In epistulam i ad Thessalonicenses (homiliae 111)
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΣ
ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΕΙΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗΝ ΠΡΩΤΗΝ.
ΟΜΙΛΙΑ Αʹ.
Παυλος και Σιλουανος και Τιμοθεος τηι Ἐκκλησιαι Θεσσαλονικεων εν Θεωι Πατρι
και Κυριωι Ἰησου Χριστωι, χαρις υμιν και ειρηνη απο Θεου Πατρος ημων και Κυριου
Ἰησου Χριστου. Ευχαριστουμεν τωι Θεωι παντοτε περι υμων, μνειαν υμων ποιουμενοι επι
των προ σευχων ημων, αδιαλειπτως μνημονευοντες υμων του εργου της πιστεως, και
του κοπου της αγαπης, και της υπομονης της ελπιδος 62.392 του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, εμπροσθεν του Θεου και Πατρος ημων.
αʹ. Τι δηποτε Ἐφεσιοις μεν επιστελλων, και τον Τιμοθεον εχων μεθ' εαυτου, ουχι
συνεταξεν εαυτωι, καιτοι γνωριζομενον παρ' αυτοις και θαυμαζομενον (Την γαρ
δοκιμην αυτου γινωσκετε, φησιν, οτι ως πατρι τεκνον συν εμοι εδουλευσε· και παλιν,
62.393 Ουδενα εχω ισοψυχον, οστις γνησιως τα περι υμων μεριμνησει)· ενταυθα δε
συνταττει αυτον εαυτωι; Ἐμοι δοκει οτι εμελλεν αυτον πεμπειν ευθεως, και περιττον ην
επιστελλειν τον τα γραμματα οσον ουπω καταληψομενον· φησι γαρ, Τουτον μεν ελπιζω
πεμψαι εξαυτης. Ἐνταυθα δε ουχ ουτως, αλλ' επανελθων ην, ωστε εικοτως επεστελλεν·
Ἄρτι γαρ ελθοντος Τιμοθεου, φησι, προς ημας αφ' υμων. ∆ια τι δε αυτου προτιθησι τον
Σιλουανον, καιτοι μυρια αυτωι μαρτυρων αγαθα, και παντων αυτον προτιθεις; Ἴσως μεν
αξιουντος τουτο αυτου κατα πολλην ταπεινοφροσυνην, και παρακαλουντος. Ἐπειδη
γαρ τον διδασκαλον εωρα ουτω ταπεινοφρονουντα, ως τον μαθητην εαυτωι συνταττειν,
πολλωι μαλλον τουτο αυτος εζητησεν αν. Παυλος γαρ, φησι, και Σιλουανος και Τιμοθεος
τηι Ἐκκλησιαι Θεσσαλονικεων. Ουδεν ενταυθα περι εαυτου τιθησιν, ουχ Ὁ αποστολος,
ουχ Ὁ δουλος. Ἐμοι δοκει, δια τονεοκατηχητους ειναι τους ανδρας, και μηδεπω αυτου
πειραν ειληφεναι, ου τιθησι το αξιωμα· αλλως δε και αρχη του κηρυγματος ετι ην του
προς αυτους. Τηι Ἐκκλησιαι, φησι, Θεσσαλονικεων. Καλως. Ἐπει γαρ εικος ην ολιγους
ειναι και ουδεπω συνεσταναι, δια τουτο αυτους παραμυθειται δια του ονοματος της
Ἐκκλησιας· ενθα γαρ πολυς παρεληλυθει χρονος, και το της Ἐκκλησιας συστημα πολυ
ην, ου τιθησι τουτο. Ἐπειδη δε ονομα πληθους εστιν, ως τα πολλα, το της Ἐκκλησιας
ονομα, και συστηματος ηδη συγκεκροτημενου, δια τουτο αυτους ουτω καλει. Ἐν Θεωι,
φησι, Πατρι, και Κυριωι Ἰησου Χριστωι. Τηι Ἐκκλησιαι, φησι, Θεσσαλονικεων τηι εν Θεωι.
Ἰδου παλιν το, Θεος, επι του Πατρος, και επι του Υιου. Το δε, Ἐν Θεωι, φησιν, επειδη
πολλαι Ἐκκλησιαι και Ἰουδαικαι και Ἑλληνικαιησαν. Μεγα το αξιωμα, και ου ισον
ουδεν, ει εν Θεωι εστι. Γενοιτο τοινυν και ταυτην την Ἐκκλησιαν ουτω καλεισθαι·
δεδοικα δε μη μακραν ηι της προσηγοριας ταυτης. Ει τις γαρ αμαρτιας δουλος, ου
δυναται λεγεσθαι εν Θεωι. Χαρις υμιν και ειρηνη. Ειδες ευθυς απο εγκωμιων το
προοιμιον της επιστολης; Ευχαριστουμεν τωι Θεωι παντοτε περι παντων υμων, μνειαν
υμων ποιουμενοι επι των προσευχων ημων. Το γαρ ευχαριστειν τωι Θεωι υπερ αυτων,
μαρτυρουντος εστιν αυτοις πολλην προκοπην, οταν μη μονον επαινωνται αυτοι, αλλα
και Θεος ευχαριστηται, ως αυτος εργασαμενος το παν. ∆ιδασκει δε αυτους και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

μετριαζειν, μονονουχι λεγων, οτι της του Θεου δυναμεως εστι το παν. Το μεν ουν
ευχαριστειν των κατορθωματων ενεκεν τιθησι· το δε μεμνησθαι αυτων επι των
προσευχων, της αγαπης της προς αυτους. Ειτα δεικνυς οτι ου μονον επι των προσευχων
μεμνηται, αλλα και χωρις των ευχων, οπερ πολλακις ποιει· Ἀδιαλειπτως, φησι,
μνημονευοντες υμων του εργου της πιστεως, και του κοπου της αγαπης, και της
υπομονης της ελπιδος του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, εμπροσθεν του Θεου και Πατρος
ημων. Τι εστιν; Ἀδιαλειπτως μνημονευοντες; Ἤτοι μνημονευοντες εμπροσθεν του Θεου
και Πατρος, η του κοπου της αγαπης μνημονευοντες του οντος εμπροσθεν του Θεου και
Πατρος ημων. Ουχ απλως δε ειπεν· 62.394 Ἀδιαλειπτως μνημονευοντες, αλλ' Ὑμων.
Ειτα παλιν, ινα μη νομισηις απλως μηδε το Ὑμων ειρησθαι, επηγαγεν· Ἔμπροσθεν του
Θεου και Πατρος ημων. Ἐπειδη γαρ ουδεις επηινει των ανθρωπων τα γινομενα, ουδεις
μισθον απεδιδου, και τουτο προστιθησι, μονονουχι λεγων, Θαῤρειτε, εμπροσθεν του
Θεου καμνετε. Τι εστι, Του εργου της πιστεως; Ὅτι ουδεν υμων παρεκλινε την ενστασιν·
τουτο γαρ εργον πιστεως. Ει πιστευεις, παντα πασχε· ει δε μη πασχεις, ου πιστευεις. Μη
γαρ ου τοιαυτα εστι τα επηγγελμενα, ως και μυριους θανατους πεισεσθαι τον
πιστευοντα ανελεσθαι; Ουρανων βασιλεια προκειται και αθανασια και ζωη αιωνιος. Ὁ
τοινυν πιστευων, παντα πεισεται. Ἄρα η πιστις δια των εργων δεικνυται. Εικοτως ουν
ουτως ειπε, δηλων, οτι Ουχ απλως, αλλα δια των εργων αυτην επεδειξασθε, δια της
ενστασεως, δια της προθυμιας. Και του κοπου της αγαπης. Ποιος γαρ κοπος το φιλειν
απλως; Ουδεις· το δε γνησιως φιλειν κοπος πολυς. Ὅταν γαρ, ειπε μοι, μυρια κινηται
της αγαπης ημας αφελκυσαι βουλομενα, ημεις δε προς παντα αντιτεινωμεν, ουχι κοπος
εστι; Τι γαρ ουκ επαθον ουτοι, ωστε μη αποστηναι της αγαπης; ουχι επι τον υποδοχεα
Παυλου ηλθον οι πολεμουντες τωι κηρυγματι, και μη ευροντες αυτον, εσυρον τον
Ἰασονα επι τους πολιταρχας; Μικρος ουτος κοπος, ειπε μοι, μηδεπω των σπερματων
παγεντων, τοσουτον χειμωνα φερειν, τοσουτους πειρασμους; Και ικανα αυτον
απηιτησαν. Και ικανα, φησι, δους, εξεπεμψε τον Παυλον. Μικρον τουτο, ειπε μοι; ουχι
και εαυτον αντ' εκεινου τωι κινδυνωι υπεθηκε; Τουτο κοπον φησιν αγαπης, οτι ουτω
προσεδεθησαν. βʹ. Και ορα· πρωτον εκεινων λεγει τα κατορθωματα, και τοτε τα εαυτου,
ινα μη δοξηι μεγαληγορειν, μηδε προληψει φιλειν αυτους. Και της υπομονης, φησιν. Ου
γαρ προς ενα χρονον ο διωγμος εκεινος γεγονεν, αλλα διαπαντος· ουδε τωι διδασκαλωι
μονον Παυλωι επολεμουν, αλλα και τοις μαθητευομενοις. Ει γαρ προς εκεινους ουτω
διεκειντο τους θαυματα εργαζομενους, τους αιδεσιμους, τι οιει προς τους συνοικουντας
αυτοις, και συμπολιτας, και αθροον αποσταντας; Ὅπερ ουν αυτοις και μαρτυρει, λεγων,
οτι Μιμηται εγενεσθε των Ἐκκλησιων του Θεου των ουσων εν τηι Ἰουδαιαι. Και της
ελπιδος, φησι, του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, εμπροσθεν του Θεου και Πατρος ημων.
Καλως ουτως ειπε· ταυτα γαρ παντα απο πιστεως γινεται και ελπιδος. Ὥστε ου την
ανδρειαν αυτων μονον εδηλου τα γενομενα, αλλ' οτι και μετα πληροφοριας επιστευον
τοις αποκειμενοις επαθλοις. ∆ια γαρ τουτο συνεχωρει ο Θεος ευθεως γενεσθαι
διωγμους, ινα μη τις ειπηι, οτι απλως και κολακειαι το κηρυγμα συνιστατο, και ινα το
θερμον αυτων δειχθηι, και οτι ου πεισμονη ανθρωπινη, αλλα Θεου δυναμις ην η τας των
πιστευοντων ψυχας πειθουσα, ωστε και προς θανατους μυριους παρασκευαζεσθαι· οπερ
ουκ αν ην, ει μη ευθεως κατα βαθους το κηρυγμα επεπηγει και ειστηκει ακλινες.
Ειδοτες, αδελφοι ηγαπημενοι, υπο Θεου την εκλογην υμων, οτι το Ευαγγελιον ημων
ουκ εγενηθη προς υμας εν λογωι μο 62.395 νον, αλλα και εν δυναμει, και εν Πνευματι
αγιωι, και εν πληροφοριαι πολληι· καθως οιδατε οιοι εγενηθημεν εν ημιν υμας. Τι εστιν ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

λεγει· Οιδατε οιοι εγενηθημεν εν υμιν; Ἐνταυθα και των αυτου κατορθωματων απτεται,
αλλ' επεσκιασμενως· βουλεται γαρ προτερον τοις εκεινων εγκωμιοις επεξελθειν. Ὃ δε
λεγει, τοιουτον εστιν· Ἤδειμεν οτι των γενναιων ητε και μεγαλων ανδρων, οτι των
εκλεκτων· δια τουτο και ημεις παντα υπομενομεν δι' υμας. Το γαρ, Οιοι εγενηθημεν εν
υμιν, τουτο εστι δηλουντος, οτι μετα πολλης προθυμιας και πολλης σφοδροτητος
ετοιμοι εσμεν τας ψυχας ημων εκδουναι δι' υμας· και τουτου δε ουχ ημιν χαρις, αλλ'
υμιν, οτι εκλεκτοι ητε. ∆ια τουτο και αλλαχου φησι· Και ταυτα πασχω δια τους
εκλεκτους. Ὑπερ γαρ των του Θεου αγαπητων τι ουκ αν τις παθοι; Και ειπων το αυτου,
μονονουχι φησιν· Ει γαρ και αγαπητοι και εκλεκτοι, παντα εικοτως υπομενομεν. Ου γαρ
δη το επαινειν αυτους εῤρωννυε μονον, αλλα και το υπομιμνησκειν, οτι και αυτοι της
εκεινων προθυμιας αντιῤροπον ανδρειαν επεδειξαντο. Φησι γουν· Και υμεις μιμηται
ημων εγενηθητε και του Κυριου, δεξαμενοι τον λογον εν θλιψει πολληι, μετα χαρας
Πνευματος αγιου. Βαβαι! ποσον το εγκωμιον! οι μαθηται εξαιφνης εγενοντο
διδασκαλοι· ουκ ηκουσαν μονον των λογων, αλλα και προς την αυτην κορυφην τωι
Παυλωι εφθασαν. Ἀλλ' ουδεν τουτο προς το εξης· ορα γαρ που αυτους αναγει λεγων·
Μιμηται εγενεσθε του Κυριου. Πως; ∆εξαμενοι τον λογον εν θλιψει πολληι, μετα χαρας
Πνευματος αγιου. Ουχ απλως μετα θλιψεως, αλλα μετα πολλης. Και ενεστι τουτο απο
των Πραξεων των αποστολικων μαθειν, πως επηγειραν τον διωγμον επ' αυτους· –Και
παντας, φησι, τους πολιταρχας εταραξαν, και την πολιν ανεπτερωσαν κατ' αυτων. Και
ουκ εστιν ειπειν, οτι Ἐθλιβητε μεν και επιστευσατε, αλγουντες δε, αλλα και χαιροντες
σφοδρα. Ὅπερ και οι αποστολοι εποιουν· Χαιροντες, φησιν, οτι κατηξιωθησαν υπερ του
ονοματος του Χριστου ατιμασθηναι. Το γαρ θαυμαστον, τουτο εστιν· ει και ουδε εκεινο
μικρον, το φερειν οπωσδηποτε θλιψεις· τουτο δε ηδη των την ανθρωπινην φυσιν
υπερβαινοντων ην, και ωσπερ απαθες σωμα εχοντων. Πως δε μιμηται του Κυριου
εγενοντο; Ὅτι και αυτος πολλα παθηματα υπεμεινε, και ουκ ηλγει, αλλ' εχαιρεν· εκων
γαρ επι τουτο ηρχετο. ∆ι' ημας εαυτον εκενωσεν, εμελλεν εμπτυεσθαι και ραπιζεσθαι,
σταυρουσθαι· και ουτως εχαιρε ταυτα πασχων, ως τωι Πατρι λεγειν· ∆οξασον με. Μετα
χαρας, φησι, Πνευματος αγιου. Ἵνα μη τις ειπηι· Πως θλιψεως λεγεις; πως χαρας; πως
αμφοτερα ενι συνελθειν; επηγαγε· Μετα χαρας Πνευματος αγιου. Ἡ θλιψις εν τοις
σωματικοις, και η χαρα εν τοις πνευματικοις. Πως; Τα μεν γινομενα, λυπηρα· τα δε εξ
αυτων τικτομενα, ουκετι· ου γαρ αφιησι το Πνευμα. Ὥστε ενεστι και πασχοντα μη
χαιρειν, οταν υπερ αμαρτηματων τις πασχηι· και μαστιζομενον ηδεσθαι, οταν δια τον
Χριστον τις πασχηι.
γʹ. Τοιαυτη γαρ η του Πνευματος χαρα· αντι των δοκουντων ειναι ανιαρων,
εκφυει την ηδονην. Ἔθλιψαν υμας, φησι, και εδιωξαν, αλλ' ουκ αφηκεν υμας 62.396 το
Πνευμα ουδε εν εκεινοις· αλλ' ωσπερ εν πυρι εδροσιζοντο οι παιδες οι τρεις, ουτω και
υμεις εν ταις θλιψεσιν. Ὥσπερ δε εκει ου της του πυρος φυσεως το δροσιζειν, αλλα του
Πνευματος του διασυριζοντος· ουτω και ενταυθα, ου της φυσεως της θλιψεως το την
χαραν τικτειν, αλλα του δια τον Χριστον πασχειν, και του Πνευματος του δροσιζοντος,
και δια της καμινου των πειρασμων εν ανεσει ποιουντος. Μετα χαρας, φησιν, ουχ
απλως, αλλα πολλης· τουτο γαρ εστι Πνευματος αγιου. Ὥστε γενεσθαι υμας τυπους πασι
τοις πιστευουσιν εν τηι Μακεδονιαι και Ἀχαΐαι. Και μην εν υστερωι ηλθε προς αυτους· αλλ'
ουτως ελαμψατε, φησιν, ως των προλαβοντων γενεσθαι διδασκαλοι. Και τουτο
αποστολικον. Ου γαρ ειπεν· Ὥστε τυπους γενεσθαι προς το πιστευσαι, αλλα τοις ηδη
πιστευουσι τυπος εγενεσθε· τουτεστι· Πως δει πιστευειν εις Θεον υμεις εδιδαξατε, οι απο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

προοιμιων εις τους αγωνας εμβαντες. Και εν τηι Ἀχαιαι, φησι· τουτεστι, τηι Ἑλλαδι. Ὁραις
οσονεστι προθυμια; Ὅτι χρονου ου δειται, ουδε μελλησεως, ουδε αναβολης· αλλ' αρκει
παραστησαι μονον εαυτον, και παντα ηνυσται. Ουτω γουν και ουτοι υστερον
προσελθοντες τωι κηρυγματι, των πρωτων εγενοντο διδασκαλοι. Μηδεις ουν
απογινωσκετω· καν πολυν αναλωσας χρονον μηδεν εργασαμενος ηι, ενεστιν αυτωι και
δια μικρου τοσουτον εργασασθαι, οσον ουδε εν τωι εμπροσθεν χρονωι. Ει γαρ ο μηδεπω
πιστευσας, τοσουτον ελαμψεν εν αρχηι, πολλωι μαλλον οι ηδη πιστευσαντες. Μηδεις
παλιν τουτο εννοων ραιθυμειτω, μαθων οτι εξον εν βραχει χρονωι το παν ανακτησασθαι·
το γαρ μελλον αδηλον, και κλεπτης εστιν η ημερα του Κυριου, αθροον ημιν
καθευδουσιν επιτιθεμενη· αλλ' εαν μη καθευδωμεν, ουχ ως κλεπτης ημιν επιθησεται,
ουδε απαρασκευαστους απαξει. Ἐαν γαρ γρηγορωμεν και νηφωμεν, ουκετι ημιν ως
κλεπτης επιθησεται, αλλ' ως αγγελος βασιλικος καλων ημας επι τα ητοιμασμενα ημιν
αγαθα· αν δε καθευδωμεν, ως κλεπτης εφισταται. Μηδεις τοινυν καθευδετω, μηδεις
αργος εστω προς αρετην· τουτο γαρ εστιν υπνος. Ουκ ιστε, οταν καθευδωμεν, πως ουκ
εστιν εν ασφαλει τα ημετερα, πως ευεπιβουλευτα; οταν δε γρηγορωμεν, ου δει τοσαυτης
ημιν φυλακης. Ὅταν καθευδωμεν, και μετα πολλης φυλακης απολλυμεθα πολλακις·
και θυραι και μοχλοι και φυλακες και προφυλακες, και ομως επεισηλθεν ο κλεπτης. Τι
δη ταυτα λεγω; Ὅτι αν γρηγορωμεν, ου δεησομεθα της ετερων βοηθειας· αν δε
καθευδωμεν, ουδεν ημας η ετερων ονησει βοηθεια, αλλα και μετ' εκεινης απολλυμεθα.
Καλον ευχης απολαυειν της των αγιων, αλλ', οταν και αυτοι ενεργοι ωμεν. Και τι μοι
δει, φησιν, ευχης της παρ' ετερων, οταν ενεργος ω, και μη καταστησω εμαυτον εν χρειαι;
Ουδε εγω βουλομαι· αλλ' αει εν χρειαι εσμεν, εαν ευ φρονωμεν. Παυλος ουκ ειπε· Τι μοι
δει ευχης; καιτοι γε των ευχομενων ουκ οντων αξιων αυτου, μαλλον δε ουδε ισων· και
συ λεγεις· Τι μοι δει ευχης; Πετρος ουκ ειπε· Τι μοι δει ευχης; Ευχη γαρ ην, φησιν,
εκτενης γινομενη υπο της Ἐκκλησιας προς τον Θεον 62.397 υπερ αυτου· και συ λεγεις·
Τι μοι δει ευχης; ∆ια τουτο σοι δει, επειδη νομιζεις μηδεν δεισθαι. Καν ως Παυλος γενηι,
χρειαν εχεις ευχης. Μη υψου σαυτον, ινα μη ταπεινωθηις, Ἀλλ' οπερ εφην, αν μεν
ενεργοι ωμεν και αυτοι, ανυουσι και αι υπερ υμων ευχαι. Ἄκουε Παυλου λεγοντος· Οιδα
γαρ, φησιν, οτι τουτο μοι αποβησεται εις σωτηριαν δια της υμων δεησεως και
επιχορηγιας του Πνευματος Ἰησου Χριστου· και παλιν· Ἵνα εκ πολλων προσωπων το εις
ημας χαρισμα δια πολλων ευχαριστηθηι υπερ ημων. Και συ λεγεις· Τι μοι δει ευχης; Ἂν
δε αργωμεν, ουδεις ημας ευχομενος ονησαι δυνησεται. Τι ωφελησεν Ἱερεμιας τους
Ἰουδαιους; ουχι τριτον προσηλθε τωι Θεωι, και τριτον ηκουσε· Μη προσευχου μηδε αξιου
υπερ του λαου τουτου, οτι ουκ εισακουσομαι σου; Τι ωφελησε τον Σαουλ ο Σαμουηλ;
ουχι μεχρις εσχατης ημερας επενθει περι αυτου, ουχ απλως ηυχετο μονον; Τι ωφελησε
τους Ἰσραηλιτας; Ουχι ελεγεν· Ἐμοι δε μη γενοιτο αμαρτειν διαλιποντα ευχομενον υπερ
υμων; ουχι παντες απωλοντο; Ουδεν ουν ωφελουσι, φησιν, αι ευχαι; Ὠφελουσι και
μεγαλα, αλλ' οταν και ημεις πραττωμεν τι· συμπραττουσι μεν γαρ αι ευχαι και
βοηθουσι· συμπραττει δε τις και βοηθει τωι και αυτωι εργαζομενωι· αν δε αργος μενηις,
ουδεν μεγα ωφεληθησηι. δʹ. Ἐπει ει ισχυον αι ευχαι αργουντας ημας εισαγαγειν εις την
βασιλειαν, δια τι μη παντες Ἕλληνες γινονται Χριστιανοι; ουχι υπερ παντος του κοσμου
ευχομεθα; ουχι και Παυλος τουτο εποιει; ουχι παντας αξιουμεν επιστραφηναι; Ειπε γαρ,
δια τι οι πονηροι μη γινονται χρηστοι; αρα ουχι δηλον, οτι δια το μη δυνασθαι παρ'
εαυτων τι εισενεγκειν; Μεγαλα τοινυν ωφελουσιν αι ευχαι, οταν και ημεις τα παρ'
εαυτων εισφερωμεν. Βουλει μαθειν οσα ωφελησαν ευχαι; εννοει μοι τον Κορνηλιον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

την Ταβιθαν· ακουε δε και του Ἰακωβ λεγοντος προς τον Λαβαν· Ει μη ο φοβος του
πατρος μου ην μοι, νυν αν με κενον εξαπεστειλας· ακουε δε και του Θεου παλιν
λεγοντος· Ὑπερασπιω της πολεως ταυτης δι' εμε, και δια ∆αυιδ τον παιδα μου. Ἀλλα
ποτε; Ἐπι Ἐζεκιου δικαιου οντος. Ἐπει ει γε ισχυον ευχαι και επι των σφοδρα πονηρων,
δια τι μη και, οτε ο Ναβουχοδονοσορ ηλθεν, ειπε τουτο ο Θεος, αλλ' εξεδωκε την πολιν;
Ἐπειδη μειζον ισχυσεν η πονηρια. Παλιν αυτος ουτος ο Σαμουηλ ηυξατο υπερ των
Ἰσραηλιτων, και ηνυσεν· αλλα ποτε; Ὅτε και αυτοι ευηρεστουν, τοτε ετροπωσατο τους
εχθρους. Και τις χρεια, φησι, της παρ' ετερου ευχης, οταν εγω ευαρεστω; Μηδεποτε
τουτο ειπηις, ανθρωπε. Χρεια, και πολλης χρεια ευχης· ακουε γαρ του Θεου λεγοντος
περι των φιλων του Ἰωβ· Και προσευξεται, φησι, περι υμων, και αφεθησεται υμιν η
αμαρτια· επειδη ημαρτον μεν, ουχ αμαρτιαν δε μεγαλην. Ἀλλ' αυτος ουτος ο δικαιος ο
σωσας τους φιλους αυτου τοτε απο ευχης, εν τωι καιρωι τωι Ἰουδαικωι ουκ ηδυνηθη
σωσαι τους Ἰουδαιους απολλυμενους. Και ινα μαθηις, ακουε του Θεου λεγοντος δια του
προφητου· Ἂν στηι Νωε, και Ἰωβ, και ∆ανιηλ, ουκ εξελουνται τους υιους αυτων και τας
θυγα 62.398 τερας· επειδη υπερισχυσεν η κακια· και παλιν, Ἐαν στηι Μωυσης, και
Σαμουηλ. Και ορα πως προς τους δυο προφητας τουτο λεγεται, επειδη αμφοτεροι
ηξιωσαν υπερ αυτων, και ουκ επετυχον. Και γαρ ο Ἰεζεκιηλ επειδη ελεγεν· Οιμοι, Κυριε!
εξαλειφεις συ το καταλοιπον του Ἰσραηλ· ο Θεος, δηλων οτι δικαιως τουτο ποιει, και
ουκ αυτου καταφρονων ου δεχεται την υπερ αυτων ικεσιαν, δεικνυσιν αυτωι τα
αμαρτηματα αυτων, μονονουχι λεγων· Ἱκανα μεν ουν και ταυτα σε πεισαι οτι ου
καταφρονων σου, αλλα δια τας αμαρτιας αυτων τας πολλας ου δεχομαι την ικετηριαν·
αλλ' ομως επαγει και τουτο, Ἐαν στηι Νωε, και Ἰωβ, και ∆ανιηλ. Και εικοτως εκεινωι
μαλλον ταυτα λεγει, επειδη ο πολλα παθων αυτος εστιν. Ειπες μοι, φησιν, επι βολβιτων
φαγειν, και εφαγον· ειπες μοι, και εξυραμην· ειπες μοι, και επι του ενος πλευρου
εκοιμηθην· ειπες μοι δι' οπης εξελθειν βασταζομενον, και εξηλθον· ελαβες μου την
γυναικα, και ειπες μοι μη πενθησαι, και ουκ επενθησα, αλλ' ηνεγκα γενναιως· μυρια
ετερα ειργασαμην δι' αυτους· και εγω σε αξιω υπερ αυτων, και ου πειθηι; ∆εικνυς τοινυν
ο Θεος, οτι ου καταφρονων αυτου τουτο ποιει, λεγει· Καν Νωε, καν Ἰωβ, καν ∆ανιηλ ηι,
και υπερ υιων αξιωσωσι και θυγατερων, ου πειθομαι. Και τωι Ἱερεμιαι παλιν ελαττονα
μεν πασχοντι απο των του Θεου προσταγματων, πλειονα δε απο της αυτων πονηριας, τι
φησιν; Ἢ ουχ οραις τι ουτοι ποιουσι; Ναι, φησι, ποιουσιν· αλλα δι' εμε ποιησον. ∆ια
τουτο φησι προς αυτον· Ἐαν στηι Μωυσης και Σαμουηλ· Μωυσης ο πρωτος νομοθετης, ο
πολλακις αυτους εξελομενος κινδυνων, ο ειπων, Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν,
αφες· ει δε μη, καμε εξαλειψον. Ει τοινυν ουτος ην νυν, και ταυτα ελεγεν, ουκ αν
επετυχε· και ει Σαμουηλ παλιν, ο και αυτος εξελομενος αυτους, ο εκ πρωτης ηλικιας
θαυμασθεις. Προς μεν γαρ εκεινον ειπον, οτι ωσανει φιλος προς φιλον, ουτω
διειλεχθην, και ου δι' αινιγματων· προς δε τουτον ειπον, οτι εν πρωτηι ηλικιαι ωφθην
αυτωι, και δια τουτον δυσωπηθεις αποκλεισθεισαν την προφητειαν ανεωιξα. Και γαρ ην,
φησι, ρημα τιμιον, και ουκ ην ορασις διαστελλουσα. Ἐαν ουτοι τοινυν στωσιν, ουδεν
ονησουσι. Και περι του Νωε δε λεγει, ∆ικαιος, τελειος εν τηι γενεαι αυτου ην Νωε· και
περι του Ἰωβ, Ἄμεμπτος, δικαιος, αληθινος, Θεοσεβης. Τουτους ουν σταντας, και
∆ανιηλ, ον και Θεον ενομισαν οι Χαλδαιοι, ουκ εξελειν ισχυσαι φησιν υιους αυτων και
θυγατερας. Ταυτα τοινυν ειδοτες, μητε καταφρονωμεν των ευχων των αγιων, μητε το
παν αυταις επιῤριπτωμεν, τουτο μεν, ινα μη ραιθυμωμεν και εικηι ζωμεν, εκεινο δε, ινα
μη πολλου κερδους εκπεσωμεν· αλλα και παρακαλωμεν ευχεσθαι υπερ ημων και χειρας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ορεγειν, και αυτοι εχωμεθα της αρετης· ινα δυνηθωμεν επιτυχειν των επηγγελμενων
αγαθων τοις αγαπωσιν αυτον, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Βʹ.
Ἀφ' υμων γαρ εξηχηται ο λογος του Κυριου, ου μονον εν τηι Μακεδονιαι και
Ἀχαΐαι, αλλα και εν παντι τοπωι η πιστις υμων η προς τον Θεον εξεληλυθεν, ωστε μη
χρειαν ημας εχειν λαλειν τι. Αυτοι γαρ περι ημων απαγγελλουσιν οποιαν εισοδον
εχομεν προς υμας, και πως επεστρε ψατε προς τον Θεον απο των ειδωλων, δου λευειν
Θεωι ζωντι και αληθινωι, και αναμενειν τον Υιον αυτου εκ των ουρανων, ον ηγειρεν εκ
των νεκρων, Ἰησουν τον ρυομενον ημας απο της οργης της ερχομενης. αʹ. Καθαπερ
μυρον ευωδες την ευωδιαν ουκ εν εαυτωι συγκλεισαν εχει, αλλα ποῤρωθεν αφιησι, και
τον αερα αναχρωσαν της οσμης, ουτως ενιησι και ταις των πλησιων αισθησεσιν· ουτω
δη και οι γενναιοι και θαυμαστοι ανδρες ουκ εν εαυτοις την αρετην συγκλεισαντες
εχουσιν, αλλα πολλους δια της φημης αυτων ωφελουσι και αμεινους εργαζονται. Ὅπερ
ουν και τοτε γεγενηται. ∆ια τουτο ελεγεν· Ὥστε υμας τυπους γενεσθαι πασι τοις
πιστευουσιν εν Ἀχαΐαι και τηι Μακεδονιαι. Ἀφ' υμων γαρ, φησιν, εξηχηται ο λογος του
Κυριου, ου μονον εν τηι Μακεδονιαι και Ἀχαΐαι, αλλα και εν παντι τοπωι η πιστις υμων η
προς τον Θεον εξεληλυθε. Της μεν ουν παιδευσεως τους πλησιον παντας ενεπλησατε,
φησι, του δε θαυματος την οικουμενην· το γαρ, Ἐν παντι τοπωι, τουτο εστι. Και ουκ ειπε·
∆ιατεθρυλληται η πιστις υμων, αλλ', Ἐξηχηται· δηλων οτι ωσπερ σαλπιγγος λαμπρον
ηχουσης ο πλησιον απας πληρουται τοπος, ουτω της υμετερας ανδρειας η φημη,
καθαπερ εκεινη σαλπιζουσα, ικανη την οικουμενην εμπλησαι, και πασι τοις πανταχου
μετα της ισης ηχης προσπεσειν. Τα γαρ μεγαλα των πραγματων ενθα μεν αν γενηται,
λαμπροτερον αιδεται, ποῤρω δε αιδεται μεν, ουχ ουτω δε· αφ' υμων δε ουν ουχ ουτως,
αλλ' ηχη ευσημος πανταχου της γης εξεληλυθε. Και μη τις υπερβολης ειναι νομισηι τα
ρηματα· και γαρ τουτο το εθνος το των Μακεδονων προ της του Χριστου παρουσιας
επισημον ην, και πανταχου ᾔδετο Ῥωμαιων μαλλον· και Ῥωμαιοι δια τουτο θαυμαστοι,
οτι τουτους ειλον. α γαρ ο Μακεδονων βασιλευς ειργασατο, παντα υπερεβαινε λογον,
απο μικρας μεν ορμηθεις πολεως, την δε οικουμενην καταλαβων. ∆ια τουτο και πτηνην
Παρδαλιν αυτον οραι ο προφητης, το ταχος και το σφοδρον και το πυρωδες και το αφνω
που διαπτηναι την οικουμενην μετα τροπαιων και νικης δηλων. Λεγουσι, δε, οτι και
φιλοσοφου τινος ακουσας λεγοντος, οτι απειροι κοσμοι εισι, πικρον εστεναξεν, ει γε
απειρων οντων, μηδε ενος που κεκρατηκεν· ουτως ην μεγαλοφρων και μεγαλοψυχος,
και πανταχου της οικουμενης ᾔδετο. Τηι γουν του βασιλεως φημηι συνανηιει και η του
εθνους δοξα· Ἀλεξανδρος γαρ ο Μακεδων ελεγετο· ωστε διαβοωμενου εκεινου, εικοτως
και τα εκει γενομενα πανταχου αιδεσθαι· των γαρ επισημων ουδεν δυναται λαθειν. Ουχ
ηττον ουν των Ῥωμαιων τα Μακεδονων ην. Ἡ πιστις υμων η προς Θεον, φησιν,
εξεληλυθεν. Ὅρα πως ως περι 62.400 εμψυχου διαλεγομενος το, Ἐξεληλυθε, τεθεικε·
τουτο δε και απο της σφοδροτητος αυτων γεγονεν. Ειτα δηλων οτι ουτω την πιστιν
αυτων σφοδραν και ενεργη επεδειξαντο, επαγει· Ὥστε μη χρειαν ημας εχειν λαλειν τι.
Αυτοι γαρ περι ημων απαγγελλουσιν οποιαν εισοδον εσχομεν προς υμας. Ου
περιμενουσιν ακουσαι περι υμων, αλλα τους παροντας και τεθεαμενους τα υμετερα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

κατορθωματα, οι μη παροντες, μηδε τεθεαμενοι παραλαμβανουσιν· ουτω δηλη
πανταχου γεγονε ταις ακοαις. Ουκουν ου δεησομεθα τα υμετερα διηγουμενοι, εις ζηλον
αυτους αγαγειν τον ισον· α γαρ αυτους εχρην παρ' ημων ακουειν, ταυτα αυτοι
προλαβοντες λεγουσι. Καιτοι γε πολλαχου επι των τοιουτων φθονος εστιν· αλλ' η
υπερβολη και τουτον ενικησε, και αυτοι κηρυκες εισι των υμετερων αθλων. Καιτοι γε
απολιμπανομενοι, ουδε ουτω σιγωσιν, αλλα προφθανουσι. Τοιουτοις δε ουσιν ουκ εστιν
ημιν λεγουσιν απιστησαι. Τι εστιν, Ὁποιαν εισοδον εσχομεν προς υμας; Ὅτι κινδυνων
εγεμεν, οτι θανατων μυριων, οτι τουτων ουδεν υμας εταραττεν· αλλ', ως ουδενος
γενομενου, ουτως ημων ειχεσθε· ως ουδεν παθοντες κακον, αλλ' ως μυριων
απολαυσαντες αγαθων, ουτως ημας εδεξασθε μετα ταυτα. ∆ευτερα γαρ ην εισοδος αυτη.
Οιον απηλθον εις Βεῤροιαν, εδιωχθησαν· και μετα ταυτα ελθοντας αυτους ουτως
εδεξαντο, ως τιμηθηναι και παρ' αυτων, ωστε και την ψυχην αυτων υπερ αυτων
εθηκαν. Το ουν, Ὁποιαν εισοδον εσχομεν, συμπεπλεγμενον εστι· και τουτων γαρ, και
αυτων εχει εγκωμιον· αλλ' αυτος τουτο ετρεψεν εις το αυτων. Και πως επεστρεψατε,
φησι, προς τον Θεον απο των ειδωλων δουλευειν Θεωι ζωντι και αληθινωι· Τουτεστιν,
οτι ευκολως, οτι μετα πολλης της σφοδροτητος, οτι ουκ εδεηθητε πολλης πραγματειας
εις το δουλευειν Θεωι ζωντι και αληθινωι. Ἐνταυθα και παραινεσιν εισηγαγεν, οπερ
εστιν ανεπαχθεστερον τον λογον ποιουντος. Και αναμενειν, φησι, τον Υιον αυτου εκ
των ουρανων, ον ηγειρεν εκ των νεκρων, Ἰησουν, τον ρυομενον ημας απο της οργης
της ερχομενης. Και αναμενειν, φησι, τον Υιον αυτου εκ των ουρανων, τον
εσταυρωμενον, τον ταφεντα· διο και τουτο δηλων επαγει, Ὃν ηγειρεν εκ των νεκρων.
Ειδες ομου παντα, και την αναστασιν, και την αναληψιν, και την δευτεραν παρουσιαν,
την κρισιν, την των δικαιων ανταποδοσιν, την των πονηρων τιμωριαν; Ἰησουν τον
ρυομενον ημας, φησιν, απο της οργης της ερχομενης. Τουτο και παραμυθια, και
παρακλησις, και προτροπη εκεινων. Ει γαρ ηγειρεν εκ των νεκρων, και εν ουρανωι εστι,
και εκειθεν ελευσεται (τουτο δε ουτως εχειν επιστευσατε· ου γαρ αν, ει μη επιστευσατε,
τοσαυτα επαθετε)· ικανη παραμυθια και ταυτα. Ει δε και δωσουσι παντως ουτοι δικην,
οπερ ουν και εν τηι δευτεραι επιστοληι φησιν, ετεραν και υμεις εξετε παραμυθιαν ου
μικραν. Ἄλλως δε και αναμενειν ειπε τον Υιον αυτου εκ των ουρανων, δηλων οτι τα
μεν δεινα εν χερσι, τα δε χρηστα εν μελλησει, οταν ο Χριστος απο των ουρανων ελθηι.
Ὅρα ποσης δειται ελπιδος, οτι ο σταυρωθεις ηγερθη, οτι ανεληφθη εις τους ουρανους,
οτι ερχεται κριναι ζωντας και νεκρους, Αυτοι 62.401 γαρ οιδατε, αδελφοι, την εισοδον
ημων την προς υμας, οτι ου κενη γεγονεν, αλλα προπαθοντες και υβρισθεντες, καθως
οιδατε, εν Φιλιπποις, επαῤρησιασαμεθα εν τωι Θεωι ημων λαλησαι προς υμας το
Ευαγγελιον του Θεου εν πολλωι αγωνι. βʹ. Μεγαλα μεν και τα υμετερα πλην αλλ' ουδε
ημεις ανθρωπινωι λογωι εχρησαμεθα. Ἀλλ' οπερ ανω φησι, τουτο και ενταυθα, οτι
αμφοτερωθεν δεικνυται το κηρυγμα οιον εστιν, απο τε των σημειων, απο τε της των
κηρυττοντων προαιρεσεως, απο τε της των δεχομενων θερμοτητος και σπουδης. Αυτοι
γαρ οιδατε, φησι, την εισοδον ημων την προς υμας, οτι ου κενη γεγονε· τουτεστιν, οτι
ουκ ανθρωπινη, ουδε η τυχουσα. Ἀπο γαρ κινδυνων οντες μεγαλων και θανατων και
πληγων, ευθεως εις κινδυνους ενεπεσομεν. Ἀλλα προπαθοντες, φησι, και υβρισθεντες,
καθως οιδατε, εν Φιλιπποις, επαῤρησιασαμεθα εν τωι Θεωι ημων. Ὁραις πως παλιν το παν
ανατιθησι τωι Θεωι; Λαλησαι προς υμας το Ευαγγελιον του Θεου εν πολλωι αγωνι. Ουκ
εστι, φησιν, ειπειν, οτι εκει μεν εκινδυνευσαμεν, ενταυθα δε ου· ιστε και υμεις οσος ο
κινδυνος, και μεθ' οσης αγωνιας εγενομεθα προς υμας. Ὅπερ και προς Κορινθιους φησι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

γραφων, οτι Ἐν ασθενειαι και εν πονωι και εν φοβωι και εν τρομωι πολλωι εγενομην προς
υμας. Ἡ γαρ παρακλησις ημων ουκ εκ πλανης, ουδε εξ ακαθαρσιας, ουτε εν δολωι· αλλα
καθως δεδοκιμασμεθα υπο του Θεου πιστευθηναι το Ευαγγελιον, ουτω λαλουμεν, ουχ
ως ανθρωποις αρεσκοντες, αλλα τωι Θεωι τωι δοκιμαζοντι τας καρδιας ημων. Ὁραις οτι
οπερ εφην, απο της ενστασεως αυτων ποιειται τεκμηριον του θειον ειναι το κηρυγμα;
Ου γαρ αν, ει μη τουτο ην, ει απατη ην, τοσουτους κινδυνους υπεμειναμεν αν, ουδε
αναπνευσαι διδοντας ημιν. Τι ποτ' ουν εστιν; Ει μη τι των μελλοντων διηγειρεν ημας, ει
μη επεπεισμεθα οτι ελπις εστιν αγαθη, ουκ αν προθυμοτεροι πασχοντες διεκειμεθα. Τις
γαρ αν ελοιτο υπερ των ενταυθα τοσαυτα υπομενειν, και βιον εναγωνιον ζηιν, και
κινδυνων γεμοντα; τινα γαρ αν πεισαιεν; αυτα γαρ ταυτα ουχ ικανα θορυβησαι τους
μαθητας, οταν τους διδασκαλους ορωσιν εν κινδυνοις; Ἀλλ' ουχ υμεις τουτο πεπονθατε·
Ἡ γαρ παρακλησις ημων, τουτεστιν, η διδαχη, ουκ εκ πλανης. Ουκ εστι δολος, φησι, το
πραγμα, ουδε απατη, ινα ενδωμεν· ουκ εστιν υπερ μυσαρων πραγματων, οιον γοητων
και μαγων· τουτο γαρ το, Ἐξ ακαθαρσιας· ουτε εν δολωι, ουτε εν επιστασει τινι, οπερ ο
Θευδας εποιησεν· Ἀλλα καθως δεδοκιμασμεθα υπο του Θεου πιστευθηναι το
Ευαγγελιον, ουτω λαλουμεν, ουχ ως ανθρωποις αρεσκοντες, αλλα τωι Θεωι. Ὁραις, οτι
ουκ εστι κενοδοξια; Ἀλλα τωι Θεωι, φησι, τωι δοκιμαζοντι τας καρδιας ημων. Ουδεν προς
αρεσκειαν ανθρωπων πραττομεν, φησι· τινος γαρ ενεκεν ταυτα αν επραξαμεν; Ἔπειτα
επαινεσας αυτους, τωι λεγειν, Ουχ ως ανθρωποις θελοντες αρεσαι, ουτε τας παρα
ανθρωπων επιζητουντες τιμας, επηγαγεν· Ἀλλα καθως δεδοκιμασμεθα υπο του Θεου
πιστευθηναι το Ευαγγελιον. Ὡς ει ελεγεν· Ει μη ειδε παντος απηλλαγμενους βιωτικου,
ουκ αν ημας ειλετο· καθως ουν εδοκιμασε, τοιουτοι και μενομεν. ∆εδο 62.402
κιμασμεθα, φησιν, υπο του Θεου· τουτεστιν, ημας εδοκιμασε και ενεπιστευσε το
Ευαγγελιον. Ὡς ουν δοκιμοι εφανημεν τωι Θεωι, ουτω και μενομεν. Ταυτης της αρετης
τεκμηριον το πιστευθηναι το Ευαγγελιον· ουκ αν δε, ει τι φαυλον εν ημιν ην, ο Θεος
ημας εδοκιμασε. Το δε, Ἐδοκιμασεν, ενταυθα αντι του, Ευρε δοκιμους και επιστευσεν,
ουχι ερευνησαι εστιν· ημεις μεν γαρ απο του δοκιμασαι πραττομεν, αυτος δε χωρις
δοκιμης. Ουκουν ουτω λαλουμεν, ωσπερ εικος τους υπο του Θεου δοκιμασθεντας και
πιστευθεντας αξιους ειναι του Ευαγγελιου· και, Λαλουμεν, ουχ ως ανθρωποις
αρεσκοντες· τουτεστιν, ου δι' υμας ταυτα παντα ποιουμεν. Ἐπειδη προλαβων αυτους
επηινεσεν, ινα μη εις υποψιαν αγαγηι τον λογον, φησιν· Ουτε γαρ ποτε εν λογωι
κολακειας εγενηθημεν, καθως οιδατε, ουτε εν προφασει πλεονεξιας, ο Θεος μαρτυς,
ουτε ζητουντες εξ ανθρωπων δοξαν, ουτε αφ' υμων ουτε απ' αλλων, δυναμενοι εν βαρει
ειναι ως Χριστου αποστολοι. Ουτε γαρ ποτε εν λογωι κολακειας εγενηθημεν, φησι·
τουτεστιν, Ουκ εκολακευσαμεν, οπερ εστι των απατωντων, των βουλομενων κατασχειν
και κρατησαι. Ουκ εστιν ειπειν οτι εκολακευσαμεν, ινα κρατησωμεν, ουδε οτι χρηματων
ενεκεν επι τουτο ηκομεν. Τουτου λοιπον, οπερ ην δηλον, αυτους καλει μαρτυρας· Ει
εκολακευσαμεν, υμεις οιδατε, φησιν· οπερ δε αδηλον ην, το, ει τροπωι πλεονεξιας, Θεον
καλει μαρτυρα. Ουτε ζητουντες εξ ανθρωπων δοξαν, ουτε αφ' υμων ουτε απ' αλλων,
δυναμενοι εν βαρει ειναι ως Χριστου αποστολοι· τουτεστιν, ουτε τιμας επιζητουντες,
και κομπαζοντες, και δορυφορουμενοι. Καιτοι ει και τουτο ειργασαμεθα, ουδεν
αλλοτριον εποιουμεν· ει γαρ παρα βασιλεων αποστελλομενοι τινες ομως εισιν εν τιμηι,
πολλωι μαλλον ημεις. Και ουκ ειπεν, οτι Ἠτιμασθημεν, ουδε οτι Ουκ απελαυσαμεν
τιμης, οπερ ην ονειδιζοντος αυτους· αλλ', Ουκ εζητησαμεν. Οι τοινυν, εξον ζητησαι, μη
ζητησαντες, και του κηρυγματος τουτο απαιτουντος, πως δοξης ενεκεν τι πραττομεν;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Καιτοι γε ει και εζητησαμεν, ουδε ουτως ην εγκλημα· εικος γαρ τους παρα Θεου προς
ανθρωπους αποσταλεντας, ωσανει απο του ουρανου νυν ηκοντας πρεσβεις, πολλης
απολαυσαι τιμης. Ἀλλ' εκ περιουσιας ημεις ουδεν τουτων πραττομεν, ινα τα των
εναντιων εμφραξωμεν στοματα.
γʹ. Και ουκ ενι ειπειν οτι προς μεν υμας ουτω, προς δε ετερους ουχ ουτως. ουτω
γαρ και Κορινθιοις γραφων ελεγεν· Ἀνεχεσθε γαρ, ει τις υμας καταδουλοι, ει τις
κατεσθιει, ει τις λαμβανει, ει τις επαιρεται, ει τις υμας εις προσωπον δερει· και παλιν, Ἡ
δε παρουσια του σωματος ασθενης, και ο λογος εξουθενημενος· και παλιν, Χαρισασθε
μοι την αδικιαν ταυτην. ∆εικνυσι γαρ κακει, οτι σφοδρα ταπεινος ην απο του τοσαυτα
παθειν. Ἐνταυθα δε και περι χρηματων φησι το· ∆υναμενοι εν βαρει ειναι ως Χριστου
αποστολοι. Ἀλλ' εγενηθημεν ηπιοι εν μεσωι υμων. ως αν τροφος θαλπηι τα εαυτης
τεκνα, ουτως ιμειρομενοι υμων, ευδοκουμεν μεταδουναι υμιν, ου μονον το Ευαγγελιον
του Θεου, αλλα και τας εαυτων ψυχας, διοτι αγαπητοι ημιν εγενηθητε. Ἀλλ'
εγενηθημεν, φησιν, ηπιοι· τουτεστιν, Ουδεν 62.403 φορτικον ουδε επαχθες ουδε βαρυ
ουδε κομπον εχον απεδειξαμεθα. Και το, Ἐν μεσωι υμων, τοιουτον εστιν, ως αν ειποι τις,
εξ υμων, ουχι την ανω λαβοντες ληξιν. Ὡς εαν τροφος, φησι, θαλπηι τα εαυτης τεκνα.
Ουτω δει τον διδασκαλον ειναι. Μη η τροφος κολακευει, ινα δοξης τυχηι; μη χρηματα
αιτει παρα των παιδων των μικρων; μη βαρεια αυτοις εστι και φορτικη; ουχι μαλλον
των μητερων εισι προσηνεις; Ἐνταυθα την φιλοστοργιαν δεικνυσιν. Ουτω, φησιν,
ιμειρομενοι υμων, τουτεστιν, επιθυμουντες· ουτως υμιν προσδεδεμεθα, φησιν, οτι ου
μονον ουδεν λαμβανωμεν, αλλ' ει δει και τας ψυχας μεταδουναι, ουκ αν παρηιτησαμεθα.
Τουτο ουν, ειπε μοι, ανθρωπινης διανοιας; και τις ουτως ανοητος, ως τουτο ειπειν;
Ευδοκουμεν, φησι, μεταδουναι υμιν, ου μονον το Ευαγγελιον του Θεου, αλλα και τας
εαυτων ψυχας. Ὥστε τουτο μειζον εκεινου. Και τι το κερδος; Ἀπο μεν γαρ του
Ευαγγελιου, κερδος· το δε την ψυχην δουναι, κατα την δυσκολιαν μειζον εκεινου. Ου
γαρ εστιν ισον απλως κηρυξαι, και ψυχην δουναι· εκεινο μεν γαρ τιμιωτερον, τουτο δε
πλειονος δυσκολιας ην. Ἐβουλομεθα, φησιν, ει γε ενην, και τας ψυχας εις υμας
κενωσαι. Ἐπει ουν επηινεσε και επαινει, δια τουτο λεγει, οτι Ου χρηματα ζητουντες, ου
κολακευοντες υμας, ου δοξης εφιεμενοι, τουτο ποιουμεν. Ὅρα γαρ· ει πολλα ησαν
αθλησαντες, και παραδοξως εδει αυτους επαινεθηναι και θαυμασθηναι, ωστε
στεῤροτερους γενεσθαι, ειχεν ο επαινος υποψιαν. ∆ια τουτο, αποκρουομενος την
υποψιαν, τους κινδυνους λεγει. Και παλιν, ινα μη νομισθηι δια τουτο τους κινδυνους
λεγειν, ως καμνων υπερ αυτων, και οφειλων τιμηθηναι παρ' αυτων, υπερ τουτου, μετα
το ειπειν τους κινδυνους, επηγαγε· ∆ιοτι αγαπητοι ημιν γεγενησθε· δηλων οτι δια τουτο
και τας ψυχας ηδεως αν υμιν εδομεν, οτι Σφοδρα υμιν προσεδεθημεν. Το μεν ουν
Ευαγγελιον, επειδη ο Θεος εκελευσε, καταγγελλομεν· τοσουτον δε υμας φιλουμεν, οτι ει
ενην, και τας ψυχας αν εδωκαμεν. Ουτω δει φιλειν τον φιλουντα, ως, ει και την ψυχην
αιτηθηι, και δυνατον ηι, μη κωλυσαι. Τι λεγω, αιτηθηι; αλλ' ωστε αυτον επιτρεχειν τηι
τοιαυτηι δοσει. Ουδεν γαρ, ουδεν της τοιαυτης αγαπης γλυκυτερον γενοιτ' αν· ουδεν εκει
λυπηρον συμπεσειται. Ὄντως φιλος πιστος φαρμακον ζωης· οντως φιλος πιστος σκεπη
κραταια. Τι γαρ ουκ αν εργασαιτο φιλος γνησιος; ποσην μεν ουκ αν εμποιησειεν ηδονην;
ποσην δε ωφελειαν; ποσην δε ασφαλειαν; Καν μυριους θησαυρους ειπηις, ουδεν
ανταξιον γνησιου φιλου. Και τα αυτης πρωτον ειπωμεν της φιλιας ποσην εχει την
ηδονην. Γαννυται ορων αυτον και διαχειται, συμπλεκεται συμπλοκην αυτωι τινα κατα
την ψυχην αῤρητον εχουσαν την ηδονην· καν αναμνησθηι μονον αυτου, διανεστη τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

διανοιαι και ανεπτερωθη. Περι των φιλων λεγω των γνησιων, των ομοψυχων, των
αιρουμενων και υπεραποθανειν, των θερμως φιλουντων. Μη μοι τους απλως
φιλουντας εννοουντες, και κοινωνους των τραπεζων, και απο προσηγοριας φιλους,
νομιζετε τον λογον ελεγχεσθαι. Ει τις εχει φιλον οιον λεγω, επι 62.404 γνωσεται τα
ρηματα· καν ιδηι τουτον καθ' εκαστην ημεραν, ουκ εμπιπλαται· ταυτα αυτωι επευχεται,
απερ και εαυτωι. Οιδα εγω τινα, ος υπερ φιλου τους αγιους ανδρας παρακαλων,
παρεκαλει ευχεσθαι προτερον υπερ αυτου, και τοτε υπερ εαυτου. Τοσουτον εστι φιλος
αγαθος, ως και τοπους και χρονους φιλεισθαι δι' αυτον. Καθαπερ γαρ τα λαμπρα των
σωματων ανθος αποῤρει εις τους πλησιον τοπους, ουτω και οι φιλοι, οις αν
παραγενωνται τοποις, την εαυτων χαριν αφιασι. Και πολλακις χωρις φιλων επισταντες
τοις τοποις εκεινοις, εδακρυσαμεν των ημερων αναμνησθεντες, εν αις συνεγενομεθα,
και εστεναξαμεν. Ουκ ενι τωι λογωι παραστησαι την ηδονην οσην εντιθησι παρουσια
φιλων· μονοι δε οι πειραν εχοντες ισασι. Και χαριν αιτησαι, και χαριν λαβειν
ανυποπτως παρα φιλου ενι. Ὅταν ημιν επιταττωσι, τοτε αυτοις χαριν ισμεν· οταν δε
οκνωσι, τοτε αλυομεν. Ουδεν εχομεν οπερ μη εκεινων εστι. Παντων πολλακις των
ενταυθα καταφρονουντες, δι' εκεινους ου βουλομεθα απελθειν εντευθεν· και του φωτος
εκεινοι ποθεινοτεροι. Και γαρ οντως και του φωτος αυτου ποθεινοτερος φιλος· τον
γνησιον λεγω. Και μη θαυμασηις· βελτιον γαρ ημιν σβεσθηναι τον ηλιον, η φιλων
αποστερηθηναι· βελτιον εν σκοτωι διαγειν, η φιλων ειναι χωρις· και πως, εγω λεγω. Ὅτι
πολλοι τον ηλιον ορωντες εν σκοτωι εισι, φιλων δε ευπορουντες, ουδ' αν εν θλιψει
γενοιντο· περι φιλων λεγω των πνευματικων, των ουδεν προτιμωντων φιλιας.
Τοιουτος Παυλος ην, και την ψυχην ηδεως διδους την εαυτου, και μη αιτηθεις, και εις
γεενναν ηδεως αν ενεπιπτεν. Ουτω χρη φιλειν διαθεσει πεπυρωμενηι. Βουλομαι
υποδειγμα δουναι φιλιας· πατερας και υιους υπερβαινουσι φιλοι, φιλοι οι κατα Χριστον.
Μη γαρ μοι τους νυν ειπηις, οτι μετα των αλλων και τουτο απεστη το καλον· αλλ'
εννοησον οτι επι των αποστολων, ου λεγω τους κορυφαιους, αλλ' αυτους τους
πεπιστευκοτας· Παντων ην, φησιν, η ψυχη και η καρδια μια, και ουδε εις τι των
υπαρχοντων ελεγεν ιδιον ειναι· και διεδιδοτο εκαστωι, καθοτι αν τις χρειαν ειχεν. Ουκ
ην τοτε το εμον και το σον. Τουτο εστι φιλια, ινα μη τα αυτου εαυτου τις νομιζηι, αλλα
τα του πλησιον, τα δε αυτου αλλοτρια· ινα ουτω φειδηται της εκεινου ψυχης, ως της
εαυτου, κακεινος ομοιως την αυτην διαθεσιν επιδεικνυηται. Και που δυνατον, φησι,
τοιουτον ευρεθηναι; Ναι, ου δυνατον, επειδη μη βουλομεθα· ως ει γε εβουλομεθα, και
σφοδρα δυνατον. Ει γαρ μη δυνατον ην, ουδ' αν επεταξεν ο Χριστος, ουκ αν τοσαυτα
περι αγαπης διελεχθη. Μεγα φιλια, και ποσον μεγα, ουδεις αν δυναιτο μαθειν, ουτε τις
παραστησαι λογος, πλην της πειρας αυτης. Τουτο τας αιρεσεις ειργασατο, τουτο τους
Ἕλληνας ετι ποιει Ἕλληνας ειναι. Ὁ φιλων ουκ επιταττειν βουλεται ουδε αρχειν, αλλα
χαριν εχει μαλλον αρχομενος και επιτασσομενος· χαριζεσθαι βουλεται μαλλον, η χαριν
λαμβανειν· φιλει γαρ, και ως ουκ εμπλησας αυτου την επιθυμιαν, ουτω διακειται. Ουχ
ουτως ευ πασχων τερπεται, ως ευ ποιων· βουλεται γαρ κατεχειν αυτον μαλλον, η
οφειλειν αυτωι· μαλλον δε και οφειλειν αυτωι βουλεται, και οφειλετην αυτον εχειν· και
βουλεται χαριζεσθαι, και ου βουλεται δοκειν χαριζεσθαι, αλλ' οφειλετην αυτον ειναι.
Ταχα πολλους υμων αγνοειν 62.405 οιμαι το ειρημενον· ουκουν αναγκαιον αυτο παλιν
ειπειν Και αρχειν βουλεται ευεργεσιας, και μη δοκειν αρχειν, αλλ' αποδιδοναι· ωσπερ
και ο Θεος εποιησεν επι των ανθρωπων. Ἔμελλε τον Υιον αυτου χαριζεσθαι υπερ ημων,
αλλ' ινα μη δοξηι χαριζεσθαι, αλλ' οφειλειν ημιν, προσεταξε τωι Ἀβρααμ δουναι τον υιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αυτου, ινα μεγα ποιων, μηδεν μεγα δοξηι ποιειν. Ὅταν μεν γαρ μη ηι φιλια, και
ονειδιζομεν τας ευεργεσιας, και τας μικρας επαιρομεν· οταν δε φιλια ηι, και κρυπτομεν
αυτας, και τας μεγαλας μικρας βουλομεθα δεικνυναι, ινα μη δοξωμεν οφειλετην εχειν
τον φιλον, αλλ' αυτοι αυτωι οφειλεται ειναι εν τωι οφειλετην εχειν αυτον. Οιδα οτι ουδε
συνιασιν οι πολλοι το λεγομενον· το δε αιτιον, περι πραγματος διαλεγομαι τον ουρανον
οικουντος νυν. Ὥσπερ ουν, ει περι τινος ελεγον φυτου εν Ἰνδιαι τικτομενου, ου μηδεις
μηδε πειραν ελαβεν, ουκ αν ισχυσεν ο λογος παραστησαι, καν ει μυρια ειπον· ουτω και
νυν οσα αν ειπω, εικη ερω· ουδεις γαρ επιστηναι δυνησεται. Ἐν ουρανωι πεφυτευται
τουτο το φυτον, κλαδους εχον ου μαργαριτας βριθομενους, αλλα βιον εναρετον πολλωι
τουτων ηδιω. Ποιαν βουλει ειπειν ηδονην; την αισχραν; την σεμνην; Ἀλλα πασας
υπερβαλλει η της φιλιας, καν την του μελιτος ειπηις. Τουτο γαρ προσκορες γινεται·
φιλος δε ουδεποτε, εως αν ηι φιλος, αλλα μαλλον αυξεται η επιθυ 62.406 μια, και κορον
ουδεποτε η τοιαυτη λαμβανει ηδονη. Και της παρουσης ζωης ο φιλος ηδυτερος· πολλοι
γουν μετα την των φιλων τελευτην ουκ ηυξαντο ζησαι λοιπον. Μετα φιλου και
υπεροριαν τις ηδεως αν ενεγκοι, χωρις δε φιλου ουδε την αυτου οικησαι ελοιτο αν· μετα
φιλου και πενια φορητον, τουτου δε ανευ, και υγεια και πλουτος αφορητον. Ὁ τοιουτος
αλλον εαυτον εχει. Ἀποπνιγομαι οτι ου δυναμαι επι παραδειγματος ειπειν· η γαρ αν
εγνωρισα οτι πολλωι ελαττονα του δεοντος τα ειρημενα. Και ταυτα μεν ενταυθα· παρα
δε Θεου τοσουτος μισθος της φιλιας, οσος ουδε εστιν ειπειν. Μισθον ημιν διδωσιν, ινα
φιλωμεν αλληλους· Φιλει γαρ, φησι, και λαβε μισθον, υπερ ου μισθον οφειλομεν
πραγματος· Ευξαι, φησι, και λαβε μισθον, υπερ ου μισθον οφειλομεν, οτι αιτουμεν τα
αγαθα· Ὑπερ ου αιτεις, φησι, λαβε μισθον· νηστευσον, και λαβε μισθον· γενου εναρετος,
και λαβε μισθον, καιτοι μισθον οφειλων· αλλ' ωσπερ οι πατερες, οταν εναρετους
ποιησωσι τους παιδας, τοτε και αυτοις μισθον διδοασιν· οφειλεται γαρ εισιν, οτι αυτους
εν ηδονηι κατεστησαν· ουτω και ο Θεος, Μισθον, φησι, λαβε, αν εναρετος γενηι·
ευφραινεις γαρ τον πατερα, και τουτου σοι οφειλω μισθον· αν δε κακος, ουκετι·
παροξυνεις γαρ τον γεννησαντα. Μη δη παροξυνωμεν τον Θεον, αλλ' ευφραινωμεν, ινα
τυχωμεν της βασιλειας των ουρανων εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ Γʹ.
Μνημονευετε γαρ, αδελφοι, τον κοπον ημων και τον μοχθον· νυκτος γαρ και
ημερας εργαζο μενοι προς το μη επιβαρησαι τινα υμων, εκη ρυξαμεν εις υμας το
Ευαγγελιον του Θεου. Ὑμεις μαρτυρες και ο Θεος, ως οσιως και αμεμπτως και δικαιως
υμιν τοις πιστευουσιν εγενηθημεν, καθαπερ οιδατε, ως ενα εκαστον υμων, ως πατηρ
τεκνα εαυτου, παρακαλουντες υμας και παραμυθουμενοι, και μαρτυρομενοι εις το
περιπατησαι υμας αξιως του Θεου του καλεσαντος υμας εις την εαυτου βασιλειαν και
δοξαν.
αʹ. Τον διδασκαλον ουδεν επαχθες χρη λογιζεσθαι των εις σωτηριαν των
μαθητων συντεινοντων. Ει γαρ ο μακαριος Ἰακωβ νυκτος και ημερας κατεκοπτετο εις
την των ποιμνιων φυλακην, πολλωι μαλλον τον τας ψυχας εμπεπιστευμενον, καν
επιμοχθον εργον ηι, καν ευτελες, παντα δει ποιειν, προς εν ορωντα μονον, την σωτηριαν
των μαθητευομενων, και την εκειθεν δοξαν γινομενην τωι Θεωι. Ὅρα γουν πως και ο
Παυλος κηρυξ και αποστολος ων της οικουμενης, και τοιαυτην τιμην επανηιρημενος,
ειργαζετο ταις χερσι προς το μη επιβαρησαι τους μαθητευομενους. Μνημονευετε γαρ,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

φησιν, αδελφοι, τον κοπον ημων και τον μοχθον. Ειπε προλαβων, οτι ∆υναμενοι εν
βαρει ειναι, ως Χριστου αποστολοι· οπερ και εν τηι προς Κορινθιους φησιν· Ουκ οιδατε
οτι οι τα ιερα εργαζομενοι, εκ του ιερου εσθιουσιν; Ουτω και ο Χριστος διεταξε τους το
Ευαγγελιον καταγγελλοντας εκ του Ευαγγελιου ζηιν. Ἀλλ' εγω, φησιν, ουκ ηθελησα,
αλλ' εκοπιων. Και ουχ απλως ειργαζετο, αλλα μετα πολλης της σπουδης. Και ορα τι
φησι· Μνημονευετε γαρ· ουκ ειπε, τας ευεργε 62.406.30 σιας τας παρ' εμου, αλλα, Τον
κοπον ημων και τον μοχθον. Νυκτος και ημερας εργαζομενοι προς το μη επιβαρησαι
τινα υμων ουτως εκηρυξαμεν εις υμας το Ευαγγελιον του Θεου. Κορινθιοις δε ετερον
φησιν· Ἄλλας Ἐκκλησιας εσυλησα, λαβων οψωνιον τι εις υμων διακονιαν. Καιτοι και
εκει ειργαζετο· αλλ' ουκ ανεμνησε τουτου, αλλ' ετερον εθηκε πληκτικωτερον· ως αν ει
ελεγεν, οτι Παρ' ετερων ετραφην υμιν υπηρετων. Ἐνταυθα δε ουχ ουτως, αλλα τι;
Νυκτος και ημερας εργαζομενοι. Και εκει μεν φησι· Και παρων προς υμας και
υστερηθεις, ου κατεναρκησα ουδενος, και, Ἔλαβον οψωνιον προς την υμων διακονιαν·
ενταυθα δε δεικνυσιν εν πενιαι οντας τους ανδρας· εκει δε ουχ ουτω. ∆ια τουτο συνεχως
αυτους παραφερει μαρτυρας· Ὑμεις γαρ, φησι, μαρτυρες, και ο Θεος· αξιοπιστον ποιων
τον λογον, κακεινο τιθεις, ο αυτους μαλιστα επληροφορει· εκεινο μεν γαρ αδηλον τοις
αγνοουσι, τουτο δε πασι λοιπον αναμφιβολον. Και μη θαυμασηις· ουδε γαρ εβλεπεν, οτι
Παυλος ην ο ταυτα λεγων, αλλ' εκ πολλου του περιοντος βουλεται αυτους
πληροφορειν. ∆ια τουτο φησιν· Ὑμεις μαρτυρες και ο Θεος, ως οσιως και δικαιως και
αμεμπτως υμιν τοις πιστευουσιν εγενηθημεν. Ἔδει αυτους παλιν επαινειν· δια τουτο
ταυτα προτιθησιν, α ην ικανα αυτους πεισαι. Συλλογιζεται γαρ, οτι ο εν χρειαι εκει
καταστας και μη λαβων, πολλωι μαλλον νυν. Ὡς οσιως και δικαιως και αμεμπτως ημιν
τοις πιστευουσιν εγενηθημεν, καθαπερ οιδατε, ως ενα εκαστον υμων, ως πατηρ τεκνα
εαυτου, παρακαλουντες υμας, και παραμυθουμενοι. Ἀνωτερω το της αναστροφης
ειπων, ενταυθα 62.407 το της αγαπης φησιν· ο και μαλλον ην η της προστασιας. Και του
ατυφου το ειρημενον. Ὡς πατηρ τεκνα εαυτου, παρακαλουντες υμας και
παραμυθουμενοι και μαρτυρομενοι εις το περιπατησαι υμας αξιως του Θεου του
καλουντος υμας εις την εαυτου βασιλειαν και δοξαν. Ὅτε ειπε, Και διαμαρτυρομενοι,
τοτε πατερων μεμνηται, δεικνυς οτι Ει και διεμαρτυρομεθα, αλλα τουτο ου σφοδρως,
αλλ' ως πατερες. Ἕνα εκαστον υμων. Βαβαι! εν τοσουτωι πληθει μηδενα παραλιπειν, μη
μικρον, μη μεγαν, μη πλουσιον, μη πενητα. Παρακαλουντες, προς τι ειπε; Προς το
φερειν παντα. Και παραμυθουμενοι και διαμαρτυρομενοι. Παρακαλουντες· ουκ αρα
δοξαν εζητουν· Και διαμαρτυρομενοι· ουκ αρα εκολακευον. Εις το περιπατησαι υμας
αξιως του Θεου του καλουντος υμας εις την αυτου βασιλειαν και δοξαν. Ὅρα παλιν πως
διηγουμενος, και διδασκει και παραμυθειται· ει γαρ εις βασιλειαν εκαλεσε, παντα δει
φερειν. Παρακαλουμεν, ουχ ινα ημιν χαρισησθε τι, αλλ' ιν' επιτυχητε της βασιλειας των
ουρανων. ∆ια τουτο και ημεις ευχαριστουμεν τωι Θεωι αδιαλειπτως, οτι παραλαβοντες
λογον ακοης παρ' ημων του Θεου, εδεξασθε ου λογον ανθρωπων, αλλα, καθως εστιν
αληθως, λογον Θεου, ος και ενεργειται εν υμιν τοις πιστευουσιν. Ουκ εστιν ειπειν,
φησιν, οτι ημεις μεν παντα αμεμπτως πραττομεν, υμεις δε αναξια της ημετερας
αναστροφης εποιησατε· ου γαρ ως ανθρωπων ακουοντες, διεκεισθε ημων ακουοντες,
αλλ' ως αυτου του Θεου παραινουντος, ουτω προσειχετε. Ποθεν δηλον; Ὥσπερ γαρ το
μη εν κολακειαι μηδε εν κενοδοξιαι κηρυξαι απο των οικειων πειρασμων δεικνυσι, και
της εκεινων μαρτυριας, και ων επραττεν· ουτω και το εκεινους ορθως δεξασθαι τον
λογον, απο των πειρασμων. Ποθεν γαρ, φησιν, ει μη ως του Θεου λεγοντος ηκουετε,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

τοιουτους εφερετε κινδυνους; Και ορα το αξιωμα· Ὑμεις γαρ, φησι, μιμηται εγενηθητε,
αδελφοι, των Ἐκκλησιων του Θεου των ουσων εν τηι Ἰουδαιαι, εν Χριστωι Ἰησου, οτι τα
αυτα επαθετε και υμεις υπο των ιδιων συμφυλετων, καθως και αυτοι υπο των
Ἰουδαιων, των και τον Κυριον αποκτειναντων Ἰησουν και τους ιδιους προφητας, και
ημας εκδιωξαντων, και Θεωι μη αρεσκοντων, και πασιν ανθρωποις εναντιων·
κωλυοντων ημας τοις εθνεσι λαλησαι ινα σωθωσιν, εις το αναπληρωσαι αυτων τας
αμαρτιας παντοτε. Ἔφθασε δε επ' αυτους η οργη εις τελος. βʹ. Ὑμεις, φησι, μιμηται
εγενηθητε των Ἐκκλησιων του Θεου των ουσων εν τηι Ἰουδαιαι. Πολλη η παραμυθια.
Ουδεν, φησιν, θαυμαστον εις υμας ταυτα πραττειν αυτους, οπου γε και εις τους
συμφυλετας αυτων. Και τουτο δε του το κηρυγμα ειναι αληθες ου μικρον τεκμηριον,
οπου γε και Ἰουδαιοι παντα ηνεσχοντο υπομειναι. Ὅτι και υμεις τα αυτα, φησιν,
επαθετε υπο των ιδιων συμφυλετων, καθαπερ κακεινοι υπο των Ἰουδαιων. Ἔχει τι
πλεον τωι ειπειν, κακεινοι εν τηι Ἰουδαιαι· δεικνυσι γαρ οτι ηδοντο πανταχου, ως
αθλησαντες. Λεγει ουν, οτι Και υμεις τα αυτα επαθετε. Και τι θαυμαστον παλιν, ει και εις
υμας, οπου γε και εις τον ∆εσποτην τα αυτα 62.408 ετολμων; Ὁραις, πως αυτο εισηγαγε
μεγαλην εχον την παραμυθιαν; Και συνεχως τουτο στρεφει, και εν πασαις σχεδον ευροι
τις αν αυτο ταις επιστολαις ακριβως εξεταζων, πως εν τοις πειρασμοις αει τον Χριστον
παραφερει διαφορως. Ὅρα γουν· και ενταυθα κατηγορων των Ἰουδαιων, εις αναμνησιν
αυτους φερει του ∆εσποτου, και των του ∆εσποτου παθηματων· ουτως οιδε μεγιστην
παραμυθιαν εχον το πραγμα. Των και τον Κυριον αποκτειναντων, φησιν. Ἀλλ'
ηγνοησαν αυτον ισως. Μαλιστα μεν ουν ᾔδεσαν. Τι δαι; ουχι και τους ιδιους προφητας
απεκτειναν και ελιθοβολησαν, ων και τα τευχη περιφερουσι; Και μην ταυτα ουκ
αληθειας ενεκεν διεπραξαντο. Ουκ αρα παραμυθια μονον εστιν επι τοις πειρασμοις.
αλλα και υπομνησις του μη νομιζειν οτι δι' αληθειαν ταυτα ποιουσι, και δια τουτο
θορυβεισθαι. Και ημας, φησιν, εκδιωξαντων. Και ημεις, φησι, μυρια δεινα πεπονθαμεν.
Και Θεωι μη αρεσκοντων, και πασιν ανθρωποις εναντιων, κωλυοντων ημας τοις εθνεσι
λαλησαι ινα σωθωσι. Πασιν ανθρωποις, φησιν, εναντιων. Πως; Ει γαρ τηι οικουμενηι δει
λαλησαι, ουτοι δε κωλυουσι, κοινοι της οικουμενης εισιν εχθροι. Τον Χριστον
εφονευσαν, τους προφητας, τον Θεον υβριζουσι, κοινοι της οικουμενης εισιν εχθροι,
ημας ελαυνουσι τους επι σωτηριαι παραγενομενους· τι θαυμαστον, ει και εις υμας
τοιαυτα επεδειξαντο, οπου γε και εν τηι Ἰουδαιαι; Κωλυοντων ημας, φησι, τοις εθνεσι
λαλησαι ινα σωθωσι. Βασκανιας αρα εστι το την των παντων εμποδιζειν σωτηριαν. Εις
το αναπληρωσαι αυτων τας αμαρτιας παντοτε. Ἔφθασε δε επ' αυτους η οργη εις τελος.
Ουκετι ταυτα εσται οια τα προτερα, ουκετι επανοδος, ουκετι περας· αλλ' εγγυς
εφεστηκεν η οργη. Ποθεν δηλον; Ἀπο τουτου, αφ' ου προειπεν ο Χριστος. Ου γαρ τουτο
μονον εχει παραμυθιαν το κοινωνους των θλιψεων λαβειν, αλλα και το τους θλιβοντας
ακουσαι τιμωρουμενους. Ει δε η αναβολη λυπει, παραμυθεισθω το μηκετι ανανευειν
αυτους. Μαλλον δε και την αναβολην συνεστειλε τωι ειπειν, Ἡ οργη, δεικνυς παλιν
οφειλομενην και προωρισμενην, και προφητευομενην. Ἡμεις δε, αδελφοι,
απορφανισθεντες αφ' υμων προς καιρον ωρας, προσωπωι, ου καρδιαι, περισσοτερως
εσπουδασαμεν το προσωπον υμων ιδειν εν πολληι επιθυμιαι. Ουκ ειπε, χωρισθεντες, αλλ'
ο πλεον ην. Ειπεν ανωτερω περι της κολακειας, δεικνυς οτι ου κολακευει, οτι ου ζητει
δοξαν· λεγει ενταυθα περι της αγαπης. Ἐπειδη ειπεν ανωτερω· Ὡς πατηρ τεκνα, Ὡς
τροφος, ενταυθα και ετερον φησιν, Ἀπορφανισθεντες, οπερ εστι παιδων πατερας
ζητουντων. Και μη εκεινοι απωρφανισθησαν. Ου, φησιν, αλλ' ημεις. Ει γαρ τις τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ποθον εξετασειε, καθαπερ παιδια μικρα απροστατευτα, αωρον ορφανιαν υποσταντα, εν
πολλωι ποθωι των γονεων εισιν, ου δια την φυσιν μονον αυτην, αλλα και δια την
ερημιαν· ουτω δη και ημεις. Ἐκ τουτου και την αθυμιαν αυτου δεικνυσιν, εν ηι ην δια
τον χωρισμον. Και ταυτα, φησιν, ουκ ενι ειπειν, οτι πολυν χρονον ανεμειναμεν, αλλα
Προς καιρον, και τουτο Προσωπωι, ου καρδιαι· αει γαρ υμας εχομεν εν τηι διανοιαι. Ὅρα
οση αγαπη· καιτοι εχων αυτους διαπαντος εν καρδιαι, και την κατ' οψιν εζητει
παρουσιαν. Μη μοι λεγε την 62.409 περιττην φιλοσοφιαν· τουτο αληθως θερμης αγαπης,
το και ιδειν και ακουσαι και ειπειν, και πολλα αν τουτο συμβαλλοιτο. Περισσοτερως,
φησιν, εσπουδασαμεν. Τι εστι, Περισσοτερως; Ἢ τουτο εστιν ειπειν, οτι Σφοδρα υμων
εξεχομεθα· η ως εικος ην, Ὥραν απολειφθεντες εσπουδασαμεν το προσωπον υμων ιδειν.
Ὅρα τον μακαριον Παυλον, οταν μη δι' εαυτου δυνηται πληρουν αυτου τον ποθον, δι'
ετερων τουτο ποιουντα· ωσπερ οτε προς Φιλιππησιους τον Τιμοθεον πεμπει, και προς
Κορινθιους παλιν τον αυτον, δι' ετερων αυτοις συγγινομενος, οταν μη δυνηται δι'
εαυτου. Ἐρωμενος γαρ ην μανικος τις και ακαθεκτος, και ακαρτερητος εις φιλιαν. ∆ιο
ηθελησαμεν ελθειν προς υμας. Ὅπερ εστιν αγαπης. Καιτοι γε ενταυθα ουδεμιαν ετεραν
χρειαν φησιν, αλλ' ινα ιδωμεν υμας. Ἐγω μεν Παυλος, και απαξ και δις· και ενεκοψεν ο
Σατανας.
γʹ. Τι λεγεις; ο Σατανας εγκοπτει; Ναι· ου γαρ Θεου τουτο εργον ην. Ἐπι μεν γαρ
των Ῥωμαιωνφησιν, οτι ο Θεος εκωλυσε· και αλλαχου δε φησιν ο Λουκας, οτι Το
Πνευμα διεκωλυσεν αυτους ελθειν εις την Ἀσιαν· και Κορινθιοις του Πνευματος φησιν
ειναι το εργον, ενταυθα δε μονον του Σατανα. Τινα δε λεγει εγκοπην του Σατανα;
Πειρασμους τινας απροσδοκητους και σφοδρους. Γενομενης γαρ αυτωι, φησιν, επιβουλης
υπο των Ἰουδαιων, κατειχετο εν τηι Ἑλλαδι τρεις μηνας. Ἕτερον δε εστιν οικονομιας
ενεκεν παραμενειν και εκοντα, και ετερον εγκοπτομενον. Ἐκει μεν γαρ φησι· ∆ιο μηκετι
τοπον εχων εν τοις κλιμασι τουτοις, και, Φειδομενος υμων ουκετι ηλθον εις Κορινθον·
ενταυθα δε ουδεν τοιουτον, αλλα τι; Ὅτι ο Σατανας ενεκοψεν. Ἐγω μεν, φησι, Παυλος,
και απαξ και δις. Ὅρα πως φιλοτιμειται και εγκαλλωπιζεται. θελων δειξαι, οτι μαλιστα
παντων αυτους εφιλει. Το, Ἐγω μεν Παυλος, αντι του· Ει και μη οι αλλοι, φησι. Κακεινοι
μεν γαρ ηθελον μονον, εγω δε και επεχειρησα. Τις γαρ ημιν ελπις, η χαρα, η στεφανος
καυχησεως; Ἢ ουχι και υμεις εμπροσθεν του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου εν τηι
παρουσιαι αυτου; Μακεδονες εισι, ειπε μοι, η ελπις σου, ω μακαριε Παυλε; Ουχ ουτοι
μονοι, φησι· δια τουτο επηγαγεν· Ἢ ουχι και υμεις; Τις γαρ εστιν ημιν, φησιν, ελπις, η
χαρα, η στεφανος καυχησεως; Ἆρα επιγινωσκετε τα ρηματα γυναικων οντα πανυ
διαθερμαινομενων τοις σπλαγχνοις, και προς παιδια μικρα διαλεγομενων; Και
στεφανος, φησι, καυχησεως. Ου γαρ ηρκει το στεφανος ονομα δειξαι την λαμπροτητα,
αλλα προσεθηκε και, Καυχησεως. Ποσης πυρωσεως τουτο; Ουκ αν ποτε μητηρ, ουδε
πατηρ, ει γε ομου συνηλθον, και τον εαυτων ανεμιξαντο ποθον, ηδυνηθησαν δειξαι
ισοῤροπον οντα τωι Παυλωι τον εαυτων ποθον. Χαρα, φησι, και στεφανος· τουτεστι,
Μαλλον εφ' υμιν, φησιν, αγαλλομαι, η επι στεφανωι. Ἐννοησον γαρ οσον εστιν
Ἐκκλησιαν ολοκληρον παρειναι φυτευθεισαν και ριζωθεισαν υπο Παυλου. Τις ουκ αν
επι τοσαυτηι πολυπαιδιαι και ευπαιδιαι αγαλλοιτο; Ὥστε ουδε τουτο κολακειας εστιν. Ου
γαρ ειπεν, Ὑμεις, απλως, αλλα, Και υμεις, μετα των αλλων. Ὑμεις γαρ εστε η δοξα ημων
και η χαρα. ∆ιο μηκετι στεγοντες ευδοκησαμεν καταλειφθηναι 62.410 εν Ἀθηναις μονοι.
Τουτο ειπεν αντι του, ειλομεθα. Και επεμψαμεν Τιμοθεον τον αδελφον ημων, και
διακονον του Θεου, και συνεργον ημων εν τωι Ευαγγελιωι του Χριστου. Και τουτο ου τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Τιμοθεον επαιρων, φησιν, αλλ' αυτους τιμων, οτι τον συνεργον, και διακονον του
Ευαγγελιου αυτοις επεμψεν· ως αν ει ελεγεν· Ἀποσπασαντες απο των εργων επεμψαμεν
προς υμας τον διακονον του Θεου, και συνεργον ημων εν τωι Ευαγγελιωι του Χριστου.
Ειτα και η αιτια· Εις το στηριξαι υμας και παρακαλεσαι υπερ της πιστεως υμων, τωι
μηδενα σαινεσθαι εν ταις θλιψεσι ταυταις. Τι δη ενταυθα φησιν; Ἐπειδη των
διδασκαλων οι πειρασμοι θορυβουσι τους μαθητας, τοτε δε πολλοις περιεπεσε
πειρασμοις, ως και αυτος φησιν, οτι Ἐνεκοψεν ημας ο Σατανας· ανακτωμενος αυτους
ουτως ειρηκεν. Ὃ δε λεγει, τουτο εστι· Και απαξ και δευτερον ηθελον ελθειν, και ουκ
ισχυσα· ο πολλης βιας ην. Εικος δε τουτο θορυβησαι αυτους. Ου γαρ ουτως επι τοις
οικειοις πειρασμοις, ως επι τοις των διδασκαλων θορυβουνται οι μαθηται· ωσπερ ουδε
ουτως επι των οικειων θορυβειται πειρασμων στρατιωτης, ως οταν τον στρατηγον ιδηι
βεβλημενον. Εις το στηριξαι υμας, φησιν. Ἄρα δια το μη θορυβηθηναι επεμψεν, αλλ'
ουχ ως ελλειποντας τι της πιστεως, ουδ' ως οφειλοντας τι μαθειν. Και παρακαλεσαι
υπερ της πιστεως υμων, τωι μηδενα σαινεσθαι εν ταις θλιψεσι ταυταις· αυτοι γαρ οιδατε
οτι εις τουτο κειμεθα. Και γαρ οτε προς υμας ημεν, προελεγομεν υμιν, οτι μελλομεν
θλιβεσθαι, καθως και εγενετο, και οιδατε. Ου δει θορυβεισθαι, φησι· και γαρ ουδεν
ξενον, ουδεν παρ' ελπιδα συμβαινει· οπερ ικανον ην αυτους διαναστησαι. Ὁραις οτι δια
τουτο και ο Χριστος προελεγε τοις μαθηταις; ακουσον γαρ αυτου λεγοντος· Ἀπαρτι
ειπον υμιν προ του γενεσθαι, ιν', οταν γενηται, πιστευσητε. Μεγα γαρ, οντως μεγα εις
παραμυθιαν των αλλων, το παρα των διδασκαλων ακουσαι τα γινομενα. Ὥσπερ γαρ ο
καμνων παρα του ιατρου, εαν ακουσηι οτι τοδε γινεται και τοδε, ου σφοδρα θορυβειται·
εαν δε απροσδοκητως εκβηι, ως κακεινου απορηθεντος, και του νοσηματος μειζονος της
τεχνης γενομενου, αλυει και θορυβειται· ουτω και ενταυθα. Ἅπερ προειδως, ο Παυλος,
προειπεν αυτοις Ὅτι μελλομεν θλιβεσθαι· Καθως, φησι, και εγενετο και οιδατε. Ουχ οτι
εγενετο τουτο λεγει μονον, αλλ' οτι πολλα και αλλα προειπε, και εξεβη. Εις τουτο
κειμεθα. Ὥστε ουχ υπερ των παρελθοντων μονον ου δει θορυβεισθαι και ταραττεσθαι·
τουτο γαρ εστι σαινεσθαι· αλλ' ουδ' υπερ των μελλοντων, ει τι συμβαιη τοιουτον. Εις
τουτο γαρ κειμεθα.
δʹ. Ἀκουσωμεν οις εστιν ωτα ακουειν· εις τουτο κειται ο Χριστιανος. Το, Εις
τουτο κειμεθα, περι παντων λεγει των πιστων. Εις τουτο κειμεθα· και ημεις ωσανει εις
ανεσιν κειμενοι, ξενοπαθουμεν. Μαλλον δε τινος ενεκεν ξενοπαθουμεν; ουδε γαρ
θλιψεως καιρος, ουδε πειρασμος κατελαβεν, ει μη ανθρωπινος. Ευκαιρον και προς υμας
ειπειν, Ουπω μεχρις αιματος αντικατεστητε προς την αμαρτιαν ανταγωνιζομενοι.
Μαλλον δε ου τουτο ευκαιρον ειπειν προς υμας, αλλα ποιον; Ουπω χρηματων
κατεφρονησατε. Ἐκεινοις μεν γαρ τοις τα αυτων απολωλεκοσιν απαντα εικοτως ταυτα
ελεγετο· 62.411 τοις δε τα αυτων εχουσι, τουτο· Τις ηρπαγη χρηματα δια Χριστον; τις
εῤραπισθη; τις υβρισθη; μεχρι ρηματων, λεγω. Ποθεν η καυχησις; ποθεν δυνασαι
παῤρησιαν εχειν; Τοσαυτα επαθε δι' ημεις εχθρους οντας ο Χριστος· τι δυναμεθα
επιδειξαι ημεις ων δι' αυτον πεπονθαμεν; Ὧν μεν πεπονθαμεν, ουδεν· ων δε πασχομεν
παρ' αυτου καλων, μυρια. Ποθεν ημιν η παῤρησια εσται κατ' εκεινην την ημεραν; Ουκ
ιστε, οτι και ο στρατιωτης, οταν μυρια τραυματα και ωτειλας επιδεικνυηται, τοτε
δυνησεται λαμπρος ειναι παρα τωι βασιλει; αν δε μηδεν εχηι δειξαι κατορθωμα, καν
μηδεν ηι προσκεκρουκως, εν τοις εσχατοις τεταξεται; Ἀλλ' ουκ εστι πολεμου καιρος,
φησιν. Ει γαρ ην, ειπε μοι, τις αν ηγωνισατο; τις αν επεπηδησε; τις αν την φαλαγγα
διεξωσε; Ταχα ουδεις· οταν γαρ ιδω οτι χρηματων ου καταφρονεις ενεκεν του Χριστου,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

πως σοι πιστευσω οτι πληγων καταφρονησεις; Ειπε, φερετε τους υβριζοντας γενναιως,
και ευλογειτε αυτους; Τουτο ου ποιεις, αλλα παρακουεις. Ὃ κινδυνον ουκ εχει, ου
ποιεις, και πληγας οισεις, ειπε μοι, ενθα πολυ το της οδυνης και της αλγηδονος; Ουκ
ιστε οτι εν ειρηνηι τα του πολεμου γυμναζεσθαι χρη; ουχ ορατε τους στρατιωτας
τουτους, οι, και μηδενος ενοχλουντος πολεμου, αλλ' ειρηνης ουσης βαθειας, τα οπλα
αποσμηξαμενοι, και μετα των διδασκαλων των τα τακτικα διδασκοντων αυτους, εις
υπτια πεδια και ευρυχωρα καθ' εκαστην, ως ειπειν, ημεραν εξιοντες, τα του πολεμου
γυμναζονται μετα πολλης της ακριβειας; Τις τουτο ειργασατο των πνευματικων
στρατιωτων; Ουδε εις. ∆ια τουτο εν τοις πολεμοις χαυνοι και βαναυσοι, και πασιν
ευαλωτοι γινομεθα. Ποσης δε νωθειας το μη ηγεισθαι πολεμου καιρον ειναι τον
παροντα, του Παυλου βοωντος· Παντες δε οι θελοντες ευσεβως ζηιν εν Χριστωι Ἰησου
διωχθησονται; και του Χριστου λεγοντος· Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε; Και παλιν του
μακαριου Παυλου λαμπραι τηι φωνηι βοωντος και λεγοντος· Ουκ εστιν ημιν η παλη προς
αιμα και σαρκα; και παλιν· Στητε ουν περιζωσαμενοι την οσφυν υμων εν αληθειαι; Και
ουδεις εκεινων ειπε τοτε, Τι οπλιζεις ημας, πολεμου ουκ οντος; τι ματην ημιν πραγματα
παρεχεις; θωρακιζεις τους στρατιωτας, εξον αναπαυεσθαι και ησυχαζειν; Ἀλλ' ειπερ τις
ειπε ταυτα, ανθυπηνεγκεν αν· Μαλιστα μεν ουν, ει και μη ην πολεμος, εδει τα του
πολεμου μεριμναιν. Ὁ γαρ εν ειρηνηι των της μαχης φροντιζων, φοβερος εσται εν τωι
καιρωι της μαχης· ο δε απειρος των πολεμικων, μαλλον θορυβηθησεται και εν ειρηνηι. Τι
δηποτε; Ὅτι δακρυσεται υπερ ων εχει, και οτι μη δυναμενος υπερμαχειν αυτων,
οδυνηθησεται. Του γαρ δειλου και απειρου και προς τας μαχας βαναυσου τα κτηματα
παντων εστι των ανδρειων και πολεμειν ειδοτων· ωστε δια τουτο πρωτον υμας οπλιζω.
Ἔπειτα δε και πολεμου καιρος πας ο της ζωης ημων εστι χρονος. Πως και τινι τροπωι; Ὁ
διαβολος εφεστηκεν αει. Ἄκουσον τι περι αυτου φησι. Περιερχεται ωρυομενος ως λεων,
αρπασαι θελων. Σωματικα παθη μυρια επιτιθεται ημιν, απερ αναγκαιον διελθειν, ινα μη
ματην εαυτους απατωμεν. Τι γαρ, ειπε μοι, ημιν ου πολεμει; ου πλουτος, καλλος, τρυφη,
δυναστεια, 62.412 εξουσια, βασκανια, δοξα, απονοια; Ου γαρ μονον η ημετερα δοξα
πολεμει κωλυουσα προς ταπεινοφροσυνην καταπιπτειν, αλλα και η ετερων εις φθονον
ημας και βασκανιαν εξαγουσα. Τι δε τα εναντια, πενια, ατιμια, το καταφρονεισθαι, το
απεῤριφθαι, το μηδεμιαν εχειν ισχυν; Ἀλλα ταυτα μεν εν ημιν· τα δε παρα ανθρωπων,
πονηριαι, επιβουλαι, δολοι, συκοφαντιαι, περιστασεις μυριαι· ομοιως και τα παρα των
δαιμονων, αρχαι, εξουσιαι, κοσμοκρατορες του σκοτους του αιωνος τουτου, τα
πνευματικα της πονηριας. Ἄλλοι εσμεν χαιροντες, αλλοι αλγουντες· αμφοτερα
παρεκτροπη. Ἀλλ' υγεια, αλλ' ασθενεια. Ποθεν ουχ αμαρτησεται τις; Βουλεσθε και απο
του Ἀδαμ αρξαμενος υμιν ειπω ευθεως απο της αρχης; Τι τον πρωτοπλαστον ειλεν;
Ἡδονη και βρωματα και φιλαρχιας ερως. Τι τον μετ' εκεινον τον υιον τον εκεινου;
Βασκανια και φθονος. Τι τους επι Νωε; Σωματων ηδοναι, και τα απο τουτων τικτομενα
κακα. Τι τον υιον τον τουτου; Ὕβρις και αδεια. Τι τους Σοδομιτας; Ὕβρις και ασελγεια
και πλησμονη αρτων. Πολλακις δε και πενια τουτο ποιει· δια τουτο σοφος τις ελεγε·
Πλουτον δε και πενιαν μη μοι δωις. Μαλλον δε ου πλουτος, ουδε πενια, αλλ' η μη
δυναμενη τουτοις εκατεροις προαιρεσις χρησασθαι. Ἐπιγνωθι, φησιν, οτι εν μεσωι
παγιδων διαβαινεις.
εʹ. Θαυμαστως ειπεν ο μακαριος Παυλος· Εις τουτο κειμεθα· ουκ ειπεν απλως, οτι
πειραζομεθα, αλλ' Εις τουτο κειμεθα, αντι του, εις τουτο εγενηθημεν. Τουτο το εργον
ημων, ουτος ο βιος, και συ ανεσιν ζητεις; Ουκ εφεστηκεν ο δημιος την πλευραν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

καταξαινων, και θυσαι καταναγκαζων· αλλ' εφεστηκεν επιθυμια σφοδρα χρηματων και
πλεονεξιας, εξορυττουσα τους οφθαλμους ημιν. Ουδεις στρατιωτης πυραν ημιν ανηψεν,
ουδε εθηκεν επι κρατικλης· αλλ' ο των σωματων φλογμος μαλλον εκεινων εξαπτει την
ψυχην. Ου παρεστι βασιλευς μυρια επαγγελλομενος αγαθα και δυσωπων· αλλα παρεστιν
η δοξομανια χειρον εκεινου γαργαλιζουσα. Μεγας πολεμος οντως, και πολυ μεγας, αν
εθελωμεν νηφειν· εχει στεφανους και ο παρων καιρος· ακουε Παυλου λεγοντος· Λοιπον
αποκειται μοι ο της δικαιοσυνης στεφανος, ον αποδωσει μοι ο δικαιος κριτης· ου μονον
δε εμοι, αλλα και πασι τοις ηγαπηκοσι την επιφανειαν αυτου. Ὅταν απολεσηις παιδιον
αγαπητον μονογενες, εν πλουτωι πολλωι τρεφομενον, ελπιδας υποφαινον χρηστας, αυτο
σοι μελλον μονον διαδεχεσθαι τον κληρον, μη στεναξηις, αλλ' ευχαριστησον τωι Θεωι,
και δοξαζε τον ειληφοτα, και ουδεν εσηι του Ἀβρααμ κατα τουτο χειρων. Καθαπερ γαρ
εκεινος τωι Θεωι εδωκε κελευσαντι, ουτω συ λαβοντος αυτου ουκ εστεναξας. Νοσωι
περιεπεσες χαλεπηι, και πολλοι παραγινονται αναγκαζοντες, οι μεν επωιδαις, οι δε
περιαμμασιν, οι δε ετεροις τισι παραμυθησασθαι το κακον; δια τον του Θεου φοβον
ηνεγκας γενναιως και ακλινως, και παντα αν ειλου παθειν η υποστηναι τι των
ειδωλικων πραξαι; τουτο σοι μαρτυριου στεφανον φερει. Και μη αμφιβαλλε. Και πως
και τινι τροπωι; εγω λεγω. Ὅτι καθαπερ εκεινος τας απο των βασανων οδυνας φερει
γενναιως, ωστε μη προσκυνησαι το ειδωλον, ουτω και συ τας απο της νοσου φερεις
62.413 αλγηδονας, ωστε μηδενος δεηθηναι των παρ' εκεινου, μηδε πραξαι απερ
επιταττει. Ἀλλα σφοδροτεραι εκειναι; Ἀλλ' αυται μακροτεραι, ωστε εις ισον καταληγει.
Πολλακις δε και σφοδροτεραι. Τι γαρ, ειπε μοι, οταν καυσων ενδον ενοχληι και φλεγηι,
και των αλλων παραινουντων αποσεισηι την επωιδην, ουχι μαρτυριου στεφανον
ανεδησω; Παλιν απωλεσε τις χρηματα; πολλοι οι παραινουντες προς μαντεις απελθειν·
συ δε τον του Θεου φοβον, επειδη κεκωλυται, ειλου μαλλον μη λαβειν τα χρηματα, η
παρακουσαι του Θεου; ισον εχεις τον μισθον τωι εις πενητας αυτα δεδωκοτι· αν
απολεσας ευχαριστησηις, και δυναμενος προς μαντεις απελθειν, ανασχηι μη λαβειν αυτα
μαλλον, η ουτω λαβειν, ισον εχεις εις κερδος τωι δια τον Θεον κενωσαντι ταυτα.
Καθαπερ γαρ εκεινος δια τον του Θεου φοβον εις τους δεομενους εκενωσεν, ουτω και συ
δια τον του Θεου φοβον, αρπασαντων εκεινων, ουκ ανελαβες. Ἡμεις κυριοι και του
αδικειν εαυτους, και του μη· ετερος δε ουδεις. Και, ει βουλεσθε, επ' αυτης της κλοπης το
πραγμα γυμνασωμεν. ∆ιετεμε τον τοιχον ο κλεπτης, εισεπηδησεν εις τον θαλαμον,
εξεφορησε χρυσια πολυτιμητα και λιθους τιμιους, απλως θησαυρον ολοκληρον εξεβαλε,
και ουχ εαλω. Το μεν γενομενον βαρυ, και δοκει ζημια το πραγμα ειναι, ουκ εστι δε
ουδεπω, αλλ' εν σοι κειται η ζημιαν αυτο ποιησαι, η κερδος. Και πως αν γενοιτο τουτο
κερδος; φησιν. Ἐγω τουτο αποδειξαι πειρασομαι πως. Σου βουλομενου, κερδος εσται
μεγα· μη βουληθεντος δε, χαλεπωτερα της γενομενης ζημια. Καθαπερ γαρ επι των
τεχνιτων υλης υποκειμενης, ο μεν εμπειρος της τεχνης εις δεον αυτηι κεχρηται, ο δε
απειρος ηφανισε, και εποιησεν αυτωι ζημιαν· ουτω και επι των πραγματων. Πως ουν
εσται κερδος; Ἂν ευχαριστησηις τωι Θεωι, αν μη κωκυηις οξυ, αν τα του Ἰωβ ειπηις
ρηματα· Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος αφειλετο· γυμνος εξηλθον εκ κοιλιας μητρος μου,
γυμνος και απελευσομαι. Τι λεγεις, Ὁ Κυριος αφειλετο; Ὁ κλεπτης αφειλετο, και πως
δυνησηι, φησιν, ειπειν, Ὁ Κυριος αφειλετο; Μη θαυμασηις· και γαρ και ο Ἰωβ, α ο
διαβολος αφειλετο, ταυτα, εφησεν, Ὁ Κυριος αφειλετο. Ει δε εκεινος ουτως εθαῤρησεν
ειπειν, πως α ο κλεπτης ελαβεν, ουκ ερεις συ, οτι ο Κυριος αφειλετο; Τινα θαυμαζεις,
ειπε μοι, τον τα αυτου κενωσαντα εις πενητας, η τον Ἰωβ επι των ρηματων τουτων; αρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

μη ελαττον εχει του ελεημοσυνην δοντος εκεινος ο μη δους τοτε; Μη γαρ ειπηις, Ουκ
εχω χαριν, ουκ εμης γνωμης το πραγμα ην· ουκ ειδοτος ουδε βουλομενου, ο ληιστης
ελαβε· ποιος εσται μοι μισθος; Ουδε του Ἰωβ ειδοτος, ουδε βουλομενου, ταυτα ελαβε·
πως γαρ; αλλ' ομως ηθλησεν. Ἔξεστι και σοι τοσουτον λαβειν μισθον, οσον αν ει εκων
εῤριψας αυτα. Και εικοτως τουτον μαλλον θαυμαζομεν τον επηρειας ευχαριστως
φεροντα, η τον εκοντα διδοντα. Τι δηποτε; Ὅτι εκεινος μεν τοις επαινοις τρεφεται, και
τωι συνειδοτι και χρηστας εχει τας ελπιδας· και προτερον γενναιως ενεγκων την
στερησιν των χρηματων, τοτε αυτα εῤριψεν· ουτος δε ετι προσδεδεμενος αφηιρεθη βιαι.
Ουκ εστι δε ισον, προτερον πεισθεντα αποστηναι χρηματων, ουτως αυτα κενωσαι, και
ετι αυτων κρατουντα αποστερηθηναι. Ἂν ταυτα ειπηις τα ρηματα, ληψηι πολ 62.414
λαπλασιονα, και πλειονα η ο Ἰωβ. Ἐκεινος μεν γαρ τα διπλασιονα ενταυθα ελαβε· σοι δε
ο Χριστος εκατονταπλασιονα επηγγειλατο. Ουκ εβλασφημησας δια τον φοβον του Θεου,
εχρησω μαντεσιν, ευχαριστησας κακως παθων; ομοιος ει τωι καταπεφρονηκοτι· και γαρ
και ταυτα ου γινεται, αν μη καταφρονησηις προτερον. Ουκ εστι δε ισον εν πολλωι χρονωι
μελετησαι καταφρονησαι των χρηματων, και αθροον ζημιαν συμβασαν ενεγκειν. Ουτω
γινεται κερδος η ζημια, και ουδεν βλαβησηι, αλλα και ωφεληθησηι παρα του διαβολου.
ʹ. Πως δε και ζημια γινεται χαλεπη; Ὅταν την ψυχην ζημιωθηις. Ειπε γαρ μοι,
απεστερησε σε χρηματων ο κλεπτης; δια τι συ σαυτον αποστερεις σωτηριας, δια τι
αλγων εφ' οις παρ' ετερων κακως επαθες, αυτος πλειοσι περιβαλλεις σαυτον κακοις;
Ἐκεινος σε ισως πενιαι περιεβαλε, συ δε σαυτον εν τοις καιριοις μαλιστα καταβλαπτεις
κακουργως· εκεινος απεστερησε σε τα εκτος σου οντα, και υστερον και ακοντος σου
αποπηδησοντα· συ δε τον αιωνιον πλουτον σαυτον αφαιρηι. Ἐλυπησε σε ο διαβολος
αφελομενος τα χρηματα; λυπησον αυτον και συ ευχαριστησας, και μη ευφρανηις. Ἂν
προς μαντεις απελθηις, ευφρανας· αν ευχαριστησηις τωι Θεωι, καιριαν εδωκας αυτωι την
πληγην. Και ορα τι γινεται· ουτε αυτα ευρησεις απελθων προς τους μαντεις· ου γαρ
εστιν εκεινων ειδεναι· ει δε που και ειπον επιτυχοντες, και την ψυχην προσαπολλυεις,
και υπο των αδελφων καταγελασθησηι των σων, και παλιν αυτα κακως απολεις. Ὁ γαρ
δαιμων ειδως οτι ζημιαν ου φερεις, αλλ' υπερ τουτων και τον Θεον σου αρνηι, παλιν
χρηματα διδωσιν, ινα αφορμην σχηι του παλιν σε απατησαι. Ει δε και λεγοιεν οι μαντεις,
μη θαυμαζετε· ασωματος εστιν ο δαιμων, πανταχου περιεισιν· αυτος αυτους οπλιζει
τους ληιστας· ου γαρ ανευ δαιμονος ταυτα γινεται. Ει τοινυν οπλιζει τουτους, και οιδε
και που κατατιθενται· ουκ αγνοει τους αυτου υπηρετας. Ουκ εστι δε θαυμαστον τουτο·
αν ιδηι αλγουντα σε τηι ζημιαι, και ετεραν επαγει· αν ιδηι καταγελωντα και
καταφρονουντα, αποστησεται ταυτης της οδου. Καθαπερ γαρ ημεις εκεινα τους εχθρους
διατιθεμεν εν οις λυπουμεν αυτους· αν δε ιδωμεν οτι ουκ αλγουσιν, αφισταμεθα λοιπον,
ως ουκ εχοντες αυτους δακειν· ουτω και ο διαβολος. Τι λεγεις; ουχ οραις τους εν τηι
θαλασσηι πλεοντας, πως ου φροντιζουσι χρηματων, χειμωνος γινομενου, αλλα και τα
οντα ριπτουσι; και ουδεις λεγει, Τι ποιεις, ανθρωπε; τωι χειμωνι συμπραττεις και τωι
ναυαγιωι; πριν η σε το κυμα τον πλουτον αφεληται, συ ταις σαυτου χερσι τουτο ποιεις; τι
προ του ναυαγιου ναυαγιωι περιβαλλεις σαυτον; Ἀλλα ταυτα μεν αν ειποι αγροικος
ανθρωπος, και των εν θαλαττηι πειρασμων απειρος· ο μεντοι ναυτικος, και τι μεν
εργαζεται γαληνην, τι δε ποιει χειμωνα ακριβως επισταμενος, και καταγελασεται του
ταυτα λεγοντος· ∆ια γαρ τουτο ριπτω, φησιν, ινα μη κλυδων γενηται. Ουτω και ο
εμπειρος των εν τωι βιωι πραγματων και των πειρασμων, οταν ιδηι τον χειμωνα
επισταντα, και τα πνευματικα της πονηριας ναυαγιον εργασασθαι βουλομενα, και τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

λειποντα των χρηματων ριπτει. Ἐγενετο κλοπη σοι, ποιησον ελεημοσυνην, και
κουφιζεις το πλοιον. Ἥρπασαν οι ληισται; 62.415 συ δος τα λειψανα τωι Χριστωι· ουτω
και την επι τοις προτεροις παραμυθησηι πενιαν. Κουφισον το πλοιον, μη κατασχηις τα
μειναντα, ινα μη περιαντληται το σκαφος. Ἐκεινοι, ινα σωματα φυλαξωσιν, εκβολην
ποιουνται των σκευων, και ου περιμενουσι το κυμα επελθον περιτρεψαι το σκαφος· συ
ινα ψυχας σωσηι, ου παυσεις το ναυαγιον; Πειρασατε, ει απιστειτε, παρακαλω,
πειρασατε, και οψεσθε την δοξαν του Θεου. Ὅταν σοι τι λυπηρον συμβηι, δος
ελεημοσυνην ευθεως, ευχαριστησον οτι συνεβη, και οψει ποση χαρα επεισερχεται. Το
γαρ κερδος το πνευματικον καν ολιγον ηι, τοσουτον εστιν, ως πασαν αποκρυψαι ζημιαν
σωματικην. Ἕως αν εχηις διδοναι τωι Χριστωι, πλουτεις. Ειπε μοι, ει συληθεντι σοι
προσελθων ο βασιλευς χειρα υπετεινεν αξιων τι λαβειν παρα σου, αρα ουκ αν ενομισας
παντων ειναι πλουσιωτερος, ει μηδε μετα τοσαυτην πενιαν επαισχυνεται σε ο βασιλευς;
Μη συναρπαγηις· μονον κρατησον σαυτου, και κρατησεις της του διαβολου επιβουλης.
Ἔξεστι σοι κερδαναι μεγαλα. Κα 62.416 ταφρονησωμεν πλουτου, ινα μη
καταφρονησωμεν της ψυχης, Πως δε αν τις καταφρονησειεν; Ουχ ορατε τα λαμπρα των
σωματων, και τους ερωντας αυτων· εως μεν αν εν οψεσιν ηι, εκκαιεται το πυρ, λαμπρα
ανεισιν η φλοξ· επειδαν δε τις αυτους απαγαγηι ποῤρω, παντα εσβεσται, παντα
κεκοιμισται; Ουτω και επι του πλουτου, μηδεις χρυσια κατασκευαζετω, μηδεις λιθους
τιμιους, μηδεις περιδεῤραια· δελεαζει τους οφθαλμους ορωμενα. Ει δε βουλει πλουτειν
ως οι παλαιοι, πλουτει μη εν χρυσιωι, αλλ' εν τοις αναγκαιοις, ινα και εξ ετοιμου
παρεχηις τοις αλλοις· μη φιλοκοσμος εσο· ο τοιουτος πλουτος και τοις ληισταις εστιν
ευεπιβουλευτος, και ημιν παρεχει φροντιδας· μη σκευη χρυσα και αργυρα κτω, αλλ'
εστωσαν αποθηκαι σιτου, οινου, ελαιου· εστωσαν, ουχ ινα παλιν διαπραθεισαι αργυρον
εργασωνται, αλλ' ινα τοις δεομενοις χορηγωνται. Ἂν απαγωμεν εαυτους εκεινων των
περιττων, επιτευξομεθα των ουρανιων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, εν
Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος,
τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ∆ʹ.
∆ια τουτο καγω μηκετι στεγων, επεμψα εις το γνωναι την πιστιν υμων, μη πως
επει ρασεν υμας ο πειραζων, και εις κενον γενηται ο κοπος ημων. Ἄρτι δε ελθοντος
Τιμοθεου προς ημας αφ' υμων, και ευαγγελισαμενου ημιν την πιστιν και την αγαπην
υμων, και οτι εχετε μνειαν ημων παντοτε αγαθην, επιπο θουντες ημας ιδειν, καθαπερ
και ημεις υμας· δια τουτο παρεκληθημεν, αδελφοι, εφ' υμιν επι πασηι τηι θλιψει και
αναγκηι ημων, δια της υμων, πιστεως· οτι νυν ζωμεν, εαν υμεις στηκητε εν Κυριωι.
αʹ. Ζητημα προκειται τημερον ημιν παρα πολλων ζητουμενον, και πολλαχοθεν
συλλεγομενον. Τι δε το ζητημα εστι; ∆ια τουτο, φησι, καγω μηκετι στεγων, επεμψα
Τιμοθεον εις το γνωναι την πιστιν υμων. Τι λεγεις; ο τοσαυτα ειδως, ο αποῤρητα
ακουσας ρηματα, ο μεχρι τριτου ανελθων ουρανου, ουτος ουκ οιδε, και εν Ἀθηναις ων;
καιτοι ου πολλου οντος του διαστηματος, ουδε προ πολλου χωρισθεις αυτων·
Ἀπορφανισθεντες γαρ, φησιν, αφ' υμων προς καιρον ωρας. Ουκ οιδε ουν ο τοιουτος τα
Θεσσαλονικεων, αλλ' αναγκαζεται πεμψαι Τιμοθεον εις το γνωναι την πιστιν αυτων·
Μη πως επειρασεν υμας, φησιν, ο πειραζων, και εις κενον γενηται ο κοπος ημων; Τι ουν
αν τις ειποι; οτι ου παντα ᾔδεισαν οι αγιοι; Και οτι ουκ ᾔδεισαν, πολλαχοθεν αν τις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

μαθοι, απο τε των πρωτων, απο τε των μετα ταυτα· καθαπερ Ἑλισσαιος περι της
γυναικος ηγνοησε· καθαπερ Ἠλιας ελεγε προς τον Θεον· Ἐγω υπελειφθην μονος, και
ζητουσι την ψυχην μου. ∆ια τουτο ηκουε παρα του Θεου, οτι Κατελιπον εμαυτωι
επτακισχιλιους ανδρας. Καθαπερ ο Σαμουηλ παλιν, ηνικα απεσταλη χρισαι τον ∆αυΐδ·
Ειπε, φησι, Κυριος προς αυτον· Μη προσχες εις την οψιν αυτου, μηδε εις την εξιν του
μεγεθους αυτου, οτι εξουδενωκα αυτον· οτι ουχ ως ανθρωπος οψεται ο Θεος· οτι
ανθρωπος οψεται εις προσωπον, ο δε Θεος εις καρδιαν. Τουτο δε γινεται κατα πολλην
του Θεου κηδεμονιαν. Πως 62.416 και τινι τροπωι; Αυτων τε ενεκεν των αγιων, και των
πιστευοντων αυτοις. Καθαπερ γαρ και διωγμους συγχωρει γινεσθαι, ουτως αυτους
συγχωρει πολλα και αγνοειν, ινα καταστελλωνται. ∆ια τουτο και Παυλος ελεγεν· Ἐδοθη
μοι σκολοψ τηι σαρκι, αγγελος Σαταν ινα με κολαφιζηι, ινα μη υπεραιρωμαι· και παλιν,
ινα και οι αλλοι μη μεγαλα περι αυτον φανταζωνται. Ει γαρ απο σημειων θεους αυτους
ειναι ενομισαν, πολλωι μαλλον, ει διαπαντος επεμενον τα παντα ειδοτες. Και τουτο και
αυτος παλιν φησιν· Ἵνα μη τις εις εμε λογισηται υπερ ο βλεπει με, η ακουει τι εξ εμου.
Και παλιν ακουε του Πετρου λεγοντος, ηνικα τον χωλον εθεραπευσε· Τι ημιν ατενιζετε
ως ιδιαι δυναμει η ευσεβειαι τουτο πεποιηκοσι του περιπατειν αυτον; Ει δε και αυτων
τουτο λεγοντων και ποιουντων, ομως και απο των ολιγων και μικρων ουτως ετικτοντο
υπονοιαι πονηραι, πολλωι μαλλον απο των μεγαλων. Και δι' ετερον δε ταυτα
συνεχωρειτο. Ἵνα γαρ μη τις εχηι λεγειν, οτι ουχι ανθρωποι οντες κατωρθωσαν απερ
κατωρθωσαν, και ουτω παντες υπτιοι γινωνται, δια τουτο δεικνυσι και αυτους οντας εν
ασθενειαι, ινα των αγνωμονειν βουλομενων πασαν εγκοψηι αναισχυντιας προφασιν. ∆ια
τουτο αγνοει, δια τουτο και πολλακις προθεμενος ουκ ερχεται, ινα μαθωσιν οτι πολλα
ουκ οιδε. Πολυ ουν εκ τουτου το κερδος ην. Ἦ γαρ αν ησαν ετι και ουτω λεγοντες τινες,
οτι Ουτος εστιν η δυναμις του Θεου η μεγαλη, και αλλοι τινες, οτι Ὁ δεινα και ο δεινα.
Ει μη ταυτα εγενοντο, τι ουκ αν ενομισαν; Ἐνταυθα δε δοκει μεντοι ειναι αυτων
κατηγορια· τωι δε ακριβως σκοπουντι και πολυ το θαυμα αυτων εμφαινει, και των
πειρασμων η υπερβολη δεικνυται. Πως, προσεχε. Ει γαρ προειπες αυτοις οτι, Εις τουτο
κειμεθα, και Μηδεις θορυβεισθω, τι παλιν πεμπεις τον Τιμοθεον, ωσπερ δεδοικως μη τι
γενηται ων ου βουλει; Τουτο μεν ουν απο πολλης αγαπης ποιει· οι γαρ φιλουντες και τα
ασφαλη υποπτευουσιν απο της πολλης θερμοτητος· τουτο δε απο των πολλων
πειρασμων. Ειπον μεν γαρ, οτι Εις τουτο κειμεθα· η δε υπερ 62.417 βολη των κακων
εφοβησε με. ∆ιο ουκ ειπεν, οτι Καταγνους υμων αποστελλω, αλλα, Μηκετι στεγων· ο
μαλλον φιλιας ην. Τι εστι, Μη πως επειρασεν υμας ο πειραζων; Ὁραις οτι το εν ταις
θλιψεσι σαλευεσθαι διαβολικον εστι, και της εκεινου παρατροπης; Ὅταν γαρ ημας
αυτους μη δυνηθηι, ετερως δι' ημων τους ασθενεστερους παρασαλευει· οπερ
υπερβαλλουσης ασθενειας εστι, και ουδεμιαν εχουσης απολογιαν· καθαπερ επι του Ἰωβ
πεποιηκε, την γυναικα διεγειρας· Ειπε τι ρημα, φησι, προς Κυριον, και τελευτα. Ἴδε πως
αυτην επειρασε. ∆ια τι δε μη ειπεν, εσαλευσεν, αλλ', Ἐπειρασεν; Ὅτι τοσουτον, φησιν,
υπωπτευσα μονον, οσον πειρασθηναι υμας· ου γαρ δη την πειραν αυτου σαλον καλει. Ὁ
γαρ δεχομενος αυτου την προσβολην, εσαλευθη. Βαβαι! ποση φιλοστοργια του Παυλου·
ουκ εμελεν αυτωι των θλιψεων ουδε των επιβουλων. Οιμαι γαρ αυτον εκει τοτε
μεμενηκεναι· καθαπερ φησιν ο Λουκας, οτι εν τηι Ἑλλαδι εμεινε τριμηνον, γενομενης
αυτωι επιβουλης υπο των Ἰουδαιων.
βʹ. Ουκ εμελεν ουν αυτωι των κινδυνων, αλλα των μαθητευομενων. Ὁραις οτι
παντα φυσικον πατερα παρεληλυθει; Ἡμεις μεν γαρ εν ταις θλιψεσι και τοις κινδυνοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

παντων την μνημην εκβαλλομεν· αυτος δε ουτως εδεδοικει και ετρεμεν υπερ των
παιδων, ως και ον μονον ειχε παραμυθιαν, τον Τιμοθεον και κοινωνον και συνεργον,
τουτον εν αυτοις τοις κινδυνοις πεμψαι προς αυτους. Και εις κενον, φησι, γενηται ο
κοπος ημων. ∆ια τι; ει γαρ και παρετραπησαν, ου παρα την σην αιτιαν, ου παρα την σην
ραιθυμιαν. Ἀλλ' ομως και τουτων οντων, κεκενωσθαι μοι τον κοπον νομιζω απο της
πολλης φιλαδελφιας. Μη πως επειρασεν υμας ο πειραζων. Πειραζει δε ουκ ειδως ει
καταβαλει. Ειτ' εκεινος μεν και ως ουκ ειδως επερχεται, ημεις δε ειδοτες οτι σφοδρα
αυτου περιεσομεθα, ου νηφομεν; Ὅτι δε ουκ ειδως ημιν προσβαλλει, επι του Ἰωβ
εδηλωσεν. Ἔλεγε γαρ προς τον Θεον ο πονηρος εκεινος δαιμων· Ου συ περιεφραξας
αυτου τα εσω και τα εξω; Περιελε αυτου τα υπαρχοντα· η μην εις προσωπον σε
ευλογησει. Πειραζει. Ἂν ιδηι τι ασθενες, επεχειρησεν· αν ισχυρον, απεστη. Και εις κενον,
φησι, γενηται ο κοπος ημων. Ἀκουσωμεν απαντες, πως εκαμνεν ο Παυλος. Ουκ ειπεν,
εργον, αλλ' Ὁ κοπος· ουκ ειπε, και υμεις απολεισθε, αλλ', Ὁ κοπος ημων. Ὥστε ει και
συνεβη τι, εικος εγινετο· επειδη δε ου συνεβη, πολυ το θαυμα. Ταυτα μεν
προσεδοκησαμεν, φησιν, εξεβη δε τα εναντια· ου γαρ μονον προσθηκην θλιψεως
ουδεμιαν παρ' υμων ελαβομεν, αλλα και παρακλησιν. Ἄρτι δε ελθοντος Τιμοθεου, φησι,
προς ημας αφ' υμων, και ευαγγελισαμενου ημιν την πιστιν, και την αγαπην υμων. Και
ευαγγελισαμενου, φησιν. Ὁραις την περιχαρειαν Παυλου; Ουκ ειπεν, απαγγειλαντος,
αλλ', Ευαγγελισαμενου· τοσουτον αγαθον ηγειτο την εκεινων βεβαιωσιν και την
αγαπην. Ἀναγκη γαρ εκεινης βεβαιας μενουσης και ταυτην εστηριχθαι. Και τηι αγαπηι δε
αυτων εχαιρεν, οτι σημειον της πιστεως ην, Και οτι εχετε, φησι, μνειαν ημων αγαθην
παντοτε επιποθουντες ημας ιδειν, καθαπερ και ημεις 62.418 υμας. Τουτεστι μετα
επαινων. Ουχ οτε παρημεν, ουδ' οτε εθαυματουργουμεν, αλλα και νυν, οτε ποῤρω
εσμεν, και μαστιζομεθα, και μυρια πασχομεν δεινα, μνειαν ημων αγαθην εχετε.
Ἀκουσατε πως θαυμαζονται μαθηται μνειαν αγαθην περι διδασκαλων εχοντες, πως
μακαριζονται. Μιμωμεθα τουτους· ημας γαρ αυτους ωφελουμεν, ου τους αγαπωμενους.
Ἐπιποθουντες ημας, φησιν, ιδειν, καθαπερ και ημεις υμας. Και τουτο δε αυτους
ευφρανε. Το γαρ μαθειν τον φιλουντα, οτι τουτο οιδεν ο φιλουμενος, οτι φιλειται,
πολλη παραμυθια και παρακλησις. ∆ια τουτο παρεκληθημεν, αδελφοι, εφ' υμιν επι πασηι
τηι θλιψει και αναγκηι ημων δια της υμων πιστεως· οτι νυν ζωμεν, εαν υμεις στηκητε εν
Κυριωι. Τι Παυλου ισον γενοιτ' αν, ος την των πλησιον σωτηριαν ενομιζεν ειναι την
εαυτου, καθαπερ σωμα προς μελη, ουτω προς παντας διακειμενος; τις δυνησεται ταυτην
ρηξαι την φωνην νυν; μαλλον δε τις δυνησεται ουτω φρονησαι ποτε; Ουκ ηξιου χαριν
αυτους ειδεναι αυτωι των πειρασμων των υπερ αυτων, αλλα χαριν αυτοις ᾔδει, οτι ουκ
εσαλευθησαν δια τους πειρασμους τους αυτου· ως αν ει ελεγεν, οτι Ὑμιν μαλλον, η ημιν
απο των πειρασμων εγενετο βλαβη· υμεις επειρασθητε μαλλον η ημεις, υμεις οι μηδεν
παθοντες, ημων των παθοντων. Ἐπειδη ταυτα, φησιν, ευηγγελισατο ημας ο Τιμοθεος,
ουδεν αισθανομεθα των λυπηρων, αλλα, Παρεκληθημεν επι πασηι τηι θλιψει· ου ταυτηι
δε μονον, αλλα και Τηι αναγκηι ημων, φησιν· εικοτως. ∆ιδασκαλου γαρ αγαθου ουδεν αν
αψαιτο λοιπον, εως αν τα των μαθητων κατα γνωμην αυτωι προχωρηι. ∆ι' υμων, φησι,
παρεκληθημεν· τουτεστιν, υμεις ημας εστερεωσατε. Και μην τουναντιον ην· το γαρ
παθοντας μη ενδουναι, αλλα στηναι γενναιως, ικανον τους μαθητας στηριξαι. Ἀλλ'
αυτος απαν τουναντιον ποιει, και εις εκεινους περιτρεπει το εγκωμιον· υμεις ημας
ηλειψατε, φησιν· υμεις ημιν αναπνευσαι δεδωκατε· υμεις ουκ αφηκατε των πειρασμων
αισθεσθαι. Και ουκ ειπεν, ανεπνευσαμεν, ουδε, παρεμυθηθημεν· αλλα τι; Νυν ζωμεν·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

δεικνυς οτι και πειρασμον και θανατον ουδεν αλλο ηγειται, η το σκανδαλον το εκεινων,
οπου γε και ζωην την εκεινων προκοπην. Πως αν αλλος τις η την λυπην την επι τηι των
μαθητων ασθενειαι, η την χαραν εδηλωσεν; Ουκ ειπε, χαιρομεν, αλλα, Ζωμεν, ζωην
λεγων την μελλουσαν.
γʹ. Ὥστε ανευ τουτου ουδε ζηιν το ζηιν ηγουμεθα. Ουτω τους διδασκαλους
διακεισθαι χρη, ουτω τους μαθητας, και ουδεν ατοπον εσται ποτε. Ειτα προσλιπαινων
αυτο, ορα τι φησι· Τινα γαρ ευχαριστιαν δυναμεθα τωι Θεωι ανταποδουναι περι υμων επι
πασηι τηι χαραι, ηι χαιρομεν δι' υμας εμπροσθεν του Θεου ημων, νυκτος και ημερας
υπερεκπερισσου δεομενοι εις το ιδειν υμων το προσωπον, και καταρτισαι τα υστερηματα
της πιστεως υμων; Ουχι ζωης, φησιν, αιτιοι ημιν γεγενησθε μονον, αλλα και
ευφροσυνης πολλης, και τοσαυτης, ως μηδε ευχαριστησαι δυνασθαι τωι Θεωι κατ' αξιαν.
Το υμων κατορθωμα δωρον ειναι, φησι, του Θεου ηγουμεθα· τοιαυτα ημας 62.419
ευηργετησατε, ως του Θεου νομιζειν ειναι· μαλλον δε και εργον Θεου· ου γαρ
ανθρωπινης ψυχης ουδε σπουδης τοσουτον φρονημα. Νυκτος, φησι, και ημερας
υπερεκπερισσου δεομενοι. Και τουτο της χαρας σημειον. Καθαπερ γαρ τις γεωργος,
ακουων περι της αυτου χωρας της πονηθεισης αυτωι, οτι βριθεται τοις καρποις, ποθει
κατ' οψιν την τοσαυτην ιδειν ηδονην· ουτω και Παυλος την Μακεδονιαν.
Ὑπερεκπερισσου δεομενοι. Ὅρα την υπερβολην. Εις το ιδειν υμων το προσωπον, και
καταρτισαι τα υστερηματα της πιστεως υμων. Ἐνταυθα πολυ το ζητημα. Ει γαρ νυν ζηις
οτι εστηκασι, και Τιμοθεος ευηγγελισατο σε την πιστιν αυτων και την αγαπην, και
τοσαυτης ει χαρας μεστος, ως μηδε δυνασθαι τωι Θεωι κατ' αξιαν ευχαριστησαι, πως
ενταυθα τα υστερηματα της πιστεως αυτων ειναι φηις; αρα μη κολακειας τα ρηματα
εκεινα; Μηδαμως· μη γενοιτο. Προλαβων γαρ εμαρτυρησεν, οτι πολλους αθλους
υπεμειναν, και ουδεν χειρον διετεθησαν των εν τηι Ἰουδαιαι Ἐκκλησιων. Τι ουν εστιν;
Ου πασης απελαυσαν της διδασκαλιας, ουδε οσα εχρην μαθειν εμαθον· και τουτο δηλοι
προς τωι τελει. Ἴσως δε και εζητειτο παρ' αυτοις περι της αναστασεως, και πολλοι ησαν
οι θορυβουντες αυτους, ουκετι τοις πειρασμοις, ουδε τοις κινδυνοις, αλλ'
υποκρινομενοι τους διδασκαλους. Τουτο φησι, Τα υστερηματα της πιστεως· και δια
τουτο ουτως ενεφηνε, και ουκ ειπεν, εις το στηριχθηναι, αλλα, Καταρτισαι. Ἔνθα μεν
γαρ περι αυτης της πιστεως εδεδοικει, Ἔπεμψα, φησι, Τιμοθεον εις το στηριξαι υμας·
ενταυθα δε, τα υστερηματα λεγει καταρτισαι, ο διδασκαλιας μαλλον εστιν, η
βεβαιωσεως· καθαπερ και αλλαχου φησιν· Ἵνα ητε κατηρτισμενοι εις παν εργον
αγαθον. Το δε κατηρτισμενον εκεινο εστιν, ωι ολιγον τι λειπει· τουτο γαρ καταρτιζεται.
Αυτος δε ο Θεος και Πατηρ ημων, και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος κατευθυναι την
οδον ημων προς υμας. Ὑμας δε ο Κυριος πλεονασαι, και περισσευσαι τηι αγαπηι εις
αλληλους και εις παντας, καθαπερ και ημεις εις υμας. Τουτο υπερβαλλουσης αγαπης, το
μη μονον καθ' εαυτον ευχεσθαι, αλλα και εν τηι επιστοληι την ευχην εντιθεσθαι· τουτο
ζεουσης ψυχης, και οντως ακαρτερητου· τουτο δειγμα και των εκει γεγενημενων
ευχων· αμα δε και απολογια, οτι ουχ εκοντες, ουδε ραιθυμουντες ου παραγινονται. Ὡς
αν ει ελεγεν· Αυτος δε ο Θεος εκκοψαι τους πειρασμους τους πανταχου περιελκοντας
ημας, ωστε ορθην ελθειν προς υμας. Ὑμας δε ο Κυριος πλεονασαι, και περισσευσαι.
Ὁραις την μανιαν της αγαπης την ακαθεκτον, την δια των ρηματων δεικνυμενην;
Πλεονασαι, φησι, και περισσευσαι, αντι του, αυξησαι. Ὡς αν ειποι τις, Ἐκ περιουσιας πως
επιθυμει φιλεισθαι παρ' αυτων. Καθαπερ, φησι, και ημεις εις υμας. Τουτεστι, Το μεν
ημετερον ηδη εστι· το δε υμετερον αξιουμεν γενεσθαι. Ὁραις που βουλεται την αγαπην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

εκτεινεσθαι; ουκ εις αλληλους μονον, αλλα πανταχου. Τουτο γαρ οντως αγαπης της
κατα Θεον, το παντας περιπλεκεσθαι· αν δε τον δεινα μεν αγαπαις, τον δεινα δε μηκετι,
κατα ανθρωπον η φιλια. Ἀλλ' ουχ η ημετερα τοιαυτη. Καθαπερ και ημεις εις υμας·
62.420 εις το στηριξαι υμων τας καρδιας αμεμπτους εν αγιωσυνηι εμπροσθεν του Θεου
και Πατρος ημων, εν τηι παρουσιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου μετα παντων των
αγιων αυτου. Την αγαπην δεικνυσιν αυτοις κερδος φερουσαν, ου τοις φιλουμενοις.
Βουλομαι, φησι, πλεονασαι την αγαπην ταυτην, ινα μηδεις μωμος γενηται. Ουκ ειπεν,
υμας στηριξαι, αλλα, Τας καρδιας υμων· Ἐκ γαρ της καρδιας εξερχονται διαλογισμοι
πονηροι. Ἔνεστι γαρ μηδεν πραττοντα, πονηρον ειναι, οιον βασκανιαν εχειν, απιστιαν,
δολον, το χαιρειν επι τοις κακοις, το μη ειναι φιλικον, το δογματα εχειν διεστραμμενα·
ταυτα παντα της καρδιας εστι· το δε τουτων καθαρευειν, εστιν αγιωσυνη. Κυριως μεν
γαρ αγιωσυνη λεγεται η σωφροσυνη κατ' εξοχην επειδη και ακαθαρσια η πορνεια και η
μοιχεια· καθολικως δε πασα αμαρτια ακαθαρσια, και πασα αρετη καθαροτης· Μακαριοι
γαρ, φησιν, οι καθαροι τηι καρδιαι. Καθαρους τους παντηι καθαρους φησιν.
δʹ. Οιδα γαρ και τα αλλα ουχ ηττον την ψυχην ρυπουν. Ὅτι γαρ πονηρια μολυνει
την ψυχην, ακουε του προφητου λεγοντος· Ἀποπλυνε απο κακιας την καρδιαν σου,
Ἱερουσαλημ· και παλιν, Λουσασθε, καθαροι γενεσθε, αφελετε τας πονηριας απο των
ψυχων υμων. Ουκ ειπε, τας πορνειας· ωστε ου πορνεια μονον, αλλα και τα αλλα
μολυνει την ψυχην. Στηριξαι υμων, φησι, τας καρδιας αμεμπτους εν αγιωσυνηι
εμπροσθεν του Θεου και Πατρος ημων, εν τηι παρουσιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου
μετα παντων των αγιων αυτου. Κριτης αρα τοτε εσται ο Χριστος· ουκ εμπροσθεν δε
αυτου, αλλα και του Πατρος παρεστηκαμεν κρινομενοι. Ἢ τουτο φησιν, οτι αμεμπτους
εμπροσθεν του Θεου δει γενεσθαι· οπερ αει λεγω, το ενωπιον του Θεου (αυτη γαρ η
αρετη ειλικρινης), ουκ ενωπιον ανθρωπων. Ἄρα η αγαπη αμεμπτους ποιει· και γαρ
οντως αμεμπτους ποιει. Και εμου ποτε τουτο διηγουμενου προς τινα, και λεγοντος, οτι η
αγαπη αμεμπτους ποιει, και ουκ αφιησιν η προς τον πλησιον φιλια παρεισδυσιν τινα
γενεσθαι της πλημμελιας, και τα αλλα παντα διεξιοντος και επεξερχομενου τωι λογωι,
των εμοι τις γνωριμων υποβαλων εαυτον, φησι· Τι ουν η πορνεια; ουκ ενεστιν ουν και
φιλειν και πορνευειν; και απο φιλιας μεν τουτο γινεται. Πλεονεξια μεν ουν και μοιχεια
και φθονος και επιβουλαι και οσα τοιαυτα απο αγαπης της των πλησιον ανακοψαι
δυνησεται· η δε πορνεια πως; φησιν. Ἐγω τοινυν ειπον, οτι η αγαπη και τουτο δυναται
ανακοψαι. Ει γαρ φιλοιη τις την πορνευομενην γυναικα, και των αλλων αυτην ανδρων
απαγαγειν πειρασεται, ουχι δε και αυτος προστιθεναι τηι αμαρτιαι. Ὥστε σφοδρα
μισουντος εστι την πορνευομενην το πορνευειν εις αυτην· φιλουντος δε οντως το
απαγαγειν αυτην της μυσαρας εκεινης πραξεως. Και ουκ εστιν, ουκ εστιν ουδεν
αμαρτημα, ο μη, καθαπερ πυρ, αναλισκει της αγαπης η δυναμις. Ευκολωτερον γαρ
φρυγανον ευτελες αντιστηναι πυραι πολληι, η της αμαρτιας την φυσιν τηι της αγαπης
δυναμει. Ταυτην ουν φυτευσωμεν εν ταις εαυτων ψυχαις, ινα μετα των αγιων παντων
στωμεν· και γαρ εκεινοι παντες ευη 62.421 ρεστησαν απο της εις πλησιον αγαπης. Ποθεν
ανηιρεθη, και ουκ ανειλεν ο Ἄβελ; Παντως τωι σφοδρα φιλειν τον αδελφον· ουδε
δεξασθαι τοιουτον ηνειχετο λογισμον. Ποθεν εδεξατο τον της βασκανιας ολεθρον ο
Καιν; ου γαρ αν λοιπον ειποιμι αυτον του Ἄβελ εγω αδελφον, οτι ουκ ασφαλως
ηρηρειστο παρ' αυτωι τα της αγαπης θεμελια. Ποθεν ευδοκιμησαν οι του Νωε παιδες; ουκ
επειδη σφοδρα εφιλουν τον πατερα, ουδε την γυμνωσιν ηνεσχοντο ιδειν. Ὁ ετερος δε
ποθεν κατηραθη; ουκ απο του μη φιλειν; Ὁ δε Ἀβρααμ ποθεν ηυδοκιμησεν; ουκ απο της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

αγαπης, τα περι τον αδελφιδουν διαπραξαμενος; τα περι την ικετηριαν την υπερ των
Σοδομιτων; Σφοδρα γαρ, σφοδρα φιλοστοργοι ησαν οι αγιοι, και συμπαθητικοι.
Ἐννοησον γαρ μοι πως διατιθεται εξ αγαπης ο και πυρος κατατολμων Παυλος, ο
αδαμαντινος, ο στεῤρος, ο ακλινης, ο παντοτε συγκεκροτημενος, ο καθηλωμενος τωι
φοβωι του Θεου, ο ακαμπης. Τις γαρ ημας, φησι, χωρισει απο της αγαπης του Χριστου;
θλιψις, η στενοχωρια, η διωγμος, η λιμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η μαχαιρα· Ὁ τουτων
τοινυν απαντων κατατολμων, και γης και θαλασσης, ο των αδαμαντινων του ᾅδου
πυλων καταγελων, ον ουδεν υφιστατο ολως· ουτος επειδη τινων αγαπητων ειδε
δακρυα, ουτω κατεκλασθη και συνετριβη ο αδαμας, ως μηδε κρυψαι το παθος, αλλ'
ειπειν ευθεως· Τι ποιειτε κλαιοντες, και συνθρυπτοντες μου την καρδιαν; Τι λεγεις· ειπε
μοι· εκεινην την αδαμαντινην ψυχην συντριψαι δακρυον ισχυσε; Ναι, φησι· προς παντα
γαρ αντεχω, πλην της αγαπης· αυτη μου περιγινεται και κρατει. Τουτο τωι Θεωι δοκει.
Ἄβυσσος αυτον ου συνετριψεν υδατων, και μικρα δακρυα συνετριψε. Τι ποιειτε
κλαιοντες και συντριβοντες μου την καρδιαν; Πολλη γαρ αυτης η ισχυς. Θελεις αυτον
ιδειν παλιν κλαιοντα; ακουε αυτου αλλαχου λεγοντος· Τριετιαν, νυκτα και ημεραν,
φησιν, ουκ επαυσαμην μετα δακρυων νουθετων ενα εκαστον. Ἀπο πολλης αγαπης
εδεδοικει, μη τις επεισελθηι λυμη. Και παλιν· Ἐκ γαρ πολλης θλιψεως και συνοχης
καρδιας εγραψα υμιν δια πολλων δακρυων. Τι δε ο Ἰωσηφ, ειπε μοι, ο στεῤρος, ο προς
τυραννιδα τοσαυτην στας, ο προς τοσαυτην ερωτος πυραν ουτω γενναιος οφθεις, ο
ουτω καταγωνισαμενος και καταπαλαισας της δεσποινης την τοσαυτην μανιαν; τι γαρ
ουκ εθελγε τοτε; οψις ευπρεπης, αξιωματος τυφος, ιματιων πολυτελεια, αρωματων
ευοσμια (και γαρ και ταυτα καταμαλαττειν οιδε ψυχην), ρηματα παντων μαλακωτερα;
εʹ. Ἴστε γαρ οτι η ερωσα, και ουτω σφοδρως, ουδεν ταπεινον παραιτησεται ειπειν, σχημα
ικετιδος αναλαβουσα. Ουτω γαρ κατεκλασθη η χρυσοφορουσα γυνη, και εν αξιωματι
ουσα βασιλικωι, ως του παιδος του αιχμαλωτου προς τα γονατα ισως εαυτην ριψαι, ισως
δε και παρακαλεσαι δακρυουσαν και των γονατων απτομενην, και τουτο ουχ απαξ, ου
δευτερον, αλλα πολλακις μηχανησαμενην. Ἐνην και οφθαλμον ιδειν τοτε μαλιστα
λαμποντα· ου γαρ απλως εικος αυτην, αλλα μετα πολλης της περιεργιας καλλωπιζεσθαι,
ατε βουλομενην πολλοις τοις δικτυοις ελειν το αρνιον του Χριστου. Προσθες μοι
ενταυθα και μαγειας πολλας. Ἀλλ' ομως ο ακαμπης ουτος, ο στεῤρος, ο πεπετρωμενος,
επειδη τους αδελφους ειδε τους απεμπολησαντας, τους εις λακκον βαλοντας, τους
αποδομενους, τους και αποκτειναι βουλομενους, τους και του δεσμωτηριου και της
τιμης αιτιους γενομενους· επειδη ηκουσε παρ' αυτων, α τον πατερα διεθηκαν· Ειπωμεν
γαρ, φησιν, οτι ο εις θηριοβρωτος γεγονε· κατεκλασθη, συνεμαλαχθη, συνετριβη, και
εκλαυσε· και μη φερων το παθος, εισελθων Ἐνεκρα 62.422 τευσατο, τουτεστιν,
απεμαξατο. Τι τουτο; δακρυεις, ω Ἰωσηφ; Και μην ουκ αξια τα παροντα δακρυων, αλλ'
οργης και θυμου και αγανακτησεως, μεγαλης τιμωριας και ανταποδοσεως· εχεις εις
χειρας τους εχθρους τους αδελφοκτονους, δυνασαι τον θυμον εμπλησαι. Καιτοι ουδε
τουτο αδικια· ου γαρ αυτος αρχεις χειρων αδικων, αλλ' αμυνηι τους ηδικηκοτας. Μη γαρ
μοι προς το αξιωμα ιδηις· ου της εκεινων εγενετο γνωμης, αλλα του Θεου του
καταχεαντος σοι την χαριν. Τι κλαιεις; Ἀλλ' ειπεν αν· Μη μοι γενοιτο εν πασιν
ευδοκιμησαντι παντα καταλυσαι εκεινα δια ταυτης της μνησικακιας· δακρυων οντως
καιρος· ουκ ειμι των θηριων αγριωτερος· εκεινα προς την φυσιν σπενδεται, παν οτιουν
παθηι δεινον. Κλαιω, φησιν, οτι με ολως τοιαυτα διεθηκαν. Τουτον και ημεις μιμωμεθα,
και πενθωμεν τους ηδικηκοτας· μη οργιζωμεθα προς αυτους· οντως γαρ δακρυων αξιοι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

ης εαυτους τιμωριας και καταδικης υπευθυνους καθιστωσιν. Οιδα πως κλαιετε νυν, πως
χαιρετε, και τον Παυλον θαυμαζοντες, και τον Ἰωσηφ εκπληττομενοι, και
μακαριζοντες. Ἀλλ' ει τις εχθρον εχει, εις μνημην αυτον νυν λαμβανετω, εις νουν
βαλλεσθω· ινα, εως ετι ζει τηι μνημηι των αγιων η καρδια, δυνηθηι το πεπηγος της
μηνιδος λυσαι, και το τραχυ και απεσκληκος καταμαλαξαι. Οιδα οτι μετα την εντευθεν
εξοδον, μετα το παυσασθαι με λεγοντα, καν απομεινηι τι της θερμης και της ζεσεως, ου
τοσουτον εστιν, οσον νυν εν τηι ακροασει. Ει τις ουν, ει τις κατεψυκται, λυετω την
παχνην· παχνη γαρ οντως και κρυμος η μνησικακια. Ἀλλα καλεσωμεν τον ηλιον της
δικαιοσυνης, αξιωσωμεν αυτον επαφειναι τας ακτινας, και ουκετι εσται παχνη παχεια,
αλλ' υδωρ ποτιμον. Ἂν αψηται το του ηλιου της δικαιοσυνης πυρ της ημετερας ψυχης,
ουδεν εασει πεπηγος, ουδεν σκληρον, ουδεν καυστικον, ουδεν ακαρπον· παντα ωριμα,
παντα γλυκεα, παντα πολλης γεμοντα της ηδονης επιδειξει. Ἂν αγαπωμεν αλληλους,
ηξει κακεινη η ακτις. ∆οτε μοι, παρακαλω, μετα προθυμιας ταυτα λεγειν· ποιησατε με
ακουσαι οτι απο των ρηματων τουτων ηνυσαμεν τι· οτι εχθρον τις απελθων, ευθεως
περιεβαλεν αμφω τω χειρε, περιεπλακη, περιεχυθη, κατεφιλησεν, εδακρυσε. Καν θηριον
εκεινος ηι, καν λιθος, καν οτιουν, υπο της αυτης φιλοφροσυνης ημερωθησεται. ∆ια τι
γαρ σου εχθρος εστιν; υβρισε σε; αλλ' ουδεν ηδικησεν. Ἀλλα χρηματων ενεκεν περιοραις
τον αδελφον εχθραινοντα; Μη, παρακαλω. Παντα λυσωμεν. Ἡμετερος ο καιρος·
χρησωμεθα αυτωι εις δεον. Τα σχοινια των αμαρτηματων διακοψωμεν· πριν η απελθειν
εις το κριτηριον, αυτοι κρινωμεν αλληλους. Ὁ ηλιος, φησι, μη επιδυετω επι τωι
παροργισμωι υμων. Μηδεις αναβαλλεσθω· αι αναβολαι μελλησεις τικτουσιν. Ἂν
σημερον υπερθηι, μαλλον ερυθριαις· καν την αυριον προσθηις, μειζων η αισχυνη· καν την
τριτην, ετι πλεον. Μη δη καταισχυνωμεν εαυτους, αλλ' αφωμεν, ινα αφεθηι ημιν. Ει δε
αφεθηι, παντων επιτευξομεθα των εν ουρανωι αγαθων εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων,
μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Εʹ.
Το λοιπον, αδελφοι, ερωτωμεν υμας και παρακα λουμεν εν Κυριωι Ἰησου, καθως
παρελαβετε παρ' ημων το πως δει περιπατειν υμας, και αρεσκειν Θεωι, ινα περισσευητε
μαλλον. Οιδατε γαρ τινας παραγγελιας εδωκαμεν υμιν δια του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου. Τουτο γαρ εστι θελημα Θεου, ο αγιασμος υμων.
αʹ. Ὅταν προς τα κατεπειγοντα στηι και τα εν χερσι, και μελληι προς τα διηνεκη
εμβαινειν λοιπον, και α συνεχως ακουσαι χρη, τουτο προτιθησι το ρημα, Το λοιπον,
τουτεστιν, Ἀει μεν και εις το διηνεκες ερωτωμεν υμας και παρακαλουμεν εν Κυριωι.
Βαβαι! ουδε προς το παρακαλειν εαυτον αξιοπιστον, ειναι φησι· καιτοι τις ουτως
αξιοπιστος ην; αλλα τον Χριστον παραλαμβανει. ∆ια του Θεου παρακαλουμεν υμας,
φησι. Τουτο γαρ εστιν, Ἐν Κυριωι. Ὃ και προς Κορινθιους ελεγεν· Ὁ Θεος υμας
παρακαλει δι' ημων. Ἵνα καθως παρελαβετε παρ' ημων. Το, Παρελαβετε, ουχι ρηματων
εστι μονον, αλλα και πραγματων. Το, Πως δει υμας περιπατειν, πασαν εν τουτωι την
αναστροφην του βιου δηλοι. Και αρεσκειν Θεωι, ινα περισσευητε μαλλον· τουτεστιν, Ἵνα
εκ πλειονος περιουσιας μη μεχρι των εντολων ιστασθε, αλλ' ινα και υπερβαινητε· τουτο
γαρ εστι το, Ἵνα περισσευητε. Ἐν μεν γαρ τοις προαγουσι της πιστεως αυτων της
στεῤρας το θαυμα αποδεχεται· ενταυθα δε ρυθμιζει τον βιον. Τουτο γαρ προκοπη, το και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

υπερβαινειν τας εντολας και τα διαταγματα· ουκετι γαρ απο της διδασκαλικης αναγκης,
αλλ' απο της οικειας προαιρεσεως γινεται το παν. Καθαπερ γαρ την γην ου τα
καταβληθεντα δει φερειν μονον· ουτω και την ψυχην ου μεχρις εκεινων ιστασθαι των
καταβληθεντων, αλλα και υπερβαινειν. Ὁραις οτι εικοτως ειπεν, υπερβαινειν; Εις δυο
γαρ ταυτα αρετη διηιρηται, εις το εκκλινειν απο κακου, και ποιειν αγαθον. Ου γαρ αρκει
των κακων η αναχωρησις εις την της αρετης προσαγωγην, αλλ' οδος μεν τις εστι και
αρχη εκει φερουσα, δει δε πολλης ημιν της προθυμιας. Τα μεν ουν φευκτεα εν ταξει
παραγγελιας αυτοις λεγει, εικοτως· ταυτα γαρ πραττομενα μεν φερει κολασιν, μη
πραττομενα δε, ουδε εγκωμιον. Τα μεντοι της αρετης, οιον το κενωσαι τα χρηματα, και
οσα τοιαυτα, ουκετι εν παραγγελιας ταξει φησιν· αλλα τι; Ὁ δυναμενος χωρειν
χωρειτω. Εικος ουν αυτον α μετα πολλου φοβου και τρομου ην παρηγγελκως αυτοις,
και αναμιμνησκειν δια των γραμματων τουτων εκεινης αυτους της ευλαβειας. ∆ιοπερ
ου τιθησιν αυτα, αλλ' αυτους αναμιμνησκει. Οιδατε γαρ, φησι, τινας παραγγελιας
εδωκαμεν υμιν δια του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου. Τουτο γαρ εστι θελημα Θεου, ο
αγιασμος υμων. Και θεα πως ουδαμου περι αλλου τινος ουτω σφοδρως αινιττεται, ως
περι τουτου· καθαπερ και αλλαχου γραφων, φησιν· Ειρηνην διωκετε μετα παντων και
τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον. Και τι θαυμαζεις, ει τοις μαθηταις
πανταχου περι τουτου γραφει, οπου γε και Τιμοθεωι γραφων ελεγε· Σαυτον αγνον τηρει;
Και εν τηι δευτεραι δε Ἐπιστοληι τηι προς Κορινθιους γραφων ελεγεν· Ἐν υπομονηι πολληι,
εν 62.424 νηστειαις, εν αγνοτητι. Και πολλαχου αν τις ευροι τουτο, και εν τηι προς
Ῥωμαιους Ἐπιστοληι, και εν πασαις ταις επιστολαις. Ὄντως γαρ πασι τουτο λυμαινεται
το κακον· και καθαπερ χοιρος βορβορου πεπληρωμενος, ου αν εισελθηι, δυσωδιας
ενεπλησεν απαντα, και τας αισθησεις επληρωσε κοπρου, ουτω και η πορνεια·
δυσεκνιπτον γαρ εστι το κακον. Ὅταν δε τινες και γυναικας εχοντες τουτο πραττωσι,
ποση της ατοπιας η υπερβολη; Τουτο γαρ εστι, φησι, θελημα Θεου ο αγιασμος υμων,
απεχεσθαι υμας απο πασης πορνειας. Πολλα γαρ ειδη αταξιας, πολυτροποι και ποικιλαι
της ασελγειας αι ηδοναι, ας ουδε ειπειν ανεκτον. Ειπων δε, Ἀπο πασης πορνειας,
καταλιμπανει τοις ειδοσιν. Ειδεναι ενα εκαστον υμων το εαυτου σκευος κτασθαι εν
αγιασμωι και τιμηι. Μη εν παθει επιθυμιας, καθαπερ και τα εθνη τα μη ειδοτα τον Θεον.
Ειδεναι, φησιν, ενα εκαστον υμων το εαυτου σκευος κτασθαι. Ἄρα μαθησεως εστι το
πραγμα και πολλης, ωστε μη ασελγαινειν. Ἄρα ημεις αυτο κτωμεθα, οταν μενηι καθαρον
και εστιν εν αγιασμωι· οταν δε ακαθαρτον, αμαρτια· εικοτως. Ου γαρ α βουλομεθα
πραττει λοιπον, αλλ' α εκεινη επιταττει· Μη εν παθει επιθυμιας, φησιν. Ἐνταυθα
δεικνυσι και τον τροπον, καθ' ον χρη σωφρονειν, ωστε τα παθη της επιθυμιας
εκκοπτειν. Και γαρ και τρυφη, και πλουτος, και ραιθυμια, και αργια, και σχολη, και
απαντα ταυτα εις επιθυμιαν ημας εξαγει την ατοπον. Καθαπερ, φησι, και τα εθνη τα μη
ειδοτα τον Θεον. Ἐκεινοι γαρ τοιουτοι εισιν, οι μη προσδοκωντες δωσειν δικην. Το μη
υπερβαινειν και πλεονεκτειν εν τωι πραγματι τον αδελφον.
βʹ. Καλως ειπε, Μη υπερβαινειν· και γαρ εκαστωι ο Θεος απενειμε γυναικα, και
ορους εθηκε τηι φυσει, την μιξιν εκεινην την προς την μιαν. Ὥστε η προς την ετεραν
παραβασις εστι και ληιστεια και πλεονεξια· μαλλον δε πασης ληιστειας χαλεπωτερα. Ου
γαρ ουτως αλγουμεν, των χρηματων ημιν εκφορουμενων, ως του γαμου
διορυττομενου. Ἀδελφον καλεις, και πλεονεκτεις, και εν οις ου χρη; Ἐνταυθα περι
μοιχειας φησιν· ανωτερω δε και περι πορνειας πασης. Ἐπειδη γαρ εμελλε λεγειν μη
υπερβαινειν μηδε πλεονεκτειν τον αδελφον, προλαβων μη νομισηις, φησιν, οτι επι των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

αδελφων μονον ταυτα φημι, αλλ' ουδε τας ετερων γυναικας, ουδε τας απλως
ανανδρους και κοινας εχειν χρη. Πασης πορνειας απεχεσθαι δει· διο φησι, ∆ιοτι εκδικος
ο Κυριος περι παντων τουτων. Παρεκαλεσε πρωτον, ενετρεψεν ειπων, Καθαπερ και τα
εθνη· ειτα απο λογισμων το ατοπον εδειξε. Τουτο δε ην το, Πλεονεκτειν τον αδελφον.
Ἐπαγει λοιπον το κεφαλαιον· διο φησιν, Ἔκδικος ο Κυριος περι παντων τουτων, καθως
και προειπομεν υμιν και διεμαρτυραμεθα. Ουδε γαρ ατιμωρητι ταυτα πραξομεν, ουδε
τοσαυτης απολαυσομεν ηδονης, οσην υποστησομεθα κολασιν. Ου γαρ εκαλεσεν ημας ο
Θεος επι ακαθαρσιαι, αλλ' εν αγιασμωι. Ἐπειδη ειπε, Τον αδελφον, και επηγαγεν, οτι ο
Θεος εκδικει, δεικνυς οτι καν απιστος τουτο παθηι, τιμωριαν ο 62.425 πεποιηκως δωσει,
ουτως ειπεν. Ὃ δε λεγει, τουτο εστιν· Ουκ εκεινον εκδικων τιμωρειται σε, αλλ' επειδη
εις αυτον υβρισας· αυτος σε εκαλεσε, τον καλεσαντα υβρισας. ∆ια τουτο επηγαγε·
Τοιγαρουν ο αθετων, ουκ ανθρωπον αθετει, αλλα τον Θεον τον δοντα το Πνευμα το
αγιον αυτου εις ημας. Ὥστε καν την βασιλιδα διαφθειρηις, φησι, καν την δουλην την
σην υπανδρον ουσαν, ομοιον το εγκλημα. ∆ια τι; Ὅτι ου τα αδικουμενα εκδικει
προσωπα, αλλ' εαυτον· συ γαρ ομοιως εμολυνθης, ομοιως τον Θεον υβρισας. Και γαρ και
τουτο κακεινο μοιχεια, επειδη και τουτο κακεινο γαμος· καν μη μοιχευσηις, πορνευσηις
δε, καιτοι ουκ εχει ανδρα η πορνη, αλλ' ομως ο Θεος εκδικει, επειδη εαυτον εκδικει. Ου
γαρ ουτως εκεινου καταφρονων τουτο ποιεις, ως του Θεου· και δηλον εκειθεν. Ἐκεινον
μεν γαρ και λανθανων ποιεις, τον δε Θεον ορωντα ου προσποιηι. Ειπε γαρ μοι, ει τις
αλουργιδος αξιωθεις παρα του βασιλεως, και μυριας ετερας τιμης, και κελευσθεις αξιως
ζηιν της τιμης, απελθων τινι προσφθαρειη γυναικι, τινα υβρισεν; εκεινην, η τον βασιλεα
τον δεδωκοτα; Ὕβρισται μεν κακεινη, αλλ' ουχ ομοιως. ∆ιο, παρακαλω, φυλαττωμεθα
την αμαρτιαν ταυτην. Καθαπερ γαρ ημεις τας γυναικας κολαζομεν, οταν ημιν
συνοικουσαι ετεροις εαυτας δωσιν· ουτω και ημεις κολαζομεθα, καν μη υπο των νομων
Ῥωμαιων, αλλ' υπο του Θεου. Και γαρ και τουτο μοιχεια εστι. Μοιχεια γαρ ου μονον το
ετερωι συνεζευγμενην μοιχασθαι, αλλα και το δεδεμενον αυτον γυναικι. Προσεχε
ακριβως ωι λεγω· ει γαρ και φορτικον πολλοις το λεγομενον, αλλ' αναγκαιον ειπειν
ωστε διορθωσασθαι του λοιπου. Ου τουτο δε μονον εστι μοιχεια, οταν ανδρι
συνεζευγμενην διαφθειρωμεν γυναικα, αλλα καν αφετην και λελυμενην, αυτοι
δεδεμενοι γυναικι, μοιχεια το πραγμα εστι. Τι γαρ, ει η μοιχευομενη ου δεδεται; Ἀλλα συ
δεδεσαι· τον νομον παρεβης, ηδικησας την σαρκα την σην. ∆ια τι γαρ, ειπε μοι, την
γυναικα κολαζεις, καν πορνευθηι λελυμενωι ανδρι και μη εχοντι γυναικα; Ὅτι μοιχεια
εστι. Καιτοι ο πορνευσας αυτην, ουκ εχει γυναικα, αλλ' αυτη δεδεται ανδρι. Ουκουν και
συ δεδεσαι γυναικι. Ὥστε ομοιως και το σον μοιχεια εστιν. Ὁ απολυσας γαρ, φησι,
παρεκτος λογου πορνειας την γυναικα αυτου, ποιει αυτην μοιχευθηναι· και ο
απολελυμενην γαμων, μοιχαται. Ει ο γαμων απολελυμενην μοιχαται, ο μετα της εαυτου
γυναικος, και ταυτηι προσφθειρομενος, ου πολλωι μαλλον τουτο ποιει; Παντι που δηλον.
Ἀλλα προς μεν υμας ικανως τους ανδρας ειρηται ταυτα· περι γαρ των τοιουτων φησι
και ο Χριστος, Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το πυρ ου σβεσθησεται. Των δε νεων
ενεκεν ειπειν αναγκαιον προς υμας, μαλλον δε ου τοσουτον δι' εκεινους, οσον δι' υμας·
ουκ εκεινοις γαρ, αλλα και υμιν ταυτα αρμοδια, και πως, ηδη λεξω· Ὁ μη μαθων
πορνευει ουδε μοιχευειν εισεται· ο δε πορναις εγκαλινδουμενος, και επι τουτο ταχεως
ηξει· καν μη υπανδροις, αλλα λελυμεναις συμφθαρησεται γυναιξι.
γʹ. Τι ουν παραινω; Ὥστε τας ριζας εκτεμνειν, οσοι παιδας εχετε νεους, και προς
τον κοσμικον αυτους βιον αγαγειν μελλετε, ταχεως υπο τον του γαμου ζυγον ελκετε.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

Ἐπειδη γαρ ετι νεοις ουσιν ενοχλει τα των επιθυμιων, τον μεν προ του γαμου χρονον
παραινεσεσιν, απειλαις, φοβοις, επαγγελιαις, μυριοις ετεροις αυτους κατεχετε· κατα δε
τον του γαμου καιρον, μηδεις αναβαλλεσθω (ιδου νυμφευτριας φθεγγομαι ρηματα)
αρμοζειν υμιν τους παιδας. Ἀλλ' ουκ αισχυνομαι ταυτα λεγων· επειδη μηδε Παυλος
ηισχυνθη λεγων, Μη αποστερειτε αλληλους, ο τουτου δοκει αισχυντηροτερον ειναι· αλλ'
ουκ ηισχυνθη. Ου γαρ τοις ρημασι προσειχεν, αλλα τοις εργοις τοις απο των ρηματων
κατορθουμενοις. Ὅταν ουν ο παις αυξηθηι, προ στρατειας, προ του βιου του αλλου, τα
περι του γαμου φροντιζε. Καν εκεινος ιδηι οτι ταχεως αυτωι την νυμφην αγεις, και οτι
βραχυς ο καιρος ο εν μεσωι, δυνησεται διακαρτερησαι την φλογα· αν δε εννοησηι οτι
ραιθυμεις συ και βραδυνεις και περιμενεις, τοτε προσοδους κτησεται πολλας, και τοτε
αυτωι τους γαμους ποιησεις, απογνους προς το μακρον του χρονου ταχεως ολισθησει
προς πορνειαν. Ἀλλ' οιμοι! η ριζα των κακων και ενταυθα η φιλαργυρια. Ἐπειδη γαρ
ουδενι μελει πως σωφρων, πως επιεικης ο παις γενηται, αλλα μεμηνασι προς τον
χρυσον απαντες, τουτου ενεκεν ουδεις ταυτην ποιειται την σπουδην. ∆ιο παρακαλω
πρωτον αυτων τας ψυχας ρυθμιζειν. Ἂν γαρ αγνηι τηι νυμφηι προσελθηι, αν εκεινης
μονον ιδηι το σωμα, και ο ποθος εσται σφοδρος, και ο του Θεου φοβος μειζων, και τιμιος
ο γαμος οντως, καθαρα και αμιαντα σωματα δεχομενος, και τα τικτομενα πολλης
ευλογιας εσται μεστα, και αλληλοις ειξουσιν, ο τε νυμφιος και η νυμφη· ετερων γαρ
ηθων οντες εκατεροι απειροι, αλληλοις υποταγησονται. Νεωτερος δε αρχομενος
ασελγαινειν, και πορνικων ηθων πειραν λαβων, μεχρι μεν της πρωτης εσπερας και της
δευτερας επαινεσεται την αυτου γυναικα· μετα δε ταυτα ταχεως προς εκεινην
εξολισθησει την ασελγειαν, τον εκκεχυμενον και ατακτον γελωτα, ζητων τα πολλης
ανελευθεριας γεμοντα ρηματα, τα σχηματα τα διακεκλασμενα, την αλλην ασχημοσυνην
πασαν, ην ημας ουκ ανεκτον ειπειν. Ταυτα δε η ελευθερα παρεχειν ουκ ανεχεται, ουδε
καταῤρυπαινειν εαυτην. Ἐπι κοινωνιαι γαρ βιου και παιδοποιιαι κατηγγυηθη τωι ανδρι,
ουκ επι ασχημοσυνηι και γελωτι· ινα οικουρηι, ινα παιδευηι κακεινον ειναι σεμνον, ουχ
ινα αυτωι υπεκκαυματα παρεχηι πορνειας. Ἀλλ' ηδεα σοι φαινεται τα της πορνης
σχηματα; Οιδα καγω· και γαρ η Γραφη τουτο φησι· Μελι αποσταζει απο χειλεων
γυναικος πορνης. ∆ια γαρ τουτο ταυτα παντα ποιω, ωστε μη του μελιτος εκεινου πειραν
λαβειν· εις γαρ χολην ευθεως τρεπεται. Και τουτο αυτο φησι και η Γραφη· Ἥτις προς
καιρον λιπαινει σον φαρυγγα, υστερον μεντοι πικροτερον χολης ευρησεις, και
ηκονημενον μαλλον μαχαιρας διστομου. 62.427 Τι λεγεις; Ἀνασχεσθε μου τι και
ακαθαρτον, ως ειπειν, φθεγγομενου, και απαναισχυντουντος, και απερυθριωντος· ου
γαρ εκων τουτο πασχω, αλλα δια τους ουκ αισχυνομενους τα πραγματα, τα ρηματα
αυτος αναγκαζομαι λεγειν. Πολλα δε και εν ταις Γραφαις ορωμεν τοιαυτα. Και γαρ και ο
Ἰεζεκιηλ ονειδιζων την Ἱερουσαλημ, πολλα τοιαυτα φθεγγεται, και ουκ αισχυνεται· και
εικοτως· ου γαρ εξ οικειου παθους αυτα ελεγεν, αλλ' απο κηδεμονιας. Καν γαρ τα
ρηματα δοκηι ειναι απρεπη, αλλ' ο σκοπος ουκ απρεπης, αλλα και σφοδρα αρμοζων τωι
βουλομενωι ακαθαρσιαν εκβαλειν ψυχης· αν γαρ μη αυτα τα ρηματα ακουσηι η
αναισχυντος ψυχη, ουκ εντρεπεται. Και γαρ ιατρος βουλομενος σηπεδονα εκβαλειν,
προτερον τους δακτυλους εις το τραυμα καθιησι, καν μη προτερον μολυνηι τας ιωμενας
χειρας, ιασασθαι ου δυνησεται. Ουτω καγω, αν μη προτερον το στομα μολυνω το
ιωμενον υμων τα παθη, ου δυνησομαι υμας ιασασθαι. Μαλλον δε ουδε τουτο μολυνεται,
ουτε εκειναι αι χειρες. Τι δηποτε; Ὅτι ουκ εστιν η ακαθαρσια φυσικη, ουδε εκ του
ημετερου σωματος, ωσπερ ουδε εκει εκ των εκεινου χειρων, αλλ' εξ αλλοτριων. Ει δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ενθα αλλοτριον σωμα, ου παραιτειται εκεινος βαπτισαι τας εαυτου χειρας· ενθα το
ημετερον σωμα, παραιτησομεθα, ειπε μοι; σωμα γαρ ημετερον υμεις, ασθενες μεν και
ακαθαρτον, ημετερον δε. δʹ. Τι ουν εστιν ο φημι, και δι' ο τοσαυτην εποιησαμην
παραινεσιν; Ὅτι ιματιον μεν, οπερ ο δουλος εχει, ουκ αν ελοιο ποτε φορεσαι
βδελυττομενος δια τον ρυπον, αλλ' ελοιο αν γυμνος ειναι, η εκεινωι χρησασθαι· σωματι
δε ακαθαρτωι και ρυπαρωι, και ου τωι παιδι τωι σωι μονον, αλλα μυριοις ετεροις
χρησιμευοντι καταχρησηι, και ου βδελυξηι; Ἠσχυνθητε ακουσαντες; Ἀλλ' εν τοις εργοις
αισχυνθητε, μη εν τοις ρημασι. Και τα αλλα παντα παριημι, το των ηθων δυστροπον και
μιαρον, το της αλλης ζωης δουλικον και ανελευθερον. Ειπε μοι, προς την αυτην και και
συ και ο οικετης ο σος; και ειθε ο οικετης μονον, αλλα και ο δημιος. Και χειρας μεν του
δημιου ουκ αν ανασχοιο κατασχειν· την δε εν εκεινωι σωμα γενομενην περιπλεκηι και
καταφιλεις, και ου φριττεις ουδε δεδοικας; ουκ αισχυνηι, ουκ εντρεπηι, ουκ αγωνιαις;
Ειπον μεν προς τους πατερας τους υμετερους, οτι δει ταχεως προς γαμον αγειν υμας·
αλλ' ομως ουδε υμεις ανευθυνοι της κολασεως. Ει γαρ μη και αλλοι νεοι μαλλον ησαν
πολλοι εν σωφροσυνηι ζωντες, και παλαι και νυν, ισως αν τις υμιν ην απολογια· ει δε
εισι, ποθεν εξετε ειπειν, οτι ουκ ηδυνηθημεν κατασχειν την φλογα της επιθυμιας;
Ἐκεινοι γαρ κατηγορουσιν υμων οι δυνηθεντες, τωι της αυτης φυσεως μετεχειν.
Ἀκουετε του Παυλου λεγοντος· Ειρηνην διωκετε και τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις
οψεται τον Κυριον. Ἡ απειλη αυτη ουχ ικανη φοβησαι; Ὁραις ετερους δι' ολου
σωφρονουντας και εν σεμνοτητι διαγοντας, και συ ουδε μεχρι των της νεοτητος χρονων
καρτερεις; οραις ετερους καταπα 62.428 λαισαντας μυριακις την ηδονην, και συ ουδε
απαξ ανεχηι; Ει βουλεσθε, την αιτιαν εγω λεγω. Ου γαρ η νεοτης αιτια· επει εμελλον
παντες οι νεοι ακολαστοι ειναι· αλλ' ημεις εαυτους ωθουμεν εις την πυραν. Ὅταν γαρ
ανελθηις εις θεατρον, και καθισηις γυμνοις μελεσι γυναικων τους οφθαλμους εστιων,
προς μεν καιρον ησθης, υστερον δε πολυν εκειθεν εθρεψας τον πυρετον. Ὅταν ιδηις
ωσπερ σωματος τυπωι γυναικας φαινομενας, οταν και θεαματα και αισματα μηδεν ετερον
αλλ' η ερωτας ατοπους εχοντα, Ἡ δεινα, φησι, τον δεινα εφιλησε, και ουκ επετυχε, και
απηγξατο, και εις μητερας τους ατοπους ερωτας εκκυλισθεντας· οταν και δι' ακοης
ταυτα δεχηι, και δια γυναικων, και δια τυπων, ηδη δε και δια γεροντων ανδρων (και γαρ
πολλοι προσωπεια περιθεντες εαυτοις, εκει γυναικιζονται), ποθεν, ειπε μοι, δυνησηι
σωφρονησαι λοιπον, εκεινων των διηγηματων, εκεινων των θεαματων, εκεινων των
ακουσματων κατεχοντων σου την ψυχην, και ονειρων τοιουτων διαδεχομενων λοιπον;
πεφυκε γαρ ως τα πολλα τοιαυτα φαντασιουσθαι η ψυχη, οια αν εν ημεραι βουλεται και
επιθυμει. Ὅταν ουν εκει μεν και πραγματα βλεπηις αισχρα, και ρηματα ακουηις
αισχροτερα, και τα μεν τραυματα δεχηι, τα δε φαρμακα μη επιτιθηις, πως ουκ εικοτως η
σηπεδων αυξηθησεται; πως η νοσος ουκ επιταθησεται, και πολλωι μαλλον, η επι τοις
ημετεροις σωμασι; Κουφοτερον γαρ, ειγε εβουλομεθα, των σωματων η προαιρεσις τα
της διορθωσεως εδεχετο. Ἐκει μεν γαρ και φαρμακων και ιατρων και χρονου δει·
ενταυθα δε αρκει θελησαντα, και αγαθον γενεσθαι και κακον. Ὥστε μαλλον εδεξω την
νοσον. Ὅταν μεν ουν τα μεν βλαπτοντα συμφορωμεν, μηδενα δε λογον ποιωμεθα των
ωφελουντων, ποτε εσται τις υγεια; ∆ια τουτο και Παυλος ελεγε, Καθαπερ και τα εθνη τα
μη ειδοτα τον Θεον. Αισχυνθωμεν. φοβηθωμεν, ει τα μη ειδοτα τον Θεον εθνη πολλακις
σωφρονει· εντραπωμεν, οταν εκεινων χειρους ωμεν. Ευκολον κατορθωσαι
σωφροσυνην, αν εθελωμεν, αν απαγωμεν των βλαπτοντων εαυτους· επει ουδε πορνειαν
διαφυγειν ευκολον, αν μη θελωμεν. Τι γαρ του βαδιζειν επ' αγορας ευκολωτερον; αλλ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

υπο της πολλης βλακειας δυσκολον γεγονεν, ουκ επι γυναικων μονον, αλλ' ηδη και επι
ανδρων. Τι του καθευδειν ευκολωτερον; αλλα και τουτο δυσκολον πεποιηκαμεν.
Πολλοι γουν των πλουσιων δι' ολης περιστρεφονται της νυκτος, τωι μη περιμενειν την
χρειαν του υπνου, και τοτε καθευδειν. Και ολως ουδεν δυσκολον βουλομενων, ωσπερ
ουδεν ευκολον μη βουλομενων ημων· παντων γαρ ημεις κυριοι. ∆ια τουτο και η Γραφη,
Ἂν θελητε, και εισακουσητε μου· και παλιν, Ἂν μη θελητε, φησι, μηδε εισακουσητε μου.
Ὥστε εν τωι θελειν, και τωι μη θελειν κειται το παν. ∆ια τουτο και κολαζομεθα και
επαινουμεθα. Γενοιτο δε των επαινουμενων γενομενους ημας τυχειν των
επηγγελμενων αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ ΣΤʹ.
Περι δε της φιλαδελφιας ου χρειαν εχομεν γρα φειν υμιν. Αυτοι γαρ υμεις
θεοδιδακτοι εστε εις το αγαπαιν αλληλους. Και γαρ ποιειτε αυτο εις παντας τους
αδελφους τους εν οληι τηι Μα κεδονιαι.
αʹ. Τι δηποτε περι σωφροσυνης σφοδρως αυτοις διαλεχθεις, και περι του δειν
εργαζεσθαι μελλων διαλεγεσθαι, και περι του μη λυπεισθαι τοις απελθουσιν, ο παντων
ην κεφαλαιον των αγαθων το της αγαπης, τουτο κατα παραλειψιν τιθησι, λεγων· Ου
χρειαν εχομεν γραφειν υμιν; Και τουτο απο της πολλης συνεσεως και της πνευματικης
διδασκαλιας. ∆υο γαρ ενταυθα εμφαινει, εν μεν, οτι ουτως αναγκαιον το πραγμα, ως
μηδε διδασκαλιας δεισθαι· τα γαρ σφοδρα μεγαλα πασιν εστι δηλα· δευτερον δε, μαλλον
αυτους εντρεπει, η ει παρηινεσε τουτο ειπων. Ὁ γαρ νομιζων, αυτους κατωρθωκεναι, και
δια τουτο μη παραινων, και ει μη κατωρθωσαν, ενηγαγεν αν μαλλον. Και ορα· Ου λεγει
περι της αγαπης της εις παντας, αλλα της εις τους αδελφους. Ου χρειαν εχομεν γραφειν
υμιν. Ἐχρην ουν σιωπησαι, και μηδεν ειπειν, ει μη χρεια ην. Νυν δε τωι ειπειν, Ου χρεια
εστι, μειζον εποιησεν, η ει ειπεν· Αυτοι γαρ υμεις θεοδιδακτοι εστε. Και ορα μεθ' οσου
εγκωμιου τον Θεον αυτοις διδασκαλον επεστησε τουτου. Ου δεισθε, φησι, παρα
ανθρωπου μαθειν. Ὅπερ και ο προφητης φησι, Και εσονται παντες διδακτοι Θεου. Αυτοι
γαρ υμεις, φησι, θεοδιδακτοι εστε εις το αγαπαιν αλληλους. Και γαρ ποιειτε αυτο εις
παντας τους αδελφους τους εν οληι τηι Μακεδονιαι· και εις τους αλλους παντας, φησι.
Σφοδρα ταυτα εντρεπτικα προς το ποιειν αυτο. Και ουχ απλως λεγω, οτι θεοδιδακτοι
εστε, αλλ' οιδα αφ' ων ποιειτε. Και πολλα αυτοις εμαρτυρησε τουτου ενεκεν.
Παρακαλουμεν δε υμας, αδελφοι, περισσευειν μαλλον, τουτεστι, πλεοναζειν, και
φιλοτιμεισθαι ησυχαζειν, και πρασσειν τα ιδια, και εργαζεσθαι ταις χερσιν υμων, καθως
παρηγγειλαμεν υμιν, ινα περιπατητε ευσχημονως προς τους εξω, και μηδενος χρειαν
εχητε. Ἐνταυθα δεικνυσιν οσων μεν η αργια κακων αιτια, οσων δε η εργασια καλων· και
ποιει αυτο σαφες απο των παρ' ημιν, ο πολλαχου ποιει, και τουτο συνετως· μαλλον γαρ
τουτοις εναγονται οι πλειους, η τοις πνευματικοις. Ἀγαπης γαρ εστι της εις τους
πλησιον, ουχι παρ' εκεινων λαμβανειν, αλλ' εκεινοις παρεχειν. Και θεα συνεσιν·
Μελλων παρακαλειν και παραινειν, μεσον το κατορθωμα τιθησιν, ινα και απο της
προτερας παραινεσεως αναπνευσωσι, και της απειλης, ηνικα ελεγε· Τοιγαρουν ο
αθετων, ουκ ανθρωπον αθετει, αλλα τον Θεον· και οπως ταυτηι μη αποσκιρτησωσι.
Τουτο δε απο του εργαζεσθαι γινεται, ωστε μη λαμβανειν μηδε αργειν, αλλ'
εργαζομενον ετεροις παρεχειν. Μακαριον γαρ εστι, φησι, διδοναι μαλλον, η λαμβανειν.
Και εργαζεσθαι, φησι, ταις χερσιν υμων. Που τοινυν εισιν οι το εργον ζητουντες το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

πνευματικον; Ὁραις πως αυτοις πασαν προφασιν ανειλεν ειπων, Ταις χερσιν υμων. Ἆρα
νηστειαν εργαζεται τις 62.430 ταις χερσιν; αλλα παννυχιδας; αλλα χαμευνιας; Ουδεις
τουτο αν ειποι· αλλα περι εργου φησι του πνευματικου· πνευματικον γαρ οντως εστι, το
εργαζομενον ετεροις παρεχειν, και ουδεν ισον τουτου. Ἵνα περιπατητε, φησιν,
ευσχημονως. Ὁραις ποθεν αυτων καθαπτεται; Ουκ ειπεν, Ἵνα μη ασχημονητε
επαιτουντες, αλλα το αυτο μεν ηινιξατο, πραοτερον δε αυτο τιθησιν, ωστε και πληξαι
και μη σφοδρα τουτους βαρησαι. Ει γαρ οι παρ' ημιν σκανδαλιζονται τουτοις, πολλωι
μαλλον οι εξωθεν μυριας ευρισκοντες κατηγοριας και λαβας, οταν ανθρωπον
υγιαινοντα, και εαυτωι αρκεσαι δυναμενον ορωσιν επαιτουντα, και ετερων δεομενον.
∆ιο και Χριστεμπορους καλουσιν ημας· ∆ια τουτο το ονομα, φησι, βλασφημειται του
Θεου. Ἀλλ' ουδεν τουτων εθηκεν, αλλ' ο μαλιστα αυτων καθαψασθαι ισχυε, το της
ασχημοσυνης. Ου θελομεν δε υμας αγνοειν, αδελφοι, περι των κεκοιμημενων, ινα μη
λυπησθε, καθως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα.
βʹ. ∆υο ταυτα μαλιστα ελυμαινετο αυτους, πενια και αθυμια, α και παντας
ανθρωπους. Ὅρα ουν πως αυτα θεραπευει. Πενια δε αυτοις ην εκ του ηρπασθαι αυτων
τα χρηματα. Ει δε ων τα χρηματα ηρπαζετο δια τον Χριστον, τουτους κελευει
εργαζομενους τρεφεσθαι, πολλωι μαλλον τους αλλους. Ὅτι γαρ ηρπαγη, δηλον εκ του
ειπειν, Ὑμεις μιμηται εγενεσθε των Ἐκκλησιων των εν Ἰουδαιαι. Πως; Ὅτι εκειναις
γραφων ελεγε· Και την αρπαγην των υπαρχοντων υμων μετα χαρας προσεδεξασθε.
Ἐνταυθα λοιπον τον περι αναστασεως λογον κινει. Και τι; ουκ ην αυτοις περι τουτου
διαλεχθεις; Ἀλλ' ενταυθα ετερον τι αινιττεται μυστηριον. Ποιον δη τουτο; Ὅτι ημεις οι
ζωντες οι περιλειπομενοι, φησιν, εις την παρουσιαν του Κυριου, ου μη φθασωμεν τους
κοιμηθεντας. Ἱκανος μεν ουν και ο της αναστασεως λογος παραμυθησασθαι τον εν
οδυνηι· ικανον δε και το νυν λεγομενον αξιοπιστον ποιειν την αναστασιν. Πρωτον δε
εκεινο ειπωμεν, ο και αυτος ειπεν, Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι, περι των
κεκοιμημενων, ινα μη λυπησθε, καθως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ὅρα πως και
ενταυθα ημερως. Ουκ ειπεν, Ουτως ανοητοι εστε, καθαπερ προς Κορινθιους, ουτως
αφρονες, οτι ειδοτες αναστασιν, ως οι μη πιστευοντες, ουτω λυπεισθε· αλλα σφοδρα
ημερως, Ου θελω, ειπε, την αλλην αυτων αρετην αιδουμενος. Και ουκ ειπε, περι των
αποθανοντων, ευθεως απο προοιμιων την παρακλησιν καταβαλλομενος. Ἵνα μη
λυπησθε, φησιν, ως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ἄρα το κατακοπτεσθαι επι τοις
απελθουσι, των ουκ εχοντων εστιν ελπιδα· εικοτως. Ψυχη γαρ ουδεν περι αναστασεως
επισταμενη, αλλα τον θανατον τουτον θανατον ειναι νομιζουσα, εικοτως ως περι
απολωλοτων κοπτεται και θρηνει και αφορητως πενθει· συ δε ο προσδοκων αναστασιν,
τινος ενεκεν οδυρηι; Ἄρα των μη εχοντων ελπιδα εστι το οδυρεσθαι. Ἀκουσατε των
γυναικων οσαι φιλοθρηνοι, οσαι προς τα πενθη αφορητως φερεσθε, οτι τα των εθνικων
πραττετε. Ει δε το αλγειν επι τοις απελθουσιν εθνικων, το κατακοπτεσθαι και 62.431
καταξαινειν παρειας, τινων αρα εστιν, ειπε μοι; Τινος ενεκεν θρηνεις, ει πιστευεις οτι
αναστησεται, οτι ουκ απολωλεν, οτι υπνος και κοιμησις το πραγμα εστι; Συνηθειας
ενεκεν, φησι, και προστασιας, πραγματων επιμελειας, της αλλης θεραπειας απασης.
Ὅταν ουν παιδα απολεσηις εν αωρωι ηλικιαι, ουδεν ουδεπω πραξαι δυναμενον, τινος
ενεκεν θρηνεις; τι επιζητεις; Ἐλπιδας, φησι, χρηστας ενεφαινε, και προσεδοκων οτι μου
προστησεται. ∆ια τουτο ζητω τον ανδρα, δια τουτο τον υιον, δια τουτο κοπτομαι και
θρηνω, ουκ απιστουσα τηι αναστασει, αλλ' ερημος βοηθειας γενομενη, και τον
προστατην απολωλεκυια, τον συνοικον, τον εν πασι κοινωνουντα, τον παρηγορουντα·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

δια ταυτα πενθω. Οιδα οτι αναστησεται, αλλ' ου φερω τον μεταξυ χωρισμον· πολυς των
πραγματων ο οχλος επιῤρει, πασι προκειμαι τοις βουλομενοις αδικειν· οι δεδοικοτες
προτερον των οικετων, καταφρονουσι νυν, επεμβαινουσι· ει τις ευηργετηται, της
ευεργεσιας επιλελησται της εκεινου· ει τις κακως επαθε παρ' αυτου, τωι απελθοντι
μνησικακων εις εμε την οργην αφιησι. Ταυτα ουκ αφιησι με την χηρειαν φερειν, πραως
οδυρασθαι· δια ταυτα κοπτομαι, δια ταυτα θρηνω. Πως ουν τας τοιαυτας
παραμυθησομεθα; τι ερουμεν; πως αυτων την οδυνην αποκρουσομεθα; Πρωτον αυτας
διελεγξαι πειρασομαι, οτι ου τουτων εστιν ο θρηνος των ρηματων, αλλα παθους
αλογιστου. Ει γαρ ταυτα πενθεις, εχρην διαπαντος πενθειν τον απελθοντα· ει δε
ενιαυτου παρελθοντος επιλελησαι, ως ουδε γενομενου τινος, ου τον απελθοντα
θρηνεις, ουδε την προστασιαν. Ἀλλα τον χωρισμον ου φερεις, ουδε την της συνηθειας
διακοπην; Τι δ' αν ειποιεν αι και δευτεροις ομιλουσαι γαμοις; Σφοδρα γε· ου γαρ τους
προτερους επιζητουσιν. Ἀλλα μη προς ταυτας τον λογον αποτεινωμεν, αλλα προς τας
τοις απελθουσιν ευνοιαν φυλαττουσας. ∆ια τι πενθεις το παιδιον; δια τι τον ανδρα; Του
μεν, επειδη ουκ απελαυσα, φησι· του δε, επειδη προσεδοκησα επιπλεον απολαυσεσθαι.
Τουτο δε αυτο οσης απιστιας το νομιζειν, οτι ο ανηρ η το παιδιον εν ασφαλειαι σε
καθιστη, αλλ' ουχ ο Θεος; πως ουκ οιει παροξυνειν αυτον; ∆ια γαρ τουτο αυτους
λαμβανει πολλακις, ινα μη ουτως αυτοις ηι προσδεδεμενη, ωστε απ' εκεινων την ελπιδα
απαγαγειν. Θεος γαρ εστι ζηλωτης, και παντων μαλιστα βουλεται παρ' ημων φιλεισθαι,
και τουτο, επειδη σφοδρα ημας φιλει. Ἴστε γαρ οτι τουτο των μανικως φιλουντων το
εθος· σφοδρα εισι ζηλοτυποι, και αιροιντο αν την ψυχην προεσθαι, η παρευδοκιμηθηναι
υπο τινος των αντεραστων. ∆ια ταυτα και ο Θεος αυτον ελαβε, δια ταυτα τα ρηματα.
γʹ. Ἐπει τινος ενεκεν, ειπε μοι, το παλαιον ουκ εγινοντο χηρειαι, ουδε ορφανιαι
αωροι; δια τι τον Ἀβρααμ και Ἰσαακ αφηκε πολυν ζησαι χρονον; Παντως οτι και ζωντος
αυτου, προετιμα τον Θεον. Ειπε γουν. Σφαξον· και εσφαξε. ∆ια τι την Σαῤραν επι
τοσουτον ηγαγε γηρας; Ὅτι και ζωσης αυτης του Θεου μαλλον ηκουεν, η αυτης. ∆ια
τουτο ελεγε προς αυτον ο Θεος· Ἄκουσον Σαῤρας της γυναικος σου. Ουτε δι' ανδρος
φιλιαν, ουτε δια γυναικος, ουτε δια παιδος προστασιαν παρωργιζε τις τοτε τον Θεον.
Νυν δε επειδη κατωφερεις εσμεν, και 62.432 σφοδρα καταπεπτωκαμεν, και ανδρες
γυναικας του Θεου πλεον φιλουμεν, και γυναικες ανδρας του Θεου πλεον προτιμωμεν,
τουτου χαριν και ακοντας ημας εις ποθον ελκει τον αυτου. Μη φιλει τον ανδρα του
Θεου πλεον, και ουκ αισθησηι χηρειας ποτε· μαλλον δε καν συμβηι, ου ληψηι την
αισθησιν. ∆ια τι; Ὅτι προστατην εχεις τον μαλλον φιλουντα αθανατον. Ει μαλλον τον
Θεον φιλεις, μη πενθει· ο γαρ μαλλον φιλουμενος, αθανατος εστι, και ουκ αφιησι του
ηττον φιλουμενου λαβειν αισθησιν· Ἐπι υποδειγματος σοι τουτο ποιησω φανερον. Ειπε
μοι, ει ανδρα εχεις κατα γνωμην σοι παντα πραττοντα, ευδοκιμουντα, και ποιουντα σε
λαμπραν πανταχου, και ακαταφρονητον, ευδοκιμουντα παρα πασι, συνετον, σοφον,
φιλουντα σε, μακαριζομενη δι' αυτον, και μετα τουτου τεκηις και παιδιον, ειτα πριν η εις
ωραν ελθειν ηλικιας απελθοι τουτο, αρα αισθησηι του πενθους; Ουδαμως· ο γαρ μαλλον
φιλουμενος εκεινο αποκρυπτει. Και νυν τον Θεον αν πλεον φιληις του ανδρος, μαλιστα
μεν ου ταχεως αυτον ληψεται· ει δε αρα και λαβοι, ουχ εξεις αισθησιν του πενθους. ∆ια
τουτο και ο μακαριος Ἰωβ ουδεν επασχε δεινον, των παιδων αθροον τον θανατον
ακουσας, επειδη τον Θεον εφιλει πλεον αυτων. Του τοινυν φιλουμενου ζωντος, ουδεν
εμελλεν εκεινα λυπησειν αυτον. Τι λεγεις, ω γυναι; ο ανηρ και ο παις προΐστατο σου, ο
δε Θεος ου φειδεται σου; αυτον δη εκεινον τις σοι εδωκεν; ουχι αυτος; σε δε τις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

εποιησεν; ουχι αυτος; Ὁ μεν εκ του μη οντος εις το ειναι παραγαγων, και ψυχην μεν
εμπνευσας, και διανοιαν ενθεις, και την αυτου γνωσιν καταξιωσας χαρισασθαι, και του
Υιου αυτου του μονογενους δια σε μη φειδομενος, σου ου φειδεται, ο δε ομοδουλος
φεισεται; ποσης ταυτα οργης τα ρηματα; Τι τοιουτον εσχες παρα του ανδρος; Ουδεν αν
εχοις ειπειν. Ει γαρ τι σε και ευηργετησεν, αλλ' ευ παθων, αλλα προυπαρξασης σου· επι
δε Θεου ουδεν τοιουτον αν τις εχοι λεγειν. Ου γαρ ευ παθων ο Θεος παρ' ημων, ουτως
ημας ευεργετει, αλλ' ανενδεης ων, εξ αγαθοτητος μονης ευ ποιει το των ανθρωπων
γενος. Βασιλειαν σοι επηγγειλατο, ζωην αθανατον, δοξαν, αδελφοτητα, υιοθεσιαν
εδωκε, συγκληρονομον του Μονογενους εποιησε· συ δε του ανδρος ετι μεμνησαι μετα
τοσαυτα αγαθα; Τι τοιουτον εκεινος εχαρισατο; Τον ηλιον αυτου ανετειλε, τον υετον
εδωκε, ταις ετησιοις τροφαις τρεφει. Ουαι ημιν εκ της πολλης αχαριστιας! ∆ια τουτο
λαμβανει τον ανδρα, ινα αυτον μη ζητηις· συ δε απελθοντος εχηι ετι, και τον Θεον αφιης,
δεον ευχαριστειν, δεον το παν επ' αυτον επιῤριπτειν; Τι γαρ εστιν ο παρα του ανδρος
ελαβες; ωδινες, και πονοι, και υβρεις, και λοιδοριαι πολλακις, και επιτιμησεις, και
αγανακτησεις. Ου ταυτα τα παρα των ανδρων; Ἀλλ' εστι, φησι, και ετερα χρηστα. Ποια
δη ταυτα; εκαλλωπισε σε ιματιοις πολυτελεσι; χρυσια περιεθηκε τωι προσωπωι,
αιδεσιμον πασιν εποιησεν; Ἀλλ' αν θεληις, και απελθοντος κοσμησει κοσμωι πολυ
βελτιονι· των γαρ χρυσιων πολλωι θαυμασιωτεραν την εχουσαν η σεμνοτης ποιει. Ἔχει
και ουτος ο βασιλευς ιματια, ου τοιαυτα, αλλα πολλωι βελτιω· εκεινα, αν εθεληις,
περιβαλου. Ποια δη ταυτα; Ἱματισμος εστι διαχρυσους κροσσους εχων· εαν εθεληις,
τουτωι περιβαλε την 62.433 ψυχην. Ἀλλ' ουκ εποιησεν ευκαταφρονητον ανθρωποις
εκεινος; Και τι τουτο μεγα; η μεντοι χηρεια ουκ αφιησι σε γενεσθαι ευκαταφρονητον
τοις δαιμοσι. Τοτε των οικετων εκρατεις των σων, ει γε ολως εκρατεις· νυν δε αντι των
οικετων των ασωματων δυναμεων, των αρχων, των εξουσιων, του κοσμοκρατορος
κρατεις. Τα δε λυπηρα ου λεγεις, εν οις εκοινωνησας αυτωι, ει ποτε αρχοντων φοβος, ει
ποτε παρευδοκιμησεις των πλησιον. Τουτων απαντων απηλλαξαι νυν, φοβου και δεους.
Ἀλλα τις σοι τα καταλειφθεντα θρεψει παιδια, μεριμναις; Ὁ Πατηρ των ορφανων. Τις
γαρ αυτα εδωκεν, ειπε μοι; ουκ ακουεις του Χριστου λεγοντος εν τοις Ευαγγελιοις, Ουχι
η ψυχη πλειων εστι της τροφης, και το σωμα του ενδυματος; δʹ. Ὁραις οτι ουκ απο
συνηθειας, αλλ' απο απιστιας ο θρηνος γινεται; Ἀλλ' ουκ εστι λαμπρα ομοιως τα παιδια
του πατρος τελευτησαντος. ∆ια τι; τον Θεον εχει Πατερα, και ουκ εστι λαμπρα; Ποσους
σοι υποδειξω υπο χηρων ανατραφεντας, και γενομενους δοκιμους; ποσους δε υπο
πατρασιν οντας, και απολωλοτας; Ἂν γαρ αυτα ανατρεφηις εκ πρωτης ηλικιας ως
ανατρεφειν δει, πολλωι μαλλον της προστασιας της πατρικης απολαυσονται ευεργεσιας.
Ὅτι γαρ χηρων εστι το πραγμα, το τα παιδια λεγω ανατρεφειν, ακουσον Παυλου
λεγοντος· Ει ετεκνοτροφησε· και παλιν, Σωθησεται δε δια της τεκνογονιας (ουκ ειπε, δια
του ανδρος), εαν επιμεινωσι τηι πιστει και τηι αγαπηι και τωι αγιασμωι μετα σωφροσυνης.
Ἔνθετε αυτοις τον φοβον του Θεου εκ πρωτης ηλικιας, και παντος πατρος μαλλον
αυτους διατηρησει· τουτο τειχος εσται αῤραγες. Ὅταν γαρ ενδον ο φυλαξ εγκαθημενος
ηι, ουδεν ημιν των εξωθεν δει επιτεχνηματων· εκεινου δε ουκ οντος, παντα εικη τα
εξωθεν γινεται. Τουτο αυτοις εσται και πλουτος και δοξα και ευκοσμια, τουτο αυτους
ποιησει λαμπρους, ουκ επι της γης, αλλα και εν τοις ουρανοις. Μη γαρ μοι προς εκεινους
ιδηις τους διεζωσμενους τας ζωνας τας χρυσας, μηδε τους εφ' ιππων φερομενους, μηδε
τους εν τοις βασιλειοις λαμποντας δια τους πατερας, μηδε τους ακολουθους εχοντας και
παιδαγωγους. Ταυτα γαρ ισως τας χηρας επι τοις ορφανοις κοπτεσθαι ποιει,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

εννοουμενας οτι και ουτος ο εμος παις, ει γε ο πατηρ αυτωι περιην, τοσαυτης αν
απελαυσε μακαριοτητος· νυν δε εν κατηφειαι και ατιμιαι, και ουδενος αξιος λογου εστι.
Μη δη ταυτα εννοηις, ω γυναι, αλλ' αναπετασον του ουρανου τας πυλας τωι λογισμωι,
καταμαθε τα εκει βασιλεια, ιδε τον εκει καθημενον βασιλεα, λογισαι ει ουτοι μαλλον οι
επι της γης του παιδος του σου δυνανται εκει ειναι λαμπροτεροι, και τοτε στεναξον· αν
δε επι της γης ωσι τινες ευδοκιμοι, ουδενος τουτο αξιον λογου· εξεστιν, αν θεληις, εν
τοις ουρανοις αυτον στρατευσαι, εις εκεινην καταλεξαι την στρατολογιαν. Οι γαρ εκει
καταλεγομενοι, ουκ εφ' ιππων φερονται, αλλ' εν νεφελαις· ουκ επι 62.434 γης
βαδιζουσιν, αλλ' εις τον ουρανον αρπαζονται· ου παιδας εχουσι τους προηγουμενους,
αλλα τους αγγελους αυτους· ου βασιλει παρεστηκασι θνητωι, αλλα τωι αθανατωι, τωι
βασιλει των βασιλευοντων, και Κυριωι των κυριευοντων· ου ζωνην δερματινην περι την
οσφυν εχουσιν, αλλα την δοξαν εκεινην την αῤρητον, δι' ην και βασιλεων γινονται
λαμπροτεροι, και των πωποτε ευδοκιμηκοτων. Ἐν γαρ τοις βασιλειοις εκεινοις ου
πλουτος, ουκ ευγενεια, ουκ αλλο ουδεν, αλλ' αρετη ζητειται μονον· και ταυτης
παρουσης, ουδεν ενδει προς το των πρωτειων αυτους τυχειν. Ουδεν ημιν εστι δυσχερες,
αν θελωμεν φιλοσοφειν. Ἀνανευσον εις τον ουρανον, και ορα ποσωι της οροφης των
βασιλειων λαμπροτερος ουτος. Ει δε το εδαφος των ανω βασιλειων παρα τοσουτον εστι
των κατω σεμνοτερον, ως τουτο προς εκεινο βορβορον νομιζεσθαι· ει τις αν αξιωθηι τα
βασιλεια ακριβως ιδειν, τινος ουκ εσται μακαριοτητος αξιος; Ἡ δε οντως χηρα, φησι, και
μεμονωμενη ηλπικεν επι τον Θεον. Τουτο προς τινας ειρηται; Προς τας εχουσας παιδας,
οτι δοκιμωτεροι μαλλον εισι, και πλειονα αφορμην εχουσιν αρεσκειν Θεωι· οτι παντα
αυταις ανειται τα δεσμα· ουδεις ο κατεχων, ουδεις ο επισυρεσθαι τας αλυσεις εκεινας
αναγκαζων. Ἀπεσχισθης του ανδρος, αλλ' ηνωθης τωι Θεωι· ουκ εχεις συνομιλον τον
ομοδουλον, αλλ' εχεις τον ∆εσποτην. Ὅταν ευχηι, ουχι τωι Θεωι διαλεγηι, ειπε μοι; οταν
αναγινωσκηις, ακουε αυτου σοι διαλεγομενου. Τι δε σοι διαλεγεται; Πολλωι του ανδρος
ποθεινοτερα ρηματα. Ὁ μεν γαρ ανηρ καν κολακευηι, ου πολλη η τιμη· ομοδουλος γαρ
εστιν· οταν δε ο ∆εσποτης την δουλην κολακευηι, τοτε πολλη η θεραπεια. Πως ουν ημας
θεραπευει; Ἄκουσον δι' οσων τουτο ποιει. ∆ευτε, φησι, προς με, παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Και παλιν δια του προφητου βοαι, λεγων· Μη
επιλησεται γυνη του ελεησαι τα εκγονα της κοιλιας αυτης; ει δε και επιλαθοιτο γυνη,
αλλ' εγω ουκ επιλησομαι, λεγει Κυριος. Ποσου ταυτα φιλτρου τα ρηματα; Και παλιν,
Ἐπιστραφητε προς με· και παλιν αλλαχου, Ἐπιστρεψον προς με, και σωθησηι. Ει δε τις
και εκ των Ἀσματων βουλοιτο εκλεγειν, ακουσεται, μυστικωτερα αυτα εκλαμβανων, Ἡ
καλη μου, η περιστερα μου, προς ψυχην εκαστην αυτωι πρεπουσαν διαλεγομενου. Τι
τουτων των ρηματων ηδιον; Ὁραις διαλεξιν Θεου προς ανθρωπους; Τι δε, ειπε μοι; ουχ
οραις, οσοι εκεινων των μακαριων γυναικων παιδες απηλθον, και εν ταφοις εισιν; οσαι
χαλεπωτερα πεπονθασι, και μετα των ανδρων και υιους απεβαλλον; Τουτοις
προσανεχωμεν, ταυτα μεριμνωμεν· και ουδεν ημιν εσται λυπηρον, αλλα παντα
διατελεσομεν τον χρονον μετα χαρας πνευματικης διαγοντες, και των αιωνιων
απολαυσομεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι, και
τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ Ζʹ.
Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι, περι των κεκοιμημενων, ινα μη
λυπησθε, καθως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

αʹ. Πολλα των πραγματων εξ αγνοιας ημας λυπει μονης, ως, αν αυτα καλως
καταμαθωμεν, αποκρουσομεθα την οδυνην. Τουτο γουν και ο Παυλος εμφαινων ελεγεν,
Ου θελω υμας αγνοειν, ινα μη λυπησθε, ως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Τι ου
θελεις αυτους αγνοειν; Τον περι της αναστασεως, φησι, λογον. ∆ια τι δε μη λεγεις την
κολασιν την αποκειμενην τωι αγνοειν τον περι της αναστασεως λογον; ∆ιοτι τουτο
εκειθεν δηλον εστι, και ωμολογημενον· τεως δε μετ' εκεινου και τουτο εσται κερδος ου
μικρον. Ἐπειδη γαρ ου τηι αναστασει ηπιστουν, αλλ' ομως εθρηνουν, δια τουτο ουτω
φησι. Και ετερως μεν τοις απιστουσι διαλεγεται, ετερως δε τουτοις· οι γαρ περι των
χρονων και των καιρων ζητουντες, δηλον οτι ᾔδεσαν. Ει γαρ πιστευομεν, φησιν, οτι
Ἰησους απεθανε και ανεστη και εζησεν, ουτως ο Θεος και τους κοιμηθεντας δια του
Ἰησου αξει συν αυτωι. Που εισιν οι την σαρκα αθετουντες; Ει γαρ μη ανελαβε σαρκα,
ουδε απεθανεν· ει δε μη απεθανεν, ουδε ανεστη. Πως ουν ημας απο τουτων προτρεπει
εις πιστιν; αρα ου ληρος μαλλον ην κατ' αυτους και απατεων; Ει γαρ το αποθανειν
αμαρτιας εστιν, ο δε Χριστος ουχ ημαρτε, πως ημας προτρεπεται νυν; ∆ια τι δε και
φησιν, Ὥσπερ οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα; Ὡσει ελεγε· Τινας θρηνειτε, ανθρωποι;
υπερ τινων λυπεισθε; υπερ των αμαρτωλων, η υπερ των απλως αποθνησκοντων; Ὥστε
εκεινοι τινας θρηνουσι; Παντα δε ταυτα εωλα αυτοις γινεται, Πρωτοτοκος, φησιν, εκ
των νεκρων· τουτεστιν, απαρχη. Ουκουν και λοιπους ειναι δει. Και ορα πως ενταυθα
ουδεν απο λογισμων τιθησιν, επειδη προσηνεις ησαν· Κορινθιοις δε γραφων, πολλα
πρωτον και απο λογισμων εκινησε, και τοτε επηγαγεν· Ἄφρον συ, ο σπειρεις, ου
ζωοποιειται. Κυριωτερον μεν γαρ τουτο, αλλ' οταν τωι πιστωι διαλεγηται· προς δε τον
εξω ποιαν ισχυν αν εχοι τουτο; Ουτω, φησιν, ο Θεος, και τους κοιμηθεντας δια του
Ἰησου αξει συν αυτωι. Παλιν, Κοιμηθεντας· ουδαμου λεγει, αποθανοντας. Ἀλλ' επι μεν
του Χριστου το, Ἀπεθανεν, εθηκεν, επειδη και το της αναστασεως ειπεν· ενταυθα δε,
Τους κοιμηθεντας δια του Ἰησου· η τουτο λεγων, οτι τηι πιστει του Ἰησου κοιμηθεντας, η
οτι δια του Ἰησου αξει τους κοιμηθεντας, τουτεστι, τους πιστους. Ἐνταυθα οι αιρετικοι
φασιν οτι τους βαπτισθεντας λεγει. Το ουν, Ουτω, που ισταται; ο γαρ Ἰησους ουκ
εκοιμηθη δια του βαπτισματος. Τινος δε ενεκεν φησι, Τους κοιμηθεντας; Ὥστε ου περι
καθολικης, αλλα περι μερικης αναστασεως διαλεγεται. Ἄξει τους κοιμηθεντας δια του
Ἰησου, φησι· και πολλαχου ουτω λεγει. Τουτο γαρ υμιν λεγομεν εν λογω Κυριου, οτι
ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι εις την παρουσιαν του Κυριου, ου μη φθασωμεν τους
κοιμηθεντας· περι των πιστων λεγων, και οι κοιμηθεντες εν Χριστωι· και παλιν, Οι
νεκροι αναστησονται. Ἔπειτα ου περι αναστασεως αυτωι ο λογος μονον, αλλα και περι
αναστασεως και περι τιμης της εν δοξηι. Ἀναστασεως 62.436 μεν ουν παντες
απολαυσονται, φησιν· εν δοξηι δε ου παντες εσονται, αλλ', Οι εν Χριστωι. Ἐπει ουν
παραμυθησασθαι βουλεται αυτους, ου τουτωι μονον παραμυθειται, αλλα και τηι τιμηι τηι
πολληι και τωι ταχει, επει εκεινο ᾔδεσαν. Ὅτι γαρ τηι τιμηι βουλεται αυτους
παραμυθησασθαι, προιων φησι, Και παντοτε συν Κυριωι εσομεθα· και, οτι Ἐν νεφελαις
αρπαγησομεθα. Πως δε οι πιστοι δια του Ἰησου κοιμωνται· ∆ηλονοτι τον Χριστον
εχοντες εν εαυτοις. Το δε, Ἄξει συν αυτωι, δεικνυσι πολλαχοθεν αγομενους. Τουτο γαρ
υμιν, φησι, λεγομεν εν λογωι Κυριου. Ξενον τι εμελλε λεγειν· δια τουτο και το
αξιοπιστον τιθησιν. Ἐν λογωι Κυριου, φησι· τουτεστιν, Ουκ αφ' εαυτων, αλλα παρα του
Χριστου μαθοντες λεγομεν, Ὅτι ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι εις την παρουσιαν
του Κυριου, ου μη φθασωμεν τους κοιμηθεντας. Ὅπερ εν τηι προς Κορινθιους φησιν, οτι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

Ἐν ατομωι, εν ριπηι οφθαλμου. Ἐνταυθα το αξιοπιστον τηι αναστασει και τωι τροπωι
παρεστησε. βʹ. Και επειδη το πραγμα δοκει δυσκολον ειναι, δεικνυσιν αυτος οτι ωσπερ
εστιν ευκολον τους ζωντας αρθηναι, ουτω και τους απελθοντας. Το δε, Ἡμεις, ου περι
εαυτου φησιν· ου γαρ δη εμελλεν αυτος μεχρι της αναστασεως μενειν, αλλα τους
πιστους λεγει. ∆ια τουτο προσεθηκεν, Οι περιλειπομενοι εις την παρουσιαν του Κυριου,
ου μη φθασωμεν τους κοιμηθεντας· ως αν ει ελεγε· Μη νομισηις εργωδιαν ειναι τινα,
ακουων οτι οι ζωντες τοτε τους διαλυθεντας, τους σαπεντας, τους μυρια ετη εχοντας ου
μη προλαβωσι· Θεος εστιν ο ποιων. Ἀλλ' ωσπερ ευκολον αυτωι εκεινους τους
απηρτισμενους αγαγειν, ουτω και τους διαλελυμενους. Ἀλλ' εισι τινες, οι διαπιστουσι
τωι πραγματι, επειδη τον Θεον ουκ ισασι. Τι γαρ, ειπε μοι, ευκολωτερον, εκ του μη οντος
εις το ειναι παραγαγειν, η διαλυθεντα αναστησαι παλιν; Ἀλλα τι φασιν; Ὁ δεινα, φησι,
ναυαγιον υπεστη, και κατεποντισθη, και πεσοντα αυτον ιχθυες εδεξαντο πολλοι και των
ιχθυων εκαστος μελος εφαγεν. Ειτ' αυτων δη τουτων ο μεν εν τωιδε τωι κολπωι, ο δε εν
τωιδε συνεληφθη, και εβρωθη υφ' ετερου, και ουτος υπο αλλου. Και ουτοι παλιν εν
αλλοις χωριοις απεθανον οι τους ιχθυς φαγοντες τους τον ανδρα καταφαγοντας, και
αυτοι ισως υπο θηριων. Τοσαυτης δε της συγχυσεως γενομενης και διασπορας, πως
παλιν αναστησεται ο ανηρ; τις ο τον χουν συναγων; ∆ια τι γαρ τουτο λεγεις, ανθρωπε,
και ορμαθους ληρων υφαινεις, και ως απορον τιθεις; Ειπε γαρ μοι, αν μη εις θαλατταν
καταπεσηι, αν γαρ μη ιχθυς φαγηι, μηδε βρωθηι παλιν ο ιχθυς υπο μυριων ανθρωπων,
αλλα κηδευθεις εν λαρνακι ο ανηρ τεθηι, και μητε σκωληκες, μητε αλλο τι διενοχλησηι,
πως αναστησεται το διαλυθεν; πως η κονις και η τεφρα συγκολληθησεται, ποθεν το
ανθος λοιπον εσται του σωματος; τουτο δε ουκ απορον; Ἂν μεν ουν Ἕλληνες ωσιν οι
ταυτα διαπορουντες, προς αυτους μυρια ερουμεν. Τι δηποτε; εισι γαρ παρ' αυτοις οι τας
ψυχας και εις φυτα και εις θαμνους αγοντες και εις κυνας· ειπε μοι, τι ευκολωτερον, το
οικειον 62.437 σωμα αναλαβειν, η το αλλοτριον; Ἄλλοι παλιν φασιν υπο πυρος
αναλισκεσθαι, και ιματιων αναστασιν γινεσθαι και υποδηματων, και ου καταγελωνται·
ετεροι ατομους εισαγουσιν. Ἀλλα προς εκεινους ουδεις ημιν λογος· προς δε τους
πιστους, ει γε πιστους δει καλειν, τους ερωτωντας, ομως ερουμεν το αποστολικον, οτι
πασα η ζωη απο φθορας γινεται, παντα φυτα, παντα σπερματα. Ουχ οραις την συκην
ηλικον μεν εχει κορμον, ηλικα δε στελεχη; φυλλα δε ποσα, κλαδους, ανθερικας, ριζας
τοσουτον επεχουσας και εγκεκολπισμενας; Αυτη τοινυν η τηλικαυτη και τοιαυτη απο
της κεγχρου γινεται εκεινης της καταβληθεισης, και αυτης διαφθαρεισης πρωτον· καν
μη σαπηι και διαλυθηι, ουδεν τουτων εσται. Ειπε μοι, ποθεν τουτο γινεται; Και η αμπελος
δε η ουτω καλη και ιδειν και μετεχειν, απο του ειδεχθους γινεται εκεινου. Τι δε, ειπε
μοι, ουχι υδωρ εστιν εν το ανωθεν καταφερομενον; και πως εις τοσαυτα μεταβαλλεται;
Τουτο γαρ της αναστασεως θαυμασιωτερον. Ἐκει μεν γαρ και το αυτο σπερμα, και το
αυτο υποκειται φυτον, και η συγγενεια πολλη· ενταυθα δε ειπε μοι πως μιαν εχον
ποιοτητα και μιαν φυσιν, εις τοσαυτα τρεπεται; Ἐν αμπελωι γινεται οινος, ουχι οινος
μονον, αλλα και φυλλα και οπος· και γαρ ουχ ο βοτρυς μονον, αλλα και το λοιπον της
αμπελου αυτωι τρεφεται· παλιν εν ελαιαι ελαιον, και τα αλλα, οσα ουκ εστιν ειπειν. Και
το θαυμαστον, ενταυθα υγρον, εκει ξηρον, ενταυθα γλυκυ, εκει οξυ, εκει στυφον,
ετερωθι πικρον. Πως, ειπε μοι, τρεπεται εις τοσαυτα; ειπε τον λογον· αλλ' ουκ αν εχοις.
Ἐπι δε σου αυτου, ειπε μοι (εγγυτερον γαρ), τουτο το σπερμα το καταβαλλομενον πως
εις οφθαλμους, πως εις ωτα, πως εις χειρας, πως εις καρδιαν, πως εις τοσαυτα
ρυθμιζεται και διατυπουται; ουχι μυριαι διαφοραι εν τωι σωματι, σχηματων, μεγεθων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

ποιοτητων, θεσεων, δυναμεων, ρυθμων; πως νευρα, και φλεβες, και σαρκες, και οστα,
και υμενες, και αρτηριαι, και αρθρα, και χονδροι, και οσα ετερα τουτων πλειονα παιδες
ιατρων ακριβολογουνται, α την ημετεραν συνεχει φυσιν, και ταυτα απο του ενος
σπερματος; Ἆρα πολλωι σοι δοκει τουτων ειναι τουτο απορωτερον, πως το υγρον και
μαλακον εις σκληρον και ψυχρον πηγνυται, το οστουν; πως εις θερμον και υγρον, και το
αιμα, ενωθεν; πως εις ψυχρον και μαλθακον το νευρον; πως εις ψυχρον και υγρον την
αρτηριαν; ποθεν ταυτα, ειπε μοι; ταυτα ου διαπορεις; Ουχι οραις καθ' εκαστην ημεραν
αναστασιν και θανατον εν ταις ηλικιαις γινομενον; που η νεοτης απηλθεν; ποθεν το
γηρας ηλθε; πως ο γεγηρακως εαυτον μεν νεον ποιησαι ου δυναται, ετερον δε παιδιον
τικτει νεωτατον, και ο εαυτωι ου δυναται παρασχειν, ετερωι παρεχει.
γʹ. Τουτο και επι των δενδρων και επι των ζωων εστιν ιδειν. Καιτοι το ετερωι
παρεχον, εαυτωι προτερον οφειλει παρασχειν. Ἀλλα ταυτα μεν ο λογισμος ο ανθρωπινος
απαιτει· οταν δε ο Θεος δημιουργηι, παντα υποχωρειτω. Ει ταυτα ουτως απορα, και μεθ'
υπερβολης απορα, υπεισηλθε μοι νυν εννοια των μαινομενων, και την γεννησιν την
ασωματον πολυπραγμονουντων του Υιου. Τα καθ' εκαστην ημεραν γινομενα, και χερσιν
υποβαλλομενα, και μυριακις ζητηθεντα ουδεις ουδεπω ευρειν δεδυνηται· 62.438 πως
ουν την αῤρητον εκεινην και αφραστον γεννησιν πολυπραγμονουσιν, ειπε μοι; ουκ
απεκαμεν η διανοια των τοιουτων κενεμβατουσα; ουκ εις μυριους ιλιγγους περιετραπη;
ουχι αχανης γεγονε; Και ομως ουδε ουτω παιδευονται. Περι σταφυλων και συκων ουδεν
ειπειν δυναμενοι, περι του Θεου πολυπραγμονουσιν. Ειπε γαρ μοι, πως το γιγαρτον
εκεινο αναλυεται εις φυλλα και στελεχη; πως προ τουτου ουκ ην εν αυτωι, ουδε εωρατο;
Ἀλλ' ου το γιγαρτον εστι, φησιν, αλλα της γης το παν. Και πως χωρις τουτου ουδεν
φερει αφ' εαυτης; Ἀλλα μη ανοηταινωμεν· ουτε της γης εστιν, ουτε της κεγχρου το
γινομενον, αλλα του και της γης και των σπερματων Κυριου. ∆ια τουτο και χωρις
τουτων και μετα τουτων ταυτα εποιησε γινεσθαι το μεν την αυτου δυναμιν δεικνυς,
ηνικα ελεγεν, Ἐξαγαγετω η γη βοτανην χορτου· το δε, μετα του δειξαι την αυτου
δυναμιν, και ημας παιδευων ειναι φιλοπονους και φιλεργους. Τι δη ταυτα ημιν ειρηται;
Ουχ απλως, αλλ' ινα και τηι αναστασει πιστευωμεν· και οταν τι παλιν λογισμοις
βουλομενοι καταλαβειν ουκ ισχυωμεν, μη δυσχεραινωμεν μηδε αγανακτωμεν, αλλ'
ευγνωμονως υποστρεφοντες, και αναχαιτιζοντες τον λογισμον, καταφευγωμεν επι το
δυνατον του Θεου και ευμηχανον. Ταυτα ουν ειδοτες, χαλινον επιθωμεν τοις λογισμοις·
μη υπερβαινωμεν τους ορους και τα μετρα τα δεδομενα της γνωσεως ημιν. Ει γαρ τις
δοκει, φησιν, ειδεναι τι, ουδεπω ουδεν εγνωκε καθως δει γνωναι. Ου λεγω περι Θεου
μονον, αλλα περι παντος πραγματος. Τι γαρ βουλει μαθειν περι γης; τι οιδας, ειπε μοι;
ποσον το μετρον αυτης; πηλικον το μεγεθος; οποια η θεσις; τις η ουσια; ποιος ο τοπος;
που εστηκε, και επι τινος; Ἀλλ' ουδεν αν τουτων εχοις ειπειν. Ἀλλ' οτι μεν εστι ψυχρα
και ξηρα και μελαινα, ταυτα αν εχοις ειπειν, περαιτερω δε ουδεν. Ἀλλα περι της
θαλαττης; Ἀλλ' ομοιως εις αμηχανιαν εμπεσηι, ουκ ειδως που μεν αρχεται, που δε ληγει,
επι τινος δε φερεται, τι τον πυθμενα αυτης διαβασταζει, ποιος δε αυτηι τοπος εστι,
ποτερον δε και μετ' αυτην εστιν ηπειρος, η εις υδωρ τελευται και αερα. Ἀλλα των εν
αυτηι τι οιδας; Ἀλλα τον αερα ειπω; αλλα τα στοιχεια; Ἀλλ' ουδεν ερεις. Ἀφω ταυτα,
Βουλει των φυτων το μικροτατον εκλεξωμεθα; την χλοην την ακαρπον, ηνπερ απαντες
ισμεν, ειπε πως τικτεται; ουχι υδωρ εστι το υποκειμενον και γη και κοπρος; τι το ποιουν
αυτην ουτω καλην φαινεσθαι, και χρωμα εχειν θαυμαστον; ποθεν εκεινο το καλλος
ουτω μαραινεται; Ουκ εστιν υδατος, ουκ εστι γης το εργον. Ὁραις οτι πανταχου πιστεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

χρεια; Πως η γη τικτει; πως ωδινει, ειπε μοι; Ἀλλ' ουδεν αν τουτων εχοις ειπειν.
Παιδευθητι, ω ανθρωπε, εν τοις κατω και τοις ενταυθα, και μη περιεργαζου μηδε
πολυπραγμονει τον ουρανον, και ειθε τον ουρανον, και μη του ουρανου τον ∆εσποτην.
Την γην ουκ οιδας, ειπε μοι, αφ' ης ετεχθης, εν ηι ετραφης, ην οικεις, ην πατεις, ης ανευ
ουδε αναπνευσαι δυνασαι, και τα τοσουτον αφεστηκοτα πολυπραγμονεις; Ὄντως
ανθρωπος ματαιοτης εστι. Καν μεν τις σε εις βυθον κελευηι καταβαινειν, και εξιχνευειν
τα εν τωι πυθμενι της θαλασσης, ουκ ανεξηι του επιταγματος· ουδενος δε αναγκαζοντος,
αυτος την ανεξιχνιαστον αβυσσον βουλει καταλαβειν; Μη, παρακαλω· αλλ' ανω πλεω
62.439 μεν, μη νηχομενοι λογισμοις· ταχεως γαρ αποκαμουμεθα, και
καταποντισθησομεθα· αλλα ταις θειαις κεχρημενοι Γραφαις, καθαπερ πλοιωι τινι τα
ιστια της πιστεως αναπετασωμεν. Ἂν εν ταυταις πλεωμεν, και κυβερνητης υμιν
παρεσται ο λογος του Θεου· αν δε νηχωμεθα εν τοις λογισμοις τοις ανθρωπινοις, ουκετι.
Τινι γαρ των ουτω νηχομενων κυβερνητης παρεσται; Ὥστε διπληι ο κινδυνος, τωι τε μη
πλοιον ειναι, τωι τε κυβερνητην απειναι. Ει γαρ και το σκαφος ανευ κυβερνητου
σφαλερον, οταν αμφοτερα απηι, ποια σω 62.440 τηριας ελπις; Μη δη ριπτωμεν εαυτους
εις κινδυνον φανερον, αλλ' επ' ασφαλους βαινωμεν, της ιερας αγκυρας εξαρτησαντες
εαυτους. Ουτω γαρ εις τον ευδιον λιμενα καταπλευσομεθα μετα πολλης μεν της
εμποριας, μετα πασης δε της ασφαλειας· και των αποκειμενων τοις αγαπωσιν αυτον
επιτυχωμεν αγαθων εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ Ηʹ.
Τουτο γαρ υμιν λεγομεν εν λογωι Κυριου, οτι ημεις οι ζωντες οι
περιλειπομενοι εις την παρουσιαν του Κυριου, ου μη φθασωμεν τους
κοιμηθεντας· οτι αυτος ο Κυριος εν κελευσματι, εν φωνηι αρχαγγελου, και
εν σαλπιγγι Θεου καταβησεται απ' ουρανου, και οι νεκροι εν Χριστωι
αναστησονται πρωτοι. Ἔπειτα ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι αμα συν
αυτοις αρπαγησομεθα εν νεφελαις εις απαντησιν του Κυριου εις αερα, και
ουτω παντοτε συν Κυριωι εσομεθα.
αʹ. Οι προφηται μεν το αξιοπιστον των λεγομενων δειξαι βουλομενοι, προ των
αλλων απαντων τουτο λεγουσιν· Ὅρασις, ην ειδεν Ἡσαΐας· και παλιν, Ῥημα Κυριου, ο
εγενηθη προς Ἱερεμιαν· και παλιν, Ταδε λεγει Κυριος, και οσα τοσαυτα. Πολλοι δε και
αυτον καθημενον ορωσι τον Θεον, ως αυτοις ιδειν δυνατον. Ὁ δε Παυλος ου καθημενον
ιδων, αλλ' εχων εν εαυτωι λαλουντα τον Χριστον, αντι του, Ταδε λεγει Κυριος, ελεγεν,
Ἢ δοκιμην ζητειτε του εν ημιν λαλουντος Χριστου; και παλιν, Παυλος αποστολος
Ἰησου Χριστου, δεικνυς οτι ουδεν αυτου εστιν· ο γαρ Ἀποστολος τα του αποστειλαντος
φθεγγεται. Και παλιν, ∆οκω δε καγω Πνευμα Θεου εχειν. Ἐκεινα μεν ουν πνευματι
παντα εφθεγγετο, τουτο δε, ο λεγει νυν, και ρητως ηκουσε παρα του Θεου· ωσπερ και
εκεινο, οπερ τοις Ἐφεσιων πρεσβυτεροις διαλεγομενος ελεγε, Μακαριον εστι μαλλον
διδοναι, η λαμβανειν, κατα το σιωπωμενον ηκουσεν. Ἴδωμεν τοινυν τι και νυν φησι.
Τουτο γαρ υμιν λεγομεν εν λογωι Κυριου, οτι ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι εις την
παρουσιαν του Κυριου, ου μη φθασωμεν τους κοιμηθεντας· οτι αυτος ο Κυριος εν
κελευσματι, εν φωνηι αρχαγγελου, και εν σαλπιγγι τηι εσχατηι καταβησεται απ' ουρανου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

Ὅπερ και ο Χριστος τοτε φησιν, Αι δυναμεις των ουρανων σαλευθησονται. Τι δηποτε εν
σαλπιγγι; Και γαρ εν τωι Σιναιωι ορει τουτο ορωμεν, και αγγελους κακει. Τι δε βουλεται η
φωνη του αρχαγγελου; Καθαπερ επι των παρθενων ελεγεν· εγειρεσθε, ηλθεν ο νυμφιος.
Ἤτοι τουτο φησιν, η οτι καθαπερ επι βασιλεως, ουτω και τοτε εσται, αγγελων προς την
αναστασιν υπηρετουμενων. Λεγει γαρ, αναστωσιν οι νεκροι· και γινεται το εργον, ου
των αγγελων προς τουτο ισχυοντων, αλλα του ρηματος αυτου· ωσανει βασιλεως
κελευσαντος και ειποντος· Ἐξελθοιεν οι συγκεκλεισμενοι, και οι υπηρεται εξαγοιεν,
ουκετι λοιπον απο της οικειας ισχυος, αλλ' απο της φωνης εκεινης τουτο ποιουσι. Τουτο
και αλλαχου ο Χριστος λεγει· Ἀποστελει τους αγγελους αυτου μετα σαλπιγγος μεγαλης,
και επισυναξουσι τους εκλεκτους αυτου εκ των τεσσαρων ανεμων, 62.440 απ' ακρων
αυτων. Και πανταχου τους αγγελους οραις διατρεχοντας. Τον ουν αρχαγγελον οιμαι τον
εφεστωτα ειναι τοις απεσταλμενοις βοωντα τουτο, οτι ετοιμους ποιειτε παντας· παρεστι
γαρ ο κριτης. Τι εστιν, Ἐν τηι εσχατηι σαλπιγγι; ∆εικνυσιν ενταυθα πολλας τας σαλπιγγας
γινομενας, και προς τηι εσχατηι καταβαινοντα τον κριτην. Και οι νεκροι, φησιν, εν
Χριστωι αναστησονται πρωτον, επειτα ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι αμα συν αυτοις
αρπαγησομεθα εν νεφελαις εις απαντησιν του Κυριου εις αερα, και ουτω παντοτε συν
Κυριωι εσομεθα. Ὥστε παρακαλειτε αλληλους εν τοις λογοις τουτοις Ει μελλει
καταβαινειν, τινος ενεκεν αρπαγησομεθα; Τιμης ενεκεν. Και γαρ βασιλεως εις πολιν
εισελαυνοντος, οι μεν εντιμοι προς απαντησιν εξιασιν, οι δε καταδικοι ενδον μενουσι
τον κριτην· και πατρος φιλοστοργου παραγενομενου, οι μεν παιδες, και αξιοι παιδες
ειναι, επ' οχηματος εξαγονται ωστε ιδειν και καταφιλησαι· οι δε προσκεκρουκοτες των
οικετων ενδον μενουσιν. Ἐπι του οχηματος φερομεθα του Πατρος· και γαρ αυτος εν
νεφελαις υπελαβεν αυτον, και ημεις εν νεφελαις αρπαγησομεθα. Ὁραις την τιμην οση;
και την απαντησιν καταβαινοντι ποιουμεθα, και το παντων μακαριωτερον, ουτω συν
αυτωι εσομεθα. Τις λαλησει τας δυναστειας του Κυριου, ακουστας ποιησει πασας τα
αινεσεις αυτου; Ὅσων αγαθων ηξιωσε το γενος το ανθρωπινον! πρωτοι οι
τελευτησαντες εγειρονται, και ουτως ομου η απαντησις γινεται. Ἄβελ ο προ παντων
τετελευτηκως ομου μετα των ζωντων τοτε απαντησει. Ὥστε ουδεν εσται πλεον εκεινοις
κατα τουτο, αλλ' ο διαφθαρεις, ο τοσαυτα εχων εν τηι γηι ετη, μετ' εκεινων απαντησεται,
και απαντες οι αλλοι. Ει γαρ ημας εκεινοι ανεμειναν ινα στεφανωθωμεν, καθως
ετερωθι φησι γραφων, Του Κυριου περι ημων κρειττον τι προβλεψαμενου, ινα μη χωρις
ημων τελειωθωσι· πολλωι μαλλον και ημεις εκεινους· μαλλον δε εκεινοι μεν ανεμειναν,
ημεις δε ουκετι· εν γαρ ατομωι η αναστασις γινεται, εν ριπηι οφθαλμου. Το δε λεγειν, οτι
συναγονται, τουτο δηλοι, οτι ανιστανται μεν πανταχου, συναγονται δε υπο των
αγγελων. Το μεν ουν αναστηναι, της του Θεου δυναμεως εργον εστι, τηι γηι κελευοντος
αφειναι την παρακαταθηκην, και ουδεις ο υπηρετουμενος, ωσπερ τοτε εκαλεσε τον
Λαζαρον, Λαζαρε, δευρο εξω· το δε αγαγειν, των υπηρετων γινεται. Ἀλλ' ει συναγουσι,
και περιτρεχουσιν αγγελοι, πως αυτοι ενταυθα αρπαζονται; Μετα το καταβηναι
αρπαζονται, μετα το συναχθηναι· αμα γαρ ουδενος ειδοτος τουτο γινεται. Ὅταν γαρ
ιδωσι την γην κλονουμενην, κονιν αναμι 62.441 γνυμενην, ισως παντοτε εγειρομενα τα
σωματα, ουδενος προς τουτο υπηρετουντος, αλλα του κελευσματος αρκουντος την γην
πεπληρωμενην πασαν κενωσαι· εννοησον γαρ οσον εστι τους απο του Ἀδαμ μεχρι της
αυτου παρουσιας παντας εκεινους εσταναι τοτε μετα γυναικων και παιδων· οταν ιδωσι
τοσουτον επι της γης θορυβον, τοτε εισονται. Ὥσπερ ουν επι της κατα σαρκα οικονομιας
ουδεν προεωρακεισαν, ουτω και τοτε.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

βʹ. Ὅταν ουν ταυτα γενηται, τοτε και η φωνη του αρχαγγελου εσται τοις
αγγελοις επιταττοντος και βοωντος, και αι σαλπιγγες, μαλλον δε ο των σαλπιγγων
ηχος. Ποιος αρα τρομος εξει, ποιος φοβος τους επι της γης απομενοντας; Μια γαρ
αρπαζεται, και μια καταλιμπανεται· και εις παραλαμβανεται, και εις αφιεται. Τις εσται η
ψυχη εκεινων, οταν τους μεν αιρομενους ορωσιν, εαυτους δε αφιεμενους; αρα ου πασης
γεεννης φοβερωτερον αυτους ταυτα διασαλευσαι δυνησεται; Ὑποθωμεθα τοινυν ηδη
τουτο παρειναι τωι λογωι. Ει γαρ θανατος αιφνιδιος, η πολεων σεισμοι, και απειλαι ουτω
ποιουσι τας ημετερας ψυχας· οταν την γην αναῤρηγνυμενην ιδωμεν και πεπληρωμενην
παντων εκεινων, οταν των σαλπιγγων ακουσωμεν, οταν της φωνης του αρχαγγελου
πασης σαλπιγγος λαμπροτερας ουσης, οταν τον ουρανον συνανελκομενον, οταν αυτον
παραγινομενον τον απαντων βασιλεα τον Θεον, τις αρα ημιν εσται η ψυχη; Φριξωμεν,
παρακαλω, και φοβηθωμεν, ως ηδη τουτων γινομενων· μη τηι μελλησει παραμυθωμεθα
εαυτους· οταν γαρ παντως δεηι γενεσθαι, ουδεν η μελλησις ωφελει. Ποσος ο τρομος;
ποσος ο φοβος τοτε; Ειδετε ποτε τους απαγομενους την επι θανατον; ποιαν νομιζετε
αυτοις ειναι την ψυχην, την μεχρι της πυλης οδον βαδιζουσι; ποσων θανατων ου
χειρονα; τι ουκ αν ελοιντο και πραξαι και παθειν, ωστε απαλλαγηναι της αχλυος
εκεινης του νεφους; Ἐγω πολλων ηκουσα λεγοντων των φιλανθρωπιαι βασιλικηι μετα
την απαγωγην εις τουπισω κληθεντων, οτι ουδε ανθρωπους εωρων τους ανθρωπους,
τεθορυβημενης της ψυχης και εκπεπληγμενης και εξεστηκυιας. Ει τοινυν σωματικος
θανατος ουτως ημας φοβει, οταν αιωνιος παραγενηται, τι πεισομεθα; Και τι λεγω περι
των απαγομενων; οχλος περιεστηκε τοτε, οι πλειους ουδε ειδοτες αυτους. Ει τις εκεινων
τας ψυχας περιεσκοπησεν, ουδεις ουτως ωμος, ουδεις ουτω θρασυς, ουδεις ουτω
γενναιος, ος ου καταπεπτωκυιαν αυτην εχει, παρειμενην υπο του φοβου και της
αθυμιας. Ει δε ετερων αναιρουμενων τον θανατον τουτον, τον υπνου ουδεν
διαφεροντα, οι μηδεν κοινωνουντες ουτω διατιθενται· οταν ημεις αυτοι τοις μειζοσι
περιπιπτωμεν, τις αρα εσται καταστασις; Ουκ εστιν, ουκ εστι, πιστευσατε, παραστησαι
λογωι το παθος. Ναι, φησιν· αλλα φιλανθρωπος ο Θεος, και ουδεν τουτων εσται. Ουκουν
εικη γεγραπται. Ου, φησιν, αλλα προς απειλην μονον, ινα σωφρονωμεν. Ἐαν ουν μη
σωφρονωμεν, αλλα μενωμεν κακοι, ουκ επαξει την κολασιν, ειπε μοι; ουκουν ουδε τοις
αγαθοις αποδωσει τας αμοιβας; Ναι, φησιν· εκεινο γαρ αυτωι πρεπον εστι και υπερ την
αξιαν ευεργετειν. Ὥστε εκεινα μεν αληθη και παντως εσται· τα δε των κολασεων ου
παντως, αλλ' απειλης ενεκεν και φοβου; Ποθεν υμας πεισω, ουκ οιδα. Ἂν ειπω οτι ο
σκωληξ αυτων ου τελευτησει, 62.442 και το πυρ ου σβεσθησεται, εαν ειπω οτι
απελευσονται εις πυρ αιωνιον, αν τον πλουσιον παραγαγω ηδη κολαζομενον, παντα
απειλης ειναι ερειτε. Ποθεν ουν υμας πεισω; Σατανικος γαρ ουτος ο λογισμος, χαριν
ανονητον χαριζομενος, και ραιθυμους ποιων. Πως ουν αυτον εξελωμεν; Ὅσα αν ειπωμεν
απο των Γραφων, ερειτε οτι απειλης ενεκεν. Ἀλλα τουτο μεν περι των μελλοντων εχοι
τις αν ειπειν· περι δε των εκβεβηκοτων και τελος εσχηκοτων, ουκετι. Ἠκουσατε παντες
περι του κατακλυσμου· μη και εκεινα απειλης ενεκεν ειρηται; ουχι και εξεβη και γεγονε;
Τοιαυτα και εκεινοι πολλα ελεγον· και εν εκατον ετεσι της κιβωτου τεκταινομενης, και
των ξυλων υφαινομενων, και του δικαιου βοωντος, ουδεις ο πιστευων ην. Ἀλλ' επειδη
ουκ επιστευσαν τηι δια των ρηματων απειληι, υπεστησαν την δια των πραγματων
τιμωριαν. Τουτο και ημεις πεισομεθα, αν μη πιστευσωμεν. ∆ια τοι τουτο και την
παρουσιαν αυτου ταις ημεραις παραβαλλει του Νωε· επειδη καθαπερ εκεινωι τωι
κατακλυσμωι ηπιστησαν τινες, ουτω και τωι κατακλυσμωι της γεεννης. Μη απειλη εκεινα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

εστιν; ουχι εργον γεγονεν; Ειτα ο κολασιν ουτως αθροον τοτε επαγαγων, ου πολλωι
μαλλον και νυν επαξει; ου γαρ δη ελαττονα των τοτε τα νυν γινομενα. Πως; Ὅτι, τοτε
εισηλθον, φησιν, οι υιοι του Θεου προς τας θυγατερας των ανθρωπων, και αι επιμιξιαι
ησαν το δεινον· νυν δε ουδεν εστιν ειδος κακιας οπερ ατολμητον. Ἆρα ουν πιστευετε οτι
γεγονεν ο κατακλυσμος, η ληρος υμιν δοκει; Καιτοι γε και τα ορη, ενθα η κιβωτος
ιδρυνθη, μαρτυρει, τα Ἀρμενιας λεγω.
γʹ. Πλην εκ περιουσιας πολλης και εφ' ετερον εκεινου σαφεστερον αξω τον
λογον. Ἐπεδημησε τις υμων τηι Παλαιστινηι ποτε; λοιπον γαρ ουκετι λογον, αλλα
πραγματα ερω· καιτοι και τα προτερα πραγματων σαφεστερα ην· απερ γαρ αν ειπηι η
Γραφη, ταυτα των ορωμενων πιστοτερα. Ἐπεδημησεν ουν υμων τις τηι Παλαιστινηι ποτε;
εγωγε οιμαι. Τι ουν; Μαρτυρησατε μοι υμεις οι τους τοπους εωρακοτες προς τους ου
γενομενους εκει. Ἀσκαλωνος γαρ ανω και Γαζης εις αυτο του Ἰορδανου ποταμου το
τελος, εστι χωρα πολλη τις και ευφορος· μαλλον δε ην· νυν γαρ ουκ εστιν· αυτη δη ουν
ως παραδεισος ην. Ειδε γαρ, φησι, Λωτ πασαν την περιχωρον του Ἰορδανου, και ην
ποτιζομενη, ως παραδεισος του Θεου. Αυτη δη ουν η ουτως ευθαλης, και προς πασας τας
χωρας αμιλλωμενη, η φθανουσα τηι ευθηνιαι τον παραδεισον του Θεου, πασων των
ερημων ερημοτερα εστι νυν· και εστηκε μεν δενδρα, και καρπον εχει· ο δε καρπος της
του Θεου οργης εστιν υπομνημα. Ἑστηκασι μεν γαρ ροαι, και το ξυλον λεγω και ο
καρπος, λαμπραν την επιφανειαν εχουσαι, και τωι αγνωτι παρεχουσαι πολλας τας
ελπιδας· ει δε ληφθειεν εις χειρας, διακλασθεισαι καρπον μεν ουδενα, κονιν δε και
τεφραν πολλην δεικνυουσιν εναποκειμενην ενδον. Τοιαυτη και η γη πασα· καν λιθον
ευρηις, τετεφρωμενον ευρησεις. Και τι λεγω λιθον και ξυλα και γην, οπου γε και αηρ, και
τα υδατα μετεσχε της συμφορας; Καθαπερ γαρ σωματος εμπρησθεντος και
κατακαυθεντος, το μεν σχημα μενει, και ο τυπος εν τηι του πυρος οψει, και ογκος και η
αναλογια, η δε δυναμις ουκετι· ουτω δη εκει γην εστιν ιδειν, αλλ' ουδεν εχουσαν γης,
αλλα παντα τεφραν· δενδρα και καρπους, αλλ' ουδεν εχοντα δενδρων ουδε καρπων·
αερα και υδωρ, αλλ' ουδεν αερος ουδε υδατος· και γαρ και ταυτα τετεφρωται. Καιτοι
πως αν αηρ εμ 62.443 πρησθειη ποτε; πως δ' αν υδωρ μενον υδωρ; ξυλα μεν γαρ και
λιθους δυνατον καιειν, αερα δε και υδωρ ουδαμως δυνατον. Ἡμιν ου δυνατον, τωι δε
αυτα ποιησαντι δυνατον. Τοιγαρουν ουδεν ετερον η καμινος εστιν ο αηρ, καμινος το
υδωρ· παντα ακαρπα, παντα αγονα, παντα της προλαβουσης οργης εικονες, της
μελλουσης τεκμηρια. Μη και ταυτα απειλαι ρηματων; μη και ταυτα ψοφοι ρηματων;
Ἐμοι μεν γαρ ουδε τα προτερα απιστα, αλλ' ομοιως τοις ορωμενοις τα μη ορωμενα
πιστα· τωι δε απιστωι και ταυτα ικανα πιστιν παρασχειν. Ει τις απιστει τηι γεεννηι, τα
Σοδομα λογιζεσθω, τα Γομοῤρα εννοειτω, την τιμωριαν την γεγενημενην, και ετι
μενουσαν. Τουτο του διαιωνιζειν την κολασιν τεκμηριον. Φορτικα ταυτα· εκεινα δε ου
φορτικα, οταν λεγηις, οτι ουκ εστι γεεννα, αλλ' απλως ηπειλησεν ο Θεος; οταν εκλυσηις
τας χειρας του λαου; Συ με ταυτα αναγκαζεις λεγειν ο διαπιστων. Ει τοις ρημασιν
επιστευσας του Χριστου, ουκ ηναγκαζομην την απο των πραγματων πιστιν παραγαγειν·
επειδη δε εκεινα πεφευγας, και εκων και ακων πεισθησηι λοιπον. Τι γαρ εχεις περι των
Σοδομων ειπειν; Βουλει και την αιτιαν μαθειν, δι' ην τοτε ταυτα εγενετο; Ἓν ην
αμαρτημα χαλεπον μεν και επαρατον, πλην αλλ' εν· παισιν επεμαινοντο οι τοτε, και δια
τουτο ταυτην εδοσαν την δικην. Νυν δε μυρια και ισα, και χαλεπωτερα γινεται τουτων
αμαρτηματα. Ειτα ο υπερ ενος αμαρτηματος τοσαυτην εκχεων οργην, και μητε του
Ἀβρααμ την ικετηριαν δυσωπηθεις, μητε τον ενοικον Λωτ, τον υπερ της εις τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

δουλους αυτου τιμης τας θυγατερας εις υβριν προεμενον τας εαυτου, τοσουτων οντων
των αμαρτηματων, φεισεται; Γελως οντως ταυτα και ληρος και πλανη και διαβολικη
απατη. Βουλει και ετερον επαγαγω; Τον Φαραω παντως ακουεις τον Αιγυπτιων βασιλεα·
ουκουν οιδας και την δικην ην εδωκε, και πως αυτοις αρμασι και ιπποις μετα του
στρατοπεδου παντος εις το Ἐρυθραιον κατεποντισθη πελαγος. Βουλει και ετερα μαθειν;
εκεινος μεν γαρ ισως ασεβης ην, μαλλον δε ουκ ισως, αλλ' οντως ασεβης ην. Βουλει και
εκ των πιστευοντων και προσεχοντων τωι Θεωι, βιου δε ουκ οντων ορθου,
τιμωρουμενους ιδειν; ακουσον του Παυλου λεγοντος· Μηδε πορνευωμεν, καθως τινες
αυτων εξεπορνευσαν, και επεσον εν μιαι ημεραι εικοσιτρεις χιλιαδες· μηδε γογγυζωμεν,
καθως τινες αυτων εγογγυσαν, και απωλοντο υπο του ολοθρευτου· μηδε εκπειραζωμεν
τον Χριστον, καθως τινες αυτων επειρασαν, και υπο των οφεων απωλοντο. Ει δε
πορνεια τοσουτον ισχυσεν, ει δε γογγυσμος, τι ουκ εργασεται τα ημετερα; Ει δε μη
απαιτει νυν δικην, μη θαυμασηις· εκεινοι μεν γαρ ουκ ᾔδεσαν την γεενναν· διο ταις παρα
ποδας εκολαζοντο τιμωριαις· συ δε οσα αν αμαρτηις, καν μηδεμιαν δικην δωις, αποτισεις
εκει. Ειτα τους μεν νηπιωδεστερους, και ου τοσαυτα πταιοντας τοσαυτα εκολαζεν, ημων
δε φεισεται; Ουκ αν εχοι λογον. Καν γαρ τα αυτα αμαρτωμεν εκεινοις, μειζονος εσμεν
κολασεως αξιοι. ∆ια τι; Ὅτι πλειονος απελαυσαμεν χαριτος. Ὅταν δε και πλειονα και
μειζονα εκεινων πταιωμεν, τινα ουχ υποστησομεθα δι 62.444 κην; Ἐκεινοι (και μη με τις
νομιζετω θαυμαζοντα αυτους, η συγγινωσκοντα αυτοις λεγειν, μη γενοιτο· οταν γαρ ο
Θεος κολαζηι, ο την εναντιαν φερων ψηφον, απο διαβολικης διανοιας τουτο ποιει· ου
τοινυν επαινων αυτους, ουδε συγγινωσκων τουτο φημι, αλλα δεικνυς την ημετεραν
κακιαν)· εκεινοι τοινυν, ει και εγογγυζον, αλλ' εις ερημον ηρχοντο· ημεις δε πατριδα
εχοντες, και εν οικιαις ταις ημετεραις οντες, γογγυζομεν. Ἐκεινοι δε, ει και επορνευον,
αλλ' απο Αιγυπτιακων εξελθοντες αρτι κακων, και νομου σχεδον ουκ ακουσαντες
τοιουτου· ημεις δε εκ προγονων τα σωτηρια παραλαβοντες δογματα· ωστε μειζονος
κολασεως εσμεν αξιοι. Βουλει και ετερα ακουσαι, οσα επαθον εν Παλαιστινηι, λιμους,
λοιμους, πολεμους, αιχμαλωσιας, τας επι Βαβυλωνιων, τας επι Ἀσσυριων, τα υπο
Μακεδονων κακα, τα επι Ἀδριανου και Ουεσπασιανου; Βουλομαι σοι, αγαπητε, τι
διηγησασθαι, αλλα μη αποπηδησηις· μαλλον δε προ τουτου ετερον ερω. Λιμος εγενετο
ποτε, φησι, και ο βασιλευς εβαδιζεν επι του τειχους· ειτα γυνη προσελθουσα ταυτα
φθεγγεται προς αυτον τα ρηματα· Βασιλευ, ειπε μοι η γυνη αυτη· Ὀπτησωμεν σου
σημερον τον υιον και φαγωμεν, και αυριον τον εμον· και ωπτησαμεν, και εφαγομεν· και
τον αυτης ουκετι εδωκε. Τι ταυτης της συμφορας χαλεπωτερον; Παλιν αλλαχου ο
προφητης φησι· Χειρες γυναικων οικτιρμονων ηψησαν τα τεκνα αυτων. Ἰουδαιοι μεν
ουν τοιαυτην εδοσαν δικην· ημεις δε ου πολλωι μαλλον δωσομεν;
δʹ. Βουλει και ετερας αυτων ακουσαι συμφορας; τα Ἰωσηππου επελθε, και
μαθησηι πασαν εκεινην τραγωιδιαν, αν αρα σε πεισωμεν απο τουτων οτι εστι γεεννα.
Ἐννοησον γαρ· ει εκεινοι εκολαζοντο, δια τι ημεις μη κολαζομεθα; η πως εικος ημας μη
κολαζεσθαι, χειρονα εκεινων πταιοντας; η δηλον, οτι δια το αποκεισθαι ημιν την
κολασιν; Ει δε βουλει, και επι προσωπου ενος εκαστου ερω πως εκολασθησαν· Ἀδελφον
απεκτεινεν ο Καιν. ∆εινον μεν το αμαρτημα· πως γαρ ου; αλλ' εδωκε δικην, και
χαλεπην, και μυριων ανταξιαν θανατων, και υπερ ης ειλετο αν και μυριακις αποθανειν·
ακουε γαρ αυτου λεγοντος, Ει εκβαλλεις με απο της γης, και απο του προσωπου σου
κρυβησομαι, και εσται πας ο ευρισκων με, αποκτενει με. Ειπε ουν μοι, ου τα αυτα
πραττουσιν εκεινωι πολλοι και νυν; οταν γαρ μη σαρκικον, αλλα πνευματικον ανεληις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

αδελφον, ουχι ταυτον ειργασω; Τι γαρ, ει και μη ξιφει, αλλ' ετερωι τροπωι, οταν
δυναμενος λυσαι λιμον, περιιδηις; Τι ουν; ουδεις εφθονησε νυν τωι αδελφωι; ουδεις
περιεβαλε κινδυνοις; αλλ' ενταυθα ουκ εδωκαν δικην. Ἀλλα δωσουσιν. Ειτα ο μεν μη
νομων ακουσας γραπτων μηδε προφητων, μητε σημεια θεασαμενος μεγαλα, τοσαυτην
διδωσι τιμωριαν· ο δε ετερως τα αυτα δεδρακως, και μηδε τοσουτοις παραδειγμασι
σωφρονιζομενος, ατιμωρητος εσται; και που το δικαιον του Θεου; η που το αγαθον;
Παλιν ξυλα τις συλλεξας εν τωι σαββατωι, κατελευσθη· καιτοι γε μικρα 62.445 αυτη η
εντολη, και της περιτομης φαυλοτερα. Ειτα ο μεν ξυλα συλλεξας εν σαββατωι ελιθασθη,
οι δε μυρια εργασαμενοι πολλακις παρανομα απηλθον ατιμωρητοι. Ἂν ουν μη γεεννα ηι,
που το δικαιον, που το απροσωποληπτον; Καιτοι πολλα εγκαλει αυτοις τοιαυτα, οτι τα
σαββατα ου τηρουσι. Παλιν αλλος τις ο Χαρμει, αναθημα κλεψας, μετα του γενους
ελιθασθη παντος. Τι ουν; ουδεις εξ εκεινου ιεροσυλος γεγονεν; Ὁ Σαουλ παλιν
φεισαμενος παρα το τωι Θεωι δοκουν, τοσαυτην υπεστη τιμωριαν· ουδεις ουν εφεισατο εξ
εκεινου; Ειθε μεν ουν τουτο· ουχι μαλλον θηριων αλληλους κατεσθιομεν παρα το τωι
Θεωι δοκουν, και ουδεις επεσεν εν πολεμωι. Παλιν οι του Ἠλει υιοι επειδη προ του
θυμιαματος ησθιον, δικην εδοσαν χαλεπωτατην μετα του πατρος. Ουδεις ουν εγενετο
πατηρ ραιθυμος περι παιδας; ουτε μοχθηροι παιδες; αλλ' ουδεις εδωκε δικην. Ποτε ουν
δωσουσιν, αν γεεννα μη ηι; Παλιν μυρια αν τις εχοι καταλεγειν ετερα. Τι δε; ο Ἀνανιας
και η Σαπφειρα, ουκ επειδη εκλεψαν εξ ων ανεθηκαν, παραχρημα ετιμωρηθησαν;
Ουδεις ουν αρα εξ εκεινου ταυτα εποιησε; πως ουν ουκ εδωκαν την αυτην δικην; Ἆρα σε
πειθομεν οτι γεεννα εστιν, η πλειονων σοι δει παραδειγματων; Ουκουν και επι τα
αγραφα ηξομεν, τα νυν εν τωι βιωι γινομενα· αναγκαιον γαρ παντοθεν ταυτην ημιν
συλλεγηναι την εννοιαν, ινα μη ματην εαυτοις χαριζομενοι, βλαπτωμεν εαυτους. Ουχ
οραις πολλους εν συμφοραις, τα σωματα αναπηρους, μυρια πασχοντας δεινα, ετερους δε
ευδοκιμουντας; δια τι οι μεν φονων διδοασι δικας, οι δε ου; Ἄκουσον του Παυλου
λεγοντος· Τινων αι αμαρτιαι προδηλοι εισι, τισι δε και επακολουθουσι. Ποσοι διεφυγον
ανδροφονοι; ποσοι τυμβωρυχοι; Ἀλλ' αφεισθω ταυτα. Ποσους ουχ οραις κολαζομενους
κολασιν χαλεπην; οι μεν νοσωι μακραι παρεδοθησαν, οι δε βασανοις διηνεκεσιν, οι δε
ετεροις μυριοις δεινοις. Ὅταν 62.446 ουν ιδηις τα αυτα εκεινοις τετολμηκοτα, η και
πολλωι πλειονα, και μη διδοντα δικην, ουχι και ακων ομολογησεις την γεενναν; Ἔκλεγε
τουτους τους ενταυθα προ σου κεκολασμενους χαλεπως, εννοει οτι ο Θεος
προσωποληπτης ουκ εστι, και οτι μυρια εργασαμενος κακα, ουδεν τοιουτον πεπονθας,
και εξεις την εννοιαν της γεεννης. Ουτω γαρ ημιν αυτην ο Θεος εγκατεσπειρεν, ως
μηδενα αγνοησαι τουτο ποτε. Και γαρ ποιηται και φιλοσοφοι και μυθολογοι, και παντες
απλως ανθρωποι, περι της ανταποδοσεως εφιλοσοφησαν της εκει, και εν ᾅδου
κολαζεσθαι ειρηκασι τους πολλους. Ει δε εκεινα μυθοι, αλλ' ου τα παρ' ημιν. Ταυτα ουχ
απλως φοβησαι βουλομενος ειπον, ουδε βαρυναι τας υμετερας ψυχας, αλλα
σωφρονισαι, και κουφοτερας εργασασθαι. Ἐβουλομην και αυτος εγω μη ειναι κολασιν,
και μαλιστα παντων εγω. Τι δηποτε; Ὅτι υμων μεν εκαστος υπερ της εαυτου ψυχης
δεδοικεν· εγω δε και της προστασιας ταυτης ευθυνας υφεξω· ωστε μαλιστα παντων εμε
διαφυγειν αδυνατον. Ἀλλ' ουκ εστι μη ειναι κολασιν και γεενναν. Τι παθω; Παλιν
επαπορουσι και φασι· Που ουν του Θεου το φιλανθρωπον; Πανταχου. Μαλλον δε εν
ετερωι περι τουτου διαλεξομαι καιρωι, ινα μη τους περι γεεννης συγχεωμεν λογους. Τεως
δε οπερ εκερδαναμεν απο των ειρημενων, μη διαῤρυηι κερδος γαρ ου μικρον πεπεισθαι
περι γεεννης. Ἡ γαρ των τοιουτων λογων μνημη καθαπερ τι πικρον φαρμακον, πασαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

κακιαν αποσμηξαι δυνησεται, συνεχως υμων ενιζανουσα τηι διανοιαι. Χρωμεθα τοινυν
αυτωι, ινα καθαραν καρδιαν εντευθεν εχοντες, ουτω καταξιωθωμεν ιδειν, α μητε
οφθαλμος ειδε, μητε ους ηκουσε, μητε επι καρδιαν ανθρωπου ανεβη· ων γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Θʹ.
Περι δε των χρονων και των καιρων, αδελφοι, ου χρειαν εχετε γραφεσθαι
υμιν. Αυτοι γαρ ακριβως οιδατε, οτι η ημερα Κυριου, ως κλεπτης εν νυκτι,
ουτως ερχεται.
αʹ. Ουδεν ουτως, ως εοικε, περιεργον εστι και λιχνον προς την των αφανων και
των κεκαλυμμενων μαθησιν, ως η των ανθρωπων φυσις. Τουτο δε αυτηι συμβαινειν
ειωθεν, οταν ατελη και μηδεπω κατηρτισμενην την διανοιαν εχηι. Και γαρ των παιδων
οι αφελεστεροι ου διαλιμπανουσιν αποκναιοντες και τροφεας και παιδαγωγους και
πατερας τηι πυκνοτητι των πευσεων, εν αις ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η, ποτε τοδε εστι,
και ποτε τοδε. Συμβαινει δε τουτο και απο του θρυπτεσθαι, και απο του μηδεν εχειν
ποιειν. Πολλα μεν ουν επειγεται μανθανειν ηδη και καταλαμβανειν ημων η διανοια,
μαλιστα δε τον περι της συντελειας καιρον. Και τι θαυμαστον, ει ημεις τουτο πασχομεν;
και γαρ αυτοι οι αγιοι εκεινοι οι αποστολοι μαλιστα αυτο παντων πεπονθασι, και προ
μεν του παθους προσελθοντες λεγουσι τωι Χριστωι· Ειπε ημιν, ποτε 62.446 ταυτα εσται,
και τι το σημειον της σης παρουσιας και της συντελειας του αιωνος; μετα δε το παθος
και την εκ νεκρων αναστασιν ελεγον προς αυτον· Ειπε ημιν, ει εν τωι χρονωι τουτωι
αποκαθιστανεις την βασιλειαν τωι Ἰσραηλ· και ουδεν προ τουτου αυτον ηροντο. Ἀλλ' ου
μετα ταυτα ουτως, Ὅτε γαρ του Πνευματος του αγιου κατηξιωθησαν, ου μονον αυτοι
ουκ ερωτωσιν, ουδε ασχαλλουσι προς την αγνοιαν, αλλα και τους ταυτην την ακαιρον
νοσουντας πολυπραγμοσυνην καταστελλουσιν. Ἄκουσον γουν οια νυν ο μακαριος
Παυλος φησι· Περι δε των χρονων και των καιρων, αδελφοι, ου χρειαν εχετε γραφεσθαι
υμιν. ∆ια τι μη ειπεν, οτι ουδεις οιδε; δια τι μη ειπεν, οτι ουκ απεκαλυφθη, αλλ', Ου
χρειαν εχετε γραφεσθαι υμιν; Ὅτι εκεινως μεν αν ελυπησε μαλλον· ουτω δε
παρεμυθησατο ειπων. Τωι γαρ, Ου χρειαν εχετε, και ως περιττον, και ως ασυμφορον,
ζητειν ουκ ειασε. Ποιον γαρ, ειπε μοι, το κερδος; Θωμεν ειναι την συντελειαν μετα
εικοσιν ετη, μετα τριακοντα, μετα εκατον· τι τουτο προς ημας; ουχι 62.447 εκαστωι η
συντελεια το της αυτου ζωης περας εστι; τι πολυπραγμονεις και ωδινεις υπερ του
κοινου τελους; Ἀλλ' οπερ εν τοις αλλοις πασχομεν, τουτο και εν τουτωι. Καθαπερ γαρ εν
τοις αλλοις τα ιδια αφεντες, τα κοινα μεριμνωμεν λεγοντες· Ὁ δεινα πορνος, ο δεινα
μοιχος, εκεινος ηρπασεν αλλος ηδικησε, των δε εαυτου ουδεις ουδενα λογον ποιειται,
αλλα παντων φροντιζει μαλλον, η των οικειων· ουτω και ενταυθα, αφεντες το οικειον
εκαστος τελος μεριμναιν, την κοινην βουλομεθα καταλυσιν μαθειν. Τι γαρ σοι κοινον
προς εκεινην εστιν; Ἂν ταυτην καλως διαθηι την τελευτην, ουδεν παρ' εκεινης πεισηι
δεινον. Ἔστω ποῤρω, εστω εγγυς· ουδεν τουτο προς ημας. ∆ια τουτο ουκ ειπεν ο
Χριστος, επειδη μη συνεφερε. Και πως ου συνεφερε, φησιν; Αυτος οιδεν ο κρυψας, δια τι
μη συνεφερεν· ακουε γαρ αυτου λεγοντος τοις αποστολοις· Ουχ υμων εστι γνωναι
χρονους η καιρους, ους ο Πατηρ εθετο εν τηι ιδιαι εξουσιαι. Τι περιεργαζεσθε λοιπον; οι
44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περι Πετρον τον κορυφαιον ταυτα ηκουσαν, ως τα μειζονα εαυτων ζητουντες μαθειν.
Ναι, φησιν, αλλ' ενην τα των Ἑλληνων επιστομιζειν ουτω στοματα. Πως, ειπε μοι;
Ἐπειδη εκεινοι, φησι, τον κοσμον τουτον θεον λεγουσιν ειναι· ει δε τον καιρον ᾔδειμεν
της καταλυσεως, επεστομισαμεν αν αυτων τα στοματα. Πανυ γε· τουτο γαρ εστι το
επιστομιζον εκεινους, το μαθειν, οτι ποτε καταλυεται, η το μαθειν ποτε καταλυεται; Ει
επιστομιζειν βουλεσθε, τουτο λεγετε προς αυτους, οτι περας εξει· ει μη πειθονται τουτωι,
ουδε εκεινωι πεισονται. Ἄκουσον του Παυλου λεγοντος· Αυτοι γαρ ακριβως οιδατε, οτι η
ημερα Κυριου, ως κλεπτης εν νυκτι, ουτως ερχεται· ουχ η κοινη μονον, αλλα και η
εκαστου ιδια· αυτη γαρ εκεινην μιμειται, επειδη ομοια αυτηι εστι και συγγενης. Ὅπερ
γαρ αθροως εκεινη, τουτο αυτη κατα μερος ποιει· και της συντελειας ο καιρος απο του
Ἀδαμ ελαβε την αρχην, το τε τελος εκαστου ημων της ζωης εικων συντελειας εστι, και
ουκ αν τις αμαρτοι συντελειαν αυτο ειπων. Ὅταν γαρ μυριοι καθ' εκαστην ημεραν
τελευτωσι, και αναμενωσι την ημεραν εκεινην απαντες, και προ εκεινης ουδεις
ανισταται, ουχι εκεινης το εργον εστιν; Ει δε βουλεσθε μαθειν δια τι αποκεκρυπται αυτη,
και δια τι ως κλεπτης εν νυκτι ουτως ερχεται, εγω, ως εμαυτωι δοκω καλως εχειν, ερω.
Ουδεις αν αρετης επεμεληθη ποτε παρα τον απαντα βιον, ει δηλον ην και μη
απεκεκρυπτο· αλλ' ειδως αυτου την τελευταιαν ημεραν, και μυρια εργασαμενος δεινα,
και τωι λουτρωι τοτε προσελθων, ουτως αν απηλθεν. Ει γαρ νυν, του της αδηλιας φοβου
κατασειοντος τας απαντων ψυχας, παντες τον εμπροσθεν βιον απαντα εν κακιαι
καταναλωσαντες, εις εσχατας αναπνοας τωι βαπτισματι διδοασιν εαυτους· ει και σφοδρα
υπερ τουτου ησαν πεπεικοτες εαυτους, τις αν ποτε αρετης επεμεληθη; Ει γαρ, και φοβου
επικειμενου, πολλοι χωρις φωτισματος απηλθον, και ουδε ουτος αυτους ο φοβος
επαιδευσε ζωντας επιμελεισθαι των τωι Θεωι δοκουντων· ει και ουτος ανηιρητο ο φοβος,
τις αν εγενετο ποτε σωφρων; τις δε επιεικης; Ουκ εστιν ουδεις. Και ετερον δε παλιν
πολυς ο του θανατου φοβος κατεχει νυν, και ο της ζωης ερως· ει δε ᾔδει εκαστος, οτι
αυριον παντως τεθνηξεται, ουδεν αν παρηιτησατο τολμησαι προ της ημερας εκεινης,
αλλα και εσφαξεν ους αν ηθελησε, και μυρια αν ειργασατο δεινα, τους εχθρους
αμυνομενος.
βʹ. Ἄνθρωπος γαρ μιαρος και της ενθαδε ζωης απεγνωκως ουδε αυτου λογον
εχει του την αλουργιδα περικειμενου. Ὁ τοινυν πεπεισμενος οτι παντως απελθειν δει,
και αμυνειται τον εχθρον, και προτερον αναπαυσας αυτου την ψυχην, ουτως αν εδεξατο
την τελευτην. Ειπω τι και τριτον ετερον; Οι φιλοζωουντες, και σφοδρα των ενθαδε
εφιεμενοι, υπο της αθυμιας αν και της λυπης διεφθαρησαν. Ει γαρ τις των νεων οτι προ
του γηρως δεξεται την τελευτην ηπιστατο, καθαπερ τα νωθροτατα των θηριων, επειδαν
συλληφθηι, μαλλον τοιαυτα γινεται, προσδοκωντα την τελευτην, ουτως αν διετεθη και
ουτος. Ουδε αυτοι οι γενναιοι ανδρες μισθον αν εσχον. Ει γαρ ᾔδεσαν οτι παντως μετα
τρια ετη απελθειν δει, και προ εκεινων ου δυνατον, ποιον αν εσχον μισθον,
κατατολμωντες των δεινων; Ειπε γαρ αν τις προς αυτους, οτι Ἐπειδη θαῤρειτε υπερ των
τριων ετων, δια τουτο τοις κινδυνοις εαυτους εκδιδοατε, ειδοτες οτι αλλως ουκ ενι
υμας απελθειν. Ὁ γαρ εξ εκαστου κινδυνου προσδοκων τεθνηξεσθαι, και ειδως οτι
ζησεται μεν μη παραβουλευσαμενος, τεθνηξεται δε τοιαυτα τολμων, της αυτου
προθυμιας και του καταφρονειν της ενθαδε ζωης μεγιστον εξηνεγκε τεκμηριον. Ἀπο δε
υποδειγματος τουτο υμιν ποιησω φανερον· Ειπε μοι, ει ο πατριαρχης Ἀβρααμ προειδως
οτι ου σφαξει τον υιον ανηγαγεν, αρα αν εσχε τινα μισθον; Τι δε, ει ο Παυλος προειδως,
οτι ου τεθνηξεται, υπερειδε των κινδυνων, που δε και θαυμαστος; Ουτω γαρ και ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

νωθροτατος εις πυρ ενεβη αν, ει τινα αξιοπιστον εγγυητην ευρε της ασφαλειας. Ἀλλ'
ουχ οι τρεις παιδες τοιουτοι· αλλα τι; Ἄκουε αυτων λεγοντων· Βασιλευ, εστι Θεος εν
ουρανωι, ος εξελειται ημας εκ των χειρων σου, και εκ της καμινου ταυτης· και εαν μη,
γνωστον εστω σοι, οτι τοις θεοις σου ου λατρευομεν, και τηι εικονι τηι χρυσηι ηι εστησας,
ου προσκυνουμεν. Ὁρατε ποσα κερδη εστι, και πλειονα τουτων εκ του αγνοειν την
τελευτην; Τεως δε ταυτα αποχρη μαθειν. ∆ια τουτο ως κλεπτης εν νυκτι, ουτως ερχεται·
ινα μη εις κακιαν εξαγαγωμεν εαυτους, ινα μη εις ραιθυμιαν, ινα μη τον μισθον ημων
υποτεμηται. Αυτοι γαρ ακριβως, φησιν, οιδατε. Τι ουν περιεργαζεσθε, ει πεπεισμενοι
εστε; Ὅτι δε αδηλον το μελλον, εξ ων ο Χριστος ειπε, μανθανε· οτι δε δια τουτο ειπεν,
ακουσον τι φησι· Γρηγορειτε ουν, οτι ουκ οιδατε ποιαι ωραι ο κλεπτης ερχεται. ∆ια τουτο
και Παυλος ελεγεν· Ὅταν δε λεγωσιν, Ειρηνη και ασφαλεια, τοτε αιφνιδιος αυτοις
εφισταται ολεθρος, ωσπερ η ωδιν τηι εν γαστρι εχουσηι, και ου μη εκφυγωσιν. Ἐνταυθα
τουτο ηινιξατο, οπερ και εν τηι δευτεραι ειπεν Ἐπιστοληι. Ἐπειδη γαρ ουτοι μεν ησαν εν
θλιψεσιν, οι δε πολεμουντες αυτους εν ανεσει και εν τρυφηι, ειτα αυτος μεν παρεμυθειτο
τα παροντα δεινα τωι της αναστασεως λογωι, εκεινοι δε επηρεαζον εκ των προγονικων
ενθυμηματων φθεγγομενοι και ελεγον. Ποτε εσται; (οπερ και οι προφηται ελεγον· Ουαι
οι λεγοντες, το ταχος εγγισατω, α ποιησει ο Θεος, ινα ιδωμεν· και ελθετω η βουλη του
αγιου Ἰσραηλ, ινα γνωμεν· και παλιν· Ουαι οι επιθυμουντες την ημεραν Κυριου (ου γαρ
απλως επιθυμουντας λεγει, αλλα τους εκ του απιστειν επιθυμουντας)· και, Ἡ ημερα
Κυριου σκοτος, φησι, και ου φως)· δια τουτο ειρηκεν ουτω. Και ορα πως αυτους
παραμυθειται· ως αν ει ελεγε· Μη το εν ευπαθειαι ειναι αυτους τεκμηριον ποιεισθωσαν
του μη παραγινεσθαι την κρισιν· ουτω μεν ουν και παραγινεται. Ἄξιον δε και εκεινο
ζητησαι· 62.449 ει ο Ἀντιχριστος ερχεται, και ο Ἠλιας ερχεται, πως οταν λεγωσιν,
Ειρηνη και ασφαλεια, τοτε αυτοις αιφνιδιος ολεθρος εφισταται; ταυτα γαρ ουκ αφιησι
μη ειδεναι την ημεραν, τεκμηρια οντα της παρουσιας αυτης. Ἀλλ' ου τουτον τον καιρον
αινιττεται, του Ἀντιχριστου λεγω, ουτε την ημεραν εκεινην φησιν, οτι σημειον εσται
της παρουσιας του Χριστου, αλλ' οτι ο Χριστος ουχ εξει σημειον, αλλ' αθροον και
απροσδοκητως ηξει. Και μην τηι κυουσηι, φησιν, ουκ εφισταται αδηλως· οιδε γαρ οτι
μετα εννεα μηνας εσται ο τοκος. Και σφοδρα μεν ουν αδηλως· αι μεν γαρ επταμηνιαια
ετεκον, αι δε εννεαμηνιαια· αλλως δε και η ημερα και η ωρα αδηλος του τοκου. Προς
τουτο ουν φησι ταυτα ο Παυλος. Και ακριβης η εικων· ου γαρ πολλα της ωδινος εστι τα
τεκμηρια· πολλαι γουν ουτω και εν οδοις και της οικιας εξω, μη προειδυιαι, ετεκον. Ου
το αδηλον δε μονον ενταυθα ηινιξατο, αλλα και το της οδυνης πικρον. Ὥσπερ γαρ
εκεινη παιζουσα, γελωσα, ουδεν ολως προορωμενη, εξαιφνης αῤρητοις κατασχεθεισα
πονοις διακοπτεται ταις ωδισιν· ουτω και αι ψυχαι εκειναι, της ημερας επελθουσης
εκεινης. Και ου μη εκφυγωσιν. Ειτα δεικνυς οτι ου περι αυτων ταυτα λεγει, επηγαγεν·
Ὑμεις δε, αδελφοι, ουκ εστε εν σκοτει, ινα η ημερα υμας ως κλεπτης καταλαβηι.
γʹ. Ἐνταυθα τον σκοτεινον και ακαθαρτον βιον φησι. Καθαπερ γαρ εν νυκτι
παντα πραττουσιν οι μιαροι και πονηροι των ανθρωπων, παντας λανθανοντες, και εν
σκοτωι κατακλειοντες εαυτους. Ειπε γαρ μοι, ουχι την εσπεραν παρατηρει ο μοιχος; και
ουχι την νυκτα ο κλεπτης; ο τυμβωρυχος ουχι πασαν την εργασιαν εν νυκτι εχει; Τι ουν;
ουχι ως κλεπτης αυτους καταλαμβανει; ουχι και αυτοις αδηλως εφισταται; Ἀλλα
προΐσασι; Πως ουν λεγει, Ου χρειαν εχετε γραφεσθαι υμιν; Ἐνταυθα ου προς το αδηλον
φησιν, αλλα προς την συμφοραν· τουτεστιν, ουκ επι κακωι τωι αυτων ηξει. Ἀδηλως μεν
γαρ ηξει και αυτοις, πλην αλλ' ουδενι περιβαλει λυπηρωι. Ἵνα η ημερα, φησιν, ως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

κλεπτης υμας καταλαβηι. Ἐπι γαρ εγρηγοροτων και εν φωτι οντων, καν γενηται τις
εισοδος ληιστου, ουδεν λυμηνασθαι δυνησεται· ουτω και επι των ορθως ζωντων· αλλ'
εκεινους τους καθευδοντας παντων γυμνωσας απεισι, τους τοις ενθαδε θαῤρουντας.
Ειτα και αλλο υπερ αυτων· επαγει γαρ· Παντες γαρ υμεις, φησιν, υιοι φωτος εστε και
υιοι ημερας. Και πως ενι, φησιν, υιους ημερας ειναι; Ὡς υιους απωλειας, ως υιους
γεεννης. ∆ια τουτο και ο Χριστος ελεγε τοις Φαρισαιοις· Ουαι υμιν, οτι περιαγετε την
θαλασσαν και την ξηραν, ποιησαι ενα προσηλυτον· και οταν γενηται, ποιειτε αυτον
γεεννης υιον· και ο Παυλος· ∆ι' α ερχεται η οργη του Θεου επι τους υιους της απειθειας,
τουτεστι, τους τα της γεεννης πραττοντας, τους τα της απειθειας. Ὥσπερ ουν υιοι του
Θεου οι τα τωι Θεωι δοκουντα πραττοντες, ουτω και υιοι ημερας και υιοι φωτος, οι τα
του φωτος πραττοντες. Ουκ εσμεν νυκτος ουδε σκοτους. Ἄρα ουν μη καθευδωμεν, ως
και οι λοιποι, αλλα γρηγορωμεν και νηφωμεν. Οι γαρ καθευδοντες, νυκτος καθευδουσι·
και οι μεθυσκομενοι, νυκτος μεθυουσιν· 62.450 ημεις δε ημερας οντες, νηφωμεν.
∆εικνυσιν ενταυθα οτι το εν ημεραι ειναι ημων εστι. Και ενταυθα μεν, επι της ημερας
ταυτης και της νυκτος λεγω, ουχ ημων εστιν, αλλα και ακοντων ημων ερχεται η νυξ,
και μη βουλομενων ο υπνος εφισταται· επι δε της νυκτος εκεινης και του υπνου, ουκετι,
αλλ' εξεστι διαπαντος εγρηγορεναι, εξεστι διαπαντος ημεραν αγειν. Τους γαρ της ψυχης
οφθαλμους κλεισαι, και τον απο της κακιας υπνον επαγαγειν, ουκ εστι φυσεως, αλλα
προαιρεσεως. Ἀλλα γρηγορωμεν, φησι, και νηφωμεν. Ἔξεστι γαρ εγρηγοροτα
καθευδειν, μηδεν πραττοντα αγαθον· δια τουτο επηγαγε, Και νηφωμεν. Και γαρ εν
ημεραι αν γρηγορηι τις, μη νηφηι δε, μυριοις περιπεσειται δεινοις, Ὥστε γρηγορησεως
επιτασις η νηψις εστιν. Οι καθευδοντες, φησι, νυκτος καθευδουσι, και οι μεθυσκομενοι,
νυκτος μεθυουσι. Μεθην ενταυθα φησιν ου την απο του οινου μονον, αλλα και την απο
παντων των κακων. Και γαρ μεθη ψυχης πλουτος, και χρηματων επιθυμια, και
σωματων ερως, και παν οπερ αν ειπηις, μεθη ψυχης εστι. ∆ια τι δε υπνον την κακιαν
εκαλεσεν; Ὅτι πρωτον μεν ανενεργητος εστι προς την αρετην ο τοιουτος· επειτα, οτι
παντα φαντασιουται, και ουδεν αληθες οραι, αλλ' ονειρατων εστι μεστος, και ατοπων
πολλακις πραγματων· αν δε τι χρηστον ιδηι, ουδεν εχει βεβαιον ουδε πεπηγος. Τοιουτον
ο παρων βιος εστιν· ονειρατων και φαντασιας γεμει. Ὁ πλουτος οναρ, η δοξα, παντα τα
τοιαυτα. Ὁ καθευδων, τα μεν οντα και αληθως υφεστωτα ουχ οραι, τα δε μη οντα. ως
οντα φαντασιουται. Τοιαυτη η κακια εστι, και ο εν κακιαι βιος· ουχ οραι τα οντα,
τουτεστι, τα πνευματικα, τα ουρανια, τα μενοντα, αλλα τα ρεοντα και αφιπταμενα και
αποπηδωντα ταχεως ημων. Ουκ αρκει δε εγρηγορεναι και νηφειν, αλλα δει και
καθοπλιζεσθαι. Καν γαρ εγρηγορως τις ηι και νηφων, μη εχηι δε οπλα, ταχεως αυτον οι
ληισται κατεργαζονται. Ὅταν ουν και εγρηγορεναι χρη και νηφειν και καθοπλιζεσθαι,
ημεις δε αοπλοι και γυμνοι ωμεν και καθευδωμεν, τις κωλυσει εκεινον πηξαι την
μαχαιραν; ∆ιο και τουτο δηλων, οτι οπλων ημιν δει, επηγαγεν· Ἡμεις δε ημερας οντες
νηφωμεν, ενδυσαμενοι θωρακα πιστεως και αγαπης· και περικεφαλαιαν, ελπιδα
σωτηριας. –Πιστεως και αγαπης, φησιν. Ἐνταυθα βιον μετα δογματων ορθων αινιττεται.
Ὅρα πως εδηλωσε τι εστι το εγρηγορεναι και νηφειν, το εχειν θωρακα, φησι, πιστεως
και αγαπης. Πιστιν ου την τυχουσαν φησιν, αλλα την ζεουσαν, την ειλικρινη, την
αχειρωτους ποιουσαν τους προβεβλημενους αυτην. Ὥσπερ τον θωρακα ουδεν αν
διατεμοι ταχεως, αλλ' εστιν αφανες τειχιον τωι στηθει· ουτω και συ πιστιν και αγαπην
περιελασον τηι ψυχηι, και ουδεν των πεπυρωμενων βελων του διαβολου εμπαγηναι
δυνησεται. Ἔνθα γαρ ηι προκατειλημμενη τωι της αγαπης οπλωι της ψυχης η δυναμις,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

παντα εικη και ματην κατασκευαζουσιν οι επιβουλευοντες. Ουτε γαρ πονηρια, ουκ
εχθρα, ου βασκανια, ου κολακεια, ουχ υποκρισις, ουκ αλλο ουδεν καθικεσθαι δυνησεται
της τοιαυτης ψυχης. Ουχ απλως δε αγαπην ειπεν, αλλ' ως θωρακα ισχυρον ειπεν
ενδυσασθαι. Ειτα ουτως ει 62.451 πων επαγει· Και περικεφαλαιαν, ελπιδα σωτηριας.
Καθαπερ γαρ η περικεφαλαια το καιριον σωζει των εν ημιν, την κεφαλην περιβαλλουσα
και παντοθεν στεγαζουσα· ουτω και η ελπις τον λογισμον ουκ αφιησι διαπεσειν, αλλ'
ορθον ιστησιν ωσπερ κεφαλην, ουδεν των εξωθεν εις αυτον πεσειν εωσα. Ἕως δ' αν
μηδεν καταφερηται, ουδε αυτη επολισθαινει· τον γαρ τουτοις πεφραγμενον τοις οπλοις
ουκ ενι ποτε πεσειν. Μενει γαρ, φησι, πιστις, ελπις, αγαπη, τα τρια ταυτα. Ειτα ειπων,
ενδυσασθε και περιθεσθε, αυτος κατασκευαζει τα οπλα λοιπον, και δεικνυσιν οθεν αν
τεχθειη πιστις και ελπις και αγαπη, και τα οπλα ισχυροτερα γενοιτο, επαγων και λεγων·
Ὅτι ουκ εθετο ημας ο Θεος εις οργην, αλλ' εις περιποιησιν σωτηριας δια του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, του αποθανοντος υπερ ημων.
δʹ. Ὥστε ου προς τουτο εκαλεσεν εις το απολεσαι, αλλ' εις το σωσαι. Και οτι
τουτο βουλεται, ποθεν δηλον; Τον Υιον αυτου εδωκεν υπερ ημων, φησιν· ουτως ημας
επιθυμει σωθηναι, οτι τον Υιον αυτου εδωκε, και ουχ απλως εδωκεν, αλλ' εις θανατον.
Ἀπο τουτων των λογισμων η ελπις τικτεται. Μη γαρ απογνωις, ανθρωπε, προς τον Θεον
απερχομενος τον μηδε Υιου φεισαμενον δια σε· μη απαγορευσηις τοις παρουσι κακοις. Ὁ
τον Μονογενη δους, ινα σε σωσηι και της γεεννης εξεληται, τινος φεισεται λοιπον υπερ
της σης σωτηριας; Ὥστε ελπιζειν χρη παντα χρηστα. Ουδε γαρ, ει προς δικαστην
απηιειμεν μελλοντα κρινειν ημας, και τοσαυτην αγαπην υπερ ημων επιδεδειγμενον, ως
τον υιον κατασφαξαι, εδεισαμεν αν. Ἐλπιζωμεν ουν χρηστα και μεγαλα· το γαρ
κεφαλαιον ελαβομεν, ει πιστευομεν. Ειδομεν γαρ το υποδειγμα· αγαπησωμεν· εσχατης
γαρ ανοιας το μη τον ουτω διατεθεντα αγαπησαι. Ἵνα, ειτε γρηγορουμεν, φησιν, ειτε
καθευδομεν, αμα συν αυτωι ζησωμεν. ∆ιο παρακαλειτε αλληλους, και οικοδομειτε εις
τον ενα, καθως και ποιειτε. Και αλλαχου παλιν, Ειτε γρηγορουμεν, ειτε καθευδομεν.
Ἀλλ' ετερον εκει τον υπνον φησι, και ετερον ενταυθα· ενταυθα μεν γαρ τον θανατον
δηλοι τον σωματικον, εκει δε την περι τον βιον αμελειαν. Ὃ ουν δηλοι, τουτο εστι· Τους
κινδυνους μη δεδοικατε καν αποθανωμεν, ζησομεθα. Μη απελπισηις, οτι κινδυνευεις·
εχεις ενεχυρον ασφαλες· ουκ αν, ει μη σφοδρα ημων περιεκαιετο, τον Υιον αυτου
εδωκεν. Ὥστε καν αποθανηις, ζησηι· και γαρ και αυτος απεθανεν. Ἄν τε ουν
αποθανωμεν, αν τε ζωμεν, μετ' αυτου ζησομεθα. Ἀδιαφορον τουτο εχω· ουδεν μοι
μελει, αν τε ζω, αν τε αποθανω· μετ' εκεινου γαρ ζησομεθα. Παντα ουν υπερ εκεινης
πραττωμεν της ζωης, παντα προς εκεινην ορωντες εργασωμεθα. Σκοτος εστιν η κακια,
αγαπητε, θανατος εστι, νυξ εστιν, ουδεν ορωμεν των δεοντων, ουδεν πραττομεν των
προσηκοντων. Καθαπερ οι νεκροι δυσειδεις εισι και οδωδοτες, ουτω και αι ψυχαι των εν
κακιαι πολλης εισιν ακαθαρσιας μεσται· μεμυκεν αυτων τα ομματα, το στομα
συνειληπται, ακινητοι μενουσιν εν τηι κλινηι της κακιας· μαλλον δε των ταυτα
παθοντων ελεεινοτεροι. Ουτοι μεν γαρ προς εκατερα νεκροι, εκεινοι δε προς μεν αρετην
αναισθητοι, ζωντες δε 62.452 προς κακιαν. Νεκρον καν πληξηι τις, ουκ αισθανεται. ουδε
αμυνεται· αλλ' ωσπερ ξυλον αυον ουτω και η ψυχη αυον οντως εστιν, αποβαλουσα την
ζωην· μυρια καθ' εκαστην ημεραν λαμβανει τραυματα, και ουδενος αισθανεται, αλλ'
αναλγητως προς παντα διακειται. Ουκ αν τις αμαρτοι τοις μεμηνοσιν αυτους
παραβαλλων, τοις μεθυουσι, τοις παραπαιουσι. Παντα δε ταυτα εχει η κακια, και
παντων εστι χαλεπωτερα. Ὁ μαινομενος εχει πολλην συγγνωμην παρα των ορωντων·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ου γαρ εστι προαιρεσεως το νοσημα, αλλα φυσεως μονης· ο δε εν κακιαι διαγων, ποθεν
συγγνωσθησεται; Ποθεν, ουν η κακια; ποθεν οι πλειους κακοι; Ποθεν, ερωταις; ειπε μοι
συ, ποθεν η κακια των νοσηματων; ποθεν φρενιτις; ποθεν υπνος βαρυς; ουχι εξ
απροσεξιας; Ει τα φυσικα νοσηματα απο προαιρεσεως εχει την αρχην, πολλωι μαλλον τα
προαιρετικα. Ἡ μεθη ποθεν; ουχι εξ ακρασιας ψυχης; η φρενιτις ουχι απο υπερβολης
πυρετου; ο δε πυρετος ουχι απο πλεοναζοντων εν ημιν στοιχειων; η πλεονεξια δε των
εν ημιν στοιχειων ουχι εξ απροσεξιας; Ὅταν γαρ η ενδειαι, η πλεονεξιαι εις αμετριαν τι
των εν ημιν εξαγαγωμεν, αναπτομεν εκεινο το πυρ. Παλιν, αν της φλογος αφθεισης,
επιμενωμεν καταφρονουντες, καθ' εαυτων εργαζομεθα πυραν, ην ουδε σβεσαι
δυναμεθα. Ουτω και επι της κακιας γινεται· οταν αρξαμενην αυτην μη κωλυωμεν, μηδε
εκκοπτωμεν, ουδε εφικεσθαι δυναμεθα του τελους λοιπον, αλλα μειζων γινεται της
ημετερας ισχυος. ∆ιο, παρακαλω, παντα πραττωμεν, ωστε μηδεποτε απονυσταξαι. Ουχ
ορατε τους φυλακας, οτι πολλακις μικρον εαυτους δοντες τωι υπνωι, ουδεν απωναντο
της πολλης φυλακης; δι' εκεινου γαρ του μικρου το παν διεφθειραν, τωι βουλομενωι
κλεψαι πολλην δοντες την αδειαν. Καθαπερ γαρ ουχ ουτως ημεις τους κλεπτας ορωμεν,
ως εκεινοι ημας ορωσιν· ουτω και ο διαβολος μαλιστα παντων εφεστηκε και ενεδρευει,
και τριζει τους οδοντας. Μη νυσταξωμεν τοινυν· μη ειπωμεν, παρα τουτο ουδεν, παρ'
εκεινο ουδεν. Ὅθεν ου προσεδοκησαμεν, πολλακις εσυληθημεν. Ουτω και επι κακιας·
οθεν ου προσεδοκησαμεν, απωλομεθα. Παντα περισκοπωμεν ακριβως, μη μεθυσκωμεθα,
και ουχ υπνωσομεν· μη τρυφωμεν, και ου καθευδησομεν· μη μαινωμεθα προς τα εξω,
και εν νηψει διατελεσομεν. Ῥυθμιζωμεν εαυτους παντοθεν. Και καθαπερ επι σχοινου
τεταμενης βαδιζοντας ουκ ενι ραιθυμησαι ουδε μικρον· το γαρ μικρον μεγα εργαζεται
κακον· περιτραπεις γαρ ευθεως κατηνεχθη και απωλετο· ουτως ουδε ημας δυνατον
ραιθυμειν. Στενην βαδιζομεν οδον υπο κρημνων εκατερωθεν απειλημμενην, ομου δυο
ποδας ου δεχομενην. Ὁραις ποσης ημιν ακριβειας δει; Ουχ οραις τους τας αμφικρημνους
οδοιπορουντας οδους, πως ου τους ποδας ασφαλιζονται μονον, αλλα και τους
οφθαλμους; Ἂν γαρ δοξηι ετερωθι προσεχειν αυτον, καν ο πους βεβαιως εστηκηι,
ιλιγγιασας απο του βαθους ο οφθαλμος το παν κατηνεγκεν. Ἀλλ' εαυτωι δει προσεχειν,
και τηι βαδισει· δια τουτο φησι. Μητε δεξια, μητε αριστερα. Πολυς ο βυθος της κακιας
εστι, μεγαλοι οι κρημνοι, πολυ κατω σκοτος, στενη η οδος· προσεχωμεν μετα φοβου,
μετα τρομου περιπατωμεν. Ουδεις τοιαυτην οδευων οδον, εκκεχυται γελωτι, ουδε
62.453 βαρειται μεθηι, αλλ' εν νηψει και προσοχηι την τοιαυτην οδευει οδον· ουδεις
τοιαυτην οδευων οδον, επιφερεται τι των περιττων· αγαπητον γαρ ευζωνον οντα
δυνηθηναι διαδραμειν· ουδεις συμποδιζει τους ποδας τους εαυτου, αλλ' ευλυτους
αφιησιν.
εʹ. Ἡμεις δε μυριαις φροντισιν εαυτους καταδεσμουντες, και μυρια φορτια
βιωτικα επιφερομενοι, κεχηνοτες και εκκεχυμενοι πως την στενην προσδοκωμεν
βαδιζειν οδον; Ουχ απλως ειπεν, οτι στενη εστιν αλλα μετα θαυμασμου· Τι στενη η οδος·
τουτεστι, σφοδρα στενη. Τουτο και ημεις ποιουμεν επι των πανυ θαυμαζομενων. Και
παλιν, Τεθλιμμενη, φησιν, η οδος η απαγουσα εις την ζωην. Και καλως ειπε στενη.
Ὅταν γαρ και ρηματων και εννοιων και πραξεων και παντων οφειλομεν ευθυνας
υπεχειν, στενη οντως εστι. Στενοτεραν δε αυτην ποιουμεν ημεις, πλατυνοντες εαυτους
και ευρυνοντες και τους ποδας εκχεοντες. Ἡ γαρ στενη παντι μεν δυσχερης, μαλιστα δε
τωι λιπαινομενωι, ως ο γε κατατηκων εαυτον, ουδε αισθησεται της στενοχωριας· ωστε ο
μεμελετηκως θλιβεσθαι, ουδε αποδυσπετησει προς το πιεζεσθαι. Μη τοινυν μετα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

ανεσεως προσδοκατω τις τον ουρανον οψεσθαι· ου γαρ ενι. Μηδεις μετα τρυφης
ελπιζετω την στενην οδευειν οδον· ου γαρ δυνατον. Μηδεις την ευρυχωρον βαδιζων,
την ζωην ελπιζετω. Ὅταν ουν ιδηις λουτροις, τραπεζηι πολυτελει, η δορυφοριαις
εντρυφωντα τον δεινα, μη ταλανισηις σαυτον, ως ου μετεχοντα τουτων, αλλα στεναξον
εκεινον, οτι την απολλυμενην οδευει οδον. Τι γαρ οφελος ταυτης της οδου, οταν εις
θλιψιν τελευται; ποιον δε βλαβος απ' εκεινης της στενοχωριας, οταν εις ανεσιν ερχηται;
Ειπε μοι, ει τις εις τα βασιλεια καλουμενος, δια στενωπων θλιβερων και αποκρημνων
βαδιζοι, ετερος δε τις την επι θανατον αγομενος δια μεσης ελκοιτο της αγορας, τινα
μακαριουμεν, τινα στεναξομεν; ου τον δια της ευρυχωρου βαδιζοντα; Ουτω και νυν, μη
τους τρυφωντας μακαριζωμεν, αλλα τους μη τρυφωντας· ουτοι προς τον ουρανον
σπευδουσιν, εκεινοι προς την γεενναν. Και ισως μεν αυτων πολλοι και γελασονται τα
παρ' ημων λεγομενα· εγω δε μαλιστα δια τουτο οδυρομαι και θρηνω, οτι ουδε ισασιν εφ'
οις χρη γελαιν, υπερ ων εχρην μαλιστα πενθειν· αλλα παντα συγχεουσι και ταραττουσι
και θορυβουσι. ∆ια ταυτα αυτους εγω θρηνω. Τι λεγεις, ανθρωπε; μελλων
αναστησεσθαι, και λογον υφεξειν των σοι πεπραγμενων, και την εσχατην υποστησεσθαι
δικην, τουτων μεν ουδενα λογον ποιηι, γαστριζεσθαι δε μελεταις και μεθυειν, και προς
τουτοις γελαις; Ἀλλ' εγω σε θρηνω, τα μενοντα σε επιστα 62.454 μενος κακα, την
διαδεξομενην σε τιμωριαν· και δια τουτο θρηνω μαλιστα, οτι γελαις. Πενθησον συν εμοι,
θρηνησον μετ' εμου τα σα κακα. Ειπε μοι, εαν τις σοι των οικειων αποληται, ουχι τους
μεν γελωντας επι τηι τελευτηι και αποστρεφηι, και εχθρους ηγηι, τους δε δακρυοντας και
συμπενθουντας φιλεις; Ειτα της μεν γυναικος προκειμενης νεκρας, τον γελωντα
αποστρεφηι, της δε ψυχης σοι τεθανατωμενης, τον δακρυοντα αποστρεφηι, γελαις δε
αυτος; Ὁραις πως ημας διεθηκεν ο διαβολος, εχθρους εαυτοις ειναι και πολεμιους;
Ἀνανηψωμεν ποτε, διαβλεψωμεν, γρηγορησωμεν, επιλαβωμεθα της αιωνιου ζωης, τον
πολυν υπνον αποτιναξωμεθα. Κρισις εστι, κολασις εστιν, αναστασις εστιν, εξετασις των
πεπραγμενων· ο Κυριος ερχεται εν νεφελαις, Πυρ ενωπιον αυτου καυθησεται, και
κυκλωι αυτου καταιγις σφοδρα, φησι· ποταμος πυρος συρεται εμπροσθεν αυτου, σκωληξ
ατελευτητος, πυρ ασβεστον, σκοτος εξωτερον, βρυγμος των οδοντων. Καν μυριακις επι
τουτοις δυσχεραινητε, εγω λεγων ου παυσομαι. Ει γαρ λιθαζομενοι οι προφηται ουκ
εσιγων, πολλωι μαλλον ημας απεχθειας δει φερειν, και μη προς χαριν υμιν ομιλειν, ινα
μη απατησαντες υμας, αυτοι διχοτομηθωμεν. Ἐκει κολασις εστιν αθανατος,
απαραμυθητος· ο προστησομενος ουδεις. Τις ελεησει, φησιν, επαοιδον οφιοδηκτον;
Ὅταν ημεις εαυτους μη ελεησωμεν, τις ελεησει, ειπε μοι; Ἐαν ιδηις τινα ξιφος
ελαυνοντα δι' εαυτου, τουτου δυνησηι φειδεσθαι ποτε; Ουδαμως· πολλωι μαλλον, οταν
παρον ηι κατορθωσαι, και μη κατορθωσωμεν, τις ημων φεισεται; Ουδεις. Ἐλεησωμεν
εαυτους· οταν ευχωμεθα τωι Θεωι λεγοντες, Ἐλεησον με, Κυριε, λεγωμεν προς εαυτους,
και εαυτους ελεησωμεν. Ἡμεις εσμεν κυριοι του τον Θεον ημας ελεησαι· αυτος ημιν
τουτο εχαρισατο. Ἐαν αξια ελεους πραττωμεν, εαν αξια φιλανθρωπιας της παρ' αυτου,
ελεησει ημας ο Θεος· εαν δε εαυτους μη ελεωμεν, τις ημων φεισεται; Ἐλεησον τον
πλησιον, και ελεηθησηι παρ' αυτου του Θεου. Ποσοι καθ' εκαστην ημεραν προσερχονται
λεγοντες, Ἐλεησον με, και ουδε επιστρεφηι; ποσοι γυμνοι, ποσοι αναπηροι, και ουκ
επικαμπτομεθα, αλλα παραπεμπομεθα αυτων τας ικετηριας; Πως ουν αξιοις ελεηθηναι,
αυτος ουδεν αξιον ελεου ποιων; Γενωμεθα οικτιρμονες, γενωμεθα ελεημονες· ιν' ουτως
ευαρεστησωμεν τωι Θεωι, και επιτυχωμεν των επηγγελμενων αγαθων τοις αγαπωσιν
αυτον, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ Ιʹ.
Ἐρωτωμεν δε υμας, αδελφοι, ειδεναι τους κοπιωντας εν υμιν, και
προισταμενους υμων εν Κυριωι, και νουθετουντας υμας, και ηγεισθαι
αυτους υπερ εκπερισσου εν αγαπηι δια το εργον αυτων· ειρηνευετε εν
αυτοις.
αʹ. Πολλας αναγκη τον αρχοντα μικροψυχιων αφορμας εχειν· και καθαπερ
ιατρων παιδες πολλα λυπειν αναγκαζονται τους καμνοντας, και σιτια και φαρμακα
κατασκευαζοντες, ηδονην μεν ουκ εχοντα, πολλην δε την ωφελειαν· και καθαπερ
πατερες πολλαχου τοις υιοις εισι φορτικοι· ουτω και οι διδασκαλοι, και πολλωι μαλλον.
Ὁ μεν γαρ ιατρος καν προς τον καμνοντα απεχθανηται, αλλα προς τους προσηκοντας
αυτωι και επιτηδειους εχει ηδεως, και προς αυτον δε πολλακις τον καμνοντα· και ο
πατηρ δε απο τε των της φυσεως, απο τε των νομων των εξωθεν μετα πολλης της
ευκολιας κεχρηται τηι κατα του παιδος αρχηι· καν ακοντα παιδευσηι και επιπληξηι, ουδεις
ο κωλυσων, αλλ' ουδε αυτος εκεινος αντιβλεψαι δυνησεται· επι δε του ιερεως πολλη η
δυσκολια. Πρωτον μεν ουν εκοντων αρχειν οφειλει, και χαριν αυτωι της αρχης ειδοτων·
τουτο δε ουκ ενι συμβαινειν ταχεως. Ὁ γαρ ελεγχομενος και επιτιμωμενος, οιος αν ηι,
παντως την χαριν αφεις, απεχθως εχει· ωσαυτως και ο παραινουμενος, και ο
νουθετουμενος, και ο παρακαλουμενος ποιησει. Ἂν ειπω τοινυν· Χρηματα κενωσον εις
τους δεομενους, επαχθες ειπον τι και φορτικον· αν ειπω· Κολασον την οργην, σβεσον
τον θυμον, παυσον την ατοπον επιθυμιαν, υποτεμε της τρυφης μερος μικρον, παντα
φορτικα και επαχθη. Καν κολασω ραιθυμουντα, η της εκκλησιας απαγαγω, η της κοινης
ευχης απειρξω, αλγει, ου δια το τουτων εκπεσειν, αλλα δια την κοινην αισχυνην. Και
τουτο γαρ της νοσου επιτασις, οτι των πνευματικων κωλυομενοι, ου δια την στερησιν
των τοσουτων αγαθων αλγουμεν, αλλα δια την των ορωντων αισχυνην· ου φριττομεν,
ου δεδοικαμεν το πραγμα. ∆ια τουτο ανω και κατω Παυλος περι τουτων πολλα
διαλεγεται. Και ο μεν Χριστος αυτους μετα τοσαυτης υπεταξε της αναγκης, ως ειπειν·
Ἐπι της Μωυσεως καθεδρας εκαθισαν οι γραμματεις και οι Φαρισαιοι. Παντα ουν, οσα
αν λεγωσιν υμιν τηρειν, τηρειτε· κατα δε τα εργα αυτων μη ποιειτε. Και παλιν, ηνικα
τον λεπρον εθεραπευσεν, ελεγεν· Ὕπαγε, δειξον σαυτον τωι ιερει, και προσενεγκαι το
δωρον σου, ο προσεταξε Μωυσης εις μαρτυριον αυτοις. Και μην συ λεγεις· Ποιειτε αυτον
υιον γεεννης διπλοτερον υμων. ∆ια τουτο ειπον, φησιν, α ποιουσι, μη ποιειτε. Πασαν
τοινυν εξεκλεισε προφασιν τωι αρχομενωι ο Χριστος. Ουτος δε και Τιμοθεωι γραφων
ελεγεν· Οι καλως προεστωτες πρεσβυτεροι διπλης τιμης αξιουσθωσαν. Και προς
Ἑβραιους δε γραφων ελεγε· Πειθεσθε τοις ηγουμενοις υμων, και υπεικετε· και ενταυθα
παλιν· Ἐρωτωμεν δε υμας, αδελφοι, ειδεναι τους κοπιωντας εν υμιν, και προισταμενους
υμων εν Κυριωι. Ἐπειδη γαρ ειπεν· Οικοδομειτε εις τον ενα, ινα μη νομισωσιν, οτι εις το
των διδασκαλων αξιωμα αυτους ανηγαγε, τουτο επηγαγε, μονονουχι λεγων, οτι Και
υμιν επετρεψα οικοδομειν αλληλους· ου γαρ δυνατον παντα τον δι 62.456 δασκαλον
ειπειν. Τους κοπιωντας, φησιν, εν υμιν, και προισταμενους υμων εν Κυριωι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

νουθετουντας υμας. Και πως ουκ ατοπον, φησι; Τι λεγεις; συ μεν, αν μεν ανθρωπος σου
προστηι προς ανθρωπον, παντα πραττεις, πασαν ομολογεις χαριν· ουτος δε προς τον
Θεον προΐσταται σου, και ουχ ομολογεις χαριν; Και πως προΐσταται, φησιν; Ὅτι ευχεται
υπερ σου, οτι τηι πνευματικηι δωρεαι τηι δια του βαπτισματος υπηρετειται, επισκεπτεται,
παραινει και νουθετει, μεσαις νυξιν, αν καλεσηις, ηκει, ουδεν αλλο η μονον υποκειται
σου τωι στοματι, και τας βλασφημιας φερει τας παρα σου. Ποιαν ειχεν αναγκην; καλως
εποιησεν, η κακως; Συ μεν και γυναικα εχεις, και τρυφαις, και βιον αιρηι εμπορικον· ο δε
ιερευς προς τουτο εαυτον απησχολησεν· ουδεις αυτωι βιος ετερος, αλλα περι την
Ἐκκλησιαν στρεφεται. Ἡγεισθαι αυτους, φησιν, υπερ εκπερισσου εν αγαπηι δια το εργον
αυτων· ειρηνευετε εν αυτοις. Ὁραις πως οιδε μικροψυχιας γινομενας; Μη απλως, φησιν,
αγαπατε, αλλ', υπερ εκπερισσου, ωσανει παιδες πατερας. ∆ια γαρ αυτων ετεχθητε την
γεννησιν την αιωνιον, δι' αυτων της βασιλειας επετυχετε, δια των χειρων αυτων παντα
γινεται, δι' αυτων υμιν πυλαι ουρανιαι ανοιγονται. Μηδεις στασιαζετω, μηδεις
φιλονεικειτω. Ὁ τον Χριστον αγαπων, οιος αν ηι ο ιερευς, αγαπησει αυτον, οτι δι' αυτου
των φρικτων μυστηριων επετυχεν. Ειπε μοι, ει βουληθεις ιδειν τα βασιλεια πολλωι
καταλαμποντα τωι χρυσωι, και περιαστραπτοντα τηι των λιθων αιγληι, ευροις τον τας
κλεις εχοντα, ο δε παρακληθεις, ευθεως ηνοιξε, και παρεπεμψε σε ενδον, ουχι παντων
αν αυτον προετιθεις; ουχι των οφθαλμων ισον ηγαπησας; ουχι εφιλεις; Τον ουρανον σοι
ανεωιξεν ουτος, και ου φιλεις και περιεπεις; Ει γυναικα εχοις, ουχι τον προξενησαντα
ποθεις παντων μαλιστα; Ουτως, ει φιλεις τον Χριστον, ει φιλεις την βασιλειαν των
ουρανων, επιγνωθι δια τινων εσχες αυτην. ∆ια τουτο φησι. ∆ια το εργον αυτων·
ειρηνευετε εν αυτοις. Παρακαλουμεν δε υμας, αδελφοι, νουθετειτε τους ατακτους,
παραμυθειτε τους ολιγοψυχους, αντεχεσθε των ασθενων, μακροθυμειτε προς παντας.
βʹ. Ἐνταυθα προς τους αρχοντας διαλεγεται. Νουθετειτε, φησι, τους ατακτους·
τουτεστι, μη απο εξουσιας, μηδε απο αυθαδειας επιπλησσετε, αλλα μετα επιεικειας, μετα
ημεροτητος. Παραμυθεισθε τους ολιγοψυχους, αντεχεσθε των ασθενων, μακροθυμειτε
προς παντας. Ὁ γαρ αυστηρως επιπληττομενος, απεγνωκως εαυτου, θρασυτερος γινεται
καταφρονων· δια τουτο τηι νουθεσιαι χρη ηδυ κατασκευαζειν το φαρμακον. Τινες δε
εισιν οι ατακτοι; Παντως οι παρα το τωι Θεωι δοκουν πραττοντες. Ταξεως γαρ εστι της
στρατιωτικης αρμοδιωτερα αυτη η ταξις της Ἐκκλησιας. Ὥστε και ο λοιδορος ατακτος,
και ο μεθυσος ατακτος και ο πλεονεκτης και παντες οι αμαρτανοντες· ου γαρ τεταγμενα
βαδιζουσιν εν τηι 62.457 φαλαγγι, αλλα παραφορα· διο και περιτρεπονται. Ἀλλ' εστι και
ετερον ειδος των κακων, ου τοιουτον μεν, κακια δε και αυτο. Ποιον τουτο; Ἡ
μικροψυχια· και γαρ και αυτη ομοιως τηι ραιθυμιαι απολλυσιν. Ὁ μη φερων υβριν,
ολιγοψυχος· ο μη φερων πειρασμον, ολιγοψυχος· ουτος εστιν ο επι της πετρας σπαρεις.
Ἔστι και αλλο ειδος, το της ασθενειας. Ἀντεχεσθε, φησι, των ασθενων, ασθενων λεγων
των περι πιστιν· γινεται γαρ ασθενεια και περι αυτην. Ἀλλ' ορα πως ουκ αφιησιν αυτους
διαπτυεσθαι. Και αλλαχου δε γραφων ελεγε, Τους ασθενουντας τηι πιστει
προσλαμβανεσθε. Και γαρ εν τοις σωμασι τοις ημετεροις το ασθενουν μερος ουκ εωμεν
απολεσθαι. Μακροθυμειτε, φησι, προς παντας. Τι ουν; και προς τους ατακτους; Και
σφοδρα· ουδεν γαρ τουτου φαρμακου ισον διδασκαλωι μαλιστα, ουδεν ουτω τοις
αρχομενοις επιτηδειον· παντως εντρεψαι δυναται, παντως δυσωπησαι, και τον παντων
αγριωτερον και αναισχυντοτερον. Ὁρατε μη τις κακον αντι κακου τινι αποδωι. Ει κακον
αντι κακου ου χρη αποδιδοναι, πολλωι μαλλον κακον αντι αγαθου, πολλωι μαλλον μη
προυπαρξαντος κακου, αποδουναι κακον. Ἀλλ' ο δεινα, φησι, πονηρος εστι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

ελυπησε, και πολλα με ηδικησε. Βουλει αυτον αμυνασθαι; μη ανταποδωις· εασον
ατιμωρητον. Ἆρα μεχρι τουτου; Ουδαμως. Ἀλλα παντοτε το αγαθον διωκετε, και εις
αλληλους, και εις παντας. Αυτη μειζων η φιλοσοφια, μη μονον κακοις μη αμυνεσθαι τα
κακα, αλλα αγαθοις· αυτη γαρ εστιν οντως αμυνα κακεινωι βλαβην εχουσα, και
ωφελειαν σοι· μαλλον δε κακεινωι πολλην την ωφελειαν, εαν θεληι. Και ινα μη νομισηις
οτι περι των πιστων μονων τουτο ειρηται, δια τουτο ειπε· Και εις αλληλους, και εις
παντας. Παντοτε χαιρετε. Τουτο περι των πειρασμων των θλιψιν εμποιουντων.
Ἀκουετε, οσοι πενιαι περιπεπτωκατε, οσοι λυπηροις πραγμασιν· απο τουτων γαρ χαρα
τικτεται. Ὅταν γαρ τοιαυτην εχωμεν ψυχην, ωστε μηδενα αμυνεσθαι, αλλα παντας
ευεργετειν, ποθεν, ειπε μοι, το της λυπης κεντρον παρεισελθειν δυνησεται; Ὁ γαρ ουτω
χαιρων τωι παθειν κακως, ως και ευεργεσιαις αμυνεσθαι τον πεποιηκοτα κακως, ποθεν
δυνησεται ανιαθηναι λοιπον; Και πως οιον τε τουτο, φησιν; Ἂν εθελωμεν, δυνατον.
Ειτα και την οδον εδειξεν· Ἀδιαλειπτως προσευχεσθε, εν παντι ευχαριστειτε· τουτο γαρ
θελημα Θεου. Το αει ευχαριστειν, τουτο φιλοσοφου ψυχης. Ἔπαθες τι κακον; Ἀλλ' εαν
θεληις, ουκ εστι κακον· ευχαριστησον τωι Θεωι, και μετεβληθη το κακον εις αγαθον· ειπε
και συ ως Ἰωβ· Ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον εις τους αιωνας. Τι γαρ, ειπε μοι,
τοιουτον πεπονθας; νοσος επεπεσεν; αλλ' ουδεν ξενον· θνητον γαρ ημιν το σωμα και
παθητον. Ἀλλα πενια συνηντησε χρηματων; αλλα και ταυτα κτητα και αποκτητα, και
ενταυθα μενοντα. Ἀλλ' επιβουλαι και συκοφαντιαι παρ' εχθρων; αλλ' ουχ ημεις
ηδικημεθα εν τουτοις, αλλ' εκεινοι οι πεποιηκοτες· Ψυχη γαρ, φησιν, η αμαρτανουσα,
αυτη και αποθανειται. Ἥμαρτε δε ουχ ο παθων κακως, αλλ' ο ποιησας κακως. Ου τοινυν
τον αποθανοντα αμυνεσθαι χρη, αλλ' ευχεσθαι υπερ αυτου, ωστε αυτον εξελεσθαι του
θανατου. Ουχ ορατε την μελισσαν, οτι πληττουσα επαποθνησκει τωι κεντρωι; ∆ι' εκεινου
του ζωου παιδευει ημας ο Θεος μη λυπειν τους πλησιον· αυτοι 62.458 γαρ τον θανατον
δεχομεθα προτεροι. Ἐκεινους μεν γαρ πληττοντες ισως προς μικρον ελυπησαμεν· αυτοι
δε ουκετι ζησομεθα, καθαπερ ουδε εκεινο το ζωον. Καιτοι γε επαινει αυτο η Γραφη
λεγουσα· Ὡς εργατις εστιν· ης την εργασιαν βασιλεις και ιδιωται προς υγιειαν
προσφερονται· αλλ' ουδεν αυτης προΐσταται εις το μη αποθανειν, αλλα δει παντως
απολεσθαι. Ει δε εκεινην ουκ εξαιρειται η λοιπη πλεονεξια ποιουσαν κακως, πολλωι
μαλλον ημας.
γʹ. Θηριων γαρ οντως χαλεπωτατων, το, μηδενος σε αδικουντος, αρχειν αδικιας·
μαλλον δε ουδε θηριων. Ἐκεινα γαρ αν αφηις επι της ερημου νεμεσθαι, και μη
στενοχωρησας εις αναγκην καταστησηις, ουδεποτε λυμανειται, ουτε προσελευσεται,
ουτε δηξεται, αλλ' απελευσεται την οικειαν οδον· συ δε ανθρωπος ων λογικος,
τετιμημενος αρχηι τοσαυτηι και τιμηι και δοξηι, ουδε τα θηρια μιμηι περι τους ομοφυλους,
αλλα τον αδελφον αδικεις και κατεσθιεις; Και ποθεν απολογησασθαι δυνησηι; ουκ
ακουεις Παυλου λεγοντος· ∆ια τι ουχι μαλλον αδικεισθε; δια τι ουχι μαλλον
αποστερεισθε; αλλ' αυτοι αδικειτε και αποστερειτε, και ταυτα αδελφους. Ὁραις, οτι το
κακως παθειν εν τωι κακως ποιησαι εστι, το δε ευ παθειν εν τωι κακως παθειν; Ειπε γαρ
μοι· ει τις λοιδοροιτο τοις αρχουσιν, ει τις υβριζοι τους κρατουντας, τινα αδικει; εαυτον,
η εκεινους; ∆ηλον οτι εαυτον. Ειτα αρχοντα μεν ο υβριζων, ουκ εκεινον υβριζει, αλλ'
εαυτον, ο δε ανθρωπον υβριζων, δι' εκεινου τον Χριστον ουχ υβριζει· Ουδαμως, φησι. Τι
λεγεις; ο δε τας βασιλεως εικονας λιθαζων, τινα λιθαζει; ουχ εαυτον; Ειτα ει ο εικονα
μεν βασιλεως επιγειου λιθαζων, εαυτον καταλευει, του δε Χριστου την εικονα ο
υβριζων (ανθρωπος γαρ εικων Θεου), ουχ εαυτον αδικει; Μεχρι ποτε χρηματων ερωμεν;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

ου παυσομαι γαρ αυτων καταβοων· ταυτα γαρ παντων αιτια των κακων. Μεχρι τινος ου
λαμβανομεν κορον της απληστου ταυτης επιθυμιας; τι εχει καλον το χρυσιον;
Ἐκπεπληγμαι επι τωι πραγματι· οντως γοητεια τις εστι το πραγμα, χρυσον και αργυρον
τοσουτου τιμασθαι παρ' ημιν. Των μεν ουν ψυχων ημων ουδεις ημιν λογος, αψυχων δε
εικονων πολλη η θεραπεια. Ποθεν επεισηλθε το νοσημα τουτο οικουμενηι; τις
εξολοθρευσαι αυτο δυνησεται; ποιος εκκοψαι λογος το χαλεπον τουτο θηριον, και
πανωλεθριαι διαφθειραι; Ἐνεσπαρται ταις των ανθρωπων διανοιαις η επιθυμια, και των
δοκουντων ειναι εν ευλαβειαι. Αισχυνωμεθα επι τοις ευαγγελικοις παραγγελμασι·
ρηματα κειται εν τηι Γραφηι μονον, επι δε των εργων ουδαμου δεικνυνται. Ἀλλα τις ο
ευπροσωπος των πολλων λογος; Παιδια εχω, φησι, και αυτος δεδοικα μηποτε εις
αναγκην καταστω λιμου και ενδειας, μηποτε ετερων δεηθω· αισχυνομαι επαιτειν. ∆ια
τουτο ουν αλλους ποιεις επαιτειν; Ου δυναμαι, φησι, πεινηιν. ∆ια τουτο ουν ετερους
περιβαλλεις λιμωι· οιδας οσον δεινον το επαιτειν; οσον τωι λιμωι φθειρεσθαι; φεισαι και
των αδελφων των σων. Αισχυνηι πεινηιν, ειπε μοι, αρπαζειν δε ουκ αισχυνηι; δεδοικας
λιμωι φθειρεσθαι, ετερους δε φθειρειν ου δεδοικας; Καιτοι το μεν πεινηιν ουδε αισχυνην
εχει, ουδε εγκλημα· το δε ετερους περιβαλλειν 62.459 τουτοις, ουκ αισχυνην μονον,
αλλα και κολασιν επιφερει την εσχατην. Σκηψις παντα ταυτα και λογοι και φλυαριαι.
Ὅτι γαρ ου παιδων ενεκεν ταυτα ποιειτε μαρτυρουσιν οσοι παιδας μεν ουκ εχουσιν ουδε
εξουσι, κοπτονται δε ουτω και ταλαιπωρουσι, και πλουτον περιβαλλονται, οσον αν ει
μυριοις ειχον καταλειψαι παισιν. Ουκ εστι παιδων φροντις η ποιουσα χρηματιστικον,
αλλα ψυχης νοσος. ∆ια ταυτην και ουκ εχοντες παιδας πολλοι μαινονται δια τα
χρηματα· ετεροι δε εν πολυπαιδιαι ζωντες, και των οντων καταφρονουσιν· εκεινοι σου
κατηγορησουσιν εν εκεινηι τηι ημεραι. Ει γαρ η των παιδων αναγκη προς την των
χρηματων εβιαζετο συλλογην, εχρην κακεινους τον αυτον εχειν ποθον, την αυτην
επιθυμιαν· ει δε ουκ εχουσιν, ουκ απο της πολυπαιδιας, αλλ' απο της φιλοχρηματιας
μαινομεθα. Και τινες εισι, φησιν, οι μετα παιδων καταφρονουντες χρηματων; Πολλοι,
και πολλαχου· ει δε βουλει, και επι των παλαιων ερω. Ουχι δωδεκα παιδας ειχεν ο
Ἰακωβ; ουχι τον των θητευοντων εζη βιον; ουκ ηδικειτο παρα του κηδεστου; ουχι
πολλακις αυτον ηθετησε; μη ηναγκασεν αυτον η πολυπαιδια βουλευεσθαι τι των μη
δεοντων; Τι δε ο Ἀβρααμ; ουχι μετα του Ἰσαακ και ετερουςπολλους ειχε παιδας; τι ουν;
ουχι τοις ξενοις τα οντα εκεκτητο; Ὁραις, οτι ου μονον ουκ ηδικει, αλλα και των οντων
παρεχωρει, ουκ ευ ποιων μονον, αλλα και αιρουμενος αδικεισθαι παρα του αδελφιδου;
Του γαρ ευ ποιειν το φερειν αρπαζομενον δια τον Θεον πολλωι μειζον εστι. ∆ια τι; Ὅτι
το μεν ψυχης εστι καρπος και προαιρεσεως, οθεν και ευκολως γινεται· τουτο δε επηρεια
και βια. Και ευκολωτερον αν τις μυρια προοιτο ταλαντα εκων, και ουδεν ηγησεται
πεπονθεναι δεινον, η τρεις οβολους αρπαγεις και παρα γνωμην, οισει πραως. Ὥστε
τουτο φιλοσοφια μαλλον ψυχης. Και τουτο ορωμεν γεγονος επι του Ἀβρααμ· Ειδε γαρ,
φησιν, την περιχωρον ο Λωτ, και ην ποτιζομενη, ως ο παραδεισος του Θεου, και
εξελεξατο αυτην. Και ουδεν εκεινος αντειπεν. Ὁραις, οτι ου μονον ουκ ηδικει, αλλα και
ηδικειτο; Τι κατηγορεις των παιδων των σαυτου, ανθρωπε; Ου δια τουτο ημιν ο Θεος
εδωκε τους παιδας, ινα αρπαζωμεν τα ετερων. Ὅρα μη τον Θεον παροξυνηις τουτο
λεγων. Ει γαρ τουτο λεγεις, οτι αυτοι σοι της αρπαγης γινονται αιτιοι και του
χρηματισμου, δεδοικα μη αυτων αποστερηθηις, ως βλαπτοντων και επιβουλευοντων. Ὁ
Θεος σοι τους παιδας εδωκεν, ινα σε γηροκομωσιν, ινα την αρετην μανθανωσι παρα σου.
δʹ. ∆ια γαρ τουτο το των ανθρωπων γενος ουτως ηθελησε συνεσταναι, δυο τα μεγιστα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

κατασκευαζων, εν μεν, διδασκαλους εφιστων τους πατερας, ετερον δε, πολλην αγαπην
εντικτων. Ει γαρ απλως εμελλον οι ανθρωποι γινεσθαι, ουδεις αν προς ουδενα σχεσιν
εσχεν. Ει γαρ νυν πατερων οντων και παιδων και εκγονων, πολλοι πολλων ου
φροντιζουσι, πολλωι μαλλον τοτε. ∆ια τουτο σοι παιδας δεδωκεν ο Θεος· μη τοινυν
κατηγορει των παιδων. Ει δε οι παιδας εχοντες ουδεμιαν εχουσιν απολογιαν, οι μη
εχοντες, και κοπτομενοι περι την του πλουτου συλλογην, ποιον αν ειποιεν λογον; Ἀλλ'
εστι τις και αυτοις λογος πασης απολογιας απεστερημενος. Τις δη ουτος εστιν; Ἵνα αντι
των παιδων, φησιν, εχωμεν τον πλουτον υπομνημα. Ὄντως γελως πολυς. Ἀντι των
παιδων, φησιν, η οικια μνημη αθανατος γινεται της δοξης της εμης. Ου της δοξης σου,
ανθρωπε, αλλα της πλεον 62.460 εξιας σου εσται μνημη. Ἢ ουχ οραις νυν πως πολλοι
παριοντες τας λαμπρας οικιας τοιαυτα διαλεγονται προς αλληλους· ποσα ο δεινα
επλεονεκτησε, ποσα ηρπασεν, ινα ταυτην οικοδομησηι την οικιαν; και νυν εκεινος μεν
γεγονε τεφρα και κονις, αυτη δε εις ετερων κληρον διεβη. Ου της δοξης σου τοινυν
καταλιμπανεις μνημην, αλλα της πλεονεξιας. Και το μεν σωμα σου κεκρυπται τηι γηι, της
δε πλεονεξιας μνημην λαθειν πληθει των χρονων δυναμενην ουκ αφιης, αλλ'
ανακρουεσθαι και ανασκαπτεσθαι ποιεις δια της οικιας. Ἕως γαρ αν αυτη εστηκηι, την
επωνυμιαν εχουσα την σην, και του δεινος λεγομενη, παντως αναγκη και τα παντων
ανοιχθηναι στοματα κατα σου. Ὁραις οτι βελτιον μηδεν εχειν, η ταυτην υπομενειν την
κατηγοριαν; Και ταυτα μεν ενταυθα· εκει δε τι ποιησομεν, ειπε μοι, τοσουτων μεν
ενταυθα γινομενοι κυριοι, ουδενι δε των οντων μεταδοντες, η σφοδρα ολιγων; πως τας
πλεονεξιας αποδυσομεθα; Ὁ γαρ βουλομενος την πλεονεξιαν αποδυσασθαι, ουκ ολιγα
απο πολλων διδωσιν, αλλα πολλαπλασιονα των αρπασθεντων, και ισταται και
αρπαζων. Ἄκουσον, ο Ζακχαιος τι λεγει· Και οσων ηρπασα, τετραπλασιονα αποδιδωμι.
Συ δε αρπαζων μυρια ταλαντα, αν ολιγας δωις δραχμας, και ουτω δε μολις, το παν
αποδεδωκεναι νομιζεις, και ως πλειονα δεδωκως διακεισαι· καιτοι δει αυτα τε
αποδουναι εκεινα, και εκ των οικοθεν προσθειναι ετερα. Καθαπερ γαρ ο κλεπτης ουκ
εκεινα αποδους μονα απολελογηται, αλλα πολλακις μεν και την ψυχην προσεθηκε,
πολλακις δε πολλαπλασιονα δους διελυσατο, ουτω και ο πλεονεκτης. Και γαρ και ο
πλεονεκτης κλεπτης εστι, και ληιστης εκεινου πολλωι χαλεπωτερος, οσωι και
τυραννικωτερος. Ἐκεινος μεν γαρ και τωι κρυπτεσθαι, και τωι εν νυκτι επιχειρειν, πολυ
του τολμηματος υποτεμνεται, ωσανει αισχυνομενος, και δεδοικως το αμαρτανειν· ουτος
δε απαναισχυντησας, γυμνηι τηι κεφαληι κατα μεσην αγοραν αρπαζει τα παντων, κλεπτης
τε ομου και τυραννος ων· ου διορυττει τοιχους, ουδε σβεννυσι λαμπαδα, ουδε κιβωτιον
ανοιγει, ουδε σημαντρα ανατρεπει· αλλα τι; Τα τουτων νεανικωτερα ποιει, ορωντων
των αδικουμενων, δια της θυρας εκβαλλει, μετα παῤρησιας παντα ανοιγει, αυτους
εκεινους αναγκαζει τα αυτων εκθεσθαι. Τοσαυτη της βιας η υπερβολη. Ουτος εκεινων
πολλωι μιαρωτερος, οσωι και αναισχυντοτερος και τυραννικωτερος. Ὁ μεν γαρ δολωι τι
παθων, αλγει μεν, πλην αλλ' εχει παραμυθιαν ου μικραν, το καν φοβηθηναι αυτον
εκεινον τον αδικουντα· ο δε μετα του κακως παθειν και καταφρονουμενος, ουδε
ενεγκειν την βιαν δυνησεται· μειζων γαρ ο γελως. Ειπε μοι, ει τις γυναικα εμοιχευσε
λαθων, ετερος δε ορωντος του ανδρος τουτο ειργασατο, τις μαλλον ελυπησεν αν, και
δακειν ην ικανος; ουχ ουτος; Ὁ μεν γαρ μετα του κακως ποιησαι και διεπτυσεν· ο δε, ει
μηδεν ετερον, εδειξεν οτι δεδοικε τον ηδικημενον. Ουτω και επι των χρηματων, ο μεν
λαθρα λαβων, ταυτηι τετιμηκε, τωι λαθρα λαβειν· ο δε φανερως και δημοσιαι, μετα της
ζημιας και αισχυνην επηγαγε. Παυσωμεθα ουν τα ετερων αρπαζοντες, και πενητες και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

πλουσιοι· ου γαρ προς τους πλουσιους μοι μονον ουτος ο λογος, αλλα και προς τους
πενητας. Και γαρ και αυτοι αρπαζουσι τους αυ 62.461 των πενεστερους, και χειροτεχναι
οι ευπορωτεροι και δυνατωτεροι τους απορωτερους και πενεστερους απεμπολουσι,
καπηλοι καπηλους, και παντες οι επι της αγορας. Ὥστε παντοθεν βουλομαι την αδικιαν
εξελειν. Ου γαρ εν τωι μετρωι των αρπαζομενων και κλεπτομενων, αλλ' εν τηι προαιρεσει
του κλεπτοντος το αδικημα ισταται. Ὅτι δε ουτοι μαλλον εισι κλεπται και πλεονεκται,
οι μηδε των μικρων καταφρονουντες, οιδα και μεμνημαι προς υμας ειρηκως, ει γε και
υμεις μεμνησθε. Πλην αλλα μηδεν ακριβολογω 62.462 μεθα· εστωσαν ομοιως τοις
πλουσιοις και αυτοι. Παιδευσωμεν την διανοιαν λοιπον των μειζονων μη επιθυμειν,
του πλειονος μη ορεγεσθαι. Και εν μεν τοις ουρανοις μηδεποτε ορον εχετω η επιθυμια
του πλειονος, αλλ' αει του πλειονος εκαστος ορεγεσθω· επι δε της γης της χρειας
εκαστος εστω και της αυταρκειας, και μηδεν πλεον ζητειτω, ιν' ουτω δυνησωμεθα των
οντως αγαθων επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι, και τα εξης.

ΟΜΙΛΙΑ ΙΑʹ.
Το πνευμα μη σβεννυτε· προφητειας μη εξουθενειτε. Παντα δε δοκιμαζετε·
το καλον κατεχετε. Ἀπο παντος ειδους πονηρου απεχεσθε.
αʹ. Ἀχλυς τις παχεια και ζοφος και νεφελη κατακεχυται της γης απασης· και
τουτο δηλων ο Ἀποστολος ελεγεν· Ἦμεν γαρ ποτε σκοτος· και παλιν, Ὑμεις, αδελφοι,
ουκ εστε εν σκοτει, ινα η ημερα υμας ως κλεπτης καταλαβηι. Ἐπει ουν νυξ εστιν, ως
ειπειν, ασεληνος, και εν ταυτηι τηι νυκτι βαδιζομεν, εδωκεν ημιν λαμπαδα φαιδραν ο
Θεος, του Πνευματος του αγιου την χαριν αναψας εν ταις ημετεραις ψυχαις. Ἀλλα τουτο
το φως οι μεν δεξαμενοι λαμπροτερον ειργασαντο και φαιδρον, οιον ως Παυλος, ως
Πετρος, ως οι αγιοι παντες εκεινοι· οι δε και εσβεσαν, ως αι πεντε παρθενοι, ως εκεινοι
οι περι την πιστιν ναυαγησαντες, ως ο εν Κορινθωι πεπορνευκως, ως Γαλαται
παρατραπεντες. ∆ια τουτο ο Παυλος νυν φησι, Το πνευμα μη σβεννυτε, τουτεστι, το
χαρισμα· ουτω γαρ αυτωι καλειν εθος το χαρισμα του Πνευματος. Σβεννυσι δε αυτο βιος
ακαθαρτος. Καθαπερ γαρ τις επι του λυχνιαιου τουτου φωτος, υδωρ κατασκεδασας, η
χουν, εσβεσε το φως, και ει μηδεν τουτων, αλλα γε το ελαιον εξελων· ουτω και επι του
χαρισματος· αν τε γαρ γηινα και των διαῤρεοντων πραγματων κατασκεδασηις
φροντιδας, εσβεσας το πνευμα· αν τε συ μηδεν εργασηι τοιουτον, ετερωθεν δε ποθεν
πειρασμος επελθων προσβαληι σφοδρως, καθαπερ τι πνευμα, και μη σφοδρα ηι η φλοξ, η
πολυ το ελαιον εχουσα, η την οπην μη εμφραξηις, η την θυραν μη προσκλεισηις, παντα
απολωλε. Τι δε εστιν η οπη; Ὥσπερ επι του λυχνου, ουτω και εφ' ημων, οπη εστιν
οφθαλμος και ακοη. Μη αφηις ταυταις προσπιπτειν πνευμα σφοδρον πονηριας, επει
εσβεσε τον λυχνον, αλλ' αποφραξον τωι φοβωι του Θεου. Θυρα το στομα εστι· κλεισον,
προσκλεισον, ινα και το φως παρεχηι, και αποκρουηται την εξωθεν προσβολην. Οιον,
υβρισε σε τις; ελοιδορησε; συ κλεισον το στομα· αν γαρ ανοιξηις, εῤριπισας τον ανεμον.
Ουχ οραις εν ταις οικιαις, οταν καταντικρυ και επ' ευθειας δυο θυραι στηκωσι, και
σφοδρος ανεμος ηι, πως, αν την ετεραν κλεισηις και αντιπνοια μη γενηται, ουδεν ισχυσεν
ο ανεμος, αλλα το πολυ της ισχυος υποτεμνεται; Ουτω και νυν, δυο εισι θυραι, το στομα
το σον, και το του υβριζοντος σε και εμ 62.462 παροινουντος· αν αποκλεισηις το σον και
μη δωις αντιπνοιαν, εσβεσας ολον το πνευμα· αν δε ανοιξηις, ακαθεκτον γινεται. Μη
τοινυν αυτο σβεννυωμεν. Ἔστι δε πολλακις και μηδενος επικειμενου σβεσθηναι την
56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φλογα· οταν το ελαιον εκλιπηι, οταν ελεημοσυνην μη ποιωμεν, σβεννυται το πνευμα.
Και γαρ απο ελεημοσυνης της του Θεου ηλθε προς σε· ειτα τον καρπον τουτον οραι μη
οντα παρα σοι, και αφιπταται· ου μενει γαρ παρα ψυχηι ανελεημονι. Σβεσθεντος δε του
πνευματος, τα λοιπα ιστε οσοι εν ασεληνωι νυκτι εβαδισατε. Ει δε την απο γης εις γην
οδον βαδιζειν δυσχερες εν νυκτι, την απο γης εις ουρανον φερουσαν πως ασφαλες; Ουκ
ιστε ποσοι δαιμονες εν τωι διαστηματι τουτωι, ποσα θηρια, ποσα πνευματικα της
πονηριας; Ἂν μεν ουν εκεινο το φως εχωμεν, ουδεν ημας βλαψαι δυνησονται· αν δε
σβεσωμεν αυτο, ταχεως ημας αλισκουσι, ταχεως παντα τα ημων εκφορουσιν· επει και οι
ληισται προτερον την λαμπαδα σβεσαντες, τοτε ληιστευουσιν. Ἐκεινοι μεν γαρ ορωσιν εν
τωι σκοτει τουτωι, επειδη τα του σκοτους πραττουσιν· ημεις δε αηθεις εσμεν εκεινου του
φωτος. Μη τοινυν σβεσωμεν αυτο. Πασα πονηρα πραξις σβεννυσι τουτο το φως, και
λοιδορια, και υβρις, και οπερ αν ειπηις. Καθαπερ γαρ επι του πυρος παν το αλλοτριον
αυτου αναιρετικον αυτου εστιν, εκεινο δε αναπτει αυτο, οπερ αυτου συγγενες εστιν·
ουτω και επι του φωτος τουτου, ει τι ξηρον, ει τι θερμον, ει τι διαπυρον, αναπτει την
φλογα του πνευματος. Μηδεν ουν ψυχρον, μηδεν υγρον επιφερωμεν· ταυτα γαρ τουτου
αναιρετικα. Ἔστι δε και αλλη εξηγησις. Πολλοι παρ' αυτοις, οι μεν προεφητευον
αληθως, οι δε εψευδοντο. Τουτο και εν τηι προς Κορινθιους φησι, διακρισεις πνευματων
δια τουτο δεδωκεναι. Μιαρος γαρ ων ο διαβολος, ηθελησε δια του χαρισματος τουτου το
παν ανατρεψαι της Ἐκκλησιας. Ἐπειδη γαρ αμφοτεροι περι μελλοντων προυλεγον, και
ο δαιμων και το πνευμα, αλλ' ο μεν ψευδομενος, το δε αληθευον, και ουδαμοθεν ην
εκατερου τεκμηριον λαβειν, αλλ' ανευθυνως εκατεροι ελεγον, ως ο Ἱερεμιας και ο
Ἰεζεκιηλ· αλλ' ελθοντος του καιρου ηλεγχθησαν, εδωκε και διακρισεις πνευματων.
Ἐπει ουν και τοτε παρα Θεσσαλονικευσι πολλοι προεφητευον, ους και αλλαχου
αινιττεται λεγων, Μη θροεισθε μητε δια λογου, μητε δι' επιστολης, ως δι' ημων, ως οτι
ενεστηκεν η ημερα του Κυριου· ειπων, Το πνευμα μη σβεννυτε, προσεθηκεν ευκαιρως,
και τα εξης, Προφητειας, λεγων, μη εξουθενειτε. Ὃ ουν ενταυθα 62.463 δηλουν
βουλεται, τουτο εστι· Μη επειδη τινες ψευδοπροφηται παρ' υμιν εισι, δι' εκεινους και
τουτους κωλυσητε και αποστραφητε αυτους· μη σβεννυτε αυτους· τουτεστι, προφητειας
μη εξουθενειτε.
βʹ. Ὁραις οτι τουτο εστιν ο φησι, Παντα δοκιμαζετε. Ἐπειδη ειπε, Προφητειας μη
εξουθενειτε, ινα μη νομισωσιν οτι πασιν ανεωιξε το βημα, Παντα, φησι, δοκιμαζετε, το
δε καλον κατεχετε, τουτεστι, τας οντως προφητειας. Ἀπο παντος ειδους πονηρου
απεχεσθε· μη τουτου η εκεινου, αλλ', Ἀπο παντος· και τα ψευδη και τα αληθη ινα μετα
δοκιμασιας διακρινητε, και εκεινων απεχησθε, και τουτων εχησθε. Ουτω γαρ κακεινων
σφοδρον το μισος εσται, και τουτων η αγαπη γινεται, οταν μη απλως μηδε ανεξεταστως,
αλλα μετα ακριβειας απαντα πραττωμεν. Αυτος δε ο Θεος της ειρηνης αγιασαι υμας
ολοτελεις, και ολοκληρον υμων το πνευμα και η ψυχη και το σωμα αμεμπτως εν τηι
παρουσιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου τηρηθειη. Ὅρα διδασκαλου φιλοστοργιαν·
μετα την παραινεσιν και ευχην επαγει· και ου τουτο μονον, αλλα και εν τοις γραμμασι·
δει γαρ και συμβουλης και ευχης. ∆ια τουτο και ημεις προτερον συμβουλευοντες, τοτε
τας υπερ υμων ευχας ποιουμεθα· και τουτο ισασιν οι μεμυημενοι. Ἀλλ' ο μεν Παυλος
εικοτως τουτο εποιει, πολλην προς τον Θεον την παῤρησιαν εχων· ημεις δε
κατηισχυμμενοι και απαῤρησιαστοι οντες· αλλ' επειδη εις τουτο εταχθημεν, πραττομεν
αυτο, αναξιοι μεν οντες και παρεσταναι, και των εσχατων μαθητων τον τοπον επεχειν·
επειδη δε και δι' αναξιων η χαρις ενεργει, ου δι' αυτους, αλλα δια τους μελλοντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

ωφελεισθαι τα παρ' εαυτων εισφερομεν. Ἁγιασαι υμας, φησιν, ολοτελεις, και
ολοκληρον υμων το πνευμα και η ψυχη και το σωμα αμεμπτως εν τηι παρουσιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου τηρηθειη. Το πνευμα τι φησιν ενταυθα; Το χαρισμα. Ἂν
μεν γαρ εχοντες λαμπρας τας λαμπαδας απελθωμεν, εισελευσομεθα εις τον νυμφωνα·
αν δε εσβεσμενας, ουκετι. ∆ια τουτο φησιν, Ὁλοκληρον υμων το πνευμα· εκεινου γαρ
μενοντος ακεραιου, και τουτο μενει. Και η ψυχη, φησι, και το σωμα. Ουτε γαρ αυτη τι
πονηρον δεχεται, ουτ' εκεινο. Πιστος ο καλων υμας, ος και ποιησει. Ὅρα την
ταπεινοφροσυνην· επειδη γαρ ηυξατο, μη νομισητε, φησιν, οτι απο των εμων ευχων
τουτο γινεται, αλλ' εκ της προθεσεως, ης υμας εκαλεσεν. Ει γαρ εις σωτηριαν εκαλεσεν,
αληθης δε εστι, παντως σωσει βουλομενος. Ἀδελφοι, προσευχεσθε και περι ημων. Βαβαι,
ποση ταπεινοφροσυνη! Ἀλλ' εκεινος μεν ταπεινοφροσυνης ενεκεν, τουτο ελεγεν, ημεις
δε ου ταπεινοφροσυνης ενεκεν, αλλ' ωφελειας πολλης, και μεγα τι παρ' υμων κερδαναι
βουλομενοι, λεγομεν, Προσευχεσθε και περι ημων. Ει γαρ και μηδεν ωφελησθε παρ'
ημων μεγα μηδε θαυμαστον, αλλ' ομως δι' αυτην την τιμην, δι' αυτην την προσηγοριαν.
Ἔσχε τις παιδας ποτε, και ομως ει και μηδεν ωφεληνται παρ' αυτου, αλλ' επειδη πατηρ
γεγονε, τουτο ισως προβαλλεται λεγων, Μιαν υμων ημεραν ουκ εκληθην πατηρ. ∆ια
τουτο και ημεις λεγομεν, Προσευχεσθε και περι ημων· ουχ 62.464 απλως τουτο λεγων,
αλλα πανυ εφιεμενος των υμετερων ευχων. Ει γαρ υπευθυνος εγενομην της παντων
υμων προστασιας, και λογους υπεχειν μελλω, πολλωι μαλλον οφειλω της παρ' υμων
απολαυειν ευχης. Αι ευθυναι μοι μειζους εγενοντο δι' υμας· ουκουν και η βοηθεια
πλειων παρ' υμων. Ἀσπασασθε τους αδελφους παντας εν αγιωι φιληματι. Βαβαι της
θερμοτητος! βαβαι της διανοιας! Ἐπειδη φιληματι αυτους ασπασασθαι ουκ ηδυνατο
απων, δι' ετερων αυτους ασπαζεται· ουτω και ημεις ποιουμεν, ως οταν λεγωμεν,
Φιλησον αυτον αντ' εμου. Ουτω και αυτοι κατεχετε το πυρ της αγαπης· ου γαρ ανεχεται
διαστηματων, αλλα και δια μεσων των οδων εαυτην εκτεινει, και πανταχου παρεστιν.
Ὁρκιζω υμας τον Κυριον, αναγνωσθηναι την επιστολην πασι τοις αγιοις αδελφοις. Και
τουτο ποθου μαλιστα, ου διδασκαλιας τοσουτον· ινα κακεινοις ω προσδιαλεγομενος,
φησιν· Ἡ χαρις του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου μεθ' υμων. Ἀμην. Και ουχ απλως
επιταττει, αλλ' ορκιζων, απο θερμης διανοιας και τουτο ποιων, ινα καν αυτου
καταφρονησωσι, δια τον ορκισμον πραξωσι το επιταχθεν. Μεγαν γαρ ειχον τοτε φοβον
του πραγματος· νυνι δε και τουτο πεπατηται. Και εστι πολλακις παις μαστιζομενος, και
ορκιζων τον Θεον και τον Χριστον αυτου, και, ουτω Χριστιανος αποθανοις, και ουδεις
προσεχει, ουδεις επιστρεφεται· αν δε τον υιον τον ιδιον ορκισηι, ευθεως και ακων, και
τριζων τους οδοντας, υφιησι του θυμου. Ἄλλος παλιν ελκομενος, απαγομενος επι μεσης
της αγορας, και Ἑλληνων και Ἰουδαιων παροντων, ορκοι τον απαγοντα ορκους
φρικωδεστατους, και ουδεις προσεχει. Τι ουκ ερουσιν οι Ἕλληνες, οταν πιστος τον
πιστον και Χριστιανον ορκοι, και μηδεις γινηται λογος, αλλα και καταφρονωμεν;
γʹ. Βουλεσθε υμιν διηγησωμαι τι πραγμα, οπερ και αυτος ακηκοα; ουδε γαρ
πλαττων λεγω, αλλα παρα προσωπου αξιοπιστου ακηκοως. Παιδισκη τις ανδρι πονηρωι
συνεζευγμενη, μιαρωι, δραπετηι, αυτη, πολλα του ανδρος ημαρτηκοτος, και μελλοντος
απεμπολεισθαι παρα της δεσποινης· και γαρ μειζονα συγγνωμης ην τα αμαρτηματα, και
χηρα ην η γυνη, και κολαζειν αυτον λυμαινομενον αυτης την οικιαν ουκ ισχυεν, αλλ'
εγνω αποδοσθαι· ειτα ανοσιον ειναι νομιζουσα η δεσποινα διασπασαι της γυναικος τον
ανδρα, κατεδεξατο και χρησιμην ουσαν την κορην, υπερ της απαλλαγης της εκεινου
συναπεμπολησαι και την γυναικα. Ὁρωσα τοινυν η κορη εαυτην εν τοις αποροις ουσαν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

ελθουσα προς αιδεσιμον προσωπον και συνηθες τηι δεσποινηι αυτης, το καμοι
διηγησαμενον, και των γονατων απτομενη, και μυρια αποδυρομενη, παρεκαλεσεν ωστε
την αυτης αξιωσαι δεσποιναν υπερ αυτης· και πολλους αναλωσασα λογους, υστερον και
τουτο προσεθηκεν, ως τουτωι πεισουσα μαλιστα, ορκον τινα φρικωδεστατον επαγουσα· ο
δε ορκος ην ουτος· Ουτω τον Χριστον ιδοις εν ημεραι κρισεως, μη παριδηις μου την
αξιωσιν· και ταυτα ειπουσα απηλθεν. Ἡ δε παρακληθεισα, φροντιδος τινος εμπεσουσης
βιωτικης, οια συμβαινει εν ταις οικιαις, επελαθετο. Ειτα αφνω δειλης μεσημβριας εις
μνημην ηλθε του φρικωδεστατου ορκου, και κατενυγη σφοδρως, και απελθουσα ηξιωσε
μετα πολλης της επιμελειας, και το πραγμα ηνυσε. Και κατ' εκεινην την νυκτα αφνω
τους ουρανους ειδεν ανεωιγοτας, και αυτον τον Χριστον· ειδε δε, ως δυνατον γυναικι
ιδειν. Ἐπειδη γαρ ολως 62.465 εφροντισε του ορκισμου, επειδη εφοβηθη, της οπτασιας
κατηξιωθη ταυτης. Ταυτα δε ειπον, ινα μη καταφρονωμεν των ορκισμων, μαλιστα οταν
υπερ αγαθων πραγματων ημας τινες παρακαλωσιν, υπερ ελεημοσυνης, υπερ
φιλανθρωπιας. Νυν δε καθηνται πενητες εκκεκομμενοι τους ποδας, ορωντες σε
παρατρεχουσαν· ειτ' επειδη τοις ποσιν επακολουθησαι μη δυνανται, καθαπερ αγκιστρωι
τινι προσδοκωσι κατεχειν τωι φοβωι του ορκου, και τας χειρας εκτεινοντες ορκιζουσιν,
ωστε δουναι οβολον ενα, η δυο μονον· συ δε παρατρεχεις, τον ∆εσποτην ορκιζομενη τον
σον. Και αν μεν κατα των οφθαλμων η του ανδρος του αποδημουντος ορκισηι, η του
παιδιου, η της θυγατρος, ευθεως εικεις, και εφαλλεται σου η διανοια και διαθερμαινηι·
αν δε τον Κυριον ορκισηι, παρατρεχεις. Πολλας δε οιδα εγω, αι, τον μεν Χριστον
ακουουσαι, παρεδραμον· εις δε καλλος επαινεθεισαι παρα των προσιοντων, διεχυθησαν,
εμαλαχθησαν, και χειρα ωρεξαν. Τοιγαρουν εις τουτο τους πενητας κατεστησαν τους
αθλιους, εις το γελωτοποιειν. Ἐπειδη γαρ τα σφοδρα ρηματα και πικρα λεγοντες ου
καθαπτονται της ψυχης, επι ταυτην ερχονται την οδον, δι' ης μαλιστα τερπουσι· και τον
εν συμφοραι οντα και υπο του λιμου αγχομενον ηναγκασεν η πολλη φαυλοτης ημων
καλλους εγκωμια λεγειν τους επαιτουντας. Και ειθε τουτο μονον, αλλα και ετερον ειδος
τουτου χαλεπωτερον· θαυματοποιους τους πενητας ηναγκασεν ειναι και αισχρολογους
και γελωτοποιους. Ὅταν γαρ κυλικας και κισσυβια και ποτηρια τοις δακτυλοις ενειρων,
και περιτιθεις κυμβαλιζηι, και συριγγα εχων αιδηι δι' αυτης τα αισματα τα αισχρα και
ερωτος γεμοντα, και δια της φωνης αναβοαι· ειτα πολλοι περιεστηκωσι, και οι μεν
τρυφος αρτου, οι δε οβολον, οι δε ετερον τι παρεχωσι, και κατεχωσιν επι πολυ, και
τερπωνται και ανδρες και γυναικες, τι τουτου χαλεπωτερον; ουχι πολλου στεναγμου
ταυτα αξια; Μικρα μεν εστι, και νομιζεται μικρα· μεγαλα δε εναποτικτει τοις ηθεσιν
ημων τα αμαρτηματα. Ὅταν γαρ αισχρον τι λεχθηι και ηδυ μελος, εμαλαξε την διανοιαν,
και αυτην εκεινην διεφθειρε την ψυχην. Και ο μεν τον Θεον καλων πενης, και
επευχομενος υμιν μυρια αγαθα, ουδε λογου αξιουται παρ' υμων· ο δε αντι τουτων τα
νεωτερικα επεισαγων, θαυμαζεται. Ὃ δε με νυν επεισηλθεν ειπειν προς υμας, εκεινο
ερω. Ποιον δη τουτο; Ὅταν πενιαι και νοσωι περιβληθηις, ει και μηδαμοθεν αλλαχοθεν,
απο γουν των επαιτουντων των δια των στενωπων χωρουντων μαθε ευχαριστειν τωι
∆εσποτηι. Ουτοι γαρ παντα τον βιον εν τωι επαιτειν καταναλισκοντες, ου βλασφημουσιν,
ουκ αγανακτουσιν ουδε δυσχεραινουσιν, αλλα πασαν την της επαιτησεως διηγησιν εν
ευχαριστιαι ποιουνται, μεγαν τον Θεον ποιουντες και φιλανθρωπον. Ὁ μεν λιμωι
φθειρομενος, φιλανθρωπον καλει· συ δε ο εν αφθονιαι ζων, αν μη τα παντων λαβηις,
ωμον λεγεις. Ποσωι βελτιων εκεινος; πως ημας τοτε κατακρινει; Κοινους διδασκαλους
ημιν των συμφορων και παραμυθιαν αφηκε δια της οικουμενης ο Θεος τους πενητας.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

Ἔπαθες τι των αβουλητων; αλλ' ουδεν τοιουτον, οιον εκεινος. Ἐξεκοπης τον
οφθαλμον; αλλ' εκεινος τους δυο. Ἐνοσησας νοσον μακραν; αλλ' εκεινος ανιατον εχει.
Ἀπεβαλες τους παιδας; αλλ' εκεινος και την υγιειαν του οικειου σωματος. Ἐζημιωθης
ζημιαν μεγαλην; αλλ' ουδεπω προς το ετερων δεισθαι κατεστης. Ουκουν ευχαριστη
62.466 σον τωι Θεωι. Ὁραις εκεινους εν καμινωι πενιας, και παρα παντων μεν αιτουντας,
παρ' ολιγων δε λαμβανοντας. Ὅταν αποκαμηις ευχομενος, και μη λαμβανηις, εννοησον
ποσακις ηκουσας πενητος σε καλουντος, και ουκ επηκουσας, και ουκ ηγανακτησεν
εκεινος, ουδε υβρισε σε. Καιτοι συ μεν απο ωμοτητος τουτο ποιεις, ο δε Θεος απο
φιλανθρωπιας και το μη ακουειν ποιει. Ει τοινυν αυτος του ομοδουλου δι' ωμοτητα μη
ακουων ουκ αξιοις εγκαλεισθαι, τωι δεσποτηι του δουλου δια φιλανθρωπιαν ουκ
ακουοντι εγκαλεις; Ὁραις ποσον το ανισον; ποσον το αδικον; δʹ. Ταυτα εννοωμεν
διαπαντος, τους κατωτερους, τους εν μειζοσι συμφοραις, και ουτω δυνησομεθα
ευχαριστειν τωι Θεωι. Πολλων ο βιος γεμει τοιουτων υποδειγματων· εχει δε διδασκαλιαν
ου μικραν ο νηφων και βουλομενος προσεχειν και απο των ευκτηριων οικων. ∆ια τουτο
γαρ και εν ταις εκκλησιαις, και εν τοις μαρτυριοις προκαθηνται των προπυλαιων οι
πενητες, ωστε ημας εκ της τουτων θεας πολλην δεχεσθαι την ωφελειαν. Ἐννοησον γαρ
οτι εις μεν βασιλεια τα επι γης εισερχομενων ημων, ουδεν τοιουτον εστιν ιδειν· αλλα
ανδρες και σεμνοι, και λαμπροι, και πλουτουντες, και συνετοι, πανταχου διατρεχουσιν,
εις δε τα οντως βασιλεια, την εκκλησιαν λεγω, και τους ευκτηριους οικους των
μαρτυρων, δαιμονωντες, αναπηροι, πενητες, γεροντες, τυφλοι, διεστραμμενοι τα μελη.
Τι δηποτε; Ἵνα συ παιδευηι δια της τουτων θεας, πρωτον μεν ινα, ει τινα τυφον εξωθεν
επισυρομενος εισελθηις, εις εκεινους βλεψας, και αποθεμενος τον ογκον, και συντριψας
την καρδιαν, ουτως εισελθηις, και των λεγομενων ακουσηις (ου γαρ εστι μετα τυφου
προσευχομενον ακουεσθαι)· ιν', οταν γεροντα ιδηις, μη επι νεοτητι μεγα φρονηις· και γαρ
ουτοι οι γεροντες νεοι εγενοντο· ιν', οταν επι στρατειαι και δυναστειαι βασιλικηι μεγα
κομπαζηις, εννοησηις οτι εκ τουτων εισι και οι λαμπροι γενομενοι εν ταις βασιλικαις
αυλαις· ιν', οταν επι υγειαι σωματος θαῤρηις, τουτοις προσεχων καταστειληις σου το
φρονημα. Και γαρ ενταυθα συνεχως εισιων, ο μεν υγιαινων ου μεγα φρονησει επι υγειαι
σωματος· ο δε καμνων, ληψεται παραμυθιαν ου την τυχουσαν. Ου δια τουτο δε μονον
ενταυθα παρακαθηνται, αλλ' ινα σε και ελεημονα ποιησωσι, και προς ελεον
επικαμφθηις, ινα θαυμασηις του Θεου την φιλανθρωπιαν. Ει γαρ ο Θεος ουκ επαισχυνεται
αυτους, αλλ' εν τοις προπυλαιοις αυτου εστησε, πολλωι μαλλον συ· ινα μη μεγα φρονηις
επι τοις βασιλειοις τοις επι της γης. Μη τοινυν επαισχυνου παρα πενητος καλουμενος·
καν προσελθηι, καν τα γονατα κατεχηι, μη αποσεισηι· κυνες γαρ εισιν ουτοι τινες
θαυμαστοι των αυλων των βασιλικων. Ου γαρ ατιμαζων αυτους κυνας εκαλεσα, μη
γενοιτο, αλλα και σφοδρα επαινων· την αυλην φυλαττουσι την βασιλικην· θρεψον
τοινυν αυτους· η γαρ τιμη εις τον βασιλεα αναβαινει. Ἐκει παντα τυφος, εν τοις
βασιλειοις λεγω τοις επι της γης, ενταυθα παντα ταπεινοφροσυνη. Ὅτι ουδεν τα
ανθρωπινα απ' αυτων μαλιστα των προπυλαιων μανθανεις· οτι ου τερπεται πλουτωι
Θεος, απ' αυτων των προκαθημενων διδασκηι. Ἡ γαρ τουτων καθεδρα και η συλλογη
μονονουχι παραινεσις εστι, προς την των απαντων ανθρωπων φυσιν φωνην αφιεισα
λαμπραν, και λεγουσα, οτι ουδεν τα ανθρωπινα πραγματα, οτι σκια και καπνος. Ει
καλον ην ο πλουτος, ουκ αν πενητας προεκαθισεν 62.467 ο Θεος των οικειων προθυρων.
Ει δε προσιεται και πλουτουντας, μη θαυμασηις· ου γαρ δια τουτο προσιεται, ινα μενωσι
πλουτουντες, αλλ' ινα απαλλαγωσι του ογκου· ακουσον γαρ τι φησιν αυτοις ο Χριστος·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

Ου δυνασθε Θεωι δουλευειν, και μαμωναι· και παλιν, ∆υσκολως πλουσιος εισελευσεται
εις την βασιλειαν των ουρανων· και παλιν, Ευκοπωτερον εστι καμηλον δια ραφιδος
τρυπηματος εισελθειν, η πλουσιον εις την βασιλειαν των ουρανων. ∆ια ταυτα δεχεται
τους πλουσιους, ινα ταυτα ακουσωσι τα ρηματα, ινα τον αιωνιον ποθησωσι πλουτον,
ινα επιθυμησωσι των εν τοις ουρανοις. Και τι θαυμαζεις ει εις τα προθυρα αυτου ουκ
απαξιοι τους τοιουτους καθιζειν; επι γαρ την τραπεζαν αυτου την πνευματικην ουκ
απαξιοι καλειν αυτους, και μεταδουναι της ευωχιας εκεινης· αλλ' ο κυλλος και
αναπηρος, ο γερων και ρακια ημφιεσμενος και ρυπον και κορυζαν εχων, αμα τωι νεωι τωι
καλωι, και αυτωι τωι την αλουργιδα περικειμενωι και το διαδημα επι της κεφαλης εχοντι,
ερχεται της τραπεζης μεθεξων, και αξιουται της ευωχιας της πνευματικης, και των
αυτων εκατεροι απολαυουσι, και ουδεμια εστι διαφορα. εʹ. Ειθ' ο μεν Χριστος ουκ
απαξιοι εις την τραπεζαν αυτους καλειν μετα του βασιλεως· ομου γαρ αμφοτεροι
καλουνται· συ δε ισως απαξιοις και οφθηναι, διδους πενησιν, η και προσδιαλεγομενος;
Βαβαι της απονοιας και του τυφου! Ὅρα μη τα αυτα παθωμεν τωι ποτε πλουσιωι.
Ἀπηξιου εκεινος καν ιδειν τον Λαζαρον, και οροφης αυτωι ου μετεδωκεν ουδε στεγης,
αλλ' ην εξω παρα τον πυλωνα εῤριμμενος, αλλ' ουδε ρηματων ηξιωθη των παρ'
εκεινου. Ἀλλ' ορα πως εν αναγκηι και χρειαι καταστας αυτου της βοηθειας, απετυχεν. Ει
γαρ ους ο Χριστος ουκ επαισχυνεται, τουτους ημεις επαισχυνομεθα, τον Χριστον
επαισχυνομε 62.468 θα, τους φιλους αυτου επαισχυνομενοι. Πεπληρωσθω σου η τραπεζα
χωλων, αναπηρων· δια τουτων παραγινεται ο Χριστος, ου δια των πλουτουντων. Ταχα
γελαις ακουων. Ουκουν ινα μη νομισηις οτι εμον το ρημα, ακουσον αυτου του Χριστου
λεγοντος, ινα μη γελασηις, αλλ' ινα φριξηις· Ὅταν ποιηις αριστον η δειπνον, φησι, μη
φωνει τους φιλους σου, μηδε τους αδελφους σου, μηδε τους συγγενεις σου, μητε
γειτονας πλουσιους, μηποτε και αυτοι αντικαλεσωσι σε, και γενηται σοι ανταποδομα·
αλλ' οταν ποιηις δοχην, καλει πτωχους, αναπηρους, τυφλους, και μακαριος εσηι, οτι ουκ
εχουσιν ανταποδουναι σοι· ανταποδοθησεται γαρ σοι εν τηι αναστασει των δικαιων. Και
δοξα δε μειζων ενταυθα γινεται, ει γε ταυτης εραις. Ἐξ εκεινων μεν γαρ φθονος και
βασκανιαι και κατηγοριαι και λοιδοριαι, και πολυς ο φοβος μη τι παρα το δεον γενηται·
και ως οικετης δεσποτηι, ουτω παρεστηκας, αν μειζους οι καλουμενοι ωσι, δεδοικως την
παρ' αυτων μεμψιν και τα στοματα· επι δε τουτων ουδεν τοιουτον, αλλ' απερ αν αυτοις
ενεγκηις, μεθ' ηδονης παντα δεχονται· και πολυς εντευθεν ο κροτος, λαμπροτερα η δοξα,
μειζον το θαυμα. Ουχ ουτω κροτουσιν εκεινους ως τουτους απαντες οι ακουοντες. Ει δε
απιστεις, πειρασον συ ο πλουτων, ο στρατηγους και ηγεμονας καλων· καλεσον και
πενητας, και απο τουτων την τραπεζαν πληρωσον, αν μη παρα παντων κροτηθηις, αν μη
παρα παντων φιληθηις, αν μη παντες ως πατερα εξωσιν. Ἐκεινων μεν γαρ των δειπνων
κερδος ουδεν, υπερ τουτων δε ουρανος αποκειται, και τα εν τοις ουρανοις αγαθα· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61


