In illud: Utinam sustineretis modicum
ΕΙΣ ΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΝ ΡΗΤΟΝ, Ὄφελον ανειχεσθε μου μικρον τηι
αφροσυνηι.
51.301
αʹ. Ἅπαντας μεν φιλω τους αγιους, μαλιστα δε τον μακαριον Παυλον, το
σκευος της εκλογης, την σαλ πιγγα την ουρανιον, τον νυμφαγωγον του Χριστου.
Τουτο δε ειπον, και ον περι αυτον ερωτα εχω, εις μεσον εξηνεγκα, ινα και υμας
κοινωνους ποιησω του φιλτρου. Οι μεν γαρ τον σωματικον ερωτα ερωντες εικοτως
αισχυνονται ομολογειν, ατε και εαυτους κατ αισχυνοντες, και τους ακουοντας
βλαπτοντες· οι δε τον πνευματικον, μηδεποτε ομολογουντες παυεσθω σαν· και γαρ
και εαυτους και τους ακουοντας ωφε λουσι δια της καλης ταυτης ομολογιας.
Ἐκεινος μεν γαρ ο ερως εγκλημα, ουτος δε εγκωμιον· εκεινος μεν παθος ψυχης
διαβεβλημενον εστιν, ουτος δε ευφρο συνη ψυχης, και αγαλλιαμα, και κοσμος
αριστος· εκεινος εισαγει πολεμον εις την των ερωντων δια νοιαν, ουτος και τον
οντα πολεμον εκβαλλει, και εν ειρηνηι πολληι τους ερωντας καθιστησι.
Κακειθεν μεν ουδεν οφελος γινεται, αλλα και πολλη ζημια χρημα των και
δαπανη τις ανοητος, και ζωης ανατροπη, και οικιων ολοκληροι διαφθοραι· εντευθεν
δε πολυς ο πλουτος των κατορθωματων, πολλη η περιουσια της αρετης. Προς δε τοις
ειρημενοις, οι μεν σωμα των ευμορφων ερωντες, και προς τας λαμπρας των 51.302
οψεων κεχηνοτες, αν ωσιν αισχροι και δυσειδεις, ουδεν εκ της εκεινων επιθυμιας εις
απαλλαγην της οικειας κερδαινουσιν αμορφιας, αλλα και αισχροτεροι κρινονται και
ειδεχθεστεροι· επι δε του ερωτος του του τουναντιον απαν. Ὁ γαρ ψυχης αγιας ερων,
και ευμορφου, και λαμπρας, και περικαλλους, καν αυτος αισχρος ηι και δυσειδης, καν
απαντων ανθρωπων αισχιστος, εμμενων τωι ερωτι των αγιων, ταχεως εσται
τοιουτος, οιος ο ερωμενος.
Και γαρ και τουτο της του Θεου φιλανθρωπιας εργον, το σωμα μεν αμορφον
και πεπηρωμενον μη δυνασθαι διορθουν, ψυχην δε αισχραν και δυσειδη δυνασθαι
λαμπραν και περικαλλη ποιειν. Ἀπο γαρ της ευμορφιας της εκει νου ουδεν αν
γενοιτο κερδος· απο δε του καλλους του ταυτης τοσαυτα εξεστι καρπωσασθαι αγαθα,
οσα εικος κεκτησθαι τον εραστην εχοντα τον Θεον. Περι ταυτης της ευμορφιας και ο
∆αυιδ εν ψαλμοις αιδων, Ἄκουσον, φησι, θυγατερ, και ιδε, και κλι νον το ους σου,
και επιλαθου του λαου σου και του οικου του πατρος σου, και επιθυμησει ο βα σιλευς
του καλλους σου· καλλος ενταυθα λεγων το κατα ψυχην, οπερ δι' αρετης και
ευλαβειας συν ισταται.
βʹ. Ἐπει ουν τοσουτον εστι το κερδος τοις κοινωνουσι των αγιων,
κοινωνησατε μοι του ερωτος, και φιλη σωμεν τον αγιον τουτον μετα πολλης της
υπερβολης. Ἂν γαρ ουτος εις την ψυχην την ημετεραν ο ερως εισελθηι και φλογα
αναψηι λαμπραν, καν ακανθωδες, καν λιθωδες τι και σκληρον και αναισθητον εν
τοις λογισμοις ευρηι τοις υμετεροις, το μεν αναλωσας, το δε μαλαξας, βαθειαν τινα
και λιπαραν αρουραν την ημετεραν εργασεται ψυχην, και προς την των θειων
σπερματων καταβολην επιτηδειαν. Και μη μοι λε γετω τις, οτι Νυν ου παρεστιν, ουδε
οραται τοις ημε τεροις οφθαλμοις ο Παυλος· και πως δυνατον φιλειν τον μη
βλεπομενον;
Ουδεν γαρ τωι ερωτι τουτωι κω λυμα γινεται· εξεστι γαρ και απελθοντα
φιλειν, και μη ορωμενον αγαπαιν, και μαλιστα οταν τοσαυτα και τοιαυτα της αρετης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εκεινου καθ' εκαστην ημεραν υπομνηματα βλεπωμεν, τας πανταχου της γης Ἐκ
κλησιας, της ασεβειας την ανατροπην, του πονηρου βιου την επι το βελτιον
μεταβολην, της πλανης την απαλλαγην, τους ανατραπεντας βωμους, τους αποκε
κλεισμενους ναους, την των δαιμονων σιγην. Παντα γαρ ταυτα και τα τοιαυτα της
Παυλου γλωττης η δυναμις υπο της του Θεου χαριτος εμπνεομενη κατ εβαλε, και
λαμπραν πανταχου της ευσεβειας ανηψε την φλογα. Ἔχομεν μετα των
κατορθωματων του των και τας επιστολας εκεινου τας αγιας, αι τον χαρακτηρα της
μακαριας εκεινης ψυχης ακριβως ημιν υπογραφουσιν. Ὡς ουν αυτωι τωι Παυλωι δια
λεγομενοι παροντι και συγγινομενωι, ουτω μετα προ θυμιας πειθωμεθα τοις
γεγραμμενοις, αναπτυξωμεν τα ενδον ειρημενα, μαθωμεν τι ποτε εστιν οπερ ση
μερον εβοα λεγων· Ὄφελον ανειχεσθε μου μικρον τηι αφροσυνηι· αλλα και ανεχεσθε
μου· ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι. Τι λεγεις, ω Παυλε; ο κελευων τοις μαθηταις εν
σοφιαι περιπατειν προς τους εξω, ο λεγων, Ὁ λογος υμων παντοτε εν χαριτι, αλατι
ηρτυμενος, ειδεναι πως δει υμας ενι εκαστωι απο κρινεσθαι· ο πασιν επευχομενος,
ινα σοφιας πληρω θωσι πνευματικης, αυτος λεγεις, οτι Ειθε ανειχεσθε μου μικρον
της ανοιας; Ουκ ηρκει σοι το φθεγξα σθαι τι αφροσυνης ρημα, αλλα και εις τους
μαθητας τουτο εκφερεις; και ουκ εις τους μαθητας εκφερεις μονον, αλλα και τοις
μετα ταυτα πασι γινομενοις αν θρωποις δια της επιστολης τουτο δηλον ποιεις;
Ὁρατε πως ουχ απλως δει παρατρεχειν τα λεγομενα, αλλ' εκαστον περισκοπειν
ακριβως; Τουτο μεν γαρ απλως μεν αναγινωσκομενον περιισταται τοις ακροαταις,
ερευνηθεν δε πολλην δεικνυσι του Παυλου την σο φιαν, μεγαλην την συνεσιν,
αφατον την κηδεμονιαν.
γʹ. Τι ποτ' ουν εστι το λεγομενον; Ψευδαποστολοι πολλοι ησαν παρα τοις
Κορινθιοις, διαφθειροντες αυ τους, κατηγορουντες του Παυλου, υπορυττοντες αυ
του την δοξαν, ην παρα τοις μαθηταις ειχεν, εις ειρωνειαν αυτον σκωπτοντες, ως
αλαζονος κατηγο ρουντες. Προς τουτους και διατεινομενος πολλαχου της επιστολης
φαινεται. Και γαρ οταν λεγηι, Ουκ εσμεν ωσπερ οι λοιποι, καπηλευοντες τον λογον
του Θεου· και παλιν ειπων, Ἀβαρη υμιν εμαυτον ετηρησα, και υποσχομενος
διαπαντος τουτον ακινη τον διατηρησαι τον νομον (Ἔστι γαρ, φησιν, αλη θεια
Χριστου εν εμοι, οτι η καυχησις μου αυτη ου φραγησεται εν τοις κλιμασι της
Ἀχαΐας), εν τηι της αιτιας επαγωγηι ηινιξατο τους μιαρους εκεινους ουτως 51.304
ειπων· ∆ια τι; οτι ουκ αγαπω υμας; Ὁ Θεος οιδεν. Ἀλλ' ο ποιω, και ποιησω, ινα
εκκοψω την αφορ μην των θελοντων αφορμην· και ανωτερω δε του των παρακαλει
τους μαθητας μη καταστησαι αυτον εις αναγκην του την οικειαν επιδειξαι δυναμιν
αυτοις, ουτωσι λεγων· ∆εομαι δε το μη παρων θαῤρησαι τηι πεποιθησει, ηι λογιζομαι
τολμησαι επι τινας τους λογιζομενους ημας ως κατα σαρκα περιπα τουντας. Αυτοι
γαρ ουτοι, περι ων ταυτα φησιν, εις ειρωνειαν αυτον διαβαλλοντες, ουτως ελεγον,
οτι αι μεν επιστολαι Παυλου πολυν εχουσιν ογκον και ρημα των απονοιαν, αυτος δε
ουδαμινος και ευτελης και απεῤριμμενος.
Ἐπειδαν γουν ενταυθα παραγενηται, ουδενος αξιος φαινεται λογου· οπερ
ουν και αυτο πα λιν εμφαινων ελεγεν, Ἵνα δε μη δοξω ως αν εκφο βειν υμας δια
των επιστολων· οτι αι μεν επιστο λαι, φησι, βαρειαι και ισχυραι, η δε παρουσια του
σωματος ασθενης, και ο λογος εξουθενημενος. Ειτα αυτοις εγκαλων τοις Κορινθιοις
τοις αναπειθομε νοις, φησιν· Ἢ αμαρτιαν εποιησα εμαυτον ταπει νων, ιν' υμεις
υψωθητε; Και αποδυομενος δε το εγκλημα αυτο εκεινο παλιν λεγει· Ὅτι οιοι εσμεν
δι' επιστολων αποντες, τοιουτοι και παροντες τωι εργωι. Ἐπει ουν πολλοι παρ' αυτοις
ησαν ψευδαπο στολοι, ους και εργατας δολιους καλει, ουτω λεγων· Οι γαρ τοιουτοι
ψευδαποστολοι, εργαται δολιοι, μετασχηματιζομενοι εις αποστολους Χριστου. Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ου θαυμαστον· και γαρ αυτος ο Σατανας μετα σχηματιζεται εις αγγελον φωτος. Ου
μεγα ουν, ει και οι διακονοι αυτου μετασχηματιζονται ως δια κονοι δικαιοσυνης.
Ἐπει ουν ουτοι μυριας ευρον τες κατ' αυτου διαβολας, τους μαθητας εβλαπτον, ου
την προσηκουσαν περι αυτου πειθοντες αυτους εχειν δοξαν, αναγκαζεται λοιπον εις
διηγησιν των οικειων εγκωμιων εμπεσειν· ουδε γαρ ην το σιγαιν λοιπον α σφαλες.
Ἐπει ουν μελλει τους οικειους αθλους ημιν εξηγεισθαι, και τας αποκαλυψεις, ας
ειδε, και τους μοχθους, ους εμοχθησε, βουλομενος δειξαι πασιν, οτι ακων και
βιαζομενος τουτο ποιει, και αναγκην ουσαν ορων, ομως αφροσυνης αυτο πραγμα
εκαλεσεν, ουτως ειπων· Ὄφελον ανειχεσθε μου μικρον τηι αφρο συνηι. Μελλω, φησι,
πραγμα ανοητον ποιειν, και εγκωμιαζειν και επαινειν· αλλ' ουκ εγω τουτων αι τιος,
αλλ' οι εις τοιαυτην με αναγκην εμβαλοντες· δια τουτο παρακαλω υμας ανασχεσθαι,
κακεινοις την αιτιαν λογισασθαι.
δʹ. Και ορα την Παυλου συνεσιν· ειπων, Ὄφελον ανει χεσθε μου μικρον τηι
αφροσυνηι· αλλα και ανεχε σθε μου· ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι, ουκ ευ θεως ηλθεν
επι την διηγησιν των εγκωμιων, αλλα με ταξυ παλιν ενθεις ρηματα, ουτω πως
φησιν· Παλιν λεγω, μη τις με δοξηι αφρονα ειναι· ει δε μηγε, καν ως αφρονα δεξασθε
με. Και ουδε ουτως ηψατο της διηγησεως, αλλα παλιν επαγει και λεγει· Ὃ λαλω, ου
λαλω κατα Κυριον, αλλ' ως εν αφροσυνηι, εν ταυτηι τηι υποστασει της καυχησεως. Και
ουδε μετα ταυτα τα ρηματα ετολμησε καθειναι, αλλα πα λιν ορμησας ανακρουεται
και φησιν· Ἐπειδη πολ λοι καυχωνται κατα την σαρκα, καγω καυχησο μαι· ηδεως
γαρ ανεχεσθε των αφρονων, φρονι μοι οντες. Ειτα παλιν αναδυεται και οκνει, και
ετερα τινα ειπων, παλιν επαγει· Ἐν ωι δ' αν τις τολμω, εν αφροσυνηι λεγω, τολμω
καγω. Και τοτε μολις 51.305 μετα τοσαυτας προδιορθωσεις κατετολμησε της δι
ηγησεως των εγκωμιων. Και καθαπερ ιππος κρημνον αποτομον υπερβαινειν
μελλων, ορμαι μεν ως υπερ βαλλεσθαι μελλων, το δε βαθος ιδων ναρκαι και συ
στελλεται, ειτα τον επιβατην ορων σφοδροτερον αναγ καζοντα, παλιν επιχειρει, και
το αυτο τουτο πασχει, και την αναγκην ενδεικνυμενος και την βιαν, ισταται επι
πολυ χρεμετιζων επι του χειλους της φαραγγος, οπως παραθαῤρυνας εαυτον
κατατολμησηι· ουτω και ο μακαριος Παυλος καθαπερ επι κρημνον τινα μελ λων
εαυτον αφιεναι, των οικειων εγκωμιων την δι ηγησιν, και απαξ και δις και τρις και
πολλακις ανα δυεται ουτω λεγων· Ὄφελον ανειχεσθε μου μικρον τηι αφροσυνηι· και
παλιν, Μη τις με δοξηι αφρονα ειναι· ει δε μηγε, καν ως αφρονα δεξασθε με· και, Ὃ
λαλω, ου λαλω κατα Κυριον, αλλ' ως εν αφρο συνηι, εν ταυτηι τηι υποστασει της
καυχησεως· και παλιν, Ἐπει πολλοι καυχωνται κατα σαρκα, καγω καυχησομαι·
ηδεως γαρ ανεχεσθε των αφρονων, φρονιμοι οντες· και παλιν, Ἐν ωι δ' αν τις τολμαι,
εν αφροσυνηι λεγω, τολμω καγω.
Και μυριακις εαυ τον αφρονα καλεσας και ανοητον, τοτε μολις ετολμη σεν
ελθειν εις τους επαινους τους εαυτου· Ἑβραιοι εισι; καγω· Ἰσραηλιται εισι; καγω·
σπερμα Ἀβρααμ εισι; καγω· διακονοι Χριστου εισι; καγω. Και ουδε ενταυθα
επελαβετο εαυτου, αλλα παλιν τι θησι την προδιορθωσιν, ουτως επαγων· Παραφρο
νων λαλω, υπερ εγω. Και ουδε ενταυθα εστη, αλλα μετα το διηγησασθαι παντα
αυτου τα εγκωμια, λε γει· Γεγονα αφρων καυχωμενος· υμεις με ηναγ κασατε. Ὡσει
ελεγεν, Ἐκεινων μοι λογος ουδεις ην, ει τα υμετερα ην εῤρωμενα, ει μη
παρετρεπεσθε, μηδε εσαλευεσθε. Και γαρ ει διαπαντος ημας ελεγον εκεινοι κακως,
ουδεμια μοι βλαβη δια της εκεινων εγινετο κακηγοριας. Ἐπειδη δε ειδον το ποιμνιον
διαφθειρομενον, τους μαθητας αποπηδωντας, κατ εφρονησα φορτικου πραγματος
και επαχθους, και ηναγκασθην αφρων γενεσθαι, τα εμαυτου λεγων εγκωμια δι' υμας
και την υμετεραν σωτηριαν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εʹ. Τοιουτον γαρ των αγιων το εθος· ει μεν τι πρα ξαιεν φαυλον,
εκπομπευουσιν αυτο, και καθ' εκαστην ημεραν θρηνουσι και πασι ποιουσι
καταδηλον· ει δε τι γενναιον και μεγα, αποκρυπτουσι και ληθηι παρα πεμπουσιν.
Αυτος γουν ουτος ο αγιος τα μεν αμαρ τηματα και μηδενος βιαζομενου, συνεχως
εστρεφε και εξεπομπευε, νυν μεν λεγων, Χριστος Ἰησους ηλθεν εις τον κοσμον
αμαρτωλους σω σαι, ων πρωτος ειμι εγω· νυν δε λεγων, Χαριν εχω τωι
ενδυναμωσαντι με Χριστωι, οτι πιστον με ηγησατο, θεμενος εις διακονιαν τον
προτερον οντα βλασφημον και διωκτην και υβριστην· αλλ' ηλεηθην, οτι αγνοων
εποιησα εν απιστιαι· και παλιν, Ἔσχατον δε παντων ωσπερει τωι εκτρω ματι ωφθη
καμοι· εγω γαρ ειμι ο ελαχιστος των αποστολων, ος ουκ ειμι ικανος καλεισθαι απο
στολος, οτι εδιωξα την Ἐκκλησιαν του Θεου· και παλιν, Ἐμοι τωι ελαχιστοτερωι
παντων αγιων εδοθη η χαρις αυτη. Ὁραις πως ου των αποστολων μονον, αλλα και
απλως των πιστων απαντων εσχατον εαυτον καλει, Ἐμοι τωι ελαχιστοτερωι, ειπων,
παν των των αγιων εδοθη η χαρις αυτη;
Ουτως ουδε 51.306 της σωτηριας, δι' ης εσωθη, αξιος ειναι φησιν· ει πων γαρ
οτι Χριστος Ἰησους ηλθεν εις τον κο σμον αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω·
ακουσον και δια ποιαν αιτιαν τουτο λεγει· Ἀλλα δια τουτο ηλεηθην, ινα εν εμοι
πρωτον ενδειξηται Ἰησους Χριστος την πασαν μακροθυμιαν προς υποτυπωσιν των
μελλοντων πιστευειν επ' αυτωι εις ζωην αιωνιον. Ὃ δε λεγει, τουτο εστιν· Ου δια
την αξιαν μεταθεσιν του βιου ηλεηθην, μη τουτο νο μισηις· αλλ' ινα μηδεις απογνωι
των εν κακιαι βεβιω κοτων, μηδε των τωι Χριστωι πολεμησαντων, τον παντων
εσχατον, και μεθ' ον ουδεις ην ετερος ουτω πολεμιος τωι Χριστωι, σωθεντα ορων. Και
ο μεν Χρι στος φησιν, Ὅτι σκευος εκλογης μοι εστι του βαστασαι το ονομα μου
ενωπιον εθνων και βα σιλεων· ουτος δε ουδεν υπο των εγκωμιων εκεινων φυσηθεις,
μενει ταλανιζων εαυτον μετα τοσαυτην παῤρησιαν, πρωτον των αμαρτωλων εαυτον
καλων, και δια τουτο ηλεησθαι λεγων, ινα μηδεις των προς εσχατην εληλακοτων
κακιαν απογνωι της οικειας σω τηριας, προς αυτον και την εις αυτον γενομενην
φιλανθρωπιαν βλεπων.
ςʹ. Τα μεν ουν αμαρτηματα, και μηδεμιας ουσης αναγκης, εκπομπευει καθ'
εκαστην ημεραν εν ταις επιστολαις αυτου πασαις, στηλιτευων και δηλα ποιων ουχι
τοις τοτε μονον ανθρωποις, αλλα και τοις μετα ταυτα εσομενοις πασι· τα δε εγκωμια,
και αναγκην ουσαν ορων, ομως οκνει και αναδυεται διηγησασθαι. Και τουτο δηλον
μεν εξ ων μυριακις αφροσυνην το πραγμα εκαλεσε, δηλον δε και απο του χρονου
παν τος, ον εσιγησε την θαυμαστην και θειαν αποκαλυψιν εκεινην· ου γαρ δη τοτε,
ουδε προ δυο και τριων και δεκα ετων, αλλα πολλωι πλειονων ην αυτην εωρακως.
∆ια τουτο και τον χρονον αυτον τιθησιν ουτω λεγων· Οιδα ανθρωπον προ ετων
δεκατεσσαρων αρπα γεντα εως τριτου ουρανου· ινα συ μαθηις, οτι ουκ αν ουδε τοτε
εφθεγξατο, ει μη πολλην ειδεν αναγκην επικειμενην. Ει γαρ εβουλετο τους οικειους
επαι νους διεξιεναι, ευθεως αν αυτην ειπεν, οτε ειδεν, η τωι πρωτωι και δευτερωι και
τριτωι ετει· νυνι δε ετη δεκατεσσαρα εκαρτερησε και εσιγησε και προς ουδενα
εξειπεν, αλλα προς Κορινθιους μονον.
Και ποτε; Ὅτε τους ψευδαποστολους ειδεν επιφυεντας, δεικνυς οτι ουδ' αν
τοτε εφθεγξατο, ει μη τοσαυτην εωρα διαφθοραν εν τοις μαθηταις γενομενην. Ἀλλ'
ουχ ημεις ουτως, αλλα τουναντιον απαν ποιουμεν· των μεν αμαρτηματων ουδε μιαν
μεμνημεθα ημεραν, αλλα καν ετερων μνησθεντων ακουσωμεν, αγανακτου μεν,
δυσχεραινομεν, υβριν το πραγμα λογιζομεθα, μυριαις αυτους πλυνομεν λοιδοριαις·
ει δε τι μικρον εργασωμεθα αγαθον, τουτο συνεχως στρεφομεν, και τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μεμνημενοις αυτο χαριν ισμεν, και φιλους τους τοιουτους ειναι νομιζομεν· καιτοι γε
ο Χριστος το εναντιον επεταξε, κατορθωματων μεν επιλελησθαι, αμαρτηματων δε
μεμνησθαι. Και τουτο δηλον μεν ημιν εποιησε και δι' ων τοις μαθηταις παρηινει λε
γων· Ὅταν παντα ποιησητε, λεγετε, οτι Ἀχρειοι δουλοι εσμεν· και δια της του
Φαρισαιου παραβο λης, τον τελωνην αυτου προθεις. Ὥσπερ γαρ τουτον η μνημη των
αμαρτηματων εδικαιωσεν, ουτως εκει νον η μνημη των κατορθωματων απωλεσε.
Και Ἰου δαιοις δε ο Θεος τα αυτα δη ταυτα παραινει, λεγων 51.307 ουτως· Ἐγω ειμι
αυτος ο εξαλειφων τας αμαρτιας σου, και ου μη μνησθω· συ δε μνησθητι.
ζʹ. Τοιουτον των αποστολων το ηθος ην, τοιουτον των προφητων και των
δικαιων απαντων. Ὁ γουν ∆αυιδ της μεν αμαρτιας της εαυτου συνεχως εμεμνητο,
των δε κατορθωματων ουδαμου, πλην ει ποτε κατηναγ κασθη. Ὅτε γουν ο
βαρβαρικος εκεινος πολεμος την Ἰουδαιαν κατελαβε, και παντα κινδυνων ην μεστα,
νεος ων ετι και πολεμων απειρος, καταλιπων τα προ βατα, και εις την παραταξιν
ελθων, παντας κατ επτηχοτας βλεπων και δεδοικοτας και τρεμοντας, ουδεν επαθεν
ανθρωπινον, ουδε εγενετο δειλοτερος τους οικειους τεταπεινωμενους ορων· αλλα
τηι πιστει παντα τα βλεπομενα υπερβας, και προς τον Βασιλεα των ουρανων ιδων,
και πολλης εαυτον εμπλησας προθυμιας, προσηλθε τοις στρατιωταις και τοις
αδελφοις, επαγγελλομενος απαλλασσειν αυτους του κατεχοντος κινδυνου. Ὡς δε
εγελασαν το ειρημενον οι αδελφοι (ου γαρ εωρων τον ενδον αυτον αλειφοντα Θεον,
ουδε την ψυχην την γενναιαν εκεινην, και ου ρανομηκη, και πολλης γεμουσαν
φιλοσοφιας), κατα λιπων εκεινους, προς ετερους απηλθεν.
Ὡς δε προς τον βασιλεα αυτον εισηγαγον, και ευρεν αυτον απο τεθνηκοτα τωι
δεει, πρωτον αυτου διανιστησι το φρο νημα, ουτω λεγων· Μη συμπεσετω η καρδια
του κυριου μου επ' αυτον, οτι ο δουλος σου πορευ σεται και πολεμησει μετα του
αλλοφυλου τουτου. Ἐπειδη δε εκεινος ηπιστει λεγων, Ου δυνησηι πο ρευθηναι· συ
παιδαριον ει, αυτος δε ανηρ πολε μιστης εκ νεοτητος αυτου, εν αποριαι ων λοιπον ο
∆αυιδ αναγκαζεται τα οικεια διηγεισθαι εγκωμια. Ὅτι γαρ ουκ εβουλετο, δια των
προτερων εδειξεν, ουτε προς τους αδελφους ειπων τι των αυτου κατορ θωματων,
ουτε προς τους στρατιωτας, αλλ' ουδε προς αυτον τον βασιλεα, εως ειδεν αυτον
απιστουντα και αγωνιωντα και κωλυοντα την εφοδον την κατ' εκει νου. Τι γαρ εδει
πραξαι λοιπον; σιγησαι τα εγκω μια; Ἀλλ' ουκ αν επετρεψεν απελθειν, ουδε απαλ
λαξαι των κατεχοντων κινδυνων. ∆ια τουτο σιγησας ηνικα εδει, επειδη τον καιρον
ειδε κατ αναγκαζοντα ειπειν, ουκ ετι σιγαι, αλλα φησι προς αυτον· Ποιμαινων ημην ο
δουλος σου εν τωι ποι μνιωι του πατρος μου, και οταν ηρχετο λεων η αρ κτος, και
ελαμβανε προβατον εκ της αγελης, εξηρ χομην κατοπισθεν αυτου, και επατασσον
αυτον, και εξεσπων εκ του στοματος αυτου, και εκρατουν του φαρυγγος αυτου, και
εθανατουν αυτον· και τον λεοντα και την αρκτον ετυπτεν ο δουλος σου· και εσται ο
αλλοφυλος ουτος και απεριτμητος, ως εν τουτων. Ὁραις πως εδηλωσε, τινος ενεκεν
ειπε τα οικεια κατορθωματα; Τοτε δη, τοτε θαῤρησας ο βασιλευς λοιπον εκελευσεν
απελθειν. Και απηλθε, και παρεταξατο, και ενικησεν. Ει δε μη εγκωμια ειπεν, ουκ αν
αυτωι την μονομαχιαν εκεινην επιστευ σεν ο βασιλευς· μη πιστευσας δε, ουκ αν
αφηκεν αυτον εις την παραταξιν απελθειν· μη αφεις δε, διεκωλυ σεν αν το
κατορθωμα· του δε κατορθωματος κωλυ θεντος, ουτε ο Θεος αν εδοξασθη τοτε, ουτε
η πολις των επικειμενων απηλλαγη κινδυνων. Ἵν' ουν μη το σαυτα γενηται ατοπα,
μηδε οικονομιας μεγεθος κω λυθηι τοσουτον, ηναγκασθη τους οικειους αθλους ει
πειν ο ∆αυΐδ. Ὥσπερ γαρ σιγαιν ισασιν, ουδεμιας ου σης αναγκης, ουτω και λεγειν
επιστανται, επειδαν πολλην ιδωσι βιαν επικειμενην.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ηʹ. Ουκ επι τουτου δε μονον, αλλα και επι του Σαμουηλ 51.308 το αυτο τουτο
γεγενημενον ιδοι τις αν. Και γαρ εκει νος ετη τοσαυτα προστας του δημου των
Ἰουδαιων ουτως, ως ο Θεος ηθελε, και μηδεν μηδεποτε μεγα περι εαυτου
φθεγξαμενος, καιτοι πολλα εχων, ειπερ εβουλετο, λεγειν, την εκ πρωτης ηλικιας
ανατροφην, την εν τωι ναωι διατριβην, την εκ σπαργανων αυτου προφητειαν, τους
μετα ταυτα πολεμους, τας νικας ας ενικησεν, ουχ οπλοις χρωμενος, αλλα μετα της
ευ νοιας του Θεου παραταττομενος, εν τοις εμπροσθεν χρονοις ουδεν τουτων ειπεν.
Ἐπειδη δε εμελλεν αφ ιστασθαι της προστασιας, και την αρχην εγχειριζειν ετερωι,
τοτε λοιπον ηναγκασθη τα εγκωμια αυτου διεξελθειν, και ταυτα υφειμενως. Και
καλεσας τον δημον απαντα, παροντος και του Σαουλ, ουτω πως φησιν· Ἰδου ηκουσα
της φωνης υμων, και εβασι λευσα εφ' υμας βασιλεα· και εγω ιδου ανεστραμ μαι
ενωπιον υμων εκ νεοτητος μου, και εως της ημερας ταυτης, και γεγηρακα.
Ἀποκριθητε κατ' εμου ενωπιον του Κυριου, και ενωπιον χριστου αυ του· μοσχον
τινος υμων ειληφα; η ονον τινος ειληφα; η τινα υμων κατεδυναστευσα; η τινα εξ
επιεσα υμων; η εκ χειρος τινος υμων ειληφα εξ ιλασμα η υποδημα, και απεκρυψα
τους οφθαλμους μου εν αυτωι;
Ειπατε κατ' εμου, και αποδωσω υμιν. Και ποια ην αναγκη ταυτα λεγειν, φησι;
Πολλη και μεγαλη. Ἐπειδη γαρ αρχοντα εμελλεν εισαγειν αυτοις τον Σαουλ, εν τηι
καθ' εαυτον απολογιαι διδαξαι βουλο μενος εκεινον, πως προΐστασθαι δει και
κηδεσθαι των αρχομενων, αυτους τους υπηκοους μαρτυρας αυτου της φιλοσοφιας
παραγει. Και ου ποιει τουτο εν τωι καιρωι της αρχης, ινα μη τις ειπηι, οτι δεδοικοτες
αυτον και φοβουμενοι, τα μη οντα εμαρτυρησαν· αλλ' οτε παρελυθη τα της
δημαγωγιας, και εις ετερον μετεστη τα της προστασιας, και κινδυνος ου δεις ην τωι
κατηγορουντι λοιπον, τοτε δικαζεται προς αυτους. Καιτοι γε ει ετερος τις ην,
εμνησικακησεν αν τοις Ἰουδαιοις, και ουκ αν ηθελησε τον αρχοντα τον μετ' αυτον
επιεικη γενεσθαι και μετριον, ου δια μνησικακιαν δε μονον, αλλ' ινα και αυτος
επαινηται μειζονως.
θʹ. Και γαρ νοσημα τουτο δεινον τοις αρχουσιν ενεστι· τους μετ' αυτους επι
την αρχην ερχομενους ευχονται φαυλους ειναι και πονηρους. Ἄν τε γαρ γενναιοι τυ
χωσιν οντες, λαμπροτερους αυτους φανεισθαι νομι ζουσι, των διαδεξαμενων την
αρχην ουκ οντων τοιου των· αν τε σκαιοι και διεφθαρμενοι, απολογιαν της οικειας
εσεσθαι πονηριας του μετα ταυτα αρχοντος την κακιαν. Ἀλλ' ουχ ο μακαριος ουτος
τοιουτος· αλλ' ηβουλετο και ηυχετο και επεθυμει πολλωι βελτιονος αυτους
απολαυσαι της προστασιας· ουτω φιλοστοργος ην, ουτω φθονου καθαρος, ουτω
κενοδοξιας απηλλα γμενος. Καιτοι γε εν μονον εζητει, των ανθρωπων την
σωτηριαν. ∆ια τουτο και τον αρχοντα αυτοις εν τηι καθ' εαυτον εῤρυθμιζεν
απολογιαι. Ἐπειδη γαρ το μεν καλεσαι τον βασιλεα και ειπειν, Ἐπιεικης εσο και
μετριος και αδωροδοκητος, και μηδενα βιαζου, μηδε αδικει, μηδε πλεονεκτει,
φορτικον ην και επ αχθες τωι μελλοντι ταυτα ακουειν· το δε σιγησαι παλιν προδοσια
του δημου εγινετο· εν απολογιας προσχη ματι αμφοτερα ταυτα κατωρθωσε,
κακεινον εδιδαξεν οποιον ειναι χρη τον βασιλευοντα, και την εκ του δι δασκειν
επαχθειαν εφυγε. Και δοκει μεν υπερ των 51.309 καθ' εαυτον αγωνιζεσθαι· παιδευει
δε εκεινον, πως και τινι τροπωι των αρχομενων επιμελεισθαι χρη. Συ δε μοι σκοπει
πως μετα ακριβειας απασης καθαρον εαυτον εδειξε λημματων. Ουδε γαρ ειπε, Μη
αγρους τινος υμων ελαβον; μη χρυσιον; αλλ' ο παντων ευτελεστερον ην, Μη
υποδημα; φησιν.
Ειτα και ετεραν εαυτου πολλην ημιν εδηλωσεν αρετην. Ἐπειδη γαρ πολλοι
των αρχοντων, οταν μεν κλεπτωσιν, επιεικεις εισι και μετριοι και προσηνεις ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

οικοθεν, αλλα δια την αναγκην του συνειδοτος, εκ των κλεμματων περιηρημενοι
την παῤρησιαν· οι δε αδωροδοκητοι, φορτικοι και επαχθεις, ουδε αυτοι παλιν
οικοθεν, αλλ' υπο τινος κενοδοξιας και του καθαροι λημματων ειναι· αμφοτερα δε
ουκ αν τις ιδοι ραιδιως συνελθοντα εις ενα· δειξαι βουλομενος ο αγιος ουτος, οτι
αμφοτερων περιεγενετο, και λημματων εκρατει και οργης, ειπων, Μη μοσχον τινος
υμων ειληφα; ουκ εσιγησεν, αλλ' επηγαγεν, Ἢ κατεδυναστευσα τινα υμων η
εξεπιεσα; τουτ' εστιν, εξεθλιψα; Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ουδεις αν εχοι τουτο
ειπειν, οτι ουκ ελαβον μεν, επειδη δε ουκ ελαβον, φορτικος εγενομην και επαχθης
και ωμος και αγριος. ∆ια τουτο ελεγεν, Ἢ κατεδυναστευσα τινα υμων; Τι ουν
εκεινοι; Ουτε κατεδυναστευσας ημας, ουτε εξεπιεσας, ουδε ειληφας εκ χειρος ημων
ουδεν. Και ινα μαθηις, οτι και τον βασιλεα αυτον παιδευων ταυτα ελεγεν, επηγαγε·
Μαρτυς Κυριος, και μαρτυς ο χριστος αυτου· τουτο δε ημιν αυτο παραδηλων και
δεικνυς, ως ουκ ην η μαρτυρια κεχαρισμενη, αυτον εκαλεσε μαρτυρα τον τα
αποῤρητα της διανοιας ειδοτα, οπερ εστι καθαρου συνειδοτος αποδειξις. Ουδεις γαρ,
ουδεις, ει μη σφοδρα ην μεμηνως και εξεστηκως, του συνειδοτος του εαυτου
καλεσειεν αν ποτε μαρτυρα τον Θεον, ει μη σφοδρα εαυτωι θαῤροιη. Μαρτυρησαντων
τοινυν εκεινων επι τοις ειρημενοις αυτωι, και ετεραν εαυτου δεικνυσιν αυτος
αρετην· και των παλαιων αναμνησας απαντων των κατα την Αιγυπτον, και της του
Θεου προστασιας, και των μετ' εκεινους πολεμων, αναμιμνησκει της μαχης της επ'
αυτου γενομενης και της νικης της παραδοξου· και ειπων πως πολλακις δια τας
οικειας αμαρτιας τοις πολεμιοις παραδοθεντων, εκαλεσεν 51.310 αυτος τον Θεον,
και απηλλαξεν αυτους των πολεμιων, συναπτων τοις παλαιοις τα νεα, επαγει και
λεγει· Ἐξαπεστειλε Κυριος τον Ἱεροβααλ, τον Γεδεων, και τον Βαρακ, και τον
Ἰεφθαε, και τον Σαμουηλ, και εξειλετο υμας κυκλωθεν εκ χειρος των εχθρων υμων,
και κατοικειτε πεποιθοτες. ιʹ. Ὁραις πως εθος τοις αγιοις μη τα εαυτων κατορθωματα
λεγειν, ει μη ποτε καταναγκασθειεν; ∆ια τουτο και ο Παυλος προς τουτους βλεπων,
και παιδευομενος ακριβως, οτι το αυτον τινα περι εαυτου λεγειν επαχθες και
φορτικον, ελεγεν· Ὄφελον ανειχεσθε μου μικρον τηι αφροσυνηι· ου μεγα, αλλα
μικρον τι. Ουδε γαρ αναγκης ουσης μετα δαψιλειας εκχειν εαυτον εις την διηγησιν
των εγκωμιων παρεσκευασται, αλλα δια βραχεων αυτα παρατρεχει· και αυτο δη
τουτο δι' εκεινους και την εκεινων σωτηριαν. Ὥσπερ γαρ, ουκ ουσης αναγκης λεγειν
τα οικεια κατορθωματα, ανοιας εστιν εσχατης, ουτως αναγκης επικειμενης και βιας
ωθουσης, παλιν προδοσια εστι το σιγαιν τα αυτων πεπραγμενα. Ἀλλ' ομως ο Παυλος
και αναγκην ουσαν ορων, απωκνει, και το πραγμα αφροσυνην εκαλει, ινα μαθηις
αυτου την συνεσιν και την σοφιαν και την πολλην ασφαλειαν. Και γαρ ειπων, Ὃ
λαλω, ου λαλω κατα Κυριον, προσεθηκεν, Ἐν ταυτηι τηι υποστασει της καυχησεως.
Μη νομισηις, φησι, καθολου με τουτο λεγειν. Ὥστε δια τουτο αυτον μαλιστα επαινω
και θαυμαζω και σοφωτατον καλω, οτι πραγμα αφροσυνης ειναι ενομισε το εαυτον
εγκωμιαζειν και επαινειν.
Ει δε ουτος αναγκην ουσαν ορων, αφροσυνην τουτο εκαλει, τινος αν ειεν
συγγνωμης αξιοι, ποιας απολογιας, οι μηδε αναγκης ουσης περι εαυτων λεγοντες
μεγαλα, η και ετερους λεγειν καταναγκαζοντες; Ταυτ' ουν ειδοτες, μη επαινωμεν τα
λεγομενα μονον, αλλα και μιμησωμεθα και ζηλωσωμεν, και κατορθωματων
επιλανθανομενοι, των αμαρτηματων αει μνημονευωμεν, ινα και μετριαζειν
δυνωμεθα, και προς τα εμπροσθεν επεκτεινομενοι, το βραβειον λαβωμεν της ανω
κλησεως, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


