De eleemosyna
ΟΜΙΛΙΑ Γʹ.
Περι ελεημοσυνης, και εις τον πλουσιον και τον Λαζαρον.
64.433
Αʹ. Μεγαλη της ελεημοσυνης η ευεργεσια. Ουδεν αλλο εξισαζεται τηι
ελεημοσυνηι. Ουδεμια αρετη εξισχυει ουτως εξαλειψαι αμαρτιας. ∆ια τουτο και η θεια
Γραφη φησιν· Ὁ ελεων πτωχωι, δανειζει Θεωι. Ἐαν δανεισηις ανθρωπωι χρυσιον, δεσμευει
τοις τραυμασι και τοις γραμμασιν. Ἐπι δε Θεου ουκ εστιν ουτως. Ἀλλα τοις μαρτυριοις
διδοις, τοις πενησιν, και ο Θεος προσκαλει αποδουναι το δανειον. Ἂ εδανεισας τωι
πενητι, σπευδει λυσαι την εγγυην, και ουχ απλως αποδιδωσιν, αλλα μετα πολλης
ευλογιας αποδιδοι λεγων· ∆ευτε οι ευλογημενοι του Πατρος μου· κληρονομησατε την
ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης κοσμου. Ἄνθρωπον εαν δανεισηις, ουκ,
εστιν οτε, αποδιδωσι δανειον, ουδε το προσωπον σου θελει ιδειν· ο Θεος δανεισαμενος
αντι των παραμενοντων τοις μαρτυριοις, και των πενητων, ουκ αποδιδωσι το δανειον
και αποπεμπει, αλλα και συγκληρονομους ποιει τους δανειστας, λεγων· ∆ευτε οι
ευλογημενοι του Πατρος μοι, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο
καταβολης κοσμου. Ποτε ητοιμασεν ο Κυριος; Ποτε; οτε συ εν ταις εκκλησιαις και εν
τοις μαρτυριοις εκαρποφορεις, οτε συ τας μνημας των αγιων επετελεις, οτε συ τοις
πενησιν τον αρτον εδανειζες, 64.436 οτε συ τους πτωχους εις τον οικον σου εδεχου, οτε
συ τους πτωχους περιετιθεις ιματιον, οτε συ τους ασθενεις και τους εν φυλακηι
επεσκεπτου, οτε συ ταυτα εποιεις, εγω την βασιλειαν ητοιμαζον.
Βʹ. Και βλεπε το μεγεθος της ελεημοσυνης, οτι ουδεμια αρετη εγκρινεται αυτης.
Ουκ ειπεν γαρ, οτι Παρθενιαν δι' εμε εφυλαξατε· ουδεν τουτων ειπεν. Ἐπεινασα, και
εδωκατε μοι φαγειν. Μεγαλη και η παρθενια, και η νηστεια, και αι λοιπαι αρεται· αλλα
της ελεημοσυνης ελαττον τυγχανουσαι. Ἐφυλαξαν και πεντε παρθενοι αι μωραι
παρθενιαν· αλλ' επειδη ελεημοσυνην ουκ ειχον, εμειναν εξω του νυμφωνος. Αι γαρ
πεντε φρονιμοι μετα της παρθενιας και ελεημοσυνην ειχον· δια τουτο εισηλθον εις τον
νυμφωνα. Αι δε πεντε μωραι την παρθενιαν μονον εφυλαξαν προσδοκωσαι δι' εκεινης
εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων, και ουδεν αλλο εκτησαντο, ουδε
ελεημοσυνην, ουδ' ετερον τι. ∆ια τουτο και ο Κυριος φησιν προς αυτας· Ἀπελθετε απ'
εμου, ουκ οιδα υμας. ∆ια τουτο και μωραι εκληθησαν, οτι την παρθενιαν μονον
εφυλαξαν, και ελεημοσυνην ουκ εποιησαν.
Γʹ. Ὥσπερ γαρ εαν τις αψηι λυχνον, και μη εμβαληι το ελαιον, σβεννυται· ουτως
και εαν κτησηται παρθενιαν, και μη τωι ελαιωι της ελεημοσυνης θρεψηι τον πενητα,
ουδεν εκερδησεν. Μεγαλη της ελεημοσυνης η πραγματεια. Ἐαν επιθυμηις αγορασαι
ιματιον η βοας, επαιρεις δαπανας και χρυσιον, και πορευηι εις πανηγυριν, και
καυσουμενος ενιοτε πειναις και διψαις. Και ταυτα παντα υπομενων, μολις δυνασαι του
σκοπου τυχειν· και οταν επιτυχηις, ουχ ως θελεις δωσει ο πωλων, αλλ' ως αυτος
αρεσκεται. Ὀμνυεις συ, Ουκ αγοραζω τοσουτου· ομνυει εκεινος, Ουκ επιπρασκω
τοσουτου. Και γινεται ανα μεσον υμων πρωτη αμαρτια, καθως ειπεν Σολομων, οτι· Ἀνα
μεσον πρασεως και αγορας γενησεται η αμαρτια. Ἀναγκη γαρ τον ενα επιορκησαι, η
τους δυο. Πολλακις γαρ ουτε ο αγοραζων ενι ρηματι, ουτε ο πωλων. Και οτε μετα
τοσουτου κοπου κτησθαι ο ποθεις, ουκ εχεις το ασφαλες. Πολλακις γαρ προ του φθασαι
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις την οικιαν σου, η απεθανεν, η απωλετο, η αδοκιμον ευρισκεται, και γινεται σοι
διπλους ο κοπος. Ἐπι δε της βασιλειας του Θεου ουδεν τοιουτον υπομενεις· ουχ
οδοιποριας κοπον και καυσωνος χαυνοτητα, ου λυπην αποτυχιας· ουδεν τουτων. Ἀλλ'
εσω καθημενου σου εν τηι οικιαι, ερχεται ο πενης πωλων τον παραδεισον, και λεγει· ∆ος
αρτον, και λαβε παραδεισον· δος αποτριμμα ιματιου, και λαβε βασιλειαν ουρανων. Και
ου λεγω σοι ποσου, ινα μη υπερτιθηι, πενιαν αναλαμβανομενος. Ὅσου θελεις αγορασον
τον παραδεισον ∆ος αρτον. Ουκ εχεις αρτον; ∆ος οβολον, δος ποτηριον ψυχρου υδατος.
Ὃ θελεις δος, ο εχεις· παντα δεχομαι. Μονον αγορασον τον παραδεισον. Μιμησαι την
64.437 χηραν εκεινην την θαυμαστην, η τις δρακα αλευρου απεδωκεν, και την
βασιλειαν εκληρονομησε των ουρανων. Και παλιν αλλη χηρα, η εν τωι Ευαγγελιωι
μνημονευομενη, μηδεν εχουσα αλλο, ει μη δυο λεπτα και μονον, και εκεινα εβαλεν εν
τωι γαζοφυλακιωι, και ηγορασεν τον παραδεισον.
∆ʹ. Ου χρηματιζει ο πωλων τον παραδεισον, αλλα ψυχην ελεημονα και καρδιαν
ευπροαιρετον. ∆ος τωι πενητι, και κτησαι τον Θεον χρεωστην. Ὁ ελεων πτωχον, δανειζει
Θεωι. Και ποτε, φησιν, αποδιδοι ο δανεισαμενος; Ποτε; Ὅτε αφιεις τα χρηματα, τας
οικιας, τον χρυσον, τον ιματισμον, τα λοιπα παντα, και απερχηι γυμνος, και παντα
εγκαταλιπων· τοτε ο δανεισαμενος μετ' ευχαριστιας αποδιδωσιν. Προπεμψον σου τα
χρηματα εκει, και τοτε συ υπαγε. Μη αναμενηις τον χρυσον, μη τηρησηις αυτα. Ἄδηλος ο
βιος· ουκ οιδας ποτε εξερχηι του βιου. Ὡς γαρ κλεπτης εν νυκτι, ουτως ερχεται ο
θανατος. Οιαι ωραι ου γινωσκεις και προσδοκαις, πορευηι· και τα χρηματα σου ωδε μενει
και εκει επιθυμεις ρανιδα υδατος, ινα βρεξηις τα χειλη, και αλλοι ωδε καταμεριζονται
σου τον βιον.
Εʹ. Ουτως επεθυμησεν ρανιδα υδατος και ο πλουσιος εκεινος ο εν τωι πυρι
υπαρχων, και παρεκαλει τον Ἀβρααμ λεγων· Πατερ Ἀβρααμ, ελεησον με, και,
αποστειλον Λαζαρον, ινα τωι μικρωι δακτυλωι αυτου βρεξηι μου τα χειλη, οτι οδυνωμαι
εν τηι φλογι ταυτηι. Ουτος ο πλουσιος οτε ην επι της γης, πορφυραν ενεδιδυσκετο,
βυσσον και σηρικα· και προηρχετο υπο οχηματος φερομενος· οι ιπποι αυτου εξασπροι,
χρυσωι και αργυρωι κεκαλλωπισμενοι, χρυσωι δε τα σκελη εμπεπηγμενοι. Παιδες
προτρεχοντες και ακολουθουντες, μανιακια χρυσα περικειμενα, ψελλια και ορμισκοι,
και απαξαπλως εν μεγαληι φαντασιαι προηρχετο. Ἐν δε τωι αριστωι αυτου χρυσος αμετρος
διηκονει, και αργυρος αμυθητος, οινος πολυτιμος, φασιανοι, χηνες, πορφυριωνες,
περδικες, περιστεραι, ορνεις, λαγωοι, αρνια, εριφοι, μαγειρων πληθος θορυβουμενων·
αλλοι ριπιζοντες σποδη μη μια υφισταται αυτου τηι κεφαληι· αλλοι αργυρους νιπτηρας
κατεχοντες, και οθονια καθαρα ετοιμοι παρεστηκεισαν, τα ακρα των δακτυλων αυτου
αποσμηχοντες, ανακειμενου αυτου. Και βλεπε την απανθρωπιαν και την αισχυνην.
ςʹ. Οι παντες εκαμνον· αιματοχειριαι, θορυβος τοσουτος, ινα του ενος πλουσιου
εκεινου την κοιλιαν χορτασωσιν. Μετα δε το εμπλησθηναι αυτην των πολυτελων
βρωματων, προετοιμαζονται αυτωι και κλιναι ελεφαντιναι, χηνοπλουμα, συνδοναι
καθαραι και τρυφεραι. Και μη δυναμενου αφυπνωσαι δια την καρηβαριαν αυτου, αλλοι
τους ποδας ψηλαφωσιν, αλλοι της οικιας φροντιζονται, τας θυρας και τας θυριδας
φυλασσοντες, μη που φωνη, μη που ζοφοι και 64.440 τουτο διυπνισουσιν. Τοιαυτη ην η
φαντασια του πλουσιου.
Ζʹ. Ἦν δε τις πτωχος ονοματι Λαζαρος, και εβεβλητο εις τον πυλωνα του
πλουσιου ελκομενος, και επεθυμει χορτασθηναι απο των ψιχιων των πιπτοντων απο
της τραπεζης του πλουσιου, και ουδεις εδιδου αυτωι. Ἔβλεπε γαρ αυτον ο πλουσιος, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

απεστρεφε το προσωπον αυτου, εβδελυσσετο, διεπτυσεν, παρετρεχεν, μαλλον δε
παρεβλεπετο. Ουκ ειπεν ο αθλιος, οτι Ουτος ανθρωπος εστιν ως καγω. Ἡ αυτη χειρ τους
αμφοτερους εδημιουργησεν, ομοφυλος μου εστι και ομογενης. Ουκ εκλινε τον
λογισμον, ουκ εμειλιχθη προς την ευσπλαγχνιαν. Ουκ ηλεησεν τον εν τοσαυτηι ασθενειαι
βεβλημενον εις τον πυλωνα αυτου. Οι κυνες γαρ ερχομενοι και βλεποντες αυτον ουτως
κειμενον, και τον ιχωρα περιῤρεομενον, και των μελων αυτου, ευσπλαγχνιαν πολλην
επιδεικνυμενοι, ωσπερ σπογγον τινα προσερχομενοι τηι γλωσσηι απεμασσον τον ιχωρα
εκ των μελων αυτου, περιλειχοντες, ως αριστοι τινες ιατροι θεραπευοντες, τα ελκη,
μετα πολλης ευφημιας κεχηνοτες, ασφαλιζομενοι ακριβως, μη πως φθασηι ο ιος των
οδοντων, και καταλυμηνηται του δικαιου τι. Ὦ της ωμοτητος του πλουσιου! Οι κυνες
ιατρικην τεχνην προεβαλλοντο επι του ασθενουντος, οι μη ειδοτες Θεον, μητε
αναστασιν προσδοκωντες, προς θεραπειαν του πενητος επειγοντο. Και ο πλουσιος, ο
προσδοκων το φοβερον κριτηριον παραστηναι, τον πενητα ουκ ηλεησεν.
Ηʹ. Ἴδες του πλουσιου την ενταυθα δοξαν, την τρυφην; Ἴδες του πενητος την
ολιγοφρονιον περιφανειαν, και την του πλουτου προς ολιγον ευτελειαν; Ἐκεινος
ενδοξος, ουτος ατιμος· εκεινος εν τρυφεροτητι διαγων, ουτος εν ασθενειαι
κατακειμενος. Ἐκεινος εν τοσουτωι πλουτωι διαγων, του Θεου ουκ εμνημονευσεν· ουτος
εν τοσαυτηι ασθενειαι κατακειμενος τον Θεον ουκ εβλασφημησεν. ∆ευρο λοιπον ιδωμεν
και εν τωι αιωνι εκεινωι αμφοτερου το τελος.
Θʹ. Ἐγενετο, φησιν, αποθανειν τον πλουσιον, και απενεχθηναι εις κολασιν
αιωνιον. Ἀπεθανε δε και ο Λαζαρος, και απηνεχθη υπο των αγγελων εις τους κολπους
Ἀβρααμ. Και υπαρχων εν τωι πυρι ο πλουσιος ιδεν τον Λαζαρον αναπαυομενον εις τους
κολπους Ἀβρααμ, και εγνωρισεν αυτον. Και εκραξε λεγων· Πατερ Ἀβρααμ, ελεησον με,
και πεμψον Λαζαρον, ινα τωι μικρωι δακτυλωι βρεξηι μου τα χειλη, οτι οδυνωμαι εν τηι
φλογι ταυτηι. Που ο πλουτος; που ο χρυσος, που ο αργυρος; που η στεγη η αργυρα; που η
φαντασια των παιδων; που ο οινος ο εκχυνομενος, και νυν ρανιδα υδατος επιζητεις και
επιθυμεις; Ἐλεησον με, πατερ Ἀβρααμ; Ὦ αθλιε πλουσιε! Ὅτεεις τον πυλωνα σου εκειτο
ο Λαζαρος, γνωρισαι αυτον ουκ ηθελες· και νυν Λαζαρον επιθυμεις εις 64.441 βοηθειαν;
Ἐλεησον με, ανωφελης λοιπον η ικεσια σου. Παρηλθεν ο καιρος του ελεους. Ἐκει
λοιπον ουκ εστιν ελεος. Ἡ γαρ κρισις ανηλεος εστι τωι μη ποιησαντι ελεος. Τι επιθυμεις
ελεος, οπερ συ επι γης ουκ εκτησω; Ἐλεησον με, πατερ Ἀβρααμ, και πεμψον Λαζαρον,
ινα τωι μικρωι δακτυλωι βρεξηι μου τα χειλη, οτι οδυνωμαι εν τηι φλογι ταυτηι. Ποιωι
δακτυλωι, ω πλουσιε; ον συ φαγειν επι τραπεζης ου κατεδεξω; Τοτε κατανοησαι τας
χειρας αυτου ουκ ηθελες, αλλ' εβδελυσσου, και νυν τηι γλωσσηι σου αψασθαι
παρακαλεις; Ἐλεησον με, πατερ Ἀβρααμ. Πως καλεις αυτον πατερα μη πραξας τα του
υιου; Ἐκεινος πατηρ των εν φωτι διαγοντων εστιν. Ουδεμια συμφωνια φωτι προς
σκοτος. Μη καλεσηις αυτον πατερα. Συ γαρ κατα τον ανελεημονα σου τροπον, υιος
σκοτους και γεεννης υπαρχεις. Πως δε καλεις αυτον πατερα, τον υιον αυτου Λαζαρον μη
ελεησας;
Ιʹ. Ὁ δε πατριαρχης ουτος ο μεγας ουκ εμαλλαξεν αυτον τηι οδυνηι· ου
προσεθηκεν πονον, ουκ επληξεν αυτον λογοις· ουκ ηρνησατο την φυσιν την
ανθρωπινην. Ἀλλα πραειαι τηι φωνηι και ιλαρος τωι προσωπωι απεκρινατο, λεγων·
Τεκνον, απελαβες συ τα αγαθα σου επι της γης, και Λαζαρος τα κακα. ∆ια τουτο ουτος
ενταυθα αναπαυεται, και συ οδυνασαι. Ὅμως χασμα μεγα εστιν ανα μεσον υμων και
ημων, και ουδεις δυναται αυτο περασαι εξ ημων.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ΙΑʹ. Ἴδες του πλουσιου το τελος; ιδες της τρυφης το προσκαιρον; Μη αναμεινηις
δουναι τα σα τοις πενησιν. Μηδεποτε τηρησηις εις την αυριον. Ου γαρ οιδας τι τεξεται η
επιουσα. Τι συντιθεις χρηματα; α μετ' ολιγον μη θελων καταλιμπανεις, και πορευηι
λυπουμενος, και επιθυμεις εκει ρανιδα υδατος, και αλλοι ενταυθα καταμεριζομενοι σου
τον πλουτον, ουτως μνημην του ονοματος σου ποιουνται. Πολλακις γαρ και οι
κληρονομοι σου ανασκαπτουσιν τα οστα καταρωμενοι σου. Προπεμψον σου τα χρηματα
εις τον εκει αιωνα τον ατελευτητον. ∆ωρεαν σου παρεχων την βασταγην ο εκει
πανδοχευς. Ἐνταυθα εαν θεληις μετενεγκειν σου τον πλουτον εκ πολεως εις πολιν
ετεραν, μισθου σα κτηνη, μισθοφορους καμηλους, ημιονους, φυλακας ξιφηρεις εν τηι
οδωι, μη τινες αλιτηριοι επιῤριψαντες διαρπαξωνται σου τον πλουτον. Εις εκεινον δε
τον κοσμον, εαν θεληις μετενεγκειν σου τον πλουτον, ουτε κοπον υπομενεις, ουτε
μισθον αναλισκεις, ουτε επηριαν τινα υπομενεις, ουτ' εξερχηι εκ της οικιας, Ἀλλα συ
καθηι εν τηι πολει εν πολληι αναπαυσει, και ερχεται ο πενης εις την θυραν σου, ζητων
σου τον πλουτον μετενεγκαι εις τον εκει αιωνα τον ατελευτητον. Και ου παραχωρεις
αυτωι οικειαι σου προθεσει ουτε ενα οβολον; Ἀνανευσον, ω ανθρωπε, ει θελεις εχειν
πλουτον ατελευτητον. ∆ος εις τας χειρας των πενητων, και ευρησεις 64.444 εκει ξενιαν
σοι ποιουμενον. Μη φοβηθηις, οτι αποροι εισιν οι πενητες· εγγυητης πλουσιος εστι και
ευγνωμων. Ὁ γαρ ελεων πτωχωι δανειζει Θεωι.
ΙΒʹ. Φοβηθωμεν την ημεραν εκεινην, εν ημεραι ηι ο οικοδεσποτης τους εργατας
καλει εις την σπειραν του σιτου, και συναξει τον σιτον εις τας αποθηκας, τα δε αχυρα
κατακαυσει πυρι ασβεστωι. Ὁ γαρ οικοδεσποτης εστιν ο Κυριος, οι δε εργαται εισιν οι
αγγελοι, οι συναγαγοντες τον κοσμον εις την δικην εν τηι ωραι εκεινηι και ημεραι. Και
τους μεν δικαιους συναξουσιν εις τας αιωνιους σκηνας, ας ητοιμασεν ο αναληφθεις
Κυριος, τους δε αμαρτωλους εις το πυρ το αιωνιον. Σπουδασωμεν ουν ευρεθηναι σιτος
ωριμος δια της ελεημοσυνης, ινα εισελθωμεν εις τας αιωνιους σκηνας. Μεθ' ου τωι
Πατρι αμα τωι Υιωι και τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη και προσκυνησις εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


