In illud: Pater, si possibile est, transeat
ΕΙΣ ΤΟ Πατερ, ει δυνατον εστι, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο·
πλην ουχ ως εγω θελω, αλλ' ως συ· και κατα Μαρκιωνιστων και
Μανιχαιων· και οτι ου χρη επιπηδαιν τοις κινδυνοις, αλλα παντος
θεληματος προτιμαιν το του Θεου θελημα.
51.31
αʹ. Βαθειαν τομην τοις αρπαζουσι και πλεονεκτειν βουλομενοις πρωην
εδωκαμεν· ουχ ινα πληξωμεν, αλλ' ινα διορθωσωμεθα· ου τους ανθρωπους
μισουντες, αλλα την πονηριαν αποστρεφομενοι. Ἐπει και ιατρος τεμνει το ελκος, ου
τωι νοσουντι σωματι πολεμων, αλλα τηι νοσωι και τωι τραυματι μαχομενος. Φερε δη,
σημερον μικρον ενδωμεν αυτοις, ωστε αυτους απο της οδυνης αναπνευσαι, και μη
συνεχως πληττομενους αποσκιρτησαι της θεραπειας. Ουτω και ιατροι ποιουσι· μετα
τας τομας εμπλαστρους επιτιθεασι και φαρμακα, και διαλιμπανουσιν ημερας, τα
παραμυθουμενα την οδυνην επινοουντες.
Τουτους δη και ημεις μιμουμενοι σημερον επινοουντες, ωστε καρπωσασθαι
την απο της ημετερας διαλεξεως ωφελειαν, και τον περι δογματων κινησωμεν
λογον, εις τα ανεγνωσμενα τον λογον αφιεντες. Και γαρ οιμαι πολλους διαπορειν,
τινος ενεκεν ταυτα ειρηται παρα του Χριστου· εικος δε και αιρετικους παροντας
επιπηδησαι τοις ειρημενοις, και πολλους των αφελεστερων αδελφων εντευθεν
υποσκελιζειν. Ἵν' ουν και την εκεινων εφοδον αποτειχισωμεν, και τους
διαπορουντας θορυβου και ταραχης απαλλαξωμεν, μεταχειρισαντες το ειρημενον,
ενδιατριψωμεν τηι λεξει, και προς το βαθος καταβωμεν των νοηματων. Ουδε γαρ
αρκει η αναγνωσις, εαν μη προσηι και η γνωσις. Ἐπει και ο ευνουχος Κανδακης
ανεγινωσκεν, αλλ' εως οτε παρεγενετο ο διδασκων αυτον τι ποτε ην ο ανεγινωσκεν,
ουδεν εκαρπουτο μεγα. Ἵν' ουν μη και υμεις το αυτο παθητε, προσεχετε τοις
λεγομενοις, συντεινατε την διανοιαν, σχολαζουσαν μοι την ψυχην παρασχετε,
οξυδερκες εστω το ομμα, συντεταμενη η γνωμη· απηλλαγμενη φροντιδων βιωτικων
η ψυχη, ινα μη καταβαλωμεν εις τας ακανθας, μηδε εις τας πετρας, μηδε παρα την
οδον τα λεγομενα· αλλα βαθυγειον και λιπαραν γεωργουντες αρουραν, κομωντα τον
ασταχυν αμησωμεν. Ἐαν γαρ ουτω προσεχητε τοις λεγομενοις, και ημιν κουφοτερον
τον πονον εργασεσθε, και υμιν ευκολωτεραν την ευρεσιν κατασκευασετε. Τι ουν εστι
το ανεγνωσμενον; Πατερ, ει δυνατον, παρελθετω το ποτηριον τουτο απ' εμου. Τι
ποτε εστιν ο φησι;
∆ει γαρ το ειρημενον σαφεστερον ερμηνευσαντας, ουτως επαγαγειν την
λυσιν. Τι ουν εστιν ο φησι; Πατερ, ει δυνατον, παραγαγε τον σταυρον. Τι λεγεις;
αγνοει ειτε δυνατον, ειτε αδυνατον, τουτο; Και τις αν τουτο ειποι; Καιτοι τα ρηματα
αγνοουντος εστιν· η γαρ του, Ει, προσθηκη, αμφιβαλλοντος 51.32 εστιν, αλλ', οπερ
εφην, ου δει τοις ρημασι προσεχειν, αλλα προς τα νοηματα τρεπεσθαι, και τον
σκοπον του λεγοντος ειδεναι, και την αιτιαν, και τον καιρον, και παντα
συναγαγοντα, ουτω θηραιν την εναποκειμενην διανοιαν. Ἡ ουν σοφια η αποῤρητος,
ο τον Πατερα ουτως ειδως, ως ο Πατηρ οιδε τον Υιον, πως αν τουτο ηγνοησεν; Ουδε
γαρ μειζων αυτη η γνωσις η περι του παθους της γνωσεως της περι της ουσιας, ην
ακριβως μονος οιδεν αυτος. Καθως γαρ, φησι, γινωσκει με ο Πατηρ, καγω γινωσκω
τον Πατερα. Και τι λεγω περι του μονογενους Υιου του Θεου; Ουδε γαρ οι προφηται
φαινονται τουτο ηγνοηκοτες, αλλα και ειδοτες σαφως και προαναφωνουντες μετα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

πολλης της πληροφοριας, οτι δει τουτο γενεσθαι, και οτι παντως εσται. Ἄκουε γουν
πως διαφορως απαντες τον σταυρον απαγγελλουσι.
Πρωτος ο πατριαρχης Ἰακωβ· προς γαρ αυτον αποτεινων τον λογον φησιν·
Ἐκ βλαστου, υιε μου, ανεβης· βλαστον την Παρθενον, και το αχραντον της Μαριας
εμφαινων. Ειτα τον σταυρον δηλων ελεγεν· Ἀναπεσων εκοιμηθης ως λεων, και ως
σκυμνος λεοντος, τις εγερει αυτον; Τον γαρ θανατον αυτου κοιμησιν εκαλεσε και
υπνον, και τωι θανατωι συνηψε την αναστασιν, λεγων· Τις εγερει αυτον; Ἄλλος μεν
ουδεις, αυτος δε εαυτον. ∆ι' ο και ο Χριστος ελεγεν· Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην
μου, και εξουσιαν εχω λαβειν αυτην· και παλιν· Λυσατε τον ναον τουτον και εν
τρισιν ημεραις εγερω αυτον. Τι δε εστιν, Ἀναπεσων εκοιμηθης ως λεων; Ὥσπερ γαρ
ο λεων ουκ εγρηγορως μονον, αλλα και καθευδων εστι φοβερος· ουτω και ο Χριστος
ου προ του σταυρου μονον, αλλα και εν αυτωι τωι σταυρωι, και εν αυτηι τηι τελευτηι
φοβερος ην, και τα μεγαλα τοτε ειργαζετο θαυματα, ηλιον αποστρεφων, πετρας
τεμνων, την γην κλονων, το καταπετασμα σχιζων, την γυναικα του Πιλατου
δεδιττομενος, τον Ἰουδαν ελεγχων.
Τοτε γαρ ελεγεν· Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωον. Και η γυνη του Πιλατου
εδηλου· Μηδεν σοι και τωι δικαιωι τουτωι· πολλα γαρ επαθον κατ' οναρ δι' αυτον.
Τοτε το σκοτος την οικουμενην κατελαμβανε, και νυξ εν ημεραι μεσηι εφαινετο· τοτε
ο θανατος ετηκετο, και η τυραννις αυτου κατελυετο· πολλα γουν 51.33 σωματα των
κεκοιμημενων αγιων ηγερθη. Ταυτα ανωθεν προλεγων ο πατριαρχης, και δεικνυς
οτι και σταυρουμενος εσται φοβερος, Ἀναπεσων, φησιν, εκοιμηθης ως λεων· και ουκ
ειπε, Κοιμηθησηι, αλλ' Ἐκοιμηθης, δια το παντως εσομενον. Ἔθος γαρ τοις
προφηταις πολλαχου τα μελλοντα ως προγεγενημενα προλεγειν. Ὥσπερ γαρ ουκ ενι
τα γεγενημενα μη γεγενησθαι, ουτως ουδε τουτο, καιτοι μελλον ον, μη γενεσθαι. ∆ια
τοι τουτο τωι σχηματι του παρωιχηκοτος χρονου τα μελλοντα προαναφωνουσι, το
αδιαπτωτον αυτων και παντως εσομενον δια τουτων ενδεικνυμενοι. Ουτω και ο
∆αυιδ τον σταυρον δηλων ελεγεν· Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου. Ουκ ειπεν,
Ὀρυξουσιν, αλλ', Ὤρυξαν. Ἐξηριθμησανπαντα τα οστα μου. Και ου τουτο λεγει
μονον, αλλα και τα παρα των στρατιωτων γεγονοτα· ∆ιεμερισαντο τα ιματια μου
εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον. Και ου τουτο μονον, αλλ' οτι και
χολην αυτον εψωμισαν, και οξος εποτισαν. Ἔδωκαν γαρ, φησιν, εις το βρωμα μου
χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος. Ἕτερος δε παλιν οτι λογχηι αυτον
επαισαν φησιν· Ὄψονται, γαρ εις ον εξεκεντησαν. Ὁ δε Ἡσαΐας ετερως παλιν τον
σταυρον προαναφωνων ελεγεν· Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος
εναντιον του κειραντος αυτον αφωνος, ουτως ουκ ανοιγει το στομα αυτου. Ἐν τηι
ταπεινωσει αυτου η κρισις αυτου ηρθη.
βʹ. Συ δε μοι παρατηρει πως εκαστος τουτων, ως περι παρωιχηκοτων
διαλεγεται, το παντως εσομενον και αναντιῤρητως εκβησομενον δια του χρονου
τουτου δηλων. Ουτω και ο ∆αυιδ το δικαστηριον τουτο υπογραφων ελεγεν· Ἵνα τι
εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι
αρχοντες συνηχθησαν επι το αυτο κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου. Ου
το δικαστηριον δε λεγει μονον, και τον σταυρον, και τα εν τωι σταυρωι, αλλα και τον
προδεδωκοτα, οτι ομοδιαιτος και ομοτραπεζος ην· Ὁ γαρ εσθιων, φησιν, αρτους μου,
εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον.
Και την φωνην δε ουτω προλεγει, ην εμελλεν αφιεναι εν τωι σταυρωι, λεγων·
Ὁ Θεος, ο Θεος μου, ινα τι εγκατελιπες με; Και τον ταφον παλιν· Ἔθεντο με εν
λακκωι κατωτατωι, εν σκοτεινοις, και εν σκιαι θανατου. Και την αναστασιν· Ου γαρ
εγκαταλειψεις την ψυχην μου εις ᾅδην, ουδε δωσεις τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Και την αναληψιν· Ἀνεβη ο Θεος εν αλαλαγμωι, Κυριος εν φωνηι σαλπιγγος, Και την
εκ δεξιων καθεδραν· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου, Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω
τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Ὁ δε Ἡσαΐας και την αιτιαν φησι
λεγων, οτι Ἀπο των αμαρτιων του λαου μου ηκει εις θανατον· και, οτι Ἐπειδη
παντες ως προβατα επλανηθησαν, δια τουτο σφαγιαζεται. Ειτα και το κατορθωμα
επαγει λεγων· Τωι μωλωπι 51.34 αυτου ημεις παντες ιαθημεν, και οτι Ἁμαρτιας
πολλων ανηνεγκεν. Ειτα οι μεν προφηται και τον σταυρον ᾔδεισαν, και του σταυρου
την αιτιαν, και τα εκ του σταυρου κατορθουμενα, και τον ταφον, και την αναστασιν,
και την αναβασιν, και την προδοσιαν, και το δικαστηριον, και παντα μετα ακριβειας
διεγραψαν· ο δε αποστειλας αυτους, και ταυτα κελευσας ειπειν, αυτος αγνοει; Και τις
αν ταυτα νουν εχων ειποι; Ὁραις οτι ου δει τοις ρημασιν απλως προσεχειν; ου γαρ δη
τουτο μονον εστι το απορον, αλλα και το εξης απορωτερον. Τι γαρ φησι· Πατερ, Ει
δυνατον, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο; Ου γαρ δη αγνοων μονον
ευρεθησεται, αλλα και παραιτουμενος τον σταυρον· ο γαρ λεγει τουτο εστιν· Ει
εγχωρει, φησι, μη εμπεσοιμι εις το σταυρωθηναι, μηδε αναιρεθηναι. Καιτοι τωι
Πετρωι τωι κορυφαιωι των αποστολων τουτο αυτωι ειποντι, οτι Ἵλεως σοι, Κυριε, ου
μη εσται σοι τουτο, ουτω σφοδρα επετιμησεν, ως ειπειν, Ὕπαγε οπισω μου, Σατανα,
σκανδαλον μου ει, οτι ου φρονεις τα του Θεου, αλλα τα των ανθρωπων· καιτοι γε
προ μικρου μακαρισας αυτον. Ἀλλ' ουτως αυτωι ατοπον εδοκει ειναι το μη
σταυρωθηναι, ως εκεινον τον παρα του Πατρος την αποκαλυψιν δεξαμενον, τον
μακαρισθεντα, τον λαβοντα τας κλεις των ουρανων, Σαταναν καλεσαι και
σκανδαλον, και αιτιασθαι, ως μη φρονουντα τα του Θεου, επειδη ειπεν αυτωι, Ἵλεως
σοι, Κυριε, ου μη εσται σοι τουτο, το σταυρωθηναι.
Ὁ τοινυν τον μαθητην ουτως υβρισας, και τοσαυτηι κατ' αυτου χρησαμενος
τηι καταφοραι, ως και Σαταναν αυτον καλεσαι μετα τοσαυτα εγκωμια, επειδη ελεγε,
Μη σταυρωθηις, πως αυτος εβουλετο μη σταυρωθηναι; πως δε μετα ταυτα του καλου
ποιμενος υπογραφων την εικονα, τουτο εφησε μαλιστα δειγμα ειναι της αρετης
αυτου, το σφαττεσθαι υπερ των προβατων, ουτω λεγων· Ἐγω ειμι ο ποιμην ο καλος·
ο ποιμην ο καλος την ψυχην αυτου τιθησιν υπερ των προβατων; Και ουδε μεχρι
τουτου εστη, αλλα και επηγαγεν· Ὁ δε μισθωτος, και ουκ ων ποιμην, θεωρει τον
λυκον ερχομενον, και αφιησι τα προβατα, και φευγει. Ει τοινυν του καλου μεν
ποιμενος το σφαττεσθαι, του δε μισθωτου το μη βουλεσθαι τουτο υπομενειν, πως
αυτος λεγων ειναι ποιμην καλος, παρακαλει μη σφαγιασθηναι; πως δε ελεγεν· Ἐγω
τιθημι την ψυχην μου απ' εμαυτου; Ει γαρ απο σαυτου τιθης, πως ετερον
παρακαλεις, ινα μη θηις; πως δε αυτον ο Παυλος θαυμαζει ταυτης ενεκα της
προφασεως, ουτω λεγων· Ὃς εν μορφηι Θεου υπαρχων, ουχ αρπαγμον ηγησατο το
ειναι ισα Θεωι, αλλα εαυτον εκενωσε, μορφην δουλου λαβων, εν ομοιωματι
ανθρωπων γενομενος, και σχηματι ευρεθεις ως ανθρωπος, εαυτον εταπεινωσε,
γενομενος υπηκοος μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου; Αυτος δε παλιν ουτω πως
φησι· ∆ια τουτο με αγαπαι ο Πατηρ, οτι εγω την ψυχην μου τιθημι, ινα παλιν λαβω
αυτην. Ει γαρ ου βουλεται, αλλα παραιτειται και παρακαλει τον Πατερα, πως δια
τουτο αγαπαται; Ἡ γαρ αγαπη των κατα γνωμην εστι. Πως δε φησι παλιν ο Παυλος·
Ἀγαπατε αλληλους, καθως και ο Χριστος ηγαπησεν ημας, και παρεδωκεν εαυτον
υπερ ημων; Αυτος δε παλιν ο Χριστος μελλων σταυρουσθαι ελεγε· Πατερ, εληλυθεν
η ωρα· δοξασον σου τον Υιον, δοξαν τον 51.35 σταυρον καλων· και πως ενταυθα μεν
παραιτειται, εκει δε και κατεπειγει; Ὅτι γαρ δοξα ο σταυρος, ακουσον τι φησιν ο
ευαγγελιστης· Ουδεπω γαρ ην Πνευμα αγιον, οτι Ἰησους ουπω εδοξασθη. Ὃ δελεγει,
τουτο εστιν· Ουδεπω ην δοθεισα η χαρις, επειδη η εχθρα η προς τους ανθρωπους
ουδεπω ην καταλυθεισα, τωι μηδεπω τον σταυρον προκεχωρηκεναι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ὁ γαρ σταυρος την εχθραν του Θεου κατελυσε την προς τους ανθρωπους, τας
καταλλαγας εκομισε, την γην ουρανον εποιησε, τους ανθρωπους τοις αγγελοις
ανεμιξε, του θανατου την ακροπολιν κατηγαγε, του διαβολου την ισχυν εξενευρωσε,
της αμαρτιας την δυναμιν ηφανισε, την γην της πλανης απηλλαξε, την αληθειαν
επανηγαγε, τους δαιμονας απηλασε, ναους καθειλε, βωμους ανετρεψε, κνισσαν
ηφανισε, την αρετην κατεφυτευσε, τας Ἐκκλησιας εῤριζωσε. Σταυρος, το του Πατρος
θελημα, η του Υιου δοξα, το του Πνευματος αγαλλιαμα, το του Παυλου καυχημα·
Ἐμοι γαρ, φησι, μη γενοιτο καυχασθαι, ει μη εν τωι σταυρωι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου. Σταυρος ο του ηλιου φανοτερος, ο της ακτινος φαιδροτερος· οταν γαρ
εκεινος σκοτιζηται, τοτε ουτος λαμπει· σκοτιζεται δε ο ηλιος τοτε ουκ αφανιζομενος,
αλλα νικωμενος τηι του σταυρου φαιδροτητι. Σταυρος το χειρογραφον ημων
διεῤρηξε, του θανατου το δεσμωτηριον αχρηστον εποιησε, σταυρος της του Θεου
αγαπης η αποδειξις.
Ουτω γαρ ηγαπησεν ο Θεος τον κοσμον, οτι τον Υιον αυτου τον μονογενη
εδωκεν, ινα πας ο πιστευων εις αυτον μη αποληται. Και παλιν ο Παυλος· Ει γαρ
εχθροι οντες κατηλλαγημεν τωι Θεωι δια του θανατου του Υιου αυτου. Σταυρος το
τειχος το αῤραγες, το οπλον το αχειρωτον, των πλουτουντων η ασφαλεια, των
πενητων η ευπορια, των επιβουλευομενων το τειχος, των πολεμουμενων το οπλον,
των παθων η αναιρεσις, της αρετης η κτησις, το σημειον το θαυμαστον και
παραδοξον. Σημειον γαρ επιζητει η γενεα αυτη· και σημειον ου δοθησεται αυτηι, ει μη
το σημειον Ἰωνα. Και παλιν ο Παυλος· Ἐπειδη και Ἰουδαιοι σημειον αιτουσι, και
Ἕλληνες σοφιαν ζητουσιν· ημεις δε κηρυσσομεν Χριστον εσταυρωμενον. Σταυρος
παραδεισον ηνεωιξε, ληιστην εισηγαγε, το των ανθρωπων γενος απολλυσθαι μελλον
και ουδε της γης αξιον προς την των ουρανων βασιλειαν εχειραγωγησε. Τοσαυτα
αγαθα απο του σταυρου και γεγονε και γινεται, και ου βουλεται σταυρωθηναι, ειπε
μοι; Και τις αν τουτο ειποι; Ει δε μη εβουλετο, τις αυτον ηναγκασε; τις εβιασατο; τι δε
και προεπεμψε προφητας απαγγελλοντας, οτι σταυρωθησεται, μη μελλων
σταυρουσθαι, μηδε βουλομενος τουτο υπομειναι; Τινος δε ενεκεν και ποτηριον καλει
τον σταυρον, ει γε μη εβουλετο σταυρωθηναι; Τουτο γαρ ενδεικνυμενου εστι την
επιθυμιαν, ην εχει περι το πραγμα. Ὥσπερ γαρ τοις διψωσι το ποτηριον ηδυ, ουτω
και αυτωι το σταυρωθηναι· δι' ο και ελεγεν· Ἐπιθυμιαι επεθυμουν τουτο το Πασχα
φαγειν μεθ' υμων, ουχ απλως ειπων τουτο, αλλα δια την αιτιαν ταυτην, επειδη μετα
την εσπεραν ο σταυρος αυτον διεδεχετο.
γʹ. Ὁ τοινυν και δοξαν το πραγμα καλων, και τωι μαθητηι επιτιμων, οτι
διεκωλυεν αυτον, και τον καλον ποιμενα εντευθεν δεικνυς απο του σφαττεσθαι
υπερ των προβατων, και επιθυμιαι επιθυμειν λεγων 51.36 το πραγμα, και εκων επι
τουτο ερχομενος, πως παρακαλει μη γενεσθαι τουτο; Ει δε μη εβουλετο, τι δυσκολον
ην διακωλυσαι τους ερχομενους επι τουτο; Νυν δε και οραις αυτον επιτρεχοντα τωι
πραγματι. Ὅτε γουν επηλθον αυτωι, λεγει· Τινα ζητειτε; Οι δε λεγουσιν· Ἰησουν. Και
λεγει αυτοις· Ἰδου, εγω ειμι· και απηλθον εις τα οπισω και επεσον χαμαι. Ουτω
πηρωσας αυτους προτερον και δειξας, οτι ηδυνατο διαφυγειν, τοτε εξεδωκεν εαυτον,
ινα μαθηις οτι ουκ αναγκηι, ουδε βιαι, ουδε τηι τυραννιδι των επελθοντων ακων τουτο
υπεμεινεν, αλλ' εκων, και προαιρουμενος και βουλομενος, και εκ πολλου ταυτα
οικονομων. ∆ια τουτο και προφηται προεπεμποντο, και πατριαρχαι προυλεγον, και
δια ρηματων και δια πραγματων ο σταυρος προδιετυπουτο. Και γαρ του Ἰσαακ η
σφαγη τον σταυρον εδηλου ημιν· δι' ο και ελεγεν· Ἀβρααμ, ο πατηρ υμων,
ηγαλλιασατο, ινα ιδηι την δοξαν την εμην, και ειδε, και εχαρη. Ειτα ο μεν πατριαρχης
εχαρη βλεπων την εικονα του σταυρου, αυτος δε παραιτειται το πραγμα; Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Μωυσης δε ουτω του Ἀμαληκ περιεγενετο, επειδη τον τυπον επεδεικνυτο του
σταυρου· και μυρια αν ιδοι τις εν τηι Παλαιαι γινομενα, τον σταυρον προδιαγραφοντα.
Τινος ουν ενεκεν ουτως εγενετο, ει γε ο σταυρουσθαι μελλων ουκ εβουλετο τουτο
γινεσθαι; Και το μετα τουτο δε ετι απορωτερον. Ειπων γαρ, Παρελθετω απ' εμου το
ποτηριον τουτο, επηγαγε, Πλην ουχ ως εγω θελω, αλλ' ως συ. Ἐντευθεν γαρ, οσον
κατα την ρησιν, δυο θεληματα εναντια αλληλοις ευρισκομεν, ει γε ο μεν Πατηρ
βουλεται αυτον σταυρωθηναι, αυτος δε ου βουλεται. Καιτοι γε πανταχου ορωμεν
αυτον τα αυτα τωι Πατρι βουλομενον, τα αυτα προαιρουμενον. Και γαρ οταν λεγηι,
∆ος αυτοις, καθως εγω και συ εν εσμεν, ινα και αυτοι εν ημιν εν ωσιν, ουδεν αλλο
λεγει, ει μη το μιαν ειναι γνωμην Πατρος και Υιου. Και οταν λεγηι, Τα ρηματα, α εγω
λαλω, ου λαλω εγω, αλλ' ο Πατηρ ο εν εμοι μενων, αυτος ποιει τα εργα ταυτα, τουτο
ενδεικνυται.
Και οταν λεγηι, Ἀπ' εμαυτου ουκ εληλυθα, και, Ου δυναμαι απ' εμαυτου
ποιειν ουδεν, ου τουτο δηλων λεγει, οτι εξουσιας απεστερηται η του λαλειν η του
ποιειν, (απαγε!) αλλα μετα ακριβειας δειξαι βουλομενος συμφωνον αυτου την
γνωμην, και την εν ρημασι, και την εν πραγμασι, και την εν πασαις οικονομιαις προς
τον Πατερα μιαν και την αυτην ουσαν, καθως και ηδη πολλακις απεδειξαμεν. Το
γαρ, Ἀπ' εμαυτου ου λαλω, ουκ εξουσιας αναιρεσις, αλλα συμφωνιας εστιν
αποδειξις. Πως ουν ενταυθα φησι, Πλην ουχ ως εγω θελω, αλλ' ως συ; Ταχα εις
πολυν υμας αγωνα ενεβαλομεν, αλλα διαναστητε· ει γαρ και πολλα τα ειρημενα,
αλλ' ευ οιδα οτι νεαζει υμων η προθυμια· προς γαρ αυτην λοιπον την λυσιν ο λογος
επειγεται. Τινος ουν ενεκεν ουτως ειρηται; Προσεχετε μετα ακριβειας. Πολυ
δυσπαραδεκτος ην ο της σαρκωσεως λογος. Ἡ γαρ υπερβολη της φιλανθρωπιας
αυτου, και το μεγεθος της συγκαταβασεως τουτο φρικης εγεμε, και πολλης εδεετο
κατα 51.37 σκευης, ωστε παραδεχθηναι. Ἐννοησον γαρ ηλικον ην ακουσαι και
μαθειν, οτι ο Θεος, ο αῤρητος, ο αφθαρτος, ο απερινοητος, ο αορατος, ο
ακαταληπτος, Ου εν τηι χειρι τα περατα της γης, Ὁ επιβλεπων επι την γην, και ποιων
αυτην τρεμειν, ο απτομενος των ορεων, και καπνιζων αυτα, ου την ροπην της
συγκαταβασεως ουδε τα Χερουβιμ ενεγκειν ηδυνηθησαν, αλλα τας οψεις
απεκρυπτον τηι προβοληι των πτερυγων· ουτος ο παντα νουν υπερβαινων, και παντα
λογισμον νικων, παραδραμων αγγελους αρχαγγελους, πασας τας ανω νοερας
δυναμεις, κατεδεξατο γενεσθαι ανθρωπος, και σαρκα την απο γης και πηλου
πλασθεισαν αναλαβειν, και εις μητραν ελθειν παρθενικην, και ενναμηνιαιον
κυοφορηθηναι χρονον, και γαλακτοτροφηθηναι, και τα ανθρωπινα παντα παθειν.
Ἐπει ουν ουτω παραδοξον ην το μελλον εσεσθαι, ως και γενομενον παρα πολλοις
απιστεισθαι, πρωτον προφητας προπεμπει, τουτο αυτο απαγγελλοντας. Και γαρ ο τε
πατριαρχης αυτο προανεφωνει λεγων, Ἐκ βλαστου, υιε μου, ανεβης· αναπεσων
εκοιμηθης ως λεων· οτε Ἡσαΐας λεγων, Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται
υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ· και ετερος παλιν, Ειδομεν αυτον
ως παιδιον, ως ριζαν εν γηι διψωσηι. Γην δε διψωσαν την μητραν λεγει την
παρθενικην, δια το μη δεξασθαι σπερμα ανθρωπου, μηδε συνουσιας απολαυσαι, αλλα
χωρις γαμων αυτον τεκειν.
Και παλιν, Παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν· και παλιν,
Ἐξελευσεται ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος εκ της ριζης αναβησεται. Ὁ δε
Βαρουχ ο εν Ἱερεμιαι φησιν· Ουτος ο Θεος ημων· ου λογισθησεται ετερος προς αυτον·
εξευρε πασαν οδον επιστημης, και εδωκεν αυτην Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και Ἰσραηλ
τωι ηγαπημενωι υπ' αυτου. Μετα ταυτα επι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις
συνανεστραφη. Και ο ∆αυιδ την ενσαρκον αυτου παρουσιαν δηλων ελεγε·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Καταβησεται ως υετος επι ποκον, και ωσει σταγων η σταζουσα επι την γην, οτι
αψοφητι και αταραχως εις την μητραν εισεληλυθε την παρθενικην.
δʹ. Ἀλλ' ουκ ηρκεσε ταυτα μονον, αλλα και παραγενομενος, ινα μη νομισθηι
φαντασια το γενομενον, ου τηι οψει μονον πιστουται το πραγμα, αλλα και χρονωι
πολλωι, και τωι δια παντων ελθειν των ανθρωπινων. Ου γαρ απλως εις ανθρωπον
εισερχεται απηρτισμενον και πεπληρωμενον, αλλ' εις μητραν παρθενικην, ωστε και
κυοφορησεως και τοκων ανασχεσθαι, και γαλακτοτροφιας, και αυξησεως, και τωι
μηκει του χρονου και τηι διαφοραι των ηλικιων απασων πιστωσασθαι το γενομενον.
Και ουδε ενταυθα ισταται τα της αποδειξεως μονον, αλλα και περιφερων την σαρκα,
αφιησιν αυτην τα της φυσεως ελαττωματα υπομειναι, και πεινησαι και διψησαι και
καθευδησαι και κοπιασαι· τελος και επι τον σταυρον ερχομενος, αφιησιν αυτην τα
της σαρκος παθειν.
∆ια γαρ τουτο και κρουνοι κατεφεροντο ιδρωτων εξ αυτης, και αγγελος
ηυρισκετο αυτην διακρατων, και λυπειται και αδημονει· και γαρ πριν η ταυτα ειπειν,
φησιν· Ἡ ψυχη μου τεταρακται, και περιλυπος εστιν εως θανατου. Ει ουν τουτων
απαντων γενομενων το πονηρον του διαβολου στομα δια Μαρκιωνος του Ποντικου
και Ουαλεντινου, και Μανιχαιου του 51.38 Περσου, και ετερων πλειονων αιρεσεων
επεχειρησεν ανατρεψαι τον περι της οικονομιας λογον, και ηχησε σατανικην τινα
ηχην λεγων, οτι ουδε εσαρκωθη, ουδε σαρκα περιεβαλετο, αλλα δοκησις τουτο ην
και φαντασια, και σκηνη και υποκρισις, καιτοι των παθων βοωντων, του θανατου,
του ταφου, της πεινης· ει μηδεν τουτων εγεγονει, πως ου πολλωι πλεον ο διαβολος
τα πονηρα ταυτα ανεσπειρε της ασεβειας δογματα; ∆ια τοι τουτο, ωσπερ επεινησεν,
ωσπερ εκαθευδησεν, ωσπερ εκοπιασεν, ωσπερ εφαγεν, ωσπερ επιεν, ουτω και
θανατον παραιτειται, το ανθρωπινον ενδεικνυμενος, και την ασθενειαν της φυσεως
την ουκ ανεχομενην απαθως αποῤραγηναι της παρουσης ζωης. Ει γαρ μηδεν τουτων
ειρηκει, ειχεν αν ειπειν, οτι ει ανθρωπος ην, εδει αυτον παθειν τα του ανθρωπου.
Τινα δε εστι ταυτα; Το μελλοντα σταυρουσθαι, και δειλιαιν και αγωνιαιν, και μη
απαθως αποῤρηγνυσθαι της παρουσης ζωης· τηι φυσει γαρ εγκειται το φιλτρον το
περι τα παροντα· δια τοι τουτο δειξαι βουλομενος αληθη της σαρκος την περιβολην,
και την οικονομιαν πιστωσασθαι, μετα πολλης της αποδειξεως τα παθη γυμνα
προτιθησιν. Εις μεν ουν λογος ουτος· εστι δε και ετερος τουτου ουκ ελαττων. Τις δε
ουτος; Παραγενομενος ο Χριστος, πασαν αρετην παιδευσαι τους ανθρωπους
εβουλετο· ο δε παιδευων ου λογωι μονον διδασκει, αλλα και εργωι· αυτη γαρ η αριστη
διδασκαλια εστι του διδασκοντος. Ἐπει και κυβερνητης παρακαθιζων τον μαθητην,
δεικνυσι μεν αυτωι πως κατεχει τους οιακας, προστιθησι δε και λογον τωι εργωι, και
ουτε λεγει μονον, ουτε εργαζεται μονον· ομοιως και οικοδομος παραστησας τον
μελλοντα παρ' αυτου μανθανειν πως τοιχος υφαινεται, δεικνυσι μεν αυτωι δια του
εργου, δεικνυσι δε αυτωι και δια του λογου· ωσαυτως και υφαντης, και ποικιλτης,
και χρυσοχοος, και χαλκοτυπος, και πασα τεχνη δια λογων τε και εργων εχει τον
διδασκοντα. Ἐπει ουν και αυτος παρεγενετο παιδευσαι ημας πασαν αρετην, δια
τουτο και λεγει τα πρακτεα, και ποιει. Ὁ γαρ ποιησας, φησι, και διδαξας, ουτος μεγας
κληθησεται εν τηι βασιλειαι των ουρανων.
Σκοπει δε· εκελευσεν ειναι ταπεινοφρονας και πραεις, και εδιδαξε δια των
ρηματων. Ὅρα πως αυτα παιδευει και δια των πραγματων. Ειπων γαρ, Μακαριοι οι
πτωχοι τωι πνευματι, μακαριοι οι πραεις, δεικνυσι πως αυτα δει κατορθουν. Πως ουν
εδιδαξε; Λαβων λεντιον διεζωσεν εαυτον, και ενιψε των μαθητων τους ποδας. Τι
ταυτης ισον της ταπεινοφροσυνης; Ουκ ετι γαρ δια των λογων μονον ταυτην
παιδευει, αλλα και δια των εργων. Παλιν την πραοτητα και την ανεξικακιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

διδασκει δια των εργων. Πως; Ἐῤραπισθη παρα του δουλου του αρχιερεως, και
φησιν· Ει μεν κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι του κακου· ει δε καλως, τι με δερεις;
Ἐκελευσεν ευχεσθαι υπερ των εχθρων· παλιν και τουτο δια των εργων παιδευει·
αναβας γαρ εν τωι σταυρωι λεγει· Πατερ, αφες αυτοις· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Ὥσπερ
ουν εκελευσεν ευχεσθαι, ουτω και αυτος ευχεται, σε παιδευων ευχεσθαι ουκ αυτος
ατο 51.39 νων αφιεναι. Παλιν εκελευσεν ευ ποιειν τοις μισουσιν ημας, και καλως
ποιειν τους επηρεαζοντας· τουτο δε δια των εργων εποιησε· των γαρ Ἰουδαιων τους
δαιμονας εξεβαλε, των καλουντων αυτον δαιμονωντα, ελαυνοντας ευηργετει,
επιβουλευοντας ετρεφε, σταυρωσαι βουλομενους εις βασιλειαν εχειραγωγει. Ἔλεγε
παλιν τοις μαθηταις, Μη κτησησθε χρυσον, μηδε αργυρον, μηδε χαλκον εις τας
ζωνας υμων, προς ακτημοσυνην αλειφων· τουτο παλιν δια των εργων επαιδευεν,
ουτω λεγων· Αι αλωπεκες φωλεους εχουσι, και τα πετεινα του ουρανου
κατασκηνωσεις· ο δε Υιος του ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλιναι. Και ουκ
ην αυτωι τραπεζα, ουκ οικια, ουκ αλλο τι των τοιουτων ουδεν· ουκ επειδη ηπορει,
αλλ' επειδη επαιδευε τους ανθρωπους ταυτην ελθειν την οδον. Κατα δη τουτον τον
τροπον και ευχεσθαι αυτους εδιδασκεν.
Ἔλεγον ουν αυτωι· ∆ιδαξον ημας ευχεσθαι. ∆ια τουτο και ευχεται, ινα
εκεινοι μαθωσιν ευχεσθαι. Ἀλλ' ουκ ευχεσθαι μονον, αλλα και πως δει ευχεσθαι
μαθειν αυτους εχρην· δια δη τουτο και ευχην παρεδωκεν ουτως εχουσαν· Πατερ
ημων ο εν τοις ουρανοις, αγιασθητω το ονομα σου· ελθετω η βασιλεια σου·
γενηθητω το θελημα σου, ως εν ουρανωι, και επι της γης. Τον αρτον ημων τον
επιουσιον δος ημιν σημερον· και αφες ημιν τα οφειληματα ημων, ως και ημεις
αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων· και μη εισενεγκηις ημας εις πειρασμον, τουτ' εστιν,
εις κινδυνον, εις επιβουλας. Ἐπει ουν εκελευσεν ευχεσθαι, Μη εισενεγκηις ημας εις
πειρασμον, τουτο αυτο διδασκει αυτους δι' αυτου του πραγματος λεγων, Πατερ, ει
δυνατον, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο, παιδευων απαντας τους αγιους μη
επιπηδαιν τοις κινδυνοις, μηδε επιῤριπτειν εαυτους, αλλ' αναμενειν μεν επιοντας,
και ανδρειαν πασαν επιδεικνυσθαι· μη μην αυτους προπηδαιν, μηδε πρωτους ομοσε
τοις δεινοις ιεναι. Τι δηποτε; Και ταπεινοφροσυνην διδασκων, και των της
κενοδοξιας εγκληματων απαλλαττων. ∆ια τοι τουτο και ενταυθα, οτε ταυτα ελεγεν,
Ἀπελθων, φησι, προσηυξατο· και μετα το προσευξασθαι λεγει τοις μαθηταις ουτως·
Ουκ ισχυσατε μιαν ωραν γρηγορησαι μετ' εμου; Γρηγορειτε και προσευχεσθε μη
εισελθειν εις πειρασμον. 51.40 Ὁραις οτι ου προσευχεται μονον, αλλα και παραινει;
Το μεν γαρ πνευμα προθυμον, φησιν, η δε σαρξ ασθενης. Τουτο δε ελεγε, τυφου την
ψυχην αυτων κενων, και απονοιας απαλλαττων, συνεσταλμενους ποιων, μετριαζειν
παρασκευαζων. Ὃ τοινυν ηβουλετο αυτους διδασκειν ευχεσθαι, τουτο και αυτος
ηυξατο ανθρωπινως, ου κατα την θεοτητα (απαθες γαρ το Θειον), αλλα κατα την
ανθρωποτητα. Ηυξατο δε παιδευων ημας ευχεσθαι, και αει ζητειν των δεινων την
απαλλαγην· ει δε μη εγχωροιη, στεργειν τα τωι Θεωι δοκουντα.
∆ια τουτο ελεγε· Πλην ουχ ως εγω θελω, αλλ' ως συ· ουκ επειδη αλλο μεν
αυτου βουλημα, αλλο δε του Πατρος· αλλ' ινα παιδευσηι τους ανθρωπους, καν
αγωνιωσι, καν τρεμωσι, καν κινδυνος επιηι, καν μη βουλωνται αποῤραγηναι της
παρουσης ζωης, ομως του οικειου βουληματος προτιμαιν το του Θεου βουλημα·
ωσπερ ουν και Παυλος παιδευθεις, αμφοτερα ταυτα δια των εργων εδειξε· τους τε
γαρ πειρασμους ηξιωσεν αποκινηθηναι αυτου, ουτω λεγων· Ὑπερ τουτου τριτον τον
Κυριον παρεκαλεσα· και επειδη ουκ εδοξε τωι Θεωι, φησι· ∆ι' ο ευδοκω εν ασθενειαις,
εν υβρεσιν, εν διωγμοις. Ταχα δε ασαφες το ειρημενον· ουκουν ποιω αυτο
σαφεστερον· Ἐκινδυνευσε πολλα ο Παυλος, και ηυξατο μη κινδυνευειν. Ἤκουσεν
ουν του Χριστου λεγοντος, οτι Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

τελειουται. Ἐπει ουν ειδε του Θεου θελημα ον, λοιπον το εαυτου θελημα υποταττει
τωι του Θεου θεληματι. Ταυτα τοινυν αμφοτερα απο της ευχης ταυτης επαιδευσε,
μητε επιπηδαιν τοις κινδυνοις. αλλα και ευχεσθαι μη εμπεσειν εις αυτους· ει δε
επελθοιεν, φερειν αυτους γενναιως, και του οικειου θεληματος προτιμαιν το του
Θεου θελημα.
Ταυτα ουν ειδοτες, ευχωμεθα μεν μηδεποτε εισελθειν εις πειρασμον· καν
εισελθωμεν, παρακαλωμεν τον Θεον διδοναι ημιν υπομονην και ανδρειαν, και το
αυτου θελημα παντος θεληματος ημων προτιμωμεν. Ουτω γαρ και τον παροντα βιον
μετα ασφαλειας διανυσομεν, και των μελλοντων αγαθων επιτευξομεθα· ων γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


