De sanctis Bernice et Prosdoce
ΕΙΣ ΤΑΣ ΑΓΙΑΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ Βερνικην και Προσδοκην παρθενους, και
∆ομνιναν την μητερα αυτων, ομιλια εγκωμιαστικη.
50.629
αʹ. Ουπω εικοσιν ημερας εχομεν σταυρου μνειαν επιτελεσαντες, και ιδου
μαρτυρων μνειαν επιτελουμεν. Ειδες πως ταχυς ο καρπος του θανατου του Χριστου;
δι' εκεινο το προβατον αυται αι δαμαλεις εσφαγησαν· δι' εκεινον τον αμνον ταυτα
τα θυματα, δι' εκεινην την θυσιαν αυται αι προσφοραι· ουπω εικοσιν ημερας εχομεν,
και ευθεως το ξυλον εβλαστησε του σταυρου τα καλα των μαρτυρων βλαστηματα·
ταυτα γαρ εκεινου του θανατου τα κατορθωματα. Ἴδε τοινυν την αποδειξιν των
τοτε ειρημενων δι' αυτων σημερον εκβεβηκυιαν των εργων. Τοτε ελεγον,
Συνεκλασε πυλας χαλκας, και μοχλους σιδηρους συνεθλασε· σημερον ταυτα
δεικνυται δια των εργων. Ει γαρ μη συνεκλασε τας πυλας τας χαλκας, ουκ αν
κεκλεισμενων αυτων ετολμησαν αι γυναικες ουτω ραιδιως εισελθειν· ει μη
συνεθλασε τον μοχλον τον σιδηρουν, ουκ αν αι παρθενοι ισχυσαν αυτον αφελεσθαι·
ει μη το δεσμωτηριον αχρηστον εποιησεν, ουκ αν μετα τοσαυτης αδειας εισηλθον αι
μαρτυρες.
Ευλογητος ο Θεος, γυνη θανατου κατατολμαι, γυνη η θανατον εις την ζωην
εισαγαγουσα την ημετεραν, το παλαιον οπλον του διαβολου, τουτο του διαβολου
κατηνεγκε την ισχυν· το σκευος το ασθενες και ευεπηρεαστον τουτο γεγονεν οπλον
ακαταγωνιστον· γυναικες θανατου κατατολμωσι· τις ουκ αν εκπλαγειη;
Αισχυνεσθωσαν Ἕλληνες, εγκαλυπτεσθωσαν Ἰουδαιοι οι διαπιστουντες τηι
αναστασει του Χριστου. Τι γαρ μειζον, ειπε μοι, ζητεις σημειον της αναστασεως
εκεινης, οταν ιδηις τοσαυτην μεταστασιν πραγματων γεγενημενην; Γυναικες
θανατου κατατολμωσι, πραγματος του και ανδρασιν αγιοις προ τουτου φοβερου και
φρικωδους οντος. Μαθε τοινυν αυτου τον εμπροσθεν φοβον, ινα ιδων αυτου την
νυν καταφρονησιν, θαυμασηις τον της μεταβολης αιτιον Θεον· μαθε αυτου την
προτεραν ισχυν, ινα μαθων αυτου την νυν ασθενειαν, ευχαριστησηις τωι τελεον
αυτον εκνευρισαντι Χριστωι. Ουδεν ισχυροτερον εκεινου το προτερον, αγαπητε, και
ουδεν ασθενεστερον ημων· αλλα νυν ουδεν εστιν ασθενεστερον εκεινου, και ουδεν
ισχυροτερον ημων. Ειδες πως αριστη η μεταστασις γεγονε; πως τα ισχυρα ασθενη
50.630 εποιησε, και τα ασθενη ισχυρα κατεσκευασεν ο Θεος, εκατερωθεν ημιν
δεικνυς αυτου την δυναμιν; Ἀλλ' ινα μη μονον αποφασις ηι τα λεγομενα, και την
αποδειξιν επαγω Και, ει δοκει, πρωτον εκεινο δειξωμεν, πως εφοβουντο αυτον
εμπροσθεν ουχ αμαρτωλοι μονον, αλλα και αγιοι ανθρωποι πολλην παῤρησιαν προς
τον Θεον εχοντες, απο κατορθωματων κομωντες, και πασαν επελθοντες αρετην.
Ταυτα δε δεικνυμι, ουχ ινα καταγνωμεν των αγιων, αλλ' ινα θαυμασωμεν του Θεου
την δυναμιν.
Ποθεν ουν δηλον, οτι φοβερον του θανατου το προσωπειον ην προ τουτου,
και παντες αυτον επεφρικεισαν, και ετρεμον; Ἀπο του πατριαρχου πρωτου. Ὁ γαρ
Ἀβρααμ ο πατριαρχης, ο δικαιος, ο του Θεου φιλος, ο πατριδα αφεις, και οικιαν, και
συγγενεις, και φιλους, και παντων υπεριδων των παροντων δια το προσταγμα του
Θεου, ουτως εδεδοικει και εφοβειτο τον θανατον, ως εις την Αιγυπτον εισιεναι
μελλων ειπειν προς την γυναικα την εαυτου ταυτα· Γινωσκω οτι γυνη ευπροσωπος
ει συ· εσται ουν ως αν ιδωσι σε οι Αιγυπτιοι, σε μεν περιποιησονται, εμε δε
αποκτενουσι. Τι ουν; Ειπε οτι αδελφη αυτου ειμι, ινα ευ μοι γενηται δια σε, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ζησεται η ψυχη μου ενεκεν σου. Τι τουτο, ω αγιε και πατριαρχα; περιοραις το γυναιον
υβριζομενον, και την ευνην αδικουμενην, και τον γαμον διορυττομενον; ουτω
δεδοικας, ειπε μοι, τον θανατον; ου περιοραις δε μονον, αλλα και πλεκεις δολον μετα
της γυναικος, και συνυποκρινηι το δραμα της υβρεως, και πως μη γενηται καταδηλος
ο βασιλευς των Αιγυπτιων επιχειρων τηι μοιχειαι παντα πραττεις, και περιελων
αυτην το ονομα της γυναικος, περιεθηκας αυτηι το προσωπειον της αδελφης; Ἀλλα
γαρ δεδοικα μη θανατου σπουδαζοντες παραλυσαι δυναμιν, φανωμεν του δικαιου
κατηγορουντες· διοπερ αμφοτερα ποιησαι πειρασομαι, και του θανατου δειξαι την
ασθενειαν, και τουτον της κατηγοριας εξαρπασαι ταυτης. Προτερον δε αυτον
αναγκαιον δειξαι δεδοικοτα τον θανατον, και τοτε απαλλαξαι των εγκληματων.
Ἴδωμεν τοινυν οσον πραγμα υπεμεινεν αφορητον και δεινον· το γαρ γυναικα
υβριζομενην ιδειν, και μοιχευομενην θεασασθαι μυριων 50.631 θανατων
αφορητοτερον εστι. Και τι λεγω μοιχευομενην; καν ψιλην τινα εννοιαν υποψιας
περι αυτης εν τηι ψυχηι κεκτηται, αβιωτος ο βιος αυτωι απας γινεται. Πυρ γαρ αυτωι
και φλοξ εστιν ακαταγωνιστος το της ζηλοτυπιας παθος· και το τυραννικον αυτου
και απαραιτητον δηλων τις ελεγε· Μεστος γαρ ζηλου θυμος ανδρος αυτης· ουκ
ανταλλαξεται ουδενος λυτρου την εχθραν, ουδε μη φεισηται εν ημεραι κρισεως, ουδ'
ου μη διαλυθηι πολλων δωρων. Και παλιν αλλαχου· Σκληρος ως ᾅδης ζηλος· ωσπερ
γαρ ουκ εστι, φησι, τον ᾅδην χρημασι πεισαι, ουτως ουδε τον ζηλοτυπουντα
παραμυθησασθαι και καταλλαξαι.
Πολλοι γουν πολλακις και την ψυχην προηκαντο την εαυτων, ωστε τον
μοιχον ευρειν· και του αιματος δε αυτου ηδεως αν απογευσαιντο του την γυναικα
υβρικοτος ανδρος, και παντα αν ελοιντο και ποιησαι και παθειν δια τουτο· αλλ'
ομως τουτο το αφορητον παθος, τουτο το τυραννικον και απαραιτητον υπεμεινεν ο
δικαιος μετα πλειονος υπερβολης, και περιοραι την γυναικα υβριζομενην δια τον
φοβον του θανατου και της τελευτης.
βʹ. Ὅτι μεν ουν εδεδοικει τον θανατον εκ τουτου δηλον· ωρα δε λοιπον
αυτον απαλλαξαι των εγκληματων και της κατηγοριας της επι τουτωι, προτερον
αυτην ειποντα την κατηγοριαν. Τις ουν εστιν η κατηγορια; Ἔδει, φησιν, αυτον
αποθανειν μαλλον, η περιιδειν την γυναικα υβριζομενην· και τουτο εστιν ο
κατηγορουσι τινες· οτι ειλετο μαλλον την εαυτου διασωσαι ζωην, η την
σωφροσυνην της γυναικος. Τι λεγεις; εδει μαλλον αυτον αποθανειν, η την γυναικα
περιιδειν υβριζομενην; Και τι πλεον εγιγνετο; ει μεν γαρ εμελλεν αποθνησκων
εξαρπαζειν την γυναικα της υβρεως, καλως ταυτα φατε· ει δε αποθανων ουδεν
ωφελει την γυναικα προς την της υβρεως απαλλαγην, τινος ενεκεν εικη και απλως
την εαυτου προδιδωσι σωτηριαν; Ἵνα γαρ μαθηις, οτι ουδε αποθανων εμελλεν
εξαρπαζειν αυτην της μοιχειας, ακουσον τι φησι· Και εσται ως αν σε ιδωσιν οι
Αιγυπτιοι, σε μεν περιποιησονται, εμε δε αποκτενουσι. ∆υο τοινυν εμελλε γινεσθαι
ατοπα, μοιχεια, και φονος· ου της τυχουσης δε ην συνεσεως εκ των δυο τουτων εν
γουν κερδαναι. Ει μεν γαρ εμελλε παλιν γαρ το αυτο ερω την ψυχην επιδους την
εαυτου απαλλαττειν εκεινην της υβρεως, και αποκτειναντες εκεινοι τον δικαιον της
Σαῤρας ουχ ηπτοντο, καλως ενεκαλεις· ει δε και αποθανοντος αυτου, ομοιως
εμελλεν υβριζεσθαι η γυνη, τινος ενεκεν του δικαιου κατηγορεις, ος γε δυο
μελλοντων συμβαινειν δεινων μοιχειας και φονου, θατερον δια της αυτου σοφιας
εκωλυσε, το της ανδροφονιας λεγω; Ὑπερ γαρ τουτου και επαινεισθαι αυτον εδει,
οτι καθαραν ετηρησεν αιματος την του μοιχου χειρα. Ουδε γαρ εκεινο αν εχοις
ειπειν, οτι τωι ειπειν αυτην, οτι αδελφη αυτου ειμι, τουτωι επεσπασατο τον Αιγυπτιον
προς την υβριν· και γαρ ει ειπεν, οτι γυνη αυτου ειμι, ουδε ουτως εμελλεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αποστησεσθαι· και τουτο εδηλωσεν αυτος ειπων· Ὡς εαν ιδωσι σε, ερουσιν, Ὅτι γυνη
αυτου αυτη, και αποκτενουσι με, σε δε περιποιησονται. Ὥστε ειπουσης μεν, οτι γυνη
αυτου ην, και μοιχεια και φονος εγιγνετο· ειπουσης δε, οτι αδελφη, το του 50.632
φονου διεκωλυετο. Ὁραις πως δυο μελλοντων συμβαινειν δεινων, θατερον δια της
αυτου σοφιας ανειλε; Βουλει μαθειν, πως και της μοιχειας το εγκλημα κατα δυναμιν
την εαυτου παλιν υποτεμνεται, ωστε μηδε μοιχον αυτον απηρτισμενον αφειναι
γενεσθαι; Ἄκουσον αυτων παλιν ακριβως των ρηματων· Ειπε, φησιν, οτι αδελφη
αυτου ειμι. Τι λεγει; Ὁ αδελφην λαμβανων ουκ εστι μοιχος· ο γαρ μοιχος απο της
προαιρεσεως κρινεται· επει και ο Ἰουδας προς την νυμφην την εαυτου εισελθων την
Θαμαρ, ουκ εκρινετο μοιχος· ου γαρ ως προς νυμφην, αλλ' ως προς πορνην εισηλθε
γυναικα. Ουτω και ενταυθα ο Αιγυπτιος μελλων αυτην λαμβανειν ουχ ως γυναικα
του Ἀβρααμ, αλλ' ως αδελφην, ουκ εμελλε μοιχος κρινεσθαι. Τι ουν τουτο προς τον
Ἀβρααμ, φησι, τον ειδοτα, οτι γυναικα την εαυτου εξεδιδου, και ουκ αδελφην; Ἀλλ'
ουδε τουτο εγκλημα τουτου.
Ει μεν γαρ εμελλεν ακουσας, οτι γυνη αυτου εστιν, αφεξεσθαι της υβρεως,
καλως ενεκαλεις τωι δικαιωι· ει δε ουδεν εμελλε το ονομα της γυναικος
προστησεσθαι της Σαῤρας εις το την υβριν αποκρουσασθαι, καθως και αυτος φησιν,
οτι Ἐρουσιν, οτι Γυνη αυτου εστιν αυτη, και περιποιησονται σε, πολλωι μαλλον
θαυμαζειν τον δικαιον χρη εν τοσαυτηι πραγματος δυσκολιαι δυνηθεντα και αιματων
καθαρον τηρησαι τον Αιγυπτιον, και εις δυναμιν την εαυτου το εγκλημα της υβρεως
παραμυθησασθαι. Ἄγωμεν δη λοιπον τον λογον και επι τον εκγονον αυτου τον
Ἰακωβ· και οψει κακεινον δεδοικοτα και τρεμοντα την τελευτην, ανθρωπον εκ
πρωτης ηλικιας αποστολικην επιδειξαμενον φιλοσοφιαν. Ὃ γαρ Παυλος τοις
μαθηταις ενομοθετει λεγων· Ἔχοντες τροφας και σκεπασματα τουτοις
αρκεσθησομεθα, τουτο και ουτος ᾔτησε παρα του Θεου ειπων· Ἂν δυη μοι Κυριος
αρτον φαγειν και ιματιον περιβαλεσθαι, αρκει ημιν. Ἀλλ' ομως και ουτος ο μηδεν
πλεον της χρειας ζητων, ο της οικιας υπεριδων, ο τας ευλογιας λαβων, ο τηι μητρι
πεισθεις, ο τωι Θεωι φιλος, ο δια της σοφιας βιασαμενος την φυσιν δευτερος γαρ ων
τηι φυσει, προτερος γεγονε ταις ευλογιαις, ο τοσαυτα δυνηθεις, ο τοσαυτα
φιλοσοφησας, ο τοσαυτην ευσεβειαν επιδειξαμενος, μετα τους μυριους αθλους, μετα
τα μυρια σκαμματα, μετα τα μυρια παλαισματα και τους πολλους στεφανους
εκεινους, επι την πατριδα επανιων, και μελλων εντευξεσθαι τωι αδελφωι, καθαπερ
θηριον οψεσθαι μελλων, και φοβουμενος αυτου την μνησικακιαν, προσπιπτει τωι
Θεωι, και παρακαλει· Ἐξελου με εκ χειρος Ἡσαυ του αδελφου μου, λεγων, οτι
φοβουμαι εγω αυτον, μη ποτε ελθων παταξηι με, και μητερα επι τεκνοις. Ειδες πως
και ουτος εδεδοικει τον θανατον; πως τρεμει, και τον Θεον παρακαλει περι τουτου;
Βουλει σοι δειξω και ετερον μεγαν ανθρωπον το αυτο τουτο πεπονθοτα παλιν;
Ἐννοησον τον Ἠλιαν, την ουρανομηκη ψυχην και θειαν· εκεινος γαρ ο τον ουρανον
κλεισας, και παλιν ανοιξας, ο το πυρ ανωθεν κατενεγκων, ο την θαυμαστην θυσιαν
προσενεγκων, ο ζηλωσας υπερ του Θεου, εκεινος ο εν σωματι ανθρωπινωι αγγελικον
επιδειξαμενος βιον, ο της μηλωτης πλεον εχων ουδεν, ο 50.633 παντων ανωτερω
γενομενος των ανθρωπινων, ουτω τον θανατον τρεμει και δεδοικεν, ως μετα παντα
εκεινα, μετα τον ουρανον και την θυσιαν, μετα την μηλωτην και την ερημιαν, και
την φιλοσοφιαν, και την παῤρησιαν την τοσαυτην γυναιον ευτελες φοβηθηναι, και
δια τουτο φυγειν.
Ἐπειδη γαρ ειπεν Ἰεζαβελ· Ταδε ποιησαιεν μοι οι θεοι, και ταδε προσθειησαν,
ει μη αυριον την ψυχην σου θησομαι ως την ψυχην ενος των τεθνηκοτων· εφοβηθη
Ἠλιας, φησι, και εφυγεν οδον ημερων τεσσαρακοντα. γʹ. Ειδες πως φοβερος ο
θανατος; Θαυμασωμεν τοινυν τον ∆εσποτην, οτι τον φοβερον οντα προφηταις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ευκαταφρονητον εποιησε γυναιξιν. Ὁ Ἠλιας εφυγε θανατον, γυναικες κατεφυγον
εις θανατον· εκεινος απεπηδησε του θανατου, και αυται εδιωξαν θανατον. Ειδες
ποση γεγονεν αθροον η μεταβολη; Οι περι τον Ἀβρααμ και τον Ἠλιαν αγωνιωσι την
τελευτην, γυναικες δε καθαπερ πηλον τοις ποσιν εαυτων κατεπατησαν θανατον.
Ἀλλα μηδε εκεινων των αγιων κατηγορησωμεν· ουκ εστιν αυτων το εγκλημα· της
φυσεως ην η ασθενεια, ου της προαιρεσεως η κατηγορια. Ὁ Θεος τοτε εβουλετο
φοβερον ειναι τον θανατον, ινα δειχθηι μετα ταυτα της χαριτος το μεγεθος· φοβερον
αυτον ειναι εβουλετο· καταδικη γαρ ην· δια τουτο ουκ ηθελε λυθηναι της καταδικης
την απειλην, ινα μη ραιθυμοτεροι μετα ταυτα γενωνται οι ανθρωποι. Μενετω, φησιν,
η αποφασις φοβουσα αυτους και σωφρονιζουσα· εσται γαρ, εσται καιρος, καθ' ον και
της αγωνιας απαλλαγησονται ταυτης· ο δη και συνεβη. Ὅτι γαρ ημας απηλλαξε της
αγωνιας ταυτης, δηλουσι μεν οι μαρτυρες, δηλοι δε προ των μαρτυρων ο Παυλος.
Ἤκουσας εν τηι Παλαιαι του Ἀβρααμ λεγοντος, οτι Σε μεν περιποιησονται, εμε δε
αποκτενουσιν; ηκουσας του Ἰακωβ λεγοντος· Ἐξελου με, Κυριε, εκ χειρος Ἡσαυ του
αδελφου μου, οτι φοβουμαι εγω αυτον; Ειδες τον Ἠλιαν φευγοντα γυναικος
απειλην δια τον θανατον; Ἄκουσον πως ο Παυλος περι του πραγματος τουτου
διακειται, ει φοβερον αυτον ειναι νομιζει καθαπερ εκεινοι, ει λυπειται επιοντος
αυτου, και δεδοικε. Τουναντιον μεν ουν, και ποθεινον ειναι νομιζει το πραγμα· δια
τουτο φησιν· Το αναλυσαι με και συν Χριστωι ειναι πολλωι μαλλον κρεισσον.
Ἐκεινοις φοβερον, τουτωι κρεισσον· εκεινοις αηδες, τουτωι ηδυ· και μαλα εικοτως· το
μεν γαρ προτερον ο θανατος εις τον ᾅδην κατηγεν· νυνι δε ο θανατος προς τον
Χριστον παραπεμπει. ∆ια τουτο ο μεν Ἰακωβ φησι· Καταξετε το γηρας μου μετα
λυπης εις ᾅδην· ο δε Παυλος ελεγε· Το αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι με πολλωι
μαλλον κρεισσον.
Ταυτα δε ελεγεν ου καταγινωσκων της παρουσης ζωης μη γενοιτο·
φυλαττωμεθα γαρ μη δωμεν χωραν ταις των αιρετικων λαβαις, ουδε ως πονηραν
φευγων αυτην, αλλ' ως κρειττονος της μελλουσης επιθυμων. Ου γαρ ειπε το
αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι καλον απλως, αλλα κρεισσον· το δε κρεισσον καλου
τινος εσται κρεισσον. Ὥσπερ γαρ οταν λεγηι οτι Ὁ εκγαμιζων καλως ποιει, ο δε μη
εκγαμιζων κρεισσον ποιει, καλον μεν δεικνυσιν οντα τον γαμον, κρεισσω δε την
παρθενιαν· ουτω δη και ενταυθα· καλη 50.634 μεν η παρουσα ζωη, φησι, πολυ δε
βελτιων η μελλουσα. Παλιν αλλαχου τα αυτα δη ταυτα φιλοσοφων ελεγεν· Ει και
σπενδομαι επι τηι θυσιαι, και λειτουργιαι της πιστεως υμων, χαιρω και συγχαιρω
πασιν υμιν· το δε αυτο και υμεις χαιρετε και συγχαιρετε. Τι φηις; αποθνησκεις,
Παυλε, και κοινωνους καλεις της ηδονης τους ανθρωπους; τι γεγονεν, ειπε μοι; Ουκ
αποθνησκω, φησιν, αλλ' επι την μειζονα αναβαινω ζωην. Καθαπερ ουν ανθρωποι
αρχην λαμβανοντες πολλους καλουσι τους κοινωνησοντας αυτοις της ευφροσυνης,
ουτω και Παυλος επι τον θανατον ιων, εκαλει τους συνησθησομενους αυτωι.
Ἀναπαυσις γαρ εστιν ο θανατος, και πονων απαλλαγη, και ιδρωτων αντιδοσις, και
αμοιβη παλαισματων και στεφανος. ∆ια τουτο παρα μεν την αρχην επι τοις νεκροις
κοπετοι τινες εγιγνοντο και θρηνοι, νυν δε ψαλμοι και υμνωιδιαι. Ἔκλαυσαν γουν
τον Ἰακωβ τεσσαρακοντα ημερας, εκλαυσαν και τον Μωυσην ετερας τοσαυτας οι
Ἰουδαιοι, και εκοψαντο, επειδη θανατος τοτε ο θανατος ην· νυνι δε ουχ ουτως, αλλα
υμνωιδιαι και ευχαι και ψαλμοι, δηλουντων απαντων, οτι ηδονην εχει το πραγμα· οι
γαρ ψαλμοι ευθυμιας συμβολον· Ευθυμει γαρ τις, φησιν, εν υμιν; ψαλλετω. Ἐπει ουν
ευθυμιας εσμεν πεπληρωμενοι, δια τουτο ψαλλομεν επι τοις νεκροις ψαλμους
θαῤρειν υπερ της τελευτης παρακελευομενους. Ἐπιστρεψον γαρ, φησι, ψυχη μου, εις
την αναπαυσιν σου, οτι Κυριος ευηργετησε σε. Ὁραις ευεργεσιαν οντα τον θανατον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

και αναπαυσιν; ο γαρ εισελθων εις την καταπαυσιν εκεινην, κατεπαυσεν απο των
εργων αυτου, ωσπερ απο των ιδιων ο Θεος.
δʹ. Και περι μεν του θανατου τοσαυτα· φερε δη λοιπον επι το εγκωμιον των
μαρτυρων ιωμεν, ει μη απεκαμετε προς την ακροασιν· και γαρ και ταυτα απο του
των μαρτυρων εγκωμιου την υποθεσιν ελαβε· μικρον δε ανωτερω τον λογον
αγαγειν αναγκαιον. Πολεμος ανεῤριπισθη ποτε κατα της Ἐκκλησιας χαλεπος,
πολεμων απαντων βαρυτατος· διπλους γαρ ουτος ο πολεμος ην· ο μεν εσωθεν, ο δε
εξωθεν· ο μεν παρα των οικειων, ο δε παρα των πολεμιων· ο μεν παρα των
αλλοτριων, ο δε παρα των γνωριμων. Καιτοι ει και απλους ο πολεμος ην, αφορητον
υπηρχε το κακον, και ει εξωθεν προσεβαλλε μονον, μεγα των δεινων το μεγεθος ην·
νυνι δε διπλους ην ουτος, και του παρα των εξωθεν ο παρα των οικειων
χαλεπωτερος. Τον μεν γαρ ωμολογημενον εχθρον ραιδιως φυλαττεσθαι δυνατον· ο
δε φιλου μεν εχων προσωπειον, τα δε εχθρων διατιθεις, δυσαλωτος τοις
επιβουλευομενοις εστι. ∆ιπλους τοινυν τοτε ο πολεμος ην, ο μεν εμφυλιος, ο δε
παρα των εξωθεν επιων· μαλλον δε, ει χρη ταληθες ειπειν, εκατερος ο πολεμος
εμφυλιος ην.
Και γαρ οι εξωθεν προσβαλλοντες δικασται και αρχοντες και στρατιωται ουκ
αλλοφυλοι τινες ησαν, και βαρβαροι, και αλλης αρχης και βασιλειας, αλλα τοις
αυτοις διοικουμενοι νομοις, την αυτην πατριδα οικουντες, της αυτης μετεχοντες
πολιτειας. Ὁ μεν ουν εμφυλιος ην ο παρα των δικαστων, ο δε χαλεπωτερος ο παρα
των συγγενων, ο καινος και παραλογος και πολλης γεμων ωμοτητος. Και γαρ
αδελφους αδελφοι παρεδιδοσαν, και πατερες 50.635 τεκνα, και ανδρες γυναικας, και
παντα τα της συγγενειας επατειτο δικαια, και πασα η οικουμενη αναστατος ην, και
ουδεις ουδενα τοτε επεγινωσκεν· εκρατει γαρ ο διαβολος μετα πολλης της
υπερβολης. Ἐν εκεινωι τοινυν τωι θορυβωι και τωι πολεμωι αι γυναικες αυται, ει γε
γυναικας αυτας χρη καλειν· και γαρ εν γυναικειωι σωματι ανδρων επεδειξαντο
φρονημα, μαλλον δε ουκ ανδρων επεδειξαντο φρονημα μονον, αλλα και αυτην
υπερεβησαν την φυσιν, και προς τας ασωματους δυναμεις την αμιλλαν εθεντο· αυται
τοινυν αι γυναικες αφεισαι πολιν και οικιαν και συγγενεις προς την αλλοτριαν
μετεταξαντο. Ὅταν γαρ, φησιν, ο Χριστος ατιμαζηται, μηδεν ημιν εστω τιμιον μηδε
αναγκαιον· δια τουτο παντα αφεισαι εξηλθον. Και καθαπερ οικιας εν μεσηι νυκτι
πυρπολουμενης, οι καθευδοντες ενδον, επειδαν αισθωνται του θορυβου, ταχεως
εξαλλομενοι της κλινης εκπηδωσι των προθυρων της οικιας, ουδεν των ενδον
λαβοντες· εν γαρ μονον σπουδαζουσιν, οπως το σωμα το εαυτων προεξαρπασωσι της
φλογος, και τον του πυρος φθασωσι δρομον μετα πολλης επιοντα της ταχυτητος·
ουτω δη και αυται εποιησαν. Ἰδουσαι γαρ την οικουμενην απασαν εμπυριζομενην,
ευθεως εξεπηδησαν, και εξηλαντο των προθυρων της πολεως, εν μονον ζητουσαι,
την σωτηριαν της εαυτων ψυχης παντι τροπωι διαφυλαξαι. Και γαρ εμπρησμος τοτε
χαλεπος ην και σκοτος εκρατει βαθυ, σκοτος του νυκτερινου τουτου ζοφωδεστερον·
και δια τουτο καθαπερ εν σκοτωι τους φιλους ηγνοουν οι φιλοι, και ανδρες
παρεδιδοσαν γυναικας· δια τουτο τους μεν εχθρους παρετρεχον, τοις δε φιλοις και
τοις οικειοις προσεῤρηγνυντο, και νυκτομαχια τις ην χαλεπη, και πολλου θορυβου
τα πραγματα εγεμε.
Τοτε τοινυν εξηλθον αυται την πατριδα αφεισαι, και τον πατριαρχην
ζηλωσασαι τον Ἀβρααμ, προς ον ειρητο· Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της
συγγενειας σου. Και γαρ και ταυταις ο του διωγμου καιρος ταυτα παρηινει, εξελθειν
εκ της γης και εκ της συγγενειας, ωστε κληρονομησαι τον ουρανον. Ἐξηιει τοινυν εκ
της οικιας η γυνη δυο μεθ' εαυτης εχουσα θυγατερας. Συ δε μη παραδραμηις απλως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ακουων, οτι εξηλθον γυναικες ελευθεριως ανατραφεισαι, μηδεποτε πειραν λαβουσαι
των δεινων τουτων, αλλα αναλογισαι τηι διανοιαι οσον ην το κακον, οσην εχει το
πραγμα δυσκολιαν. Ει γαρ ανθρωποι συμμετρον αποδημιαν στελλομενοι, υποζυγιων
ευπορουντες, διακονους εχοντες, μετα αδειας οδευοντες, κυριοι της επανοδου οντες,
πολλων αισθανονται των μοχθηρων, πολλην υπομενουσι ταλαιπωριαν· οπου γυνη,
και παρθενοι, και διακονων ερημια, και φιλων προδοσια, και θορυβος, και ταραχη,
και φοβος αφορητος, και κινδυνος εν αυταις ποικιλος, και περι ψυχης ο δρομος, και
πανταχοθεν οι πολεμιοι, ποιος λογος τα αγωνισματα των γυναικων παραστησαι
δυνησεται, την ανδρειαν, την μεγαλοψυχιαν, την πιστιν; Ει γαρ μονη εξηλθεν η
μητηρ, ουκ ην και ουτως αφορητος ο αγων· νυνι δε και τας θυγατερας επηγετο, και
ταυτας παρθενους· ωστε διπλη η αγωνια, και πολλη της φροντιδος η προσθηκη· οσωι
γαρ μεγα το κτημα, τοσουτωι δυσκολωτερα η φυλακη. Ἐξηιει τοινυν παρθενους
εχουσα, και ουκ εχουσα κατακρυψαι αυτας εν 50.636 θαλαμοις· καιτοι ιστε, οτι και
θαλαμοι και γυναικωνιτιδες, και θυραι, και μοχλοι, και φυλακες, και προφυλακες,
και θεραπαινιδες, και τιθηνοι, και μητρος προσεδρια, και πατρος προνοια, και πολλη
παρα των γονεων επιμελεια γινεται, ωστε διατηρηθηναι το της παρθενιας ανθος, και
μολις ουτω διασωζεται· εκεινη δε πασης ταυτης της φυλακης ερημος ην· πως ουν
αυτας διασωσαι ειχεν; Ἐκ της των θειων νομων φυλακης. Ουκ ειχε στεγην
περιβαλλουσαν, αλλ' ειχε την κραταιαν χειρα ανωθεν σκεπουσαν· ουκ ειχε θυραν
ουδε μοχλον, αλλ' ειχε την αληθινην θυραν αποτειχιζουσαν την επιβουλην. Και
καθαπερ εν μεσοις τοις Σοδομοις επολιορκειτο μεν η του Λωτ οικια, ουδεν δε επασχε
δεινον· αγγελους γαρ ειχεν ενδον· ουτω δη και αι μαρτυρες αυται μεταξυ Σοδομων
και παντων των πολεμιων ουσαι, και πολιορκουμεναι πανταχοθεν, ουδεν επασχον
δεινον· τον γαρ των αγγελων ∆εσποτην ειχον εν ταις αυτων οικουντα ψυχαις· και
εις την οδον ελθουσαι την ερημον ουδεν επαθον· ειχον γαρ την αληθινην οδον την
προς ουρανον αυτας αγουσαν. ∆ια τουτο εν τοσουτωι πολεμωι, και θορυβωι, και
κυμασιν απειλημμεναι μετα ασφαλειας εβαδιζον· και το θαυμαστον, οτι δια των
λυκων τα προβατα ηγετο, δια των λεοντων αι αμναδες εχωρουν, και ουδεις αυτας
ειδεν ακολαστοις οφθαλμοις, αλλ' ωσπερ τους Σοδομιτας εγγυς της θυρας εστηκοτας
ουκ ηφιει την εισοδον οραιν ο Θεος, ουτω και τοτε τας παντων ετυφλωσεν οψεις,
ωστε μη προδοθηναι τα παρθενικα σωματα.
εʹ. Πορευονται τοινυν εις πολιν Ἔδεσσαν λεγομενην, πολιν αγροικοτεραν
μεν των πολλων, ευσεβεστεραν δε· τι γαρ εκεινης της πολεως ισον ειναι ενομισαν εν
τοσουτωι κλυδωνιωι καταφυγην ευρειν, και εν τοιουτωι χειμωνι λιμενα εχειν; Και
δεχεται η πολις τας ξενας, ξενας μεν της γης, πολιτιδας δε των ουρανων· και
δεξαμενη την παρακαταθηκην εφυλαττεν. Ἀλλα μηδεις των γυναικων ασθενειαν
καταγιγνωσκετω, οτι εφυγον· προσταγμα γαρ επληρουν δεσποτικον το λεγον· Ὅταν
γαρ διωκωσιν υμας, φησιν, εκ της πολεως ταυτης, φευγετε εις την ετεραν· οπερ και
αυται ακουσασαι εφυγον, και τεως εις αυταις επλεκετο στεφανος· ποιος δη ουτος; Ὁ
της των παροντων απαντων υπεροψιας. Ὅστις γαρ αφηκεν αδελφους και αδελφας, η
πατριδα, η οικιαν, η φιλους, η συγγενεις, εκατονταπλασιονα ληψεται, φησι, και
ζωην αιωνιον κληρονομησει. Και ησαν εκει τον Χριστον εχουσαι συνοικον. Ει γαρ
οπου δυο η τρεις εισι συνηγμενοι, εν μεσωι αυτων εστιν, οπου ουχι συνηγμεναι ησαν
μονον, αλλα και δια το ονομα αυτου φευγουσαι, πως ου μαλλον αυτου την βοηθειαν
επεσπωντο; Ἐκει τοινυν διατριβουσων των γυναικων εξαιφνης επιταγματα πονηρα
πανταχου κατεπεμπετο πολλης γεμοντα τυραννιδος και ωμοτητος βαρβαρικης· οι
γαρ οικειοι τους οικειους παραδιδοτωσαν, φησιν, ανδρες τας γυναικας, πατερες τα
τεκνα, τεκνα τους πατερας, αδελφοι τους αδελφους, φιλοι τους φι 50.637 λους.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Συ δε μοι των ρηματων ενταυθα αναμνησθητι του Χριστου, και θαυμασον
αυτου την προῤρησιν· ταυτα γαρ παντα ανωθεν προυλεγε· φησι γαρ· Ἀδελφος
αδελφον παραδωσει, και πατηρ τεκνον· και επαναστησονται τεκνα επι γονεις.
Προυλεγε δε αυτα τοτε δια τρια ταυτα· δι' εν μεν, ινα μαθωμεν αυτου την δυναμιν,
και οτι αληθης εστι Θεος τα μηδεπω συμβαντα προορων ποῤρωθεν. Ὅτι γαρ δια
τουτο προυλεγε τα εσομενα, ακουσον αυτου λεγοντος· ∆ια ταυτα υμιν ειπον πριν η
γενεσθαι, ινα οταν γενηται πιστευσητε, οτι εγω ειμι. ∆ευτερον δε, ινα μηδεις των
εχθρων λεγηι, οτι αγνοουντος αυτου η ασθενουντος ταυτα γινεται· ο γαρ ανωθεν
προιδων ηδυνατο και κωλυσαι· ουκ εκωλυσε δε, ινα λαμπροτεροι γενωνται οι
στεφανοι. ∆ια τουτο ταυτα προυλεγε, και δι' ετερον δε τριτον προειπε. Ποιον δη
τουτο; Ἵνα κουφοτερον ποιησηι τον αγωνα τοις εν τωι σκαμματι· τα μεν γαρ
απροσδοκητα δεινα, οποια αν ηι, χαλεπα και αφορητα φαινεται, τα δε ελπισθεντα και
προμελετηθεντα κουφα και ραιδια γινεται. Τοτε τοινυν ταυτα επιταττοντες οι εχθροι
και την ωμοτητα επεδεικνυντο την εαυτων, και ακοντες εμαρτυρουν τηι του Χριστου
προφητειαι, και αδελφοι παρεδιδοσαν αδελφους, και πατερες τεκνα, και αυτη εαυτην
επολεμει η φυσις, και εσχιζετο καθ' εαυτης η συγγενεια, και παντες εκ βαθρων
ανετρεποντο οι νομοι, και παντα θορυβου τινος εγεμε και ταραχης, και αιματων τας
οικιας ενεπλησαν συγγενικων οι δαιμονες τοτε. Ὁ γαρ παραδους πατηρ τον υιον
παντως και εσφαξε· καν γαρ μη το ξιφος ωθησηι, μηδε τηι δεξιαι την σφαγην
εργασηται, αλλα τηι γνωμηι το παν απηρτισε· και γαρ ο τωι φονευοντι παραδους τον
φονευεσθαι μελλοντα, αυτος τον φονον ειργασατο.
Ποιησωμεν ουν αυτους, φησι, παιδοκτονους, οι δαιμονες ελεγον, ποιησωμεν
τους παιδας πατραλοιας δια της προδοσιας· και γαρ εθυοντο αυτοις θυσιαι τοιαυται
το παλαιον, και πατερες εσφαττον τεκνα. Και ταυτα ο προφητης εβοα λεγων·
Ἔθυσαν τους υιους αυτων, και τας θυγατερας αυτων τοις δαιμονιοις, και τοιουτων
εδιψων αιματων. Ἐπειδη ουν επαυσε τας εναγεις ταυτας και μυσαρας θυσιας ο
Χριστος, ανανεωσασθαι παλιν αυτας εφιλονεικουν, αλλα αναισχυντως μεν ειπειν
και φανερως, οτι σφαξατε τους υιους υμων, ουκ ετολμων· ουδεις γαρ εμελλεν
υπακουσεσθαι· μεθοδευουσι δε ετερως το προσταγμα και σοφιζονται τον νομον, δια
των δικαστων κελευσαντες πατερας προδιδοναι παιδας· ουδεν γαρ ημιν διαφερει,
φησιν, αν τε σφαξηι τις, αν τε παραδωι προς σφαγην τον υιον· και γαρ ουτος κακεινος
παιδοκτονος εστιν. Ἦν τοινυν ιδειν πατραλοιας, παιδοκτονους, αδελφοκτονους.
θορυβου και ταραχης παντα εμπεπλησμενα· αλλ' αι γυναικες γαληνης βαθειας
απηλαυον. Ἐτειχιζε γαρ αυτας παντοθεν η των μελλοντων ελπις, επει και εν ξενηι
ουσαι ουκ ησαν εν ξενηι· ειχον γαρ αληθινην πατριδα την πιστιν, ειχον οικειαν πολιν
την ομολογιαν, και ελπισι συντρεφομεναι χρησταις ουδενος ηισθανοντο των
παροντων· τα γαρ μελλοντα μονον εωρων. Των δη πραγματων εν τουτοις οντων,
εφισταται ο πατηρ εν εκεινηι τηι πολει στρατιωτας εχων προς την συλληψιν της
θηρας· εφισταται ο πατηρ και ανηρ, πατηρ μεν των θυγατερων, ανηρ δε της
γυναικος, ει γε πατερα η 50.638 ανδρα τον τα τοιαυτα διακονουμενον χρη καλειν.
Μαλλον δε φεισωμεθα αυτου καθοσον οιον τε· και γαρ πατηρ εγενετο μαρτυρων, και
ανηρ μαρτυρος· μη δη χαλεπωτερον αυτου ποιησωμεν το τραυμα ταις παρ' εαυτων
κατηγοριαις.
ʹ. Συ δε μοι σκοπει την συνεσιν των γυναικων και γαρ οτε φυγειν εδει,
εφυγον, και οτε εις τους αγωνας εμβηναι εχρην, εστησαν, και ηκολουθουν δεδεμεναι
τωι του Χριστου ποθωι· ωσπερ γαρ ου δει πειρασμους επισπασθαι, ουτως, οταν
επιστωσιν, αγωνιζεσθαι χρη, ινα και εκειθεν την επιεικειαν, και εντευθεν την
ανδρειαν επιδειξωμεθα· ο δη και εκειναι τοτε εποιουν· και επανηιεσαν, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ηγωνιζοντο. Και γαρ ηνευγει το σταδιον, και ο καιρος εκαλει προς τα παλαισματα· ο
δε των αγωνων τροπος τοιοσδε εγενετο. Ἦλθον εις πολιν Ἱεραπολιν καλουμενην,
κακειθεν αληθως εις την ιεραν πολιν ανεδραμον δια τοιαυτης μηχανης. Ποταμος
παρεῤρει την οδον εκεινην, καθ' ην επανηιεσαν, και λαθουσαι τους στρατιωτας
αριστοποιουμενους και μεθυοντας· τινες δε φασιν, οτι και τον πατερα λαβουσαι
συνεργον προς το τους στρατιωτας απατησαι, και πειθομαι· ταχα γαρ δια τουτο
ταυτα επραξεν, ινα τινα απολογιαν μικραν γουν δια της προδοσιας ταυτης δυνηθηι
προαποθεσθαι εαυτωι εις την ημεραν της κρισεως, το συμπραξαι, και βοηθησαι, και
ευκολωτερον ποιησαι τον επι το μαρτυριον δρομον· λαβουσαι τοινυν αυτον
συνεργον, και δι' εκεινου δυνηθεισαι παρακρουσασθαι τους στρατιωτας, εισηλθον
εις τον ποταμον μεσον, και αφηκαν εαυτας κατα των ρευματων εκεινων. Εισηλθε
μητηρ μετα δυο θυγατερων ακουετωσαν και μητερες και παρθενοι, και αι μεν ουτω
πειθεσθωσαν μητρασιν, αι δε ουτω παιδευετωσαν θυγατερας, ουτω φιλειτωσαν τα
παιδια· εισηλθε τοινυν μεση η μητηρ, εκατερωθεν κατεχουσα τας θυγατερας, η τον
ανδρα εχουσα μεσον των απειρογαμων, και ην της παρθενιας μεσος ο γαμος, και
μεσος αυτων ο Χριστος. Καθαπερ ουν ριζα δενδρου δυο βλαστους εχουσα
εκατερωθεν εστωτας, ουτω και η μακαρια τοτε εκεινη εκατερωθεν αυτης εχουσα τας
παρθενους εισηιει, και κατα των υδατων αυτας ηφιει, και απεπνιγοντο ουτω· μαλλον
δε ουκ απεπνιγοντο, αλλ' εβαπτιζοντο βαπτισμα καινον και παραδοξον. Και ει
βουλει μαθειν, οτι βαπτισμα ην σαφες το τοτε γενομενον, ακουσον πως ο Χριστος
τον θανατον τον εαυτου βαπτισμα καλει.
Τοις γαρ του Ζεβεδαιου παισι διαλεγομενος, Το μεν ποτηριον μου πιεσθε,
φησι, και το βαπτισμα, ο εγω βαπτιζομαι, βαπτισθησεσθε. Ποιον δε βαπτισμα
εβαπτισθη ο Χριστος μετα το Ἰωαννου βαπτισμα, αλλ' η τον θανατον και τον
σταυρον; Ὥσπερ ουν Ἰακωβος ουχι σταυρωθεις, αλλα μαχαιραι την κεφαλην
αποθεμενος το βαπτισμα εβαπτισθη του Χριστου, ουτω και αυται, ει και μη
εσταυρωθησαν, αλλα δι' υδατος τελειωθεισαι το βαπτισμα εβαπτισθησαν του
Χριστου· εβαπτισε δε αυτας η μητηρ. Τι λεγεις; γυνη βαπτιζει; 50.639 Ναι, τα τοιαυτα
βαπτισματα και γυναικες βαπτιζουσι, καθαπερ ουν και εκεινη τοτε και εβαπτισε, και
ιερεια γεγονε· και γαρ θυματα προσηγαγε λογικα, και χειροτονια αυτηι η προαιρεσις
γεγονε· και το δη θαυμαστον, οτι ουκ εδεηθη θυσιαστηριου θυουσα, ουδε ξυλων,
ουδε πυρος, ουδε μαχαιρας· παντα γαρ εγενετο ο ποταμος, και θυσιαστηριον, και
ξυλα, και μαχαιρα, και πυρ, και θυσια, και βαπτισμα, βαπτισμα πολλωι τουτου του
βαπτισματος σαφεστερον. Περι μεν γαρ τουτου φησι Παυλος· Συμφυτοι γεγοναμεν
τωι ομοιωματι του θανατου αυτου· περι δε του βαπτισματος των μαρτυρων ουκ ετι
τωι ομοιωματι του θανατου αυτου λεγει, αλλ' οτι συμμορφουμεθα τωι θανατωι αυτου.
Εισηγε τοινυν τας θυγατερας η μητηρ, ουχ ως εις ποταμον μελλουσα εισαγειν, αλλ'
ωσπερ εις τας ιερας αυτας πασταδας χειραγωγουσα· εισηγεν εκατερωθεν κατεχουσα
και λεγουσα· Ἰδου εγω και τα παιδια, α εμοι εδωκεν ο Θεος· συ μοι αυτα εδωκας, σοι
αυτα παρακατατιθεμαι, τα εμαυτης και εμαυτην. Και ουτω διπλουν εγενετο το της
γυναικος μαρτυριον, μαλλον δε τριπλουν· δια μεν γαρ εαυτης απαξ, δια δε των δυο
θυγατερων δις εμαρτυρησε· και ωσπερ ηνικα εαυτην αφιεναι εμελλε, πολλης αυτηι
της υπομονης εδει, ουτω και οτε τα παιδια μεθ' εαυτης ειλκεν. ετερας τοσαυτης
εχρηιζεν υπομονης, μαλλον δε πολλωι πλειονος· ου γαρ ουτως αι γυναικες αλγειν
ειωθασιν, επειδαν αυται μελλωσι τελευταιν, ως οταν αι θυγατερες αυτων τουτο
πασχωσιν. Ὥστε μειζονως δια των θυγατερων εμαρτυρησεν αυτη, και προς αυτην
απεδυσατο της φυσεως την τυραννιδα, και προς την φλογα των ωδινων εστη, και
προς την αφορητον των σπλαγχνων ταραχην, και προς τον της μητρας θορυβον. Ει
γαρ θυγατερα μιαν τις αποθνησκουσαν ορωσα αβιωτον ηγειται τον βιον, αυτη τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

δυο θυγατερας αθροον αυτηι ουχι ορωσα αποθνησκουσας, αλλα δια της οικειας
χειρος προς τον θανατον ελκουσα, εννοησον οσα επεδεικνυτο τα μαρτυρια, ο μηδε
ακουσαι ετεροις φορητον, δια των πραγματων υπομεινασα εκεινη.
Οι μεν ουν στρατιωται τουτων ουδεν ειδοτες εμενον ως ληψομενοι παλιν
αυτας, εκειναι δε ησαν μετα των του Χριστου στρατιωτων λοιπον των ουρανιων
αγγελων· οι δε τηρουντες ουκ ειδον· ου γαρ ειχον τους της πιστεως οφθαλμους. Ὁ
μεν ουν Παυλος φησι περι της μητρος, οτι Σωθησεται δια της τεκνογονιας· ενταυθα
δε αι θυγατερες δια της μητρος διεσωθησαν. Ουτως ωδινειν χρη τας μητερας. Και
γαρ αυται αι ωδινες των προτερων βελτιους, πικροτεραν μεν οδυνην, μειζον δε
εχουσαι κερδος. Ἐκεινων ισασι των ωδινων, οσαι μητερες εγενοντο, οιαι αι ωδινες
θυγατερας ιδειν αποθνησκουσας· το δε και αυτην αυτοχειρα γενεσθαι της σφαγης,
αφατον εχει την υπερβολην. ζʹ. Ἀλλα τινος ενεκεν ουκ ηλθεν εις το δικαστηριον η
γυνη; Προ της μαχης εβουληθη το τροπαιον λαβειν, προ των αγωνων τον στεφανον
αρπασαι, προ των παλαισματων δεξασθαι τα βραβεια, ου βασανους δεδοικυια, αλλα
τους ακολαστους των απιστων οφθαλμους· ουκ εφοβειτο, μη τις αυτηι διορυξηι τας
πλευρας, αλλ' εδεδοικει, μη τις των θυγατερων διαφθειρηι την παρθενιαν. Και οτι
τουτον εδεδοικει τον φοβον, ουκ εκεινον, και δια τουτο ουκ ηλθεν εις το
δικαστηριον, δηλον εκειθεν. Πολλωι μειζους βασανους υπεμει 50.640 νεν εν τωι
ποταμωι· και γαρ του σαρκα καταξαινομενην οραιν πολλωι χαλεπωτερον και
οδυνηροτερον, καθαπερ εφθην ειπων, τα οικεια σπλαγχνα, τας θυγατερας λεγω, δια
της οικειας καταδυσαι χειρος, και αποπνιγομενας ιδειν, και του τας βασανους
ενεγκειν πολλωι μειζονος εδει της φιλοσοφιας αυτηι, ωστε δυνηθηναι κατασχειν τας
δεξιας των παιδιων, και συνεφελκυσασθαι μεθ' εαυτης προς τα ρευματα του
ποταμου.
Ουδε γαρ ισον εις οδυνης λογον υφ' ετερων κακως πασχουσας οραιν, και
αυτην διακονεισθαι τωι θανατωι, αυτην υπουργον γενεσθαι της τελευτης, αυτην αντι
δημιου καταστηναι ταις θυγατρασιν· αλλα πολλωι τουτο εκεινου χαλεπωτερον και
αφορητοτερον. Και μαρτυρησετε μου τωι λογωι πασαι οσαι μητερες εγενεσθε, και
πειραν ωδινων ελαβετε, και θυγατερας εσχηκατε. Πως ηψατο της δεξιας των
παιδιων; πως ουκ εναρκησεν η χειρ; πως ουκ ελυθη τα νευρα; πως ουκ εξεστησαν αι
φρενες; πως ισχυσεν ο λογισμος υπηρετησασθαι τοις γινομενοις; Και γαρ μυριων
βασανων πικροτερα ην τα γινομενα, αντι του σωματος της ψυχης αυτηι
διαξαινομενης. Ἀλλα μεχρι τινος φιλονεικουμεν διωκειν ακιχητα; ουδεις γαρ
παραστησαι δυνησεται λογος του παθους το μεγεθος, αλλα μονη η πειραν λαβουσα
και αγωνισαμενη γυνη οιδεν, οποια ταυτα εστι τα παλαισματα. Ταυτα ακουετωσαν
μητερες, ακουετωσαν παρθενοι, μητερες μεν ινα ουτω παιδευωσι τας θυγατερας,
παρθενοι δε ινα ουτω πειθωνται ταις μητρασιν. Ου γαρ δη μονον την μητερα
επαινειν χρη την τοιαυτα επιταξασαν, αλλα και τας θυγατερας θαυμαζειν, αι τα
τοιαυτα υπηκουσαν· ουτε γαρ η μητηρ εδεηθη δεσμων προς τα ιερεια και τα θυματα,
ουτε αι δαμαλεις εσκιρτησαν, αλλ' ισηι τηι προθυμιαι και ψυχηι τον ζυγον ελκουσαι
του μαρτυριου, ουτως εισηιεσαν εις τον ποταμον τα υποδηματα εξω της οχθης
αφεισαι· τουτο δε εποιουν, φειδομεναι των φυλακων· τοσαυτη η προνοια των αγιων
εκεινων ην. Καταλιπειν· γαρ αυτοις απολογιαν εσπουδαζον εις το δικαστηριον, ινα
μη ο ωμος και απηνης δικαστης εκεινος εγκαλειν εχηι προδοσιαν, και οτι λαβοντες
αργυριον τας γυναικας αφηκαν· δια τουτο κατελιπον τα υποδηματα τηι γνωμηι
μαρτυρουντα των στρατιωτων, οτι ουκ ειδοτων αυτων, αλλ' αγνοουντων προς τον
ποταμον ηυτομολησαν. Ταχα πολυς υμιν εγενετο ποθος των αγιων εκεινων· μετα
τουτου τοινυν του πυρος προσπεσωμεν αυτων τοις λειψανοις· συμπλακωμεν αυτων
ταις θηκαις· δυνανται γαρ και θηκαι μαρτυρων πολλην εχειν δυναμιν, ωσπερ ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

και τα οστα των μαρτυρων πολλην εχει την ισχυν. Και μη μονον εν τηι ημεραι της
εορτης ταυτης, αλλα και εν ετεραις ημεραις προσεδρευωμεν αυταις, παρακαλωμεν
αυτας, αξιωμεν γενεσθαι προστατιδας ημων· πολλην γαρ εχουσι παῤρησιαν ουχι
ζωσαι μονον, αλλα και τελευτησασαι· και πολλωι μαλλον τελευτησασαι. Νυν γαρ τα
στιγματα φερουσι του Χριστου· τα δε στιγματα επιδεικνυμεναι ταυτα, παντα
δυνανται πεισαι τον βασιλεα.
Ἐπει ουν τοσαυτη η δυναμις αυταις και η φιλια προς τον Θεον, τηι συνεχει
προσεδριαι και τηι διηνεκει προς αυτας αφιξει καταστησαντες εαυτους οικειους
αυτων, επισπασωμεθα δι' αυτων την παρα του Θεου φιλανθρωπιαν· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


