· ουτω πανταχου πεπυρωμενης ημιν ψυχης δει, και το
κωλυον ουδεν γενεσθαι μεγαν και θαυμαστον. δʹ. Μηδεις τοινυν των εν κακιαι
απογινωσκετω· μηδεις εν αρετηι ων νυσταζετω. Μητε ουτος θαῤρειτω· πολλακις γαρ
αυτον η πορνη παρελευσεται· μητε εκεινος απογινωσκετω· δυνατον γαρ αυτωι και
τους πρωτους παρελθειν. Ἄκουσον τι φησιν ο Θεος προς την Ἱερουσαλημ· Ειπον
μετα το πορνευσαι αυτην ταυτα παντα, Προς με αναστρεψον, και ουκ ανεστρεψεν.
Ὅταν επανελθωμεν εις την σφοδραν αγαπην του Θεου, ου μεμνηται των προτερων.
Ουκ εστιν ως ανθρωπος ο Θεος· ου γαρ ονειδιζει τα παρελθοντα, ουδε λεγει, ∆ιατι
τοσουτον απελειφθης χρονον, αν μετανοησωμεν· αλλ' αγαπαι, οταν προσελθωμεν·
μονον ως χρη προσελθωμεν. Κολληθωμεν αυτωι σφοδρως, και προσηλωσωμεν τωι
φοβωι αυτου τας καρδιας ημων. Τοιαυτα γεγονεν ουκ εν τηι Καινηι μονον πραγματα,
αλλα και εν τηι Παλαιαι. Τι γαρ του Μανασση χειρον; Ἀλλ' ηδυνηθη τον Θεον
εξιλεωσασθαι. Τι του Σολομωνος μακαριωτερον; αλλ' απονυσταξας επεσε. Μαλλον
δε και αμφοτερα εν ενι εχω δειξαι γενομενα, εν τωι πατρι τωι τουτου· και γαρ και
καλος και κακος ποτε γεγονεν ο αυτος. Τι του Ἰουδα μακαριωτερον; αλλ' εγενετο
προδοτης. Τι του Ματθαιου αθλιωτερον; αλλ' εγενετο ευαγγελιστης. Τι του Παυλου
χειρον, αλλ' εγενετο αποστολος. Τι του Σιμωνος ζηλωτοτερον; αλλ' εγενετο και
αυτος απαντων αθλιωτερος. Ποσας τοιαυτας ετερας βουλει ιδειν μεταβολας, και
παλαι γεγενημενας, και νυν γινομενας καθ' εκαστην ημεραν; ∆ια δη τουτο λεγω,
μητε ο επι της σκηνης απογινωσκετω, μητε ο εν τηι Ἐκκλησιαι θαῤρειτω. Προς μεν
γαρ τουτον φησιν, Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω μη πεσηι· προς δε εκεινον, Μη ο
πιπτων ουκ ανισταται; και, Τας παρειμενας χειρας και τα παραλελυμενα γονατα
ανορθωσατε. Παλιν προς του 58.638 τους φησι, Γρηγορειτε· προς δε εκεινους,
Ἔγειρε, ο καθευδων, και αναστα εκ των νεκρων. Ουτοι μεν γαρ φυλαξαι δεονται
οπερ εχουσιν, εκεινοι δε γενεσθαι οπερ ουκ εισιν· ουτοι διατηρησαι την υγιειαν,
εκεινοι της αῤρωστιας απαλλαγηναι· καμνουσι γαρ· αλλα πολλοι και των
καμνοντων υγιαινουσι, και των υγιαινοντων ραιθυμησαντες αῤρωστουσι. Προς μεν
 
 

418

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουν εκεινους φησιν· Ἴδε, υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε, ινα μη χειρον τι σοι
γενηται· προς δε τουτους· Θελεις υγιης γενεσθαι; εγερθεις αρον την κλινην σου, και
υπαγε εις τον οικον σου. ∆εινη γαρ, δεινη παραλυσις αμαρτια· μαλλον δε ου
παραλυσις μονον εστιν, αλλα και αλλο τι χαλεπωτερον. Ου γαρ εν αργιαι μονον
αγαθων εστιν ο τοιουτος, αλλα και εν ενεργειαι κακων. Ἀλλ' ομως καν ουτω
διακειμενος ηις, και θελησηις μικρον διαναστηναι, παντα λυεται τα δεινα. Καν
τριακονταοκτω ετη εχηις, σπουδασηις δε γενεσθαι υγιης, ουδεις ο κωλυων. Παρεστι
και νυν ο Χριστος, και λεγει, Ἆρον την κλινην σου· μονον θελησον διαναστηναι· μη
απογνωις. Ουκ εχεις ανθρωπον; αλλ' εχεις Θεον. Ουκ εχεις τον βαλλοντα σε εις την
κολυμβηθραν; αλλ' εχεις τον ουκ αφιεντα σε δεηθηναι κολυμβηθρας. Ουκ εχεις τον
εκει σε ριπτοντα; αλλ' εχεις τον κελευοντα σοι αραι την κλινην. Ουκ εστιν ειπειν, Ἐν
ωι δε ερχομαι εγω, αλλος προ εμου καταβαινει. Ἂν γαρ θελησηις κατελθειν εις την
πηγην, ουδεις ο κωλυων. Ουκ αναλισκεται, ου δαπαναται η χαρις· πηγη τις εστιν
αναβλυζουσα διηνεκως· εκ του πληρωματος αυτου παντες θεραπευομεθα και ψυχην
και σωμα. Προσερχωμεθα τοινυν και νυν. Και γαρ Ῥααβ πορνη ην, αλλ' εσωθη· και ο
ληιστης ανδροφονος ην, αλλα παραδεισου πολιτης εγενετο· και ο μεν Ἰουδας μετα
του ∆ιδασκαλου ων, απωλετο· ο δε ληιστης εν σταυρωι ων, μαθητης εγενετο. Ταυτα
του Θεου τα παραδοξα. Ουτως οι μαγοι ευδοκιμησαν· ουτως ο τελωνης ευαγγελιστης
εγενετο· ουτως ο βλασφημος, αποστολος. εʹ. Ταυτα ορα, και μηδεποτε απογνωις, αλλ'
αει θαῤρει και διαναστησον σαυτον. Ἅψαι μονον της εκει φερουσης οδου, και
προβησηι ταχεως. Μη τας θυρας αποκλεισηις, μη την εισοδον φραξηις. Βραχυς ο
παρων καιρος, ολιγος ο πονος. Ει δε και πολυς ην, ουδε ουτως απαγορευειν εδει. Καν
γαρ μη καμηις τον καλλιστον τουτον καματον τον εν τηι μετανοιαι και τηι αρετηι, εν τωι
κοσμωι παντως καμηι και ταλαιπωρησεις ετερως. Ει δε και ενταυθα κακει καματος,
διατι μη τουτον αιρουμεθα τον πολυν εχοντα τον καρπον και μεγαλην την αμοιβην;
Καιτοιγε ουδε ο αυτος καματος ουτος κακεινος. Ἐν μεν γαρ τοις βιωτικοις και
κινδυνοι συνεχεις, και ζημιαι επαλληλοι, και η ελπις αδηλος, και δουλοπρεπεια
πολλη, και χρηματων και σωματων και ψυχης δαπανη· και τοτε η των καρπων
αντιδοσις πολυ της ελπιδος καταδεεστερα, αν αρα βλαστησηι. Ουδε γαρ πανταχου
φερει καρπον ο των βιωτικων πραγματων ιδρως· πλην αλλα και οταν μη διαπεσηι,
αλλα και πολλην ενεγκηι την φοραν, εν βραχει παραμενει τωι χρονωι. Ὅταν γαρ
γηρασηις, και μηκετι λοιπον ακριβη της απολαυσεως την αισθησιν εχηις, τοτε σοι
φερει τας αμοιβας ο πονος. Και ο μεν πονος εν ακμαζοντι σωματι, ο δε καρπος και η
τρυφη 58.639 εν γεγηρακοτι και παρειμενωι, οταν και την αισθησιν ο χρονος
καταμαρανηι· καιτοι ει μη κατεμαρανεν, η της τελευτης ελπις ουκ ηφιει τρυφαιν.
Ἐκει δε ουχ ουτως, αλλ' ο μεν πονος, εν φθοραι και τελευτωντι σωματι· ο δε
στεφανος, εν ακηρατωι και αθανατωι και τελος ουκ εχοντι. Και ο μεν πονος και
πρωτος και βραχυς· η δε αντιδοσις και υστερα και απειρος, ινα μετα αδειας αναπαυηι
λοιπον, μηδεν προσδοκων αηδες. Ου γαρ εστι μεταβολην δεισαι λοιπον, ουδε
εκπτωσιν, καθαπερ ενταυθα. Ποια ουν ταυτα αγαθα, τα μητε ασφαλη, και βραχεα και
πηλινα, και πριν η φανηναι αφανιζομενα, και μετα πολλων κτωμενα πονων; Ποια δε
εκεινων αγαθα ισα, των ακινητων, των αγηρατων, των μηδενα μοχθον εχοντων,
των και εν τωι καιρωι των αγωνων τους στεφανους σοι κομιζοντων; Ὁ γαρ χρηματων
58.640 καταφρονων, και εντευθεν ηδη λαμβανει τον μισθον, φροντιδος
απαλλαττομενος, βασκανιας, συκοφαντιας, επιβουλης, φθονου. Ὁ σωφρων, και
κοσμιως ζων, και προ της εντευθεν αποδημιας στεφανουται και τρυφαι,
ασχημοσυνης, γελωτος, κινδυνων κατηγοριας, των αλλων απαντων
απαλλαττομενος δεινων. Τα αλλα παντα ομοιως της αρετης μερη εντευθεν ηδη ημιν
διδωσι την αμοιβην. Ἵν' ουν και των παροντων και των μελλοντων επιτυχωμεν
 
 

419

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαθων, φυγωμεν κακιαν και ελωμεθα αρετην. Ουτω γαρ και ενταυθα τρυφησομεν,
και των μελλοντων επιτευξομεθα στεφανων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.639 ΟΜΙΛΙΑ ΞΗʹ. Ἄλλην παραβολην ακουσατε. Ἄνθρωπος τις ην
οικοδεσποτης, οστις εφυτευσεν αμπελωνα, και φραγμον αυτωι περιεθηκε, και ωρυξε
ληνον, και ωικοδομησε πυργον· και εξεδοτο αυτον γεωρ γοις, και απεδημησεν. Ὅτε
δε ηγγισεν ο καιρος των καρπων, απεστειλε τους δουλους αυτου, λαβειν τους
καρπους. Και λαβοντες οι γεωργοι τους δουλους, ους μεν εδειραν, ους δε απεκτει
ναν, ους δε ελιθοβολησαν. Παλιν απεστειλεν αλλους δουλους πλειονας των
πρωτων, και εποιη σαν αυτοις ωσαυτως. Ὕστερον απεστειλε προς αυτους τον υιον
αυτου, λεγων· Ἴσως εν τραπησονται τον υιον μου. Οι δε γεωργοι ιδοντες τον υιον,
ειπον εν εαυτοις· Ουτος εστιν ο κλη ρονομος· δευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και κατα
σχωμεν την κληρονομιαν αυτου. Και εκβαλοντες εξω του αμπελωνος, απεκτειναν.
Ὅταν ουν ελθηι ο κυριος του αμπελωνος, τι ποιησει τοις γεωργοις εκεινοις; Λεγουσιν
αυτωι· Κακους κα κως απολεσει αυτους, και τον αμπελωνα εκδω σεται γεωργοις
ετεροις, οιτινες αποδωσουσι τους καρπους εν τοις καιροις αυτων. Λεγει αυτοις ο
Ἰησους· Ουδεποτε ανεγνωτε εν ταις Γραφαις· Λιθον ον απεδοκιμασαν οι
οικοδομουντες, ουτος εγενηθη εις κεφαλην γωνιας;
αʹ. Πολλα απο της παραβολης ταυτης αινιττεται· του Θεου την προνοιαν, την
εις αυτους ανωθεν γεγενημενην· το εξ αρχης αυτων φονικον· το μηδεν
παραλειφθηναι των ηκοντων εις επιμελειαν· το και προφητων σφαγεντων μη
αποστραφηναι αυτους, αλλα και τον Υιον πεμψαι· το και της Καινης και της Παλαιας
ενα και τον αυτον ειναι Θεον· το μεγαλα αυτου τον θανατον κατορθωσειν· το την
εσχατην δικην του σταυρου και του τολμηματος αυτους υπομενειν· των εθνων την
κλησιν, των Ἰουδαιων την εκπτωσιν. ∆ια τουτο αυτην μετα την εμπροσθεν τιθησιν,
ινα δειξηι καντευθεν το εγκλημα μειζον και σφοδρα ασυγγνωστον. Πως και τινι
τροπωι; Ὅτι τοσαυτης τυχοντες επιμελειας, πορνων και τελωνων ηττηθησαν, και
παρα τοσουτον. Θεα δε και αυτου την προνοιαν την πολλην, και την τουτων αργιαν
την αφατον. Και γαρ α των γεωργων ην, αυτος εποιησε· το φραγμον περιθειναι, το
φυ 58.640 τευσαι τον αμπελωνα, τα αλλα παντα· και μικρον αυτοις κατελιπε, το
επιμελεισθαι των οντων, και διαφυλαξαι τα δοθεντα. Ουδεν γαρ ην ελλειφθεν, αλλα
παντα απηρτισμενα· και ουδε ουτως εκερδαναν, και ταυτα τοσουτων απολαυσαντες
παρ' αυτου. Ὅτε γαρ εξ Αιγυπτου εξηλθον, και νομον εδωκε, και πολιν ανεστησε, και
ναον ωικοδομησε, και θυσιαστηριον κατεσκευασε. Και απεδημησε· τουτεστιν,
εμακροθυμησεν, ουκ αει τοις αμαρτημασι παραποδας επαγων τας τιμωριας· την γαρ
αποδημιαν την πολλην αυτου μακροθυμιαν φησι. Και απεστειλε τους δουλους
αυτου, τουτεστι, τους προφητας, τον καρπον λαβειν, τουτεστι, την υπακοην, την δια
των εργων επιδειξιν. Οι δε κανταυθα την κακιαν επεδειξαντο, ου τωι μη δουναι τον
καρπον τοσαυτης απολαυσαντας επιμελειας, οπερ αργιας ην, αλλα και τωι
δυσχεραναι προς τους ελθοντας. Τους γαρ ουκ εχοντας δουναι και οφειλοντας, ουκ
αγανακτειν εχρην, ουδε δυσχεραινειν, αλλα παρακαλειν. Οι δε ου μονον
ηγανακτησαν, αλλα και αιματων τας χειρας ενεπλησαν· και δικην οφειλοντες, αυτοι
δικην απηιτουν. ∆ια τουτο και δευτερους επεμψε και τριτους, ινα δειχθηι και η
τουτων κακια, και η του πεμψαντος φιλανθρωπια. Και διατι μη τον υιον ευθεως
απεστειλεν; Ἵνα εκ των εις εκεινους γενομενων καταγνοντες εαυτων, και τον θυμον
αφεντες, εκεινον εντραπωσιν ελθοντα. Εισι δε και ετεροι λογοι· αλλα τεως επι τα
 
 

420

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξης ιωμεν. Τι δε εστι το, Ἴσως εντραπησονται; Ουχι αγνοουντος, απαγε· αλλα
θελοντος δειξαι το αμαρτημα μεγα, και απολογιας πασης εστερημενον. Ἐπει αυτος
ειδως, οτι αναιρησουσιν, επεμψε. Λεγει δε, Ἐντραπησονται, το γενεσθαι οφειλον
απαγγελλων· οτι εδει αυτους εντραπηναι. Ἐπει και αλλαχου φησιν, Ἐαν αρα
ακουσωσιν· ουδε εκει αγνοων· αλλ' ινα μη λεγωσι τινες των αγνωμονων, οτι η
προῤρησις αυτου γεγονεν αναγκαστικη της παρακοης, δια τουτο ουτω σχηματιζει
τας λεξεις, Ἐαν αρα, λεγων, και, Ἴσως. Ει γαρ και περι τους δουλους αγνωμονες
εγενοντο, το του υιου αξιωμα αιδεσθηναι εχρην. Τι ουν ουτοι; ∆εον προσδραμειν,
δεον 58.641 αιτησαι συγγνωμην επι τοις πεπλημμελημενοις, και επαγωνιζονται τοις
προτεροις, επαποδυονται τοις μιασμασιν, αει τα προτερα τοις δευτεροις
αποκρυπτοντες· ο και αυτος δηλων ελεγε· Πληρωσατε το μετρον των πατερων
υμων. Ἄνωθεν γαρ αυτοις ταυτα ενεκαλουν οι προφηται λεγοντες· Αι χειρες υμων
αιματος πληρεις· και, Αιματα εφ' αιμασι μισγουσι· και, Οικοδομουντες Σιων εν
αιμασιν. Ἀλλ' ουκ εσωφρονιζοντο· καιτοι ταυτην λαβοντες πρωτην την εντολην, το,
Ου φονευσεις, και μυριων ετερων κελευσθεντες απεχεσθαι δια τουτο, και δια
πολλων και παντοδαπων εις την φυλακην της εντολης ταυτης εναγομενοι. Ἀλλ'
ομως την πονηραν εκεινην ουκ απεθεντο συνηθειαν· αλλα τι λεγουσιν ιδοντες
αυτον; ∆ευτε, αποκτεινωμεν αυτον. Τινος ενεκεν, και διατι; τι ποτε εχοντες
εγκαλειν, η μικρον, η μεγα; Ὅτι ετιμησεν υμας, και Θεος ων, ανθρωπος εγενετο δι'
υμας, και τα μυρια εκεινα ειργασατο θαυματα; αλλ' οτι τα αμαρτηματα συνεχωρει;
αλλ' οτι επι βασιλειαν εκαλει; Ὅρα δε μετα της ασεβειας και την ανοιαν πολλην
ουσαν, και την αιτιαν της σφαγης πολλης γεμουσαν παραπληξιας. Ἀποκτεινωμεν
γαρ αυτον, φησι, και ημων εσται η κληρονομια. Και που αποκτειναι βουλευονται;
Ἔξω του αμπελωνος. βʹ. Ειδες πως προφητευει και τον τοπον, ενθα εμελλε
σφαττεσθαι; Και εκβαλοντες απεκτειναν. Και ο μεν Λουκας φησιν, οτι αυτος
απεφηνατο ο παθειν εδει τουτους, κακεινοι ειπον, Μη γενοιτο· και την μαρτυριαν
επηγαγεν. Ἐμβλεψας γαρ αυτοις ειπε· Τι ουν εστι το γεγραμμενον, Λιθον ον
απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ουτος εγενηθη εις κεφαλην γωνιας· και πας ο
πεσων επ' αυτον συνθλασθησεται; Ὁ δε Ματθαιος, οτι αυτοι την ψηφον εξηνεγκαν.
Ἀλλ' ουκ εστι τουτο εναντιολογιας. Και γαρ αμφοτερα γεγονε· και την ψηφον αυτοι
εξηνεγκαν καθ' εαυτων, και παλιν αισθομενοι των ειρημενων ειπον, Μη γενοιτο·
και τον προφητην αυτοις επετειχισε, πειθων αυτους, οτι παντως εσται τουτο. Ἀλλ'
ομως ουδε ουτω τα εθνη σαφως απεκαλυψεν, ωστε μηδεμιαν αυτοις παρασχειν
λαβην, αλλ' ηινιξατο ειπων, ∆ωσει τον αμπελωνα αλλοις. ∆ια τουτο δη και δια
παραβολης ειρηκεν, ινα αυτοι την ψηφον εξενεγκωσιν· οπερ και επι του ∆αυιδ
γεγονεν, οτε εκρινε την παραβολην του Ναθαν. Συ δε μοι σκοπει καντευθεν πως
δικαια η ψηφος, οταν αυτοι οι μελλοντες κολαζεσθαι εαυτους καταδικαζωσιν. Ειτα
ινα μαθωσιν, οτι ου μονον η του δικαιου φυσις ταυτα απηιτει, αλλα και ανωθεν η του
Πνευματος χαρις προυλεγε ταυτα, και ο Θεος ουτως εψηφιζετο, και προφητειαν
επηγαγε, και εντρεπτικως αυτοις επιτιμαι λεγων· Ουδεποτε ανεγνωτε, οτι Λιθον ον
απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ουτος εγενηθη εις κεφαλην γωνιας; παρα Κυριου
εγενετο αυτη, και εστι θαυμαστη εν οφθαλμοις ημων· δια παντων δεικνυς, οτι οι μεν
εκβαλλεσθαι εμελλον απιστουντες, τα δε εθνη εισαγεσθαι. Τουτο και δια της
Χαναναιας, τουτο και δια του ονου, και δια του εκατονταρχου, και δι' αλλων
πολλων παραβολων ηινιξατο· τουτο και νυν. ∆ιο και επηγαγε· Παρα Κυριου εγενετο
αυτη, και εστι θαυμαστη εν οφθαλμοις ημων· προδηλων, οτι τα εθνη πιστευοντα, και
Ἰουδαιων οσοι αν και αυτοι πιστευσωσιν, εσονται εν, καιτοι τοσουτου του μεσου
οντος εμπροσθεν. Ειτα, ινα 58.642 μαθωσιν οτι ουδεν τωι Θεωι εναντιον των
γινομενων ην, αλλα και σφοδρα ευαποδεκτον το συμβαινον, και παραδοξον, και των
 
 

421

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ορωντων εκαστον εκπληττον· (και γαρ ην θαυμα σφοδρα αφατον·) επηγαγε λεγων·
Παρα Κυριου εγενετο αυτη. Λιθον δε εαυτον καλει, και οικοδομους τους
διδασκαλους των Ἰουδαιων· ο και Ἰεζεκιηλ φησιν· Οι οικοδομουντες τον τοιχον, και
αλειφοντες αναρτυτως. Πως δε απεδοκιμασαν; Λεγοντες, Ουτος ουκ εστιν απο του
Θεου· Ουτος πλαναι τον οχλον· και παλιν, Σαμαρειτης ει συ, και δαιμονιον εχεις.
Ειτα, ινα γνωσιν οτι ου μεχρι του εκβληθηναι αυτους η ζημια, επηγαγε και τας
κολασεις, λεγων· Πας ο πιπτων επι τον λιθον τουτον, συνθλασθησεται· εφ' ον δ' αν
πεσηι, λικμησει αυτον. ∆υο φησιν απωλειας ενταυθα· μιαν μεν, την απο του
προσκοψαι και σκανδαλισθηναι· τουτο γαρ εστιν, Ὁ πιπτων επι τον λιθον τουτον·
ετεραν δε, την απο της αλωσεως αυτων, και της συμφορας και πανωλεθριας, ην και
σαφως προεδηλωσεν ειπων, Λικμησει αυτον. ∆ια τουτων και την αναστασιν ηινιξατο
την εαυτου. Ὁ μεν ουν προφητης Ἡσαΐας τον αμπελωνα αιτιασθαι φησιν αυτον·
ενταυθα δε και τους αρχοντας του λαου διαβαλλει. Και εκει μεν φησι· Τι εδει με
ποιησαι τωι αμπελωνι μου, και ουκ εποιησα; και αλλαχου παλιν· Τι ευρον οι πατερες
υμων εν εμοι πλημμελημα; και παλιν, Λαος μου, τι εποιησα σοι; η τι ελυπησα σε;
δεικνυς αυτων την αχαριστον γνωμην, και οτι παντων απολαυοντες, τοις εναντιοις
ημειβοντο· ενταυθα δε μετα πλειονος τιθησιν αυτο υπερβολης. Ου γαρ αυτος
αποφαινεται λεγων· Τι εδει με ποιησαι, και ουκ εποιησα; αλλ' αυτους εκεινους
εισαγει ψηφιζομενους, οτι ουδεν ενελιπε, και καταδικαζοντας εαυτους. Ὅταν γαρ
ειπωσιν, οτι Κακους κακως απολεσει αυτους, και τον αμπελωνα εκδωσεται ετεροις
γεωργοις, ουδεν ετερον η τουτο λεγουσι, μετα πολλης της περιουσιας την ψηφον
εκφεροντες. Τουτο και Στεφανος αυτοις ονειδιζει, ο και μαλιστα αυτους εδακνεν, οτι
πολλης απολαυσαντες αει προνοιας, τοις εναντιοις ημειβοντο τον ευεργετην· οπερ
και αυτο μεγιστον ην σημειον του μη τον κολαζοντα, αλλα τους κολαζομενους
αιτιους ειναι της τιμωριας της επαγομενης αυτοις. Τουτο δη και ενταυθα δεικνυται
δια της παραβολης, δια της προφητειας. Ουδε γαρ ηρκεσθη τηι παραβοληι μονον,
αλλα και προφητειαν διπλην επηγαγε, την μεν του ∆αυιδ, την δε παρ' εαυτου. Τι ουν
εχρην ταυτα ακουσαντας ποιειν; ουχι προσκυνησαι; ουχι θαυμασαι την κηδεμονιαν,
την εμπροσθεν, την μετα ταυτα; Ει δε μηδενι τουτων εγενοντο βελτιους, τωι γουν
φοβωι της κολασεως ουκ εδει γενεσθαι σωφρονεστερους; Ἀλλ' ουκ εγενοντο· αλλα τι
μετα ταυτα; Ἀκουσαντες, φησιν, εγνωσαν οτι περι αυτων λεγει. Και ζητουντες αυτον
κρατησαι, εφοβηθησαν δια τους οχλους, οτι ως προφητην αυτον ειχον. Ἠσθανοντο
γαρ λοιπον, οτι αυτους ηινιττετο. Ποτε μεν ουν κατεχομενος, δια μεσου αυτων
αναχωρει, και ουχ οραται· ποτε δε φαινομενος ωδινουσαν αυτων την επιθυμιαν
επεχει. Ὃ και θαυμαζοντες ελεγον· Ουχ ουτος εστιν Ἰησους; ιδε παῤρησιαι λαλει, και
ουδεν αυτωι λεγουσιν. Ἐνταυθα δε, επειδη τωι φοβωι του πληθους κατειχοντο,
αρκειται τουτωι, και ου παραδοξοποιει, ωσπερ εμπροσθεν, δια μεσου 58.643
αναχωρων και μη φαινομενος. Ου γαρ εβουλετο παντα 58.643 υπερ ανθρωπον
ποιειν, ωστε πιστευθηναι την οικονομιαν. Οι δε ουδε απο του πληθους
εσωφρονιζοντο, ουδε απο των ειρημενων· ου την των προφητων μαρτυριαν, ου την
εαυτων ηιδουντο ψηφον, ου την των πολλων γνωμην· ουτω καθαπαξ αυτους η
φιλαρχια και ο της κενοδοξιας επηρωσεν ερως, και το τα προσκαιρα ζητειν. γʹ. Ουδεν
γαρ ουτως επι κεφαλην ωθει, και κατα κρημνων φερει· ουδεν ουτω ποιει των
μελλοντων εκπιπτειν, ως το προσηλωσθαι τοις επικηροις τουτοις· ουδεν ουτω ποιει
και τουτων κακεινων απολαυειν, ως το παντων εκεινα προτιμαιν. Ζητειτε γαρ, φησιν
ο Χριστος, την βασιλειαν του Θεου, και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν. Καιτοι ει
μηδε τουτο προσεκειτο, ουδε ουτως αυτων εφιεσθαι εδει. Νυν δε εν τωι λαβειν
εκεινα, και ταυτα εστι προσλαβειν· και ουδε ουτως ενιοι πειθονται· αλλα λιθοις
αναισθητοις εοικασι, και σκιας διωκουσιν ηδονης. Τι γαρ ηδυ των εν τωι παροντι
 
 

422

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βιωι; τι δε τερπνον; Μετα γαρ παῤρησιας υμιν πλειονος διαλεχθηναι βουλομαι
σημερον· αλλα ανασχεσθε, ινα μαθητε οτι ο δοκων ουτος φορτικος ειναι βιος και
επαχθης, ο των μοναχων λεγω και των εσταυρωμενων, πολυ τουτου του δοκουντος
ειναι προσηνους και απαλωτερου γλυκυτερος εστι και ποθεινοτερος. Και τουτου
μαρτυρες υμεις, οι θανατον πολλακις αιτησαντες εν ταις καταλαβουσαις υμας
περιστασεσι και αθυμιαις, και εκεινους μακαρισαντες τους εν ορεσι, τους εν
σπηλαιοις, τους μη γεγαμηκοτας, τον απραγμονα βιον ζωντας, οι τε εν ταις τεχναις,
οι τε εν ταις στρατειαις, οι τε απλως ζωντες και εικη, και εν τηι σκηνηι διημερευοντες
και ταις ορχηστραις. Και γαρ εκειθεν, ει και μυριαι ηδοναι βρυειν δοκουσι και
ευφροσυνης πηγαι, αλλα μυρια τικτεται πικροτερα βελη. Ἂν γαρ αλωι τις ερωτι
κορης τινος των ορχουμενων εκει, υπερ μυριας στρατειας, υπερ μυριας αποδημιας
χαλεπωτεραν υποστησεται βασανον, πασης πολεως πολιορκουμενης αθλιωτερον
διακειμενος. Πλην αλλ' ινα μη εκεινα εξετασωμεν τεως, τωι συνειδοτι ταυτα αφεντες
των εαλωκοτων, φερε περι του των πολλων διαλεχθωμεν βιου· και τοσουτον
ευρησομεν το μεσον εκατερας της ζωης ταυτης, οσον λιμενος και πελαγους συνεχως
ανεμοις διακοπτομενου το διαφορον. Σκοπει δε απο των καταγωγιων ευθεως τα
προοιμια της ευημεριας. Ἀγορας γαρ και πολεις και τους εν μεσωι φυγοντες
θορυβους, τον εν ορεσι βιον ειλοντο, τον ουδεν εχοντα κοινον προς τα παροντα, τον
ουδεν ανθρωπινον υπομενοντα, ου λυπην βιωτικην, ουκ οδυνην, ου φροντιδα
τοσαυτην, ου κινδυνους, ουκ επιβουλας, ου βασκανιαν, ου ζηλοτυπιαν, ουκ ερωτας
ατοπους, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν. Ἐντευθεν ηδη τα της βασιλειας μελετωσι,
ναπαις ομιλουντες και ορεσι και πηγαις, και ησυχιαι και ηρεμιαι πολληι, και προ
τουτων απαντων τωι Θεωι. Και παντος μεν θορυβου το δωματιον αυτοις καθαρον,
παντος δε παθους η ψυχη και νοσηματος ελευθερα, λεπτη και κουφη, και του
λεπτοτατου αερος σφοδρα καθαρωτερα. Ἔργον δε αυτοις, οπερ ην και τωι Ἀδαμ παρα
την αρχην και προ της αμαρτιας, οτε την δοξαν ημφιεσμενος ην, και τωι Θεωι μετα
παῤρησιας ωμιλει, και το χωριον εκεινο το πολλης γεμον μακαριοτητος ᾤκει. Τι γαρ
ουτοι χειρον 58.644 εκεινου διακεινται, οτε προ της παρακοης ετεθη εργαζεσθαι τον
παραδεισον; Ουδεμια φροντις ην αυτωι βιωτικη; αλλ' ουδε τουτοις. Θεωι διελεγετο
μετα καθαρου συνειδοτος; τουτο και ουτοι· μαλλον δε και πολλωι μειζονα εχουσι
παῤρησιαν εκεινου, οσωι και μειζονος απολελαυκασι χαριτος δια της του Πνευματος
χορηγιας. Ἐχρην μεν ουν υμας οψει ταυτα παραλαμβανειν· επειδη δε ου βουλεσθε,
αλλ' εν θορυβοις και αγοραις διατριβετε, καν λογωι γουν διδαξωμεν υμας, εν μερος
απολαβοντες αυτων της διαγωγης· παντα γαρ ου δυνατον επελθειν τον εκεινων
βιον. Ουτοι οι φωστηρες της οικουμενης, επειδαν ηλιος ανισχηι, μαλλον δε πολλωι
προ της ακτινος, απο της ευνης ανασταντες, υγιεις και εγρηγοροτες και νηφοντες·
(ουτε γαρ λυπη τις και φροντις, ουτε καρηβαρια και πονος και πραγματων οχλος,
ουκ αλλο τι των τοιουτων ουδεν αυτοις ενοχλει, αλλ' ως αγγελοι διαγουσιν εν
ουρανωι) ανασταντες τοινυν ευθεως απο της ευνης φαιδροι και γεγηθοτες; και χορον
ενα στησαμενοι, εν φαιδρωι τωι συνειδοτι συμφωνως απαντες ωσπερ εξ ενος
στοματος, υμνους εις τον των ολων αιδουσι Θεον, γεραιροντες τε αυτον, και χαριν
ειδοτες υπερ απαντων αυτωι, των τε ιδιων, των τε κοινων ευεργετηματων. Ὥστε, ει
δοκει, τον Ἀδαμ αφεντες, ερωτησομεν τι των αγγελων ουτος διεστηκεν ο χορος των
επι γης ᾀδοντων και λεγοντων· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη. εν
ανθρωποις ευδοκια. Και η στολη δε αυτοις της ανδριας αξια. Ου γαρ δη κατα τους
ελκεχιτωνας και εκνενευρισμενους και διακλωμενους εισιν εστολισμενοι· αλλα
κατα τους μακαριους εκεινους αγγελους, τον Ἠλιαν, τον Ἐλισσαιον, τον Ἰωαννην,
κατα τους αποστολους· των ιματιων κατεσκευασμενων αυτοις, τοις μεν απο τριχων
αιγων, τοις δε απο τριχων καμηλων· εισι δε οις Και δερματα ηρκεσε μονον, και
 
 

423

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα παλαι πεπονηκοτα. Ειτα επειδαν τας ωιδας εκεινας ειπωσι, τα γονατα
καμψαντες, τον υμνηθεντα Θεον παρακαλουσιν υπερ πραγματων, ων ενιοι ουδε εις
εννοιαν ταχεως ερχονται. Αιτουσι γαρ των μεν παροντων ουδεν· ουδεις γαρ αυτοις
τουτων λογος· το δε μετα παῤρησιας στηναι εμπροσθεν του βηματος του φοβερου,
οταν ελθηι κριναι ζωντας και νεκρους ο μονογενης Υιος του Θεου· και το μηδενα
ακουσαι της φοβερας εκεινης φωνης της λεγουσης, Ουκ οιδα υμας· και ωστε μετα
καθαρου συνειδοτος και πολλων των κατορθωματων τον επιμοχθον τουτον
διανυσαι βιον, και το χαλεπον πλευσαι πελαγος εξ ουριας. Ἡγειται δε αυτοις της
ευχης, ο πατηρ και ο προεστηκως. Ειτα ανασταντες και τελεσαντες τας αγιας εκεινας
και συνεχεις ευχας, ανισχουσης της ακτινος, εις εργον απεισιν εκαστος, πολλην
προσοδον εντευθεν τοις δεομενοις συναγοντες. δʹ. Που νυν εισιν οι τοις διαβολικοις
εαυτους εκδιδοντες χοροις και τοις αισμασι τοις πορνικοις, και εν θεατροις
καθημενοι; Αισχυνομαι μεν γαρ μεμνημενος εκεινων· πλην δια την ασθενειαν υμων
αναγκη και τουτο ποιησαι. Και γαρ ο Παυλος φησιν· Ὥσπερ γαρ παρεστησατε τα
μελη υμων δουλα τηι ακαθαρσιαι, ουτω νυν παραστησατε τα μελη υμων δουλα τηι
δικαιοσυνηι εις αγιασμον. Και ημεις τοινυν, φερε παρεξετασωμεν τον χορον τον εκ
των πορνευομενων γυναικων και των ηταιρηκοτων νεων συνεστωτα εν τηι 58.645
σκηνηι. και τουτον αυτον τον των μακαριων τουτων, εις ηδονης λογον δι' ην
μαλιστα πολλοι των ραιθυμων νεων αλισκονται ταις εκεινων παγισι. Τοσουτον γαρ
το μεσον ευρησομεν, οσον ει αγγελων τις ηκουσεν ᾀδοντων ανω την παναρμονιον
μελωιδιαν εκεινην, και κυνων και χοιρων επι της κοπριας κατωρυομενων και
γρυζοντων. ∆ια τουτων μεν γαρ των στοματων ο Χριστος, δι' εκεινων δε της
γλωττης ο διαβολος φθεγγεται. Ἀλλα συριγγες συνηχουσιν εκεινοις ασημωι φωνηι
και ατερπει τηι οψει, των γναθων αυτοις φυσωμενων, και των νευρων
διασπωμενων; Ἀλλ' ενταυθα η του Πνευματος ενηχει χαρις, αντι αυλου και κιθαρας
και συριγγος τοις των αγιων στομασι κεχρημενη. Μαλλον δε οσα αν ειπωμεν, ου
δυνατον παραστησαι την ηδονην δια τους τωι πηλωι και τηι πλινθειαι προσηλωμενους.
∆ια τουτο και εβουλομην τινα των περι ταυτα μαινομενων λαβειν, και απαγαγειν
εκει, και δειξαι των αγιων τον χορον τουτων, και ουκ αν εδεησε μοι λογου λοιπον.
Πλην καν προς πηλινους διαλεγωμεθα, πειρασομεθα και τωι λογωι καν μετα μικρον
αυτους ανασπασαι της ιλυος και των τελματων. Ἐκειθεν μεν γαρ ευθεως πυρ
δεχεται ερωτος ατοπου ο ακροατης· ως γαρ ουκ αρκουσης της οψεως της πορνης
φλεξαι την διανοιαν, και την απο της φωνης προστιθεασι λυμην· ενταυθα δε, καν
εχηι τι τοιουτον η ψυχη, αποτιθεται ευθεως. Ουχ η φωνη δε μονον, ουδε η οψις, αλλα
και τα ιματια μαλλον τουτων θορυβει τους ορωντας. Καν πενης ηι τις των
παχυτερων και ημελημενων, απο της θεωριας μυρια αποδυσπετησει πολλακις, και
προς εαυτον ερει, οτι Ἡ μεν πορνη και ο ηταιρηκως, μαγειρων τεκνα και
σκυτοτομων, πολλακις δε και οικετων, εν τοσαυτηι ζωσι τρυφηι· εγω δε ελευθερος
και ες ελευθερων, δικαιους πονους αιρουμενος, ουδε οναρ ταυτα φαντασθηναι
δυναμαι· και ουτως εμπρησθεις υπο της αθυμιας απεισιν. Ἐπι δε των μοναχων ουδεν
τοιουτον, αλλα και τουναντιον απαν. Ὅταν γαρ ιδηι πλουσιων παιδας και προγονων
περιφανων εκγονους τοιαυτα ημφιεσμενους ιματια, οια ουδε οι εσχατοι των
πενητων. και επι τουτωι χαιροντας, εννοησατε ποσην της πενιας παραμυθιαν
δεξαμενος απεισι. Καν πλουσιος ηι, σωφρονισθεις αναχωρει, βελτιων γενομενος.
Παλιν εν μεν τωι θεατρωι οταν ιδωσι χρυσια περικειμενην την πορνην, ο μεν πενης
οιμωξεται και θρηνησει, την εαυτου γυναικα ουδεν τοιουτον εχουσαν βλεπων· οι δε
πλουτουντες υπεροψονται και διαπτυσουσιν απο της θεας ταυτης τας συνοικουσας
αυτοις. Ὅταν γαρ και σχημα, και βλεμμα, και φωνην, και βαδισιν, παντα
διακεκλασμενα εκεινη παρεχηι τοις ορωσιν, εμπρησθεντες αναχωρουσι, και
 
 

424

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιχμαλωτοι λοιπον εις τας οικιας εισερχονται τας εαυτων. Ἐντευθεν αι υβρεις και αι
ατιμιαι, εντευθεν αι απεχθειαι, οι πολεμοι, οι θανατοι οι καθημερινοι· εντευθεν
αβιωτος τοις αλουσιν ο βιος, και η συνοικουσα λοιπον αηδης, και τα παιδια ουχ
ομοιως ποθεινα, και παντα ανω και κατω τα της οικιας, και υπ' αυτης λοιπον της
ακτινος ενοχλεισθαι δοκει. Ἀλλ' ουκ απο των χορων τουτων αηδια τις τοιαυτη· αλλ'
ημερον και πραον δεξεται η γυνη τον ανδρα, πασης ηδονης ατοπου απηλλαγμενον,
και ευκολωτερον αυτωι χρησεται, η προ τουτου. Τοιαυτα ο μεν χορος εκεινος τικτει
κακα, 58.646 ουτος δε αγαθα· ο μεν απο προβατων λυκους ποιων, ουτος δε απο
λυκων αρνειους εργαζομενος. Ἀλλ' ουπω περι της ηδονης ουδεν ουδεπω ταχα
ειρηκαμεν. Και τι γενοιτ' αν ηδιον του μη θορυβεισθαι μηδε οδυνασθαι την διανοιαν,
μηδε αθυμειν και στενειν; Πλην αλλα και περαιτερω τον λογον προαγαγωμεν, και
εκατερας της ωιδης και της θεας την απολαυσιν εξετασωμεν· και οψομεθα την μεν
μεχρις εσπερας μενουσαν, εως αν εν τωι θεατρωι καθεζηται ο θεατης, μετα δε ταυτα
κεντρου παντος χαλεπωτερον ανιωσαν αυτον· ενταυθα δε διηνεκως ενακμαζουσαν
ταις ψυχαις των εωρακοτων. Και γαρ και των ανδρων τον τυπον, και του τοπου το
τερπνον, και της διαγωγης το γλυκυ, και της πολιτειας το καθαρον, και της
καλλιστης ωιδης και πνευματικης την χαριν, εχουσιν εαυτοις διαπαντος ενιζανοντα.
Οι γουν τουτων απολαυοντες διηνεκως των λιμενων, ωσπερ τινα χειμωνα λοιπον
φευγουσι των πολλων τους θορυβους. Ουκ αιδοντες δε μονον και ευχομενοι, αλλα
και ταις βιβλοις προσηλωμενοι, τερπνον τι θεαμα τοις ορωσιν εισιν. Ἐπειδαν γαρ
τον χορον διαλυσωσιν, ο μεν τον Ἡσαΐαν λαβων εκεινωι διαλεγεται, ο δε τοις
αποστολοις ομιλει, ετερος τα παρ' ετερων πονηθεντα επεισι, και φιλοσοφει περι
Θεου, περι τουδε του παντος, περι των ορωμενων, περι των αορατων, περι
αισθητων, περι νοητων, περι της ευτελειας τουτου του βιου, περι της του μελλοντος
μεγαλειοτητος. εʹ. Και τρεφονται τροφην αριστην, ου σαρκας αλογων εψημενας
παρατιθεμενοι, αλλα λογια Θεου υπερ μελι και κηριον, μελι θαυμασιον, και πολλωι
κρειττον η κατα την ερημον ο Ἰωαννης το παλαιον εσιτειτο. Το γαρ μελι τουτο ου
μελιτται τινες αγριαι τοις ανθεσιν εφιζανουσαι συλλεγουσιν, ουδε δροσον
πεπαινουσαι τοις σιμβλοις ενιασιν· αλλ' η του Πνευματος κατασκευαζουσα χαρις,
αντι κηριων και σιμβλων και συριγγων ταις των αγιων εναποτιθεται ψυχαις, ωστε
ειναι τωι βουλομενωι μετα αδειας εσθιειν διηνεκως. Ταυτας δη ουν τας μελιττας και
αυτοι μιμουμενοι, περιΐπτανται τοις κηριοις των αγιων βιβλιων, πολλην εντευθεν
δρεπομενοι την ηδονην. Και ει βουλει μαθειν την τραπεζαν την εκεινων, εγγυς
γενου, και οψει τοιαυτα ερευγομενους αυτους, προσηνη παντα και ηδεα, και ευωδιας
γεμοντα πνευματικης. Ουδεν αισχρον εκεινα τα στοματα εξενεγκειν δυναται ρημα,
ουδεν ευτραπελον, ουδεν τραχυ, αλλα παντα των ουρανων αξια. Ουκ αν τις αμαρτοι,
τα μεν στοματα των πολλων των εν αγοραις συρομενων και προς τα βιωτικα
λυσσωντων, βορβορου τινος οχετοις παραβαλλων, τα δε τουτων, πηγαις μελι
ρεουσαις και ναματα προχεουσαις καθαρα. Ει δε τις εδυσχερανεν, οτι τα των πολλων
βορβορου τινος προσειπον οχετους, ιστω οτι σφοδρα φειδομενος ειπον. Ἡ γαρ Γραφη
ουδε τουτωι κεχρηται τωι μετρωι, αλλ' ετερωι πολλωι σφοδροτερωι παραδειγματι. Ἰος
γαρ, φησιν, ασπιδων υπο τα χειλη αυτων, και ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ αυτων.
Ἀλλ' ου τα εκεινων τοιαυτα, αλλ' ευωδιας γεμει πολλης. Και τα μεν ενταυθα
τοιαυτα· τα δε εκει ποιος ημιν παραστησει λογος; ποια εννοησει διανοια; την ληξιν
την αγγελικην, την μακαριοτητα την αφραστον, τα αποῤρητα αγαθα; Ταχα πολλοι
διεθερμανθητε νυν, και εις 58.647 επιθυμιαν ενεπεσετε της καλης ταυτης πολιτειας·
αλλα τι το κερδος, οταν ενταυθα οντες μονον τουτο εχητε το πυρ, εξελθοντες δε
σβεσητε την φλογα, και καταμαρανθηι ουτος ο ποθος; Πως ουν, ινα μη τουτο γενηται;
Ὡς εστι σοι θερμος ουτος ο ερως, απελθε προς αυτους εκεινους τους αγγελους,
 
 

425

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανακαυσον αυτον πλεον. Ου γαρ ουτως ο παρ' ημων λογος δυνησεται σε αναψαι, ως
η των πραγματων θεα. Μη ειπηις, ∆ιαλεχθω τηι γυναικι, και διαλυσω τα πραγματα
πρωτον. Ἀρχη ραιθυμιας αυτη η αναβολη. Ἄκουσον οτι συνταξασθαι τοις εν τηι οικιαι
ηθελησε τις, και ουκ ειασεν ο προφητης. Και τι λεγω συνταξασθαι; Θαψαι πατερα
ηθελησεν ο μαθητης, και ουδε τουτο συνεχωρησεν ο Χριστος. Καιτοι τι σοι πραγμα
αναγκαιον ουτως ειναι δοκει, ως κηδεια πατρος; αλλ' ουδε τουτο επετρεψε. Τι
δηποτε; Ὅτι σφοδρος εφεστηκεν ο διαβολος, παρεισδυσιν τινα βουλομενος λαβειν·
καν ολιγης ασχολιας επιλαβηται και αναβολης, μεγαλην εργαζεται ραιθυμιαν. ∆ια
τουτο παραινει τις, Μη αναβαλλου ημεραν εξ ημερας. Ουτω γαρ δυνησηι τα πλειονα
κατορθουν, ουτω και τα κατα 58.648 την οικιαν σοι καλως διακεισεται· Ζητειτε γαρ,
φησι, την βασιλειαν του Θεου, και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν. Ει γαρ ημεις
τους τα εαυτων υπερορωντας, και των ημετερων την επιμελειαν προτιθεντας, εν
πολληι καθιστωμεν αμεριμνιαι· πολλωι μαλλον ο Θεος, ο και χωρις τουτων κηδομενος
και προνοων. Μη τοινυν φροντισηις των σων, αλλα αφες αυτα τωι Θεωι. Ἂν γαρ συ
φροντισηις, ως ανθρωπος φροντιζεις· αν δε ο Θεος προνοησηι, ως Θεος προνοει. Μη
φροντισηις αυτων αφεις τα μειζω, επει αυτος ου σφοδρα αυτων προνοησει. Ἵν' ουν
σφοδρα αυτων προνοηι, αυτωι μονωι παντα επιτρεψον. Ἂν γαρ και αυτος αυτα
μεταχειρισηι, αφεις τα πνευματικα ου πολλην αυτων αυτος ποιησεται προνοιαν· Ἵν'
ουν και σοι ταυτα ευ διακεηται, και φροντιδος απαλλαγηις απασης, εχου των
πνευματικων, υπερορα των βιωτικων· ουτω γαρ και την γην εξεις μετα των
ουρανων, και των μελλοντων αγαθων επιτευξηι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.647 ΟΜΙΛΙΑ ΞΘʹ. Και αποκριθεις ο Ἰησους ειπε παλιν εν παραβο λαις· Ὡμοιωθη η
βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι βασιλει, οστις εποιησε γαμους τωι υιωι αυτου. Και
απεστειλε τους δουλους αυτου καλεσαι τους κεκλη μενους εις τους γαμους, και ουκ
ηθελον ελθειν. Παλιν απεστειλεν αλλους δουλους, λεγων· Ειπατε τοις κεκλημενοις,
Το αριστον μου ητοιμασα, οι ταυροι μου και τα σιτιστα τεθυμενα, και παντα ετοιμα·
δευτε εις τους γαμους. Οι δε αμελησαντες απηλθον, ο μεν εις τον ιδιον αγρον, ο δε
επι την εμποριαν αυτου. Οι δε λοιποι κρατησαντες τους δουλους αυτου υβρισαν και
απεκτειναν, και τα εξης. αʹ. Ειδες και εν τηι προτεραι και εν ταυτηι τηι παραβοληι του
υιου και των δουλων το μεσον; ειδες πολλην μεν εκατερων των παραβολων την
συγγενειαν, πολλην δε και την διαφοραν; και γαρ αυτη δεικνυσι και του Θεου την
μακροθυμιαν και την προνοιαν την πολλην, και την Ἰουδαικην αγνωμοσυνην. Ἀλλ'
εχει τι και πλεον εκεινης αυτη. Προαναφωνει μεν γαρ και την εκπτωσιν των
Ἰουδαιων, και την κλησιν των εθνων· δεικνυσι δε μετα τουτου και του βιου την
ακριβειαν, και οση τοις αμελουσιν η δικη κειται. Και καλως αυτη μετ' εκεινην εστιν.
Ἐπειδη γαρ ειπε· ∆οθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης, δηλοι λοιπον
ενταυθα και ποιωι εθνει· και ου τουτο μονον, αλλα και αφατον εις τους Ἰουδαιους
παλιν την προνοιαν επιδεικνυται. Ἐκει μεν γαρ προ του σταυρου φαινεται καλων·
ενταυθα δε και μετα το σφαγηναι επικειται επισπωμενος αυτους. Και οτε την
χαλεπωτατην αυτους εδει δουναι δικην, τοτε και εις γαμους αυτους ελκει, και τηι
τιμηι τηι ανωτατωι τιμαι. Και ορα πως και εκει ου προτερα τα εθνη, αλλ' Ἰουδαιους, και
ενταυθα παλιν. Ἀλλ' ωσπερ εκει, οτε ουκ ηθελησαν αυτον δεξασθαι, αλλα και
ελθοντα εσφαξαν, τοτε εδωκε τον αμπελωνα· ουτω και ενταυθα, οτε μη ηθελησαν
παραγενεσθαι εν τωι γαμωι, τοτε ετερους εκαλεσε. Τι τοινυν γενοιτ' αν αυτων
αγνωμονεστερον, οταν επι γαμους καλουμενοι αποπηδωσι; Τις γαρ ουκ αν ελοιτο
επι γαμους ελθειν, και γαμους βασιλεως, και 58.648 βασιλεως υιωι ποιουντος γαμους;
Και τινος ενεκεν γαμος ειρηται; φησιν. Ἵνα μαθηις του Θεου την κηδεμονιαν, τον
ποθον τον περι ημας, των πραγματων την φαιδροτητα, ως ουδεν λυπηρον εκει, ουδε
 
 

426

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκυθρωπον, αλλα παντα χαρας γεμει πνευματικης. ∆ια τουτο και νυμφιον αυτον
Ἰωαννης καλει· δια τουτο και ο Παυλος λεγει· Ἡρμοσαμην γαρ υμας ενι ανδρι· και
παλιν, Το μυστηριον τουτο μεγα εστιν, εγω δε λεγω εις Χριστον και εις την
Ἐκκλησιαν. Τι ουν ουκ αυτωι αρμοζεσθαι λεγεται η νυμφη, αλλα τωι Υιωι; Ὅτι η τωι
Υιωι αρμοζομενη τωι Πατρι αρμοζεται. Και γαρ αδιαφορον τηι Γραφηι τουτο η τουτο
λεγεσθαι, δια το απαραλλακτον της ουσιας. Ἀπο τουτου και την αναστασιν
ανεκηρυξεν. Ἐπειδη γαρ εν τοις εμπροσθεν τον θανατον ειπε, δεικνυσιν οτι και μετα
τον θανατον τοτε οι γαμοι, τοτε ο νυμφιος. Ἀλλ' ουδε ουτως ουτοι γινονται
βελτιους, ουδε ημερωτεροι· ου τι γενοιτ' αν χειρον· Και γαρ αυτη τριτη κατηγορια.
Πρωτη μεν, οτι προφητας απεκτειναν· επειτα, οτι τον Υιον· μετα ταυτα, οτι και
ανελοντες, και εις τους γαμους του αναιρεθεντος καλουμενοι παρ' αυτου του
αναιρεθεντος ου παραγινονται, αλλ' αιτιας πλαττουσι, ζευγη βοων, και αγρους, και
γυναικας. Καιτοι δοκουσιν ευλογοι αι προφασεις ειναι· αλλ' εντευθεν μανθανομεν,
καν αναγκαια ηι τα κατεχοντα, παντων προτιμοτερα ποιεισθαι τα πνευματικα. Και
καλει ουχι προσφατως, αλλα προ πολλου του χρονου. Ειπατε γαρ, φησι, τοις
κεκλημενοις και παλιν, Καλεσατε τους κεκλημενους· οπερ μειζονα την κατηγοριαν
εποιει. Και ποτε εκληθησαν; ∆ια των προφητων απαντων, δια Ἰωαννου παλιν· αυτωι
γαρ παρεπεμπεν απαντας, λεγων· Ἐκεινον δει αυξανειν, εμε δε ελαττουσθαι· δι'
αυτου παλιν του Υιου· ∆ευτε γαρ προς με, παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι,
καγω αναπαυσω υμας· και παλιν. Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω. Ου δια
ρηματων δε μονον, αλλα και δια πραγματων αυτους εκαλει, και μετα την αναληψιν
δια Πετρου και των 58.649 κατ' αυτον. Ὁ γαρ ενεργησας, φησι, Πετρωι εις αποστολην
της περιτομης, ενηργησε και εμοι εις τα εθνη. Ἐπειδη γαρ τον υιον ιδοντες
ωργισθησαν και ανειλον, δια των δουλων καλει παλιν. Και επι τι καλει; Ἐπι μοχθους
και πονους και ιδρωτας; Ουχι, αλλ' επι τρυφην· Οι ταυροι γαρ μου, φησι, και τα
σιτιστα τεθυμενα. Ὅρα ποση η πανδαισια· ποση η φιλοτιμια. Και ουδε τουτο αυτους
ενετρεψεν, αλλ' οσωι μειζονως εμακροθυμησε, τοσουτωι μειζονως εσκληρυνοντο.
Ουδε γαρ ασχολουμενοι, αλλ' αμελησαντες ουκ ηλθον. Πως ουν οι μεν γαμους, οι δε
ζευγη βοων προβαλλονται; ταυτα γουν ασχολιας. Ουδαμως· των γαρ πνευματικων
καλουντων, ουκ εστιν ασχολια ουδεμια αναγκαια. Ἐμοι δε δοκουσι και ταυταις ταις
προφασεσι κεχρησθαι, της αμελειας παρακαλυμματα ταυτα προβαλλομενοι. Και ου
τουτο μονον το δεινον, οτι ουκ ηλθον, αλλα και το πολλωι χαλεπωτερον και
μανικωτερον, το και συγκοψαι τους ελθοντας, και υβρισαι, και ανελειν· τουτο του
προτερου χειρον. Ἐκεινοι μεν γαρ ηλθον απαιτουντες προσοδον και καρπους, και
εσφαγησαν· ουτοι δε εις γαμους καλουντες του παρ' αυτων σφαγεντος, και ουτοι
παλιν φονευονται. Τι ταυτης της μανιας ισον; Τουτο και Παυλος εγκαλων αυτοις
ελεγε· Των και τον Κυριον αποκτειναντων και τους ιδιους προφητας, και ημας
εκδιωξαντων. Ειτα ινα μη λεγωσιν, οτι Ἀντιθεος εστι, και δια τουτο ου
παραγινομεθα, ακουσον τι λεγουσιν οι καλουντες· οτι Ὁ Πατηρ εστιν ο ποιων τους
γαμους, και αυτος ο καλων. Τι ουν μετα ταυτα; Ἐπειδη ουκ ηθελησαν ελθειν, αλλα
και ανειλον τους επ' αυτους ελθοντας, κατακαιει τας πολεις, και τα στρατοπεδα
πεμψας, ανειλεν αυτους. Ταυτα δε λεγει, προδηλων τα επι Ουεσπασιανου και Τιτου
γενομενα, και οτι και τον Πατερα παρωξυναν αυτωι μη πιστευσαντες· αυτος γουν
εστιν ο επεξελθων. ∆ια τοι τουτο ουκ ευθεως αναιρεθεντος του Χριστου γεγονεν η
αλωσις, αλλα μετα τεσσαρακοντα ετη, ινα δειξηι αυτου την μακροθυμιαν· οτε
απεκτειναν τον Στεφανον, οτε ανειλον Ἰακωβον, οτε υβρισαν τους αποστολους.
Ειδες πραγματων αληθειαν και ταχος; Ἔτι γαρ Ἰωαννου ζωντος, και ετερων πολλων
των τωι Χριστωι συγγενομενων, ταυτα εξεβαινε. και μαρτυρες ησαν των γινομενων
οι ταυτα ακουσαντες. Ὅρα τοινυν κηδεμονιαν αφατον. Ἐφυτευσεν αμπελωνα,
 
 

427

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντα εποιησε και απηρτισε· των οικετων αναιρεθεντων, ετερους απεστειλε
δουλους· εκεινων σφαγεντων, τον Υιον επεμψε· και τουτου αναιρεθεντος, καλει
αυτους εις τους γαμους· ουκ ηθελησαν ελθειν. Ειτα πεμπει ετερους δουλους· οι δε
και τουτους ανειλον. Τοτε λοιπον αυτους αναιρει, ατε ανιατα νοσουντας. Ὅτι γαρ
ανιατα ενοσουν, ου τα γεγενημενα εδειξε μονον, αλλ' οτι και πορνων και τελωνων
πιστευσαντων, αυτοι ταυτα εποιησαν. Ὥστε ουκ αφ' ων ετολμησαν μονον, αλλα και
αφ' ων ετεροι κατωρθωσαν· κατακρινονται ουτοι. Ει δε λεγοι τις, οτι ου τοτε
εκληθησαν οι εξ εθνων, οτε εμαστιχθησαν και μυρια επαθον οι αποστολοι, αλλ'
ευθεως μετα την αναστασιν· (τοτε γαρ φησιν αυτοις, Πορευθεντες μαθητευσατε
παντα τα εθνη·) ειποιμεν αν, οτι και προ του σταυρου και μετα τον σταυρον αυτοις
διελεγοντο πρωτοις. Και γαρ προ του σταυρου φησιν αυτοις· Πορευεσθε επι τα
προβατα 58.650 τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ· και μετα τον σταυρον ουκ εκωλυσεν,
αλλα και εκελευσεν αυτοις διαλεγεσθαι. Ει γαρ και ειπε, Μαθητευσατε παντα τα
εθνη· αλλα μελλων εις τον ουρανον αναβαινειν, εδηλωσεν οτι εκεινοις διαλεξονται
πρωτοις. Ληψεσθε γαρ δυναμιν, φησιν, επελθοντος του αγιου Πνευματος εφ' υμας,
και εσεσθε μοι μαρτυρες εν τε Ἱερουσαλημ, και εν πασηι τηι Ἰουδαιαι, και εως εσχατου
της γης· και ο Παυλος παλιν· Ὁ γαρ ενεργησας Πετρωι εις αποστολην της περιτομης,
ενηργησε και εμοι εις τα εθνη. ∆ια τουτο και οι αποστολοι προς τους Ἰουδαιους
πρωτον εχωρησαν, και πολυν εν Ἱερουσαλημ διατριψαντες χρονον ειτα υπ' αυτων
ελαθεντες, ουτω διεσπαρησαν εις τα εθνη. βʹ. Συ δε ορα καντευθεν την φιλοτιμιαν.
Ὅσους εαν ευρητε, φησι, καλεσατε εις τους γαμους. Προ τουτου μεν γαρ, οπερ εφην,
και Ἰουδαιοις και Ἕλλησι διελεγοντο, επι πλειον εν τηι Ἰουδαιαι διατριβοντες· επειδη
δε επεμενον επιβουλευοντες αυτοις, ακουσον Παυλου την παραβολην ερμηνευοντος
ταυτην, και λεγοντος ουτως Ὑμιν ην αναγκαιον πρωτον λαληθηναι τον λογον του
Θεου. Ἐπειδη δε αναξιους εαυτους εκρινατε, ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη. ∆ια τουτο
φησι και αυτος· Ὁ μεν γαμος ετοιμος εστιν, οι δε κεκλημενοι ουκ ησαν αξιοι. Ἤδει
μεν ουν και προ τουτου τουτο· αλλ' ινα μηδεμιαν αυτοις καταλιπηι αναισχυντου
τινος αντιλογιας προφασιν, καιπερ ειδως, προς αυτους πρωτους και ηλθε και
επεμψεν, εκεινους τε επιστομιζων, και ημας παιδευων τα παρ' εαυτων απαντα
πληρουν, καν μηδεις μηδεν κερδαινειν μελληι. Ἐπει ουν ουκ ησαν αξιοι, Πορευεσθε,
φησιν, εις τας τριοδους, και οσους εαν ευρητε, καλεσατε· και τους τυχοντας και τους
απεῤριμμενους. Ἐπειδη γαρ ανω και κατω ελεγεν, οτι Πορναι και τελωναι
κληρονομησουσι τον ουρανον· και, Οι πρωτοι εσχατοι εσονται, και οι εσχατοι
πρωτοι· δεικνυσιν οτι δικαιως ταυτα γινεται· ο μαλιστα παντων εδακνεν Ἰουδαιους,
και της κατασκαφης χαλεπωτερον μαλλον εκνιζε, το εις τα εκεινων, και πολλωι
μειζω των εκεινων, τους εξ εθνων οραιν εισαγομενους. Ειτα ινα μηδε ουτοι τηι πιστει
θαῤρησωσι μονηι, και περι της κρισεως αυτοις διαλεγεται της επι ταις πονηραις
πραξεσι, τοις μεν ουδεπω πεπιστευκοσι περι του προσελθειν τηι πιστει, τοις δε
πεπιστευκοσι περι της κατα τον βιον επιμελειας. Ἔνδυμα γαρ βιος εστι και πραξις.
Και μην χαριτος ην η κλησις· τινος ουν ενεκεν ακριβολογειται; Ὅτι το μεν κληθηναι
και καθαρθηναι, χαριτος ην· το δε κληθεντα και καθαρα ενδυσαμενον μειναι
τοιαυτα διατηρουντα, της των κληθεντων σπουδης. Το κληθηναι ουκ απο της αξιας
γεγονεν, αλλ' απο της χαριτος. Ἔδει τοινυν αμειψασθαι την χαριν και μη τοσαυτην
επιδειξασθαι πονηριαν μετα την τιμην. Ἀλλ' ουκ απηλαυσα, φησιν, οσον Ἰουδαιοι.
Και μην πολλωι μειζονων απηλαυσας αγαθων. α γαρ δια παντος του χρονου
παρεσκευαζετο εκεινοις, ταυτα αθροον ελαβες συ, ουκ ων αξιος. ∆ιο και Παυλος
λεγει· Τα δε εθνη υπερ ελεους δοξασαι τον Θεον. α γαρ εκεινοις ωφειλετο, ταυτα
ελαβες ∆ιο και πολλη κειται η δικη τοις εῤραιθυμηκοσι. Καθαπερ γαρ εκεινοι τωι μη
ελθειν υβρισαν, ουτω και συ τωι ουτω κατακλιθηναι 58.651 μετα βιου διεφθαρμενου.
 
 

428

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Το γαρ ρυπαροις ιματιοις εισελθειν τουτο εστι· βιον ακαθαρτον εχοντα απελθειν
εντευθεν· διο και εφιμουτο. Ὁραις πως, καιτοι ουτω του πραγματος οντος
καταδηλου, ου προτερον κολαζει, εως αν αυτος ο ημαρτηκως την ψηφον εξενεγκηι;
Τωι γαρ μηδεν εχειν αντειπειν κατεκρινεν εαυτον, και ουτω προς τας αποῤρητους
αιρεται κολασεις. Μη γαρ δη σκοτος ακουσας, τουτωι νομισηις αυτον τιμωρεισθαι, τωι
εις αφεγγες πεμπεσθαι χωριον μονον, αλλ' οπου και ο κλαυθμος, και ο βρυγμος των
οδοντων. Τουτο δε λεγει, τας ακαρτερητους ενδεικνυμενος οδυνας. Ἀκουσατε οσοι
μυστηριων απολαυσαντες, και τοις γαμοις παραγενομενοι, ρυπαραις την ψυχην
περιβαλλετε πραξεσιν. Ἀκουσατε ποθεν εκληθητε. Ἀπο της τριοδου. Τι οντες; Χωλοι
και αναπηροι κατα ψυχην, ο πολλωι χαλεπωτερον της του σωματος λωβης.
Αιδεσθητε την φιλανθρωπιαν του καλεσαντος, και μηδεις μενετω ρυπαρα εχων
ιματια, αλλ' εκαστος ημων περιεργαζεσθω την στολην της ψυχης. Ἀκουσατε,
γυναικες· ακουσατε, ανδρες. Ου τουτων ημιν δει των ιματιων των χρυσοπαστων
[των τα εξωθεν ημιν καλλωπιζοντων,] αλλ' εκεινων των [τα] ενδον. Ἕως αν ταυτα
εχωμεν, εκεινα περιθεσθαι δυσκολον. Ουκ εστιν ομου και ψυχην και σωμα
καλλωπιζειν. Ουκ εστιν ομου και μαμωναι δουλευειν, και Χριστωι υπακουειν ως χρη.
Ἀποθωμεθα τοινυν ταυτην την τυραννιδα την χαλεπην. Ουδε γαρ ει τις τον μεν
οικον εκοσμει, παραπετασματα χρυσα κρεμασας, σε δε εν ρακιοις γυμνον εποιει
καθησθαι, πραως αν ηνεγκας. Ἀλλ' ιδου νυν τουτο συ σαυτον εργαζηι, την μεν οικιαν
της ψυχης σου, το σωμα λεγω, μυριοις παραπετασμασι καλλωπιζων, εκεινην δε εν
ρακιοις αφεις καθησθαι. Ουκ οισθα, οτι τον βασιλεα της πολεως μαλλον κοσμεισθαι
δει; ∆ια τοι τουτο τηι μεν πολει παραπετασματα εκ λινου κατεσκευασται, τωι δε
βασιλει αλουργις και διαδημα. Ουτω και συ, το μεν σωμα πολλωι φαυλοτεραι
περιβαλε στοληι, τον δε νουν αλουργιδα ενδυσον, και στεφανον επιθες αυτωι, και
καθισον επι οχηματος υψηλου και περιφανους. Νυν γαρ τουναντιον ποιεις, την μεν
πολιν καλλωπιζων ποικιλως, τον δε βασιλεα νουν αφεις συρεσθαι δεδεμενον οπισω
των αλογων παθων. Ουκ εννοεις, οτι εις γαμον εκληθης, και Θεου γαμον; ου λογιζηι
πως εις ταυτας τας πασταδας την κληθεισαν ψυχην εισιεναι χρη, κροσσωτοις
χρυσοις περιβεβλημενην, πεποικιλμενην; γʹ. Βουλει σοι δειξω τους ουτως
εστολισμενους; τους ενδυμα εχοντας γαμου; Ἀναμνησθητι των αγιων εκεινων, υπερ
ων πρωην υμιν διελεχθην, των τα τριχινα εχοντων ιματια, των τας ερημους
οικουντων. Ουτοι μαλιστα εισιν οι τα ενδυματα των γαμων εκεινων εχοντες· και
δηλον εντευθεν· Ὅσας αν αυτοις δωις πορφυριδας, ουκ αν ελοιντο λαβειν· αλλ'
ωσπερ βασιλευς, ει του πτωχου τα ρακια τις λαβων, κελευει ταυτα αυτον ενδυθηναι,
βδελυξαιτο αν την στολην· ουτω και εκεινοι την αλουργιδα την εκεινου. Ουδαμοθεν
δε ετερωθεν τουτο πασχουσιν, αλλ' η δια το ειδεναι το καλλος της εαυτων στολης.
∆ια τουτο και την αλουργον εκεινην χλανιδα διαπτυουσιν ως αραχνην. Ταυτα γαρ
αυτους ο σακκος εδιδαξε· και γαρ εισιν αυτου του 58.652 βασιλευοντος υψηλοτεροι
πολλωι και λαμπροτεροι. Καν δυνηθηις τας πυλας αναπτυξαι του νου, και την ψυχην
αυτων κατιδειν, και τον ενδον απαντα κοσμον, καν εις την γην καταπεσοις, ου
φερων της ευμορφιας την λαμπηδονα, και την αιγλην των ιματιων εκεινων, και την
αστραπην του συνειδοτος αυτων. Ἔχομεν γαρ ειπειν και παλαιους ανδρας μεγαλους
και θαυμαστους· αλλ' επειδη τους παχυτερους τα ορωμενα υποδειγματα μαλλον
εναγει, δια τουτο υμας και επι τας σκηνας πεμπω των αγιων εκεινων. Ουδεν γαρ
εχουσι λυπηρον, αλλ' ατε εν ουρανοις πηξαμενοι τας καλυβας, ουτω ποῤρω των εν
τωι παροντι βιωι μοχθηρων εσκηνωνται, στρατοπεδευομενοι κατα του διαβολου, και
ωσπερ χορευοντες, ουτω πολεμουσιν αυτωι. ∆ια τοι τουτο καλυβας πηξαμενοι,
πολεις και αγορας και οικιας εφυγον. Τον γαρ πολεμουντα ουκ ενι εν οικιαι
καθησθαι, αλλα σχεδιασαντα την οικησιν, ως μελλοντα ευθεως απανιστασθαι, ουτω
 
 

429

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατοικειν. Τοιουτοι εκεινοι παντες, απεναντιας ημιν. Ἡμεις μεν γαρ ουχ ως εν
στρατοπεδωι, αλλ' ως εν πολει ειρηνικηι ζωμεν. Τις γαρ επι στρατοπεδου ποτε
θεμελιους καταβαλλεται, και οικιαν οικοδομειται, ην μικρον υστερον απολιμπανειν
μελλει; Ουκ εστιν ουδεις· αλλα καν επιχειρησηι τις, ως προδοτης αναιρειται. Τις επι
στρατοπεδου πλεθρα γης ωνειται, και πραγματειας συντιθησιν; Ουκ εστιν ουδεις· και
μαλα εικοτως. Πολεμησαι γαρ, φησι, παραγεγονας, ου καπηλευσαι. Τι τοινυν
φιλοπονεις περι τον τοπον, ον μικρον υστερον αφησεις; Ὅταν απελθωμεν εις την
πατριδα, ταυτα ποιει. Ταυτα και σοι λεγω νυν εγω. Ὅταν αναχωρησωμεν εις την
πολιν την ανω, ταυτα ποιει· μαλλον δε ουδεν σοι δει πονων εκει· λοιπον ο βασιλευς
σοι παντα εργασεται. Ἐνταυθα δε αρκει ταφρον περιελασαι μονον, και χαρακα
πηξασθαι· οικοδομης δε ουδεμια χρεια. Ἄκουσον οιος των αμαξοβιων Σκυθων ο
βιος, οιαν τους νομαδας φασιν εχειν διαγωγην. Ουτω τους Χριστιανους ζηιν εδει·
περιιεναι την οικουμενην, πολεμουντας τωι διαβολωι, αιχμαλωτους ρυομενους τους
υπ' εκεινου κατεχομενους, και παντων απηλλαχθαι των βιωτικων. Τι κατασκευαζεις
οικιαν. ανθρωπε, ινα μαλλον σαυτον δησηις; Τι κατορυττεις θησαυρον, και καλεις
κατα σαυτου τον πολεμιον; τι περιβαλλεις τειχη, και σαυτωι κατασκευαζεις φυλακην;
Ει δε δυσκολα ταυτα ειναι σοι δοκει, απελθωμεν προς τας εκεινων σκηνας, ινα δια
των εργων μαθωμεν την ευκολιαν. Καλυβας γαρ εκεινοι πηξαμενοι, καν αποστηναι
δεηι τουτων, ουτως αφιστανται, ωσπερ οι στρατιωται εν ειρηνηι το στρατοπεδον
αφεντες. Και γαρ ουτως εσκηνωνται, μαλλον δε και πολλωι ηδιον. Και γαρ ηδιον
ιδειν ερημιαν σκηνας εχουσαν μοναχων συνεχεις, η στρατιωτας εν στρατοπεδωι
παραπετασματα τεινοντας, και δορατα πηγνυμενους, και της των δορατων αιχμης
φαρη κροκωτα εξαρτωντας, και πληθος ανθρωπων χαλκας εχοντων κεφαλας, και
πολυ των ασπιδων αστραπτοντας τους ομφαλους, και σιδηρωι τεθωρακισμενους
ολους διολου, και βασιλεια εσχεδιασμενα, και πεδιον ηπλωμενον πολυ, και
αριστοποιουμενους και αυλουντας. Ουδε γαρ ουτω τερπνον το θεατρον τουτο, οιον ο
εγω λεγω νυν. Ἂν γαρ απελθωμεν εις την ερημον, και ιδωμεν των του Χριστου
58.653 στρατιωτων τας σκηνας, ου παραπετασματα τεινομενα οψομεθα, ουδε αιχμας
δορατων, ουδε πεπλους χρυσους θολον βασιλικην ποιουντας, αλλ' οιον αν ει τις εν
γηι πολλωι ταυτης μακροτεραι και απειρωι πολλους ετεινεν ουρανους καινον και
φρικωδες αν εδειξε το θεατρον, ουτω και εκει θεασασθαι ενι. Ουδεν γαρ αυτων τα
καταγωγια χειρον των ουρανων διακεινται· και γαρ αγγελοι καταγονται προς
αυτους, και ο των αγγελων ∆εσποτης. Ει γαρ προς τον Ἀβρααμ ηλθον, ανδρα
γυναικα εχοντα και παιδια τρεφοντα, επειδη φιλοξενον ειδον· οταν πολλωι πλειονα
ευρωσιν αρετην, και ανθρωπον σωματος απαλλαγεντα, και εν σαρκι σαρκος
υπερορωντα, πολλωι μαλλον ενταυθα διατριβουσι, και χορευουσι την αυτοις
πρεπουσαν χορειαν. Και γαρ τραπεζα παρ' εκεινοις πασης πλεονεξιας καθαρα, και
φιλοσοφιας μεστη. Ουχ αιματων χειμαῤροι παρ' αυτοις, ουδε κρεων κατακοπαι, ουδε
καρηβαριαι, ουδε καρυκειαι, ουδε κνισαι παρ' αυτοις αηδεις, ουδε καπνος ατερπης,
ουδε δρομοι και θορυβοι και ταραχαι και κραυγαι επαχθεις· αλλ' αρτος και υδωρ· το
μεν εκ πηγης καθαρας, το δε απο πονων δικαιων. Ει δε που και φιλοτιμοτερον
εστιασασθαι βουληθειεν, ακροδρυα η φιλοτιμια γινεται· και μειζων ενταυθα η
ηδονη, η εν ταις βασιλικαις τραπεζαις. Ουδεις ενταυθα φοβος και τρομος, ουκ αρχων
ενεκαλεσεν, ου γυνη παρωξυνεν, ου παιδιον εις αθυμιαν ενεβαλεν, ου γελως
ατακτος εξελυσεν, ου κολακων πληθος εφυσησεν· αλλ' αγγελων εστιν η τραπεζα,
πασης τοιαυτης ταραχης απηλλαγμενη. Και στιβας αυτοις χορτος απλως υποκειται,
καθαπερ εν ερημωι αριστοποιων ο Χριστος εποιησε. Πολλοι δε ουδε υπωροφιοι τουτο
ποιουσιν, αλλ' αντι στεγης τον ουρανον εχουσι, και την σεληνην αντι φωτος λυχνου
ου δεομενου ελαιου, ουδε του διακονησομενου· εκεινοις μονοις αξιως ανωθεν αυτη
 
 

430

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φαινει. δʹ. Ταυτην και αγγελοι εκ του ουρανου την τραπεζαν θεωρουντες, τερπονται
και ηδονται. Ει γαρ επι ενι αμαρτωλωι μετανοουντι χαιρουσιν, επι δικαιοις τοσουτοις
μιμουμενοις αυτους τι ουκ εργασονται; Ουκ εστιν εκει δεσποτης και δουλος· παντες
δουλοι, παντες ελευθεροι. Και μη νομισηις αινιγμα ειναι το ειρημενον· και γαρ
δουλοι αλληλων, και δεσποται αλληλων εισιν. Ουκ εστιν εσπερας καταλαβουσης εν
κατηφειαι γενεσθαι, οπερ πολλοι των ανθρωπων πασχουσι, τας εκ των μεθημερινων
κακων αναλογιζομενοι φροντιδας. Ουκ εστι μετα το δειπνον μεριμνησαι ληιστας, και
αποκλεισαι θυρας, και επιθειναι μοχλους, ουδε ταλλα δεισαι, α πολλοι δεδοικασι,
τους λυχνους μετα ακριβειας κοιμιζοντες, μη που σπινθηρ εμπρησηι την οικιαν. Και η
διαλεξις δε αυτοις της αυτης γεμει γαληνης. Ου γαρ ταυτα, απερ ημεις διαλεγομεθα,
φθεγγονται, τα μηδεν προς ημας· Ὁ δεινα γεγονεν αρχων, ο δεινα επαυσατο της
αρχης, ο δεινα ετελευτησε, και τον κληρον διεδεξατο ετερος, και οσα τοιαυτα· αλλ'
αει περι των μελλοντων φθεγγονται και φιλοσοφουσι· και ωσπερ ετεραν οικουντες
οικουμενην, ωσπερ εις αυτον μετασταντες τον ουρανον, ωσπερ εκει ζωντες ουτω τα
εκει παντα διαλεγονται, περι των κολπων του Ἀβρααμ, περι των στεφανων των
αγιων, περι της μετα Χριστου χορειας· και των παροντων αυτοις ουδε μνημη τις,
ουδε λογος· αλλ' ωσπερ ημεις ουκ αν αξιωσαιμεν τι ειπειν περι ων οι μυρμηκες κατα
τας οπας και τους χηραμους πραττουσιν, ουτως ουδε εκεινοι, τι ποιουμεν 58.654
ημεις, αλλα περι του βασιλεως του ανω, περι του πολεμου του εν χερσι, περι των του
διαβολου μηχανηματων, περι των κατορθωματων ων οι αγιοι κατωρθωσαν. Τι
τοινυν προς εκεινους ημεις παραβαλλομενοι μυρμηκων διενηνοχαμεν; Καθαπερ γαρ
εκεινοι των σωματικων επιμελουνται, ουτω και ημεις· και ειθε τουτων μονων ημεις·
νυν δε και πολλωι χειρονων. Ου γαρ των αναγκαιων επιμελουμεθα μονον, καθαπερ
εκεινοι, αλλα και των περιττων. Οι μεν γαρ πορον παντος εγκληματος
απηλλαγμενον μετερχονται· ημεις δε πασαν πλεονεξιαν· και ουδε τα μυρμηκων
μιμουμεθα, αλλα τα των λυκων, τα των παρδαλεων· μαλλον δε και εκεινων χειρους.
Ἐκεινοις μεν γαρ η φυσις ουτως εδωκε τρεφεσθαι· ημας δε λογωι και ισονομιαι
τετιμηκεν ο Θεος, και των θηριων γεγοναμεν χειρους. Και ημεις μεν των αλογων
χειρους, εκεινοι δε των αγγελων ισοι, ξενοι και παρεπιδημοι των ενταυθα οντες· και
παντα αυτοις ενηλλακται προς ημας, και ενδυματα, και τροφη, και οικια, και
υποδηματα, και λαλια. Και ει τις εκεινων ηκουσε διαλεγομενων και ημων, τοτε αν
εγνω καλως πως οι μεν ουρανοπολιται, ημεις δε ουδε της γης αξιοι. ∆ια δη τουτο,
επειδαν τις αξιωμα περιβεβλημενος απελθηι προς αυτους, τοτε μαλιστα ελεγχεται ο
τυφος απας. Ὁ γαρ γηπονος εκεινος, και ο παντων απειρος των βιωτικων, του
στρατηγου και μεγα επι τηι αρχηι φρονουντος πλησιον καθηται επι στιβαδος, επι
προσκεφαλαιου ρυπωντος. Ου γαρ εισιν οι αιροντες αυτον, και φυσωντες· αλλα
ταυτον γινεται, οιον αν ει τις παρα χρυσοχοον ελθοι και ροδωνιαν· και γαρ και απο
του χρυσιου και απο των ροδων δεχεται τινα λαμπηδονα· ουτω κακεινοι, απο της
αυγης της τουτων κερδαινοντες μικρον, της απονοιας της εμπροσθεν
απαλλαττονται. Και ωσπερ ει τις εις υψηλον ελθοι τοπον, καν σφοδρα βραχυς η,
υψηλος φαινεται· ουτω και ουτοι, προς τας υψηλας αυτων ερχομενοι διανοιας,
τοιουτοι φαινονται, εως αν εκει μενωσι, κατελθοντες δε ταπεινουνται παλιν, απο
του υψους εκεινου καταβαινοντες. Ουδεν παρ' εκεινοις βασιλευς, ουδεν υπαρχος·
αλλ' ωσπερ ημεις των παιδιων ταυτα παιζοντων γελωμεν ουτω κακεινοι την
φλεγμονην των εξω σοβουντων διαπτυουσι. Και δηλον εντευθεν· ει γαρ τις αυτοις
δοιη μετα ασφαλειας βασιλειαν, ουκ αν ποτε ελοιντο· ελοιντο δ' αν, ει μη μειζον
αυτης εφρονουν, ει μη προσκαιρον το πραγμα ειναι ενομιζον. Τι ουν; ουκ
αυτομολησομεν προς τοσαυτην μακαριοτητα; ουχ ηξομεν προς τους αγγελους
τουτους; ου ληψομεθα καθαρα ιματια, και εμπομπευσομεν τοις γαμοις τουτοις, αλλα
 
 

431

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μενουμεν προσαιτουντες, των εν ταις τριοδοις πτωχων ουδεν αμεινον διακειμενοι,
μαλλον δε πολλωι χειρον και αθλιωτερον; Και γαρ εκεινων πολλωι χειρους οι κακως
πλουτουντες, και βελτιον επαιτειν η αρπαζειν· το μεν γαρ εχει συγγνωμην, το δε
κολασιν φερει· και ο μεν ουδεν προσκρουει Θεωι, ουτος δε και ανθρωποις και Θεωι·
και τους μεν πονους υφισταται της αρπαγης, την δε απολαυσιν ετεροι πολλακις
εκαρπωσαντο απασαν. Ταυτ' ουν ειδοτες, και αποθεμενοι την πλεονεξιαν πασαν,
πλεονεκτησωμεν τα ανω, μετα πολλης σπουδης την βασιλειαν αρπαζοντες. Ου γαρ
εστιν, ουκ εστι ραιθυμουντα τινα εις αυτην εισελθειν. Γενοιτο δε παντας σπουδαιους
και εγρηγοροτας γεγονοτας ταυτης επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.655 ΟΜΙΛΙΑ Οʹ. Τοτε πορευθεντες οι Φαρισαιοι συμβουλιον ελαβον, οπως
αυτον παγιδευσωσιν εν λογωι.
αʹ. Τοτε, ποτε; Ὅτε μαλιστα κατανυγηναι εδει, οτε εκπλαγηναι την
φιλανθρωπιαν, οτε φοβηθηναι τα μελλοντα, οτε απο των παρελθοντων και περι των
μελλοντων πιστευσαι εχρην. Και γαρ επι των πραγματων τα ειρημενα εβοα. Και γαρ
τελωναι και πορναι επιστευσαν, και προφηται και δικαιοι ανηιρεθησαν, και απο
τουτων εχρην και περι της απωλειας εαυτων μη αντιλεγειν, αλλα και πιστευειν και
σωφρονιζεσθαι. Ἀλλ' ομως ουδε ουτω ληγει τα της κακιας αυτων, αλλ' ωδινει και
προεισι περαιτερω. Και επειδη κατασχειν αυτον ουκ ειχον (εφοβουντο γαρ τους
οχλους), ετεραν ηλθον οδον, ως δη εις κινδυνον εμβαλουντες, και δημοσιων
ποιησοντες αδικηματων υπευθυνον. Ἀποστελλουσι γαρ αυτωι τους μαθητας αυτων
μετα των Ἡρωδιανων, λεγοντες· ∆ιδασκαλε, οιδαμεν οτι αληθης ει, και την οδον
του Θεου εν αληθειαι διδασκεις, και ου μελει σοι περι ουδενος· ου γαρ βλεπεις εις
προσωπον ανθρωπων. Ειπε ουν ημιν, τι σοι δοκει; εξεστι δουναι κηνσον Καισαρι, η
ου; Και γαρ φορου λοιπον ησαν υποτελεις, των πραγματων αυτοις εις την Ῥωμαιων
αρχην μεταπεσοντων. Ἐπειδη ουν ειδον, οτι οι προ τουτου δια τουτο απεθανον, οι
περι Θευδαν και Ἰουδαν, ως αποστασιαν μελετησαντες, εβουλοντο και αυτον δια
των λογων τουτων εις τοιαυτην υποψιαν εμβαλειν. ∆ια τουτο και τους αυτων
μαθητας και τους Ἡρωδου στρατιωτας επεμπον, διπλουν, ως ᾤοντο, τον κρημνον
εκατερωθεν ορυττοντες, και παντοθεν τιθεντες την παγιδα, ιν', οπερ αν ειπηι,
επιλαβωνται· καν μεν υπερ των Ἡρωδιανων αποκρινηται, αυτοι εγκαλεσωσιν· αν δε
υπερ αυτων, εκεινοι κατηγορησωσι. Καιτοιγε ην δεδωκως τα διδραχμα· αλλ' ουκ
ᾔδεσαν τουτο. Και εκατερωθεν μεν αυτον προσεδοκων αιρησειν, επεθυμουν δε
μαλλον κατα των Ἡρωδιανων αυτον ειπειν τι. ∆ιο και τους μαθητας πεμπουσιν, εις
τουτο ωθουντας αυτον τηι παρουσιαι, ινα παραδωσι τωι ηγεμονι ως τυραννον. Τουτο
γαρ και ο Λουκας αινιττομενος εδηλου λεγων, οτι και επι των οχλων ηρωτων, ως
μειζονα γενεσθαι την μαρτυριαν. Ἐγενετο δε τουναντιον απαν· εν πλειονι γαρ
θεατρωι της αυτων ανοιας παρειχον την αποδειξιν. Και ορα την κολακειαν, και τον
εγκεκρυμμενον δολον. Οιδαμεν, φησιν, οτι αληθης ει. Πως ουν ελεγετε, οτι Πλανος
εστι, και, Πλαναι τον οχλον, και, ∆αιμονιον εχει, και, Ουκ εστιν απο Θεου; πως προ
μικρου εβουλευεσθε αυτον ανελειν; Ἀλλα παντα γινονται, απερ αν η επιβουλη
υπαγορευσηι. Ἐπειδη γαρ προ μικρου ειποντες μετα αυθαδειας, Ἐν ποιαι εξουσιαι
ταυτα ποιεις; προς την ερωτησιν ουκ ετυχον αποκρισεως, προσδοκωσιν αυτον τηι
κολακειαι χαυνουν, και πειθειν ειπειν τι κατα των καθεστωτων νομων, και τηι
κρατουσηι πολιτειαι το υπεναντιον. Ὅθεν και την αληθειαν μαρτυρουσιν αυτωι,
ομολογουντες το ον· πλην ουκ ορθηι γνωμηι, ουδε εκοντες· και προστιθεασι λεγοντες·
 
 

432

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ου μελει σοι περι ουδενος. Ὅρα πως εισι δηλοι βουλομενοι εις τουτους μαλλον
εμβαλειν αυτον τους λογους, τους ποιουντας αυτον και Ἡρωδηι προσκρουσαι, και
τυραννου υποψιαν λαβειν, ως κατεξανισταμενον των νομων, ιν' ως στασιαστην και
τυραννον κολασωσιν. Το γαρ, Ου μελει σοι περι ου 58.656 δενος, και, Ου βλεπεις εις
προσωπον ανθρωπου, περι Ἡρωδου και Καισαρος ηινιττοντο λεγοντες· Ειπε ουν
ημιν, τι σοι δοκει; Νυν τιματε, και διδασκαλον νομιζετε, εν οις τα περι της σωτηριας
υμων διελεγετο καταφρονησαντες και υβρισαντες πολλακις. Ὅθεν και συμψηφοι
γεγονασι. Και ορα το κακουργον. Ου λεγουσιν, Ειπε ημιν τι το καλον, τι το
συμφερον, τι το νομιμον; αλλα, Τι σοι δοκει; Ουτω προς εν τουτο εβλεπον, το
προδουναι αυτον, και εκπολεμωσαι τωι κρατουντι. Και ο Μαρκος δε τουτο δηλων,
και το αυθαδες αυτων σαφεστερον εκκαλυπτων, και την φονικην αυτων γνωμην,
φησιν αυτους ειρηκεναι· ∆ωμεν Καισαρι κηνσον, η μη δωμεν; Ουτω θυμου μεν
επνεον, και ωδινον επιβουλην, υπεκρινοντο δε θεραπειαν. Τι ουν αυτος; Τι με
πειραζετε, υποκριται; Ειδες πως πληκτικωτερον αυτοις διαλεγεται; Ἐπειδη γαρ
απηρτισμενη και προδηλος ην η κακια, βαθυτεραν διδωσι την τομην, πρωτον αυτους
συγχεων, και επιστομιζων, τωι τα αποῤρητα αυτων εις μεσον αγαγειν, και δηλον
απασι ποιειν μεθ' οιας αυτωι προσερχονται διανοιας. Ταυτα δε εποιει, αναστελλων
αυτων την κακιαν, ωστε μη παλιν τοις αυτοις επιχειρουντας καταβλαπτεσθαι.
Καιτοιγε τα ρηματα πολλης εγεμε θεραπειας· και γαρ και διδασκαλον εκαλουν, και
αληθειαν εμαρτυρουν, και το απροσωποληπτον· αλλα Θεος ων, ουδενι τουτων
παρελογιζετο Ὅθεν κακεινους εχρην στοχαζεσθαι, οτι ου στοχασμου η επιπληξις ην,
αλλα σημειον του τα αποῤρητα αυτων ειδεναι. βʹ. Ου μην μεχρι της επιπληξεως εστη·
καιτοιγε ηρκει μονον ελεγξαντα την γνωμην αυτων, καταισχυναι αυτων την
πονηριαν· αλλ' ουχ ισταται μεχρι τουτου, αλλα και ετερως αποῤραπτει αυτων τα
στοματα. Ἐπιδειξατε γαρ μοι, φησι, το νομισμα του κηνσου. Και ως επεδειξαν, οπερ
αει ποιει, δια της εκεινων γλωττης εκφερει την αποφασιν, και αυτους ψηφισασθαι
παρασκευαζει, οτι εξεστιν· οπερ λαμπρα και σαφης ην νικη. Ὥστε οταν ερωται, ουκ
αγνοων ερωται, αλλα ταις οικειαις αυτων αποκρισεσιν υπευθυνους αυτους ποιησαι
βουλομενος. Ἐπειδη γαρ ερωτηθεντες, Τινος η εικων; ειπον, οτι Καισαρος, φησιν·
Ἀποδοτε τα Καισαρος Καισαρι. Ου γαρ εστι τουτο δουναι, αλλ' αποδουναι· και τουτο
και απο της εικονος και απο της επιγραφης δεικνυται. Ειτα ινα μη ειπωσιν, οτι
Ἀνθρωποις ημας υποταττεις; επηγαγε, Και τα του Θεου τωι Θεωι. Ἔξεστι γαρ και
ανθρωποις τα αυτων πληρουν, και Θεωι διδοναι τα τωι Θεωι παρ' ημων οφειλομενα.
∆ιο και Παυλος φησιν· Ἀποδοτε πασι τας οφειλας· τωι τον φορον, τον φορον· τωι το
τελος, το τελος· τωι τον φοβον, τον φοβον. Συ δε οταν ακουσηις, Ἀποδος τα του
Καισαρος Καισαρι, εκεινα γινωσκε λεγειν αυτον μονον, τα μηδεν την ευσεβειαν
παραβλαπτοντα· ως αν τι τοιουτον ηι, ουκετι Καισαρος, αλλα του διαβολου φορος
εστι και τελος το τοιουτον. Ταυτα ακουσαντες επεστομισθησαν και εθαυμασαν την
σοφιαν. Ουκουν πιστευσαι εχρην, ουκουν εκπλαγηναι. Και γαρ θεοτητος αυτοις
παρεσχεν αποδειξιν, τα αποῤρητα εκκαλυψας, και μετ' επιεικειας αυτους επεστομισε.
Τι ουν; επιστευσαν; Ουδαμως· αλλ' Ἀφεντες αυτον απηλθον, και μετ' αυτους
προσηλθον οι Σαδδουκαιοι. Ὢ της ανοιας! Ἐκεινων επιστομισθεν 58.657 των ουτοι
προσβαλλουσι, δεον οκνηροτερους γενεσθαι. Ἀλλα τοιουτον η θρασυτης,
αναισχυντον και ιταμον και αδυνατοις επιχειρουν. ∆ια τουτο και ο ευαγγελιστης
εκπληττομενος αυτων την ανοιαν, αυτο τουτο επισημαινεται λεγων, οτι Ἐν εκεινηι
τηι ημεραι προσηλθον. Ἐν εκεινηι, ποιαι; Ἐν ηι την εκεινων κακουργιαν ηλεγξεν, και
κατηισχυνεν αυτους. Τινες δε εισιν ουτοι; Αιρεσις Ἰουδαιων ετερα παρα τους
Φαρισαιους, κακεινων πολυ καταδεεστερα λεγουσα μη ειναι αναστασιν, μητε
αγγελον, μητε πνευμα. Παχυτεροι γαρ τινες ουτοι, και περι τα σωματικα επτοημενοι.
 
 

433

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πολλαι γαρ και επι Ἰουδαιων αιρεσεις ησαν. ∆ιο και Παυλος λεγει· Φαρισαιος ειμι,
της ακριβεστατης αιρεσεως παρ' ημιν. Και εξ ευθειας μεν ουδεν ουτοι περι
αναστασεως λεγουσι· λογον δε τινα πλαττουσι, και πραγμα συντιθεασιν, ως εγωγε
οιμαι, ουδε γεγενημενον, οιομενοι εις αποριαν αυτον εμβαλειν, και θελοντες
ανατρεψαι αμφοτερα, και το αναστασιν ειναι, και το τοιαυτην αναστασιν. Παλιν δε
και ουτοι μετ' επιεικειας δηθεν προσβαλλουσι, λεγοντες· ∆ιδασκαλε, Μωυσης ειπεν·
Ἐαν αποθανηι τις μη εχων τεκνα, επιγαμβρευσει ο αδελφος την γυναικα, και
αναστησει σπερμα τωι αδελφωι. Ἦσαν δε παρ' ημιν επτα αδελφοι· και ο πρωτος
γαμησας ετελευτησε, και μη εχων σπερμα αφηκε την γυναικα τωι αδελφωι. Ὁμοιως
και ο δευτερος, και ο τριτος, εως των επτα. Ὕστερον δε απεθανε και η γυνη. Ἐν τηι
ουν αναστασει τινος των επτα εσται γυνη; Ὅρα τουτοις διδασκαλικως
αποκρινομενον. Ει γαρ και απο κακουργιας προσηλθον, αλλ' ομως και αγνοιας η
ερωτησις ην μαλλον. ∆ιο ουδε λεγει αυτοις. Ὑποκριται. Ειτα ινα μη εγκαλεσηι, διατι
επτα μιαν εσχον, προστιθεασι τον Μωυσεα· καιτοιγε, οπερ εφθην ειπων, πλασμα ην,
ως εγωγε οιμαι. Ου γαρ αν ο τριτος ελαβε, τους δυο νυμφιους νεκρους γενομενους
ιδων· ει δε ο τριτος, αλλ' ουχ ο τεταρτος, ουδε ο πεμπτος· ει δε και ουτοι, πολλωι
μαλλον ο εκτος η ο εβδομος ουκ αν προσηλθον, αλλ' οιωνισαντο αν την γυναικα.
Τοιουτοι γαρ οι Ἰουδαιοι. Ει γαρ νυν πολλοι τουτο πασχουσι, πολλωι μαλλον τοτε
εκεινοι· οπου γε και χωρις τουτου πολλακις το ουτω συνοικειν εφυγον, και ταυτα
του νομου καταναγκαζοντος. Ουτω γουν η Ῥουθ η Μωαβιτις εκεινη γυνη προς τον
μακροτερω της συγγενειας εξεκυλισθη· και η Θαμαρ δε εντευθεν παρα του κηδεστου
κλεψαι σπερμα κατηναγκαζετο. Και τινος ενεκεν ουκ επλασαν δυο η τρεις, αλλ'
επτα; Ὥστε εκ περιουσιας κωμωιδησαι, ως ᾤοντο, την αναστασιν. ∆ιο και λεγουσι,
Παντες εσχον αυτην, ως εις απορον τι αυτον εμβαλλοντες. Τι ουν ο Χριστος; Προς
αμφοτερα αποκρινεται, ου προς τα ρηματα, αλλα προς την γνωμην ισταμενος, και
πανταχου τα αποῤρητα αυτων εκκαλυπτων, και ποτε μεν αυτα εκπομπευων, ποτε δε
τωι συνειδοτι των ερωτωντων αφιεις τον ελεγχον. Ὅρα γουν ενταυθα πως αμφοτερα
δεικνυσι, και οτι αναστασις εσται, και οτι ου τοιαυτη αναστασις, οιαν υποπτευουσι.
Τι γαρ φησι; Πλανασθε, μη ειδοτες τας Γραφας, μηδε την δυναμιν του Θεου. Ἐπειδη
γαρ ως ειδοτες, Μωυσεα προβαλλονται και τον νομον, δεικνυσιν οτι τουτο μαλιστα
αγνοουντων εστι τας Γραφας το 58.658 ερωτημα. Ἐντευθεν γαρ και το πειραζειν
αυτοις ην, εκ του τας Γραφας αγνοειν, και του Θεου την δυναμιν μη ειδεναι ως χρη.
Τι ουν θαυμαστον, φησιν, ει εμε πειραζετε τον ετι αγνοουμενον υμιν, οπου γε ουδε
του Θεου την δυναμιν ιστε, ης τοσαυτην πειραν ειληφατε, και ουτε εκ κοινων
εννοιων, ουτε απο Γραφων αυτην εγνωτε; ει αρα και κοινοι λογισμοι τουτο
παρεχουσιν ειδεναι, οτι τωι Θεωι παντα δυνατα. γʹ. Και πρωτον μεν προς το ερωτηθεν
αποκρινεται. Ἐπειδη γαρ τουτο αιτιον ην αυτοις του μη νομιζειν αναστασιν, το
νομιζειν τοιαυτην ειναι την των πραγματων καταστασιν, το αιτιον θεραπευει, ειτα
και το συμπτωμα (απο γαρ τουτου και το νοσημα γεγονε)· και δεικνυσι της
αναστασεως τον τροπον. Ἐν γαρ τηι αναστασει, φησιν, ουτε γαμουσιν, ουτε
γαμισκονται, αλλ' εισιν ως αγγελοι Θεου εν ουρανωι. Ὁ δε Λουκας φησιν, Ὡς υιοι
Θεου. Ει τοινυν ου γαμουσι, περιττη η ερωτησις. Ου μην επειδη ου γαμουσι, δια
τουτο αγγελοι· αλλ' επειδη ως αγγελοι, δια τουτο ου γαμουσιν. Ἀπο τουτου και
ετερα πολλα ανειλεν, απερ απαντα δι' ενος ρηματος ο Παυλος ηινιξατο ειπων·
Παραγει γαρ το σχημα του κοσμου τουτου. Και δια μεν τουτων εδηλωσεν ηλικον η
αναστασις· οτι δε και αναστασις εστι, δεικνυσι Καιτοι συναποδεδεικται τωι ειρημενωι
και τουτο, αλλ' ομως εκ περιουσιας τωι λογωι παλιν προστιθησι λεγων. Ουδε γαρ
προς το ερωτημα εστη μονον, αλλα και προς την εννοιαν αυτων. Ουτως οταν μη
σφοδρα κακουργωσιν, αλλ' αγνοουντες ερωτωσι, και εκ περιουσιας διδασκει· οταν
 
 

434

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε απο κακιας μονης, ουδε προς τα ερωτωμενα αποκρινεται. Και παλιν απο του
Μωυσεως επιστομιζει αυτους, επειδη κακεινοι Μωυσεα προεβαλοντο, και φησι· Περι
δε της αναστασεως των νεκρων ουκ ανεγνωτε, οτι Ἐγω ειμι ο Θεος Ἀβρααμ, και ο
Θεος Ἰσαακ, και ο Θεος Ἰακωβ; Ουκ εστι Θεος νεκρων, αλλα ζωντων. Ουχι των ουκ
οντων, φησι, και καθαπαξ αφανισθεντων, και ουκετι αναστησομενων. Ου γαρ ειπεν,
Ἤμην, αλλ', Ειμι· των οντων και των ζωντων. Ὥσπερ γαρ ο Ἀδαμ, ει και εζη τηι
ημεραι ηι εφαγεν απο του ξυλου, απεθανε τηι αποφασει· ουτω και ουτοι, ει και
ετεθνηκεσαν, εζων τηι υποσχεσει της αναστασεως. Πως ουν φησιν αλλαχου, Ἵνα και
νεκρων και ζωντων κυριευσηι; Ἀλλ' ουκ εστιν εναντιον τουτο εκεινωι. Νεκρων γαρ
ενταυθα φησι, των και αυτων ζησεσθαι μελλοντων. Ἄλλως δε και ετερον το, Ἐγω ο
Θεος Ἀβρααμ, και το, Ἵνα και νεκρωνκαι ζωντων κυριευσηι. Οιδε δε και αλλην
νεκροτητα. περι ης φησιν· Ἄφετε τους νεκρους θαψαι τους εαυτων νεκρους. Και
ακουσαντες οι οχλοι εξεπλαγησαν επι τηι διδαχηι αυτου. Ουδε ενταυθα οι
Σαδδουκαιοι· αλλ' ουτοι μεν ηττηθεντες αναχωρουσι· το δε αδεκαστον πληθος
καρπουται την ωφελειαν. Ἐπει ουν τοιαυτη η αναστασις, φερε παντα ποιωμεν, ινα
των πρωτειων εκει τυχωμεν. Ει δε δοκει, και προ της αναστασεως δειξωμεν υμιν
τινας ταυτα εντευθεν επιτηδευοντας και καρπουμενους, παλιν επι τας ερημους
απελθοντες. Παλιν γαρ των αυτων αψομαι λογων, επειδη μετα πλειονος ηδονης
ακουοντας υμας βλεπω. Ἴδωμεν 58.659 τοινυν και τημερον τα στρατοπεδα τα
πνευματικα· ιδωμεν την φοβου καθαραν ηδονην. Ου γαρ μετα δορατων εισιν
εσκηνωμενοι, καθαπερ οι στρατιωται (ενταυθα γαρ πρωην κατελυσα τον λογον),
ουδε μετα ασπιδων και θωρακων· αλλα γυμνους οψει τουτων απαντων, και τοιαυτα
εργαζομενους, οια ουδε μετα οπλων εκεινοι. Και ει δυνασαι συνιδειν, ελθε, και χειρα
μοι ορεξον, και ιωμεν εις τον πολεμον τουτον αμφοτεροι, και ιδωμεν την παραταξιν.
Και γαρ και ουτοι καθ' εκαστην πολεμουσι την ημεραν, και σφαττουσι τους
υπεναντιους, και νικωσι τας επιθυμιας απασας τας επιβουλευουσας ημιν. Και οψει
ταυτας εῤριμμενας χαμαι, και μηδε σπαιρειν δυναμενας· αλλα το αποστολικον
εκεινο δια των εργων δεικνυμενον, οτι Οι του Χριστου, την σαρκα εσταυρωσαν συν
τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις. Ειδες πληθος νεκρων κειμενων, εσφαγμενων τηι
μαχαιρα του πνευματος; ∆ια τουτο ουκ εστιν εκει μεθη, ουδε αδηφαγια. Και
δεικνυσιν η τραπεζα, και το τροπαιον το επ' αυτηι εστηκος. Ἡ γαρ μεθη και η
αδηφαγια κειται νεκρα δια της υδροποσιας τροπωθεισα, το πολυειδες τουτο και
πολυκεφαλον θηριον. Καθαπερ γαρ επι της μυθοποιουμενης Σκυλλης και Ὕδρας,
ουτω και επι της μεθης πολλας εστι κεφαλας ιδειν· εντευθεν πορνειαν, εκειθεν
οργην, αλλοθεν βλακειαν, ετερωθεν ερωτας ατοπους φυομενους· αλλα παντα ταυτα
ανηιρηται. Καιτοιγε εκεινα παντα τα στρατοπεδα, καν μυριων περιγενωνται
πολεμων, υπο τουτων αλισκονται· και ουτε οπλα, ουτε δορατα, ουχ οπερ αν ετερον
ηι, δυναται προς ταυτας στηναι τας φαλαγγας· αλλ' αυτους τους γιγαντας, τους
αριστεας, τους τα μυρια ανδραγαθουντας, ευροις αν χωρις δεσμων δεδεμενους υπνωι
και μεθηι, χωρις σφαγης και τραυματων, καθαπερ τους τετραυματισμενους,
κειμενους, μαλλον δε και χαλεπωτερον. Ἐκεινοι μεν γαρ καν σπαιρουσιν· ουτοι δε
ουδε τουτο, αλλ' ευθεως καταπιπτουσιν. Ὁραις οτι μειζον τουτο το στρατοπεδον και
θαυμαστοτερον; τους γαρ εκεινων περιγινομενους πολεμιους αναιρει τωι θελησαι
μονον. Ουτω γαρ αυτην ασθενη την μητερα απαντων των κακων ποιουσιν, ως μηδε
ενοχλειν λοιπον· του δε στρατηγου κειμενου, και της κεφαλης ανηιρημενης, και το
λοιπον σωμα ησυχαζει. Και την νικην ταυτην εκαστον των εκει μενοντων
εργαζομενον ιδοι τις αν. Ου γαρ ωσπερ επι τουτων των πολεμων εαν υφ' ενος τις
λαβηι πληγην, ετερωι λοιπον ουκ εστι βαρυς καταπεσων απαξ· αλλ' αναγκη παντας το
θηριον τουτο παιειν· και ο μη πληξας αυτην, και καταβαλων, ενοχλειται παντως. δʹ.
 
 

435

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ειδες νικην λαμπραν; Οιον γαρ τα στρατοπεδα τα πανταχου της οικουμενης ομου
συνελθοντα στησαι τροπαιον ουκ ισχυει, τουτο εκαστος εκεινων ιστησι· και παντα
αναμεμικται τετρωμενα, παραφορα παραπληξιας ρηματα, νοηματα μανικα, αηδης
τυφος, παντα οσα απο μεθης οπλιζεται. Και μιμουνται τον εαυτων ∆εσποτην, ον η
Γραφη θαυμαζουσα ελεγεν· Ἐκ χειμαῤρου εν οδωι πιεται· δια τουτο υψωσει κεφαλην.
Βουλεσθε και ετερον πληθος νεκρων ιδειν; Ἴδωμεν τας εκ της τρυφης επιθυμιας, τας
εκ των οψοποιων, των μαγειρων, των τραπεζοποιων, των πλακουντοποιων.
Αισχυνομαι μεν γαρ παντα διηγουμενος· πλην αλλ' ομως ερω τας ορνεις τας απο
Φασιδος, τους ζωμους τους χυδην μιγνυμενους, τα υγρα, τα ξηρα εδεσματα, τους
περι τουτων 58.660 κειμενους νομους. Καθαπερ γαρ τινα πολιν οικουντες, και
στρατοπεδα διαταττοντες, ουτω και ουτοι, το και το πρωτον, και το και το δευτερον
νομοθετουσι και καταταττουσι. Και οι μεν πρωτον ορνεις επ' ανθρακων ωπτημενας,
ενδοθεν μεμεστωμενας ιχθυων εισαγουσιν· ετεροι δε αλλοθεν τα προοιμια ποιουνται
των παρανομων τουτων δειπνων· και αμιλλα πολλη περι τουτων, και υπερ
ποιοτητος, και υπερ ταξεως, και υπερ πληθους· και φιλοτιμουνται εφ' οις
κατορυττεσθαι εδει, οι μεν οτι το ημισυ της ημερας αναλωσαν, οι δε πασαν αυτην, οι
δε οτι και την νυκτα προσεθηκαν λεγοντες· Ἴδε το μετρον, ταλαιπωρε, της γαστρος,
και αισχυνθητι την αμετρον σπουδην. Ἀλλ' ουδεν τοιουτον παρα τοις αγγελοις
εκεινοις· αλλα και αυται πασαι αι επιθυμιαι νεκραι. Ου γαρ εις πλησμονην και
τρυφην, αλλ' εις χρειαν αυτοις αι τροφαι. Ουκ ορνιθων εκει θηραται, ουδε ιχθυων,
αλλ' αρτος και υδωρ. Ἡ δε συγχυσις αυτη, και ο θορυβος, και αι ταραχαι, παντα
εκποδων εκειθεν, και απο του δωματιου, και απο του σωματος, και πολυς ο λιμην·
παρα δε τουτοις πολλη η ζαλη. Ἀναῤρηξον συν τωι λογωι την γαστερα των τα τοιαυτα
σιτουμενων, και οψει τον πολυν φορυτον, και τον ακαθαρτον οχετον, και τον
κεκονιαμενον ταφον. Τα δε μετα ταυτα και αισχυνομαι ειπειν, τας ερυγας τας
αηδεις, τους εμετους, τας κατωθεν, τας ανωθεν εκκρισεις. Ἀλλα και ταυτας ιθι και
βλεπε νεκρας τας επιθυμιας εκει, και τους απο τουτων σφοδροτερους ερωτας· τους
των αφροδισιων λεγω. Και γαρ και τουτους οψει παντας εῤριμμενους μετα των
ιππων, μετα των σκευοφορων. Σκευοφορος γαρ και οπλον και ιππος αισχρας
πραξεως ρημα εστιν αισχρον. Ἀλλ' οψει ιππον ομου και αναβατην τοιουτον, και
οπλα κειμενα· εκει δε τουναντιον απαν, και ψυχας νεκρας εῤριμμενας. Ουκ επι της
τραπεζης δε μονον η νικη λαμπρα τοις αγιοις εκεινοις, αλλα και επι των αλλων· επι
των χρηματων, επι της δοξης, επι της βασκανιας, επι των νοσηματων απαντων. Ἆρα
σοι ου δοκει τουτο εκεινου του στρατοπεδου ισχυροτερον ειναι, και η τραπεζα
βελτιων; Και τις αντερει; Ουδεις, ουδε αυτων εκεινων, καν σφοδρα μαινομενος ηι.
Αυτη μεν γαρ εις ουρανον παραπεμπει, εκεινη δε εις γεενναν ελκει· ταυτην ο
διαβολος διαταττεται, εκεινην δε ο Χριστος· ταυτην τρυφη νομοθετει και ακολασια,
εκεινην δε φιλοσοφια και σωφροσυνη· ενταυθα ο Χριστος παραγινεται, εκει δε ο
διαβολος. Ἔνθα γαρ μεθη, διαβολος· ενθα αισχρα ρηματα, ενθα πλησμονη, εκει
δαιμονες χορευουσι. Τοιαυτην ειχε τραπεζαν ο πλουσιος εκεινος· δια τουτο ουδε
σταγονος υδατος κυριος ην. Ἀλλ' ουχ ουτοι τοιαυτην, αλλα τα των αγγελων ηδη
μελετωσιν. Ου γαμουσιν, ουδε γαμισκονται, ουδε καθευδουσιν αρδην, ουδε
τρυφωσιν· αλλα πλην ολιγων τινων και ασωματοι γεγονασι. Τις ουν εστιν ουτως
ευκολως νικων τους εχθρους, ως αριστοποιουμενος τροπαιον ισταιν; ∆ια τουτο και ο
προφητης φησιν· Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν εξεναντιας των θλιβοντων με.
Ου γαρ αν τις αμαρτοι και περι ταυτης τουτο ειπων το λογιον της τραπεζης. Ουδεν
γαρ ουτω θλιβει ψυχην, ως επιθυμια ατοπος, και τρυφη, και μεθη, και τα εκ τουτων
κακα· και τουτο ισασιν οι πειραν ειληφοτες καλως. Ει δε μαθοις και ποθεν αυτη
συλλεγεται η τραπεζα, και ποθεν εκεινη, τοτε οψει καλως εκατερας το διαφορον. Πο
 
 

436

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58.661 θεν ουν αυτη συλλεγεται; Ἀπο μυριων δακρυων, απο χηρων
πλεονεκτουμενων, απο ορφανων αρπαζομενων· η δε απο πονων δικαιων. Και εοικεν
αυτη μεν η τραπεζα γυναικι καληι και ευειδει, ουδενος των εξωθεν δεομενηι, αλλα
φυσικον εχουσηι το καλλος· εκεινη δε, πορνηι τινι αισχραι και δυσειδει, πολλα μεν
επιτριμματα εχουσηι, ουκ ισχυουσηι δε συσκιασαι την αμορφιαν, αλλ' οσωι αν εγγυς
γινηται, μαλλον ελεγχομενη. Και γαρ και αυτη οταν εγγυτερω γενηται του
συγγινομενου, τοτε δεικνυσι το αισχος μαλλον. Μη γαρ μοι ανιοντας ιδηις τους
δαιτυμονας, αλλα και κατιοντας, και τοτε αυτης οψει την αισχροτητα. Ἐκεινη μεν
γαρ τους συγγινομενους, ατε ελευθερα ουσα, ουδεν αφιησιν αισχρον ειπειν· αυτη δε
ουδεν σεμνον, ατε πορνη ουσα και ητιμωμενη. Αυτη το χρησιμον ζητει του συνοντος
αυτηι· εκεινη δε το επιβλαβες. Και η μεν ουκ αφιησι προσκρουσαι Θεωι· η δε ουκ
αφιησι μη προσκρουσαι. Ἀπιωμεν τοινυν προς εκεινους. Ἐκειθεν εισομεθα ποσοις
δεσμοις εσμεν περιβεβλημενοι· εκειθεν εισομεθα τραπεζαν παρατιθεσθαι μυριων
γεμουσαν αγαθων, ηδιστην, αδαπανον, φροντιδος απηλλαγμενην, 58.662 φθονου
και βασκανιας και νοσου πασης ελευθεραν, και χρηστης γεμουσαν ελπιδος, και
πολλα τα τροπαια εχουσαν. Ουκ εστι θορυβος ψυχης εκει, ουκ εστι λυπη, ουκ εστιν
οργη· παντα γαληνη, παντα ειρηνη. Μη γαρ μοι την σιγην των διακονουντων ειπηις
εν ταις των πλουσιων οικιαις, αλλα την κραυγην των αριστοποιουμενων· ου την
προς αλληλους λεγω (και αυτη μεν γαρ καταγελαστος), αλλα την ενδον, την εν τηι
ψυχηι, την πολλην επαγουσαν αιχμαλωσιαν, τους θορυβους των λογισμων, την
ζαλην, τον ζοφον, τον χειμωνα· δι' ων απαντα μιγνυται και συγχειται, και
νυκτομαχιαι τινι προσεοικεν. Ἀλλ' ουκ εν ταις σκηναις των μοναχων τοιαυτα αλλα
πολλη η γαληνη, πολλη η ησυχια. Κακεινην μεν υπνος θανατωι προσεοικως
διαδεχεται την τραπεζαν, ταυτην δε νηψις και αγρυπνια· εκεινην κολασις, ταυτην
ουρανων βασιλεια και τα αθανατα βραβεια. Ταυτην τοινυν διωκωμεν, ινα και των
καρπων αυτης απολαυσωμεν ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.661 ΟΜΙΛΙΑ ΟΑʹ. Οι δε Φαρισαιοι ακουσαντες, οτι εφιμωσε τους Σαδ
δουκαιους, συνηχθησαν επι το αυτο· και επηρω τησεν εις εξ αυτων νομικος,
πειραζων αυτον, και λεγων· ∆ιδασκαλε, ποια εντολη μεγαλη εν τωι νομωι;
αʹ. Παλιν την αιτιαν τιθησιν ο ευαγγελιστης, δι' ην εδει σιγησαι, και την
θρασυτητα την εκεινων καντευθεν ενδεικνυται. Πως και τινι τροπωι; Ὅτι
επιστομισθεντων εκεινων ουτοι παλιν επιτιθενται. ∆εον γαρ καντευθεν ησυχαζειν,
οι δε επαγωνιζονται τοις προτεροις, και προβαλλονται τον νομικον, ου μαθειν
βουλομενοι, αλλα αποπειραν ποιουμενοι· και ερωτωσι, Ποια εντολη πρωτη; Ἐπειδη
γαρ η πρωτη αυτη ην, το, Ἀγαπησεις Κυριον τον Θεον σου· προσδοκωντες τινα
λαβην παρεξειν αυτοις, ως επιδιορθωσομενον αυτην, δια το και αυτον δεικνυναι
εαυτον Θεον, προβαλλονται την ερωτησιν. Τι ουν ο Χριστος; ∆εικνυς οθεν ηλθον επι
ταυτα, απο του μηδεμιαν εχειν αγαπην, απο του φθονωι τηκεσθαι, απο του ζηλοτυπιαι
αλισκεσθαι, φησιν· Ἀγαπησεις Κυριον τον Θεον σου· αυτη πρωτη και μεγαλη εντολη.
∆ευτερα δε ομοια ταυτηι· Ἀγαπησεις τον πλησιον σου ως εαυτον. ∆ιατι δε, Ὁμοια
ταυτης; Ὅτι αυτη εκεινην προοδοποιει, και παρ' αυτης συγκροτειται παλιν. Πας γαρ
ο φαυλα πρασσων, μισει το φως, και ουκ ερχεται προς το φως· και παλιν· Ειπεν
αφρων εν καρδιαι αυτου· Ουκ εστι Θεος. Και τι απο τουτου; ∆ιεφθαρησαν και
εβδελυχθησαν εν επιτηδευμασι. Και παλιν· Ῥιζα παντων των κακων η φιλαργυρια
 
 

437

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ης τινες ορεγομενοι απεπλανηθησαν της πιστεως· και, Ὁ αγαπων με, τας εντολας
μου τηρησει. Αι δε εντολαι αυτου, και το κεφαλαιον αυτων· Ἀγαπησεις Κυριον τον
Θεον σου, και τον πλησιον σου ως εαυτον. Ει τοινυν το αγαπαιν τον Θεον αγαπαιν τον
πλησιον εστιν· Ει γαρ φιλεις με, φησιν, ω Πετρε, ποιμαινε τα προβατα μου· το δε
αγαπαιν τον πλησιον των εντολων εργαζεται φυλακην, εικοτως φησιν· Ἐν ταυταις
ολος ο νομος και οι προφηται κρεμανται. ∆ια δη 58.662 τουτο οπερ εμπροσθεν
εποιησε, τουτο και ενταυθα ποιει. Και γαρ εκει ερωτηθεις περι τροπου αναστασεως,
και αναστασιν εδιδαξε, πλεον ου επυθοντο παιδευων αυτους· και ενταυθα την
πρωτην ερωτηθεις, και την δευτεραν λεγει, ου σφοδρα εκεινης αποδεουσαν·
(δευτερα μεν γαρ, ομοια δε εκεινης·) αινιττομενος αυτοις, οθεν η ερωτησις γεγονεν,
οτι εξ απεχθειας. Ἡ γαρ αγαπη ου ζηλοι. Ἀπο τουτου δεικνυσιν εαυτον και τωι νομωι
και τοις προφηταις πειθομενον. Ἀλλα τινος ενεκεν ο μεν Ματθαιος φησιν, οτι
πειραζων ηρωτησεν, ο δε Μαρκος τουναντιον; Ειδως γαρ, φησιν, ο Ἰησους, οτι
νουνεχως απεκριθη, ειπεν αυτωι· Ου μακραν ει απο της βασιλειας του Θεου. Ουκ
εναντιουμενοι εαυτοις, αλλα και σφοδρα συναιδοντες. Ἠρωτησε μεν γαρ πειραζων
παρα την αρχην· απο δε της αποκρισεως ωφεληθεις επηινεθη. Ουδε γαρ παρα την
αρχην αυτον επηινεσεν· αλλ' οτε ειπεν, οτι το αγαπαιν τον πλησιον πλεον εστι των
ολοκαυτωματων, τοτε φησιν· Ου μακραν ει απο της βασιλειας· οτι των ταπεινων
υπερειδε, και την αρχην της αρετης κατελαβε. Και γαρ παντα εκεινα δια τουτο, και
το σαββατον και τα λοιπα. Και ουδε ουτως αυτωι απηρτισμενον τον επαινον
συνεθηκεν, αλλ' ετι λειποντα. Το γαρ ειπειν, Ου μακραν ει, δεικνυσιν ετι απεχοντα,
ινα ζητησηι το λειπον. Ει δε ειποντα αυτον, οτι Εις εστιν ο Θεος, και πλην αυτου ουκ
εστιν αλλος, επηινεσε, μη θαυμασηις· αλλα και εντευθεν καταμαθε, πως προς την
υποληψιν αποκρινεται των προσιοντων. Καν γαρ μυρια περι του Χριστου λεγωσιν
αναξια της δοξης αυτου, αλλα τουτο γε ου τολμησουσιν ειπειν, οτι καθολου ουκ εστι
Θεος. Τινος ουν ενεκεν επαινει τον ειρηκοτα, οτι πλην του Πατρος ουκ εστιν αλλος
Θεος; Ουχ εαυτον εξαγων του Θεος ειναι· απαγε· αλλ' επειδη ουδεπω καιρος ην
εκκαλυψαι αυτου την θεοτητα, εκεινον αφιησιν επι του προτερου δογματος μενειν,
και επαινει τα παλαια ειδοτα καλως, ωστε επιτηδειον αυτον και προς την της Καινης
ποιησαι διδασκαλιαν, κατα καιρον αυτην εισαγων. Ἄλλως δε και το, Εις Θεος, και
πλην αυτου ουκ εστι· και εν τηι 58.663 Παλαιαι και πανταχου, ου προς αθετησιν του
Υιου, αλλα προς αντιδιαστολην ειρηται των ειδωλων. Ὥστε και τουτον επαινων
ουτως ειρηκοτα, ταυτηι επαινει τηι γνωμηι. Ειτα επειδη απεκριθη, και αντερωται· Τι
υμιν δοκει περι του Χριστου; τινος υιος εστι; Λεγουσιν αυτωι, Του ∆αυΐδ. Ὅρα μετα
ποσα θαυματα, μετα ποσα σημεια, μετα ποσας ερωτησεις, μετα ποσην επιδειξιν
ομονοιας της προς τον Πατερα, την δια λογων, την δι' εργων, μετα το επαινεσαι
τουτον τον ειρηκοτα, οτι Εις εστιν ο Θεος, ερωται· ινα μη εχωσι λεγειν, οτι Θαυματα
μεν εποιησε, τωι νομωι δε εναντιος και τωι Θεωι πολεμιος ην. ∆ια τουτο μετα τοσαυτα
ταυτα ερωται, λανθανοντως εναγων αυτους εις το και αυτον ομολογησαι Θεον. Και
τους μεν μαθητας πρωτον ηρωτησε, τι οι αλλοι λεγουσι, και τοτε αυτους· τουτους δε
ουχ ουτως· η γαρ αν και πλανον ειπον και πονηρον, ατε αδεως απαντα φθεγγομενοι.
∆ια δη τουτο την αυτων εκεινων ψηφον εξεταζει. βʹ. Ἐπειδη γαρ προς το παθος
εμελλεν ιεναι λοιπον, τιθησι την σαφως Κυριον αυτον ανακηρυττουσαν
προφητειαν, αλλ' ουχ απλως, ουδε προηγουμενως επι τουτο ελθων, αλλ' απο αιτιας
ευλογου. Ἐρωτησας γαρ αυτους προτερος, επειδη ουκ απεκριναντο ταληθη περι
αυτου (ανθρωπον γαρ αυτον εφησαν ειναι ψιλον), ανατρεπων την πεπλανημενην
αυτων δοξαν, ουτως εισαγει τον ∆αυιδ, ανακηρυττοντα αυτου την θεοτητα. Ἐκεινοι
μεν γαρ ενομιζον, οτι ψιλος ανθρωπος ην, διο και ελεγον, Του ∆αυΐδ· αυτος δε τουτο
διορθουμενος παραγει τον προφητην, και την κυριοτητα αυτου, και το γνησιον της
 
 

438

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιοτητος, και το ομοτιμον το προς τον Πατερα μαρτυρουντα. Και ουδε μεχρι τουτου
ισταται· αλλ' ωστε και φοβησαι και το εξης επαγει λεγων· Ἕως αν θω τους εχθρους
σου υποποδιον των ποδων σου· ινα καν ουτως αυτους επαγαγηται. Και ινα μη
λεγωσιν, οτι κολακευων αυτον ουτως εκαλεσε, και ανθρωπινη η ψηφος αυτη, ορα τι
φησι· Πως ουν ∆αυιδ εν Πνευματι Κυριον αυτον καλει; Ὅρα πως υφειμενως εισαγει
την περι αυτου ψηφον και δοξαν. Προτερον ειπε, Τι υμιν δοκει; τινος υιος εστιν;
ωστε δι' ερωτησεως εις αποκρισιν αυτους αγαγειν. Ειτα επειδη ειπον, Του ∆αυιδ, ουκ
ειπε· Και μην ο ∆αυιδ ταδε φησιν, αλλα παλιν εν ταξει ερωτησεως· Πως ουν ∆αυιδ εν
Πνευματι Κυριον αυτον καλει; ωστε μη προσστηναι αυτοις τα λεγομενα. ∆ιο ουδε
ειπε, Τι υμιν δοκει περι εμου, αλλα, Περι του Χριστου. ∆ια τουτο και οι αποστολοι
υφειμενως διελεγοντο, λεγοντες· Ἐξον ειπειν μετα παῤρησιας περι του πατριαρχου
∆αυιδ, οτι και ετελευτησε και εταφη. Και αυτος ομοιως δια τουτο ως εν ερωτησεως
ταξει και συλλογισμου το δογμα εισαγει, λεγων· Πως ουν ∆αυιδ εν Πνευματι Κυριον
αυτον καλει, λεγων· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου, Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω
τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου; και παλιν· Ει ουν ∆αυιδ καλει αυτον
Κυριον, πως υιος αυτου εστιν; ουκ αναιρων το ειναι αυτου υιος, απαγε· ου γαρ αν
Πετρωι επετιμησε δια τουτο· αλλα την εκεινων υπονοιαν διορθουμενος. Ὥστε οταν
λεγηι, Πως υιος αυτου εστι; τουτο 58.664 λεγει· Ουχ ουτως ως υμεις φατε. Ἐκεινοι
γαρ ελεγον, οτι μονον υιος αυτου εστι, και ουχι και Κυριος. Και τουτο μετα την
μαρτυριαν, και τοτε υφειμενως· Ει ουν ∆αυιδ Κυριον αυτον καλει, πως υιος αυτου
εστιν; Ἀλλ' ομως και ταυτα ακουσαντες, ουδεν απεκριναντο· ουδε γαρ εβουλοντο τι
των δεοντων μαθειν. ∆ιο αυτος επαγει λεγων, οτι Κυριος αυτου εστι. Μαλλον δε
ουδε τουτο αυτο απολελυμενως, αλλα τον προφητην μεθ' εαυτου παραλαβων, δια το
σφοδρα απιστεισθαι υπ' αυτων, και διαβεβλησθαι παρ' αυτοις. Ὃ δη μαλιστα χρη
σκοπουντας, καν ταπεινον και υφειμενον τι λεγηται παρ' αυτου, μη σκανδαλιζεσθαι·
η γαρ αιτια αυτη, μετα και ετερων πλειονων, το συγκαταβαινοντα εκεινοις
διαλεγεσθαι. ∆ιο και νυν εν ταξει μεν πευσεως και αποκρισεως δογματιζει·
αινιττεται δε και ουτω την αξιαν αυτου. Ου γαρ ην ισον ακουσαι Ἰουδαιων Κυριον,
και του ∆αυΐδ. Συ δε μοι σκοπει και το ευκαιρον. Ὅτε γαρ ειπεν, Εις εστι Κυριος, τοτε
και περι αυτου ειπεν, οτι Κυριος εστι, και απο προφητειας, ουκετι απο εργων μονον.
Και δεικνυσιν αυτον υπερ αυτου αμυνομενον αυτους τον Πατερα· Ἕως αν θω γαρ,
φησι, τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου· και πολλην καντευθεν ομονοιαν
του γεγεννηκοτος προς αυτον και τιμην. Και τουτο το τελος επιτιθησι των προς
αυτους διαλεξεων, υψηλον και μεγα και ικανον αυων αποῤραψαι τα στοματα. Και
γαρ εσιγησαν εξ εκεινου, ουχ εκοντες, αλλα τωι μηδεν εχειν ειπειν· και ουτω καιριαν
εδεξαντο πληγην, ως μηκετι τολμησαι τοις αυτοις επιχειρησαι λοιπον. Ουδεις γαρ,
φησιν, ετολμησεν απο της ημερας εκεινης επερωτησαι αυτον. Ου μικρον δε τουτο
τους οχλους ωφελει. ∆ιο και προς αυτους λοιπον τρεπει τον λογον, αποστησας τους
λυκους, και αποκρουσαμενος αυτων τας επιβουλας. Ἐκεινοι γαρ ουδεν εκερδαινον,
υπο κενοδοξιας αλοντες, και εις το δεινον τουτο παθος εμπεσοντες. ∆εινον γαρ το
παθος και πολυκεφαλον· οι μεν γαρ αρχης δια ταυτην. οι δε χρηματων, οι δε ισχυος
ερωσιν. Ὁδωι δε βαδιζουσα και επι ελεημοσυνην ερχεται, και νηστειαν, και ευχας,
και διδασκαλιαν· και πολλαι αι του θηριου τουτου κεφαλαι. Ἀλλα το μεν επι τοις
αλλοις εκεινοις κενοδοξειν, θαυμαστον ουδεν· το δε επι νηστειαι και ευχηι, τουτο εστι
το ξενον και δακρυων μεστον. Ἀλλ' ινα μη παλιν εγκαλωμεν μονον, φερε και τον
τροπον, δι' ου ταυτην φευξομεθα, ειπωμεν. Προς τινας ουν αποδυσομεθα πρωτους;
προς τους επι χρημασιν η τους επι ιματιοις, η τους επι αρχαις, η τους επι
διδασκαλιαις. η τους επι τεχναις, η τους επι σωματι, η τους επι καλλει, η τους επι
καλλωπισμοις, η τους επι ωμοτητι, η τους επι φιλανθρωπιαι και ελεημοσυνηι, η τους
 
 

439

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι πονηριαι, η τους επι τελευτηι, η τους μετα τελευτην κενοδοξουντας; Και γαρ, οπερ
εφην, πολλας εχει τας πλεκτανας τουτο το παθος, και περαιτερω της ζωης ημων
προεισι. Και γαρ ο δεινα, φησιν, απεθανε· και ινα θαυμασθηι, τα και τα επεσκηψε
γενεσθαι· και δια τουτο ο δεινα πενης, και ο δεινα πλουσιος. Το γαρ χαλεπον τουτο,
οτι και απο των εναντιων συνεστηκε. γʹ. Προς τινας ουν στησομεθα και
παραταξομεθα 58.665 πρωτους; ου γαρ αρκει προς παντας εις και ο αυτος λογος.
Βουλεσθε ουν προς τους επι ελεημοσυνηι κενοδοξουντας; Ἔμοιγε δοκει· και γαρ
σφοδρα το πραγμα τουτο φιλω, και αλγω λυμαινομενον ορων, και καθαπερ τινι
βασιλικηι κορηι τροφον προαγωγον επιβουλευουσαν την κενοδοξιαν. Τρεφει μεν γαρ
αυτην, επ' αισχυνηι δε και ζημιαι, μαστροπευουσα, και του μεν πατρος κελευουσα
καταφρονειν, καλλωπιζεσθαι δε προς μιαρων και καταπτυστων πολλακις ανδρων
αρεσκειαν· και τοιουτον αυτηι περιτιθησι κοσμον, οιον οι εξω βουλονται, αισχρον και
ατιμον, ουχ οιον ο πατηρ. Φερε δη ουν προς τουτους αποτεινωμεθα, και εστω τις
ελεημοσυνη γινομενη μετα δαψιλειας προς την των πολλων επιδειξιν. Ουκουν
πρωτον αυτην εξαγει του θαλαμου του πατρικου. Και ο μεν πατηρ ουδε τηι αριστεραι
φαινεσθαι κελευει· αυτη δε αυτην τοις δουλοις επιδεικνυσι και τοις τυχουσι και ουδε
ειδοσιν αυτην. Ειδες πορνην και μαστροπον εις ερωτα αυτην εμβαλλουσαν ατοπων
ανθρωπων, ινα ως αν εκεινοι κελευωσιν, ουτως αυτη ρυθμιζηται; Βουλει ιδειν πως
ου πορνην μονον, αλλα και μανικην ποιει την τοιαυτην ψυχην; Ουκουν
καταμανθανε αυτης την γνωμην Ὅταν γαρ τον ουρανον αφεισα τρεχηι οπισω
δραπετων και οικοτριβων, κατα τα αμφοδα και τους στενωπους διωκουσα τους
μισουντας αυτην, τους αισχρους και δυσειδεις, τους ουδε ιδειν αυτην βουλομενους,
τους, επειδη περικαιεται αυτων, μισουντας αυτην, τι γενοιτ' αν τουτου
μανικωτερον; Ουδενα γαρ ουτω μισουσιν οι πολλοι, ως τους δεομενους της παρ'
αυτων δοξης. Μυριας γουν κατηγοριας κατ' αυτων πλεκουσι, και ταυτον γινεται,
οιον αν ει τις παρθενον και θυγατερα βασιλεως απο του θρονου κατενεγκων του
βασιλικου, κελευοι μονομαχοις ανδρασι και διαπτυουσιν αυτην εαυτην εκδιδοναι.
Ουτοι μεν ουν, οσον αυτους διωκεις, τοσουτον σε αποστρεφονται· ο δε Θεος, αν την
παρ' αυτου δοξαν ζητηις, τοσουτωι μαλλον και εφελκεται σε και επαινει, και πολλην
αποδιδωσι σοι την αμοιβην. Ει δε βουλει και ετερωθεν αυτης την ζημιαν
καταμαθειν, οταν δωις προς επιδειξιν και φιλοτιμιαν, αναλογισαι ποση σε λοιπον
επεισερχεται η λυπη, και πως διηνεκης η αθυμια, ενηχουντος σοι του Χριστου, και
λεγοντος, οτι Παντα απωλεσας σου τον μισθον. Πανταχου μεν γαρ κενοδοξια κακον,
μαλιστα δε απο φιλανθρωπιας, οτι εσχατη εστιν ωμοτης, τας αλλοτριας
εκπομπευουσα συμφορας, και μονον ουχι ονειδιζουσα τους εν πτωχειαι. Ει γαρ το τας
ιδιας λεγειν ευεργεσιας ονειδιζειν εστι, το και εις ετερους πολλους ταυτας εξαγειν,
τι οιει ειναι; Πως ουν διαφευξομεθα το δεινον; Ἂν μαθωμεν ελεειν, αν ιδωμεν τινων
την δοξαν επιζητουμεν. Ειπε γαρ μοι, τις ο της ελεημοσυνης τεχνιτης εστιν; Ὁ το
πραγμα καταδειξας Θεος δηλονοτι, ο μαλιστα παντων αυτο ειδως, και προς απειρον
αυτο μεταχειριζων. Τι ουν; αν παλαιστης μανθανηις, προς τινας οραις, η τισιν
επιδεικνυσαι εν τηι παλαιστραι, τωι λαχανα πωλουντι και τους ιχθυας, η τωι
παιδοτριβηι; Και μην οι μεν εισι πολλοι, ο δε εις. Τι ουν, αν εκεινου θαυμαζοντος
αλλοι καταγελωσιν, ουχι και συ καταγελασηι μετ' εκεινου αυτους; Τι δε, αν
πυκτευειν μανθανηις; ουχ ομοιως προς εκεινον οψει τον τουτο παιδευειν ειδοτα; Ἂν
δε λογους μετιηις, ουχι του 58.666 ρητορος τους επαινους καταδεξηι, και των αλλων
καταφρονησεις; Πως ουν ουκ ατοπον, εν μεν ταις αλλαις τεχναις προς τον
διδασκαλον οραιν μονον, ενταυθα δε τουναντιον ποιειν; καιτοιγε ουκ ιση η ζημια.
Ἐκει μεν γαρ, αν προς το δοκουν τοις πολλοις παλαιηις, και μη προς το τωι
διδασκαλωι, εν τηι παληι η ζημια· ενταυθα δε εν αιωνιωι ζωηι. Γεγονας ομοιος Θεωι
 
 

440

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα το ελεειν; γενου ουν αυτωι ομοιος, και κατα το μη επιδεικνυσθαι. Και γαρ ελεγε
θεραπευων, ινα μηδενι ειπωσιν. Ἀλλα βουλει ελεημων κληθηναι παρα τοις
ανθρωποις; και τι το κερδος; Το κερδος μεν ουδεν, η δε ζημια απειρος. Αυτοι γαρ
ουτοι, ους εις μαρτυριαν καλεις, ληισται γινονται των θησαυρων των εν ουρανοις·
μαλλον δε ουχ ουτοι, αλλ' ημεις, οι τα ημετερα συλωντες, και σκορπιζοντες τα ανω
κειμενα. Ὢ της καινης συμφορας και του αλλοκοτου τουτου παθους! Ὅπου σης ουκ
αφανιζει, ουδε κλεπτης διορυττει, κενοδοξια σκορπιζει. Ουτος ο σης των εκει
θησαυρων· ουτος ο κλεπτης της ευποριας της εν ουρανοις· ουτος τον ασυλον
υποσυρει πλουτον· τουτο παντα λυμαινεται και διαφθειρει. Ἐπειδη γαρ ειδεν ο
διαβολος, οτι και ληισταις και σκωληκι και ταις αλλαις επιβουλαις αναλωτον το
χωριον εκεινο, δια κενοδοξιας υποσυρει τον πλουτον. δʹ. Ἀλλα δοξης επιθυμεις; Ειτα
ουκ αρκει σοι η παρ' αυτου του λαμβανοντος, η παρα του φιλανθρωπου Θεου, αλλα
και της παρα ανθρωπων εραις; Ὅρα μη τουναντιον υπομεινηις· μη τις σου καταγνωι
ως ουκ ελεουντος, αλλ' εκπομπευοντος και φιλοτιμουμενου, ως εκτραγωδουντος
τας αλλοτριας συμφορας. Και γαρ μυστηριον εστιν η ελεημοσυνη. Κλεισον τοινυν
τας θυρας, ινα μη τις ιδηι απερ επιδειξαι ου θεμις. Και γαρ τα μυστηρια τα ημετερα
τουτο μαλιστα εστιν, ελεημοσυνη και φιλανθρωπια Θεου. Κατα γαρ το πολυ ελεος
αυτου οντας ημας απειθεις ηλεησε. Και η πρωτη δε δεησις ελεους γεμει, οταν υπερ
των ενεργουμενων παρακαλωμεν· και η δευτερα παλιν, υπερ ετερων των εν
μετανοιαι, πολυ το ελεος επιζητουσα· και η τριτη δε παλιν, υπερ ημων αυτων, και
αυτη τα παιδια τα αμωμα του δημου προβαλλεται, τον Θεον επι ελεον
παρακαλουντα. Ἐπειδη γαρ αυτοι κατεγνωκαμεν εαυτων αμαρτηματα, υπερ μεν των
πολλα ημαρτηκοτων και εγκληθηναι οφειλοντων αυτοι βοωμεν· υπερ δε ημων
αυτων οι παιδες, ων της απλοτητος τους ζηλωτας η βασιλεια των ουρανων μενει. Ὁ
γαρ τυπος ουτος τουτο ενδεικνυται, οτι οι κατ' εκεινους τους παιδας ταπεινοι και
απλαστοι, ουτοι μαλιστα δυνανται εξαιτεισθαι τους υπευθυνους. Αυτο δε το
μυστηριον ποσου ελεου, ποσης φιλανθρωπιας, ισασιν οι μεμνημενοι. Και συ τοινυν
κατα δυναμιν την σην ελεων ανθρωπον, αποκλεισον τας θυρας· αυτος ο ελεουμενος
ιδετω μονος· ει δε οιον τε, μηδε ουτος. Ἂν δε αναπετασηις, εκπομπευεις σου το
μυστηριον. Ἐννοησον οτι και αυτος εκεινος, ου την δοξαν επιζητεις, και αυτος σου
καταγνωσεται· καν μεν φιλος ηι, παρ' εαυτωι σου κατηγορησει· αν δε εχθρος, και παρ'
ετεροις σε κωμωιδησει. Και ταναντια υπομενεις ων επιθυμεις. Συ μεν γαρ επιθυμεις,
ινα ειπηι; οτι Ὁ ελεημων· αυτος δε ουκ ερει τουτο, αλλ' ο κενοδοξος, ο ανθρωπ
58.667 αρεσκος, και ετερα πολυ τουτων χαλεπωτερα. Ἂν δε κρυψηις, παντα ερει
ταναντια τουτοις, Ὁ φιλανθρωπος, ο ελεημων. Ου γαρ αφιησιν ο Θεος κρυβηναι·
αλλ' εαν συ κρυψηις, εκεινος καταδηλον ποιησει, και μειζον το θαυμα, και πλεον το
κερδος. Ὥστε και προς τουτο αυτο το δοξαζεσθαι εναντιον ημιν το επιδεικνυσθαι·
προς γαρ ο σπευδομεν και επειγομεθα, προς τουτο μαλιστα ημιν αυτο τουτο
ανθισταται. Ου γαρ μονον ελεημονος 58.668 δοξαν ου λαμβανομεν, αλλα και την
εναντιαν· και προς ταυτηι πολλην και την ζημιαν υπομενομεν. Παντων ουν ενεκεν
απεχωμεθα ταυτης, και της του Θεου δοξης ερωμεν μονης. Ουτω γαρ και της
ενταυθα επιτευξομεθα δοξης, και των αιωνιων απολαυσομεν αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.667 ΟΜΙΛΙΑ ∆Βʹ. Τοτε ο Ἰησους ελαλησε τοις οχλοις και τοις μαθη ταις
αυτου, λεγων· Ἐπι της Μωυσεως καθεδρας εκαθισαν οι Γραμματεις και οι Φαρισαιοι.
Παντα ουν οσα αν λεγωσιν υμιν ποιειν, ποιειτε· κατα δε τα εργα αυτων μη ποιειτε.
 
 

441

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Τοτε, ποτε; Ὅτε ταυτα ειπεν· οτε αυτους επεστομισεν· οτε εστησεν εις το
μηκετι τολμαιν πειραζειν αυτον· οτε εδειξεν ανιατως εχοντας. Και επειδη κυριου και
κυριου εμνημονευσε, παλιν επι τον νομον ανατρεχει. Καιτοιγε ο νομος τοιουτον
ουδεν ειπε, φησιν· αλλα Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν. Ἀλλα νομον η Γραφη
την Παλαιαν απασαν καλει. Ταυτα δε λεγει, δεικνυς δια παντων την πολλην προς
τον γεγεννηκοτα ομονοιαν. Ει γαρ εναντιος ην, τουναντιον αν ειπε περι του νομου·
νυν δε τοσαυτην περι αυτον επιδεικνυσθαι κελευει την αιδω, ως και διεφθαρμενων
οντων των διδασκοντων αυτον, εκεινου κελευειν αντεχεσθαι. Ἐνταυθα δε και περι
βιου και περι πολιτειας διαλεγεται, επειδη τουτο μαλιστα αιτιον της απιστιας αυτοις
ην, ο διεφθαρμενος βιος, και ο της δοξης ερως. ∆ιορθουμενος τοινυν τους ακροατας,
ο πρωτον μαλιστα εστιν εις σωτηριαν συντελουν, το των διδασκαλων μη
καταφρονειν, μηδε κατεξανιστασθαι των ιερεων, τουτο εκ περιουσιας κελευει. Ου
κελευει δε μονον, αλλα και αυτος ποιει. Και γαρ διεφθαρμενους οντας ου καταγει
απο της τιμης· εκεινοις μεν πλεον το κριμα εργαζομενος, τοις δε μαθητευομενοις
ουδεμιαν παραλιμπανων παρακοης προφασιν. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, οτι Ἐπειδη
φαυλος ο διδασκαλος, δια τουτο ραιθυμοτερος γεγονα· και ταυτην αναιρει την
προφασιν. Ουτω γουν αυτων εστησε την αρχην, καιτοι πονηρων οντων, ως και μετα
τοσαυτην κατηγοριαν ειπειν· Παντα οσα αν λεγωσιν υμιν ποιειν, ποιειτε. Ου γαρ τα
εαυτων λεγουσιν, αλλα τα του Θεου, α δια Μωυσεως ενομοθετησε. Και σκοπει ποσηι
περι τον Μωυσεα κεχρηται τιμηι, παλιν την προς την Παλαιαν συμφωνιαν
ενδεικνυμενος, οπου γε και εντευθεν αυτους αιδεσιμους ποιει. Ἐπι γαρ της
Μωυσεως καθεδρας εκαθισαν, φησιν. Ἐπειδη γαρ ουκ ειχεν αυτους απο βιου
αξιοπιστους ποιησαι, απο των εγχωρουντων τουτο ποιει, της καθεδρας και της
εκεινου διαδοχης. Παντα δε οταν ακουσηις, μη πασαν ακουε την νομοθεσιαν· οιον, τα
περι βρωματων, τα περι θυσιων, και οσα τοιαυτα· πως γαρ εμελλε ταυτα λεγειν, α
προλαβων ανειλεν; αλλα Παντα φησι τα διορθουντα ηθος, και βελτιω ποιουντα
τροπον, και τοις της Καινης συμβαινοντα νομοις, και ουκ αφιεντα λοιπον υπο τον
του νομου ζυγον ειναι. ∆ιατι ουν ουκ απο του νομου της χαριτος ταυτα θεσπιζει,
αλλ' απο του Μωυσεως; Ὅτι ουδεπω καιρος ην προ του σταυρου ταυτα σαφως
διαλεγεσθαι. Ἐμοι δε δοκει προς τοις ειρημενοις και ετερον τι προ 58.668.10
οικονομειν, ταυτα λεγων. Ἐπειδη γαρ μελλει κατηγορειν αυτων, ινα μη δοξηι παρα
τοις ανοητοις της αρχης αυτων ταυτης εραιν, η δι' απεχθειαν ταυτα ποιειν, πρωτον
τουτο αναιρει, και ανυποπτον εαυτον ποιησας, τοτε αρχεται της κατηγοριας. Και
τινος ενεκεν αυτους ελεγχει, και μακρους λοιπον αποτεινει λογους κατ' αυτων;
Προφυλαττομενος τους οχλους, ωστε μη τοις αυτοις περιπεσειν. Ουδε γαρ ομοιον
απαγορευειν, και τους πταισαντας δεικνυναι· ωσπερ ουχ ομοιον παραινειν τα
δεοντα, και τους κατορθουντας εις μεσον αγειν. ∆ια τουτο και προλαβων φησι· Κατα
δε τα εργα αυτων μη ποιειτε. Ἵνα γαρ μη νομισωσι δια το ακουειν αυτων, δειν
αυτους και ζηλουν, ταυτηι κεχρηται τηι επιδιορθωσει, και την δοκουσαν αυτων τιμην
ειναι κατηγοριαν ποιειται. Τι γαρ διδασκαλου γενοιτ' αν αθλιωτερον, οταν τους
μαθητας το μη προσεχειν αυτου τωι βιωι διασωζηι; Ὥστε η δοκουσα αυτων ειναι τιμη,
μεγιστη κατηγορια εστιν, οταν τοιουτον φαινωνται βιον εχοντες, ον οι ζηλουντες
διαφθειρονται. ∆ια τουτο και εις τας κατ' αυτων εμπιπτει κατηγοριας. Ου δια τουτο
δε μονον, αλλ' ινα δειξηι, οτι και η προτερα απιστια ην ηπιστησαν, και ο σταυρος ο
μετα ταυτα ον ετολμησαν, ου του σταυρωθεντος και απιστηθεντος εγκλημα, αλλα
της εκεινων αγνωμοσυνης κατηγορια. Θεα δε ποθεν αρχεται, και ποθεν αυξει τα
εγκληματα; Ὅτι λεγουσι, φησι, και ου ποιουσιν. Ἕκαστος μεν γαρ εγκληματων
αξιος, παραβαινων τον νομον, μαλιστα δε ο διδασκαλιας αυθεντιαν εχων· διπληι γαρ
 
 

442

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τριπληι δικαιος κατακρινεσθαι. ∆ι' εν μεν, οτι παραβαινει· δι' ετερον δε, οτι τους
αλλους οφειλων διορθουν, ειτα χωλευων, μειζονος τιμωριας αξιος δια την τιμην·
τριτον δε, οτι και διαφθειρει μειζονως, ατε εν διδασκαλου ταξει τοιαυτα παρανομων.
Μετα δε τουτων και ετερον αυτων παλιν λεγει κατηγορημα, οτι πικροι εισι τοις
υπευθυνοις. ∆εσμευουσι γαρ φορτια βαρεα και δυσβαστακτα, και τιθεασιν επι τους
ωμους των ανθρωπων· τωι δε δακτυλωι αυτων ου θελουσι κινησαι αυτα. ∆ιπλην
ενταυθα λεγει κακιαν, το πολλην μεν και ακραν απαιτειν ασυγγνωστως παρα των
αρχομενων βιου ακριβειαν, πολλην δε εαυτοις επιτρεπειν την αδειαν· ων
τουναντιον τον αριστον αρχοντα εχειν χρη· εν μεν τοις καθ' εαυτον, ασυγγνωστον
ειναι και πικρον δικαστην· εν δε τοις των αρχομενων, συγγνωμονικον και ημερον·
ων ουτοι το εναντιον εποιουν. βʹ. Τοιουτοι γαρ παντες οι λογοις φιλοσοφουντες,
ασυγγνωστοι και βαρεις, ατε απειροι της δι' εργων δυσκολιας. Ου μικρα δε και αυτη
κακια, ουδε ως ετυχεν, επιτεινει την εμπροσθεν κατηγοριαν. Συ δε μοι σκοπει, πως
και τουτο αυξει το εγκλημα. Ου γαρ ει 58.669 πεν, Ου δυνανται, αλλ' Ου θελουσι· και
ουκ ειπε. Βαστασαι, αλλα ∆ακτυλωι κινησαι, τουτεστιν, Ουδε εγγυς γενεσθαι, ουδε
αψασθαι. Ἀλλα που σπουδαιοι και ευτονοι; Ἐν τοις κεκωλυμενοις. Παντα γαρ τα
εργα αυτων ποιουσι, φησι, προς το θεαθηναι τοις ανθρωποις. Εις κενοδοξιαν αυτους
διαβαλλων ταυτα λεγει, οπερ αυτους απωλεσε. Τα μεν γαρ εμπροσθεν ωμοτητος και
ραιθυμιας· ταυτα δε, δοξομανιας. Τουτο απεστησεν αυτους του Θεου· τουτο εν ετερωι
θεατρωι αγωνιζεσθαι παρεσκευασε, και διεφθειρεν. Οιους γαρ αν τις εχηι τους θεατας,
επει τουτοις εσπουδακεν αρεσκειν, τοιουτους επιδεικνυται και τους αγωνας· και ο
μεν εν γενναιοις παλαιων, τοιαυτα και τα αγωνισματα μετεισιν· ο δε εν ψυχροις και
αναπεπτωκοσι, και αυτος ραιθυμοτερος γινεται. Οιον, εχει τις θεατην γελωτι
χαιροντα; γινεται γελωτοποιος και αυτος, ινα τερπηι τον θεατην· ετερος σπουδαιον
και φιλοσοφουντα; σπουδαζει και αυτος τοιουτος ειναι, επειδη τοιαυτη του
επαινουντος η γνωμη. Ὅρα δε παλιν και ενταυθα μετ' επιτασεως το εγκλημα. Ουδε
γαρ τα μεν ουτω, τα δε ετερως ποιουσιν· αλλα παντα απλως ουτως. Ειτα εγκαλεσας
αυτοις κενοδοξιαν, δεικνυσιν ουδε επι τοις μεγαλοις και αναγκαιοις κενοδοξουντας·
(ουδε γαρ ειχον, αλλ' ερημοι ησαν κατορθωματων·) αλλ' επι ψυχροις και ευτελεσι,
και α της κακιας αυτων τεκμηρια ην, τα φυλακτηρια, τα κρασπεδα. Πλατυνουσι γαρ
τα φυλακτηρια αυτων, φησι, και μεγαλυνουσι τα κρασπεδα των ιματιων αυτων. Και
τινα ταυτα εστι τα φυλακτηρια και τα κρασπεδα; Ἐπειδη συνεχως επελανθανοντο
των ευεργεσιων του Θεου, εκελευσεν εγγραφηναι βιβλιοις μικροις τα θαυματα
αυτου, και εξηρτησθαι αυτα των χειρων αυτων· (διο και ελεγεν· Ἔσται ασαλευτα εν
οφθαλμοις σου·) α φυλακτηρια εκαλουν· ως πολλαι νυν των γυναικων Ευαγγελια
των τραχηλων εξαρτωσαι εχουσι. Και ινα και ετερωθεν παλιν υπομιμνησκωνται, ο
πολλοι πολλακις ποιουσιν, ως επιλανθανομενοι λινωι η κροκηι τον δακτυλον
αποδεσμουντες, τουτο ο Θεος ωσπερ παιδιοις εκελευσε ποιειν, κλωσμα υακινθινον
επι των ιματιων περι την ᾤαν την περι τους ποδας αποῤραπτεσθαι, ινα προσεχοντες
αναμιμνησκωνται των εντολων· και εκαλειτο κρασπεδα. Ἐν τουτοις τοινυν ησαν
σπουδαιοι, τους τελαμωνας των βιβλιων πλατυνοντες, και τα κρασπεδα
μεγαλοποιουντες· οπερ εσχατης κενοδοξιας ην. Τινος γαρ ενεκεν φιλοτιμηι, και
πλατυνεις ταυτα; μη γαρ κατορθωμα σου τουτο εστι; μη γαρ τι σε ονινησιν, αν μη τα
απ' αυτων κερδανηις; Ου γαρ το μεγαλυνειν ταυτα και πλατυνειν ο Θεος ζητει, αλλα
το μεμνησθαι των αυτου κατορθωματων. Ει δε επι ελεημοσυνηι και νηστειαι, καιτοι
επιπονοις και κατορθωμασιν ουσιν ημετεροις, φιλοτιμεισθαι ου δει· πως συ τουτοις
εναβρυνηι, ω Ἰουδαιε, α μαλιστα σου κατηγορει ραιθυμιαν; Οι δε ουκ εν τουτοις
μονοις, αλλα και εν ετεροις μικροις ταυτα ενοσουν. Φιλουσι γαρ, φησι, την
πρωτοκλισιαν εν τοις δειπνοις, και τας πρωτοκαθεδριας εν ταις συναγωγαις, και
 
 

443

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους ασπασμους εν ταις αγοραις, και καλεισθαι υπο των ανθρωπων, Ῥαββι. Ταυτα
γαρ ει και μικρα τις ηγειται, αλλα μεγαλων εστιν αιτια κακων. Ταυτα και πολεις και
Ἐκκλησιας ανετρεψε. Και μοι και δακρυσαι επεισι νυν, οταν τας πρωτοκαθεδριας
ακουσω και τους ασπασμους, και λογισωμαι ποσα εν 58.670 τευθεν ετεχθη κακα ταις
Ἐκκλησιαις του Θεου· απερ ουκ αναγκαιον εις υμας εξειπειν νυν· μαλλον δε οσοι
πρεσβυται ουδε δεονται ταυτα παρ' ημων μαθειν. Συ δε μοι σκοπει, που τα της
κενοδοξιας εκρατει· ενθα εκελευοντο μη κενοδοξειν, εν ταις συναγωγαις· ενθα
εισηιεσαν ρυθμιζοντες ετερους. Το μεν γαρ επι των δειπνων τουτο παθειν
οπωσδηποτε, ουχ ουτω δοκει δεινον ειναι· καιτοιγε και εκει τον διδασκαλον
θαυμαζεσθαι εδει, ουκ επι της Ἐκκλησιας μονον, αλλα πανταχου. Και καθαπερ ο
ανθρωπος, οπουπερ αν φανηι, δηλος εστι των αλογων διεστηκως· ουτω και τον
διδασκαλον, και φθεγγομενον, και σιγωντα, και αριστοποιουμενον, και παν οτιουν
ποιουντα, δηλον ειναι δει, και απο του βηματος, και απο του βλεμματος, και απο του
σχηματος, και απο παντων απλως. Ἐκεινοι δε πανταχοθεν ησαν καταγελαστοι, και
πανταχου κατησχυνοντο, μελετωντες α φευγειν εδει. Φιλουσι γαρ, φησιν· ει δε το
φιλειν εγκλημα, το ποιειν ηλικον; και το θηραιν αυτα και σπουδαζειν ωστε τυχειν,
ποσον κακον; γʹ. Τα μεν ουν αλλα μεχρι της εκεινων κατηγοριας εστησεν, ως μικρα
και ευτελη, και μη δεομενων των μαθητων και υπερ τουτων διορθωθηναι· ο δε
παντων αιτιον ην των κακων, η φιλαρχια, και το τον θρονον αρπαζειν τον
διδασκαλικον, τουτο εις μεσον αγαγων διορθουται σπουδαιως, υπερ τουτου σφοδρα
και αυτοις ευτονως επισκηπτων. Τι γαρ φησιν; Ὑμεις δε μη κληθητε Ῥαββι. Ειτα και
η αιτια· Εις γαρ υμων εστιν ο ∆ιδασκαλος· παντες δε υμεις αδελφοι εστε· και ουδεν
ετερος ετερου πλεον εχει, κατα το μηδεν ειδεναι παρ' εαυτου. ∆ιο και Παυλος λεγει·
Τις γαρ εστι Παυλος, τις δε Ἀπολλως, τις δε Κηφας, αλλ' η διακονοι; Ουκ ειπε,
∆ιδασκαλοι. Και παλιν· Μη καλεσητε πατερα· ουχ ινα μη καλεσωσιν, αλλ' ινα
ειδωσιν ον κυριως πατερα καλειν χρη. Καθαπερ γαρ ο διδασκαλος ουκ εστι
διδασκαλος προηγουμενως· ουτως ουδε ο πατηρ. Ἐκεινος γαρ παντων αιτιος, και
των διδασκαλων, και των πατερων. Και παλιν επαγει· Μηδε κληθητε καθηγηται· εις
γαρ υμων εστι καθηγητης, ο Χριστος· και ουκ ειπεν, Ἐγω. Ὥσπερ ανωτερω ειπε, Τι
υμιν δοκει περι του Χριστου; και ουκ ειπε, Περι εμου· ουτω και ενταυθα. Ἀλλ' ηδεως
αν εροιμην ενταυθα, τι αν ειποιεν οι το Εις και Εις πολλακις αρμοζοντες τωι Πατρι
μονωι, επι αθετησει του Μονογενους. Καθηγητης ο Πατηρ; Ἅπαντες αν ειποιεν, και
ουδεις αντερει. Και μην εις, φησιν, εστιν ο καθηγητης υμων, ο Χριστος. Ὥσπερ ουν
εις καθηγητης λεγομενος ο Χριστος ουκ εκβαλλει τον Πατερα του ειναι καθηγητην·
ουτω και εις διδασκαλος λεγομενος ο Πατηρ ουκ εκβαλλει τον Υιον του ειναι
διδασκαλον. Το γαρ Εις και Εις προς αντιδιαστολην των ανθρωπων ειρηται, και της
λοιπης κτισεως. Ἀπαγορευσας τοινυν αυτοις το χαλεπον τουτο νοσημα και
διορθωσαμενος, παιδευει και πως αν αυτο διαφυγοιεν· δια ταπεινοφροσυνης. ∆ιο και
επαγει· Ὁ δε μειζων υμων εσται υμων διακονος. Ὅστις γαρ υψωσει εαυτον,
ταπεινωθησεται· και οστις ταπεινωσει εαυτον, υψωθησεται. Ουδεν γαρ του
μετριαζειν ισον· διο και συνεχως αυτους υπομιμνησκει ταυτης της αρετης, και οτε τα
παιδια εις μεσον ηγαγε, και νυν· και αρχομενος επι του ορους των μακαρισμων,
εντευθεν ηρξατο· και ενταυθα προῤριζον 58.671 αυτο ανασπαι εντευθεν λεγων· Ὁ
ταπεινων εαυτον, υψωθησεται. Ειδες πως εκ διαμετρου προς τουναντιον απαγει τον
ακροατην; Ου γαρ δη μονον των πρωτειων εραιν κωλυει, αλλα και τα εσχατα
διωκειν. Ουτω γαρ τευξηι της επιθυμιας, φησι. ∆ιο χρη των πρωτειων την επιθυμιαν
διωκοντα, την εσχατην διωκειν ταξιν. Ὃς γαρ αν ταπεινωσηι εαυτον, υψωθησεται.
Και που την ταπεινοφροσυνην ταυτην ευρησομεν; Βουλεσθε παλιν επι την πολιν της
αρετης ιωμεν, τας των αγιων σκηνας, τα ορη λεγω, και τας ναπας; Και γαρ εκει το
 
 

444

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υψος της ταπεινοφροσυνης οψομεθα τουτο. Ἄνθρωποι γαρ οι μεν απο των εξωθεν
αξιωματων, οι δε και απο χρηματων οντες λαμπροι, παντοθεν εαυτους
καταστελλουσιν, απο της εσθητος, απο της οικιας, απο των διακονουμενων· και
καθαπερ εν γραμμασι δια παντων την ταπεινοφροσυνην γραφουσι. Και απερ εστιν
υπεκκαυματα αλαζονειας, το καλως αμφιεννυσθαι, και το λαμπρως οικοδομειν, και
το πολλους εχειν διακονους, α και ακοντας πολλακις εις αλαζονειαν εμβαλλει,
ταυτα εκει απαντα ανηιρηται. Και αυτοι καιουσι πυρ, αυτοι διακλωσι ξυλα, αυτοι
εψουσιν, αυτοι τοις ερχομενοις διακονουνται. Ουκ εστιν υβριζοντος ακουσαι τινος
εκει, ουδε υβριζομενον ιδειν, ουδε επιταττομενον, ουδε επιταττοντα· αλλα παντες
των διακονουμενων εισι, και εκαστος τους ποδας νιπτει των ξενων, και πολλη περι
τουτου μαχη. Και ποιει τουτο, ουκ εξεταζων οστις εστιν, ουτε ει δουλος, ουτε ει
ελευθερος· αλλ' επι παντος την διακονιαν ταυτην πληροι. Ουδεις εκει ου μεγας, ουδε
μικρος. Τι ουν; συγχυσις; Μη γενοιτο· αλλ' η πρωτη ευταξια. Καν γαρ ηι τις μικρος, ο
μεγας ουχ οραι τουτο, αλλα και εκεινου παλιν καταδεεστερον εαυτον ειναι νενομικε,
και ταυτηι γινεται μειζων. Μια τραπεζα πασι, και τοις διακονουμενοις, και τοις
διακονουσι, τα αυτα εδεσματα, τα αυτα ενδυματα, τα αυτα οικηματα, η αυτη διαιτα.
Μεγας εκει ο το ευτελες εργον αρπαζων. Ουκ εστι το Ἐμον και το Σον· αλλ'
εξωρισται τουτο το ρημα, το μυριων αιτιον πολεμων. δʹ. Και τι θαυμαζεις, ει διαιτα
και τραπεζα και στολη μια πασιν, οπου γε και ψυχη μια πασιν, ου κατα την ουσιαν
μονον (τουτο γαρ και επι παντων), αλλα κατα την αγαπην; πως ουν αν αυτη καθ'
εαυτης επαρθειη ποτε; Ουκ εστιν εκει πενια και πλουτος, δοξα και ατιμια· πως ουν
αν ευροι παρεισδυσιν απονοια και αλαζονεια; Εισι μεν γαρ και μικροι και μεγαλοι
κατα τον της αρετης λογον· αλλ' οπερ εφην, ουδεις τουτο οραι. Ὁ μικρος ουκ αλγει
ως καταφρονουμενος· ουτε γαρ ο καταφρονων τις εστι· καν διαπτυσηι δε τις, τουτο
μαλιστα παιδευονται, καταφρονεισθαι, διαπτυεσθαι, εξευτελιζεσθαι, δια ρηματων,
δια πραγματων· και πτωχοις και αναπηροις συναναστρεφονται, και αι τραπεζαι
αυτοις τουτων γεμουσι των δαιτυμονων· δια δη τουτο και των ουρανων εισιν αξιοι.
Και ο μεν θεραπευει τραυματα των λωβην εχοντων, ο δε χειραγωγει τον τυφλον, ο
δε βασταζει τον το σκελος πεπηρωμενον. Ουκ ενι κολακων εκει πληθος, ουδε
παρασιτων· μαλλον 58.672 δε ουδε ο τι ποτε εστι κολακεια ισασι· ποθεν ουν αν
επαρθειεν ποτε; Και γαρ πολλη παρ' αυτοις ισοτης· διο και ευκολια πολλη της
αρετης. Και γαρ τουτοις μαλλον οι καταδεεστεροι παιδευονται, η ει αναγκαζοιντο
αυτοις παραχωρειν των πρωτειων. Ὥσπερ γαρ τον θρασυν ο πληττομενος και
παραχωρων παιδευει· ουτω τον φιλοτιμον ο μη αντιποιουμενος δοξης, αλλα
καταφρονων. Τουτο δε μετα δαψιλειας εκει ποιουσι· και οση μαχη παρ' ημιν υπερ
του τυχειν των πρωτειων, τοσουτος αγων παρ' εκεινοις υπερ του μη τυχειν, αλλα
διακρουσασθαι, και πολλη σπουδη, τις πλεονεκτησει τιμων, αλλ' ου τιμωμενος.
Ἄλλως δε και αυτα τα εργα μετριαζειν πειθει, και ουκ αφιησι φλεγμαινειν. Τις γαρ,
ειπε μοι, γην σκαπτων και αρδων και φυτευων, η πλεκων σπυριδας, και σακκον
υφαινων, η αλλα τινα μεταχειριζων, μεγα φρονησει ποτε; τις δε πενιαι συζων, και
λιμωι παλαιων, τουτο νοσησει το νοσημα; Ουκ εστιν ουδεις. ∆ια τουτο ευκολος
αυτοις η ταπεινοφροσυνη. Και ωσπερ ενταυθα χαλεπον το μετριαζειν δια το πληθος
των κροτουντων και θαυμαζοντων· ουτως εκει σφοδρα ευκολον. Και γαρ τηι ερημιαι
προσεχει μονον εκεινος, και ορνιθας ιπταμενας οραι, και δενδρα σειομενα, και
ζεφυρον πνεοντα, και ρυακας δια φαραγγων φερομενους. Ποθεν ουν αν επαρθειη ο
ερημιαι τοσαυτηι συζων; Ου μην δια τουτο απολογιαν εντευθεν ημεις εξομεν, επειδη
εν μεσοις στρεφομενοι μεγα φρονουμεν. Και γαρ ο Ἀβρααμ μεταξυ Χαναναιων ων
ελεγεν· Ἐγω δε ειμι γη και σποδος· και ο ∆αυιδ εν μεσοις στρατοπεδοις, Ἐγω δε ειμι
σκωληξ, και ουκ ανθρωπος· και ο Ἀποστολος εν μεσηι τηι οικουμενηι· Ουκ ειμι ικανος
 
 

445

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλεισθαι αποστολος. Ποια τοινυν ημιν εσται παραμυθια, ποια δε απολογια, οταν
μηδε τοσαυτα εχοντες παραδειγματα μετριαζωμεν; Ὥσπερ γαρ εκεινοι μυριων
στεφανων αξιοι, πρωτοι της αρετης την οδον ελθοντες· ουτως ημεις μυριων
τιμωριων υπευθυνοι, μηδε μετ' εκεινους τους απελθοντας και εν τοις γραμμασι
κειμενους, μηδε μετα τουτους τους ζωντας και δια των πραγματων θαυμαζομενους,
επι τον ισον ελκομενοι ζηλον. Τι γαρ αν εχοις ειπειν, μη διορθουμενος; Ουκ οισθα
γραμματα, ουδε Γραφαις ενεκυψας, ινα μαθηις των παλαιων τας αρετας; Μαλιστα
μεν και τουτο εγκλημα, της εκκλησιας διηνεκως ανεωιγμενης, μη εισιεναι και
μετεχειν των καθαρων εκεινων ναματων. Πλην αλλ' ει και τους απελθοντας ουκ
εγνως δια των Γραφων, τους ζωντας τουτους ιδειν εχρην. Ἀλλ' ουδεις ο
χειραγωγων; Ἐλθε προς με, και εγω σοι δειξω τα καταγωγια των αγιων τουτων·
ελθε, και μαθε τι παρ' αυτων χρησιμον. Λυχνοι πανταχου της γης εισιν ουτοι
λαμποντες· τειχη ταις πολεσι περικαθηνται. ∆ια ταυτα τας ερημιας κατελαβον, ινα
και σε παιδευσωσι των εν τωι μεσωι θορυβων καταφρονειν. Οι μεν γαρ, ατε ισχυροι
οντες, και εν μεσωι τωι κλυδωνι δυνανται γαληνης απολαυειν· σοι δε τωι
περιαντλουμενωι πανταχοθεν ησυχιας δει, και του μικρον αναπνευσαι εκ των
επαλληλων κυματων. Βαδιζε τοινυν εκει συνεχως, ινα την διηνεκη κηλιδα καθαρας
ταις εκει 58.673 νων ευχαις και παραινεσεσι, και τον ενταυθα αριστα διαγαγηις βιον,
και των μελλοντων επιτυχηις αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χρι 58.674 στου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι δοξα, κρατος, τιμη, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.673 ΟΜΙΛΙΑ ΟΓʹ. Ουαι υμιν, γραμματεις και Φαρισαιοι, υποκριται, οτι
κατεσθιετε τας οικιας των χηρων, και προφασει μακρα προσευχομενοι· δια τουτο
ληψεσθε πε ρισσοτερον κριμα.
αʹ. Ἐντευθεν λοιπον εις γαστριμαργιαν αυτους κωμωδει· και το δεινον, οτι
ουκ απο των πλουτουντων, αλλ' απο των χηρων εγαστριζοντο, και την εκεινων
πενιαν επετριβον, ην διορθουσθαι εδει. Ουδε γαρ απλως ησθιον, αλλα κατησθιον.
Ειτα και ο τροπος της καπηλειας χαλεπωτερος· Προφασει μακρα προσευχομενοι. Πας
μεν γαρ αξιος τιμωριας ο κακον τι ποιων· ο δε και την αιτιαν απο ευλαβειας
λαμβανων, και προσχηματι τουτωι χρωμενος της πονηριας, πολλωι χαλεπωτερας
υπευθυνος κολασεως. Και τινος ενεκεν ουκ απεχειροτονησεν αυτους; Ὅτι ο καιρος
ουκ επετρεπεν ουδεπω. ∆ια δη τουτο αφιησι μεν αυτους τεως· δια δε ων λεγει,
κατασκευαζει το ανεξαπατητον τωι δημωι, ινα μη δια την αξιαν αυτων εις τον αυτον
ελκωνται ζηλον. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ὅσα αν λεγωσιν υμιν ποιειν, ποιειτε· δεικνυσιν
οσα παραποιουσιν, ινα μη εξ εκεινου νομισθηι παρα τοις ανοητοις παντα επιτρεπειν
αυτοις. Ουαι υμιν, οτι κλειετε την βασιλειαν εμπροσθεν των ανθρωπων. Ὑμεις γαρ
ουκ εισερχεσθε, ουδε τους εισερχομενους αφιετε εισελθειν. Ει δε το μηδενα ωφελειν
κατηγορια, το και βλαπτειν και κωλυειν ποιαν εχει συγγνωμην; Τι δε εστι, Τους
εισερχομενους; Τους επιτηδειους. Ὅτε μεν γαρ επιταξαι ετεροις εδει, αφορητα
εποιουν τα φορτια· οτε δε αυτους ποιησαι τι των δεοντων, το εναντιον, ου μονον
ουδεν εποιουν αυτοι, αλλ' ο πολλωι πλεον εστιν εις κακιαν, και ετερους διεφθειρον.
Ουτοι εισιν οι λεγομενοι λοιμοι, οι εργον τιθεμενοι την ετερων απωλειαν, εκ
διαμετρου προς τους διδασκαλους εστωτες. Ει γαρ διδασκαλου το σωζειν τον
απολλυμενον, το απολλυναι τον σωζεσθαι μελλοντα, λυμεωνος. Ειτα παλιν ετερον
εγκλημα· Ὅτι περιαγετε την θαλασσαν και την ξηραν, ποιησαι ενα προσηλυτον· και
οταν γενηται, ποιειτε αυτον υιον γεεννης διπλοτερον υμων· τουτεστιν, ουδε το
μολις αυτον σαγηνευσαι, και μετα μυριων πονων, φειδεσθαι αυτου παρασκευαζει
 
 

446

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμας· καιτοιγε των μολις κτηθεντων φειδομεθα μειζονως· υμας δε ουδε τουτο
επιεικεστερους εργαζεται. Ἐνταυθα δυο αυτοις εγκαλει· εν μεν, οτι αχρηστοι προς
σωτηριαν των πολλων, και πολλου δεονται του ιδρωτος, ωστε καν ενα
εφελκυσασθαι· ετερον δε, οτι ραιθυμοι προς την φυλακην του κτηθεντος· μαλλον δε
ου ραιθυμοι μονον, αλλα και προδοται δια της κατα τον βιον πονηριας διαφθειροντες
αυτον και χειρω ποιουντες. Ὅταν γαρ τους διδασκαλους ιδηι τοιουτους ο μαθητης,
χειρων γινεται. Ου γαρ ισταται μεχρι της του διδασκαλου κακιας· αλλ' οταν μεν
εναρετος ηι, μιμειται· οταν δε φαυλος, και υπερβαινει δια την ευκολιαν την επι το
χειρον. Υιον δε γεεννης φησι, τουτεστιν, αυτογεενναν. Ειπε δε, ∆ιπλοτερον υμων ινα
και εκεινους φοβησηι, και του 58.674 των καθαψηται μειζονως, οτι διδασκαλοι
πονηριας εισι. Και ου τουτο μονον, αλλ' οτι και πλειονα τοις μαθηταις εντιθεναι
σπουδαζουσι την κακιαν, επιτριβοντες αυτους επι πολλωι μειζονα φαυλοτητα ης
εχουσιν· οπερ μαλιστα ψυχης διεφθαρμενης εστιν. Ειτα και εις ανοιαν αυτους
σκωπτει, οτι των μειζονων εντολων εκελευον καταφρονειν. Και μην τουναντιον
εμπροσθεν ελεγεν, οτι ∆εσμευουσι φορτια βαρεα και δυσβαστακτα. Ἀλλα και ταυτα
εποιουν παλιν, και παντα επραττον εις την των υπηκοων διαφθοραν, εν τοις μικροις
ζητουντες την ακριβειαν, και των μεγαλων καταφρονουντες. Ἀποδεκατουτε γαρ,
φησι, το ηδυοσμον και το ανηθον, και αφηκατε τα βαρυτερα του νομου, την κρισιν
και τον ελεον και την πιστιν. Ταυτα εδει ποιησαι, κακεινα μη αφιεναι. Ἐνταυθα μεν
ουν εικοτως φησιν, ενθα δεκατη εστι και ελεημοσυνη· τι γαρ βλαπτει το
ελεημοσυνην διδοναι; Ἀλλ' ουχ ως νομον τηρουντας· ουδε γαρ αυτος ουτως φησι.
∆ια δη τουτο ενταυθα μεν λεγει· Ταυτα εδει ποιησαι· ενθα δε περι καθαρων και
ακαθαρτων διαλεγεται, ουκετι τουτο προστιθησιν, αλλα διαιρει, και δεικνυσιν εξ
αναγκης τηι ενδον καθαροτητι και την εξωθεν επομενην· τουναντιον δε ουκετι.
Ὅπου μεν γαρ φιλανθρωπιας λογος ην, αδιαφορως αυτο παρατρεχει, δια τε τουτο
αυτο, και επειδη ουδεπω καιρος ην διαῤρηδην και σαφως τα νομικα ανελειν· ενθα δε
παρατηρησις σωματικων καθαρμων, σαφεστερον ανατρεπει. ∆ια δη τουτο επι μεν
της ελεημοσυνης φησι· Ταυτα δε εδει ποιησαι, κακεινα μη αφιεναι· επι δε των
καθαρσιων ουχ ουτως· αλλα τι; Καθαριζετε, φησι, το εξω του ποτηριου και της
παροψιδος· εσωθεν δε γεμει αρπαγης και αδικιας. Καθαρισον το εντος του ποτηριου,
ινα γενηται και το εκτος καθαρον. Και ελαβεν αυτο απο πραγματος ωμολογημενου
και δηλου, απο ποτηριου και παροψιδος. βʹ. Ειτα δεικνυς, οτι ουδεμια βλαβη εκ του
καταφρονειν των σωματικων καθαρμων, μεγιστη δε τιμωρια εκ του μη φροντιζειν
των της ψυχης καθαρσιων, απερ εστιν αρετη, κωνωπα εκαλεσε ταυτα, μικρα γαρ ην
και ουδεν· καμηλον δε εκεινα, αφορητα γαρ ην. ∆ιο και φησι· Τον κωνωπα
διυλιζοντες, και την καμηλον καταπινοντες. Και γαρ και εκεινα δια ταυτα
νενομοθετηται, δια τον ελεον και την κρισιν· ωστε ουδε τοτε ωφελει μονα γινομενα.
Ὅτε γαρ τα μικρα δια τα μεγαλα ην ειρημενα, ειτα εκεινα μεν ημελειτο, ταυτα δε
εσπουδαζετο μονα, ουδεν ην πλεον ουδε τοτε εντευθεν. Τουτοις μεν γαρ εκεινα ουχ
ειπετο· εκεινα δε τουτοις παντως. Ταυτα δε λεγει, δεικνυς οτι και πριν η την χαριν
παραγενεσθαι, ου των προηγουμενων, ουδε των περισπουδαστων ταυτα ην, αλλ'
ετερα ην τα ζητουμενα. Ει δε προ της χαριτος τοιαυτα ην, πολλωι μαλλον υψηλων
ελθοντων παραγγελματων ταυτα ανονητα, και καθολου μετιεναι αυτα ουκ εχρην.
Πανταχου μεν ουν κακια χαλεπον· μαλιστα δε οταν μηδε νομιζηι δεισθαι
διορθωσεως· και 58.675 το ετι χαλεπωτερον, οταν και ετερους αρκειν οιηται
διορθουν· απερ δηλων ο Χριστος, οδηγους αυτους καλει τυφλους. Ει γαρ το μη
νομιζειν δεισθαι οδηγου τυφλον, εσχατη συμφορα και αθλιοτης· το και αυτον
εθελειν οδηγειν ετερους, ορα επι ποσον αγει το βαραθρον. Ταυτα δε ελεγεν,
αινιττομενος δια παντων την δοξομανιαν αυτων, και την σφοδραν περι το νοσημα
 
 

447

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο λυσσαν. Τουτο γαρ αιτιον παντων των κακων αυτοις γεγονε, το προς επιδειξιν
παντα ποιειν. Τουτο και της πιστεως αυτους απηγαγε, και της οντως αρετης αμελειν
παρεσκευασε, και περι καθαρσια ασχολεισθαι σωματικα μονα επειθε, των της ψυχης
καθαρμων αμελουντας. ∆ια δη τουτο αγων αυτους εις την οντως αρετην, και τα
καθαρσια της ψυχης, ελεου και κρισεως και πιστεως μεμνηται. Ταυτα γαρ τα
συνεχοντα ημων την ζωην, ταυτα τα καθαιροντα την ψυχην, δικαιοσυνη,
φιλανθρωπια, αληθεια· η μεν εις συγγνωμην ημας αγουσα, και μη αφιεισα χαλεπους
μεθ' υπερβολης ειναι τοις αμαρτανουσι, και ασυγγνωστους· (ουτω γαρ διπληι
κερδανουμεν, φιλανθρωποι τε γινομενοι, και φιλανθρωπιας εντευθεν πολλης και
αυτοι παρα του των ολων απολαυοντες Θεου·) και παρασκευαζουσα συναλγειν τε
τοις επηρεαζομενοις και αμυνειν αυτοις· η δε ουκ εωσα απατεωνας ειναι και
υπουλους. Ἀλλ' ουτε οταν λεγηι, Ταυτα εδει ποιησαι, κακεινα μη αφιεναι, ως
νομικην παρατηρησιν εισαγων λεγει· απαγε· τουτο γαρ απεδειξαμεν εμπροσθεν· ουτε
επι της παροψιδος και του ποτηριου ειπων, Καθαρισον το εντος του ποτηριου και της
παροψιδος, ινα γενηται και το εκτος καθαρον, επι την παλαιαν ημας αγει
μικρολογιαν· αλλα τουναντιον μεν ουν, απαντα ποιει δεικνυς αυτην περιττην
ουσαν. Ου γαρ ειπε, Και το εξωθεν καθαρισατε, αλλα, Το ενδον· και παντως επεται
τουτωι εκεινο. Ἄλλως δε, ουδε περι ποτηριου και παροψιδος λεγει, αλλα περι ψυχης
και σωματος διαλεγεται· το μεν εξω το σωμα καλων, το δε ενδον την ψυχην. Ει δε
επι της παροψιδος του ενδον χρεια, πολλωι μαλλον επι σου. Ὑμεις δε τουναντιον
ποιειτε, φησι· τα μικρα και εξω φυλαττοντες, των μεγαλων και ενδον αμελειτε· οθεν
μεγιστη γινεται βλαβη, οτι νομιζοντες το παν κατωρθωκεναι, των λοιπων
καταφρονειτε· καταφρονουντες δε, ουδε σπουδαζετε η επιχειρειτε αυτα κατορθουν.
Ειτα παλιν εις κενοδοξιαν αυτους σκωπτει, ταφους κεκονιαμενους καλων, και πασιν
επιλεγων, Ὑποκριται· ο παντων αιτιον εστι των κακων, και απωλειας αυτοις
υποθεσις. Ουχ απλως δε ταφους κεκονιαμενους εκαλεσεν, αλλα και ακαθαρσιας
γεμειν και υποκρισεως εφησε. Ταυτα δε ελεγε, δεικνυς την αιτιαν, δι' ην ουκ
επιστευσαν, οτι μεστοι ησαν υποκρισεως και ανομιας. Ταυτα δε ουχ ο Χριστος μονον,
αλλα και οι προφηται συνεχως εγκαλουσιν, οτι αρπαζουσιν, οτι ου κρινουσιν οι
αρχοντες αυτων κατα τον του δικαιου λογον· και πανταχου ευροις αν τας μεν θυσιας
εκβαλλομενας, ταυτα δε επιζητουμενα. Ὥστε ουδεν ξενον, ουδε καινον, ουτε της
νομοθεσιας, ουτε της κατηγοριας· αλλ' ουδε το της εικονος του ταφου. Μεμνηται
γαρ αυτης ο προφητης, ουδε αυτος απλως ταφον καλεσας, αλλα Ταφον ανεωιγμενον
τον λαρυγγα αυτων. Τοιουτοι και νυν εισι πολλοι ανθρωποι, καλλωπιζομενοι μεν
εξωθεν, πασης δε ανομιας ενδον πεπληρωμενοι. Και γαρ και νυν των μεν 58.676
εξωθεν καθαρμων πολυς ο τροπος, πολλη η φροντις· των δε κατα ψυχην ουδε εις.
Ἀλλ' ειγε το εκαστου συνειδος αναῤρηξειε τις, πολλους τους σκωληκας και τον
ιχωρα ευρησει, και δυσωδιαν αφατον· επιθυμιας ατοπους λεγω και πονηριας, αι
σκωληκων εισιν ακαθαρτοτεραι. γʹ. Ἀλλα το μεν εκεινους τοιουτους ειναι, ουχ ουτω
δεινον, καιπερ ον δεινον· το δε υμας, τους καταξιωθεντας ναους γενεσθαι Θεου,
ταφους εξαιφνης γενεσθαι, τοσαυτην εχοντας δυσωδιαν, τουτο αθλιοτητος εσχατης.
Ἔνθα ο Χριστος κατοικει, και Πνευμα αγιον ενηργησε, και μυστηρια τοσαυτα, ταφον
ειναι τουτον, ποσης τουτο αθλιοτητος; ποσων θρηνων και οδυρμων, οταν τα μελη
του Χριστου ταφος ακαθαρσιας γενηται; Ἐννοησον πως εγεννηθης, τινων
κατηξιωθης, οιαν ελαβες στολην, πως ναος κατεσκευασθης αῤραγης, πως καλος· ου
χρυσωι καλλωπισθεις, ουδε μαργαριταις, αλλα τωι τουτων τιμιωτερωι πνευματι.
Ἐννοησον οτι ουδεις ταφος εν πολει κατασκευαζεται· ουκουν ουδε συ εις την ανω
φανηναι δυνησηι πολιν. Ει γαρ ενταυθα τουτο απειρηται, πολλωι μαλλον εκει.
Μαλλον δε και ενταυθα πασιν ει καταγελαστος, νεκραν περιφερων ψυχην· ου
 
 

448

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταγελαστος δε μονον, αλλα και φευκτος. Ειπε γαρ μοι, ει τις περιηιει νεκρον
ειδωλον περιφερων, ουκ αν παντες απεπηδησαν; ουκ αν παντες εφυγον; Τουτο και
νυν λογιζου. Και γαρ τουτου πολυ χαλεπωτερον περιερχηι θεαμα περιφερων, ψυχην
υπο αμαρτιων νενεκρωμενην, ψυχην παρειμενην. Τις ουν ελεησει τον τοιουτον;
Ὅταν γαρ συ την σαυτου ψυχην μη ελεηις, πως ετερος ελεησει τον ουτως ωμον και
πολεμιον οντα εαυτωι και εχθρον; Ει τις ενθα εκαθευδες και εδειπνεις, κατωρυξε
σωμα νεκρον, τι ουκ αν εποιησας; συ δε ψυχην νεκραν κατορυττεις, ουκ ενθα
αριστοποιηι, ουδε ενθα καθευδεις, αλλ' εν τοις μελεσι του Χριστου, και ου δεδοικας
μη μυριοι κατενεχθωσιν ανωθεν επι την σην κεφαλην σκηπτοι και κεραυνοι; Πως δε
και τολμαις εκκλησιαις επιβαινειν Θεου, και ναοις αγιοις, ενδον τοσαυτης
βδελυγμιας οζων; Ει γαρ εις τα βασιλεια φερων τις νεκρον και κατορυξας, την
εσχατην αν εδωκε δικην· συ των ιερων επιβαινων περιβολων, και τοσαυτης
δυσωδιας πληρων τον οικον, εννοησον οσην υποστησηι τιμωριαν. Μιμησαι την
πορνην εκεινην, η μυρωι εχρισε του Χριστου τους ποδας, και την οικιαν απασαν
επληρωσεν ευωδιας· ου συ τουναντιον ποιεις εις τον οικον. Τι γαρ, ει και μη αισθανηι
συ της δυσωδιας; Τουτο γαρ μαλιστα εστι το χαλεπον του νοσηματος· διο και ανιατα
νοσεις, και χαλεπωτερα των τα σωματα λελωβημενων τε και οδωδοτων. Ἐκεινη μεν
γαρ η νοσος και αισθησιν τοις καμνουσι παρεχει, και ουδεν εγκλημα εχει, αλλα και
ελεους εστιν αξια· αυτη δε μισους και κολασεως. Ἐπει ουν και ταυτηι χαλεπωτερα,
και τωι μηδε αισθανεσθαι αυτης ως χρη τον νοσουντα, φερε, επιδος σαυτον τωι λογωι,
ινα σε διδαξω σαφως αυτης την λυμην. Πρωτον δε ακουσον τι ψαλλων λεγεις·
Κατευθυνθητω η προσευχη μου ως θυμιαμα ενωπιον σου. Ὅταν ουν μη θυμιαμα,
αλλα καπνος απο σου και των σων πραξεων αναβαινηι δυσωδης, ποιαν δικην ουκ
αξιος ει υποστηναι; Τις ουν ο καπνος ο δυσωδης; Πολλοι εισιασι καλλη γυναικων
περιβλεποντες· αλλοι παιδων ωρας περιεργαζομενοι. Ειτα ου θαυμαζεις, πως ου
σκηπτοι 58.677 φερονται, και παντα εκ βαθρων ανασπαται; Και γαρ αξια μεν
σκηπτων και γεεννης τα γινομενα· αλλ' ο Θεος, μακροθυμος ων και πολυελεος,
ανεχει τεως την οργην, εις μετανοιαν σε καλων και διορθωσιν. Τι ποιεις, ανθρωπε;
καλλη γυναικων περιεργαζηι, και ου φριττεις ουτως ενυβριζων εις τον ναον του
Θεου; Πορνειον ειναι σοι δοκει η εκκλησια, και της αγορας ατιμοτερα; Ἐν αγοραι μεν
γαρ δεδοικας και αισχυνηι φανηναι γυναικα περιεργαζομενος· εν δε τωι ναωι του
Θεου, αυτου του Θεου διαλεγομενου σοι και απειλουντος υπερ τουτων, πορνευεις
και μοιχευεις κατ' αυτον τον καιρον, καθ' ον ακουεις μη ταυτα ποιειν· και ου
φριττεις, ουδε εξεστηκας; Ταυτα υμας τα θεατρα της ασελγειας διδασκει, ο λοιμος ο
δυσκαταλυτος, τα δηλητηρια φαρμακα, αι χαλεπαι των αναπεπτωκοτων παγαι, η
μεθ' ηδονης των ακολαστων απωλεια. ∆ια τουτο και ο προφητης εγκαλων ελεγεν·
Ουκ εισιν οι οφθαλμοι σου, ουδε η καρδια σου καλη. Βελτιον τους τοιουτους πηρους
ειναι· βελτιον νοσειν, η εις ταυτα κατακεχρησθαι τοις οφθαλμοις. Ἐχρην μεν ουν
ενδον εχειν το τειχος το διειργον υμας των γυναικων· επειδη δε ου βουλεσθε,
αναγκαιον ενομισαν ειναι οι Πατερες, καν ταις σανισιν υμας ταυταις διατειχισαι· ως
εγωγε ακουω των πρεσβυτερων, οτι το παλαιον ουδε ταυτα ην τα τειχια. Ἐν γαρ
Χριστωι Ἰησου ουκ αρσεν, ουδε θηλυ. Και επι των αποστολων δε ομου και ανδρες και
γυναικες ησαν. Και γαρ οι ανδρες, ανδρες ησαν, και αι γυναικες, γυναικες· νυν δε
παν τουναντιον, αι μεν γυναικες εις τα των εταιριδων εαυτας εξωθησαν ηθη· οι δε
ανδρες ιππων μαινομενων ουδεν αμεινον διακεινται. Ουκ ηκουσατε, οτι ησαν
συνηγμενοι ανδρες και γυναικες εν τωι υπερυωι, και των ουρανων εκεινος ο
συλλογος αξιος ην; Και μαλα εικοτως. Πολλην γαρ και γυναικες τοτε φιλοσοφιαν
ησκουν, και ανδρες σεμνοτητα και σωφροσυνην. Ἀκουσατε γουν της
πορφυροπωλιδος λεγουσης· Ει κεκρικατε με αξιαν τωι Κυριωι, εισελθοντες μεινατε
 
 

449

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρ' εμοι. Ἀκουσατε των γυναικων, αι περιηγον μετα των αποστολων, ανδρειον
αναλαβουσαι φρονημα, της Πρισκιλλης, της Περσιδος, των αλλων· ων αι παρουσαι
γυναικες τοσουτον απεχουσιν, οσον οι ανδρες των ανδρων. δʹ. Τοτε μεν γαρ και
αποδημουσαι ουκ ελαμβανον δοξαν πονηραν· νυν δε και εν θαλαμωι τρεφομεναι
μολις ταυτην διαφευγουσι την υποψιαν. Ταυτα δε απο των καλλωπισμων γινεται
και της τρυφης. Τοτε εκειναις εργον ην, αυξησαι το κηρυγμα· νυν δε ευειδεις και
καλας φανηναι, και ευπροσωπους. Τουτο η δοξα αυταις, τουτο η σωτηρια· τα δε
υψηλα και μεγαλα κατορθωματα ουδε οναρ φροντιζουσι. Τις γυνη σπουδην
εποιησατο ανδρα βελτιω ποιησαι; τις ανηρ ταυτην εθετο την φροντιδα, ωστε
γυναικα διορθωσασθαι; Ουκ εστιν ουδεις· αλλα τηι μεν γυναικι πασα σπουδη περι
χρυσιων επιμελειαν, και ιματιων, και των λοιπων του σωματος καλλωπισμων, και
ωστε την ουσιαν αυξησαι· τωι δε ανδρι και αυτη και ετεραι πλειους, πασαι μεντοι
βιωτικαι. Τις 58.678 μελλων γαμειν, τροπον εξητασε και ανατροφην κορης; Ουδεις·
αλλα χρηματα ευθεως και κτηματα, και μετρα ουσιας ποικιλης και διαφορου,
καθαπερ τι πριασθαι μελλων, η συναλλαγμα τι κοινον επιτελειν. ∆ια τουτο και ουτω
καλουσι τον γαμον. Πολλων γαρ ηκουσα λεγοντων· Συνηλλαξεν ο δεινα τηι δεινι,
τουτεστιν, Ἔγημε. Και εις τας του Θεου δωρεας ενυβριζουσι, και ωσπερ ωνουμενοι
και πωλουντες, ουτω γαμουσι και γαμουνται. Και γραμματεια πλειονος ασφαλειας
δεομενα, η τα περι πρασεως και αγορασιας. Μαθετε πως οι παλαιοι εγαμουν, και
ζηλωσατε. Πως ουν εγαμουν εκεινοι; Τροπους εζητουν και ηθη, και ψυχης αρετην.
∆ια τουτο γραμματων αυτοις ουκ εδει, ουδε της απο χαρτου και μελανος ασφαλειας·
ηρκει γαρ αντι παντων αυτοις ο της νυμφης τροπος. Παρακαλω τοινυν και υμας, μη
χρηματα επιζητειν και περιουσιαν, αλλα τροπον και επιεικειαν. Ζητησον ευλαβη και
φιλοσοφον κορην· και μυριων ταυτα σοι βελτιω θησαυρων εσται. Ἂν τα του Θεου
ζητηις, και ταυτα ηξει· αν δε εκεινα παραδραμων επι ταυτα τρεχηις, ουδε ταυτα
εψεται. Ἀλλ' ο δεινα, φησιν, απο γυναικος ευπορος γεγονεν. Ουκ αισχυνηι τοιαυτα
παραδειγματα φερων; Μυριακις γενοιμην πενης, πολλων ηκουσα λεγοντων, η παρα
γυναικος λαβοιμι πλουτον. Τι γαρ αηδεστερον εκεινου του πλουτου; τι δε ταυτης
πικροτερον της ευποριας; τι δε αισχροτερον του επισημον ειναι εντευθεν, και
λεγεσθαι παρα παντων, Ὁ δεινα απο γυναικος ευπορος γεγονε; Τας γαρ ενδον αηδιας
αφιημι, οσα εκ τουτου συμβαινειν αναγκη· το φρονημα της γυναικος, την
δουλοπρεπειαν, τας μαχας, τα των οικετων ονειδη· Ὁ πενης, ο ρακοδυτης, ο ατιμος
και εξ ατιμων· τι γαρ εχων ηλθεν; ου γαρ παντα της κυριας; Ἀλλ' ουδεν σοι μελει
των ρηματων τουτων· ουδε γαρ ελευθερος ει. Ἐπει και οι παρασιτοι τουτων
καταδεεστερα ακουουσι, και ουκ αλγουσιν· ουκουν ουδε ουτοι, αλλα και
εγκαλλωπιζονται τηι αισχυνηι· και οταν ταυτα λεγωμεν αυτοις, Ἔστω, φησιν, ηδυ τι
και γλυκυ, και αποπνιγετω με. Ὢ του διαβολου! οιας παροιμιας εισηγαγε τωι βιωι,
ολοκληρον την ζωην των τοιουτων ανατρεψαι δυναμενας! Ὅρα γουν αυτην ταυτην
την διαβολικην και ολεθριον ρησιν, οσης γεμει της απωλειας. Ουδεν γαρ αλλο
φησιν, αλλ' η ταυτι τα ρηματα· Μηδεις σοι του σεμνου, μηδεις σοι του δικαιου λογος
εστω· παντα εῤριφθω εκεινα· εν μονον ζητησον, την ηδονην. Καν αγχηι σε το
πραγμα, αιρετον εστω· καν παντες εμπτυωσιν οι απαντωντες, καν τηι οψει
προστριβωνται βορβορον, καν ως κυνα ελαυνωσι, παντα φερε. Και τι αν αλλο χοιροι
φωνην λαβοντες ειπον; τι δε κυνες οι ακαθαρτοι; Ταχα δε ουδ' αν εκεινοι τοιαυτα
εφθεγξαντο, οια ανθρωπους επεισεν ο διαβολος λυτταιν. ∆ιο παρακαλω, την
αναισθησιαν συνειδοτας των τοιουτων ρηματων, φευγειν τας τοιαυτας παροιμιας,
και τας απο της Γραφης εκλεγειν απεναντιας αυταις ουσας. Τινες δε εισιν αυται; Μη
πορευου, φησιν, οπισω της επιθυμιας της ψυχης σου, και απο των ορεξεων σου κω
58.679 λυου. Και περι πορνης παλιν φησιν απεναντιας τηι παροιμιαι ταυτηι· Μη
 
 

450

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσεχε φαυληι γυναικι· μελι γαρ αποσταζει απο χειλεων γυναικος πορνης, η προς
καιρον λιπαινει σον φαρυγγα· υστερον μεντοι πικροτερον χολης ευρησεις, και
ηκονημενον μαλλον μαχαιρας διστομου. Τουτων τοινυν ακουωμεν, μη εκεινων. Και
γαρ εντευθεν οι ανελευθεροι, εντευθεν οι δουλοπρεπεις λογισμοι φυονται, εντευθεν
αλογα οι ανθρωποι γινονται, οτι πανταχου την ηδονην διωκειν εθελουσι κατα την
παροιμιαν ταυτην, η και χωρις των ημετερων 58.680 λογων αυτοθεν εστι
καταγελαστος. Μετα γαρ το αποπνιγηναι, τι το κερδος της γλυκυτητος; Παυσασθε
τοινυν τοσουτον κατασκευαζοντες γελωτα, και γεενναν αναπτοντες και πυρ
ασβεστον· και διαβλεψωμεν καν οψε ποτε ως χρη προς τα μελλοντα, την των
οφθαλμων λημην αποβαλοντες, οπως και τον ενταυθα βιον κοσμιως και μετα
πολλης της σεμνοτητος και ευλαβειας παρελθωμεν, και των μελλοντων επιτυχωμεν
αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.679 ΟΜΙΛΙΑ Ο∆ʹ. Ουαι υμιν, οτι οικοδομειτε τους ταφους των προ φητων,
και κοσμειτε τα μνηματα αυτων, και λεγετε· Ει ημεν εν ταις ημεραις των πατερων
ημων, ουκ αν ημεν αυτων κοινωνοι εν τωι αιματι των προφητων.
αʹ. Ουχ οτι οικοδομουσιν, ουδ' οτι εγκαλουσιν εκεινοις, Ουαι, φησιν· αλλ' οτι
και ταυτηι και δι' ων λεγουσι, καταγινωσκειν προσποιουμενοι των πατερων, χειρονα
πραττουσιν. Ὅτι γαρ προσποιησις ην η καταγνωσις, ο Λουκας φησιν, Ὅτι και
συνευδοκειτε, οτι οικοδομειτε. Ουαι γαρ υμιν, φησιν, οτι οικοδομειτε τα μνηματα
των προφητων, οι δε πατερες υμων απεκτειναν αυτους. Ἄρα μαρτυρειτε και
συνευδοκειτε τοις εργοις των πατερων υμων· οτι αυτοι μεν απεκτειναν αυτους,
υμεις δε οικοδομειτε τα μνηματα αυτων. Ἐνταυθα γαρ την γνωμην αυτων
διαβαλλει, μεθ' ης ωικοδομουν· οτι ου δια τιμην των σφαγεντων, αλλ' ως
εμπομπευοντες ταις σφαγαις, και δεδοικοτες, μηποτε τωι χρονωι των ταφων
αφανισθεντων μαρανθηι της τοσαυτης τολμης ο ελεγχος και η μνημη, ουτως
ωικοδομουν τους ταφους, ωσπερ τι τροπαιον ιστωντες λαμπρας τας οικοδομας, και
καλλωπιζομενοι τοις εκεινων τολμημασι και επιδεικνυμενοι. Τα γαρ νυν
τολμωμενα παρ' υμων δεικνυσιν, οτι και ταυτα τουτωι ποιειτε τωι τροπωι. Καν γαρ τα
εναντια λεγητε, φησιν, ως καταγινωσκοντες αυτων, οιον οτι Ουκ αν, ει ημεν εν ταις
ημεραις εκειναις, ημεν αυτων κοινωνοι· αλλ' η γνωμη δηλη η ταυτα λεγουσα. ∆ιο
και εκκαλυπτων αυτην, αινιγματωδως μεν, ειρηκε δ' ουν ομως. Ειπων γαρ· Λεγετε,
οτι Ει ημεν εν ταις ημεραις των πατερων ημων, ουκ αν ημεν κοινωνοι αυτων εν τωι
αιματι των προφητων· επηγαγεν· Ὥστε μαρτυρειτε εαυτοις, οτι υιοι εστε των
φονευσαντων τους προφητας. Και ποιον εγκλημα υιον ειναι ανδροφονου, αν μη
κοινωνηι τηι γνωμηι του πατρος; Ουδεν. Ὅθεν δηλον, οτι δι' αυτο τουτο αυτοις
προφερει, την κατα κακιαν συγγενειαν αινιττομενος. Και τουτο και το εξης δηλοι·
επηγαγε γουν· Ὄφεις, γεννηματα εχιδνων. Ὥσπερ γαρ εκεινα εοικε τοις γονευσι
κατα την του ιου λυμην, ουτω και υμεις τοις πατρασι κατα το φονικον. Ειτα επειδη
γνωμην ηταζεν αδηλον τοις πολλοις ουσαν, και αφ' ων μελλουσι τολμαιν, των πασιν
εσομενων δηλων, κατασκευαζει τα ειρημενα. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ὥστε μαρτυρειτε
εαυτοις, οτι υιοι εστε των φονευσαντων τους προφητας, δηλων οτι την κατα
πονηριαν συγγενειαν λεγει, και οτι πλασμα ην το λεγειν, οτι Ουκ αν ημεν αυτων
κοινωνοι, επηγαγε· Και υμεις πληρωσατε το μετρον των πατερων υμων· ουκ
επιταττων, αλλα προαναφωνων το εσομενον· τουτεστι, την 58.680 εαυτου σφαγην.
∆ια δη τουτο επαγαγων τον ελεγχον, και δειξας οτι πλασματα ην απερ ελεγον υπερ
 
 

451

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαυτων απολογουμενοι, οιον οτι Ουκ αν ημεν κοινωνοι αυτων· (οι γαρ του
∆εσποτου μη απεχομενοι, πως αν των δουλων απεσχοντο;) καταφορικωτερωι τωι
μετα ταυτα κεχρηται λογωι, οφεις καλων και γεννηματα εχιδνων, και λεγων· Πως
φευξεσθε απο της κρισεως της γεεννης, και τοιαυτα τολμωντες, και αρνουμενοι, και
την γνωμην κρυπτοντες; Ειτα και ετερωθεν αυτους ελεγχων εκ περιουσιας, φησιν,
οτι Ἀποστελω προς υμας προφητας και σοφους και γραμματεις, και εξ αυτων
αποκτενειτε και σταυρωσετε, και εν ταις συναγωγαις υμων μαστιγωσετε. Ἵνα γαρ μη
λεγωσιν, οτι Ει και τον ∆εσποτην εσταυρωσαμεν, αλλα των δουλων απεσχομεθα αν,
ει ημεν τοτε· Ἰδου, φησι, και δουλους υμιν αποστελλω, προφητας και αυτους, και
ουδε αυτων φεισεσθε. Ταυτα δε λεγει, δεικνυς οτι ουδεν ξενον σφαγηναι αυτον υπο
των υιων εκεινων, φονικων τε οντων και υπουλων, και πολυ το δολερον εχοντων,
και νικωντων τους πατερας τοις τολμημασι. Προς δε τοις ειρημενοις δεικνυσιν
αυτους και σφοδρα κενοδοξουντας. Και γαρ οταν λεγωσιν, Ει ημεν εν ταις ημεραις
των πατερων ημων, ουκ αν ημεν κοινωνοι αυτων, κενοδοξουντες λεγουσι, και εν
λογοις φιλοσοφουντες μονον, εν δε τοις εργοις τα εναντια πραττουσιν. Ὄφεις,
γεννηματα εχιδνων· τουτεστι, Πονηροι πονηρων παιδες, και των γεννησαμενων
πονηροτεροι. ∆εικνυσι γαρ αυτους μειζονα τολμωντας, τωι τε μετ' εκεινους
τολμησαι, και τωι πολλωι χαλεπωτερα εκεινων, και ταυτα ακριβολογουμενους, ως
ουκ αν ποτε τοις αυτοις περιεπεσον. Αυτοι γαρ και το τελος επαγουσι. και την
κορωνιδα των κακων. Οι μεν γαρ τους επι τον αμπελωνα ελθοντας απεκτειναν·
ουτοι δε και τον υιον, και τους επι γαμον καλουντας. Ταυτα δε λεγει, της συγγενειας
αυτους αφιστας της του Ἀβρααμ, και δεικνυς, οτι ουδεν εντευθεν αυτοις το κερδος,
αν μη τα εργα μιμησωνται. ∆ιο και επαγει· Πως φυγητε απο της κρισεως της γεεννης,
εκεινους μιμουμενοι τους τα τοιαυτα τετολμηκοτας; Ἐνταυθα δε αυτους και της
Ἰωαννου κατηγοριας ανεμνησε· και γαρ εκεινος ουτως αυτους εκαλεσε· και της
μελλουσης υπεμνησε κρισεως. Ειτα επειδη ουδεν αυτους εφοβει κρισις και γεεννα,
τωι μη πιστευειν, και τωι μελλειν το πραγμα, απο των παροντων αυτους καταστελλει,
και φησι· ∆ια τουτο ιδου εγω αποστελλω προς υμας προφητας, και γραμματεις, και
εξ αυτων αποκτενειτε, και σταυρωσετε, και μαστιγωσετε· οπως ελθηι εφ' υμας παν
αιμα δικαιον εκχυνομενον επι της γης, απο του αιματος Ἄβελ του δικαιου, εως του
αιματος Ζαχαριου υιου 58.681 Βαραχιου, ον εφονευσατε μεταξυ του ναου και του
θυσιαστηριου. Ἀμην λεγω υμιν, οτι ηξει ταυτα παντα επι την γενεαν ταυτην. βʹ. Ὅρα
εκ ποσων αυτους ησφαλισατο; Ειπεν, οτι Καταγινωσκετε των πατερων υμων, δι' ων
λεγετε, οτι Ουκ αν εκοινωνησαμεν αυτοις· ου μικρον δε τουτο εις το εντρεψαι. Ειπεν,
οτι Καταγινωσκοντες χειρονα πραττετε και υμεις· και τουτο δε ικανον αυτους
καταισχυναι. Ειπεν, οτι Ουκ ατιμωρητι ταυτα εσται, και φοβον εντευθεν αυτοις
εντιθησιν αφατον· ανεμνησε γουν αυτους της γεεννης. Ειτα επειδη εμελλεν εκεινη,
επεστησεν αυτοις και παροντα τα δεινα· Ἥξει γαρ ταυτα παντα, φησιν, επι την
γενεαν ταυτην. Προσεθηκε και σφοδροτητα αφατον τηι τιμωριαι, ειπων οτι παντων
χαλεπωτερα πεισονται· και ουδενι τουτων εγενοντο βελτιους. Ει δε λεγοι τις· Και τι
δηποτε χαλεπωτερα πασχουσι παντων; Ειποιμεν αν, οτι και παντων χαλεπωτερα
τετολμηκασι, και ουδενι των γεγενημενων εσωφρονισθησαν. Ἢ ουκ ηκουσας του
Λαμεχ λεγοντος· Ἐκ Λαμεχ εκδεδικηται εβδομηκοντακις επτα; τουτεστι, Πλειονων
εγω αξιος τιμωριων η ο Καιν. Τι δηποτε; Καιτοι ουκ αδελφον ανειλεν· αλλ' οτι ουδε
τωι παραδειγματι εσωφρονισθη. Και τουτο εστιν ο φησιν ο Θεος αλλαχου· Ἀποδιδους
αμαρτιας πατερων επι τεκνα επι τριτην και τεταρτην γενεαν τοις μισουσι με· ουχ ως
των αλλοις τολμηθεντων ετερων διδοντων δικας, αλλ' ως των μετα πλειονας
αμαρτοντας και κολασθεντας μη γενομενων βελτιονων, αλλα τα αυτα
πεπλημμεληκοτων, και εκεινων τας τιμωριας υποσχειν οντων δικαιων. Σκοπει δε
 
 

452

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πως ευκαιρως και του Ἄβελ ανεμνησε, δεικνυς οτι φθονου και ουτος ο φονος εστι.
Τι ουν αν εχοιτε ειπειν; Μη γαρ ουκ εγνωτε τι επαθεν ο Καιν; μη γαρ εφησυχασε τοις
γεγενημενοις ο Θεος; μη γαρ ουκ απηιτησε την χαλεπωτατην δικην; Μη γαρ ουκ
ηκουσατε οσα επαθον οι πατερες υμων, τους προφητας ανελοντες; ου κολασεσι και
τιμωριαις μυριαις εξεδοθησαν; Πως ουν ουκ εγενεσθε βελτιους; Και τι λεγω τας
κολασεις των πατερων υμων, και απερ επαθον; αυτος συ ο καταψηφισαμενος των
πατερων, πως χειρω ποιεις; Και γαρ και υμεις αυτοι απεφηνασθε, οτι κακους κακως
απολεσει. Τινα ουν λοιπον εξετε συγγνωμην, μετα τοιαυτην ψηφον τοιαυτα
τολμωντες; Ἀλλα τις εστιν ο Ζαχαριας ουτος; Οι μεν τον Ἰωαννου πατερα φασιν· οι
δε τον προφητην· οι δε ετερον τινα διωνυμον ιερεα, ον και Ἰωδαε φησιν η Γραφη. Συ
δε εκεινο σκοπει, οτι το τολμημα διπλουν ην. Ου γαρ αγιους ανηιρουν μονον, αλλα
και εν αγιωι τοπωι. Ταυτα δε λεγων, ουκ εκεινους εφοβει μονον, αλλα και τους
μαθητας παρεμυθειτο, δεικνυς οτι και οι δικαιοι οι προ αυτων ταυτα επαθον.
Τουτους δε εφοβει, προλεγων οτι ωσπερ εκεινοι δικην εδοσαν, ουτω και ουτοι τα
εσχατα πεισονται. ∆ια τουτο αυτους και προφητας και σοφους και γραμματεις καλει,
και εντευθεν παλιν πασαν απολογιαν αυτων αναιρων. Ου γαρ εχετε ειπειν, φησιν,
οτι Ἀπο εθνων απεστειλας, και δια τουτο εσκανδαλισθημεν· αλλα το φονικους ειναι
και διψαιν αιματων εις τουτο ηγε. ∆ιο και προειπεν, οτι ∆ια τουτο προφητας και
γραμματεις αποστελλω. Τουτο και οι προφηται παντες ενεκαλουν αυτοις, Αιματα εφ'
αιμασι μισγουσι, λεγοντες· και οτι ανδρες αιματων εισι. ∆ια τουτο και το αιμα αυτωι
εκελευσε 58.682 προσφερεσθαι, δεικνυς οτι ει επι αλογου ουτω τιμιον, πολλωι
μαλλον επι ανθρωπου. Ὃ και τωι Νωε λεγει· Ἐκδικησω παν αιμα εκχυνομενον. Και
μυρια ετερα τοιαυτα εστιν ευρειν υπερ του μη φονευειν αυτους διαταττομενον· διο
ουδε πνικτον εσθιειν εκελευσεν. Ὢ της του Θεου φιλανθρωπιας, οτι και προειδως
ουδεν κερδανουντας, τα αυτου ομως εποιει! Πεμπω γαρ, φησι, και ταυτα ειδως
σφαγησομενους. Ὥστε καντευθεν ηλεγχοντο εικη λεγοντες· Ουκ αν ημεν κοινωνοι
των πατερων. Και γαρ και ουτοι προφητας και εν ταις συναγωγαις ανειλον· και ουτε
τον τοπον αυτον ηιδεσθησαν, ουτε το αξιωμα των προσωπων. Ουδε γαρ απλως τους
τυχοντας ανειλον, αλλα προφητας και σοφους, ωστε μηδεν αυτοις εγκαλειν.
Τουτους δε, τους αποστολους φησι και τους μετ' εκεινους· και γαρ πολλοι
προεφητευον. Ειτα βουλομενος αυξησαι τον φοβον, φησιν· Ἀμην αμην λεγω υμιν,
ηξει ταυτα παντα επι την γενεαν ταυτην· τουτεστιν, Εις κεφαλας υμων παντα
τρεψω, και σφοδραν ποιησομαι την αμυναν. Ὁ γαρ πολλους ημαρτηκοτας ειδως, και
μη σωφρονισθεις, αλλα και τα αυτα παλιν και αυτος αμαρτων, και ου τα αυτα μονον,
αλλα και πολλωι χαλεπωτερα, χαλεπωτεραν εκεινων πολλωι δικαιος αν ειη δουναι
δικην. Ὥσπερ γαρ, ει εβουληθη, μεγαλα αν εκερδανε τοις, ετερων παραδειγμασι
γενομενος βελτιων· ουτως, επειδη αδιορθωτος εμεινε, μειζονος εστι τιμωριας
υπευθυνος, ατε πλειονος νουθεσιας της δια των εμπροσθεν ημαρτηκοτων και
κολασθεντων απολελαυκως, και ουδεν καρπωσαμενος. γʹ. Ειτα προς την πολιν
αποστρεφει τον λογον, και ταυτηι παιδευσαι βουλομενος τους ακουοντας, και φησιν·
Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ. Τι βουλεται ο διπλασιασμος; Ἐλεουντος αυτην και
ταλανιζοντος τουτο το σχημα, και σφοδρα φιλουντος. Ὥσπερ γαρ προς ερωμενην,
φιληθεισαν μεν διαπαντος, καταφρονησασαν δε του εραστου, και δια τουτο
κολαζεσθαι μελλουσαν, απολογειται λοιπον μελλων επαγειν την κολασιν. Ὃ και εν
τοις προφηταις ποιει λεγων· Ειπον, Ἀναστρεψον προς με, και ουκ ανεστρεψεν. Ειτα
καλεσας αυτην, λεγει και τας μιαιφονιας αυτης· Ἡ αποκτεννουσα τους προφητας,
και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην, ποσακις ηθελησα συναγαγειν τα
τεκνα σου, και ουκ ηθελησατε; και ταυτηι υπερ των καθ' εαυτον απολογουμενος, οτι
Ουδε τουτοις με απεστρεψας, ουδε απεστησας της περι σε πολλης ευνοιας, αλλ'
 
 

453

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηθελησα και ουτως, και ουχ απαξ και δις, αλλα πολλακις σε επισπασασθαι. Ποσακις
γαρ, φησιν, ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα υμων, ωσπερ ορνις τα νοσσια εαυτης,
και ουκ ηθελησατε; Τουτο δε λεγει, δηλων οτι αει εαυτους εσκορπιζον δια των
αμαρτηματων. Και το φιλοστοργον απο της εικονος ενδεικνυται· και γαρ θερμον το
ζωον περι τα εκγονα. Και πανταχου δε των προφητων η εικων αυτη των πτερυγων,
και εν τηι ωιδηι Μωυσεως, και εν τοις Ψαλμοις, την πολλην σκεπην και προνοιαν
ενδεικνυμενη. Ἀλλ' ουκ ηθελησατε, φησιν. Ἰδου αφιεται ο οικος υμων ερημος·
γυμνος της παρ' εμου βοηθειας. Ἄρα αυτος ην ο και εμπροσθεν αυτων προισταμενος,
και συνεχων και διακρατων· αρα αυτος αυτους εστιν ο κολαζων αει. Και τιθησι
τιμωριαν, ην αει εδεδοικεισαν μεθ' υπερβολης· αυτη γαρ πασαν αυτων την
ανατροπην της πολι 58.683 τειας εδηλου. Λεγω γαρ υμιν, ου μη με ιδητε απαρτι, εως
αν ειπητε, Ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου. Και τουτο εραστου το ρημα
σφοδρου, σφοδρα αυτους και απο των μελλοντων επισπωμενου, ουκ απο
παρελθοντων μονον εντρεποντος· την γαρ μελλουσαν ημεραν της δευτερας αυτου
παρουσιας ενταυθα λεγει. Τι ουν; ουκ ειδον αυτον εκτοτε; Ἀλλ' ουχι την ωραν
εκεινην δηλοι λεγων, Ἀπαρτι, αλλα τον καιρον τον μεχρι του σταυρου. Ἐπειδη γαρ
αει αυτοι τουτο ενεκαλουν, οτι αντιθεος τις εστι και εχθρος τωι Θεωι, απο τουτου
αυτους προτρεπει αγαπαιν αυτον, τωι συμφωνουντα εαυτον δεικνυναι τωι Πατρι; και
δεικνυσιν αυτον οντα τον εν τοις προφηταις. ∆ιο και τοις αυτοις κεχρηται ρημασιν,
οισπερ και ο προφητης. ∆ια δε τουτων και την αναστασιν ηινιξατο, και την δευτεραν
παρουσιαν· και εδηλωσε και τοις σφοδρα απιστουσιν, οτι τοτε παντως αυτον
προσκυνησουσι. Και πως τουτο εδηλωσε; Πολλα ειπων προτερον εσομενα· οτι
αποστελει προφητας· οτι αναιρησουσιν αυτους· οτι εν ταις συναγωγαις· οτι
πεισονται τα εσχατα αυτοι· οτι ερημωθησεται ο οικος· οτι υποστησονται παντων
χαλεπωτερα, και οια μηδεποτε προτερον. Ταυτα γαρ παντα και τοις σφοδρα ανοητοις
και φιλονεικοις ικανα ην παρεξειν και εκεινου του εν τηι παρουσιαι αυτου εσομενου
αποδειξιν. Ἐρησομαι γαρ αυτους· Ἀπεστειλε προφητας και σοφους; ανειλον αυτους
εν ταις συναγωγαις; αφεθη ο οικος αυτων ερημος; ηλθε παντα επι την γενεαν
εκεινην τα της τιμωριας; Ευδηλον, οτι και ουδεις αντερει. Ὥσπερ ουν ταυτα παντα
εξεβη, ουτω κακεινα εκβησεται, και παντως υποκυψουσι τοτε. Ἀλλ' ουδεν οφελος
εντευθεν εις απολογιαν αυτοις, ωσπερ ουν ουδε τοις πολιτειας ενεκεν μετανοουσι
τοτε. ∆ιοπερ εως εστι καιρος, πραττωμεν τα αγαθα. Ὥσπερ γαρ εκεινοις της γνωσεως
λοιπον οφελος ουδεν, ουτως ουδε ημιν αυτοις της επι τηι πονηριαι μετανοιας. Ουτε
γαρ κυβερνητηι, της θαλασσης υπερενεχθεισης του σκαφους παρα την αυτου
ραιθυμιαν, ουκ ιατρωι, του καμνοντος απελθοντος, εσται τι πλεον· αλλ' εκαστον
τουτων προ του τελους παντα χρη μηχανασθαι και πραγματευεσθαι, ωστε μηδενι
κινδυνωι περιπεσειν, μηδε αισχυνηι· μετα δε ταυτα παντα ανονητα. Και ημεις τοινυν
εως αν ωμεν εν τηι νοσωι, και ιατρους παρακαλωμεν, και χρηματα αναλισκωμεν, και
σπουδην διηνεκη εισφερωμεν, ινα ανασταντες απο της κακιας, υγιεις εντευθεν
απελθωμεν. Και οσην περι τους δουλους τους ημετερους ποιουμεθα προνοιαν, οταν
αυτων τα σωματα καμνηι, τοσαυτην περι ημας αυτους επιδειξωμεθα, της ψυχης
ημων νοσουσης. Καιτοι των οικετων ημεις εγγυτεροι εαυτοις, και των σωματων των
εκεινων αι ψυχαι αναγκαιοτεραι· αλλ' ομως αγαπητον, καν την ισην γουν σπουδην
εισενεγκωμεν. Ἂν γαρ μη νυν τουτο πραξωμεν, απελθοντας λοιπον ουδεν ενι
καρπωσασθαι εις απολογιας λογον. δʹ. Και τις ουτως αθλιος, φησιν, ως μηδε
τοσαυτην επιδεικνυσθαι προνοιαν; Τουτο γαρ εστι το θαυμαστον, οτι ουτως εσμεν
ατιμοι παρ' ημιν αυτοις, ως και των οικετων μαλλον εαυτων καταφρονειν. Των μεν
γαρ οικετων πυρεττοντων, και ιατρους καλουμεν, και οικιαν 58.684 αφοριζομεν, και
τοις νομοις πειθεσθαι της τεχνης εκεινης καταναγκαζομεν· και αμελουμενων
 
 

454

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτων, χαλεποι τε αυτοις γινομεθα, και φυλακας παρακαθιστωμεν, τους ουδε
βουλομενοις αυτοις την οικειαν πληρουν επιθυμιαν επιτρεποντας· καν ειπωσιν οι
επιμελομενοι τουτων, φαρμακα δειν πολλης κατασκευασθηναι τιμης, εικομεν· καν
οτιουν επιταξωσι, πειθομεθα, και μισθους αυτοις των προσταγματων τουτων
τελουμεν. Ὅταν δε ημεις καμνωμεν· μαλλον δε ουκ εστιν οτε ου καμνομεν· ουδε
ιατρον εισαγομεν, ου χρηματα αναλισκομεν, αλλ' ωσπερ δημιου τινος και εχθρου
και πολεμιου κειμενου, ουτω της ψυχης αμελουμεν. Και ταυτα λεγω, ουκ εγκαλων
τηι θεραπειαι τηι περι τους οικετας, αλλ' αξιων καν τοσαυτην της ψυχης της ημετερας
ποιησασθαι επιμελειαν. Και πως αν ποιησαιμεθα; φησιν. Ἐπιδειξον αυτην Παυλωι
νοσουσαν· εισαγαγε Ματθαιον· παρακαθισον Ἰωαννην. Ἄκουσον παρ' αυτων τι δει
ποιειν τον ουτω καμνοντα· παντως ερουσι, και ουκ αποκρυψονται. Ου γαρ δη
τεθνηκασιν, αλλα ζωσι και φθεγγονται. Ἀλλ' ου προσεχει, τωι πυρετωι κατεχομενη;
Καταναγκασον αυτην συ, και το λογικον αυτης διεγειρον. Εισαγαγε τους προφητας.
Ουκ εστι χρηματα τοις ιατροις καταθειναι τουτοις· ουτε γαρ αυτοι μισθον υπερ
αυτων απαιτουσιν, ουτε υπερ φαρμακων, ων κατασκευαζουσιν, εις αναγκην σε
δαπανης εμβαλλουσι, πλην της ελεημοσυνης· εν τοις αλλοις δε και προσδιδοασιν
οιον, οταν κελευωσι σωφρονησαι, απαλλαττουσι σε ακαιρων και ατοπων
αναλωματων· οταν απεχεσθαι μεθης, ευπορωτερον σε ποιουσιν. Ειδες ιατρων
τεχνην, μετα υγειας και χρηματα παρεχοντων; Παρακαθισον τοινυν αυτοις, και μαθε
παρ' αυτων του νοσηματος σου την φυσιν. Οιον, εραις χρηματων πολλακις και
πλεονεξιας, ωσπερ οι πυρεττοντες ψυχρου; Ἄκουσον γουν τι παραινουσιν. Ὥσπερ
γαρ ο ιατρος σοι φησιν· Ἐαν χαρισηι τηι επιθυμιαι, αποληι, και το και το υποστησηι·
ουτω και Παυλος· Οι δε βουλομενοι πλουτειν, εμπιπτουσιν εις πειρασμον και παγιδα
του διαβολου, και επιθυμιας ανοητους και βλαβερας, αιτινες βυθιζουσι τους
ανθρωπους εις ολεθρον και απωλειαν. Ἀλλ' ακαρτερητος ει; Ἄκουσον αυτου
λεγοντος· Ἔτιμικρον, ο ερχομενος ηξει, και ου χρονιει. Ὁ Κυριος εγγυς· μηδεν
μεριμνατε· και παλιν· Παραγει το σχημα του κοσμου τουτου. Ουδε γαρ επιταττει
μονον, αλλα και παραμυθειται, ως ιατρος. Και ωσπερ εκεινοι αντι ψυχρων ετερα
τινα επινοουσιν, ουτω και ουτος μετοχετευει την επιθυμιαν. Βουλει πλουτειν;
φησιν. Ἐν εργοις αγαθοις. Ἐπιθυμεις θησαυριζειν; Ουδεν κωλυω· μονον εν ουρανοις.
Και ωσπερ ο ιατρος λεγει, οτι το ψυχρον βλαβερον οδουσι, νευροις, οστεοις· ουτω
και αυτος, συντομωτερον μεν, ατε βραχυλογιας επιμελουμενος, σαφεστερον δε
πολλωι και δυνατωτερον· Ῥιζα γαρ παντων των κακων η φιλαργυρια, φησι. Τινι ουν
δει χρησασθαι; Λεγει και τουτο· Τηι αυταρκειαι αντι πλεονεξιας. Ἔστι γαρ πορισμος
μεγας, φησιν, η αυταρκεια μετ' ευσεβειας. Ει δε δυσανασχετεις, και πλειονων
επιθυμεις, και ουπω χωρεις ριψαι τα περιττα παντα, λεγει και τωι ουτως αῤρωστωι,
και τουτοις πως χρησασθαι δει. Ἵνα οι χαι 58.685 ροντες επι κτημασιν, ως μη
χαιροντες ωσιν· και οι εχοντες, ως μη κατεχοντες· και οι χρωμενοι τωι κοσμωι τουτωι,
ως μη καταχρωμενοι. Ειδες οια επιταττει; Βουλει και ετερον επεισαγαγω τουτωι
ιατρον; Ἔμοιγε δοκει. Ουδε γαρ εισιν ουτοι οι ιατροι καθαπερ οι των σωματων, οι
πολλακις αντιφιλοτιμουμενοι αλληλοις κατεδυσαν τον αῤρωστουντα. Ἀλλ' ουχ
ουτοι· προς γαρ την των καμνοντων υγιειαν, ου προς την οικειαν ορωσι φιλοτιμιαν.
Μη τοινυν αυτων δεισηις το πληθος· εις εν απασι φθεγγεται ∆ιδασκαλος ο Χριστος. εʹ.
Ὅρα γουν εισελθοντα παλιν ετερον, και χαλεπα λεγοντα περι του νοσηματος
τουτου· μαλλον δε τον ∆ιδασκαλον δι' αυτου· Ου δυνασθε γαρ Θεωι δουλευειν και
μαμωναι. Ναι, φησι· και πως ταυτα εσται; πως της επιθυμιας παυσομεθα; Ἐντευθεν
και τουτο εστι μαθειν. Και πως εισομεθα; Ἄκουσον αυτου και τουτο λεγοντος· Μη
θησαυριζετε υμιν θησαυρους επι της γης, οπου σης και βρωσις αφανιζει, και οπου
κλεπται διορυττουσι και κλεπτουσιν. Ειδες πως απο του τοπου, απο των
 
 

455

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυμαινομενων, απαγει της επιθυμιας ταυτης της ενταυθα, και προσηλοι τωι ουρανωι,
οπου παντα αναλωτα; Ἂν γαρ μεταθητε τον πλουτον εκει, οπου ουτε σης, ουτε
βρωσις αφανιζει, ουτε κλεπται διορυττουσι και κλεπτουσι, και ταυτην αποκρουσεσθε
την νοσον, και την ψυχην εν μεγιστηι καταστησετε ευποριαι. Μετα δε των ειρημενων
και παραδειγμα εις μεσον αγει, σε σωφρονιζων. Και καθαπερ ο ιατρος, φοβων τον
αῤρωστον, φησιν, οτι Ὁ δεινα ψυχρωι χρησαμενος απωλετο· ουτω και αυτος εισαγει
τον πλουσιον, καμνοντα μεν, και επιθυμουντα ζωης και υγιειας, ου δυναμενον δε
επιτυχειν, δια το πλεονεξιας εφιεσθαι, αλλ' απιοντα κενον. Και μετα τουτον ετερον
σοι δεικνυσι παλιν ετερος ευαγγελιστης, τον αποτηγανιζομενον, και ουδε σταγονος
οντα κυριον. Ειτα δεικνυς οτι ευκολα τα επιταγματα, φησιν, Ἐμβλεψατε εις τα
πετεινα του ουρανου. Συγκαταβατικος δε ων, ουδε τους πλουτουντας απογινωσκειν
αφιησι. Τα γαρ παρα ανθρωποις αδυνατα, δυνατα παρα τωι Θεωι, φησι. Καν γαρ
πλουσιος ηις, δυναται 58.686 σε θεραπευσαι ο Ἰατρος. Ουδε γαρ το πλουτειν ανειλεν,
αλλα το δουλον ειναι χρηματων, και πλεονεξιας εραστην. Πως ουν δυνατον τον
πλουτουντα σωθηναι· Κοινα τα οντα τοις δεομενοις κεκτημενον, οιος ην ο Ἰωβ, και
την του πλειονος επιθυμιαν εξοριζοντα απο της ψυχης, και ουδαμου την χρειαν
υπερβαινοντα την αναγκαιαν. ∆εικνυσι σοι μετα τουτων και τουτον αυτον τον
τελωνην, τον σφοδρα κατεχομενον τωι πυρετωι της πλεονεξιας, ταχεως
απαλλαγεντα. Τι γαρ τελωνου καπηλικωτερον; αλλ' ομως γεγονεν ακτημων ο
ανθρωπος, εκ του πειθεσθαι τοις του Ἰατρου νομοις. Και γαρ τους μαθητας τοιουτους
εχει, ταυτα νοσησαντας τα νοσηματα απερ ημεις, και υγιαναντας ταχεως. Και
εκαστον αυτων ημιν δεικνυσιν, ωστε μη απογνωναι. Ὅρα γουν τον τελωνην τουτον.
Σκοπει παλιν ετερον αρχιτελωνην· ος τετραπλασιονα μεν υπεσχετο δωσειν, υπερ ων
ηρπασε, τα δε ημιση παντων ων εκεκτητο, ωστε υποδεξασθαι τον Ἰησουν. Ἀλλ'
εκκαιηι συ και σφοδρα επιθυμεις χρηματων; Ἔχε τα παντων αντι των σων. Και γαρ
πλειονα ων ζητεις διδωμι σοι, φησι, τας των πλουτουντων οικιας ανοιγων σοι κατα
την οικουμενην. Ὃς γαρ αφηκε πατερα, η μητερα, η αγρους, η οικιαν,
εκατονταπλασιονα ληψεται. Ουτως ουχι πλειονων απολαυσεις μονον, αλλα και το
χαλεπον τουτο διψος αναιρησεις πανταπασι, και οισεις παντα ραιδιως, ου μονον των
πλειονων ουκ εφιεμενος, αλλ' ουδε των αναγκαιων πολλακις. Ουτως ο Παυλος
πειναι, και σεμνυνεται μαλλον, η οτε ησθιεν. Ἐπει και αθλητης αγωνιζομενος και
στεφανουμενος, ουκ αν ελοιτο καταλυσαι και ειναι εν ραιστωνηι· και εμπορος των εν
θαλαττηι πορων αψαμενος, ουκ αν επιθυμησειεν εν αργιαι ειναι λοιπον. Και ημεις
τοινυν, αν γευσωμεθα ως χρη των καρπων των πνευματικων, λοιπον ουδε
ηγησομεθα τι τα παροντα ειναι, καθαπερ τινι μεθηι καλλιστηι τηι των μελλοντων
επιθυμιαι αλοντες. Γευσωμεθα τοινυν, ινα και του θορυβου των παροντων
απαλλαγωμεν, και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.685.40 ΟΜΙΛΙΑ ΟΕʹ. Και εξελθων ο Ἰησους απο του ιερου, επορευετο. Και
προσηλθον οι μαθηται αυτου, επιδειξαι αυτωι τας οικοδομας του ιερου. Ὁ δε
αποκριθεις ειπεν αυτοις· Ου βλεπετε ταυτα παντα; Ἀμην λεγω υμιν, ου μη αφεθηι
ωδε λιθος επι λιθον, ος ου καταλυθησεται.
Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Ἀφιεται ο οικος υμων ερημος, και μυρια εμπροσθεν
προανεφωνησεν αυτοις χαλεπα· ειτα οι μαθηται ταυτα ακουσαντες, ωσπερ
θαυμαζοντες προσηλθον επιδεικνυντες του ναου το καλλος, και διαπορουντες ει
 
 

456

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοσαυτα αφανισθησεται καλλη, και υλης πολυτελεια, και τεχνης ποικιλια αφατος·
ουκετι λοιπον περι ερημιας απλως αυτοις διαλεγεται, αλλα παντελη προαναφωνει
τον αφανισμον. Ου βλεπετε γαρ ταυτα παντα, φησι, και θαυμαζετε και εκπληττεσθε;
Ου μη μεινηι λιθος επι λιθον. Πως ουν εμεινε; φησι. Και τι τουτο, Ουδε γαρ ουτω
διεπεσεν η αποφασις. Ἢ γαρ την ερημιαν ενδεικνυμενος την παντελη, 58.686 ταυτα
ελεγεν· η κατ' εκεινον τον τοπον, ενθα ην. Ἔστι γαρ αυτου μερη μεχρι των θεμελιων
ηφανισμενα. Μετα δε τουτων κακεινο αν ειποιμεν, οτι εκ των γεγενημενων και περι
των λειψανων και τους σφοδρα φιλονεικουντας δει πειθεσθαι, ως τελεον
απολουμενων. Καθημενου δε αυτου επι του ορους των Ἐλαιων προσηλθον οι
μαθηται κατ' ιδιαν, λεγοντες· Ειπε ημιν, ποτε ταυτα εσται; και τι το σημειον της σης
παρουσιας και της συντελειας του αιωνος; ∆ια τουτο κατ' ιδιαν προσηλθον, ατε υπερ
τοιουτων πευσομενοι. Και γαρ ωδινον μαθειν την ημεραν της παρουσιας αυτου, δια
το σφοδρα επιθυμειν την δοξαν εκεινην ιδειν την μυριων ουσαν αγαθων αιτιαν. Και
δυο ταυτα ερωτωσιν αυτον· Ποτε ταυτα εσται; τουτεστιν, η του ναου κατασκαφη·
και, Τι το σημειον της σης παρουσιας; Ὁ δε Λουκας εν φησιν ειναι το ερωτημα, το
περι των Ἱεροσολυμων, ατε νομιζοντων αυτων τοτε και την παρουσιαν αυτου ειναι.
Ὁ δε Μαρκος ουδε παντας αυτους φησιν ερω 58.687 τησαι περι της συντελειας των
Ἱεροσολυμων, αλλα Πετρον και Ἰωαννην, ατε πλειονα παῤρησιαν εχοντας. Τι ουν
αυτος; Βλεπετε μη τις υμας πλανησηι. Πολλοι γαρ ελευσονται επι τωι ονοματι μου,
λεγοντες· Ἐγω ειμι ο Χριστος, και πολλους πλανησουσι. Μελλησετε δε ακουειν
πολεμους και ακοας πολεμων. Ὁρατε, μη θροεισθε· δει γαρ παντα γενεσθαι, αλλ'
ουπω το τελος. Ἐπειδη γαρ ως περι αλλοτριας τιμωριας ακουοντες της επαγομενης
τηι Ἱερουσαλημ διεκειντο, και ως εξω θορυβων εσομενοι, και τα αγαθα μονα
ωνειροπολουν, και αυτικα μαλα αυτα απαντησεσθαι προσεδοκων· δια τουτο παλιν
αυτοις χαλεπα προαναφωνει, εναγωνιους ποιων, και κελευων διπληι νηφειν, ως
μητε υπο της απατης των παραλογιζομενων φενακισθηναι, μητε υπο της τυραννιδος
των καταληψομενων κακων βιασθηναι. ∆ιπλους γαρ ο πολεμος, φησιν, εσται, ο τε
των πλανων, ο τε των πολεμιων· αλλ' εκεινος πολλωι χαλεπωτερος, ατε εν συγχυσει
και ταραχηι πραγματων, και φοβουμενων και ταραττομενων ανθρωπων
επιτιθεμενος. Και γαρ πολλη τοτε η ζαλη ην, των Ῥωμαικων αρχομενων ανθειν, και
πολεων αλισκομενων, και στρατοπεδων και οπλων κινουμενων, και πολλων
ευκολως πιστευομενων. Πολεμους δε τους εν Ἱεροσολυμοις λεγει· ου γαρ δη τους
εξωθεν και πανταχου της οικουμενης· τι γαρ εμελεν αυτοις τουτων; Ἄλλως δε ουδε
καινον τι εμελλεν ερειν, ει τα της οικουμενης ελεγε παθη, τα αει συμβαινοντα. Και
γαρ προ τουτου ησαν και πολεμοι και ταραχαι και μαχαι· αλλα τους Ἰουδαικους ου
μακροθεν λεγει επιοντας πολεμους· λοιπον γαρ αυτοις εν φροντιδι τα των Ῥωμαιων
ην. Ἐπει ουν και ταυτα ικανα ην αυτους θορυβειν, προλεγει ταυτα παντα. Ειτα
δεικνυς οτι και αυτος συνεπιθησεται Ἰουδαιοις και πολεμησει, ουχι μαχας φησι
μονον, αλλα και θεηλατους πληγας, λιμους και λοιμους και σεισμους, δεικνυς οτι
και τους πολεμους αυτος ειασεν επελθειν, και ουχ απλως ταυτα γινεται, κατα την
εμπροσθεν εν τοις ανθρωποις ουσαν συνηθειαν, αλλ' εκ της ανωθεν οργης. ∆ια
τουτο ουδε απλως αυτα ηξειν φησιν, ουδε αθροως, αλλα μετα σημειων. Ἵνα γαρ μη
λεγωσιν οι Ἰουδαιοι, οτι οι τοτε πιστευσαντες αιτιοι τουτων των κακων, δια τουτο
και την αιτιαν αυτοις ειρηκε της επαγωγης. Ἀμην γαρ λεγω υμιν, εμπροσθεν ελεγεν,
οτι ηξει παντα ταυτα επι την γενεαν ταυτην, της μιαιφονιας αυτων μνησθεις. Ειτα
ινα μη τας νιφαδας των κακων ακουοντες, νομισωσι διασπασθαι το κηρυγμα,
επηγαγεν· Ὁρατε, μη θορυβεισθε, δει γαρ παντα γενεσθαι, τουτεστιν, α προειπον
εγω, και των πειρασμων η εφοδος ουδεν διακοψει των παρ' εμου ειρημενων· αλλ'
εσται μεν θορυβος και ταραχη, τους δε εμους ουδεν διασαλευσει χρησμους. Ειτα
 
 

457

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επειδη ειπε τοις Ἰουδαιοις· Ου μη με ιδητε, εως αν ειπητε, Ευλογημενος ο ερχομενος
εν ονοματι Κυριου· ᾤοντο δε οι μαθηται αμα τηι κατασκαφηι και την συντελειαν
εσεσθαι. και ταυτην διορθουμενος αυτων την υπονοιαν, ελεγεν· Ἀλλ' ουπω το τελος.
Ὅτι γαρ ουτως ως εφην υπωπτευον, εκ της ερωτησεως αυτων μανθανε. Τι γαρ
ηρωτησαν; Ποτε ταυτα εσται; τουτεστι, Ποτε τα Ἱεροσολυμα απολειται; Και τι το
σημειον της σης παρουσιας και 58.688 της συντελειας του αιωνος; Αυτος δε ουδεν
ευθεως προς την ερωτησιν απεκρινατο ταυτην, αλλα προτερον εκεινα τα
κατεπειγοντα λεγει, και α πρωτα μαθειν εχρην. Ουτε γαρ περι Ἱεροσολυμων ευθεως,
ουτε περι της παρουσιας αυτου της δευτερας ειρηκεν· αλλα περι των επι θυραις
απαντησομενων κακων. ∆ιο και εναγωνιους αυτους ποιει λεγων· Βλεπετε μη τις
υμας πλανησηι· πολλοι γαρ ελευσονται επι τωι ονοματι μου, λεγοντες· Ἐγω ειμι ο
Χριστος. Ειτα διεγειρας αυτους εις την περι τουτων ακροασιν· (Βλεπετε γαρ, φησι, μη
τις υμας πλανησηι·) και εναγωνιους ποιησας, και νηφειν παρασκευασας, και ειπων
τους ψευδοχριστους προτερον, τοτε τα των Ἱεροσολυμων λεγει κακα, απο των ηδη
γενομενων και τα μελλοντα αει και παρα τοις ανοητοις και φιλονεικοις
πιστουμενος. βʹ. Πολεμους δε και ακοας πολεμων, οπερ και εμπροσθεν ειπον, τας
αυτοις επιουσας φησι ταραχας. Ειτα επειδη, καθως και προειπον, ενομιζον μετ'
εκεινον τον πολεμον ηξειν το τελος, ορα πως αυτους ασφαλιζεται λεγων· Ἀλλ' ουπω
το τελος. Ἐγερθησεται γαρ, φησιν, εθνος επι εθνος, και βασιλεια επι βασιλειαν. Τα
προοιμια λεγει των Ἰουδαικων κακων. Παντα δε ταυτα αρχη ωδινων· τουτεστι, των
συμβαινοντων αυτοις. Τοτε παραδωσουσιν υμας εις θλιψιν, και αποκτενουσιν υμας.
Ευκαιρως παρενεβαλε τα αυτων κακα, εχοντα παραμυθιαν απο των κοινων· ου
ταυτηι δε μονον, αλλα και τωι προσθειναι, οτι ∆ια το ονομα μου. Ἔσεσθε γαρ, φησι,
μισουμενοι υπο παντων δια το ονομα μου. Τοτε σκανδαλισθησονται πολλοι, και
αλληλους παραδωσουσι· και πολλοι ψευδοχριστοι και ψευδοπροφηται
εγερθησονται, και πλανησουσι πολλους. Και δια το πληθυνθηναι την ανομιαν,
ψυγησεται η αγαπη των πολλων· ο δε υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται. Τουτο
μειζον κακον, οταν και εμφυλιος ο πολεμος ηι· πολλοι γαρ ψευδαδελφοι γεγονασιν.
Ειδες τριπλουν τον πολεμον οντα, τον απο των πλανων, τον απο των πολεμιων, τον
απο των ψευδαδελφων; Ὅρα και Παυλον τα αυτα αποδυρομενον και λεγοντα·
Ἔξωθεν μαχαι, εσωθεν φοβοι· και, Κινδυνοι εν ψευδαδελφοις· και παλιν· Οι γαρ
τοιουτοι ψευδαποστολοι, εργαται δολιοι, μετασχηματιζομενοι εις αποστολους
Χριστου. Ειτα παλιν το παντων χαλεπωτερον, οτι ουδε την απο της αγαπης
παραμυθιαν εξουσιν. Ειτα δεικνυς οτι τον γενναιον και καρτερικον ουδεν ταυτα
λυμανειται, Μη φοβεισθε, φησι, μηδε ταραττεσθε. Ἂν γαρ την προσηκουσαν
υπομονην επιδειξησθε, ου περιεσται υμων τα δεινα. Και τουτου σαφης αποδειξις, το
παντως κηρυχθηναι το κηρυγμα πανταχου της οικουμενης· ουτως υψηλοτεροι
εσεσθε των δεινων. Ἵνα γαρ μη λεγωσι, Πως ουν ζησομεθα; το πλεον ειπεν, οτι Και
ζησεσθε και διδαξετε πανταχου. ∆ιο και επηγαγε· Και κηρυχθησεται το Ευαγγελιον
τουτο εν ολωι τωι κοσμωι εις μαρτυριον πασι τοις εθνεσι· και τοτε ηξει το τελος· της
συντελειας των Ἱεροσολυμων. Ὅτι γαρ εκεινο ελεγε, και προ της αλωσεως το
Ευαγγελιον εκηρυχθη, ακουσον τι φησιν ο Παυλος· Εις πασαν την γην εξηλθεν ο
φθογγος αυτων· και παλιν, Του Ευαγγελιου του κηρυχθεντος 58.689 εν πασηι τηι
κτισει τηι υπο τον ουρανον. Και οραις αυτον απο Ἱερουσαλημ εις Σπανιαν τρεχοντα.
Ει δε εις τοσουτον μερος κατελαβεν, εννοησον και οι λοιποι ποσα ειργασαντο. Και
γαρ και ετεροις γραφων παλιν ο Παυλος ελεγε περι του Ευαγγελιου, οτι Ἔστι
καρποφορουμενον και αυξανομενον εν πασηι τηι κτισει τηι υπο τον ουρανον. Τι δε
εστιν, Εις μαρτυριον πασι τοις εθνεσιν; Ἐπειδη εκηρυχθη μεν πανταχου, ουκ
επιστευθη δε πανταχου, Εις μαρτυριον, φησι, τοις απιστησασι· τουτεστιν, εις
 
 

458

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγχον, εις κατηγοριαν, εις μαρτυριαν· οι γαρ πιστευσαντες καταμαρτυρησουσι των
μη πιστευσαντων, και κατακρινουσιν αυτους. ∆ια τουτο δε μετα το κηρυχθηναι το
Ευαγγελιον πανταχου της οικουμενης απολλυται τα Ἱεροσολυμα, ινα μηδε σκιαν
απολογιας εχωσιν αγνωμονουντες. Οι γαρ ιδοντες την αυτου δυναμιν πανταχου
διαλαμψασαν, και εν ακαριαιωι την οικουμενην ελουσαν, τινα αν εχοιεν λοιπον
συγγνωμην, επι της αυτης αγνωμοσυνης μειναντες; Ὅτι γαρ πανταχου εκηρυχθη
τοτε, ακουσον τι φησιν ο Παυλος· Του Ευαγγελιου του κηρυχθεντος εν πασηι τηι
κτισει τηι υπο τον ουρανον. Ὃ και μεγιστον σημειον της του Χριστου δυναμεως, οτι
εν εικοσι η και τριακοντα ολοις ετεσι τα περατα της οικουμενης κατελαβεν ο λογος.
Μετα τουτο ουν, φησιν, ηξει το τελος των Ἱεροσολυμων. Ὅτι γαρ τουτο αινιττεται,
το εξης εδηλωσεν. Ἐπηγαγε γαρ και προφητειαν, πιστουμενος αυτων τον
αφανισμον, και λεγων· Ὅταν δε ιδητε το βδελυγμα της ερημωσεως, το ρηθεν δια
∆ανιηλ του προφητου, εστως εν τοπωι αγιωι· ο αναγινωσκων νοειτω. Παρεπεμψεν
αυτους επι τον ∆ανιηλ. Βδελυγμα δε τον ανδριαντα του τοτε την πολιν ελοντος
φησιν, ο ο ερημωσας την πολιν και τον ναον εστησεν ενδον· διο και ερημωσεως
αυτο καλει. Ειτα, ινα μαθωσιν, οτι και ζωντων ενιων αυτων ταυτα εσται, δια τουτο
ελεγεν· Ὅταν ιδητε το βδελυγμα της ερημωσεως. γʹ. Ἐξ ων μαλιστα αν τις θαυμασειε
του Χριστου την δυναμιν και την εκεινων ανδρειαν, οτι εν τοιουτοις καιροις
εκηρυττον, εν οις μαλιστα τα Ἰουδαικα επολεμειτο, εν οις μαλιστα ως στασιασταις
προσειχον αυτοις, οτε ο Καισαρ εκελευσεν απαντας απελαυνεσθαι. Και ταυτον
συνεβαινεν, ωσπερ αν ει τις, της θαλαττης εγερθεισης παντοθεν, και ζοφου τον αερα
παντα κατεχοντος, και ναυαγιων επαλληλων γινομενων, και παντων ανωθεν των
συμπλεοντων στασιαζοντων, και θηρων κατωθεν ανιοντων, και μετα των κυματων
αναλισκοντων τους πλεοντας, και σκηπτων φερομενων, και πειρατων οντων, και
των ενδον αλληλοις επιβουλευοντων, ανθρωπους απειρους του πλειν και ουδε
θαλατταν ιδοντας κελευοι επι των οιακων καθησθαι, και κυβερναιν και ναυμαχειν,
και στολον απειρον επιοντα μετα πολλης παραταξεως, ενι χρωμενους ακατιωι, τωι
ουτως ως ειπον ταραττομενωι, καταδυειν και χειρουσθαι. Και γαρ υπο εθνων
εμισουντο, ως Ἰουδαιοι· και υπο Ἰουδαιων ελιθαζοντο, ως τοις αυτων πολεμουντες
νομοις· και ουδαμου στηναι ην. Ουτω παντα κρημνοι και σκοπελοι και προβολοι
ησαν, τα εν ταις πολεσι, τα εν ταις χωραις, τα εν οικιαις· και εις εκαστος αυτοις
επολεμει, και στρατηγος, και αρχων, και ιδιωτης, και εθνη παν 58.690 τα, και δημοι
παντες· και ταραχη τις ην λογωι παραστηναι μη δυναμενη. Και γαρ σφοδρα τηι των
Ῥωμαιων αρχηι μισητον το Ἰουδαιων γενος ην, ατε μυρια πραγματα αυτοις
παρεσχηκος· και ουδε εντευθεν εβλαβη το κηρυγμα· αλλ' η μεν πολις αναρπαστος ην
και εμπεπυριστο, και μυρια τους οικουντας διεθηκε κακα· οι δε εντευθεν οντες
αποστολοι, νομους εισαγοντες καινους, και των Ῥωμαιων εκρατουν. Ὢ καινων και
παραδοξων πραγματων! Μυριαδας απειρους Ἰουδαιων τοτε εχειρωσαντο Ῥωμαιοι,
και δωδεκα ανδρων ου περιεγενοντο, γυμνων, αοπλων μαχομενων αυτοις. Τις
παραστησαι δυνησεται λογος το θαυμα τουτο; Και γαρ δυο ταυτα τοις διδασκουσιν
υπαρχειν χρη, το τε αξιοπιστους ειναι, και το φιλεισθαι παρα των μαθητευομενων·
και μετα τουτων και προς τουτοις, και το τα λεγομενα, ευπαραδεκτα ειναι, και τον
καιρον ταραχης απηλλαχθαι και θορυβων. Τοτε δε απαντα τα εναντια ην. Ουτε γαρ
αξιοπιστοι ειναι εδοκουν, και των δοκουντων αξιοπιστων ειναι τους ηπατημενους
αφιστων· ουκ εφιλουντο, αλλα και εμισουντο, και των φιλουμενων απηγον, και
εθων, και πατριων, και νομων. Παλιν τα επιταγματα πολλην την δυσκολιαν ειχεν·
ων δε αφειλκοντο, πολλην την ηδονην. Πολλους και αυτοι και οι πειθομενοι τους
κινδυνους, πολλους τους θανατους υπεμενον· και μετα τουτων απαντων ο καιρος
πολλην παρειχε την δυσκολιαν, πολεμων γεμων, θορυβων, ταραχης· ως ει και μηδεν
 
 

459

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των ειρημενων ην, ικανως παντα διαταραξαι. Ευκαιρον ειπειν· Τις λαλησει τας
δυναστειας του Κυριου, ακουστας ποιησει πασας τας αινεσεις αυτου; Ει γαρ οι οικειοι
μετα σημειων Μωυσεως ουκ ηκουσαν, δια τον πηλον μονον και την πλινθειαν τους
καθ' εκαστην ημεραν κοπτομενους και σφαττομενους και τα ανηκεστα πασχοντας,
τις επεισεν αποστηναι μεν απραγμονος βιου, τον δε επικινδυνον τουτον και αιματων
και θανατων γεμοντα προτιμησαι εκεινου, και ταυτα αλλοφυλων των κηρυττοντων
αυτοις οντων, και σφοδρα πολεμιων παντοθεν; Μη γαρ τις εις εθνη και πολεις και
δημους, αλλ' εις οικιαν μικραν εισαγαγετω τον μισουμενον παρα παντων των εν τηι
οικιαι, και δι' αυτου σπουδαζετω των φιλουμενων απαγειν, πατρος και γυναικος και
παιδων· αρα ουκ οφθησεται διασπασθεις πριν η διαραι το στομα; Ἂν δε και ταραχη
και μαχη γυναικος και ανδρος προσηι κατα την οικιαν, αρα ουχι, πριν η επιβηναι των
ουδων, καταλευοντες αυτον αναιρησουσιν· Ἂν δε και ευκαταφρονητος ηι, και
φορτικα επιταττηι, και φιλοσοφειν τους τρυφωντας κελευηι, και μετα τουτων προς
πολλωι πλειονας και υπερβαλλοντας αυτον ο αγων ηι, ουκ ευδηλον οτι πανταπασιν
απολειται; Ἀλλ' ομως τουτο, οπερ αδυνατον εν οικιαι γενεσθαι μιαι, τουτο εν τηι
οικουμενηι κατωρθωσεν ο Χριστος απασηι, δια κρημνων και καμινων και φαραγγων
και σκοπελων και γης και θαλαττης πολεμουμενης, τους ιατρους της οικουμενης
εισαγων. Και ει βουλει σαφεστερον ταυτα μαθειν, τους λιμους λεγω, τους λοιμους,
τους σεισμους, τας αλλας τραγωιδιας, την ιστοριαν την περι τουτων Ἰωσηπωι
συγκειμενην επελθε, και παντα εισηι μετα ακριβειας. ∆ια τουτο και αυτος ελεγε, Μη
θροεισθε· δει γαρ παντα γενεσθαι· και, Ὁ υπομεινας εις τελος, ουτος σωθη 58.691
σεται· και, Κηρυχθησεται το Ευαγγελιον παντως εν ολωι τωι κοσμωι. Χαυνωθεντας
γαρ και εκλυθεντας τωι φοβωι των ειρημενων, συστρεφει λεγων, οτι καν μυρια
γενηται, δει κηρυχθηναι το Ευαγγελιον πανταχου της οικουμενης, και τοτε ηξει το
τελος. δʹ. Ειδες πως διεκειτο τοτε τα πραγματα, και πως ποικιλος ο πολεμος ην; και
ταυτα εν αρχηι, οτε μαλιστα πολλης εκαστον ησυχιας δειται των κατορθουμενων;
Πως ουν διεκειτο; ουδεν γαρ κωλυει τα αυτα παλιν αναλαβειν. Πρωτος πολεμος ην,
ο των απατεωνων· Ἐλευσονται γαρ, φησι, ψευδοχριστοι και ψευδοπροφηται·
δευτερος, ο των Ῥωμαιων· Μελλησετε γαρ, φησιν, ακουειν πολεμους· τριτος, ο τους
λιμους επαγων· τεταρτος, ο τους λοιμους και σεισμους· πεμπτος. Παραδωσουσιν
υμας εις θλιψεις· εκτος, Ἔσεσθε μισουμενοι υπο παντων· εβδομος, Παραδωσουσιν
αλληλους και μισησουσιν· εμφυλιον ενταυθα δηλοι πολεμον· ειτα ψευδοχριστοι και
ψευδαδελφοι· ειτα, Ψυγησεται η αγαπη, το παντων αιτιον των κακων. Ειδες μυρια
γενη πολεμων καινα και παραδοξα; Ἀλλ' ομως μετα τουτων και πολλωι πλειονων
(και γαρ τωι εμφυλιωι και συγγενικος ανεμιγνυτο πολεμος), εκρατησε της οικουμενης
απασης το κηρυγμα. Κηρυχθησεται γαρ, φησι, το Ευαγγελιον εν ολωι τωι κοσμωι. Που
τοινυν εισιν οι της γενεσεως την τυραννιδα επιτειχιζοντες, και των καιρων την
περιφοραν, τοις της Ἐκκλησιας δογμασι; Τις γαρ εμνημονευσε πωποτε, οτι ωφθη
Χριστος ετερος, οτι συνεβη πραγμα τοιουτον; Καιτοιγε ετερα ψευδομενοι λεγουσιν,
οτι δεκα μυριαδες ετων παρηλθον· αλλα τουτο ουδε πλασασθαι δυνανται. Ποιαν
τοινυν περιφοραν ειποιτ' αν; Ουτε γαρ Σοδομα, ουτε Γομοῤρα, ουτε κατακλυσμος
ετερος εγενετο ποτε. Μεχρι τινος παιζετε, περιφοραν και γενεσιν λεγοντες; Πως ουν
εκβαινει πολλα, φησι, των λεγομενων; Ἐπειδη συ σαυτον ηρημωσας της του Θεου
βοηθειας, και προυδωκας, και εξω της προνοιας εστησας, δια τουτο ως βουλεται
στρεφει σου τα πραγματα ο δαιμων, και μετατιθησιν. Ἀλλ' ουκ επι των αγιων,
μαλλον δε ουδε εφ' ημων των αμαρτωλων, των σφοδρα καταφρονουντων αυτης. Ει
γαρ και ο βιος ημων ουκ ανεκτος, αλλ' επειδη τηι του Θεου χαριτι των της αληθειας
δογματων μετα πολλης εχομεθα της ακριβειας, ανωτεροι της των δαιμονων εσμεν
επιβουλης. Ὅλως δε τι ποτε εστι γενεσις; Ουδεν ετερον αλλ' η αδικια και συγχυσις,
 
 

460

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και το εικη παντα φερεσθαι· μαλλον δε ουκ εικη μονον, αλλα και μετα αλογιας. Και
ει μη εστι, φησι, γενεσις, ποθεν ο δεινα πλουτει; ποθεν ο δεινα πενης; Ουκ οιδα.
Ουτω γαρ σοι τεως διαλεξομαι, παιδευων σε μη παντα περιεργαζεσθαι, μηδε απλως
εντευθεν και εικη φερεσθαι. Ουδε γαρ επειδη τουτο αγνοεις, οφειλεις τα ουκ οντα
αναπλαττειν. Βελτιον αγνοειν καλως, η μανθανειν κακως. Ὁ μεν γαρ ουκ ειδως την
αιτιαν, ταχεως επι την ευλογον ηξει· ο δε, επειδη την ουσαν ουκ οιδε, την ουκ ουσαν
πλαττων, ου δυνησεται ραιδιως την ουσαν δεξασθαι, αλλα δει πλειονος αυτωι και
πονου και ιδρωτος, ωστε το προτερον ανελειν. Και γαρ εν δελτωι, εξηλειμ 58.692
μενηι μεν ευκολως τις εγγραψειεν απερ αν εθεληι· εγκεχαραγμενηι δε, ουκετι ομοιως·
δει γαρ προτερον εξαλειψαι τα κακως εγγεγραμμενα. Και επι των ιατρων δε, ο μηδεν
προσφερων του τα βλαπτοντα προσαγοντος πολλωι βελτιων εστι· και ο σαθρως
οικοδομων του μηδ' ολως οικοδομουντος χειρων· ωσπερ ουν και η γη πολυ βελτιων
η μηδεν εχουσα της ακανθας εχουσης. Μη τοινυν επι το μαθειν παντα τρεχωμεν,
αλλ' ανεχωμεθα τινα και αγνοειν· ιν' οταν ευρωμεν διδασκαλον, μη διπλουν
παρεχωμεν αυτωι τον πονον· μαλλον δε πολλοι πολλακις και αδιορθωτα νοσουντες
εμειναν, τωι περιπεσειν απλως πονηροις δογμασιν. Ουδε γαρ ομοιος ο ιδρως,
ανασπασαι προτερον τα κακως ριζωθεντα, και τοτε σπειραι, και καθαραν αρουραν
καταφυτευσαι. Ἐκει μεν γαρ ανατρεψαι δει προτερον, και τοτε ετερα ενθειναι·
ενταυθα δε παρεσκευασμενη η ακοη. Ποθεν ουν ο δεινα πλουτει; Ἐρω λοιπον. Οι μεν
του Θεου διδοντος, πολλοι δε συγχωρουντος, πλουτον εκτησαντο. Ουτος γαρ
συντομος και απλους ο λογος. Τι ουν; φησι· τον πορνον αυτος ποιει πλουτειν, και
τον μοιχον, και τον ηταιρηκοτα, και τον κακως τοις ουσι κεχρημενον; Ου ποιει, αλλα
συγχωρει πλουτειν· πολυ δε το μεσον και σφοδρα απειρον του ποιειν και συγχωρειν.
Τινος δε ενεκεν ολως αφιησιν; Ὅτι ουδεπω της κρισεως ο καιρος, ινα το κατ' αξιαν
εκαστος απολαβηι. Τι γαρ φαυλοτερον εκεινου του πλουσιου, του μηδε των ψιχιων
μεταδιδοντος τωι Λαζαρωι; Ἀλλ' ομως απαντων αθλιωτερος ην· ουδε γαρ σταγονος
εγενετο κυριος, και δι' αυτο μαλιστα τουτο, οτι πλουτων ωμος ην. Και γαρ εαν ωσι
πονηροι δυο, ου των αυτων ενταυθα απολαυσαντες, αλλ' ο μεν εν πλουτωι, ο δε εν
πενιαι, ουχ ομοιως εκει τιμωρηθησονται, αλλ' ο ευπορωτερος χαλεπωτερον. εʹ. Ὁραις
γουν και τουτον δεινοτερα πασχοντα, επειδη απελαβε τα αγαθα; Και συ τοινυν, οταν
ιδηις αδικως πλουτουντα ευημερουντα, στεναξον, δακρυσον· και γαρ προσθηκη
κολασεως ο πλουτος ουτος αυτωι. Ὥσπερ γαρ οι πολλα αμαρτανοντες και μη
βουλομενοι μετανοειν, θησαυριζουσιν εαυτοις θησαυρον οργης· ουτως οι μετα του
μη κολαζεσθαι και ευπραγιας απολαυοντες, μειζονα υποστησονται την τιμωριαν. Και
τουτο, ει βουλει, ουκ απο των μελλοντων μονον, αλλα και απο του παροντος βιου
δειξω σοι το υποδειγμα. Ὁ γαρ μακαριος ∆αυιδ, οτε την αμαρτιαν ημαρτεν εκεινην
την της Βηρσαβεε, και ηλεγχετο παρα του προφητου, δια τουτο μαλιστα ενεκαλειτο
σφοδροτερον, οτι και πολλης απολαυσας αδειας τοιουτος ην. Ἄκουσον γουν του
Θεου τουτο μαλιστα ονειδιζοντος αυτωι· Ουκ εχρισα σε εις βασιλεα, και εξειλομην σε
εκ χειρος Σαουλ, και εδωκα σοι παντα τα του κυριου σου, και παντα τον οικον
Ἰσραηλ και Ἰουδα; Και ει ολιγα σοι ην, προσεθηκα αν σοι ως ταυτα. Και τι εποιησας
το πονηρον εναντιον μου; Ου γαρ παντων των αμαρτηματων αι αυται κολασεις,
αλλα πολλαι και διαφοροι, και απο χρονων, και απο προσωπων, και απο αξιωματων,
και απο συνεσεως, και απο ετερων πλειονων. Και ινα σαφεστερον ο λεγω γενηται,
κεισθω εις μεσον αμαρτημα εν, η πορνεια, και σκοπει ποσας ευρισκω τιμωριας
διαφορους, ου παρ' εμαυ 58.693 του, αλλ' απο των θειων Γραφων. Ἐπορνευσε τις προ
του νομου; αλλως κολαζεται· και τουτο ο Παυλος δεικνυσιν· Ὅσοι γαρ ανομως
ημαρτον, ανομως και απολουνται. Ἐπορνευσε τις μετα τον νομον; χαλεπωτερα
πεισεται· Ὅσοι γαρ εν νομωι ημαρτον, φησι, δια νομου κριθησονται. Ἐπορνευσε τις
 
 

461

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιερευς ων; προσθηκην απο της αξιας εις την τιμωριαν λαμβανει μεγιστην. ∆ια δη
τουτο αι μεν αλλαι ανηιρουντο πορνευομεναι· αι δε των ιερεων θυγατερες
κατεκαιοντο, του νομοθετου εκ περιουσιας δηλουντος, οση τον ιερεα μενει κολασις
τουτο αμαρτανοντα. Ει γαρ την θυγατερα μειζονα απηιτησε δικην δια το ιερεως ειναι
θυγατερα, πολλωι μαλλον αυτον τον ιερωμενον. Ἐπορνευθη τις βιαιως; αυτη και
απηλλακται κολασεως· επορνευθη τις πλουτουσα, ετερα δε πενομενη; παλιν και
ενταυθα διαφορα. Και τουτο δηλον, αφ' ων εμπροσθεν ειρηκαμεν περι του ∆αυΐδ.
Ἐπορνευσε τις μετα την παρουσιαν του Χριστου; αν αμυητος απελθηι, παντων
εκεινων χαλεπωτεραν δωσει δικην. Ἐπορνευσε τις μετα το λουτρον; ενταυθα ουδε
παραμυθια λοιπον τωι αμαρτηματι λειπεται. Και τουτο αυτο δηλων ο Παυλος ελεγεν·
Ἀθετησας τις νομον Μωυσεως, χωρις οικτιρμων επι δυσι και τρισι μαρτυσιν
αποθνησκει· ποσωι δοκειτε χειρονος αξιωθησεται τιμωριας ο τον Υιον του Θεου
καταπατησας, και το αιμα της διαθηκης κοινον ηγησαμενος, και την χαριν του
Πνευματος ενυβρισας; Ἐπορνευσε τις ιερωμενος νυν; αυτη μαλιστα παντων η
κορυφη των κακων. Ειδες ενος αμαρτηματος ποσαι διαφοραι; Ἑτερα η προ του
νομου, αλλη η μετα τον νομον, η του ιερωμενου αλλη, η της πλουτουσης και της
πενομενης, της κατηχουμενης και της πιστης, της του ιερεως. Και απο συνεσεως δε
πολλη η διαφορα· Ὁ γαρ ειδως το θελημα του Κυριου αυτου, και μη ποιησας,
δαρησεται πολλας. Και το μετα τα παραδειγματα αμαρτανειν πλειονα φερει την
τιμωριαν. ∆ια τουτο φησιν· Ὑμεις δε ουδε ιδοντες υστερον μετενοησατε, καιτοι
πολλης 58.694 απολαυσαντες θεραπειας. ∆ια τουτο και την Ἱερουσαλημ τουτο
ονειδιζει λεγων· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα υμων, και ουκ
ηθελησατε; Και το εν τρυφηι οντας· τουτο δη το του Λαζαρου. Και απο του τοπου δε
χαλεπωτερον το αμαρτημα γινεται· οπερ και αυτος δηλων ελεγε· Μεταξυ του ναου
και του θυσιαστηριου. Και απο της ποιοτητος δε αυτων των πλημμεληματων· Ου
θαυμαστον, εαν αλωι τις κλεπτων· και παλιν, Ἔσφαξας τους υιους σου και τας
θυγατερας σου· τουτο υπερ πασας τας πορνειας σου και τα βδελυγματα σου. Και απο
των προσωπων παλιν· Ἐαν αμαρτων αμαρτηι τις εις ανθρωπον, προσευξονται περι
αυτου· εαν δε εις Θεον αμαρτηι, τις προσευξεται περι αυτου; Και οταν τους πολλωι
χειρονας τις υπερβαινηι τηι ραιθυμιαι· οπερ και εν τωι Ἰεζεκιηλ εγκαλει· Ουδε κατα τα
δικαιωματα των εθνων εποιησας. Και οταν μηδε τοις ετερων παραδειγμασι
σωφρονισθηι τις· Ειδε την αδελφην αυτης, φησι, και εδικαιωσεν αυτην. Και οταν
πλειονος απολαυσηι επιμελειας· Ει γαρ εν Τυρωι, φησι, και Σιδωνι εγενοντο αι
δυναμεις αυται, παλαι αν μετενοησαν· πλην ανεκτοτερον εσται Τυρωι και Σιδωνι, η
τηι πολει εκεινηι. Ειδες ακριβειαν απηρτισμενην, και παντας των αυτων
αμαρτηματων ου την αυτην διδοντας δικην; Και γαρ οταν μακροθυμιας
απολαυσαντες μηδεν κερδανωμεν, χειρονα πεισομεθα. Και τουτο δηλοι Παυλος
λεγων· Κατα δε την σκληροτητα σου και αμετανοητον καρδιαν θησαυριζεις σεαυτωι
οργην. Ταυτ' ουν ειδοτες, μη σκανδαλιζωμεθα, μηδε θορυβωμεθα μηδενι των
γινομενων, μηδε την των λογισμων επεισαγωμεν ζαλην· αλλα τωι ακαταληπτωι της
του Θεου προνοιας παραχωρουντες, αρετης επιμελωμεθα, και φευγωμεν κακιαν· ινα
και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.693 ΟΜΙΛΙΑ ΟS ʹ. Τοτε οι εν τηι Ἰουδαιαι, φευγετωσαν εις τα ορη και ο επι
του δωματος, μη καταβατω αραι τα εκ της οικιας αυτου· και ο εν τωι αγρωι αυτου, μη
επι στρεψατω εις τα οπισω αραι τα ιματια αυτου.
 
 

462

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Ειπων περι των κακων των την πολιν καταληψομενων, και των
πειρασμων των αποστολικων, και οτι αχειρωτοι μενουσι, και πασαν διαδραμουνται
την οικουμενην, λεγει παλιν τας Ἰουδαικας συμφορας, δεικνυς οτι οταν ωσιν ουτοι
λαμπροι, την οικουμενην διδαξαντες απασαν, τοτε εκεινοι εν συμφοραις. Και ορα
πως διηγειται τον πολεμον, δια των δοκουντων ειναι μικρων παριστων αυτου το
αφορητον. Τοτε γαρ, φησιν, οι εν τηι Ἰουδαιαι, φευγετωσαν εις τα ορη. Τοτε, ποτε;
Ὅταν ταυτα γενηται, οταν το βδελυγμα της ερημωσεως στηι εν τοπωι αγιωι. Ὅθεν μοι
δοκει τα στρατοπεδα λεγειν. Φευγετε τοινυν τοτε, φησιν· ουδεμια γαρ λοιπον ελπις
σωτηριας υμιν. Ἐπειδη γαρ συνεβη πολλακις αυτους ανενεγκειν εν πολεμοις
χαλεποις, οιον επι του Σεναχηρειμ, επι Ἀντιοχου παλιν· (και γαρ και τοτε
στρατοπεδων επεισελθοντων και του ναου προκαταληφθεντος, συστραφεντες οι
Μακκαβαιοι μετεστησαν εις το εναντιον τα πραγματα·) ινα ουν μη και νυν τουτο
υποπτευσω 58.694 σιν, οτι εσται τις μεταβολη τοιαυτη, παν το τοιουτον αυτοις
απαγορευει. Ἀγαπητον γαρ, φησι, το γυμνωι τωι σωματι σωθηναι λοιπον. ∆ια τουτο
και τους επι των δωματων ουκ αφιησιν εις την οικιαν εισελθειν, ωστε αραι τα
ιματια, τα αφευκτα δηλων κακα, και την απεραντον συμφοραν· και οτι τον
εμπεσοντα αναγκη παντως απολεσθαι. ∆ια τουτο και τον εν τωι αγρωι προστιθησι
λεγων, Μηδε ουτος επιστρεψατω αραι τα ιματια αυτου. Ει γαρ οι ενδον οντες
φευγουσι, πολλωι μαλλον τους εξωθεν ου χρη καταφευγειν εκει. Ουαι δε ταις εν
γαστρι εχουσαις και ταις θηλαζουσαις· ταις μεν, δια το νωθροτερον και το μη
δυνασθαι φευγειν ευκολως, τωι φορτιωι της κυησεως βαρουμενας· ταις δε, δια το
δεσμωι κατεχεσθαι τωι της συμπαθειας των παιδιων, και μη δυνασθαι συνδιασωζειν
τα θηλαζοντα. Χρηματων μεν γαρ και καταφρονησαι ευκολον και προνοησαι ραιδιον,
και ιματιων· τα δε απο της φυσεως πως αν τις διαφυγοι; πως αν η εγκυος γενοιτο
κουφη; πως δε η θηλαζουσα δυνησεται του τεχθεντος υπεριδειν; Ειτα παλιν δεικνυς
το μεγεθος της συμφορας, φησι· Προσευχεσθε, ινα μη γενηται η φυγη υμων εν
χειμωνι, μηδε εν σαββατωι. Ἔσται γαρ τοτε θλιψις μεγαλη, οια 58.695 ουκ εγενετο
απ' αρχης κοσμου εως του νυν, ουδε μη γενηται. Ὁραις οτι προς Ἰουδαιους ο λογος
αυτωι, και περι των εκεινους καταληψομενων κακων διαλεγεται; Ου γαρ δη οι
αποστολοι εμελλον Σαββατον τηρειν, η εκει εσεσθαι, ηνικα Ουεσπασιανος ταυτα
επραξε. Και γαρ εφθασαν προαπελθοντες οι πλειους· ει δε τις απελειφθη, εν αλλοις
της οικουμενης διετριβε μερεσι τοτε. ∆ιατι δε μηδε χειμωνος, μηδε Σαββατου;
Χειμωνος μεν, δια την δυσκολιαν την απο του καιρου· Σαββατου δε, δια την
αυθεντιαν την απο του νομου. Ἐπειδη γαρ φυγης χρεια, και φυγης ταχιστης, ουτε δε
εν Σαββατωι τοτε Ἰουδαιοι φευγειν ετολμων δια τον νομον, ουτε δε εν χειμωνι το
τοιουτον ευκολον, δια τουτο, Προσευχεσθε, φησιν. Ἔσται γαρ τοτε θλιψις, οια ουκ
εγενετο, ουδε μη γενηται. Και μη τις νομισηι τουτο υπερβολικως ειρησθαι· αλλ'
εντυχων τοις Ἰωσηπου γραμμασι, μανθανετω των ειρημενων την αληθειαν. Ουδε
γαρ εκεινο αν εχοι τις ειπειν, οτι πιστος ων ο ανθρωπος εις το συστησαι τα ειρημενα
εξωγκωσε την τραγωιδιαν. Και γαρ και Ἰουδαιος ην, και σφοδρα Ἰουδαιος, και
ζηλωτης, και των μετα την Χριστου παρουσιαν. Τι ουν ουτος φησιν; Ὅτι πασαν
ενικησε τραγωιδιαν εκεινα τα δεινα, και πολεμος ουδεις ουδεποτε τοιουτος το εθνος
κατελαβε. Τοσουτος γαρ ην ο λιμος, ως αυταις ταις μητρασι περιμαχητον ειναι την
παιδοφαγιαν, και υπερ τουτου πολεμους γινεσθαι· πολλους δε και νεκρους
γενομενους κατα μεσας αναῤρηγνυσθαι τας γαστερας εφη. Ἡδεως αν ουν εροιμην
Ἰουδαιους, ποθεν ουτω θεηλατος οργη και αφορητος ηλθεν επ' αυτους, και πασων
εμπροσθεν γενομενων, ουκ εν Ἰουδαιαι μονον, αλλα πανταχου της οικουμενης
χαλεπωτερα; Ουκ ευδηλον, οτι δια το του σταυρου τολμημα και την αποφασιν
 
 

463

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτην; Ἅπαντες ειποιεν αν, και μετα παντων και προ παντων αυτη η των
πραγματων αληθεια. Θεα δε μοι την υπερβολην των κακων, οταν μη προς τον
εμπροσθεν χρονον παραβαλλομενα χαλεπωτερα φαινηται, αλλα και προς τον
επιοντα απαντα. Ουτε γαρ εν τηι οικουμενηι πασηι, ουτε εν τωι χρονωι παντι, τωι
γενομενωι τωι τε εσομενωι, δυνησεται τις ειπειν τοιαυτα κακα γεγενημενα. Και μαλα
εικοτως. Ουδε γαρ ετολμησε τις ανθρωπων, ου των πωποτε, ου των μετα ταυτα,
τολμημα ουτω παρανομον και φρικωδες. ∆ια τουτο φησιν· Ἔσται θλιψις οια ουκ
εγενετο, ουδε μη γενηται. Και ει μη εκολοβωθησαν αι ημεραι εκειναι, ουκ αν εσωθη
πασα σαρξ· δια δε τους εκλεκτους κολοβωθησονται αι ημεραι εκειναι. Ἀπο τουτων
δεικνυσιν αυτους χαλεπωτερας τιμωριας αξιους οντας της ειρημενης, ημερας νυν
λεγων τας του πολεμου και της πολιορκιας εκεινης. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ει
επι πλεον εκρατησε, φησιν, ο πολεμος Ῥωμαιων ο κατα της πολεως, απαντες αν
απωλοντο Ἰουδαιοι (πασαν γαρ σαρκα ενταυθα την Ἰουδαικην λεγει)· και οι εξω, και
οι ενδον. Ου γαρ δη μονον τοις εν Ἰουδαιαι επολεμουν, αλλα και τους πανταχου
διεσπαρμενους απεκηρυττον τε και ηλαυνον, δια το προς εκεινους μισος. βʹ. Τινας δε
ενταυθα φησι τους εκλεκτους; Τους πιστους τους εν μεσοις απειλημμενους αυτοις.
Ἵνα γαρ μη λεγωσιν Ἰουδαιοι, οτι δια το κηρυγμα και το προσκυνεισθαι τον Χριστον
ταυτα γεγονε τα κακα, δεικνυσιν οτι ου μονον οι πιστοι τουτων αυτοις ουκ εγενοντο
αιτιοι, αλλ' ει μη εκεινοι ησαν, προῤριζοι αν απωλοντο απαντες. Ει γαρ
συνεχωρησεν ο Θεος εκταθηναι τον πολεμον, ουδ' αν λειψανον εμεινεν Ἰουδαιων·
αλλ' ινα μη συναπολωνται τοις απιστοις Ἰουδαιοις οι εξ αυ 58.696 των γενομενοι
πιστοι, ταχεως κατελυσε την μαχην, και περας εδωκε τωι πολεμωι. ∆ια τουτο φησι·
∆ια δε τους εκλεκτους κολοβωθησονται. Ταυτα δε ελεγε, καταλιμπανων παραμυθιαν
τοις εν μεσωι απειλημμενοις αυτων, και διδους αναπνευσαι, ινα μη φοβωνται ως
συναπολουμενοι. Ει δε ενταυθα τοσαυτη αυτων προνοια, ως δι' αυτους και ετερους
σωζεσθαι, και των απιστων λειψανα γινεσθαι Ἰουδαιων δια Χριστιανους, ποση εν τωι
καιρωι των στεφανων η τιμη; Ἐντευθεν αυτους και παρεμυθειτο μη αλγειν επι τοις
οικειοις κινδυνοις, οπου γε και εκεινοι τοιαυτα πασχουσι, και επ' ουδενι κερδει, αλλ'
επι κακωι της εαυτων κεφαλης. Ου παρεμυθειτο δε μονον, αλλα και απηγε των
Ἰουδαικων εθων λοιπον λανθανοντως και ανυποπτως. Ει γαρ ουκ εσται μεταβολη
λοιπον, ουδε ο ναος στησεται, ευδηλον οτι και ο νομος παυθησεται. Ἀλλα φανερως
μεν τουτο ουκ ειπε, δια δε της παντελους αυτων απωλειας τουτο ηινιξατο. Φανερως
δε ουκ ειπεν, ινα μη προ καιρου πληξηι. ∆ιο ουδε αρχομενος προηγουμενως εις τον
περι τουτων ενεβαλε λογον· αλλα ταλανισας πρωτον την πολιν, εις αναγκην αυτους
κατεστησε της τε επιδειξεως των λιθων και της ερωτησεως, ινα ως αυτοις
αποκρινομενος προς την ερωτησιν απαντα προαναφωνησηι τα μελλοντα. Συ δε μοι
σκοπει Πνευματος οικονομιαν, οτι τουτων ουδεν εγραψεν Ἰωαννης, ινα μη δοξηι εξ
αυτης των γεγενημενων της ιστοριας γραφειν· (και γαρ και μετα την αλωσιν εζη
χρονον πολυν·) αλλ' οι προ της αλωσεως αποθανοντες, και μηδεν τουτων
εωρακοτες, αυτοι γραφουσιν, ωστε πανταχοθεν διαλαμπειν της προῤρησεως την
ισχυν. Τοτε εαν τις υμιν ειπηι, Ἰδου ωδε ο Χριστος, η ωδε, μη πιστευσητε.
Ἐγερθησονται γαρ ψευδοχριστοι και ψευδοπροφηται, και δωσουσι σημεια και
τερατα, ωστε πλανησαι, ει δυνατον, και τους εκλεκτους. Ἰδου προειρηκα υμιν. Ἐαν
ουν ειπωσιν υμιν· Ἰδου εν τηι ερημωι, μη εξελθητε· Ἰδου εν τοις ταμειοις, μη
πιστευσητε. Ὥσπερ γαρ η αστραπη εξερχεται απο ανατολων, και φαινεται εως
δυσμων, ουτως εσται και η παρουσια του Υιου του ανθρωπου. Ὅπου γαρ αν ηι το
πτωμα, εκει συναχθησονται και οι αετοι. Πληρωσας τα περι των Ἱεροσολυμων, εις
την αυτου λοιπον διαβαινει παρουσιαν, και λεγει αυτης τα σημεια, ουκ εκεινοις
χρησιμα μονον, αλλα και ημιν και τοις μεθ' ημας εσομενοις πασι. Τοτε, ποτε;
 
 

464

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐνταυθα, ο πολλακις ειπον, ουχι της ακολουθιας εστι του καιρου των εμπροσθεν
ειρημενων το, Τοτε· οπου γουν ακολουθιαν εβουλετο ειπειν, επηγαγεν, Ευθεως μετα
την θλιψιν των ημερων εκεινων· ενταυθα δε ουχ ουτως, αλλα, Τοτε· ου τα μετα
ταυτα ευθεως δηλων, αλλα τα εν τωι καιρωι, ωι μελλει ταυτα γινεσθαι, απερ εμελλε
λεγειν. Ουτω και οταν λεγηι, Ἐν εκειναις ταις ημεραις παραγινεται Ἰωαννης ο
Βαπτιστης, ου τον εξης ευθεως λεγει καιρον, αλλα τον μετα πολλα ετη, και τον καθ'
ον ταυτα εγινετο, απερ ερειν εμελλε. Και γαρ περι της γεννησεως διαλεχθεις του
Ἰησου, και της των μαγων παρουσιας, και της τελευτης Ἡρωδου, ευθεως φησιν· Ἐν
εκειναις ταις ημεραις παραγινεται Ἰωαννης ο Βαπτιστης· καιτοι τριακοντα μεταξυ
γεγονεν ετη. Ἀλλ' εθος τουτο τηι Γραφηι τουτωι κεχρησθαι της ιστοριας τωι τροπωι.
Ουτω δη και ενταυθα, τον μεσον απαντα χρονον παρελθων, τον απο της αλωσεως
των Ἱεροσολυμων εως των προοιμιων της συντελειας, λεγει τον ολιγωι προ της
συντελειας. Τοτε ουν 58.697 εαν τις υμιν ειπηι, φησιν, Ὧδε ο Χριστος, η ωδε, μη
πιστευσητε. Τεως απο του τοπου αυτους ασφαλιζεται, λεγων τα ιδιωματα της αυτου.
παρουσιας της δευτερας, και τα των πλανων δειγματα. Ου γαρ ωσπερ εν τηι προτεραι
εν Βηθλεεμ εφανη, και εν γωνιαι μικραι της οικουμενης, και ουδενος ειδοτος εξ
αρχης, ουτω και τοτε φησιν· αλλα φανερως και μετα περιφανειας απασης, και ως μη
δεισθαι του ταυτα απαγγελλοντος. Ου μικρον δε τουτο σημειον του μη λανθανοντως
παραγινεσθαι. Σκοπει δε πως ενταυθα ουδεν περι πολεμου διαλεγεται· τον γαρ περι
της παρουσιας αυτου διευκρινει λογον· αλλα περι των απαταιν επιχειρουντων. Οι
μεν γαρ επι των αποστολων τους πολλους ηπατων· Ἐλευσονται γαρ, φησι, και
απατησουσι πολλους· οι δε προ της δευτερας αυτου παρουσιας, οι και εκεινων ησαν
πικροτεροι. ∆ωσουσι γαρ, φησι, σημεια και τερατα, ωστε πλανησαι, ει δυνατον, και
τους εκλεκτους. Ἐνταυθα τον αντιχριστον φησι, και δεικνυσι τινας και
διακονησομενους αυτωι· περι ου και Παυλος ουτω φησι. Καλεσας γαρ αυτον
ανθρωπον αμαρτιας και υιον απωλειας, επηγαγεν· Ου εστιν η παρουσια κατ'
ενεργειαν του Σατανα, εν πασηι δυναμει και σημειοις και τερασι ψευδους, εν πασηι
απατηι της αδικιας εν τοις απολλυμενοις. Και ορα πως ασφαλιζεται. Μη εξελθητε,
φησι, εις την ερημον, μη εισελθητε εις τα ταμεια. Ουκ ειπεν, Ἀπελθετε και μη
πιστευσητε· αλλα, Μη εξελθητε, μηδε απελθητε. Και γαρ πολλη τοτε η απατη, δια το
και σημεια γινεσθαι απατης. γʹ. Ειπων τοινυν πως εκεινος παραγινεται, οιον οτι εν
τοπωι, λεγει πως και αυτος. Πως ουν αυτος; Ὥσπερ η αστραπη εξερχεται απο
ανατολων, και φαινεται εως δυσμων, ουτως εσται και η παρουσια του Υιου του
ανθρωπου. Ὅπου γαρ αν ηι το πτωμα, εκει και οι αετοι. Πως ουν η αστραπη φαινεται;
Ου δειται απαγγελλοντος, ου δειται κηρυκος, αλλα και τοις εν οικιαις καθημενοις,
και ταις εν θαλαμοις, εν ακαριαιαι ροπηι κατα την οικουμενην δεικνυται πασαν.
Ουτως εσται η παρουσια εκεινη, ομου πανταχου φαινομενη δια την εκλαμψιν της
δοξης. Λεγει δε και ετερον σημειον· Ὅπου το πτωμα, εκει και οι αετοι· το πληθος των
αγγελων, των μαρτυρων, των αγιων απαντων δηλων. Ειτα λεγει θαυματα φοβερα.
Τινα δε εστι τα θαυματα; Ευθεως μετα την θλιψιν των ημερων εκεινων, φησιν, ο
ηλιος σκοτισθησεται. Θλιψιν ποιων λεγει ημερων; Του αντιχριστου και των
ψευδοπροφητων. Θλιψις γαρ τοτε εσται μεγαλη, τοσουτων οντων των απατωντων.
Ἀλλ' ουκ εκτεινεται εις χρονου μηκος. Ει γαρ ο Ἰουδαικος πολεμος δια τους
εκλεκτους εκολοβωθη, πολλωι μαλλον ουτος ο πειρασμος συσταλησεται δια τους
αυτους τουτους. ∆ια τουτο ουκ ειπε, μετα την θλιψιν, αλλ', Ευθεως μετα την θλιψιν
των ημερων εκεινων ο ηλιος σκοτισθησεται· ομου γαρ σχεδον απαντα γινεται. Οι τε
γαρ ψευδοπροφηται και οι ψευδοχριστοι θορυβησουσι παραγενομενοι, και ευθεως
αυτος παρεσται. Και γαρ ου μικρα τοτε μελλει κατεχειν ταραχη την οικουμενην. Πως
δε παραγινεται; Μετασχηματιζομενης λοιπον αυτης της κτισεως· και γαρ Ὁ ηλιος
 
 

465

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκοτισθησεται, ουκ αφανιζομενος, αλλα νικωμενος τωι φωτι της παρουσιας αυτου·
Και τα αστρα πεσειται· τις γαρ αυτων εσται χρεια λοιπον, νυκτος ουκ ουσης; 58.698
Και αι δυναμεις των ουρανων σαλευθησονται· και μαλα εικοτως, ορωσαι τοσαυτην
μεταβολην γινομενην. Ει γαρ οτε εγενετο τα αστρα, ουτως εφριξαν και εθαυμασαν·
(Ὅτε γαρ εγενηθη αστρα, ᾔνεσαν με, φησι, φωνηι μεγαληι παντες αγγελοι·) πολλωι
μαλλον ορωντες παντα μεταῤρυθμιζομενα, και τους συνδουλους αυτων διδοντας
ευθυνας, και την οικουμενην απασαν φοβερωι παρισταμενην δικαστηριωι, και τους εκ
του Ἀδαμ μεχρι της αυτου παρουσιας γενομενους λογον απαιτουμενους απαντων ων
επραξαν, πως ου φριξουσι και σαλευθησονται; Τοτε φανησεται το σημειον του Υιου
του ανθρωπου εν τωι ουρανωι· τουτεστιν, ο σταυρος, του ηλιου φαιδροτερος ων· ειγε
εκεινος μεν σκοτιζεται και κρυπτεται, ουτος δε φαινεται· ουκ αν φανεις, ει μη
πολλωι των ηλιακων ακτινων φαιδροτερος ην. Τινος δε ενεκεν το σημειον φαινεται;
Ὥστε εκ περιουσιας πολλης επιστομισθηναι των Ἰουδαιων την αναισχυντιαν. Και
γαρ δικαιωμα μεγιστον εχων τον σταυρον, ουτω παραγινεται εις εκεινο το
δικαστηριον ο Χριστος, ουχι τα τραυματα μονον, αλλα και τον θανατον τον
επονειδιστον δεικνυς. Τοτε κοψονται αι φυλαι. Ου γαρ χρεια κατηγοριας, οταν ιδωσι
τον σταυρον· και κοψονται, οτι αποθανοντος ουδεν ωφεληθησαν, οτι εσταυρωσαν
ον προσκυνησαι εδει. Ειδες πως υπεγραψε την παρουσιαν αυτου φοβερως; πως
ανεστησε τα φρονηματα των μαθητων; ∆ια τοι τουτο προτερον τα λυπηρα τιθησι,
και τοτε τα χρηστα, ινα και ταυτηι αυτους παραμυθησηται και αναπαυσηι. Και περι
του παθους δε αυτους υπομιμνησκει παλιν και της αναστασεως, και μετα λαμπρου
του σχηματος μεμνηται του σταυρου, ωστε μη αισχυνεσθαι αυτους, μηδε οδυνασθαι,
οπου γε αντι σημειου τοτε ερχεται προβαλλομενος αυτον. Ἄλλος δε φησιν, οτι
Ὄψονται εις ον εξεκεντησαν. ∆ια δη τουτο κοψονται, ιδουσαι οτι ουτος εκεινος
εστιν. Ἐπειδη δε και σταυρου ανεμνησε, προσεθηκεν οτι Ὄψονται τον Υιον του
ανθρωπου ερχομενον, ουκετι επι του σταυρου, αλλ' επι των νεφελων του ουρανου,
μετα δυναμεως και δοξης πολλης. Μη γαρ επειδη τον σταυρον ηκουσας, φησι,
νομισηις παλιν σκυθρωπον ειναι τι· μετα γαρ δυναμεως ηξει και δοξης πολλης. Φερει
δε αυτον, ινα αυτοκατακριτος αυτων γενηται η αμαρτια· ωσπερ αν ει τις λιθωι
πληγεις, αυτον επιδειξειε τον λιθον, η τα ιματια ηιμαγμενα. Και εν νεφεληι ερχεται,
ως ανεληφθη· και ταυτα ορωσαι θρηνουσιν αι φυλαι. Ου μην μεχρι θρηνων στησεται
αυτοις τα δεινα· αλλ' ο μεν θρηνος εσται, ινα οικοθεν την ψηφον εξενεγκωσι, και
εαυτους καταδικασωσι· τοτε δε παλιν Ἀποστελει τους αγγελους αυτου μετα
σαλπιγγος μεγαλης, και συναξουσι τους εκλεκτους εκ των τεσσαρων ανεμων, απ'
ακρων των ουρανων εως ακρων αυτων. Ὅταν δε τουτο ακουσηις, εννοει των
μενοντων την κολασιν. Ουδε γαρ εκεινην δωσουσι την δικην μονον, αλλα και
ταυτην. Και ωσπερ ανωτερω ελεγεν, οτι ερουσιν, Ευλογημενος ο ερχομενος εν
ονοματι Κυριου· ουτως ενταυθα, οτι Κοψονται. Ἐπειδη γαρ περι πολεμων αυτοις
διελεχθη χαλεπων, ινα μαθωσιν, οτι μετα των ενταυθα δεινων και τα εκει αυτους
αναμενει βασανιστηρια, και κοπτομενους εισαγει, και χωριζομενους των εκλεκτων,
και γεεννηι παραδιδομενους· καντευθεν παλιν τους μαθητας 58.699 διεγειρων, και
δεικνυς, οσων μεν απαλλαγησονται κακων, οσων δε απολαυσονται αγαθων. δʹ. Και
τι δηποτε δι' αγγελων αυτους καλει, ει ουτω φανερως ερχεται; Τιμων αυτους και
ταυτηι. Ὁ δε Παυλος, οτι αρπαγησονται εν νεφελαις. Ειπε δε και τουτο, οτε περι
αναστασεως διελεγετο. Αυτος γαρ, φησιν, ο Κυριος καταβησεται απ' ουρανου εν
κελευσματι, εν φωνηι αρχαγγελου. Ὥστε ανασταντας μεν συλλεξουσιν αγγελοι,
συλλεγεντας δε αρπασουσιν αι νεφελαι· και ταυτα παντα εν ακαριαιωι γινεται, εν
ατομωι. Ου γαρ δη ανω μενων αυτους καλει, αλλ' αυτος ερχεται εν σαλπιγγι. Και τι
βουλονται αι σαλπιγγες και η ηχη; Προς διαναστασιν, προς ευφροσυνην, προς
 
 

466

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραστασιν της των γινομενων εκπληξεως, προς οδυνην των απολιμπανομενων.
Οιμοι απο της ημερας εκεινης της φοβερας. ∆εον ημας χαιρειν οταν ταυτα
ακουωμεν, αλγουμεν, και κατηφεις εσμεν, και σκυθρωπαζομεν. Ἢ μονος εγω ταυτα
πασχω, υμεις δε χαιρετε εν τηι τουτων ακροασει; Ὡς εμοιγε και φρικη τις
υπεισερχεται λεγομενων τουτων, και πικρον οδυρομαι, και εκ βαθυτατης στεναζω
καρδιας. Ουδεν γαρ τουτων προς εμε, αλλ' εκεινων των μετα ταυτα λεχθεντων, των
προς τας παρθενους, των προς τον καταχωσαντα το ταλαντον οπερ ελαβε, των προς
τον πονηρον δουλον. ∆ια ταυτα δακρυω, οσης δοξης εκπιπτειν μελλομεν, οσης
ελπιδος αγαθων, και τουτο διηνεκως και εις αει, ινα μη μικρον σπουδασωμεν. Ει μεν
γαρ πονος πολυς ην και νομος βαρυς, εδει μεν και ουτω παντα ποιειν· πλην αλλα
καν προφασιν τινα εδοκουν εχειν πολλοι των ραιθυμων, ψυχραν μεν, εδοκουν δ' ουν
εχειν, το υπερογκον των επιταγματων, και οτι μεγας ο πονος, και απειρος ο χρονος,
και αφορητον το φορτιον· νυν δε ουδεν τοιουτον εστι προβαλλεσθαι· οπερ μαλιστα
της γεεννης ουχ ηττον ημας διατρωγειν μελλει κατα τον καιρον εκεινον, οταν δια
μικραν ροπην και ολιγον ιδρωτα, τον ουρανον ωμεν απολωλεκοτες και τα αποῤρητα
αγαθα. Και γαρ και ο χρονος βραχυς, και ο πονος ολιγος· και ομως εκλελυμεθα και
αναπεπτωκαμεν. Ἐν γηι αγωνιζηι, και εν ουρανοις ο στεφανος· υπο ανθρωπων
κολαζηι, και υπο Θεου τιμασαι· εν δυο ημεραις τρεχεις, και εις απειρους αιωνας τα
βραβεια· εν φθαρτωι σωματι η παλη, και εν αφθαρτωι αι τιμαι. Και χωρις δε τουτων
κακεινο λογιζεσθαι χρη, οτι καν μη δια τον Χριστον ελωμεθα τι παθειν των
οδυνηρων, αναγκη αυτα και αλλως υπομειναι παντως. Ουδε γαρ αν δια τον Χριστον
μη αποθανηις, αθανατος εσηι· ουδε αν δια τον Χριστον μη ριψηις τα χρηματα, εχων
αυτα απελευσηι. Ταυτα απαιτει παρα σου, α και μη απαιτουντος δωσεις, δια το θνητος
ειναι· ταυτα σε βουλεται ποιειν σηι γνωμηι, α και αναγκηι σε δει ποιησαι. Τοσουτον δε
απαιτει προσειναι μονον, το δι' αυτον γινεσθαι· ως το γε συμβηναι ταυτα και
παρελθειν, και απο της κατα την φυσιν αναγκης γινεται. Ειδες πως ευκολος ο αγων;
α παντως αναγκη σε παθειν, ελου παθειν δι' εμε· τουτο προσκεισθω μονον, και
αρκουσαν εχω την υπακοην. Ὃ ετερωι μελλεις δανειζειν χρυσιον, τουτο δανεισον
εμοι, και επι πλειοσι, και επι ασφαλειαι μειζονι· ο ετερωι μελλεις στρατευειν σωμα,
τουτο στρατευσον εμοι· και γαρ υπερβαινω σου τους πονους ταις αντιδοσεσιν εκ
πολλης της περιουσιας. Συ δε εν μεν τοις αλλοις τον το πλεον παρεχοντα προτιμαις,
58.700 και εν δανεισμασι, και εν αγορασιαι, και εν στρατειαι· τον δε Χριστον μονον
πλεον απαντων παρεχοντα, και απειρως πλεον, τουτον ου καταδεχηι. Και τις ο
τοσουτος πολεμος; τις η τοσαυτη απεχθεια; Ποθεν λοιπον εξεις συγγνωμην και
απολογιαν, ουδε αφ' ων ανθρωπους προτιμαις ανθρωπων, απο τουτων ανεχομενος
τον Θεον προτιμησαι των ανθρωπων; Τι τηι γηι παραδιδως τον θησαυρον; ∆ος τηι εμηι
χειρι, φησιν. Ου δοκει σοι της γης αξιοπιστοτερος ειναι ο της γης ∆εσποτης; Ἐκεινη
το καταβληθεν αποδιδωσι, πολλακις δε ουδε τουτο· αυτος δε και μισθους σοι
αποδιδωσι της φυλακης. Και γαρ σφοδρα ημων εραι. ∆ια τουτο καν δανεισαι θεληις,
εστηκεν ετοιμος· καν σπειραι, αυτος υποδεχεται· καν οικοδομησαι θεληις, ελκει σε
προς εαυτον, Ἐν τοις εμοις, λεγων, οικοδομει. Τι τρεχεις προς τους πενητας, προς
ανθρωπους τους πτωχευοντας; ∆ραμε προς τον Θεον, τον υπερ μικρων μεγαλα σοι
παρεχοντα πραγματα. Ἀλλ' ομως ουδε ταυτα ακουοντες ανεχομεθα, αλλ' ενθα
μαχαι, και πολεμοι, και παγκρατια, και δικαι και συκοφαντιαι, εκει σπευδομεν. εʹ.
Ἆρ' ουν ου δικαιως ημας αποστρεφεται και κολαζει, οταν εις παντα ημιν εαυτον
παρεχηι, ημεις δε αντιπιπτωμεν; Παντι που δηλον. Ειτε γαρ καλλωπισασθαι θελεις,
φησι, τον εμον καλλωπισμον· ειτε οπλισθηναι, τα εμα οπλα· ειτε ενδυσασθαι, το
ιματιον το εμον· ειτε τραφηναι, την τραπεζαν την εμην· ειτε οδευσαι, την οδον την
εμην· ειτε κληρονομησαι, την κληρονομιαν την εμην· ειτε εις πατριδα εισελθειν, εις
 
 

467

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την πολιν, ης τεχνιτης και δημιουργος εγω· ειτε οικοδομησαι οικιαν, εν ταις σκηναις
ταις εμαις. Ἐγω γαρ ων διδωμι ουκ απαιτω σε μισθον, αλλα και αυτου τουτου μισθον
σοι προσοφειλω, αν τοις εμοις χρησασθαι βουληθηις απασι. Τι ταυτης γενοιτ' αν ισον
της φιλοτιμιας; Ἐγω πατηρ, εγω αδελφος, εγω νυμφιος, εγω οικια, εγω τροφη, εγω
ιματιον, εγω ριζα, εγω θεμελιος, παν οπερ αν θεληις εγω· μηδενος εν χρειαι καταστηις.
Ἐγω και δουλευσω· ηλθον γαρ διακονησαι, ου διακονηθηναι. Ἐγω και φιλος, και
μελος, και κεφαλη, και αδελφος, και αδελφη, και μητηρ, παντα εγω· μονον οικειως
εχε προς εμε. Ἐγω πενης δια σε· και αλητης δια σε· επι σταυρου δια σε, επι ταφου δια
σε· ανω υπερ σου εντυγχανω τωι Πατρι, κατω υπερ σου πρεσβευτης παραγεγονα παρα
του Πατρος. Παντα μοι συ, και αδελφος, και συγκληρονομος, και φιλος, και μελος. Τι
πλεον θελεις; τι τον φιλουντα αποστρεφηι; τι τωι κοσμωι καμνεις; τι εις πιθον αντλεις
τετρημενον; Τουτο γαρ εστιν εις τον παροντα βιον πονεισθαι. Τι εις πυρ ξαινεις; τι
τωι αερι πυκτευεις; τι εικη τρεχεις; Ουχι εκαστη τεχνη τελος εχει; Παντι που δηλον.
∆ειξον μοι και συ της σπουδης της βιωτικης το τελος. Ἀλλ' ουκ εχεις. Ματαιοτης γαρ
ματαιοτητων, τα παντα ματαιοτης. Ἴωμεν εις τους ταφους, δειξον μοι τον πατερα,
δειξον μοι την γυναικα. Που ο χρυσα ενδεδυμενος ιματια; ο επι του οχηματος
καθημενος; ο στρατοπεδα εχων, ο την ζωνην, ο τους κηρυκας; ο τους μεν αναιρων,
τους δε εμβαλλων εις δεσμωτηριον; ο αποκτεννων ους εβουλετο, και απαλλαττων
ους ηθελεν; Ουδεν ορω πλην οστεων, και σητος, και αραχνης· παντα 58.701 εκεινα
γη, παντα εκεινα μυθος, παντα οναρ και σκια, και διηγημα ψιλον, και γραφη·
μαλλον δε ουδε γραφη. Την μεν γαρ γραφην καν εν εικονι ορωμεν· ενταυθα δε ουδε
εικονα. Και ειθε μεχρι τουτων τα δεινα! Νυνι δε τα μεν της τιμης, και της τρυφης,
και της περιφανειας, μεχρι σκιας, μεχρι ρηματων· τα δε απ' αυτων ουκετι μεχρι σκιας
και ρηματων, αλλα μενει και διαβησεται μεθ' ημων εκει, και πασιν εσται δηλα· αι
αρπαγαι, αι πλεονεξιαι, αι πορνειαι, αι μοιχειαι, τα μυρια δεινα· ταυτα ουκ εν εικονι,
ουδε εν τεφραι, αλλα γεγραμμενα ανω και ρηματα και πραγματα. Ποιοις ουν
οψομεθα τον Χριστον οφθαλμοις; Ει γαρ πατερα τις ουκ αν ηνεγκεν ιδειν, συνειδως
εαυτωι ημαρτηκοτι εις αυτον, τον πατρος μαλλον απειρως πραοτερον οντα πως
αντιβλεψομεν τοτε; πως οισομεν; Και γαρ παραστησομεθα τωι βηματι του Χριστου,
και παντων ακριβης εσται εξετασις. Ει δε τις απιστει τηι μελλουσηι κρισει, ορατω τα
ενταυθα, τους εν τοις δεσμωτηριοις, τους εν τοις μεταλλοις, τους εν ταις κοπριαις,
τους δαιμονωντας, τους 58.702 παραπαιοντας, τους νοσοις ανιατοις παλαιοντας,
τους πενιαι διηνεκει πυκτευοντας, τους λιμωι συζωντας, τους πενθεσιν ανηκεστοις
βεβλημενους, τους εν αιχμαλωσιαις. Ου γαρ αν ουτοι ταυτα επαθον νυν, ει μη και
τους αλλους απαντας τους τα τοιαυτα ημαρτηκοτας εμελλεν αναμενειν τιμωρια και
κολασις. Ει δε μηδεν ενταυθα υπεμειναν οι λοιποι, τουτο μεν ουν αυτο σημειον σε
ποιεισθαι δει του παντως ειναι τι μετα την εντευθεν αποδημιαν. Ου γαρ αν απαντων
ο αυτος ων Θεος τους μεν ετιμωρησατο, τους δε αφηκεν ατιμωρητους, τα αυτα η και
χαλεπωτερα πεπλημμεληκοτας, ει μη τινα εμελλεν εκει αυτοις τιμωριαν επαγειν.
Ἀπο τουτων τοινυν των λογισμων και των παραδειγματων και ημεις ταπεινωσωμεν
εαυτους, και οι τηι κρισει διαπιστουντες πιστευετωσαν λοιπον, και βελτιους
γινεσθωσαν· ινα αξιως ενταυθα της βασιλειας βιωσαντες, των μελλοντων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.701.20 ΟΜΙΛΙΑ ΟΖʹ. Ἀπο δε της συκης μαθετε την παραβολην. Ὅταν ηδη ο
κλαδος αυτης γενηται απαλος, και τα φυλλα εκφυηι, γινωσκετε οτι εγγυς το θερος.
Ουτω και υμεις, οταν ιδητε ταυτα παντα, γινωσκετε οτι εγγυς εστιν επι θυραις.

 
 

468

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Ἐπειδη ειπεν, οτι ευθεως μετα την θλιψιν των ημερων εκεινων, αυτοι δε
τουτο εζητουν μεθ' οσον χρονον, και αυτην κυριως την ημεραν επεθυμουν ειδεναι,
δια τουτο και το παραδειγμα τιθησι της συκης, δεικνυς οτι ου πολυ το μεσον, αλλ'
εφεξης και η παρουσια απαντησεται· οπερ ουν ου δια της παραβολης μονον, αλλα
και δια των μετα ταυτα λεξεων εδηλωσεν ειπων· Γινωσκετε οτι εγγυς εστιν επι
θυραις. Ἐντευθεν και ετερον τι προφητευει, θερος πνευματικον, και γαληνην κατ'
εκεινην εσομενην την ημεραν απο του χειμωνος του παροντος τοις δικαιοις· τοις δε
αμαρτωλοις τουναντιον, χειμωνα απο θερους· οπερ εν τοις εξης εδηλωσεν ειπων,
τρυφωντων αυτων επιστησεσθαι την ημεραν. Ου δια τουτο δε μονον το της συκης
τουτο τεθεικεν, ινα το διαστημα δηλωσηι· εξην γαρ και ετερως αυτο παραστησαι·
αλλ' ινα καντευθεν πιστωσηται τον λογον ουτως εκβησομενον παντως. Ὥσπερ γαρ
τουτο αναγκη ειναι, ουτω και εκεινο. Και γαρ οπουπερ αν εθεληι το παντως
αποβησομενον λεγειν, φυσικας αναγκας εις μεσον παραγει, και αυτος, και ο
μακαριος Παυλος αυτον μιμουμενος. ∆ια τουτο και περι αναστασεως διαλεγομενος
φησιν· Ὁ κοκκος του σιτου πεσων εις την γην εαν μη αποθανηι, αυτος μονος μενει·
εαν δε αποθανηι, πολυν καρπον φερει. Ὅθεν και ο μακαριος Παυλος παιδευθεις, τωι
αυτωι κεχρηται υποδειγματι, Κορινθιοις περι αναστασεως διαλεγομενος. Ἄφρων γαρ,
φησι, συ ο σπειρεις ου ζωοποιειται, εαν μη αποθανηι. Ειτα ινα μη ταχεως παλιν επ'
αυτο ελθωσι, και ερωτησωσι, Ποτε; εις μνημην αυτους των παρελθοντων εναγει,
λεγων· Ἀμην λεγω υμιν, ου μη παρελθηι η γενεα αυτη, εως αν ταυτα παντα γενηται.
Ταυτα παντα, ποια; ειπε μοι. Τα των Ἱεροσολυμων, τα των πολεμων, τα των λιμων,
τα των λοιμων, τα των σεισμων, τα των ψευδοχριστων, τα των ψευδοπροφητων, το
πανταχου σπαρηναι το Ευαγγελιον, τας στασεις, τας ταρα 58.702 χας, τα αλλα παντα,
απερ ειρηκαμεν μεχρι της αυτου παρουσιας συμβησομενα. Πως ουν, φησιν, ειπεν, η
γενεα αυτη; Ου περι της τοτε λεγων, αλλα περι της των πιστων. Οιδε γαρ γενεαν ουκ
απο χρονων χαρακτηριζειν μονον, αλλα και απο τροπου θρησκειας και πολιτειας· ως
οταν λεγηι· Αυτη η γενεα ζητουντων τον Κυριον. Ὅπερ γαρ ανω ελεγε· ∆ει γαρ παντα
γενεσθαι· και παλιν, Κηρυχθησεται το Ευαγγελιον· τουτο και ενταυθα δηλοι λεγων,
οτι παντως εκβησεται ταυτα παντα, και μενει η γενεα των πιστων, ουδενι των
ειρημενων διακοπτομενη. Ἀλλα και τα Ἱεροσολυμα απολειται, και το πλεον των
Ἰουδαιων αφανισθησεται, ταυτης δε ουδεν περιεσται, ου λιμος, ου λοιμος, ου
σεισμος, ουχ αι των πολεμων ταραχαι, ου ψευδοχριστοι, ου ψευδοπροφηται, ουκ
απατεωνες, ουχ οι παραδιδοντες, ουχ οι σκανδαλιζοντες, ουχ οι ψευδαδελφοι, ουκ
αλλος ουδεις τοιουτος πειρασμος. Ειτα και μαλλον αυτους εις πιστιν εναγων, φησιν·
Ὁ ουρανος και η γη παρελευσεται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσι· τουτεστι, τα
πεπηγοτα ταυτα και ακινητα ευκολωτερον αφανισθηναι, η των λογων των εμων τι
διαπεσειν. Και ο αντιλεγων υπερ τουτων, βασανιζετω τα ειρημενα, και ευρων αληθη
(ευρησει γαρ παντως), απο των παρελθοντων και τοις μελλουσι πιστευετω, και
παντα εξεταζετω μετα ακριβειας, και οψεται των πραγματων το τελος μαρτυρουν τηι
της προφητειας αληθειαι. Τα δε στοιχεια εις μεσον τεθεικεν, ομου μεν δηλων, οτι
προτιμοτερα και ουρανου και γης η Ἐκκλησια· ομου δε δημιουργον εαυτον και
εντευθεν δεικνυς του παντος. Ἐπειδη γαρ περι συντελειας διελεχθη, πραγματος
παρα πολλοις απιστουμενου, τον ουρανον και την γην εις μεσον ηγαγε, την δυναμιν
αυτου την αφατον ενδεικνυμενος, και μετα πολλης της εξουσιας δηλων, οτι
∆εσποτης εστι του παντος, και εκ τουτων και τοις σφοδρα αμφιβαλλουσιν αξιοπιστα
τα ειρημενα κατασκευαζων. Περι δε της ημερας εκεινης και της ωρας ουδεις οιδεν,
ουδε οι αγγελοι των ουρανων, ουδε ο Υιος, ει μη ο Πατηρ. Τωι μεν ειπειν, ουδε οι
αγγελοι, επεστομισεν αυτους, ωστε μη ζητησαι μαθειν οπερ εκεινοι ουκ ισασι· τωι δε
ειπειν, ουδε ο Υιος, κωλυει ου μονον 58.703 μαθειν, αλλα και ζητησαι. Ὅτι γαρ δια
 
 

469

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο τουτο ειρηκεν, ορα μετα την αναστασιν, επειδη περιεργοτερους ειδε
γενομενους, πως επεστομισε μειζονως. Νυν μεν γαρ και τεκμηρια ειρηκε πολλα και
απειρα· τοτε δε απλως, Ουχ υμων εστι γνωναι χρονους η καιρους. Ειτα ινα μη
ειπωσιν, οτι Ἠπορημεθα, διεπτυσθημεν, ουδε τουτου εσμεν αξιοι· φησιν, Ους ο
Πατηρ εθετο εν τηι ιδιαι εξουσιαι. Και γαρ σφοδρα εμελεν αυτωι του τιμαιν αυτους και
μηδεν αποκρυπτεσθαι. ∆ια τουτο αυτο τωι Πατρι αυτου ανατιθησι, και φοβερον το
πραγμα ποιων, και εκεινων αποτειχιζων τηι πευσει το ειρημενον· επει ει μη τουτο
εστιν, αλλ' αγνοει, ποτε εισεται; Ἆρα μεθ' ημων; και τις αν τουτο ειποι; Και τον μεν
Πατερα οιδε σαφως, και ουτω σαφως, ως εκεινος τον Υιον· την δε ημεραν αγνοει;
Ειτα, το μεν Πνευμα ερευναι και τα βαθη του Θεου· αυτος δε ουδε τον καιρον της
κρισεως οιδεν; Ἀλλα το μεν πως δει κρινειν οιδε, και τα εκαστου αποῤρητα
επισταται· ο δε πολλωι τουτου ευτελεστερον, τουτο εμελλεν αγνοειν; Πως δε, ει
Παντα δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν, την ημεραν ηγνοησεν; Ὁ
γαρ τους αιωνας ποιησας, ευδηλον οτι και τους χρονους· ει δε τους χρονους, και την
ημεραν· πως ουν ην εποιησεν αγνοει; βʹ. Και υμεις μεν αυτου και την ουσιαν ειδεναι
φατε, τον δε Υιον ουδε την ημεραν, τον Υιον, τον διαπαντος εν τωι κολπωι οντα του
Πατρος; καιτοι πολλωι μειζων η ουσια των ημερων, και απειρως μειζων. Πως ουν το
μειζον εαυτοις διδοντες, ουδε το ελαττον συγχωρειτε τωι Υιωι, εν ωι εισι παντες οι
θησαυροι της σοφιας και της γνωσεως αποκρυφοι; Ἀλλ' ουτε υμεις ιστε τι την
ουσιαν ο Θεος, καν μυριακις ταυτα μαινησθε· ουτε ο Υιος αγνοει την ημεραν, αλλα
και σφοδρα επισταται. ∆ια τοι τουτο παντα ειπων, και τους χρονους, και τους
καιρους, και επ' αυτας τας θυρας αγαγων, (Ἐγγυς γαρ εστιν επι θυραις, φησιν·)
απεσιγησε την ημεραν. Ει μεν γαρ ημεραν ζητοιης και ωραν, ουκ ακουσηι παρ' εμου,
φησιν· ει δε καιρους και προοιμια, ουδεν αποκρυψαμενος ερω παντα σοι μετα
ακριβειας. Ὅτι μεν γαρ ουκ αγνοω, δια πολλων εδειξα, διαστηματα ειπων, και τα
συμβησομενα απαντα, και οσον απο τουδε του χρονου μεχρι της ημερας αυτης·
(τουτο γαρ της συκης εδηλωσεν η παραβολη·) και επι τα προθυρα σε ηγαγον αυτα· ει
δε μη ανοιγω σοι τας θυρας, και τουτο συμφεροντως ποιω. Ἵνα δε και ετερωθεν
μαθηις, οτι ου της αγνοιας αυτου το σιγησαι, ορα μετα των ειρημενων πως και αλλο
προστιθησι σημειον· Ὥσπερ δε ησαν εν ταις ημεραις του Νωε τρωγοντες και
πινοντες, γαμουντες και γαμιζοντες, αχρι ης ημερας ηλθεν ο κατακλυσμος, και ηρεν
απαντας· ουτως εσται και η παρουσια του Υιου του ανθρωπου. Ταυτα δε ειπε, δηλων
ως αθροον ηξει, και απροσδοκητως, και των πλειονων τρυφωντων. Και γαρ ο
Παυλος τουτο φησιν, ουτω γραφων· Ὅταν λεγωσιν ειρηνην και ασφαλειαν, τοτε
αιφνιδιος αυτοις εφισταται ολεθρος· και το απροσδοκητον δηλων, ελεγεν· Ὥσπερ η
ωδιν τηι εν γαστρι εχουσηι. Πως ουν φησι, μετα την θλιψιν των ημερων εκεινων; Ει
γαρ τρυφη τοτε, και ειρηνη, και 58.704 ασφαλεια, καθως ο Παυλος φησι, πως λεγει,
μετα την θλιψιν των ημερων εκεινων; Ει τρυφη, πως θλιψις; Τρυφη τοις
αναισθητως διακειμενοις, και ειρηνη. ∆ια τουτο ουκ ειπεν, Ὅταν δε ηι ειρηνη, αλλ',
Ὅταν λεγωσιν ειρηνην και ασφαλειαν, το αναισθητον αυτων ενδεικνυμενος, ως
των επι Νωε, οτι δη εν τοιουτοις κακοις ετρυφων. Ἀλλ' ουχ οι δικαιοι, αλλ' εν
θλιψει και αθυμιαι διηγον. Ἐντευθεν δεικνυσιν, οτι του αντιχριστου ελθοντος, τα
των ατοπων ηδονων επιταθησεται εν τοις παρανομοις και της οικειας απεγνωκοσι
σωτηριας. Τοτε γαστριμαργιαι, κωμοι τοτε και μεθαι. ∆ιο και μαλιστα υποδειγμα
τιθησιν αρμοζον τωι πραγματι. Καθαπερ γαρ της κιβωτου γινομενης ουκ επιστευον,
φησιν, αλλα προεκειτο μεν εν μεσωι τα μελλοντα προανακηρυττουσα κακα, εκεινοι
δε ορωντες αυτην, ως ουδενος εσομενου δεινου, ουτως ετρυφων· ουτω και νυν,
φανειται μεν ο αντιχριστος, μεθ' ον η συντελεια, και αι κολασεις αι επι τηι συντελειαι,
και τιμωριαι αφορητοι· οι δε τηι μεθηι της κακιας κατεχομενοι ουδε αισθησονται του
 
 

470

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φοβου των εσομενων. ∆ιο και Παυλος φησιν· Ὥσπερ η ωδιν τηι εν γαστρι εχουσηι,
ουτως αυτοις παραστησεται τα φοβερα εκεινα και ανηκεστα. Και διατι μη ειπε τα επι
Σοδομων κακα; Καθολικον ηθελησεν ενθειναι υποδειγμα, και μετα το προλεχθηναι
απιστηθεν. ∆ια δη τουτο, επειδη παρα τοις πολλοις τα μελλοντα απιστειται, απο των
παρελθοντων αυτα πιστουται, κατασειων αυτων την διανοιαν. Μετα δε των
ειρημενων κακεινο ενδεικνυται, οτι και τα εμπροσθεν αυτος πεποιηκεν. Ειτα παλιν
αλλο σημειον τιθησι, δι' ων απαντων οτι ουκ αγνοει την ημεραν, καταδηλον ποιει.
Τι δε το σημειον; Τοτε δυο εσονται εν τωι αγρωι· εις παραλαμβανεται, και εις αφιεται.
∆υο αληθουσαι εν τωι μυλωνι· μια παραλαμβανεται, και μια αφιεται. Γρηγορειτε ουν,
οτι ουκ οιδατε ποιαι ωραι ο Κυριος υμων ερχεται. Ταυτα δε παντα, και του ειδεναι
αυτον δειγματα, και απαγοντα αυτους της ερωτησεως. ∆ια γαρ τουτο ειπε και τας
ημερας του Νωε· δια τουτο ειπε και, δυο επι της κλινης, τουτο δηλων, οτι ουτως
απροσδοκητως, ουτως αμεριμνων αυτων οντων, επελευσεται· και δυο αληθουσαι,
οπερ και αυτο ουκ εστι μεριμνωντων. Και μετα τουτου, οτι και δουλοι και δεσποται
και παραλαμβανονται και αφιενται, και οι εν αδειαι και οι εν πονωι, και απο ταυτης
της αξιας και απ' εκεινης· ωσπερ εν τηι Παλαιαι φησιν· Ἀπο του καθημενου επι του
θρονου, εως της αιχμαλωτιδος της εν τωι μυλωνι. Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι δυσκολως οι
πλουσιοι σωζονται, δεικνυσιν οτι ου παντως ουτε ουτοι απολλυνται, ουτε πενητες
σωζονται απαντες, αλλα και εξ εκεινων και εκ τουτων και σωζονται και
απολλυνται. Ἐμοι δε δοκει δηλουν, οτι και εν νυκτι εσται η παρουσια. Τουτο γαρ και
ο Λουκας φησιν. Ὁραις πως παντα μετα ακριβειας οιδεν; Ειτα παλιν, ινα μη
ερωτησωσιν, επηγαγε· Γρηγορειτε ουν, οτι ουκ οιδατε ποιαι ωραι ο Κυριος υμων
ερχεται. Ουκ ειπεν, Ουκ οιδα, αλλ', Ουκ οιδατε. Ὅταν γαρ αυτους σχεδον εις αυτην
αγαγηι την ωραν, και στησηι, παλιν αυτους απαγει της ερωτησεως, βουλομενος
εναγωνιους ειναι διηνεκως. ∆ια τουτο λεγει, Γρηγορειτε, δεικνυς οτι 58.705 δια
τουτο ουκ ειπεν. Ἐκεινο δε γινωσκετε, οτι ει ᾔδει ο οικοδεσποτης ποιαι φυλακηι ο
κλεπτης ερχεται, εγρηγορησεν αν, και ουκ αν ειασε διορυγηναι την οικιαν αυτου.
∆ια τουτο και υμεις γινεσθε ετοιμοι, οτι ηι ωραι ου δοκειτε, ο Υιος του ανθρωπου
ερχεται. ∆ια τουτο ου λεγει αυτοις, ινα γρηγορωσιν, ινα αει ετοιμοι ωσι· δια τουτο
φησιν, οτε ου προσδοκατε, τοτε ηξει, εναγωνιους ειναι βουλομενος, και διαπαντος
εν αρετηι. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ει ᾔδεσαν οι πολλοι ποτε αποθανουνται,
παντως αν κατ' εκεινην την ωραν εσπουδασαν. γʹ. Ἵν' ουν μη εκεινην μονον
σπουδαζωσι, δια τουτο ου λεγει ουτε την κοινην, ουτε την εκαστου, αει αυτους
βουλομενος τουτο προσδοκαιν, ινα αει σπουδαζωσι. ∆ιο και της εκαστου ζωης το
τελος αδηλον εποιησεν. Ειτα εκκεκαλυμμενως εαυτον Κυριον ονομαζει, ουδαμου
ουτω σαφως ειπων. Ἐνταυθα δε μοι και εντρεπειν δοκει τους ραιθυμους, οτι ουδε
οσην περι χρηματα σπουδην πεποιηνται οι προσδοκωντες κλεπτην, ουδε τοσαυτην
ουτοι της εαυτων ψυχης. Ἐκεινοι μεν γαρ οταν προσδοκησωσι, γρηγορουσι, και
ουδεν αφιασι των ενδον αποσυληθηναι· υμεις δε, καιτοι ειδοτες οτι ηξει, και παντως
ηξει, ου μενετε εγρηγοροτες, φησι, και παρεσκευασμενοι, ωστε μη απαρασκευαστως
εντευθεν απενεχθηναι. ∆ια τουτο επ' ολεθρωι ερχεται η ημερα των καθευδοντων.
Ὥσπερ γαρ εκεινος, ει ᾔδει, διεφυγεν αν· ουτω και υμεις, εαν ητε ετοιμοι,
διαφευξεσθε. Ειτα επειδη εις την της κρισεως ενεβαλε μνημην, και προς τους
διδασκαλους τρεπει τον λογον λοιπον, περι κολασεως και τιμων διαλεγομενος· και
προτερους θεις τους κατορθουντας, εις τους διαμαρτανοντας τελευται, προς το
φοβερον κατακλειων τον λογον. ∆ιο πρωτον τουτο φησι· Τις αρα ο πιστος δουλος
και φρονιμος, ον καταστησει ο κυριος αυτου επι της οικιας αυτου, δουναι αυτοις την
τροφην εν καιρωι αυτων; Μακαριος ο δουλος εκεινος, ον ελθων ο Κυριος ευρησει
ποιουντα ουτως. Ἀμην λεγω υμιν, οτι επι πασι τοις υπαρχουσιν αυτου καταστησει
 
 

471

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον. Μη και τουτο αγνοουντος εστιν; ειπε μοι. Ει γαρ, επειδη ειπεν, Ουδε ο Υιος
οιδεν, αγνοειν αυτον φηις· επειδη ειπε, Τις αρα, τι αν ειποις; η και τουτο αγνοειν
αυτον φηις; Ἄπαγε. Ουδε γαρ των εξεστηκοτων τουτο αν τις ειποι· καιτοιγε εκει και
αιτιαν εστιν ειπειν, ενταυθα δε ουδε τουτο. Τι δε οταν λεγηι, Πετρε, φιλεις με;
ερωτων, ουδε τουτο ᾔδει; η οταν λεγηι, Που τεθεικατε αυτον; Και ο Πατηρ δε
ευρεθησεται τοιαυτα φθεγγομενος. Και γαρ και αυτος φησιν· Ἀδαμ, που ει; και,
Κραυγη Σοδομων και Γομοῤρας πεπληθυνται προς με. Καταβας ουν οψομαι, ει κατα
την κραυγην αυτων, την ερχομενην προς με, συντελουνται· ει δε μη, ινα γνω. Και
αλλαχου φησιν· Ἐαν αρα ακουσωσιν, εαν αρα συνωσι. Και εν τωι Ευαγγελιωι δε, Ἴσως
εντραπησονται τον υιον μου· απερ απαντα αγνοιας ρηματα ην. Ἀλλ' ουκ αγνοων
ταυτα ελεγεν, αλλ' οικονομων τα αυτωι πρεποντα· επι μεν του Ἀδαμ, ινα αυτον
εμβαληι εις απολογιαν της αμαρτιας· επι δε των Σοδομιτων, ινα ημας παιδευσηι
μηδεποτε αποφαινεσθαι, πριν αν αυτοις παραγενωμεθα τοις πραγμασιν· επι δε του
προφητου, ινα μη δοκηι η προῤρησις παρα τοις ανοητοις αναγκαστικη τις ειναι 58.706
της παρακοης· επι δε της παραβολης του Ευαγγελιου, ινα δειξηι οτι ωφειλον τουτο
ποιησαι και εντραπηναι τον υιον· ενταυθα δε, και ινα μη περιεργαζωνται, μηδε
πολυπραγμονωσι παλιν, και ινα δειξηι το σπανιον και πολυτιμον. Και ορα ποσης
αγνοιας ενδεικτικον το ρημα, ειγε και τον καθισταμενον αγνοει. Μακαριζει μεν γαρ
αυτον· Μακαριος γαρ, φησιν, ο δουλος εκεινος· ου λεγει δε, τις εστιν ουτος. Τις γαρ
εστι, φησιν, αρα, ον καταστησει ο κυριος αυτου; και, Μακαριος ον ευρησει ποιουντα
ουτως. Ταυτα δε ου περι χρηματων ειρηται μονον, αλλα και περι λογου, και περι
δυναμεως, και περι χαρισματων, και περι πασης οικονομιας, ης εκαστος ενεχειρισθη.
Αυτη και προς τους αρχοντας τους πολιτικους αρμοσειεν αν η παραβολη. Ἕκαστον
γαρ οις εχει προς το κοινηι συμφερον αποκεχρησθαι δει. Καν σοφιαν εχηις, καν αρχην,
καν πλουτον, καν οτιουν, μη επι βλαβηι των συνδουλων, μηδε επ' απωλειαι εαυτου.
∆ια δη τουτο αμφοτερα απαιτει παρ' αυτου, φρονησιν και πιστιν. Και γαρ η αμαρτια
απο ανοιας γινεται. Πιστον μεν ουν αυτον φησιν, οτι ουδεν ενοσφισατο, ουδε
παραναλωσε των δεσποτικων εικη και ματην· φρονιμον δε, οτι εγνω προς το δεον
οικονομησαι τα δοθεντα. Και γαρ αμφοτερων ημιν χρεια, και του μη νοσφισασθαι τα
δεσποτικα, και του εις δεον οικονομειν. Ἂν δε θατερον απηι, το ετερον χωλευει. Ἄν
τε γαρ πιστος ηι και μη κλεπτηι, απολλυηι δε και εις μηδεν προσηκον δαπαναι, μεγα το
εγκλημα· αν τε ειδηι καλως οικονομειν, νοσφιζηται δε, παλιν ουχ η τυχουσα
κατηγορια. Ἀκουσωμεν και οι τα χρηματα εχοντες ταυτα. Ου γαρ διδασκαλοις
διαλεγεται μονον, αλλα και τοις πλουτουσιν. Ἑκατεροι γαρ ενεπιστευθησαν
πλουτον· τον μεν αναγκαιοτερον, οι διδασκοντες· τον δε ελαττω, υμεις. Ὅταν ουν
των διδασκοντων σκορπιζοντων τα μειζονα, υμεις μηδε εν τοις ελαττοσι βουλησθε
την μεγαλοψυχιαν επιδεικνυσθαι, μαλλον δε ουδε μεγαλοψυχιαν, αλλ'
ευγνωμοσυνην· (τα γαρ αλλοτρια διδοτε·) ποια εσται απολογια; Ἀλλα τεως, προ της
κολασεως των τα εναντια ποιουντων, την τιμην του ευδοκιμουντος ακουσωμεν.
Ἀμην γαρ λεγω υμιν, επι πασι τοις υπαρχουσιν αυτου καταστησει αυτον. Τι ταυτης
ισον γενοιτ' αν της τιμης; ποιος παραστησαι δυνησεται λογος την αξιαν, την
μακαριοτητα, οταν ο των ουρανων Βασιλευς, και τα παντα εχων, ανθρωπον επι πασι
τοις υπαρχουσιν αυτου καθισταιν μελληι; ∆ιο και φρονιμον αυτον καλει, οτι εγνω μη
των μικρων τα μεγαλα προεσθαι, αλλα σωφρονησας ενταυθα, των ουρανων ετυχεν.
δʹ. Ειτα, οπερ αει ποιει, ουκ απο της τοις αγαθοις κειμενης τιμης, αλλα και απο της
τοις πονηροις ηπειλημενης κολασεως διορθουται τον ακροατην. ∆ιο και επηγαγεν·
Ἐαν δε ειπηι ο κακος δουλος εν τηι καρδιαι αυτου, Χρονιζει ο κυριος μου ελθειν, και
αρξηται τυπτειν τους συνδουλους αυτου, εσθιηι δε και πινηι μετα των μεθυοντων·
ηξει ο κυριος του δουλου εκεινου εν ημεραι ηι ου προσδοκαι, και εν ωραι ηι ου
 
 

472

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γινωσκει, και διχοτομησει αυτον, και το μερος αυτου μετα των υποκριτων θησει.
Ἐκει εσται ο κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων. Ει δε λεγοι τις· Ειδες οιος
επεισηλθε λογισμος, δια το μη ειναι την ημεραν γνωριμον; Χρονιζει γαρ ο κυριος
μου, φησι· ειποιμεν αν, ου δια το μη ειναι γνωριμον την ημεραν, 58.707 αλλα δια το
πονηρον ειναι τον οικετην. Ἐπει τωι φρονιμωι και πιστωι τινος ενεκεν ουκ
επεισηλθεν αυτη η εννοια; Τι γαρ, ει και χρονιζει ο δεσποτης, αθλιε, ολως προσδοκαις
αυτον ηξειν; Τι ουν ου μεριμναις; Ἐντευθεν ουν μανθανομεν, οτι ουδε χρονιζει. Αυτη
γαρ ου του δεσποτου, αλλα της του πονηρου οικετου γνωμης η ψηφος· διο και δια
τουτο εγκαλειται. Ὅτι γαρ ου χρονιζει, ακουσον Παυλου λεγοντος· Ὁ Κυριος εγγυς,
μηδεν μεριμνατε· και, Ὁ ερχομενος ηξει, και ου χρονιει. Συ δε και των εξης ακουε,
και μανθανε πως συνεχως υπομιμνησκει της αγνοιας της ημερας, δηλων τοις
οικεταις τουτο χρησιμον ον, και ικανον αφυπνισαι αυτους και διαναστησαι. Τι γαρ ει
και μηδεν τινες εντευθεν εκερδαναν; Ουδε γαρ απο των αλλων των ωφελουντων
ωφεληθησαν τινες, αλλ' ομως ουτος ου παυεται τα αυτου ποιων. Τι ουν φησι τα
εξης; Ἐλευσεται γαρ εν ημεραι ηι ου προσδοκαι, και εν ωραι ηι ου γινωσκει, και τα
εσχατα αυτον διαθησει. Ὁραις πως και πανταχου τουτο τιθησι, το της αγνοιας,
δεικνυς χρησιμον ον, και ταυτηι ποιων εναγωνιους αει; Τουτο γαρ εστιν αυτωι το
σπουδαζομενον, το αει ημας εγρηγορεναι· και επειδη αει εν ταις τρυφαις
αναπιπτομεν, εν δε ταις συμφοραις μαλλον συστελλομεθα, δια τουτο πανταχου
τουτο λεγει, οτι οταν ανεσις ηι, τοτε ερχεται τα δεινα. Και ωσπερ ανωτερω δια του
Νωε τουτο εδηλωσεν, ουτω και ενταυθα φησιν, Ὅταν ο δουλος εκεινος μεθυηι, οταν
τυπτηι, και η κολασις αφορητος. Ἀλλα μη την κολασιν ιδωμεν μονον την εκεινωι
κειμενην, αλλα κακεινο σκοπησωμεν, μηποτε και αυτοι τα αυτα πραττοντες
λανθανωμεν. Και γαρ τουτωι εοικασιν οι χρηματα εχοντες, και μη διδοντες τοις
δεομενοις. Και γαρ και συ οικονομος ει των σαυτου χρηματων, ουχ ηττον η ο τα της
Ἐκκλησιας οικονομων. Ὥσπερ ουν εκεινος ουκ εχει εξουσιαν τα διδομενα παρ' υμων
εις πενητας απλως και ως ετυχε σκορπισαι, επειδη εις πενητων εδοθη διατροφην·
ουτως ουδε συ τα σα. Ει γαρ και πατρωιον διεδεξω κληρον, και ουτως εχεις παντα α
εχεις· και ουτω του Θεου παντα εστιν. Ειτα, συ μεν οπερ εδωκας, ουτω βουλει μετα
ακριβειας οικονομεισθαι· τον δε Θεον ουκ οιει τα αυτου μετα πλειονος απαιτησειν
ημας της σφοδροτητος, αλλα ανεχεσθαι απλως αυτων απολλυμενων; Ουκ εστι
ταυτα, ουκ εστι. Και γαρ δια τουτο και παρα σοι ταυτα ειασεν, ωστε δουναι την
τροφην αυτοις εν καιρωι. Τι εστιν, εν καιρωι; Τοις δεομενοις, τοις πεινωσιν. Ὥσπερ
γαρ συ τωι συνδουλωι εδωκας οικονομησαι, ουτω και σε ο ∆εσποτης βουλεται εις δεον
ταυτα δαπαναιν. ∆ια τουτο και δυναμενος αυτα αφελεσθαι, αφηκεν, ινα εχηις
αφορμην αρετην επιδειξασθαι· ινα αλληλων εις χρειαν καταστησας την προς
αλληλους αγαπην θερμοτεραν εργασηται. Συ δε λαβων, ου μονον ου διδως, αλλα και
τυπτεις. Καιτοιγε ει το μη δουναι εγκλημα, το τυπτησαι ποιαν φερει συγγνωμην; εʹ.
Τουτο δε μοι δοκει λεγειν, τους υβριστας και τους πλεονεκτας αινιττομενος, και
πολλην ενδεικνυμενος την κατηγοριαν, οταν ους τρεφειν εκελευσθησαν, τουτους
τυπτωσι. ∆οκει δε μοι και τους τρυφωντας ενταυθα αινιττεσθαι· και γαρ και τρυφης
μεγαλη κειται κολασις. 58.708 Ἐσθιει γαρ και πινει, φησι, μετα των μεθυοντων, την
γαστριμαργιαν δηλων. Ου γαρ δια τουτο ελαβες, ινα εις τρυφην δαπανησηις, αλλ' ινα
εις ελεημοσυνην αναλωσηις. Μη γαρ τα σαυτου εχεις; Τα των πενητων ενεπιστευθης,
καν εκ πονων δικαιων, καν απο κληρου πατρυου κεκτημενος τυχηις. Μη γαρ ουκ
ηδυνατο ταυτα ο Θεος αφελεσθαι σου; Ἀλλ' ου ποιει τουτο, σε κυριον ποιων της εις
τους δεομενους φιλοτιμιας. Συ δε μοι σκοπει, πως δια πασων των παραβολων
κολαζει τους εις τους δεομενους τοις χρημασι χρωμενους τοις ιδιοις. Ουτε γαρ αι
παρθενοι ηρπασαν τα αλλοτρια, αλλ' ουκ εδωκαν τα ιδια· ουτε ο το εν ταλαντον
 
 

473

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατορυξας επλεονεκτησεν, αλλ' ουκ εδιπλασιασεν· ουτε οι πεινωντας παριδοντες,
επειδη τα αλλοτρια ηρπασαν, κολαζονται, αλλ' επειδη τα αυτων ουκ εσκορπισαν,
καθαπερ και ο δουλος ουτος. Ἀκουσωμεν τοινυν οσοι γαστριζομεθα, οσοι εις δειπνα
πολυτελη τον πλουτον αναλισκομεν τον ουδεν ημιν προσηκοντα, αλλα των
δεομενων οντα. Μη γαρ επειδη απο φιλανθρωπιας πολλης ως εκ των σων
εκελευσθης διδοναι, δια τουτο και σαυτου νομισηις ειναι ταυτα. Ἔχρησε σοι, ινα
δυνηθηις ευδοκιμησαι. Μη τοινυν σα ειναι νομιζε, τα αυτου αυτωι διδους. Ουδε γαρ ει
συ εδανεισας τινι, ινα απελθων δυνηθηι τινας αφορμας λαβειν πορων, εκεινου τα
χρηματα εφης αν ειναι. Και σοι τοινυν εδωκεν ο Θεος, ινα εμπορευσηι τον ουρανον.
Μη τοινυν την υπερβολην της φιλανθρωπιας υποθεσιν αγνωμοσυνης ποιησηις.
Ἐννοησον οσης ευχης αξιον ην, το δυνηθηναι μετα το βαπτισμα ευρειν οδον
λυουσαν αμαρτηματα. Ει μη τουτο ειπε, ∆ος ελεημοσυνην, ποσοι αν ειπον, Ειθε ην
δυνατον χρηματα δουναι, και απαλλαγηναι των κακων των μελλοντων; Ἐπειδη δε
δυνατον τουτο γεγονε, παλιν γεγονασιν υπτιοι. Ἀλλα διδωμι, φησι. Και τι τουτο;
Ουδεπω γαρ εδωκας οσον η τους δυο οβολους καταβαλουσα· μαλλον δε ουδε το
ημισυ, ουδε το πολλοστον εκεινης, αλλα τα πλειονα εις ανονητους εκβαλλεις
δαπανας, εις συμποσια και μεθην και ασωτιαν εσχατην· νυν μεν καλων, νυν δε
καλουμενος· νυν μεν αναλισκων, νυν δε ετερους αναλισκειν αναγκαζων· ωστε και
διπλην σοι γενεσθαι την κολασιν, και αφ' ων αυτος ποιεις, και αφ' ων ετερους
προτρεπεις. Ὅρα γουν και τουτον αυτον τουτο εγκαλουμενον τον οικετην. Ἐσθιει
γαρ, φησι, και πινει μετα των μεθυοντων. Ουδε γαρ τους μεθυοντας μονον, αλλα και
τους μετ' αυτων οντας κολαζει· και μαλα εικοτως, οτι μετα της οικειας διαφθορας
και της των πλησιον υπερορωσι σωτηριας. Τον δε Θεον ουδεν ουτω παροξυνει, ως το
υπεροπτικως εχειν των τωι πλησιον προσηκοντων. ∆ιο και τον θυμον
ενδεικνυμενος, διχοτομηθηναι αυτον εκελευσε. ∆ια τουτο και την αγαπην γνωρισμα
των αυτου μαθητων εφησεν ειναι· επειδη πασα αναγκη, τον αγαπωντα τα του
αγαπωμενου μεριμναιν. Ταυτης τοινυν εχωμεθα της οδου· και γαρ αυτη μαλιστα
εστιν η προς τον ουρανον αναγουσα, η του Χριστου μιμητας εργαζομενη, η του Θεου
κατα δυναμιν ομοιους ποιουσα. Ὅρα γουν και τας αρετας ταυτας ουσας
αναγκαιοτερας, αι παρα ταυτην εσκηνωνται την οδον. Και ει βουλεσθε, ποιησωμεν
αυτων εξετασιν, και τας ψηφους απο της του Θεου ενεγκωμεν γνωμης. 58.709
Ἔστωσαν τοινυν δυο ζωης αριστης οδοι· και η μεν μια αυτων αυτον κατασκευαζετω
καλον τον μετιοντα· η δε ετερα, και τον πλησιον. Ἴδωμεν ποια μαλλον ευδοκιμει,
και προς την κορυφην ημας αγει της αρετης. Ουκουν εκεινος μεν ο τα εαυτου μονον
ζητων, και απο του Παυλου μυριας δεξεται αιτιας· οταν δε απο του Παυλου ειπω, του
Χριστου λεγω· ουτος δε εγκωμια και στεφανους. Ποθεν τουτο δηλον; Ἄκουσον τι
μεν τουτωι διαλεγεται, τι δε εκεινωι. Μηδεις το εαυτου ζητειτω, αλλα και το του
πλησιον εκαστος. Ὁραις πως το μεν εξεβαλε, το δε εισηγαγε; Παλιν, Ἕκαστος υμων
τωι πλησιον αρεσκετω εις το αγαθον προς οικοδομην. Ειτα και ο επαινος αφατος
μετα παραινεσεως· Και γαρ ο Χριστος ουχ εαυτωι ηρεσεν. Ἱκαναι μεν ουν και αυται αι
ψηφοι δειξαι την νικην· ινα δε και εκ περιουσιας τουτο γενηται, ιδωμεν τι μεν των
κατορθωματων μεχρις ημων ισταται, τι δε αφ' ημων και εις ετερους διαβαινει.
Ουκουν το μεν νηστευσαι, και χαμευνησαι, και παρθενιαν ασκησαι, και σωφρονησαι,
ταυτα αυτοις τοις εργαζομενοις φερει το κερδος· τα δε αφ' ημων εις τον πλησιον
διαβαινοντα, ελεημοσυνη, διδασκαλια, αγαπη. Ουκουν κανταυθα ακουσον Παυλου
λεγοντος, οτι Καν ψωμισω μου τα υπαρχοντα, καν παραδω το σωμα μου ινα
καυθησομαι, αγαπην δε μη εχω, ουδεν ωφελουμαι. ʹ. Ὁραις αυτην καθ' εαυτην
λαμπρως ανακηρυττομενην και στεφανουμενην; Ει δε βουλεσθε, και εκ τριτου
συμβαλωμεν. Και ο μεν νηστευετω, και σωφρονειτω, και μαρτυρειτω, και
 
 

474

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατακαιεσθω· ετερος δε τις αναβαλλεσθω το μαρτυριον δια την του πλησιον
οικοδομην, και μη μονον αναβαλλεσθω, αλλα και απερχεσθω μαρτυριου χωρις· τις
μαλλον ευδοκιμησει μετα την εντευθεν αποδημιαν; Ου δει πολλων ενταυθα λογων
ημιν, ουδε μακρας της περιοδου. Ἐφεστηκε γαρ ο μακαριος Παυλος την ψηφον
φερων και λεγων· Το αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι, κρεισσον· το δε επιμενειν τηι
σαρκι, αναγκαιοτερον δι' υμας· και της προς τον Χριστον αποδημιας προετιμησε του
πλησιον την οικοδομην. Τουτο γαρ μαλιστα εστι συνειναι Χριστωι, το το θελημα
αυτου ποιειν· θελημα δε αυτου ουδεν ουτως εστι, ως το συμφερον τωι πλησιον.
Βουλει και τεταρτην ειπω τουτου αποδειξιν; Πετρε, φιλεις με; φησι· ποιμαινε τα
προβατα μου· και τριτον αυτον ερωτησας, τουτο εφησε φιλιας ειναι τεκμηριον. Ου
προς ιερεας δε τουτο ειρηται μονον, αλλα και προς εκαστον ημων, των και μικρον
εμπεπιστευμενων ποιμνιον. Μη γαρ επειδη μικρον εστι, καταφρονησηις· Ὁ γαρ
Πατηρ μου, φησιν, ευδοκησεν εν αυτοις. Ἔχει εκαστος ημων προβατον· τουτο επι
τας προσηκουσας αγετω νομας. Και ο ανηρ αναστας απο της ευνης μηδεν αλλο
ζητειτω, αλλ' η οπως εργασηται τι και ειπηι, δι' ων απασαν ευλαβεστεραν ποιησει
την οικιαν. Ἡ γυνη παλιν εστω μεν οικουρος, προ δε ταυτης της επιμελειας ετεραν
αναγκαιοτεραν εχετω φροντιδα, τα των 58.710 ουρανων οπως απασα εργαζηται η
οικια. Ει γαρ εν τοις βιωτικοις, προ της κατα την οικιαν επιμελειας, τα δημοσια
σπουδαζομεν καταθειναι οφληματα, ωστε μη δια την εν τουτοις αγνωμοσυνην
δερεσθαι και ελκεσθαι επ' αγορας, και μυρια ασχημονειν· πολλωι μαλλον επι των
πνευματικων τουτο δει ποιειν, τα του βασιλεως των ολων Θεου καταθειναι
προτερον, ινα μη ελθωμεν οπου ο βρυγμος των οδοντων. Και ταυτας ζητωμεν τας
αρετας, αι μετα της ημετερας σωτηριας και τους πλησιον τα μεγιστα ωφελησαι
δυναιντ' αν. Τοιουτον η ελεημοσυνη, τοιουτον η ευχη· μαλλον δε και αυτη παρ'
εκεινης δυνατη και υποπτερος γινεται. Αι ευχαι σου γαρ, φησι, και αι ελεημοσυναι
σου ανεβησαν εις μνημοσυνον ενωπιον του Θεου. Ουκ ευχη δε μονον, αλλα και
νηστεια εντευθεν τα νευρα εχει. Καν νηστευηις χωρις ελεημοσυνης, ουδε νηστεια το
πραγμα λογιζεται· αλλα γαστριζομενου και μεθυοντος χειρων ο τοιουτος, και
τοσουτωι χειρων, οσωι τρυφης ωμοτης χαλεπωτερον. Και τι λεγω νηστειαν; Καν γαρ
σωφρονηις, καν παρθενευηις, εκτος εστηκας του νυμφωνος, ελεημοσυνην ουκ εχων.
Καιτοι τι παρθενιας ισον, ο μηδε εν τηι Καινηι υπο νομου ηλθεν αναγκην δια το
υπερεχον; αλλ' ομως εκβαλλεται, οταν την ελεημοσυνην μη εχηι. Ει δε παρθενοι
εκβαλλονται, επειδη ταυτην ουκ ειχον μετα δαψιλειας της προσηκουσης, τις
δυνησεται ταυτης ανευ συγγνωμης τυχειν; Ουκ εστιν ουδεις, αλλ' απολεσθαι παντως
αναγκη τον ταυτην ουκ εχοντα. Ει γαρ εν τοις βιωτικοις ουδεις εαυτωι ζηι, αλλα και
χειροτεχνης, και στρατιωτης, και γεωργος, και εμπορος, προς το κοινηι συμφερον και
το τωι πλησιον ωφελιμον συντελουσιν απαντες· πολλωι μαλλον επι των
πνευματικων τουτο δει ποιειν. Τουτο γαρ μαλιστα εστι ζηιν· ως ογε εαυτωι ζων
μονον, και παντων υπερορων, περιττος εστι, και ουδε ανθρωπος, ουδε του γενους
του ημετερου. Τι ουν, φησιν, αν τα καθ' εαυτον παριδω. τα των αλλων επιζητων;
Ουκ εστι τα των αλλων επιζητουντα τα εαυτου παριδειν. Ὁ γαρ τα των αλλων
επιζητων, ουδενα λυπει, αλλ' ελεει παντας, ωφελει εις δυναμιν την εαυτου· ουδενα
αρπασεται, ουδενα πλεονεκτησει, ου κλεψει, ου ψευδομαρτυρησει· πασης αφεξεται
κακιας, πασης επιληψεται αρετης, και υπερευξεται των εχθρων, και ευεργετησει
τους επιβουλευοντας· και ουτε λοιδορησεται τινι, ουτε κακως ερει, καν μυρια
ακουσηι κακως, αλλ' ερει τα αποστολικα· Τις ασθενει, και ουκ ασθενω; τις
σκανδαλιζεται, και ουκ εγω πυρουμαι; Ἐν δε τωι τα ημετερα σκοπειν ου παντως και
τα των αλλων εψεται. Ἐκ τουτων απαντων πεισθεντες, ως ουκ ενι σωθηναι μη το
κοινηι συμφερον σκοπουντα, και τον διχοτομηθεντα τουτον ιδοντες, και τον το
 
 

475

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταλαντον κατορυξαντα, ταυτην ελωμεθα την οδον, ινα και της αιωνιου τυχωμεν
ζωης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.711 ΟΜΙΛΙΑ ΟΗʹ. Τοτε ομοιωθησεται η βασιλεια των ουρανων δεκα
παρθενοις, αιτινες λαβουσαι τας λαμπαδας αυτων, εξηλθον εις απαντησιν του
νυμφιου. Πεντε δε ησαν φρονιμοι, και πεντε μωραι, αιτινες ουκ ελαβον, φησιν,
ελαιον. Αι δε φρονιμοι ελαβον ελαιον εν τοις αγγειοις αυτων μετα των λαμπαδων
αυτων. Χρονιζοντος δε του νυμφιου, και τα εξης.
αʹ. Αυται αι παραβολαι τηι προτεραι εοικασι τηι του πιστου δουλου, και του
αγνωμονος και τα δεσποτικα κατεδηδοκοτος. Τεσσαρες γαρ εισιν αι πασαι περι των
αυτων διαφορως ημιν παραινουσαι· λεγω δη της περι την ελεημοσυνην σπουδης, και
του δια παντων, ων αν δυνωμεθα, τον πλησιον ωφελειν, ως ουκ ενον σωθηναι
ετερως. Ἀλλ' ενταυθα μεν περι πασης ωφελειας λεγει καθολικωτερον, ην εις τον
πλησιον επιδεικνυσθαι χρη· επι δε των παρθενων περι ελεημοσυνης ιδικως της εν
χρημασι λεγει, και σφοδροτερον η επι της προτερας παραβολης. Ἐκει μεν γαρ τον
τυπτοντα, και μεθυοντα, και τα δεσποτικα σκορπιζοντα και απολλυντα κολαζει·
ενταυθα δε και τον ουκ ωφελουντα, ουδε δαψιλως τοις δεομενοις τα οντα κενουντα.
Ειχον μεν γαρ ελαιον, ου δαψιλες δε· διο και κολαζονται. Τινος δε ενεκεν επι του
προσωπου των παρθενων ταυτην προαγει την παραβολην, και ουχ απλως οτιδηποτε
υποτιθεται προσωπον; Μεγαλα περι παρθενιας διελεχθη ειπων· Εισιν ευνουχοι,
οιτινες ευνουχισαν εαυτους δια την βασιλειαν των ουρανων· και, Ὁ δυναμενος
χωρειν, χωρειτω. Οιδε και τους πολλους των ανθρωπων μεγαλην περι αυτης δοξαν
εχοντας. Και γαρ εστι φυσει το πραγμα μεγα, και δεικνυται εξ ων ουτε εν τηι Παλαιαι
υπο των παλαιων και αγιων ανδρων εκεινων κατωρθωθη, και εν τηι Καινηι δε ουκ
ηλθεν εις αναγκην νομου. Ου γαρ επεταξε τουτο, αλλα τηι προαιρεσει των
ακουοντων επετρεψε. ∆ιο και Παυλος φησι· Περι δε των παρθενων επιταγην Κυριου
ουκ εχω. Ἐπαινω μεν γαρ τον κατορθουντα, ουκ αναγκαζω δε τον μη βουλομενον,
ουδε επιταγμα το πραγμα ποιω. Ἐπει ουν και μεγα το πραγμα ην, και μεγαλην παρα
τοις πολλοις δοξαν ειχεν, ινα μη τις τουτο κατορθων, ως το παν κατωρθωκως
διακεηται, και των λοιπων αμεληι, τιθησι ταυτην την παραβολην, ικανην πεισαι, οτι
παρθενια, καν τα αλλα παντα εχηι, των απο της ελεημοσυνης καλων ερημος ουσα,
μετα των πορνων εκβαλλεται· και τον απανθρωπον και τον ανελεημονα ιστησι μετ'
αυτων. Και μαλα εικοτως· ο μεν γαρ σωματων ερωτος ηττηθη, αι δε χρηματων. Ουκ
εστι δε ισον σωματων ερως και χρηματων· αλλ' ο των σωματων δριμυτερος τε
πολλωι και τυραννικωτερος. Ὅσωι ουν ασθενεστερος ο ανταγωνιστης, τοσουτωι
ασυγγνωστοι μαλλον αι νικηθεισαι. ∆ια τουτο δη και μωρας αυτας καλει, οτι τον
μειζονα υποστασαι πονον, δια τον ελαττονα το παν προυδωκαν. Λαμπαδας δε
ενταυθα φησιν αυτο το της παρθενιας χαρισμα, το καθαρον της αγιωσυνης· ελαιον
δε, την φιλανθρωπιαν, την ελεημοσυνην, την περι τους δεομενους βοηθειαν.
Χρονιζοντος δε του νυμφιου, ενυσταξαν πασαι, και εκαθευδον. ∆εικνυσιν ουκ ολι
58.712 γον τον χρονον εσομενον παλιν τον μεταξυ, τους μαθητας απαγων του
προσδοκαιν αυτικα μαλα φανεισθαι την βασιλειαν αυτου. Και γαρ τουτο ηλπιζον· δια
τουτο και συνεχως αυτους αναχαιτιζει της ελπιδος ταυτης. Μετα δε τουτου κακεινο
εμφαινει, οτι υπνος ο θανατος εστιν. Ἐκαθευδον γαρ, φησι. Περι δε μεσας νυκτας
κραυγη γεγονεν. Ἤτοι τηι παραβοληι επεμεινεν, η παλιν δεικνυσιν, οτι εν νυκτι η
αναστασις γινεται. Την δε κραυγην και ο Παυλος ενδεικνυται, λεγων· Ἐν
κελευσματι, εν φωνηι αρχαγγελου, εν τηι εσχατηι σαλπιγγι καταβησεται απ' ουρανου.
Και τι βουλονται αι σαλπιγγες; τι δε η κραυγη λεγει; Ὁ νυμφιος ερχεται. Ἐπει ουν
 
 

476

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκοσμησαν τας λαμπαδας, λεγουσιν αι μωραι ταις φρονιμοις· ∆οτε ημιν εκ του
ελαιου υμων. Παλιν αυτας μωρας καλει, δεικνυς οτι ουδεν μωροτερον των ενταυθα
χρηματιζομενων, και γυμνων απιοντων εκεισε, ενθα μαλιστα φιλανθρωπιας ημιν
χρεια, ενθα πολλου του ελαιου. Ου ταυτηι δε μονον μωραι, αλλ' οτι και
προσεδοκησαν εκειθεν ληψεσθαι, και ακαιρως εζητησαν· καιτοιγε ουδεν εκεινων
φιλανθρωποτερον ην των παρθενων, αι δια τουτο μαλιστα ευδοκιμησαν. Και ουδε το
παν ζητουσι· ∆οτε γαρ ημιν, φησιν, εκ του ελαιου υμων· και το αναγκαιον της χρειας
επιδεικνυνται· σβεννυνται γαρ, φησιν, αι λαμπαδες ημων. Ἀλλα και ουτως
απετυχον· και ουτε η φιλανθρωπια των αιτουμενων, ουτε το ευκολον της αιτησεως,
ουτε το αναγκαιον και χρειωδες εποιησεν αυτας επιτυχειν. Ἀλλα τι δη εντευθεν
μανθανομεν; Ὅτι ουδεις ημων εκει, των εκ των εργων προδοθεντων, προστηναι
δυνησεται· ουκ επειδη ου βουλεται, αλλ' επειδη ου δυναται. Και γαρ και αυται επι το
αδυνατον καταφευγουσι. Τουτο και ο μακαριος Ἀβρααμ εδηλωσεν ειπων, οτι Χασμα
μεγα εστι μεταξυ υμων και ημων, ωστε μηδε βουλομενοις εξειναι διαβηναι.
Πορευεσθε δε προς τους πωλουντας, και αγορασατε. Και τινες οι πωλουντες; Οι
πενητες. Και που ουτοι; Ἐνταυθα· και τοτε ζητησαι εχρην, ουκ εν τωι καιρωι εκεινωι.
βʹ. Ὁραις οποση γινεται απο των πενητων ημιν η πραγματεια; καν τουτους ανεληις,
την πολλην της σωτηριας ημων ανειλες ελπιδα. ∆ιοπερ ενταυθα το ελαιον συναγειν
χρη, ινα εκει χρησιμον γενηται, οταν ο καιρος ημας καληι. Ου γαρ εκεινος εστιν ο
καιρος της συλλογης. αλλ' ουτος. Μη τοινυν αναλισκε ματην τα οντα εις τρυφας και
κενοδοξιας. Πολλου γαρ σοι εκει χρεια του ελαιου. Ταυτα ακουσασαι εκειναι
απηλθον, αλλ' ουδεν ωνησαν. Τουτο δε φησιν, η τηι παραβοληι παραμενων, και
υφαινων αυτην· η και δια τουτων δεικνυς, οτι καν φιλανθρωποι γενωμεθα μετα το
απελθειν, ουδεν εντευθεν κερδησομεν εις το διαφυγειν. Ουκουν ουδε ταυταις
ηρκεσεν η προθυμια· επειδη μη ενταυθα απηλθον προς τους πωλουντας, αλλ' εκει·
ουτε τωι πλουσιωι, οτε ουτω φιλανθρωπος γεγονεν, ως και υπερ των αυτωι
προσηκοντων μεριμναιν. Ὁ γαρ τον εν τωι πυλωνι κειμενον παρατρεχων, τους ουδε
ορωμενους εξαρπασαι των κινδυνων και της γεεννης επειγεται, και παρακαλει
πεμφθηναι τινας τους ταυτα απαγγελουντας αυτοις. Ἀλλ' ομως ουδεν 58.713 εκεινος
εντευθεν απωνατο, ωσπερ ουδε αυται. Ἐπειδη γαρ ταυτα ακουσασαι απηλθον, ηλθεν
ο νυμφιος· και αι μεν ετοιμοι, συνεισηλθον αι δε απεκλεισθησαν. Μετα τους πολλους
πονους, μετα τους μυριους ιδρωτας και την αφορητον μαχην εκεινην, και τα
τροπαια α κατα της φυσεως λυττωσης ανεστησαν, καταισχυνθεισαι και των
λαμπαδων εσβεσμενων, ανεχωρουν κατω κυπτουσαι. Ουδεν γαρ αμαυροτερον
παρθενιας, ελεον μη εχουσης· ουτω και οι πολλοι τους ανελεημονας ειωθασι καλειν
σκοτεινους. Που τοινυν της παρθενιας οφελος, οτε τον νυμφιον ουκ ειδον, και ουδε
κρουσασαι ηνυσαν, αλλα το φοβερον εκεινο ηκουσαν ρημα, Ὑπαγετε, ουκ οιδα υμας;
Ὅταν δε αυτος ειπηι τουτο, ουδεν ετερον η γεεννα καταλιμπανεται και η αφορητος
κολασις· μαλλον δε και της γεεννης τουτο το ρημα χαλεπωτερον. Τουτο το ρημα και
τοις την ανομιαν εργαζομενοις ειπε. Γρηγορειτε ουν, οτι ουκ οιδατε την ημεραν,
ουδε την ωραν. Ὁραις πως συνεχως τουτο επιλεγει, χρησιμην δεικνυς την αγνοιαν
της εξοδου της εντευθεν; Που νυν εισιν οι δια παντος μεν του βιου ραιθυμοι, οταν δε
εγκαλωνται παρ' ημων, λεγοντες, οτι Ἐν καιρωι τελευτης καταλιμπανω τοις
δεομενοις; Ἀκουετωσαν των ρηματων τουτων, και διορθουσθωσαν. Και γαρ και εν
εκεινωι τωι καιρωι πολλοι εξεπεσον τουτου, αθροον αναρπασθεντες, και ουδε
επισκηψαι συγχωρηθεντες τοις οικειοις υπερ ων εβουλοντο. Αυτη μεν ουν η
παραβολη της δια χρηματων ελεημοσυνης ενεκεν ειρηται· η δε μετα ταυτην, προς
τους ου χρημασιν, ου λογωι, ου προστασιαι, ουχ ετερωι οτωιουν ωφελειν βουλομενους
τους πλησιον, αλλα παντα αποκρυπτοντας. Και τι δηποτε αυτη μεν η παραβολη
 
 

477

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεα εισαγει, εκεινη δε νυμφιον; Ἵνα μαθηις πως οικειως εχει προς τας παρθενους
ο Χριστος, τας αποδυομενας τα οντα· τουτο γαρ και παρθενια. ∆ιο και Παυλος τουτον
τιθησιν ορον του πραγματος. Ἡ αγαμος μεριμναι τα του Κυριου, φησι· και, Προς το
ευσχημον και ευπαρεδρον τωι Κυριωι απερισπαστως. Ταυτα παραινουμεν, φησιν. Ει δε
εν τωι Λουκαι ετερως κειται η των ταλαντων παραβολη, εκεινο λεκτεον, οτι αλλη
αυτη, και ετερα εκεινη. Ἐν εκεινηι μεν γαρ απο ενος κεφαλαιου διαφοροι γεγονασιν
αι προσοδοι· απο γαρ μιας μνας ο μεν πεντε, ο δε δεκα προσηνεγκαν, διο ουδε των
αυτων ετυχον· ενταυθα δε τουναντιον, διο και ο στεφανος ισος. Ὁ γαρ δυο λαβων,
δυο εδωκε, και ο τα πεντε παλιν ομοιως· εκει δε, επειδη εκ της αυτης υποθεσεως ο
μεν πλειονα, ο δε ελαττονα προσοδον εποιησατο, εικοτως και εν τοις επαθλοις ουχ
ομοιως απολαυουσιν. Ὅρα δε αυτον πανταχου ουκ ευθεως απαιτουντα. Και γαρ επι
του αμπελωνος εξεδοτο γεωργοις, και απεδημησε· και ενταυθα ενεπιστευσε, και
απεδημησεν, ινα μαθηις αυτου την μακροθυμιαν. Ἐμοι δε δοκει και την αναστασιν
αινιττομενος ταυτα λεγειν. Ἀλλ' ενταυθα ουκετι γεωργοι και αμπελων, αλλα παντες
εργαται. Ου γαρ προς αρχοντας μονον, ουδε προς Ἰουδαιους, αλλα προς απαντας
διαλεγεται. Και οι μεν προσφεροντες ομολογουσιν ευγνωμονως και τα αυτων και τα
του δεσποτου. Και ο μεν λεγει, Κυριε, πεντε ταλαντα μοι εδωκας· ο δε λεγει, δυο·
δεικνυντες οτι παρ' αυτου την αφορμην ελαβον της εργασιας, και πολλην χαριν
ισασι, και το παν αυτωι 58.714 λογιζονται. Τι ουν ο δεσποτης; Ευ, δουλε αγαθε, φησι
(τουτο γαρ εστιν αγαθου, το εις τον πλησιον οραιν), και πιστε· επι ολιγα ης πιστος, επι
πολλων σε καταστησω· εισελθε εις την χαραν του κυριου σου· την πασαν
μακαριοτητα δια του ρηματος τουτου δεικνυς. Ἀλλ' ουκ εκεινος ουτως, αλλα πως;
Ἤδειν οτι σκληρος ει ανθρωπος, θεριζων οπου ουκ εσπειρας, και συναγων οθεν ου
διεσκορπισας· και φοβηθεις εκρυψα το ταλαντον σου· ιδε, εχεις το σον. Τι ουν ο
δεσποτης; Ἔδει σε βαλειν το αργυριον μου τοις τραπεζιταις, τουτεστιν, ειπειν εχρην,
παραινεσαι, συμβουλευσαι. Ἀλλ' ου πειθονται; Ἀλλ' ουκ εστι τουτο προς σε. Τι
τουτου γενοιτ' αν ημερωτερον; γʹ. Ἄνθρωποι μεν γαρ ουχ ουτω ποιουσιν, αλλ'
αυτον τον δανεισαντα, αυτον και υπευθυνον της απαιτησεως καθιστωσιν. Αυτος δε
ουχ ουτως· αλλα, σε εδει καταβαλειν, φησι, και την απαιτησιν εμοι επιτρεψαι. Καγω
μετα τοκου αν απηιτησα· τοκον λεγων ακροασεως την των εργων επιδειξιν. Σε εδει
το ευκολωτερον ποιησαι, εμοι δε το δυσκολωτερον αφειναι. Ἐπει ουν τουτο ουκ
εποιησε, Λαβετε, φησιν, απ' αυτου το ταλαντον, και δοτε τωι τα δεκα ταλαντα εχοντι.
Τωι γαρ εχοντι δοθησεται, και περισσευθησεται· απο δε του μη εχοντος, και ο εχει,
αρθησεται απ' αυτου. Τι δη τουτο εστιν; Ὁ χαριν λογου και διδασκαλιας εις το
ωφελειν εχων, και μη χρωμενος αυτηι, και την χαριν απολει· ο δε σπουδην
παρεχομενος, πλειονα επισπασεται την δωρεαν· ωσπερ ουν εκεινος και ο ελαβεν
απολλυσιν. Ἀλλ' ου μεχρι τουτου η ζημια τωι αργουντι, αλλα και αφορητος η
κολασις, και μετα της κολασεως η αποφασις πολλης γεμουσα της κατηγοριας. Τον
γαρ αχρειον δουλον εκβαλετε, φησιν, εις το σκοτος το εξωτερον· εκει εσται ο
κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων. Ειδες πως ου μονον ο αρπαζων και
πλεονεκτων, ουδε ο κακα εργαζομενος, αλλα και ο αγαθα μη ποιων κολαζεται
κολασιν την εσχατην; Ἀκουσωμεν τοινυν των ρηματων τουτων. Ὡς εστι καιρος,
αντιλαβωμεθα της σωτηριας της ημετερας, λαβωμεν ελαιον εις τας λαμπαδας,
εργασωμεθα εις το ταλαντον. Ἂν γαρ οκνησωμεν και εν αργιαι διατριβωμεν
ενταυθα, ουδεις ημας ελεησει λοιπον εκει, καν μυρια θρηνωμεν. Κατεγνω εαυτου
και ο τα ρυπαρα ιματια εχων, και ουδεν ωφελησεν. Ἀπεδωκε και ην επιστευθη
παρακαταθηκην ο το εν ταλαντον, και ουτω κατεκριθη. Παρεκαλεσαν και αι
παρθενοι, και προσηλθον, και εκρουσαν, και παντα εικη και ματην. Ταυτ' ουν
ειδοτες, και χρηματα, και σπουδην, και προστασιαν, και παντα εισενεγκωμεν εις την
 
 

478

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των πλησιον ωφελειαν. Ταλαντα γαρ ενταυθα εστιν η εκαστου δυναμις, ειτε εν
προστασιαι, ειτε εν χρημασιν, ειτε εν διδασκαλιαι, ειτε εν οιωι δηποτε πραγματι
τοιουτωι. Μηδεις λεγετω, οτι Ἓν ταλαντον εχω, και ουδεν δυναμαι ποιησαι. ∆υνασαι
γαρ και δι' ενος ευδοκιμησαι. Ου γαρ ει της χηρας εκεινης πενεστερος, ουκ ει Πετρου
και Ἰωαννου αγροικοτερος, οι και ιδιωται και αγραμματοι ησαν, αλλ' ομως επειδη
προθυμιαν επεδειξαντο, και προς το κοινηι συμφερον παντα εποιουν, των ουρανων
επελαβοντο. Ουδεν γαρ ουτως εστι τωι Θεωι φιλον, ως το κοινωφελως ζηιν. ∆ια τουτο
λογον ημιν εδωκεν ο Θεος, και χειρας, 58.715 και ποδας, και σωματος ισχυν, και
νουν, και συνεσιν, ινα πασι τουτοις και εις την ημων αυτων σωτηριαν και εις την
των πλησιον ωφελειαν χρησωμεθα. Ουδε γαρ εις υμνον ημιν ο λογος και
ευχαριστιας χρησιμος μονον, αλλα και εις διδασκαλιαν λυσιτελης και παραινεσιν.
Καν μεν εις τουτο χρησωμεθα, τον ∆εσποτην εζηλωσαμεν· αν δε εις ταναντια, τον
διαβολον. Ἐπει και Πετρος, οτε μεν ωμολογησε τον Χριστον, εμακαριζετο ως τα του
Πατρος ειρηκως· οτε δε παρηιτειτο τον σταυρον και απηγορευσεν, επετιματο
σφοδρως, ως τα του διαβολου φρονων. Ει δε ενθα αγνοιας ην. το ειρημενον, τοσαυτη
η κατηγορια· οταν εκοντες πολλα αμαρτανωμεν, ποιαν εξομεν συγγνωμην; Τοιαυτα
τοινυν φθεγγωμεθα, ινα αυτοθεν ηι δηλα τα ρηματα του Χριστου οντα. Ουδε γαρ αν
ειπω μονον, Ἔγειραι και περιπατει, ουδε αν ειπω, Ταβιθα, αναστηθι, τοτε τα του
Χριστου λαλω· αλλα πολλωι μαλλον αν λοιδορηθεις ευλογησω, αν επηρεασθεις
ευξωμαι υπερ του επηρεαζοντος. Πρωην μεν ουν ελεγον, οτι χειρ εστιν η γλωττα
ημων, των του Θεου απτομενη ποδων· νυν δε πολλωι πλεον λεγω, οτι γλωττα εστιν
η γλωττα ημων, την του Χριστου μιμουμενη, εαν την προσηκουσαν ακριβειαν
επιδειξηται, αν εκεινα φθεγγωμεθα, απερ εκεινος βουλεται. Τι δε εστιν α εκεινος
ημας βουλεται φθεγγεσθαι; Τα επιεικειας γεμοντα ρηματα και πραοτητος· ωσπερ ουν
και αυτος εφθεγγετο, λεγων τοις υβριζουσιν αυτον, Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω· και
παλιν· Ει μεν κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι του κακου. Ἐαν ουτω και συ λεγηις,
εαν εις διορθωσιν των πλησιον λαληις, κεκτησαι γλωτταν εοικυιαν εκεινηι. Και ταυτα
αυτος φησιν ο Θεος· Ὁ γαρ εξαγων τιμιον εξ αναξιου ως στομα μου εσται, φησιν.
Ὅταν ουν η γλωττα σου ως η γλωττα ηι του Χριστου, και το στομα σου γενηται στομα
του Πατρος, και του Πνευματος του αγιου ναος ηις, ποια ταυτης λοιπον ιση γενοιτ' αν
τιμη; Ουδε γαρ ει απο χρυσιου συνεκειτο σου το στομα, ουδε ει απο λιθων τιμιων,
ουτως εμελλε λαμπειν ως νυν, τωι κοσμωι της επιεικειας καταυγαζομενον. Τι γαρ
στοματος ποθεινοτερον ουκ ειδοτος υβριζειν, αλλ' ευλογειν [και χρηστολογειν]
μεμελετηκοτος; Ει δε ουκ ανεχηι ευλογειν τον καταρωμενον, σιγησον, και τουτο
τεως κατορθωσον· και οδωι προβαινων και σπουδαζων ως χρη, και επ' εκεινο ηξεις,
και κτησηι στομα τοιουτον οιον ειρηκαμεν. δʹ. Και μη νομισηις τολμηρον ειναι το
λεχθεν. Φιλανθρωπος γαρ εστιν ο ∆εσποτης, και της αγαθοτητος αυτου το δωρον
γινεται. Τολμηρον εστι, διαβολωι στομα εχειν εοικος, δαιμονος πονηρου κεκτησθαι
γλωτταν ομοιαν, μαλιστα τον μυστηριων τοιουτων μετεχοντα, και αυτηι
κοινωνουντα τηι σαρκι του ∆εσποτου. Ταυτ' ουν αναλογιζομενος, γενου κατ' εκεινον
εις δυναμιν την σην. Ουκετι σοι λοιπον ο διαβολος ουδε αντιβλεψαι τοιουτωι
γενομενωι δυνησεται. Και γαρ επιγινωσκει τον χαρακτηρα τον βασιλικον· οιδε του
Χριστου τα οπλα, δι' ων ηττηθη. Τινα δε ταυτα εστιν; Ἐπιεικεια και πραοτης. Και γαρ
οτε εν τωι ορει προσβαλλοντα αυτον κατεῤραξε και εξετεινεν, ουχι γνωριζομενος οτι
Χριστος ην, αλλ' απο των ρηματων αυτον εσαγηνευσε τουτων, απο επιεικειας ειλεν,
απο πραοτητος ετροπωσατο. Τουτο και συ ποιησον· αν ιδηις ανθρωπον διαβολον
γενομενον, και προσιοντα σοι, ουτω και συ νικησον. Ἔδωκε σοι ο Χρι 58.716 στος
εξουσιαν γενεσθαι κατ' αυτον εις δυναμιν την σην. Μη φοβηθηις τουτο ακουων.
Φοβος εστι, το μη γενεσθαι κατ' αυτον. Φθεγγου τοινυν κατ' εκεινον, και γεγονας
 
 

479

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα τουτο τοιουτος οιος εκεινος, ως ανθρωπον οντα ενι γενεσθαι. ∆ια τουτο μειζων
ο ουτω λαλων, η ο προφητευων. Το μεν γαρ χαρις ολον· ενταυθα δε και πονος σος
και ιδρως. ∆ιδαξον την ψυχην διαπλαττειν σοι στομα στοματι Χριστου εοικος.
∆υναται γαρ τοιαυτα δημιουργειν, αν εθεληι· οιδε την τεχνην, αν μη ηι ραιθυμος. Και
πως πλαττεται τοιουτον στομα; φησι· δια ποιων χρωματων; δια ποιας υλης; ∆ια
χρωματων μεν και υλης ουδεμιας· δια δε αρετης μονης, και επιεικειας, και
ταπεινοφροσυνης. Ἴδωμεν πως και στομα διαβολου πλαττεται, ινα μηδεποτε εκεινο
κατασκευασωμεν. Πως ουν πλαττεται; ∆ια αρων, δια υβρεων, δια βασκανιας, δι'
επιορκιας. Ὅταν γαρ τα εκεινου φθεγγηται τις, την εκεινου γλωτταν λαμβανει.
Ποιαν ουν εξομεν συγγνωμην, μαλλον δε ποιαν ουχ υποστησομεθα τιμωριαν, οταν
την γλωτταν, ηι κατηξιωθημεν σαρκος γευσασθαι ∆εσποτικης, ταυτην περιιδωμεν τα
του διαβολου φθεγγομενην; Μη δη περιιδωμεν, αλλα πασηι χρησωμεθα σπουδηι, ωστε
αυτην παιδευσαι τον ∆εσποτην μιμεισθαι τον εαυτης. Ἂν γαρ αυτην παιδευσωμεν
τουτο, μετα πολλης της παῤρησιας επι του βηματος ημας στησει του Χριστου. Ἂν μη
τις ουτως ειδηι λαλειν, ουδε ακουσεται αυτου ο δικαστης. Καθαπερ γαρ, οταν
Ῥωμαιος ων ο κριτης τυχηι, ουκ ακουσεται απολογουμενου του ουκ ειδοτος ουτω
φθεγγεσθαι· ουτω και ο Χριστος, αν μη κατα τον αυτου τροπον λαληις, ουκ
ακουσεται σου, ουδε προσεξει. Μαθωμεν τοινυν ουτω λαλειν, ως ειωθεν ακουειν ο
βασιλευς ο ημετερος· σπουδασωμεν εκεινην μιμεισθαι την γλωτταν. Καν εις πενθος
εμπεσηις, σκοπει οπως μη διαστρεψηι σου το στομα της αθυμιας η τυραννις, αλλα
λαλησηις ωσπερ ο Χριστος. Ἐπενθησε γαρ και αυτος τον Λαζαρον και τον Ἰουδαν. Ἂν
εις φοβον εμπεσηις, ζητησον ουτω λαλησαι παλιν ως αυτος. Ἐνεπεσε γαρ και αυτος
εις φοβον δια σε κατα τον της οικονομιας λογον. Ειπε και συ· Πλην ουχ ως εγω
θελω, αλλ' ως συ. Καν κλαιηις, δακρυσον ηρεμα ως αυτος. Καν εις επιβουλας εμπεσηις
και λυπην, και ταυτα ως ο Χριστος διατιθει. Και γαρ και επεβουλευθη και ελυπηθη,
και λεγει· Περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως θανατου. Και παντα σοι τα υποδειγματα
παρεσχεν, ινα αυτα διαφυλαττηις τα μετρα, και τους δοθεντας σοι μη διαφθειρηις
κανονας. Ουτω δυνησηι στομα εχειν εοικος εκεινου τωι στοματι· ουτως επι γης
βαδιζων, του ανω καθημενου γλωτταν ημιν επιδειξεις ομοιαν, τα μετρα τα εν
αθυμιαι, τα εν οργηι, τα εν πενθει, τα εν αγωνιαι διατηρων. Ποσοι υμων εισιν οι
επιθυμουντες αυτου την μορφην ιδειν; Ἰδου ουκ ιδειν μονον, αλλα και γενεσθαι
κατ' αυτον δυνατον, αν σπουδαζωμεν. Μη αναβαλλωμεθα τοινυν. Ουχ ουτως
ασπαζεται προφητων στομα, ως επιεικων και πραων ανθρωπων. Πολλοι γαρ ερουσι
μοι, φησιν, Ου τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν; Και ερω αυτοις· Ουκ οιδα υμας. Το
δε του Μωυσεως, επειδη σφοδρα επιεικης ην και πραος, (Ὁ γαρ Μωυσης, φησιν,
ανθρωπος πραοτατος παρα παντας τους ανθρωπους τους επι της γης·) ουτως
ησπαζετο και εφιλει, ως ειπειν, Ἐνωπιος ενωπιωι, στομα κατα στομα ελα 58.717 λει,
ωσανει φιλος προς τον εαυτου φιλον. Ουκ επιταξεις δαιμοσι νυν, αλλ' επιταξεις τοτε
τωι της γεεννης πυρι, εαν εχηις τωι στοματι του Χριστου το στομα σου εοικος.
Ἐπιταξεις τηι αβυσσωι του πυρος, και ερεις, Σιωπα, πεφιμωσο· και μετα πολλης της
παῤρησιας των 58.718 ουρανων επιβησηι, και απολαυσεις της βασιλειας· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.717 ΟΜΙΛΙΑ ΟΘʹ. Ὅταν δε ελθηι ο Υιος του ανθρωπου εν τηι δοξηι του
Πατρος αυτου, και παντες οι αγιοι αγγελοι μετ' αυτου, τοτε καθισει, φησιν, επι
θρονου δοξης αυ του, και διαιρησει τα προβατα απο των εριφων· και τους μεν
 
 

480

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποδεξεται, οτι πεινωντα αυτον εθρεψαν, και διψωντα εποτισαν, και ξενον οντα
συνηγαγον, και γυ μνον οντα περιεβαλον, και ασθενουντα επεσκεψαντο, και εν
φυλακηι οντα ειδον· και δωσει την βασιλειαν αυτοις. Τους δε επι τοις εναντιοις
διαβαλλων, πεμψει εις το πυρ το αιωνιον, το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις
αγγελοις αυτου.
αʹ. Της περικοπης ταυτης της ηδιστης, ην συνεχως στρεφοντες ου
διαλιμπανομεν, ακουσωμεν νυν μετα σπουδης και κατανυξεως πασης, εις ην και
εσχατην ο λογος ετελευτησεν· εικοτως. Και γαρ πολυς αυτωι φιλανθρωπιας και
ελεημοσυνης ο λογος. ∆ιο και εν τοις εμπροσθεν υπερ ταυτης διελεχθη διαφορως,
και ενταυθα λοιπον σαφεστερον πως και ευτονωτερον, ου δυο προσωπα και τρια,
ουδε πεντε τιθεις, αλλα την οικουμενην απασαν· ει και τα μαλιστα και αι προτεραι,
αι δια των δυο προσωπων, ου δυο προσωπα εδηλουν, αλλα μερη δυο, το μεν
παρακουοντων, το δε υπακουοντων. Ἀλλ' ενταυθα και φρικωδεστερον μεταχειριζει
τον λογον, και τηλαυγεστερον. ∆ιοπερ ουδε λεγει, Ὡμοιωθη η βασιλεια. λοιπον, αλλ'
εκκεκαλυμμενως εαυτον δεικνυσι, λεγων· Ὅταν δε ελθηι ο Υιος του ανθρωπου εν τηι
δοξηι αυτου. Νυν γαρ εν ατιμιαι παραγεγονε, νυν εν υβρεσι και ονειδεσι· τοτε δε
καθεδειται επι θρονου δοξης αυτου. Και συνεχως μνημονευει δοξης. Ἐπειδη γαρ ο
σταυρος εγγυς ην, πραγμα δοκουν επονειδιστον ειναι, δια τουτο επαιρει τον
ακροατην, και υπ' οψιν αυτωι το δικαστηριον αγει, και την οικουμενην περιιστησιν
απασαν. Και ου ταυτηι μονον φοβερον ποιει τον λογον, αλλα και τωι δεικνυναι τους
ουρανους κενουμενους. Παντες γαρ οι αγγελοι παρεσονται μετ' αυτου, φησι, και
αυτοι μαρτυρουντες οσα διηκονησαντο πεμπομενοι παρα του ∆εσποτου προς την
των ανθρωπων σωτηριαν. Και πανταχοθεν φρικωδης η ημερα τοτε εκεινη. Ειτα
Συναχθησεται, φησι, παντα τα εθνη, τουτεστι, πασα η των ανθρωπων φυσις. Και
αφοριει αυτους απ' αλληλων, ωσπερ ο ποιμην τα προβατα. Νυν μεν γαρ ουκ εισιν
αφωρισμενοι, αλλα αναμιξ απαντες· η δε διαιρεσις τοτε εσται μετα ακριβειας
απασης. Και τεως απο της στασεως αυτους διαιρει και ποιει δηλους· ειτα και απο των
ονοματων τον εκαστου τροπον ενδεικνυται, τους μεν εριφια καλων, τους δε
προβατα, ινα των μεν το ακαρπον δειξηι· ουδεις γαρ απο εριφων καρπος γενοιτ' αν·
των δε την πολλην προσοδον· και γαρ πολλη των προβατων η προσοδος, απο τε
εριου, απο τε γαλακτος, απο τε των τικτομενων, ων απαντων ερημον εριφος. Ἀλλα
τα μεν αλογα απο φυσεως εχει το ακαρπον και το εγκαρπον· εκεινοι δε απο
προαιρεσεως· διο και κολαζονται εκεινοι, και στεφανουνται ουτοι. 58.718 Και ου
προτερον αυτους κολαζει, εως αν δικασηται προς αυτους· διο και στησας αυτους,
λεγει τα εγκληματα. Οι δε μετα επιεικειας φθεγγονται, αλλ' ουδεν αυτοις οφελος
λοιπον· και μαλα εικοτως, οτι πραγμα ουτω περισπουδαστον παρεδραμον. Και γαρ
και οι προφηται ανω και κατω τουτο ελεγον, οτι Ἔλεον θελω, και ου θυσιαν· και ο
νομοθετης δια παντων εις τουτο ενηγε, και δια ρηματων, και δια πραγματων· και
αυτη η φυσις τουτο επαιδευσε. Σκοπει δε αυτους ουχ ενος και δυο μονον, αλλα
παντων ερημους οντας. Ου γαρ δη μονον πεινωντα ουκ εθρεψαν, ουδε γυμνον ου
περιεβαλον· αλλ' ουδε ο κουφοτερον ην, ουδε αῤρωστον επεσκεψαντο. Και σκοπει
πως κουφα επιταττει. Ουκ ειπεν, Ἐν φυλακηι ημην, και απηλλαξατε με· αῤρωστος
ημην, και ανεστησατε με· αλλ', Ἐπεσκεψασθε με, και, Ἤλθετε προς με. Και ουδε εν
τωι πεινηιν επαχθες το κελευομενον. Ουδε γαρ πολυτελη εζητει τραπεζαν, αλλα την
χρειαν μονον, και την αναγκαιαν τροφην, και εζητει εν ικετου σχηματι. Ὥστε παντα
αυτους ικανα κολασαι· το ευκολον της αιτησεως, αρτος γαρ ην· το ελεεινον του
αιτουντος, πτωχος γαρ ην· το συμπαθες της φυσεως, ανθρωπος γαρ ην· το ποθεινον
της επαγγελιας, βασιλειαν γαρ επηγγειλατο· το φοβερον της κολασεως, γεενναν γαρ
 
 

481

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηπειλησε· το αξιωμα του λαμβανοντος, Θεος γαρ ην ο δια των πτωχων λαμβανων·
το υπερβαλλον της τιμης, οτι τοσουτον καταβηναι κατηξιωσε· το δικαιον της
παροχης, απο γαρ των εαυτου ελαμβανεν. Ἀλλα προς απαντα ταυτα η φιλαργυρια
καθαπαξ επηρωσε τους αλοντας, και ταυτα τοσαυτης απειλης κειμενης. Και γαρ και
ανωτερω φησι, τους ου δεχομενους τους τοιουτους των Σοδομων χαλεπωτερα
πεισεσθαι· και ενταυθα φησιν· Ἐφ' οσον ουκ εποιησατε ενι των ελαχιστων τουτων
των αδελφων μου, ουδε εμοι εποιησατε. Τι λεγεις; αδελφοι σου εισι· και πως
ελαχιστους καλεις; ∆ια γαρ τουτο αδελφοι, επειδη ταπεινοι, επειδη πτωχοι, επειδη
απεῤριμμενοι. Τους γαρ τοιουτους μαλιστα εις αδελφοτητα καλει, τους αγνωτας,
τους ευκαταφρονητους· ουχι τους μοναχους λεγων τουτους μονον, και τους τα ορη
κατειληφοτας, αλλ' εκαστον πιστον· καν βιωτικος ηι, πεινων δε ηι και λιμωττων, και
γυμνος, και ξενος, πασης αυτον της επιμελειας ταυτης απολαυειν βουλεται.
Ἀδελφον γαρ το βαπτισμα εργαζεται, και η των θειων μυστηριων κοινωνια. βʹ. Ειτα
ινα και ετερωθεν ιδηις το δικαιον της αποφασεως, προτερον εκεινους επαινει τους
κατωρθωκοτας, και φησι· ∆ευτε, οι ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε
την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν προ καταβολης κοσμου. Ἐπεινασα γαρ, και
εδωκατε μοι φαγειν· και τα εξης απαντα. Ἵνα γαρ μη λεγωσιν, οτι Ουκ ειχομεν, απο
των συνδουλων αυτους καταδικαζει· ωσπερ τας παρθενους απο των παρθενων,
58.719 και τον δουλον τον μεθυοντα και γαστριζομενον απο του πιστου δουλου, και
τον το ταλαντον καταχωσαντα απο των τα δυο προσενεγκαντων, και εκαστον των
διαμαρτανοντων απο των κατωρθωκοτων. Και αυτη ποτε μεν εξ ισου η συγκρισις
γινεται, ως ενταυθα και επι των παρθενων· ποτε δε εκ του πλεοναζοντος, ως οταν
λεγηι, Ἄνδρες Νινευιται αναστησονται, και κατακρινουσι την γενεαν ταυτην, οτι
επιστευσαν εις το κηρυγμα Ἰωνα· και ιδου πλειον Ἰωνα ωδε· και, Βασιλισσα νοτου
κατακρινει την γενεαν ταυτην, οτι ηλθεν ακουσαι την σοφιαν Σολομωνος· και ιδου
πλειον Σολομωνος ωδε· και απο του ισαζοντος δε παλιν, οτι Αυτοι κριται υμων
εσονται· και παλιν απο του πλεοναζοντος· Ουκ οιδατε οτι αγγελους κρινουμεν;
μητιγε βιωτικα; Και ενταυθα μεντοι απο του ισαζοντος· και γαρ πλουσιους
πλουσιοις, και πενητας πενησι παραβαλλει. Ου ταυτηι δε μονον δεικνυσι την ψηφον
δικαιως εκφερομενην, τωι τους ομοδουλους κατωρθωκεναι εν τοις αυτοις οντας,
αλλα και τωι μηδε εν τουτοις υπακουσαι, εν οις ουδεν η πενια κωλυμα ην· οιον, εν
τωι ποτισαι διψωντα, εν τωι δεδεμενον ιδειν, εν τωι αῤρωστον επισκεψασθαι.
Ἐγκωμιασας δε τους κατωρθωκοτας, δεικνυσιν οσον ανωθεν ην αυτωι προς αυτους
το φιλτρον. ∆ευτε γαρ, φησιν, οι ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την
ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν προ καταβολης κοσμου. Ποσων αγαθων τουτο το
ονομα ανταξιον, το ευλογημενους ειναι, και παρα Πατρος ευλογημενους; Και ποθεν
τοσαυτης τιμης ηξιωθησαν; τις η αιτια; Ἐπεινασα, και εδωκατε μοι φαγειν· εδιψησα,
και εποτισατε με, και τα εξης. Ποσης ταυτα τιμης, ποσης μακαριοτητος τα ρηματα;
Και ουκ ειπε, λαβετε, αλλα, κληρονομησατε, ως οικεια, ως πατρωια, ως υμετερα, ως
υμιν ανωθεν οφειλομενα. Πριν η γαρ υμας γενεσθαι, φησι, ταυτα υμιν ητοιμαστο και
ηυτρεπιστο, επειδη ᾔδειν τοιουτους εσομενους υμας. Και αντι τινων τοσαυτα
λαμβανουσιν; Ἀντι στεγης, αντι ιματιου, αντι αρτου, αντι υδατος ψυχρου, αντι
επισκεψεως, αντι εισοδου της εις το δεσμωτηριον. Και γαρ πανταχου της χρειας
εστιν· εστι δε και οπου ουδε της χρειας. Ου γαρ δηπου, οπερ εφην, ο καμνων και ο
δεδεμενος τουτο επιζητει μονον, αλλ' ο μεν λυθηναι, ο δε απαλλαγηναι της
αῤρωστιας. Ἀλλ' αυτος, ημερος ων, τα εις δυναμιν απαιτει· μαλλον δε και των εις
δυναμιν ελαττω, ημιν καταλιμπανων φιλοτιμεισθαι εν τωι πλειονι. Ἐκεινοις δε,
Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι· ουκετι υπο του Πατρος· ου γαρ αυτος αυτους
κατηρασατο, αλλα τα οικεια εργα· εις το πυρ το αιωνιον, το ητοιμασμενον, ουχ υμιν,
 
 

482

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου. Περι μεν γαρ της βασιλειας οτε ελεγε,
∆ευτε, κληρονομησατε την βασιλειαν, επηγαγε, την ητοιμασμενην υμιν προ
καταβολης κοσμου· περι δε του πυρος ουκετι, αλλα, το ητοιμασμενον τωι διαβολωι.
Ἐγω μεν γαρ την μεν βασιλειαν υμιν ητοιμασα, το δε πυρ ουκετι υμιν, αλλα τωι
διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου· επειδη δε υμεις εαυτους ενεβαλετε, εαυτους
λογιζεσθε. Ου ταυτηι δε μονον, αλλα και δια των εξης, ωσπερ απολογουμενος αυτοις,
και τας αιτιας τιθησιν. Ἐπεινασα γαρ, και ουκ εδωκατε μοι φαγειν. Ει γαρ και εχθρος
ην ο προσιων, ουχ ικανα τα παθη και τον ανελεη κατακλασαι και επικαμψαι, λιμος,
και κρυμος, και δεσμα, 58.720 και γυμνοτης, και αῤρωστια, και το αιθριον πλανασθαι
πανταχου; Ταυτα γαρ και εχθραν ικανα λυσαι. Ἀλλα υμεις ουδε εις φιλον ταυτα
εποιησατε, και φιλον, και ευεργετην και ∆εσποτην οντα. Και κυνα μεν αν ιδωμεν
πεινωντα, πολλακις επικλωμεθα· και θηριον αν θεασωμεθα, επικαμπτομεθα· τον δε
∆εσποτην ορων ουκ επικαμπτηι; και που ταυτα απολογιας αξια; Ει γαρ τουτο μονον
ην, ουχ ικανον εις αντιδοσιν; ου λεγω το ακουσαι φωνης τοιαυτης επι της
οικουμενης παρα του καθημενου επι του θρονου του πατρικου, και βασιλειας τυχειν,
αλλ' αυτο το εργασασθαι ουχ ικανον εις αμοιβην; Νυνι δε και της οικουμενης
παρουσης, και της αῤρητου δοξης εκεινης φαινομενης, ανακηρυττει σε και στεφανοι,
και ομολογει τον τροφεα και τον ξενοδοχον· και ουκ αισχυνεται τοιαυτα λεγων, ινα
σοι λαμπροτερον ποιησηι τον στεφανον. ∆ια δη τουτο και ουτοι δικαιως κολαζονται,
κακεινοι στεφανουνται, κατα χαριν. Καν γαρ μυρια ωσι πεποιηκοτες, χαριτος εστιν η
φιλοτιμια, το αντι μικρων ουτω και ευτελων, ουρανον τοσουτον και βασιλειαν και
τηλικαυτην αυτοις δοθηναι τιμην. Και εγενετο οτε συνετελεσεν ο Ἰησους τους
λογους τουτους, ειπε τοις μαθηταις αυτου· οιδατε οτι μετα δυο ημερας το Πασχα
γινεται, και ο Υιος του ανθρωπου παραδιδοται εις το σταυρωθηναι. Παλιν ευκαιρως
περι του παθους διαλεγεται, οτε βασιλειας ανεμνησε, και της αντιδοσεως της εκει,
και της αθανατου κολασεως· ωσανει ελεγε· Τι δεδοικατε επι τοις προσκαιροις
δεινοις, τοιουτων υμας αναμενοντων αγαθων; γʹ. Συ δε μοι σκοπει πως το μαλιστα
λυπουν αυτους καινοτερως μεθωδευσε και συνεσκιασεν εν τοις εμπροσθεν απασιν.
Ου γαρ ειπεν, οτι Οιδατε οτι μετα δυο ημερας παραδιδομαι· αλλα τι; Οιδατε οτι μετα
δυο ημερας το Πασχα γινεται· και τοτε επηγαγεν, οτι παραδιδοται εις το
σταυρωθηναι· δεικνυς μυστηριον ον το γινομενον, και εορτην και πανηγυριν επι
σωτηριαι της οικουμενης τελουμενην, και οτι προειδως απαντα επασχε. ∆ια δη τουτο,
ως αρκουντος τουτου εις παραμυθιαν αυτοις, ουδε ειπεν αυτοις τι νυν περι
αναστασεως· περιττον γαρ ην, τοσαυτα διαλεχθεντα περι αυτης παλιν ειπειν. Και
αλλως δε, οπερ ειπον, δεικνυσιν οτι και αυτο το παθειν μυριων απαλλαγη κακων,
δια του Πασχα των παλαιων ευεργετηματων των κατ' Αιγυπτον αναμνησας αυτους.
Τοτε συνηχθησαν οι αρχιερεις, και οι γραμματεις, και οι πρεσβυτεροι του λαου εν τηι
αυληι του αρχιερεως, του λεγομενου Καιαφα, και συνεβουλευοντο ινα τον Ἰησουν
δολωι κρατησωσι, και αποκτεινωσιν. Ἔλεγον δε, Μη εν τηι εορτηι, ινα μη θορυβος
γενηται εν τωι λαωι. Ειδες την αφατον των Ἰουδαικων πραγματων διαφθοραν;
Παρανομοις πραγμασιν επιχειρουντες, προς τον αρχιερεα ερχονται, εκειθεν
βουλομενοι την εξουσιαν λαβειν, οθεν κωλυεσθαι εδει. Και ποσοι ησαν οι αρχιερεις;
Ὁ γαρ νομος ενα ειναι βουλεται· αλλα τοτε πολλοι ησαν. Ὅθεν δηλον, οτι τα
Ἰουδαικα αρχην ελαμβανε διαλυεσθαι. Ὁ μεν γαρ Μωυσης, οπερ εφην, ενα ειναι
εκελευσε, και τελευτησαντος τοτε ετερον γινεσθαι, και τηι ζωηι τηι τουτου την φυγην
εμετρει των ακουσιως εργασαμενων φονον. Πως ουν τοτε πολλοι αρχιερεις;
Ἐνιαυσιαιοι υστερον εγενοντο Και τουτο εδηλωσεν ο ευαγγελιστης, οτε περι του
Ζαχαριου διελεγετο, ειπων εξ εφημεριας αυτον ειναι Ἀβια. Αυτους ουν 58.721
ενταυθα φησιν αρχιερεις, τους απο αρχιερεων. Τι δε συνεβουλευσαντο; ινα
 
 

483

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρατησωσιν αυτον λαθρα, η ινα ανελωσιν; Ἀμφοτερα· εδεδοικεισαν γαρ τον λαον.
∆ιο και την εορτην ανεμενον παρελθειν· ελεγον γαρ, Μη εν τηι εορτηι. Ὁ μεν γαρ
διαβολος, ινα μη φανερον καταστησηι το παθος, ουκ εβουλετο εν τωι Πασχα· εκεινοι
δε, ινα μη θορυβος γενηται. Σκοπει τοινυν αυτους φοβουμενους, ου τα του Θεου,
ουδε μη μιασμα αυτοις μειζον απο του καιρου γενηται· αλλα πανταχου τα
ανθρωπινα. Ἀλλ' ομως τωι θυμωι ζεοντες, παλιν μετεθεντο. Ειποντες γαρ, Μη εν τηι
εορτηι, επειδη τον προδοτην ευρον, ουκ ηνεσχοντο του καιρου, αλλ' εν αυτηι
κατεσφαξαν. ∆ιατι δε αυτον τοτε κατεσχον; Και τωι θυμωι ζεοντες, οπερ ειπον, και
τοτε αυτον ευρησειν προσεδοκησαν, και παντα ωσπερ πεπηρωμενοι επραττον. Ει και
τα μαλιστα αυτος τηι εκεινων πονηριαι εις την οικειαν εκεχρητο οικονομιαν, ου μην
δια τουτο ανευθυνοι, αλλα μυριων αξιοι κολασεων απο της γνωμης. Ὅτε γουν
απαντας απολυεσθαι εδει και τους υπευθυνους, τοτε ουτοι τον αθωον ανειλον, τον
μυρια ευεργετηκοτα, και των εθνων τεως υπεριδοντα δι' αυτους. Ἀλλα, ω της
φιλανθρωπιας! τους ουτω μοχθηρους, τους [ουτω σκαιους και] μυριων γεμοντας
κακων, παλιν σωζει, και πεμπει σφαγησομενους υπερ αυτων τους αποστολους, και
δι' αυτων ικετηριαν τιθησιν. Ὑπερ Χριστου γαρ πρεσβευομεν. Τοιαυτα τοινυν
παραδειγματα εχοντες, ου λεγω, Ἀποθανωμεν υπερ των εχθρων· εδει μεν γαρ και
τουτο, αλλ' επειδη ασθενεστεροι ημεις, εκεινο λεγω τεως· Καν μη βασκαινωμεν τοις
φιλοις, μη φθονωμεν τοις ευεργετουσιν. Ου λεγω τεως, Τους κακως ποιουντας
ευεργετησωμεν· επιθυμω μεν γαρ και τουτο, αλλ' επειδη παχυτεροι υμεις, καν μη
αμυνησθε. Μη γαρ σκηνη τις εστι τα ημετερα, και υποκρισις; Τι δηποτε εκ διαμετρου
προς τα πραγματα ιστασθε; Ουχ απλως γεγραπται τα τε αλλα, και οσα παρ' αυτον τον
σταυρον ειργασατο, δυναμενα αυτους ανακαλεσασθαι· αλλ' ινα μιμησηι την
αγαθοτητα, ινα ζηλωσηις την φιλανθρωπιαν. Και γαρ και υπτιους εῤριψε, και το
ωτιον απεκατεστησε του οικετου, και μετ' επιεικειας διελεχθη· και μεγαλα ανω ων
επεδειξατο θαυματα, τας ακτινας αποστρεφων, τας πετρας ρηγνυς, τους
τετελευτηκοτας εγειρων, την γυναικα του δικαζοντος φοβων δι' ονειρατων, εν αυτηι
τηι κρισει πασαν πραοτητα επιδειξαμενος, θαυματων ουχ ηττον δυναμενην αυτους
επισπασασθαι, μυρια προλεγων εν τωι δικαστηριωι, εν αυτωι τωι σταυρωι βοων, Πατερ,
αφες αυτοις την αμαρτιαν. Ταφεις δε, ποσα επεδειξατο προς την εκεινων σωτηριαν;
αναστας δε, ουκ ευθεως Ἰουδαιους εκαλεσεν; ουκ αφεσιν εδωκεν αμαρτηματων; ου
τα μυρια αγαθα προυθηκε; Τι τουτου παραδοξοτερον; Οι σταυρωσαντες και φονου
πνεοντες, μετα το σταυρωσαι γεγονασιν υιοι Θεου. Τι ταυτης ισον της κηδεμονιας;
Ταυτα ακουσαντες εγκαλυψωμεθα, οτι τοσουτον αφεστηκαμεν τουτου, ον μιμεισθαι
κελευομεθα. Ἴδωμεν καν το διαστημα οσον, ινα καν καταγνωμεν εαυτων, τουτοις
πολεμουντες, υπερ ων ο Χριστος την ψυχην εδωκε· και ου βουλομενοι
καταλλαγηναι, ους ινα καταλλαξηι, ουτε σφαγηναι παρητησατο· ει μη και τουτο
δαπανη τις εστι, και 58.722 χρηματων αναλωμα, οπερ εν τηι ελεημοσυνηι
προβαλλεσθε. δʹ. Ἐννοησον οσων υπευθυνος ει, και ου μονον ουκ αναδυσηι προς την
αφεσιν των σε ηδικηκοτων, αλλα και δραμηι προς τους σε λελυπηκοτας, ωστε
γενεσθαι σοι συγχωρησεως αφορμην, ωστε ευρειν παραμυθιαν των οικειων κακων.
Ἑλληνων παιδες, ουδεν μεγα προσδοκωντες, πολλακις εν τουτοις εφιλοσοφησαν·
και συ μελλων επι τοιαυταις ελπισιν αποδημειν, αναδυηι και οκνεις; και οπερ ο
χρονος ποιει, τουτο ουκ ανεχηι προ του χρονου ποιησαι δια τον του Θεου νομον, αλλ'
αμισθι μαλλον, η επι μισθωι βουλει σοι σβεσθηναι το παθος; Ουδε γαρ αν απο του
χρονου γενηται τουτο, εσται σοι τι πλεον, αλλα και πολλη η κολασις, οτι οπερ ο
χρονος ειργασατο, τουτο ο του Θεου νομος ουκ επεισε σε ποιησαι. Ει δε λεγεις, οτι
φλεγμαινεις της υβρεως μεμνημενος, αναμνησθητι ει τι γεγονε σοι καλον παρα του
λελυπηκοτος, και οσα συ ετερους διεθηκας κακα. Κακως σε ειπε, και κατηισχυνε;
 
 

484

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λογισαι οτι και συ ετερους ειρηκας. Πως ουν επιτευξηι συγγνωμης, ης ετεροις ου
μεταδιδως; Ἀλλ' ουδενα ειρηκας; Ἀλλ' ηκουσας λεγοντων, και απεδεξω. Ουδε τουτο
ανευθυνον. Θελεις μαθειν οσον αγαθον εστι το μη μνησικακειν, και πως μαλιστα
τουτο τον Θεον ευφραινει; Τους εφηδομενους τοις δικαιως παρ' αυτου κολαζομενοις
τιμωρειται· καιτοι δικαιως κολαζονται, αλλα σε επιχαιρειν ουκ εχρην. Και ο
προφητης πολλα εγκαλεσας, και τουτο επηγαγεν ειπων· Ουκ επασχον ουδεν επι τηι
συντριβηι του Ἰωσηφ· και παλιν· Ουκ εξηλθε κατοικουσα Ἐναν κοψασθαι οικον
εχομενον αυτης. Καιτοι και ο Ἰωσηφ, τουτεστιν, αι φυλαι αι εξ αυτου, και οι τουτων
γειτονες, κατα Θεου γνωμην ετιμωρουντο· αλλ' ομως βουλεται και τουτοις ημας
συναλγειν. Ει γαρ ημεις πονηροι οντες, οταν τιμωρωμεθα οικετην, αν τινα των
συνδουλων γελασαντα ιδωμεν, και παροξυνομεθα μαλλον, και επ' εκεινον
μεταγομεν την οργην· πολλωι μαλλον ο Θεος τιμωρησεται τους εφηδομενους τοις
κολαζομενοις. Ει δε τοις παρα Θεου κολαζομενοις ουκ επεμβαινειν, αλλα συναλγειν
χρη, πολλωι μαλλον τοις εις ημας ημαρτηκοσι. Τουτο γαρ αγαπης σημειον, ταυτην
παντων προτιθησιν ο Θεος. Καθαπερ γαρ επι της αλουργιδος της βασιλικης, εκεινα
εστι τα τιμια των ανθων και των χρωματων, απερ την χλανιδα κατασκευαζει
ταυτην· ουτω και ενταυθα αυται εισιν αι αρεται αι τιμιαι, αιπερ αν την αγαπην
συνεχωσιν. Ουδεν δε ουτως αγαπην διατηρει, ως το μη μεμνησθαι των εις ημας
ημαρτηκοτων. Μη γαρ ουκ εφροντισε και θατερου μερους ο Θεος; μη γαρ ουκ ωσε
τον ηδικηκοτα προς τον ηδικημενον; ουκ απο του θυσιαστηριου πεμπει προς εκεινον
αυτον, και μετα τας καταλλαγας επι την τραπεζαν αυτον καλει; Ἀλλα μη δια τουτο
περιμεινηις εκεινον ελθειν, επει το παν απωλεσας. ∆ια γαρ τουτο μαλιστα σοι μισθον
αφατον οριζει, ινα φθασηις εκεινον· ως εαν παρακληθεις καταλλαγηις, ουκετι της του
Θεου προσταγης γεγονεν η φιλια, αλλα της εκεινου σπουδης· διο και αστεφανωτος
αναχωρεις, εκεινου τα βραβεια λαμβανοντος. Τι λεγεις; Ἐχθρον εχεις, και ουκ
αισχυνηι; Ου γαρ αρκει ημιν ο διαβολος, οτι και ομογενεις επι 58.723 σπωμεθα; Ειθε
μηδε εκεινος ηθελησεν ημιν πολεμησαι, ειθε μηδε εκεινος διαβολος ην! Ουκ οισθα
ποση η ηδονη μετα τας καταλλαγας; Τι γαρ, ει και εν τηι εχθραι ου σφοδρα φαινεται;
Ὅτι γαρ ηδιον φιλειν τον αδικουντα, η μισειν, μετα το λυθηναι την εχθραν, τοτε
δυνησηι μαθειν καλως. εʹ. Τι τοινυν τους μαινομενους μιμουμεθα, αλληλους
κατεσθιοντες, τηι οικειαι σαρκι πολεμουντες; Ἄκουσον και εν τηι Παλαιαι ποσος ην
υπερ τουτου λογος. Ὁδοι μνησικακων εις θανατον. Ἄνθρωπος ανθρωπωι συντηρει
οργην, και παρα Θεου ζητει ιασιν. Καιτοι συνεχωρησεν οφθαλμον αντι οφθαλμου,
και οδοντα αντι οδοντος· πως ουν εγκαλει; Ὅτι κακεινα συνεχωρησεν, ουχ ινα
αλληλοις αυτα ποιωμεν, αλλ' ινα δεει του παθειν απεχωμεθα του τολμαιν. Και
αλλως δε, εκεινα μεν προσκαιρου τινος οργης εστι, το δε μνησικακειν, ψυχης
πονηριαν μελετωσης. Ἀλλα κακως επαθες; Ἀλλ' ουδεν τοσουτον, οσον σαυτον
εργασηι μνησικακων. Ἄλλως δε ουδε δυνατον ανδρα αγαθον κακον τι παθειν. Ἔστω
γαρ τις και παιδια εχων και γυναικα, και φιλοσοφειτω, εχετω δε και πολλας
αφορμας βλαβης, και χρηματων περιουσιαν, και αρχης δυναστειαν, και φιλους
πολλους, και τιμης απολαυετω, πλην φιλοσοφειτω· τουτο γαρ δει προσκεισθαι· και
προσαγωμεν αυτωι τας πληγας τωι λογωι. Και προσιων τις μοχθηρος ανηρ
περιβαλλετω ζημιαι· τι ουν προς τον ουδεν ηγουμενον ειναι χρηματα; Τα τεκνα
αναιρειτω· τι ουν προς τον περι αναστασεως φιλοσοφουντα; Την γυναικα σφαττετω·
και τι τουτο προς τον πεπαιδευμενον μη πενθειν τους κεκοι 58.724 μημενους; Εις
ατιμιαν εμβαλλετω· τι προς τον ανθος χορτου τα παροντα ηγουμενον; Ει βουλει, και
το σωμα κολαζετω, και εις δεσμωτηριον εμβαλλετω· τι ουν προς τον μαθοντα, Ει και
ο εξω ημων ανθρωπος διαφθειρεται, αλλ' ο εσω ανακαινουται, και οτι Ἡ θλιψις
δοκιμην κατεργαζεται; Ἐγω μεν ουν μηδεν βλαβησεσθαι αυτον υπεσχομην· ο δε
 
 

485

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος προιων εδειξεν οτι και ωφελειται, ανακαινουμενος και δοκιμος γινομενος.
Μη τοινυν προς ετερους αλγωμεν, εαυτους αδικουντες, και ασθενη κατασκευαζοντες
την ψυχην. Ου γαρ της των πλησιον πονηριας εστι τοσουτον, οσον της ημετερας
ταλαιπωριας η αλγηδων. ∆ια τουτο, καν υβρισηι τις, δακρυομεν και συστελλομεθα·
καν αρπασηι τις, το αυτο πασχομεν, κατα τα παιδια εκεινα τα μικρα, απερ οι των
ομηλικων αστειοτεροι παροξυνουσιν υπερ ουδενος [αναγκαιου, αλλ'] απο μικρων
προφασεων λυπουντες· αλλ' ομως κακεινα, αν μεν ιδωσι κνιζομενα, επιμενουσι
δακνοντες· αν δε γελωντα, και αφιστανται. Ἀλλ' ημεις και τουτων ανοητοτεροι,
υπερ ων εδει γελαιν, υπερ τουτων οδυρομενοι. ∆ιο παρακαλω, την παιδικην ταυτην
διανοιαν αφεντες, των ουρανων επιλαβωμεθα. Και γαρ ανδρας ημας ο Χριστος ειναι
βουλεται, ανδρας τελειους. Ουτω και ο Παυλος εκελευσεν, Ἀδελφοι, μη παιδια
γινεσθε ταις φρεσι, λεγων, αλλα τηι κακιαι νηπιαζετε. Νηπιασωμεν τοινυν τηι κακιαι,
και την πονηριαν φυγοντες, της αρετης επιλαβωμεθα, ινα και των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.723.30 ΟΜΙΛΙΑ Πʹ. Του δε Ἰησου γενομενου εν Βηθανιαι, εν οικιαι Σιμω νος
του λεπρου, προσηλθεν αυτωι γυνη, αλαβα στρον μυρου εχουσα βαρυτιμου, και
εξεχεεν επι της κεφαλης αυτου ανακειμενου.
αʹ. Ἡ γυνη αυτη δοκει μεν ειναι μια και η αυτη παρα τοις ευαγγελισταις
απασιν, ουκ εστι δε· αλλα παρα μεν τοις τρισι μια τις ειναι μοι δοκει και η αυτη· παρα
δε τωι Ἰωαννηι ουκετι· αλλ' ετερα τις θαυμαστη, η του Λαζαρου αδελφη. Ουχ απλως
δε της λεπρας μεμνηται του Σιμωνος ο ευαγγελιστης, αλλ' ινα δειξηι ποθεν θαῤρουσα
προσηλθεν η γυνη. Ἐπειδη γαρ η λεπρα σφοδρα εδοκει ακαθαρτον ειναι παθος και
βδελυκτον, ειδε δε τον Ἰησουν και θεραπευσαντα τον ανθρωπον (ου γαρ αν ειλετο
μειναι παρα τωι λεπρωι), και καταχθεντα παρ' αυτωι, εθαρσησεν οτι και την της ψυχης
αυτης ακαθαρσιαν αποσμηξει ραιδιως. Ουχ απλως δε και την πολιν φησι, την
Βηθανιαν, αλλ' ινα μαθηις, οτι εκων επι το παθος ερχεται. Ὁ γαρ προ τουτου
διαδιδρασκων αυτους, οτε μαλιστα εξηφθη αυτων η βασκανια, τοτε πλησιον ερχεται
ως απο σταδιων δεκαπεντε· ουτως οικονομιας ην και το προτερον αναχωρειν.
Ἰδουσα τοινυν αυτον η γυνη, και το θαῤρειν λαβουσα εντευθεν, προσηιει. Ει γαρ η
αιμοῤροουσα, καιτοι ουδεν εαυτηι συνειδυια τοιουτον, δια την απο της φυσεως
δοκουσαν ειναι ακαθαρσιαν, τρεμουσα και δεδοικυια προσηλθε· πολλωι μαλ 58.724
λον ταυτην οκνειν και αναδυεσθαι εικος ην, δια το πονηρον συνειδος. ∆ιο και μετα
πολλας γυναικας, την Σαμαρειτιν, την Χαναναιαν, την αιμοῤροουσαν, και ετερας
πλειους προσερχεται, δια το πολλην εαυτηι συνειδεναι ασελγειαν· και ουδε δημοσιαι,
αλλ' εν οικιαι. Και παντων των αλλων υπερ θεραπειας προσερχομενων σωματικης
μονον, αυτη τιμης ενεκεν προσηιει μονης, και της κατα ψυχην διορθωσεως. Ουδε γαρ
τι του σωματος αναπηρος ην· ωστε και δια τουτο μαλιστα αν τις αυτην θαυμασειε.
Και ουδε ως ανθρωπωι προσηιει ψιλωι· ου γαρ αν ταις θριξι κατεμαξεν· αλλ' ως
μειζονι η κατα ανθρωπον. ∆ια τουτο ο παντος του σωματος τιμιωτερον ην μελος,
τουτο προς τους ποδας ηνεγκε του Χριστου, την κεφαλην την εαυτης. Ἰδοντες δε οι
μαθηται αυτου, ηγανακτησαν, φησι, λεγοντες· Εις τι η απωλεια αυτη; Ἠδυνατο γαρ
τουτο το μυρον πραθηναι πολλου, και δοθηναι τοις πτωχοις. Γνους δε ο Ἰησους ειπε·
Τι κοπους παρεχετε τηι γυναικι; εργον γαρ καλον ειργασατο εις εμε. Τους πτωχους
γαρ παντοτε εχετε μεθ' εαυτων, εμε δε ου παντοτε εχετε. Βαλουσα γαρ αυτη το
μυρον τουτο επι του σωματος μου, προς το ενταφιασαι με εποιησεν. Ἀμην λεγω υμιν,
οπου εαν κηρυχθηι το ευαγγελιον τουτο εν ολωι τωι κοσμωι, λαληθησεται και ο
 
 

486

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησεν αυτη εις μνημοσυνον αυτης. Και ποθεν 58.725 αυτοις αυτη η διανοια;
Ἤκουον του διδασκαλου λεγοντος, Ἔλεον θελω, και ου θυσιαν, και τοις Ἰουδαιοις
εγκαλουντος, οτι τα βαρυτερα ηφιεσαν, την κρισιν και τον ελεον και την πιστιν, και
πολλα εν τωι ορει περι ελεημοσυνης διαλεχθεντος και απο τουτων συνελογιζοντο
προς εαυτους και ενενοουν, οτι ει ολοκαυτωματα ου προσιεται, ουδε την παλαιαν
λατρειαν, πολλωι μαλλον του ελαιου την χρισιν. Ἀλλ' ουτοι μεν ουτως ενομιζον· ο
δε την διανοιαν αυτης ορων, αφιησι. Και γαρ πολλη η ευλαβεια ην, και αφατος η
σπουδη· διο και σφοδρα συγκαταβαινων, συνεχωρησε και κατα της κεφαλης αυτου
χυθηναι το ελαιον. Ει γαρ ανθρωπος γενεσθαι, και κυοφορηθηναι, και
γαλακτοτροφηθηναι ου παρηιτησατο, τι θαυμαζεις ει τουτο ου διακρουεται; Ὥσπερ
γαρ ο Πατηρ αυτου κνισης ηνεσχετο και καπνου, ουτω και αυτος της πορνης, οπερ
εφθην ειπων, την αυτης διανοιαν αποδεχομενος. Και γαρ ο Ἰακωβ στηλην ηλειψε τωι
Θεωι, και εν ταις θυσιαις ελαιον προσηγετο, και οι ιερεις μυρωι εχριοντο. Ἀλλ' οι
μαθηται την γνωμην αυτης ουκ ειδοτες, ακαιρως εμεμφοντο, και δι' ων ενεκαλουν,
δεικνυουσι της γυναικος την φιλοτιμιαν. Ειποντες γαρ, οτι Ἠδυνατο τριακοσιων
δηναριων πραθηναι, εδειξαν οσον αναλωσεν εις το μυρον αυτη, και οσην επεδειξατο
την μεγαλοψυχιαν. ∆ιο και επετιμα αυτοις, λεγων· Τι κοπους παρεχετε τηι γυναικι;
Και λογισμον προστιθησι, βουλομενος αυτους παλιν αναμνησαι του παθους· Εις τον
ενταφιασμον μου γαρ, φησιν, εποιησε. Και ετερον λογισμον· Τους πτωχους γαρ
παντοτε εχετε μεθ' εαυτων, εμε δε ου παντοτε εχετε· και, Ὅπου εαν κηρυχθηι το
ευαγγελιον, λαληθησεται και ο εποιησεν αυτη. Ειδες πως παλιν την εις τα εθνη
εξοδον προαναφωνει, και ταυτηι παραμυθουμενος αυτους υπερ του θανατου, ειγε
τοσαυτη μετα τον σταυρον η δυναμις εκλαμψει, ως πανταχου της γης εκχυθηναι το
κηρυγμα; Τις ουν ουτως αθλιος, ως προς τοσαυτην αντιβλεψαι αληθειαν; Ἰδου γαρ
οπερ ειπε, γεγονε· και οπουπερ αν απελθηις της οικουμενης, οψει και ταυτην
ανακηρυττομενην. Καιτοι ουδε το προσωπον επισημον ην, ουτε μαρτυρας εχον
πολλους, ουτε εν θεατρωι το γεγενημενον, αλλ' εν οικιαι, και εν οικιαι λεπρου τινος,
των μαθητων μονων παροντων. βʹ. Τις ουν αυτο εξηχησε και διαδοθηναι εποιησεν;
Ἡ του ταυτα λεγοντος δυναμις. Και βασιλεων μεν μυριων και στρατηγων
ανδραγαθηματα, ων και τα υπομνηματα μενει, σεσιγηνται· και πολεις αναστησαντες,
και τειχη περιβαλοντες, και πολεμους νικησαντες, και τροπαια στησαντες, και εθνη
πολλα δουλωσαμενοι, ουδε εξ ακοης, ουδε εξ ονοματος εισι γνωριμοι, καιτοι και
ανδριαντας αναστησαντες και νομους θεντες· οτι δε πορνη γυνη ελαιον εξεχεεν εν
οικιαι λεπρου τινος, δεκα ανδρων παροντων, τουτο παντες αιδουσι κατα την
οικουμενην, και χρονος τοσουτος διηλθε, και η μνημη του γενομενου ουκ εμαρανθη·
αλλα και Περσαι, και Ἰνδοι, και Σκυθαι, και Θραικες, και Σαυρομαται, και το Μαυρων
γενος, και οι τας Βρεττανικας νησους οικουντες το εν Ἰουδαιαι γενομενον λαθρα εν
οικιαι παρα γυναικος πεπορνευμενης περιφερουσι. Μεγαλη η φιλανθρωπια του
∆εσποτου. Πορνης ανεχεται, πορνης ποδας φιλουσης, και βρεχουσης ελαιωι, και
καταμασσουσης ταις θριξι, και προσιεται, και επιτιμαι τοις εγκαλουσιν. Ουδε 58.726
γαρ εδει υπερ τοσαυτης σπουδης εξαπορηθηναι την γυναικα. Συ δε μοι κακεινο
σκοπει, πως ησαν λοιπον υψηλοι και προθυμοι προς ελεημοσυνην. Και διατι μη
απλως ειπεν, οτι Ἔργον καλον εποιησεν· αλλα προτερον, Τι κοπους παρεχετε τηι
γυναικι; Ἵνα μαθωσι μη εκ προοιμιων τα υψηλοτερα τους ασθενεστερους απαιτειν.
∆ια τουτο ουδε αυτο καθ' εαυτο απλως το πραγμα εξεταζει, αλλα μετα του προσωπου
της γυναικος. Καιτοι ει ενομοθετει, ουκ αν προσεθηκε την γυναικα· αλλ' ινα μαθηις,
οτι δι' αυτην ταυτα ειρηται, ινα μη την βλαστησασαν αυτης πιστιν πηρωσωσιν, αλλ'
εκθρεψωσι μαλλον, δια τουτο φησι, παιδευων ημας οπερ αν γινηται καλον παρ'
οτουουν, καν μη σφοδρα ηκριβωμενον ηι, δεχεσθαι αυτο και θαλπειν, και επι το
 
 

487

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μειζον αγειν, και μη παρα την αρχην πασαν επιζητειν ακριβειαν. Ἐπει οτι γε και
αυτος τουτο μαλλον ηβουλετο, δηλον εξ ων και γλωσσοκομον βασταζεσθαι
εκελευσεν, ο μη εχων που την κεφαλην κλιναι. Ἀλλα τοτε ουκ απηιτει τουτο ο
καιρος, ωστε διορθωσαι το γεγενημενον, αλλ' ωστε αποδεξασθαι μονον. Ὥσπερ γαρ
ει τις αυτον ηρετο χωρις του ποιησαι τουτο την γυναικα, ουκ αν τουτο απεφηνατο·
ουτως επειδη εποιησεν, εις εν οραι λοιπον, οπως αν μη διαπορηθηι εκ της των
μαθητων επιτιμησεως, αλλ' εκ της αυτου θεραπειας ευθυμοτερα γενομενη και
αμεινων απελθηι. Και γαρ μετα το χυθηναι το ελαιον, ουδε καιρον ειχεν αυτων η
επιτιμησις. Και συ τοινυν αν μεν τινα ιδηις σκευη κατασκευασαντα ιερα και
προσαγοντα, η αλλον τινα Ἐκκλησιας κοσμον περι τοιχους και εδαφος
φιλοπονουντα, μη κελευε πραθηναι, η ανατραπηναι το γινομενον, ινα μη πηρωσηις
αυτου την προθυμιαν. Ἂν δε πριν η κατασκευασαι τις ερηται, κελευε δοθηναι
πτωχοις· επει και αυτος, ωστε μη πηρωσαι την γνωμην της γυναικος, τουτο εποιησε,
και οσα φησιν, εις παραμυθιαν αυτης λεγει. Ειτα επειδη ειπεν, Εις τον ενταφιασμον
μου εποιησεν· ινα μη δοξηι απορειν την γυναικα, του τοιουτου πραγματος
αναμνησας, ταφου και θανατου λεγω, ορα δια των εξης πως αυτην ανακταται παλιν
λεγων· Ἐν ολωι τωι κοσμωι λαληθησεται ο εποιησεν αυτη. Τουτο δε και των μαθητων
παραμυθια, κακεινης παρακλησις και επαινος ην. Παντες γαρ αυτην, φησιν, αισονται
μετα ταυτα· και νυν δε προανεκηρυξε το παθος, τα προς κηδειαν προσαγουσα· μη
τοινυν τις αυτηι επιτιματω. Ἐγω γαρ τοσουτον απεχω του καταδικασαι αυτην ως
κακως πεποιηκυιαν, η μεμψασθαι ως ουκ ορθως εργασαμενην, οτι ουδε αφησω
λαθειν το γεγενημενον, αλλ' ο κοσμος εισεται το εν οικιαι ειργασμενον και εν
κρυπτωι. Και γαρ απο διανοιας ευλαβους ην το γεγενημενον, και πιστεως θερμης, και
συντετριμμενης ψυχης. Και διατι μηδεν πνευματικον υπεσχετο τηι γυναικι, αλλα την
εις αει μνημην; Ἀπο τουτων και περι εκεινων θαῤρειν παρασκευαζων. Ει γαρ εργον
καλον εποιησεν, ευδηλον οτι και μισθον αξιον ληψεται. Τοτε πορευθεις εις των
δωδεκα, ο λεγομενος Ἰουδας Ἰσκαριωτης, προς τους αρχιερεις, ειπε· Τι θελετε μοι
δουναι, και εγω παραδωσω υμιν αυτον; Τοτε, ποτε; Ὅτε ταυτα ελεγετο, οτε ειπεν, Εις
τον ενταφιασμον· και ουδε εντευθεν κατενυγη, ουτε ακουσας, οτι κηρυχθησεται το
ευαγγελιον πανταχου, εδεισε· (και γαρ δυναμεως αφατου το ειρημενον ην·) αλλ' οτε
γυναικες τοσαυτην επεδειξαντο τιμην, και 58.727 γυναικες πεπορνευμεναι, τοτε
αυτος τα διαβολου ειργαζετο. Τι δηποτε λεγουσιν αυτου το παρασημον; Ὅτι ην και
αλλος Ἰουδας. Και ουδε παραιτουνται ειπειν, οτι απο των δωδεκα ην· ουτως ουδεν
κρυπτουσι των δοκουντων ειναι επονειδιστων. Καιτοι ενην ειπειν ουτως απλως, οτι
των μαθητων αυτου τις ην· ησαν γαρ και αλλοι. Νυν δε προστιθεασι, Των δωδεκα,
ωσανει ελεγον, του πρωτου χορου των αριστινδην εξειλεγμενων, των μετα Πετρου
και Ἰωαννου. Ἑνος γαρ αυτοις εμελε, της αληθειας μονης, ου του συσκιασαι τα
γινομενα. ∆ια τουτο των μεν σημειων πολλα παρατρεχουσι, των δε δοκουντων
επονειδιστων ειναι ουδεν αποκρυπτονται, αλλα καν ρημα, καν πραγμα, καν οτιουν ηι
τοιουτον, μετα παῤρησιας ανακηρυττουσι. γʹ. Και ουχ ουτοι μονον, αλλα και αυτος ο
τα υψηλοτερα φθεγγομενος Ἰωαννης. Αυτος γαρ μαλιστα λεγει και τας υβρεις και τα
ονειδη τα εις αυτον γενομενα. Και ορα ποση η κακια του Ἰουδα, οταν αυτοματως
προσιηι, οταν αργυριου τουτο ποιηι, και αργυριου τοσουτου. Ὁ δε Λουκας φησιν, οτι
τοις στρατηγοις συνεθετο. Ἐπειδη γαρ εστασιαζον οι Ἰουδαιοι, τους της ευταξιας
αυτων επιμελησομενους επεστησαν αυτοις οι Ῥωμαιοι. Και γαρ η αρχη αυτων
μεταπεσουσα λοιπον ην κατα την προφητειαν. Τουτοις ουν προσελθων φησι· Τι
θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Οι δε εστησαν αυτωι τριακοντα
αργυρια. Και απο τοτε εζητει ευκαιριαν, ινα αυτον παραδωι. Και γαρ εδεδοικει τον
οχλον, και μονον απολαβειν ηθελεν. Ὢ της ανοιας! πως αυτον καθαπαξ επηρωσεν η
 
 

488

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλαργυρια! Ὁ γαρ πολλακις ιδων αυτον δια μεσου διελθοντα, και μη κατασχεθεντα,
και της αυτου θεοτητος και δυναμεως πολλας παρασχοντα τας αποδειξεις,
προσεδοκησεν αυτον καθεξειν· και ταυτα, τοσαυτα αυτωι κατεπαιδοντα και φοβερα
και προσηνη ρηματα, ωστε καταλυσαι την πονηραν ταυτην εννοιαν. Ουδε γαρ εν τωι
δειπνωι ταυτης απεστη της επιμελειας, αλλ' εως εσχατης ημερας υπερ τουτων αυτωι
διελεγετο. Ἀλλ' ουδεν εκεινος εκερδανεν. Ου μην δια τουτο ο ∆εσποτης επαυσατο τα
αυτου ποιων. Ταυτ' ουν και ημεις ειδοτες, μη διαλιμπανωμεν παντα ποιουντες εις
τους αμαρτανοντας και ραιθυμους, νουθετουντες, διδασκοντες, παρακαλουντες,
παραινουντες, συμβουλευοντες, καν μηδεν ωφελωμεν. Και γαρ ο Χριστος προηιδει το
αδιορθωτον του προδοτου· αλλ' ομως ουκ επαυσατο τα παρ' εαυτου εισφερων, και
νουθετων, και απειλων, και ταλανιζων, και ουδαμου σαφως, ουδε δηλως, αλλ'
επικεκρυμμενως. Ἐν αυτωι δε τωι καιρωι της προδοσιας και φιλησαι αυτον
κατεδεξατο· αλλ' ουδεν εκεινον ωνησε τουτο. Τοσουτον η φιλαργυρια κακον· αυτη
γαρ αυτον και προδοτην και ιεροσυλον εποιησεν. Ἀκουσατε, παντες οι φιλαργυροι,
οι το του Ἰουδα νοσημα εχοντες· ακουσατε και φυλαξασθε το παθος. Ει γαρ ο συνων
τωι Χριστωι, και σημεια εργασαμενος, και τοσαυτης απολαυσας διδασκαλιας, επειδη
μη απηλλαγη του νοσηματος, εις τοσουτον κατηνεχθη βαραθρον· πολλωι μαλλον
υμεις, οι μηδε Γραφων ακουοντες, οι διαπαντος τοις παρουσι προσηλωμενοι,
ευαλωτοι τωι παθει τουτωι γενησεσθε, ει μη συνεχους απολαυοιτε επιμελειας. Καθ'
εκαστην ημεραν συνην εκεινο. τωι μη εχοντι που την κεφαλην κλιναι, και καθ'
εκαστην επαιδευετο την ημεραν, δι' εργων, δια ρηματων, μη χρυσιον, μη αργυριον,
μη δυο χιτωνας εχειν, και 58.728 ομως ουκ εσωφρονισθη· και πως συ προσδοκαις
διαφευξεσθαι το νοσημα, μη σφοδρας απολαυων θεραπειας, και πολληι τηι σπουδηι
κεχρημενος; ∆εινον γαρ, δεινον τουτι το θηριον· αλλ' ομως αν εθεληις, ραιδιως
περιεσηι. Ου γαρ εστιν η επιθυμια φυσικη· και δηλον τουτο εκ των απηλλαγμενων
αυτης. Τα γαρ της φυσεως κοινα παντων εστιν· αυτη δε εκ ραιθυμιας η επιθυμια
γινεται μονης· εντευθεν φυεται, εντευθεν αυξεται· και τους προς αυτην κεχηνοτας
οταν εληι, παρα φυσιν ποιει ζηιν. Ὅταν γαρ αγνοωσι τους ομοφυλους, τους φιλους,
τους αδελφους, τους συγγενεις, απαντας απλως, και μετα τουτων και εαυτους, παρα
φυσιν τουτο εστι ζηιν. Ὅθεν δηλον, οτι παρα φυσιν η κακια, και το της φιλαργυριας
νοσημα, ωι και Ἰουδας περιπεσων, προδοτης εγενετο. Και πως τοιουτος γεγονε, φησι,
κληθεις υπο του Χριστου; Ὅτι ουκ αναγκαστικη του Θεου η κλησις, ουδε βιαζεται
την γνωμην των μη βουλομενων αρετην ελεσθαι, αλλα παραινει μεν και
συμβουλευει, και παντα ποιει και πραγματευεται, ωστε πεισαι γενεσθαι χρηστους· ει
δε μη ανασχοιντο τινες, ουκ αναγκαζει. Ει δε βουλει μαθειν, ποθεν αυτος γεγονε
τοιουτος, ευρησεις απο της φιλαργυριας αυτον απολωλοτα. Και πως υπο του παθους
εαλω τουτου; φησιν. Ἐπειδη εῤραιθυμησεν. Ἐντευθεν γαρ αι τοιαυται μεταβολαι,
ωσπερ ουν απο σπουδης αι προς το εναντιον. Ποσοι γουν βιαιοι γενομενοι,
προβατων εισιν ημερωτεροι νυν; ποσοι ασελγεις, σωφρονες μετα ταυτα κατεστησαν;
ποσοι πλεονεκται προ τουτου, νυν δε και τα εαυτων εῤριψαν; Και τουναντιον παλιν
απο ραιθυμιας συνεβη. Και γαρ ο Γιεζη ανδρι αγιωι συνεζη, και γεγονε μοχθηρος και
αυτος απο του αυτου νοσηματος. Το γαρ παντων χαλεπωτατον τουτο το παθος.
Ἐντευθεν τυμβωρυχοι, εντευθεν ανδροφονοι, εντευθεν πολεμοι και μαχαι, και οπερ
αν ειπηις κακον, εντευθεν. Και πανταχου αχρηστος ο τοιουτος, αν τε στρατηγησαι, αν
τε δημαγωγησαι δεηι· μαλλον δε ουκ εν τοις κοινοις μονον, αλλα και εν τοις ιδιοις.
Καν γυναικα αγεσθαι μελληι, ου ληψεται την εναρετον, αλλα την πασων
φαυλοτατην· καν οικιαν πριασθαι, ου την ελευθερωι πρεπουσαν, αλλα την πολυν
δυναμενην τον μισθον ενεγκειν· καν οικετας, καν οτιουν ετερον ωνεισθαι μελληι, το
φαυλοτατον ληψεται. Και τι λεγω στρατηγιαν, και δημαγωγιαν, και οικονομιας; Καν
 
 

489

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ βασιλευς ηι, παντων εστιν αθλιωτερος, και λυμη της οικουμενης, και παντων
πενεστερος. Ὡς γαρ εις των πολλων διακεισεται, ουχι τα παντων αυτου νομιζων
ειναι, αλλ' αυτον ενα των παντων· και τα παντων αρπαζων, παντων ελαττονα εχειν
νομιζει. Τηι γαρ των ουδεπω κτηθεντων επιθυμιαι τα παροντα μετρων, ουδεν ταυτα
προς εκεινα ειναι ηγησεται. δʹ. ∆ιο και τις φησι· Φιλαργυρου μεν ουδεν ανομωτερον.
Ὁ γαρ τοιουτος και εαυτον αποδιδοται, και κοινος περιερχεται της οικουμενης
εχθρος, αλγων οτι μη χρυσιον φερει αντι των ασταχυων η γη, και αντι των ναματων
αι κρηναι, και αντι των λιθων τα ορη· δυσχεραινων προς την ευετηριαν, εν τοις
κοινοις αγαθοις συνεσταλμενος· πασαν αποστρεφομενος προφασιν, οθεν ουκ εστιν
αργυριον λαβειν· παντα υπομενων, οθεν και δυο συλλεξαι μονον οβολους ενι·
απαντας μισων, τους πενητας, τους πλουτουντας· τους μεν πενητας, μηποτε
προσελθοντες αιτησωσι· τους δε πλουτουντας, οτι μη τα εκεινων εχει. Ἅπαντας τα
αυτου νομιζει κεκτη 58.729 σθαι, και ως παρα παντων ηδικημενος, ουτω προς
παντας δυσχεραινει. Πλησμονην ουκ οιδε, κορον ουκ επισταται, παντων εστιν
αθλιωτερος· ωσπερ ουν ο τουτων απηλλαγμενος και φιλοσοφων, ζηλωτοτερος
παντων. Ὁ μεν γαρ εναρετος, καν οικετης ηι, καν δεσμωτης, παντων εστι
μακαριωτερος. Ουδεις γαρ αυτον ποιησει κακως, ουδ' αν οι εκ της οικουμενης
συνελθωσιν απαντες, οπλα και στρατοπεδα κινουντες, και πολεμουντες αυτωι. Ὁ δε
μοχθηρος και φαυλος, και τοιουτος οιον διεγραψαμεν, καν βασιλευς ηι, καν μυρια
περικεηται διαδηματα, και παρα του τυχοντος τα εσχατα πεισεται. Ουτως η κακια
ασθενες· ουτως ισχυρον η αρετη. Τι τοινυν πενθεις εν πενιαι ων; τι θρηνεις εορτην
αγων; και γαρ εορτης ο καιρος. Τι κλαιεις; και γαρ πανηγυρις η πτωχεια, αν
σωφρονηις. Τι οδυρηι, παιδιον; παιδιον γαρ δει τον τοιουτον καλειν. Ἐτυπτησε σε ο
δεινα; Και τι τουτο; καρτερικωτερον εποιησεν. Ἀλλ' αφειλετο χρηματα; Το πλεον
υπετεμετο του φορτιου. Ἀλλα την δοξαν περιεκοψε; Παλιν αλλης ελευθεριας ειδος
μοι λεγεις. Ἄκουσον και των εξωθεν ταυτα φιλοσοφουντων, και λεγοντων· Ουδεν
κακον πεπονθας, αν μη προσποιηι. Ἀλλα την οικιαν αφειλετο, την μεγαλην εκεινην
και περιβολους εχουσαν; Ἀλλ' ιδου πασα η γη ενωπιον σου, τα δημοσια
οικοδομηματα, ειτε εις τερψιν, ειτε εις χρειαν εχειν εθελοις. Και τι τερπνοτερον η
ωραιοτερον του στερεωματος του ουρανου; Μεχρι τινος πτωχοι και πενητες; Ουκ
εστι πλουσιον ειναι τον μη ψυχηι πλουτουντα· ωσπερ ουκ ενι πτωχον ειναι τον μη εν
διανοιαι εχοντα την πενιαν. Ει γαρ κυριωτερον του σωματος η ψυχη, ουκ ισχυει τα
ακυροτερα αυτην διαθειναι προς εαυτα· αλλ' η κυρια τα μη ουτω κυρια προς εαυτην
εφελκεται και μεταβαλλει. Και γαρ η καρδια, οταν τινα δεξηται βλαβην, απαν το
σωμα ουτω διατιθησι· καν δυσκρατος γενηται, τωι παντι λυμαινεται· καν ευκρατος,
το παν ονινησιν. Ἂν δε τι των λοιπων διαφθαρηι, ταυτης μενουσης υγιους, ευκολως
κακεινων την λυμην αποτινασσεται. Ἵνα δε και σαφεστερον ο λεγω ποιησω, τι
κλαδων οφελος, ειπε μοι, χλωρων, οταν η ριζα μαραινηται; τι δε βλαβος των
ανωθεν ξηρανθεντων φυλλων, ταυτης ουσης υγιους; Ουτω 58.730 και ενταυθα
ουδεν οφελος χρηματων, ψυχης ουσης πενιχρας· ουδε βλαβος πενιας, ψυχης ουσης
πλουσιας. Και πως αν γενοιτο πλουσια, φησι, ψυχη, εν πενιαι χρηματων ουσα;
Μαλιστα αν τοτε γενοιτο· τοτε γαρ και πλουτειν ειωθεν. Ει γαρ, καθως πολλακις
εδειξαμεν, τουτο πλουτουντος τεκμηριον, το καταφρονειν χρηματων και μηδενος
δεισθαι, και πενιας παλιν το δεισθαι· ευκολωτερον δ' αν τις εν πενιαι η εν πλουτωι
καταφρονησειε χρηματων· ευδηλον οτι μαλιστα το εν πενιαι ειναι μαλλον ποιει
πλουτειν. Και γαρ οτι μαλλον εφιεται χρηματων ο πλουσιος η ο πενης, παντι που
δηλον· ωσπερ ο μεθυων μαλλον διψαι του μετασχοντος αυταρκως του ποματος. Ουδε
γαρ τοιαυτη εστιν η επιθυμια, ωστε τωι πλειονι σβεννυσθαι, αλλα τουναντιον
αναπτεσθαι πεφυκε τουτωι. Και γαρ το πυρ οταν πλειονα λαβηι τροφην, τοτε μαλιστα
 
 

490

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγριουται· και η των χρηματων επιθυμια, οταν πλεον εμβαληις χρυσιον, τοτε
μαλιστα αιρεται. Ει τοινυν το πλειονων εφιεσθαι, πενιας, ο δε εν πλουτωι τοιουτος,
ουτος μαλιστα εν πενιαι. Ὁραις οτι τοτε μαλιστα πενεται η ψυχη, οταν πλουτηι, και
τοτε πλουτει, οταν εν πενιαι ηι; Ει δε βουλει, και επι προσωπων τον λογον
γυμνασωμεν, και εστωσαν δυο τινες, ο μεν εχων μυρια ταλαντα, ο δε δεκα· και
αμφοτερους ταυτα αφαιρωμεθα· τις ουν μαλλον αλγησει; Ὁ τα μυρια απολεσας. Ουκ
αν δε μαλλον ηλγησεν, ει μη μαλλον εφιλει· ει δε μαλλον φιλει, μαλλον επιθυμει· ει
δε επιθυμει μαλλον, μαλλον εστιν εν πενιαι. Τουτου γαρ μαλιστα επιθυμουμεν, ου
μαλιστα εν ενδειαι εσμεν· απο γαρ ενδειας η επιθυμια. Ἔνθα γαρ αν ηι κορος,
επιθυμιαν ουκ εστιν ειναι. Και γαρ τοτε μαλιστα διψωμεν, οταν ενδεως εχωμεν
ποτου. Ταυτα δε μοι απαντα ειρηται, ωστε δειξαι, οτι αν νηφωμεν, ουδεις ημας
λυμανειται· και οτι ου παρα πενιαν, αλλα παρ' ημας αυτους η βλαβη γινεται. ∆ιο
παρακαλω πασηι σπουδηι την νοσον της φιλαργυριας εκβαλειν, ινα και ενταυθα
πλουτωμεν, και των αιωνιων απολαυσωμεν αγαθων, ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.729 ΟΜΙΛΙΑ ΠΑʹ. Τηι δε πρωτηι των αζυμων προσηλθον οι μαθηται τωι
Ἰησου λεγοντες, Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το πασχα; Ὁ δε ειπεν· Ὑπαγετε
εις την πολιν προς τον δεινα, και ειπατε αυτωι· Ὁ ∆ιδασκαλος λεγει, Ὁ καιρος μου
εγγυς εστι· προς σε ποιω το πασχα μετα των μαθητων μου.
αʹ. Πρωτην των αζυμων, την προ των αζυμων φησιν· ειωθασι γαρ απο της
εσπερας αει αριθμειν την ημεραν· και ταυτης μνημονευει, καθ' ην εν τηι εσπεραι το
πασχα εμελλε θυεσθαι· τηι γαρ πεμπτηι του σαββατου προσηλθον. Και ταυτην ο μεν
την προ των αζυμων καλει, τον καιρον λεγων, καθ' ον προσηλθον· ο δε ουτω λεγει·
Ἦλθε δε η ημερα των αζυμων, εν ηι εδει θυεσθαι το πασχα· το, Ἦλθε, τουτο λεγων,
Ἐγγυς ην, επι θυραις ην, της εσπερας δηλονοτι μεμνημενος εκεινης. Ἀπο γαρ 58.730
της εσπερας ηρχοντο· διο και εκαστος προστιθησιν, Ὅτε εθυετο το πασχα. Και
λεγουσι· Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το πασχα; Ὥστε καντευθεν δηλον, οτι
ουκ ην αυτωι οικια, ουκ ην καταγωγιον· εγω δε οιμαι μηδε αυτους εχειν. Ἦ γαρ αν
αυτον εκει παρεκαλεσαν ελθειν. Ἀλλ' ουκ ην ουδε τουτοις, πασιν αποταξαμενοις
λοιπον. Τινος δε ενεκεν το πασχα επετελει ∆ια παντων δεικνυς μεχρι της εσχατης
ημερας, οτι ου εστιν εναντιος τωι νομωι. Και τι δηποτε προς αγνωτα πεμπει
ανθρωπον; ∆εικνυς καντευθεν, οτι ηδυνατο μη παθειν. Ὁ γαρ την διανοιαν τουτου
πεισας, ωστε αυτους υποδεξασθαι, και ταυτα απο ρηματων, τι ουκ αν ειργασατο εν
τοις σταυρουσιν αυτον, ειγε εβουλετο μη παθειν; Και οπερ επι της ονου εποιησε,
τουτο και ενταυθα 58.731 Και γαρ εκει φησιν· Ἐαν τις υμιν ειπηι τι, ερειτε οτι Ὁ
Κυριος αυτου χρειαν εχει· ουτω και ενταυθα· Ὁ ∆ιδασκαλος ειπε, Προς σε ποιω το
πασχα. Ἐγω δε ου τουτο θαυμαζω μονον, οτι αυτον υπεδεξατο αγνωστος ων, αλλ'
οτι προσδοκων εχθραν επισπασασθαι τοσαυτην και πολεμον ασπονδον,
κατεφρονησε της των πολλων απεχθειας. Ειτα επειδη ηγνοουν, και σημειον αυτοις
διδωσιν, οιον επι του Σαουλ ο προφητης λεγων· Ευρησεις τινα αναβαινοντα και
ασκον εχοντα· και ενταυθα, Κεραμιον βασταζοντα. Και ορα παλιν την επιδειξιν της
δυναμεως. Ου γαρ ειπε μονον, Το Πασχα ποιω· αλλα και ετερον προστιθησιν, Ὁ
καιρος μου εγγυς εστι. Τουτο δε εποιει, αμα μεν τους μαθητας συνεχως
υπομιμνησκων του παθους, ωστε τηι πυκνοτητι της προῤρησεως εγγυμνασθεντας
 
 

491

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελετησαι το συμβησομενον· αμα δε δεικνυς αυτοις τε εκεινοις, και τωι
υποδεχομενωι, και πασιν Ἰουδαιοις, ο πολλακις ειπον, οτι ουκ ακων επι το παθος
ερχεται. Προστιθησι δε, Μετα των μαθητων μου, ωστε και αρκουσαν γενεσθαι την
παρασκευην, κακεινον μη νομισαι κρυπτεσθαι αυτον. Ὀψιας δε γενομενης, ανεκειτο
μετα των δωδεκα μαθητων. Βαβαι της αναισχυντιας, Ἰουδα! Και γαρ και αυτος εκει
παρην, και ηλθε κοινωνησων και μυστηριων και αλων, και παρ' αυτην ελεγχεται
την τραπεζαν, οτε και θηριον ει ην, πραοτερον εγεγονει αν. ∆ια γαρ τουτο και ο
ευαγγελιστης επισημαινεται, οτι εσθιοντων αυτων διαλεγεται περι της προδοσιας ο
Χριστος, ινα και απο του καιρου και απο της τραπεζης δειξηι την πονηριαν του
προδοτου. Ὡς γαρ εποιησαν οι μαθηται, καθως συνεταξεν αυτοις ο Ἰησους, Ὀψιας
γενομενης, ανεκειτο μετα των δωδεκα. Ἐσθιοντων δε αυτων ειπε, φησιν, Ἀμην λεγω
υμιν, οτι εις εξ υμων παραδωσει με. Προ δε του δειπνου και τους ποδας αυτου ενιψε.
Και ορα πως φειδεται του προδοτου. Ου γαρ ειπεν, Ὁ δεινα με παραδωσει· αλλ', Εις
εξ υμων, ωστε παλιν δουναι αυτωι μετανοιας εξουσιαν τωι λαθειν· και αιρειται
φοβησαι απαντας, υπερ του διασωσαι τουτον. Ἐξ υμων των δωδεκα, φησι, των
πανταχου μοι συμπαροντων, ων τους ποδας ενιψα, οις τοσαυτα επηγγειλαμην.
Πενθος αρα αφορητον τον χορον τοτε τον αγιον εκεινον κατελαβε. Και ο μεν
Ἰωαννης φησιν, Ἠπορουντο, και εις αλληλους εβλεπον, και εκαστος αυτων ηρωτα
δεδοικως υπερ εαυτου, καιτοι μηδεν εαυτοις συνειδοτες τοιουτον· ουτος δε φησιν,
οτι Λυπουμενοι σφοδρα ηρξαντο λεγειν αυτωι εκαστος, Μητι εγω, Κυριε; Ὁ δε
αποκριθεις ειπεν· Ὧ εγωβαψας το ψωμιον επιδωσω. Ὅρα ποτε αυτον εξεκαλυψεν,
οτε τους λοιπους απαλλαξαι της ταραχης ταυτης ηθελησε· και γαρ και
αποτεθνηκεισαν τωι δεει· διο και επεκειντο ερωτωντες. Ουκ εκεινους δε ανειναι
βουλομενος μονον της αγωνιας, τουτο εποιει, αλλα και τον προδοτην διορθωσαι
θελων. Ἐπειδη γαρ πολλακις ακουσας αδιοριστως, αδιορθωτος εμενεν, αναλγητος
ων, βουλομενος αυτου καθικεσθαι μαλλον, περιαιρει το προσωπειον αυτου. Ἐπειδη
γαρ λυπουμενοι ηρξαντο λεγειν, Μητι εγω, Κυριε; αποκριθεις ειπεν· Ὁ εμβαψας μετ'
εμου εν τωι τρυβλιωι, ουτος με παραδωσει. 58.732 Ὁ μεν Υιος του ανθρωπου υπαγει,
καθως γεγραπται περι αυτου· ουαι δε τωι ανθρωπωι δι' ου ο Υιος του ανθρωπου
παραδιδοται· καλον ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη ο ανθρωπος εκεινος. Τινες μεν ουν
φασιν, οτι ουτως ιταμος ην, ως μη τιμαιν τον ∆ιδασκαλον, αλλα μετ' αυτου βαπτειν·
εμοι δε δοκει και τουτο ποιησαι ο Χριστος, μαλλον αυτον εντρεπων, και εις διαθεσιν
επισπωμενος· εχει γαρ τι και τουτο πλεον. βʹ. Ταυτα δε ουχ απλως παρατρεχειν δει,
αλλ' εμπεπηγεναι ημων ταις διανοιαις, και ουκ αν ποτε χωραν σχοιη θυμος. Τις γαρ
εννοων το δειπνον εκεινο, και τον προδοτην κατακειμενον μετα του παντων
Σωτηρος, και τον προδιδοσθαι μελλοντα ουτως επιεικως διαλεγομενον, ουκ αν
παντα ιον εκβαλοι θυμου και οργης; Ὅρα γουν πως πραως αυτωι προσφερεται. Ὁ μεν
Υιος του ανθρωπου υπαγει καθως εστι γεγραμμενον περι αυτου. Ταυτα δε παλιν και
τους μαθητας ανακτωμενος ελεγεν, ινα μη νομισωσιν ασθενειας ειναι το πραγμα,
και τον προδοτην διορθουμενος. Ουαι δε τωι ανθρωπωι εκεινωι δι' ου ο Υιος του
ανθρωπου παραδιδοται· καλον ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη ο ανθρωπος εκεινος. Ὅρα
παλιν εν τοις ελεγχοις αφατον την πραοτητα. Ουδε γαρ ενταυθα καταφορικως, αλλ'
ελεεινοτερον μαλλον τον λογον προσαγει, και συνεσκιασμενως παλιν· καιτοιγε ουχ
η εμπροσθεν μονον αναισθησια, αλλα και η μετα ταυτα αναισχυντια αξια της
εσχατης αγανακτησεως ην. Μετα γαρ τον ελεγχον τουτον φησι· Μητι εγω ειμι,
Κυριε; Ὢ της αναισθησιας! Ἐξεταζει συνειδως εαυτωι τοιαυτα. Και γαρ ο
ευαγγελιστης θαυμαζων αυτου την ιταμοτητα, τουτο φησι. Τι ουν ο πραοτατος και
ημερωτατος Ἰησους; Συ ειπας. Καιτοιγε ενην ειπειν· Ὦ μιαρε και παμμιαρε, εναγες
και βεβηλε· τοσουτον χρονον ωδινων το κακον, και απελθων, και συμβολαια
 
 

492

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σατανικα ποιησας, και αργυριον συνθεμενος λαμβανειν, και παρ' εμου δε
διελεγχθεις, ετι τολμαις ερωταιν; Ἀλλ' ουδεν τουτων ειρηκεν· αλλα πως; Συ ειπας·
ορους ημιν και κανονας ανεξικακιας πηγνυς. Ἀλλ' ερει τις· Και μην ει γεγραπται
παθειν αυτον ταυτα, διατι εγκαλειται Ἰουδας; τα γαρ γεγραμμενα εποιησεν. Ἀλλ' ου
ταυτηι τηι γνωμηι, αλλα δια πονηριαν. Ει δε μη τον σκοπον εξεταζοις, και τον
διαβολον απαλλαξεις των εγκληματων. Ἀλλ' ουκ εστι ταυτα, ουκ εστι. Μυριων γαρ
αξιοι κολασεων και ουτος κακεινος, ει και η οικουμενη εσωθη. Ουδε γαρ η προδοσια
του Ἰουδα την σωτηριαν ημιν ειργασατο, αλλ' η του Χριστου σοφια, και της αυτου
ευμηχανιας το ευπορον, ταις ετερων πονηριαις εις το ημιν συμφερον αποχρωμενου.
Τι ουν; φησιν· ει και Ἰουδας μη προυδωκεν, ετερος ουκ αν προυδωκε; Και τι τουτο
προς το ζητουμενον; Ὅτι ει σταυρωθηναι εδει τον Χριστον, φησι, δια τινος εδει· ει δε
δια τινος εδει, δι' ανθρωπου παντως τοιουτου. Ει δε παντες ησαν αγαθοι, ενεποδισθη
αν η οικονομια η υπερ ημων. Μη γενοιτο! Αυτος γαρ ο πανσοφος ᾔδει πως
οικονομησει τα ημετερα, και τουτου συμβαντος· ευπορος γαρ αυτου η σοφια και
ακαταληπτος. ∆ια γαρ τουτο ινα μη τις νομισηι, οτι οικονομιας υπηρετης εγενετο,
ταλανιζει τον ανθρωπον. 58.733 Ἀλλ' ερει τις παλιν· Και ει καλον ην το μη
γεννηθηναι αυτον, τινος ενεκεν ειασεν εις μεσον ελθειν, και τουτον και τους
πονηρους απαντας; ∆εον σε τοις πονηροις εγκαλειν, οτι κυριοι οντες μη γενεσθαι
τοιουτοι, γεγονασι πονηροι, συ δε τουτο αφεις, πολυπραγμονεις τα του Θεου, και
περιεργαζηι· καιτοι ειδως, ως ουκ αναγκηι τις εστι πονηρος. Ἀλλα τους αγαθους εδει
γενεσθαι μονους, φησι, και γεεννης ουκ ην χρεια, ουδε κολασεως και τιμωριας, ουδε
κακιας ιχνος· τους δε πονηρους η μη γενεσθαι, η γενομενους ευθεως απελθειν.
Πρωτον μεν ουν αξιον προς σε ειπειν το αποστολικον· Μενουνγε, ω ανθρωπε, συ τις
ει ο ανταποκρινομενος τωι Θεωι; Μη ερει το πλασμα τωι πλασαντι, Τι με εποιησας
ουτως; Ει δε και λογισμους απαιτεις, εκεινο αν ειποιμεν, οτι μειζονως θαυμαζονται
οι αγαθοι μεταξυ πονηρων οντες· και γαρ η ανεξικακια και η πολλη φιλοσοφια
αυτων τοτε μαλιστα δεικνυται. Συ δε υποθεσιν αναιρεις παλαισματων και αγωνων,
ταυτα λεγων. Τι ουν; ινα ουτοι καλοι φανωσι, κολαζονται ετεροι; φησι. Μη γενοιτο!
αλλα δια την εαυτων πονηριαν. Ουδε γαρ επειδη παρηχθησαν, γεγονασι πονηροι,
αλλα δια την εαυτων ραιθυμιαν· διο και κολαζονται. Πως γαρ ουκ αν ειεν κολασεως
αξιοι, τοσουτους διδασκαλους εχοντες αρετης, και μηδεν εντευθεν κερδαινοντες;
Ὥσπερ γαρ οι καλοι και αγαθοι διπλης αξιοι τιμης, οτι και χρηστοι γεγονασι, και
ουδεν παρα των πονηρων εβλαβησαν· ουτω και οι φαυλοι διπλης αξιοι κολασεως,
οτι τε πονηροι γεγονασι, δυναμενοι γενεσθαι καλοι (και δηλουσιν οι γενομενοι)· και
οτι ουδεν απο των αγαθων εκερδαναν. Ἀλλ' ιδωμεν τι φησιν ο δειλαιος ουτος
διελεγχομενος παρα του διδασκαλου. Τι ουν φησι; Μητι εγω ειμι, Ῥαββι; Και διατι
μη εξ αρχης τουτο ηρωτησεν; Ἐνομισε λανθανειν τωι ειρησθαι, Εις εξ υμων· οτε δε
αυτον δηλον εποιησεν, ετολμησε παλιν ερεσθαι, τηι επιεικειαι του ∆ιδασκαλου
θαῤρων, ως ουκ ελεγξοντος αυτον. ∆ια τουτο γουν και Ῥαββι εκαλεσεν. γʹ. Ὢ της
πηρωσεως! που αυτον εξηγαγε; Τοιουτον γαρ η φιλαργυρια· μωρους και ανοητους
εργαζεται, ιταμους και κυνας αντι ανθρωπων· μαλλον δε και κυνων χαλεπωτερους,
και δαιμονας απο κυνων. Ουτος γουν τον μεν διαβολον προσιετο και επιβουλευοντα,
τον δε Ἰησουν και ευεργετουντα προυδωκε, διαβολος ηδη γενομενος τηι προαιρεσει.
Τοιουτους γαρ ποιει η ακορεστος των χρηματων επιθυμια, εκφρονας, παραπληγας,
ολους του λημματος, καθαπερ και Ἰουδας εγενετο. Πως δε ο μεν Ματθαιος φησι και
οι αλλοι, οτι οτε συνεταξατο περι της προδοσιας, τοτε αυτον ο διαβολος ειλεν· ο δε
Ἰωαννης, οτι Μετα το ψωμιον εισηλθεν εις αυτον ο Σατανας; Και αυτος τουτο οιδεν.
Ἀνωτερω γαρ φησι· ∆ειπνου γενομενου, και του διαβολου ηδη βεβληκοτος εις την
καρδιαν Ἰουδα, ινα αυτον παραδωι. Πως ουν φησι, Μετα το ψωμιον εισηλθεν εις
 
 

493

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον ο Σατανας; Ὅτι ουκ αθροον εισερχεται, ουδε υφ' εν, αλλα πολλην ποιειται την
αποπειραν πρωτον· ο δη και ενταυθα γεγονε. ∆ιακωδωνισας γαρ αυτον εν αρχηι, και
προσβαλων ηρεμα, επειδη ειδεν επιτηδειον προς υποδοχην, ολος λοιπον ενταυθα
επνευσε, και ολοσχερως αυτου περιγεγονε. Πως δε, ει το πασχα ησθιον, παρανομως
ησθιον; ου γαρ ανακειμενους εδει φαγειν. Τι ουν εστιν 58.734 ειπειν; Ὅτι μετα το
φαγειν, ανεκειντο λοιπον εστιωμενοι. Ἕτερος δε ευαγγελιστης φησιν, οτι κατα την
εσπεραν εκεινην ουκ ησθιε μονον το πασχα, αλλα και ελεγεν· Ἐπιθυμιαι επεθυμησα
το πασχα τουτο φαγειν μεθ' υμων· τουτεστι, κατα τον ενιαυτον τουτον. Τι δηποτε;
Ὅτι τοτε εμελλε της οικουμενης η σωτηρια γινεσθαι, και τα μυστηρια παραδιδοσθαι,
και τα λυπηρα λυεσθαι δια του θανατου· ουτω κατα γνωμην αυτωι ο σταυρος ην.
Ἀλλ' ουδεν τον ανημερον θηρα εμαλαξεν, ουδε εκαμψεν, ουδε ενετρεψεν.
Ἐταλανισεν αυτον ειπων· Ουαι τωι ανθρωπωι εκεινωι. Ἐφοβησεν αυτον παλιν ειπων·
Καλον ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη. Ἐνετρεψεν αυτον ειπων· Ὧ εγω βαψας το ψωμιον
επιδωσω. Και ουδεν τουτων αυτον κατεσχεν, αλλ' ωσπερ υπο μανιας τινος εαλω της
φιλαργυριας, μαλλον δε υπο χαλεπωτερου νοσηματος. Και γαρ αυτη χαλεπωτερα η
μανια. Τι γαρ αν τοιουτον ειργασατο ο μαινομενος; Ου προΐετο αφρον εκ του
στοματος ουτος, αλλα προΐετο φονον ∆εσποτικον· ουκ εστραγγαλου τας χειρας,
αλλα προετεινεν εις ωνην αιματος τιμιου. ∆ιο μειζων η μανια, οτι υγιαινων
εμαινετο. Ἀλλ' ου φθεγγεται ασημα; Και τι της φωνης ταυτης ασημοτερον, Τι θελετε
μοι δουναι, και εγω υμιν παραδωσω αυτον; Παραδωσω· ο διαβολος ηχησε δια του
στοματος εκεινου. Ἀλλ' ουκ επαταξε την γην τοις ποσι σπαιρων; Και ποσωι βελτιον
εκεινως σπαιρειν, η ουτως εσταναι ορθον; Ἀλλα λιθοις εαυτον ουκ εκοπτε; Και ποσωι
αμεινον ην, η τοιαυτα εργασασθαι; Βουλεσθε εις μεσον αγαγωμεν τους δαιμονωντας
και τους φιλαργυρους, και ποιησωμεν συγκρισιν εκατερων; Ἀλλα μηδεις οικειαν
ηγεισθω το πραγμα υβριν. Ου γαρ την φυσιν υβριζομεν, αλλα το πραγμα κακιζομεν.
Ουδεποτε ενεδιδυσκετο ιματια, λιθοις εαυτον κατακοπτων, ο δαιμονων, και τας
αβατους οδους και τας τραχειας επηιει τρεχων, και κατα κρατος ελαυνομενος υπο
του δαιμονος. Ου δοκει ταυτα φρικτα ειναι; Τι ουν αν δειξω τους φιλαργυρους
τουτων χαλεπωτερα εργαζομενους την ψυχην την εαυτων, και ουτω χαλεπωτερα,
ως ταυτα παιδιαν προς εκεινα νομιζεσθαι; Ἆρα αποστησεσθε της νοσου; Φερε ουν,
ιδωμεν ει τι ανεκτοτερον αυτων διακεινται. Ουδεν· αλλα και χαλεπωτερον· και γαρ
μυριων γυμνων εισιν αισχροτεροι. Πολλωι γαρ βελτιον γυμνον ειναι ιματιων, η τα
απο πλεονεξιας ενδεδυμενον περιιεναι κατα τους βακχευομενους τωι ∆ιονυσωι.
Καθαπερ γαρ εκεινοι προσωπεια και ιματια μαινομενων εχουσιν, ουτω και ουτοι. Και
καθαπερ την γυμνωσιν των δαιμονωντων ποιει μανια, ουτω και την περιβολην
ταυτην μανια εργαζεται· και της γυμνωσεως η περιβολη ελεεινοτερα. Και τουτο
εντευθεν δειξαι πειρασομαι. Τινα γαρ αν ειποιμεν μαλλον μαινεσθαι εν αυτοις τοις
μαινομενοις; ει τις εαυτον κατακοπτοι, η ει τις μεθ' εαυτου και τους απαντωντας
απαντας; Ευδηλον οτι ουτος. Ουκουν εκεινοι μεν εαυτους εγυμνουν, ουτοι δε
απαντας τους απαντωντας. Ἀλλα διασχιζουσιν εκεινοι τα ιματια. Και ποσωι αν
κατεδεξατο των ηδικημενων εκαστος ιματιον διαῤραγηναι, η πασαν αποδυθηναι την
ουσιαν; Ἀλλα πληγας ουκ εντεινουσιν εις το προσωπον. Μαλιστα μεν και τουτο
ποιουσιν οι πλεονεκται· ει δε μη παντες, αλλ' εις την γαστερα δια του 58.735 λιμου
και της πενιας χαλεπωτερας απαντες ενιασι τας οδυνας. Ἀλλ' ου δακνουσιν οδουσιν.
Ειθε οδουσι, και μη βελεσι πλεονεξιας χαλεπωτεροις οδοντων. Οι γαρ οδοντες αυτων
οπλα και βελη. Τις γαρ μαλλον αλγησει, ο δηχθεις απαξ και ευθεως θεραπευθεις, η ο
διαπαντος τοις οδουσι της πενιας κατεσθιομενος; Πενια γαρ ακουσιος, και καμινου
και θηριου χαλεπωτερον. Ἀλλ' ου διωκουσι τας ερημιας, καθαπερ οι δαιμονωντες.
Ειθε τας ερημιας, και μη τας πολεις κατετρεχον, και παντες αν οι εν πολεσιν αδειας
 
 

494

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απηλαυσαν. Νυνι δε και ταυτηι παντων εκεινων εισιν αφορητοτεροι, οτι εν ταις
πολεσι ταυτα ποιουσιν, απερ εν ερημιαις εκεινοι, τας πολεις ερημιας εργαζομενοι,
και καθαπερ εν ερημιαι ουδενος οντος του κωλυοντος, ουτω τα παντων συλωντες.
Ἀλλ' ου βαλλουσι λιθοις τους απαντωντας. Και τι τουτο; Λιθους μεν γαρ ραιδιον και
φυλαξασθαι· α δε δια χαρτου και μελανος εργαζονται τοις ταλαιπωροις πενησι
τραυματα, γραμματεια μυριων πληγων γεμοντα συντιθεντες, τις αν ποτε ραιδιως
φυλαξαιτο των εμπεσοντων; δʹ. Ἴδωμεν δε και εαυτους οσα εργαζονται. Γυμνοι
περιπατουσι κατα την πολιν· ιματιον γαρ αυτοις ουκ εστιν αρετης. Ει δε ου δοκει
τουτο αυτοις αισχρον ειναι, και τουτο της υπερβαλλουσης αυτων μανιας, οτι ουδε
αισθανονται της ασχημοσυνης· αλλα σωμα μεν γυμνωθεντες αισχυνονται, την δε
ψυχην γυμνην περιφεροντες εγκαλλωπιζονται. Ει δε βουλεσθε, και το αιτιον της
αναισθησιας ερω. Τι ουν το αιτιον; Ἐν πολλοις ουτω γυμνουμενοις γυμνουνται,
διοπερ ουδε αισχυνονται, καθαπερ ουδε εν τοις βαλανειοις ημεις. Ὡς ειγε πολλοι
ησαν οι την αρετην περιβεβλημενοι, τοτε αν μειζονως το αισχος αυτων εφανη. Νυν
δε τουτο μαλιστα εστι το πολλων δακρυων αξιον, οτι δια το πολλους ειναι κακους
ουδε εν αισχυνηι τα κακα. Μετα γαρ των αλλων και τουτο ειργασατο ο διαβολος, το
μηδε αισθησιν αφιεναι λαβειν των κακων, αλλα τωι πληθει των μετιοντων την
πονηριαν συσκιαζειν αυτης την αισχυνην· επει ει συνεβη εν πληθει πολλων ειναι
φιλοσοφουντων, μαλλον αν ειδεν αυτου την γυμνωσιν ο τοιουτος. Ὅτι μεν ουν των
δαιμονωντων εισι γυμνοτεροι, δηλον εκ τουτων· οτι δε και ερημους επερχονται,
ουδε τουτο αν τις αντειποι. Ἡ γαρ πλατεια και ευρυχωρος ερημου πασης ερημοτερα.
Ει γαρ και πολλους εχει τους οδευοντας, αλλ' ομως ανθρωπων ουδενα, αλλ' οφεις,
σκορπιους, λυκους, εχεις, ασπιδας. Τοιουτοι γαρ οι την πονηριαν μετιοντες. Ουκ
ερημη δε μονον αυτη, αλλα και τραχυτερα εκεινης. Και τουτο δηλον εντευθεν. Ου
γαρ ουτω πληττουσι λιθοι και φαραγγες και ακρωρειαι τους αναβαινοντας αυτας, ως
αρπαγη και πλεονεξια τας μετιουσας αυτην ψυχας. Ὅτι δε και παρα τα μνημεια ζωσι,
καθαπερ οι δαιμονωντες, μαλλον δε και αυτοι μνηματα εισι, δηλον εντευθεν. Τι γαρ
εστι μνημειον; Λιθος, σωμα νεκρον εχων εγκειμενον. Τι ουν εκεινων διαφερει των
λιθων τα τουτων σωματα; μαλλον δε και εκεινων ελεεινοτερα ταυτα. Ου γαρ λιθος
εστι σωμα νεκρον εχων, αλλα σωμα λιθων αναισθητοτερον, ψυχην περιφερον
νεκραν. ∆ιο ουκ αν τις αμαρτοι ταφους αυτους προσειπων. Και γαρ και ο Κυριος
ημων ουτως εκαλεσε τους Ἰουδαιους, δια τουτο μαλιστα· επηγαγε γουν λεγων·
Ἔσωθεν δε γεμουσιν αρπαγης και πλεονεξιας. Βουλεσθε λοιπον δειξω, πως και
λιθοις τας εαυτων κατατεμνουσι κεφαλας; Ποθεν ουν πρωτον, ειπε μοι, τουτο
βουλει μαθειν; απο των 58.736 εντευθεν, η απο των μελλοντων; Ἀλλα των
μελλοντων αυτοις ου πολυς ο λογος· ουκουν τα ενταυθα ρητεον. Ποσων γαρ λιθων
ου χαλεπωτεραι αι φροντιδες, ου κεφαλας τιτρωσκουσαι, αλλα ψυχην δαπανωσαι;
∆εδοικασι γαρ, μηποτε δικαιως εκ της αυτων οικιας εξελθηι τα αδικως επεισελθοντα·
τρεμουσιν υπερ των εσχατων, οργιζονται, παροξυνονται, προς οικειους, προς
αλλοτριους· και νυν μεν αθυμια, νυν δε φοβος, νυν δε θυμος αυτους διαδεχεται, και
καθαπερ κρημνους απο κρημνων διαβαινοντες, και τα μηδεπω κτηθεντα καθ'
εκαστην καραδοκουσι την ημεραν. ∆ιοπερ ουδε ηδονται υπερ ων εχουσι, τωι τε μη
θαῤρειν υπερ της ασφαλειας αυτων, τωι τε οληι τηι διανοιαι προς τα μηδεπω ληφθεντα
κεχηνεναι. Και καθαπερ ο διηνεκως διψων, καν μυριας εκπιηι πηγας, ουκ αισθανεται
της ηδονης, δια το μη λαμβανειν κορον· ουτω και ουτοι, ου μονον ουχ ηδονται, αλλα
και βασανιζονται, οσωι αν περιβαλλωνται, τωι μηδεν ειδεναι περας της τοιαυτης
επιθυμιας. Και τα μεν ενταυθα τοιαυτα· ειπωμεν δε και περι της μελλουσης ημερας.
Ει γαρ και αυτοι μη προσεχουσιν, αλλ' ημιν αναγκαιον ειπειν. Κατα την μελλουσαν
ουν ημεραν πανταχου κολαζομενους ιδοι τις αν τους τοιουτους. Και γαρ οταν λεγηι,
 
 

495

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπεινων, και ουκ εδωκατε μοι φαγειν· εδιψων, και ουκ εποτισατε με, τουτους
κολαζει· και οταν λεγηι, Πορευεσθε εις το πυρ το αιωνιον το ητοιμασμενον τωι
διαβολωι, τους κακως πλουτουντας εκει παραπεμπει. Και ο δουλος ο πονηρος, ο μη
διδους τοις συνδουλοις τα υπαρχοντα τα δεσποτικα, της τουτων μεριδος εστι· και ο
το ταλαντον κατορυξας, και αι πεντε παρθενοι. Και οπου δ' αν απελθηις, τους
φιλαργυρους κολαζομενους οψει. Και νυν μεν ακουσονται, Χαος εστι μεταξυ ημων
και υμων· νυν δε, Πορευεσθε απ' εμου εις το πυρ το ητοιμασμενον· και νυν μεν
διχοτομηθεντες απελευσονται ενθα ο βρυγμος των οδοντων· και παντοθεν αυτους
ελαυνομενους ιδοι τις αν, και ουδαμου χωραν εχοντας, αλλ' εις την γεενναν μονην
συναγομενους. εʹ. Τι τοινυν της ορθης ημιν πιστεως οφελος εις σωτηριαν, οταν
ταυτα ακουσωμεν; Ἐκει ο βρυγμος των οδοντων, και σκοτος εξωτερον, και πυρ το
ητοιμασμενον τωι διαβολωι, και το διχοτομεισθαι, και το ελαυνεσθαι· ενταυθα
απεχθειαι, κακηγοριαι, διαβολαι, κινδυνοι, φροντιδες, επιβουλαι, το παρα παντων
μισεισθαι, το παρα παντων βδελυττεσθαι, και παρ' αυτων των δοκουντων
κολακευειν. Ὥσπερ γαρ τους αγαθους ουχ οι αγαθοι μονον, αλλα και οι πονηροι
θαυμαζουσιν, ουτω τους κακους ουχ οι χρηστοι μονον, αλλα και οι φαυλοι μισουσι.
Και οτι τουτο εστιν αληθες, τους φιλαργυρους ηδεως αν εροιμην, ει μη προς
αλληλους αηδως εχουσι, και των τα μεγιστα ηδικηκοτων πολεμιωτερους ειναι
νομιζουσιν, ει μη και εαυτων κατηγορουσιν, ει μη υβριν το πραγμα φασιν, οταν τις
αυτοις τουτο προσενεγκηι το ονειδος. Και γαρ ονειδος εσχατον τουτο, και πολλης
κακιας αποδειξις. Ει γαρ χρηματων υπεριδειν ουκ ανεχηι, τινος περιεσηι ποτε;
επιθυμιας, και δοξομανιας, και θυμου, και οργης; Και πως αν τις πεισθειη; Ἐπιθυμιας
μεν γαρ ενεκεν της των σωματων, και οργης και θυμου, πολλοι και τηι της σαρκος
κατασκευηι λογιζονται, και τας υπερβολας ανατιθεασιν ιατρων παιδες· και τον μεν
θερμοτερον και υγροτερον λαγνοτερον ειναι φασι, τον δε προς ξηροτεραν εκπεσοντα
δυσκρασιαν, ορμητιαν και ακροχολον και θυμωδη. Φιλ 58.737 αργυριας δε ενεκεν
ουδεις ουδεποτε αυτων ηκουσεν ουδεν ειρηκοτων τοιουτον. Ουτω ραιθυμιας μονης
εστι και ψυχης αναλγητου το νοσημα. ∆ιο παρακαλω, σπουδαζωμεν παντα τα
τοιαυτα διορθουν, και τα καθ' εκαστην ημιν ηλικιαν επιγινομενα παθη προς το
εναντιον μετατιθεναι. Ἂν δε καθ' εκαστον μερος της ζωης ημων παραπλεωμεν τους
της αρετης πονους, πανταχου ναυαγια υπομενοντες, επι τον λιμενα ελθοντες ερημοι
φορτιων πνευματικων, τα εσχατα υπομενουμεν. Πελαγος γαρ εστι τεταμενον ο
παρων βιος. Και ωσπερ εν τηι θαλαττηι ταυτηι διαφοροι κολποι, διαφορους εχοντες
χειμωνας· και ο μεν Αιγαιος δια τα πνευματα εστι χαλεπος· ο δε πορθμος ο
Τυῤρηνικος, δια την στενοχωριαν· η δε Χαρυβδις η προς τηι Λιβυηι, δια τα τελματα· η
Προποντις η εξω του Ευξεινου ποντου, δια το ραγδαιον και ροθιον· τα εξω Γαδειρων,
δια την ερημιαν και το ατριβες και το ανιστορητον των τοπων· και αλλο μερος δι'
ετερον· ουτω και επι της ζωης της ημετερας. Και πρωτον πελαγος εστιν ιδειν το της
παιδικης ηλικιας, πολυν εχον τον σαλον δια το ανοητον, δια την ευκολιαν, δια το μη
πεπηγεναι. ∆ια τουτο και παιδαγωγους και διδασκαλους εφιστωμεν, το λειπον τηι
φυσει δια της επιμελειας εισφεροντες, ωσπερ εκει δια της τεχνης της κυβερνητικης.
Μετα ταυτην την ηλικιαν η του μειρακιου διαδεχεται θαλαττα, ενθα σφοδρα τα
πνευματα, καθαπερ εν τωι Αιγαιωι, της επιθυμιας ημιν αυξανομενης. Και αυτη
μαλιστα η ηλικια διορθωσεως ερημος· ου δια το ενοχλεισθαι μονον 58.738
σφοδροτερον, αλλα και δια το τα αμαρτηματα μη ελεγχεσθαι· και γαρ και
διδασκαλος και παιδαγωγος λοιπον υπεξιστανται. Ὅταν ουν τα μεν πνευματα
σφοδροτερον διαπνεηι, ο δε κυβερνητης ασθενεστερος ηι, και ο αμυνων μηδεις ηι,
εννοησον του χειμωνος το μεγεθος. Μετα τουτο παλιν ετερον μερος της ηλικιας, το
των ανδρων επεισιν, εν ωι τα της οικονομιας επικειται· οτε γυνη, και γαμος, και
 
 

496

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδοποιια, και οικιας προστασια, και πολλαι των φροντιδων νιφαδες. Τοτε μαλιστα
και φιλαργυρια ανθει και βασκανια. Ὅταν ουν εκαστον μερος ηλικιας παρερχωμεθα
μετα ναυαγιων, πως αρκεσομεν τηι παρουσηι ζωηι; πως την μελλουσαν διαφευξομεθα
κολασιν; Ὅταν γαρ εν μεν τηι πρωτηι ηλικιαι μηδεν μανθανωμεν υγιες, εν δε τηι
νεοτητι μη σωφρονησωμεν, και ανδρες γενομενοι φιλαργυριας μη περιγενωμεθα,
ωσπερ εις τινα αντλιαν το γηρας ελθοντες, και πασαις ταις πληγαις ταυταις το
σκαφος της ψυχης ασθενεστερον κατασκευασαντες, των σανιδων διαλελυμενων,
απαντησομεθα εις εκεινον τον λιμενα, πολυν επιφερομενοι φορυτον αντι
πνευματικης εμποριας, και τωι μεν διαβολωι παρεξομεν γελωτα, θρηνον δε ημιν
αυτοις, και τας αφορητους επισπασομεθα τιμωριας. Ἵν' ουν μη ταυτα γενηται,
παντοθεν εαυτους συσφιγξαντες, και προς παντα τα παθη σταντες, εκβαλωμεν του
πλουτου την επιθυμιαν· ινα και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.
58.737 ΟΜΙΛΙΑ ΠΒʹ. Ἐσθιοντων δε αυτων, λαβων ο Ἰησους αρτον, και
ευχαριστησας, εκλασε, και εδωκε τοις μαθηταις, και ειπε· Λαβετε, φαγετε· τουτο εστι
το σωμα μου. Και λαβων ποτηριον, και ευχαριστησας, εδωκεν αυτοις λεγων· Πιετε εξ
αυτου παντες· τουτο εστι το αιμα μου το της Καινης ∆ιαθηκης, το υπερ πολλων
εκχυνομενον εις αφεσιν αμαρτιων.
αʹ. Βαβαι, ποση η πηρωσις του προδοτου! Και των μυστηριων μετεχων,
εμενεν ο αυτος· και της φρικωδεστατης απολαυων τραπεζης, ου μετεβαλλετο. Και
τουτο ο Λουκας δηλοι λεγων, οτι μετα τουτο εισηλθεν εις αυτον ο Σατανας, ου του
σωματος καταφρονων του ∆εσποτικου, αλλα της αναισχυντιας καταγελων του
προδοτου λοιπον. Και γαρ μειζον το αμαρτημα εγινετο εκατερωθεν· και οτι μετα
τοιαυτης γνωμης τοις μυστηριοις προσηιει, και οτι προσελθων ουκ εγενετο βελτιων,
ουτε απο του φοβου, ουτε απο της ευεργεσιας, ουτε απο της τιμης. Ὁ δε Χριστος ουκ
εκωλυσεν αυτον, καιτοι παντα ειδως· ινα μαθηις οτι ουδεν παραλιμπανει των εις
διορθωσιν ηκοντων. ∆ια τουτο και προ τουτου και μετα τουτο συνεχως υπεμιμνησκε
και κατειχε, και δι' εργων, και δια λογων, και δια φοβου, και δια θεραπειας, και δι'
απειλης, και δια τιμης. Ἀλλ' ουδεν αυτον αφιστη του νοσηματος εκεινου του
χαλεπου. ∆ιο λοιπον εκεινον αφεις, τους μαθητας δια των μυστηριων αναμιμνησκει
παλιν της σφαγης, και μεταξυ της τραπεζης περι του σταυρου διαλεγεται, τηι
συνεχειαι της προῤρησεως ευπαραδεκτον αυτου ποιων το παθος. Ει γαρ τοσουτων
γενομενων και προλεχθεντων, εθορυβηθησαν, ει μηδεν τουτων ηκηκοεισαν, τι ουκ
αν επαθον; Και εσθιοντων αυτων, λαβων αρτον εκλασε. Τι δηποτε τοτε κατα τον
καιρον του πασχα το μυστηριον επετελει τουτο; 58.738 Ἵνα μαθηις παντοθεν και της
Παλαιας αυτον οντα νομοθετην, και τα εν εκεινηι δια ταυτα προσκιογραφηθεντα. ∆ια
τοι τουτο ενθα ο τυπος, την αληθειαν επιτιθησιν. Ἡ δε εσπερα του πληρωματος των
καιρων τεκμηριον ην, και του προς αυτο λοιπον ηκειν το τελος τα πραγματα. Και
ευχαριστει, διδασκων ημας οπως δει το μυστηριον τουτο επιτελειν, και δεικνυς οτι
ουκ ακων επι το παθος ερχεται, και παιδευων ημας, οπερ αν πασχωμεν, ευχαριστως
φερειν, και χρηστας καντευθεν υποτεινων τας ελπιδας. Ει γαρ ο τυπος τοσαυτης
δουλειας γεγονεν απαλλαγη, πολλωι μαλλον η αληθεια την οικουμενην
ελευθερωσει, και επι ευεργεσιαι της ημετερας παραδοθησεται φυσεως. ∆ια τοι τουτο
ουδε προ τουτου παρεδωκε το μυστηριον, αλλ' οτε λοιπον παυσασθαι εδει τα νομικα.
Και το κεφαλαιον δε των εορτων αυτων καταλυει, εφ' ετεραν αυτους μετατιθεις
τραπεζαν φρικωδεστατην, και φησι· Λαβετε, φαγετε· τουτο εστι το σωμα μου, το
 
 

497

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερ πολλων κλωμενον. Και πως ουκ εθορυβηθησαν τουτο ακουσαντες; Ὅτι πολλα
και μεγαλα περι τουτου και εμπροσθεν αυτοις ην προδιαλεχθεις. ∆ιοπερ εκεινο μεν
ουκετι κατασκευαζει· και γαρ αυταρκως ησαν ακουσαντες· την δε αιτιαν λεγει του
παθους, των αμαρτηματων την αναιρεσιν. Και αιμα Καινης ∆ιαθηκης καλει,
τουτεστι, της υποσχεσεως, της επαγγελιας, του νομου του καινου. Τουτο γαρ και
υπεσχετο παλαι, και την ∆ιαθηκην τουτο συνεχει την εν τηι Καινηι. Και ωσπερ η
Παλαια προβατα και μοσχους ειχεν, ουτως αυτη το αιμα το ∆εσποτικον. Καντευθεν
δεικνυσιν, οτι και μελλει τελευταιν· διο και ∆ιαθηκης μεμνηται· και αναμιμνησκει δε
της προτερας· και γαρ και εκεινη δι' αιματος εγκεκαινιστο. Και παλιν λεγει του
θανατου την αιτιαν· Το υπερ πολλων εκχυνομενον εις αφεσιν 58.739 αμαρτιων· και
φησι, Τουτο ποιειτε εις την εμην αναμνησιν. Ειδες πως εξαγει των Ἰουδαικων εθων,
και αφιστησι; Καθαπερ γαρ εκεινο εποιειτε, φησιν, εις αναμνησιν των εν Αιγυπτωι
θαυματων, ουτω και τουτο εις εμην. Ἐκεινο εξεχυθη εις σωτηριαν των πρωτοτοκων;
τουτο εις αφεσιν αμαρτιων της οικουμενης απασης. Τουτο γαρ εστι το αιμα μου,
φησι, το εκχυνομενον εις αφεσιν αμαρτιων. Τουτο δε ελεγε, καντευθεν δεικνυς αμα
οτι μυστηριον εστι το παθος και ο σταυρος, και δια τουτου παλιν παρακαλων τους
μαθητας. Και καθαπερ Μωυσης φησι, Τουτο μνημοσυνον υμιν αιωνιον· ουτω και
αυτος, Εις εμην αναμνησιν, εως αν παραγενωμαι. ∆ια τουτο και, Ἐπιθυμιαι
επεθυμησα, φησι, το πασχα τουτο φαγειν· τουτεστι, παραδουναι υμιν τα καινα
πραγματα, και πασχα δουναι, καθ' ο μελλω πνευματικους ποιειν. Και αυτος επιεν εξ
αυτου. Ἵνα γαρ μη ταυτα ακουοντες ειπωσι, Τι ουν; αιμα πινομεν, και σαρκα
εσθιομεν; και θορυβηθωσι τοτε· (και γαρ οτε τους περι τουτων εκινει λογους, και
προς τα ρηματα αυτα πολλοι εσκανδαλιζοντο·) ιν' ουν μη και τοτε ταραχθωσι,
πρωτος αυτος τουτο εποιησεν, εναγων αυτους αταραχως εις την κοινωνιαν των
μυστηριων. ∆ια τουτο το εαυτου αιμα αυτος επιεν. Τι ουν· κακεινο χρη ποιειν το
παλαιον; φησιν. Ουδαμως. ∆ια γαρ τουτο ειπε, Τουτο ποιειτε, ινα εκεινου απαγαγηι.
Ει γαρ τουτο αφεσιν αμαρτιων εργαζεται, ωσπερ ουν και εργαζεται, περιττον εκεινο
λοιπον. Ὥσπερ ουν επι των Ἰουδαιων, ουτω και ενταυθα της ευεργεσιας εγκατεδησε
το μνημοσυνον τωι μυστηριωι, καντευθεν εμφραττων των αιρετικων τα στοματα.
Ὅταν γαρ λεγωσι, Ποθεν δηλον οτι ετυθη ο Χριστος; μετα των αλλων και απο των
μυστηριων αυτους επιστομιζομεν. Ει γαρ μη απεθανεν ο Ἰησους, τινος συμβολα τα
τελουμενα; βʹ. Ὁραις οση γεγονε σπουδη, ωστε αει αναμιμνησκεσθαι, οτι απεθανεν
υπερ ημων; Ἐπειδη γαρ εμελλον οι περι Μαρκιωνα και Ουαλεντινον και Μανιχαιον
φυεσθαι, ταυτην αρνουμενοι την οικονομιαν, διηνεκως αναμιμνησκει του παθους
και δια των μυστηριων, ωστε μηδενα παραλογισθηναι· ομου μεν σωζων, ομου δε
παιδευων δια της ιερας τραπεζης εκεινης. Και γαρ το κεφαλαιον των αγαθων τουτο.
∆ιο και ο Παυλος τουτο ανω και κατω στρεφει. Ειτα επειδη παρεδωκε, φησιν· Ου μη
πιω εκ του γεννηματος της αμπελου ταυτης εως της ημερας εκεινης, οταν αυτο πινω
καινον μεθ' υμων εν τηι βασιλειαι του Πατρος μου. Ἐπειδη γαρ περι παθους αυτοις
και σταυρου διελεχθη, και τον περι της αναστασεως παλιν εισαγει λογον, βασιλειας
εις μεσον αναμνησας, και την αναστασιν ουτω την εαυτου καλεσας. Και τινος ενεκεν
αναστας επιεν; Ἵνα μη νομισωσιν οι παχυτεροι φαντασιαν ειναι την αναστασιν. Του
γαρ αναστηναι τουτο τεκμηριον ετιθεντο οι πολλοι. ∆ιο και οι αποστολοι πειθοντες
αυτους περι αναστασεως, τουτο ελεγον· Οιτινες συνεφαγομεν και συνεπιομεν αυτωι.
∆ηλων τοινυν οτι αυτον οψονται ανασταντα λαμπρως, και μετ' αυτων εσται παλιν,
και αυτοι μαρτυρησουσι τοις γινομενοις, και δι' οψεως και δια πραγματων, φησιν·
Ἕως αν αυτο πιω καινον μεθ' υμων, υμων μαρτυρουντων. Ὑμεις γαρ με οψεσθε
ανασταντα. Τι δε εστι, Καινον; Καινως, τουτεστι ξενως, ου σωμα 58.740 παθητον
εχων, αλλ' αθανατον λοιπον και αφθαρτον, και ου δεομενον τροφης. Ου τοινυν δια
 
 

498

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρειαν μετα την αναστασιν εφαγε τε και επιεν· ουδε γαρ εδειτο λοιπον το σωμα
τουτων· αλλα δι' αναστασεως πληροφοριαν. Και τινος ενεκεν ουχ υδωρ επιεν
αναστας, αλλ' οινον; Ἄλλην αιρεσιν πονηραν προῤριζον ανασπων. Ἐπειδη γαρ εισι
τινες εν τοις μυστηριοις υδατι κεχρημενοι, δεικνυς οτι και ηνικα τα μυστηρια
παρεδωκεν, οινον παρεδωκε, και ηνικα αναστας χωρις μυστηριων ψιλην τραπεζαν
παρετιθετο, οινωι εκεχρητο, Ἐκ του γεννηματος, φησι, της αμπελου. Ἄμπελος δε
οινον, ουχ υδωρ γενναι. Και υμνησαντες, εξηλθον εις το ορος των Ἐλαιων.
Ἀκουετωσαν οσοι καθαπερ χοιροι εσθιοντες απλως λακτιζουσι την τραπεζαν την
αισθητην, και ανιστανται μετα μεθης, δεον ευχαριστειν και εις υμνον τελευταιν.
Ἀκουσατε οσοι την τελευταιαν παλιν ευχην ουκ αναμενετε των μυστηριων· αυτη
γαρ εκεινης συμβολον. Ευχαριστησε προ του δουναι τοις μαθηταις, ινα και ημεις
ευχαριστωμεν. Ευχαριστησε και υμνησε μετα το δουναι, ινα και ημεις αυτο τουτο
ποιωμεν. Τι δηποτε δε εις το ορος εξερχεται; ∆ηλον εαυτον ποιων προς το ληφθηναι,
ινα μη δοξηι κρυπτεσθαι. Ἔσπευδε γαρ επι τον τοπον ελθειν, τον και Ἰουδαι
γνωριμον. Τοτε λεγει αυτοις· Παντες υμεις σκανδαλισθησεσθε εν εμοι. Ειτα λεγει και
προφητειαν· Γεγραπται γαρ· Παταξω τον ποιμενα, και διασκορπισθησεται τα
προβατα· ομου μεν πειθων αυτους αει προσεχειν τοις γεγραμμενοις, ομου δε δηλων
οτι κατα Θεου γνωμην εσταυρουτο, και πανταχοθεν δεικνυς ουκ αλλοτριον οντα
εαυτον της Παλαιας, ουδε του εν αυτηι καταγγελλομενου Θεου, και οτι οικονομια το
γινομενον ην, και παντα προανεκηρυξαν οι προφηται ανωθεν τα εν τωι πραγματι,
ωστε αυτους και περι των χρηστοτερων σφοδρα θαῤρειν. Και διδασκει ειδεναι, τινες
μεν προ του σταυρου οι μαθηται, τινες δε μετα τον σταυρον. Και γαρ οι
σταυρουμενου μηδε στηναι δυναμενοι, ουτοι μετα θανατον σφοδροι και αδαμαντος
ισχυροτεροι. Και τουτο δε αυτο αποδειξις του θανατου, η φυγη των μαθητων και η
δειλια. Ει γαρ τοσαυτα γεγονε τε και ελεχθη, και αναισχυντουσι τινες, και φασιν
αυτον μη εσταυρωσθαι· ει μηδεν τουτων συνεβη, που ουκ αν εξεπεσον παρανομιας;
∆ια τοι τουτο ουχι δια των οικειων παθων μονον, αλλα και δια των εν τοις μαθηταις
βεβαιοι τον περι του θανατου λογον, και δια των μυστηριων, παντοθεν
καταισχυνων τους τα Μαρκιωνος νοσουντας. ∆ια τουτο και τον κορυφαιον αφιησιν
αρνησασθαι. Ει δε μη εδεθη, μηδε εσταυρωθη, ποθεν και εκεινωι και τοις λοιποις
τοσουτος εγενετο φοβος; Ου μην αφηκεν αυτους παλιν μεχρι των σκυθρωπων
μειναι, αλλα τι φησι; Μετα δε το εγερθηναι με, προαξω υμας εις την Γαλιλαιαν. Ουδε
γαρ απο ουρανου φαινεται ευθεως, ουδε εις μακραν τινα χωραν απεισιν, αλλ' εν
αυτωι τωι εθνει, εν ωι και εσταυρωθη, εν αυτοις σχεδον τοις χωριοις, ωστε και
εντευθεν αυτους πιστωσασθαι, οτι ο σταυρωθεις αυτος ην και ο αναστας, και ταυτηι
σκυθρωπαζοντας μειζονως παραμυθησασθαι. ∆ια τουτο και, Ἐν τηι Γαλιλαιαι, ειπεν,
ινα του φοβου των Ἰουδαιων απαλλαγεντες, πιστευσωσι τωι λεγομενωι. ∆ιο και εκει
εφανη. Ἀποκριθεις δε ο Πετρος ειπεν· Ει και παντες σκανδαλισθησονται εν σοι, αλλ'
εγω ουδεποτε σκανδαλισθησομαι. 58.741 γʹ. Τι φῂς, ω Πετρε; ο προφητης ειπεν, οτι
Σκορπισθησεται τα προβατα· ο Χριστος εβεβαιωσε το ειρημενον· και συ λεγεις, ουχι;
Ουκ αρκει τα προτερα, οτε ειπες, Ἵλεως σοι, και επεστομισθης; ∆ια τουτο τοινυν
αφιησιν αυτον πεσειν, παιδευων αυτον εντευθεν παντα πειθεσθαι τωι Χριστωι, και
της οικειας συνειδησεως πιστοτεραν ηγεισθαι την αποφασιν την αυτου. Και οι λοιποι
δε ου μικρον εκαρπωσαντο απο της αρνησεως της αυτου, την ανθρωπινην ασθενειαν
κατανοησαντες, και την του Θεου αληθειαν. Ὅταν γαρ αυτος τι προειπηι, ουκετι
σοφιζεσθαι χρη, ουδε των πολλων κατεξανιστασθαι. Το γαρ καυχημα, φησιν, εις
εαυτον εξεις, και ουκ εις τον ετερον. ∆εον γαρ δεηθηναι και ειπειν, Βοηθησον ημιν,
ωστε μη αποσχισθηναι, ο δε εαυτωι θαῤρει, και φησι· Και ει παντες
σκανδαλισθησονται εν σοι, αλλ' εγω ουδεποτε· καν παντες τουτο παθωσι, φησιν,
 
 

499

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγω ου πεισομαι· οπερ εις αυθαδειαν αυτον ηγε κατα μικρον. Τουτο τοινυν
καταστειλαι βουλομενος ο Χριστος, συνεχωρησε την αρνησιν. Ἐπειδη γαρ ουδε
αυτου ηνεσχετο, ουτε του προφητου· (καιτοι δια τουτο και τον προφητην επηγαγετο,
ινα μη αντειπωσιν·) αλλ' ομως επειδη ουκ ηνεσχετο των ρηματων, παιδευεται δια
των εργων. Ὅτι γαρ δια τουτο συνεχωρησεν, ινα τουτο εν αυτωι κατορθωσηι,
ακουσον τι φησιν· Ἐγω δε εδεηθην περι σου, ινα μη εκλιπηι σου η πιστις. Τουτο γαρ
σφοδρα αυτου καθαπτομενος ελεγε, και δηλων οτι το πτωμα αυτου των αλλων
χαλεπωτερον, και πλειονος δεομενον βοηθειας. Και γαρ δυο τα εγκληματα ην, και
οτι αντειπε, και οτι των αλλων εαυτον προυθηκε· μαλλον δε και τριτον, οτι το παν
εαυτωι ανεθηκε. Ταυτα ουν ιωμενος, ειασε γενεσθαι το πτωμα· και δια τουτο και τους
αλλους αφεις, προς αυτον αποτεινεται. Σιμων γαρ, φησι, Σιμων, ιδου ο Σατανας
ηιτησατο υμας συνιασαι ως τον σιτον· τουτεστι, θορυβησαι, ταραξαι, πειρασαι· Ἐγω
δε εδεηθην περι σου, ινα μη εκλιπηι σου η πιστις. Και διατι, ει παντας ηιτησατο, ου
περι παντων ειπεν, Ἐδεηθην; Ουκ ευδηλον, οτι τουτο εστιν, οπερ εμπροσθεν ειπον,
οτι καθαπτομενος αυτου, και δεικνυς οτι χαλεπωτερον των αλλων αυτου το πτωμα,
προς αυτον τρεπει τον λογον; Και τινος ενεκεν ουκ ειπεν, Ἐγω δε ουκ ειασα, αλλ',
Ἐδεηθην; Ταπεινα λοιπον φθεγγεται, προς το παθος ιων, ινα το ανθρωπινον δειξηι.
Ὁ γαρ την Ἐκκλησιαν επι τηι ομολογιαι αυτου οικοδομησας, και ουτω τειχισας αυτην,
ως μυριους κινδυνους και θανατους αυτης μη περιγενεσθαι, ο των ουρανων αυτωι
τας κλεις δεδωκως, και τοσαυτης εξουσιας ποιησας κυριον, και μηδαμου ευχης εις
ταυτα δεηθεις· (ουδε γαρ ειπεν, Ἐδεηθην· αλλα μετα αυθεντιας, Οικοδομησω μου
την Ἐκκλησιαν, και δωσω σοι τας κλεις των ουρανων·) πως ευχης εδειτο, ινα ενος
ανθρωπου σαλευομενην περισφιγξηι ψυχην; Τινος ουν ενεκεν ουτως ειπε; ∆ια την
αιτιαν ην ειρηκα, και δια την εκεινων δε ασθενειαν· ουδεπω γαρ ησαν την
προσηκουσαν περι αυτου δοξαν εχοντες. Πως ουν ηρνησατο; Ουκ ειπεν, Ἵνα μη
αρνησηι, αλλ', Ὥστε μη εκλιπειν την πιστιν, ωστε μη τελεον απολεσθαι. Της γαρ
αυτου κηδεμονιας τουτο γεγονε. Και γαρ ο φοβος παντα 58.742 εξεβαλεν· αμετρος
γαρ ην· αμετρος δε εγενετο, επειδη σφοδρα αυτον εγυμνωσεν ο Θεος της εαυτου
ροπης εγυμνωσε δε σφοδρα, επειδη και σφοδρον εν αυτωι το παθος ην της αυθαδειας
και της αντιῤρησεως. Ἵν' ουν προῤριζον ανεληι, δια τουτο ειασεν ουτω κατασχειν
αυτον την αγωνιαν. Ὅτι γαρ χαλεπον ην εν αυτωι το παθος τουτο, ουκ ηρκεσθη τοις
προτεροις, και προφητηι και Χριστωι αντειπων, αλλα και μετα ταυτα ειποντος αυτωι
του Χριστου, Ἀμην λεγω σοι, οτι ταυτηι τηι νυκτι, πριν αλεκτορα φωνησαι, τρις
απαρνησηι με, λεγει· Καν δεηι με συν σοι αποθανειν, ου μη σε απαρνησομαι. Ὁ δε
Λουκας επισημαινεται, οτι οσωι απηγορευεν ο Χριστος, τοσουτωι ηναντιουτο ο
Πετρος εκ περισσου. Τι ταυτα, ω Πετρε; Ὅτε μεν ελεγεν, Εις εξ υμων παραδωσει με,
εφοβου μη συ ηις ο προδοτης, και ηναγκαζες τον μαθητην ερωτησαι, καιτοι ουδεν
σαυτωι συνειδως τοιουτον· νυνι δε διαῤρηδην αυτου βοωντος και λεγοντος, οτι
Παντες σκανδαλισθησεσθε, αντιλεγεις; και ουχ απαξ μονον, αλλα και δις και
πολλακις; Τουτο γαρ ο Λουκας φησι. Ποθεν ουν αυτωι τουτο συνεβη; Ἀπο πολλης
αγαπης, απο πολλης ηδονης. Ἐπειδη γαρ απηλλαγη της αγωνιας εκεινης της κατα
την προδοσιαν, και τον προδοτην ειδε, θαῤρων ελεγε λοιπον, και των αλλων
κατεξανιστατο λεγων· Καν παντες σκανδαλισθησονται, αλλ' εγω ου
σκανδαλισθησομαι. Ἠρεμα δε και φιλοτιμιας το πραγμα ην· και γαρ εν τωι δειπνωι,
τις αυτων μειζων εστιν, ελογιζοντο· ουτως αυτοις παρηνοχλει το παθος. ∆ια τουτο
αυτον εκωλυεν, ουκ ωθων αυτον επι την αρνησιν· μη γενοιτο· αλλ' ερημον της
αυτου βοηθειας αφεις, και την φυσιν ελεγχων την ανθρωπινην. Ὅρα γουν μετα
ταυτα πως κατεσταλμενος εστι. Και γαρ μετα την αναστασιν, επειδη ειπεν, Ουτος δε
τι; και επεστομισθη, ουδεν αντειπειν λοιπον ως ενταυθα ετολμησεν, αλλ' εσιγησε.
 
 

500

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παλιν προς τηι αναληψει ακουσας, Ουχ υμων εστι γνωναι χρονους η καιρους, παλιν
σιγαι και ουκ αντιλεγει. Μετα ταυτα επι του δωματος και της σινδονος, ακουσας
φωνης λεγουσης αυτωι, α ο Θεος εκαθαρισε, συ μη κοινου, και ουδε σαφως ειδως
τεως τι ποτε εστι το λεγομενον, ησυχαζει και ου φιλονεικει. δʹ. Ταυτα δε παντα το
πτωμα εκεινο ειργασατο. Και προ μεν τουτου το παν εαυτωι ανατιθησι λεγων· Καν
παντες σκανδαλισθησονται, αλλ' εγω ου σκανδαλισθησομαι· καν δεηι με αποθανειν,
ου μη σε απαρνησομαι· δεον ειπειν, Ἂν απολαυσω της παρα σου ροπης. Μετα δε
ταυτα τουναντιον απαν· Τι ημιν προσεχετε, ως ιδιαι δυναμει η ευσεβειαι πεποιηκοσι
του περιπατειν αυτον; Ἐντευθεν μανθανομεν δογμα μεγα, ως ουκ αρκει προθυμια
ανθρωπου, αν μη της ανωθεν τις απολαυσηι ροπης· και οτι παλιν ουδεν κερδανουμεν
απο της ανωθεν ροπης, προθυμιας ουκ ουσης. Και ταυτα αμφοτερα δεικνυσιν Ἰουδας
και Πετρος· ο μεν γαρ πολλης απολαυσας βοηθειας, ουδεν ωφεληθη, επειδη μη
ηθελησε, μηδε τα παρ' εαυτου συνεισηνεγκεν· ουτος δε και προθυμηθεις, επειδη
μηδεμιας απηλαυσε βοηθειας, κατεπεσε. Και γαρ απο δυοιν τουτων η αρετη
υφαινεται. ∆ιο παρακαλω, μητε το παν επι τον Θεον ριψαν 58.743 τας, αυτους
καθευδειν, μητε σπουδαζοντας, νομιζειν οικειοις πονοις το παν κατορθουν. Ουτε γαρ
υπτιους ημας αυτους ειναι βουλεται ο Θεος· δια τουτο ου το παν αυτος εργαζεται·
ουτε αλαζονας· δια τουτο ου το παν ημιν εδωκεν· αλλ' εκατερου το βλαβερον
ανελων, το χρησιμον ημιν ειασε. ∆ια τουτο και τον κορυφαιον αφηκε πεσειν,
συνεσταλμενον τε αυτον κατασκευαζων, και εις πλειονα λοιπον αγαπην αλειφων. Ὧ
γαρ πλεον, φησιν, αφειθη, μειζονως αγαπησει. Πειθωμεθα τοινυν πανταχου τωι Θεωι,
και μηδεν αντιλεγωμεν, καν εναντιον ειναι δοκηι τοις ημετεροις λογισμοις και ταις
οψεσι το λεγομενον· αλλ' εστω και λογισμων και οψεως κυριωτερος αυτου ο λογος.
Ουτω και επι των μυστηριων ποιωμεν, ου τοις κειμενοις μονον εμβλεποντες. αλλα
τα ρηματα αυτου κατεχοντες. Ὁ μεν γαρ λογος αυτου απαραλογιστος· η δε αισθησις
ημων ευεξαπατητος. Ουτος ουδεποτε διεπεσεν· αυτη δε τα πλειονα σφαλλεται. Ἐπει
ουν ο λογος φησι, Τουτο εστι το σωμα μου, και πειθωμεθα και πιστευωμεν, και
νοητοις αυτο βλεπωμεν οφθαλμοις. Ουδεν γαρ αισθητον παρεδωκεν ημιν ο Χριστος·
αλλ' εν αισθητοις μεν πραγμασι. παντα δε νοητα. Ουτω και εν τωι βαπτισματι, δι'
αισθητου μεν πραγματος γινεται του υδατος το δωρον, νοητον δε το αποτελουμενον,
η γεννησις και η ανακαινισις. Ει μεν γαρ ασωματος ης, γυμνα αν αυτα σοι τα
ασωματα παρεδωκε δωρα· επειδη δε σωματι συμπεπλεκται η ψυχη, εν αισθητοις τα
νοητα σοι παραδιδωσι. Ποσοι νυν λεγουσιν, Ἐβουλομην αυτου την μορφην ιδειν,
τον τυπον, τα ιματια, τα υποδηματα! Ἰδου αυτον οραις, αυτου απτηι, αυτον εσθιεις.
Και συ μεν ιματια επιθυμεις ιδειν· αυτος δε εαυτον σοι διδωσιν, ουκ ιδειν μονον,
αλλα και αψασθαι, και φαγειν, και λαβειν ενδον. Μηδεις τοινυν ναυτιων προσιτω,
μηδεις εκλελυμενος· απαντες πεπυρωμενοι, απαντες ζεοντες και διεγηγερμενοι. Ει
γαρ Ἰουδαιοι εστωτες, και τα υποδηματα και τας βακτηριας εχοντες εν ταις χερσιν,
ησθιον μετα σπουδης, πολλωι μαλλον σε νηφειν δει. Ἐκεινοι μεν γαρ εις
Παλαιστινην εμελλον εξιεναι, διο και οδοιπορων σχημα ειχον· συ δε εις τον ουρανον
μελλεις αποδημειν. εʹ. ∆ιο χρη παντοθεν εγρηγορεναι· και γαρ ου μικρα κειται
κολασις τοις αναξιως μετεχουσιν. Ἐννοησον πως αγανακτεις κατα του προδοτου,
κατα των σταυρωσαντων. Σκοπει τοινυν, μη και αυτος ενοχος γενηι του σωματος και
του αιματος του Χριστου. Ἐκεινοι κατεσφαξαν το παναγιον σωμα, συ δε ρυπαραι
υποδεχηι ψυχηι μετα τοσαυτας ευεργεσιας. Ουδε γαρ ηρκεσεν αυτωι το γενεσθαι
ανθρωπον, το ραπισθηναι και σφαγηναι, αλλα και αναφυρει εαυτον ημιν· και ου τηι
πιστει μονον, αλλα και αυτωι τωι πραγματι σωμα ημας αυτου κατασκευαζει. Τινος
ουν ουκ εδει καθαρωτερον ειναι τον ταυτης απολαυοντα της θυσιας; ποιας ηλιακης
ακτινος την χειρα την ταυτην διατεμνουσαν την σαρκα, το στομα το πληρουμενον
 
 

501

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πυρος πνευματικου, την γλωσσαν την φοινισσομενην αιματι φρικωδεστατωι;
Ἐννοησον ποιαν ετιμηθης τιμην· ποιας απολαυεις τραπεζης. Ὅπερ αγγελοι
βλεποντες φριττουσι, και ουδε αντιβλεψαι τολμωσιν αδεως δια την εκειθεν
φερομενην αστραπην, τουτωι 58.744 ημεις τρεφομεθα, τουτωι αναφυρομεθα, και
γεγοναμεν ημεις Χριστου σωμα εν και σαρξ μια. Τις λαλησει τας δυναστειας του
Κυριου; ακουστας ποιησει πασας τας αινεσεις αυτου; Τις ποιμην τοις οικειοις μελεσι
τρεφει τα προβατα; Και τι λεγω, ποιμην; Μητερες πολλακις εισι, και μετα τας ωδινας
ετεραις εκδιδοασι τροφοις τα παιδια; αυτος δε τουτο ουκ ηνεσχετο, αλλ' αυτος ημας
τρεφει οικειωι αιματι, και δια παντων ημας εαυτωι συμπλεκει. Σκοπει δε· εγεννηθη εκ
της ημετερας ουσιας. Ἀλλ' ουδεν τουτο προς παντας, φησι· καιτοιγε προς παντας. Ει
γαρ προς την φυσιν ηλθε την ημετεραν, ευδηλον οτι προς παντας. Ει δε προς παντας,
και προς ενα εκαστον. Και πως απαντες ουκ εκαρπωσαντο το εντευθεν κερδος; φησι.
Τουτο ου παρ' εκεινον τον υπερ απαντων τουτο ελομενον, αλλα παρα τους μη
βουληθεντας. Ἑνι εκαστωι των πιστων αναμιγνυσιν εαυτον δια των μυστηριων· και
ους εγεννησεν, εκτρεφει δι' εαυτου, και ουκ αλλωι εκδιδωσι. και τουτωι σε πειθων
παλιν, οτι σαρκα ελαβε την σην. Μη τοινυν ραιθυμωμεν, τοσαυτης ηξιωμενοι αγαπης
τε και τιμης. Ουχ ορατε τα παιδια μεθ' οσης προθυμιας δρασσεται του μαστου; μεθ'
οσης ορμης εμπηγνυσι τηι θηληι τα χειλη; Μετα τοσαυτης προσιωμεν και ημεις τηι
τραπεζηι ταυτηι, και τηι θηληι του ποτηριου του πνευματικου· μαλλον δε μετα πολλωι
πλειονος ελκυσωμεν, ως παιδια υπομαζια, του Πνευματος την χαριν· και μια ημιν
εστω οδυνη, το μη μετασχειν ταυτης της τροφης. Ουκ εστιν ανθρωπινης δυναμεως
εργα τα προκειμενα. Ὁ τοτε ταυτα ποιησας εν εκεινωι τωι δειπνωι, ουτος και νυν αυτα
εργαζεται. Ἡμεις υπηρετων ταξιν επεχομεν· ο δε αγιαζων αυτα και μετασκευαζων.
αυτος. Μηδεις τοινυν Ἰουδας παρεστω, μηδεις φιλαργυρος. Ει τις μη μαθητης,
παραχωρειτω· ου δεχεται τους τοιουτους η τραπεζα. Μετα γαρ των μαθητων μου,
φησι, ποιω το πασχα. Αυτη εκεινη εστιν η τραπεζα, και ουδεν ελαττον εχει. Ου γαρ
εκεινην μεν ο Χριστος, ταυτην δε ανθρωπος δημιουργει· αλλα και ταυτην αυτος.
Τουτο εκεινο το ανωγεων, ενθα τοτε ησαν· εντευθεν εις το ορος των Ἐλαιων
εξηλθον. Ἐξελθωμεν και ημεις επι τας χειρας των πενητων· τουτο γαρ ορος των
Ἐλαιων το χωριον. Ἐλαιαι γαρ εισι καταπεφυτευμεναι εν τωι οικωι του Θεου των
πενητων το πληθος, αποσταζουσαι το ελαιον το εκει χρησιμευον ημιν, ο αι πεντε
παρθενοι ειχον· αι δε ετεραι μη λαβουσαι εντευθεν απωλοντο. Τουτο λαβοντες
εισιωμεν, ινα φαιδραις απαντησωμεν ταις λαμπασι τωι Νυμφιωι· τουτο λαβοντες
εξελθωμεν εντευθεν. Μηδεις απανθρωπος προσιτω, μηδεις ωμος και ανελεης, μηδεις
ολως ακαθαρτος. ʹ. Ταυτα προς υμας τους μεταλαμβανοντας λεγω, και προς υμας
τους διακονουμενους. Και γαρ αναγκαιον και προς υμας διαλεχθηναι, ωστε μετα
πολλης της σπουδης διανεμειν ταυτι τα δωρα. Ου μικρα κολασις υμιν εστιν, ει τινι
συνειδοτες τινα πονηριαν, συγχωρησετε μετασχειν ταυτης της τραπεζης. Το αιμα
αυτου εκ των χειρων εκζητηθησεται των υμετερων. Καν στρατηγος τις ηι, καν
υπαρχος, καν αυτος ο το διαδημα περικειμενος, αναξιως δε προσιηι, κωλυσον·
μειζονα εκεινου 58.745 την εξουσιαν εχεις. Συ δε ει μεν πηγην υδατος ενεχειρισθης
φυλαττειν ποιμνιωι καθαραν, ειτα ειδες προβατον πολυν επι του στοματος φερον τον
βορβορον, ουκ αν ειασας επικυψαι κατω, και θολωσαι το ρειθρον· νυνι δε ουχ
υδατος, αλλ' αιματος και πνευματος πηγην εγκεχειρισμενος, και ορων γης και
βορβορου χαλεπωτεραν αμαρτιαν εχοντας τινας και προσιοντας, ουκ αγανακτεις,
ουδε απειργεις; και τινα αν σχοιης συγγνωμην; ∆ια τουτο υμας ο Θεος ετιμησε
ταυτην την τιμην, ινα τα τοιαυτα διακρινητε. Τουτο υμων η αξια, τουτο η ασφαλεια,
τουτο ο στεφανος απας, ουχ ινα λευκον χιτωνισκον και αποστιλβοντα
περιβαλλομενοι περιιητε. Και ποθεν οιδα, φησι, τον δεινα και τον δεινα; Ου περι των
 
 

502

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγνοουμενων, αλλα περι των γνωριμων λεγω. Ειπω τι φρικωδεστερον; Ουχ ουτω
χαλεπον τους ενεργουμενους ενδον ειναι, ως τουτους, ους φησιν ο Παυλος τον
Χριστον καταπατησαι, και το αιμα της διαθηκης κοινον ηγησασθαι, και την χαριν
του Πνευματος ενυβρισαι. ∆αιμονωντος γαρ χειρων ο ημαρτηκως και προσιων. Οι
μεν γαρ επειδη δαιμονωσιν, ου κολαζονται· ουτοι δε οταν αναξιως προσιωσιν,
αθανατωι παραδιδονται τιμωριαι. Μη τοινυν τουτους ελαυνωμεν μονον, αλλα παντας
απλως, ους αν ιδωμεν αναξιως προσιοντας. Μηδεις κοινωνειτω των μη μαθητων.
Μηδεις λαμβανετω Ἰουδας, ινα μη τα Ἰουδα παθηι. Σωμα εστι Χριστου και 58.746
τουτι το πληθος. Ὅρα τοινυν, ο διακονουμενος τοις μυστηριοις, μη παροξυνηις τον
∆εσποτην, ουκ εκκαθαιρων το σωμα τουτο· μη ξιφος δωις αντι τροφης. Ἀλλα καν υπο
αγνοιας εκεινος ερχηται μεθεξων, κωλυσον, μη φοβηθηις. Φοβηθητι τον Θεον, μη
ανθρωπον. Ἂν φοβηθηις ανθρωπον, και υπ' αυτου καταγελασθησηι· αν δε τον Θεον,
και ανθρωποις αιδεσιμος εσηι. Ει δε αυτος ου τολμαις, εμοι προσαγε· ου συγχωρησω
ταυτα τολμασθαι. Της ψυχης αποστησομαι προτερον, η του αιματος μεταδωσω του
∆εσποτικου παρ' αξιαν· και το αιμα το εμαυτου προησομαι προτερον, η μεταδωσω
αιματος ουτω φρικωδους παρα το προσηκον. Ει δε ηγνοησε τις τον φαυλον πολλα
περιεργασαμενος, ουδεν εγκλημα. Ταυτα γαρ μοι περι των δηλων ειρηται. Ἂν γαρ
τουτους διορθωσωμεν, και τους αγνωτας ταχεως ημιν ο Θεος γνωριει· αν δε τουτους
εασωμεν, τινος ενεκεν ημιν εκεινους ποιησει φανερους λοιπον; Ταυτα δε λεγω, ουχ
ινα απειργωμεν, ουδ' ινα εκτεμνωμεν μονον, αλλ' ινα διορθωσαντες επαναγαγωμεν,
ινα επιμελωμεθα. Ουτω γαρ και τον Θεον ιλεων εξομεν, και πολλους τους κατ' αξιαν
μεταλαμβανοντας ευρησομεν, και της οικειας σπουδης και της περι τους αλλους
επιμελειας πολυν αποληψομεθα τον μισθον· ου γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.
58.745 ΟΜΙΛΙΑ ΠΓʹ. Τοτε ερχεται μετ' αυτων ο Ἰησους εις χωριον λεγομενον
Γεθσημανη, και λεγει τοις μαθηταις· Καθισατε αυτου, εως αν απελθων προσευξωμαι
εκει. Και παραλαβων τον Πετρον και τους δυο υιους Ζεβεδαιου. ηρξατο λυπεισθαι
και αδημο νειν, και λεγει αυτοις· Περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως θανατου· μεινατε
ωδε, και γρηγορειτε μετ' εμου.
αʹ. Ἐπειδη αδιασπαστως αυτου ειχοντο, δια τουτο φησι· Μεινατε αυτου, εως
απελθων προσευξωμαι. Ἔθος γαρ αυτωι χωρις αυτων προσευχεσθαι. Τουτο δε εποιει,
παιδευων ημας εν ταις ευχαις ησυχιαν κατασκευαζειν εαυτοις και ηρεμιαν πολλην.
Και παραλαμβανει τους τρεις, και λεγει αυτοις· Περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως
θανατου. Τινος ενεκεν μη παντας παραλαμβανει; Ἵνα μη καταπεσωσιν· αλλα
τουτους, τους της δοξης αυτου θεωρους γενομενους. Ἀλλ' ομως και τουτους αφιησι,
Και μικρον προελθων, ευχεται λεγων· Πατερ, ει δυνατον, παρελθετω απ' εμου το
ποτηριον τουτο· πλην ουχ ως εγω θελω, αλλ' ως συ. Και ερχεται προς αυτους, και
ευρισκει αυτους καθευδοντας, και λεγει τωι Πετρωι· Ουτως ουκ ισχυσατε μιαν ωραν
γρηγορησαι μετ' εμου; Γρηγορειτε και προσευχεσθε, ινα μη εισελθητε εις πειρασμον.
Το μεν πνευμα προθυμον, η δε σαρξ ασθενης. Ουχ απλως προς Πετρον μαλιστα
αποτεινεται, καιτοι και των αλλων καθευδησαντων· αλλα καθικνουμενος αυτου
καντευθεν δια την αιτιαν ην εμπροσθεν ειπον. Ειτα επειδη και οι αλλοι το αυτο
ειπον, (ειποντος γαρ, φησι, Πετρου, οτι Καν δεηι με συν σοι αποθανειν, ου μη σε
απαρνησομαι· ομοιως δε, φησι, και παντες οι μαθηται ειπον) προς απαντας
διαλεγεται, ελεγχων αυτων την ασθενειαν. Οι γαρ συναποθανειν αιρουμενοι, ουδε
λυπουμενωι τοτε συλλυπηθηναι ισχυσαν εγρηγοροτες, αλλ' εκρατησεν αυτων ο
 
 

503

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπνος. Ὁ δε εκτενως ευχεται, ινα μη δοξηι υποκρισις ειναι το πραγμα. 58.746 Και
ιδρωτες επιῤρεουσι δια την αιτιαν παλιν την αυτην, και ινα μη τουτο ειπωσιν
αιρετικοι, οτι υποκρινεται την αγωνιαν. ∆ια τουτο και ιδρωτες ως θρομβοι αιματος,
και αγγελος ενισχυων αυτον εφανη, και μυρια φοβου τεκμηρια, ινα μη τις ειπηι τα
ρηματα πεπλασμενα ειναι. ∆ια τουτο και η ευχη. Τωι μεν ουν ειπειν, Ει δυνατον,
παρελθετω, εδειξε το ανθρωπινον· τωι δε ειπειν, Πλην ουχ ως εγω θελω, αλλ' ως συ,
εδειξε το εναρετον και εμφιλοσοφον, παιδευων και της φυσεως ανθελκουσης
επεσθαι τωι Θεωι. Ἐπειδη γαρ ουκ ηρκει τοις ανοητοις το προσωπον δειξαι μονον, και
ρηματα προστιθησι. Παλιν ρηματα ουκ ηρκει μονον, αλλα και πραγματων εδει; και
ταυτα συναπτει τοις ρημασιν, ινα πιστευσωσι και οι σφοδρα φιλονεικουντες, οτι και
ανθρωπος γεγονε και απεθανεν. Ει γαρ και τουτων οντων, απιστειται παρα τινων ετι
τουτο, πολλωι μαλλον ει μη ταυτα ην. Ὁραις δι' οσων δεικνυσι της οικονομιας την
αληθειαν; ∆ι' ων φθεγγεται, δι' ων πασχει. Ειτα ελθων, Λεγει, φησι, τωι Πετρωι·
Ουτως ουκ ισχυσας μιαν ωραν γρηγορησαι μετ' εμου; Ἅπαντες εκαθευδον, και τωι
Πετρωι επιτιμαι, αινιττομενος αυτον, υπερ ων εφθεγξατο. Και το, Μετ' εμου δε ουχ
απλως κειται, ωσανει ελεγε· Γρηγορησαι ουκ ισχυσας μετ' εμου, και υπερ εμου την
ψυχην θησεις; Και το εξης δε το αυτο τουτο αινιττεται. Γρηγορειτε γαρ, φησι, και
προσευχεσθε μη εισελθειν εις πειρασμον. Ὁραις πως παλιν αυτους παιδευει μη
απαυθαδιαζεσθαι, αλλα συντετριφθαι την διανοιαν, και ταπεινοφρονειν, και τωι Θεωι
το παν ανατιθεναι; Και νυν μεν προς Πετρον αποτεινεται, νυν δε προς παντας κοινηι.
Κακεινωι μεν φησι· Σιμων, Σιμων, εξηιτησεν ο Σατανας σινιασαι υμας· καγω εδεηθην
περι σου· κοινηι δε πασιν, Ευχεσθε μη εισελθειν εις πειρασμον, πανταχου το αυθαδες
αυτων εκκοπτων και εναγωνιους ποιων. Ειτα ινα μη δοξηι διολου καταφορικον
ποιειν τον λογον, λεγει· Το μεν 58.747 πνευμα προθυμον, η δε σαρξ ασθενης. Ει γαρ
και βουλει, φησιν, υπεριδειν θανατου, αλλ' ου δυνησηι, εως αν ο Θεος ορεξηι χειρα·
καθελκει γαρ το φρονημα το σαρκικον. Και παλιν ηυξατο το αυτο, λεγων· Πατερ, ει
ου δυναται τουτο παρελθειν απ' εμου, εαν μη αυτο πιω, γενηθητω το θελημα σου·
δεικνυς ενταυθα, οτι σφοδρα συναιδει τωι θεληματι του Θεου, και οτι πανταχου
τουτωι επεσθαι δει, και τουτο επιζητειν. Και ελθων, ευρεν αυτους καθευδοντας. Μετα
γαρ του και αωρι των νυκτων ειναι, και οι οφθαλμοι αυτων υπο της αθυμιας ησαν
βεβαρημενοι. Και εκ τριτου παλιν το αυτο απελθων εφθεγξατο, βεβαιων οτι
ανθρωπος γεγονε. Το γαρ δευτερον και τριτον αληθειας μαλιστα εστιν εν ταις
Γραφαις ενδεικτικον· ωσπερ και ο Ἰωσηφ ελεγε τωι Φαραω· Ἐκ δευτερου εφανη σοι
το ενυπνιον; υπερ αληθειας, και του πιστωθηναι σε οτι τουτο εσται παντως, τουτο
γεγονε. ∆ια τουτο και αυτος και απαξ και δις και τριτον το αυτο εφθεγξατο, υπερ του
πιστωσασθαι την οικονομιαν. Και τινος ενεκεν ηλθεν εκ δευτερου; Ὥστε αυτους
ελεγξαι, οτι ουτως εβαπτισθησαν υπο της αθυμιας, ως μηδε της παρουσιας αυτου
αισθεσθαι. Ου μην ηλεγξεν, αλλα διεστη μικρον, δηλων την αφατον αυτων
ασθενειαν, οτι ουδε επιτιμηθεντες ηδυναντο καρτερησαι. Ου διυπνιζει δε και επιτιμαι
παλιν, ωστε μη πληξαι πεπληγοτας, αλλ' απελθων και προσευξαμενος και
επανελθων φησι· Καθευδετε το λοιπον, και αναπαυεσθε. Και μην τοτε γρηγορησαι
εδει· αλλα δεικνυς, οτι ουδε την οψιν οισουσι των δεινων, αλλα φυγαδευθησονται
και αποστησονται υπο της αγωνιας, και οτι ουδεν της αυτων δειται βοηθειας, και οτι
δει παντως αυτον παραδοθηναι, Καθευδετε λοιπον, φησι, και αναπαυεσθε. Ἰδου
ηγγικεν η ωρα, και ο Υιος του ανθρωπου παραδιδοται εις χειρας αμαρτωλων.
∆εικνυσι παλιν οτι οικονομιας ην το γινομενον. βʹ. Ου τουτο δε μονον, αλλα και τωι
ειπειν, Εις χειρας αμαρτωλων, ανιστησιν αυτων τα φρονηματα, δηλων οτι της
εκεινων πονηριας το εργον ην, ου του αυτον υπευθυνον ειναι πλημμεληματι.
Ἐγειρεσθε, αγωμεν εντευθεν· ιδου ηγγικεν ο παραδιδους με. ∆ια παντων γαρ αυτους
 
 

504

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαιδευσεν, οτι ουκ αναγκης το πραγμα ην, ουδε ασθενειας, αλλ' οικονομιας τινος
αποῤρητου. Και γαρ προηιδει ηξοντα, και ου μονον ουκ εφυγεν, αλλα και ομοσε
εχωρει. Ἔτι γουν αυτου λαλουντος, ιδου Ἰουδας εις των δωδεκα ηλθε, και μετ'
αυτου οχλος μετα μαχαιρων και ξυλων, απο των αρχιερεων και πρεσβυτερων του
λαου. Καλα γε των ιερεων τα σκευη· μετα μαχαιρων και ξυλων επερχονται. Και
Ἰουδας, φησι, μετ' αυτων, εις των δωδεκα. Παλιν αυτον των δωδεκα καλει, και ουκ
αισχυνεται. Ὁ δε παραδιδους εδωκεν αυτοις σημειον, λεγων· Ὃν αν φιλησω, αυτος
εστι κρατησατε αυτον. Βαβαι! ποσην εδεξατο πονηριαν η του προδοτου ψυχη! Ποιοις
γαρ οφθαλμοις εωρα τοτε εις τον ∆ιδασκαλον; ποιωι στοματι εφιλει; Ὢ της μιαρας
γνωμης! τι εβουλευσατο; τι ετολμησε; ποιον συμβολον εδωκε της προδοσιας; Ὃν αν
φιλησω, φησιν. Ἐθαῤρει τηι επιεικειαι του ∆ιδασκαλου· ο μαλιστα παντων 58.748
ικανον ην αυτον εντρεψαι, και πασης αυτον αποστερησαι συγγνωμης, οτι τον ουτως
ημερον προεδιδου. Τινος δε ενεκεν τουτο φησιν; Ἐπειδη πολλακις κατασχεθεις υπ'
αυτων διεξηλθεν, ουκ ειδοτων αυτων. Ἀλλ' ομως και τοτε αν τουτο εγενετο, ει μη
αυτος εβουληθη. Τουτο γουν αυτο παιδευσαι αυτον βουλομενος, και τοτε επηρωσεν
αυτων τας οψεις, και αυτος ηρωτα, Τινα ζητειτε; Και ουκ ᾔδεσαν, καιτοι μετα φανων
και λαμπαδων οντες, και τον Ἰουδαν μεθ' εαυτων εχοντες. Ειτα επειδη ειπον,
Ἰησουν, λεγει· Ἐγω ειμι ον ζητειτε· και ενταυθα παλιν, Ἑταιρε, εφ' ωι παρει; Μετα
γαρ το δειξαι την ισχυν την εαυτου, τοτε λοιπον συνεχωρησεν. Ὁ δε Ἰωαννης φησιν,
οτι και εως αυτης αυτον διωρθου της ωρας λεγων· Ἰουδα, φιληματι τον Υιον του
ανθρωπου παραδιδως; Ουδε το σχημα της προδοσιας αισχυνηι; φησιν. Ἀλλ' ομως
επειδη μηδε τουτο αυτον διεκωλυσε, και φιληθηναι κατεδεξατο, και εδωκεν εαυτον
εκων, και επεβαλον επ' αυτον τας χειρας, και εκρατησαν κατ' αυτην την νυκτα, καθ'
ην το πασχα εφαγον· ουτως εζεον και εμαινοντο. Ἀλλ' ομως ουδεν αν ισχυσαν, ει μη
αυτος συνεχωρησεν. Ου μην τουτο απαλλαττει τον Ἰουδαν της αφορητου κολασεως,
αλλα και μειζονως αυτον καταδικαζει, οτι και της δυναμεως αυτου τοσαυτην λαβων
αποδειξιν, και της επιεικειας, [και της πραοτητος,] και της ημεροτητος, θηριου
παντος χαλεπωτερος γεγονε. Ταυτ' ουν ειδοτες, φευγωμεν πλεονεξιαν. Ἐκεινη γαρ
αυτον, εκεινη τοτε εξεβακχευσεν· εκεινη προς εσχατην ωμοτητα και απανθρωπιαν
γυμναζει τους αλοντας. Ὅταν γαρ της οικειας απογνωναι ποιηι σωτηριας, πολλωι
μαλλον της των αλλων υπεροραιν παρασκευαζει. Και ουτω τυραννικον εστι το
παθος, ως και του δριμυτατου ερωτος των σωματων περιγενεσθαι ποτε. ∆ιο και
σφοδρα εγκαλυπτομαι, οτι χρηματων μεν φειδομενοι πολλακις εχαλινωσαν
ακολασιαν πολλοι· δια δε τον του Χριστου φοβον ουκ ηθελησαν σωφρονως ζηιν και
μετα σεμνοτητος. ∆ιο δη φευγωμεν αυτην· ου γαρ παυσομαι αει τουτο λεγων. Τι γαρ
συναγεις, ανθρωπε, χρυσιον; τι την δουλειαν πικροτεραν εργαζηι; τι την φυλακην
χαλεπωτεραν; τι την φροντιδα δριμυτεραν ποιεις; Νομισον ειναι σα τα εν τοις
μεταλλοις κατωρυγμενα ψηγματα, τα εν τοις βασιλειοις. Και γαρ ειπερ ειχες τον
ογκον εκεινον, εφυλαξας αν μονον, και ουκ αν εχρησω. Ει γαρ νυν τοις ουσιν ου
κεχρησαι, αλλ' ως αλλοτριων απεχηι, πολλωι μαλλον ει τα πλειονα ειχες, τουτο αν
επαθες. Και γαρ ειωθασιν οι φιλαργυροι, οσωι αν πλειονα περιβαλλωνται, τοσουτωι
μαλλον αυτων φειδεσθαι. Ἀλλ' οιδα, φησιν, οτι εμα ταυτα. Ουκουν εν υποληψει
μονον, ουκ εν απολαυσει η κτησις. Ἀλλ' εμελλον ανθρωποις ειναι, φησι, φοβερος.
Ευχειρωτος μεν ουν μαλλον και πλουσιοις και πενησι, και ληισταις, και συκοφανταις,
και οικεταις, και πασιν απλως τοις επιβουλευειν βουλομενοις, τουτοις αν εγενου. Ει
γαρ βουλει ειναι φοβερος, εκκοπτε τας λαβας, δι' ων δυνανται σε ελειν και λυπησαι
παντες οι τουτο εσπουδακοτες. Ἢ ουκ ακουεις της παροιμιας λεγουσης, οτι Τον
πενητα και γυμνον ουδε εκατον ομου συνελθοντες δυνανται αποδυσαι ποτε;
Μεγιστην γαρ εχει προστατιν 58.749 την πενιαν, ην ουδε ο βασιλευων αυτος
 
 

505

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χειρωσασθαι δυναιτ' αν και ελειν. γʹ. Τον μεντοι φιλαργυρον απαντες ομου λυπουσι.
Και τι λεγω τους ανθρωπους, οπου και σητες και σκωληκες επιστρατευουσι τωι
τοιουτωι; Και τι λεγω σητας; Ὁ χρονος ο πολυς αρκει μονος, και μηδενος
ενοχλουντος, τα μεγιστα αδικησαι τον τοιουτον. Τις ουν η του πλουτου ηδονη; Ἐγω
μεν γαρ αυτου τας αηδιας βλεπω· συ δε μοι την ηδονην ειπε. Και τινες αι αηδιαι;
φησι. Φροντιδες, επιβουλαι, απεχθειαι, μισος, φοβος, το αει διψηιν και εν οδυνηι
ειναι. Και γαρ ει τις συμπλεκοιτο κορηι ερωμενηι, την δε επιθυμιαν εμπλησαι μη
δυναιτο, την εσχατην υπομενει βασανον. Ουτω και ο πλουτων. Ἔχει μεν γαρ την
ευποριαν, και συγγινεται αυτηι· εμπλησαι δε ου δυναται την επιθυμιαν απασαν, αλλα
συμβαινει ταυτον, οιον τις φησι σοφος ανηρ· Ἐπιθυμια ευνουχου αποπαρθενωσαι
νεανιν· και, Ὥσπερ ευνουχος περιλαμβανων παρθενον, και στεναζων· ουτως οι
πλουτουντες απαντες. Τι αν τις ταλλα λεγοι; πως πασιν εστιν αηδης ο τοιουτος, τοις
οικεταις, τοις γεωργοις, τοις γειτοσι, τοις τα πολιτικα πραττουσι, τοις αδικουμενοις,
τοις ουκ αδικουμενοις, τηι γυναικι μαλιστα απαντων, τοις παιδιοις πλεον απαντων;
Ουδε γαρ ως ελευθερους, αλλ' ανδραποδων και αργυρωνητων αθλιωτερον αυτους
εκτρεφει. Και μυριας οργης και λυπης και παροινιας και γελωτος αφορμας καθ'
εαυτου παρεξει, κοινη πασι κωμωιδια προκειμενος. Και αι μεν αηδιαι αυται, και
τουτων πλειους ισως· ου γαρ αν τις αυτας πασας επελθοι τωι λογωι ποτε, αλλ' η πειρα
παραστησαι δυνησεται. Συ δε μοι την ηδονην λεγε την εντευθεν. ∆οκω πλουτειν,
φησι, και νομιζομαι πλουτειν. Και ποια ηδονη το νομιζεσθαι; Φθονου μεν ουν ονομα
μεγιστον. Και γαρ ονομα μονον εστιν ο πλουτος, πραγματος ερημον. Ἀλλα και
εντρυφων ευφραινεται τηι υποληψει ταυτηι, φησιν, ο πλουτων. Ευφραινεται υπερ ων
αλγειν εδει. Ἀλγειν; διατι; φησι. Ὅτι τουτο αυτον προς παντα αχρηστον εργαζεται,
και δειλον και ανανδρον, και προς αποδημιαν και προς θανατον· και γαρ διπλουν
ηγειται τουτον, μαλλον των χρηματων, η του φωτος επιθυμων. Τον τοιουτον ουδε ο
ουρανος τερπει, οτι μη χρυσιον φερει· ουδε ο ηλιος, επειδη μη χρυσας ακτινας
αφιησιν. Ἀλλ' εισι τινες, οι και απολαυουσι των οντων, φησι, τρυφωντες
γαστριζομενοι, μεθυοντες, πολυτελως δαπανωντες. Τους χειρονας μοι τουτων
λεγεις. Ἐκεινοι γαρ μαλιστα εισιν, οι ουκ απολαυουσιν. Ουτος μεν γαρ καν ετερων
απεχεται κακων, ενι προσδεδεμενος ερωτι· εκεινοι δε τουτων χειρους, προς τοις
ειρημενοις ετερων δεσποινων χαλεπων συρφετον επεισαγοντες, και καθαπερ
τυραννοις τισι χαλεποις, τηι γαστρι, τηι των σωματων ηδονηι, τηι μεθηι, και ταις αλλαις
ακολασιαις καθ' εκαστην λειτουργουντες την ημεραν, πορνας τρεφοντες, δειπνα
πολυτελη κατασκευαζοντες, παρασιτους, κολακας ωνουμενοι, επι τους παρα φυσιν
εκπιπτοντες ερωτας, μυριοις νοσημασιν εκ τουτων και το σωμα και την ψυχην
περιβαλλοντες. Ουδε γαρ εις χρειαν αναλισκουσι τα οντα, αλλ' εις το φθειραι το
σωμα, και συνδιαφθειραι τουτωι την ψυχην· και ταυτον ποιουσιν, οιον αν ει τις το
σωμα κοσμων, δοκοιη εις την εαυτου χρειαν αναλισκειν. Ὥστε εκεινος μονος
ηδονης απολαυει, και κυριος εστι των οντων, ο χρωμενος 58.750 εις δεον τωι
πλουτωι· ουτοι δε δουλοι και αιχμαλωτοι· και γαρ τα παθη του σωματος επιτριβουσι,
και τα νοσηματα της ψυχης. Ποια ουν αυτη απολαυσις, οπου πολιορκια και πολεμος,
και χειμων θαλαττιας πασης ζαλης χαλεπωτερος; Καν γαρ ανοητους ο πλουτος λαβηι,
ανοητοτερους εργαζεται· καν ασελγεις, ασελγεστερους. Και τι τωι πενητι, φησι, της
συνεσεως οφελος; Εικοτως αγνοεις. Ουδε γαρ ο τυφλος οιδε, τι του φωτος το κερδος.
Ἄκουσον του Σολομωνος λεγοντος, οτι Ὅσον το μεσον σκοτους και φωτος, τοσαυτη
η περιουσια του σοφου υπερ τον αφρονα. Ἀλλα τον εν σκοτωι πως διδαξομεν; Σκοτος
γαρ εστιν ο των χρηματων ερως, ουδεν αφιεις των οντων φαινεσθαι ως εστιν, αλλ'
ετερως. Καθαπερ γαρ ο εν σκοτωι, καν χρυσουν ιδηι σκευος, καν λιθον τιμιον, καν
αλουργα ιματια, ουδεν ειναι νομιζει· ου γαρ οραι αυτων το καλλος· ουτω και ο εν
 
 

506

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλαργυριαι ουκ οιδε των περισπουδαστων, ως χρη, το καλλος. ∆ιασκεδασον μοι την
αχλυν την απο του παθους τουτου, και τοτε οψει των πραγματων την φυσιν.
Ουδαμου δε ταυτα ουτω φαινεται, ως εν πενιαι· ουδαμου ουτως ελεγχεται τα
δοκουντα μεν ειναι, ουκ οντα δε, ως εν φιλοσοφιαι. δʹ. Ἀλλ' ω των ανοητων
ανθρωπων, οι και καταρωνται τοις πενησι, και φασι καταισχυνεσθαι και οικιας και
βιον υπο πενιας· παντα φυροντες! Τι γαρ εστιν αισχυνη οικιας; ειπε μοι. Ουκ εχει
κλινην εξ ελεφαντος, ουδε αργυρα σκευη, αλλ' εξ οστρακου παντα και ξυλων. Τουτο
μεν ουν μεγιστη δοξα οικιας και περιφανεια. Το γαρ των βιωτικων αμελειν εις την
επιμελειαν της ψυχης πολλακις ποιει την σχολην αναλισκεσθαι πασαν. Ὅταν ουν
πολλην εν τοις εξω την επιμελειαν ιδηις, τοτε αισχυνθητι επι τηι πολληι ασχημοσυνηι.
Σχημα γαρ μαλιστα αι των πλουτουντων ουκ εχουσιν οικιαι. Ὅταν γαρ ιδηις ξυλα
περιβεβλημενα ταπησι, και κλινας αργυρωι ενδεδεμενας, ωσπερ εν τωι θεατρωι, ωσπερ
εν τηι πομπηι της σκηνης, τι ταυτης της ασχημοσυνης ισον γενοιτ' αν; Ποια γαρ
μαλλον οικια εοικε τηι ορχηστραι και τοις επι της ορχηστρας; η του πλουσιου, η η του
πενητος; Ουκ ευδηλον, οτι η του πλουσιου; Ουκουν αυτη ασχημοσυνης γεμει. Ποια
οικια εοικε τηι του Παυλου, τηι του Ἀβρααμ; Ευδηλον οτι η του πενητος. Ουκουν αυτη
μαλιστα κεκαλλωπισται και ευδοκιμει. Και ινα μαθηις οτι τουτο μαλιστα κοσμος
οικιας. εισελθε εις την οικιαν του Ζακχαιου, και μαθε, οτε εμελλεν εις αυτην εισιεναι
ο Χριστος, πως αυτην εκοσμησεν εκεινος. Ου γαρ εδραμε προς τους γειτονας,
αμφιθυρα αιτων και καθεδρας και βαθρα εξ ελεφαντος πεποιημενα, ουδε εξεβαλεν
εκ των ταμιειων τα επιβληματα τα Λακωνικα· αλλ' εκοσμησε κοσμωι τωι Χριστωι
πρεποντι. Τις δε ουτος ην; Τα ημιση των υπαρχοντων μου δωσω, φησι, πτωχοις, και
ου αν ηρπασα, τετραπλασιονα αποδωσω. Ουτω και ημεις κοσμωμεν τας οικιας, ινα
και προς ημας εισελθηι ο Χριστος. Ταυτα καλα τα αμφιθυρα, ταυτα εν ουρανοις
κατασκευαζεται, εκει υφαινεται. Ἔνθα αν ταυτα ηι, εκει και ο των ουρανων
Βασιλευς. Ἂν δε ετερως κοσμηις, τον διαβολον καλεις, και τον εκεινου χορον. Ἦλθε
και εις την οικιαν του τελωνου Ματθαιου. Τι ουν και ουτος εποιησε; Τηι προθυμιαι
προτερον εαυτον εκοσμησε, και τωι παντα αφειναι και ακολουθησαι αυτωι. 58.751
Ουτω και ο Κορνηλιος εκοσμει την οικιαν ευχαις και ελεημοσυναις· διο και μεχρι
σημερον υπερ αυτα λαμπει τα βασιλεια. Και γαρ οικιας ευτελεια, ου σκευη κειμενα
απλως, ουδε κλινη ημελημενη, ουδε τοιχοι καπνου γεμοντες, αλλ' η των
ενοικουντων κακια. Και δεικνυσιν ο Χριστος· εις μεν γαρ την τοιαυτην, αν ηι
εναρετος ο κατοικων, ουκ επαισχυνεται εισελθειν· εις δε εκεινην, καν χρυσουν
οροφον εχηι, ουδεποτε εισελευσεται. Ὥστε αυτη μεν των βασιλειων λαμπροτερα, τον
παντων ∆εσποτην δεχομενη· εκεινη δε, μετα του οροφου του χρυσου και των
κιονων, αμαραις και οχετοις εοικεν ακαθαρτοις, σκευη του διαβολου εχουσα. Ταυτα
δε ημιν ου περι των πλουτουντων εις δεον, αλλα περι των πλεονεκτουντων και
φιλαργυρων ειρηται. Ουδε γαρ εκει σπουδη, ουδε φροντις υπερ των αναγκαιων, αλλ'
υπερ του γαστριζεσθαι και μεθυειν, και ετερα τοιαυτα ασχημο 58.752 νειν· ενταυθα
δε υπερ του φιλοσοφειν. ∆ια ταυτα ουδαμου εισηλθεν εις οικιαν λαμπραν ο Χριστος,
αλλ' εις την του τελωνου και αρχιτελωνου και αλιεως, τα βασιλεια αφεις, και τους
τα μαλακα ενδεδυμενους ιματια. Ει τοινυν αυτον βουλει καλεσαι και συ, κοσμησον
την οικιαν ελεημοσυναις, ευχαις, ικετηριαις, παννυχισι. Ταυτα του βασιλεως
Χριστου τα αναθηματα, εκεινα δε του μαμωνα, του εχθρου του Χριστου. Μηδεις
τοινυν εγκαλυπτεσθω οικιαν εχων ευτελη, αν ταυτα εχηι τα επιβληματα· μηδεις
πλουσιος φρονειτω μεγα, οικιαν εχων πολυτελη, αλλ' εγκαλυπτεσθω μαλλον, και
ταυτην ζηλουτω, εκεινην αφεις· ινα και ενταυθα τον Χριστον υποδεξηται, και εκει
των αιωνιων απολαυσηι σκηνων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 58.751 ΟΜΙΛΙΑ
 
 

507

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Π∆ʹ. Και ιδου εις των μετα Ἰησου, εκτεινας την χειρα αυτου, απεσπασε την μαχαιραν
αυτου, και πατα ξας τον δουλον του αρχιερεως, αφειλεν αυτου το ωτιον. Τοτε λεγει
αυτωι ο Ἰησους· Ἀποστρεψον την μαχαιραν εις τον τοπον αυτης· παντες γαρ οι
λαβοντες μαχαιραν, εν μαχαιραι απολουνται. Ἢ δοκεις οτι ου δυναμαι παρακαλεσαι
τον Πατερα, και παραστησει μοι αρτι πλειους η δωδεκα λεγεω νας αγγελων; Πως ουν
πληρωθωσιν αι Γραφαι, οτι ουτω δει γενεσθαι, Τις ην ο εις ουτος ο το ωτιον κοψας;
Ἰωαννης φησιν, οτι ο Πετρος. Της γαρ αυτου θερμοτητος ην το πραγμα. Ἀλλ' εκεινο
αξιον ζητησαι, τινος ενεκεν μαχαιρας εβασταζον; Ὅτι γαρ εβασταζον, ουκ εντευθεν
δηλον μονον, αλλα και εξ ων ερωτηθεντες ειπον, οτι Εισιν ωδε δυο. Τινος δε ενεκεν
και επετρεψεν αυτοις ο Χριστος εχειν; Και γαρ τουτο φησιν ο Λουκας, οτι ειπεν
αυτοις· Ὅτε απεστειλα υμας ατερ βαλαντιου και πηρας και υποδηματων, μη τινος
υστερησατε; Και επειδη ειπον, Ουδενος, ειπεν αυτοις· Ἀλλα νυν ο εχων βαλαντιον,
αρατω, και πηραν· και ο μη εχων, πωλησατω το ιματιον αυτου, και αγορασατω
μαχαιραν. Και επειδη ειπον, οτι Εισι μαχαιραι ωδε δυο, ειπεν αυτοις, Ἱκανον εστι.
Τινος ουν ενεκεν ειασεν εχειν; Πιστουμενος αυτους, οτι παραδοθησεται. ∆ια τουτο
λεγει αυτοις, Ἀγορασατω μαχαιραν· ουχ ινα οπλισωνται· απαγε· αλλα δια τουτου
την παραδοσιν δηλων. Και τινος ενεκεν και πηραν φησιν; Ἐπαιδευεν αυτους λοιπον
νηφειν και εγρηγορεναι, και πολληι και οικειαι κεχρησθαι σπουδηι. Ἐν αρχηι μεν γαρ
ως απειρους οντας πολληι εθαλπε τηι δυναμει· λοιπον δε ωσπερ νεοττους καλιας
εξαγαγων κελευει και τοις οικειοις κεχρησθαι πτεροις. Ειτα ινα μη νομισωσιν, οτι δι'
ασθενειαν αυτους εαι, κελευων και αυτους τα παρ' εαυτων ενεργειν, υπομιμνησκει
των προτερων, λεγων· Ὅτε απεστειλα υμας χωρις βαλαντιου, μη τινος υστερησατε;
ινα δι' αμφοτερων μαθωσιν αυτου την ισχυν, και δι' ων προεστη, και δι' ων
εγκαταλιμπανει νυν ηρεμα. Ἀλλα ποθεν ησαν εκει μαχαιραι; Ἀπο δειπνου ησαν και
τραπεζης εξεληλυθοτες. Εικος ουν και μα 58.752 χαιρας ειναι εκει δια το αρνιον·
τουτους δε ακουσαντας, οτι ηξουσι τινες επ' αυτον, λαβειν εις βοηθειαν, ως
πολεμησοντας υπερ του ∆ιδασκαλου· ο της εκεινων γνωμης ην μονον. ∆ιο και
επιτιμαται Πετρος αυτηι χρησαμενος, και μετα σφοδρας της απειλης. Και γαρ
ημυνατο τον οικετην ελθοντα, θερμως μεν, πλην ουχ εαυτωι αμυνων, αλλ' υπερ του
∆ιδασκαλου τουτο ποιων. Ου μην αφηκε τινα γενεσθαι βλαβην ο Χριστος. Και γαρ
ιασατο αυτον, και θαυμα μεγα επεδειξατο, ικανον και την επιεικειαν αυτου και την
δυναμιν εμφηναι, και την του μαθητου φιλοστοργιαν τε και πραοτητα· και γαρ
εκεινο φιλοστοργως, και τουτο πειθηνιως. Ἀκουσας γαρ, Βαλε την μαχαιραν σου εις
την θηκην αυτης, ευθεως επεισθη, και μετα ταυτα ουδαμου τουτο ποιει. Ἕτερος δε
φησιν, οτι και ηρωτησαν, Ει παταξομεν· αυτος δε εκωλυσε, και ιασατο εκεινον, και
τωι μαθητηι επετιμησε, και ηπειλησεν, ινα πεισηι. Παντες γαρ οι λαβοντες μαχαιραν,
φησιν, εν μαχαιραι αποθανουνται. Και λογισμον προστιθησι, λεγων· Ἢ δοκειτε, οτι
ου δυναμαι παρακαλεσαι τον Πατερα μου, και παραστησει μοι πλειους η δωδεκα
λεγεωνας αγγελων; Ἀλλ' ινα πληρωθωσιν αι Γραφαι. ∆ια τουτων τον θυμον αυτων
εσβεσε, δεικνυς οτι και ταις Γραφαις τουτο δοκει. ∆ια τουτο κακει ηυξατο, ινα πραως
ενεγκωσι το συμβαν, μαθοντες οτι κατα Θεου παλιν γινεται γνωμην. Και δυο τουτοις
αυτους παρεμυθησατο, τηι τε τιμωριαι των επιβουλευοντων· Παντες γαρ οι λαβοντες,
φησι, μαχαιραν, εν μαχαιραι απολουνται· και τωι μη ακων ταυτα υπομειναι· ∆υναμαι
γαρ, φησι, παρακαλεσαι τον Πατερα μου. Και διατι ουκ ειπεν· Ἢ δοκειτε, οτι ου
δυναμαι εγω παντας αυτους απολεσαι; Ὅτι πιθανωτερος μαλλον ην τουτο λεγων·
ουδεπω γαρ την προσηκουσαν περι αυτου δοξαν ειχον. Και προ μικρου δε ην
ειρηκως, οτι Περιλυπος εστιν η ψυχη μου εως θανατου· και, Πατερ, παρελθετω απ'
εμου το ποτηριον· και αγωνιων εφανη και ιδρων, και υπο αγγελου ενισχυομενος.
Ἐπει ουν πολλα τα ανθρωπινα επεδειξατο, ουκ εδοκει πιθανα λεγειν, ειγε ειρηκει,
 
 

508

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι ∆οκειτε, οτι ου δυναμαι αυτους απολεσαι; ∆ια τουτο 58.753 φησι· Τι δοκειτε, οτι
ου δυναμαι παρακαλεσαι τον Πατερα μου; Και αυτο παλιν ταπεινως απαγγελλει
ειπων· Παραστησει μοι δωδεκα λεγεωνας αγγελων. Ει γαρ εις αγγελος εκατον
ογδοηκονταπεντε χιλιαδας ανειλεν ωπλισμενας, τι δωδεκα λεγεωνων εδει επι
χιλιους ανθρωπους; Ἀλλα προς τον φοβον αυτων και την ασθενειαν σχηματιζει τον
λογον· και γαρ αποτεθνηκοτες ησαν τωι δεει. ∆ια τουτο και τας Γραφας επιτειχιζει
λεγων· Πως ουν πληρωθωσιν αι Γραφαι; φοβων αυτους καντευθεν. Ει γαρ εκειναις
τουτο δοκει, υμεις εναντιουσθε πολεμουντες; βʹ. Και προς μεν τους μαθητας ταυτα,
προς δε εκεινους φησιν· Ὡς επι ληιστην εξηλθετε μετα μαχαιρων και ξυλων
συλλαβειν με; Καθ' ημεραν εν τωι ιερωι εκαθεζομην διδασκων, και ουκ εκρατησατε
με. Ὅρα ποσα ποιει τα δυναμενα αυτους διαναστησαι. Ὑπτιους εῤριψε, το ωτιον του
οικετου ιασατο, ηπειλησεν αυτους σφαγην· Ἐν μαχαιραι γαρ απολουνται, φησιν, οι
λαβοντες μαχαιραν· απο της του ωτιου θεραπειας και ταυτα επιστωσατο· παντοθεν
απο των παροντων, απο των μελλοντων εμφαινων αυτου την δυναμιν, και δεικνυς
οτι ου της αυτων ισχυος εργον γεγονε το κρατησαι αυτον. ∆ιο και επαγει· Καθ'
ημεραν μεθ' υμων ημην, και εκαθεζομην διδασκων, και ουκ εκρατησατε με·
καντευθεν δηλων, οτι της αυτου συγχωρησεως ην το ελειν. Τα θαυματα
παραδραμων, την διδασκαλιαν λεγει, ινα μη δοξηι κομπαζειν. Ὅτε εδιδασκον, ουκ
εκρατησατε με· οτε εσιγησα, επηλθετε; Ἐν τωι ιερωι ημην, και ουδεις κατεσχε· νυνι δε
αωρι και μεσων νυκτων επεστητε μετα μαχαιρων και ξυλων; Τι τουτων εδεησε των
οπλων επι τον μεθ' υμων οντα αει; απο τουτων διδασκων, οτι ει μη εκων ενεδωκεν,
ουδ' αν τοτε ισχυσαν. Ουδε γαρ αν οι τον εν χερσιν οντα μη δυνηθεντες κατασχειν,
και μεσον αυτον λαβοντες και μη περιγενομενοι, ουτε τοτε αν ισχυσαν, ει μη
ηθελησεν. Ειτα και την αποριαν λυει, διατι τοτε ηβουληθη. Τουτο γαρ γεγονε, φησιν,
ινα πληρωθωσιν αι Γραφαι των προφητων. Ειδες πως μεχρι της εσχατης ωρας, και εν
αυτωι τωι παραδοθηναι, παντα εποιει προς διορθωσιν την εκεινων, θεραπευων,
προφητευων, απειλων· Ἐν μαχαιραι γαρ, φησιν, απολουνται· δεικνυς οτι εκων
πασχει· Καθ' ημεραν γαρ μεθ' υμων, φησιν, ημην διδασκων· την προς τον Πατερα
συμφωνιαν δηλων· Ἵνα πληρωθωσιν αι Γραφαι των προφητων. ∆ιατι δε μη εν τωι
ιερωι αυτον εκρατησαν; Ὅτι ουκ αν ετολμησαν εν τωι ιερωι δια τον οχλον. ∆ιο και εξω
εξηλθε, και απο του τοπου και απο του καιρου διδους αυτοις αδειαν, και μεχρις
εσχατης ωρας αναιρων αυτων την απολογιαν. Ὁ γαρ ινα πεισθηι τοις προφηταις, και
εαυτον παραδους, πως εναντια εδιδασκε; Τοτε παντες οι μαθηται αυτου, φησιν,
αφεντες αυτον εφυγον. Ὅτε μεν γαρ κατεσχεθη, εμενον· οτε δε εφθεγξατο ταυτα
προς τους οχλους, εφυγον. Ειδον γαρ λοιπον, οτι ουκετι διαφυγειν ενι, εκοντος
εαυτον παραδιδοντος αυτοις, και λεγοντος κατα τας Γραφας τουτο γινεσθαι. 58.754
Φυγοντων δε αυτων, Ἄγουσιν αυτον προς Καιαφαν· ο δε Πετρος ηκολουθησε και
εισηλθεν, ιδειν τι το τελος. Πολλη η θερμοτης του μαθητου· ουδε φευγοντας ιδων
εφυγεν, αλλ' εστη και συνεισηλθεν. Ει δε και Ἰωαννης, αλλα γνωριμος ην τωι
αρχιερει. Και διατι εκει απηγαγον αυτον, ενθα ησαν παντες συνηγμενοι; Ἵνα μετα
γνωμης παντα ποιησωσι των αρχιερεων. Ἐκεινος γαρ ην τοτε αρχιερευς, και παντες
ησαν αυτον αυτοθι αναμενοντες· ουτω διενυκτερευον και ηγρυπνουν επι τουτωι.
Ουδε γαρ εφαγον τοτε το πασχα, φησιν, αλλα δια τουτο ηγρυπνουν. Ειπων γαρ, οτι
πρωΐα εστιν, ο Ἰωαννης, επηγαγεν· Ουκ εισηλθον εις το πραιτωριον, ινα μη
μιανθωσιν, αλλ' ινα φαγωσι το πασχα. Τι ουν εστιν ειπειν; Ὅτι εν ετεραι ημεραι
εφαγον, και τον νομον ελυσαν, δια την επιθυμιαν την περι την σφαγην ταυτην. Ουδε
γαρ αν ο Χριστος παρεβη τον καιρον του πασχα, αλλ' εκεινοι οι παντα τολμωντες,
και μυριους καταπατουντες νομους. Ἐπειδη γαρ σφοδρα εζεον τωι θυμωι, και
πολλακις επιχειρησαντες ανελειν, ουκ ισχυσαν· τοτε λαβοντες αυτον
 
 

509

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απροσδοκητως, ειλοντο και το πασχα αφειναι, υπερ του την φονικην αυτων
εμπλησαι επιθυμιαν. ∆ιο και συνηχθησαν απαντες, και συνεδριον ην λοιμων, και
ερωτωσι τινα, βουλομενοι σχημα περιθειναι τηι επιβουληι ταυτηι δικαστηριου. Ουδε
γαρ ησαν ισαι αι μαρτυριαι, φησιν· ουτω πεπλασμενον το δικαστηριον ην, και
θορυβου παντα και ταραχης. Ἐλθοντες δε ψευδομαρτυρες ελεγον, οτι Ουτος ειπεν,
οτι Λυσω τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον. Και μην ειπεν, οτι Ἐν
τρισιν, αλλ' ουκ ειπε, Λυω, αλλα, Λυσατε· και ουδε περι εκεινου, αλλα περι του
σωματος του ιδιου. Τι ουν ο αρχιερευς; Βουλομενος αυτον εις απολογιαν
καταστησαι, ινα εξ αυτης αυτον εληι, φησιν· Ουκ ακουεις, τι ουτοι σου
καταμαρτυρουσιν; Ὁ δε εσιγα. Ἀνονητα γαρ ην τα της απολογιας, ουδενος
ακουοντος. Και γαρ σχημα τουτο δικαστηριου ην μονον· το δε αληθες, ληιστων
εφοδος, ως εν σπηλαιωι και εν οδωι απλως επελθοντων. ∆ιο εσιγα· ο δε επεμενε
λεγων· Ἐξορκιζω σε κατα του Θεου του ζωντος, ινα ημιν ειπηις, ει συ ει ο Χριστος ο
Υιος του Θεου του ζωντος. Ὁ δε ειπε, Συ ειπας. Πλην λεγω υμιν, απαρτι οψεσθε τον
Υιον του ανθρωπου καθημενον εκ δεξιων της δυναμεως, και ερχομενον επι των
νεφελων. Τοτε ο αρχιερευς διεῤρηξε τα ιματια αυτου λεγων, Ἐβλασφημησε. Τουτο
δε εποιησε, σφοδροτεραν την κατηγοριαν ποιων, και το λεχθεν επαιρων δια του
πραγματος. Ἐπειδη γαρ εις φοβον ενεβαλε τους ακροατας το ειρημενον, οπερ επι
Στεφανου πεποιηκασι, τα ωτα συσχοντες, τουτο και ενταυθα ουτος. γʹ. Καιτοι ποια
βλασφημια αυτη; Και γαρ εμπροσθεν ην ειρηκως, συνηγμενων αυτων· Ειπεν ο
Κυριος τωι Κυριωι μου, Καθου εκ δεξιων μου, και ηρμηνευσε το ειρημενον· και ουδεν
ετολμησαν ειπειν, αλλ' εσιγησαν, και εξ εκεινου ουκετι λοιπον αντειπον. Πως ουν
νυν βλασφημιαν το ειρημενον εκαλουν; Τινος δε ενεκεν και ο Χριστος ουτως
απεκρινατο; Πασαν αυτων αναιρων 58.755 απολογιαν, οτι μεχρις εσχατης ημερας
εδιδασκεν, οτι αυτος ειη ο Χριστος, και οτι εκ δεξιων καθηται του Πατρος, και οτι
ηξει παλιν κρινων την οικουμενην, ο πολλην προς αυτον την συμφωνιαν δηλουντος
ην. ∆ιαῤρηξας τοινυν αυτου τα ιματια φησι· Τι υμιν δοκει; Ου φερει την ψηφον
οικοθεν, αλλα παρ' εκεινων αυτην ως επι ωμολογημενων αμαρτηματων και
βλασφημιας δηλης εκκαλειται. Ἐπειδη γαρ ᾔδεσαν, οτι ει το πραγμα εις εξετασιν
ελθοι και διαγνωσιν ακριβη, απαλλαττει πασης αυτον αιτιας, παρ' εαυτοις αυτον
καταδικαζουσι, και προκαταλαμβανουσι τους ακροατας λεγοντες, Ὑμεις ηκουσατε
της βλασφημιας, μονον ουχι καταναγκαζοντες και βιαζομενοι την ψηφον
εξενεγκειν. Τι ουν εκεινοι; Ἔνοχος εστι θανατου· ιν' ως καταδικον λαβοντες, ουτω
τον Πιλατον λοιπον αποφηνασθαι παρασκευασωσιν. Ὃ δη κακεινοι συνειδοτες
φασιν, Ἔνοχος θανατου εστιν· αυτοι κατηγορουντες, αυτοι δικαζοντες, αυτοι
ψηφιζομενοι, παντα αυτοι γινομενοι τοτε. Πως δε ουκ ηνεγκαν τα σαββατα εις
μεσον; Ὅτι πολλακις αυτους επεστομισεν· αλλως δε και εκ των τοτε λεγομενων
εβουλοντο αυτον ελειν και καταδικασαι. Και προλαβων, και την ψηφον παρ' αυτων
ενεγκων, και παντας επισπασαμενος δια του ρηξαι τον χιτωνισκον, ως καταδικον
λοιπον απαγαγων προς τον Πιλατον, ουτως απαντα επραττεν. Ἐπ' εκεινου γουν
ουδεν τοιουτον φασιν· αλλα τι; Ει μη ην ουτος κακοποιος, ουκ αν σοι παρεδωκαμεν
αυτον· απο δημοσιων εγκληματων ανελειν αυτον επιχειρουντες. Και διατι μη λαθρα
αυτον ανειλον; Ἠβουλοντο και την δοξαν αυτου διαβαλειν. Ἐπειδη γαρ πολλοι ησαν
ηδη ακηκοοτες αυτου, και θαυμαζοντες αυτον και εκπληττομενοι, δια τουτο
εσπουδασαν δημοσιαι και επι παντων σφαγηναι. Ὁ δε Χριστος ουκ εκωλυσεν, αλλα
τηι εκεινων πονηριαι εις την της αληθειας συστασιν απεχρησατο, ωστε καταδηλον
αυτου γενεσθαι τον θανατον. Και τουναντιον εξεβαινεν, ηπερ εβουλοντο. Αυτοι μεν
γαρ εκπομπευειν ηθελον, ως ταυτηι καταισχυνοντες· αυτος δε και δι' αυτων τουτων
μαλλον εξελαμπε. Και ωσπερ ελεγον, Ἀνελωμεν αυτον, μηποτε ελθωσιν οι Ῥωμαιοι,
 
 

510

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αρωσιν ημων και την πολιν και το εθνος, και επειδη ανειλον αυτον, τουτο
γεγονεν· ουτω και ενταυθα, δημοσιαι αυτον σταυρωσαι εσπουδαζον, ινα βλαψωσιν
αυτου την δοξαν, και τουναντιον εξεβη. Ἐπει οτι γε εξουσιαν ειχον και καθ' εαυτους
ανελειν, ακουσον τι φησιν ο Πιλατος· Λαβετε αυτον υμεις, και κατα τον νομον υμων
κρινατε αυτον. Ἀλλ' ουκ ηθελον, ινα ως παρανομος, ως τυραννος, ως στασιωδης
ανηιρησθαι δοξηι. ∆ια τουτο και ληιστας αυτωι συνεσταυρωσαν· δια τουτο και ελεγον·
Μη γραφε, οτι Ουτος εστιν ο βασιλευς των Ἰουδαιων, αλλ' οτι Ἐκεινος ειπε. Ταυτα
δε παντα υπερ της αληθειας εγινετο, ωστε μηδε σκιαν τινα αυτους εχειν
αναισχυντου γουν απολογιας. Και επι του ταφου δε ομοιως τα σημαντρα και αι
φυλακαι μαλλον διαλαμψαι την αληθειαν εποιησαν· και αι χλευασιαι και τα
σκωμματα και αι λοιδοριαι το αυτο τουτο παλιν εποιουν. Τοιουτον γαρ η πλανη· δι'
ων επιβουλευει, λυεται· ουτω γουν και ενταυθα συνεβη. Οι μεν γαρ δοκουντες
νενικηκεναι, ουτοι μαλιστα και ηισχυνθησαν, και ηττηθησαν, και απωλοντο· ο δε
ηττησθαι δοκων, ουτος μαλιστα και ελαμψε, και ενικησε κατα κρατος. Μη δη
πανταχου ζητωμεν νικαιν, μηδε πανταχου το ηττασθαι φευγωμεν. Ἔστιν οπου νικη
μεν 58.756 φερει βλαβην, ηττα δε ωφελειαν. Και γαρ επι των θυμουμενων, δοκει μεν
ο πολλα υβρικως κεκρατηκεναι· ουτος δε μαλιστα εστιν ο ηττηθεις υπο του
χαλεπωτατου παθους, και βλαβεις· ο δε ενεγκων γενναιως, ουτος περιεγενετο και
ενικησε. Και ο μεν ουδε το οικειον ισχυσε σβεσαι νοσημα· ο δε και το αλλοτριον
ανειλε· και ο μεν υπο του οικειου ηττηθη· ο δε και του αλλοτριου περιεγενετο, και
ου μονον αυτος ου κατεκαη, αλλα και την ετερου φλογα αρθεισαν εις υψος εσβεσεν.
Ει δε ηθελησε νικησαι την δοκουσαν νικην ειναι, και αυτος αν ηττηθη, κακεινον
εκκαυσας χαλεπωτερον τουτο παθειν παρεσκευασεν αν, και καθαπερ γυναικες,
αισχρως και ελεεινως υπο του θυμου κατεπαλαισθησαν αν εκατεροι. Νυνι δε και
ταυτης απηλλαγη της αισχυνης ο φιλοσοφησας, και τροπαιον λαμπρον και εν εαυτωι
και εν τωι πλησιον εστησε κατα της οργης δια της καλης ηττης. δʹ. Μη δη πανταχου
ζητωμεν νικαιν. Και γαρ ο πλεονεκτησας τον πλεονεκτηθεντα νενικηκεν, αλλα
κακην νικην, και ολεθρον φερουσαν τωι νικησαντι· ο δε πλεονεκτηθεις, και δοκων
νενικησθαι, φιλοσοφως ενεγκων, ουτος μαλιστα εστιν ο τον στεφανον εχων.
Πολλαχου γαρ το ηττασθαι βελτιον, και εστιν ουτος αριστος νικης τροπος. Ἄν τε γαρ
πλεονεκτηι τις, αν τε παιηι, αν τε βασκαινηι, ο ηττωμενος και μη ομοσε χωρων, ουτος
εστιν ο νικων. Και τι λεγω πλεονεξιαν και βασκανιαν; Και γαρ ο εις μαρτυριον
ελκομενος, ουτω νικαι, δεσμουμενος και μαστιγουμενος και κατακοπτομενος και
σφαττομενος. Και οπερ εστιν εν τοις πολεμοις ηττα, το πεσειν τον αγωνιζομενον,
τουτο παρ' ημιν νικη. Ουδαμου γαρ δρωντες κακως νικωμεν, αλλα πανταχου
πασχοντες κακως. Ουτω και η νικη λαμπροτερα γινεται, οταν πασχοντες των
δρωντων περιγενωμεθα. Ἐντευθεν δεικνυται οτι Θεου η νικη. Και γαρ εναντιαν εχει
τηι εξωθεν την φυσιν· ο και μαλιστα ισχυος τεκμηριον. Ουτω και αι θαλαττιαι πετραι
τωι παιεσθαι τα κυματα διαλυουσιν· ουτω και οι αγιοι παντες ανεκηρυχθησαν και
εστεφανωθησαν, και λαμπρα τα τροπαια εστησαν, την απραγμονα ταυτην νικωντες
νικην. Μηδε γαρ κινησηις σαυτον, φησι, μηδε καμηις· ο Θεος σοι ταυτην εδωκε την
ισχυν, ως μη εκ συμπλοκης νικαιν, αλλα ανεχομενον μονον. Μη παραταξηι και αυτος
εξισης, και νενικηκας· μη συμπλακηις, και εστεφανωθης. Πολυ βελτιων ει του
ανταγωνιστου, και δυνατωτερος. Τι καταισχυνεις σαυτον; Μη δωις εκεινωι λεγειν, οτι
Συμπλακεις περιεγενου, αλλ' αφες αυτον τεθηπεναι και θαυμαζειν σου την αμαχον
δυναμιν, και προς παντας λεγειν, οτι και χωρις του συμβαλειν ενικησας. Ουτω και ο
μακαριος Ἰωσηφ ανεκηρυχθη, πανταχου τωι πασχειν κακως περιγενομενος των
ποιουντων. Και γαρ οι αδελφοι και η Αιγυπτια των επιβουλευοντων ησαν· αλλα
παντων ουτος εκρατησε. Μη γαρ μοι το δεσμωτηριον, οπερ ουτος ᾤκησε, μηδε τα
 
 

511

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεια, ενθα διετριβεν εκεινη, λεγε· αλλα δειξον μοι, τις ο νικηθεις, τις ο ηττηθεις,
τις ο εν αθυμιαι, τις ο εν ηδονηι. Ἐκεινη μεν γαρ ου μονον του δικαιου, αλλ' ουδε του
οικειου ισχυσε κρατησαι παθους· ουτος δε και αυτης και του νοσηματος περιεγενετο
του χαλεπου. Ει δε και βουλει, αυτων ακουσον των ρηματων, και οψει το τροπαιον.
Εισηγαγες ημιν ωδε παιδα Ἑβραιον εμπαιζειν ημιν. Ουχ ουτος ενεπαιξεν, αθλια και
ταλαιπωρε, αλλ' ο διαβολος ειπων, οτι δυνασαι κατακλασαι τον αδαμαντα. Ουχ
ουτος εισηγαγε σοι παιδα 58.757 Ἑβραιον επιβουλευοντα, αλλ' ο πονηρος δαιμων
την ακαθαρτον ασελγειαν· εκεινος σοι ενεπαιξε. Τι ουν ο Ἰωσηφ; Σιγαι, και ουτω
κατακρινεται, καθαπερ και ο Χριστος. Παντα γαρ εκεινα τυποι τουτων. Και ο μεν ην
εν δεσμοις, η δε εν βασιλειοις. Και τι τουτο; Ὁ μεν γαρ ην στεφανιτου παντος
λαμπροτερος, και εν αλυσει μενων· η δε δεσμωτου παντος αθλιωτερον διεκειτο, εν
βασιλικοις θαλαμοις διατριβουσα. Ουκ εντευθεν δε μονον την νικην και την ητταν
εστιν ιδειν, αλλα και απ' αυτου του τελους. Τις γαρ οπερ ηθελησεν, εποιησεν; Ὁ
δεσμωτης, αλλ' ουχ η βασιλισσα. Ὁ μεν 58.758 γαρ εσπουδαζε διατηρησαι την
σωφροσυνην, η δε αφελεσθαι. Τις ουν εποιησεν οπερ ηθελησεν; ο κακως παθων, η η
κακως δρασασα; Ευδηλον οτι ο παθων. Ουκουν ουτος εστιν ο νενικηκως. Ταυτα ουν
ειδοτες, ταυτην διωκωμεν την νικην, την δια του πασχειν κακως· εκεινην δε
φευγωμεν, την δια του δραιν κακως. Ουτω γαρ και τον παροντα βιον μετα
απραγμοσυνης απασης και πολλης ησυχιας ζησομεθα, και των μελλοντων
επιτευξομεθα αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.757 ΟΜΙΛΙΑ ΠΕʹ. Τοτε ενεπτυσαν εις το προσωπον αυτου, και εκολα φισαν
αυτον· οι δε εῤραπισαν, λεγοντες· Προ φητευσον ημιν, Χριστε, τις εστιν ο παισας σε;
αʹ. ∆ιατι ταυτα εποιουν, αναιρειν μελλοντες; τις χρεια της κωμωιδιας ταυτης
ην; Ἵνα μαθηις αυτων τον ακολαστον τροπον δια παντων· και οτι καθαπερ θηραμα
ευροντες, ουτω την εαυτων ενεδεικνυντο παροινιαν, και της μανιας ενεφορουντο,
εορτην ταυτην ποιουμενοι, και μεθ' ηδονης επιοντες, και τον φονικον αυτων
ενδεικνυμενοι τροπον. Συ δε μοι θαυμασον των μαθητων την φιλοσοφιαν, μεθ' οσης
αυτα ακριβειας απαγγελλουσιν. Ὅθεν το φιλαληθες αυτων ηθος διαδεικνυται, οτι τα
δοκουντα ειναι επονειδιστα εξηγουνται μετα αληθειας απασης, ουδεν
αποκρυπτομενοι, ουδε επαισχυνομενοι, αλλα και δοξαν ηγουμενοι μεγιστην, ωσπερ
ουν και ην, το τον ∆εσποτην της οικουμενης υπερ ημων τοιαυτα πασχοντα
ανεχεσθαι. Τουτο και την αυτου κηδεμονιαν εδεικνυ την αφατον, και την πονηριαν
εκεινων την ασυγγνωστον, οι ταυτα ετολμων εις τον ουτως ημερον και πραον, και
τοιαυτα κατεπαιδοντα, οια και λεοντα αρνιον ποιησαι ικανα ην. Ουδεν γαρ ουτε
αυτος ενελιπεν ημεροτητος, ουτε αυτοι υβρεως και απηνειας, δι' ων εποιουν, δι' ων
ελεγον. Ἅπερ απαντα και ο προφητης Ἡσαΐας προυλεγεν, ουτω προαναφωνων, και
ενι ρηματι πασαν ταυτην εμφαινων την υβριν. Ὃν τροπον γαρ εκστησονται πολλοι
επι σε, φησιν, ουτως αδοξησει απο ανθρωπων το ειδος σου, και η δοξα σου απο υιων
ανθρωπων. Τι γαρ της υβρεως ταυτης ισον γενοιτ' αν· Εις το προσωπον εκεινο, ο η
θαλασσα ιδουσα ηιδεσθη, ο επι σταυρου θεασαμενος ο ηλιος τας ακτινας απεστρεψεν,
ενεπτυον και εῤραπιζον, και επι της κεφαλης ετυπτον, εμφορουμενοι μετα
δαψιλειας απασης της εαυτων μανιας. Και γαρ πληγας τας πασων υβριστικωτερας
ενετεινον, κολαφιζοντες, ραπιζοντες, και ταις πληγαις ταυταις την απο του εμπτυειν
προσετιθεσαν υβριν. Και ρηματα παλιν πολλης γεμοντα κωμωιδιας εφθεγγοντο
λεγοντες· Προφητευσον ημιν, Χριστε, τις εστιν ο παισας σε; επειδη προφητην αυτον
 
 

512

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγον οι πολλοι. Ἕτερος δε φησιν, οτι και περιβαλοντες το προσωπον αυτου τωι
ιματιωι, ταυτα εποιουν, ωσπερ τινα ατιμον και τριωβολιμαιον εις μεσον λαβοντες.
Και ουκ ελευθεροι μονον, αλλα και δουλοι ταυτην την παροινιαν εις αυτον
επαροινουν τοτε. Ταυτα αναγινωσκωμεν συνεχως, ταυτα ακουωμεν ως χρη, ταυτα
εγγραφωμεν ημων τηι διανοιαι· και γαρ ταυτα ημων τα σεμνα. Ἐπι τουτοις εγω μεγα
φρονω, ου μονον επι τοις μυριοις νεκροις οις ανεστησεν, αλλα και επι τοις
παθημασιν οις επαθε. Ταυτα ανω και κατω Παυλος στρεφει· τον 58.758 σταυρον, τον
θανατον, τα παθη, τας λοιδοριας, τας υβρεις, τα σκωμματα. Και νυν μεν φησιν,
Ἐξερχωμεθα προς αυτον, τον ονειδισμον αυτου φεροντες· νυν δε, Ὃς αντι της
προκειμενης αυτωι χαρας υπεμεινε σταυρον, αισχυνης καταφρονησας. Ὁ δε Πετρος
εκαθητο εν τηι αυληι εξω· και προσηλθεν αυτωι μια παιδισκη λεγουσα· Και συ ησθα
μετα Ἰησου του Γαλιλαιου. Ὁ δε ηρνησατο εμπροσθεν αυτων παντων, λεγων, Ουκ
οιδα τι λεγεις. Ἐξελθοντα δε αυτον εις τον πυλωνα, ειδεν αυτον αλλη, και λεγει·
Ἐκει και ουτος ην μετα Ἰησου του Ναζωραιου. Και παλιν ηρνησατο μεθ' ορκου. Μετα
μικρον δε προσελθοντες οι εστωτες ειπον τωι Πετρωι· Ἀληθως και συ εξ αυτων ει· και
γαρ η λαλια σου δηλον σε ποιει. Τοτε ηρξατο καταθεματιζειν, και ομνυειν, οτι Ουκ
οιδα τον ανθρωπον. Και ευθεως αλεκτωρ εφωνησε. Και εμνησθη ο Πετρος του
ρηματος του Ἰησου, ειρηκοτος, οτι Πριν αλεκτορα φωνησαι, τρις απαρνησηι με. Και
εξελθων εξω, εκλαυσε πικρως. Ὢ καινων και παραδοξων πραγματων! Ὅτε μεν
κατεχομενον ειδε τον ∆ιδασκαλον μονον, ουτως εζεεν, ως και την μαχαιραν
σπασασθαι, και εκκοψαι το ωτιον· οτε δε μαλλον αγανακτησαι εικος ην, και
πυρωθηναι και εκκαυθηναι, λοιδοριων τοιουτων ακουοντα, τοτε εξαρνος γινεται.
Τινα γαρ ουκ αν εξηψεν εις μανιαν τα τοτε γινομενα; Ἀλλ' ομως ο μαθητης υπο του
δεους καταγωνισθεις ου μονον ουκ ενδεικνυται αγανακτησιν, αλλα και αρνειται, και
κορασιου ταλαιπωρου και ευτελους απειλην ου φερει· και ουδε απαξ μονον. αλλα
και δευτερον και τριτον αρνειται, και εν χρονωι βραχει, και ουδε επι δικαστων· εξω
γαρ ην· εξελθοντα γαρ αυτον εις τον πυλωνα ηρωτησαν· και ουδε ᾔσθετο ταχεως
του πτωματος. Και τουτο ο Λουκας φησιν, οτι ενεβλεψεν εις αυτον ο Χριστος,
δεικνυς οτι ου μονον ηρνησατο, αλλ' ουδε ανεμνησθη οικοθεν, και ταυτα του
αλεκτρυονος φωνησαντος, αλλ' εδεηθη της του ∆ιδασκαλου παλιν υπομνησεως, και
το βλεμμα αυτωι γεγονεν αντι φωνης· ουτω περιδεης ην. Ὁ δε Μαρκος φησιν, οτι οτε
μεν απαξ ηρνησατο, τοτε πρωτον εφωνησεν ο αλεκτρυων, οτε δε τριτον, τοτε
δευτερον, ακριβεστερον εξηγουμενος του μαθητου την ασθενειαν, και το σφοδρα
αυτον αποτεθνηκεναι τωι δεει, και ταυτα παρ' αυτου του ∆ιδασκαλου μαθων· και γαρ
φοιτητης ην Πετρου. Ὅθεν μαλιστα αν τις αυτον εκπλαγειη, οτι ου μονον ουκ
εκρυψε το ελαττωμα του ∆ιδασκαλου, αλλα και των αλλων σαφεστερον απηγγειλεν,
αυτωι τουτωι τωι μαθητης ειναι. βʹ. Πως ουν αληθες το ειρημενον, του μεν Ματθαιου
58.759 λεγοντος, οτι ειπεν, Ἀμην λεγω σοι, οτι πριν αλεκτορα φωνησαι, τρις
απαρνησηι με; του δε Μαρκου μετα το τριτον λεγοντος, οτι Ἐκ δευτερου αλεκτωρ
εφωνησε; Σφοδρα μεν ουν και αληθες, και συμφωνον. Ἐπειδη γαρ καθ' εκαστην
αγωγην και τριτον και τεταρτον φωνειν ειωθεν ο αλεκτρυων, δηλων ο Μαρκος, οτι
ουδε η φωνη αυτον επεσχε και εις μνημην ηγαγε, τουτο φησιν· Ὥστε αμφοτερα
αληθη. Πριν η γαρ την μιαν αγωγην απαρτισαι τον αλεκτρυονα, τριτον ηρνησατο.
Και ουδε υπο του Χριστου της αμαρτιας αναμνησθεις, κλαυσαι ετολμα φανερως, μη
κατηγορηθηι δια των δακρυων· αλλ' Ἐξελθων εξω εκλαυσε πικρως. Και γενομενης
ημερας αγουσι τον Ἰησουν απο του Καιαφα επι τον Πιλατον. Ἐπειδη γαρ ηβουλοντο
αυτον ανελειν, αυτοι δε ουκ ισχυον δια την εορτην, επι τον ηγεμονα αγουσι. Συ δε
μοι σκοπει πως συνηλαθη το πραγμα, ωστε εν εορτηι γενεσθαι. Ουτω γαρ ανωθεν
προδιετετυπωτο. Τοτε ιδων Ἰουδας, ο παραδιδους αυτον, οτι κατεκριθη,
 
 

513

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταμεληθεις απεστρεψε τα τριακοντα αργυρια. Τουτο και εκεινου και τουτων
κατηγορια· του μεν, ουχ οτι μετεμεληθη, αλλ' οτι οψε και βραδεως, και
αυτοκατακριτος γεγονεν· οτι γαρ παρεδωκεν, αυτος ωμολογησε· των δε, οτι κυριοι
οντες μεταθεσθαι, ου μετενοησαν. Σκοπει δε ποτε μεταμελειται. Ὅτε απηρτισθη και
τελος ελαβεν η αμαρτια. Τοιουτος γαρ ο διαβολος· ουκ αφιησι τους μη νηφοντας
ιδειν προ τουτου το κακον, ινα μη μετανοησηι ο αλους. Τοσαυτα γουν λεγοντος του
Ἰησου, ουκ επεκαμφθη· επειδη δε απηρτισθη το πλημμελημα, τοτε επεισηλθεν αυτωι
η μετανοια· και ουδε τοτε χρησιμως. Το μεν γαρ καταγνωναι, και το ριψαι τα
αργυρια, και το μη αιδεσθηναι τον Ἰουδαικον δημον, παντα αποδεκτα· το δε
απαγξασθαι, τουτο παλιν ασυγγνωστον, και πονηρου δαιμονος εργον. Προεξηγαγε
γαρ αυτον της μετανοιας, ινα μηδεν εντευθεν καρπωσηται· και θανατωι αισχιστωι και
καταδηλωι πασιν αναιρει, πεισας εαυτον απολεσαι. Συ δε μοι σκοπει πανταχοθεν την
αληθειαν λαμπουσαν, και δι' ων οι εναντιοι και ποιουσι και πασχουσι. Και γαρ και
αυτη του προδοτου η τελευτη των κατακριναντων αυτον αποῤραπτει τα στοματα,
και ουκ αφιησιν αυτους ουδε σκιαν τινα αναισχυντου γουν απολογιας εχειν. Τι γαρ
αν εχοιεν ειπειν εκεινοι, οταν ο προδοτης τοιαυτα καθ' εαυτου ψηφιζομενος
φαινηται; Ἴδωμεν δε και τα ρηματα, α φησιν. Ἀπεστρεψε τα τριακοντα αργυρια τοις
αρχιερευσι, και λεγει· Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωον. Οι δε ειπον· Τι προς ημας; συ
οψει. Και ριψας τα αργυρια εις τον ναον, ανεχωρησε, και απελθων απηγξατο. Ουδε
γαρ ηνεγκε το συνειδος μαστιζον αυτον. Σκοπει δε μοι και τους Ἰουδαιους τα αυτα
πασχοντας. Και γαρ και ουτοι αφ' ων επαθον οφειλοντες διορθωθηναι, ου προτερον
ιστανται, εως αν την αμαρτιαν πληρωσωσιν. Ἡ μεν γαρ τουτου πεπληρωτο αμαρτια·
προδοσια γαρ ην· η δε εκεινων ουδεπω. Ὅτε δε και εκεινοι απηρτισαν, και
προσηλωσαν αυτον, τοτε και αυτοι ταραττονται· νυν μεν λεγοντες, Μη γραφε, Ουτος
εστιν ο βασιλευς των Ἰουδαιων (καιτοιγε τι δεδοικατε, τι θορυβεισθε, 58.760 νεκρου
σωματος επι σταυρου προσηλωμενου;) νυν δε φυλαττουσιν αυτον, λεγοντες· Μηποτε
κλεψωσιν αυτον οι μαθηται αυτου, και ειπωσιν οτι ανεστη· και εσται η εσχατη
πλανη χειρων της πρωτης. Και μην εαν ειπωσιν, ελεγχεται το πραγμα, εαν μη
αληθες ηι. Πως δε ερουσιν οι μηδε στηναι τολμησαντες, κατασχεθεντος αυτου, ο δε
κορυφαιος και τρις ηρνησατο, κορασιου μη φερων απειλην; Ἀλλ' οπερ εφην,
εταραττοντο λοιπον. Ὅτι γαρ ᾔδεσαν παρανομιαν το πραγμα, δηλον εξ ων ελεγον,
Συ οψει. Ἀκουσατε, οι φιλαργυροι, εννοησατε τι επαθεν εκεινος· πως και των
χρηματων εξεπεσε, και την αμαρτιαν ειργασατο, και την ψυχην απωλεσε την
εαυτου. Τοιαυτη της φιλαργυριας η τυραννις. Ουδε του αργυριου απωνατο, ουδε της
παρουσης ζωης, ουδε της μελλουσης, αλλα παντα αθροον απεβαλε, και δοξαν λαβων
πονηραν παρ' αυτοις εκεινοις, ουτως απηγξατο. Ἀλλ', οπερ εφην, μετα το πραξαι,
τοτε τινες διαβλεπουσιν. Ὅρα γουν και τουτους τεως ουκ εθελοντας αισθανεσθαι
σαφως του τολμηματος, αλλα λεγοντας, Συ οψει· ο και αυτο μεγιστον ην αυτων
εγκλημα. Τουτο γαρ μαρτυρουντων μεν εστι τηι τολμηι και τηι παρανομιαι, υπο δε του
παθους μεθυοντων, και ουκ εθελοντων αποσχεσθαι της σατανικης εγχειρησεως,
αλλα πεπλασμενης αγνοιας παραπετασματι περιστελλοντας εαυτους ανοητως. Ει
μεν γαρ μετα τον σταυρον ταυτα ελεγετο, και το αναιρεθηναι αυτον, μαλιστα μεν
ουδε τοτε λογον ειχε το λεγομενον, πλην αλλ' ουχ ουτως αυτους κατεκρινε· νυνι δε
ετι παρ' υμιν αυτον εχοντες, και κυριοι οντες αφειναι, πως αν δυναισθε ταυτα
λεγειν; Ἡ γαρ απολογια αυτη κατηγορια αν υμων γενοιτο μεγιστη. Πως και τινι
τροπωι; Ὅτι επι τον προδοτην ολον το εγκλημα φεροντες, (Συ γαρ οψει, φησι·)
δυναμενοι αυτοι της Χριστοκτονιας απαλλαγηναι, αφεντες αυτον και επηγωνισαντο
τωι τολμηματι, τηι προδοσιαι τον σταυρον προσθεντες. Τι γαρ εκωλυεν ειποντας
εκεινωι, Συ οψει, αυτους αποστηναι του τολμηματος; Νυν δε και τουναντιον
 
 

514

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εργαζονται, προστιθεντες την σφαγην, και πανταχου, και δι' ων ποιουσι, και δι' ων
λεγουσιν, αφυκτοις εμπλεκοντες εαυτους κακοις. Και γαρ μετα ταυτα, επιτρεψαντος
του Πιλατου, τον μεν ληιστην ειλοντο αφεθηναι μαλλον, η τον Ἰησουν· τον δε ουδεν
ηδικηκοτα, αλλα και τοσαυτα ευεργετηκοτα, ανηιρουν. γʹ. Τι ουν εκεινος; Ὡς ειδεν
ανονητα πονων, και ουκ ανεχομενους δεξασθαι τα αργυρια, Ἔῤριψεν αυτα εις τον
ναον, και απελθων απηγξατο. Οι δε αρχιερεις λαβοντες τα αργυρια, ειπον· Ουκ εξεστι
βαλειν αυτα εις τον κορβοναν, επει τιμη αιματος εστι. Και συμβουλιον λαβοντες,
ηγορασαν εξ αυτων τον αγρον του κεραμεως εις ταφην τοις ξενοις. ∆ιο εκληθη ο
αγρος εκεινος Ἀγρος αιματος εως της σημερον. Τοτε επληρωθη το ρηθεν δια
Ἱερεμιου του προφητου λεγοντες· Και ελαβον τα τριακοντα αργυρια, την τιμην του
τετιμημενου, και εδωκαν αυτα εις τον αγρον του κεραμεως, καθα συνεταξε μοι
Κυριος. Ειδες παλιν αυτοθεν κατακρινομενους υπο του συνει 58.761 δοτος; Ἐπειδη
γαρ ᾔδεσαν, οτι τον φονον ηγορασαν, ουκ εβαλον εις τον κορβοναν, αλλ' ηγορασαν
αγρον εις ταφην τοις ξενοις. Ἐγινετο δε και τουτο μαρτυριον κατ' αυτων, και της
προδοσιας ελεγχος. Το γαρ ονομα του χωριου σαλπιγγος λαμπροτερον πασιν
ανεκηρυττε την μιαιφονιαν αυτων. Και ουδε απλως αυτο ποιουσιν, αλλα
συμβουλιον λαβοντες, και πανταχου ουτως, ινα μηδεις αθωος ηι του τολμηματος,
αλλα παντες υπευθυνοι. Ταυτα δε ανωθεν προυλεγεν η προφητεια. Ὁραις ουχι τους
αποστολους μονον, αλλα και τους προφητας τα επονειδιστα μετα ακριβειας
διηγουμενους, και παντοθεν το παθος ανακηρυττοντας και προεμφαινοντας; Τουτο
και Ἰουδαιοι μη συνειδοτες υπεμενον. Ει γαρ εις τον κορβοναν ενεβαλον, ουκ αν
ουτω το πραγμα καταδηλον εγενετο· νυνι δε χωριον ωνησαμενοι, και ταις μετεπειτα
γενεαις δηλον εποιησαν το παν. Ἀκουσατε οσοι απο φονων δοκειτε ευποιΐας ποιειν,
και τιμην λαμβανετε ψυχων ανθρωπων. Ἰουδαικαι αυται αι ελεημοσυναι, μαλλον δε
σατανικαι. Εισι γαρ, εισι και νυν, οι μυρια ετερων αρπαζοντες, υπερ του παντος
απολογεισθαι νομιζουσι, αν δεκα χρυσινους η εκατον καταβαλωσι. Περι ων και ο
προφητης φησιν· Ἐκαλυπτετε δακρυσι το θυσιαστηριον μου. Ου βουλεται Χριστος
πλεονεξιαι τρεφεσθαι, ου δεχεται ταυτην την τροφην. Τι τον ∆εσποτην υβριζεις,
ακαθαρτα προσαγων αυτωι; Βελτιον λιμωι τηκομενον περιοραιν, η τρεφειν απο
τοιουτων. Ἐκεινο ωμου, τουτο και ωμου και υβριστου. Βελτιον μηδεν δουναι, η τα
αλλων ετεροις. Ειπε γαρ μοι, ει τινας ειδες δυο, τον μεν γυμνον, τον δε ιματιον
εχοντα, ειτα τον εχοντα το ιματιον αποδυσας, περιεβαλες τον γυμνον, αρ' ουκ
ηδικησας; Παντι που δηλον. Ει δε οπερ ελαβες ετερωι δους απαν, ηδικησας, ουκ
ηλεησας· οταν μηδε το πολλοστον μερος δωις ων αρπαζεις, και ελεημοσυνην το
πραγμα καληις, ποιαν ουκ υποστησηι τιμωριαν; Ει γαρ χωλα αλογα προσφεροντες
ανθρωποι ενεκαλουντο, συ χαλεπωτερα ποιων ποιας τευξηι συγγνωμης; Ει γαρ αυτωι
αποδιδους τωι Κυριωι ο κλεπτης ετι αδικει, και ουτως αδικει, ως τετραπλασιονι
προσθηκηι μολις λυσαι το εγκλημα, και ταυτα επι της Παλαιας· ο μη κλεπτων, αλλα
βιαζομενος, και μηδε αυτωι τωι αφαιρεθεντι διδους, αλλ' αντ' εκεινου ετερωι, και
μηδε τετραπλασιονα, αλλα μηδε τα ημιση, και μηδε εν τηι Παλαιαι, αλλ' εν τηι Καινηι
πολιτευομενος, εννοησον οσον επι την εαυτου κεφαλην συναγει το πυρ. Ει δε
ουδεπω διδωσι την δικην, δι' αυτο μεν ουν τουτο αυτον θρηνησον, οτι μειζονα
εαυτωι θησαυριζει την οργην, ει μη μεταμεληθειη. Τι γαρ; ∆οκειτε, φησιν, οτι εκεινοι
μονοι ησαν αμαρτωλοι, εφ' ους ο πυργος κατηνεχθη; Ουχι, λεγω υμιν, αλλ' εαν μη
μετανοησητε, και υμεις τα αυτα πεισεσθε. Μετανοησωμεν τοινυν και δωμεν
ελεημοσυνην πλεονεξιας καθαραν, και πολλην εχουσαν την δαψιλειαν. Ἐννοησατε
οτι Ἰουδαιοι Λευΐτας οκτακισχιλιους ετρεφον, και μετα των Λευιτων και χηρας και
ορφανους, και πολλα ετερα ελειτουργουν, και μετα τουτου και εστρατευοντο· νυνι
δε αγροι, και οικιαι, και μισθωματα οικηματων, και οχηματα, και ορεωκομοι, και
 
 

515

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημιονοι, και πολλη τοιαυτη παραταξις εν τηι Ἐκκλησιαι δι' υμας και την υμετεραν
απανθρωπιαν. Και γαρ εχρην 58.762 παρ' υμιν ειναι τον θησαυρον τουτον της
Ἐκκλησιας, και προσοδον αυτηι την υμετεραν γινεσθαι προθυμιαν· νυνι δε δυο τα
ατοπα γινεται, και υμεις ακαρποι μενετε, και οι του Θεου ιερεις τα προσηκοντα ου
μεταχειριζουσι. Μη γαρ ουκ ην δυνατον επι των αποστολων τας οικιας μενειν και
τους αγρους; Τινος ουν ενεκεν επωλουν και εδιδοσαν; Ὅτι τουτο βελτιον ην. δʹ.
Ἀλλα νυν δεος ελαβε τους πατερας υμων, ουτω προς τα βιωτικα μαινομενων υμων,
και δια το συλλεγειν, αλλα μη σκορπιζειν, μη λιμωι διαφθαρωσιν οι των χηρων και
ορφανων και των παρθενων χοροι· δια τουτο ταυτα κατασκευασαι ηναγκασθησαν.
Ουδε γαρ ηβουλοντο εαυτους εις τοιαυτην ασχημοσυνην εμβαλειν, αλλ' επεθυμουν
την υμετεραν γνωμην αυτοις προσοδον ειναι, και τους καρπους εντευθεν τρυγαιν,
και αυτους ευχαις προσεχειν μοναις. Νυνι δε αυτους ηναγκασατε των τα πολιτικα
πραττοντων πραγματα τας οικιας μιμεισθαι· οθεν παντα ανω και κατω γεγονεν.
Ὅταν γαρ και υμεις και ημεις τοις αυτοις ενεχωμεθα, τις ο εξιλεουμενος τον Θεον;
∆ια ταυτα ουκ εστιν ημιν ανοιξαι το στομα, οτι ουδεν των βιωτικων ανδρων
αμεινον η Ἐκκλησια διακειται. Ουκ ηκουσατε, οτι ουδε τα απραγμονως συλλεγομενα
χρηματα διανεμειν κατεδεξαντο οι αποστολοι; Νυνι δε επιτροπους και οικονομους
και καπηλους παρηλθον ημιν οι επισκοποι τηι περι ταυτα φροντιδι· και δεον αυτους
υπερ των ψυχων μεριμναιν και φροντιζειν των υμετερων, οι δε, υπερ ων υποδεκται
και φορολογοι και λογισται και ταμιαι μεριμνωσιν, υπερ τουτων καθ' εκαστην
κοπτονται την ημεραν. Ταυτα ουχ απλως αποδυρομενος λεγω, αλλ' ωστε γενεσθαι
τινα διορθωσιν και μεταβολην, ωστε ημας ελεηθηναι χαλεπην δουλευοντας
δουλειαν, ωστε υμας γενεσθαι προσοδον και θησαυρον της Ἐκκλησιας. Ει δε μη
βουλεσθε, ιδου οι πενητες προ των υμετερων οφθαλμων· οσοις μεν δυνατον ημιν
αρκεσαι, ου διαλειψομεν τρεφοντες· ους δε ου δυνατον, υμιν αφησομεν, ινα μη των
ρηματων εκεινων ακουσητε κατα την φοβεραν ημεραν, των προς τους ανελεεις και
ωμους λεγομενων, οτι Πεινωντα με ειδετε, και ουκ εθρεψατε. Και γαρ μεθ' υμων
ημας καταγελαστους η απανθρωπια αυτη ποιει, οτι τας ευχας αφεντες, και την
διδασκαλιαν, και την αλλην αγιωσυνην, οι μεν οινοπωλαις, οι δε σιτοπωλαις, οι δε
τοις τα ετερα καπηλευουσιν ωνια, τον παντα πυκτευομεν χρονον. Ἐντευθεν μαχαι
και φιλονεικιαι, και καθημεριναι λοιδοριαι, και ονειδη και σκωμματα, και εκαστωι
των ιερεων ονοματα επικειται, βιωτικαις μαλλον πρεποντα οικιαις· δεον αντι
τουτων ετερα ανταλλαξασθαι, και εντευθεν καλεισθαι, αφ' ων και οι αποστολοι
ενομοθετουν, απο της των πενητων διατροφης, απο της των αδικουμενων
προστασιας, απο της των ξενων επιμελειας, απο της των επηρεαζομενων βοηθειας,
απο της των ορφανων προνοιας, απο της των χηρων συμμαχιας, απο της των
παρθενων επιστασιας, και ταυτας αντι της των χωριων και των οικηματων
φροντιδος διανεμεσθαι τας οικονομιας. Ταυτα γαρ της Ἐκκλησιας τα κειμηλια· ουτοι
οι πρεποντες αυτηι θησαυροι, και πολλην και ημιν ευκολιαν. και υμιν ωφελειαν
παρεχοντες, μαλλον δε και υμιν ευκολιαν μετα της ωφελειας. Και γαρ τηι του Θεου
χαριτι εις δε 58.763 κα μυριαδων αριθμον οιμαι τους ενταυθα συναγομενους τελειν·
και ει ενος αρτου μετεδιδου τινι των πενητων εκαστος, απαντες ησαν αν εν ευποριαι·
ει εξ ενος οβολου μονον, ουδεις αν ην πενης, ουκ αν τοσαυτα υπεμειναμεν ονειδη
και σκωμματα απο της περι τα κτηματα προνοιας. Και γαρ το, Πωλησον σου τα
υπαρχοντα, και δος πτωχοις και δευρο ακολουθει μοι, και προς τους της Ἐκκλησιας
προεδρους υπερ των της Ἐκκλησιας κτηματων καιρον αν εχοι λεγεσθαι. Ἄλλως γαρ
ακολουθησαι ως χρη ουκ ενι, μη πασης φροντιδος απηλλαγμενον παχυτερας και
βιωτικωτερας. Νυνι δε οι του Θεου ιερεις τρυγητωι και αμητωι παρακαθηνται, και
πρασει και αγορασιαι προσοδων· και οι μεν τηι σκιαι λατρευοντες, πασαν των
 
 

516

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιουτων ατελειαν ειχον, καιτοι σωματικωτεραν λειτουργιαν εγκεχειρισμενοι· ημεις
58.764 δε οι προς αυτα των ουρανων τα αδυτα καλουμενοι, και εις τα αληθινα Ἅγια
των αγιων εισιοντες, εμπορων και παλιγκαπηλων αναδεχομεθα φροντιδας.
Ἐντευθεν και Γραφων αμελεια πολλη, και ευχων ραιθυμια, και η περι τα αλλα παντα
ολιγωρια. Ουδε γαρ δυνατον εις αμφοτερα σχιζεσθαι μετα της προσηκουσης
σπουδης. ∆ιο δεομαι και αντιβολω πολλας ημιν παντοθεν αναβλυσαι πηγας, και την
αλω και την ληνον την υμετεραν γενεσθαι προθυμιαν ημιν. Ουτω γαρ και οι πενητες
διατραφησονται ευκολωτερον, και ο Θεος δοξασθησεται, και υμεις επι πλεον
επιδωσετε φιλανθρωπιας, και των αιωνιων απολαυσεσθε αγαθων· ων γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.763 ΟΜΙΛΙΑ Πς ʹ. Ὁ δε Ἰησους εστη εμπροσθεν του ηγεμονος· και
επηρωτησεν αυτον ο ηγεμων, λεγων· Συ ει ο βα σιλευς των Ἰουδαιων; Ὁ δε Ἰησους
εφη· Συ λεγεις. Και εν τωι κατηγορεισθαι αυτον υπο των αρχιερεων και
πρεσβυτερων, ουδεν απεκρινατο.
αʹ. Ὁραις τι πρωτον εξεταζεται; ο μαλιστα ανω και κατω συνεχως εστρεφον.
Ἐπειδη γαρ ειδον τον Πιλατον ουδενα ποιουμενον λογον των νομικων, επι τα
δημοσια εγκληματα την κατηγοριαν αγουσιν. Ουτω και επι των αποστολων εποιουν,
ταυτα αει προβαλλομενοι, και λεγοντες οτι περιερχονται κηρυττοντες βασιλεα τινα
Ἰησουν, ως περι ανθρωπου τινος ψιλου διαλεγομενοι, και τυραννιδος υποψιαν
αυτοις περιτιθεντες. Ὅθεν δηλον, οτι και το διαῤρηξαι τον χιτωνισκον, και
εκπλαγηναι, σκηψις ην. Παντα δε εκυκων και εστρεφον, ωστε αυτον εις θανατον
εμβαλειν. Τουτο γουν και ο Πιλατος ηρωτησε τοτε. Τι ουν ο Χριστος; Συ ειπας.
Ὡμολογησεν ειναι βασιλευς, αλλα βασιλευς ουρανιος· ο και αλλαχου σαφεστερον
ελεγε, προς τον Πιλατον αποκρινομενος, οτι Ἡ εμη βασιλεια ουκ εστιν εκ του
κοσμου τουτου· ινα μηδε εκεινοι, μηδε ουτος απολογιαν εχωσι τοιαυτα
κατηγορουντες. Και λογισμον αντιῤρητον τιθησι λεγων· Ει εκ του κοσμου τουτου
ημην, οι εμοι ηγωνισαντο αν, ινα μη παραδοθω. ∆ια τοι τουτο, ωστε ταυτην
αποκρουσασθαι την υποψιαν, και φορον κατεβαλε, και ετερους καταβαλειν
εκελευσε· και ηνικα ηθελησαν αυτον ποιησαι βασιλεα, εφυγε. Τι ουν ου ταυτα
προηνεγκεν εις μεσον, φησι, τοτε, εγκαλουμενος επι τυραννιδι; ∆ιοτι μυριας εχοντες
τας απο των πραγματων αποδειξεις της δυναμεως, της πραοτητος, της επιεικειας,
εκοντες ετυφλωττον και εκακουργουν, και διεφθαρμενον το δικαστηριον ην. ∆ια δη
ταυτα προς ουδεν αποκρινεται, αλλα σιγαι, και βραχεα αποκρινομενος, ωστε μη απο
της διηνεκους σιγης αυθαδειας δοξαν λαβειν, οτε ωρκισεν ο αρχιερευς, οτε ο ηγεμων
ηρετο· προς δε τας κατηγοριας αυτων ουδεν ουκετι φησιν· ου γαρ δη πεισειν
εμελλεν. Ὥσπερ και ο προφητης ανωθεν τουτο αυτο δηλων ελεγεν· Ἐν τηι
ταπεινωσει αυτου η κρισις αυτου ηρθη. Ἐπι τουτοις ο ηγεμων εθαυμαζε. Και γαρ
θαυματος αξιον ην ιδειν τοσαυτην επιεικειαν 58.764 επιδεικνυμενον, και σιγωντα,
τον μυρια εχοντα ειπειν. Ουδε γαρ εκεινοι εκ του συνειδεναι τι πονηρον αυτωι
κατηγορουν, αλλ' απο βασκανιας και φθονου μονον. Ὅτε γουν εστησαν
ψευδομαρτυρας, διατι μηδεν εχοντων ειπειν επεκειντο ετι, και τον Ἰουδαν
αποπνευσαντα ιδοντες, ου κατενυγησαν, και τον Πιλατον τας χειρας απονιψαμενον;
Και γαρ πολλα και παρ' αυτον τον καιρον εποιησεν, ωστε αυτους ανανηψαι· αλλ'
ουδενι τουτων εγενοντο βελτιους. Τι ουν ο Πιλατος; Ουκ ακουεις ποσα σου
καταμαρτυρουσιν ουτοι; Ἠβουλετο μεν γαρ αυτον απολογουμενον απαλλαγηναι,
 
 

517

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διο και ταυτα ελεγεν· επειδη δε ουδεν απεκρινατο, και ετερον τι μηχαναται. Ποιον
δη τουτο; Ἔθος ην αυτοις αφιεναι ενα των καταδικων, και εντευθεν αυτον
εξελεσθαι επεχειρησεν. Ει γαρ μη βουλεσθε, φησιν, ως αθωον αφειναι, καν ως
καταδικον χαρισασθε τηι εορτηι. Ειδες ταξιν αντεστραμμενην; Την μεν γαρ αιτησιν
την υπερ των καταδικων, του δημου εθος ην ειναι, την δε δοσιν του αρχοντος· νυν
δε τουναντιον γεγονε, και ο αρχων αιτει τον δημον, και ουδε ουτω γινονται ημεροι,
αλλ' εκθηριουνται μειζονως και φονωσιν, υπο του παθους της βασκανιας
εκβακχευομενοι. Ουδε γαρ ειχον ο τι κατηγορησουσιν αυτου, και ταυτα σιγωντος,
αλλ' ηλεγχοντο και ουτω δια την των δικαιωματων περιουσιαν, και σιγων ενικα
τους μυρια λεγοντας και μαινομενους. Καθημενου δε αυτου επι του βηματος, επεμψε
προς αυτον η γυνη αυτου λεγουσα· Μηδεν σοι και τωι δικαιωι τουτωι· πολλα γαρ
επαθον σημερον κατ' οναρ δι' αυτον. Ὅρα οιον γινεται παλιν, ικανον παντας αυτους
ανακαλεσασθαι. Μετα γαρ της απο των πραγματων αποδειξεως, και το οναρ ου
μικρον ην. Και τινος ενεκεν ουκ αυτος οραι; Ἢ οτι εκεινη αξια ην μαλλον· η οτι
αυτος ει ειδεν, ουκ αν επιστευθη ομοιως, η ουδ' αν εξειπε. ∆ια τουτο οικονομειται
την γυναικα ιδειν, ωστε καταδηλον γενεσθαι πασι. Και ουχ απλως οραι, αλλα και
πασχει πολλα, ινα και απο της συμπαθειας της προς την γυναικα οκνηροτερος
γενηται ο ανηρ περι τον φονον. Και ο καιρος δε ου μικρον συνετελει· κατα γαρ
αυτην την νυκτα ειδεν. Ἀλλ' ουκ ην αυτωι ασφαλες, φησιν, αφειναι, επειδη ειπον,
οτι βασιλεα εαυτον 58.765 εποιει. Ἐχρην ουν αποδειξεις και ελεγχους ζητησαι, και
οσα τυραννιδος εστι τεκμηρια· οιον, ει στρατοπεδα κατελεγεν, ει χρηματα
συνελεγεν, ει οπλα εχαλκευεν, ει αλλο τι τοιουτον επεχειρει. Ὁ δε απλως
παρασυρεται· δια τουτο ουδε αυτον αφιησιν ο Χριστος των εγκληματων, λεγων·
Μειζονα αμαρτιαν εχει ο παραδιδους με σοι. Ὥστε μαλακιας ην η συγχωρησις, και το
μαστιξαντα εκδουναι. Ουτος μεν ουν ανανδρος και μαλακος· οι δε αρχιερεις πονηροι
και κακουργοι. Ἐπειδη γαρ ευρε τινα επινοιαν, τον της εορτης νομον τον κελευοντα
αφειναι καταδικον, τι προς τουτο μηχανωνται; Ἔπεισαν τον οχλον, φησιν, ινα τον
Βαραββαν αιτησωσιν. βʹ. Ειδες ποσην αυτος προνοιαν ποιειται, ωστε αυτους
απαλλαξαι εγκληματων, και ποσην αυτοι σπουδην, ωστε μηδε σκιαν εαυτοις
απολογιας καταλιπειν; Τι γαρ εδει; τον ωμολογημενον, η τον αμφισβητουμενον
αφειναι· Ει γαρ επι τοις ωμολογημενοις αφιεσθαι εδει, πολλωι μαλλον επι τοις
αμφιβολοις. Ου γαρ δηπου ωμολογημενων ανδροφονων χειρων αυτοις ουτος εδοκει
ειναι. ∆ια γαρ τουτο ουδε απλως ειπεν, Ειχον ληιστην, αλλ', Ἐπισημον· τουτεστι,
Περιβοητον εν κακιαι, μυριους εργασαμενον φονους. Ἀλλ' ομως κακεινον του της
οικουμενης Σωτηρος προυθηκαν· και ουτε τον καιρον ηιδεσθησαν οτι αγιος ην, ου
τους της φιλανθρωπιας νομους, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν· αλλα καθαπαξ
αυτους ο φθονος απετυφλωσε. Και μετα της οικειας κακια και τον δημον
διαφθειρουσιν, ινα και της εκεινων απατης την εσχατην δωσι δικην. Ἐπει ουν
εκεινον ηιτησαντο, λεγει· Τι ουν ποιησω τον Χριστον, και ταυτηι παλιν εντρεψαι
βουλομενος, τωι ποιησαι κυριους της αιρεσεως, ινα καν αισχυνθεντες αιτησωσι, και
της αυτων φιλοτιμιας γενηται το παν. Το μεν γαρ λεγειν, Ουχ ημαρτε,
φιλονεικοτερους εποιει· το δε εκ φιλανθρωπιας αξιουν σωθηναι, αναντιῤρητον εχει
την πειθω και την αιτησιν. Οι δε και ουτως ελεγον· Σταυρωσον. Ὁ δε εφη· Τι γαρ
κακον εποιησεν; Οι δε περισσως εκραζον, Σταυρωθητω. Ὁ δε ιδων, οτι ουδεν ωφελει,
ενιψατο τας χειρας, λεγων, οτι Ἀθωος ειμι. Τι ουν παραδιδως; τι δε ουκ εξηρπασας,
καθαπερ τον Παυλον ο εκατονταρχης; Και γαρ εκεινος ᾔδει χαριζομενος τοις
Ἰουδαιοις· και στασις εγενετο δι' αυτον και θορυβος· αλλ' ομως εστη προς παντα.
Ἀλλ' ουχ ουτος, αλλα ανανδρος σφοδρα και μαλακος· και παντες ομου διεφθειροντο.
Ουτε γαρ ουτος προς το πληθος εστη, ουτε το πληθος προς τους Ἰουδαιους· και
 
 

518

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πανταχοθεν αυτων η απολογια ανηιρητο. Και γαρ Περισσως εκραζον, τουτεστι,
μαλλον εκραζον, Σταυρωθητω. Ου γαρ ανελειν μονον ηθελον, αλλα και επι πονηραι
αιτιαι, και του δικαζοντος αντιλεγοντος επεμενον τα αυτα βοωντες. Ειδες ποσα
εποιησεν ο Χριστος, ωστε αυτους ανακτησασθαι; Καθαπερ γαρ τον Ἰουδαν
ανεκρουετο πολλακις, ουτω και τουτους ανεστελλε, δια τε παντος του ευαγγελιου,
και παρ' αυτον τον καιρον της κρισεως. Και γαρ οτε ειδον τον αρχοντα και
δικαζοντα απονιψαμενον και λεγοντα, Ἀθωος ειμι απο του αιματος τουτου, εδει
κατανυγηναι και δια των ρηματων και δια των πραγματων· και οτε τον Ἰουδαν
απαγξαμενον, και οτε αυτον παρακαλουντα, ετερον αντ' αυτου λα 58.766 βειν. Ὅταν
γαρ ο κατηγορος και προδοτης εαυτον καταδικαζηι, και ο ψηφιζομενος αποδυηται τα
εγκληματα, και οψις τοιαυτη κατ' αυτην την νυκτα φαινηται, και ως καταδικον
αυτον εξαιτηται, ποιαν εξουσιν απολογιαν; Ει γαρ μη εβουλοντο αθωον ειναι. αλλ'
ουχι και ληιστην αυτου προτιμησαι εδει, τον ωμολογημενον και σφοδρα επισημον
οντα. Τι ουν εκεινοι; Ἐπειδη τον δικαστην ειδον νιπτομενον τας χειρας, και λεγοντα,
Ἀθωος ειμι, εκραζον· Το αιμα αυτου εφ' ημας, και επι τι τεκνα ημων. Τοτε δη λοιπον,
οτε καθ' εαυτων την ψηφον εξηνεγκαν, συνεχωρησε παντα γενεσθαι. Θεα δε και
ενταυθα την πολλην παραπληξιαν. Τοιαυτη γαρ η ορμη, και η πονηρα επιθυμια· ουκ
αφιησι τι των δεοντων ιδειν. Ἔστω γαρ, υμιν αυτοις επαρασθε· τι και επι τα τεκνα
την αραν ελκετε; Ἀλλ' ομως ο φιλανθρωπος, τοσαυτηι μανιαι χρησαμενων, και καθ'
εαυτων και κατα των παιδων, ου μονον επι των παιδων, αλλ' ουδε επ' αυτων την
ψηφον εκυρωσεν, αλλα και εξ αυτων και εξ εκεινων εδεξατο τους μετανοησαντας,
και μυριων ηξιωσεν αγαθων. Και γαρ και Παυλος εξ αυτων ην, και αι μυριαδες των
πεπιστευκοτων εν Ἱεροσολυμοις, (Θεωρεις γαρ, φησιν, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισιν
Ἰουδαιων των πεπιστευκοτων·) εκ τουτων ησαν. Ει δε τινες εναπεμειναν, εαυτοις
λογιζεσθωσαν την τιμωριαν. Τοτε απελυσεν αυτοις τον Βαραββαν, τον δε Ἰησουν
φραγελλωσας παρεδωκεν, ινα σταυρωθηι. Και δια τι εφραγελλωσεν; Ἢ ως
καταδικον, η σχημα περιθειναι τηι κρισει βουλομενος, η εκεινοις χαρισασθαι.
Καιτοιγε ενστηναι εχρην. Και γαρ και προ τουτου ειπε· Λαβετε αυτον υμεις, και κατα
τον νομον υμων κρινατε αυτον. Και πολλα ην τα δυναμενα αυτον κακεινους
αναχαιτισαι, και τα σημεια, και τα θαυματα, και η πολλη του ταυτα πασχοντος
ανεξικακια, και η σιγη μαλιστα η αφατος. Ἐπειδη γαρ και δι' ων απελογησατο και δι'
ων ηυξατο το ανθρωπινον εδειξε, παλιν το υψηλον και μεγαλοφυες και δια της
σιγης και δια του καταφρονειν των λεγομενων επιδεικνυται, δια παντων αυτους
προς το οικειον εναγων θαυμα. Ἀλλ' ουδενι τουτων ειξαν. γʹ. Ὅταν γαρ απαξ,
καθαπερ υπο μεθης η μανιας τινος ατοπου κατασχεθωσιν οι λογισμοι, δυσκολον
ανενεγκειν μη σφοδρα γενναιαν ουσαν την καταπιπτουσαν ψυχην. ∆εινον γαρ,
δεινον τοις πονηροις παθεσι τουτοις δουναι χωραν· διο χρη παντι τροπωι
διακρουεσθαι και εξωθειν αυτων την εισοδον. Ὅταν γαρ επιλαβωνται της ψυχης,
και κρατησωσι, καθαπερ πυρ εις υλην εμπεσον, ουτω λαμπραν την φλογα
αναπτουσι. ∆ιο παρακαλω παντα ποιειν, ωστε αποτειχιζειν αυτοις την εισοδον· μηδε
τουτωι τωι λογισμωι τωι ψυχρωι παραμυθουμενους εαυτους, πασαν επεισαγειν
πονηριαν, λεγοντας· Τι παρα τουτο, και τι παρ' εκεινο; τα γαρ μυρια κακα εντευθεν
τικτεται. Ὁ γαρ διαβολος μιαρος ων, πολληι κεχρηται τηι [κακουργιαι και ευτονιαι και]
συγκαταβασει προς την των ανθρωπων απωλειαν, και απο των μικροτερων
προσβαλλει. Σκοπει δε. Ἠβουλετο τον Σαουλ εις εγγαστριμυθου ληρωδιαν εμβαλειν.
Ἀλλα τουτο ει παρα την αρχην συνεβουλευσεν, ουκ αν προσεσχεν εκεινος· πως γαρ,
ο και ελαυνων αυτας; ∆ια 58.767 τουτο ηρεμα και κατα μικρον αυτον εισαγει. Ἐπειδη
γαρ παρηκουσε του Σαμουηλ, και παρεσκευασε μη παραγενομενου ανενεχθηναι την
ολοκαυτωσιν, εγκαλουμενος φησιν, Ἡ αναγκη των πολεμιων εγενετο μειζων· και
 
 

519

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεον θρηνησαι, ως ουδεν εργασαμενος διετεθη. Παλιν εκελευσε τα κατα τους
Ἀμαληκιτας ο Θεος· ο δε και ταυτα παρεβη. Ἐντευθεν εις τα κατα τον ∆αυιδ εξεβη
τολμηματα, και ουτως ηρεμα και κατα μικρον ολισθαινων ουκ εστη, εως εις αυτο της
απωλειας το βαραθρον ελθων ενεβαλεν εαυτον. Ουτω και επι του Καιν· ουκ ευθεως
παρωρμησεν ανελειν τον αδελφον, επει ουκ αν επεισεν· αλλα πρωτον αυτον
παρασκευαζει τα φαυλοτερα προσενεγκειν, λεγων· Ουδεν τουτο εστιν αμαρτημα·
δευτερον, φθονον και βασκανιαν ανηψεν, Ουδεν ουδε παρα τουτο, λεγων· τριτον,
ανελειν επεισε και αρνησασθαι την μιαιφονιαν· και ου προτερον απεστη, εως τον
κολοφωνα επεθηκε των κακων. ∆ιο χρη τας αρχας ανακρουεσθαι. Μαλιστα μεν γαρ
ει και εφ' εαυτων τα πρωτα αμαρτηματα ειστηκει, ουδε ουτω καταφρονειν εχρην
των πρωτων πλημμεληματων· νυνι δε και επι μειζον ανεισιν, οταν αμεληι η διανοια.
∆ιο χρη παντα ποιειν, ωστε τας αρχας αυτων αναιρειν. Μη γαρ δη προς την φυσιν
ιδηις του αμαρτηματος, οτι μικρα, αλλ' οτι μεγαλου γινεται ριζα αμελουμενη. Ει γαρ
χρη τι και θαυμαστον ειπειν, ου τοσαυτης δειται σπουδης τα μεγαλα αμαρτηματα, ως
τα μικρα και ευτελη. Ἐκεινα μεν γαρ αυτη η φυσις της αμαρτιας αποστρεφεσθαι
παρασκευαζει· τα δε μικρα αυτωι τουτωι εις ραιθυμιαν εμβαλλει, και ουκ αφιησι
γενναιως διαναστηναι προς την αυτων αναιρεσιν. ∆ιο και ταχεως γινεται μεγαλα,
καθευδοντων ημων. Τουτο και εν τοις σωμασι συμβαινον ιδοι τις αν. Ουτω και επι
του Ἰουδα το μεγα τουτο ετεχθη κακον. Ει γαρ μη εδοξεν αυτωι μικρον ειναι το
κλεπτειν των πενητων τα χρηματα, ουκ αν εις ταυτην εξηνεχθη την προδοσιαν. Ει
μη μικρον εδοξεν ειναι τοις Ἰουδαιοις το υπο κενοδοξιας αλισκεσθαι, ουκ αν
εξωλισθον εις το Χριστοκτονοι γενεσθαι. Και παντα δε τα κακα εκ τουτου ιδοι τις αν
γινομενα. Ουδεις γαρ ταχεως και αθροον επι την κακιαν εκπηδαι. Ἔχει γαρ, εχει τινα
αισχυνην εγκειμενην ημιν η ψυχη, και την προς τα καλα αιδω, και αθροον ουκ αν
τοσουτον αναισχυντησειεν, ως υφ' εν απαντα ριψαι, αλλ' ηρεμα και κατα μικρον
απολλυται, οταν αμεληι. Ουτω και ειδωλολατρεια εισηλθεν, των ανθρωπων υπερ
μετρον τιμωμενων, και των ζωντων και των παρελθοντων ουτω και ξοανα
προσεκυνηθη· ουτω και πορνεια εκρατησε, και τα αλλα κακα. Σκοπει δε. Ἐγελασε τις
ακαιρως· ενεκαλεσεν ετερος· αλλος εξελυσε τον φοβον ειπων, Ουδεν παρα τουτο. Τι
γαρ εστι το γελαιν; τι γαρ παρα τουτο γενοιτ' αν; Ἀπο τουτου ευτραπελια ετεχθη,
εντευθεν αισχρολογια, ειτα πραξις αισχρα. Παλιν ετερος εγκαλουμενος επι τωι
διαβαλλειν τον πλησιον και λοιδορεισθαι και κακηγορειν, κατεφρονησεν ειπων·
Ουδεν εστι το κακως λεγειν. Ἀπο τουτου μισος ετεκεν αφατον, εχθραν ασπονδον,
λοιδοριας απειρους· απο των λοιδοριων πληγας· απο των πληγων φονον πολλακις.
δʹ. Ἀπο μεν ουν των μικρων ουτω τα μεγαλα εισαγει ο πονηρος δαιμων εκεινος· απο
δε των μεγαλων το απο 58.768 γινωσκειν, αλλην ταυτην μεθοδον ουκ ελαττονα της
προτερας ευρων. Ου γαρ ουτω το αμαρτανειν, ως το απογινωσκειν απολλυσιν. Ὁ μεν
γαρ πλημμελησας, αν νηφηι, ταχεως μετανοησας διορθουται το γεγενημενον· ο δε
απαγορευσας και μη μετανοων, δια τουτο εκπιπτει της διορθωσεως ταυτης, ουκ
επιτιθεις τα απο της μετανοιας φαρμακα. Ἔχει και τριτην ενεδραν χαλεπην· οιον
οταν ευλαβειας σχημα περιθηι τωι αμαρτηματι. Και που τοσουτον ισχυσεν ο διαβολος,
φησιν, ωστε μεχρι τουτων απατησαι; Ἄκουε, και φυλαττου αυτου τα νοηματα.
Προσεταξεν ο Χριστος δια Παυλου γυναικα απο ανδρος μη χωρισθηναι, και μη
αποστερειν αλληλους, ει μη εκ συμφωνου· αλλα τινες ερωτι δηθεν εγκρατειας
αποστασαι των ιδιων ανδρων, ως ευλαβες τι ποιουσαι, ωθησαν αυτους επι μοιχειαν.
Ἐννοησον ουν ηλικον κακον, πονον τοσουτον υπομενουσας, ως τα μεγιστα
ηδικηκυιας εγκαλεισθαι, και την εσχατην τινειν δικην, και εις βαραθρον απωλειας
τους συνοικουντας ωθειν. Ἕτεροι παλιν νομωι νηστειας απεχομενοι σιτιων, κατα
μικρον προηλθον επι το βδελυττεσθαι ταυτα· ο και αυτο μεγιστην φερει την
 
 

520

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κολασιν. Τουτο δε γινεται, οταν τινες τας οικειας προληψεις παρα τα ταις Γραφαις
δοκουντα κρατυνωσιν. Ἐνομισαν και οι παρα Κορινθιοις τελειοτητος ειναι το
παντων αδιαφορως απογευεσθαι, και των κεκωλυμενων· αλλ' ομως ουκ ην
τελειοτητος τουτο, αλλα και εσχατης παρανομιας. ∆ια τουτο και σφοδρως αυτοις ο
Παυλος επιτιμαι, και της εσχατης ελεγεν υπευθυνους ειναι δικης. Ἕτεροι παλιν
ευλαβειας ειναι νομιζουσι το κομαιν τας κεφαλας. Και τουτο δε των κεκωλυμενων
εστι, και πολλην εχον την αισχυνην. Παλιν ετεροι το λυπεισθαι επι τοις
αμαρτημασιν αμετρως ως κερδαλεον διωκουσιν· αλλα και αυτο μεθοδειας
διαβολικης, και εδηλωσεν ο Ἰουδας· εντευθεν γουν και απηγξατο. ∆ια τουτο και
Παυλος υπερ του πεπορνευκοτος εδεδοικει, μη τι τοιουτον παθηι, και παρηινει
Κορινθιοις ταχεως αυτον εξαρπασαι, Μηπως τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι ο
τοιουτος. Ειτα δεικνυς οτι το τοιουτον της ενεδρας εστι της εκεινου, φησι· Μηπως
πλεονεκτηθωμεν υπο του Σατανα· ου γαρ αυτου τα νοηματα αγνοουμεν, οτι μετα
δολου πολλου προσβαλλει, φησιν. Ἐπει ει μετα παῤρησιας και φανερως επολεμει,
ευκολος ην και ραιδια η νικη· μαλλον δε και νυν, εαν νηφωμεν, ευκολος εσται. Και
γαρ προς εκαστην των οδων τουτων καθωπλισεν ημας ο Θεος. Πειθων γαρ μηδε των
μικρων τουτων καταφρονειν, ακουσον τι παραινει λεγων· Ὁ ειπων τωι αδελφωι
αυτου, Μωρε, ενοχος εσται εις την γεενναν· και, Ὁ οφθαλμοις ακολαστοις ιδων,
μοιχος εστιν απηρτισμενος. Και τους γελωντας ταλανιζει, και πανταχου τας αρχας
και τα σπερματα αναιρει των κακων, και περι αργου ρηματος φησι διδοναι λογον.
∆ια τουτο και ο Ἰωβ και τας εννοιας των παιδων εθεραπευεν. Ὑπερ δε του μη
απογινωσκειν φησι, Μη ο πιπτων ουκ ανισταται; η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει;
και παλιν· Ου θελησει θελω τον θανατον του αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι και ζηιν
αυτον· και, Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε. Και πολλα ετερα τοιαυτα και
ρηματα και παραδειγματα κειται εν τηι Γραφηι. Προς 58.769 δε το σχηματι ευλαβειας
μη απολλυσθαι, ακουσον Παυλου λεγοντος· Μηπως τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι
ο τοιουτος. Ταυτ' ουν ειδοτες, πασαις επιτειχιζωμεν ταις οδοις ταις παρατρεπουσαις
τους ραιθυμους την απο των Γραφων συνεσιν. Μηδε λεγε· Τι γαρ εστιν, εαν ιδω
γυναικα καλην περιεργως; Ἂν γαρ την εν καρδιαι μοιχειαν εργασηι, ταχεως και την
εν σαρκι τολμησεις. Μη ειπηις· Τι γαρ εστι, εαν τον πενητα τουτον παραδραμω; Ἂν
γαρ τουτον παρελθηις, και τον ετερον· αν εκεινον, και τον αλλον. Μηδ' αυ παλιν· Τι
γαρ, εαν επιθυμησω των του πλησιον; Τουτο γαρ, τουτο εποιησε τον Ἀχααβ
απολεσθαι, καιτοι τιμην κατεβαλεν, αλλα 58.770 παρα ακοντος ελαβεν. Ου γαρ
βιαζομενον δει ωνεισθαι, αλλα πειθοντα. Ει δε ο την προσηκουσαν τιμην
καταβαλων, ουτως εκολαζετο, επειδη παρα ακοντος ελαβεν· ο μηδε τουτο ποιων, και
παρα ακοντος αρπαζων, και ταυτα εν τηι χαριτι πολιτευομενος, τινος ουκ εσται
κολασεως αξιος; Ἵν' ουν μη κολαζωμεθα, βιας απασης και αρπαγης εαυτους
καθαρους διατηρουντες, και μετα των αμαρτηματων και τας αρχας αυτων
φυλαττομενοι, μετα πολλης της σπουδης επιμελωμεθα αρετης· ουτω γαρ και των
αιωνιων απολαυσομεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

58.769 ΟΜΙΛΙΑ ΠΖʹ. Τοτε οι στρατιωται του ηγεμονος παραλαβοντες τον
Ἰησουν εις το πραιτωριον, συνηγαγον επ' αυτον ολην την σπειραν· και
εκδυσαντες αυτον, περιεθηκαν αυτωι χλαμυδα κοκκινην· και πλε ξαντες
στεφανον εξ ακανθων, επεθηκαν επι την κεφαλην αυτου, και καλαμον
επι την δεξιαν αυτου. Και γονυπετησαντες εμπροσθεν αυτου, ενεπαιζον
αυτωι λεγοντες· Χαιρε, ο βασιλευς των Ἰουδαιων.
 
 

521

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Ὥσπερ εκ τινος συνθηματος ο διαβολος εις παντας τοτε εχορευεν. Ἔστω
γαρ, Ἰουδαιοι φθονωι και βασκανιαι τηκομενοι επαροινουν εις αυτον· οι στρατιωται
ποθεν και εκ ποιας αιτιας; Ουκ ευδηλον οτι ο διαβολος ην ο τοτε βακχευων εις
παντας; Και γαρ τερψεις εποιουν τας εις αυτον υβρεις, ωμοι και ανημεροι τινες
οντες. ∆εον γαρ συσταληναι, δεον δακρυσαι, οπερ και ο δημος επασχε, τουτο μεν ουκ
εποιουν, τουναντιον δε, υβριζον και ενηλλοντο, ισως και αυτοι χαριζομενοι τοις
Ἰουδαιοις, η και κατ' οικειαν δυστροπιαν απαντα πραττοντες. Και αι υβρεις διαφοροι
και ποικιλαι. Την γαρ θειαν κεφαλην εκεινην ποτε μεν εκολαφιζον, ποτε δε τωι
στεφανωι των ακανθων καθυβριζον, ποτε δε τωι καλαμωι ετυπτον, ανδρες μιαροι και
εναγεις. Τις ημιν εσται λογος λοιπον επι υβρεσι κινουμενοις, μετα το τον Χριστον
ταυτα παθειν; Και γαρ εσχατος ορος υβρεως το γινομενον ην. Ουδε γαρ μελος εν,
αλλ' απαν το σωμα ολον διολου υβριζετο· η κεφαλη δια του στεφανου και του
καλαμου και του κολαφιζεσθαι· το προσωπον εμπτυομενον· αι σιαγονες
ραπιζομεναι· το σωμα ολον δια των μαστιγων, δια της περιβολης της χλανιδος, και
της προσποιητης προσκυνησεως· η χειρ δια του καλαμου, ον εδωκαν αντι σκηπτρου
κατεχειν αυτον· το στομα παλιν δια της του οξους προσκομιδης. Τι τουτων γενοιτ'
αν χαλεπωτερον; τι υβριστικωτερον; Παντα γαρ λογον υπερβαινει τα γεγενημενα.
Καθαπερ γαρ δεδοικοτες, μη δοξωσιν ελλιμπανειν τι του τολμηματος, τους μεν
προφητας οικειαις ανελοντες χερσι, τουτον δε ψηφωι δικαστου, ουτως απαντα
πραττουσι· και αυτοχειρες γινονται, και κατακρινουσι, και παρ' εαυτοις
καταδικαζουσι και παρα τωι Πιλατωι, λεγοντες, Το αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα
τεκνα ημων· και εναλλονται και υβριζουσι δι' εαυτων, δεσμουντες, απαγοντες, και
των υβρεων των υπο των στρατιωτων αιτιοι καθιστανται· και προσηλουσι, και
λοιδορουνται, και εμπτυουσι, και κωμωιδουσιν. Ουδεν γαρ ενταυθα ο Πιλατος
εισηνεγκεν, αλλα παντα αυτοι εποιουν, και κατηγοροι, και δικασται, και δημιοι, και
παντα γινομενοι. Και ταυτα 58.770 αναγινωσκεται παρ' ημιν, οταν παντες
συνερχωνται. Ἵνα γαρ μη λεγωσιν Ἕλληνες, οτι Τα μεν λαμπρα και περιφανη, οιον
τα σημεια και τα θαυματα, επιδεικνυσθε τοις δημοις και τοις λαοις, τα δε
επονειδιστα ταυτα αποκρυπτεσθε· ωικονομησεν η του Πνευματος χαρις, εν πανδημωι
εορτηι, οταν ανδρες παμπληθει και γυναικες παρωσι, και παντες απλως κατα την
μεγαλην του πασχα εσπεραν, τοτε ταυτα παντα αναγινωσκεσθαι· οταν η οικουμενη
πασα παρηι, τοτε λαμπραι ταυτα ανακηρυττεται τηι φωνηι. Και τουτων
αναγινωσκομενων, και πασι γνωριζομενων, ο Χριστος πιστευεται ειναι Θεος· και
μετα των αλλων και δια ταυτα προσκυνειται, οτι τοσουτον υπερ ημων καταβηναι
κατηξιωσεν, ως και ταυτα παθειν, και παιδευσαι πασαν ημας αρετην. Ταυτα τοινυν
διαπαντος αναγινωσκωμεν· και γαρ πολυ το κερδος, μεγιστη εντευθεν η ωφελεια.
Ὅταν γαρ ιδηις και σχημασι και πραγμασιν αυτον χλευαζομενον, και
προσκυνουμενον μετα τοσαυτης κωμωιδιας, και κονδυλιζομενον, και τα εσχατα
πασχοντα, καν αυτολιθος ηις, κηρου γενησηι παντος απαλωτερος, και πασαν εκβαλεις
απο της ψυχης φλεγμονην. Ἄκουε τοινυν και των εξης. Ἐπειδη γαρ ενεπαιξαν,
Ἤγαγον αυτον εις το σταυρωσαι, φησι, και γυμνωσαντες ελαβον αυτου τα ιματια,
και καθημενοι ετηρουν αυτον, ποτε αποπνευσει. Και διανεμονται αυτου τα ιματια·
οπερ επι των σφοδρα ευτελων και απεῤριμμενων γινεται καταδικων, και ουδενα
εχοντων, και επ' ερημιας υπαρχοντων απασης. Ἐμεριζον τα ιματια, δι' ων τηλικαυτα
γεγονε θαυματα. Ἀλλ' ουδεν ενηργει τοτε, του Χριστου κατεχοντος την αποῤρητον
δυναμιν. Ου μικρα δε και αυτη προσθηκη παροινιας ην. Ὡς γαρ εις ατιμον και
απεῤριμμενον, οπερ εφην, και τον παντων ευτελεστατον, ουτω παντα ετολμων. Εις
γουν τους ληιστας ουδεν τοιουτον ειργασαντο, αλλ' εις τον Χριστον απαντα
 
 

522

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετολμων. Και μεσον αυτον εσταυρωσαν, ινα τηι δοξηι τηι εκεινων κοινωνησηι. Και
εδωκαν αυτωι οξος πιειν, και τουτο ενυβριζοντες· ο δε ουκ ηθελησεν. Ἕτερος δε
φησιν, οτι γευσαμενος ειπε, Τετελεσται. Τι δε εστι, Τετελεσται; Ἡ προφητεια
πεπληρωται η περι αυτου. Ἔδωκαν γαρ, φησιν, εις το βρωμα μου χολην, και εις την
διψαν μου εποτισαν με οξος. Ουδε εκεινος δε δεικνυσιν οτι επιεν· ουδεν γαρ
διεστηκε το απλως γευσασθαι του μη πιειν, αλλ' εν τι και το αυτο δηλοι. Ἀλλ' ομως
ουδε ενταυθα ισταται τα της παροινιας, αλλα και γυμνωσαντες, και σταυρωσαντες,
και οξος προσενεγκοντες, περαιτερω προβαινουσι· 58.771 και επι του σταυρου
βλεποντες ανεσκολοπισμενον, ονειδιζουσι και αυτοι και οι παραπορευομενοι· α
παντων χαλεπωτερα ην, το και επι αιτιαι απατεωνος και πλανου ταυτα παθειν, και
ως αλαζονα, και εικη κομπαζοντα απερ ελεγε. ∆ια ταυτα αυτον και εσταυρωσαν
δημοσιαι, ινα παντων ορωντων εμπομπευσωσι· δια τουτο και χερσι ταις
στρατιωτικαις, ινα και εν δημοσιωι δικαστηριωι τουτων τολμωμενων, τα της
παροινιας επιτεινηται. βʹ. Καιτοι τινα ουκ αν εκαμψεν ο οχλος ο ακολουθων αυτωι
και θρηνων; Ἀλλ' ουχι τους θηρας τουτους. ∆ια δη τουτο και αυτος εκεινους μεν
αποκρισεως αξιοι, τουτους δε ουκετι. Μετα γαρ το πραξαι απερ ηθελον, και την
δοξαν αυτου σπουδαζουσι λυμηνασθαι, δεδοικοτες αυτου την αναστασιν. ∆ια τουτο
δημοσιαι ταυτα λεγουσι, και ληιστας συνεσταυρωσαν, και βουλομενοι δειξαι
απατεωνα, ελεγον· Ὁ καταλυων τον ναον, και εν τρισιν ημεραις οικοδομων,
καταβηθι απο του σταυρου. Ἐπειδη γαρ ειποντες τωι Πιλατωι ανελειν την αιτιαν,
(αυτη δε ην το γεγραφθαι, Ὁ βασιλευς των Ἰουδαιων·) ουδεν ισχυσαν, αλλ'
ενεστηκει λεγων εκεινος, Ὃ γεγραφα, γεγραφα· αυτοι λοιπον επειρωντο, δι' ων
εχλευαζον, δειξαι οτι ουκ εστι βασιλευς. ∆ιο και εκεινα ελεγον, και ταυτα· Ει
βασιλευς Ἰσραηλ εστι, καταβατω νυν απο του σταυρου· και παλιν, Ἄλλους εσωσεν,
εαυτον ου δυναται σωσαι· και τα προτερα σημεια εντευθεν επιχειρουντες
διαβαλλειν· και παλιν Ει Υιος του Θεου εστι, και θελει αυτον, σωσατω αυτον. Ὦ
μιαροι και παμμιαροι! Τι δε; οι προφηται ουκ ησαν προφηται, ουδε οι δικαιοι δικαιοι,
επειδη αυτους ουκ εξηρπασε των κινδυνων ο Θεος; Ἀλλα μην ησαν, και ταυτα
πασχοντες. Τι ουν ισον της ανοιας υμων γενοιτ' αν; Ει γαρ εκεινων ουκ ελυμηνατο
παρ' υμιν την δοξαν η των κινδυνων επαγωγη, αλλ' ησαν προφηται και πασχοντες
απερ επασχον· πολλωι μαλλον επι τουτου ουκ εχρην υμας σκανδαλιζεσθαι, και δι' ων
εποιησε και δι' ων ειπεν, αει ταυτην υμων προδιορθωσαμενου την υπονοιαν. Ἀλλ'
ομως και τουτων λεγομενων και γενομενων ουδεν ισχυσαν, ουδε παρ' αυτον τον
καιρον. Ὁ γουν εν εσχατηι πονηριαι κατασαπεις, και εν φονοις και τοιχωρυχιαις τον
απαντα καταναλωσας βιον, οτε ταυτα ελεγετο, τοτε αυτον ωμολογησε, και βασιλειας
εμνημονευσε· και ο δημος αυτον ωλοφυρετο. Καιτοιγε εδοκει ταναντια μαρτυρειν τα
γινομενα παρα τοις ουκ ειδοσι του μυστηριου την οικονομιαν, οτι ασθενης και ουδεν
δυναμενος· αλλ' ομως η αληθεια και δια των εναντιων ισχυσε. Ταυτ' ουν ακουοντες,
οπλιζωμεν εαυτους κατα παντος θυμου, κατα πασης οργης. Καν φλεγμαινουσαν ιδηις
την καρδιαν σου, σφραγισον το στηθος, τον σταυρον επιθεις· αναμνησον τι των τοτε
συμβαντων, και ωσπερ κονιορτον εκβαλεις παντα θυμον των γεγενημενων τηι
μνημηι. Ἐννοησον τα ρηματα, τα πραγματα· εννοησον οτι εκεινος ∆εσποτης, συ δε
δουλος· εκεινος δια σε, συ δε δια σαυτον· εκεινος υπερ των ευεργετηθεντων και
σταυρωσαντων, συ δε υπερ σαυτου· εκεινος υπερ των υβρικοτων, συ δε πολλακις υπ'
αυτων των αδικηθεντων· εκεινος της πολεως ορωσης απασης, μαλλον δε του δημου
παντος των Ἰουδαιων, και των ξενων και των επιχωριων, εφ' ων τα φιλανθρωπα
εφθεγξατο ρηματα, συ δε ολιγων παροντων· και το μειζον εις υβριν, το και τους
μαθητας αυτον εγκαταλιπειν. Οι μεν γαρ 58.772 εμπροσθεν θεραπευοντες
απεπηδησαν· οι δε εχθροι και πολεμιοι ανεσκολοπισμενον εν μεσωι λαβοντες
 
 

523

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υβριζον. ελοιδορουν, εκωμυδουν, εγελων, εχλευαζον· Ἰουδαιοι, στρατιωται
κατωθεν· ανωθεν, εκατερωθεν ληισται· και γαρ οι ληισται υβριζον αυτον και
ωνειδιζον αμφοτεροι. Πως ουν ο Λουκας φησιν, οτι ο εις επετιμα; Ἀμφοτερα γεγονε·
προτερον μεν γαρ αμφοτεροι ωνειδιζον, υστερον δε ουκετι. Ἵνα γαρ μη νομισηις εκ
τινος συνθηματος το πραγμα γεγενησθαι, μηδε ειναι ληιστην τον ληιστην, απο της
υβρεως δεικνυσι σοι, οτι ανω επι του σταυρου ληιστης ην και εχθρος, και αθροον
μετεβληθη. Ταυτ' ουν απαντα λογιζομενος φιλοσοφει. Τι γαρ πασχεις τοιουτον, οιον
επαθεν ο ∆εσποτης σου; ∆ημοσιαι υβρισθης; Ἀλλ' ου τοιαυτα. Χλευαζηι; Ἀλλ'ου παν
το σωμα, ουδε ουτω μαστιζομενος και γυμνουμενος. Ει δε και εκολαφισθης, αλλ' ουχ
ουτως. γʹ. Προστιθει δε μοι, και υπο τινων, και διατι, και ποτε, και τις· και το δη
χαλεπωτατον, οτι τουτων γινομενων ουδεις ενεκαλει, ουδεις εμεμφετο τα γινομενα·
αλλα τουναντιον, και επηινουν απαντες, και συνεχλευαζον, και συνεσκωπτον, και ως
αλαζονα και απατεωνα και πλανον, και ουκ εχοντα δειξαι επι των εργων απερ ειπεν,
ουτως αυτον ελοιδορουν. Ὁ δε σιγαι προς παντα, φαρμακα μεγιστα κατασκευαζων
ημιν μακροθυμιας. Ἀλλ' ημεις ταυτα ακουοντες, ουδε προς οικετας καρτερουμεν,
αλλα των αγριων ονων μειζονα πηδωμεν και λακτιζομεν· υπερ μεν των εις ημας
ωμοι και απανθρωποι οντες, υπερ δε των εις Θεον ου πολυν ποιουμενοι λογον. Και
περι φιλους δε ομοιως διακειμεθα· καν λυπησηι τις, ου φερομεν· καν υβρισηι, θηριων
αγριαινομεν μαλλον, οι καθ' εκαστην ταυτα αναγινωσκοντες την ημεραν. Ὁ
μαθητης προεδωκεν· οι λοιποι καταλιποντες αυτον εφυγον· οι ευεργετηθεντες
ενεπτυσαν· ο δουλος του αρχιερεως εῤραπισεν· οι στρατιωται εκολαφιζον· οι
παριοντες εσκωπτον και ελοιδορουν· οι ληισται κατηγορουν· και προς ουδενα
εξεβαλε ρημα, αλλα τηι σιγηι απαντας ενικα, σε παιδευων δια των εργων, οτι οσωι αν
ενεγκηις πραως, τοσουτωι μαλλον των κακως ποιουντων κρατησεις, και παρα πασιν
εσηι θαυμαστος. Τις γαρ ου θαυμασεται τον επιεικως φεροντα τας παρα των
επηρεαζοντων υβρεις; Ὥσπερ γαρ καν δικαιως πασχηι τις, το κακον ενεγκων πραως,
νομιζεται παρα τοις πολλοις αδικως πασχειν· ουτω καν αδικως πασχηι, θρασυνηται
δε, του δικαιως πασχειν υπονοιαν ληψεται, και καταγελαστος εσται, ως αιχμαλωτος
συρομενος υπο της οργης, και την ευγενειαν απολλυς την εαυτου. Τον γαρ τοιουτον
ουδε ελευθερον δει προσειπειν, καν μυριων δεσποζηι δουλων. Ἀλλα σφοδρως σε
παρωξυνεν ο δεινα; Και τι τουτο; Τοτε γαρ δει την φιλοσοφιαν ενδεικνυσθαι· ως
οταν μηδεις ο παρακνιζων ηι, και τα θηρια οψομεθα ημερα· ουτε γαρ εκεινα αει
αγριουται, αλλ' οταν αυτα τις διεγειρηι. Και ημεις τοινυν, εαν τοτε μονον
ησυχαζωμεν, οταν μηδεις ο παροξυνων ηι, τι το πλεον; Ἐκεινα μεν γαρ και δικαιως
αγανακτει πολλακις, και πολλην εχει την απολογιαν· και γαρ κινουμενα και
νυττομενα διεγειρεται· χωρις δε τουτων, και λογισμων εστιν εστερημενα, και εν τηι
φυσει το θηριουσθαι εχει. Συ δε ποθεν, ειπε μοι, θηριουμενος και αγριαινων δυνησηι
συγγνωμης τυχειν; Τι πεπονθας δεινον; ηρπαγης; ∆ι' αυτο μεν ουν τουτο δει
ενεγκειν, ωστε μειζονως κερδαναι. Ἀλλα 58.773 δοξης απεστερηθης; Και τι τουτο;
Ουδεν γαρ ηλαττωται ταυτηι τα κατα σε, εαν φιλοσοφηις. Ει δε ουδεν πασχεις δεινον,
ποθεν οργιζηι τωι μηδεν σε διαθεντι κακον, αλλα και ωφεληκοτι; Οι μεν γαρ
τιμωντες, τους μη νηφοντας και χαυνοτερους ποιουσιν· οι δε υβριζοντες και
καταφρονουντες, τους εαυτοις προσεχοντας καρτερικωτερους εργαζονται. Οι γαρ δη
ραιθυμοι τιμωμενοι μαλλον αδικουνται, η υβριζομενοι. Και ουτοι μεν, εαν νηφωμεν,
αιτιοι γινονται φιλοσοφιας ημιν· εκεινοι δε τον τυφον ημων επαιρουσιν,
αλαζονειας, κενοδοξιας, βλακειας πληρουσι, μαλακωτεραν ημων εργαζονται την
ψυχην. Και μαρτυρουσιν οι πατερες οι τους εαυτων υιους ου τοσαυτα κολακευοντες
οσα υβριζουσι, δεδοικοτες μη τινα εντευθεν δεξωνται βλαβην· και οι διδασκαλοι
τουτωι προς αυτους κεχρηνται τωι φαρμακωι. Ὥστε ει χρη αποστρεφεσθαι,
 
 

524

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κολακευοντας μαλλον η υβριζοντας χρη· μειζονα γαρ φερει λυμην της υβρεως τουτι
το δελεαρ τοις μη προσεχουσι, και δυσκολωτερον τουτου κατασχειν, η εκεινου του
παθους. Και ο μισθος δε πολλωι πλειων εντευθεν, και το θαυμα πλεον. Και γαρ
θαυμαστοτερον ιδειν ανθρωπον υβριζομενον και μη κινουμενον, η τυπτομενον και
πληττομενον και μη καταπιπτοντα. Και πως δυνατον μη κινηθηναι; φησιν. Ὕβρισε
τις; Το σημειον επιθες τωι στηθει· αναμνησθητι παντων των τοτε γενομενων, και
παντα σβεννυται. Μη εννοησηις τας υβρεις μονον, αλλ' ει και τι σοι χρηστον γεγονε
ποτε παρα του υβρικοτος, και ευθεως γενησηι πραος. Μαλλον δε εννοησον προ
παντων τον του Θεου φοβον, και ταχεως εσηι μετριος και επιεικης. δʹ. Μετα τουτων
και απο των οικετων των σων λαμβανε την υπερ τουτων νουθεσιαν. Και οταν ιδηις
σαυτον μεν υβριζοντα, εκεινον δε σιγωντα, εννοησον οτι δυνατον φιλοσοφειν, και
καταγνωθι σαυτου τραχυνομενου, και εν αυτωι τωι καιρωι των υβρεων παιδευθητι μη
υβριζειν, και ουτως ουδε υβριζομενος αλγησεις. Ἐννοησον οτι εξεστηκεν ο υβριζων
και μαινεται, και ουκ αγανακτησεις υβριζομενος· επει και οι δαιμονωντες τυπτουσιν
ημας, και ου μονον ου κινουμεθα, αλλα και ελεουμεν αυτους. Τουτο και συ ποιησον·
ελεησον τον υβριζοντα· δεινωι γαρ κατεχεται θηριωι, τωι θυμωι· χαλεπωι δαιμονι, τηι
οργηι. Λυσον αυτον ενεργουμενον υπο δαιμονος χαλεπου, και εν βραχει
διαφθειρομενον. Τοιουτον γαρ τουτο το νοσημα, ως μηδε χρονου δεισθαι εις
απωλειαν του αλοντος. ∆ιο και τις ελεγεν· Ἡ γαρ ροπη του θυμου αυτου πτωσις
αυτωι· τουτωι αυτου μαλιστα δεικνυς το τυραννικον, οτι εν βραχει καιρωι μεγαλα
εργαζεται κακα, και ου δειται πολλης της διατριβης· ως ειγε προς τηι ισχυι και
μονιμον ειη, και δυσκαταγωνιστον εσται. Ἠβουλομην δειξαι, τις μεν ο υβριζων, τις
δε ο φιλοσοφων, και γυμνην εις μεσον αγαγειν την εκατερου ψυχην. Ειδες γαρ αν
την μεν εοικυιαν πελαγει κλυδωνιζομενωι, την δε λιμενι ταραχης απηλλαγμενωι.
Ουτε γαρ ταραττεται υπο των πονηρων τουτων πνευματων, και αυτα καταλυει
ραιδιως. Και γαρ οι υβριζοντες παντα ποιουσιν ωστε δακειν· οταν ουν ταυ 58.774 της
εκπεσωσι της ελπιδος, και αυτοι λοιπον καταλυουσι, και διορθωθεντες απερχονται.
Ου γαρ εστιν ανθρωπον οργιζομενον μη σφοδρα καταγινωσκειν εαυτου· ωσπερ ουν
ουκ εστι μη οργιζομενον καταγινωσκειν εαυτου. Καν γαρ επεξιεναι δεηι, εξεστι χωρις
οργης τουτο ποιησαι, και ευκολωτερον και συνετωτερον, η μετ' οργης, και μηδεν
παθειν αηδες. Ἂν γαρ εθελωμεν, παρ' ημων αυτων τα αγαθα εσται, και αυταρκεις
εσομεθα μετα της του Θεου χαριτος προς την εαυτων ασφαλειαν και τιμην. Τι γαρ
ζητεις την παρ' ετερου δοξαν; Συ σαυτον τιμησον, και ουδεις σε υβρισαι δυνησεται·
αν δε συ σαυτον ατιμασηις, καν απαντες σε τιμωσιν, ου τιμηθησηι. Ὥσπερ γαρ εαν μη
εαυτους κακως διαθωμεν, ουδεις ημας ετερος διαθησει· ουτως εαν μη εαυτους
υβρισωμεν, ουδεις ημας ετερος καταισχυνει. Ἔστω γαρ τις ανηρ θαυμαστος και
μεγας, και παντες αυτον μοιχον καλειτωσαν, κλεπτην, τυμβωρυχον, ανδροφονον,
ληιστην· εκεινος δε μητε παροξυνεσθω, μητε αγανακτειτω, μητε συνειδετω τι
τουτων εαυτωι· ποιαν εντευθεν υβριν υπομενει; Ουδεμιαν. Τι ουν, αν πολλοι
τοιαυτην περι αυτου δοξαν εχωσι; φησιν. Ουδε ουτως υβρισθη, αλλ' εκεινοι εαυτους
κατηισχυναν τον ου τοιουτον τοιουτον νομιζοντες. Ειπε γαρ μοι, ει τις τον ηλιον
σκοτεινον ειναι νομιζοι, αρα το αστρον διεβαλεν, η εαυτον; Ἑαυτον δηλονοτι, πηρου
δοξαν η μαινομενου εαυτωι περιθεις. Ουτω και οι τους πονηρους αγαθους
νομιζοντες, και οι τουναντιον, εαυτους καταισχυνουσι. ∆ιο χρη πλειονα ποιεισθαι
σπουδην, ωστε το συνειδος ημων εκκαθαιρειν, και μηδεμιαν καθ' ημων αυτων
παρεχειν λαβην, μηδε υποψιαν πονηραν· ει δε ετεροι βουλοιντο μαινεσθαι, και ουτω
διακειμενων ημων, μη σφοδρα φροντιζειν, μηδε αλγειν. Ὁ μεν γαρ πονηρου δοξαν
λαβων, αγαθος ων, ουδεν εντευθεν βλαπτεται εις το ειναι τοιουτος, οιος εστιν· ο δε
υποπτευσας εικη και ματην, την εσχατην εδεξατο λυμην· ωσπερ ουν και ο πονηρος,
 
 

525

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν επι τοις εναντιοις υποπτευηται, ουδεν εντευθεν κερδανει, αλλα και κριμα εξει
μειζον, και εις πλειονα ηξει ραιθυμιαν. Ὁ μεν γαρ ων τοιουτος και υποπτευομενος,
καν ταπεινωθειη και επιγνοιη τα αμαρτηματα αυτου· οταν δε λανθανηι, εις
αναλγησιαν εκπιπτει. Ει γαρ παντων κατηγορουντων μολις διανιστανται οι
πλημμελουντες εις το κατανυττεσθαι· οταν μη μονον μη κατηγορωσιν, αλλα και
επαινωσι τινες αυτους, ποτε διαβλεψαι δυνησονται οι τηι κακιαι συζωντες; Ουκ
ακουεις, οτι και Παυλος τουτο εγκαλει, οτι τον πεπορνευκοτα ου μονον ουκ ηφιεσαν
επιγνωναι το οικειον αμαρτημα Κορινθιοι, κροτουντες, τιμωντες αυτον, αλλα και
επετριβον εις κακιαν εντευθεν; ∆ιο παρακαλω, τας των πολλων υπονοιας αφεντες,
και τας υβρεις και τας τιμας, εν σπουδαζωμεν μονον, το μηδεν εαυτοις συνειδεναι
πονηρον, μηδε εαυτους καθυβριζειν. Ουτω γαρ και ενταυθα και εν τωι μελλοντι
πολλης απολαυσομεθα δοξης· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.
58.775 ΟΜΙΛΙΑ ΠΗʹ. Ἀπο δε εκτης ωρας σκοτος εγενετο επι πασαν την γην
εως ωρας ενατης. Περι δε την ενατην ωραν εκραξεν ο Ἰησους φωνηι μεγαληι, και
ειπεν· Ἠλι, Ἠλι, λιμα σαβαχθανι; τουτεστι, Θεε μου, Θεε μου, ινατι με εγκατελιπες;
Τινες δε των εκει εστωτων ακουσαντες ελεγον, οτι Ἠλιαν φωνει ουτος. Και ευθεως
δραμων εις εξ αυτων, και λαβων σπογγον, πλησας τε οξους, και περιθεις καλαμωι,
εποτιζεν αυτον.
αʹ. Τουτο εστι το σημειον, οπερ εμπροσθεν αιτουσιν υπεσχετο δωσειν, λεγων·
Γενεα πονηρα και μοιχαλις σημειον επιζητει, και σημειον ου δοθησεται αυτηι, ει μη
το σημειον Ἰωνα του προφητου· τον σταυρον λεγων και τον θανατον, και τον ταφον
και την αναστασιν. Και παλιν ετερος δηλων του σταυρου την ισχυν ελεγεν· Ὅταν
υψωσητε τον Υιον του ανθρωπου, τοτε γνωσεσθε οτι εγω ειμι. Ὃ δε λεγει, τοιουτον
εστιν· Ὅταν σταυρωσητε με και νομισητε περιγεγενησθαι μου, τοτε μαλιστα εισεσθε
μου την ισχυν. Μετα γαρ το σταυρωθηναι η πολις απωλετο, τα Ἰουδαικα επαυσατο,
της πολιτειας και της ελευθεριας εξεπεσον της εαυτων, το κηρυγμα ηνθησε, προς τα
περατα της οικουμενης εξεταθη ο λογος· και γη και θαλαττα, και η οικουμενη και η
αοικητος την δυναμιν αυτου διαπαντος ανακηρυττουσι. Ταυτα τε ουν φησι, και τα
παρ' αυτον τον καιρον του σταυρου συμβαντα. Και γαρ πολλωι θαυμαστοτερον επι
του σταυρου προσηλωμενου ταυτα γινεσθαι, η βαδιζοντος επι της γης. Ου ταυτηι δε
μονον το παραδοξον ην, αλλ' οτι και εκ του ουρανου γεγονεν, οπερ εζητουν· και επι
πασαν την οικουμενην, οπερ ουδεποτε προτερον συνεβη, αλλ' η εν Αιγυπτωι μονον,
οτε το πασχα τελεισθαι εμελλε. Και γαρ εκεινα τουτων τυπος ην. Και σκοπει ποτε
γινεται. Ἐν μεσηι ημεραι, ινα παντες οι την γην οικουντες μαθωσιν· οτε πανταχου της
οικουμενης ημερα ην· οπερ ικανον ην αυτους επιστρεψαι, ου τωι μεγεθει του
θαυματος, αλλα και τωι ευκαιρως συμβηναι. Μετα γαρ παντα τα της παροινιας, και
της παρανομου κωμωιδιας, τουτο γινεται, οτε τον θυμον ειασαν, οτε ανεπαυσαντο
γελωντες, οτε κορον ελαβον των σκωμματων, και παντα εφθεγξαντο απερ
ηθελησαν· τοτε δεικνυσι το σκοτος, ινα καν ουτω την οργην αφεντες κερδανωσιν
απο του θαυματος. Του γαρ καταβηναι απο του σταυρου τουτο θαυμαστοτερον ην, το
οντα εν τωι σταυρωι ταυτα ενεργειν. Ειτε γαρ αυτον αυτα ενομιζον πεποιηκεναι, εδει
πιστευσαι και φοβηθηναι· ειτε ουκ αυτον, αλλα τον Πατερα, και εκ τουτων εδει
κατανυγηναι· οργιζομενου γαρ ην επι τοις τολμωμενοις το σκοτος εκεινο. Ὅτι γαρ
ουκ ην εκλειψις, αλλ' οργη τε και αγανακτησις, ουκ εντευθεν μονον δηλον ην, αλλα
 
 

526

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και απο του καιρου· τρεις γαρ ωρας παρεμεινεν· η δε εκλειψις εν μιαι γινεται καιρου
ροπηι· και ισασιν οι ταυτην τεθεαμενοι· και γαρ και επι της γενεας της ημετερας
συνεβη. Και πως ουκ εθαυμασαν, φησιν, απαντες, ουδε ενομισαν ειναι Θεον; Ὅτι το
των ανθρωπων γενος τοτε εν πολληι ραιθυμιαι και κακιαι κατειχετο. Και το θαυμα
τουτο εν ην, και γενομενον ευθεως παρηλθε· και ουδενι την αιτιαν επιζητησαι
εμελησε και πολλη της ασεβειας η προληψις και η συνηθεια. Και 58.776 ουδε ᾔδεσαν
τις η αιτια του γινομενου· και ενομιζον ισως κατ' εκλειψιν η ετεραν τινα
ακολουθιαν φυσικην γεγενησθαι τουτο. Και τι θαυμαζεις περι των εξω των ουδεν
ειδοτων, ουδε επιζητησαντων δια ραιθυμιαν πολλην, οπου γε οι εν αυτηι τηι Ἰουδαια
οντες, μετα τοσαυτα θαυματα, ετι επεμενον ενυβριζοντες, καιτοι σαφως αυτοις
εδεικνυ, οτι αυτος τουτο ειργασατο; ∆ια γαρ τουτο και μετα τουτο φθεγγεται, ινα
μαθωσιν οτι ετι ζηι, και αυτος τουτο εποιησε, και γενωνται καντευθεν επιεικεστεροι·
και λεγει· Ἠλι, Ἠλι, λιμα σαβαχθανι, ινα μεχρις εσχατης αναπνοης ιδωσιν οτι τιμαι
τον Πατερα, και ουκ εστιν αντιθεος. ∆ιο και προφητικην αφηκε τινα φωνην, μεχρις
εσχατης ωρας μαρτυρων τηι Παλαιαι· και ουχ απλως προφητικην, αλλα και Ἑβραικην
φωνην, ωστε αυτοις γενεσθαι γνωριμον και καταδηλον· και δια παντων δεικνυσιν
αυτου την ομονοιαν την προς τον γεγεννηκοτα. Ἀλλ' ορα και εντευθεν την
ασελγειαν, και την ακολασιαν, και την ανοιαν. Ἐνομισαν Ἠλιαν ειναι, φησι, τον
καλουμενον, και ευθεως εποτισαν αυτον οξος. Ἕτερος δε προσελθων λογχηι αυτου
την πλευραν ενυξε. Τι γενοιτ' αν τουτων παρανομωτερον, τι δε θηριωδεστερον, οι
μεχρι τοσουτου την εαυτων μανιαν εξετειναν, και εις νεκρον σωμα λοιπον
υβριζοντες; Συ δε μοι σκοπει πως ταις παρανομιαις αυτων εις ημετεραν κεχρηται
σωτηριαν. Μετα γαρ την πληγην αι πληγαι της σωτηριας ημων εκειθεν ανεβλυσαν.
Ὁ δε Ἰησους, κραξας φωνηι μεγαληι, αφηκε το πνευμα. Τουτο εστιν ο ελεγεν·
Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν εχω παλιν λαβειν αυτην· και,
Ἐγω τιθημι αυτην απ' εμαυτου. ∆ια τουτο γαρ φωνηι εκραξεν, ινα δειχθηι οτι κατ'
εξουσιαν το πραγμα γινεται. Ὁ γουν Μαρκος φησιν, οτι εθαυμασεν ο Πιλατος, ει ηδη
ετεθνηκει· και οτι ο κεντυριων δια τουτο μαλιστα επιστευσεν, οτι μετ' εξουσιας
απεθανεν. Αυτη η φωνη το καταπετασμα εσχισε, και τα μνημεια ανεωιξε, και τον
οικον εποιησεν ερημον. Ἐποιησε δε τουτο ουκ ενυβριζων εις τον ναον· (πως γαρ, ο
λεγων, Μη ποιειτε τον οικον του Πατρος μου οικον εμποριου;) αλλ' αναξιους αυτους
αποφαινων και της εκει διατριβης, ωσπερ ουν και οτε παρεδωκεν αυτον τοις
Βαβυλωνιοις. Ου δια τουτο δε μονον ταυτα εγινετο, αλλα και προφητεια της
μελλουσης ερημωσεως ην το συμβαινον, και της επι τα μειζω και υψηλοτερα
μεταθεσεως, και της ισχυος αυτου. βʹ. Μετα δε τουτων και εκ των μετα ταυτα εαυτον
εδεικνυ, εκ της των νεκρων αναστασεως [εκ της του φωτος αμαυρωσεως, εκ της των
στοιχειων αλλοιωσεως]. Ἐπι μεν γαρ Ἑλισσαιου νεκρος εις αψαμενος νεκρου
ανεστη· νυνι δε φωνη αυτους ηγειρε, του σωματος ανω κειμενου επι του σταυρου.
Ἄλλως δε και εκεινα τουτου τυπος ην. Ἵνα γαρ τουτο πιστευθηι, δια τουτο κακεινο
γινεται. Και ουχ απλως εγειρονται, αλλα και πετραι ρηγνυνται, και η γη σειεται, ινα
μαθωσιν οτι και αυτους ηδυνατο και πηρωσαι και ρηξαι. Ὁ γαρ πετρας διατεμων, και
την οικουμενην σκοτισας. πολλωι μαλλον εις εκεινους ταυτα εποιησεν αν, ειγε
58.777 εβουλετο. Ἀλλ' ουκ ηθελησεν, αλλ' εις τα στοιχεια την οργην αφεις, εκεινους
εξ επιεικειας σωσαι εβουλετο. Ἀλλ' ου καθυφηκαν της μανιας. Τοιουτον γαρ ο
φθονος, τοιουτον η βασκανια· ουχ ισταται ραιδιως. Τοτε μεν ουν και προς αυτα τα
φαινομενα ηναισχυντουν· μετα δε ταυτα οτε σφραγιδος επικειμενης και στρατιωτων
τηρουντων ανεστη, και παρ' αυτων ταυτα ηκουσαν των φυλακων, και αργυριον
εδοσαν, ωστε και ετερους διαφθειραι, και κλεψαι της αναστασεως τον λογον. Μη
τοινυν θαυμαζε, ει και τοτε ηγνωμονουν, ουτω καθαπαξ παρεσκευασμενοι προς
 
 

527

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντα αναισχυντειν· αλλ' εκεινο σκοπει, ηλικα σημεια πεποιηκε, τα μεν εξ ουρανου,
τα δε επι της γης, τα δε εν αυτωι τωι ναωι· ομου μεν την αγανακτησιν ενδεικνυμενος,
ομου δε οτι τα αβατα λοιπον εσται βατα, και ο ουρανος ανοιγησεται, και προς τα
αληθινα Ἅγια των αγιων τα πραγματα μεταστησεται. Και οι μεν ελεγον, Ει βασιλευς
του Ἰσραηλ εστι, καταβατω απο του σταυρου· αυτος δε δεικνυσιν, οτι της οικουμενης
απασης. Και εκεινοι μεν ελεγον, Ὁ καταλυων τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις
οικοδομων αυτον· αυτος δε δεικνυσιν, οτι εις τελος ερημωθησεται. Παλιν ουτοι μεν
ελεγον, Ἄλλους εσωσεν, εαυτον ου δυναται σωσαι· αυτος δε εν τωι σταυρωι μενων,
εν τοις των δουλων σωμασι τουτο εκ περιουσιας εδεικνυ πολλης. Ει γαρ το
τεταρταιον εξελθειν Λαζαρον μεγα, πολλωι μαλλον το παντας αθροως τους παλαι
κοιμηθεντας φανηναι ζωντας· ο της εσομενης αναστασεως σημειον ην· Πολλα γαρ
σωματα των κεκοιμημενων αγιων ηγερθη, φησι, και εισηλθον εις την αγιαν πολιν,
και πολλοις ενεφανισθησαν. Ἵνα γαρ μη νομισθηι φαντασια ειναι το γεγενημενον,
και πολλοις φαινονται εν τηι πολει. Και ο κεντυριων δε τοτε εδοξαζε τον Θεον
λεγων· Ὄντως ο ανθρωπος ουτος δικαιος ην. Και οι οχλοι δε, οι παραγενομενοι εις
την θεωριαν, τυπτοντες αυτων τα στηθη υπεστρεφον. Τοσαυτη του εσταυρωμενου η
δυναμις, ως μετα χλευασιας τοσαυτας και κωμωιδιας και σκωμματα, και τον
κεντυριωνα κατανυγηναι, και τον δημον. Τινες δε φασιν, οτι και μαρτυριον εστι του
κεντυριωνος τουτου, ανδρισαμενου μετα ταυτα εν τηι πιστει· Ἦσαν δε εκει γυναικες
πολλαι μακροθεν θεωρουσαι, αιτινες ηκολουθησαν διακονουσαι αυτωι, Μαρια η
Μαγδαληνη, και Μαρια η Ἰακωβου και Ἰωση μητηρ, και η μητηρ των υιων
Ζεβεδαιου. Ταυτα θεωρουσιν αι γυναικες γινομενα, αι μαλιστα συμπαθεστεραι, αι
μαλιστα θρηνουσαι. Και σκοπει ποση αυτων η προσεδρεια. Ἠκολουθουν αυτωι
διακονουμεναι, και μεχρι των κινδυνων παρησαν. ∆ιο και παντα εθεωρουν, πως
εβοησε, πως εξεπνευσε, πως αι πετραι εσχισθησαν, τα αλλα παντα Και αυται πρωται
ορωσι τον Ἰησουν, και το μαλιστα γενος κατακριθεν τουτο πρωτον απολαυει της
των αγαθων θεωριας· τουτο μαλιστα επιδεικνυται την ανδρειαν. Και οι μεν μαθηται
εφυγον, αυται δε παρησαν. Τινες δε ησαν; Ἡ μητηρ αυτου· ταυτην γαρ λεγει την
Ἰακωβου· και αι λοιπαι. Ἄλλος δε ευαγγελιστης φησιν, οτι και εκοπτοντο πολλοι επι
τοις γινομενοις, και το στηθος ετυπτον· ο μαλιστα δεικνυσι των Ἰουδαιων την
ωμοτητα, οτι εφ' οις εθρηνουν ετεροι, επι τουτοις εκομπαζον ουτοι, και ουτε ελεωι
εκαμφθησαν, ουτε φοβωι κατεσταλησαν. Και γαρ οργης τα γινο 58.778 μενα ην
μεγαλης· και ουχ απλως σημεια, αλλα θυμου σημεια απαντα· το σκοτος, αι
τεμνομεναι πετραι, το καταπετασμα ρηγνυμενον μεσον, ο της γης κλονος· και πολλη
της αγανακτησεως ην η υπερβολη. Προσελθων δε ο Ἰωσηφ ᾔτει το σωμα. Ουτος ην
Ἰωσηφ ο κρυπτομενος πρωην· νυν μεντοι μεγα ετολμησε μετα τον θανατον του
Χριστου. Ουδε γαρ ασημος ην, ουδε των λανθανοντων, αλλα της βουλης εις, και
σφοδρα επισημος· οθεν μαλιστα την ανδρειαν αυτου κατιδειν ενι. Εις γαρ θανατον
εαυτον εξεδωκε, την προς παντας απεχθειαν αναδεξαμενος τηι περι τον Ἰησουν
ευνοιαι και τολμησας αιτησαι το σωμα, και μη προτερον αποστας, εως επετυχεν. Ου
τωι λαβειν δε μονον, ουδε τωι θαψαι πολυτελως, αλλα και τωι εν τωι μνημειωι τωι
εαυτου τωι καινωι, δεικνυσι το φιλτρον και την ανδρειαν. Και τουτο δε ουχ απλως
ωικονομειτο, αλλ' ωστε μη υποψιαν τινα ψιλην γενεσθαι, οτι ετερος ανθ' ετερου
ανεστη. Ἦν δε Μαρια η Μαγδαληνη, και η αλλη Μαρια καθημεναι απεναντι του
ταφου. Τινος ενεκεν αυται προσεδρευουσιν; Ουδεν ουδεπω μεγα, ως χρη, και
υψηλον ᾔδεσαν περι αυτου· διο και μυρα εκομισαν, και τωι ταφωι προσεκαρτερουν,
ωστε, ει λωφησειεν η μανια των Ἰουδαιων, και απελθειν και περιχυθηναι. γʹ. Ειδες
γυναικων ανδρειαν; ειδες φιλοστοργιαν, ειδες μεγαλοψυχιαν την εν τοις χρημασι,
την μεχρι θανατου; Μιμησωμεθα τας γυναικας οι ανδρες· μη καταλειψωμεν εν
 
 

528

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πειρασμοις τον Ἰησουν. Ἐκειναι μεν γαρ και εις τελευτησαντα τοσαυτα αναλωσαν,
και τας ψυχας εξεδωκαν· ημεις δε (παλιν γαρ τα αυτα ερω) ουδε πεινωντα τρεφομεν,
ουδε γυμνον περιβαλλομεν, αλλ' ορωντες αυτον προσαιτουντα παρατρεχομεν.
Καιτοιγε ει αυτον εκεινον ειδετε, τα υπαρχοντα αν εκαστος εκενωσεν. Ἀλλα και νυν
ο αυτος εστιν. Αυτος γαρ ειπεν, οτι Ἐγω ειμι. Τινος ουν ενεκεν ου παντα κενοις; Και
γαρ και νυν ακουεις λεγοντος, οτι Ἐμοι ποιεις· και ουδεν το μεσον, αν τε τουτωι, αν
τε εκεινωι δωις· ουδεν ελαττον εχεις τουτων των γυναικων των τοτε τρεφουσων
αυτον, αλλα και πολλωι πλεον. Ἀλλα μη θορυβηθητε. Ου γαρ εστιν ισον αυτον
κυριως φαινομενον θρεψαι, ο και λιθινην ικανον ην επισπασασθαι ψυχην, και δια
την αποφασιν αυτου μονην τον πενητα, τον αναπηρον, τον συγκεκυφοτα
θεραπευσαι. Ἐκει μεν γαρ η οψις και το αξιωμα του φαινομενου μεριζεται προς σε το
γινομενον· ενταυθα δε ολοκληρον σον της φιλανθρωπιας το βραβειον εστι· και
μειζονος της περι αυτον αιδους το δειγμα, οταν δια την αποφασιν αυτου μονην τον
ομοδουλον ουτω θεραπευων αναπαυσηις εν πασιν. Ἀναπαυε τοινυν, πιστευων αυτωι
τωι λαμβανοντι και λεγοντι, οτι Ἐμοι διδως. Ει γαρ μη αυτωι εδιδως, ουκ αν σε
βασιλειας ηξιωσεν. Ει μη αυτον απεστρεφου, ουκ αν εις γεενναν επεμψεν, ει τον
τυχοντα παριδοις· αλλ' επειδη αυτος εστιν ο καταφρονουμενος, δια τουτο μεγα το
εγκλημα. Ουτω και Παυλος αυτον εδιωκε, τους αυτου διωκων· διο και ελεγε, Τι με
διωκεις; Ουτω τοινυν διακεωμεθα, ως αυτωι τωι Χριστωι παρεχοντες, οταν
παρεχωμεν. Και γαρ τα ρηματα αυτου της οψεως ημων πιστοτερα. Ἐπειδαν ουν ιδηις
πενητα, αναμνησθητι των ρηματων, δι' ων εδηλου, οτι ειη ο τρεφομενος. Ει γαρ και
το φαινομενον ουκ εστι 58.779 Χριστος, αλλ' εν τωι τουτου σχηματι αυτος λαμβανει
και προσαιτει. Ἀλλ' αισχυνηι ακουων οτι ο Χριστος προσαιτει; Αισχυνθητι μαλλον,
οταν προσαιτουντι μη δωις. Τουτο γαρ αισχυνη, τουτο τιμωρια και κολασις. Το μεν
γαρ προσαιτειν αυτον, της αυτου αγαθοτητος· διο και εγκαλλωπιζεσθαι ημας αυτωι
χρη· το δε μη δουναι της σης ωμοτητος, Ει δε ου πιστευεις νυν, οτι πενητα πιστον
παρατρεχων, αυτον παρατρεχεις, πιστευσεις τοτε, οταν εις μεσον σε παραγαγων
λεγηι, Ἐφ' οσον ουκ εποιησατε τουτοις, ουδε εμοι εποιησατε. Ἀλλα μη γενοιτο ημας
ουτως αυτο μαθειν, αλλα πιστευσαντας νυν, και καρπον ποιησαντας, της
μακαριωτατης εκεινης ακουσαι φωνης, της εις την βασιλειαν ημας εισαγουσης. Ἀλλ'
ισως ερει τις· Καθ' εκαστην ημεραν περι ελεημοσυνης διαλεγηι και φιλανθρωπιας
ημιν. Ουδε παυσομαι τουτο λεγων. Ει μεν γαρ κατωρθωτο υμιν τουτο, μαλιστα μεν
ουδε τοτε αποστηναι εχρην, ωστε μη ποιησαι ραιθυμοτερους· πλην αλλ' ει μεν
κατωρθωτο, και μικρον ενεδωκα αν· ει δε ουδε εις το μεσον εφθασατε, μη προς εμε
ταυτα, αλλα προς εαυτους λεγετε. Και γαρ ταυτον ποιεις εγκαλων, ωσπερ αν ει
παιδιον το αλφα στοιχειον ακουον πολλακις, και μη μανθανον, εγκαλοιη τωι
διδασκαλωι, οτι συνεχως υπερ τουτου και διηνεκως αυτο υπομιμνησκει. Τις γαρ απο
των λογων τουτων γεγονεν ευκολωτερος προς ελεημοσυνην; τις τα χρηματα εῤριψε;
τις το ημισυ της ουσιας; τις το τριτον; Ουδεις. Πως ουν ουκ ατοπον, μη μανθανοντων
υμων, ημας κελευειν αποστηναι του διδασκειν; Τουναντιον μεν ουν εδει ποιειν· ει
και ημεις εβουλομεθα αποστηναι, υμας κατεχειν και λεγειν· Ουδεπω ταυτα
μεμαθηκαμεν, και πως απεστητε υπομιμνησκοντες; Ει τινι συνεβη τον οφθαλμον
παθειν, εγω δε ιατρος ετυγχανον, ειτα περιπλασας και διαχρισας, και την αλλην
προσαγαγων επιμελειαν, μηδεν ωνησα μεγα, και απεστην, ουκ αν ελθων επι τας του
εργαστηριου θυρας κατεβοησεν αν, ραιθυμιαν πολλην εγκαλων, οτι της νοσου
μενουσης αυτος ανεχωρησα· και ει προς ταυτα εγκαλουμενος ειπον, οτι Κατεπλασα,
οτι ∆ιεχρισα, αρα αν ηνεσχετο; Ουδαμως, αλλ' ευθεως αν ειπε· Και τι το οφελος, οτι
ετι αλγω; Τουτο και επι της ψυχης λογιζου. Τι δε, ει χειρα ναρκωσαν και
συνεσταλμενην πολλακις καταιονησας ουκ ισχυσα μαλαξαι; αρα ουκ αν το αυτο
 
 

529

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηκουσα; Και νυν χειρα συνεσταλμενην και ξηρανθεισαν περικλυζομεν· και δια
τουτο, εως αν αυτην εκτεινωμεν τελεον, ουκ αποστησομεθα. Ειθε και υμεις μηδεν
ετερον διελεγεσθε, και επι οικιας, και επι αγορας, και επι τραπεζης, και εν νυκτι, και
οναρ. Ει γαρ ταυτα μεθ' ημεραν εμεριμνωμεν αει, και οναρ αν εν τουτοις ημεν. δʹ. Τι
λεγεις; Περι ελεημοσυνης αει διαλεγομαι; Ἐβουλομην και αυτος μη πολλην ειναι μοι
χρειαν ταυτης προς υμας της συμβουλης, αλλα διαλεγεσθαι περι μαχης της προς
Ἰουδαιους και Ἕλληνας και αιρετικους· αλλα μηδεπω υγιαινοντας πως αν τις
καθοπλισειε; Πως αν εις παραταξιν εξαγαγοι, ετι τραυματα εχοντας και ωτειλας; Ὡς
ειγε υγιαινοντας ειδον καθαρως, επι την παραταξιν υμας εξηγαγον αν εκεινην, και
ει 58.780 δετε αν τηι του Χριστου χαριτι μυριους βαλλομενους νεκρους, και
φερομενας αυτων επαλληλους τας κεφαλας. Ἐν γουν ετεροις βιβλιοις πολλοι περι
τουτων ημιν ειρηνται λογοι· αλλ' ουδε ουτω δυναμεθα καθαρως επι τηι νικηι
πανηγυριζειν, δια την των πολλων ολιγωριαν. Ὅταν γαρ αυτους μυριακις
νικησωμεν τοις δογμασιν, ονειδιζουσιν ημιν τον βιον τον των πολλων των παρ'
ημιν συλλεγομενων, τα τραυματα, τα νοσηματα τα κατα ψυχην. Πως ουν υμας
θαῤρουντες επι της παραταξεως δειξομεν, οταν και ημιν επηρεαζητε, ευθεως
βαλλομενοι παρα των πολεμιων και κωμωιδουμενοι; Του μεν γαρ η χειρ αλγει, και
εστι συνεσταλμενη προς διαδοσιν. Πως ουν ασπιδα κατασχειν ο τοιουτος και
προβαλεσθαι δυνησεται, και μη τρωθηναι τοις της ωμοτητος σκωμμασιν; Ἑτεροις
σκαζουσιν οι ποδες, οσοι εις θεατρα αναβαινουσι, και τα των πορνευομενων
γυναικων καταγωγια. Πως ουν ουτοι εν τηι μαχηι δυνησονται στηναι, και μη
βληθηναι τοις της ασελγειας εγκλημασιν; Ἄλλος τους οφθαλμους αλγει και
πεπηρωται ουκ ορθα βλεπων, αλλα ασελγειας γεμων, και γυναικων σωφροσυνηι
προσβαλλων, και γαμους διορυττων. Πως ουν ουτος προς τους πολεμιους
αντιβλεψαι δυνησεται, και σεισαι δορυ, και βελος αφειναι, παντοθεν κεντουμενος
σκωμμασιν; Ἔστιν ιδειν και γαστερα αλγουντας πολλους των υδεριωντων ουκ
ελαττον, οταν υπο γαστριμαργιας και μεθης κατεχωνται. Πως ουν τουτους
μεθυοντας εις πολεμον εξαγαγειν δυνησομαι; Ἑτερου το στομα εστι σεσηπος·
τοιουτοι γαρ οι ακροχολοι και λοιδοροι και βλασφημοι. Πως ουν ουτος αλαλαξει
ποτε εν μαχηι, και μεγα τι και γενναιον εργασεται, μεθην και ουτος ετεραν μεθυων,
και πολυν παρεχων τοις πολεμιοις τον γελωτα; ∆ια τουτο καθ' εκαστην ημεραν
περιειμι τουτι το στρατοπεδον, τα τραυματα θεραπευων ταυτα, τα ελκη
διορθουμενος. Ἐαν δε ανανηψητε ποτε, και επιτηδειοι γενησθε και ετερους βαλλειν,
και ταυτα υμας διδαξω τα τακτικα, και παιδευσω ταυτα μεταχειριζεσθαι τα οπλα·
μαλλον δε και αυτα εργα υμιν οπλα εσται, και παντες ευθεως υποκυψουσιν, αν
ελεημονες, αν επιεικεις, αν ημεροι και ανεξικακοι γενησθε, αν την αλλην αρετην
απασαν επιδειξησθε. Ει δε τινες αντιλεγοιεν, τοτε και τα παρ' εαυτων προσθησομεν,
υμας εις μεσον φεροντες· ως νυν γε και εγκοπτομεθα, το γε υμετερον μερος, εν τωι
δρομωι τουτωι. Σκοπει δε. Λεγομεν οτι μεγαλα ειργασατο ο Χριστος, αγγελους αντι
ανθρωπων ποιησας· ειτα απαιτουμενοι ευθυνας, και κελευομενοι εκ της αγελης
ταυτης παρασχειν την αποδειξιν, επιστομιζομεθα. ∆εδοικα γαρ, μη αντι αγγελων,
ωσπερ απο συφεωνος χοιρους εξαγαγω, και ιππους θηλυμανεις. Οιδα οτι αλγειτε,
αλλ' ου κατα παντων υμων ταυτα ειρηται, αλλα κατα των υπευθυνων· μαλλον δε
ουδε κατ' εκεινων, εαν νηφωσιν, αλλ' υπερ εκεινων. Ὡς νυν γε παντα απολωλε και
διεφθαρται· και η εκκλησια βοοστασιου ουδεν διενηνοχε, και επαυλεως ονων και
καμηλων· και περιερχομαι προβατον επιζητων, και ου δυναμαι ιδειν. Ουτω παντες
λακτιζουσι, καθαπερ ιπποι και ονοι τινες αγριοι, και κοπρου πολλης τα ενταυθα
πληρουσι· τοιαυται γαρ αυτων αι διαλεξεις. Και ειγε ην ιδειν τα καθ' εκαστην συν
58.781 αξιν λεγομενα υπο ανδρων, υπο γυναικων, ειδες αν της κοπρου εκεινης τα
 
 

530

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρηματα ακαθαρτοτερα. ∆ιο παρακαλω μεταβαλειν την πονηραν ταυτην συνηθειαν,
ινα μυρου η εκκλησια πνεηι. Νυν δε θυμιαματα μεν αισθητα αποτιθεμεθα εν αυτηι,
την δε νοητην ακαθαρσιαν ου πολλην ποιουμεθα σπουδην ωστε εκκαθαιρειν και
απελαυνειν. Τι ουν το οφελος; Ουδε γαρ ουτως αισχυνομεν την εκκλησιαν κοπρον
εισαγοντες, ως αισχυνομεν αυτην τοιαυτα προς αλληλους φθεγγομενοι, περι
κερδων, περι 58.782 εμποριας, περι καπηλειας, περι των ουδεν προς ημας οντων,
δεον αγγελων ενταυθα ειναι χορους, και ουρανον την εκκλησιαν ποιειν, και μηδεν
ετερον η ευχας εκτενεις και σιγην μετα ακροασεως ειδεναι. Τουτο δε καν εκ του νυν
ποιωμεν, ινα και τον βιον εκκαθαρωμεν τον ημετερον, και των επηγγελμενων
επιτυχωμεν αγαθων χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.781.10 ΟΜΙΛΙΑ ΠΘʹ. Τηι δε επαυριον, ητις εστι μετα την παρασκευην,
συνηχθησαν οι αρχιερεις και οι Φαρισαιοι προς Πιλατον, λεγοντες· Κυριε,
εμνησθημεν οτι εκεινος ο πλανος ειπεν ετι ζων, οτι Μετα τρεις ημερας εγειρομαι.
Κελευσον ουν ασφαλισθηναι τον ταφον εως της τριτης ημερας, μηποτε ελθοντες οι
μαθηται αυτου κλεψωσιν αυτον, και ειπωσι τωι λαωι, οτι ηγερθη απο των νεκρων·
και εσται η εσχατη πλανη χειρων της πρωτης.
αʹ. Πανταχου η πλανη εαυτηι περιπιπτει, και τηι αληθειαι ακουσα συνηγορει.
Σκοπει δε. Ἔδει πιστευθηναι, οτι απεθανε, και οτι εταφη, και οτι ανεστη· και ταυτα
παντα δια των εχθρων γινεται. Ὅρα γουν τα ρηματα ταυτα τουτοις μαρτυρουντα
απασιν. Ἐμνησθημεν, φησιν, οτι ειπεν ο πλανος εκεινος ετι ζων· ουκουν
ετελευτησεν· οτι Μετα τρεις ημερας εγειρομαι. Κελευσον ουν σφραγισθηναι τον
ταφον· ουκουν εταφη· μηποτε ελθωσιν οι μαθηται αυτου, και κλεψωσιν αυτον.
Ουκουν ο ταφος εαν σφραγισθηι, ουκ εσται τις κακουργια. Ου γαρ ουν. Ουκουν
αναντιῤρητος η αποδειξις της αναστασεως, δι' ων υμεις προετεινατε, γεγονεν.
Ἐπειδη γαρ εσφραγισθη, ουδεμια γεγονε κακουργια. Ει δε ουδεμια γεγονε κακουργια,
ευρηται δε ο ταφος κενος, δηλον οτι ανεστη σαφως και αναντιῤρητως. Ειδες πως και
ακοντες συναγωνιζονται τηι της αληθειας αποδειξει; Συ δε μοι σκοπει των μαθητων
το φιλαληθες· πως των λεγομενων παρα των εχθρων ουδεν αποκρυπτονται, καν
επονειδιστα λεγωσιν. Ἰδου γουν και πλανον καλουσι, και ου σιγωσιν αυτο ουτοι.
Ταυτα δε και την εκεινων δεικνυσιν ωμοτητα, οτι ουδε τωι θανατωι την οργην
αφηκαν· και τουτων τον απλουν και φιλαληθη τροπον. Ἄξιον δε κακεινο ζητησαι,
που ειπεν, οτι Μετα τρεις ημερας εγειρομαι; Ου γαρ ευροι τις αν ουτω σαφως
ειρημενον, αλλ' η το του Ἰωνα παραδειγμα. Ὥστε ᾔδεσαν τα λεγομενα, και εκοντες
εκακουργουν. Τι ουν ο Πιλατος; Ἔχετε κουστωδιαν, ασφαλισασθε ως οιδατε. Και
ησφαλισαντο σφραγισαντες τον ταφον μετα της κουστωδιας. Ουκ αφιησι τους
στρατιωτας μονους σφραγισαι· ατε γαρ μαθων τα περι αυτου, ουκετι συμπραττειν
αυτοις ηθελεν. Ἀλλ' υπερ απαλλαγης αυτων και τουτο ανεχεται, και φησιν· Ὑμεις
ως βουλεσθε σφραγισατε, ινα μη ετερους εχητε αιτιασθαι. Ει γαρ μονοι οι στρατιωται
εσφραγισαντο, ηδυναντο λεγειν, (ει και απιθανα και ψευδη τα λεγομενα· αλλ' ομως
ως εν τοις αλλοις αναισχυντουν, ουτω και εν τουτωι λε 58.782 γειν ειχον,) οτι οι
στρατιωται το σωμα δοντες κλαπηναι, παρεσχον τοις μαθηταις τον περι της
αναστασεως πλασαι λογον· νυν δε αυτοι ασφαλισαμενοι, ουδε τουτο λεγειν
δυνανται. Ειδες πως σπουδαζουσιν υπερ της αληθειας ακοντες; Και γαρ αυτοι
προσηλθον, αυτοι ᾔτησαν, αυτοι εσφραγισαν μετα της κουστωδιας, ωστε αλληλων
ειναι κατηγοροι και ελεγχοι. Καιτοι ποτε αν εκλεψαν; Τωι σαββατωι; Και πως; ουδε
 
 

531

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εξην προελθειν. Ει δε και τον νομον παρεβαινον, πως αν ετολμησαν οι ουτω
δειλοι προελθειν; Πως δε και πεισαι τον οχλον ηδυναντο; τι λεγοντες; τι ποιουντες;
ποιαι δε προθυμιαι στηναι ειχον υπερ του νεκρου; τινα δε προσδοκωντες αντιδοσιν;
ποιαν αμοιβην; Ἔτι ζωντα και μονον κατασχεθεντα ιδοντες εφυγον· και μετα την
τελευτην υπερ αυτου παῤρησιαζεσθαι εμελλον, ει μη ανεστη; Και πως αν εχοιεν
ταυτα λογον; Ὅτι γαρ ουτ' αν ηβουληθησαν, ουτ' αν ηδυνηθησαν πλασαι αναστασιν
μη γενομενην, δηλον εκειθεν. Πολλα περι αναστασεως αυτοις διελεχθη, και συνεχως
ελεγεν, ως και αυτοι ουτοι ειρηκασιν, οτι Μετα τρεις ημερας εγειρομαι. Ει τοινυν
ουκ ανεστη, ευδηλον ως απατηθεντες ουτοι, και προς ολοκληρον εθνος δι' αυτον
εκπολεμωθεντες, και αοικοι και απολιδες γενομενοι, απεστραφησαν αν αυτον, και
ουκ αν ηβουληθησαν τοιαυτην αυτωι περιθειναι δοξαν, ατε ηπατημενοι, και εις τους
εσχατους δι' αυτον εμπεσοντες κινδυνους. Ὅτι δε ουδ' αν ηδυνηθησαν, ει μη ην
αληθης η αναστασις, πλασαι αυτην, τουτο ουδε λογου δειται. Τινι γαρ εθαῤρουν; τηι
δεινοτητι των λογων; Ἀλλα παντων ησαν αμαθεστεροι. Ἀλλα τηι περιουσιαι των
χρηματων; Ἀλλ' ουδε ραβδον, ουδε υποδηματα ειχον. Ἀλλα τηι περιφανειαι του
γενους; Ἀλλ' ευτελεις ησαν, και εξ ευτελων. Ἀλλα τωι μεγεθει της πατριδος; Ἀλλ'
απο χωριων ησαν ασημων. Ἀλλα τωι πληθει τωι εαυτων; Ἀλλα των ενδεκα ουκ ησαν
πλειους, και αυτοι δε διεσπαρησαν. Ἀλλα ταις επαγγελιαις του διδασκαλου; Ποιαις;
Ει γαρ μη ανεστη, ουδε εκειναι ημελλον ειναι αυτοις πισται. Πως δ' αν ηνεγκαν
δημον μαινομενον; Ει γαρ ο κορυφαιος αυτων θυρωρου ρημα ουκ ηνεγκε γυναικος,
και οι λοιποι δε παντες δεδεμενον ιδοντες διεσπαρησαν· πως αν ενενοησαν εις τα
περατα της οικουμενης δραμειν, και φυτευσαι πεπλασμενον αναστασεως λογον; Ει
γαρ ο μεν προς γυναικος απειλην ουκ εστη, οι δε ουδε προς δεσμων οψιν. πως
ηδυναντο προς βασιλεας και αρχοντας και δημους ιστασθαι, οπου 58.783 ξιφη και
τηγανα και καμινοι και μυριοι καθ' ημεραν θανατοι, ει μη της του ανασταντος
δυναμεως και ροπης απελαυσαν; Τοιαυτα σημεια γεγονε και τοσαυτα, και ουδεν
τουτων ηιδεσθησαν Ἰουδαιοι, αλλ' εσταυρωσαν τον πεποιηκοτα· και τουτοις εμελλον
απλως λεγουσι πειθεσθαι περι αναστασεως; Ουκ εστι ταυτα, ουκ εστιν· αλλ' η του
ανασταντος ισχυς ταυτα ειργασατο. βʹ. Σκοπει δε μοι την κακουργιαν αυτων την
καταγελαστον. Ἐμνησθημεν, φησιν, οτι ειπεν ο πλανος εκεινος ετι ζων, Μετα τρεις
ημερας εγειρομαι. Και ει πλανος ην, και ψευδη εκομπαζε, τι δεδοικατε και
περιτρεχετε, και τοσαυτηι κεχρησθε σπουδηι; ∆εδοικαμεν, φησι, μηποτε κλεψωσιν
αυτον οι μαθηται, και απατησωσι τους πολλους. Καιτοιγε απεδειχθη τουτο ουκ εχον
λογον καθολου. Ἀλλ' ομως η κακια φιλονεικον και αναιδες, και τοις αλογιστοις
επιχειρει. Και μεχρι τριων ημερων κελευουσιν ασφαλισθηναι, ως υπερ δογματων
μαχομενοι, και βουλομενοι δειξαι και προ τουτου πλανον οντα, και μεχρι του ταφου
την κακιαν εκτεινουσι. ∆ια τοι τουτο ταχιον ανεστη, ινα μη λεγωσιν, οτι εψευσατο,
και εκλαπη. Τουτο μεν γαρ εγκλημα ουκ ειχε, το θαττον αναστηναι· το δε βραδιον,
υποψιας εγεμε. Και γαρ ει μη τοτε ανεστη, καθημενων αυτων αυτοθι και
φυλαττοντων, αλλ' αναχωρησαντων μετα την τριημερον, ειχον τι λεγειν και
αντιλεγειν, ει και ανοητως. ∆ια τουτο τοινυν προεφθασεν. Ἔδει γαρ
παρακαθημενων αυτων και φυλαττοντων, γενεσθαι την αναστασιν. Ουκουν και
εισω των τριων ημερων εδει γενεσθαι· ως ειγε παρελθουσων αυτων και
αναχωρησαντων εγενετο, υποπτον το πραγμα εμελλεν ειναι. ∆ιο και σφραγισαι
συνεχωρησεν, ως ηβουλοντο, και στρατιωται παρεκαθηντο. Και ουκ εμελεν αυτοις
εν σαββατωι ταυτα ποιουσι, και εργαζομενοις, αλλα προς εν μονον εωρων, την
εαυτων πονηριαν, ως ταυτηι περιεσομενοι· οπερ εσχατης ανοιας ην, και φοβου
σφοδρα αυτους κατασειοντος λοιπον. Οι γαρ ζωντα αυτον κατασχοντες, αποθανοντα
δεδοικασι. Καιτοιγε ει ψιλος τις ανθρωπος ην, εδει θαῤρειν. Ἀλλ' ινα μαθωσιν, οτι
 
 

532

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ζων εκων επαθεν απερ επαθεν, ιδου και σφραγις, και λιθος, και κουστωδια, και
ουκ ισχυσαν κατασχειν· αλλ' εν γινεται μονον, το δημοσιευθηναι την ταφην, και
πιστευθηναι εντευθεν την αναστασιν. Και γαρ στρατιωται παρεκαθηντο, και
Ἰουδαιοι προσεδρευουσιν. Ὀψε δε σαββατων, τηι επιφωσκουσηι εις μιαν σαββατων,
ηλθε Μαρια η Μαγδαληνη και η αλλη Μαρια θεωρησαι τον ταφον. Και ιδου σεισμος
εγενετο μεγας. Ἄγγελος γαρ Κυριου καταβας εκ του ουρανου, και προσελθων,
απεκυλισε τον λιθον απο της θυρας του μνημειου, και εκαθητο επανω αυτου. Ἦν δε
η ιδεα αυτου ως αστραπη, και το ενδυμα αυτου λευκον ωσει χιων. Μετα την
αναστασιν ηλθεν ο αγγελος. Τινος ουν ενεκεν ηλθε, και τον λιθον ηρε; ∆ια τας
γυναικας· αυται γαρ αυτον τοτε ειδον εν τωι ταφωι. Ἵν' ουν πιστευσωσιν οτι ηγερθη,
ορωσι τον ταφον κενον του σωματος. ∆ια τουτο ανειλε τον λιθον, δια τουτο και
σεισμος εγενετο, ινα διαναστωσι και αφυπνισθωσι. Και γαρ ησαν παραγενομεναι,
ωστε ελαιον βαλειν, και εν νυκτι ταυτα εγινετο, και εικος τινας και αποκαθευδησαι.
Και τινος ενεκεν και 58.784 διατι φησι, Μη φοβεισθε υμεις; Προτερον αυτας
απαλλαττει του δεους, και τοτε διαλεγεται περι της αναστασεως. Και το Ὑμεις δε
πολλην ενδεικνυμενου την τιμην εστι, και δεικνυντος, οτι τα εσχατα μενει τους
τετολμηκοτας, απερ ετολμησαν, αν μη μετανοησωσιν. Ου γαρ υμων εστι το
δεδοικεναι, φησιν, αλλ' εκεινων των σταυρωσαντων. Ἀπαλλαξας τοινυν αυτας του
φοβου, και δια των ρηματων και δια της οψεως, (και γαρ το σχημα φαιδρον εδειξεν,
ατε ευαγγελια τοιαυτα φερων·) επηγαγε λεγων, Οιδα οτι Ἰησουν τον εσταυρωμενον
ζητειτε. Και ουκ επαισχυνεται εσταυρωμενον καλων· τουτο γαρ το κεφαλαιον των
αγαθων. Ἠγερθη. Ποθεν δηλον; Καθως ειπεν. Ὥστε καν εμοι, φησι, διαπιστητε, των
εκεινου μνησθητε ρηματων, και ουδε εμοι διαπιστησετε. Ειτα και αλλη αποδειξις.
∆ευτε και ιδετε τον τοπον, οπου εκειτο. ∆ια τουτο επηρε τον λιθον, ωστε και
εντευθεν αυτας λαβειν την αποδειξιν. Και ειπατε τοις μαθηταις, οτι οψεσθε αυτον
εις την Γαλιλαιαν. Και ετεροις ευαγγελιζεσθαι παρασκευαζει, ο μαλιστα αυτας εποιει
πιστευσαι. Και καλως ειπεν, Εις την Γαλιλαιαν, απαλλαττων πραγματων και
κινδυνων, ωστε μη τον φοβον διενοχλειν τηι πιστει. Και εξηλθον εκ του μνημειου
μετα φοβου και χαρας. Τι δηποτε; Ἔκπληκτον πραγμα ειδον και παραδοξον, ταφον
κενον, ενθα πρωτον τεθεντα ειδον. ∆ιο και ηγαγεν αυτας εις θεωριαν, ινα
αμφοτερων γενωνται μαρτυρες, και του ταφου και της αναστασεως. Και γαρ
ενενοουν, οτι ουδεις αν αυτον ηρε, στρατιωτων τοσουτων παρακαθημενων, ει μη
εαυτον ανεστησε. ∆ια τουτο και χαιρουσι και θαυμαζουσι, και της τοσαυτης
παραμονης λαμβανουσι την αμοιβην, το πρωται ιδειν και ευαγγελισασθαι, ου τα
ειρημενα μονον, αλλα και τα οραθεντα. γʹ. Ἐπει ουν εξηλθον μετα φοβου και χαρας,
Ἰδου Ἰησους απηντησεν αυταις λεγων· Χαιρετε. Αι δε εκρατησαν τους ποδας αυτου,
και μεθ' υπερβαλλουσης ευφροσυνης αυτωι προσδραμουσαι, ελαμβανον και δια της
αφης τεκμηριον και πληροφοριαν της αναστασεως, Και προσεκυνησαν αυτωι. Τι ουν
αυτος; Μη φοβεισθε. Παλιν και αυτος το δεος εκβαλλει, προοδοποιων τηι πιστει. Ἀλλ'
υπαγετε, και ειπατε τοις αδελφοις μου, ινα απελθωσιν εις την Γαλιλαιαν· κακει με
οψονται. Σκοπει πως και αυτος δια τουτων τους μαθητας ευαγγελιζεται, ο πολλακις
ειπον, το μαλιστα γενος ατιμωθεν εις τιμην αγων και εις χρηστας ελπιδας, και το
πεπονηκος ιωμενος. Ταχα τις υμων εβουλετο κατ' εκεινας γενεσθαι, και τους ποδας
κατασχειν του Ἰησου; ∆υνασθε και νυν. οσοι βουλεσθε, ουχι τους ποδας και τας
χειρας μονον, αλλα και την κεφαλην κατασχειν την ιεραν εκεινην, των φρικτων
απολαυοντες μυστηριων καθαρωι συνειδοτι. Ουκ ενταυθα δε μονον, αλλα και εν
εκεινηι τηι ημεραι οψεσθε αυτον, μετα της αποῤρητου δοξης εκεινης και του δημου
των αγγελων ερχομενον, ει βουληθειητε ειναι φιλανθρωποι· και ακουσεσθε, ουχι
ταυτα τα ρηματα μονον, οτι Χαιρετε; αλλα και εκεινα· ∆ευτε οι ευλογημενοι του
 
 

533

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν προ καταβολης
κοσμου. Γινεσθε τοινυν φιλανθρωποι, ινα ταυτα ακουσητε, και υμεις αι χρυσοφοροι
58.785 γυναικες, αι τον δρομον των γυναικων θεασαμεναι τουτων, οψε γουν ποτε
την νοσον αποθεμεναι της των χρυσιων επιθυμιας. Ὥστε ει ζηλουτε τας γυναικας,
ανταλλαξασθε τον κοσμον, ον περικεισθε, ελεημοσυνην περιθεμεναι. Τι το οφελος,
ειπε μοι, των λιθων των τιμιων τουτων, και των χρυσοπαστων ιματιων; Χαιρει
τουτοις, φησιν, η ψυχη, και ευφραινεται. Ἐγω σε το κερδος ηρωτησα· συ δε μοι το
βλαβος ειπες. Του γαρ περι ταυτα ησχολησθαι και χαιρειν και προσηλωσθαι, χειρον
ουδεν. Πικροτερα γαρ η χαλεπη αυτη δουλεια γινεται, οταν τις και δουλευων
ευφραινηται. Ἐπι τινι γαρ των πνευματικων ως χρη σπουδασει ποτε, ποτε δε
καταγελασεται ως δει των βιωτικων πραγματων, η χαρας αξιον ειναι νομιζουσα το
δεδεσθαι χρυσωι; Ὁ γαρ εν δεσμωτηριωι μενων και ηδομενος, ουδεποτε απαλλαγηναι
θελησει, ωσπερ ουν ουδε αυτη· αλλ' ωσπερ τις αιχμαλωτος γενομενη της πονηρας
ταυτης επιθυμιας, ουδε φωνης ανεξεται πνευματικης ακουσαι μετα της
προσηκουσης επιθυμιας τε και σπουδης, μητιγε εργον μετελθειν. Τι ουν το κερδος
του κοσμου τουτου και της βλακειας ταυτης; ειπε μοι. Τερπομαι, φησι. Παλιν μοι την
βλαβην ειπες και τον ολεθρον. Ἀλλα και τιμης απολαυω, φησι, πολλης παρα των
ορωντων. Και τι τουτο; Ἑτερας γαρ τουτο διαφθορας υποθεσις, οταν εις τυφον, οταν
εις απονοιαν αιρηι. Φερε ουν, επειδη συ το κερδος ουκ ειπες, ανασχου εμου σοι
διηγουμενου τας βλαβας. Τινες ουν εντευθεν αι βλαβαι; Ἡ φροντις η μειζων της
ηδονης. ∆ιο πολλοι των ορωντων, τουτων δη των παχυτερων, τερπονται μαλλον, η
η περικειμενη. Συ μεν γαρ μετα μεριμνης καλλωπιζηι· εκεινοι δε ανευ ταυτης εστιωσι
τας οψεις. Ειτα ετερα παλιν, το ταπεινουσθαι την ψυχην, το βασκαινεσθαι
πανταχοθεν. Αι γαρ πλησιον δηχθεισαι κατα των οικειων ανδρων οπλιζονται, και
πολεμους αναῤριπιζουσι σοι χαλεπους. Μετα τουτων το την σχολην απασαν και την
φροντιδα εις τουτο δαπανασθαι, το των πνευματικων μη σφοδρα αντεχεσθαι
κατορθωματων, το τυφου και απονοιας και κενης πληρουσθαι δοξης, το τηι γηι
προσηλωσθαι, και πτεροῤρυειν, και αντι αετου γενεσθαι κυνα και χοιρον. Ἀφεισα
γαρ προς τον ουρανον βλεπειν και πετασθαι, καθαπερ οι χοιροι χαμαι νευεις,
μεταλλα περιεργαζομενη και χηραμους, και ψυχην ανανδρον και ανελευθεραν
κτωμενη. Ἀλλ' επιστρεφεις φαινομενη τους επι της αγορας; ∆ι' αυτο μεν ουν τουτο
χρυσοφορειν ουκ εδει, ινα μη κοινον γενηι θεατρον, και πολλων κατηγορων ανοιξηις
στοματα. Ουδεις γαρ σε των επιστρεφομενων θαυμαζει, αλλα σκωπτουσιν ως
φιλοκοσμον, ως αλαζονα, ως σαρκικην γυναικα. Καν εις εκκλησιαν εισελθηις,
εξηλθες ουδεν λαβουσα, αλλ' η μυρια σκωμματα και λοιδοριας και αρας, ουχι παρα
των ορωντων μονον, αλλα και παρα του προφητου. Και γαρ ευθεως ο
μεγαλοφωνοτατος Ἡσαΐας ιδων σε βοησεται· Ταδε λεγει Κυριος επι τας αρχουσας
θυγατερας Σιων· Ἀνθ' ων επορευθησαν υψηλωι τραχηλωι, και νευμασιν οφθαλμων,
και τηι πορειαι των ποδων συρουσαι τους χιτωνας, και τοις ποσιν αμα παιζουσαι·
ανακαλυψει Κυριος τον κοσμον αυτων, και εσται αντι οσμης ηδειας κονιορτος, αντι
δε ζωνης σχοινιωι ζωσηι. Ταυτα σοι αντι καλλωπισμου. Ουδε γαρ προς εκεινας μονας
ταυτα ειρηται, αλλα προς πασαν γυναικα μιμουμενην αυτας. Και ο Παυλος δε μετ'
εκεινου κατ 58.786 ηγορος εστηκε, λεγων Τιμοθεωι παραγγελλειν ταις γυναιξι· Μη εν
πλεγμασιν, η χρυσιωι, η μαργαριταις, η ιματισμωι πολυτελει κοσμειν εαυτας. Ὥστε
πανταχου μεν βλαβερον το χρυσοφορειν, μαλιστα δε οταν εις εκκλησιαν εισιηις, οταν
δια των πενητων παριηις. Ει γαρ σφοδρα σαυτης κατηγορησαι εσπουδασας, ουκ αν
αλλο περιεθου σχημα, αλλ' η το της ωμοτητος τουτο, και απανθρωπιας προσωπειον.
δʹ. Ἐννοησον γουν ποσας γαστερας παρερχηι πεινωσας μετα του σχηματος τουτου,
ποσα σωματα γεγυμνωμενα μετα της φαντασιας ταυτης της σατανικης. Ποσωι
 
 

534

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βελτιον διαθρεψαι ψυχας πεινωσας, η λοβους ωτων διατιτρωσκειν, και μυριων
πενητων τροφας εξαρταιν εικη και ματην! Μη γαρ το πλουτειν εγκωμιον; μη γαρ το
χρυσοφορειν επαινος; Ει και εκ δικαιων πονων ταυτα περικειμενα σοι ην, και ουτω
μεγιστη κατηγορια το γινομενον· οταν δε και εξ αδικιας, εννοησον την υπερβολην.
Ἀλλ' επαινων εραις και δοξης; Ουκουν αποδυσαι την καταγελαστον ταυτην
περιβολην, και τοτε σε θαυμασονται παντες, τοτε και δοξης και καθαρας απολαυσηι
της ηδονης· ως νυν γε σκωμματων γεμεις, αθυμιας πολλας υποθεσεις εκ τουτων
σαυτηι κατασκευαζουσα. Ἂν γαρ εκπεσηι τι τουτων, εννοησον οσα εντευθεν τικτεται
τα κακα· ποσαι μαστιγουνται θεραπαινιδες, ποσοι ανδρες ενοχλουνται, ποσοι
απαγονται, ποσοι δεσμωτηριον οικουσι. Και δικαστηρια εντευθεν, και εισαγωγαι, και
μυριαι παντοθεν αραι και κατηγοριαι, τηι γυναικι παρα του ανδρος, τωι ανδρι παρα
των φιλων, τηι ψυχηι παρ' εαυτης. Ἀλλ' ουκ απολειται. Μαλιστα μεν τουτο ου ραιδιον·
ει δε και σωθειη διαπαντος, σωζομενα παλιν πολλην παρεχει μεριμναν και φροντιδα
και αηδιαν, και κερδος ουδεν. Ποια γαρ εντευθεν προσοδος τηι οικιαι; τι οφελος αυτηι
τηι περικειμενηι; Ὄφελος μεν ουδεν, ακοσμια δε πολλη, και κατηγορια παντοθεν.
Πως δυνησηι του Χριστου φιλησαι τους ποδας και κατασχειν, ουτως εσκευασμενη;
Τουτον αποστρεφεται τον κοσμον εκεινος. ∆ια τουτο εν τηι του τεκτονος οικιαι
κατεδεξατο τεχθηναι, μαλλον δε ουδε εν τηι οικιαι εκεινηι, αλλ' εν καλυβηι και φατνηι.
Πως ουν αυτον δυνησηι ιδειν, ουκ εχουσα καλλος αυτωι ποθεινον, ου περικειμενη
κοσμον επεραστον αυτωι, αλλα μισητον; Τον γαρ αυτωι προσιοντα ου τοιουτοις δει
καλλωπιζεσθαι ιματιοις, αλλ' αρετηι περιβεβλησθαι. Ἐννοησον τι ποτε εστι τουτι το
χρυσιον; Ουδεν ετερον η γη και σποδος. Ἔμβαλε υδωρ, και γεγονε πηλος. Ἐννοησον
και αισχυνθητι τον πηλον ∆εσποτην ποιουμενη, και παντα αφεισα και αυτωι
παρακαθημενη, και πανταχου αυτον βασταζουσα και περιφερουσα, και οταν εις
εκκλησιαν εισιηις, οτε μαλιστα φευγειν αυτον εχρην. Ουδε γαρ δια τουτο η εκκλησια
ωικοδομηται, ινα εν ταυτηι τον πλουτον επιδειξηι τουτον, αλλ' ινα τον πλουτον τον
πνευματικον. Συ δε ωσπερ εις πομπην εισιουσα, ουτω παντοθεν σαυτην
καλλωπιζεις, τας εν τηι σκηνηι μιμουμενη, ουτω μετα δαψιλειας τον καταγελαστον
τουτον βασταζεις φορυτον. ∆ια τοι τουτο πολλοις επεισερχηι λυμη, και της
εκκλησιας διαλυθεισης, εν ταις οικιαις, επι των τραπεζων, ταυτα αν τις ακουσειε
διηγουμενων των πλειονων. Ἀφεντες γαρ λεγειν, Το και το ειπεν ο προφητης και ο
Ἀποστολος, των ιματιων την πολυτελειαν, των λιθων το μεγεθος, την αλλην
απασαν ασχημοσυνην των ταυτα περικειμενων διηγουνται. Ταυτα 58.787 υμας προς
ελεον αργας ποιει, και τους συνοικουντας υμιν. Ου γαρ αν τις υμων ελοιτο ραιδιως
διακλασαι τι των χρυσιων τουτων, και θρεψαι πεινωντα. Ὅπου γαρ και αυτη ελοιο
αν εν στενοχωριαι ειναι, η ταυτα ιδειν διακλωμενα, πως αν ετερον εκ τουτων
διαθρεψειας; Ὥσπερ γαρ προς εμψυχα τινα διακεινται αι πολλαι προς ταυτα και
ουδεν ηττον η προς παιδια. Ἄπαγε, φησι. ∆ειξατε μοι ουν τουτο, δειξατε δια των
εργων, ως νυν γε ταναντια ορω. Τις γαρ ποτε των σφοδρα εαλωκοτων ταυτα
καταχωνευσας εξηρπασε θανατου παιδιου ψυχην; Και τι λεγω παιδιου; Τις την
εαυτου ψυχην απολλυμενην εντευθεν επριατο; Τουναντιον μεν ουν οι πολλοι και
καθ' εκαστην αυτην δια ταυτα πωλουσι την ημεραν. Καν μεν σωματικη αῤρωστια
γενηται, παντα ποιουσιν· αν δε την ψυχην ιδωσι διεφθαρμενην, ουδεν τοιουτον
εργαζονται, αλλα και των εγγονων και της εαυτων ψυχης αμελουσιν, ινα ταυτα
μενηι τωι χρονωι ιουμενα. Και συ μεν μυριων ταλαντων χρυσια περικεισαι· το δε του
Χριστου μελος ουδε αναγκαιας εχει τροφης απολαυσιν. Ἀλλ' ο μεν κοινος απαντων
∆εσποτης, και του ουρανου, και των εν 58.788 τοις ουρανοις, και τραπεζης της
πνευματικης απασιν ομοιως μετεδωκε· συ δε ουδε των απολλυμενων αυτωι
μεταδιδως, ινα μεινηις συνεχως δεδεμενη ταις χαλεπαις ταυταις αλυσεσιν. Ἐντευθεν
 
 

535

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα μυρια κακα, εντευθεν αι πορνειαι των ανδρων, οταν αυτους μη φιλοσοφειν
παρασκευαζητε, αλλα τουτοις παιδευητε χαιρειν, οις αι πορνευομεναι
καλλωπιζονται γυναικες. ∆ια τουτο και ταχεως αλισκονται. Ει γαρ αυτον επαιδευσας
τουτων μεν υπεροραιν, σωφροσυνηι δε χαιρειν, ευλαβειαι, ταπεινοφροσυνηι, ουκ αν
ραιδιως εαλω τοις της πορνειας πτεροις. Κοσμησασθαι μεν γαρ ουτω δυναται πορνη,
και τουτου πλεον· εκεινοις δε ουκετι. Ἔθισον ουν αυτον τουτωι χαιρειν τωι κοσμωι,
ον ουκ εχει παρα τηι πορνηι κειμενον ιδειν. Πως δε αυτον εις την συνηθειαν ταυτην
εμβαλεις; Ἂν τουτον αφεληις, και εκεινον περιθηις. Ουτω και ο ανηρ εν ασφαλειαι,
και συ εν τιμηι, και ο Θεος υμιν ιλεως, και ανθρωποι παντες θαυμασονται, και των
μελλοντων επιτευξεσθε αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
58.787 ΟΜΙΛΙΑ S ʹ. Πορευομενων δε αυτων, ιδου τινες της κουστωδιας
ελθοντες εις την πολιν, ανηγγειλαν τοις αρχιερ ευσιν απαντα τα γενομενα. Και
συναχθεντες μετα των πρεσβυτερων, συμβουλιον τε λαβοντες, αργυ ρια ικανα
εδωκαν τοις στρατιωταις, λεγοντες· Ει πατε οτι Οι μαθηται αυτου ελθοντες νυκτος
εκλε ψαν αυτον, ημων κοιμωμενων. Και εαν ακουσθηι τουτο επι του ηγεμονος, ημεις
πεισομεν αυτον, και υμας αμεριμνους ποιησομεν.
αʹ. ∆ια τουτους τους στρατιωτας ο σεισμος εγενετο εκεινος, ωστε αυτους
εκπληξαι, και παρ' αυτων γενεσθαι την μαρτυριαν· οπερ ουν και συνεβη. Και γαρ
ανυποπτος η απαγγελια ουτως εγενετο παρα των φυλακων προφερομενη. Των γαρ
σημειων τα μεν κοινηι τηι οικουμενηι ενεδεικνυτο, τα δε ιδιαι τοις εκει παρουσι· κοινηι
μεν τηι οικουμενηι το σκοτος, ιδιαι δε το του αγγελου, το του σεισμου. Ἐπει ουν ηλθον
και απηγγειλαν, (η γαρ αληθεια παρα των εναντιων ανακηρυττομενη διαλαμπει·)
εδωκαν παλιν αργυρια, ινα ειπωσι, φησιν, Ὅτι οι μαθηται αυτου ελθοντες εκλεψαν
αυτον. Πως εκλεψαν, ω παντων ανοητοτατοι; ∆ια γαρ το λαμπρον της αληθειας και
περιφανες, ουδε πλασαι δυνανται. Και γαρ σφοδρα απιθανον το λεγομενον, και ουδε
σχημα το ψευδος ειχε. Πως γαρ εκλεπτον, ειπε μοι, οι μαθηται, ανθρωποι πτωχοι και
ιδιωται, και ουδε φανηναι τολμωντες; Μη γαρ ουκ ην σφραγις επικειμενη; μη γαρ ου
παρεκαθηντο τοσουτοι φυλακες, και στρατιωται και Ἰουδαιοι; μη γαρ ουχ
υπωπτευον τουτο αυτο, και εμεριμνων, και ηγρυπνουν, και εφροντιζον εκεινοι;
Τινος δε ενεκεν και εκλεπτον; ινα πλασωσι το της αναστασεως δογμα; Και πως αν
επηλθεν αυτοις τοιουτον τι πλασαι, ανθρωποις αγαπωσιν, οτι κρυπτομενοι ζωσι;
πως δ' αν τον λιθον ανειλον τον ησφαλισμενον; πως δ' αν τους τοσουτους διελαθον;
Καιτοι ει και θανατου κατεφρονουν, ουκ αν επεχειρησαν εικη και ματην
κατατολμησαι τοσουτων οντων φυλακων. Ὅτι 58.788 δε και δειλοι ησαν, εδηλωσε
τα εμπροσθεν γεγενημενα. Ὅτε γουν ειδον αυτον συνειλημμενον, απαντες
απεπηδησαν. Ει τοινυν τοτε ουδε στηναι ετολμησαν ζωντα ορωντες, πως
αποθανοντος ουκ αν εφοβηθησαν τοσουτων στρατιωτων πληθος; Μη γαρ θυραν ην
ανατρεψαι; μη γαρ ενα λαθειν; Λιθος επεκειτο μεγας, πολλων δεομενος χειρων.
∆ικαιως ελεγον· Και εσται η εσχατη πλανη χειρων της πρωτης· καθ' εαυτων
αποφαινομενοι τουτο, οτι μετα τοσαυτην μανιαν δεον μετανοησαι, οι δε και
επαγωνιζονται τοις προτεροις, καταγελαστα πλαττοντες πλασματα, και ζωντος μεν
το αιμα ωνουμενοι, σταυρωθεντος δε και ανασταντος τον περι της αναστασεως
παλιν δια χρηματων υπορυττοντες λογον. Συ δε μοι σκοπει πως δι' ων ποιουσιν
αλισκονται πανταχου. Ει γαρ μη προσηλθον Πιλατωι, μηδε ᾔτησαν την κουστωδιαν,
μαλλον ηδυναντο τοιαυτα αναισχυντειν· νυνι δε ουκετι. Και γαρ ωσπερ
σπουδαζοντες αποῤραψαι τα οικεια στοματα, ουτω παντα επραξαν. Ει γαρ
 
 

536

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γρηγορησαι ουκ ισχυσαν μετ' αυτου. και ταυτα ονειδιζομενοι παρ' αυτου, πως αν
τουτο ετολμησαν; ∆ιατι δε μη προ τουτου εκλεψαν, αλλ' οτε υμεις ηλθετε; Ει γαρ
εβουλοντο τουτο ποιησαι, μηδεπω φυλαττομενης της θηκης εποιησαν αν εν τηι
πρωτηι νυκτι, οτε και ακινδυνον και ασφαλες. Τωι γαρ σαββατωι προσελθοντες
ηιτησαντο παρα του Πιλατου την κουστωδιαν, και εφυλαττον· την δε πρωτην νυκτα
ουδεις τουτων τωι ταφωι παρην. βʹ. Τι δε βουλεται και τα σουδαρια τα τηι σμυρνηι
προσπεπηγοτα; ταυτα γαρ ειδεν ο Πετρος κειμενα. Ει γαρ εβουλοντο κλεψαι, ουκ αν
γυμνον εκλεψαν το σωμα· ου δια το υβρισαι μονον, αλλ' ωστε μη εν τωι αποδυειν
μελλειν και βραδυνειν, και παρεχειν τοις βουλομενοις διαναστηναι και κατασχειν.
Μαλιστα οτε σμυρνα ην, φαρμακον ουτω κολλωδες τωι σωματι, και τοις ιματιοις
προσπεπηγος· οθεν ουκ ευκολον ην αποσπασαι 58.789 τα ιματια του σωματος, αλλα
πολλου χρονου οι τουτο ποιουντες εδεοντο· ωστε καντευθεν απιθανον το της
κλοπης. Μη γαρ ουκ ᾔδεσαν τον θυμον τον Ἰουδαικον, και οτι εις αυτους την οργην
αφησουσι; Τι δε ολως και το κερδος ην αυτοις, ει μη ανεστη; Ταυτα δη παντα και
ουτοι συνειδοτες οτι επλασαν, εδωκαν αργυριον, και φασιν Ειπατε ταυτα υμεις, και
ημεις πεισομεν τον ηγεμονα. ∆ημοσιευθηναι γαρ εβουλοντο την φωνην, εικη προς
την αληθειαν πυκτευοντες, και δι' ων αυτην συσκιαζειν επεχειρουν, δια τουτων και
ακοντες παρεσκευαζον εκλαμπειν αυτην. Και γαρ και τουτο την αναστασιν κυροι, το
αυτους ταυτα ειπειν, οτι οι μαθηται εκλεψαν. Τουτο γαρ ομολογουντων εστιν, οτι
ουκ ην εκει το σωμα. Ὅταν ουν αυτοι μεν ομολογωσι μη ειναι το σωμα εκει, την δε
κλοπην δεικνυηι ψευδη και απιθανον η προσεδρεια αυτων, και τα σημαντρα, και η
των μαθητων δειλια· αναμφισβητητος καντευθεν η της αναστασεως αποδειξις
φαινεται. Ἀλλ' ομως οι αναισχυντοι και παντα τολμωντες, τοσουτων των
επιστομιζοντων αυτους, Ειπατε. φησι, και ημεις πεισομεν, και υμας αμεριμνους
ποιησομεν. Ὁραις παντας διεφθαρμενους; τον Πιλατον; αυτος γαρ επεισθη· τους
στρατιωτας; τον δημον τον Ἰουδαικον; Ἀλλα μη θαυμασηις ει χρηματα στρατιωτων
περιεγενετο. Ει γαρ παρα τωι μαθητηι τοσαυτην επεδειξατο την ισχυν, πολλωι μαλλον
παρα τουτοις. Και διεφημισθη ο λογος ουτος, φησιν, εως της σημερον ημερας. Ειδες
παλιν των μαθητων το φιλαληθες; πως ουδε τουτο αισχυνονται λεγοντες, οτι
τοιουτος εκρατησε λογος κατ' αυτων; Οι δε ενδεκα μαθηται απηλθον εις την
Γαλιλαιαν· και οι μεν προσεκυνησαν, οι δε ιδοντες αυτον εδιστασαν. Αυτη μοι δοκει
εσχατη οψις ειναι εν τηι Γαλιλαιαι, οτε αυτους εξεπεμπε βαπτισοντας. Ει δε εδιστασαν
τινες, καντευθεν παλιν θαυμασον αυτων την αληθειαν, πως ουδε τα μεχρις εσχατης
ημερας ελαττωματα αυτων αποκρυπτονται. Ἀλλ' ομως και ουτοι δια της οψεως
εβεβαιωθησαν. Τι ουν φησιν ιδων αυτους; Ἐδοθη μοι πασα εξουσια εν ουρανωι και
επι γης. Παλιν ανθρωπινωτερον αυτοις διαλεγεται· ουδεπω γαρ ησαν το Πνευμα
ειληφοτες το δυναμενον υψηλους αυτους ποιησαι. Πορευθεντες μαθητευσατε παντα
τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου
Πνευματος, διδασκοντες αυτους τηρειν παντα οσα ενετειλαμην υμιν· το μεν περι
δογματων, το δε περι εντολων παραγγελλων. Και Ἰουδαιων μεν ουδεν μεμνηται,
ουδε εις μεσον φερει τα γεγενημενα, ουδε ονειδιζει Πετρωι την αρνησιν, ουδε των
αλλων ουδενι την φυγην· κελευει δε εις την οικουμενην εκχυθηναι πασαν,
συντομον διδασκαλιαν εγχειρισας, την δια του βαπτισματος. Ειτα επειδη μεγαλα
αυτοις επεταξεν, επαιρων αυτων τα φρονηματα, φησιν· Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι
πασας τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος. Ειδες αυθεντιαν παλιν; ειδες πως
και εκεινα συγκαταβασεως ενεκεν ειρηται; Ου μετ' εκεινων δε μονον ειπεν εσεσθαι,
αλλα και μετα παντων των μετ' εκεινους πιστευοντων. Ου γαρ δη εως της
συντελειας του αιωνος οι αποστολοι μενειν εμελλον· αλλ' ως ενι σωματι διαλεγεται
τοις πιστοις. Μη γαρ μοι την δυσκολιαν, φησιν, ειπητε των πραγματων· εγω γαρ ειμι
 
 

537

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεθ' υμων, ο παντα ποιων ευκολα. Τουτο και τοις προφηταις ελεγεν εν τηι Παλαιαι
συνεχως, 58.790 και τωι Ἱερεμιαι νεοτητα προβαλλομενωι, και τωι Μωυσηι και τωι
Ἰεζεκιηλ αναδυομενοις· Ἐγω μεθ' υμων ειμι· τουτο και ενταυθα τουτοις. Σκοπει δε
μοι κανταυθα την τουτων διαφοραν. Ἐκεινοι μεν γαρ εις εν εθνος αποστελλομενοι,
πολλακις παρηιτουντο· ουτοι δε ουδεν τοιουτον εφθεγξαντο, εις την οικουμενην
πεμπομενοι. Ἀναμιμνησκει δε αυτους και της συντελειας, ινα μαλλον αυτους
εφελκυσηται, και μη τα παροντα ορωσι μονον δεινα, αλλα και τα μελλοντα αγαθα τα
απεραντα. Τα μεν γαρ λυπηρα, φησιν, απερ υποστησεσθε, τωι παροντι βιωι
συγκαταλυεται, οπου γε και αυτος ο αιων ουτος εις συντελειαν ηξει· τα δε χρηστα,
ων απολαυσεσθε, αθανατα μενει, καθαπερ πολλακις εμπροσθεν ειπον. Ουτως
αλειψας και εγειρας αυτων τα φρονηματα και τηι μνημηι της ημερας εκεινης,
εξεπεμψεν. Ἡ γαρ ημερα εκεινη τοις εν κατορθωμασι ζωσι ποθεινη, ωσπερ ουν τοις
εν αμαρτημασι φοβερα, καθαπερ τοις καταδικοις. Ἀλλα μη φοβωμεθα μονον και
φριττωμεν, αλλα και μεταβαλλωμεθα εως εστι καιρος, και ανενεγκωμεν εκ της
πονηριας· δυναμεθα γαρ, αν εθελωμεν. Ει γαρ προ της χαριτος πολλοι τουτο
εποιησαν, πολλωι μαλλον μετα την χαριν. γʹ. Τι γαρ φορτικον επεταγημεν; ορη
διατεμειν; η πτηναι προς τον αερα; η περαιωσασθαι το Τυῤρηνικον πελαγος;
Ουδαμως· αλλ' ουτως ευκολον πολιτειαν, ως μηδε οργανων δεισθαι, αλλα ψυχης και
διαθεσεως μονης. Ποια γαρ οργανα ειχον οι αποστολοι ουτοι, τοσαυτα
κατορθωσαντες; Ουχι μονοχιτωνες και ανυποδετοι περιηιεσαν, και παντων
περιεγενοντο; Τι γαρ δυσκολον των επιταγματων; Μηδενα εχε εχθρον· μηδενα λεγε
κακως. Τα εναντια μεν ουν τουτων τα δυσκολωτερα. Ἀλλ' ειπε, φησι, Ῥιψον τα
χρηματα. Τουτο ουν εστι το φορτικον; Μαλιστα μεν ουκ εκελευσεν, αλλα
συνεβουλευσε. Πλην ει και επιταγμα ην, τι το βαρυ, μη περιφερειν φορτια και
φροντιδας ακαιρους; Ἀλλ', ω της φιλαργυριας! Παντα χρηματα γεγονε· δια τουτο
παντα ανω και κατω γεγονε. Καν μακαρισηι τις τινα, τουτων μεμνηται· καν
ταλανισηι, εντευθεν ο ταλανισμος. Και παντες δια ταυτα οι λογοι γινονται, πως ο
δεινα πλουτει, πως ο δεινα πενεται. Καν στρατειαν, καν γαμον, καν τεχνην, καν
οτιουν μεταχειριζηι τις, ου προτερον απτεται του προκειμενου, εως αν ταυτα ιδοι
ιοντα ραγδαιως αυτωι. Ειτα ου συνελθοντες βουλευσομεθα, πως το νοσημα τουτο
απελασομεν; ουκ αισχυνθησομεθα των πατερων τα κατορθωματα; των τρισχιλιων,
των πεντακισχιλιων, οι κοινα παντα ειχον; Τι το κερδος της παρουσης ζωης, οταν εις
την μελλουσαν εμποριαν αυτηι μη χρησωμεθα; Μεχρι ποτε ου δουλουσθε τον
δουλωσαμενον υμας μαμωναν; μεχρι ποτε δουλοι χρηματων; μεχρι τινος ουκ ερατε
ελευθεριας, και διαῤρηγνυτε τας ωνας της φιλοχρηματιας; Ἀλλα αν μεν ανθρωπων
γενησθε δουλοι, παντα ποιειτε, ει τις ελευθεριαν υποσχοιτο· φιλαργυριας δε οντες
αιχμαλωτοι, ουδε εννοειτε πως της πικρας ταυτης απαλλαγητε δουλειας. Καιτοι το
μεν ουδεν δεινον· το δε τυραννις η πικροτατη. Ἐννοησατε ηλικην τιμην υπερ ημων
κατεθηκεν ο Χριστος. Το αιμα το εαυτου εξεχεεν, εαυτον εξεδωκεν. Ὑμεις δε και
μετα ταυτα παντα αναπεπτωκατε, και το δη χαλεπωτερον, οτι και ευφραινεσθε τηι
58.791 δουλειαι, εντρυφατε τηι ατιμιαι, και επεραστον γεγονε το φευκτον. Ἀλλ' επειδη
ουκ αποδυρεσθαι χρη μονον και εγκαλειν, αλλα και διορθουν, ιδωμεν ποθεν
επεραστον ημιν γεγονε τουτι το παθος και το κακον. Ποθεν ουν. ποθεν επεραστον
τουτι γεγονεν; Ὅτι εν δοξηι, φησι, και ασφαλειαι ποιει. Ποιαι ασφαλειαι; ειπε μοι. Ἐν
τωι θαῤρειν υπερ του μη πεινηιν, μη ριγουν, μη βλαπτεσθαι, μη καταφρονεισθαι.
Ουκουν εαν επαγγειλωμεθα σοι την ασφαλειαν ταυτην, αποστησηι του πλουτειν; Ει
γαρ δια τουτο ο πλουτος επεραστος, αν εξηι χωρις τουτου εχειν ασφαλειαν, τις χρεια
σοι τουτου λοιπον; Και πως δυνατον μη πλουτουντα, φησι, τουτων επιτυχειν; Πως
μεν ουν δυνατον (εγω γαρ τουναντιον ερω) πλουτουντα; Και γαρ κολακευειν
 
 

538

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναγκη πολλους, και αρχοντας και αρχομενους, και δεισθαι μυριων, και δουλευειν
αγεννως, και δεδοικεναι και τρεμειν, και υποπτευειν τους των βασκανων
οφθαλμους, και φοβεισθαι συκοφαντων στοματα, και ετερων φιλαργυρων
επιθυμιας. Ἀλλ' ουχ η πενια τοιουτον, αλλα τουναντιον απαν. Χωριον ασυλον εστι
και ασφαλες, λιμην ευδιος, παλαιστρα και γυμνασιον φιλοσοφιας, αγγελικου βιου
μιμημα. Ἀκουσατε, οσοι πενεσθε, τουτων, μαλλον δε και οσοι πλουτειν επιθυμειτε.
Ου το πενεσθαι δεινον, αλλα το μη βουλεσθαι πενεσθαι. Μηδεν δεινον νομιζε ειναι
πενιαν, και ουκ εσται σοι δεινον. Ουδε γαρ εν τηι φυσει του πραγματος, αλλ' εν τηι
κρισει των μαλακοψυχων ανδρων τουτο εστι το δεος. Μαλλον δε και αισχυνομαι, ει
τοσουτον υπερ πενιας εχοιμι λεγειν οτι ουδεν εστι δεινον· εαν γαρ φιλοσοφηις, και
μυριων αγαθων εσται σοι πηγη. Και ει τις σοι αρχην, και πολιτικας δυναμεις, και
πλουτον, και τρυφην προετιθει, ειτα την πενιαν αντιτιθεις, αιρεσιν εδιδου λαβειν
οπερ ηθελες, ταυτην αν ευθεως ηρπασας, ειγε αυτης εγνως το καλλος. δʹ. Και οιδα
μεν οτι πολλοι γελωσι τουτων λεγομενων· αλλ' ημεις ου θορυβουμεθα· αλλα και
υμας αξιουμεν ανασχεσθαι, και ταχεως ημιν ψηφιεισθε. Ἐμοι γαρ η πενια κορηι τινι
κοσμιωι και καληι και ευειδει προσεοικεναι δοκει· η δε φιλαργυρια θηριομορφωι
γυναικι, Σκυλληι τινι και Ὕδραι, και ετεροις τισι τοιουτοις τερασι παρα μυθοποιων
πλαττομενοις. Μη γαρ μοι τους κατηγορουντας της πενιας ενεγκηις εις μεσον, αλλα
τους δι' αυτης λαμψαντας. Μετα ταυτης Ἠλιας τραφεις, ηρπαγη την μακαριαν
εκεινην αρπαγην· μετα ταυτης Ἑλισσαιος ελαμψε· μετα ταυτης Ἰωαννης, μετα
ταυτης οι αποστολοι παντες· μετα δε εκεινης, ο Ἀχααβ, η Ἰεζαβελ, ο Γιεζη, ο Ἰουδας,
ο Νερων, ο Καιαφας κατεκριθησαν. Ἀλλ' ει δοκει, μη τους εν πενιαι λαμψαντας
μονον ιδωμεν, αλλα και αυτο της κορης ταυτης το καλλος επισκεψωμεθα. Και γαρ ο
οφθαλμος εστιν αυτηι καθαρος και διειδης, ουδεν εχων θολερον, καθαπερ ο της
φιλαργυριας νυν μεν θυμου γεμων, νυν δε ηδονης εμπεπλησμενος, νυν δε απο
ακρασιας τεταραγμενος. Ἀλλ' ουχ ο της πενιας τοιουτος, αλλ' ημερος, γαληνος, ηδυ
προς παντας βλεπων, μειλιχιος προσηνης, ουδενα μισων, ουδενα αποστρεφομενος.
Ὅπου γαρ χρηματα, εκει εχθρας υποθεσις και μυριων πολεμων. Στομα παλιν εκεινηι
μεν υβρεων γεμει, τυφου τινος, αλαζονειας 58.792 πολλης, αρας, δολου· ταυτηι δε και
στομα και γλωσσα υγιης, ευχαριστιας γεμουσα διηνεκους, ευλογιας, προσηνων
ρηματων, φιλοστοργων, θεραπευτικων, επαινων, εγκωμιων. Ει δε και την
αναλογιαν εθελοις αυτης ιδειν των μελων, ευμηκης τε εστι και υψηλοτερα πολυ της
ευποριας. Ει δε φευγουσιν αυτην πολλοι, μη θαυμασηις· και γαρ και την αλλην
αρετην οι ανοητοι. Ἀλλ' υβριζεται, φησιν, ο πενης παρα του πλουτουντος. Παλιν μοι
της πενιας το εγκωμιον λεγεις. Τις γαρ, ειπε μοι, μακαριος; ο υβριζων, η ο
υβριζομενος; ∆ηλον ως ο υβριζομενος. Ουκουν εκεινη μεν υβριζειν κελευει η
φιλαργυρια· αυτη δε φερειν παραινει η πενια. Ἀλλα πειναι ο πενης, φησι. Και Παυλος
επεινα, και εν λιμωι ην. Ἀλλ' ουκ εχει αναπαυσιν. Ουδε ο Υιος του ανθρωπου ουκ
ειχε που την κεφαλην κλιναι. Ειδες οι προεβη της πενιας τα εγκωμια, και που σε
ιστησι, προς ποιους ανδρας αναγει, και πως του ∆εσποτου ποιει μιμητην; Ει καλον το
χρυσιον εχειν ην, τουτο αν εδωκε τοις μαθηταις ο Χριστος, ο τα αποῤρητα εκεινα
δους αγαθα. Νυνι δε ου μονον ουκ εδωκεν, αλλα και εχειν απηγορευσε. ∆ιο και ο
Πετρος ου μονον καταδυεται πενιαι, αλλα και σεμνυνεται λεγων· Ἀργυριον και
χρυσιον ουχ υπαρχει μοι· ο δε εχω, τουτο σοι διδωμι, φησι. Τις ουκ αν ηθελησεν
υμων ρηξαι ταυτην την φωνην; Και σφοδρα μεν ουν απαντες, ισως ειποι τις αν.
Ουκουν ριψον το αργυριον, ριψον το χρυσιον. Και εαν ριψω, φησι, ληψομαι την
δυναμιν Πετρου; Τι γαρ Πετρον μακαριον εποιησεν, ειπε μοι; αρα το χωλον εγειραι;
Ουδαμως· αλλα το μη ταυτα εχειν, τουτο αυτωι τον ουρανον προεξενησε. Των μεν
γαρ ταυτα εργασαμενων πολλοι εις γεενναν ενεπεσον· οι δε εκεινα ποιησαντες
 
 

539

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλειας επετυχον. Και τουτο και εξ αυτου του Πετρου μανθανε. ∆υο γαρ ην α
ειρηκεν· Ἀργυριον και χρυσιον ουχ υπαρχει μοι· και, Ἐν τωι ονοματι Ἰησου Χριστου,
εγειραι και περιπατει. Ποιον ουν αυτον εποιησε λαμπρον και μακαριον; το εγειραι
τον χωλον, η το ριψαι τα χρηματα; Και ταυτα παρ' αυτου του αγωνοθετου παιδευου.
Τι ουν αυτος φησι τωι πλουσιωι ζητουντι την αιωνιον ζωην; Ουκ ειπεν, Ἔγειρον
χωλους· αλλα, Πωλησον σου τα υπαρχοντα, και δος πτωχοις, και δευρο ακολουθει
μοι· και εξεις θησαυρον εν ουρανοις. Και ο Πετρος δε παλιν ουκ ειπεν, Ἰδου εν τωι
ονοματι σου εκβαλλομεν δαιμονας· καιτοι ην εκβαλλων· αλλ', Ἰδου αφηκαμεν
παντα, και ηκολουθησαμεν σοι· τι εσται ημιν; Και ο Χριστος παλιν προς τουτον
αποκρινομενος, ουκ ειπεν, Ἐαν τις χωλον εγειρηι· αλλ', Ὅστις αφηκεν οικιας και
αγρους, εκατονταπλασιονα ληψεται εν τωι αιωνι τουτωι, και ζωην αιωνιον
κληρονομησει. Και ημεις ουν τουτον ζηλωσωμεν, ινα μη καταισχυνθωμεν, αλλα ινα
μετα παῤρησιας παραστωμεν τωι βηματι του Χριστου, ινα αυτον επισπασωμεθα ειναι
μεθ' ημων, ως και μετα των μαθητων ην. Ἔσται γαρ και μεθ' ημων, καθαπερ και μετ'
εκεινων ην, εαν θελωμεν εκεινους μιμησασθαι, και ζηλωται γενεσθαι του βιου και
της πολιτειας αυτων. Ἀπο τουτων γαρ και ο Θεος στεφανοι και ανακηρυττει, ουκ
απαιτων σε νεκρον εγειραι, ουδε χωλον διορθωσαι. Ου γαρ ταυτα ποιει κατα Πετρον
γενεσθαι, αλλα 58.793 το ριψαι τα οντα· τουτο γαρ του αποστολου το κατορθωμα.
Ἀλλ' ου δυνασαι ριψαι; Μαλιστα μεν δυνατον· πλην ουκ αναγκαζω, ει μη βουλει,
ουδε βιαζομαι· αλλ' εκεινο παρακαλω, καν κατα μερος αναλισκειν τοις δεομενοις,
και μηδεν πλεον της χρειας επιζητειν. Ουτω γαρ και ενταυθα απραγμονα βιωσομεθα
βιον και ασφα 58.794 λη, και της αιωνιου ζωης απολαυσομεν· ης γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα
και το κρατος αμα τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 

540

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


