Narratio de imagine Edessena
Κωνσταντινου εν Χριστωι βασιλει αιωνιωι βασιλεως Ῥωμαιων διηγησις απο
διαφορων αθροισθεισα ιστοριων περι της προς Αυγαρον αποσταλεισης
αχειροποιητου θειας εικονος Ἰησου Χριστου του θεου ημων, και ως εξ Ἐδεσης
μετεκομισθη προς την πανευδαιμονα ταυτην και βασιλιδα των πολεων
Κωνσταντινουπολιν. 1 Ουκ αρα μονος αυτος ακαταληπτος ην ο συναΐδιος τωι πατρι
θεος λογος, αλλα και τα πλειω σχεδον η και παντα των εργων αυτου τωι αυτωι της
ακαταληψιας γνοφωι περικαλυπτεται· ου μονον οσα το παν τουτο δημιουργων
υπεστησατο, αλλα και οσα εν τωι δι' οικονομιαν προσλημματι του ημετερου
φυραματος ομιλησας ημιν κατα την πρωτην και μιαν εκεινην ενηργει της αυτου
θεοτητος δυναμιν. και χρη παντως τον εαυτον μη αγνοουντα και τα υπερ αυτον μη
ειδεναι γινωσκοντα μη εις τα αμετρα καυχασθαι μηδε κενεμβατειν αμαθως και η
παντα ειδεναι φιλονεικειν η μηδε ειναι απερ αυτος ου κατειληφε. 2 τοινυν και περι
του εκτυπωματος της θεανδρικης τουτου μορφης, ο αγραφως ανετυπωθη τωι
υπερφυει του δρωντος βουληματι εις το υποδεξαμενον υφασμα, και τοτε μεν τωι
Αυγαρωι απεσταλη προς ιασιν, νυν δε εξ Ἐδεσης προς την βασιλευουσαν ταυτην των
πολεων οικονομιαι παντως θεου προς σωτηριαν αυτης και φυλακην μετενηνεκται,
ως αν μηδενος των καλων ενδεης δοκηι, εν πασιν οφειλουσα παντων κρατειν, οιμαι
δειν τον ευσεβη και δικαιον ακροατην τε και θεατην την ιστοριαν μεν των καθ'
εκαστα ακριβως μαθειν απαιτειν και της αρχαιολογιας εθελειν απαραποιητον την
γνωσιν λαβειν, την δε αιτιαν του πως εξ ικμαδος υγρας διχα χρωματων και τεχνης
της γραφικης εναπεμορφωθη το του προσωπου ειδος εν τωι εκ λινου υφασματι και
πως το εξ υλης ουτως ευφθαρτου τωι χρονωι διαφθοραν ουκ εδεξατο και οσα αλλα ο
φυσικως δηθεν επιβαλλων τοις πραγμασι φιλει πολυπραγμονως διερευναν τωι
ανεφικτωι της του θεου σοφιας παραχωρειν ειδως, ως ει τις παντα φιλονεικησει τωι
νωι διαλαβειν ακριβως, εις την παντελη αγνωσιαν ωσθεις και εις αβυσσον
ακαταληψιας αποπεσων κινδυνευσει περι τα καιρια ζημιωθεις τα μεγαλα, ινα μη
δοξηι τα μικρα συγχωρειν. 3 οσοι ουν των περι την πιστιν ορθων και θερμοτερων
περι τον ζηλον ενταυθα συνεληλυθατε, δευτε ακουσατε και διηγησομαι υμιν, απερ
τηι δεουσηι βασανωι εκαστα πολυπραγμονησας και ουκ αταλαιπωρως περι την της
αληθειας διαγενομενος ζητησιν, απο τε των ιστοριας γραψαντων και απο των
εκειθεν ως ημας ελθοντων, α ως δι' απορρητων τηι μνημηι παρ' αυτοις διασωζεσθαι
ελεγον, ακριβωσαι εξισχυσα. 4 του κυριου και θεου και σωτηρος ημων Ἰησου
Χριστου επι τηι του γενους ημων ανορθωσει προς ημας εκδη μησαντος, ην κατα την
του προφητου φωνην πληθος ειρηνης επι της γης και το πολυαρχον διεσκεδαστο,
ωσπερ υπο μιας ζωνης της Ῥωμαιων αρχης απασης διαζωσθεισης της οικουμενης και
υφ' ενι ταττομενης σημαντορι, και δια τουτο πασαι παντων και προς παντας
επιμιξιαι εγινοντο αδεως και ου μεμερισμενως την γην οικειν εδοκουν οι ανθρωποι,
αλλ' ως ενος δεσποτου κτημα τυγχανουσαν ως και ενος την πασαν ουσαν
δημιουργου, τωι πρωτωι τον αυχενα δουλον υποκλιναντες προς αλληλους ειρηνευον.
5 διο και ο της Ἐδεσης το τηνικαυτα τοπαρχης Αυγαρος τωι της Αιγυπτου
εξηγουμενωι φιλος και γνωριμος ην και παρ' αλληλους οι εκατερων εφοιτων
διακονοι. οθεν και κατα τον καιρον εκεινον, καθ' ον ο κυριος ημων και θεος το
πατρικον βουλημα πληρων την σωτηριον διδασκαλιαν τοις ανθρωποις προυτιθετο
και δια των υπερφυων και παραδοξων θαυματων εις την περι αυτον πιστιν τους
ανθρωπους επεστρεφε, συνεβη των του Αυγαρου υπηρετων τινα Ἀνανιαν
ονομαζομενον προς την Αιγυπτον δια της Παλαιστινης ιοντα, περιτυχειν και
θεασασθαι πορρωθεν τον Χριστον τα πληθη τοις λογοις της πλανης εξελκοντα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τα των θαυματων επιτελουντα παραδοξα. 6 ως ουν την επ' Αιγυπτον πορειαν
διηνυσε και περι ων επετετραπτο διαλαβων ανθυπεστρεφεν, επει τον κυριον αυτου
και αρθριτιδι χρονιωι τυραννουμενον ᾔδει και μελαινηι λεπραι εκδαπανωμενον και
διπλην συμφοραν, μαλλον δε πολλαπλην την νοσον ποιουμενον· ος και ταις απο
των αρθρων οδυναις συνειχετο και τοις της λεπρας εταλαιπωρει κακοις, προσην δε
και η της αμορφιας αισχυνη, δι' ην ουδε θεατος τοις ανθρωποις σχεδον ην, αλλ' ουδε
μονον κλινηρης τα πολλα διετελει, αλλα και τους κατ' επισκεψιν ερχομενους των
φιλων υπ' αισχυνης εναπεκρυπτετο· δια τουτο παλιν εν τωι υποστρεφειν
ακριβεστερον περι των αυτων διαγνωναι εσπουδασεν, ιν' εχοι βεβαιως απαγγειλαι
τωι κυριωι αυτου, ως αν ισως κακεινος της δι' αυτου ιατρειας αξιωθηι. ευρεν ουν
παλιν τον κυριον επι των αυτων νεκρους ανιστωντα, τυφλοις το βλεπειν
δωρουμενον, χωλους αρτιους δεικνυντα και παντας τους οτιουν ασθενουντας
ρωννυοντα. 7 ως ουν επιστωθη και εγνω ταυτα φανερως υπο του κυριου τελουμενα,
τωι Αυγαρωι υποστρεψας εγνωρισε και δια πλειονων ατε ειδεν ατε ηκουσεν
ανεδιδαξεν. οθεν ως "μειζον του εργου το παρεργον παρεμπορευσαμενος" και ως
ευαγγελιων αυτωι καταγγελευς δεξιων της προσηκουσης αποδοχης κατηξιωτο και
των ευνουστατων εις εγνωριζετο. και επει το καμνον αει ως αρπαγμα ποιειται την
επαγγελιαν της ιατρειας και της ελπιδος περισαινουσης τον ανθρωπον σπουδαιως
περι την θηραν του μηνυθεντος πειθει ορμαν, και ο Αυγαρος προς το δια γραφης
μετακαλεσασθαι διανεστη τον ιασθαι τα τοιαυτα λεγομενον δυνασθαι και
παραχρημα την πανταχου περιφερομενην ταυτην επιστολην προς τον κυριον
εγραψεν ουτωσι περιεχουσαν· 8 Αυγαρος τοπαρχης Ἐδεσης Ἰησου σωτηρι
αναφανεντι αγαθωι ιατρωι εν πολει Ἱεροσολυμων χαιρειν. ηκουσται μοι τα περι σου
και των σων ιαματων, ως ανευ φαρμακων και βοτανων υπο σου γινομενων. ως
λογος, τυφλους αναβλεπειν ποιεις, χωλους περιπατειν, λεπρους καθαριζεις και
ακαθαρτα πνευματα και δαιμονας ελαυνεις και τους εν μακρονοσιαι βασανιζομενους
θεραπευεις και νεκρους εγειρεις. και ταυτα παντα ακουσας περι σου, κατα νουν
εθεμην το ετερον των δυο, η οτι συ ει ο θεος και καταβας εξ ουρανου ποιεις ταυτα η
οτι υιος ει του θεου ποιων ταυτα. δια τουτο τοινυν γραψας εδεηθην σου σκυληναι
και ελθειν προς με και το παθος ο εχω θεραπευσαι. και γαρ ηκουσα, οτι και Ἰουδαιοι
κατα γογγυζουσι σου και βουλονται κακωσαι σε. πολις δε σμικροτατη μοι εστι και
σεμνη, ητις εξαρκεσει αμφοτεροις ημιν του κατοικειν εν ειρηνηι εν αυτηι. 9 Ἐπει ουν
ο Ἀνανιας της τε προς τον κυριον αυτου ευνοιας σαφη παρειχε τεκμηρια και της
οδου ετυγχανεν εμπειρος και την γραφικην τεχνην ηπιστατο, δι' αυτου την τοιαυτην
επιστολην προς τον Ἰησουν εξαπεστειλεν επισκηψας αυτωι, ως ει μη δυνηθειη πεισαι
δια του γραμματος προς αυτον ελθειν τον Χριστον, καν το ομοιωμα της μορφης
αυτου μεταγραψαμενος ακριβως αγαγειν προς αυτον, ιν' ως εν σκιαι γουν διδαχθειη
μη δι' ακοης μονον αλλα και δια της οψεως, οιος εστιν ο των μεγαλων τουτων
τεραστιων δημιουργος. 10 και δη την Ἰουδαιαν καταλαβων ο αποσταλεις ευρε τον
Χριστον εν υπαιθρωι τωι συρρευσαντι δημωι διαλεγομενον και τερατουργουντα τα
των θαυματων εξαισια. δια δε το πληθος των αλλου κατ' αλλην χρειαν εληλυθοτων
μη οιος τε ων ο Ἀνανιας πλησιασαι τωι Ἰησου, επι τινα πετραν μικρον ανεστηκυιαν
της γης ου πορρω της του κυριου διατριβης απελθων εκαθεζετο και, ως ην αυτωι
καταφανης ο σωτηρ του πληθους αποκεκριμενος και υπερανεχων των πολλων,
ευθυς εκεινωι μεν τους οφθαλμους, τωι δε χαρτηι την χειρα προσηρειδε και την του
φαινομενου μετεγραφεν ομοιοτητα. 11 εγνω ουν ταυτα τωι πνευματι ο Χριστος και
τον Θωμαν μετακαλεσαμενος· "απελθε" φησι "προς τονδε τον τοπον και τον επι της
πετρας καθεζομενον ανθρωπον και την εμην μορφην μεταγραφοντα αγαγε προς με,
επιφερομενον και ην οικοθεν ηλθεν εχων επιστολην, ινα την του αποστειλαντος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αυτον εκπληρωσηι διαταγην. απελθων ουν ο Θωμας και τον Ἀνανιαν απο του α
ηκουσεν ευρειν διαπραττομενον επιγνους ηγαγε προς τον Ἰησουν. προ δε του λαβειν
την επιστολην παρ' αυτου, ειπεν αυτωι ο Χριστος και την αιτιαν της παρουσιας της
προς αυτον και την δυναμιν της επιστολης, ειτα λαβων ταυτην και διελθων ετεραν
επιστολην προς Αυγαρον αντεπεθηκεν επι λεξεως ουτως εχουσαν· 12 Μακαριος ει
Αυγαρε πιστευσας εν εμοι μη εωρακως με. γεγραπται γαρ περι εμου τους εωρακοτας
με μη πιστευειν εν εμοι και ινα οι μη εωρακοτες με αυτοι πιστευσωσι και ζησωνται.
περι δε ου εγραψας μοι ελθειν προς σε, δεον εστι παντα δι' α απεσταλην ενταυθα
πληρωσαι με και μετα το πληρωσαι αναληφθηναι προς τον αποστειλαντα με πατερα.
και επειδαν αναληφθω, αποστελω σοι ενα των μαθητων μου, οστις το παθος σου
θεραπευσει και ζωην αιωνιον και ειρηνην σοι και τοις συν σοι παρασχοι και ποιησει
τηι πολει σου το ικανον προς το μηδενα των εχθρων κατισχυσαι αυτης. 13 επιδους
ουν τωι Ἀνανιαι την τοιαυτην επιστολην ο Χριστος, επει και περι του την ετεραν
εντολην του κυριου αυτου εις περας αγαγειν εγνω διαμεριμνωντα αυτον και
φροντιζοντα, τουτεστι την του ειδους αυτου ομοιοτητα προς εκεινον απενεγκειν,
νιψαμενος υδατι το προσωπον ο σωτηρ, ειτα την απο τουτου ικμαδα εν τωι
επιδοθεντι αυτωι χειρομακτρωι απομαξαμενος εντυπωθηναι τον αυτου χαρακτηρα εν
αυτωι ωικονομησε θειως και υπερ λογον, και τουτο τωι Ἀνανιαι επιδους τωι Αυγαρωι
επιδουναι προσεταξεν, ως αν του τε ποθου παραμυθιον και της νοσου αυτο σχηι. 14
ως ουν υποστρεφων μετα τουτων ο Ἀνανιας εις το καστρον Ἱεραπολεως εφθασεν, ο
τηι μεν των Σαρακηνων φωνηι Μεμβιχ λεγεται, τηι δε των Συρων Μαβουκ, εξωθεν
του τοιουτου καταλυσας πολισματος σωρειας κεραμων νεωστι κατασκευασθεντων
εκεισε κειμενης, ενταυθα το ιερον εκεινο ρακος ο Ἀνανιας απεκρυψε. και περι μεσας
νυκτας πυρ εφανη πολυ το τοιουτον χωριον κυκλουν ως εντος του αστεος δοκειν
παντα τα περιξ πυρι καταφλεγεσθαι και περι εαυτων ηδη δεισαντας υπεξελθειν και
διερευνασθαι περι της ορωμενης πυρκαιας. εκεισε δε τον Ἀνανιαν ευρεθεντα
συνειχον ως αυτουργον του τολμηματος και διερευνωντο περι του πραγματος, και
τις τε ειη αυτος και ποι βαδιζει και οθεν, διεπυνθανοντο. ως δε τωι αλλοκοτωι της
αιτιασεως ο Ἀνανιας διηπορειτο, τεως τε οθεν ειη και ποθεν ερχεται και τι
επιφερεται διεσαφησε, και αποθεσθαι εν τοις κεραμοις εδηλωσε το επιφερομενον,
οθεν εδοκει αναπτεσθαι και η φλοξ, ευθυς δε εκεινοι την των λεγομενων διαγνωναι
βουληθεντες αληθειαν και τον τοπον διερευνησαμενοι ευρον ου μονον το υπο του
Ἀνανιου εκεισε αποτεθεν, αλλα και εν τωι πλησιαζοντι των κεραμων ενι ετερον
εκτυπωμα του θειου απεικονισματος παραδοξως και υπερ νουν επι το οστρακον απο
του υφασματος της αγραφου μεταγραφεισης μορφης, ο και θεασαμενοι και θαμβους
ομου και εκπληξεως γενομενοι εμπλεω δια τε τουτο και δια το μηδαμου πυρ
ευρεθηναι καιομενον, αλλ' απο της εν τηι μορφηι λαμπηδονος δοξαι την φλογα
εκπεμπεσθαι τον μεν κεραμον τον απομαξαμενον εν εαυτωι το θειον εκτυπωμα
κατεσχον παρ' εαυτοις ωσπερ τι κειμηλιον ιερον και πολυτιμον θησαυρον απο του
οραθεντος την περι αυτο στοχασαμενοι θειαν ενεργειαν, το πρωτοτυπον δε και τον
τουτου διακονον δεισαντες κατασχειν απεστειλαν προς τον Αυγαρον. και νυν εστι
σωζομενη και τιμωμενη παρα τοις της τοιαυτης πολιχνης οικητορσιν η εν τωι
κεραμωι μορφη, της μορφης της αγραφου η αγραφος και της αχειροτευκτου η
αχειροτευκτος. 15 ο δε Ἀνανιας την προκειμενην αυτωι πορειαν διηνυκως τωι κυριωι
αυτου τα μεταξυ διετρανωσεν, αποδους και α επεφερετο σωτηρια συμβολα. 16 και
ουτος μεν ο παρα των πλειονων λεγομενος λογος περι της εν τωι υφασματι ταυτης
αγραφου μορφης του σωτηρος ημων. λεγεται δε τις και ετερος περι τουτου λογος
ουτε το πιθανον εκφευγων ουτε μαρτυρων χρηστων απορων. διο και τουτον
εκθησομαι, ινα μη τις υποτοπασηι εν τωι αγνοειν με τουτον κρατυνειν τον ετερον. και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

παντως ουδεν θαυμαστον εν τοσουτωι χρονωι πλανασθαι πολλακις την ιστοριαν. περι
μεν γαρ το καιριον της υποθεσεως ομοιως παντες συμφερονται, και ομολογουσιν
απο του κυριακου προσωπου την εν τωι υφασματι εκτυπωθηναι παραδοξως μορφην.
περι τι δε των του πραγματος ητοι τον καιρον διαφερονται, ο ουδεν τηι αληθειαι
λυμαινεται ειτε προτερον ειτε υστερον γεγονεν. εχει δε ουτως και των λογων ο
ετερος. 17 εν τωι μελλειν, φασι, τον Χριστον επι το εκουσιον παθος ελθειν, ηνικα την
ανθρωπινην ασθενειαν ενδεικνυμενος αγωνιων ωρατο και προσευχομενος, οτε και
τους ιδρωτας αυτου ωσει θρομβους σταλασσειν αιματος ο του ευαγγελιου λογος
υποσημαινεται, τηνικαυτα, φησιν, απο τινος των μαθητων λαβοντα το νυν
βλεπομενον τουτο τεμαχιον του υφασματος τας των ιδρωτων λιβαδας εν αυτωι
απομαξασθαι και ευθεως εντυπωθηναι την ορωμενην ταυτην του θεοειδους εκεινου
ειδους εκτυπωσιν· ο τωι Θωμαι παραθεμενος μετα την εις ουρανους αυτου ανοδον δια
Θαδδαιου τωι Αυγαρωι αποστειλαι προσεταξε την δια των γραμματων υποσχεσιν
εκπληρων. 18 μετα ουν το αναληφθηναι τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον εις τους
ουρανους δους ο Θωμας τωι Θαδδαιωι την αχειρογραφον του κυριακου προσωπου
εκμορφωσιν προς τον Αυγαρον εξαπεστειλε. καταλαβων τοινυν ο Θαδδαιος την
Ἔδεσαν, εμεινε πρωτον παρα τινι των αυτοθι Ἰουδαιων, Τωβιας ουτος ωνομαστο.
και δη προ των λογων απο των εργων θελων εαυτον γνωρισαι τωι Αυγαρωι ο του
Χριστου μαθητης τους ασθενουντας της πολεως επικλησει μονηι Χριστου
εθεραπευσεν. οθεν ταχυ της φημης διαδοθεισης, οπερ επι των τοιουτων συμβαινειν
φιλειτα γαρ παραδοξα των πραγματων πολλους εχει τους περι αυτων
απαγγελλονταςεφθασε και προς τον Αυγαρον δια τινος των αυτου δυναστων Ἄβδου
καλουμενου η περι της ενδημιας του αποστολου Χριστου ακοη. λογισαμενος ουν
ευθεως εκ της υποικουρουσης εν αυτωι ελπιδος, τουτον εκεινον ειναι, ον αποστειλαι
προς αυτον ο Ἰησους δια της γραφης επηγγειλατο, και παρ' αυτου τελεωτερον τα
περι του Θαδδαιου μαθων αγαγειν αυτον προς αυτον διωρισατο. 19 ο ουν Τωβιας
ελθων εγνωρισε ταυτα τωι αποστολωι κακεινος εν δυναμει προς αυτον απεσταλθαι
ειπων το εξης προς τον Αυγαρον παρεγενετο. εν δε τωι μελλειν κατα προσωπον αυτωι
εμφανιζεσθαι, επι του ιδιου μετωπου οιον αναστηλωσας την τοιαυτην εμφερειαν,
ουτως εισηιει προς Αυγαρον. ο δε πορρωθεν αυτον προσιοντα ιδων κρειττον οψεως
φως ακτινοβολουν απο της οψεως αυτου εξαλλομενον εδοκει οραν, ο το
επικειμενον ηφιει ομοιωμα. οθεν τωι υπερβαλλοντι της αστραπτουσης λαμπηδονος
καταπλαγεις και ωσπερ εν ληθηι των περι αυτον συμπτωματων γενομενος και της
πολυχρονιου παρεσεως των μελων της κλινης αθροως ανεθορε και προς υπαντην τα
παρειμενα μελη τρεχειν εξεβιαζετο, ταυτο παθος παθων τροπον ετερον τοις εν τωι
ορει Θαβωρ την αστραψασαν μορφην θεασαμενοις. 20 λαβων τοινυν απο του
αποστολου το τοιουτον ομοιωμα και σεβασμιως αυτο τηι τε κεφαληι περιθεις και τοις
ομμασι και τοις χειλεσι και ουδε ταλλα των του σωματος μερων στερησας της
τοιαυτης προσψαυσεως, εγνω παρευθυ τα μελη παντα θαυμασιως αναρρωννυμενα
και την εις το κρειττον μεταβολην εισδεχομενα και την λεπραν εκκαθαιρομενην και
υποφευγουσαν, ει και ετι εν τωι μετωπωι λειψανον τι ταυτης μικρον υπελειπετο. 21
διδαχθεις ουν τον της αληθειας λογον τοτε προς του αποστολου τρανοτερον και περι
των παραδοξων του Χριστου θαυματων, των τε θειων παθων και ταφης και της εκ
νεκρων αναστασεως και της εις ουρανους αναληψεως και ομολογησας αληθη θεον
τον Χριστον, περι της εν τηι οθονηι εκτυπωσεως της μορφης επυνθανετο, επειπερ
αυτην ακριβεστερον εφιστας επεγινωσκεν δια χρωματων υλικων την συστασιν
εχουσαν και την εν αυτηι κατεπληττετο δυναμιν, υφ' ης παραδοξως εξανεστη της
κλινης και συνηριθμειτο τοις υγιαινουσι. προς ταυτα ο Θαδδαιος τον καιρον της
αγωνιας εδηλου και την εκ των ιδρωτων αχρωματιστον μορφωσιν και την της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αφιξεως της προς αυτον του κυριου εισηγησιν και ταλλα οσα το φθασαν της ιστοριας
εδηλωσεν. 22 ως ουν απο τε τουτων απο τε της εν τωι ονοματι Ἰησου Χριστου
επιθεσεως των χειρων του Θαδδαιου τα λυπουντα τε υπεξιστατο και τα παρειμενα
οιονει συνεσφιγγετο, και η αμορφια διεσκεδαννυτο, και παντα προς υγειαν ετρεχε,
τωι πανταχοθεν θαμβει ο Αυγαρος συνεχομενος· "επ' αληθειας", εφη, "γνησιος ει
μαθητης Ἰησου του υιου του θεου του διχα φαρμακων και βοτανων θεραπευοντος.
και εγω τοσουτον τηι περι αυτον στοργηι και πιστει συνδεδεμαι, ωστε ει μη εδεδιειν
το υπερεχον της των Ῥωμαιων δυναμεως, οι τοις υπο σφας ουκ ανεχονται κατ'
αλληλων οπλιζεσθαι, ταχα αν κατα των σταυρωσαντων τον κυριον Ἰουδαιων οπλα
εκινησα και παρεστησαμην και ηνδραποδισαμην αυτους. νυν δε επει και το παθος
αυτου εδιδαχθην εκουσιον και πεπεισμαι, ως ουκ αν μη βουληθεντος αυτου
κατισχυσαν οι αγνωμονες κατ' αυτου, ουδεν προσπεριεργαζομαι. δεομαι δε και του
θειου βαπτισματος αξιωθηναι και πανοικι προσοικειωθηναι και ανατεθηναι τωι
δεσποτηι Χριστωι". 23 πολλα τοινυν επιτελεσας προτερον θαυματα ο του κυριου
αποστολος και παντας απο των νοσων αυτων ιασαμενος, εν οις ην και ο πρωτος την
περι αυτου φημην τωι Αυγαρωι ανενεγκων, ον ποδαλγικου παθηματος ηλευθερωσε,
προσηγαγε τηι θειαι κολυμβηθραι τον Αυγαρον και τα νενομισμενα επ' αυτωι τελεσας,
εβαπτισεν αυτον τε και την γυναικα και τα τεκνα και παντας τους εν τηι οικιαι αυτου·
και εξηλθεν απο του θειου τουτου της καθαρσεως υδατος καθαρος ολος και υγιης,
αφανισθεντος αθροως και του υπολειφθεντος μικρου λειψανου της λεπρας εν τωι
μετωπωι αυτου. 24 εντευθεν παντοιως τιμων και σεβομενος το τοιουτον ομοιωμα
της του κυριου μορφης και τουτο τοις αλλοις ο τοπαρχης προσεθηκεν· εκ των
παλαιων της Ἐδεσης πολιστων τε και οικιστων των επισημων τινος ελληνικων
θεων αγαλμα προ της δημοσιας πυλης της πολεως ανεστηλωτο, ωι παντα τον εντος
του αστεος γενεσθαι βουλομενον αναγκαιον ην προσκυνησαι και νενομισμενας
ευχας τινας αποδουναι και ουτως εχεσθαι των εν τηι πολει οδων τε και αγυων. 25
τουτο ουν τοτε ο Αυγαρος καθελων και αφανισμωι παραδους εις τον της εκεινου
στασεως τοπον την αχειροποιητον ταυτην εικονα του κυριου ημων Ἰησου Χριστου
επι σανιδος κολλησας και δια του νυν φαινομενου χρυσου καλλωπισας ανεστησεν
επιγραψας εν τωι χρυσωι ταυτα τα ρηματα· "Χριστε ο θεος, ο εις σε ελπιζων ουκ
αποτυγχανει." εθεσπισε τε παντα τον δια της πυλης εκεινης διερχεσθαι μελλοντα,
αντι της παλαιας εκεινης στηλης της αχρηστου και ανωφελους το προσηκον σεβας
και την οφειλομενην προσκυνησιν και τιμην απονεμειν τηι πολυθαυμαστωι
θαυματουργωι του Χριστου εικονι και ουτως εις την πολιν Ἐδεσης εισερχεσθαι. 26
και διετηρηθη το τοιουτον της του ανδρος ευσεβειας οιον προχαραγμα και αναθημα
μεχρι της εν τωι βιωι παροικιας αυτου τε του Αυγαρου και του τουτου υιου, ος της
βασιλειας και της ευσεβειας της πατρικης κατεστη διαδοχος. 27 αλλ' ο τουτων υιος
τε και υιωνος της μεν πατρυας και παππυας αρχης διαδοχος γεγονεν, ου μην και
της ευσεβειας κληρονομος εγενετο. αλλ' απελακτισεν ως ειπειν την ευσεβειαν και
προς τους δαιμονας και τα ειδωλα ηυτομολησε. διο και οιονει το ανταποδομα τοις
δαιμοσιν ανταποδιδους εβουληθη, επει ο παππος αυτου την ειδωλικην εκεινην
στηλην αφανισμωι παραδεδωκε, την αυτην καταδικην και τηι του κυριου εικονι
προσαγαγειν. αλλ' ουκ επετυχε της θηρας ο δολιος. 28 ο γαρ επισκοπος του τοπου
τουτο προγνους την ενδεχομενην εθετο προνοιαν. και επει ο τοπος, καθ' ον ανεκειτο
η εικων, κυλινδροειδους ημισφαιριου σχημα διεσωζεν, θρυαλιδα προ της εικονος
αψας και κεραμον επιθεις ειτα εξωθεν τιτανωι και πλινθοις οπταις αποφραξας το
εμβαδον εις ομαλην επιφανειαν το τειχος απηυθυνε· και εν τωι μη ορασθαι την
φθονουμενην μορφην απεστη της εγχειρησεως εκεινος ο δυσσεβης. ο δε κεραμος δια
τουτο οιμαι προ της εικονος τεθηναι προς του ιερεως διωριστο, ως αν μη τινα σηψιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εκ του απο της οικοδομης ευρωτος και της εκ του τιτανου νοτιδος εγγενεσθαι εν τωι
υποδοχει της εικονος υφασματι και την εκ του χρονου βλαβην προσδεξηται. 29 ερρει
τοινυν ο χρονος δια μεσου πολυς και της εξ ανθρωπων μνημης απερρυη και η
αναστηλωσις της ιερας ταυτης εικονος και η αποκρυψις. ως ουν εν τοις οικειοις
καιροις Χοσροης ο των Περσων βασιλευς τας της Ἀσιας πολεις πορθων και προς την
Ἔδεσαν εφθασε και προ ταυτης πηξαμενος χαρακα πασαν μηχανην εκινει και παν το
προς αλωσιν πολεως επιτηδειον οργανον εξηρτυετο, ετεκταινετο δε παντα τα προς
αφεσεις βελων, κατασεισεις τειχων, διαθραυσεις πυλων· εν τοσουτωι κινδυνωι οι
Ἐδεσηνοι γεγονοτες επενοουν μεν τα δυνατα και αυτοι προς αντιπαραταξιν,
διεπρεσβευοντο δε περι βοηθειας και προς τους Ῥωμαιων στρατηγους. Ἰλιων δε ο
τοτε των Ῥωμαικων στρατευματων ηγουμενος, και καθ' εαυτον υπο των πολεμιων
πονουμενος, τοις εν Ἐδεσηι συμμαχιαν πεμψαι ουχ οιος τε ην, δια γραμματων δε
παρεθαρρυνε της του κυριου αναμιμνησκων επιστολης και της αψευδους εν αυτηι
αποφασεως, δι' ης απορθητον τηρεισθαι την πολιν και λεγεται και πιστευεται. 30 οι
δε Περσαι μετα της εμφανους επιθεσεως και τα αφανως επενοουν επιβουλευοντα
και πορρωθεν ορυττειν αρξαμενοι δι' υπονομων ενδον γενεσθαι της πολεως
ετεχναζοντο. ως δε ησαν οιον υφυδροι κολυμβηται του τειχους εντος υπο γην εκ
τοιαυτης αιτιας καταφανης τοις ενδον γεγονεν η επιβουλη· συνεβη κατ' εκεινο το
μερος ενδον του τειχους χαλκεα οικειν, ου τα κατα την οικιαν αιωρουμενα σκευη
χαλκα ηχον απετελει, των Περσων υπο γην κοπτοντων και εκφορουντων τον χουν.
εν αμηχανιαι ουν και τηι εσχατηι απογνωσει οι της πολεως κατασταντες προς τον θεον
καταφευγουσι και μετ' οδυνης καρδιας και δακρυων εξεζητουν αυτον. 31 φαινεται
τοινυν δια νυκτος τωι επισκοπωι, Ευλαλιος δε ουτος ην, γυνη τις ευσταλης και κοσμια
κρειττον η κατα ανθρωπον υποτιθεμενη αυτωι την αχειροποιητον εικονα λαβειν του
Χριστου και λιτανειαν μετ' αυτης ποιησασθαι· και παντως δειξαι τον κυριον τα
θαυμασια αυτου. ο δε επισκοπος παντελως αγνοειν ελεγεν, ει εστιν ολως ειτε παρ'
αυτοις ειτε παρ' αλλοις τισιν η τοιαυτη εικων. τοτε λεγει προς αυτον η εν γυναικειωι
φαινομενη τωι σχηματι, οτι επανω της πυλης της πολεως εν τωιδε τωι τοπωι δια τονδε
τον τροπον η τοιαυτη εικων αποκεκρυπται. 32 εωθεν ουν ο επισκοπος τωι εναργει
της οψεως πεποιθως μετα λιτης προς τον τοπον ελθων και διερευνησαμενος ευρε
την θειαν ταυτην εικονα αδιαλωβητον και την θρυαλιδα εν τοις τοσουτοις μη
αποσβεσθεισαν ετεσιν και εν τωι προς φυλακην επιτεθεντι προ του λυχνου κεραμωι
επεκτυπωθεν ετερον ομοιωμα του ομοιωματος, ο και μεχρι του νυν εν Ἐδεσηι
τυγχανει σωζομενον. 33 λαβων ουν μετα χειρας το θειον τουτο του θεανθρωπου
Χριστου απεικονισμα και επι κρειττονος ελπιδος γενομενος ερχεται κατ' εκεινον τον
τοπον, καθ' ον οι Περσαι διορυττοντες απο του των χαλκωματων ηχου καταφωροι
καθεστηκεσαν. και αρξαμενων ενδοθεν ορυττειν των της πολεως, ως εγγυς
αλληλων εγενοντο απο της λυχνιας εκεινης ελαιον επισταξαντες εις το κατα των
πολεμιων αυτοις ευτρεπισμενον πυρ και κατα των εν τωι υπονομωι Περσων αφεντες
παντας απωλεσαν και της εντευθεν ρυσθεντες επιβουλης προς τας εκτος του τειχους
μηχανας την ομοιαν πειραν προηνεγκαν και ταυτας αθροως κατεφλεξαν και
πολλους των εν αυταις πολεμιων αναλωσαν. ηδη δε ανατεθαρρηκοτες και λιθων
αφεσεις συχνων απο των τειχων επεποιηντο, υφ' ων και τον στρατοπεδαρχην του
πολεμιου στρατευματος συνεβη πεσειν και αλλους πολλους συν αυτωι· 34 ου μονον
δε, αλλα και την εξωθεν υπο των Περσων αναφθεισαν κατα των ενδον πυραν, ην
απειρος υλη ελαιων τε και αλλων συχνων κατακοπεντων δενδρων υπετρεφε, κατ'
αυτων γενεσθαι η της συμμαχου θειας εικονος πεποιηκε δυναμις· ως γαρ ανωθεν ο
Ευλαλιος ταις οικειαις του τειχους εφαπλωσας ταυτην παλαμαις την πολιν
διωδευεν, εξαιφνης ως κατα τον τοπον τουτον εγενετο, βιαιος ανεμος εγερθεις κατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

των αναφλεγοντων την τοιαυτην πυρκαιαν την φλογα επεστρεψε και εδιωκε
τουτους και ενεπυριζεν ως τους Χαλδαιους το πριν. 35 ταυτα ουκ αμαρτυρος εστι
λογος εις ηδονην ακοης η απατην παρ' ημων συμπλασθεις, αλλα τρεις ομου
πατριαρχαι, Ἰωβ Ἀλεξανδρειας, Χριστοφορος Ἀντιοχειας και Βασιλειος
Ἱεροσολυμων ανεγραψαν και ουτως εχειν ταυτα εγνωρισαν Θεοφιλωι γραφοντες τωι
βασιλει τας ιερας εικονας εξυβρικοτι, οτε δια πολλων αποδεικνυντες το των θειων
εικονων ιερον και σεβασμιον και περι τουτου διελαβον, και εξεστι τωι βουλομενωι
την πολυστιχον εκεινην επιστολην αναλεξασθαι και περι τουτου μαθειν. 36 αλλα
και τηι Ευαγριου εκκλησιαστικηι ιστοριαι ει τις φιλοπονως ενετυχεν, εγνω παντως οια
περι της ιερας ταυτης εικονος κατα τον τεταρτον λογον φησιν. αναγραφει γαρ ως
μετα των αλλων ο Χοσροης και τουτο πεποιηκε θελων περιφανως ελεγξαι ψευδη
τον παρα Χριστιανοις θρυλουμενον περι της τοιαυτης πολεως λογον, ως ειη
απορθητος. ξυλων γαρ τι μεγα χρημα και πληθος απειρον εν βραχει τηι του
στρατευματος πολυχειριαι συναθροισας εξ επιταγματος και ταυτα κατα δυο τοιχους
πηξαμενος κυκλωι της πολεως, ειτα χουν κατα το μεσον επεμβαλων και
αντιμετωπον αλλο τειχος οικοδομων υψηλοτερος εγινετο των της Ἐδεσης τειχων
και ως εξ υπερδεξιων τα βελη κατα των υπερ της πολεως προκινδυνευοντων οσον
ουπω αφιεσθαι εμελλεν. 37 οπερ οι Ἐδεσηνοι ωσπερ ορος αντικρυ των τειχων
ορωντες εξεγειρομενον δι' ου ως εκ του ισοπεδου τους πολεμιους επιβηναι του
αστεος ηλπιζον εν αμηχανιαι καιπερ οντες, αντιμηχανωμενοι δε ομως τα δυνατα και
αυτοι διωρυγα επεχειρουν προ του νεοσυστατου εκεινου τειχους ορυξασθαι, ως αν ει
δυνηθειεν τα προ του χωματος υφαψαι σταυρωματα προς την διωρυγα τον χουν
υποσπασωνται και ουτως το μεγα τειχος εκεινο οιον εξ ονειρου αναπλασθεν θαττον
κατενεχθηι και διαρρυηι. 38 επει δε το μεν ορυγμα διηνυστο, πυρ δε τοις ξυλοις
ενιεντες του σκοπου διημαρτανον μη δυναμενου του πυρος δια το συμπεπιλημενον
ενδον ειναι τον χουν και τα ξυλα ετι χλωρα κενου τινος διχα της υλης
εμπεριδραξασθαι, την ιεραν ταυτην εικονα εις την νεοτευκτον εκεινην ταφρον
εισαγαγοντες και υδωρ εκ ταυτης καθαγιασαντες και τουτο τηι πυραι και τοις ξυλοις
προσεπιρραναντες ενεργον γενεσθαι το πυρ κατεπραξαντο· και τηι πιστει των
δεδρακοτων της θειας συνεπιλαβομενης δυναμεως, ως ελαιον το υδωρ εγενετο τωι
πυρι και εξηψε την φλογα και καταναλωσεν απαν το προστυχον. τοτε ουν ο των
Περσων βασιλευς την αλωσιν της πολεως απογνους και την βοηθειαν οθεν εσχον
μαθων προς συμβιβασεις εχωρησε και σπονδας ειρηνικας ποιησαμενος προς τα
οικεια ανθυπενοστησεν. 39 εμελλε δε αρα και ουτος ουκ εις μακραν ευεργεσιας
τυχειν απο της ιερας ταυτης εικονος, της των πολεμιων αυτου ευεργετιδος και των
εαυτου αναιρετιδος. το γαρ τουτου θυγατριον υπο δαιμονιου πνευματος συσχεθεν
και της κατα φυσιν εκσταν καταστασεως εβοα συνεχως δι' αυτου ενεργουμενον· ει
μη εξ Ἐδεσης η αχειροποιητος ελθηι εικων, εντευθεν τον ενοικον τουτου μη
εξελευσεσθαι. οπερ ακουσας ο βασιλευς και τα επι της πολιορκιας
αναλογισαμενοςουδε γαρ ουδ' αυτον η παραδοξος εξαιφνης ισχυς και το θαρσος
διελαθε των Ἐδεσηνων γραφει παραχρημα προς τε τον της πολεως προεξαρχοντα
και προς τον μητροπολιτην Ευλαλιον και προς το κοινον της πολεως αποσταληναι
θαττον αυτωι το θειον και πανσθενες απεικονισμα, προσθεις και την αιτιαν την της
θυγατρος συμφοραν και παντοιως αξιων τε και βιαζομενος μη αποτυχειν της
αιτησεως. 40 οι δε το τε του Περσικου ηθους απιστον υπονοουντες και υποπτευοντες
δολωι βουλεσθαι τον Περσην την αυτων υφελεσθαι ισχυν και μη προεσθαι την
προστατιν και ευεργετιδα προνοουμενοι, αλλα μηδε την ειρηνην λυσαι της τοιαυτης
προφασεως ενεκα βουλην βουλευονται συνετην και λυσιτελουσαν αυτοις.
μεταγραψαντες γαρ ισην κατα παντα και ομοιαν ως ενην εικονα της αγραφου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

γραπτην και προς το εμφερες κατα το δυνατον απεικασαντες προς τον αιτησαμενον
αποστελλουσιν. 41 ως δε εντος των της Περσιδος οριων εγενοντο οι την εικονα
διακομιζοντες, ευθεως δια της του βασιλεως θυγατρος ο δαιμων ανεκραξε θαττον
εξερχεσθαι και διαμειβειν την οικησιν της του ερχομενου δυναμεως ενεκα, μονον ει
το μετακληθεν αποστραφειη ομοιωμα και μη τοις βασιλειοις μηδε τηι πολει Περσων
προσπελασηι, και προς τουτο πολλα του βασιλεως εδειτο και καθικετευεν.
υποσχομενου δε του βασιλεως εξελθοντος απο της κορης του δαιμονος και εν υγιει
καταστασει γεγονυιας της βασιλειου παιδος, ο Χοσροης ειτε την του αιτησαμενου
δαιμονος αξιωσιν εκπληρων και την υποσχεσιν εμπεδων ειτε την του ερχομενου
δυναμιν δεδιως δια το φαυλον αυτου των εργων και μυσαρον αποστειλας
υποστρεψαι προς την αφ' ης εξηλθε πολιν την τοιαυτην εικονα εκελευσε και δωρα
προσθεις παρ' εαυτου προς τους ταυτην εκπεμψαντας. 42 ην ουν παρα τοις
Ἐδεσηνοις ο πολυτιμος ολβος ουτος, ο ακενωτος θησαυρος, η εικων η πρωτοτυπος
τε και αγραφος, τιμωμενη αει προς αυτων και αντιφρουρουσα αυτους. 43 επει δε
προς την βασιλευουσαν ταυτην των πολεων τα πανταχοθεν συνερρυηκεν
αγαθωτατα τε και καλλιστα· ην δε αρα θειον τε βουλημα και την ιεραν ταυτην
εικονα ενταυθα μετα των αλλων αποθησαυρισθηναι καλων ο της Ῥωμαιων
κυριευων αρχης Ῥωμανος σπουδασμα ποιειται δι' εαυτου ταυτης κατευμοιρησαι και
καταπλουτησαι την βασιλευουσαν. 44 και δη κατα διαφορους καιρους αποστειλας
προς Ἔδεσαν ηιτειτο ταυτην αυτωι μετα της αυτογραφου του κυριου εκπεμφθηναι
επιστολης και αντιδιδοναι καθυπισχνειτο αυτοις εις ανταλλαγμα Σαρακηνους τε
μεχρι διπλης εκατονταδος τον αριθμον και αργυρου επισημου χιλιαδας δυο προς
μυριαδι μιαι. οι δε της Ἐδεσης μη λυσιτελειν αυτοις ελεγον την φυλακα και φρουρον
της οικειας πολεως αργυριου και θνητων ανθρωπων αλλαξασθαι. 45 ως δε ο μεν
επεκειτο και αυθις αιτων, οι δε πολλακις την δεησιν παρεκρουοντο, τελος κατα του
εξακισχι λιοστου τετρακοσιοστου πεντηκοστου δευτερου ετους της του κοσμου
γενεσεως (ξφ. 21 24) ο της Ἐδεσης απεστειλεν αμηρας, αξιων εγγραφωι ασφαλειαι δια
σφραγιδος χρυσης εχουσης το βεβαιον τον βασιλεα κατεγγυησασθαι του μη
πολεμιως επερχεσθαι τα των Ῥωμαιων στρατευματα κατα των τεσσαρων τουτων
πολεων· φημι δη του Ῥοχαν, οπερ την Ἔδεσαν η βαρβαρος ονομαζει φωνη, του
Χαραν, του Σαροτζι και των Σαμοσατων, μηδε ληΐζεσθαι τους τουτων αγρους η τους
εν αυτοις κατοικουντας ανδραποδιζεσθαι, απολυθηναι δε αυτωι και τους διακοσιους
απο των ομοφυλων Σαρακηνους μετα της προυπεσχημενης του αργυριου ποσοτητος
και ανταποδουναι αυτον την επιζητουμενην εικονα και την επιστολην του Χριστου.
46 ο δε βασιλευς τηι εφεσει του τοιουτου καλου προς παντα υπειξας τα
προβαλλομενα και δους τα αιτουμενα, Ἀβραμιον τον θεοφιλη του Σαμοσατου
επισκοπον ενταυθα κατ' εκεινο καιρου επιχωριαζοντα επι τηι αναληψει της θειας
εικονος και της επιστολης Χριστου του θεου ημων εξαπεστειλε. 47 σκοπων δε και ο
αποστειλας και ο διακονουμενος μη κατασοφισθηι περι την αποδοσιν και αντι της
αγραφου και αληθους η μεταγραφεισα τοτε δια την Περσικην περιστασιν τουτωι
επιδοθηι αμφοτερας ταυτας μετα και ετερας της εν τηι των Νεστοριανων εκκλησιαι
τιμωμενης, παλαι και αυτης, ως εοικεν, απο της πρωτοτυπου μεταληφθεισης,
επιζητησας, προς πιστωσιν ελαβεν· αι και αυθις ανταπεδοθησαν μονης
εγκρατηθεισης της κυριας και αληθους. αλλα τουτο μεν υστερον. 48 τοτε δε στασις
παρα των εν Ἐδεσηι πιστων διηγειρετο και θορυβος την πολιν κατειχε συχνος, μη
μεθιεντων αφαιρεθηναι τα τιμιωτατα των παρ' αυτοις και της ενεγκαμενης αυτων
φυλακτηρια, εως ο των Σαρακηνων αφηγουμενος τους μεν πεισας, τους δε
βιασαμενος, τους δε και απειλαις σφαγης δεδιξαμενος επιδοθηναι αυτην
κατεπραξατο. 49 βροντων δε και αστραπων μεθ' υετου λαβροτατου κατα τινα τυχην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

η προνοιαν αιφνιδιως καταρραγεισων εν τωι μελλειν εξερχεσθαι της Ἐδεσης την
εικονα και την επιστολην του Χριστου, παλιν οι και προτερον αντεχομενοι τουτων
ανεκινουντο και το θειον επισημαινεσθαι τοις πραττομενοις διεβεβαιουν μη κατα
θειαν βουλησιν γινεσθαι την εντευθεν των αγιωτατων τουτων μεταστασιν· αλλα
του των Σαρακηνων αρχηγου, υφ' ωι το παν της εξουσιας ανεκειτο, εμμενειν τοις
ωμολογημενοις κρινοντος δειν και εκπληρουν την υποσχεσιν, εξηιει της πολεως το
τιμαλφεστατον απεικονισμα και το χριστογραφον επιστολιον και προς τα ενταυθα
διεκομιζετο. 50 και δη την οδον διανυοντες οι ταυτα επιφερομενοι τον Ευφρατην
κατελαβον. και παλιν θορυβος ουδενος των προτερων ελαττων εγειρεται, ως ει μη τι
σημειον θεοθεν δειχθηι, ουδ' αν ει τι γενηται, προΐσοιντο τα συνεκτικα της
ασφαλειας αυτων. διδοται τοινυν σημειον αυτοις απιστοις ουσι και εκπειραζουσιν. η
γαρ ναυς, μεθ' ης τον Ευφρατην περαιωθηναι αυτοις προυκειτο, ετι προς τα της
Συριας ορμιζομενη μερη, ως μονον εισηλθον εν αυτηι οι επισκοποι την θειαν εικονα
και την επιστολην επικομιζομενοι, ετι του σαλου τους στασιωτας κατεχοντος,
εξαιφνης χωρις ερετων χωρις του κυβερνωντος η ελκοντος προς την αντιπερας
κατηιρε γην μονωι τωι θειωι κυβερνωμενη βουληματι, ο δη τους προστυχοντας και
ιδοντας απαντας θαμβους επληρωσε και εκπληξεως και εκοντας παραχωρησαι την
εκπεμψιν επεισεν. 51 εντευθεν καταλαμβανουσι τα Σαμοσατα οι των φερομενων
διακονοι· ησαν δε ο των Σαμοσατων και ο της Ἐδεσης αρχιερευς και ο τουτου
πρωτοπρεσβυτερος και ετεροι τινες των ευλαβεστερων Χριστιανων, οις και ο του
αμηρα υπηρετης συνην, ος απο Ῥωμης κατωνομαζετο. ενταυθα επι τινας ημερας
χρονοτριβησαντες πολλων εκεισε θαυματων γεγονοτων ειχοντο της οδου. 52 και
παλιν απειρα θαυματα ετελειτο εν τηι οδωι υπο της ιερας εικονος και της επιστολης
του Χριστου. τυφλοι γαρ απροοπτως ανεβλεπον και χωλοι εδεικνυντο αρτιοι,
κλινηρεις τε πολυχρονιοι ηλαντο και οι ξηρας εχοντας τας χειρας υγιουντο και
συνελοντι φαναι πασα νοσος και μαλακια εδραπετευετο και εδοξαζον οι αγιαζομενοι
τον θεον και ανυμνουν αυτου τα θαυμασια. 53 ηδη ουν το πολυ της οδου
διανυσαντες φθανουσι και εις την της υπεραγιας θεοτοκου μονην, η τα Ευσεβιου
κατονομαζεται εν τωι των Ὀπτιματων λεγομενωι τυγχανουσαν θεματι. εν τωι ναωι δε
του τοιουτου φροντιστηριου αγιοπρεπως η την τερατουργον εικονα κρυπτουσα θηκη
εναποτιθεται και πολλοι προσελθοντες εξ ειλικρινους διαθεσεως απο των οικειων
νοσων ιαθησαν. ενθα και τις προσηλθεν υπο δαιμονος ενοχλουμενος, ωι καθαπερ
οργανωι το πονηρον αποχρωμενον πνευμα και πολλα των εις επαινον ηκοντων της
εικονος και της επιστολης δι' αυτου εκφωνουν, επει και παλαι· "οιδαμεν σε τις ει, ο
αγιος του Ἰσραηλ", προς τον κυριον ελεγον οι της ομοιας μεριδος αυτωι· τελος και
ταδε οιονει απεφοιβαζεν· "απολαβε", λεγον "Κωνσταντινουπολις δοξαν και χαραν
και συ, Κωνσταντινε Πορφυρογεννητε, την βασιλειαν σου". και τουτων ρηθεντων
ιαθη ο ανθρωπος και απελυθη παραχρημα της του δαιμονος επιθεσεως. 54 τουτων δε
πολλοι καθεστηκασι μαρτυρες των ρηματων. του γαρ βασιλεως εις τιμην και
υπαντησιν του ποθουμενου τους πρωτους σχεδον της εν τελει βουλης
αποστειλαντος και τουτοις των εκ της δορυφορου ταξεως συνεξελθοντων πολλων
συνεβη μαγιστρους και πατρικιους μετα των εκ των υποβεβηκυιων ταξεως ειναι
τους ακουστας τε και μαρτυρας. 55 και επει τα ρηθεντα την εκβασιν θαττον
εδεξαντο, απορησαι αξιον ποθεν η προγνωσις τωι δαιμονι προσεγενετο. ου γαρ εχειν
πιστευονται ταυτην οικοθεν της θειας δοξης απολισθησαντες και σκοτος αντι φωτος
χρηματισαντες. η δηλον οτι καθαπερ τωι Βαλααμ η θεια δυναμις εχρητο διακονωι του
τοτε προαγορευματος και αλλοτε αλλοις ουκ αξιοις πολλακις του πραγματος κατ'
οικονομιαν παντως τινα σοφην και ευμηχανον, ουτω και νυν η εν τωι θειωι
απεικονισματι δυναμις τωι δαιμονι απεχρησατο και δι' αυτου τα μετ' ολιγον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

εκβησομενα προεδηλωσεν. αλλα τουτου μεν ουτως συμβαντος μεταξυ μνησθηναι
ισως ουκ ακαιρον· επι δε τα εχομενα της διηγησεως βαδιουμεθα. 56 τηι πεμπτηι επι
δεκατηι του Αυγουστου μηνος συνηθως των βασιλεων την εορτην αγοντων της
μεταστασεως της αειπαρθενου και θεομητορος εν τωι πανσεπτωι ταυτης κατα
Βλαχερνας ναωι, περι δειλης οψιας κατελαβον εκεισε οι των τιμιων τουτων διακονοι
και απετεθη εν τωι υπερωωι ευκτηριωι του τοιουτου θειου ναου η ενδον εχουσα την
εικονα και την επιστολην κιβωτος. και προσελθοντες οι βασιλεις εξωθεν ταυτην
σεβασμιως ησπασαντο προσκυνησαντες, ειτα μετα τιμης και δορυφοριας και
λαμπαδων συχνων προς την βασιλειον τριηρην ταυτην διακομισαντες συν αυτηι
κατελαβον τα βασιλεια και εν τωι εκεισε θειωι ναωι, ος Φαρος ωνομασται ισως δια το
οιον ιματιον λαμπρον κεκαλλωπισθαι, αυτον περιττως ταυτην απεθεντο. 57 τηι δε
ικνουμενηι των ημερων, ητις εξκαιδεκατη του μηνος ην, μετ' αιδους και ευλαβειας
παλιν τον ασπασμον και την προσκυνησιν ποιησαμενοι και λαβοντες αυτην εκειθεν
οι τε ιερεις και οι νεαζοντες βασιλεις· ο γαρ γερων οικουρος δι' ασθενειαν
κατελειπετο, μετα ψαλμων και υμνων και δαψιλους του φωτος δια της προς
θαλασσαν καθοδου εις την βασιλειον τριηρην αυθις ενθεμενοι, της πολεως εν χρωι
σχεδον την ειρεσιαν ποιουμενοι, ινα τροπον τινα διαζωσηι το αστυ δια της εν
θαλασσηι πορειας αυτης, εκτος του προς δυσιν τειχους της πολεως προσωρμισθησαν.
58 ενθα της νεως εκβαντες πεζοπορουντες οι τε βασιλεις και παντες οι της γερουσιας
βουλης και ο των ιερων καταρχων μετα παντος του της εκκλησιας πληρωματος τηι
προσηκουσηι δορυφοριαι ως αλλην κιβωτον, μαλλον δε και υπερ ταυτην, το των
αγιωτατων και τιμιων φρουρον σκευος παρεπεμπον και τα εκτος του τειχους μεχρι
της Χρυσης διελθοντες Πυλης. 59 ειτα εκειθεν εντος γεγονοτες του αστεος μετα
μετεωρων ψαλμωιδιων και υμνων και ωιδων πνευματικων και απειρου λαμπαδων
φωτος την πανδημον συγκροτουντες παραπομπην δια μεσης της πολεως την
πορειαν διηνυον, αγιασμου μεταλαβειν και κρειττονος σθενους την πολιν δια τουτο
πιστευοντες και αβλαβη και απορθητον εις τον αιωνα συντηρηθησεσθαι. 60 του δε
σχολαζοντος οχλου προς την θεαν συντρεχοντος και ωσπερ κυματα μακρα του
δημου πολλαχοθεν κινουμενου τε και συρρεοντος ανθρωπος τις τας βασεις
παρειμενος και ασθενης απο χρονου μακρου τοις οικειοις διακονοις επερειδομενος
διανεστη προς το την θειαν εικονα διερχομενην ιδειν και αμα τηι θεαι παραδοξως
υγιωθεις και γνους ισχυροποιηθεντα των βασεων αυτου τα σφυρα προσεδραμεν
αυτοποδι βαδιζων και κατησπαζετο την της εικονος σορον και εμεγαλυνε τον θεον
το θαυμα το επ' αυτωι διηγουμενος. ον οι συμπαροντες απαντες θεασαμενοι και των
ρηματων αυτου επακουσαντες δοξαν ανεπεμψαν τωι επι παντων θεωι τωι ποιουντι αει
θαυμασια και εξαισια. 61 τοσαυτη δε χυσις δακρυων υφ' ηδονης και πρεσβεια και
δεησις προς θεον και ευχαριστια παρα πασης της πολεως γεγονεν της θειας εικονος
και της σεβασμιας επιστολης δια μεσου διερχομενων του αστεος, οσην ουκ ενι λογωι
ενδειξασθαι, ως ηττωμενου του λογου της οψεως. τα γαρ υπερβολην εχοντα των
πραγματων οραν εστι μαλλον η ακουειν καλον, επει κατοπιν ο λογος των
πραγματων ειωθεν ερχεσθαι. 62 την προ του Αυγουστειου τοινυν φθασαντες αγοραν
οι της πανηγυρεως εξαρχοι και της ευθειας οδου μικρον προς τα λαια
παρεκνευσαντες το της θειας Σοφιας θεου επωνυμον ιερον καταλαμβανουσι τεμενος
και των αδυτων του ιλαστηριου εντος την τιμιαν εικονα και την επιστολην
αποτιθενται. 63 ενταυθα δε παντος του της εκκλησιας πληρωματος προσκυνησαντος
και τα εικοτα τιμησαντος εξηλθον παλιν εκειθεν μετα του φορτου του ιερου οι
τελουντες την προοδον και τα των βασιλειων καταλαβοντες ανακτορα εν τωι κατ'
επωνυμιαν Τρικλινωι Χρυσωι επι του βασιλειου θρονου, εν ωι περι των μεγιστων
χρηματιζειν ειωθασι, την θειαν εικονα τεως ιδρυουσιν αγιασθηναι παντως και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ανακτορικην καθεδραν και δικαιοσυνης ομου και χρηστοτητος επιεικως μεταδουναι
τοις επι ταυτης εφεζομενοις ουκ απεικοτως πιστευσαντες. 64 εκτενους δε συνηθως
γεγονυιας δεησεως ᾔρθη μετα την ταυτης συμπληρωσιν εντευθεν παλιν η θεια
εικων και εν τωι προρηθεντι του Φαρου ναωι εν τωι δεξιωι προς ανατολας ανιερωθη
και ανετεθη μερει εις δοξαν πιστων, εις φυλακην βασιλεων και εις ασφαλειαν ολης
της πολεως και της των Χριστιανων καταστασεως. 65 Ἀλλ' ω θειον ομοιωμα του
απαραλλακτου πατρος ομοιωματος, ω χαρακτηρ του χαρακτηρος της πατρικης
υποστασεως, ω σεπτη και παντιμε σφραγις του αρχετυπου καλλους Χριστου του θεου
ημωνως γαρ εμψυχωι σοι πιστως διαλεγομαισωζε και φρουρει αει τον ευσεβως και
πραιως ημων βασιλευοντα και την της σης επιδημιας αναμνησιν λαμπρως
εορταζοντα, ον τηι παρουσιαι σου επι τον παππωιον και πατρωιον θρονον ανυψωσας·
φυλαττε τον τουτου βλαστον εις διαδοχην του γενους και των σκηπτρων
ανωλεθρον. βραβευε τηι πολιτειαι ειρηναιαν καταστασιν. την βασιλιδα ταυτην των
πολεων απολιορκητον διατηρησον και δος ημας ευαρεστουντας τωι αρχετυπωι σου
Χριστωι τωι θεωι ημων εν τηι επουρανιωι εισδεχθηναι βασιλειαι αυτου δοξολογουντας
και ανυμνουντας αυτον, οτι αυτωι πρεπει δοξα και η προσκυνησις εις τους αιωνας
των αιωνων. αμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11


