In epistulam ad Hebraeos (homiliae 1-34)
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΤΑ ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ.
ΕΡΜΗΝΕΙΑ Εις την προς Ἑβραιους Ἐπιστολην, εκτεθεισα απο σημειων
μετα την κοιμησιν αυτου, παρα Κωνσταντινου πρεσβυτερου Ἀντιοχειας.
ΥΠΟΘΕΣΙΣ.
αʹ. Ῥωμαιοις γραφων ο μακαριος Παυλος φησιν· Ἐφ' οσον μεν ουν ειμι εγω
εθνων αποστολος, την διακονιαν μου δοξαζω, ει πως παραζηλωσω μου την σαρκα·
και παλιν αλλαχου, Ὁ γαρ ενεργησας Πετρωι εις αποστολην της περιτομης, ενηργησε
καμοι εις τα εθνη. Ει τοινυν εθνων αποστολος ην (και γαρ και εν ταις Πραξεσι φησι
προς αυτον ο Θεος, Πορευου, οτι εις εθνη μακραν αποστελω σε)· τι κοινον προς
Ἑβραιους ειχε; τι δε αυτοις επεστελλεν; Ου μην αλλα και αυτοι προς αυτον απεχθως
διεκειντο· και τουτο πολλαχοθεν εστιν ιδειν. Ἄκουσον γαρ τι φησιν ο Ἰακωβος προς
αυτον· Θεωρεις, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισιν Ἰουδαιων των πεπιστευκοτων; και
ουτοι παντες κατηχην 63.10 ται περι σου, οτι αποστασιαν απο του νομου διδασκεις·
και πολλαι ζητησεις αυτωι πολλακις εγενοντο περι τουτου. Τινος ουν ενεκεν,
ζητησειεν αν τις, τον νομομαθη (παρα γαρ τους ποδας Γαμαλιηλου τον νομον
εξεπαιδευετο, και πολυς ην αυτωι ζηλος του πραγματος), και ταυτηι μαλιστα
δυναμενον εντρεψαι, ουχι προς Ἰουδαιους επεμπεν ο Θεος; Ὅτι ταυτηι μαλιστα
πλεον αν αυτωι εξεπολεμωθησαν. Τουτο τοινυν προειδως ο Θεος, και οτι ουκ
ανεξονται αυτου, Πορευου εις τα εθνη, φησι προς αυτον· διοτι ου παραδεξονται σου
την μαρτυριαν περι εμου. Ειτα αυτος φησι· Ναι, Κυριε, αυτοι επιστανται, οτι εγω
ημην φυλακιζων και δερων κατα τας συναγωγας τους πιστευοντας επι σε· και οτε
εξεχειτο το αιμα Στεφανου του μαρτυρος σου, και αυτος ημην εστως και συνευ 63.11
δοκων τηι αναιρεσει αυτου, φυλαττων τα ιματια των αναιρουντων αυτον. Και τουτο
αυτο δεικνυσι σημειον ειναι και υποθεσιν του μη πιστευσαι αυτωι. Και γαρ ουτως
εχει· οταν τις εξ εθνους αποπηδησηι τινος, αν μεν των ελαχιστων ηι και ουδενος
αξιων λογου, ου πανυ δακνει τους αφ' ων ανεχωρησεν· αν δε των θαυμαστων και
σφοδρα ζηλωτων και τα εκεινων φρονουντων, μαλιστα αυτους αλγυνει, και μεθ'
υπερβολης λυπει, ατε μαλιστα αυτων καθαιρων το δογμα, τωι προσελθειν αλλοις
εκεινων αποπηδησαντα. Και αλλο δε τουτωι προσην το την απιστιαν εργαζομενον.
Ποιον δη τουτο; Ὅτι οι μεν περι Πετρον και συνεγενοντο τωι Χριστωι, και σημεια
ειδον και θαυματα· ουτος δε ουδενος τουτων απολελαυκως, αλλα μετα Ἰουδαιων
ων, εξαιφνης ηυτομολησε και γεγονεν εις εξ αυτων· ο μαλιστα ηρκει τα ημετερα
επαραι. Ἐκεινοι μεν γαρ και χαριτι εδοκουν μαρτυρειν, και ειπεν αν τις, οτι τον
διδασκαλον ποθουντες ταυτα μαρτυρουσιν· ο δε τηι αναστασει μαρτυρων, ουτος
μαλιστα ην ο φωνης μονης ακουσας. ∆ια τουτο οραις αυτους εκθυμως πολεμουντας
αυτωι, και παντα υπερ τουτου πραττοντας και στασιαζοντας, ωστε ανελειν αυτον.
Ἀλλ' οι μεν απιστοι δια τουτο αυτωι απεχθως ειχον· οι δε πιστευσαντες, τινος ενεκεν;
Ὅτι ηναγκαζετο τοις εθνεσι κηρυττων καθαρως κηρυττειν τον Χριστιανισμον· και ει
που και εν Ἰουδαιαι απεληφθη, ουκ εφροντιζε. Πετρος μεν γαρ και οι περι αυτον, ατε
εν Ἱεροσολυμοις κηρυττοντες, ενθα πολυς ην ο ζηλος, αναγκην ειχον τον νομον
κελευειν τηρειν· ουτος δε εν ελευθεριαι πολληι ην. Και πλειους ησαν οι εξ εθνων, η οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ἰουδαιοι, ατε εκτος οντες· και τουτωι παρελυε τον νομον, και ου τοσαυτην ειχον περι
αυτον ευλαβειαν, οτι παντα καθαρως εκηρυττεν. Ἀμελει εν τουτωι αυτον δοκουσι
καταιδειν τωι πληθει, λεγοντες, Θεωρεις, αδελφε, ποσαι μυριαδες εισιν Ἰουδαιων
των πεπιστευκοτων; ∆ια τουτο αυτον εμισουν και απεστρεφοντο, οτι κατηχηθησαν,
φησι, περι σου, οτι αποστασιαν απο του νομου διδασκεις. Τινος ουν ενεκεν ουκ ων
των Ἰουδαιων διδασκαλος επιστελλει αυτοις; που δε ουσιν επεστελλεν; Ἐμοι δοκει,
εν Ἱεροσολυμοις και Παλαιστινηι. Πως ουν επιστελλει; Ὥσπερ και βαπτισαι ουκ
επετραπη, και εβαπτιζεν· ου γαρ απεσταλην, φησι, βαπτιζειν· ου μην εκωλυθη· αλλ'
εκ παρεργου τουτο ποιει. Πως δε ουκ αν επεστελλε τουτοις, υπερ ων και αναθεμα
γενεσθαι ηθελε; ∆ια τουτο ελεγε· Γινωσκετε τον αδελφον Τιμοθεον απολελυμενον·
μεθ' ου, εαν ταχιον ερχηται, οψομαι υμας. Ουπω γαρ συνειλημμενος ην. ∆υο μεν ουν
ετη εποιησεν εν Ῥωμηι δεδεμενος· ειτα αφειθη· ειτα εις τας Σπανιας ηλθεν· ειτα εις
Ἰουδαιαν εβη, οτε και Ἰουδαιους ειδε. Και τοτε παλιν ηλθεν εις Ῥωμην, οτε και υπο
Νερωνος ανηιρεθη. Ταυτης μεν ουν της επιστολης πρεσβυτερα η προς Τιμοθεον. Ἐκει
γαρ φησιν· Ἐγω γαρ ηδη σπενδομαι· και εκει παλιν φησιν· Ἐν τηι πρωτηι μου
απολογιαι ουδεις μοι συμπαρεγενετο. Πολλαχου γαρ ηθλησε, καθως και
Θεσσαλονικευσιν επιστελλων λεγει· Μιμηται εγενεσθε των Ἐκκλησιων της
Ἰουδαιας. Και αυτοις δε τουτοις γραφων φησι· Μετα χαρας την αρπαγην των υπαρ
63.12 χοντων υμων προσεδεξασθε. Ὁραις αθλουντας αυτους; Ει δε τοις αποστολοις
ουτως εκεχρηντο ουκ εν Ἰουδαιαι μονον, αλλα και οπου μεταξυ εθνων ησαν, τι ουκ
αν εποιησαν τοις πιστοις; ∆ια τουτο αυτων μαλιστα οραις αυτον φροντιζοντα. Ὅταν
γαρ λεγηι· Πορευομαι διακονων τοις αγιοις τοις εν Ἱεροσολυμοις· και παλιν, οταν
Κορινθιους παρακαληι προς την ευποιιαν, και Μακεδονας λεγηι εισενηνοχεναι, και
φησιν· Ἐαν ηι αξιον καμε πορευεσθαι, τουτο λεγει. Και οταν λεγηι· Μονον των
πτωχων ινα μνημονευωμεν, ο και εσπουδασα αυτο τουτο ποιησαι, τουτο λεγει. Και
οταν λεγηι· ∆εξιας εδωκαν εμοι και Βαρναβαι κοινωνιας, ινα ημεις μεν εις τα εθνη,
αυτοι δε εις την περιτομην, τουτο λεγει. Ταυτα δε ουχ απλως φησι περι των πτωχων
των εκει, αλλ' ωστε εν εκεινωι κοινωνειν ημας της ευποιιας. Ου γαρ ωσπερ το
κηρυγμα εαυτοις απενειμαμεν, και ημεις μεν εις τα εθνη, εκεινοι δε εις την
περιτομην, ουτω και την προνοιαν των πτωχων, φησιν, ενειμαμεθα. Και πανταχου
οραις αυτων πολλην προνοιαν τον Παυλον ποιουμενον· και εικοτως. Ἐν μεν ουν τοις
αλλοις εθνεσιν, ενθα και Ἰουδαιοι ησαν και Ἕλληνες, ουδεν τοιουτον εγινετο· εκει
δε επειδη τεως εδοκουν κρατειν και αυτονομεισθαι, και πολλα και τοις ιδιοις νομοις
διοικειν, ουπω της αρχης καταστασιν εχουσης, ουδε τελεον υπο Ῥωμαιοις κειμενης,
εικοτως πολληι τυραννιδι εκεχρηντο. Ει γαρ και εν αλλαις πολεσιν, ωσπερ εν
Κορινθωι, ετυπτον τον αρχισυναγωγον εμπροσθεν του βηματος του ανθυπατου, και
ουδεν τουτων τωι Γαλλιωνι εμελεν· αλλ' ουκ εν τηι Ἰουδαιαι; βʹ. Ὁραις γουν οτι εν μεν
ταις αλλαις πολεσι τοις αρχουσιν αυτους προσαγουσι, και αυτων δεονται εις
βοηθειαν και των εθνων· ενταυθα δε ουδεμιαν εποιουντο φροντιδα τουτου, αλλ'
αυτοι συνεδριον καθιζουσι, και αναιρουσιν ους αν εθελωσιν. Ουτω γουν τον
Στεφανον ανειλον, ουτω τους αποστολους εμαστιξαν, ουκ επι αρχοντας αγαγοντες·
ουτω και τον Παυλον εμελλον αναιρειν, ει μη ο χιλιαρχος επεῤριψεν εαυτον. Ἔτι
γαρ των ιερεων εστωτων, ετι του ναου, της λατρειας, των θυσιων, τουτο εγινετο.
Ὅρα γουν αυτον τον Παυλον επι του ιερεως κρινομενον, και λεγοντα· Ουκ ᾔδειν οτι
αρχιερευς εστι, και ταυτα επι του αρχοντος. Πολλην γαρ ειχον τοτε εξουσιαν.
Ἐννοησον ουν οια πασχειν εικος ην τους οικουντας τα Ἱεροσολυμα και την
Ἰουδαιαν. Ὁ τοινυν αναθεμα υπερ των μηπω πιστευσαντων ευχομενος γενεσθαι, και
τοις πιστοις ουτω διακονων, ως και αυτος πορευεσθαι, ει δεοι, και πολλην πανταχου
προνοιαν αυτων ποιησαμενος, τι θαυμαστον, ει και δια γραμματων αυτους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

παρακαλει και παραμυθειται, και αναπιπτοντας αυτους και κειμενους ανορθοι; και
γαρ τεταριχευμενοι λοιπον ησαν, και απεγνωκοτες ταις πολλαις θλιψεσι. Και τουτο
προς τωι τελει εμφαινει λεγων· ∆ιο τας παρειμενας χειρας και τα παραλελυμενα
γονατα ανορθωσατε· και παλιν· Ἔτι μικρον οσον οσον, και ο ερχομενος ηξει, και ου
χρονιει· και παλιν, Ει εκτος εστε παιδειας· αρα νοθοι εστε, και ουχ υιοι. Ἐπειδη γαρ
και Ἰουδαιοι ησαν, και αυτοι παρα των πατερων εμανθανον, οτι και τα αγαθα και τα
κακα παρα ποδας εχρην προσδοκαιν, και ουτω βιωναι, τοτε δε το εναντιον ην, τα μεν
αγαθα εν ελπισι και μετα θανατον, τα δε κακα εν χερσι, και πολλα καρτερη 63.13
σαντων αυτων, εικος ην ολιγοψυχειν πολλους, πολυν υπερ τουτου ποιειται τον
λογον. Ἀλλα ταυτα μεν εν καιρωι τωι προσηκοντι επιλυσομεν· τεως δε, οτι αναγκαιως
αυτοις εγραφεν, ων τοσαυτην εποιειτο προνοιαν· και γαρ η αιτια, δι' ην ουκ
απεσταλη προς αυτους, δηλη ην· ου τοινυν εκωλυετο γραφειν. Ὅτι δε ωλιγοψυχουν,
δεικνυσιν ειπων· Τας παρειμενας χειρας και τα παραλελυμενα γονατα ανορθωσατε,
και τροχιας ορθας ποιησατε· και παλιν· Ου γαρ αδικος ο Θεος επιλαθεσθαι του εργου
υμων και της αγαπης. Ἡ ψυχη γαρ υπο πειρασμων πολλων καταληφθεισα, πολλακις
και της πιστεως εκτρεπεται. ∆ιο παραινει προσεχειν τοις ακουσθεισι, και μη ειναι
καρδιαν πονηραν απιστιας. ∆ια τουτο και εν ταυτηι μαλιστα τηι επιστοληι πολλα περι
πιστεως διαλεγεται, και παραδειγματα πολλα εν τωι τελει δεικνυσιν, οτι κακεινοις
παρα ποδας τα αγαθα επηγγελλετο, και ουδεν εδωκε. Και χωρις τουτων, ινα μη
εγκαταλελειφθαι νομισαιεν, δυο ταυτα κατασκευαζει· εν μεν προς το φερειν παντα
γενναιως τα συμπιπτοντα, ετερον δε προς το παντως προσδοκαιν την αμοιβην· ου
γαρ δη περιοψεται τους περι Ἄβελ και τους καθεξης δικαιους αγεραστους. Και
ποιειται την παρακλησιν απο τριων τροπων· ενος μεν, εξ ων επαθεν ο Χριστος·
καθως και αυτος λεγει· Ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου· ετερου δε, εξ ων
αποκειται τοις πιστευουσιν αγαθων· και τριτου, εκ των κακων. Και τουτο ουκ απο
των μελλον 63.14 των ισχυριζεται μονον, οπερ ηττον ην πιθανον, αλλα και απο των
παρελθοντων, και γεγονοτων εις τους πατερας αυτων. Τουτο και ο Χριστος ποιει,
λεγων ποτε μεν· Ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου· και παλιν· Πολλαι μοναι
εισι παρα τωι Πατρι· και μυρια ταλανιζει τους μη πεπιστευκοτας. Ποιειται δε πολυν
λογον και περι της Καινης και Παλαιας ∆ιαθηκης· και γαρ προς την της αναστασεως
πιστιν σφοδρα αυτωι τουτο εχρησιμευεν. Ἵνα γαρ μη εξ ων επαθε διαπιστωσιν οτι
ανεστη, απο προφητων αυτο ισχυροποιει· και δεικνυσιν ουκ οντα σεμνα τα
Ἰουδαικα, αλλα τα ημετερα· ετι γαρ και ο ναος ειστηκει, και τα των θυσιων· διο και
ελεγε, Τοινυν εξερχωμεθα εξω, τον ονειδισμον αυτου φεροντες. Ἠναντιουτο δε
αυτωι και τουτο· εικος γαρ ην ειπειν τινας, οτι Ει ταυτα σκια, ει ταυτα εικων, πως ου
παρεχωρησεν, ουδε υπεξεστη της αληθειας φανεισης, αλλ' ετι ταυτα ανθει; Και
τουτο δε ηρεμα ηινιξατο εσομενον και αυτο εις καιρον τον προσηκοντα. Ὅτι δε
πολυν χρονον ειχον εν τηι πιστει και ταις θλιψεσιν, εδηλωσε λεγων· Ὀφειλοντες γαρ
ειναι διδασκαλοι δια τον χρονον· και, Μηποτε εσται εν τινι υμων καρδια πονηρα
απιστιας· και, Μιμηται εγενηθητε των δια μακροθυμιας κληρονομουντων τας
επαγγελιας.

ΟΜΙΛΙΑ Αʹ.
Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο Θεος λαλησας τοις πατρασιν εν τοις
προφηταις, επ' εσχατων των ημερων τουτων ελαλησεν ημιν εν Υιωι· ον εθηκε
κληρονομον παντων, δι' ου και τους αιωνας εποιησεν. αʹ. Ὄντως οπου επλεονασεν η
αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις. Τουτο γουν και ενταυθα εν τωι προοιμιωι
αινιττεται ο μακαριος Παυλος προς Ἑβραιους επιστελλων. Ἐπειδη γαρ εικος ην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αυτους τεταλαιπωρημενους και τετρυχωμενους υπο των κακων, και απο τουτων τα
πραγματα κρινοντας, λογιζεσθαι εαυτους ελαττους παντων των αλλων, δεικνυσι
ταυτηι μαλλον μειζονος απολελαυκοτας χαριτος και σφοδρα υπερεχουσης, απ' αυτης
του λογου της εισβολης διεγειρων τον ακροατην. ∆ια τουτο φησι· Πολυμερως και
πολυτροπως παλαι ο Θεος λαλησας τοις πατρασιν εν τοις προφηταις, επ' εσχατων
των ημερων τουτων ελαλησεν ημιν εν Υιωι. ∆ια τι μη αντεθηκεν εαυτον τοις
προφηταις; καιτοι γε πολλωι μειζων ην εκεινων, οσωι και μειζονα επεπιστευτο. Ἀλλ'
ου ποιει τουτο, Τι δηποτε· Πρωτον μεν το περι εαυτου μεγαλα λεγειν παραιτουμενος·
δευτερον δε, δια το τους ακροατας μηδεπω ειναι τελειους· και τριτον, επαραι μαλλον
αυτους βουλομενος, και δειξαι πολλην ουσαν την υπεροχην. Ὡς αν ει ελεγε· Τι μεγα
οτι προφητας επεμψε προς τους 63.14.30 πατερας ημων; επεμψε γαρ προς ημας αυτον
τον Υιον αυτου τον μονογενη. Και καλως ηρξατο ουτως ειπων· Πολυμερως και
πολυτροπως· δεικνυσι γαρ οτι ουδε αυτοι οι προφηται τον Θεον ειδον· ο μεντοι Υιος
ειδε. Το γαρ, Πολυμερως και πολυτροπως, τουτεστι, διαφορως. Ἐγω γαρ, φησιν,
ορασεις επληθυνα, και εν χερσι προφητων ωμοιωθην. Ὥστε ου κατα τουτο μονον η
υπεροχη, οτι εκεινοις μεν προφηται απεσταλησαν, ημιν δε ο Υιος, αλλ' οτι εκεινων
μεν ουδεις ειδε τον Θεον, ο δε Υιος ο μονογενης ειδε. Και ευθεως μεν αυτο ου τιθησι,
δια δε των εξης αυτο κατασκευαζει, οταν περι της ανθρωποτητος λεγηι· Προς τινα
γαρ των αγγελων ειρηκεν· Υιος μου ει συ, και, Καθου εκ δεξιων μου; Και ορα την
συνεσιν αυτου την πολλην· πρωτον απο προφητων δεικνυσι την υπεροχην· ειτα ως
ομολογουμενον εκεινο κατασκευασας, αποφαινεται λοιπον, οτι εκεινοις μεν δια των
προφητων ελαλησεν, ημιν δε δια του Μονογενους. Ει δε και δι' αγγελων εκεινοις
(και γαρ και αγγελοι ωμιλησαν Ἰουδαιοις)· αλλα καν τουτωι το πλεον ημεις εχομεν,
και τοσουτον, οσον ημιν μεν ∆εσποτης, εκεινοις δε δουλοι· και αγγελοι γαρ και
προφηται ομοδουλοι. Και καλως ειπεν· Ἐπ' εσχατων των ημερων· και τουτο γαρ
αυτους διανιστησι, και παρακαλει απειρηκοτας λοιπον. Ὥσπερ γαρ αλλαχου λεγει,
οτι Ὁ Κυριος εγγυς, μηδεν μεριμνατε· και παλιν, Νυν γαρ εγγυτερον ημων η
σωτηρια, η οτε επιστευσα 63.15 μεν· ουτω και ενταυθα. Τι ουν εστιν ο λεγει; Ὅτι πας
ο εν τωι αγωνι καταναλωθεις, επειδαν ακουσηι του αγωνος το τελος, αναπνει μικρον,
ειδως οτι των πονων μεν εστι το τελος, της δε αναπαυσεως αρχη. Ἐπ' εσχατων των
ημερων τουτων ελαλησεν ημιν εν Υιωι. Ἰδου παλιν το, Ἐν Υιωι, δια του Υιου, φησι,
προς τους λεγοντας τωι Πνευματι τουτο αρμοζειν. Ὁραις οτι και το, εν, δια εστι; Και
το, Παλαι, και το, Ἐπ' εσχατων των ημερων, παλιν ετερον τι αινιττεται. Ποιον δη
τουτο; Ὅτι πολλου χρονου γενομενου μεσου, οτε εμελλομεν κολαζεσθαι, οτε
εκλελοιπει τα χαρισματα, οτε προσδοκια σωτηριας ουκ ην, οτε πανταχοθεν
προσεδοκωμεν ελαττον εχειν, τοτε πλεον εσχηκαμεν. Και θεα πως συνετως αυτο
ειρηκεν· ου γαρ ειπεν, Ὁ Χριστος ελαλησε, καιτοι γε αυτος ην ο λαλησας· αλλ'
επειδη ασθενεις αυτων ησαν αι ψυχαι, και ουδεπω ακουειν ηδυναντο τα περι του
Χριστου, Ἐλαλησεν ημιν εν Υιωι, φησι. Τι λεγεις; ο Θεος δια του Υιου ελαλησε; Ναι.
Που ουν η υπεροχη; ενταυθα μεν γαρ εδειξας, οτι και η Καινη και η Παλαια ενος εστι
και του αυτου, ου πολλην δε ταυτην υπεροχην ουσαν. ∆ια τουτο λοιπον τουτωι
επεξερχεται τωι λογωι, λεγων· Ἐλαλησεν ημιν εν Υιωι. Ὅρα πως αυτο κοινοποιει, και
εξισοι τοις μαθηταις εαυτον ο Παυλος, λεγων· Ἐλαλησεν ημιν. Καιτοι γε αυτωι ουκ
ελαλησεν, αλλα τοις αποστολοις, και δι' αυτων τοις πολλοις. Ἀλλ' επαιρει αυτους,
και δεικνυσιν, οτι και αυτοις ελαλησεν, αμα δε καθαπτεται πως των Ἰουδαιων.
Σχεδον γαρ απαντες, οις ελαλησαν οι προφηται, μοχθηροι τινες ησαν και μιαροι. Και
ουπω περι τουτων ποιειται τον λογον, τεως δε περι των υπηργμενων παρα του Θεου
δωρεων. ∆ια τουτο και επαγει· Ὃν εθηκε κληρονομον απαντων. Ἐνταυθα την σαρκα
φησι· καθως και ο ∆αυιδ εν τωι δευτερωι ψαλμωι λεγει· Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

σοι εθνη την κληρονομιαν σου. Ουκετι γαρ μερις Κυριου Ἰακωβ, ουδε κληρος αυτωι ο
Ἰσραηλ, αλλα παντες. Τι εστιν, Ὃν εθηκε κληρονομον; Τουτεστι, τουτον Κυριον
απαντων εποιησεν. Ὃ και εν ταις Πραξεσιν ο Πετρος εφη· Και Κυριον και Χριστον
αυτον ο Θεος εποιησε. Τωι δε του κληρονομου ονοματι κεχρηται, δυο δηλων, και το
της υιοτητος γνησιον, και το της κυριοτητος αναποσπαστον. Κληρονομον παντων·
τουτεστι, του κοσμου παντος. Ειτα παλιν επι το προτερον επαναγει τον λογον· ∆ι' ου
και τους αιωνας εποιησε. βʹ. Που εισιν οι λεγοντες, Ἦν οτε ουκ ην; Ειτα αναβαθμοις
χρωμενος, το πολλωι τουτων μειζον υστερον φθεγγεται λεγων· Ὃς ων απαυγασμα
της δοξης, και χαρακτηρ της υποστασεως αυτου, φερων τε τα παντα τωι ρηματι της
δυναμεως αυτου, δι' εαυτου καθαρισμον ποιησαμενος των αμαρτιων ημων, εκαθισεν
εν δεξιαι της μεγαλωσυνης εν υψηλοις· τοσουτωι κρειττων γενομενος των αγγελων,
οσωι διαφορωτερον παρ' αυτους κεκληρονομηκεν ονομα. Βαβαι της συνεσεως της
αποστολικης! μαλλον δε ου την του Παυλου συνεσιν, αλλα την του Πνευματος εστι
θαυμασαι χαριν ενταυθα. Ου γαρ δη εξ οικειας διανοιας ταυτα εφθεγξατο, 63.16 ουδε
τοσαυτην σοφιαν εξ εαυτου ευρεν· ποθεν γαρ; απο της σμιλης γαρ και των
δερματων, η του εργαστηριου; αλλα θειας ενεργειας ην το ουτως ειπειν. Ου γαρ
αυτου ταυτα τα νοηματα ετικτεν η διανοια, τοτε μεν ουτω ταπεινη και ευτελης
ουσα, ως των αγοραιων μηδεν εχειν πλεον· πως γαρ η περι συμβολαια και δερματα
καταναλωθεισα; αλλ' η του Πνευματος χαρις, η δι' ων αν εθεληι την ισχυν αυτης
επιδεικνυται. Καθαπερ γαρ εις υψηλον τοπον τινα, και προς αυτην του ουρανου
φθανοντα την κορυφην, ει τις παιδιον μικρον αναγαγειν βουλοιτο, ηρεμα και κατα
μικρον τουτο ποιει, δια των κατωθεν βαθμων αυτο αναγων· ειτα επειδαν ανω στησηι,
και κελευσηι κατω προσεχειν, και ιδηι ιλιγγιων και θορυβουμενον και σκοτοδινιων,
λαβομενος αυτου καταγει παλιν επι το ταπεινοτερον, παρεχων αναπνευσαι· ειτα
οταν ανακτησηται αυτο, παλιν αναγει, και παλιν καταγει· ουτω δη και ο μακαριος
Παυλος εποιησε και επι των Ἑβραιων και πανταχου, παρα του διδασκαλου τουτο
μαθων. Και γαρ και αυτος ουτως εποιησε, ποτε μεν αναγων εις υψος, ποτε δε
καταγων τους ακροατας, και ουκ αφεις επιπολυ κατα το αυτο εγχρονιζειν. Ὅρα γουν
αυτον και ενταυθα, δι' οσων αυτους αναγαγων αναβαθμων, και προς αυτην στησας
την κορυφην της ευσεβειας, πριν ιλιγγιασαι και σκοτοδινιαι αλωναι, πως καταγει
παλιν αυτους κατωτερον, και διδους αναπνευσαι, φησιν· Ἐλαλησεν ημιν εν Υιωι· και
παλιν, Ὃν εθηκε κληρονομον παντων. Το γαρ του Υιου ονομα τεως κοινον. Ἔνθα
μεν γαρ αν γνησιος υπονοηται, παντων εστιν ανωτερος· τεως δε οπως αν ηι,
κατασκευαζει λοιπον και δεικνυσιν οτι ανωθεν εστιν. Ὅρα δε και πως πρωτον επι
τον ταπεινοτερον βαθμον ιστησι λεγων· Ὃν εθηκε κληρονομον παντων· το γαρ,
Κληρονομον εθηκε, ταπεινον· ειτα επι τον ανωτερον, επαγαγων· ∆ι' ου και τους
αιωνας εποιησεν· ειτα επι τον υψηλοτερον, και μεθ' ον ουκ εστιν ετερος· Ὃς ων
απαυγασμα της δοξης, και χαρακτηρ της υποστασεως αυτου. Ὄντως εις απροσιτον
φως ηγαγεν, εις αυτο το απαυγασμα. Και πριν η σκοτωθηναι, ορα πως παλιν ηρεμα
καταγει λεγων· Φερων τε τα παντα τωι ρηματι της δυναμεως αυτου, δι' εαυτου
καθαρισμον ποιησαμενος των αμαρτιων ημων, εκαθισεν εν δεξιαι της μεγαλωσυνης.
Ουχ απλως ειπεν· Ἐκαθισεν, αλλα, Μετα τον καθαρισμον εκαθισεν. Ἐπελαβετο γαρ
της σαρκωσεως· και παλιν ταπεινα φθεγγεται. Ειτα παλιν φθεγξαμενος τι υψηλον,
Ἐν δεξιαι γαρ, φησι, της μεγαλωσυνης εν υψηλοις, παλιν φθεγγεται το ταπεινον δια
της επαγωγης της, Τοσουτωι κρειττων γενομενος των αγγελων, οσωι διαφορωτερον
παρ' αυτους κεκληρονομηκεν ονομα. Ἐνταυθα γαρ και περι της κατα σαρκα
οικονομιας διαλεγεται· το γαρ, Κρειττων γενομενος, ουκ ουσιας δηλωτικον εστι της
κατα Πατερα· εκεινη γαρ ουκ εγενετο, αλλα γεγεννηται· αλλα της κατα σαρκα· αυτη
γαρ εγενετο. Ἀλλ' ου περι ουσιωσεως νυν ο λογος αυτωι· αλλ' ωσπερ Ἰωαννης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

λεγων· Ὁ οπισω μου ερχομενος, εμπροσθεν μου γεγονεν, οτι πρωτος μου ην, τουτο
δηλοι, οτι εντιμοτερος και λαμπροτερος· ουτω και ενταυθα Παυλος ειπων· Τοσουτωι
κρειττων γενομενος αγγελων, οτι βελτιων εδηλωσε και ευδοκιμωτερος, οσωι
διαφορωτερον παρ' αυτους κεκληρονομηκεν ονομα. Ὁραις οτι περι του κατα σαρκα ο
λογος ην; τουτο γαρ το ονομα, ο Θεος 63.17 Λογος, αει ειχεν, ουχ υστερον
εκληρονομησεν, ουδε τοτε των αγγελων κρειττων εγενετο, οτε καθαρισμον των
αμαρτιων ημων εποιησατο, αλλ' αει κρειττων ην, και κρειττων ασυγκριτως. Περι δε
του κατα σαρκα τουτο ειρηται. Ουτω γουν και ημιν εθος περι ανθρωπου
διαλεγομενοις, και υψηλα και ταπεινα φθεγγεσθαι. Ὅταν μεν γαρ λεγωμεν, Ουδεν
ανθρωπος, γη ανθρωπος, σποδος ανθρωπος, απο του χειρονος το παν καλουμεν·
οταν δε λεγωμεν, Ἀθανατον ζωον ο ανθρωπος, και λογικος ο ανθρωπος, και οτι των
ανω συγγενης, απο του κρειττονος το παν παλιν καλουμεν. Ουτω και περι του
Χριστου, ποτε μεν απο του ελαττονος, ποτε δε απο του κρειττονος διαλεγεται ο
Παυλος, και την οικονομιαν συστησαι βουλομενος, και περι της ακηρατου διδαξαι
φυσεως. γʹ. Ἐπει ουν καθαρισμον εποιησε των αμαρτιων ημων, μενωμεν καθαροι,
και μηδεμιαν δεξωμεθα κηλιδα, αλλα το καλλος, οπερ ημιν ενεθηκε, και την
ευπρεπειαν διαφυλαττειν ουτω σπουδαζωμεν αμολυντον και καθαραν, ωστε μηδενα
σπιλον εχειν η ρυτιδα, η τι των τοιουτων. Σπιλος γαρ εστι και ρυτις και τα μικρα των
αμαρτηματων· οιον τι λεγω, λοιδορια, υβρις, ψευδος· μαλλον δε ουδε ταυτα μικρα,
αλλα και σφοδρα μεγαλα, και ουτω μεγαλα, ως και της βασιλειας αποστερειν των
ουρανων. Πως και τινι τροπωι; Ὁ καλων τον αδελφον αυτου μωρον, ενοχος εστι,
φησιν, εις την γεενναν του πυρος. Ει δε ο μωρον καλων, ο δοκει παντων ειναι
κουφοτερον, και παιδων ομιλια· ο κακοηθη καλων και κακουργον και βασκανον, και
μυριοις ετεροις βαλλων ονειδεσι, τινα ουχ υποστησεται κολασεως δικην; τι
φρικωδεστερον τουτου; Ἀλλ' ανασχεσθε, παρακαλω, του λογου. Ει γαρ ο ποιων ενι
των ελαχιστων, αυτωι ποιει, και ο μη ποιων ενι των ελαχιστων, αυτωι ου ποιει· πως
ουχι και επι της ευφημιας, και επι της κατηγοριας ταυτον εστιν; Ὁ υβριζων γαρ τον
αδελφον αυτου, τον Θεον υβρισε· και ο τιμων τον αδελφον αυτου, τον Θεον τιμαι. δʹ.
Παιδευωμεν ουν την γλωτταν ευφημον ειναι· Παυσον γαρ, φησι, την γλωσσαν σου
απο κακου. Ου γαρ δια τουτο αυτην εδωκεν ο Θεος, ινα κατηγορωμεν, ινα
υβριζωμεν, ινα αλληλους διαβαλλωμεν· αλλ' ινα τον Θεον υμνωμεν, ινα ταυτα
λαλωμεν α διδωσι χαριν τοις ακουουσι, τα προς οικοδομην, τα προς ωφελειαν. Ειπες
τον δεινα κακως; τι κερδαινεις και σαυτον μετ' εκεινου βλαβηι περιβαλλων; δοξαν
γαρ ελαβες κακηγορου. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεν κακον, ο μεχρι του πασχοντος
ισταται, αλλα και τον ποιουντα περιλαμβανει· οιον, ο βασκανος δοκει μεν
επιβουλευειν ετερωι, προτερος δε αυτος απολαυει της αδικιας, τηκομενος και
φθειρομενος, και παρα παντων μισουμενος. Ὁ πλεονεκτης αποστερει χρηματα
ετερον, αλλα και το φιλεισθαι εαυτον· μαλλον δε παρα παντων ποιει κακηγορεισθαι.
Πολλωι δε κρειττων αγαθη δοξα χρηματων· την μεν γαρ ου ραιδιον απονιψασθαι, τα
δε ραιδιον αποκτησασθαι· μαλλον δε, τα μεν ου παροντα ουδεν τον ουκ εχοντα
εβλαψεν· η δε μη παρουσα επονειδιστον 63.18 ποιει και καταγελαστον, και πασιν
εχθρον και πολεμιον. Ὁ οργιλος παλιν προτερον εαυτον τιμωρειται σπαραττων, και
τοτε εκεινον ωι οργιζεται. Ουτως ο κακηγορος προτερον εαυτον αισχυνει, και τοτε
τον κακηγορουμενον· η ουδε τουτο ισως δεδυνηται, αλλ' απηλθεν ουτος μεν μιαρου
τινος και καταπτυστου δοξαν λαβων, εκεινον δε μαλλον φιλεισθαι παρασκευαζων.
Ὅταν γαρ ακουων κακως, μη τοις αυτοις αυτον αμυνηται, αλλ' επαινηι και θαυμαζηι·
ουκ εκεινον επαινεσεται, αλλ' εαυτον. Ὥσπερ γαρ, οπερ εφθην ειπων, αι κατα των
πλησιον κακηγοριαι των επιβουλευοντων απτονται πρωτον· ουτω και τα εις τους
πλησιον αγαθα τους εργαζομενους ευφραινει πρωτον. Ὁ γαρ τικτων και το καλον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και το κακον, εικοτως πρωτος αυτος απολαυει· και καθαπερ υδωρ πηγαιον το τε
αλμυρον, το τε ποτιμον, και τα των προσαγοντων αγγεια πληροι, και την πηγην ουκ
ελαττοι την εκφερουσαν· ουτω δη και κακια και αρετη, οθεν αν εξιηι, εκεινον και
ευφραινει και απολλυσι. Και ταυτα μεν ενταυθα. Τα δε εκει τις διηγησεται λογος, η
τα αγαθα, η τα κακα; Ουκ εστιν ουδεις. Τα χρηστα μεν γαρ και παντα νουν
υπερβαινει, ουχι λογον μονον· τα εναντια δε ειρηται μεν τοις ονομασι τοις
συντροφοις ημιν· πυρ γαρ, φησιν, εστιν εκει και σκοτος και δεσμα και σκωληξ
ατελευτητος· ου ταυτα δε μονον παριστησιν, απερ ειρηται, αλλ' ετερα χαλεπωτερα.
Και ινα μαθηις, ευθεως τουτο σκοπησον πρωτον. Ειπε γαρ, ει πυρ εστι, πως και σκοτος
εστιν; Ὁραις οτι χαλεπωτερον τουτου το πυρ εκεινο; ου γαρ εχει φως. Ει πυρ εστι,
πως αει κατακαιει; Ὁραις οτι χαλεπωτερον τουτου τυγχανει; ου γαρ σβεννυται· δια
γαρ τουτο ασβεστον λεγεται. Ἐννοησωμεν τοινυν οσον εστι κακον κατακαιεσθαι
διαπαντος, και εν σκοτωι ειναι, και μυρια οιμωζειν, και βρυχειν τους οδοντας, και
μηδε ακουεσθαι. Ει γαρ εις δεσμωτηριον τις εμβληθεις ενταυθα των ευγενως
τεθραμμενων, την δυσωδιαν μονον, και το εν σκοτωι κεισθαι, και το μετα
ανδροφονων δεδεσθαι, παντος θανατου χαλεπωτερον ειναι φησιν· εννοησον τι
εστιν, οταν μετα των της οικουμενης ανδροφονων κατακαιωμεθα, μητε ορωντες
μητε ορωμενοι, αλλ' εν πληθει τοσουτωι νομιζοντες ειναι μονοι. Το γαρ σκοτος και
το αλαμπες ουκ αφιησιν ουδε τους πλησιον ημας διαγινωσκειν· αλλ' ως μονος τουτο
πασχων εκαστος, ουτω διακεισεται. Ει δε σκοτος θλιβει καθ' εαυτο τας ημετερας
ψυχας και θορυβει· τι εσται αρα, οταν μετα του σκοτους και οδυναι τοσαυται ωσι και
εμπρησμοι; ∆ιο δεομαι ταυτα διαπαντος στρεφειν παρ' εαυτοις, και της απο των
ρηματων λυπης ανεχεσθαι, ινα μη την δια των πραγματων υπομεινωμεν τιμωριαν.
Παντως γαρ ταυτα παντα εσται, και τους αξια πραξαντας των εκει κολαστηριων
ουδεις εξαιρησεται, ου πατηρ, ου μητηρ, ουκ αδελφος, καν πολλην παῤρησιαν εχηι,
καν μεγαλα ισχυηι προς τον Θεον. Ἀδελφος γαρ ου λυτρουται, φησι· λυτρωσεται
ανθρωπος; Αυτος γαρ εστιν ο αποδιδους εκαστωι κατα τα εργα αυτου, και απο τουτων
και σωθηναι ενι και κολασθηναι. 63.19 Ποιησατε υμιν φιλους εκ του μαμωνα της
αδικιας. Ουκουν υπακουσωμεν, ∆εσποτικη γαρ εστιν εντολη, και τα περιττα του
πλουτου εις τους δεομενους σκορπισωμεν· εργασωμεθα ελεημοσυνην, εως εσμεν
κυριοι· τουτο γαρ εστι το, φιλους ποιειν εκ του μαμωνα· κενωσωμεν τα χρηματα εις
τους πενητας, ινα κενωσωμεν εκεινο το πυρ, ινα σβεσωμεν αυτο, ινα εχωμεν
παῤρησιαν εκει. Και γαρ εκει ουχ ουτοι εισιν οι δεχομενοι ημας, αλλα το εργον το
ημετερον. Ὅτι γαρ ουχ απλως το φιλους ημιν τουτους ειναι σωσαι δυναται, ενι
τουτο μαθειν απο της προσθηκης. ∆ια τι γαρ ουκ ειπε, Ποιησατε υμιν φιλους, ινα
δεξωνται υμας εις τας αιωνιους αυτων σκηνας, αλλα προσεθηκε και τον τροπον;
ειπων γαρ, Ἐκ του μαμωνα της αδικιας, εδειξεν οτι απο των χρηματων προσηκει
ποιησαι τουτους φιλους, δηλων οτι ουχ απλως προστησεται ημων φιλια, εαν μη
εργα εχωμεν αγαθα, εαν μη τον αδικως συλλεγεντα πλουτον δικαιως κενωσωμεν.
Ουτος δε ο λογος ημιν ο της 63.20 ελεημοσυνης ου προς τους πλουσιους μονον
αρμοσει, αλλα και προς τους πενητας. Καν ηι τις εκ του προσαιτειν τρεφομενος, και
προς αυτον εστιν ο λογος ουτος· ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουτως ουδεις πενης, καν
σφοδρα πενης ηι, ως δυο λεπτων μη ευπορειν. Ἔνεστι γουν και εξ ολιγων ολιγα
δοντα, τους πολλα κεκτημενους υπερβαλεσθαι πλειονα διδοντας· καθαπερ κακεινη η
χηρα. Ου γαρ τωι μετρωι των διδομενων, αλλα τηι δυναμει και τηι προαιρεσει των
διδοντων κρινεται της ελεημοσυνης το μεγεθος. Ὥστε πανταχου προαιρεσεως ημιν
δει, πανταχου της προς τον Θεον αγαπης. Ἐαν μετα ταυτης απαντα πραττωμεν, καν
μικρα εχοντες μικρα δωμεν, ουκ αποστρεψει ο Θεος το προσωπον αυτου, αλλα
δεξεται ως μεγαλα και θαυμαστα. Τηι γαρ προαιρεσει, ου τοις διδομενοις προσεχει·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

καν εκεινην ιδηι μεγαλην ουσαν, ταυτηι τιθεται τας ψηφους και κρισεις, και των
αιωνιων αγαθων ποιει μετοχους· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι.

ΟΜΙΛΙΑ Βʹ.
Ὃς ων απαυγασμα της δοξης και χαρακτηρ της υποστασεως αυτου, φερων τε
τα παντα τωι ρη ματι της δυναμεως αυτου, δι' εαυτου καθαρι σμον ποιησαμενος των
αμαρτιων ημων. αʹ. Πανταχου μεν ευλαβους διανοιας δει, μαλιστα δε οταν περι Θεου
λεγωμεν τι και ακουωμεν· ουτε γαρ γλωσσα ειπειν, ουτε ους ακουσαι προς αξιαν του
Θεου τι δυναται· και τι λεγω γλωτταν και ους; ουδε γαρ ο νους ο πολυ τουτων
υπερεχων, δυνησεται τι περιλαβειν ακριβως, οταν περι Θεου τι φθεγγεσθαι
βουλωμεθα. Ει γαρ η ειρηνη του Θεου υπερεχει παντα νουν, και τα ητοιμασμενα τοις
αγαπωσιν αυτον επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη· πολλωι μαλλον αυτος ο της
ειρηνης Θεος, ο των απαντων ∆ημιουργος, υπερβαινει πολλωι τωι μετρωι τον
ημετερον λογισμον. ∆ει τοινυν μετα πιστεως και ευλαβειας απαντα δεχεσθαι· και
οταν ο λογος εξασθενησηι, και μη δυνηται παραστησαι τα λεγομενα μετα ακριβειας,
τοτε μαλιστα δοξαζειν τον Θεον, οτι Θεον τοιουτον εχομεν, και την διανοιαν ημων
και τον λογον υπερβαινοντα· πολλα γαρ ων περι Θεου νοουμεν, ου φρασαι
δυναμεθα· η πολλα μεν φραζομεν, νοησαι δε ουκ ισχυομεν· οιον τι λεγω, οτι
πανταχου μεν ο Θεος ισμεν, πως δε, ουκετι νοουμεν· οτι εστι τις ασωματος δυναμις
παντων αιτια των αγαθων, ισμεν, πως δε εστιν, ουκ ισμεν. Ἰδου φραζομεν, και ου
νοουμεν. Ειπον οτι πανταχου εστιν, αλλ' ου νοω· ειπον οτι αναρχος εστιν, αλλ' ου
νοω· ειπον οτι εγεννησεν εξ εαυτου, και ουκ οιδα πως παλιν νοησω. Ἔστιν ουν τινα,
α μηδε φρασαι ενι· οιον τι λεγω, νοει η διανοια, αλλ' ειπειν ου δυναται. Και ινα ειδηις
και Παυλον ασθενουντα, και μη προς ακριβειαν τα υποδειγματα λεγοντα, και φριξηις
και μηδεν περαιτερω ζητησηις, ακουε· ειπων γαρ Υιον, και θεις δημιουργον, τι
επαγει; Ὃς ων απαυγασμα της δοξης και χαρακτηρ της υποστα 63.20 σεως αυτου.
Τουτο δε μετ' ευλαβειας εκλαμβανειν δει, και τα ατοπα περικοψαι. Ἀπαυγασμα της
δοξης, φησιν. Ἀλλ' ορα προς τι αυτο εκλαμβανει, και ουτω και αυτος δεχου· οτι εξ
αυτου, οτι απαθως, οτι ου μειωθεντος ουδε ελαττωθεντος· επειδη εισι τινες ατοπα
τινα εκ του υποδειγματος εκλαμβανοντες. Το γαρ απαυγασμα, φασιν, ενυποστατον
ουκ εστιν, αλλ' εν ετερωι εχει το ειναι. Μη τουτο τοινυν εκλαβηις, ανθρωπε, μηδε
Μαρκελλου και Φωτεινου νοσησηις την νοσον. Ἐγγυθεν γαρ σε θεραπευει, ωστε μη
εις εκεινην εμπεσειν σε την διανοιαν, ουδε αφιησι σε εις το ολεθριον εκεινο νοσημα
κατενεχθηναι· τι δε φησι; Και χαρακτηρ της υποστασεως αυτου· δηλων δια της
επαγωγης, οτι ωσπερ εστιν ο Πατηρ ενυποστατος, και προς υποστασιν ουδενος
δεομενος· ουτω και ο Υιος. Ἐνταυθα γαρ το απαραλλακτον δεικνυς τουτο φησι, και
προς τον ιδιαζοντα χαρακτηρα του πρωτοτυπου παραπεμπων σε, και διδασκων ως εν
υποστασει εστι καθ' εαυτον. Ειπων δε ανωτερω, οτι δι' αυτου εποιησεν ο Θεος τα
παντα, ενταυθα διδωσιν αυτωι την αυθεντιαν. Τι γαρ επαγει; Φερων τε τα παντα τωι
ρηματι της δυναμεως αυτου· ινα εκ τουτου μη μονον τον χαρακτηρα της
υποστασεως εκλαβωμεν, αλλα και το μετα αυθεντιας απαντα κυβερναιν. Ὅρα τοινυν
πως, οπερ εστιν ιδιον του Πατρος, τουτο προσαπτει τωι Υιωι. ∆ια γαρ τουτο ουχ
απλως ειπε· Φερων τε τα παντα, ουδε ειπε· Τηι δυναμει αυτου, αλλα, Τωι ρηματι της
δυναμεως αυτου. Ὥσπερ γαρ πρωην ημιν ανηιει κατα μικρον και κατηιει· ουτω και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

νυν, καθαπερ απο τινων βαθμων, αναβαινει εις υψος, ειτα παλιν καταβαινει, και
φησι· ∆ι' ου και τους αιωνας εποιησεν. Ὅρα πως και ενταυθα δυο τεμνει οδους.
Βουλομενος γαρ ημας απαγαγειν της Σαβελλιου και Ἀρειου καινοτομιας, του μεν το
περιττον της υποστασεως αναιρουντος, του δε την μιαν φυσιν εις ανισοτητα
κατατεμνοντος, εκ περιουσιας αμφοτερα καθαιρει. Πως 63.21 ουν τουτο ποιει; Ἄνω
και κατω τα αυτα στρεφει και φθεγγεται, ωστε μη νομισθηναι αυτον αναρχον, μηδε
αλλοτριον του Θεου. Και μη ξενισθηις τον λογον, αγαπητε· ει γαρ και μετα τοσαυτην
αποδειξιν εισι τινες οι αλλοτριον αυτον ειναι φησαντες, και ετερον αυτωι δοντες
πατερα, και τουτωι πολεμειν αυτον λεγοντες· ει μη ταυτα ειπε, τι ουκ αν εφθεγξαντο;
Ὅταν ουν θεραπευειν αναγκαζηται, τοτε αναγκαζεται και τα ταπεινα φθεγγεσθαι·
οιον οτι Ἔθηκε, φησιν, αυτον κληρονομον παντων, και οτι ∆ι' αυτου τους αιωνας
εποιησεν. Ειτα ινα μη ετερως λυμηνηται, απο των λογων της ταπεινοτητος εις
αυθεντιαν παλιν αυτον αναγει, και δεικνυσιν ομοτιμον οντα τωι Πατρι, και ουτως
ομοτιμον, ως πολλους νομισαι τον αυτον ειναι Πατερα. Και θεα την συνεσιν αυτου
την πολλην· προτερον εκεινο τιθησι, και ασφαλιζεται αυτο μετα ακριβειας· και οταν
τουτο δειχθηι, οτι του Θεου εστιν Υιος, και οτι ουκ αλλοτριος αυτου, μετα αδειας
λοιπον απαντα, οσα βουλεται, φθεγγεται τα υψηλα. Ἐπειδη γαρ το μεγα τι περι
αυτου ειπειν εις εκεινην την εννοιαν πολλους ηγαγε, προτερον θεις τα ταπεινα, μετα
ασφαλειας τοτε εις υψος ανερχεται οσον βουλεται· και ειπων· Ὃν εθηκε
κληρονομον παντων, και οτι δι' αυτου τους αιωνας εποιησε, τοτε επαγει· Φερων τε
τα παντα τωι ρηματι της δυναμεως αυτου. Ὁ γαρ ρηματι μονωι τα παντα
διακυβερνων, ουκ αν δεηθειη τινος εις το παραγαγειν τα παντα. βʹ. Και οτι τουτο
εστιν, ορα πως παλιν προιων διδωσιν αυτωι την αυθεντιαν, και το, ∆ι' ου, εξελων.
Ἐπειδη γαρ ειργασατο δι' αυτου ο ηθελε, λοιπον αποστας απ' αυτου, τι φησι; Κατ'
αρχας συ, Κυριε, την γην εθεμελιωσας, και εργα των χειρων σου εισιν οι ουρανοι.
Ουδαμου το, ∆ι' ου, ουδε οτι εποιησε δι' αυτου τους αιωνας. Τι ουν; ουχ υπ' αυτου
γεγενηνται; Ναι· αλλ' ουχ ως συ λεγεις, ουδ' ως υπονοεις, ως δι' οργανου, ουδε ως
ουκ αν ποιησαντος, ει μη χειρα αυτωι ωρεξεν ο Πατηρ. Ὥσπερ γαρ ουδενα κρινει
εκεινος, και λεγεται κρινειν δια του Υιου, οτι κριτην αυτον εγεννησεν· ουτω και
δημιουργειν δι' αυτου, οτι δημιουργον αυτον εγεννησεν. Ει γαρ αυτου αιτιος ο
Πατηρ, πολλωι μαλλον των δι' αυτου γεγενημενων. Ὅταν μεν ουν βουληται δειξαι
οτι εξ αυτου, αναγκαιως τα ταπεινα φθεγγεται· οταν δε βουληται υψηλα
φθεγγεσθαι, λαβην Μαρκελλος λαμβανει και Σαβελλιος. Ἀλλ' αμφοτερων την
αμετριαν η Ἐκκλησια φυγουσα, μεσην ωδευσεν οδον. Ουτε γαρ επι της ταπεινοτητος
εμμενει, ινα μη Παυλος ο Σαμοσατευς λαβηι χωραν, ουτε αει τοις υψηλοις
εναπομενει· και δεικνυσιν αυτου παλιν την εγγυτητα την πολλην, ινα μη Σαβελλιος
επιπηδησηι. Ειπεν Υιον, και ευθεως εφεστηκε Παυλος ο Σαμοσατευς, λεγων αυτον
ειναι Υιον ως τους πολλους. Ἀλλ' εδωκεν αυτωι καιριαν πληγην, ειπων Κληρονομον.
Ἀλλ' ετι αναισχυντει μετα Ἀρειου· το γαρ, Ἔθηκεναυτον κληρονομον, αμφοτεροι
κατεχουσιν· εκεινος μεν ασθενειας λεγων ειναι, ουτος δε επισκηπτειν 63.22
επιχειρων και τωι εξης. Ειπων δε Παυλος, ∆ι' ου και τους αιωνας εποιησεν, εβαλεν
υπτιον αναισχυντουντα τον Σαμοσατεα, ο δε Ἄρειος ετι ισχυρος ειναι δοκει. Ἀλλ'
ορα και τουτον πως καταβαλλει παλιν ειπων· Ὃς ων απαυγασμα της δοξης αυτου.
Ἀλλ' ιδου παλιν επιπηδαι Σαβελλιος, και Μαρκελλος, και Φωτεινος. Ἀλλα κακεινοις
πασι μιαν πληγην διδωσιν, ειπων· Και χαρακτηρ της υποστασεως αυτου, φερων τε τα
παντα τωι ρηματι της δυναμεως αυτου. Ἐνταυθα παλιν και Μαρκιωνα πληττει, ου
σφοδρα μεν ισχυρως, πληττε· δ' ουν ομως· δι' ολης γαρ της επιστολης προς αυτους
μαχεται. Ἀλλ' οπερ εφην, απαυγασμα της δοξης ειρηκε τον Υιον· και οτι καλως,
ακουε του Χριστου λεγοντος περι αυτου, Ἐγω ειμι το φως του κοσμου. ∆ια τουτο δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

απαυγασμα ειπεν αυτος, ινα δειξηι οτι κακει ουτως ειρηται· δηλον δε, ως φως εκ
φωτος. Ου τουτο δε μονον δεικνυται, αλλ' οτι και εφωτισε τας ημετερας ψυχας. ∆ια
δε του απαυγασματος το ισον εσημανε της ουσιας, και την προς τον Πατερα
εγγυτητα. Ἐννοησον την λεπτοτητα των ειρημενων· ουσιαν μιαν ελαβε και
υποστασιν εις δυο υποστασεων παραστασιν· ο και επι της γνωσεως του Πνευματος
ποιει. Ὥσπερ γαρ μιαν ειναι φησι την γνωσιν την του Πατρος και του Πνευματος, ως
οντως μιαν, και ουδεν προς εαυτην διεστηκυιαν· ουτω και ενταυθα ενος τινος
επελαβετο ρηματος εις την των δυο υποστασεων δηλωσιν. Ειτα επηγαγεν, οτι Και
χαρακτηρ. Ὁ γαρ χαρακτηρ αλλος τις εστι παρα το πρωτοτυπον· αλλος δε ου παντη,
αλλα κατα το ενυποστατον ειναι· επει και ενταυθα ο χαρακτηρ το απαραλλακτον
δηλοι ου εστι χαρακτηρ, το ομοιον κατα παντα. Ὅταν ουν και μορφην αυτον καληι,
και χαρακτηρα, τι ερουσιν; Ἀλλα και εικονος ειρηται εικων ο ανθρωπος, φησι. Τι
ουν; ουτως ως ο Υιος; Ου, φησιν, αλλ' οτι εικων ου δεικνυσι το ομοιον. Καιτοι γε
καθ' ο ειρηται ο ανθρωπος εικων, δεικνυσι το ομοιον ως εν ανθρωπωι. Ὅπερ γαρ
εστιν ο Θεος εν τωι ουρανωι, τουτο ο ανθρωπος επι της γης, κατα την αρχην λεγω· και
ωσπερ των επι γης παντων ουτος κρατει, ουτω και ο Θεος παντων κρατει των εν τωι
ουρανωι και των επι της γης. Ἄλλως δε, ο ανθρωπος ουκ ειρηται χαρακτηρ, ουκ
ειρηται απαυγασμα, ουκ ειρηται μορφη· οπερ την ουσιαν εμφαινει, η και ομοιοτητα
την κατ' ουσιαν. Ὥσπερ ουν η μορφη του δουλου ουδεν αλλο εμφαινει η ανθρωπον
απαραλλακτον· ουτω και η μορφη του Θεου ουδεν αλλο εμφαινει η Θεον. Ὃς ων
απαυγασμα, φησι, της δοξης. Ὅρα τον Παυλον τι ποιει. Ειπων· Ὃς ων απαυγασμα
της δοξης, επηγαγε παλιν· Ἐκαθισεν εν δεξιαι της μεγαλωσυνης· ονομασιν οιοις
κεχρηται, ουδαμου της ουσιας αυτης ονομα ευρων. Ουτε γαρ η μεγαλωσυνη, ουτε η
δοξα το ονομα παριστησιν, ο βουλεται ειπειν, αλλ' ουκ εχει ονομα 63.23 ευρειν.
Τουτο γαρ εστιν ο ελεγον εξ αρχης, οτι πολλακις τινα νοουμεν, και ου δυναμεθα
φραζειν· επει ουδε το, Θεος, ονομα ουσιας εστιν, ουδε εστιν ολως της ουσιας εκεινης
ονομα ευρειν. Και τι θαυμαστον ει επι Θεου, οπου γε ουδε επι αγγελου ευροι τις αν
ονομα της ουσιας δηλωτικον; ταχα δε ουδε επι ψυχης· ου γαρ μοι δοκει τουτο το
ονομα παραστατικον ειναι της ουσιας αυτης, αλλα του ψυχειν. Την γαρ αυτην και
ψυχην, και καρδιαν, και νουν καλουμενην ιδοι τις αν. Καρδιαν γαρ, φησι, καθαραν
κτισον εν εμοι, ο Θεος. Ου μονον δε ταυτα, αλλα και πνευμα πολλαχου ιδοι τις αν
λεγομενην αυτην. Φερων τε τα παντα τωι ρηματι της δυναμεως αυτου. Ὁραις τι φησι;
γʹ. Πως ουν, ειπε μοι, λεγεις, αιρετικε, δια το λεγεσθαι παρα τηι Γραφηι· Ειπεν ο Θεος,
Γενηθητω φως, οτι Πατηρ επεταξεν, ο δε Υιος επηκουσεν; Ἀλλ' ιδου και ενταυθα
ρηματι αυτος ποιει· Φερων τε γαρ, φησι, τα παντα· τουτεστι, κυβερνων, τα
διαπιπτοντα συγκρατων. Του γαρ ποιησαι τον κοσμον ουχ ηττον εστι το συγκρατειν,
αλλ', ει δει τι και θαυμαστον ειπειν, και μειζον. Το μεν γαρ εξ ουκ οντων εστι τι
παραγειν· το δε, τα γεγονοτα εις το μη ειναι μελλοντα αναχωρειν, συνεχειν τε και
συναπτειν προς αλληλα διαστασιαζοντα, τουτο εστι το μεγα και θαυμαστον, και
πολλης δυναμεως τεκμηριον. Ειτα και το ευκολον δηλων ειπε· Φερων. Ουκ ειπε·
Κυβερνων, απο μεταφορας των απλως τωι δακτυλωι τι κινουντων, και ποιουντων
περιφερεσθαι. Ἐνταυθα και τον ογκον της κτισεως εδειξε μεγαν οντα, και το μεγα
ουδεν αυτωι ον. Ειτα παλιν το απονητι δεικνυσιν, ειπων· Τωι ρηματι της δυναμεως
αυτου. Καλως ειπε· Τωι ρηματι· επειδη γαρ το ρημα παρ' ημιν ψιλον ειναι δοκει,
δεικνυσιν οτι ουκ εστι ψιλον επι Θεου. Ἀλλ' οτι μεν τωι ρηματι φερει, ειπε, το δε πως
τωι ρηματι φερει ουκετι προσεθηκεν· ουδε γαρ δυνατον ειδεναι. Ειτα επηγαγε περι
της μεγαλειοτητος αυτου. Ουτω γαρ και ο Ἰωαννης πεποιηκεν· ειπων γαρ οτι Θεος
εστιν, επηγαγε της κτισεως την δημιουργιαν. Ὅπερ γαρ εκεινος ηινιξατο ειπων· Ἐν
αρχηι ην ο Λογος, και, Παντα δι' αυτου εγενετο, τουτο και ουτος δια του ρηματος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

του ειπειν, ∆ι' ου και τους αιωνας εποιησεν, ενεφηνε· και γαρ και δημιουργον, και
προ παντων οντα των αιωνων αυτον δεικνυσι. Τι ουν, οταν περι του Πατρος μεν
λεγηι ο Προφητης, Ἀπο του αιωνος και εως του αιωνος συ ει· περι δε του Υιου, οτι
προ παντων εστι των αιωνων, και των απαντων ∆ημιουργος, τι αν ειποιεν; μαλλον
δε οπερ περι του Πατρος ελεγετο· Ὁ υπαρχων προ των αιωνων, τουτο και περι του
Υιου ιδοι τις αν ειρημενον; Και ωσπερ εκεινος φησι· Ζωη ην, το διακρατητικον της
κτισεως δηλων, οτι παντων αυτος εστιν η ζωη· ουτω και ουτος φησι· Φερων τε τα
παντα τωι ρηματι της δυναμεως αυτου· ου καθαπερ Ἕλληνες, και της δημιουργιας
αυτης, το γε εις αυτους ηκον, αποστερουντες αυτον και της προνοιας, μεχρι σεληνης
συγκλειοντες αυτου την δυναμιν. ∆ι' εαυτου γαρ, φησι, καθαρισμον ποιησαμενος
των αμαρτιων ημων. Ειπων περι των θαυμαστων εκεινων και μεγαλων, των
ανωτατω, λεγει λοιπον και 63.24 περι της εις ανθρωπους αυτου κηδεμονιας.
Μαλιστα μεν γαρ και εκεινο καθολικον ην, το, Φερων τε τα παντα· πλην αλλα τουτο
πολλωι μειζον. Και τουτο δε καθολικον· το γαρ αυτου μερος, παντας εσωσεν· επει και
ο Ἰωαννης ειπων· Ζωη ην, και την προνοιαν αυτου δηλωσας, παλιν λεγει, οτι Και
φως, το αυτο τουτο δηλων. ∆ι' εαυτου, φησι, καθαρισμον ποιησαμενος των
αμαρτιων ημων, εκαθισεν εν δεξιαι της μεγαλωσυνης εν υψηλοις. ∆υο τιθησιν
ενταυθα της κηδεμονιας αυτου τεκμηρια μεγιστα· το τε καθαρισαι των αμαρτιων
ημας, και το δι' εαυτου τουτο ποιησαι. Και πολλαχου οραις αυτον επι τουτωι
σεμνυνομενον, ου μονον επι τηι καταλλαγηι τηι προς τον Θεον, αλλα και επι τωι δια
του Υιου τουτο γεγενησθαι· και γαρ ουτω το μεγα δωρον μειζον γεγενηται τωι δια
του Υιου. Ειπων γαρ· Ἐκαθισεν εν δεξιαι, και, Καθαρισμον δι' εαυτου ποιησαμενος
των αμαρτιων ημων, και αναμνησας του σταυρου, ταχεως τον περι της αναστασεως
και της αναληψεως λογον επηγαγε. Και ορα την συνεσιν αυτου την αφατον· ουκ
ειπεν· Ἐκελευσθη καθισαι· αλλ', Ἐκαθισεν. Ειτα παλιν, ινα μη νομισηις αυτον
εσταναι, επαγει· Τινι γαρ των αγγελων ειπε ποτε, Καθου εκ δεξιων μου; Ἐκαθισε,
φησιν, εν δεξιαι της μεγαλωσυνης εν υψηλοις. Τι εστιν, Ἐν υψηλοις; εις τοπον
περικλειει τον Θεον; Ἄπαγε· ουχ ινα τουτο υποπτευσωμεν, ουτως ειρηκεν· αλλ'
ωσπερ ειπων· Ἐν δεξιαι, ουκ εσχηματισεν αυτον, αλλα το ομοτιμον εδειξε το προς
τον Πατερα· ουτως ειπων· Ἐν υψηλοις, ουκ απεκλεισεν αυτον εκει, αλλα παντα
υπεραναβεβηκοτα· ωσανει ελεγεν, εις αυτον εφθασε τον θρονον τον πατρικον.
Ὥσπερ ουν ο Πατηρ εν υψηλοις, ουτω και αυτος· η γαρ συνεδρια ουδεν ετερον
δεικνυσιν, η το ομοτιμον. Ει δε λεγουσιν, οτι ειπε· Καθου, ερωμεθα αυτους· Τι ουν;
εστωτι ειπεν; Ἀλλ' ουκ αν εχοιεν δειξαι. Ἄλλως δε ουκ ειπεν, οτι εκελευσεν η
προσεταξεν, αλλ' οτι Ειπε, Καθου· και τουτο δι' ουδεν ετερον, αλλ' ινα μη αναρχον
αυτον νομισηις και αναιτιον. Ὅτι γαρ δια τουτο ουτως ειρηκε, δηλον εκ του τοπου
της καθεδρας· ει γαρ ελαττωσιν ηθελε δηλωσαι, ουκ αν ειπεν· Ἐκ δεξιων, αλλ', Ἐξ
αριστερων. Τοσουτωι κρειττων γενομενος, φησιν, αγγελων, οσωι διαφορωτερον παρ'
αυτους κεκληρονομηκεν ονομα. Το, Γενομενος, ενταυθα αντι του, αποδειχθεις, ως
αν ειποι τις, εστιν. Ειτα και διισχυριζεται. Ποθεν; Ἀπο του ονοματος. Ὁραις οτι οιδε
το, Υιος,ονομα την γνησιοτητα δηλουν; Και μην, ει μη γνησιον ην, ουκ αν τουτο
ειπε. Πως; Ὅτι δι' ουδεν ετερον γνησιος εστιν, αλλ' η το εξ αυτου ειναι. Ἀπο τουτου
τοινυν ισχυριζεται. Ει δε χαριτι εστιν Υιος, ου μονον ου διαφορωτερος, αλλα και
ελαττων εστιν αγγελων· πως; Ὅτι και ανθρωποι δικαιοι εκληθησαν υιοι, και το υιος
ονομα, αν μη γνησιος ηι, ουκ ισχυει δειξαι το διαφορον. Και δηλων οτι διαφορα τις
εστι κτισματων και δημιουργου, ακουσον τι φησι· Τινι γαρ ειπε ποτε των αγγελων,
Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε; και παλιν, Ἐγω εσομαι αυτωι εις Πατερα,
και αυτος εσται μοι εις Υιον; Ταυτα ειρηται μεν και εις την σαρκα· το γαρ, Ἐγω
εσομαι αυτωι εις Πατερα, και αυτος εσται 63.25 μοι εις Υιον, της ενανθρωπησεως εστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

παραστατικον· το δε, Υιος μου ει συ, ουδεν ετερον δηλοι, η οτι εξ αυτου εστιν. Ὥσπερ
δε ων λεγεται απο του ενεστωτος καιρου· ουτος γαρ μαλιστα αρμοζει αυτωι· ουτω και
το, Σημερον, ενταυθα μοι δοκει εις την σαρκα ειρησθαι. Ὅταν γαρ αυτης επιλαβηται,
παντα λοιπον αδεως φθεγγεται. Και γαρ η σαρξ κοινωνει των υψηλων, ωσπερουν
και η θεοτης των ταπεινων. Ὁ Θεος γαρ ανθρωπος γενεσθαι μη απαξιωσας, και το
πραγμα μη παραιτησαμενος, πως αν τα ρηματα παρηιτησατο; δʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες,
μηδεν επαισχυνωμεθα, μη μεγα φρονωμεν. Ει γαρ αυτος Θεος ων και ∆εσποτης και
Θεου Υιος, ου παρηιτησατο μορφην δουλου λαβειν· πολλωι μαλλον ημας απαντα δει
ποιειν, καν ταπεινα ηι. Ποθεν γαρ, ειπε μοι, ανθρωπε, μεγα φρονεις; απο των
βιωτικων; αλλα ταυτα πριν η φανηναι παρατρεχει. Ἀλλ' απο των πνευματικων; αλλ'
εν και τουτο εστι κατορθωμα πνευματικον, το μη μεγα φρονειν. ∆ια τι τοινυν μεγα
φρονεις; οτι κατορθοις· Ἄκουσον του Χριστου λεγοντος· Ὅταν ποιησητε παντα,
λεγετε οτι Ἀχρειοι δουλοι εσμεν· α γαρ ωφειλομεν ποιησαι, πεποιηκαμεν. Ἀλλα δια
τον πλουτον μεγα φρονεις; δια τι, ειπε μοι; ουκ ηκουσας οτι γυμνοι εισηλθομεν εις
τον βιον, γυμνοι και απελευσομεθα; μαλλον δε, ουχ οραις τους προ σου ερημους και
γυμνους απελθοντας; Τις τα αλλοτρια εχων μεγα φρονει; Οι γαρ βουλομενοι αυτοις
χρησθαι εις οικειαν μονην απολαυσιν, αφαιρουνται αυτα και ακοντες, και προ μεν
της τελευτης πολλακις, εν δε τηι τελευτηι παντως. Ἀλλ' ημεις ζωντες αυτοις, φησιν,
ως βουλομεθα, χρωμεθα. Μαλιστα μεν ουδενα αν τις ιδοι ταχεως, ως βουλεται, τοις
ουσι χρωμενον· ει δε τις και χρωιτο ως βουλεται, ουδε τουτο μεγα· βραχυς γαρ ο
παρων καιρος προς τους αιωνας τους ατελευτητους. Μεγα φρονεις, ανθρωπε, οτι
πλουτεις; τινος ενεκεν; τουτο γαρ και ληισταις παραγινεται και κλεπταις και
ανδροφονοις και μαλακοις και πορνοις και πασι τοις πονηροις. ∆ια τι ουν μεγα
φρονεις; Ει μεν γαρ εις δεον αυτωι κεχρησαι, ουκ οφειλεις μεγα φρονειν, ινα μη
λυμηνηι την εντολην· ει δε ουκ εις δεον, ταυτηι μαλιστα συστελλεσθαι δει, οτι δουλος
γεγονας των χρηματων και κτηματων και κρατηι υπ' αυτων. Ειπε γαρ μοι, ει τις
πυρεττων υδωρ εκπιοι πολυ, το προς βραχυ μεν σβεννυον την διψαν, υστερον δε
αναπτον την φλογα, μεγα οφειλει φρονειν; Τι δε, ει τις πλειονα φροντιζει εικη, δια
τουτο οφειλει μεγα φρονειν; ∆ια τι, ειπε μοι; επειδη πολλους εχεις δεσποτας; επειδη
μυριας μεριμνας; επειδη κολακευουσι σε πολλοι; Ἀλλα τουτο δουλευειν εστι. Και ινα
μαθηις οτι δουλευεις αυτοις, ακουε σαφως· τα αλλα των παθων των εν ημιν εστιν
οπου χρησιμα εστιν, οιον η οργη πολλαχου χρησιμη· Θυμος γαρ, φησιν, αδικος ουκ
αθωωθησεται· ωστε εστι και δικαιως θυμωθηναι. Και παλιν, Ὁ οργιζομενος τωι
αδελφωι αυτου εικη, ενοχος εσται τηι γεεννηι. Παλιν ο ζηλος καλον και η επιθυμια, η
μεν, οταν εις παιδοποιιαν γινηται, ο δε, οταν προς τα καλα την μιμησιν εχηι. Ὥσπερ
και Παυλος λεγει· Καλον δε το ζηλουσθαι εν καλωι παντοτε· και παλιν, Ζηλουτε τα
χαρισματα τα κρειττονα. Ὥστε αμφοτερα χρησιμα. Ἡ μεντοι απονοια ουδαμου
καλον, αλλα πανταχου αχρηστον και βλαβε 63.26 ρον. Πλην ει δει μεγα φρονειν, επι
πενιαι, ουκ επι πλουτωι δει. ∆ια τι; Ὅτι ο εν ολιγοις ζηιν δυναμενος, του μη δυναμενου
πολλωι μειζων και κρειττων εστιν. Ειπε γαρ μοι, ει κληθεντων εις βασιλικην πολιν
τινων, οι μεν αυτων μητε υποζυγιων δεοιντο, μητε οικετων, μητε σκιαδιων, μητε
καταγωγιων, μητε υποδηματων, μητε σκευων, αλλ' αποχρη αυτοις αρτον μονον
εχειν, και υδωρ εκ των πηγων λαμβανειν· εκεινοι δε λεγοιεν, οτι Ἐαν μη και
οχηματα δωτε και στρωμνην απαλην, ου δυναμεθα παραγενεσθαι, εαν μη και
πολλους εχωμεν τους ακολουθουντας, εαν μη συνεχως εξηι διαναπαυεσθαι, ου
δυναμεθα, εαν μη υποζυγιοις χρωμεθα, και μικρον οδευωμεν της ημερας μερος· δει
δε ημιν και ετερων πλειονων· τινας αν θαυμασαιμεν; εκεινους, η τουτους; ∆ηλον οτι
τουτους τους ουδενος δεομενους. Ουτω δη και ενταυθα, οι μεν προς την οδον του
βιου τουτου πολλων δεονται, οι δε ουδενος. Ὥστε τους επι πενιαι μαλλον εχρην μεγα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

φρονειν, ει γε και εχρην. Ἀλλ' ευκαταφρονητος εστιν ο πενης, φησιν. Ουκ εκεινος,
αλλ' οι τουτου καταφρονουντες. ∆ια τι γαρ εγω μη καταφρονω των ουκ ειδοτων
θαυμαζειν α χρη; Ἀλλ' αν μεν ζωγραφος ηι τις, παντων καταγελασεται των
σκωπτοντων αυτον, εως αν ωσιν αμαθεις, και ουτε προς τα παρ' εκεινων λεγομενα
επιστρεφεται, αλλα τηι εαυτου αρκειται μαρτυριαι· ημεις δε της των πολλων δοξης
εξαρτησομεν εαυτους· και που ταυτα συγγνωμης αξια; ∆ια τουτο εσμεν αξιοι
καταφρονεισθαι, οταν των καταφρονουντων ημων δια την πενιαν μη
καταφρονωμεν, μηδε ταλανιζωμεν αυτους. Και παριημι οσα μεν αμαρτηματα απο
του πλουτου τικτεται, οσα δε αγαθα απο της πενιας· μαλλον δε ουδε πλουτος, ουδε
πενια καθ' εαυτο καλον, αλλα παρα τους χρωμενους τουτωι γινεται. Ὁ Χριστιανος
δοκιμος εν πενιαι μαλλον διαφαινεται, η εν τωι πλουτωι. Πως; Ἐν πενιαι μεν γαρ ων
ατυφοτερος εσται, σωφρονεστερος, σεμνοτερος, επιεικεστερος, συνετωτερος· εν τωι
πλουτωι δε μενων, πολλα προς ταυτα εχει τα κωλυματα. Ἴδωμεν ουν τινα εστιν α ο
πλουσιος εργαζεται, μαλλον δε ο κακως τωι πλουτωι κεχρημενος. Ἐκεινος αρπαζει,
πλεονεκτει, βιαζεται. Τι δαι; τους ερωτας τους ατοπους, τας αθεμιτους μιξεις, τας
γοητειας, τας φαρμακειας, τα αλλα παντα δεινα ουκ απο του πλουτου ευρησεις
τικτομενα; Ὁραις οτι εν πενιαι μαλλον ακοπωτερον εστιν, η εν πλουτωι την αρετην
μετιεναι; Μη γαρ μοι, επειδη δικην ου διδοασιν ενταυθα οι πλουσιοι, νομισηις αυτους
μηδε αμαρτανειν· ως ει γε ην ευκολον πλουσιον δικην διδοναι, εκ τουτων αν ευρες
εμπεπλησμενα τα δεσμωτηρια· αλλα μετα των αλλων και τουτο εχει κακον ο
πλουτος, οτι εν πονηριαι ατιμωρητι πλημμελων ο τουτον κεκτημενος, ουδεποτε
στησεται τουτο ποιων, αλλα ληψεται τραυματα ανευ φαρμακων, και χαλινον ουδεις
επιθησει αυτωι. Ει δε βουλοιτο τις, και προς ηδονην ευρησει την πενιαν πλειους
παρεχουσαν ημιν τας αφορμας. Πως; Ὅτι φροντιδων απηλλακται, μισους, μαχης,
φιλονεικιας, εριδος, μυριων δεινων. Μη τοινυν διωκωμεν το πλουτειν, μηδε
τουτους ζηλωσωμεν αει τους πολλα κεκτημενους· αλλ' οι μεν εχοντες, εις δεον τωι
πλουτωι χρωμεθα· οι δε μη εχοντες, μη αλγωμεν δια τουτο, αλλ' ευχαριστωμεν υπερ
απαντων τωι Θεωι, οτι ημας εν ολιγωι πονωι τον αυτον τοις πλουσιοις, η 63.27 και
μειζονα, αν θελωμεν, παρασκευαζει μισθον λαβειν, και εξ ολιγων μεγαλα
κερδανουμεν. Ἐπει και ο τα δυο ταλαντα προσενεγκας εθαυμασθη και ετιμηθη
ομοιως τωι τα πεντε προσενεγκοντι. Τι δηποτε; Ὅτι ει και δυο επιστευθη ταλαντα,
αλλα τα παρ' εαυτου παντα επληρωσε, και τα εμπιστευθεντα διπλα εισηνεγκε. Τι
τοινυν σπευδομεν πιστευθηναι πολλα, οταν εξηι δι' ολιγων τα αυτα καρπωσασθαι, η
και πλειονα; οταν ο μεν πονος ελαττων ηι, ο δε μισθος πολλωι πλειων; Ευκολωτερον
γαρ πενης εκστησεται των αυτου, η πλουσιος πολλα και μεγαλα 63.28 κεκτημενος.
Ἢ ουκ ιστε, οτι οσωι αν πλειονα τις περιβαληται, τοσουτωι πλειονων εραι; Ἵν' ουν μη
τουτο παθωμεν, μη ζητωμεν τον πλουτον, μηδε δυσανασχετως εχωμεν προς την
πενιαν, μηδε σπευδωμεν πλουτειν, αλλα και οι εχοντες ουτως αυτωι χρωμεθα, ως ο
Παυλος εκελευσεν· Οι εχοντες, φησιν, ως μη εχοντες, και οι χρωμενοι τωι κοσμωι
τουτωι, ως μη καταχρωμενοι· ινα τυχωμεν των επηγγελμενων αγαθων· ων γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι.

ΟΜΙΛΙΑ Γʹ.
Ὅταν δε παλιν εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην, λεγει· Και
προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι Θεου· Και προς μεν τους αγγελους λεγει· Ὁ
ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα, και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα·
προς δε τον Υιον· Ὁ θρονος σου ο Θεος εις τον αιωνα του αιωνος. αʹ. Ὁ μεν Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος την παρουσιαν αυτου την ενσαρκον εξοδον καλει· οιον ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

οταν λεγηι· Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι· και παλιν, Ἐγω εκ του Πατρος μου
εξηλθον, και ηκω· και πολλαχου τουτο ιδοι τις αν. Ὁ δε Παυλος εισοδον αυτην καλει
λεγων· Ὅταν δε παλιν εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην· εισαγωγην
ταυτην λεγων την της σαρκος αναληψιν. Τι δηποτε δε περι αυτου διαφορως τωι
λογωι κεχρηνται, και κατα τι ουτως ειρηται; ∆ηλον εστι και απ' αυτων των
σημαινομενων. Ὁ μεν γαρ Χριστος εξοδον την εαυτου παρουσιαν εικοτως καλει· εξω
γαρ ημεν του Θεου. Και καθαπερ εν τοις βασιλειοις οι δεσμωται και
προσκεκρουκοτες τωι βασιλει, εξω εστηκασιν· ο δε βουλομενος αυτους καταλλαξαι,
ουκ ενδον τουτους εισαγων, αλλ' αυτος εξιων εξω τουτοις διαλεγεται, εως αν
αυτους καταστησας αξιους της οψεως του βασιλεως εισαγαγηι· ουτω και ο Χριστος
εποιησεν. Ἐξελθων γαρ προς ημας, τουτεστι, σαρκα αναλαβων, και διαλεχθεις τα
παρα του βασιλεως, ουτως ημας εισηγαγε, και καθαρισας των αμαρτηματων, και
καταλλαξας. ∆ια τουτο εξοδον αυτην καλει. Ὁ δε Παυλος εισοδον αυτην ονομαζει,
απο μεταφορας των κληρονομουντων, και νομην παραλαμβανοντων και κτησιν
τινα· το γαρ ειπειν, Ὅταν δε παλιν εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην,
τουτο εστι δηλουντος, οταν εγχειρισηι αυτωι την οικουμενην· τοτε γαρ αυτην
εκτησατο πασαν, οτε και εγνωσθη. Ου περι του Θεου δε Λογου φησι ταυτα, αλλα περι
του κατα σαρκα Χριστου· εικοτως. Ει γαρ εν τωι κοσμωι ην, κατα τον Ἰωαννην, και ο
κοσμος δι' αυτου εγενετο, πως ετερως αν εισηχθη, αλλ' η εν σαρκι; Και
προσκυνησατωσαν αυτωι, φησι, παντες αγγελοι Θεου. Ἐπειδαν μεγα τι και υψηλον
λεγειν μελληι, προκατασκευαζει αυτο και ποιει ευπαραδεκτον τωι τον Πατερα ποιησαι
εισαγαγοντα τον Υιον. Σκοπει δε· ειπεν ανωτερω, οτι ου δια προφητων ελαλησεν
ημιν, αλλα δια του Υιου· εδειξεν 63.28 οτι κρειττων αγγελων ο Υιος, και απο του
ονοματος δε τουτο κατασκευασας, και απο του τον Πατερα ποιησαι εισαγαγοντα τον
Υιον. Ἐνταυθα δε λοιπον και αφ' ετερου κατασκευαζει. Ποιου δη τουτου; Ἀπο της
προσκυνησεως· τουτο δε και οσωι κρειττων εστι δεικνυσιν· οσωι γαρ ∆εσποτης
δουλου. ∆ιο και ως αν ει τις εισαγαγων τινα εις οικιαν βασιλεως, τους προεστωτας
αυτης ευθεως κελευει προσκυνειν αυτωι· ουτω και αυτος ποιει, περι του κατα σαρκα
λεγων την εν κοσμωι εισαγωγην, και το, Προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι
Θεου, δια τουτο επαγων. Ἆρα ουν αγγελοι μονον, ουχι δε και αλλαι δυναμεις;
Ἄπαγε· ακουσον γαρ των εξης· Και προς μεν τους αγγελους αυτου φησιν, Ὁ ποιων
τους αγγελους αυτου πνευματα, και τους λειτουργους αυτου πυρος φλογα· προς δε
τον Υιον, Ὁ θρονος σου ο Θεος εις τον αιωνα του αιωνος. Ἰδου η μεγιστη διαφορα·
οτι οι μεν κτιστοι, ο δε ακτιστος. Και δια τι προς μεν τους αγγελους αυτου φησιν, Ὁ
ποιων· προς δε τον Υιον δια τι ουκ ειπεν, ο ποιων; καιτοι ενην την διαφοραν ουτως
ειπειν· προς μεν τους αγγελους αυτου λεγει, Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου
πνευματα· προς δε τον Υιον, Κυριος εκτισε με· και παλιν, Κυριον αυτον και Χριστον ο
Θεος εποιησεν. Ἀλλ' ουτε εκεινο περι του Χριστου Κυριου Υιου ειρηται, ουτε τουτο
περι του Θεου Λογου, αλλα περι του κατα σαρκα. Ἔνθα γαρ την αληθη διαφοραν
ηβουλετο δηλουν, ουκετι αγγελους περιελαβε μονον, αλλα και πασαν την ανω
δυναμιν την λειτουργικην. Ὁραις πως διαιρει και μεθ' οσης της σαφηνειας κτισματα
και κτιστην, λειτουργους και δεσποτην, και κληρονομον και γνησιον Υιον και
δουλους; Προς δε τον Υιον φησιν· Ὁ θρονος σου ο Θεος εις τον αιωνα του αιωνος.
Ἰδου βασιλειας συμβολον. Ῥαβδος ευθυτητος η ραβδος της βασιλειας σου. Ἰδου
παλιν και αλλο βασιλειας συμβολον. Ειτα παλιν εις το κατα σαρκα· Ἠγαπησας
δικαιοσυνην, και εμισησας ανομιαν· δια τουτο εχρισε σε ο Θεος, ο Θεος σου. Τι εστι,
Θεος σου; Ἐπειδη γαρ μεγα εφθεγξατο, παλιν αυτο παραμυθειται. Ἐνταυθα και
Ἰουδαιους, και τους Παυλου του Σαμοσατεως, και Ἀρειανους, και Μαρκελλον και
Σαβελλιον εβαλε και Μαρκιωνα. Πως; Ἰουδαιους 63.29 μεν, δυο τον αυτον δεικνυς,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

και Θεον, και ανθρωπον· τους δε αλλους, τους Παυλου λεγω του Σαμοσατεως, τωι
περι της αιωνιου υπαρξεως ταυτα διαλεγεσθαι, και της ακτιστου ουσιας· προς γαρ
αντιδιαστολην του, Ἐποιησε, το, Ὁ θρονος σου ο Θεος εις τον αιωνα του αιωνος,
τεθεικε. Προς τε Ἀρειανους τουτο τε αυτο παλιν, και οτι ου δουλος· ει δε κτισμα,
δουλος. Προς δε Μαρκελλον και τους αλλους, οτι δυο εστι ταυτα προσωπα
διηιρημενα κατα την υποστασιν· προς δε Μαρκιωνιστας, οτι η θεοτης ου χριεται, αλλ'
η ανθρωποτης. Ειτα, Παρα τους μετοχους σου, φησι. Τινες δε εισιν οι μετοχοι, αλλ' η
οι ανθρωποι; Τουτεστι, το Πνευμα ουκ εκ μετρου ελαβεν ο Χριστος. βʹ. Ὁραις πως
συναπτει αει τωι περι της ακτιστου φυσεως και τον περι της οικονομιας λογον; Τι
τουτου σαφεστερον; Ειδες πως ουκ εστι το αυτο, κτισμα και γεννημα; ου γαρ αν
διειλε, και προς αντιδιαστολην του, Ἐποιησεν, επηγαγε το, Προς δε τον Υιον ειπεν· Ὁ
θρονος σου ο Θεος εις τον αιωνα του αιωνος· ουδ' αν διαφορωτερον ονομα εκαλει το
Υιος ονομα, ει του αυτου ην σημειον. Ποιον γαρ το διαφορον; ει γαρ το κτισμα και
γεννημα ταυτον, εκεινοι δε εποιηθησαν, τι το διαφορωτερον; Ἰδου παλιν το, ο Θεος,
μετα του αρθρου. Και παλιν φησι· Κατ' αρχας συ, Κυριε, την γην εθεμελιωσας, και
εργα των χειρων σου εισιν οι ουρανοι. Αυτοι απολουνται, συ δε διαμενεις· και
παντες ως ιματιον παλαιωθησονται, και ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους, και
αλλαγησονται· συ δε ο αυτος ει, και τα ετη σου ουκ εκλειψουσιν. Ἵνα μη ακουσας·
Ὅταν δε εισαγαγηι τον Πρωτοτοκον εις την οικουμενην, ως δωρον νομισηις ειναι
υστερον αυτωι προσδοθεν, τουτο και ανω προδιωρθωσατο, και παλιν επιδιορθουται
λεγων· Κατ' αρχας· ουχι νυν, αλλ' ανωθεν. Ἰδου παλιν και τον Σαμοσατεα Παυλον
καιριαι πληττει πληγηι και Ἄρειον, α περι του Πατρος εστι, ταυτα αρμοσας τωι Υιωι.
Μετα δε τουτου και τι αλλο παρεργον ηινιξατο, και μειζον τουτου· και γαρ την
μετασχηματισιν του κοσμου παρεδηλωσε λεγων· Ὡς ιματιον παλαιωθησονται, και
ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους, και αλλαγησονται. Ὃ και εν τηι προς Ῥωμαιους
φησιν, οτι μετασχηματισει τον κοσμον. Και το ευκολον δηλων, επηγαγεν· Ἑλιξεις.
Ὥσπερ γαρ αν ει τις περιβολαιον ελιξηι, ουτως αυτος τον κοσμον και ελιξει και
αλλαξει. Ει δε την επι το βελτιον και το κρειττον μετασχηματισιν και δημιουργιαν
ουτως ευκολως εργαζεται, επι της ελαττονος δημιουργιας ετερου εδειτο; Μεχρι τινος
ουκ αισχυνεσθε; Ἅμα δε και παραμυθια μεγιστη τουτο εστι, το γνωναι οτι ουκ εσται
ουτω τα πραγματα, αλλα τα παντα μεταβολην ληψεται, και παντα εναλλαγησεται,
αυτος δε μενει διαπαντος ζων, και απειρως ζων· Και τα ετη σου, φησιν, ουκ
εκλειψουσι. Τινι δε των αγγελων ειρηκε ποτε· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους
εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου; Ἰδου παλιν αυτους παραθαῤρυνει, ει γε
μελλοιεν οι εχθροι αυτων ηττηθησεσθαι, και εχθροι αυτων οι αυτοι εισιν, οι και του
Χριστου. Τουτο παλιν βασιλειας, τουτο ομοτιμιας, τουτο τιμης, ουκ αδυναμιας, το
τον Πατερα οργιζεσθαι υπερ των εις τον Υιον γεγενημενων· τουτο πολλης αγαπης
δειγμα και γνησιο 63.30 τητος της ως απο πατρος προς υιον. Ὁ γαρ οργιζομενος υπερ
αυτου, πως αλλοτριος αυτου εστιν; Ἕως αν θω τους εχθρους σου. Ὅπερ και εν τωι
δευτερωι ψαλμωι φησιν· Ὁ κατοικων εν ουρανοις εκγελασεται αυτους, και ο Κυριος
εκμυκτηριει αυτους. Τοτε λαλησει προς αυτους εν οργηι αυτου, και εν τωι θυμωι
αυτου ταραξει αυτους. Και παλιν αυτος φησι· Τους μη θελησαντας με βασιλευσαι επ'
αυτους, αγαγετε ωδε ενωπιον μου, και κατασφαξατε αυτους. Ὅτι γαρ αυτου εστι τα
ρηματα, ακουσον τι φησι και ετερωθι· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου,
και ουκ ηθελησατε; Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος. Και παλιν, Ἀρθησεται
αφ' υμων η βασιλεια, και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης· και παλιν,
Ὁ πεσων επι τον λιθον τουτον, συνθλασθησεται· εφ' ον δ' αν πεσηι, λικμησει αυτον.
Ἄλλως δε, ο μελλων εκει κρινειν αυτους, πολλωι μαλλον αυτους δικην ενταυθα της
εις αυτον παροινιας απηιτησεν. Ὥστε τιμης μονης εστι της εις τον Υιον, το, Ἕως αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Ουχι παντες εισι λειτουργικα
πνευματα, εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν
σωτηριαν; Τι θαυμαστον, φησιν, ει τωι Υιωι λειτουργουσιν, οταν και προς την
ημετεραν σωτηριαν λειτουργωσιν; Ὅρα πως επαιρει αυτων τα φρονηματα, και
πολλην δεικνυσι του Θεου την εις ημας τιμην, ειπερ αγγελους τους υπερ ημας
ταυτην εταξεν εχειν διακονιαν, την υπερ ημων. Ὡς αν ειποι τις, Εις τουτο κεχρηται
αυτοις, φησι, τουτο αγγελων λειτουργια, το διακονειν τωι Θεωι εις σωτηριαν
ημετεραν. Ὥστε αγγελικον εργον τουτο εστι, το παντα ποιειν εις σωτηριαν των
αδελφων· μαλλον δε αυτου του Χριστου το εργον εστιν· αυτος μεν γαρ ως ∆εσποτης
σωζει, ουτοι δε ως δουλοι. Και ημεις ει και δουλοι, αλλα συνδουλοι αγγελων. Τι
κεχηνατε προς τους αγγελους, φησι; ∆ουλοι εισι του Υιου του Θεου, και πολλαχου δι'
ημας πεμπονται, και προς σωτηριαν την ημετεραν λειτουργουσιν· ωστε ομοδουλοι
ημων εισιν. Ἐννοησατε πως ου πολλην διδωσι τοις κτισμασι διαφοραν· καιτοι πολυ
το μεσον αγγελων και ανθρωπων· αλλ' ομως πλησιον ημων αυτους καταγει,
μονονουχι λεγων· Ἡμιν καμνουσι, δι' ημας περιτρεχουσιν, ημιν, ως αν ειποι τις,
υπηρετουσιν. Αυτη εστιν η διακονια αυτων, το δι' ημας πανταχου πεμπεσθαι. γʹ. Και
τουτων των υποδειγματων μεστη μεν η Παλαια, μεστη δε και η Καινη. Ὅταν γαρ
αγγελοι ποιμενας ευαγγελιζωνται, οταν την Μαριαμ, οταν τον Ἰωσηφ, οταν επι του
μνηματος καθεζωνται, οταν πεμπωνται ειπειν τοις μαθηταις· Ἄνδρες Γαλιλαιοι, τι
εστηκατε βλεποντες εις τον ουρανον; οταν Πετρον απολυωσι του δεσμωτηριου, οταν
Φιλιππωι διαλεγωνται, πως ημιν ουχ υπουργουσιν; Ἐννοησον τοινυν την τιμην, οση
τυγχανει, οταν ως προς φιλους πεμπηι διακονους τους αγγελους ο Θεος, οταν
Κορνηλιωι αγγελος φαινηται, οταν παντας τους αποστολους απο του δεσμωτηριου
αγγελος εκβαλληι, και λεγηι· Πορευθεντες στητε, και λαλειτε εν τωι ιερωι τωι λαωι τα
ρηματα της ζωης ταυτης. Τι τα αλλα λεγω; και αυτωι Παυλωι αγγελος φαινεται. Ὁραις
αυτους 63.31 διακονουντας ημιν δια τον Θεον, και εις τα μεγιστα διακονουντας; ∆ια
τουτο φησιν ο Παυλος· Παντα υμων, ειτε ζωη, ειτε θανατος, ειτε κοσμος, ειτε
ενεστωτα, ειτε μελλοντα. Ἐπεμφθη μεν ουν και ο Υιος, αλλ' ουχ ως διακονος, ουδε
ως λειτουργος, αλλ' ως Υιος και μονογενης, και τα αυτα τωι Πατρι βουλομενος.
Μαλλον δε ουδε επεμφθη· ου γαρ εκ τοπου εις τοπον μετεβη, αλλα σαρκα ανελαβεν·
ουτοι δε τοπους αμειβουσι, και τους προτερους αφεντες εν οις εισιν, ουτως εις
ετερους ερχονται εν οις ουκ ησαν. Και τουτο δε παλιν παραθαῤρυνων αυτους λεγει·
Τι δεδοικατε; αγγελοι διακονουσιν ημιν. Και ειπων περι του Υιου, και τα κατα την
οικονομιαν, και τα κατα την δημιουργιαν, και τα κατα την βασιλειαν, και το
ομοτιμον δειξας, και οτι ως ∆εσποτης κρατει, ουχι των ανθρωπων μονον, αλλα και
των ανω δυναμεων, λοιπον παρακαλει αυτους, κατασκευασας τον λογον, ωστε
προσεχειν ημας τοις ακουσθεισι, και φησι· ∆ιο χρη περισσοτερως ημας προσεχειν
τοις ακουσθεισιν. Ἐνταυθα βουλομενος ειπειν, οτι δει περισσοτερως του νομου
προσεχειν, εσιωπησεν αυτο, δηλον δε ομως τουτο ποιει εν τηι κατασκευηι, ουκ εν
συμβουληι ουδε εν παρακλησει· ουτω γαρ αμεινον ην. Ει γαρ ο δι' αγγελων λαληθεις
λογος, φησιν, εγενετο βεβαιος, και πασα παραβασις και παρακοη ελαβεν ενδικον
μισθαποδοσιαν· πως ημεις εκφευξομεθα, τηλικαυτης αμελησαντες σωτηριας; ητις
αρχην λαβουσα λαλεισθαι δια του Κυριου, εις ημας υπο των ακουσαντων εβεβαιωθη.
∆ια τι περισσοτερως ημας δει προσεχειν τοις ακουσθεισιν; ουχι κακεινα Θεου, και
ταυτα; Ἢ τοινυν περισσοτερως του νομου φησιν, η οτι μεγαλως· ουχι συγκρινων, μη
γενοιτο. Ἐπειδη γαρ υπο του χρονου του πολλου μεγαλην ειχον περι της Παλαιας
υποληψιν, ταυτα δε ως νεα ετι καταπεφρονητο, δεικνυσιν εκ περιουσιας, οτι τουτοις
δει μαλλον προσεχειν. Πως; Μονονουχι λεγων, οτι του Θεου μεν και ταυτα κακεινα,
αλλ' ουχ ομοιως. Και τουτο ημιν υστερον δεικνυσι· τεως δε επιπολαιοτερον αυτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

κατασκευαζει, υστερον δε φανερωτερον, λεγων· Ει γαρ η πρωτη εκεινη ην αμεμπτος·
και παλιν, Το γαρ παλαιουμενον και γηρασκον εγγυς αφανισμου· και πολλα ετερα
τοιαυτα. Ἀλλ' ουπω τολμαι τοιουτον ουδεν ειπειν εν προοιμιοις, εως αν
προκαταλαβηι και κατασχηι ταις πλειοσι προκατασκευαις τον ακροατην. ∆ια τι τοινυν
δει περισσοτερως ημας προσεχειν, ειπε, Μηποτε, φησι, παραῤρυωμεν. Τουτεστι, μη
απολωμεθα, μη εκπεσωμεν. Και δεικνυσιν ενταυθα το χαλεπον της εκπτωσεως, οτι
δυσκολον το παραῤρυεν παλιν επανελθειν, καθοτι εκ ραιθυμιας τουτο συνεβη.
Ἔλαβε δε την λεξιν απο των Παροιμιων· Υιε γαρ, φησι, μη παραῤρυηις· και το
ευκολον του ολισθου δεικνυς, και το χαλεπον της απωλειας· τουτεστιν, ουκ
ακινδυνος ημιν η παρακοη. Και δι' ων μεν κατασκευαζει δεικνυσιν οτι μειζων η
κολασις. Ἀφιησι δε παλιν αυτην εν τηι περιζητησει, και ουκ εν τωι συμπερασματι. Και
γαρ τουτο εστιν ανεπαχθη τον λογον ποιειν, μη αφ' εαυτου πανταχου την κρισιν
επαγοντα αποφαινεσθαι, αλλα κυριον αφιεναι τον ακροατην, ινα αυτος ενεγκηι την
ψηφον· οπερ και ευγνωμονεστερους εποιει γενεσθαι. Ποιει δε αυτο και εν τηι Παλαιαι
ο προφητης Ναθαν, και εν τωι Ματθαιωι ο Χριστος λεγων· Τι ποιησει τοις γεωργοις
του αμπελωνος εκεινου; και αυτους αναγκαζων την ψηφον εξενεγκειν· τουτο γαρ η
με 63.32 γιστη νικη. Ειτα ειπων· Ει γαρ ο δι' αγγελων λαληθεις λογος εγενετο
βεβαιος, ουκ επηγαγε, πολλωι μαλλον ο δια του Χριστου· αλλα τουτο μεν ειασεν, ειπε
δε το ελαττον, Πως ημεις εκφευξομεθα, τηλικαυτης αμελησαντες σωτηριας; Και ορα
πως ποιειται την συγκρισιν. Ει γαρ ο δι' αγγελων λογος λαληθεις, φησιν. Ἐκει, ∆ι'
αγγελων, ενταυθα δε, ∆ια του Κυριου· κακει μεν λογος, ενταυθα δε σωτηρια. Ειτα,
ινα μη ειπηι τις, τι δαι; α συ λεγεις, ω Παυλε, ταυτα του Χριστου εστι; προλαμβανει,
και αποδεικνυσι το αξιοπιστον εχοντα. Τωι τε παρ' εκεινου γαρ ακηκοεναι αυτα το
αξιοπιστον δεικνυσι, και τωι νυν υπο του Θεου αυτα λεγεσθαι, ουχ απλως φωνης
φερομενης, καθαπερ επι Μωυσεως, αλλα σημειων γινομενων, και πραγματων
μαρτυρουντων. δʹ. Τι δε εστιν, Ει γαρ ο δι' αγγελων λαληθεις λογος εγενετο βεβαιος;
Και εν τηι προς Γαλατας ουτω πως φησι· ∆ιαταγεις δι' αγγελων εν χειρι μεσιτου· και
παλιν, Ἐλαβετε τον νομον εις διαταγας αγγελων, και ουκ εφυλαξατε· και πανταχου
δι' αγγελων αυτον φησι διδοσθαι. Τινες μεν ουν τον Μωυσεα φασιν αινιττεσθαι·
αλλ' ουκ εχει λογον· αγγελους γαρ ενταυθα πολλους φησι. Και αγγελους δε ενταυθα
τουτους φησι τους εν τωι ουρανωι. Τι ουν εστιν ειπειν; Ἤτοι την δεκαλογον φησι
μονον· εκει γαρ Μωυσης ελαλει, και ο Θεος απεκρινετο· η οτι παρησαν αγγελοι, του
Θεου διαταττομενου· η οτι περι των εν τηι Παλαιαι λεγομενων και πραττομενων
απαντων, ως αγγελων κοινωνησαντων εν τουτοις ταυτα φησι. Πως δε αλλαχου
φησιν, οτι Ὁ νομος δια Μωυσεως εδοθη, ενταυθα δε δι' αγγελων; φησι γαρ, Και
κατεβη ο Θεος εν γνοφωι. Ει γαρ ο δι' αγγελων λαληθεις λογος εγενετο βεβαιος. Τι
εστι, Βεβαιος; Ἀληθης, ως αν τις ειποι, και πιστος· διοτι εν τωι προσηκοντι καιρωι
παντα εξεβη τα λεχθεντα· η τοινυν τουτο φησιν, η οτι εκρατησε, και αι απειλαι εις
εργον ηρχοντο· η λογον φησι τα προσταγματα. Πολλα γαρ χωρις νομου προσεταξαν
αγγελοι παρα Θεου πεμπομενοι· οιον επι του κλαυθμωνος, επι των Κριτων, επι του
Σαμψων. ∆ια γαρ τουτο ουκ ειπε· Νομος, αλλα, Λογος. Και ταχα μοι δοκει τουτο
λεγειν δηλων δια τουτου μαλλον τα δια των αγγελων οικονομηθεντα. Τι ουν
ερουμεν; Ὅτι παρησαν οι αγγελοι τοτε οι το εθνος εμπεπιστευμενοι, και αυτοι τας
σαλπιγγας εποιουν, και τα ετερα, το πυρ, τον γνοφον. Και πασα παραβασις, φησι, και
παρακοη ελαβεν ενδικον μισθαποδοσιαν. Ουχ η μεν, η δε ου, αλλα πασα. Ουδεν
ανεκδικητον εμεινε, φησιν, αλλ' Ἔλαβεν ενδικον μισθαποδοσιαν· αντι του, κολασιν.
Και τι δηποτε ουτως ειπεν; Ουτως εθος τωι Παυλωι μη πολυν των λεξεων ποιεισθαι
λογον, αλλ' αδιαφορως και επι ευφημων τιθεναι κακεμφατα· οιον και αλλαχου
φησιν· Αιχμαλωτιζοντες παν νοημα εις την υπακοην του Χριστου. Και παλιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αλλαχου την αντιμισθιαν τεθεικεν αντι κολασεως, και ενταυθα την κολασιν μισθον
καλει. Ει δικαιον, φησι, παρα τωι Θεωι ανταποδουναι τοις θλιβουσιν υμας θλιψιν, και
υμιν τοις θλιβομενοις ανεσιν. Τουτεστιν, ου παρεφθαρη το δικαιον, αλλ' επεξηλθεν
ο Θεος, και την δικην περιετρεψεν επι τους ημαρτηκοτας· καιτοι των αμαρτηματων
ου παντων εις φανερον γινομενων, ει μη παραβαθειη τα διατεταγμενα. Πως ουν
ημεις, 63.33 φησιν, εκφευξομεθα, τηλικαυτης αμελησαντες σωτηριας; ∆ια τουτου
εδηλωσεν, οτι ου πολλη τις ην εκεινη η σωτηρια. Καλως δε και το, Τηλικαυτης,
προσεθηκεν. Ου γαρ εκ πολεμων, φησιν, ημας διασωσει νυν, ουδε την γην και τα εν
τηι γηι αγαθα παρεξει, αλλα θανατου καταλυσις εσται, αλλα διαβολου απωλεια, αλλ'
ουρανων βασιλεια, αλλα ζωη αιωνιος. Ταυτα γαρ παντα εν συντομωι ενεφηνεν
ειπων, Τηλικαυτης αμελησαντες σωτηριας. Ειτα και το αξιοπιστον επαγει· Ἥτις
αρχην λαβουσα λαλεισθαι δια του Κυριου· τουτεστι, παρ' αυτης της πηγης εσχε την
αρχην· ουκ ανθρωπος αυτην διεπορθμευσεν εις την γην, ου κτιστη δυναμις, αλλ'
αυτος ο Μονογενης. Ὑπο των ακουσαντων εις ημας εβεβαιωθη. Τι εστιν,
Ἐβεβαιωθη; Ἐπιστευθη, η εξεβη· τον γαρ αῤραβωνα, φησιν, εχομεν· τουτεστιν, ουκ
εσβεσθη, ουκ εληξεν, αλλα κρατει και περιγινεται. Το δε αιτιον, η θεια δυναμις
ενεργει. Τι εστιν, Ὑπο των ακουσαντων; Τουτεστιν, οι παρα του Κυριου ακουσαντες
αυτοι ημας εβεβαιωσαν. Μεγα τουτο και αξιοπιστον. Ὅπερ και Λουκας φησιν εν
αρχηι του Ευαγγελιου· Καθως παρεδοσαν ημιν οι απ' αρχης αυτοπται και υπηρεται
γενομενοι του λογου. Πως ουν εβεβαιωθη; τι ουν, ει οι ακουσαντες επλασαν, φησι;
Τουτο τοινυν αναιρων, και δεικνυς ουκ ανθρωπινην την χαριν, επηγαγε,
Συνεπιμαρτυρουντος του Θεου. Ουκ αν γαρ, ει επλασαν, ο Θεος αυτοις εμαρτυρησε.
Μαρτυρουσι μεν κακεινοι, μαρτυρει δε και ο Θεος. Πως μαρτυρει; Ου λογωι, ουδε
φωνηι· ην μεν γαρ και τουτο πιστον· αλλα πως; Σημειοις και τερασι και ποικιλαις
δυναμεσι. Καλως το, Ποικιλαις δυναμεσι, τεθεικε, την αφθονιαν των χαρισματων
δηλων· οπερ ου γεγενηται επι των προτερων, ουδε τοσαυτα σημεια, και ουτω
διαφορα. Τουτεστιν, ουχ απλως επιστευσαμεν εκεινοις, αλλα δια σημειων και
τερατων. Ὥστε ουκ εκεινοις πιστευομεν, αλλ' αυτωι τωι Θεωι. Και Πνευματος αγιου
μερισμοις, κατα την αυτου θελησιν. Τι ουν, οτι και γοητες σημεια ποιουσι, και
Ἰουδαιοι εν Βεελζεβουλ ελεγον αυτον εκβαλλειν τα δαιμονια; Ἀλλ' ου τοιαυτα
ποιουσι σημεια· δια τουτο ειπε, Ποικιλαις δυναμεσιν. Ἐκεινα γαρ ου δυναμις, αλλ'
ασθενεια και φαντασια και διακενα πραγματα. ∆ια τουτο ειπε, Πνευματος αγιου
μερισμοις κατα την αυτου θελησιν. εʹ. Ἐνταυθα και τι αλλο αινιττεσθαι μοι δοκει·
εικος γαρ μη ειναι πολλους εκει χαρισματα εχοντας, εκλελοιπεναι δε ταυτα, ατε
νωθροτερων αυτων γενομενων. Ἵν' ουν αυτους και εν τουτωι παραμυθησηται, και
μη αφηι καταπεσειν, το παν ανεθηκε τηι του Θεου βουληι· αυτος οιδε τινι τι συμφερει,
φησι, και ουτω καταμεριζει την χαριν· οπερ και εν τηι προς Κορινθιους ποιει λεγων·
Ὁ Θεος εθετο ενα εκαστον ημων, καθως ηθελησε· και παλιν, Ἑκαστωι δε η
φανερωσις του Πνευματος διδοται προς το συμφερον, κατα την αυτου θελησιν.
∆εικνυσιν οτι το χαρισμα κατα την του Πατρος εστι θελησιν. Πολλακις δε και δι'
ακαθαρτον βιον και νωθη ουκ ελαβον πολλοι χαρισμα· ενιοτε δε και καλον βιον
εχοντες και καθαρον ουκ ελαβον· τι δηποτε; Ὥστε μη εκτραχηλισθηναι, ωστε μη
φυσιωθηναι, ωστε μη ραι 63.34 θυμοτερους γενεσθαι, ωστε μη πλεον επαρθηναι. Ει
γαρ και χωρις χαρισματος αυτη του καθαρου βιου η συνειδησις ικανη επαραι, πολλωι
μαλλον, οταν και η χαρις προσηι. Ὥστε τοις ταπεινοις και τοις αφελεσι μαλλον
εδιδοτο· και μαλιστα τοις αφελεσιν· Ἐν αφελοτητι γαρ, φησι, και εν αγαλλιασει
καρδιας. Και γαρ και ταυτηι προετρεψεν αυτους μαλλον· και ει ραιθυμοτεροι ησαν,
κατενυξεν. Ὁ γαρ ταπεινος και μη μεγαλα περι εαυτου φανταζομενος,
σπουδαιοτερος γινεται, οταν λαβηι χαρισμα, ατε παρ' αξιαν ειληφως, και ουκ αξιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

εαυτον ειναι κρινων· ο δε τι κατωρθωκεναι νομιζων, οφειλην ειναι το πραγμα
ηγουμενος και πεφυσιωται. Ὥστε ο Θεος συμφεροντως το πραγμα οικονομει τουτο.
Ὅπερ και εν τηι Ἐκκλησιαι συμβαινον ιδοι τις αν· ο μεν γαρ εχει λογον διδασκαλικον,
ο δε ουδε διαραι το στομα δυναται. Μηδεις τοινυν λυπεισθω δια τουτο· Ἑκαστωι γαρ
η φανερωσις του Πνευματος διδοται προς το συμφερον. Ει γαρ ανθρωπος
οικοδεσποτης οιδε τινι τι εγχειρισει, πολλωι μαλλον ο Θεος ο επισταμενος τον νουν
των ανθρωπων, ο τα παντα ειδως πριν γενεσεως αυτων. Ἕν εστι μονον το λυπης
αξιον, το αμαρτανειν, αλλο δε ουδεν. Μη ειπηις, ∆ια τι ουκ εχω χρηματα; η, Ει ειχον,
παρεσχον αν τοις πενησιν. Ουκ οιδας, ει ειχες, ει μη μαλλον και πλεονεκτης ης· νυν
μεν γαρ ταυτα λεγεις, εν δε τηι πειραι γενομενος, ετερος αν ης. Ἐπει και οταν ωμεν
κεκορεσμενοι, νομιζομεν οτι δυναμεθα νηστευειν· οταν δε μικρον διαλειπωμεν,
ετερος ημας επεισερχεται λογισμος. Παλιν, οταν ωμεν εκτος της μεθης, νομιζομεν
δυνασθαι περιγενεσθαι του παθους· οταν δε αλωμεν υπ' αυτης, ουκετι. Μη ειπηις, Εις
τι ουκ εσχον χαρισμα διδασκαλικον; η, Ει ειχον, μυριους αν ωικοδομησα. Ουκ οιδας,
ει ειχες, μη εις κριμα σοι εγενετο, μη βασκανια, μη οκνος παρεσκευαζε το ταλαντον
κρυπτειν. Νυν μεν ουν απαντων τουτων απηλλαξαι, και το σιτομετριον εαν μη δωις,
ουκ εγκαληι· τοτε δε μυριοις αν υπευθυνος ης. Ἄλλως δε, ουδε νυν εκτος ει του
χαρισματος. ∆ειξον εν τωι μικρωι, οιος ης, ει εκεινο ειχες· Ει γαρ εν τωι μικρωι ου
γινεσθε, φησι, πιστοι, πως το μεγα υμιν τις δωσει; ∆ειξον ως η χηρα· δυο γαρ
οβολους ειχεν εκεινη, και ολα κατελαβεν, οσα εκεκτητο. Χρηματα ζητεις; δειξον οτι
των ολιγων καταφρονεις, ινα σοι πιστευσω και περι των πολλων· ει δε μηδε τουτων
καταφρονεις, πολλωι μαλλον ουδε εκεινων. Παλιν, εν τωι λογωι δειξον οτι κεχρησαι
δεοντως τηι παραινεσει και τηι συμβουληι. Ουκ εχεις ευγλωττιαν την εξωθεν; ουκ
εχεις νοηματων αφθονιαν; αλλ' ομως ταυτα τα κοινα οιδας. Παιδα εχεις, γειτονα
εχεις, φιλον εχεις, αδελφον εχεις, οικειους εχεις· καν δημοσιαι επι της εκκλησιας μη
δυνηι λογον αποτειναι μακρον, τουτοις ιδιαι δυνασαι παραινειν· ενταυθα ου
ρητορειας χρεια, ουδε μακρας αποτασεως· δειξον επι τουτων, οτι ει και λογον ειχες,
ουκ αν ημελησας. Ει δε εν τωι μικρωι ου σπουδαζεις, πως σοι πιστευσω περι του
μεγαλου; Ὅτι γαρ τουτο εκαστος δυναται, ακουσον πως και λαικοις τουτο επετρεψεν
ο Παυλος· Ἕκαστος, φησιν, οικοδομειτε εις τον ενα, καθως και ποιειτε· και,
Παρακαλειτε αλληλους εν τοις λογοις τουτοις. Οιδεν ο Θεος πως εκαστωι διανειμηι.
Μη συ του Μωυσεως ει βελτιων; Ἄκουσον πως αποδυσπετει. Μη εγω δυναμαι, φησι,
βασταζειν αυτους, οτι ειπες μοι, Ἆρον αυτους, ωσει αραι τιθη 63.35 νος τον
θηλαζοντα; Τι ουν ο Θεος; Ἐξειλεν απο του πνευματος αυτου, και εδωκε τοις αλλοις,
δεικνυς οτι ουδε οτε εβασταζεν αυτους, αυτου τουτο το χαρισμα ην, αλλα του
Πνευματος. Ει το χαρισμα ειχες, πολλακις αν επηρθης, πολλακις αν εξετραπης· ουκ
οιδας συ σαυτον, ως ο Θεος σε οιδε. Μη λεγωμεν· Εις τι τουτο, και δια τι τουτο; οταν
οικονομηι ο Θεος, μη απαιτωμεν αυτον ευθυνας· τουτο γαρ εσχατης ασεβειας και
απονοιας εστι. ∆ουλοι εσμεν, και δουλοι πολυ του ∆εσποτου διεστηκοτες, ουδε τα εν
ποσιν επισταμενοι. Μη δη την βουλην του Θεου περιεργαζωμεθα, αλλ' οπερ δεδωκε,
τουτο φυλαττωμεν, καν μικρον ηι, καν εσχατον, και παντως ευδοκιμησομεν· μαλλον
δε, ουδεν μικρον των του Θεου δωρεων εστιν· αλγεις οτι ουκ εχεις χαρισμα
διδασκαλιας; ειπε δη μοι, τι σοι δοκει μειζον ειναι, χαρισμα διδασκαλιας, η χαρισμα
ιαματων; Παντως τουτο. Τι δε, του νοσους απελαυνειν ου δοκει σοι μειζον ειναι το
τυφλους ομματουν; ου δοκει σοι μειζον ειναι το νεκρους ανισταιν; Τι δε, ειπε μοι; του
λογωι τουτο ποιειν ου δοκει σοι μειζον ειναι το σκιαις και σουδαριοις τουτο
εργαζεσθαι; Τι ουν θελεις, ειπε μοι, σκιαις και σουδαριοις νεκρους ανισταιν, η το
χαρισμα της διδασκαλιας εχειν; Παντως εκεινο, ερεις, το σκιαις και σουδαριοις
νεκρους ανισταιν. ʹ. Ἂν ουν σοι δειξω, οτι πολλωι τουτου μειζον εστιν ετερον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

χαρισμα, και εξον σοι λαβειν, ου λαμβανων, δικαιως και τουτων απεστερησαι, τι
ερεις; Πλην τουτο το χαρισμα ουχ ενι, ουδε δευτερωι, αλλα πασιν εξεστιν εχειν. Οιδα
οτι κεχηνατε και εξεπλαγητε, ει γε μελλοιτε ακουσεσθαι, οτι εξεστιν υμιν μειζον
χαρισμα εχειν του νεκρους ανισταιν, και τυφλους ομματουν, και εκεινα ποιειν α και
επι των αποστολων· και ταχα και απιστον υμιν ειναι δοκει. Τι ουν τουτο εστι το
χαρισμα; Ἡ αγαπη. Ἀλλα πιστευσατε μοι· ουκ εμος γαρ ουτος ο λογος, αλλα του
Χριστου δια Παυλου φθεγγομενου. Τι γαρ φησι; Ζηλουτε τα χαρισματα τα κρειττονα,
και ετι καθ' υπερβολην οδον υμιν δεικνυμι. Τι εστιν, Ἔτι καθ' υπερβολην; Ὃ λεγει
τοιουτον εστι· Κορινθιοι μεγα εφρονουν επι τοις χαρισμασι τοτε, και οι εχοντες
γλωσσας, το ελαχιστον χαρισμα, εφυσιουντο κατα των λοιπων. Λεγει ουν· Ὅλως
θελετε χαρισματα; εγω δεικνυμι υμιν οδον χαρισματων, ουχ απλως υπερεχουσαν,
αλλα καθ' υπερβολην. Ειτα φησιν, Ἐαν ταις γλωσσαις των αγγελων λαλω, αγαπην
δε μη εχω, ουδεν ειμι· και εαν εχω πιστιν, ωστε ορη μεθιστανειν, αγαπην δε μη εχω,
ουδεν ειμι. Ειδες χαρισμα; Ουκουν ζηλωσον τουτο το χαρισμα. Τουτο του νεκρους
εγειρειν μειζον· τουτο των αλλων απαντων πολλωι βελτιον. Και οτι τουτο ουτως
εχει, ακουσον τι φησιν ο Χριστος τοις μαθηταις διαλεγομενος· Ἐν τουτωι γνωσονται
παντες, οτι εμοι μαθηται εστε, εαν αγαπατε αλληλους. Ειτα δεικνυς εν ποιωι, ουκ
ειπε τα θαυματα, αλλα τι; Ἐαν αγαπην εχητε 63.36 εν αλληλοις. Και παλιν προς τον
Πατερα φησιν· Ἐν τουτωι γνωσονται, οτι συ με απεστειλας, εαν ωσιν εν. Και αυτος
ελεγε προς τους μαθητας· Ἐντολην καινην διδωμι υμιν, ινα αγαπατε αλληλους. Των
τοινυν τους νεκρους ανιστωντων σεμνοτερος ο τοιουτος και λαμπροτερος· εικοτως.
Ἐκεινο μεν γαρ ολον της του Θεου χαριτος εστι, τουτο δε και της σης σπουδης. Τουτο
οντως Χριστιανου· τουτο δεικνυσι τον του Χριστου μαθητην, τον εσταυρωμενον, τον
ουδεν εχοντα κοινον εν τηι γηι· τουτου χωρις ουδε μαρτυριον ωφελησαι τι δυναται.
Και ινα μαθηις, ορα τουτο σαφως· ελαβε δυο κορυφας αρετων ο μακαριος Παυλος,
μαλλον δε τρεις, τας εν τοις σημειοις, τας εν τηι γνωσει, τας εν τωι βιωι· και ταυτης
ανευ ουδεν εφησεν ειναι ταυτα. Πως δε ουδεν εστι ταυτα, εγω λεγω· Ἐαν ψωμισω
μου, φησι, τα υπαρχοντα, αγαπην δε μη εχω, ουδεν ειμι. Ἔστι γαρ και ψωμιζοντα μη
ειναι αγαπητικον, και χρηματα κενουντα. Και ειρηται μεν ημιν ταυτα αρκουντως εν
τωι τοπωι τωι περι της αγαπης, κακει παραπεμπομεν τους εντυγχανοντας· τεως δε,
οπερ εφην, ζηλωσωμεν το χαρισμα, αγαπησωμεν αλληλους, και ουδενος ετερου
δεηθησομεθα προς την της αρετης κατορθωσιν, αλλα παντα ημιν εσται ευκολα χωρις
ιδρωτων, και απαντα κατορθωσομεν μετα πολλης της σπουδης. Ἀλλ' ιδου και νυν,
φησιν, αγαπωμεν αλληλους· ο μεν γαρ εχει φιλους δυο, η τρεις, ο δε τετταρας. Ἀλλα
τουτο ουκ εστι δια τον Θεον αγαπαιν, αλλα δια το φιλεισθαι· το δε δια τον Θεον
αγαπαιν, ου ταυτην εχει την αρχην της αγαπης, αλλα προς παντας, ως προς
αδελφους, ο τοιουτος διακεισεται, τους μεν ομοπιστους, ατε γνησιους οντας
αδελφους, φιλων, τους δε αιρετικους και Ἕλληνας και Ἰουδαιους, ως αδελφους μεν
κατα την φυσιν, φαυλους δε τυγχανοντας και αχρηστους, ελεων, και τηκομενος
υπερ αυτων και δακρυων. Ἐν τουτωι ομοιοι εσομεθα τωι Θεωι, εαν παντας αγαπωμεν,
και τους εχθρους, ουκ εαν σημεια ποιωμεν. Ἐπει και τον Θεον θαυμαζομεν μεν και
οταν θαυματα εργαζηται, πολλωι δε πλεον, οταν φιλανθρωπευηται, οταν ανεξικακηι.
Ει τοινυν και επι του Θεου εκεινο πολλου θαυματος αξιον, πολλωι μαλλον επ'
ανθρωπων ευδηλον οτι τουτο ημας θαυμαστους απεργαζεται. Τουτο τοινυν
ζηλωσωμεν· και Παυλου και Πετρου και των μυριους αναστησαντων νεκρους ουδεν
ελαττον εξομεν, καν πυρετον απελασαι μη δυνωμεθα· εκεινης δε χωρις, καν αυτων
των αποστολων μειζονα εργασωμεθα σημεια, καν μυριοις κινδυνοις εαυτους υπερ
της πιστεως παραβαλωμεν, ουδεν ημιν εσται οφελος. Και ταυτα ουκ εγω λεγω, αλλ'
αυτος ο της αγαπης τροφιμος ταυτα επισταται· εκεινωι τοινυν πειθωμεθα. Ουτω γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

δυνησομεθα επιτυχειν των επηγγελμενων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας
μετασχειν, χαριτι και φιλαν 63.37 θρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου
τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, 63.38 τιμη, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ∆ʹ.
Ου γαρ αγγελοις υπεταξε την οικουμενην την μελλουσαν, περι ης λαλουμεν.
∆ιεμαρτυ ρατο δε που τις, λεγων· Τι εστιν ανθρωπος οτι μιμνησκηι αυτου; η υιος
ανθρωπου οτι επισκεπτηι αυτον; Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ' αγγελους. αʹ.
Ἠβουλομην γνωναι σαφως, ει τινες μετα της προσηκουσης σπουδης των λεγομενων
ακουουσιν, ει μη παρα την οδον τα σπερματα ριπτομεν· ουτω γαρ αν προθυμοτερον
την διδασκαλιαν εποιησαμην. Ἐρουμεν γαρ, καν μηδεις ακουηι, δια τον επικειμενον
παρα του Σωτηρος φοβον. ∆ιαμαρτυραι γαρ, φησι, τωι λαωι τουτωι· καν μη
ακουσωσιν, αυτος ανευθυνος εσηι. Ει δε επεπεισμην περι της υμετερας σπουδης, ου
δια τον φοβον ελεγον μονον, αλλα και μεθ' ηδονης τουτο εποιουν. Νυν μεν γαρ καν
μηδεις ακουηι, καν εμοι το πραγμα ακινδυνον ηι το εμαυτου πληρουντι, αλλ' ομως ου
μεθ' ηδονης ο πονος γινεται. Τι γαρ οφελος, οταν μη εγκαλωμαι μεν εγω, ωφεληται
δε μηδεις; Ει δε τινες μελλοιεν προσεχειν, ου τοσαυτην απο του μη κολαζεσθαι
ληψομεθα ονησιν, οσην απο της προκοπης της υμετερας. Πως ουν εισομαι τουτο;
Ἐπιτηρησας υμων τινας τους ου πανυ προσεχοντας, τουτους ερησομαι κατ' ιδιαν
συντυχων, καν ευρω τινα των ειρημενων κατεχοντας, ου λεγω παντα· τουτο γαρ
υμιν ου σφοδρα ευκολον· αλλα καν ολιγα εκ πολλων, ευδηλον οτι περι των πολλων
ουδε αμφιβαλλω λοιπον. Και εχρην μεν ημας, μη προειποντας τουτο, αφυλακτοις
υμιν επιτεθηναι· πλην αλλ' αγαπητον, ει και ουτω δυνηθειημεν επιτυχειν· μαλλον
δε, και ουτω δυναμαι αφυλακτοις επιθεσθαι. Ὅτι μεν γαρ ερησομαι, προειπον· ποτε
δε ερησομαι, ουκετι δηλον καθιστημι· ισως γαρ σημερον, ισως δε αυριον, ισως δε
μετα εικοσιν η και τριακοντα ημερας, ισως δε μετα ελαττους, ισως δε και μετα
πλειους. Ουτω και ο Θεος την ημεραν ημων της τελευτης αδηλον εποιησε· και ουτε
ει σημερον, ουτε ει αυριον, ουτε ει μετα ενιαυτον ολον, ουτε ει μετα πλειονα ετη
επιστησεται, δηλον ημιν αφηκεν ειναι, ινα τωι της προσδοκιας αδηλωι διαπαντος εν
αρετηι κατεχωμεν εαυτους· και οτι μεν απελευσομεθα, ειπεν, ποτε δε, ουκετι. Ουτω
καγω, οτι μεν ερησομαι, ειπον, ποτε δε, ου προσεθηκα, βουλομενος υμας εν φροντιδι
ειναι διαπαντος. Και μη τις λεγετω, οτι Προ τεσσαρων εβδομαδων και πεντε και
πλειονων ταυτα ηκουσα, και κατεχειν ου δυναμαι· τον γαρ ακουοντα ουτω βουλομαι
κατεχειν, ως αληστον εχειν την μνημην, και μη εξιτηλον, μηδε αποπτυειν τα
λεγομενα. Βουλομαι γαρ υμας κατεχειν, ουχ ινα εμοι ειπητε, αλλ' ινα υμεις
κερδανητε· και τουτο εμοι εστι το σπουδαζομενον. Ἀλλ' επει οσα εχρην ειπειν εις
ασφαλειαν, ημιν ειρηται, αναγκαιον λοιπον αρξασθαι της ακολουθιας. Τι δη ουν
προκειται ημιν ειπειν σημερον; Ου γαρ αγγελοις, φησιν, υπεταξε την οικουμε 63.38
νην την μελλουσαν, περι ης λαλουμεν. Ἆρα μη περι ετερας τινος διαλεγεται
οικουμενης; Ουκ εστιν, αλλα περι ταυτης. ∆ια γαρ τουτο προσεθηκε, Περι ης
λαλουμεν, ινα μη αφηι τον νουν πλανηθεντα ετεραν τινα επιζητειν. Πως ουν αυτην
μελλουσαν καλει; Ὥσπερ και ετερωθι φησιν, Ὅς εστι τυπος του μελλοντος, περι του
Ἀδαμ και του Χριστου λεγων εν τηι προς Ῥωμαιους επιστοληι, προς τους χρονους του
Ἀδαμ μελλοντα τον κατα σαρκα Χριστον καλων (και γαρ εμελλεν)· ουτω και νυν,
επειδη ειπεν, Ὅταν δε εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην, ινα μη νομισηις
ετεραν οικουμενην λεγειν αυτον, πολλαχοθεν μεν αυτο και αλλοθεν βεβαιουται, και
απ' αυτου δε του ειπειν αυτην μελλουσαν· εμελλε γαρ η οικουμενη· ο Υιος του Θεου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

ην αει. Ταυτην ουν την μελλουσαν εσεσθαι ουκ αγγελοις υπεταξεν, αλλα τωι Χριστωι.
Ὅτι δε προς τον Υιον ειρηται, φησι, δηλον· ουδε γαρ εκεινο αν τις ειποι, οτι προς
αγγελους. Ειτα και ετεραν παραγει μαρτυριαν, και φησι· ∆ιεμαρτυρατο δε που τις,
λεγων. ∆ια τι μη το ονομα του προφητου ειπεν, αλλ' εκρυψεν αυτο; Και εν ετεραις δε
μαρτυριαις τουτο ποιει· ως οταν λεγηι· Ὅταν δε παλιν εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις
την οικουμενην, λεγει· Και προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι Θεου· και παλιν,
Ἐγω εσομαι αυτωι εις Πατερα. Και προς μεν τους αγγελους λεγει· Ὁ ποιων τους
αγγελους αυτου πνευματα· προς δε τον Υιον, Και καταρχας συ, Κυριε, την γην
εθεμελιωσας. Ουτω και ενταυθα φησι· ∆ιεμαρτυρατο δε που τις, λεγων. Τουτο δε
αυτο οιμαι, το κρυπτειν και μη τιθεναι τον ειρηκοτα την μαρτυριαν, αλλ' ως
περιφερομενην και καταδηλον ουσαν εισαγειν, δεικνυντος εστιν αυτους σφοδρα
εμπειρους ειναι των Γραφων. Τι εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου; η υιος
ανθρωπου, οτι επισκεπτηι αυτον; Ἠλαττωσας αυτον βραχυ τι παρ' αγγελους· δοξηι
και τιμηι εστεφανωσας αυτον, και κατεστησας αυτον επι τα εργα των χειρων σου·
παντα υπεταξας υποκατω των ποδων αυτου. βʹ. Ταυτα δε ει και εις την κοινην
ανθρωποτητα ειρηται, αλλ' ομως κυριωτερον αρμοσειεν αν τωι Χριστωι κατα σαρκα·
το γαρ, Παντα υπεταξας υποκατω των ποδων αυτου, εκεινου μαλλον εστιν, η ημων.
Ὁ γαρ Υιος του Θεου ουδεν ημας οντας επεσκεψατο, και το εξ ημων αναλαβων και
ενωσας εαυτωι, παντων ανωτερος γεγονεν. Ἐν γαρ τωι υποταξαι, φησιν, αυτωι τα
παντα, ουδεν αφηκεν αυτωι ανυποτακτον. Νυν δε ουπω ορωμεν αυτωι τα παντα
υποτεταγμενα. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· επειδη ειπεν, Ἕως αν θω τους εχθρους
σου υποποδιον των ποδων σου, εικος δε ην αυτους ετι ασχαλλειν, ειτα μετα ταυτα
ολιγα τινα παρενθεις, ταυτην την μαρτυριαν επηγαγε βεβαιουσαν εκεινην. Ἵνα γαρ
μη λεγωσι, Πως τους εχθρους εθηκεν υπο τους ποδας αυτου, τοσαυτα παθοντων
ημων; ικανως μεν και 63.39 εν τωι προτερωι αυτο ηινιξατο· το γαρ, Ἕως, ου το 63.39
ευθεως εδηλου γινομενον, αλλα το εν χρονωι· ενταυθα δε αυτο επεξερχεται. Μη γαρ,
επειδη ουδεπω υπεταγησαν, φησι, νομισηις μηδε υποταττεσθαι· οτι μεν γαρ δει
υποταγηναι, δηλον· και γαρ η προφητεια δια τουτο ειρηται· Ἐν γαρ τωι υποταξαι
αυτωι, φησι, τα παντα, ουδεν αφηκεν αυτωι ανυποτακτον. Πως ουν ου παντα
υποτετακται; Ὅτι μελλει υποτασσεσθαι. Ει τοινυν παντα μεν υποταγηναι οφειλει,
ουπω δε υποτετακται, μη ασχαλλε μηδε θορυβου. Ει μεν γαρ του τελους
παραγενομενου, και παντων υποταγεντων, ταυτα επασχες, εικοτως ηλγεις· νυν δε
ουπω ορωμεν αυτωι τα παντα υποτεταγμενα, ουπω εκρατησεν ο Βασιλευς καθαρως.
Τι τοινυν θορυβηι, πασχων κακως; ουπω παντων περιγεγονε το κηρυγμα, ουπω
καιρος τελεον υποταγηναι. Ειτα παλιν ετερα παρακλησις· ηδη ο μελλων παντας
εχειν υποτεταγμενους, και αυτος απεθανε, και μυρια πεπονθε. Τον δε βραχυ τι παρ'
αγγελους ηλαττωμενον βλεπομεν, φησιν, Ἰησουν, δια το παθημα του θανατου. Ειτα
τα χρηστα παλιν, ∆οξηι και τιμηι εστεφανωμενον. Ειδες πως αυτωι παντα ηρμοσε; και
γαρ το, Βραχυ, αυτωι αν αρμοσειε μαλλον, τωι τρεις ημερας γενομενωι εν τωι ᾅδηι
μονας, αλλ' ουχ ημιν τοις επιπολυ φθειρομενοις· ομοιως και το, ∆οξηι και τιμηι,
εκεινωι πολλωι πλεον, η ημιν αρμοσει. Παλιν αυτους αναμιμνησκει του σταυρου, δυο
ταυτα κατορθωσαι σπουδαζων, και την κηδεμονιαν αυτου δειξαι, και πεισαι αυτους
παντα φερειν γενναιως, εις τον ∆ιδασκαλον αφορωντας. Ει γαρ ο προσκυνουμενος
υπ' αγγελων, φησιν, ηνεσχετο βραχυ τι παρ' αγγελους εχειν δια σε· πολλωι μαλλον
συ ο των αγγελων ελαττων, παντα φερειν οφειλεις δι' αυτον. Ειτα δεικνυσιν, οτι
δοξα και τιμη ο σταυρος εστιν· ωσπερουν και αυτος δοξαν αυτον καλει λεγων·
Ἦλθεν η ωρα, ινα δοξασθηι ο Υιος του ανθρωπου. Ει ουν εκεινος τα δια τους δουλους
δοξαν καλει, πολλωι μαλλον συ τα δια τον ∆εσποτην. Ὁραις του σταυρου τον καρπον,
οσος; Μη φοβηθηις το πραγμα· σκυθρωπον μεν γαρ ειναι σοι δοκει, μυρια δε τικτει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

αγαθα. ∆εικνυσιν εκ τουτων του πειρασμου το οφελος. Ειτα φησιν· Ὅπως χαριτι
Θεου υπερ παντος γευσηται θανατου. Ὅπως, φησι, χαριτι Θεου. Κακεινος μεν δια την
χαριν του Θεου την εις ημας ταυτα πεπονθεν· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο,
φησιν, αλλ' υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον. Τινος ενεκεν; Ουκ ωφειλε τουτο
ημιν, αλλα χαριτι πεποιηκε. Και παλιν εν τηι προς Ῥωμαιους Ἐπιστοληι φησι Πολλωι
μαλλον η χαρις του Θεου και η δωρεα εν χαριτι τηι του ενος ανθρωπου Ἰησου
Χριστου εις τους πολλους επερισσευσεν. Ὅπως χαριτι Θεου υπερ παντος γευσηται
θανατου· ουχι των πιστων μονον, αλλα και της οικουμενης απασης· αυτος μεν γαρ
υπερ παντων απεθανε. Τι δε, ει μη παντες επιστευσαν; Αυτος το εαυτου πεπληρωκε.
Και κυριως ειπεν· Ὑπερ παντος γευσηται θανατου. Και ουκ ειπεν· Ἀποθανηι· ωσπερ
γαρ οντως γευσαμενος, ουτω μικρον εν αυτωι ποιησας διαστημα, ευθεως ανεστη. Τωι
μεν ουν ειπειν· ∆ια το παθημα του θανατου, τον οντως θανατον εσημανε· τωι δε,
Ἀγγελων κρειττων, την αναστασιν εδηλωσε. Καθαπερ γαρ ιατρος ουκ εχων αναγκην
των τωι αῤρωστωι παρεσκευασμενων σιτιων απογευσασθαι, δια την περι εκεινον
κηδεμονιαν προτερον αυτος απογευεται, ινα 63.40 πεισηι τον αῤρωστον θαρσουντα
κατατολμησαι της βρωσεως· ουτω και ο Χριστος, επειδη παντες ανθρωποι τον
θανατον εδεδοικεσαν, πειθων αυτους κατατολμαιν του θανατου, και αυτος
απεγευσατο αυτου, ουκ εχων αναγκην. Ἔρχεται γαρ, φησιν, ο του κοσμου τουτου
αρχων, και ουχ ευρισκει εν εμοι ουδεν. Ουτω και το, Χαριτι, και το, Ὑπερ παντος
γευσηται θανατου, τουτο συνιστησιν. Ἔπρεπε γαρ αυτωι, δι' ον τα παντα και δι' ου τα
παντα, πολλους υιους εις δοξαν αγαγοντα, τον αρχηγον της σωτηριας αυτων δια
παθηματων τελειωσαι. γʹ. Περι του Πατρος ενταυθα λεγει. Ὁραις πως παλιν το, ∆ι'
ου, αυτωι αρμοζει; Ουκ αν τουτο εποιησεν, ει γε ελαττωσεως ην, και τωι Υιωι μονον
προσηκον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· αξια, φησι, της φιλανθρωπιας αυτου
πεποιηκε τωι τον πρωτοτοκον λαμπροτερον αποδειξαι παντων, και ωσπερ αθλητην
γενναιον και τους αλλους υπερεχοντα, τοις ετεροις υποδειγμα θειναι. Τον αρχηγον
της σωτηριας αυτων· τουτεστι, τον αιτιον της σωτηριας. Ὁραις οσον το μεσον; και
ουτος Υιος, και ημεις υιοι· αλλ' ο μεν σωζει, ημεις δε σωζομεθα. Ειδες πως ημας και
συναγει και διιστησι; Πολλους, φησιν, υιους εις δοξαν αγαγοντα. Ἐνταυθα συνηγαγε·
Τον αρχηγον της σωτηριας αυτων· και παλιν διεστησε. ∆ια παθηματων τελειωσαι.
Ἄρα τα παθηματα τελειωσις, και αιτια της σωτηριας. Ὁραις οτι το παθειν κακως, ουκ
εστιν εγκαταλελειμμενων; Ει δε τουτωι πρωτωι τετιμηκε τον Υιον ο Θεος, τωι δια
παθηματων αυτον αγαγειν· οντως του τον κοσμον ποιησαι, και εκ μη οντων
παραγαγειν αυτον, το σαρκα αναλαβοντα παθειν απερ επαθε, πολλωι μειζον εστι. Και
τουτο μεν ουν φιλανθρωπιας, εκεινο δε πολλωι πλεον. Και δεικνυς και αυτος τουτο
αυτο, φησιν· Ἵνα ενδειξηται εν τοις αιωσι τοις επερχομενοις τον υπερβαλλοντα
πλουτον της χρηστοτητος αυτου, και συνηγειρε και συνεκαθισεν εν τοις επουρανιοις
εν Χριστωι Ἰησου. Ἔπρεπε γαρ αυτωι, δι' ον τα παντα και δι' ου τα παντα, πολλους
υιους εις δοξαν αγαγοντα, τον αρχηγον της σωτηριας αυτων δια παθηματων
τελειωσαι. Ἔπρεπε γαρ αυτωι, φησι, τωι κηδεμονι οντι, και παντα εις το ειναι
παραγαγοντι, εκδουναι τον Υιον υπερ της των λοιπων σωτηριας, τον ενα υπερ των
πολλων. Ἀλλ' ουκ ειπεν ουτως, αλλα, ∆ια παθηματων τελειωσαι, δεικνυς οτι ο
παθων υπερ τινος, ουκ εκεινον ωφελει μονον, αλλα και αυτος λαμπροτερος γινεται
και τελειοτερος. Και τουτο δε προς τους πιστους, φησι, παραθαῤρυνων αυτους. Και
γαρ ο Χριστος τοτε εδοξασθη, οτε επαθεν. Ὅταν δε ειπω, οτι Ἐδοξασθη, μη νομισηις
δοξης προσληψιν αυτωι γινεσθαι· εκεινην γαρ την της φυσεως ειχεν αει, ουδεν
προσλαβων. Ὅ τε γαρ αγιαζων, φησι, και οι αγιαζομενοι, εξ ενος παντες. ∆ι' ην
αιτιαν ουκ επαισχυνεται αδελφους αυτους καλειν. Ἰδου παλιν πως συναγει τιμων
αυτους και παραμυθουμενος και αδελφους αυτους ποιων του Χριστου, κατα τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

το εξ ενος ειναι. Ειτα παλιν ασφαλιζομενος, και δεικνυς οτι το κατα σαρκα φησιν,
επηγαγε το, Ὁ αγιαζων, και οι αγιαζομενοι. Ὁραις οσον το μεσον; ο μεν γαρ αγιαζει,
ημεις δε αγιαζομεθα. Και ανωτερω τον αρχηγον της σωτηριας αυτων εφη. Εις γαρ
Θεος, εξ ου τα παντα. ∆ι' ην αιτιαν ουκ επαισχυνεται αδελφους αυτους καλειν. Ὁραις
πως παλιν δεικνυσι την υπεροχην; Τωι γαρ ειπειν· Ουκ 63.41 επαισχυνεται, δεικνυσιν
ου της του πραγματος φυσεως, αλλα της φιλοστοργιας του μη επαισχυνομενου το
παν ον, και της ταπεινοφροσυνης της πολλης. Ει γαρ και εξ ενος, αλλ' ο μεν αγιαζει,
ημεις δε αγιαζομεθα. Πολυ δε το μεσον· και ο μεν εκ του Πατρος, ως Υιος γνησιος,
τουτεστιν, εκ της ουσιας αυτου· ημεις δε ως κτισμα, τουτεστιν, εξ ουκ οντων. Ὥστε
πολυ το μεσον. ∆ιο φησιν· Ουκ επαισχυνεται αδελφους αυτους καλειν, λεγων·
Ἀπαγγελω το ονομα σου τοις αδελφοις μου. Την γαρ σαρκα ενδυσαμενος, ενεδυσατο
και την αδελφοτητα και συνεισηλθεν ομου τηι σαρκι και η αδελφοτης. Ἀλλα τουτο
μεν εικοτως παραγει· το δε, Ἐγω εσομαι πεποιθως επ' αυτωι, τι βουλεται; Και το μετα
ταυτα δε εικοτως· Ἰδου εγω και τα παιδια α μοι εδωκεν ο Θεος. Ὥσπερ γαρ ενταυθα
πατερα δεικνυσιν εαυτον, ουτως εκει αδελφον· Ἀπαγγελω, φησι, το ονομα σου τοις
αδελφοις μου· και παλιν την υπεροχην δεικνυσι, και πολυ το μεσον, δια των εξης·
Ἐπει ουν τα παιδια, φησι, κεκοινωνηκεν αιματος και σαρκος. δʹ. Ὁραις που, φησι, το
ομοιον; κατα την σαρκα. Παραπλησιως και αυτος μετεσχε των αυτων.
Αισχυνεσθωσαν παντες οι αιρετικοι, εγκαλυπτεσθωσαν οι δοκησει λεγοντες αυτον
παραγενεσθαι, και ουκ αληθειαι. Ου γαρ ειπεν, οτι Μετεσχε τουτων, μονον, και
εσιγησε· καιτοι και ει ουτως ειπεν, ικανον ην· αλλ' ετερον τι μειζον ενεφηνε, το,
Παραπλησιως, προσθεις. Ου φαντασιαι ουδε εικονι, φησιν, αλλ' αληθειαι· επει το,
Παραπλησιως, ου σωζεται. Ειτα δειξας την αδελφοτητα, και την αιτιαν τιθησι της
οικονομιας· Ὅπως δια του θανατου, φησι, καταργησηι τον το κρατος εχοντα του
θανατου, τουτεστι, τον διαβολον. Ἐνταυθα το θαυμαστον δεικνυσιν, οτι δι' ου
εκρατησεν ο διαβολος, δια τουτου ηττηθη, και οπερ ισχυρον ην αυτωι οπλον κατα
της οικουμενης, ο θανατος, τουτωι αυτον επληξεν ο Χριστος· και το πολυ της
δυναμεως του νικησαντος εμφαινει. Ὁραις οσον ο θανατος ειργασατο καλον; Και
απαλλαξηι, φησι, τουτους, οσοι φοβωι θανατου δια παντος του ζηιν ενοχοι ησαν
δουλειας. Τινος ενεκεν φριττετε, φησι, τι δεδοικατε τον καταργηθεντα; ουκετι
φοβερος εστιν, αλλα πεπατηται, καταπεφρονηται, ευτελης εστι και ουδενος αξιος. Τι
δε εστιν, Ὅσοι φοβωι θανατου δια παντος του ζηιν ενοχοι ησαν δουλειας; τι τουτο,
φησιν; Ὅτι ο τον θανατον δεδοικως, δουλος εστι, και παντα υφισταται υπερ του μη
αποθανειν· η εκεινο, οτι παντες δουλοι ησαν του θανατου, φησι, και τωι μηδεπω
αυτον λελυσθαι εκρατουντο· η, [ει μη τουτο,] οτι φοβωι διηνεκει συνεζων οι
ανθρωποι. Ἀει γαρ αποτεθνηξεσθαι προσδοκωντες, και τον θανατον δεδοικοτες,
ουδεμιας ηδονης αισθησιν λαβειν ηδυναντο, του φοβου τουτου παροντος αυτοις·
τουτο γαρ ηινιξατο ειπων· ∆ια παντος του ζηιν. ∆εικνυσιν ενταυθα τους θλιβομενους,
τους ελαυνομενους, τους διωκομενους, τους και πατριδος και ουσιας και των αλλων
απαντων αποστερουμενους, ηδιον διαγοντας και ελευθεριωτερον εκεινων των εν
τρυφηι το παλαι τυγχανοντων, των μηδεν τοιουτων παθοντων, των ευθηνουμενων·
ει γε εκεινοι μεν δια παντος του ζηιν υπο τωι φοβωι τουτωι 63.42 ησαν και δουλοι,
αυτοι δε τουτου εισιν απηλλαγμενοι, και γελωντες τουτο, οπερ εκεινοι πεφρικασιν.
Ὥσπερ γαρ ει τις δεσμωτην μελλοντα την επι θανατον αγεσθαι, και αει τουτο
προσδοκωντα, λιπαινοι πολληι τηι τρυφηι· τοιουτον τι ην το παλαιον ο θανατος. Νυν
δε ταυτον γεγονεν, οιον αν ει τις τον φοβον εκεινον εκβαλων, μετα της τρυφης
αθλειν προτρεποι, και τον αγωνα προτιθεις, επαγγελοιτο μηκετι εις θανατον, αλλ'
εις βασιλειαν αγαγειν. Τινων ουν ηθελησας συ γενεσθαι, των εν τωι δεσμωτηριωι
λιπαινομενων μετα του καθ' εκαστην ημεραν την αποφασιν προσδοκαιν, η των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

αθλουντων πολλα, και πονουντων εκοντι, ωστε το διαδημα της βασιλειας
αναδησασθαι; Ὁραις πως αυτων ηρε την ψυχην, και μετεωρους ειργασατο; ∆εικνυσι
δε ου τον θανατον μονον πεπαυμενον, αλλα δια τουτου κακεινον τον ασπονδον
προς ημας αει τον πολεμον επανηιρημενον και επιδεικνυμενον, τον διαβολον λεγω
καταργηθεντα· ο γαρ θανατον μη δεδοικως, εξω της τυραννιδος εστι του διαβολου.
Ει γαρ δερμα υπερ δερματος, και παντα δοιη αν τις υπερ της ψυχης αυτου· οταν και
ταυτης κρινηι τις καταφρονειν, τινος εσται δουλος λοιπον; Ουδενα δεδοικεν, ουδενα
φοβειται, παντων εστιν ανωτερος, και παντων ελευθεριωτερος. Ὁ γαρ της ψυχης
της εαυτου καταφρονων, πολλωι μαλλον των αλλων. Ὅταν δε ευρηι ψυχην τοιαυτην
ο διαβολος, ουδεν εργασασθαι δυνησεται εν αυτηι των εαυτου. Τι γαρ, ειπε μοι,
χρηματων ζημιαν απειλησει και ατιμιαν και πατριδος εκπτωσιν; Ἀλλα ταυτα μικρα
τωι μηδε την ψυχην τιμιαν τιθεμενωι, κατα τον μακαριον Παυλον. Ὁραις οτι του
θανατου την τυραννιδα εκβαλων, συγκατελυσε και του διαβολου την ισχυν; ο γαρ
περι αναστασεως μυρια φιλοσοφειν ειδως, πως δεδοικε θανατον; πως φριττει
λοιπον; Μη τοινυν ασχαλλετε λεγοντες, ∆ια τι τα και τα πεπονθαμεν; ουτω γαρ
λαμπροτερα η νικη γινεται· ουκ αν δε ην λαμπρα, ει μη θανατωι τον θανατον ελυσε.
Το δε θαυμαστον τουτο εστιν, οτι δι' αυτων αυτον ενικησε, δι' ων ισχυσε, το ευπορον
αυτου πανταχου και ευμηχανον δεικνυς. Μη δη προδωμεν την δοθεισαν ημιν
δωρεαν. Ου γαρ ελαβομεν, φησι, πνευμα δειλιας, αλλα πνευμα δυναμεως και αγαπης
και σωφρονισμου. Στωμεν ουν γενναιως καταγελωντες του θανατου. εʹ. Ἀλλα γαρ
επηλθε μοι στεναξαι πικρον, που μεν ο Χριστος ημας ανηγαγε, που δε εαυτους
κατηγαγομεν. Ὅταν γαρ ιδω τους κοπετους τους κατα την αγοραν, τας οιμωγας, ας
επι τοις εξερχομενοις ποιουνται του βιου, τας ολολυγας, τας ασχημοσυνας τας
αλλας, πιστευσατε, αισχυνομαι και Ἕλληνας και Ἰουδαιους και αιρετικους τους
ορωντας, και παντας απλως τους δια τουτο καταγελωντας ημων· οσα γαρ αν ειπω
λοιπον, εικηι ερω περι αναστασεως φιλοσοφων. Τι δηποτε; Ὅτι ου τοις λεγομενοις
παρ' εμου προσεχουσιν Ἕλληνες, αλλα τοις γινομενοις παρ' υμων· ευθεως γαρ
ερουσι· Ποτε τουτων τις καταφρονησαι θανατου δυνησεται, μηδε ετερον τεθνεωτα
δυναμενος ιδειν; Καλα τα ειρημενα υπο του Παυλου, καλα, και των ουρανων αξια,
και της του Θεου φιλανθρωπιας· τι γαρ φησι; Και απαλλαξει τουτους, οσοι φοβωι
θανατου δια παντος του ζηιν ενοχοι ησαν δουλειας. Ἀλλ' ουκ αφιετε 63.43 ταυτα
πιστευεσθαι υμεις, μαχομενοι δια των εργων αυτοις· καιτοι πολλα επιτειχισαντος
του Θεου γινεσθαι προς τουτο, ινα ανεληι την πονηραν ταυτην συνηθειαν. Ειπε γαρ
μοι, τι βουλονται αι λαμπαδες αι φαιδραι; ουχ ως αθλητας αυτους προπεμπομεν; τι
δε οι υμνοι; ουχι τον Θεον δοξαζομεν, και ευχαριστουμεν οτι λοιπον εστεφανωσε
τον απελθοντα, οτι των πονων απηλλαξεν, οτι της δειλιας εκβαλων εχει παρ' εαυτωι;
ου δια τουτο υμνοι; ου δια τουτο ψαλμωδιαι; Ταυτα παντα χαιροντων εστιν· Ευθυμει
γαρ, φησι, τις; ψαλλετω. Ἀλλ' ου τουτοις προσεχουσιν Ἕλληνες. Μη γαρ μοι, φησιν,
ειπηις τον εκτος του παθους φιλοσοφουντα, τουτο γαρ ουδεν μεγα ουδε θαυμαστον,
αλλα δειξον μοι τον εν αυτωι τωι παθει φιλοσοφουντα, και τοτε πιστευσω τηι
αναστασει. Και το μεν βιωτικας γυναικας τουτο ποιειν, θαυμαστον ουδεν· καιτοι γε
και αυτο δεινον· και γαρ και αυται την αυτην απαιτουνται φιλοσοφιαν· διο και
Παυλος φησι· Περι δε των κεκοιμημενων ου θελω υμας αγνοειν, ινα μη λυπησθε,
καθως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ουχι μοναζουσιν εγραφε ταυτα ουδε
αειπαρθενοις, αλλα και κοσμικαις γαμωι ομιλησασαις, και βιωτικοις. Πλην αλλ' ουχ
ουτω δεινον τουτο· οταν δε τις, η γυνη, η ανηρ εσταυρωσθαι τωι κοσμωι λεγων, ο μεν
τριχας τιλληι, η δε κωκυηι μεγαλα, τι τουτου ασχημονεστερον; Πιστευσατε μοι
λεγοντι· ειγε ως εχρην εγινετο, πολυν εδει χρονον τους τοιουτους ειργεσθαι των
ουδων των της εκκλησιας. Οι γαρ οντως αξιοι πενθους, ουτοι εισιν, οι τον θανατον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

δεδοικοτες ετι και φριττοντες, οι τηι αναστασει διαπιστουντες. Ἀλλ' ου τηι αναστασει
διαπιστω, φησιν, αλλα την συνηθειαν επιζητω. ∆ια τι ουν, ειπε μοι, οταν αποδημηι,
και αποδημιαν μακραν, ου τα αυτα ποιεις; Ἀλλα κλαιω και τοτε, φησι, και θρηνω
επιζητουσα. Ἀλλ' εκεινο μεν οντως συνηθειαν επιζητουσης εστι, τουτο δε
απεγνωκυιας την επανοδον. Ἐννοησον τι ψαλλεις κατα τον καιρον εκεινον·
Ἐπιστρεψον, ψυχη μου, εις την αναπαυσιν σου, οτι Κυριος ευηργετησε σε· και παλιν,
Ου φοβηθησομαι κακα, οτι συ μετ' εμου ει· και παλιν, Συ μου ει καταφυγη απο
θλιψεως της περιεχουσης με. Ἐννοησον τι βουλονται ουτοι οι ψαλμοι. Ἀλλ' ου
προσεχεις, αλλα μεθυεις υπο του πενθους. Καν εν τοις ετερων κηδευμασι
κατανοησον ακριβως, ινα εχηις φαρμακον εν τοις σοις. Ἐπιστρεψον, ψυχη μου, εις
την αναπαυσιν σου, οτι Κυριος ευηργετησε σε, λεγεις, και δακρυεις; ουχι σκηνη
ταυτα εστιν, ουχ υποκρισις; Ει μεν γαρ οντως πιστευεις οις λεγεις, περιττως πενθεις·
ει δε παιζεις και υποκρινηι και μυθους αυτα ειναι νομιζεις, τι και ψαλλεις; τι και
ανεχηι των παραγινομενων; δια τι μη απελαυνεις τους ψαλλοντας; Ἀλλα
μαινομενων τουτο, φησι. Κακεινο πολλωι μαλλον. Τεως μεν ουν παραινω· του
χρονου δε προιοντος σφοδροτερον τωι πραγματι χρησομαι· και γαρ μειζονως
δεδοικα, μη τουτωι τωι τροπωι χαλεπη τις νοσος εν τηι Ἐκκλησιαι υπεισελθηι. Τουτον
μεν ουν τον κοπετον υστερον επανορθωσωμεθα· τεως δε παραγγελλω και
διαμαρτυρομαι και πλουσιοις και πενησι, και γυναιξι και ανδρασι. Γενοιτο μεν ουν
παντας υμας απενθητους τον βιον 63.44 εξελθειν, και κατα νομον τον προσηκοντα
πατερας υπο των υιων γεγηρακοτας προπεμψεσθαι και μητερας υπο θυγατερων και
εγγονων και μετεγγονων εν λιπαρωι τωι γηραι, και μηδαμου γενεσθαι αωρον
θανατον. Γενοιτο μεν ουν τουτο, και τουτο ευχομαι, και τους προεδρους δε και
παντας υμας υπερ αλληλων παρακαλω δεηθηναι του Θεου, και κοινην ποιησασθαι
ταυτην ευχην· ει δε, οπερ απειη μηδε συμβαιη, πικρος τις γενηται θανατος (πικρος δε
λεγω, ου τηι φυσει· ουδε γαρ εστι λοιπον πικρος ο θανατος· υπνου γαρ ουδεν
διενηνοχεν· αλλα πικρος λεγω, προς την ημετεραν διαθεσιν)· ει ουν ουτος συμβαιη,
και τινες τας θρηνουσας ταυτας μισθωσαιντο, πιστευσατε μοι λεγοντι, ουκ αλλως
γαρ ερω, αλλ' ως εχω· ο βουλομενος οργιζεσθω· πολυν αυτον χρονον της εκκλησιας
απειρξω ως τον ειδωλολατρην. Ει γαρ τον πλεονεκτην ειδωλολατρην καλει ο
Παυλος, πολλωι μαλλον τον επι πιστου τα των ειδωλολατρων επεισφεροντα. Τινος
γαρ ενεκεν, ειπε μοι, πρεσβυτερους καλεις, και τους ψαλλοντας; ουχ ωστε
παραμυθησασθαι, ουχ ωστε τιμησαι τον απελθοντα; Τι τοινυν αυτον υβριζεις; τι δε
παραδειγματιζεις; τι δε παιζεις, ωσπερ εν σκηνηι; Ἡμεις ερχομεθα τα περι
αναστασεως φιλοσοφουντες, παντας παιδευοντες, και τους μηδεπω πεπληγμενους,
δια της εις εκεινον τιμης, ει ποτε συμβαιη τι τοιουτον, φερειν γενναιως· συ δε αγεις
τους τα ημετερα καθαιρουντας, το γε αυτων μερος; ʹ. Τι τουτου του γελωτος και της
χλευασιας χειρον; τι ταυτης της ανωμαλιας βαρυτερον; Αισχυνθητε και εντραπητε·
ει δε μη βουλεσθε, ημεις ουκ ανεχομεθα εθη τοιαυτα ολεθρια τηι εκκλησιαι
επεισαγαγειν· Τους γαρ αμαρτανοντας, φησιν, ενωπιον παντων ελεγχε. Κακειναις δε
ταις ταλαιπωροις και αθλιαις δι' υμων απαγορευομεν, μηδεποτε ταις των πιστων
εκφοραις επεισιεναι, ινα μη οντως τα οικεια αυτας αναγκασωμεν θρηνειν κακα, και
παιδευσωμεν μη εν αλλοτριοις ταυτα ποιειν, αλλα τας οικειας συμφορας μαλλον
οδυρεσθαι· και γαρ και πατηρ φιλοστοργος, οταν υιον ατακτον εχηι, ουκ εκεινωι
μονον παραινει μη πλησιαζειν τοις πονηροις, αλλα και εκεινους φοβει. Ἰδου τοινυν
και υμιν κακειναις δι' υμων παραινω, ωστε μητε υμας καλειν τας τοιαυτας, μητε
εκεινας παραγινεσθαι. Και γενοιτο μεν τον λογον τι εργασασθαι πλεον και την
απειλην ισχυσαι· ει δε, οπερ απειη, καταφρονηθωμεν, αναγκασθησομεθα λοιπον εις
εργον αγαγειν την απειλην, υμας μεν τοις νομοις παιδευοντες τοις εκκλησιαστικοις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

εκεινας δε ως εκειναις προσηκον εστιν. Ει δε τις απαυθαδιαζομενος καταφρονει,
ακουετω του Χριστου λεγοντος και νυν· Ἐαν ο αδελφος σου αμαρτησηι εις σε, υπαγε,
ελεγξον αυτον μεταξυ σου και αυτου μονου· ει δε μη πειθοιτο, παραλαβε μετα
σεαυτου ενα η δυο· ει δε και ουτως αντιλεγοι, ειπε τηι Ἐκκλησιαι· ει δε και της
Ἐκκλησιας παρακουσειεν, εστω σοι ως ο εθνι 63.45 κος και ο τελωνης. Ει δε τον εις
εμε αμαρτανοντα, επειδαν μη πειθοιτο, ουτως αποστρεφεσθαι κελευει· τον εις
εαυτον αμαρτανοντα· και εις τον Θεον πως εχειν οφειλω, υμεις κρινατε· υμεις γαρ
ημων καταγινωσκετε ου μαλακως προσφερομενων ημιν. Ει δε τις καταφρονει των
δεσμων των παρ' ημων, παλιν αυτον ο Χριστος παιδευετω λεγων. Ὅσα αν δησητε
επι της γης, εσται δεδεμενα εν τωι ουρανωι· και οσα αν λυσητε επι της γης, εσται
λελυμενα εν τωι ουρανωι. Ει γαρ και ημεις ταλαιπωροι και ουδαμινοι και του
καταφρονεισθαι αξιοι, ωσπερ ουν και αξιοι, αλλ' ουχ εαυτους εκδικουμεν, ουδε
οργην αμυνομεθα, αλλα της υμετερας σωτηριας φροντιζομεν. Αιδεσθητε, παρακαλω,
και εντραπητε· ει γαρ φιλον τις φερει, σφοδροτερον του δεοντος επιφερομενον, τον
σκοπον εξεταζων, και οτι ευνοικως, αλλ' ουκ αλαζονευομενος τουτο ποιει· πολλωι
μαλλον διδασκαλον επιπληττοντα, και διδασκαλον ουδε αυτον εξ αυθεντιας ταυτα
λεγοντα, ουδε ως εν ταξει αρχοντος, αλλ' ως εν ταξει κηδεμονος. Ου γαρ εξουσιαν
επιδειξασθαι βουλομενοι, ταυτα λεγομεν· Πως γαρ οι μηδε εις πειραν αυτων ελθειν
ευχομενοι; αλλ' υπερ υμων αλγουντες και κοπτομενοι. Συγγνωτε δη, και μηδεις
καταφρονειτω των δεσμων των εκκλησιαστικων· ου γαρ ανθρωπος εστιν ο δεσμων,
αλλ' ο Χριστος ο την εξουσιαν ταυτην ημιν δεδωκως, και κυριους ποιων ανθρωπους
της τοσαυτης τιμης. Ἡμεις μεν γαρ εις το λυειν βουλομεθα κατακεχρησθαι τηι
εξουσιαι· μαλλον δε ουδε τουτου, αναγκην εχειν βουλομεθα· ουδενα γαρ βουλομεθα
ειναι δεσμωτην παρ' ημιν· ουχ ουτως εσμεν αθλιοι και ταλαιπωροι, ει και σφοδρα
ουδαμινοι τινες εσμεν. Ει δε αναγκασθειημεν, συγγνωτε· ου γαρ εκοντες ουδε
βουλομενοι, αλλα μαλλον υμων των δεδεμενων αλγουντες, τα δεσμα περιβαλλομεν.
Ει δε τις καταφρονοιη τουτων, επιστη 63.46 σεται ο της κρισεως καιρος ο διδασκων
αυτον. Το δε λοιπον ου βουλομαι ειπειν, ινα μη πληξω την διανοιαν υμων. Ἡμεις
μεν γαρ πρωτον μεν ευχομεθα εις αναγκην μη ελθειν· ει δε ελθοιμεν, το εαυτων
πληρουμεν, περιβαλλομεν τα δεσμα. Ει δε τις διαῤρηξειε ταυτα, εγω το εμαυτου
πεποιηκα, και ανευθυνος ειμι λοιπον, ο δε λογος εσται σοι προς τον εμοι κελευσαντα
δησαι. Ουδε γαρ ει, βασιλεως προκαθημενου, των δορυφορων των παρεστωτων τις
εκελευσθη δησαι τινα των εν τηι ταξει και τα δεσμα περιβαλειν, εκεινος δε ου μονον
απωσαιτο τουτον, αλλα και συντριψειε τα δεσμα, ο δορυφορος εστιν ο την υβριν
πεπονθως, αλλ' ο βασιλευς πολλωι μαλλον ο κελευσας. Ει γαρ τα εις τους πιστους
γινομενα αυτος οικειουται, οταν τους εις το διδασκειν τεταγμενους υβριζητε, πολλωι
μαλλον ως αυτος υβριζομενος διακεισεται. Ἀλλα μη γενοιτο τινα των επι της
εκκλησιας ταυτης εις αναγκην των δεσμων τουτων ελθειν. Ὥσπερ γαρ το μη
αμαρτανειν καλον· ουτω το φερειν επιτιμησιν χρησιμον. Φερωμεν τοινυν την
επιπληξιν, και σπουδαζωμεν το μη αμαρτανειν· ει δε αμαρτοιμεν, φερωμεν την
επιτιμησιν. Ὥσπερ γαρ καλον μεν το μη πληττεσθαι, ει δε τουτο γενοιτο, το
φαρμακον επιτεθηναι τηι πληγηι χρησιμον· ουτω και ενταυθα. Ἀλλα μη γενοιτο τινα
των τοιουτων δεηθηναι φαρμακων· Πεπεισμεθα δε περι υμων τα κρειττονα, και
εχομενα σωτηριας, ει και ουτω λαλουμεν. Σφοδροτερον δε διελεχθημεν υπερ
πλειονος ασφαλειας. Βελτιον γαρ εμε θρασυν τινα και απηνη και αυθαδη
υποπτευεσθαι παρ' υμων, η υμας τα τωι Θεωι μη δοκουντα ποιειν. Πιστευομεν δε τωι
Θεωι, οτι ουκ ανονητος υμιν αυτη η επιτιμησις εσται, αλλ' ουτω μεταβληθησεσθε, ως
τουτους τους λογους εις τα υμετερα εγκωμια αναλισκεσθαι, και εις τους επαινους.
Γενοιτο δε υμας βιουν κατα το δοκουν τωι Θεωι, ινα καταξιωθωμεν απαντες τυχειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

των αγαθων, ων επηγγειλατο ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον, εν Χριστωι Ἰησου τωι
Κυριωι ημων.

ΟΜΙΛΙΑ Εʹ.
Ου γαρ δηπου αγγελων επιλαμβανεται, αλλα σπερματος Ἀβρααμ
επιλαμβανεται. Ὅθεν ωφειλε κατα παντα τοις αδελφοις ομοιωθηναι. αʹ. Την πολλην
του Θεου φιλανθρωπιαν ο Παυλος δειξαι βουλομενος, και την αγαπην ην περι το
γενος εσχε το ανθρωπινον, μετα το ειπειν· Ἐπει ουν τα παιδια κεκοινωνηκεν
αιματος και σαρκος, και αυτος παραπλησιως μετεσχε των αυτων, επεξερχεται τουτωι
τωι χωριωι, και φησιν· Ου γαρ δηπου αγγελων επιλαμβανεται· μη γαρ απλως προσχηις
τωι λεχθεντι, μηδε ψιλον τι πραγμα τουτο ειναι νομισηις, το την εξ ημων σαρκα
αυτον αναλαβειν· ου γαρ αγγελοις τουτο εχαρισατο· διο και ουτως ειρηκεν· Ου γαρ
δηπου αγγελων επιλαμβανεται, αλλα σπερματος Ἀβρααμ. Τι εστιν ο φησιν; Ουκ
αγγελου φυσιν ανεδεξατο, αλλ' ανθρωπου. Τι δε εστιν, Ἐπιλαμβανεται; Ουκ εκεινης,
φησιν, εδραξατο της φυσεως των αγγελων, αλλα της ημετερας. ∆ια τι δε ουκ ειπεν,
ανελαβεν· αλλα ταυτηι τηι λεξει εχρησατο τηι, 63.46.40 Ἐπιλαμβανεται; Ἀπο
μεταφορας των διωκοντων τους αποστρεφομενους αυτους, και παντα ποιουντων,
ωστε καταλαβειν φευγοντας και επιλαβεσθαι αποπηδωντων. Φευγουσαν γαρ απ'
αυτου την ανθρωπινην φυσιν, και ποῤρω φευγουσαν (Ἦμεν γαρ του Θεου μακραν,
φησιν, απηλλοτριωμενοι, και αθεοι οντες εν τωι κοσμωι), αυτος καταδιωξας
κατελαβεν. Ἐντευθεν δεικνυται οτι φιλανθρωπια μονη και αγαπη και κηδεμονια
τουτο πεποιηκεν. Ὥσπερ ουν οταν λεγηι, Ουχι παντες εισι λειτουργικα πνευματα εις
διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν; το
περισπουδαστον αυτωι της ανθρωπινης φυσεως δεικνυσι, και οτι πολυς τωι Θεωι ο
λογος αυτης· ουτω και ενταυθα το πολυ μειζον τιθησιν απο συγκρισεως λεγων· Ου
γαρ αγγελων επιλαμβανεται. Και γαρ οντως μεγα και θαυμαστον και εκπληξεως
γεμον, την εξ ημων σαρκα ανω καθησθαι, και προσκυνεισθαι υπ' αγγελων και
αρχαγγελων και των Σεραφιμ και των Χερουβιμ. Τουτο πολλακις εις νουν εγω
λαβων, 63.47 εξισταμαι, και μεγαλα περι του ανθρωπινου γενους φανταζομαι·
μεγαλα γαρ ορω και λαμπρα τα προοιμια, και πολλην τωι Θεωι την σπουδην υπερ της
φυσεως της ημετερας. Και ουκ ειπεν· Ἀνθρωπων απλως επιλαμβανεται, αλλα
βουλομενος αυτους επαραι, και δειξαι μεγα το γενος αυτων και τιμιον, φησιν· Ἀλλα
σπερματος Ἀβρααμ επιλαμβανεται. Ὅθεν ωφειλε κατα παντα τοις αδελφοις
ομοιωθηναι. Τι εστι, Κατα παντα; Ἐτεχθη, φησιν, ετραφη, ηυξηθη, επαθε παντα απερ
εχρην, τελος απεθανε· τουτο εστι, Κατα παντα τοις αδελφοις ομοιωθηναι. Ἐπειδη
γαρ πολλα διελεχθη περι της μεγαλειοτητος αυτου και της ανω δοξης, λοιπον τον
περι της οικονομιας λογον κινει· και θεα μεθ' οσης συνεσεως και δυναμεως, πως
αυτον δεικνυσι πολλην τιθεμενον την σπουδην ωστε ημιν ομοιωθηναι· οπερ
κηδεμονιας ην πολλης. Ειπων γαρ ανωτερω, Ἐπει ουν τα παιδια κεκοινωνηκεν
αιματος και σαρκος, και αυτος παραπλησιως μετεσχε των αυτων, και ενταυθα φησι·
Κατα παντα τοις αδελφοις ομοιωθηναι· μονονουχι λεγων, Ὁ ουτω μεγας, ο ων
απαυγασμα της δοξης, ο ων χαρακτηρ της υποστασεως, ο τους αιωνας πεποιηκως, ο
εν δεξιαι του Πατρος καθημενος, ουτος ηθελησε και εσπουδασεν αδελφος ημων εν
απασι γενεσθαι, και δια τουτο αγγελους αφηκε και τας ανω δυναμεις, και προς ημας
κατηλθε, και ημων επελαβετο. Σκοπει δε και οσα ειργασατο αγαθα· θανατον ελυσε,
του διαβολου της τυραννιδος εξεβαλεν ημας, δουλειας απηλλαξεν, αδελφος
γενομενος ετιμησεν· ου τηι αδελφοτητι δε μονον τετιμηκεν, αλλα και ετεροις
μυριοις· και γαρ αρχιερευς ημων γενεσθαι ηθελησε προς τον Πατερα· επαγει γαρ·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Ἵνα ελεημων γενηται και πιστος αρχιερευς τα προς τον Θεον. ∆ια τουτο, φησι, την
σαρκα ανελαβε την ημετεραν, δια φιλανθρωπιαν μονον, ινα ελεησηι ημας. Ουδε γαρ
εστιν αλλη τις αιτια της οικονομιας, η μονη αυτη· ειδε γαρ χαμαι εῤριμμενους,
απολλυμενους, υπο του θανατου τυραννουμενους, και ηλεησεν. Εις το ιλασκεσθαι,
φησι, τας αμαρτιας του λαου, ινα ελεημων γενηται και πιστος αρχιερευς· τι εστι,
Πιστος; Ἀληθης, δυναμενος· αρχιερευς γαρ εστι μονος πιστος ο Υιος, δυναμενος
τουτους, ων εστιν αρχιερευς, απαλλαξαι των αμαρτηματων. Ἵν' ουν προσενεγκηι
θυσιαν δυναμενην ημας καθαρισαι, δια τουτο γεγονεν ανθρωπος. Ἐπηγαγε γουν· Τα
προς τον Θεον· τουτεστι, των προς τον Θεον ενεκεν. Ἐκπεπολεμωμενοι ημεν, φησι,
τωι Θεωι κατεγνωσμενοι, ητιμωμενοι· ουδεις ην ο προσοισων υπερ ημων θυσιαν·
ειδεν ημας εν τουτοις οντας και ηλεησεν, ου καταστησας ημιν αρχιερεα, αλλ' αυτος
γενομενος αρχιερευς πιστος. Ειτα δεικνυς πως πιστος, επηγαγεν, Εις το ιλασκεσθαι
τας αμαρτιας του λαου. Ἐν ωι γαρ πεπονθε, φησιν, αυτους πειρασθεις, δυναται τοις
πειραζομενοις βοηθησαι. βʹ. Πανυ ταπεινον τουτο και ευτελες και αναξιον του Θεου.
Ἐν ωι γαρ πεπονθε, φησιν, αυτος. Περι του σαρκωθεντος ενταυθα φησι, ταχα δε και
προς πληροφοριαν των ακουοντων ειρηται, και δια την αυτων ασθενειαν. Ὃ δε
λεγει, τουτο εστι· ∆ι' αυτης της πειρας ων επαθομεν ηλθε· νυν ουκ αγνοει τα παθη τα
ημετερα· ου γαρ ως Θεος μονον οιδεν, αλλα και ως ανθρωπος εγνω δια της πειρας ης
επειρασθη· 63.48 επαθε πολλα, οιδε συμπασχειν. Καιτοι γε απαθης ο Θεος εστιν· αλλα
τα της σαρκωσεως ενταυθα διηγειται· ως αν ει ελεγε· Και αυτη η σαρξ η του Χριστου
πολλα δεινα επαθεν. Οιδε τι εστι θλιψις, οιδε τι εστι πειρασμος, και ουχ ηττον των
παθοντων ημων· και γαρ και αυτος επαθε. Τι ουν εστι το, ∆υναται τοις
πειραζομενοις βοηθησαι; Ὡς αν τις ειποι· Μετα πολλης προθυμιας ορεξει χειρα,
συμπαθης εσται. Ἐπειδη γαρ εβουλοντο μεγα τι και πλεον εχειν των εξ εθνων,
δεικνυσιν εν τουτωι πλεον εχοντας, ενθα ουδεν κατεβλαπτε τους εξ εθνων. Ἐν ποιωι
δη τουτωι; Ὅτι εξ αυτων εστιν η σωτηρια, οτι εκεινων επελαβετο πρωτον, οτι
εκειθεν ανελαβε σαρκα. Ου γαρ αγγελων, φησιν, επιλαμβανεται, αλλα σπερματος
Ἀβρααμ επιλαμβανεται. Τιμαι και τον πατριαρχην δια τουτου, και δεικνυσι και τι
εστι, Σπερματος Ἀβρααμ. Ἀναμιμνησκει γαρ αυτους της προς αυτον γενομενης
επαγγελιας της λεγουσης· Σοι και τωι σπερματι σου δωσω την γην ταυτην, δια του
σμικροτατου δεικνυς την εγγυτητα, του εξ ενος ειναι παντας. Ἀλλ' επειδη ου πολλη
εκεινη ην η εγγυτης, ερχεται παλιν επι ταυτην, και ενδιατριβει λοιπον τηι οικονομιαι
τηι κατα σαρκα, και φησιν· Εις το ιλασκεσθαι ταις αμαρτιαις του λαου. Ἦν μεν γαρ
και αυτο το θελησαι γενεσθαι ανθρωπον, πολλης κηδεμονιας και αγαπης· νυν δε ου
τουτο μονον εστιν, αλλα και τα αθανατα αγαθα, τα δι' αυτου ημιν παρασχεθεντα· Εις
το ιλασκεσθαι γαρ, φησι, ταις αμαρτιαις του λαου. ∆ια τι μη ειπε· Της οικουμενης,
αλλα, Του λαου; οντως γαρ τας παντων ημων αμαρτιας ανηνεγκεν. Ὅτι τεως περι
αυτων ην ο λογος αυτωι· επει και ο αγγελος προς τον Ἰωσηφ ελεγε, Καλεσεις το
ονομα αυτου Ἰησουν· αυτος γαρ σωσει τον λαον αυτου. Τουτο γαρ και πρωτον εδει
γενεσθαι, και δια τουτο ηλθεν, ωστε τουτους σωσαι, και τοτε δια τουτων εκεινους, ει
και τουναντιον γεγονε. Τουτο και οι αποστολοι ανωθεν ελεγον Ὑμιν αναστησας τον
Παιδα αυτου απεστειλεν ευλογουντα υμας· και παλιν, Ὑμιν ο λογος της σωτηριας
απεσταλη. Την ευγενειαν ενταυθα δεικνυσι την Ἰουδαικην, λεγων· Εις το ιλασκεσθαι
ταις αμαρτιαις του λαου. Τεως ουτω φησιν. Ὅτι γαρ αυτος εστιν ο τας αμαρτιας
παντων αφιεις, εδηλωσε και εν τωι παραλυτικωι, ειπων· Ἀφεωνται σοι αι αμαρτιαι·
και εν τωι βαπτισματι· φησι γαρ προς τους μαθητας· Πορευθεντες μαθητευσατε παντα
τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του Πατρος και του Υιου και του αγιου
Πνευματος. Ὅταν δε της σαρκος επιλαβηται ο Παυλος, παντα λοιπον ταπεινα
φθεγγεται, ουδεν δεδοικως· ορα γαρ λοιπον τι φησιν· Ὅθεν, αδελφοι αγιοι, κλησεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

επουρανιου μετοχοι, κατανοησατε τον αποστολον και αρχιερεα της ομολογιας ημων
Ἰησουν Χριστον, πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον, ως και Μωυσης εν ολωι τωι οικωι
αυτου. Μελλων αυτον προτιθεναι του Μωυσεως κατα συγκρισιν, εις τον της
αρχιερωσυνης νομον ηγαγε τον λογον· ου γαρ μικραν περι Μωυσεως δοξαν ειχον
απαντες. Και προκαταβαλλεται ηδη τα σπερματα της υπεροχης. Ἄρχεται μεν ουν απο
της σαρκος, ανεισι δε εις την θεοτητα, ενθα ουκετι συγκρισις ην γινεσθαι. Ἤρξατο
απο της σαρκος τεως το ισον τιθεναι, και φησιν· Ὡς και Μωυσης εν ολωι τωι οικωι
αυτου. Και ου παρα την αρχην δεικνυσι την υπεροχην, ινα μη αποπηδησηι ο
ακροατης, και ευθεως εμφραξηι τας ακοας· ει γαρ και πιστοι ησαν, 63.49 αλλ' ομως
ετι πολυ το συνειδος ειχον προς Μωυσεα. Πιστον οντα, φησι, τωι ποιησαντι αυτον. Τι
ποιησαντι; Ἀποστολον και αρχιερεα. Ουδεν ενταυθα περι ουσιας φησιν, ουδε περι
της θεοτητος, αλλα τεως περι αξιωματων ανθρωπινων· Ὡς και Μωυσης εν ολωι τωι
οικωι αυτου· τουτεστιν, εν τωι λαωι, η εν τωι ιερωι. Ἐνταυθα δε το, Ἐν τωι οικωι αυτου,
φησιν· ως αν ει τις ειποι· Περι των εν τηι οικιαι. Καθαπερ γαρ τις επιτροπος και
οικονομος οικιας, ουτως ην ο Μωυσης εν τωι λαωι. Ὅτι γαρ οικον ενταυθα τον λαον
φησιν, επηγαγεν, Ου οικος εσμεν ημεις· τουτεστιν· Ἐν τηι κτισει αυτου εσμεν. Ειτα η
υπεροχη· Μειζονος γαρ ουτος δοξης παρα Μωυσην ηξιωται. Παλιν περι της σαρκος·
Καθ' οσον πλειονα τιμην εχει του οικου ο κατασκευασας αυτον. γʹ. Και αυτος, φησι,
της οικιας ην. Και ουκ ειπεν, ουτος μεν γαρ δουλος, εκεινος δε ∆εσποτης, αλλα τουτο
λανθανοντως ενεφηνεν. Ει ο οικος ουν ην ο λαος, και αυτος δε του λαου ην, και
αυτος αρα της οικιας ην· ουτω γαρ και ημιν εθος λεγειν, ο δεινα της οικιας της του
δεινος εστιν. Ἐνταυθα δε οικον ου τον ναον λεγει· ου γαρ ο Θεος αυτον
κατεσκευασεν, αλλ' οι ανθρωποι. Ὁ δε ποιησας αυτον, ο Θεος· τον Μωυσεα φησι. Και
ορα πως δεικνυσι την υπεροχην λανθανοντως· Πιστος, φησιν, εν ολωι τωι οικωι
αυτου, και αυτος ων του οικου, τουτεστι, του λαου. Πλειονα τιμην εχει των εργων ο
τεχνιτης, αλλα και του οικου ο κατασκευασας αυτον. Ὁ δε τα παντα κατασκευασας,
Θεος. Ὁραις οτι ου περι του ναου λεγει, αλλα περι παντος του λαου; Και Μωυσης μεν
πιστος εν ολωι τωι οικωι αυτου, ως θεραπων, εις μαρτυριον των λαληθησομενων.
Ἰδου και αλλη υπεροχη η απο του Υιου και των δουλων. Ὁραις παλιν οτι γνησιοτητα
δια της του Υιου προσηγοριας αινιττεται; Χριστος δε, ως Υιος επι τον οικον αυτου.
Ειδες πως ποιημα και ποιητην διιστησι, πως δουλον και Υιον; κακεινος μεν εις τα
πατρωια ως ∆εσποτης εισερχεται, ουτος δε ως δουλος. Ου οικος εσμεν ημεις, εανπερ
την παῤρησιαν και το καυχημα της ελπιδος μεχρι τελους βεβαιαν κατασχωμεν.
Ἐνταυθα παλιν αυτους προτρεπει εσταναι γενναιως, και μη καταπιπτειν. Οικος γαρ,
φησιν, εσομεθα του Θεου, ωσπερ ην Μωυσης, εανπερ την παῤρησιαν και το καυχημα
της ελπιδος μεχρι τελους βεβαιαν κατασχωμεν· ωστε ο αλγων εν τοις πειρασμοις και
καταπιπτων, ου καυχαται· ο αισχυνομενος, ο κρυπτομενος, παῤρησιαν ουκ εχει· ο
αλυων ου καυχαται. Ειτα και εγκωμιαζει αυτους λεγων· Ἐανπερ την παῤρησιαν και
το καυχημα της ελπιδος μεχρι τελους βεβαιαν κατασχωμεν· δεικνυς οτι και ηρξαντο.
∆ει δε και του τελους, και ουχ απλως εσταναι, αλλα βεβαιαν εχειν την ελπιδα εν
πληροφοριαι πιστεως, μη παρασαλευομενους υπο των πειρασμων. Και μη θαυμασηις,
ει ανθρωπινωτερον το, Αυτος πειρασθεις, ειρηται. Ει γαρ περι του Πατρος του μη
σαρκωθεντος φησιν η Γραφη, Ἐκ του ουρανου διεκυψεν ο Κυριος και ειδε παντας
τους υιους των ανθρωπων, τουτεστιν, ακριβως παντα κατεμαθε· και παλιν, Καταβας
οψομαι ει κατα την κραυγην αυτων συντελουνται· και παλιν, Ου δυναται φερειν ο
Θεος τας κακιας των ανθρωπων· το πολυ της οργης ενδεικνυμενη η θεια Γραφη·
πολλωι μαλλον περι του Χριστου του και παθοντος 63.50 εν σαρκι λεγοιντ' αν ταυτα
τα ανθρωπινοπαθη. Ἐπειδη γαρ πολλοι των ανθρωπων την πειραν παντων ειναι
πιστοτεραν νομιζουσι προς γνωσιν, βουλεται δειξαι, οτι ο παθων οιδε τι πασχει η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

ανθρωπινη φυσις, Ὅθεν, φησιν, αδελφοι αγιοι. Το, Ὅθεν, αντι του, δια τουτο, φησι,
Κλησεως επουρανιου μετοχοι. Μηδεν τοινυν ενταυθα ζητητε, ει εκει κεκλησθε· εκει
γαρ ο μισθος, εκει η ανταποδοσις. Τι ουν; Κατανοησατε τον αποστολον και αρχιερεα
της ομολογιας ημων Ἰησουν Χριστον, πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον, ως και
Μωυσης εν ολωι τωι οικωι αυτου. Τι εστι, Πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον; Τουτεστι,
προνοικον, προισταμενον των αυτου, και ουκ εωντα φερεσθαι απλως. Ὡς και
Μωυσης εν ολωι τωι οικωι αυτου. Τουτεστι, Γνωτε τις εστιν ο αρχιερευς και ποταπος,
και ου δεησεσθε παραμυθιας ετερας ουδε παρακλησεως. Ἀποστολον δε αυτον λεγει
δια το απεσταλθαι· και αρχιερεα φησι της ομολογιας ημων, τουτεστι, της πιστεως,
Καλως ειπεν· Ὡς Μωυσης· και γαρ και ουτος λαον, καθαπερ εκεινος προστασιαν
λαου, εγκεχειρισται, ει και μειζονα, και επι μειζοσι. Μωυσης μεν γαρ ως οικετης,
Χριστος δε ως Υιος· και ο μεν των αλλοτριων, ουτος δε των αυτου κηδεται. Εις
μαρτυριον των λαληθησομενων. Τι λεγεις; μαρτυριαν ανθρωπου λαμβανει ο Θεος;
Και πανυ γε. Ει γαρ ουρανον μαρτυρεται και γην και βουνους, λεγων δια του
προφητου· Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου η γη, οτι Κυριος ελαλησε, και· Ἀκουσατε
φαραγγες, θεμελια της γης, οτι κρισις τωι Κυριωι προς τον λαον αυτου· πολλωι
μαλλον ανθρωπους. Τι εστιν, Εις μαρτυριον; Ἵνα ωσι, φησι, μαρτυρες, οταν
αναισχυντωσιν αυτοι. Χριστος, δε ως Υιος. Ὁ μεν γαρ αλλοτριων κηδεται, ουτος δε
των αυτου. Και το καυχημα της ελπιδος. Καλως ειπε· Της ελπιδος, επειδη παντα εν
ελπισιν ην τα αγαθα. Ουτω δε αυτην δει κατεχειν, ως ηδη καυχασθαι ως επι
γεγενημενοις. ∆ια τουτο φησι· Το καυχημα της ελπιδος· και επαγει, Μεχρι τελους
βεβαιαν κατασχωμεν· τηι γαρ ελπιδι εσωθημεν. Ει τοινυν τηι ελπιδι εσωθημεν, και δι'
υπομονης απεκδεχομεθα, μη ουν ασχαλλωμεν επι τοις παρουσι, μηδε ηδη ζητωμεν
τα μετα ταυτα επαγγελθεντα. Ἐλπις γαρ, φησι, βλεπομενη, ουκ εστιν ελπις. Ἐπειδη
γαρ μεγαλα εστι τα αγαθα, φησιν, ενταυθα λαβειν ου δυναμεθα αυτα εν τωι επικηρωι
τουτωι βιωι. Τινος ουν ενεκεν ημιν και προειπε ταυτα, ου μελλων αυτα ενταυθα
διδοναι; Ἵνα τηι επαγγελιαι τας ψυχας ανακτησηται, ινα τηι υποσχεσει ρωσηι την
προθυμιαν, ινα αλειψηι και διεγειρηι την ημετεραν διανοιαν. ∆ια δη τουτο παντα
ταυτα γεγενηται. δʹ. Μη τοινυν θορυβωμεθα μηδεις ορων πονηρους ευπραγουντας
θορυβεισθω. Ουκ εστιν ενταυθα η ανταποδοσις, ουτε της πονηριας ουτε της αρετης·
ει δε που γινεται και της πονηριας και της αρετης, αλλ' ουχι κατ' αξιαν, αλλ' απλως,
ωσανει γευμα της κρισεως, ινα οι τηι αναστασει διαπιστουντες, καν εν τουτοις
ενταυθα σωφρονιζωνται. Ὅταν ουν ιδωμεν πονηρον 63.51 πλουτουντα, μη
καταπιπτωμεν· οταν ιδωμεν αγαθον κακως πασχοντα, μη θορυβωμεθα· εκει γαρ οι
στεφανοι, εκει και αι κολασεις. Και αλλως δε ουκ εστιν ουτε τον κακον, παντηι ειναι
κακον αλλ' εστι τινα εχειν αυτον και αγαθα· ουτε τον αγαθον παντηι ειναι αγαθον,
αλλ' εχειν τινα και αμαρτηματα. Ὅταν ουν ευπραγηι ο πονηρος, ισθι οτι επι κακωι της
εαυτου κεφαλης· ινα γαρ εκεινων των ολιγων αγαθων την αντιδοσιν ενταυθα
λαβων, εκει λοιπον τελεον κολαζηται, τουτου χαριν ενταυθα απολαμβανει. Και
μακαριος εκεινος μαλιστα εστιν ο ενταυθα κολαζομενος, ινα παντα αποθεμενος τα
αμαρτηματα, ευδοκιμος και καθαρος απιηι, και ανευθυνος. Και τουτο διδασκων ημας
ο Παυλος, φησι· ∆ια τουτο εν υμιν πολλοι ασθενεις και αῤρωστοι, και κοιμωνται
ικανοι· και παλιν, Παραδοτε τον τοιουτον τωι Σαταναι εις ολεθρον της σαρκος, ινα το
πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι εκεινηι. Και ο προφητης φησιν, οτι Ἐδεξατο εκ χειρος
Κυριου διπλα τα αμαρτηματα· και παλιν ο ∆αυιδ, Ἴδε τους εχθρους μου, οτι
επληθυνθησαν υπερ τας τριχας της κεφαλης μου, και μισος αδικον εμισησαν με, και
αφες πασας τας αμαρτιας μου· και παλιν ετερος, Κυριε ο Θεος ημων, ειρηνην δος
ημιν· παντα γαρ απεδωκας ημιν. Ἀλλα ταυτα μεν δεικνυντος εστι τους καλους τας
υπερ των αμαρτηματων δικας ενταυθα απολαμβανοντας· που δε τα αγαθα οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

πονηροι απολαμβανοντες ενταυθα, εκει τελεον κολαζονται; Ἄκουε του Ἀβρααμ
λεγοντος προς τον πλουσιον· Ἀπελαβες τα αγαθα σου εν τηι ζωηι σου, και Λαζαρος
ομοιως τα κακα. [Ποια αγαθα;] Ἐνταυθα γαρ το, Ἀπελαβες, αλλα μη, ελαβες, ειπων,
δεικνυσι κατα οφειλην εκατερους παθοντας, και τον μεν εν ευπραγιαι, τον δε εν
δυσπραγιαι γενομενον· και φησι, δια τουτο Ουτος ενταυθα παρακαλειται· οραις γαρ
αυτον καθαρον αμαρτηματων· και συ οδυνασαι. Μη τοινυν αλυωμεν, οταν
ευπαθουντας ορωμεν ενταυθα τους αμαρτωλους, αλλ' οταν κακως πασχωμεν αυτοι,
χαιρωμεν· αμαρτιων γαρ εστι το πραγμα εκτισις· μη ζητωμεν ανεσιν· θλιψιν γαρ
επηγγειλατο τοις αυτου μαθηταις ο Χριστος· και φησιν ο Παυλος· Παντες οι θελοντες
ζηιν ευσεβως εν Χριστωι Ἰησου, διωχθησονται. Ουδεις γενναιος αθλητης εν τωι
σκαμματι λουτρα επιζητει, και τραπεζαν πληθουσαν σιτιοις και οινωι· τουτο ουκ
εστιν αθλητου, αλλα βλακος· ο γαρ αθλητης μαχεται κονει, ελαιωι, ακτινος
θερμοτητι, ιδρωτι πολλωι, θλιψει, και στενοχωριαι αγωνος. Ουτος εστι και του
πυκτευειν ο καιρος· ουκουν και του τραυματα λαμβανειν και αιματτεσθαι και
αλγειν. Ἄκουσον τι φησιν ο μακαριος Παυλος· Ουτω πυκτευω ως ουκ αερα δερων.
Παντα τον βιον εναγωνιον ειναι νομισωμεν, και ουδεποτε αναπαυσιν ζητησομεν,
ουδεποτε θλιβομενοι ξενοπαθησομεν· ειπερ μηδε πυκτης, οτε εν αγωνι εστι,
ξενοπαθει. Ἕτερος εστιν ο της ανεσεως καιρος· δια θλιψεως ημας τελειωθηναι δει.
Ει και μη διωγμος εστι μηδε θλιψις, αλλ' εισιν ετεραι θλιψεις, αι καθ' εκαστην
ημεραν ημιν συμπιπτουσαι· ει δε ταυτας ου φερομεν, σχοληι γε εκεινας ενεγκοιμεν
αν. Πειρασμος υμας ουκ ειληφε, φησιν, ει μη ανθρωπινος. Ευχωμεθα μεν ουν τωι
Θεωι μη εισελθειν εις πειρασμον· εισελθοντες δε, φερωμεν γενναιως. Ἐκεινο μεν γαρ
σωφρονων ανδρων, το μη 63.52 κινδυνοις επιῤριπτειν εαυτους· τουτο δε γενναιων
και φιλοσοφων, το ιστασθαι εμπεσοντας. Μητε ουν επιῤριπτωμεν εαυτους απλως·
θρασυτητος γαρ· μητε αγομενοι, και των πραγματων καλουντων, ενδιδωμεν· δειλιας
γαρ· αλλ' εαν μεν το κηρυγμα καληι, μη παραιτωμεθα· απλως δε, αιτιας μη ουσης,
μητε χρειας, μητε αναγκης της κατα θεοσεβειαν καλουσης, μη επιτρεχωμεν·
επιδειξις γαρ εστι το πραγμα, και φιλοτιμια περιττη. Ἐαν δε τι των την ευσεβειαν
παραβλαπτοντων γινηται, καν μυριους υποστηναι δεηι θανατους, μηδεν
παραιτωμεθα. Μη προσκαλου τους πειρασμους, οταν σοι τα κατα την ευσεβειαν
προχωρηι ως ποθεις· τι περιττους επισπασαι κινδυνους ουδεν κερδος εχοντας; εʹ.
Ταυτα λεγω βουλομενος υμας φυλαττειν τους νομους του Χριστου κελευοντος
ευχεσθαι μη εισελθειν εις πειρασμον, και κελευοντος παλιν τον σταυρον λαβοντας
ακολουθειν αυτωι. Ταυτα μεν γαρ ουκ εστιν εναντια, αλλα και σφοδρα συναιδοντα.
Συ μεν ουν ουτω παρεσκευασο ως στρατιωτης γενναιος, εν τοις οπλοις εσο
διηνεκως, νηφων, εγρηγορως, αει τον πολεμιον προσδοκων· πολεμους μεντοι μη
τικτε· τουτο γαρ ουκ εστι στρατιωτου, αλλα στασιαστου. Ἐαν δε η της ευσεβειας
σαλπιγξ καληι, ευθεως εξιθι, και καταφρονησον της ψυχης, και εμβηθι μετα πολλης
της προθυμιας εις τους αγωνας, ρηξον την φαλαγγα των εναντιων, συγκοψον το
προσωπον του διαβολου, στησον το τροπαιον· εαν δε μηδεν η ευσεβεια
παραβλαπτηται, μηδε πορθηι τις τα ημετερα δογματα, τα κατα την ψυχην λεγω, μηδε
αναγκαζηι τι ποιειν των μη δοκουντων τωι Θεωι, μη περιττος εσο. Αιματων δει γεμειν
τον του Χριστιανου βιον, αιματων, ουκ εν τωι τα αλλοτρια εκχειν, αλλ' εν τωι
ετοιμον ειναι το εαυτου εκχειν. Μετα τοσαυτης τοινυν προθυμιας το ιδιον αιμα
εκχεωμεν, οταν υπερ του Χριστου τουτο ηι, μεθ' οσης αν υδωρ τις εκχεοι (και γαρ
υδωρ εστι το αιμα περιῤρεον το σωμα)· και μετα τοσαυτης ευκολιας την σαρκα
αποδυωμεθα, μεθ' οσης αν και το ιματιον. Τουτο δε εσται, εαν μη χρημασιν ωμεν
προσδεδεμενοι, αν μη οικιαις, αν μη προσπαθειαι των παροντων ωμεν απηρτημενοι.
Ει γαρ οι τον στρατιωτικον τουτον βιον ζωντες πασιν αποτασσονται, και ενθα αν ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

πολεμος καληι, εκει παραγινονται και οδοιπορουσι, και παντα μετα προθυμιας
υπομενουσι· πολλωι μαλλον ημας τους του Χριστου στρατιωτας ουτω
παρασκευαζεσθαι χρη, και παραταττεσθαι προς τον πολεμον των παθων. Ουκ εστι
διωγμος νυν, μηδε γενοιτο γενεσθαι ποτε· αλλ' ετερος πολεμος εστιν, ο της των
χρηματων επιθυμιας, ο της βασκανιας, ο των αλλων παθων. Τουτον τον πολεμον
διηγουμενος ο Παυλος φησιν· Ουκ εστιν ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα. Ἀει ουτος
ο πολεμος ενεστηκε. ∆ια τουτο αει ωπλισμενους ημας εσταναι βουλεται. Στητε ουν,
φησι, περιζωσαμενοι· οπερ και αυτο ενεστωτος εστι καιρου· και ενεφηνεν, οτι αει δει
οπλιζεσθαι. Πολυς γαρ ο πολεμος δια γλωσσης, πολυς δι' οφθαλμων· τουτον τοινυν
κατεχωμεν· πολυς ο των επιθυμιων. ∆ια τουτο εκειθεν αρχεται καθοπλιζειν τον
στρατιωτην του Χριστου. Στητε γαρ, φησι, περιζωσαμενοι την οσφυν υμων· και
επηγαγεν, Ἐν αληθειαι. ∆ια 63.53 τι, Ἐν αληθειαι; Ἐμπαιγμος γαρ εστι και ψευδος η
επιθυμια, ως που και ο ∆αυιδ εφη· Αι ψυαι μου επλησθησαν εμπαιγματων. Ουκ εστιν
ηδονη το πραγμα, αλλα σκια ηδονης. ∆ια τουτο, Περιζωσαμενοι, φησι, την οσφυν
υμων εν αληθειαι· τουτεστιν, τηι αληθινηι ηδονηι, τηι σωφροσυνηι, τηι κοσμιοτητι. ∆ια
ταυτα δε παραινει, ειδως της αμαρτιας την ατοπιαν, και βουλομενος ημων τα μελη
παντα περιπεφραχθαι. Θυμος γαρ, φησιν, αδικος ουκ αθωωθησεται· και θωρακα
ημας περικεισθαι βουλεται και ασπιδα. Θηριον γαρ εστιν ευκολως επιπηδων ο θυμος,
και μυριων θριγκιων και διαφραγματων ημιν δει προς το περιγενεσθαι και
κατασχειν. Και δια τουτο μαλιστα ημιν τουτο το μερος, ωσπερ εκ τινων λιθων, των
οστεων ωικοδομησεν ο Θεος, ερεισμα αυτωι περιθεις ταυτα, ωστε μη διαῤρηξαν ποτε,
μηδε διατεμον ευκολως το παν λυμηνασθαι ζωον. Πυρ γαρ εστι, φησι, και ζαλη
μεγαλη, και ουκ αν ετερον μελος ταυτην την βιαν ανασχοιτο. Λεγουσι δε και ιατρων
παιδες τουτου χαριν υπεστορησθαι τον πλευμονα τηι καρδιαι, ωστε εις απαλον αυτην
ουσαν 63.54 καθαπερ εις τινα σπογγον εναλλομενην, διαναπαυεσθαι την καρδιαν,
αλλα μη εις το αντιτυπον και σκληρον το στερνον, καταβλαπτεσθαι τηι πυκνοτητι
των αλματων· δει τοινυν ημιν θωρακος ισχυρου, ωστε διαπαντος εν ησυχιαι τουτο το
θηριον διατηρειν· δει δε ημιν και περικεφαλαιας. Ἐπειδη γαρ εκει το λογιστικον
τυγχανει, και απο τουτου η σωθηναι δυνατον, εαν τα δεοντα γιγνωνται, η απολεσθαι
ενι, ει τα μη δεοντα· δια τουτο φησι· Και την περικεφαλαιαν σωτηριου. Ὁ γαρ
εγκεφαλος φυσει μεν εστιν απαλος· διο και αυτος καθαπερ τινι οστρακωι, τωι
βρεγματι καλυπτεται ανωθεν. Παντων δε ημιν αιτιος γινεται των αγαθων και των
κακων, ειτε τα δεοντα γνους, ειτε τα μη τοιαυτα. Και οι ποδες δε και αι χειρες οπλων
ημιν δεονται· ουχ αυται αι χειρες ουδε ουτοι οι ποδες, αλλα παλιν οι της ψυχης· αι
μεν μελετωσαι τα δεοντα, οι δε ινα πορευωνται, ενθα χρη. Καθοπλισωμεν τοινυν
εαυτους ουτω, και δυνησομεθα περιγενεσθαι των πολεμιων, και τον στεφανον της
νικης αναδησασθαι, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤ ʹ.
∆ιο, καθως λεγει το Πνευμα το αγιον, Σημερον εαν της φωνης αυτου
ακουσητε, μη σκληρυ νητε τας καρδιας υμων, ως εν τωι παραπι κρασμωι, κατα την
ημεραν του πειρασμου εν τηι ερημωι· ου επειρασαν με οι πατερες υμων, εδοκιμασαν
με, και ειδον τα εργα μου τεσσα ρακοντα ετη. ∆ιο προσωχθισα τηι γενεαι εκεινηι, και
ειπον· Ἀει πλανωνται τηι καρδιαι· αυτοι δε ουκ εγνωσαν τας οδους μου. Ὡς ωμοσα εν
τηι οργηι μου, Ει εισελευσονται εις την κατα παυσιν μου. αʹ. ∆ιαλεχθεις περι ελπιδος ο
Παυλος, και ειπων, οτι Οικος αυτου εσμεν, εανπερ την παῤρησιαν και το καυχημα
της ελπιδος μεχρι τελους βεβαιαν κατασχωμεν· δεικνυσι λοιπον οτι βεβαιως χρη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

προσδοκαιν, και τουτο πιστουται απο των Γραφων. Προσεχετε δε· δυσκολωτερον γαρ
πως αυτο εφρασε, και δυσκαταληπτοτερον. ∆ιο χρη τα παρ' ημων προτερον
ειποντας, και συντομως την πασαν υμας υποθεσιν διδαξαντας, ουτως επαφειναι τον
λογον τοις γεγραμμενοις· ουκετι γαρ ημων δεηθησεσθε, εαν τον σκοπον μαθητε τον
αποστολικον. Περι ελπιδος ην αυτωι ο λογος, και οτι χρη ελπιζειν τα μελλοντα, και
οτι εσται παντως τοις ενταυθα πονησασι μισθος τις και καρπος και αναπαυσις· τουτο
ουν απο του Προφητου δεικνυσι· και τι φησι; ∆ιο, καθως λεγει το Πνευμα το αγιον·
Σημερον, εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν
τωι παραπικρασμωι, κατα την ημεραν του πειρασμου εν τηι ερημωι· ου επειρασαν με οι
πατερες υμων, εδοκιμασαν με, και ειδον τα εργα μου τεσσαρακοντα ετη. ∆ιο
προσωχθισα τηι γενεαι εκεινηι, και ειπον· Ἀει πλανωνται τηι καρδιαι· αυτοι δε ουκ
εγνωσαν τας οδους μου. Ὡς ωμοσα εν τηι οργηι μου, Ει εισελευσονται εις την
καταπαυσιν μου. Τρεις φησι καταπαυσεις ειναι· μιαν την του σαββατου, εν ηι ο Θεος
κατεπαυσεν απο των εργων αυτου· δευτεραν 63.54 την της Παλαιστινης, εις ην
εισελθοντες οι Ἰουδαιοι εμελλον αναπαυσεσθαι απο της ταλαιπωριας της πολλης
και των πονων· τριτην την και οντως αναπαυσιν, την βασιλειαν των ουρανων, ης οι
τυχοντες αναπαυονται αληθως των κοπων και των μοχθων. Των τριων τοινυν
ενταυθα μεμνηται. Και τινος ενεκεν περι της μιας διαλεγομενος, των τριων
εμνημονευσεν; Ἵνα δειξηι τον Προφητην περι ταυτης λεγοντα. Περι μεν γαρ της
πρωτης ουκ ειπε, φησι· πως γαρ, της παλαι γεγενημενης; Ἀλλ' ουδε περι της
δευτερας της εν Παλαιστινηι· πως γαρ, και αυτης τελος ηδη λαβουσης; Λειπεται δη
περι της τριτης αυτον λεγειν λοιπον. Ἀναγκαιον δε και την ιστοριαν αναπτυξαι,
ωστε σαφεστερον ποιησαι τον λογον. Ἐπειδη γαρ απο της Αιγυπτου εξελθοντες, και
πολλην οδον διανυσαντες, και μυρια της του Θεου δυναμεως λαβοντες τεκμηρια, εν
τε τηι Αιγυπτωι, εν τε τηι Ἐρυθραι θαλαττηι, εν τε τηι ερημωι, εβουλευσαντο πεμψαι
κατασκοπους τους διασκεψομενους την φυσιν της γης· οι δε απελθοντες επανηλθον,
την μεν χωραν θαυμαζοντες, και γενναιων καρπων ευφορον ειναι λεγοντες,
ανθρωπων μεντοι ακαταμαχητων ειναι χωραν και ισχυρων· οι δε αγνωμονες
Ἰουδαιοι και αναισθητοι, δεον αυτους των προτερων του Θεου ευεργεσιων
αναμνησθηναι, και πως αυτους εις μεσον απειλημμενους στρατοπεδων τοσουτων
Αιγυπτιακων ου μονον εξηρπασε των κινδυνων, αλλα και των λαφυρων αυτων
εποιησε κυριους, και πως παλιν εν τηι ερημωι πετραν εῤρηξε, και των υδατων την
αφθονιαν εχαρισατο, και το μαννα παρεσχε, και ταυτα αναμνησθεντας και τα αλλα
θαυματα απερ ειργασατο, πιστευσαι τωι Θεωι· τουτων μεν ουδεν ενενοησαν, ατε δε ως
μηδενος γενομενου, ουτω καταπλαγεντες, παλιν εις Αιγυπτον υποστρεφειν
εβουλοντο, λεγοντες, εξηγαγεν ημας ωδε ο 63.55 Θεος, ωστε ανελειν ημας μετα
παιδων και γυναικων. Ὁ τοινυν Θεος οργιζομενος, οτι ουτω ταχεως εξεβαλον την
των γεγενημενων μνημην, ωμοσε μη εισελθειν την γενεαν εκεινην την ταυτα
ειρηκυιαν εις την καταπαυσιν· και παντες απωλοντο εν τηι ερημωι. Ἐπει ουν ο ∆αυιδ
υστερον μετα την γενεαν την εκεινων διελεγετο· Σημερον εαν της φωνης αυτου
ακουσητε, φησι, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν τωι παραπικρασμωι· δια τι;
ινα μη τα αυτα παθητε, απερ οι προγονοι οι υμετεροι, και αποστερηθητε της
καταπαυσεως· δηλονοτι ως ουσης τινος καταπαυσεως ταυτα ελεγεν. Ἐπει ει
απειληφοτες ησαν την καταπαυσιν, φησι, τινος ενεκεν αυτοις παλιν λεγει το,
Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν
τωι παραπικρασμωι; Τις ουν εστιν αλλη καταπαυσις, αλλ' η η βασιλεια των ουρανων
ης εικων και τυπος εστι το Σαββατον; Ειτα θεις την μαρτυριαν πασαν (αυτη δε εστι,
Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν
τωι παραπικρασμωι, κατα την ημεραν του πειρασμου εν τηι ερημωι· ου επειρασαν με οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

πατερες υμων, εδοκιμασαν με, και ειδον τα εργα μου τεσσαρακοντα ετη. ∆ιο
προσωχθισα τηι γενεαι εκεινηι, και ειπον, αει πλανωνται τηι καρδιαι· αυτοι δε ουκ
εγνωσαν τας οδους μου· ως ωμοσα εν τηι οργηι μου, ει εισελευσονται εις την
καταπαυσιν μου), τοτε επαγει· Βλεπετε, αδελφοι, μη ποτε εσται εν τινι υμων καρδια
πονηρα απιστιας, εν τωι αποστηναι απο Θεου ζωντος. Ἀπο γαρ της σκληροτητος η
απιστια γινεται· και καθαπερ τα πεπωρωμενα των σωματων και σκληρα ουκ εικει
ταις των ιατρων χερσιν· ουτω και αι ψυχαι αι σκληρυνθεισαι ουκ εικουσι τωι λογωι
του Θεου· εικος γαρ τινας και απιστειν λοιπον, ως ουκ οντων αληθων των
γεγενημενων. ∆ια τουτο φησι· Βλεπετε μη ποτε εσται εν τινι υμων καρδια πονηρα
απιστιας, εν τωι αποστηναι απο Θεου ζωντος. Ἐπειδη γαρ ο των μελλοντων λογος
ουκ εστιν ουτω πιθανος, ως ο των παρελθοντων, αναμιμνησκει αυτους ιστοριας, εν
ηι πιστεως εδεηθησαν. Ει γαρ οι πατερες υμων, φησιν, επειδη ουκ ηλπισαν ωσπερ
εχρην ελπισαι, ταυτα επαθον· πολλωι μαλλον υμεις· και γαρ προς αυτους ουτος εστιν
ο λογος. Το γαρ, Σημερον, φησιν, αει εστιν, εως αν συνεστηκηι ο κοσμος. Ἀλλα
παρακαλειτε εαυτους καθ' εκαστην ημεραν, αχρις ου το σημερον καλειται.
Τουτεστιν, οικοδομειτε αλληλους, ανορθωσατε εαυτους, ινα μη τα αυτα γενηται.
Ἵνα μη σκληρυνθηι τις εξ υμων απατηι της αμαρτιας. βʹ. Ὁραις οτι την απιστιαν η
αμαρτια ποιει; Ὥσπερ γαρ η απιστια βιον τικτει πονηρον, ουτω και η ψυχη, οταν εις
βαθος ελθηι κακων, καταφρονει· καταφρονησασα δε, ουδε πιστευειν ανεχεται, ωστε
απαλλαξαι φοβου εαυτην. Ειπον γαρ, φησιν, ουκ οψεται Κυριος, ουδε συνησει ο Θεος
του Ἰακωβ· και παλιν, Τα χειλη ημων παρ' ημιν εστι· τις ημων Κυριος εστι; και
παλιν, Ἕνεκεν τινος παρωργισεν ο ασεβης τον Θεον; και παλιν, Ειπεν αφρων εν
καρδιαι αυτου, ουκ εστι Θεος. ∆ιεφθαρησαν και εβδελυχθησαν εν επιτηδευμασι. Και
παλιν, Ουκ εστι φοβος Θεου απεναντι των οφθαλμων αυτου· και παλιν, 63.56 οτι
Ἐδολωσεν ενωπιον αυτου του ευρειν την ανομιαν αυτου, και μισησαι. Και ο Χριστος
δε αυτο τουτο δηλοι, λεγων· Πας ο φαυλα πρασσων, μισει το φως, και ουκ ερχεται
προς το φως. Ειτα επαγει· Μετοχοι γαρ γεγοναμεν του Χριστου. Τι εστι, Μετοχοι
γεγοναμεν του Χριστου; Μετεχομεν αυτου, φησιν· εν εγενομεθα ημεις και αυτος·
ειπερ αυτος μεν κεφαλη, σωμα δε ημεις, συγκληρονομοι και συσσωμοι. Ἓν σωμα
εσμεν, εκ της σαρκος αυτου, φησι, και εκ των οστεων αυτου. Ἐανπερ την αρχην της
υποστασεως μεχρι τελους βεβαιαν κατασχωμεν. Τι εστιν, Ἀρχη της υποστασεως; Την
πιστιν λεγει, δι' ης υπεστημεν και γεγενημεθα και συνουσιωθημεν, ως αν τις ειποι.
Ειτα επαγει, Ἐν τωι λεγεσθαι, Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη
σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ωσπερ εν τωι παραπικρασμωι. Καθ' υπερβατον εστι
τουτο· το ακολουθον δε ουτως εχει· Φοβηθωμεν ουν, μηποτε καταλειπομενης
επαγγελιας εισελθειν εις την καταπαυσιν αυτου, δοκηι τις εξ υμων υστερηκεναι. Και
γαρ εσμεν ευηγγελισμενοι, ωσπερ κακεινοι, εν τωι λεγεσθαι, Σημερον εαν της φωνης
αυτου ακουσητε. Το γαρ Σημερον αει εστιν. Ειτα επαγει· Ἀλλ' ουκ ωφελησεν ο λογος
της ακοης εκεινους, μη συγκεκραμενης τηι πιστει τοις ακουσασι· δεικνυς πως ο λογος
ουκ ωφελησεν· εκ γαρ του μη συγκραθηναι, ουκ ωφεληθησαν. Ειτα βουλομενος
αυτους φοβησαι, δεικνυσιν αυτο τουτο δι' ων φησι· Τινες γαρ ακουσαντες
παρεπικραναν, αλλ' ου παντες οι εξελθοντες εξ Αιγυπτου δια Μωυσεως. Τισι δε
προσωχθισε τεσσαρακοντα ετη; ουχι τοις αμαρτησασιν, ων τα κωλα επεσον εν τηι
ερημωι; τισι δε ωμοσε μη εισελευσεσθαι εις την καταπαυσιν αυτου, ει μη τοις
απειθησασι; Και βλεπομεν, οτι ουκ ηδυνηθησαν εισελθειν δι' απιστιαν. Ειπων παλιν
την μαρτυριαν, και την ερωτησιν επαγει, ποιων τον λογον σαφη. Ειπε γαρ, φησι,
Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν
τωι παραπικρασμωι. Τινων μεμνηται, φησι, σκληρυνθεντων, τινων δε απειθησαντων;
ουχι των Ἰουδαιων; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· ηκουσαν κακεινοι, φησιν, ωσπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

ημεις ακουομεν, αλλ' ουδεν οφελος αυτοις γεγονε. Μη τοινυν νομισητε οτι απο του
ακουειν του κηρυγματος ωφεληθησεσθε· επει κακεινοι ηκουσαν, αλλ' ουδεν
απωναντο, επειδη μη επιστευσαν. Οι ουν περι Χαλεβ και Ἰησουν, επειδη μη
συνεκραθησαν τοις απιστησασι, τουτεστιν, ου συνεφωνησαν, διεφυγον την κατ'
εκεινων εξενεχθεισαν τιμωριαν. Και ορα τι θαυμαστον· ουκ ειπεν, ου συνεφωνησαν,
αλλ', Ου συνεκραθησαν· τουτεστιν, αστασιαστως διεστησαν, εκεινων παντων μιαν
και την αυτην γνωμην εσχηκοτων. Ἐνταυθα μοι δοκει και στασιν αινιττεσθαι.
Εισερχομεθα γαρ, φησιν, εις την καταπαυσιν οι πιστευσαντες. Ειτα τουτο βεβαιων
επηγαγε· Καθως ειρηκεν, ως ωμοσα εν τηι οργηι μου, ει εισελευσονται εις την
καταπαυσιν μου· καιτοι των εργων απο καταβολης κοσμου γενηθεντων. Ἐπειδη
εικος ην ειπειν τινα, και μην τουτο ου του ημας εισελευσεσθαι δηλωτικον εστιν,
αλλα του εκεινους μη εισεληλυθεναι· τι ποιει; Σπουδαζει δειξαι τεως, οτι ωσπερ η
καταπαυσις εκεινη ου κωλυει ετεραν καταπαυσιν λεγεσθαι, ουτως ουδε αυτη την
των 63.57 ουρανων. Τεως ουν θελει δειξαι, οτι ουκ ετυχον εκεινοι της καταπαυσεως.
Ὅτι γαρ τουτο λεγει, δηλον εξ ων επαγει· Ειρηκε γαρ που περι της εβδομης ουτω· και
κατεπαυσεν ο Θεος τηι ημεραι τηι εβδομηι απο παντων των εργων αυτου· και εν τουτωι
παλιν, Ει εισελευσονται εις την καταπαυσιν μου. Ὁραις πως ου κωλυει εκεινη ταυτην
ειναι καταπαυσιν; Ἐπει ουν απολειπεται, φησι, τινας εισελθειν εις αυτην, και οι
προτερον ευαγγελισθεντες ουκ εισηλθον δι' απειθειαν· παλιν τινα οριζει ημεραν,
σημερον, εν ∆αυιδ λεγων· Μετα τοσουτον χρονον, καθως προειρηται. Τι δε εστιν ο
φησιν; Ἐπει ουν οφειλουσι, φησι, τινες εισελθειν παντως, εκεινοι δε ουκ εισηλθον,
παλιν οριζει τριτην αλλην καταπαυσιν. Ὅτι δε εισελθειν χρη, και δει τινας
εισελθειν, ακουσωμεν ποθεν τουτο κατασκευαζει. Ὅτι μετα τοσαυτα ετη, φησι, λεγει
παλιν ∆αυΐδ· Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας
υμων, ως εν τωι παραπικρασμωι· ει γαρ αυτους Ἰησους κατεπαυσεν, ουκ αν περι
αλλης ελαλει μετα ταυτα ημερας. ∆ηλον ουν οτι ως μελλοντων τινων τευξεσθαι
τινος αμοιβης, ταυτα φησιν. Ἄρα απολειπεται σαββατισμος τωι λαωι του Θεου. Ποθεν,
Ἐκ του παραγγελλειν, Μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων. Ου γαρ αν, ει μη ην
σαββατισμος, ταυτα παρηγγελλοντο, ουδε εκελευοντο μη τα αυτα ποιειν, ινα μη τα
αυτα παθωσιν, ει μη εμελλον τα αυτα πεισεσθαι. Πως δε εμελλον τα αυτα πεισεσθαι
οι την Παλαιστινην εχοντες, ει μη ετερα τις ην καταπαυσις; γʹ. Και καλως
συνεπερανε τον λογον. Ου γαρ ειπε, καταπαυσις, αλλα, Σαββατισμος, το οικειον
ονομα, και ωι εχαιρον και επετρεχον, σαββατισμον την βασιλειαν καλων. Ὥσπερ γαρ
εν τωι Σαββατωι παντων μεν των πονηρων απεχεσθαι κελευει, εκεινα δε μονα
γινεσθαι τα προς λατρειαν του Θεου, απερ οι ιερεις επετελουν, και οσα ψυχην
ωφελει, και μηδεν ετερον· ουτω και τοτε. Ἀλλ' αυτος ουχ ουτως ειπεν, αλλα πως; Ὁ
γαρ εισελθων εις την καταπαυσιν αυτου, και αυτος κατεπαυσεν απο των εργων
αυτου, ωσπερ απο των ιδιων ο Θεος. Ὥσπερ ο Θεος κατεπαυσε, φησιν, απο των
εργων αυτου, ουτως ο εισελθων εις την καταπαυσιν αυτου. Ἐπειδη γαρ περι
αναπαυσεως αυτοις ο λογος ην, και τουτο σφοδρα επεθυμουν ακουσαι ποτε εσται· εις
τουτο τον λογον κατεκλεισε. Το δε, Σημερον, ειπεν, ωστε μηδεποτε απελπιζειν
αυτους. Παρακαλειτε, φησιν, εαυτους καθ' εκαστην ημεραν, αχρις ου το σημερον
καλειται. Τουτεστι, καν τις ημαρτηκως ηι, εως αν ηι το σημερον, ελπιδας εχει. Μηδεις
τοινυν απογινωσκετω, εως αν ζηι. Μαλιστα μεν ουν, φησι, μηδε εστω καρδια πονηρα
απιστιας· ει δε και γενοιτο, μηδεις απογινωσκετω, αλλα αναλαμβανετω εαυτον· εως
μεν γαρ εσμεν εν τωιδε τωι κοσμωι, το σημερον εχει καιρον. Ἐνταυθα δε ου την
απιστιαν μονον λεγει, αλλα και τους γογγυσμους. Ὧν τα κωλα, φησιν, επεσεν εν τηι
ερημωι. Ειτα, ινα μη νομισηι τις οτι απλως της αναπαυσεως αποστερηθησεται μονον,
επαγει και κολασιν ειπων· Ζων γαρ ο λογος του Θεου και ενεργης, και τομωτερος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

υπερ πασαν μαχαιραν διστομον, και διικνουμενος αχρι μερισμου ψυχης και
πνευματος, αρμων τε και μυελων, και κριτικος ενθυμησεων 63.58 και εννοιων
καρδιας. Ἐνταυθα περι της γεεννης διαλεγεται, και περι της κολασεως. Εις τα
κρυπτα, φησι, διικνειται της καρδιας της ημετερας, και διατεμνει την ψυχην. Ου
κωλα εστι πεσειν ενταυθα, ουδε γης αποστερηθηναι, καθαπερ εκει, αλλα βασιλειας
ουρανων, και γεεννηι παραδοθηναι αιωνιωι, και κολασει αθανατωι και τιμωριαι. Ἀλλα
παρακαλειτε εαυτους. Ὅρα το ημερον και προσηνες· ουκ ειπεν, επιτιματε, αλλα,
Παρακαλειτε. Ουτως ημας χρη τοις απο θλιψεως στενοχωρουμενοις προσφερεσθαι.
Τουτο και Θεσσαλονικευσι γραφων φησι· Νουθετειτε τους ατακτους. Περι δε των
ολιγοψυχων ουχ ουτως, αλλα τι; Παραμυθεισθε τους ολιγοψυχους, αντεχεσθε των
ασθενων, μακροθυμειτε προς παντας. Τι εστι, Παρακαλειτε; Ἀντι του, μη απελπισητε,
μη απογνωτε· τον γαρ απο θλιψεως στενοχωρουμενον ο μη παρακαλων
σκληροτερον ποιει. Ἵνα μη σκληρυνθηι εξ υμων τις, φησιν, απατηι της αμαρτιας. Ἢ
την απατην του διαβολου φησιν· απατη γαρ εστιν οντως το μηδεν περι των
μελλοντων προσδοκαιν, το νομιζειν οτι ανευθυνα εσται τα ημετερα, και οτι των
πεπραγμενων ημιν ενταυθα ου δωσομεν δικην, ουδε εσται αναστασις· η ετερως,
απατη εστιν η αναλγησια, η απογνωσις· το γαρ λεγειν, τι εστι λοιπον; απαξ ημαρτον,
ουκ εχω ελπιδα του ανακτησασθαι εμαυτον, απατη εστιν. Ειτα ελπιδας αυτοις
εντιθησι, λεγων, Μετοχοι γεγοναμεν του Χριστου· μονονουχι λεγων, ο ουτως ημας
αγαπησας, ο τοσουτων ημας καταξιωσας, ωστε εαυτου σωμα ποιησαι, ου περιοψεται
απολλυμενους. Ἐννοησωμεν, φησι, τινων κατηξιωθημεν· ημεις και ο Χριστος εν
εσμεν. Μη τοινυν απιστωμεν αυτωι. Και παλιν εκεινο αινιττεται το ειρημενον
ετερωθι, οτι Ει υπομενομεν, και συμβασιλευσομεν· τουτο γαρ εστι, Μετοχοι
γεγοναμεν, των αυτων μετεχομεν ων και ο Χριστος. Προετρεψατο απο των χρηστων·
Μετοχοι γαρ εσμεν, φησι, του Χριστου. Ειτα παλιν απο των σκυθρωπων· Φοβηθωμεν
μηποτε καταλειπομενης επαγγελιας εισελθειν εις την καταπαυσιν αυτου, δοκηι τις εξ
υμων υστερηκεναι· εκεινο γαρ δηλον και ωμολογημενον εστιν. Ἐδοκιμασαν με,
φησι, και ειδον τα εργα μου τεσσαρακοντα ετη. Ὁραις οτι ου δει τον Θεον απαιτειν
ευθυνας, αλλ', αν τε προισταται, αν τε μη, πιστευειν αυτωι; εκεινοις γαρ τουτο
εγκαλει νυν, οτι επειρασαν τον Θεον. Ὁ γαρ βουλομενος αποδειξεις λαβειν, η της
δυναμεως, η της προνοιας, η της κηδεμονιας αυτου, ουπω πιστευει ουτε δυνατον
αυτον ειναι, ουτε φιλανθρωπον. Τουτο και προς τουτους γραφων αινιττεται,
βουλομενους ισως ηδη της δυναμεως αυτου και της υπερ αυτων προνοιας την
εξετασιν και τον ελεγχον λαβειν εν τοις πειρασμοις. Ὁραις οτι απο απιστιας
πανταχου ο παροξυσμος και ο παροργισμος; Τι ουν φησιν; Ἄρα απολειπεται
σαββατισμος τωι λαωι του Θεου. Ὅρα δε πως ολον τον λογον συνελογισατο. Ὤμοσε,
φησι, τοις προτεροις μη εισελθειν αυτους εις την καταπαυσιν, και ουκ εισηλθον. Ειτα
μετ' εκεινους χρονωι πολλωι υστερον διαλεγομενος τοις Ἰουδαιοις, φησι· Μη
σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως οι πατερες υμων. ∆ηλονοτι εστιν αλλη
καταπαυσις· περι μεν γαρ της Παλαιστινης ουκ ενι ειπειν· ειχον γαρ αυτην· περι δε
της εβδομης ουκ εστιν ειπειν· ου γαρ δηπου περι ταυτης διελεγετο της παλαι
γεγενημενης. Ἄρα ετεραν τινα αινιττεται την οντως αναπαυσιν. δʹ. Ὄντως γαρ
εκεινη εστιν αναπαυσις, ενθα απεδρα 63.59 οδυνη και λυπη και στεναγμος, ενθα
ουδε φροντιδες, ουτε πονοι, ουτε αγωνια, ουτε φοβος καταπληττων και σειων την
ψυχην, αλλα μονος ο του Θεου φοβος ηδονης πληρης ων. Ουκ εστιν εκει ακουσαι.
Ἐν ιδρωτι του προσωπου σου φαγηι τον αρτον σου· ουδε ακανθας, ουδε τριβολους
ανατελει σοι· Ουκετι ακανθαι και τριβολοι· ουκ εστιν, Ἐν λυπαις τεξεις τεκνα, ουδε,
Προς τον ανδρα σου η αποστροφη σου, και αυτος σου κυριευσει· παντα ειρηνη εκει,
χαρα, ευφροσυνη, ηδονη, αγαθωσυνη, πραοτης, ευθυτης, αγαπη. Ουκ εστιν εκει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

ζηλοτυπια ουδε βασκανια, ου νοσος, ου θανατος ουτος ο του σωματος, ουκ εκεινος ο
της ψυχης, ουκ εστι σκοτος, ουτε νυξ· παντα ημερα, παντα φως, παντα ανεσις· ουκ
εστι καμειν, ουκ εστι κορον λαβειν, αλλ' αει εν επιθυμιαι των αγαθων διατελεσομεν.
Βουλεσθε δω τινα και εικονα υμιν της εκει καταστασεως; Ουκ εστι δυνατον· πλην
αλλ' ομως, ως αν ηι δυνατον, πειρασομαι υμιν δουναι τινα εικονα. Ἀναβλεψωμεν εις
τον ουρανον, οταν, μηδενος ενοχλουντος νεφους, φαινηι τον εαυτου στεφανον· ειτα
προς το καλλος της οψεως αυτου πολυν διατριψαντες χρονον, εννοησωμεν οτι και
εδαφος εξομεν ου τοιουτον μεν ον, αλλα τοσουτωι γιγνομενον καλλιον, οσωι των
πηλινων οροφων ο χρυσους. Ειτα τον μετ' εκεινον παλιν τον ανωτερον οροφον·
επειτα τους αγγελους, τους αρχαγγελους, τους απειρους δημους των ασωματων
δυναμεων, αυτα του Θεου τα βασιλεια, τον θρονον τον πατρικον. Ἀλλ' ουκ ισχυει,
οπερ εφην, ο λογος παραστησαι το παν· πειρας χρεια, και της δια πειρας γνωσεως.
Πως οιεσθε, ειπε μοι, τον Ἀδαμ ειναι εν τωι παραδεισωι; Πολυ βελτιων εστιν εκεινης
αυτη η διαγωγη, οσωι της γης ο ουρανος. Πλην αλλα και ετεραν εικονα
επιζητησωμεν; Ει συνεβη τον βασιλευοντα νυν πασης της οικουμενης κρατησαι, ειτα
μητε υπο πολεμων, μητε υπο φροντιδων ενοχλεισθαι, αλλα τιμασθαι μονον και
τρυφαιν, και πολλους μεν εχειν φορους, παντοθεν δε το χρυσιον αυτωι επιῤρειν, και
αποβλεπτον ειναι, ποιαν οιεσθε εχειν αυτον ψυχην, ει τους πολεμους τους πανταχου
της γης πεπαυμενους εωρα; Τοιουτον τι εσται και τοτε· μαλλον δε ουπω και της
εικονος εφικομην εκεινης· διο χρη και ετεραν επιζη 63.60 τησαι. Ἐννοησον δη μοι
παιδιον βασιλικον, οπερ εως μεν αν εν τηι μητραι ηι, ουδενος επαισθανεται, ει δε
συμβαιη αφνω εξελθον εκειθεν επι τον θρονον ανελθειν τον βασιλικον, μη ηρεμα,
αλλ' αθροον παντα προσλαβειν· ουτως εστιν η καταστασις αυτη κακεινη· η ει τις
δεσμωτης μυρια παθων κακα, αθροον επι τον βασιλικον αρπαγειη θρονον. Ἀλλ' ουδε
ουτως εφικομην ακριβως της εικονος. Ἐνταυθα μεν γαρ ων αν τις επιτυχηι καλων,
καν αυτην ειπηις την βασιλειαν, παρα μεν την πρωτην ημεραν ακμαζοντα εχει τον
ποθον, και παρα την δευτεραν και την τριτην· χρονου δε προιοντος, μενει μεν εν
ηδονηι, ου τοσαυτηι δε· ληγει γαρ υπο της συνηθειας αει, οια αν ηι· εκει δε ου μονον ου
μειουται, αλλα και επιδιδωσιν. Ἐννοησον γαρ οσον εστι, ψυχην απελθουσαν εκει,
μηκετι τελος προσδοκαιν των αγαθων εκεινων, μηδε μεταβολην, αλλα επιδοσιν, και
ζωην τελος ουκ εχουσαν, παντος μεν κινδυνου, πασης δε αθυμιας και φροντιδος
απηλλαγμενην, μεστην ευθυμιας και μυριων αγαθων. Ει γαρ εις πεδιον εξιοντες,
ενθα σκηνας ορωμεν στρατιωτων εκ παραπετασματων πηγνυμενας, και δορατα και
κρανη και ομφαλους ασπιδων λαμποντας, μετεωροι γινομεθα τωι θαυματι· ει δε και
τον βασιλεα συμβαιη μεσον ιδειν τρεχοντα, η και ιππον ελαυνοντα μετα οπλων
χρυσων, το παν εχειν νομιζομεν· τι οιει, οταν των αγιων ιδηις τας σκηνας τας
αιωνιους εν τωι ουρανωι πεπηγυιας; ∆εξονται γαρ υμας, φησιν, εις τας αιωνιους
αυτων σκηνας· οταν αυτων εκαστον υπερ τας ακτινας τας ηλιακας ιδηις
απολαμποντα, ουκ απο χαλκου και σιδηρου, αλλ' απο της δοξης εκεινης, ης τας
μαρμαρυγας ανθρωπινος οφθαλμος ου δυναται ιδειν; Και ταυτα μεν επι των
ανθρωπων· τι δ' αν τις ειποι τας χιλιαδας των αγγελων, των αρχαγγελων, των
Χερουβιμ, των Σεραφιμ, των Θρονων, των Κυριοτητων, των Ἀρχων, των Ἐξουσιων,
ων το καλλος αμηχανον, και παντα νουν υπερβαινον; Ἀλλα γαρ μεχρι τινος ου
στησομαι διωκων ακιχητα; Ουτε γαρ οφθαλμος ειδε, φησιν, ουτε ους ηκουσεν, ουτε
επι καρδιαν ανθρωπου ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον. Ουκουν
ουδεν ελεεινοτερον των αποτυγχανοντων, ουτε μακαριωτερον των
επιτυγχανοντων· γενοιτο δε και ημας των μακαριων γενεσθαι, ινα και των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Ζʹ.
Σπουδασωμεν ουν εισελθειν εις εκεινην την κα ταπαυσιν, ινα μη εν τωι αυτωι
τις υποδειγματι πεσηι της απειθειας. Ζων γαρ ο λογος του Θεου και ενεργης, και
τομωτερος υπερ πασαν μαχαιραν διστομον, και διικνουμενος αχρι με ρισμου ψυχης
και πνευματος, αρμων τε και μυελων, και κριτικος ενθυμησεων και εννοιων
καρδιας· και ουκ εστι κτισις αφανης ενωπιον αυτου, παντα δε γυμνα και
τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου, προς ον ημιν ο λογος. αʹ. Μεγα μεν η πιστις
και σωτηριον, και ταυτης 63.60 ανευ ουκ ενι σωθηναι ποτε. Ἀλλ' ουκ αρκει καθ'
εαυτην τουτο εργασασθαι, αλλα δει και πολιτειας ορθης. Ὥστε δια τουτο και Παυλος
τοις ηδη των μυστηριων καταξιωθεισι παραινει λεγων· Σπουδασωμεν εισελθειν εις
εκεινην την καταπαυσιν. Σπουδασωμεν, φησιν, ως ουκ αρκουσης της πιστεως, αλλ'
οφειλοντος προστεθηναι και του βιου, και πολλην την σπουδην γενεσθαι. ∆ει γαρ
ημιν οντως και πολλης σπουδης, ωστε ανελθειν εις τον ουρανον. Ει γαρ γης ουκ
ηξιωθησαν οι τοσαυτα ταλαιπωρηθεντες εν τηι ερημωι, και γης τυχειν ουκ
ηδυνηθησαν, επειδη εγογγυσαν και επορνευσαν· πως των ουρανων ημεις
καταξιωθησομεθα, αδιαφορως ζωντες και ραιθυμως; ∆ει τοινυν ημιν πολλης
σπουδης. Και ορα, ου μεχρι τουτου την ζημιαν οριζει μονον, του μη εισελθειν· 63.61
ου γαρ ειπε· Σπουδασωμεν εισελθειν εις την καταπαυσιν, ινα μη εκπεσωμεν
τοσουτων αγαθων· αλλ' ο μαλιστα τους ανθρωπους διεγειρει, τουτο προσεθηκε.
Ποιον δη τουτο; Το, Ἵνα μη εν τωι αυτωι τις υποδειγματι πεσηι της απειθειας·
τουτεστιν, ινα τον νουν εχωμεν εκει, την ελπιδα, την προσδοκιαν, ινα μη ομοιως
εκπεσωμεν. Ὅτι γαρ εκπεσουμεθα, το υποδειγμα δηλοι· Μη εν τωι αυτωι, φησιν. Ειτα,
ινα μη ακουων, Ἐν τωι αυτωι, την αυτην ειναι νομισηις τιμωριαν, ακουσον τι επαγει·
Ζων γαρ ο λογος του Θεου και ενεργης, και τομωτερος υπερ πασαν μαχαιραν
διστομον, και διικνουμενος αχρι μερισμου ψυχης τε και πνευματος, αρμων τε και
μυελων, και κριτικος ενθυμησεων και εννοιων καρδιας. ∆εικνυσι κανταυθα, οτι
κακεινα αυτος ειργασατο ο του Θεου λογος, και ζηι, και ουκ εσβεσθη. Μη τοινυν,
επειδη λογον ηκουσας, απλως λογον νομισηις· μαχαιρας γαρ εστι, φησι, τομωτερος.
Ὅρα την συγκαταβασιν, και εντευθεν μανθανε τινος ενεκεν εδεηθησαν και οι
προφηται ειπειν μαχαιραν, και τοξον, και ρομφαιαν. Ἐαν μη επιστραφητε, φησι, την
ρομφαιαν αυτου στιλβωσει, το τοξον αυτου ενετεινε, και ητοιμασεν αυτο. Ει γαρ νυν
μετα τοσουτον χρονον και τελειωσιν ου δυναται τωι του λογου ονοματι καταπληξαι
μονον, αλλα δειται τουτων των ρηματων, ινα δειξηι την υπεροχην την εκ της
συγκρισεως· πολλωι μαλλον τοτε. ∆ιικνουμενος, φησιν, αχρι μερισμου ψυχης και
πνευματος. Τι εστι τουτο; Φοβερον τι ηινιξατο. Ἢ γαρ οτι το πνευμα διαιρει απο της
ψυχης, λεγει· η οτι και αυτων των ασωματων διικνειται, ου καθως η μαχαιρα μονον
των σωματων. ∆εικνυσιν ενταυθα, οτι και η ψυχη κολαζεται, και οτι τα ενδοτατα
διερευναται, και ολον δι' ολου διικνειται τον ανθρωπον. Και κριτικος ενθυμησεων
και εννοιων καρδιας. Και ουκ εστι κτισις αφανης ενωπιον αυτου. Ἐνταυθα αυτους
μαλιστα εφοβησεν. Ὃ δε λεγει, τουτο εστι· μη γαρ, ει ετι, φησιν, εν τηι πιστει
εστηκατε, μη μετα πληροφοριας δε, θαῤρειτε· αυτος τα εν τηι καρδιαι κρινει· εκει γαρ
διαβαινει και κολαζων και εξεταζων. Και τι λεγω περι ανθρωπων, φησι; καν γαρ
αγγελους ειπηις, καν αρχαγγελους, καν τα Χερουβιμ, καν τα Σεραφιμ, καν οιαν
δηποτε κτισιν· παντα εκκεκαλυπται τωι οφθαλμωι εκεινωι, παντα δηλα εστι και
φανερα, ουδεν εστι το λαθειν αυτον δυνατον· Παντα γυμνα και τετραχηλισμενα τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

οφθαλμοις αυτου, προς ον ημιν ο λογος. Τετραχηλισμενα ειπεν απο μεταφορας των
δερματων των απο των σφαζομενων ιερειων εξελκομενων. Ὥσπερ γαρ εκεινα,
επειδαν σφαξας τις απο της σαρκος παρελκυσηι το δερμα, παντα τα ενδον
αποκαλυπτεται, και δηλα γινεται τοις ημετεροις οφθαλμοις· ουτω και τωι Θεωι δηλα
προκειται παντα. Συ δε μοι θεα, πως αει των σωματικων εικονων δειται· οπερ ην της
ασθενειας των ακουοντων. Ὅτι γαρ ασθενεις ησαν, εδηλωσεν ειπων νωθρους
αυτους ειναι, και χρειαν εχοντας γαλακτος, ου στερεας τροφης. Παντα γυμνα, φησι,
και τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου, προς ον ημιν ο λογος. Τι δε εστιν, Ἐν τωι
αυτωι υποδειγματι της απειθειας; Ὡς αν τις αιτιολογουμενος ειποι· ∆ια 63.62 τι ουκ
ειδον εκεινοι την γην; Ἔλαβον αῤραβωνα, φησι, της του Θεου δυναμεως, και δεον
πιστευσαι, τωι φοβωι πλεον δοντες, και μηδεν μεγα περι του Θεου φαντασθεντες, και
ολιγοψυχησαντες, ουτως απωλοντο. Ἔστι δε και ετερον τι ειπειν, οιον, οτι το πλεον
ανυσαντες της οδου, οτε προς αυταις ταις θυραις εγενοντο, προς αυτωι τωι λιμενι,
κατεποντισθησαν. Τουτο και περι υμων δεδοικα, φησι. Τουτο τοινυν εστι το, Ἐν τωι
αυτωι υποδειγματι της απειθειας. Ὅτι γαρ και ουτοι πολλα επαθον, υστερον αυτοις
μαρτυρει λεγων· Ἀναμνησθητε τας προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες, πολλην
αθλησιν υπεμεινατε παθηματων. Μηδεις ουν ολιγοψυχειτω, μηδε προς το τελος
απαγορευων καταπιπτετω. Εισι γαρ, εισιν οι παρα μεν την αρχην μετα ακμαζουσης
προσβαλλουσι της προθυμιας προς τους αγωνας· υστερον δε μικρον τωι παντι
προσθειναι μη βουληθεντες, το παν απωλεσαν. Ἱκανοι, φησιν, οι προγονοι παιδευσαι
υμας μη τοις αυτοις περιπεσειν, ωστε μη τα αυτα παθειν, απερ επαθον. Τουτο δε
εστιν, Ἐν τωι αυτωι υποδειγματι της απειθειας. Ουκουν μη εκλυωμεθα, φησιν· ο και
προς τωι τελει λεγει· Τας παρειμενας χειρας και τα παραλελυμενα γονατα
ανορθωσατε. Ἵνα μη εν τωι αυτωι τις υποδειγματι, φησι, πεσηι. Τουτο γαρ πεσειν
οντως εστιν. Ειτα, ινα μη ακουσας, Ἐν τωι αυτωι υποδειγματι πεσηι, τον αυτον
θανατον υπολαβηις, ονπερ κακεινοι υπεμειναν, ορα τι φησι· Ζων γαρ ο λογος του
Θεου και ενεργης, και τομωτερος υπερ πασαν μαχαιραν διστομον. Πασης γαρ
μαχαιρας χαλεπωτερον εις τας τουτων εμπιπτων ψυχας ο λογος, πληγας εργαζεται
χαλεπας, και καιριας διδωσι τομας. Και τουτων την αποδειξιν ου δειται παρασχειν,
ουδε κατασκευασαι, εχων ουτω την διηγησιν φανεραν. Ποιος γαρ πολεμος εκεινους
απωλεσε, φησι; ποια μαχαιρα; ουχ απλως αυτοματοι κατεπιπτον; Μη ουν, επειδη μη
επαθομεν τα αυτα, αμεριμνησωμεν μεχρις ου το σημερον λεγεται, εξεστιν ημιν
ανακτησασθαι. Ἀλλ' επει ουτως ειπεν, ινα μη τα της ψυχης ακουσαντες ραιθυμησωσι,
προστιθησι και τα του σωματος, δηλων, οτι καθαπερ τις βασιλευς αρχοντας
αμαρτοντας μεγαλα, προτερον απογυμνοι οιον της στρατειας, ειτα την ζωνην
αφελομενος, και το αξιωμα, και τον κηρυκα παραστησαμενος, τοτε κολαζει· ουτω
και του Πνευματος η μαχαιρα τοτε εργαζεται. Ειτα τουτο ειπων, φοβερωτερον ετι
τον λογον ποιων, περι του Υιου διαλεγεται, και φησι· Προς ον ημιν ο λογος. Ἀντι
του, αυτωι μελλομεν δουναι ευθυνας των πεπραγμενων. Ουκουν μη αναπεσωμεν,
μηδε ολιγοψυχησωμεν. Ἱκανα μεν ουν και τα ειρημενα παιδευσαι· ο δε ουκ αρκειται,
αλλ' ετι προστιθησι λεγων· Ἔχομεν δε και αρχιερεα μεγαν, διεληλυθοτα τους
ουρανους, Ἰησουν τον Υιον του Θεου. βʹ. Ὅτι γαρ δια τουτο προσεθηκεν, επηγαγεν·
Ου γαρ εχομεν αρχιερεα μη δυναμενον συμπαθησαι ταις ασθενειαις ημων. ∆ια τουτο
ανωτερω ελεγεν· Ἐν ωι πεπονθεν αυτος πειρασθεις, δυναται τοις πειραζομενοις
βοηθησαι. Ὅρα τοινυν πως και ενταυθα το αυτο ποιει. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν·
Ἦλθε, φησιν, 63.63 οδον ην και ημεις νυν, μαλλον δε και τραχυτεραν· παντων γαρ
ελαβε των ανθρωπινων πειραν. Ειπεν εκει· Ουκ εστι κτισις αφανης ενωπιον αυτου,
την θεοτητα αινιττομενος. Ειτα, επειδη της σαρκος επελαβετο, συγκαταβατικωτερον
παλιν διαλεγεται λεγων· Ἔχοντες ουν αρχιερεα μεγαν, διεληλυθοτα τους ουρανους·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

και μειζονα δεικνυσι την κηδεμονιαν, και οτι ωσπερ οικειων προΐσταται, και ου
θελει αυτους εκπεσειν. Μωυσης μεν γαρ, φησιν, ουκ εισηλθεν εις την καταπαυσιν,
αυτος δε εισηλθε· και πως, εγω λεγω. Ου θαυμαστον δε, ει ουδαμου αυτο τεθεικεν· η
γαρ ινα μη δοξωσιν απολογιαν ευρισκειν, συμπεριελαβε και αυτον· η ινα μη δοξηι
κατηγορειν του ανδρος, φανερως αυτο ουκ ειπεν. Ει γαρ, ουδενος τουτων λεχθεντος,
ταυτα προεφερον, λεγοντες, Κατα του Μωυσεως και κατα του νομου ουτος ειρηκε·
πολλωι μαλλον ει ειπεν· Ουκ εστι Παλαιστινη, αλλ' ουρανος, μειζονα αν τουτων
ειπον. Ἀλλ' ου το παν τωι ιερει διδωσιν, αλλα και τα παρ' ημων ζητει, λεγω δη την
ομολογιαν. Ἔχοντες ουν, φησιν, αρχιερεα μεγαν, διεληλυθοτα τους ουρανους,
Ἰησουν τον Υιον του Θεου, κρατωμεν της ομολογιας. Ποιαν ομολογιαν λεγει; Ὅτι
αναστασις εστιν, οτι ανταποδοσις, οτι μυρια αγαθα, οτι ο Χριστος Θεος εστιν, οτι η
πιστις ορθη· ταυτα ομολογησωμεν, ταυτα κατεχωμεν. Ὅτι δε ταυτα αληθη, δηλον εκ
του τον αρχιερεα ενδον ειναι. Ουκουν οτι ουκ εξεπεσομεν, ομολογησωμεν· ει και μη
παρεστι τα πραγματα, αλλ' ημεις ομολογησωμεν· ει αρτι παρην, ψευδος ην. Ὥστε και
τουτο αληθες, το υπερτιθεσθαι· και γαρ ο αρχιερευς ημων μεγας· Ου γαρ εχομεν
αρχιερεα μη δυναμενον συμπαθησαι ταις ασθενειαις ημων. Ουκ εστι, φησιν, αγνοων
τα ημετερα, ως πολλοι των αρχιερεων, οι τους εν θλιψεσιν ουκ ισασιν, αλλ' ουδε ο τι
ποτε εστι θλιψις. Ἐπι γαρ των ανθρωπων αδυνατον ειδεναι την κακωσιν του
κακουμενου τον μη πειραν λαβοντα και δια των αισθητων ελθοντα. Παντα υπεστη ο
αρχιερευς ο ημετερος· δια γαρ τουτο πρωτον υπεστη, και τοτε ανεβη, ινα δυνηται
συμπαθειν. Πεπειρασμενον δε κατα παντα καθ' ομοιοτητα χωρις αμαρτιας. Ὅρα πως
και ανω το, Παραπλησιως, εθηκε, και ενταυθα το, Καθ' ομοιοτητα. Τουτεστιν,
εδιωχθη, ενεπτυσθη, κατηγορηθη, εσκωφθη, εσυκοφαντηθη, απηλαθη, το τελος
εσταυρωθη. Καθ' ομοιοτητα χωρις αμαρτιας. Ἐνταυθα και αλλο αινιττεται, οτι
δυνατον χωρις αμαρτιας, και εν θλιψεσιν οντα διενεγκειν. Ὥστε και οταν λεγηι, Ἐν
ομοιωματι σαρκος, ου τουτο φησιν, οτι ομοιωμα σαρκος, αλλ' οτι σαρκα ανελαβε.
∆ια τι ουν ειπεν· Ἐν ομοιωματι; Περι αμαρτωλου σαρκος ελεγεν· ομοια γαρ ην τηι
σαρκι τηι ημετεραι· τηι μεν γαρ φυσει η αυτη ην ημιν, τηι δε αμαρτιαι ουκετι η αυτη.
Προσερχωμεθα ουν μετα παῤρησιας τωι θρονωι της χαριτος αυτου, ινα λαβωμεν
ελεον, και χαριν ευρωμεν εις ευκαιρον βοηθειαν. Θρονον χαριτος τινα φησι; Τον
θρονον τον βασιλικον περι ου φησιν· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων
μου, εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Ὡσει ελεγε·
Προσερχωμεθα μετα παῤρησιας, οτι αναμαρτητον εχομεν αρχιερεα,
καταγωνιζομενον την οικουμενην. Θαρσειτε γαρ, φησιν, εγω νενικηκα τον κοσμον.
Το γαρ παντα μεν παθειν, καθαρον δε ειναι αμαρτηματων, τουτο εστιν. Ει ημεις υπο
αμαρτιαν εσμεν, φησιν, αυτος 63.64 δε αναμαρτητος. πως προσερχωμεθα μετα
παῤρησιας; Ὅτι θρονος χαριτος εστιν, ου θρονος κρισεως νυν. ∆ια τουτο
Προσερχωμεθα μετα παῤρησιας, ινα λαβωμεν ελεον, οιον ζητουμεν, φησι. Φιλοτιμια
γαρ το πραγμα εστι, και δωρεα βασιλικη. Και χαριν ευρωμεν εις ευκαιρον βοηθειαν.
Καλως ειρηκεν· Εις ευκαιρον βοηθειαν. Ἂν νυν προσελθηις, φησι, ληψηι και χαριν και
ελεον· ευκαιρως γαρ προσερχηι· αν δε τοτε προσελθηις, ουκετι· ακαιρος γαρ τοτε η
προσοδος· ου γαρ εστι τοτε θρονος χαριτος. Θρονος χαριτος εστιν, εως καθηται
χαριζομενος ο Βασιλευς· οταν δε η συντελεια γενηται, τοτε εγειρεται εις κρισιν·
Ἀναστα γαρ, φησιν, ο Θεος, κρινον την γην. Ἔστι και ετερον τι ειπειν·
Προσερχωμεθα, φησι, μετα παῤρησιας, τουτεστι, μηδεν εχοντες συνειδος πονηρον,
μη δισταζοντες· ου γαρ δυναται μετα παῤρησιας ο τοιουτος προσελθειν. ∆ια τουτο
και αλλαχου λεγει· Καιρωι δεκτωι επηκουσα σου, και εν ημεραι σωτηριας εβοηθησα
σοι. Ἐπει και νυν το μετα το λουτρον αμαρτανοντας ευρισκειν μετανοιαν, χαριτος
εστιν. Ἵνα δε μη ακουσας αυτον αρχιερεα, νομισηις εσταναι, ευθεως αυτον επι τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

θρονον αγει· ο δε ιερευς ου καθηται, αλλ' εστηκεν. Ὁραις οτι το γενεσθαι αρχιερεα ου
φυσεως εστιν, αλλα χαριτος και συγκαταβασεως και κενωσεως; Τουτο και ημιν
ευκαιρον νυν ειπειν· προσερχωμεθα μετα παῤρησιας αιτουντες· μονον πιστιν
προσαγαγωμεν, και παντα διδωσι. Νυν ο της δωρεας εστι καιρος, μηδεις εαυτου
απογινωσκετω. Τοτε της απογνωσεως ο καιρος, οταν ο νυμφων κλειηται, οταν
εισελθηι ο βασιλευς τους ανακειμενους ιδειν, οταν απολαβωσι τους κολπους του
πατριαρχου οι μελλοντες τουτων αξιουσθαι· νυν δε ουπω· ετι γαρ το θεατρον
συνεστηκεν, ετι ο αγων εστηκεν, ετι το βραβειον μετεωρον. γʹ. Σπουδασωμεν ουν·
και γαρ Παυλος φησιν· Ουτω τρεχω, ως ουκ αδηλως. ∆ρομου χρεια, και δρομου
σφοδρου. Ὁ τρεχων ουδενα των απαντων οραι, καν δια λειμωνων, καν δι' αυχμηρων
τοπων διαβαινηι· ο τρεχων ου προς τους θεατας οραι, αλλα προς το βραβειον· καν
πλουσιοι, καν πενητες ωσι, καν σκωπτηι τις, καν επαινηι, καν υβριζηι, καν λιθοις
βαλληι, καν την οικιαν διαρπαζηι, καν παιδας ιδηι, καν γυναικα, καν οτιουν, ουδαμως
επιστρεφεται, αλλ' ενος γινεται μονου, του τρεχειν, του λαβειν το βραβειον. Ὁ
τρεχων ουδαμου ισταται· επει καν μικρον ραιθυμησηι, το παν απωλεσεν. Ὁ τρεχων ου
μονον ουδεν υφαιρει προ του τελους, αλλα και τοτε μαλιστα επιτεινει τον δρομον.
Τουτο μοι ειρηται προς τους λεγοντας· Ἐν νεοτητι ησκησαμεν, εν νεοτητι
ενηστευσαμεν, γεγηρακαμεν νυν. Μαλιστα νυν την ευλαβειαν επιτεινειν χρη. Μη
μοι τα παλαια αριθμει κατορθωματα, νεαζε και ακμαζε νυν μαλλον. Ὁ μεν γαρ τον
σωματικον τουτον τρεχων δρομον, εικοτως, επειδαν η πολια καταλαβηι, ουκετι
ομοιως τρεχειν δυναται· εν γαρ τωι σωματι το παν του αγωνος εστι. Συ δε τινος
ενεκεν ελαττοις τον δρομον; ψυχης γαρ ενταυθα χρεια, ψυχης διεγηγερμενη· η δε
ψυχη εν 63.65 γηραι ρωννυται, μαλλον τοτε ακμαζει, τοτε γαυρουται. Καθαπερ γαρ
σωμα εως μεν αν πυρετοις συνεχηται και επαλληλοις νοσημασι, καν ισχυρον ηι,
τεταλαιπωρηται, επειδαν δε απαλλαγηι της πολιορκιας εκεινης, ανακταται την
οικειαν δυναμιν· ουτω και η ψυχη εν νεοτητι μεν ουσα πυρεττει, και δοξης αυτην
ερως κατεχει μαλιστα και τρυφης και αφροδισιων και πολλων αλλων φαντασιων·
του δε γηρως αυτηι επελθοντος, παντα ταυτα απελαυνεται τα παθη, τα μεν δια τον
καιρον, τα δε δια την φιλοσοφιαν. Τους μεν γαρ τονους χαλασαν του σωματος το
γηρας, ουδε βουλομενην αφιησιν αυτοις χρησθαι την ψυχην, αλλ' ωσπερ πολεμιους
παντοδαπους καταστειλαν εν καθαρωι θορυβων χωριωι καθιστησιν αυτην, και
πολλην εργαζεται την γαληνην, και τον φοβον επεισαγει πλειονα. Ει γαρ και μηδεις
ετερος, αλλ' οι γεγηρακοτες ισασιν, οτι τελευτωσι, και οτι παντως εγγυς εστηκασι
του θανατου. Ὅταν ουν αι μεν επιθυμιαι εξιστωνται αι βιωτικαι, η δε του
δικαστηριου προσδοκια επεισερχηται, το δυσπειθες αυτης μαλαττουσα, ουχι μαλλον
προσεκτικωτερα γινεται, εαν θεληι; Τι ουν, φησιν, οταν ιδωμεν των νεων
χαλεπωτερους τους γεροντας; Ὑπερβολην μοι λεγεις κακιας· και γαρ επι των
μαινομενων, ουδενος ωθουντος, ορωμεν αυτους κατα κρημνων χωρουντας. Ὅταν
ουν και γερων τα των νεων νοσηι, υπερβολη τουτο κακιας εστι· και ουδε εν νεοτητι ο
τοιουτος απολογιαν αν εχοι· ου γαρ δυναται λεγειν, Ἁμαρτιας νεοτητος μου και
αγνοιας μου μη μνησθηις. Ὁ γαρ εν γηραι μενων ο αυτος, δεικνυσιν οτι και εν νεοτητι
υπαρχων, ου δι' αγνοιαν, ουδε δι' απειριαν, ουδε δια την ηλικιαν τοιουτος ην, αλλα
δια ραιθυμιαν. Ἐκεινος γαρ δυναται λεγειν· Ἁμαρτιας νεοτητος μου και αγνοιας μου
μη μνησθηις, ο τα τωι γεροντι προσηκοντα ποιων, ο εν τωι γηραι μεταβαλλομενος· ει
δε και εν γηραι τα αυτα ασχημονει, πως αξιον, γεροντα τον τοιουτον ονομαζεσθαι,
ουδε την ηλικιαν αιδουμενον; Ὁ γαρ λεγων, Ἁμαρτιας νεοτητος μου και αγνοιας μου
μη μνησθηις, ως εν τωι γηραι κατορθων, ταυτα φησι. Μη τοινυν δια των εν τωι γηραι
γινομενων αποστερησηις σαυτον και της των επι τηι νεοτητι αμαρτηματων
συγγνωμης. Πως γαρ ουκ ατοπον και συγγνωμης επεκεινα το γινομενον; γερων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

μεθυει, εν καπηλειοις καθεζεται, γερων εις ιπποδρομιας σπευδει, γερων εις θεατρα
αναβαινει, καθαπερ παιδιον τρεχων μετα του πληθους. Ὄντως αισχυνη και γελως,
τηι μεν πολιαι κοσμεισθαι εξωθεν, ενδοθεν δε παιδος φρονημα εχειν. Καν μεν υβρισηι
τις νεος, ευθεως προβαλλεται τας πολιας. Συ αυτας αιδεσθητι πρωτος· ει δε συ τας
σεαυτου ουκ αιδηι, και ταυτα γερων ων, πως τον νεον τας σας αιδεισθαι αξιοις
πολιας; Ουκ αιδηι τας πολιας, αλλ' αισχυνεις αυτας. Ὁ Θεος σε ετιμησε τηι λευκοτητι
των τριχων, εδωκε σοι προεδριαν πολλην· τι προδιδως την τιμην; Πως σε
αιδεσθησεται ο νεος, οταν αυτου πλεον ασελγαινηις; Ἡ γαρ πολια τοτε αιδεσιμος,
οταν τα της πολιας πραττηι· οταν δε νεωτεριζηι, των νεων καταγελαστοτερος εσται.
Πως ουν δυνησεσθε τωι νεωι ταυτα παραινειν υμεις οι γεροντες μεθυοντες υπο της
αταξιας; Ου των γεροντων δε κατηγορων ταυτα λεγω, μη γενοιτο, αλλα των νεων.
Οι γαρ ταυτα πραττοντες, εμοι δοκει, καν εις εκατοστον ελθωσιν ετος, νεοι εισι·
καθαπερ οι νεοι, καν παιδια μικρα ωσι, σωφρονωσι δε, των γεροντων εισιν 63.66
αμεινους. Και ουκ εμος ουτος ο λογος, αλλα και η Γραφη ταυτην οιδε την διακρισιν·
Γηρας γαρ, φησι, τιμιον, ου το πολυχρονιον, και ηλικια γηρως βιος ακηλιδωτος. δʹ.
Και γαρ την πολιαν τιμωμεν, ουκ επειδη το λευκον χρωμα του μελανος προτιμωμεν,
αλλ' οτι τεκμηριον εστι της εναρετου ζωης, και ορωντες απο τουτου στοχαζομεθα
την ενδον πολιαν· αν δε ταναντια τηι πολιαι διαπραττωνται, καταγελαστοι
γενησονται δια τουτο μαλλον. Ἐπει και τον βασιλεα τιμωμεν, και την αλουργιδα και
το διαδημα, επειδη συμβολα εστι της αρχης· εαν δε ιδωμεν αυτον μετα της
αλουργιδος εμπτυομενον, υπο των δορυφορων καταπατουμενον, αγχομενον, εις
δεσμωτηριον εμβαλλομενον, σπαραττομενον, αρα αιδεσθησομεθα την αλουργιδα, η
το διαδημα, ειπε μοι, αλλ' ουχι και αυτο το σχημα δακρυσομεν; Μη αξιου τοινυν δια
την πολιαν τιμασθαι, οταν αυτην αυτος αδικηις· και γαρ και αυτη δικην οφειλει παρα
σου λαβειν, οτι σχημα λαμπρον ουτω και τιμιον καταισχυνεις. Ου κατα παντων
ταυτα λεγομεν, ουδε κατα του γηρως απλως ημιν ο λογος, ουχ ουτω μεμηνα, αλλα
κατα ψυχης νεας το γηρας αισχυνουσης· ουδε υπερ των γεγηρακοτων ταυτα
αλγουντες λεγομεν, αλλα των καταισχυνοντων την πολιαν. Βασιλευς γαρ εστιν ο
γερων, εαν εθεληι, και του την αλουργιδα εχοντος βασιλικωτερος, των παθων
κρατων, και εν ταξει δορυφορων υποταττων τα παθη· εαν δε ελκηται, και
καταβιβαζηται απο του θρονου, και χρηματων ερωτος και δοξης κενης και
καλλωπισμου και τρυφης και μεθης και οργης και αφροδισιων γινηται δουλος, και
καλλωπιζηται ελαιωι την τριχα, και την ηλικιαν υπο της προαιρεσεως υβριζομενην
δεικνυηι· ποιας ουκ αν ειη κολασεως ο τοιουτος αξιος; Ἀλλα μη γενοισθε τοιουτοι οι
νεοι· ουδε γαρ υμιν συγγνωμη εστιν αμαρτανουσι. Τι δηποτε; Ὅτι εξεστι γεροντα
ειναι εν νεοτητι· και ωσπερ εν γηραι νεοι εισιν, ουτω και τουναντιον. Ὥσπερ γαρ εκει
ουδενα η θριξ λευκαινομενη σωζει, ουτως ουδε ενταυθα μελαινα ουσα εμποδιζει. Ει
γαρ ασχημονεστερον τον γεροντα ταυτα ποιει, απερ ειπον, πολλωι μαλλον τον νεον·
αλλ' ομως ουδε ο νεος κατηγοριας απηλλακται. Νεος γαρ εκει δυναται συγγνωμην
εχειν μονον, οταν εις διοικησιν πραγματων καληται, οταν απειρος ηι, οταν χρονου
δεηται και πειρας οταν, δε δεηι σωφροσυνην και ανδρειαν επιδειξασθαι, ουκετι, ουδε
οταν δεηι χρηματων κρατειν. Ἔστι γαρ οπου μαλλον του γεροντος κατηγορειται ο
νεος. Ἐκεινος μεν γαρ πολλης δειται θεραπειας, του γηρως εξασθενουντος αυτον·
ουτος δε δυναμενος, εαν θεληι, αρκειν εαυτωι, ποιας αν τυχοι συγγνωμης, μη
βουλομενος, οταν αρπαζηι μαλλον του γεροντος, οταν μνησικακηι, οταν εξουθενηι,
οταν μη προΐστηται μαλλον του γεροντος, οταν πολλα φθεγγηται ακαιρως, οταν
υβριζηι, οταν λοιδορηται, οταν μεθυηι; Ει δε εν τηι σωφροσυνηι νομιζει μη δυνασθαι
εγκαλεισθαι, ορα αυτον και ενταυθα πολλα εχοντα τα βοηθηματα, εανπερ βουληται.
Ει γαρ 63.67 και σφοδροτερον αυτον του γεροντος η επιθυμια ενοχλει, αλλ' ομως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

εστι πολλα, α μαλλον του γεροντος ποιησαι δυνησεται, και επαιδειν το θηριον εκεινο.
Ποια δη ταυτα εστι; Πονοι, αναγνωσεις, παννυχιδες, νηστειαι. Τι ουν προς ημας
ταυτα φῂς τους μη μοναζοντας; Ταυτα εμοι λεγεις; ειπε Παυλωι, οταν λεγηι,
Ἀγρυπνουντες εν πασηι προσκαρτερησει και δεησει· οταν λεγηι· Της σαρκος προνοιαν
μη ποιεισθε εις επιθυμιας· ου γαρ δη μοναχοις ταυτα εγραφε μονον, αλλα πασι τοις
ουσιν εν ταις πολεσι. Μη γαρ ο κοσμικος οφειλει τι εχειν πλεον του μοναζοντος, η το
γυναικι συνοικειν μονον; ενταυθα εχει την συγγνωμην, εν δε τοις αλλοις ουκετι,
αλλα παντα εξ ισης τωι μοναζοντι πραττειν αυτον προσηκε. Και οι μακαρισμοι δε οι
παρα του Χριστου ου μοναζουσι μονον εισιν ειρημενοι· επει το παν απωλετο της
οικουμενης, και κατηγορησαμεν αν ωμοτητα του Θεου. Ει δε οι μακαρισμοι τοις
μοναζουσιν εισι μονοις ειρημενοι, και τον κοσμικον ου δυνατον αυτους κατορθωσαι,
αυ 63.68 τος δε τον γαμον επετρεψεν, αρα αυτος παντας απωλεσεν. Ει γαρ ου
δυνατον μετα γαμου τα των μοναζοντων ποιειν, παντα απολωλε και διεφθαρται, και
εις στενον κατεκλεισθη τα της αρετης. Πως δε και τιμιος ο γαμος, ο τοσουτον
εμποδιζων ημιν; Τι ουν εστιν ειπειν; ∆υνατον, και σφοδρα δυνατον και γυναικας
εχοντας την αρετην μετιεναι, εαν θελωμεν. Πως; Ἐαν εχοντες γυναικα, ως μη
εχοντες ωμεν· εαν μη χαιρωμεν επι κτησεσιν, εαν τωι κοσμωι χρωμεθα ως μη
καταχρωμενοι. Ει δε τινες ενεποδισθησαν υπο γαμου, ιδετωσαν οτι ουχ ο γαμος
εμποδιον, αλλ' η προαιρεσις η κακως χρησαμενη τωι γαμωι· επει ουδε ο οινος ποιει
την μεθην, αλλ' η κακη προαιρεσις, και το περα του μετρου χρησθαι· μετα
συμμετριας τωι γαμωι χρω, και πρωτος εν τηι βασιλειαι εσηι, και παντων απολαυσεις
των αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη,
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Ηʹ.
Πας γαρ αρχιερευς εξ ανθρωπων λαμβανομενος, υπερ ανθρωπων καθισταται
τα προς τον Θεον, ινα προσφερηι δωρα τε και θυσιας υπερ αμαρτιων, μετριοπαθειν
δυναμενος τοις αγνοουσι και πλανωμενοις, επει και αυτος περικειται ασθενειαν· και
δια ταυτην οφειλει, καθως περι του λαου, ουτω και περι εαυτου προσφερειν υπερ
αμαρτιων. αʹ. Θελει δειξαι λοιπον ο μακαριος Παυλος, οτι πολλωι βελτιων η ∆ιαθηκη
αυτη της παλαιας· ποιει δε τουτο, ποῤρωθεν προκαταβαλλων τους λογισμους.
Ἐπειδη γαρ ουδεν ην σωματικον, η φανταστικον, οιον, ου ναος, ουχ αγια αγιων, ουχ
ιερευς τοσαυτην εχων κατασκευην, ου παρατηρησεις νομικαι, αλλ' υψηλοτερα και
τελειοτερα παντα, και ουδεν των σωματικων, το δε παν εν τοις πνευματικοις ην, ουχ
ουτω δε τα πνευματικα τους ασθενεστερους επηγετο, ως τα σωματικα· τουτου χαριν
τουτον ολον κινει τον λογον. Και θεα την συνεσιν· απο του ιερεως πρωτου ποιειται
την αρχην, και συνεχως αυτον αρχιερεα καλει, και απ' αυτου πρωτον δεικνυσι την
διαφοραν. ∆ια τουτο οριζεται πρωτον τι εστιν ιερευς, και δεικνυσι τινα εχει ιερεως,
και τινα συμβολα γινεται ιερωσυνης· και επειπερ αντεπιπτεν αυτωι, οτι ουδε ευγενης
ην, ουτε εκ φυλης ην ιερατικης, ουτε επι της γης ιερευς, εικος δε ην δια τουτο τινας
ειπειν, Πως ουν ιερευς ουτος; οπερ εν τηι προς Ῥωμαιους Ἐπιστοληι, τουτο και νυν
ποιει. Ἀπιθανον γαρ λογον λαβων, ει πιστις εργαζεται τουτο οπερ ουκ ισχυσεν ο του
νομου πονος και ο της πολιτειας ιδρως, και θελων δειξαι οτι το δοκουν αδυνατον
γεγονε και κατωρθωται, κατεφυγεν επι τον πατριαρχην, και εις εκεινον τον χρονον
το παν ανηγαγεν. Ουτω δη και ενταυθα τεμνει της ιερωσυνης την ετεραν οδον, απο
των φθασαντων αυτην προτιθεις. Και καθαπερ επι της κολασεως ου την γεενναν
παραφερει μονον, αλλα και τα επι των πατερων συμβαντα· ουτω δη και ενταυθα·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

πρωτον απο των παροντων τουτο βεβαιουται. Ἔδει μεν γαρ απο 63.68 των ουρανιων
τα επιγεια πιστουσθαι, αλλ' οταν ασθενεις ωσιν οι ακουοντες, το εναντιον γινεται.
Τεως ουν α κοινα εστι, τιθησι πρωτα, και τοτε δεικνυσιν ο τι υπερεχει. Ἡ γαρ κατα
συγκρισιν υπεροχη ουτω γινεται, οταν εν μεν τοις κοινωνηι, εν δε τοις υπερεχηι· ει δε
μη, ουκετι κατα συγκρισιν γινεται. Πας γαρ αρχιερευς εξ ανθρωπων λαμβανομενος.
Τουτο κοινον τωι Χριστωι. Ὑπερ ανθρωπων καθισταται τα προς τον Θεον. Και τουτο
κοινον. Ἵνα προσφερηι δωρα τε και θυσιας υπερ του λαου. Και τουτο, ουχ ολον δε· τα
δε λειπομενα, ουκετι. Μετριοπαθειν δυναμενος τοις αγνοουσι και πλανωμενοις.
Ἐνταυθα λοιπον η υπεροχη. Ἐπει και αυτος περικειται ασθενειαν, και δια ταυτην
οφειλει, καθως περι του λαου, ουτω και περι εαυτου προσφερειν υπερ αμαρτιων.
Ειτα και αλλο προστιθησιν· Ὅτι υφ' ετερου γινεται, και οτι ουκ αυτος επιπηδαι. Και
τουτο κοινον. Και ουχ εαυτωι τις λαμβανει την τιμην, αλλα καλουμενος υπο του
Θεου, καθως και Ἀαρων. Ἐνταυθα ετερον τι παλιν θεραπευει, δεικνυς οτι απο του
Θεου απεσταλται. Ὃ ανω και κατω Ἰουδαιοις διαλεγομενος ελεγεν ο Χριστος· Ὁ
πεμψας με μειζων μου εστι, και Ἀπ' εμαυτου ουκ εληλυθα. Ἐνταυθα μοι δοκει και
των Ἰουδαιων αινιττεσθαι τους ιερεας, ως ουκ οντας ιερεας, τους επιπηδωντας, και
τον νομον της ιερωσυνης παραφθειροντας. Ουτω και ο Χριστος ουχ εαυτον εδοξασε
γενηθηναι αρχιερεα. Που ουν εχειροτονηθη, φησιν; Ὁ γαρ Ἀαρων εχειροτονηθη
πολλακις, ως επι της ραβδου, και οτε το πυρ κατηλθε και ηφανισε τους επιπηδωντας
τηι ιερωσυνηι· ενταυθα δε τουναντιον, ου μονον ουδεν επαθον, αλλα και
ευδοκιμουσι. Ποθεν ουν; Ἀπο της προφητειας τουτο δεικνυσιν. Ουδεν εχει αισθητον,
ουδεν ορατον. ∆ια τουτο απο προφητειας, απο των μελλοντων ισχυριζεται· Ἀλλ' ο
λαλησας, φησι, προς αυτον, Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε. Τι προς τον
Υιον τουτο; Ναι, φησι, τουτο προς τον Υιον ειρηται. Τι δαι συμβαλλεται το 63.69
τοιουτον προς το ζητουμενον; Και πανυ γε· προκατασκευη γαρ εστι του υπο Θεου
χειροτονηθηναι. Καθως και εν ετερωι λεγει, Συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν
Μελχισεδεχ. Προς τινα δε ειρηται τουτο; τις εστι κατα την ταξιν Μελχισεδεχ; Ουδεις
ετερος η ουτος· παντες γαρ υπο τον νομον ησαν, παντες εσαββατιζον, παντες
περιετεμνοντο· ουδενα αν εχοι τις ετερον, φησι, δειξαι. Ὃς εν ταις ημεραις της
σαρκος αυτου δεησεις τε και ικετηριας προς τον δυναμενον σωζειν αυτον εκ
θανατου, μετα κραυγης ισχυρας και δακρυων προσενεγκας, και εισακουσθεις απο της
ευλαβειας. Καιπερ ων Υιος, εμαθεν αφ' ων επαθε την υπακοην. Ὁραις οτι ουδεν αλλο
ποιει; η το κηδεμονικον παριστησι και της αγαπης την υπερβολην; Τι γαρ βουλεται
το, Μετα κραυγης ισχυρας, ουδαμου τουτο το Ευαγγελιον φησιν, ουδ' οτι εδακρυσεν
ευχομενος, ουδ' οτι κραυγην αφηκεν. Ὁραις οτι συγκαταβασις ην; Ου γαρ ενην ειπειν
οτι ηυξατο, αλλα και μετα κραυγης ισχυρας. Και εισακουσθεις, φησιν, απο της
ευλαβειας. Καιπερ ων Υιος, εμαθεν αφ' ων επαθε την υπακοην· και τελειωθεις
εγενετο πασι τοις υπακουουσιν αυτωι αιτιος σωτηριας αιωνιου, προσαγορευθεις απο
του Θεου αρχιερευς κατα την ταξιν Μελχισεδεχ. Ἔστω μετα κραυγης· δια τι και
ισχυρας; Και μετα δακρυων προσενεγκας, φησι, και εισακουσθεις απο της ευλαβειας.
Αισχυνεσθωσαν αιρετικοι αθετουντες την σαρκα. Τι λεγεις; ο Υιος του Θεου απο
ευλαβειας ηκουετο; Και τι περι των προφητων πλεον αν ειποι τις; Ποια δε και
ακολουθια ειπειν· Εισακουσθεις απο της ευλαβειας, και επαγαγειν· Καιπερ ων Υιος,
εμαθεν αφ' ων επαθε την υπακοην; ταυτα περι Θεου αν τις ειποι; και τις ουτω
μεμηνε; τις δε παραπαιων αν ταυτα εφθεγξατο; Εισακουσθεις, φησιν, απο της
ευλαβειας, εμαθεν αφ' ων επαθε την υπακοην. Ποιαν υπακοην εμαθεν; ο μεχρι
θανατου προ τουτου υπακουσας, ως πατρι υιος, πως δε και υστερον εμαθεν; βʹ. Ὁραις
οτι περι της σαρκος ειρηται; Ειπε δη μοι, του Πατρος εδειτο, ινα σωθηι απο του
θανατου, και δια τουτο περιλυπος ην, και ελεγεν· Ει δυνατον, παρελθετω απ' εμου το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

ποτηριον τουτο; ουδαμου δε περι της αναστασεως εδεηθη του Πατρος, αλλα και
τουναντιον αυτος αποφαινεται λεγων· Λυσατε τον ναον τουτον, και εγω εν τρισιν
ημεραις εγερω αυτον· και, Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν εχω
παλιν λαβειν αυτην· ουδεις αιρει αυτην απ' εμου, αλλ' εγω τιθημι αυτην απ'
εμαυτου. Τι ουν εστι; και τινος ενεκεν εδειτο; Και παλιν λεγει· Ἰδου αναβαινομεν εις
Ἱεροσολυμα, και ο Υιος του ανθρωπου παραδοθησεται τοις αρχιερευσι και
γραμματευσι, και κατακρινουσιν αυτον θανατωι, και παραδωσουσιν αυτον τοις
εθνεσιν εις το εμπαιξαι και μαστιγωσαι και σταυρωσαι, και τηι τριτηι ημεραι
αναστησεται. Και ουκ ειπεν, οτι Ἀναστησει με ο Πατηρ. Πως ουν περι τουτου εδεηθη;
Ἀλλα περι τινων εδεηθη; περι των πιστευσαντων εις αυτον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον
εστιν· εισακουεται ευκολως. Ἐπειδη γαρ ουδεπω περι αυτου δοξαν ειχον την
προσηκουσαν, ειπεν οτι εισηκουσθη· ωσπερ και αυτος τους μαθητας
παραμυθουμενος, ελεγεν· Ει ηγαπατε με, εχαρητε αν, οτι προς τον Πατερα μου
πορευομαι, οτι ο 63.70 Πατηρ μου μειζων μου εστι. Πως δε ουχ εαυτον εδοξασεν ο
εαυτον κενωσας, ο παραδους εαυτον; Παρεδωκε γαρ, φησιν, εαυτον υπερ των
αμαρτιων ημων· και παλιν, ∆ους εαυτον αντιλυτρον υπερ παντων ημων. Τι ουν
εστιν; Ὁραις οτι δια την σαρκα ταπεινα φθεγγεται περι εαυτου; Ουτω και ενταυθα,
καιπερ ων Υιος, απο της ευλαβειας εισηκουσθη, φησι. Βουλεται γαρ αυτου δειξαι το
κατορθωμα ον μαλλον η της χαριτος του Θεου. Τοσαυτη, φησιν, ην αυτου η
ευλαβεια, ως και απο τουτου αιδεισθαι αυτον τον Θεον. Ἔμαθεν υπακουειν, φησι, τωι
Θεωι· ενταυθα παλιν δεικνυσιν οσον των παθηματων το κερδος. Και τελειωθεις,
φησιν, εγενετο πασι τοις υπακουουσιν αυτωι αιτιος σωτηριας· ει δε εκεινος Υιος ων
εκερδανεν απο των παθηματων την υπακοην, πολλωι μαλλον ημεις. Ὁραις οσα περι
υπακοης διαλεγεται, ωστε πειθεσθαι αυτους; ∆οκουσι γαρ μοι συνεχως αφηνιαζειν,
και τοις λεγομενοις μη παρακολουθειν· τουτο γαρ ηινιξατο τωι ειπειν· Νωθροι
γεγονατε ταις ακοαις. Ἀφ' ων επαθε, φησι, συνεχως εμαθεν υπακουειν τωι Θεωι. Και
τελειωθεις· δια των παθηματων, φησι. Τουτο εστιν αρα τελειωσις, και δια τουτου
ελθειν εις τελειωσιν χρη. Ου μονον γαρ αυτος εσωθη, αλλα και ετεροις τουτο γεγονε
περιουσια σωτηριας. Τελειωθεις γαρ εγενετο τοις υπακουουσιν αυτωι αιτιος αιωνιου
σωτηριας. Προσαγορευθεις, φησιν, υπο του Θεου αρχιερευς κατα την ταξιν
Μελχισεδεχ. Περι ου πολυς υμιν ο λογος, και δυσερμηνευτος. Μελλων καθιεναι τον
λογον εις την διαφοραν της ιερωσυνης, προτερον αυτοις επιτιμαι, δεικνυς, οτι και η
τοσαυτη συγκαταβασις γαλα ην, και δια το νηπιους ειναι, πλεον ενδιετριβε τωι
ταπεινωι λογωι τωι κατα σαρκα, και ως περι τινος δικαιου διαλεγεται. Και θεα, ουτε
απεσιωπησε τον λογον παντηι, ουτε ειπε· το μεν γαρ, ινα αναγαγηι αυτων την
διανοιαν, και πεισηι τελειους ειναι, και μη αποστερεισθαι των μεγαλων δογματων,
πεποιηκε· το δε, ινα μη καταχωσηι αυτων τον νουν. Περι ου πολυς ημιν ο λογος,
φησι, και δυσερμηνευτος λεγειν, επει νωθροι γεγονατε ταις ακοαις. Ἐπειδη εκεινοι
ουκ ακουουσι, δια τουτο δυσερμηνευτος ο λογος. Ὅταν γαρ τις προς ανθρωπους εχηι
μη παρακολουθουντας, μηδε τα λεγομενα νοουντας, ερμηνευσαι καλως αυτοις ου
δυναται. Ἀλλ' ισως τις υμων των ενταυθα εστηκοτων ιλιγγιαι, και επηρειαν το
πραγμα νομιζει, ει δι' Ἑβραιους αυτος ενεποδισθη τον τελειοτερον λαλησαι λογον.
Ταχα μεν ουν και ενταυθα, πλην ολιγων, πολλους ειναι τοιουτους οιμαι, ωστε
λεγεσθαι και περι υμων τουτο· των δε ολιγων ενεκεν ερω. Ἆρ' ουν απεσιωπησεν, η
παλιν αυτον ανελαβεν εν τοις εφεξης, και ταυτον εποιησεν, οιον εν τηι προς
Ῥωμαιους επιστοληι; και γαρ εκει προτερον επιστομισας τους αντιλεγοντας, και
ειπων, Μενουν γε, ω ανθρωπε, συ τις ει ο ανταποκρινομενος τωι Θεωι; τοτε την λυσιν
επαγει. Ἐγω δε αυτον ουτε παντηι σεσιγηκεναι, ουτε ειρηκεναι οιμαι, ινα εις ποθον
αγαγηι τους ακροατας. Μνημονευσας γαρ και ειπων μεγαλα τινα εναποκεισθαι τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

λογωι, ορα πως 63.71 μετ' εγκωμιου ποιειται την επιτιμησιν. Τουτο γαρ αει της
σοφιας Παυλου, τα δυσχερη τοις χρηστοις αναμιγνυναι· ο και εν τηι προς Γαλατας
ποιει, λεγων, Ἐτρεχετε καλως· τις υμας ενεκοψε; και, Τοσαυτα επαθετε εικη; ει γε
και εικη· και, Πεποιθα εις υμας εν Κυριωι. Ὃ και τουτοις φησι· Πεπεισμεθα δε περι
υμων τα κρειττονα, και εχομενα σωτηριας. ∆υο γαρ ταυτα ποιει· ουτε επιτεινει, ουτε
αφιησιν αυτους αναπεσειν· εικοτως· ει γαρ τα ετερων παραδειγματα ικανα τον
ακουοντα αναστησαι, και εις ζηλον αγαγειν· οταν τις παρ' εαυτου το υποδειγμα εχηι,
και εαυτον παρακελευηται ζηλουν, πολλωι μαλλον εντευθεν ηδη το δυνατον της
διδασκαλιας εισαγεται. Και τουτο ουν δεικνυσι, και ουκ αφιησιν ως σφοδρα
κατεγνωσμενους αναπεσειν, ουδε ως αει οντας κακους, αλλ' οτι ποτε εγενοντο και
χρηστοι, λεγει· Και γαρ οφειλοντες ειναι διδασκαλοι δια τον χρονον. ∆εικνυσιν
ενταυθα προ πολλου χρονου πεπιστευκοτας αυτους· δεικνυσι δε οτι και αλλους
οφειλουσι κατηχειν. Ὅρα γουν αυτον συνεχως ωδινοντα τον περι του αρχιερεως
εισαγαγειν λογον, και αει αναβαλλομενον. Ἄκουε γαρ πως ηρξατο· Ἔχοντες
αρχιερεα μεγαν διεληλυθοτα τους ουρανους· και παρεις ειπειν πως μεγαν, παλιν
φησι· Πας γαρ αρχιερευς εξ ανθρωπων λαμβανομενος, υπερ ανθρωπων καθισταται
τα προς τον Θεον· και παλιν· Ουτω και ο Χριστος ουχ εαυτον εδοξασε γενηθηναι
αρχιερεα. Και παλιν ειπων· Συ ει ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν Μελχισεδεχ,
παλιν αναβαλλεται λεγων· Ὃς εν ταις ημεραις της σαρκος αυτου δεησεις και
ικετηριας προσηνεγκεν. γʹ. Ἐπει ουν τοσαυτακις εξεκρουσθη, ωσανει απολογουμενος
φησιν, Ἡ αιτια παρ' υμας. Βαβαι, ποση διαφορα; οφειλοντες αλλους διδασκειν, ουδε
απλως μαθηται εισιν, αλλα μαθηται εσχατοι. Και γαρ οφειλοντες ειναι διδασκαλοι
δια τον χρονον, φησι, παλιν χρειαν εχετε του διδασκειν υμας τινα τα στοιχεια της
αρχης των λογιων του Θεου. Ἐνταυθα στοιχεια αρχης την ανθρωποτητα φησιν.
Ὥσπερ γαρ επι των εξωθεν γραμματων πρωτον τα στοιχεια δει μαθειν, ουτω και επι
των θειων λογιων πρωτον περι της ανθρωποτητος εδει διδασκεσθαι. Ὁραις τις η
αιτια του ταπεινα φθεγγεσθαι; Ουτω και Ἀθηναιοις εποιησεν ο Παυλος διαλεγομενος
αυτοις και λεγων· Τους μεν ουν χρονους της αγνοιας υπεριδων ο Θεος, τανυν
παραγγελλει τοις ανθρωποις πασι πανταχου μετανοειν, καθοτι εστησεν ημεραν, εν ηι
μελλει κρινειν την οικουμενην εν δικαιοσυνηι, εν ανδρι ωι ωρισε, πιστιν παρασχων
πασιν, αναστησας αυτον εκ νεκρων. ∆ια τουτο ει μεν τι υψηλον λεγει, εν βραχει
τουτο φησι, τα δε ταπεινα πολλαχου διεσπαρται της επιστολης. Και ουτω δε το
υψηλον δεικνυται· το γαρ σφοδρα ταπεινον ουκ αφιησι περι της θεοτητος ταυτα
υποπτευεσθαι. Ουτω και ενταυθα το ασφαλες φυλαττων, τα ταπεινα προσαπτει τηι
ανθρωποτητι· και το αιτιον, το μη δυνασθαι αυτους των τελειων ακουειν. Τουτο
63.72 μαλιστα εν τηι προς Κορινθιους εσημανεν Ἐπιστοληι, ειπων· Ὅπου γαρ εν υμιν
ζηλος και ερις και διχοστασιαι, ουχι σαρκικοι εστε; Θεα δε μοι την συνεσιν αυτου την
πολλην, πως καταλληλως αει τοις υποκειμενοις παθεσι προσφερεται. Ἐκει μεν γαρ η
ασθενεια απο αμαθιας το πλεον εγενετο, μαλλον δε απο αμαρτηματων· ενταυθα δε
ουκ απο αμαρτηματων μονον, αλλα και απο των θλιψεων των συνεχων· διο και
λεξεσι δεξασθαι δυναμεναις την διαφοραν κεχρηται, εκει μεν λεγων, Σαρκικοι εστε,
ενταυθα δε· Ἐπει μειζων η οδυνη, νωθροι γεγονατε. Και εκεινοι μεν ουκ
ηδυνηθησαν ενεγκειν, ατε σαρκικοι οντες· ουτοι δε ηδυνηθησαν. Το γαρ ειπειν, Ἐπει
νωθροι γεγονατε ταις ακοαις, δηλουντος ην οτι παλαι υγιαινον, και ησαν ισχυροι, τηι
προθυμιαι ζεοντες, και υστερον αυτους τουτο παθειν μαρτυρει. Και γεγονατε χρειαν
εχοντες γαλακτος, και ου στερεας τροφης. Ἀει δε γαλα τον ταπεινον λογον καλει,
και ενταυθα και εκει. Ὀφειλοντες ειναι, φησι, διδασκαλοι δια τον χρονον· ωσει
ελεγε· ∆ι' ο μαλιστα εξελυθητε, και υπτιοι γεγονατε, δια τουτο μαλιστα οφειλετε
ειναι ισχυροι, δια τον χρονον. Γαλα δε καλει τον ταπεινον λογον δια το τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

αφελεστεροις αρμοζειν· τουτο δε εναντιον τοις τελειοτεροις, και βλαβερον το εν
τουτοις διατριβειν. Ὥστε ουκ εδει τα νομικα επεισφερεσθαι νυν, ουδε απο τουτων
την συγκρισιν γινεσθαι, οτι αρχιερευς, και οτι εθυσε, και εδεηθη μετα κραυγης και
ικετηριας. Ὅρα γουν πως ημιν ταυτα προσισταται· αλλ' εκεινους τοτε ετρεφεν,
ουδαμου προσισταμενα αυτοις. Ἄρα ουν αληθης τροφη τα λογια του Θεου, τρεφουσα
την ψυχην. Ὅτι δε ο λογος τροφη, δηλον εκειθεν· ∆ωσω γαρ αυτοις, φησιν, ου λιμον
αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του ακουσαι λογον Κυριου. Γαλα υμας
εποτισα, ου βρωμα. Ουκ ειπεν, Ἔθρεψα, δεικνυς οτι ουκ εστι το τοιουτον τροφη,
αλλ' ωσπερ επι των παιδιων των μικρων των ου δυναμενων αρτωι τρεφεσθαι· τα γαρ
τοιαυτα ου ποτιζεται, αλλ' η τροφη αυτοις αντι ποτου γινεται· ουτω και ενταυθα.
Και ουκ ειπε, Χρειαν εχετε, αλλα, Γεγονατε χρειαν εχοντες γαλακτος, και ου στερεας
τροφης· τουτεστιν, Ὑμεις ηθελησατε, υμεις εαυτους εις τουτο κατεστησατε, εις
ταυτην την χρειαν. Πας γαρ ο μετεχων γαλακτος, απειρος λογου δικαιοσυνης·
νηπιος γαρ εστι. Τι εστιν ο λογος της δικαιοσυνης; Ἐνταυθα μοι δοκει και βιον
αινιττεσθαι· οπερ και ο Χριστος ελεγεν, Ἐαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων
πλεον των Γραμματεων και Φαρισαιων. Τουτο και αυτος φησιν· Ἄπειρος λογου
δικαιοσυνης· τουτεστι, της ανω φιλοσοφιας απειρος, ου δυναται παραδεξασθαι βιον
ακρον και ηκριβωμενον. Ἢ και δικαιοσυνην ενταυθα τον Χριστον φησι, και τον
υψηλον περι αυτου λογον. Ὅτι μεν ουν νωθροι γεγονασιν, ειπε· ποθεν δε, ουκετι
προσεθηκεν, αυτοις αφιεις ειδεναι, και μη βουλομενος επαχθη τον λογον
εργασασθαι. Ἐπι δε των Γαλατων και εθαυμασε και ηπορησεν· ο πολλωι μειζον προς
παραμυθιαν εστιν· ως ουκ αν προσδοκησαντος ποτε τουτο γενεσθαι. Τουτο γαρ εστιν
η διαπορησις. Ὁραις νηπιοτητα ετεραν ουσαν; οραις τελειοτητα ετεραν; Γενωμεθα
τελειοι τοινυν ταυτην την τελειοτητα· ενεστι και παιδας οντας και νεους. 63.73 προς
εκεινην ελθειν την τελειοτητα· ου γαρ εστι φυσεως, αλλ' αρετης. Τελειων δε εστιν η
στερεα τροφη, των δια την εξιν τα αισθητηρια γεγυμνασμενα εχοντων προς
διακρισιν καλου τε και κακου. Τι δαι; ουκ ειχον τα αισθητηρια γεγυμνασμενα
εκεινοι, ουδε ᾔδεισαν τι καλον και κακον; Νυν ου περι βιου αυτωι ο λογος, οταν
λεγηι, Προς διακρισιν καλου και κακου· τουτο γαρ παντι ανθρωπωι δυνατον ειδεναι
και ευκολον· αλλα περι δογματων υγιων και υψηλων, διεφθαρμενων τε και
ταπεινων. Το παιδιον ουκ οιδε την φαυλην και την δοκιμον τροφην διαιρειν·
πολλακις γουν και χουν ενεβαλεν εις το στομα, και το βλαβερον εδεξατο, και παντα
αδιακριτως ποιει· αλλ' ου το τελειον τοιουτον. Τοιουτοι εισιν οι πασιν απλως
προσεχοντες, και αδιακριτως τας ακοας εκδιδοντες αδοκιμοις. Και τουτους αιτιαται,
ως απλως περιφερομενους, και νυν μεν τουτοις, νυν δε εκεινοις διδοντας εαυτους· ο
και προς τωι τελει ηινιξατο λεγων, ∆ιδαχαις ποικιλαις και ξεναις μη παραφερεσθε.
Τουτο εστι, Προς διακρισιν καλου τε και κακου. Λαρυγξ μεν γαρ σιτα γευεται, ψυχη
δε δοκιμαζει λογους. δʹ. Και ημεις τοινυν τουτο μαθωμεν, και μη, εαν ακουσηις, οτι
ουκ εστιν Ἕλλην, ουδε Ἰουδαιος, ευθεως Χριστιανον ειναι νομισηις, αλλ' εξετασον
και τα αλλα απαντα· επει και Μανιχαιοι και πασαι αιρεσεις τουτο υπεδυσαν το
προσωπειον, προς το ουτως απαταιν τους αφελεστερους· αλλ' εαν εχωμεν τα
αισθητηρια της ψυχης γεγυμνασμενα προς διακρισιν καλου τε και κακου,
δυνησομεθα τους τοιουτους διακρινειν. Πως δε γεγυμνασμενα γινεται ημων τα
αισθητηρια; Ἀπο της συνεχους ακροασεως, απο της των Γραφων εμπειριας. Ὅταν
γαρ προθωμεν αυτων την πλανην, και σημερον ακουσηις και αυριον, και δοκιμασηις
μη καλως εχειν, το παν εμαθες, το παν εγνως· καν σημερον μη καταλαβηις, αυριον
καταληψηι· Των τα αισθητηρια, φησι, γεγυμνασμενα εχοντων. Ὁραις οτι χρη
γυμναζειν ημων την ακοην ταις ακροασεσι ταις θειαις, ωστε μη ξενοφωνεισθαι;
Γεγυμνασμενα, φησι, προς διακρισιν· τουτεστιν, εμπειρον ειναι. Ὁ μεν λεγει μη ειναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

αναστασιν, ο δε ουδεν των μελλοντων προσδοκαι, αλλος ετερον λεγει Θεον, αλλος
απο Μαριας αυτον εχειν την αρχην. Και θεα ευθεως πως εξ αμετριας παντες
εξεπεσον, οι μεν πλεονασαντες, οι δε ελαττωσαντες. Οιον, πρωτη μεν παντων
αιρεσις η Μαρκιωνος· εκεινη ετερον Θεον επεισηγαγε τον ουκ οντα. Ἰδου το πλεον·
Μετ' εκεινην η Σαβελλιου, τον Υιον και τον Πατερα και το Πνευμα εν προσωπον
ειναι λεγουσα. Ειτα η Μαρκελλου και Φωτεινου, και αυτη τα αυτα πρεσβευουσα. Ειτα
η Παυλου του Σαμοσατεως, εκ Μαριας λεγουσα την αρχην αυτον εσχηκεναι. Ειτα η
Μανιχαιων· αυτη γαρ πασων νεωτερα. Μετ' εκεινας, η Ἀρειου. Εισι δε και ετεραι.
Ἡμεις δε δια τουτο την πιστιν παρελαβομεν απλως, ινα μη αναγκαζωμεθα μυριαις
επιεναι αιρεσεσι, και πραγματα εχειν, αλλ' οπερ αν η προσθειναι, η αφελειν τις
επιχειρησειεν εκεινης, τουτο νοθον ειναι νομισωμεν. Καθαπερ γαρ οι τους κανονας
διδοντες ουκ αναγκαζουσι μυρια μετρα περιεργαζεσθαι, αλλα το δοθεν εκεινο
κατεχειν κελευουσιν· ουτω και επι των δογματων. Ἀλλ' ουδεις βουλεται ταις
Γραφαις προσεχειν· ει γαρ προσειχομεν, ου μονον ουκ αν περιεπεσομεν τηι απατηι,
αλλα και 63.74 ετερους απατωμενους απηλλαξαμεν αν, και των κινδυνων
εξειλκυσαμεν. Ὁ γαρ ισχυρος στρατιωτης ου μονον εαυτωι αρκεσαι δυναται, αλλα
και τον παραστατην διαφυλαξαι, και της των πολεμιων βλαβης ελευθερωσαι. Νυν δε
ουδε οτι Γραφαι εισιν ισασι τινες· καιτοι το Πνευμα το αγιον τοσαυτα ωικονομησεν,
ωστε αυτας φυλαχθηναι. Και ορατε ανωθεν, ινα μαθητε του Θεου την αφατον
φιλανθρωπιαν· Ἐνεπνευσε τωι μακαριωι Μωυσει, τας πλακας εκολαψε, κατεσχεν
αυτον τεσσαρακοντα ημερας επι του ορους, και παλιν τοσαυτας ετερας, ωστε δουναι
τον νομον. Μετα δε ταυτα προφητας επεμψε μυρια παθοντας δεινα. Ἐπηλθε
πολεμος, ανειλον παντας, κατεκοψαν, ενεπρησθησαν αι βιβλοι. Ἑτερωι παλιν ανδρι
θαυμαστωι ενεπνευσεν, ωστε αυτας εκθεσθαι, τωι Ἔσδραι λεγω, και απο λειψανων
συντεθηναι εποιησε. Μετα δε τουτο ωικονομησεν ερμηνευθηναι αυτας υπο των
Ἑβδομηκοντα· ηρμηνευσαν εκεινοι. Παρεγενετο ο Χριστος, δεχεται αυτας, οι
αποστολοι εις παντας αυτας διασπειρουσι, σημεια εποιησε και θαυματα ο Χριστος.
Ειτα τι; Μετα τοσαυτην πραγματειαν και οι αποστολοι εγραψαν, καθως και Παυλος
ειπεν· Ἐγραφη δε προς νουθεσιαν ημων, εις ους τα τελη των αιωνων κατηντησε. Και
ο Χριστος ελεγε· Πλανασθε, μη ειδοτες τας Γραφας. Και Παυλος παλιν ελεγε· ∆ια της
υπομονης και της παρακλησεως των Γραφων την ελπιδα εχωμεν· και παλιν· Πασα
γραφη θεοπνευστος και ωφελιμος· και· Ὁ λογος του Χριστου ενοικειτω εν υμιν
πλουσιως. Και ο προφητης· Ἐν τωι νομωι αυτου μελετησει ημερας και νυκτος· και
ετερωθι παλιν· Πασα διηγησις σου εστω εν νομωι Ὑψιστου. Και παλιν· Ὡς γλυκεα τωι
λαρυγγι μου τα λογια σου (ουκ ειπε, Τηι ακοηι μου, αλλα, Τωι λαρυγγι μου), υπερ μελι
και κηριον τωι στοματι μου. Και ο Μωυσης, Μελετησεις εν αυτοις, φησι, διαπαντος,
ανισταμενος, καθεζομενος, κοιταζομενος. ∆ια τουτο και ο Παυλος γραφων προς
Τιμοθεον ελεγεν· Ἐν αυτοις ισθι, ταυτα μελετα. Και μυρια αν τις περι αυτων ειποι.
Ἀλλ' ομως μετα τοσαυτα εισι τινες ουδε ειδοτες οτι εισι ποτε Γραφαι. ∆ια τοι τουτο
ουδεν υγιες, ουδεν χρησιμον παρ' ημων γινεται. Ἀλλ' ει μεν τις τα της στρατειας
ειδεναι βουλοιτο, αναγκη τους νομους αυτον μανθανειν τους στρατιωτικους· και ει
τις την κυβερνητικην, η την τεκτονικην επιστημην γινωσκειν εθελοι, η ει τι ετερον,
τα της τεχνης αυτον αναγκη μανθανειν· ενταυθα δε ουδεν τοιουτον εστι ποιουντας
ιδειν· και ταυτα της επιστημης ταυτης πολλης δεομενης της αγρυπνιας. Ὅτι γαρ και
τουτο τεχνη εστι διδασκαλιας δεομενη, ακουσον του Προφητου λεγοντος· ∆ευτε,
τεκνα, ακουσατε μου, φοβον Κυριου διδαξω υμας. Ἄρα αληθως διδασκαλιας δειται ο
του Θεου φοβος. Ειτα φησι, Τις εστιν ανθρωπος ο θελων ζωην; ζωην την εκει λεγει.
Και παλιν, Παυσον την γλωσσαν σου απο κακου, και χειλη σου του μη λαλησαι
δολον· εκκλινον απο κακου, και ποιησον αγαθον· ζητησον ειρηνην, και διωξον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

αυτην· Ἆρα ιστε, τις ταυτα ειπε προφητης, η ιστοριογραφος, η αποστολος, η
ευαγγελιστης; Ουκ εγωγε οιμαι, πλην ολιγων· και αυτοι δε ουτοι παλιν, εαν
παραγαγωμεν μαρτυριαν ετερωθεν, 63.75 το αυτο υμιν πεισονται. Ἰδου γαρ, ερω το
αυτο τουτο ρητον, ρημασιν ετεροις ειρημενον· Λουσασθε, καθαροι γενεσθε, αφελετε
τας πονηριας υμων απο των ψυχων υμων απεναντι των οφθαλμων μου, μαθετε
καλον ποιειν, εκζητησατε κρισιν, παυσον την γλωσσαν σου απο κακου, και ποιησον
αγαθον, μαθετε καλον ποιειν. Ὁραις οτι διδασκαλιας δειται η αρετη; Ουτος μεν γαρ
λεγει, Φοβον Κυριου διδαξω υμας· εκεινος δε· Μαθετε καλον ποιειν. Ἆρ' ουν ιστε που
ταυτα εγκειται; Ουκ εγωγε οιμαι, πλην ολιγων. Καιτοι καθ' εκαστην εβδομαδα δις η
και τρις ταυτα υμιν αναγινωσκεται· και ανελθων ο αναγνωστης λεγει πρωτον το
βιβλιον τινος εστι, του δεινος τυχον προφητου, η αποστολου, η ευαγγελιστου, και
τοτε λεγει α λεγει, ωστε ευσημοτερα υμιν ειναι, και μη μονον τα εγκειμενα ειδεναι,
αλλα και την αιτιαν των γεγραμμενων, και τις ταυτα ειρηκεν. Ἀλλα παντα εικη,
αλλα παντα ματην· πασα γαρ η σπουδη εις τα βιωτικα κεκενω 63.76 ται, και των
πνευματικων λογος ουδεις. ∆ια τουτο ουδε εκεινα υμιν κατα γνωμην εκβαινει, αλλα
πολλαι κακει δυσκολιαι. Ὁ μεν ουν Χριστος φησιν· Αιτειτε την βασιλειαν του Θεου,
και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν· και ταυτα μεν εν προσθηκης ειπε μερει
δοθησεσθαι· ημεις δε την ταξιν αντεστρεψαμεν, και ζητουμεν την γην, και τα αγαθα
τα εν τηι γηι, ως εκεινων εν προσθηκης μερει δοθησομενων ημιν. ∆ια τουτο ουτε
ταυτα, ουτε εκεινα εχομεν. Ἀνανηψωμεν ουν ποτε, και γενωμεθα των μελλοντων
αγαθων επιθυμηται· ουτω γαρ και ταυτα εψεται. Ουδε γαρ ενι τον τα κατα Θεον
ζητουντα, μη και των ανθρωπινων επιτυχειν· αποφασις εστι της αληθειας αυτης
τουτο λεγουσης. Μη τοινυν αλλως ποιωμεν, αλλ' αντεχωμεθα της συμβουλης του
Χριστου, ινα μη παντων εκπεσωμεν. Ὁ δε Θεος ικανος εστι κατανυξαι ημας, και
ποιησαι βελτιους, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, και προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Θʹ.
∆ιο αφεντες τον της αρχης του Χριστου λο γον, επι την τελειοτητα
φερωμεθα, μη παλιν θεμελιον καταβαλλομενοι μετανοιας απο νε κρων εργων, και
πιστεως επι Θεον, βαπτισμων διδαχης, επιθεσεως τε χειρων, αναστασεως τε νεκρων,
και κριματος αιωνιου. Και τουτο ποιησομεν, εανπερ επιτρεπηι ο Θεος. αʹ. Ἠκουσατε
οσα Ἑβραιοις ενεκαλεσεν ο Παυλος βουλομενοις αει μανθανειν περι των αυτων; και
εικοτως. Ὀφειλοντες γαρ ειναι διδασκαλοι δια τον χρονον, παλιν χρειαν εχετε του
διδασκειν υμας, τινα τα στοιχεια της αρχης των λογιων του Θεου. ∆εδοικα δε μη και
προς υμας ταυτα καιρον αν εχοι λεγεσθαι, οτι οφειλοντες ειναι διδασκαλοι δια τον
χρονον, ουδε μαθητων ταξιν επεχετε, αλλ' αει τα αυτα ακουοντες, και περι των
αυτων, ως ουδενος ακουοντες, ουτω διακεισθε· καν ερηται τις υμας, ουδεις
αποκρινασθαι δυνησεται, πλην ολιγων σφοδρα και ευαριθμητων. Τουτο δε ου μικρα
ζημια. Πολλακις γαρ τον διδασκαλον βουλομενον προελθειν περαιτερω, και
μυστικωτερων αψασθαι, και υψηλοτερων λογων, ουκ αφιησιν η απροσεξια των
μαθητευομενων. Καθαπερ γαρ επι των γραμματιστων, αν αει τα στοιχεια ακουων ο
παις μη κρατηι, αει εσται αυτωι αναγκη τα αυτα ενηχειν τωι παιδι, και ου προτερον
αποστησεται διδασκων, εως αν εκεινα μαθειν ακριβως δυνηθηι· και γαρ ανοιας εστι
πολλης, τα προτερα μη ενθεντα καλως, εφ' ετερα αγειν αυτον· ουτω δη και επι της
εκκλησιας, αν αει τα αυτα λεγοντων ημων, μηδεν πλεον μανθανετε, ουδεποτε τα
αυτα λεγοντες παυσομεθα. Ει μεν γαρ επιδειξεως ην ημιν ο λογος και φιλοτιμιας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

εχρην αει μεταπηδαιν και μεταβαινειν, ουδεν φροντιζοντας υμων ενεκεν, αλλα των
κροτων μονον των παρ' υμων· επειδη δε ου προς τουτο την σπουδην εθεμεθα, αλλα
παντα υπερ της ωφελειας ημιν πονειται της υμετερας, ου παυ 63.76 σομεθα περι των
αυτων υμιν διαλεγομενοι, εως αν αυτα κατορθωσητε. Ἐπει ενην πολλα και περι
Ἑλληνικης λεγειν δεισιδαιμονιας, και περι Μανιχαιων, και περι Μαρκιωνιστων, και
μεγαλα πληττειν αυτους τηι του Θεου χαριτι· αλλ' ουκ εχει καιρον ο λογος. Τοις γαρ
ουδεπω τα εαυτων ειδοσιν ακριβως, τοις ουδεπω μεμαθηκοσιν οτι το πλεονεκτειν
κακον, τις αν τους τοιουτους ειποι λογους, και εφ' ετερα αγαγοι προ καιρου; Ἡμεις
μεν ουν ου παυσομεθα τα αυτα λεγοντες, αν τε πεισθητε, αν τε μη· δεδοικαμεν δε μη
τωι συνεχως τα αυτα λεγειν, εαν μη ακουητε, μειζονα τοις παρακουουσι την
καταδικην εργασωμεθα. Ου προς παντας δε μοι ταυτα ρητεον· οιδα γαρ πολλους
ωφελουμενους απο της ενταυθα εισοδου, οι δικαιως αν εκεινων καταβοησαιεν ως
ενεδρευοντων αυτους δια της οικειας αμαθειας και απροσεξιας. Πλην αλλ' ουδε
ουτως ενεδρευθησονται· το γαρ συνεχως τα αυτα ακουειν, και τοις ειδοσι χρησιμον·
ο γαρ ισμεν πολλακις ακουσαντες, μαλλον κατενυγημεν. Οιον τι λεγω· Ἴσμεν οτι
καλον η ταπεινοφροσυνη, και οτι πολλακις διελεχθη περι αυτης ο Χριστος· αλλ'
οταν και αυτων των ρηματων επακουσωμεν, και των εις αυτα θεωρηματων, πλεον
τι πασχομεν, καν μυριακις ακουσωμεν. Ευκαιρον ουν και ημας νυν ειπειν υμιν·
∆ιοπερ αφεντες τον της αρχης του Χριστου λογον, επι την τελειοτητα φερωμεθα. Τι
δε εστιν η αρχη του λογου, αυτος εφεξης ερμηνευει, λεγων· Μη παλιν θεμελιον,
φησι, καταβαλλομενοι μετανοιας απο νεκρων εργων, και πιστεως επι Θεον,
βαπτισμων διδαχης, επιθεσεως τε χειρων, αναστασεως τε νεκρων, και κριματος
αιωνιου. Ει δε τουτο αρχη, τι αλλο εστι το δογμα το 63.77 ημετερον, η το μετανοησαι
απο νεκρων εργων, και δια του Πνευματος λαβειν την πιστιν εις αναστασιν νεκρων,
και κριματος αιωνιου; Τι δε εστιν αρχη; Ουδεν αλλο, η τουτο αρχην φησιν, οταν μη
βιος ακριβης παρηι. Καθαπερ γαρ τον εις την μαθησιν των γραμματων εισερχομενον,
τα στοιχεια δει πρωτον ακουσαι· ουτω και τον Χριστιανον ταυτα ειδεναι ακριβως
πρωτον χρη, και μηδεν αμφιβαλλειν περι αυτων. Ει δε δεοιτο παλιν διδασκαλιας,
ουπω τον θεμελιον εχει· τον γαρ εδραιον πεπηγεναι προσηκε και εσταναι, και μη
μετακινεισθαι. Ει δε μελλοι τις κατηχηθεις, και βαπτισθεις μετα ετη δεκα περι
πιστεως παλιν ακουειν, και οτι πιστευσαι χρη εις αναστασιν νεκρων· ουπω τον
θεμελιον εχει, παλιν την αρχην του Χριστιανισμου ζητει. Ὅτι γαρ η πιστις θεμελιον,
το δε λοιπον οικοδομη, ακουε αυτου λεγοντος· Ἐγω θεμελιον τεθεικα, αλλος δε
εποικοδομει. Ει τις εποικοδομει επι τον θεμελιον τουτον, χρυσον, αργυρον, λιθους
τιμιους, ξυλα, χορτον, καλαμην. ∆ια τουτο ελεγε· Μη παλιν θεμελιον
καταβαλλομενοι μετανοιας απο νεκρων εργων. βʹ. Τι δε εστιν, Ἐπι την τελειοτητα
φερωμεθα; Προς αυτην χωρωμεν λοιπον, φησι, την οροφην· τουτεστι, βιον αριστον
εχωμεν. Ὥσπερ γαρ επι των στοιχειων το παν αλφα συνεχει, και ο θεμελιος την
πασαν οικοδομην· ουτω και του βιου την καθαροτητα, η περι την πιστιν
πληροφορια. Ταυτης δε ανευ ουκ εστιν ειναι Χριστιανον· ωσπερ ουδε θεμελιων ανευ
οικοδομην, ουδε στοιχειων χωρις εμπειρον γραμματων ειναι. Ἀλλ' ωσπερ εαν τις αει
περι τα στοιχεια καταγινηται, η ει τις περι τον θεμελιον στρεφηται, και ουκ
ανερχηται επι την οικοδομην, ουδεποτε εσται αυτωι τι πλεον· ουτω και εφ' ημων· αν
γαρ αει επι την αρχην της πιστεως μενωμεν, ουδεποτε προς το τελειον ταυτης
αναβησομεθα. Συ δε μη νομισηις ηλαττωσθαι την πιστιν δια το στοιχειον κληθηναι· η
γαρ πασα δυναμις αυτη εστιν. Ὅταν γαρ λεγηι· Πας γαρ ο μετεχων γαλακτος, απειρος
λογου δικαιοσυνης· νηπιος γαρ εστιν, ου γαλα ταυτην καλει· αλλα το αμφιβαλλειν
ετι περι τουτων, τουτο εστιν ασθενους διανοιας και λογων δεομενης πολλων. Τα
γαρ δογματα ταυτα εστι τα υγιη· τελειον γαρ εκεινον καλουμεν τον μετα της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

πιστεως βιον εχοντα ορθον. Ἐαν δε τις πιστιν μεν εχηι, πραττηι δε πονηρα, και περι
αυτης δε ταυτης αμφιβαλληι, και υβριζηι την διδασκαλιαν· εικοτως αυτον φησομεν
νηπιον, επι την αρχην αναδραμοντα. Ὥστε καν μυρια ετη εν τηι πιστει εχωμεν, και
μη βεβαιοι ωμεν εν αυτηι, νηπιοι εσμεν, οταν βιον αυτηι μη συμβαινοντα
επιδεικνυωμεθα, οταν ετι θεμελιον καταβαλλωμεθα. Τουτοις δε μετα του βιου και
αλλο καλει, ως παρασαλευθεισι, και δεομενοις θεμελιον καταβαλλειν μετανοιας απο
νεκρων εργων. Τον γαρ απο τινος εις ετερον μετατιθεμενον, και το μεν αφιεντα,
τουτο δε αιρουμενον, προτερον αυτου καταγνωναι χρη, και αποστηναι τηι διαθεσει,
και τοτε ελθειν εφ' ετερον· ει δε του προτερου παλιν εχεσθαι μελλοι, 63.78 πως του
δευτερου αψεται; Τι ουν, φησι, περι του νομου; Κατεγνωμεν αυτου, και παλιν επ'
αυτον ανατρεχομεν. Τουτο ουκ εστι μεταθεσις· και γαρ ενταυθα εχομεν νομον.
Νομον ουν, φησι, καταργουμεν δια της πιστεως; Μη γενοιτο, αλλα νομον ιστωμεν.
Ἐγω δε περι πονηρων ειπον πραγματων. Ὁ γαρ μελλων επ' αρετην μετιεναι,
προτερον της κακιας καταγνωναι οφειλει, και τοτε αυτην μετελθειν· ου γαρ ισχυεν η
μετανοια καθαρους αυτους δειξαι. ∆ια τουτο ευθεως εβαπτιζοντο, ιν', οπερ
αδυνατως ειχον εργασασθαι δι' εαυτων, τουτο δια της του Χριστου γενηται χαριτος.
Ουτε ουν μετανοια αρκει προς τον καθαρισμον, αλλα δει το βαπτισμα παραλαβειν.
Ἐπι γουν το βαπτισμα ερχεσθαι δει, προτερον καταγνοντα των ημαρτημενων αυτωι,
και καταψηφισαμενον. Τι δε εστι, Βαπτισμων διδαχης; Ουχ ως πολλων οντων των
βαπτισμων, αλλ' ενος. Τι ουν αυτο πληθυντικως ειπε; ∆ια το ειπειν, Μη παλιν
θεμελιον καταβαλλομενοι μετανοιας. Ει γαρ παλιν αυτους εβαπτισε, και ανωθεν
κατηχησε, και παλιν εξ αρχης βαπτισθεντες εδιδασκοντο τα πρακτεα, και τα μη
πρακτεα, διηνεκως εμελλον αδιορθωτοι μενειν. Και επιθεσεως χειρων. Ουτω γαρ το
Πνευμα ελαμβανον. Ἐπιθεντος γαρ αυτοις του Παυλου τας χειρας, φησιν, ηλθε το
Πνευμα το αγιον. Ἀναστασεως τε νεκρων. Τουτο γαρ εν τε τωι βαπτισματι γινεται,
και εν τηι ομολογιαι βεβαιουται. Και κριματος αιωνιου. ∆ια τι δε ταυτα φησιν; Ἐπειδη
εικος ην αυτους η παρασαλευεσθαι ηδη πεπιστευκοτας, η κακως βιουν και ραιθυμως.
Λεγει ουν· Νηψατε. Ἀπαγων ουν αυτους της τοιαυτης ραιθυμιας, και
προσεκτικωτερους ποιων, τουτον τον λογον κινει. Ουκ ενι γαρ ειπειν, οτι Ἂν νυν
ραιθυμως ζησωμεν, παλιν βαπτισθησομεθα, παλιν κατηχηθησομεθα, και παλιν
ληψομεθα το Πνευμα· η, οτι Ἂν νυν της πιστεως εκπεσωμεν, παλιν δυνησομεθα
βαπτιζομενοι τα αμαρτηματα απολουσασθαι, και των αυτων τυχειν ωνπερ και
προτερον. Σφαλλεσθε, φησι, ταυτα νομιζοντες. Ἀδυνατον γαρ τους απαξ
φωτισθεντας, γευσαμενους τε της δωρεας της επουρανιου, και μετοχους γενηθεντας
Πνευματος αγιου, και καλον γευσαμενους Θεου ρημα, δυναμεις τε μελλοντος
αιωνος, και παραπεσοντας, παλιν ανακαινιζειν εις μετανοιαν, ανασταυρουντας
εαυτοις τον Υιον του Θεου και παραδειγματιζοντας. Και ορα πως εντρεπτικως και
απαγορευτικως αρχεται· Ἀδυνατον, φησι· τουτεστι, Μηκετι προσδοκα το μη δυνατον.
Ου γαρ ειπεν, Ου πρεπει, ουδε συμφερει, ουδε εξεστιν, αλλ', Ἀδυνατον· ωστε εις
απογνωσιν εμβαλειν, ει ολως εφωτισθητε απαξ. γʹ. Ειτα επαγει, Γευσαμενους τε της
δωρεας της επουρανιου· τουτεστι, της αφεσεως. Και μετοχους γενηθεντας
Πνευματος αγιου, και καλον γευσαμενους Θεου ρημα. Την διδασκαλιαν ενταυθα
λεγει. ∆υναμεις τε μελλοντος αιωνος. Τινας λεγεις δυναμεις; Ἢ το θαυματα
επιτελειν, η τον αῤραβωνα του Πνευματος. Και παραπεσοντας, παλιν ανακαινιζειν
εις μετανοιαν, ανασταυρουντας εαυτοις τον 63.79 Υιον του Θεου και
παραδειγματιζοντας. Ἀνακαινιζειν, φησιν, εις μετανοιαν· τουτεστι, δια μετανοιας· τι
ουν; εκβεβληται η μετανοια; Ουχ η μετανοια, μη γενοιτο, αλλ' ο δια λουτρου παλιν
ανακαινισμος. Ου γαρ ειπεν, Ἀδυνατον ανακαινισθηναι εις μετανοιαν, και εσιγησεν·
αλλ' ειπων, Ἀδυνατον επηγαγεν, Ἀνασταυρουντας. Ἀνακαινισθηναι· τουτεστι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

καινον γενεσθαι· το γαρ καινους ποιησαι, του λουτρου μονον εστιν·
Ἀνακαινισθησεται γαρ, φησιν, ως αετου η νεοτης σου. Της δε μετανοιας εστι το,
καινους γενομενους, ειτα παλαιωθεντας υπο των αμαρτηματων, απαλλαξαι της
παλαιοτητος και καινους εργασασθαι· εις εκεινην μεντοι την λαμπροτητα αγαγειν
ουκ ενι· εκει γαρ το ολον η χαρις ην. Ἀνασταυρουντας εαυτοις, φησι, τον Υιον του
Θεου και παραδειγματιζοντας. Ὃ δε λεγει, τουτο εστι· Το βαπτισμα σταυρος εστι·
Συνεσταυρωθη γαρ ο παλαιος ημων ανθρωπος. Και παλιν· Συμμορφοι γεγοναμεν τωι
ομοιωματι του θανατου αυτου· και παλιν· Συνεταφημεν ουν αυτωι δια του
βαπτισματος εις τον θανατον. Ὥσπερ ουν ουκ ενι δευτερον σταυρωθηναι τον
Χριστον· τουτο γαρ παραδειγματισαι αυτον εστιν· ουτως ουδε βαπτισθηναι. Ει γαρ
θανατος αυτου ουκετι κυριευσει, ει ανεστη, τηι αναστασει κρειττων γενομενος του
θανατου, ει δια του θανατου τον θανατον κατεπαλαισεν, ειτα παλιν σταυρουται·
μυθος παντα εκεινα και παραδειγματισμος. Ὁ τοινυν δευτερον εαυτον βαπτιζων,
παλιν αυτον σταυροι. Τι δε εστιν, Ἀνασταυρουντας; Ἄνωθεν παλιν σταυρουντας.
Ὥσπερ γαρ απεθανεν ο Χριστος εν τωι σταυρωι, ουτως ημεις εν τωι βαπτισματι, ου τηι
σαρκι, αλλα τηι αμαρτιαι. Ὅρα θανατον, και θανατον· εκεινος απεθανεν εν τηι σαρκι,
ημεις δε τηι αμαρτιαι. ∆ια του βαπτισματος ημων ο παλαιος ανθρωπος εταφη, και
ανεστη ο καινος, ο συμμορφος γενομενος τωι ομοιωματι του θανατου αυτου. Ει
τοινυν αναγκη παλιν βαπτισθηναι, αναγκη παλιν αυτον αποθανειν τουτον· το γαρ
βαπτισμα ουδεν εστιν αλλο, η αναιρεσις του βαπτιζομενου, και εγερσις εκεινου. Και
καλως ειπεν, Ἑαυτοις ανασταυρουντας· ο γαρ τουτο ποιων, ως της προτερας χαριτος
επιλαθομενος, και ραιθυμως τον εαυτου βιον οικονομων, ως οντος ετερου
βαπτισματος, ουτω παντα διαπραττεται. ∆ιοπερ προσεχειν χρη και ασφαλιζεσθαι. Τι
εστι, Γευσαμενους της δωρεας της επουρανιου; Τουτεστι, της αφεσεως των
αμαρτηματων· τουτο γαρ Θεου μονου χαριζεσθαι, και η χαρις απαξ εστι χαρις. Τι ουν
επιμενουμεν τηι αμαρτιαι, ινα η χαρις πλεονασηι; Μη γενοιτο. Ει δε αει μελλομεν
χαριτι σωζεσθαι, ουδεποτε εσομεθα αγαθοι. Ὅπου γαρ μια εστι χαρις, και ουτω
ραιθυμουμεν· ει ᾔδειμεν οτι παλιν εστιν απολουσασθαι τα αμαρτηματα, αρα αν
επαυσαμεθα αμαρτανοντες; Ουκ εγωγε οιμαι. Πολλα ενταυθα δεικνυσι τα δωρα· και
ινα μαθηις, ακουσον· Κατηξιωθης, φησι, τοσαυτης αφεσεως, εν σκοτωι καθεζομενος ο
εχθρος, ο πολεμιος, ο απηλλοτριωμενος, ο θεοστυγης, ο απολλυμενος· ο τοιουτος
ουν εξαιφνης φωτισθεις, Πνευματος αξιωθεις, δωρεας επουρανιου, υιοθεσιας,
βασιλειας ουρανων, των αλλων αγαθων, μυστηριων αποῤ 63.80 ρητων, και ουδε
ουτω βελτιων γενομενος, αλλ' αξιος μεν ων απωλειας, τυχων δε σωτηριας και
τιμης, ως τα μεγαλα κατωρθωκως, πως αν δυναιτο βαπτισθηναι παλιν; ∆υο τοινυν
τροποις το πραγμα αδυνατον εφησεν ειναι, και τον ισχυροτερον υστερον εθηκεν· ενι
μεν, οτι ουκ αξιος ο τοιουτων καταξιωθεις, και παντα προδους τα δωρηθεντα αυτωι,
παλιν ανακαινισθηναι· δευτερωι δε, οτι ου δυνατον εστιν αυτον παλιν
ανασταυρουσθαι· τουτο γαρ εστι παραδειγματισαι. Ουκ εστι τοινυν δευτερον
λουτρον, ουκ εστιν· ει δε εστι, και τριτον εστι, και τεταρτον εστι, και υπο του
υστερου αει το πρωτον καταλυεται, και τουτο παλιν υπο του αλλου, και τουτο εις
απειρον. Ειπων δε, Και καλον Θεου γευσαμενους Ῥημα, δυναμεις τε αιωνος
μελλοντος, ουκ αποκαλυπτει αυτο, αλλ' αινιττεται, και μονονουχι ταυτα λεγει· οτι
το ζηιν ως αγγελους, το μηδενος δεισθαι των ενταυθα, το ειδεναι οτι της των
μελλοντων αιωνων απολαυσεως προξενος ημιν η υιοθεσια γινεται, το εις τα αδυτα
εκεινα εισελθειν προσδοκαιν, δια του Πνευματος εστι ταυτα μαθειν. Τι εστι, ∆υναμεις
τε του μελλοντος αιωνος; Ἡ ζωη η αιωνιος, η αγγελικη διαγωγη. Τουτων ηδη τον
αῤραβωνα ελαβομεν δια της πιστεως παρα του Πνευματος. Ειπε μοι τοινυν ει εις
βασιλεια εισαχθεις, και παντα εμπιστευθεις τα εκει, ειτα προυδωκας απαντα, αρα αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

ενεπιστευθης τα εκει παλιν; δʹ. Τι ουν; ουκ εστι μετανοια, φησιν; Ἔστι μετανοια,
αλλα βαπτισμα ουκ εστι δευτερον. Μετανοια δε εστι πολλην εχουσα την ισχυν, και
τον σφοδρα τοις αμαρτημασι βεβαπτισμενον, ει βουληθειη, δυναμενη απαλλαξαι του
των αμαρτηματων φορτιου, και τον κινδυνευοντα καταστησαι εν ασφαλειαι, καν
προς αυτον ελθηι της κακιας τον πυθμενα. Και τουτο πολλαχοθεν δυνατον αποδειξαι.
Μη ο πιπτων γαρ, φησιν, ουκ ανισταται, η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; Ἔστιν, εαν
βουλωμεθα, μορφωθηναι τον Χριστον εν ημιν παλιν· ακουε γαρ Παυλου λεγοντος,
Τεκνια μου, ους παλιν ωδινω, αχρις ου μορφωθηι Χριστος εν υμιν· μονον αψωμεθα
της μετανοιας. Ὅρα γαρ Θεου φιλανθρωπιαν· εδει ημας παντι τροπωι κολασθηναι
παρα την αρχην, οτι και νομον λαβοντες τον φυσικον και μυριων απολαυσαντες
αγαθων, τον τε ∆εσποτην ηγνοηκαμεν, και βιον ακαθαρτον βεβιωκαμεν· ο δε ου
μονον ουκ εκολασεν, αλλα και μυριων μετεδωκεν αγαθων, ως αν ει μεγαλα
κατωρθωκοτες ημεν. Παλιν εξεπεσομεν, και ουδε ουτω κολαζει, αλλ' εδωκε το της
μετανοιας φαρμακον, παντα ημων τα αμαρτηματα ικανον αφανισαι και απαλειψαι,
μονον εαν ειδωμεν το φαρμακον οποιον εστι, και πως αυτο επιτιθεναι δει. Ποιον ουν
εστι το φαρμακον της μετανοιας, και πως αυτο κατασκευαζεται; Πρωτον, απο
καταγνωσεως των οικειων αμαρτηματων, και απο εξαγορευσεως. Την ανομιαν γαρ
μου, φησιν, εγνωρισα, και την αμαρτιαν μου ουκ εκαλυψα· και, Ἐξαγορευσω κατ'
εμου την ανομιαν μου τωι Κυριωι, και συ αφηκας την ασεβειαν της καρδιας μου· και
παλιν· Λεγε συ τας αμαρτιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις· και, ∆ικαιος εαυτου
κατηγορος εν πρωτολογιαι. ∆ευτερον, απο ταπεινοφροσυνης πολλης· ωσπερ γαρ
σειρα τις εστι χρυση, καν αρχην λαβηι, παντα επεται. Ἐαν γαρ ομολογη 63.81 σηις την
αμαρτιαν ως ομολογησαι χρη, ταπεινουται η ψυχη· το γαρ συνειδος αυτην
συστρεφον, κατεσταλθαι ποιει. ∆ει δε και ετερα προσειναι τηι ταπεινοφροσυνηι, ινα
τοιαυτη ηι οιαν ο μακαριος ∆αυιδ ηυχετο λεγων· Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο
Θεος· και παλιν· Καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο Θεος ουκ
εξουδενωσει. Το γαρ συντριβεν ου διανισταται, ου πληττει, αλλα προς το παθειν
κακως εστιν ετοιμον, αυτο δε ου διανισταται. Τοιουτον εστι συντριβη καρδιας· καν
υβρισθηι, καν παθηι κακως, ησυχαζει, και ουχ ορμαι προς αμυναν. Μετα δε την
ταπεινοφροσυνην, ευχων δει εκτενων, δακρυων πολλων, των εν ημεραι, των εν
νυκτι· Λουσω γαρ, φησι, καθ' εκαστην νυκτα την κλινην μου· εν δε δακρυσι μου την
στρωμνην μου βρεξω· εκοπιασα εν τωι στεναγμωι μου· και παλιν· Ὅτι σποδον ωσει
αρτον εφαγον, και το πομα μου μετα κλαυθμου εκιρνων. Και μετα την ευχην την
ουτως εκτενη, ελεημοσυνης δει πολλης. Το γαρ μαλιστα ισχυρον εργαζομενον το
φαρμακον της μετανοιας, τουτο εστι. Και καθαπερ επι των ιατρικων βοηθηματων
εστι φαρμακον πολλας μεν λαμβανον βοτανας, μιαν δε την κυριωτατην· ουτω και
επι της μετανοιας αυτη η βοτανη κυριωτερα, και το παν αυτη γενοιτο αν. Ἄκουε γαρ
τι φησιν η θεια Γραφη· ∆οτε ελεημοσυνην, και παντα εσται καθαρα· και παλιν·
Ἐλεημοσυναις και πιστεσιν αποκαθαιρονται αμαρτιαι· και παλιν· Πυρ φλογιζομενον
αποσβεσει υδωρ, και ελεημοσυνη καταπαυσει αμαρτιας μεγαλας. Ειτα το μη
οργιζεσθαι, μηδε μνησικακειν, το πασιν αφιεναι τα αμαρτηματα· Ἄνθρωπος γαρ
ανθρωπωι συντηρει οργην, φησι, και παρα Κυριου ζητει ιασιν. Ἄφετε, ινα αφεθηι
υμιν. Και το επιστρεφειν αδελφους απο της πλανης· Πορευου γαρ, φησι, και
επιστρεφε τους αδελφους σου, ινα αφεθωσι σοι αι αμαρτιαι σου· το προς τους ιερεις
εχειν οικειως. Καν γαρ αμαρτιας ηι, φησι, πεποιηκως τις, αφεθησεται αυτωι· το
προΐστασθαι των αδικουμενων, το μη εχειν οργην, το παντα πραως φερειν. εʹ. Ἆρα
προ μεν του μαθειν οτι εστι δια μετανοιας απολουσασθαι τα αμαρτηματα, ουκ
εναγωνιοι ητε, γνοντες οτι ουκ εστιν ετερον λουτρον, και απεγινωσκετε εαυτων;
Νυνι δε μαθοντες δι' οσων η μετανοια και η αφεσις κατορθουται, και οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

δυνησομεθα το παν εκφυγειν, αν βουληθωμεν αυτηι χρησασθαι δεοντως, ποιας
τυχοιμεν αν συγγνωμης, ουδε εις νουν ερχομενοι των ημετερων αμαρτηματων; Ει
γαρ τουτο ην, παντα ηνυστο. Ὥσπερ γαρ ο την θυραν εισελθων, ενδον εστιν· ουτως ο
τα οικεια λογιζομενος κακα. Ἂν γαρ αναλογιζηται αυτα καθ' εκαστην, και επι την
θεραπειαν αυτων παντως ηξει· αν δε λεγηι, Ἁμαρτωλος ειμι, μη αναλογιζηται δε
αυτα κατ' ειδος, και λεγηι, οτι Τοδε και τοδε ημαρτον· ουδεποτε παυσεται, αει μεν
ομολογων, φροντιζων δε ουδεποτε της διορθωσεως. Ἐαν γαρ αρξηται, παντως και
τα αλλα επεται, αν εισοδον επιδειξηται· πανταχου γαρ η αρχη και τα προοιμια 63.82
δυσκολα. Ταυτα ουν καταβαλωμεθα, και παντα ευκολα εσται και ραιστα. Ἀρξωμεθα
τοινυν, παρακαλω, ο μεν απο του τας ευχας επιτειναι, ο δε απο του δακρυειν
συνεχως, ο δε απο του κατηφειν· ουδε γαρ ουδε τουτο το ουτω μικρον ανονητον.
Ειδον γαρ, φησιν, οτι ελυπηθη, και επορευθη στυγνος, και ιασαμην τας οδους αυτου.
Παντες δε απο ελεημοσυνης, και του αφιεναι τοις πλησιον τα αμαρτηματα, και απο
του μη μνησικακειν μηδε αμυνεσθαι, ταπεινωσωμεν εαυτων τας ψυχας. Ἐαν
εννοωμεν συνεχως τα ημαρτημενα ημιν, ουδεν ημας επαραι των εξωθεν δυνησεται,
ου πλουτος, ου δυναστεια, ουκ αρχη, ου τιμη, αλλα καν εις αυτο το οχημα το
βασιλικον καθισωμεν, στεναξομεν πικρον. Ἐπει και ο μακαριος ∆αυιδ βασιλευς ην,
και ελεγε· Λουσω καθ' εκαστην νυκτα την κλινην μου· και ουδεν απο της
αλουργιδος και του διαδηματος παρεβλαβη, και ουκ ετυφωθη· ᾔδει γαρ εαυτον
ανθρωπον οντα· και επειδη συντετριμμενην ειχε την καρδιαν, εθρηνει. Τι γαρ εστι
τα ανθρωπινα πραγματα; Τεφρα και κονις, και ωσει χνους κατα προσωπον ανεμου,
καπνος και σκια, και φυλλον περιφερομενον και ανθος, οναρ και διηγημα, και
μυθος, ανεμος και αηρ χαυνος απλως διαῤρεων, πτερον ουχ ισταμενον, ρευμα
παρατρεχον, και ει τι τουτων ουδαμινεστερον· τι γαρ, ειπε μοι, μεγα νομιζεις; ποιον
ηγηι μεγα αξιωμα ειναι; το του υπατου; ουδεν γαρ τουτου του αξιωματος ειναι μειζον
νομιζουσιν οι πολλοι. Του εν τοσαυτηι τοινυν λαμπροτητι γενομενου, του μεγαλως
θαυμασθεντος, ο μη υπατος ελαττον εχει ουδεν· εν τωι αυτωι και ουτος κακεινος
εστιν αξιωματι· ομοιως εκατεροι μετ' ολιγον ουκ εισι. Ποτε εγενετο, ποσον χρονον,
ειπε μοι; ημερων δυο; Τουτο και εν ονειροις γινεται. Ἀλλ' οναρ, φησιν, εστι. Και τι
τουτο; το γαρ εν ημεραι, ουκ οναρ; Ειπε μοι, δια τι μη ταυτα μαλλον λεγομεν οναρ;
Ὥσπερ γαρ τα ονειρατα, της ημερας καταλαβουσης, ελεγχεται ουδεν οντα· ουτω και
ταυτα, της νυκτος καταλαβουσης, ελεγχεται ουδεν οντα· το γαρ ισον η τε νυξ και η
ημερα απελαβον του χρονου, και εξ ισης διενειμαντο τον παντα χρονον. Ὥσπερ
τοινυν εν ημεραι τοις εν νυκτι γενομενοις ου γαννυται τις· ουτως ουδε εν νυκτι των
μεθ' ημεραν απολαυσαι δυνατον. Γεγονας υπατος; καγω. Ἀλλα συ εν ημερα, εγω δε
εν νυκτι. Και τι τουτο; ουδε ουτω μου πλεον τι εχεις, ει μη αρα το λεγεσθαι, Ὁ δεινα
ο υπατος, και το την απο των ρηματων εχειν ηδονην πλεον εχειν ποιει· οιον τι λεγω,
σαφεστερον γαρ αυτο ερω, εαν ειπω· Ὁ δεινα υπατος εστι, και χαρισωμαι το ρημα,
ουχ αμα ελεχθη, και απηλθεν; Ουτω και τα πραγματα εστιν· αμα εφανη υπατος, και
ουκετι εστι. Θωμεν δε ενιαυτον ειναι, και δυο ενιαυτους, και τρεις, και τεσσαρας·
που ουν εισιν οι δεκα υπατοι γενομενοι; Ουδαμου. Ἀλλ' ο Παυλος ουχ ουτως· ην μεν
γαρ και ζων λαμπρος διαπαντος, ου μιαν ημεραν, ουδε δυο, ουδε δεκα, ουκ εικοσιν,
ου τριακοντα, ουδε ενιαυτους δεκα, και εικοσι, και τριακοντα· αλλα εξ ου
ετελευτησε, τετρακοσιοστον λοιπον ετος παρεληλυθε, και ετι και νυν λαμπροτερος
εστι, και πολλωι λαμπροτερος η οτε εζη. Και ταυτα μεν εν τηι γηι· την δε εν τοις
ουρανοις λαμπροτητα των αγιων 63.83 τις αν παραστησειε λογος; ∆ιο, παρακαλω,
ταυτην ζητησωμεν την λαμπροτητα, ταυτην διωξωμεν, ινα αυτης τυχωμεν· η γαρ
οντως λαμπροτης αυτη εστιν. Ἀποστωμεν λοιπον των βιωτικων, ινα ευρω 63.84 μεν
χαριν και ελεον εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη και προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Ιʹ.
Γη γαρ η πιουσα τον επ' αυτης ερχομενον πολ λακις υετον, και τικτουσα
βοτανην ευθε τον εκεινοις δι' ους και γεωργειται, μεταλαμ βανει ευλογιας απο του
Θεου· εκφερουσα δε ακανθας και τριβολους, αδοκιμος και καταρας εγγυς· ης το
τελος εις καυσιν. αʹ. Μετα φοβου των λογιων ακουωμεν του Θεου, μετα φοβου και
τρομου πολλου· ∆ουλευσατε γαρ, φησι, τωι Κυριωι εν φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν
τρομωι. Ει δε και η χαρα ημων, και η αγαλλιασις μετα τρομου οφειλει γινεσθαι, οταν
και φοβερα ηι τα λεγομενα, οια τα νυν, τινος ουκ εσμεν αξιοι τιμωριας, μη μετα
φρικης επακουοντες των λεγομενων; Ειπων οτι αδυνατον τους παραπεσοντας
βαπτισθηναι δευτερον, και την δια του λουτρου αφεσιν παλιν λαβειν, και δειξας το
φρικτον του πραγματος, επαγει· Γη γαρ η πιουσα τον επ' αυτης πολλακις ερχομενον
υετον, και τικτουσα βοτανην ευθετον εκεινοις δι' ους και γεωργειται, μεταλαμβανει
ευλογιας απο του Θεου· εκφερουσα δε ακανθας και τριβολους, αδοκιμος, και
καταρας εγγυς· ης το τελος εις καυσιν. Φοβηθωμεν ουν, αγαπητοι· ουκ εστι Παυλου
αυτη η απειλη, ουκ εστιν ανθρωπου τα ρηματα· του Πνευματος εισι του αγιου, του
Χριστου του λαλουντος εν αυτωι. Ἆρα τις εστιν ο τουτων των ακανθων καθαρος; Ει
δε και ημεν καθαροι, ουδε ουτω θαῤρειν εχρην, αλλα δεδοικεναι και τρεμειν μηποτε
ακανθαι βλαστησωσιν εν ημιν· οταν δε ολοι δι' ολου ακανθαι ωμεν και τριβολοι,
ποθεν θαῤρουμεν, ειπε μοι, και υπτιοι γινομεθα; τι το ποιουν ημας ραιθυμειν; Ει ο
δοκων εσταναι, οφειλει δεδοικεναι μη πεσηι· Ὁ δοκων γαρ εσταναι, φησι, βλεπετω
μη πεσηι· ο πεσων πως οφειλει μεριμναιν ωστε αναστηναι; Ει Παυλος φοβειται μη πως
αλλοις κηρυξας, αυτος αδοκιμος γενηται, και δεδοικε το μη γενεσθαι αδοκιμος, ο
ουτω δοκιμος· ημεις οι γενομενοι ηδη αδοκιμοι, τινα εξομεν απολογιαν και
συγγνωμην, ουδενα φοβον εχοντες, αλλ' ως συνηθειαν, ουτω πληρουντες τον
Χριστιανισμον, και αφοσιουμενοι; Φοβηθωμεν τοινυν, αγαπητοι· Ἀποκαλυπτεται
γαρ οργη του Θεου απ' ουρανου· φοβηθωμεν· αποκαλυπτεται γαρ ουκ επ' ασεβειαν
μονον, αλλα και επι πασαν αδικιαν, και μικραν και μεγαλην. Ἐνταυθα του Θεου το
φιλανθρωπον αινιττεται. Ὑετον δε την διδασκαλιαν φησι· και οπερ ανωτερω
ελεγεν, Ὀφειλοντες ειναι διδασκαλοι δια τον χρονον, τουτο και ενταυθα φησι. Και
πολλαχου υετον την διδασκαλιαν η Γραφη λεγει· Ἐντελουμαι γαρ, φησι, ταις
νεφελαις του μη βρεξαι εις αυτον υετον· περι του αμπελωνος λεγουσα· οπερ
αλλαχου λιμον αρτου και διψαν υδατος καλει. Και παλιν· 63.84 Ὁ ποταμος του Θεου
επληρωθη υδατων. Γη γαρ η πιουσα, φησι, τον επ' αυτης πολλακις ερχομενον υετον.
Ἐνταυθα δηλοι, οτι και εδεξαντο και συνεπιον τον λογον, και πολλακις τουτου
ετυχον, και ουδε ουτως απωναντο. Ει μεν γαρ μη εγεωργηθης, φησιν, ει μη
απελαυσας υετων, ουκ ην τοσουτον το κακον· Ει γαρ μη ηλθον, φησι, και ελαλησα
αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον· ει δε πολλακις επιες και εδεξω, τινος ενεκεν αντι
καρπων ετερα εξηγαγες; Ἔμεινα γαρ, φησιν, ινα ποιησηι σταφυλην, εποιησε δε
ακανθας. Ὁραις οτι πανταχου η Γραφη ακανθας καλει τα αμαρτηματα; Και γαρ και ο
∆αυΐδ φησιν· Ἐστραφην εις ταλαιπωριαν, εν τωι εμπαγηναι μοι ακανθαν. Ου γαρ
απλως επερχεται, αλλ' εμπηγνυται· καν μικρον αυτης εναπομεινηι, και μη πασαν
αυτην εξελωμεν, αυτο το μικρον οδυναι ομοιως, καθαπερ επι της ακανθης· και τι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

λεγω αυτο το μικρον; Και μετα το εξαιρεθηναι, επιπολυ της πληγης την οδυνην
εναφιησι· και δια τουτο δει θεραπειας πολλης και ιατρειας, ωστε τελεον αυτης
ελευθερωθηναι· ουδε γαρ αρκει το εξελειν μονον την αμαρτιαν, αλλα δει και τον
πληγεντα θεραπευσαι τοπον. Ἀλλα δεδοικα μη προς ημας ηι το λεγομενον μαλλον η
προς ετερους, το, Γη η πιουσα τον επ' αυτης πολλακις ερχομενον υετον· αει γαρ
πινομεν, αει ακουομεν, αλλ' ευθεως την νοτιδα απολλυμεν, του ηλιου
ανατειλαντος, και δια τουτο ακανθας εκφερομεν. Τινες ουν αι ακανθαι; Ἀκουσωμεν
του Χριστου λεγοντος, οτι η μεριμνα του αιωνος τουτου, και η απατη του πλουτου
συμπνιγει τον λογον, και ακαρπος γινεται. Γη γαρ η πιουσα, φησι, τον επ' αυτης
πολλακις ερχομενον υετον, και τικτουσα βοτανην ευθετον. βʹ. Ουδεν ουτως ευθετον,
ως βιου καθαροτης, ουδεν ουτως ευρυθμον, ως βιος αριστος, ουδεν ουτως ευθετον,
ως αρετη. Και τικτουσα, φησι, βοτανην ευθετον εκεινοις δι' ους και γεωργειται,
μεταλαμβανει ευλογιας απο του Θεου. Ἐνταυθα φησι τον Θεον αιτιον των απαντων
γινεσθαι, πληττων τους Ἕλληνας ηρεμα, τους τηι δυναμει της γης των καρπων την
γεννησιν επιγραφοντας. Ουδε γαρ αι γεωργικαι χειρες, φησιν, εισιν αι την γην προς
την των καρπων φοραν διεγειρουσαι, αλλα το παρα του Θεου προσταγμα· δια τουτο
φησι· Μεταλαμβανει ευλογιας απο του Θεου. Και ορα πως επι των ακανθων ουκ ειπε,
τικτουσα ακανθας, ουδε τωι χρησιμωι τουτωι ονοματι εχρησατο, αλλα τι; Ἐκφερουσα
ακανθας ως αν ειποι τις, εκβρασσουσα, εκβαλλουσα. Ἀδοκιμος, φησι, και καταρας
εγγυς. Βαβαι, ποσην εχει παραμυθιαν ο λογος! Καταρας γαρ ειπεν εγγυς, ου καταρα·
ο δε μηδεπω εις την καταραν εμπεσων, αλλ' εγγυς γενομενος, και μακραν γενεσθαι
δυνησεται. Και ου τουτωι μονωι παρεμυθη 63.85 σατο, αλλα και τωι εξης· ου γαρ ειπεν,
Ἀδοκιμος, και καταρας εγγυς, ητις καησεται· αλλα τι; Ἧς το τελος εις καυσιν· δηλων
οτι εαν μεχρι τελους ουτως επιμεινηι, τουτωι πεισεται. Ὥστε, εαν εκτεμωμεν και
κατακαυσωμεν τας ακανθας, δυνησομεθα των μυριων απολαυσαι αγαθων, και
γενεσθαι δοκιμοι, και ευλογιας μετασχειν. Εικοτως δε την αμαρτιαν τριβολον
εκαλεσεν, ειπων, Ἐκφερουσα δε ακανθας και τριβολους· οθεν γαρ αν αυτην
κατασχηις, πληττει και δακνει, και εστιν αειδης και τωι ιδειν. Καθαψαμενος τοινυν
αυτων ικανως, και φοβησας και πληξας, θεραπευει παλιν, ωστε μη πλεον
καταβαλειν, και υπτιους εργασασθαι· τον γαρ νωθρον ο πληττων νωθροτερον
εργαζεται. Ουτε ουν παντη κολακευει, ωστε μη επαραι, ουτε παντη πληττει, ωστε μη
υπτιωτερους ποιησαι· αλλ' ολιγον εμβαλων το πληκτικον, πολυ το θεραπευτικον
προσφερει δια των επαγομενων, ωστε ο βουλεται κατορθωσαι. Τι γαρ φησι;
Πεπεισμεθα δε περι υμων, αγαπητοι, τα κρειττονα, και εχομενα σωτηριας, ει και
ουτω λαλουμεν. Τουτεστιν, ουχ ως κατεγνωκοτες υμων ταυτα λεγομεν, ουδε ως
νομιζοντες υμας ακανθων πληρεις, αλλα δεδοικοτες μη τουτο γενηται· βελτιον γαρ
υμας τοις ρημασι φοβησαι, ινα μη τοις πραγμασιν αλγησητε. Και τουτο της συνεσεως
Παυλου μαλιστα. Και ουκ ειπε, Νομιζομεν, ουδε, Στοχαζομεθα, ουδε, Προσδοκωμεν,
ουδε, Ἐλπιζομεν, αλλα τι; Πεπεισμεθα. Ὃ και Γαλαταις γραφων ελεγε· Πεποιθα δε
εις υμας εν Κυριωι, οτι ουδεν αλλο φρονησετε. Ουκ ειπε, Φρονειτε, αλλα, Φρονησετε.
Ἐκει μεν γαρ επειδη σφοδρα κατεγνωσμενοι ησαν, και ουκ ειχεν αυτους απο των
παροντων επαινεσαι, απο των μελλοντων τουτο ποιει, Ουδεν αλλο φρονησετε,
λεγων· ενταυθα δε απο των παροντων· Πεπεισμεθα δε περι υμων, αγαπητοι, τα
κρειττω, και εχομενα σωτηριας, ει και ουτω λαλουμεν. Και επειδη απο των
παροντων ου τοσαυτα ειχεν ειπειν, απο των παρελθοντων κατασκευαζει την
παραμυθιαν, και φησιν· Ου γαρ αδικος ο Θεος επιλαθεσθαι του εργου υμων, και του
κοπου της αγαπης, ης ενεδειξασθε εις το ονομα αυτου, διακονησαντες τοις αγιοις και
διακονουντες Βαβαι, πως αυτων ανεκτησατο την ψυχην και ανεῤρωσε, των παλαιων
αναμνησας πραγματων, και εις αναγκην καταστησας του μη προσδοκαιν επιλελησθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

τον Θεον! Ἀναγκη γαρ εκεινον αμαρτανειν τον μη πεπληροφορημενον περι της του
Θεου δικαιοκρισιας, και της των εκαστωι βεβιωμενων κατ' αξιαν παρ' αυτου
ανταποδοσεως, και λεγειν οτι αδικος ο Θεος. Ὥστε συνηναγκασεν αυτους παντως
προσδοκαιν εκεινα τα μελλοντα. Τον γαρ απεγνωκοτα απο των παροντων και
απαγορευσαντα, απο των μελλοντων αναῤρωσαι δυνησεται τις· ως και αυτος
Γαλαταις γραφων ελεγεν, Ἐτρεχετε καλως· τις υμας ενεκοψε; και παλιν, Τοσαυτα
επαθετε εικη; ει γε και εικη. Ὥσπερ δε ενταυθα μετα επιπληξεως τιθησι το εγκωμιον,
λεγων· Ὀφειλοντες ειναι διδασκαλοι δια τον χρονον· ουτω και εκει· Θαυμαζω οτι
ουτω ταχεως μετατιθεσθε. Μετ' εκπληξεως το 63.86 εγκωμιον· περι γαρ μεγαλων,
οταν εκπεσωσι, θαυμαζομεν. Ὁραις εγκεκρυμμενον τον επαινον τηι κατηγοριαι και τηι
διαβοληι; Και ου περι εαυτου τουτο μονον φησιν, αλλα και περι παντων· ου γαρ ειπε,
Πεπεισμαι, αλλα, Πεπεισμεθα περι υμων τα κρειττονα· τουτεστι, τα χρηστα. Ἤτοι
περι πολιτειας, η περι αντιδοσεως ταυτα φησιν. Ειτα ειπων ανωτερω, οτι Ἀδοκιμος
και καταρας εγγυς, και οτι εις καυσιν εσται, ινα μη δοξηι περι αυτων τουτο λεγειν,
επηγαγεν ευθεως το, Ου γαρ αδικος ο Θεος επιλαθεσθαι του εργου υμων, και του
κοπου της αγαπης· δηλων, οτι ει και ουτω λαλουμεν, ου παντως περι υμων τουτο
λεγομεν. Και ει περι ημων ου λεγεις, τι δηποτε καθαπτηι νωθρους καλων, και
μεμνημενος ακανθων εκφοβεις; Ἐπειδη επιθυμουμεν, φησιν, ενα εκαστον υμων την
αυτην ενδεικνυσθαι σπουδην προς την πληροφοριαν της ελπιδος αχρι τελους· ινα μη
νωθροι γενησθε, μιμηται δε των δια πιστεως και μακροθυμιας κληρονομουντων τας
επαγγελιας. γʹ. Ἐπιθυμουμεν, φησιν· ουκ αρα μεχρι ρηματων τουτο βουλομεθα
μονον. Ἀλλα τι επιθυμεις, ειπε. Ἐπιθυμουμεν της αρετης υμας εχεσθαι· ουχ ως των
προτερων καταγινωσκοντες, φησιν, αλλ' υπερ των μελλοντων δεδοικοτες. Και ουκ
ειπεν, οτι Ουχ ως των προτερων καταγινωσκοντες, αλλα των παροντων· εξελυθητε
γαρ, ραιθυμοτεροι γεγονατε. Ἀλλ' ορα πως προσηνως ενεφηνε, και ουκ επληξε. Τι
γαρ φησιν; Ἐπιθυμουμεν δε εκαστον υμων την αυτην σπουδην ενδεικνυσθαι αχρι
τελους. Τουτο γαρ το θαυμαστον εστι της Παυλου συνεσεως, οτι ουκ ενδεικνυται, οτι
ενεδωκαν, οτι καθυφηκαν. Το γαρ ειπειν, Ἐπιθυμουμεν εκαστον υμων, τουτο εστιν,
ως αν ειποι τις· Θελω σε σπουδαζειν αει, και οιος ης προτερον, τοιουτον ειναι και
νυν και εις το μελλον. Τουτο γαρ τον ελεγχον προσηνεστερον και ευπαραδεκτον
ειργαζετο. Και ουκ ειπε, Θελω, οπερ ην διδασκαλικης αυθεντιας, αλλ' ο πατρικης ην
φιλοστοργιας και πλεον του θελειν, Ἐπιθυμουμεν· μονονουχι λεγων· Συγγνωτε καν
φορτικον τι φθεγξωμεθα. Ἐπιθυμουμεν γαρ ενα εκαστον υμων την αυτην
ενδεικνυσθαι σπουδην προς την πληροφοριαν της ελπιδος υμων αχρι τελους. Τι εστι
τουτο; Ἡ ελπις, φησι, διαβασταζει, αυτη ανακταται παλιν· μη εκλυθητε, μηδε
απελπισητε, ινα μη περιττη υμων η ελπις ηι· ο γαρ αγαθα εργαζομενος, και αγαθα
ελπιζει, και ουδεποτε απελπιζει εαυτον. Ἵνα μη νωθροι γενησθε, ακμην γενησθε. Και
μην ανωτερω ελεγεν· Ἐπει νωθροι γεγονατε ταις ακοαις. Ἀλλ' ορα πως εκει μεχρι
της ακοης την νωθροτητα εστησεν· ενταυθα ει και αυτο τουτο φθεγγεται, αλλ'
ετερον τι αινιττεται· αντι γαρ του ειπειν, Μη εναπομεινητε τηι ραιθυμιαι, Μη νωθροι
γενησθε, ειπε. Παλιν αυτους εις τον μελλοντα εξαγει καιρον τον ανευθυνον, ειπων·
Ἵνα μη νωθροτεροι γενησθε· εκεινου γαρ του μηπω παροντος ουκ αν ειημεν
υπευθυνοι. Ὁ μεν γαρ εις το παρον παρακαλουμενος σπουδαζειν, ως ραιθυμων, ισως
και οκνηροτερος 63.87 εσται· ο δε εις το μελλον, ουχ ουτως. Ἐπιθυμουμεν δε, φησιν,
εκαστον υμων. Πολλη η φιλοστοργια· και μεγαλων και μικρων ομοιως κηδεται, και
παντας οιδε, και ουδενα παροραι, αλλα την αυτην περι εκαστον κηδεμονιαν
επιδεικνυται, και την ισοτιμιαν προς παντας· οθεν και μαλλον επειθε δεξασθαι το
φορτικον των ρηματων. Ἵνα μη νωθροι γενησθε, φησι. Καθαπερ γαρ η αργια το
σωμα βλαπτει· ουτω και την ψυχην η αργια των αγαθων υπτιωτεραν εργαζεται και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

ασθενη. Μιμηται δε, φησι, των δια πιστεως και μακροθυμιας κληρονομουντων τας
επαγγελιας. Και τινες ουτοι εισιν, εξης λεγει. Προτερον ειρηκε, Μιμησασθε τα
προτερα υμων κατορθωματα· ειτα, ινα μη λεγωσι. Ποια; αυτους αναγει επι τον
πατριαρχην, των μεν κατορθωματων οικοθεν αυτοις φερων τα υποδειγματα, του δε
νομιζειν εγκαταλελειφθαι, απο του πατριαρχου. Τουτο δε ποιει, ινα μη λεγωσιν οτι
ως ουδενος αξιοι λογου καταφρονηθεντες εγκατελειφθησαν, αλλ' ειδεναι εχωσιν
οτι των μαλιστα γενναιων ανδρων τουτο εστι, το δια πειρασμων οδευειν τον βιον,
και οτι τοις θαυμαστοις και μεγαλοις ανδρασιν ουτω κεχρηται ο Θεος. ∆ει δε, φησι,
μετα μακροθυμιας απαντα φερειν· τουτο γαρ εστι και πιστευσαι. Ἐαν δε ειπηι οτι
διδωσι, και λαβηις ευθεως, τι και επιστευσας; ουκετι γαρ της πιστεως εστι τουτο της
σης, αλλ' εμου, φησι, του προλαβοντος την επαγγελιαν και δεδωκοτος. Ἐαν δε ειπω
οτι διδωμι, και μετα εκατον ετη δωσω, συ δε μη απελπισηις· τοτε με ενομισας
αξιοπιστον, τοτε την προσηκουσαν περι εμου δοξαν εχεις. Ὁραις οτι πολλακις η
απιστια ουκ εξ ανελπιστιας γινεται μονον, αλλα και εκ του ολιγοψυχειν και μη
μακροθυμειν, ουκ εκ του επαγγειλαμενου; Ου γαρ αδικος ο Θεος, φησιν, επιλαθεσθαι
της αγαπης υμων, και της σπουδης ης ενεδειξασθε εις το ονομα αυτου,
διακονησαντες τοις αγιοις, και διακονουντες. Μεγαλα αυτοις μαρτυρει, ουκ εργα
μονον, αλλα και μετα προθυμιας εργα· ο και αλλαχου φησιν· Ου μονον δε, αλλα και
εαυτους εδωκαν τωι Κυριωι και ημιν. Ἧς ενεδειξασθε, φησιν, εις το ονομα αυτου,
διακονησαντες τοις αγιοις και διακονουντες. Ὅρα πως παλιν αυτους θεραπευει
επαγαγων και ειπων, ∆ιακονουντες; Ἔτι και νυν, λεγει, διακονουντες, διανιστων
αυτους και δεικνυς οτι ουκ εκεινοις πεποιηκασιν, αλλα τωι Θεωι. Ἣν ενεδειξασθε,
φησιν· ουχ απλως εις τους αγιους, αλλ' εις τον Θεον· τουτο γαρ εστιν, Εις το ονομα
αυτου· ωσει ελεγε, ∆ια το ονομα αυτου παντα πεποιηκατε. Ὁ τοινυν τοσαυτης παρ'
υμων απολαυων σπουδης και αγαπης, ου καταφρονησει ποτε υμων ουδε επιλησεται.
δʹ. Ταυτα ακουοντες, παρακαλω, διακονωμεν τοις αγιοις. Πας γαρ πιστος αγιος, καθο
πιστος εστι· καν κοσμικος ηι τις, αγιος εστιν· Ἡγιασται γαρ, φησιν, ο ανηρ ο απιστος
εν τηι γυναικι, και η γυνη η απιστος εν τωι ανδρι. Ὅρα πως τον αγιασμον η πιστις
ποιει. Καν κοσμικον τοινυν ιδωμεν εν περιστασει, ορεγωμεν χειρα· μη προς τους εν
ορεσι μονον καθημενους ωμεν σπουδαιοι· αγιοι μεν γαρ εκεινοι και βιωι και πιστει,
αγιοι δε και ουτοι τηι πιστει, πολλοι δε και βιωι. Μη, εαν ιδωμεν μοναχον εις
φυλακην, τοτε εισελθωμεν· εαν δε κοσμικον, μη εισελθωμεν· αγιος εστι και ουτος,
και αδελφος. Τι ουν, φησιν, εαν ηι ακαθαρτος και μιαρος; Ἄκουε 63.88 του Χριστου
λεγοντος· Μη κρινετε, ινα μη κριθητε. Συ δια τον Θεον ποιησον. Και τι λεγω; καν
Ἕλληνα ιδωμεν εν περιστασει, ευ ποιειν δει, και απλως παντα ανθρωπον εν
περιστασεσιν οντα, πολλωι δε μαλλον πιστον κοσμικον. Ἄκουε Παυλου λεγοντος· Το
καλον ποιειτε προς παντας, μαλιστα δε προς τους οικειους της πιστεως. Ἀλλ' ουκ
οιδα ποθεν τουτο εισενηνεκται, και ποθεν αυτη κεκρατηκεν η συνηθεια. Ὁ γαρ τους
μοναζοντας μονον επιζητων, κακεινους μονους ευ ποιειν θελων, και εκεινους δε
παλιν περιεργαζομενος, και λεγων, Ἐαν μη ηι αξιος, εαν μη ηι δικαιος, εαν μη σημεια
ποιηι, ουκ ορεγω χειρα, το πλεον της ελεημοσυνης εξειλε, και τουτο δε αυτο τωι
χρονωι παλιν αναιρησει· καιτοι γε ελεημοσυνη εκεινη εστιν, η εις τους αμαρτωλους,
η εις τους υπευθυνους γινομενη. Ἐλεημοσυνη γαρ τουτο εστιν, ου το τους
κατωρθωκοτας, αλλα το τους πεπλημμεληκοτας ελεειν. Και ινα μαθηις, ακουε τι
φησιν ο Χριστος δια της παραβολης· Κατηιει, φησι, τις απο Ἱεροσολυμων εις Ἱεριχω,
και ληισταις περιεπεσε· και τυπτησαντες αυτον, ειασαν παρα την οδον ημιθανη
τυγχανοντα. Κατα δε συγκυριαν Λευΐτης τις παρα την οδον ηλθε, και ιδων αυτον,
αντιπαρηλθεν· ομοιως δε και ιερευς τις το αυτο ποιησας παρεδραμεν. Ὕστερον δε
ηλθε τις Σαμαρειτης, και πολλην την κηδεμονιαν εποιησατο επ' αυτωι. Ἐπεδησε γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

τα τραυματα, επεσταξεν ελαιον, ανεβιβασεν αυτον επι τον ονον, ηγαγεν αυτον εις το
πανδοχειον, ειπε τωι πανδοχει· Θεραπευσον αυτον. Και ορα την φιλοτιμιαν την
πολλην· Και εγω σοι δωσω, φησιν, οσον αν αναλωσηις. Ειτα πυνθανεται· Τις ουν
δοκει σοι πλησιον αυτου γεγονεναι; Ὁ δε νομικος ειπων, Ὁ ποιησας το ελεος μετ'
αυτου, ακουει, Πορευου ουν, και συ ποιει ομοιως. Και θεα ποιαν ειπε παραβολην.
Ουκ ειπεν οτι Ἰουδαιος εις Σαμαρειτην εποιησεν, αλλ' οτι Σαμαρειτης την
φιλοτιμιαν εκεινην απασαν ενεδειξατο. Ἐντευθεν μανθανομεν, εξ ισης προνοεισθαι
των παντων, ου των οικειων της πιστεως μονον επιμελουμενους, των αλλοτριων δε
αμελουντας. Ουτω τοινυν και συ, εαν ιδηις τινα κακως πασχοντα, μηδεν περιεργαζου
λοιπον· εχει το δικαιωμα της βοηθειας το κακως παθειν αυτον. Ει γαρ ονον εαν ιδηις
αγχομενον, εγειρεις αυτον, και ου περιεργαζηι τινος εστι· πολλωι μαλλον ανθρωπον
ου δει περιεργαζεσθαι τινος εστι· του Θεου εστι, καν Ἕλλην ηι, καν Ἰουδαιος. Ει γαρ
και απιστος, αλλα βοηθειας δειται. Ει μεν γαρ εξεταζειν και κρινειν επετραπη σοι,
καλως ταυτα ελεγες· νυν δε η συμφορα ταυτα ουκ αφιησι σε εξεταζειν. Ει γαρ ουδε
υγιαινοντας περιεργαζεσθαι χρη, ουδε τα ετερων πολυπραγμονειν, πολλωι μαλλον
τους κακως πασχοντας. Ἄλλως δε τι; Ειδες ευθηνουντα αυτον η ευδοκιμουντα, οτι
λεγεις, πονηρος εστι και φαυλος; κακως πασχει· ει δε κακως πασχοντα οραις, μη λεγε
οτι πονηρος εστιν. Ὅταν μεν γαρ ευδοκιμηι, καλως ταυτα λεγομεν· οταν δε εν
συμφοραι ηι και βοηθειας δειται, ου χρη λεγειν οτι πονηρος εστιν· ωμοτητος γαρ
τουτο και απανθρωπιας και αλαζονειας. Τι των Ἰουδαιων ανομωτερον γεγονεν, ειπε
μοι; Ἀλλ' ομως εκολασεν αυτους ο Θεος, και δικαιως, και σφοδρα 63.89 δικαιως· και
ομως τους μεν συναλγουντας αυτοις απεδεξατο, τους δε εφησθεντας εκολασεν. Ουκ
επασχον γαρ, φησιν, ουδεν επι τηι συντριβηι του Ἰωσηφ. Και παλιν φησιν· Ἐκπριου
κτεινομενους, μη φεισηι. Ουκ ειπε, Περιεργασαι, και μαθε τις εστι· καιτοι ως τα πολλα
πονηροι οι απαγομενοι αλλ' ειπεν απλως, Ἐκπριου, οστις αν ηι, φησι. Τουτο γαρ εστι
μαλιστα ελεημοσυνη. Ὁ μεν γαρ φιλον ευ ποιων, ου δια τον Θεον παντως ποιει· ο δε
αγνωτα, ουτος καθαρως δια τον Θεον εργαζεται. Και ο μεν φησι, Μη φεισηι
χρηματων, αλλα καν παντα δεηι κενωσαι, δος· ημεις δε αγχομενους ορωντες,
αποδυρομενους, μυριων θανατων χαλεπωτερα πασχοντας, και αδικως πολλακις,
φειδομεθα των χρηματων, και αφειδουμεν των αδελφων· των αψυχων μεν
κηδομεθα, ψυχης δε αμελουμεν. Καιτοι γε Παυλος κελευει εν πραοτητι παιδευειν
τους 63.90 αντιδιατιθεμενους· μηποτε, φησι, δωι αυτοις ο Θεος μετανοιαν εις
επιγνωσιν της αληθειας, και ανανηψωσιν εκ της του διαβολου παγιδος, εζωγρημενοι
υπ' αυτου εις το εκεινου θελημα. –Μηποτε, φησιν· οραις ποσης μακροθυμιας το ρημα
γεμει; Τουτον και ημεις μιμουμενοι, μηδενα απελπιζωμεν. Και γαρ οι αλιεις,
πολλακις το αγκιστρον ριψαντες εις την θαλατταν, ουκ επετυχον, υστερον δε
βαλοντες, το παν απελαβον. Ουτω και ημεις ουκ απελπιζομεν, αλλα προσδοκωμεν
οτι αθροον δειξετε ημιν καρπον ωριμον. Και γαρ ο γηπονος επειδαν σπειρηι, και την
πρωτην ημεραν και την δευτεραν αναμενει, και πολυν χρονον εκδεχεται· ειτα
αθροον παντοθεν οραι τους καρπους βλαστανοντας. Τουτο και εφ' υμων εσεσθαι
προσδοκωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑʹ.
Τωι γαρ Ἀβρααμ επαγγειλαμενος ο Θεος, επει κατ' ουδενος μειζονος ειχεν
ομοσαι, ωμοσε καθ' εαυτου, λεγων· η μην ευλογων ευλογησω σε, και πληθυνων
πληθυνω σε. Και ουτω μακροθυμησας, επετυχε της επαγγελιας. Ἄνθρωποι μεν γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

κατα του μειζονος ομνυουσι, και πασης αυτοις αντιλογιας περας εις βεβαιωσιν ο
ορκος. αʹ. Καθαψαμενος γενναιως των Ἑβραιων, και φοβησας αυτους ικανως,
πρωτον μεν τοις εγκωμιοις παραμυθειται, δευτερον δε, ο και ισχυροτερον εστι, τωι
παντως επιτευξεσθαι αυτους των ελπιζομενων. Και την παρακλησιν ουκ απο των
ενεστωτων ποιειται, αλλα παλιν απο των παρελθοντων· ο δη μαλλον αυτους
επειθεν. Ὥσπερ γαρ εν τηι κολασει δι' εκεινων μαλλον φοβει, ουτω και εν τοις
επαθλοις δια τουτων παρακαλει, το του Θεου δεικνυς εθος· τουτο δε εστι, το μη
ταχεως επαγειν τα επηγγελμενα, αλλα δια μακρου του χρονου. Ποιει δε τουτο, της τε
αυτου δυναμεως μεγιστον τεκμηριον εκφερων, και ημας εις πιστιν εναγων, ινα οι εν
θλιψει ζωντες, και τας επαγγελιας μη λαμβανοντες μηδε τους μισθους, μη
απαγορευωσι προς τους καματους. Και παντας αφιεις, καιτοι γε εχων πολλους
ειπειν, τον Ἀβρααμ εις μεσον ηγαγε, δια τε το αξιωμα του προσωπου, και δια το
μαλιστα επ' αυτου τουτο συμβεβηκεναι. Καιτοι γε εν τωι τελει της επιστολης, φησιν,
οτι ουτοι παντες ποῤρωθεν αυτας ιδοντες και ασπασαμενοι, ουκ εκομισαντο τας
επαγγελιας, ινα μη χωρις ημων τελειωθωσι. Τωι γαρ Ἀβρααμ, φησιν, επαγγειλαμενος
ο Θεος, επει κατ' ουδενος μειζονος ειχεν ομοσαι, ωμοσε καθ' εαυτου, λεγων· Ἦ μην
ευλογων ευλογησω σε, και πληθυνων πληθυνω σε. Και ουτω μακροθυμησας επετυχε
της επαγγελιας. Πως ουν εν τωι τελει φησιν, οτι Ουκ εκομισαντο τας επαγγελιας· εν
63.90 ταυθα δε, οτι Μακροθυμησας επετυχε της επαγγελιας; πως ουκ ελαβε; πως και
επετυχεν; Ου περι των αυτων ενταυθα φησι κακει, αλλα και διπλην ποιειται την
παρακλησιν. Ἐπηγγειλατο τωι Ἀβρααμ· και τα μεν ενταυθα μετα μακρον χρονον
εδωκε, τα δε εκει, ουδεπω· και ουτω μακροθυμησας επετυχε της επαγγελιας. Ὁραις
οτι ουχ η επαγγελια μονη το παν ειργασατο, αλλα και η μακροθυμια; Ἐνταυθα φοβει
αυτους, δεικνυς οτι πολλακις εγκοπτεται επαγγελια δι' ολιγοψυχιαν. Και τουτο
εδειξε μεν δια του λαου· επειδη γαρ ωλιγοψυχησαν, δια τουτο της επαγγελιας ουκ
ετυχον ουδαμως· το δε εναντιον δεικνυσι δια του Ἀβρααμ. Ειτα προς τωι τελει και
πλειον τι ποιει· δεικνυσι γαρ οτι και μακροθυμησαντες ουκ επετυχον, και ουδε
ουτως ασχαλλουσιν. Ἄνθρωποι μεν γαρ κατα του μειζονος ομνυουσι, και πασης
αυτοις αντιλογιας περας εις βεβαιωσιν ο ορκος· ο δε Θεος επει κατ' ουδενος μειζονος
ειχεν ομοσαι, ωμοσε καθ' εαυτου. Καλως. Τις ουν εστιν ο ομοσας τωι Ἀβρααμ; ουχι ο
Υιος; Ου, φησι. Ποθεν τουτο λεγεις; Μαλιστα μεν γαρ αυτος· πλην ουκ αμφισβητω.
Ὅταν ουν αυτος ομνυηι τον αυτον ορκον, Ἀμην αμην λεγω υμιν, ου δηλον οτι εκ του
μη εχειν κατα μειζονος ομοσαι; Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ ωμοσεν, ουτω και ο Υιος ομνυει
καθ' εαυτου, λεγων, Ἀμην αμην λεγω υμιν. Ἐνταυθα αυτους αναμιμνησκει εκεινων
των ορκων των του Χριστου, ων συνεχως ελεγεν, Ἀμην αμην λεγω σοι, ο πιστευων
εις εμε, ου μη αποθανηι εις τον αιωνα. Τι εστι, Και πασης αυτοις αντιλογιας περας εις
βεβαιωσιν ο ορκος; Ἀντι του, εκ τουτου λυεται πασης αντιλογιας αμφισβητησις· ου
τησδε η τησδε, αλλα πασης. Ἔδει μεν ουν και χωρις ορκου πιστευεσθαι τον Θεον. Ἐν
ωι περισσοτερον βουλομενος ο Θεος, φησιν, επιδειξαι τοις κληρονομοις της
επαγγελιας το αμεταθετον της βουλης αυτου, εμεσιτευσεν ορκωι. Ἐνταυθα και τους
πιστους περιλαμβανει· δια τουτο 63.91 και ταυτης της επαγγελιας μεμνηται της προς
ημας κοινως γενομενης. Ἐμεσιτευσε, φησιν, ορκωι. Παλιν ενταυθα τον Υιον φησι
μεταξυ ανθρωπων και Θεου μεσιτην γεγονεναι. Ἵνα δια δυο πραγματων
αμεταθετων, εν οις αδυνατον ψευσασθαι τον Θεον. Ποιου, και ποιου; Του τε ειπειν
και υποσχεσθαι, του τε ορκον προσθειναι τηι υποσχεσει. Ἐπειδη γαρ παρα ανθρωποις
τουτο δοκει πιστοτερον ειναι το του ορκου, δια τουτο και αυτο προσεθηκεν. βʹ. Ὁραις
οτι ου την αξιαν την εαυτου σκοπει, αλλ' οπως τους ανθρωπους πεισηι, και αναξια
περι εαυτου ανεχεται λεγεσθαι; τουτεστι, πληροφορησαι θελων. Και επι μεν του
Ἀβρααμ δεικνυσι του Θεου ον το παν, ου της μακροθυμιας εκεινου, ει γε και ορκον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

ηνεσχετο προσθειναι, ει καθ' ου ομνυουσιν ανθρωποι, και ο Θεος κατ' αυτου ωμοσε,
τουτεστι, καθ' εαυτου. Ἀλλ' εκεινοι μεν ως μειζονος, ουτος δε ουχ ως μειζονος· και
ομως εποιησεν. Ου γαρ ισον, ανθρωπον καθ' εαυτου ομοσαι και Θεον· ο γαρ
ανθρωπος εξουσιαν εαυτου ουκ εχει. Ὁραις τοινυν οτι ου προς τον Ἀβρααμ μαλλον η
προς ημας τουτο ειρηται. Ἰσχυραν, φησι, παρακλησιν εχωμεν οι καταφυγοντες
κρατησαι της προκειμενης ελπιδος. Και ενταυθα παλιν μακροθυμησας επετυχε της
επαγγελιας. Νυν, φησι· και ουκ ειπεν, Ἐπειδη ωμοσεν. Ὅρκος δε τις εστιν, εδηλωσεν
ειπων το, κατα του μειζονος ομοσαι. Ἀλλ' επειδη απιστον εστι το των ανθρωπων
γενος, συγκατεισιν εις τα αυτα ημιν. Ὥσπερ ουν ομνυσι δι' ημας, καιτοι αναξιον
αυτου το μη πιστευεσθαι· ουτω και το, Ἔμαθεν εξ ων επαθεν, ειρηκεν, επειδη οι
ανθρωποι τουτο νομιζουσι μαλλον ειναι αξιοπιστοτερον, το δια της πειρας ελθειν. Τι
εστι, Της προκειμενης ελπιδος; Ἀπο τουτων τα μελλοντα, φησι, στοχαζομεθα· ει γαρ
ταυτα μετα τοσουτον εξεβη χρονον, παντως κακεινα. Ὥστε τα προς τον Ἀβρααμ
γεγενημενα πιστουται ημας και περι των μελλοντων. Ἣν ως αγκυραν εχομεν της
ψυχης ασφαλη τε και βεβαιαν, και εισερχομενην εις το εσωτερον του
καταπετασματος· οπου προδρομος υπερ ημων εισηλθεν Ἰησους, κατα την ταξιν
Μελχισεδεχ αρχιερευς γενομενος εις τον αιωνα. Ἐν τωι κοσμωι ετι οντας, και ουδεπω
μετασταντας του βιου, δεικνυσιν ηδη οντας εν τοις επηγγελμενοις· δια γαρ της
ελπιδος ηδη εν τωι ουρανωι εσμεν. Ειπεν, Ἀναμεινατε· παντως γαρ εσται. Ειτα
πληροφορων λεγει· Μαλλον δε, τηι ελπιδι ηδη ετυχετε. Και ουκ ειπεν, Ἡμεις εσμεν
ενδον, αλλ', Αυτη εισηλθεν ενδον· οπερ αληθεστερον ην και πιθανωτερον. Ὥσπερ
γαρ η αγκυρα εξαρτηθεισα του πλοιου, ουκ αφιησιν αυτο περιφερεσθαι, καν μυριοι
παρασαλευωσιν ανεμοι, αλλ' εξαρτηθεισα εδραιον ποιει· ουτω και η ελπις. Και ορα
πως σφοδρα αρμοδιον ευρεν εικονα· ου γαρ ειπε θεμελιον, οπερ απηιδεν, αλλα
αγκυραν. Το γαρ εν σαλωι ον, και ου σφοδρα δοκουν ηδρασθαι, επι της υγρας, ως επι
γης, εστηκε, και σαλευεται, και ου σαλευεται. Ἐπι μεν γαρ των σφοδρα στεῤρων
63.92 και φιλοσοφων, εικοτως εκεινο τεθεικεν ο Χριστος λεγων· Ὅστις ωικοδομησε
την οικιαν αυτου επι την πετραν· επι δε των απαγορευοντων, και οφειλοντων, δια
της ελπιδος διαβασταζεσθαι, οικειως τουτο τεθεικεν ο Παυλος. Ἡ μεν γαρ ζαλη και ο
πολυς χειμων σαλευει το σκαφος· η δε ελπις ουκ αφιησι περιφερεσθαι, καν μυριοι
παρασαλευωσιν ανεμοι. Ὥστε ει γε μη ταυτην ειχομεν, παλαι αν κατεποντισθημεν.
Ουκ εν τοις πνευματικοις δε μονον, αλλα και εν τοις βιωτικοις πολλην ταυτης ευροι
τις αν την ισχυν· οιον, επι εμποριας, επι γεωργιας, επι στρατειας· εαν γαρ μη ταυτην
ευθεως τις προθηται, ουδ' αν αψαιτο εργου. Ἄγκυραν δε ουχ απλως ειπεν, αλλ'
ασφαλη τε και βεβαιαν· ινα δηλωσηι το αψευδες των αυτηι επερειδομενων εις
σωτηριαν· διο επαγει· Εισερχομενην εις το εσωτερον του καταπετασματος. Τι εστι
τουτο; Ἀντι του, διικνουμενην εις τον ουρανον. Ειτα και την πιστιν επηγαγεν, ινα μη
μονον ελπις ηι, αλλα και αληθης σφοδρα. Μετα γαρ τον ορκον και ετερον τιθησι, την
δια των πραγματων αποδειξιν, οτι Προδρομος υπερ ημων εισηλθεν Ἰησους. Ὁ δε
προδρομος, τινων εστι προδρομος, ωσπερ Ἰωαννης του Χριστου. Και ουκ ειπεν
απλως, Εισηλθεν, αλλ', Ὅπου προδρομος υπερ ημων εισηλθεν, ως και ημων
οφειλοντων καταλαβειν. Ου πολυ γαρ του προδρομου και των επομενων οφειλει
ειναι το μεσον· επει ουδ' αν ειη προδρομος. Τον γαρ προδρομον και τους επομενους
εν τηι αυτηι χρη ειναι οδωι· και τον μεν οδευειν, τους δε επικαταλαμβανειν. Κατα την
ταξιν, φησι, Μελχισεδεχ αρχιερευς γενομενος εις τον αιωνα. Ἰδου και αλλη
παρακλησις, ει γε ανω ο αρχιερευς ημων, και πολυ βελτιων των παρα Ἰουδαιοις, ου
τωι τροπωι μονον, αλλα και τωι τοπωι και τηι σκηνηι και τηι διαθηκηι, και τωι προσωπωι.
Και τουτο δε εις το κατα σαρκα ειρηται. γʹ. Χρη τοινυν και τους ων εστιν ιερευς
σφοδρα ειναι βελτιους· και ωσπερ πολυ το μεσον Ἀαρων και του Χριστου, τοσουτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

ημων και των Ἰουδαιων το μεσον. Ὅρα γαρ, ανω εχομεν το ιερειον, ανω τον ιερεα,
ανω την θυσιαν. Ουκουν τοιαυτας αναφερωμεν θυσιας τας εν εκεινωι δυναμενας
προσφερεσθαι τωι θυσιαστηριωι· ουκετι προβατα και βοας, ουκετι αιμα και κνισσαν·
παντα ταυτα λελυται, και αντεισενηνεκται αντι τουτων η λογικη λατρεια. Τι δε
εστιν η λογικη λατρεια; Τα δια ψυχης, τα δια πνευματος (Πνευμα, φησιν, ο Θεος· και
τους προσκυνουντας αυτον, εν πνευματι και αληθειαι χρη προσκυνειν)· οσα μη δειται
σωματος, οσα μη δειται οργανων, μη τοπων· τα δε εστιν οιον επιεικεια, σωφροσυνη,
ελεημοσυνη, ανεξικακια, μακροθυμια, ταπεινοφροσυνη. Τα θυματα ταυτα και εν τηι
Παλαιαι ιδοι τις αν ανωθεν προδιατετυπωμενα. Θυσατε γαρ, φησιν ο ∆αυιδ, τωι Θεωι
θυσιαν δικαιοσυνης· και παλιν· Θυσω σοι θυσιαν αινεσεως· και· Θυσια αινεσεως
δοξασει με· και· Θυσια τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον· και· Τι Κυριος εκζητει παρα
σου, αλλ' η το ακουειν αυτου; Ὁλοκαυτωματα και περι αμαρτιας ουκ ηυδοκησας.
Τοτε ειπον· Ἰδου ηκω του ποιησαι, ο Θεος, το θελημα σου· και παλιν· Ἵνα τι μοι
λιβανον εκ Σαβα φερετε; και ετερος· Ἀποστησον απ' εμου ηχον ωιδων σου, και
ψαλμον ορ 63.93 γανων σου ουκ ακουσομαι· αλλ' αντι τουτων, Ἔλεον θελω, και ου
θυσιαν. Ὁραις οιαις θυσιαις ευαρεστειται ο Θεος; οραις και ανωθεν ηδη τας μεν
εκκεχωρηκυιας, τας δε αντεισελθουσας; Ταυτας τοινυν προσαγωμεν. Ἐκειναι μεν
γαρ πλουτου και των εχοντων εισιν, αυται δε αρετης· εκειναι εξωθεν, αυται
ενδοθεν· εκεινας και ο τυχων εργασασθαι δυναιτ' αν, ταυτας δε ολιγοι. Ὅσωι δε
προβατου κρειττων ο ανθρωπος, τοσουτωι αυτη εκεινης η θυσια· ενταυθα γαρ την
ψυχην σου αναφερεις θυμα. Ἔστι δε και αλλα θυματα, τα οντως ολοκαυτωματα, τα
των αγιων μαρτυρων σωματα· εκει αγια και ψυχη και σωμα· εκεινα οσμην ευωδιας
εχει μεγαλην. ∆υνασαι και συ, εαν θεληις, τοιαυτην θυσιαν αναγαγειν. Τι γαρ, εαν μη
τωι πυρι καυσηις το σωμα; αλλ' ετερωι πυρι δυνασαι· οιον, τωι της πενιας της εκουσιου,
τωι της θλιψεως. Το γαρ εξειναι μετα τρυφης και πολυτελειας διαγειν, τον δε
επιμοχθον και καταπικρον αναιρεισθαι βιον, και το σωμα νεκρουν, ουχι
ολοκαυτωσις εστι; Νεκρωσον σου το σωμα και σταυρωσον, και ληψηι και αυτος του
μαρτυριου τουτου τον στεφανον. Ὅπερ γαρ εκει το ξιφος εργαζεται, τουτο ενταυθα η
προθυμια ποιειτω. Μη καιετω, μηδε κατεχετω χρηματων ερως, αλλα κατακαιεσθω
και κατασβεννυσθω η επιθυμια αυτη η ατοπος τωι πυρι του πνευματος, και
κατακοπτεσθω τηι μαχαιραι του Πνευματος. Αυτη θυσια καλη, ου δεομενη ιερεως,
αλλ' αυτου του προσφεροντος αυτην· θυσια καλη, κατω μεν επιτελουμενη, ανω δε
ευθεως αναλαμβανομενη. Ουχι θαυμαζομεν οτι το παλαιον πυρ κατιον απαντα
ανηλισκεν; Ἔξεστι και νυν πυρ κατελθειν πολυ θαυμαστοτερον εκεινου, και παντα
αναλωσαι τα προκειμενα· μαλλον δε ουκ αναλωσαι, αλλ' αναγαγειν εις τον
ουρανον· ου γαρ τεφραν αυτα ποιει, αλλα δωρα προσφερει τωι Θεωι. Τοιαυται ησαν αι
του Κορνηλιου προσφοραι· Αι προσευχαι σου γαρ, φησι, και αι ελεημοσυναι σου
ανεβησαν εις μνημοσυνον ενωπιον του Θεου. Ὁραις συζυγιαν αριστην; Τοτε
ακουομεθα, οταν και αυτοι ακουωμεν των προσιοντων πενητων. Ὃς αποφρασσει,
φησι, τα ωτα αυτου του μη ακουσαι πτωχου, της δεησεως αυτου ουκ εισακουσεται ο
Θεος. Μακαριος ο συνιων επι πτωχον και πενητα· εν ημεραι πονηραι ρυσεται αυτον ο
Κυριος. Ουκ αλλη δε αυτη εστιν, αλλ' η η ημερα εκεινη, η πονηρα γινεται τοις
αμαρτωλοις. Τι εστιν, Ὁ συνιων; Ὁ νοων τι εστι πενης, ο την θλιψιν αυτου
καταμανθανων· ο γαρ μαθων αυτου την θλιψιν, παντως και ευθεως αυτον ελεησει.
Ὅταν ιδηις πενητα, μη παραδραμηις, αλλ' ευθεως εννοησον τις αν ης, ει συ ης
εκεινος· τι ουκ αν ηθελησας παντας ποιειν; Ὁ συνιων, φησιν. Ἐννοησον οτι ομοιως
σοι ελευθερος εστι, και της αυτης σοι κοινωνει ευγενειας, και παντα σοι κοινα
κεκτηται· αλλα τουτον τον ουδεν ελαττον εχοντα σου, ουδε των κυνων πολλακις
των σων ισον ποιεις. Οι μεν γαρ αρτου κορεννυνται, ουτος δε πολλακις εκοιμηθη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

πεινων· και δουλων των σων ο ελευθερος ατιμοτερος γεγονεν. Ἀλλ' εκεινοι ημιν
χρειαν πληρουσι, φησι. Ποιαν δη ταυτην, ειπε μοι; οτι δουλευουσι σοι καλως; Ἐαν
ουν δειξω και τουτον χρειαν σοι πληρουντα πολλωι μειζονα εκεινων, τι ερεις; 63.94
παραστησεται γαρ σοι εν τηι ημεραι της κρισεως, και εξαιρησεται σε του πυρος. Τι
τοιουτον οι δουλοι ποιουσι παντες; Ὅτε η Ταβιθα ετελευτησε, τις ανεστησεν αυτην;
δουλοι περισταντες, η πτωχοι; Συ δε ουδε των δουλων τον ελευθερον εν ισωι ποιειν
εθελεις. Πολυς εστιν ο κρυμος, και εῤριπται επ' εδαφους ρακια εχων ο πενης,
αποτεθνηκως τωι κρυει, κροτων τους οδοντας, και τηι οψει και τωι σχηματι ικανος
παρακαλεσαι· συ δε θερμαινομενος και μεθυων παρερχηι· και πως αξιοις τον Θεον εν
συμφοραι σε οντα εξελεσθαι; Πολλακις δε και τουτο λεγεις· Ἐγω ει ημην, και ελαβον
πολλα αμαρτοντα τινα, αφηκα αν αυτον, και ο Θεος ουκ αφιησι; Μη τουτο ειπηις και
γαρ συ τον ουδεν αμαρτοντα εις σε, ον δυνασαι απαλλαξαι, τουτον περιοραις. Ει δε
τον τοιουτον συ παραλογιζηι, πως ο Θεος εις αυτον αμαρτανοντα σε αφησει; αρα ουχι
γεεννης αξια ταυτα; Και τι θαυμαστον; σωμα μεν πολλακις νεκρον και αναισθητον,
ουκετι της τιμης αισθανομενον, μυριοις και ποικιλοις και διαχρυσοις ιματιοις
περιστελλεις· το δε αλγουν και κατακοπτομενον και βασανιζομενον και
κατατεινομενον υπο λιμου και κρυμου περιοραις, και πλεον τηι κενοδοξιαι χαριζηι, η
τωι φοβωι του Θεου. Και ειθε μεχρι τουτου· αλλ' ευθεως κατηγοριαι κατα του
προσιοντος· Τι γαρ ουκ εργαζεται, φησι; τι δε αργων τρεφεται; Ειπε μοι, συ δε
εργαζομενος εχεις α εχεις, ουχι κληρον πατρωιον παραλαβων; Ει δε και εργαζηι, δια
τουτο ονειδιζεις ετερωι; Ουκ ακουεις Παυλου λεγοντος, Ὑμεις δε το καλον ποιουντες
μη εκκακησητε; μετα γαρ το ειπειν, Ὁ μη εργαζομενος μηδε εσθιετω, τουτο
επηγαγεν. Ἀλλ' επιθετης, φησιν, εστι. δʹ. Τι φης, ανθρωπε; αρτου ενος ενεκεν και
ιματιου επιθετην καλεις; Ἀλλ' ευθεως πωλει αυτο, φησι. Συ δε παντα τα σαυτου
καλως διοικεις; Τι δε; παντες απο αργιας πενονται; ουδεις απο ναυαγιων; ουδεις απο
δικαστηριων; ουδεις απο κλοπης; ουδεις απο κινδυνων; ουδεις απο νοσων; ουδεις
απο αλλης περιστασεως; Ἀλλ' αν ακουσωμεν τινος τοιαυτα αποδυρομενου και
μεγαλα βοωντος, και γυμνου αναβλεποντος εις τον ουρανον, και κομωντος και
ρακια ημφιεσμενου, ευθεως τον επιθετην, τον απατεωνα, τον ειρωνα καλουμεν. Ουκ
αισχυνηι; τινα επιθετην καλεις; Μηδεν δωις, και μη κατηγορησηις του ανδρος. Ἀλλ'
εχει, φησι, και σχηματιζεται. Τουτο σου κατηγορια, ουκ εκεινου· οιδε προς ωμους
εχων, προς θηρια μαλλον η προς ανθρωπους και οτι καν ελεεινον φθεγξηται ρημα,
ουδενα εφελκεται· και δια τουτο αναγκαζεται και σχημα περιθειναι εαυτωι
ελεεινοτερον, ινα σου κατακλασηι την ψυχην. Ἐαν ιδωμεν τινα εν ελευθεριωι
σχηματι προσιοντα, Ουτος επιθετης εστι, φησι, και ινα δοξηι απο ευγενων ειναι, ουτω
προσεισιν· αν ιδωμεν εν τωι εναντιωι σχηματι και τουτον κακιζομεν. Τι πραξουσι
λοιπον; Ὢ της ωμοτητος! ω της απηνειας! Και τινος ενεκεν, φησι, τα
ηκρωτηριασμενα μελη γυμνουσι; ∆ια σε· ει ελεημονες ημεν, ουκ εδει τουτων αυτοις
των τεχνων· ει εκ πρωτης προσοδου επειθον, ουκ αν τοσαυτα εμηχανησαντο. Τις
εστιν ουτως αθλιος, ως εθελειν τοσαυτα βοαιν, ως εθελειν ασχημονειν, ως εθελειν
αποδυρεσθαι δημοσιαι μετα της γυναικος γεγυμνωμενης, μετα των παιδων σποδον
καταπαττεσθαι; Ποσης 63.95 ταυτα πενιας χειρονα; Ἀλλ' υπερ τουτων ου μονον ουκ
ελεουνται, αλλα και κατηγορουνται παρ' ημων. Ἔτι ουν αγανακτησομεν, οτι του
Θεου δεομενοι ουκ εισακουομεθα; ετι ουν δυσχερανουμεν, οτι ου πειθομεν
παρακαλουντες; Ου φριττομεν, αγαπητοι; Ἀλλα πολλακις εδωκα, φησι. Συ δε ουκ αει
εσθιεις; τους δε παιδας πολλακις απαιτουντας απαγεις; Ὢ της αναισχυντιας! Πενητα
αναισχυντον καλεις; και συ μεν αρπαζων ουκ αναισχυντος· εκεινος δε υπερ αρτου
δεομενος αναισχυντος; Ουκ εννοεις οση της γαστρος η αναγκη; ουχι παντα δια τουτο
ποιεις; ουχι των πνευματικων δια τουτο αμελεις; ουχι ουρανος προκειται και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

ουρανων βασιλεια; συ δε την εκεινης δεδοικως τυραννιδα, παντα υπομενεις, και
εκεινης ου καταφρονεις; Αυτη εστιν αναισχυντια. Ουχ οραις γεροντας αναπηρους;
Ἀλλ' ω της ληρωδιας! ο δεινα, φησι, τοσουσδε χρυσους δανειζει· ο δεινα δε τοσους,
και επαιτει. Παιδων μικρων μυθους διηγεισθε και ληρους· και γαρ εκεινοι τοιουτων
αει μυθων παρα της τιτθιδος ακουουσιν. Ου πειθομαι, ου πιστευω, μη γενοιτο.
∆ανειζει τις, και εν αφθονιαι ων προσαιτει; τινος ενεκεν, ειπε μοι; τι δε
ασχημονεστερον του επαιτειν; κρεισσον αποθανειν, η επαιτειν. Μεχρι τινος απηνεις
εσμεν; Τι ουν; παντες δανειζουσι; παντες επιθεται εισιν; ουδεις πενης οντως; Ναι,
φησι, και πολλοι. Τι ουν εκεινοις ουκ επικουρεις, επειδη ακριβης ει των βιων αυτων
εξεταστης; Σκηψις ταυτα και προφασις. Παντι τωι αιτουντι σε διδου, και τον θελοντα
δανεισασθαι απο σου μη αποστραφηις· εκτεινον την χειρα σου, μη εστω
συνεσταλμενη. Ουχι των βιων κατεστημεν εξετασται επει ουδενα ουτως ελεησομεν.
∆ια τι, οταν τον Θεον παρακαληις, λεγεις· Μη μνησθηις των αμαρτιων μου; Ὥστε ει
και σφοδρα εστιν εκεινος αμαρτωλος, τουτο και επ' αυτου λογιζου, και μη
μιμνησκου των αμαρτιων αυτου. Φιλανθρωπιας εστιν ο καιρος, ουκ ακριβους
εξετασεως· ελεους, ου λογισμου. ∆ιατραφηναι βουλεται· αν μεν βουληι, δος· αν δε μη
βουληι, αποπεμψον, μη επαπορησας. ∆ια τι αθλιος ει και ταλαιπωρος; ∆ια τι ουδε
αυτον ελεεις, και τους θελοντας αποτρεπεις; Ὅταν γαρ ο δεινα ακουσηι παρα σου, οτι
ουτος απατεων, οτι εκεινος υποκριτης, οτι εκεινος δανειζει· ουτε τουτοις διδωσιν,
ουτε εκεινοις· παντας γαρ υποπτευει τοιουτους ειναι. Ἴστε γαρ οτι τα πονηρα
ευκολως υποπτευομεν, τα δε χρηστα 63.96 ουκετι. Γενωμεθα ελεημονες, ουχ απλως,
αλλ' ως ο Πατηρ ημων ο ουρανιος· αυτος και μοιχους, και πορνους, και γοητας
τρεφει· και τι λεγω; παν ειδος κακιας εχοντας. Ἐν γαρ τοσουτωι κοσμωι αναγκη ειναι
και τοιουτους πολλους· αλλ' ομως απαντας ενδιδυσκει· ουδεις λιμωι διεφθαρη ποτε,
πλην ει τις εκων. Ουτω γενωμεθα οικτιρμονες· εαν δεηται, και εν αναγκηι ηι, βοηθει.
Νυν δε εις τοσουτον ηλθομεν αλογιας, ωστε μη μονον επι των πενητων τουτο ποιειν
των δια των στενωπων βαδιζοντων, αλλα και επι μοναζοντων ανδρων. Ὁ δεινα
επιθετης εστι, φησιν. Ουχι τουτο ελεγον πρωην, οτι αν μεν πασιν αδιαφορως
διδωμεν, αει ελεησομεν· εαν δε αρξωμεθα περιεργαζεσθαι, ουδεποτε ελεησομεν; Τι
λεγεις; ινα αρτον λαβηι, επιθετης εστιν; Ει μεν χρυσιου ταλαντα αιτει και αργυριου, η
ιματια πολυτελη, η ανδραποδα, η αλλ' οτιουν, εικοτως αν τις τουτον ειποι
απατεωνα· ει δε μηδεν τουτων, αλλα διατροφην και σκεπην α φιλοσοφιας εστι τουτο
απατεωνος, ειπε μοι; Παυσωμεθα της ακαιρου ταυτης φιλοπραγμοσυνης, της
σατανικης, της ολεθριας. Ει μεν γαρ εν κληρωι κατειλεγμενον εαυτον ειναι λεγοι, η
ιερεα εαυτον ονομαζοι, περιεργαζου, πολυπραγμονει· ου γαρ ακινδυνος εκει η
ανεξεταστος κοινωνια· περι γαρ μεγαλων ο κινδυνος· αν δε διατροφης δεηται, μηδεν
εξεταζε· ου γαρ διδως, αλλα λαμβανεις. Ἐξετασον, ει βουλει, πως Ἀβρααμ την
φιλοξενιαν περι παντας τους προσιοντας επεδεικνυτο. Ει περιεργος ην περι τους
καταφευγοντας προς αυτον, ουκ αν αγγελους εξενισεν· ισως γαρ αν μη νομιζων
αυτους αγγελους ειναι, μετα των αλλων και τουτους απωσατο· αλλ' επειδη παντας
εδεχετο, εδεξατο και αγγελους. Μη γαρ απο του βιου σοι των λαμβανοντων τον
μισθον διδωσιν ο Θεος; Ἀπο της προαιρεσεως της σης, απο της φιλοτιμιας της
οικειας, απο φιλανθρωπιας της πολλης, απο της αγαθοτητος· αυτη εστω, και παντων
επιτευξηι των αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα,
κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων, Ἀμην.
ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

Ουτος γαρ ο Μελχισεδεχ, βασιλευς Σαλημ, ιερευς του Θεου του υψιστου, ο
συναντησας Ἀβρααμ υποστρεφοντι απο της κοπης των βασιλεων, και ευλογησας
αυτον, ωι και δεκατην εμερισεν απο παντων Ἀβρααμ, πρωτον μεν ερμηνευο μενος
βασιλευς δικαιοσυνης, επειτα δε και βασιλευς Σαλημ (ο εστι βασιλευς ειρηνης),
απατωρ, αμητωρ, αγενεαλογητος, μητε αρχην ημερων, μητε ζωης τελος εχων,
αφωμοιωμενος δε τωι Υιωι του Θεου μενει ιερευς εις το διηνεκες. αʹ. Βουλομενος ο
Παυλος το διαφορον δειξαι της Καινης και της Παλαιας, πολλαχου αυτο διασπειρει,
και 63.96 ακροβολιζεται, και διακωδωνιζει τας ακοας των ακροατων και
προγυμναζει. Ευθεως γαρ και απο του προοιμιου τουτο κατεβαλλετο, ειπων, οτι
εκεινοις μεν ελαλησεν εν προφηταις, ημιν δε εν Υιωι· κακεινοις μεν πολυμερως και
πολυτροπως, ημιν δε δια του Υιου. Ειτα περι του Υιου διαλεχθεις τις ειη και τι
εργασαμενος, και παραινεσας αυτωι πειθεσθαι, ινα μη τα αυτα παθωμεν τοις
Ἰουδαιοις, και ειπων οτι αρχιερευς εστι κατα τον Μελχισεδεχ, και πολλακις εις την
διαφοραν ταυτην εμβηναι βουληθεις, και πολλα προοικονομησας, και επιτιμησας
αυτοις ως ασθενεσι, και παλιν θεραπευσας και ανακτησαμενος ωστε θαῤρειν· τοτε
λοιπον εισαγει τον της διαφορας λογον ακμαζουσαις ταις ακοαις· ο γαρ
αναπεπτωκως ουκ αν ευ 63.97 κολως ακουσειε. Και ινα μαθηις, ακουε της Γραφης
λεγουσης· Και ουκ ηκουσαν Μωυση δια την ολιγοψυχιαν. ∆ια τουτο προτερον
κενωσας αυτων την αθυμιαν δια πολλων, και δια φοβερων, και δια χρηστοτερων,
τοτε λοιπον καθιησιν εις τον της διαφορας λογον· και τι φησιν; Ουτος γαρ ο
Μελχισεδεχ, βασιλευς Σαλημ, ιερευς του Θεου του υψιστου. Και το δη θαυμαστον, εν
τωι τυπωι δεικνυσι πολλην ουσαν την διαφοραν. Ὅπερ γαρ ειπον, απο του τυπου αει
πιστουται την αληθειαν, απο των παρελθοντων τα ενεστωτα, δια την ασθενειαν των
ακροατων. Ουτος γαρ, φησιν, ο Μελχισεδεχ, βασιλευς Σαλημ, ιερευς του Θεου του
υψιστου, ο συναντησας Ἀβρααμ υποστρεφοντι απο της κοπης των βασιλεων, και
ευλογησας αυτον· ωι και δεκατην απο παντων εμερισεν Ἀβρααμ. Θεις την διηγησιν
πασαν εν συντομωι, μυστικως αυτην εθεωρησε· και πρωτον απο του ονοματος·
Πρωτον μεν, φησιν, ερμηνευομενος βασιλευς δικαιοσυνης. Καλως· Σεδεχ γαρ
δικαιοσυνη λεγεται. Μελχι δε βασιλευς· αρα ο Μελχισεδεχ βασιλευς δικαιοσυνης
εστιν. Ὁραις και εν τοις ονομασι την ακριβειαν; Τις δε εστι βασιλευς δικαιοσυνης,
αλλ' η ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος; Ἔπειτα δε και βασιλευς Σαλημ, απο της
πολεως· τουτεστι, βασιλευς ειρηνης· ουτω γαρ ερμηνευεται το, Σαλημ. Ὃ παλιν εστι
του Χριστου· ουτος γαρ ημας δικαιους εποιησε, και ειρηνοποιησε τα εν τοις
ουρανοις, και τα επι της γης. Τις δαι ανθρωπος βασιλευς δικαιοσυνης και ειρηνης
εστιν; Ουδεις ετερος, αλλ' η μονος ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος. Ειτα και ετεραν
διαφοραν επαγει λεγων, Ἀπατωρ, αμητωρ, αγενεαλογητος, μητε αρχην ημερων,
μητε ζωης τελος εχων, αφωμοιωμενος δε τωι Υιωι του Θεου, μενει ιερευς εις το
διηνεκες. Ἐπειδη τοινυν αντεπιπτεν αυτωι το, Συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν
Μελχισεδεχ, εκεινος δε ετεθνηκει, και ουκ εγενετο ιερευς εις τον αιωνα· ορα πως
αυτο τεθεωρηκεν. Ἵνα γαρ μηδεις αντεπενεγκηι λεγων, Και τις τουτο ειποι αν περι
ανθρωπου; ου τωι πραγματι, φησι, λεγω· τουτεστιν, ουκ ισμεν ποτε τινα πατερα
εσχεν, η τινα μητερα, ου ποτε εδεξατο την αρχην, ου ποτε ετελευτησε. Και τις τουτο,
φησι; μη γαρ, επειδη ημεις ουκ ισμεν, ουκ ετελευτησεν, η ουκ εσχε γονεις; Καλως
λεγεις, και ετελευτησε, και εσχε γονεις. Πως ουν, Ἀπατωρ, αμητωρ; πως, Μητε
αρχην ημερων, μητε ζωης τελος εχων; Πως; τωι μη εμφερεσθαι τηι Γραφηι. Και τι
τουτο; Ὅτι, ωσπερ ουτος απατωρ τωι μη γενεαλογεισθαι, ουτως ο Χριστος αυτηι τηι
φυσει του πραγματος. βʹ. Ἰδου το αναρχον, ιδου το ατελευτητον. Ὥσπερ τουτου ουκ
ισμεν ουτε αρχην ημερων, ουτε ζωης τελος, δια το μη γεγραφθαι· ουτως ουκ ισμεν
ουδε του Ἰησου, ου δια το μη γεγραφθαι, αλλα δια το μη ειναι. Ἐκεινο μεν γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

τυπος, και δια τουτο απο του μη γεγραφθαι· τουτο δε αληθεια, και δια τουτο απο του
μη ειναι. Ὥσπερ γαρ και εν τοις ονομασιν (ενταυθα μεν γαρ προσηγοριαι ησαν
βασιλευς δικαιοσυνης και ειρηνης, εκει δε πραγματων αληθεια) ουτω και ενταυθα
προσηγοριαι εισιν, εκει δε πραγματων αληθεια. Πως ουν αρχην εχει; Ὁραις αναρχον
τον Υιον, ου κατα το μη εχειν αιτιον· τουτο γαρ αδυνατον· εχει γαρ Πατερα· επει πως
υιος; αλλα κατα το μη εχειν αρχην ζωης, μητε τελος. Ἀφ 63.98 ωμοιωμενος δε, φησι,
τωι Υιωι του Θεου. Και που η ομοιοτης; Ὅτι και τουτου κακεινου το τελος αγνοουμεν.
και την αρχην· αλλα τουτου μεν παρα το μη γεγραφθαι, εκεινου δε παρα το μη ειναι.
Ἐνταυθα η ομοιοτης. Ει δε πανταχου εμελλεν η ομοιοτης ειναι, ουκετι τυπος ην και
αληθεια, αλλα τυπος τα αμφοτερα. Ουτω και εν ταις σκιαγραφουμεναις εικοσι
γινομενον ιδοι τις αν· εν εκειναις γαρ εστι μεν τι και ομοιον, εστι δε και ανομοιον·
δια μεν γαρ της απλως γραφης ομοιοτης τις εστι του χαρακτηρος· των χρωματων δε
επιτεθεντων, τοτε φανερως δεικνυται η διαφορα, και το ομοιον και το ανομοιον.
Θεωρειτε δε, φησι, πηλικος ουτος, ωι και δεκατην Ἀβρααμ εδωκεν εκ των
ακροθινιων ο πατριαρχης. Τεως ηρμοσε τον τυπον. Θαῤρων λοιπον δεικνυσι αυτον
των αληθινων πραγματων των παρα Ἰουδαιοις λαμπροτερον. Ει δε ο τυπον εχων
του Χριστου τοσουτον, ου των ιερεων, αλλα και αυτου του προπατορος των ιερεων
βελτιων· τι αν τις ειποι περι της αληθειας; Ὁραις εξ οσης περιουσιας δεικνυσι την
υπεροχην· Θεωρειτε δε, φησι, πηλικος ουτος, ωι και δεκατην εδωκεν Ἀβρααμ εκ των
ακροθινιων ο πατριαρχης. Ἀκροθινια τα λαφυρα λεγεται. Και ουκ εστιν ειπειν, οτι
ως μετασχοντι του πολεμου εδωκε· δια γαρ τουτο ειπεν, Ὑπηντησεν υποστρεφοντι
απο της κοπης των βασιλεων· δηλων οτι οικοι εκαθητο, και οτι των αυτωι
πεπονημενων τας απαρχας εδωκε. Και οι μεν εκ των υιων Λευι την ιερατειαν
λαμβανοντες, εντολην εχουσιν αποδεκατουν τον λαον κατα τον νομον, τουτεστι,
τους αδελφους αυτων, καιπερ εξεληλυθοτας εκ της οσφυος Ἀβρααμ. Τοσαυτη, φησι,
της ιερωσυνης η υπερβολη, ωστε τους ομοτιμους απο προγονων και τον αυτον
εχοντας προπατορα, πολλωι βελτιους ειναι των αλλων. ∆εκατας γουν παρ' εκεινων
λαμβανουσιν. Ὅταν ουν ευρεθηι τις παρ' αυτων τουτων δεκατας λαμβανων, αρα ουχ
ουτοι μεν εν ταξει λαικων, εκεινος δε εν τοις ιερευσι; Και ου τουτο μονον, αλλ' ουδε
ομοτιμος ην αυτοις, αλλ' εξ ετερου γενους. Ὥστε ουκ αν εδωκεν αλλοφυλωι δεκατας,
ει μη πολλη ην η τιμη. Βαβαι! τι ειργασατο; μειζον η τα κατα την πιστιν εν τηι προς
Ῥωμαιους κινων Ἐπιστοληι διεσαφησεν. Ἐκει μενγαρ και της ημετερας και της
Ἰουδαικης πολιτειας τον Ἀβρααμ προπατορα ειναι φησιν· ενταυθα δε αυτου σφοδρα
κατατολμαι, και δεικνυσι τον ακροβυστον πολλωι βελτιονα. Πως ουν εδειξεν; οτι Λευι
δεκατας εδωκεν; Ὁ Ἀβραμ, φησιν, εδωκε. Και τι προς ημας τουτο; Μαλιστα μεν ουν
προς υμας· ου γαρ δη φιλονεικησετε τους Λευΐτας βελτιονας ειναι του Ἀβρααμ. Ὁ δε
μη γενεαλογουμενος εξ αυτων δεδεκατωκε τον Ἀβρααμ. Ειτα και ουχ απλως
παρηλθεν, αλλα προσεθηκε, Και τον εχοντα τας επαγγελιας ευλογησεν. Ἐπειδη ανω
και κατω τουτο ην το σεμνον Ἰουδαιοις, δεικνυσιν εκεινου οντα σεμνοτερον
εκεινον, και απο της κοινης κρισεως απαντων. Χωρις δε πασης αντιλογιας, φησι, το
ελαττον υπο του κρειττονος ευλογειται. Τουτεστι, πασι δοκει το ελαττον υπο του
κρειττονος ευλογεισθαι. Ουκουν κρειττων ο τυπος του Χριστου, και αυτου του τας
επαγγελιας εχοντος. Και ωδε μεν δεκατας αποθνησκοντες ανθρωποι λαμβανουσιν·
εκει δε μαρτυρουμενος οτι ζηι. Ἀλλ' ινα εκεινα μη ειπωσι, τι ανω απερχηι; τι προς
τους ιερεας ημων, ει Ἀβρααμ δεκατην εδωκεν; ειπε τα εις ημας· επαγει και λεγει· Και,
ως επος ειπειν. Και καλως αυτο εκο 63.99 λασε, φανερως μη ειπων, ινα μη πληξηι.
∆ια Ἀβρααμ και Λευι ο δεκατας λαμβανων δεδεκατωται. Πως; Ἔτι γαρ εν τηι οσφυι
του πατρος ην, οτε συνηντησεν αυτωι ο Μελχισεδεχ. Τουτεστιν, εν αυτωι ην ο Λευι
και μηπω τεχθεις, δι' αυτου την δεκατην εδιδου. Ὅρα, ουκ ειπεν, Οι Λευῗται, αλλ' Ὁ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

Λευΐ· το μειζον, ως ηθελε, καντευθεν συναγων εις υπερβολην. Ειδες ποσον το μεσον
του Ἀβρααμ και του Μελχισεδεχ του τον τυπον φεροντος του αρχιερεως του
ημετερου; Και δεικνυσι την υπεροχην εξουσιαι, ουκ αναγκηι γεγενημενην. Ἐκεινος
γαρ εδωκε την δεκατην, οπερ εστιν ιερεως· ουτος ευλογησεν, οπερ εστι κρειττονος.
Αυτη η υπεροχη και εις τους εκγονους διαβαινει. Θαυμαστως και περιγεγονοτως
εῤριψεν εξω τα Ἰουδαικα. ∆ια τουτο αρα ελεγε, Νωθροι γεγονατε, επειδη ταυτα
καταβαλεσθαι εβουλετο, ωστε μη αποσκιρτησαι αυτους. Τοιαυτη γαρ η σοφια του
Παυλου· προκατασκευαζων πρωτον, ουτως εμβαλλει εις α βουλεται. ∆υσπειθες γαρ
το γενος το ανθρωπινον, και πολλης δεομενον επιμελειας, και πλειονος η τα φυτα.
Ἐκει μεν γαρ φυσις σωματων εστι και γης, εικουσα ταις των γηπονων χερσιν·
ενταυθα δε προαιρεσις, πολλας δεχομενη μεταβολας, και νυν μεν τουτο, νυν δε
εκεινο αιρουμενη· οξυῤρεπης γαρ αυτη προς κακιαν. γʹ. ∆ιο χρη παντοτε φυλαττειν
εαυτους, μηποτε απονυσταξωμεν. Ἰδου γαρ, φησιν, ου νυσταξει, ουδε υπνωσει, ο
φυλασσων τον Ἰσραηλ· και· Μη δωις εις σαλον τον ποδα σου. Ουκ ειπε, Μη σαλευθηις,
αλλα, Μη δωις. Ἄρα εφ' ημιν το δουναι, και ουκ εφ' ετερωι τινι. Ἂν γαρ εθελωμεν
εσταναι εδραιοι και αμετακινητοι, ου σαλευθησομεθα· τωι γαρ ουτως ειπειν, τουτο
ηινιξατο. Τι ουν; ουδεν επι τωι Θεωι; Παντα μεν επι τωι Θεωι· αλλ' ουχ ουτως, ωστε το
αυτεξουσιον ημων βλαπτεσθαι. Ει τοινυν επι τωι Θεωι, φησι, τι ημας αιτιαται; ∆ια
τουτο ειπον, Ουχ ουτως, ωστε το αυτεξουσιον ημων βλαπτεσθαι. Ἐφ' ημιν εστι
τοινυν, και επ' αυτωι· δει γαρ ημας πρωτον ελεσθαι τα αγαθα, και οτε ελωμεθα ημεις,
τοτε και αυτος τα παρ' εαυτου εισαγει. Ου προφθανει τας ημετερας βουλησεις, ινα μη
λυμηνηται το αυτεξουσιον ημων· οταν δε ημεις ελωμεθα, τοτε πολλην εισαγει την
βοηθειαν ημιν. Πως ουν, ει και εφ' ημιν εστιν, ο Παυλος φησιν· Ου του θελοντος,
ουδε του τρεχοντος, αλλα του ελεουντος Θεου; Πρωτον μεν ουχ ως ιδιαν γνωμην
εισηγαγεν, αλλ' ως εκ του προκειμενου αυτο συνηγαγε, και εκ του προβληθεντος.
Ειπων γαρ· Γεγραπται· Ἐλεησω ον αν ελεω, και οικτειρησω ον αν οικτειρω,
επηγαγεν· Ἄρα ουν ου του θελοντος, ουδε του τρεχοντος, αλλα του ελεουντος Θεου.
Ἐρεις ουν μοι· Τι ετι μεμφεται; ∆ευτερον δε, εκεινο εστιν ειπειν, οτι ου το πλεον
εστι, το παν φησιν ειναι. Ἡμων γαρ το προελεσθαι και βουληθηναι, Θεου δε το
ανυσαι και εις τελος αγαγειν. Ἐπει ουν εκεινου το πλεον εστι, το παν εκεινου ειναι
φησι, κατα την συνηθειαν την ανθρωπινην τουτο λεγων. Ουτω γαρ και ημεις
ποιουμεν· οιον τι λεγω· Ὁρωμεν οικιαν οικοδομουμενην καλως, και λεγομεν· Το
παν του τεχνιτου εστι· καιτοι γε ου το παν αυτου εστιν, αλλα και των εργατων, και
του την υλην παρασχοντος δεσποτου, και πολλων ετερων· 63.100 αλλ' ομως επειδη
το πλεον εκεινος εισηνεγκεν, εκεινου το παν ειναι λεγομεν. Ουτω δη και ενταυθα.
Και παλιν επι πληθους, ενθα μεν οι πολλοι, παντας ειναι φαμεν· ενθα δε ολιγοι,
ουδενα. Ουτω και Παυλος ενταυθα φησι το, Ου του θελοντος, ουδε του τρεχοντος,
αλλα του ελεουντος Θεου. Τουτο δε λεγων, δυο τα μεγιστα κατορθοι· εν μεν, το μη
επαιρεσθαι εφ' οις κατορθουμεν· δευτερον δε, το κατορθουντας ανατιθεναι τωι Θεωι
την των κατορθουμενων αιτιαν. Καν τρεχηις τοινυν, καν σπουδαζηις, φησι, μη νομιζε
σον ειναι το κατορθωμα· αν γαρ μη της ανωθεν τυχηις ροπης, παντα εικη. Πλην οτι
τευξηι του σπουδαζομενου μετα της εκειθεν συμμαχιας, ευδηλον εστιν· αλλ' αν
τρεχηις και συ, αν θεληις. Ου τουτο ουν ειπεν, οτι εικη τρεχομεν, αλλ' οτι εικη
τρεχομεν, εαν ημετερον ειναι το παν νομιζωμεν, εαν μη το πλεον απονεμωμεν τωι
Θεωι. Ουτε γαρ αυτου ειναι το παν ηθελησεν ο Θεος, ινα μη δοξηι εικη στεφανουν
ημας· ουτε ημων παλιν, ινα μη εις απονοιαν εκπεσωμεν. Ει γαρ το ελαττον μερος
εχοντες μεγαλα φρονουμεν, τι, ει του ολου κυριοι ημεν; πολλα γαρ ο Θεος εποιησεν
υπερ του την αλαζονειαν ημων εκκοψαι. Και ετι η χειρ αυτου υψηλη, φησι. Ποσοις
ημας παθεσι περιεβαλεν, ωστε εκκοψαι ημων το φρονημα; ποσοις εκυκλωσε θηριοις;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

Και γαρ οταν λεγωσι τινες, Τι τουτο; εις τι τουτο; παρα το τωι Θεωι δοκουν ταυτα
φασιν. Ἐν τοσουτωι σε φοβωι κατεστησε, και ουδε ουτω ταπεινοφρονεις, αλλα μικρας
ευπραγιας αν επιλαβηι ποτε, προς αυτον φθανεις τον ουρανον τωι φρονηματι. δʹ. ∆ια
τουτο αι ταχισται μεταβολαι και μεταπτωσεις, και ουδε ουτω παιδευομεθα· δια τουτο
θανατοι συνεχεις και αωροι, ημεις δε ως αθανατοι φρονουμεν, ως ουδεποτε
τεθνηξομενοι· ουτως αρπαζομεν, ουτω πλεονεκτουμεν, ως ουδεποτε δωσοντες
λογον· ουτως οικοδομουμεν, ως ενταυθα μενοντες αει, και ουδε ο του Θεου λογος
καθ' εκαστην ημεραν ημιν ενηχουμενος, ουδε αυτα παιδευει τα πραγματα. Ουκ εστιν
ημεραν, ουκ εστιν ωραν ειπειν, εν ηι μη συνεχεις εστιν ιδειν εκφορας· αλλα παντα
ματην, και της σκληροτητος ημων ουδεν καθικνειται. Ουδε εν ταις ετερων
συμφοραις βελτιους γενεσθαι δυναμεθα, μαλλον δε, ουδε θελομεν· αλλ' οταν αυτοι
μονοι πενθωμεν, τοτε συστελλομεθα· καν ανηι την χειρα ο Θεος, παλιν ημεις την
χειρα επηραμεν. Ουδεις τα ανω φρονει, ουδεις καταφρονει των εν τηι γηι, ουδεις προς
τον ουρανον οραι· αλλ' ωσπερ οι χοιροι κατω νευουσι, προς την γαστερα κυπτοντες,
και τωι βορβορωι εγκαλινδουμενοι· ουτω και οι πολλοι των ανθρωπων, βορβορωι
χαλεπωτατωι εαυτους μολυνοντες ουκ αισθανονται· βελτιον γαρ πηλωι μολυ 63.101
νεσθαι ακαθαρτωι, η αμαρτημασιν. Ὁ μεν γαρ εκειθεν μολυνθεις, απενιψατο εν
βραχει χρονωι, και γεγονεν ομοιος τωι μηδε εμπεσοντι παρα την αρχην εις εκεινο το
τελμα· ο δε εις το βαραθρον της αμαρτιας εμπεσων, εδεξατο μολυσμον ουχ υδατι
καθαιρομενον, αλλα πολλου δεομενον χρονου, και μετανοιας ακριβους, και
δακρυων, και κοπετων, και πλειονος θρηνου και θερμοτερου, η επι τοις φιλτατοις
επιδεικνυσθε. Ουτος μεν γαρ ο ρυπος εξωθεν ημιν προσγινεται· διο και ταχεως
αυτον αποτιθεμεθα· εκεινος δε ενδοθεν τικτεται· διο και μολις αυτον απονιπτομενοι
καθαιρομεθα. Ἐκ γαρ της καρδιας, φησιν, εξερχονται διαλογισμοι πονηροι, πορνειαι,
μοιχειαι, κλοπαι, ψευδομαρτυριαι. ∆ιο και ο προφητης ελεγε· Καρδιαν καθαραν
κτισον εν εμοι, ο Θεος· ετερος δε· Ἀποπλυνον απο κακιας την καρδιαν σου,
Ἱερουσαλημ. Ὁραις οτι το κατορθουν και ημων εστι και του Θεου; Και παλιν,
Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι, οτι αυτοι τον Θεον οψονται. Ουκουν γενωμεθα
καθαροι εις δυναμιν την ημετεραν· αποσμηξωμεν εαυτων τα αμαρτηματα. Πως δε
εστιν αποσμηξαι; Ὁ προφητης διδασκει, λεγων, Λουσασθε, καθαροι γινεσθε, αφελετε
τας πονηριας υμων απο των ψυχων υμων απεναντι των οφθαλμων μου. Τι εστιν,
Ἀπεναντι των οφθαλμων μου; Ἐπειδη τινες ειναι δοκουσιν απονηροι, αλλα τοις
ανθρωποις, τωι δε Θεωι δηλοι οντες ταφοι 63.102 κεκονιαμενοι· δια τουτο φησιν,
Ουτως αφελετε, ως εγω ορω. Μαθετε καλον ποιειν, εκζητησατε κρισιν, ταπεινον και
πενητα δικαιωσατε· και δευτε, και διελεγχθωμεν, λεγει Κυριος· και, εαν ωσιν αι
αμαρτιαι υμων ως φοινικουν, ως χιονα λευκανω· εαν δε ωσιν ως κοκκινον, ωσει
εριον λευκανω. Ὁραις οτι προτερους ημας εαυτους δει καθαιρειν, και τοτε ο Θεος
καθαιρει; Πρωτον γαρ ειπων, Λουσασθε, καθαροι γενεσθε, τοτε επηγαγεν, Ἐγω
λευκανω. Μηδεις τοινυν των εις εσχατην κακιαν ηκοντων, απογινωσκετω εαυτου·
καν γαρ εις εξιν, φησιν, ελθηις, και σχεδον εις φυσιν της κακιας αυτης, μη φοβηθηις.
∆ια γαρ τουτο χρωματα ουκ εξιτηλα, αλλα σχεδον συνουσιωμενα τοις υποκειμενοις
λαβων εις την εναντιαν αυτα εφησε καταστασιν ηξειν. Ου γαρ απλως πλυνειν εφη,
αλλ' ως χιονα, και ως εριον λευκαινειν, ινα ημιν χρηστας υποτεινηι τας ελπιδας. Ἄρα
μεγαλη της μετανοιας η δυναμις, ει γε ως χιονα ημας εργαζεται, και ως εριον
λευκαινει, καν προλαβουσα η αμαρτια βαψηι τας ημετερας ψυχας. Σπουδασωμεν
τοινυν καθαροι γενεσθαι· ουδεν φορτικον επεταξε· Κρινατε ορφανωι, και δικαιωσατε
χηραν, φησιν. Ὁραις πανταχου πως πολυς τωι Θεωι ο του ελεους λογος, και της των
αδικουμενων προστασιας; Ταυτα μετιωμεν τα κατορθωματα, και δυνησομεθα τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

χαριτι του Θεου και των μελλοντων επιτυχειν αγαθων· ων παντας ημας αξιουσθαι
γενοιτο εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ.
Ει μεν ουν τελειωσις δια της Λευιτικης ιερω συνης ην (ο λαος γαρ επ' αυτηι
νενομοθε τητο), τις ετι χρεια, κατα την ταξιν Μελχισε δεχ ετερον ανιστασθαι ιερεα,
και ου κατα την ταξιν Ἀαρων λεγεσθαι; μετατιθεμενης γαρ της ιερωσυνης, εξ
αναγκης και νομου μεταθεσις γινεται. Ἐφ' ον γαρ λεγεται ταυτα, φυλης ετερας
μετεσχηκεν, αφ' ης ουδεις προσεσχηκε τωι θυσιαστηριωι. Προδηλον γαρ οτι εξ Ἰουδα
ανατεταλκεν ο Κυριος ημων, εις ην φυλην ου δεν περι ιερωσυνης Μωυσης
ελαλησεν. αʹ. Ει μεν ουν τελειωσις δια της Λευιτικης ιερωσυνης ην, φησιν. Ειπων
περι του Μελχισεδεχ, και δειξας οσωι κρειττων ην του Ἀβρααμ, και πολυ το διαφορον
αποφηνας, εντευθεν αρχεται λοιπον της διαθηκης αυτης το μεσον αποδεικνυναι, και
πως η μεν ατελης, η δε τελεια. Και ουδεπω εις αυτα τα πραγματα εμβαινει, αλλ' απο
της ιερωσυνης τεως μαχεται και της διαθηκης. Τοτε γαρ ταυτα πιστοτερα ην τοις
απιστοις, οταν απο των ηδη προειλημμενων και πεπιστευμενων η αποδειξις γινηται.
Ἔδειξεν οτι πολυ και του Λευι και του Ἀβρααμ βελτιων ην ο Μελχισεδεχ, εν ταξει
ιερεων αυτοις γενομενος. Ἐξ ετερου δε παλιν επιχειρει. Ποιου δη τουτου; Της νυν
ιερωσυνης, και της Ἰουδαικης. Και θεα μοι συνεσεως υπερβολην· αφ' ου γαρ εικος ην
αυτον εκβαλειν της ιερωσυνης, επειδη μη κατα την ταξιν 63.102.30 Ἀαρων, απο
τουτου τουτον μεν ιστησιν; εκβαλλει δε εκεινους. Ποιει δε τουτο εαυτον εισαγων
ωσπερ απο τινος διαπορουμενον, τι δηποτε μη κατα την ταξιν Ἀαρων λεγεται, ουτω
την διαπορησιν λυοντα. Και εγω, φησι, τουτο αυτο διαπορω, τινος ενεκεν μη κατα
την ταξιν Ἀαρων γεγονε. Τουτο γαρ δηλοι τωι ειπειν, Ει μεν ουν τελειωσις δια της
Λευιτικης ιερωσυνης ην. Και το, Τις ετι χρεια, πολλην εμφασιν εχει. Ει μεν ουν
πρωην ο Χριστος το κατα σαρκα κατα την ταξιν Μελχισεδεχ, επειτα ο νομος γεγονε,
και τα κατα τον Ἀαρων· εικοτως αν τις ειποι, ατε οντα τελειοτερα, ταυτα εκεινα
καταλυειν, ατε επεισελθοντα· ει δε ο Χριστος υστερος, και ετερον λαμβανει τυπον
τον της ιερωσυνης, δηλον οτι ως ατελεστερων οντων εκεινων. Θωμεν γαρ, φησι, τωι
λογωι παντα πεπληρωσθαι, και μηδεν ατελες ειναι εν τηι ιερωσυνηι· τι ουν εδει, Κατα
την ταξιν Μελχισεδεχ, λεγεσθαι, και ου, Κατα την ταξιν Ἀαρων; τινος ενεκεν, αφεις
τον Ἀαρων, ετεραν εισηνεγκεν ιερωσυνην, την του Μελχισεδεχ; Ει μεν ουν
τελειωσις δια της Λευιτικης ιερωσυνης, φησιν, ην· τουτεστι, της των πραγματων,
της των δογματων, του βιου η τελειωσις δια της Λευιτικης ιερωσυνης ην. Και ορα
πως οδωι προβαινει. Ειπεν οτι κατα την ταξιν Μελχισεδεχ, δεικνυς οτι βελτιων η
κατα την ταξιν Μελχισεδεχ· πολυ γαρ βελτιων εκεινος. Λοιπον δε και απο του
χρονου τουτο δεικνυσιν, οτι μετα 63.103 Ἀαρων δηλονοτι ως αμεινων. Και τι
βουλεται το εξης, Ὁ λαος γαρ, φησιν, επ' αυτηι νενομοθετητο; τι εστιν, Ἐπ' αυτηι;
Αυτηι στοιχει, φησι, δι' αυτης απαντα πραττει· ουκ εστιν ειπειν, οτι ετεροις εδοθη. Ὁ
λαος επ' αυτηι νενομοθετητο· τουτεστι, κεχρηται αυτηι και εχρησατο· ουκ εστιν ειπειν
οτι τελεια μεν ην, ου προειστηκει δε του λαου. Ἐπ' αυτηι νενομοθετητο· τουτεστιν,
αυτηι εχρησατο. Τις ουν ετερας ην ιερωσυνης χρεια, ει το τελειον ειχε;
Μετατιθεμενης γαρ της ιερωσυνης, εξ αναγκης και νομου μεταθεσις γινεται· ει δε
ετερον δει ιερεα ειναι, μαλλον δε ετεραν ιερωσυνην, αναγκη και νομον ετερον ειναι.
Τουτο προς τους λεγοντας· Τι εδει καινης διαθηκης; Ειχε μεν γαρ και μαρτυριαν
ειπειν απο προφητειας· Αυτη διαθηκη, ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων· τεως δε απο
της ιερωσυνης μαχεται. Και ορα πως ανωθεν ταυτα ειπειν ωδινεν. Ειπε· Κατα την
ταξιν Μελχισεδεχ. Τουτο την Ἀαρων εξεβαλεν· ου γαρ αν, Κατα την ταξιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

Μελχισεδεχ, ειπεν, ει αυτη αμεινων ην. Ει τοινυν ιερωσυνη εισηκται αλλη, δει
διαθηκην ειναι ετεραν· ουτε γαρ ιερεα εστι διαθηκης χωρις ειναι και νομων και
προσταγματων, ουτε ετεραν λαβοντα ιερωσυνην εκεινηι κεχρησθαι. Ειτα, οπερ
αντιθεσεως ην, πως ιερευς αν ειη μη ων Λευΐτης, τουτο δια των ανω προκαταβαλων,
ουδε λυσαι αξιοι, αλλ' εν παραδρομηι εισαγει αυτο. Ειπον, φησιν, οτι μετετεθη η
ιερωσυνη· ουκουν και η διαθηκη. Μετετεθη δε ου τωι τροπωι μονον, ουδε τοις
προσταγμασιν, αλλα και τηι φυληι· εδει γαρ και τηι φυληι. Πως; Μετατιθεμενης γαρ της
ιερωσυνης, φησι. Τουτεστι, δια τουτο μετετεθη απο φυλης εις φυλην, απο της
ιερατικης επι την βασιλικην, ινα ηι η αυτη και βασιλικη και ιερατικη. Και θεα το
μυστηριον· Πρωτον μεν ην βασιλικη, και νυν γεγονεν ιερατικη· ωσπερουν και επι
του Χριστου· βασιλευς μεν γαρ ην αει, ιερευς δε γεγονεν, οτε την σαρκα ανελαβεν,
οτε την θυσιαν προσηγαγεν. Ὁραις την μεταβολην; Και απερ αντιθεσεως ην, ταυτα,
ως της των πραγματων ακολουθιας απαιτουσης, εισαγει· Ἐφ' ον γαρ λεγεται ταυτα,
φησι, φυλης ετερας μετεσχηκεν, αφ' ης ουδεις προσεσχηκε τωι θυσιαστηριωι.
Προδηλον γαρ οτι εξ Ἰουδα ανατεταλκεν ο Κυριος ημων, εις ην φυλην περι
ιερωσυνης ουδεν Μωυσης ελαλησεν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Καγω φημι και οιδα,
οτι ουδεν ιερωσυνης ειχεν αυτη η φυλη, ουδε τις απο ταυτης ιερατευσε· τουτο γαρ
δηλοι το, Ουδεις προσεσχηκε τωι θυσιαστηριωι· αλλα το παν μεταθεσις εστιν. Ουτως
αναγκαιον ην τον νομον και την παλαιαν διαθηκην μετατεθηναι, οτι και αυτη
ενηλλακται η φυλη. Ὁραις πως δεικνυσι και αλλην διαφοραν απο της εναλλαγης της
φυλης; Ου μονον δε και απο ταυτης δεικνυται οσον το διαφορον, αλλ' ηδη και απο
του προσωπου, και απο της διαθηκης, και απο του τροπου, και απ' αυτου του τυπου.
Ὃς ου κατα νομον εντολης σαρκικης γεγονεν, αλλα κατα δυναμιν ζωης
ακαταλυτου. βʹ. Γεγονε, φησιν, ιερευς, αλλ' ου κατα νομον σαρκικης εντολης· ο γαρ
νομος εκεινος τα πολλα ανομος ην. Και καλως αυτον εντολην εκαλεσε σαρκικην·
παντα γαρ οσα διωριζετο σαρκικα ην. Το γαρ 63.104 λεγειν, Περιτεμε την σαρκα,
χρισον την σαρκα, λουσον την σαρκα, καθαρισον την σαρκα, περικειρον την σαρκα,
επιδησον την σαρκα, θρεψον την σαρκα, αργησον τηι σαρκι· ταυτα, ειπε μοι, ουχι
σαρκικα; Ει δε θελεις μαθειν και τινα α επηγγελλετο αγαθα, ακουε· Πολλη ζωη, φησι,
τηι σαρκι, γαλα και μελι τηι σαρκι, ειρηνη τηι σαρκι, τρυφη τηι σαρκι. Ἀπο τουτου του
νομου την ιερωσυνην ελαβεν ο Ἀαρων· ο μεντοι Μελχισεδεχ ουχ ουτω. Και
περισσοτερον ετι καταδηλον εστιν, ει κατα την ομοιοτητα Μελχισεδεχ ανισταται
ιερευς ετερος. Τι εστι καταδηλον; Το μεσον της ιερωσυνης εκατερας, το διαφορον,
οσον κρειττων ος ου κατα νομον εντολης σαρκικης γεγονε. Τις; ο Μελχισεδεχ ουτος;
Ουκ, αλλ' ο Χριστος. Ἀλλα κατα δυναμιν ζωης ακαταλυτου. Μαρτυρειται γαρ, οτι Συ
ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν του Μελχισεδεχ. Τουτεστιν, ου προσκαιρος,
ουδε περας εχων, αλλα, Κατα δυναμιν ζωης ακαταλυτου. Τουτο ειπεν, ινα δηλωσηι,
οτι ιερευς γεγονε δια δυναμεως ιδιας και του Πατρος, δια ζωης απεραντου. Καιτοι
ουκ εστιν ακολουθον τουτο τωι, Ὃς ου κατα νομον εντολης σαρκικης γεγονε· το γαρ
ακολουθον ην ειπειν, Ἀλλα κατα πνευματικης. Ἀλλα δια του σαρκικου το
προσκαιρον εδειξεν· ωσπερ και αλλαχου λεγει, Μεχρι καιρου διορθωσεως
επικειμενα τα δικαιωματα της σαρκος κατα δυναμιν ζωης· τουτεστιν, οτι οικειαι
δυναμει ζηι. Ειπεν, οτι νομου μεταθεσις γινεται, και εδειξε πως· ζητει λοιπον την
αιτιαν· ο μαλιστα παντων πληροφορει τας των ανθρωπων ψυχας, το την αιτιαν
παντως ειδεναι, και εις πιστιν πλειονα αγει. Τοτε γαρ μαλλον πιστευομεν, οταν και
την αιτιαν μαθωμεν, και τον λογον καθ' ον γινεται. Ἀθετησις μεν γαρ γινεται, φησι,
προαγουσης εντολης, δια το αυτης ασθενες και ανωφελες. Ἐνταυθα ημιν οι
αιρετικοι επιφυονται λεγοντες· Ἰδου και ο Παυλος πονηραν την εντολην ειρηκεν.
Ἀλλα προσεχε ακριβως· ουκ ειπε, δια το πονηρον, ουδε, δια το μοχθηρον, αλλα, ∆ια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

το αυτης ασθενες και ανωφελες. Και αλλαχου δε δεικνυσι το ασθενες· ως οταν λεγηι,
Ἐν ωι ησθενει δια της σαρκος. Ουκ αρα αυτη ασθενης, αλλ' ημεις. Ουδεν γαρ
ετελειωσεν ο νομος. Τι εστιν, Ουδεν ετελειωσεν; Ουδενα, φησι, τελειον ειργασατο
παρακουομενος. Ἄλλως δε, ουδε ει ηκουσθη, τελειον εποιησεν αν και εναρετον.
Τεως δε ου τουτο φησιν ο λογος ενταυθα, αλλ' οτι ουδεν ισχυσε· και εικοτως.
Γραμματα γαρ ην κειμενα· Τοδε πραττε, και τοδε μη πραττε· υποτιθεμενα μονον,
ουχι δε και δυναμιν εντιθεντα. Ἡ δε ελπις ου τοιαυτη. Τι εστιν αθετησις; Ἄμειψις,
εκβολη. Τινος δε ταυτης δηλων, επηγαγεν ειπων, Προαγουσης εντολης; Ουτω τον
νομον καλων, διοτι εκβεβληται δια το αυτου ασθενες· προαγομενον δε, το παρελθον
και παλαιωθεν δια την ασθενειαν. Ὥστε η αθετησις των κρατουντων εστιν αθετησις.
Και δηλον εκ τουτου λοιπον, οτι εκρατει, 63.105 αλλα κατεφρονηθη, επει μηδεν
ηνυσεν. Ουδεν ουν ωφελησεν ο νομος; Ὠφελησε μεν, και σφοδρα ωφελησεν, αλλα
προς το ποιησαι τελειους ουκ ωφελησε. Κατα τουτο τοινυν λεγει το, Ουδεν γαρ
ετελειωσεν ο νομος, καθο παντα τυποι ησαν, παντα σκια, περιτομη, θυσια, Σαββατον,
α ουκ ισχυσεν διαβηναι εις την ψυχην· δια τουτο παραχωρει και υπεξισταται.
Ἐπεισαγωγη δε κρειττονος ελπιδος, δι' ης εγγιζομεν τωι Θεωι· και καθοσον ου χωρις
ορκωμοσιας. Ὁραις οτι αναγκαιον ουτω γεγονε το του ορκου ενταυθα; Ὥστε δια
τουτο πολλα ανω εφιλοσοφησεν, οτι ωμοσεν ο Θεος, και ωμοσεν υπερ πλειονος
πληροφοριας. Ἐπεισαγωγη δε κρειττονος ελπιδος. Τι εστι τουτο; Ειχε και ο νομος
ελπιδα, φησιν, αλλ' ου τοιαυτην· ηλπιζον γαρ ευαρεστησαντες εξειν την γην, μηδεν
πεισεσθαι δεινον· ενταυθα δε ελπιζομεν ευαρεστησαντες, ου γην καθεξειν, αλλα τον
ουρανον· μαλλον δε, ο πολλωι τουτου κρειττον εστιν, ελπιζομεν εγγυς στησεσθαι του
Θεου, παρ' αυτον ηξειν τον θρονον τον πατρικον, λειτουργησειν αυτωι μετα
αγγελων. Και ορα πως αυτα τιθησι κατα μικρον. Ἐκει μεν γαρ φησιν· Εισερχομενην
εις το εσωτερον του καταπετασματος· ενταυθα δε· ∆ι' ης εγγιζομεν τωι Θεωι· και
καθοσον ου χωρις ορκωμοσιας· τι εστι, Και καθοσον ου χωρις ορκωμοσιας;
Τουτεστιν, ου χωρις ορκου. Ἰδου και αλλη διαφορα. Και ουδε απλως ταυτα
επηγγελται, φησιν. Οι μεν γαρ χωρις ορκωμοσιας εισιν ιερεις γεγονοτες· ο δε μεθ'
ορκωμοσιας, δια του λεγοντος προς αυτον, Ὤμοσε Κυριος, και ου μεταμεληθησεται,
συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν Μελχισεδεχ· κατα τοσουτον κρειττονος
διαθηκης γεγονεν εγγυος Ἰησους. Και οι μεν πλειονες εισι γεγονοτες ιερεις, δια το
θανατωι κωλυεσθαι παραμενειν· ο δε δια το μενειν αυτον εις τον αιωνα, απαραβατον
εχει την ιερωσυνην. ∆υο τιθησι διαφορας, οτι ουκ εχει τελος, ωσπερ η νομικη, και
οτι μεθ' ορκωμοσιας· τουτο δε ποιει απο του Χριστου του μετιοντος· Κατα δυναμιν
γαρ, φησι, ζωης ακαταλυτου· ποιει δε αυτο και απο του ορκου, οτι ωμοσε· και απο
του πραγματος. Ει γαρ επειδη ασθενης ην, φησιν, εκεινη, εξεβληθη· αυτη, επειδη
δυνατη εστιν, εστηκε. Ποιει δε αυτο και απο του ιερεως. Πως; ∆εικνυς οτι εις εστι·
και ουκ αν εις ην, ει μη αθανατος ην. Ὥσπερ γαρ πολλοι ιερεις, δια το θνητοι ειναι·
ουτως εις ο εις, δια το αθανατος ειναι· Κατα τοσουτον κρειττονος διαθηκης γεγονεν
εγγυος Ἰησους, καθοτι ωμοσεν αυτωι αει αυτον εσεσθαι ιερεα, φησιν· ουκ αν τουτο
ποιησας, ει μη ζων ην. Ὅθεν και σωζειν εις το παντελες δυναται τους
προσερχομενους δι' αυτου τωι Θεωι, παντοτε ζων εις το εντυγχανειν υπερ αυτων. γʹ.
Ὁραις οτι εις το κατα σαρκα τουτο φησιν; Ὅτε εδειξεν αυτον ιερεα, τοτε ευκαιρως
λεγει το εντυγχανειν. Ὥστε και οταν λεγηι Παυλος, Ὃς και εντυγχανει υπερ ημων,
το αυτο αινιττεται, οτι αρχιερευς ων εντυγχανει. Ἐπει ο εγειρων τους νεκρους ως
θελει, και ζωοποιων ουτως ως ο Πατηρ, πως ενθα σωσαι 63.106 δει, εντυγχανει; ο
πασαν την κρισιν εχων, πως εντυγχανει; ο αποστελλων τους αγγελους, ωστε τους
μεν εις καμινον εμβαλειν, τους δε σωσαι, πως εντυγχανει; Ὅθεν, φησι, και σωζειν
δυναται. ∆ια τουτο ουν σωζει, επειδη ουκ αποθνησκει. Ἐπειδη αει ζηι, ουκ εχει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

διαδοχον, φησιν· ει δε ουκ εχει διαδοχον, και δυναται παντων προΐστασθαι. Ἐνταυθα
μεν γαρ ο αρχιερευς, ει και θαυμαστος ην, μεχρι του καιρου εκεινου εν ωι ην, οιον ο
Σαμουηλ, και οσοι τοιουτοι· μετα δε ταυτα, ουκετι· ετεθνηκεσαν γαρ· ενταυθα δε ουχ
ουτως, αλλα σωζει εις το παντελες. Τι εστιν, Εις το παντελες; Μυστηριον τι μεγα
αινιττεται. Ουκ ενταυθα μονον, φησιν, αλλα και εκει σωζει τους προσερχομενους δι'
αυτου τωι Θεωι. Πως σωζει; Παντοτε ζων εις το εντυγχανειν υπερ αυτων, φησιν. Ὁραις
οσον το ταπεινον ειπε δια την ανθρωποτητα; ου γαρ απαξ αυτον εντυχοντα τουτου
τυχειν λεγει, αλλ' αει, και ηνικα αν δεηται εντυγχανειν υπερ αυτων· τουτο γαρ
δηλοι το, Εις το παντελες. Τι εστιν, Εις το παντελες; Ου προς το παρον μονον, φησιν,
αλλα και εκει εν τηι μελλουσηι ζωηι. Ἀει ουν δειται του ευχεσθαι; και πως αν εχοι
λογον; και ανθρωποι μεν πολλακις δικαιοι εκ μιας αιτησεως το παν ηνυσαν, αυτος
δε αει δειται; τινος ουν ενεκεν συγκαθηται; Ὁραις οτι συγκαταβασις εστι το ταπεινα
φθεγγεσθαι; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Μηδεν δεισητε, μηδε ειπητε, Ναι, φιλει μεν
ημας, και παῤρησιαν εχει προς τον Πατερα, αλλ' ουκ αει δυναται ζηιν· αει γαρ ζηι.
Τοιουτος γαρ ημιν επρεπεν αρχιερευς, οσιος, ακακος, αμιαντος, κεχωρισμενος απο
των αμαρτωλων. Ὁραις οτι περι της ανθρωποτητος το παν ειρηται; Ὅταν δε ειπω
ανθρωποτητα, θεοτητα εχουσαν λεγω, ου διαιρων, αλλα αφεις τα πρεποντα
υποπτευειν. Ειδες την διαφοραν του αρχιερεως; Ἀνεκεφαλαιωσατο τα ανω
λεχθεντα, οτε ελεγε· Πεπειραμενον δε κατα παντα καθ' ομοιοτητα χωρις αμαρτιας·
τοιουτος γαρ ημιν, φησιν, επρεπεν αρχιερευς, οσιος, ακακος. Ἄκακος τι εστιν,
Ἀπονηρος, ουχ υπουλος· και οτι τοιουτος, ακουε του προφητου λεγοντος· Ουδε
ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου. Τουτο ουν αν τις περι Θεου ειποι· ο δε ουκ
αισχυνεται λεγων, οτι ο Θεος ουκ εστιν υπουλος, ουδε δολερος; Περι μεν ουν του
κατα σαρκα εχοι αν λογον, Ὅσιος, αμιαντος· και τουτο ου περι του Θεου ειποι τις αν·
εχει γαρ φυσιν μη μιαινεσθαι. Κεχωρισμενος απο των αμαρτωλων. Τουτο ουν μονον
δεικνυσι το διαφορον, η και αυτη η θυσια; Και η θυσια. Πως; Ουκ εχει, φησι, καθ'
ημεραν αναγκην, ωσπερ οι αρχιερεις, προτερον υπερ των ιδιων αμαρτιων θυσιας
αναφερειν, επειτα των του λαου· τουτο γαρ εποιησεν εφαπαξ, εαυτον ανενεγκας.
Τουτο, ποιον; ενταυθα προανακρουεται λοιπον της πνευματικης θυσιας την
υπερβολην. Και το μεσον ειπε το του ιερεως, ειπε το της διαθηκης, ουχ ολον μεν,
ειπε δε ομως· ενταυθα προανακρουεται λοιπον και αυτην την θυ 63.107 σιαν. Μη
τοινυν αυτον ιερεα ακουσας, αει ιερασθαι νομιζε· απαξ γαρ ιερασατο, και λοιπον
εκαθισεν. Ἵνα γαρ μη νομισηις ανω εσταναι αυτον, και λειτουργον ειναι, δεικνυσιν
οτι οικονομιας το πραγμα εστιν. Ὥσπερ γαρ δουλος εγενετο, ουτω και ιερευς και
λειτουργος· αλλ' ωσπερ δουλος γενομενος, ουκ εμεινε δουλος· ουτω και λειτουργος
γενομενος, ουκ εμεινε λειτουργος· ου γαρ λειτουργου το καθησθαι, αλλα το εσταναι.
Τουτο ουν αινιττεται ενταυθα της θυσιας το μεγαλειον, η ηρκεσε μια ουσα, και απαξ
προσενεχθεισα, τοσουτον οσον αι πασαι ουκ ισχυσαν. Ἀλλ' ουπω περι τουτου·
τοσουτον δε τεως φησι· Τουτο γαρ εποιησεν εφαπαξ. Τουτο, ποιον; Ἀναγκαιον γαρ
εχειν, φησι, τι και τουτον ο προσενεγκηι· ου το υπερ εαυτου· πως γαρ υπερ εαυτου
προσεφερεν αναμαρτητος ων; αλλ' υπερ του λαου. Τι λεγεις; και ου δειται του
προσφερειν υπερ εαυτου, αλλ' ισχυει τοσουτον; Ναι, φησιν. Ἵνα γαρ μη νομισηις το,
Ἐποιησεν εφαπαξ, και περι αυτου ειρησθαι, ακουσον τι επαγει· Ὁ νομος γαρ
ανθρωπους καθιστησιν αρχιερεις εχοντας ασθενειαν. ∆ια τουτο και αει υπερ εαυτων
προσφερουσιν· ο μεντοι δυνατος ων, ο μη εχων αμαρτιαν, τινος ενεκεν υπερ εαυτου
προσφερει; Ἄρα ουχ υπερ εαυτου, αλλ' υπερ του λαου προσεφερε· και τουτο εφαπαξ.
Ὁ λογος δε της ορκωμοσιας της μετα τον νομον, Υιον εις τον αιωνα τετελειωμενον.
–Τετελειωμενον τι εστιν; Ὅρα· Ου τιθησι τας αντιδιαστολας ο Παυλος κυριας· ειπων
γαρ, Ἔχοντας ασθενειαν, ουκ ειπεν Υιον δυνατον, αλλα τετελειωμενον, τουτεστι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

δυνατον, ως αν ειποι τις· Ὁραις οτι το, Υιος, ονομα προς αντιδιαστολην του δουλου
ειρηται; Ἀσθενειαν δε η την αμαρτιαν φησιν, η τον θανατον. Τι εστιν, Εις τον αιωνα;
Ου νυν μονον αναμαρτητον, φησιν, αλλ' αει. Ει τοινυν τελειος εστιν, ει μηδεποτε
αμαρτανει, ει αει ζηι, τινος ενεκεν προσοισει πολλακις υπερ ημων θυσιας; Ἀλλα τεως
μεν υπερ τουτου ουκ ισχυριζεται, υπερ δε του μη προσφερειν αυτον υπερ εαυτου,
τουτο ισχυριζεται. Ἐπει ουν τοιουτον εχομεν αρχιερεα, μιμησωμεθα αυτον, και κατ'
ιχνος αυτου βαινωμεν. Ουκ εστιν αλλη θυσια· μια ημας εκαθαρισε· μετα δε τουτο πυρ
και γεεννα. Και γαρ και δια τουτο ανω και κατω στρεφει λεγων, ενα ιερεα, μιαν
θυσιαν, ινα μη τις, νομιζων πολλας ειναι αδεως αμαρτανηι. δʹ. Ὅσοι τοινυν
κατηξιωθημεν της σφραγιδος, οσοι της θυσιας απηλαυσαμεν, οσοι της αθανατου
τραπεζης μετεσχομεν, μενωμεν φυλαττοντες την ευγενειαν και την τιμην· ου γαρ
ακινδυνος η αποπτωσις. Ὅσοι δε μηδεπω κατηξιωθησαν τουτων, μηδε ουτοι δια
τουτο θαῤρειτωσαν· οταν γαρ τις δια τουτο αμαρτανηι, ινα το αγιον βαπτισμα προς
εσχαταις λαβηι ταις αναπνοαις, πολλακις ουκ επιτευξεται. Και, πιστευσατε μοι, ου
φοβων υμας λεγω, ο μελλω λεγειν· πολλους οιδα τουτο παθοντας εγω, οι προσδοκιαι
μεν του φωτισματος πολλα ημαρτανον, προς δε τηι ημεραι της τελευτης απηλθον
κενοι. Ὁ γαρ Θεος δια τουτο το βαπτισμα εδωκεν, ινα λυσηι τας αμαρτιας, ουχ ινα
αυξησηι τας αμαρτιας· ει δε τις τουτωι κεχρημενος ειη προς αδειαν του πλειονα
αμαρτανειν, ραιθυμιας λοιπον τουτο γινεται αιτιον. Ει γαρ μη λουτρον ην,
ασφαλεστερον εζων αν, ως ουκ εχοντες αφεσιν. Ὁραις οτι το, Ποιησωμεν τα κακα,
ινα ελθηι τα αγαθα, ημεις εσμεν οι ποιουντες λεγεσθαι; ∆ιο, 63.108 παρακαλω, και
υμεις οι αμυητοι νηφετε· μηδεις ως μισθωτος, μηδεις ως αγνωμων, ουτω μετιετω
την αρετην, μηδεις ως βαρυ και φορτικον. Μετα προθυμιας τοινυν ταυτην
μετελθωμεν και χαιροντες. Ει γαρ μη μισθος εκειτο, ουκ εχρην ειναι αγαθον; αλλ'
ομως καν μετα μισθου γενωμεθα αγαθοι. Πως γαρ ουκ αισχυνη τουτο, και μεγιστη
καταγνωσις; Ἐαν μη δωις μοι μισθον, φησιν, ου γινομαι σωφρων. Ουκουν τολμω τι
ειπειν; ουδεποτε εσηι σωφρων, ουδε οταν σωφρονηις, ει γε μισθωι αυτο ποιεις· ουδεν
γαρ ηγηι την αρετην, ει γε μη εραις αυτης. Ἀλλ' ο Θεος δια την πολλην ημων
ασθενειαν τεως καν μισθου ηθελησεν αυτην γενεσθαι· ημεις δε ουδε ουτω μετιμεν
αυτην. Θωμεν δε, ει βουλεσθε, οτι ανθρωπος τις μυρια εργασαμενος κακα απεισι, και
καταξιωθεις του βαπτισματος (οπερ ου ταχεως οιμαι συμβαινειν), πως απελευσεται
εκει, ειπε μοι; Ὑπερ μεν των ειργασμενων ουκ εγκαλουμενος, απαῤρησιαστος δε ων,
εικοτως. Ὅταν γαρ εκατον ετη βιωσας, μηδεν αγαθον εργον επιδειξηται, αλλα
μονον, οτι ουχ ημαρτε, μαλλον δε μηδε τουτο, αλλ' οτι χαριτι μονηι διεσωθη, ετερους
δε εστεφανωμενους λαμπρους και ευδοκιμους ιδηι· καν εις γεενναν μη εμπεσηι, αρα
οισει την αθυμιαν, ειπε μοι; Ἵνα δε επι υποδειγματος το πραγμα ποιησω
φανερωτερον, εστωσαν δυο στρατιωται, και ο μεν κλεπτετω, αδικειτω,
πλεονεκτειτω· ο δε μηδεν τουτων εργαζεσθω, αλλα ανδραγαθειτω, μεγαλα
κατορθουτω, εν πολεμοις τροπαια ιστατω, αιματτετω την δεξιαν· ειτα καιρου
επισταντος, ο μεν απο της αξιας εκεινης, εν ηι και ο κλεπτης ην, αθροον επι τον
βασιλικον θρονον και την αλουργιδα αγεσθω· εκεινος δε ο κλεπτης εκει μενετω,
ενθα ην, απο δε της φιλανθρωπιας μονον της βασιλικης μη διδοτω δικην ων
εδρασεν, εν μεντοι τωι εσχατωι τοπωι εστω, και υπο τωι βασιλει ταττεσθω· αρα οισει
την αθυμιαν, ειπε μοι, οταν ιδηι τον μεν μετ' αυτου προς αυτην δηπου ανελθοντα
των αξιωματων την κορυφην, και ουτω λαμπρον γενομενον, και της οικουμενης
κρατουντα, εαυτον δε ετι κατω μενοντα, και ουδε αυτο το μη κολασθηναι μετα τιμης
εχοντα, αλλ' απο της χαριτος και της φιλανθρωπιας του βασιλεως; καν γαρ αφηι ο
βασιλευς, και εγκληματων απαλλαξηι, αλλ' ομως αισχυνομενος βιωσεται· ου γαρ δη
και αλλοι αυτον θαυμασονται. Ἐν γαρ ταις τοιαυταις συγχωρησεσιν ου τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

λαμβανοντας τα δωρα, αλλα τους διδοντας θαυμαζομεν· και οσωι αν μειζονα δωσι
δωρα, τοσουτωι μαλλον καταισχυνονται οι λαμβανοντες, οταν μεγαλα ηι αυτοις τα
ημαρτημενα. Ποιοις ουν οφθαλμοις αντιβλεψαι δυνησεται ο τοιουτος τοις εν τοις
βασιλειοις ουσιν, εκεινων μυριους ιδρωτας και τραυματα επιδεικνυμενων, αυτος
ουδεν εχων επιδειξαι, αλλα και αυτο το σωθηναι απο μονης της του Θεου
φιλανθρωπιας εχων; Ὥσπερ γαρ ει τις ανδροφονον, κλεπτην, μοιχον μελλοντα
απαγεσθαι εξαιτησαιτο, και κελευσειεν ειναι παρα τα προθυρα των βασιλειων,
ουδενι δυνησεται αντιβλεψαι εκεινος λοιπον, ει και της τιμωριας απηλλακται· ουτω
δη και ουτος. εʹ. Μη γαρ δη, επειδη βασιλεια λεγεται, νομισητε παντας των αυτων
τυγχανειν. Ει γαρ ενταυθα και ο 63.109 υπαρχος, και παντες οι περι τον βασιλεα, και
οι σφοδρα καταδεεστεροι και τον των λεγομενων δεκανων τοπον επεχοντες, εν τοις
βασιλειοις εισι, καιτοι τοσουτου οντος του μεσου του υπαρχου και του δεκανου·
πολλωι μαλλον εν τοις ανω βασιλειοις τουτο εσται. Και τουτο ουκ απ' εμαυτου λεγω·
και γαρ ετεραν τουτων μειζονα τιθησι διαφοραν ο Παυλος. Ὅσαι γαρ διαφοραι,
φησιν, απο ηλιου εως σεληνης, και αστερων και του μικροτατου αστερος, τοσαυται
και των εν τηι βασιλειαι. Και οτι πολλωι πλεον του δεκανου λεγομενου και του
υπαρχου, του ηλιου και του μικροτατου αστερος το διαφορον, δηλον απασιν. Ὁ μεν
γαρ ηλιος πασαν ομου καταλαμπει την οικουμενην και φαιδραν ποιει, και σεληνην
και αστερας αποκρυπτει· ο δε πολλακις ουδε φαινεται, και ταυτα εν σκοτωι· πολλοι
γαρ εισι των αστερων, ους ουχ ορωμεν. Ὅταν ουν ετερους ορωμεν ηλιους
γινομενους, ημεις δε των αστερων των σμικροτατων την ταξιν εχωμεν των ουδε
φαινομενων, τις εσται ημιν παραμυθια; Μη, παρακαλω, μη ουτω νωθεις ωμεν, μη
ουτως αργοι, μη πραγματευωμεθα την παρα του Θεου σωτηριαν εις ραιθυμιαν, αλλ'
εμπορευωμεθα αυτην, και πληθυνωμεν. Καν γαρ κατηχουμενος τις ηι, αλλα τον
Χριστον οιδεν, αλλα την πιστιν εγνω, αλλα των θειων επακουει λογων, αλλ' ου
ποῤρω εστι της θειας γνωσεως, οιδε το θελημα του ∆εσποτου αυτου. Τινος ουν
ενεκεν αναβαλλεται; τινος ενεκεν μελλει και υπερτιθεται; Ουδεν βιου κρειττον
καλου, και ενταυθα κακει, και επι φωτιζομενων και επι κατηχουμενων. Τι γαρ, ειπε
μοι, φορτικον επιτεταγμεθα; Ἔχε, φησι, γυναικα, και σωφρονει. Τουτο φορτικον,
ειπε μοι; και πως, οπου γε πολλοι και χωρις γυναικος σωφρονουσιν, ου Χριστιανοι
μονον, αλλα και Ἕλληνες; Ὃ υπερβαινει τοινυν ο Ἕλλην δια κενοδοξιαν, συ ουδε
τουτο τηρεις δια τον φοβον του Θεου; ∆ιδου, φησι, πενησιν εκ των οντων. Τουτο
φορτικον; Ἀλλα και ενταυθα κατηγορουσιν ημων Ἕλληνες, ολοκληρους ουσιας
κενωσαντες δια κενοδοξιαν μονην. Μη αισχρο 63.110 λογει. Τουτο δυσκολον; ει γαρ
μη επετετακτο, ουκ εδει αυτο κατορθουν, ινα μη ατιμοι φαινωμεθα; οτι γαρ το
εναντιον δυσκολον, το αισχρολογειν λεγω, δηλον εξ ων αιδειται η ψυχη και
ερυθριαι, εαν τι τοιουτον ειπειν προαχθηι, και ουδε ερει, εαν μη ταχα μεθυηι. ∆ια τι
γαρ επ' αγορας καθημενος, καν επι οικιας τουτο ποιηις, εκει ου ποιεις; αρα ουχι δια
τους παροντας; δια τι επι της γυναικος σου ταχεως το αυτο μη ποιεις; αρα ουχ ινα μη
αυτην υβρισηις; Ἵνα μη υβρισηις τοινυν την γυναικα σου, ου ποιεις· τον δε Θεον
υβριζων ουκ ερυθριαις; πανταχου γαρ παρεστι, και παντα ακουει. Μη μεθυε, φησι·
καλως. Τουτο γαρ και αυτο καθ' εαυτο ου κολασις; Ουκ ειπε, Κατατεινον το σωμα,
αλλα τι; Μη μεθυε· τουτεστι, μη ουτως αυτο εκτραχηλισηις, ως της ψυχης αφελεσθαι
την αρχην. Τι ουν; ου χρη προνοεισθαι του σωματος; Μη γενοιτο· ου τουτο λεγω,
αλλ' εις επιθυμιας αυτου μη προνοει· ουτω γαρ και Παυλος εκελευσε λεγων· Και της
σαρκος προνοιαν μη ποιεισθε εις επιθυμιας. Μη αρπαζε, φησι, τα μη σα, μη
πλεονεκτει, μη επιορκει. Ποιων πονων ταυτα δειται; ποιων ιδρωτων; Μη κακηγορει,
φησι, μηδε συκοφαντει. Ποιον εχει τουτο πονον; Τουναντιον μεν ουν πονος. Ὅταν
μεν γαρ ειπηις κακως, ευθεως εν κινδυνωι ει, εν υποψιαι, Μη ηκουσε περι ου ειπον, αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

τε μεγας ηι, αν τε μικρος· αν μεν γαρ μεγας ηι, εν εργοις κινδυνευσεις ευθεως· αν δε
μικρος, τοις ισοις σε αμυνειται, μαλλον δε και πολλωι χαλεπωτεροις· μειζονως γαρ
σε ερει κακως. Ουδεν δυσκολον, ουδεν φορτικον επιτεταγμεθα, αν βουλωμεθα· αν δε
μη βουλωμεθα, και τα ραιστα φορτικα ημιν φανειται. Τι του φαγειν ραιον; αλλ' υπο
πολλης βλακειας πολλοι και προς τουτο δυσχεραινουσι· πολλων δε ακουω
λεγοντων, οτι και το φαγειν καματος. Ουδεν τουτων εχει καματον, αν θεληις· εν γαρ
τωι θελειν παντα κειται, μετα την ανωθεν χαριν. Θελησωμεν ουν τα αγαθα, ινα και
των αιωνιων τυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι.

ΟΜΙΛΙΑ Ι∆ʹ.
Κεφαλαιον δε επι τοις λεγομενοις, τοσουτον εχο μεν αρχιερεα, ος εκαθισεν
εν δεξιαι του θρο νου της μεγαλωσυνης εν τοις ουρανοις, των αγιων λειτουργος και
της σκηνης της αληθι νης, ην επηξεν ο Κυριος, και ουκ ανθρωπος. αʹ. Ἀναμιγνυσι τα
ταπεινα τοις υψηλοις ο Παυλος, ο αει τον διδασκαλον μιμουμενος τον αυτου, ωστε
τα ταπεινα τοις υψηλοις οδον γενεσθαι, και δια τουτων επ' εκεινα χειραγωγηθηναι,
και γενομενους εν τοις μεγαλοις, μανθανειν οτι ταυτα συγκαταβασεως ην. Τουτο
γουν και ενταυθα ποιει· ειπων γαρ οτι ανηνεγκεν εαυτον, και αρχιερεα δειξας,
επαγει· Κεφαλαιον δε επι τοις λεγομενοις, τοιουτον εχομεν αρχιερεα, ος εκαθισεν εν
δεξιαι του θρονου της μεγαλωσυνης εν τοις ουρανοις. Καιτοι τουτο ουχι 63.110
ιερεως, αλλα τουτου ωι ιερασθαι εκεινον χρη. Των αγιων λειτουργος. Ουδε
λειτουργος απλως, αλλα, Των αγιων λειτουργος. Και της σκηνης της αληθινης, ην
επηξεν ο Κυριος, και ουκ ανθρωπος. Ὁραις την συγκαταβασιν; Ουχι προ μικρου
διιστη, λεγων· Ουχι παντες εισι λειτουργικα πνευματα; και δια τουτο ουδε ακουουσι·
Καθου εκ δεξιων μου. Τουτο δε φησιν, ως του καθημενου παντως ουκ οντος
λειτουργου· ωστε τουτο ακουει δια την σαρκα. Σκηνην δε ενταυθα τον ουρανον
λεγει. ∆ιο και το διαφορον δεικνυς προς την Ἰουδαικην, επαγει λεγων, Ἣν επηξεν ο
Κυριος, και ουκ ανθρωπος. Ὅρα πως ηρε τας ψυχας των εξ Ἰουδαιων
πεπιστευκοτων, τουτο ειπων. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους φανταζεσθαι, οτι σκηνην
ουκ εχομεν τοιαυτην, Ἰδου, φησιν, ο ιερευς, και μεγας, και πολυ μειζων εκεινου, και
θυσιαν θαυμασιωτεραν προσηνεγκεν. Ἀλλ' αρα μη λογος ταυτα, μη κομπος και
ψυχαγωγια; Ἀλλα δια τουτο επιστωσατο προτερον απο του ορκου, λοιπον δε και απο
της σκηνης. Ἦν μεν ουν και αυτη δηλη η 63.111 διαφορα· ουτος δε και ετεραν
επινοει· Ἣν επηξεν ο Κυριος, φησι, και ουκ ανθρωπος. Που τοινυν εισιν οι λεγοντες
κινεισθαι τον ουρανον; που εισιν οι σφαιροειδη αυτον ειναι αποφαινομενοι;
αμφοτερα γαρ ταυτα ανηιρηται ενταυθα. Κεφαλαιον δε, φησιν, επι τοις λεγομενοις.
Κεφαλαιον αει το μεγιστον λεγεται. Παλιν καταγει τον λογον· ειπων το υψηλον,
αδεως φθεγγεται λοιπον τα ταπεινα. Ειτα, ινα μαθηις οτι το, Λειτουργος, περι της
ανθρωποτητος ειρηται, ορα πως παλιν επισημαινεται· Πας γαρ αρχιερευς, φησιν, εις
το προσφερειν δωρα τε και θυσιας καθισταται· οθεν αναγκαιον εχειν τι και τουτον ο
προσενεγκηι. Μη, επειδη ακουεις οτι καθηται, υθλον ειναι νομισηις το αρχιερεα αυτον
ειρησθαι· εκεινο μεν γαρ της αξιας του Θεου, το καθησθαι, τουτο δε της
φιλανθρωπιας της πολλης και της εις ημας κηδεμονιας. ∆ια τουτο αυτο λιπαινει, και
τουτωι πλεον ενδιατριβει· δεδοικε γαρ μη εκεινο ανατρεψηι. ∆ια τουτο παλιν επι
τουτο καταγει τον λογον, επειδη εζητουν τινες, τινος ενεκεν απεθανεν, ιερευς ων.
Ἱερευς δε χωρις θυσιας ουκ εστι· δει τοινυν και τουτον εχειν θυσιαν. Ἄλλως δε,
ειπων οτι ανω εστι, λεγει και δεικνυσιν, οτι ιερευς εστι παντοθεν, απο του
Μελχισεδεχ, απο του ορκου, απο του προσενεγκειν θυσιαν. Ἐκ τουτου λοιπον και
αναγκαιον αλλον πλεκει συλλογισμον. Ει μεν γαρ ην επι γης, φησιν, ουδ' αν ην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

ιερευς, οντων των ιερεων των προσφεροντων κατα τον νομον τα δωρα. Ει τοινυν
εστιν ιερευς, φησιν, ωσπερ ουν και εστι, δει αυτωι τοπον ζητησαι ετερον. Ἐπι γης μεν
γαρ ων, ουκ αν ην ιερευς. Πως γαρ; ου προσηνεγκεν, ουχ ιερασατο· και εικοτως·
ησαν γαρ οι ιερεις. Και δεικνυσιν, οτι ουδε δυνατον επι γης ειναι ιερεα· πως γαρ;
Ἐπει ουδε επαναστασις ην, φησιν. Ἐνταυθα αναγκαιον συντειναι τον νουν, και
συνιδειν την αποστολικην συνεσιν· παλιν γαρ την διαφοραν δεικνυσι της
ιερωσυνης. Οιτινες, φησιν, υποδειγματι και σκιαι λατρευουσι των επουρανιων. Τινα
λεγει ενταυθα επουρανια; Τα πνευματικα· ει γαρ και επι γης τελειται, αλλ' ομως των
ουρανων εισιν αξια. Ὅταν γαρ ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος κειται εσφαγμενος,
οταν Πνευμα παραγινηται, οταν ο καθημενος εν δεξιαι του Πατρος ενταυθα ηι, οταν
υιοι γινωνται δια του λουτρου, οταν πολιται ωσι των εν ουρανοις, οταν πατριδα
εχωμεν εκει, και πολιν, και πολιτευμα, οταν ξενοι ωμεν των ενταυθα, πως ουκ
επουρανια ταυτα παντα τυγχανει; βʹ. Ἀλλα τι; οι υμνοι ουκ επουρανιοι; ουχ απερ
ανω αιδουσιν οι θειοι χοροι των ασωματων δυναμεων, ταυτα και ημεις οι κατω
συνωιδα εκεινοις φθεγγομεθα; ουχι και το θυσιαστηριον επουρανιον; Πως; ουδεν εχει
σαρκικον· παντα πνευματικα γινεται τα προκειμενα· ουκ εις τεφραν, ουκ εις καπνον,
ουκ εις κνισσαν διαχειται η θυσια, αλλα λαμπρα και φαιδρα εργαζεται τα
προκειμενα. Πως δε ουκ ουρανια τα τελουμενα, οταν οι διακονουμενοι αυτοις
ακουωσιν ετι εξ ου ειρηται· Ἄν τινων κρατητε, κεκρατην 63.112 ται· αν τινων
αφητε, αφιενται; Πως ουκ ουρανια παντα, οταν ουτοι και τας κλεις εχωσι του
ουρανου; Οιτινες, φησιν, υποδειγματι και σκιαι λατρευουσι των επουρανιων, καθως
κεχρηματισται Μωυσης, μελλων επιτελειν την σκηνην· Ὅρα γαρ, φησι, ποιησεις
παντα κατα τον τυπον τον δειχθεντα σοι εν τωι ορει. Ἐπειδη η ακοη ημων
αμαθεστερα της οψεως εστιν (ου γαρ ουτως απερ αν ακουσωμεν, τηι ψυχηι
παρακατατιθεμεθα, ως απερ αν ιδωμεν αυταις οψεσιν), εδειξεν αυτωι παντα. Ἢ
τοινυν τουτο λεγει, Ὑποδειγματι και σκιαι· η περι του ναου αινιττεται· επηγαγε γαρ,
Ὅρα, ποιησεις παντα κατα τον τυπον τον δειχθεντα σοι εν τωι ορει. Ἄρα περι της
κατασκευης του ναου μονον, η περι των θυσιων ειδε, και των αλλων απαντων·
μαλλον δε ουκ αν τις αμαρτοι και τουτο ειπων. Ουρανια γαρ εστιν η Ἐκκλησια, και
ουδεν εστιν αλλο η ουρανος. Νυνι δε διαφορωτερας τετυχηκε λειτουργιας, οσωι και
κρειττονος εστι διαθηκης μεσιτης. Ὁραις, φησιν, οσωι βελτιων η λειτουργια της
λειτουργιας, ει γε εκεινη μεν υποδειγμα και τυπος, αυτη δε αληθεια. Ἀλλ' ουδεν
τουτο ωφελει τους ακουοντας, ουδε ευφραινε. ∆ια τοι τουτο ο μαλιστα αυτους
ευφραινε, λεγει· Ἥτις επι κρειττοσιν επαγγελιαις νενομεθετηται. Ἐπαρας απο του
τοπου και του ιερεως και της θυσιας, τοτε και της διαθηκης το μεσον τιθησιν· ειπων
μεν και προτερον, οτε εδεικνυ οτι ασθενης ην και ανωφελης. Και ορα οια τιθησιν
ασφαλισματα, μελλων αυτης κατηγορειν. Ἐκει γαρ ειπων, Κατα δυναμιν ζωης
ακαταλυτου, τοτε ειπεν, οτι Ἀθετησις γινεται προαγουσης εντολης· ειτα και υστερον
μεγα τι εθηκεν ειπων· ∆ι' ης εγγιζομεν τωι Θεωι. Ἐνταυθα δε ημας εις τον ουρανον
αναγαγων, και δειξας οτι αντι του ιερου τον ουρανον εχομεν, και οτι τυποι ησαν
των ημετερων εκεινα, και την λειτουργιαν επαρας τουτοις, και την ιερωσυνην
εικοτως επαιρει λοιπον. Ἀλλ', οπερ εφην, ο μαλιστα αυτους ευφραινει τιθησι λεγων·
Ἥτις επι κρειττοσιν επαγγελιαις νενομοθετηται. Ποθεν τουτο δηλον; Ἐξ ων αυτη
μεν εξεβληθη, εκεινη δε αντεισηχθη· δια γαρ τουτο κρατει, οτι βελτιων. Ὥσπερ γαρ
λεγει, οτι, Ει η τελειωσις δι' αυτης ην, τις ετι χρεια κατα την ταξιν Μελχισεδεχ
ετερον ανιστασθαι ιερεα; ουτω και ενταυθα τωι αυτωι συλλογισμωι κεχρηται, λεγων·
Ει γαρ η πρωτη εκεινη ην αμεμπτος, ουκ αν δευτερας εζητειτο τοπος· τουτεστιν, ει
ουδεν ειχεν ελλιπες, ει αμεμπτους εποιει. Ὅτι γαρ περι τουτου φησιν, ακουε το εξης·
Μεμφομενος δε αυτοις λεγει. Ουκ ειπε, Μεμφομενος δε αυτηι, αλλα, Μεμφομενος δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

αυτοις λεγει· Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και συντελεσω επι τον οικον του
Ἰσραηλ, και επι τον οικον Ἰουδα διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην, ην
διεθεμην τοις πατρασιν αυτων, εν ημεραι επιλαβομενου μου της χειρος αυτων,
εξαγαγειν αυτους εκ γης Αιγυπτου· οτι αυτοι ουκ ενεμειναν εν τηι διαθηκηι μου,
καγω ημελησα αυτων, λεγει Κυριος. Ναι, φησι· και ποθεν δηλον, οτι τελος ελαβεν;
Ἔδειξε μεν ουν και απο του ιερεως τουτο· δεικνυσι δε τρανοτερον νυν αυτολεξει, οτι
εκβεβληται. Πως δε; Ἐπι κρειτ 63.113 τοσιν επαγγελιαις, ειπων. Που γαρ ισον, ειπε
μοι, γη και ουρανος; Συ δε θεωρει πως κακει Ἐπαγγελιαις φησιν, ινα μη ταυτης
τουτο κατηγορηις. Και γαρ εκει, ∆ι' ης εγγιζομεν τωι Θεωι ελπιδος, φησι, κρειττονος,
δεικνυς οτι κακει ελπις· και ενταυθα, επαγγελιας κρειττονος, αινιττομενος οτι και
εκει επηγγειλατο. Ἐπειδη δε ενεκαλουν αει, Ἰδου γαρ ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος,
φησι, και συντελεσω επι τον οικον Ἰσραηλ, και επι τον οικον Ἰουδα διαθηκην
καινην. Ου παλαιαν τινα διαθηκην φησιν. Ἵνα γαρ μη τουτο εχωσι λεγειν, και τον
χρονον ωρισεν· ου γαρ απλως ειπε, Κατα την διαθηκην, ην διεθεμην τοις πατρασιν
αυτων, ινα μη την προς τον Ἀβρααμ γεγενημενην ειπηις, η την προς τον Νωε· αλλα
ποιαν δηλων, φησιν, Ου κατα την διαθηκην, ην διεθεμην τοις πατρασιν αυτων τοις
εν τηι εξοδωι. ∆ιο και επηγαγεν· Ἐν ημεραι επιλαβομενου μου της χειρος αυτων,
εξαγαγειν αυτους εκ γης Αιγυπτου· οτι αυτοι ουκ ενεμειναν εν τηι διαθηκηι μου,
καγω ημελησα αυτων, λεγει Κυριος. γʹ. Ὁραις πρωτον παρ' ημων αρχομενα τα κακα;
Αυτοι, φησι, πρωτον ουκ ενεμειναν. Λοιπον και παρ' ημων η αμελεια, τα δε αγαθα
παρ' αυτου, τα της ευεργεσιας λεγω. Ἐνταυθα ωσπερ απολογιαν τιθησιν, αυτην την
αιτιαν δεικνυς, δι' ην εγκαταλιμπανει αυτους. Ὅτι αυτη η διαθηκη, φησιν, ην
διαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ μετα τας ημερας εκεινας, λεγει Κυριος, διδους νομους
μου εις την διανοιαν αυτων, και επι καρδιας αυτων επιγραψω αυτους· και εσομαι
αυτοις εις Θεον, και αυτοι εσονται μοι εις λαον. Ουτω περι της καινης ταυτα φησιν,
οτι λεγει· Ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην. Ποια δε αλλη εστι διαφορα, η αυτη; Ει
δε το διαφορον λεγοι τις ου κατα τουτο, αλλα κατα το δοθηναι εις τας καρδιας
αυτων· ου προσταγματων εισαγει διαφοραν, αλλα τον τροπον της δοσεως δεικνυσιν.
Ουκετι γαρ εν γραμμασι, φησιν, εσται η διαθηκη, αλλ' εν καρδιαις. ∆ειξατω τοινυν
τουτο γενομενον ποτε ο Ἰουδαιος· αλλ' ουκ αν ευροι· παλιν γαρ εν γραμμασιν
εγενετο μετα την επανοδον την εκ Βαβυλωνος. Ἐγω δε δεικνυμι τους αποστολους
μηδεν παραλαβοντας γραπτον, αλλ' εν ταις καρδιαις δεξαμενους δια Πνευματος
αγιου. ∆ιο και ελεγεν ο Χριστος· Ἐκεινος ελθων αναμνησει υμας παντα, και διδαξει
υμας. Και ου μη διδαξωσιν εκαστος, φησι, τον πλησιον αυτου, και εκαστος τον
αδελφον αυτου, λεγων, Γνωθι τον Κυριον· οτι παντες ειδησουσι με, απο μικρου εως
μεγαλου αυτων. Ὅτι ιλεως εσομαι ταις αδικιαις αυτων, και των ανομιων αυτων, και
των αμαρτιων αυτων ου μη μνησθω ετι. Ἰδου και αλλο σημειον· Ἀπο μικρου, φησιν,
εως μεγαλου αυτων ειδησουσι με, και ου μη ειπωσι· Γνωθι τον Κυριον. Ποτε τουτο
γεγονεν η νυν; δηλον γαρ το ημετερον· το δε εκεινων ου δηλον, αλλ' απεκεκλειστο
εις γωνιαν. Ἄλλως δε, καινη τοτε λεγεται, οταν ετερα ηι, και δεικνυηι ει τι της
παλαιας πλεον εχει. Καινη δε και αυτη τυγχανει, οταν αυτης τα μεν περιαιρεθηι, τα
δε μη· οιον, επι υποδειγματος ινα 63.114 ειπω, ει τις οικιαν παλαιαν μελλουσαν
καταπιπτειν αφεις το παν, τον θεμελιον υπεῤραψεν, ευθεως λεγομεν, Ἐποιησεν
αυτην καινην, οταν τα μεν εξεληι, τα δε αντεισαγαγηι. Και γαρ και ο ουρανος καινος
λεγεται ουτως, οταν μηκετι χαλκους ηι, αλλ' υετον διδωι· και η γη ομοιως καινη,
οταν μη ακαρπος ηι, ουχ οταν μεταβληθηι. Και οικος ουτω καινος, οταν τα μεν αυτου
εξαιρεθηι, τα δε μενηι. Ὥστε και διαθηκην καινην καλως ειπεν· ινα δειξηι οτι παλαια
γεγονεν η διαθηκη εκεινη, κατα το μηδενα δουναι καρπον. Και ινα μαθηις ακριβως,
αναγνωθι τι φησιν ο Ἀγγαιος, τι ο Ζαχαριας, τι ο αγγελος, τι δε Ἔσδρας εγκαλει. Πως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

ουν ελαβεν αυτον; πως δε ουδεις ερωται Κυριον, οπου γε και αυτοι παρεβησαν, και
ουδε αυτοι ᾔδεσαν; Ὁραις πως βεβιασται το σον; Ἐγω δε το εμον τιθημι, οτι καινη
κυριως αυτη αν λεγοιτο. Ἄλλως δε, ουδε εκεινο συγχωρω περι τουτου ειρησθαι, το,
Ἔσται καινος ο ουρανος. ∆ια τι γαρ μη, λεγων εν τωι ∆ευτερονομιωι, οτι Ἔσται
χαλκους ο ουρανος, τουτο εθηκεν εν τηι διαστοληι, εαν δε εισακουσητε, εσται καινος;
Και μην δια τουτο φησιν ετεραν διαθηκην δωσειν, επειδη τηι προτεραι ουκ ενεμειναν.
Τουτο εγω δεικνυμι, δι' ων φησι· Το γαρ αδυνατον του νομου, εν ωι ησθενει δια της
σαρκος· και παλιν· Τι πειραζετε τον Θεον, επιθειναι ζυγον επι τον τραχηλον των
μαθητων, ον ουτε οι πατερες ημων, ουτε ημεις ισχυσαμεν βαστασαι; Ὅτι αυτοι ουκ
ενεμειναν, φησιν. Ἐνταυθα δεικνυσιν, οτι μειζονων ημας αξιοι, και πνευματικων.
Εις πασαν γαρ, φησι, την γην εξηλθεν ο φθογγος αυτων, και εις τα περατα της
οικουμενης τα ρηματα αυτων. Τουτεστιν, Ου μη ειπωσιν εκαστος τωι πλησιον αυτου,
Γνωθι τον Κυριον. Και παλιν, Πλησθησεται η γη του γνωναι τον Κυριον, ως υδωρ
πολυ κατακαλυψαι θαλασσας. Ἐν τωι λεγειν καινην, φησι, πεπαλαιωκε την πρωτην.
Το δε παλαιουμενον και γηρασκον εγγυς αφανισμου. Ὅρα το κρυπτομενον, οπως
εξεκαλυψεν αυτην του προφητου την διανοιαν. Ἐτιμησε τον νομον, και ουκ
ηθελησεν αυτον ειπειν παλαιον ονομαστι· πλην μεντοι τουτο ειπεν· ει γαρ εκεινο
καινον ην, ουκ αν και τουτο το μετα ταυτα καινον εκαλεσεν. Ὥστε πλεον τι διδους
και ετερον, Ἐπαλαιωθη, φησιν. Ουκουν καταλυεται και απολλυται και ουκετι εστι.
Λαβων παρα του προφητου την παῤρησιαν, μαλλον αυτου καθαπτεται συμφεροντως,
δεικνυς οτι τα ημετερα νυν ανθει· τουτεστιν, εδειξεν ουσαν παλαιαν. Ειτα λαβων το
της παλαιας ονομα, και ετερον παρ' εαυτου προσθεις το του γηρως, το λειπομενον
απο των αλλων ελαβε, και φησιν· Ἐγγυς αφανισμου. Ουκ αρα απλως κατεπαυσεν η
καινη την παλαιαν, αλλ' ως γεγηρακυιαν, ως ου χρησιμον. ∆ια τουτο ελεγε, ∆ια το
ασθενες και ανωφελες, και, Ουδεν ετελειωσεν ο νομος, και οτι, Ει η πρωτη ην
αμεμπτος, ουκ αν δευτερας εζητειτο τοπος. Ἄμεμπτος τι εστι; Χρησιμος, ισχυρα.
Τουτο δε λεγει, ουχ ως εγκληματων δειξαι υπευθυνον, αλλ' ως ουκ αρκουσαν,
ιδιωτικωτερον εφθεγξατο· ως αν τις ειποι· Ουκ εστιν αμεμπτος η οικια, τουτεστιν,
εχει ελαττωμα, σαθρα εστιν· ουκ εστιν αμεμπτον το ιματιον, τουτεστι, λοιπον
διαῤρει. 63.115 Ουχ ως πονηρον τοινυν ενταυθα φησιν, αλλ' ως εχον το αιτιαμα και
ελαττωμα. δʹ. Ουτω δη και ημεις καινοι εσμεν, μαλλον δε καινοι εγενομεθα· νυν δε
πεπαλαιωμεθα· δια τουτο εγγυς εσμεν αφανισμου και απωλειας. Ἀλλ', αν εθελωμεν,
εστιν αποξυσαι τουτο το γηρας. Λουτρωι μεν ουν ουκετι δυνατον, μετανοιαι δε
ενταυθα δυνατον. Ει τι παλαιον εν ημιν, ριψωμεν· ει τις ρυτις, ει τις κηλις, ει τις
σπιλος, απονιψωμεθα, και καλοι γενωμεθα, ινα επιθυμησηι ο βασιλευς του καλλους
ημων. Ἔξεστι και προς εσχατην δυσειδειαν καταπεσοντας ανακτησασθαι το καλλος
εκεινο, περι ου φησιν ο ∆αυΐδ· Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου, και
επιλαθου του λαου σου, και του οικου του πατρος σου, και επιθυμησει ο βασιλευς
του καλλους σου. Και μην η ληθη καλλος ου ποιει, καλλος το ψυχικον. Ληθη ποια; Ἡ
των αμαρτιων. Προς γαρ την Ἐκκλησιαν την εξ εθνων διαλεγεται, παραινων αυτηι
των πατρυων μη μνησθηναι, τουτεστι, των ειδωλοις θυοντων· απο γαρ των
τοιουτων συνηκται. Και ουκ ειπε, Μη μετελθηις αυτα· αλλ', ο πλεον εστι, Μηδε εις
νουν λαβηις· ο και αλλαχου φησιν· Ου μη μνησθω των ονοματων αυτων δια χειλεων
μου· και παλιν· Ὅπως αν μη λαλησηι το στομα μου τα εργα των ανθρωπων. Ουπω
τουτο μεγαλη αρετη· μαλλον δε μεγαλη μεν, αλλ' ου τοιαυτη. Ἐκει γαρ τι φησιν; Ουκ
ειπεν, Ου μη λαλησηις τα των πατερων, αλλα, Μηδε αναμνησθηις αυτων, μηδε εις
νουν λαβηις. Ὁραις ποσον ημας διαστημα της κακιας απεχειν βουλεται; Ὁ γαρ μη
μεμνημενος, ου λογιειται· ο δε μη λογιζομενος, ουδε φθεγγεται· ο δε μη
φθεγγομενος, ουδε πραξει. Ὁραις προ ποσων απετειχισεν ημας οδων, προ ποσων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

διαστηματων απεμακρυνε και εκ του πλειονος; Ἀκουσωμεν τοινυν και ημεις, και
επιλαθωμεθα των ημετερων κακων, ου των ημαρτημενων ημιν, λεγω· Μνησθητι
γαρ συ, φησι, πρωτος, και ου μη μνησθω εγω. Οιον τι λεγω· Μηκετι μνημονευωμεν
αρπαγης, αλλα και τα προτερα αποδωμεν. Τουτο εστιν επιλαθεσθαι κακιας, και
εκβαλειν τον λογισμον τον αρπακτικον, και μηδεποτε αυτον ετι δεξασθαι, αλλα και
τα ηδη πεπλημμελημενα απαλειφειν. Ποθεν δε αν γενοιτο ημιν ληθη πονηριας; Ἀπο
της μνημης των αγαθων του Θεου· εαν του Θεου διαπαντος μνημονευωμεν, ου
δυναμεθα κακεινων μεμνησθαι. Ει εμνημονευον γαρ σου, φησιν, επι της στρωμνης
μου, εν τοις ορθροις εμελετων εις σε. Ἀει μεν ουν, μαλιστα δε τοτε χρη μεμνησθαι
του Θεου, οταν εν ησυχιαι ο λογισμος ηι, οταν δια της μνημης εκεινης εαυτου
καταδικαζειν δυνηται, οταν κατεχεσθαι εν τηι μνημηι. Ἐν ημεραι μεν γαρ αν
μνημονευσωμεν, επεισελθουσαι φροντιδες ετεραι και θορυβοι παλιν αυτην
εκβαλλουσιν· εν νυκτι δε διαπαντος μεμνησθαι δυ 63.116 νατον, οταν εν γαληνηι ηι
και αναπαυσει η ψυχη, οταν εν λιμενι, οταν εν ευδιαι. α λεγετε εν ταις καρδιαις
υμων, επι ταις κοιταις υμων κατανυγητε, φησιν. Ἔδει μεν γαρ και δι' ημερας ταυτην
εχειν την μνημην· επειδη δε φροντιζετε αει, και περισπασθε εν τοις βιωτικοις, καν
τοτε μνημονευετε επι της κοιτης του Θεου· εν τοις ορθροις μελετατε εν αυτωι. Ἂν εν
τοις ορθροις μελετησωμεν ταυτα, μετα πολλης ασφαλειας χωρησομεν εις τα
πραγματα· αν ιλεων πρωτον τον Θεον ποιησωμεν τηι εντευξει και τηι ικετηριαι, ουτω
προβαινοντες ουδενα εξομεν εχθρον· καν εχηις δε, καταγελασηι, ιλεων εχων τον
Θεον. Πολεμος εστιν εν τηι αγοραι, μαχη εστι τα πραγματα τα καθημερινα, κλυδωνιον
εστι και χειμων. ∆ει τοινυν οπλων ημιν· μεγα δε οπλον ευχη· δει ουριων ανεμων δει
μαθειν απαντα, ωστε το μηκος της ημερας χωρις ναυαγιων διανυσαι και τραυματων·
πολλοι γαρ καθ' εκαστην ημεραν οι σκοπελοι, και πολλακις προσεῤραξε το σκαφος
και κατεποντισθη. ∆ια τουτο ευχης ημιν δει μαλιστα εωθινης και νυκτερινης.
Ὀλυμπια πολλοι πολλακις υμων εθεασαντο· και ουκ εθεασαντο μονον, αλλα και
σπουδασται και θαυμασται των αγωνιζομενων εγενοντο, ο μεν τουτου, ο δε εκεινου.
Ἴστε ουν οτι και τας ημερας των αγωνων, και τας νυκτας εκεινας, δι' ολης νυκτος ο
κηρυξ ουδεν αλλο φροντιζει, ουδεν αλλο μεριμναι, η οπως εξελθων μη ασχημονησηι,
ο αγωνιζομενος. Ἐκεινοι γαρ οι παρακαθημενοι τωι σαλπιγκτηι παρεγγυωσι μηδε
φθεγγεσθαι τινι, ωστε μη το πνευμα δαπανωμενον γελωτα οφλειν. Ει τοινυν ο επ'
ανθρωπων αγωνιζεσθαι μελλων, τοσαυτηι κεχρηται προνοιαι, πολλωι μαλλον ημιν
αρμοσει διηνεκως φροντιζειν και μεριμναιν, οις ο πας βιος αγων εστι. Πασα τοινυν
εστω νυξ παννυχις, και μεριμνωμεν πως εξελθοντες την ημεραν, μη γελωτα
οφλωμεν. Και ειθε γελωτα μονον· νυνι δε καθηται εν δεξιαι του Πατρος ο
αγωνοθετης, ακουων ακριβως μητι απηχες φθεγγωμεθα, μητι παρα μελος· ου γαρ
πραγματων μονον, αλλα και ρηματων εστι κριτης. Παννυχισωμεν, αγαπητοι· εχομεν
και ημεις σπουδαστας, εαν θελωμεν· εκαστωι ημων αγγελος παρακαθηται· ημεις δε
ρεγχομεν δι' ολης νυκτος· και ειθε τουτο μονον· πολλοι δε και ασελγη πραττουσι
πολλα, οι μεν προς αυτα τα χαμαιτυπεια βαδιζοντες, οι δε τας οικιας πορνεια
ποιουντες τωι εταιρας αγειν εκει. Πανυ γε (ου γαρ;) καλως μεριμνωσιν αγωνισασθαι.
Ἕτεροι μεθυουσι και παραφθεγγονται, αλλοι θορυβουσιν, ετεροι παννυχιζουσι
κακως, και των καθευδοντων χειρον πλεκοντες δολους· αλλοι τοκους αριθμουντες,
ετεροι φροντισι κοπτομενοι, και παντα μαλλον ποιουντες, η τα τωι αγωνι
προσηκοντα. ∆ιο, παρακαλω, παντα αφεντες, εις εν ορωμεν μονον, οπως το
βραβειον λαβωμεν, και τον στεφανον αναδησωμεθα· παντα πραττωμεν, δι' ων
δυνησωμεθα τυχειν των επηγγελμενων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

ΟΜΙΛΙΑ ΙΕʹ.
Ειχε μεν ουν και η πρωτη δικαιωματα λατρειας, το τε αγιον κοσμικον. Σκηνη
γαρ κατεσκευασθη η πρωτη, εν ηι η τε λυχνια και η τραπεζα, και η προθεσις των
αρτων, ητις λεγεται αγια. Μετα δε το δευτερον καταπετασμα σκηνη η λεγο μενη
Ἅγια αγιων, χρυσουν εχουσα θυμιατηριον, και την κιβωτον της διαθηκης
περικεκαλυμ μενην παντοθεν χρυσιωι· εν ηι σταμνος χρυση εχουσα το μαννα, και η
ραβδος Ἀαρων η βλαστησασα, και αι πλακες της διαθηκης· υπερανω δε αυτης
Χερουβιμ δοξης, κατασκια ζοντα το ιλαστηριον· περι ων ουκ εστι νυν λεγειν κατα
μερος. αʹ. Ἔδειξεν απο του ιερεως, απο της ιερωσυνης, απο της διαθηκης, οτι τελος
εμελλεν εχειν εκεινη· δεικνυσι λοιπον και απ' αυτης της σκηνης του σχηματος. Πως;
Ἅγια λεγων, και Ἅγια αγιων. Τα μεν ουναγια του προτερου καιρου συμβολα εστιν·
εκει γαρ δια θυσιων παντα γινεται· τα δε Ἅγια των αγιων, τουτου του νυν
ενεστωτος· λεγει δε Ἅγια αγιων τον ουρανον, το αυτο δε και καταπετασμα του
ουρανου, και την σαρκα εισερχομενην εις το εσωτερον του καταπετασματος,
τουτεστι, δια του καταπετασματος της σαρκος αυτου. Καλον δε ανωθεν τουτο το
χωριον αναλαβοντας ειπειν. Τι ουν φησιν; Ειχε μεν ουν και η πρωτη. Ἡ πρωτη τις;
Ἡ διαθηκη. ∆ικαιωματα λατρειας. Τι εστι, ∆ικαιωματα; Συμβολα, η θεσμους· ωσει
ελεγε, Τοτε ειχε, νυν ουκ εχει· δεικνυσιν ηδη τουτωι αυτην εκκεχωρηκυιαν· τοτε γαρ
ειχε, φησιν. Ὥστε νυν, ει και εστηκεν, ουκ εστι. Το τε αγιον κοσμικον. Κοσμικον
λεγει, επειδη πασιν ηφιετο επιβαινειν, και δηλος ην ο τοπος εν τωι αυτωι οικωι, ενθα
οι ιερεις ειστηκεσαν, ενθα οι Ἰουδαιοι, οι προσηλυτοι, οι Ἕλληνες, οι Ναζωραιοι.
Ἐπει ουν και Ἕλλησι βατον ην, κοσμικον αυτο καλει· ου γαρ δη οι Ἰουδαιοι ο
κοσμος ησαν. Σκηνη γαρ, φησι, κατεσκευασθη η πρωτη, ητις λεγεται αγια· εν ηι η τε
λυχνια, και η τραπεζα, και η προθεσις των αρτων. Ταυτα συμβολα του κοσμου. Μετα
δε το δευτερον καταπετασμα. Ἄρα ουκ ην καταπετασμα εν, αλλα και εξω
καταπετασμα ην. Σκηνη, ητις λεγεται Ἅγια αγιων. Ὅρα πως πανταχου σκηνην καλει
παρα το σκηνουν εκει. Χρυσουν εχουσα θυμιατηριον, φησι, και την κιβωτον της
διαθηκης περικεκαλυμμενην παντοθεν χρυσιωι· εν ηι σταμνος χρυση εχουσα το
μαννα, και η ραβδος Ἀαρων η βλαστησασα, και αι πλακες της διαθηκης. Παντα ταυτα
σεμνα ην και λαμπρα της Ἰουδαικης αγνωμοσυνης υπομνηματα. Και αι πλακες της
διαθηκης. Κατεαξε γαρ αυτας· και το μαννα· εγογγυσαν γαρ· και δια τουτο εις
εγγονους παραπεμπων την μνημην, προσεταξεν εις την σταμνον την χρυσην
αποτεθηναι αυτο. Και η ραβδος Ἀαρων η βλαστησασα. Ἐπανεστησαν γαρ. Ἐπει ουν
και αχαριστοι ησαν οι Ἰουδαιοι, και ευεργετουμενοι συνεχως επελανθανοντο, δια
τουτο προσταξει του νομοθετου εις την σταμνον την χρυσην απεθεσαν αυτα, και
ουτως εις εγγονους παρεπεμπον την μνη 63.118 μην. Ὑπερανω δε αυτης Χερουβιμ
δοξης κατασκιαζοντα το ιλαστηριον. Τι εστι Χερουβιμ δοξης; Ἤτοι τα ενδοξα, η τα
υποκατω του Θεου φησι. Καλως δε και επαιρει ταυτα τωι λογωι, ινα δειξηι μειζονα
οντα τα μετα ταυτα. Περι ων ουκ εστι, φησι, νυν λεγειν κατα μερος. Ἐνταυθα
ηινιξατο, οτι ου ταυτα ην μονον τα ορωμενα, αλλα αινιγματα τινα ην. Περι ων ουκ
εστι, φησι, νυν λεγειν κατα μερος· ισως ως μακρου δεομενων λογου. Τουτων δε
ουτω κατεσκευασμενων, εις μεν την πρωτην σκηνην διαπαντος εισιασιν οι ιερεις τας
λατρειας επιτελουντες. Τουτεστιν, ην μεν ταυτα, ουκ απελαυον δε τουτων αυτων οι
Ἰουδαιοι· ου γαρ εωρων αυτα. Ὥστε ουκ εκεινοις μαλλον ην, η οις προετυπουτο. Εις
δε την δευτεραν απαξ του ενιαυτου μονος ο αρχιερευς, ου χωρις αιματος, ο
προσφερει υπερ εαυτου, και των του λαου αγνοηματων. Ὁραις ηδη τους τυπους
προκαταβεβλημενους; Ἵνα γαρ μη λεγωσιν, οτι πως μια θυσια, και πως ο αρχιερευς
απαξ προσεφερε, δεικνυσιν αυτο ανωθεν ουτως ον· ει γε η αγιωτερα μια ην και η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

φρικτη. Ουτως ηθιζοντο ανωθεν· και γαρ τοτε ο αρχιερευς, φησιν, απαξ προσεφερε.
Και καλως ειπεν, Ου χωρις αιματος· ου χωρις μεν αιματος, ου μην τουτου του
αιματος· ου γαρ τοσαυτη ην η πραγματεια. ∆εικνυσιν οτι εσται, ου πυρι αναλουμενη,
αλλα απο αιματος μαλλον δεικνυμενη. Ἐπειδη γαρ θυσιαν εκαλεσε τον σταυρον,
ουτε πυρ εχοντα, ουτε ξυλα, ουτε πολλακις προσφερομενον, αλλα απαξ εν αιματι
προσενεχθεντα· δεικνυσιν οτι και η παλαια θυσια τοιαυτη ην, απαξ προσεφερετο εν
αιματι. Ὃ προσφερει, φησιν, υπερ εαυτου και των του λαου αγνοηματων. Ὅρα· ουκ
ειπεν, αμαρτηματων, αλλ', Ἀγνοηματων, ινα μη μεγα φρονησωσιν. Ει γαρ και μη
εκων ημαρτες, φησιν· αλλ' ακων ηγνοησας, και τουτου ουδεις εστι καθαρος. Και
πανταχου το, Ὑπερ εαυτου, τιθησι, δεικνυς οτι ο Χριστος πολλωι μειζων εστι του
παρα Ἰουδαιοις αρχιερευς. Ει γαρ κεχωρισται των αμαρτιων ημων, πως υπερ εαυτου
προσηνεγκε; Τι ουν ταυτα ειπες, φησι; Τουτο γαρ κρειττονος εστιν. Ουδαμου
ενταυθα θεωρια· λοιπον δε θεωρει και φησι· Τουτο δηλουντος του Πνευματος του
αγιου, μηπω πεφανερωσθαι την των αγιων οδον, ετι της πρωτης σκηνης εχουσης
στασιν. ∆ια τουτο, φησι, ταυτα ουτω κατεσκευασται, ινα μαθωμεν οτι τα Ἅγια των
αγιων, τουτεστιν, ο ουρανος, ετι εστιν αβατος. Μη ουν, επειδη μη επιβαινομεν
αυτου, φησι, νομιζωμεν αυτον μηδε ειναι, επει ουδε των αγιων επεβημεν. Ἥτις
παραβολη, φησιν, εις τον καιρον τον ενεστηκοτα. βʹ. Καιρον ενεστηκοτα ποιον λεγει;
Τον προ της του Χριστου παρουσιας· μετα γαρ την παρουσιαν του Χριστου ουκετι
καιρος εστιν ενεστως· πως γαρ, επιγενομενος και τελος εχων; Και ετερον δε
εμφαινων, τουτο φησι· Ἥτις παραβολη εις τον καιρον τον ενεστηκοτα· τουτεστιν, ο
τυπος γεγονε. Καθ' ον δωρα τε και θυσιαι προσφερονται, μη δυναμεναι κατα
συνειδησιν τελειωσαι τον λατρευοντα. Ειδες πως σαφως εδειξεν εντευθεν τι εστι το,
Ουδεν 63.119 ετελειωσεν ο νομος, και το, Ει η πρωτη ην αμεμπτος; Πως; Κατα
συνειδησιν. Αι γαρ θυσιαι ου τον απο της ψυχης ρυπον ηφιεσαν, αλλ' ετι περι σωμα
ησαν· Κατα νομον γαρ εντολης σαρκικης, φησιν. Ου γαρ δη μοιχειαν, ουδε φονον,
ουδε ιεροσυλιαν αφιεναι ηδυναντο. Ὁραις, Τοδε φαγε, τοδε μη φαγηις; απερ εστιν
αδιαφορα. Μονον επι βρωμασι και πομασι και διαφοροις βαπτισμοις. Τοδε πιε, φησι·
καιτοι περι του ποτου ουδεν ην διατεταγμενον· αλλ' εξευτελιζων αυτα ουτως ειπε·
Και διαφοροις βαπτισμοις, και δικαιωμασι σαρκος, μεχρι καιρου διορθωσεως
επικειμενα. Αυτη γαρ η δικαιοσυνη της σαρκος. Ἐνταυθα καταβαλλει τας θυσιας,
δεικνυς οτι ουδεμιαν ειχον ισχυν, και οτι μεχρι καιρου διορθωσεως ησαν· τουτεστιν,
εμενον τον καιρον τον διορθουντα παντα. Χριστος δε παραγενομενος αρχιερευς των
μελλοντων αγαθων, δια της μειζονος και τελειοτερας σκηνης, ου χειροποιητου. Την
σαρκα ενταυθα λεγει. Καλως δε και μειζονα και τελειοτεραν ειπεν, ει γε ο Θεος
Λογος, και πασα η του Πνευματος ενεργεια ενοικει εν αυτηι· Ου γαρ εκ μετρου
διδωσιν ο Θεος το πνευμα· η τελειοτερας, ατε και αληπτου ουσης, λεγει, και μειζονα
κατορθουσης. Τουτεστιν, ου ταυτης της κτισεως. Ἰδου πως μειζονος· ου γαρ αν εκ
Πνευματος, ει ανθρωπος αυτην κατεσκευασεν. Ου ταυτης της κτισεως, φησι,
τουτεστιν, ου τουτων των κτισματων, αλλα πνευματικης· εκ Πνευματος γαρ
κατεσκευαστο αγιου. Ὁραις πως και σκηνην και καταπετασμα και ουρανον το σωμα
καλει; ∆ια της μειζονος και τελειοτερας, φησι, σκηνης· ειτα, ∆ια του
καταπετασματος, τουτεστι, της σαρκος αυτου· και παλιν, Εις το εσωτερον του
καταπετασματος· και παλιν· Εισερχομενην εις τα Ἅγια των αγιων, εμφανισθηναι τωι
προσωπωι του Θεου. Τινος ουν ενεκεν τουτο ποιει; Ἡμας διδαξαι βουλομενος, καθ'
ετερον και ετερον σημαινομενον, τον αυτον λογον οντα. Οιον τι λεγω, καταπετασμα
ο ουρανος εστιν· ωσπερ γαρ αποτειχιζει τα αγια καταπετασμα, και η σαρξ κρυπτουσα
την θεοτητα· και σκηνη ομοιως η σαρξ, εχουσα την θεοτητα· και σκηνη παλιν ο
ουρανος· εκει γαρ εστιν ενδον ο ιερευς. Χριστος δε, φησι, παραγενομενος αρχιερευς.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

Ουκ ειπε, Γενομενος, αλλα, Παραγενομενος, τουτεστιν, εις αυτο τουτο ελθων, ουχ
ετερον διαδεξαμενος· ου προτερον παρεγενετο, και τοτε εγενετο, αλλ' αμα ηλθε. Και
ουκ ειπε, Παραγενομενος αρχιερευς των θυομενων, αλλα, Των μελλοντων αγαθων·
ως ουκ ισχυοντος του λογου παραστησαι το παν. Ουδε δι' αιματος, φησι, τραγων και
μοσχων. Παντα εξηλλαγμενα, ∆ια δε του ιδιου αιματος, φησιν, εισηλθεν εφαπαξ εις
τα αγια. Ἰδου τον ουρανον τουτο εκαλεσεν. Ἐφαπαξ, φησιν, εισηλθεν εις τα αγια,
αιωνιαν λυτρωσιν ευραμενος· και το, Ευραμενος, σφοδρα των απορων ην και των
παρα προσδοκιαν, πως δια μιας εισοδου αιωνιαν λυτρωσιν ηυρατο. Ειτα το πιθανον·
Ει γαρ το αιμα ταυρων και τραγων, και σποδος δαμαλεως ραντιζουσα τους
κεκοινωμενους, αγιαζει προς την της σαρκος καθαροτητα· ποσωι μαλλον το αιμα του
Χριστου, ος δια Πνευματος αγιου εαυτον προσηνεγ 63.120 κεν αμωμον τωι Θεωι,
καθαριει την συνειδησιν υμων απο νεκρων εργων, εις το λατρευειν Θεωι ζωντι; Ει
γαρ σαρκα, φησι, δυναται καθαρισαι το αιμα των ταυρων, πολλωι μαλλον της ψυχης
τον ρυπον αποσμηξει το αιμα του Χριστου. Ἵνα γαρ μη ακουσας, Ἁγιαζει, μεγα τι
νομισηις, επισημαινεται και δεικνυσιν εκατερου του καθαρμου το μεσον, και πως
ουτος μεν υψηλος, εκεινος δε ταπεινος· και λεγει, οτι εικοτως, ει γε εκεινο μεν το
αιμα ην ταυρων, τουτο δε του Χριστου. Και ουκ ηρκεσθη τωι ονοματι, αλλα και τον
τροπον τιθησι της προσφορας· Ὃς δια Πνευματος αγιου, φησιν, εαυτον προσηνεγκεν
αμωμον τωι Θεωι· τουτεστι, το ιερειον αμωμον ην αμαρτιων καθαρον. Το δε, ∆ια
Πνευματος αγιου, δηλοι οτι ου δια πυρος προσηνεκται, ουδε δι' αλλων τινων.
Καθαριει την συνειδησιν υμων, φησιν, απο νεκρων εργων. Και καλως ειπεν, Ἀπο
νεκρων εργων· ει τις γαρ ηψατο τοτε νεκρου, εμιαινετο· και ενταυθα ει τις αψαιτο
νεκρου εργου, μολυνεται δια της συνειδησεως. Εις το λατρευειν Θεωι ζωντι, φησι,
και αληθινωι. Ἐνταυθα εμφαινει, οτι τον νεκρα εργα εχοντα ουκ ενι δουλευειν τωι
ζωντι Θεωι. Ἀληθινωι δε και ζωντι Θεωι εικοτως ειπε, δηλων εντευθεν οτι και τα
προσαγομενα αυτωι τοιαυτα. Ὥστε ταυτα τα παρ' ημιν και ζωντα και αληθινα· εκεινα
δε τα παρα Ἰουδαιοις και νεκρα και ψευδη· και εικοτως. γʹ. Μηδεις τοινυν νεκρα
εργα εχων εισιτω ενταυθα. Ει γαρ τον νεκρου σωματος απτομενον ουκ εδει εισιεναι,
πολλωι μαλλον τον νεκρα εργα εχοντα· μολυσμος γαρ εστι χαλεπωτατος. Νεκρα δε
εργα εστι παντα τα ζωην ουκ εχοντα, τα δυσωδιας πνεοντα. Ὥσπερ γαρ το νεκρον
σωμα προς ουδεμιαν αισθησιν εστι χρησιμον, αλλα και λυπει τους πλησιαζοντας·
ουτω και η αμαρτια ευθεως το λογιστικον πληττει, και ουκ αφιησιν ουδε αυτην την
διανοιαν ηρεμειν, αλλα θορυβει και ταραττει. Λεγεται δε και λοιμος τικτομενος
διαφθειρειν τα σωματα. Τοιαυτη εστι και η αμαρτια· λοιμου ουδεν διενηνοχεν, ου
τον αερα διαφθειρουσα πρωτον, ειτα τα σωματα, αλλ' ευθεως εις την ψυχην
εισπηδωσα. Ουχ οραις τους λοιμωττοντας πως φλεγμαινουσι, πως περιστρεφονται,
πως δυσωδιας εισιν εμπεπλησμενοι, πως αυτων αισχραι αι οψεις, πως ολοι
ακαθαρτοι; Τοιουτοι εισι και οι αμαρτανοντες, καν μη βλεπωσιν. Ειπε μοι γαρ,
πυρεττοντος παντος ουκ εστι χειρων ο τηι επιθυμιαι των χρηματων, η των σωματων
αλους; ουχι ακαθαρτοτερος τουτων παντων εστι, παντα τα αναισχυντα και ποιων
και πασχων; Τι γαρ αισχροτερον ανδρος χρηματων ερωντος; οσα αι εταιριζομεναι
γυναικες, οσα αι επι της σκηνης ου παραιτουνται ποιειν, τοσαυτα ουδε ουτος·
μαλλον δε εκεινας εικος εστι παραιτησασθαι, η τουτον. Τι λεγω, ου παραιτειται; και
δουλοπρεπη πραγματα υπομενει, κολακευων ους ου δει, θρασυνομενος παλιν ενθα
μη δει, πανταχου ανωμαλος· πονηρους ανδρας και γοητας πολλακις διεφθαρμενους,
πολλωι και πενεστερους και ευτελεστερους αυτου παρακαθηται κολακευων, και
ετερους αγαθους και παντοθεν εναρετους υβριζων και θρασυνομενος. Ειδες
εκατερωθεν την ασχημοσυνην, την αναισχυντιαν; και ταπεινος εστι περα του
μετρου, και αλαζων. Ἀλλ' εστηκασιν επι οικηματος αι πορναι, και τουτο εστι το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

63.121 εγκλημα, οτι το σωμα πωλουσι χρηματων ενεκεν· αλλ' εχουσι τινα
απολογιαν, την πενιαν και τον καταναγκαζοντα λιμον· ει και τα μαλιστα ουδε τουτο
ικανον εις απολογιαν· εξην γαρ εργαζομενας διατρεφεσθαι. Ἐνταυθα δε εστηκεν ο
πλεονεκτης, ουκ επι οικηματος, αλλ' επι της πολεως μεσης, ου σωμα, αλλα την
ψυχην προδιδους τωι διαβολωι, ωστε και συγγινεσθαι και εισερχεσθαι προς αυτον
ωσπερ οντως προς πορνην, και την επιθυμιαν αυτου πασαν πληρωσας εξερχεται· και
ορωσι πασα η πολις, ου δυο ανδρες και τρεις. Και τουτο δε των πορνων ιδιον εστιν,
οτι του το χρυσιον διδοντος εισι· καν γαρ δουλος ηι, καν ελευθερος, καν μονομαχος,
καν οστισουν, προτεινηι δε τον μισθον, καταδεχονται· τους δε μηδεν προτεινοντας,
καν παντων ωσιν ευγενεστεροι, χωρις του αργυριου ου προσιενται. Τουτο και
ενταυθα ουτοι ποιουσι· τους μεν ορθους λογισμους, οταν αργυριον μη εχωσιν,
αποστρεφονται· τοις δε μιαροις και οντως θηριομαχοις συγγινονται δια το χρυσιον,
και ασχημονως συγγινονται, και το καλλος απολλυουσι της ψυχης. Καθαπερ γαρ
εκειναι φυσει μεν ειδεχθεις και μελαιναι και αγροικιδες και παχειαι και αμορφοι και
κακοπλαστοι, και παντοθεν αισχραι· ουτω και αι τουτων γινονται ψυχαι, ουδε τοις
εξωθεν επιτριμμασι την αμορφιαν συγκαλυψαι δυναμεναι. Ὅταν γαρ εσχατη ηι
δυσειδεια, οσα αν επινοησωσιν, ουδε υποκρινασθαι δυνανται. Ὅτι γαρ αναισχυντια
πορνας ποιει, ακουσον του προφητου λεγοντος· Ἀπηναισχυντησας προς παντας, οψις
πορνης εγενετο σοι. Τουτο και προς τους πλεονεκτας εστιν ειπειν, απηναισχυντησας
προς παντας, ου προς τουσδε και τουσδε, αλλα προς παντας. Πως; Ου πατερα, ουχ
υιον, ου γυναικα, ου φιλον, ουκ αδελφον, ουκ ευεργετην, ουδενα απλως αιδειται ο
τοιουτος. Και τι λεγω φιλον και αδελφον και πατερα; αυτον ουκ αιδειται τον Θεον,
αλλα παντα μυθος αυτωι ειναι δοκει, και γελαι υπο της πολλης επιθυμιας μεθυων, και
ουδε τηι ακοηι παραδεχομενος τι των ωφελειν αυτον δυναμενων. Ἀλλ' ω της
ατοπιας, και οια φθεγγονται· Ουαι σοι, μαμωνα, και τωι μη εχοντι σε! Ἐνταυθα
διαπριομαι υπο του θυμου· ουαι γαρ τοις ταυτα λεγουσι, καν εν γελωτι λεγωσιν. Ειπε
μοι γαρ, ου τοιαυτην απειλην ηπειλησεν ο Θεος λεγων· Ου δυνασθε δυσι κυριοις
δουλευειν; συ δε εκλυεις την απειλην, τοιαυτα τολμων φθεγγεσθαι επι κακωι τωι
σεαυτου; ουκ ειδωλολατρειαν αυτην ειναι φησιν ο Παυλος, και τον πλεονεκτην
ειδωλολατρην καλει; συ δε εστηκας γελων κατα τας βιωτικας γυναικας,
γελωτοποιων κατα τας εν τηι σκηνηι; δʹ. Τουτο παντα ανετρεψε, τουτο κατεβαλε·
γελως γεγονε τα ημετερα και πολιτισμος και αστειοτης· ουδεν ευσταθες, ουδεν
στιβαρον. Ου προς τους βιωτικους ανδρας μονον λεγω ταυτα, αλλ' οιδα ους
αινιττομαι· γελωτος γαρ εμπεπλησται η Ἐκκλησια. Ἂν ο δεινα αστειον ειπηι, γελως
ευθεως εν τοις καθημενοις γινεται· και το θαυμαστον, εν αυτωι τωι καιρωι της ευχης
ου παυονται πολλοι του γελαιν. Πανταχου χορευει ο διαβολος, παντας ενεδυσατο,
παντων κρατει· ητιμασται ο Χριστος, παρεωσται, εν ουδενος 63.122 εστι μερει η
εκκλησια. Ουκ ακουετε Παυλου λεγοντος· Αισχροτης, και μωρολογια, και
ευτραπελια αρθητω αφ' υμων; Μετα της αισχροτητος την ευτραπελιαν τιθησι· συ δε
γελαις; Μωρολογια τι εστι; τα μηδεν εχοντα χρησιμον. Γελαις δε ολως, και διαχεις το
προσωπον ο μοναζων; ο εσταυρωμενος, ο πενθων, γελαις, ειπε μοι; Που του Χριστου
τουτο ηκουσας ποιουντος; Ουδαμου, αλλα κατηφουντος μεν πολλακις. Και γαρ οτε
την Ἱερουσαλημ ειδεν, εδακρυσε, και οτε τον προδοτην ενενοησεν, εταραχθη, και
οτε τον Λαζαρον εμελλεν εγειρειν, εκλαυσε· συ δε γελαις; Ει επι τοις ετερων
αμαρτημασιν ο μη αλγων, κατηγοριας αξιος· ο επι τοις αυτου αναλγητως
διακειμενος και γελων, ποιας εσται συγγνωμης αξιος; Πενθους ο παρων καιρος και
θλιψεως, υπωπιασμου και δουλαγωγιας, αγωνων και ιδρωτων· συ δε γελαις; Ουχ
οραις πως επετιμηθη Σαῤρα; ουκ ακουεις του Χριστου λεγοντος· Ουαι οι γελωντες,
οτι κλαυσονται; Ταυτα ψαλλεις καθ' εκαστην ημεραν. Τι γαρ λεγεις, ειπε μοι; οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

Ἐγελασα; Ουδαμως· αλλα τι; Ἐκοπιασα εν τωι στεναγμωι μου. Ἀλλα ταχα τινες εισιν
ουτω διακεχυμενοι και χαυνοι, ως και εν τηι επιτιμησει ταυτηι γελαιν, οτι δη περι
γελωτος ταυτα διαλεγομεθα. Και γαρ τοιουτον εστιν η παραφορα, τοιαυτη η
παραπληξια, ουδε αισθανεται της επιτιμησεως. Ἕστηκεν ο ιερευς του Θεου την
παντων ευχην αναφερων· συ δε γελαις, ουδεν δεδοικως; και εκεινος μεν τρεμων
υπερ σου τας ευχας αναφερει, συ δε καταφρονεις; Ουκ ακουεις της Γραφης λεγουσης·
Ουαι οι καταφρονηται; ου φριττεις; ου συστελλεις σαυτον; Και εις μεν βασιλεια
εισιων, και σχηματι και βλεμματι και βαδισματι και πασι τοις αλλοις κοσμεις σαυτον·
ενταυθα δε, ενθα τα οντως εστι βασιλεια, και τοιαυτα οια τα ουρανια, και γελαις; Συ
μεν ουν οιδα οτι ουχ οραις· ακουε δε οτι αγγελοι παρεισι πανταχου, και μαλιστα εν
τωι οικωι του Θεου παρεστηκασι τωι βασιλει, και παντα εμπεπλησται των ασωματων
εκεινων δυναμεων. Ουτος εμοι και προς γυναικας ο λογος, αι επι μεν των ανδρων ου
τολμωσι τουτο ποιειν ταχεως, καν ποιωσι δε, ουκ αει, αλλα παρα τον καιρον της
ανεσεως· ενταυθα δε αει. Κατακαλυπτεις, ειπε μοι, την κεφαλην, και γελαις, ω γυναι,
εν εκκλησιαι καθημενη; εισηλθες εξομολογησασθαι τα αμαρτηματα, προσπεσειν τωι
Θεωι, δεηθηναι και ικετευσαι υπερ των κακως σοι πεπλημμελημενων, και μετα
γελωτος τουτο ποιεις; Πως ουν αυτον εξιλεωσασθαι δυνησηι; Και τι κακον ο γελως,
φησιν; Ου κακον ο γελως, αλλα κακον το παρα μετρον, το ακαιρον. Ὁ γελως εγκειται
εν ημιν, ιν', οταν φιλους ιδωμεν δια μακρου χρονου, τουτο ποιωμεν, οταν τινας
καταπεπληγμενους και δεδοικοτας, ανωμεν αυτους τωι μειδιαματι, ουχ ινα
ανακαγχαζωμεν, και αει γελωμεν· ο γελως εγκειται τηι ψυχηι τηι ημετεραι, ινα ανηται
ποτε η ψυχη, ουχ ινα διαχεηται. Ἐπει και επιθυμια ημιν εγκειται σωματων, και ου
παντως αναγκη δια το εγκεισθαι και αυτηι χρησθαι, η κεχρησθαι αμετρως· αλλα και
κρατουμεν αυτης, και ου λεγομεν, Ἐπειδη εγκειται, χρησωμεθα. Μετα δακρυων
δουλευε τωι Θεωι, ινα δυνηθηις απονιψασθαι τα ημαρτημενα. Οιδα οτι πολλοι
διαμωκωνται ημας λεγοντες, Ευθεως δακρυα. ∆ια τουτο δακρυων καιρος. 63.123
Οιδα οτι και οιωνιζονται οι λεγοντες, Φαγωμεν και πιωμεν· αυριον γαρ
αποθνησκομεν. Ἀλλ' εννοησον οτι Ματαιοτης ματαιοτητων, τα παντα ματαιοτης·
ουκ εγω λεγω, αλλ' αυτος ο την πειραν των πραγματων παντων λαβων, ταυτα
φησιν· Ὠκοδομησα μοι οικιας, εφυτευσα μοι αμπελωνας, εποιησα μοι κολυμβηθρας
υδατων, οινοχοους και οινοχοουσας· και τι δη μετα ταυτα παντα φησι; Ματαιοτης
ματαιοτητων, τα παντα ματαιοτης. Πενθησωμεν τοινυν, αγαπητοι, πενθησωμεν, ινα
οντως γελασωμεν, ινα οντως ησθωμεν εν τωι καιρωι της χαρας της 63.124
ειλικρινους· αυτη μεν γαρ η χαρα παντως λυπηι αναμεμικται, και ουδεποτε καθαραν
αυτην εστιν ευρειν· εκεινη δε ειλικρινης εστι και αδολος, και ουδεν εχουσα υπουλον,
ουδε αναμεμιγμενον· εκεινην ησθωμεν την χαραν, εκεινην μεταδιωξωμεν. Ἄλλως
δε ουκ εστιν αυτης επιτυχειν, η δια του ενταυθα μη τα ηδεα, αλλα τα ωφελουντα
αιρεισθαι, και μικρον θλιβεσθαι εκοντας, και μετα ευχαριστιας απαντα φερειν τα
συμπιπτοντα. Ουτω γαρ δυνησομεθα και της βασιλειας των ουρανων επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπια, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΣΤ ʹ.
Και δια τουτο διαθηκης καινης μεσιτης εστιν, οπως θανατου γενομενου εις
απολυτρωσιν των επι τηι πρωτηι διαθηκηι παραβασεων, την επαγγελιαν λαβωσιν οι
κεκλημενοι της αιω νιου κληρονομιας. Ὅπου γαρ διαθηκη, θανα τον αναγκη
φερεσθαι του διαθεμενου· δια θηκη γαρ επι νεκροις βεβαια, επει μηποτε ισχυει οτε ζηι
ο διαθεμενος. Ὅθεν ουδε η πρωτη χωρις αιματος εγκεκαινισται. αʹ. Εικος ην πολλους
των ασθενεστερως διακειμενων, και απο του τετελευτηκεναι τον Χριστον μαλιστα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

απιστειν ταις επαγγελιαις αυτου. Ὁ τοινυν Παυλος την τοιαυτην υπονοιαν εκ
περιουσιας ανατρεπων, τουτο τιθησι το υποδειγμα, απο της κοινης συνηθειας
λαβων. Ποιον δη τουτο; ∆ι' αυτο μεν ουν τουτο χρη θαῤρειν, φησι. ∆ια τι; Ὅτι ου
ζωντων των διαθεμενων αλλ' αποθανοντων, τοτε βεβαιοι εισιν αι διαθηκαι, και την
ισχυν λαμβανουσι. ∆ιο και ουτως αρχεται λεγων, και δια τουτο φησι· Καινης
διαθηκης μεσιτης εστιν. Ἡ διαθηκη προς τηι εσχατηι ημεραι γινεται της τελευτης.
Τοιαυτη δε εστιν η διαθηκη, τους μεν κληρονομους εχει, τους δε αποκληρονομους.
Ουτω και ενταυθα περι μεν των κληρονομων φησιν ο Χριστος· Θελω ιν', οπου εγω
ειμι, και ουτοι ωσι. Και παλιν περι των αποκληρονομων ακουε αυτου λεγοντος· Ου
περι παντων ερωτω, αλλα περι των πιστευοντων δια του λογου αυτων εις εμε. Ἡ
διαθηκη παλιν τα μεν του διαθεμενου εχει, τα δε των δεχομενων· ωστε τα μεν
αυτους λαβειν, τα δε ποιησαι. Ουτω και ενταυθα· μετα γαρ το επαγγειλασθαι μυρια,
απαιτει και τα παρ' αυτων, λεγων· Ἐντολην καινην διδωμι υμιν. Παλιν οφειλει η
διαθηκη μαρτυρας εχειν· και ακουε αυτου παλιν λεγοντος· Ἐγω ειμι ο μαρτυρων
περι εμαυτου, και μαρτυρει περι εμου ο πεμψας με Πατηρ· και παλιν· Ἐκεινος
μαρτυρησει περι εμου, περι του Παρακλητου λεγων· και τους δωδεκα αποστολους
απεστειλε λεγων· ∆ιαμαρτυρασθε ενωπιον του Θεου. Και δια τουτο φησιν, ∆ιαθηκης
καινης μεσιτης εστι. Τι εστι μεσιτης; Ὁ μεσιτης ουκ ετι εστι κυριος του πραγματος ου
εστι μεσιτης, αλλ' ετερον μεν το πραγμα, ετερος δε ο μεσιτης· οιον, μεσιτης γαμου
γινεται, ουχ ο γαμων, αλλ' ο τωι μελλοντι αγεσθαι συμπραττων. Ουτω δη και
ενταυθα μεσιτης ο Υιος εγενετο του Πατρος και ημων. Ουκ ηθελεν ημιν αφειναι ο
Πατηρ την κληρονομιαν ταυτην, αλλ' ωργιζετο προς ημας, και εχαλεπαινεν ως προς
απηλλοτριωμενους· μεσιτης τοινυν εγενετο ημων και αυτου, και επεισεν αυτον. Και
ορα πως μεσι 63.124 της εγενετο λογους απηγαγε και ηγαγε, τα παρα του Πατρος
ημιν διαπορθμευων, και τον θανατον προστιθεις· προσκεκρουκοτες ημεν, αποθανειν
ωφειλομεν, απεθανεν υπερ ημων, και εποιησεν ημας αξιους της διαθηκης. Ταυτηιτοι
και βεβαια εστιν η διαθηκη, η ουκ εις αναξιους λοιπον γεγονε. Παρα μεν ουν την
αρχην, ατε ως Πατηρ προς υιους διεθετο· επειδη δε αναξιοι γεγοναμεν, ουκετι
διαθηκης, αλλα τιμωριας εδει. Τι τοινυν μεγα φρονεις, φησιν, επι τωι νομωι; εις
τοσαυτην γαρ ημας κατεστησεν αμαρτιαν, ως μη αν σωθηναι ποτε· ει μη ο ∆εσποτης
ημων υπερ ημων απεθανεν, ουκ αν ισχυσεν ο νομος· ασθενης γαρ ην. Ουκετι δε αυτο
απο της κοινης συνηθειας βεβαιοι μονον, αλλα και απο των εν τηι Παλαιαι
συμβεβηκοτων· ο μαλιστα αυτους επηγετο. Ἀλλ' ουδεις, φησιν, ην ο τετελευτηκως
εκει· πως ουν εκεινη βεβαια; ∆ια του αυτου τροπου, φησι. Πως; Και γαρ εκει αιμα,
ωσπερ ενταυθα αιμα. Ει δε μη το του Χριστου αιμα, μη θαυμασηις· τυπος γαρ ην· διο
και λεγει, Ὅθεν ουδε η πρωτη χωρις αιματος εγκεκαινισται. Τι εστιν, Ἐγκεκαινισται;
Βεβαια γεγονεν, εκυρωθη. Ὅθεν, τουτεστι δια τουτο, φησιν, εδει της διαθηκης το
συμβολον ειναι και της τελευτης. βʹ. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, το βιβλιον
εῤραντιζετο της διαθηκης; Λαληθεισης γαρ, φησι, πασης της εντολης κατα νομον
υπο Μωυσεως παντι τωι λαωι, λαβων το αιμα των μοσχων μετα υδατος και εριου
κοκκινου και υσσωπου, αυτο τε το βιβλιον και παντα τον λαον εῤραντιζε, λεγων·
Τουτο το αιμα της διαθηκης, ης ενετειλατο προς υμας ο Θεος. Τινος ουν ενεκεν, ειπε
μοι, το βιβλιον ραντιζεται της διαθηκης και ο λαος; Ἦ του τιμιου αιματος ανωθεν
σχηματιζομενου τυπος τις εκεινο το αιμα και τα αλλα εγινετο. Τι δηποτε δε και μετα
υσσωπου; Ὅτι πυκνον και απαλον υπαρχον, κρατητικον του αιματος ην. Τι δαι το
υδωρ; Και τουτο ως χαρακτηριζον την δι' υδατος καθαρσιν. Τι δε το εριον; Και τουτο
παρελαμβανετο, ωστε κατεχεσθαι το αιμα. ∆εικνυσιν ενταυθα το αυτο ον και αιμα
και υδωρ· το γαρ βαπτισμα αυτου του παθους εστι συμβολον. Και την σκηνην δε, και
παντα τα σκευη της λειτουργιας τωι αιματι ομοιως εῤραντισε. Και σχεδον εν αιματι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

παντα καθαριζεται κατα τον νομον, και χωρις αιματεκχυσιας ου γινεται αφεσις. ∆ια
τι το Σχεδον ειπε; δια τι αυτο εκολασεν; Ἐπειδη εκεινα ουκ ην καθαρισμος τελειος,
ουδε αφεσις τελεια, αλλα ημιτελης, και εν ελαχιστωι 63.125 μερει· ενταυθα δε· Τουτο
το αιμα, φησι, της καινης διαθηκης, το υπερ υμων εκχυνομενον εις αφεσιν
αμαρτιων. Που τοινυν το βιβλιον εκαθαρε τας διανοιας αυτων; Αυτοι αρα ησαν
βιβλια της καινης διαθηκης. Που δε τα σκευη της λειτουργιας; Αυτοι εισι. Που δε η
σκηνη; Αυτοι εισι παλιν· Ἐνοικησω γαρ εν αυτοις, και εμπεριπατησω, φησιν. Ἀλλ'
ουκ εριωι κοκκινωι ουδε υσσωπωι εῤραντισεν ενταυθα· τι δηποτε; Ου γαρ σωματικος ο
καθαρισμος ην, αλλα πνευματικος, και το αιμα πνευματικον. Πως; Ουκ απο σωματος
γαρ εῤρει αλογων, αλλα σωματος απο Πνευματος κατασκευασθεντος. Τουτωι ημας ου
Μωυσης, αλλ' ο Χριστος εῤραντισε τωι αιματι, δια του λογου του λεχθεντος, Τουτο το
αιμα της καινης διαθηκης εις αφεσιν αμαρτιων. Ουτος ο λογος αντι υσσωπου τωι
αιματι εμβαφεις, παντας περιῤραινει. Κακει μεν το σωμα εξωθεν εκαθαιρετο·
σωματικος γαρ ο καθαρισμος ην· ενταυθα δε, επειδη πνευματικος εστιν ο
καθαρισμος, εις την ψυχην εισερχεται, και καθαιρει, ουχ απλως περιῤραινομενος,
αλλα πηγαζων εν ταις ημετεραις ψυχαις. Ἴσασιν οι μεμυημενοι τα λεγομενα. Και επ'
εκεινων μεν αυτην την επιφανειαν εῤραινε, και παλιν απενιπτετο ο ραντιζομενος·
ου γαρ δη ηιμαγμενος αει περιηιει· επι δε της ψυχης ουχ ουτως, αλλ' αυτηι τηι ουσιαι
αναμιγνυται το αιμα, ρωμαλεαν αυτην ποιουν και αγνην, και προς αυτο το
αμηχανον καλλος αγον. ∆εικνυσι δη λοιπον τον θανατον ου μονον βεβαιωσεως,
αλλα και καθαρμου αιτιον. Ἐπειδη γαρ η τελευτη μιαρον πραγμα εδοκει ειναι, και
μαλιστα η δια σταυρου, λεγει οτι εκαθαρε, και εκαθαρε τιμιαν καθαρσιν, και επι
μειζοσι· δια τουτο αι θυσιαι προυλαβον, δια το αιμα τουτο· δια τουτο αμνοι, δια
τουτο απαντα εγενετο. Ἀναγκη ουν τα μεν υποδειγματα των εν τοις ουρανοις
τουτοις καθαριζεσθαι· αυτα δε τα επουρανια κρειττοσι θυσιαις παρα ταυτας. Και πως
εστιν υποδειγματα των εν τοις ουρανοις; τινα δε καλει τα εν τοις ουρανοις νυν; αρα
τον ουρανον; αλλα τους αγγελους; Ουδεν τουτων, αλλα τα ημετερα. Ἄρα εν τοις
ουρανοις τα ημετερα, και επουρανια, καν εν τηι γηι επιτεληται. Ἐπει και αγγελοι εν
τηι γηι εισιν, αλλ' επουρανιοι λεγονται· και τα Χερουβιμ επι της γης εφανη, αλλ'
επουρανια εστι. Και τι λεγω εφανη; επι της γης μεν ουν διαγει, ωσπερ ουν εν τωι
παραδεισωι. Ἀλλ' ουδεν εκωλυσε τουτο· επουρανια γαρ και ουτως εστι. Και ημων το
πολιτευμα εστιν εν ουρανοις, καιτοι ενταυθα πολιτευομεθα. Αυτα δε τα επουρανια·
τουτεστι, την φιλοσοφιαν την παρ' ημιν, τους εκει κεκλημενους. Κρειττοσι θυσιαις
παρα ταυτας. Το κρειττον καλου τινος εστι κρειττον· αρα καλα γεγονασι, και τα
υποδειγματα των εν τοις ουρανοις. Ουκ αν γαρ ουδε τα υποδειγματα πονηρα ην, επει
κακεινα αν ειη πονηρα ων εστιν υποδειγματα. γʹ. Ει τοινυν επουρανιοι ημεις, και
τοιαυτης ουσιας ετυχομεν, φριξωμεν· μηκετι μενωμεν εν τηι γηι· εξεστι γαρ μη ειναι
εν τηι γηι και νυν τον βουλομενον. Το γαρ ειναι εν τηι γηι και μη ειναι, τροπωι και
προαιρεσει γινεται· οιον τι λεγω· Ὁ Θεος λεγεται ειναι εν τωι ουρανωι· δια τι; ου τοπωι
αποκλειομενος, μη γενοιτο, ουδε την γην ερημον της αυτου παρουσιας αφεις, αλλα
τηι σχεσει και τηι οικειωσει τηι προς 63.126 τους αγγελους. Ἂν τοινυν και ημεις εγγυς
ωμεν του Θεου, εν ουρανωι εσμεν. Τι γαρ μοι μελει του ουρανου, οταν ορω τον
∆εσποτην του ουρανου, οταν αυτος ουρανος γενωμαι; Ἐλευσομεθα γαρ, φησιν, εγω
και ο Πατηρ μου, και μονην παρ' αυτωι ποιησομεν. Ποιησωμεν ουν ημων την ψυχην
ουρανον. Φαιδρος εστιν ο ουρανος τηι φυσει· ουδε γαρ εν χειμωνι μελας γινεται· ου
γαρ αυτος μεταβαλλει την οψιν, αλλ' αι νεφελαι συνδραμουσαι καλυπτουσιν αυτον.
Ὁ ουρανος ηλιον εχει· εχομεν και ημεις ηλιον δικαιοσυνης. Ειπον, Ἔξεστι γενεσθαι
ως ουρανον· και ορω οτι και βελτιονα γενεσθαι του ουρανου εξεστι. Πως; Ὅταν τον
∆εσποτην του ηλιου εχωμεν. Ὁ ουρανος παντοθεν εστι καθαρος και ακηλιδωτος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

ουκ εν χειμωνι, ουκ εν νυκτι μεταβαλλεται· μη τοινυν μηδε ημεις μητε εν ταις
θλιψεσι, μητε εν ταις μεθοδειαις του διαβολου τουτο πασχωμεν, αλλα μενωμεν
ακηλιδωτοι και καθαροι. Ὁ ουρανος εστιν υψηλος, και πολυ της γης απεχων· τουτο
και ημεις ποιησωμεν, αποστησωμεν εαυτους της γης, και προς το υψος αρθωμεν
εκεινο. Και που της γης εαυτους αποστησωμεν; Ὅταν τα ουρανια φανταζωμεθα. Ὁ
ουρανος ανωτερος εστι και υετων και χειμωνων, και υπ' ουδενος αλισκεται· τουτο
και ημεις δυνησομεθα, εαν θελωμεν. Ουτος δοκει μεν, ου μεντοι πασχει· μη τοινυν
μηδε ημεις, καν δοκωμεν πασχειν, πασχωμεν. Ὥσπερ γαρ εν τωι χειμωνι οι μεν
πολλοι το καλλος αυτου ουκ ισασιν, αλλα νομιζουσιν αυτον τρεπεσθαι, οι δε
φιλοσοφουντες ισασιν οτι ουδεν επαθεν· ουτω και περι ημων εν ταις θλιψεσιν, οι
μεν πολλοι νομιζουσιν ημας συμμεταβεβλησθαι, και αυτης ημων ηφθαι της καρδιας
την θλιψιν· οι δε φιλοσοφοι ισασιν οτι ουχ ηψατο ημων. Γενωμεθα τοινυν ουρανος,
ανελθωμεν εις το υψος εκεινο, και ουτως οψομεθα τους ανθρωπους μυρμηκων
ουδεν διαφεροντας· ου τους πενητας λεγω μονον, ουδε τους πλουσιους, αλλα καν
στρατηγος τις ηι, καν βασιλευς, ουκ οψομεθα εκει τον βασιλεα, ουδε τον ιδιωτην· ουκ
εισομεθα τι μεν χρυσος, τι δε αργυρος, τι δε ιματιον σηρικον, η πορφυρουν· παντα
ωσπερ μυιας οψομεθα, εαν εν εκεινωι τωι υψει καθισωμεν· ουδεις θορυβος εκει,
ουδεμια ταραχη, ουδε κραυγη. Και πως ενι, φησιν, εις εκεινο αρθηναι το υψος, επι
της γης περιπατουντα; Λογωι μεν ου λεγω τουτο απλως· αλλ' ει βουλει, εγω σοι
δεικνυμι εργωι τους εις το υψος εκεινο φθασαντας. Τινας δη τουτους; Τους περι
Παυλον λεγω, οιτινες εν τηι γηι οντες, εν τωι ουρανωι διετριβον. Και τι λεγω εν τωι
ουρανωι; υψηλοτεροι ησαν του ουρανου, και του αλλου ουρανου, και προς αυτον
ανηλθον τον Θεον. Τις γαρ ημας χωρισει, φησιν, απο της αγαπης του Χριστου;
θλιψις, η στενοχωρια, η λιμος, η διωγμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η μαχαιρα; και
παλιν, Μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα, αλλα τα μη βλεπομενα. Ὁραις οτι ουδε
εωρα τα ενταυθα; Ἵνα δε σοι δειξω οτι των ουρανων ανωτερος ην, ακουε αυτου
λεγοντος· Πεπεισμαι γαρ οτι ουτε θανατος ουτε ζωη, ουτε ενεστωτα ουτε μελλοντα,
ουτε υψωμα ουτε βαθος, ουτε τις κτισις ετερα δυνησεται ημας χωρισαι απο της
αγαπης του Χριστου. Ὁραις πως παντα παραδραμων ο λογισμος, ανωτερον αυτον
εποιησεν, ου ταυτης μονον της κτισεως, 63.127 ουδε τουτων των ουρανων, αλλα και
ει τινες ετεροι ησαν; Ειδες υψος διανοιας; ειδες ο σκηνοποιος οιος εγενετο επειδη
ηθελησεν, ο επ' αγορας τον απαντα βιον διαγαγων; Ουδεν γαρ εστι κωλυμα, ουκ
εστι, παντας υπερβαλεσθαι, ει γε βουλοιμεθα. Ει γαρ τεχνας ουτω κατορθουμεν
υπερβαινουσας τους πολλους, πολλωι μαλλον ο μη τοσουτου δειται πονου. Τι γαρ,
ειπε μοι, χαλεπωτερον του δια σχοινου τεταμενης βαδιζειν, καθαπερ επι ισοπεδου,
και ανω περιπατουντα υποδυεσθαι και αποδυεσθαι καθαπερ επι κλινης καθημενον;
ουχι ουτω φρικτον ημιν ειναι το πραγμα δοκει, ως μηδε θελειν θεασασθαι, αλλα
δεδοικεναι, και τρεμειν, και προς την οψιν αυτην; Τι δε, ειπε μοι, χαλεπωτερον του
κοντον επι του προσωπου λαβειν, ειτα επιθεντα ανω παιδιον μυρια ποιειν, και
τερπειν τους θεατας; τι δε χαλεπωτερον του σφαιριζειν εν ξιφεσι; τι δε βαρυτερον,
ειπε μοι, του το βαθος του πελαγους διερευνασθαι, Και μυριας ετερας αν τις εχοι
τεχνας ειπειν· αλλα παντων τουτων ευκολωτερα η αρετη, εαν θελωμεν, και το εις
τον ουρανον αναβηναι· θελησαι γαρ δει μονον ενταυθα, και παντα επεται. Ουκ εστι
γαρ ειπειν, ου δυναμαι· τουτο γαρ κατηγορησαι εστι του ∆ημιουργου· ει γαρ
αδυνατους ημας εποιησεν, ειτα επιταττει, κατηγορια αυτου εστι. Πως ουν, φησι,
πολλοι ου δυνανται; Ὅτι ου θελουσι. Ποθεν δε ου θελουσιν; Ἀπο ραιθυμιας· ωστε ει
θελησουσι, παντως δυνησονται. ∆ια τουτο και ο Παυλος φησι· Θελω παντας
ανθρωπους ειναι ως και εμαυτον, επειδη ᾔδει οτι παντες ηδυ 63.128 ναντο ειναι ως
και αυτος· ουδε γαρ αν, ει γε αδυνατον ην, τουτο ειπε. Θελεις γενεσθαι εναρετος; της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

αρχης επιλαβου μονον. Ειπε δη μοι, εν ταις τεχναις απασαις, οταν θελωμεν εν αυταις
γενεσθαι, αρκουμεθα τωι θελειν, η και απτομεθα των πραγματων; Οιον τι λεγω·
Βουλεται τις γενεσθαι κυβερνητης· ου λεγει, Θελω, και τουτωι αρκειται, αλλα και του
πραγματος απτεται. Θελει γενεσθαι εμπορος· ου λεγει, Θελω, μονον, αλλα και του
πραγματος απτεται. Ἀποδημησαι παλιν θελει, και ου λεγει, θελω, αλλα και του
πραγματος απτεται. Ειτα εν πασιν ουκ αρκει το θελησαι μονον, αλλα και το εργον
προσθειναι δει· εις δε τον ουρανον βουλομενος ανελθειν, λεγεις, Θελω, μονον; Πως
ουν, φησιν, ελεγες, οτι το θελειν αρκει; Το θελειν μετα των εργων, το
αντιλαμβανομενον του πραγματος, το πονεσαντα. Ἔχομεν γαρ συνεργουντα και
συμπραττοντα τον Θεον· μονον ελωμεθα, μονον ως εργωι προσενεχθωμεν τωι
πραγματι, μονον μεριμνησωμεν, μονον, εις νουν βαλωμεθα, και παντα επεται. Ἐαν
δε καθευδωμεν, και ρεγχοντες προσδοκωμεν εισιεναι εις τον ουρανον, ποτε
δυνησομεθα την κληρονομιαν των ουρανων κατασχειν; Βουληθωμεν ουν,
παρακαλω, βουληθωμεν. Τι παντα προς τον παροντα βιον εμπορευομεθα, ον αυριον
απολειψομεν; Ἑλωμεθα τοινυν την αρετην την εις τον παντα αιωνα ημιν
διαρκεσουσαν· εν ωι εσομεθα διηνεκως, και των αιωνιων αγαθων απολαυσομεν· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΖʹ.
Ου γαρ εις χειροποιητα αγια εισηλθεν ο Χρι στος, αντιτυπα των αληθινων,
αλλ' εις αυ τον τον ουρανον, νυν εμφανισθηναι τωι προσ ωπωι του Θεου υπερ ημων·
ουδ' ινα πολλακις προσφερηι εαυτον, ωσπερ ο αρχιερευς εισερχε ται εις τα Ἅγια των
αγιων κατ' ενιαυτον εν αιματι αλλοτριωι· επει εδει αυτον πολλακις παθειν απο
καταβολης κοσμου· νυνι δε απαξ επι συντελειαι των αιωνων εις αθετησιν αμαρ τιας
δια της θυσιας αυτου πεφανερωται. αʹ. Μεγα εφρονουν οι Ἰουδαιοι επι τωι ναωι και
τηι σκηνηι· διο ελεγον· Ναος Κυριου, ναος Κυριου. Ουτε γαρ αλλαχου γης
κατεσκευασθη τοιουτος ναος, ου πολυτελειας ενεκεν, ου καλλους, ουχ ετερου τινος.
Ὁ γαρ διαταξαμενος Θεος εκελευσεν αυτον μετα φιλοτιμιας γενεσθαι πολλης, επειδη
κακεινοι τοις σωματικοις μαλλον εφειλκοντο και επεσπωντο. Πλινθους γαρ ειχε
χρυσας εν τοις τοιχοις· και εξεστι τωι βουλομενωι εν τηι δευτεραι των Βασιλειων και
εν τωι Ἰεζεκιηλ τουτο καταμαθειν, και οσα χρυσου ταλαντα ανηλωθη τοτε. Ἡ δε
δευτερα λαμπροτερα γεγονεν οικοδομια, και καλλους ενεκεν και των αλλων
απαντων. Και ου τουτωι μονον σεμνος ην, αλλα και τωι ειναι εις, και τωι παντας τωι
καλλει εφελκεσθαι· απο γαρ των περατων της γης εκει ηρχοντο, ειτε απο
Βαβυλωνος, ειτε απο Αιθιοπιας. Και τουτο δηλων ο Λουκας εν ταις Πραξεσιν ελεγεν·
Ἦσαν δε εκει κατοικουντες Παρθοι και Μηδοι και Ἐλαμιται, και οι κατοικουντες την
Μεσοποταμιαν, Ἰουδαιαν τε και Καππαδοκιαν, Ποντον τε και την Ἀσιαν, Φρυγιαν τε
και Παμφυλιαν, Αιγυπτον και τα μερη της Λιβυης της κατα Κυρηνην. Οι ουν
πανταχου της οικουμενης οντες, εκει συνηιεσαν, και πολυ το ονομα του ναου ην. Τι
ουν ο Παυλος 63.128 ποιει; Ὥσπερ επι των θυσιων, ουτω και ενταυθα ποιει· ως γαρ
εκει τον θανατον αντεστησε του Χριστου, ουτω και ενταυθα τον ουρανον ολον
ανθιστησι τωι ναωι. Ου τουτωι δε μονον το διαφορον εδειξεν, αλλα και τωι προσθειναι
τον ιερεα εγγυτερον γενομενον του Θεου· Ἐμφανισθηναι γαρ, φησι, τωι προσωπωι
του Θεου. Ὥστε ου τωι ουρανωι μονον, αλλα και τηι εισοδωι το πραγμα σεμνον
εποιησεν. Ου γαρ απλως, ωσπερ ενταυθα, δια συμβολων, αλλ' αυτον οραι τον Θεον
εκει. Ὁραις οτι συγκαταβασεως ενεκεν πανταχου τα ταπεινα ειρηται; Τι δη θαυμαζεις
λοιπον ει εντυγχανει, οπου γε αυτον ιστησιν ως αρχιερεα; Ουδ' ινα πολλακις
προσφερηι εαυτον, φησιν, ωσπερ ο αρχιερευς, εισερχεται εις τα αγια κατ' ενιαυτον εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

αιματι αλλοτριωι. Ου γαρ εις χειροποιητα αγια εισηλθε, φησιν, ο Χριστος, αντιτυπα
των αληθινων. Ἄρα εκεινα εστιν αληθινα, ταυτα δε τυποι· και γαρ ο ναος ουτω
κατεσκευαστο, ωσπερ ο ουρανος του ουρανου. Τι λεγεις; εαν μη εισελθηι εις τον
ουρανον, ουκ εμφανιζεται ο πανταχου παρων, και τα παντα πληρων; Ὁραις οτι της
σαρκος εστι ταυτα παντα; Και εμφανισθηναι, φησι, τωι προσωπωι του Θεου υπερ
ημων. Τι εστιν, Ὑπερ ημων; Μετα θυσιας ανηλθε, φησι, δυναμενης εξιλεωσασθαι
τον Πατερα. ∆ια τι, ειπε μοι; μη γαρ αυτος ην ο εχθρος; Οι αγγελοι εχθροι ησαν,
αυτος ουκ ην εχθρος· οτι γαρ οι αγγελοι εχθροι ησαν, ακουσον τι φησιν.
Ειρηνοποιησε τα επι της γης, και τα εν τοις ουρανοις· ωστε καλως ειπεν, οτι και
αυτος Εισηλθεν εις τον ουρανον, νυν εμφανισθηναι τωι προσωπωι του Θεου υπερ
ημων. Νυν εμφανιζεται, αλλ' υπερ ημων. Ουδ' ινα πολλακις προσφερηι εαυτον,
63.129 ωσπερ ο αρχιερευς εισερχεται εις τα Ἅγια των αγιων κατ' ενιαυτον εν αιματι
αλλοτριωι. Ὁραις ποσαι αι διαφοραι; του πολλακις το απαξ, του εν αιματι αλλοτριωι
το εν ιδιωι. Πολυ το μεσον. Αυτος ουν και ιερειον και ιερευς. Ἐπει εδει αυτον, φησι,
πολλακις παθειν απο καταβολης κοσμου. Ἐνταυθα τι δογμα ανακαλυπτει, και φησιν,
οτι ει θυσιας προσενεγκειν εδει πολλακις, εδει πολλακις και σταυρωθηναι. Νυν δε
απαξ επι συντελειαι των αιωνων. ∆ια τι, Ἐπι συντελειαι των αιωνων; Μετα τα πολλα
αμαρτηματα. Ει μεν ουν παρα την αρχην εγενοντο, ειτα ουδεις επιστευσεν, ην αν το
της οικονομιας ανονητον· ουκ εδει γαρ δευτερον αποθανειν τον Χριστον, ωστε και
ουτω κατορθωθηναι το σπουδαζομενον· επειδη δε υστερον πολλα ην τα
αμαρτηματα, εικοτως τοτε εφανη. Ὃ και αλλαχου λεγει· Ὅπου επλεονασεν η
αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις. Νυν δε, φησιν, απαξ επι συντελειαι των αιωνων
εις αθετησιν αμαρτιας δια της θυσιας αυτου πεφανερωται. Και καθ' οσον αποκειται
τοις ανθρωποις απαξ αποθανειν, μετα δε τουτο κρισις. βʹ. ∆ειξας οτι ουκ εδει
πολλακις αποθανειν, νυν δεικνυσι και δια τι απαξ απεθανεν· οτι ενος θανατου
αντιλυτρον εγενετο· Ἀπεκειτο, φησι, τοις ανθρωποις απαξ αποθανειν. Τουτο ουν το,
απαξ απεθανεν, υπερ ανθρωπων παντων. Τι ουν; ουκετι αποθνησκομεν τον θανατον
εκεινον; Ἀποθνησκομεν μεν, αλλ' ου μενομεν εν αυτωι· οπερ ουδε αποθανειν εστι.
Θανατου γαρ τυραννις και θανατος οντως εκεινος εστιν, οταν μηκετι συγχωρηθηι ο
αποθανων εις ζωην επανελθειν· οταν δε μετα το αποθανειν ζησηι, και ζωην
βελτιονα, ου θανατος τουτο εστιν, αλλα κοιμησις. Ἐπει ουν εμελλε παντας κατεχειν
ο θανατος, δια τουτο απεθανεν, ινα ημας απαλλαξηι. Ουτω και ο Χριστος απαξ
προσενεχθεις. Ὑπο τινος προσενεχθεις; Ὑφ' εαυτου δηλονοτι. Ἐνταυθα ουδε ιερεα
δεικνυσιν αυτον μονον, αλλα και θυμα και ιερειον. Ειτα προστιθησι την αιτιαν του,
Προσενεχθεις. Ἅπαξ, φησι, προσενεχθεις εις το πολλων ανενεγκειν αμαρτιας. ∆ια τι
δε πολλων ειπε, και μη παντων; Ἐπειδη μη παντες επιστευσαν. Ὑπερ απαντων μεν
γαρ απεθανεν, εις το σωσαι παντας, το αυτου μερος· αντιῤροπος γαρ ην ο θανατος
εκεινος της παντων απωλειας· ου παντων δε τας αμαρτιας ανηνεγκε, δια το μη
θελησαι αυτους. Τι δε εστιν, Ἀνενεγκειν αμαρτιας; Ὥσπερ επι της προσφορας ης
αναφερομεν, προφερομεν και τα αμαρτηματα λεγοντες, Ειτε εκοντες ειτε ακοντες
ημαρτομεν, συγχωρησον· τουτεστι, μεμνημεθα αυτων πρωτον, και τοτε την
συγχωρησιν αιτουμεν· ουτω δη και ενταυθα γεγονε. Που τουτο πεποιηκεν ο Χριστος;
Ἄκουσον αυτου λεγοντος· Και υπερ αυτων αγιαζω εμαυτον. Ἰδου ανηνεγκε τα
αμαρτηματα· ηρεν αυτα απο των ανθρωπων, και ανηνεγκε τωι Πατρι, ουχ ινα τι
ορισηι κατ' αυτων, αλλ' ινα αυτα αφηι. Ἐκ δευτερου χωρις αμαρτιας οφθησεται, φησι,
τοις αυτον απεκδεχομενοις εις σωτηριαν. Τι εστιν, 63.130 Χωρις αμαρτιας; Ουχ
αμαρτιας αιρων, ουδε δι' αμαρτιας εκ δευτερου ηξει, ινα παλιν αποθανηι· ουδε γαρ ο
απαξ απεθανεν, οφειλων αποθανειν απεθανεν. Πως οφθησεται; Κολαζων, φησι.
Ἀλλ' ουκ ειπε τουτο, αλλα το φαιδρον, Χωρις αμαρτιας οφθησεται τοις αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

απεκδεχομενοις εις σωτηριαν· ως μηκετι λοιπον δεηθηναι θυσιας, ωστε σωσαι
αυτους, αλλ' απο εργων τουτο ποιειν. Σκιαν γαρ εχων, φησιν, ο νομος των
μελλοντων αγαθων, ουκ αυτην την εικονα των πραγματων· τουτεστιν, ουκ αυτην
την αληθειαν. Ἕως μεν γαρ αν ως εν γραφηι περιαγηι τις τα χρωματα, σκια τις εστιν·
οταν δε το ανθος επαλειψηι τις, και επιχρισηι τα χρωματα, τοτε εικων γινεται.
Τοιουτον τι και ο νομος ην. Σκιαν γαρ, φησιν, εχων ο νομος των μελλοντων
αγαθων, ουκ αυτην την εικονα των πραγματων· τουτεστι, της θυσιας, της αφεσεως.
Κατ' ενιαυτον· ταις αυταις θυσιαις ας προσφερουσιν εις το διηνεκες, ουδεποτε
δυναται τους προσερχομενους τελειωσαι· επει ουκ αν επαυσαντο προσφερομεναι,
δια το μηδεμιαν συνειδησιν εχειν αμαρτιων τους λατρευοντας, απαξ
κεκαθαρμενους· αλλ' εν αυταις αναμνησις αμαρτιων κατ' ενιαυτον. Ἀδυνατον γαρ
αιμα ταυρων και τραγων αφαιρειν αμαρτιας. ∆ιο εισερχομενος εις τον κοσμον, λεγει·
Θυσιαν και προσφοραν ουκ ηθελησας, σωμα δε κατηρτισω μοι· ολοκαυτωματα και
περι αμαρτιας ουκ ευδοκησας. Τοτε ειπον· Ἰδου ηκω (εν κεφαλιδι βιβλιου γεγραπται
περι εμου) του ποιησαι, ο Θεος, το θελημα σου. Ἀνωτερω λεγων, οτι θυσιαν, και
προσφοραν, και ολοκαυτωματα και περι αμαρτιας ουκ ηθελησας, ουδε ευδοκησας,
αιτινες κατα νομον προσφερονται· τοτε ειπον, Ἰδου ηκω του ποιησαι, ο Θεος, το
θελημα σου. Ἀναιρει το πρωτον, ινα το δευτερον στησηι. Ὁραις παλιν την περιουσιαν;
Μια, φησιν, αυτη η θυσια, εκειναι δε πολλαι· δια γαρ τουτο ουκ ισχυραι, επειδη
πολλαι. γʹ. Τι γαρ εδει πολλων, ειπε μοι, της μιας αρκουσης, Ὥστε αι πολλαι και το
αει προσφερεσθαι, το μηδεποτε αυτους καθαιρεσθαι δεικνυουσιν. Ὥσπερ γαρ
φαρμακον, οταν ηι ισχυρον, και υγειας ποιητικον, και δυνατον πασαν απαλλαξαι την
νοσον, απαξ επιτεθεν το παν ποιει· οπερ εαν απαξ επιτεθεν το παν εργασηται,
δεικνυσιν αυτου την ισχυν τωι μηκετι επιτιθεσθαι, και τουτο αυτου εστιν εργον το
μηκετι επιτιθεσθαι· εαν δε αει επιτιθηται, δηλον οτι του μηδεν ισχυκεναι εστι
σημειον· φαρμακου γαρ αρετη το απαξ επιτεθηναι, και μη πολλακις· ουτω δη και
ενταυθα· τι δηποτε γαρ ταις αυταις θυσιαις αει θεραπευονται; Ει γαρ παντων ησαν
απηλλαγμενοι των αμαρτηματων, ουκ αν καθ' εκαστην ημεραν προσεφεροντο αι
θυσιαι· και γαρ ησαν ωρισμεναι, ωστε αει προσφερεσθαι υπερ του λαου παντος, και
εν εσπεραι και εν ημεραι. Ὥστε κατηγορια αμαρτηματων, και ου λυσις αμαρτηματων
ην το γινο 63.131 μενον· κατηγορια ασθενειας, ουκ ισχυος επιδειξις. Ἐπειδη γαρ η
πρωτη ουδεν ισχυεν, η δευτερα προσεφερετο· και επειδη ουδεν αυτη ηνυεν, ετερα
παλιν· ωστε ελεγχος αμαρτηματων ην. Το μεν ουν προσφερεσθαι ελεγχος
αμαρτηματων· το δε αει, ελεγχος ασθενειας. Ἐπι δε του Χριστου τουναντιον· απαξ
προσηνεχθη, και εις το αει ηρκεσε. Και καλως ειπεν εκεινα αντιτυπα· αρα τυπον εχει
μονον, ουχι δε και την ισχυν· ωσπερ επι των εικονων τυπον εχει του ανθρωπου η
εικων, ουχι την ισχυν. Ὥστε το αληθες και ο τυπος κοινωνουσιν αλληλοις· ο γαρ
τυπος ισος, η δε ισχυς ουκετι. Ουτω δη και επι του ουρανου, και επι της σκηνης· ο
μεν γαρ τυπος ισος ην, αγια γαρ ην· η δε δυναμις και τα αλλα, ου τα αυτα. Τι εστιν,
Εις αθετησιν αμαρτιας δια της θυσιας αυτου πεφανερωται; τι εστιν αθετησις;
Τουτεστι, καταφρονησις· ουκετι γαρ παῤρησιαν εχει η αμαρτια· ηθετηται γαρ. Πως;
Ὀφειλουσα μεν απολαβειν κολασιν, ουκ απολαβουσα δε· τουτεστι, βιαν επαθεν· οτε
προσεδοκησε παντας ανελειν, τοτε ανηιρεθη. ∆ια της θυσιας αυτου, φησι,
πεφανερωται· τουτεστιν, εφανερωθη τωι Θεωι και προσηλθε. Μη ουν, επειδη ο ιερευς
πολλακις τουτο εποιει του ενιαυτου, νομισηις οτι απλως, και ουχι δι' ασθενειαν,
τουτο εγινετο· ει γαρ μη δι' ασθενειαν, τι και εγινετο; μη οντων γαρ τραυματων,
ουδε φαρμακων λοιπον δει τωι επιμελουμενωι. ∆ια τουτο προσεταξε, φησιν, αει
προσφερεσθαι δια το ασθενες, και ωστε αναμνησιν αμαρτιων γινεσθαι. Τι ουν; ημεις
καθ' εκαστην ημεραν ου προσφερομεν; Προσφερομεν μεν, αλλ' αναμνησιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

ποιουμενοι του θανατου αυτου· και μια εστιν αυτη, και ου πολλαι. Πως μια, και ου
πολλαι; Ἐπειδη απαξ προσηνεχθη, ωσπερ εκεινη η εις τα Ἅγια των αγιων. Τουτο
εκεινης τυπος εστι, και αυτη εκεινης· τον γαρ αυτον αει προσφερομεν, ου νυν μεν
ετερον προβατον, αυριον δε ετερον, αλλ' αει το αυτο· ωστε μια εστιν η θυσια. Ἐπει
τωι λογωι τουτωι, επειδη πολλαχου προσφερεται, και πολλοι Χριστοι; αλλ' ουδαμως,
αλλ' εις πανταχου ο Χριστος, και ενταυθα πληρης ων, και εκει πληρης, εν σωμα.
Ὥσπερ ουν πολλαχου προσφερομενος εν σωμα εστι, και ου πολλα σωματα, ουτω και
μια θυσια. Ὁ αρχιερευς ημων εκεινος εστιν ο την θυσιαν την καθαιρουσαν ημας
προσενεγκων. Ἐκεινην προσφερομεν και νυν, την τοτε προσενεχθεισαν, την
αναλωτον. Τουτο εις αναμνησιν γινεται του τοτε γενομενου· Τουτο γαρ ποιειτε,
φησιν, εις την εμην αναμνησιν. Ουκ αλλην θυσιαν, καθαπερ ο αρχιερευς τοτε, αλλα
την αυτην αει ποιουμεν· μαλλον δε αναμνησιν εργαζομεθα θυσιας. δʹ. Ἀλλ' επειδη
της θυσιας ταυτης εμνησθην, βουλομαι μικρα προς υμας ειπειν τους μεμυημενους,
μικρα μεν τωι μετρωι, μεγαλην δε εχοντα την ισχυν και την ωφελειαν· ου γαρ
ημετερα εστιν, αλλα του θειου Πνευματος τα λεγομενα. Τι ουν εστι; Πολλοι της
θυσιας ταυτης απαξ μεταλαμβανουσι του παντος ενιαυτου, αλλοι δε δις, αλλοι δε
πολλακις. Προς ουν απαντας ημιν ο λογος εστιν, ου προς τους ενταυθα δε μονον,
αλλα και προς τους εν τηι ερημωι καθεζομενους· εκεινοι γαρ απαξ του ενιαυτου
μετεχουσι, πολλακις δε και δια δυο ετων. Τι ουν; τινας αποδε 63.132 ξομεθα; τους
απαξ; τους πολλακις; τους ολιγακις; Ουτε τους απαξ, ουτε τους πολλακις, ουτε τους
ολιγακις, αλλα τους μετα καθαρου συνειδοτος, τους μετα καθαρας καρδιας, τους
μετα βιου αληπτου. Οι τοιουτοι αει προσιτωσαν· οι δε μη τοιουτοι, μηδε απαξ. Τι
δηποτε; Ὅτι κριμα εαυτοις λαμβανουσι, και κατακριμα και κολασιν και τιμωριαν.
Και μη θαυμασηις· ωσπερ γαρ η τροφη φυσει ουσα θρεπτικη, εαν εις κακοσιτον
εμπεσηι, παντα απολλυσι και διαφθειρει, και γινεται νοσου αφορμη· ουτω δη και
ταυτα τα των φρικτων μυστηριων. Τραπεζης απολαυεις πνευματικης, τραπεζης
βασιλικης, και παλιν φυρεις βορβορωι το στομα; μυρωι χριεις, και παλιν δυσωδιας
πληροις; Ειπε μοι, παρακαλω, μετ' ενιαυτον της μεταληψεως μετεχων, τας
τεσσαρακοντα ημερας οιει αρκειν σοι προς καθαρμον των αμαρτηματων παντος του
χρονου; και παλιν, εβδομαδος παρελθουσης, εκδιδως σαυτον τοις προτεροις; Ειπε δη
μοι, εαν υγιανας τεσσαρακοντα ημερας απο νοσου μακρας, παλιν σαυτον τοις, σιτιοις
εκδωις εκεινοις τοις νοσοποιοις, ουχι και τον προτερον κοπον απωλεσας; Ευδηλον
οτι. Ει γαρ τα φυσικα μεθισταται, πολλωι μαλλον τα της προαιρεσεως. Οιον τι λεγω·
Φυσει βλεπομεν, και υγιεις εχομεν οφθαλμους κατα φυσιν· αλλα πολλακις απο
καχεξιας βλαπτεται ημων το οπτικον. Ει τοινυν τα εκ φυσεως μεθισταται, ουχι
μαλιστα τα εκ προαιρεσεως; Τεσσαρακοντα ημερας απονεμεις τηι υγειαι της ψυχης,
ταχα δε ουδε τεσσαρακοντα, και προσδοκαις εξιλεωσασθαι τον Θεον; Παιζεις,
ανθρωπε. Ταυτα λεγω, ουχι της μιας και ενιαυσιαιου προσοδου κωλυων υμας, αλλα
βουλομενος μαλλον διαπαντος υμας προσιεναι τοις αγιοις. ∆ια τουτο και ο ιερευς
επιφωνει τοτε τους αγιους καλων, και δια της φωνης ταυτης μωμοσκοπων απαντας,
ωστε μη προσελθειν τινα απαρασκευον. Καθαπερ γαρ επι ποιμνης, ενθα πολλα μεν
υγιαινει προβατα, πολλα δε ψωρας αναπεπλησται, αναγκη ταυτα διειργεσθαι απο
των υγιαινοντων· ουτω και εν τηι Ἐκκλησιαι, επειδη τα μεν εστιν υγιεινα προβατα, τα
δε κεκακωμενα, δια της φωνης ταυτης διειργει ταυτα εκεινων περιιων πανταχου δια
της κραυγης ταυτης της φρικωδεστατης ο ιερευς, και τους αγιους καλων και ελκων.
Ἐπειδη γαρ ουκ ενι ανθρωπον οντα ειδεναι τα του πλησιον· Τις γαρ οιδεν
ανθρωπων, φησι, τα του ανθρωπου, ει μη το πνευμα του ανθρωπου το εν αυτωι;
ταυτην αφιησι την φωνην μετα το την θυσιαν απαρτισθηναι πασαν, ωστε μηδενα
απλως και ως ετυχεν, επι την πηγην ελθειν την πνευματικην. Και γαρ επι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

ποιμνης (ουδεν γαρ κωλυει τωι αυτωι υποδειγματι παλιν χρησασθαι) τα μεν νοσερα
ενδον αποκλειομεν, και εν σκοτωι κατεχομεν, και ετερας μεταδιδομεν τροφης, ουτε
αερος καθαρου, ουτε ποας ειλικρινους, ουτε πηγης της εξω συγχωρουντες
μεταλαβειν. Και ενταυθα τοινυν αυτη η φωνη αντι δεσμου τινος εστιν. Ουκ εχεις
ειπειν, Ουκ ᾔδειν, ηγνοουν οτι κινδυνος επεται τωι πραγματι· μαλιστα μεν ουν και ο
Παυλος τουτο διεμαρτυρατο. Ἀλλ' ερεις οτι, Ουκ ανεγνων; Ουκ εστι τουτο απολογια,
αλλα και εγκλημα· καθ' εκαστην ημεραν εισερχηι εις την εκκλησιαν, και ετι τουτο
αγνοεις; εʹ. Πλην αλλ' ινα μηδε τουτο εχηις προφασιζεσθαι, 63.133 τουτου χαριν
μεγαληι τηι φωνηι, φρικτηι τηι βοηι, καθαπερ τις κηρυξ την χειρα αιρων εις το υψος,
υψηλος εστως, πασι καταδηλος γεγονως, και μεγα επ' εκεινηι τηι φρικτηι ησυχιαι
ανακραυγαζων, τους μεν καλει, τους δε απειργει ο ιερευς, ου τηι χειρι τουτο ποιων,
αλλα τηι γλωττηι της χειρος τρανοτερον. Ἡ γαρ φωνη εκεινη εις την ακοην
εμπιπτουσα την ημετεραν, καθαπερ χειρ τους μεν ωθει και εκβαλλει, τους δε εισαγει
και παριστησιν. Ειπε δη μοι, παρακαλω, εν τοις Ὀλυμπιακοις αγωσιν ουχι εστηκεν ο
κηρυξ βοων μεγα και υψηλον, Ει τις τουτου κατηγορει, λεγων, μη δουλος εστι, μη
κλεπτης, μη τροπων πονηρων; καιτοι τα αγωνισματα εκεινα ουτε ψυχης εστιν, ουτε
τροπου αγαθου, αλλα ρωμης και σωματος. Ει τοινυν ενθα σωματων εστιν ασκησις,
πολλη προαιρεσεως εξετασις γινεται, ποσωι μαλλον ενταυθα, ενθα το παν ψυχη
αθλει; Ἕστηκε τοινυν και νυν ο παρ' ημιν κηρυξ, ου της κεφαλης εκαστον κατεχων
και παραγων, αλλα παντας ομου της κεφαλης της ενδον κατεχων· ουκ εφιστησιν
αλλους αυτοις κατηγορους, αλλ' αυτους εαυτοις· ου γαρ λεγει, Μη τις τουτου
κατηγορει; αλλα τι; Ει τις εαυτου κατηγορει. Ὅταν γαρ ειπηι, Τα αγια τοις αγιοις,
τουτο λεγει· Ει τις ουκ εστιν αγιος, μη προσιτω. Ουχ απλως φησιν, Ἁμαρτηματων
καθαρος, αλλ', Ἅγιος· τον γαρ αγιον ουχ η των αμαρτηματων απαλλαγη ποιει
μονον, αλλα και η του Πνευματος παρουσια, και ο των αγαθων εργων πλουτος. Ου
βουλομαι μονον, φησι, βορβορου απηλλαχθαι υμας, αλλα και λευκους ειναι και
ωραιους. Ει γαρ ο Βαβυλωνιος βασιλευς, απο της αιχμαλωσιας εκλεγομενος τους
νεανισκους, καλους τωι ειδει και ωραιους τηι οψει εξελεξατο· πολλωι μαλλον ημας
παρισταμενους τηι τραπεζηι τηι βασιλικηι, καλους τωι ειδει ειναι δει τωι της ψυχης, τον
κοσμον εχοντας χρυσουν, την στολην καθαραν, τα υποδηματα βασιλικα, το
προσωπον της ψυχης ευμορφον, τον κοσμον αυτηι περικεισθαι τον χρυσουν, την
ζωνην της αληθειας. Ὁ τοιουτος προσιτω, και ποτηριων απτεσθω βασιλικων. Ει δε
τις ρακια ημφιεσμενος, ρυπων, αυχμων επεισιεναι τηι βασιλικηι βουλοιτο τραπεζηι,
ορα οσα πεισεται, ουκ αρκουσων των τεσσαρακοντα ημερων τα εν παντι τωι χρονωι
πεπλημμελημενα απολουσασθαι. Ει γαρ η γεεννα ουκ αρκει, 63.134 καιτοι γε αιωνιος
ουσα (δια τουτο γαρ και αιωνιος εστι), πολλωι μαλλον ο βραχυς ουτος χρονος. Ου
γαρ μετανοιαν ισχυραν επεδειξαμεθα, αλλ' ασθενη. Τους ευνουχους μαλιστα δει
παρεσταναι τωι βασιλει· ευνουχους λεγω, τους την διανοιαν λευκους, μηδενα
εχοντας ρυπον μηδε σπιλον, υψηλους τηι διανοιαι, το ομμα ημερον της ψυχης
εχοντας και οξυδερκες, ευπεριστροφον και γοργον, αλλα μη υπνηλον μηδε υπτιον,
ελευθεριας γεμον πολλης, ποῤρω αναισχυντιας γε μην και ιταμοτητος, εγρηγορος,
υγιες, μητε στυγνον σφοδρα και κατηφες, μητε διακεχυμενον και υγρον. Τουτον
ημεις κυριοι δημιουργησαι τον οφθαλμον, και οξυδερκη ποιησαι και καλον. Ὅταν
γαρ αυτον μη προς τον καπνον αγωμεν, μηδε προς την κονιν (τοιαυτα γαρ παντα τα
ανθρωπινα πραγματα), αλλα προς την αυραν την λεπτην, προς τον κουφον αερα,
προς τα μετεωρα, και υψηλα, και ησυχιας γεμοντα πολλης και καθαροτητος και
πολλης της τερψεως, ανακτησομεθα ταχεως αυτον, και ρωσομεν εντρυφωντα τηι
τοιαυτηι θεαι. Ειδες πλεονεξιαν, και πλουτον πολυν εχοντα τινα; μη επαγαγηις εκει
τον οφθαλμον σου· βορβορος εστι το πραγμα, καπνος εστιν, ατμος πονηρος, σκοτος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

και στενοχωρια πολλη, και φροντιδων πνιγμος. Ειδες δικαιοσυνην ασκουντα
ανθρωπον, αρκουμενον τοις αυτου, και πολλην εχοντα την ευρυχωριαν της
ανεσεως, ουδεν μεριμνωντα, ουδεν φροντιζοντα των ενταυθα; στησον αυτον εκει,
και μετεωρισον· και πολλωι καλλιονα αυτον εργασηι και λαμπροτερον, ου τοις της
γης ανθεσιν ευωχων, αλλα τοις της αρετης, σωφροσυνηι, επιεικειαι, και τοις αλλοις
απασιν. Ουδεν γαρ ουτω ταραττει οφθαλμον, ως συνειδος πονηρον· Ἐταραχθη,
φησιν, απο θυμου ο οφθαλμος μου· ουδεν ουτω σκοτοι. Ταυτης αυτον απαλλαξον
της επηρειας, και φαιδρον εργασηι και ισχυρον, αει τρεφομενον ελπισιν αγαθαις.
Γενοιτο δε παντας ημας, και τουτον και τας αλλας της ψυχης ενεργειας
κατασκευασαι τοιαυτας, οιας ο Χριστος βουλεται· ινα της επικειμενης ημιν κεφαλης
αξιοι γενομενοι, απελθωμεν ενθα θελει. Φησι γαρ· Θελω ιν', οπου εγω ειμι, κακεινοι
ωσι μετ' εμου, ινα την δοξαν την εμην ορωσιν· ης γενοιτο απολαυσαι παντας ημας,
εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι δοξα,
κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΗʹ.
Ἀνωτερον λεγων, οτι θυσιαν και προσφοραν και ολοκαυτωματα και περι
αμαρτιας ουκ ηθελησας, ουδε ευδοκησας, αιτινες κατα νομον προσφερονται· τοτε
ειρηκεν· Ἰδου ηκω του ποιη σαι, ο Θεος, το θελημα σου. Ἀναιρει το πρω τον, ινα το
δευτερον στησηι. Ἐν ωι θεληματι ηγιασμενοι εσμεν δια της προσφορας του σω ματος
Ἰησου Χριστου εφαπαξ. Και πας μεν ιερευς εστηκε καθ' ημεραν λειτουργων, και τας
αυτας πολλακις προσφερων θυσιας, αιτινες ου δεποτε δυνανται περιελειν αμαρτιας·
ουτος δε μιαν υπερ αμαρτιων προσενεγκας θυσιαν, εις το διηνεκες εκαθισεν εν δεξιαι
του Θεου, το λοιπον εκδεχομενος, εως τεθωσιν οι εχθροι αυτου υπο ποδιον των
ποδων αυτου. αʹ. Ἐν μεν τοις εμπροσθεν εδειξεν ανωφελεις τας θυσιας ουσας προς
την τελειαν καθαροτητα, και τυπον ουσας, και πολυ λειπομενας. Ἐπει ουν
αντεπιπτεν 63.134 αυτωι τουτο, ει τυποι εισι, πως της αληθειας ελθουσης, ουκ
επαυσαντο ουδε υπεχωρησαν, αλλ' επιτελουνται; Αυτο δε τουτο ενταυθα εργαζεται,
δεικνυς οτι ουκετι τελουνται· ουδε ως τυπος, ου γαρ αυτας προσιεται ο Θεος. Και
τουτο ουκ απο της Καινης παλιν, αλλ' απο των προφητων δεικνυσιν, ανωθεν την
ισχυροτατην παραγων μαρτυριαν, οτι ληγει και παυεται, και εικη παντα πραττουσιν,
αει τωι Πνευματι τωι αγιωι αντιπιπτοντες. Και δεικνυσιν εκ περιουσιας ου νυν αυτας
πεπαυμενας, αλλα και παρ' αυτην του Χριστου την παρουσιαν, μαλλον δε, και προ
της αυτου παρουσιας, και πως ου τελευταιον ελυσεν αυτας ο Χριστος, αλλα
προτερον ελυθησαν, και τοτε ηλθε· προτερον επαυθησαν, και τοτε αυτος παρεγενετο.
Ἵνα γαρ μη λεγωσι, και χωρις ταυτης 63.135 της θυσιας ηδυναμεθα ευαρεστησαι τωι
Θεωι, και δι' εκεινων ανεμεινεν αυτας ελεγχθηναι, και τοτε αυτος παρεγενετο·
Θυσιαν γαρ, φησι, και προσφοραν ουκ ηθελησας. Παντα ανειλε δια τουτου· και
γενικως ειπων, λεγει και ιδικως· Ὁλοκαυτωματα και περι αμαρτιας ουκ ευδοκησας.
Προσφορα δε παν το εκτος της θυσιας ην. Τοτε ειπον· Ἰδου ηκω. Περι τινος τουτο
ειρηται; Περι ουδενος ετερου, αλλ' η περι του Χριστου. Ἐνταυθα ουδεν αιτιαται τους
προσφεροντας, δεικνυς οτι ου δια τας πονηριας αυτων ου δεχεται, καθαπερ ετερωθι
φησιν· αλλα δια το λοιπον εληλεγχθαι το πραγμα, και πεφανερωσθαι ουδεμιαν εχον
ισχυν, ουδε καιρον τινα προσηκοντα. Τι ουν τουτο προς το πολλακις προσφερεσθαι
τας θυσιας; Ουκ απο του πολλακις μονον δηλον, φησιν, οτι ασθενεις εισι και οτι
ουδεν ηνυσαν, αλλα και απο του μη προσιεσθαι αυτας τον Θεον, ως ανονητους και
ανωφελεις. Τουτο αυτο δηλων και αλλαχου φησιν, οτι, Ει ηθελησας θυσιαν εδωκα
αν. Ἄρα και δια τουτου δηλοι οτι ου θελει. Ἄρα ουν ουχ αι θυσιαι το θελημα του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

Θεου, αλλ' η των θυσιων αναιρεσις· ουκουν παρα το θελημα θυουσι. Τι εστι, Του
ποιησαι το θελημα σου; Του εμαυτον, φησι, εκδουναι· τουτο του Θεου θελημα. Ἐν ωι
θεληματι ηγιασμενοι εσμεν. Ἔτι δια τουτου και αλλως δεικνυσιν, οτι ουχ αι θυσιαι
τους ανθρωπους καθαιρουσιν, αλλα το θελημα του Θεου. Ἄρα ουν το θυειν ου
θελημα του Θεου. Και τι θαυμαζεις, ει νυν ου θελημα εστι του Θεου, οπου γε μηδε εξ
αρχης θελημα ην; Τις γαρ εξεζητησε ταυτα, φησιν, εκ των χειρων υμων; Πως ουν
αυτος επεταξε; Συγκαταβαινων· ωσπερ και ο Παυλος φαινεται λεγων· Θελω παντας
ανθρωπους ειναι ως και εμαυτον εν εγκρατειαι· και παλιν παραινων αλλαχου φησι·
Βουλομαι νεωτερας γαμειν, τεκνογονειν. ∆υο θεληματα τιθησιν, αλλ' ου τα δυο
αυτου εστιν, ει και επιταττει· αλλα τουτο μεν αυτου, διο και χωρις αιτιας τιθησιν·
εκεινο δε ουκ αυτου, ει και βουλεται, διο και μετα αιτιας προσκειται. Προτερον γαρ
κατηγορησας αυτων, οτι κατεστρηνιασαν του Χριστου, τοτε φησι· Βουλομαι
νεωτερας γαμειν, τεκνογονειν. Ουτω δη και ενταυθα συγκαταβαινων οικονομει· ουκ
αυτου θελημα ην προηγουμενον το τας θυσιας γινεσθαι. Ουτω και περι του θανατου
λεγων· Ου βουλομαι τον θανατον του αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι αυτον και ζηιν
αυτον· και αλλαχου λεγει, οτι ου μονον ηβουληθη, αλλα και επεθυμησε τουτο·
καιτοι γε εναντια ταυτα αλληλοις· επιθυμια γαρ επιτεταμενη η βουλησις εστι. Πως
ουν ου θελων, αλλαχου επιθυμεις, ο του σφοδρα θελειν εστι σημειον; Τουτο δη και
ενταυθα εστιν ειπειν. Ἐν ωι θεληματι ηγιασμενοι εσμεν, φησι. Πως δε ηγιασμενοι,
αυτος ερμηνευσει επαγων· ∆ια της προσφορας του σωματος Ἰησου Χριστου εφαπαξ.
Και πας μεν ιερευς εστηκε καθ' ημεραν λειτουργων, και τας αυτας πολλακις
προσφερων θυσιας. Ἄρα το εσταναι του λειτουργειν εστι σημειον· ουκουν το
καθησθαι του λειτουργεισθαι· Ουτος δε μιαν υπερ αμαρτιων προσενεγκας θυσιαν, εις
το διηνεκες εκαθισεν εν δεξιαι του Θεου, το λοιπον εκδεχομενος, εως τεθω 63.136 σιν
οι εχθροι αυτου υποποδιον των ποδων αυτου. Μιαι γαρ προσφοραι τετελειωκεν εις το
διηνεκες τους αγιαζομενους. Μαρτυρει δε ημιν και το Πνευμα το αγιον. Ειπεν, οτι
εκειναι ου προσφερονται· συνελογισατο απο των εγγραφων, απο των αγραφων·
αλλως δε και ρητον παρεστησε προφητικον λεγον, οτι Θυσιαν και προσφοραν ουκ
ηθελησας. Ειπεν, οτι αφηκε τας αμαρτιας. Παλιν και τουτο απο εγγραφου μαρτυριας
πιστουται· Μαρτυρει γαρ ημιν, φησι, το Πνευμα το αγιον. Μετα γαρ το ειρηκεναι,
Αυτη η διαθηκη, ην διαθησομαι προς αυτους, μετα τας ημερας εκεινας, λεγει Κυριος,
διδους νομους μου επι καρδιας αυτων, και επι των διανοιων αυτων επιγραψω
αυτους, και των αμαρτιων αυτων, και των ανομιων αυτων ου μη μνησθω ετι. Ὅπου
δε αφεσις τουτων, ουκετι προσφορα περι αμαρτιας. Ουκουν αφηκε τας αμαρτιας, οτε
την διαθηκην εδωκε· την δε διαθηκην δια της θυσιας εδωκεν. Ει τοινυν αφηκε τας
αμαρτιας δια της μιας θυσιας, ουκετι χρεια δευτερας. Ἐκαθισεν εν δεξιαι του Θεου, το
λοιπον εκδεχομενος. Και τινος ενεκεν η αναβολη; Ἵνα τεθωσιν οι εχθροι αυτου υπο
τους ποδας αυτου. Μιαι γαρ, φησι, προσφοραι τετελειωκεν εις το διηνεκες τους
αγιαζομενους. Ἀλλ' ισως ειποι τις αν· Και τινος ενεκεν ουκ ευθεως τεθεικε; ∆ια τους
πιστους τους μελλοντας τικτεσθαι και γεννασθαι. Ποθεν ουν δηλον οτι τεθησονται;
∆ια του ειπειν, οτι εκαθισεν. Ἀνεμνησε παλιν της μαρτυριας εκεινης της λεγουσης·
Ἕως αν θηι τους εχθρους υπο τους ποδας αυτου. Οι δε εχθροι αυτου οι Ἰουδαιοι εισιν.
Ειτα επειδη ειπεν, Ἕως τεθωσιν οι εχθροι αυτου υπο τους ποδας αυτου, σφοδρα δε
ηπειγοντο· τουτου χαριν παντα τα μετα ταυτα τιθησιν, οσα περι πιστεως διαλεγεται.
Τινες δε οι εχθροι, αλλ' η οι απιστοι παντες, οι δαιμονες; ου γαρ δη μονον Ἰουδαιοι;
Και το πολυ δε της υποταγης αινιττομενος, ουκ ειπεν, Ὑποταγωσιν, αλλα, Τεθωσιν
υπο τους ποδας αυτου. Μη τοινυν γενωμεθα των εχθρων· ου γαρ εκεινοι μονον
εχθροι οι απιστοι και Ἰουδαιοι, αλλα και ουτοι οι βιου ακαθαρτου πληρεις οντες· Το
γαρ φρονημα της σαρκος εχθρα εις Θεον· τωι γαρ νομωι του Θεου ουχ υποτασσεται·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

ουδε γαρ δυναται. Τι ουν, φησιν; ουκ εστιν εγκλημα τουτο; Και σφοδρα μεν ουν
εγκλημα· ο γαρ κακος, εως αν ηι κακος, ου δυναται υποταττεσθαι· μεταβαλεσθαι
μεντοι και γενεσθαι αγαθος δυναται. βʹ. Ἐκβαλωμεν τοινυν τα φρονηματα τα
σαρκικα. Ποια δε εστι τα σαρκικα; Ὅσα το μεν σωμα ανθειν ποιει και ευπαθειν, κακοι
δε την ψυχην· οιον τι λεγω· Ὁ πλουτος, η τρυφη, η δοξα· παντα ταυτα της σαρκος
εστιν· ο ερως των σωματων. Μη τοινυν του πλειονος ερωμεν, αλλα την πενιαν αει
διωκωμεν· αυτη γαρ μεγα αγαθον. Ἀλλα ταπεινον, φησι, και ευτελη ποιει. Τουτου
γαρ ημιν χρεια· πολυ γαρ ημιν τουτο συμβαλλεται. Πενια, φησιν, ανδρα ταπεινοι· και
παλιν ο Χριστος· Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι. ∆ια τουτο ουν αλγεις, οτι εχεις
οδον εις αρετην χειραγωγουσαν; ουκ οιδας οτι αυτη πολλην παῤρησιαν ημιν
διδωσιν; Ἀλλ' η σοφια, φησι, του πενητος εστιν εξουθενημενη· και παλιν ετερος τις
φησι· Πλουτον και πενιαν, μη μοι δωις· και· Ἐκ καμινου πενιας ρυσαι με. Πως δε
παλιν, ει πλουτος και πενια παρα Κυριου, κακον η πενια, 63.137 η ο πλουτος; Τινος
ουν ενεκεν ταυτα ειρηται; Ταυτα ελεγετο εν τηι Παλαιαι, ενθα πολυς ο λογος του
πλουτου, ενθα της πενιας πολλη ην η υπεροψια, ενθα το μεν καταρα ην, το δε
ευλογια. Ἀλλα νυν ουκετι· αλλα θελεις ακουσαι της πενιας εγκωμια; αυτην
μετηλθεν ο Χριστος, και φησιν· Ὁ δε Υιος του ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην
κλινηι. Και παλιν τοις μαθηταις ελεγε· Μη κτησησθε χρυσον, μητε αργυρον, μητε δυο
χιτωνας. Και ο Παυλος γραφων ελεγεν· Ὡς μηδεν εχοντες, και παντα κατεχοντες.
Και Πετρος ελεγε τωι εκ γενετης χωλωι· Ἀργυριον και χρυσιον ουχ υπαρχει μοι. Και
εν αυτηι δε τηι Παλαιαι, ενθα εθαυμαζετο ο πλουτος, τινες, ειπε μοι, ησαν οι
θαυμαστοι; ουχι Ἠλιας ο πλην της μηλωτης μηδεν εχων; ουχι Ἑλισσαιος, ουχι
Ἰωαννης; Μηδεις τοινυν εστω ταπεινος δια πενιαν· ουκ εστι πενια η ποιουσα
ταπεινον, αλλα πλουτος ο πολλων δεισθαι καταναγκαζων, και πολλοις ειδεναι
χαριτας βιαζομενος. Τι δε του Ἰακωβ πενεστερον ην, ειπε μοι, ος ελεγεν· Ἐαν δωι μοι
Κυριος αρτον φαγειν, και ιματιον περιβαλεσθαι; Ἆρα απαῤρησιαστοι ησαν οι περι
Ἠλιαν και Ἰωαννην; ουχ ο μεν τον Ἀχααβ ηλεγχεν, ο δε τον Ἡρωδην; Ἐκεινος
ελεγεν· Ουκ εξεστι σοι εχειν την γυναικα Φιλιππου του αδελφου σου· ο δε Ἠλιας
προς τον Ἀχααβ μετα παῤρησιας ελεγεν· Ουκ εγω διαστρεφω τον Ἰσραηλ, αλλα συ
και ο οικος του πατρος σου. Ὁραις οτι τουτο μαλλον ποιει την παῤρησιαν, η πενια; Ὁ
μεν γαρ πλουσιος δουλος εστιν, υπευθυνος ων ζημιαι, και παρεχων παντι τωι
βουλομενωι κακως αυτον ποιειν· ο δε μηδεν εχων, δημευσιν ου δεδοικεν ουδε
καταδικην. Ουκ αν ουν, ει η πενια εποιει απαῤρησιαστους, ο Χριστος μετα πενιας
επεμπε τους μαθητας εις πραγμα παῤρησιας πολλης δεομενον. Σφοδρα γαρ ισχυρος ο
πενης εστι, και ουκ εχει οθεν αδικηθηι, η παθηι κακως. Ὁ μεντοι πλουσιος
πανταχοθεν ευχειρωτος καθισταται· και ταυτον γινεται, οιον αν τις τον πολλα
σχοινια επισυρομενον και μακρα, ραιδιως ελοι, τον μεντοι γυμνον ουκ ευκολως
κατασχειν δυνησεται. Ουτω και ενταυθα επι του πλουσιου συμβαινει· ανδραποδα,
χρυσιον, αγροι, μυρια πραγματα, μυριαι φροντιδες, περιστασεις, αναγκαι πασιν
αυτον ευχειρωτον εργαζονται. γʹ. Μηδεις τοινυν λοιπον την πενιαν της ατιμιας
αιτιαν ειναι νομιζετω. Ἐαν γαρ αρετη παρηι, απας ο της οικουμενης πλουτος ουδε
πηλος, ουδε καρφος εστι προς αυτην. Ταυτην τοινυν διωκωμεν, ει βουλοιμεθα
εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Πωλησον γαρ σου, φησι, τα υπαρχοντα,
και δος πτωχοις, και εξεις θησαυρον εν ουρανωι· και παλιν· ∆υσκολον πλουσιον
εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Ὁραις οτι και μη παρουσαν αυτην
επισπασασθαι δει; Τοσουτον εστιν αγαθον η πενια· χειραγωγια γαρ τις εστι της προς
τον ουρανον φερουσης οδου, αλειμμα αθλητικον, γυμνασια τις μεγαλη και
θαυμαστη, λιμην ευδιεινος. Ἀλλα χρειαν εχω πολλων, φησι, και ου βουλομαι τινος
χαριν λαβειν· αλλα και εν τουτωι σου ο πλουσιος ηλαττωται. Συ μεν γαρ ισως υπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

τροφης την χαριν αιτεις· εκεινος δε υπερ μυριων αναισχυντων πραγματων, υπερ
πλεονεξιας. Ὥστε οι πλουσιοι εισιν οι πολλων δεομενοι. Τι λεγω πολλων; και
αναξιων εαυτων πολλακις· οιον τι λεγω· Των εν ταις ταξεσι στρατιωτων και
δουλων οντων πολλακις εν χρειαι καθιστανται. Ὁ δε πενης ουδε αυτου δειται του
βασιλεως, καν δεηθηι, θαυμαζεται οτι εις τουτο κατεστησεν εαυτον, παρον αυτωι
πλουτειν· μηδεις τοινυν αιτιασθω την πενιαν, ως μυριων ουσαν κακων αιτιαν, μηδε
αντιφθεγγεσθω τωι Χριστωι, ος τελειοτητα ταυτην εφησεν ειναι της αρετης, ειπων· Ει
θε 63.138 λεις τελειος ειναι· τουτο γαρ και δια των λογων αυτος ειπε, και δια των
εργων εδειξε, και δια των μαθητων εδιδαξε. ∆ιωξωμεν ουν την πενιαν· μεγιστον γαρ
εστιν αγαθον αυτη τοις νηφουσι. Ταχα τινες και οιωνιζονται των ακουοντων. Ουκ
απιστω· πολλη η νοσος αυτη παρα τοις πλειοσι των ανθρωπων, και τοσαυτη των
χρηματων η τυραννις, ως μηδε μεχρι ρηματων αυτης την παραιτησιν φερειν, αλλα
και οιωνιζεσθαι ταυτην. Ποῤρω ταυτα της του Χριστιανου ψυχης· ουδεν γαρ
πλουσιωτερον του πενιαν αιρουμενου εκοντι και μετα προθυμιας. Πως, εγω λεγω·
και, ει βουλεσθε, και αυτου του βασιλεως πλουσιωτερον οντα αποφαινω τον εκοντι
την πενιαν αιρουμενον. Ἐκεινος μεν γαρ δειται πολλων, και εν φροντιδι εστι, και
δεδοικε μη επιλιπηι αυτωι τα της τροφης της στρατιωτικης· ουτος δε παντα αφθονως
εχει, και περι ουδενος, δεδοικε, και ει δεδοικεν, ουχ υπερ τοσουτων. Τις ουν, ειπε
μοι, πλουσιος, ο καθ' εκαστην ημεραν απαιτων, και σπουδαζων πολλα συλλεγειν,
και δεδοικως μηποτε επιλιπηι· η ο μηδεν συλλεγων, και εν αφθονιαι ων πολληι και
μηδενος δεομενος; την παῤρησιαν γαρ αρετη διδωσι και του Θεου φοβος, ου τα
χρηματα· εκεινα γαρ και καταδουλουνται· Ξενια γαρ και δωρα, φησιν, εκτυφλοι
οφθαλμους σοφων, και ως φιμος εν στοματι αποτρεπει ελεγμους. Σκοπει πως ο
πενης εκεινος Πετρος Ἀνανιαν τον πλουσιον εκολασεν· ουχ ο μεν πλουσιος ην, ο δε
πενης; αλλ' ορα τουτον μεν μετα αυθεντιας διαλεγομενον, και λεγοντα, Ειπε μοι, Ει
τοσουτου το χωριον απεδοσθε; εκεινον δε μετα υποστολης λεγοντα, Ναι, τοσουτου.
Και τις δωσει μοι, φησι, κατα Πετρον ειναι; Ἔξεστι σοι κατα Πετρον ειναι, εαν θεληις
ριψαι α εχεις· σκορπισον, δος πενησιν, ακολουθησον τωι Χριστωι, και εσηι τοιουτος.
Πως; εκεινος, φησι, σημεια εποιησε. Τουτο ουν εστιν, ειπε μοι, το τον Πετρον
ποιησαν θαυμαστον, η η παῤρησια η απο της πολιτειας; Ουκ ακουεις του Χριστου
λεγοντος· Μη χαιρετε οτι τα δαιμονια υμιν υπακουει. Ἐαν θεληις τελειος ειναι,
πωλησον τα υπαρχοντα σου, και δος πτωχοις, και εξεις θησαυρον εν ουρανοις.
Ἄκουσον τι και ο Πετρος φησιν· Ἀργυριον και χρυσιον ουχ υπαρχει μοι· ο δε εχω,
τουτο σοι διδωμι. Ει τις εχει αργυριον και χρυσιον, εκεινα ουκ εχει. Τι ουν, φησιν,
οτι πολλοι ουτε εκεινα, ουτε ταυτα εχουσιν; Ὅτι ουχ εκοντες πενονται· επει οι
εκοντες πενομενοι παντα εχουσι τα αγαθα. Ει γαρ και μη νεκρους ανιστωσι, μηδε
χωλους, αλλ' ο παντων μειζον εστι, παῤρησιαν εχουσι προς τον Θεον· ακουσονται
κατ' εκεινην την ημεραν της μακαριας εκεινης φωνης της λεγουσης· ∆ευτε, οι
ευλογημενοι του Πατρος μου. Τι τουτου κρειττον; Κληρονομησατε την
ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης κοσμου. Ἐπεινασα γαρ, και εδωκατε
μοι φαγειν· εδιψησα, και εποτισατε με· ξενος ημην, και συνηγαγετε με· γυμνος ημην,
και περιεβαλετε με· ασθενης ημην, και εν φυλακηι, και επεσκεψασθε με.
Κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης κοσμου.
Φευγωμεν τοινυν την πλεονεξιαν, ινα τυχωμεν της βασιλειας των ουρανων·
τρεφωμεν τους πενητας, ινα τρεφωμεν τον Χριστον, ινα συγκληρονομοι αυτου
γενωμεθα, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

ΟΜΙΛΙΑ ΙΘʹ.
Ἔχοντες ουν, αδελφοι, παῤρησιαν εις την εισοδον των αγιων εν τωι αιματι
Ἰησου, ην ενεκαινισεν ημιν οδον προσφατον και ζωσαν δια του καταπετασματος,
τουτεστι, της σαρ κος αυτου, και ιερεα μεγαν επι τον οικον του Θεου, προσερχωμεθα
μετα αληθινης καρδιας εν πληροφοριαι πιστεως, εῤραντισμενοι τας καρδιας απο
συνειδησεως πονηρας και λε λουμενοι το σωμα υδατι καθαρωι, κατεχωμεν την
ομολογιαν της ελπιδος ακλινη. αʹ. ∆ειξας το διαφορον οσον του αρχιερεως, και των
θυσιων, και της σκηνης, και της διαθηκης, και της επαγγελιας, και πολυ το μεσον, ει
γε τα μεν προσκαιρα, τα δε αιωνια, τα μεν εγγυς αφανισμου, τα δε μενοντα, τα μεν
ευτελη, τα δε τελεια, τα μεν τυποι, τα δε αληθεια· Ου γαρ κατα νομον εντολης, φησι,
σαρκικης, αλλα κατα δυναμιν ζωης ακαταλυτου· και παλιν· Συ ιερευς εις τον αιωνα
(ιδου το διηνεκες του ιερεως)· και περι της ∆ιαθηκης· Ἐκεινη, φησι, παλαια· Το γαρ
παλαιουμενον και γηρασκον εγγυς αφανισμου· αυτη δε καινη, και αφεσιν αμαρτιων
εχουσα· εκεινη δε ουδεν τοιουτον. Ουδεν γαρ ετελειωσεν ο νομος, φησι· και παλιν·
Θυσιαν και προσφοραν ουκ ηθελησας· και εκεινη μεν χειροποιητος, αυτη δε
αχειροποιητος· και η μεν τραγων αιμα εχουσα, αυτη δε ∆εσποτου· και η μεν εστωτα
τον ιερεα, αυτη δε καθημενον· επειδη τοινυν παντα εκεινα ελασσω, ταυτα δε μειζω,
δια τουτο φησιν· Ἔχοντες ουν, αδελφοι, παῤρησιαν. Παῤρησιαν ποθεν; Ἀπο της
αφεσεως. Ὥσπερ γαραισχυνην, φησι, ποιει τα αμαρτηματα, ουτω παῤρησιαν το
παντα αφεθηναι ταυτα ημιν· ου μονον δε τουτο, αλλα και το συγκληρονομους
γενεσθαι, και τοσαυτης απολαυσαι αγαπης. Εις την εισοδον των αγιων. Τι φησιν
εισοδον ενταυθα; Τον ουρανον και την προσοδον την εις τα πνευματικα. Ἣν
ενεκαινισεν ημιν. Τουτεστιν, ην κατεσκευασε, και ης ηρξατο· εγκαινισμος γαρ
λεγεται αρχη χρησεως λοιπον· ην κατεσκευασε, φησι, και δι' ης αυτος εβαδισεν.
Ὁδον προσφατον και ζωσαν. Ἐνταυθα την πληροφοριαν της ελπιδος εμφαινει.
Προσφατον, φησι. Βιαζεται δειξαι παντα τα μειζονα εσχηκοτας, ει γε νυν
ανευχθησαν αι πυλαι των ουρανων, ο ουδε επι Ἀβρααμ εγενετο. Και καλως, Ὁδον
προσφατον, φησι, και ζωσαν· η γαρ πρωτη οδος θανατου ην, επι τον ᾅδην αγουσα,
αυτη δε ζωης. Και ουκ ειπε, Ζωης, αλλα ζωσαν αυτην εκαλεσε, την μενουσαν ουτω
δηλων. ∆ια του καταπετασματος, φησι, της σαρκος αυτου. Ἡ σαρξ αυτη ετεμε πρωτη
την οδον αυτωι εκεινην, ην και εγκαινισαι λεγει, τωι και αυτος αξιωσαι δια ταυτης
βαδισαι· καταπετασμα δε εικοτως εκαλεσε την σαρκα· οτε γαρ ηρθη εις υψος, τοτε
εφανη τα εν τοις ουρανοις. Προσερχωμεθα, φησι, μετα αληθινης καρδιας, Τινες
προσερχωμεθα; Ει τις αγιος τηι πιστει, τηι πνευματικηι λατρειαι. Μετα αληθινης
καρδιας, εν πληροφοριαι πιστεως· τουτεστιν, επειδη ουδεν εστιν ορατον, ουτε ο
ιερευς, ουτε η θυσια, ουτε το θυσιαστηριον οραται. Καιτοι γε ουδε εκεινος ο ιερευς
ορατος ην, αλλ' ενδον αυτος 63.140 ειστηκει, εκεινοι δε εξω παντες, ο λαος απας.
Ἐνταυθα δε ου μονον τουτο δεικνυσιν, οτι ο ιερευς εισηλθεν εις τα αγια· τουτο γαρ
δηλοι τωι λεγειν· Και ιερεα μεγαν επι τον οικον του Θεου· αλλ' οτι και ημεις
εισερχομεθα. ∆ια τουτο φησιν, Ἐν πληροφοριαι πιστεως. Ἔστι γαρ και πιστευειν
δισταζοντα· οιον πολλοι εισι και νυν λεγοντες, οτι ενιων μεν εστιν αναστασις, ενιων
δε ου. Τουτο δε ουκ εστι πληροφορια πιστεως· ουτω γαρ δει πιστευειν, ως περι
ορωμενων· και πολλωι πλεον. Ἐνταυθα μεν γαρ και σφαληναι εστιν εν τοις
ορωμενοις, εκει δε ου· και ενταυθα μεν τηι αισθησει επιτρεπομεν, εκει δε τωι
πνευματι. Ἐῤραντισμενοι τας καρδιας απο συνειδησεως πονηρας· ενταυθα δεικνυσιν
οτι ου πιστις μονον, αλλα και βιος εναρετος ζητειται, και το μηδεν εαυτοις
συνειδεναι πονηρον. Ου γαρ δεχεται τα αγια τους μη ουτω διακειμενους μετα
πληροφοριας· αγια γαρ εστι, και Ἅγια αγιων. Ουκουν ενταυθα ανθρωπος ουδεις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

βεβηλος εισεισιν. Ἐκεινοι το σωμα εῤραντιζοντο, ημεις την συνειδησιν· ωστε εστι
και νυν περιῤραντιζεσθαι, αλλ' αυτηι τηι αρετηι. Και λελουμενοι το σωμα υδατι
καθαρωι. Το λουτρον ενταυθα φησιν, οπερ ουκ εστι σωματων καθαρσιον, αλλα
ψυχης. Πιστος γαρ ο επαγγειλαμενος· και τι επαγγειλαμενος εστι πιστος; Ὅτι δει
απελθειν εκει, και εισελθειν εις την βασιλειαν. Μηδεν τοινυν περιεργαζου, μηδε
λογισμους απαιτει· πιστεως δειται τα ημετερα. Και κατανοωμεν, φησιν, αλληλους εις
παροξυσμον αγαπης και καλων εργων, μη εγκαταλειποντες την επισυναγωγην
εαυτων, καθως εθος τισιν, αλλα παρακαλουντες· και τοσουτωι μαλλον, οσωι βλεπετε
εγγιζουσαν την ημεραν. Και παλιν ετερωθι· Ὁ Κυριος εγγυς, μηδεν μεριμνατε. Νυν
γαρ εγγυτερον ημων η σωτηρια· και παλιν· Ὁ καιρος συνεσταλμενος εστι λοιπον. Τι
εστι, Μη εγκαταλειποντες την επισυναγωγην εαυτων; Οιδεν απο της συνουσιας και
της επισυναγωγης πολλην ουσαν την ισχυν. Ὅπου γαρ εισι δυο η τρεις, φησιν,
συνηγμενοι εις το ονομα μου, εκει ειμι εν μεσωι αυτων· και παλιν· Ἵνα ωσιν εν,
καθως και ημεις εν εσμεν· και παλιν· Παντων ην η καρδια και η ψυχη μια. Ου δια
τουτο δε μονον, αλλ' επειδη και τα της αγαπης αυξανεται δια της επισυναγωγης· της
δε αγαπης αυξανομενης, αναγκη και τα του Θεου επεσθαι. Προσευχη δε ην, φησιν,
εκτενης υπο του λαου γινομενη. Καθως εθος τισιν. Ἐνταυθα ου μονον παρηινεσεν,
αλλα και εμεμψατο. Και κατανοωμεν, φησιν, αλληλους εις παροξυσμον αγαπης και
καλων εργων. Οιδε και τουτο γινομενον απο της επισυναγωγης αυτων. Καθαπερ γαρ
σιδηρος σιδηρον οξυνει, ουτω και η συνουσια την αγαπην αυξει. Ει γαρ λιθος προς
λιθον τριβομενος πυρ αφιησι, ποσωι μαλλον ψυχη προς ψυχην αναμιγνυμενη; Ὅρα·
ουκ, Εις ζηλον, φησιν, αλλ', Εις παροξυσμον αγαπης. Τι εστιν, Εις παροξυσμον
αγαπης; Εις το μαλλον αγαπαιν και αγαπασθαι. Προστιθησι δε, Και καλων εργων, ωσ
63.141 τε ζηλον λαβειν· εικοτως. Ει γαρ το ποιειν, φησι, του λεγειν μειζονα την
ισχυν εχει προς διδασκαλιαν· πολλους εχετε και υμεις διδασκαλους εν τωι πληθει δια
των εργων τουτο ποιουντας. Τι εστι, Προσερχωμεθα μετα αληθινης καρδιας;
Τουτεστι, χωρις υποκρισεως· Ουαι γαρ καρδιαι δειληι, και χερσι παρειμεναις. Μηδεις
εστω, φησι, ψευδος εν υμιν· μη ετερα μεν λεγωμεν, ετερα δε φρονωμεν· τουτο γαρ
ψευδος· μηδε ολιγοψυχωμεν· τουτο γαρ ουκ αληθινης καρδιας· απο γαρ του μη
πιστευειν το ολιγοψυχειν γινεται. Πως δε εσται τουτο; Ἐαν πληροφορησωμεν
εαυτους δια της πιστεως. Ἐῤραντισμενοι τας καρδιας. ∆ια τι μη ειπε, Κεκαθαρμενοι,
αλλα, Ἐῤραντισμενοι; Την διαφοραν των περιῤραντηριων δειξαι βουλομενος, και
οτι το μεν του Θεου, το δε ημετερον. Το μεν γαρ λουσαι και περιῤραναι την
συνειδησιν, του Θεου· το δε μετα αληθειας προσελθειν και εν πληροφοριαι πιστεως,
ημετερον. Ειτα και τηι πιστει διδωσιν ισχυν απο της αληθειας του επαγγειλαμενου. Τι
εστι, Και λελουμενοι το σωμα υδατι καθαρωι; Ἤτοι τωι καθαρους ποιουντι λεγει, η
τωι μη εχοντι αιμα. Ειτα προστιθησι το τελειον, την αγαπην. Μη εγκαταλειποντες
την επισυναγωγην, φησιν, εαυτων· οπερ τινες, φησι, ποιουσι, και τας συνοδους
διατεμνουσι, τουτο αυτοις απαγορευει. Ἀδελφος γαρ υπο αδελφου βοηθουμενος, ως
πολις οχυρα. Ἀλλα κατανοωμεν αλληλους εις παροξυσμον αγαπης. Τι εστι,
Κατανοωμεν αλληλους; Οιον, ει τις εναρετος, τουτον μιμωμεθα, βλεπωμεν εις
αυτον, ωστε αγαπαιν και αγαπασθαι· απο γαρ της αγαπης τα καλα εργα γινονται. βʹ.
Μεγα αγαθον η συνοδος· αυτη γαρ αυτην θερμοτεραν εργαζεται, και εξ αυτης παντα
τικτεται τα αγαθα· ουδεν γαρ εστιν αγαθον, ο μη δι' αγαπης γινεται. Ταυτην ουν
κυρωσωμεν εις αλληλους· Πληρωμα γαρ νομου εστιν η αγαπη. Ου δει πονων ημιν,
ουδε ιδρωτων, εαν αγαπωμεν αλληλους· αυτοματος τις εστιν οδος φερουσα προς την
αρετην. Καθαπερ γαρ επι της λεωφορου, εαν τις ευρηι την αρχην, οδηγειται υπ'
αυτης, και ου δειται χειραγωγου· ουτω και επι της αγαπης, μονον επιλαβου της
αρχης, και ευθεως χειραγωγηι υπ' αυτης και ευθυνηι. Ἡ αγαπη, φησι, μακροθυμει,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

χρηστευεται, ου λογιζεται το κακον. Ἐαν εννοησηι τις αυτος εαυτον, πως διακειται
προς εαυτον, και ουτω προς τον πλησιον διακεισθω. Ουδεις φθονει εαυτωι, παντα
εαυτωι ευχεται τα αγαθα, παντων εαυτον προτιμαι, παντα υπερ εαυτου βουλεται
ποιειν. Ἐαν τοινυν και προς τους αλλους ουτω διακεωμεθα, παντα λελυται τα δεινα,
ουκ εισιν εχθραι, ουκ εστι πλεονεξια· τις γαρ αν ελοιτο πλεονεκτησαι εαυτον;
Ουδεις· αλλα μαλλον παν τουναντιον. Ουκουν κοινα παντα κτησωμεθα, και μη
παυσωμεθα συναγοντες εαυτους· καν τουτο ποιωμεν, μνησικακια χωραν ουκ αν
εχοι· τις γαρ ελοιτο αν εαυτωι μνησικακειν; τις αν ελοιτο εαυτωι οργιζεσθαι; ουχι
μαλιστα παντων εαυτοις συγγινωσκομεν; Ἐαν ουτω και προς τους πλησιον
διακεωμεθα, ουδεποτε εσται μνησικακια. Και πως δυνατον, φησι, τον πλησιον ουτως
63.142 αγαπησαι, ως αυτος εαυτον; Ει μη εποιησαν τουτο ετεροι, καλως αδυνατον
ειναι τουτο νομιζεις· ει δε εποιησαν, δηλον οτι δια ραιθυμιαν παρ' ημων ου γινεται.
Ἄλλως δε, ουδεν αδυνατον επιταττει ο Χριστος, οπου γε πολλοι και υπερεβησαν
αυτου τα προσταγματα. Τις ουν εποιησε τουτο; Ὁ Παυλος, ο Πετρος, πας ο των αγιων
χορος. Ἀλλ' εαν μεν ειπω οτι τους πλησιον ηγαπησαν, ουδεν μεγα ερω· τους εχθρους
ουτως ηγαπησαν, ως ουκ αν τις αγαπησειε τους ομοψυχους. Τις γαρ αν ελοιτο ημων
υπερ των ομοψυχων εις γεενναν απελθειν, μελλων εις βασιλειαν απιεναι; Ουδεις·
αλλα ο Παυλος υπερ των εχθρων τουτο ειλετο, των λιθασαντων αυτον, των
μαστιξαντων. Ποια ουν ημιν εσται συγγνωμη, τις παραιτησις, ει μηδε το πολλοστον
μερος της αγαπης, ης επεδειξατο περι τους εχθρους ο Παυλος, ημεις περι τους φιλους
επιδειξαιμεθα; Και ο μακαριος δε Μωυσης προ τουτου υπερ των εχθρων ηθελησε
των λιθασαντων αυτον εξαλειφθηναι της βιβλου του Θεου· και ο ∆αυιδ τους
αντισταντας αυτωι ορων αναιρουμενους, φησιν· Ἐγω ο ποιμην ημαρτον, και ουτοι τι
εποιησαν; και τον Σαουλ εις χειρας λαβων, ανελειν ουκ ηβουληθη, αλλα διεσωζε,
και ταυτα μελλων αυτος κινδυνευειν. Ει δε εν τηι Παλαιαι ταυτα, τινα συγγνωμην
εξομεν ημεις οι εν τηι Καινηι πολιτευομενοι, και μηδε προς το αυτο εκεινοις
φθανοντες μετρον; Ει γαρ, εαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη ημων πλεον των
Φαρισαιων και Γραμματεων, ουκ εισελευσομεθα εις την βασιλειαν των ουρανων·
οταν και ελαττον εκεινων εχωμεν, πως εισελευσομεθα; Ἀγαπατε, φησι, τους εχθρους
υμων, και εσεσθε ομοιοι του Πατρος υμων του εν ουρανοις. Ἀγαπησον τοινυν
εχθρον· ου γαρ εκεινον ευεργετεις, αλλα σαυτον. Πως; Ἴσος γινηι τουτο ποιων τωι
Θεωι. Ἐκεινος εαναγαπηθηι παρα σου, ουδεν μεγα εκερδανε· παρα γαρ ομοδουλου
ηγαπηθη· συ δε εαν αγαπησηις τον ομοδουλον, μεγα εκερδανας· γινηι γαρ ομοιος τωι
Θεωι. Ὁραις οτι ουκ εκεινωι χαριζηι, αλλα σαυτωι; το γαρ επαθλον ουκ εκεινωι τιθησιν,
αλλα σοι. Τι ουν, εαν ηι πονηρος, φησι; Τοσουτωι μειζων ο μισθος· και της πονηριας
οφειλεις αυτωι χαριν ειδεναι, καν μυρια ευεργετουμενος κακος ηι. Ει μη γαρ σφοδρα
κακος ην, ουκ αν σοι σφοδρα ο μισθος ηυξηθη. Ὥστε η αιτια του μη αγαπαιν, το
λεγειν οτι πονηρος εστιν, αυτη αιτια εστι του αγαπαιν. Ἆρον τον ανταγωνιστην, και
αναιρεις των στεφανων την αφορμην. Ουχ οραις τους αθλητας, πως θυλακους αμμου
πληρωσαντες, ουτω γυμναζονται; Σοι δε ου χρεια επιτηδευσαι τουτο· γεμει ο βιος
των γυμναζοντων σε, και ποιουντων ισχυρον. Ουχ οραις οτι και τα δενδρα οσωι αν
υπο ανεμων ριπιζηται, τοσουτωι μαλλον ισχυροτερα γινεται και πυκνοτερα; Και
ημεις τοινυν αν ωμεν μακροθυμοι, και ισχυροι εσομεθα· Ἀνηρ γαρ, φησι,
μακροθυμος, πολυς εν φρονησει· ο δε ολιγοψυχος, ισχυρως αφρων. Ὁραις οσον
τουτου το εγκωμιον; οραις οσον εκεινου το κατηγορημα; Ἰσχυρως αφρων, τουτεστι,
πανυ. Μη τοινυν μικροψυχωμεν προς αλληλους· ου γαρ απο της εχθρας γινεται
τουτο, αλλ' απο του ψυχην μικραν εχειν· ως εαν ηι ισχυρα, παντα οισει ραιδιως, και
ουδεν αυτην καταποντισαι δυνησε 63.143 ται, αλλ' εις τους ευδιεινους απαξει
λιμενας· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι 63.144 Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος,
τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Κʹ.
Ἑκουσιως γαρ αμαρτανοντων ημων μετα το λα βειν την επιγνωσιν της
αληθειας, ουκετι περι αμαρτιων απολειπεται θυσια, φοβερα δε τις εκδοχη κρισεως,
και πυρος ζηλος, εσθιειν μελ λοντος τους υπεναντιους. αʹ. Των δενδρων οσαπερ αν
φυτευθεντα, και χειρων γεωργικων και της αλλης επιμελειας απολαυσαντα,
μηδεμιαν παρεχηται των πονων αμοιβην, προῤριζα ανασπασθεντα τωι πυρι
παραδιδοται. Τοιουτον δη τι και επι του φωτισματος γινεται. Ἐπειδαν γαρ ημας ο
Χριστος φυτευσηι, και της αρδειας απολαυσωμεν της πνευματικης, ειτα βιον ακαρπον
επιδειξωμεθα, πυρ ημας αναμενει το της γεεννης, και φλοξ ασβεστος. Ὁ τοινυν
Παυλος παρακαλεσας εις αγαπην και καρποφοριαν εργων αγαθων, προτρεψας τε
απο των χρηστοτερων (ποιων δη τουτων; οτι εισοδον εχομεν εις τα αγια, ην
ενεκαινισεν ημιν οδον προσφατον), και απο των σκυθρωποτερων παλιν το αυτο
τουτο ποιει, ουτω λεγων. Ειπων γαρ· Μη εγκαταλειποντες την επισυναγωγην
εαυτων, καθως εθος τισιν, αλλα παρακαλουντες, και τοσουτωι μαλλον, οσωι βλεπετε
εγγιζουσαν την ημεραν (και αυτη γαρ εις παρακλησιν ικανη)· επηγαγεν· Ἑκουσιως
γαρ αμαρτανοντων ημων μετα το λαβειν την επιγνωσιν της αληθειας. ∆ει, φησιν,
εργων αγαθων, και σφοδρα δει· Ἑκουσιως γαρ ημων αμαρτανοντων μετα το λαβειν
την επιγνωσιν της αληθειας, ουκετι περι αμαρτιων απολειπεται θυσια. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστιν· Ἐκαθαρθης, απηλλαγης εγκληματων, γεγονας υιος. Ἂν τοινυν επι
τον προτερον εμετον επιστρεψηις, παλιν αποκηρυξις μενει και πυρ, και οσα τοιαυτα·
ου γαρ εστι θυσια δευτερα. Παλιν ενταυθα ημιν επιφυονται οι την μετανοιαν
αναιρουντες, και οσοι προς το βαπτισμα οκνουσιν ελθειν· εκεινοι μεν λεγοντες, οτι
ουκ ασφαλες αυτοις τωι βαπτισματι προσελθειν, ει γε ουκ εστιν αφεσις δευτερα·
ουτοι δε φασκοντες, ουκ ασφαλες ειναι μεταδουναι μυστηριων τοις ημαρτηκοσιν, ει
γε μη εστιν αφεσις δευτερα. Τι ουν προς αμφοτερους ερουμεν; Ὅτι ου σκοπωι
τοιουτωι ενταυθα τουτο φησι, ουδε την μετανοιαν αναιρει, η τον δια μετανοιας
εξιλασμον, ουδε ωθει και καταβαλλει δια της απογνωσεως τον επταικοτα· ουχ ουτως
εχθρος εστι της σωτηριας της ημετερας· αλλα τι; το δευτερον αναιρει λουτρον. Ου
γαρ ειπεν· Ουκετι εστι μετανοια, ουδε, Ουκετι εστιν αφεσις, αλλα, Θυσια ουκετι εστι,
τουτεστι, σταυρος δευτερος ουκετι εστι· θυσιαν γαρ τουτο καλει. Μιαι γαρ θυσιαι,
φησι, τετελειωκεν εις το διηνεκες τους αγιαζομενους· ουχ ωσπερ τα Ἰουδαικα, ουδε
πολλακις. ∆ια γαρ τουτο τοσαυτα ανω και κατω διελεχθη περι της θυσιας, οτι μια
και μια, ου τουτο μονον βουλομενος δηλωσαι, οτι διενηνοχε Ἰουδαικων τουτωι,
αλλα και ασφαλεστερους ποιησαι, ωστε μηκετι προσδοκαιν κατα τον Ἰουδαικον
νομον αλλην θυσιαν. Ἑκουσιως γαρ, φησιν, αμαρτανοντων ημων. Ὁραις πως
συγγνωμονικος εστιν; Ἑκουσιως, φησιν, αμαρτανοντων 63.144 ημων. Ὥστε τοις
ακουσιως συγγνωμη εστι. Μετα την επιγνωσιν της αληθειας. Ἤτοι του Χριστου
φησιν, η των δογματων απαντων. Ουκετι περι αμαρτιων απολειπεται θυσια. Ἀλλα
τι; Φοβερα δε τις εκδοχη κρισεως, και πυρος ζηλος εσθιειν μελλοντος τους
υπεναντιους. Ὑπεναντιους ου τους απιστους μονον φησιν, αλλα και τους εναντια
πραττοντας τηι αρετηι· η οτι και τους οικειους το αυτο ληψεται πυρ, οπερ και τους
υπεναντιους. Ειτα το διαβρωτικον αυτου δηλων, ωσπερ εψυχωσεν αυτο, Πυρος
ζηλος, ειπων, εσθιειν μελλοντος τους υπεναντιους. Καθαπερ γαρ θηριον
παροξυνομενον και σφοδρα χαλεπαινον και εξηγριωμενον ουκ αν παυσαιτο, εως αν
λαβοι τινα και καταφαγοι· ουτω και το πυρ εκεινο, καθαπερ τις υπο ζηλου
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεντουμενος, ων αν επιλαβηται, ουκ αφιησιν, αλλα τρωγει και διασπαι. Ειτα και τον
λογον επαγει της απειλης, οτι εικοτως, οτι δικαιως· οπερ εις πιστιν εστι
συμβαλλομενον, οταν δειξωμεν οτι δικαιως γινεται. Ἀθετησας γαρ, φησι, τις νομον
Μωυσεως, χωρις οικτιρμων επι δυσιν η τρισι μαρτυσιν αποθνησκει. – Χωρις
οικτιρμων, φησιν. Ὥστε ουδεμια συγγνωμη, ουδεις ελεος εκει· καιτοι γε Μωυσεως ο
νομος εστι· τα γαρ πολλα αυτος διεταξατο. Τι εστιν, Ἐπι δυσιν η τρισιν; Ἂν δυο και
τρεις μαρτυρησωσι, φησιν, ευθεως την δικην εδοσαν. Ει τοινυν επι της Παλαιας,
ενθα ο Μωυσεως αθετειται νομος, τοσαυτη τιμωρια· ποσωι μαλλον ενταυθα; ∆ιο και
ουτω φησι· Ποσωι δοκειτε χειρονος αξιωθησεται τιμωριας ο τον Υιον του Θεου
καταπατησας, και το αιμα της διαθηκης κοινον ηγησαμενος, και το Πνευμα της
χαριτος ενυβρισας; βʹ. Και πως καταπατει τις τον Υιον του Θεου; Ὅταν ο μετεχων
αυτου εν τοις μυστηριοις, αμαρτιαν εργαζηται, ειπε μοι, ουχι κατεπατησεν αυτον;
ουχι κατεφρονησεν αυτου; Καθαπερ γαρ των καταπατουμενων ουδενα λογον
εχομεν· ουτω και οι αμαρτανοντες του Χριστου ουδενα λογον εσχον, οθεν και ουτως
ημαρτον. Γεγονας σωμα Χριστου, και διδως σαυτον τωι διαβολωι, ωστε καταπατειν
σε; Και το αιμα, φησι, κοινον ηγησαμενος. Κοινον τι εστι; Το ακαθαρτον, η το μηδεν
πλεον εχον των λοιπων. Και το Πνευμα της χαριτος ενυβρισας. Ὁ γαρ την
ευεργεσιαν μη παραδεχομενος, υβρισε τον ευεργετησαντα. Ἐποιησε σε υιον· συ δε
θελεις γενεσθαι δουλος; ηλθε κατασκηνωσαι προς σε· συ δε επεισαγεις σαυτωι
πονηρους λογισμους; ο Χριστος ηθελησεν ιδρυνθηναι προς σε· συ δε αυτον
καταπατεις δια της κραιπαλης, δια της μεθης; Ἀκουσωμεν οι αναξιως των
μυστηριων μετεχοντες, ακουσωμεν οι αναξιως προσιοντες τηι τραπεζηι εκεινηι· Μη
δωτε τα αγια, φησι, τοις κυσι, μηποτε καταπατησωσιν εν τοις ποσιν αυτων· τουτεστι,
μη πως καταφρονησωσι, μη διαπτυσωσιν. Ἀλλ' ουκ ειπε τουτο, αλλ' ο τουτου
φοβερωτερον ην· απο γαρ του φοβερου επισφιγγει τας ψυχας· ικανον γαρ και τουτο
επιστρεψαι παραμυθιας ουχ ηττον. Και ομου τε την διαφοραν δεικνυσι, και την
κολασιν και την 63.145 κρισιν αυτοις εφιστησιν, ατε του πραγματος οντος φανερου.
Ποσωι δοκειτε, φησι, χειρονος αξιωθησεται τιμωριας; Ἐνταυθα μοι δοκει και περι
των μυστηριων αινιττεσθαι. Ειτα και μαρτυριαν επαγει λεγων· Φοβερον το εμπεσειν
εις χειρας Θεου ζωντος. Γεγραπται γαρ· Ἐμοι εκδικησις, εγω ανταποδωσω, λεγει
Κυριος· και παλιν, Κυριος κρινει τον λαον αυτου. Ἐμπεσουμεθα, φησιν, εις χειρας
Κυριου, και μη εις χειρας ανθρωπων. Ἀλλ' εαν μη μετανοησητε, εις χειρας Θεου
εμπεσεισθε· εκεινο φοβερον· τουτο ουδεν εστι το εις χειρας ανθρωπων εμπεσειν.
Ὅταν ιδωμεν, φησι, τινα κολαζομενον ενταυθα, μη φοβηθωμεν επι τοις παρουσιν,
αλλα φριξωμεν επι τοις μελλουσι. Κατα γαρ το ελεος αυτου και η οργη αυτου, και
επι αμαρτωλους καταπαυσει ο θυμος αυτου. Ἅμα και ετερον τι αινιττεται ενταυθα
δια του ειπειν· Ἐμοι εκδικησις, εγω ανταποδωσω. Ἐπι των εχθρων τουτο ειρηται
των κακως ποιουντων, ου των κακως πασχοντων. Ἐνταυθα και παραμυθειται
αυτους, μονονουχι λεγων· Μενει διαπαντος ο Θεος και ζηι· ωστε καν μη νυν
απολαβωσιν, υστερον αποληψονται. Ἐκεινους δει στεναζειν, ουχ ημας· ημεις μεν
γαρ εις τας εκεινων εμπεσουμεθα χειρας, εκεινοι δε εις τας του Θεου. Ου γαρ ο
παθων πασχει κακως, αλλ' ο ποιων· ουτε ο ευεργετουμενος ευεργετηθη, αλλ' ο
ευεργετων. Ταυτα ουν ειδοτες, ανεξικακοι ωμεν περι το πασχειν κακως, προχειροι
περι το ευεργετειν. Τουτο δε εσται, αν χρηματων καταφρονωμεν και δοξης· ο ταυτα
τα παθη αποδυσαμενος, απαντων ανθρωπων εστιν ελευθερωτερος, και αυτου του
την αλουργιδα περικειμενου ευπορωτερος. Ουχ οραις οσα γινεται κακα δια τα
χρηματα; ου λεγω οσα δια την πλεονεξιαν, αλλ' εν τηι προσπαθειαι τουτων· οιον τι
λεγω· Ἂν απολεσηι τις χρηματα, παντος θανατου χαλεπωτερον βιον ζηι. Τι αλγεις,
ανθρωπε; τι δακρυεις; οτι σε της περιττης φυλακης απηλλαξεν ο Θεος; οτι ου καθηι
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρεμων και δεδοικως; Ειτα αν μεν σε τις προσδησηι θησαυρωι, κελευων διαπαντος
εκει καθησθαι, και αγρυπνειν υπερ αλλοτριων, αλγεις, δυσχεραινεις· συ δε σαυτον
προσδησας δεσμοις χαλεπωτατοις, επειδη απηλλαγης της δουλειας, αλγεις; Ὄντως
προληψεως εισιν αι λυπαι και αι ευφροσυναι. καθαπερ γαρ αλλοτρια εχοντες, ουτως
αυτα τηρουμεν. Νυν προς τας γυναικας μοι ο λογος. Ειχε τις γυνη πολλακις απο
χρυσιου υφασμενον ιματιον, και τουτο τινασσει, περιβαλλει λινοις, τηρει μετα
ασφαλειας, τρεμει υπερ αυτου, και ουκ απολαυει αυτου· η γαρ ετελευτησεν η
εχηρευσεν· η, καν μηδεν τουτων συμβηι, δεδοικε μη τηι συνεχει χρησει δαπανησασα
αυτο, αποστερησειεν εαυτην· καν αλλος ουκ αποστερησηι, αποστερει εαυτην τηι
φειδωλιαι. Ἀλλα παραχωρει ετεραι; αλλ' ουδε τουτο δηλον· ει δε και παραχωρησειε,
και εκεινη παλιν ομοιως αυτωι χρησεται. Και ει τις ερευνησει τα εν ταις οικιαις,
ευρησει τα μαλιστα τιμια των ιματιων και τα αλλα τα υπερεχοντα εν πλειονι τιμηι,
ωσπερ εμψυχους δεσποτας, θεραπευομενα· ου γαρ χρηται αυτοις συνεχως, αλλα
δεδοικε και τρεμει, σητας και τα αλλα τα βιβρωσκειν ειωθοτα αποσοβουσα, και τα
πλειονα εν μυῤροις και αρωμασι τιθεισα, ουδε πασιν επιτρεπουσα 63.146 της οψεως
καταξιωθηναι εκεινης, αλλ' αυτη πολλακις μετα του ανδρος ταυτα διατιθεισα
επιμελως. γʹ. Ουκ εικοτως, ειπε μοι, ειδωλολατρειαν την πλεονεξιαν εκαλεσεν ο
Παυλος; Ὅσην γαρ εκεινοι τιμην περι τα ειδωλα επιδεικνυνται, τοσαυτην και ουτοι
περι τα ιματια, περι τα χρυσια. Μεχρι τινος βορβορον ανακινουμεν; μεχρι τινος τωι
πηλωι και τηι πλινθειαι προσηλωμεθα; Ὥσπερ γαρ εκεινοι τωι των Αιγυπτιων βασιλει
εκαμνον, ουτω και ημεις τωι διαβολωι καμνομεν, και μαστιζομεθα πολυ χαλεπωτερας
μαστιγας. Και μη τινα υπερβολην καταγνωις του λογου· οσωι γαρ κρειττων σωματος
ψυχη, τοσουτωι φροντις μωλωπων μαστιζομεθα καθ' εκαστην ημεραν, δεδοικαμεν
φροντιζοντες, τρεμοντες. Ἀλλ' εαν θελησωμεν στεναξαι, εαν θελησωμεν αναβλεψαι
προς τον Θεον, πεμπει ημιν ου Μωυσεα, ουδε Ἀαρων, αλλα τον αυτου λογον και την
κατανυξιν. Ουτος τοινυν ελθων, και κατασχων ημων τας ψυχας, ελευθερωσει της
δουλειας της πικρας ημας, εξαξει ημας εξ Αιγυπτου, της ανονητου και ματαιοπονου
σπουδης, της δουλειας της ουδεν κερδος εχουσης. Ἐκεινοι μεν ουν καν χρυσια
λαβοντες εξηλθον, τον μισθον της οικοδομης· ημεις δε ουδεν· και ειθε μηδεν· νυν δε
και ημεις λαμβανομεν ου χρυσια, αλλα τα Αιγυπτου κακα, αμαρτηματα και κολασεις
και τιμωριας. Μαθωμεν τοινυν ωφελεισθαι, μαθωμεν επηρεαζεσθαι· τουτο εστι
Χριστιανου· καταφρονησωμεν των χρυσων ιματιων, καταφρονησωμεν των
χρηματων, ινα μη καταφρονησωμεν της σωτηριας της ημετερας· καταφρονησωμεν
χρηματων, και μη καταφρονησωμεν της ψυχης· αυτη γαρ εστιν η κολαζομενη, αυτη
εστιν η τιμωρουμενη· εκεινα ενταυθα μενει, αυτη δε απεισιν εκει. Τινος ενεκεν,
τινος, ειπε μοι, κατακοπτεις σαυτον, και ουκ αισθανηι; Ταυτα προς τους πλεονεκτας
λεγω. Καλον δε και προς τους πλεονεκτουμενους ειπειν, φερετε γενναιως τας
πλεονεξιας· εαυτους αναιρουσιν εκεινοι, ουχ υμας. Ὑμας μεν αποστερουσι
χρηματων, εαυτους δε γυμνουσι της ευνοιας του Θεου και της βοηθειας· ο δε εκεινης
γυμνωθεις, καν απαντα περιβαληται της οικουμενης τον πλουτον, παντων εστι
πενεστερος· ωσπερουν και ο παντων πενεστερος, αν ταυτην εχηι, παντων εστιν
ευπορωτερος· Κυριος γαρ, φησι, ποιμαινει με, και ουδεν με υστερησει. Ειπε δη μοι, ει
τινα ειχες ανδρα μεγαν και θαυμαστον, πανυ σε φιλουντα και κηδομενον, ειτα
εγνως οτι διαπαντος ζησεται, και ου προτελευτησεις αυτου, και παντα σοι παρεξει
μετα αδειας τα αυτου, ωστε σε ως των σων απολαυειν· αρα αν ηθελησας κτησασθαι
τι; αρα αν, ει παντων εγυμνωθης, ουχι σε πλουσιωτεραν ενομιζες ειναι δια τουτο; Τι
δηποτε ουν πενθεις; οτι χρηματα ουκ εχεις; αλλ' εννοει οτι αφηιρεθης των
αμαρτηματων την υποθεσιν. Ἀλλ' οτι ουσιας απεστερηθης; αλλ' εκτησω του Θεου
την ευνοιαν. Και πως εκτησαμην, φησιν; Ειπε, ∆ια τι μη μαλλον αδικεισθε; ειπεν οτι
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐν παντι ευχαριστειτε· ειπεν οτι Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι. Ἐννοει τοινυν
οσης ευνοιας απολαυσεις, ταυτα δια των εργων επιδειξαμενη. Ἓν γαρ μονον
ζητειται παρ' ημων, το επι πασιν ευχαριστειν τωι Θεωι, και παντα εχομεν μετα
δαψιλειας. Οιον τι λεγω· Ἀπωλεσας χρυσου λιτρας 63.147 μυριας, ευχαριστησον
ευθεως τωι Θεωι, και δεκα μυριαδας εκτησω δια της φωνης εκεινης και της
ευχαριστιας. Ειπε γαρ μοι, ποτε μακαριζεις τον Ἰωβ; οτε ειχε τοσαυτας καμηλους και
τα ποιμνια και τα βουκολια, η οτε εκεινην την φωνην αφηκεν, Ὁ Κυριος εδωκεν, ο
Κυριος αφειλετο; Και γαρ ο διαβολος δια τουτο ημας ζημιοι, ουχ ινα τα χρηματα
μονον αφεληται· οιδε γαρ οτι ουδεν εστιν· αλλ' ινα δια τουτων αναγκασηι ειπειν τι
βλασφημον. Ουτω και επι του μακαριου Ἰωβ τουτο εσπουδαζεν, ου πενητα αυτον
ποιησαι μονον, αλλα βλασφημον αποφηναι. Ὅτε γουν παντων αυτον εγυμνωσεν,
ορα τι φησι προς αυτον δια της γυναικος· Ειπον τι ρημα προς Κυριον, και τελευτα.
Καιτοι, ω μιαρε, παντων αυτον εγυμνωσας. Ἀλλ' ου τουτο εσπουδαζον, φησι· δι' ο
γαρ παντα εποιησα, ουδεπω ηνυσα· εσπουδασα γαρ αυτον γυμνωσαι της του Θεου
βοηθειας· δια τουτο και των χρηματων εγυμνωσα. Τουτο εστιν ο βουλομαι· εκεινο
ουδεν εστιν· αν τουτο μοι μη προσηι, ου μονον ουδεν ηδικηθη, αλλα και ωφεληθη. δʹ.
Ὁραις οτι οιδε και ο πονηρος δαιμων εκεινος, οση του πραγματος εστιν η ζημια; ∆ια
τουτο και βλεπεις αυτον δια της γυναικος την επιβουλην ραπτοντα. Ἀκουετε, οσοι
γυναικας ανδρες εχετε χρηματων ερωσας, και αναγκαζουσας υμας βλασφημειν τον
Θεον· αναμνησθητε του Ἰωβ. Ἀλλ' ιδωμεν αυτουτην πολλην, ει δοκει, επιεικειαν,
και οπως αυτην επεστομισεν. Ἵνα τι, φησιν, ωσπερ μια των αφρονων γυναικων
ουτως ελαλησας; Ἀληθως Φθειρουσιν ηθη χρηστα ομιλιαι κακαι· αει μεν ουν
φθειρουσι, μαλιστα δε επι των συμφορων· τοτε οι τα φαυλα παραινουντες εχουσιν
ισχυν. Ει γαρ και αφ' εαυτης η ψυχη προς αποδυσπετησιν εστιν ετοιμος, ποσωι
μαλλον, οταν και ο συμβουλευων ηι; ουχι και προς βαραθρον ωθειται; Μεγα αγαθον
γυνη, ωσπερουν και κακον μεγα. Και ορα ποθεν ορυξαι το τειχος επεχειρησε το
ισχυρον. Ἐπειδη γαρ ουχ ειλεν αυτον η των χρηματων αφαιρεσις, ουδε μεγα τι
ειργασατο η τουτων ζημια, αλλα και ματην ηλεγχθη ειπων· Ἦ μην εις προσωπον σε
ευλογησει, δια τουτο εφοπλιζει αυτωι την γυναικα. Ὁραις που επνευσεν; Ἀλλ' ουδεν
αυτωι πλεον υπηρξε και απο ταυτης της μηχανης. Ἂν τοινυν και ημεις ευχαριστως
φερωμεν, και ταυτα αποληψομεθα, καν 63.148 μη απολαβωμεν, μειζων εσται ημιν ο
μισθος. Ουτω και επι του αδαμαντος εκεινου γεγονεν· οτε γαρ ηθλησε γενναιως,
τοτε αυτωι και ταυτα απεδωκεν· οτε εδειξε τωι διαβολωι, οτι ου δια ταυτα αυτον
θεραπευει, τοτε και αυτα αυτωι εδωκε. Τοιουτος γαρ εστιν ο Θεος· οταν ιδηι ημας μη
προσηλωμενους τοις βιωτικοις, τοτε ημιν αυτα διδωσιν· οταν ιδηι τα πνευματικα
προτιμωντας, τοτε και τα σαρκικα παρεχεται· ου προτερον δε διδωσιν, ινα μη
αποῤραγωμεν των πνευματικων. Φειδομενος ουν ημων ου διδωσι τα σαρκικα, ινα
και ακοντας αποστησηι τουτων. Ου, φησιν· αλλ' εαν λαβω, εμπιπλαμαι, και μαλλον
ευχαριστω. Ψευδηι, ω ανθρωπε· τοτε γαρ μαλιστα εσηι ραιθυμος. Τι ουν οτι, φησι,
πολλοις διδωσι; Και ποθεν δηλον, οτι αυτος διδωσιν; Ἀλλα τις, φησιν, ετερος
διδωσιν; Ἡ πλεονεξια αυτων, η αρπαγη. Πως ουν συγχωρει γινεσθαι ταυτα; Ὥσπερ
και φονους και κλοπας και βιας. Τι ουν ερεις, φησι, προς τους εκ πατερων
διαδεχομενους κληρον, τους μυριων γεμοντας κακων; πως αυτους εαι, φησιν, ο Θεος
απολαυειν τουτων; Ὥσπερ ουν και κλεπτας αφιησι, και φονεας, και τους λοιπους
κακουργους· ου γαρ εστιν ο καιρος της κρισεως νυν, αλλα της πολιτειας της αριστης.
Ὅπερ δε και ηδη ειπον, τουτο και νυν λεγω· οτι μειζονα δωσουσι δικην, οταν και
παντων απολαυσαντες των αγαθων, μηδε ουτω βελτιους γινωνται. Ου γαρ παντες
ομοιως κολασθησονται, αλλ' οι μεν και μετα της ευεργεσιας μειναντες κακοι,
μειζονως τιμωρηθησονται· οι δε μετα πενιας, ουχ ουτω. Και οτι τουτο εστιν αληθες,
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουσον τι φησιν τωι ∆αυΐδ· Ουχι εδωκα σοι παντα τα του κυριου σου; Ὅταν ουν ιδηις
νεον χωρις πονων κληρον παραλαβοντα πατρωιον, και μειναντα κακον, ευ ισθι οτι η
κολασις αυτωι αυξεται, και τα της τιμωριας επιτεινεται. Μη δη τουτους ζηλωμεν,
αλλ' ει τις αρετην διεδεξατο, ει τις πλουτον πνευματικον εκτησατο. Ουαι γαρ, φησιν,
οι πεποιθοτες επι τωι πλουτωι αυτων· και παλιν· Μακαριοι οι φοβουμενοι τον Κυριον.
Τινων βουλει ειναι, ειπε μοι; Παντως των μακαριζομενων. Τουτους ουν ζηλου, μη
εκεινους, ινα και των αποκειμενων αυτοις τυχηις αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΑʹ.
Ἀναμιμνησκεσθε δε τας προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες, πολλην
αθλησιν υπεμεινατε παθηματων· τουτο μεν, ονειδισμοις τε και θλιψεσι
θεατριζομενοι· τουτο δε, κοινωνοι των ουτως αναστρεφομενων γενηθεντες. Και γαρ
τοις δεσμιοις συνεπαθησατε, και την αρπα γην των υπαρχοντων υμων μετα χαρας
προσ εδεξασθε, γινωσκοντες εχειν κρεισσονα υπαρ ξιν εαυτοις εν ουρανοις, και
μενουσαν. αʹ. Οι των ιατρων αριστοι, επειδαν βαθειαν δωσι τομην, και τας
αλγηδονας επιτεινωσι δια της πληγης, παραμυθουμενοι το πονουν, και
τεθορυβημενην αναπαυοντες και ανακτωμενοι την ψυχην, ετεραν ουκετι
προσαγουσι τομην, αλλα και την δοθεισαν φαρμακοις προσηνεσι και το πολυ της
οδυνης ικανοις αφανισαι παραμυθουνται. Τουτο και ο Παυλος 63.148 εποιησε,
κατασεισας αυτων τας ψυχας, και κατανυξας τηι μνημηι της γεεννης, και
πιστωσαμενος αυτους, οτι παντως δει απολεσθαι τον ενυβρισαντα εις την του Θεου
χαριν, και τουτο απο των Μωυσεως δειξας νομων, οτι και απολουνται, και μειζονως
τιμωρηθησονται, και μαρτυριαις ετεραις επισφραγισας τα ειρημενα, και ειπων,
Φοβερον το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος· ωστε μη τωι πολλωι φοβωι
απαγορευσασαν την ψυχην καταποθηναι τηι λυπηι, παραμυθειται αυτους δια των
εγκωμιων και της παρακλησεως· και τον ζηλον οικοθεν αυτοις προσφερει.
Ἀναμιμνησκεσθε γαρ, φησι, τας προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες, πολλην
αθλησιν υπεμεινατε παθηματων. Πολλη η δια των εργων παρακλησις· τον γαρ
αρχομενον πραγματος, προιοντα επιδιδοναι χρη. Ὡς αν ει ελεγεν· Ὅτε ενηγεσθε, οτε
εν ταξει μαθητων ητε, τοσαυτην προθυ 63.149 μιαν επεδειξασθε, τοσαυτην
γενναιοτητα· νυν δε ουκετι. Και ο παρακαλων, ουτω μαλιστα παρακαλει απο των
οικειων. Και ορα, ουχ απλως ειπεν· Ἄθλησιν υπεμεινατε, αλλα μετα προσθηκης του,
Πολλην. Και ουκ ειπε πειρασμους, αλλα αθλησιν, οπερ εστιν εγκωμιου ονομα και
επαινων μεγιστων. Ειτα και καταλεγει κατα μερος, πλατυνων τον λογον, και τους
επαινους πολλους ποιων. Πως; Τουτο μεν ονειδισμοις, φησι, και θλιψεσι
θεατριζομενοι. Μεγα γαρ ονειδισμος καθικεσθαι καρδιας, και ικανον διαστρεψαι
ψυχην, και σκοτωσαι λογισμον· ακουε γαρ τι φησιν ο Προφητης· Ἐγενηθη τα δακρυα
μου εμοι αρτος ημερας και νυκτος εν τωι λεγεσθαι μοι καθ' εκαστην ημεραν· Που
εστιν ο Θεος σου; και παλιν· Ει ο εχθρος ωνειδισε με, υπηνεγκα αν. Ἐπειδη γαρ
σφοδρα κενοδοξον εστι το ανθρωπινον γενος, δια τουτο και υπο τουτου ραιδιως
αλισκεται. Και ουχ απλως ειπεν, Ὀνειδισμοις, αλλα και αυτο μετ' επιτασεως πολλης,
Θεατριζομενοι, φησιν. Ὅταν μεν γαρ τις ονειδιζηται καθ' εαυτον, λυπηρον μεν,
πολλωι δε πλεον, οταν επι παντων. Ἐννοησον γαρ μοι οσον ην κακον, αποσταντας
της Ἰουδαικης ταπεινοτητος, και ως επι αριστον βιον μετελθοντας, και των
πατρυων καταφρονησαντας, υπ' αυτων των οικειων πασχειν κακως, και μηδεμιαν
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχειν αντιληψιν. Ουκ εχω, φησιν, ειπειν, οτι ταυτα επαθετε μεν, ηλγειτε δε, αλλα και
σφοδρα εχαιρετε. Και τουτο εδηλωσεν ειπων· Τουτο δε, κοινωνοι των ουτως
αναστρεφομενων γενηθεντες· και γαρ τοις δεσμιοις συνεπαθησατε· και αυτους φερει
εις μεσον τους αποστολους. Ου μονον, φησιν, επι τοις οικειοις ουκ ηισχυνεσθε, αλλα
και τοις αλλοις εκοινωνειτε τοις ταυτα παθουσι. Τουτο και παρακαλουντος αυτους
εστιν. Ουκ ειπε, Φερετε τας θλιψεις τας εμας, κοινωνειτε μοι, αλλ' απλως, Τοις
δεσμιοις συνεπαθησατε. Ὁραις οτι περι εαυτου φησι και των αλλων των δεδεμενων;
Ουτως ουχ ηγησασθε δεσμα ειναι τα δεσμα, αλλ' ωσπερ αθληται γενναιοι, ουτως
εστητε· οτι ου μονον εν τοις υμετεροις ουκ εδεεσθε παρακλησεως, αλλα και τοις
αλλοις εγενεσθε παρακλησις. Και την αρπαγην των υπαρχοντων υμων μετα χαρας
προσεδεξασθε. Βαβαι, ποση πληροφορια πιστεως! Ειτα και την αιτιαν τιθησιν, ου
μονον προς τους αθλους αυτους παρακαλων, αλλα και προς το μη διασαλευθηναι
της πιστεως. Τον υμετερον πλουτον, φησιν, αρπαζομενον ορωντες, ηνεγκατε· ηδη
γαρ τον ου φαινομενον ως φαινομενον εωρατε· οπερ ειλικρινους πιστεως ην· και δι'
αυτων των εργων αυτην επεδειξασθε. Το μεν ουν αρπαγηναι, ισως της βιας ην των
αρπαζοντων, και ουδεις αν ηδυνατο κωλυσαι· ωστε ουδεπω τουτο δηλον, οτι δια την
πιστιν την αρπαγην υπεμεινατε. Καιτοι γε και τουτο δηλον· ενην γαρ, ειπερ
εβουλεσθε, μη αρπαγηναι μη πιστευσαντας· αλλ' ο πολλωι τουτου μειζον εστιν
εποιησατε, το και μετα χαρας τα τοιαυτα φερειν· οπερ ην ολον αποστολικον, και των
γενναιων εκεινων αξιον ψυχων, οι μαστιχθεντες εχαιρον. Ὑπεστρεψαν γαρ, φησιν,
απο προσωπου του συνεδριου χαιροντες, οτι κατηξιωθησαν υπερ του ονοματος
αυτου ατιμασθηναι. Ὁ δε μετα χαρας φερων, δεικνυσιν οτι εχει μισθον τινα, και οτι
ου ζημια, αλλα προσοδος εστι το πραγμα. Και το, Προσεδεξασθε, την εκουσιον αυτων
υπομονην δηλοι. Πως ουν ειλεσθε και κατεδεξασθε; Γινωσκοντες, φησιν, εχειν εαυ
63.150 τοις κρεισσονα υπαρξιν εν ουρανοις και μενουσαν. Τι εστι, Μενουσαν;
βεβαιαν, ουχ ουτως απολλυμενην ωσπερ ταυτην. βʹ. Ειτα επαινεσας αυτους, φησι·
Μη ουν αποβαλητε την παῤρησιαν υμων, ητις εχει μισθαποδοσιαν μεγαλην. Τι
λεγεις; Ουκ ειπεν, οτι Ἀπεβαλετε την παῤρησιαν υμων, και ανακτησασθε, ινα μη
απαγορευσωσιν· αλλ', οτι Ἔχετε αυτην, μη αποβαλητε· ο μαλλον αυτους
εψυχαγωγει, και εποιει ρωσθηναι. Ὅτι εχετε αυτην, φησι· το μεν γαρ αποβληθεν
ανακτησασθαι παλιν, καματου δειται πλειονος, το δε κατεχομενον μη απολεσαι, ουχ
ουτω. Γαλαταις δε το εναντιον γραφει· Τεκνια μου, ους παλιν ωδινω, αχρις ου
μορφωθηι Χριστος εν υμιν· και εικοτως. Ἐκεινοι μεν γαρ υπτιωτερον διεκειντο, οθεν
αυτοις εδει πληκτικωτερου λογου· ουτοι δε μικροψυχοτερον, οθεν
θεραπευτικωτερου μαλλον εδεοντο. Μη αποβαλητε ουν, φησι, την παῤρησιαν υμων.
Ὥστε εν παῤρησιαι ησαν πολληι προς τον Θεον. Ἥτις εχει, φησι, μισθαποδοσιαν
μεγαλην. Τι εστι τουτο; Τοτε αυτα ληψομεθα, φησιν. Ουκουν, ει κατα το μελλον
αποκειται, ου δει ενταυθα ζητειν. Ειτα, ινα μη τις ειπηι, Ἰδου τα παρ' ημων παντα
υπηρκται, δια τουτο προελαβεν αυτους και τηι αυτων υποληψει· μονονουχι τουτο
λεγων· Ει εν ουρανοις γινωσκετε εχειν υπαρξιν κρεισσονα, μηδεν ενταυθα ζητειτε·
υπομονης γαρ εχετε χρειαν, ουχι προσθηκης αγωνος, ινα εν τοις αυτοις μεινητε, ινα
μη ριψητε το εγχειρισθεν. Ουδενος υμιν ετερου δει, αλλ' η ωστε στηναι, ως
εστηκατε, ινα προς το τελος ελθοντες, κομισησθε την επαγγελιαν. Ὑπομονης γαρ
εχετε, φησι, χρειαν, ινα το θελημα του Θεου ποιησαντες, κομισησθε την επαγγελιαν.
Ἄρα ενος υμιν δει μονου, ινα αναμεινητε την μελλησιν, ουχ ινα αθλησητε παλιν.
Προς τον στεφανον αυτον εστε, φησι, τους αγωνας παντας ηνεγκατε, τους δεσμους,
τας θλιψεις, τα υπαρχοντα υμων ηρπαγη· τι ουν; Προς το στεφανωθηναι εστηκατε
λοιπον· τουτο μονον φερετε, την μελλησιν του στεφανου. Ὢ μεγεθος παρακλησεως!
Ουτως αυτους παρακαλει, ως αν τις ειποι προς αθλητην παντας καταβαλοντα, και
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδενα εχοντα ανταγωνιστην, ειτα μελλοντα στεφανουσθαι, και ου φεροντα τον
χρονον εκεινον, καθ' ον ο αγωνοθετης ερχεται, και τιθησι τον στεφανον· εκεινος δε
ακαρτερητως εχων, θελοι εξελθειν και φυγειν, ως μη φερων το διψος και τον
φλογμον. Τουτο τοινυν αυτος αινιττομενος, τι φησιν; Ἔτι μικρον οσον οσον, ο
ερχομενος ηξει, και ου χρονιει. Ἵνα γαρ μη λεγωσι, Και ποτε ηξει; απο των Γραφων
αυτους παρακαλει· και γαρ το, Νυν εγγυτερον ημων η σωτηρια, οταν λεγηι αλλαχου,
παραμυθειται αυτους, ως ολιγου οντος του λειπομενου χρονου. Και τουτο ουκ αφ'
εαυτου φησιν, αλλ' απο των Γραφων. Ει δε εξ εκεινου ελεγετο, Μικρον οσον οσον, ο
ερχομενος ηξει, και ου χρονιει· δηλον οτι νυν εγγυτερος εστιν. Ὥστε και το
αναμενειν μισθος εστιν ου μικρος. Ὁ δε δικαιος, φησιν, εκ πιστεως ζησεται· και εαν
υποστειληται, ουκ ευδοκει η ψυχη μου εν αυτωι. Μεγαλη αυτη η παρακλησις, οταν
δεικνυηι τις το παν κατωρθωκοτας, και δια μικρας ραιθυμιας απολλυντας αυτο. Ἡμεις
δε ουκ εσμεν υποστολης εις απωλειαν, αλλα πιστεως εις περιποιησιν ψυχης. Ἔστι δε
πιστις, ελπιζομενων υποστασις πραγ 63.151 ματων, ελεγχος ου βλεπομενων. Ἐν
ταυτηι γαρ εμαρτυρηθησαν οι πρεσβυτεροι. Βαβαι! οιαι λεξει εχρησατο ειπων,
Ἔλεγχος ου βλεπομενων· ελεγχος γαρ λεγεται επι των λιαν δηλων. Ἡ πιστις τοινυν
εστιν οψις των αδηλων, φησι, και εις την αυτην τοις ορωμενοις φερει πληροφοριαν
τα μη ορωμενα. Ουτε ουν εν τοις ορωμενοις απιστησαι εστιν, ουτε παλιν, ει μη των
ορωμενων σαφεστερον περι των αορατων πεπληροφορηται τις, πιστις ειναι δυναται.
Ἐπειδη γαρ τα εν ελπιδι ανυποστατα ειναι δοκει, η πιστις υποστασιν αυτοις
χαριζεται· μαλλον δε, ου χαριζεται, αλλ' αυτο εστιν ουσια αυτων· οιον, η αναστασις
ου παραγεγονεν, ουδε εστιν εν υποστασει, αλλ' η ελπις υφιστησιν αυτην εν τηι
ημετεραι ψυχηι. Τουτο εστιν υποστασις πραγματων ελπιζομενων. Ει τοινυν ελεγχος
εστιν ου βλεπομενων, τι δη βουλεσθε αυτα ιδειν, ινα εκπεσητε της πιστεως και του
δικαιοι ειναι, ει γε εκ πιστεως ο δικαιος ζησεται; Ὑμεις δε ει βουλεσθε αυτα ιδειν,
ουκετι εστε πιστοι. Ἐκαμετε, φησιν, ηθλησατε· καγω τουτο φημι· αλλα αναμεινατε·
τουτο γαρ εστι πιστις· μη ενταυθα ζητειτε το παν. γʹ. Ταυτα ειρηται μεν προς
Ἑβραιους, κοινη δε εστι παραινεσις και προς πολλους των ενταυθα συνειλεγμενων.
Πως και τινι τροπωι; Προς τους ολιγοψυχους, προς τους μικροψυχους. Ὅταν γαρ
ιδωσι πονηρους ευπραγουντας, εαυτους δε δυσπραγουντας, αλυουσι,
δυσανασχετουσιν· οταν ποθωσιν εκεινων την κολασιν και την εκδικιαν, [η] οταν
των οικειων πονων τους μισθους εκδεχωνται. Ἔτι μικρον οσον οσον, ο ερχομενος
ηξει, και ου χρονιει, ειπε τοτε ο Παυλος. Και ημεις τοινυν προς τους ραιθυμους ταυτα
λεγωμεν· Παντως εσται κολασις, παντως ηξει, επι θυραις λοιπον τα της αναστασεως.
Ποθεν δηλον, φησιν; Ου λεγω απο προφητων· ουτε γαρ προς Χριστιανους μονον μοι
νυν ο λογος, αλλα καν Ἕλλην ηι, θαῤρω πανυ, και τας αποδειξεις παρεχω, και
διδαξω αυτον· και πως, ακουε· Πολλα προειπεν ο Χριστος. Ει μη εξεβη εκεινα, μηδε
τουτοις πιστευσηις· ει δε παντα εξεβη, τι περι των λειπομενων αμφιβαλλεις; Καιτοι
πολυ απιθανον ην, μηδενος εκβαντος, περι εκεινων πιστευειν· η οτε παντα εξεβη,
τουτοις απιστειν. Μαλλον δε επι υποδειγματος ποιησω το πραγμα φανερον. Ειπεν, ο
Χριστος οτι τα Ἱεροσολυμα αλωσεται, και αλωσεται αλωσιν οιαν ουδεποτε, και οτι
ουκ ετι αναστησεται· και εξεβη εις εργον η προῤρησις. Ειπεν οτι θλιψις εσται μεγαλη,
και εξεβη. Ειπεν οτι καθαπερ σινηπι σπαρεν, ουτως εκταθησεται το κηρυγμα· και
τουτο ορωμεν καθ' εκαστην ημεραν την οικουμενην επιτρεχον. Ειπεν οτι οι
καταλιποντες πατερα, η μητερα, η αδελφους, η αδελφας, εξουσι και πατερας και
μητερας· και τουτο δια των εργων ορωμεν πληρουμενον. Ειπεν, οτι Ἐν τωι κοσμωι
θλιψιν εξετε· αλλα θαρσειτε, εγω νενικηκα τον κοσμον, τουτεστιν, Ουδεις υμων
περιεσται· και τουτο δια των πραγματων ορωμεν εκβεβηκος. Ειπεν οτι πυλαι ᾅδου
ου κατισχυσουσι της Ἐκκλησιας, 63.152 και ταυτα διωκομενης, και οτι ουδεις σβεσει
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το κηρυγμα· και μαρτυρει και ταυτηι τηι προῤρησει η των πραγματων πειρα. Καιτοι
σφοδρα απιθανος ην ταυτα λεγων τοτε. ∆ια τι; Ὅτι παντα λογοι ησαν, και ουδεπω
αποδειξιν παρειχετο των λεχθεντων. Ὥστε πολλωι μαλλον πιστοτερα γεγονε νυν.
Ειπεν οτι οταν κηρυχθηι το Ευαγγελιον εν πασι τοις εθνεσι, τοτε ηξει το τελος· και
ιδου προς το τελος λοιπον εφθασαμεν. Το γαρ πλεον της οικουμενης κατηγγελη·
λοιπον ουν το τελος ενεστηκε. Φριξωμεν, αγαπητοι. Τι δε, ειπε μοι; περι συντελειας
συ μεριμναις; Και αυτη μεν γαρ εγγυς παρεστιν, η δε εκαστου ζωη εγγυτερα πολλωι
και η τελευτη. Αι ημεραι γαρ των ετων ημων, φησιν, εν αυτοις εβδομηκοντα ετη·
εαν δε εν δυναστειαις, ογδοηκοντα ετη. Ἐγγυς η ημερα της κρισεως· καν ουτω
φοβηθωμεν. Ἀδελφος ου λυτρουται, λυτρωσεται ανθρωπος; Πολλα μετανοησομεν
εκει· αλλ' εν τωι θανατωι ουδεις εξομολογησεται αυτωι. ∆ια τουτο λεγει.
Προφθασωμεν το προσωπον αυτου εν εξομολογησει· τουτεστι, την παρουσιαν αυτου.
Ἐνταυθα μεν γαρ οπερ εαν ποιησωμεν, εχει ισχυν, εκει δε ουκετι. Ει τις ημας, ειπε
μοι, εν καμινωι φλεγομενηι μικρον στησειε χρονον, ουχι παντα υποστησομεθα υπερ
της απαλλαγης, καν χρηματα δεηι προεσθαι, καν δουλειαν υποστηναι; Ποσοι νοσοις
περιεπεσον χαλεπαις, και παντα ετοιμως ειλοντο δουναι αν, ωστε απαλλαγηναι, ει
γε αιρεσις προυκειτο; Ει τοινυν ενταυθα νοσος ολιγοχρονιος ουτως ημας ανιαι, τι
ποιησομεν εκει, οταν μηδεν οφελος ηι της μετανοιας; Ποσων νυν γεμομεν κακων, και
ουκ αισθανομεθα; αλληλους δακνομεν, αλληλους κατεσθιομεν αδικουντες,
κατηγορουντες, διαβαλλοντες ταις των πλησιον δοξαις δακνομενοι. Και ορα το
χαλεπον· οταν βουληθηι τις διορυξαι του πλησιον την υποληψιν, φησι· Τοδε ειπεν ο
δεινα περι αυτου, ο Θεος συγχωρησον μοι, μη με εξετασηις, ακοης λογον οφειλω. Τι
ουν λεγεις ολως, ει ου πιστευεις; τι λεγεις; τι πιστον αυτο εργαζηι τηι πολληι φημηι; τι
διαπορθμευεις τον λογον ουκ αληθη οντα; συ απιστεις, και τον Θεον παρακαλεις
ωστε σε μη εξετασαι; Μη λεγε τοινυν, αλλα σιωπα, και παντος δεους απηλλαξαι. δʹ.
Ἀλλ' ουκ οιδα ποθεν η νοσος αυτη εν τοις ανθρωποις εμπεπτωκε· φλυαροι
γεγοναμεν, ουδεν ημων εναπομενει τηι ψυχηι. Ἄκουε σοφου τινος παραινουντος και
λεγοντος, Ἤκουσας λογον; εναποθανετω σοι· θαρσει, ου μη σε ρηξηι· και παλιν,
Ἤκουσε λογον ο μωρος, και ωδινησεν, ως απο προσωπου βρεφους η τικτουσα. Προς
κατηγοριας εσμεν ετοιμοι, προς κατακρισεις παρεσκευασμενοι. Καν μηδεν ημιν
ετερον ειργασμενον ειη κακον, τουτο ικανον ην ημας απολεσαι, και εις γεενναν
απαγαγειν, τουτο μυριοις περιβαλειν κακοις. Και ινα μαθηις ακριβως, ακουε του
Προφητου λεγοντος, Καθημενος κατα του αδελφου σου κατελαλεις. Ἀλλ' ουκ εγω,
φησιν, αλλ' εκεινος. Συ μεν ουν· ει γαρ μη συ ειπες, ετε 63.153 ρος ουκ αν ηκουσεν· ει
δε και εμελλεν ακουειν, αλλα συ της αμαρτιας ουκ ης αιτιος. ∆εον συσκιαζειν και
συγκρυπτειν τα ελαττωματα των πλησιον, συ δε εκπομπευεις προσχηματι
φιλαγαθιας; Ου γινηι κατηγορος, αλλα φλυαρος, αλλα ληρος, αλλα μωρος. Ὢ
δεινοτης! σαυτον αισχυνεις μετ' εκεινου, και ουκ αισθανηι; Ὅρα δε οσα τα κακα
εντευθεν γινεται· παροργιζεις τον Θεον, λυπεις τον πλησιον, υπευθυνον σεαυτον τηι
κολασει ποιεις. Ουκ ακουεις Παυλου λεγοντος περι χηρων γυναικων; Ου μονον δε
αργαι, φησι, μανθανουσιν, αλλα και φλυαροι και περιεργοι, περιερχομεναι τας
οικιας, και λαλουσαι τα μη δεοντα; Ὥστε και οταν πιστευσηις τοις λεγομενοις κατα
του αδελφου σου, ουδε ουτω λεγειν χρη, μητιγε απιστουντα. Ἀλλα το σαυτου
πανταχου σκοπεις, δεδοικως εξετασθηναι παρα του Θεου; ∆εισον ουν μη και υπερ
της φλυαριας εξετασθης. Ἐνταυθα γαρ ουκ εχεις ειπειν, οτι Μη με εξετασηι ο Θεος
υπερ της φλυαριας· το γαρ πραγμα φλυαρια εστι. Τι εξεπομπευσας; τι ηυξησας το
δεινον; Τουτο ημας απολεσαι εχει. ∆ια τουτο ελεγεν ο Χριστος· Μη κρινετε, ινα μη
κριθητε. Ἀλλ' ουδεις ημιν τουτου λογος, ουδε τα κατα τον Φαρισαιον, ημας
σωφρονιζει. Ἐκεινος ειπεν αληθες πραγμα, οτι Ουκ ειμι ως ο τελωνης ουτος, και
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπεν ακουοντος ουδενος, και κατεκριθη. Ει το αληθες ειρηκως κατεκριθη, και
μηδενος ακουοντος ειπων· οι τα ψευδη, και υπερ ων ουκ εισι πεπεισμενοι ταυτα
διαπορθμευοντες πανταχου, καθαπερ γυναικες φλυαροι, τι ου πεισονται δεινον; τι δε
ουχ υπομενουσι; Θωμεν λοιπον τωι στοματι θυραν και μοχλον· μυρια γαρ απο
φλυαριας γεγονε κακα· οικιαι 63.154 ανετραπησαν, φιλιαι διεσπασθησαν, ετερα
μυρια χαλεπα γεγονε. Μη περιεργαζου τα του πλησιον, ανθρωπε. Ἀλλα λαλος ει, και
ελαττωμα εχεις; λαλει τα σα προς τον Θεον· ουτως ουκετι εσται το ελαττωμα, αλλα
πλεονεκτημα· λαλει τα σα προς τους φιλους τους πανυ φιλους και δικαιους, και οις
θαῤρεις, ωστε ευξασθαι υπερ των σων αμαρτηματων. Ἂν τα ετερων ειπηις, ουδεν
ωφεληθης, ουδεν εκερδανας αλλα και απωλου· αν τα σαυτου εξαγορευσηις τωι
∆εσποτηι, πολυν εχεις τον μισθον· Ειπα γαρ, φησιν, Ἐξαγορευσω κατ' εμου την
ανομιαν μου τωι Κυριωι, και συ αφηκας την ασεβειαν της καρδιας μου. Θελεις
κρινειν; τα σαυτου κρινε· ουδεις σοι εγκαλει, εαν καταδικασηις σαυτον· εγκαλει δε,
εαν μη καταδικασηις σαυτον· εγκαλει, εαν μη ελεγξηις σαυτον· εγκαλει αν ουκ
αλγησηις. Ειδες τον δεινα οργιζομενον, παροξυνομενον, η αλλο τι ατοπον ποιουντα;
εννοησον ευθεως και συ τα σαυτου, και ουτως ουδε εκεινον καταδικασεις σφοδρως,
και σαυτον ελευθερωσεις του φορτιου των ημαρτημενων. Ἂν ουτω τον εαυτων
ρυθμιζωμεν βιον, αν ουτω πραγματευωμεθα ημων την ζωην, αν κατακρινωμεν
εαυτους, ου πολλα αμαρτησομεθα ισως, πολλα δε εργασομεθα καλα, επιεικεις οντες
και μετριοι, και παντων απολαυσομεν των επηγγελμενων τοις αγαπωσι τον Θεον
αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη,
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΒʹ.
Πιστει νοουμεν κατηρτισθαι τους αιωνας ρηματι του Θεου, εις το μη εκ
φαινομενων τα βλεπο μενα γεγονεναι. Πιστει πλειονα θυσιαν Ἄβελ παρα Καιν
προσηνεγκε τωι Θεωι, δι' ης εμαρτυ ρηθη ειναι δικαιος, μαρτυρουντος επι τοις δω ροις
αυτου του Θεου· και δι' αυτης αποθα νων ετι λαλειται. αʹ. Το της πιστεως γενναιας
και νεανικης δειται ψυχης και παντα υπερβαινουσης τα αισθητα, και την ασθενειαν
των λογισμων των ανθρωπινων παρερχομενης. Ου γαρ εστιν ετερως γενεσθαι
πιστον, αν μη τις εαυτον της συνηθειας υπεραναγαγηι της κοινης. Ἐπει ουν αι των
Ἑβραιων ησαν εξησθενημεναι ψυχαι, και απο πιστεως μεν ηρξατο, υπο δε των
πραγματων, λεγω δη των παθων και των θλιψεων, ωλιγοψυχουν λοιπον και
εμικροψυχουν και παρεσαλευοντο, πρωτον μεν αυτους απο των εαυτων
παρεκαλεσεν, ειπων, Ἀναμνησθητε τας προτερον ημερας· επειτα· απο της Γραφης
της λεγουσης, Ὁ δε δικαιος εκ πιστεως ζησεται· επειτα απο των λογισμων, ειπων,
Ἔστι δε πιστις, ελπιζομενων υποστασις, πραγματων ελεγχος ου βλεπομενων. Νυν δε
παλιν απο των προπατορων, των μεγαλων ανδρων, των θαυμαστων εκεινων,
μονονουχι λεγων· Ει ενθα παρα ποδας τα αγαθα, παντες πιστει εσωθησαν, πολλωι
μαλλον ημεις. Ὅταν γαρ ευρηι των αυτων κοινωνον η ψυχη, αναπαυεται και
αναπνει. Τουτο και επι της πιστεως, τουτο και επι 63.154 θλιψεως εστιν ιδειν
συμβαινον· καθως αλλαχου φησιν· Εις το συμπαρακληθηναι εν υμιν δια της εν
αλληλοις πιστεως. Σφοδρα γαρ απιστον το γενος το ανθρωπινον, και εαυτωι ου
δυναται θαῤρειν, και δεδοικεν υπερ ων αν κρινηι· οτι εχει, και πολλην εχει της των
πολλων δοξης φροντιδα. Τι ουν ο Παυλος ποιει; Ἀπο των προτερων αυτους
παρακαλει, και προ τουτων, απο της κοινης εννοιας. Ἐπειδη γαρ η πιστις τοτε
διεβαλλετο ως αναποδεικτον πραγμα, και απατης μαλλον ον, δια τουτο δεικνυσιν,
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι τα μεγιστα δια πιστεως, και ου δια λογισμων κατορθουται. Και πως τουτο
δεικνυσιν, ειπε μοι; Πιστει νοουμεν, ειπων, κατηρτισθαι τους αιωνας ρηματι Θεου,
εις το μη εκ φαινομενων τα βλεπομενα γεγονεναι. ∆ηλον, φησιν, εστιν, οτι εξ ουκ
οντων τα οντα εποιησεν ο Θεος, εκ των μη φαινομενων τα φαινομενα, εκ των ουχ
υφεστωτων τα υφεστωτα. Ποθεν δε δηλον, οτι και ρηματι τουτο εποιησεν; ο μεν γαρ
λογισμος ουδεν υποβαλλει τοιουτον, αλλα και τουναντιον εκ των φαινομενων τα
μη φαινομενα ειναι. ∆ια τουτο μαλιστα οι φιλοσοφοι ουδεν φασιν εξ ουκ οντων
ειναι, ψυχικοι οντες, και ουδεν τηι πιστει επιτρεποντες· αλισκονται δε και αυτοι
ομως, οταν μεγα τι και γενναιον ειπωσι, τηι πιστει αυτο επιτρεποντες· οιον, λεγουσιν
οτι ο Θεος αναρχος 63.155 εστι και αγεννητος· ο γαρ λογισμος ουχ υποβαλλει τουτο,
αλλα τουναντιον. Θεα δε μοι και την πολλην μωριαν αυτων. Τον Θεον αναρχον
λεγουσιν· ο του εξ ουκ οντων πολλωι θαυμασιωτερον. Του γαρ ειπειν, οτι εξ ουκ
οντων τα οντα ο Θεος εποιησε, το ειπειν, οτι αναρχος εστιν, οτι αγεννητος, ουτε υφ'
εαυτου, ουτε υφ' ετερου γεννηθεις, απορωτερον. Ἐνταυθα μεν γαρ πολλα τα πιστα·
οιον, οτι εποιησε τι, οτι αρχην εσχε το ποιουμενον, οτι εποιηθη ολως· εκει δε το,
αυτοματος, αγεννητος, ουτε αρχην εσχεν, ουτε χρονον, ταυτα ουχι πιστεως δειται,
ειπε μοι; Ἀλλ' ουκ εθηκε τουτο ο πολλωι πλεον ην, αλλα το ελαττον, ειπων· Πιστει
νοουμεν κατηρτισθαι τους αιωνας ρηματι Θεου. Ποθεν ουν λεγεις δηλον, οτε ο Θεος
ρηματι παντα εποιησε; λογισμος γαρ τουτο ουχ υποβαλλει, ουδε παρην τις οτε ταυτα
εγινετο. Ὑπο πιστεως· πιστεως γαρ εργον η κατανοησις. ∆ιο και ουτως ειπε, Πιστει
νοουμεν. Τι νοουμεν πιστει, ειπε; Ὅτι μη εκ φαινομενων τα βλεπομενα γεγονε·
τουτο γαρ η πιστις. Ειπων δη το κοινον, λοιπον επι προσωπων αυτο γυμναζει. Και
γαρ της οικουμενης εστιν ανταξιος ενδοξος ανηρ. Τουτο γουν και υστερον ηινιξατο.
Ἐπειδη γαρ επι προσωπων αυτο εκατον η διακοσιων αντεστησεν, ειτα ειδε τον
αριθμον ολιγον τηι ποσοτητι, λοιπον φησιν· Ὧν ουκ ην αξιος ο κοσμος. Πιστει
πλειονα θυσιαν Ἄβελ παρα Καιν προσηνεγκε τωι Θεωι. Θεα τινα πρωτον τιθησι, τον
παθοντα κακως, και παρα αδελφου ουδεν ηδικημενου, αλλα δια τον Θεον
φθονηθεντος. Ουκουν οικειον το παθος. Και γαρ υμεις τα αυτα, φησιν, επαθετε υπο
των οικειων συμφυλετων. Ἅμα και δεικνυσιν οτι και αυτοι βασκαινονται και
φθονουνται. Ἐτιμησεν εκεινος τον Θεον, και απεθανεν ανθ' ων ετιμησε, και ουδεπω
αναστασεως ετυχεν· αλλ' η μεν προθυμια αυτου δηλη, και τα παρ' αυτου γεγονε, τα
δε παρα του Θεου ουδεπω εις αυτον εισενηνεκται. Θυσιαν δε ενταυθα πλειονα την
εντιμοτεραν λεγει, την λαμπροτεραν, την αναγκαιοτεραν. Και ουκ εχομεν, φησιν,
ειπειν, οτι ουκ απεδεχθη· απεδεξατο γαρ, και ειπε προς τον Καιν· Ουκ, αν ορθως
προσενεγκηις, ορθως δε μη διεληις. Ουκουν ο Ἄβελ και ορθως προσηνεγκε, και ορθως
διειλεν. Ἀλλ' ομως αντι τουτων τινα την αμοιβην ελαβεν; Ἐσφαγη παρα της
αδελφικης χειρος· και την καταδικην, ην ο πατηρ υπεμεινε δια την αμαρτιαν, ταυτην
πρωτος εδεξατο υιος ο κατορθωσας, και τοσουτωι χαλεπα επαθεν οσωι και παρα
αδελφου και πρωτος. Και ταυτα κατωρθωσεν εις ουδενα ιδων· εις τινα γαρ ειδε, και
ουτως ετιμησε τον Θεον; εις τον πατερα και την μητερα; αλλ' εκεινοι υβρισαν αυτον
αντι των ευεργεσιων. Ἀλλ' εις τον αδελφον; αλλα και ουτος ητιμασεν. Ὥστε παρ'
εαυτου το αγαθον εξευρε. Και ο τοσαυτης ων τιμης αξιος, τι δη πασχει; Ἀναιρειται.
Ειτα και αλλο εγκωμιον τιθησι λεγων· ∆ι' ης εμαρτυρηθη ειναι δικαιος,
μαρτυρουντος επι τοις δωροις αυτου του Θεου· και δι' αυτης αποθανων ετι λαλει.
Πως δε και αλλως εμαρτυρηθη ειναι δικαιος; Λεγεται πυρ κατελθον αναλαβειν τας
θυσιας· αντι γαρ του, Ἐπι Ἄβελ επεβλεψε, και επι τας θυσιας αυτου ο Κυριος, Και
ενεπυρισεν, ειπεν. Ὁ τοινυν και δια 63.156 λογων, και δι' εργων μαρτυρησας τωι
δικαιωι, και δι' αυτον ορων αναιρουμενον, ουκ ημυνεν αλλ' ειασε. βʹ. Το δε υμετερον
ου τοιουτον· πως γαρ, οι και προφητας και παραδειγματα εχοντες, και παρακλησεις
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μυριας, και σημεια και θαυματα γενομενα; Ὥστε εκεινο οντως πιστις ην. Ποια γαρ
θαυματα ειδεν εκεινος, ινα πιστευσηι οτι εσται τις αυτωι αντιδοσις των αγαθων; ουχι
απο πιστεως μονης την αρετην ειλετο; Τι εστι, Και δι' αυτης αποθανων ετι λαλει;
Ἵνα μη εις πολλην απογνωσιν αυτους εμβαληι, δεικνυσιν αυτον εν μερει
απολαυσαντα αμοιβης. Πως; Ἡ επισκοπη η υπερ αυτου, φησι, πολλη εστι· τουτο γαρ
ηινιξατο ειπων, Και ετι λαλει· τουτεστιν, ανειλεν αυτον, αλλα ου συνανειλεν αυτωι
την δοξαν και την τιμην· ου τεθνηκεν εκεινος· ουκουν ουδε υμεις τεθνηξεσθε. Ὅσωι
γαρ αν τις χαλεπωτερα παθηι, τοσουτωι η δοξα μειζων. Πως ουν ετι γαρ λαλει; Τουτο
και του ζηιν σημειον εστι, και του παρα παντων αιδεσθαι, θαυμαζεσθαι και
μακαριζεσθαι· ο γαρ παραινων τοις αλλοις δικαιοις ειναι, λαλει. Ου τοσουτον γαρ
ανυει λογος, οσον το παθος το εκεινου. Ὥσπερ ουν ο ουρανος φαινομενος μονον
λαλει, ουτω και εκεινος μνημονευομενος. Ουκ αν, ει ανεκηρυξεν εαυτον, ουκ αν, ει
μυριας εσχε γλωσσας, και εζη, ουτως εθαυμαζετο ως νυν. Τουτεστιν, ουκ ατιμωρητι
ταυτα γινεται ουδε απλως, ουδε παρερχεται. Πιστει Ἐνωχ μετετεθη του μη ιδειν
θανατον· και ουχ ευρισκετο, διοτι μετεθηκεν αυτον ο Θεος· προ γαρ της μεταθεσεως
αυτου μεμαρτυρηται ευηρεστηκεναι τωι Θεωι. Χωρις δε πιστεως αδυνατον
ευαρεστησαι· πιστευσαι γαρ δει πρωτον τον προσερχομενον τωι Θεωι, οτι εστι, και
τοις εκζητουσιν αυτον μισθαποδοτης γινεται. Ουτος μειζονα πιστιν του Ἄβελ
επεδειξατο. Τι δηποτε; Ὅτι ει και μετ' εκεινον γεγονεν, αλλα τα εις εκεινον
γενομενα ικανα ην αυτον αποστρεψαι. Πως; Προηιδει ο Θεος οτι απολειται· ειπε γαρ
τωι Καιν· Ἥμαρτες, μη προσθηις ετι. Ἐτιμηθη παρ' αυτου, ουκ ημυνεν αυτωι. Και ουδε
τουτο εις ραιθυμιαν ενεβαλεν· ουκ ειπε προς εαυτον, Τις χρεια πονων και κινδυνων;
ο Ἄβελ ετιμησε τον Θεον, και ουκ ημυνεν αυτωι. Τι γαρ οφελος τωι απελθοντι της
τιμωριας της του αδελφου; τι δε εκειθεν απονασθαι αυτον δυνατον; Θωμεν οτι
χαλεπην διδωσι δικην· τι προς τον ανηρημενον; Ουδεν τοιουτον ουκ ειπεν, ουκ
ενενοησεν, αλλα ταυτα παντα υπερβας, εγνω οτι, ει Θεος εστι, παντως και
ανταποδοτης εστι· καιτοι ουπω ουδεν περι αναστασεως ᾔδεισαν. Ει δε οι μηδεν
μηδεπω περι αναστασεως ειδοτες, αλλα και ενταυθα ταναντια ορωντες ουτως
ευηρεστησαν· ποσωι μαλλον ημεις; ουτε γαρ περι αναστασεως ᾔδεισαν εκεινοι, ουτε
εις παραδειγματα ειχον ιδειν. Αυτο μεν ουν τουτο αυτον 63.157 ευαρεστησαι
εποιησε, το μηδεν αυτον απολαβειν. Ειπε δη μοι· ᾔδει οτι μισθαποδοτης εστιν ο Θεος.
Ποθεν; ουπω γαρ ουδε τωι Ἄβελ απεδωκεν. Ὥστε ολογισμος ετερα υπεβαλλεν, η δε
πιστις τα εναντια των ορωμενων. Καν υμεις ουν, φησιν, ορατε μηδεν ενταυθα
απολαμβανοντας υμας, μη θορυβεισθε. Πως δε πιστει μετετεθη ο Ἐνωχ; Ὅτι της
μεταθεσεως η ευαρεστησις αιτια, της δε ευαρεστησεως η πιστις. Ει γαρ μη ᾔδει οτι
ληψεται αμοιβας, πως ευηρεστει; Χωρις δε πιστεως αδυνατον ευαρεστησαι. Πως; Ἂν
γαρ τις πιστευσηι ειναι Θεον και αντιδοσιν, εξει τας αμοιβας. Ἐντευθεν ουν η
ευαρεστησις. Πιστευσαι γαρ δει τον προσερχομενον τωι Θεωι, οτι εστιν, ου το τι εστιν.
Ει δε το, Ὅτι εστι, πιστεως, και ου λογισμων δειται· το, τι εστι, λογισμωι καταλαβειν
δυνατον; ει οτι μισθαποδοτης εστι, πιστεως χρειαν εχει, και ου λογισμων· πως τα της
ουσιας λογισμωι περιλαβειν ενι; ποιος γαρ δυνησεται λογισμος εφικεσθαι τουτων;
τινες γαρ αυτοματα φασιν αγεσθαι τα οντα. Ὁραις οτι, αν μη πιστευομεν περι παντα,
ου περι την αντιδοσιν μονον, αλλα και περι αυτο το ειναι Θεον, οιχεται ημιν τα
παντα; Πολλοι δε ζητουσι που μετετεθη ο Ἐνωχ, και δια τι μετετεθη, και δια τι ουκ
απεθανεν, ουτε αυτος, ουτε ο Ἠλιας, και ει ετι ζωσι, πως ζωσι, και εν ποιωι σχηματι
εισιν. Ἀλλα περιττον παντη το ταυτα ζητειν. Ὅτι μεν γαρ μετετεθη ουτος, και οτι
ανεληφθη εκεινος, ειπον αι Γραφαι· που δε εισι, και πως εισιν, ουκετι προσεθηκαν·
ουδεν γαρ πλεον των αναγκαιων λεγουσι. Τουτο μεν γαρ γεγονε, λεγω δε το της
μεταθεσεως, εκ προοιμιων ευθεως, οπως η ανθρωπινη φυσις ελπιδα λαβηι της
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλυσεως του θανατου, και της καθαιρεσεως της τυραννιδος της διαβολικης, και
οτι παραλυθησεται ο θανατος· μετετεθη γαρ ου νεκρος, αλλα του μη ιδειν θανατον.
∆ια τουτο προσεθηκε, ζων μετετεθη, οτι ευηρεστησε. Καθαπερ γαρ τις απειλησας
πατηρ υιωι, βουλεται μεν ευθεως ανειναι την απειλην, οταν απειλησηι, ανεχεται δε
και καρτερει, ινα τεως αυτον σωφρονισηι και νουθετησηι, αφεις βεβαιαν μενειν την
απειλην· ουτω και ο Θεος, σχεδον ειπειν ανθρωπινως, ουκ εκαρτερησεν, αλλ' ευθεως
εδειξεν, οτι λελυται ο θανατος. Και πρωτον αφιησι τον θανατον εις τον δικαιον
γενεσθαι, φοβησαι βουλομενος δια του παιδος τον πατερα. Θελων γαρ δειξαι, οτι
οντως εστιν η αποφασις βεβαια, ου τους κακους ευθεως, αλλα και τον
ευαρεστησαντα υπεβαλε τηι τιμωριαι, τον μακαριον εκεινον τον Ἄβελ λεγω· και
σχεδον μετα τουτον ευθεως μετεθηκε τον Ἐνωχ ζωντα. Και ουκ ανεστησεν εκεινον,
ινα μη θαῤρησωσιν ευθεως, αλλα μετεθηκε τουτον ζωντα, δια μεν του Ἄβελ
φοβησας, δια δε τουτου δους ζηλον του ευαρεστειν αυτωι. Ὥστε οι αυτοματα παντα
αγεσθαι και φερεσθαι λεγοντες, και μη προσδοκωντες αντιδοσιν, ουκ ευαρεστουσιν,
ωσπερ ουδε οι Ἕλληνες. Τοις γαρ εκζητουσιν αυτον δι' εργων και δια της γνωσεως
μισθαποδοτης γινεται. 63.158 γʹ. Ἐπει ουν εχομεν μισθαποδοτην, παντα πραττωμεν,
ωστε μη αποστερηθηναι των μισθων των επι τηι αρετηι· και γαρ πολλων δακρυων
αξιον τοιαυτης αμοιβης υπεριδειν, τοιαυτης αντιδοσεως καταφρονησαι. Ὥσπερ γαρ
τοις εκζητουσιν αυτον μισθαποδοτης γινεται, ουτω τοις μη ζητουσι το εναντιον·
Ζητειτε, και ευρησετε, φησι. Πως δε εστι τον Κυριον ευρειν; Ἐννοησον πως
ευρισκεται το χρυσιον, μετα πολλου πονου. Ταις χερσι μου, φησι, νυκτος εναντιον
αυτου, και ουκ ηπατηθην. Τουτεστιν, ωσπερ το απολωλος ζητουμεν, ουτω τον Θεον
ζητησωμεν. Ουχι τον νουν εκει συστρεφομεν; ουχι παντας εξεταζομεν; ουχι
αποδημιαν ποιουμεθα; ουχι χρηματα επαγγελλομεθα; Οιον, εστω τις ημιν υιος
απολωλως· τι ου πραττομεν; ποιαν γην, ποιαν θαλατταν ου περινοστουμεν; ουχι και
χρηματα, και οικιας, και παντα δευτερα τιθεμεθα της ευρεσεως; καν ευρωμεν,
κατεχομεν, επισφιγγομεν, ουκ εγκαταλιμπανομεν. Και μελλοντες ζητειν, παντα
πραγματευομεθα, ωστε ευρειν το ζητουμενον· ποσωι δε μαλλον επι του Θεου τουτο
χρη ποιειν, ωσπερ τι των αναγκαιων ζητουντας; μαλλον δε ουχ ουτως, αλλα και
πολλωι πλεον. Πλην αλλ' επειδη ασθενεις εσμεν, καν ως τα χρηματα σου ζητεις, η
τον υιον, ζητησον τον Θεον. Ουχι αποδημεις υπερ τουτου; αρα ουκ απεδημησας ποτε
υπερ χρηματων; ουχι παντα περιεργαζηι; ουχ οταν ευρηις, τοτε θαῤρεις; Ζητειτε, φησι,
και ευρησετε. Τα γαρ ζητουμενα πολλης δειται μεριμνης, και μαλιστα επι Θεου·
πολλα γαρ τα κωλυματα, πολλα τα επισκοτουντα, πολλα τα ειργοντα ημων την
αισθησιν. Ὥσπερ γαρ ο ηλιος εστι δηλος, και εις μεσον πασι προκειται, και ου
δεομεθα του ζητειν αυτον· αν μεντοι κατορυξωμεν εαυτους, καν παντα
περιστρεφωμεν, πολλου δεομεθα πονου, ωστε ιδειν προς τον ηλιον· ουτω δη και
ενταυθα, εαν εν τωι βυθωι των επιθυμιων των πονηρων, εαν εν τωι σκοτωι των παθων
και των βιωτικων πραγματων κατορυττωμεν εαυτους, μολις διαβλεπομεν, μολις
ανακυπτομεν. Ὁ κατω κατορωρυγμενος, οσωι αν ανω βλεπηι, τοσουτωι προς τον
ηλιον ερχεται. Ἀποτιναξωμεθα τοινυν τον χουν, αναῤρηξωμεν την επικειμενην ημιν
αχλυν· πυκνη τις εστι και στεγανη, και ουκ αφιησιν ημας αναβλεψαι. Και πως
διαῤρηγνυται, φησιν, η νεφελη αυτη; Ἐαν επισπασωμεθα του νοητου ηλιου τας
ακτινας, του ηλιου της δικαιοσυνης, εαν τας χειρας εις τον ουρανον αιρωμεν·
Ἔπαρσις, φησι, των χειρων μου θυσια εσπερινη· εαν μετα των χειρων και τον νουν
αναλαβωμεν. Ἴστε οι μεμυημενοι τι λεγω· ταχα δε και επιγινωσκετε το λεχθεν, και
συνορατε οπερ ηινιξαμην. Ἐπαρωμεν εις υψος την διανοιαν. Οιδα πολλους ανδρας
εγω, σχεδον κρεμαμενους απο της γης, και περα του μετρου τας χειρας
ανατεινοντας, και αθυμουντας οτι μη δυνατον μετεωρισθηναι, και ουτως
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευχομενους μετα προθυμιας. Ουτως υμας ειναι βουλομαι αει· ει δε μη αει, καν
πλεονακις· ει δε μη πλεονακις, καν ολιγακις, καν εν ταις εωθιναις, καν εν ταις
εσπεριναις. Ειπε γαρ μοι, εκτεινειν τας χειρας ου δυνηι; εκτεινον την προαιρεσιν οσον
θελεις· ταυτην εκτεινον καν εις αυτον τον ουρανον· καν αυτης βουληθηις της
κορυφης αψασθαι, καν ανωτερω ανελθων εμπεριπατησαι, εξεστι σοι· παντος γαρ
63.159 πτερου και κουφοτερος και υψηλοτερος ο ημετερος νους. Ὅταν δε και την
παρα του Πνευματος λαβηι χαριν, βαβαι, πως εστι ταχυς, πως οξυς, πως παντα
περινοστει, πως ου καταφερεται ουδε καταπιπτει προς το εδαφος! Ταυτα
κατασκευασωμεν ημιν τα πτερα, δια τουτων και το πελαγος διαπτηναι δυνησομεθα
του κλυδωνος του παροντος βιου. Τα οξυτατα των ορνιθων, και ορη, και ναπας, και
πελαγη, και σκοπελους εν βραχειαι καιρου ροπηι διιπταται ασινη. Τοιουτος εστι και ο
νους· οταν πτερωθηι, οταν των βιωτικων αποστηι, ουδεν αυτου επιλαβεσθαι δυναται,
παντων εστιν ανωτερος, και των βελων των πεπυρωμενων του διαβολου. Ουκ εστιν
ουτως ευστοχος ο διαβολος, ως δυνηθηναι του υψους εφικεσθαι, αλλα τι; αφιησι μεν
τα βελη· αναισχυντος γαρ εστιν· ουκ επιτυγχανει δε, αλλ' υποστρεφει προς αυτον
κενον το βελος, και ου μονον κενον, αλλα και εις την αυτου κεφαλην· δει γαρ
παντως πληξαι το παρ' αυτου πεμπομενον. Ὥσπερ ουν το παρα ανθρωπων βληθεν, η
το καθ' ου πεμπεται βαλλει, η ορνεον, η τοιχον, η ιματιον, η ξυλον, η αυτον τον αερα
διατεμνει· ουτω και το του διαβολου βελος, δει μεν πληξαι παντως, αν δε τον
βαλλομενον μη πληξηι, παντως τον πεμποντα επληξε. Και εστι πολλαχοθεν τουτο
μαθειν, οτι, οταν ημεις μη πληγωμεν, παντως εκεινος πληττεται· οιον τι λεγω,
Ἐπεβουλευσε τωι Ἰωβ, ουκ επληξεν αυτον, αλλ' επληγη αυτος· επεβουλευσε τωι
Παυλωι, ουκ επληξεν αυτον, αλλ' επληγη αυτος. Και πανταχου τουτο εστιν, εαν
νηφωμεν, ιδειν γινομενον. Και οταν μεν γαρ πληξηι, πληττεται· πολλωι δε πλεον, οτε
κατ' εκεινου τοις ξιφεσι και τωι θυρεωι της πιστεως καθοπλισαντες και τειχισαντες
εαυτους, εν ασφαλειαι διατηρωμεν, ωστε αναλωτοι γινεσθαι. Βελος 63.160 δε εστι
του διαβολου επιθυμια πονηρα. Ὀργη μαλιστα· πυρ εστι, φλοξ εστι, συναρπαζει,
αναιρει, κατακαιει· αλλ' ημεις τηι μακροθυμιαι τηι ανοχηι αυτην σβεσωμεν. Καθαπερ
γαρ πεπυρωμενος σιδηρος εις υδωρ βαφεις, το πυρ απολλυσιν· ουτως οργη εις τον
μακροθυμον εμπεσουσα, ουδεν τον μακροθυμον εβλαψεν, αλλα μαλλον ωφελησε,
και αυτος διεκρατηθη πλεον. Ουδεν γαρ μακροθυμιας ισον· ουδεποτε υβριζεται ο
τοιουτος· αλλ' ωσπερ τα αδαμαντινα σωματα ου πληττεται, ουτως ουδε αι τοιαυται
ψυχαι· ανωτεραι γαρ των βελων εισιν. Ὑψηλος εστι, και ουτως υψηλος ο
μακροθυμος, ως μη δεχεσθαι πληγην απο της βολης. Ὅταν αγριαινηι, συ γελα· γελα
δε μη φανερως, ωστε μη παροξυναι, αλλα γελα κατα ψυχην αυτου ενεκεν. Και γαρ
επι των παιδων, οταν πληττωσιν ημας μετα θυμου, ως δη αμυνομενοι, γελωμεν. Ἂν
τοινυν γελασηις, τοσουτον εσται σου κακεινου το μεσον, οσον παιδος και ανδρος· αν
δε αγριανηις, γεγονας παις· παιδων γαρ ανοητοτεροι οι οργιζομενοι. Ειπε δη μοι, αν
απιδηι τις προς παιδα αγριαινοντα, ουχι καταγελαι; Τουτο και επι των οργιζομενων
συμβαινον εστιν ιδειν· οι τοιουτοι και ολιγοψυχοι, ει δε ολιγοψυχοι, και αφρονες· Ὁ
δε ολιγοψυχος, φησιν, ισχυρως αφρων. Ὁ τοινυν αφρων νηπιος εστι. Και ο
μακροθυμος, φησι, πολυς εν φρονησει. Ταυτην τοινυν την μακροθυμιαν
μεταδιωκωμεν, οθεν πολλη τοις κατορθουσι συνεσις περιγινεται· ινα τυχωμεν των
επηγγελμενων ημιν αγαθων, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι
αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη και προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΓʹ.
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πιστει χρηματισθεις Νωε περι των μηδεπω βλεπομενων, ευλαβηθεις
κατεσκευασε κιβωτον εις σωτηριαν του οικου αυτου· δι' ης κατεκρινε τον κοσμον,
και της κατα πιστιν δικαιοσυνης εγενετο κληρονομος. αʹ. Πιστει, φησι, χρηματισθεις
Νωε. Καθαπερ ο Υιος του Θεου περι της εαυτου παρουσιας διαλεγομενος ελεγεν· Ἐν
ταις ημεραις του Νωε εγαμουν και εγαμισκοντο· ουτω και ουτος φησιν. Εικοτως δε
αυτους οικειας εικονος ανεμνησε· το μεν γαρ υποδειγμα του Ἐνωχ πιστεως ην
υποδειγμα μονον, το δε του Νωε και απιστιας. Αυτη δε εστιν απηρτισμενη
παρακλησις και προτροπη, οταν μη μονον οι πιστευσαντες ευρισκωνται
ευδοκιμουντες, αλλα και οι απιστουντες ταναντια πασχοντες. Τι γαρ φησι; Πιστει
χρηματισθεις Νωε. Τι εστι τουτο; Προλεχθεν ην αυτωι, φησι. Χρηματισμον δε την
προφητειαν καλει· και γαρ αλλαχου ουτως ειπε· Και ην αυτωι κεχρηματισμενον υπο
του Πνευματος· και παλιν· Και τι λεγει ο χρηματισμος; Ὁραις του Πνευματος το
ισοτιμον; ωσπερ γαρ ο Θεος χραι, ουτω και το Πνευμα το αγιον. Τινος δε ενεκεν
ουτως ειπεν; Ἵνα δειξηι οτι ο χρηματισμος προφητεια εστι. Περι των μηδεπω
βλεπομενων, φησι· τουτεστι, του υετου· Ευλαβηθεις κατεσκευασε κιβωτον. 63.160 Ὁ
μεν λογισμος ουδεν τοιουτον υπεβαλλεν· εγαμουν γαρ και εγαμισκοντο, αηρ ην
καθαρος, σημεια ουκ ην· αλλ' ομως εφοβηθη εκεινος· διο και ουτως ειπε· Πιστει
χρηματισθεις Νωε περι των μηδεπω βλεπομενων, ευλαβηθεις κατεσκευασε κιβωτον
εις σωτηριαν του οικου αυτου. Πως; ∆ι' ης κατεκρινε τον κοσμον. Ἔδειξεν αυτους
αξιους οντας κολασεως, οι γε ουδε δια της κατασκευης εσωφρονιζοντο. Και της κατα
πιστιν, φησι, δικαιοσυνης εγενετο κληρονομος· τουτεστιν, απο τουτου δικαιος
εφανη, απο του πιστευσαι τωι Θεωι. Τουτο γαρ ψυχης εστι γνησιως προς αυτον
διακειμενης, και μηδεν πιστοτερον των αυτου ρηματων ειναι κρινουσης, ωσπερουν
η απιστια τουναντιον. Ἡ δε πιστις ευδηλον οτι δικαιοσυνην εργαζεται. Ὥσπερ ημεις
εχρηματισθημεν περι γεεννης, ουτω κακεινος. Καιτοι γε εγελατο τοτε, και
ωνειδιζετο και εχλευαζετο· αλλ' ομως προς ουδεν τουτων ειδε. Πιστει καλουμενος
Ἀβρααμ, υπηκουσεν εξελθειν εις τον τοπον, ον εμελλε λαμβανειν εις κληρονομιαν·
και εξηλθε μη επισταμενος που ερχεται. Πιστει παρυκησεν εις την γην της
επαγγελιας ως αλλοτριαν, εν σκηναις κατοικησας μετα Ἰσαακ και Ἰακωβ των
συγκληρονομων της επαγγελιας της αυτης, Τινα γαρ ειδεν, ινα ζηλωσηι, ειπε μοι;
63.161 πατερα Ἕλληνα ειχε και ειδωλολατρην, προφητων ουκ ηκηκοει, ουδε ᾔδει
που ηρχετο. Ἐπειδη γαρ εις τουτους εωρων οι εξ Ἑβραιων πεπιστευκοτες, ως μυριων
απολαυσαντας αγαθων, δεικνυσιν οτι ουδεις ουδεπω ουδεν εκομισατο, αλλα παντες
εισιν αγεραστοι, και οτι ουδεις ουδεπω εδεξατο τας αμοιβας. Της πατριδος εκεινος
και της οικιας εξεπεσε, και εξηλθεν ουκ ειδως που ερχεται. Και τι θαυμαστον, ει
αυτος, οπου γε και το σπερμα αυτου ουτω κατυκησεν; Ὁρων γουν ελεγχομενην την
επαγγελιαν. ου κατεναρκησεν· ειπε γαρ· Σοι δωσω την γην ταυτην, και τωι σπερματι
σου. Ειδε τον Υιον εκει κατοικουντα, και ο εκγονος παλιν ειδεν εαυτον εν αλλοτριαι
κατοικουντα, και ουδεν εθορυβηθη. Το μεν γαρ του Ἀβρααμ εικοτως εγεγονει, ατε
μετα ταυτα μελλουσης της επαγγελιας εις εργον εκβησεσθαι εις το γενος αυτου·
καιτοι γε και προς αυτον ειρητο, οτι Σοι και τωι σπερματι σου· ου, ∆ια του σπερματος
σου σοι, αλλα, Σοι και τωι σπερματι σου· και ουτε αυτος, ουτε ο Ἰσαακ, ουτε ο Ἰακωβ
απηλαυσαν της υποσχεσεως. Ὁ μεν γαρ μισθωι εδουλευσεν, ο δε εξηλαυνετο, ουτος
δε και εξεπιπτε δεδοικως· και τα μεν ειλε πολεμωι, τα δε, ει μη της του Θεου ροπης
ετυχεν, απωλετο αν. ∆ια τουτο φησιν, οτι Μετα των κληρονομων της επαγγελιας
της αυτης. Ουχι αυτος μονος, φησιν, αλλα και οι κληρονομοι. Ειτα και ετερον τι των
ειρημενων τρανοτερον επηγαγε λεγων· Κατα πιστιν απεθανον ουτοι παντες, μη
κομισαμενοι τας επαγγελιας. ∆υο ενταυθα ζητησαι αξιον, πως ειπων, οτι Μετεθηκε
τον Ἐνωχ, του μη ιδειν θανατον, και ουχ ευρισκετο, λεγει· Κατα πιστιν απεθανον
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτοι παντες. Και παλιν ειπων· Μη κομισαμενοι τας επαγγελιας, τον Νωε δεικνυσιν
ειληφεναι μισθον εις σωτηριαν του οικου αυτου, και τον Ἐνωχ μετατεθεισθαι, και
τον Ἄβελ ετι λαβειν, και τον Ἀβρααμ επειληφθαι της γης· και φησι· Κατα πιστιν
απεθανον ουτοι παντες, μη κομισαμενοι τας επαγγελιας. Τι ουν εστιν ο λεγει;
Ἀναγκαιον το πρωτον λυσαι, ειτα το δευτερον. Κατα πιστιν απεθανον, φησιν, ουτοι
παντες. Το, Παντες, ενταυθα ειπεν, ουκ επειδη παντες απεθανον, αλλ' επειδη
εξηιρημενου εκεινου, απεθανον ουτοι παντες, ους ισμεν τεθνηκοτας. Το δε, Μη
κομισαμενοι τας επαγγελιας, αληθες τυγχανει· ου γαρ δη τουτο εμελλεν ειναι η
επαγγελια τωι Νωε. βʹ. Ποιας δε και επαγγελιας φησιν; ο μεν γαρ Ἰσαακ και Ἰακωβ
ελαβον τας επαγγελιας της γης· οι δε περι Νωε, και Ἄβελ, και Ἐνωχ, ποιας
επαγγελιας ελαβον; Ἢ τοινυν περι των τριων φησι τουτων· η ει και περι εκεινων, ου
τουτο ην η επαγγελια, το θαυμασθηναι τον Ἄβελ, ουδε το μετατεθηναι τον Ἐνωχ,
ουδε το διασωθηναι τον Νωε, αλλα και ταυτα μεν αυτοις δια την αρετην εγενετο,
γευματα δε τινα ην των μελλοντων. Ὁ γαρ Θεος απ' αρχης ειδως το γενος το
ανθρωπινον πολλης δεομενον συγκαταβασεως, ου μονον τα εν τωι μελλοντι, αλλα
και τα ενταυθα ημιν χαριζεται· οιον οπερ και τοις μαθηταις ελεγεν ο Χριστος· Ὅστις
αφηκεν οικιας, η αδελφους, η αδελφας, η πατερα, η μητερα, εκατονταπλασιονα
ληψεται, και ζωην αιωνιον κληρονομησει· και παλιν· 63.162 Ζητειτε την βασιλειαν
του Θεου, και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν. Ὁραις και εν προσθηκης μερει ταυτα
παρ' αυτου διδομενα, ωστε μη αποκαμειν; Καθαπερ γαρ οι αθληται απολαυουσι μεν
θεραπειας και οταν αγωνιζωνται, πλην αλλ' ου πασης τοτε της ανεσεως
απολαυουσιν, υπο νομοις ζωντες, αλλα πασης μετα ταυτα απολαυουσιν· ουτω και ο
Θεος ου πασης ενταυθα διδωσι μεταλαβειν της ανεσεως· διδωσι μεν γαρ και
ενταυθα, πλην ομως την πασαν εν τωι μελλοντι εταμιευσε. Και οτι τουτο εστιν,
εδηλωσεν αυτο και δια της επαγωγης, ειπων· Ἀλλα ποῤρωθεν αυτας ιδοντες και
ασπασαμενοι. Ἐνταυθα τι μυστικον αινιττεται· δεικνυσι γαρ οτι προελαβον παντα τα
περι των μελλοντων ειρημενα, τα περι αναστασεως, τα περι βασιλειας ουρανων, τα
περι των αλλων, ων ελθων ο Χριστος εκηρυσσε· τας γαρ επαγγελιας ταυτας φησιν.
Ἢ τουτο ουν φησιν, η οτι ουκ ελαβον μεν αυτας, θαῤρησαντες δε υπερ αυτων
απηλθον· εθαῤρησαν δε τηι πιστει μονηι. Ποῤρωθεν δε αυτας ιδοντες ειπε, δηλων οτι
προ τεσσαρων γενεων· μετα γαρ τοσαυτας ανηλθον εξ Αιγυπτου. Και ασπασαμενοι,
φησι, και ησθεντες. Ουτω πεπεισμενοι ησαν περι αυτων, ως και ασπασασθαι αυτας·
απο μεταφορας ειπε των πλεοντων και ποῤρωθεν ορωντων τας πολεις τας
ποθουμενας, ας πριν η εισελθειν εις αυτας τηι προσρησει λαβοντες αυτας
οικειουνται. Ἐξεδεχοντο γαρ, φησι, την τους θεμελιους εχουσαν πολιν, ης τεχνιτης
και δημιουργος ο Θεος. Ὁραις οτι το, Ἔλαβον, το ηδη δεξασθαι εστι και θαρσησαι
υπερ αυτων; Ει τοινυν το θαρσησαι λαβειν εστιν, ενεστι και υμιν λαβειν. Ουτοι γαρ,
ει και μη απηλαυσαν τουτων, αλλ' ομως τωι ποθωι εθεωρουν αυτας. Τι δη ταυτα
γινεται; Ἵνα ημεις αισχυνθωμεν, οτι εκεινοι μεν, και επαγγελλομενων αυτοις των
εν τηι γηι, ου προσειχον, αλλα την μελλουσαν πολιν εζητουν· ημιν δε ανω και κατω ο
Θεος περι της ανω διαλεγεται πολεως, και την ενταυθα ζητουμεν. Ειπεν αυτοις, οτι
∆ωσω υμιν τα εν τωι παροντι· επειδη δε ειδε, μαλλον δε επειδη εδειξαν εαυτους
μειζονων οντας αξιους, τοτε ουκετι αυτους αφιησι ταυτα λαβειν, αλλ' εκεινα τα
μειζονα, βουλομενος ημιν δειξαι οτι μειζονων αξιοι εισι, μη θελησαντες
προσδεθηναι τουτοις· ως αν τις συνετωι επαγγελλοιτο παιδικα, ουχ ινα λαβηι αλλ'
επιδεικνυμενος αυτου την φιλοσοφιαν, αιτουντος εκεινου τα μειζονα. Τουτο γαρ
εστι δεικνυντος, οτι μετα τοσαυτης σπουδης απειχοντο της γης, οτι ουδε διδομενα
ελαμβανον. Τοιγαρουν δια τουτο οι εκγονοι λαμβανουσιν· αυτοι γαρ ησαν της γης
αξιοι. Τι εστι, Την τους θεμελιους εχουσαν πολιν; ουτοι γαρ ουκ εισι θεμελιοι; Προς
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συγκρισιν εκεινων ουκ εισιν. Ἧς τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος. Βαβαι, οιον το
εγκωμιον της πολεως εκεινης! Πιστει και αυτη Σαῤρα. Ἐντρεπτικως ενταυθα ηρξατο,
ει γε γυναικος ολιγοψυχοτεροι φανειεν. Ἀλλ' ειποι αν τις· Πως πιστη η γελασασα; Ὁ
μεν ουν γελως εξ απιστιας, ο δε φοβος απο πιστεως· το γαρ ειπειν, Ουκ εγελασα, απο
πιστεως γεγονε. Τοιγαρουν δια τουτο, κενωθεισης της απιστιας, επεισηλθεν η πιστις.
Πιστει και αυτη Σαῤρα δυναμιν εις καταβολην σπερματος ελαβε, και παρα καιρον
ηλικιας ετεκε. Τι εστιν, Εις καταβολην σπερματος; Εις το κατασχειν το σπερμα, εις
υποδοχην δυναμιν ελαβεν η νενεκρωμενη, η στειρα. ∆ιπλη γαρ ην η πηρωσις, η μεν
απο του χρονου, γεγηρακυια γαρ ην οντως· η δε 63.163 απο της φυσεως, στειρα γαρ
ην. Ὅθεν, και εξ ενος εγεννηθησαν οι παντες, και ταυτα νενεκρωμενου, ως τα αστρα
του ουρανου τωι πληθει, και ωσει αμμος η παρα το χειλος της θαλασσης η
αναριθμητος. Ὅθεν, φησι, και εξ ενος εγεννηθησαν οι παντες. Ου τουτο μονον
ενταυθα λεγει, οτι εγεννησεν, αλλ' οτι και τοσουτων εγενετο μητηρ, οσων ουδε αι
ευφοροι γαστερες· Ὡς τα αστρα, φησι. Πως ουν αυτους αριθμει πολλακις, καιτοι γε
ειπων, ον τροπον ουκ εξαριθμηθησεται τα αστρα του ουρανου, ουτως ουδε το
σπερμα υμων; Ἤτοι καθ' υπερβολην εστι τουτο, η δια τους αει επιγινομενους ουτως
ειπε. Μιας μεν γαρ οικιας δυνατον τους προγονους αριθμησαι, οιον, ο δεινα του
δεινος, και ο δεινα του δεινος· ενταυθα δε, ων το γενος τωι πληθει των αστρων
παρεικαζεται, ουκ εστι. γʹ. Τοιαυται αι επαγγελιαι του Θεου, ουτως ευμηχανοι αυτου
αι υποσχεσεις. Ει δε απερ εν προσθηκης μερει υπεσχετο, ουτω θαυμαστα, ουτω
παραδοξα, ουτω μεγαλοδωρα, τινα εσται εκεινα, ων ταυτα προσθηκη, ων εκ
περιουσιας ταυτα; Τι τοινυν των επιτυγχανοντων μακαριωτερον; τι των
αποτυγχανοντων αθλιωτερον; Ει γαρ πατριδος τις εκβεβλημενος, υπο παντων
ελεειται, και κληρονομιαν απολεσας δοκει παρα πασιν ελεεινος ειναι· ο του ουρανου
εκπιπτων και των αποκειμενων αγαθων εκει, ποσοις οφειλει δακρυσι δακρυεσθαι;
μαλλον δε ουδε δακρυεσθαι· δακρυεται γαρ τις οταν τι παθηι. ων ουκ αυτος εστιν
αιτιος· οταν δε εξ οικειας γνωμης εαυτον περιπειρηι τηι κακιαι, ουδε δακρυων, αλλα
θρηνων εστιν αξιος, μαλλον δε και τοτε πενθους· επει και ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος την Ἱερουσαλημ, καιτοι ασεβουσαν, επενθησε και εδακρυσεν. Ὄντως
μυριων οδυρμων αξιοι εσμεν, μυριων θρηνων. Ἐαν πασα η οικουμενη λαβουσα
φωνην, και λιθοι, και ξυλα, και δενδρα, και θηρια, και ορνιθες, και ιχθυες, και
απλως πασα η οικουμενη, εαν λαβουσα φωνην ημας οδυρηται τους εκπεπτωκοτας
των αγαθων εκεινων, ουδεν κατ' αξιαν οδυρειται ουδε θρηνησει. Ποιος γαρ λογος
παραστησαι δυνησεται, ποιος νους εκεινην την μακαριοτητα, και την αρετην
εκεινην, την ηδονην, την δοξαν, την ευφροσυνην, την λαμπροτητα· α οφθαλμος,
φησιν, ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α
ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον; Ουκ ειπεν οτι Ὑπερβαινει απλως, αλλ', ουδε
ενενοησε ποτε τις, α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον. Ὧν γαρ ετοιμαστης και
παρασκευαστης ο Θεος αγαθων, ποια εικος ειναι ταυτα; Ει γαρ ποιησας ημας, ευθεως,
ουδενος παρ' ημων προυπηργμενου, τοσαυτα εχαρισατο, παραδεισον, ομιλιαν την
μετ' αυτου, αθανασιαν υπεσχετο, βιον μακαριον και φροντιδων απηλλαγμενον· τοις
τοσαυτα πεποιηκοσι και ηθληκοσι, και υπερ αυτου υπομεινασι, τι ου χαριειται;
63.164 Του Μονογενους ουκ εφεισατο δι' ημας, τον Υιον αυτου τον γνησιον εις
θανατον εδωκε δι' ημας· ει δε εχθρους οντας τοιουτων κατηξιωσε, τινος ου
καταξιωσει φιλους γενομενους; τινος ου μεταδωσει καταλλαξας εαυτωι; Και
πλουσιος εστι σφοδρα, και απειρως επιθυμει και σπουδαζει της ημετερας φιλιας
τυχειν· ημεις δε ουδε το πολλοστον εκεινου σπουδαζομεν, αγαπητοι· τι λεγω, ου
σπουδαζομεν; ου θελομεν ουτω τυχειν αυτου των αγαθων, ως αυτος θελει. Και οτι
πλεον εκεινος θελει, δι' ου εποιησεν, εδειξεν. Ἡμεις μεν γαρ υπερ ημων αυτων μολις
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ολιγου καταφρονουμεν χρυσιου· αυτος δε υπερ ημων και τον Υιον εδωκε τον αυτου.
Χρησωμεθα εις δεον τηι αγαπηι του Θεου, αγαπητοι, απολαυσωμεν αυτου της φιλιας·
Ὑμεις γαρ φιλοι μου εστε, φησιν, εαν ποιητε α λεγω υμιν. Βαβαι, τους εχθρους τους
απειρως αυτου διεστηκοτας, ων ασυγκριτωι τηι υπερβοληι κατα παντα διενηνοχε,
τουτους φιλους εποιησε και καλει φιλους; Τι ουν ουχ αιρετον παθειν υπερ ταυτης
της φιλιας; Ἀλλ' ημεις υπερ ανθρωπων μεν φιλιας πολλακις και κινδυνευομεν, υπερ
δε της του Θεου ουδε χρηματα προιεμεθα. Πενθους οντως αξια τα ημετερα, πενθους,
και δακρυων, και οδυρμων, και ολοφυρμου μεγαλου και κοπετου. Της ελπιδος ημων
εξεπεσομεν, εταπεινωθημεν απο του υψους ημων, αναξιοι της τιμης εφανημεν του
Θεου, αγνωμονες, και μετα τας ευεργεσιας εφανημεν αχρηστοι, εγυμνωσεν ημας
παντων ο διαβολος των αγαθων· οι καταξιωθεντες ειναι υιοι, οι αδελφοι και
συγκληρονομοι, των εχθρων αυτου ουδεν διενηνοχαμεν, των υβριζοντων αυτον. Τις
ημιν εσται παραμυθια λοιπον; Αυτος ημας εκαλεσε προς τον ουρανον, ημεις δε
εαυτους προς την γεενναν ωθησαμεν. Ἀρα και ψευδος, και κλοπη και μοιχεια
κεχυται επι της γης· οι μεν αιματα εφ' αιμασι μιγνυουσιν, οι δε πραγματα
πραττουσιν αιματων χειρονα. Πολλοι των αδικουμενων, πολλοι των
πλεονεκτουμενων, μυριους ευχονται θανατους η ταυτα παθειν· και ει μη τον του
Θεου φοβον εδεδοικεσαν, και διεχειρισαντο εαυτους, ουτω φονωντες καθ' εαυτων
Ταυτ' ουν ουχ αιματων χειρω; Οιμοι, ψυχη, ελεγεν αποδυσπετων ο προφητης, οτι
απολωλεν ευλαβης απο της γης, και ο κατορθων εν ανθρωποις ουχ υπαρχει. Νυν δε
και ημεις τουτο βοησομεν περι απειρως επιθυμει και σπουδαζει της ημετερας φιλιας
τυχειν· ημεις δε ουδε το πολλοστον εκεινου σπουδαζομεν, αγαπητοι· τι λεγω, ου
σπουδαζομεν; ου θελομεν ουτω τυχειν αυτου των αγαθων, ως αυτος θελει. Και οτι
πλεον εκεινος θελει, δι' ου εποιησεν, εδειξεν. Ἡμεις μεν γαρ υπερ ημων αυτων μολις
ολιγου καταφρονουμεν χρυσιου· αυτος δε υπερ ημων και τον Υιον εδωκε τον αυτου.
Χρησωμεθα εις δεον τηι αγαπηι του Θεου, αγαπητοι, απολαυσωμεν αυτου της φιλιας·
Ὑμεις γαρ φιλοι μου εστε, φησιν, εαν ποιητε α λεγω υμιν. Βαβαι, τους εχθρους τους
απειρως αυτου διεστηκοτας, ων ασυγκριτωι τηι υπερβοληι κατα παντα διενηνοχε,
τουτους φιλους εποιησε και καλει φιλους; Τι ουν ουχ αιρετον παθειν υπερ ταυτης
της φιλιας; Ἀλλ' ημεις υπερ ανθρωπων μεν φιλιας πολλακις και κινδυνευομεν, υπερ
δε της του Θεου ουδε χρηματα προιεμεθα. Πενθους οντως αξια τα ημετερα, πενθους,
και δακρυων, και οδυρμων, και ολοφυρμου μεγαλου και κοπετου. Της ελπιδος ημων
εξεπεσομεν, εταπεινωθημεν απο του υψους ημων, αναξιοι της τιμης εφανημεν του
Θεου, αγνωμονες, και μετα τας ευεργεσιας εφανημεν αχρηστοι, εγυμνωσεν ημας
παντων ο διαβολος των αγαθων· οι καταξιωθεντες ειναι υιοι, οι αδελφοι και
συγκληρονομοι, των εχθρων αυτου ουδεν διενηνοχαμεν, των υβριζοντων αυτον. Τις
ημιν εσται παραμυθια λοιπον; Αυτος ημας εκαλεσε προς τον ουρανον, ημεις δε
εαυτους προς την γεενναν ωθησαμεν. Ἀρα και ψευδος, και κλοπη και μοιχεια
κεχυται επι της γης· οι μεν αιματα εφ' αιμασι μιγνυουσιν, οι δε πραγματα
πραττουσιν αιματων χειρονα. Πολλοι των αδικουμενων, πολλοι των
πλεονεκτουμενων, μυριους ευχονται θανατους η ταυτα παθειν· και ει μη τον του
Θεου φοβον εδεδοικεσαν, και διεχειρισαντο εαυτους, ουτω φονωντες καθ' εαυτων
Ταυτ' ουν ουχ αιματων χειρω; Οιμοι, ψυχη, ελεγεν αποδυσπετων ο προφητης, οτι
απολωλεν ευλαβης απο της γης, και ο κατορθων εν ανθρωποις ουχ υπαρχει. Νυν δε
και ημεις τουτο βοησομεν περι ημων αυτων πρωτον. Ἀλλα μοι του θρηνου
συλλαβεσθε. Ταχα τινες και οιωνιζονται και γελωσι· πλην και δια τουτο επιτεινειν
μαλλον χρη τον θρηνον, οτι ουτω μαινομεθα και παραπαιομεν, οτι ουδε ει
μαινομεθα ισμεν, αλλ' εφ' οις εχρην στενειν, γελωμεν. Ἀποκαλυπτεται, ανθρωπε,
οργη απ' ουρανου, επι πασαν ασεβειαν και αδικιαν ανθρωπων. Ὁ Θεος εμφανως
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηξει· πυρ ενωπιον αυτου καυθησεται, και κυκλωι αυτου καταιγις σφοδρα. Πυρ
εναντιον αυτου προπορευσεται, και φλογιει κυκλωι τους εχθρους αυτου. Ἡ ημερα
Κυριου ως κλιβανος καιομενος. Και ουδεις ταυτα εις νουν βαλλεται, αλλα μυθων
μαλλον καταπεφρονηται τα φρικωδη ταυτα πραγματα και φοβερα, και πεπατηται. Ὁ
ακουων, ουδεις· οι δε γελωντες και χλευαζοντες, παντες. Τις εσται ημιν πορος;
ποθεν σωτηριαν ευρωμεν; Ἀπολωλαμεν, παρανηλωμεθα, γεγοναμεν των 63.165
εχθρων ημων καταγελως, και χλευασμος των Ἑλληνων και των δαιμονων. δʹ. Μεγα
φρονει νυν ο διαβολος, γαυρουται και χαιρει· εν αισχυνηι οι πιστευθεντες ημας
αγγελοι παντες, εν κατηφειαι· ουδεις ο επιστρεφων, εικη παντα ημιν ανηλωται, και
ημεις υμιν δοκουμεν ληρειν. Ευκαιρον και νυν καλεσαι τον ουρανον, οτι ουδεις ο
ακουων, διαμαρτυρασθαι τα στοιχεια· Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, η γη, οτι Κυριος
ελαλησε. ∆οτε χειρα, ορεξατε οι μηδεπω καταβαπτισθεντες τοις υπο της μεθης
απολωλοσιν, οι υγιαινοντες τοις καμνουσιν, οι νηφοντες τοις μαινομενοις, οι
εδραιοι τοις περιφερομενοις· μηδεις, παρακαλω, χαριν της σωτηριας του φιλου
προτιματω, και η υβρις και η επιτιμησις εις εν ορατω μονον, αυτου την ωφελειαν.
Ὅταν πυρετος καταλαβηι, και δουλοι κρατουσι δεσποτων. Ὅταν γαρ εκεινος μεν
επικαιηται την ψυχην συγχεων, ανδραποδων δε εσμος παραστηκηι, ουδεις
επιγινωσκει τον νομον τον δεσποτικον εν τηι βλαβηι του δεσποτου. Συστρεψωμεν
εαυτους, παρακαλω· πολεμοι καθημερινοι, καταποντισμοι, απωλειαι μυριαι κυκλωι
και παντοθεν η οργη του Θεου ημας περιστοιχιζεται. Ἡμεις δε ως ευαρεστουντες,
ουτως εσμεν εν αδειαι· παντες τας χειρας εις πλεονεξιαν ευτρεπιζομεν, ουδεις εις
βοηθειαν· παντες εις αρπαγην, ουδεις εις προστασιαν· εκαστος πως πλειονα τα οντα
ποιησει εσπουδακεν, ουδεις πως βοηθησει τωι δεομενωι· εκαστος πως προσθηι τοις
χρημασι, πολλην εχει την μεριμναν, ουδεις οπως την ψυχην την εαυτου διασωσηι·
φοβος εις εχει παντας, Μη πενιχροι, φησι, γενωμεθα· μη εις γεενναν δε εμπεσωμεν,
ουδεις αγωνιαι και τρεμει. Ταυτα θρηνων, ταυτα κατηγοριων, ταυτα διαβολης αξια.
Ἀλλ' ου ταυτα εβουλομην λεγειν, αλλ' υπο της οδυνης βιαζομαι· συγγνωτε· υπο του
πενθους αναγκαζομαι πολλα και ων ου βουλομαι φθεγξασθαι. Χαλεπην ορω την
πληγην, απαραμυθητον την συμφοραν, παρακλησεως μειζονα τα καταλαβοντα ημας
δεινα, απολωλαμεν. Τις δωσει τηι κεφαληι μου υδωρ, και τοις οφθαλμοις μου πηγην
δακρυων, ινα θρηνησω; Κλαυσωμεν, αγαπητοι, κλαυσωμεν, στεναξωμεν. Ταχα τινες
εισιν ενταυθα 63.166 λεγοντες· Παντα θρηνους ημιν λεγει, παντα δακρυα. Ουκ
εβουλομην, πιστευσατε, ουκ εβουλομην, αλλ' εγκωμια και επαινους διεξιεναι· νυνι
δε τουτων ο καιρος. Ου το θρηνειν, αγαπητοι, χαλεπον, αλλα το θρηνων αξια ποιειν·
ου το οδυρεσθαι αποτροπαιον, αλλα το τα οδυρμων αξια πραττειν. Μη κολασθηις, και
ου πενθω· μη αποθανηις, και ου κλαιω. Ἀλλ' εαν μεν το σωμα κεηται νεκρον, παντας
παρακαλεις συναλγειν, και ασυμπαθεις ηγηι τους μη πενθουντας· της δε ψυχης
απολλυμενης, λεγεις μη πενθειν; Ἀλλ' ου δυναμαι πατηρ ειναι μη δακρυων· πατηρ
ειμι φιλοστοργος. Ἀκουετε οια βοαι ο Παυλος· Τεκνια μου, ους παλιν ωδινω. Ποια
μητηρ κυουσα ουτω πικρας αφιησι φωνας, ως εκεινος; Ειθε ενην την πυραν αυτην
της διανοιας ιδειν, και ειδες αν, οτι πασης γυναικος και κορης χηρειαν αωρον
υποστασης πλεον καιομαι. Ουχ ουτως εκεινη τον ανδρα πενθει τον εαυτης, ουδε
μητηρ υιον, ως εγω το πληθος τουτο το παρ' ημιν. Ουδεμιαν ορω προκοπην, παντα
εις διαβολας και κατηγοριας· ουδεις εργον τιθεται αρεσκειν Θεωι· αλλα, Τον δεινα,
φησιν, ειπωμεν κακως, και τον δεινα· ο δεινα αναξιος του κληρου, ο δεινα ασεμνως
βιοι. Ὀφειλοντες τα ημετερα πενθειν κακα, κρινομεν ετερους, ουδε οτε καθαροι
εσμεν αμαρτηματων οφειλοντες τουτο ποιειν. Τις γαρ σε διακρινει; φησι· τι δε εχεις
ο ουκ ελαβες; ει δε και ελαβες, τι καυχασαι ως μη λαβων, Συ δε τι κρινεις τον
αδελφον σου, μυριων αυτος γεμων κακων; Ὅταν ειπηις, Ὁ δεινα πονηρος εστι, και
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυμεων, και μοχθηρος, εννοησον σαυτον, και εξετασον ακριβως τα σαυτου, και
μεταμελησει σοι επι τοις λεχθεισιν. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι προς αρετην προτροπη τις
τοιαυτη, οιον αμαρτηματων αναμνησις. Ἐαν ταυτα τα δυο στρεφωμεν παρ' εαυτοις,
δυνησομεθα τυχειν των επηγγελμενων αγαθων, δυνησομεθα καθαιρειν εαυτους και
αποσμηχειν· μονον λαβωμεν εννοιαν ποτε, μεριμνησωμεν το πραγμα, αγαπητοι·
αλγησωμεν ενταυθα τωι λογισμωι, ινα μη αλγησωμεν εκει τηι κολασει, αλλ' ινα
απολαυσωμεν των αιωνιων αγαθων, ενθα απεδρα οδυνη, λυπη, και στεναγμος· ινα
τυχωμεν των υπερβαινοντων τον ανθρωπινον νουν αιωνιων αγαθων, εν Χριστωι
Ἰησου· αυτωι δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Κ∆ʹ.
Κατα πιστιν απεθανον ουτοι παντες, μη λαβον τες τας επαγγελιας, αλλα
ποῤρωθεν αυτας ιδοντες και ασπασαμενοι, και ομολογησαντες οτι ξενοι και
παρεπιδημοι εισιν επι της γης. Οι γαρ τοιαυτα λεγοντες εμφανιζουσιν οτι πατριδα
επιζητουσι. Και ει μεν εκεινης εμνη μονευον, αφ' ης εξηλθον, ειχον αν καιρον
ανακαμψαι· νυν δε κρειττονος ορεγονται, τουτεστιν, επουρανιου. ∆ια τουτο ουκ επαι
σχυνεται αυτους ο Θεος, Θεος επικαλεισθαι αυτων· ητοιμασε γαρ αυτοις πολιν. αʹ. Ἡ
πρωτη αρετη, και η πασα αρετη το ξενον ειναι του κοσμου τουτου και παρεπιδημον,
και μηδεν κοινον εχειν προς τα ενταυθα πραγματα, αλλα απηρτησθαι αυτων ωσπερ
ξενων, καθαπερ οι μακαριοι 63.166 μαθηται εκεινοι, περι ων φησι· Περιηλθον εν
μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, ων ουκ
ην αξιος ο κοσμος. Ἐκεινοι μεν ουν ξενους ελεγον ειναι εαυτους· ο δε Παυλος και
πολλωι τι πλεον ειπεν. Ου γαρ ξενον εαυτον απλως ειπεν, αλλα νεκρον ειπε τωι
κοσμωι, και τον κοσμον αυτωι νεκρον. Ἐμοι γαρ, φησιν, ο κοσμος εσταυρωται, καγω
τωι κοσμωι. Ἀλλ' ημεις ως και πολιται, και σφοδρα ζωντες ως πολιται, ουτω παντα
ενταυθα πραγματευομεθα· και οπερ ησαν τωι κοσμωι οι δικαιοι, ξενοι και νεκροι,
τουτο ημεις εσμεν τωι ουρανωι· οπερ δε ησαν εκεινοι τωι ουρανωι, ζωντες και
πολιτευομενοι, τουτο ημεις εσμεν τωι κοσμωι. ∆ια τουτο τεθνηκαμεν, οτι την 63.167
οντως ζωην ηρνησαμεθα, και την προσκαιρον ταυτην ειλομεθα· δια τουτο
παροξυνομεν τον Θεον, οτι προκειμενης ημιν της εν τοις ουρανοις απολαυσεως,
ουδε ουτω των επι της γης αποστηναι βουλομεθα, αλλα, καθαπερ τινες σκωληκες,
απο της γης εις την γην, και παλιν απο ταυτης εις ταυτην περιστρεφομεθα, και ολως
ουδε μικρον ανακυψαι βουλομεθα, ουδε αποστησαι εαυτους των ανθρωπινων
πραγματων, αλλ' ωσπερ υπο τινος καρου και υπνου και μεθης καταβαπτισθεντες,
καταπεπληγμεθα φανταζομενοι. Και καθαπερ οι γλυκει κατεχομενοι υπνωι, ου μονον
εν νυκτι, αλλα και αυτου του ορθρου καταλαβοντος, και λαμπρας γενομενης ημερας
κεινται επι κλινης, και ουκ αισχυνονται τηι ηδονηι χαριζομενοι, και τον καιρον της
εργασιας και της σπουδης, τουτον καιρον ποιουμενοι υπνου και νωθειας· ουτω δη
και ημεις, της ημερας εγγιζουσης, της νυκτος προκοπτουσης, μαλλον δε της ημερας·
Ἐργαζεσθε γαρ, φησιν, εως εστιν ημερα· ημερας ουσης, τα της νυκτος πραττομεν
απαντα, καθευδοντες, ονειρατα βλεποντες, φαντασιαις εντρυφωντες· και μεμυκασιν
ημιν οι της διανοιας οφθαλμοι και οι του σωματος, παραφθεγγομεθα,
παραλαλουμεν· καν βαθειαν ημας πληξηι τις πληγην, ουδε αισθανομεθα, καν πασαν
ημων διαρπασηι την ουσιαν, καν αυτην εμπρησηι την οικιαν· μαλλον δε ουδε
αναμενομεν ετερους τουτο ποιειν, αλλ' αυτοι τουτο πραττομεν κεντουντες εαυτους
καθ' εκαστην ημεραν και πληττοντες, ασχημονως κειμενοι, και γεγυμνωμενοι πασης
ευδοξιας, πασης τιμης, και τα αισχρα ημων εργα ουτε αυτοι συγκαλυπτοντες, ουτε
ετεροις επιτρεποντες τουτο ποιειν, αλλ' εις μεσην ασχημοσυνην τοις ορωσι και
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παριουσι προκειμενοι εις γελωτα, εις σκωμματα μυρια. Ουκ οιεσθε και αυτους τους
πονηρους καταγελαιν των ομοτροπων, και καταγινωσκειν αυτων; Ἐπειδη γαρ ημιν
εντεθεικεν ο Θεος δικαστηριον αδεκαστον, ουδεποτε διαφθειρομενον, καν εις αυτον
της κακιας ελθωμεν τον πυθμενα· τουτου χαριν και αυτοι οι πονηροι
καταδικαζουσιν εαυτους, καν αυτους καλεσηι τις τουτο, οπερ εισιν, αισχυνονται,
οργιζονται, υβριν το πραγμα φασιν. Ουτως ει και μη δι' εργων, αλλα δια λογων
καταδικαζουσιν απερ πραττουσι, δια του συνειδοτος, μαλλον δε και δια των εργων.
Ὅταν γαρ λανθανοντες και κρυπτομενοι πραττωσι, μεγιστον εκφερουσι δειγμα
γνωμης, ην περι του πραγματος εχουσιν. Ουτω γαρ δηλη εστιν η κακια, ως παντας
αυτης ειναι κατηγορους, και τους μετιοντας αυτην· τοιουτον δε εστιν η αρετη, ως
και παρ' εκεινων θαυμαζεσθαι των μη ζηλουντων αυτην. Και γαρ και ο πορνος
επαινεσεται την σωφροσυνην, και ο πλεονεκτης καταγνωσεται της αδικιας, και ο
οργιλος την ανεξικακιαν θαυμασεται, και την μικροψυχιαν μεμψεται, και την
ασελγειαν ο ασελγης. Πως ουν αυτα μετεισι, φησιν; Ἀπο ραιθυμιας πολλης, ου κρινας
ειναι καλον· επει ουδ' αν ηισχυνθη τωι πραγματι, ουδ' αν ηρνησατο κατηγορουντος
ετερου. Πολλοι δε και προληφθεντες, την αισχυνην ου φεροντες, και απηγξαντο·
τοσαυτη του καλου και πρεποντος ενεστιν ημιν η μαρτυρια· ουτως ηλιου
λαμπροτερα τα καλα, και παντων δυσειδεστερα τα εναντια. βʹ. Ξενοι και
παρεπιδημοι ησαν οι αγιοι. Πως και τινι 63.168 τροπωι; που δε ομολογει ο Ἀβρααμ
ξενος ειναι και παρεπιδημος; Ἴσως μεν και αυτος ωμολογησεν· ο δε ∆αυιδ οτι
ωμολογησε, παντι που δηλον· και ακουε αυτου λεγοντος, οτι Ξενος ειμι και
παρεπιδημος, καθως παντες οι πατερες μου. Οι γαρ εν σκηναις κατοικουντες, οι
αργυριου και ταφους ωνουμενοι δηλον οτι ξενοι τινες ουτως ησαν, ωστε μηδε οπου
θαψωσι τους νεκρους εαυτων εχειν. Τι ουν; αρα της γης εκεινης μονον ελεγον ειναι
ξενοι της εν Παλαιστινηι; Ουδαμως, αλλα της οικουμενης πασης, και εικοτως· ουδεν
γαρ εθεωρουν εν αυτηι τουτων ων εβουλοντο, αλλα παντα ξενα και αλλοτρια. Αυτοι
μεν ουν την αρετην ασκειν ηβουλοντο· ενταυθα δε, ενθα ην κακια πολλη, και
απεξενωτο προς αυτους τα πραγματα· ουδενα φιλον, ουδενα οικειον ειχον, πλην
ολιγων τινων. Πως δε ξενοι ησαν; Ουκ επιμελουμενοι των ενταυθα και τουτο ου δια
ρηματων, αλλα και δια πραγματων αυτων εδεικνυον. Πως και τινι τροπωι; Ειπε τωι
Ἀβρααμ· Ἄφες την πατριδα την δοκουσαν, και ελθε επι την αλλοτριαν· και ουκ
αντεσχετο των οικειων, αλλ' ως ξενην μελλων αφιεναι, ουτως απροσπαθως αυτην
ειασεν. Ειπεν αυτωι· Ἀνενεγκε τον υιον σου· και ως ουκ εχων υιον, ουτως αυτον
ανηνεγκεν, ως ουκ ενδεδυμενος την φυσιν, ουτως αυτον ανηνεγκε Τα χρηματα
κοινα εκεκτητο τοις παριουσιν απασι, και ουδεν το πραγμα ηγειτο· των πρωτειων
ετεροις παρεχωρει, εις κινδυνους εαυτον ενεβαλλε, μυρια επασχε δεινα· ουκ οικιας
ωικοδομει λαμπρας, ουδε ετρυφα, ουχ ιματιων επεμελειτο, ουκ αλλου ουδενος, α των
ενταυθα εστιν· αλλα παντα τα της εκει πολεως επολιτευετο, φιλοξενιαν
επεδεικνυτο, φιλαδελφιαν, ελεημοσυνην, ανεξικακιαν, υπεροψιαν χρηματων και
της παρουσης δοξης και των αλλων απαντων. Και ο τουτου δε παις τοιουτος ην·
ελαυνομενος, πολεμουμενος εικε και παρεχωρει, ατε εν ξενηι ων· οι γαρ ξενοι, οσα
αν παθωσι, φερουσιν, ατε ουκ οντες εν πατριδι. Και της γυναικος αφαιρουμενης, και
τουτο εφερεν, ατε ξενος· τα δε ανω παντα επολιτευετο, σωφροσυνην, κοσμιοτητα
επιδεικνυμενος πασαν. Και γαρ μετα το παιδοποιησαι, ουκετι ωμιλησε τηι γυναικι·
και παρελθουσης δε της ακμης της νεοτητος, τοτε αυτην ηγαγετο, δεικνυς οτι ου
παθους ενεκεν τουτο εποιει, αλλα υπηρετουμενος τηι επαγγελιαι του Θεου. Τι δε ο
Ἰακωβ; ουχι αρτον εζητει μονον και ιματιον, α ξενων εστιν οντως αιτηματα των εις
πενιαν ελθοντων πολλην; ουχι ελαυνομενος ανεχωρει, καθαπερ ξενος; ουχι
εθητευεν; ουχι μυρια επασχε δεινα, περιιων πανταχου καθαπερ ξενος; Ταυτα δε
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασχοντες εφερον, δεικνυντες οτι πατριδα επιζητουσιν ετεραν· Βαβαι, ποση
διαφορα! εκεινοι μεν ωδινον καθ' εκαστην ημεραν, απαλλαγηναι βουλομενοι
εντευθεν, και προς την αυτων πατριδα επανελθειν· ημεις δε τουναντιον· αν γαρ
πυρετος εμπεσηι, παντα αφεντες, καθαπερ τα παιδια τα μικρα, τα κλαυθμυριζομενα,
τον θανατον δεδοικαμεν· και εικοτως τουτο πασχομεν. Ἐπειδη γαρ ουχ ως ξενοι
διαγομεν ενταυθα, ουδε ως επι πατριδα σπευδομεν, αλλ' ως επι κολασιν απιοντες
εσμεν, δια τουτο αλγουμεν, οτι τοις πραγμασιν ουκ εχρησαμεθα εις 63.169 δεον,
αλλα την ταξιν αντεστρεψαμεν· δια τουτο οδυρομεθα, οτε χαιρειν εχρην, δια τουτο
φριττομεν, καθαπερ τινες ανδροφονοι και ληισταρχοι, μελλοντες δικαστηριωι
παριστασθαι, και παντα λογιζομενοι απερ επραξαν, και δια τουτο δεδοικοτες και
τρεμοντες. Ἀλλ' ουκ εκεινοι τοιουτοι, αλλ' ηπειγοντο· ο δε Παυλος και εστεναξε. Και
ακουε αυτου λεγοντος, Και αυτοι οι εν τωι σκηνει οντες, στεναζομεν βαρουμενοι.
Τοιουτοι ησαν οι περι τον Ἀβρααμ· ξενοι, φησιν, ησαν της οικουμενης απασης, και
πατριδα εζητουν. Ποιαν δη ταυτην; αρα ην ειασαν; Ουδαμως· τι γαρ εκωλυεν αυτους,
ει γε εβουλοντο, υποστρεψαι παλιν, και γενεσθαι πολιται; αλλ' εκεινην εζητουν την
εν τοις ουρανοις. Ουτω προς την αποδημιαν την ενθενδε εσπευδον, και ουτως
ηρεσκον Θεωι· διο ουκ επαισχυνεται αυτους ο Θεος Θεος καλεισθαι αυτων. Βαβαι,
οσον αξιωμα! Θεος καλεισθαι αυτων κατεδεξατο. Τι λεγεις; Θεος της γης καλειται,
και Θεος του ουρανου, και ως μεγα τι τεθεικας το ουκ επαισχυνεσθαι Θεος καλεισθαι
αυτων; Μεγα, και οντως μεγα, και πολλης μακαριοτητος τουτο τεκμηριον. Πως; Ὅτι
γης μεν και ουρανου ουτω καλειται Θεος, ως και Ἑλληνων, και ουρανου μεν και γης
Θεος, ηι εκτισε και εδημιουργησεν αυτα· των δε αγιων εκεινων ουχ ουτως, αλλ' ως
φιλος τις γνησιος. Ἐπι δε υποδειγματος υμιν αυτο ποιησω φανερον. Οιον επι των εν
ταις μεγαλαις οικιαις, οταν τινες ευδοκιμωσι των προεστηκοτων της οικιας, και
σφοδρα ευδοκιμωσι, και παντα αυτοι διεπωσι, και προς τους δεσποτας πολλην την
παῤρησιαν εχωσιν, απ' αυτων ο δεσποτης καλειται· και πολλους αν τις ευροι ουτω
καλουμενους. Τι δε λεγω; ωσπερ ην ειπειν, Ὁ Θεος, ουχ ο των εθνων, αλλ' ο της
οικουμενης· ουτως ην ειπειν Ὁ Θεος Ἀβρααμ. Ἀλλ' ουκ ιστε οσον εστι τοαξιωμα
τουτο, επει μηδε τυγχανομεν αυτου. Ὥσπερ γαρ νυν ο Κυριος των Χριστιανων
απαντων λεγεται Θεος, και ομως υπερβαινει το ονομα την ημετεραν αξιαν· ει δε
ενος κληθειη Θεος, εννοησον οσον το μεγεθος. Ὁ της οικουμενης Θεος ουκ
επαισχυνεται τριων καλεισθαι Θεος, εικοτως· ου γαρ της οικουμενης, αλλα μυριων
τοιουτων εισιν αντιῤροποι οι αγιοι. Κρειττω γαρ εις ποιων το θελημα Κυριου, η
μυριοι παρανομοι. Ὅτι δε ουτως εαυτους ξενους εκαλουν, δηλον. Ἔστω δε, ουτοι δια
την ξενην ελεγον ειναι ξενοι· τι δαι και ο ∆αυΐδ; ουχι βασιλευς ην; ουχι προφητης;
ουχι εν τηι οικειαι πατριδι διετριβε; τινος ουν ενεκεν φησι, Ξενος και παρεπιδημος
ειμι; Πως ει ξενος; Καθως, φησι, παντες οι πατερες μου. Ὁραις οτι κακεινοι ξενοι
ησαν; Ἔχομεν πατριδα, φησιν, αλλ' ου την οντως πατριδα. Πως δε συ ξενος; Της γης.
Ουκουν κακεινοι της γης· καθως γαρ εκεινοι, ουτω και ουτος, και καθως ουτος, ουτω
κακεινοι. γʹ. Γενωμεθα τοινυν ξενοι καν νυν και ημεις, ινα μη επαισχυνθηι ημας ο
Θεος, Θεος επικαλεισθαι ημων. Αισχυνη γαρ αυτωι, οταν ανδρων πονηρων καληται
Θεος, και επαισχυνεται αυτους και αυτος, ωσπερουν δοξαζεται, οταν αγαθων ηι και
χρηστων και ασκουντων αρετην. Ει γαρ ημεις παραιτουμεθα καλεισθαι δεσποται
πονηρων ημων δουλων, και αφιεμεν αυτους· 63.170 καν ειπηι τις προσελθων, Ὁ
δεινα μυρια εργαζεται κακα, αρα σος δουλος εστιν; ευθεως φαμεν, οτι ουδαμως,
αποτριβομενοι το ονειδος· σχεσις γαρ εστι τωι δουλωι προς τον δεσποτην, και
διαβαινει η αδοξια και εις τουτον απ' εκεινου· πολλωι μαλλον ο Θεος. Ἀλλ' εκεινοι
ουτως ησαν λαμπροι, ουτω παῤρησιας μεστοι, ως μη μονον αυτον μη επαισχυνεσθαι
παρ' εκεινων καλουμενον, αλλα και εαυτον λεγειν, οτι Ἐγω ο Θεος Ἀβρααμ, και ο
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος Ἰσαακ, και ο Θεος Ἰακωβ. Γενωμεθα και ημεις, αγαπητοι, ξενοι, ινα μη
επαισχυνθηι ημας ο Θεος, ινα μη επαισχυνθηι, και τηι γεεννηι παραδωι. Τοιουτοι ησαν
εκεινοι οι λεγοντες, Κυριε, ου τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν, και τωι σωι ονοματι
δυναμεις πολλας εποιησαμεν; Ἀλλ' ορατε τι φθεγγεται προς αυτους ο Χριστος· Ουκ
οιδα υμας· οπερ αν ποιησειαν δεσποται οικετων πονηρων προστρεχοντων αυτοις,
βουλομενοι το ονειδος αποτριψασθαι. Ουκ οιδα υμας, φησι. Πως ουν κολαζεις, ους
ουκ οιδας; Ουκ οιδα, ετερως ειπον, τουτεστι, Ἀρνουμαι υμας και παραιτουμαι. Ἀλλα
μη γενοιτο ταυτην ημας ακουσαι την φωνην την ολεθριαν και φρικωδη. Ει γαρ οι
δαιμονας εκβαλοντες, και προφητειας εργασαμενοι, επειδη βιον ουκ εσχον
συμβαινοντα τοις λογοις, ηρνηθησαν· ποσωι μαλλον ημεις; Και πως, φησιν, ενι
προφητειας επιδειξαμενους, και σημεια πεποιηκοτας, και δαιμονια εκβαλοντας,
αρνηθηναι; Εικος αυτους υστερον μεταβεβλησθαι, και γεγενησθαι πονηρους· οθεν
ουδεν απωναντο ουδε της προτερας αρετης. Ου γαρ τα προοιμια δει μονον εχειν
λαμπρα, αλλα και το τελος λαμπροτερον. Ειπε γαρ μοι, ο ρητωρ ουχι τα εν τωι τελει
του λογου σπουδαζει ποιειν λαμπρα, ωστε μετα κροτων αναχωρειν; ο δε λειτουργων
πολει, ουχι τα επ' εξοδωι της λειτουργιας λαμπροτερα επιδεικνυται; Ὁ αθλητης εαν
μη εκεινα δειξηι λαμπροτερα, και μεχρι τελους νικησηι, καν παντας νικησας νικηθηι
υπο του τελευταιου, ουχι παντα αυτωι ανονητα; ο κυβερνητης αν απαν το πελαγος
διαβαλων, προς τωι λιμενι καταῤραξηι το σκαφος, ουχι παντα απωλεσε τον
εμπροσθεν πονον; Τι δε ο ιατρος; Ἐαν απαλλαξας της νοσου τον καμνοντα, οταν
μελληι τελεον απαλλαττειν, τοτε διαφθειρηι, ουχι το παν διεφθειρεν; Ουτω και επι
της αρετης, οσοι μη τηι αρχηι ακολουθον το τελος επεθηκαν και συμφωνον και
συνωιδον, απωλοντο και διεφθαρησαν. Τοιουτοι εισιν οι απο μεν των βαλβιδων
αυτων λαμπροι και γαυροι προπηδησαντες, μετα ταυτα δε εκλυθεντες, και χαυνοι
γενομενοι· διο και του βραβειου απεστερηθησαν, και παρα του ∆εσποτου ουκ
επεγνωσθησαν. Ἀκουσωμεν ταυτα οι χρηματων ερωντες· η γαρ μεγιστη ανομια αυτη
τυγχανει· Ῥιζα γαρ εστι παντων, φησι, των κακων η φιλαργυρια. Ἀκουσωμεν οι
βουλομενοι μειζονα την υπαρχουσαν ουσιαν ποιειν· ακουσωμεν, και παυσωμεθα της
πλεονεξιας ποτε, ινα μη ταυτα ακουσωμεν απερ κακεινοι. Νυν αυτα ακουσωμεν και
φυλαξωμεθα, ινα μη τοτε ακουσωμεν· νυν ακουσωμεν μετα φοβου, ινα μη τοτε
ακουσωμεν μετα τιμωριας, Ἀπελθετε απ' εμου, φησιν, ουδεποτε εγνων υμας, ουδε
τοτε, φησιν, οτε τας προφητειας επεδεικνυσθε, και τους δαιμονας εξεβαλλετε. Εικος
αυτον ενταυθα και ετερον τι αινιττεσθαι, οτι και τοτε βιου ησαν πονηρου· παρα δε
την αρχην και δι' αναξιων ενηργει η χαρις. 63.171 Ει γαρ και δια Βαλααμ ενηργησε,
πολλωι μαλλον δι' αναξιων, και τουτο δια τους μελλοντας κερδαινειν. Ει δε και
σημεια και τερατα ουκ ισχυσε κολασεως απαλλαξαι, πολλωι μαλλον, καν εν
αξιωματι ιερατικωι τις ων τυγχανηι, καν εις την ανωτατω τιμην φθασηι, καν εις την
χειροτονιαν ενεργησηι η χαρις, καν εις τα αλλα παντα δια τους της προστασιας
δεομενους, ακουσεται και αυτος, Ουδεποτε σε εγνων, ουδε τοτε, οτε ενηργησεν εν
σοι η χαρις. Βαβαι, ποση της του βιου καθαροτητος η ζητησις εκει! πως αυτη και καθ'
εαυτην αρκει εις την βασιλειαν ημας εισαγαγειν! πως δε απουσα προδιδωσι τον
ανδρα, καν μυρια εχηι τερατα και σημεια επιδεικνυσθαι! Ουδεν γαρ ουτως ευφραινει
τον Θεον, ως πολιτεια αριστη. Ἐαν αγαπατε με, φησιν, ουκ ειπε, Σημεια ποιησατε,
αλλα τι; Τας εντολας μου τηρησατε. Και παλιν· Φιλους υμας λεγω, ουχ οταν
δαιμονια εκβαλητε, αλλ' Ἐαν τηρησητε τους λογους τους εμους. Ἐκεινα μεν γαρ της
του Θεου δωρεας εστι· ταυτα δε μετα την του Θεου δωρεαν και της ημετερας
σπουδης. Σπουδασωμεν γενεσθαι φιλοι του Θεου, και μη μενωμεν εχθροι. Ἀει ταυτα
λεγομεν, αει ταυτα παραινουμεν και ημιν αυτοις και υμιν, πλεον δε ουδεν γινεται·
διο και δεδοικα. Και εβουλομην μεν σιγησαι, ωστε μη τον κινδυνον υμιν αυξησαι· το
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ πολλακις ακουοντα μηδε ουτω ποιειν, παροξυναι τον ∆εσποτην εστιν· αλλα
δεδοικα και αυτος τον ετερον κινδυνον τον της σιγης, ει γε εις λογου διακονιαν
τεταγμενος, μελλοιμι σιγαιν. Τι ουν ποιησομεν, φησιν, ινα σωθωμεν; Ἀρξωμεθα της
αρετης, εως καιρον εχομεν· διανειμωμεν εαυτοις τας αρετας, καθαπερ την γεωργιαν
οι γηπονοι· εν τωι μηνι τουτωι κρατησωμεν λοιδοριας, υβρεως, οργης αδικου, και
θωμεν εαυτοις 63.172 νομον, και ειπωμεν, Σημερον τοδε κατορθωσωμεν· και εν τωι
μηνι τωι αλλωι την ανεξικακιαν εαυτους παιδευσωμεν, και εν ετερωι αλλην αρετην·
και οταν εν εξει ταυτης γενωμεθα της αρετης, εφ' ετεραν ελθωμεν, καθαπερ επι των
μαθηματων, τα τε ηδη κτηθεντα φυλαττοντες, και ετερα προσλαμβανοντες. Μετ'
εκεινην ελθωμεν επι την των χρηματων υπεροψιαν· πρωτον κατασχωμεν τας χειρας
απο πλεονεξιας, και τοτε ποιησωμεν ελεημοσυνην· μη παντα απλως συγχεωμεν, ταις
αυταις χερσι και αρπαζοντες, και ελεουντες δηθεν· μετα τουτο επ' αλλην αρετην, και
μετ' εκεινην επ' αλλην. Αισχροτης, φησι, και μωρολογια και ευτραπελια μηδε
ονομαζεσθω παρ' υμιν. Ταυτα τεως κατορθωσωμεν. Ουκ εστι χρεια δαπανης, ουκ
εστι πονων, ουκ εστιν ιδρωτων· αρκει θελησαι μονον, και παντα ηνυσται. Ου δει
μακραν οδον βαδισαι, ουδε πελαγος διαβαλειν απειρον, αλλα σπουδασαι και
προθυμηθηναι, και χαλινον επιθειναι τηι γλωττηι προς τας υβρεις τας ακαιρους. Τας
οργας, τας επιθυμιας τας ατοπους, την τρυφην, την πολυτελειαν εκβαλωμεν, την
επιθυμιαν των χρηματων, απο της ψυχης της ημετερας, τας επιορκιας, τους ορκους
τους συνεχεις. Ἂν ουτως εαυτους γεωργωμεν, τας προτερον ακανθας εκτιλλοντες,
και τον ουρανιον σπορον εμβαλλοντες, δυνησομεθα τυχειν των επηγγελμενων
αγαθων. Ἥξει γαρ ο γεωργος, και αποθησεται ημας εις την αποθηκην, και
επιτευξομεθα παντων των αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη και προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΕʹ.
Πιστει προσενηνοχεν Ἀβρααμ τον Ἰσαακ πειραζομενος, και τον μονογενη
προσεφερεν ο τας επαγγελιας αναδεξαμενος, προς ον ελαληθη, Ἐν Ἰσαακ
κληθησεται σοι σπερμα· λογισαμε νος οτι και εκ νεκρων εγειρειν δυνατος ο Θεος·
οθεν αυτον και εν παραβοληι εκομισατο. αʹ. Μεγαλη οντως η πιστις του Ἀβρααμ. Ἐπι
μεν γαρ του Ἄβελ και του Νωε και του Ἐνωχ λογισμων ην μαχη μονων, και τους
ανθρωπινους υπερβηναι εχρην λογισμους· ενταυθα δε ου τους ανθρωπινους μονον
υπερβηναι εχρην λογισμους, αλλα και ετερον τι πλεον επιδειξασθαι· τα γαρ του Θεου
εδοκει τοις του Θεου μαχεσθαι, και πιστις εμαχετο πιστει, και προσταγμα επαγγελιαι.
Οιον τι λεγω· Ειπεν· Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγενειας σου, και δωσω σοι
την γην ταυτην· και ουκ εδωκεν αυτωι εν αυτηι κληρονομιαν, ουδε βημα ποδος. Ὁραις
πως τα γινομενα τηι επαγγελιαι εμαχετο; Παλιν φησιν· Ἐν Ἰσαακ κληθησεται σοι
σπερμα, και επιστευσε· και παλιν λεγει· Θυσον εμοι τουτον, τον μελλοντα την
οικουμενην πασαν εκ του σπερματος αυτου πληρουν. Ειδες μαχην προσταγματων
και επαγγελιας; Ἐναντια ταις επαγγελιαις προσεταξε, και ουδε ουτως ιλιγγιασεν ο
δικαιος, ουδε ηπατησθαι εφη. Ὑμεις μεν γαρ, φησιν, ουκ αν εχοιτε τουτο ειπειν, οτι
ανεσιν επηγγειλατο, και θλιψιν εδωκεν· 63.172 ενταυθα γαρ απερ επηγγειλατο,
ταυτα και ποιει. Πως; Ἐν τωι κοσμωι, φησι, θλιψιν εξετε. Ὁ μηλαβων τον σταυρον
αυτου, και ακολουθων εμοι, ουκ εστι μου αξιος. Ὁ μη μισων την ψυχην αυτου, ου μη
ευρηι αυτην· και· Ὃς ουκ αποτασσεται, φησι, πασι τοις υπαρχουσιν αυτου, και
ακολουθει οπισω μου, ουκ εστι μου αξιος· και παλιν· Ἐπι ηγεμονας και βασιλεις
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αχθησεσθε ενεκεν εμου· και παλιν· Ἐχθροι του ανθρωπου οι οικιακοι αυτου. Και τα
μεν της θλιψεως ωδε· τα δε της ανεσεως εκει. Ἐπι δε του Ἀβρααμ τουναντιον·
εναντια ταις υποσχεσεσι προσετετακτο ποιειν, και ουδε ουτως εθορυβηθη, ουδε
ιλιγγιασεν, ουδε ηπατησθαι ενομισεν· υμεις δε ουδεν εξωθεν της επαγγελιας
υπομενετε, και θορυβεισθε. Ἐκεινος εναντια ων επηγγειλατο ηκουσε παρα του
αυτου του εκεινα επαγγειλαμενου, και ουκ εθορυβειτο, αλλ' ως συμφωνα επραττε·
και γαρ ην συμφωνα, εναντια μεν τοις λογισμοις τοις ανθρωπινοις, συμφωνα δε απο
της πιστεως· και πως, αυτος ημας εδιδαξεν ο Ἀποστολος, ειπων· Λογισαμενος οτι και
εκ νεκρων εγειρειν δυνατος ο Θεος. Ὃ δε λεγει, τουτο εστιν· Ἀπο της αυτης πιστεως,
φησιν, ης επιστευσεν οτι ουκ οντα χαρισεται παιδα, απο της αυτης και νεκρον
εγειρειν, και οτι σφαγιασθεντα αναστησει, επεπειστο. Ὁμοιως γαρ απορον ην,
ανθρωπινωι λεγω λογισμωι, και εκ μητρας νεκρας και 63.173 γεγηρακυιας και
αχρηστου ηδη γεγενημενης προς παιδοποιιαν δουναι παιδιον, και σφαγιασθεντα
αναστησαι· αλλ' ομως επειθετο· προωδοποιει γαρ η πιστις η παρελθουσα τοις
μελλουσιν. Ἄλλως δε και ο μεν εωρα τα χρηστα πρωτα, τα δε δυσχερη υστερα προς
τωι γηραι. Ὑμεις δε τουναντιον, φησι, τα μεν σκυθρωπα πρωτα, τα δε χρηστα
τελευταια. Τουτο προς τους λεγειν τολμωντας, οτι Μετα θανατον ημιν επηγγειλατο
τα αγαθα, ηπατησεν ισως ημας. ∆εικνυσιν, οτι και εκ νεκρων εγειρειν δυνατος ο
Θεος· ει δε και εκ νεκρων εγειρειν δυνατος ο Θεος, παντως παντα αποδωσει. Ει δε
Ἀβρααμ επιστευσε προ τοσουτων ετων, οτι δυνατος εκ νεκρων εγειρειν ο Θεος,
πολλωι μαλλον ημεις πιστευειν οφειλομεν. Ὁραις οτι, οπερ εφθην ειπων, ουπω
εισηλθεν ο θανατος, και ευθεως αυτους εις την της αναστασεως ειλκυσεν ελπιδα, και
εις τοσαυτην πληροφοριαν ηγαγεν, ως και σφαγιαζειν τους εαυτων υιους
κελευομενους, και αφ' ων προσεδοκων εμπλησειν την οικουμενην, ετοιμως τουτους
προσαγειν; Και ετερον δε δεικνυσιν ενταυθα δια του ειπειν, Ἐπειραζεν ο Θεος τον
Ἀβρααμ. Τι ουν; ουκ ᾔδει ο Θεος οτι γενναιος ην και δοκιμος ο ανηρ; Σφοδρα γε.
Τινος ουν ενεκεν επειραζεν αυτον, ει ᾔδει; Ουχ ινα αυτος μαθηι, αλλ' ινα τοις αλλοις
δειξηι, και καταδηλον αυτου την ανδρειαν πασι καταστησηι. Και δεικνυσιν ενταυθα
και των πειρασμων την αιτιαν, ινα μη νομιζωσιν, ως εγκαταλελειμμενοι ταυτα
πασχειν. Ἐνταυθα μεν γαρ και αναγκη πειραζεσθαι, δια το πολλους εχειν τους
ελαυνοντας και τους επιβουλευοντας· εκει δε ποια αναγκη ην τους ουκ οντας αυτωι
πειρασμους επινοειν; Ουτος τοινυν ο πειρασμος δηλος ην οτι αυτου προσταττοντος
εγινετο. Οι μεν ουν αλλοι συγχωρουντος αυτου συνεβαινον, ουτος δε και
προσταττοντος. Ει τοινυν ουτω δοκιμους τα των πειρασμων ποιει, ως και μη ουσης
αιτιας τον Θεον γυμναζειν τους εαυτου αθλητας· πολλωι μαλλον ημας φερειν παντα
χρη γενναιως. Ἐμφαντικως δε ειπεν ενταυθα, οτι Πιστει προσενηνοχε τον Ἰσαακ,
πειραζομενος· ουδεμια γαρ αλλη αιτια ην προσαγωγης η αυτη. Ειτα επεξερχεται τωι
νοηματι. Ουκ εχει, φησιν, ειπειν, οτι και αλλον ειχεν υιον, και εξ εκεινου προσεδοκα
την επαγγελιαν πληρωθησεσθαι, και δια τουτο θαῤρων τουτον προσηνεγκε. Και τον
μονογενη, φησι, προσεφερεν ο τας επαγγελιας αναδεξαμενος. Τι λεγεις μονογενη; τι
ουν ο Ἰσμαηλ; ποθεν ην; Μονογενη λεγω, φησιν, οσον εις τον της επαγγελιας λογον·
δια γαρ τουτο προσεθηκεν, ειπων Μονογενη, δεικνυς οτι δια τουτον και λεγει· Προς
ον ελαληθη, οτι Ἐν Ἰσαακ κληθησεται σοι σπερμα, τουτεστιν, εξ αυτου. Ὁραις πως
θαυμαζει το παρα του πατριαρχου γινομενον; Ἐν Ἰσαακ, ηκουσε, κληθησεται σοι
σπερμα, και προσεφερε σφαγιον τον υιον. Ειτα, ινα μη τις νομισηι, οτι απογνους
τουτο εποιει, και δια του προσταγματος τουτου την πιστιν εξεβαλεν εκεινην, αλλα
μαθηι, οτι οντως και τουτο πιστεως ην, φησιν οτι κακεινην ειχε την πιστιν, καιτοι γε
δοκουσαν ταυτηι μαχεσθαι· αλλ' ουκ εμαχετο· ου γαρ λογισμοις ανθρωπινοις εμετρει
του Θεου την δυναμιν, αλλα τηι πιστει παντα επετρεπε. ∆ιο ουδε δεδοικεν ειπειν, οτι
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και εκ νε 63.174 κρων εγειρειν δυνατος ο Θεος. Ὅθεν αυτον και εν παραβοληι
εκομισατο, τουτεστιν, εν υποδειγματι, εν τωι κριωι, φησι. Πως; Του γαρ κριου
σφαγιασθεντος ουτος εσωθη· ωστε δια του κριου αυτον ελαβεν, αντι τουτου σφαξας
εκεινον. Ταυτα δε τυποι τινες ησαν· ενταυθα γαρ ο Υιος εστι του Θεου ο
σφαγιαζομενος. Και θεα μοι την φιλανθρωπιαν, οση ην· επειδη γαρ μεγαλη τις
εμελλε διδοσθαι χαρις τοις ανθρωποις, βουλομενος μη χαριτι αυτο ποιησαι, αλλ' ως
οφειλετης, παρασκευαζει πρωτον ανθρωπον τον υιον τον εαυτου επιδουναι υπερ του
προσταγματος του Θεου, ινα μηδεν δοξηι μεγα ποιειν, τον εαυτου επιδιδους Υιον, ει
γε ανθρωπος προ αυτου τουτο εποιησεν, ινα μη χαριτι μονον νομισθηι τουτο ποιειν,
αλλα και οφειληι. Ους γαρ αν φιλωμεν, και τουτο αυτοις χαριζεσθαι βουλομεθα, το
δοκειν παρ' αυτων τι προτερον λαβοντας μικρον, ουτως αυτοις το παν διδοναι· και
καυχωμεθα επι τηι ληψει μαλλον η επι τηι δοσει, και ου λεγομεν, Τοδε εδωκαμεν
αυτωι, αλλα Τοδε ελαβομεν παρ' αυτου. Ὅθεν αυτον, φησι, και εν παραβοληι
εκομισατο, τουτεστιν, ως εν αινιγματι· ωσπερ γαρ παραβολη ην ο κριος του Ἰσαακ· η
ως εν τωι τυπωι. Ἐπειδη γαρ απηρτιστο η θυσια και εσφακτο ο Ἰσαακ τηι προαιρεσει,
δια τουτο αυτον χαριζεται τωι πατριαρχηι. βʹ. Ὁραις οτι ο αει λεγω, τουτο και νυν
δεικνυται; Ὅταν γαρ παραστησωμεν ημων την διανοιαν απηρτισμενην, και
δειξωμεν οτι υπερορωμεν των γηΐνων πραγματων, τοτε ημιν και τα γηινα χαριζεται,
προτερον δε ου, ινα μη το λαβειν προσδεδεμενους ημας αυτοις ετι προσδησηι. Λυσον,
φησι, σαυτον πρωτον της δουλειας, και τοτε λαβε, ινα μηκετι ως δουλος λαβηις, αλλ'
ως δεσποτης· καταφρονησον πλουτου, και εσηι πλουσιος· καταφρονησον δοξης, και
εσηι ενδοξος· καταφρονησον της τιμωριας των εχθρων, και τοτε αυτης επιτευξηι·
καταφρονησον ανεσεως, και τοτε αυτην ληψηι· ινα λαβων, μη ως δεσμιος λαβηις,
μηδε ως δουλος, αλλ' ως ελευθερος. Καθαπερ γαρ επι των παιδιων των μικρων, οταν
μεν επιθυμηι το παιδιον παιδικων αθυρματων, μετα πολλης σπουδης εκεινα
κρυπτομεν, οιον σφαιραν και οσα τοιαυτα, ινα μη εμποδιζηται των αναγκαιων· οταν
δε αυτων καταφρονησηι και μηκετι επιθυμηι, αδεως αυτων μεταδιδοαμεν, ειδοτες ως
ουδεμια βλαβη λοιπον αυτωι εντευθεν γινεται, της επιθυμιας εκεινης ουκετι
ισχυουσης απαγαγειν αυτον των αναγκαιων· ουτω και ο Θεος, οταν ιδηι μηκετι
επιθυμουντας των ενταυθα, λοιπον αφιησιν αυτοις κεχρησθαι· ως γαρ ελευθεροι και
ανδρες αυτα εχομεν, ουχ ως παιδες. Ὅτι γαρ, εαν καταφρονησηις της τιμωριας των
εχθρων, τοτε επιτευξηι, ακουε τι φησιν· Ἐαν πειναι ο εχθρος σου, ψωμιζε αυτον· εαν
διψαι, ποτιζε αυτον· και επηγαγε· Τουτο γαρ ποιων, ανθρακας πυρος σωρευσεις επι
την κεφαλην αυτου. Και παλιν, οτι εαν καταφρονησηις του πλουτου, τοτε αυτου
επιτευξηι, ακουε του Χριστου λεγοντος· Ουκ εστιν ος αφηκε πατερα, η μητερα, η
οικιαν, η αδελφους, ος ουχι εκατονταπλασιονα ληψεται, και ζωην αιωνιον
κληρονομησει. Και οτι εαν καταφρονησηις δοξης, τοτε αυτης επιτευξηι, ακουε αυτου
παλιν του Χριστου λεγοντος· Ὁ θελων εν υμιν πρωτος ειναι, εστω υμων διακονος·
και παλιν, Ὃς γαρ αν ταπεινωσηι εαυτον, ουτος υψωθησεται. Τι λεγεις; εαν ποτισω
τον εχθρον 63.175 τοτε αυτον κολαζω; εαν αφω τα υπαρχοντα, τοτε αυτα εχω; εαν
ταπεινωσω εμαυτον, τοτε υψηλος εσομαι; Ναι, φησι· τοιαυτη γαρ η εμη δυναμις, δια
των εναντιων τα εναντια παρεχει ευπορος ειμι και ευμηχανος, μη δεισηις· τωι εμωι
θεληματι η των πραγματων ακολουθει φυσις, ουκ εγω τηι φυσει επομαι· εγω παντα
εργαζομαι, ουκ εγω υπ' εκεινων αγομαι· διο και μεταπλαττειν και μεταῤρυθμιζειν
αυτα δυναμαι. Και τι θαυμαζεις ει εν τοις τοιουτοις γινεται το τοιουτο; το αυτο γαρ
και εν τοις αλλοις απασιν ευρησεις. Ἐαν γαρ αδικησηις, ηδικηθης· εαν αδικηθηις, τοτε
ουκ ηδικηθης· εαν αμυνηι, τοτε ουκ ημυνω, αλλα σαυτον ημυνω. Ὁ γαρ αγαπων την
αδικιαν, φησι, μισει την εαυτου ψυχην. Ὁραις οτι ουκ αδικεις, αλλ' ηδικηθης; ∆ια
τουτο και ο Παυλος φησι· ∆ια τι ουχι μαλλον αδικεισθε; Ειδες οτι ουκ εστι τουτο
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδικεισθαι; Ὅταν υβρισηις, τοτε υβρισθης. Και τουτο εκ μερους ισασιν οι πολλοι· ως
οταν λεγωσι προς αλληλους, Ἄγωμεν εντευθεν, μη υβρισηις σαυτον. ∆ια τι; Ὅτι πολυ
το μεσον σου κακεινου· οσα γαρ αν υβρισηις, εκεινος δοξαν ηγειται. Τουτο επι
παντων εννοωμεν, και γινομεθα υψηλοτεροι των υβρεων. Πως, εγω λεγω· εαν προς
αυτον τον την αλουργιδα εχοντα μαχην εχωμεν, τωι υβριζειν αυτον ημας αυτους
υβριζειν ηγουμεθα· και γαρ πλυνοντες εκεινον, και ημεις του πλυνεσθαι αξιοι
γινομεθα. Τι λεγεις, ειπε μοι; των ουρανων πολιτης ων, και την ανω φιλοσοφιαν
εχων, μετα του τα γηινα φρονουντος πλυνεις σαυτον; Καν γαρ μυρια χρηματα
κεκτηται, καν εν δυναστειαι ηι, ουπω οιδε το καλον το σον. Μη υβρισηις σαυτον,
εκεινον υβριζων· σαυτου φεισαι, μη εκεινου· σαυτον τιμησον, μη εκεινον. Ουχι
παροιμια τοιαυτη εστιν, Ὁ τιμων, εαυτον τιμαι; Εικοτως· ου γαρ εκεινον τιμαι, αλλ'
εαυτον. Ἄκουε σοφου τινος λεγοντος· Ποιησον τηι ψυχηι σου τιμην κατα την αξιαν
αυτης. Τι εστι, Κατα την αξιαν αυτης; Ει επλεονεκτησε, φησι, μη πλεονεκτησηις· ει
υβρισε, μη υβρισηις. Ειπε μοι, παρακαλω, ει τις πενης πηλον εῤριμμενον απο της
αυλης ελαβε της σης, αρα αν υπερ τουτου δικαστηριον αυτωι συνεκροτησας;
Ουδαμως. ∆ια τι; Ἵνα μη υβρισηις σαυτον, ινα μη παντες σου καταγνωσι. Τουτο και
νυν γινεται· πενης γαρ εστιν ο πλουσιος, και οσωι πλουτει, τοσουτωι πενης γινεται
την οντως πενιαν. Πηλος εστιν ο χρυσος, εν αυληι εῤριμμενος, ουκ εν τηι οικιαι σου
κειμενος· η γαρ οικιαι σου ο ουρανος εστιν. Ὑπερ τουτου ουν συγκροτησεις
δικαστηριον, και ου καταγνωσονται σου οι ανω πολιται; ουκ εκβαλουσι σε της
εαυτων πατριδος, τον ουτω ταπεινον, τον ουτως ευτελη, ως υπερ ολιγου πηλου
μαχεσθαι αιρεισθαι; Ει γαρ ο κοσμος ην σος, ειτα αυτον τις ελαβεν, επιστραφηναι
εχρην. γʹ. Ουκ οιδας οτι δεκακις την οικουμενην εαν θηις, και εκατοντακις, και
μυριακις, και δις τοσουτον, ουδε 63.176 προς το πολλοστον μερος των εν τοις
ουρανοις εστιν αγαθων; Ὁ τοινυν τα ενταυθα θαυμαζων, εκεινα υβρισεν, ει γε ταυτα
αξια σπουδης ηγειται, τοσουτον εκεινων απολιμπανομενα· μαλλον δε ουδε
θαυμασαι εκεινα δυνησεται· πως γαρ, προς ταυτα επτοημενος; ∆ιατεμωμεν οψε γουν
ποτε, παρακαλω, τα σχοινια και τας πλεκτανας· τουτο γαρ τα γηινα πραγματα. Μεχρι
ποτε κατω κυπτομεν; μεχρι τινος αλληλοις επιβουλευομεν, καθαπερ τα θηρια,
καθαπερ οι ιχθυες; Μαλλον δε, τα θηρια ουκ επιβουλευει αλληλοις, αλλα τοις
αλλοφυλοις· οιον, αρκτος αρκτον ουκ αναιρει ταχεως, ουδε οφις οφιν αναιρει, το
ομοφυλον αιδουμενος· συ δε μετα του ομοφυλου και μυρια εχων δικαιωματα, το
συγγενες, το λογικον, το τον Θεον ειδεναι, της φυσεως την ισχυν, μυρια αλλα ετερα,
τον συγγενη και της αυτης φυσεως κεκοινωνηκοτα, τουτον αναιρεις, και μυριοις
περιβαλλεις κακοις. Τι γαρ, ει μη το ξιφος ωθεις, μηδε βαπτιζεις εις την δερην την
δεξιαν; ετερα χαλεπωτερα τουτου ποιεις, λυπαις διηνεκεσι περιβαλλων. Ἐκεινο γαρ
ει ειργασω, απηλλαξας αν αυτον φροντιδος· νυν δε λιμωι και δουλειαι περιβαλλεις,
αποδυσπετησεσι και αμαρτιαις ετεραις πολλαις. Ταυτα λεγω, και λεγων ου
παυσομαι, ουχι φοναιν υμας παρασκευαζων, ουδε ως επι ελαττον εκεινου κακον
ερχεσθαι προς τουτο προτρεπομενος, αλλα μη θαῤρειν, ως μη μελλοντας δωσειν
δικην. Ὁ αφαιρουμενος γαρ, φησιν, εμβιωσιν τον πλησιον αυτου και αρτον, φονευει
αυτον. Κατασχωμεν παρ' εαυτοις τας χειρας ποτε, παρακαλω, κατασχωμεν· μαλλον
δε μη κατασχωμεν, αλλ' εκτεινωμεν αυτας καλως, μη προς πλεονεξιαν, αλλα προς
ελεημοσυνην· μη ακαρπον εχωμεν την χειρα, μηδε ξηραν· η μεν γαρ μη ποιουσα
ελεημοσυνην, ξηρα· η δε και πλεονεκτουσα, μιαρα και ακαθαρτος. Μηδεις μετα
τοιουτων εσθιετω χειρων· υβρις γαρ των κεκλημενων τουτο. Ειπε γαρ μοι, ει τις επι
ταπητων και στρωμνης απαλης και χρυσοπαστων σινδονων κατακλινας ημας εν
οικωι λαμπρωι και μεγαλωι, και πολυ πληθος διακονων παραστησαμενος, ειτα πινακα
εξ αργυρου παρασκευασαμενος και χρυσου, και πολλων εμπλησας εδεσματων και
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολυτελων και παντοδαπων, ηναγκαζεν εσθιειν· ει μονον ανεξομεθα αυτου τας
χειρας εις βορβορον χριοντος η και κοπρον ανθρωπινην, και ουτω
συγκατακλινομενου, αρα αν τις ταυτην ηνεσχετο την κολασιν, αλλ' ουχ υβριν το
πραγμα ενομιζεν αν; Ἔγωγε οιμαι, και ευθεως αν απεπηδησε. Νυν δε βορβορου του
οντως ουχι τας χειρας οραις εμπεπλησμενας, αλλα και αυτα τα εδεσματα, και ουκ
αποπηδαις, ουκ αποφευγεις, ουκ επιτιμαις· αλλ' εαν εν δυναστειαι ηι, και μεγα το
πραγμα τιθεσαι, και την ψυχην απολλυεις την σαυτου, τοιαυτα σιτουμενος. Παντος
γαρ βορβορου πλεονεξια χειρων· ψυχην γαρ, ου σωμα μολυνει, και ποιει
δυσεκπλυτον. Συ τοινυν ορων του βορβορου τουτου ανακεχρωσμενον μεν τον
κατακλινομενον, και τας χειρας και την οψιν, εμπεπλησμενην δε την οικιαν,
εμπεπλησμενην δε και την τραπεζαν (βολβιτων γαρ, και ει τι τουτων χειρον,
ακαθαρτοτερα εκεινα και μιαρωτερα τα εδεσματα), ως δη τιμηθεις 63.177 διακεισαι,
και ως μελλων τρυφαιν; και ουδε τον Παυλον δεδοικας, εις μεν Ἑλληνων τραπεζαν,
ει βουλοιμεθα, ακωλυτως συγχωρουντα απελθειν, εις δε τας των πλεονεκτων ουδε
βουλομενους εωντα; Ἐαν γαρ τις αδελφος ονομαζομενος, ηι, φησι, πορνος· αδελφον
ενταυθα λεγων παντα τον πιστον απλως, ου τον μοναζοντα. Τι γαρ εστι το ποιουν
την αδελφοτητα; το λουτρον της παλιγγενεσιας, το δυνηθηναι καλεσαι Πατερα τον
Θεον. Ὥστε ο μεν κατηχουμενος, καν μοναχος ηι, ουκ αδελφος· ο δε πιστος, καν
κοσμικος ηι, αδελφος εστιν. Ει τις, φησιν, αδελφος ονομαζομενος. Ουδε γαρ ιχνος
τοτε μοναζοντος ην, αλλα παντα προς κοσμικους διελεγετο ο μακαριος ουτος. Ἐαν
τις, φησιν, αδελφος ονομαζομενος, ηι πορνος, η πλεονεκτης, η μεθυσος, τωι τοιουτωι
μηδε συνεσθιειν. Ἀλλ' ουκ επι των Ἑλληνων ουτως, αλλα τι; Ἐαν τις υμας καλεσηι
των απιστων, τους Ἕλληνας λεγων, και θελητε πορευεσθαι, παν το παρατιθεμενον
υμιν εσθιετε. Ἐαν δε τις αδελφος ονομαζομενος, ηι, φησι, μεθυσος. δʹ. Βαβαι, ποση η
ακριβεια! ημεις δε ου μονον ου φευγομεν τους μεθυσους, αλλα και απερχομεθα προς
αυτους, μεθεξοντες των παρ' αυτων. ∆ια τουτο παντα ανω και κατω γεγενηται,
παντα συγκεχυται και ανατετραπται και απολωλεν. Ειπε γαρ μοι, ει καλεσειε σε τις
των τοιουτων επι εστιασιν ητοιμασμενην, σε τον πενητα και ευτελη νομιζομενον,
ειτα ακουσειε παρα σου οτι επειδη απο πλεονεξιας εστι τα παρατιθεμενα, ουκ
ανεξομαι μολυνειν την εμαυτου ψυχην, ουκ αν ηιδεσθη; ουκ αν ενετραπη; ουκ αν
κατηισχυνθη; Τουτο μονον ικανον ην διορθωσαι, και ποιησαι 63.178 ταλανισαι μεν
επι τωι πλουτωι εαυτον, θαυμασαι δε επι τηι πενιαι σε, ει γε εωρα εαυτον μετα
τοσαυτης σπουδης καταφρονουμενον παρα σου. Ἀλλα γεγοναμεν δουλοι ανθρωπων,
ουκ οιδα ποθεν, του Παυλου ανω και κατω βοωντος· Μη γινεσθε δουλοι ανθρωπων.
Ποθεν ουν γεγοναμεν δουλοι ανθρωπων; Ἐπειδη προτερον γαστρος εγενομεθα
δουλοι και χρηματων και δοξης και των αλλων απαντων· προεδωκαμεν την
ελευθεριαν, ην εχαρισατο ημιν ο Χριστος. Τι ουν μενει τον γενομενον δουλον, ειπε
μοι; Ἄκουε του Χριστου λεγοντος· Ὁ δουλος ου μενει εν τηι οικιαι εις τον αιωνα.
Ἔχεις αποφασιν αυτοτελη, οτι ουδεποτε εις βασιλειαν εισερχεται· η γαρ οικια τουτο
εστιν. Ἐν γαρ τηι οικιαι, φησι, του Πατρος μου μοναι πολλαι εισιν. Ὁ τοινυν δουλος
ου μενει εν τηι οικιαι εις τον αιωνα· δουλον εκεινον λεγει τον της αμαρτιας δουλον· ο
δε μη μενων εν τηι οικιαι εις τον αιωνα, εν τηι γεεννηι μενει εις τον αιωνα, ουδαμοθεν
εχων παραμυθιαν. Ἀλλα γαρ εις τοσουτον κακιας τα πραγματα ηλθεν, ως και
ελεημοσυνας αυτους απο τουτων ποιειν, και πολλους δεχεσθαι. ∆ια τουτο η
παῤρησια ημων εκκεκοπται, και ουδε επιτιμησαι τινι δυναμεθα. Ἀλλ' ομως καν απο
του νυν φευγωμεν την εντευθεν βλαβην· υμεις τε οι τον βορβορον τουτον
ανελιττοντες, παυσασθε της τοιαυτης λυμης, και επισχετε την εν τοις τοιουτοις
συμποσιοις ορμην, ει πως καν νυν δυνηθωμεν εξιλεωσασθαι τον Θεον, και τυχειν
των επηγγελμενων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΣΤ ʹ.
Πιστει και περι μελλοντων ηυλογησεν Ἰσαακ τον Ἰακωβ και τον Ἡσαυ.
Πιστει Ἰακωβ αποθνησκων εκαστον των υιων Ἰωσηφ ηυλογησε, και προσεκυνησεν
επι το ακρον της ραβδου αυτου. Πιστει Ἰωσηφ τελευτων, περι της εξο δου των υιων
Ἰσραηλ εμνημονευσε, και περι των οστων αυτου ενετειλατο. αʹ. Πολλοι, φησι,
προφηται και δικαιοι επεθυμησαν ιδειν α βλεπετε, και ουκ ειδον, και ακουσαι α
ακουετε, και ουκ ηκουσαν. Ἆρα παντα τα μελλοντα ᾔδεσαν οι δικαιοι; Και σφοδρα. Ει
γαρ και δια την ασθενειαν των μη δυναμενων αυτον δεξασθαι, ουκ απεκαλυπτετο ο
Υιος, τοις εν αρετηι διαλαμπουσιν εικοτως απεκαλυπτετο. Τουτο και νυν ο Παυλος
φησιν, οτι τα μελλοντα ᾔδεσαν, τουτεστι, την αναστασιν του Χριστου. Ἢ ουν τουτο
φησι, η το, Πιστει περι μελλοντων, ου περι του μελλοντος αιωνος, αλλα περι των
ενταυθα μελλοντων υστερον γινεσθαι, λεγει. Ἂν γαρ μη τουτο, πως ανθρωπος
καθημενος εν ξενηι, τοιαυτας ευλογιας ηδυνατο διδοναι; πως δαι παλιν επετυχεν
ευλογιας, και ουκ ελαβεν αυτην; Ὁραις οτι οπερ εφην επι μεν του Ἀβρααμ και επι του
Ἰακωβ εστιν ειπειν, οτι ουκ απωνατο της ευλογιας, αλλ' εις εκγονους εξηλθε τα των
ευλογιων, αυτος δε των μελλοντων ετυχεν; ευρισκομεν γαρ τον 63.178 αδελφον
μαλλον απολελαυκοτα. Ὁ μεν γαρ εν δουλειαι και θητειαι και κινδυνοις και
επιβουλαις και απαταις και φοβοις τον απαντα διεγενετο χρονον, ερωτωμενος τε
παρα του Φαραω φησι· Μικραι και πονηραι αι ημεραι μου γεγονασιν· εκεινος δε εν
αδειαι και αυθεντιαι πολληι, και μετα ταυτα ην αυτωι φοβερος. Που ουν εξεβησαν αι
ευλογιαι, αλλ' η εν τωι μελλοντι; Ὁραις οτι ανωθεν οι πονηροι των ενταυθα
απηλαυον· οι δε δικαιοι τουναντιον, ου μην παντες. Ἰδου γαρ ο Ἀβρααμ δικαιος ην
και απηλαυσε και των ενταυθα, πλην μετα θλιψεως και πειρασμων· και γαρ πλουτος
ην αυτωι μονον, επει τα αλλα παντα θλιψεως εγεμε τα κατ' αυτον. Ου γαρ εστι τον
δικαιον μη θλιβεσθαι, καν πλουτηι· οταν γαρ βουληται πλεονεκτεισθαι, αδικεισθαι,
τα αλλα πασχειν, αναγκη θλιβεσθαι. Ὥστε καν απολαυηι του πλουτου, ουκ αλυπως.
Τι δηποτε; Ὅτι εν θλιψει εστι και οδυνηι. Ει δε τοτε εν θλιψει οι δικαιοι, πολλωι
μαλλον νυν. Πιστει περι μελλοντων, φησιν, ευλογησεν Ἰσαακ τον Ἰακωβ και τον
Ἡσαυ. Καιτοι γε μειζων ην ο Ἡσαυ· αλλα προτιθησιν απο της αρετης τον Ἰακωβ.
Ὁραις οτι ην η πιστις; Ποθεν γαρ επηγγειλατο τοις υιοις τα τοσαυτα αγαθα, η απο του
πιστευειν τωι Θεωι παντως; Πιστει Ἰακωβ αποθνησκων εκαστον των υιων Ἰωσηφ
ευλογησεν. Ἐνταυθα χρη θειναι τας ευλογιας ολας, ινα και η πιστις και η προφητεια
αυτου καταδηλος γενηται. Και προσεκυνησε, φησιν, επι το ακρον της ραβδου αυτου.
Ἐνταυθα 63.179 δεικνυσιν, οτι ου μονον ειπεν, αλλα και ουτως εθαῤρει τοις
εσομενοις, ως και τωι εργωι αυτωι επιδειξαι. Ἐπειδη γαρ εμελλεν απο του Ἐφραιμ
ανιστασθαι βασιλευς ετερος, δια τουτο φησι· Και προσεκυνησεν επι το ακρον της
ραβδου αυτου. Τουτεστι, και γερων ων ηδη προσεκυνει τωι Ἰωσηφ, την παντος του
λαου προσκυνησιν δηλων την εσομενην αυτωι. Και τουτο εξεβη μεν ηδη, οτε αυτωι οι
αδελφοι προσεκυνησαν· εκβησεσθαι δε εμελλε και υστερον δια των δεκα φυλων.
Ὁραις πως τα υστερον εσομενα προειπεν; Ὁραις οσην ειχον πιστιν; πως υπερ των
εσομενων επιστευον; Τα μεν γαρ υπομονης ενταυθα εστιν υποδειγματα μονης, τα
παροντα, και του παθειν κακως, και του μηδεν απολαμβανειν αγαθον, οιον το επι
του Ἀβρααμ, το επι του Ἄβελ· τα δε πιστεως, οιον επι του Νωε, οτι εστιν ο Θεος, οτι
εστιν ανταποδοσις. Ἡ πιστις γαρ πολυσημος εστι λεξις· και νυν μεν τουτο, νυν δε
εκεινο σημαινει· ενταυθα δε σημαντικη εστι του τε ειναι ανταποδοσιν, και του μη επι
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις αυτοις αυτην αναμενειν παντας, και του προ των επαθλων αθλειν. Και τα κατα
τον Ἰωσηφ δε πιστεως μονης εστιν· οτι γαρ επηγγειλατο τωι Ἀβρααμ, οτι υπεσχετο·
Σοι δωσω και τωι σπερματι σου την γην ταυτην, ηκουσεν ο Ἰωσηφ· και εν αλλοτριαι
ων, και ουδεπω ορων εκβεβηκυιαν την υποσχεσιν, ουδε ουτω κατεπεσεν, αλλ' ουτως
επιστευσεν, ως και περι της εξοδου ειπειν, και περι των οστων αυτου εντειλασθαι.
Ουκ αρα μονος αυτος επιστευσεν, αλλα και τους αλλους ενηγεν εις πιστιν. ∆ια τουτο
και εντελλεται, ινα αει της εξοδου μεμνημενοι ωσιν· ουκ αν δε περι των οστων
αυτου ενετειλατο, ει μη πεπληροφορητο εσεσθαι την επανοδον. Ὥστε οταν τινες
λεγωσιν, Ἰδου και δικαιοι εφροντισαν μνημειων· λεγωμεν προς αυτους οτι δια
τουτο, αλλως δε ουδαμως· ᾔδει γαρ, οτι Του Κυριου η γη και το πληρωμα αυτης. Ουκ
αν ουν εν τοσαυτηι ζησας φιλοσοφιαι τουτο ηγνοησεν, ο τον απαντα χρονον εν
Αιγυπτωι ζησας. Καιτοι γε εξην, ει γε εβουλετο, επανελθειν, και μη πενθησαι μηδε
δυσχεραναι. Ἀλλα και τον πατερα εκει αναγαγων, τινος ενεκεν και τα αυτου οστα
αναγαγειν εκειθεν επεσκηψεν, η δηλον οτι δια τουτο; βʹ. Τι δε, ειπε μοι, του
Μωυσεως αυτου τα οστα ουκ εν ξενηι κειται; τα δε Ἀαρων, τα δε του ∆ανιηλ, τα δε
του Ἱερεμιου, τα δε των αποστολων ουδε ισμεν των πολλων οπου κειται. Πετρου
μεν γαρ, και Παυλου, και Ἰωαννου, και Θωμα δηλοι οι ταφοι· των δε αλλων
τοσουτων οντων, ουδαμου γνωριμοι γεγονασι. Μηδεν τοινυν υπερ τουτου
κοπτωμεθα, μηδε ουτω μικροψυχωμεν· οπου γαρ αν ταφωμεν, Του Κυριου η γη και
το πληρωμα αυτης. Παντως ο δει γενεσθαι, γινεται· το μεντοι πενθειν και κοπτεσθαι
τους απελθοντας και οδυρεσθαι, απο μικροψυχιας γινεται. Πιστει Μωυσης γεννηθεις
εκρυβη τριμηνον υπο των πατερων αυτου. Ὁραις οτι ενταυθα τα μετα θανατον
ηλπιζον εν τηι γηι; Και πολλα εκβεβηκε μετα θανατον αυτων. Τουτο προς το λεγειν
τινας, μετα θανατον γινεται ταυτα εκεινοις, ων ουκ ετυχον ζωντες, ουτε μετα
θανατον επιστευον. Και ουκ ειπεν ο Ἰωσηφ, 63.180 Ζωντι μοι την γην ουκ εδωκεν,
ουδε τωι πατρι τωι εμωι, ουδε τωι παππωι τωι εμωι, ου και την αρετην αιδεσθηναι εδει·
τουτους δε τους μοχθηρους αξιωσει ων εκεινους ουκ ηξιωσεν; Ουδεν τουτων ειπεν,
αλλα τηι πιστει ταυτα παντα και ενικησε και υπερεβη. Ειπε τον Ἄβελ, τον Νωε, τον
Ἀβρααμ, τον Ἰσαακτον Ἰακωβ, τον Ἰωσηφ, παντας επιδοξους και θαυμαστους. Παλιν
αυξει την παρακλησιν, εις προσωπα ευτελη καταγων το πραγμα. Το μεν γαρ
θαυμαστα προσωπα τουτο παθειν θαυμαστον ουδεν, και το εκεινων ελαττους
φανηναι ουχ ουτω δεινον· το δε και ανωνυμων ελαττους οφθηναι, τουτο εστι το
δεινον. Και αρχεται απο των γονεων του Μωυσεως, ασημων τινων ανδρων, και
ουδεν τοσουτον εχοντων οσον ο παις. ∆ια τουτο και προιων αυξει την ατοπιαν, και
πορνας γυναικας και χηρας καταλεγων· Πιστει γαρ, φησι, Ῥααβ η πορνη ου
συναπωλετο τοις απειθησασι, δεξαμενη τους κατασκοπους μετ' ειρηνης. Και ου
μονον της πιστεως, αλλα και της απιστιας τιθησι τα επιχειρα, ως επι του Νωε. Τεως
δε περι των γονεων του Μωυσεως αναγκαιον ειπειν. Παντα τα αῤρενα απολλυσθαι
εκελευσεν ο Φαραω, και ουδεις εξεφυγε τον κινδυνον. Ποθεν ουν ουτοι
προσεδοκησαν σωσαι το παιδιον; Ἀπο πιστεως. Ποιας πιστεως; Ειδον, φησιν, αστειον
το παιδιον. Αυτη η οψις αυτους προς την πιστιν επεσπασατο. Ουτως ανωθεν και εξ
αυτων των σπαργανων πολλη τωι δικαιωι η χαρις επεκεχυτο, ου της φυσεως, αλλα
του Θεου, τουτο εργαζομενης. Σκοπει γαρ· ευθεως τεχθεν καλον φαινεται το
παιδιον, αλλ' ουχι ειδεχθες. Τινος ουν ην τουτο; Ου της φυσεως, αλλα της χαριτος
του Θεου, η και την βαρβαρον εκεινην γυναικα την Αιγυπτιαν διηγειρε και
ανεῤρωσε, και ειλε και επεσπασατο· καιτοι γε η πιστις ουχ ικανην ειχεν επι τουτων
την υποθεσιν· τι γαρ ην απο της οψεως πιστευσαι; Ἀλλ' υμεις, φησιν, απο
πραγματων πιστευετε, και πολλα της πιστεως ενεχυρα εχοντες· το γαρ μετα χαρας
την αρπαγην των υπαρχοντων προσδεξασθαι, και οσα τοιαυτα, πιστεως εστι και
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπομονης. Ἀλλ' επειδη και ουτοι επιστευσαν, ειτα ωλιγοψυχησαν, δεικνυσιν οτι και
η πιστις η εκεινων εις πολυ παρετεινετο· οια η του Ἀβρααμ, καιτοι των πραγματων
δοκουντων μαχεσθαι. Και ουκ εφοβηθησαν, φησι, το διαταγμα του βασιλεως. Καιτοι
γε εκεινο ενηργειτο· τουτο δε απλως ψιλη τις ην προσδοκια. Και τουτο μεν των
γονεων ην· αυτος δε ο Μωυσης ουδεν εισηνεγκεν. Ειτα παλιν οικειον αυτοις το
υποδειγμα ετερον λεγει· μαλλον δε εκεινου μειζον. Ποιον δη τουτο; Πιστει γαρ, φησι,
Μωυσης γενομενος μεγας, ηρνησατο λεγεσθαι υιος θυγατρος Φαραω, μαλλον,
ελομενος συγκακουχεισθαι τωι λαωι του Θεου, η προσκαιρον εχειν αμαρτιας
απολαυσιν· μειζονα πλουτον ηγησαμενος των εν Αιγυπτωι θησαυρων τον ονειδισμον
του Χριστου· απεβλεπε γαρ εις την μισθαποδοσιαν. Ὡς αν ει ελεγε προς αυτους,
Ουδεις υμων αφηκε βασιλεια, και βασιλεια λαμπρα, ου θησαυρους τοιουτους, ουδε,
εξον ειναι βασιλεως υιον, κατεφρονησε τουτου, καθως ο Μωυσης πεποιηκε. Και οτι
ουχ 63.181 απλως αφηκεν, εδηλωσεν ειπων, Ἠρνησατο· τουτεστιν, εμισησεν,
απεστραφη. Του γαρ ουρανου προκειμενου, περιττον ην τα βασιλεια θαυμαζειν τα
Αιγυπτου. γʹ. Και βλεπε τι θαυμαστως αυτο τεθεικεν ο Παυλος. Ουκ ειπε, Μειζονα
πλουτον ηγησαμενος των εν Αιγυπτωι θησαυρων τον ουρανον, και τα εν τοις
ουρανοις· αλλα τι; Τον ονειδισμον του Χριστου. Το γαρ δια Χριστον ονειδιζεσθαι
βελτιον ηγησατο του ανιεσθαι· ουτω και τουτο αυτο καθ' εαυτο μισθος ην. Μαλλον
ελομενος, φησι, συγκακουχεισθαι τωι λαωι του Θεου. Ὑμεις μεν γαρ υπερ υμων
αυτων πασχετε, εκεινος δε υπερ αλλων ειλετο· και εκων εαυτον εῤριψεν εις
τοσουτους κινδυνους, εξον αυτωι και ευσεβειν και απολαυειν των αγαθων. Ἢ
προσκαιρον εχειν, φησι, αμαρτιας απολαυσιν. Ἁμαρτιαν ειπε το μη θελησαι τοις
αλλοις συγκακουχεισθαι· τουτο αμαρτιαν, φησιν, ενομισεν. Ει τοινυν εκεινος το μη
προθυμως συγκακουχηθηναι τοις αλλοις, αμαρτιαν ενομισε· μεγα αρα αγαθον η
κακουχια, εφ' ην απο των βασιλειων εῤριψεν εαυτον. Ταυτα δε εποιει, μεγαλα τινα
προορων· διο και ουτως ειπε· Πλουτον μειζονα ηγησαμενος των εν Αιγυπτωι
θησαυρων τον ονειδισμον του Χριστου. Τι εστι, Τον ονειδισμον του Χριστου;
Τουτεστι, το ονειδιζεσθαι τοιαυτα οια υμεις, τον ονειδισμον ον ο Χριστος υπεμεινεν·
η οτι δια τον Χριστον υπεμεινεν, οτε υπερ της πετρας ελοιδορειτο, εξ ης υδωρ
εξηγαγεν. Ἡ δε πετρα, φησιν, ην ο Χριστος. Πως δε εστιν ονειδισμος του Χριστου;
Ὅτι καταπτυομεν των πατρυων ονειδιζομεθα, οτι πασχομεν κακως Θεωι
προσδραμοντες. Εικος δε ην κακεινον ονειδιζεσθαι, οτε ηκουσε, Μη ανελειν με συ
θελεις ον τροπον ανειλες χθες τον Αιγυπτιον; Τουτο εστιν ονειδισμος του Χριστου,
το μεχρι τελους και εσχατης αναπνοης πασχειν κακως, ωσπερ αυτος ωνειδιζετο και
ηκουεν· Ει Υιος ει του Θεου, υπο τουτων υπερ ων εσταυρουτο, υπο τουτων των
συμφυλετων. Τουτο εστιν ονειδισμος του Χριστου, οταν τις παρα οικειων, οταν τις
παρ' ων ευεργετει ονειδιζηται· και γαρ εκεινος παρα του ευεργετηθεντος ταυτα
επασχεν. Ἐνταυθα αυτους ανεστησε, δεικνυς οτι και ο Χριστος ταυτα επασχε, και ο
Μωυσης, δυο προσωπα ενδοξα· ωστε του Χριστου μαλλον εστιν ουτος ο ονειδισμος η
του Μωυσεως, επειδη παρα των ιδιων τοιαυτα επαθεν. Ἀλλ' ουτε εκεινος επαθε τι,
ουτε ουτος κεραυνους ηφιει, αλλ' ωνειδιζετο, και εφερε παντα, κινουντων εκεινων
τας κεφαλας. Ἐπει ουν εικος ην τοιαυτα ακουειν και αυτους, και επιθυμειν την
ανταποδοσιν, λεγει οτι και ο Χριστος και ο Μωυσης τοιαυτα πεπονθασιν. Ἄρα ουν η
μεν ανεσις, της αμαρτιας εστι, το δε ονειδιζεσθαι, του Χριστου. Τι γαρ βουλει; τον
ονειδισμον του Χριστου, η την ανεσιν; Πιστει κατελιπεν Αιγυπτον, μη φοβηθεις τον
θυμον του βασιλεως· τον γαρ αορατον ως ορων εκαρτερησε. Τι λεγεις; οτι ουκ
εφοβηθη; Και μην η Γραφη τουτο φησιν, οτι ακουσας εφοβηθη, και δια τουτο φυγηι
την σωτηριαν επορισατο και απεδρα και εξεκλεψεν εαυτον, και μετα ταυτα περιδεης
ην. Προσεχε μετα ακριβειας τωι ειρημενωι το, Μη φοβηθεις τον θυμον του βασιλεως,
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς το και παλιν επιστηναι ειρηκε. Φοβουμενου γαρ ην μη αψασθαι της προστασιας
παλιν, μηδε εγχειρησαι τωι πραγματι· το μεντοι αψασθαι παλιν, τωι Θεωι το παν
επιτρεποντος ην. Ου γαρ ει 63.182 πεν οτι Ζητει με, και περιεργαζεται, και ουκ
ανεχομαι παλιν των αυτων αψασθαι. Ὥστε και το φυγειν πιστεως ην. Τι ουν ουκ
εμεινε, φησιν; Ὥστε μη εις προυπτον εαυτον κινδυνον εμβαλειν. Τουτο γαρ λοιπον
πειραζοντος ην το αλλεσθαι εις μεσους κινδυνους, και λεγειν, Ἴδω ει σωζει με ο
Θεος. Τουτο και τωι Χριστωι ειπεν ο διαβολος· Ῥιψον σεαυτον κατω. Ὁραις οτι τουτο
διαβολικον εστι, το εικη και ματην ριπτειν εαυτους εις κινδυνους, και πειραζειν ει
σωζει ο Θεος; Προεσταναι γαρ αυτων ουκετι ηδυνατο, ουτως αγνωμονως των
ευεργετουμενων διακειμενων· μωρον τοινυν ην και ανοητον, μενειν αυτοθι. Ταυτα
δε παντα γεγονε, διοτι ως ορων τον αορατον, ουτως εκαρτερει. Ἂν τοινυν και ημεις
ορωμεν αει τον Θεον τωι νωι, αν αει εν τηι μνημηι αυτου στρεφωμεν την διανοιαν,
παντα ημιν ραιστα φανησεται, παντα φορητα, παντα ευκολως οισομεν, παντων
ανωτεροι γενησομεθα. Ει γαρ αγαπωμενον τις ορων, μαλλον δε μεμνημενος τουτου,
διανισταται την ψυχην, και υψηλος γινεται την διανοιαν, και παντα ευκολως φερει
εντρυφων τηι μνημηι· ο τον οντως αγαπησαι ημας καταξιωσαντα εχων εν διανοιαι,
και μεμνημενος αυτου, ποτε η λυπηρου τινος αισθησεται, η φοβερον τι και
επικινδυνον φοβηθησεται; ποτε δε ολιγοψυχησει; Ουδεποτε. Παντα γαρ ημιν
δυσκολα φαινεται, οτι του Θεου την μνημην ουκ εχομεν ως εχειν δει, οτι ου
περιφερομεν αυτον εν τηι διανοιαι διαπαντος· ειποι γαρ αν δικαιως προς ημας·
Ἐπελαθου μου συ, επιλησομαι σου καγω. Ὥστε διπλουν το κακον γινεται, οτι και
ημεις αυτου επιλανθανομεθα, και αυτος ημων. Ταυτα γαρ δυο εστιν αλληλοις μεν
συμπεπλεγμενα, δυο δε ομως εστι. Μεγα μεν γαρ το και ημας εν μνημηι ποιεισθαι του
Θεου, μεγα δε και το μνημονευεσθαι αυτον παρ' ημων· τουτο ποιει αιρεισθαι τα
αγαθα, εκεινο δε ανυειν και εις τελος αγειν. ∆ια τουτο φησιν ο Προφητης·
Μνησθησομαι σου εκ γης Ἰορδανου, και Ἑρμωνιειμ απο ορους μικρου. Ταυτα φησιν
ο λαος ο εν Βαβυλωνι, Ἐκει ων μνησθησομαι σου. δʹ. Και ημεις τοινυν ωσπερ εν
Βαβυλωνι οντες τα αυτα λεγωμεν. Ει γαρ και μη μεταξυ των πολεμιων καθημεθα,
αλλα μεταξυ των εχθρων εσμεν. Οι μεν γαρ ως αιχμαλωτοι εκαθηντο, οι δε ουδε
ηισθανοντο της αιχμαλωσιας, ως ο ∆ανιηλ, ως οι τρεις παιδες· οι και εν αιχμαλωσιαι
οντες, αυτου του αιχμαλωτευσαντος αυτους βασιλεως εγενοντο λαμπροτεροι εν
αυτηι τηι χωραι εκεινηι· και τους αιχμαλωτους γαρ ο αιχμαλωτευσας προσεκυνει. Ειδες
οσον αρετη εστιν; εν αυτηι τηι αιχμαλωσιαι οντας εθεραπευσεν ως δεσποτας· αρα
εκεινος ο αιχμαλωτος ην, μαλλον η ουτοι. Ουκ ην ουτω θαυμαστον, ει εν τηι πατριδι
οντας ελθων προσεκυνησε τηι εαυτων, η βασιλευοντας εκει· το δε θαυμαστον, οτι
δεσμευσας αυτους, και λαβων αιχμαλωτους, και εχων εν τηι εαυτου εξουσιαι, παντων
ορωντων ουκ ηισχυνετο προσκυνησαι, και μαναα σπεισαι. Ὁρατε οτι τα οντως
λαμπρα πραγματα τα κατα Θεον εστι, τα δε ανθρωπινα σκια; Ἠγνοει αρα δεσποτας
απαγων εαυτωι, και ους εμελλε προσκυνειν ενεβαλεν εις καμινον· αλλ' ως οναρ
ταυτα εκεινοις ην. 63.183 Φοβηθωμεν ουν, αγαπητοι, τον Θεον, φοβηθωμεν· καν εν
αιχμαλωσιαι ωμεν, παντων εσομεθα λαμπροτεροι· φοβος παρεστω Θεου, και ουδεν
εσται λυπηρον, καν πενιαν ειπηις, καν νοσον, καν αιχμαλωσιαν, καν δουλειαν, καν
οτιουν των λυπηρων· αλλα και αυτα εκεινα ημιν συνεργησει προς τα εναντια.
Αιχμαλωτοι ησαν ουτοι, και προσεκυνησεν αυτοις ο βασιλευς· σκηνοποιος ην ο
Παυλος, και εθυον αυτωι ως Θεωι. Ἐνταυθα ζητημα ανακυπτει· ερωτωσι γαρ πολλοι
λεγοντες· Τι δηποτε οι μεν αποστολοι τας θυσιας απειρξαν, και διεῤρηξαν αυτων τα
ιματια, και απηγαγον αυτους της επιχειρησεως, και απωδυροντο λεγοντες, Τι
ποιειτε; και ημεις ομοιοπαθεις υμιν εσμεν ανθρωποι· ο δε ∆ανιηλ ουδεν τοιουτον
εποιησεν. Ὅτι γαρ και αυτος ταπεινος ην, και τουτων ουχ ηττον ανεφερε τωι Θεωι
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξαν, πολλαχοθεν δηλον. Μαλιστα μεν γαρ και πρωτον και εξ αυτου του φιλεισθαι
παρα του Θεου, τουτο δηλον· ου γαρ αν αυτον σφετεριζομενον του Θεου την τιμην
εια ζησαι, ου λεγω ευδοκιμησαι· δευτερον, οτι και μετα πολλης της παῤρησιας ελεγε,
Και εμοι, βασιλευ, ουκ εν σοφιαι τηι ουσηι εν εμοι απεκαλυφθη το μυστηριον τουτο·
και τριτον παλιν, οτι εν λακκωι ην δια τον Θεον· και επειδη τροφην αυτωι εκομισεν ο
προφητης, φησιν, Ἐμνησθη γαρ μου ο Θεος· ουτως ην ταπεινος και συντετριμμενος.
Ἐν λακκωι ην δια τον Θεον, και αναξιον εαυτον ηγειτο της μνημης και του
ακουσθηναι. Ἡμεις δε μυρια τολμωντες μιαρα, και παντων οντες μιαρωτεροι, εαν μη
εκ πρωτης ευχης ακουσθωμεν, αναχωρουμεν. Ὄντως πολυ το μεσον εκεινων και
ημων, οσον του ουρανου προς την γην, και ει τι πλεον. Τι λεγει; μετα τοσαυτα
κατορθωματα, μετα το εν λακκωι γενομενον θαυμα, ουτω σεαυτον ταπεινον ηγηι;
Ναι, φησιν· οσα γαρ αν εργασωμεθα, αχρειοι δουλοι εσμεν. Ουτω προλαβων, το
ευαγγελικον παραγγελμα επληρου, και ουδεν ηγειτο εαυτον. Ἐμνησθη γαρ μου ο
Θεος, ελεγε. Και η ευχη αυτου ορα παλιν οσης ταπεινοφροσυνης γεμει. Ουτω και οι
τρεις παιδες ελεγον· Ἡμαρτομεν, ηνομησαμεν· και πανταχου το ταπεινον εαυτων
δεικνυουσι. Καιτοι γε ειχεν ο ∆ανιηλ μυριας αφορμας του επαιρεσθαι, αλλ' ᾔδει οτι
και ταυτα αυτωι υπηρχεν απο του μη επαιρεσθαι, και ου διεφθειρε τον θησαυρον.
Παρα παντας γαρ ανθρωπους και εν τηι οικουμενηι πασηι ουκ επι τουτοις ᾔδετε μονον,
οτι ριψας εαυτον εις προσωπον ο βασιλευς εσπεισεν αυτωι, αλλ' οτι και θεον
ενομισεν αυτον ο πανταχου της γης ως θεος τιμωμενος· πασης γαρ αυτος εκρατει·
και δηλον απο του Ἱερεμιου· Ὁ αναβαλλομενος γαρ, φησι, την γην, ως ιματιον· και
παλιν, Ἐγω εδωκα αυτην Ναβουχοδονοσορ τωι δουλωι μου. Και εξ ων επιστελλει
δηλον τουτο παλιν, οτι ουκ εκει μονον εθαυμαζετο, ενθα ην, αλλα και πανταχου, και
μειζων ην ακουομενος η ει παροντα ειδον αυτον τα λοιπα εθνη, οποτε και δια
γραμματων ωμολογησε την δουλειαν και το θαυμα. Ἀλλ' ομως και επι σοφιαι παλιν
εθαυμαζετο· Μη σοφωτερος γαρ ει, φησι, συ του ∆ανιηλ; Και μετα ταυτα παντα
ουτως ην ταπεινος, ως μυριακις δια τον ∆εσποτην αποθανειν. 63.184 εʹ. Τι δηποτ'
ουν ουτω ταπεινος ων, ου διεκρουσατο ουτε την προσκυνησιν την παρα του
βασιλεως, ουτε τας σπονδας; Τουτο ουκ ερω· αρκει γαρ μοι το ζητημα μονον ειπειν·
το δε λοιπον υμιν αφιημι, ινα καν ουτω διαναστησω υμων την διανοιαν. Ἐκεινο
μεντοι παρεγγυω, παντα δια τον του Θεου φοβον αιρεισθαι, υποδειγματα τοιαυτα
εχοντας· και οτι οντως και των ενταυθα επιτευξομεθα, εαν των μελλοντων γνησιως
αντιλαβωμεθα. Ὅτι γαρ ουκ απονοιαι τουτο εποιησε, δηλον απο του ειπειν, Τα
δοματα σου σοι εστω. Και γαρ και τουτο παλιν ετερον ζητημα, πως τωι λογωι
διακρουομενος, δια των εργων εδεξατο την τιμην, και εφορεσε τον μανιακην. Και ο
μεν Ἡρωδης ακουσας, Φωνη Θεου, και ουκ ανθρωπου, επειδη μη εδωκε δοξαν τωι
Θεωι, διεῤραγη, και εξεχυθη τα σπλαγχνα αυτου· ουτος δε και Θεου τιμην προσηκατο,
ουχι ρηματα μονον. Ἐνταυθα αναγκαιον ειπειν τι δη τουτο εστιν. Ὅτι εκειθεν μεν
εις ειδωλολατρειαν εξεπιπτον οι ανθρωποι μειζονα, εντευθεν δε ουκετι. Πως; Το γαρ
νομισθηναι τουτον τοιουτον, τιμη εις τον Θεον ην· δια γαρ τουτο προλαβων ειπε·
Και εμοι δε ουκ εν σοφιαι τηι ουσηι εν εμοι απεκαλυφθη. Ἄλλως δε, ουδε φαινεται
προσιεμενος τας σπονδας· ειπε μεν γαρ, φησιν, οτι χρη σπεισαι, ουπω δε δηλον
εγενετο, οτι και το εργον παρηκολουθησεν. Ἐκει δε ηνεγκαν ωστε τους ταυρους
καταθυσαι· και εκαλουν τον μεν ∆ια, τον δε Ἑρμην. Τον μεν ουν μανιακην
προσηκατο, ινα δηλον εαυτον ποιησηι· την μεντοι σπονδην δια τι μη φαινεται
διακρουομενος; και γαρ εκει ουκ εποιησαν, αλλ' επεχειρησαν, και εκωλυσαν οι
αποστολοι· ωστε και ενταυθα εδει ευθεως διακρουσασθαι· και εκει μεν δημος
ολοκληρος ην, ενταυθα δε τυραννος. Τι ουν αυτον ουκ απηγαγε, προλαβων ειπον,
οτι ουχ ως θεωι εσπενδεν επι ανατροπηι του σεβασματος, αλλ' επι μειζονι θαυματι.
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πως; Ὅτι του Θεου ενεκεν διαταγμα τεθεικεν, ομολογων αυτου την δεσποτειαν·
ωστε ουκ ηκρωτηριαζε την τιμην. Ἐκεινοι δε ουχ ουτως, αλλ' αυτους ενομιζον ειναι
τους θεους· δια τουτο διεκρουοντο. Ἄλλως δε, και προσκυνησας ενταυθα, τοτε ταυτα
ποιει· ουδε γαρ ως θεωι προσεκυνησεν, αλλ' ως ανθρωπωι σοφωι. Ου δηλον δε ουδε
οτι εσπεισεν· ει δε και εσπεισεν, αλλ' ου δεχομενου του ∆ανιηλ. Τι δε, οτι αυτον και
Βαλτασαρ εκαλεσεν, του θεου αυτου το ονομα; Ουτως ουδεν θαυμα ηγουντο αυτων
τους θεους, οπου γε και τον αιχμαλωτον ουτως εκαλει ο παντας κελευων την εικονα
προσκυνειν την παντοδαπην και ποικιλην, και τον δρακοντα σεβων· και εκεινων
πολυ ησαν ανοητοτεροι οι Βαβυλωνιοι των εν Λυστραι· διο ουκ ενην ευθεως εναγειν
αυτους εις τουτο. Και πολλα αν τις ειποι· τεως δε ταυτα αρκει. Ἂν τοινυν
βουλωμεθα παντων επιτυχειν των αγαθων, τα κατα Θεον ζητωμεν. Ὥσπερ γαρ οι τα
του κοσμου ζητουντες, και τουτων και εκεινων εκπιπτουσιν· ουτως οι τα κατα Θεον
προτιμωντες, αμφοτερων επιτυγχανουσι. Μη δη ταυτα λοιπον ζητωμεν, αλλ' εκεινα,
ινα και των επηγγελμενων αγαθων επιτυχωμεν εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΖʹ.
Πιστει πεποιηκε το Πασχα και την προσχυσιν του αιματος, ινα μη ο
ολοθρευων τα πρω τοτοκα θιγηι αυτων. Πιστει διεβησαν την Ἐρυ θραν θαλασσαν ως
δια ξηρας γης· ης πειραν λαβοντες οι Αιγυπτιοι, κατεποθησαν. Πιστει τα τειχη
Ἱεριχω επεσε, κυκλωθεντα επι επτα ημερας. Πιστει Ῥααβ η πορνη ου συναπωλετο
τοις απειθησασι, δεξαμενη τους κατασκοπους μετ' ειρηνης. αʹ. Πολλα μεταξυ
κατασκευαζειν ο Παυλος ειωθε, και πυκνος εστι τοις νοημασι. Τοιαυτη γαρ η του
Πνευματος χαρις· ουκ εν πληθει λογων ολιγα περιεχει νοηματα, αλλα βραχυτητι
ρηματων μεγαλην και πολλην διανοιαν εντιθησιν. Ὅρα γουν πως εν ταξει
παρακλησεως και περι πιστεως διαλεγομενος, οιου υπομιμνησκει τυπου και
μυστηριου, ου την αληθειαν εχομεν. Πιστει, φησι, πεποιηκε το Πασχα και την
προσχυσιν του αιματος, ινα μη ο ολοθρευων τα πρωτοτοκα θιγηι αυτων. Τι δε εστιν,
Ἡ προσχυσις του αιματος; Ἀρνιον εθυετο κατα οικιαν, και το αιμα αυτου επεχριετο
ταις φλιαις, και τουτο ην αποτειχισις της απωλειας της Αιγυπτιακης. Ει τοινυν αιμα
αρνιου εν μεσοις Αιγυπτιοις και εν ολεθρωι τοσουτωι ασινεις διεφυλαττε τους
Ἰουδαιους· πολλωι μαλλον διασωσει ημας, ουκ εν ταις φλιαις, αλλ' επι ταις ψυχαις
το αιμα επιχριομενον του Χριστου· και γαρ και νυν ο ολοθρευων εν τηι βαθειαι νυκτι
ταυτηι περιερχεται. Ἀλλ' οπλιζωμεθα εκεινηι τηι θυσιαι. Προσχυσιν την χρισιν καλει·
απο γαρ Αιγυπτου εξηγαγεν ημας ο Θεος, απο του σκοτους, απο της ειδωλολατρειας.
Καιτοι το γενομενον ουδεν ην, το δε κατορθουμενον μεγα· το μεν γαρ γενομενον
αιμα, το δε κατορθουμενον σωτηρια και εμφραξις και κωλυμα απωλειας. Ἐφοβηθη
το αιμα ο αγγελος· ᾔδει γαρ τινος ην τυπος· εφριξε, τον ∆εσποτικον θανατον
εννοησας· δια τουτο ουκ εθιγε των φλιων. Ειπε Μωυσης, Χρισατε· και εχρισαν, και
εθαῤρησαν χρισαντες. Ὑμεις δε αυτου του αμνου εχοντες το αιμα, ου θαρσειτε;
Πιστει διεβησαν την Ἐρυθραν θαλασσαν, ως δια ξηρας γης. Παλιν λαον ολοκληρον
παραβαλλει λαωι, ινα μη λεγωσιν, οτι Ου δυναμεθα κατα τους αγιους γενεσθαι.
Πιστει, φησι, διεβησαν την Ἐρυθραν θαλασσαν ως δια ξηρας γης· ης πειραν λαβοντες
οι Αιγυπτιοι κατεποθησαν. Ἐνταυθα αυτους και εις υπομνησιν αγει των παθηματων
των εν Αιγυπτωι. Πως πιστει; Ὅτι ηλπισαν δια της θαλασσης διαβησεσθαι, και δια
τουτο ηυχοντο· μαλλον δε Μωυσης ην ο ευχομενος. Ὁραις οτι πανταχου η πιστις
τους λογισμους υπερβαινει τους ανθρωπινους και την ασθενειαν και την
ταπεινοτητα; οραις, ομου και επιστευον, και την κολασιν εδεδοικεσαν εν τε τωι αιματι
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των θυρων, εν τε τηι Ἐρυθραι θαλαττηι; Και τουτο εδηλου, οτι υδωρ ην, δια των
εμπεσοντων και αποπνιγεντων, και οτι ουκ ην φαντασια, αλλ' αληθεια. Ὥσπερ δε
επι των λεοντων οι αναλωθεντες εδεικνυον των πραγματων την αληθειαν, και επι
της καμινου οι καεντες· ουτω και νυν οραις τα αυτα πραγματα τοις μεν προς
σωτηριας και ευδοκιμησεως, τοις δε προς απωλειας γινομενα. Τοσουτον εστιν η
πιστις αγαθον· και γαρ οταν εις αμηχανιαν εμπεσωμεν, τοτε απαλλαττομεθα, 63.186
καν προς αυτον τον θανατον ελθωμεν, καν απογνωσθηι τα καθ' ημας. Τι γαρ αλλο ην
λοιπον; Αιγυπτιοι και θαλασσα αυτους αοπλους εκυκλουν, και η αποπνιγηναι εχρην
φευγοντας, η εις τας Αιγυπτιακας χειρας εμπεσειν. Ἀλλ' ομως απο αμηχανων αυτους
διεσωσε· το αυτο υδωρ τοις μεν υπεστρωννυτο καθαπερ γη, τους δε κατεποντιζε
καθαπερ θαλαττα· εκει μεν της φυσεως επελανθανετο, ενταυθα δε και ωπλιζετο κατ'
αυτων Πιστει τα τειχη Ἱεριχω επεσε, κυκλωθεντα επι επτα ημερας. Ου γαρ δη
σαλπιγγων ηχη λιθους οια τε καταβαλλειν εστι, καν μυρια τις ετη σαλπιζηι, αλλ' η
πιστις παντα δυναται. βʹ. Ὁραις πανταχου, ουχι ακολουθιαι, ουδε φυσεως νομωι
μεταβαλλομενην αυτην, αλλα παρα προσδοκιαν απαντα γινομενα; Ουκουν και
ενταυθα παρα προσδοκιαν απαντα γινεται. Ἐπειδη γαρ ανω και κατω ελεγεν, οτι δει
πιστευειν ταις ελπισι ταις μελλουσαις, εικοτως τουτον απαντα τον λογον εκινησε,
δεικνυς οτι ου νυν, αλλα και εξ αρχης παντα τα θαυματα δια ταυτης ηνυσται και
κατωρθωται. Πιστει Ῥααβ η πορνη ου συναπωλετο τοις απειθησασι, δεξαμενη
κατασκοπους μετ' ειρηνης. Ουκουν αισχρον, ει και πορνης απιστοτεροι φανειητε·
καιτοι γε εκεινη των ανδρων ηκουσεν απαγγελλοντων, και ευθεως επιστευσε.
Τοιγαρουν και το τελος επηκολουθησε· παντων γαρ απολωλοτων, μονη διεσωθη.
Ουκ ειπε προς εαυτην, οτι Μετα πολλων εσομαι των εμων· ουκ ειπεν, Ἐγω τοσουτων
φρονιμωτερα δυναμαι ειναι ανδρων συνετων, οιτινες απιστουσι, και εγω πιστευσω;
Ουδεν τοιουτον, οπερ εικος ην αλλον και ειπειν και παθειν, αλλα τοις λεγομενοις
επιστευσε. Και τι ετι λεγω; επιλειψει γαρ με διηγουμενον ο χρονος. Ουκετι λοιπον τα
ονοματα τιθησιν, αλλα τελευτησας εις την πορνην, και εντρεψας δια της του
προσωπου ποιοτητος, ουκετι πλατυνει τας ιστοριας, ινα μη δοξηι μακρηγορειν· ου
μην αυτας αφιησιν, αλλ' επιτρεχει σφοδρα συνετως, τηρων αμφοτερα, και τον κορον
φευγων, και την πυκνοτητα ου λυμαινομενος· ουτε παντηι εσιγησεν, ουτε λεγων
ηνωχλησεν, αλλ' αμφοτερα ποιει. Ὅταν γαρ τις ισχυρως αγωνιζηται, αν επιμενηι
αγωνιζομενος, αποκναιει τον ακροατην, πεπεισμενον λοιπον ενοχλων και
φιλοτιμιας λαμβανων δοξαν· δει γαρ προς το λυσιτελες αρμοζεσθαι. Και τι ετι λεγω,
φησιν; επιλειψει γαρ με διηγουμενον ο χρονος περι Γεδεων Βαρακ τε και Σαμψων
και Ἰεφθαε, ∆αυΐδ τε, και Σαμουηλ, και των προφητων. Ἐγκαλουσι τωι Παυλωι τινες
οτι τον Βαρακ και τον Σαμψων και τον Ἰεφθαε εν τουτοις τιθησι τοις τοποις. Τι
λεγεις; ο την πορνην θεις, τουτους ου θησει; Μη γαρ μοι τον αλλον αυτων βιον
ειπηις, αλλ' ει μη επιστευσαν και ελαμψαν εν τηι πιστει. Και των προφητων, φησιν, οι
δια πιστεως κατηγωνισαντο βασιλειας. Ὁραις οτι ουχι βιον ενταυθα αυτοις μαρτυρει
λαμπρον· ουδε γαρ τουτο προηγουμενως ην το ζητουμενον· αλλα πιστεως τεως
εξετασις ην. Ειπε γαρ μοι ει μη πιστει το παν ηνυσαν; Πως; ∆ια πιστεως, φησι,
κατηγωνισαντο βασιλειας οι περι τον Γεδεων. Ειργασαντο δικαιοσυνην. Τινες; Αυτοι
ουτοι· ητοι την φιλανθρωπιαν ενταυθα δικαιοσυνην ειπεν. 63.187 Ἐπετυχον
επαγγελιων. Περι του ∆αυιδ οιμαι αυτον τουτο λεγειν. Ποιων δε τουτων ετυχεν
επαγγελιων; Ὧν ελεγεν, οτι το σπερμα αυτου καθισει επι τον θρονον αυτου.
Ἔφραξαν στοματα λεοντων, εσβεσαν δυναμιν πυρος, εφυγον στοματα μαχαιρας.
Ὅρα πως εν αυτωι τωι θανατωι ησαν, ο ∆ανιηλ κυκλουμενος υπο των λεοντων, οι
παιδες οι τρεις εν τηι καμινωι διατριβοντες, ο Ἀβρααμ, ο Ἰσαακ, ο Ἰακωβ εν διαφοροις
πειρασμοις, και ουδε ουτως απεγνωσαν. Τουτο γαρ πιστις· οταν τα πραγματα προς το
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναντιον εκβαινηι, τοτε δει πιστευειν οτι ουδεν εναντιον γεγονεν, αλλα παντα
ακολουθα. Ἔφυγον στοματα μαχαιρας. Περι των τριων παλιν οιμαι παιδων λεγειν
αυτον. Ἐνεδυναμωθησαν απο ασθενειας, εγενηθησαν ισχυροι εν πολεμωι,
παρεμβολας εκλιναν αλλοτριων. Τα κατα την επανοδον την απο Βαβυλωνος
ενταυθα αινιττεται. Ἀπο ασθενειας, φησι· τουτεστιν, απο αιχμαλωσιας. Ὅτε ηδη
απεγνωστο τα Ἰουδαικα, οτε οστων νεκρων ουδεν διενηνοχεσαν, τοτε αυτοις γεγονε
τα της επανοδου. Τις γαρ αν ηλπισεν απο Βαβυλωνος επανηκειν αυτους, και ουκ
επανηκειν μονον, αλλα και ισχυρους γενησεσθαι, και κλιναι παρεμβολας
αλλοτριων; Ἀλλ' ημιν ουδεν τοιουτον συνεβη, φησιν. Ἀλλα ταυτα τυποι των
μελλοντων εισιν. Ἔλαβον γυναικες εξ αναστασεως τους νεκρους αυτων. Τα κατα
τους προφητας ενταυθα λεγει, τον Ἐλισσαιον, τον Ἠλιαν· νεκρους γαρ ανεστησαν
ουτοι. Ἄλλοι δε ετυμπανισθησαν, ου προσδεξαμενοι την απολυτρωσιν, ινα
κρειττονος αναστασεως τυχωσιν. Ἀλλ' ουχ ημεις αναστασεως ετυχομεν. Ἀλλ' εχω
δειξαι και εκεινους, φησιν, αποτμηθεντας, και μη δεξαμενους, ινα κρειττονος
αναστασεως τυχωσι. ∆ια τι γαρ, ειπε μοι, παρον ζησαι, ουκ ηβουληθησαν; ουκ αρα
οτι κρειττονα προσεδοκων ζωην; Και οι τους αλλους αναστησαντες, αυτοι ειλοντο
αποθανειν, ωστε κρειττονος αναστασεως τυχειν, ου τοιαυτης, οιας τα παιδια των
γυναικων. Ἐνταυθα μοι δοκει και τον Ἰωαννην αινιττεσθαι, και τον Ἰακωβον·
αποτυμπανισμος γαρ λεγεται ο αποκεφαλισμος. Ἐξην αυτοις οραιν τον ηλιον, εξην
αυτοις μη ελεγξαι, και ομως ειλοντο αποθανειν, και οι αναστησαντες αλλους, αυτοι
ειλοντο αποθανειν ινα κρειττονος αναστασεως τυχωσιν. Ἕτεροι δε εμπαιγμων και
μαστιγων πειραν ελαβον, ετι δε δεσμων και φυλακης, ελιθασθησαν, επρισθησαν,
επειρασθησαν. γʹ. Ἐν τουτοις τελευται, εν τοις οικειοτεροις. Μαλιστα γαρ ταυτα φερει
την παρακλησιν, οταν της αυτης υποθεσεως η λυπη ηι· επει καν σφοδροτερον ειπηις,
μη ηι δε εκ της αυτης υποθεσεως τεχθεισα, ουδεν εποιησας. ∆ια τουτο εις τουτο τον
λογον συνεκλεισε, δεσμα λεγων, φυλακας, μαστιγας, λιθασμους, τα κατα τον
Στεφανον, τα κατα τον Ζαχαριαν αινιττομενος· διο επηγαγεν, Ἐν φονωι μαχαιρας
απεθανον. Τι λεγεις; οι μεν εφυγον στοματα μαχαιρας, οι δε εν φονωι μαχαιρας
απεθανον; τι εστι τουτο; ποιον επαινεις, ποιον θαυμαζεις; τουτο, η εκεινο; Ναι, φησι,
και τουτο κακεινο· τουτο μεν, οτι υμιν οικειον, εκεινο δε, οτι και προς αυτην την
τελευτην ισχυσεν η πιστις, και τυπος των μελλοντων εστι. ∆υο γαρ εστι τα θαυματα
της πιστεως, οτι και ανυει μεγαλα, και πασχει μεγαλα, και οτι ουδεν ηγειται πασχειν.
Και ουκ εχεις ειπειν, φησιν, οτι αρματωλοι τινες ησαν και ουδαμινοι· καν γαρ τον
κοσμον αντιστησηις 63.188 ολον, εκεινους ευρισκω καθελκοντας τον ζυγον, και
τιμιωτερους οντας. ∆ια τουτο και ουτως ειπεν Ὧν ουκ ην αξιος ο κοσμος. Τι τοινυν
εμελλον ενταυθα απολαμβανειν, ων ουδεν των εν τωι κοσμωι ην αξιον; Ἐνταυθα
αυτων διανιστησι την διανοιαν, παιδευων μη προσηλουσθαι τοις παρουσιν, αλλα
παντων μειζω φρονειν των εν τωι παροντι βιωι, ει γε ο πας κοσμος ουκ εστιν αυτων
αξιος. Τι τοινυν βουλει ενταυθα λαβειν; υβρις γαρ εστιν, εαν ενταυθα λαβηις τον
μισθον. Μη τοινυν κοσμικα φρονωμεν, μηδε ενταυθα ζητωμεν την ανταποδοσιν,
μηδε ουτως ωμεν πενητες· ει γαρ ο πας κοσμος ουκ αξιος αυτων, τι το μερος
επιζητεις; Και εικοτως· φιλοι γαρ εισι του Θεου. Κοσμον δε ενταυθα αρα το πληθος
φησιν, η την κτισιν αυτην· αμφοτερα γαρ οιδε λεγειν η Γραφη. Ει πασα η κτισις μετα
των ανθρωπων, φησι, στηι των αυτης, ουδεπω ανταξιοι φανουνται τουτων· και
εικοτως. Ὥσπερ γαρ μυριοι σταθμοι αχυρου και χορτου δεκα μαργαριτων ουκ αν ειεν
ανταξιοι· ουτως ουδε εκεινοι· Κρεισσων γαρ εις ποιων θελημα Κυριου, η μυριοι
παρανομοι· μυριους ουχι τους πολλους λεγει, αλλα το πληθος το απειρον. Ἐννοησον
οσον εστιν ο δικαιος. Ειπεν Ἰησους ο του Ναυη· Στητω ο ηλιος κατα Γαβαων, και η
σεληνη κατα φαραγγα Ἐλωμ, και εγενετο. Ἡκετω τοινυν πασα η οικουμενη, μαλλον
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε δυο, και τρεις, και τεσσαρες, και δεκα, και εικοσιν οικουμεναι, και λεγετωσαν, και
ποιειτωσαν τουτο· αλλα ου δυνησονται. Ὁ δε του Θεου φιλος τοις του φιλου
κτισμασιν επεταττε, μαλλον δε τον φιλον παρεκαλει, και εικε τα δουλα, και ο κατω
τοις ανω προσεταττεν. Ὁραις οτι εις δουλειαν ταυτα γεγονε, τον δρομον τον
διατεταγμενον πληρουντα; Τουτο των Μωυσεως μειζον. Τι δηποτε; Ου γαρ εστιν
ισον θαλαττηι επιταξαι, και τοις κατ' ουρανον· μεγα μεν γαρ κακεινο, και σφοδρα
μεγα, πλην αλλ' ουδεν ισον. Ἄκουε δε και ποθεν τοιουτος γεγονε. Τι δηποτε; Τυπος
ην του Χριστου το του Ἰησου ονομα. ∆ια τουτο τοινυν, επει την τοιαυτην κλησιν
εσχεν εν τυπωι, ην Ἰησους, αυτην την προσηγοριαν ηιδεσθη η κτισις. Τι ουν; αλλος
ουκ εκληθη Ἰησους; Ἀλλ' ουτος επι τουτωι εκληθη εν τυπωι· και γαρ και Αυσης
ελεγετο· δια τουτο μετεβληθη το ονομα· προῤρησις γαρ ην και προφητεια. Ουτος
εισηγαγε τον λαον εις την επαγγελιαν, ωσπερ ο Ἰησους εις τον ουρανον, ουχ ο
νομος, ωσπερ ουδε ο Μωυσης, αλλ' εξω εμενεν· ουκ ισχυει νομος εισαγαγειν, αλλ' η
χαρις. Ὁραις τους τυπους ανωθεν προδιαγραφομενους; Ἐπεταξε τηι κτισει, μαλλον δε
τωι κυριωι της κτισεως μερει, αυτηι τηι κεφαληι κατω εστως· ινα, οταν ιδηις εν
ανθρωπου σχηματι τον Ἰησουν τα αυτα λεγοντα, μη θορυβηθηις μηδε ξενισθηις.
Αυτος, και Μωυσεως ζωντος, ετροπωσατο τους πολεμιους· ουτος, και του νομου
ζωντος, τα παντα διοικει, αλλ' ου φανερως. Πλην ιδωμεν οση η αρετη των αγιων. δʹ.
Ει ενταυθα τοιαυτα εργαζονται, ει ενταυθα τοιαυτα ποιουσιν, απερ οι αγγελοι, τι αρα
εκει; ποσην εχουσι την λαμπροτητα; Ταχα τις υμων εκαστος εβουλετο ειναι
τοιουτος, ωστε δυνασθαι επιταττειν τωι 63.189 ηλιωι και τηι σεληνηι. Ἐνταυθα οι
λεγοντες τον ουρανον σφαιραν ειναι, προς τουτο τι αν ειποιεν; ∆ια τι γαρ μη ειπε,
Στητω ο ηλιος, αλλα προσεθηκε, Στητω ο ηλιος κατα Γαβαων, και η σεληνη κατα
φαραγγα Ἐλωμ; Τουτεστι, Μειζονα την ημεραν εργασασθω. Τουτο και επι του
Ἐζεκιου γεγονεν· ανεποδισε γαρ ο ηλιος. Ἀλλα τουτο εκεινου θαυμαστοτερον, το
την εναντιαν ελθειν παλιν οδον, μηπω περιελθοντα τον δρομον. Ἀλλα τουτων ημεις
μειζονα επιτευξομεθα, εαν εθελωμεν. Τινα γαρ ημιν επηγγειλατο ο Χριστος; Ουχι
ηλιον στησειν, ουδε σεληνην, ουδε αναποδισμον ηλιου, αλλα τι; Ἐλευσομεθα προς
αυτον εγω και ο Πατηρ, φησι, και μονην παρ' αυτωι ποιησομεν. Τι μοι δει ηλιου και
σεληνης, και των θαυματων τουτων, αυτου του ∆εσποτου παντων παρ' εμοι
καταγομενου και ενιδρυμενου· ου δει μοι τουτου. Τι γαρ δει μοι τινος τουτων; αυτος
εσται μοι εις ηλιον και σεληνην και εις φως. Ειπε γαρ μοι, τι εβουλου, εις βασιλεια
εισελθων, δυνηθηναι τι των πεπηγοτων μεταῤρυθμισαι, η τον βασιλεα ουτως
οικειωσασθαι, ως πεισαι προς σε καταχθηναι; ου πολλωι μαλλον τουτο, η εκεινο; Τι
δαι; ου θαυμαστον, ειπερ ανθρωπος επιταττει ταυτα α και ο Χριστος; Ἀλλ' ο Χριστος,
φησιν, ου δειται του Πατρος, αλλ' αυθεντικως ποιει. Καλως· ουκουν ομολογησον
πρωτον και ειπε, οτι ου δειται του Πατρος, και αυθεντικως ποιει· και τοτε σε
ερησομαι παλιν, μαλλον δε διδαξω περι της ευχης ης ποιειται, οτι συγκαταβασεως
και οικονομιας ην (ου γαρ δη του Ἰησου του Ναυη ελαττων ην ο Χριστος), και του
δυνασθαι διδασκειν ημας χωρις ευχης. Ὥσπερ γαρ διδασκαλου ακουων ψελλιζοντος
και τα στοιχεια καταλεγοντος, ου φης αυτον αγνοειν, και οταν ερωται, που εστι τοδε
το στοιχειον, οιδας οτι ουκ αγνοων ερωται, αλλα τον μαθητευομενον θελων
εναγαγειν· ουτω και ο Χριστος ου δεομενος ευχης εποιειτο την ευχην, αλλα σε
θελων εναγαγειν, ινα συνεχως προσεχηις τηι ευχηι, ινα αδιαλειπτως, ινα νηφοντως,
και μετα πολλης της αγρυπνιας ταυτην ποιηις. Ἀγρυπνειν δε ου το νυκτος εγειρεσθαι
λεγω μονον, αλλα και το εν ημεραι νηφειν εν ταις προσευχαις· αγρυπνος γαρ
καλειται ο τοιουτος. Ἐπει εστι και νυκτος ευχομενον καθευδειν, και εν ημεραι μη
ευχομενον αγρυπνειν, οταν η ψυχη τεταμενη ηι προς τον Θεον, οταν εννοηι τινι
διαλεγεται, προς τινα ο λογος αυτηι, οταν λαβηι εν νωι οτι αγγελοι παρεστηκασι μετα
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρομου και φοβου, αυτος δε προσιηι χασμωμενος και κνωμενος. Μεγα οπλον ευχη,
εαν μετα της προσηκουσης γινηται διανοιας. Και ινα μαθηις αυτης την ισχυν, σκοπει
εντευθεν· Ἀναισχυντιας και αδικιας και ωμοτητος και ιταμοτητος εκρατησεν η
συνεχης εντευξις· Ἀκουσατε γαρ, φησι, τι ο κριτης λεγει της αδικιας. Και οκνου
παλιν εκρατησε· και οπερ ουκ εποιησε φιλια, τουτο εποιησεν εντευξις συνεχης· Και
ει μη δια το φιλον αυτου ειναι, φησι, δωσει αυτωι, αλλα γε δια την αναιδειαν αυτου
αναστας δωσει αυτωι. Και αναξιαν ουσαν αξιαν εποιησεν η συνεχης προσεδρεια· Ουκ
εστι, φησι, καλον λαβειν τον αρτον των τεκνων, και βαλειν τοις κυναριοις. Ἡ δε,
Ναι, φησι, Κυριε· και γαρ τα κυναρια εσθιει απο της τραπεζης των κυριων αυτων. εʹ.
Προσεχωμεν τοινυν τηι ευχηι· μεγα οπλον εστιν εαν μετα εκτενειας γινηται, εαν
χωρις κενοδοξιας, εαν μετα ψυχης ειλικρινους. Αυτη πολεμιους 63.190 ετροπωσατο,
αυτη εθνος ολοκληρον και αναξιον ευηργετησεν. Ἤκουσα, φησι, του στεναγμου
αυτων, και κατεβην του εξελεσθαι αυτους· αυτη φαρμακον εστι σωτηριον, και
κωλυτικον των αμαρτηματων, και ιατρειον των πλημμεληματων· ταυτηι και η χηρα
η μεμονωμενη προσηδρευεν. Ἐαν ουν μετα ταπεινοφροσυνης ευχωμεθα, εαν το
στηθος πληττοντες ως ο τελωνης, εαν εκεινα φθεγγωμεθα απερ εκεινος, εαν
λεγωμεν, Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι, παντων επιτευξομεθα. Ει γαρ και μη τελωναι
εσμεν, αλλ' ετερα εχομεν εκεινου ουχ ηττονα αμαρτηματα. Μη γαρ μοι ειπηις, οτι εν
μικρωι τινι διημαρτες· την γαρ αυτην εχει το πραγμα φυσιν. Καθαπερ γαρ ομοιως
ανδροφονος λεγεται, ο τε παιδα ανελων, ο τε ανδρα· ουτω και πλεονεκτης, και ο
πολλα και ο μικρα πλεονεκτων. Και η μνησικακια δε ου μικρον, αλλα και μεγα
αμαρτημα· Μνησικακων γαρ, φησιν, οδοι εις θανατον· και· Ὁ οργιζομενος εικη τωι
αδελφωι αυτου, ενοχος εσται τηι γεεννηι· και ο καλων τον αδελφον αυτου μωρον και
ανοητον, και οσα τοιαυτα. Μεταλαμβανομεν δε και των φρικτων μυστηριων
αναξιως, και φθονουμεν και λοιδορουμεν· τινες δε ημων και εμεθυσθησαν
πολλακις. Τουτων δε εκαστον και αυτο καθ' εαυτο ικανον εκβαλειν της βασιλειας·
οταν δε και ομου συμφερηται, τινα εξομεν απολογιαν; Πολλης ημιν δει της
μετανοιας, αγαπητοι, πολλης της ευχης, πολλης της καρτεριας, πολλης της
προσεδρειας, ινα δυνηθωμεν επιτυχειν των επηγγελμενων ημιν αγαθων. Ειπωμεν
ουν και ημεις· Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι· μαλλον δε μη ειπωμεν μονον, αλλα και
ουτω φρονωμεν· καν ετερος τις ημας εγκαλεσηι, μη οργιζωμεθα. Ἤκουσεν εκεινος,
οτι Ουκ ειμι ως ουτος ο τελωνης, και ου παρωξυνθη, αλλα κατενυγη· εδεξατο το
νικος, και απεθετο το ονειδος. Ειπεν εκεινος το τραυμα, εζητησεν ουτος το
φαρμακον. Λεγωμεν τοινυν· Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι· πλην καν ετερος ειπηι, μη
αγανακτωμεν. Ἐαν δε αυτοι μεν λεγωμεν μυρια εαυτους κακα, παρ' ετερων δε
ακουοντες δυσχεραινωμεν, ουκετι τουτο ταπεινοφροσυνη εστιν ουδε εξομολογησις,
αλλ' επιδειξις και κενοδοξια. Ἐπιδειξις εστι, φησιν, εαυτον αμαρτωλον καλειν; Ναι·
ταπεινοφροσυνης γαρ λαμβανομεν δοξαν, θαυμαζομεθα, εγκωμιαζομεθα· εαν δε
τουναντιον ειπωμεν εαυτους, καταφρονουμεθα. Ὥστε και τουτο δοξης ενεκεν
ποιουμεν. Τι δε εστι ταπεινοφροσυνη; Το ετερου ονειδιζοντος φερειν, το
επιγινωσκειν το αμαρτημα, το φερειν τας κακηγοριας. Και ουδε τουτο
ταπεινοφροσυνης αν ειη, αλλ' ευγνωμοσυνης. Νυν δε εαυτους μεν λεγομεν
αμαρτωλους, αναξιους, μυρια οσα· αν δε ετερος τις ημιν εν τουτων προσενεγκηι,
χαλεπαινομεν, αγριαινομεθα. Ὁραις οτι ουκ εστιν εξομολογησις, ουδε ευγνωμοσυνη;
Ειπες σαυτον ειναι τοιουτον· μη αγανακτει και παρ' ετερων ακουων, και
ελεγχομενος· ουτω σοι τα αμαρτηματα κουφιζεται, οταν ετεροι ονειδιζωσιν· εαυτοις
μεν γαρ βαρος επιτιθεασι, σε δε εις φιλοσοφιαν εναγουσιν. Ἄκουε τι φησιν ο
μακαριος ∆αυιδ, ηνικα κατηρατο αυτωι ο Σεμεει. Ἄφες αυτον, φησιν· ο Κυριος
ενετειλατο αυτωι, οπως ιδηι την ταπεινωσιν μου· και ανταποδωσει μοι Κυριος αγαθα
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντι της καταρας αυ 63.191 του της εν τηι ημεραι ταυτηι. Συ δε περι σαυτου λεγων και
υπερβολην κακων, εαν μη τα των μεγαλων δικαιων εγκωμια παρ' ετερων ακουηις,
αγριαινεις. Ὁραις οτι παιζεις εν ου παικτοις πραγμασι; και γαρ τους επαινους
επαινων ετερων επιθυμιαι διακρουομεθα, ινα μειζονων παλιν τυχωμεν εγκωμιων,
ινα μαλλον θαυμασθωμεν. Ὥστε, ου προσιεμενοι τα 63.192 εγκωμια, ινα αυξησωμεν
αυτα, τουτο ποιουμεν· και παντα προς δοξαν ημιν γινεται, ου προς αληθειαν. ∆ια
τουτο παντα κενα, παντα απορα. ∆ιο παρακαλω νυν γουν αποστηναι της μητρος των
κακων, της κενοδοξιας, και ζησαι κατα το τωι Θεωι δοκουν· ωστε και των μελλοντων
επιτυχειν αγαθων, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΗʹ.
Περιηλθον εν μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι,
κακουχουμενοι· ων ουκ ην αξιος ο κοσμος ουτος· εν ερημιαις πλανωμενοι, και ορεσι,
και σπηλαιοις, και ταις οπαις της γης. αʹ. Ἀει μεν, μαλιστα δε οταν των αγιων
εννοησω τα κατορθωματα, τοτε μοι επερχεται απαγορευειν τα κατ' εμαυτον, οτι
ουδε οναρ πειραν ελαβομεν οις εκεινοι τον απαντα χρονον ενδιετριψαν ανδρες, ουχ
αμαρτηματων τινοντες δικην, αλλ' αει κατορθουντες, και αει θλιβομενοι. Ἐννοησον
γαρ μοι τον Ἠλιαν, εις ον ημιν ο λογος περιηκει τημερον· περι αυτου γαρ φησιν
ενταυθα το, Περιηλθον εν μηλωταις, και εις αυτον αυτωι τελευται τα υποδειγματα
ουδε αυτο καταλιπων· οπερ οικειον αυτοις ην. Και ειπων τα κατα τους αποστολους,
οτι εν φονωι μαχαιρας απεθανον, οτι ελιθασθησαν, ανεισι παλιν επι τον Ἠλιαν, τον
τα αυτα παθοντα τουτοις. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους ουδεπω περι των αποστολων
δοξαν εχειν τοσαυτην, απο του αναληφθεντος, και μαλιστα θαυμασθεντος, φερει
την παρακλησιν και την παραμυθιαν. Περιηλθον γαρ, φησιν, εν μηλωταις, εν
αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι· ων ουκ ην αξιος ο
κοσμος ουτος. Ουδε ιματιον ειχον, φησι, περιβαλεσθαι τηι υπερβοληι των θλιψεων, ου
πολιν, ουκ οικιαν, ου καταγωγιον· τουτο, οπερ ο Χριστος ελεγεν· Ὁ δε Υιος του
ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι. Τι λεγω, ου καταγωγιον; ου στασιν·
ουδε γαρ την ερημον καταλαβοντες, ησυχιαν ηγον· ου γαρ ειπεν, Ἐν ερημωι
εκαθηντο, αλλα και εκει οντες εφευγον και εκειθεν ηλαυνοντο, ουκ εκ της
οικουμενης μονον, αλλα και εκ της αοικητου. Και αναμιμνησκει τοπων αυτους ενθα
εκαθηντο, και πραγματων εκει γενομενων· Ὑστερουμενοι, θλιβομενοι. Ειτα, φησιν,
υμιν ενεκαλουν δια τον Χριστον, και ταυτα εποιουν τωι Ἠλιαι· τι εχοντες εγκαλειν,
ηλαυνον αυτον και εδιωκον, και λιμωι παλαιειν ηναγκαζον; Ὃ και ουτοι τοτε
επασχον· δια τουτο ελεγεν αλλαχου· Ἔκριναν γουν πεμψαι οι αδελφοι τοις
θλιβομενοις των μαθητων· Καθως γαρ ηυπορειτο τις, ωρισαν εκαστος αυτων εις
διακονιαν πεμψαι τοις κατοικουσιν εν τηι Ἰουδαιαι αδελφοις. [Ὃ και τουτων ην.]
Κακουχουμενοι, φησι· τουτεστι, κακως πασχοντες, εν ταις οδοιποριαις, εν τοις
κινδυνοις· ο και αυτο 63.192 τουτων ην. Το δε, [Περιηλθον, τι εστιν;] Ἐν ερημιαις
πλανωμενοι, και ορεσι και σπηλαιοις, και, ταις οπαις της γης. Ουδεν αλλο η τουτο
μονονουχι εμφαινει, οτι περιηλθον καθαπερ φυγαδες και μετανασται, καθαπερ επι
τοις αισχιστοις εαλωκοτες, καθαπερ οι ουδε τον ηλιον οραιν αξιοι, και ουδε απο της
ερημιας ευρισκον καταφυγην, αλλ' εδει φευγειν αει, εδει καταδυσεις ζητειν, εδει
ζωντας εις την γην κατορυττειν εαυτους, αει εν φοβωι ειναι. Και ουτοι παντες
μαρτυρηθεντες δια της πιστεως ουκ εκομισαντο την επαγγελιαν, του Θεου περι
ημων κρειττον τι προβλεψαμενου, ινα μη χωρις ημων τελειωθωσι. Τις ουν ο μισθος
της τοσαυτης, φησιν, ελπιδος; τις η ανταποδοσις; Μεγαλη, και ουτω μεγαλη, ως μηδε
λογωι δυνασθαι δηλωθηναι· α γαρ, φησιν, οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσεν,
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε επι καρδιαν ανθρωπου ανεβη, ταυτα εστιν α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν
αυτον. Ἀλλ' ουπω απελαβον, αλλ' ετι μενουσι και ουτω τελευτησαντες εν τοσαυτηι
θλιψει. Και εκεινοι μεν χρονους εχουσι τοσουτους νικησαντες, και ουδεπω
απελαβον· υμεις δε εν τωι αγωνι ετι οντες, ασχαλλετε; Ἐννοησατε και υμεις τι εστι,
και οσον εστι τον Ἀβρααμ καθησθαι· και τον αποστολον Παυλον περιμενοντας ποτε
συ τελειωθηις, ινα δυνηθωσι τοτε λαβειν τον μισθον. Ἐαν μη γαρ και ημεις
παραγενωμεθα, προειπεν αυτοις ο Σωτηρ μη δωσειν· καθαπερ ει πατηρ φιλοστοργος
παισιν ευδοκιμοις, και το, εργον ηνυκοσι λεγοι, μη διδοναι φαγειν, εαν μη ελθωσιν
αυτων οι αδελφοι. Συ δε ασχαλλεις, οτι ουδεπω τον μισθον ελαβες; Τι ουν ποιησει
Ἄβελ ο προ παντων νικησας, και αστεφανωτος καθημενος; τι δε Νωε; τι δε οι κατ'
εκεινους τους χρονους γεγονοτες, οτι σε και τους μετα σε αναμενουσιν; Ὁραις οτι
ημεις πλεονεκτουμεν αυτων; Και καλως δια τουτο ειπε, Του Θεου περι ημων
κρειττον τι προβλεψαμενου. Ἵνα γαρ μη δοκωσι πλεονεκτειν ημων τωι πρωτοι
στεφανουσθαι, ενα ωρισε πασι των στεφανων τον καιρον, και ο προ τοσουτων ετων
νενικηκως, μετα σου λαμβανει τον στεφανον. Ὁραις κηδεμονιαν; Και ουκ ειπεν, Ἵνα
μη χωρις ημων στεφανωθωσιν, αλλ', Ἵνα μη χωρις ημων τελειωθωσιν· ωστε και
τελειοι τοτε φαινονται. Προελαβον κατα τους αγωνας, αλλ' ου προλαμβανουσι κατα
τους στεφανους. Ουκ εκεινους ηδικησεν, αλλ' ημας ετιμησε· και γαρ και αυτοι τους
αδελφους αναμενουσιν. Ει γαρ σωμα εν οι παντες εσμεν, μειζων γινεται τωι σωματι
τουτωι η ηδονη, οταν κοινηι στεφανωται, και μη κατα μερος. Και γαρ οι δικαιοι και εν
τουτωι εισι θαυμαστοι, οτι χαιρουσιν ως επι οικειοις αγαθοις τοις των αδελφων.
Ὥστε 63.193 κακεινοις τουτο κατα γνωμην εστι, το μετα των μελων των ιδιων
στεφανωθηναι· το γαρ ομου δοξασθηναι, μεγαλη ηδονη. Τοιγαρουν και ημεις
τοσουτον εχοντες περικειμενον ημιν νεφος μαρτυρων. βʹ. Πολλαχου η Γραφη την
παραμυθιαν λαμβανει την εν τοις κακοις απο των συμβαινοντων πραγματων, ως
οταν λεγηι ο προφητης· Ἀπο καυματος και σκληροτητος, και υετου ρυσεται σε· και ο
∆αυΐδ· Ἡμερας ο ηλιος ου συγκαυσει σε, ουδε η σεληνη την νυκτα. Τουτο γουν και
ενταυθα λεγει, οτι η μνημη των αγιων εκεινων, ωσπερ νεφος τον φλεγομενον υπο
ακτινος θερμοτερας σκιαζει, ουτω την υπο των κακων καταπεπονημενην ανιστησι
και ανακταται ψυχην. Και ουκ ειπεν, Ὑπεραιωρουμενον ημων, αλλα, Περικειμενον
ημιν, ο εκεινου πλεον ην ωστε δηλωσαι δια τουτου, οτι περικειμενον κυκλωι, εν
μειζονι αδειαι εικοτως ειναι ποιησει. Μαρτυρας δε ουχι τους εν τηι Καινηι λεγει μονον,
αλλα και τους εν τηι Παλαιαι· και γαρ και αυτοι εμαρτυρησαν τηι του Θεου
μεγαλειοτητι· οιον, ως οι τρεις παιδες, οι περι τον Ἠλιαν, οι προφηται παντες.
Ὄγκον αποθεμενοι παντα. –Παντα, τινα; Τουτεστι, τον υπνον, την ολιγωριαν, τους
λογισμους τους ευτελεις, παντα τα ανθρωπινα. Και την ευπεριστατον αμαρτιαν.
Ευπεριστατον ητοι την ευκολως περιισταμενην ημας, η την ευκολως περιστασιν
δυναμενην παθειν, λεγει· μαλλον δε τουτο· ραιδιον γαρ, εαν θελωμεν, περιγενεσθαι
της αμαρτιας. ∆ι' υπομονης, φησι, τρεχωμεν τον προκειμενον ημιν αγωνα. Ουκ ειπε,
Πυκτευωμεν, ουδε, Παλαιωμεν, ουδε, Πολεμωμεν, αλλ' ο παντων κουφοτερον ην το
του δρομου, τουτο εις μεσον τεθεικεν. Ουδε ειπε, Προσθωμεν τωι δρομωι, αλλ', Ἐν
αυτωι τουτωι υπομεινωμεν, μη εκλυθωμεν. Τρεχωμεν, φησι, τον προκειμενον ημιν
αγωνα. Ειτα το κεφαλαιον της παρακλησεως, ο και πρωτον και υστερον τιθησι, τον
Χριστον· Ἀφορωντες, φησιν, εις τον της πιστεως αρχηγον και τελειωτην Ἰησουν.
Ὅπερ ουν και αυτος ο Χριστος τοις μαθηταις συνεχως ελεγεν· Ει τον οικοδεσποτην
Βεελζεβουλ απεκαλεσαν, ποσωι μαλλον τους οικιακους αυτου; και παλιν· Ουκ εστι
μαθητης υπερ τον διδασκαλον, ουδε δουλος υπερ τον κυριον αυτου. –Ἀφορωντες,
φησι· τουτεστιν, ινα μαθωμεν τρεχειν, βλεπωμεν εις Χριστον. Καθαπερ γαρ επι των
τεχνων πασων και των αγωνισματων προς τους διδασκαλους ορωντες, ουτως
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντυπουμεν τηι διανοιαι την τεχνην, δια της οπτικης κανονας τινας λαμβανοντες·
ουτω δη και ενταυθα, ει βουλοιμεθα τρεχειν, και μαθειν καλως τρεχειν, προς τον
Χριστον ορωμεν, τον αρχηγον της πιστεως και τελειωτην Ἰησουν. Τι εστι τουτο;
Τουτεστιν, αυτος εν ημιν την πιστιν ενεθηκεν, αυτος την αρχην δεδωκεν. Ὃ και
προς τους μαθητας ο Χριστος ειπεν· Ουχ υμεις με εξελεξασθε, αλλ' εγω εξελεξαμην
υμας. Και ο Παυλος δε φησι· Τοτε δε επιγνωσομαι, καθως και επεγνωσθην. Ει δε
αυτος την αρχην ημιν ενεθηκεν, αυτος και το τελος επιθησει. Ὃς αντι της
προκειμενης αυτωι, φησι, χαρας, υπεμεινε σταυρον, αισχυνης καταφρονησας. Τουτ
63.194 εστιν, εξην αυτωι μηδεν παθειν, ειπερ εβουλετο. Ουδε γαρ αμαρτιαν εποιησεν,
ουδε δολος ευρεθη εν τωι στοματι αυτου· καθως και αυτος φησιν εν τοις Ευαγγελιοις·
Ἔρχεται ο του κοσμου αρχων, και ουκ εχει εν εμοι ουδεν. Προυκειτο τοινυν αυτωι,
ειπερ εβουλετο, μη ελθειν εις τον σταυρον· Ἐξουσιαν γαρ εχω, φησι, θειναι την
ψυχην μου, και εξουσιαν εχω παλιν λαβειν αυτην. Ει τοινυν ο μηδεμιαν εχων
αναγκην του σταυρωθηναι, εσταυρωθη ημων ενεκεν· ποσωι μαλλον ημας δικαιον
παντα γενναιως υπομενειν; Ὃς αντι της προκειμενης αυτωι χαρας, φησιν, υπεμεινε
σταυρον, αισχυνης καταφρονησας. Τι δε εστιν, Αισχυνης καταφρονησας; Τον
επονειδιστον, φησιν, ειλετο θανατον. Ἔστω γαρ, απεθνησκε· τι και επονειδιστως; ∆ι'
ουδεν ετερον, αλλ' ημας διδασκων μηδεν ηγεισθαι την παρ' ανθρωπων δοξαν. ∆ια
τουτο, ουχ υποκειμενος αμαρτιαι ειλετο αυτην, παιδευων ημας κατατολμαιν αυτης,
και μηδεν αυτην τιθεσθαι. ∆ια τι μη ειπε Λυπην, αλλα Αισχυνην; Ὅτι ου μετα λυπης
ταυτα εφερε. Τι ουν το τελος; ακουε, επαγει γαρ· Ἐν δεξιαι του θρονου του Θεου
κεκαθικεν. Ὁραις το επαθλον; Ὅπερ και ο Παυλος γραφων φησι· ∆ιο και ο Θεος
αυτον υπερυψωσε, και εχαρισατο αυτωι ονομα το υπερ παν ονομα, ινα εν τωι ονοματι
Ἰησου Χριστου παν γονυ καμψηι. Το κατα σαρκα φησι. Μαλιστα μεν ουν, ει και μηδεν
ην επαθλον, ικανον το υποδειγμα πεισαι παντα ελεσθαι· νυνι δε και επαθλα ημιν
προκειται, ου τα τυχοντα, αλλα μεγαλα και αποῤρητα. Ὥστε και ημεις επειδαν τι
παθωμεν τοιουτον, προ των αποστολων εννοωμεν τον Χριστον. ∆ια τι; Ὅτι ολος ο
βιος αυτου υβρεων εγεμε· και γαρ μαινομενος ηκουεν αει, και πλανος, και γοης· και
ποτε μεν ελεγον οι Ἰουδαιοι· Ουτος ουκ εστιν απο του Θεου· ποτε δε· Ουχι, φησιν,
αλλα πλαναι τον οχλον· και παλιν· Ἐκεινος ο πλανος ειπεν ετι ζων· Μετα τρεις
ημερας εγειρομαι. Και εις γοητειαν δε αυτον διεβαλλον λεγοντες· Ἐν Βεελζεβουλ
εκβαλλει τα δαιμονια· και οτι μαινεται, και δαιμονιον εχει· Ου καλως ελεγομεν,
φησιν, οτι δαιμονιον εχει, και μαινεται; Και ταυτα ηκουε παρ' αυτων, ευεργετων,
θαυματουργων, Θεου εργα επιδεικνυμενος. Ει μεν γαρ μηδεν ποιων ταυτα ηκουεν,
ουκ ην ουτω θαυμαστον· ει δε διδασκων τα προς αληθειαν, πλανος ηκουε, και
δαιμονας εκβαλλων, δαιμονα εχειν ελεγετο, και παντα ανατρεπων τα εναντια, γοης
ελεγετο· ποιαν υπερβολην θαυματος ουκ εχει; Ταυτα γαρ αυτου συνεχως
κατηγορουν. γʹ. Ει δε βουλει και τα σκωμματα και τας ειρωνειας μαθειν, ας κατ'
αυτου εποιουντο, ο μαλιστα δακνει τας ημετερας ψυχας, ακουε πρωτον τας απο του
γενους· Ουχ ουτος, φησιν, εστιν ο του τεκτονος υιος, ου ημεις ισμεν τον πατερα και
την μητερα; ουχ οι αδελφοι αυτου παντες παρ' ημιν εισι; και απο της πατριδος αυτον
σκωπτοντες, ελεγον εκ Ναζαρετ αυτον ειναι. Και παλιν· Ἐρωτησον, 63.195 φησι, και
ιδε, οτι εκ της Γαλιλαιας προφητης ουκ εγηγερται· και εφερε τοσαυτα
συκοφαντουμενος. Και παλιν ελεγον· Ουχι η Γραφη φησιν, οτι απο Βηθλεεμ της
κωμης ερχεται ο Χριστος; Βουλει και τας ειρωνειας ιδειν ας εποιουντο παρ' αυτον
τον σταυρον; Προσεκυνουν αυτωι εμπαιζοντες, και επαιον αυτον και εκολαφιζον, και
ελεγον· Ειπε ημιν τις εστιν ο παισας σε; και οξος προσηγον, και ελεγον· Ει Υιος ει του
Θεου, καταβηθι απο του σταυρου. Ἔτι δε και ο δουλος του αρχιερεως ραπισμα
εδωκεν αυτωι, και φησιν· Ει μεν κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι του κακου· ει δε
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλως, τι με δερεις; Και χλευαζοντες δε, χλαμυδα περιεθηκαν αυτωι, και ενεπτυον εις
το προσωπον αυτου και τας πειρας αει προσηγον, πειραζοντες αυτον. Βουλει και τας
κατηγοριας ιδειν, τας λαθρα, τας φανερως, τας παρα των μαθητων; το γαρ, Μη και
υμεις θελετε υπαγειν; και το, ∆αιμονιον εχεις, παρα των πιστευσαντων ηδη ελεγετο
Ειπε δε μοι, ουκ αει εφευγε και αυτος, ποτε μεν εις την Γαλιλαιαν, ποτε δε εις την
Ἰουδαιαν; ουχι εκ σπαργανων αυτωι πολυς ο πειρασμος; ουχι παιδιον οντα αυτον η
μητηρ λαβουσα κατηλθεν εις Αιγυπτον; ∆ια ταυτα τοινυν παντα φησιν· Ἀφορωντες
εις τον της πιστεως αρχηγον και τελειωτην Ἰησουν, ος αντι της προκειμενης αυτωι
χαρας υπεμεινε σταυρον, αισχυνης καταφρονησας, εν δεξιαι τε του θρονου του Θεου
κεκαθικεν. Εις τουτον τοινυν αφορωμεν και εις τα των μαθητων των τουτου,
αναγινωσκοντες τα Παυλου, και ακουοντες αυτου λεγοντος· Ἐν υπομονηι πολληι, εν
θλιψεσιν, εν αναγκαις, εν διωγμοις, εν στενοχωριαις, εν πληγαις, εν φυλακαις, εν
ακαταστασιαις, εν νηστειαις εν κοποις, εν αγνοτητι, εν γνωσει· και παλιν· Μεχρι της
αρτι ωρας και πεινωμεν και διψωμεν, και γυμνητευομεν, και κολαφιζομεθα, και
αστατουμεν, και κοπιωμεν, εργαζομενοι ταις ιδιαις χερσι· λοιδορουμενοι,
ευλογουμεν· διωκομενοι, ανεχομεθα· βλασφημουμενοι, παρακαλουμεν. Ἆρα εξ
ημων εχει τις ειπειν, οτι το πολλοστον τουτων μερος επαθεν; Ὡς πλανοι γαρ, φησιν,
ως ατιμοι, ως μηδεν εχοντες· και παλιν· Πεντακις τεσσαρακοντα παρα μιαν υπο
Ἰουδαιων ελαβον· τρις εῤραβδισθην, απαξ ελιθασθην, νυχθημερον εν τωι βυθωι
πεποιηκα, οδοιποριαις, πολλακις, εν θλιψεσιν, εν στενοχωριαι, εν λιμωι. Και οτι
ταυτα τωι Θεωι εδοκει, ακουε αυτου λεγοντος· Ὑπερ τουτου τρις τον Κυριον
παρεκαλεσα, και ειρηκε μοι, Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι
τελειουται. ∆ιο και, φησιν, ευδοκω εν ασθενειαις, εν θλιψεσιν, εν αναγκαις, εν
στενοχωριαις, εν πληγαις, εν φυλακαις, ινα επισκηνωσηι επ' εμε η δυναμις του
Χριστου. Και αυτου δε ακουσον του Χριστου λεγοντος· Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε.
Ἀναλογισασθε γαρ, φησι, τον τοιαυτην υπομεμενηκοτα υπο των αμαρτωλων εις
αυτον αντιλογιαν, ινα μη καμητε, ταις ψυχαις υμων εκλυομενοι. Εικοτως ταυτα
επηγαγεν· ει γαρ τα των πλησιον παθη διανιστησιν ημας, τα του ∆εσποτου ποσην
ημιν ου παρεξει προθυμιαν; τι ημας ουκ εργασεται; Και σκοπει πως παρεις παντα
ειπειν, 63.196 δια της αντιλογιας το παν εδηλωσε, και τωι τοιαυτην προσθειναι· τας
γαρ επι κοῤρης πληγας, τον γελωτα, τας υβρεις, τους ονειδισμους, τας χλευασιας,
ταυτα παντα δια της αντιλογιας ενεφηνε· και ουκ εκεινα μονα, αλλα και τα παρα τον
βιον απαντα τον της διδασκαλιας. Ταυτα τοινυν, αγαπητοι, αει αναλογιζωμεθα, και
νυκτωρ και μεθ' ημεραν εν ταις διανοιαις ημων στρεφωμεν, ειδοτες οτι μεγαλα εκ
τουτου καρπωσομεθα αγαθα, και πολλην την ωφελειαν εξομεν. Μεγα γαρ, οντως
μεγα παραμυθιον, και τα του Χριστου παθη και τα των αποστολων. Ουτω γαρ ᾔδει
ταυτην βελτιω της αρετης ουσαν την οδον, ως και αυτος ο μη δεομενος αυτης
ταυτην ελθειν· ουτως οιδε την θλιψιν συμφερουσαν ημιν, και ανεσεως υποθεσιν
μαλλον γινομενην· ακουε γαρ αυτου του Χριστου λεγοντος· Ἐαν μη τις αρηι τον
σταυρον αυτου, και ακολουθησηι οπισω μου, ουκ εστι μου αξιος. Μονον γαρ ουχι
τουτο δια της τοιαυτης λεγει διδασκαλιας· Ει μαθητης ει, τον διδασκαλον μιμου·
τουτο γαρ εστι μαθητου. Ει δε αυτος μεν δια θλιψεως ηλθε, συ δε δι' ανεσεως, ουκετι
την αυτην βαδιζεις οδον, ην εκεινος εβαδισεν, αλλ' ετεραν. Πως ουν ακολουθεις, μη
ακολουθων; πως ει μαθητης, μη τωι διδασκαλωι επομενος; Τουτο και ο Παυλος φησιν·
Ἡμεις ασθενεις, υμεις δε ισχυροι· ημεις ατιμοι, υμεις δε εντιμοι. Ἢ πως εχει λογον,
φησι, ταναντια ημας ζηλουν, και υμας μεν ειναι μαθητας, ημας δε διδασκαλους;
Μεγα αρα θλιψις, αγαπητοι· δυο γαρ τα μεγιστα κατορθοι, και αμαρτιας εξαλειφει,
και στεῤρους ποιει. δʹ. Τι ουν, φησιν, αν περιτρεψηι και απολεσηι; Ουχ η θλιψις τουτο
ποιει, αλλ' η ημετερα νωθεια. Πως, φησιν; Ἐαν γαρ νηφωμεν, εαν τον Θεον
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρακαλωμεν, ωστε μη εασαι ημας πειρασθηναι υπερ ο δυναμεθα, εαν αει αυτου
εχωμεθα, στησομεθα γενναιως, και παραταξομεθα. Ἕως αν αυτον εχωμεν βοηθον,
καν παντων των ανεμων σφοδροτερον πνευσωσιν οι πειρασμοι, καρφος ημιν
εσονται και φυλλον απλως φερομενον. Ἄκουε Παυλου λεγοντος· Ἐν τουτοις, φησι,
πασιν υπερνικωμεν· και παλιν· Λογιζομαι γαρ οτι ουκ αξια τα παθηματα του νυν
καιρου προς την μελλουσαν δοξαν αποκαλυπτεσθαι εις ημας· και παλιν· Το γαρ
παραυτικα ελαφρον της θλιψεως, καθ' υπερβολην εις υπερβολην αιωνιον βαρος
δοξης ημιν κατεργαζεται. Σκοπει ηλικους κινδυνους, ναυαγια, τας επαλληλους
θλιψεις, και οσα τοιαυτα, ελαφρα καλει· και ζηλωσον τον αδαμαντα τουτον, τον
απλως και εικη το σωμα τουτο περικειμενον. Ἐν πενιαι ει; αλλ' ουκ εν τοσαυτηι, οσηι ο
Παυλος, ο και εν λιμωι εξεταζομενος και διψει και γυμνοτητι· ου γαρ μιαν ημεραν
τουτο επαθεν, αλλα διηνεκως τουτο υπεμεινε. Ποθεν τουτο δηλον; Ἄκουε αυτου
λεγοντος· Ἄχριτης αρτι ωρας και πεινωμεν, και διψωμεν, και γυμνητευομεν. Βαβαι,
ποσην εχων ηδη δοξαν εν τωι κηρυγματι, τοσαυτα υπεμενεν, εικοστον λοιπον ετος
εχων, οτε ταυτα εγραφεν. Οιδα γαρ, φησιν, ανθρωπον προ ετων δεκατεσσαρων, ειτε
εν σωματι, ειτε εκτος του σωματος, ουκ οιδα· και παλιν· 63.197 Μετα τρια ετη, φησιν,
ανηλθον εις Ἱεροσολυμα. Και παλιν ακουε αυτου λεγοντος· Καλον μοι αποθανειν, η
το καυχημα μου ινα τις κενωσηι. Ου μονον δε τουτο, αλλα και παλιν γραφων ελεγεν·
Ὡς περικαθαρματα του κοσμου εγενηθημεν. Τι λιμου χαλεπωτερον; τι κρυμου; τι
των επιβουλων των παρα αδελφων; ους ψευδαδελφους λοιπον καλει. Ουχι λυμεων
εκαλειτο της οικουμενης; ουχι απατεων; ουχι ανατροπευς; ουχι κατεκοπτετο
μαστιζομενος; Ταυτα εν νωι λαβωμεν, αγαπητοι, ταυτα αναλογιζωμεθα, ταυτα
μνημονευωμεν, και ουδεποτε εκλυθησομεθα, καν αδικωμεθα, καν αρπαζωμεθα, καν
μυρια πασχωμεν κακα. Γενοιτο τα εν τοις ουρανοις ημας ευδοκιμειν, και παντα
φορητα· γενοιτο ευ πραττειν εκει, και των ενταυθα λογος ουδεις. Σκια ταυτα εστι και
οναρ· οια αν ειη, ελπιζομενων εκεινων και προσδοκωμενων, ουδεν εστι των δεινων
ουτε τηι φυσει, ουτε τωι χρονωι. Τι γαρ βουλει προς τα δεινα εκεινα παραβαλωμεν; τι
προς το πυρ το ασβεστον, προς τον σκωληκα τον ατελευτητον; τι δυνησηι ισον ειπειν
των ενταυθα προς τον βρυγμον των οδοντων, προς τα δεσμα, προς το σκοτος το
εξωτερον, προς την οργην προς την θλιψιν, προς την στενοχωριαν; Ἀλλα τωι χρονωι;
Και τι μυρια ετη προς απειρους αιωνας και ατελευτητους; ουχ οσον μικρα σταγων
προς αβυσσον απειρον; Ἀλλα προς τα αγαθα; Ἀλλ' εκει μειζων η υπερβολη·
Ὀφθαλμος ουκ ειδε, φησιν, ους ουκ ηκουσεν, επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη. Και
ταυτα εσται παλιν εν απειροις αιωσιν. Ὑπερ τουτων ουν κατακοπηναι μυριακις ου
καλον, αναιρεθηναι, κατακαηναι, μυριους υποστηναι θανατους, παν οτιουν
υπομειναι δεινον και λογωι και εργωι; Ει γαρ εν πυρι ζηιν κατακαιομενον ην, ουκ εδει
παντα υπομενειν υπερ του τυχειν των επηγγελμενων εκεινων αγαθων; Ἀλλα τι
λεγω ταυτα ληρων προς ανθρωπους ουδε χρηματων καταφρονησαι αιρουμενους,
αλλ' ως αθανατων αυτων εχομενους, καν μικρα εκ πολλων δωσι, το παν νομιζοντας
ηνυκεναι; Ουκ εστι τουτο ελεημοσυνη· ελεημοσυνη γαρ εστιν η της χηρας εκεινης,
ητις τον βιον αυτης παντα εκενωσεν. Ει δε ου χωρεις τοσουτον οσον η χηρα
καταβαλειν, αλλα καν το περισσευμα ολον καταβαλε· εχε τα αρκουντα, μη τα
περιττα. Ἀλλ' ουδεις εστιν ουδε το περισσευμα καταβαλλων· εως γαρ αν εχηις
οικετας πολλους και ιματια σηρικα, παντα ταυτα περιττευματα εστιν. Ουδεν
αναγκαιον ουδε της χρειας, ων ανευ δυναμεθα ζηιν· ταυτα περιττα και απλως εξω
προσκειται. Τινος ουν ανευ ου δυναμεθα ζηιν ιδωμεν, ει δοκει. Καν δυο μονους
εχωμεν οικετας, δυναμεθα ζηιν· οπου γαρ εισι τινες χωρις οικετων ζωντες, ποιαν
ημεις εχομεν απολογιαν, τοις δυο ουκ αρκουμενοι; ∆υναμεθα και εκ πλινθων εχειν
οικιαν τριων οικηματων· και τουτο αρκει ημιν. Ειπε γαρ μοι, ουκ εισι τινες μετα
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδων και γυναικος ενα οικον εχοντες; Ἔστωσαν δε, ει βουλει, και παιδες δυο. Και
πως ουκ αισχυνη, φησιν, εστι το μετα δυο οικετων την ελευθεραν βαδιζειν; Ἄπαγε,
ουκ εστι τουτο αισχυνη, μετα δυο οικετων την ελευθεραν βαδιζειν, αλλ' αισχυνη
εστι το μετα πολλων προιεναι. Ταχα γελατε 63.198 τουτων ακουοντες. Πιστευσατε,
τουτο εστιν αισχυνη, το μετα πολλων προιεναι. Ὥσπερ οι προβατοπωλαι, η ωσπερ οι
των ανδραποδων καπηλοι, ουτω μεγα τι ηγεισθε το μετα πλειονων οικετων
προιεναι. Τυφος τουτο και κενοδοξια· εκεινο φιλοσοφια και σεμνοτης. Την γαρ
ελευθεραν ουκ απο του πληθους των ακολουθων φαινεσθαι δει· ποια γαρ αρετη
ανδραποδα εχειν πολλα; Τουτο ουκ εστι ψυχης· οπερ δε ουκ εστι ψυχης, ου
δεικνυσιν ελευθεραν. Ὅταν ολιγοις αρκηται, τοτε εστιν ελευθερα οντως· οταν δε
πολλων δεηται, δουλη εστι και ανδραποδων χειρων. Ειπε μοι, οι αγγελοι ουχι μονοι
περιπολουσι την οικουμενην, και ου δεονται ουδενος του εψομενου; αρ' ουν δια
τουτο χειρους ημων εισι των δεομενων οι μη δεομενοι; Ει τοινυν το μηδε ολως
δεισθαι ακολουθου, αγγελικον, τις του αγγελικου βιου εγγυς, η πολλων δεομενη, η η
ολιγων; Ουκ εστι τουτο αισχυνη; αισχυνη γαρ εστι το ατοπον τι πραξαι. Ειπε μοι, τις
επιστρεφει τους επ' αγορας, η πολλους επαγομενη, η η ολιγους; ταυτης δε της
ολιγους επαγομενης, ουχι η μονη μαλλον απροοπτος φαινομενη; Ὁραις οτι εκεινο
εστιν αισχυνη; Τις επιστρεφει τους επ' αγορας, η τα καλα φορουσα ιματια, η η απλως
περικειμενη και ανεπιτηδευτως; τις παλιν επιστρεφει τους επ' αγορας, η επι ημιονων
φερομενη, και χρυσοπαστων παραπετασματων, η η απλως και ως ετυχε μετα
κοσμιοτητος βαδιζουσα; η ταυτην μεν ουδε ορωμεν καν ιδωμεν, εκεινην δε ου μονον
ιδειν βιαζονται οι πολλοι, αλλα και ερωτωσι, τις ειη, και ποθεν; Και παριημι λεγειν
οσος ο φθονος εντευθεν τικτεται. Τι ουν, ειπε μοι, αισχρον, ορασθαι η μη ορασθαι;
ποτε μειζων η αισχυνη, οταν παντες εις αυτην βλεπωσιν, η οταν μηδεις; οταν
μανθανωσι περι αυτης, η οταν μηδε φροντιζωσιν; Ὁραις οτι ου δι' αισχυνην, αλλα
δια κενοδοξιαν παντα πραττομεν; Πλην αλλ' επειδη τουτου αδυνατον υμας
απαγαγειν, αρκει μοι τεως το μαθειν υμας, οτι ουκ εστι τουτο αισχυνη. Ἁμαρτια
μονη αισχυνη εστιν, ην ουδεις ειναι νομιζει αισχυνην, αλλα παντα μαλλον η ταυτην.
Ἱματια εστω τα της χρειας, μη περιττα· πλην αλλ' ινα μη εις πολλην στενοχωριαν
υμας κατακλεισωμεν, εκεινο παρεγγυω, οτι χρυσοπαστων ημιν ου δει, ουδε λεπτων
οθονιων. Και ταυτα ουκ εγω λεγω· οτι γαρ ουκ εμα εστι τα ρηματα, ακουε του
μακαριου Παυλου λεγοντος, και παρεγγυωντος ταις γυναιξι Κοσμειν εαυτας, μη εν
πλεγμασιν, η χρυσωι, η μαργαριταις, η ιματισμωι πολυτελει. Ἀλλα ποταπωι βουλει, ω
Παυλε, ειπε· ισως γαρ ερουσιν, οτι τα χρυσα μονα εστι πολυτελη, τα δε σηρικα ου
πολυτελη· ειπε ποταπωι βουλει. Ἔχοντες δε διατροφας και σκεπασματα, τουτοις,
φησιν, αρκεσθησομεθα. Τοιουτον εστω το ιματιον, φησιν, ωστε σκεπειν μονον. ∆ια
γαρ τουτο εδωκεν ημιν αυτα ο Θεος, ινα σκεπωμεν την γυμνοτητα· τουτο δε
οιονδηποτε ιματιον ποιησαι δυναται ευτελους ον τιμης. Ταχα γελατε, αι τα σηρικα
φορουσαι ιματια· γελασαι γαρ οντως χρη. Τι μεν Παυλος επεταξε; τι δε ημεις
πραττομεν; Ου προς τας γυναικας δε μοι ο λογος μονον, αλλα και προς τους 63.199
ανδρας. Παντα γαρ τα λοιπα, απερ εχομεν, περιττα· μονοι οι πενητες ου περιττα
κεκτηνται· ταχα δε κακεινοι δι' αναγκην, ως, ει γε εξην, ουκ αν ουδε εκεινοι
απεσχοντο. Πλην αλλ', ειτε προφασει, ειτε αληθειαι, τεως εκεινοι τα περιττα ουκ
εχουσι. Τοιαυτα τοινυν φορωμεν ιματια, τα την χρειαν πληρουντα. Τι γαρ βουλεται
ο πολυς χρυσος; τοις επι σκηνης ταυτα αρμοττει, ταυτα εκεινων τα φορηματα,
πορνων εστι γυναικων, παντα προς το θεαθηναι ποιουσων. Καλλωπιζεσθω εκεινη η
επι της σκηνης, η επι της ορχηστρας· παντας γαρ βουλεται προς εαυτην
επισπασασθαι· η δε επαγγελλομενη θεοσεβειαν, μη ουτω καλλωπιζεσθω, αλλα
ετερως εχει καλλωπισμον πολυ εκεινης μειζονα. Ἔχεις και συ θεατρον· προς εκεινο
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλλωπιζου το θεατρον, εκεινον περιτιθεσο τον κοσμον. Ποιον σου εστι το θεατρον;
Ὁ ουρανος, ο των αγγελων δημος· ουχι των παρθενων λεγω μονον, αλλα και των
κοσμικων· πασαι, οσαι τωι Χριστωι πιστευουσιν, εκεινο εχουσι το θεατρον. Τοιαυτα
φθεγγωμεθα, ινα εκεινοις τερπωμεν τους θεατας· τοιαυτα περιτιθεσο, ινα εκεινους
ευφρανηις. Ειπε γαρ μοι, εαν η πορνη γυνη αφεισα τα χρυσια και τα ιματια και τον
γελωτα και τα ρηματα τα αστεια και τα αισχρα, ευτελες ιματιον περιβαληται, και
ανεπιτηδευτως συνθεισα εαυτην εισελθηι, και θεοσεβη φθεγγηται ρηματα, και περι
σωφροσυνης διαλεγηται, και μηδεν αισχρον λεγηι, ουχι αναστησονται παντες; ουχι
διαλυθησεται τουτο το θεατρον; ουχι εκβαλουσιν αυτην, ως ουκ ειδυιαν αρμοσασθαι
τωι δημωι, και αλλοτρια λεγουσαν του θεατρου εκεινου του σατανικου; Ουτω και συ,
εαν τα εκεινης περιθεμενη εις το των ουρανων θεατρον εισελθηις, εκβαλουσι σε οι
θεαται. Ἐκει γαρ ου των χρυσων ιματιων χρεια τουτων, αλλ' ετερων. Ποιων; Οιων ο
προφητης φησιν· Ἐν κροσσωτοις χρυσοις περιβεβλημενη, πεποικιλμενη· ουχ ωστε το
σωμα λευκον ποιησαι και αποστιλβον, αλλ' ωστε την ψυχην καλλωπισαι· αυτη γαρ
εστιν η αγωνιζομενη εκει και αθλουσα. Πασα η δοξα της θυγατρος του βασιλεως
εσωθεν, φησι. Ταυτα περιθου· μυριων γαρ και αλλων απαλλαττεις σαυτην κακων,
και τον ανδρα μεριμνης, και σαυτην φροντιδος. Ουτω γαρ αιδεσιμος εσηι τωι ανδρι,
οταν μη πολλων δεηι. ʹ. Πας γαρ ανθρωπος ειωθεν ακκιζεσθαι κατα των δεομενων
αυτου· οταν δε ιδηι μη χρειαν εχοντας, κατασπαι το φρονημα, ωστε ομοτιμως
διαλεγεται. Ὅταν ιδηι ο ανηρ οτι ου χρειαν αυτου εχεις εν ουδενι, οτι καταφρονεις
των παρ' αυτου δωρεων, καν σφοδρα ηι φρονηματιων, τοτε σε αιδεσθησεται μαλλον,
η τα χρυσια περικειμενην· και ουκετι εσηι αυτου δουλη. Ὧν γαρ χρειαν εχομεν,
υποκυπτειν τουτοις αναγκαζομεθα· εαν δε αποστησωμεν εαυτους, ουκετι εσομεθα
υποδικοι, αλλ' οιδεν οτι δια τον του Θεου φοβον υπακοην τινα απονεμομεν αυτωι, ου
δια τα παρ' αυτου. Νυν μεν γαρ ως μεγαλα ημιν χαριζομενος, οσης αν απολαυσηι της
τιμης, ουχ ηγειται της πασης απολελαυκεναι· τοτε δε καν μικρας τυχηι, χαριν
ηγησεται· ουκ ονειδιει, ουκ αναγκασθησεται ουδε αυτος πλεονεκτειν δια σε. Τι γαρ
αλογωτερον του χρυσια εις τουτο κατασκευαζειν, ινα περικεωνται εν βαλανειοις και
εν αγοραις; Ἀλλ' εν βαλανειοις και εν αγοραις ουδεν ισως θαυμαστον· το δε και εν εκ
63.200 κλησιαι ουτω σχηματιζομενην προιεναι, πολυς ο γελως. Τι γαρ δη ποτε
εισερχεται χρυσια φορουσα ενταυθα, η οφειλουσα εισελθειν, ινα ακουσηι κοσμειν
εαυτας, μη χρυσιωι μηδε μαργαριταις, μηδε ιματισμωι πολυτελει; Τινος ουν ενεκεν
εισερχηι, ω γυναι; αρα ως μαχομενη τωι Παυλωι, και δεικνυουσα οτι καν μυριακις
ταυτα λεγηι, ουκ επιστρεφηι; αλλ' ως τους διδασκαλους ημας ελεγξαι βουλομενη
ματην ταυτα διαλεγομενους; Ειπε γαρ μοι, εαν τις Ἕλλην και απιστος ακουσας
αναγινωσκομενου του χωριου τουτου, ενθα ταυτα λεγει ο μακαριος Παυλος,
παρεγγυων ταις γυναιξι, μητε χρυσωι, μητε μαργαριταις, μητε ιματισμωι πολυτελει
κοσμειν εαυτας, και εχων γυναικα πιστην, ιδηι οτι πολυν ποιειται λογον του
καλλωπισμου και χρυσια περιτιθεται, ινα προελθηι εν εκκλησιαι, αρα ουκ ερει προς
εαυτον, ορων αυτην εν τωι κοιτωνισκωι ταυτα περιτιθεμενην και διατιθεισαν καλως,
Τι μενει ενδον η γυνη εις τον κοιτωνισκον; τι βραδυνει; τι περιτιθεται τα χρυσια; που
απελθειν εχει; εις την εκκλησιαν; δια τι; ινα ακουσηι, Μη ιματισμωι πολυτελει; Ου
γελασεται; ουκ ανακαγχασει; ου χλευην και απατην ειναι νομιει τα ημετερα; ∆ιο
παρακαλω, τα χρυσια ταις πομπαις αφωμεν, ταις σκηναις, ταις προθηκαις ταις επι
των εργαστηριων· η δε του Θεου εικων μη τουτοις καλλωπιζεσθω· η ελευθερα τηι
ελευθεριαι κοσμεισθω· ελευθερια δε το ατυφον, το ακομπαστον. Ει δε και δοξης
βουλει της παρα ανθρωπων επιτυχειν, ουτως επιτευξηι Την γαρ ανδρος πλουτουντος
ουσαν γυναικα ουχ ουτω θαυμασομεθα χρυσια φορουσαν και σηρικα (τουτο γαρ
κοινον απασων), ως οταν λιτον ιματιον και απλουν, και εξ εριου ειργασμενον μονον
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περικειμενη τυγχανηι· τουτο θαυμασονται παντες, τουτο κροτησουσιν. Ἐν εκεινωι
μεν γαρ τωι κοσμωι τωι των χρυσιων και των πολυτελων ιματιων, πολλας εχει τας
κοινωνουσας αυτηι· καν ταυτην υπερακοντισηι, υπο της ετερας ητταται· καν πασας
υπερβαληται, υπο της βασιλιδος αυτης νικαται· ενταυθα δε πασας νικαι, και αυτην
την του βασιλεως γυναικα· μονη γαρ εν πλουτωι πολλωι τα των πενητων ειλετο.
Ὥστε και ει δοξης ερωμεν, ενταυθα μειζων η δοξα. Ου προς τας χηρας λεγω μονον,
και τας πλουσιας· ενταυθα γαρ δοκει η της χηρειας αναγκη τουτο ποιειν· αλλα και
προς τας υπανδρους ουσας. Ἀλλ' ουκ αρεσκω, φησι, τωι ανδρι. Ου τωι ανδρι βουλει
αρεσκειν, αλλα τωι πληθει των γυναικων των πενιχρων· μαλλον δε ουκ αρεσκειν,
αλλα κατατηκειν αυτας και οδυναιν, και την πενιαν μειζονα ποιειν. Ποσα δια σε
βλασφημα φθεγγονται; Μη εστω, φησι, πενια· ο Θεος μισει τους πενομενους, ο Θεος
ου φιλει τους εν πενιαι. Ὅτι γαρ ου τωι ανδρι βουλει αρεσκειν, και ταυτης ενεκεν της
αιτιας καλλωπιζηι, εξ ων αυτη ποιεις τουτο δηλον απασι καθισταις. Ὅταν γαρ
υπερβηις τον ουδον του θαλαμου, ευθεως απαντα αποτιθηι, και τα ιματια, και τα
χρυσια, και τους μαργαριτας· και επι της οικιας μαλιστα ου φορεις. Ει δε ολως βουλει
αρεσκειν τωι ανδρι, εστι δι' ων αρεσκεις, δι' επιεικειας, δια πραοτητος, δια
κοσμιοτητος. Πιστευε γαρ μοι, γυναι, καν μυριακις ηι κατωφερης ο ανηρ και ακρατης,
ταυτα μαλλον αυτον εφελκυσεται, επιεικεια, κοσμιοτης, το ατυφον, το αδαπανον, το
ευτελες. Τον μεν γαρ ακολαστον, καν μυρια τοιαυτα επινοηις, ου καθεξεις· και ισασιν
οσαι τοιουτους εσχηκασιν ανδρας· ως γαρ εαν καλλωπισηις σαυτην, εκεινος
ακολαστος ων προς ετεραν απεισι· τον δε σωφρονα και κοσμιον ου τουτοις αιρησεις,
αλλα 63.201 τοις εναντιοις· εν τουτοις δε και λυπεις, σαυτηι δοξαν περιτιθεισα
φιλοκοσμου. Ει γαρ και αιδουμενος ο ανηρ, και τουτο ως σωφρων ου λεγει, αλλ'
ενδοθεν καταγνωσεται σου· τους δε φθονους και τας βασκανιας ου περιστελειται. Ου
πασαν ηδονην εκβαλεις λοιπον, φθονον εγειρουσα κατα σαυτης; ζʹ. Ταχα δυσχερως
ακουετε των λεγομενων, και αγανακτειτε λεγουσαι, οτι τους ανδρας παροξυνει
μαλλον κατα των γυναικων. Ου τους ανδρας παροξυνων ταυτα λεγω, αλλα παρ'
υμων βουλομενος εκοντι ταυτα γινεσθαι, δι' υμας, ου δι' εκεινους· ουχ ινα εκεινους
απαλλαξω φθονου, αλλ' ινα υμας απαλλαξω φαντασιας βιωτικης. Βουλει φανηναι
καλη; καγω τουτο βουλομαι, αλλα καλλος ο ο Θεος ζητει, καλλος ο επιθυμει ο
βασιλευς. Τινα βουλει σχειν εραστην, τον Θεον η ανθρωπους; Ἐαν εκεινο ηις το
καλλος καλη, ο Θεος επιθυμησει του καλλους σου· αν δε τουτο χωρις εκεινου,
εκεινος μεν σε βδελυξεται, εσονται δε σου ερασται ανδρες μιαροι· ουδεις γαρ
υπανδρου γυναικος ερων αγαθος. Τουτο και επι του κοσμου του εξωθεν λογιζου.
Ἐκεινος μεν γαρ ο κοσμος, ο της ψυχης λεγω, τον Θεον επισπαται· ουτος δε παλιν
τους μιαρους ανδρας. Ὁραις οτι υμων κηδομαι, οτι υμων φροντιζω, ινα καλαι ητε,
οντως καλαι, οντως επιδοξοι, ινα αντι ανδρων μιαρων τον απαντων ∆εσποτην Θεον
εχητε εραστην; Ἡ δε εκεινον εχουσα εραστην, τινι εσται ομοια; μετα αγγελων
χορευει. Ει γαρ παρα βασιλεως φιλουμενη τις υπερ παντας μακαριζεται· η παρα του
Θεου φιλουμενη φιλιαν πολλην, τινος εσται αξια; καν την οικουμενην αντιστησηις,
ουδεν του καλλους εκεινου αξιον. Τουτο τοινυν ασκησωμεν το καλλος, τουτωι
κοσμωμεθα τωι κοσμωι, ινα εις τους ουρανους χωρησωμεν, εις τας πασταδας τας
πνευματικας, εις τον νυμφωνα τον ακηρατον. Τουτο μεν γαρ το καλλος υπο παντων
αλισκεται, και οταν παραμεινηι καλως, και μητε νοσος ενοχλησηι μητε φροντις, οπερ
αδυνατον, ου παραμενει εικοσιν ετη· εκεινο δε αει ανθει, αει ακμαζει· ουκ εστιν εκει
δεισαι μεταβολην, ου γηρας επελθον ρυτιδα ηγαγεν, ου νοσος κατασκηψασα
εμαρανεν, ουκ αθυμιας φροντις ελυμηνατο, αλλα παντων τουτων εστιν ανωτερον.
Τουτο δε πριν η φανηναι, απεστη, και φανεν ουκ εχει πολλους τους θαυμαστας. Οι
μεν γαρ κοσμιοι ου θαυμαζουσιν, οι δε θαυμαζοντες, μετα ασελγειας θαυμαζουσι. Μη
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοινυν τουτο ασκωμεν, αλλ' εκεινο· εκεινου εχωμεθα, ινα μετα λαμπαδων φαιδρων
απελθωμεν εις τον νυμφωνα. Ου γαρ ταις παρθενοις τουτο επηγγελται μονον, αλλα
ταις ψυχαις ταις παρθενοις· επει, ει παρθενων ην απλως τουτο, ουκ αν αι πεντε
απεκλεισθησαν. Πασων τοινυν εστι τουτο οσαι την ψυχην εισι παρθενοι, οσαι των
νοηματων των βιωτικων εισιν απηλλαγμεναι· φθειρουσι γαρ τας ψυχας 63.202 τα
νοηματα ταυτα. Ἐαν τοινυν ακεραιοι μενωμεν, απελευσομεθα εκει και δεχθησομεθα.
Ἡρμοσαμην γαρ υμας, φησιν, ενι ανδρι, παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι.
Ταυτα ου προς τας παρθενους ειπεν, αλλα προς το πληρωμα της εκκλησιας απασης.
Ἡ γαρ αφθορος ψυχην παρθενος εστι, καν ανδρα εχηι· παρθενος εστι την οντως
παρθενιαν, την θαυμαστην· αυτη γαρ η του σωματος εκεινης εστιν επακολουθημα
και σκια, η δε αληθης παρθενια εκεινη εστι. Ταυτην ασκωμεν, και ουτω δυνησομεθα
μετα φαιδρου προσωπου τον νυμφιον ιδειν, μετα φαιδρων εισελθειν των λαμπαδων,
εαν το ελαιον ημας μη επιλιπηι, εαν τα χρυσια χωνευσασαι ελαιον εργασωμεθα
τοιουτον, ο ποιει φαιδρας τας λαμπαδας· το δε ελαιον εκεινο εστιν η φιλανθρωπια.
Ἐαν ετεροις μεταδωμεν τα οντα, εαν ελαιον αυτα εργασωμεθα, τοτε ημων
προστησεται, και ουκ ερουμεν εν εκεινωι τωι καιρωι, ∆οτε ημιν ελαιον οτι σβεννυνται
ημων αι λαμπαδες, ουδε ετερων δεηθησομεθα, ουδε απελθουσαι προς τους
πωλουντας, αποκλεισθησομεθα, ουδε ακουσομεθα της φωνης εκεινης της φοβερας
και φρικτης, κρουουσαι τας θυρας· Ουκ οιδα υμας· αλλ' επιγνωσεται ημας, και
συνεισελευσομεθα τωι νυμφιωι, και εισελθοντες εις τον νυμφωνα τον πνευματικον,
μυριων απολαυσομεν των αγαθων. Ει γαρ ενταυθα ουτω φαιδρος ο νυμφων, ουτω
λαμπραι αι πασταδες, ως μηδενα κορεννυσθαι προσεχοντα· ποσωι μαλλον εκει;
Θαλαμος εστιν ο ουρανος, και του ουρανου ο νυμφων βελτιων· εκει εισελευσομεθα.
Ει δε ο νυμφων ουτω καλος, τις αρα εσται ο νυμφιος; Και τι λεγω τα χρυσια
αποθεμεναι μεταδωμεν τοις δεομενοις; ει γαρ και εαυτας πωλειν εχρην, ει γαρ αντ'
ελευθερων γενεσθαι δουλας, ωστε δυνηθηναι μετ' εκεινου ειναι του νυμφιου, του
καλλους απολαυειν εκεινου, μονον οραιν εις το προσωπον εκεινου· ουκ εχρην μετα
προθυμιας απαντα καταδεξασθαι; Και βασιλεα μεν τον επι γης ινα μονον ιδωμεν,
πολλακις υπερ του ιδειν αυτον και τα εν χερσι ριπτομεν, και αναγκαια οντα· υπερ δε
του βασιλεα και νυμφιον εν ουρανοις αμφοτερα οντα, ωστε μη μονον καταξιωθηναι
ιδειν, αλλα και προηγεισθαι αυτου μετα λαμπαδων, και εγγυς αυτου ειναι, και
διαπαντος ειναι μετ' αυτου, τι ουκ εδει ποιειν; τι δε ου πραττειν; τι δε ουχ υπομενειν;
∆ιο, παρακαλω, λαβωμεν τινα ποθον εκεινων των αγαθων, ποθησωμεν εκεινον τον
νυμφιον, ωμεν παρθενοι την αληθη παρθενιαν· την γαρ της ψυχης παρθενιαν
επιζητει ο ∆εσποτης. Μετα ταυτης εισελθωμεν εις τον ουρανον, μη εχοντες σπιλον, η
ρυτιδα, η τι των τοιουτων, ινα και των επηγγελμενων ημιν αγαθων επιτυχωμεν· ων
γενοιτο παντας ημας μετασχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι.

ΟΜΙΛΙΑ ΚΘʹ.
Ουπω μεχρις αιματος αντικατεστητε προς την αμαρτιαν ανταγωνιζομενοι·
και εκλελησθε της παρακλησεως, ητις υμιν ως υιοις διαλεγεται· Υιε μου, μη
ολιγωρει παιδειας Κυριου, μηδε εκλυου υπ' αυτου ελεγχομενος. Ὃν γαρ αγαπαι
Κυριος, παιδευει· μαστιγοι δε παντα υιον, ον παραδεχεται. Ει παιδειαν υπομενετε, ως
υιοις υμιν προσφερεται ο Θεος. Τις γαρ εστιν υιος ον ου παιδευει πατηρ; αʹ. Ἔστιν
ειδη παρακλησεως δυο, εναντια αλληλοις ειναι δοκουντα, πολλην δε εαυτοις
συνεισφεροντα την ισχυν· απερ αμφοτερα ενταυθα τεθεικε. Το μεν γαρ εστιν, οταν
πολλα λεγωμεν πεπονθεναι τινας· η γαρ ψυχη διαναπαυεται, οταν εχηι των οικειων
παθων μαρτυρας πολλους· οπερ ανωτερω εθηκεν ειπων, Ἀναμιμνησκεσθε τας
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες, πολλην αθλησιν υπεμεινατε παθηματων· το
δε, οταν λεγωμεν, οτι Ου μεγα τι πεπονθας· επιστρεφομεθα γαρ τωι λογωι και
διανισταμεθα, και παντα προς το παθειν γινομεθα προθυμοτεροι. Και το μεν
τετρυχωμενην την ψυχην διαναπαυει και αναπνειν ποιει, το δε ραιθυμουσαν αυτην
και υπτιαν γενομενην επιστρεφει, και του φρονηματος κατασπαι. Ἵνα τοινυν μη εξ
εκεινης της μαρτυριας φρονημα αυτοις τεχθηι, ορα τι ποιει· Ουπω, φησι, μεχρις
αιματος αντικατεστητε, προς την αμαρτιαν ανταγωνιζομενοι· και εκλελησθε της
παρακλησεως. Και ουκ ευθεως επηγαγε τα εξης, αλλα δειξας αυτοις παντας τους
μεχρις αιματος σταντας, ειτα επαγαγων το καυχημα του Χριστου τα παθηματα, τοτε
ευκολως κατεδραμε. Τουτο και Κορινθιοις γραφων λεγει· Πειρασμος υμας ουκ
ειληφεν, ει μη ανθρωπινος· τουτεστι, μικρος. Ἱκανον γαρ τουτο διαναστησαι και
ανορθωσαι ψυχην, οταν εννοησηι, οτι ου προς το παν ανηλθε, και πεισηι εαυτην απο
των προλαβοντων. Ὃ δε λεγει, τουτο εστιν· Ουπω θανατον υπεστητε, μεχρι
χρηματων υμιν η ζημια, μεχρι δοξης, μεχρι του ελαυνεσθαι· ο μεντοι Χριστος υπερ
υμων το αιμα εξεχεεν, υμεις δε ουδε υπερ εαυτων· αυτος μεχρι θανατου ηγωνισατο
περι της αληθειας, πολεμων υπερ υμων· υμεις δε ουδεπω εις κινδυνους επεβητε
θανατον απειλουντας. Και εκλελησθε της παρακλησεως· τουτεστι, Και παρηκατε τας
χειρας, εξελυθητε. Ουπω, φησι, μεχρις αιματος αντικατεστητε, προς την αμαρτιαν
ανταγωνιζομενοι. Ἐνταυθα δεικνυσι και την αμαρτιαν σφοδρα πνεουσαν, και αυτην
οπλιζομενην· το γαρ, Ἀντικατεστητε, προς τους εστωτας ειρηται. Ἥτις υμιν, φησιν,
ως υιοις διαλεγεται, Υιε μου, μη ολιγωρει παιδειας Κυριου, μηδε εκλυου υπ' αυτου
ελεγχομενος. Ἐποιησατο απο των πραγματων την παρακλησιν· εκ περιουσιας και
την απο των λογων επαγει, απο της μαρτυριας ταυτης· Μη εκλυου, φησιν, υπ' αυτου
ελεγχομενος. Ἄρα του Θεου ταυτα εστι. Και τουτο δε εις παρακλησιν ου μικρον, οταν
μαθωμεν, οτι του Θεου εργον εστι το τοιαυτα δυνηθηναι, εκεινου συγχωρουντος·
καθαπερ και Παυλος φησιν· Ὑπερ τουτου τρις τον Κυριον παρεκαλεσα, και ειρηκε
μοι, Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται. Ὥστε εκεινος
εστιν 63.204 ο συγχωρων. Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος, παιδευει· μαστιγοι δε παντα υιον ον
παραδεχεται. Ουκ εχεις, φησιν, ειπειν οτι εστι τις δικαιος θλιψεως χωρις· καν γαρ
ουτω φαινηται, αλλ' ουκ ισμεν ημεις τας αλλας θλιψεις· ωστε παντα δικαιον αναγκη
δια θλιψεως ελθειν. Ἀποφασις γαρ εστι του Χριστου, οτι η πλατεια και ευρυχωρος
οδος απαγει εις την απωλειαν, η δε στενη και τεθλιμμενη εις την ζωην. Ει τοινυν
εκειθεν εστιν ελθειν εις την ζωην, αλλοθεν δε ουκ ενι, αρα δια της στενης παντες
εισηλθον, οσοι προς την ζωην απηλθον. Ει παιδειαν υπομενετε, φησιν, ως υιοις υμιν
προσφερεται ο Θεος. Τις γαρ εστιν υιος, ον ου παιδευει πατηρ; Ει παιδευει, αρα εις
διορθωσιν, αλλ' ουκ εις κολασιν, ουδε εις τιμωριαν, ουδε εις το κακως παθειν. Ὅρα,
οθεν ενομιζον εγκαταλελειφθαι, απο τουτων φησιν αυτους πιστευειν, οτι ουκ
εγκαταλελειμμενοι εισιν. Ὡς αν ει ελεγεν· Ἐπειδη τοσαυτα επαθετε κακα, νομιζετε
οτι αφηκεν υμας ο Θεος και μισει; Ει μη επαθετε, τοτε εδει τουτο υποπτευειν· ει γαρ
παντα υιον μαστιγοι, ον παραδεχεται, ο μη μαστιζομενος, ισως ουχ υιος. Τι ουν;
φησι· πονηροι ου πασχουσι κακως; Πασχουσι μεν· πως γαρ ου; αλλ' ουκ ειπε, Πας ο
μαστιζομενος, υιος, αλλα, Πας ο υιος μαστιγουται. Ἀλλ' ουκ αν εχοις ειπειν· εισι μεν
γαρ μαστιζομενοι πολλοι, και πονηροι, οιον ανδροφονοι, ληισται, γοητες,
τυμβωρυχοι. Ἀλλ' εκεινοι της ιδιας πονηριας διδοασι δικην, και ουχ ως υιοι
μαστιγουνται, αλλ' ως κακοι κολαζονται· υμεις δε ως υιοι. Ὁραις πως παντοθεν κινει
λογισμους, απο πραγματων των εν τηι Γραφηι, απο ρηματων, απο εννοιων οικειων,
απο παραδειγματων των εν τωι βιωι; Ειτα παλιν και απο της κοινης συνηθειας. Ει δε
χωρις εστε παιδειας, ης μετοχοι γεγονασι παντες, αρα νοθοι εστε, και ουχ υιοι. βʹ.
Ὁραις οτι, οπερ εφθην ειπων, ουκ ενι μη παιδευομενον ειναι υιον; Ὥσπερ γαρ εν ταις
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικιαις των νοθων καταφρονουσιν οι πατερες, καν μηδεν μανθανωσι, καν μη
ενδοξοι γινωνται· των δε γνησιων ενεκεν υιων δεδοικασι μηποτε ραιθυμησωσι·
τουτο και επι του παροντος. Ει τοινυν το μη παιδευεσθαι νοθων εστι, δει χαιρειν επι
τηι παιδειαι, ει γε γνησιοτητος τουτο εστω. Ὡς υιοις υμιν προσφερεται ο Θεος· δια
τουτο αυτο φησιν. Ειτα τους μεν της σαρκος ημων πατερας ειχομεν παιδευτας, και
ενετρεπομεθα· ου πολλωι μαλλον υποταγησομεθα τωι Πατρι των πνευματων, και
ζησομεν; Παλιν απο των οικειων παθηματων, αφ' ων αυτοι επασχον, η προτροπη.
Ὥσπερ γαρ εκει λεγει, Ἀναμιμνησκεσθε τας προτερον ημερας· ουτω και ενταυθα, Ὁ
Θεος, φησιν, ως υιοις υμιν προσφερεται, και ουκ αν εχοιτε ειπειν, οτι ου δυναμεθα
φερειν, και ως υιοις ποθεινοις. Ει δε τους πατερας αιδουνται τους σαρκικους εκεινοι,
πως υμεις τον Πατερα τον επουρανιον ουκ αιδεσθησεσθε; Καιτοι ουκ απο τουτου
μονον η διαφορα και απο προσωπων, αλλα και απ' αυτης της 63.205 αιτιας και απο
του πραγματος· ου γαρ επι τοις αυτοις ουτος κακεινοι παιδευουσι. ∆ιο και επαγει· Οι
μεν γαρ προς ολιγας ημερας κατα το δοκουν αυτοις επαιδευον· τουτεστιν, ηδονην
πληρουντες πολλακις, και ου πανταχου το συμφερον ορωντες. Ἐνταυθα δε ουκ εστι
τουτο ειπειν· ου γαρ δια τι των αυτου τουτο ποιει, αλλα δι' υμας και την ωφελειαν
μονην την υμετεραν· εκεινοι, ινα και αυτοις χρησιμοι γενησθε, πολλακις δε και εικη·
ενταυθα δε ουδεν τοιουτον εστιν. Ὁραις οτι και τουτο φερει παρακλησιν; Μαλιστα
γαρ εκεινοις οικειουμεθα, οταν ιδωμεν οτι ου δια τι των αυτων η επιταττουσιν, η
παραινουσιν, αλλ' ολοκληρος η σπουδη δια το ημετερον γινεται. Τουτο γαρ εστιν
ειλικρινης αγαπη, και οντως αγαπη, οταν μηδεν οντες τωι φιλουντι χρησιμοι,
φιλωμεθα παρ' αυτου. Φιλουμεθα γαρ, ουχ ινα λαβηι, αλλ' ινα δωι· παιδευει, παντα
ποιει, παντα σπουδαζει, ωστε γενεσθαι ημας δεκτικους των αγαθων των αυτου. Οι
μεν γαρ, φησι, προς ολιγας ημερας κατα το δοκουν αυτοις επαιδευον· ο δε επι το
συμφερον, εις το μεταλαβειν της αγιοτητος αυτου. Τι εστι, Της αγιοτητος αυτου;
Τουτεστι, της καθαροτητος, ωστε αξιους αυτου γενεσθαι κατα δυναμιν. Ἐκεινος
σπουδαζει ινα λαβητε, και παντα ποιει ινα δωι υμιν· υμεις δε ου σπουδαζετε ινα
λαβητε. Ειπον, φησι, τωι Κυριωι, Κυριος μου ει συ, οτι των αγαθων μου ου χρειαν
εχεις. Ειτα, φησι, τους μεν της σαρκος ημων πατερας ειχομεν παιδευοντας, και
ενετρεπομεθα· ου πολλωι δε μαλλον υποταγησομεθα τωι Πατρι των πνευματων, και
ζησομεν; Τωι Πατρι των πνευματων· ητοι των χαρισματων λεγει, ητοι των ευχων,
ητοι των ασωματων δυναμεων. Ἐαν ουτως αποθνησκωμεν, τοτε ζησομεθα. Και
καλως ειπεν, Οι μεν γαρ προς ολιγας ημερας επαιδευον κατα το δοκουν αυτοις· ου
γαρ πανταχου το δοκουν συμφερον· ουτος δε προς το συμφερον. γʹ. Ἄρα η παιδεια
συμφερον, αρα η παιδεια μεταληψις αγιοτητος εστι. Και σφοδρα γε· οταν γαρ
ραιθυμιαν εκβαλληι, οταν επιθυμιαν πονηραν, οταν ερωτα των βιωτικων πραγματων,
οταν συστρεφηι την ψυχην, οταν ποιηι καταγνωναι των ενταυθα παντων (τοιουτο
γαρ η θλιψις), ουχι αγια γινεται; ουχι του Πνευματος επισπαται την χαριν;
Ἐννοησωμεν τοιγαρουν αει τους δικαιους, και ιδωμεν ποθεν παντες ελαμψαν, και
προ παντων, ο Ἄβελ, ο Νωε· αρα γαρ ουχι απο θλιψεως; ου γαρ εστι τον μονον οντα
εν τωι τοσουτωι πληθει των κακων μη θλιβεσθαι. Νωε γαρ, φησι, μονος τελειος ων εν
τηι γενεαι αυτου, τωι Θεωι ευηρεστησεν. Ἐννοησον γαρ μοι, ει νυν μυριους εχοντες ων
ζηλωσομεν την αρετην, και πατερας, και διδασκαλους, ουτω θλιβομεθα, τι παθειν
εκεινον εικος ην μονον μεταξυ τοσουτων; αλλα τα κατα τον υετον ειπω τον ξενον
εκεινον και παραδοξον; αλλα τον Ἀβρααμ ειπω, και α τουτον συνεβη παθειν, οιον,
τας αποδημιας τας επαλληλους, την της γυναικος αρπαγην, τους κινδυνους, τους
πολεμους, τους πειρασμους; Ἀλλα τον Ἰακωβ, οσα πεπονθε δεινα, ελαυνομενος
παντοθεν, και πονων εικη, και ετεροις μοχθων; παντας μεν γαρ αυτου τους
πειρασμους καταλεγειν ουκ αναγκαιον, την δε μαρτυριαν παρ 63.206 ενεγκειν
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευλογον, ην και αυτος διαλεγομενος τωι Φαραω ελεγε· Μικραι και πονηραι αι ημεραι
μου, και ουκ αφικοντο εις τας ημερας των πατερων μου. Ἀλλα τον Ἰωσηφ ειπω;
αλλα τον Μωυσεα; αλλα τον Ἰησουν; αλλα τον ∆αυΐδ; αλλα τον Σαμουηλ; αλλα τον
Ἠλιαν; αλλα τον ∆ανιηλ; αλλα τους προφητας παντας; Ἀλλα τουτους απαντας απο
των θλιψεων λαμπρους ευρησεις γενομενους. Ειπε ουν μοι συ, απο ανεσεως και
τρυφης λαμπρος βουλει γενεσθαι; Ἀλλ' ουκ αν δυναιο. Ἀλλα τους αποστολους ειπω;
Ἀλλα και ουτοι παντας υπερηκοντισαν τοις λυπηροις. Τι ταυτα λεγω; και ο Χριστος
τουτο φησιν· Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε· και παλιν, Κλαυσετε και θρηνησετε υμεις· ο
δε κοσμος χαρησεται. Και οτι στενη και τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα εις την ζωην.
Ὁ της οδου Κυριος ειπεν, οτι στενη και τεθλιμμενη· συ δε την πλατειαν ζητεις; και
πως ουκ ατοπον; ∆ια τουτο ουκ επιτευξηι της ζωης, ετεραν βαδιζων, αλλα της
απωλειας· την γαρ εκει φερουσαν ειλου. Βουλει ειπω και παραγαγω εις μεσον τους
εν τρυφηι; Ἀπο των εσχατων επι τους πρωτους ανελθωμεν. Ὁ πλουσιος ο καιομενος
εν τηι καμινωι, οι τηι γαστρι ζωντες Ἰουδαιοι, ων ο Θεος η κοιλια, οι εν τηι ερημωι
επιζητουντες αει ανεσιν, δια τι απωλοντο; ωσπερ και οι επι του Νωε, ουκ επειδη τον
υγρον τουτον και διαλελυμενον ειλοντο βιον; Και οι εν Σοδομοις δια γαστριμαργιαν·
Ἐν πλησμονηι γαρ, φησιν, αρτων εσπαταλων. Τουτο περι των εν Σοδομοις ειρηται. Ει
δε αρτων πλησμονη τοσουτον κακον ειργασατο, τι αν ειποιμεν περι των αλλων
καρυκευματων; Ὁ Ἡσαυ ουχι εν ανεσει ην; τι δε οι ιδοντες τας γυναικας των υιων
του Θεου, και κατα κρημνων αχθεντες; τι δε οι τοις αῤρεσιν επιμαινομενοι; παντες
δε οι βασιλεις των εθνων, Βαβυλωνιων, Αιγυπτιων, ουχι κακως την ζωην
κατεστρεψαν; ουχι εν κολασει εισι; Τα δε νυν, ειπε μοι, ου τοιαυτα; Ἄκουε του
Χριστου λεγοντος· Οι τα μαλακα φορουντες, εν τοις οικοις των βασιλεων εισιν· οι δε
μη τα τοιαυτα, εν τοις ουρανοις. Το γαρ μαλακον ιματιον και την αυστηραν εκλυει
ψυχην και διακλαι και διαχει· καν τραχυ λαβηι σωμα και σκληρον, ταχεως δια της
τοιαυτης τρυφεραγωγιας μαλακον ποιει και ασθενες. Ποθεν γαρ οιεσθε ετερωθεν τας
γυναικας ουτως ειναι ασθενεις, ειπε μοι; αρα απο της φυσεως μονης; Ουδαμως, αλλα
και απο της αγωγης και της ανατροφης· η γαρ σκιατροφια, η αργια, τα λουτρα, τα
μυρα, των αρωματων το πληθος, της στρωμνης η απαλοτης, τοιαυτας αυτας
απεργαζεται. Και ινα μαθηις, προσεχε ωι λεγω. Ἀπο κηπου, ειπε μοι, των εν τηι ερημωι
εστωτων δενδρων, και δερομενων υπο των ανεμων λαβων φυτον, εις υγρον και
συσκιον καταθου τοπον· και πολυ αναξιον ευρησεις εκεινου, αφ' ου παρα την αρχην
αυτο ελαβες. Ὅτι δε τουτο εστιν αληθες, αι επι των αγρων τρεφομεναι γυναικες,
των αστικων ανδρων εισιν ισχυροτεραι, και πολλους αν τοιουτους καταπαλαισαιεν
εκειναι. Του δε σωματος γενομενου μαλακωτερου, αναγκη και την ψυχην
συναπολαυειν της λυμης· τα γαρ πολλα και συνδιατιθενται αυτης αι ενεργειαι τηι
τουτου διαθεσει. Και γαρ εν νοσοις ετεροι εσμεν δια το μαλακιζεσθαι, και
υγιαινοντες παλιν ετεροι. Καθαπερ γαρ επι νευρας, οταν ωσιν οι φθογγοι απαλοι και
μαλακοι, και μη 63.207 διατεταμενοι καλως, και η της τεχνης αρετη υποτεμνεται,
αναγκαζομενη δουλευειν τηι μαλακιαι των νευρων· ουτω και επι του σωματος,
πολλας απ' αυτου δεχεται βλαβας και η ψυχη, πολλας αναγκας. Ὅταν γαρ πολλης
δεηται θεραπειας, πικραν υπομενει την δουλειαν εκεινη. ∆ιο, παρακαλω, ισχυρον
αυτο εργαζωμεθα, και μη νοσηλευωμεν. Ου προς ανδρας μονον, αλλα και προς
γυναικας ο λογος εμοι. Τι γαρ συνεχως εκλυεις αυτο τηι τρυφηι, και εξιτηλον ποιεις,
ω γυναι; τι την ισχυν λυμαινηι στεασι; το στεαρ χαυνοτης εστι τουτωι, ουκ ισχυς. Ἐαν
δε τουτων αποστασα, ετερως αγηις σεαυτην· τοτε και το καλλος το σωματικον
προχωρει κατα γνωμην, οταν ισχυς και ευεξια παρηι· αν μεντοι μυριαις αυτο
πολιορκηις νοσοις, ουτε ανθος χρωματος, ουτε ευεξια τις εσται· αει γαρ εν κατηφειαι
εσηι. δʹ. Ἴστε δε οτι ωσπερ οικον καλον, επειδαν γελασηι ο αηρ, λαμπρον δεικνυσιν,
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω και οψιν ωραιαν φαιδροτης επιγενομενη ψυχης, κρειττονα ποιει· εαν δε εν
κατηφειαι ηι και οδυναις, δυσειδεστερα γινεται· την δε κατηφειαν αι νοσοι ποιουσι
και αι οδυναι, τας δε νοσους το μαλακωτερον γενεσθαι το σωμα απο της πολλης
τρυφης. Ὥστε και κατα τουτο φευξεσθε την τρυφην, εαν εμοι πειθησθε. Ἀλλ'
ηδονην, φησιν, εχει το τρυφαιν. Ἀλλ' ου τοσαυτην, οσας δυσκολιας. Ἄλλως δε, η
ηδονη μεχρι του φαρυγγος, μεχρι της γλωττης εστι· της γαρ τραπεζης αρθεισης, η
του σιτιου καταποθεντος, ομοιος εσηι τωι μη μετεσχηκοτι, μαλλον δε πολλωι χειρων,
βαρη φερων εκειθεν και διατασιν και καρηβαριαν και υπνον εοικοτα θανατωι,
πολλακις δε και αγρυπνιαν απο πλησμονης, και πνευματος εμφραξεως, και ερυγης·
και μυρια αν κατηρασω τηι γαστρι, δεον τηι αμετριαι καταρασασθαι. Μη λιπαινωμεν
τοινυν το σωμα, αλλ' ακουωμεν του Παυλου λεγοντος· Της σαρκος προνοιαν μη
ποιεισθε εις επιθυμιας. Ὥσπερ αν ει τις εις αμαραν λαβων τα σιτια εμβαλληι, ουτω
και ο εις την γαστερα εμβαλλων· μαλλον δε ουχ ουτως, αλλα πολλωι χειρον.
Ἐνταυθα μεν γαρ αμαραν εργαζεται χωρις των οικειων κακων, εκει δε και μυρια
τικτει τα νοσηματα. Το γαρ τρεφον η αυταρκεια εστιν, ο και κατεργασθηναι δυναται·
το δε περιττον της χρειας ου μονον ου τρεφει, αλλα και εκεινο λυμαινεται. Ἀλλ'
ουδεις ταυτα οραι υπο της ακαιρου ηδονης και της εν συνηθει προληψεως
απατωμενος. Βουλει τρεφειν το σωμα; περιελε το πλεον, το αυταρκες διδου, και
οσον κατεργασασθαι δυνατον· μη βαρυνε αυτο, ινα μη καταποντισηις. Το αυταρκες
63.208 και τροφη εστι και ηδονη· ουδεν γαρ ουτω ποιει ηδονην ως σιτιον καλως
κατεργασθεν· ουδεν ουτως υγειαν, ουδεν ουτως οξυτητα αισθησεων, ουδεν ουτως
εστι νοσου απελαστικον. Ἄρα το αυταρκες μεν και τροφη εστι και ηδονη και υγεια,
το δε πλεον και λυμη και αηδια και νοσος. α γαρ ποιει ο λιμος, ταυτα ποιει και η
πλησμονη, μαλλον δε χαλεπωτερα· εκεινος μεν γαρ εν ολιγαις ημεραις απηγαγε και
απηλλαξε τον ανθρωπον, αυτη δε διατρωγουσα και σηπουσα το σωμα, μακραι
παραδιδωσι νοσωι, και τοτε θανατωι χαλεπωτατωι. Ἡμεις δε τον μεν λιμον απευκτον
πραγμα νομιζομεν, επι δε την τουτου χαλεπωτεραν πλησμονην τρεχομεν. Ποθεν
αυτη η νοσος, ποθεν αυτη η μανια; Ου λεγω κατατρυχειν εαυτους, αλλα τοσουτον
σιτεισθαι, ο και ηδονην εχει την οντως ηδονην, και θρεψαι δυναται το σωμα, και
ευτακτον υμιν και ευαρμοστον προς τας ενεργειας παρασχειν της ψυχης πεπηγος
καλως και συνηρμοσμενον. Ὅταν δε υπεραντλον γενηται τηι τροφηι, τους γομφους
αυτους, ως αν τις ειποι, και τας αρμονιας διαλυσασα τας συμπεπηγυιας, την
πλημμυραν ου δυναται κατασχειν επεισελθουσα γαρ η πλημμυρα το παν διαλυει και
διαχει. Της σαρκος, φησι, προνοιαν μη ποιεισθε εις επιθυμιας. Και καλως ειπεν, Εις
επιθυμιας· υλη γαρ εστιν η τρυφη ταις ατοποις επιθυμιαις, καν παντων ηι
φιλοσοφωτερος ο τρυφων, αναγκη τι παθειν αυτον απο του οινου, απο των σιτιων,
αναγκη διαχυθηναι, αναγκη την φλογα μειζονα ενεγκειν. Ἐντευθεν πορνειαι,
εντευθεν μοιχειαι· ου γαρ δυναται πεινωσα γαστηρ ερωτα τεκειν, μαλλον δε ουδε
αυταρκειαι κεχρημενη· η δε τικτουσα τας ατοπους επιθυμιας, εκεινη εστιν η
σπαταλωσα τηι τρυφηι. Και καθαπερ η σφοδρα διυγρος γη τικτει τους σκωληκας, και η
κοπρος η διαβρεχομενη και πολλην εχουσα την νοτιδα, η δε απηλλαγμενη της
υγρασιας εκεινης καρπους φερει πολλους, οταν μη αμετριαν εχηι· καν μεν γαρ μη
γεωργηται, χλοην εκδιδωσιν, αν δε γεωργηται, καρπους· ουτω και ημεις. Μη τοινυν
αχρηστον την σαρκα κατασκευασωμεν, μηδε ανονητον, μηδε επιβλαβη, αλλα
φυτευσωμεν εν αυτηι χρησιμους καρπους και φυτα καρποφορα, και επιμελειαν
ποιωμεθα, ωστε μη αυτα εκλυσαι τηι τρυφηι· και γαρ και εκεινα σκωληκας αντι
καρπων εκβαλλει διασαπεντα. Ουτω και η εμφυτος επιθυμια, εαν αυτην υπερ μετρον
διαβρεξηις, ατοπους τικτει ηδονας, και σφοδρα ατοπωτατας. Την ουν λυμην ταυτην
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξελωμεν παντι τροπωι· ινα δυνηθωμεν επιτυχειν των επηγγελμενων αγαθων, εν
Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ Λʹ.
Πασα δε παιδεια προς μεν το παρον ου δοκει χαρας ειναι, αλλα λυπης·
υστερον δε καρπον ειρηνικον τοις δι' αυτης γεγυμνασμενοις απο διδωσι
δικαιοσυνης. ∆ιο τας παρειμενας χειρας και τα παραλελυμενα γονατα ανορθωσατε·
και τροχιας ορθας ποιησατε τοις ποσιν υμιν, ινα μη το χωλον εκτραπηι, ιαθηι δε
μαλλον. αʹ. Οι τα φαρμακα πινοντες τα πικρα, ανεχονται τι 63.208 νος προτερον
αηδιας, και τοτε της ωφελειας αισθανονται. Τοιουτον γαρ η αρετη, τοιουτον η κακια·
εκει πρωτη η ηδονη, ειτα η αθυμια· ενταυθα πρωτη η αθυμια, και τοτε η ηδονη. Ἀλλ'
ουδεν ισον· ου γαρ εστιν ισον προτερον λυπηθεντα, υστερον ησθηναι, και προτερον
ησθεντα, υστερον λυπηθηναι. Πως; Ἐνταυθα μεν γαρ η προσδοκια της μελλουσης
αθυμιας την παρουσαν ελαττονα ποιει ηδονην· εκει δε η 63.209 προσδοκια της
μελλουσης ηδονης υποτεμνεται το σφοδρον της παρουσης αθυμιας· ως συμβαινειν
εκει μεν μηδεποτε ησθηναι, ενταυθα δε μηδεποτε λυπηθηναι. Ου ταυτηι δε μονον τα
της διαφορας, αλλα και ετερως. Πως; Ὅτι ουδε τα των χρονων ισα, αλλα πολυ
μειζονα και πλειονα. Ἐνταυθα δε και πλεον τι εν τοις πνευματικοις. Ἀπο τουτου
τοινυν επιχειρει ο Παυλος την παραμυθιαν εισαγαγειν, και την κοινην παλιν κρισιν
λαμβανει, ηι ουδεις αντιστηναι δυναται, ουδε κοινηι ψηφωι μαχεσθαι. Ὅταν γαρ τις
παρα παντων ομολογουμενον ειπηι, παντες συγκατατιθενται, και ουδεις αντιπιπτει.
Λυπεισθε, φησι· τουτο κατα λογον· τοιουτον γαρ η παιδεια, την αρχην εχει τοιαυτην.
Ὅθεν και ουτως επηγαγε· Πασα δε παιδεια προς μεν το παρον ου δοκει χαρας ειναι,
αλλα λυπης. Καλως ειπεν, Ου δοκει· ουδε γαρ εστι λυπης η παιδεια, αλλα μονον
δοκει· ουδε η μεν, η δε ου, αλλα πασα· Πασα γαρ, φησι, παιδεια ου δοκει χαρας ειναι,
αλλα λυπης· τουτεστι, και η ανθρωπινη, και η πνευματικη. Ὁραις αυτον απο των
κοινων εννοιων αγωνιζομενον; ∆οκει, φησι, λυπης ειναι· ωστε ουκ εστι. Ποια γαρ
λυπη τικτουσα χαραν; Ουδεμια· ωσπερ ουν ουδε ηδονη τικτουσα αθυμιαν. Ὕστερον
δε καρπους ειρηνικους τοις δι' αυτης γεγυμνασμενοις αποδιδωσι δικαιοσυνης. Ου
καρπον, αλλα καρπους ειπε, το πληθος εμφαινων πολυ. Τοις δι' αυτης, φησι,
γεγυμνασμενοις. Τι εστι, Τοις δι' αυτης γεγυμνασμενοις; Τοις ανασχομενοις επι πολυ
και καρτερησασιν. Ὁραις πως και ευφημωι ονοματι κεχρηται; Ἄρα γυμνασια εστιν η
παιδεια, τον αθλητην ισχυρον εργαζομενη, και ακαταγωνιστον εν τοις αγωσι, και
αμαχον εν τοις πολεμοις. Ει τοινυν πασα παιδεια τοιαυτη εστι, και αυτη τοιαυτη
εσται. Ὥστε χρηστα χρη προσδοκαιν, και το τελος ηδυ και ειρηνικον. Και μη
θαυμασηις, ει σκληρα ουσα, καρπους εχει γλυκεις· επει και εν τοις δενδροις ο μεν
φλοιος αποιος τις εστι σχεδον και τραχυς, οι δε καρποι γλυκεις. Ἀλλ' ελαβεν αυτο
απο της κοινης εννοιας. Ει τοινυν τοιαυτα χρη προσδοκαιν, τι αλγειτε; τι τα λυπηρα
υπομειναντες, περι τα χρηστα εκλυεσθε; α εχρην υπομειναι αηδη, υπεμεινατε· μη
τοινυν εκλυθητε περι την ανταποδοσιν. ∆ιο τας παρειμενας χειρας και τα
παραλελυμενα γονατα ανορθωσατε, και τροχιας ορθας ποιησατε τοις ποσιν υμων,
ινα μη το χωλον εκτραπηι, ιαθηι δε μαλλον. Ὡς προς δρομεις και πυκτας και
πολεμιστας διαλεγεται. Ὁραις πως αυτους καθοπλιζει, πως αυτους επαιρει; Ἐνταυθα
περι των λογισμων αυτων τουτο λεγει. Ὀρθα βαδιζετε, φησι· τουτεστι, μη
αμφιβαλλοντες. Ει γαρ απο αγαπης η παιδεια, ει απο κηδεμονιας αρχεται, ει εις τελος
χρηστον τελευται· τουτο γαρ και δια πραγματων, και δια ρηματων, και δια παντων
αποδεικνυσι· τινος ενεκεν εκλυεσθε; τοιουτοι γαρ οι απογνοντες, οι μη τηι ελπιδι
ρωννυμενοι των μελλοντων. Ὀρθα, φησι, βαδιζετε· ωστε μη επιταθηναι την
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χωλειαν, αλλα μεταβληθηναι επι τα προτερα· ο γαρ μετα χωλειας τρεχων, επιτριβει
το κακον. Ὁραις οτι εν 63.210 ημιν εστι το παντως ιατρευθηναι; Ειρηνην διωκετε
μετα παντων και τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον. Ὅπερ και
ανωτερω ελεγε, Μη εγκαταλιποντες την επισυναγωγην εαυτων, τουτο και ενταυθα
αινιττεται. Ουδεν γαρ ουτω μαλιστα εν πειρασμοις ευκαταγωνιστους ποιει και
ευχειρωτους, ως το διεσπασθαι. Και ορα πως· ∆ιασπασον φαλαγγα εν πολεμωι, και
ουδε πονου δεηθησονται οι πολεμιοι, αλλα δεδεμενους αυτους ληψονται, κατ' ιδιαν
ευροντες, και ταυτηι οντας ασθενεστερους. Ειρηνην διωκετε μετα παντων, φησιν.
Ἄρα και των κακως ποιουντων. Τουτο και αλλαχου φησιν· Ει δυνατον, το εξ υμων,
μετα παντων ανθρωπων ειρηνευοντες. Το σον μερος, φησιν, ειρηνευε, μηδεν την
ευσεβειαν παραβλαπτων, αλλ' εν οις πασχεις κακως, φερε γενναιως· μεγα γαρ οπλον
εν τοις πειρασμοις ανεξικακια. Ουτω και ο Χριστος τους μαθητας ισχυρους εποιει
λεγων· Ἰδου αποστελλω υμας ως προβατα εν μεσωι λυκων· γινεσθε ουν φρονιμοι ως
οι οφεις, και ακεραιοι ως αι περιστεραι. Τι λεγεις; μεταξυ λυκων εσμεν, και ως
προβατα κελευεις ειναι και ως περιστερας; Ναι, φησιν· ουδεν γαρ ουτως εντρεπει τον
ποιουντα κακως, ως το φερειν υμας γενναιως τα επαγομενα, και μητε λογωι, μητε
εργωι αμυνεσθαι. Τουτο και ημας φιλοσοφωτερους ποιει, και μειζονα προξενει τον
μισθον, κακεινους ωφελει. Ἀλλ' ο δεινα σε υβρισε; συ ευλογησον. Ὅρα ποσα απο
τουτου κερδαινεις· το κακον εσβεσας, μισθον σεαυτωι προυξενησας, κακεινον
ενετρεψας, και συ δεινον πεπονθας ουδεν. Ειρηνην διωκετε μετα παντων και τον
αγιασμον. –Τον αγιασμον, τι φησι; Την σωφροσυνην και την κοσμιοτητα την εν
γαμωι. Ειτε τις χωρις γαμου εστι, φησιν, αγνος μενετω, γαμειτω· ειτε εν γαμωι, μη
πορνευετω, αλλα κεχρησθω τηι ιδιαι γυναικι· και γαρ και τουτο αγιασμος. Πως; Ουχ ο
γαμος αγιασμος, αλλ' ο γαμος τηρει τον απο της πιστεως αγιασμον, ουκ αφιεις πορνηι
προσεχειν. Ὁ γαρ γαμος τιμιος, ουχ αγιος· καθαρος ο γαμος, ου μεντοι και
αγιωσυνην παρεχει, η το κωλυειν την απο της πιστεως δοθεισαν μη μολυνειν. Ου
χωρις, φησιν, ουδεις οψεται τον Κυριον. Ὅπερ και εν τηι προς Κορινθιους λεγει· Μη
πλανασθε· ουτε πορνοι, ουτε μοιχοι, ουτε ειδωλολατραι, ουτε μαλακοι, ουτε
αρσενοκοιται, ουτε πλεονεκται, ουτε κλεπται, ουτε μεθυσοι, ου λοιδοροι, ουχ
αρπαγες βασιλειαν Θεου ου κληρονομησουσι. Πως γαρ ο γενομενος πορνης σωμα
δυνησεται ειναι σωμα Χριστου; Ἐπισκοπουντες μη τις υστερων απο της χαριτος του
Θεου· μη τις ριζα πικριας ανω φυουσα ενοχληι, και δια ταυτης μιανθωσι πολλοι· μη
τις πορνος η βεβηλος. Ὁραις πως πανταχου εκαστωι την κοινην εγχειριζει σωτηριαν;
Παρακαλουντες, φησιν, αλληλους καθ' εκαστην ημεραν, αχρις ου το σημερον
καλειται. βʹ. Μη τοινυν παντα επι τους διδασκαλους επιῤριπτετε, μη παντα επι τους
ηγουμενους· δυνασθε και υμεις, φησιν, αλληλους οικοδομειν. Ὃ και Θεσσαλονικευσι
γραφων ελεγεν· Εις τον ενα οικοδομειτε, καθως και ποιειτε· και παλιν, Παρακαλειτε
αλλη 63.211 λους εν τοις λογοις τουτοις. Τουτο και υμιν παραινουμεν νυν ημεις.
Πλειονα γαρ ημων, εαν βουλησθε, εις αλληλους, κατορθωσετε· και γαρ πλειονα
συνεστε χρονον αλληλοις, και τα αλληλων μαλλον ημων ιστε, και τα αλληλων
ελαττωματα ουκ αγνοειτε, και πλειονα και παῤρησιαν και αγαπην εχετε και
συνηθειαν· ου μικρα δε ταυτα εις διδασκαλιαν, αλλ' εισοδοι μεγαλαι και ευκαιριαι·
και μαλλον ημων επιπληξαι και παρακαλεσαι δυνησεσθε. Και ου τουτο μονον, αλλ'
οτι εγω μεν εις ειμι, υμεις δε πολλοι, και δυνησεσθε παντες οσοι εστε, ειναι
διδασκαλοι. ∆ιο, παρακαλω, μη αμελειτε του χαρισματος τουτου· εκαστος γυναικα
εχει, φιλον εχει, οικετην εχει, γειτονα εχει· τουτωι επιπληττετω, τουτωι παραινειτω.
Πως γαρ ουκ ατοπον, υπερ μεν τροφης συσσιτια ποιειν και συμποσια, και ημεραν
εχειν τακτην ωστε συγκροτεισθαι αλληλους, και το εκαστωι λειπον καθ' εαυτον οντι
αναπληρουσθαι δια της κοινωνιας, οιον, ειτε εις εκφοραν απιεναι δεοι, ειτε εις
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αριστα, ειτε συμπραξαι εν τινι τωι πλησιον· εις δε αρετης διδασκαλιαν μη τουτο
ποιειν; Ναι, παρακαλω, μηδεις αμελειτω· μισθον γαρ δεχεται παρα Θεου πολυν. Και
ινα μαθηις, ο τα πεντε ταλαντα εμπιστευθεις, εστιν ο διδασκαλος· ο δε το εν, ο
μαθητης. Ἐαν δε ειπηι ο μαθητης, Μαθητης ειμι εγω, ουκ εχω κινδυνον, και ον ελαβε
παρα του Θεου λογον, τουτον τον κοινον και ψιλον κατακρυψηι, και μη παραινεσηι,
μη παῤρησιασηται, μη ελεγξηι, μη νουθετησηι, ει δυναται, αλλα κατακρυψηι εν τηι γηι·
γη γαρ οντως εστι και σποδος καρδια το χαρισμα του Θεου κατακρυπτουσα· αν
τοινυν κατακρυψηι η δι' οκνον, η δια πονηριαν, ου προστησεται αυτου το ειπειν, οτι
Ἓν ταλαντον ειχον. Ἓν ταλαντον ειχες· εδει σε καν εν προσενεγκειν και
διπλασιασαι το ταλαντον· ει προσηνεγκες εν, ουκ αν ενεκληθης. Ουδε γαρ τωι τα δυο
προσενεγκοντι ειπε, ∆ια τι μη πεντε προσηνεγκας; αλλα των αυτων αυτον ηξιωσε τωι
τα πεντε προσενεγκοντι. Τι δηποτε; Ὅτι οσον ειχεν ειργασατο· και ουκ επειδη
ελαττονα του τα πεντε εγχειρισθεντος ελαβε, δια τουτο εῤραιθυμησεν, ουδε τηι
ολιγοτητι εις αργιαν εχρησατο. Ουδε σε εχρην προς τον τα δυο οραιν· μαλλον δε προς
εκεινον εδει ιδειν, και ωσπερ εκεινος εμιμησατο τον τα πεντε, δυο εχων, ουτω και σε
ζηλωσαι εδει τον τα δυο εχοντα. Ει γαρ τωι χρηματα εχοντι, και μη μεταδιδοντι,
κολασις κειται· τωι δυναμενωι παραινεσαι οπωσδηποτε, και μη τουτο ποιουντι, πως
ου μεγιστη κολασις εσται; Ἐκει σωμα τρεφεται, ενταυθα ψυχη· εκει θανατον κωλυεις
τον προσκαιρον, ενταυθα τον αιωνιον. γʹ. Ἀλλ' ουκ εχω λογον, φησιν. Ἀλλ' ου χρεια
λογου, ουδε ευγλωττιας. Ἐαν ιδηις τον φιλον πορνευοντα, ειπε προς αυτον· Πονηρον
πραγμα ο μετερχηι, ουκ αισχυνηι, ουκ ερυθριαις· κακον τουτο εστιν. Αυτος γαρ ουκ
οιδε, φησιν, οτι κακον; Ναι, οιδεν, αλλ' υπο της επιθυμιας ελκεται. Και οι νοσουντες
ισασιν, οτι η ψυχροποσια κακον, αλλ' ομως δεονται των κωλυσοντων· ο γαρ εν τωι
παθει ων, ου ταχεως εαυτωι αρκεσαι δυνησεται εν τηι νοσωι. ∆ει τοινυν σου 63.212 του
υγιαινοντος προς την εκεινου ιατρειαν· καν μη πεισθηι τωι ρηματι, παρατηρησον
απιοντα και κατασχε, ισως εντραπησεται. Και τι, φησιν, οφελος, οταν δι' εμε τουτο
ποιηι, και δια το κατασχεσθηναι παρ' εμου; Μη ακριβολογου· τεως οιωιδηποτε τροπωι
αποστησον αυτον της πονηρας πραξεως· εθισθητω μη απιεναι εις εκεινο το
βαραθρον· ειτε δια σε, ειτε δι' οτιδηποτε κωλυθηι, κερδος εσται εκ τουτου. Ὅταν γαρ
εθισηις αυτον μη απιεναι, τοτε δυνησηι μικρον αναπνευσαντα λαβων, διδαξαι, οτι χρη
δια τον Θεον τουτο μη ποιειν, και ου δι' ανθρωπον. Μη θελησηις υφ' εν κατορθωσαι
το παν, επει ου δυνησηι, αλλ' ηρεμα και κατα μικρον. Ἂν εις ποτον ιδηις απιοντα, και
εις συμποσια μεθης πεπληρωμενα, κακει το αυτο ποιει, και αυτον παλιν
παρακαλεσον, ει τι συνοραι ελαττωμα σε εχοντα, βοηθειν και διορθουν. Ουτω γαρ και
επι εαυτου τον ελεγχον οισει, οταν ιδηι και σε δεομενον ελεγχων, και μη ως τα παντα
κατωρθωκοτα, μηδε ως διδασκαλον, αλλ' ως φιλον και αδελφον βοηθουντα. Ειπε
προς αυτον, Ἐγω σε ωνησα, υπομνησας των συμφεροντων· και συ οπερ αν συνιδηις
ελαττωμα εχοντα με, αναχαιτισον, διορθωσον· αν οργιλον ιδηις, αν πλεονεκτην,
κατασχε, δησον τηι παραινεσει. Τουτο εστι φιλια· ουτως αδελφος υπο αδελφου
βοηθουμενος, ως πολις οχυρα γινεται· ου γαρ το φαγειν και το πιειν ποιει φιλιαν·
τοιαυτην γαρ και ληισται εχουσι και ανδροφονοι· αλλ' ει φιλοι εσμεν, ει οντως
αλληλων κηδομεθα, εις ταυτα αλληλοις συμβαλλωμεθα· ταυτα εις φιλιαν ημας αγει
επωφελη, ταυτα κωλυει εις γεενναν απελθειν. Μητε ουν ο ελεγχομενος
αγανακτειτω· ανθρωποι γαρ εσμεν, και εχομεν ελαττωματα· μητε ο ελεγχων ως
επεγγελων, η ως επεμβαινων, τουτο ποιειτω και εκπομπευων, αλλα κατ' ιδιαν, μετα
προσηνειας· πλειονος γαρ δειται προσηνειας ο ελεγχων, ινα ουτω πεισηι την τομην
ενεγκειν. Ουχ ορατε τους ιατρους, οταν καιωσιν, οταν τεμνωσι, μετα ποσης
προσηνειας την θεραπειαν επαγουσι; Πολλωι μαλλον τους ελεγχοντας τουτο δει
ποιειν· και γαρ και πυρος και σιδηρου σφοδροτερον ελεγχος, και σκιρταιν ποιει· και
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια τουτο και οι ιατροι πολλα επιτηδευουσιν, ωστε ενεγκειν πραως την τομην, και
προσηνως, ως οιον τε, ταυτην επαγουσι, και μικρον ενδιδοντες, ειτα παρεχοντες
αναπνευσαι. Ουτω και τους ελεγχους δει ποιειν, ινα και οι ελεγχομενοι μη
αποσκιρτωσι. Καν υβρισθηναι τοινυν δεηι, καν πληγηναι, μη παραιτησωμεθα. Και
γαρ εκεινοι οι τεμνομενοι, μυρια καταβοωσι των τεμνοντων· αλλ' εκεινοι προς
ουδεν τουτων ορωσιν, αλλ' η προς την υγειαν των καμνοντων μονον. Ουτω δη και
ενταυθα παντα δει ποιειν προς το τον ελεγχον χρησιμως γενεσθαι, παντα φερειν
προς τον μισθον αφορωντας τον αποκειμενον. Ἀλληλων, φησι, τα βαρη βασταζετε,
και ουτως αναπληρωσατε τον νομον του Χριστου. Ουτως ουν και ελεγχοντες και
φεροντες αλληλους, δυνησομεθα αναπληρωσαι την οικοδομην του Χριστου· και
ημιν ουτω ποιησετε κουφον τον πονον, εν απασι συλλαμβανομενοι ημιν και χειρα
ορεγοντες και μερισται γινομενοι και κοινωνοι, και της αλλη 63.213 λων σωτηριας,
και της ιδιας εκαστος. Ὑπομενωμεν τοινυν και φεροντες τα αλληλων βαρη, και
ελεγχον 63.214 τες, ινα τυχωμεν των επηγγελμενων ημιν αγαθων, εν Χριστωι Ἰησου
τωι Κυριωι ημων.
ΟΜΙΛΙΑ ΛΑʹ.
Ειρηνην διωκετε μετα παντων και τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον
Κυριον. αʹ. Πολλα μεν εστι τα χαρακτηριζοντα τον Χριστιανισμον, μαλλον δε
παντων και κρειττον απαντων η προς αλληλους αγαπη και η ειρηνη. ∆ια τουτο και ο
Χριστος φησιν· Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν· και παλιν, Ἐν τουτωι γνωσονται
παντες, οτι εμοι μαθηται εστε, εαν αγαπατε αλληλους. ∆ια τουτο και ο Παυλος νυν
φησιν· Ειρηνην διωκετε μετα παντων και τον αγιασμον, τουτεστι, την σεμνοτητα, ου
χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον. Ἐπισκοπουντες μη τις υστερων απο της χαριτος του
Θεου. Καθαπερ οδον τινα μακραν οδευοντων εν συνοδιαι πολληι, βλεπετε, φησι, μη
τις απεμεινεν· ου γαρ τουτο ζητω μονον, ινα υμεις παραγενησθε, αλλ' ινα και τους
αλλους επισκοπητε. Μη τις υστερων, φησιν, απο της χαριτος του Θεου. Χαριν του
Θεου τα μελλοντα καλει αγαθα, την πιστιν την ευαγγελικην, την αριστην πολιτειαν·
παντα γαρ της του Θεου χαριτος εστι. Μη ουν μοι ειπηις, οτι εις εστιν ο απολλυμενος·
και δι' ενα ο Χριστος απεθανε. ∆ι' ενα ο Χριστος απεθανε, συ δε ου φροντιζεις;
Ἐπισκοπουντες, φησι· τουτεστιν, ακριβως ερευνωντες, επισκεπτομενοι,
καταμανθανοντες, οπερ εστιν επι των ασθενων, και δια παντων εξεταζοντες,
[καταμανθανοντες]. Μη τις ριζα πικριας ανω φυουσα ενοχληι. Τουτο εν τωι
∆ευτερονομιωι κειται· ελαβε δε αυτο απο μεταφορας των φυτων. Μη τις ριζα, φησι,
πικριας· ο και αλλαχου γραφων λεγει, Μικρα ζυμη ολον το φυραμα ζυμοι. Ουκ
εκεινου μονον ενεκεν τουτο, φησι, βουλομαι, αλλα και δια την εξ αυτου γινομενην
βλαβην. Τουτεστι, καν ηι τις ριζα τοιαυτη, μηδεμιαν βλαστην αφηις ανελθειν, αλλ'
εκκοπτεσθω, ωστε μη φερειν τους οικειους καρπους, ωστε μη και τους αλλους
μολυνειν και μιαινειν. Μη τις γαρ, φησι, ριζα πικριας ανω φυουσα ενοχληι, και δια
ταυτης μιανθωσι πολλοι. Και εικοτως πικραν την αμαρτιαν εκαλεσεν· ουδεν γαρ
οντως αμαρτιας πικροτερον· και ισασιν οι μετα το πραξαι υπο του συνειδοτος
τηκομενοι, οι πικριαν πολλην υπομενοντες· πικροτατη γαρ ουσα διαστρεφει αυτο το
λογιστικον. Τοιαυτη η του πικρου φυσις, εστιν ανονητος. Και καλως ειπε· Ῥιζα
πικριας. Ουκ ειπε, Πικρα, αλλα, Πικριας· την μεν γαρ πικραν ριζαν εστι καρπους
ενεγκειν γλυκεις, την δε πικριας ριζαν και πηγην και υποθεσιν· ουκ εστι ποτε
γλυκυν ενεγκειν καρπον· παντα γαρ εστι πικρα, ουδεν εχει ηδυ, παντα πικρα, παντα
αηδη, παντα μισους και βδελυγμιας γεμοντα. Και δι' αυτης, φησι, μιανθωσι πολλοι.
Τουτεστιν, Ἵνα μη τουτο γενηται, τους ασελγεις εκκοπτετε. Μη τις πορνος, η
βεβηλος ως Ἡσαυ, ος αντι βρωσεως μιας απεδοτο τα πρωτοτοκια αυτου. Και που πορ
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63.214 νος ην ο Ἡσαυ; Ου τουτο ενταυθα φησιν, οτι πορνος ην ο Ἡσαυ, αλλα προς
αντιδιαστολην κειται του, Τον αγιασμον διωκετε· το δε, Βεβηλος, ως προς εκεινον
ειρηται. Μη τις ουν εστω ως ο Ἡσαυ, βεβηλος, τουτεστι, γαστριμαργος, ακρατης,
κοσμικος, τα πνευματικα απεμπολων. Ὃς αντι βρωσεως μιας απεδοτο τα
πρωτοτοκια αυτου. Τουτεστιν, ος την παρα του Θεου τιμην ταυτην δια της οικειας
ραιθυμιας απεδοτο, και μικρας ηδονης χαριν την μεγιστην τιμην και δοξαν απωλεσε.
Τουτο οικειως προς αυτους, τουτο βδελυρου, τουτο ακαθαρτου. Ὥστε ουχ ο πορνος
ακαθαρτος μονον, αλλα και ο γαστριμαργος, ος εστι της γαστρος δουλος. Και γαρ και
ουτος ετερας εστιν ηδονης δουλος, αναγκαζεται πλεονεκτειν, αναγκαζεται αρπαζειν,
μυρια ασχημονειν, δουλος ων του παθους εκεινου, και βλασφημει πολλακις. Ουτος
ουδενος αξια ειναι ενομισε τα πρωτοτοκια. ∆ιο και προνοων της αναπαυσεως της
προσκαιρου, και μεχρι των πρωτοτοκιων εφθασεν. Ὥστε ημων τα πρωτοτοκια
λοιπον, ουχι Ἰουδαιων. Ἅμα δε και προς το παθος αυτων τουτο συμβαλλεται·
μονονουχι τουτο γαρ δια τουτου αινιττεται, οτι ο πρωτος υστερος γεγονε, και ο
δευτερος πρωτος· ουτος δια καρτεριαν πρωτος, εκεινος δια ραιθυμιαν υστερος. Ἴστε
γαρ, φησιν, οτι και μετεπειτα θελων κληρονομησαι την ευλογιαν, απεδοκιμασθη·
μετανοιας γαρ τοπον ουχ ευρε, καιπερ μετα δακρυων εκζητησας αυτην. βʹ. Τι δη
τουτο εστιν; αρα μη την μετανοιαν εκβαλλει; Ουδαμως. Ἀλλα πως, φησι, μετανοιας
τοπον ουχ ευρεν; ει γαρ κατεγνω εαυτου, ει ανυμωξε μεγα, δια τι ουχ ευρε τοπον
μετανοιας; Ὅτι ουκ ην μετανοιας το πραγμα. Ὥσπερ γαρ η λυπη του Καιν ουκ ην
μετανοιας, και ο φονος εδειξεν· ουτω και ενταυθα ουκ ην μετανοιας τα ρηματα, και
μετα ταυτα ο φονος εδειξε· και γαρ και αυτος τηι προαιρεσει ανειλε τον Ἰακωβ.
Ἐγγισουσι γαρ, φησιν, αι ημεραι του πενθους του πατρος μου, και αποκτενω Ἰακωβ
τον αδελφον μου. ∆ια τουτο ουκ ισχυσε τα δακρυα μετανοιαν αυτωι δουναι. Και ουκ
ειπε, Μετανοιας, απλως, αλλα, Και μετα δακρυων εκζητησας, μετανοιας τοπον ουχ
ευρε. Τι δηποτε; Ὅτι ου μετενοησεν ον εδει τροπον· τουτο γαρ εστι μετανοια· ου
μετενοησεν ως εχρην. Ἐπει πως ταυτα ελεγε; πως νωθρους γενομενους παρεκαλει
παλιν; πως χωλους γενομενους; πως παραλυθεντας; πως παρειμενους; τουτο γαρ
αρχη πτωσεως εστιν. Ἐμοι δοκει αινιττεσθαι τινας εν αυτοις πορνους, ου μεντοι
βουλεσθαι ελεγχειν αυτους τεως, αλλα προσποιειται αγνοιαν, ινα διορθωσωνται. ∆ει
γαρ πρωτον μεν αγνοιαν υποκρινεσθαι, μετα δε ταυτα, οταν επιμενωσι, τοτε και τον
ελεγχον επαγειν, ωστε μη απαναισχυντησαι. Ὅπερ και Μωυσης εποιησεν επι Ζαμβρι
και της Χασβιτιδος. Μετανοιας γαρ, φησι, τοπον ουχ ευρεν. Ουχ ευρε μετανοιαν, η
οτι μετανοιας μειζονα ημαρτεν, η οτι μετανοιαν αξιαν ουκ επεδειξατο. Ἔστιν αρα
αμαρτηματα με 63.215 τανοιας μειζονα. Ὃ δε λεγει, τουτο εστι· Μη πεσωμεν πτωμα
ανιατον· εως αν ηι χωλεια το πραγμα, ευκολον γενεσθαι ορθον· εαν δε εκτραπωμεν,
τι εσται λοιπον; Τοις μεν γαρ μηδεπω πεσουσιν ουτω διαλεγεται, τωι φοβωι
συγκροτων αυτους, και φησιν οτι ουκ εστι πεσοντα παραμυθιας τυχειν· τοις δε
πεσουσιν, ωστε μη εις απογνωσιν εμπεσειν, ταναντια παραινει, ουτω λεγων· Τεκνια
μου, ους παλιν ωδινω, αχρις ου μορφωθηι Χριστος εν υμιν· και παλιν, Οιτινες εν
νομωι δικαιουσθε, της χαριτος εξεπεσετε. Ἰδου μαρτυρει οτι εξεπεσον. Ὁ μεν γαρ
εστως, ακουων οτι πεσοντα ουκ εστι συγγνωμης τυχειν, σφοδροτερος εσται, και
ασφαλεστερος περι την στασιν· αν μεντοι και περι τον πεπτωκοτα τηι αυτηι χρησηι
σφοδροτητι, ουδεποτε αναστησεται· ποιαι γαρ ελπιδι την μεταβολην επιδειξεται; Ου
μονον δε φησιν, Ἐδακρυσεν, αλλα και, Ἐξεζητησεν· ου τοινυν εκβαλλει μετανοιαν,
λεγων, Μετανοιας τοπον ουχ ευρεν· αλλ' ασφαλιζεται αυτους μαλλον δια τουτου
προς το μη πεσειν. Ὅσοι τοινυν απιστουσι τηι γεεννηι, ταυτα αναμιμνησκεσθωσαν·
οσοι νομιζουσιν ατιμωρητα αμαρτανειν, ταυτα λογιζεσθωσαν. ∆ια τι Ἡσαυ ουκ
ετυχε συγγνωμης; Ὅτι ου μετενοησεν ως εχρην. γʹ. Θελεις ιδειν μετανοιαν ακριβη;
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἄκουσον την του Πετρου μετανοιαν μετα την αρνησιν. ∆ιηγουμενος γαρ ημιν τα
κατ' αυτον ο ευαγγελιστης, φησι, Και εξελθων εξω, εκλαυσε πικρως. ∆ια τουτο και
αφειθη αυτωι το τοιουτον αμαρτημα, οτι μετενοησεν ον εδει τροπον. Καιτοι ουπω το
θυμα προσενηνεκτο, ουπω η θυσια εγεγενητο, ουπω ηρτο η αμαρτια, ετι εκρατει και
ετυραννει. Και ινα μαθηις, οτι ουχ ουτω ραιθυμιας ην η αρνησις, οσον εγκαταλειψεως
του Θεου παιδευοντος αυτον ειδεναι τα ανθρωπινα μετρα, και μη αντιλεγειν τοις
παρα του διδασκαλου λεγομενοις, μηδε μειζονα των αλλων φρονειν, αλλ' ειδεναι
οτι χωρις Θεου ουδεν γενεσθαι δυνατον, και οτι, Ἐαν μη ο Κυριος οικον οικοδομησηι,
εις ματην εκοπιασαν οι οικοδομουντες αυτον· ακουε πως ασφαλιζομενος, και
πειθων μετριαζειν, ειπε προς αυτον μονον ο Χριστος· Σιμων, Σιμων, ιδου ο Σατανας
εξηιτησατο σινιασαι σε ως τον σιτον, καγω εδεηθην περι σου, ινα μη εκλιπηι η πιστις
σου. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτον μεγα φρονειν, συνειδοτα εαυτωι οτι μαλλον
απαντων αγαπαι τον Χριστον, δια τουτο συγχωρειται πεσειν, απαρνησασθαι τον
διδασκαλον, δια τουτο και κλαιει πικρως, και τα αλλα τα εξης του κλαυθμου ομοιως
ποιει. Τι γαρ ουκ εποιησε; μυριοις κινδυνοις εαυτον περιεβαλε μετα ταυτα, δια
παντων δεικνυς αυτου την ανδρειαν και το παραστημα της ψυχης. Μετενοησε και ο
Ἰουδας, αλλα κακως· απηγξατο γαρ. Μετενοησεν, οπερ εφην, και Ἡσαυ· μαλλον δε
ουτος ουδε μετενοησε· τα γαρ δακρυα ουκ ην μετανοιας, αλλα επηρειας και θυμου
μαλλον· και δεικνυσι τα εξης. Μετενοησεν ο μακαριος ∆αυιδ ουτω λεγων· Λουσω
καθ' εκαστην νυκτα την κλινην μου, εν δακρυσι μου την στρωμνην μου βρεξω· και
την παλαι γεγενημενην αμαρτιαν, μετα τοσαυτα ετη, μετα τοσαυτας γενεας, ως
νεωστι συμβασαν επενθει. Τον γαρ μετανοουντα ουκ οργιζε 63.216 σθαι χρη ουδε
αγριαινειν, αλλα συντριβεσθαι ως κατεγνωσμενον, ως ουκ εχοντα παῤρησιαν, ως
καταδεδικασμενον, ως απο ελεους σωθηναι οφειλοντα μονου, ως αγνωμονα περι
τον ευεργετην φανεντα, ως αχαριστον, ως αδοκιμον, ως μυριων κολασεων αξιον.
Ἐαν ταυτα λογιζηται, ουκ οργισθησεται, ουκ αγανακτησει, αλλα πενθησει, κλαυσει,
στεναξει και οδυρειται νυκτα και ημεραν. Τον μετανοουντα ουδεποτε χρη ληθηι
παραδουναι την αμαρτιαν, αλλα τον μεν Θεον παρακαλειν μη μνησθηναι αυτης,
αυτον δε μηδεποτε επιλαθεσθαι αυτης· εαν ημεις αυτης μνημονευωμεν, ο Θεος
αυτης επιλησεται. Παρ' ημων αυτων δικην λαβωμεν, ημων αυτων κατηγορησωμεν·
ουτως εξιλεωσομεθα τον κριτην. Ἁμαρτια γαρ ομολογουμενη ελαττων γινεται, μη
ομολογουμενη δε χειρων. Ἂν γαρ προσλαβηι αμαρτια την αναισχυντιαν και την
αγνωμοσυνην, ουδεποτε στησεται· πως δαι ολως ο τοιουτος δυνησεται φυλαξασθαι
παλιν μη τοις αυτοις περιπεσειν, ο το προτερον ουκ ειδως οτι ημαρτεν; Μη τοινυν
αρνωμεθα, παρακαλω, μηδε αναισχυντωμεν, ινα μη και ακοντες δωμεν τιμωριαν.
Ἤκουσε Καιν παρα του Θεου, Που εστιν Ἄβελ ο αδελφος σου; και φησιν, Ουκ οιδα·
μη φυλαξ εγω ειμι του αδελφου μου; Ειδες πως τουτο χαλεπωτεραν την αμαρτιαν
ειργασατο; Ἀλλ' ουχ ο πατηρ αυτου ουτως, αλλα τι; Ἀκουσας, Ἀδαμ, που ει; φησιν,
Ἤκουσα της φωνης σου, και εφοβηθην, οτι γυμνος ειμι, και εκρυβην. Μεγα αγαθον,
επιγινωσκειν τα αμαρτηματα, και μιμνησκεσθαι αυτων διηνεκως· ουδεν ουτω
θεραπευει πλημμελειαν, ως μνημη διηνεκης· ουδεν ουτως οκνηρον ανθρωπον ποιει
προς κακιαν. Οιδα οτι αποπηδαι, και ουκ ανεχεται το συνειδος υπο της μνημης
μαστιζεσθαι των κακων· αλλ' αγξον την ψυχην, και επιθες αυτηι κημον· καθαπερ γαρ
ιππος δυσηνιος, ουτω δυσανασχετει, και ου βουλεται πεισαι εαυτην οτι ημαρτε.
Τουτο δε ολον εστι σατανικον. Ἀλλ' ημεις αυτην πειθωμεν οτι ημαρτεν, ινα και
μετανοησηι, και ινα μετανοησασα απαλλαγηι των κολασεων. Πως αξιοις συγγνωμης
τυχειν, ειπε μοι, επι τοις αμαρτημασι, μηδεπω ταυτα ομολογησας; Παντως εκεινος
εστιν ελεους και φιλανθρωπιας αξιος ο ημαρτηκως· συ δε μηδεπω πεισας σαυτον
ημαρτηκεναι, πως αξιοις ελεηθηναι, επι τοις πλημμελημασιν ουτως αναισχυντων;
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πειθωμεν εαυτους οτι ημαρτομεν· μη τηι γλωττηι λεγωμεν μονον, αλλα και τηι
διανοιαι· μη αμαρτωλους καλωμεν εαυτους μονον, αλλα και τα αμαρτηματα
αναλογιζωμεθα, κατ' ειδος εκαστον αναλεγοντες. Ου λεγω σοι, Ἐκπομπευσον
σαυτον, ουδε παρα τοις αλλοις κατηγορησον, αλλα πειθεσθαι συμβουλευω τωι
προφητηι λεγοντι· Ἀποκαλυψον προς Κυριον την οδον σου. Ἐπι του Θεου ταυτα
ομολογησον, επι του δικαστου ομολογει τα αμαρτηματα, ευχομενος, ει και μη τηι
γλωττηι, αλλα τηι μνημηι, και ουτως αξιου ελεηθηναι. Ἂν εχηις τα αμαρτηματα
διηνεκως εν τηι μνημηι, ουδεποτε τωι πλησιον μνησικακησεις. Ου τουτο δε λεγω, εαν
ηις πεπεισμενος σαυτον αμαρτωλον ειναι· ουχ ουτω τουτο δυναται ταπεινωσαι
63.217 ψυχην, ως αυτα εφ' εαυτων τα αμαρτηματα, και κατ' ειδος εξεταζομενα. Ου
μνησικακησεις, ταυτα δι' ολου εχων εν τηι μνημηι, ουκ οργισθησηι, ου λοιδορησεις, ου
φρονησεις μεγα, ου περιπεσηι παλιν τοις αυτοις· σφοδροτερος εσηι προς τα αγαθα. δʹ.
Ὁραις οσα απο της μνημης των αμαρτηματων τικτεται καλα; Ἐγγραφωμεν τοινυν
αυτα εις τας διανοιας ημων. Οιδα οτι ουκ ανεχεται η ψυχη της μνημης της ουτω
πικρας· αλλα αναγκαζωμεν αυτην και βιαζωμεθα. Βελτιον δακνεσθαι αυτην τηι
μνημηι νυν, η κατ' εκεινον τον καιρον τηι τιμωριαι. Νυν, εαν ηις αυτων μεμνημενος,
και συνεχως αυτας προσφερηις τωι Θεωι, και υπερ αυτων δεηι, ταχεως εξαλειψεις
αυτας· εαν δε νυν επιλαθη, τοτε αυτων αναμνησθησηι και ακων, επι της οικουμενης
απασης εις μεσον φερομενων αυτων, και εκπομπευομενων επι παντων, και φιλων
και εχθρων και αγγελων. Ου γαρ δη προς ∆αυιδ ελεγε μονον, α συ εν κρυφηι
εποιησας, εγω ποιησω πασι καταδηλα, αλλα και προς παντας ημας. Ἐφοβηθης
ανθρωπους, φησι, και ηισχυνθης του Θεου πλεον· και του Θεου ορωντος ουκ
εφροντισας, αλλα τους ανθρωπους ηιδεσθης· Οι οφθαλμοι γαρ, φησι, των ανθρωπων,
τουτο ο φοβος αυτων. ∆ια τουτο επι τουτων αυτων δωσεις δικην· ελεγξω γαρ σε, υπο
τοις απαντων οφθαλμοις τιθεις σου τα αμαρτηματα. Ὅτι γαρ τουτο εστιν αληθες, και
κατ' εκεινην την ημεραν παντων ημων εκπομπευεται τα αμαρτηματα, εαν μη νυν
αυτα τηι συνεχει μνημηι αφανισωμεν, ακουσον πως εκπομπευεται η ωμοτης και η
απανθρωπια των ενταυθα μη ελεησαντων. Ἐπεινασα, φησι, και ουκ εδωκατε μοι
φαγειν. Ποτε ταυτα λεγεται; αρα εν γωνιαι· αρα εν παραβυστωι; Ουδαμως, αλλα ποτε;
Ὅταν ελθηι ο Υιος του ανθρωπου εν τηι δοξηι αυτου, και παντα τα εθνη συναγαγηι,
οταν αφορισηι τουτους κακεινους, τοτε παντων ακουοντων ερει, στησας εκ δεξιων
και εξ ευωνυμων· Ἐπεινασα, και ουκ εδωκατε μοι φαγειν. Ὅρα παλιν και τας πεντε
παρθενους επι παντων ακουουσας, Ουκ οιδα υμας. Αι γαρ πεντε, και πεντε, ουχι τον
αριθμον δηλουσι των πεντε μονον, αλλα πασας τας πονηρας και ωμους και
απανθρωπους των παρθενων, και τας μη τοιαυτας. Ουτω και ο το εν ταλαντον
κατορυξας, ηκουσεν επι παντων, και των τα πεντε, και των τα δυο προσενεγκοντων·
Πονηρε δουλε και οκνηρε. Ου δια ρηματων μονον, αλλα και δια πραγματων τοτε
ελεγχει αυτους· καθαπερ και ο ευαγγελιστης φησιν, Ὄψονται εις ον εξεκεντησαν.
Ὁμου γαρ η αναστασις εσται παντων, και αμαρτωλων και δικαιων· ομου παρεσται
κρινων 63.218 απασιν. Ἐννοησον ουν τινες εσονται τοτε οι εν κατηφειαι, οι εν οδυνηι,
οι ελκομενοι εις το πυρ, στεφανουμενων ετερων. ∆ευτε, φησιν, οι ευλογημενοι του
Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης
κοσμου· και παλιν, Ἀπελθετε απ' εμου εις το πυρ το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και
τοις αγγελοις αυτου. Μη απλως των ρηματων ακουωμεν, αλλ' υπογραψωμεν αυτα
και τηι οψει, και νομισωμεν νυν παρειναι αυτον, και λεγειν ταυτα, και απαγεσθαι
ημας εις το πυρ εκεινο. Τινα εξομεν ψυχην; ποιαν παραμυθιαν; Τι δε, οταν
διχοτομωμεθα; τι δε, οταν υπερ αρπαγης εγκαλωμεθα; ποιαν εξομεν ειπειν
προφασιν; τινα λογον ευπροσωπον; Ουδενα· αλλ' αναγκη δεσμουμενους, κατω
νευοντας, συρεσθαι προς τα των καμινων στοματα, προς τον ποταμον του πυρος,
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς το σκοτος, προς τας αθανατους κολασεις, και μηδενος δεισθαι προς απαλλαγην
δυνασθαι. Ου γαρ εστι, φησιν, ουκ εστιν εντευθεν διαβηναι εκει· χασμα γαρ μεγα
μεταξυ ημων τε και υμων· και ουδε βουλομενοις ενι μεταβηναι, και ορεξαι χειρα·
αλλ' αναγκη καιεσθαι διαπαντος, ουδενος ημιν αμυνοντος, καν πατηρ ηι, καν μητηρ,
καν οστισουν, καν πολλην εχηι προς τον Θεον παῤρησιαν. Ἀδελφος γαρ, φησιν, ου
λυτρουται· λυτρωσεται ανθρωπος; Ἐπει ουν ουκ εστιν εν ετερωι τας ελπιδας εχειν
της σωτηριας, αλλ' εν αυτωι μετα την του Θεου φιλανθρωπιαν, παρακαλω, παντα
πραττωμεν, ωστε ημιν τον βιον γενεσθαι καθαρον και την πολιτειαν αριστην, και
μηδε παρα την αρχην δεξασθαι κηλιδα τινα· ει δε εδεξαμεθα, μετα γουν την κηλιδα
μη καθευδωμεν, αλλα διαπαντος επιμενωμεν αποπλυνοντες τον ρυπον δια
μετανοιας, δια δακρυων, δια ευχων, δια ελεημοσυνης. Τι ουν, εαν μη εχω, φησιν,
ελεημοσυνην εργαζεσθαι; Ἀλλα ψυχρου ποτηριον εχεις, οσον αν ηις πενης· αλλα δυο
λεπτα εχεις, ως αν ηις εν πενιαι· αλλα ποδας εχεις ωστε επισκεψασθαι αῤρωστους,
ωστε εις δεσμωτηριον εισελθειν, αλλα στεγην εχεις ωστε δεξασθαι ξενους. Ου γαρ
εστιν, ουκ εστι συγγνωμη ουδεμια τωι ελεημοσυνην μη εργαζομενωι. Ταυτα συνεχως
λεγομεν προς υμας, ινα καν μικρον απο της συνεχειας ανυσωμεν· ταυτα λεγομεν, ου
των ευ πασχοντων φροντιζοντες, ως υμων. Ἐκεινοις μεν γαρ τα ενταυθα διδοτε,
αντιλαμβανετε δε τα ουρανια· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη και προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΒʹ.
Ου γαρ προσεληλυθατε ορει ψηλαφωμενωι, και κεκαυμενωι πυρι, γνοφωι και
σκοτωι και θυελ ληι, και σαλπιγγος ηχωι, και φωνηι ρημα των, ης οι ακουσαντες
παρηιτησαντο μη προσ τεθηναι αυτοις λογον (ουκ εφερον γαρ το διαστελλομενον·
Καν θηριον θιγηι του ορους, λιθοβοληθησεται· και, (ουτω φοβερον ην το
φανταζομενον) Μωυσης ειπεν, Ἔκφοβος ειμι και εντρομος)· αλλα προσεληλυθατε
Σιων ορει, και πολει Θεου ζωντος, Ἱερουσαλημ επουρανιωι, και μυριασιν αγγελων,
πανηγυρει και Ἐκκλησιαι πρωτοτοκων εν ουρανοις απογεγραμμενων, και κριτηι Θεωι
παντων, και πνευμασι δικαιων τε τελειωμενων, και διαθηκης νεας μεσιτηι Ἰησου, και
αιματι ραντισμου, κρειττον λαλουντι παρα τον Ἄβελ. αʹ. Ἦν μεν τα κατα τον ναον
θαυμαστα, τα Ἅγια των αγιων· ην δε παλιν φοβερα και ταυτα τα κατα το Σινα ορος
γεγενημενα, το πυρ, το σκοτος, ο γνοφος, η θυελλα. Ὤφθη γαρ, φησιν, ο Θεος εν
Σιναι δια πυρος και θυελλης και γνοφου. Ἡ μεντοι ∆ιαθηκη η Καινη μετ' ουδενος
τουτων εδοθη, αλλ' εν διαλεξει ψιληι παρα του Χριστου δεδοται. Ὅρα τοινυν πως
ποιειται τας συγκρισεις και τουτων· και εικοτως αυτα υστερον εθηκεν. Ὅτε γαρ
αυτους δια μυριων επεισεν, οτε και το μεσον εδειξεν εκατερας της ∆ιαθηκης, τοτε
λοιπον ως προκατεγνωσμενης αυτης, ραιδιως και τουτοις επιχειρει· και τι φησιν; Ου
γαρ προσεληλυθατε ορει ψηλαφωμενωι, και κεκαυμενωι πυρι, και γνοφωι, και σκοτωι,
και θυελληι, και σαλπιγγος ηχωι, και φωνηι ρηματων, ης οι ακουσαντες παρηιτησαντο
μη προστεθηναι αυτοις λογον· ουκ εφερον γαρ το διαστελλομενον· καν θηριον θιγηι
του ορους, λιθοβοληθησεται. Φοβερα ταυτα, φησι, και ουτω φοβερα, ως μηδε φερειν
την ακοην, ως μηδε θηριον τολμαιν ανιεναι. Ἀλλ' ου τοιαυτα οια τα μετα ταυτα· τι
γαρ το Σινα προς τον ουρανον; τι δε το ψηλαφωμενον πυρ προς τον αψηλαφητον
Θεον; Ὁ Θεος γαρ ημων πυρ καταναλισκον, φησιν. Ὅτι δε φρικης εγεμον τα εν τωι
ορει τοτε γεγενημενα, δηλον εξ ων ελεγον· Μη λαλειτω ο Θεος, αλλα λαλειτω ημιν
Μωυσης. Ουκ εφερον γαρ, φησι, το διαστελλομενον· Καν θηριον θιγηι, του ορους,
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λιθοβοληθησεται, και (ουτω φοβερον ην το φανταζομενον), Μωυσης ειπεν·
Ἔκφοβος ειμι και εντρομος. Τι θαυμαστον ει περι του λαου τοιαυτα παθειν
διαλεγεται, οπου και αυτος ο εις τον γνοφον εισελθων, ου ην ο Θεος, φησιν,
Ἔμφοβος ειμι και εντρομος; Ἀλλα προσεληλυθατε Σιων ορει, και πολει Θεου ζωντος,
Ἱερουσαλημ επουρανιωι, και μυριασιν αγγελων πανηγυρει, και Ἐκκλησιαι
πρωτοτοκων εν ουρανοις απογεγραμμενων, και κριτηι Θεωι παντων, και πνευμασι
δικαιων τετελειωμενων, και διαθηκης νεας μεσιτηι Ἰησου, και αιματι ραντισμου,
κρειττον λαλουντι παρα τον Ἄβελ. Ὅρα δια ποσων εδειξε το υπερεχον της Καινης
προς την Παλαιαν. Ἀντι γαρ της κατω Ἱερουσαλημ η επουρανιος· Προσεληλυθατε
γαρ, φησι, πολει Θεου ζωντος, Ἱερουσαλημ επουρανιωι· αντι Μωυσεως ο Ἰησους· Και
διαθηκης, φησι, νεας μεσιτηι Ἰησου· αντι δε του λαου παν 63.220 τες οι αγγελοι· Και
μυριασιν αγγελων πανηγυρει, φησι. Τινας δε πρωτοτοκους καλει λεγων, Και
Ἐκκλησιαι πρωτοτοκων; Παντας τους χορους των πιστων. Τους αυτους δε και
πνευματα δικαιων τετελειωμενων λεγει. Μη τοινυν ασχαλλετε· μετα τουτων εσεσθε,
φησι. Τι εστιν ο λεγει, Αιματι ραντισμου κρειττον λαλουντι παρα τον Ἄβελ; το γαρ
του Ἄβελ ελαλησε; Ναι· και πως, ακουε Παυλου λεγοντος, Πιστει πλειονα θυσιαν
Ἄβελ παρα Καιν προσηνεγκε, δι' ης εμαρτυρηθη ειναι δικαιος· και δι' αυτης
αποθανων ετι λαλει. Τουτο και ο Θεος δεικνυσι λεγων· Φωνη αιματος του αδελφου
σου βοαι προς με. Ἢ τουτο τοινυν εστιν ειπειν, η οτι ετι και νυν αιδεται· αλλ' ουχ
ουτως ως το του Χριστου· τουτο γαρ παντας εκαθηρε, και φωνην αφιησι
λαμπροτεραν και ευσημοτεραν, οσωι μειζονα την μαρτυριαν εχει την δια των
πραγματων. Βλεπετε μη παραιτησησθε τον λαλουντα. Ει γαρ εκεινοι ουκ εξεφυγον,
τον επι γης παραιτησαμενοι χρηματιζοντα, πολλωι μαλλον ημεις οι τον απ' ουρανου
αποστρεφομενοι. Ου η φωνη την γην εσαλευσε τοτε· νυν δε επηγγελται, λεγων· Ἔτι
απαξ εγω σειω ου μονον την γην, αλλα και τον ουρανον. Το δε, Ἔτι απαξ, δηλοι των
σαλευομενων την μεταθεσιν, ως πεποιημενων, ινα μεινηι τα μη σαλευομενα. ∆ιο
βασιλειαν ασαλευτον παραλαμβανοντες, εχομεν χαριν, δι' ης λατρευωμεν
ευαρεστως τωι Θεωι μετα αιδους και ευλαβειας. Και γαρ ο Θεος ημων πυρ
καταναλισκον. Φοβερα εκεινα, αλλα πολλωι ταυτα θαυμασιωτερα και λαμπροτερα·
ου γαρ σκοτος ενταυθα, ουδε γνοφος, ουδε θυελλα, ωσπερ εκει. Και τινος ενεκεν δια
πυρος ωφθη τοτε ο Θεος; Ἐμοι δοκει δι' εκεινων αινιττεσθαι το ασαφες της Παλαιας,
και το συνεσκιασμενον του νομου και το συγκεκαλυμμενον· αλλως δε, ινα δειξηι οτι
ο νομοθετης φοβερος οφειλει ειναι, και κολαστικος τοις παραβαινουσι. βʹ. Τι δε οι
ηχοι της σαλπιγγος; Εικοτως, ατε ως βασιλεως τινος παροντος. Τουτο γουν και επι
της δευτερας εσται παρουσιας· Σαλπισει γαρ, φησι, και παντες αναστησομεθα. Ὥστε
τηι του Θεου δυναμει παντων η αναστασις εσται. Ἡ δε φωνη της σαλπιγγος ουδεν
ετερον, αλλ' η τουτο δηλοι, οτι παντας εγηγερθαι δει. Ἀλλα τοτε μεν ησαν εκεινα
αισθητα, και οψεις, και φωναι· τα δε μετα ταυτα παντα, νοητα και αορατα. Και το
μεν πυρ τουτο δηλοι, οτι ο Θεος πυρ εστι. Πυρ γαρ, φησιν, ο Θεος ημων
καταναλισκον· ο δε γνοφος και το σκοτος και ο καπνος παλιν το φοβερον εμφαινει.
Ουτω και ο Ἡσαΐας φησι· Και ο οικος επλησθη καπνου. Και η θυελλα τι βουλεται;
Ῥαιθυμον το γενος το ανθρωπινον ην· εδει τοινυν αυτο διανιστασθαι τουτοις. Ουδεις
γαρ ουτω νωθης, ος ουκ ανω την διανοιαν ειχε γινομενων τουτων και
νομοθετουμενων· Μωυσης ελαλει, ο δε Θεος απεκρινετο αυτωι φωνηι· εδει γαρ του
Θεου φερεσθαι την φωνην. Ἐπει δε δια Μωυσεως εμελλε νομοθετειν, δια τουτο
αξιοπιστον αυτον ποιει. Ουχ εωρων αυτον δια τον γνοφον, ουκ ηκουον αυτου δια το
ισχνοφωνον. Τι ουν; Ἀποκρινεται ο Θεος φωνηι φθεγγομενος, 63.221 ωσπερ και
δημηγορων, και εξακουστα ποιων τα νομοθετουμενα. Ἀλλ' ιδωμεν ανωθεν τα
ειρημενα· Ου γαρ προσεληλυθατε ψηλαφωμενωι ορει, και κεκαυμενωι πυρι και
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαλπιγγος ηχωι, φωνηι ρηματων, ης οι ακουσαντες παρηιτησαντο, φησι, μη
προστεθηναι αυτοις τον λογον. Ἄρα αυτοι γεγονασιν αιτιοι του δια σαρκος φανηναι
τον Θεον. Τι δε και ελεγον; Λαλειτω ημιν Μωυσης, και μη λαλειτω ημιν ο Θεος. Οι
τας συγκρισεις ποιουντες, μαλλον εκεινα αιρουσιν, ινα ταυτα πολλωι μειζονα
δειξωσιν· εγω δε κακεινα ηγουμενος θαυμαστα (Θεου γαρ εργα, και της αυτου
δυναμεως αποδειξις), ομως και ταυτηι κρειττονα και θαυμασιωτερα τα ημετερα
δεικνυμι. ∆ιπληι γαρ μεγαλα· οτι τε λαμπρα και οτι μειζονα οντα, ευπροσιτα μαλλον
εστι και ημερωτερα. Τουτο και εν τηι προς Κορινθιους Ἐπιστοληι γραφων φησι· Ἡμεις
δε ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομεθα, και ουχ ως
Μωυσης ετιθει καλυμμα επι προσωπον αυτου. Ουκ ηξιωθησαν, φησιν, ων ημεις
εκεινοι. Τινος γαρ κατηξιωθησαν; σκοτος ειδον, γνοφον, φωνης ηκουσαν. Ἀλλα και
συ φωνης ηκουσας, ου δια γνοφου, αλλα δια σαρκος· ου διεταραχθης ουδε
διεθορυβηθης, αλλα και εστης και διελεχθης τωι μεσιτηι. Ἄλλως δε, και το αορατον
δεικνυσι δια του σκοτους. Και γνοφος, φησιν, υπο τους ποδας αυτου. Τοτε και
Μωυσης εδεισε, νυνι δε ουδεις· κατω ειστηκει ο λαος τοτε, ημεις δε ουκ εσμεν κατω,
αλλα του ουρανου ανωτεροι, εγγυς του Θεου ως υιοι, αλλ' ουχ ως Μωυσης. Ἐκει
ερημος ην, ενταυθα πολις, και μυριασιν αγγελων πανηγυρει· ενταυθα την χαραν
δεικνυσι και την ευφροσυνην, αντι του γνοφου και του σκοτους και της θυελλης Και
Ἐκκλησιαι πρωτοτοκων εν ουρανοις απογεγραμμενων, και κριτηι Θεωι παντων.
Ἐκεινοι ου προσηλθον, αλλα ποῤρω ειστηκεισαν, και ο Μωυσης· υμεις δε
προσεληλυθατε. Ἐνταυθα αυτους φοβει ειπων, Και κριτηι Θεωι παντων. Ἄρα ουχι
των Ἰουδαιων μονον, ουδε των πιστων, αλλα και της οικουμενης απασης καθεδειται
κριτης. Και πνευμασι δικαιων τετελειωμενων. Τας ψυχας λεγει των ευδοκιμων. Και
διαθηκης νεας μεσιτηι Ἰησου, και αιματι ραντισμου· τουτεστι, καθαρμου. Κρειττον
λαλουντι παρα τον Ἄβελ. Ει δε το αιμα λαλει, πολλωι μαλλον ο σφαγιασθεις ζηι. Τι δε
λαλει, ακουε· Και το πνευμα, φησι, λαλει στεναγμοις αλαλητοις. Πως λαλει; Ἔνθα
γαρ αν εις ειλικρινη διανοιαν εμπεσηι, αυτην διανιστησι, και ποιει λαλειν. Βλεπετε
μη παραιτησησθε τον λαλουντα· τουτεστι, Μη απογνωτε. Ει γαρ εκεινοι ουκ
εξεφυγον τον επι της γης παραιτησαμενοι χρηματιζοντα. Τινα λεγει; Ἐμοι δοκει,
Μωυσην. Ὃ δε λεγει, τουτοεστιν· Ει επι γης νομοθετουντα παραιτησαμενοι ουκ
εξεφυγον, απο του ουρανου νομοθετουντα πως παραιτησομεθα; Ἐνταυθα
επιδεικνυσιν, ουχ οτι αλλος εστιν εκεινος· μη γενοιτο· ουκ αλλον και αλλον
δεικνυσιν, αλλα οτι φοβερος φαινεται φωνην αφιεις εκ του ουρανου. Αυτος μεν ουν
εστι και ουτος κακεινος, φοβερος δε ουτος· ου γαρ διαφοραν λεγει προσωπων, αλλα
δοσεως. Ποθεν δηλον; Ἐξ ων επηγαγε λεγων· Ει γαρ εκεινοι ουκ εξεφυγον,
παραιτησαμενοι τον επι γης χρηματιζοντα, πολλωι μαλλον ημεις οι τον απ' ουρανων
αποστρεφομενοι. Τι ουν; αλλος ουτος εστι παρ' εκεινον; πως ουν φησιν, 63.222 Ου η
φωνη την γην εσαλευσε τοτε; η γαρ του τοτε δοντος τον νομον φωνη την γην
εσαλευσε. Νυν δε επηγγελται λεγων· Ἔτι απαξ εγω σειω ου μονον την γην, αλλα και
τον ουρανον. Το δε, ετι απαξ, δηλοι των σαλευομενων την μεταθεσιν ως
πεποιημενων. Ἄρα εκ του μεσου παντα αρεησεται, και επι το βελτιον συμπαγησεται
ανωθεν· τουτο γαρ αινιττεται ταυτα λεγων ενταυθα. Τι τοινυν αλγεις, εν κοσμωι
πασχων ου μενοντι, εν κοσμωι θλιβομενος μικρον υστερον παροδευομενωι; Ει εν
υστερωι του κοσμου η ανεσις ην, τοτε θλιβεσθαι εχρην προς το τελος ορωντα. Ἵνα
μεινηι, φησι, τα μη σαλευομενα. Ποια δε εστι τα μη σαλευομενα; Τα μελλοντα. γʹ.
Παντα τοινυν υπερ τουτου πραττωμεν, ωστε εκεινων τυχειν, ωστε εκεινων
απολαυσαι των αγαθων. Ναι δεομαι και αντιβολω, τουτο σπουδαζωμεν. Ουδεις εν
πολει μελλουσηι καταπιπτειν οικοδομει. Ειπε δη μοι, παρακαλω, ει τις ελεγεν οτι
μετα ενιαυτον αυτη πεσειται η πολις, η δεινα δε ου παντως, αρα αν ωικοδομησας εν
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι μελλουσηι καταπιπτειν; Ὥστε τουτο και νυν λεγω, μη οικοδομωμεν εν τωι κοσμωι
τουτωι· πεσειται μικρον υστερον, και παντα απολειται. Τι δε λεγω, πεσειται; προ της
πτωσεως ημεις απολουμεθα και δεινα πεισομεθα, ημεις αυτων εκστησομεθα. Τι
οικοδομουμεν επι την αμμον; Οικοδομησωμεν επι την πετραν· οπερ γαρ εαν επελθηι,
αναλωτος εκεινη μενει η οικοδομη, ουδεν αυτην δυνησεται ελειν, εικοτως· πασαις
γαρ επιβουλαις τοιαυταις αβατος ο χωρος εκεινος, ωσπερ ουν ο ενταυθα βατος· και
γαρ σεισμοι και εμπρησμοι και πολεμιων εφοδος και ζωντας ημας αφαιρειται αυτην,
πολλακις δε και μετ' αυτης απολλυσιν. Ὅταν δε και αυτη εστηκηι, τοτε ημας η νοσος
απηγαγε θαττον, η μενοντας ουκ ειασεν αυτης απολαυσαι καλως· ποια γαρ ηδονη,
ενθα νοσοι, και συκοφαντιαι, και φθονος, και επιβουλαι; Ἢ ει μηδεν τουτων ηι το
ενοχλουν, παιδια πολλακις μη εχοντες, αλυομεν, δυσανασχετουμεν, ουκ εχοντες οις
παραδωμεν τας οικιας και ταλλα παντα· και κατατρυχομεθα λοιπον ως ετεροις
πονουντες· πολλακις δε και εις εχθρους ηλθεν ο κληρος, ουκ απελθοντων μονον
ημων, αλλα και ζωντων. Τι τοινυν αθλιωτερον του τοις εχθροις καμνειν, και ινα
εκεινοι αναπαυσωνται, αυτους αμαρτιας συλλεγειν; και τουτου τα υποδειγματα
πολλα εν ταις πολεσιν οραται· και σιγω, ινα μη λυπησω τους απεστερημενους· επει
ειπον αν ονομαστι και τινας εξ αυτων, και πολλα ειχον διηγηματα ειπειν, και
πολλας υποδειξαι οικιας υμιν, αι κυριους ελαβον τους εχθρους των περι αυτας
πονησαντων· ουκ οικιαι δε, αλλα και ανδραποδα και απας ο κληρος πολλακις εις
τους εχθρους περιηλθε. Τοιαυτα γαρ τα ανθρωπινα. Ἐν τοις ουρανοις δε ουδεν εστι
δεισαι τουτων, μη του τετελευτηκοτος ετερος ελθηι ο εχθρος, και τον κληρον
διαδεξηται· ουτε γαρ θανατος εστιν εκει. ουτε απεχθεια· αι σκηναι των αγιων εισι
μοναι· εν δε τοις αγιοις εκεινοις αγαλλιασις, χαρα, ευφροσυνη· Φωνη γαρ, φησιν,
αγαλλιασεως εν σκηναις δικαιων. Αιωνιοι εισι, τελος ουκ εχουσαι. Ουχ αυται τωι
χρονωι καταπιπτουσιν, ου τους κεκτημενους αμειβουσιν, αλλ' εστηκασιν εν ακμηι
διηνεκει, εικοτως· 63.223 ου γαρ εστι τι φθαρτον ουδε επικηρον εκει, αλλα παντα
αθανατα και ακηρατα. Ουκουν κενωσωμεν εις ταυτην την οικοδομην τα χρηματα· ου
δει τεκτονων ημιν, ουδε εργατων· αι των πενητων χειρες τας τοιαυτας οικοδομουσιν
οικιας, οι χωλοι, οι τυφλοι, οι αναπηροι· ουτοι εκεινας τας οικιας οικοδομουσι. Και
μη θαυμασηις, οπου γε και βασιλειαν ημιν ουτοι προξενουσι, και παῤρησιαν ημιν
διδοασι προς τον Θεον. Ἡ γαρ ελεημοσυνη τεχνη τις εστιν αριστη, και προστατις των
εργαζομενων αυτην· φιλη γαρ τωι Θεωι εστι, και πλησιον εστηκεν αυτου, υπερ ων αν
βουληται, ευκολως αιτουσα χαριν, μονον αν μη αδικηται παρ' ημων· αδικειται δε,
οταν εξ αρπαγης αυτην εργαζωμεθα· ως εαν ηι καθαρα, πολλην τοις αναπεμπουσιν
αυτην διδωσι την παῤρησιαν. Τοσαυτη αυτης η ισχυς, οτι και υπερ
προσκεκρουκοτων δειται, και υπερ ημαρτηκοτων. Αυτη διαῤρηγνυσι τα δεσμα, λυει
το σκοτος, σβεννυσι το πυρ, θανατοι τον σκωληκα, απελαυνει τον των οδοντων
βρυγμον· ταυτηι μετα πολλης αδειας ανοιγονται των ουρανων αι πυλαι. Και ωσπερ
βασιλιδος εισιουσης ουδεις τολμησει των φυλακων των επι ταις θυραις τεταγμενων
εξετασαι τις ειη και ποθεν, αλλα παντες ευθεως υποδεχονται· ουτω δη και την
ελεημοσυνην· βασιλις γαρ εστιν οντως, ομοιους ανθρωπους ποιουσα Θεωι. Ἔσεσθε
γαρ, φησιν, οικτιρμονες, ως ο Πατηρ υμων ο ουρανιος οικτιρμων εστιν. Ὑποπτερος
εστι και κουφη, πτερυγας εχουσα χρυσας, πτησιν εχουσα πανυ τερπουσαν τους
αγγελους. Ἐκει, φησι, Πτερυγες περιστερας περιηργυρωμεναι, και τα μεταφρενα
αυτης εν χλωροτητι χρυσιου. Καθαπερ γαρ περιστερα τις χρυση και ζωσα, πεταται,
ομμα προσηνες εχουσα, οφθαλμον ημερον. Ουδεν του οφθαλμου εκεινου βελτιον.
Καλος εστι και ο ταως, αλλα προς εκεινην κολοιος εστιν· ουτως η ορνις αυτη καλη
τις εστι και θαυμαστη. Ἄνω δια παντος οραι, πολληι του Θεου τηι δοξηι
περιστοιχιζεται· παρθενος εστι πτερυγας εχουσα χρυσας, περιεσταλμενη, λευκον
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσωπον εχουσα και ημερον· υποπτερος εστι και κουφη, παρα τον θρονον εστωσα
τον βασιλικον. Ὅταν κρινωμεθα, αφνω εφιπταται και φαινεται, και εξαιρειται της
κολασεως ημας, ταις αυτης πτερυξι περιβαλλουσα. Ταυτην θελει ο Θεος μαλλον, η
θυσιας· πολλα περι αυτης διαλεγεται· ουτως αυτην φιλει. Χηραν και ορφανον και
πενητα, φησιν, αναληψεται. Ἀπ' αυτης φιλει καλεισθαι ο Θεος· Οικτιρμων και
ελεημων ο Κυριος, φησιν ο ∆αυιδ, μακροθυμος και πολυελεος και αληθινος· και
παλιν ετερος, Ἔλεος του Θεου επι πασαν την γην. Αυτη το των ανθρωπων γενος
διεσωσεν· ει γαρ μη ηλεησεν ημας ο Θεος, παντα αν απολωλεν· αυτη εχθρους ημας
οντας κατηλλαξεν, αυτη τα μυρια αγαθα ειργασατο, αυτη τον Υιον του Θεου επεισε
δουλον γενεσθαι και κενωσαι 63.224 εαυτον. Ταυτην ζηλωσωμεν, αγαπητοι, δι' ης
εσωθημεν· ταυτην αγαπησωμεν, ταυτην χρηματων προτιμησωμεν, και χωρις
χρηματων ψυχην ελεημονα εχωμεν. Ουδεν ουτω χαρακτηριστικον Χριστιανου, ως
ελεημοσυνη· ουδεν ουτω και απιστοι και παντες θαυμαζουσιν, ως οταν ελεωμεν.
Πολλαχου γαρ και ημεις δεομεθα του ελεους τουτου, και προς τον Θεον καθ'
εκαστην λεγομεν· Κατα το μεγα σου ελεος ελεησον ημας. Προτερον αυτοι αρχωμεθα·
μαλλον δε ουκ αρχομεθα προτερον· και γαρ αυτος ηδη επεδειξατο τον ελεον αυτου
τον περι ημας. Ἀλλ', αγαπητοι, καν δευτεροι επωμεθα. Ει γαρ ανθρωποι τον
ελεημονα, καν μυρια εργασηται αμαρτηματα, ελεουσι· πολλωι μαλλον ο Θεος. Ἄκουε
του προφητου λεγοντος· Ἐγω δε ωσει ελαια, φησι, κατακαρπος εν τωι οικωι του Θεου.
Τοιουτοι γενωμεθα, ως ελαια γενωμεθα· παντοθεν βριθωμεθα ταις εντολαις· ου γαρ
αρκει ως ελαιαν ειναι, αλλα και κατακαρπον. Εισι γαρ οι ελεουντες ολιγα διδοασιν,
η δια παντος του ενιαυτου απαξ, η καθ' εκαστην εβδομαδα, η το τυχον προιεμενοι·
ουτοι ελαιαι μεν εισιν, ου κατακαρποι δε, αλλα και ξηραι. Ὅτι μεν γαρ ελεουσιν,
ελαιαι· οτι δε ου φιλοτιμως, ου κατακαρποι ελαιαι. Ἀλλ' ημεις κατακαρποι
γενωμεθα. Ὃ πολλακις ειπον, και λεγω νυν· ου τωι μετρωι των διδομενων το μεγεθος
δεικνυται της ελεημοσυνης, αλλα τηι προαιρεσει του διδοντος. Ἴστε τα κατα την
χηραν· καλον αει φερειν τουτο το υποδειγμα, ινα μηδε ο πενης απογινωσκηι εαυτου,
ορων εις την τα δυο λεπτα καταβαλουσαν. Ἤνεγκαν τινες και τριχας εν τηι του ναου
κατασκευηι, και ουδε ουτοι απεβληθησαν. Ἀλλ' ει μεν χρυσιον εχοντες, τριχας
εφερον, επικαταρατοι· ει δε τουτο εχοντες μονον, τουτο ηνεγκαν, αποδεκτοι. ∆ια
τουτο και ο Καιν εμεμφθη, ουκ επειδη φαυλα προσηνεγκεν, αλλ' επειδη ων ειχε τα
φαυλοτερα· Ἐπικαταρατος, φησιν, ος εχει αρσεν, και θυει διεφθαρμενον τωι Θεωι,
Ουχ απλως ειπεν, αλλ' ο εχων, φησι, και φειδομενος. Ει τοινυν τις ουκ εχει,
απηλλακται και εγκληματων, μαλλον δε εχει μισθον. Τι γαρ δυο οβολων
ευτελεστερον, και τριχων ουδαμινεστερον; τι δε σεμιδαλεως κοτυλης; αλλ' ομως
ταυτα ηυδοκιμησεν ομοιως τοις μοσχοις και τωι χρυσιωι. Καθ' ο γαρ εχει τις,
ευπροσδεκτος, ου καθ' ο ουκ εχει· και, Ὡς αν εχηι, φησιν, η χειρ σου, ευ ποιει· διο,
παρακαλω, κενωσωμεν προθυμως τα οντα εις τους πενητας· καν ολιγα ηι, τον αυτον
ληψομεθα μισθον τοις τα πλειονα καταβαλλουσι, μαλλον δε πλειονα των μυρια
ταλαντα καταβαλλοντων. Ἂν ταυτα ποιωμεν, επιτευξομεθα των αφατων θησαυρων
του Θεου, αν μη ακουωμεν μονον, αλλα και πραττωμεν, αν μη επαινωμεν, αλλα και
δια των εργων επιδεικνυωμεν. Ὧν γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΓʹ.
∆ιο βασιλειαν ασαλευτον παραλαμβανοντες, εχω μεν χαριν, δι' ης
λατρευωμεν ευαρεστως τωι Θεωι μετα αιδους και ευλαβειας. Και γαρ ο Θεος ημων πυρ
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταναλισκον. αʹ. Ὅπερ αλλαχου φησι, Τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα, τα δε μη
βλεπομενα αιωνια, και απο τουτου ποιουμενος την παρακλησιν την επι τοις κακοις
οις κατα τον παροντα βιον υπομενομεν, τουτο δη και ενταυθα ποιει, και φησιν,
Ἔχωμεν χαριν· τουτεστιν, ευχαριστωμεν τωι Θεωι, βεβαιοι μενωμεν. Ου γαρ μονον
ουκ οφειλομεν αποδυσπετειν επι τοις παρουσιν, αλλα και χαριν αυτωι μεγιστην
ειδεναι επι τοις μελλουσι. ∆ι' ης λατρευωμεν ευαρεστως τωι Θεωι· τουτεστιν, Ουτω
γαρ εστιν ευαρεστως λατρευειν τωι Θεωι, ευχαριστουντα εν απασι. Παντα ποιειτε,
φησι, χωρις γογγυσμων και διαλογισμων, Ὃ γαρ αν εργασηται τις γογγυζων,
υποτεμνεται και απωλεσε τον μισθον, καθαπερ οι Ἰσραηλιται· ιστε γαρ ηλικην
εκεινοι δικην ετισαν υπερ γογγυσμων. ∆ιο φησι, Μηδε γογγυζετε. Ουκ αρα εστιν
ευαρεστως λατρευσαι, μη χαριν ειδοτα παντων αυτωι και των πειρασμων και των
ανεσεων. Μετα αιδους και ευλαβειας· τουτεστι, μηδεν ιταμον φθεγγωμεθα, μηδεν
αναισχυντον, αλλα συστελλωμεν εαυτους, ινα αιδεσιμοι ωμεν· τουτο γαρ εστιν ο
λεγει, Μετ' αιδους και ευλαβειας. Ἡ φιλαδελφια μενετω. Της φιλοξενιας μη
επιλανθανεσθε· δια ταυτης γαρ ελαθον τινες ξενισαντες αγγελους. Ὅρα πως τα
παροντα προσταττει φυλαττειν αυτους· και ουχι προστιθησιν ετερα· ου γαρ ειπε,
Γινεσθε φιλαδελφοι, αλλα, Μενετω η φιλαδελφια. Και παλιν ουκ ειπε, Φιλοξενοι
γενεσθε, ως ουκ ουσιν, αλλα, Της φιλοξενιας μη επιλανθανεσθε· τουτο γαρ εικος
απο των θλιψεων γινεσθαι. Ειτα και επαγει οπερ ικανον ην μαλλον προτρεψαι,
λεγων· Ἔλαθον τινες ξενισαντες αγγελους. Ὁραις οση η τιμη, οσον το κερδος; Τι
εστιν, Ἔλαθον; Ουκ ειδοτες, φησιν, εξενισαν. ∆ια τουτο και μεγας ο μισθος τωι
Ἀβρααμ δεδοται, οτι μη ειδως αγγελους αυτους οντας, εξενισεν· επει, ει ᾔδει, ουδεν
θαυμαστον. Τινες ενταυθα και τον Λωτ αυτον αινιττεσθαι φασι, και δι' αυτον
ειρηκεναι αυτο. Μιμνησκεσθε των δεσμιων ως συνδεδεμενοι, των κακουχουμενων,
ως και αυτοι οντες εν σωματι. Τιμιος ο γαμος εν πασι, και η κοιτη αμιαντος· πορνους
δε και μοιχους κρινει ο Θεος. Ἀφιλαργυρος ο τροπος· αρκουμενοι τοις παρουσιν.
Ὅρα ποσος περι σωφροσυνης ο λογος αυτωι. Ειπεν, Ειρηνην διωκετε και τον
αγιασμον· και παλιν, Μη τις η πορνος, η βεβηλος· νυν παλιν φησι, Πορνους και
μοιχους κρινει ο Θεος. Πανταχου δε μετα επιτιμιου η απαγορευσις. Και πως, σκοπει
εντευθεν· Ειρηνην, ειπων, διωκετε μετα παντων και τον αγιασμον, επηγαγεν, Ου
χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον· ενταυθα δε, Πορνους δε και μοιχους κρινει ο Θεος,
και προτερον θεις το, Τιμιος ο γαμος εν πασι και η κοιτη αμιαντος, ειτα επιτιμιον
επαγαγων, δεικνυσιν οτι δικαιως τα εξης επηγαγεν. Ει γαρ γαμος συνεχωρηθη,
δικαιως ο πορνος κολαζεται, δικαιως ο μοιχος τιμωρειται. Ἐνταυθα προς τους
αιρετικους αποδυεται. Ουκ ειπε παλιν, Μηδεις εστω πορνος· αλλ' 63.226 απαξ ειπων,
τοτε επηγαγεν ως κοινην παραινεσιν, και ουχ ως προς αυτους αποτεινομενος·
Ἀφιλαργυρος ο τροπος· αρκουμενοι τοις παρουσιν. Ουκ ειπεν, οτι Μηδεν κτησησθε,
αλλ', Ἀφιλαργυρος ο τροπος εστω· τουτεστιν, ελευθερος ο νους εστω, δεικνυτω το
φιλοσοφον η γνωμη· δειξει δε, εαν μη ζητωμεν τα περιττα, εαν της χρειας μονον
γενωμεθα. Και γαρ ανωτερω ελεγε, Και την αρπαγην των υπαρχοντων υμων μετα
χαρας προσεδεξασθε. Ταυτα ωστε μη ειναι φιλαργυρους παραινει. Ἀρκουμενοι, φησι,
τοις παρουσιν. Ειτα και ενταυθα η παραμυθια, ωστε μη απαγορευειν· Αυτος γαρ,
φησιν, ειρηκεν, Ου μη σε ανω, ουδ' ου μη σε εγκαταλιπω. Ὥστε θαῤρουντας ημας
λεγειν, Κυριος εμοι βοηθος, και ου φοβηθησομαι τι ποιησει μοι ανθρωπος. Ἰδου
παλιν εν τοις πειρασμοις η παραμυθια. Μνημονευετε των ηγουμενων υμων. Τουτο
ανωθεν ωδινεν ειπειν· δια τουτο ελεγεν, Ειρηνην διωκετε μετα παντων. Τουτο και
Θεσσαλονικευσι παρηινει, ωστε εχειν αυτους εν τιμηι υπερ εκπερισσου. Μνημονευετε,
φησι, των ηγουμενων υμων, οιτινες ελαλησαν υμιν τον λογον του Θεου· ων
αναθεωρουντες την εκβασιν της αναστροφης, μιμεισθε την πιστιν. Ποια ακολουθια
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτη; Ἀριστη μεν ουν· λεγει γαρ, Θεωρουντες αυτων την αναστροφην, τουτεστι, τον
βιον, μιμεισθε την πιστιν· απο γαρ βιου καθαρου η πιστις. Ἢ την πιστιν το βεβαιον
λεγει. Πως; ∆εικνυσι γαρ οτι πιστευσαντες βεβαιως τοις μελλουσι, την αριστην
πολιτειαν κατωρθωσαν. Ου γαρ αν επεδειξαντο βιον καθαρον, ει γε ημφισβητουν
περι των μελλοντων, ει γε αμφεβαλλον. Ὥστε και ενταυθα το αυτο θεραπευει.
Ἰησους Χριστος χθες και σημερον ο αυτος, και εις τους αιωνας. ∆ιδαχαις ποικιλαις
και ξεναις μη παραφερεσθε· καλον γαρ χαριτι βεβαιουσθαι την καρδιαν, ου
βρωμασιν, εν οις ουκ ωφεληθησαν οι περιπατησαντες. βʹ. Ἐνταυθα το, Χθες, τον
παρελθοντα παντα λεγει χρονον· το, Σημερον, τον ενεστωτα· ο αιων, το απειρον και
ληξιν ουκ εχον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἀρχιερεα ηκουσατε, αλλ' ουκ αρχιερεα
ληγοντα· αει γαρ ο αυτος εστι. Ταχα δε ως οντων τινων των λεγοντων, οτι ουκ εστιν
ο σταυρωθεις ουτος ο προσδοκωμενος Χριστος, αλλ' ετερος ηξει, το, Χθες και
σημερον, λεγει, και, Ὁ αυτος εις τους αιωνας· δηλων δια τουτου, οτι ο ελθων παλιν
ηξει, και αυτος ουτος και προην, και εστι, και εσται εις τους αιωνας. Ἐπει και νυν
Ἰουδαιοι λεγουσιν, οτι ετερος ηξει· οι και του οντος αποστερησαντες εαυτους, τωι
Ἀντιχριστωι περιπεσουνται. ∆ιδαχαις ποικιλαις, φησι, και ξεναις μη παραφερεσθε. Ου
μονον ξεναις, αλλ' ουδε ποικιλαις διδαχαις βουλεται αυτους παραφερεσθαι· οιδε γαρ
εξ αμφοτερων τοις παραφερομενοις ολεθρον τικτεσθαι. Καλον γαρ χαριτι
βεβαιουσθαι την καρδιαν, ου βρωμασιν, εν οις ουκ ωφεληθησαν οι περιπατησαντες.
Ἐνταυθα ηρεμα αινιττεται τους την παρατηρησιν των βρωματων εισαγοντας· τηι γαρ
πιστει παντα καθαρα· πιστεως ουν δει, ου βρωματων. Ἔχομεν γαρ θυσιαστηριον, εξ
ου φαγειν εξουσιαν ουκ εχουσιν οι τηι σκηνηι 63.227 λατρευοντες. Ουχ οια τα
Ἰουδαικα, φησι, τοιαυτα τα παρ' ημιν, ως μηδε αρχιερει θεμις ειναι μετεχειν αυτων.
Ὥστε επειδη ειπε, Μη παρατηρειτε, εδοκει δε τουτο καταβαλλοντος ειναι τα ιδια,
παλιν αυτο περιστρεφει. Μη γαρ και ημεις ου παρατηρουμεν, φησι; Και
παρατηρουμεν, και σφοδροτερον ουδε αυτοις τοις ιερευσι μεταδιδοντες αυτων. Ὧν
γαρ εισφερεται ζωων το αιμα περι αμαρτιας εις τα αγια δια του αρχιερεως, τουτων
τα σωματα κατακαιεται εξω της παρεμβολης. ∆ιο και Ἰησους, ινα αγιασηι δια του
ιδιου αιματος τον λαον, Ἔξω της πυλης, φησιν, επαθεν. Ειδες τον τυπον λαμποντα;
Ἔξω, φησιν, της παρεμβολης, και, Ἔξω της πυλης. Ἐπει ουν τα προσφερομενα περι
αμαρτιας τυπος τις ησαν, και εξω της παρεμβολης ωλοκαυτουντο, και ο υπερ
αμαρτιων ημων προσαχθεις Ἰησους εικοτως εξω της πυλης πασχει. Ουκουν και ημας
τον υπερ ημων παθοντα μιμεισθαι χρη, και εξω του κοσμου γινεσθαι, μαλλον δε των
του κοσμου πραγματων. ∆ιο και τουτο δηλων επηγαγε· Τοινυν εξερχωμεθα προς
αυτον εξω της παρεμβολης, φεροντες τον ονειδισμον αυτου· τουτεστι, τα αυτα
πασχοντες, κοινωνουντες αυτωι εν τοις παθημασιν. Ὡς καταδικος εσταυρωθη εξω·
μη τοινυν μηδε ημεις αισχυνωμεθα εξιεναι εξω του κοσμου· τουτο γαρ ηινιξατο τωι
ειπειν, Ἔξω της παρεμβολης, και, Ἔξω της πυλης. Ου γαρ εχομεν ωδε μενουσαν,
φησι, πολιν, αλλα την μελλουσαν επιζητουμεν. ∆ι' αυτου ουν αναφερωμεν θυσιαν
αινεσεως διαπαντος τωι Θεωι· τουτεστι, καρπον χειλεων ομολογουντων τωι ονοματι
αυτου. ∆ι' αυτου, ειπεν, ως δι' αρχιερεως, το κατα σαρκα. Ὁμολογουντων, φησι, τωι
ονοματι αυτου. Ὡσανει ελεγεν, Ει ομολογειν αυτωι δει, μηδεν βλασφημον, μηδεν
ιταμον, μηδεν θρασυ, μηδεν τολμηρον, μηδεν απονενοημενον φθεγγωμεθα, αλλα
μετα αιδους και ευλαβειας παντα ποιωμεν και λεγωμεν. Ταυτα λεγει ουχ απλως,
αλλ' επειδη οιδεν αυτους θλιβομενους· ψυχη δε εν ταις θλιψεσιν απογινωσκει και
απαναισχυντει. Ἀλλα μη ημεις, φησιν. Ἰδου παλιν το αυτο ειπεν, οπερ ανωτερω
ελεγε· Μη εγκαταλειποντες την επισυναγωγην εαυτων. Ουτω δυνησομεθα μετα
αιδους παντα ποιειν· πολλακις γαρ και ανθρωπους αισχυνομενοι, πολλα ου
πραττομεν των πονηρων. Της δε ευποιιας και κοινωνιας μη επιλανθανεσθε. γʹ.
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ταυτα τοτε μεν ο Παυλος ελεγε, νυν δε εγω λεγω· ουχι προς τους παροντας μονον
αδελφους δε τα αυτα λεγω, αλλα και προς τους αποντας. Ουδεις τα υπαρχοντα υμων
ηρπασεν· ει δε τινες και ηρπακασιν, εκ των ενοντων την φιλοξενιαν επιδεικνυσθε.
Τινα γαρ εξομεν ημεις απολογιαν λοιπον, τουτων και μετα την αρπαγην των
υπαρχοντων ταυτα ακουοντων, Και ορα, ενταυθα λεγει, Της ευποιιας μη
επιλανθανεσθε, ειπων ανωτερω, Της φιλοξενιας· ουκ αλλο και αλλο δηλων, αλλα το
αυτο δι' ετερας λεξεως. Και ουκ ειπε, Της ξενοδοχιας μη επιλανθανεσθε, αλλα, Της
φιλοξενιας· τουτεστι, Μη απλως ξενοδοχειτε, αλλα μετα του φιλειν τους ξενους. Και
ουκ ειπε την μελλουσαν και αποκειμενην αμοιβην, ινα μη παλιν αυτους
υπτιωτερους εργασηται, αλλα την ηδη δοθεισαν· επηγαγε γαρ, ∆ι' αυτης ελαθον
τινες ξενισαντες αγγελους. Ἀλλ' ιδωμεν ανωθεν τα ειρημενα. Τιμιος ο γαμος, φησιν,
εν πασι, και η κοιτη αμιαντος. Πως τιμιος ο γαμος; Ὅτι εν σωφροσυνηι, φησι,
διατηρει τον πιστον. Ἐνταυθα και 63.228 Ἰουδαιους αινιττεται, οτι βδελυραν
ηγουντο την κοιτην· Και ος αν ηι, φησιν, απο κοιτης, ουκ εστι καθαρος. Ουκ εστι
βδελυρα τα απο φυσεως, ω αγνωμον και αναισθητε Ἰουδαιε, αλλα τα απο
προαιρεσεως· ει γαρ τιμιος ο γαμος και καθαρος, τι δηποτε και εξ αυτου μιαινεσθαι
νομιζεις; Ἀφιλαργυρος, φησιν, ο τροπος. Ἐπειδη πολλοι μετα το κενωσαι τα
υπαρχοντα, υστερον βουλονται προσχηματι ελεημοσυνης ανακτασθαι παλιν αυτα,
δια τουτο φησιν, Ἀφιλαργυρος ο τροπος· τουτεστιν, ινα της χρειας ωμεν και των
αναγκαιων. Τι ουν, αν μηδε τουτων, φησιν, ευπορωμεν; Ουκ εστι τουτο, ουκ εστιν·
αυτος γαρ ειπε, και ου ψευδεται, οτι Ου μη σε ανω, ουδ' ου μη σε εγκαταλιπω. Ὥστε
θαῤρουντας ημας λεγειν· Κυριος εμοι βοηθος, και ου φοβηθησομαι τι ποιησει μοι
ανθρωπος. Ὡσει ελεγε, Την υποσχεσιν εχεις παρ' αυτου, μη αμφιβαλλε λοιπον· αυτος
επηγγειλατο, μη αμφισβητει. Το δε, Ου μη σε ανω, ου περι χρηματων μονον φησιν,
αλλα και περι των αλλων απαντων λεγει. Κυριος εμοι βοηθος, και ου φοβηθησομαι
τι ποιησει μοι ανθρωπος. Εικοτως το του προφητου επηγαγεν, επισφραγιζων τουτωι
τον λογον, και προθυμοτερους μαλλον ποιων, ωστε μη απαγορευειν. Τουτο τοινυν
και ημεις εν πασι λεγωμεν τοις πειρασμοις, και καταγελωμεν των ανθρωπινων
πραγματων· εως αν εχωμεν τον Θεον ημιν ευμενη, ουδεις ημων περιεσται. Ὥσπερ
γαρ εκεινου εχθρου οντος, καν παντες ημιν ωσι φιλοι, κερδος ουδεν· ουτως αυτου
φιλου οντος, καν απαντες ημας πολεμωσιν, ουδεμια βλαβη. ∆ια τουτο ελεγεν, Ου
φοβηθησομαι τι ποιησει μοι ανθρωπος. Μνημονευετε των ηγουμενων υμων, οιτινες
ελαλησαν υμιν τον λογον του Θεου. Ἐνταυθα και περι επικουριας αυτον οιμαι
λεγειν· τουτο γαρ εστι το, Οιτινες ελαλησαν υμιν τον λογον του Θεου. Ὧν
αναθεωρουντες την εκβασιν της αναστροφης, μιμεισθε την πιστιν. Τι εστιν,
Ἀναθεωρουντες; Συνεχως στρεφοντες, παρ' εαυτοις εξεταζοντες, λογιζομενοι,
ζητουντες ακριβως, ως βουλεσθε βασανιζοντες. Καλως ειπε, Την εκβασιν της
αναστροφης· τουτεστι, την μεχρι τελους πολιτειαν· οτι τελος εσχε χρηστον αυτων η
αναστροφη. Ἰησους, φησι, Χριστος χθες και σημερον, ο αυτος και εις τους αιωνας. Ὃ
λεγει, τουτο εστι· Μη νομισητε οτι τοτε εθαυματουργησε, νυν δε ου θαυματουργει· ο
αυτος εστι, και επει ο αυτος εστιν, ουκ εστιν οτε μη δυναται τα αυτα ενεργειν. Ταχα
προς τουτο αφορων ειπε, Μνημονευετε των ηγουμενων υμων. ∆ιδαχαις ποικιλαις
και ξεναις μη παραφερεσθε. –Ξεναις, τουτεστι, Παρ' ας ηκουσατε παρ' ημων·
Ποικιλαις, παντοδαπαις· αι τοιαυται γαρ ουδεν βεβαιον εχουσιν, αλλ' εισι διαφοροι,
μαλιστα δε το των βρωματων διαφορον· διο και προς τουτο ισταμενος επαγει, Καλον
γαρ χαριτι βεβαιουσθαι την καρδιαν, ου βρωμασιν. Αι ποικιλαι αυται, αι ξεναι αυται.
Ἐνταυθα εις παρατηρησιν βρωματων αυτους κωμωιδει· δεικνυσι γαρ οτι απο της των
βρωματων παρατηρησεως εις το ετεροδιδασκαλειν εξεπεσον, και απο τουτων προς
τας ποικιλας και ξενας διδαχας εξηνεχθησαν. Και ορα αυτον ου τολμωντα φανερως
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπειν τουτο, αλλ' ως εν αινιγματι· τωι γαρ ειπειν, Ποικιλαις και ξεναις διδαχαις μη
παραφερεσθε, και, Καλον χαριτι βεβαιουσθαι την καρδιαν, ου βρωμασι, μονονουχι
το του Χριστου λεγει, εν οις ελεγεν· Ου το εισερχο 63.229 μενον κοινοι τον
ανθρωπον, αλλα το εξερχομενον. Και δεικνυσιν οτι το παν πιστις εστιν· αν αυτη
βεβαιωσηι, η καρδια εν ασφαλειαι εστηκεν. Ἄρα πιστις βεβαιοι· ουκουν λογισμοι
σαλευουσιν· εναντιον γαρ η πιστις λογισμωι. Ἐν οις ουκ ωφεληθησαν, φησιν, οι
περιπατησαντες. Τι γαρ το κερδος, φησιν, απο της παρατηρησεως, ειπε μοι; ουχι
απολλυσι μαλλον; ουχι υπο αμαρτιαν εργαζεται τον τοιουτον; Ει δει παρατηρειν,
εστι παρατηρεισθαι οθεν ωφελεια τοις παρατηρουσιν εσται. Καλη παρατηρησις
κακιας αποφυγη, καρδιας ευθυτης, ευσεβεια εις Θεον, πιστις ορθη. Ἐν οις, φησιν, ουκ
ωφεληθησαν οι περιπατησαντες· τουτεστιν, οι διαπαντος φυλαξαντες αυτα. Μια εστι
παρατηρησις το αμαρτιας απεχεσθαι. Τι γαρ οφελος, οπου γε ουτως εισι τινες μιαροι,
ως μη δυνασθαι μετεχειν των θυσιων; Ὥστε ουδεν αυτους εσωζε, καιτοι σπουδην
εποιουντο περι τας παρατηρησεις, αλλ', επειδη πιστιν ουκ ειχον, ουδεν ωφεληθησαν
ουδε ουτως. Ειτα αναιρει απο του τυπου την θυσιαν, και επι το πρωτοτυπον αγει τον
λογον, λεγων, οτι Ὧν γαρ εισφερεται ζωων το αιμα εις τα αγια δια του αρχιερεως,
τουτων τα σωματα κατακαιεται εξω της παρεμβολης. ∆ιο και Ἰησους, ινα αγιασηι δια
του ιδιου αιματος τον λαον, εξω της πυλης επαθεν. Ἄρα τυπος εκεινα τουτων ην,
και ουτω τα παντα επληρωσεν ο Χριστος εξω παθων. Ἐνταυθα και το εκοντι
πεπονθεναι δηλοι· δεικνυσι γαρ, οτι ουδε εκεινα απλως, αλλα τυπος τις ην, και αυτη
η οικονομια ουκ εξω του παθους ην, αλλ' εις τον ουρανον το αιμα ανηνεχθη. δʹ.
Ὁραις ουν οτι αιματος μετεχομεν του εις τα αγια εισφερομενου, τα αγια τα αληθινα,
της θυσιας ης μονος απηλαυσεν ο αρχιερευς. Ἡμεις ουν της αληθειας μετεχομεν. Ει
τοινυν ουκ ονειδισμου, αλλ' αγιασμου μετεχομεν, ο ονειδισμος του αγιασμου αιτιον·
καθαπερ γαρ αυτος ωνειδισθη, ουτω και ημεις. Ἂν εξελθωμεν ουν, κοινωνουμεν
αυτωι. Τι δε εστι τοινυν, Ἐξερχωμεθα προς αυτον; Κοινωνωμεν αυτωι των παθων,
φερωμεν αυτου τον ονειδισμον· ου γαρ απλως εξω πυλης επαθεν, αλλ' ινα και ημεις
τον σταυρον αυτου αιρωμεν, και εξω κοσμου μενωμεν, και ειναι σπουδαζωμεν.
Ὥσπερ ουν εκεινος ωνειδιζετο ως καταδικος, ουτω και ημεις. Και δι' αυτου θυσιαν
αναφερωμεν τωι Θεωι. Ποιαν δε θυσιαν λεγει; Αυτος ηρμηνευσε λεγων, Καρπον
χειλεων ομολογουντων τωι ονοματι αυτου· τουτεστιν, ευχας, υμνους, ευχαριστιαν·
ταυτα γαρ των χειλεων ο καρπος. Ἐκεινοι προσεφερον προβατα, μοσχους, και
εδιδοσαν τωι ιερει· ημεις δε μηδεν τουτων προσενεγκωμεν, αλλ' ευχαριστιαν, και την
εν πασιν, ως οιον τε, μιμησιν του Χριστου· τουτο βλαστησατω ημων τα χειλη. Της
ευποιιας και κοινωνιας μη επιλανθανεσθε· τοιαυταις γαρ θυσιαις ευαρεστειται ο
Θεος. ∆ωμεν, φησι, τοιαυτην αυτωι θυσιαν, ινα ανενεγκηι τωι Πατρι· αλλως γαρ ουκ
αναφερεται, αν μη δια του Υιου· μαλλον δε και δια καρδιας συντετριμμενης. Παντα
ταυτα ουτως ειπε δια τους ασθενεστερον διακειμενους ετι των ακροατων· επει οτι
του Υιου εστιν η χαρις, δηλον· επει πως εστι τιμη ιση; Ἵνα παντες, φησι, τιμωσι
63.230 τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα. Ει μη του Πατρος δοξαζομενου και ο Υιος
συνδοξαζεται, που ιση η τιμη; Ἐπειδη καρπος χειλεων ομολογουντων τωι ονοματι
αυτου το χαριν αυτωι ειδεναι, τουτεστιν, υπερ παντων, και υπερ ων δι' ημας επαθε·
παντα φερωμεν ευχαριστως, καν πενια, καν νοσος ηι, καν οτιουν ετερον· τα γαρ ημιν
συμφεροντα αυτος οιδε μονος. Το γαρ τι προσευξωμεθα, φησι, καθ' ο δει, ουκ
οιδαμεν. Οι ουν μηδε αιτησαι ειδοτες ο τι χρη, εαν μη του πνευματος επιλαβωμεθα,
πως αν ειδειημεν τα συμφεροντα; Ουκουν σπουδαζωμεν ευχαριστιαν υπερ απαντων
αναφερειν, και γενναιως απαντα φερωμεν τα συμπιπτοντα. Ὅταν τοινυν εν πενιαι
ωμεν, οταν εν νοσωι, ευχαριστωμεν· οταν συκοφαντωμεθα, ευχαριστωμεν· οταν
κακως πασχωμεν, ευχαριστωμεν· τουτο ημας εγγυς ειναι του Θεου ποιει· τοτε και
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Θεον οφειλετην εχομεν. Ὅταν δε καλως παθωμεν, ημεις εσμεν οφειλεται και
υπευθυνοι του Θεου· αλλως τε και πολλακις ημιν ταυτα εις κριμα γινεται, εκεινα δε
εις εκτισιν αμαρτηματων. Ἐκεινα ελεον επισπαται, εκεινα φιλανθρωπιαν· ταυτα δε
και εις απονοιαν αιρει, ταυτα και εις ραιθυμιαν εξαγει, και μεγαλα περι εαυτου
παρασκευαζει φανταζεσθαι, ταυτα χαυνοι. ∆ια τουτο και ο προφητης ελεγεν· Ἀγαθον
μοι, Κυριε, οτι εταπεινωσας με, οπως αν μαθω τα δικαιωματα σου. Ὅτε ευεργετηθη
και απηλλαγη των κακων ο Ἐζεκιας, επηρθη εις υψος η καρδια αυτου· οτε
ηῤρωστησε, τοτε εταπεινωθη, τοτε εγγυς εγενετο του Θεου. Ὅτε, φησιν, απεκτεινεν
αυτους, τοτε εξεζητουν αυτον, και επεστρεφον και ωρθριζον προς τον Θεον· και
παλιν· Ὅτε επαχυνθη και ελιπανθη, απελακτισεν ο ηγαπημενος. Γινωσκεται γαρ
Κυριος κριματα ποιων. Μεγα θλιψις αγαθον. Στενη εστιν η οδος· ωστε η θλιψις ημας
ωθει εν τηι στενηι· ο μη θλιβομενος εισελθειν ου δυνησεται. Ὁ γαρ εν τηι στενηι
θλιβων εαυτον, ουτος εστιν ο και ανεσεως απολαυων· ο δε εμπλατυνων εαυτον,
ουτε εισερχεται, και θλιβεται σφηνουμενος, ως ειπειν. Ἄκουε πως εισηλθεν εις την
στενην ταυτην οδον Παυλος. Ὑπωπιαζω, φησι, μου το σωμα, και δουλαγωγω.
Ὑπωπιαζε το σωμα, ωστε δυνηθηναι εισελθειν· δια τουτο εν πασαις ταις θλιψεσιν
ευχαριστων τωι Θεωι διετελει. Ἐζημιωθης χρηματα· τουτο σοι το πολυ της ευρυτητος
επεκουφισεν. Ἐξεπεσες δοξης; ετερα αυτη ευρυτης. Ἐσυκοφαντηθης; επιστευθη κατα
σου τα λεχθεντα, εν οις ου συνοιδας σαυτωι; χαιρε και αγαλλια. Μακαριοι γαρ εστε,
φησιν, οταν ονειδισωσιν υμας, και ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων,
ψευδομενοι, ενεκεν εμου. Χαιρετε και αγαλλιασθε, οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις
ουρανοις. Τι θαυμαζεις ει συ ασχαλλεις, και θελεις ανεθηναι εκ των πειρασμων;
Παυλος ηθελησεν ανεθηναι, και πολλακις τον Θεον παρεκαλεσε, και ουκ ετυχε· το
γαρ τρις πολλακις εστιν. Ὑπερ τουτου τρις τον Κυριον, φησι, παρεκαλεσα, και ειπε
μοι, Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται· ασθενειαν
λεγει ενταυθα τας θλιψεις. Τι ουν; Ἐπειδη ταυτα ηκουσεν, ευχαριστως ηνεγκε, και
λεγει· ∆ιο ευδοκω εν ασθενειαις· τουτεστιν, Ἀρεσκομαι, αναπαυομαι εν ταις
θλιψεσιν. Ὑπερ παντων ουν ευχαριστωμεν, υπερ τε ανεσεως, 63.231 υπερ τε
θλιψεως, μη γογγυζωμεν, μη αχαριστοι ωμεν. Λεγε και συ· Γυμνος εξηλθον εκ
κοιλιας μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι. Ουκ εξηλθες ενδοξος· μη ζητει δοξαν.
Γυμνος ου χρηματων μονον, αλλα και δοξης και ευφημιας, εις τον βιον παρηχθης.
Ἐννοησον ποσα πολλακις απο χρηματων κακα γεγονε· μαλλον δε ακουε τι φησιν ο
Χριστος· Ευκοπωτερον γαρ, φησι, καμηλον εισελθειν δια τρυπηματος ραφιδος, η
πλουσιον εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Ὁραις ποσων αγαθων εμποδιον
ο πλουτος γινεται, και συ πλουτησαι ζητεις; και ου χαιρεις εν πενιαι ων, οτι το
κωλυμα ανατετραπται; Ουτω στενη εστιν η οδος η εισαγουσα εις την βασιλειαν·
ουτω πλατυς ο πλουτος, και ογκου γεμων και φυσηματος. ∆ια τουτο φησι· Πωλησον
σου τα υπαρχοντα, ινα σε δεξηται η οδος εκεινη. Τι ποθεις 63.232 τα χρηματα; δια
τουτο σε αφειλετο, ινα σε απαλλαξηι δουλειας· επει και οι πατερες οι γνησιοι,
επειδαν ο παις τυχηι προσεφθαρμενος εταιραι τινι, και πολλα παραινεσαντες μη
πειθωσιν αυτης αποστηναι, την εταιραν εξοριζουσι. Τοιαυτη εστι και η ευπορια των
χρηματων. Κηδομενος τοινυν και ημων ο ∆εσποτης, και απαλλαττων ημας της
εντευθεν βλαβης, αφαιρειται ημων τα χρηματα. Μη τοινυν νομιζωμεν πενιαν κακον
ειναι· αμαρτια κακον μονον. Ουδε γαρ ο πλουτος αγαθον καθ' εαυτον· τωι Θεωι
ευαρεστειν αγαθον μονον. Την πενιαν τοινυν ζητωμεν, ταυτην διωκωμεν· ουτω του
ουρανου επιληψομεθα, ουτω των εν ουρανοις αγαθων επιτευξομεθα· ων γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΟΜΙΛΙΑ Λ∆ʹ.
Πειθεσθε τοις ηγουμενοις υμων, και υπεικετε· αυτοι γαρ αγρυπνουσιν υπερ
των ψυχων υμων, ως λογον αποδωσοντες· ινα μετα χαρας τουτο ποιωσι, και μη
στεναζοντες· αλυσιτελες γαρ υμιν τουτο. αʹ. Κακον μεν η αναρχια πανταχου, και
πολλων υποθεσις συμφορων, και αρχη αταξιας και συγχυσεως· μαλιστα δε εν
Ἐκκλησιαι τοσουτον επισφαλεστερα εστιν, οσον και το της αρχης μειζον και
υψηλοτερον. Ὥσπερ γαρ, αν χορου τον κορυφαιον ανεληις, ουχι κατα μελος και κατα
ταξιν ο χορος εσται, και φαλαγγος στρατοπεδου τον στρατηγον αν αποστησηις, ουκ
ετι ρυθμωι και ταξει τα της παραταξεως εσται, και πλοιου τον κυβερνητην εαν
περιεληις, καταδυσεις το σκαφος· ουτω και, ποιμνιου τον ποιμενα εαν αποστησηις,
παντα ανετρεψας και ηφανισας. Κακον μεν ουν η αναρχια και ανατροπης υποθεσις,
κακον δε ουχ ηττον και η απειθεια των αρχομενων· το αυτο γαρ γινεται παλιν. Λαος
γαρ αρχοντι μη πειθομενος, ομοιος εστι τωι μη εχοντι, ταχα δε και χειρων· εκει μεν
γαρ και συγγνωμην εχουσιν υπερ της αταξιας, ενταυθα δε ουκετι, αλλα και
κολαζονται. Ἀλλ' ισως ερει τις ημιν, οτι εστι και τριτον κακον, οταν ο αρχων ηι
κακος. Οιδα καγω, και ου μικρον τουτο κακον, αλλα και της αναρχιας πολλωι
κακιον· κρειττον γαρ υπο μηδενος αγεσθαι η υπο κακου αγεσθαι. Ὁ μεν γαρ
πολλακις μεν εσωθη, πολλακις δε εκινδυνευσεν· ουτος δε παντως κινδυνευσει, εις
βαραθρα αγομενος. Πως ουν ο Παυλος φησι· Πειθεσθε τοις ηγουμενοις υμων, και
υπεικετε; Ἀνωτερω ειπων, Ὧν αναθεωρουντες την εκβασιν της αναστροφης
μιμεισθε την πιστιν, τοτε ειπε, Πειθεσθε τοις ηγουμενοις υμων, και υπεικετε. Τι ουν,
φησιν, οταν πονηρος ηι, και μη πειθωμεθα; Πονηρος, πως λεγεις; ει μεν πιστεως
ενεκεν, φευγε αυτον και παραιτησαι, μη μονον αν ανθρωπος ηι, αλλα καν αγγελος εξ
ουρανου κατιων· ει δε βιου ενεκεν, μη περιεργαζου. Και τουτο ουκ οικοθεν λεγω το
υποδειγμα, αλλ' απο της θειας Γραφης. Ἄκουε γαρ του Χριστου λεγοντος· Ἐπι της
Μωυσεως καθεδρας εκαθισαν οι Γραμματεις και οι Φαρισαιοι. Προτερον ειπων δεινα
πολλα περι αυτων, τοτε φησιν· Ἐπι της Μωυσεως καθεδρας εκαθισαν. Παντα ουν,
οσα αν λεγωσιν υμιν ποιειν, ποιειτε· κατα δε τα εργα αυτων μη 63.232 ποιειτε.
Ἔχουσι, φησι, το αξιωμα, αλλα βιου εισιν ακαθαρτου. Ἀλλα μη τωι βιωι, αλλα τοις
λογοις προσεχετε· των μεν γαρ ηθων ενεκεν ουδεις αν βλαβειη. Τι δηποτε; Ὅτι και
δηλα πασιν εστι, και ουδε αυτος, καν μυριακις ηι πονηρος, πονηρα διδαξει ποτε.
Πιστεως δε ενεκεν, ουτε δηλον εστιν απασιν, ο τε πονηρος ου παραιτησεται
διδασκειν· επει και το, Μη κρινετε, ινα μη κριθητε, περι βιου εστιν, ου περι πιστεως·
το γουν επαγομενον τουτο δηλοι. Τι γαρ βλεπεις, φησι, το καρφος το εν τωι οφθαλμωι
του αδελφου σου, την δε δοκον την εν τωι σωι οφθαλμωι ου κατανοεις; Παντα ουν οσα
αν λεγωσιν υμιν, φησι, ποιειν, ποιειτε (το δε ποιειν εργων εστιν, ου πιστεως)· κατα
δε τα εργα αυτων μη ποιειτε. Ὁραις οτι ου περι δογματων εστιν ο λογος, αλλα περι
βιου και εργων; Ἀλλ' ο Παυλος προτερον συνεστησεν αυτους, και τοτε φησι·
Πειθεσθε τοις ηγουμενοις υμων, και υπεικετε· αυτοι γαρ αγρυπνουσιν υπερ των
ψυχων υμων, ως λογον αποδωσοντες. Ἀκουετωσαν και οι αρχοντες, μη μονον οι
αρχομενοι, οτι ωσπερ πειθηνιους ειναι δει τους αρχομενους, ουτω και τους αρχοντας
αγρυπνους ειναι και νηφαλιους. Τι λεγεις; αγρυπνει, κινδυνους εχει κατα της αυτου
κεφαλης, υποκειται ταις τιμωριαις των σων αμαρτηματων, και δια σε τοσουτωι εστιν
υπευθυνος φοβωι, και συ ραιθυμεις και ακκιζηι και βαναυσος ει, και ου βουλει
πειθεσθαι; ∆ια τουτο προστιθησι λεγων· Ἵνα μετα χαρας τουτο ποιωσι, και μη
στεναζοντες· αλυσιτελες γαρ υμιν τουτο. Ὁραις οτι τον αρχοντα καταφρονουμενον
ουκ αμυνεσθαι χρη, αλλ' η πολλη αμυνα το κλαυσαι και στεναξαι εστιν; εικοτως.
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπει και ιατρον καταφρονουμενον υπο του καμνοντος, ουκ ενι αμυνασθαι, αλλα
δακρυσαι και ανοιμωξαι. Ὥστε εαν στεναξηι ο αρχων, αμυνεται σε ο Θεος. Ει γαρ
υπερ των οικειων αμαρτηματων στεναζοντες επισπωμεθα τον Θεον· υπερ της των
αλλων απονοιας και καταφρονησεως στεναζοντες, ου πολλωι μαλλον; Ὁραις οτι ουκ
αφιησιν αυτον εις υβρεις εξαγεσθαι; οραις οση η φιλοσοφια; Στεναζειν δει τον
καταφρονουμενον, τον καταπατουμενον, τον διαπτυομενον. Μη θαῤρησηις οτι σε
ουκ αμυνεται· ο γαρ στεναγμος πασης αμυνης χειρων. Ὅταν γαρ αυτος μηδεν ονησηι
στεναζων, καλει τον ∆εσποτην· και καθαπερ επι διδασκαλου και τρο 63.233 φεως,
οταν εκεινου μη ακουηι το παιδιον, καλειται ο αυστηροτερον προσφερομενος· ουτω
και ενταυθα. Βαβαι, ποσος ο κινδυνος! τι αν τις ειποι προς τους αθλιους, τους
επιῤριπτοντας εαυτους τοσαυτηι τιμωριων αβυσσωι; Παντων ων αρχεις γυναικων και
ανδρων και παιδων συ λογον διδως· τοσουτωι πυρι την κεφαλην υποτιθης. Θαυμαζω
ει τινα εστι των αρχοντων σωθηναι ποτε, προς τηι τοσαυτηι απειληι και τηι παρουσηι
ραιθυμιαι ορων ετι και επιτρεχοντας τινας, και επιῤριπτοντας εαυτους τωι τοσουτωι
ογκωι της αρχης. Ει γαρ οι αναγκηι ελκομενοι ουδεμιαν εχουσι συγγνωμην ουδε
απολογιαν, κακως το πραγμα οικονομουντες και αμελουντες· επει και Ἀαρων
αναγκηι ειλκυσθη και εκινδυνευσε, και Μωυσης παλιν εκινδυνευσε, καιτοι πολλακις
παραιτησαμενος· και Σαουλ ετεραν εμπιστευθεις αρχην, μετα το παραιτησασθαι
εκινδυνευσεν, επειδη κακως αυτην ωικονομησε· ποσωι μαλλον οι σπουδην ταυτην
τιθεμενοι και επιῤριπτοντες εαυτους; ο γαρ τοιουτος πολλωι πλεον εαυτον αποστερει
πασης συγγνωμης. ∆εδοικεναι γαρ χρη και τρεμειν, και δια το συνειδος και δια τον
ογκον της αρχης, και ουτε ελκομενους απαξ παραιτεισθαι, ουτε μη ελκομενους
επιῤριπτειν εαυτους, αλλα και φευγειν μεν προορωντας του αξιωματος το μεγεθος,
κατασχεθεντας δε, παλιν την ευλαβειαν επιδεικνυσθαι χρη. Μηδεν αμετρον εστω,
παντα κατα ταξιν γινεσθω. Προ του γενεσθαι προαισθομενος, αναχωρει, πεισθεις
σαυτον αναξιον ειναι του πραγματος· συλληφθεις παλιν, ομοιως ευλαβῂς εσο,
πανταχου την ευγνωμοσυνην επιδεικνυμενος. Προσευχεσθε, φησιν, και περι ημων·
πεποιθαμεν γαρ οτι καλην συνειδησιν εχομεν, εν πασι καλως θελοντες
αναστρεφεσθαι. βʹ. Ὁραις οτι ταυτα απολελογηται ως προς λελυπημενους προς αυτον
γραφων, ως προς αποστρεφομενους, ως προς παραβατην διακειμενους, και ουκ
ανεχομενους ουδε το ονομα αυτου ακουσαι. Ἐπει ουν παρα των μισουντων αυτον
ταυτα απηιτει, απερ αν παρα των φιλουντων οι λοιποι παντες, τουτου ενεκεν
ενταυθα τιθησι τουτο, λεγων· Πεποιθαμεν οτι καλην συνειδησιν εχομεν. Μη γαρ μοι
τας κατηγοριας ειπηις· το συνειδος ημων, φησιν, ουδεν ημων καταγινωσκει, ουδε
συνισμεν εαυτοις οτι επεβουλευσαμεν υμιν. Πεποιθαμεν γαρ, φησιν, οτι καλην
συνειδησιν εχομεν, εν πασι καλως θελοντες αναστρεφεσθαι. Ἄρα ουκ εν εθνικοις
μονον, αλλα και εν υμιν. Ουδεν μετα καπηλειας, ουδεν μετα υποκρισεως
πεποιηκαμεν· εικος γαρ ην αυτον ταυτα διαβαλλεσθαι. Και οτι διεβεβλητο, ακουε,
Ἰακωβου λεγοντος· Κατηχηθησαν γαρ περι σου, οτι αποστασιαν διδασκεις. Ουχ ως
εχθρος, φησιν, ουδε ως πολεμιος ταυτα γραφω, αλλ' ως φιλος. Και τουτο και εκ του
εξης δηλοι· Περισσοτερως δε παρακαλω τουτο ποιησαι, ινα ταχιον αποκατασταθω
υμιν. Τουτο σφοδρα φιλουντος ην αυτους, το ουτως αξιουν ευξασθαι. Μη απλως,
φησιν, αλλα μετα πασης σπουδης· ωστε με ταχεως ελθειν προς υμας Τουτο μηδεν
εαυτωι συνειδοτος εστι, το σπουδαζειν ελθειν προς αυτους, και παρακαλειν αυτους
ευχεσθαι υπερ αυτου. Τουτου ενεκεν πρωτον παρ' αυτων αιτησας τας ευχας, τοτε και
αυτος αυτοις επευχεται παντα τα αγαθα. Ὁ δε Θεος της ειρηνης, φησι. Τουτο ειπε δια
το στασιαζειν αυτους. Ει τοινυν ο Θεος ειρηνης Θεος εστι, μη διαστασιαζετε προς
ημας. Ὁ αναγαγων εκ της γης τον Ποιμενα των προβα 63.234 των. Περι της
αναστασεως τουτο ειρηται. Τον μεγαν. Ἄλλη προσθηκη. Ἐνταυθα παλιν μεχρι
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελους τον περι της αναστασεως αυτοις λογον διαβεβαιουται. Ἐν αιματι διαθηκης
αιωνιου, τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, καταρτισαι υμας εν παντι εργωι αγαθωι·
εις το ποιησαι το θελημα αυτου, ποιων εν υμιν το ευαρεστον ενωπιον αυτου. Παλιν
μαρτυρει αυτοις μεγαλα· το γαρ καταρτιζομενον εστι το αρχην εχον, ειτα
πληρουμενον. Και επευχεται αυτοις· οπερ εστι ποθουντος. Και ορα· εν μεν ταις
αλλαις επιστολαις εν τοις προοιμιοις ευχεται, ενταυθα δε εν τωι τελει. Ποιων, φησιν,
εν υμιν το ευαρεστον ενωπιον αυτου δια Ἰησου Χριστου· ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην. Παρακαλω δε υμας, αδελφοι, ανεχεσθε του λογου της
παρακλησεως· και γαρ δια βραχεων επεστειλα υμιν. Ὁραις οτι ο μηδενι επεστειλε,
τουτο τουτοις επιστελλει; Και γαρ δια βραχεων, φησιν, επεστειλα· τουτεστιν, Ουδε
ενοχλω υμας τηι μακρολογιαι. Οιμαι αυτους ου πανυ προς τον Τιμοθεον εχειν
απεχθως· οθεν και αυτον προεστησατο. Γινωσκετε γαρ, φησι, τον αδελφον Τιμοθεον
απολελυμενον, μεθ' ου, εαν ταχιον ερχηται, οψομαι υμας. Ἀπολελυμενον, φησι·
ποθεν; Οιμαι αυτον εις δεσμωτηριον εμβεβλησθαι· η, ει μη τουτο, απο Ἀθηνων
απολελυμενον· και γαρ και τουτο εν ταις Πραξεσι κειται. Ἀσπασασθε παντας τους
ηγουμενους υμων, και παντας τους αγιους. Ἀσπαζοντα, υμας οι απο της Ἰταλιας. Ἡ
χαρις μετα παντων υμων. Ἀμην. Ὁραις πως δεικνυσι την αρετην ουτε εκ του Θεου το
ολον, ουτε εξ ημων μονον κατορθουμενην; τωι γαρ ειπειν· Καταρτισαι υμας εν παντι
εργωι αγαθωι, και τα εξης, τουτο δηλοι· ωσει ελεγεν· Ἔχετε μεν αρετην, δεισθε δε
πληρωσεως. Ειπων δε εργωι και λογωι αγαθωι, εδειξεν οτι και βιον ορθον εχειν δει και
δογματα. Καλως δε προσεθηκε το, Ποιων εν υμιν το ευαρεστον ενωπιον αυτου.
Ἐνωπιον αυτου, φησιν· αυτη γαρ η μεγιστη αρετη, ποιειν ενωπιον του Θεου το
ευαρεστον· καθα και ο Προφητης λεγει· Και κατα την καθαριοτητα των χειρων μου
ενωπιον των οφθαλμων αυτου. Τοσαυτα δε γραψας, ολιγα αυτα εφησεν ειναι,
συγκρισιν ποιων προς α εμελλε λεγειν· καθα και αλλαχου φησι, Καθως εγραψα υμιν
εν ολιγωι· προς ο δυνασθε αναγινωσκοντες νοησαι την συνεσιν μου εν τωι μυστηριωι
του Χριστου. Και ορα αυτου την σοφιαν· Ου λεγει, Παρακαλω υμας, ανεχεσθε του
λογου της παραινεσεως, αλλα, Του λογου της παρακλησεως· τουτεστι, της
παραμυθιας, της προτροπης. Ουκ εχει τις, φησι, προς το μηκος απαγορευσαι των
λεχθεντων. Τι ουν; και τουτο ην ο εποιει αυτους αποστρεφεσθαι; Ουδαμως· αλλ' ου
βουλεται αυτοις ενδειξασθαι, και ειπειν οτι Ὀλιγοψυχειτε· των γαρ τοιουτων ιδιον
το μη ανεχεσθαι λογου μακρου. Γινωσκετε τον αδελφον Τιμοθεον απολελυμενον,
μεθ' ου, εαν ταχιον ερχηται, οψομαι υμας. Τουτο ικανον αυτους πεισαι καθυφειναι,
ει ετοιμος εστιν ελθειν μετα του μαθητου. Ἀσπασασθε τους ηγουμενους υμων, και
παντας τους αγιους. Ὅρα πως αυτους ετιμησεν, ει γε εκεινοις επεστειλεν αντ'
εκεινων. Ἀσπαζονται υμας οι εκ της Ἰταλιας. Ἡ χαρις μετα παντων υμων. Ἀμην.
Ὅπερ ην κοινον απαντων, τουτο υστερον ειπεν. Ἡ χαρις δε πως γινεται μεθ' ημων;
Ἂν μη υβρισωμεν εις την ευεργεσιαν, αν μη ραιθυμοι γενωμεθα περι 63.235 την
δωρεαν. Και τι εστιν η χαρις, φησιν; Ἡ αφεσις των αμαρτιων, η καθαρσις· αυτη γαρ
μεθ' ημων εστι. Τις γαρ, φησιν, υβρικως δυναται φυλαξαι την χαριν, και ουκ
απολλυσιν αυτην; Οιον, εχαρισατο σοι τα αμαρτηματα· πως ουν εσται μετα σου η
χαρις, τουτεστιν, η ευδοκιμησις, η η του Πνευματος ενεργεια, αν μη δια των αγαθων
πραξεων αυτην επισπασηι; Τουτο γαρ παντων αιτιον αγαθων, το παραμενειν ημιν αει
την χαριν του Πνευματος· αυτη γαρ προς απαντα ημας οδηγει, ωσπερ ουν οταν
αποπτηι ημων, απολλυσιν ημας και ερημους ποιει. γʹ. Μη δη αυτην αποκρουσωμεθα·
εν ημιν γαρ εστι και μενειν αυτην, και απελθειν. Το μεν γαρ, οταν τα ουρανια
λογιζωμεθα, γινεται· το δε, οταν τα βιωτικα. Ὃ ο κοσμος, φησιν, ου δυναται λαβειν,
οτι ου θεωρει αυτο, ουδε γινωσκει αυτο. Κοσμον τον πονηρον και αισχρον βιον
καλει. Ὁραις οτι ουκ εστι κοσμικης ψυχης το εχειν αυτο; Πολλης τοινυν ημιν δει της
 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπουδης, ωστε αυτο κατασχεθηναι παρ' ημων, ωστε παντα τα ημετερα οικονομειν,
και εν ασφαλειαι ποιειν και εν ειρηνηι πολληι. Ὥσπερ γαρ την εξ ουριων πλεουσαν
ναυν ουκ εστιν ουτε εμποδισθηναι, ουτε βαπτισθηναι, εως αν απολαυηι δεξιου του
πνευματος και διηνεκους, αλλα και πολλην μετα την καθοδον επιδοσεως δοξαν
παρεχεται τοις τε ναυταις, τοις τε επιβαταις, τους μεν διαναπαυουσα, και ουκ εωσα
ταις κωπαις προσταλαιπωρειν, τους δε παντος απαλλαττουσα δεους, και θεαμα
ηδιστον τον αυτης παρεχομενη δρομον· ουτω και ψυχη τωι θειωι ωχυρωμενη
Πνευματι, παντως μεν εστιν ανωτερα των τρικυμιων των βιωτικων, την δε επι τον
ουρανον φερουσαν οδον σφοδροτερον εκεινης τεμνει της νεως, ατε ουχ υπ' ανεμου
παραπεμπομενη, αλλ' υπ' αυτου του Παρακλητου πεπληρωμενα εχουσα τα ιστια
παντα και καθαρα, και παν χαυνον και διαλελυμενον εκβαλλει εκ της διανοιας της
ημετερας. Ὥσπερ γαρ εις χαυνον ιστιον εμπιπτων ο ανεμος, ουκ αν ενεργησειεν·
ουτως ουδε το Πνευμα εις χαυνην ψυχην παραμενειν ανεχεται, αλλα δει πολλης της
τασεως, της σφοδροτητος. Ὥστε πεπυρωμενην ημιν ειναι χρη την διανοιαν, και
πανταχου τετασθαι ημων τα εργα και τετονωσθαι· οιον, οταν ευχωμεθα, μετα
πολλης τουτο της τασεως δει ποιειν, αποτεινοντας προς τον ουρανον την ψυχην, ου
σχοινιοις, αλλα προθυμιαι σφοδραι. Ὅταν ελεωμεν παλιν, τασεως ημιν δει, μηποτε
φροντις οικιας, και προστασια παιδων, και γυναικος επιμελεια, και δεος πενιας
επεισελθον, χαυνωσηι το ιστιον. Ἂν γαρ τηι των μελλοντων ελπιδι τεινωμεν αυτο
παντοθεν, καλως δεχεται του Πνευματος την ενεργειαν· εκεινων δε των επικηρων
και ταλαιπωρων ουδεν εις αυτην εμπεσειται, αλλα καν εμπεσηι, αυτην μεν ουδεν
εβλαψεν, απεκρουσθη δε ταχεως τωι στεγανωι και εξεπεσεν αποτιναχθεν. ∆ια τουτο
τοινυν πολλης ημιν δει της τασεως· και γαρ και ημεις θαλατταν πλεομεν μεγαλην
και ευρυχωρον, πολλων μεν θηριων γεμουσαν, πολλων δε σκοπελων, πολλους δε
ημιν χειμωνας τικτουσαν, και εξ αιθριας μεσης χα 63.236 λεπωτατην ζαλην
επεγειρουσαν. ∆ει τοινυν, ει γε βουλοιμεθα μετα ευμαρειας πλειν και ακινδυνως,
τεινειν τα ιστια, τουτεστι, την προαιρεσιν την ημετεραν· αρκει γαρ ημιν τουτο· επει
και ο Ἀβρααμ, επειδη τον ποθον ετεινε προς τον Θεον, και την προαιρεσιν
παρεστησεν απηρτισμενην, τινος ετερου εδεηθη; ουδενος, αλλ' Ἐπιστευσε τωι Θεωι,
και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην. Ἡ δε πιστις προαιρεσεως γνησιας εστιν.
Ἀνηνεγκε τον υιον, και μη σφαξας, την του σφαξαντος αμοιβην εδεξατο, και του
εργου μη γενομενου ο μισθος εδιδοτο. Ἔστω τοινυν ημιν καθαρα και καινα τα ιστια,
μη πεπαλαιωμενα· Παν γαρ το παλαιουμενον και γηρασκον εγγυς αφανισμου· μη
εκτετρημενα, ωστε στεγειν του Πνευματος την ενεργειαν· Ψυχικος γαρ ανθρωπος,
φησιν, ου δεχεται τα του Πνευματος. Ὥσπερ γαρ τα των αραχνων υφασματα
Πνευματος ρυμην ουκ αν δεξαιτο· ουτως ουδε ψυχη βιωτικη, ουδε ανθρωπος
ψυχικος Πνευματος χαριν δεξασθαι δυνησεται ποτε. Ἐκεινων γαρ ουδεν διεστηκασιν
ημων οι λογισμοι, οψει μεν μονον ακολουθιαν σωζοντες, δυναμεως δε
απεστερημενοι πασης. Ἀλλ' ου τα ημετερα τοιαυτα, εαν νηφωμεν· αλλα οπερ αν
εμπεσηι, παντα στεγει, και παντων εστιν ανωτερος, πασης ιλιγγος ισχυροτερος. Ἔστω
γαρ τις πνευματικος ανηρ, και μυρια αυτωι συμπιπτετω δεινα· αλλ' ουδενι τουτων
αλισκεται. Και τι λεγω; επαγεσθω πενια, νοσος, υβρεις, λοιδοριαι, σκωμματα,
πληγαι, παν ειδος κολασεως, παν ειδος χλευασιας και ονειδισμων και υβρεων· αλλ'
ωσπερ εκτος ων της οικουμενης και των του σωματος απηλλαγμενος παθων, ουτως
απαντων καταγελασεται. Και οτι ου κομπος τα ρηματα, πολλους μεν οιμαι ειναι και
νυν· οιον, των τας ερημιας κατειληφοτων. Ἀλλ' ουδεν θαυμαστον, φησιν. Ἐγω δε
λεγω, και των εν ταις πολεσιν ανυπονοητους ανδρας ειναι τοιουτους. Ει δε βουλει,
και των παλαι τινας επιδειξαι δυνησομαι. Και ινα μαθηις, εννοει μοι τον Παυλον· τι
μεν ουκ επαθε δεινον, τι δε ουχ υπεστη; αλλα παντα εφερε γενναιως. Τουτον δη
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μιμησωμεθα και ημεις· ουτω γαρ δυνησομεθα και ενωπιον του Θεου ευαρεστησαι,
και προς τους λιμενας καταχθηναι τους ευδιεινους μετα πολλης της εμποριας.
Τεινωμεν τοινυν την διανοιαν ημων προς τον ουρανον, τωι ποθωι κατασχεθωμεν
εκεινωι, τωι πυρι περιβαλωμεν εαυτους τωι πνευματικωι, τηι φλογι διαζωσωμεν
εαυτους. Ουδεις φλογα επιφερομενος δεδοικε τους απαντωντας· καν θηριον ηι, καν
ανθρωπος, καν μυριαι παγιδες, εως πεπυρωμενος ηι, παντα υπεξισταται, παντα
παραχωρει. Ἀνυποιστος η φλοξ, αφορητος η πυρα, παντα καταναλισκει. Τουτο το
πυρ περιβαλωμεν εαυτους, και δοξαν αναπεμψωμεν τωι Κυριωι ημων Ἰησου Χριστωι,
μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


