Homilia de capto Eutropio
ΟΜΙΛΙΑ Ὅτε της εκκλησιας εξω ευρεθεις Ευτροπιος απεσπασθη, και περι
παραδεισου και Γραφων, και εις το, "Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου."
52.395
αʹ. Ἡδυς μεν λειμων και παραδεισος, πολυ δε ηδυτερον των θειων Γραφων η
αναγνωσις. Ἐκει μεν γαρ 52.396 εστιν ανθη μαραινομενα, ενταυθα δε νοηματα
ακμαζοντα· εκει ζεφυρος πνεων, ενταυθα δε Πνευματος αυρα· εκει ακανθαι αι
τειχιζουσαι, ενταυθα δε προ 52.397 νοια Θεου η ασφαλιζομενη· εκει τεττιγες αιδοντες,
ενταυθα δε προφηται κελαδουντες· εκει τερψις απο της οψεως, ενταυθα δε ωφελεια απο
της αναγνωσεως. Ὁ παραδεισος εν ενι χωριωι, αι δε Γραφαι πανταχου της οικουμενης· ο
παραδεισος δουλευει καιρων αναγκαις, αι δε Γραφαι και εν χειμωνι και εν θερει κομωσι
τοις φυλλοις, βριθουσι τοις καρποις. Προσεχωμεν τοινυν τηι των Γραφων αναγνωσει·
εαν γαρ τηι Γραφηι προσεχηις, εκβαλλει σου την αθυμιαν, φυτευει σου την ηδονην,
αναιρει την κακιαν, ριζοι την αρετην, ουκ αφιησιν εν θορυβωι πραγματων τα των
κλυδωνιζομενων πασχειν. Ἡ θαλασσα μαινεται, συ δε μετα γαληνης πλεεις· εχεις γαρ
κυβερνητην των Γραφων την αναγνωσιν· τουτο γαρ το σχοινιον ου διαῤρηγνυσι των
πραγματων ο πειρασμος. Και οτι ου ψευδομαι, μαρτυρει τα πραγματα αυτα.
Ἐπολιορκηθη η εκκλησια προ ολιγων ημερων· ηλθε στρατοπεδον, και πυρ απο των
οφθαλμων ηφιει, και την ελαιαν ουκ εμαρανε· ξιφη γεγυμνωντο, και τραυματα ουδεις
εδεξατο· αι βασιλικαι πυλαι εν αγωνιαι, και η εκκλησια εν ασφαλειαι· καιτοι γε ο
πολεμος ενταυθα εῤρευσεν. Ἐνταυθα γαρ εζητειτο ο καταφυγων, και παρισταμεθα μη
δεδοικοτες τον εκεινων θυμον. Τι δηποτε; Ειχομεν ενεχυρον ασφαλες το, Συ ει Πετρος,
και επι ταυτηι τηι πετραι οικοδομησω μου την Ἐκκλησιαν· και πυλαι ᾅδου ου
κατισχυσουσιν αυτης. Ἐκκλησιαν δε λεγω, ου τοπον μονον, αλλα και τροπον· ου
τοιχους εκκλησιας, αλλα νομους Ἐκκλησιας. Ὅταν καταφευγηις εν εκκλησιαι, μη τοπωι
καταφυγηις, αλλα γνωμηι. Ἐκκλησια γαρ ου τοιχος και οροφος, αλλα πιστις και βιος. Μη
λεγε, οτι προεδοθη απο Ἐκκλησιας ο προδοθεις· ει μη αφηκε την εκκλησιαν, ουκ αν
προεδιδοτο. Μη λεγε, οτι και κατεφυγε και προεδοθη· ουχ η Ἐκκλησια αυτον αφηκεν,
αλλ' αυτος την εκκλησιαν αφηκεν. Ουκ ενδοθεν παρεδοθη, αλλ' εξωθεν. ∆ια τι κατελιπε
την εκκλησιαν; Ἐβουλου σωζεσθαι; Ὤφειλες κατεχειν το θυσιαστηριον. Ουκ ησαν
ενταυθα τοιχοι, αλλα Θεου προνοια η ασφαλιζομενη. Ἁμαρτωλος ης; Ουκ αποπεμπεται
σε ο Θεος· ουκ ηλθε γαρ καλεσαι δικαιους, αλλα αμαρτωλους εις μετανοιαν. Πορνη
εσωθη, επειδη ποδας κατεσχεν.
Ἠκουσατε του σημερον ανεγνωσμενου; Ταυτα δε λεγω, ινα μηδεποτε εις
Ἐκκλησιαν καταφευγων αμφιβαληις. Μενε εις Ἐκκλησιαν, και ου προδιδοσαι απο της
Ἐκκλησιας. Ἐαν δε φυγηις απο Ἐκκλησιας, ουκ αιτια η Ἐκκλησια. Ἐαν μεν γαρ ηις εσω, ο
λυκος ουκ εισερχεται· εαν δε εξελθηις εξω, θηριαλωτος γινηι· αλλ' ου παρα την μανδραν
τουτο, αλλα παρα την σην μικροψυχιαν. Ἐκκλησιας ουδεν ισον. Μη μοι λεγε τειχη και
οπλα· τειχη μεν γαρ τωι χρονωι παλαιουνται, η Ἐκκλησια δε ουδεποτε γηραι. Τειχη
βαρβαροι καταλυουσιν, Ἐκκλησιας δε ουδε δαιμονες περιγινονται. Και οτι ου κομπος τα
ρηματα, μαρτυρει τα πραγματα. Ποσοι επολεμησαν την Ἐκκλησιαν, και οι πολεμησαντες
απωλοντο; αυτη δε υπερ των ουρανων αναβεβηκε. Τοιουτον εχει μεγεθος η Ἐκκλησια·
πολεμουμενη νικαι· επιβουλευομενη περιγινεται· υβριζομενη, λαμπροτερα καθισταται·
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεχεται τραυματα, και ου καταπιπτει υπο των ελκων· κλυδωνιζεται, αλλ' 52.398 ου
καταποντιζεται· χειμαζεται, αλλα ναυαγιον ουχ υπομενει· παλαιει, αλλ' ουχ ητταται·
πυκτευει, αλλ' ου νικαται. ∆ια τι ουν συνεχωρησε τον πολεμον; Ἵνα δειξηι λαμπροτερον
το τροπαιον. Παρητε κατα την ημεραν εκεινην, και εβλεπετε οσα εκινειτο οπλα, και
θυμος στρατιωτικος πυρος σφοδροτερος, και ημεις επι τας βασιλικας αυλας επειγομεθα.
Ἀλλα τι; Του Θεου χαριτι ουδεν ημας εκεινων κατεπληξε.
βʹ. Ταυτα δε λεγω, ινα και υμεις μιμησθε. ∆ια τι δε ου κατεπλαγημεν; Ὅτι ουδεν
των παροντων δεινων εδεδοικαμεν. Τι γαρ εστι δεινον; Θανατος; Ουκ εστι τουτο δεινον·
ταχεως γαρ επι τον λιμενα απερχομεθα τον ακυμαντον. Ἀλλα δημευσεις; Γυμνος
εξηλθον εκ κοιλιας μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι. Ἀλλ' εξοριαι; Του Κυριου η γη
και το πληρωμα αυτης. Ἀλλα συκοφαντιαι; Χαιρετε και αγαλλιασθε, οταν ειπωσι παν
πονηρον ρημα καθ' υμων ψευδομενοι, οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις ουρανοις.
Ἑωρων τα ξιφη, και τον ουρανον ελογιζομην· προσεδοκων τον θανατον, και την
αναστασιν ενενοουν· εωρων τα κατω παθη, και ηριθμουν τα ανω βραβεια· εβλεπον τας
επιβουλας, και ελογιζομην τον ανω στεφανον· η γαρ υποθεσις των αγωνων αρκουσα ην
εις παρακλησιν και παραμυθιαν. Ἀπηγομην δε, αλλ' ουκ ην υβρις εμοι το γινομενον·
υβρις γαρ εν μονον εστιν, η αμαρτια. Καν γαρ η οικουμενη πασα σε υβριζηι, συ δε σαυτον
μη υβρισηις, ουχ υβρισθης. Προδοσια μονη η του συνειδοτος.
Μη προδωις σου το συνειδος, και ουδεις σε προδιδωσιν. Ἀπηγομην, και εωρων τα
πραγματα, μαλλον δε τα ρηματα μου πραγματα γινομενα, την ομιλιαν μου, την δια των
ρηματων, επι της αγορας δια των πραγματων κηρυττομενην. Ποιαν ομιλιαν; Ἣν ελεγον
αει. Ἄνεμος επνευσε, και τα φυλλα κατεβαλεν. Ἐξηρανθη ο χορτος, και το ανθος
εξεπεσεν. Ἀπηλθεν η νυξ, και εφανη η ημερα· ηλεγχθη η σκια, και εφανη η αληθεια.
Ἀνεβησαν εως των ουρανων, και κατεβησαν εως των πεδιων. Τα κυματα γαρ ανω
κατεσταλη δια των ανθρωπινων πραγματων. Πως; ∆ιδασκαλια ην τα γινομενα. Και
ελεγον προς εμαυτον· Ἆρα σωφρονισονται οι μετα ταυτα; αρα ου παρερχονται δυο
ημεραι, και ληθηι τα γινομενα παραδιδοται; Ἔναυλα τα υπομνηματα ην. Παλιν ειπω,
παλιν λαλησω. Τι οφελος; Μαλλον δε οφελος. Καν γαρ μη παντες ακουσωσι, οι ημισεις
ακουσονται· καν μη οι ημισεις ακουσωσι, το τριτον μερος· καν μη το τριτον, το
τεταρτον· καν μη το τεταρτον, καν δεκα· καν μη δεκα, καν πεντε· καν μη πεντε, καν εις·
καν μη εις, εγω τον μισθον απηρτισμενον εχω. Ἐξηρανθη ο χορτος, και το ανθος
εξεπεσε· το δε ρημα του Θεου μενει εις τον αιωνα.
γʹ. Ειδετε των ανθρωπινων πραγματων την ευτελειαν, ειδετε της δυναστειας το
επικηρον; ειδετε τον πλουτον, ον αει δραπετην εκαλουν, ου δραπετην δε μονον, αλλα
και ανδροφονον; Ου γαρ καταλιμπανει τους εχοντας μονον, αλλα και σφαζει αυτους·
οταν γαρ τις αυτον θεραπευηι, τοτε μαλιστα αυτον παραδιδωσι. Τι θεραπευεις τον
πλουτον τον σημερον προς σε, και αυριον προς αλλον; τι θεραπευεις πλουτον, τον
μηδεποτε κατασχεθηναι δυναμενον; Βουλει θεραπευσαι αυτον; βουλει αυτον κατασχειν;
Μη κατορυξηις αυ 52.399 τον, αλλα δος αυτον εις τας χειρας των πενητων. Θηριον εστιν
ο πλουτος· αν μεν κατεχηται, φευγει· αν δε σκορπιζηται, μενει. Ἐσκορπισε γαρ, φησιν,
εδωκε τοις πενησιν, η δικαιοσυνη αυτου μενει εις τον αιωνα. Σκορπισον, ινα μεινηι· μη
κατορυξηις, ινα μη φυγηι. Που ο πλουτος; ηδεως αν εροιμην τους απελθοντας. Λεγω δε
ταυτα ουκ ονειδιζων, μη γενοιτο, ουδε αναξαινων τα ελκη, αλλα τα ετερων ναυαγια
υμιν λιμενα κατασκευαζων. Ὅτε οι στρατιωται, και τα ξιφη, οτε πολις εκαιετο, οτε
διαδημα ουκ ισχυεν, οτε πορφυρα υβριζετο, οτε μανιας παντα εγεμε, που ο πλουτος; που
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τα αργυρωματα; που αι κλιναι αι αργυραι; που οι οικεται; Παντες εν φυγηι. Που οι
ευνουχοι; Παντες εδραπετευσαν. Που οι φιλοι; Τα προσωπεια ηλλασσον. Που αι οικιαι;
Ἀπεκλειοντο· Που τα χρηματα; Ἔφυγεν ο εχων αυτα. Και τα χρηματα που; Κατωρυγη.
Που εκρυβη τουτο ολον; Μη φορτικος ειμι, μη επαχθης, αει λεγων, οτι ο πλουτος τους
κακως κεχρημενους προδιδωσιν; Ἦλθεν ο καιρος δεικνυς των ρηματων την αληθειαν.
Τι κατεχεις αυτον, εν πειρασμωι σε μηδεν ωφελουντα; Ει εχει ισχυν, οταν εμπεσηις εις
αναγκην, παρεστω σοι· ει δε τοτε φευγει, τι χρειαν αυτου εχεις; Αυτα τα πραγματα
μαρτυρει. Τι το οφελος; Ξιφη ηκονημενα, θανατος απειλουμενος, στρατοπεδον
μαινομενον, προσδοκια απειλης τοσαυτης· και ο πλουτος ουδαμου. Που εφυγεν ο
δραπετης; Αυτος σοι κατεσκευασε ταυτα παντα, και εν καιρωι αναγκης φευγει. Καιτοι
πολλοι εγκαλουσι μοι αει λεγοντες, Κεκολλησαι τοις πλουσιοις· και γαρ και εκεινοι αει
κεκολληνται τοις πενησιν. Ἐγω δε κεκολλημαι τοις πλουσιοις· ου τοις πλουσιοις δε,
αλλα τοις κακως τωι πλουτωι κεχρημενοις. Ἀει γαρ λεγω, οτι ου τον πλουσιον διαβαλλω,
αλλα τον αρπαγα. Ἄλλο δε πλουσιος, και αλλο αρπαξ· αλλο ευπορος, και αλλο
πλεονεκτης. ∆ιαιρει τα πραγματα, και μη συγχεε τα αμικτα. Πλουσιος ει; Ου κωλυω.
Ἅρπαξ ει; Κατηγορω. Ἔχεις τα σα;Ἀπολαυε. Λαμβανεις τα αλλοτρια; Ου σιγω. Θελεις με
λιθασαι; Ἕτοιμος ειμι το αιμα μου εκχεειν, μονον την αμαρτιαν σου κωλυω. Ἐμοι ου
μελει μισος, ου μελει μοι πολεμος· ενος δε μοι μονον μελει, της προκοπης των
ακουοντων. Και οι πλουσιοι εμα τεκνα, και οι πενητες εμα τεκνα· η αυτη γαστηρ
αμφοτερους ωδινεν· αι αυται ωδινες αμφοτερους ετεκον. Ἂν τοινυν κεκολλησαι τωι
πενητι, κατηγορω σου· ου γαρ του πενητος τοσαυτη ζημια, οση του πλουσιου. Ὁ μεν γαρ
πενης ουδεν μεγα αδικειται· εις χρηματα γαρ βλαπτεται· συ δε εις ψυχην βλαπτηι. Ὁ
βουλομενος αποτεμνετω, ο βουλομενος λιθαζετω, ο βουλομενος μισειτω· υποθηκαι γαρ
εμοι στεφανων αι επιβουλαι, και αριθμος βραβειων τα τραυματα. δʹ. Ου δεδοικα τοινυν
επιβουλην· εν δεδοικα μονον, αμαρτιαν. Μη με τις ελεγξηι αμαρτανοντα, και η
οικουμενη πασα πολεμειτω μοι. Ὁ γαρ πολεμος ουτος λαμπροτερον με εργαζεται. Ουτω
και υμας παιδευσαι βουλομαι. [Μη φοβηθητε επιβουλην δυναστου, αλλα 52.400
φοβηθητε αμαρτιας δυναμιν. Ἄνθρωπος σε ου βλαψει, εαν μη συ σεαυτον πληξηις. Ἐαν
μη εχηις αμαρτιαν, και μυρια ξιφη παρηι, αρπαζει σε ο Θεος· εαν δε εχηις αμαρτιαν και εν
παραδεισωι ηις, εκπιπτεις. Ἐν παραδεισωι ην ο Ἀδαμ, και επεσεν· εν κοπριαι ην ο Ἰωβ, και
εστεφανωθη. Τι ωφελησεν εκεινον ο παραδεισος; η τι εβλαψε τουτον η κοπρια; Ἐκεινωι
ουδεις επεβουλευσεν, και υπεσκελισθη· τουτωι ο διαβολος, και εστεφανωθη. Ου τα
χρηματα αυτου ελαβεν; Ἀλλα την ευσεβειαν ουκ εσυλησεν. Ου τους παιδας αυτου
ηρπασεν; Ἀλλα την πιστιν ουκ εσαλευσεν. Ου το σωμα αυτου διεῤρηξεν; Ἀλλα τον
θησαυρον ουχ ευρεν. Ου την γυναικα αυτου ωπλισεν; Ἀλλα τον στρατιωτην ουχ
υπεσκελισεν. Ουκ εβαλε τοξα και βελη; Ἀλλα τραυματα ουκ εδεξατο. Προσηγαγε
μηχανηματα, αλλα τον πυργον ουκ εσεισεν· επηγαγε κυματα, αλλα το πλοιον ου
κατεποντισε. Τουτον μοι τον νομον τηρησατε, παρακαλω, και των γονατων υμων
απτομαι, ει και μη χειρι, αλλα τηι γνωμηι, και δακρυα εκχεω. Τουτον μοι τηρησατε τον
νομον, και ουδεις υμας βλαπτει. Μηδεποτε μακαριζετε πλουσιον μηδεποτε ταλανιζετε
[ει μη τον] εν αμαρτιαι· μακαριζετε τον εν δικαιοσυνηι Ου γαρ η φυσις των πραγματων,
αλλ' η γνωμη των ανθρωπων και τουτον κακεινον ποιει. Μηδεποτε φοβηθηις ξιφη, εαν
μη το συνειδος σου κατηγορησηι· μηδεποτε φοβηθηις εν πολεμωι, εαν το συνειδος σου
καθαρον ηι] Που οι απελθοντες; ειπε μοι. Ουχι παντες υπεκυπτον; ουχι οι εν αρχηι οντες
μειζον ετρεμον αυτους; ουκ εθεραπευον; Ἀλλ' ηλθεν η αμαρτια, και παντα ηλεγχθη· και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

οι θεραποντες δικασται εγενοντο, οι κολακευοντες δημιοι· οι τας χειρας καταφιλουντες,
αυτοι αυτον ειλκον απο της εκκλησιας, και ο χθες την χειρα καταφιλων, σημερον
πολεμιος. ∆ια τι; Ὅτι ουτε χθες μετα αληθειας εφιλει. Ἦλθε γαρ ο καιρος, και ηλεγχθη
τα προσωπεια. Ου χθες τας χειρας κατεφιλεις, και σωτηρα ωνομαζες, και κηδεμονα, και
ευεργετην; ουκ εγκωμια υφαινες μυρια; ∆ια τι σημερον κατηγορεις; Χθες επαινετης, και
σημερον κατηγορος; χθες εγκωμια, και σημερον εγκληματα μιγνυεις; Τις η μεταβολη;
τις η μεταστασις;
εʹ. Ἀλλ' ουκ εγω τοιουτος· αλλ' εγω επιβουλευομενος, προστατης εγενομην.
Μυρια επαθον δεινα, και ουκ ημειψαμην. Τον γαρ ∆εσποτην τον εμαυτου μιμουμαι, ος
εν τωι σταυρωι ελεγεν· Ἄφες αυτοις· ου γαρ οιδασι τι ποιουσιν Ταυτα δε λεγω, ινα μη τηι
υπονοιαι των πονηρων παραφθειρησθε. Ποσαι μεταβολαι γεγονασιν, εξ ου της πολεως
επεστην, και ουδεις σωφρονιζεται; Ουδεις δε οταν ειπω, ου παντων καταγινωσκω· μη
γενοιτο. Ου γαρ εστι την αρουραν ταυτην την λιπαραν, δεξαμενην σπερματα, μη και
σταχυν ενεγκειν· αλλ' εγω ακορεστος ειμι, ου βουλομαι ολιγους σωθηναι, αλλα παντας.
Καν εις απολειφθηι απολλυμενος, εγω απολλυμαι, και οιμαι τον ποιμενα εκεινον
μιμεισθαι, ος ενενηκοντα εννεα ειχε προβατα, και επι το εν πεπλανημενον εδραμεν.
Μεχρι ποτε χρηματα; μεχρι ποτε αργυρος· μεχρι ποτε χρυσος; μεχρι ποτε οινος
εκχεομενος; μεχρι ποτε κολακειαι οικετων; μεχρι ποτε κρατηρες εστεμμενοι; μεχρι ποτε
συμποσια σατανικα, και διαβολικης γεμοντα ενεργειας; 52.401 Ουκ οισθα, οτι αποδημια
ο παρων βιος; Μη γαρ πολιτης ει; Ὁδιτης ει. Συνηκας τι ειπον; Ουκ ει πολιτης, αλλ'
οδιτης ει και οδοιπορος. Μη ειπηις· Ἔχω τηνδε την πολιν, και εχω τηνδε. Ουκ εχει ουδεις
πολιν. Ἡ πολις ανω εστι. Τα παροντα οδος εστιν. Ὁδευομεν τοινυν καθ' ημεραν, εως η
φυσις επιτρεχει. Ἔστι τις εν οδωι χρηματα αποτιθεμενος· εστι τις εν οδωι χρυσιον
κατορυττων. Ὅταν ουν εισελθηις εις πανδοχειον, ειπε μοι, το πανδοχειον καλλωπιζεις;
Ουχι, αλλ' εσθιεις και πινεις, και επειγηι εξελθειν. Πανδοχειον εστιν ο παρων βιος.
Εισηλθομεν, καταλυομεν τον παροντα βιον· σπουδαζωμεν εξελθειν μετα καλης ελπιδος,
μηδεν αφωμεν ωδε, ινα μη απολεσωμεν εκει. Ὅταν εισελθηις εις το πανδοχειον, τι
λεγεις τωι παιδι; Βλεπε που αποτιθης τα πραγματα, μη τι καταλειπηις ενταυθα, ινα μη τι
αποληται, μητε μικρον, μητε ευτελες, ινα παντα εις την οικιαν απενεγκωμεν. Ουτω και
ημεις εν τωι παροντι βιωι· βλεπωμεν ωσπερ πανδοχειον τον βιον, και μηδεν ωδε
καταλειπωμεν εν τωι πανδοχειωι, αλλα παντα εις την μητροπολιν απενεγκωμεν. Ὁδιτης
ει και οδοιπορος, μαλλον δε και οδιτου ευτελεστερος. Και πως; εγω λεγω. Ὁ οδιτης οιδε
το ποτε εισερχεται εις το πανδοχειον, και ποτε εκβαινει· κυριος γαρ εστι του εξελθειν,
ωσπερ και του εισελθειν· εγω δε εισερχομενος εις το πανδοχειον, τουτεστιν, εις τον
παροντα βιον, ποτε εξερχομαι ουκ οιδα. Και ενιοτε παρασκευαζομαι πολλου χρονου
διατροφας, και ο ∆εσποτης παραχρημα καλει με· Ἄφρων, α ητοιμασας, τινι εσται; Τηι
νυκτι γαρ ταυτηι λαμβανουσι την ψυχην σου. Ἄδηλος η εξοδος, αστατος η κτησις, μυριοι
κρημνοι, πανταχοθεν κυματα. Τι μαινηι περι τας σκιας; τι αφεις την αληθειαν
κατατρεχεις επι τας σκιας;
ς ʹ. Ταυτα λεγω, και λεγων ου παυσομαι, συνεχη την οδυνην εργαζομενος, και τα
τραυματα καταστελλων, και ου δια τους πεσοντας, αλλα δια τους εστωτας. Ἐκεινοι γαρ
απηλθον, και τελος ελαβον· οι δε εστωτες εν ταις εκεινων συμφοραις ασφαλεστεροι
γεγονασι. Και τι, φησι, ποιησομεν; Ἓν μονον ποιησον, μισησον χρηματα, και φιλει σου
την ζωην. Ῥιψον τα οντα, ου λεγω τα παντα, αλλα τα περιττα περικοψον. Των
αλλοτριων μη επιθυμει, την χηραν μη γυμνωσηις, τον ορφανον μη αρπασηις, την οικιαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μη λαβηις· ου λεγω προσωπα, αλλα πραγματα. Ει τινος δε επιλαμβανεται το συνειδος,
αυτος αιτιος, ουχ ο εμος λογος. Τι αρπαζεις, οπου φθονος; Ἅρπασον, οπου στεφανος. Μη
αρπαζε την γην, αλλα τον ουρανον. Βιαστων εστιν η βασιλεια των ουρανων, και βιασται
αρπαζουσιν αυτην. Τι αρπαζεις τον πενητα τον εγκαλουντα; Ἅρπασον τον Χριστον τον
επαινουντα. Ειδες αγνωμοσυνην και μανιαν; Ἁρπαζεις πενητα τον εχοντα ολιγον; Ὁ
Χριστος λεγει· Ἐμε αρπασον, χαριν σοι εχω της αρπαγης· την εμην βασιλειαν αρπασαι
και βιασαι. Την κατω βασιλειαν εαν θελησηις αρπασαι, μαλλον δε καν θελησηις
εννοησαι, κολαζηι· την ανω δε εαν μη αρπασηις, τοτε κολασηι. Ὅπου τα βιωτικα, φθονος
οπου δε τα πνευματικα, αγαπη. Ταυτα μελετα καθ' εκαστην ημεραν, και μη παλιν ιδων
μετα δυο ημερας αλλον οχηματι φερομενον, σηρικον περιβεβλημενον ιματιον,
κορυφουμενον, θορυβηθηις, ταραχθηις. Μη επαινει πλουσιον, αλλα τον εν δικαιοσυνηι
μονον. Μη κακιζε 52.402 πενητα, αλλα μαθε των πραγματων την κρισιν εχειν ορθην και
αδιαπτωτον. Μη απεχου Ἐκκλησιας· ουδεν γαρ Ἐκκλησιας ισχυροτερον. Ἡ ελπις σου η
Ἐκκλησια, η σωτηρια σου η Ἐκκλησια, η καταφυγη σου η Ἐκκλησια. Του ουρανου
υψηλοτερα εστι, της γης πλατυτερα εστιν. Ουδεποτε γηραι, αει δε ακμαζει. ∆ια τουτο το
στεῤρον αυτης και ασαλευτον δηλουσα η Γραφη ορος αυτην καλει· το αφθορον, αυτην
καλει παρθενον· το πολυτελες, βασιλισσαν αυτην καλει· το συγγενες το προς τον Θεον,
θυγατερα αυτην καλει· το πολυγονον, στειραν αυτην καλει τικτουσαν επτα· μυρια
ονοματα, ινα παραστησηι αυτης την ευγενειαν. Ὥσπερ γαρ ο ∆εσποτης αυτης πολλα
ονοματα εχει· και Πατηρ καλειται, και οδος καλειται, και ζωη καλειται, και φως
καλειται, και βραχιων καλειται, και ιλασμος καλειται, και θεμελιος καλειται, και θυρα
καλειται, και αναμαρτητος καλειται, και θησαυρος καλειται, και Κυριος καλειται, και
Θεος καλειται, και Υιος καλειται, και Μονογενης καλειται, και μορφη Θεου, και εικων
Θεου καλειται· μη αρκει εν ονομα παραστησαι το ολον; Ουδαμως· αλλα δια τουτο μυρια
ονοματα, ινα μαθωμεν τι περι Θεου, καν μικρον. Ουτω δη και η Ἐκκλησια πολλα
καλειται. Παρθενος λεγεται, και μην πορνη ην προ τουτου· το γαρ θαυμαστον του
νυμφιου, οτι ελαβε πορνην, και εποιησε παρθενον. Ὢ καινων και παραδοξων
πραγματων. Γαμος παρ' ημιν παρθενιαν λυει, γαμος παρα Θεωι παρθενιαν ανεστησε.
Παρ' ημιν η ουσα παρθενος, γαμουμενη, ουκ εστι παρθενος· παρα Χριστωι η ουσα πορνη,
γαμουμενη, παρθενος γεγονεν.
ζʹ. Ἑρμηνευετω ο αιρετικος τουτο μονον, ο περιεργαζομενος την ανω γεννησιν,
και λεγων· Πως εγεννησεν ο Πατηρ; Ειπε αυτωι· Πως η Ἐκκλησια, πορνη ουσα, παρθενος
εγενετο; πως δε η γεννησασα, παρθενος εμεινε; Ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι, ο Παυλος
φησιν ηρμοσαμην γαρ υμας ενι ανδρι παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι. Ὢ σοφια
και συνεσις. Ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι. Τι εστι τουτο; Ζηλω, λεγει. Ζηλοις, ο
πνευματικος; Ζηλω γαρ, λεγει, ως ο Θεος. Και Θεος ζηλοι; Ναι, ζηλοι, ου παθει, αλλα
αγαπηι, και ζηλοτυπιαι. Ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι. Ειπω σοι, πως ζηλοι; Ειδεν υπο
δαιμονων διαφθειρομενην την γην, και τον Υιον αυτου εξεδωκε. Τα γαρ ρηματα επι του
Θεου λεγομενα ου την αυτην εχει ισχυν· οιον, ζηλευει Θεος, οργιζεται Θεος, μετανοει
Θεος, μισει Θεος. Τα ρηματα ταυτα ανθρωπινα, αλλα τα νοηματα θεοπρεπη. Πως ζηλευει
Θεος; Ζηλω γαρ υμας Θεου ζηλωι. Ὀργιζεται Θεος; Κυριε, μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με.
Ὥστε και καθευδει Θεος; Ἀναστηθι, ινα τι υπνοις, Κυριε; Μετανοει Θεος; Μετενοησα, οτι
εποιησα τον ανθρωπον. Μισει ο Θεος; Τας εορτας υμων και τας νεομηνιας μισει η ψυχη
μου. Ἀλλα μη προσεχε τηι ευτελειαι των λεξεων· αλλα λαβε θεοπρεπη τα νοηματα.
Ζηλευει ο Θεος, αγαπαι γαρ. Ὀργιζεται ο Θεος, ου παθει, αλλα τιμωριαι και κολασει.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Ὑπνοι Θεος, ου καθευδων, αλλα μακροθυμων. Ἔκλεγε τας 52.403 λεξεις. Ουτω και οταν
ακουσηις, οτι γενναι Θεος, μη τμησιν νομιζε, αλλα το ομοουσιον. Τα γαρ ρηματα ταυτα
πολλα παρ' ημων εχρησατο ο Θεος, και ημεις παρ' αυτου, ινα τιμηθωμεν.
ηʹ. Συνηκας τι ειπον; Προσεχε μετα ακριβειας, αγαπητε. Ὀνοματα εστι θεια, και
ονοματα ανθρωπινα. Ἔλαβε παρ' εμου, και εδωκε μοι αυτος. ∆ος μοι τα σα, και λαβε τα
εμα, λεγει. Των εμων χρειαν εχεις· ουκ εγω χρειαν εχω, αλλα συ· επειδη γαρ η ουσια
μου ακηρατος εστι, συ δε ανθρωπος ει, σωματι συμπεπλεγμενος, σωματικας ζητων και
λεξεις, ινα συ, ο σωματι συμπεπλεγμενος, λαβων απο των παρα σοι γνωριμων ρηματων,
νοησηις τα υπερβαινοντα σε νοηματα. Ποια ελαβε παρ' εμου, ποια δε εδωκε μοι ονοματα;
Αυτος Θεος εστι, και εμε θεον εκαλεσεν· εκει φυσις πραγματος, ενταυθα τιμη ονοματος·
Ἐγω ειπα· Θεοι εστε, και υιοι Ὑψιστου παντες. Ῥηματα εστιν ενταυθα, εκει δε
πραγματων φυσις. Ἐκαλεσε με θεον, ετιμηθην γαρ. Ἐκληθη αυτος ανθρωπος, εκληθη
αυτος Υιος ανθρωπου, εκληθη αυτος οδος, εκληθη αυτος θυρα, εκληθη αυτος πετρα.
Ταυτα παρ' εμου ελαβεν, εκεινα παρ' εαυτου τα ρηματα μοι εδωκε. ∆ια τι εκληθη οδος;
Ἵνα μαθηις, οτι δι' αυτου προς τον Πατερα ανερχομεθα. ∆ια τι εκληθη πετρα; Ἵνα μαθηις
το επιτηδειον και ασαλευτον της πιστεως. ∆ια τι εκληθη θεμελιος; Ἵνα μαθηις, οτι παντα
βασταζει. ∆ια τι εκληθη ριζα; Ἵνα μαθηις, οτι εν αυτωι ανθουμεν. ∆ια τι εκληθη ποιμην;
Ὅτι ημας νεμει. ∆ια τι εκληθη προβατον; Ὅτι υπερ ημων ετυθη, και ιλασμος εγενετο.
∆ια τι εκληθη ζωη; Ὅτι νεκρους οντας ημας ανεστησε. ∆ια τι εκληθη φως; Ὅτι σκοτους
ημας απηλλαξε. ∆ια τι εκληθη βραχιων; Ὅτι ομοουσιος εστι τωι Πατρι. ∆ια τι εκληθη
Λογος; Ὅτι απο του Πατρος ετεχθη. Ὥσπερ γαρ ο λογος ο εμος απο της ψυχης μου
γενναται, ουτω και ο Υιος απο του Πατρος ετεχθη. ∆ια τι εκληθη ιματιον; Ὅτι ενδεδυμαι
αυτον βαπτισθεις. ∆ια τι εκληθη τραπεζα; Ὅτι εσθιω αυτον απολαυσας των μυστηριων.
∆ια τι εκληθη οικος; Ὅτι οικω εν αυτωι. ∆ια τι ενοικος; Ὅτι ναος αυτου γινομεθα. ∆ια τι
εκληθη κεφαλη; Ὅτι μελος αυτου κατεστην. ∆ια τι εκληθη νυμφιος; Ὅτι νυμφην με
ηρμοσατο. ∆ια τι εκληθη αγνος; Ὅτι παρθενον με ελαβε. ∆ια τι εκληθη ∆εσποτης; Ὅτι
δουλη αυτου ειμι.
θʹ. Ὅρα γαρ την Ἐκκλησιαν, οπερ ελεγον, οτι ποτε νυμφη εστι, ποτε θυγατηρ
εστι, ποτε παρθενος εστι, ποτε δουλη εστι, ποτε βασιλισσα εστι, ποτε στειρα εστι, ποτε
ορος εστι, ποτε παραδεισος εστι, ποτε πολυτοκος εστι, ποτε κρινον εστι, ποτε πηγη εστι·
παντα εστι. ∆ια τουτο ακουσας ταυτα, μη νομιζε σωματικα ειναι, παρακαλω· αλλα
συντεινον σου την διανοιαν· τα γαρ σωματικα τοιαυτα ειναι ου δυνανται. Οιον τι λεγω·
το ορος παρθενος ουκ εστιν· η παρθενος νυμφη ουκ εστιν· η βασιλισσα δουλη ουκ εστιν·
η Ἐκκλησια παντα εστι. ∆ια τι; Ὅτι ουκ εν σωματι ταυτα, αλλ' εν ψυχηι. Ἐν μεν γαρ
σωματι ταυτα εστενοχωρηται· εν δε ψυχηι πολυ εχει το πελαγος. Παρεστη η βασιλισσα εκ
δεξιων σου. Βασιλισσα; Ἡ πεπατημενη, η πτωχη, πως βασιλισσα εγενετο; και που ανεβη;
Ἄνω παρεστη η βασιλισσα αυτη. Πως; Ἐπειδη ο Βασιλευς εγενετο δουλος· ουκ ην, αλλ'
εγενετο. Μαθε ουν τα της θεοτητος, και σοφιζου τα της οικονομιας· μαθε τις ην, και τις
εγενετο δια σε, και μη συγχεε τα πραγματα, μηδε την 52.404 υποθεσιν της φιλανθρωπιας
αφορμην ποιου βλασφημιας. Ὑψηλος ην, και αυτη ταπεινη· υψηλος ου τοπωι, αλλα
φυσει. Ἀκηρατος ην, ανωλεθρος η ουσια, αφθαρτος ην η φυσις, απερινοητος, αορατος,
ακαταληπτος, αει ων, ωσαυτως ων, υπερβαινων αγγελους, ανωτερος των ανω
δυναμεων, νικων λογισμον, υπερβαινων διανοιαν, οφθηναι μη δυναμενος, πιστευθηναι
δε μονον. Ἄγγελοι εβλεπον και ετρεμον, τα Χερουβιμ τας πτερυγας επεβαλλον, παντα
εν φοβωι. Ἐπεβλεπεν επι την γην, και εποιει αυτην τρεμειν· ηπειλει τηι θαλασσηι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εξηραινεν αυτην· ποταμους εξ ερημου· τα ορη εστησε σταθμωι και τας ναπας ζυγωι. Πως
ειπω; πως παραστησω; Ἡ μεγαλωσυνη αυτου περας ουκ εχει, η σοφια αυτου αριθμον
ουκ εχει, τα κριματα αυτου ανεξιχνιαστα, αι οδοι αυτου ανεξερευνητοι. Ἀλλ' ουτος ο
τοσουτος και τηλικουτος, ει ασφαλες και τουτο ειπειν, τοσουτος και τηλικουτος. Ἀλλα
τι παθω; ανθρωπος ειμι, και ανθρωπικως διαλεγομαι· πηλινην κεκτημαι γλωσσαν,
συγγνωμην αιτω παρα του ∆εσποτου. Ου γαρ εξ απονοιας ταις λεξεσι ταυταις κεχρημαι,
αλλα δι' αποριαν της ασθενειας, και της φυσεως της γλωττης της ημετερας.
Ἵλεως εσο, ∆εσποτα, ου γαρ απονοιαι κεχρημενος ταυτας λεγω τας λεξεις, αλλ'
ουκ εχω αλλας· ου μην ουδε ισταμαι εν τηι ευτελειαι της λεξεως, αλλα αναβαινω τωι
πτερωι του νοηματος. Ὁ τοσουτος και τηλικουτος. Ταυτα λεγω, ινα μη ταις λεξεσι
παραμενων, μηδε τηι πτωχειαι των λεγομενων, μαθηις και αυτος τουτο ποιειν. Τι
θαυμαζεις, ει εγω τουτο ποιω, οπουγε και αυτος, οταν βουληται τι παραστησαι
υπερβαινον τα ανθρωπινα; Ἐπειδη ανθρωποις διαλεγεται, και ανθρωπιναις κεχρηται
εικοσιν, ουκ αρκουσαις μεν παραστησαι το λεγομενον, ουδε δυναμεναις ολον το μετρον
αγαγειν εις το μεσον, αρκουσαις δε τηι ασθενειαι των ακουοντων.
ιʹ. Συντεινον σαυτον, μη αποκαμνε δε του λογου μηκυνομενου. Ὥσπερ γαρ οταν
φαινηται, ουχ οπερ εστι φαινεται, ουδε γυμνη η ουσια φαινεται· (ουδεις γαρ ειδε Θεον,
αυτο ο εστιν· τηι γαρ συγκαταβασει, και τα Χερουβιμ ετρεμεν· συγκατεβη, και τα ορη
καπνιζεται· συγκατεβη, και η θαλασσα ξηραινεται· συγκατεβη, και ο ουρανος σαλευεται·
και ει μη συγκατεβηι, τις αν ηνεγκεν;) ωσπερ ουν ου φαινεται οπερ εστιν, αλλ' ο δυναται
ο ορων ιδειν· δια τουτο ποτε μεν παλαιος φαινεται, ποτε δε νεος, ποτε δε εν πυρι, ποτε
δε εν αυραι, ποτε δε εν υδατι, ποτε δε εν οπλοις, ου μεταβαλλων την ουσιαν, αλλα
σχηματιζων την οψιν προς την ποικιλιαν των υποκειμενων. Ουτω δη και οταν
βουληται τι περι αυτου ειπειν, ανθρωπιναις εικοσι κεχρηται. Οιον τι λεγω· ανεβη εις το
ορος, Και μετεμορφωθη εμπροσθεν αυτων, και ελαμψε το προσωπον αυτου ως το φως,
τα δε ιματια αυτου εγενοντο λευκα ωσει χιων. Παρηνοιξε, φησιν, ολιγον της θεοτητος,
εδειξεν αυτοις τον ενοικουντα Θεον, Και μετεμορφωθη εμπροσθεν αυτων. Προσεχετε
μετα ακριβειας τωι λογωι. Λεγει, Και μετεμορφωθη εμπροσθεν αυτων, και ελαμψε τα
ιματια αυτου ως το φως, και η οψις ως ο ηλιος. Ἐπειδη ειπον, Τοσουτος και τηλικουτος,
και ειπον, Ἵλεως μοι γενου, ∆εσποτα (ου γαρ εναπο 52.405 μενω τηι λεξει, αλλ' απορω,
και ουκ εχω αλλην λεξιν συντιθεμενην), θελω σε μαθειν, οτι απο της Γραφης τουτο
επαιδευθην. Ἠθελησεν ουν δειξαι την λαμπηδονα αυτου ο ευαγγελιστης, και λεγει,
Ἔλαμψε. Πως ελαμψεν; ειπε μοι. Σφοδρως. Και πως λεγεις; Ὡς ο ηλιος. Ὡς ο ηλιος,
λεγεις; Ναι. ∆ια τι; ∆ιοτι ουκ εχω αλλο αστρον φαιδροτερον. Και λευκος ην Ὡς χιων; ∆ια
τι, Ὡς χιων; ∆ιοτι ουκεχω αλλην υλην λευκοτεραν. Ὅτι γαρ ουχ ουτως ελαμψεν, απο
του εξης δεικνυται. Και επεσον χαμαι οι μαθηται. Ει ως ο ηλιος ελαμψεν, ουκ αν επιπτον
οι μαθηται· ηλιον γαρ εβλεπον καθ' ημεραν, και ουκ επιπτον· αλλ' επειδη υπερ τον
ηλιον ελαμψε, και υπερ την χιονα, δια τουτο μη φεροντες την λαμπηδονα, κατεπεσον.
ιαʹ. Ειπε μοι ουν, ω ευαγγελιστα, υπερ τον ηλιον ελαμψε, και συ λεγεις· Ὡς ο
ηλιος; Ναι· γνωριμον σοι θελων ποιησαι το φως, ουκ εχω αλλο αστρον μειζον, ουκ εχω
αλλην εικονα την εν τοις αστροις βασιλευουσαν. Ταυτα ειπον, ινα μη τηι ευτελειαι της
λεξεως εναπομεινηις. Ἔδειξα σοι το πτωμα των μαθητων. Ἔπεσον χαμαι, και
εκαρωθησαν και κατεχωννυντο. Ἀναστητε, λεγει, και ηγειρεν αυτους, και ησαν
βεβαρημενοι. Την γαρ υπερβολην της λαμπηδονος ουκ ηνεγκαν, αλλα καρος ελαβε τους
οφθαλμους αυτων· ουτω το φαινομενον φως υπερ τον ηλιον ην. Ειπε δε ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ευαγγελιστης, Ὡς ο ηλιος, επειδη το αστρον τουτο γνωριμον ημιν εστι, και εν υπερβοληι
των λοιπων αστρων απαντων. Ἀλλ', οπερ ελεγον, ο τοσουτος και τηλικουτος επεθυμησε
πορνης. Πορνης επεθυμει ο Θεος; Ναι, πορνης· της φυσεως ημετερας λεγω. Πορνης
επεθυμει ο Θεος;
Και ανθρωπος μεν, εαν επιθυμησηι πορνης, καταδικαζεται, Θεος δε πορνης
επιθυμει; Και πανυ. Παλιν ανθρωπος επιθυμει πορνης, ινα γενηται πορνος. Θεος δε
επιθυμει πορνης, ινα την πορνην παρθενον εργασηται· ωστε η επιθυμια του ανθρωπου,
απωλεια της επιθυμουμενης· η δε επιθυμια του Θεου, σωτηρια τηι επιθυμουμενηι. Ὁ
τοσουτος και τηλικουτος επεθυμησε πορνης; Και τι; Ἵνα γενηται ο νυμφιος. Τι ποιει; Ου
πεμπει προς αυτην ουδενα των δουλων, ου πεμπει τον αγγελον προς πορνην, ου πεμπει
αρχαγγελον, ου πεμπει τα Χερουβιμ, ου πεμπει τα Σεραφιμ· αλλ' αυτος παραγινεται ο
ερων. Παλιν ερωτα ακουσας, μη αισθητον νομιζε. Ἔκλεγε τα νοηματα απο των λεξεων,
καθαπερ αριστη μελιττα εφιπταμενη τοις ανθεσι, και το κηριον λαμβανουσα, τας δε
βοτανας εωσα. Ἐπεθυμησε πορνης· και τι ποιει; Ουκ αναγει αυτην ανω· ου γαρ εβουλετο
πορνην εις τον ουρανον αγαγειν, αλλα καταβαινει αυτος κατω. Ἐπειδη αυτη ουκ
ηδυνατο αναβηναι ανω, αυτος κατεβη κατω. Προς την πορνην ερχεται, και ουκ
αισχυνεται· ερχεται εις την καλυβην αυτης. Ὁραι αυτην μεθυουσαν.
Και πως ερχεται; Ου γυμνηι τηι ουσιαι, αλλα γινεται, οπερ ην η πορνη. ου τηι
γνωμηι, αλλα τηι φυσει γινεται τουτο, ινα μη ιδουσα αυτον πτοηθηι, ινα μη αποπηδησηι,
ινα μη φυγηι. Ἔρχεται προς την πορνην, και γινεται ανθρωπος. Και πως γινεται; Εις
μητραν κυοφορειται, αυξεται κατα μικρον, και ερχεται την οδον της ηλικιας της εμης.
Τις; Ἡ οικονομια, ουχ η θεοτης· η του δουλου μορφη, ουχ η του ∆εσποτου· η σαρξ η εμη,
ουχ η ουσια εκει 52.406 νου· αυξεται κατα μικρον, και μιγνυται ανθρωποις, καιτοι
ευρισκει αυτην ελκων γεμουσαν, εκτεθηριωμενην, υπο δαιμονων πεφορτισμενην· και τι
ποιει; Προσερχεται αυτηι. Ειδεν εκεινη και εφυγε. Καλει μαγους. Τι φοβεισθε; Ουκ ειμι
κριτης, αλλ' ιατρος· Ουκ ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα σωσω τον κοσμον. Καλει
ευθεως μαγους. Ὢ καινων και παραδοξων πραγματων. Αι απαρχαι ευθεως μαγοι. Κειται
εν φατνηι ο την οικουμενην βασταζων, και εσπαργανωται ο παντα περιεπων. Κειται ο
ναος, και ενοικει ο Θεος. Και ερχονται μαγοι, και προσκυνουσιν ευθεως· ερχεται
τελωνης, και γινεται ευαγγελιστης· ερχεται πορνη, και γινεται παρθενος· ερχεται
Χαναναια, και απολαυει φιλανθρωπιας. Τουτο ερωντος, το μη απαιτησαι ευθυνας
αμαρτηματων, αλλα συγχωρησαι παρανομηματα πλημμεληματων. Και τι ποιει;
Λαμβανει αυτην, αρμοζεται αυτην. Και τι αυτηι διδωσι; ∆ακτυλιον. Ποιον; Το Πνευμα το
αγιον. Λεγει Παυλος· Ὁ δε βεβαιων ημας συν υμιν Θεος, ο και σφραγισαμενος ημας, και
δους τον αῤραβωνα του Πνευματος. Πνευμα αυτηι διδωσιν. Ειτα φησιν· Ουκ εις
παραδεισον σε εφυτευσα; Λεγει· Ναι. Και πως εξεπεσες εκειθεν; Ἦλθεν ο διαβολος, και
ελαβε με απο του παραδεισου. Ἐφυτευθης εν τωι παραδεισωι, και εβαλε σε εξω· ιδου
φυτευω σε εν εμαυτωι, εγω σε βασταζω. Πως; Ου τολμαι εμοι προσελθειν. Ουδε εις τον
ουρανον σε αναγω· αλλα μειζον ενταυθα του ουρανου· εν εμαυτωι τωι ∆εσποτηι του
ουρανου βασταζω σε. Ποιμην βασταζει, και ο λυκος ουκετι ερχεται· μαλλον δε αφω
αυτον και προσελθειν. Και βασταζει την ημετεραν φυσιν· και προσερχεται ο διαβολος,
και ητταται. Ἐφυτευσα σε εν εμαυτωι. ∆ια τουτο λεγει, Ἐγω η ριζα, υμεις τα κληματα·
και εφυτευσεν αυτην εν εαυτωι. Και τι λοιπον; Ἀλλα αμαρτωλος ειμι, φησι, και
ακαθαρτος. Μη σοι μελετω, ιατρος ειμι. Οιδα το σκευος το εμον, οιδα πως διεστραφη.
Πηλινον ην προ τουτου, και διεστραφη.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Ἀναπλαττω αυτο δια λουτρου παλιγγενεσιας, και παραδιδωμι αυτο τωι πυρι.
Ὅρα γαρ· ελαβε χουν απο της γης, και εποιησε τον ανθρωπον· επλασεν αυτον. Ἦλθεν ο
διαβολος, διεστρεψεν αυτον. Ἦλθεν αυτος, ελαβε παλιν, ανεφυρασεν αυτον,
ανεχωνευσεν αυτον εν τωι βαπτισματι, αλλ' ουκ αφηκεν αυτωι πηλινον ειναι το σωμα,
αλλ' εποιησεν αυτο οστρακινον. Παρεδωκε τον πηλον τωι πυρι του Πνευματος· Αυτος
υμας βαπτισει εν Πνευματι αγιωι, και πυρι· εν υδατι, ινα αναπλασθηι· εν πυρι, ινα
στερεωθηι. ∆ια τουτο ο Προφητης ανωθεν προαγορευων ελεγεν· Ὡς σκευη κεραμεως
συντριψεις αυτους. Ουκ ειπεν, ως σκευη οστρακινα, α εκαστος κεκτηται· εστι γαρ σκευη
κεραμεως εκεινα, α εργαζεται ο κεραμευς εν τωι τροχωι· αλλα τα σκευη του κεραμεως
πηλινα, τα δε ημετερα οστρακινα. Προαναφωνων ουν την δια του βαπτισματος
αναχωνευσιν, Ὡς σκευη, φησι, κεραμεως συντριψεις αυτους. Ἀναπλαττει, λεγει, και
χωνευει. Καταβαινω εις το βαπτισμα, και αναπλαττεται μου το σχημα, και αναχωνευει
του Πνευματος το πυρ, και γινεται οστρακινον. Ὅτι δε ου κομπος τα ρηματα, ακουσον
του Ἰωβ· Ἐποιησε δε ημας πηλον· ο δε Παυλος· Ἔχοντες δε τον θησαυρον τουτον εν
οστρακινοις σκευεσιν. Ἀλλα βλεπε οστρακου ισχυν. Ου γαρ πυρι ωπτηται, 52.407 αλλα
Πνευματι. Πως οστρακινον; Πεντακις τεσσαρακοντα παρα μιαν ελαβον, τρις
εῤραβδισθην, απαξ ελιθασθην, και το οστρακινον σκευος ου κατεκλασθη. Νυχθημερον
εν τωι βυθωι πεποιηκα. Ἐν τωι βυθωι πεποιηκεν, και το οστρακινον ου διελυθη·
εναυαγησε, και ο θησαυρος ουκ απωλετο· το πλοιον υποβρυχιον, και ο φορτος
επλευσεν. Ἔχοντες δε τον θησαυρον. Ποιον θησαυρον; Πνευματος χορηγιαν,
δικαιοσυνην, αγιασμον, απολυτρωσιν. Ποιον; ειπε μοι. Ἐν τωι ονοματι Ἰησου Χριστου,
εγειραι και περιπατει. Αινεα, ιαται σε Ἰησους ο Χριστος. Σοι λεγω, το πονηρον πνευμα,
απελθε απ' αυτου. ιβʹ. Ειδες θησαυρον βασιλικων θησαυρων λαμπροτερον; Τι γαρ
τοιουτον δυναται ποιησειν μαργαριτης βασιλεως, οιον ρηματα Ἀποστολου; Ἐπιθες
μυρια διαδηματα νεκρων, και ουκ εγειρεται· εν δε ρημα εξηλθεν Ἀποστολου, και
στασιαζουσαν την φυσιν επανηγαγε, και προς το αρχαιον αποκατεστησεν. Ἔχοντες δε
τον θησαυρον τουτον. Ὢ θησαυρος ου τηρουμενος μονον, αλλα και τηρων τον οικον,
ενθα αποκειται. Συνηκας τι ειπον; Οι βασιλεις της γης και οι αρχοντες, οταν εχωσι
θησαυρους, μεγαλους οικους κατασκευαζουσιν, οιον τοιχους, μοχλους, θυρας, φυλακας,
κλειθρα, ινα τηρηθηι ο θησαυρος· ο Χριστος δε τουναντιον εποιησεν· ουκ εν λιθινωι, αλλ'
εν οστρακινωι σκευει τον θησαυρον εθηκεν.
Ει μεγας ο θησαυρος, δια τι το σκευος ασθενες; Ἀλλα μη δια τουτο ασθενες το
σκευος, επειδη μεγας ο θησαυρος· ου γαρ τηρειται υπο του σκευους, αλλ' αυτος τηρει το
σκευος. Τιθημι εγω τον θησαυρον, τις δυναται λοιπον κλεψαι; Ἦλθεν ο διαβολος, ηλθεν
η οικουμενη, ηλθον μυριοι, και τον θησαυρον ουκ εκλεψαν· εμαστιχθη, και ο θησαυρος
ου προεδοθη· κατεποντισθη εις θαλασσαν, και ναυαγιον ουκ εποιησεν· απεθανε, και ο
θησαυρος μενει. Ἔδωκε τοινυν τον αῤραβωνα. Που εισιν οι του Πνευματος την αξιαν
βλασφημουντες; Προσεχετε. Ὁ δε βεβαιων ημας συν υμιν εις Χριστον Θεος, ο και δους
τον αῤραβωνα του Πνευματος. Ἴστε παντες υμεις, οτι ο αῤραβων μερος εστι μικρον του
παντος· οπως ακουε. Ἀπερχεται τις αγορασαι οικιαν πολλης τιμης, και λεγει· ∆ος μοι
αῤραβωνα, ινα θαῤρω. Ἀπερχεται τις γυναικα αγαγεσθαι, προικα συντιθησι και
πραγματα, και λεγει· ∆ος μοι αῤραβωνα. Προσχες· και εν πρασει δουλου αῤραβων, και εν
πασι τοις συναλλαγμασιν αῤραβων. Ἐπει ουν ο Χριστος συναλλαγμα μεθ' ημων εποιει
(και γαρ ως νυμφην με εμελλε λαμβανειν), και προικα μοι γραφει, ου χρηματων, αλλ'
αιματος. Προικα δε μοι ταυτην γραφει των αγαθων την αντιδοσιν, α οφθαλμος ουκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ειδε, και ους ουκ ηκουσεν, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη. Ἔγραψε τοινυν εις την
προικα αθανασιαν, αινον μετα αγγελων, απαλλαγην θανατου, ελευθεριαν αμαρτιας,
κληρονομιαν βασιλειας (πολυς ο πλουτος), δικαιοσυνην, αγιασμον, απαλλαγην των
παροντων, ευρεσιν των μελλοντων. Μεγαλη μοι ην η προιξ. Προσχες μετα ακριβειας·
βλεπε τι ποιει. Ἦλθε λαβειν την πορνην, λεγω γαρ αυτην, ως ην ακαθαρτος, ινα 52.408
μαθηις του νυμφιου τον ερωτα. Ἦλθεν, ελαβε με, γραφει μοι προικα· λεγει· ∆ιδωμι σοι
πλουτον τον εμον; Πως; Ἀπωλεσας, λεγει, παραδεισον; λαβε αυτον. Ἀπωλεσας, λεγει, το
ευειδες; λαβε αυτο· λαβε ταυτα παντα. Ἀλλ' η προιξ μου ουκ εδοθη μοι ωδε. ιγʹ.
Προσεχε, δια τουτο εις την προικα ταυτην προλεγει· εγραψε μοι εν τηι προικι αναστασιν
σωματων, αφθαρσιαν. Ου γαρ ακολουθει παντως τηι αναστασει η αφθαρσια, αλλα δυο ην
ταυτα. Και γαρ πολλοι ανεστησαν, και παλιν επεσον, ωσπερ ο Λαζαρος, και τα σωματα
των αγιων. Ἀλλ' ουτος ουχ ουτως, αλλ' αναστασιν, αφθαρσιαν, την μετα αγγελων
χορειαν, την του Υιου απαντησιν εν νεφελαις, και το, Ουτω παντοτε συν Κυριωι
εσομεθα, την απαλλαγην του θανατου, την ελευθεριαν της αμαρτιας, τον
καταποντισμον της τελευτης.
Ποιον εκεινον; α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσεν, και επι καρδιαν ανθρωπου
ουκ ανεβη α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον. Ἀγαθα μοι διδως, α ουκ οιδα; Λεγει,
Ναι· ωδε αρμοζω, ωδε με φιλει. Εις τι ου διδως μοι την προικα ωδε; Ὅταν ελθηις προς
τον Πατερα μου, οταν ελθηις εις τας βασιλικας αυλας. Ἐγω προς σε ηλθον, μη γαρ συ
προς με; Ἦλθον ουχ ινα μεινηις, αλλ' ινα λαβω σε και ανελθω. Μη ζητει ωδε την προικα·
παντα εν ελπιδι, παντα εν πιστει. Και ουδεν μοι διδως ενταυθα; Λεγει· Λαβε αῤραβωνα,
ινα μοι πιστευσηις περι του μελλοντος· λαβε υποβολα, λαβε και μνηστρα. ∆ια τουτο
Παυλος λεγει, Ἡρμοσαμην γαρ υμας. Ὡς μνηστρα εδωκεν ημιν τα παροντα ο Θεος·
μνηστρα εστι τα παροντα, αῤραβων εστιν· η προιξ ολη εκει μενει. Πως; εγω λεγω· ωδε
γηρω, εκει ου γηρω· ωδε θνησκω, εκει ου θνησκω· ωδε λυπουμαι, εκει ου λυπουμαι· ωδε
πενια, και νοσος, και επιβουλαι, εκει ουδεν τοιουτον· ωδε σκοτος, και φως, εκει φως
μονον· ωδε επιβουλη, εκει ελευθερια· ωδε νοσος, εκει υγιεια· ωδε ζωη εχουσα τελος,
εκει ζωη ουκ εχουσα τελος· ωδε αμαρτια, εκει δικαιοσυνη, αμαρτια δε ουδαμου· ωδε
φθονος, εκει ουδεν τοιουτον. ∆ος μοι, φησιν, ταυτα. Ἀναμενε, ινα και οι συνδουλοι σου
σωθωσιν, αναμενε. Ὁ βεβαιων ημας, και δους ημιν τον αῤραβωνα. Ποιον αῤραβωνα; Το
Πνευμα το αγιον, του Πνευματος την χορηγιαν.
Ἀλλα λεγω περι του Πνευματος. Ἔδωκε τοις αποστολοις τον δακτυλιον, ειπων·
Λαβετε και δοτε πασιν. Ὁ δακτυλιος μεριζεται; Μεριζεται και ου διαιρειται· μεριζεται
και ουκ αναλισκεται. Μαθε Πνευματος χορηγιαν· ελαβε Πετρος, ελαβε και Παυλος
Πνευμα αγιον. Περιηλθε την οικουμενην, αμαρτωλους απηλλαττεν αμαρτηματων,
χωλους διωρθου, γυμνους ενεδυε, νεκρους ηγειρε, λεπρους εκαθαριζε, διαβολον
επεστομιζε, δαιμονας απεπνιγε, τωι Θεωι διελεγετο, Ἐκκλησιαν εφυτευσε, ναους
κατεσκαψε, βωμους ανετρεψε, την κακιαν ελυσε, την αρετην εφυτευσε, τους
ανθρωπους αγγελους εποιησε.
ιδʹ. Ταυτα παντα ημεν. Ἀῤραβων επληρωσε την οικουμενην απασαν. Ἅπασαν δε
οταν ειπω, λεγω, οσην ηλιος εφοραι γην, θαλασσαν, νησους, ορη, ναπας, και 52.409
βουνους. Περιηλθε καθαπερ υποπτερος ο Παυλος ενι στοματι παλαιων, ο σκηνοποιος, ο
σμιλην μεταχειριζομενος, και δερματα ραπτων· και αυτη η τεχνη κωλυμα τηι αρετηι ουκ
εγενετο, αλλ' ο σκηνοποιος δαιμονων ισχυροτερος, ο αστομος φιλοσοφων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

φιλοσοφωτερος. Ποθεν; Ἔλαβε τον αῤραβωνα, εβασταζε τον δακτυλιον και περιεφερεν.
Ἔβλεπον παντες, οτι Βασιλευς ηρμοσατο την φυσιν ημων· ειδεν ο δαιμων, και
ανεχωρει· ειδε τον αῤραβωνα, και ετρεμε, και υπεχωρει· ιματια εβλεπε, και
εδραπετευεν. Ὢ δυναμις Πνευματος! ου ψυχηι εδωκε την εξουσιαν, ου σωματι, αλλα και
ιματιωι· ουχ ιματιωι, αλλα και σκιαι. Περιηιει ο Πετρος, και η σκια αυτου νοσους
εφυγαδευε, και δαιμονας απηλαυνε, και νεκρους ηγειρεν. Περιηιει Παυλος την
οικουμενην, τας ακανθας ανατεμνων της ασεβειας, τα σπερματα καταβαλλων της
ευσεβειας, καθαπερ αροτηρ αριστος το αροτρον εχων της διδασκαλιας. Και προς τινας
ηλθε; Προς Θραικας, προς Σκυθας, προς Ἰνδους, προς Μαυρους, προς Σαρδονιους, προς
Γοτθους, προς θηρια αγρια, και μετεβαλε παντα. Ποθεν; Ἀπο του αῤραβωνος. Πως
διηρκεσεν; Ἀπο της του Πνευματος χαριτος. Ἰδιωτης, γυμνος, ανυποδετος· ο και δους
τον αῤραβωνα του Πνευματος. ∆ια τουτο λεγει· Και προς ταυτα τις ικανος; Ἀλλ' η
ικανοτης ημων εκ του Θεου, ος και ικανωσεν ημας διακονους Καινης ∆ιαθηκης, ου
γραμματος, αλλα πνευματος. Ἴδε τι το Πνευμα εποιησεν· ευρε την γην δαιμονων
γεμουσαν, και εποιησεν αυτην ουρανον. Μη γαρ τα παροντα εννοητε· αλλα αναλαβετε
τωι λογισμωι αυτα. Τοτε ην θρηνος, τοτε πανταχου βωμοι, πανταχου καπνος, πανταχου
κνισαι, πανταχου πορνειαι, πανταχου τελεται, πανταχου θυσιαι, πανταχου δαιμονες
βακχευοντες, πανταχου ακροπολις του διαβολου, πανταχου πορνεια στεφανουμενη· και
εις ην ο Παυλος. Πως ου κατεποντισθη; πως ου διεσπασθη; πως ηνοιξε το στομα;
Εισηλθεν εις Θηβαΐδα, και αιχμαλωτους ελαβεν. Εισηλθεν εις τας βασιλικας αυλας, και
τον βασιλεα μαθητην εποιησεν. Εισηλθεν εις το δικαστηριον, και λεγει αυτωι ο δικαστης·
Παρ' ολιγον με πειθεις Χριστιανον γενεσθαι· και ο δικαστης μαθητης εγενετο. Εισηλθεν
εις το δεσμωτηριον, και τον δεσμοφυλακα ελαβεν. Ἀπηλθεν εις βαρβαρων νησον, και
την εχιν διδασκαλον εποιησεν. Ἀπηλθεν εις τον δημον των Ῥωμαιων, και την
συγκλητον επεσπασεν. Ἀπηλθεν εις ποταμους, απηλθεν εις ερημους τοπους πανταχου
της οικουμενης. Ου γη, ου θαλασσα αμοιρος αυτου εστι των κατορθωματων· εδωκε γαρ
τον αῤραβωνα του δακτυλιου, και δους τον αῤραβωνα, λεγει· Τα μεν ηδη διδωμι σοι, τα
δε επαγγελλομαι. ∆ια τουτο λεγει αυτηι ο Προφητης· Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου
εν ιματισμωι διαχρυσωι. Ουχ ιματιον λεγει, αλλ' αρετην. ∆ια τουτο η Γραφη αλλαχου
λεγει· Πως εισηλθες ωδε μη εχων ενδυμα γαμου; Ὥστε ουκ ενδυμα λεγει, αλλα την
πορνειαν, και την ρυπαραν πραξιν και ακαθαρτον.
Ὥσπερ ουν τα ρυπαρα ιματια, αμαρτια· ουτω τα διαχρυσα, αρετη. Ἀλλα το
ιματιον τουτο του βασιλεως ην· αυτος αυτηι και ιματιον εδωκεν· γυμνη γαρ ην, γυμνη
και ασχημονουσα. Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου εν ιματισμωι διαχρυσωι. Ουχ
ιματια λεγει, αλλ' αρετην· ουκ ειπεν, εν χρυσωι. Προσεχε· και αυτη η λεξις πολλην εχει
ευγενειαν νοηματων. Ουκ ειπε, εν χρυσωι, αλλα, ∆ιαχρυσωι. Ἄκουε συνετως. Το χρυσουν
ιμα 52.410 τιον ολον εστι χρυσουν· το δε διαχρυσον μερη μεν εχει χρυσα, μερη δε
σηρικα. ∆ια τι ουν μη χρυσουν ιματιον ειπε φορειν την νυμφην, αλλα διαχρυσον;
Προσεχε ακριβως. Την πολιτειαν λεγει της Ἐκκλησιας, την ποικιλην. Ἐπειδη γαρ ου
παντες βιου ενος εσμεν, αλλ' ο μεν παρθενιαν, ο δε χηρειαν, ο δε ευσεβειαν ασκει·
ιματιον της Ἐκκλησιας η πολιτεια της Ἐκκλησιας. ιεʹ. Ἐπειδη ουν ᾔδει ο ∆εσποτης
ημων, οτι αν μιαν οδον τεμηι, πολλοι εχουσιν οκνησαι, ποικιλας ετεμεν οδους. Ου
δυνασαι δια παρθενιας εισελθειν; Εισελθε δια μονογαμιας. Ου δυνασαι δια μονογαμιας;
Καν δια δευτερογαμιας. Ου δυνασαι δια σωφροσυνης εισελθειν;
Εισελθε δι' ελεημοσυνης. Ου δυνασαι δι' ελεημοσυνης; Εισελθε δια νηστειας. Ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

δυνασαι ταυτην; ∆ευρο εκεινην. Ου δυνασαι εκεινην; ∆ευρο ταυτην. ∆ια τουτο ουκ
εδειξε το ιματιον χρυσουν, αλλα διαχρυσον. Ἢ σηρικη εστιν, η πορφυρα εστιν, η χρυσα
εστιν. Ου δυνασαι ειναι χρυσους; Γενου σηρικος. ∆εχομαι σε, μονον εν τωι ιματιωι. ∆ια
τουτο και ο Παυλος· Ει τις εποικοδομει επι τον θεμελιον τουτον, χρυσον, αργυρον,
λιθους τιμιους. Ου δυνασαι ειναι ο λιθος τιμιος; Γενου χρυσος. Ου δυνασαι ειναι χρυσος;
Γενου αργυρος, μονον εν θεμελιωι. Και παλιν αλλαχου· Ἄλλη δοξα ηλιου, και αλλη δοξα
σεληνης, και αλλη δοξα αστερων. Ου δυνασαι ειναι ηλιος; Γενου σεληνη. Ου δυνασαι
ειναι σεληνη; Γενου αστηρ. Ου δυνασαι ειναι μεγας αστηρ; Γενου καν μικρος, μονον εν
τωι ουρανωι. Ου δυνασαι ειναι παρθενος; Γαμησον μετα σωφροσυνης, μονον εν τηι
Ἐκκλησιαι. Ου δυνασαι ειναι ακτημων; Ἐλεησον, μονον εν τηι Ἐκκλησιαι, μονον εν τωι
ιματιωι, μονον υπο την βασιλισσαν. ∆ιαχρυσον το ιματιον, ποικιλον το ιματιον. Ουκ
αποκλειω σοι την οδον· η αφθονια γαρ των αρετων ευκολον εποιησε την οικονομιαν
του βασιλεως. Ἐν ιματισμωι διαχρυσωι περιβεβλημενη, πεποικιλμενη. Ποικιλον εστιν
αυτης το ιματιον· και ει βουλει, αναπτυξον το βαθος του λογου του ειρημενου, και
βλεπε το ιματιον το διαχρυσον. Ἐνταυθα μεν γαρ οι μεν μοναζοντες εισιν, οι δε γαμον
σεμνον ασκουσιν, ου πολυ εκεινων απολιμπανομενοι· και οι μεν μονογαμοι, αι δε χηραι
ανθουσαι. ∆ια τι παραδεισος; δια τι ποικιλος; Ἔχων ανθη διαφορα, και δενδρα, και
πολλους τους μαργαριτας. Πολλοι οι αστερες, αλλα εις ο ηλιος· πολλοι οι βιοι, αλλα εις
ο παραδεισος· πολλοι οι ναοι, αλλα εις ο παραδεισος· πολλοι οι ναοι, αλλα μια η μητηρ.
Το μεν, σωμα, το δε, οφθαλμοι, το δε, δακτυλος, αλλα παντες εις. Το αυτο γαρ το μικρον,
και το μεγα, και το ηττον. Ἡ παρθενος της γεγαμημενης χρειαν εχει· και γαρ η παρθενος
απο γαμου, ινα μη καταφρονηι γαμου. Ἡ παρθενος ριζα του γαμου. Παντα συνδεδεμενα,
τα μικρα τοις μεγαλοις, και τα μεγαλα τοις μικροις. Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου,
εν ιματισμωι διαχρυσωι περιβεβλημενη, πεποικιλμενη. Το λοιπον, Ἄκουσον, θυγατερ. Ὁ
νυμφαγωγος φησιν ως μελλεις εξερχεσθαι προς τον νυμφιον, υπερβαινοντα σου την
ουσιαν, υπερβαινοντα σου την φυσιν. Ἐγω νυμφαγωγος. Ἄκουσον, θυγατερ. Ευθεως
εγινετο η γυνη; Ναι· ουδεν γαρ σωματικον. Και γαρ ως γυναικα ηρμοσατο, και ως
θυγατερα φιλει, και ως δουλης προνοει, και ως παρθενον τηρει, και ως 52.411
παραδεισον τειχιζει, και ως μελος περιεπει, και ως κεφαλη προνοει, και ως ριζα φυτευει,
και ως ποιμην βοσκει, και ως νυμφιος αρμοζεται, και ως ιλαστηριον συγχωρει, και ως
προβατον θυεται, και ως νυμφιος διατηρει εν καλλει, και ως ανηρ προνοει της
κηδεμονιας. Πολλα τα νοηματα, ινα καν μικρου μερους της οικονομιας απολαυσωμεν.
Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και βλεπε τα γαμικα πραγματα, και πνευματικα. Ἄκουσον,
θυγατερ. Θυγατηρ ην των δαιμονων αυτη πρωτον, θυγατηρ της γης, αναξια της γης, και
νυν γεγονε θυγατηρ του βασιλεως. Τουτο δε ηθελησεν ο ερων αυτης. Ὁ γαρ ερων ουκ
εξεταζει τροπον· ο ερως ου βλεπει αμορφιαν· δια τουτο δε καλειται ερως, οτι πολλακις
και αμορφον φιλει. Ουτω και ο Χριστος εποιησεν· αμορφον ειδεν (ου γαρ αν αυτην
ειποιμι ευμορφον), και ηρασθη, και ποιει αυτην νεαν, μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα. Ὢ
νυμφιου καλλωπιζοντος αμορφιαν νυμφης! Ἄκουσον, θυγατερ, ακουσον, και ιδε. ∆υο
λεγει, Ἄκουσον, και, Βλεπε, τα δυο απο σου, τα μεν τοις οφθαλμοις, τα δε τηι ακοηι. Ἐπει
ουν η προιξ αυτης εν ακοηι ην· ει και τινες οξυτερον προειδον, αναμενετωσαν τους
ασθενεστερους· και υμας επαινω προλαβοντας, και εκεινοις συγγινωσκω ακολουθουσιν·
επειδη η προιξ αυτης εν ακοηι ην (τι εστιν εν ακοηι; Ἐν πιστει. Ἡ γαρ πιστις εξ ακοης· εν
πιστει, ουκ εν απολαυσει, ουκ εν πειραι πασηι), προειπον, οτι εις δυο μερη διειλε την
προικα αυτης, και τα μεν εδωκεν αυτηι αντι αῤραβωνος, τα δε επηγγειλατο αυτηι εις το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

μελλον. Τι αυτηι εδωκεν; Ἔδωκεν αυτηι αμαρτηματων συγχωρησιν, κολασεως αφεσιν,
δικαιοσυνην, αγιασμον, απολυτρωσιν, σωμα δεσποτικον, τραπεζαν θειαν, πνευματικην,
νεκρων αναστασιν. Ταυτα γαρ παντα ειχον οι αποστολοι. Ουκουν τα μεν εδωκεν, τα δε
επηγγειλατο· και τα μεν εν πειραι ην και απολαυσει, τα δε εν ελπιδι και εν πιστει. Και
ακουε. Τι εδωκε; Το βαπτισμα, την θυσιαν. Ταυτα εν πειραι· βλεπε δε. Τι επηγγειλατο;
Ἀναστασιν, σωματων αφθαρσιαν, την μετα αγγελων ενωσιν, την μετα αρχαγγελων
χορειαν, την μετ' αυτου πολιτειαν, την ζωην την ακηρατον, τα αγαθα, α οφθαλμος ουκ
ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις
αγαπωσιν αυτον.
ις ʹ. Συνετε το λεγομενον, μη απολεσητε αυτο· δια τουτο καμνω, ινα νοησητε. Εις
δυο ουν ην αυτης η προιξ διηιρημενη, εις τα παροντα, και εις τα μελλοντα· εις τα
ορωμενα, και εις τα ακουομενα· εις τα δεδομενα, και εις τα πιστευομενα· εις τα εν πειραι,
και εις τα εν απολαυσει· εις τα εν τηι παρουσηι ζωηι, και εις τα μετα την αναστασιν. Ταυτα
βλεπεις, εκεινα ακουεις. Βλεπε ουν, τι λεγει αυτηι, ινα μη νομισηι, οτι ταυτα μονον
ελαβε· καιτοι μεγαλα ην και αποῤρητα και πασαν διανοιαν υπερβαινοντα. Ἄκουσον,
θυγατερ, και ιδε· ακουσον εκεινα, και βλεπε ταυτα· ινα μη λεγηις, Παλιν επ' ελπιδι;
παλιν εν πιστει; παλιν εν τωι μελλοντι; Και βλεπε· τα μεν διδωμι, τα δε επαγγελλομαι·
εκεινα μεν ουν εν ελπιδι, ταυτα δε λαβε ενεχυρα, ταυτα λαβε αῤραβωνα, ταυτα λαβε εις
αποδειξιν. Ἐπαγγελλομαι σοι βασι 52.412 λειαν· πιστευε απο των παροντων, πιστευε
μοι. Βασιλειαν μοι επαγγελληι; Ναι. Το μειζον σοι εδωκα, τον ∆εσποτην της βασιλειας, ος
γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ' υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον· πως ουχι
και συν αυτωι τα παντα ημιν χαρισεται; Ἀναστασιν διδως σωματων; Ναι. Το μειζον σοι
εδωκα. Ποιον; Ἀπαλλαγηναι αμαρτιας. Πως το μειζον; Ὅτι τον θανατον η αμαρτια
ετεκεν. Την μητερα εσφαξα, και τον υιον ου σφαξω; την ριζαν εξηρανα, και τον καρπον
ουκ αναιρω, Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε. Τι ιδω; Νεκρους εγειρομενους, λεπρους
καθαιρομενους, χαλινουμενην θαλασσαν, παραλυτικον σφιγγομενον, παραδεισον
ανοιγομενον, αρτους πηγαζοντας, αμαρτηματα λυομενα, χωλον πηδωντα, ληιστην
παραδεισου πολιτην γενομενον, τελωνην ευαγγελιστην γενομενον, παρθενου
σεμνοτεραν την πορνην. Ἄκουσον, και ιδε· ακουσον εκεινα, και βλεπε ταυτα. Ἀπο των
παροντων λαβε αποδειξιν· και περι εκεινων εδωκα σοι ενεχυρα· ταυτα εκεινων αμεινω.
Και τι θελεις λεγειν; Ταυτα εμα. Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε. Ταυτα η προιξ. Τι εισφερει η
νυμφη; Ἴδωμεν. Και συ εισενεγκε τι ποτε, ινα μη ηις απροικος; Ἐγω τι εχω, φησιν,
εισενεγκειν απο βωμων, απο κνισσης, απο δαιμονων; τι εχω εισενεγκειν; Τι; Γνωμην και
πιστιν. Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε. Και τι θελεις ποιησω; Ἐπιλαθου του λαου σου. Ποιου
λαου; Των δαιμονων, των ειδωλων, του καπνου, της κνισσης, του αιματος. Και ιδε, και
επιλαθου του λαου σου, και του οικου πατρος σου. Ἄφες τον πατερα, και δευρο προς με.
Ἐγω τον Πατερα αφηκα, και ηλθον προς σε, και συ ουκ αφιης τον σον πατερα; Ἀλλα το,
αφηκα, επι του Υιου, μη εγκαταλειψιν νομιζε. Συγκατεβην, ωικονομηκα, σαρκα
ανελαβον. Τουτο νυμφιου, τουτο νυμφης, ινα καταλειψηι τους γονεας, και αλληλοις
αρμοσωμεθα. Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και επιλαθου του λαου σου, και του οικου του
πατρος σου. Και τι μοι διδως, εαν επιλαθωμαι; Και επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους
σου. Ἔχεις εραστην τον ∆εσποτην. Ἂν εκεινον εραστην εχηις, τα εκεινου και εχεις· εαν
δυνηθητε συνιδειν το λεγομενον· λεπτον γαρ εστι το νοημα, και βουλομαι αποῤραψαι
Ἰουδαιων την γλωτταν. Ἀλλα συντεινατε μοι την διανοιαν· αν τε γαρ ακουηι τις, αν τε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

μη ακουηι, εγω σκαπτω, εγω αροτριω. Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και επιλαθου του λαου
σου, και του οικου του πατρος σου, και επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους σου. Καλλος
ενταυθα το αισθητον λεγει ο Ἰουδαιος, ουχι το νοητον, αλλα το σωματικον. ιζʹ.
Προσχες, μαθωμεν τι εστι σωματικον καλλος, και τι εστι νοητον. Ἔστι ψυχη, εστι σωμα,
δυο ουσιαι εισιν· εστι καλλος σωματος, και εστι καλλος ψυχης. Τι εστι καλλος σωματος;
Ὀφρυς εκτεταμενη, οφθαλμος μειδιων, παρεια ερυθραινομενη, χειλη φοινικιζοντα,
τραχηλος ανεστηκως, κομη κραδαινομενη, δακτυλοι ευμηκεις, ηλικια ανεστηκυια,
λευκοτης επανθουσα.
Τουτο το καλλος το σωματικον απο φυσεως γινεται, η απο προαιρεσεως;
Ὡμολογηται, οτι απο φυσεως. Προσεχε ινα μαθηις φιλοσοφων νοηματα. Τουτο το
καλλος, το της οψεως, το του οφθαλμου, το της κομης, το του μετωπου, φυσεως γινεται,
η απο 52.413 προαιρεσεως. Ευδηλον οτι απο φυσεως γινεται. Ἡ γαρ αμορφος, καν μυρια
φιλοκαλησηι, ευμορφος γενεσθαι ου δυναται κατα το σωμα· τα γαρ της φυσεως ακινητα,
οροις πεπεδηται, μη μεταβαινοντα. Ἡ τοινυν καλη, αει καλη, καν μη εχηι φιλοκαλιαν· η
δε αμορφος ευμορφον ποιησαι ου δυναται, ουδε η ευμορφος αμορφον. ∆ια τι; Ἐπειδη
φυσεως εστι ταυτα. Ειδες ουν σωματικον καλλος; Ἄγωμεν εσω εις την ψυχην· η δουλη
προς την δεσποιναν. Προς την ψυχην αγωμεν. Βλεπε εκεινο καλλος, μαλλον δε ακουε
εκεινο· ου γαρ δυνασαι αυτο ιδειν· αορατον γαρ εστιν. Ἄκουε εκεινο το καλλος. Τι ουν
εστι καλλος ψυχης; Σωφροσυνη, επιεικεια, ελεημοσυνη, αγαπη, φιλαδελφια,
φιλοστοργια, υπακοη Θεου, νομου πληρωσις, δικαιοσυνη, συντριβη διανοιας. Ταυτα
καλλη ψυχης. Ταυτα τοινυν ουκ εστι φυσεως, αλλα προαιρεσεως. Και ο μη εχων,
δυναται ταυτα λαβειν, ο δε εχων, εαν ραιθυμησηι, απωλεσεν. Ὥσπερ γαρ ελεγον επι του
σωματος, οτι η αμορφος ευμορφος γενεσθαι ου δυναται· ουτω και επι της ψυχης το
εναντιον λεγω, οτι η αμορφος ψυχη ευμορφος γενεσθαι δυναται. Τι γαρ αμορφοτερον
της ψυχης Παυλου, οτε βλασφημος ην και υβριστης· τι δε ευμορφοτερον αυτου, οτε
ελεγε, Τον αγωνα τον καλον ηγωνισμαι, τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα; Τι
αμορφοτερον της ψυχης του ληιστου; τι δε ευμορφοτερον αυτου εγενετο, οτε
υπηκουσεν, Ἀμην λεγω σοι, σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι; Τι αμορφοτερον
του τελωνου, οτε ηρπασε; τι δε ευμορφοτερον, οτε την οικειαν εδωκε γνωμην; Ὁραις οτι
την ευμορφιαν του σωματος ου δυνασαι μεταλλασσειν· ου γαρ εστι προαιρεσεως, αλλα
φυσεως. Ἡ δε της ψυχης ευμορφια εκ της προαιρεσεως ημιν ποριζεται. Ἔλαβες τους
ορους. Ποιους; Ὅτι το καλλος της ψυχης απο υπακοης του Θεου. Ἐαν γαρ 52.414
υπακουσηι, τωι Θεωι η αμορφος ψυχη, αποτιθεται την αμορφιαν, και γινεται ευμορφος.
Σαυλε, Σαυλε, τι με διωκεις; Ὁ δε· Και τις ει, Κυριε; Ἐγω ειμι Ἰησους. Και υπηκουσε, και
η υπακοη την αμορφον ψυχην ευμορφον εποιησε. Παλιν τωι τελωνηι λεγει, ∆ευρο,
ακολουθει μοι. Και ανεστη ο τελωνης, και εγενετο αποστολος· η αμορφος ψυχη εγενετο
ευμορφος. Ποθεν; Ἀπο υπακοης. Παλιν τοις αλιευσι λεγει, ∆ευτε οπισω μου, και ποιησω
υμας γενεσθαι αλιεις ανθρωπων· και απο της υπακοης εγενετο ευμορφος αυτων η
διανοια. Ἴδωμεν ωδε ποιον λεγει καλλος.
Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και επιλαθου του λαου σου, και του οικου του πατρος
σου, και επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους σου. Ποιον καλλος επιθυμησει; Το ψυχικον.
Ποθεν; Ὅτι επελαθετο. Λεγει, Ἄκουσον ουν, και επιλαθου. Ταυτα προαιρεσεως εστιν.
Ἄκουσον, ειπεν. Ἄμορφος ακουει, και η αμορφια αυτη ου λυεται η του σωματος. Ειπε τηι
αμαρτωλωι, Ἄκουσον, και ει υπακουσει, βλεπει οια η ευμορφια. Ἐπει ουν η αμορφια της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

νυμφης ουκ ην φυσικη, αλλα προαιρετικη (ου γαρ ηκουσε του Θεου, αλλα παρεβη), δια
τουτο ετερωι φαρμακωι αγει αυτην. Ἄμορφος τοινυν εγενου, ουκ απο φυσεως, αλλα
προαιρεσεως· και ευμορφος εγενου απο υπακοης. Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και
επιλαθου του λαου σου, και του οικου του πατρος σου, και επιθυμησει ο βασιλευς του
καλλους σου. Ειτα ινα μαθηις, οτι ουδεν λεγει αισθητον, ακουων το καλλος, μη
οφθαλμον νομισηις. μη ρινα, μη στομα, μηδε τραχηλον, αλλ' ευλαβειαν, πιστιν, αγαπην,
τα ενδον· Πασα γαρ η δοξα της θυγατρος του βασιλεως εσωθεν. Ὑπερ δε τουτων
απαντων ευχαριστησωμεν τωι Θεωι, τωι δοτηρι, οτι αυτωι πρεπει μονωι δοξα, τιμη, κρατος
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15


