Commentarii in Lucam (homilia 51 In transfigurationem)
ΟΜΙΛΙΑ Θʹ.
Εις την μεταμορφωσιν του Κυριου, και Θεου, και Σωτηρος ημων
Ἰησου Χριστου.
77.1009 Οι μεν ευ ειδοτες αθλειν, των θεωμενων εφηδονται κροτοις, και ταις
των βραβειων ελπισιν ακονωνται προς την αυτοις πρεπουσαν νικην. Οι δε γε των
θειων χαρισματων επιτυχειν γλιχομενοι, και της τοις αγιοις ηυτρεπισμενης ελπιδος
διψωντες την μεθεξιν, τους υπερ της εις Χριστον ευσεβειας αγωνας προσιενται μεν
ασμενως. Την ευδοκιμον δε κατορθουσι ζωην, ου τον αμισθον προτιμωντες οκνον
, ουτε μην την ανανδρον αγαπωντες δειλιαν· κατανδριζομενοι δε μαλλον παντος
πειρασμου, και τας των διωγμων εφοδους ολιγου παντος αξιουντες λογου, και
πλουτον ηγουμενοι το παθειν υπερ αυτου. Ἀναμεμνηνται γαρ του μακαριου
γραφοντος Παυλου, οτι ουκ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν
δοξαν αποκαλυφθηναι εις ημας. Ἄθρει τοιγαρουν οικονομιαι παγκαληι κεχρημενον
και νυν Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, εις ονησιν, και οικοδομην των αγιων
αποστολων. Ἔφη μεν γαρ προς αυτους· Ει τις θελει οπισω μου ελθειν, απαρνησασθω
εαυτον, και αρατω τον σταυρον εαυτου, και ακολουθειτω μοι. Ὃς γαρ θελει την
ψυχην αυτου σωσαι, απολεσει αυτην· ος δε απολεσηι την ψυχην αυτου ενεκεν εμου
, ευρησει αυτην. Και σωτηριον μεν το παραγγελμα, και πρεπον αγιοις, και της
ανωτατω προξενον δοξης, και της εις ληξιν θυμηδιας εμποιητικον. Το γαρ παθειν
ελεσθαι δια Χριστον, ουκ αμισθον· μαλλον δε της αιωνιου ζωης, και δοξης περιποιει
την μεθεξιν. Πλην ουπω την εξ υψος δυναμιν εσχηκοτας τους μαθητας, εικος ην
ταχα που και ανθρωπιναις περιπεσειν ασθενειαις, και τοιουτον τι καθ' εαυτους
εννενοηκοτας ειπειν· Πως αρνησεται τις εαυτον; Ἢ πως απολεσας την εαυτου
ψυχην, ευρησει παλιν αυτην;
Τι δε τοις τουτο 77.1012 παθουσι το ισοστατουν εσται γερας; η και ποιων
εσται χαρισματων μετοχος; Ἵνα τοινυν των τοιουτων αυτους αποστησηι και
λογισμων, και ρηματων, και οιον μεταχαλκευσηι προς ευανδριαν της δοθησομενης
αυτοις ευκλειας επιθυμιαν εντεκων· Λεγω υμιν, φησι, εισι τινες των ωδε εστηκοτων,
οιτινες ου μη γευσονται θανατου, εως αν ιδωσι την βασιλειαν του Θεου. Ἆρα γε εις
τοσουτον αυτοις εκταθησεται, φησι, το της ζωης μετρον, ωστε και εις εκεινους
φθασαι τους χρονους, μεθ' ους επι συντελειαι των αιωνων εξ ουρανων κατελθων
αποκαταστησει τοις αγιοις την ητοιμασμενην αυτοις βασιλειαν; Ἀλλ' ην μεν και
τουτο εφικτον αυτωι. Παντα γαρ δυναται, και ουδεν αμηχανον, η ανηνυτον τοις
αυτου πανσθενεστατοις νευμασι. Βασιλειαν δε φησιν αυτην την θεαν της δοξης, εν ηι
και αυτος οφθησεται κατ' εκεινο καιρου, καθ' ον αν επιλαμψει τοις επι γης. Ἥξει
γαρ εν δοξηι του Θεου και Πατρος, και ουκ εν γε μαλλον σμικροπρεπειαι τηι καθ' ημας.
Πως ουν αρα θεωρους εποιει του θαυματος τους λαβοντας την υποσχεσιν; Ἄνεισιν
εις το ορος, τρεις απ' αυτων τους επιλεκτους εχων· ειτα μεταπλαττεται προς
εξαιρετον τινα και θεοπρεπη λαμπροτητα, ωστε και τον ιματισμον αυτου τηι του
φωτος προσβοληι διαλαμψαι δοκειν.
Ειτα Μωσης και Ἡλιας περιεστηκοτες τον Ἰησουν προσελαλουν αλληλοις
την εξοδον αυτου, ην εμελλε πληρουν εν Ἱερουσαλημ, τουτ' εστι, της μετα σαρκος
οικονομιας το μυστηριον, και το σωτηριον παθος, το επι τωι τιμιωι, φημι, σταυρωι. Και
γαρ εστιν αληθες, οτι ο δια Μωσεως νομος, και ο των αγιων προφητων λογος το
Χριστου μυστηριον προανεδειξαν· ο μεν εν τυποις και σκιαις μονονουχι, καθαπερ εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

πινακι. καταγραφων αυτο, οι δε πολυτροπως προηγορευκοτες, ως και οφθησεται
κατα καιρους εν ειδει τωι καθ' ημας, και οτι της απαντων ενεκα σωτηριας, και ζωης,
ου παραιτησεται το παθειν τον επι ξυλου θανατον. Ουκουν η Μωσεως και Ἠλια
παραστασις, και το προσλαλειν αλληλοις αυτους, οικονομια τις ην ευ μαλα
καταδεικνυουσα δορυφορουμενον υπο νομου και προφητων, τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, ως και νομου και προφητων δεσποτην προκαταδειχθεντα παρ'
αυτων, δι' ων αλληλοις συνωιδα προεκηρυξαν. Ου γαρ ασυμβατα τοις δια του νομου
τα των προφητων. Και τουτο, οιμαι, εστι, το αλληλοις προσλαλειν Μωσεα τον
ιερωτατον, και τον των προφητων παναριστον· Ἠλιας δε ουτος ην. Ἔστι δε και αλλο
τι εννοησαι. Ἐπειδη οι οχλοι ελεγον, οι μεν Ἠλιαν, οι δε Ἱερεμιαν, οι δε ενα των
προφητων, τους κορυφαιους αγει, ινα καντευθεν το μεσον ιδωσι του δουλου, και του
δεσποτου. Μετα ταυτην δε και ετεραν εννοιαν εστιν ειπειν. Ἐπειδη γαρ συνεχως
ενεκαλουν αυτωι το παραβαινειν τον νομον, και βλασφημον αυτον ειναι ενομιζον,
ως σφετεριζομενον δοξαν ου προσηκουσαν αυτωι την του Πατρος, και ελεγον· Ουτος
ουκ εστιν εκ του Θεου, οτι το Σαββατον ου τηρει· και παλιν· Περι καλου εργου ου
λιθαζομεν σε, αλλα περι βλασφημιας, και οτι, αν 77.1013 θρωπος ων, ποιεις σεαυτον
Θεον· ινα δειχθηι οτι βασκανιας αμφοτερα τα εγκληματα, και εκατερων τουτων εστιν
ανευθυνος, και ουτε νομου παραβασις εστι το γινομενον, ουτε δοξης σφετερισμος
της ου προσηκουσης, το λεγειν εαυτον ισον τωι Πατρι, τους εν εκατερωι λαμψαντας
τουτων εις μεσον αγει.
Και γαρ Μωσης τον νομον εδωκε, και ηδυναντο λογισασθαι οι Ἰουδαιοι, οτι
ουκ αν περιειδε τον νομον πατουμενον, ως ενομιζον· ουδ' αν τον παραβαινοντα
αυτον, και τωι τεθεικοτι πολεμιον, εθεραπευσεν αν. Και Ἠλιας δε υπερ της δοξης του
Θεου εζηλωσε. Και ουκ αν, ει αντιθεος ην, και Θεον εαυτον ελεγεν ισον τωι Πατρι, μη
ων οπερ ελεγε, μηδε προσηκοντως τουτο ποιων, παρεστη και αυτος και υπηκουσεν.
Ἔστι δε και ετεραν αιτιαν ειπειν μετα των ειρημενων. Ποιαν δη ταυτην; Ἵνα
μαθωσιν οτι και ζωης, και θανατου εξουσιαν εχει, και των ανω, και των κατω
κρατει. ∆ια τουτο και τον ζωντα, και τον τετελευτηκοτα, εις μεσον αγει. Και γαρ
φαινομενοι ουκ εσιγων, αλλ' ελαλουν την δοξαν, ην εμελλε πληρουν εν
Ἱερουσαλημ· τουτ' εστι, και το παθος, και τον σταυρον, εν τουτοις δε και την
αναστασιν. Ἀλλ' οι μεν μακαριοι μαθηται βραχυ πως απονυσταζουσιν, ως τηι
προσευχηι σχολαζοντος του Χριστου. Ἐπληρουτο γαρ οικονομικως τα ανθρωπινα.
Ειτα διαγρηγορησαντες θεωροι γινονται της ουτω σεπτης και παραδοξου μεταβολης.
Οιηθεις δε ισως ο θεσπεσιος Πετρος, οτι ταχα και ενεστηκεν ο καιρος της βασιλειας
του Θεου, αποδεχεται μεν τας εν τωι ορει διατριβας· σκηνας δε τρεις γενεσθαι φησιν,
ουκ ειδως ο λεγει. Ου γαρ ην καιρος της συντελειας του αιωνος, ουτε μην το
παροντος χρονου του λαβειν τους αγιους της επηγγελμενης αυτοις ελπιδος την
μεθεξιν. Ὁ γαρ Παυλος φησιν, Ὃς μετασχηματισει το σωμα της ταπεινωσεως ημων
, εις το γενεσθαι αυτο συμμορφον τωι σωματι της δοξης αυτου, Χριστου δηλονοτι.
Ουσης ουν εν αρχαις ετι της οικονομιας, και ου ποτε πεπερασμενης, πως ην εικος
καταληξαι Χριστον της εις τον κοσμον αγαπης ενεκα αποφοιτησαντα το παθειν
εθελειν υπερ αυτου;
Σεσωκε γαρ την υπουρανιον, και αυτον υπομεινας τον κατα σαρκα θανατον, και δια
της εκ νεκρων αναστασεως καταργησας αυτον. Ουκ ᾔδει τοιγαρουν ο Πετρος, οπερ
εφη· πλην προς τηι παραδοξωι και αποῤρητωι θεαι της δοξης Χριστου πεπρακται τι και
ετερον χρησιμον τε και αναγκαιον, εις βεβαιωσιν της επ' αυτωι πιστεως, και ουχι
μονοις τοις μαθηταις, αλλα γαρ και ημιν αυτοις. Ἐκ νεφελης γαρ ανωθεν εκ του
Θεου και Πατρος κατεδοθη φωνη λεγοντος· Ουτος εστιν ο Υιος μου, ο αγαπητος, εν
ωι ευδοκησα, αυτου ακουετε. Και εν τωι γενεσθαι, φησι, την φωνην, ευρεθη μονος ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ἰησους. Τι προς ταυτα φησι σκληροτραχηλος Ἰουδαιος, ο δυσαγωγος, και απειθης,
και ανουθετητον εχων την καρδιαν; Ἰδου παροντος Μωσεως ο Πατηρ εντελλεται
τοις αγιοις αποστολοις, ακουειν αυτου. Ἀλλ' ειπερ θεληι ταις Μωσεως ακολουθειν
αυτους εντολαις, εφη αν, οτι Πειθεσθε τωι Μωσηι, τηρειτε τον 77.1016 νομον. Νυνι δε
ουδε τουτο φησιν ο Θεος, και Πατηρ· αλλ' εστωτος Μωσεως, και του προφητου
αυτου Ἠλια, αυτου μαλλον αυτους επιταττει ακουειν. Ἵνα δε μη συκοφαντηται
παρα τινων η αληθεια λεγοντων, οτι Μωσεως μαλλον ακουειν αυτους προστεταχεν
ο Πατηρ, και ου του παντων ημων Σωτηρος Χριστου· αναγκαιως γουν ο
ευαγγελιστης επεσημηνατο λεγων, οτι εν τωι γενεσθαι την φωνην, ευρεθη Ἰησους
μονος.
Ουκουν οτε τοις αγιοις αποστολοις ο Θεος και Πατηρ, ως εκ νεφελων ανωθεν
ενετελλετο λεγων· Ἀκουετε αυτου· Μωσης μεν απην, Ἠλιας δε ου παρην, μονος δε
ην ο Χριστος. Αυτου τοιγαρουν ακουειν προστεταχε. Και γαρ εστιν αυτος τελος
νομου, και προφητων. ∆ια τουτο και τοις των Ἰουδαιων δημοις προσεφωνησε
λεγων· Ει επιστευετε Μωσει, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν.
Ἐπειδη δε την δια του πανσοφου Μωσεως ατιμαζοντες εντολην, και τον δια των
αγιων προφητων αθετουντες λογον μεχρι παντος μεμενηκασι, δικαιως
απηλλοτριωθησαν, και των τοις πατρασιν αυτοις επηγγελμενων εξωσθησαν
αγαθων.
Ὑπακοη γαρ υπερ θυσιαν αγαθη, και η επακροασις, υπερ στεαρ αρνων,
καθως γεγραπται. Και τα μεν των Ἰουδαιων εν τουτοις· ημιν δε τοις επεγνωκοσι την
επιφανειαν αυτου, παντα παντως υπαρξει αγαθα δι' αυτου τε και παρ' αυτου του
Χριστου· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι δοξα και κρατος συν αγιωι Πνευματι εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


