Homilia dicta postquam reliquiae martyrum
ΟΜΙΛΙΑ Βʹ.
63.467
Της βασιλιδος μεσων νυκτων εις μεγαλην εκκλη σιαν προσελθουσης,
κακειθεν τα λειψανα των μαρτυρων αραμενης, και προπεμψαμενης δια πα σης της
αγορας εως ∆ρυπιας, του μαρτυριου απ εχοντος θʹ σημεια της πολεως· ελεχθη εν τωι
μαρτυριωι η προσομιλια, παρουσης αυτης και της πολεως πασης και των αρχοντων.
αʹ. Τι ειπω και τι λαλησω; σκιρτω και μαινομαι μανιαν σωφροσυνης βελτιονα·
πετομαι και χορευω και μεταρσιος φερομαι και μεθυω λοιπον υπο της ηδονης
ταυτης της πνευματικης. Τι ειπω και τι λαλησω; των μαρτυρων την ισχυν; της
πολεως την προθυμιαν; της βασιλιδος τον ζηλον; των αρχοντων την συνδρομην; του
διαβολου την αισχυνην; των δαιμονων την ητταν; της Ἐκκλησιας την ευγενειαν;
του σταυρου την ισχυν; του 63.468 σταυρωθεντος τα θαυματα; του Πατρος την
δοξαν; του Πνευματος την χαριν; του δημου παντος την ηδονην; της πολεως τα
σκιρτηματα; των μοναχων τους συλλογους; των παρθενων τους χορους; των ιερεων
τα ταγματα; των βιωτικων ανδρων τον τονον, των δουλων, των ελευθερων, των
αρχοντων, των αρχομενων, των πενητων, των πλουτουντων, των ξενων, των
πολιτων; Ευκαιρον εφ' απασιν ειπειν· Τις λαλησει τας δυναστειας σου, Κυριε;
ακουστας ποιησει πασας τας αινεσεις σου; Γυναικες θαλαμευομεναι και κηρου
μαλακωτεραι, τα καταστεγα οικηματα καταλιπουσαι, προς τους ισχυροτατους των
ανδρων ημιλλωντο τηι προθυμιαι, μηκος οδου τοσουτον βαδην ανυουσαι· ου νεαι
μονον, αλλα και γεγηρακυιαι· και ουτε η της φυ 63.469 σεως ασθενεια, ουτε το της
διαγωγης αβροδιαιτον, ουτε ο της περιφανειας τυφος γεγονε κωλυμα τηι προθυμιαι.
Ἄρχοντες παλιν και αυτοι τα οχηματα καταλιποντες και τους ραβδουχους και τους
δορυφορους, τοις ιδιωταις εαυτους ανεμιξαν.
Και τι δει λεγειν γυναικας, η αρχοντας, οπου και αυτη η το διαδημα
περικειμενη και την πορφυριδα περιβεβλημενη, παρα την οδον απασαν ουδε μικρον
των λειψανων αποσχεσθαι ηνεσχετο, αλλ' ωσπερ θεραπαινις παρηκολουθει τοις
αγιοις, της θηκης απτομενη και της οθονης της επικειμενης, και παντα τον
ανθρωπινον καταπατουσα τυφον, και εν μεσωι θεατρωι τοσουτωι φαινομενη δημωι, ην
ουδε ευνουχοις απασι τοις εν ταις βασιλικαις στρεφομενοις αυλαις θεμις ιδειν; Ἀλλ'
ο των μαρτυρων ποθος και η τυραννις και η της αγαπης φλοξ απαντα ταυτα τα
προσωπεια ριψαι ανεπεισε, και γυμνηι τηι προθυμιαι τον ζηλον επιδειξασθαι τον περι
τους αγιους μαρτυρας.
Και γαρ ανεμνησθη του μακαριου ∆αυιδ, ος και αλουργιδα περιβεβλημενος
και διαδημα περικειμενος, και τα σκηπτρα του των Ἑβραιων εχων δημου, επειδη την
κιβωτον ανεφερε, την σκηνην απασαν εκεινην αφεις, εσκιρτα και εχορευε και επηδα
μεγαλα παιζων τε και ορχουμενος, και δια των αλματων την ηδονην
επιδεικνυμενος, ην ειχεν επι τοις τελουμενοις. Ει δε εν τηι σκιαι και τωι τυπωι
τοσαυτην επιδεικνυσθαι θερμοτητα εδει, πολλωι μαλλον επι της χαριτος και της
αληθειας· επει και αυτη κιβωτον ανηγε πολλωι βελτιονα εκεινης της του ∆αυΐδ. Ου
γαρ πλακας λιθινας, αλλα πλακας εχει πνευματικας, και χαριν επανθουσαν, και
δωρεαν αποστιλβουσαν, και οστα αυταις αντιλαμποντα ταις ακτισι· μαλλον δε
λαμπροτεραν αφιενται αστραπην. Ἀκτινα μεν γαρ βλεποντες ηλιακην, ουδεν
πασχουσι δαιμονες· την δε εντευθεν εκπηδωσαν λαμπηδονα μη φεροντες,
αποτυφλουνται και δραπετευουσι και εκ πολλου φευγουσι του διαστηματος·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τοσαυτη και της τεφρας των αγιων η δυναμις, ουκ ενδον εγκαθημενη μονον εν τοις
λειψανοις, αλλα και περαιτερω προιουσα και τας ακαθαρτους απελαυνουσα
δυναμεις, και τους μετα πιστεως προσιοντας μετα πολλης αγιαζουσα της περιουσιας.
∆ια τοι τουτο και η φιλοχριστος αυτη παρειπετο τοις λειψανοις, συνεχως
εφαπτομενη, και την ευλογιαν επισπωμενη, και τοις αλλοις πασι διδασκαλος
γινομενη της καλης ταυτης και πνευματικης εμποριας, και διδασκουσα παντας
αρυεσθαι απο της πηγης ταυτης της αει μεν αντλουμενης, ουδεποτε δε κενουμενης.
Καθαπερ γαρ τα ναματα των πηγων βρυοντα, ουκ εισω των οικειων κολπων
κατεχεται, αλλ' υπερβλυζει και υπερχειται· ουτω δη και η του Πνευματος χαρις η
τοις οστεοις παρακαθημενη και τοις αγιοις συνοικουσα, και εις ετερους προεισι τους
μετα πιστεως εφεπομενους αυτηι, και απο ψυχης εις σωματα, και απο σωματων εις
ιματια, και απο ιματιων εις υποδηματα, και απο υποδηματων εις σκιας εκτρεχει. ∆ια
τοι τουτο ου τα σωματα ενηργει μονον των αγιων αποστολων, αλλα και τα σουδαρια
και τα σιμικινθια· και ου τα σουδαρια μονον και τα σιμικινθια, αλλα και αι σκιαι του
Πετρου των ζωντων δυνατωτερα ειργαζοντο.
Ἤδη που και μηλωτη κατενεχθεισα επι το σωμα του Ἑλισσαιου διπλουν
αυτωι χαρισμα κατηγαγεν· ου γαρ το σωμα Ἑλισσαιου μονον, αλλα και το ιματιον
εκεινο της χαριτος ην εμπεπλησμενον. ∆ια τοι τουτο και επι των τριων παιδων· ου
γαρ τα σωματα αυτων 63.470 ηιδεσθη μονον της φλογος η φυσις, αλλα και αυτα τα
υποδηματα· και επι του Ἑλισσαιου ουδε τελευτησαντος, ουτως ελυετο θανατος, εις
ταφον του προφητου ριφεντος ετερου νεκρου. Ουτω δη και σημερον γεγονε· των γαρ
λειψανων φερομενων, εμπρησμοι δαιμονων, ολολυγαι και κωκυτοι πανταχοθεν
ᾔροντο, της ακτινος των οστων εκπηδωσης, και την φαλαγγα των αντικειμενων
κατακαιουσης δυναμεων.
βʹ. ∆ια ταυτα σκιρτω και πετομαι υπο της ηδονης, οτι την ερημον πολιν
εποιησατε, την πολιν κενωσαντες· οτι τον πλουτον ημιν της Ἐκκλησιας υπεδειξατε
σημερον. Ἰδου ποσα προβατα, και ουδαμου λυκος· ποσαι αμπελοι, και ουδαμου
ακανθα· ποσοι σταχυες, και ουδαμου ζιζανια. Θαλαττα απο της πολεως μεχρι του
παροντος εξεταθη χωριου, θαλαττα κυματων απηλλαγμενη, ναυαγιον ουκ εχουσα,
σκοπελων ηλευθερωμενη· θαλαττα μελιτος παντος γλυκυτερα, των ποτιμων
υδατων ποτιμωτερα. Ουκ αν τις αμαρτοι την θαλατταν ταυτην και ποταμον πυρος
προσειπων· ουτως αι λαμπαδες αι δια της νυκτος αι πυκναι και συνεχεις μεχρι του
μαρτυριου τουτου διαπαντος εκταθεισαι, πυρινου ποταμου φαντασιαν παρειχον τοις
ορωσι. Και ταυτα μεν εν τηι νυκτι· της δε ημερας φανεισης ετεραι λαμπαδες παλιν
εφαινοντο· εκεινας μεν γαρ ο ηλιος ανισχων εκρυπτε και αμαυροτερας ετιθει, τας δε
εν τηι εκαστου διανοιαι φαιδροτερας εδεικνυ· του γαρ πυρος εκεινου του φαινομενου
θερμοτερον το της προθυμιας της υμετερας ην· και εκαστος διπλην εφερε λαμπαδα,
την του πυρος εν τηι νυκτι, την της προθυμιας και εν τηι νυκτι και εν τηι ημεραι·
μαλλον δε ουδε νυκτα λοιπον εκεινην καλω· προς γαρ την ημεραν ημιλλατο, τους
υιους του φωτος υμας περιφερουσα, και μυριων αστερων και εωσφορου
λαμπροτερους αποφαινουσα.
Ὥσπερ γαρ και την ημεραν νυκτα ποιουσιν οι μεθυοντες, ουτω και την νυκτα
ημεραν εργαζονται οι παννυχευοντες και εγρηγοροτες. ∆ια δη τουτο δια πασης
νυκτος εκεινο το προφητικον ηιδον· Νυξ φωτισμος εν τηι τρυφηι μου· και οτι σκοτος
ου σκοτισθησεται απο σου· και νυξ ως ημερα φωτισθησεται· ως το σκοτος αυτης,
ουτω και το φως αυτης. Ποιας γαρ ημερας ου γεγονε φαιδροτερα η νυξ αυτη, εν
τοσαυτηι χαρας υπερβοληι σκιρτωντων απαντων, χαραν εχοντων πνευματικην,
τοσουτων εκχυθεντων δημων, και την οδον και την αγοραν επικλυσαντων; Ουδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γαρ ην εδαφος γυμνον ιδειν, αλλα πασαν την οδον σωμασιν ανθρωπινοις
καλυψαντες, μιαν σειραν τινα χρυσην και συνεχη, και ποταμον ενα πολλωι τωι ροθιωι
φερομενον δια πασης εδειξατε της οδοιποριας· και ανω μεν εις τον ουρανον
αναβλεποντες εωρωμεν σεληνην και αστερας εν μεσωι, κατω δε των πιστων το
πληθος, και της σεληνης λαμπροτερον εν τωι μεσωι την βασιλιδα φερομενην. Ὥσπερ
γαρ οι αστερες οι κατω αμεινους των ανω· ουτω και αυτη πολυ φαιδροτερα εκεινης.
Τι γαρ; τοσουτον σεληνη, οσον ψυχη εν αξιωματι τοσουτωι τοσαυτηι
κατακοσμουμενη πιστει; Τι αν τις αυτης αγασαιτο προτερον, τον ζηλον τον πυρος
θερμοτερον, την πιστιν την αδαμαντος στεῤροτεραν, την συντριβην της διανοιας και
την ταπεινοφροσυνην, δι' ης παντας απεκρυψε, βασιλειαν μεν και διαδηματα και
τον εντευθεν απαντα τυφον μετα πολλης ριψασα της περιουσιας, ενδυσαμενη δε την
της ταπεινοφροσυνης στολην αντι της πορφυριδος, και δια ταυτης λαμψασα
μειζονως; Βασιλιδες μεν γαρ πολλαι πολλακις εγενοντο, αι της στολης αυτης και
των διαδηματων εκοινωνησαν μονον, και της δοξης της βασιλικης· ταυτης δε μονης
63.471 ουτος εξαιρετος ο κοσμος εγενετο, και τουτο μονης αυτης το τροπαιον
Μαρτυρας γαρ μονη βασιλιδων αυτη μετα τοσαυτης προεπεμψε τιμης, μετα
τοσαυτης σπουδης και ευλαβειας, αναμιγνυμενη τωι πληθει, και την δορυφοριαν
απασαν περικοψασα, και την ανωμαλιαν του βιου ολην σχεδον μετα πολλης
απελασασα της υπερβολης.
∆ια τοι τουτο των μαρτυρων ουκ ελαττον τον δημον ωφελησεν. Ὥσπερ γαρ
προς τα λειψανα παντες εωρων, ουτω και προς την ταυτης προσεδρειαν εκεχηνεσαν
και πλουσιοι και πενητες, απριξ αυτην εχομενην των οστων δια τοσαυτης ορωντες
οδοιποριας, ουδε αποκαμνουσαν ουδε απαγορευουσαν, αλλ' εξηρτημενην λαρνακος.
∆ια ταυτα σε μακαριζοντες ου παυομεθα, ουχ ημεις δε μονοι, αλλα και αι γενεαι μετα
ταυτα πασαι.
γʹ. Τα γαρ ενταυθα γενομενα ακουσεται μεν τα περατα της οικουμενης, και
οσην ηλιος εφοραι γην· ακουσονται δε οι μεθ' ημας, και οι μετ' εκεινους, και χρονος
ουδεις ληθηι παραδωσει το γεγενημενον, του Θεου πανταχου της οικουμενης και
πανταχου των μετα ταυτα γενεων αυτο μετα πολλης εκπομπευοντος της
περιφανειας. Ει γαρ πορνης γυναικος εργον προς τα τερματα της οικουμενης
αφικεσθαι εποιησε, και τηι μνημηι κατεστησεν αθανατον· πολλωι μαλλον της κοσμιας
και σεμνης και σωφρονος γυναικος και εν βασιλειαι τοσαυτην επιδειξαμενης
ευλαβειαν, ουκ αφησει το εργον λαθειν, αλλα μακαριουσι σε παντες, την ξενοδοχον
των αγιων, την προστατιν των Ἐκκλησιων, την ομοζηλον των αποστολων. Ει γαρ
γυναικειαν ελαχες φυσιν, αλλ' εξεστι σοι και προς αποστολικα κατορθωματα
αμιλλασθαι. Ἐπει και η Φοιβη τοτε εκεινη η τον διδασκαλον της οικουμενης
υποδεξαμενη και προστατις αυτου γενομενη, γυνη ην και της αυτης σοι φυσεως
κοινωνουσα· αλλ' ομως τοσουτον ελαμψεν, ως τον αγιον εκεινον τον των ουρανων
αξιον και των αποστολων παντων μειζονα ανακηρυξαι αυτην και ειπειν, οτι
Προστατις πολλων εγενετο, και εμου αυτου. Και Πρισκιλλα δε γυναικειαν ην
λαχουσα φυσιν· αλλ' ουδεν αυτηι κωλυμα γεγονε τουτο εις το ανακηρυχθηναι και
αθανατον αυτης γενεσθαι την μνημην. Και ετερος δε πολυς γυναικων ην τοτε χορος
αποστολικον μεταχειρισαμενων βιον. ∆ιο και ημεις μετ' εκεινων σε νυν
αριθμουντες, ουχ αμαρτησομεθα, οτι δη λιμην ει των Ἐκκλησιων απασων, και τηι
βασιλειαι τηι παρουσηι προς την κτησιν της μελλουσης αποκεχρησαι βασιλειας,
Ἐκκλησιας ορθουσα, ιερεας τιμωσα, αιρετικων καταλυουσα πλανην, μαρτυρας
υποδεχομενη, ου τραπεζηι, αλλα γνωμηι, ου σκηνηι, αλλα προαιρεσει, μαλλον δε και
σκηνηι και 63.472 προαιρεσει.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Προηγησατο ποτε και Μαρια του λαου, τα οστα του Ἰωσηφ επιφερομενη, και
ηισεν ωιδην· αλλ' εκεινη μεν Αιγυπτιων καταποντισθεντων, συ δε δαιμονων
αποπνιγομενων· εκεινη του Φαραω καταποντισθεντος, συ δε του διαβολου
κατενεχθεντος· εκεινη κυμβαλα εχουσα, συ δε διανοιαν και ψυχην υπερ σαλπιγγα
ηχουσαν· εκεινη Ἰουδαιων ελευθερωθεντων, συ δε της Ἐκκλησιας στεφανουμενης·
εκεινη δημον ενα εξαγουσα ομογλωττον, συ δε μυριους δημους ετερογλωσσους. Και
γαρ μυριους ημιν εξηγαγες χορους, τους μεν τηι Ῥωμαιων, τους δε τηι Συρων, τους δε
τηι βαρβαρων, τους δε τηι Ἑλλαδι φωνηι τα του ∆αυιδ ανακρουομενους αισματα· και
διαφορα εθνη και διαφορους χορους ην ιδειν μιαν κιθαραν απαντας εχοντας, την
του ∆αυιδ, και ταις ευχαις σε στεφανουντας. Ἐπεζητει της εορτης ταυτης η
ευφροσυνη και τον θεοφιλεστατον βασιλεα τον μετα σου το αροτρον της ευσεβειας
ελκοντα· αλλα και τουτο της σης εγενετο συνεσεως, το κατασχειν αυτον σημερον
οικοι, και εις την αυριον υποσχεσθαι την παρουσιαν. Ἵνα γαρ μη των ιππεων το
πληθος μηδε των ωπλισμενων στρατιωτων ο θορυβος λυμηνηται παρθενοις,
γεγηρακυιαις, πρεσβυταις ανδρασι, και διαταραξηι την εορτην, αξια της εαυτης
συνεσεως ποιουσα διενειματο την πανηγυριν. Ει μεν γαρ αμφοτεροι σημερον
παρεγενοντο, σημερον αν τελος ελαβε τα της εορτης· ινα δε και ησυχιαν εργασηται
τηι παρουσηι ημεραι, και τηι προσθηκηι της αυριον επιδαψιλευσηται την ευφροσυνην,
διενειματο προς αυτον την λειτουργιαν, και αυτη σημερον παραγενομενη, αυριον
ημιν επηγγειλατο την εκεινου παρουσιαν. Ὥσπερ γαρ κοινωνει της βασιλειας αυτωι,
ουτω και της ευσεβειας, και ουκ αφιησιν εν τοις κατορθωμασιν αμοιρον ειναι, αλλα
πανταχου συμμεριστην λαμβανει.
Ἐπει ουν και εις την επιουσαν εκταθηναι δει την πανηγυριν ημιν την
πνευματικην, την αυτην σπουδην παλιν επιδειξωμεθα, ινα ωσπερ σημερον την
φιλοχριστον ταυτην μετα της πολεως ειδομεν, ουτως αυριον τον θεοφιλη βασιλεα
μετα του στρατοπεδου θεασωμεθα παραγινομενον, και την αυτην προσαγοντα τωι
Θεωι θυσιαν την απο της ευλαβειας, την απο του ζηλου, την απο της πιστεως· και
λαβοντες τους αγιους μαρτυρας κοινωνους των ευχων, ευξωμεθα αυτοις ζωης
μηκος, γηρας λιπαρον, παιδας και παιδων παιδας, και προ γε τουτων απαντων, τον
ζηλον τουτον επιταθηναι, την ευλαβειαν επιδοθηναι, και ουτως τον παροντα
διανυσαι βιον, ως και κατα τους ακηρατους αιωνας συμβασιλευσαι τωι μονογενει
Υιωι του Θεου· Ει γαρ υπομενομεν, φησι, και συμβασιλευσομεν· και των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας αξιωθηναι, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι,
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


