De thematibus
Φιλοπονημα Κωνσταντινου βασιλεως υιου Λεοντος περι των θεματων των
ανηκοντων τηι βασιλειαι των Ῥωμαιων Ποθεν εσχον τας ονομασιας και τι
σημαινουσιν αι τουτων προσηγοριαι και οτι τα μεν αυτων αρχαΐζουσι τα δε νεαν
εκτησαντο την προσηγοριαν [Πρωτον μεν ουν του καλουμενου Ἀνατολικου, ει
δοκει, μνημονευσωμεν· ενταυθα της Ἀνατολης θεματα ηγουν της μικρας Ἀσιας.
προλογ.1 Πρωτον θεμα το καλουμενον Ἀνατολικον
Ου κατα την των πολλων υποληψιν, ως εμοι καταφαινεται, η των θεματων εγενετο
προσηγορια. Ουδε γαρ παλαια τις εστιν, ουδε τις των ιστοριας γραψαντων εμνησθη
της τοιαυτης ονομασιας, ως λεγονται νυν· αλλα πρυην και κατ' αρχας ταγματα τινα
και λεγεωνες υπηρχον αναγεγραμμεναι κατ' εθνος, ως η λεγεων η των
τεσσαρακοντα μαρτυρων [ελεγετο Κεραυνοβολος] και αλλη Μαρμαριτων και αλλη
Πισιδικη και ετερα Θετταλικη και αλλη αλλως ωνομασμενη, υπο δουκα και ηγεμονα
τυγχανουσαι πολλακις δε και πραιποσιτον. Και ταυτα ποτε; Ὅτε οι βασιλεις μετα του
λαου επεστρατευον και τοις ανταιρουσι τον της Ῥωμαικης δουλειας ζυγον
επετιθεσαν και μικρου δειν πασαν την οικουμενην επολιορκουν ατακτουσαν και
αντιλεγουσαν, ως ο Καισαρ Ἰουλιος, ως ο θαυμαστος Αυγουστος, ως ο Τραιανος
εκεινος ο περιβοητος, ως ο μεγας εν βασιλευσι Κων σταντινος και Θεοδοσιος και οι
μετ' εκεινους τον χριστιανισμον και την θεοσεβειαν ασπασαμενοι. Ουκ ην γαρ εικος,
βασιλεως επι στρατοπεδου παροντος, στρατηγον διαταττεσθαι· υφ' ηγεμονας γαρ και
ταξιαρχας ετελουν και ολα τα των πολεμων πραγματα επι τηι του βασιλεως βουληι
απεκρεμαντο· και πας ο λαος ενα και μονον τον βασιλεα εωρα. Ὅτε δε του
στρατευειν οι βασιλεις απεπαυσαντο, τοτε και στρατηγους και θεματα διωρισαντο.
Και εις τουτο κατεληξεν η των Ῥωμαιων αρχη μεχρι της σημερον. Νυνι δε
στενωθεισης κατα τε ανατολας και δυσμας της Ῥωμαικης βασιλειας και
ακρωτηριασθεισης απο της αρχης Ἡρακλειου του Λιβυος, οι απ' εκεινου
κρατησαντες ουκ εχοντες οποι και οπως καταχρησονται τηι αυτων εξουσιαι, εις μικρα
τινα μερη κατετεμον την εαυτων αρχην και τα των στρατιωτων ταγματα, μαλιστα
ελληνιζοντες και την πατριον και ρωμαικην γλωτταν αποβαλοντες. Λογγινους γαρ
ελεγον τους χιλιαρχους και κεντουριωνας τους εκατονταρχους και κομητας τους
νυνι στρατηγους. Αυτο γαρ το ονομα του θεματος ελληνικον εστι και ου ρωμαικον,
απο της θεσεως ονομαζομενον. Πρωτον μεν ουν του καλουμενου Ἀνατολικου, ει
δοκει, μνημονευσωμεν· ενταυθα της Ἀνατολης θεματα ηγουν της μικρας Ἀσιας. ˉˉΑ.
Πρωτον θεμα το καλουμενον Ἀνατολικον Ἀνατολικον τοινυν το θεμα καλειται, ουχ
οτι της ανω και πρωτης ανατολης εστιν, οθεν ανισχει ο ηλιος, αλλ' οτι προς ημας
τους κατοικουντας το Βυζαντιον και την της Ευρωπης γην λεγεται ανατολικον. Προς
δε τους κατοικουντας την Μεσοποταμιαν Συριας και την μεγαλην Ἀσιαν, εν ηι
κατοικουσιν Ἰνδοι και Αιθιοπες και Αιγυπτιοι, λεγεται δυτικον μεσον και Ἀσια
μικρα· η γαρ Ἀνατολη, καθωσπερ εφημεν, Ἰνδων εστι και Αιθιοπων και Αιγυπτιων
και των λοιπων των Ἀνατολην κατοικουντων. Ὅμως ινα μη μακρολογωμεν και
δοκωμεν τισι τερατευεσθαι περι της των θεματων ονομασιας, συντομωτερον
ερουμεν ως εχει αυτη η αληθεια. Το τοινυν Ἀνατολικον θεμα, ως νυν ονομαζεται, εκ
πεντε εθνων την ολην κατοικιαν εσχηκεν. Ἀρχην γαρ αυτου απο της κωμοπολεως
της ονομαζομενης Μηρου πεποιηται, και λεγεται Φρυγια Σαλουταρια εως του
Ἰκονιου. Τα δε προσοικα των Ἰσαυρων τα προς τον Ταυρον καλειται Λυκαονια. Τα δε
προς θαλασσαν και τον νοτον και τα του καλουμενου Ψυχρου ορη και εως αυτης
Ἀτταλειας καλειται Παμφυλια. Τα δε ανω και μεσογαια καλειται Πισιδια. Τα δε απο
του Ἀκροινου και μεχρι του Ἀμωριου καλειται Φρυγια Καπατιανη. Τα δε προς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

θαλασσαν νευοντα και διοριζοντα την Καριαν καλειται Λυκια. Ὅσα μεν ουν εισι
μεσογαια και προσοικα τωι Ταυρωι και διηκοντα μεχρι των οριων Καππαδοκιας
καλειται Ἀνατολικα· μερη γαρ εισι του Ἀνατολικου θεματος. Ἐνταυθατοινυν το του
Ἀνατολικου θεματος εστι περας, αρχην μεν εχον απο της Μηρου, η εστι τελος του
Ὀψικιου, τερματιζον δε μεχρι των οριων Ἰσαυριας προς μηκος· προς δε πλατος εχει
μεν εξ αριστερων μερη τινα του Βουκελλαριου και την αρχην της Καππαδοκιας· προς
δε δεξιαν την τε Ἰσαυριαν και την αρχην των μερων του Κιβυρραιωτου. Ἰδου τοινυν
το θεμα το Ἀνατολικον· και κατ' αρχας μεν ουκ ην ουτως· αλλ' εις χιλιαρχιας και
πεντακοσιαρχιας [και εκατονταρχιας και πεντηκονταρχιας] διηιρητο το ταγμα το
στρατιωτικον, εις δε τις ανθυπατος εκρατει των ολων ταγματων, ωσπερ επι των
κατω χρονων, και εως Ἰουστινιανου μαγιστρος επεμπετο τοις ταγμασιν εξαρχος. Και
μαρτυς ο εν Σμυρνηι κειμενος ταφος Πουπλιου τινος ανθυπατου γραφων ουτως·
"Πουπλιος ανθυπατος αρχων Ἰωνιας Φρυγιας Αιολιδος Μαιονιας Λυδιας
Ἑλλησποντου Μυσιας Βιθυνιας Ταρσιας Γαλατιας Μαριανδυνων Ποντου
Παφλαγονιας Καππαδοκιας μικρας και μεγαλης Ἰσαυριας τε και Λυκαονιας και μεχρι
των οριων του Ταυρου και της μικρας Ἀρμενιας". Ἰδου αρχη ενος ανθυπατου.
Ἐγενετο δε και εν τοις κατω χρονοις αλλος τις στρατηλατης την αξιαν πατρικιος,
τουνομα Ἰορδανης, ουτινος εισι τα αργυρα μινσουρια τα αναγλυφα, απερ κεινται εν
τωι βασιλικωι βεστιαριωι, επιγραφην εχοντα τοιανδε· "Ἰορδανου στρατηλατου της
Ἀνατολης και των λοιπων εθνων των υπο την μικραν Ἀσιαν". Και ουτος γαρ
μοναρχος ην της αυτης Ἀνατολης ηγουν μικρας Ἀσιας, ηνθει δε και ευδοκιμει επι
των ημερων Ἀρκαδιου του βασιλεως. Ὡς ουν προειπομεν, το νυν Ἀνατολικον
καλουμενον θεμα υπο πεντε εθνων κατοικειται, Φρυγων, Λυκαονων, Ἰσαυρων,
Παμφυλων, Πισιδων. Κατ' εθνος ουν αυτων ην αρχηγος οτε ησαν ελευθεροι και προ
του τον ζυγον και την αρχην εμπεσειν επ' αυτους την Ῥωμαικην. Ἐμπεσοντος δε του
των Ῥωμαιων ζυγου και αυξηθεισης της βασιλειας αυτων, εδουλωθησαν απαντες
και εγενοντο συμμιγεις υπο μιαν αρχην. ∆ιηιρεθησαν δε και εγενοντο θεματα, οτε η
των Ῥωμαιων αρχη παρα των αθεων Ἀγαρηνων ηρξατο κολοβουσθαι και
ακρωτηριαζεσθαι και συστελλεσθαι κατα μικρον· και εως μεν Ἰουστινιανου του
βασιλεως υπο μιαν αρχην ησαν απαντες και της Μαυρικιου βασιλειας· και μαρτυς
αυτος Βελισαριος, ος ην μονοστρατηγος πασης Ἀνατολης. Ἐπεαν δε ηρξαντο οι
Ἀγαρηνοι εκστρατευειν κατα Ῥωμαιων και διαφθειρειν τας χωρας και πολεις
αυτων, ηναγκασθησαν οι κατα καιρον βασιλεις τεμνειν εις μικρα την μιαν αρχην,
και το μεν απενειμον στρατηγωι τινι και εκαλεσαν Ἀνατολικον, διοτι, ως
προειπομεν, προς ημας τους κατοικουντας το Βυζαντιον, προς ανατολην κειται. Το
δε παλαιον κατα εθνος ην αρχηγος· επολιτευοντο δε ως ην εθος αυτοις, αλλοι μεν
δημοκρατιαις, αλλοι δε τυραννοις υποταττομενοι. Ὑπο δε την των Ῥωμαιων
βασιλειαν γενομενοι, εις επαρχιας διηιρεθησαν και ηγεμονιας και δουκατα και τους
καλουμενους κονσιλαριους, τουτεστι βουλευτας. Ἦσαν δε και τινες αυτων
πριγκιπες, ως εν τοις των αγιων μαρτυριοις διαγραφει, αλλα μην και σκρινιαριοι.
Ὕπαρχοι δε ησαν διττοι, ετεροι μεν πραιτωριων, ετεροι δε πολεων· και οι των
πραιτωριων διηκονουν τοις βασιλευσι στρατευουσι, και τας των στρατιωτων τροφας
εξ ετοιμου παρεχοντες, τα τε των βασιλεων απληκτα διευθετουντες και τας οδους
εκκαθαιροντες. Και ταυτα μεν τα των Ῥωμαιων· οτε δε Περσαι εκρατουν και μετ'
αυτους Μακεδονες, εις σατραπειας ην διηιρημενη η πασα Ἀσια, και σατραπης μεν ην
Λυδων, ετερος δε Φρυγων, αλλος δε Ἰωνων, ετερος δε Παμφυλων, αλλος δε Καρων,
αλλος δε Παφλαγονων, αλλος δε Βιθυνων, και απλως η πασα Ἀσια μικρα
καλουμενη, ως εδοκει τωι Περσηι, καπειτα τοις Μακεδοσι, διεμεμεριστο τε και
διεταττετο, και αλλος μεν των δημοσιων πραγματων ηρχεν, αλλος δε των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

στρατιωτικων. Και ταυτα μεν επι τοσουτον. Ἐνταυθα τοινυν εστω το περας του της
Ἀνατολης θεματος. Οι δε λεγομενοι τουρμαρχαι εις υπουργιαν των στρατηγων
εταχθησαν. Σημαινει δε το τοιουτον αξιωμα τον εχοντα υφ' εαυτον στρατιωτας
τοξοφορους πεντακοσιους και πελταστας τριακοσιους και δεξιολαβους εκατον.
Ουτως γαρ κειται εν τηι βιβλωι Ἰωαννου Φιλαδελφεως του καλουμενου Λυδου. ασια.2
ˉˉΒˉ. ∆ευτερον θεμα το προσαγορευομενον Ἀρμενιακον Το θεμα το καλουμενον
Ἀρμενιακον ου κυριον εχει το ονομα ουδε αρχαια τις εστιν η τουτου προσηγορια,
αλλα απο των ομορουντων και συνοικων Ἀρμενιων την προσηγοριαν εκτησατο.
∆οκω δε ειπειν οτι επι Ἡρακλειου βασιλεως και των κατω χρονων την τοιαυτην
προσηγοριαν εκληρονομησεν· ουτε γαρ Στραβων ο γεωγραφος της τοιαυτης
ονομασιας εμνησθη, καιτοι Καππαδοκης ων το γενος εξ Ἀμασειας της πολεως, ουτε
Μενιππος ο τους σταδιασμους της ολης οικουμενης απογραψαμενος, ουτε μην
Σκυλαξ ο Καρυανδηνος, ουτε αλλος τις των ιστοριας γεγραφοτων, ουτε αυτος
Παυσανιας ο ∆αμασκηνος. Και φαινεται νεωτερα η τοιαυτη ονομασια· ουτε γαρ
Προκοπιος, ουτε μην Ἀγαθιας, ουτε Μενανδρος, ουτε Ἡσυχιος ο Ἰλλουστριος
εμνημονευσαν του τοιουτου ονοματος, οι τα χρονικα συνταξαντες επι της
Ἰουστινιανου βασιλειας. Την γαρ Καππαδοκιαν οι παλαιοι εις τρια τεμνουσι μερη· εις
τε Καταονιαν την απο Μελιτηνης αρχομενην, και την απο του Ταυρου Ταυρικην
ωνομασμενην, και αυτην την μεσογαιον, εν ηι Καισαρεια η πολις η των Καππαδοκων
μητροπολις ιδρυται. Καλουσι δε οι παλαιοι μεγαλην τε και μικραν Καππαδοκιαν,
μεγαλην μεν την απο Καισαρειας και του Ταυρου και εως της Ποντικης θαλασσης, ην
διοριζει Ἅλυς μεν ποταμος εκ δυσμων, Μελιτηνη δε εξ ανατολων. Και αυτη μεν η
μεγαλη Καππαδοκια. Και τουτων μαρτυς Πολυβιος, ο την Ῥωμαικην ιστοριαν
γεγραφως, ος διοριζει την Καππαδοκιαν απο τε του Ταυρου και Λυκαονιας και εως
της Ποντικης θαλαττης· και αυτη γαρ η Νεοκαισαρεια η τε Κολωνεια και η Μελιτηνη
συμπασα Καππαδοκια λεγονται. Ἔστι δε το ονομα περσικον· Περσης γαρ τις ανηρ ***
εν κυνηγιωι Ἀρταξερξηι τωι βασιλει, η ουκ οιδα αλλωι τινι· λεων προσαπαντησας του
ιππου του βασιλεως εδραξατο. Και κατα τυχην ευρεθεις ο Περσης εν τωι του θηρος
συναντηματι, τον ακινακην σπασαμενος ερρυσατο τον βασιλεα παρα μικραν
κινδυνευοντα και τον λεοντα εθανατωσεν. Ουτος ουν ο Περσης επι τινος ορους
υψηλοτατου αναβας και πασαν την γην περισκοπησας οσην οφθαλμος ανθρωπινος
περιβλεπει κατα τε ανατολας και δυσμας, αρκτον τε και μεσημβριαν, δωρεαν παρα
του βασιλεως πασαν ειληφε. Ταυτα δε ιστορει Πολυβιος. Και κατοικειται προς μεν
Κολωνειαν παρα Ἀρμενιων, προς δε την μεσογαιον, οπουπερ εστιν η Ἀμασεια και ο
λεγομενος ∆αζυμων, παρα των καλουμενων Λευκοσυρων· ομως παντας τους
Καππαδοκας και τους μεχρι θαλαττης της Ποντικης κατοικουντας [Ἡροδοτος]
Στραβων Λευκοσυρους καλει, προς αντιδιαστολην των Συρων των επεκεινα του
Ταυρου και Κιλικιας οικουντων Μελανοσυρων προσαγορευομενων. Μικρα δε
Καππαδοκια, η νυν χρηματιζουσα εις θεμα, ητις ομορος εστι Λυκαονιας και διαβαινει
μεχρις αυτης Καισαρειας, πλατυνεται δε εως αρχης των Βουκελλαριων, καταληγει
δε προς ανατολας μεχρις αυτης Ῥοδεντου και του φρουριου του καλουμενου Λουλου
και αυτης Ποδενδου. Τα δε επεκεινα της Κιλικιας εισι μερη, ων απαρχεται η Ταρσος
και η Μομψου εστια και Ἄδανα. Και ηδε μεν η μικρα Καππαδοκια η αρτιως εις
θεματος ονομα χρηματιζουσα. Ἐπι δε των ανω χρονων ειτε Ἰουστινιανου ειτε
αλλων τινων των βασιλεων τμηθεισης της Καππαδοκιας εις τρια μερη, το μεν
μεσογαιον εκληθη Χαρσιανον, απο Χαρσιου τινος αρχοντος τωι τοτε καιρωι
παρευδοκιμησαντος εν τωι προς Περσας πολεμωι, και δια τουτο εις θεματος ταξιν και
στρατηγιδα μεχρι του νυν εχρηματισε· το δε κατω και προς θαλασσαν εκληθη
Ἀρμενιακον, δια το ειναι αυτο πλησιοχωρον των Ἀρμενιων· το δε ανωθεν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ομορουν τοις Λυκαοσι και τωι Ταυρωι, Καππαδοκια μικρα νυν, ως εφαμεν, εις θεματος
ονομα χρηματιζουσα. Ἐβασιλευετο δε μεχρις Αυγουστου Καισαρος. Ἦν δε υπο την
Περσικην εξουσιαν, πριν η το Ῥωμης αυξηθηναι βασιλειον. Ἐγενετο δε και
αυτονομος, οτε Ἀριαραθης ηρχεν αυτης ο βασιλευς, εξ ου η λιμνη η το αλας
τικτουσα, ην αρτιως βαρβαριζοντες Καρατειαν καλουσιν, Ἀριαραθεια επωνομαστο.
Μετα δε Ἀριαραθην βασιλευει αυτης Ἀρχελαος ο κηδεστης Ἡρωδου του βασιλεως
της Ἰουδαιας. Μετα δε τουτον παυσαμενης της βασιλειας, εις επαρχιαν παρα των
Ῥωμαιων το σχημα μετεβαλε, και ανθυπατος ταυτην εδασμολογει τε και διεταττεν.
Εισι δε πολεις επισημοι κατα την πρωτην επαρχιαν τεσσαρες· Καισαρεια μητροπολις,
η απο του μεγαλου Καισαρος Ἰουλιου ωνομασμενη, ητις προτερον εκαλειτο Μαζακα,
απο Μουσωχ του των Καππαδοκων αρχεγονου· δευτερα πολις Νυσσα· τριτη τα
Θερμα, τεταρτη Ῥεγεποδαντος. Της δε δευτερας Καππαδοκιας εισι πολεις υπο
ηγεμονα οκτω· Τυανα, Φαυστινουπολις, Κυβιστρα, Ναζιανζος, Σασιμα, Παρνασος,
Ῥεγεδωρα, Μωκισσος και φρουριον το καλουμενον Κορον. Της δε τριτης
Καππαδοκιας, η νυν ονομαζεται Ἀρμενιακος, εισι πολεις επτα· Ἀμασεια, Ἴβωρα,
Ζαλιχος, Ἄνδραπα, Ἀμινσος Νεοκαισαρεια, Σινωπη. ∆ισβεβοηται δε παρα πασιν επι
κακοτροπιαι το των Καππαδοκων γενος, ως και παροιμιαν περι αυτων εξενεχθηναι
τοιαυτην· "τρια καππα κακιστα· Καππαδοκια Κρητη Κιλικια". Και εν επιγραμμασι·
Καππαδοκαι φαυλοι μεν αει· ζωνης δε τυχοντες, φαυλοτεροι· κερδους δ' εινεκα
φαυλοτατοι· ην δ' αρα δις και τρις μεγαλης δραξωνται απηνης, δη τοτε γινονται
φαυλεπιφαυλοτατοι. Και αλλως· Καππαδοκην ποτ' εχιδνα κακη δακεν· αλλα και
αυτη κατθανε γευσαμενη αιματος ιοβολου. Ἐκ δε ταυτης τα τοιαυτα
βλασφημουμενης εβλαστησαν ανδρες, μαλλον δε ειπειν, εξανετειλαν ωσπερ αστερες
πολυφωτοι, επι σοφιαι διαβοητοι, ζηλωται της Χριστιανων πιστεως, Γρηγοριος ο
Θαυματουργος ο Νεοκαισαρειας επισκοπος, Φαιδιμος τε ο Ἀμασειας και Βασιλευς ο
αοιδιμος ο επι Λικινιου μαρτυρησας υπερ της των Χριστιανων πιστεως και ο
Βασιλισκος ο Κομανων αρχιεπισκοπος ος και αυτος μαρτυριωι ετελειωθη, μεθ' ου
κατετεθη το λειψανον Ἰωαννου του Χρυσοστομου, Βασιλειος τε ο μεγας ο
Καισαρειας επισκοπος· και ο Θεολογος Γρηγοριος, ο Ναζιανζου την επισκοπην
κληρωσαμενος, νυνι εν τωι των Ἀποστολων ναωι κατατεθεις μετα των πατριαρχων
ταυτης της πολεως υπο του ευσεβους και φιλοχριστου βασιλεως Κωνσταντινου, οι τε
αδελφοι του μεγαλου Βασιλειου, Πετρος τε και Γρηγοριος και Ναυκρατιος, Καισαριος
τε ο αδελφος Γρηγοριου του Θεολογου. Και ταυτα μεν τα της Καππαδοκιας ως εν
επιτομηι. ασια.3 ˉˉΓˉ. Τριτον θεμα των Θραικησιων Το δε νυν καλουμενον
Θραικησιων θεμα παλαι μεν και κατ' αρχας Ἀσια μικρα ωνομαζετο, και ο ταυτης
κρατων ανθυπατος Ἀσιαρχης ελεγετο. Και ινα μη λεγω τους εξωθεν, αυτος ο μαρτυς
της αληθειας Λουκας ο ευαγγελιστης και αποστολος εν ταις Πραξεσι των
Ἀποστολων το αυτο λεγει, μεμνημενος Ἀλεξανδρου του τοτε πρωτευοντος των
Ἐφεσιων, Ἀσιαρχην αυτον αποκαλων. Θραικησιοι δε επεκληθησαν απο τοιαυτης
αιτιας· επι των ημερων Ἀλυαττου του των Λυδων βασιλεως, ανηρ τις μετα γυναικος
και των εαυτου τεκνων εκ Μυσιας της των Θραικων χωρας ορμωμενος, –ης και
Ὅμηρος μνημονευει λεγων ουτως· Μυσων τ' αγχεμαχων και αγαυων Ἱππημολγων–
διεπερασεν εις τα μερη της Ἀσιας εις χωραν την λεγομενην Λυδιαν και κατυκησε
πλησιον της πολεως Σαρδεων. Του ουν βασιλεως προς το της πολεως τειχος
καθεζομενου, διηρχετο η γυνη του Θραικος επι μεν της κεφαλης βασταζουσα
σταμνον, επι δε των χειρων ηλακατην και ατρακτον, οπισθεν δε προς την ζωνην
ιππος τις προσεδεδετο· και επι μεν της κορυφης ο σταμνος ην μεστος υδατος, εν δε
ταις χερσιν ειργαζετο νηθουσα εκ της ηλακατης τον ατρακτον, οπισθεν δε προς την
ζωνην ηκολουθει ο ιππος απο της πηγης πεποτισμενος. Ταυτην ιδων ο βασιλευς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μεγαλως εθαυμασε και ηρωτησε ποθεν και τις και ποιας εστι πολεως. Ἡ δε
απεκρινατο Μυση μεν ειναι το γενος εκ ***· Θραικης δ' εστιν αυτη πολιχνιον. Λαβων
ουν ο βασιλευς απο της γυναικος αφορμην, πρεσβειαν προς τον της Θραικης βασιλεα
ποιησαμενος Κοτυν ονομαζομενον, εκειθεν ελαβεν ανδρας μετοικους μετα
γυναικων και τεκνων οχλον ικανον. Ἐκ τουτου του γενους ωνομασθησαν οι την
μικραν Ἀσιαν οικουντες Θραικησιοι, δια το ειναι αυτους εργοπονους εργωδεις τε και
χειρωνακτας. Ὅλον δε το των Θραικησιων θεμα εκ γενων συνισταται τοιωνδε·
Λυδων, Μαιονων, Καρων, Ἰωνων· και Ἴωνες μεν καλουνται οι κατοικουντες
Μιλητον τε και Ἔφεσον· οι δε το μεσογαιον Σαρδιανοι, Λυδοι τε και Μαιονες και
Καρες και οι της μικρας Φρυγιας οικητορες. Και ουτως μεν οι Θραικησιοι. Ταυτην δε
την ιστοριαν Νικολαος ο ∆αμασκηνος γραφει εν τωι οκτωκαιδεκατωι αυτου βιβλιωι, ο
γεγονως υπογραφευς Ἡρωδου του βασιλεως. Ὠνομασθησαν δε Θραικησιοι δια το
ειναι αυτους εκ της των Θραικων γης, ωσπερ ειπομεν. Εισι δε πολεις περι την Ἀσιαν
εικοσι· πρωτη μεν Ἔφεσος, δευτερα δε Σμυρνα, τριτη Σαρδεις, τεταρτη Μιλητος,
πεμπτη Πριηνη, εκτη Κολοφων, εβδομη Θυατειρα, ογδοη το Περγαμον, ενατη
Μαγνησια, δεκατη Τραλλη, ενδεκατη Ἱεραπολις, δωδεκατη Κολοσσαι αι νυν
λεγομεναι Χωναι, ου εστι ναος διαβοητος του αρχαγγελου Μιχαηλ, τρισκαιδεκατη
Λαοδικεια, τεσσαρεσκαιδεκατη Νυσσα, πεντεκαιδεκατη Στρατονικεια, εξκαιδεκατη
Ἀλαβανδα, επτακαιδεκατη Ἀλινδα, οκτωκαιδεκατη Μυρινα, εννεακαιδεκατη Τεως,
εικοστη Λεβεδος, [εικοστη πρωτη Φιλαδελφεια] και αλλαι τινες. Και ταυτα μεν περι
τουτον. ασια.4 ˉˉ∆. Τεταρτον θεμα το ονομαζομενον Ὀψικιον Το δε θεμα το
καλουμενον Ὀψικιον πασιν εχει γνωριμον την προσηγοριαν· οψικιον γαρ ρωμαιστι
λεγεται, οπερ σημαινει τηι Ἑλληνων φωνηι τους προπορευομενους εμπροσθεν του
βασιλεως επι ευταξιαι και τιμηι. Ὅθεν ουδε στρατηγος χρηματιζει ο του Ὀψικιου
ηγουμενος, αλλα κομης και ονομασιαν και την προσωνυμιαν προσαγορευεται. Ἡ δε
περιοχη του Ὀψικιου υπο τοσουτων φυλων τε και εθνων κατοικειται, απο μεν
θαλασσης αρχομενον, τουτεστι του Ἀστακηνου κολπου, και του ∆ασκυλιου
ακρωτηριου, και μεχρι του Τριτωνος και των ορεων Σιγριανης και αυτης
Προικοννησου και εως αυτης της Ἀβυδου Κυζικου τε και Παριου. Και τα μεν κατω
και παρα θαλασσαν απο του Ἀστακηνου κολπου αρχομενα και των Πυλων και εως
της μεσογαιου του Μυσιου Ὀλυμπου προσαγορευομενου και της χωρας των
καλουμενων ∆αγοτθηνων και αυτης Προυσιαδος κατοικουσι Βιθυνοι· τα δε προς
νοτον του Ὀλυμπου και εως του ποταμου Ῥυνδακου κατοικουσι Μυσοι· τα δε προς
θαλασσαν και την Κυζικον κατοικουσι Φρυγες τε και Γραικοι, απο του ποταμου
Γρανικου την ονομασιαν πλουτησαντες· εν ωι γεγονεν η πρωτη μαχη προς τους
στρατηγους των Περσων Ἀλεξανδρου του Μακεδονος. Ἄνω δε παρεκτεινεται μεχρι
του ∆ορυλαειου και αυτου Κοτυαειου, εξ ουπερ εστιν ο ονομαστοτατος και παλαιος
εκεινος Αισωπος ο την μυθοποιιαν πρωτος εις τον βιον εισαγαγων, και εως της
κωμοπολεως Μηρου κατα ανατολας. Προς δε τας δυσμας καταληγει εις Ἄβυδον,
προς δε πλατος απο του Ῥυνδακου ποταμου και μεχρι της κωμοπολεως της
καλουμενης ∆οματερου. Και ουτω μεν το Ὀψικιον. Και την ονομασιαν αυτου
ειπομεν δια το προπορευεσθαι εμπροσθεν του βασιλεως και καταρτιζειν και
διευθυνειν τας οδους αυτου και μονας. Εισι δε εθνη τα συμπληρουντα το Ὀψικιον
τοσαυτα· Βιθυνοι, Μυσοι, Φρυγες, ∆αρδανοι, οι και Τρωες λεγομενοι. Ἔχει δε πολεις
επισημους το θεμα το καλουμενον Ὀψικιον τοσαυτας· πρωτην μεν Νικαιαν την και
μητροπολιν χρηματιζουσαν, δευτεραν δε Κοτυαειον, τριτην ∆ορυλαειον, τεταρτην
Μηδαειον, πεμπτην Ἀπαμειαν, εκτην Μυρλειαν, εβδομην Λαμψακον, ογδοην
Παριον, ενατην Κυζικον, δεκατην Ἄβυδον. ασια.5 ˉˉΕ. Πεμπτον θεμα το λεγομενον
Ὀπτιματοσ Το καλουμενον ουκ οιδ' οπως ειπειν θεμα Ὀπτιματος ουδεμιαν εχει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

κοινωνιαν προς θεματα· εις γαρ δουλειαν μονην προσειληπται, δια το ειναι αυτο
οικτροτατον και μητε τουρμαις μητε δρουγγοις τετιμημενον, αλλ' η τον τουτου
κρατουντα, δομεστικον μονον αγορευομενον. Εις γαρ υπηρεσιαν ετετακτο των
στρατιωτων, οτε οι βασιλεις τοις εθνεσι [μετα του λαου] επεστρατευον, στρατιωτων
δε εκεινων των εν τοις βασιλικοις ταγμασι ταττομενων· οσοι γαρ εν ταις Σχολαις και
τοις Ἱκανατοις και τοις λοιποις ταγμασιν εστρατευοντο εις υπηρεσιαν, εις εκαστος
αυτων οπτιματον εκεκτητο. Ἔστι δε ονομασια των ατιμων ισην υβριν φερουσα των
παρα Ῥωμαιοις καλουμενων κορτελινων. ∆ιο ουδε εις θεματος ταξιν λελογισται,
ουδε στρατηγος ο τουτου αρχων κατονομαζεται, αλλα δομεστικος, ο υπο χειρα ων
στρατηγου και την αξιαν καταδεεστερος. Εισι δε εθνη τα συμπληρουντα, μαλλον δε
υπουργουντα εις την τοιαυτην δουλειαν των στρατιωτων και αυτου του βασιλεως,
τοσαυτα· Βιθυνοι, Θυνοι, Ταρσιαται. Προσαπτεται δε και Φρυγων. Ἔχει δε πολεις
επισημους τοσαυτας· πρωτην μεν Νικομηδειαν την μητροπολιν, δευτεραν δε
Ἑλενουπολιν, τριτην Πραινετον, τεταρτην Ἄστακον, πεμπτην Παρθενουπολιν. Ῥει
δε εν τωι θεματι των Ὀπτιματων ποταμος ο καλουμενος Σαγαρις· εν ωι εστιν
αξιοθεατος γεφυρα, ην εποιησεν Ἰουστινιανος ο βασιλευς εκεινος ο πολυυμνητος,
επιγραφην εχουσα τοιαυτην, ητις γεγραπται εν μιαι των πλακων ουτωσι λεγουσα·
Και συ μεθ' Ἑσπεριην υψαυχενα και μετα Μηδων εθνεα και πασαν βαρβαρικην
αγελην, Σαγγαριε, κρατερηισι ροας αψισι πεδηθεις ουτως εδουλωθης κοιρανικηι
παλαμηι· ο πριν γαρ σκαφεεσσιν ανεμβατος, ο πριν ατειρης κεισαι λαινεηι σφιγκτος
αλυκτοπεδηι. Και ταυτα μεν περι του καλουμενου θεματος των Ὀπτιματων. ασια.6
ˉ ˉ. Ἕκτον θεμα το καλουμενον Βουκελλαριοσ Ὁμοιως δε και το θεμα των
Βουκελλαριων ουκ απο τοπου τινος την προσηγοριαν εκτησατο, ουτε μην απο
εθνους ουτω καλουμενου, αλλα δια το επακολουθειν τοις στρατιωταις και τας
τροφας αυτων επιφερεσθαι –βουκελλαριος γαρ κατα Ῥωμαιων διαλεκτον ο φυλαξ
του αρτου καλειται –ωστε ειναι τους στρατιωτας ελαφρους και αβαρεις προς τον
πολεμον· βουκελλος γαρ το κρικελοειδες ψωμιον καλειται, κελλαριος δε ο φυλαξ
του αρτου. Το γαρ οικειον ονομα του εθνους και Ἑλληνικον, Μαριανδυνοι
ονομαζονται, επεκληθησαν δε Γαλαται. Ἔστι δε αρχη του θεματος απο μεν της
κωμοπολεως Μοδρηνης αρχομενον, ηγουν της συμπληρωσεως του Ὀπτιματου·
αναβαινον δε προς την μητροπολιν Ἄγκυραν και παρεκτεινον μεχρι των οριων
Καππαδοκιας και αυτου του φρουριου του καλουμενου Σανιανα, εν οις
παρεκτεινεται το των Γαλατων εθνος. Οι δε Γαλαται αποικοι εισι των Φραγγων.
Ἐγενετο δε η τουτων αποικια εν ταις ημεραις εν αις ην Ἄτταλος ο Περγαμηνος και
Νικομηδης ο του Ζειποιτου υιος. Τα δε προς θαλασσαν και τον βορραν πλατυνεται
προς αυτον τον Ποντον και την καλουμενην πολιν Ἡρακλειαν και μεχρι του
Παρθενιου ποταμου και αυτην την Τιον. Συμπεριλαμβανει δε και αυτην
Κλαυδιουπολιν Κρατιαν τε και αυτο το Βασιλαιον και εως των οριων Παφλαγονιας
και μεχρι Ἅλυος ποταμου. Και ωδε μεν καταληγει ο Βουκελλαριος. Εισι δε πολεις αι
συμπληρουσαι το θεμα των Βουκελλαριων τοσαυται· πρωτη μεν Ἄγκυρα,
μητροπολις των Γαλατων, δευτερα δε Κλαυδιουπολις, και αυτη μητροπολις των
Μαριανδυνων, τριτη Ἡρακλεια, τεταρτη Προυσιας, πεμπτη το Τηιον. Ἔθνη δε τα
κατα μερος ονομαζομενα τοσαυτα· Γαλαται, Μαριανδυνοι, Βιθυνοι. ασια.7 ˉˉΖ.
Ἕβδομον θεμα το προσαγορευομενον Παφλαγονια Το δε θεμα το καλουμενον
Παφλαγονων αρχαιοτατον εθνος εστι και επιψογον, επι αναισχυντιαι τε και
κακοτροπιαι διαβαλλομενον· και Ὅμηρος αυτου μνημονευει εν τωι των νεων
καταλογωι επικουρους ελθοντας Πριαμου προς την πολιν Ἴλιον, λεγων ουτως·
Παφλαγονων δ' ηγειτο Πυλαιμενεος λασιον κηρ εξ Ἑνετων οθεν ημιονων γενος
αγροτεραων, οι ρα Κυτωρον εχον και Σησαμον αμφενεμοντο αμφι τε Παρθενιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ποταμον κλυτα δωματ' εναιον Κρωμναν τ' Αιγιαλον τε και υψηλους Ἐρυθινους. ∆ιο
και το των ημιονων γενος εκειθεν πρωτον εκφυναι λεγει, τεκμηριον τουτο της
αυτων πονηριας και μοχθηριας δεικνυς. Και ταυτα μεν Ὅμηρος περι Παφλαγονων.
Αι δε παραθαλασσιοι πολεις, η τε Σινωπη και Ἄμαστρα και το Τηιον και η λεγομενη
Ἀμινσος, Ἑλληνιδες εισι πολεις και Ἑλληνων αποικοι. ∆ιοριζει δε την Παφλαγονιαν
Ἅλυς μεν ποταμος εξ ανατολων, προς δε δυσμας ο καλουμενος Βιλλαιος. Και αυτη
μεν η Παφλαγονια. Εισι δε οι Παφλαγονες γενος Αιγυπτιον, απο Φινεως του πρωτου
την Παφλαγονιαν οικησαντος, ος εσχεν υιον Παφλαγονα, εξ ου και η χωρα την
προσηγοριαν εκληρονομησεν. Ἔχει δε πολεις επισημους η Παφλαγονια τοσαυτας·
πρωτην μεν μητροπολιν Γαγγραν, δευτεραν δε Ἄμαστραν, τριτην Σωραν, τεταρτην
∆αδυβραν, πεμπτην Ἰωνοπολιν, εκτην Πομπηιουπολιν· πομπη γαρ εισι και ονειδος
και εξουθενημα του ανθρωπειου γενους. ασια.8 ˉˉΗ. Ὄγδοον θεμα το ονομαζομενον
Χαλδια Το δε καλουμενον θεμα Χαλδια και η μητροπολις λεγομενη Τραπεζους
Ἑλληνων εισιν αποικιαι, καθως και Ξενοφων εν τηι Ἀναβασει Κυρου λεγει· τα δε
ανω και μεσογαια της μικρας Ἀρμενιας εισι προοιμια. Τουτο δε πιστουται εξ αυτων
των ονοματων· η τε γαρ Κελτζηνη καλουμενη και ο Συσπειριτης και το Γοιζανον.
Μαρτυρει δε και περι τουτων η θεια Γραφη εν τηι τεταρτηι των Βασιλειων· τους γαρ
κατοικουντας την Σαμαρειαν αιχμαλωτους λαβοντες Ἀσσυριοι κατυκισαν αυτους εν
τωι ποταμωι Γοιζανωι. Ἔλαβε δε την προσωνυμιαν του καλεισθαι Χαλδια εκ της των
Περσων προσηγοριας και της αυτων αρχαιογονου πατριδος Χαλδιας, οθεν και
Χαλδαιοι προσονομαζονται. ασια.9 ˉˉΘ. Ἔνατον θεμα της Μεσοποταμιασ Το δε θεμα
της Μεσοποταμιας ου πολυχρονιον εστιν, ουδε μεγα τι ην και περιβοητον, αλλα
κλεισουρα τις ανωνυμος και ακατονομαστος. Ἐπι δε των ημερων του μακαριου και
αγιου πατρος μου Λεοντος προσεφυγε Παγκρατουκας εκεινος ο Ἀρμενιος και
Πουκρικας και Ταυτουκας οι αδελφοι αυτου και παρεδωκαν τα εκεισε καστελλια, και
επλατυνθη ο τοπος και εγενετο εις ονομα στρατηγιδος. ασια.10 ˉˉΙ. ∆εκατον θεμα
Κολωνειασ Ἡ δε Κολωνεια καστρον εστιν οχυρωτατον και κρημνωδες· και εκ τουδε
του πολισματος ελαβεν η χωρα την επωνυμιαν του καλεισθαι Κολω νεια· κολωνους
δε τους υψηλους και επηρμενους λοφους καλουσιν Ἕλληνες. Ἀπαρχη δε εστι της
μικρας Ἀρμενιας, αρχομενη μεν απο Νεοκαισαρειας, της του θαυματουργου
Γρηγοριου πατριδος και του καλουμενου Φαλακρου ορους. Πλατυνομενη δε προς τε
την Ἀραβρακηνων πολιν την του περιφανεστατου και μεγαλομαρτυρος Ευστρατιου
πατριδα και διηκουσα μεχρι Νικοπολεως και της καλουμενης Τεφρικης, ης ηρχε
Χρυσοχειρ εκεινος ο των Μανιχαιων περιβοητος αρχηγος και Καρβεας, ο τουτου
ανοσιωτερος· ους εξωλοθρευσε και προς τους Ἅιδου κευθμωνας απεπεμψεν ο εμος
παππος κυριος Βασιλειος ο των καθ' ημας βασιλεων ευτυχης τε και ευσεβεστατος.
Και ωδε μεν η Κολωνεια. Ὡς δε προειπομεν, η αρχαιογονια του θεματος εκ της
πρωτης των Ἀρμενιων αρχης καταγεται. ασια.11 ˉˉΙˉˉΑ. Ἑνδεκατον θεμα
Σεβαστειασ Ὁμοιως δε και το θεμα Σεβαστειας και αυτο εκ της δευτερας Ἀρμενιας
απαρχεται. Το δε της πολεως ονομα εκ του σεβαστου Καισαρος Ἰουλιου προσειληφε,
του την Καισαρος αρχην πρωτου κρατυναμενου και μοναρχιαν την πολυαρχιαν
κατασκευασαντος. Καισαρ δε επεκληθη ουκ εκ της αξιας, αλλα εκ της ανατομης της
γαστρος μητερος αυτου. Τελευτησασης γαρ αυτης, εσπαιρε το βρεφος και απελακτιζε·
και διατμηθεισης της γαστρος αυτης, εξηλθε βρυχωμενος, ωσπερ τις σκυμνος
λεοντος· την δε ανατομην τζαισαι καλουσιν οι Ῥωμαιοι. Ὅθεν και Τζαισαρ
επωνομασθη δια την ανατομην ωσπερ ειπομεν. Και ταυτα μεν περι Σεβαστειας.
Πασαι ουν αι πολεις αι καλουμεναι Καισαρειαι εκ τουδε του φιλτατου Καισαρος την
προσωνυμιαν εσχηκασιν. ασια.12 ˉˉΙˉˉΒ. ∆ωδεκατον θεμα της Λυκανδου Ἡ δε
Λυκανδος χθες και προς μικρου εις ταξιν θεματος εχρηματισεν, αλλα και πολεως επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

των χρονων του μακαριτου και αγιου μου πατρος. Ἔρημος γαρ ην το προτερον και
αοικητος κακεινη και η Τζαμανδος και τα συμπαρακειμενα μερη των Ἀρμενιων· και
ουκ ην ονομα αυτων ουτ' εν λογωι ουτ' εν αριθμωι. Ὅτε δε ο μεγας εκεινος και
γιγαντοειδης Ἀρμενιος ο της Ἀγγουρινης της Λαικαστριας γαμβρος, ο μακροχειρ
εκεινος και περιδεξιος, ον κατα την των Ἀρμενιων διαλεκτον Ἀζατον εκαλουν,
εκεινος γουν ελθων προς τον μακαριτην και αγιον μου πατερα, ειτε ως προσφυξ ειτε
ως φιλος ουκ οιδα, εκεινος ειχε θεραποντα τον χθες και προ μικρου τελευτησαντα,
Μελιαν λεγω τον περιβοητον, ος και συνεστρατευσεν αυτωι προς τον δυστυχεστατον
πολεμον, τον του Βουλγαρου λεγω. Του γουν Ἀρμενιου πεσοντος εν τωι προλεχθεντι
πολεμωι προς Συμεων τον αθεωτατον Βουλγαρον–ην γαρ εξαρχων του βασιλικου
ταγματος των καλουμενων εξκουβιτων–οτε και θεοδοσιος ο πρωτοβεστιαριος του
μακαριου μου πατρος εν αυτωι τωι πολεμωι ηφαντωθη και γεγονεν αδηλος. Ὁ γουν
προλεχθεις Μελιας εκ τουτου του πολεμου διασωθεις και προς την των Ἀρμενιων
χωραν απαρας, ευφυης ων και προς ληιστουργιαν βαρβαρικην επιτηδειος, συμμοριαν
τινα των Ἀρμενιων αναλεξαμενος και ταυτησι της πολεως την ακραν κατοχυρωσας
ως ηδυνατο, και κατα μικρον προιων ολην, ως ειπειν, την πολιν του πτωματος
ηγειρε· και προβαινουσα επι το προσθεν πασα η χωρα, μεστη γεγονε των Ἀρμενιων,
κουροτροφος ουσα αγαθη τε και ιπποβοτος και παντοιων βοσκηματων εις τροφην
επιτηδειος. ∆ιο και θεμα κατωνομασθη και εις στρατηγιδα περιδοξον ανηχθη σπουδηι
τουτουι του κραταιοφρονος. Ἡ δε ονομασια της πολεως αρχαια τις και παλαια απο
της των Ἀρμενιων γενεας τε και γλωττης ωνομαστο. Ἔστι δε λογος τις περι αυτου
χαριεις τε και προς μυθοποιιαν ουκ αμουσος. Γραφη γαρ εν τωι περιβολωι της πολεως
εντετυπωται ουτωσι διαγορευουσα· "τι Κωνσταντινουπολις; τι Λυκανδος; τι Θωμας
ο προοικος; τι βασιλευς;" Ἔστι δε η αιτια της επιγραφης αυτη· ο μεγας εκεινος και
περιβοητος βασιλευς Ἰουστινιανος, οτε των σκηπτρων εκρατει της Ῥωμαικης
βασιλειας ο τουτου θειος Ἰουστινος, μονοστρατηγος των Ῥωμαικων ταγματων
Καισαρ ων εχρηματιζε. Και διερχομενος τα μερη της μικρας Ἀρμενιας κατηντησεν εν
τηι Λυκανδωι. Ὁ γουν Θωμας εκεινος ο προοικος της αυτης πολεως τηλικουτος ην επι
βοσκημασι πλουσιος, οιον τον μακαριον Ἰωβ η θεια παριστησι ιστορια· προσηνεγκε
δε τωι Ἰουστινιανωι δωρον εν ταξει κανισκιου θαυμασιωτατον τε και γραφης αξιον,
μυριαδα προβατων ταις χροιαις διαλλαττουσαν, χιλια προβατα μελανα, και ετερα
λευκοτριχα χιλια, και ετερα σποδοειδη χιλια, και ετερα ραντα τον αυτον αριθμον
διασυζοντα και ετερα πυρρας εχοντα τας οψεις χιλια, και ετερα φαια ωσαυτως, και
ετερα ξανθας εχοντα τας τριχας, την αυτην ποσοτητα φεροντα, και ετερα περκνα της
αυτης οντα ισοτητος, και ετερα φοινικοτριχα χιλια, και ετερα χρυσιζοντα, εχοντα
τους μαλλους οιονει πινινοτριχα, οποιον φημιζουσι το χρυσουν δερας εκεινο το
περιβοητον Ἕλληνες. Και απλως αι δεκα χιλιαδες ετεροχροιαι και παρηλλαγμεναι
τοις χρωμασι. Τουτο θαυμασας ο Καισαρ και το δωρον του Θωμα προσδεξαμενος,
παιζων εκελευσε γραφηναι εν τηι πυληι της πολεως τουτοι το επιγραμμα, οπερ εν τοις
ανωθεν εφημεν. Αυτη η πολις επι του μακαριου μου πατρος δια την αρετην του
προλεχθεντος Μελιου, μαλλον δε του εμου πατρος, του προμηθως τα πραγματα
διευθυνοντος και σκοπουντος ανδρος αρετην, εις ονομα θεματος εχρηματισε. Και
τοσαυτα μεν περι Λυκανδου και της ομορου αυτης Τζαμανδου. ασια.13 ˉˉΙˉˉΓ.
Τρισκαιδεκατον θεμα Σελευκειασ Ἡ δε Σελευκεια μερος εστιν Ἰσαυριας, προς μεν
δυσμας οριζομενη υπο του Ταυρου εν ωι κατοικουσιν Ἴσαυροι· προς δε ανατολας
αποκεκλεισται παρα των Κιλικιας ορεων, εν οις εισι πολεις παραθαλασσιοι, πρωτη
μεν αυτη Σελευκεια, επειτα Κωρυκος και το Κωρυκειον αντρον και λειμων ο
καλουμενος Κροκοφορος, Σολοι τε και Αιγαιαι και Πομπηιουπολις και Ἀφροδισιας, η
τε Ἰσσος και κολπος ομωνυμος, εν ωι Μακεδων εκεινος ο γενναδας τε και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

περικλυτος, Ἀλεξανδρον λεγω τον του Φιλιππου, τον προς ∆αρειον τον Περσην
ηγωνισατο πολεμον. Συνεγγυς δε τουτων και Ταρσος η Παυλου πατρις καθιδρυται.
Ἡ τοινυν Σελευκεια ου θεμα το πριν εχρηματιζεν ουδε στρατηγιδος εκεκληρωτο
ονομα, αλλα κλεισουρα τις ην και φυλακη δια τας εκδρομας των εκ Ταρσου
προιοντων Σαρακηνων, δια το ειναι τον τοπον δυσπροσοδον. Ὁ δε κυριος Ῥωμανος,
ο καλος τε και αγαθος βασιλευς, ωσπερ πλατος μηκος τε και μεγεθος επιτιθεις τηι
των Ῥωμαιων αρχηι, στρατηγιδα αυτην απετελεσε. Το δε της πολεως ονομα και το
καλεισθαι Σελευκεια απο Σελευκου του κτιστου του καλουμενου Νικατορος την
προσωνυμιαν επλουτησε. Τα δε ανω Σελευκειας και μεσογαια καλειται ∆εκαπολις,
και εστι πρωτη μεν Γερμανικουπολις, δευτερα δε Τιτιουπολις, τριτη ∆ομετιουπολις,
τεταρτη Ζηνουπολις, πεμπτη Νεαπολις, εκτη Κλαυδιουπολις, εβδομη Ειρηνουπολις,
ογδοη ∆ιοκαισαρεια, ενατη Λαυζαδος, δεκατη ∆αλισανδος, εν ηι το σκουταριον του
μεγαλομαρτυρος Θεοδωρου εν τωι τρουλλωι του ναου αυτου αποκρεμαται. Και ταυτα
μεν περι Σελευκειας. ασια.14 ˉˉΙˉˉ∆. Τεσσαρεσκαιδεκατον θεμα το λεγομενον
Κιβυρραιωτοσ Το δε θεμα των Κιβυρραιωτων απαρχεται μεν απ' αυτης της
Σελευκειας της προς θαλασσαν προς ανατολην κειμενης, καταληγει δε προς μηκος
ως δυσμας εως αυτης Μιλητου της πολεως και της Ἰασου και του Βαργυλιακου
κολπου, ηγουν των καλουμενων Ἀντανιων, εν ωι κειται η τε Μυλασσα, πολις
διαφημος, και αυτα τα Βαργυλια, η τε Μυνδος και η καλουμενη Στροβηλος, η τε
Ἁλικαρνασσος, η Ἡροδοτου πατρις, η της Ἀρτεμισιας πολις η πολυθρυλητος, εν ηι ο
Μαυσωλου ταφος ο περιβοητος ιδρυται. Ἀνερχομενος τοινυν προς ανατολην
ευρησεις τον Κεραμεικον κολπον καλουμενον και πολιν τωι κολπωι ομωνυμον. Ἐπ'
ακρων δε του κολπου η τε πολις Κνιδιων κατυκισται, και το της Ἀφροδιτης τεμενος
περιβοητον, εν ωιπερ ην το της Ἀφροδιτης αγαλμα, μνημειον της Πραξιτελους
τεχνης απαραμιλλητον. Ἐπαναβαινοντι δε αυθις προς ανατολας, κολπος εστιν
Οιδιμος ονομα και λιμην καλουμενος Λαρυμα, ων κατεναντι νησος η Συμη, και προς
το πελαγος καταντικρυ της Ῥοδιων περαιας και οπλοθηκης, νησος η Ῥοδος· αυτη
π[ε]λαγια εξηπλωται, προς βορραν τε και νοτον εναποβλεπουσα. ∆ιαβαινων τε την
εφεξης θαλασσαν ευρησεις πολιν Τελμισον εκεινην την περιωνυμον· επειτα Παταρα,
ειτα Ξανθον την Πρωτογενους εκεινου του ζωγραφου πατριδα, ος το ∆ιονυσιον το εν
Ῥοδωι τοις ζωγραφικοις κατελαμπρυνε πιναξιν, ειτα την Λυκιων πολιν, την
μυριπνουν τε και τρισολβιον, εν ηιπερ ο μεγας Νικολαος, ο του Θεου θεραπων,
αναβλυζει τα μυρα κατα το της πολεως ονομα. Ειτα Φοινιξ ο ποταμος και πολις
ομωνυμος, ειτα Φασιλις η περικλυτος, ειτα η Ἀτταλου του Περγαμηνου πολις
επωνυμος, ειτα το Συλαιον, επειτα Περγη η περιωνυμος, ειτα Σιδη το των πειρατων
εργαστηριον, ειτα Σελγη η των Λακεδαιμονιων αποικος, ειτα το Καλ[λιστ]ον ορος
καλουμενον, ειτα το καλουμενον Ἀνεμουριον, ειτα Ἀντιοχεια η μικρα. Ἔπειτα
Κιβυρρα πολις εκεινη, εξ ης και το θεμα την εφυβριστον και πονηραν ονομασιαν
εκληρονομησεν, ειτα Σελινους, μικρον πολισματιον και ποταμον ομωνυμον εχουσα,
ειτα Μελας ο ψυχρος ποταμος, επειτα το της Συκης πολισματιον, ειτα λιμην ο
καλουμενος Παλαιος, ειτα αυτη η Σελευκεια· και αυται μεν αι παραθαλασσιοι πολεις,
ας ο των Κιβυρραιωτων στρατηγος διανεμεται. Ἄνω δε προς την ηπειρον και αυτην
την μεσογαιον, εν ηι καταληγει το των Θραικησιων καλουμενον θεμα, απαρχεται μεν
απο αυτης της Μιλητου, ειτα διαβαινει την Στρατονικειαν και τα καλουμενα
Μογολα και την πολιν Πισυης· διεκτρεχει δε την καλουμενην Ἁγιαν και παρερχεται
την Ταυροπολιν· συναπτει δε προς την Τλω και Οινιανδα, ειτα παρερχεται Φιλητα
και αυτην την Ποδαλειαν· διεκτρεχει δε το καλουμενον Ἀνεμοτειχος και συναπτει
προς την πολιν Σαγαλασσον· ειτα καταληγει προς τα μερη του Ταυρου, εν ωι το των
Ἰσαυρων γενος κατυκισται. Και τοσαυτη μεν η του Κιβυρραιωτου περιοχη. Ἔλαβε δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

την προσωνυμιαν, ωσπερ εφαμεν, του καλεισθαι Κιβυρραιωτης απο Κιβυρρας,
ευτελους και ακατονομαστου πολισματος, προς υβριν ου προς επαινον, δια το
πολλακις αυθαδεις τε και υβριστας γενεσθαι προς τας των βασιλεων επιταγας. Ἡ δε
Ῥοδος η νησος μεση μεν κειται του θεματος· αποβλεπει δε προς βορραν τε και νοτον,
δελτωτη το σχημα, την δε γραμμην τριγωνος. ∆ωριεων δε εστιν αποικος των εκ
Πελοποννησου, Ἀργειων τε και Λακεδαιμονιων των απο της Ἡρακλεους γενεας
καταγομενων, καθως και αυτος Ὅμηρος εν τωι των νεων καταλογωι περι αυτης ταδε
φησι· Τληπολεμος δ' Ἡρακλειδης ηΰς τε μεγας τε εκ Ῥοδου εννεα νηας αγεν Ῥοδιων
αγερωχων, οι Ῥοδον αμφενεμοντο δια τριχα κοσμηθεντες, Λινδον Ἰηλυσον τε και
αργινοεντα Καμειρον. Και ωδε τα περι Ῥοδου. ασια.15 ˉˉΙˉˉΕ. Πεντεκαιδεκατον
θεμα· Ἐπαρχια της νησου Κυπρου Ἐπαρχια Κυπρου της νησου υπο κονσιλαριον,
τουτεστι βουλευτην, πολεις δεκατρεις· Κωνσταντια μητροπολις, Κιτιον, Ἀμαθους,
Κυρηνεια, Παφος, Ἀρσινοη, Σολοι, Λαπιθος, Κερμεια [ητοι Λευκουσια], Κυθερεια,
Ταμασια, [Κουριον, Νεμευος,] Τριμυθος, οθεν ο αγιος Σπυριδων, Καρπασος. Ἡ μεν
Κυπρος η νησος εστι μεγαλη και επιφανεστατη, κειμενη εν τωι Παμφυλιωι κολπωι,
καθως φησιν ο Περιηγητης ∆ιονυσιος· Κυπρος δ' εις αυγας Παμφυλιου ενδοθι
ποντου. Ἐκληθη δε απο Κυπρου της θυγατρος Κινυρου, η της Βυβλου και Ἀφροδιτης,
ως Φιλοστεφανος εν τωι Περι νησων και Ἴστρος εν Ἀποικιαις Αιγυπτιων ιστορησαν.
Ἐβασιλευετο δε προτερον υπο πολλων και διαφορων βασιλεων. Κατελυθη δε η
τοιαυτη βασιλεια υπο των Μακεδονων, τουτεστι των Πτολεμαιων. Ἕως γαρ
Ἀλεξανδρου του Μακεδονος εβασιλευετο, ηγουν ετυραννειτο, υφ' ων τυραννων και
Ἀναξαρχος ο φιλοσοφος αναιρειται μετα τον θανατον Ἀλεξανδρου, διο και
Ἰσοκρατης ο ρητωρ προς ∆ημονικον τον αυτης βασιλευοντα λογους διαφορους
πεποιηκε. Κρατησαντων δε των Ῥωμαιων επαρχια γεγονε, και διηιρεθη, ως
προλελεκται, εις πολεις δεκατρεις. Του χρονου δε παραδραμοντος και των Ῥωμαιων
οπλων κατιωθεντων εξ αμελειας, εκρατησαν αυτης οι Σαρακηνοι επι της βασιλειας
Ἡρακλειου. Και πρωτος εν αυτηι διαπερασας Ἀβουβαχαρος, ου και της θυγατρος
ταφος εν αυτηι φαινεται, ταυτης εκρατησεν. Ὁ δε μακαριος και περιωνυμος εν
βασιλευσι ο εμος παππος Βασιλειος εις θεματος ταξιν αυτην κατεστησε, και
διεπερασεν εν αυτηι Ἀλεξιον στρατηγον εκεινον τον περιβοητον, το γενος Ἀρμενιον,
ος και επεκρατησεν αυτης χρονους επτα. Παλιν δε αφηιρεθη υπο των Σαρακηνων και
ταυτην φορολογουσι ωσπερ και προτερον. ασια.16 ˉˉΙˉ . Ἑξκαιδεκατον θεμα Σαμου
Ἡ νησος αυτη ονομασιαν εσχε του καλεισθαι Σαμος απο Ἀγκαιου και Σαμιας της
Μαιανδρου του ποταμου θυγατρος, η δια το υψηλον της νησου και αποκρημνον. Οι
γαρ παλαιοι Ἕλληνες σαμον το υψηλον εκαλουν τοπον. Ταυτης εκρατησε της νησου
Πολυκρατης εκεινος ο ευτυχεστατος, ου και Ἡροδοτος μνειαν ου μικραν εποιησατο.
Σοφοι δε γεγονασιν εξ αυτης εξοχωτατοι ο τε Πυθαγορας ο Σαμιος, ο Μνησαρχου
υιος, Ἑπικουρος τε ο Νεοκλεους, και Μελισσος και αλλοι πλειονες. Ὅτε γουν
εγενετο ο μερισμος των θεματων, δια το ειναι επιφανεστατην την νησον,
μητροπολιν αυτην και αρχην του θεματος των πλωιζομενων τεθεικασιν. Ἡ γαρ
μεσογειος και η καταντικρυ ακρα της Σαμου, αυτη τε η Ἔφεσος και Μαγνησια και
Τραλλεις η τε Μυρινα και Τεως και Λεβεδος και εως του Ἀτραμυττιου, τα ανω και
προσγεια τωι των Θραικησιων στρατηγωι, ηγουν τωι ηγουμενωι του ιππικου ταγματος
εκεινωι εκληροδοτηθησαν. ∆ιηι ρηται δε το θεμα της Σαμου εις τουρμας δυο, μιαν μεν
την Ἐφεσιον, δευτεραν δε την Ἀτραμυττηνην. Ὁ δε στρατηγος του θεματος αυτην
ελαχε Σμυρναν την πολιν πραιτωριον. Και ταυτα μεν περι του θεματος Σαμου.
ασια.17 ˉˉΙˉˉΖ. Ἑπτακαιδεκατον θεμα του Αιγαιου πελαγουσ Το δε καλουμενον
Αιγαιον πελαγος, και αυτο χρηματιζον εις θεμα, απο Αιγεως του Ποσειδωνος υιου
την προσωνυμιαν ελαχε, καθως φασιν οι τον Ὅμηρον σχολιογραφησαντες. Ουκ εστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

δε νυν χρεια της Ἑλληνικης ιστοριας, δια το ειναι αυτην ψευδους μεμεστωμενην.
Στραβων δε ο γεωγραφος αλλως αυτου την ονομασιαν τεθεικεν· "απο γαρ της ακρας
Αιολιδος, ην Αιγα οι επιχωριοι ονομαζουσιν, οθεν ο Αιγεατικος απαρχεται κολπος,
την ονομασιαν ειληφεν, ομονυμως τωι ζυωι". Ὁμοιως δε και ο Ἀρτεμιδωρος τα αυτα
φησι τωι Στραβωνι. "Ἄκρα τις εστι της Αιολιδος, ην Αιγα οι επιχωριοι ονομαζουσιν,
αφ' ης και το πελαγος την τοιαυτην ονομασιαν προσειληφεν". Αιολιδος δε λεγω ουκ
εθνους ονομασιαν, αλλα γλωττης ιδιωμα. Ἡ γαρ των Ἑλληνων γλωττα εις πεντε
διαλεκτους διηιρηται· πρωτην μεν την της Ἀτθιδος, δευτεραν την Ἰωνων, τριτην δε
την Αιολεων, τεταρτην δε την ∆ωριεων, πεμπτην δε την κοινην ηι παντες χρωμεθα.
Και απο μεν της Μιλητου μεχρι της Ἐφεσιων πολεως και αυτης Σμυρνης και
Κολοφωνος Ἰωνων εστι κατοικια, οιτινες τηι των Ἰωνωνδιαλεκτωι χρωνται. Ἀπο δε
Κολοφωνος μεχρι Κλαζομενων και της αντιπεραν της Χιου γης και αυτης της
Μιτυληνης και του Περγαμου, Αιολεων εστιν αποικια, οιτινες διαλεκτωι χρωνται
των Αιολεων. Τα δε επεκεινα τουτων, απο του λεγομενου Λεκτου και εως Ἀβυδου
και αυτης Προποντιδος και μεχρι Κυζικου και του ποταμου του λεγομενου Γρανικου,
παντες Γραικοι ονομαζονται και κοινηι διαλεκτωι χρωνται, πλην Βυζαντιων, οτι
∆ωριεων εστιν αποικια. Προσωικειωνται δε τωι στρατηγωι του Αιγαιου πελαγους αι τε
Κυκλαδες νησοι καλουμεναι και των Σποραδων, ων προεχουσι, η τε Μιτυληνη και
Χιος και αυτη η Λημνος. Ουκ εισι δε των Κυκλαδων, αλλα των Σποραδων
καλουμενων. Αι γαρ Κυκλαδες ∆ηλον την νησον εκυκλωσαν, ως φησιν ο Περιηγητης
[∆ιονυσιος]· ∆ηλον εκυκλωσαντο και ουνομα Κυκλαδες εισιν. Καλουνται δε
διαφοροις ονομασι· Λημνος, Σκυρος, Μηλος, Ἀμολγος, Θηρα, Θηρασια και Ῥηνεια.
Ουκ οιδα δε ει των Κυκλαδων εισι πασαι δια το ειναι αυτας προσγειους και τηι
Ἑλλαδι συνομορουσας. Το δε Αιγαιον πελαγος βαρυπλουν εστι και δυσπερατον και
κυματα μακρα και ορεσιν εοικοτα προσανεγειρον τοις πλεουσιν, ειτε δια το πυκνον
των νησων, ειτε και δια το ρευμα του ποντου το καταβαινον εις Ἄβυδον και
προσαρασσομενον ταις νησοις μετα μεγαλου ροιζηματος. Ἀπο δε του Λεκτου και εως
της Προποντιδος της τε Κυζικου και του Παριου, και αυτος ο καλουμενος
Ἑλλησποντος η τε Προικοννησος, και μεχρι του Ῥυνδακου ποταμου και εως αυτου
του ∆ασκυλιου και του Κυανου κολπου τωι του Αιγαιου πελαγους κρατουντι
προσεκεκυρωντο. Ταυτα μεν περι του θεματος του Αιγαιου πελαγους. ευροπ.1
Πρωτον θεμα το επι της δυσεως Ευρωπης κειμενον γης το ονομαζομενον Θραικωον,
εν ωι το Βυζαντιον ιδρυται και το των Ῥωμαιων βασιλειον. ∆ικαιον εστι
προκαταρχειν της Ευρωπης γης το Βυζαντιον, την νυν ουσαν Κωνσταντινουπολιν,
επει και πολις εστι βασιλευουσα του τε κοσμου παντος υπερεχουσα, ως του μεγαλου
Κωνσταντινου και βασιλεως την επωνυμιαν κληρονομησασα· αρχην δε της Ευρωπης
εγω τιθημι, επει και αυτο το Βυζαντιον της Θραικης εστι μερος το καλλιστον τε και
τιμιωτατον. Το τοινυν θεμα της Θραικης αρτι την θεσιν και την ονομασιαν ελαχε
θεματος, αφ' ου το των Βουλγαρων γενος τον Ἴστρον ποταμον διεπερασεν, επει
προτερον εις βασιλειας διττας διηιρητο· και μαρτυρουσιν αυτα τα ονοματα των
πολεων, η τε Μεσημβρια και Σηλυμβρια, βασιλεων προσηγοριας εχουσαι πολεις πριν
η την των Ῥωμαιων βασιλειαν αυξηθηναι τε και διαδραμειν παντα τα του κοσμου
πληρωματα. Ἀφ' ου γαρ η των Ῥωμαιων αρχη την εαυτης σαγηνην εξηπλωσεν εις
παντα τα του κοσμου τερματα, παντας, ως ειπειν, διεσκευασε και μετεσκευασεν εις
μιαν αρχην και ζυγον ηναγκασε τελειν ενα παντας. Ἀρξαμενης δε της σαγηνης
διασηπεσθαι και διαρρηγνυσθαι, αλλως και τα πραγματα και τα ονοματα
μετεποιηθησαν. Ἐπαρχια δε Θραικης υφ' ηγεμονα ετετακτο και υπο τον λεγομενον
κονσιλαριον, τουτεστι βουλευτην. Ταυρος γαρ ανθυπατος εκρατει της Θραικης επι
του μεγαλου Κωνσταντινου, εχων υφ' εαυτον πολεις υφ' ηγεμονα και κονσιλαριον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

νγʹ. ∆ιασαπεισης δε της σαγηνης, ως ειπομεν, και των βαρβαρων εκπορθησαντων τας
πολεις, εις μικρα τμηματα διηιρεθη η της Θραικης αρχη· η τε γαρ Βουλγαρια και αυτος
ο Ἴστρος και το περιωνυμον ορος το διηκον αχρι του Ποντου, το καλουμενον Αιμος,
της Θραικης εισι μερη, νυνι δε αλλοτρια χρηματιζουσι. Το δε της Θραικης θεμα υπο
τον βασιλεα Κωνσταντινουπολεως ετετακτο και εις υπουργιαν αυτου εχρηματιζε,
και ουδεπω τις στρατηγος ην εν αυτωι· αφ' ου δε το θεομισητον των Βουλγαρων
εθνος επεραιωθη εις τον Ἴστρον ποταμον, τοτε και αυτος ο βασιλευς ηναγκασθη δια
τας επιδρομας των Σκυθων και αυτων των Βουλγαρων εις θεματος ταξιν αγαγειν
αυτο και στρατηγον εν αυτωι χειροτονησαι. Ἐγενετο δε η των βαρβαρων περαιωσις
επι τον Ἴστρον ποταμον εις τα τελη της βασιλειας Κωνσταντινου του Πωγωνατου,
οτε και το ονομα αυτων φανερον εγενετο· προτερον γαρ Ὀνογουνδουρους αυτους
εκαλουν. Ἡ δε Θραικη ονομασιαν μεν εσχεν απο Θραικος βασιλεως, του παλαι εν αυτηι
τελευτησαντος· η απο νυμφης Τιτανιδος, αφ' ης και Κρονου ∆ολογκος, οθεν το
πρωτον εθνος των Θραικων ∆ολογκοι ονομαζονται. Μαρτυρει δε τωι λογωι και *** το
των ∆ολογκων εθνος τηι Θραικηι συναριθμων. Ἱεροκλης δε ο γραμματικος ο γραψας
τον Συνεκδημον *** λεγων ουτως· "εισιν αι πασαι επαρχιαι και πολεις, αι υπο τον
βασιλεα των Ῥωμαιων διοικουμεναι τον εν Κωνσταντινουπολει, επαρχιαι μεν ξδʹ,
πολεις δε λεʹ". Ἀρχην ουν της Ευρωπης την βασιλιδα των πολεων και του κοσμου
παντος την νεαν Ῥωμην εγω τιθημι· δια τουτο και το περι αυτην θεμα το
καλουμενον Θραικη, των εν τοις Ευρωπης μερεσι θεματων πρωτον τεθεικαμεν, ως
και αυτης της πολεως της παλαι Βυζαντιδος καλουμενης εν τηι των Θραικων
ιδρυνθεισης χωραι. Αυτο δε το Βυζαντιον Μεγαρεων και Λακεδαιμονιων και
Βοιωτων εστιν αποικια, των αρχαιοτατων Ἑλληνων· διο και της των ∆ωριεων
γλωττης εν επιστημηι τυγχανουσιν. Ειπωμεν τοινυν ως η αρχαια ταξις εκρατει και
αυτων των επαρχιων τα ονοματα. Ἐπαρχια Θραικης, ηγουν Ευρωπης· υπο
κονσιλαριων, τουτεστι βουλευτων, πολεις ιδʹ· Ευδοξιουπολις, Ἡρακλεια,
Ἀρκαδιουπολις, Βιζυη, Πανιον, Ὄρνοι, Γανος, Καλλιπολις, Μηριζος, Σαλτικη,
Σαυαδα, Ἀφροδισια, Ἄπρος, Κοιλια. Ἐπαρχια Ῥοδοπης· υπο τον αυτον, πολεις ζʹ·
Παρθικοπολις, Ἡρακλεια Στρυμνου, Αινος, Μαξιμιανουπολις, Σερραι, Φιλιπποι,
Τραιανουπολις.
Ἐπαρχια
Ἡμιμοντου·
υφ'
ηγεμονα,
πολεις
ε[ξ]ʹ·
Ἀδριανουπολις,Ἀγχιαλος, ∆εβελτος, Πλουτινουπολις, Τζοιδα. Ἐπαρχια Θραικης· υπο
κονσιλαριον, πολεις εʹ· κλιμα Μεστικον και Ἀκοντισμα, Φιλιππουπολις, Βεροη,
νησος Θασος, νησος Σαμοθραικη. Ἐπαρχια [Μυσιας] Σκυθιας· υφ' ηγεμονα, πολεις ιεʹ·
Τομις, ∆ιονυσοπολις, Ἄκραι, Καλλατις, Ἴστρος, Κωνσταντιανα, Ζελπα, Τροπαιος,
Ἀξιουπολις, Καπιδαβα, Καρσος, Τροσμις, Νοβιοδουνος, Αιγισσος, Ἁλμυρις. Ἕως ωδε
το της Θραικης θεμα κατα τον Ἱεροκλεους Συνεκδημον, και μετα ταυτα το της
Μακεδονιας θεμα, ο υπο το Ἰλλυρικον και την εκεισε τοποθεσιαν τετακται· αρχεται
ουν ουτως· *** ευροπ.2 ∆ευτερον θεμα Μακεδονιασ Μακεδονια η χωρα ωνομασθη
απο Μακεδονος του ∆ιος και Θυιας της ∆ευκαλιωνος, ως φησιν Ἡσιοδος ο ποιητης·
Ἣ δ' υποκυσαμενη ∆ιι γεινατο τερπικεραυνωι υιε δυω, Μαγνητα Μακηδονα θ'
ιππιοχαρμην, οι περι Πιεριην και Ὄλυμπον δωματ' εναιον. Ἄλλοι δε απο Μακεδονος
του Αιολου, ως Ἑλλανικος, Ἱερειων πρωτηιτων εν Ἄργει· "εκ Μακεδονος του
Αιολου, αφ' ου νυν Μακεδονες καλουνται, μονοι μετα Μυσων τοτε οικουντες".
Λεγεται δε και Μακεδονιας μοιρα Μακετα, ως Μαρσυας εν πρωτωι Μακεδονικων·
"και την Ὀρεστειαν δε Μακεταν λεγουσιν απο του Μακεδονος". Ἀλλα και την ολην
Μακεδονιαν Μακετιαν οιδεν ονομαζομενην Κλειδημος εν πρωτωι Ἀτθιδος· "και
εξωικισθησαν υπερ τον Αιγιαλον ανω της καλουμενης Μακετιας". Οι δε της
Μακεδονιας βασιλευσαντες απογονους εαυτους Ἡρακλεους ονομαζουσιν,
Ἡρακλεους εκεινου του βουφαγου και λεοντοφονου τυγχανοντος, ου την εικονα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

το μεγεθος και ολον αυτου τον χαρακτηρα εν τωι Ἱπποδρομωι ο χαλκους ανδριας
απεμαξατο· ος ην Ἀλκμηνης και Ἀμφιτρυωνος υιος, ως Ἕλληνες ψευδολογουσι τοις
γραμμασι· διο και αντι ταινιας και στεμματος και πορφυρας βασιλικης τωι δερματι
της κεφαλης του λεοντος εαυτους ταινιουσι· και στεμμα τουτο και κοσμον ηγουνται,
και υπερ παντα λιθον και μαργαρον τουτωι εγκαλλωπιζονται· και μαρτυς αξιοπιστος
αυτο το νομισμα του Μακεδονος Ἀλεξανδρου τοιαυτηι εικονι καλλωπιζομενον.
Ἐπεκρατησε δε η βασιλεια των Μακεδονων αρξαμενη απο του τριτου υιου
Ἡρακλεους Καρανου προσαγορευομενου, αυξηθεισα δε απο Φιλιππου του πατρος
Ἀλεξανδρου, μεγαλυνθεισα δε και υπερφυης γενομενη και των ακρων της γης
αυτων επιψαυσασα επ' αυτου Ἀλεξανδρου και των αυτου διαδοχων, καταληξασα δε
εις Περσεα τον Φιλιππου, ωστε και αυτο αποβαλειν το της βασιλειας αξιωμα·
αιχμαλωτος γαρ αυτος ο Περσευς μετα γυναικος και τεκνων, ηττηθεις υπο Αιμιλιου
ανθυπατου και στρατηγου των Ῥωμαιων εις την Ῥωμην απηχθη δεσμιος και παντα
τα της βασιλειας των Μακεδονων επισημα, ωστε απο βασιλειας εις επαρχιαν το
σχημα μεταβαλειν και νυν εις θεματος ταξιν και στρατηγιδος αυτην καταληξαι.
Ἐπαρχια Μακεδονιας αʹ· υπο κονσιλαριον, πολεις λ[β]ʹ· Θεσσαλονικη, Πελλη,
Ευρωπος, ∆ιος, Βερροια, Ἐορδαια, Ἔδεσσα, Κελλη, Ἀλμωπια, Ἡρακλεια Λακκου,
Ἀντανια, Γεμινδος, Νικεδης, ∆ιοβουρος, Ἰδομενη, Βραγυλος, Πριμανα, Μαρωνεια,
Ἀμφιπολις, Νεαπολις, Ἀπολλωνια, Τοπειρος το νυν Ῥουσιον, Νικοπολις,
†Ἰθαπολις†, Ἄκανθος, Κερεοπυργος, Βερπη, Ἄραλος, ∆ιοκλητιανουπολις,
Σεβαστοπολις. Ἐπαρχια Μακεδονιας βʹ· υφ' ηγεμονα, πολεις ηʹ· Στολοι, Ἄργος,
Ευστραιον, Πελαγονια, Βαργαλα, Κελαινιδιον, Ἁρμονια, Ζαπαρα. Ἐπαρχια
Θεσσαλιας· υπο τον αυτον, πολεις ιζʹ· Λαρισσα, ∆ημητριας, Θηβαι, Ἐχιναιος, Λαμια,
Τρικη, Γομφοι, Ὑπατη αι νυν λεγομεναι Νεαι Πατραι, Μητροπολις, Καισαρεια,
Φαρσαλος, Βουραμινσιος, σαλτος Ἰ[ωανν]ουβιος, νησος Σκιαθος, νησος Σκεπολα,
νησος Πεπαρηθος. Ἕως ωδε το θεμα Μακεδονιας. ευροπ.3 Τριτον θεμα Στρυμονοσ
Το δε θεμα του Στρυμονος τηι Μακεδονιαι συντετακται και ουδαμου τουτου λογος
εστι περι θεματος, αλλ' εις κλεισουρας ταξιν λελογισται· και Σκυθαι αυτο αντι
Μακεδονων διανεμονται, Ἰουστινιανου του Ῥινοτμητουεν τοις ορεσι του Στρυμονος
και ταις διαβαθραις των κλεισουρων τουτους εγκατοικισαντος. ευροπ.4 Τεταρτον
θεμα Θεσσαλονικη Το δε νυν εις θεματος ταξιν χρηματιζον Θεσσαλονικη και αυτο
Μακεδονιας μερος τυγχανει. Και ινα μη λεγω τους εξωθεν και παλαιους του
τοιουτου μαρτυρας πραγματος, αξιοχρεως μαρτυς ο αγιος του Χριστου αποστολος
Παυλος Μακεδονιαν ταυτην αποκαλων· γραφει δ' ουτως· "παροντος ημιν
Ἀρισταρχου Μακεδονος Θεσσαλονικεως". Ἡ γαρ Θεσσαλονικη μητροπολις εστι της
Μακεδονιας. Ἀλλα και Ἱεροκλης ο γραμματικος εν ταις μακεδονικαις αυτην τεθεικε
πολεσιν. Ἔχει δε την ονομασιαν απο τοιαυτης αιτιας· Φιλιππος ο Ἀμυντου
Θεσσαλους εκει νικησας τηι θυγατρι και τηι πολει ομωνυμως το ονομα εθετο. ευροπ.5
Πεμπτον θεμα της Ευρωπης Ἑλλασ Ἑλλας η χωρα εκληθη απο Ἕλληνος του
∆ευκαλιωνος, ος δυναστευσας της Φθιωτιδος τους υπηκοους εαυτωι γενομενους αντι
Γραικων Ἕλληνας εκαλεσε· και τοτε πρωτον Ἑλλας ωνομασθη. Ουκ ην δε τουτο
παλαιον ονομα εθνους, αλλα φωνης της Ἑλληνικης ιδιωμα, ως ο συγγραφευς
[̓Αλεξανδρος] φησι, την ονομασιαν νεωτερικην ειδως· "δοκει δε μοι, ουδε το ονομα
τουτο συμπασα πως ειχεν η χωρα"· ουδε ο ποιητης εμνησθη Ἑλληνων, Ἀργειους
αυτους αποκαλων, αλλα Θεσσαλους μονον αποκαλων, και Ἑλλαδα την υπ' Ἀχιλλει
πολιν, ως Ἀλεξανδρος φησιν ο πολυιστωρ·"ουδαμου τους συμπαντας ωνομασεν
Ἕλληνας, ουδ' αλλους η τους μετα Ἀχιλλεως εκ της Φθιωτιδος" προς την Ἴλιον
εκπλευσαντας. Ἔχει δε τοθεμα της Ἑλλαδος πολεις οθʹ· αʹ μεν Σκαρφειαν, βʹ
Ἐλατινα, γʹ ∆αυλιον, δʹ Χαιρωνειαν, εʹ Ναυπακτον, ʹ ∆ελφους, ζʹ Ἄμφισσαν, και τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

λοιπας. Συναριθμει δε ταυταις και νησον την Ευβοιαν, ην τινες Χαλκιν η Χαλκιδα
επονομαζουσιν· εχει δε μεθ' εαυτης και τας καλουμενας νησους Κυκλαδας και νησον
την Αιγιναν, κατανται δε μεχρι Θερμοπυλων· εν ωι τοπωι Λεωνιδης εκεινος ο
Λακεδαιμονιος μετα τριακοσιων στρατιωτων αντεστη Ξερξηι τωι των Περσων
βασιλει. Και τοσαυτα μεν η Ἑλλας κατα τον Ἱεροκλεα. ευροπ.6 Ἕκτον θεμα
Πελοποννησοσ Κορινθος, η ποτε Ἐφυρα, μητροπολις πασης Ἑλλαδος και αυτης
Πελοποννησου, τουτεστιν Ἀχαιας· οι γαρ Ῥωμαιοι τους την Πελοποννησον
οικουντας Ἀχαιους ονομαζουσιν. Ἔστι δε πασα η νησος υπο ενι στρατηγωι
τεταγμενη, πολεις εχουσα τεσσαρακοντα· εξ ων εισιν επισημοι Κορινθος μητροπολις,
Σικυων, Ἄργος, Λακεδαιμονια της Λακωνικης η πριν Σπαρτη, ετερα μητροπολις αι
λεγομεναι Πατραι. Ἡ δε Πελοποννησος τρεις εχει επωνυμιας, ως Νικολαος ο
∆αμασκηνος γραφει εν τεταρτωι Ἱστοριων· "μεγιστον ουν των τοτε ισχυον οι
Πελοπιδαι, και η Πελοποννησος εις αυτους αφεωρα, και αυτο τουνομα εχουσα απ'
εκεινων, τρεις ηδη προτερον αλλαξασα τας επωνυμιας· επι μεν γαρ Ἀπιου του
Φορωνεως εκαλειτο Ἀπιη, επι δε Πελασγου του αυτοχθονος Πελασγια, επι δε Ἄργου
και αυτη ομωνυμως εκαλειτο Ἄργος. Ἐπι δε Πελοπος, του τον Οινομαον νικησαντος,
Πελοποννησος εσχε τουτο το κυριον ονομα". Ἔστι δε χερρονησος αμπελου φυλλωι
τωι σχηματι παρεμφερης. ∆ιονυσιος δε πλατανου φυλλωι απεικαζει, λεγων ουτως·
Ειδομενη πλατανοιο μυουριζοντι πετηλωι. Περι δε τους τοπους αυτης εισι νησοι επτα
Πελοποννησιοι λεγομεναι. Και ουτως μεν η Πελοποννησος. Ἐβασιλευετο πριν η
Πελοποννησος εκ του των Ἡρακλειδων γενους, μεχρις αν Φιλιππος ο Μακεδων
τουτων εκρατησε. ∆ιενεχθεντων γαρ των Ἀθηναιων προς τους Λακεδαιμονιους περι
πρωτειων–αφ' ουπερ υπ' αμφοτερων ο Περσης ηττηθη, Ξερξης εκεινος ο περιβοητος,
πεζηι μεν υπο Λακεδαιμονιων οτε Μαρδονιος εκεινος συν παντι τωι λαωι επεπτωκει,
νηιτηι δε στολωι υπ' Ἀθηναιων οτε Θεμιστοκλης εναυαρχει του στολου–μαχη ουν
εκροτηθη προς αμφοτερων περι πρωτειων και διεκρατησεν επ' αμφοτεροις ο
πολεμος ετη κζʹ, καθως Θουκυδιδης ο περιωνυμος γραφει. Ὑπ' αλληλων ουν
διαφθαρεντων και της νεολαιας απολλυμενης, εξηλθε Φιλιππος ο του Ἀλεξανδρου
πατηρ και αμφοτερους αυτους εδουλωσατο, ωστε ρηθηναι επ' αυτου τουτοι το
λογιον· Ἐν δε διχοστασιηι και ο παγκακος ελλαχε τιμης. Ὕστερον δε παλιν, των
Μακεδονων υπο Ῥωμαιων ηττηθεντων, πασα η Ἑλλας τε και η Πελοποννησος υπο
την των Ῥωμαιων σαγηνην εγενετο, ωστε δουλους αντ' ελευθερων γενεσθαι.
Ἐσθλαβωθη δε πασα η χωρα και γεγονε βαρβαρος, οτε ο λοιμικος θανατος πασαν
εβοσκετο την οικουμενην, οπηνικα Κωνσταντινος, ο της κοπριας επωνυμος, τα
σκηπτρα της των Ῥωμαιων διειπεν αρχης, ωστε τινα των εκ Πελοποννησου μεγα
φρονουντα επι τηι αυτου ευγενειαι, ινα μη λεγω δυσγενειαι, Ευφημιον εκεινον τον
περιβοητον γραμματικον αποσκωψαι εις αυτον τουτοι το θρυλουμενον ιαμβειον·
Γαρασδοειδης οψις εσθλαβωμενη. Ἦν δε ουτος Νικητας, ο κηδευσας επι θυγατρι
Σοφιαι Χριστοφορον τον υιον του καλου Ῥωμανου και αγαθου βασιλεως. ευροπ.7
Ἕβδομον θεμα Κεφαληνια Ἡ δε Κεφαληνια συμπεριειληπται τηι Πελοποννησωι·
ουδεποτε γαρ εις ταξιν εχρηματιζε θεματος, ουδε ονομαστος τις εκ ταυτης εγενετο,
ει μη ο παρ' Ὁμηρωι πολυθρυλητος Ὀδυσσευς. Ὁμοιως δε και νησος η Ζακυνθος η τε
Λευκας και Ἰθακη η του Ὀδυσσεως πατρις, και αλλα τινα νησιδια και αυτη Κερκυρα
η των Φαιακων πολις, το του Ἀλκινοου βασιλειον, ονπερ Ὅμηρος εκθειαζει υπερ
παντας τους τοτε τινων ανδρων βασιλευοντας. Και ταυτα μεν περι τουτων. ευροπ.8
Ὄγδοον θεμα Νικοπολισ Ἐπαρχια της παλαιας Ἠπειρου της Φωκικης, υφ' ηγεμονα,
πολεις ιβʹ· Νικοπολις μητροπολις. Ἐκληθη δε Νικοπολις δι' αιτιαν τοιαυτην· Καισαρ
εκεινος ο σεβαστος και περιωνυμος Αυγουστος πολεμον εσχε μετα Κλεοπατρας της
Αιγυπτιας και Ἀντωνιου του ταυτης ανδρος· ος ην προτερον επ' αδελφηι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Καισαρος γαμβρος, απεστη δε της Ῥωμαιων αρχης δι' ερωτα της Κλεοπατρας αυτης
και της Αιγυπτιων γης πασης εκρατησεν. Ναυτικωι ουν στολωι επι ναυσι χιλιαις και
διακοσιαις συνεβαλον μετα Καισαρος εν πολεμωι, εν αυτωι τωι ακρωτηριωι τωι
καλουμενωι Ἀκτιωι· και νικησας ο Καισαρ τον Ἀντωνιον και την Κλεοπατραν εκτισε
πολιν, καλεσας αυτην Νικοπολιν, δια το εκεισε ηττηθηναι τον Ἀντωνιον. Ἀπο δε του
ακρωτηριου του καλουμενου Ἀκτιου και τας καλουμενας ινδικτιωνας εκαλεσεν.
Ουτω γαρ γραφει Ἡσυχιος ο Ἰλλουστριος· "ινδικτιων τουτεστιν ινακτιων η περι το
Ἄκτιον νικη· δια τουτο αρχεται μεν ινδικτιων απο πρωτης και καταληγει μεχρι της
ιεʹ· και παλιν υποστρεφει και αρχεται απο πρωτης, δια το τον Ἀντωνιον συναρχοντα
γενεσθαι Αυγουστωι τωι Καισαρι μεχρι του ιεʹ χρονου, μετα δε ταυτα μονος εκρατησεν
Αυγουστος". Μητροπολις δε του θεματος πολις ∆ωδωνη, εφ' ης η δρυς η φθεγγομενη
τα των δαιμονων μυστηρια· ης μνημονευει και ο Θεολογος Γρηγοριος, λεγων ουτως·
"η ∆ωδωναιας δρυος ληρηματα η Κασταλιας μαντικωτατον πομα". Ἐκεισε γαρ ην η
πηγη Κασταλιας ονομα εχουσα απο νυμφης τινος ουτω καλουμενης και ποταμου, ον
Ὅμηρος Ἀχελωιον ονομαζει, ου το υδωρ υπερβαινει επι γλυκυτητος παντα τα των
ποταμων ναματα. Και ταυτα μεν περι Νικοπολεως. ευροπ.9 Ἔνατον θεμα ∆υρραχιον
∆υρραχιον, η ποτε Ἐπιδαμνος· υπο κονσιλαριου, πολεις θʹ· Σκαμπτα, Ἀπολλωνια,
Βουλλις, Ἀμαντια, Πουλχεριοπολις, Αυλων, Λιστρων, Σκευπτων, Αυλινιδος
μητροπολις. Ἐπαρχια ∆ακιας μεσογαιου· υπο κονσιλαριου, πολεις εʹ· Πανταλια,
Γερμαη, Ναισος, η πατρις του μεγαλου Κωνσταντινου, Ῥεμεσιανα. Ἐπαρχια [τηι
παλαιαι] ***· υπο κονσιλαριου, πολεις εʹ. Ἐπαρχια ∆αρδανιας· υφ' ηγεμονα, πολεις γʹ.
Ἐπαρχια Πανονιας· υπο τον αυτον, πολεις βʹ. Και ωδε μεν επαρχια της νεας Ἠπειρου,
τουτεστι του ∆υρραχιου, του παλαι καλουμενου Ἐπιδαμνου. Ῥητεον δε περι της
ονομασιας αυτου ποθεν καλειται ∆υρραχιον. "∆υρραχιον πολις [Ἑλληνικη]
Ἰλλυρικη και Ἐπιδαμνος κληθεισα υπο Ἐπιδαμνου του αρχαιου ηρωος· τουτου
θυγατηρ Μελισσα, ης ηρασθη Ποσειδων και αφ' ης ο ∆υρραχιος. Ἔστι τοπος εν
Ἐπιδαμνωι Μελισσονιος, ενθα Ποσειδων αυτηι συνηλθεν", ως Φιλων. "Μετα δε τον
Ῥιζονικον Λισσος εστι πολις, και Ἀκρολισσος και Ἐπιδαμνος, Κερκυραιων κτισμα, η
νυν ∆υρραχιον ομωνυμως τηι Χερρονησωι λεγομενη, εφ' ης ιδρυται", ως [Φιλων]
Στραβων γραφει. ∆εξιππος δ' εν Χρονικων δεκατωι, Μακεδονικην πολιν αυτην
καλει, γραφων ουτως· "και Μακεδονων Ἐπιδαμνον, εσυστερον ∆υρραχιον
μετονομασθεισαν, πολιν της Μακεδονιας μεγαλην και ευδαιμονα ουσαν, κατα
κρατος αιρουσιν". Ἕως ωδε ο μερισμος της βασιλειας εγενετο του κρατουντος
βασιλεως το Βυζαντιον, τα δε αντιπερα, απερ Ἰωνιος κολπος, τωι βασιλευοντι της
Ῥωμης υπηκοα. Ουτω γαρ εμερισεν ο μεγας βασιλευς Κωνσταντινος τοις τρισιν
υιεσιν αυτου, Κωνσταντινωι και Κωνσταντι και Κωνσταντιωι· τωι μεν πρωτωι υιωι τας
ανω Γαλλιας και τα επεκεινα Ἄλπεων εως του εσπεριου Ὠκεανου και ες αυτην
πολιν την Κανταυριν· τωι δε Κωνσταντι τωι υστατωι υιωι την Ῥωμην και τας κατω
Γαλλιας, την τε νησον Σαρδω και αυτην Σικελιαν και την αντιπερα Λιβυην
Καρχηδονα τε [και] την των Ἄφρων μητροπολιν και εως Κυρηνης αυτης· τωι δε
Κωνσταντιωι τα απο του ∆υρραχιου και αυτο το Ἰλλυρικον την Ἑλλαδα τε και τας
επεκεινα νησους τας τε Κυκλαδας και τας καλουμενας Σποραδας και εως
Ἑλλησποντου, την τε καλουμενην μικραν Ἀσιαν, αμφοτερας τε και Συριας και
Παλαιστινην και την Κιλικιαν και αυτην Αιγυπτον. Ἡ γαρ Λιβυη τωι της Ῥωμης
υπεκειτο βασιλευοντι. Και ουτως μεν ο παλαιος τε και [ο] πρωτος μερισμος της
βασιλειας Ῥωμαιων. Ἡ δε ∆αλματια της Ἰταλιας εστιχωρα· εξ ουπερ εβλαστησεν ο
παντων ανθρωπων ανοσιωτατος και ασεβεστατος βασιλευς ∆ιοκλητιανος, απο τινος
χωριου καλουμενου Σαλωναι, εν ωι εστιν υδωρ ποτιμον και γλυκυτατον υπερ παντα
τα υδατα, ως φασιν οι γευσαμενοι. ευροπ.10 ∆εκατον θεμα Σικελια Νησος εστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

μεγιστη και επιφανεστατη η Σικελια. Ουκ ην δε το προτερον υπο την αρχην του
βασιλεως Κωνσταντινουπολεως, οτε η Ῥωμη εβασιλευετο· νυνι δε εγενετο η
καινοτομια αυτη δια το την Ῥωμην αποθεσθαι το βασιλειον κρατος και
ιδιοκρατοριαν εχειν, και δεσποζεται κυριως παρα τινος κατα καιρον Παπα. Κρατειται
δε νυν υπο την αρχην Κωνσταντινουπολεως δια το τον αυτοκρατορα
Κωνσταντινουπολεως θαλασσοκρατειν μεχρι των Ἡρακλειων στηλων, και πασης
ομου της ωδε θαλασσης. Ἔσχε δε την αιτιαν του καλεισθαι Σικελια απο ιστοριας
τοιαυτης, καθως ο γραμματικος Στεφανος γραφει· "Σικελια η νησος Σικανια
προτερον ωνομαζετο· ειτα Σικελια εκληθη, ως φησιν Ἑλλανικος, Ἱερειων της
Ἥραςβʹ· "εν δε τωι αυτωι χρονωι και Αυσονες υπο των Ἰαπυγων εξ Ἰταλιας
ανεστησαν, ων ηρχε Σικελος· και διαβαντες εις την νησον την τοτε Σικανιαν
καλουμενην περι την Αιτναν καθιζομενοι, ᾤκουν αυτοι τε και ο βασιλευς αυτων
Σικελος, βασιλειην εγκαταστησαμενος και εντευθεν ορμωμενος ο Σικελος ουτος
πασης ηδη της νησου εκρατησε ταυτης της τοτε Σικελιας καλουμενης απο του
Σικελου τουτου, ος και εν αυτηι εβασιλευσε". Και Μενιππος δε ταυτα φησιν.
Θουκυδιδης δε ουτως· "ελθοντες εις Σικελιαν στρατος πολυς εξ Ἰταλιας, τους τε
Σικανους κρατησαντες μαχηι απεστειλαν εις τα μεσημβρινα και τα εσπερια μερη
αυτης και αντι Σικανιας Σικελιαν την νησον εποιησαν καλεισθαι, και τα κρατιστα
της γης ᾤκησαν εχοντες". Μεγιστη δε αυτη μαρτυρειται των επτα, καθα φησιν
Ἄλεξις ο κωμικος· Των επτα νησων, ας δεδειχεν η φυσις θνητοις μεγιστας, Σικελια
μεν, ως λογος, εστιν μεγιστη, δευτερα Σαρδω, τριτη Κυρνος, τεταρτη δ' η ∆ιος Κρητη
τροφος. Ευβοια πεμπτη στενοφυης, εκτη Κυπρος· Λεσβος δε ταξιν εβδομην λαχουσ'
εχει. "Των δε νησιωτων οι μεν ιθαγενεις παλαι Λιγυες εξ Ἰταλιας Σικελοι λεγονται,
οι δε επηλυδες Ἕλληνες [εισι] Σικελιωται, ως Ἰταλιωται". Ἔχει δε πολεις επισημους
την τε Συρακουσαν και το καλουμενον Ταυρομενιον, και αυτην την Ἀκραγαντα και
τας λοιπας πολεις, τας μεν ηρημωμενας, τας δε κρατουμενας παρα των Σαρακηνων.
Την μεν ουν Συρακουσαν επι Βασιλειου του αοιδιμου βασιλεως παρελαβον οι
Σαρακηνοι, το δε Ταυρομενιον επι Λεοντος του σοφωτατου βασιλεως. Ὅσα τοινυν
κατελειφθησαν καστρα, παρα των αθεων Σαρακηνων κρατουνται· μονη δε
αντιπεραν η Καλαβρια κρατειται παρα των Χριστιανων, εν ηι και το Ῥηγιον εστι και
το πολισματιον της αγιας Κυριακης, της τε αγιας Σευηρινης και ο Κροτων και αλλα
τινα, ωνπερ ο στρατηγος Καλαβριας κυριευει· εισι δε αι υπο Σικελιαν και τον ταυτης
στρατηγον πολεις κβʹ. Το δε αρχαιον αυτη η νησος ετυραννειτο, ινα μη λεγω
εβασιλευετο, υπο τε Ἱερωνος και ∆ιονυσιου του τυραννου· παρελαβον δε αυτην οι
Ῥωμαιοι μετα στολου μεγαλου, οτε Μαρκελλος εκεινος εστρατηγει και ναυαρχος
του Ῥωμαικου στολου ανεδεικνυτο, οτε και Ἀρχιμηδης ο γεωμετρης εν αυταις ταις
Συρακουσαις ων, νυκτος αλουσης της πολεως, υπο στρατιωτου τινος ανηιρεθη· ον ο
Μαρκελλος εκεινος τοσουτον εθρηνησεν, ως μηδενα κοπετον απολειφθηναι της
εκεινου ταφης. Και ταυτα μεν περι Σικελιας. ευροπ.11 Ἑνδεκατον θεμα
Λογγιβαρδιασ Ἡ δε Λαγοβαρδια δισσοις ονομασι κεκληται· παρα μεν τισι
Λογγιβαρβια, τουτεστι πολυγενεια· παρα δε τισι Λαγοβαρδια, ως [πολυγενεια] ***. Ἡ
δε γη, ην κατοικουσιν, η τε Συρρεντος και Νεαπολις η μητροπολις και το Βεσβιον
ορος και ο εν αυτωι Πυρχανος, Ἑλληνων εισιν αποικιαι· και επι των ημερων
Ἰουστινιανου, μαλλον δε Ζηνωνος, παρελαβον οι Γοτθοι, την τε Νεαπολιν και τας
λοιπας παρακειμενας πολεις· ων ηρχε Βουτελινος, ο των Φραγγων στρατηγος, ον
κατεπολεμησεν ο Ναρσης παρα τον ποταμον Κασουλινον και τελειως ηφανισε,
καθως το επιγραμμα λεγει· Ῥειθρα Κασουλινου ποταμου βεβαρημενα νεκροις δεξατο
Τυρσηνης ηιονος κροκαλη, ηνικα Φραγγικα φυλα κατεκτανεν Αυσονις αιχμη,
οπποσα δειλαιωι πειθετο Βουτελινωι· ολβιον αυ τοδε χευμα και εσσεται αντι τροπαιου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

αιματι βαρβαρικωι δηρον ερευθομενον. Ὑπεταγησαν ουν οι Φραγγοι τωι τοτε χρονωι
εχοντες και Λαγοβαρδους συμμικτους· και εκτοτε μεχρι της σημερον χρηματιζει εις
ταξιν θεματος η καλουμενη Λαγοβαρδια. Ἐπι δε της βασιλειας Μιχαηλ του υιου
Θεοφιλου ανηλθεν απο Ἀφρικης στολος λ ʹ κομπαριων, εχων κεφαλην τον τε
Σολδανον και τον Σαβαν και τον Καλφους. Και εχειρωσαντο διαφορους πολεις της
∆αλματιας και την τε Βουτοβαν και την Ῥωσαν και τα κατω ∆εκατερα. Ἦλθον δε και
προς την τουτων μητροπολιν, η Ῥαουσιον λεγεται, και ταυτην επι χρονον
επολιορκουν ικανον. Οι δε του καστρου Ῥαουσιου απεστειλαν προς τον βασιλεα
εξαιτουμενοι δια στολου βοηθειαν· των δε εις τουτο αποσταλεντων ανελθοντων,
ευρον υπο Θεου την αυτοκρατορικην αρχην Βασιλειον τον αοιδιμον βασιλεα ηδη
λαβοντα, ος και τα της αυτων πρεσβειας και δεησεως επακουσας και στολον ικανον
και δραστηριον αρχοντα προς την τουτων βοηθειαν ευθυς εξαπεστειλε. Τουτο δε δια
αυτομολου μαθοντες οι Ἄφροι και περι την πολιορκιαν απρακτησαντες, μαλλον δε
πτηξαντες την του βασιλικου στολου κατ' αυτων παρουσιαν, ανεπερασαν εν
Λαγοβαρδιαι και πολιορκησαντες το καστρον Βαρης ᾤκησαν εν αυτωι, παραλαβοντες
παντα τα καστρα και την πασαν Λογγιβαρδιαν και τα λοιπα καστρα Καλαβριας μεχρι
Ῥωμης, ως ειναι παντα τα υπ' αυτων πορθηθεντα καστρα ρνʹ. Βασιλειος ουν ο
αοιδιμος βασιλευς την αυτοκρατορικην αρχην παρα Θεου ειληφως, καθα προειρηται,
και ταυτα αναμαθων, προαπεστειλε μεν στρατον καβαλλαρικον και πλοια ρʹ, εγραψε
δε προς Λοδουχον τον ρηγα Φραγγιας και τον Παπα Ῥωμης του συνεπαμυναι τωι
εαυτου στρατωι. Οι δε υπειξαντες τηι βασιλικηι εντευξει και αμφοτεροι ενωθεντες τωι
παρα του βασιλεως αποσταλεντι στρατωι καβαλλαρικωι και πλωΐμωι, κατεπολεμησαν
τους απο Ἀφρικης Σαρακηνους και επορθησαν το καστρον Βαρης, δεσμιον λαβοντες
και τον αμηραν Σολδανον· ον και αναλαβομενος μετα των Σαρακηνων Λοδουχος ο
ρηξ Φραγγιας οικαδε απηιει. Ὁ δε βασιλευς κατεσχε την πασαν Λογγιβαρδιαν, καθως
και σημερον παρα των Ῥωμαιων βασιλεων δεσποζεται. ευροπ.12 ∆ωδεκατον θεμα
Χερσωνοσ Ἡ δε Χερσων το παλαιον ουκ ην εις ονομα θεματος, ουδε εν μητροπολεως
σχηματι· αλλ' οι του Βοσπορου κρατουντες εκρατουν και Χερσωνος αυτης και των
λοιπων κλιματων, ωστε και βασιλευειν τους εν τωι Βοσπορωι κατοικουντας λεγεται.
Ἔχει δε η ιστορια ουτως· Βοσπορος πολις Ποντου κατα τον Κιμμεριον κολπον και
πορθμος ομωνυμος απο Ἰους της Ἰναχου καλουμενος, καθως Αισχυλος εν τωι
Προμηθει γραφει· Ἔσται δε θνητοις εισαει λογος μεγας της σης πορειας Βοσπορος δ'
επωνυμος κεκληισεται. Στραβων δε εν ενδεκατωι των Γεωγραφικων ταδε γραφει·
"τοις δε του Βοσπορου δυνασταις υπηκοοι Βοσποριανοι παντες καλουνται, και εστι
των μεν Ευρωπαιων μητροπολις το Παντικαπαιον, των δε Ἀσιανων το
Φαναγορειον". Μαρτυρει και Φλεγων εν Ὀλυμπιαδων πεντεκαιδεκατηι οτι
"εβασιλευετο ο Βοσπορος Κοτυι τωι Βοσποριανωι βασιλει, ωι και διαδημα εκελευσε
φορειν ο Καισαρ και τας πολεις αυτωι καθυπεταξεν, εν αις συναριθμει και αυτην
Χερσωνα". ∆υο δε εισι τοποι Βοσποροι καλουμενοι· εις μεν ο Κιμμεριος καλουμενος
πλησιον Χερσωνος, εν ωι και το βασιλειον των Βοσποριανων ην, ετερος δε εν
Βυζαντιωι, καθα Φαβωρινος γραφει· "Βυζαντιων λιμην Βοσποριον καλειται".
Μαρτυρει δε και το επιγραμμα του κιονος της αντιπεραν γης Χρυσοπολεως, εν ωι
μαρμαρινη δαμαλις ιδρυται, φασκον ουτως· Ἰναχιης ουκ ειμι βοος τυπος, ουδ' απ'
εμειο κληιζεται αντωπον Βοσποριον πελαγος. Κεινην γαρ το παροιθε βαρυς χολος
ηλασεν Ἥρης ες Φαρον, ηδε δ' εγω Κεκροπις ειμι νεκυς. Ευνετις ην δε Χαρητος·
επλων δ' οτε πλωεν εκεινος τηιδε Φιλιππειων αντιπαλος σκαφεων· Βοιιδιον δε
καλευμαι εθ' ως τοτε· νυν δε Χαρητος ευνετις ηπειροις τερπομαι αμφοτεραις. Ὁ δε
Χαρης εκεινος ην στρατηγος Ἀθηναιων. Οι δε εγχωριοι Φωσφοριον αυτο καλουσι
παραγραμματιζοντες, οθεν οι τα πατρια συγγεγραφοτες του Βυζαντιου αλλην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

επιτιθεασι μυθικην ιστοριαν· οτι Φιλιππου του Μακεδονος το Βυζαντιον
πολιορκουντος ***

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18


