De paenitentia
ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ
49.277 Ἐξ αγρου αυτου επανελθοντος.
Ὁμιλια αʹ.
αʹ. Ἆρα εμεμνησθε ημων, ηνικα τον μεταξυ τουτον εχωρισθημεν χρονον υμων;
Ἐγω μεν γαρ υμων ουδεποτε ηδυνηθην επιλαθεσθαι, αλλα και την πολιν αφεις, την
υμετεραν ουκ αφηκα μνημην· αλλ' ωσπερ οι των λαμπρων ερωντες σωματων, οπουπερ
αν απιωσι, μεθ' εαυτων την ποθουμενην περιφερουσιν οψιν, ουτω δη και ημεις του
καλλους της υμετερας ψυχης ερασθεντες, αει μεθ' εαυτων την ευμορφιαν της υμετερας
περιφερομεν διανοιας. Και καθαπερ οι ζωγραφοι, ποικιλα χρωματα κεραννυντες, τας
των σωματων εικονας εργαζονται, ουτω και ημεις την σπουδην υμων την εν ταις
συναξεσι, την προθυμιαν την περι την ακροασιν, την ευνοιαν την περι τον λεγοντα, τα
αλλα παντα κατορθωματα καθαπερ ποικιλα χρωματα αρετης κερασαντες, και τον
χαρακτηρα της ψυχης υμων υπογραψαντες, και προ των οφθαλμων της διανοιας
θεντες, ικανην δια της φαντασιας ταυτης ελαμβανομεν της αποδημιας παραμυθιαν. Και
ταυτα, και οικοι καθημενοι και διανισταμενοι, και οδοιπορουντες και αναπαυομενοι,
και εισιοντες και εξιοντες, εστρεφομεν συνεχως, την υμετεραν ονειροπολουντες
αγαπην· και ουκ εν ημεραι μονον, αλλα και εν νυκτι ταυταις ενετρυφωμεν ταις
φαντασιαις. Και οπερ ο Σολομων εφη, Ἐγω καθευδω και η καρδια μου αγρυπνει· τουτο
και ημεις τοτε επασχομεν. Ἡ μεν γαρ αναγκη του υπνου κατεστελλεν ημων τα βλεφαρα·
η δε της αγαπης της υμετερας τυραννις αφυπνιζε τους της διανοιας ημων οφθαλμους·
και πολλακις υμιν οναρ διαλεγεσθαι εδοκουν. Και γαρ πεφυκεν η ψυχη ταυτα
φανταζεσθαι νυκτωρ, απερ αν μεθ' ημεραν λογιζηται· οπερ ουν και εφ' ημων τοτε
συνεβαινε· και ουχ ορων υμας τοις οφθαλμοις της σαρκος, εωρων υμας της αγαπης τοις
οφθαλμοις, και μη παρων υμιν τωι σωματι, παρημην υμιν τηι διαθεσει, και μοι τα ωτα αει
υπο της υμετερας περιηχειτο κραυγης. ∆ια τουτο και της του σωματος αῤρωστιας επι
πλεον εκει διατριβειν αναγκαζουσης, και της του αερος ωφελειας εις την της σαρκος
απολαυειν υγιειαν, η της αγαπης βια της υμετερας ουκ ηνεσχετο τουτο, αλλα
κατεβοησε, και ου προτερον απεστη διενοχλουσα, εως ημας και προ της προσηκουσης
ωρας αναστηναι επεισε, και υγιειαν και τερψιν και παν οτιουν αγαθον την υμετεραν
ηγησασθαι συνεβουλευσε συνουσιαν. Ταυτηι δε πεισθεντες ημεις, ειλομεθα μαλλον
εχοντες ετι τα λειψανα της αῤρωστιας επανελθειν, η καθαρως αποθεμενοι την του
σωματος ασθενειαν, επι πλεον λυπησαι την υμετεραν αγαπην. Και γαρ εκει διατριβων
ηκουον υμων τα εγκληματα, και συνεχεις επιστολαι ταυτα ημιν διεκομιζον· και γαρ
προσειχον τοις εγκαλουσιν ουχ ηττον, η τοις εγ49.278 κωμιαζουσι· ψυχης γαρ ειδυιας
φιλειν ησαν αι μεμψεις εκειναι. Και δια ταυτα αναστας εδραμον· δια ταυτα ουδεποτε
υμας της διανοιας ηδυνηθην εκβαλειν της εμης. Και τι θαυμαστον ει εν αγρωι διατριβων
εγω, και αδειας απολαυων, της υμετερας εμεμνημην αγαπης, οπου γε Παυλος δεσμα
περικειμενος, και δεσμωτηριον οικων, και μυριους ορων επηρτημενους αυτωι
κινδυνους, καθαπερ εν λειμωνι τωι δεσμωτηριωι διαγων, ουτω των αδελφων εμεμνητο,
και γραφων ελεγε· Καθως εστι δικαιον εμοι τουτο φρονειν περι υμων, δια το εχειν με εν
τηι καρδιαι υμας, εν τε τοις δεσμοις μου, και εν τηι απολογιαι και βεβαιωσει του
Ευαγγελιου; Ἔξωθεν αλυσις η παρα των εχθρων, και εσωθεν αλυσις η του φιλτρου των
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαθητων· αλλ' η μεν εξωθεν απο σιδηρου εκεχαλκευτο, η δε ενδοθεν εξ αγαπης
εγεγενητο· κακεινην μεν πολλακις και απεθετο, ταυτην δε ουδεποτε απεῤρηξεν· αλλ'
ωσπερ αι γυναικες οσαι πειραν ωδινων ελαβον και μητερες εγενοντο, τοις τεχθεισι
παιδιοις, οπουπερ αν ωσιν, εισι διηνεκως συνδεδεμεναι· ουτω και Παυλος, μαλλον δε
και πολλωι τουτων σφοδροτερον αει τοις μαθηταις προσηλωτο τοις αυτου, και τοσουτωι
μαλλον, οσωι των φυσικων τοκων οι του πνευματος εισι θερμοτεροι. Και γαρ και ουτος
ωδινεν ουχ απαξ, αλλα και δις τους αυτους, και εβοα λεγων· Τεκνια μου, ους παλιν
ωδινω. Καιτοι γε τουτο ουδεποτε αν παθοι η γυνη, ουδ' αν υποσταιη τας αυτας παλιν
ωδινας, αλλα Παυλος υπεμεινε τουτο, οπερ επι της φυσεως ιδειν ουκ εστι, και τους απαξ
τεχθεντας παλιν αναλαβειν, και τας δριμειας επ' αυτοις υπομειναι ωδινας. ∆ια τουτο
και εντρεψαι βουλομενος αυτους, ελεγεν, Ους παλιν ωδινω· μονονουχι λεγων·
Φεισασθε μου· ουδεις υιος δευτερον την μητρικην γαστερα ταις ωδισι διετεινεν. οπερ
αναγκαζετε με πασχειν υμεις· καιτοι εκειναι μεν αι ωδινες εν μιαι καιρου ροπηι
κατατεινουσι, και του παιδιου της νηδυος εξολισθησαντος, συνεξερχονται· αυται δε ουχ
ουτως, αλλα και μηνας ολοκληρους μενουσι· και γαρ ενιαυτον ολον ωδινε πολλακις,
και ουκ ετεκε τους κυομενους ο Παυλος· κακει μεν της σαρκος ο πονος, ενταυθα δε ου
γαστερα διατεινουσιν αι αλγηδονες, αλλ' αυτην της ψυχης την ισχυν καταξαινουσι. Και
ινα μαθηις, οτι θερμοτεραι αυται αι ωδινες, τις ποτε υπερ των τεχθεντων παιδιων
ηυξατο υπομειναι γεενναν; Ουτος δε ου μονον αιρειται υπομειναι γεενναν, αλλα και
ευχεται αναθεμα ειναι απο του Χριστου, ωστε δυνηθηναι τους Ἰουδαιους αποτεκειν, ους
ωδινεν αει και διηνεκως, και επειδη μη συνεβαινε τουτο, ωδυνατο λεγων· Λυπη μοι εστι
μεγαλη, και αδιαλειπτος οδυνη τηι καρδιαι μου. Και ενταυθα παλιν· Τεκνια μου, ους
παλιν ωδινω, αχρις ου μορφωθηι Χριστος εν υμιν. Τι της νηδυος εκεινης μακαριωτερον
γενοιτο αν, η τοιαυτα παιδια τικτειν εδυνατο, ως τον Χριστον εχειν εν εαυτοις; τι δε
ευφορωτερον, η την οικουμενην απασαν απεγεννησε; τι δε δυνατωτερον, ητις
τεχθεντας και αυξηθεντας εις αμβλωσιν εκπεσοντας, αναλαβειν ισχυσε παλιν και
ανωθεν διαπλασαι; τουτο 49.279 γαρ επι των φυσικων τοκων αδυνατον. ∆ια τι δε ουκ
ειπε· Τεκνια μου, ους παλιν αναγεννω, αλλ' ωδινω; καιτοι γε αλλαχου γενναιν φησιν·
Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου υμας εγεννησα. Ἐκει μεν ουν την συγγενειαν δηλωσαι μονον
εβουλετο· ενταυθα δε και τον πονον παραστησαι εσπουδαζε. Πως δε τεκνα καλει τα
μηδεπω τεχθεντα; ει γαρ ωδινει, ουδεπω ετεκε· πως ουν τεκνα καλει; Ἵνα μαθηις, οτι ου
ταυτας ωδινει τας πρωτας ωδινας, οπερ ικανον ην εκεινους εντρεψαι. Και γαρ
εγενομην, φησιν, απαξ πατηρ, και τον οφειλομενον εφ' υμιν υπεμεινα τοκον, εγενεσθε
δε τεκνα και υμεις απαξ· πως ουν παλιν με εις δευτερας ωδινας εμβαλλετε; ικανοι οι
πονοι των τοκων των εξ αρχης, τι με διατεινετε παλιν ταις οδυναις; Των γαρ μηδεπω
πεπιστευκοτων ουκ ελαττονα πονον παρειχεν αυτωι των πιστων τα πτωματα. Και γαρ
ην αφορητον, μετα την των τοιουτων μυστηριων κοινωνιαν προς την ασεβειαν
αυτομολουντας οραιν· διο και σφοδρα δριμυ και πασης γυναικος περιπαθεστερον
ανωλολυζε, λεγων· Τεκνια μου, ους παλιν ωδινω, αχρις ου μορφωθηι Χριστος εν υμιν.
Τουτο δε ελεγεν, ομου και θαῤρυναι και φοβησαι βουλομενος· το μεν γαρ δειξαι μη
μεμορφωμενον εν αυτοις τον Χριστον, αγωνιαν και φοβον ενεβαλλε· το δε εμφηναι οτι
δυνατον αυτον μορφωθηναι, παλιν θαῤρειν παρεσκευαζε. Το γαρ ειπειν, Ἄχρις ου
μορφωθηι, αμφοτερα ταυτα εστιν ενδεικνυμενου, και οτι ουδεπω μεμορφωται, και οτι
δυνατον μορφωθηναι παλιν. Ει γαρ μη δυνατον ην, εικη προς αυτους ελεγεν, Ἄχρις ου
μορφωθηι Χριστος εν υμιν, και ματαιαις αυτους ετρεφεν ελπισι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βʹ. Ταυτα ουν ειδοτες μηδε ημεις απογινωσκωμεν, αλλα μηδε ραιθυμησωμεν
απλως· εκατερα γαρ ταυτα ολεθρια. Ἡ μεν γαρ απογνωσις τον κειμενον ουκ αφιησιν
αναστηναι, η δε ραιθυμια τον εστωτα ποιει καταπιπτειν· εκεινη των πορισθεντων
αγαθων αποστερειν ειωθεν, αυτη των επικειμενων ουκ αφιησιν απαλλαγηναι κακων·
και η μεν καταφρονησις και εξ αυτων καταφερει των ουρανων, η δε απογνωσις εις
αυτην καταγει της κακιας την αβυσσον, ωσπερ ουν το μη απογνωναι κακειθεν ταχεως
αναδραμειν ποιει. Σκοπει δε αμφοτερων την ισχυν· ο διαβολος αγαθος ην προ τουτου·
ραιθυμησας δε και απογνους επεσεν εις τοσαυτην κακιαν, ως μηδε αναστηναι λοιπον· οτι
γαρ αγαθος ην, ακουσον τι φησιν· Ειδον τον Σαταναν ως αστραπην εκ του ουρανου
πεσοντα. Ἡ δε αστραπης παραβολη και το φαιδρον της προτερας δεικνυσιν αναστροφης,
και την της πτωσεως οξυτητα. Ὁ Παυλος βλασφημος ην, και διωκτης, και υβριστης·
επειδη δε εσπουδασε και ουκ απεγνω, και ανεστη και των αγγελων γεγονεν ισος· ο δε
Ἰουδας αποστολος ην, αλλα ραιθυμησας γεγονε προδοτης. Ὁ ληιστης παλιν μετα
τοσαυτην κακιαν, επειδη μη απεγνω, προ των αλλων απαντων εις τον παραδεισον
εισηλθεν· ο Φαρισαιος θαῤρησας εξ αυτου της αρετης κατηνεχθη του υψους· ο τελωνης
μη απογνους, ουτως ωρθωθη ως κακεινον παραδραμειν. Βουλει σοι δειξω και πολιν
ολοκληρον τουτο ποιησασαν; Ἡ των Νινευιτων πολις ουτως εσωθη πασα· καιτοι γε η
αποφασις εις απογνωσιν αυτους ενεβαλεν· ου γαρ ειπεν οτι, Ἐαν μετανοησωσι,
σωθησονται, αλλ' απλως, 49.280 Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι καταστραφησεται· αλλ'
ομως απειλουντος του Θεου, και του προφητου βοωντος, και της αποφασεως ουκ
εχουσης μελλησιν ουδε διορισμον, ουκ ανεπεσον, ουδε τας χρηστας προεδωκαν ελπιδας.
∆ια γαρ τουτο ου προσεθηκε διορισμον, ουδε ειπεν, Ἐαν δε μετανοησωσι, σωθησονται,
ινα και ημεις, οταν ακουσωμεν αποφασεως του Θεου φερομενης χωρις διορισμου, μηδε
ουτως απογνωμεν, μηδε απαγορευσωμεν, εις εκεινο το υποδειγμα βλεποντες. Ου δια
τουτου δε μονον εστι την του Θεου φιλανθρωπιαν ιδειν, οτι μη προσθεις διορισμον τηι
αποφασει, ομως μετανοησασι κατηλλαγη, αλλα και εξ αυτου του την αποφασιν
απηρτισμενην εξενεγκειν. Αυξησαι γαρ τον φοβον βουλομενος και της πολλης αυτων
ραιθυμιας καθαψασθαι, τουτο εποιησε, και αυτος δε ο χρονος της μετανοιας δεικνυσιν
αυτου την αφατον φιλανθρωπιαν. Τι γαρ ημεραι τρεις τοσουτον ειργασαντο, ως
αφανισαι κακιαν τοσαυτην; Ὁραις πως και εντευθεν η του Θεου φαινεται κηδεμονια; το
γαρ πλεον αυτη συνεισηνεγκεν εις την της πολεως σωτηριαν. Ταυτα ουν ειδοτες,
μηδεποτε απογινωσκωμεν· ουδεν γαρ ουτως ισχυρον οπλον τωι διαβολωι, ως απογνωσις·
δια τουτο ουχ ουτως αυτον ευφραινομεν αμαρτανοντες, ως απογινωσκοντες. Ἄκουσον
γουν επι του πεπορνευκοτος, πως της αμαρτιας μαλλον την απογνωσιν δεδοικεν ο
Παυλος· γραφων γαρ Κορινθιοις ουτως ελεγεν· Ὅλως ακουεται εν υμιν πορνεια, και
τοιαυτη πορνεια, ητις ουδε εν τοις εθνεσιν ονομαζεται· και ουκ ειπεν, Ἥτις ουδε εν τοις
εθνεσι τολμαται, αλλ', Ουδε ονομαζεται· ο γαρ μεχρι προσηγοριας εκεινοις αφορητον,
τουτο υμιν εργωι τετολμηται. Και υμεις πεφυσιωμενοι εστε; Και ουκ ειπε, Και εκεινος
πεφυσιωται, αλλ' αφεις τον ημαρτηκοτα, τοις υγιαινουσι διαλεγεται· καθαπερ οι ιατροι
ποιουσιν, αφεντες τους καμνοντας, προς τους προσηκοντας αυτοις πλειονι κεχρηνται
λογωι· αλλως δε και ουτοι της απονοιας αιτιοι πασης ησαν αυτωι, μη επιτιμωντες μηδε
επιπληττοντες. Ἐκοινωσε τοινυν το εγκλημα, ινα ραιδια γενηται του τραυματος η
θεραπεια. ∆εινον μεν γαρ το αμαρτανειν, πολλωι δε χαλεπωτερον το και μεγα φρονειν
επι τοις αμαρτημασιν. Ει γαρ επι δικαιοσυνηι το φυσασθαι κενωσις δικαιοσυνης εστι,
πολλωι μαλλον επι τοις αμαρτημασι τουτο συμβαινον εσχατην οισει βλαβην ημιν, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

των αμαρτηματων αυτων μειζον το εγκλημα εσται. ∆ια τουτο φησιν· Ὅταν παντα
ποιησητε, λεγετε οτι Ἀχρειοι δουλοι εσμεν. Ει δε οι παντα ποιουντες οφειλουσι
συνεσταλθαι, πολλωι μαλλον τον ημαρτηκοτα και θρηνειν και εν τοις εσχατοις εαυτον
αριθμειν αξιον. Ὅπερ ουν και τοτε δηλων ελεγε· Και ουχι μαλλον επενθησατε; Τι λεγεις;
ετερος ημαρτε, και εγω πενθησω; Ναι, φησι· σωματος γαρ και μελων δικην αλληλοις
εσμεν συνδεδεμενοι· επι δε του σωματος καν ο πους δεξηται τραυμα, την κεφαλην
επικυπτουσαν ορωμεν. Καιτοι τι ταυτης σεμνοτερον; Ἀλλ' ουχ οραι την αξιαν εν τωι
καιρωι της συμφορας· ουτω και συ ποιησον. ∆ια τουτο και Παυλος παραινει· Χαιρειν
μετα χαιροντων, και κλαιειν μετα κλαιοντων. ∆ια τουτο και Κορινθιοις φησι· Και ουχι
μαλλον επενθησατε, ινα εξαρθηι εκ μεσου 49.281 υμων ο το εργον τουτο ποιησας; Ουκ
ειπε Και ουχι μαλλον εσπουδασατε, αλλα τι; Ουχι μαλλον επενθησατε, ως νοσου κοινης
και λοιμου την πολιν καταλαβοντος· μονονουχι λεγων· Ευχης και εξομολογησεως δει
και ικετηριας, ινα το νοσημα απελαθηι της πολεως απασης. Ὁραις ποσον αυτοις φοβον
επεκρεμασεν; Ἐπειδη γαρ ενομιζον μεχρις εκεινου μονον εσταναι το δεινον,
εναγωνιους αυτους καθιστησι λεγων· Ουκ οιδατε οτι μικρα ζυμη ολον το φυραμα ζυμοι;
Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ὁδωι το κακον βαδιζον, και των λοιπων αψεται μελων· ως
υπερ κοινων τοινυν κακων βουλευομενους, ουτω φροντιζειν χρη. Μη γαρ μοι τουτο
ειπηις, οτι εκεινος ημαρτε μονος, αλλ' εκεινο σκοπει, οτι σηπεδων τις εστι το δεινον, και
το λοιπον απαν επινεμεται σωμα. Και καθαπερ οικιας καιομενης, και οι μηδεπω
δεξαμενοι το κακον, των οντων εν τηι συμφοραι ουκ ελαττον επειγονται και παντα
συνεισφερουσιν, ωστε μη το πυρ επειγομενον και επι τας αυτων θυρας ελθηι· ουτω και
τουτους ο Παυλος διεγειρει λεγων· Πυρα τις εστι, προκαταλαβωμεν το δεινον· σβεσωμεν
τον εμπρησμον, πριν η καταλαβειν την Ἐκκλησιαν· ει δε καταφρονεις της αμαρτιας ως
εν αλλοτριωι γενομενης σωματι, μαλιστα μεν και ουτω κακως· μελος γαρ εστι του
παντος σωματος εκεινος. γʹ. Πλην αλλ' εκεινο σκοπει, οτι αν ραιθυμησηις και παριδηις,
και σε καταληψεται ποτε. Ὥστε ει και μη δια τον αδελφον, δια γουν σαυτον διεγερθητι,
και αναστειλον τον λοιμον, και προκατασχε την σηπεδονα, και την νομην διακοψον.
Ταυτα τοινυν και τα πλειονα τουτων ειπων, και κελευσας παραδουναι αυτον τωι
Σαταναι, φησιν υστερον, επειδη μετεβαλετο και βελτιων εγενετο· Ἱκανον τωι τοιουτωι η
επιτιμια αυτη η υπο των πλειονων· κυρωσατε ουν εις αυτον αγαπην. Ἐπειδη γαρ αυτον
κοινον εχθρον και πολεμιον κατεστησεν απασι και της αγελης εξεβαλε και του σωματος
απεκοψεν, ορα ποσηι κεχρηται σπουδηι, ωστε κολλησαι και συναψαι παλιν αυτον. Ου γαρ
ειπεν· Ἀγαπησατε αυτον απλως, αλλα, Κυρωσατε εις αυτον αγαπην, τουτεστι βεβαιαν,
και ακινητον επιδειξασθε την φιλιαν, θερμην τινα και ζεουσαν και πεπυρωμενην,
αντιῤροπον της προτερας απεχθειας την ευνοιαν εισαγαγετε. Τι γεγονεν; ειπε μοι· ουχι
τωι Σαταναι παρεδωκας αυτον; Ναι, φησιν, αλλ' ουχ ινα μενηι εν ταις του Σατανα χερσιν,
αλλ' ινα απαλλαγηι ταχεως αυτου της τυραννιδος. Ἀλλ' οπερ ελεγον, σκοπει πως
δεδοικε την απογνωσιν ο Παυλος, ως μεγα οπλον του διαβολου· ειπων γαρ, Κυρωσατε
εις αυτον αγαπην, και την αιτιαν προστιθησι· Μη πως τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι ο
τοιουτος. Ἐν τηι φαρυγγι του λυκου, φησιν, εστι το προβατον· φθασωμεν τοινυν.
προεξαρπασωμεν πριν η καταπιηι και διαφθειρηι το μελος ημων. Ἐν κλυδωνιωι νυν εστιν
η ναυς, προ του ναυαγιου διασωσαι αυτην σπουδασωμεν. Καθαπερ γαρ θαλαττης
αιρομενης και κυματων παντοθεν κορυφουμενων, υποβρυχιον γινεται το σκαφος, ουτω
και ψυχη της αθυμιας αυτην παντοθεν περιστοιχιζομενης, αποπνιγεται ταχεως, εαν μη
τινα εχηι την χειρα ορεγοντα, και η σωτηριος επι τοις αμαρτημασι λυπη ολεθριος υπο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

της αμετριας γινεται. Και ορα πως ακριβως ειπεν· ου γαρ ειπε, Μη απολεσηι αυτον ο
διαβολος, αλλα τι; Μη 49.282 πλεονεκτηθωμεν υπο του Σατανα· πλεονεξια δε εστι το
των αλλοτριων εφιεσθαι. ∆εικνυς τοινυν οτι αλλοτριος αυτου γεγονε λοιπον, και της
του Χριστου ποιμνης οικειον εαυτον δια της μετανοιας κατεστησε, φησι· Μη
πλεονεκτηθωμεν υπο του Σατανα. Ἐαν γαρ κατασχηι λοιπον αυτον, ημετερον αρπαζει
μελος, το της αγελης λαμβανει προβατον· απεθετο γαρ την αμαρτιαν δια της μετανοιας.
Ειδως τοινυν ο Παυλος, οπερ εποιησεν ο διαβολος επι του Ἰουδα, εδεισε μη και ενταυθα
το αυτο γενηται τουτο. Τι δε εποιησεν επι του Ἰουδα; Μετενοησεν ο Ἰουδας· Ἥμαρτον
γαρ, φησι, παραδους αιμα αθωον· ηκουσε των ρηματων τουτων ο διαβολος· εγνω της
επι το βελτιον αρχομενον οδου και προς σωτηριαν βαδιζοντα, και εφοβηθη την
μεταβολην. Φιλανθρωπον, φησιν, εχει δεσποτην· οτε εμελλεν αυτον προδιδοναι,
εδακρυσεν αυτον και μυρια παρεκαλεσεν· ου πολλωι μαλλον μετανοουντα δεξεται;
Ἀδιορθωτον οντα εφειλκυσατο και εκαλεσεν· ου πολλωι μαλλον διορθωθεντα και την
αμαρτιαν επιγνοντα επισπασεται; δια γαρ τουτο και σταυρωθηναι ηλθε. Τι ουν
εποιησεν; Ἐθορυβησεν αυτον· εσκοτωσε τηι της αθυμιας υπερβοληι, εδιωξεν, ηλασεν εως
επι τον βροχον ηγαγε, και της παρουσης υπεξηγαγε ζωης, και της προθυμιας της κατα
την μετανοιαν απεστερησεν. Ὅτι γαρ, ει εζη, και αυτος εσωθη αν, δηλον εκ των
σταυρωσαντων· ει γαρ τους επι τον σταυρον αυτον αναβιβασαντας εσωσε, και εν αυτωι
τωι σταυρωι ων παρεκαλει τον Πατερα, και συγγνωμην αυτοις ᾔτει του τολμηματος,
ευδηλον οτι και τον προδοντα, ει νομωι τωι προσηκοντι την μετανοιαν επεδειξατο, μετα
πασης αν ευμενειας εδεξατο· αλλ' εκεινος ουκ ηνεσχετο εμμειναι τωι φαρμακωι, τηι
περισσοτεραι λυπηι καταποθεις. Τουτο τοινυν και ο Παυλος φοβουμενος, επειγει τους
Κορινθιους εξαρπασαι της φαρυγγος του διαβολου τον ανθρωπον. Και τι χρη λεγειν τα
Κορινθιων; Πετρος μετα την των μυστηριων κοινωνιαν ηρνησατο τρις, και δακρυσας
απηλειψεν απαντα· Παυλος διωκτης ων και βλασφημος και υβριστης, και ουχι τον
σταυρωθεντα μονον, αλλα και παντας τους εκεινου διωκων, μετανοησας, αποστολος
γεγονε. Μονον γαρ προφασιν ο Θεος βραχειαν επιζητει παρ' ημων, και πολλων ημιν
αμαρτηματων χαριζεται αφεσιν. Ειπω και παραβολην τουτο αυτο εγγυωμενην υμιν. δʹ.
∆υο τινες ησαν αδελφοι· διανειμαμενοι δε την πατρικην περιουσιαν εκατεροι, ο μεν
αυτων εμεινεν επι της οικιας· ο δε παντα τα δοθεντα καταφαγων, εις την υπεροριαν
μετεστη, την απο της πενιας ου φερων αισχυνην. Ταυτην δε την παραβολην προηχθην
ειπειν, ινα μαθητε, οτι και των μετα το βαπτισμα αμαρτηματων εστιν αφεσις, εαν
προσεχωμεν· λεγω δε ουχ ινα εις ραιθυμιαν εμβαλω, αλλ' ινα απο απογνωσεως
απαγαγω· και γαρ χειρονα της ραιθυμιας ημας η απογνωσις εργαζεται κακα. Ουτος
τοινυν ο υιος εικονα των μετα το λουτρον φερει πεσοντων· οτι δε τους μετα το
βαπτισμα παραπεσοντας δηλοι, δηλον εκειθεν· υιος γαρ λεγεται· ουδεις δε υιος
βαπτισματος αν κληθειη χωρις. Και την οικιαν δε ᾤκει την πατρυαν, και τα πατρωια
διενειματο παντα· προ 49.283 δε βαπτισματος ουκ εστι πατρωια λαβειν, ουδε δεξασθαι
κληρονομιαν· ωστε δια παντων ημιν τουτων το των πιστων αινιττεται ταγμα. Και
αδελφος δε ην του ευδοκιμηκοτος· αδελφος δε ουκ αν γενοιτο χωρις πνευματικης
αναγεννησεως. Ουτος τοινυν εις κακιαν εσχατην πεσων, τι φησιν; Ἐπανηξω προς τον
πατερα μου· δια γαρ τουτο αυτον και αφηκεν ο πατηρ, και ουκ εκωλυσεν εις την
αλλοτριαν απελθειν, ινα δια της πειρας μαθηι καλως, οσης απηλαυσεν ευεργεσιας οικοι
μενων. Πολλακις γαρ ο Θεος οταν λεγων μη πειθηι, τηι δια των πραγματων πειραι την
διδασκαλιαν αφιησιν· οπερ ουν και προς τους Ἰουδαιους ελεγεν. Ἐπειδη γαρ μυριους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αναλωσας δια των προφητων λογους, ουκ επεισεν ουδε επεσπασατο, αφεις δια της
κολασεως αυτους παιδευθηναι, φησι προς αυτους· Παιδευσει σε η αποστασια σου, και η
κακια σου ελεγξει σε. Ἔδει μεν γαρ αυτον αξιοπιστον ειναι και προ της των πραγματων
εκβασεως· επειδη δε ουτως αναισθητως διεκειντο, ως απιστειν αυτου ταις παραινεσεσι
και ταις συμβουλαις, προαναστελλων τηι κακιαι μη πειθεσθαι, επιτρεπει δια των
πραγματων αυτους παιδευθηναι, ινα ουτως αυτους ανακτησηται παλιν. Ἐπειδη τοινυν
απελθων ο ασωτος εις την αλλοτριαν, και δια των εργων αυτων μαθων οσον κακον
εκπεσειν πατρυας οικιας, επανηλθεν, ουκ εμνησικακησεν ο πατηρ, αλλ' υπτιαις αυτον
εδεξατο ταις χερσι. Τι δηποτε; Ὅτι πατηρ ην, και ου δικαστης. Και χοροι, και θαλιαι, και
πανηγυρεις λοιπον, και φαιδρα και περιχαρης ην η οικια πασα. Τι λεγεις; αυται της
κακιας αι αμοιβαι; Ουχι της κακιας, ανθρωπε, αλλα της επανοδου· ουχι της αμαρτιας,
αλλα της μετανοιας· ουχι της πονηριας, αλλα της επι το βελτιον μεταβολης. Και το δη
μειζον, ηγανακτησεν επι τουτοις ο υιος ο προτερος· ο δε και τουτον πραως επεισε
λεγων, Ὅτι συ μεν αει μετ' εμου διετριβες, ουτος δε απολωλως ην, και ευρεθη· νεκρος
ην, και ανεζησεν. Ὅταν δε τον απολωλοτα διασωσαι δεηι, φησιν, ου δικαστηριων καιρος,
ουδε ακριβους εξετασεως, αλλα φιλανθρωπιας και συγγνωμης μονον. Ουδεις ιατρος
αφεις επιθειναι φαρμακον τωι καμνοντι, της αταξιας αυτον ευθυνας απαιτει και
τιμωριαν. Ει δε και δικην αυτον ολως δουναι εχρην, ικανην εδωκε δικην την εν τηι
αλλοτριαι διατριβην. Τοσουτον γουν χρονον της ημετερας εχωρισθη συνουσιας, και
λιμωι και ατιμιαι και τοις εσχατοις παλαιων κακοις διετελεσε. ∆ια τουτο φησιν,
Ἀπολωλως ην, και ευρεθη· νεκρος ην, και ανεζησε. Μη τα παροντα ιδηις, φησιν, αλλ'
εννοησον της προτερας συμφορας το μεγεθος· αδελφον οραις, ουκ αλλοτριον. Προς
πατερα επανηλθεν, ουδεν δυναμενον αναμνησθηναι των προτερων· μαλλον δε 49.284
εκεινα μεμνημενον μονα, απερ εις συμπαθειαν αγαγειν δυναται και ελεον και στοργην
και φειδω την τοις γεγεννηκοσι προσηκουσαν. ∆ια τουτο ουχ απερ επραξεν ειπεν, αλλ'
απερ επαθεν· ουχ οτι κατεφαγε την ουσιαν εμνημονευσεν, αλλ' οτι μυριοις περιεπεσε
κακοις. Ουτω το προβατον εζητει μετα τοσαυτης σπουδης· μαλλον δε μετα μειζονος.
Ἐνταυθα μεν γαρ αυτος επανηλθεν ο υιος· εκει δε αυτος απηλθεν ο ποιμην, και ευρων
ηγαγε, και εχαιρεν επ' αυτωι μαλλον, η επι τοις διασεσωσμενοις απασιν. Ὅρα δε και πως
επανηγαγεν· ουκ εμαστιξεν, αλλ' επι των ωμων φερων και βασταζων, παλιν τηι ποιμνηι
απεδωκε. Ταυτ' ουν ειδοτες, οτι ου μονον ουκ αποστρεφεται επανιοντας, αλλα και των
κατωρθωκοτων ουκ ελαττον δεχεται· οτι ου μονον ουκ απαιτει δικην, αλλα και εις
επιζητησιν των πεπλανημενων ερχεται και των διασεσωσμενων μαλλον επι τηι τουτων
ευρεσει χαιρει, μητε εν πονηροις οντες απογινωσκωμεν, μητε εν αγαθοις οντες
θαῤρωμεν, αλλα και κατορθουντες, φοβωμεθα, ινα μη θαῤρησαντες πεσωμεν, και
αμαρτανοντες μετανοωμεν. Ὅπερ γαρ αρχομενος ειπον, τουτο λεγω και νυν, οτι
προδοσια της ημετερας σωτηριας ταυτα αμφοτερα, και το θαῤρειν εστωτα, και το
απογινωσκειν κειμενον. ∆ιο τους μεν εστωτας ασφαλιζομενος ο Παυλος ελεγεν· Ὁ
δοκων εσταναι βλεπετω μη πεσηι. Και παλιν· Φοβουμαι, μη πως αλλοις κηρυξας, αυτος
αδοκιμος γενωμαι· τους δε κειμενους ανιστας και εις προθυμιαν πλειονα διεγειρων,
διεμαρτυρατο Κορινθιοις γραφων ουτως· Μη πως πενθησω πολλους των
προημαρτηκοτων, και μη μετανοησαντων· δεικνυς οτι ουχ ουτως οι αμαρτανοντες ως οι
μη μετανοουντες επι τοις αμαρτημασιν εισι θρηνων αξιοι. Και ο προφητης δε προς
αυτους φησι· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται, η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; ∆ια τουτο
και ο ∆αυιδ τουτους αυτους παρακαλει λεγων· Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων ως εν τωι παραπικρασμωι. Ἕως ουν το σημερον
λεγεται, μη απογινωσκωμεν, αλλα χρηστας εις τον ∆εσποτην εχοντες τας ελπιδας, και
το πελαγος αυτου της φιλανθρωπιας εννοουντες, παν πονηρον αποτιναξαμενοι
συνειδος, μετα πολλης της προθυμιας, και της ελπιδος επιλαβωμεθα της αρετης, και την
μετανοιαν μεθ' υπερβολης επιδειξωμεθα πασης, ινα παντα ενταυθα αποθεμενοι τα
αμαρτηματα, μετα παῤρησιας δυνηθωμεν στηναι επι του βηματος του Χριστου, και της
βασιλειας τυχειν των ουρανων· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι
δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

49.283 ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ,
Και εις την σκυθρωποτητα βασιλεως Ἀχααβ, και εις Ἰωναν τον προφητην.
Ὁμιλια βʹ.
αʹ. Ειδετε τηι προτεραι κυριακηι πολεμον και νικην, πολεμον μεν του διαβολου,
νικην δε του Χριστου; ειδετε πως μετανοια ενεκωμιαζετο, και ο διαβολος την πληγην
ουκ εβαστασεν, αλλ' εφοβηθη και εφριξε; 49.284 Τι δεδοικας, ω διαβολε, μετανοιας
εγκωμιαζομενης; τι οδυρηι, τι φριττεις; Ναι, φησι, δικαιως οδυρομαι και θλιβομαι·
μεγαλα μου σκευη ηρπασεν η μετανοια αυτη. Ποια ταυτα; Την πορνην, τον τελωνην,
τον ληιστην, τον βλασφημον. Και γαρ αληθως πολλα 49.285 σκευη αυτου ηρπασεν η
μετανοια, και αυτην την ακροπολιν αυτου καθειλε, και καιριαν εχει την πληγην της
μετανοιας. Εισηι, αγαπητε, αφ' ων η πειρα πρωην εδειξε. Τινος ουν ενεκεν ομιλιας
τοιαυτης ουκ απολαυομεν, και εφ' εκαστης εις την εκκλησιαν απαντωμεν, την
μετανοιαν ασπαζομενοι; Καν αμαρτωλος ηις, εισελθε εις την εκκλησιαν, ινα λεγηις τας
αμαρτιας σου· καν δικαιος ηις, εισελθε, ινα μη εκπεσηις της δικαιοσυνης· λιμην γαρ
αμφοτεροις εστιν η εκκλησια. Ἁμαρτωλος ει; μη απογνωις, αλλ' εισελθε μετανοιαν
προβαλλομενος. Ἥμαρτες; ειπε τωι Θεωι οτι, Ἡμαρτηκα. Ποιος καματος ουτος; ποια
περιοδος; ποια θλιψις; ποια στενοχωρια λογον ειπειν οτι, Ἥμαρτον; Μη γαρ συ, σαυτον
εαν μη ειπηις αμαρτωλον, ουκ εχεις κατηγορον τον διαβολον; Προλαβε, και αρπασον
αυτου το αξιωμα· εκεινου γαρ αξιωμα το κατηγορειν. Τι ουν ου προλαμβανεις αυτον,
και λεγεις την αμαρτιαν, και εξαλειφεις το αμαρτημα, ειδως οτι τοιουτον κατηγορον
εχεις σιγησαι μη δυναμενον; Ἥμαρτες; εισελθε εις την εκκλησιαν, ειπε τωι Θεωι οτι,
Ἥμαρτον. Ουδεν σε αλλο απαιτω, η τουτο μονον. Ἡ γαρ θεια Γραφη φησι· Λεγε συ τας
ανομιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις· ειπε την αμαρτιαν, ινα λυσηις την αμαρτιαν. Ουκ
εστιν εν τουτωι καματος, ουδε περιοδος λογων, ουτε χρηματων δαπανη, ουτε αλλο τι
τοιουτον ουδεν· λογον ειπον, ευγνωμονησον επι τηι αμαρτιαι, και ειπε οτι, Ἡμαρτηκα.
Και ποθεν τουτο, φησιν, οτι εαν ειπω την αμαρτιαν πρωτος, λυω την αμαρτιαν; Ἔχω εν
τηι Γραφηι και τον ειποντα και λυσαντα, και τον μη ειποντα και κατακριθεντα. Καιν
απεκτεινε τον αδελφον αυτου Ἄβελ τωι φθονωι κατεχομενος, ως τωι φθονωι φονον
επακολουθησαι· και γαρ λαβων αυτον εις το πεδιον ανειλε. Και τι φησι προς αυτον ο
Θεος; Που Ἄβελ ο αδελφος σου; Ὁ επισταμενος τα παντα ερωται, ουκ αγνοων, αλλ' εις
μετανοιαν ελκων τον φονευσαντα. Ὅτι γαρ ουκ αγνοων ηρωτα, εδειξε· Που Ἄβελ ο
αδελφος σου; Ὁ δε ειπεν, Ουκ οιδα· μη φυλαξ του αδελφου μου ειμι εγω; Ἔστω, ουκ ει
φυλαξ· δια τι και αναιρετης; ουκ εφυλαττες· δια τι και απεκτεινες; Ὅμως ομολογεις
ταυτα; Αιτιος ει και της φυλακης. Τι ουν ο Θεος προς αυτον; Φωνη αιματος του αδελφου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

σου βοαι προς με εκ της γης. Ἤλεγξεν ευθεως και την τιμωριαν αυτωι επηγαγεν, ου
τοσουτον δια τον φονον, οσον δια την αναιδειαν· ου γαρ τοσουτον μισει ο Θεος τον
αμαρτανοντα, οσον τον αναισχυντουντα. Ἀμελει τον Καιν εις μετανοιαν ελθοντα ου
δεχεται, επειδη μη πρωτος ειπε την αμαρτιαν. Τι γαρ φησι; Μειζων η αμαρτια μου του
αφεθηναι με· αντι του, Μεγα ημαρτον· ουκ ειμι αξιος ζησαι. Τι ουν προς αυτον ο Θεος;
Στενων και τρεμων εσηι επι της γης· και τιμωριαν αυτωι απεφηνε δεινην και χαλεπην.
Ουκ αναιρω σε, φησιν, ινα μη ληθηι παραδοθηι η αλη49.286 θεια, αλλα ποιω σε νομον
υπο παντων αναγινωσκομενον, ινα η συμφορα μητηρ φιλοσοφιας γενηται. Και περιηιει
ο Καιν, νομος εμψυχος, στηλη κινουμενη, σιωπωσα, και σαλπιγγος λαμπροτεραν
αφιεισα την φωνην. Μη τις ποιησηι, φησι, τοιαυτα, ινα μη παθηι τοιαυτα. Ἔλαβε την
τιμωριαν δια την αναισχυντιαν, και μη ειρηκως, ελεγχθεις δε, κατεκριθη δια την
αμαρτιαν. Ει γαρ εαυτωι ωμολογησε, καν εξαλειψας ην την αμαρτιαν πρωτος.
βʹ. Ἵνα δε μαθηις, οτι ταυτα τουτον εχει τον τροπον, μαθε πως αλλος τις πρωτος
ειπων ελυσε την αμαρτιαν. Ἔλθωμεν επι τον ∆αυιδ, τον προφητην και βασιλεα· μαλλον
δε αυτον ηδεως απο της προφητειας καλω· η μεν γαρ βασιλεια εις Παλαιστινην, η δε
προφητεια εις τα περατα της οικουμενης· και η μεν βασιλεια μικρωι κατελυθη τωι χρονωι,
η δε προφητεια αθανατα φερει τα ρηματα. Αιρετωτερον εστι τον ηλιον σβεσθηναι, η τα
ρηματα του ∆αυιδ ληθηι παραδοθηναι. Ουτος περιεπεσε μοιχειαι και φονωι· Ειδε γαρ,
φησι, γυναικα καλην λουομενην, και ηρασθη αυτης· ειτα τα δοξαντα αυτωι εις εργον
εξηγαγε. Και ην ο προφητης εν μοιχειαι, ο μαργαριτης εν βορβορωι. Ἀλλ' ουπω ᾔδει οτι
ημαρτεν· ουτως ην κεκαρωμενος τωι παθει. Του γαρ ηνιοχου μεθυοντος και το αρμα
ατακτως φερεται· οπερ δε ηνιοχος και αρμα, τουτο ψυχη και σωμα· εαν η ψυχη
σκοτωθηι, και το σωμα εν βορβορωι κυλιεται· εως γαρ εστηκεν ο ηνιοχος, και το αρμα
καλως ελαυνεται· οταν μεντοι αυτος ατονηι, και ου δυναται περικρατης γενεσθαι των
ηνιων, και αυτο το αρμα εν δεινοτεροις οραται. Ουτω και επι του ανθρωπου· εως αν μεν
νηφηι η ψυχη και γρηγορηι, και αυτο το σωμα εν αγνειαι εστιν· επαν δε η ψυχη σκοτωθηι,
και αυτο το σωμα εν βορβορωι και ηδονηι κυλιεται. Τι ουν ο ∆αυΐδ; Ἐμοιχευσεν· αλλ' ουκ
ᾔδει, ουτε ηλεγχετο υπο τινος, και τουτο εν εσχατηι πολιαι, ινα μαθηις οτι, εαν ηις
ραιθυμος, ουτε η πολια σε ωφελει, ουτε παλιν, εαν σπουδαιος ηις, η νεοτης παραβλαψαι
σε δυναται. Ου γαρ της ηλικιας ο τροπος, αλλα της γνωμης το κατορθωμα· επειδη και
∆ανιηλ δωδεκα ετων ην, και εκρινεν· οι δε πρεσβυτεροι, παλαιοι εν ημεραις, και δραμα
μοιχειας επραξαν, και ουτε εκεινους η πολια ωφελησεν, ουτε τουτον η νεοτης
παρεβλαψε. Και ινα μαθηις οτι ουκ εν τηι ηλικιαι, αλλ' εν τηι γνωμηι τα πραγματα της
σωφροσυνης κρινεται, ο ∆αυιδ εν αυτηι τηι πολιαι ων, και τοτε εις μοιχειαν εμπεσων,
φονον ειργασατο, και διεκειτο ουτως ωστε μη ειδεναι αυτον οτι ημαρτεν· ο γαρ ηνιοχος
νους ην μεθυσθεις απο ακρασιας. Τι ουν ο Θεος; Πεμπει προς αυτον Ναθαν τον
προφητην· ο προφητης ερχεται προς τον προφητην· ουτω γαρ και επι των ιατρων
γινεται· οταν ιατρος ασθενησηι, αλλου ιατρου εν χρειαι γινεται. Το αυτο και ενταυθα·
προφητης ην ο ημαρτηκως, και προφητης ην ο τα φαρμακα επικομιζομενος. Ἔρχεται
ουν προς αυτον ο Ναθαν, και ουκ ευθυς απο θυρων ελεγχει αυτον και 49.287 λεγει·
Παρανομε και εναγεστατε, μοιχε και φονευ, τοσαυτας τιμας εδεξω παρα του Θεου, και
συ τας εντολας αυτου κατεπατησας; Ουδεν τοιουτον ειπεν ο Ναθαν, ινα μη
αναισχυντοτερον αυτον απεργασηται· δημοσιευομενα γαρ τα αμαρτηματα εις
αναισχυντιαν προκαλειται τον ημαρτηκοτα. Ἔρχεται ουν προς αυτον και δραμα δικης
υφαινει· και τι φησι; Βασιλευ, δικη μοι εστι προς σε. Ἦν τις πλουσιος και ην τις πενης·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ειχε δε ο πλουσιος βουκολια και αγελας πολλας· ην δε και ο πενης εχων αμναδα μιαν,
ητις εκ του ποτηριου αυτου επινε, και εκ της τραπεζης αυτου ησθιε, και εν τωι κολπωι
αυτου εκαθευδεν· ενταυθα το γνησιον του ανδρος προς την γυναικα δεικνυσιν·
ελθοντος δε ξενου τινος, εφεισατο ο πλουσιος των ιδιων, και λαβων την αμναδα του
πενητος εσφαξεν αυτην. Ειδες πως ενταυθα υφαινει το δραμα, τωι σπογγωι
επικεκρυμμενον εχων το σιδηριον; Τι ουν ο βασιλευς; Νομιζων κατα αλλου
αποφαινεσθαι, οξυτατην επηγαγε την αποφασιν. Τοιουτοι γαρ οι ανθρωποι· κατα των
αλλων ηδεως τας αποφασεις και αποτομως ποιουνται και εκδιδοασι. Και τι φησιν ο
∆αυΐδ; Ζηι Κυριος, αξιος θανατου ο τοιουτος, και αποδωσει την αμναδα τετραπλασιονα.
Τι ουν ο Ναθαν; Ουκ εμαλαξε πολλαις ωραις την πληγην, αλλ' ευθυς εκφαινει, και
οξυτατην επηγαγε την τομην, ινα μη κλεψηι την αισθησιν του πονου. Συ ει, βασιλευ. Τι
ουν ο βασιλευς φησιν; Ἥμαρτον τωι Κυριωι. Ουκ ειπε, Τις γαρ ει ο ελεγχων με; τις δε σε
απεστειλε παῤρησιαζεσθαι; ποιαι δε τολμηι τουτο πεποιηκας; Ουδεν τοιουτον ειπεν, αλλα
συνεγνω την αμαρτιαν. Και τι φησιν; Ἡμαρτηκα τωι Κυριωι. Τι ουν ο Ναθαν προς αυτον;
Και Κυριος αφηκε το αμαρτημα σου· εαυτον κατεδικασας, εγω σοι συγχωρω την
καταδικην· ευγνωμονως ωμολογησας, ελυσας την αμαρτιαν· σαυτωι την καταδικην
επεσπασω, εγω ελυσα την αποφασιν. Ειδες πως επληρωθη το γεγραμμενον, Λεγε συ τας
ανομιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις; Ποιος καματος ουτος το ειπειν πρωτον την
αμαρτιαν; γʹ. Ἔχεις δε μετανοιας οδον και ετεραν· ποιαν δη ταυτην; Το πενθησαι την
αμαρτιαν. Ἥμαρτες; πενθησον, και λυεις την αμαρτιαν. Ποιος καματος ουτος; ουδεν σε
πλεον απαιτω, η το πενθησαι την αμαρτιαν· ου λεγω σοι πελαγη τεμειν, ουτε εις
λιμενας καταγαγειν, ουτε οδοιπορησαι, ουτε οδον απειρον απελθειν, ουτε χρηματων
καταβολην, ουτε κυματων αγριων ποιησασθαι διοδον, αλλα τι; Πενθησον επι τηι
αμαρτιαι. Και ποθεν τουτο, φησιν, οτι εαν πενθησω, λυω την αμαρτιαν; Ἔχεις και
τουτου αποδειξιν εκ της θειας Γραφης. Ἦν τις Ἀχααβ βασιλευς· δικαιος δε ουτος
μαρτυρειται· εβασιλευσε δε ουτος εις κακα υπο Ἰεζαβελ της γυναικος αυτου· ουτος τινος
Ναβουθε Ἰεζραηλιτου αμπελωνα επεθυμησε, και απεστειλε προς αυτον λεγων· ∆ος μοι
τον αμπελωνα σου ον επεθυμησα, και η αργυριον λαβε παρ' εμου, η ανταλλαγμα του
τοπου. Ὁ δε ειπε· Μη μοι γενοιτο 49.288 κληρονομιαν πατερων μου πωλησαι σοι. Ὁ δε
Ἀχααβ επεθυμει μεν του αμπελωνος· ουκ ηθελε δε βιασασθαι αυτον, ως εκ τουτου
κακωσει αυτον περιπεσειν. Εισελθουσα δε προς αυτον Ἰεζαβελ, γυναιον αναισχυντον
και απηγορευμενον, ακαθαρτον και εναγεστατον, φησι· Τι λυπηι, και ουκ εσθιεις;
αναστα, φαγε· εγω σε ποιω κληρονομησαι τον αμπελωνα Ναβουθε του Ἰεζραηλιτου. Και
λαβουσα γραφει επιστολην εκ προσωπου του βασιλεως προς τους πρεσβυτερους,
λεγουσα· Κηρυξατε νηστειαν, και στησατε ανδρας ψευδεις κατα Ναβουθε, οτι ευλογησε
Θεον και βασιλεα, τουτεστιν, εβλασφημησεν. Ὢ νηστεια επιτεταμενης της παρανομιας
πεπληρωμενη· εκηρυξαν νηστειαν, ινα φονον ποιησωσι. Τι ουν γεγονεν; Ἐλιθασθη
Ναβουθε, και απεθανε. Μαθουσα δε Ἰεζαβελ λεγει τωι Ἀχααβ· Ἀναστα, κληρονομησωμεν
τον αμπελωνα, οτι απεθανε Ναβουθε. Ὁ δε λυπηθεις προς το παρον, εισηλθε μεντοι, και
εκληρονομησε τον αμπελωνα. Πεμπει προς αυτον ο Θεος Ἠλιαν τον προφητην· Ἄπελθε,
φησιν, ειπον τωι Ἀχααβ, Ἀνθ' ωνεφονευσας και εκληρονομησας, ουτως εκχυθησεται το
αιμα σου, και οι κυνες λειξουσι το αιμα σου, και αι πορναι λουσονται εν τωι αιματι σου.
Θεηλατος η οργη, απηρτισμενη η αποφασις, πεπληρωμενη η καταδικη. Και ορα που
πεμπει αυτον· εις τον αμπελωνα. Ὅπου η παρανομια, εκει και η τιμωρια. Και τι φησιν;
Ἰδων αυτον Ἀχααβ λεγει· Ευρηκας με ο εχθρος μου, αντι του, Ὑπαιτιον με ελαβες οτι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ημαρτηκα· νυν καιρον εχεις επεμβηναι μοι. Ευρηκας με ο εχθρος μου. Ἐπειδη ηλεγχεν
αει ο Ἠλιας τον Ἀχααβ, ο Ἀχααβ ειδως οτι ημαρτεν, Ἀειμεν ηλεγχες με, φησι· νυν δε
ευκαιρως μοι επιβαινεις· ᾔδει γαρ οτι ημαρτηκε. Παραναγινωσκει αυτωι την αποφασιν·
Ταδε λεγει Κυριος, φησιν· Ἀνθ' ων εφονευσας και εκ ληρονομησας και αιμα ανδρος
δικαιου εξεχεας, ουτως εκχυθησεται το αιμα σου, και οι κυνες λειξουσιν αυτο, και αι
πορναι λουσονται εν τωι αιματι σου. Ἀκουσας ταυτα Ἀχααβ ην σκυθρωπαζων και
πενθων επι τηι αμαρτιαι· συνεγνω την αδικιαν, και ελυσε την κατ' αυτου ψηφον ο Θεος.
Ἀλλα πρωτον απελογησατο ο Θεος τωι Ἠλιαι, ινα μη ως ψευστης φανηι και παθηι οπερ
επαθεν Ἰωνας· τοιουτον γαρ υπεστη και ο Ἰωνας. Λεγει προς αυτον ο Θεος· Ἄπελθε,
κηρυξον εις Νινευι την πολιν εν ηι κατοικουσι δωδεκα μυριαδες ανθρωπων χωρις
γυναικων και παιδιων· Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι καταστραφησεται. Ὁ Ἰωνας ουκ
ηβουλετο απελθειν, ειδως την του Θεου φιλανθρωπιαν· αλλα τι ποιει; Εις φυγην
τρεπεται· λεγει γαρ, Ἐγω απερχομαι κηρυσσων· συ φιλανθρωπος ων μεταμεληι, εγω δε
ως ψευδοπροφητης αναιρουμαι. Ἀλλ' ομως η θαλασσα αυτον λαβουσα ουκ εκρυψεν,
αλλ' απεδωκε τηι γηι, και απεσωσε παλιν εις Νινευι, καθαπερ αριστη συνδουλος
συνδουλον διατηρουσα. Κατεβη γαρ, φησιν, Ἰωνας του φυγειν, και ευρε πλοιον βαδιζον
εις Θαρσεις, και εδωκε τον ναυλον αυτου, και ανεβη εις αυτο. Που φευγεις Ἰωνα; εις γην
αλλην απερχηι; Ἀλλα του 49.289 Κυριου η γη και το πληρωμα αυτης. Ἀλλ' εις την
θαλασσαν; Ουκ οιδας οτι Αυτου εστιν η θαλασσα, και αυτος εποιησεν αυτην; Ἀλλ' εις
τον ουρανον; Ουκ ηκουσας του ∆αυιδ λεγοντος, οτι Ὄψομαι τους ουρανους, εργα των
δακτυλων σου; Ἀλλ' ομως εκεινος φοβωι κατεχομενος εφυγε τωι δοκειν· Θεον γαρ
αληθως φυγειν αδυνατον. Ὅμως οτε αποκατεστησεν αυτον η θαλασσα, και ηλθεν εις
Νινευι, εκηρυξε λεγων οτι, Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι καταστραφησεται. Ἵνα δε
μαθηις οτι τουτο εχων εν διανοιαι εις φυγην εδωκεν εαυτον, οτι ο Θεος φιλανθρωπος ων
μετανοει επι τηι κακιαι ηι ελαλησε περι αυτων, και εμελλεν αυτος ως ψευδοπροφητης
ειναι, αυτος εαυτωι δεικνυσι. Μετα γαρ το κηρυξαι εν τηι Νινευι, εξηλθεν εξω της
πολεως, και παρετηρει τι αν γενηται· οτε δε ειδε τρεις ημερας παρελθουσας, και
ουδαμου ουδεν των ηπειλημενων γινομενον, τοτε τον πρωτον αυτου λογισμον κινει,
και λεγει· Ουχ ουτοι εισιν οι λογοι μου ους ελεγον, οτι ο Θεος ελεημων εστι και
μακροθυμος και μετανοων επι κακιαις ανθρωπων; Ἵν' ουν μη τι τοιουτον παθηι Ἠλιας,
οιον και Ἰωνας,λεγει ο Θεος την αιτιαν, δι' ην τωι Ἀχααβ συνεχωρησε. Και τι φησιν ο
Θεος προς τον Ἠλιαν; Ειδες πως επορευθη Ἀχααβ πενθων και σκυθρωπαζων ενωπιον
μου; Ου μη ποιησω κατα την κακιαν αυτου. Βαβαι, δεσποτης δουλου συνηγορος γινεται,
και απολογειται Θεος ανθρωπωι υπερ ανθρωπου· Μη νομιζε, φησιν, οτι απλως
συνεχωρησα αυτωι· μετεῤρυθμισε τον τροπον, και μετεβαλον την οργην μου και
ανελυσα. Και ινα μη νομισθηις συ ως ψευδοπροφητης· συ γαρ αληθως ειπας· ει μη
μετεβαλε τον τροπον, υπομειναι ειχε τα της αποφασεως· αλλ' ουτος μεν μετεβαλε τον
τροπον, καγω ανελυσα την οργην μου. Και φησιν ο Θεος προς τον Ἠλιαν· Ειδες πως
επορευθη Ἀχααβ πενθων και σκυθρωπαζων; Ου μη ποιησω κατα την οργην μου. Ειδες
οτι το πενθησαι εξαλειφει αμαρτιας;
δʹ. Ἔχεις δε και τριτην οδον μετανοιας. Πολλας δε οδους μετανοιας ειπον, ινα
τηι ποικιλιαι των οδων ευκολον σοι την σωτηριαν εργασωμαι. Ποια δε αυτη η τριτη οδος;
Ἡ ταπεινοφροσυνη· ταπεινοφρονησον, και ελυσας τας σειρας των αμαρτιων. Και εχεις
και ταυτης αποδειξιν απο της θειας Γραφης, απο της αναγνωσεως της κατα τον τελωνην
και τον Φαρισαιον. Ἀνηλθον, φησιν, ο Φαρισαιος και ο τελωνης εις το ιερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

προσευξασθαι, και ηρξατο ο Φαρισαιος τας αρετας αυτου απαριθμεισθαι. Ουκ ειμι καγω,
φησιν, αμαρτωλος ως πας ο κοσμος, ουτε ως ο τελωνης ουτος. Ἀθλια και ταλαιπωρε
ψυχη, ολην την οικουμενην κατεδικασας, δια τι και τον εγγυς σου εθλιψας; ουκ ηρκεσε
σοι η οικουμενη, ει μη και τον τελωνην κατεκρινας; παντας εντευθεν διεβαλες, και ουδε
του ενος ανδρος εφεισω. Ουκ ειμι εγω ως πας ο κοσμος, ουδε ως ο τελωνης ουτος·
δευτερον της εβδομαδος νηστευω, αποδεκατω τα υπαρχοντα μου τοις πτωχοις.
Ἀλαζονειας ρηματα εφθεγξατο. Ἄθλιε ανθρωπε, 49.290 εστω, την οικουμενην
κατεδικασας, τι και τον εγγυς σου τελωνην επεπληξας; ουκ ενεπλησθης τηι κατηγοριαι
της οικουμενης, ει μη και τον συν σοι κατεκρινας; Τι ουν ο τελωνης; Ἀκουσας ταυτα ουκ
ειπε· Συ γαρ τις ει ο τοιαυτα μοι λεγων; ποθεν οιδας τον βιον μου; ου συνανεστραφης
μοι· ου συνεμεινας, ου συνεχρονισας· δια τι τοσουτον υπερηφανευηι; σοι γαρ τις
μαρτυρει αγαθοεργιας; τι σεαυτον επαινεις; τι σεαυτωι χαριζηι; Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπεν
ο τελωνης, αλλα κυψας προσεκυνησε και ειπεν· Ὁ Θεος, ιλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι· και
ταπεινοφρονησας ο τελωνης εγενετο δικαιος. Ὁ δε Φαρισαιος κατηλθεν εκ του ιερου
δικαιοσυνην απολεσας, και ο τελωνης κατηλθε δικαιοσυνην κτησαμενος· και ρηματα
πραγματα ενικησαν. Ὁ μεν γαρ εργοις δικαιοσυνην απωλεσεν, ο δε λογωι
ταπεινοφροσυνης δικαιοσυνην εκτησατο. Καιτοι γε ουδε ταπεινοφροσυνη ην εκεινο·
ταπεινοφροσυνη γαρ τουτο εστιν, οταν τις μεγας ων εαυτον ταπεινοι· τουτο δε του
τελωνου ουκ ην ταπεινοφροσυνη, αλλ' αληθεια· αληθινα γαρ ην τα ρηματα· αμαρτωλος
γαρ ην.
εʹ. Τι γαρ τελωνου χειρον, ειπε μοι; των αλλοτριων συμφορων εστι
πραγματευτης, των αλλοτριων πονων συμμεριστης· και τον μεν καματον ουκ επιβλεπει,
το δε κερδος συμμεριζεται· ωστε εσχατη αμαρτια του τελωνου. Ουδεν γαρ αλλο εστι
τελωνης η πεπαῤρησιασμενη βια, εννομος αμαρτια, ευπροσωπος πλεονεξια. Τι γαρ
χειρον τελωνου του καθεζομενου κατα την οδον, και αλλοτριων πονων τους καρπους
τρυγωντος, και οτε μεν οι καματοι, ουδεμια αυτωι φροντις, οτε δε το κερδος, εξ ων ουκ
εκαμε, την μεριδα λαμβανει; Ὥστε ει αμαρτωλος ων ο τελωνης τοσαυτης επετυχε της
δωρεας ταπεινοφρονησας, ποσωι μαλλον ο εναρετος ων και ταπεινοφρονων; Ὥστε εαν
ομολογησηις τας αμαρτιας σου και ταπεινοφρονησηις, δικαιος γινηι. Θελεις δε μαθειν
ταπεινοφρων τις εστι; βλεπε Παυλον τον οντως ταπεινοφρονα, Παυλον τον διδασκαλον
της οικουμενης, τον ρητορα τον πνευματικον, το σκευος της εκλογης, τον λιμενα τον
ακυμαντον, τον πυργον τον ασαλευτον, τον εν σωματι βραχει την οικουμενην
κυκλουντα, και καθαπερ υποπτερον τινα ταυτην περιδραμοντα· βλεπε εκεινον
ταπεινοφρονουντα, τον ιδιωτην και φιλοσοφον, τον πενητα και πλουσιον. Ἐκεινον
αληθως ταπεινοφρονα λεγω, τον μυριους καματους αντλησαντα, τον μυρια τροπαια
κατα του διαβολου ενδειξαμενον, τον κηρυττοντα και λεγοντα, Ἡ χαρις αυτου εις εμε
ου κενη εγενηθη, αλλα περισσοτερον παντων εκοπιασα· ο φυλακας υπομεινας, και
μαστιγας· ο δι' Ἐπιστολων την οικουμενην σαγηνευσας· ο ουρανια φωνηι κληθεις,
εκεινος ταπεινοφρονει λεγων· Ἐγω γαρ ειμι ο ελαχιστος των αποστολων, ος ουκ ειμι
ικανος καλεισθαι αποστολος. Ειδες ταπεινοφροσυνης μεγεθος, ειδες Παυλον
ταπεινοφρονουντα, ελαχιστον εαυτον καλουντα; Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, ο ελαχιστος των
αποστολων, ος ουκ ειμι ικανος καλεισθαι αποστολος. Τουτο γαρ αληθως
ταπεινοφροσυνη, το ταπεινουσθαι εν πασι, και εαυτον καλειν ελαχιστον. Ἐννοησον τις
ην ο λεγων ταυτα τα ρηματα· Παυλος ο ουρανοπολιτης, ο το σωμα απλως 49.291
περικειμενος, ο στυλος των Ἐκκλησιων, ο επιγειος αγγελος, ο επουρανιος ανθρωπος.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

Ἡδεως γαρ λοιπον ενδιατριβω τωι ανδρι, θεωρων αυτου το καλλος της αρετης. Ουχ
ουτως ηλιος ανατειλας και λαμπρας αφιεις τας ακτινας ευφραινει μου τας οψεις, ως το
προσωπον Παυλου καταυγαζει μου την διανοιαν· ο μεν γαρ ηλιος τας οψεις φωτιζει, ο
δε Παυλος εις αυτας αναπτεροι τας αψιδας των ουρανων· την γαρ ψυχην και
υψηλοτεραν του ηλιου απεργαζεται, και ανωτεραν της σεληνης· τοιαυτη γαρ η δυναμις
της αρετης· αγγελον τον ανθρωπον ποιει, την ψυχην αναπτεροι εις τον ουρανον.
Ταυτην την αρετην διδασκει ημας ο Παυλος· σπουδασωμεν ζηλωται αυτου γενεσθαι της
αρετης. Ἀλλ' ου δει εξελθειν ημας του προκειμενου· δειξαι 49.292 γαρ ην ο σκοπος
τριτην οδον μετανοιας την ταπεινοφροσυνην, οτι ο τελωνης ουκ εταπεινοφρονησεν,
αλλ' αληθειαν ειπε, τας ιδιας αμαρτιας γυμνωσας, και δικαιος εγενετο, ου χρηματα
καταβαλων, ουτε πελαγη διατεμων, ουτε πολλην οδον πεζευσας, ουτε απειρα πελαγη
περασας, ουτε φιλους αξιωσας, ουτε χρονον πολυν καταναλωσας, αλλα δια
ταπεινοφροσυνης δικαιοσυνην εκτησατο, καταξιωθεις της βασιλειας των ουρανων· ης
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ Περι ελεημοσυνης, και εις τας δεκα παρθενους.
Ὁμιλια γʹ.
αʹ. Ἆρα οιδατε, ποθεν ημιν ο λογος πρωην ηρξατο, η που κατελυσεν, η εκ ποιας
υποθεσεως εις ποιαν εληξε τα της προτερας ομιλιας ρηματα; Ἀλλ' υμας μεν νομιζω
επιλελησθαι που ημιν ο λογος κατεπαυσεν· εγω δε οιδα, και ουκ αιτιωμαι υμας εν τουτωι
ουδε κατηγορω. Ἕκαστος γαρ υμων γυναικα εχει, και παιδων αντεχεται, και των περι
τον οικον φροντιζει παντων· οι μεν και εν στρατειαις ασχολουνται, αλλοι δε
χειροτεχναι εισι· και εις διαφορους χρειας εκαστος υμων ασχολειται. Ἡμεις δε εν
τουτοις στρεφομεθα, και εν τουτοις μελετωμεν, και εν τουτοις τον χρονον ημων
διατριβομεν· ωστε ου μεμπτεοι εστε εν τουτωι, αλλ' επαινετεοι εν τηι σπουδηι, οτι ουδε
μιαν ημας Κυριακην καταλιμπανετε, αλλα παντων καταφρονουντες εις εκκλησιαν
απαντατε. Τουτο γαρ μεγιστον εγκωμιον εστι της ημετερας πολεως, ου το θορυβους
εχειν και προαστεια, ουδε χρυσοροφους οικους και τρικλινους, αλλα το εχειν δημον
σπουδαιον και διεγηγερμενον. Ου γαρ εκ των φυλλων την ευγενειαν του δενδρου, αλλ'
εκ των καρπων επιγινωσκομεν. ∆ια τουτο γαρ των αλογων ζωων προτετιμημεθα εν τωι
λογον εχειν, και λογου μεταλαμβανειν, και λογου εραιν· ανθρωπος γαρ μη ερων λογου,
πολυ αλογωτερος των κτηνων εστι, μη ειδως δια τι ετιμηθη, και ποθεν εχει την τιμην.
Και καλως ελεγεν ο προφητης· Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε· παρασυνεβληθη τοις
κτηνεσι τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις. Ἄνθρωπος λογικος ων, λογου ουκ εραις;
ειπε μοι, και ποιαν εξεις συγγνωμην; Ὥστε υμεις εμοι παντων αναγκαιοτεροι οι προς
τον λογον της αρετης αναπτερουμενοι, και παντα των θειων λογων δευτερα τιθεντες.
Φερε ουν και ημεις της υποθεσεως αψωμεθα, και των πρωην ρηθεν49.292 των τα
ακολουθα ειπωμεν· χρεωστω γαρ υμιν, και ηδεως καταβαλλω το χρεος· ου γαρ πενιαν
μοι φερει, αλλα πλουτον συναγει. Ἐπι γαρ των εξωθεν πραγματων οι χρεωσται
φευγουσι τους δανειστας προς το μη αποδουναι, εγω δε καταδιωκω εις το αποδουναι,
και μαλα γε εικοτως· επι γαρ των εξωθεν πραγματων η αποδοσις πενιαν εργαζεται, επι
δε του λογου η αποδοσις πλουτον γενναι. Οιον τι λεγω· χρηματα χρεωστω τινι· ταυτα
εαν καταβαλω, ου δυναται και παρ' εκεινωι ειναι και παρ' εμοι, αλλ' απ' εμου μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ανεχωρησεν, εκεινωι δε εκολληθη· λογον δε εαν καταβαλω, και μετ' εμου εστι, και
παντες αυτον εχετε· εαν κατασχω τον λογον και μη μεταδω, τοτε πενης ειμι, οταν δε
καταβαλω, τοτε ευπορωτερος γινομαι· εαν μη καταβαλω τον λογον, τοτε μονος
πλουτω, εαν δε καταβαλω, μετα παντων υμων τον καρπον αποφερομαι. Φερε ουν
αποδωμεν το χρεος· τι δε ην τουτο; Περι μετανοιας τον λογον εγυμναζομεν πρωην και
ελεγομεν, οτι πολλαι και ποικιλαι οδοι της μετανοιας, ινα ευκολος ημιν γενηται η
σωτηρια. Ει γαρ μιαν ημιν εδωκεν οδον ο Θεος μετανοιας, ανεβαλομεθα αν λεγοντες· Ου
δυναμεθα ταυτην μετελθειν, σωθηναι ου δυναμεθα· νυν δε εκκοπτων σου την προφασιν
ταυτην, ου μιαν σοι δεδωκε μονον οδον, ουδε δευτεραν, ουδε τριτην, αλλα πολλας και
διαφορους, ινα τωι πληθει ευκολον σοι ποιησηι την αναβασιν την εις τον ουρανον. Και
ελεγομεν οτι ευκολος η μετανοια, και ουδεν βαρος εν αυτηι. Ἁμαρτωλος ει; εισελθε εις
την εκκλησιαν, ειπε οτι ημαρτηκα, και ελυσας την αμαρτιαν. Και γαρ και τον ∆αυιδ
παρηγαγομεν εις μεσον αμαρτησαντα, και λυσαντα την αμαρτιαν· ειτα δευτεραν οδον
υπεθεμεθα, το πενθησαι επι τηι αμαρτιαι, και ελεγομεν, ποιος καματος ουτος; ουκ ενι
χρηματα καταβαλειν, ουδε πολλην οδον πεζευσαι, ουτε τι αλλο τοιουτον, αλλα
πενθησαι μονον επι τηι αμαρτιαι· και παρηγαγομεν απο της Γραφης τουτο, οτι ο Θεος
μετεμεληθη επι του Ἀχααβ, δια το πενθησαι αυτον και σκυθρωπασαι· και τουτο αυτος
ελεγε τωι Ἠλιαι· Ειδες πως επορευθη Ἀχααβ ενωπιον μου πενθων, και σκυθρωπαζων; Ου
μη ποιησω κατα τον 49.293 θυμον μου. Ειτα και τριτην οδον εδιδοαμεν μετανοιας, και
παρηγαγομεν εκ της Γραφης εις το μεσον τον Φαρισαιον και τον τελωνην, οτι ο μεν
Φαρισαιος υπερηφανως αλαζονευομενος, της δικαιοσυνης εξεπεσεν· ο δε τελωνης
ταπεινοφρονησας, εγκαρπος δικαιοσυνης κατηλθε, και ουτε ενα καματον αναλωσας
δικαιος εγενετο· ρηματα εβαλε, και πραγματα ελαβε. Φερε ουν επι την ακολουθιαν
ελθωμεν, και τεταρτην οδον μετανοιας προαξωμεν· ποιαν δε ταυτην; Λεγω δη την
ελεημοσυνην την βασιλιδα των αρετων, την ταχεως αναγουσαν εις τας αψιδας των
ουρανων τους ανθρωπους, την συνηγορον την αριστην. Μεγα πραγμα ελεημοσυνη· δια
τουτο και Σολομων εβοα· Μεγα ανθρωπος και τιμιον ανηρ ελεημων. Μεγαλα τα πτερα
της ελεημοσυνης· τεμνει τον αερα, παρερχεται την σεληνην, υπερβαινει τας ακτινας του
ηλιου, εις αυτας ανερχεται τας αψιδας των ουρανων. Ἀλλ' ουτ' εκει ισταται, αλλα και
τον ουρανον παρερχεται, και τους δημους των αγγελων παρατρεχει, και τους χορους
των αρχαγγελων, και τας ανωτερας πασας δυναμεις, και αυτωι παρισταται τωι θρονωι τωι
βασιλικωι· και εξ αυτης διδαχθητι της Γραφης τουτο λεγουσης· Κορνηλιε, αι προσευχαι
σου, και αι ελεημοσυναι σου ανεβησαν ενωπιον του Θεου. Το δε, Ἐνωπιον του Θεου
εστι, Καν πολλας εχηις αμαρτιας, ελεημοσυνη δε ηι συνηγορος, μη φοβου· ουδεμια γαρ
αυτηι των ανω δυναμεων αντιτασσεται· χρεος απαιτει, ιδιον εχει χειρογραφον μετα
χειρας βασταζουσα. Αυτου γαρ εστι του ∆εσποτου φωνη, οτι Ὃς αν ποιησηι ενι των
ελαχιστων τουτων, εμοι εποιησεν. Ὥστε ουν οσας εχεις αλλας αμαρτιας, η ελεημοσυνη
σου βαρει τας ολας.
βʹ. Ἢ ουκ οιδας εν τωι Ευαγγελιωι των δεκα παρθενων το υποδειγμα, πως αι μη
εχουσαι ελεημοσυνην, παρθενιαν δε ασκησασαι εξω εμειναν του νυμφωνος; Ἦσαν γαρ,
φησι, δεκα παρθενοι, πεντε μωραι, και πεντε φρονιμοι· και αι μεν φρονιμοι ελαιον
ειχον, αι δε μωραι ελαιον ουκ ειχον, εσβεννυντο δε αι αυτων λαμπαδες. Προσελθουσαι
δε αι μωραι ταις φρονιμοις ειπον· ∆οτε ημιν ελαιον εκ των αγγειων υμων. Αισχυνομαι
και ερυθριω και δακρυω, οταν παρθενον μωραν ακουσω· τουτο το ονομα ακουων
ερυθριω, μετα τοσαυτην αρετην, μετα παρθενιας ασκησιν, μετα το σωμα εις ουρανον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αναπτερωσαι, μετα το προς τας ανω δυναμεις την αμιλλαν εχειν, και τον καυσωνα
υπομειναι, μετα το την καμινον της ηδονης καταπατησαι· τοτε μωραι ηκουσαν, και
δικαιως μωραι, οτι το μεγα ποιησασαι, υπο του μικρου ηττηθησαν. Και προσηλθον,
φησιν, αι μωραι, 49.294 και ειπον ταις φρονιμοις· ∆οτε ημιν ελαιον εκ των αγγειων
υμων. Αι δε ειπον· Ου δυναμεθα δουναι υμιν, μηποτε ουκ αρκεσηι ημιν και υμιν· ου δι'
ασπλαγχνιαν τουτο ποιουσαι, ουδε δια κακιαν, αλλα δια το στενον του καιρου· εμελλε
γαρ ο νυμφιος ερχεσθαι. Ειχον και αυται λαμπαδας· αλλ' εκεινων μεν ειχον ελαιον,
αυτων δε ουκ ειχον. Το γαρ πυρ εστιν η παρθενια, το δε ελαιον εστιν η ελεημοσυνη.
Ὥσπερ ουν το πυρ, εαν μη εχηι ελαιον επισταζον, αφανιζεται, ουτω και η παρθενια, εαν
μη εχηι ελεημοσυνην, σβεννυται. ∆οτε ημιν ελαιον εκ των αγγειων υμων. Αι δε προς
αυτας· Ου δυναμεθα δουναι υμιν. Ἀλλ' ου κακιας το ρημα τουτο αλλα φοβου· Μηποτε
ουκ αρκεσηι και ημιν και υμιν· μηποτε ως ζητουμεν ολαι εισελθειν, ολαι απομεινωμεν·
Ἀλλ' απελθουσαι αγορασατε απο των πωλουντων. Τινες δε οι εμποροι του ελαιου
τουτου; Οι πτωχοι, οι προς την ελεημοσυνην καθεζομενοι προ της εκκλησιας. Και
ποσου; Ὅσου θελεις· τιμην ουκ επιτιθημι, ινα μη πενιαν προβαλληι. Ὅσον εχεις,
τοσουτου αγορασον· εχεις οβολον; αγορασον τον ουρανον· ουχ οτι ευωνος ο ουρανος,
αλλ' οτι φιλανθρωπος ο ∆εσποτης. Ουκ εχεις οβολον; ποτηριον δος ψυχρου υδατος· Ὃς
αν ποτισηι ποτηριον ψυχρου υδατος ενα των ελαχιστων τουτων ενεκα εμου, ου μη
απολεσηι τον μισθον αυτου. Ἐμπορια και πραγματεια ο ουρανος, και ημεις αμελουμεν.
∆ος αρτον, και λαβε παραδεισον· δος μικρα, και λαβε μεγαλα· δος θνητα, και λαβε
αθανατα· δος φθαρτα, και λαβε αφθαρτα. Ει ην πανηγυρις, και ευωνιαν εχουσα, και
αφθονιαν σιτιων, και τα πολλα ολιγου πιπρασκομενα, ουκ αν τας ουσιας
διαπωλησαντες, και παντα δευτερα θεντες, της πραγματειας εκεινης περικρατεις
εγενεσθε; Και οπου μεν φθαρτα, τοσαυτην ενδεικνυσθε σπουδην· οπου δε πραγματεια
αθανατος, τοσουτο ραιθυμειτε και αναπεπτωκατε; ∆ος πενητι, ινα καν συ σιωπαις, και
μυρια στοματα υπερ σου απολογωνται, της ελεημοσυνης ενεστωσης και συνηγορουσης·
λυτρον ψυχης εστιν ελεημοσυνη. ∆ια τουτο ωσπερ οι λουτηρες υδατος πεπληρωμενοι
εισι προ των θυρων της εκκλησιας, ινα νιψηι τας χειρας· ουτω της εκκλησιας εξω οι
πενητες καθεζονται, ινα πλυνηις τας χειρας της ψυχης. Ἔπλυνας τας χειρας τας
αισθητας τωι υδατι; πλυνον τας χειρας της ψυχης τηι ελεημοσυνηι. Μη πενιαν
προβαλλου· η χηρα εν τωι εσχατωι της πενιας εξενισε τον Ἠλιαν, και η πενια κωλυμα
ουκ εγενετο, αλλα μετα πολλης της χαρας αυτον υπεδεξατο· διο και αξιους απελαβε
τους καρπους, και εθερισε τον σταχυν της ελεημοσυνης. Ἀλλ' ισως ο ακροατης φησι,
∆ος μοι τον Ἠλιαν. Τι ζητεις τον Ἠλιαν; τον ∆εσποτην σοι διδωμι του Ἠλια, και ου
τρεφεις αυτον. Τον Ἠλιαν ει ευρες, πως αν εξενισας αυτον; Χριστου εστι του ∆εσποτου
των ολων αποφασις· Ὃς αν ποιησηι ενι των ελαχιστων τουτων, εμοι εποιησεν. Ει
βασιλευς ενα τινα εκαλεσεν επι του δειπνου, και 49.295 των θεραποντων παρεστηκοτων
ειπε προς αυτους· Ευχαριστησατε τουτωι πολλα αντ' εμου· ουτος με εν πενιαι οντα
διεθρεψε και εξενισεν, ουτος εμοι πολλας ευεργεσιας εν καιρωι στενοχωριας παρεσχε·
πως ουκ αν εκαστος τα χρηματα αυτου ολα προς εκεινον ανηλωσεν, ωι ο βασιλευς
ηυχαριστησε; πως ουκ αν απελογισατο; πως ουκ αν εκαστος εσπουδασεν εαυτον αυτωι
παραθεσθαι και φιλιωθηναι;
γʹ. Ειδετε την δυναμιν του λογου; Ει δε γε επι βασιλεως ανθρωπου τοσαυτην
τιμην εχει το πραγμα, εννοησον Χριστον εν εκεινηι τηι ημεραι καλουντα επι αγγελων και
πασης δυναμεως, και λεγοντα· Ουτος με εν τηι γηι εξενισεν· ουτος με μυρια ευηργετησεν·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

ουτος με ξενον οντα συνηγαγεν· εννοησον λοιπον την παῤρησιαν την επι των αγγελων,
το καυχημα το επι των δημων των ανω. Ὧ ο Χριστος μαρτυρει, πως ουκ αν σχηι
παῤρησιαν υπερ αγγελους; Μεγα ουν πραγμα ελεημοσυνη, αδελφοι· ταυτην
ασπασωμεθα, ης ουδεν ισον· ικανη εστι και αλλας αμαρτιας εξαλειψαι, και την κρισιν
απελασαι· σου σιωπωντος εστηκε και συνηγορει· μαλλον δε σου σιωπωντος μυρια
στοματα ευχαριστει υπερ σου. Τοσαυτα αγαθα εκ της ελεημοσυνης, και ημεις αμελουμεν
και αναπεπτωκαμεν. ∆ος κατα δυναμιν αρτον· ουκ εχεις αρτον; δος οβολον· ουκ εχεις
οβολον; δος ποτηριον ψυχρου υδατος· ουκ εχεις τουτο; συμπενθησον τωι θλιβομενωι, και
εχεις μισθον. Ου γαρ της αναγκης ο μισθος, αλλα της προαιρεσεως. Ἀλλ' ως ετι περι
τουτου διαλεγομεθα, εξηλθεν ημιν η φροντις των παρθενων· φερε ουν εις το
προκειμενον επανελθωμεν. ∆οτε ημιν, φησιν, ελαιον εκ των αγγειων υμων. Ου
δυναμεθα δουναι υμιν, μηποτε ουκ αρκεσηι ημιν και υμιν· αλλ' απελθουσαι αγορασατε
απο των πωλουντων. Ἀπερχομενων δε αυτων αγορασαι, ηλθεν ο νυμφιος, και αι
εχουσαι τας λαμπαδας φαιδρας συνεισηλθον αυτωι, και απεκλεισθη η θυρα νυμφωνος.
Ἦλθον δε και αι πεντε μωραι, και εκρουον την θυραν του νυμφωνος βοωσαι· Ἄνοιξον
ημιν· και φωνη εσωθεν προς αυτας του νυμφιου· Ἀπελθετε απ' εμου, ουκ οιδα υμας. Και
μετα τοσουτους καματους τι ηκουσαν; Ουκ οιδα υμας. Τουτο εστιν, ο ελεγον, εικη και
ματην εκτησαντο το μεγα κτημα της παρθενιας. Ἐννοησον, μετα τοσουτους καματους
εξεβληθησαν, οτε ακρασιαν εχαλινωσαν, οτε προς τας ανω δυναμεις την αμιλλαν ειχον,
οτε των βιωτικων κατεγελασαν πραγματων, οτε τον καυσωνα υπηνεγκαν τον μεγαν,
οτε τα σκαμματα υπερεβησαν, οτε απο γης εις ουρανον ανεπτερωθησαν, οτε του
σωματος την σφραγιδα ου διελυσαν, οτε το μεγα ειδος της παρθενιας εκτησαντο, οτε
την αμιλλαν προς τους αγγελους εσχον, οτε του σωματος τας αναγκας κατεπατησαν, οτε
της φυσεως επελησθησαν, οτε εν σωματι τα ασωματα επετελεσαν, οτε το μεγα και
ακαταμαχητον κτημα της παρθενιας εκτησαντο· τοτε ηκουσαν, Ἀπελθετε απ' εμου, ουκ
οιδα υμας. Μη γαρ εμοι νομισηις το της παρθενιας μεγεθος μικρον ειναι· τοιουτον εστιν
η παρθενια, οτι ουδεις ηδυνηθη των αρχαιων τουτο τηρησαι. ∆ια τουτο γαρ η χαρις
μεγαλη, οτι α ην φοβερα 49.296 εν τοις προφηταις και εν τοις αρχαιοις, ταυτα εγενετο
νυν ευκαταφρονητα. Τινα γαρ ην τα βαρυτατα και αναγκαια; Παρθενια, και θανατου
υπεροψια· αλλα τουτων νυν και κοραι ευτελεις καταφρονουσι. Βαρυ γαρ ην το της
παρθενιας κτημα ουτως, ως μηδενα δυνασθαι ταυτην ασκησαι των παλαιων. Νωε
δικαιος και μαρτυρηθεις υπο του Θεου, αλλα γυναικι προσωμιλησεν· ομοιως δε Ἀβρααμ
και Ἰσαακ οι συγκληρονομοι αυτου της επαγγελιας γυναικι προσωμιλησαν. Ἰωσηφ ο
σωφρων το μεγα δραμα της μοιχειας ηρνησατο· αλλα και ουτος γυναικι προσωμιλησεν·
βαρυ γαρ ην το επαγγελμα της παρθενιας. Ἔκτοτε ισχυρα η παρθενια εγενετο, εξοτε το
ανθος το της παρθενιας εβλαστησεν. Ουδεις τοινυν των παλαιων ηδυνηθη παρθενιαν
ασκησαι· μεγα γαρ πραγμα σωμα χαλινωσαι. Ἀναζωγραφησον τωι λογωι το της
παρθενιας ειδος, και καταμαθε το μεγεθος της αρετης αυτης· ετι πολεμον εχει εφ'
εκαστης ημερας ουδεποτε δυναμενον ησυχασαι· χειρων του βαρβαρικου πολεμου ουτος
ο πολεμος. Ὁ μεν γαρ των βαρβαρων πολεμος καιρον τινα εχει ανοχης εν ταις
συνθηκαις, και ποτε μεν συμβαλλουσι, ποτε δε ου, και ταξεις και χρονοι εισιν· επι δε του
πολεμου του προς την παρθενιαν ουκ εστιν ανοχη· διαβολος γαρ εστιν ο πολεμων, ου
καιρον επιτηρειν επιθεσεως ειδως, ου συνταξιν προς την συμβολην εκδεχομενος, αλλ'
εστηκεν αει ζητων την παρθενον γυμνην ευρειν, ινα καιριαν επαγαγηι την πληγην· και
ουδεποτε δυναται η παρθενος του πολεμου παυσασθαι τουτου, αλλ' εν αυτηι τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

ταραχον περιαγει και τον πολεμιστην. Και οι μεν καταδικοι καν προς καιρον ιδωσι τον
αρχοντα, ουχ ουτω χειμαζονται· η δε παρθενος οπουπερ αν απερχηται, τον δικαστην
περιαγει μεθ' εαυτης, και τον πολεμιον περιφερει, και ο πολεμιος ουχ εσπερας αυτηι
διδωσιν ανεσιν, ουκ εν νυκτι, ουκ ορθρου, ουκ εν μεσημβριαι· αλλα πολεμει παντοτε,
ηδονην υποτιθεμενος, γαμον μηνυων, οπως την αρετην εξ αυτης αποδιωξηι, και οπως
την κακιαν εν αυτηι εγγεννησηι· οπως την σωφροσυνην αυτης απελασηι, οπως πορνειαν
ενσπειρηι· εκκαιεται εφ' εκαστης ωρας της ηδονης η καμινος μαλθακως υποκαιομενη.
Ἐννοησον ποσος του κατορθωματος ο καματος. Ἀλλ' εκειναι μετα ταυτα παντα
ηκουσαν, Ἀπελθετε απ' εμου, ουκ οιδα υμας. Ὅρα πως μεγα πραγμα η παρθενια· οταν
εχηι την αδελφην αυτης την ελεημοσυνην, ουδεν αυτης περιγινεται των δεινων, αλλ'
ανωτερα παντων εστι. ∆ια τουτο εκειναι ουκ εισηλθον, επειδη μετα της παρθενιας την
ελεημοσυνην ουκ ειχον. Πολλης αισχυνης το ρημα αξιον· ηδονην καταπαλαισασα,
χρηματων ου κατεφρονησας· αλλα παρθενος αποταξαμενη τωι βιωι, και σταυρωθεισα
χρηματων εραις. Ειθε ανδρος επεθυμησας, και ου τοσουτον το εγκλημα ην· της γαρ
ομοουσιου υλης επεθυμεις· νυν δε μειζων η κατηγορια, οτι αλλοτριας υλης επεθυμησας.
Ἔστω, αι υπανδροι εκειναι κακως απανθρωπιαν επιδεικνυνται, δια την των τεκνων
προφασιν· και εαν ειπηις αυταις, ∆ος μοι ελεημοσυνην· Τεκνα εχω, φησι, και ου δυναμαι.
Ὁ Θεος σοι εδωκε τεκνα, καρπον κοιλιας ελαβες, ινα φιλανθρωπος γενηι, ουχ ινα
απανθρωπος· μη την υποθεσιν της φιλανθρωπιας εις αφορμην απανθρωπιας
εκλαμβανε. Θελεις κληρονομιαν καλην καταλειψαι τοις τεκνοις σου; καταλειψον
ελεημοσυνην, ινα παντες εγκωμιασωσι σε, και πολυθρυλλητον την μνημην σου
καταλειπηις. Συ δε μη τεκνα εχουσα, αλλ' εσταυρωμενη τωι βιωι, ινα τι χρηματα
συλλεγεις;
δʹ. Ἀλλ' ο λογος ημιν εμψυχος εστι, και περι της οδου της μετανοιας, και περι της
ελεημοσυνης. Ἐλεγομεν οτι μεγα κτημα η ελεημοσυνη· εκειθεν διεδεξατο ημας το
πελαγος της παρθενιας. Ἔχεις ουν πρωτην και μεγαλην μετανοιαν την ελεημοσυνην,
λυτρωσασθαι της σειρας αμαρτηματων δυναμενην· αλλ' εχεις και αλλην οδον
μετανοιας ευχερεστατην παλιν, δι' ης δυνασαι απαλλαγηναι των αμαρτηματων. Ευχου
εφ' εκαστης ωρας, και μη εκκακησηις ευχομενος, μητε ραιθυμως την του Θεου
φιλανθρωπιαν αιτει, και ουκ αποστρεψεται εμμενοντα, αλλα συγχωρησει σοι τας
αμαρτιας σου, και δωσει τα αιτηματα σου. Ευχομενος εαν εισακουσθηις, μενε ευχαριστων
εν τηι ευχηι· ει δε ουκ εισηκουσθης, επιμενε ευχομενος, ινα εισακουσθηις. Και μη λεγε οτι
Πολλα ηυξαμην και ουκ εισηκουσθην· και γαρ και τουτο πολλακις υπερ του
συμφεροντος σοι γινεται. Οιδε γαρ οτι ραιθυμος ει και αναπεπτωκως, και εαν επιτυχηις
της χρειας, αναχωρεις, μηκετι ευχομενος· και προφασει της χρειας υπερτιθεται σε, ινα
πυκνοτερον τωι Θεωι προσομιληις, και τηι ευχηι σχολαζηις. Ει γαρ εν τοιαυτηι αναγκηι ων
και χρειαν εχων ραιθυμεις, και ου παραμενεις τηι ευχηι, τι ει μηδενος τουτων εχρηιζες;
Ὥστε και αυτος υπερ του συμφεροντος, θελων σε μη απολιμπανεσθαι της ευχης, τουτο
ποιει. Μενε ουν ευχομενος και μη ραιθυμει· πολλα γαρ δυναται η ευχη ανυσαι, αγαπητε,
και μη ως μικρωι πραγματι προσελθηις τηι ευχηι. Ὅτι δε ευχη αφιησιν αμαρτιας, εκ των
θειων Ευαγγελιων τουτο παιδευθητι. Τι γαρ φησιν; Ὡμοιωθη η βασιλεια των ουρανων
ανθρωπωι, ος εκλεισε την θυραν αυτου, και ανεπεσε μετα των τεκνων αυτου· ηλθε δε τις
εσπερας θελων λαβειν αρτους παρ' αυτου, και κρουει λεγων· Ἄνοιξον μοι, οτι χρειαν
εχω αρτων. Ὁ δε προς αυτον· Ου δυναμαι σοι δουναι νυν· ανεπεσομεν γαρ και ημεις και
τα παιδια ημων. Ὁ δε επεμενε κρουων την θυραν. Και φησι παλιν προς αυτον· Ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

δυναμαι σοι δουναι· ανεπεσομεν γαρ και ημεις και τα παιδια. Ὁ δε και ταυτα ακουσας
επεμενε κρουων, και μη αναχωρων, εως ου ειπεν ο οικοδεσποτης, Ἀναστητε, δοτε αυτωι
και αφετε απελθειν. ∆ιδασκει σε ουν ευχεσθαι αει, και μη ακηδιαιν αει, αλλα και εαν μη
λαβηις, παραμενειν εως αν λαβηις. Και πολλας αλλας οδους μετανοιας ευρησεις εν τηι
Γραφηι. Αυτη η μετανοια και προ της του Χριστου παρουσιας εκηρυττετο δια του
Ἱερεμιου λεγοντος· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται, η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; και
παλιν, Μετα ταυτα ειπον αυτηι, Μετα το πορνευσαι δευρο αναστρεψον προς με. Και δια
τουτο πολλας και αλλας οδους διαφορους εδωκεν ημιν, ινα εκκοψηι πασαν ημων
προφασιν ραιθυμιας. Ει γαρ μιαν οδον ειχομεν μονην, δια ταυτης εισελθειν ουκ αν
ηδυνηθημεν. Ταυτην την μαχαιραν αει φευγει ο διαβολος. Ἥμαρτες; εισελθε εις την
εκκλησιαν, και εξαλειψον σου την αμαρτιαν. Ὁσακις αν πεσηις εις την αγοραν,
τοσαυτακις εγειρηι· ουτως οσακις αν αμαρτησηις, μετανοησον επι τηι αμαρτιαι· μη σαυτου
απογνωις· καν δευτερον αμαρτηις, δευτερον μετανοησον, μη δια ραιθυμιαν τελεον
εκπεσηις της των προκειμενων αγαθων ελπιδος· καν εν εσχατηι πολιαι ηις και αμαρτηις,
εισελθε, μετανοησον· ιατρειον γαρ εστιν ενταυθα, ου δικαστηριον, ουκ ευθυνας
αμαρτηματων απαιτουν, αλλα συγχωρησιν αμαρ49.298 τηματων παρεχον. Θεωι μονωι
ειπε την αμαρτιαν σου· Σοι μονωι ημαρτον και το πονηρον ενωπιον σου εποιησα· και
συγχωρειται σου η αμαρτια. Ἔχεις δε και αλλην οδον μετανοιας, ου δυσκολον, αλλα και
πανυ ευχερεστατην. Ποιαν δε ταυτην; Κλαυσον επι τηι αμαρτιαι σου, και διδαχθητι εκ
των θειων Ευαγγελιων τουτο Πετρος εκεινος, η κορυφη των αποστολων, ο πρωτος εν
τηι Ἐκκλησιαι, ο φιλος Χριστου, ο την αποκαλυψιν παρα ανθρωπων μη δεξαμενος, αλλα
παρα του Πατρος, καθως αυτωι μαρτυρει ο ∆εσποτης λεγων· Μακαριος ει, Σιμων
Βαριωνα, οτι σαρξ και αιμα ουκ απεκαλυψε σοι, αλλ' ο Πατηρ μου ο ουρανιος· ουτος ο
Πετρος· Πετρον δε οταν ειπω, την πετραν λεγω την αῤραγη, την κρηπιδα την
ασαλευτον, τον αποστολον τον μεγαν, τον πρωτον των μαθητων, τον πρωτον
κληθεντα, και πρωτον υπακουσαντα· εκεινος ου μικρον τι πραγμα εδρασεν, αλλα και
σφοδρα μεγα, ως αυτον αρνησασθαι τον ∆εσποτην· τουτο λεγω ου κατηγορων του
δικαιου, αλλα σοι υποθεσιν διδους της μετανοιας, αυτον τον ∆εσποτην της οικουμενης,
τον κηδεμονα, τον Σωτηρα των απαντων ηρνησατο. Ἵνα δε ανωθεν την υποθεσιν
ειπωμεν, εν τηι παραδοσει ειδεν ο Σωτηρ τινας αναχωρησαντας, και λεγει τωι Πετρωι· Μη
και συ αναχωρησαι θελεις; Ὁ δε Πετρος ειπε, Καν δεηι με συν σοι αποθανειν, ου μη σε
απαρνησομαι. Τι λεγεις, Πετρε; Θεος ο αποφηναμενος, και αντιμαχηι; Ἀλλ' ομως η
προαιρεσις το ιδιον εδειξε, της δε φυσεως η ασθενεια ηλεγχετο. Ταυτα δε ποτε; Ἐν
νυκτι, εν ηι παρεδοθη ο Χριστος· τοτε ουν, φησιν, ειστηκει ο Πετρος παρα την ανθρακιαν
θερμαινομενος, και κορη τις προσηλθε, και λεγει αυτωι· Χθες και συ μετα τουτου του
ανθρωπου ης. Ὁ δε· Ουκ οιδα τον ανθρωπον τουτον. Ειτα και δευτερον και τριτον· και
επληρωθη η αποφασις. Ειτα ο Χριστος ενεβλεψε τωι Πετρωι, φωνην δια του βλεμματος
αφιεις· ου γαρ δια στοματος αυτωι ελαλησεν, ινα μη ελεγξηι αυτον επι των Ἰουδαιων, και
τον ιδιον καταισχυνηι μαθητην, αλλα δια του βλεμματος την φωνην αφηκε· τουτεστι,
Πετρε, ο ελεγον, γεγονεν. Ἀμελει γουν και ο Πετρος αισθανομενος τοτε ηρξατο κλαιειν,
αλλ' ουχ απλως εκλαυσεν, αλλα πικρως, δευτερον βαπτισμα δια των δακρυων εκ των
οφθαλμων ποιησας. Ἀλλα κλαυσας ουτω πικρως, εξηλειψε την αμαρτιαν· μετα ταυτα δε
πιστευεται τας κλεις των ουρανων. Ει δε Πετρου κλαυθμος τηλικαυτην εξηλειψεν
αμαρτιαν, συ εαν κλαυσηις, πως ουκ αν απαλειψεις την αμαρτιαν; Ου γαρ μικρον ην
εγκλημα το αρνησασθαι τον ιδιον ∆εσποτην, αλλα μεγα και ισχυρον· αλλ' ομως τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

δακρυα εξηλειψε το αμαρτημα. Κλαυσον ουν και συ επι τηι αμαρτιαι σου· αλλ' ουχ
απλως, ουδε μετα σχηματος, αλλα κλαυσον πικρως, ως ο Πετρος· εξ αυτου του βαθους
προσαγαγε τας πηγας των δακρυων, ινα ουτως σπλαγχνισθεις ο ∆εσποτης συγχωρησηι
σοι το πλημμελημα· φιλανθρωπος γαρ εστιν· αυτος γαρ ειπεν· Ου θελω τον θανατον του
αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι, και μετανοησαι, και ζηιν αυτον. Μικρον θελει παρα σου
πονον, και αυτος παρεχει τα μεγαλα· προφασιν ζητει παρα σου, ινα σοι δωι θησαυρον
σωτηριας. Προβαλε δακρυα, και αυτος σοι διδωσι συγχωρησιν· προβαλε μετανοιαν,
49.299 και αυτος σοι παρεχει αφεσιν αμαρτιων· προφασιν μικραν συ εισενεγκε, ινα
ευπροσωπον εχηις την απολογιαν· τα μεν γαρ παρ' αυτου εστι, τα δε παρ' ημων· τα παρ'
ημων εαν εισενεγκωμεν, παλιν και αυτος παρεχει τα παρ' εαυτου. Ἤδη μεν ουν τα παρ'
εαυτου αυτος παρεσχεν, ηλιον, σεληνην, ποικιλον χορον αστερων εθεμελιωσεν, αερα
εξεχεε, γην ηπλωσε, θαλασσαν ετειχισεν, εδωκεν ορη, ναπας, βουνους, πηγας, λιμνας,
ποταμους, τα μυρια γενη των φυτων, παραδεισους, τα αλλα παντα· παλιν συ
συνεισενεγκε μικρον, ινα ουτω και τα ανω σοι χαρισηται. Μη ουν αμελησωμεν εαυτων,
μηδε αποστωμεν της ημετερας σωτηριας, τοσουτον πελαγος φιλανθρωπιας εχοντες του
παντων ∆εσποτου, και μετανοουντος επι ταις ημετεραις αμαρτιαις. Βασιλεια ουρανων
προκειται και παραδεισος, και τα αγαθα α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και
επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον· και ουκ
οφειλομεν απαντα ποιησαι, ινα τι συνεισενεγκωμεν, ωστε τουτων μη εκπεσειν; Ἢ ουκ
οιδας Παυλος τι λεγει, ο πολλα κοπιασας, και μυρια τροπαια κατα του διαβολου στησας,
ο εν σωματι την οικουμενην πεζευσας, ο γην και θαλατταν και αερα περιδραμων, ο
καθαπερ υποπτερος τις την οικου49.300 μενην περιελθων, ο λιθασθεις, ο φονευθεις, ο
τυπτηθεις, ο παντα δια το ονομα του Θεου παθων, ο ουρανιαι φωνηι κληθεις ανωθεν·
ορα, ουτος τι λεγει, ποιαν φωνην εῤρηξεν· Ἐλαβομεν χαριν, φησιν, απο του Θεου, αλλα
καγω εκοπιασα, και συνεισηνεγκα· Και η χαρις αυτου η εις εμε κενη ουκ εγενηθη· αλλα
και περισσοτερον αυτων παντων εκοπιασα και συνεισηνεγκα. Οιδαμεν, φησιν, οιδαμεν
της χαριτος το μεγεθος, ο ελαβομεν, αλλ' ουκ αργον με ευρε· φανερα τα παρ' εμου
εισενεχθεντα. Ουτως ουν και ημεις τας χειρας προς ελεημοσυνην διδαξωμεν, ινα
συνεισενεγκωμεν μικρον τι· κλαυσωμεν επι τηι αμαρτιαι, θρηνησωμεν επι τηι ανομιαι, ινα
δοξωμεν μικρον τι συνεισφερειν, επειδη και μεγαλα τα μελλοντα διδοσθαι ημιν, και
υπερβαινει την ημετεραν δυναμιν· παραδεισος γαρ εστι, και βασιλεια ουρανων· ης
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ ΚΑΙ ΕΥΧΗΣ.
Ὁμιλια δʹ.
αʹ. Οι ποιμενες τα προβατα ενθα αν ιδωσι βαθυτεραν ουσαν την ποαν, συνεχως
αγουσι, και ου προτερον εκειθεν εγειρουσιν, εως αν αυτην πασαν αποκειρηι τα ποιμνια.
Τουτους δε και ημεις μιμουμενοι, τεταρτην ταυτην ηδη ημεραν εις τον της μετανοιας
τροπον βοσκομεν τουτο το ποιμνιον, και ουδεπω και σημερον αναστησαι
παρασκευαζομεθα· ορωμεν γαρ πολλην ουσαν ετι νομης ευποριαν, και πολλην τερψιν
ομου και ωφελειαν. Ουδε γαρ ουτως αι κομαι των δενδρων αντι στεγης τοις προβατοις
γινομεναι κατα το μεσημβρινον της ημερας αναπαυουσι τα προβατα, ποθεινην τε και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

ωφελιμον παρεχουσι την σκιαν, και μετα πολλης κατακοιμιζουσι της ηδονης, ως η των
θειων Γραφων αναγνωσις τας οδυνωμενας ψυχας και αθυμιαι κατεχομενας ανακταται
και καταψυχει, το μεν σφοδρον και διακαες της οδυνης αποχριομενη, παραμυθιαν δε
σκιας απασης ηδιω και τερπνοτεραν παρεχουσα. Ου γαρ μονον εν ταις των χρηματων
ζημιαις, ουδε εν ταις των τεκνων αποβολαις, ουτε εν τοις αλλοις τοις τοιουτοις, αλλα
και εν ταις των αμαρτιων περιστασεσι πολλην ημιν αυτη παρεχει την παραμυθιαν.
Ὅταν γαρ ανθρωπος υπο αμαρτιας αλους και υποσκελισθεις καταπεσηι, ειτα κατεσθιηι
αυτον το συνειδος, και της αμαρτιας συνεχως αναμιμνησκων, εαυτον αποπνιγηι τηι της
αθυμιας υπερβοληι, και καθ' εκαστην εμπυριζηται την ημεραν, και μυριων
παρακαλουντων, αν μη προσιηται την παρακλησιν, εισελθων εις την εκκλησιαν, και
ακουσας οτι πολλοι των αγιων πεσοντες ανεστησαν, και εις την προτεραν παλιν
επανηλθον ευδοκιμησιν, λανθανοντως λαβων την παραμυθιαν απερχεται. Και
ανθρωποις μεν πολλακις αμαρτοντες ουτε εκκαλυψαι το πλημμελημα υπομενομεν
αισχυνομενοι και ερυθριωντες, καν δε εκκαλυψωμεν, ουδεν 49.300 καρπωσομεθα
τοσουτον· οταν δε Θεος παρακαληι, και της καρδιας απτηται, πασα ταχεως
φυγαδευθησεται σατανικη λυπη. ∆ια τουτο και πτωματα των δικαιων εστιν ημιν
αναγραπτα, ινα οι τε κατορθουντες, οι τε αμαρτανοντες τα μεγιστα εκ τουτων
κερδανωσιν. Ὁ γαρ αμαρτανων ουκ ερχεται εις απογνωσιν και απελπισμον, ιδων ετερον
πεσοντα, και παλιν αναστηναι δυνηθεντα· ο δε δικαιοσυνην εργαζομενος,
σπουδαιοτερος εσται και ασφαλεστερος. Ὅταν γαρ των αυτου πολυ βελτιονων πολλους
καταπεσοντας ιδηι, τωι φοβωι της εκεινων πτωσεως σωφρονιζομενος, εναγωνιος εσται
παντοτε, και πολλην περι εαυτον επιδειξεται την ασφαλειαν· και ουτως ο μεν την
αρετην κατορθων, ο δε αμαρτανων της απογνωσεως απαλλαγεις, ο μεν στησεται
ασφαλως, ο δε επανηξει ταχεως, οθεν εξεπεσεν. Ὅταν γαρ ημας ανθρωπος παρακαληι
λυπουμενους, και δοξωμεν προς ολιγον παραμυθεισθαι, παλιν εις την αυτην αθυμιαν
καταπιπτομεν· επαν δε ο Θεος προτρεπηται δι' ετερων αμαρτησαντων, και
μετανοησαντων, και σωθεντων, φανεραν ημιν ποιει την αυτου αγαθοτητα, ινα μη
αμφιβαλλωμεν περι της εαυτων σωτηριας, ομολογουμενην και ασφαλη δεχομενοι την
παρακλησιν. Ὥσπερ ουν εν ταις των αμαρτηματων περιστασεσιν, ουτω και εν ταις των
κινδυνων επαγωγαις, ικανον τοις αθυμουσι φαρμακον αι παλαιαι των Γραφων ιστοριαι
παρεχουσι πασι τοις βουλομενοις προσεχειν. Και ειτε χρηματων δημευσις, ειτε
συκοφαντων επηρειαι, ειτε δεσμωτηρια, ειτε μαστιγες, καν οτιουν ετερον των δεινων
ημας καταλαβηι, αποβλεποντες εις τους δικαιους τους τα αυτα παθοντας και
υπομειναντας, ταχεως εις εαυτους ελθειν δυνησομεθα. Ἐπι μεν γαρ των του σωματος
παθων το προς τους πασχοντας αφοραιν επιτεινει την νοσον του αῤρωστουντος,
πολλακις δε και ουκ ουσαν εργαζεται· οιον οφθαλμους πασχοντας ιδοντες τινες,
μετελαβον του νοσηματος απο της θεας μονης· επι δε ψυχης ουχ ουτως, 49.301 αλλα το
εναντιον γινεται, και το συνεχως εννοειν τους τα τοιαυτα πεπονθοτας, ημιν
κουφοτεραν ποιειται την επι τοις ημετεροις κακοις αθυμιαν. ∆ια τουτο και ο Παυλος
τους οντας πιστους τουτον παρακαλει τον τροπον, ουχ οτι τους ζωντας μονον αγιους,
αλλα και τους αποθανοντας εις μεσον παραγων. Ἑβραιοις μεν γαρ διαλεγομενος
μελλουσιν υποσκελιζεσθαι και καταπιπτειν, τους αγιους ανδρας εις μεσον παραγει, τον
∆ανιηλ, τους παιδας τους τρεις, τον Ἠλιαν, τον Ἑλισσαιον, ουτωσι λεγων· Ἔφραξαν
στοματα λεοντων, εσβεσαν δυναμιν πυρος, εφυγον στοματα μαχαιρας, ελιθασθησαν,
εμπαιγμων και μαστιγων πειραν ελαβον, ετι δε δεσμων και φυλακης· περιηλθον εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, ων ουκ ην
αξιος ο κοσμος. Ἡ δε κοινωνια των παθων τοις οδυνωμενοις παρεχει παραμυθιαν· και
καθαπερ το μονον παθειν τι δεινον, απαραμυθητον εχει το κακον, ουτω το ευρειν
ετερον τοις αυτοις περιπεσοντα κακοις κουφοτεραν εργαζεται την πληγην.
βʹ. Ἵν' ουν εν πασι τοις δοκουσιν ημας ενοχλειν μη καταπιπτωμεν, μετα
ακριβειας προσεχωμεν ταις των Γραφων ιστοριαις· πολλης γαρ υπομονης εντευθεν
ληψομεθα αφορμην, ου τηι κοινωνιαι των τα αυτα παθοντων παραμυθουμενοι μονον,
αλλα και τωι μανθανειν τον τροπον της απαλλαγης των επαγομενων ημιν δεινων, και
μετα την ανεσιν μενειν παλιν επι της αυτης, και μητε εις ραιθυμιαν εκπιπτειν, μητε εις
απονοιαν αιρεσθαι. Το μεν γαρ κακως πραττοντας συστελλεσθαι και ταπεινουσθαι και
πολλην ευλαβειαν επιδεικνυσθαι, θαυμαστον ουδεν· αυτη γαρ η των πειρασμων φυσις
και τους λιθινην εχοντας καρδιαν καταναγκαζει τουτο ποιειν, το λυπεισθαι· ψυχης δε
εστιν ευλαβους, και τον Θεον εχουσης διηνεκως προ οφθαλμων, και μετα την των
πειρασμων απαλλαγην μηδεποτε εις ληθην εμπεσειν· οπερ Ἰουδαιοι συνεχως επασχον.
∆ιο και σκωπτων αυτους ο προφητης ελεγεν· Ὅταν απεκτεινεν αυτους, τοτε εζητουν
αυτον, και επεστρεφον, και ωρθριζον προς τον Θεον. Και Μωυσης δε αυτοις τουτο αυτο
συνειδως, παρηινει συνεχως λεγων· Φαγων και πιων και εμπλησθεις, προσεχε σεαυτωι,
μη επιλαθηι Κυριου του Θεου σου. Τουτο γουν και εγενετο· Ἔφαγε γαρ, φησιν, Ἰακωβ,
και ελιπανθη, και επαχυνθη, και απελακτισεν ο ηγαπημενος. ∆ιοπερ ου δια τουτο χρη
θαυμαζειν τους αγιους, οτι της θλιψεως αυτης ακμαζουσης, ουτως ησαν ευλαβεις και
φιλοσοφοι, αλλ' οτι και του χειμωνος παρελθοντος και γαληνης γινομενης, επι της
αυτης εμενον επιεικειας και σπουδης. Και ιππον δε εκεινον θαυμαζειν μαλιστα χρη τον
χωρις χαλινου δυναμενον ευρυθμα βαδιζειν· αν δε, κημου και χαλινου κατεχοντος
αυτον, ευτακτηι, θαυμαστον ουδεν· ου γαρ τηι ευγενειαι του ζωου, αλλα τηι αναγκηι του
χαλινου την ευταξιαν λογισασθαι χρη. Τουτο και επι ψυχης εστιν ειπειν, οτι φοβου μεν
επικειμενου ηρεμειν, θαυμαστον ουδεν· οταν δε παρελθωσιν οι πειρασμοι, και τον
χαλινον του φοβου περιεληι τις, τοτε μοι δειξον φιλοσοφιαν ψυχης, και την ευταξιαν
απασαν. Ἀλλα φοβουμαι μη, βουλομενος Ἰουδαιων κατηγορειν, της ημετερας
κατηγορησω πολιτειας· επει και ημεις ηνικα εσαλευομεθα απο τε λιμου και λοιμου και
χαλαζης και 49.302 αβροχιας και εμπρησμων και επαναστασεως εχθρων, ουχι καθ'
εκαστην ημεραν η εκκλησια τωι πληθει των συναγομενων εστενοχωρειτο; και πολλη τις
ην ημων η φιλοσοφια και υπεροψια των βιωτικων πραγματων, και ουτε χρηματων
ποθος, ουτε δοξης επιθυμια, ουτε ορεξις και ερως ασελγειας, ουτε αλλος τις λογισμος
πονηρος τοτε ηνωχλει, αλλα παντες εις θεοσεβειαν εαυτους επεδωκατε, μετα δεησεως
και δακρυων· και ο πορνος μεν εσωφρονει τοτε, ο δε μνησικακος επι τας καταλλαγας
ετρεπετο, ο πλεονεκτης προς ελεημοσυνην εκαμπτετο, ο οργιλος και θρασυς εις
ταπεινοφροσυνην και πραοτητα μετεβαλλετο· και επαν ο Θεος την οργην εκεινην
διεσκεδασε, και τον χειμωνα παρηγαγε, και γαληνην εποιησεν εκ τοσουτων κυματων,
εις τας προτερον παλιν επανηλθομεν προληψεις. Καιτοι γε ουκ επαυομην τοτε παρ'
αυτον τον καιρον των πειρασμων προλεγων ταυτα, και προδιαμαρτυρομενος· αλλ' ομως
ουδεν ημιν εγενετο τι πλεον, αλλ' ως οναρ και σκιαν παρελθουσαν, ουτως απαντα
εκεινα της διανοιας εξεβαλετε. ∆ια δη τουτο δεδοικα νυν μαλλον η τοτε, και ο τοτε
ελεγον, νυν δεδοικα μειζονως, μη χαλεπωτερα των προτερων επισπασωμεθα κακα, και
τοτε δεξωμεθα πληγην ανιατον εκ του Θεου. Ὅτε γαρ τις συνεχως αμαρτανων
συγγνωμης τυγχανει παρα του Θεου, ειτα μηδεν απο της ανεξικακιας ταυτης κερδανηι ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ανθρωπος εις την της κακιας απαλλαγην, λοιπον τουτον παρασκευαζει, ωστε και μη
βουλομενον αυτον τον κολοφωνα των κακων επαγαγειν, και εκτριψαι αυτον τελεον,
και μηκετι δουναι μετανοιας τινα προθεσμιαν, ο και επι του Φαραω συνεβη. Ἐπειδη γαρ
προτεραι, και δευτεραι, και τριτηι, και τεταρτηι, και ταις μετ' εκεινας πληγαις, πολλης
απηλαυσε μακροθυμιας παρα του Θεου, ουδεν εγενετο αυτωι τι χρησιμον, εξετριβη
λοιπον και ηφανισθη μετα της πολεως αρδην. Τουτο και Ἰουδαιοι πεπονθασι. ∆ιο και ο
Χριστος μελλων αυτους αφανιζειν και ερημιαν επαγειν αυτοις αδιορθωτον, ουτως
ελεγε· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου, και ουκ ηθελησατε, Ἰδου αφιεται
ο οικος υμων ερημος. ∆εδοικα ουν μη και ημεις τα αυτα παθωμεν, οτι ουτε τοις
αλλοτριοις, ουτε τοις ημετεροις σωφρονιζωμεθα κακοις. Ου προς υμας δε μονον λεγω
ταυτα τους νυν παροντας, αλλα και προς τους αποῤραγεντας της καθημερινης σπουδης,
και των προτερων θλιψεων επιλελησμενους· προς ους ου διελιπον αει διαῤρηγνυμενος,
και λεγων, οτι ει και παρηλθον οι πειρασμοι, μενετω εν ταις ψυχαις ημων των
πειρασμων η μνημη, ινα και της ευεργεσιας συνεχως μνημονευοντες, διηνεκως
ευχαριστωμεν τωι ταυτην παρασχοντι Θεωι.
γʹ. Ταυτα και τοτε ελεγον, και νυν λεγω υμιν, και δι' υμων εκεινοις· μιμησωμεθα
τους αγιους, οιτινες ουτε υπο των θλιψεων κατεποθησαν, ουτε υπο της ανεσεως
χαυνοτεροι γεγονασιν, οπερ πολλοι των ανθρωπων νυν πασχομεν, καθαπερ τα κουφα
των πλοιων υπο πασης περιστασεως κυματων περιαντλουμενα βαπτιζεται. Και γαρ
πενια πολλακις ημιν επελθουσα εβαπτισε και υποβρυχιους ημας εποιησε, και πλουτος
προσγενομενος, παλιν εφυσησεν ημας, και εις εσχατην ολιγωριαν ενεβαλε. ∆ιο
παρακαλω, παραλιποντες απαντα, τας εαυτων ψυχας ρυθμισωμεν προς σωτηριαν
εκαστος ημων· ταυτης γαρ 49.303 καλως διακειμενης, οπερ αν εμπεσηι των δεινων, καν
λιμος, καν νοσος, καν συκοφαντια, καν χρηματων διαρπαγη, καν ο τι αλλο ουν,
φορητον εσται και κουφον, δια την του ∆εσποτου εντολην και την εις αυτον ελπιδα·
ωσπερ παλιν της ψυχης προς τον Θεον ουκ εχουσης καλως, καν πλουτος επιῤρεηι, καν
παιδες παρωσι, καν μυριων απολαυσις ηι χρηματων, αθυμιας πολλας επισπασεται ο
τοιουτος και φροντιδας. Μη τοινυν πλουτον ζητωμεν, μη πενιαν φευγωμεν, αλλα προ
παντων της εαυτων επιμελωμεθα ψυχης εκαστος, και ποιωμεν επιτηδειαν αυτην προς
τε την του παροντος βιου οικονομιαν, και προς την εντευθεν εκεισε αποδημιαν. Ἔτι γαρ
μικρον, και η δοκιμασια εκαστου ημων γενησεται, ηνικα παντες παραστωμεν τωι
φοβερωι βηματι του Χριστου, περιβεβλημενοι τας εαυτων πραξεις, και τοις οφθαλμοις
ημων ορωντες, τουτο μεν τα δακρυα των ορφανων, τουτο δε τας αισχρας ασελγειας, εν
αις εμιαναμεν τας εαυτων ψυχας, τουτο δε τους στεναγμους των χηρων, τουτο δε τους
κονδυλισμους των πενητων, τας αρπαγας των πτωχων· ου μονον δε ταυτα, και τα
τουτοις ομοια, αλλ' ει τι και εν διανοιαι ατοπον διεπραξαμεν· οτι αυτος εστιν
Ἐνθυμησεων δικαστης, και εννοιων κριτης· και παλιν· Ἐταζων καρδιας και νεφρους,
και, Ἀποδιδους εκαστωι κατα το εργον αυτου. Ουτος δε μοι ο λογος ου προς τους εν τωι
βιωι εξεταζομενους μονον εστιν, αλλα και προς τους εν τοις ορεσι τας εαυτων καλυβας
πηξαμενους του μοναδικου ενεκεν βιου, οτι ου μονον τα σωματα αυτων οι τοιουτοι
φυλαττειν οφειλουσιν απο μολυσμου πορνειας, αλλα και την ψυχην απο πασης
σατανικης πλεονεξιας. Ου γαρ γυναιξι μονον διαλεγεται ο αποστολος Παυλος, αλλα και
ανδρασι και ολοκληρωι τηι Ἐκκλησιαι, οτι, φησι, την παρθενευομενην ψυχην ειναι δει
αγιαν και σωματι και πνευματι· και παλιν, Παραστησατε τα σωματα υμων παρθενον
αγνην· αγνην δε πως; Μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα. Ἐπει κακειναι αι παρθενοι αι τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

λαμπαδας εχουσαι εσβεσμενας, παρθενοι ησαν τωι σωματι, αλλ' ουχ αγναι τηι καρδιαι,
αλλ' ει και μη ανηρ αυτας διεφθειρε, αλλ' ο των χρηματων διεφθειρεν ερως· το σωμα
αυτων ην καθαρον, αλλ' η ψυχη αυτων πολλης ην εμπεπλησμενη της μοιχειας,
πονηρων λογισμων εις αυτας χωρησαντων, της τε φιλοχρηματιας, και ασπλαγχνιας, και
οργης, και φθονου, και αργιας, και ληθης, και υπερηφανιας, λυμαινομενων παντων την
σεμνοτητα της παρθενιας αυτων. ∆ιο και ο Παυλος ελεγεν· Ἵνα η παρθενος ηι αγια και
σωματι και πνευματι· και παλιν, Παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι. Ὥσπερ γαρ το
σωμα υπο μοιχειων διαφθειρεται, ουτω και η ψυχη υπο λογισμων σατανικων μιαινεται,
υπο δογματων διεφθαρμενων, υπο νοηματων ατοπων. Ὁ γαρ λεγων, Παρθενος ειμι τωι
σωματι, τηι δε ψυχηι φθονει τωι αδελφωι, ουτος ουκ εστι παρθενος· την γαρ παρθενιαν
αυτου διεφθειρεν η του φθονου μιξις. Παλιν ο κενοδοξος ουκ εστι παρθενος· την γαρ
παρθενιαν αυτου διεφθειρεν ο της βασκανιας ερως· το γαρ παθος εισελθον, της ψυχης
ελυσεν αυτου την παρθενιαν. Ὁ δε μισων τον αδελφον αυτου, ουτος ανθρωποκτονος
εστι μαλλον η παρθενος· και απαξαπλως, εκαστος εις ο κρατειται παθος πονηρον, εν
τουτωι την παρθενιαν αυτου διαφθειρει. ∆ια τουτο ο Παυλος πασας τας πονηρας ταυτας
εξωρισε μι49.304 ξεις, και κελευει παρθενους ημας ειναι ουτως, ως μηδενα λογισμον
εναντιον παραδεχεσθαι εκουσιως τηι ψυχηι.
δʹ. Τι ουν προς ταυτα λεγωμεν; πως ελεηθωμεν; πως σωθωμεν; Ἐγω λεγω· την
ευχην εν τηι καρδιαι αναλαβωμεν παντοτε, και τους ταυτης καρπους, λεγω δη την
ταπεινοφροσυνην και πραοτητα. Μαθετε γαρ, φησιν, απ' εμου, οτι πραος ειμι και
ταπεινος τηι καρδιαι, και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων· και παλιν ο ∆αυΐδ·
Θυσια τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον· καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο
Θεος ουκ εξουδενωσει. Ουδεν γαρ ουτως αποδεχεται ο Θεος και αγαπαι, ως ψυχην πραον
και ταπεινοφρονα και ευχαριστον. Βλεπε ουν και συ, αδελφε, επαν ιδηις τι των
αδοκητων προσπεσον και ενοχλουν σοι, μη προς ανθρωπους καταφυγηις, και προς
θνητην ιδηις βοηθειαν, αλλα παντας παραδραμων αναδραμε τηι διανοιαι σου προς τον
των ψυχων ιατρον. Καρδιαν γαρ θεραπευσαι εκεινος μονος δυναται ο πλασας
καταμονας τας καρδιας ημων, και συνιεις παντα τα εργα ημων· αυτος δυναται εις το
συνειδος ημων εισελθειν, και της διανοιας αψασθαι, και παρακαλεσαι την ψυχην. Ἐαν
δε εκεινος μη παρακαλεσηι τας καρδιας ημων, τα παρα ανθρωπων περιττα και ανονητα·
ωσπερ παλιν του Θεου παρακαλουντος και παραμυθουμενου, καν μυρια ανθρωποι
παρενοχλωσιν, ουδε εις το τυχον ημας παραβλαψαι δυνησονται· οταν γαρ εκεινος
στερεωσηι καρδιαν, ουδεις αυτην διασεισαι δυναται. Ταυτα ουν ειδοτες, αγαπητοι, αει
προς τον Θεον καταφευγωμεν, τον και βουλομενον και δυναμενον λυσαι ημων τας
συμφορας. Ἀνθρωπους μεν γαρ οταν δεηι παρακαλεσαι, και πυλωροις ημας συντυχειν
αναγκη προτερον, και παρασιτους και κολακας παρακαλεσαι, και οδον πολλην
απελθειν· επι δε του Θεου ουδεν τοιουτον εστιν, αλλα χωρις μεσιτου παρακαλειται,
χωρις χρηματων, χωρις δαπανης επινευει τηι δεησει· αρκει μονον βοησαι τηι καρδιαι και
δακρυα προσενεγκαι, και ευθεως εισελθων αυτον επισπασηι. Και ανθρωπον μεν
παρακαλουντες πολλακις δεδοικαμεν, μη τις των εχθρων παρων, η φιλος, η τις των
αντιδικων ακουσηι του πραγματος, και αλλος εκφανηι τα λεγομενα, και διαφθειρηι το
δικαιον· επι δε του Θεου ουδεν τουτων υποπτευσαι ενι. Ὅταν γαρ βουληι με, φησι,
παρακαλεσαι, μονος μοι προσελθε μηδενος παροντος, τουτεστι, τηι καρδιαι βοησον, μη
κινων τα χειλη. Εισελθε γαρ, φησιν, εις το ταμειον σου· αποκλεισον την θυραν σου, και
προσευξαι τωι Πατρι σου τωι εν τωι κρυπτωι· και ο Πατηρ σου ο βλεπων εν τωι κρυπτωι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

αποδωσει σοι εν τωι φανερωι. Ὅρα τιμης υπερβολην· οταν με παρακαληις, φησι, μηδεις
βλεπετω· οταν δε εγω σε τιμω, την οικουμενην φερω μαρτυρα της ευεργεσιας.
Πειθωμεθα τοινυν, και μη προς επιδειξιν ευχωμεθα, μηδε κατα των εχθρων των
ημετερων, και μη τον τροπον της βοηθειας διδασκωμεν αυτον. Ει γαρ ανθρωποις τοις
συνηγορουσι και ρητορευουσιν επι των εξωθεν δικαστων τα πραγματα τα ημετερα
λεγομεν μονον, τον δε τροπον της συμμαχιας εκεινοις καταλιμπανομεν, οπως αν
βουλοιντο διαθειναι τα ημετερα, πολλωι μαλλον επι του Θεου τουτο χρη ποιειν. Ειπες
αυτωι την δικην την σην, ειπες απερ επαθες; μηκετι λεγε το και πως βοηθησαι· αυτος γαρ
49.305 οιδεν ακριβως το συμφερον σοι. Εισι δε πολλοι οιτινες μυριους στιχους
απαγγελλουσι της ευχης ενεκεν λεγοντες· Κυριε, δος μοι υγιειαν σωματος, διπλασιασον
μου τα υπαρχοντα, αμυνου μου τον εχθρον· οπερ πολλης αλογιας εστι πεπληρωμενον.
∆ιο χρη ταυτα παντα αφεντας ικετευειν και παρακαλειν μονον κατα τον τελωνην τον
λεγοντα· Ὁ Θεος, ιλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι· και αυτος οιδε λοιπον πως σου
αντιλαβηται· Ζητειτε γαρ, φησι, πρωτον την βασιλειαν του Θεου, και ταυτα παντα
προστεθησεται υμιν. Ουτως ουν, αγαπητοι, φιλοσοφωμεν μετα πονου και ταπεινωσεως,
τυπτοντες εαυτων τα στηθη, καθαπερ εκεινος, και επιτευξομεθα ωνπερ αιτουμεν· εαν δε
θυμου και οργης πεπληρωμενοι προσευχωμεθα, βδελυκτοι και μισητοι παρα Θεωι
ευρισκομεθα. Συντριψωμεν ουν ημων την διανοιαν, και ταπεινωσωμεν ημων τας
ψυχας, και ευχωμεθα υπερ τε εαυτων, και υπερ των λυπησαντων ημας. Ει γαρ βουλει
τον δικαστην επισπασασθαι προς βοηθειαν της σης ψυχης, και του σου μερους αυτον
ποιησαι, μηδεποτε αυτωι εντυγχανε κατα του λελυπηκοτος. Τοιουτος γαρ εστι του
δικαστου ο τροπος· εκεινοις μαλιστα επινευει και διδωσι τα αιτηματα, τοις υπερ των
εχθρων ευχομενοις, τοις μη μνησικακουσι, τοις μη επαιρομενοις τοις εχθροις αυτων.
Και οσον ουτοι ποιουσι τουτο, τοσουτον εκεινοις ο Θεος επεξερχεται, εαν μη
μεταβληθωσιν εις μετανοιαν.
εʹ. Βλεπετε ουν, αδελφοι, οταν τις ατιμια ημιν επενεχθηι παρα τινος, μη ευθεως
δυσχερανωμεν και αθυμωμεν, αλλ' ευχαριστωμεν φιλοσοφουντες, και αναμενοντες την
βοηθειαν του Κυριου. Μη γαρ ουκ ηδυνατο ο Θεος προ της αιτησεως διδοναι ημιν τα
αγαθα; μη βιον ημιν ανωδυνον χαρισασθαι, και πασης θλιψεως κεχωρισμενον; Ἀλλα
αμφοτερα απο φιλτρου ποιει. Τι γαρ παραχωρει θλιβηναι ημας, και ουκ επαγει ταχεως
απαλλαγην; ∆ια τι; Ἵνα αυτωι προσεδρευωμεν αντεχομενοι της παρ' αυτου βοηθειας, και
αυτωι προσφευγωμεν, και συνεχως αυτον καλωμεν εις αντιληψιν ημων. ∆ια τουτο ουν
αλγηδονες σωματος, δια τουτο αφοριαι καρπων, δια τουτο λιμοι, ινα απο των θλιψεων
τουτων παντοτε προς αυτον εκκρεμωμεθα, και ουτω δια των προσκαιρων θλιψεων την
αιωνιον ζωην κληρονομησωμεν. Ὥστε ουν και υπερ τουτων ευχαριστειν οφειλομεν τωι
Θεωι, τωι δια πολλων μεθοδειων ιωμενωι και σωζοντι τας ψυχας ημων. Ἄνθρωποι μεν
γαρ εαν τυχον ευεργετησωσιν ημας ποτε, ειτα ακοντες αυτους λυπησωμεν τι μικρον,
ευθυς ονειδιζουσι την ευεργεσιαν προφεροντες ως πολλους 49.306 καταρασθαι εαυτοις,
οτι ολως παρ' αυτων ευηργετηθησαν· ο δε Θεος ουχ ουτως, αλλα μετα τας ευεργεσιας
καταφρονουμενος και υβριζομενος, ακμην και απολογειται, και ευθυνας παρεχει τοις
υβρικοσιν αυτον, ουτωσι λεγων· Λαος μου, τι εποιησα σοι; Αυτοι Θεον ουκ εβουλοντο
αυτον καλειν, και αυτος ου διελειπε λαον αυτους ονομαζειν· αυτοι παρηιτουντο την
δεσποτειαν, αυτος δε ουκ ηρνειτο αυτους, αλλ' ωικειουτο, και προς εαυτον ειλκε λεγων·
Λαος μου, τι εποιησα σοι; Μη φορτικος σοι, φησιν, εγενομην, η βαρυς και επαχθης; Ἀλλ'
ουδε τουτο εχεις ειπειν· ει γαρ και τουτο ην, ουδε ουτως εδει σε αποσκιρτησαι. Τις γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

εστιν υιος, ον ου παιδευει πατηρ; Ἀλλ' ομως ουδε τουτο εχετε ειπειν. Και παλιν
αλλαχου· Τι ευροσαν οι πατερες υμων εν εμοι πλημμελημα; Μεγα και θαυμαστον το
ειρημενον· ο γαρ λεγει τοιουτον εστι· Τι ημαρτον, φησιν; Ὁ Θεος λεγει τοις ανθρωποις,
Τι ημαρτον; οπερ ουδε δουλοι τον δεσποτην φθεγξασθαι ανεχονται. Και ου λεγει, Τι
ημαρτον εις υμας, αλλ', εις τους πατερας υμων. Ἀλλ' ουδε τουτο, φησιν, εχετε ειπειν,
οτι πατρικην εις εμε τηρειτε εχθραν· ουδε γαρ τους προγονους υμων εγκαλεσαι ποτε
αφηκα τηι εμηι προνοιαι, εν μικρωι η μεγαλωι παριδων αυτους. Και ουκ ειπεν απλως, Τι
εσχον οι πατερες υμων, αλλα, Τι ευρον; Πολλα ζητησαντες, πολλα περιελθοντες εν
τοσουτοις ετεσιν υπο την εμην αρχην γενομενοι, ουδεν ευρον εν εμοι πλημμελημα. ∆ια
δη ταυτα παντα συνεχως προς αυτον καταφευγωμεν, και εν πασηι αθυμιαι ζητωμεν την
παραμυθιαν αυτου, εν πασηι συμφοραι την αυτου λυσιν, τον αυτου ελεον, εν παντι
πειρασμωι την αυτου βοηθειαν· οιον γαρ εαν ηι δεινον, οιον εαν ηι μεγεθος συμφορας,
παντα και λυσαι και παραγαγειν δυναται· ου μονον δε, αλλα και πασαν ασφαλειαν και
δυναμιν και δοξαν αγαθην, και υγιειαν σωματος, και φιλοσοφιαν ψυχης, και ελπιδας
χρηστας, και το μη ταχεως αμαρτανειν, η αγαθοτης αυτου παρεξει ημιν. Μη ουν κατα
τους αγνωμονας δουλους γογγυζωμεν, μηδε του ∆εσποτου κατηγορησωμεν, αλλ' εν
πασιν ευχαριστωμεν, και εν μονον δεινον ειναι νομιζωμεν, το εις αυτον εξαμαρτανειν.
Και εαν ουτω προς τον Θεον διατεθωμεν, ου νοσος, ου πενια, ουκ ατιμια, ουκ αφορια
καρπων, ουκ αλλο ουδεν των δοκουντων ειναι λυπηρων διαδεξεται ημας, αλλα
καθαραν ηδονην και αγνην καρπουμενοι διαπαντος, και των μελλοντων αγαθων
επιτευξομεθα, δια της χαριτος και φιλανθρωπιας του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ'
ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

Του αυτου ομιλια περι νηστειας και εις τον προφητην Ἰωναν, και ∆ανιηλ,
και τους τρεις παιδας. Ἐλεχθη δε εις την εισοδον των αγιων νηστειων.
Ὁμιλια εʹ.
αʹ. Φαιδρα σημερον ημιν η πανηγυρις, και λαμπροτερος του συνηθους ο
συλλογος. Τι ποτε αρα το αιτιον; Νηστειας το κατορθωμα τουτο· οιδα καγω· νηστειας
ουχι παρουσης, αλλα προσδοκωμενης. Ἐκεινη γαρ ημας προς τον πατρωιον συνηγαγεν
οικον· εκεινη και τους προ του49.306 του ραιθυμοτερους, σημερον προς τας μητρικας
επανηγαγε χειρας. Ει δε και προσδοκωμενη μονον τοσαυτην ημιν ενεποιησε σπουδην,
φανεισα και παραγενομενη ποσην εν ημιν εργασεται την ευλαβειαν; Ουτω και πολις
αρχοντος εισελαυνειν μελλοντος φοβερου, πασαν απο49.307 τιθεται ραιθυμιαν, και εν
πλειονι καθισταται τηι σπουδηι. Ἀλλα μη πτηξητε φοβερον αρχοντα την νηστειαν
ακουσαντες· ου γαρ ημιν εστι φοβερα, αλλα τηι των δαιμονων φυσει. Ἐαν
σεληνιαζομενος ηι τις, δειξον αυτωι νηστειας προσωπον, και των λιθων αυτων
ακινητοτερος μενει τωι φοβωι πηγνυμενος, και καθαπερ δεσμωι τινι κατεχομενος, και
μαλιστα οταν ιδηι τηι νηστειαι συμβεβλημενην την αδελφην της νηστειας και ομοζυγον,
την ευχην. ∆ια τουτο και ο Χριστος φησι· Το γενος τουτο ουκ εξερχεται, ει μη εν
προσευχηι και νηστειαι. Ὅταν ουν τους πολεμιους της σωτηριας της ημετερας ουτως
ελαυνηι, και τοις εχθροις της ζωης ημων ουτως ηι φοβερα, φιλειν αυτην και ασπαζεσθαι,
ουχι δεδοικεναι χρη· ει γαρ φοβεισθαι δει μεθην και αδηφαγιαν, ουχι νηστειαν
φοβεισθαι χρη. Ἐκεινη μεν γαρ οπισω τας χειρας ημων δησασα, τηι τυραννιδι των
παθων, καθαπερ τινι δεσποινηι χαλεπηι, δουλους και αιχμαλωτους εκδιδωσιν· η δε
24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νηστεια δουλευοντας ημας και δεδεμενους ευρουσα, ανιησι των δεσμων, απαλλαττει
της τυραννιδος, και προς την ελευθεριαν επαναγει την προτεραν. Ὅταν ουν και τοις
εχθροις ημων πολεμηι, και δουλειας απαλλαττηι, και προς ελευθεριαν επαναγηι, ποιαν
ετεραν μειζονα ζητεις αποδειξιν της φιλιας αυτου, της προς το γενος το ημετερον;
Μεγιστη γαρ φιλιας αποδειξις ειναι δοκει το τους αυτους ημιν φιλειν και μισειν. Βουλει
μαθειν, οσος κοσμος ανθρωποις η νηστεια, οση φυλακη και ασφαλεια; εννοησον μοι το
μακαριον και θαυμαστον των μοναζοντων γενος. Ουτοι γαρ τους εν μεσωι θορυβους
φυγοντες, και προς τας κορυφας των ορεων αναδραμοντες, και τας καλυβας εν τηι της
ερημιας ησυχιαι, καθαπερ εν ευδιεινωι τινι λιμενι πηξαμενοι, ταυτην συνεμπορον και
συγκοινωνον του βιου παντος ελαβον. Τοιγαρουν και αγγελους αυτους εξ ανθρωπων
εποιησεν, ουκ εκεινους δε μονους, αλλα και εν ταις πολεσιν οσους αν ευρηι
προσιεμενους αυτην, προς αυτο της φιλοσοφιας αναγει το υψος. Και γαρ Μωυσης και
Ἠλιας, οι πυργοι των εν τηι Παλαιαι προφητων, καιτοι και απο των αλλων οντες
λαμπροι και μεγαλοι, και πολλην εχοντες παῤρησιαν, οτε εβουλοντο προσελθειν τωι
Θεωι και διαλεχθηναι, ως ανθρωπωι δυνατον ην, προς ταυτην κατεφυγον, και δια των
ταυτης αυτωι προσεφεροντο χειρων. ∆ια τουτο και ο Θεος τον ανθρωπον ποιων εξ
αρχης, ευθεως αυτον ταις της νηστειας φερων παρακατεθετο χερσιν, ωσπερ φιλοστοργωι
μητρι και αριστηι διδασκαλωι την εκεινου σωτηριαν εγχειριζων αυτηι. Το γαρ, Ἀπο
παντος ξυλου του παραδεισου βρωσει φαγηι, απο δε του ξυλου του γινωσκειν καλον και
πονηρον ου φαγεσθε· νηστειας ειδος εστιν. Ει δε εν παραδεισωι αναγκαια η νηστεια,
πολλωι μαλλον εκτος του παραδεισου· ει προ της πληγης χρησιμον το φαρμακον, πολλωι
μαλλον μετα την πληγην· ει μηδεπω του πολεμου των επιθυμιων ανασταντος
επιτηδειον ημιν το οπλον ην, πολλωι μαλλον μετα την τοσαυτην μαχην την απο των
επιθυμιων, την απο των δαιμονων, αναγκαια η παρα της νηστειας συμμαχια. Ει ταυτης
ηκουσε της φωνης ο Ἀδαμ, ουκ αν ηκουσε της δευτερας της λεγουσης· Γη ει, και εις γην
απελευσηι· αλλ' επειδη ταυτης παρηκουσε, δια τουτο θανατος και φροντιδες και πονοι
και αθυμιαι και ζωη θανατου παντος βαρυτερα· δια 49.308 τουτο ακανθαι και τριβολοι,
δια τουτο πονοι και ωδινες και βιος επιμοχθος. Ειδες πως ο Θεος αγανακτει νηστειας
υβριζομενης; μαθε και πως ευφραινεται νηστειας τιμωμενης. Ὥσπερ γαρ υβρισθεισης
αυτης θανατον επεθηκε τωι υβρισαντι το επιτιμιον, ουτω παλιν τιμηθεισης αυτης
θανατον ανεκαλεσατο. Και γαρ βουλομενος σοι δειξαι του πραγματος την δυναμιν,
εδωκεν εξουσιαν αυτηι μετα αποφασιν, μετα απαγωγην, τους απαγομενους την επι
θανατον εκ μεσης αναρπασαι της οδου, και προς ζωην μεταγαγειν· και τουτο ουκ επι
δυο, η και τριων και εικοσιν ανθρωπων εποιησεν, αλλα και δημον ολοκληρον, την των
Νινευιτων πολιν μεγαλην και θαυμαστην επι γονυ κειμενην, παρ' αυτο το βαραθρον
την κεφαλην κλινασαν, και μελλουσαν την ανωθεν φερομενην δεχεσθαι πληγην,
καθαπερ τις ανωθεν επιπτασα δυναμις, και εξ αυτων ηρπασε των του θανατου πυλων.
και προς την ζωην επανηγαγεν. Ἀλλ' ει δοκει, και της ιστοριας αυτης επακουσωμεν. Και
εγενετο, φησι, λογος Κυριου, προς Ἰωναν λεγων· Ἀναστηθι και πορευθητι εις Νινευι την
πολιν την μεγαλην. Ευθεως αυτον απο του μεγεθους της πολεως δυσωπησαι βουλεται,
την μελλουσαν προειδως του προφητου φυγην. Ἀλλ' ακουσωμεν και του κηρυγματος·
Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι καταστραφησεται. Και τινος ενεκεν α μελλεις δεινα ποιειν
προλεγεις; Ἵνα μη ποιησω α προλεγω. ∆ια τουτο και γεενναν ηπειλησεν, ινα μη
απαγαγηι εις γεενναν· Φοβειτω, φησιν, υμας τα ρηματα, και μη λυπειτω τα πραγματα.
Τινος δε ενεκεν και την προθεσμιαν εις ουτω στενον συναγει χρονον; Ἵνα και την των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

βαρβαρων μαθηις αρετην, βαρβαρων λεγω των Νινευιτων εν τρισιν ημεραις
δυνηθεντων τοσαυτην αμαρτηματων οργην καταλυσαι, και την του Θεου
φιλανθρωπιαν θαυμασηις μετανοιαι τριων ημερων αρκεσθεντος υπερ τοσουτων
πλημμεληματων, και αυτος μη καταπεσηις εις απογνωσιν, καν μυρια ημαρτηκως ηις.
Ὥσπερ γαρ ο νωθρος την ψυχην και ολιγωρος, καν πολυν λαβηι προς μετανοιαν χρονον,
ουδεν μεγα εργαζεται, ουδε καταλλαξει τον Θεον εαυτωι δια ραιθυμιαν· ουτως ο
διεγηγερμενος και τηι προθυμιαι ζεων, και μετα πολλης της σπουδης την μετανοιαν
επιδεικνυμενος, και εν βραχειαι καιρου ροπηι πολλου χρονου παραπτωματα αφανισαι
δυνησεται. Ουχι τριτον ο Πετρος ηρνησατο; ουχι μεθ' ορκου το τριτον; ουχι
θεραπαινιδιου τινος ευτελους ρηματα δεισας; Τι ουν; ενιαυτων πολλων εδεησεν αυτωι
προς μετανοιαν; Ουδαμως· αλλ' αυτηι τηι νυκτι και ωλισθησε και ανεστη, και την πληγην
και το φαρμακον εδεξατο, και ηῤρωστησε, και προς την υγιειαν επανηλθε. Πως και τινα
τροπον; Κλαυσας και αποδυραμενος· μαλλον δε ου κλαυσας απλως, αλλα μετα πολλης
σπουδης και διαθεσεως· και δια τουτο ο ευαγγελιστης ουκ ειπεν, οτι εκλαυσεν απλως,
αλλ', Ἔκλαυσε πικρως. Και ποταπη των δακρυων εκεινων η δυναμις, φησι, λογος μεν
ουδεις παραστησαι δυνησεται· η δε των πραγματων εκβασις δεικνυσι σαφως. Μετα γαρ
το χαλεπον εκεινο πτωμα· αρνησεως γαρ ουδεν ισον κακον· αλλ' ομως μετα τοσουτον
κακον παλιν αυτον προς την προτεραν επανηγαγε τιμην, και την επιστασιαν της
οικουμενικης Ἐκκλησιας ενεχειρισε· και ο παντων μειζον εστιν, απεδειξεν ημιν αυτον
πλειω των αποστολων απαντων εχοντα την εις τον ∆εσποτην αγαπην. Πετρε γαρ,
49.309 φησι, φιλεις με πλειον τουτων; Τουτου δ' ουδεν γενοιτο αν ισον εις αρετης
λογον. Ἵνα γαρ μη λεγηις οτι τοις Νινευΐταις εικοτως συνεγνω, ανθρωποις βαρβαροις
και ανοητοις, Ὁ γαρ δουλος, φησιν, ο μη ειδως το θελημα του κυριου αυτου και μη
ποιησας, δαρησεται ολιγας· ινα ουν μη τουτο λεγηις, δια τουτο σοι και τον Πετρον εις
μεσον παρηγαγε, δουλον μαλιστα το θελημα του κυριου ειδοτα. Ἀλλ' ομως και ουτος
αμαρτων και την εσχατην αμαρτιαν, ορα προς οσον παῤρησιας υψος ανηλθε. Μη τοινυν
μηδ' αυτος επι τοις αμαρτημασι καταπεσηις· το γαρ χαλεπωτερον της αμαρτιας, το
μενειν εν τηι αμαρτιαι, και το δεινοτερον του πτωματος, το κεισθαι εν τωι πτωματι. Τουτο
και ο Παυλος θρηνει και αποδυρεται, τουτο πενθους αξιον ειναι φησι. Μη πως γαρ,
φησιν, ελθοντος μου προς υμας, ταπεινωσηι με ο Θεος, και πενθησω πολλους, ουχι των
ημαρτηκοτων απλως, αλλα των μη μετανοησαντων επι τηι ασελγειαι, και ακαθαρσιαι, και
πορνειαι ηι επραξαν. Προς δε μετανοιαν ποιος επιτηδειοτερος γενοιτ' αν καιρος του της
νηστειας καιρου;
γʹ. Ἀλλ' επανιωμεν εις την ιστοριαν. Ἀκουσας γαρ ταυτα τα ρηματα ο προφητης
κατεβη εις Ἰοππην του φευγειν εις Θαρσεις απο προσωπου Κυριου. Που φευγεις,
ανθρωπε; ουκ ηκουσας του προφητου λεγοντος· Που πορευθω απο του πνευματος σου,
και απο του προσωπου σου που φυγω; Εις την γην; Ἀλλα, Του Κυριου η γη, και το
πληρωμα αυτης. Ἀλλ' εις τον ᾅδην; Καν καταβω, φησιν, εις τον ᾅδην, παρει. Εις τον
ουρανον; Ἀλλ' εαν αναβω εις τον ουρανον, συ εκει ει. Ἀλλ' εις την θαλασσαν; Και εκει,
φησι, καθεξει με η δεξια σου. Ὃ δη και επι τουτου γεγονεν. Ἀλλα τοιουτον η αμαρτια·
εις πολλην ανοιαν εμβαλλει την ημετεραν ψυχην. Καθαπερ γαρ οι καρηβαριαι και μεθηι
κατεχομενοι απλως και εικη περιφερονται, καν βαραθρον, καν κρημνος, καν οτιουν ηι
υποκειμενον, καταπιπτουσιν αφυλακτως· ουτω και οι προς την αμαρτιαν
εξολισθαινοντες, καθαπερ μεθηι τινι τηι της πραξεως επιθυμιαι κατεχομενοι, ουκ ισασιν
οπερ πραττουσιν· ου των παροντων, ου των μελλοντων τι προορωσι. Τον ∆εσποτην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

φευγεις, ειπε μοι; Ουκουν μικρον αναμεινον, και δια των πραγματων αυτων μαθησηι, οτι
ουδε της δουλης θαλαττης τας χειρας δυνησηι διαφυγειν. Ὁμου γαρ επεβη της νηος
ουτος, κακεινη τα κυματα διανεστησε, και προς υψος ηγειρετο μεγα· και καθαπερ
θεραπαινα τις ευγνωμων συνδουλον ευρουσα φυγαδα, των δεσποτικων υφελομενον τι
κτηματων, ου προτερον αφισταται μυρια τοις υποδεξαμενοις αυτον παρεχουσα
πραγματα, εως αν λαβουσα αυτον απελθηι· ουτω δη και η θαλαττα τον συνδουλον
ευρουσα τον εαυτης και επιγνουσα, μυρια τοις ναυταις παρεχει πραγματα, ταραττουσα,
βοωσα, ουκ εις δικαστηριον ελκουσα, αλλ' αυτανδρον απειλουσα καταδυσιν του
σκαφους, ει μη τον ομοδουλον αποδοιεν αυτηι. Τι ουν οι ναυται, τουτων γινομενων;
Ἐποιησαντο, φησιν, εκβολην των σκευων των εν τωι πλοιωι· το δε πλοιον ουκ
εκουφιζετο· ο γαρ φορτος απας ενδον εμενεν ετι, του προφητου το σωμα, το βαρυ
φορτιον, ου παρα την του σωματος φυσιν, αλλα παρα το της αμαρτιας αχθος· ουδεν γαρ
ουτω βαρυ και δυσβα49.310 στακτον, ως αμαρτια και παρακοη. ∆ια τουτο και Ζαχαριας
εις οψιν μολιβδου διετυπωσεν αυτην· ο ∆αυιδ δε την φυσιν αυτης διαγραφων ελεγεν· Αι
ανομιαι μου υπερηραν την κεφαλην μου, ωσει φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε. Ὁ δε
Χριστος προς τους εν αμαρτιαις βεβιωκοτας πολλαις εβοα· ∆ευτε προς με παντες οι
κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Αυτη τοινυν και το πλοιον
εβαρυνε τοτε και βαπτιζειν εμελλεν· ο δε Ἰωνας εκαθευδε και ερεγχε. Βαρυς ο υπνος
ουκ ην ηδονης, αλλα λυπης, ουχι ραιθυμιας, αλλα αθυμιας. Οι γαρ ευγνωμονες των
οικετων ταχεως αισθανονται των αμαρτηματων· οπερ κακεινος επαθε. Μετα γαρ την
πραξιν της αμαρτιας, εγνω της αμαρτιας τοτε το δεινον· και γαρ τοιουτον η αμαρτια·
μετα το τεχθηναι, πληρης τοτε τας ωδινας εγειρει τηι τεκουσηι ψυχηι, απεναντιας τωι
νομωι της ημετερας γεννησεως. Ἡμεις μεν γαρ ομου τεχθεντες τας ωδινας λυομεν,
εκεινη δε ομου τεχθεισα διασπαι ταις οδυναις τους τεκοντας αυτην λογισμους. Τι ουν ο
πρωρευς; Προσηλθε, φησιν, αυτωι και λεγει· Ἀναστα, και επικαλου Κυριον τον Θεον σου.
Ἔγνω λοιπον απο της πειρας, οτι ουκ ην συνηθης ο χειμων, αλλα θεηλατος ην η πληγη,
και μειζον της ανθρωπινης τεχνης το κλυδωνιον, και οτι των του κυβερνητου χειρων
οφελος ουδεν· ετερου γαρ εδειτο μειζονος κυβερνητου τα γινομενα, του τον κοσμον
διακυβερνωντος απαντα, και της ανωθεν χρειαν ειχε ροπης. ∆ια τουτο κακεινοι κωπας
και ιστια και σχοινια και παντα αφεντες και της ειρεσιας τας χειρας αποστησαντες προς
τον ουρανον ανετειναν, και τον Θεον παρεκαλουν. Ὡς δε ουδε ουτως εγενετο τι πλεον,
Ἔβαλον κληρους, φησι· και παρεδωκε λοιπον ο κληρος τηι ψηφωι τον υπευθυνον. Οι δε
ουδε ουτως αυτον λαβοντες κατεποντισαν, αλλα θορυβου τοσουτου και ταραχης
επικειμενης, ωσπερ ησυχιας πολλης απολαυοντες, ουτω δικαστηριον εν τωι πλοιωι
καθισταντες, και λογου μετεδωκαν αυτωι, και απολογιας ηξιωσαν, και παντα μετα
ακριβειας εξηταζον, ωσπερ μελλοντες τινι παρεχειν ευθυνας, ων αν ψηφισωνται.
Ἄκουσον γουν αυτων, ωσπερ εν δικαστηριωι παντα εξεταζοντων. Τις σου η εργασια εστι;
και ποθεν ερχηι; και που πορευηι; και εκ ποιας χωρας, και εκ ποιου λαου ει συ; Καιτοι
κατηγορησε μεν η θαλασσα καταβοωσα, ηλεγξε δε ο κληρος, και κατεμαρτυρησεν· αλλ'
ομως ουτε της θαλασσης καταβοωσης, ουτε του κληρου καταμαρτυρησαντος την ψηφον
επαγουσιν ουδεπω, αλλ' ωσπερ εν δικαστηριωι, και κατηγορων παροντων, και
μαρτυρων εφεστηκοτων, και ελεγχων γινομενων, ου προτερον οι δικαζοντες την
ψηφον επαγουσιν, εως αν αυτος ο καταδικος κατηγορος της ιδιας αμαρτιας γενηται·
ουτω δη και οι ναυται ενταυθα, ανθρωποι βαρβαροι και ανοητοι, την εν τοις
δικαστηριοις ευταξιαν εμιμουντο· καιτοι τοσουτου φοβου, τοσουτου κλυδωνιου,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

τοσαυτης ταραχης περιεστωσης αυτους, και της θαλασσης ουδε αναπνειν επιτρεπουσης·
ουτως εθορυβει, και κατεσπευδε μαινομενη και καταβοωσα και συνεχη τα κυματα
επεγειρουσα. Ποθεν ουν η τοσαυτη προνοια γεγονεν, αγαπητοι, περι τον προφητην; Ἀπο
της του Θεου οικονομιας. Ὁ γαρ Θεος ωικονομει ταυτα γινεσθαι, τον προφητην δια
τουτων παιδευων φιλανθρωπον ειναι και ημερον, και μονονουχι βοων προς αυτον και
λεγων· Μιμησαι τους ναυτας, ανθρωπους ανοητους· 49.311 ειπερ ουτοι μεν ουδε μιας
καταφρονουσι ψυχης, ουδε ενος αφειδουσι σωματος του σου· συ δε ολοκληρον πολιν
τοσαυτας εχουσαν μυριαδας εξεδωκας το γε σον μερος· και αυτοι μεν τον αιτιον των
γεγενημενων αυτοις κακων ευροντες, ουδε ουτως ορμωσιν επι την καταδικαζουσαν
ψηφον· συ δε ουδεν εχων εγκαλειν τοις Νινευΐταις κατεδυσας αυτους και απωλεσας.
Και συ μεν, εμου κελευσαντος απιεναι, και προς σωτηριαν αυτους ανακαλεισθαι δια του
κηρυγματος, ουχ υπηκουσας· ουτοι δε ουδενος ακουσαντες, παντα ποιουσι, και
πραγματευονται, ωστε σε τον υπευθυνον γενομενον τιμωριας ανακαλεσασθαι. Και γαρ
και μετα την απο της θαλαττης κατηγοριαν, μετα την αποδειξιν την δια του κληρου, οτε
αυτος εαυτου κατηγορησε, και την φυγην ωμολογησε, ουδε ουτως ωρμησαν επι την
απωλειαν του προφητου, αλλα ηνειχον και εβιαζοντο και παντα εποιουν, ωστε αυτον
μηδε μετα τοσαυτην αποδειξιν εκδουναι τηι της θαλαττης ορμηι. Ἀλλ' ουκ επετρεπεν
ουδε ουτως η θαλαττα· μαλλον δε ο Θεος ουκ ηφιει, ωσπερ δια των ναυτων, ουτω και
δια του κητους αυτον σωφρονισαι βουλομενος. Και γαρ μετα το ακουσαι, Ἄρατε με και
εμβαλετε εις την θαλατταν, και κοπασει η θαλαττα αφ' υμων, παρεβιαζοντο εις την γην
απελθειν, αλλα τα κυματα ουκ επετρεπε.
δʹ. Συ δε, ωσπερ ειδες τον προφητην φευγοντα, ακουσον αυτου και
εξομολογουμενου κατωθεν απο της γαστρος του θηριου· εκεινο μεν γαρ επαθεν ως
ανθρωπος, τουτο δε ως προφητης επεδειξατο. Λαβουσα τοινυν αυτον η θαλαττα,
καθαπερ εν δεσμωτηριωι τινι τηι γαστρι του κητους εναπεθετο, σωον τωι ∆εσποτηι
φυλαττουσα τον φυγαδα· και ουτε κυματα αγρια λαβοντα απεπνιξαν, ουτε κητος
κυματων αγριωτερον υποδεξαμενον αυτον εν κοιλιαι διεφθειρεν, αλλα διεσωσε και προς
την πολιν επανηγαγε· και θαλαττα και κητος παρα φυσιν υπηκουσαν, ινα δια παντων ο
προφητης παιδευηται. Ἐλθων τοινυν εις την πολιν ανεγνω την αποφασιν, καθαπερ
επιστολην βασιλικην κολασιν εχουσαν, και εβοα λεγων· Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευι
καταστραφησεται. Ἤκουσαν ταυτ' εκεινοι, ου διηπιστησαν, ου κατεφρονησαν, αλλ'
ευθεως δρομος απαντων εις επι την νηστειαν, ανδρων, γυναικων, δουλων, δεσποτων,
αρχοντων, αρχομενων, παιδιων, πρεσβυτερων· ουδ' η των αλογων φυσις ταυτης ατελης
ην της λειτουργιας· πανταχου σακκος, πανταχου σποδος, πανταχου θρηνος και οιμωγη.
Και γαρ και αυτος ο το διαδημα περικειμενος, απο του θρονου καταβας του βασιλικου,
σακκον υπεστρωσατο, σποδον κατεπασατο, και ουτω την πολιν εξηρπασε των
κινδυνων· και ην ιδειν πραγμα παραδοξον υπο σακκου πορφυριδα παρευδοκιμηθεισαν.
Ὅπερ γαρ ουκ ισχυσεν αλουργις, τουτο ισχυσεν ο σακκος· οπερ ουκ ηνυσε το διαδημα,
τουτο κατωρθωσεν η σποδος. Ὁραις ως ου ματην ειπον οτι ου νηστειαν, αλλα μεθην και
αδηφαγιαν δεδοικεναι χρη; Ἡ μεν γαρ μεθη και αδηφαγια την πολιν εστωσαν διεσεισε,
και καταβαλειν εμελλεν· η δε νηστεια σαλευομενην αυτην και μελλουσαν καταπιπτειν
εστησε. Μετα ταυτης και ο ∆ανιηλ εις λακκον λεοντων εισελθων, καθαπερ προβατοις
ημεροις συγγενομενος, ουτως εξηιει. Και γαρ και τωι θυμωι ζεοντες, και φονιον
βλεποντες, της τραπεζης 49.312 περικειμενης ουχ ηπτοντο, αλλα και της φυσεως αυτης
διεγειρουσης ουδεν γαρ αγριωτερον εκεινων των θηριων και του λιμου και γαρ επτα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ημερας ου μετεσχον τροφης, καθαπερ δημιου τινος ενδοθεν καθημενου, και των
λαγονων μη απτεσθαι βοωντος των προφητικων, ηιδεσθησαν την τροφην. Μετα ταυτης
και οι παιδες οι τρεις εις την Βαβυλωνιαν καμινον εισελθοντες, και πολυν χρονον
ομιλησαντες τωι πυρι, αυτου του πυρος λαμπροτερα εχοντες τα σωματα, απο της
καμινου τοτε εξηιεσαν· καιτοι γε ει πυρ ην εκεινο οντως το πυρ, πως ουκ εποιει τα του
πυρος; ει σωματα ην εκεινα τα σωματα, πως τα των σωματων ουκ επασχε; Πως;
ερωτησον την νηστειαν, και αποκρινειται σοι, και αυτη λυσει σου το αινιγμα· και γαρ ην
οντως αινιγμα· σωματων γαρ φυσις εμαχετο φυσει πυρος, και η νικη των σωματων
εγινετο. Ειδες παραδοξον μαχην; ειδες παραδοξοτεραν την νικην; Θαυμασον την
νηστειαν, και υπτιαις υποδεξαι χερσιν· οταν γαρ και εν καμινωι βοηθηι, και εν λακκωι
λεοντων φυλαττηι, και δαιμονας απελαυνηι, και αποφασιν αναλυηι Θεου, και παθων
μανιαν καταστελληι, και προς ελευθεριαν ημας επαναγηι, και πολλην εν τοις λογισμοις
ημων ποιηται την γαληνην, πως ουκ εσχατης αν ειη παρανοιας, τοσαυτα εχουσαν εν
ταις χερσιν αγαθα φευγειν και δεδοικεναι; Ἐπιτριβει γαρ ημιν το σωμα προς την
ασθενειαν, φησιν. Ἀλλ' οσωι ο εξω ημων ανθρωπος φθειρεται, τοσουτωι ο εσω
ανακαινουται ημεραι και ημεραι· μαλλον δε, ει βουληθειης μετα ακριβειας εξετασαι το
πραγμα, και ευεξιας αυτην ευρησεις μητερα τυγχανουσαν. Και ει τοις εμοις απιστεις
λογοις, παιδας ιατρων περι τουτων ερωτησον, και αυτοι ταυτα σαφεστερον ερουσιν, οι
την μεν ενδειαν μητερα της υγιειας καλουσι, τας δε ποδαλγιας και καρηβαριας και
αποπληξιας και φθοην και υδερον και φλεγμονας και οιδηματα, και μυριων ετερων
νοσηματων χειμαῤρους, απο της τρυφης και της αδηφαγιας εξιεναι φασιν, ωσπερ απο
τινος πονηροτατης πηγης πονηρους ρυακας, και τηι του σωματος ευεξιαι, και τηι της
ψυχης σωφροσυνηι λυμαινομενους.
εʹ. Μη τοινυν φοβωμεθα νηστειαν, την των τοσουτων ημας απαλλαττουσαν
κακων. Ου γαρ απλως υμιν τουτο παραινω· αλλ' επειδη πολλους ορω των ανθρωπων,
καθαπερ αγριαι τινι γυναικι παραδιδοσθαι μελλοντας, ουτως οκνουντας και
αναδυομενους, και μεθηι και αδηφαγιαι τημερον εαυτους διαφθειροντας· δια τουτο
παραινω ωστε μη την εκ της νηστειας εσομενην ωφελειαν προανελειν λαιμαργιαι και
μεθηι. Και γαρ οι κακοσιτοι των ανθρωπων, οταν πικρα μελλωσι πινειν φαρμακα, αν
πολλης εαυτους εμπλησωσι τροφης, και ουτω τα φαρμακα λαβωσι, την μεν πικριαν
υπεμειναν, της δε ωφελειας εξεπεσον, δυσκολωτεραν τωι φαρμακωι ποιουντες την
παλην προς την των διεφθοροτων χυμων πονηριαν. ∆ια τουτο αυτους οι των ιατρων
παιδες μη δειπνησαντας κελευουσι καθευδειν, ινα πασαν των φαρμακων την δυναμιν
εκ πρωτης ευθεως τοις νοσοποιοις των περιττωματων προσαγαγηι χυμοις. Ουτω και επι
της νηστειας· εαν μεν πολλης εαυτον εμπλησηις της μεθης τημερον, και αυριον υποδεξηι
το παρ' εκεινης φαρμακον, αχρη49.313 στον αυτο και ανονητον εποιησας, και τον μεν
πονον υπεμεινας, το δε κερδος ουκ εκαρπωσω του πραγματος, εις την προσφατον εκ της
μεθης εγγινομενην κακιαν απασαν αυτου καταδαπανωντος την δυναμιν· εαν δε κουφον
αυτηι το σωμα παρασκευασηις και νηφοντι λογισμωι το φαρμακον δεξηι, πολλα των
παλαιων αμαρτηματων αποκαθαραι δυνησηι. Μη τοινυν δια μεθης ιωμεν εις την
νηστειαν, μηδε απο νηστειας εις μεθην καταλυσωμεν παλιν, ινα μη ταυτον γενηται,
οιον ει τις αῤρωστουντι σωματι και διανιστασθαι μελλοντι λαξ εμβαλων σφοδροτερον
καταβαλοι παλιν. Ὃ και επι της ψυχης της ημετερας γινεται, οταν εξ εκατερου μερους,
και της αρχης και του τελους της νηστειας, τηι νεφεληι της μεθης την εκ της ασιτιας
γενομενην ημιν νηψιν συσκιασωμεν. Καθαπερ γαρ οι θηριοις πυκτευειν μελλοντες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

πολλοις οπλοις και ασφαλισμασι τα καιρια των μελων περιφραξαντες, την προς εκεινα
αναδεχονται μαχην· ουτω και νυν πολλοι των ανθρωπων εισιν, οι καθαπερ θηριωι τηι
νηστειαι πυκτευειν μελλοντες, ουτω τηι γαστριμαργιαι καθοπλιζονται, και διαῤρηξαντες
εαυτους και σκοτωσαντες μετα πολλης της παραφροσυνης υποδεχονται το γαληνιον και
ημερον της νηστειας ομμα Καν μεν ερωτησω σε, Τινος ενεκεν εις βαλανειον τρεχεις
σημερον; Ἵνα καθαρωι τωι σωματι την νηστειαν 49.314 υποδεξωμαι, φησεις· αν δε
ερωτησω, Τινος ενεκεν μεθυεις; Ἐπειδη εις νηστειαν μελλω εισιεναι, παλιν ερεις. Και
πως ουκ ατοπον εστι, σωματι μεν καθαρωι, ψυχηι δε ακαθαρτωι και μεθυουσηι, την
καλλιστην ταυτην εορτην υποδεχεσθαι; Ἐνην μεν ουν και πλειονα τουτων ειπειν, αλλα
τοις σωφρονουσι και ταυτα αρκει προς διορθωσιν. ∆ιοπερ αναγκη καταπαυσαι τον
λογον· και γαρ της του πατρος φωνης επιθυμω ακουσαι. Ἡμεις μεν γαρ, κατα τα παιδια
τα ποιμενικα, λεπτωι τωι καλαμωι συριζομεν, ωσπερ υπο τινα δρυν η λευκην, τηι σκιαι των
ιερων τουτων καθημενοι· ουτος δε καθα μουσικος τις αριστος χρυσην αρμοσαμενος
κιθαραν, τηι συμφωνιαι των κρουσματων ολοκληρον ανιστησι θεατρον· ουτω δη και
ουτος, ου συμφωνιαι κρουσματων, αλλα συμφωνιαι λογων και πραξεων πολλην ημιν
εντιθησι την ωφελειαν. Τοιουτους και ο Χριστος ζητει διδασκαλους· Ὁ γαρ ποιησας,
φησι, και διδαξας, ουτος μεγας κληθησεται εν τηι βασιλειαι των ουρανων. Τοιουτος
ουτος εστι· διο και μεγας εν τηι βασιλειαι των ουρανων εστι. Γενοιτο δε ημας ευχαις
αυτου και των συνεδρων απαντων δυνηθηναι καταξιωθηναι της βασιλειας των
ουρανων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η
δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΛΕΧΘΕΙΣΑ ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ τηι εκτηι εβδομαδι
της αγιας τεσσαρακοστης.
Ὁμιλια ʹ.
αʹ. Ὡς τερπνα της πνευματικης ταυτης ημιν θαλασσης τα κυματα, και αυτων των
εν τωι πελαγει τερπνοτερα. Ἐκεινα μεν γαρ ανεμων αταξια, ταυτα δε ακροασεως
επιθυμια διανιστησι· κακεινα μεν κορυφουμενα πολλην τωι κυβερνητηι την αγωνιαν
παρεχει, ταυτα δε φαινομενα πολλην τωι λεγοντι την παῤρησιαν εντιθησι. Τα μεν γαρ
εστι χειμαζομενης θαλασσης τεκμηρια, ταυτα δε ψυχης ευφραινομενης σημεια· κακεινα
μεν ταις πετραις προσαραττομενα ασημον τον ηχον αφιησι, ταυτα δε τωι λογωι της
διδασκαλιας προσρηγνυμενα προσηνη την φωνην αφιησιν. Ουτω και ζεφυρου πνοαι
οταν εμπεσωσιν εις ληια, και τας κεφαλας των ασταχυων επικλινωσι και διανιστωσι, τα
κυματα της θαλασσης επι της χερσου μιμουνται. Ἀλλα και εκεινων των ληΐων ταυτα
τερπνοτερα· ου γαρ ζεφυρου πνοαι, αλλα Πνευματος χαρις τας υμετερας διανεστησε
ψυχας και εθερμανε, και το πυρ εκεινο, ο παλαι ο Χριστος ελεγεν, οτι Πυρ ηλθον βαλειν
εις την γην, και τι θελω, ει ηδη ανηφθη; τουτο ορω καταβεβλημενον και καιομενον εν
ταις υμετεραις ψυχαις. Ἐπει ουν τοσαυτας ημιν λαμπαδας ο του Χριστου φοβος ανηψε,
φερε εντευθεν το της διδασκαλιας ελαιον επισταξωμεν, ωστε διαρκεστερον ημιν
γενεσθαι το φως. Ὁ γαρ καιρος της νηστειας ημιν λοιπον προς το τελος επειγεται· εις
γαρ τα μεσα των σταδιων φθασαντες προς το τελος λοιπον απηντηκαμεν. Ὥσπερ γαρ ο
αρχομενος εμεσασεν, ουτως ο προς μεσον ελθων του τελους επειληπται. Ὁ μεν ουν
καιρος προς το τελος 49.314 επειγεται, και προς τον λιμενα βλεπει το σκαφος λοιπον,
αλλα το ζητουμενον ου προς τον λιμενα ελθειν, αλλα μη κενον της εμποριας ελκυσαι το
30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκαφος. ∆εομαι παντων υμων και αντιβολω, εις το συνειδος εκαστος αυτου
αναλογιζεσθω την απο της νηστειας πραγματειαν, καν μεν ευρηι κερδος πολυ
γεγενημενον, προστιθετω τηι πραγματειαι· αν δε μηδεν ηι συνειλεγμενον, τωι λειπομενωι
του χρονου κεχρησθω προς την εμποριαν. Ἕως εστηκεν η πανηγυρις, μεγα
πραγματευσαμενοι κερδος αναχωρησωμεν, ινα μη κεναις αναχωρησωμεν χερσιν, ινα μη
πονον υπομειναντες νηστειας, μισθον νηστειας απολεσωμεν. Ἔστι γαρ και πονον
υπομειναι νηστειας, και μισθον νηστειας μη λαβειν· πως; Ὅταν βρωματων μεν
απεχωμεθα, αμαρτηματων δε μη απεχωμεθα· οταν κρεα μεν μη εσθιωμεν, κατεσθιωμεν
δε τας των πενητων οικιας· οταν οινωι μεν μη μεθυωμεν, μεθυωμεν δε επιθυμιαι πονηραι·
οταν πασαν την ημεραν ασιτοι διατελωμεν, πασαν δε διημερευωμεν εν ακολαστοις
θεαμασιν. Ἰδου και πονος νηστειας, και μισθος νηστειας ουδαμου, οταν εις τα θεατρα
της παρανομιας αναβαινωμεν. Ου προς υμας ο λογος· οιδα γαρ οτι καθαροι της
κατηγοριας εστε, αλλ' εθος τοις οδυνωμενοις, οταν τους αιτιους μη λαβωσιν, εις τους
παροντας αφιεναι την οργην. Ποιον κερδος νηστευοντας εις τα θεατρα παρανομιας
αναβαινειν, εις το κοινον της ασελγειας διδασκαλειον εισιεναι, εις το δημοσιον της
ακολασιας γυμνασιον, επι την καθεδραν καθεζεσθαι των λοιμων; Και γαρ και καθεδραν
λοιμου, και ακολασιας γυμνασιον, και διδασκαλειον ασελγειας, και παντα τα αισχιστα
την ορχηστραν τις προσειπων ουκ αν αμαρτοι, το πονηρο49.315 τατον εκεινο χωριον
και νοσηματων γεμον παντοδαπων, την Βαβυλωνιαν καμινον. Καθαπερ γαρ εις καμινον
τινα εις το θεατρον την πολιν εμβαλων ο διαβολος, ουτω κατωθεν υποκαιει, ου
κληματιδας υποτιθεις, καθαπερ ο βαρβαρος τοτε εκεινος, ουδε ναφθαν, ουδε στυππειον,
ουδε πισσαν, αλλα τα πολλωι τουτων χαλεπωτερα, πορνικας οψεις, αισχρα ρηματα,
διακεκλασμενα μελη, πασης γεμοντα πονηριας αισματα. Ἐκεινην μεν ουν βαρβαρικαι
την καμινον χειρες ανηψαν, ταυτην δε την καμινον ανοητοτεροι των βαρβαρων
απτουσι λογισμοι· χαλεπωτερα αυτη εκεινης, επειδη και το πυρ χαλεπωτερον· ου γαρ
σωματων καιει φυσιν, αλλα ψυχης ευεξιαν λυμαινεται· και το χαλεπωτερον, οτι ουδε
αισθανονται οι καιομενοι· ει γαρ ηισθανοντο, ουκ αν πλατυν γελωτα επι τοις γενομενοις
ηφιεσαν· οπερ ουν εστι χαλεπωτατον, οταν τις νοσων μηδε αυτο τουτο οιδεν οτι νοσει,
και καιομενος αθλιως και ταλαιπωρως, ουκ αισθανεται των εμπρησμων. Τι το οφελος
της νηστειας, οταν το μεν σωμα κωλυσηις της νενομισμενης τροφης, τηι δε ψυχηι
προσαγηις την παρανομον τροφην; οταν διημερευσηις εκει καθημενος, βλεπων την
κοινην φυσιν ασχημονουσαν και παραδειγματιζομενην, γυναικας πορνευομενας,
μοιχειας υποκρινομενους εκει τους τα εκαστης οικιας κακα συλλεγοντας; Και γαρ και
πορνειας και μοιχειας εστιν ιδειν, και βλασφημιας ακουσαι, ινα και δι' οφθαλμων και
δι' ακοης η νοσος επεισιηι τηι ψυχηι· μιμουνται τας αλλοτριας συμφορας, οθεν αυτοις και
το ονομα της αισχυνης επικειται. Τι ουν το κερδος της νηστειας, τοιαυτα της ψυχης
σιτουμενης; ποιοις οφθαλμοις οψει την γυναικα απο των θεαματων εκεινων; ποιοις
ομμασιν οψει τον υιον, ποιοις τον οικετην, ποιοις τον φιλον; Ἀναγκη γαρ λεγοντα τα
εκει γινομενα ασχημονειν, η σιγαιν και καταδυεσθαι ερυθριωντα. Ἀλλ' ουκ εντευθεν
ουτως αναχωρεις, αλλ' εξεις εν τηι οικιαι μετα πολλης της παῤρησιας παντα τα λεγομενα
διηγεισθαι, προφητικας φωνας, αποστολικα δογματα, νομους δεσποτικους, απασαν της
αρετης παρατιθεναι την τραπεζαν, και γυναικα σωφρονεστεραν ποιεις τοις εντευθεν
διηγημασιν, και υιον συνετωτερον εργαζηι, και οικετην ευνουστερον, και φιλον
φιλικωτερον, και τον εχθρον δε αυτον πειθεις καταλυσαι την εχθραν.
βʹ. Ὁραις ως ταυτα μεν πανταχου σωτηρια τα δογματα, εκεινα δε αχρηστα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

πανταχου τα ακουσματα; Τι τοινυν οφελος νηστειας, ειπε μοι, οταν τωι σωματι μεν
νηστευηις, δια δε των οφθαλμων μοιχευηις; μοιχεια γαρ εστιν ου συμπλοκη μονον, ουδε
ομιλια σωματος, αλλα και οψις ακολαστος· τι το οφελος οταν ενταυθα παραγινηι κακει;
Ἐγω παιδευω, εκεινος διαφθειρει· εγω φαρμακα επαγω τηι νοσωι, εκεινος προστιθησιν
υποθεσιν τηι νοσωι· εγω σβεννυω την φλογα της φυσεως, εκεινος αναπτει την φλογα της
επιθυμιας. Τι το οφελος, ειπε μοι; Εις οικοδομων και εις καθαιρων· τι ωφελησαν πλεον
η κοπους; Μη τοινυν ενταυθα και εκει, αλλ' ενταυθα μονον διατριβωμεν, ινα χρησιμως
ενταυθα, ινα μη ματην ενταυθα, ινα μη εικη, μηδε επι κατακρισει· Εις οικοδομων και εις
καθαιρων· τι ωφελησαν πλεον η κοπους; Καιτοι γε ει και πολλοι 49.316 οι
οικοδομουντες ειεν, εις δε ο καθαιρων, νικαι την πολυχειριαν των οικοδομουντων η
ευκολια της καταστροφης. Μεγαλη οντως αισχυνη και νεαζοντας και γεγηρακοτας επι
την τοιαυτην τρεχειν σπουδην. Ἀλλ' ειθε μεχρις αισχυνης ην το κακον· καιτοι γε ουδε
τουτο φορητον ανδρι ελευθερωι, αλλ' εσχατη ζημια τωι νουν εχοντι και καταγνωσις και
αισχυνη· αλλ' ου μεχρι της αισχυνης το επιτιμιον, αλλα και κολασις επικειται μεγαλη
και τιμωρια. Ἀναγκη γαρ τους εκει καθημενους μοιχειας αμαρτιαι παντας αλισκεσθαι,
ουκ επειδη συμπλεκονται ταις εκει γυναιξιν, αλλ' επειδη ακολαστοις βλεπουσιν αυτας
οφθαλμοις. Ὅτι γαρ και τουτους αναγκη μοιχειαι αλισκεσθαι, ουκ εμον υμιν ερω λογον,
ινα μη καταφρονησητε, αλλα θειον υμιν αναγνωσομαι νομον· ενταυθα γαρ ουκετι
καταφρονειν δυνατον. Τι ουν ο θειος νομος φησιν; Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις,
Ου μοιχευσεις· εγω δε λεγω υμιν, οτι πας ο εμβλεψας γυναικα προς το επιθυμησαι
αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Ειδες απηρτισμενον τον μοιχον; ειδες
πεπληρωμενην την αμαρτιαν; και το χαλεπωτερον, τον μοιχον μοιχειας αλοντα ουκ εν
ανθρωπινωι, αλλ' εν θειωι δικαστηριωι της μοιχειας γινομενον υπευθυνον, ενθα αθανατα
τα των τιμωριων. Πας ο εμβλεψας γυναικα προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν
αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Ου το νοσημα, αλλα και την ριζαν αναιρει του νοσηματος·
ριζα γαρ μοιχειας επιθυμια ακολαστος· διο ου μοιχειαν κολαζει μονον, αλλα και
επιθυμιαν, την της μοιχειας μητερα. Ουτω και οι ιατροι ποιουσιν· ου προς τα νοσηματα
ιστανται μονον, αλλα και προς τας αιτιας αυτας· καν ιδωσιν οφθαλμους νοσουντας, το
πονηρον ρευμα ανωθεν απο των κροταφων αναστελλουσιν· ουτω και ο Χριστος ποιει.
Ὀφθαλμια χαλεπη μοιχεια· των οφθαλμων εστι το νοσημα, ου των του σωματος, αλλα
προτερον των της ψυχης· δια τουτο εκειθεν ανεστειλε το ρευμα της ακολασιας, τωι
φοβωι του νομου· δια τουτο ουχι μοιχειαν μονον εκολασεν, αλλα και επιθυμιαν
ετιμωρησατο. Ἤδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου· της δε καρδιας διεφθαρμενης,
τι λοιπον οφελος του λοιπου σωματος; Ὥσπερ γαρ επι φυτων και ξυλων, οταν ιδωμεν
την καρδιαν διαβρωθεισαν, το λοιπον αποδοκιμαζομεν μερος· ουτω και επι του
ανθρωπου οταν εκεινη αποληται, εικη λοιπον η του σωματος υγιεια. Ὁ ηνιοχος
απολωλε, διεφθαρται και καταβεβληται, ματην τρεχουσιν οι ιπποι λοιπον· επιπονος ο
νομος και πολυ το φορτικον εχει, ωσπερ ουν και μεγαν εχει τον στεφανον. Τοιαυτα γαρ
τα επιπονα, μεγαλας εχει τας αμοιβας. Συ δε μη τωι πονωι προσεχε, αλλα την αμοιβην
εννοει· ουτω γαρ και επι των βιωτικων γινεται πραγματων. Ἂν μεν γαρ τον πονον ιδηις
των κατορθωματων, βαρυ και φορτικον· αν δε την αμοιβην ιδηις, κουφον και ραιστον το
προκειμενον. Ουτω και κυβερνητης αν τα κυματα βλεπηι μονον, ουδεποτε εξελκει του
λιμενος το σκαφος, αλλα προ των κυματων την εμποριαν ορων, ουτω και απλετου
κατατολμαι πελαγους. Ουτω και στρατιωτης αν τα τραυματα βλεπηι, και τας σφαγας,
ουδεποτε ενδυσεται θωρακα· αν δε προ των τραυματων τα τροπαια σκοπηι και τας νικας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ωσπερ εις λειμωνα δραμειται την παραταξιν. Τα γαρ φυσει βαρεα, ουτω κουφα γινεται,
οταν μη τους πονους λογιζωμεθα, αλλα και τας αμοιβας αυτων σκοπωμεν. Βουλει
μαθειν πως τα φυσει βαρεα κουφα γινεται; ακουσον του Παυλου 49.317 λεγοντος· Το
γαρ παραυτικα ελαφρον της θλιψεως, καθ' υπερβολην εις υπερβολην αιωνιον βαρος
δοξης ημιν κατεργαζεται. Αινιγμα το ειρημενον εστιν· ει θλιψεως, πως ελαφρον; ει
ελαφρον, πως θλιψεως; ταυτα γαρ εναντια. Ἀλλ' ελυσε το αινιγμα τηι επαγωγηι δειξας
ελαφρον· πως; Μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα. Ἔθηκε τον στεφανον, και κουφον
εποιησε τον αγωνα· εδειξε το βραβειον, και παρεμυθησατο τους ιδρωτας. Και συ τοινυν
οταν ιδηις γυναικα λαμπουσαν απο της οψεως, φαιδραν απο της στολης, ιδηις επιθυμιαν
γαργαλιζουσαν, ιδηις την ψυχην επιθυμουσαν της θεωριας· αναβλεψον προς τον ανω
σοι κειμενον στεφανον, ινα παραδραμηις την τοιαυτην οψιν. Ειδες συνδουλην; εννοησον
τον ∆εσποτην, και παντως καταπαυσεις το νοσημα. Ει γαρ παιδια παιδαγωγωι
ακολουθουντα ου περιστρεφονται, ου κεχηνασιν, ουκ επτοηνται, πολλωι μαλλον συ τον
Χριστον αν ιδηις τοις λογισμοις παροντα, ουδεν πεισηι τοιουτον. Ὁ εμβλεψας γυναικα
προς το επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Ἡδεως και
συνεχεστερον αναγινωσκω του νομου τα γραμματα· ειθε και δια πασης της ημερας ην
τουτο λεγειν προς υμας, μαλλον δε ουχι προς υμας, αλλα προς τους υπευθυνους τοις
αμαρτημασιν οντας· μαλλον δε και προς υμας· και γαρ υμεις ασφαλεστεροι εσεσθε, οι δε
εν τηι νοσωι οντες ταχεως προς την υγιειαν επανηξουσιν. Ὁ εμβλεψας γυναικα προς το
επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου.
γʹ. Ἀρκει πασαν της αμαρτιας την σηπεδονα καθαραι ψιλα αναγνωσθεντα τα
ρηματα. Ἀλλα συγγνωτε· τραυματα καθαιρομεν, τον δε τραυματα καθαιροντα, αναγκη
και πικρα επιτιθεναι φαρμακα· οσωιπερ αν ενεγκητε τα ρηματα, τοσουτον μαλλον
εκκαθαιρεται ο ιος. Ὥσπερ γαρ του πυρος η φυσις, οσωιπερ αν επιπλεον ομιλησηι τηι του
χρυσου φυσει, τοσουτον μαλλον δαπαναι τον ιον· ουτω και των ρηματων τουτων ο
φοβος, οσωιπερ αν ενηχηθηι τηι υμετεραι διανοιαι, τοσουτωι μαλλον απασαν εκκαθαριει
της ακολασιας την αμαρτιαν. Πυρωσωμεν αυτην ωδε τωι λογωι της διδασκαλιας, ινα μη
αναγκασθωμεν αυτην εκει πυρωσαι τωι πυρι της γεεννης. Την μεν γαρ εντευθεν
απελθουσαν καθαραν ουδεν εκεινο βλαψει το πυρ· την δε μετα αμαρτηματων
απελθουσαν εντευθεν εκεινο δεξεται το πυρ. Ἑκαστου γαρ, φησι, το εργον οποιον εστι
το πυρ δοκιμασει. ∆οκιμασωμεν εαυτους νυν χωρις οδυνης, ινα μη δοκιμασθωμεν τοτε
μετα οδυνης. Ὅσα αν ειπηις, φησιν, επιπονος ο νομος. Τι ουν; αδυνατα ημιν ο Θεος
προσταττει; Ου φημι· επιστομιζου, μη κατηγορει του ∆εσποτου· ου γαρ εστιν απολογιας
τροπος, αλλα αμαρτιας προσθηκη της προτερας χαλεπωτερα. Ὅτι δε τοις πολλοις των
αμαρτανοντων εθος επι τον ∆εσποτην αφιειν τα εγκληματα, ακουσον. Προσηλθεν
εκεινος ο τα πεντε ταλαντα πιστευθεις, και προσηνεγκεν αλλα πεντε· προσηλθεν ο τα
δυο ταλαντα πιστευθεις, και προσηνεγκεν αλλα δυο· προσηλθεν ο το ταλαντον
πιστευθεις, και επειδη αλλο 49.318 ταλαντον προσενεγκειν ουκ ειχεν, αντι ταλαντου
κατηγοριαν προσηνεγκε. Πως φησιν; Ἔγνων σε οτι σκληρος ει. Ὢ αγνωμοσυνης
οικετου· ουκ αρκειται τηι αμαρτιαι, αλλα και κατηγοριαν εισαγει κατα του δεσποτου·
Θεριζων οπου ουκ εσπειρας, και συναγων οθεν ου διεσκορπισας. Ουτω και εν τωι
παροντι βιωι οσοι μηδεν εργαζονται αγαθον, προσθηκην των κακων εαυτων ποιουνται
την κατηγοριαν του ∆εσποτου. Μη τοινυν κατηγορει του ∆εσποτου· ουκ επεταξεν
αδυνατα. Βουλει μαθειν οτι ουκ επεταξεν αδυνατα; Πολλοι τα προσταγματα
υπερβαινουσιν, ουκ αν δε, ει αδυνατα ην, υπερεβησαν εξ οικειας προαιρεσεως.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

Παρθενιαν ουκ επεταξε, και κατορθουσι πολλοι· ακτημοσυνην ουκ επεταξε, και πολλοι
τα εαυτων ριπτουσι, δια των εργων μαρτυρουντες πολλην ευκολιαν τοις της επιταγης
νομοις· ου γαρ αν υπερεβησαν αυτα, ει μη αυτα τα επιταγεντα ευκολα ην. Ουκ επεταξε
παρθενιαν· ο μεν γαρ επιταξας παρθενιαν υπο την αναγκην αγει του νομου και τον μη
βουλομενον· ο δε παραινεσας κυριον αφιησι της αιρεσεως τον ακροατην. ∆ια τουτο και
ο Παυλος φησι, Περι δε των παρθενων επιταγην Κυριου ουκ εχω, γνωμην δε διδωμι.
Ὁραις ουκ επιταγην, αλλα συμβουλην; οραις ου προσταγμα, αλλα παραινεσιν; Πολυ δε το
μεσον· το μεν γαρ αναγκης εστιν, το δε προαιρεσεως. Ουκ επιτασσω, φησιν, ινα μη
βαρησω· παραινω και συμβουλευω, ινα εναγαγω. Ουτω και ο Χριστος· ουκ ειπε, Παντες
δε παρθενευετε· ει μεν γαρ επεταξε παρθενευειν απαντας και νομον εποιησε το
προσταγμα, ουτε κατορθωσας αν πολλης απελαυσε τιμης οσης νυν, και ο παρακουσας
την εσχατην αν εδωκε δικην. Ειδες πως ημων ο νομοθετης φειδεται; πως κηδεται της
ημετερας σωτηριας; Μη γαρ ουκ εδυνατο και τουτο επιταγμα ποιησαι, και ειπειν οτι Οι
μεν παρθενευοντες τιμασθωσαν, οι δε μη παρθενευοντες κολαζεσθωσαν; Ἀλλ' εβαρει
την φυσιν· φειδεται της φυσεως της ημετερας. Ἀφηκεν εξω των σταδιων, αφηκεν
ανωτερω των αγωνων την παρθενιαν, ινα και οι κατορθουντες την οικειαν
μεγαλοψυχιαν επιδειξωνται, και οι μη κατορθουντες της συγγνωμης απολαυσωσι του
∆εσποτου. Ουτω και περι της ακτημοσυνης ουκ εποιησε το πραγμα επιταγμα. Ου γαρ
απλως ειπε, Πωλησον σου τα υπαρχοντα, αλλ', Ει θελεις τελειος ειναι, υπαγε, πωλησον
σου τα υπαρχοντα. Ἐν τηι βουληι κεισθω τηι σηι, κυριος εσο της γνωμης· ουκ αναγκαζω,
ουδε βαρω, αλλα κατορθωσαντα μεν στεφανω, μη κατορθωσαντα δε ου κολαζω. Τα μεν
γαρ εξ επιταγης γινομενα και εξ οφειλης, ου τοσουτον εχει μισθον· τα δε εκ
προαιρεσεως και εξ οικειας φιλοτιμιας λαμπρους εχει τους στεφανους. Και τουτων
Παυλον παραγω μαρτυρα· Ἐαν ευαγγελιζωμαι, φησιν, ουκ εστι μοι καυχημα. ∆ια τι;
Ἀναγκη γαρ μοι επικειται. Ουαι δε μοι εστιν, εαν μη ευαγγελιζωμαι. Ὁραις, εν τοις
νομοις ο μεν κατορθωσας ουκ εχει πολυν μισθον· αναγκη γαρ εστιν· ο δε μη
κατορθωσας υπευθυνος εστι τηι κολασει και τηι τιμωριαι. Ουαι γαρ μοι, φησιν, εαν μη
ευαγγελιζωμαι. Ἐπι δε των αλλων ουχ ουτως, επι των εκ προαιρεσεως, αλλα τι; Τις ουν
μοι εστιν ο μισθος; Ἵνα ευαγγελιζομενος αδαπανον θησω το Ευαγγελιον του Θεου, εις
το μη 49.319 καταχρησασθαι τηι εξουσιαι μου. Ἐκει νομος ην, δια τουτο μισθον ουκ ειχε
πολυν· τουτο δε προαιρεσεως ην, διο πολυν εσχε τον μισθον.
δʹ. Ταυτα μοι παντα ουχ απλως ειρηται, αλλα δια τον νομον τον θειον, ινα δειξω
ουκ οντα βαρυν, ουκ οντα φορτικον, ουκ οντα επιπονον ουδε αδυνατον. Φερε δη και απ'
αυτων των του Χριστου ρηματων αυτο τουτο φανερον ποιησωμεν· Ὁ εμβλεψας γυναικα
προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Συνειδε και ο
Χριστος αυτο τουτο, οτι μελλουσι πολλοι του νομου κατηγορειν την δυσκολιαν· δια
τουτο αυτον ου γυμνον εισηνεγκεν, ουδε ψιλον, ουδε καθ' εαυτον, αλλα και του
παλαιου αναμιμνησκει νομου, απο της συγκρισεως και την ευκολιαν και την αυτου
φιλανθρωπιαν ενδεικνυμενος. Πως δε, προσεχετε. Ουκ ειπε γαρ απλως, Ὁ εμβλεψας
γυναικα προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου ενταυθα
προσεχετε μετα ακριβειας· αλλα προτερον ανεμνησε του παλαιου νομου ουτω λεγων·
Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, Ου μοιχευσεις· εγω δε λεγω υμιν, πας ο εμβλεψας
γυναικα προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Ειδες
τους δυο νομους, τον παλαιον και τον καινον, ον εθηκε Μωυσης, και ον εισαγει αυτος;
μαλλον δε και τουτον αυτος εθηκε· και γαρ δια Μωυσεως αυτος ελαλησε. Και ποθεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

δηλον οτι κακεινον αυτος εθηκεν; Ουκ απο Ἰωαννου, ουδε απο των αποστολων την
μαρτυριαν παρεξομαι· προς γαρ Ἰουδαιους μοι νυν ο αγων· αλλ' απο των προφητων οις
δοκουσι πιστευειν, απ' αυτων αποδειξω, οτι και Παλαια και Καινη νομοθετην ενα εχει.
Τι ουν ο Ἱερεμιας φησι; ∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην καινην. Ειδες και της Καινης το
ονομα εν τηι Παλαιαι; ειδες και την προσηγοριαν προ τοσουτων διαλαμπουσαν χρονων;
∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην καινην. Ἀλλα ποθεν δηλον οτι και την Παλαιαν αυτος
εδωκεν; Ειπων, οτι ∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην καινην, επηγαγεν, Ου κατα την διαθηκην
ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων. Ναι· αλλ' ουπω το πραγμα απεδειξαμεν· δει γαρ
απαντα τα αντικρουοντα παραγαγειν εις μεσον και δηλα ποιειν, ινα παντοθεν ο λογος
ημιν εκκαθαιρηται, και μηδε τοις αναισχυντουσι καταλειπηται προφασις. ∆ιαθησομαι
υμιν διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων. ∆ιεθετο
διαθηκην προς τον Νωε, ηνικα ο κατακλυσμος εγενετο, βουλομενος ημας απαλλαξαι
των φοβων, ινα μη δη κατακλυσμον βλεποντες, και ομβρον ορωντες αει, και την
πανωλεθριαν εκεινην προσδοκωμεν εσεσθαι· δια τουτο, φησι, ∆ιαθησομαι διαθηκην
μετα σου, και μετα πασης σαρκος. ∆ιεθετο παλιν προς τον Ἀβρααμ διαθηκην την της
περιτομης· διεθετο διαθηκην δια Μωυσεως την και πασι γνωριμον. Ειπεν ο Ἱερεμιας·
∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν
υμων. Ειπε, ποιοις πατρασι; και γαρ ο Νωε πατηρ ην, και ο Ἀβρααμ πατηρ ην· ποιοις ουν
λεγει πατρασι; το γαρ αδιοριστον του προσωπου συγχυσιν ποιει. Ἐνταυθα προσεχετε· Ου
κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων. Ἵνα γαρ μη λεγηις οτι την επι Νωε
λεγει, ινα μη λεγηις οτι την επι του Ἀβρααμ λεγει, αυτου του χρονου λοιπον των
διαθηκων εμνημονευσεν ουτως· ειπων γαρ, οτι ∆ιαθησομαι υμιν δια49.320 θηκην, ου
κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων, επηγαγε και τον χρονον· Ἐν ημεραι
επιλαβομενου μου της χειρος αυτων εξαγαγειν αυτους εκ γης Αιγυπτου. Ειδες ο του
καιρου διορισμος ποσην εποιησε την σαφηνειαν; Ουκετι λοιπον ουδε Ἰουδαιος
αντιλεγει· αναμνησθητι του χρονου, και λαβε την νομοθεσιαν· Ἐν ημεραι επιλαβομενου
μου της χειρος αυτων. ∆ια τι δε και τον τροπον λεγει της εξοδου; Ἐπιλαβομενου μου της
χειρος αυτων εξαγαγειν αυτους εκ γης Αιγυπτου. Ἵνα πατρικην δειξηι φιλοστοργιαν,
ουχ ως δουλους εξηγαγεν, αλλ' ως παιδιον λαβων πατηρ, ουτως απηλλαξεν, ουκ
οπισθεν βαδιζειν κελευων ωσπερ οικετην, αλλ' ως υιον ευγενη και ελευθερον, της
δεξιας λαβομενος, ουτως εξηγαγεν. Ειδες δυο διαθηκων ενα νομοθετην; Ουκουν λοιπον
επειδη των αγωνων απηλλαγημεν, και απο της Καινης δειξω σοι τουτο, ινα ειδηις την
συμφωνιαν των διαθηκων. Ειδες την προφητειαν δια των ρηματων; μαθε την
προφητειαν και δια των τυπων, ει και δια τουτο παλιν ασαφες εστιν, τι ποτε εστι δια
τυπου προφητεια, και τι ποτε εστι δια λογου προφητεια· ουκουν εν βραχει και τουτο
ποιησω σαφες. Ἡ προφητεια η δια του τυπου η δια πραγματων εστι προφητεια, η δε
αλλη προφητεια η δια των ρηματων εστι προφητεια· τους μεν γαρ συνετωτερους δια
των λογων επειθε, τους δε αναισθητοτερους και δια της των πραγματων οψεως
επληροφορει. Ἐπειδη γαρ πραγμα εμελλεν εκβησεσθαι μεγα, και ο Θεος σαρκα εμελλεν
αναλαμβανειν· επειδη η γη ουρανος εμελλεν εσεσθαι, και η ημετερα φυσις προς την των
αγγελων ευγενειαν αναγεσθαι· επειδη υπερεβαινεν ελπιδα και προσδοκιαν ο λογος των
μελλοντων εκβησεσθαι αγαθων, ινα μη το καινον και παραδοξον αθροως φανεν
θορυβησηι τους τοτε ορωντας, και ακουοντας, ανωθεν προετυπωσε δια πραγματων και
δια ρηματων εθιζων ημων την ακοην και την οψιν, και το μελλον εκβησεσθαι
παρασκευαζων. Τουτο δε ην οπερ ελεγομεν, τι εστιν η δια τυπου προφητεια, και τι εστιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

η δια λογου προφητεια· η μεν δια πραγματων, η δε δια ρηματων. Ειπω σοι δια
πραγματος προφητειαν και δια ρηματος εις αυτον; Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη, και
ως αμνος εναντιον του κειροντος αυτον. Τουτο δια ρηματος προφητεια. Ὅτε γαρ τον
Ἰσαακ ανηνεγκεν ο Ἀβρααμ,τοτε προβατον ιδων εκκρεμαμενον εκ των κερατων, προς
την θυσιαν ηγαγεν εργωι, καθαπερ εν τυπωι προαναφωνων ημιν το σωτηριον παθος.
εʹ. Ὅπερ ουν ελεγον, βουλει σοι δειξω τας δυο διαθηκας ταυτας δια των εργων;
Ὥσπερ ειδες το προβατον εν τωι ρηματι, μανθανε και εν τωι πραγματι. Λεγετε μοι οι υπο
νομον θελοντες ειναι. Καλως ειπε, Θελοντες ειναι· ου γαρ ησαν· ει γαρ ησαν υπο νομον,
ουκ αν ησαν υπο νομον. Ταχα αινιγμα εστι το λεγομενον. Ὁ γαρ νομος τωι Χριστωι
παρεπεμπε τους προσεχοντας· ο τον διδασκαλον ατιμαζων, αγνοει και τον παιδαγωγον.
∆ιο, φησι, Λεγετε μοι οι υπο νομον θελοντες ειναι, τον νομον ουκ ακουετε, οτι ο
Ἀβρααμ δυο υιους εσχεν, ενα εκ της παιδισκης, και ενα εκ της ελευθερας, ατινα εστιν
αλληγορουμενα. Ειδες δια του 49.321 πραγματος προφητειαν; Το γαρ γυναικας εχειν ου
ρημα, αλλα πραγμα· και δουλην και ελευθεραν εδειξα σοι δια των ρηματων, οτι δυο
διαθηκων εις εστι νομοθετης· μανθανε και δια των τυπων το αυτο τουτο. Ἀβρααμ δυο
γυναικας εσχεν· αυται δε εισι δυο διαθηκαι, και εις νομοθετης· ωσπερ εκει προβατον και
προβατον, το μεν εν ρηματι, το δε εν πραγματι, πολλη δε και των εργων και των λογων
η συμφωνια· ουτω και ενταυθα διαθηκαι δυο, και ταυτας ο μεν Ἱερεμιας δια ρηματος
προειπεν, ο δε Ἀβρααμ δια των εργων ετυπωσεν εν τωι δυο γυναικας εχειν. Ὥσπερ γαρ
εις ανηρ και δυο γυναικες, ουτως εις νομοθετης και δυο διαθηκαι. Ἀλλ' οπερ ελεγον, και
δι' ο παντα ταυτα κεκινηται· ουδε γαρ χρη της υποθεσεως εκπεσειν· Ὁ εμβλεψας
γυναικα προς το επιθυμησαι αυτης, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου. Ναι·
αλλα, δι' ο ταυτα παντα εκινησαμεν, τινος ενεκεν αυτοις παλαιον αναγινωσκει νομον;
λεγει γαρ αυτοις· Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, Ου μοιχευσεις. Συνειδεν οτι
δυσκολον εστι το επιταγμα, ου παρα την οικειαν φυσιν, αλλα παρα την ραιθυμιαν των
ακουοντων. Πολλα γαρ και φυσει ευκολα οντα δυσκατορθωτα γινεται, οταν
ραιθυμωμεν· ωσπερ ουν και δυσκολα οντα, κουφα και ραιστα γινεται σπουδαζοντων
ημων. Ου γαρ εν τηι φυσει των πραγματων η δυσκολια, αλλ' εν τηι προαιρεσει των
μετιοντων. Και οτι τουτο εστιν αληθες δηλον εντευθεν· το μελι φυσιν εχει γλυκειαν και
ηδιστην, αλλα τοις νοσουσι και πικρον εστι και αηδες, αλλ' ου παρα την οικειαν φυσιν,
αλλα παρα την αῤρωστιαν εκεινων· ουτω και ο νομος αν δοκηι φορτικος ειναι, ου παρα
την οικειαν φυσιν, αλλα παρα την ημετεραν ραιθυμιαν. Ου πολυς μοι πονος δειξαι
ευκολον οντα, ινα κατορθωθηι· το γαρ δυσκολον αυτον ποιουν το ετερον ην ειπειν. Νυν
μεν γαρ λεγει, Φυγε την οψιν της γυναικος, αποστηθι της ασελγειας· το δε χαλεπον το
εναντιον ην ειπειν· Καταμανθανε τας γυναικας, περιεργαζου τα καλλη τα αλλοτρια, και
ουτω της επιθυμιας κρατει. Τουτο δη δυσκολον ην· το δε ειπειν αυτον, Φυγε την
καμινον, αποστηθι του πυρος, μη προσεγγισηις τηι φλογι, ινα μεινηις ασινης, πολλην εχει
την ευκολιαν· κατα φυσιν γαρ εστι το επιταγμα. Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, Ου
μοιχευσεις. Τινος ουν ενεκεν ημας υπομιμνησκει του παλαιου νομου, ετερον μελλων
εισαγειν; Ἵνα απο της συγκρισεως μαθηις, οτι ουκ εστι μαχη τουτου κακεινου· οταν γαρ
συγκρισις ηι, τοτε φανερωτερα η κρισις γινεται. Ἐπειδη γαρ εμελλον εγκαλειν τινες, οτι
αντινομοθετων ταυτα λεγει· Ἰδου, φησιν, εκατερους παραλληλα τιθεμαι τους νομους·
δοκιμασον και μαθε την συμφωνιαν· ου τουτου δε μονον, αλλ' ινα δειξηι και ευκολον
οντα, και ευκαιρως εισαγομενον. ∆ια τουτο φησιν, Ἠκουσατε, οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις,
Ου μοιχευσεις· τοσουτον χρονον εμελετησατε τον παλαιον νομον. Ὥσπερ διδασκαλος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

προς παιδιον λεγων οκνηρον τοις παλαι βουλομενον ενδιατριβειν ετι μαθημασιν, επι τα
υψηλοτερα αναγαγειν θελων λεγει, Ἐννοησον ποσον χρονον το μαθημα τουτο
κατεσχες· ουτω και ο Χριστος αναμιμνησκων, οτι πολυν χρονον εμελετησαν, και
κατεσχον τον παλαιον νομον, και καιρος λοιπον προς τον υψηλοτερον ανελθειν, εις
49.322 την ποτε αυτους νομοθεσιαν των πατερων ανηγαγε λεγων, Ἠκουσατε οτι εῤρεθη
τοις αρχαιοις, Ου μοιχευσεις. Ἐκεινο τοις αρχαιοις εῤρεθη, Ἐγω δε λεγω υμιν. Ει μεν γαρ
τοις αρχαιοις ελεγεν, εικοτως ησχαλλες, οτε ατελεστερον υμων η φυσις διεκειτο· οτε δε
επεδωκεν η φυσις, οτε τελειοτερα γεγονε, και διδαγματων τελειοτερων λοιπον καιρος.
∆ια τουτο και αρχομενος της νομοθεσιας, ινα μη τις την επιτασιν ορων της φιλοσοφιας
οκνηι και αναδυηται, φησιν, Ἐαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων πλεον των
γραμματεων και Φαρισαιων, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων. Πλειονα
με απαιτεις τον πονον; δια τι; ουχι της αυτης κοινωνω φυσεως εκεινοις, ουχι ανθρωπος
ειμι καθαπερ εκεινοι; Ἵνα μη ταυτα λεγωσι, τινος ενεκεν επετεινεν ημιν τους πονους;
τινος ενεκεν μειζονα εθηκε τα σκαμματα; προανειλε την αντιθεσιν ειπων την βασιλειαν
των ουρανων· Μειζονα, φησι, φερω τα επαθλα· ειπων τους πονους, ειπων τους αγωνας,
ειπων την επιτασιν της νομοθεσιας, εμνημονευσε και των επαθλων. Ου γαρ την
Παλαιστινην υμιν δεδωκα, φησιν, ουδε την γην ρεουσαν γαλα και μελι, αλλ' αυτον υμιν
κομιζω τον ουρανον. Ουκ εν τωι μισθωι δε των κατορθωματων πλεονεκτουμεν μονον,
αλλα και εν παραβασει των αμαρτηματων μειζονα την κολασιν υπομενομεν. Ὥσπερ γαρ
οι προ του νομου πραοτεραν διδοασι τιμωριαν των εν τωι νομωι· Ὅσοι γαρ, φησιν,
ανομως ημαρτον, ανομως και απολουνται, τουτεστιν, ουκ εχουσι τον νομον κατηγορον,
αλλ' απο της φυσεως αυτης οισω την ψηφον, φησι, μεταξυ των λογισμων
κατηγορουντων, η και απολογουμενων· ουτω των εν τωι νομωι πταισαντων οι επι της
χαριτος αμαρτανοντες αφορητοτεραν υποστησονται την κολασιν. Και τουτων την
διαφοραν ουτως εδειξεν ο Παυλος ειπων, Ἀθετησας τις νομον Μωσεως, χωρις
οικτιρμων επι δυσιν η τρισι μαρτυσιν αποθνησκει· ποσωι δοκειτε χειρονος αξιωθησεται
τιμωριας ο τον Υιον του Θεου καταπατησας, και το αιμα της διαθηκης κοινον
ηγησαμενος, και το Πνευμα της χαριτος ενυβρισας; Ὁραις επι της χαριτος μειζονα την
τιμωριαν, ωσπερ ουν και τα επαθλα μειζονα; Ἀλλ' επειδη των μυστηριων υμας
ανεμνησα των φρικωδεστατων και πνευματικων, παρακαλω και αντιβολω και δεομαι
και μετα πασης αξιω σπουδης, ωστε πασαν αμαρτιαν αποθεμενους ουτω προσιεναι τηι
φρικτηι ταυτηι τραπεζηι. Ειρηνην γαρ, φησι, διωκετε μετα παντων, και τον αγιασμον, ου
χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον. Ὁ δε τον Κυριον ουκ ων αξιος ιδειν, ουδε της
κοινωνιας αξιος εστι του σωματος του δεσποτικου. ∆ια τουτο φησιν ο Παυλος, Ἕκαστος
δε δοκιμαζετω εαυτον, και ουτως εκ του αρτου εσθιετω και εκ του ποτηριου πινετω.
Ουκ απεκαλυψε το ελκος, ουκ εις κοινον θεατρον ηγαγε την κατηγοριαν, ου περιεστησε
μαρτυρας των πλημμεληματων· ενδον εν τωι συνειδοτι, μηδενος παροντος πλην του τα
παντα ορωντος Θεου, ποιου την κρισιν, και των ημαρτημενων την εξετασιν, και παντα
τον βιον αναλογιζομενος υπο του νου το κριτηριον αγε τα αμαρτηματα· διορθου τα
πλημμεληματα, και ουτω μετα καθαρου του συνειδοτος της ιερας απτου τραπεζης, και
της αγιας μετεχε θυσιας. Ταυτα 49.323 εχοντες εν νωι, και των περι ακολασιας ημιν
ειρημενων μεμνημενοι, και οση κειται τιμωρια τοις απλως και ακολαστως ορωσι τας
των γυναικων οψεις, και προ της γεεννης του Θεου τον φοβον και την αγαπην προ
οφθαλμων εχοντες, πανταχοθεν εαυτους καθαιροντες, ουτω και προσιωμεν τοις ιεροις
μυστηριοις, ινα μη εις κριμα 49.324 και κατακριμα, αλλ' εις σωτηριαν και υγιειαν ψυχης,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

εις παῤρησιαν διηνεκη της σωτηριας ταυτης απολαβωμεν, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι
ημων, ωι η δοξα, και το κρατος, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ και κατανυξεως, και οτι ταχυς ο Θεος εις
σωτηριαν και βραδυς εις τιμωριαν· εν ωι και περι της Ῥααθ παραδοξος
ιστορια.
Ὁμιλια ζʹ.
αʹ. Παντοτε μεν ο θειος Ἀποστολος θειαι και ουρανιωι κεχρηται γλωττηι, και μετα
πολλης επιστημης τον ευαγγελικον υφαινει λογον· ουκ εξ οικειας γνωμης απλως
φθεγγομενος, αλλ' εκ της βασιλικης αυτου αυθεντιας προφερων τα δογματα· εξαιρετως
δε ταυτηι κεχρηται τηι επιστημηι, οταν τον της μετανοιας εισαγηι λογον τοις αμαρτανουσι·
περι δε αυτου του κεφαλαιου παντας υμας υπομνησω. Ἠκουσατε τοινυν, ινα εκ μερους
αψωμαι των ειρημενων, ως αρτιως διαλεγομενος τοις Κορινθιοις ελεγεν ο γενναιος
εκεινος και θαυμασιος ανηρ· Μηπως ελθων πολλους πενθησω των προημαρτηκοτων,
και μη μετανοησαντων. Ἄνθρωπος μεν ην τηι φυσει ο μεγας ουτος διδασκαλος, Θεου δ'
υπηρετης την προθεσιν· δια τουτο ωσπερ ουρανιωι κεχρηται γλωττηι, και ως εξ αυτων
των ουρανων φθεγγομενος, ουτω και τοις αμαρτανουσιν απειλει, και τοις μετανοουσιν
ιλασμον επαγγελλεται. Ὅταν δε ταυτα ειπω, ου τηι Παυλου γλωττηι την αυθεντιαν
επιγραφω, αλλ' επι την του Θεου χαριν το παν αναφερω, περι ου νυν αυτος ελεγεν· Ει
δοκιμην ζητειτε του εν εμοι λαλουντος Χριστου; Ὑποτιθεται τοινυν τοις αμαρτανουσι
φαρμακον ευεργεσιας, και μετανοιαν εις σωτηριαν. Συνεδραμε δε σημερον τηι
αποστολικηι αναγνωσει και η ευαγγελικη του Σωτηρος αυθεντια, αμαρτιων αφεσιν
αφθονως χαριζομενη. Τον γαρ παραλυτικον ο Σωτηρ ιωμενος ελεγεν, ως αρτιως
ακηκοατε· Τεκνον, αφεωνται σοι αι αμαρτιαι σου αι πολλαι· αφεσις δε αμαρτιων πηγη
σωτηριας και επαθλον μετανοιας· ιατρειον γαρ εστιν αναιρετικον της αμαρτιας η
μετανοια· δωρον εστιν ουρανιον, δυναμις θαυμαστη, χαριτι νικωσα την των νομων
ακολουθιαν. ∆ια τουτο ου πορνον αποσειεται, ου μοιχον αποσοβει, ου μεθυσον
αποστρεφεται, ουκ ειδωλολατρην βδελυσσεται, ου λοιδορον απελαυνει, ου βλασφημον
αποδιωκει, ουκ αλαζονα, αλλα παντας μεταποιει· χωνευτηριον γαρ εστι της αμαρτιας η
μετανοια. Ἀναγκαιον δε πρωτον γνωρισαι του Θεου τον σκοπον, ουκ εξ ημετερων
εννοιων επιβαλλοντας ταυτηι τηι θεωριαι, αλλ' εξ αυτων των θειων Γραφων
μεμαρτυρημενην αποδεικνυντας την αληθειαν. Σκοπος τωι Θεωι μακροθυμειν τοις
αμαρτανουσι διπλους εστιν εις σωτηριαν ιλεως· μνηστευομενος αυτοις την εκ
μετανοιας σωτηριαν, και τοις εξ αυτων απογονοις τοις εις αρετην επιδιδοναι μελλουσι
ταμιευομενος την 49.324.10 ευεργεσιαν. Και ινα παλιν αναλαβω τον λογον, ο Θεος
μακροθυμει, ινα και ο αμαρτανων μετανοησηι, και τοις εξ αυτου τικτομενοις μη
αποκλεισηι την σωτηριαν. Καν γαρ αυτος ο αμαρτανων αμετανοητα πταιηι, φειδεται
πολλακις της ριζης, ινα φυλαξηι τους καρπους· πολλακις μεν ουν και αυτην μεταβαλλει
την ριζαν, ως εφθην ειπων· αλλ' επειδαν εις παντελη κακιαν εκεινη πεσηι, ο Θεος
υπερτιθεται χρησιμως την τιμωριαν, αναμενων των μετανοουντων την σωτηριαν· και
οπως, ακουε. Θαῤρα ο πατηρ Ἀβρααμ ειδωλων ην προσκυνητης, αλλ' ου δεδωκεν
ενταυθα της ασεβειας την δικην· και εικοτως. Ει γαρ προλαβων ο Θεος απετεμε την
ριζαν, ποθεν ο τοσουτος καρπος της πιστεως ανεδιδοτο; Τι του Ἡσαυ μοχθηροτερον;
Σκοπει μοι και ετερας φιλανθρωπιας υποθεσιν. Τι της κακιας εκεινης αναιδεστερον; ου
38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορνος και βεβηλος, ως φησιν ο Ἀποστολος; ου μητρολοιας και πατρολοιας; ουκ
αδελφου φονευς οσον εις προθεσιν; ουχ υπο του Θεου μισουμενος; η Γραφη μαρτυρει
λεγουσα· Τον Ἰακωβ ηγαπησα, τον δε Ἡσαυ εμισησα. Ει τοινυν πορνος και
αδελφοκτονος και βεβηλος και μεμισημενος, δια τι μη αφανιζεται; δια τι μη εκκοπτεται;
δια τι παραχρημα την προσηκουσαν τιμωριαν ου δεχεται; ∆ια τι; καλον ως αληθως και
την αιτιαν ειπειν. Ει εξεκοπη, μεγιστον καρπον δικαιοσυνης ο κοσμος απωλεσεν αν· και
οποιον, ακουε. Ἡσαυ εγεννησε τον Ῥαγουηλ, Ῥαγουηλ τον Ζαρα, Ζαρα τον Ἰωβ. Ὁραις
πηλικονυπομονης ανθος ηφανιζετο, ει προλαβων ο Θεος δικην απηιτησε την ριζαν;
βʹ. Καθ' ολων ουν των πραγματων ταυτην εκλαμβανε την θεωριαν. ∆ια τουτο
μακροθυμει τοις Αιγυπτιοις ανυποιστα βλασφημουσι, δια τας νυν ανθουσας Ἐκκλησιας
εν Αιγυπτωι, δια τα μοναστηρια και τους αγγελικον επανηιρημενους βιον. Και γαρ, ως
φασιν οι των νομων των κοινων εμπειροι, και ως οι Ῥωμαιων παρακελευονται νομοι,
την κυοφορουσαν, ει ποτε περιπεσοι πταισματι θανατου δικην επαγοντι, μη προτερον
αναιρεισθαι, πριν αν τεκηι το κυοφορουμενον· και μαλα εικοτως· ου γαρ εδικαιωσαν οι
καλως τεθεικοτες τους νομους συναφανισθηναι το αναμαρτητον τηι αμαρτησασηι. Ει δε
οι ανθρωπινοι νομοι φειδονται των μηδεν ημαρτηκοτων, ο Θεος ου πολλωι μαλλον
εικοτως φυλαξει την ριζαν, τοις καρποις ταμιευομενος την εκ της μετανοιας
ευεργεσιαν; Λαβε μοι λοιπον και επ' αυτων των αμαρτανοντων την εκ μετανοιας
ευεργεσιαν· και γαρ και επι 49.325 τουτων ο αυτος της φιλανθρωπιας αποδιδοται λογος.
Ει προελαμβανεν η δικη την διορθωσιν, ο κοσμος παντελως απωλλυτο και διεφθειρετο·
ει οξυς ην προς τιμωριαν ο Θεος, ουκ αν εκτησατο Παυλον η Ἐκκλησια, ουκ εδεχετο τον
τοιουτον και τηλικουτον. ∆ια τουτο ουν υπερεθετο βλασφημουντα, ινα δειξηι
μετανοουντα. Ἡ του Θεου μακροθυμια τον διωκτην εποιησε κηρυκα· η του Θεου
μακροθυμια τον λυκον μετεβαλεν εις ποιμενα· η του Θεου μακροθυμια τον τελωνην
εποιησεν ευαγγελιστην· η του Θεου μακροθυμια παντας ημας ηλεησε, παντας μετεβαλε,
παντας μετεστρεψεν. Ἐαν ιδηις τον ποτε μεθυσον, νηστευτην, εαν ιδηις τον ποτε
βλασφημον, θεολογον, εαν ιδηις τον ποτε αισχραις ωιδαις το στομα μολυναντα, νυν τοις
θειοις υμνοις την ψυχην καθαιροντα, θαυμαζε την μακροθυμιαν του Θεου, και επαινει
την μετανοιαν, και εκ της αλλοιωσεως λεγε αναλαβων· Αυτη η αλλοιωσις της δεξιας
του Ὑψιστου. Ἀγαθος μεν ο Θεος προς παντας, εξαιρετως δε την εαυτου μακροθυμιαν
ενδεικνυται προς τους αμαρτανοντας. Και ει βουλει ξενον επακουσαι λογον, ξενον μεν
οσον εις συνηθειαν, αληθινον δε οσον εις ευσεβειαν, ακουσον. Βαρυς ο Θεος πανταχου
φαινεται τοις δικαιοις, χρηστος δε τοις αμαρτωλοις, και ταχυς εις φιλανθρωπιαν· τον
αμαρτανοντα και πεσοντα διανιστησι, και φησι προς αυτον· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται;
η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; και Ἱνατι απεστρεψεν αποστροφην αναιδη η ασυνετος
θυγατηρ Ἰουδα; και παλιν· Ἐπιστραφητε προς με, και επιστραφησομαι προς υμας. Και
ετερωθι δε ορκωι βεβαιοι την εκ μετανοιας σωτηριαν δια πολλην φιλανθρωπιαν. Ζω γαρ
εγω, λεγει Κυριος· ου βουλομαι τον θανατον του αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι και ζηιν
αυτον. Προς δε τον δικαιον λεγει· Ἐαν ποιησηι ανθρωπος πασαν δικαιοσυνην και πασαν
αληθειαν, και στραφεις αμαρτηι, ου μη μνησθω της δικαιοσυνης αυτου, αλλ' εν τηι
αμαρτιαι αυτου αποθανειται. Ὢ πολλης ακριβειας της προς τον δικαιον! ω πολλης
δαψιλειας της προς τον αμαρτανοντα! Ουτω δε ποικιλως και διαφορως μηχαναται, ουκ
αυτος μεταβαλλομενος, αλλα χρησιμως μεριζων της αγαθοτητος αυτου τας οικονομιας·
και οπως, ακουε. Τον αμαρτωλον και εμμενοντα ταις αμαρτιαις, εαν φοβησηι, εις
απογνωσιν αυτον και απαγορευσιν της ελπιδος φερει· τον δε δικαιον εαν μακαρισηι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

χαυνοι της αρετης αυτου τον τονον, και ως ηδη μακαρισθεντα, αμελειν αυτον της
σπουδης παρασκευαζει. ∆ια τουτο τον μεν αμαρτωλον ελεει, τον δε δικαιον φοβει·
Φοβερος γαρ επι παντας τους περικυκλωι αυτου· και, Χρηστος Κυριος τοις συμπασι.
Φοβερος, φησιν, εστιν επι παντας τους περικυκλωι αυτου· και τινες αν ειεν, αλλ' η οι
αγιοι; Ὁ Θεος γαρ, φησιν ο ∆αυιδ, ο ενδοξαζομενος εν βουληι αγιων, μεγας και φοβερος
εστιν επι παντας τους περικυκλωι αυτου. Ἐαν ιδηι πεσοντα, εκτεινει χειρα
φιλανθρωπιας· εαν ιδηι εστωτα, επαγει φοβον· και τουτο δικαιοσυνης και δικαιοκρισιας.
Τον μεν γαρ δικαιον τωι φοβωι στηριζει, τον δε αμαρτωλον τηι φιλανθρωπιαι διεγειρει.
Και θελεις αυτου γνωναι την ευκαιρον αγαθοτητα και την ευχρηστον και αρμοζουσαν
ημιν αποτομιαν; Προσεχε ακριβως, μη σε διαφυγηι της θεωριας το μεγεθος· η αμαρτωλος
εκεινη γυ49.326 νη η μεμαρτυρημενη επι πασηι αμαρτιαι και ανομιαι, η τοσαυτα
αμαρτησασα, και τοσουτοις αμαρτιων εργοις ενεχομενη, διψησασα την εκ μετανοιας
σωτηριαν υπεισηλθε τωι συμποσιωι των αγιων· καλω δε συμποσιον αγιων, επειδη παρην
ο Ἅγιος των αγιων. Του γαρ Σωτηρος κατακεκλιμενου εν τωι οικωι Σιμωνος του
Φαρισαιου, υπεισηλθεν η γυνη η αμαρτωλος εκεινη, και των ποδων ηπτετο του
Σωτηρος, και τοις δακρυσιν απεπλυνεν αυτου τους ποδας, και ταις θριξιν εξεματτε· και
την τοσουτοις κεχωσμενην αμαρτημασι διανιστησιν ο φιλανθρωπος, λεγων· Ἀφεωνται
αυτης αι αμαρτιαι. Ου γαρ προκειται μοι νυν εξετασαι πασαν την ιστοριαν, αλλα μονην
παραγαγειν την μαρτυριαν. Ὅρα τοινυν την δαψιλειαν· Ου χαριν λεγω σοι, αφεωνται
αυτης αι αμαρτιαι αι πολλαι, οτι πολυ ηγαπησε. Τοσουτων ουν αμαρτηματων αμνηστιαν
εκομισατο η αμαρτωλος γυνη. Και Μαρια δε, η αδελφη Μωυσεως, δια μικρον γογγυσμον
λεπραι καταδικαζεται. Τοις αμαρτανουσι λεγει· Ἐαν ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως
κοκκινον, ως χιονα λευκανω· και μεταβαλλει το σκοτος εις φως, τηι μεταβοληι της
μετανοιας, και τοσαυτην κακων αφθονιαν διαλυει τηι φωνηι της αγαθοτητος· προς δε
τον εν δικαιοσυνηι βαδιζοντα φησιν· Ὃς αν ειπηι τωι αδελφωι αυτου, Μωρε, ενοχος εστι
τηι γεεννηι του πυρος. Ἑνι ρηματι τοσαυτην επεθηκεν ακριβειαν, και τοσουτοις
αμαρτημασι τοσαυτην μετρει την αφθονιαν. Και ετερον μοι σκοπησον θαυμαστον.
Ἐπειδη τα αμαρτηματα ως οφληματα αναγραφεται, τοις μεν αμαρτωλοις και το
κεφαλαιον συγχωρει μετανοουσι· παρα δε των δικαιων και τοκους απαιτει. Προσηλθεν
αυτωι χρεωφειλετης πολλων ταλαντων, και ως τηι μετανοιαι και τηι πολληι ικεσιαι
εδυσωπησε την δικην, και ειπε· Κυριε, μακροθυμησον επ' εμοι, και παντα αποδωσω. Ουκ
ανεμεινε την αποδοσιν ο φιλανθρωπος, αλλα την εξομολογησιν λυσιν εποιησε του
οφληματος· τωι οφειλετηι των μυριων ταλαντων παντα συνεχωρησε και αυτο το
κεφαλαιον. Παρα δε των δικαιων επαγγελλεται και τοκους απαιτειν· ∆ια τι γαρ ουκ
εδωκατε το αργυριον μου τοις τραπεζιταις· καγω ελθων συν τοκοις απηιτησα; Ταυτα
λεγω, ουχ ως του Θεου προς τους δικαιους απεχθως διακειμενου· ουδεν γαρ τωι Θεωι του
δικαιου ποθεινοτερον· αλλ', ως εφθην ειπων, παραμυθειται τον αμαρτωλον, ινα
διεγειρηι· φοβει και τον δικαιον, ινα στηριξηι· και τοις μεν τα πολλα συγχωρει
πλημμεληματα ως εχθροις και πεφυσιωμενοις, τοις δε και περι των τυχοντων
ακριβολογειται, μηδεν αυτοις ελλιπες ειναι βουλομενος εις ακροτητα. Ὃ γαρ εστιν εν
τωι κοσμωι τουτωι πλουσιος, τουτο τωι Θεωι δικαιος· και ο εστιν εν τωι κοσμωι πενης, τουτο
τωι Θεωι αμαρτωλος· ουδεν πτωχοτερον του αμαρτανοντος, και ουδεν πλουσιωτερον του
δικαιοπραγουντος. ∆ια τουτο περι μεν των εν ευσεβειαι και ευθηνιαι διαγοντων φησιν ο
Παυλος· Ευχαριστω τωι Θεωι, οτι εν παντι επλουτισθητε εν αυτωι, εν παντι λογωι και
πασηι γνωσει. Περι δε των ασεβουντων ο μακαριος Ἱερεμιας λεγει· Ἴσως πτωχοι εισι, δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

τουτο ουκ ηδυναντο ακουειν λογον Κυριου. Ὁραις οπως πτωχους καλει τους
απεσχοινισμενους της 49.327 ευσεβειας, Ὡς πτωχους τοινυν τους αμαρτανοντας ελεει,
και ως πλουσιους τους δικαιοπραγουντας απαιτει, τοις μεν δια την πενιαν χαριζομενος,
τοις δε δια τον της ευσεβειας πλουτον μετα πολλης ακριβειας τους λογους
εισπραττομενος. Ὃ δε ποιει επι δικαιων και αμαρτωλων, τουτο ποιει και επι πλουσιων
και πενητων· και ωσπερ τον αμαρτανοντα εγειρει δια φιλανθρωπιαν, τον δε δικαιον
φοβει δια της αποτομιας· ουτω και εν τοις κοσμικοις πραγμασιν διατιθησι την εαυτου
οικονομιαν. Ἐαν ιδηι δυναστας αξιωμασιν υπερλαμποντας, βασιλεις, αρχοντας, παντας
τους εν πλουτωι διαπρεποντας· τουτοις διαλεγεται μετα φοβου, και επιτιθησι χρησιμως
τηι δυναστειαι τον φοβον· Και νυν, βασιλεις, συνετε, παιδευθητε παντες οι κρινοντες την
γην· δουλευσατε τωι Κυριωι εν φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι· οτι Βασιλευς εστι
των βασιλευοντων, και Κυριος των κυριευοντων. Ὅπου αρχη δυναστειας, επιτιθησι τον
φοβον της αυτου βασιλειας· οπου ταπεινωσις ευτελειας, προσφερει το φαρμακον της
εαυτου φιλανθρωπιας. Ὁ γαρ Θεος ουτος μεγας βασιλευς των βασιλευοντων, και Κυριος
των κυριευοντων· ουτος αυτος, παλιν υποβαινων της εαυτου αξιας, ευρισκεται κατα
την αγιαν Γραφην πατηρ ορφανων και κριτης των χηρων, βασιλεων βασιλευς,
αρχοντων αρχων, κυριευοντων Κυριος. Ὁραις πολλην αφθονιαν φιλανθρωπιας; οραις
χρησιμον τον φοβον της ευσεβειας και της εξουσιας; Ὅπου μεν γαρ ειδεν αρκουσαν την
εξουσιαν εις παραμυθιαν, επεθηκε τον φοβον εις ωφελειαν· οπου δε ειδε
παραλελυμενην τηι ευτελειαι την ορφανιαν, και την πτωχειαν τηι ατονιαι της χηρειας,
προσηγαγε την φιλανθρωπιαν εις παραμυθιαν. Ἐγω πατηρ των ορφανων. ∆υο ποιει, και
την φιλανθρωπιαν δεικνυσι, και την δυναστειαν κολαζει. Καλει εαυτον πατερα των
ορφανων, ινα και τους εν συμφοραι παραμυθησηται, και τους εν δυναστειαι καταπληξηι,
ωστε μη επηρεαζειν ορφανοις τε και χηραις· επειδη ο θανατος εγυμνωσε τον μεν του
πατρος, την δε εστερησε του ανδρος, και ους διεφθειρεν ο της φυσεως νομος,
ανεκαινισεν ο της φιλανθρωπιας ορος· και η αυτη χαρις τηι μεν εδωκε τον κριτην, τωι δε
ορφανωι πατερα, τον βασιλεα των αγιων. Ὥστε, φησιν, ω αδικε, εαν χηραις επηρεαζηις,
τον των χηρων προνοητην παροξυνεις· εαν ορφανους αδικηις, υιους αδικεις Θεου. Ἐγω
ειμι ο πατηρ των ορφανων, και κριτης των χηρων· τις δε ουτω τολμηρος προς ασεβειαν,
ωστε υιους αδικειν Θεου, και ταις υπο του Θεου προνοουμεναις χηραις επηρεαζειν;
Ὁραις πως χρησιμως κατασκευαζει τα φαρμακα της ευσεβειας, και τους μεν φοβει, τους
δε ελεει, ουκ αυτος μεριζομενος, προς δε τας γνωμας των ανθρωπων αρμοζομενος;
Προσαγωμεν τοινυν εαυτοις, αδελφοι, φαρμακον εις σωτηριαν την μετανοιαν· μαλλον
δε δεξωμεθα παρα του Θεου την μετανοιαν ιατρευουσαν ημας. Ου γαρ ημεις αυτωι
ταυτην προσαγομεν, αλλ' αυτος ημιν ταυτην εχορηγησεν. Ὁραις αυτου την ακριβειαν
την εν τωι νομωι; οραις την φιλανθρωπιαν αυτου την εν τηι χαριτι; Ὅταν δε ειπω την
ακριβειαν την εν τωι νομωι, ου διαβαλλω κρισιν, αλλα της ευαγγελικης χαριτος κηρυττω
την φιλανθρωπιαν· οτι ο μεν νομος απαραιτητως εκολαζε τους αμαρτανοντας, η δε
χαρις μετα πολλης μακροθυμιας υπερτιθεται την τιμωριαν, ινα επαγαγηι την διορθωσιν.
∆εξωμεθα τοινυν μετανοιαν, αδελφοι, φαρμακον εις σωτηριαν, δεξωμεθα φαρμακον
εξαλειφον ημων 49.328 τα πταισματα. Μετανοια δε εστιν, ουχ η λογωι κηρυττομενη,
αλλ' η πραγμασι βεβαιουμενη· μετανοια η εξ αυτης της καρδιας εξαλειφουσα τον ρυπον
της ασεβειας. Λουσασθε γαρ, φησι, καθαροι γινεσθε· αφελετε τας πονηριας απο των
καρδιων υμων, απεναντι των οφθαλμων μου. Τι βουλεται το περιττον της λεξεως; το
γαρ Ἀφελετε τας πονηριας απο των καρδιων υμων, ουχ ικανον μηνυσαι το παν; ∆ια τι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

ουν Ἀπεναντι των οφθαλμων μου; Ἐπειδη αλλως ορωσιν οφθαλμοι ανθρωπων, και
αλλως οραι οφθαλμος του Θεου· Ἄνθρωπος γαρ εις προσωπον, Θεος δε εις καρδιαν. Μη
σχημασι, φησι, νοθευσητε την μετανοιαν, αλλ' απεναντι των οφθαλμων μου, των τα
κρυπτα ερευνωντων, δειξατε τους καρπους της μετανοιας.
δʹ. ∆ει δε ημας καθαιρομενους απο των αμαρτιων προ οφθαλμων εχειν αυτα τα
αμαρτηματα· καν ο Θεος δια φιλανθρωπιαν συγχωρησηι σοι την αμαρτιαν, αλλα συ προς
την ασφαλειαν της εαυτου ψυχης προ οφθαλμων εχε την αμαρτιαν. Ἡ γαρ μνημη των
προλαβοντων εποχη γινεται των μελλοντων· και ο επι τοις προτεροις δακνομενος, περι
τα δευτερα ασφαλεστεραν την γνωμην δεικνυσι. ∆ια τουτο και ο ∆αυΐδ· Και η αμαρτια
μου, φησιν, ενωπιον μου εστι δια παντος· ινα προ οφθαλμων εχων τα προλαβοντα, μη
περιπεσηι τοις μελλουσιν. Ὅτι δε ταυτην παρ' ημων ο Θεος απαιτει την καταστασιν,
ακουσον αυτου λεγοντος· Ἐγω ειμι ο εξαλειφων τας αμαρτιας σου, και ου μη
μνησθησομαι· συ δε μνησθητι, και κριθωμεν, λεγει Κυριος· λεγε συ πρωτον τας αμαρτιας
σου, ινα δικαιωθηις. Ουκ αναμενει ο Θεος χρονον τον απο της μετανοιας· ειπες την
αμαρτιαν σου, εδικαιωθης· μετενοησας, ηλεηθης. Ου χρονος απολογειται, αλλ' ο τροπος
του μετανοουντος την αμαρτιαν σβεννυσιν· εστι και χρονωι πολλωι παρεδρευσαντα μη
τυχειν σωτηριας, και εν ολιγωι χρονωι γνησιως εξομολογησαμενον αποδυσασθαι την
αμαρτιαν. Πολυν αναλωσε χρονον ο μακαριος Σαμουηλ αξιων περι του Σαουλ, και
πολλας νυκτας διηνυσεν αγρυπνων περι της του αμαρτησαντος σωτηριας· ο δε Θεος τον
χρονον παραπεμπομενος ου γαρ συνεδραμε τηι ικεσιαι του προφητου η μετανοια του
αμαρτησαντος, λεγει προς τον εαυτου προφητην· Ἕως ποτε συ πενθεις περι Σαουλ,
καγω απωσμαι αυτον; Το Ἕως ποτε, τον χρονον δεικνυσι, και την παραμονην του
ικετευοντος· και απεπεμψατο ο Θεος τον χρονον της ικεσιας του προφητου· ου γαρ
συνεδραμε τηι πρεσβειαι του δικαιου η μετανοια του βασιλεως. Τωι δε γε μακαριωι ∆αυιδ,
δεξαμενωι τον ελεγχον της αμαρτιας δια του αγιου Ναθαν του προφητου, και ευθεως
προς την απειλην επιδειξαμενωι την γνησιαν επιστροφην, και ειποντι, Ἥμαρτον τωι
Κυριωι, ευθεως ρημα εν εν μιαι ροπηι προενεχθεν γνησιως ολοκληρον ηνεγκε τωι
μετανοησαντι την σωτηριαν· ευθυς γαρ η διορθωσις κατελαβε την αποφασιν. Φησι γουν
προς αυτον ο Ναθαν· Και Κυριος αφηκε την αμαρτιαν σου. Ὅρα δε μοι τον Θεον βραδυν
εις τιμωριαν, και ταχυν εις σωτηριαν· και μοι πρωτον εννοησον, οπως τον ελεγχον ο
φιλανθρωπος μετα πολλους προσηγαγε χρονους. Ἥμαρτεν ο ∆αυΐδ· εκυοφορησεν η
γυνη, και ουδεις ελεγχος τηι αμαρτιαι παρηκολουθησεν, αλλα μετα το αποτεχθηναι το
βρεφος το εκ της αμαρτιας, αποστελλεται ο ιατρος της αμαρτιας. ∆ια τι δε αμαρτησαντα
49.329 ευθεως ου διωρθωσατο; Ἐπειδη οιδεν εν ταις ακμαις των αμαρτηματων
τυφλωττουσαν την ψυχην των αμαρτανοντων, διοτι εκκεκωφωται τα ωτα των
βεβαπτισμενων εν τωι βαθει της αμαρτιας. Ὑπερτιθεται ουν φλεγμαινοντι τωι παθει
προσαγειν την βοηθειαν, και μετα τοσουτον χρονον ο ελεγχος προσερχεται· και εν μιαι
καιρου ροπηι η μετανοια και η αφεσις. Και Κυριος αφηκε την αμαρτιαν σου. Ὢ της
οικονομιας του απειλησαντος. Ὁραις οτι οξυς εις σωτηριαν; Τουτο και επι των αλλων
ποιει, βραδυνων μεν προς καθαιρεσιν, ταχυνων δε προς αντιληψιν. Οιον τι λεγω· εφ'
ημων των ανθρωπων δια πολλων χρονων τα κτισματα κατασκευαζεται, και εν πολλωι
χρονωι κτιζομεν οικον· και της μεν οικοδομης πολυς ο χρονος, της δε καθαιρεσεως
ολιγος. Ἐπι δε του Θεου το αναπαλιν· οταν κτιζηι, ταχεως κτιζει· οταν καταστρεφηι,
βραδεως καταστρεφει. Ταχυς ο Θεος κτιζων, βραδυς καταστρεφων· επειδη Θεωι τα δυο
πρεποντα· και γαρ εκεινο, δυναμεως, και τουτο, αγαθοτητος· δι' υπερβολην δυναμεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ταχυς, δια πολλην αγαθοτητα βραδυς· ελεγχος δε των ρηματων, η πειρα των
πραγματων. Ἐν εξ ημεραις εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην, τα μεγεθη των
ορεων, τας πεδιαδας, τας φαραγγας, τας ναπας, τας υλας, τα βλαστηματα, πηγας,
ποταμους, παραδεισον, πασαν την ορωμενην ποικιλιαν, την θαλατταν ταυτην την
μεγαλην και ευρυχωρον, τας νησους, τας παραλιους χωρας, και τας μεσογειους· παντα
τον ορωμενον τουτον κοσμον, και το εν αυτωι καλλος, εν εξ ημεραις εποιησεν ο Θεος· τα
εν αυτωι ζωα τα λογικα, και τα αλογα, και πασαν την ορωμενην διακοσμησιν εν εξ
ημεραις ποιει. Ουτος ουν ο ταχυς εις το κτιζειν, οτε εβουλευσατο μιαν πολιν καθελειν,
ευρεθη βραδυς δι' αγαθοτητα. Θελει καθελειν την Ἱεριχω, και φησι προς τον Ἰσραηλ·
Κυκλωσατε αυτην επι επτα ημερας· και τηι εβδομηι ημεραι πεσειται το τειχος. Τον κοσμον
ολον εν εξ ημεραις κατασκευαζεις, και μιαν πολιν εν επτα ημεραις λυεις; τι γαρ
εμποδιζει σου τηι δυναστειαι; δια τι γαρ μη αθροον καθαιρεις; ου περι σου ο προφητης
βοαι λεγων· Ἐαν ανοιξηις τον ουρανον, τρομος ληψεται απο σου ορη, και τακησονται ως
κηρος απο προσωπου πυρος; ου τα εργα της δυναμεως σου διηγουμενος, φησιν ο ∆αυιδ,
Ου φοβηθησομεθα εν τωι ταρασσεσθαι την γην, και μετατιθεσθαι ορη εν καρδιαις
θαλασσων; Ὄρη δυνηι μεθισταιν, και εις θαλασσαν εμβαλλειν, και μιαν πολιν ου θελεις
καθελειν αντιλεγουσαν, αλλ' επτα ημερας διδως τηι καθαιρεσει; δια τι; Ουχ η δυναμις,
φησιν, ατονει, αλλ' η φιλανθρωπια μακροθυμει. ∆ιδωμι επτα ημερας, ως τηι Νινευι τρεις
ημερας· ισως δεξεται κηρυγμα μετανοιας, και σωθησεται. Και τις ο κηρυττων αυτοις την
μετανοιαν; Πολεμιοι την πολιν περιετειχισαντο· ο στρατηγος εκυκλου τα τειχη· πολυς ο
φοβος, πολυς ο θορυβος· ποιαν ουν αυτοις οδον της μετανοιας ανεωιξας; μη γαρ
προφητην απεστειλας; μη γαρ ευαγγελιστην διεπεμψω, μη γαρ ην τις αυτοις
υποτιθεμενος το συμφερον; Ναι, φησιν, ειχον ενδον διδασκαλον της μετανοιας την
θαυμαστην εκεινην Ῥααβ, ην εσωσα δια μετανοιας. Του αυτου ην φυραματος· αλλ'
επειδη εξ αυτου ουκ ην του φρονηματος, ουκ εκοινωνησε τηι αμαρτιαι η μη κοινωνησασα
τηι απιστιαι.
εʹ. Και ορα μοι το ξενον της φιλανθρωπιας κηρυγμα· ο λεγων εν τωι νομωι· Ου
μοιχευσεις, ου πορνευσεις, με49.330 ταβαλων το ρημα δια φιλανθρωπιαν, βοαι δια του
μακαριου Ἰησου· Ῥααβ η πορνη ζητω. Ἰησους εκεινος ο Ναυη υιος ο λεγων, Ἡ πορνη
ζητω, εικων ην του Κυριου Ἰησου του λεγοντος· Πορναι και τελωναι προαξουσιν υμας
εις την βασιλειαν των ουρανων. Ει ζηιν οφειλει, δια τι πορνη; ει πορνη, δια τι ζητω;
Λεγω, φησι, την προτεραν καταστασιν, ινα θαυμασηις την δευτεραν μεταστασιν. Και τι
εποιησε, φησιν, η Ῥααβ σωτηριας προξενον; οτι εδεξατο τους κατασκοπους μετα
ειρηνης; Τουτο και πανδοχευτρια ποιει. Ἀλλ' ουκ απο της λεξεως μονης καρπουται την
σωτηριαν, αλλα προηγουμενως απο της πιστεως, και της προς Θεον διαθεσεως. Και ινα
μαθηις την υπερβολην της εν αυτηι πιστεως, ακουε αυτης της Γραφης διηγουμενης τα
μεμαρτυρημενα αυτηι κατορθωματα. Ἦν εν πορνειωι, ωσπερ μαργαριτης εν βορβορωι
συμπεφυρμενος, χρυσος εν πηλωι διεῤριμμενος, ανθος ευσεβειας ακανθαις κεχωσμενον,
ευσεβης ψυχη εν ασεβειας χωρωι κατεκεκλειστο. Και μοι προσεχε τον νουν ακριβως.
Ἐδεξατο τους κατασκοπους, και ον προεδωκεν Ἰσραηλ εν τηι ερημωι, τουτον εκηρυξεν η
Ῥααβ εν τωι πορνειωι. Οιον τι λεγω, ο Ἰσραηλ εν τηι ερημωι; Ὅτε το ορος επεπληρωτο
νεφελης, και γνοφου, και σαλπιγγων, και αστραπων, και των αλλων φοβητρων, ηκουσε
παρα του Θεου εκ μεσου του πυρος· Ἄκουε Ἰσραηλ· Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν·
ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι· εγω εν τωι ουρανωι ανω, και εν τηι γηι κατω, και πλην εμου
Θεος ουκ εστι· ταυτα ακουων ο Ἰσραηλ, μοσχον εχωνευσε, και Θεον ηθετησεν· ηγνοησε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

τον ∆εσποτην, απεγνω τον ευεργετην, και λεγει τωι Ἀαρων· Ποιησον ημιν θεους. Ει
θεους, δια τι ποιησον; πως θεοι τα γινομενα; Ουτως η κακια τυφλωττουσα, αυτη εαυτηι
μαχεται, και εαυτην αφανιζει. Εις εγενετο μοσχος, και βοαι ο αχαριστος Ἰσραηλ· Ουτοι οι
θεοι σου, Ἰσραηλ, οι εξαγαγοντες σε εκ γης Αιγυπτου. Ουτοι οι θεοι· ενα βλεπει μοσχον,
εν το γινομενον ειδωλον, δια τι ουν, Ουτοι οι θεοι; Ἵνα δειξηι, οτι ουχ ο βλεπει μονον
προσκυνει, αλλα πολυθεΐαν φανταζεται· την γνωμην ερμηνευει, ου το φαινομενον
κρινει. Ἵνα δε εις το προκειμενον επανελθωμεν παλιν, α ηκουσεν Ἰσραηλ, ο τοσουτοις
περιστοιχιζομενος θαυμασι, και τοσουτωι νομωι παιδαγωγουμενος, και ηρνησατο, ταυτα
η Ῥααβ αποκεκλεισμενη εν τωι πορνειωι κηρυττει· λεγει γαρ τοις κατασκοποις· Ἔγνωμεν
οσα εποιησεν ο Θεος υμων τοις Αιγυπτιοις. Ὁ Ἰουδαιος λεγει· Ουτοι οι θεοι σου οι
εξαγαγοντες σε εκ γης Αιγυπτου, και η πορνη, ου θεοις, αλλα Θεωι επιγραφει την
σωτηριαν. Ἔγνωμεν οσα ο Θεος υμων εποιησε τοις Αιγυπτιοις εν τηι ερημωι, και
ηκουσαμεν, και ετακη ημων η καρδια, και ισχυς εν ημιν ουκ εστιν. Ἔγνωμεν οσα ο Θεος
υμων εποιησε. Βλεπεις πως αναλαμβανει του νομοθετου το ρημα δια πιστεως; Και οιδα,
οτι ο Θεος υμων εν τωι ουρανωι ανω, και εν τηι γηι κατω, και πλην αυτου Θεος ουκ εστιν.
Εικων της Ἐκκλησιας η Ῥααβ της ποτε πεφυρμενης τηι πορνειαι των δαιμονων,
δεχομενης δε νυν τους του Χριστου κατασκοπους, ου τους παρα Ἰησου του Ναυη, αλλα
τους αποστολους τους παρα Ἰησου του αληθινου Σωτηρος απεσταλμενους. Ἔγνων,
φησιν, οτι ο Θεος υμων εν τωι ουρανωι ανω, και εν τηι γηι κατω, και πλην αυτου Θεος ουκ
εστι. Ταυτα παρελαβον οι Ἰουδαιοι, και ουκ εφυλαξαν· ταυτα ηκουσεν η Ἐκκλησια,
49.331 και διετηρησεν. Ἀξια τοινυν επαινου παντος Ῥααβ, η εικων της Ἐκκλησιας. ∆ια
τουτο και ο γενναιος Παυλος, καταμαθων αυτης το αξιωμα της πιστεως, και ουκ
αδοκιμον ηγησαμενος δια την προτεραν καταστασιν, αλλα δοκιμον δια την ενθεον
μεταβολην, συναριθμει αυτην τοις αγιοις πασι, και ειρηκως· Πιστει Ἄβελ θυσιαν
προσηνεγκε· πιστει Ἀβρααμ το και το εποιησε· πιστει Νωε κιβωτον ειργασατο· πιστει
Μωυσης τα και τα εποιησε και κατωρθωσε· και πολλων εφεξης μνησθεις αγιων, το
τελευταιον επηγαγε· Πιστει Ῥααβ η πορνη ου συναπωλετο τοις απειθησασι, δεξαμενη
τους κατασκοπους, και ετεραι οδωι εκβαλουσα. Και ορα πως μετα πολλης σοφιας εκερασε
την εαυτης ευγνωμοσυνην. Ὅτε γαρ απεσταλησαν παρα του βασιλεως ζητουντες τους
κατασκοπους, λεγουσιν αυτηι· Ει εισηλθον προς σε ανδρες; Ἡ δε προς αυτους· Ναι,
φησιν, εισηλθον. Πρωτον οικοδομει την αληθειαν, και ουτως επαγει το ψευδος.
Ουδεποτε γαρ καθ' αυτο το ψευδος πιστευεται, εαν μη προλαβον ενδειξηται την
αληθειαν· δια τουτο οι πιθανως ψευδομενοι πρωτον λεγουσι ταληθη και πασιν
ωμολογημενα, και τοτε επαγουσι τα ψευδη και αμφιβαλλομενα. Εισηλθον προς σε
κατασκοποι; Λεγει, Ναι· ει γαρ ειπεν εξ αρχης, Ου, προεκαλειτο εις ερευναν τους
επελθοντας· αλλα, Και εισηλθον, φησι, και εξηλθον τηιδε τηι οδωι, καταδιωξατε, και
καταληψεσθε αυτους. Ὢ καλου ψευδους· ω καλου δολου ου προδιδοντος τα θεια, αλλα
φυλαττοντος την ευσεβειαν. Ει τοινυν την Ῥααβ εκεινην η μετανοια σωτηριας
τοσαυτης ηξιωσε, και δια στοματος αγιων κηρυττεται, Ἰησου μεν του Ναυη βοωντος εν
τηι ερημωι· Ζητω Ῥααβ η πορνη, Παυλου δε λεγοντος, Πιστει Ῥααβ η πορνη ου
συναπωλετο τοις απειθησασι, ποσωι μαλλον ημεις, εαν προσαγωμεν την μετανοιαν,
δεξομεθα την σωτηριαν; Μετανοιας νυν ο παρων καιρος· πολυς γαρ ο φοβος των
επικειμενων ημιν αμαρτηματων, αν μη προλαβοι την τιμωριαν η μετανοια.
Προφθασωμεν το προσωπον αυτου εν εξομολογησει· σβεσωμεν την πυρκαιαν των
αμαρτηματων, ουχ υδασι πολλοις, αλλα μικροις δακρυσι. Πολυ το πυρ της αμαρτιας, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

ολιγωι δακρυωι σβεννυται· το γαρ δακρυον σβεννυσι πυρκαιαν αμαρτηματων, και
αποπλυνει δυσωδιαν αμαρτιας. Μαρτυρει ∆αυιδ ο μακαριος λεγων, και δεικνυων την
δυναμιν των δακρυων οσον ισχυει· Λουσω γαρ, φησι, καθ' εκαστην νυκτα την κλινην
μου, εν δακρυσι μου την στρωμνην μου βρεξω. Και μην ει την αφθονιαν εβουλετο δειξαι
των δακρυων, ηρκει το ειπειν· Ἐν δακρυσι μου την στρωμνην μου βρεξω. ∆ια τι ουν
προεταξε το, Λουσω; Ἵνα δειξηι οτι λουτρον εστι και καθαρσιον αμαρτηματων τα
δακρυα.
ʹ. Παντων των κακων αιτια τα αμαρτηματα. ∆ια τα αμαρτηματα λυπαι, δια τα
αμαρτηματα ταραχαι, δια τα αμαρτηματα πολεμοι, δια τα αμαρτηματα νοσοι, και παντα
οσα ημιν προσπιπτει δυσιατα παθη. Ὥσπερ ουν οι αριστοι των ιατρων ου τα φαινομενα
παθη εξεταζουσιν, αλλα την αιτιαν των φαινομενων επιζητουσιν· ουτω και ο Σωτηρ
βουλομενος δειξαι παντων των κακων των εν ανθρωποις αιτιαν την αμαρτιαν, φησι τωι
παραλελυμενωι το σωμα· επειδη ειδεν αυτον ο ιατρος των ψυχων προτερον την ψυχην
παραλυθεντα, και τοτε το σωμα, λεγει προς αυτον· Ἴδε, υγιης γεγονας, μηκετι
αμαρτανε, ινα μη χειρον τι σοι γενηται. Ουκουν και της προλαβουσης αῤρωστιας αιτιον
η αμαρτια· τουτο και ζημιας αιτιον· τουτο και λυπης, τουτο και συμφορας 49.332 απασης
υποθεσις γινεται. Πλην θαυμαζω εκεινο, πως την λυπην απ' αρχης τωι ανθρωπωι δους ο
Θεος δια την αμαρτιαν τηι αποφασει την αποφασιν λυει, και τηι καταδικηι την καταδικην
εκβαλλει· και οπως, ακουε. Ἐδοθη λυπη δια την αμαρτιαν, και δια λυπης λυεται
αμαρτια. Προσεχε ακριβως· τηι γυναικι απειλων ο Θεος, και δια την παραβασιν την
τιμωριαν επαγων, φησι προς αυτην· Ἐν λυπαις τεξηι τεκνα· και εδειξε καρπον της
αμαρτιας, την λυπην· αλλ', ω του μεγαλοδωρου! ο εδωκεν εις τιμωριαν, μετεβαλεν εις
σωτηριαν. Ἁμαρτια λυπην εγεννησε· λυπη την αμαρτιαν αναλωσε, και ωσπερ σκωληξ
απο του ξυλου τικτομενος, αυτο δαπαναι το ξυλον· ουτω και η λυπη τεχθεισα απο της
αμαρτιας, αναλισκει την αμαρτιαν, δια της μετανοιας προσαγομενη. ∆ια τουτο φησιν ο
Παυλος· Ἡ κατα Θεον λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν αμεταμελητον εργαζεται. Καλη η
λυπη τοις γνησιως μετανοουσι· πρεπει τοις αμαρτανουσι το υπερ της αμαρτιας πενθος·
Μακαριοι γαρ οι πενθουντες, οτι αυτοι παρακληθησονται. Πενθησον την αμαρτιαν, ινα
μη θρηνησηις την τιμωριαν· απολογησαι τωι κριτηι, πριν ελθηις εις το κριτηριον. Ἢ ουκ
οιδας, οτι παντες οι βουλομενοι δυσωπησαι τον κριτην, ουκ εν αυτηι τηι ετασει της δικης
θεραπευουσιν, αλλα πριν εισελθειν εις το κριτηριον, η δια φιλων, η δια προστατων, η δι'
ετερου τροπου τινος τον δικαστην θεραπευουσιν; Ουκουν και επι του Θεου εν τωι καιρωι
του βηματος ουκ εστι πεισαι τον δικαστην· προ δε του καιρου της κρισεως δυνατον
δυσωπησαι τον κριτην. ∆ιοπερ ελεγεν ο ∆αυΐδ· Προφθασωμεν το προσωπον αυτου εν
εξομολογησει. Ἐκει τον μεγαν κριτην ου παραλογιζεται ρητορων τεχνη· ου δυσωπει
δυναστεια· αξιωματι ου πειθεται· προσωπον ουκ αισχυνεται· χρημασιν ου διαφθειρεται,
αλλα φοβερα εστι και αδυσωπητος η δικαιοκρισια. Ἐνταυθα ουν τον κριτην
δυσωπησωμεν, και παρακαλεσωμεν· ενταυθα παντι σθενει καθικετευσωμεν, αλλ' ου
χρημασι· μαλλον δε, ει χρη ταληθη λεγειν, πειθεται και χρημασιν ο φιλανθρωπος, ουκ
αυτος δεχομενος, αλλα δια των πενητων. ∆ος πενομενωι χρηματα, και τον κριτην
εδυσωπησας. Ταυτα δε λεγω οικειουμενος υμας, επειδη μετανοια εκτος ελεημοσυνης
νεκρα εστι και απτερος· ου δυναται μετανοια πτερωθηναι, μη εχουσα πτερον
ελεημοσυνης. ∆ια τουτο τωι καλως μετανοησαντι Κορνηλιωι πτερον εγενετο της
ευσεβειας η ελεημοσυνη· Αι ελεημοσυναι σου γαρ, φησι, και αι προσευχαι σου εις
ουρανον ανεβησαν. Ὡς ει μη ειχε πτερον την ελεημοσυνην η μετανοια, ουκ αν εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

ουρανον εχωρησεν. Ἀνεωικται ουν σημερον εμπορειον ελεημοσυνης· ορωμεν γαρ τους
αιχμαλωτους και τους πενητας· ορωμεν τους εν αγοραι περιφερομενους, ορωμεν τους
βοωντας, ορωμεν τους δακρυοντας, ορωμεν τους στενοντας· πανηγυρις ημιν προκειται
θαυμαστη, πανηγυρεως δε ουδεν ετερον εστιν επαγγελμα, και τωι εμπορωι ουδεν ετερον
εστι φρονημα, η τα εν τοις ωνιοις ολιγου μεν αγορασαι, πολλου δε πωλησαι. Ουχ ουτος
των εμπορων εκαστου ο σκοπος; μη δι' ετερον τι επιβαλλεται τις τηι εμποριαι, η ινα τα
μικρου εωνημενα μεγαλου διαπωλησηι, και αρηι πολυπλασιαζομενην αυτωι την
εμποριαν; Τοιαυτην ουν πανηγυριν προεθηκεν ημιν ο Θεος· ολιγου τας δικαιοσυνας
αγορασον, ινα πολλου μεταπωλησηις εν τωι μελλοντι· ει γε δει μεταπρασιν ει49.333 πειν
την ανταποδοσιν. Ἐνταυθα δι' ολιγων αγοραζεται δικαιοσυνη, δι' ευτελους κλασματος
αρτου, δι' ευτελους ιματιου, δια ποτηριου ψυχρου· Ὃς ποτισηι ποτηριον ψυχρου, αμην
λεγω υμιν, φησιν ο της πνευματικης εμποριας διδασκαλος, ου μη απολεσηι τον μισθον
αυτου. Ποτηριον ψυχρου εμμισθον, ιματια και χρηματα διδομενα δι' ευεργεσιαν ουκ
εμμισθα; Τουναντιον μεν ουν και πολυμισθα. ∆ια τι ουν ποτηριον εμνημονευσε ψυχρου;
Ἀδαπανον ειπεν ελεημοσυνην· τωι γαρ ψυχρωι ουτε ξυλον αναλισκεις, ουτε ετερον τι
προσδαπαναις. Ει δ' οπου αδαπανος η δοσις, τοσαυτη της ευεργεσιας η χαρις, ενθα
ιματιων αφθονια, χρηματων χορηγια, των αλλων αγαθων η περιουσια, ποσον
απεκδεχεσθαι χρη μισθον παρα του δικαιου κριτου; Ἐν οσωι ουν προκεινται αι αρεται
ολιγου πωλουμεναι, παρα του μεγαλοδωρου λαβωμεν, αρπασωμεν, αγορασωμεν. Οι
διψωντες, φησι, πορευεσθε εφ' υδωρ, και οσοι μη εχετε αργυριον, βαδισαντες
αγορασατε. Ἐν οσωι προκειται η πανηγυρις, αγορασωμεν ελεημοσυνας, μαλλον δε δια
της ελεημοσυνης αγορασωμεν την σωτηριαν. Χριστον ενδυεις, πτωχον ενδυων. Ταυτα,
φησιν, οιδα καλως και ακριβως· ταυτα προμεμαθηκα, ου συ πρωτος εδιδαξας· ου παρα
σου τουτο πρωτον ακηκοαμεν· ου ξενα κηρυττεις, αλλ' α πολλακις ημας πολλοι των
παροντων εδιδαξαν. Οιδα και αυτος, οιδα, οτι ταυτα και τα τοιαυτα πολλακις
μεμαθηκατε, αλλ' ειθε πολλακις μαθοντες, καν ολιγον το καλον ειργαζωμεθα. Ὁ ελεων
πτωχον δανειζει Θεωι. Θεωι δανεισωμεν την ελεημοσυνην, ινα παρ' αυτου λαβωμεν
φιλανθρωπιας αντιδοσιν. Ἀλλ' ω του σοφωτατου ρηματος.! Ὁ ελεων πτωχον δανειζει
Θεωι. ∆ια τι ουν ουκ ειπεν, Ὁ ελεων πτωχον διδωσι Θεωι, αλλα, ∆ανειζει; Οιδεν η Γραφη
την ημετεραν πλεονεξιαν· προσεσχεν οτι η απληστια ημων προς πλεονεξιαν βλεπουσα
τον πλεονασμον ζητει. Και δια τουτο ουκ ειπεν απλως· Ὁ ελεων πτωχον διδωσι Θεωι,
ινα μη απλην την αντιμισθιαν νομισηις· αλλ' Ὁ ελεων πτωχον δανειζει Θεωι. Ει
δανειζεται Θεος παρ' ημων, αρα χρεωστης ημων εστι. Τι ουν θελεις αυτον εχειν, κριτην
η χρεωστην; Ὁ χρεωστης αιδειται τον δανεισαντα· ο κριτης ου δυσωπειται τον
δανειζομενον.
ζʹ. Ἀναγκαιον δε και καθ' ετερον τροπον ιδειν, τινος ενεκεν ο Θεος ειπεν, οτι
Ἐμοι δανειζει ο διδους πτωχωι. Ἐπειδη ειδεν ημων την πλεονεξιαν ρεπουσαν εις
πλεονασμον, ως εφθην ειπων, και μηδαμου τον χρηματα εχοντα δανειζειν θελοντα
ανευ ασφαλειας· απαιτει γαρ ο δανειζων η υποθηκην, η ενεχυρα, η τον αντιφωνουντα,
και δια των τριων τουτων ασφαλειων εμπιστευει τα εαυτου χρηματα, η εγγυας
δεχομενος, ως εφθην ειπων, η υποθηκην πραγματων, η ενεχυρα· επειδη ουν ειδεν ο
Θεος, οτι εκτος τουτων ουδεις δανειζει, ουδε εις φιλανθρωπιαν βλεπει, αλλ' εις μονον
το κερδος οραι, παντων δε τουτων ερημος ο πτωχος, ουχ υποθηκην εχων· ου κεκτηται
γαρ ουδεν· ουκ ενεχυρα φερων· γεγυμνωται γαρ· ου τον αντιφωνουντα παρεχων·
απιστειται γαρ δια την αποριαν· ως ουν ειδεν αυτον διακινδυνευοντα τηι αποριαι, και τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

εχοντα χρηματα κινδυνευοντα δια την απανθρωπιαν, μεσον εαυτον παρενεθηκεν,
εχεγγυον μεν τωι πενητι, ενεχυρον δε τωι δανειζοντι. Ἀπιστεις τουτωι, φησι, δια την
αποριαν, εμοι πιστευσον δια την αφθονιαν. Ειδε τον πτωχον, και ηλεησεν· ειδε τον
πτωχον, και ου παρειδεν, αλλ' εαυτον εδωκεν ενεχυρον τωι μηδεν 49.334 εχοντι, και τωι
απορωι παρεστη δια πολλην αγαθοτητα, επαληθευοντος του μακαριου ∆αυιδ τηι
φιλανθρωπιαι ταυτηι, και λεγοντος· Ὅτι παρεστη εκ δεξιων πενητος. Ὁ ελεων πτωχον
δανειζει Θεωι. Θαρσει, φησιν, εμοι δανειζεις. Και τι τοσουτον κερδαινω σοι δανειζων;
Μαλιστα μεν ουν παρανομωτατον παρα Θεου λογον απαιτειν· πλην ινα συγκαταβω σου
τηι ανομιαι, και λυσω τηι φιλανθρωπιαι την αποτομιαν, αντεξετασωμεν προς ταυτα.
∆ανειζων τοις αλλοις τι κερδαινεις; τι παρ' αυτων εις πλεονασμον επιζητεις; ουχ
εκατοστην, εαν την εννομον ζητησηις; Ἐαν δε πλεονασηις την απληστιαν, διπλην και
τριπλην καρπωσηι την αδικιαν. Ἐγω δε σου νικω την πλεονεξιαν· υπερβαινω σου την
ορεξιν της απληστιας· καλυπτω τηι εμηι αφθονιαι την σην αμετριαν. Συ εκατοστην ζητεις,
εγω δε εκατονταπλασιονα διδωμι σοι. Ειτα δανειζηι, Κυριε· και δανειζηι παρ' εμου
ενταυθα την εις τον πτωχον ελεημοσυνην, ινα ποτε μοι ταυτα αποδωις; Ἀπαιτω τα
συμφωνα, στηριξαι βουλομενος το συναλλαγμα. ∆ος μοι της αντιδοσεως τον καιρον·
ορισον της αποληψεως την προθεσμιαν. Μαλιστα μεν ουν τουτο περιττον· Πιστος γαρ
Κυριος εν πασι τοις λογοις αυτου. Ἐπειδη δε εθος και σκοπος τωι δανειζομενωι
ευγνωμονως, χρονους μετρειν, και ημερας οριζειν, ακουε ποτε και που σοι την οφειλην
αποδιδωσιν ο δια του πτωχου δανεισαμενος. Ὅταν καθισηι ο Υιος του ανθρωπου επι
θρονου δοξης αυτου, και στησηι τα μεν προβατα εκ δεξιων αυτου, τα δε εριφια εξ
ευωνυμων, και ερει τοις εκ δεξιων· ενταυθα προσεχε πως ο χρεωστης ευγνωμων περι
τον δανεισαντα, πως ο δανεισαμενος μετα πολλης χαριτος αποδιδωσι· ∆ευτε οι
ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο
καταβολης κοσμου. Ὑπερ τινων; Ὅτι επεινασα, και εδωκατε μοι φαγειν· εδιψησα, και
εποτισατε με· γυμνος ημην, και ενεδυσατε με· εν φυλακηι, και ηλθετε προς με· ασθενης
ημην, και επεσκεψασθε με· ξενος ημην, και συνηγαγετε με. Ειτα οι καλως εν καιρωι
διακονησαντες, εις την οικειαν ασθενειαν αφορωντες, και εις την αξιαν του
δανεισαμενου, λεγουσι· Κυριε, ποτε σε ειδομεν πεινωντα, και εθρεψαμεν; η διψωντα,
και εποτισαμεν; εις ον οι οφθαλμοι παντων ελπιζουσι, και συ διδως την τροφην αυτων
εν αφθονιαι; Ὢ της πολλης αγαθοτητος! κρυπτει την αξιαν δια φιλανθρωπιαν· Ἐπεινασα
γαρ και εδωκατε μοι φαγειν· ω της πολλης αγαθοτητος, ω της αμετρου χρηστοτητος! ο
διδους τροφην πασηι σαρκι, και ανοιγων τας χειρας, και εμπιπλων παν ζωον ευδοκιας,
Ἐπεινων, φησι, και εδωκατε μοι φαγειν· ου της αξιας ελαττουμενης, αλλα της
φιλανθρωπιας τους πτωχους εγγυωμενης. Ἐδιψησα, και εποτισατε με. Τις ο ταυτα
λεγων; Ὁ λιμναις και ποταμοις και πηγαις των υδατων την φυσιν εγχεων· ο δια των
Ευαγγελιων φασκων, οτι Ὁ πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η Γραφη, ποταμοι εκ κοιλιας
αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος· ο ειπων, Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω.
Ἀλλα, Γυμνος ημην, 49.335 φησι, και ενεδυσατε με. Ἐνεδυσαμεν τον ενδυοντα τον
ουρανον εν νεφελαις, τον ενδυοντα την Ἐκκλησιαν απασαν, και την οικουμενην. Ὅσοι
γαρ εις Χριστον εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυσασθε. Ἐν φυλακηι ημην· εν φυλακηι συ ο
εξαγων πεπεδημενους; Ἑρμηνευσον α λαλεις· η γαρ αξια αρνειται τα λεγομενα. Ποτε σε
ειδομεν εν ενδειαι τοσαυτηι; ποτε ταυτα πεποιηκαμεν; Ἐφ' οσον, φησιν, ενι τουτων των
ελαχιστων πεποιηκατε, εμοι εποιησατε. Μη ουκ αληθης ο λογος, οτι Ὁ ελεων πτωχον
δανειζει Θεωι; Και ορα το θαυμαστον· ουδεν ετερον υπεμνησεν εργον αρετης η τουτο·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

καιτοι εδυνατο ειπειν· ∆ευτε οι ευλογημενοι, οτι εσωφρονησατε, οτι επαρθενευσατε, οτι
αγγελικην πολιτειαν ανελαβετε· αλλα σιωπαι ταυτα, ουχ οτι αναξια μνημης, αλλ' ως
δευτερα φιλανθρωπιας. Ἀλλ' ωσπερ τουτοις τοις εκ δεξιων δια την φιλανθρωπιαν
εδειξε δεδωρημενην την βασιλειαν· ουτω και τοις εξ αριστερων δια την ακαρπιαν
ηπειλησε την τιμωριαν. Πορευεσθε οι κατηιραμενοι εις το σκοτος το εξωτερον, το
ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου. ∆ια τι; υπερ τινος; Ὅτι επεινων, και
ουκ εδωκατε μοι φαγειν. Ουκ ειπεν Ὅτι επορνευσατε, οτι εμοιχευσατε, οτι εκλεψατε, οτι
εψευδομαρτυρησατε, οτι επιωρκησατε· κακα μεν ομολογουμενως και ταυτα, αλλα της
απανθρωπιας κατωτερα και της ανελεημοσυνης. ∆ια τι δε, ω Κυριε, ουκ αλλων οδων
φερεις μνημην; Ου κρινω, φησι, την αμαρτιαν, αλλα την απανθρωπιαν· ου κρινω τους
αμαρτησαντας, αλλα τους μη μετανοησαντας· υπερ απανθρωπιας υμας καταδικαζω, οτι
εχοντες τοσουτον και τηλικουτον φαρμακον σωτηριας, την ελεημοσυνην, εν ηι
εξηλειφετο παντα τα αμαρτηματα, παρηκατε τοσαυτην ευεργεσιαν. Ὀνειδιζω τοινυν
την απανθρωπιαν ως ριζαν κακιας και πασης ασεβειας· επαινω την φιλανθρωπιαν ως
ριζαν παντων των αγαθων, και απειλω τοις μεν πυρ αιωνιον, τοις δε βασιλειαν
ουρανων επαγγελλομαι. Καλαι σου, ω ∆εσποτα, και αι επαγγελιαι· καλη σου και η
προσδοκωμενη βασιλεια, και η γεεννα παλιν απειλουμενη· η μεν προτρε49.336 πομενη,
η δε εκφοβουσα· προτρεπεται γαρ καλως η βασιλεια, φοβει δε χρησιμως η γεεννα.
Ἀπειλει γαρ γεενναν ο Θεος, ουχ ινα εις γεενναν εμβαληι, αλλ' ινα γεεννης απαλλαξηι. Ει
γαρ εβουλετο κολασαι, ουκ αν προηπειλησεν, ινα ασφαλισαμενοι φυγωμεν τα
απειλουμενα. Ἀπειλει την τιμωριαν, ινα φυγωμεν την πειραν της τιμωριας· φοβει τωι
λογωι, ινα μη κολασηι τωι εργωι. ∆ανεισωμεν τοινυν τωι Θεωι την φιλανθρωπιαν,
δανεισωμεν, ινα ευρωμεν αυτον χρεωστην, ως εφθην ειπων, και μη δικαστην· αιδειται
γαρ ο χρεωστης τον δανεισαντα, αιδειται αυτον και δυσωπειται. Ἐαν απελθηι δανειστης
εις θυραν χρεωστου, εαν μεν ηι απορος, φευγει· εαν δε ευπορος, μετα παῤρησιας δεχεται
αυτον. Ὅρα δε μοι και ετερον θαυμα του δικαιου κριτου εκ των ανθρωπινων
παρατιθεμενον· εαν τινι εν πενιαι καθεστωτι δανεισηις, προελθηι δε εις ευθηνιαν ο
δανεισαμενος, και δυνηται σοι λοιπον αποδουναι το χρεος, λανθανει τους πολλους, και
αποδιδωσιν, ινα μη αισχυνηται επι τηι προτεραι καταστασει· και χαριτας μεν ομολογει,
κρυπτει δε την ευεργεσιαν, την προτεραν ενδειαν αισχυνομενος. Ὁ δε Θεος ουχ ουτω
ποιει, αλλ' εν κρυπτωι δανειζομενος, παῤρησιαι το χρεος αποδιδωσιν. Ὅτε μεν γαρ
λαμβανει, δια λανθανουσης ελεημοσυνης· οτε δε αποδιδωσιν, επ' οψεσι πασης της
δημιουργιας αποδιδωσιν. Ἀλλ' ερει τις ισως· ∆ια τι δε ολως ωσπερ εμοι τωι πλουσιωι
δεδωκεν, ουχι και τωι πενητι παραπλησιως δεδωκεν; Ἐδυνατο μεν και σοι δουναι
ομοιως, και τωι πενητι, αλλ' ουκ ηθελησεν ουτε σου ακαρπον ειναι τον πλουτον, ουτε
εκεινου αμισθον την πενιαν. Σοι τωι πλουτουντι δεδωκε πλουτειν ελεημοσυνηι, και
σκορπιζειν εν δικαιοσυνηι· Ἐσκορπισε γαρ· εδωκε τοις πενησιν· η δικαιοσυνη αυτου
μενει εις τον αιωνα. Ὁραις, οτι ο πλουσιος εκ της ελεημοσυνης θησαυριζει δικαιοσυνην
αιωνιον; ορα παλιν και τον πενητα· επειδη ουκ εχει πλουτον, ωι εργασηται δικαιοσυνην,
εχει πενιαν, εξ ης καρπουται υπομονην αιωνιον· Ἡ γαρ υπομονη των πενητων ουκ
απολειται εις τον αιωνα· εν Χριστωι τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΠΕΡΙ ΜΕΤΑΝΟΙΑΣ.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

Ὁμιλια ηʹ.
αʹ. Ει και χθες υμων απελειφθην, αλλ' ουχ εκων, αλλ' αναγκασθεις· απελειφθην
δε σωματι, ου γνωμηι· απελειφθην απουσιαι σαρκος, ου διαθεσει διανοιας. Και γαρ
περιεπλεκομην, προς ο εδυναμην, απαντας υμας, και επι της διανοιας εφερον. Παλιν,
αδελφοι, την προσκαιρον ταυτην νοσον παρεντες, περισσοτερως εσπουδασαμεν το
προσωπον υμων ιδειν· ετι γαρ τα λειψανα της αῤρωστιας εχων εδραμον προς την
υμετεραν αγαπην. Οι μεν γαρ αῤρωστουντες λουτρα και βαλανεια μετα την αῤρωστιαν
ζητουσιν· εγω δε τα ποθουμενα υμων προσωπα αξιον ηγησαμην θεασασθαι, και την
οφειλομενην επιθυμιαν της ακροασεως αποπληρωσαι, το πελαγος τουτο το μεγα, και
αλμην ουκ εχον, την θαλατταν ταυτην την κυματων απηλλαγμενην. Ἦλθον υμων την
αρουραν την κεκαθαρμενην ιδειν. Τις γαρ τοιουτος λι49.336 μην, οιος η Ἐκκλησια; τις
τοιουτος παραδεισος, ως η συνοδος η υμετερα; Ουκ εστιν ενταυθα οφις επιβουλευων,
αλλ' ο Χριστος μυσταγωγων· ουκ εστιν Ευα υποσκελιζουσα, αλλ' η Ἐκκλησια ορθουσα·
ουκ εστιν ενταυθα φυλλα δενδρων, αλλ' ο καρπος του πνευματος· ουκ εστιν ενταυθα
φραγμος ακανθων, αλλ' αμπελος ευθηνουσα. Ἐαν δε ακανθαν ευρω, εις ελαιαν
μεταφερω· ου γαρ αποριαι φυσεως τα ενταυθα, αλλ' ελευθεριαι προαιρεσεως τετιμηται·
εαν δε λυκον ευρω, προβατον ποιω, ου την φυσιν μεταβαλλων, αλλα την προαιρεσιν
μεταφερων. ∆ια τουτο ουκ αν αμαρτοι τις της κιβωτου την Ἐκκλησιαν μειζονα
προσειπων. Ἡ μεν γαρ κιβωτος παρελαμβανε τα ζωα, και εφυλαττε ζωα, η δε Ἐκκλησια
παραλαμβανει τα ζωα και μεταβαλλει. Οιον τι λεγω· Εισηλθεν εκει ιεραξ, και εξηλθεν
ιεραξ· εισηλθε λυκος, και εξηλθε λυκος· εισηλθε τις ιεραξ ενταυθα, και εξερχεται
περιστερα· εισερχεται λυκος, και εξερχεται προ49.337 βατον· εισερχεται οφις, και
εξερχεται αρνιον, ου της φυσεως μεταβαλλομενης, αλλα της κακιας ελαυνομενης. ∆ια
τουτο συνεχως τον περι μετανοιας κινω λογον. Ἡ γαρ μετανοια, δεινη και φοβερα τωι
αμαρτωλωι, φαρμακον των πλημμεληματων, δαπανημα των παρανομιων, αναλωμα των
δακρυων, παῤρησια προς τον Θεον, οπλον κατα του διαβολου, μαχαιρα αποτεμνουσα
αυτου την κεφαλην, σωτηριας ελπις, απογνωσεως αναιρεσις· αυτη τον ουρανον ανοιγει,
αυτη εις τον παραδεισον εισαγει, αυτη του διαβολου περιγινεται δια δη τουτο συνεχως
τον περι τουτου κινω λογον, ωσπερ και το θαῤρειν ποιει υποσκελιζεσθαι. Ἁμαρτωλος ει;
μη απογνωις· ου παυομαι συνεχως ταυτα επαλειφων τα φαρμακα· και γαρ οιδα ηλικον
οπλον εστι κατα του διαβολου το μη απογινωσκειν υμας. Ἂν εχηις αμαρτηματα, μη
απογνωις· ου παυομαι ταυτα συνεχως λεγων· καν καθ' ημεραν αμαρτανηις, καθ' ημεραν
μετανοει· και οπερ εν ταις παλαιαις ποιουμεν οικιαις, οταν σαθρωθωσιν, υπεξαιρουμεθα
τα σεσαθρωμενα, και καινα επισκευαζομεν, και ουδεποτε συνεχους επιμελειας
επιλανθανομεθα· τουτο και εν ημιν ποιωμεν. Ει επαλαιωθης σημερον απο της αμαρτιας,
ανακαινισον σεαυτον απο της μετανοιας. Και ενι, φησι, μετανοησαντα σωθηναι; Και
πανυ ενι. Παντα τον βιον εν αμαρτιαις διετριψα, και εαν μετανοησω, σωζομαι; Πανυ.
Ποθεν δηλον; Ἀπο της του ∆εσποτου σου φιλανθρωπιας. Μη γαρ τηι μετανοιαι σου
θαῤρω; μη γαρ η μετανοια σου ισχυει τοσαυτα κακα αποσμηξασθαι; Ει η μετανοια μονη
ην, εικοτως εφοβου· επειδη δε τηι μετανοιαι κεραννυται Θεου φιλανθρωπια, θαῤρει·
Θεου γαρ φιλανθρωπιας μετρον ουκ εστιν, ουδε λογωι ερμηνευθηναι δυναται αυτου η
αγαθοτης. Ἡ μεν γαρ ση κακια μετρον εχει, το δε φαρμακον μετρον ουκ εχει· η ση κακια
οια εαν ηι, ανθρωπινη εστι κακια, η δε του Θεου φιλανθρωπια αφατος· και θαῤρει, οτι
περιγινεται σου της κακιας. Ἐννοησον σπινθηρα εις πελαγος εμπεσοντα· μη δυναται
στηναι η φανηναι; Ὅσον σπινθηρ προς πελαγος, τοσουτον κακια προς την του Θεου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

φιλανθρωπιαν· μαλλον δε ουδε τοσουτον, αλλα πολλωι πλεον. Το μεν γαρ πελαγος, καν
μεγα ηι, μετρον εχει· η δε του Θεου φιλανθρωπια απεριοριστος. Ταυτα λεγω, ουχ ινα
υμας ραιθυμοτερους εργασωμαι, αλλ' ινα σπουδαιοτερους καταστησω. Παρηινεσα
πολλακις εις θεατρον μη αναβαινειν· ηκουσας, ουκ επεισθης· ανεβης εις το θεατρον,
παρηκουσας μου του λογου· μη αισχυνθηις παλιν εισελθειν, και ακουσαι. Ἤκουσα, και
ουκ ετηρησα, πως δυναμαι παλιν εισελθειν; Τεως αυτο τουτο οιδας, οτι ουκ ετηρησας·
τεως αισχυνηι, τεως ερυθριαις, τεως μηδενος σε ελεγχοντος τον χαλινον περιφερεις,
τεως τον λογον μου εχεις εῤριζωμενον, τεως μη φαινομενου η διδασκαλια μου καθαιρει
σε. Ουκ ετηρησας, κατεγνως σεαυτου; εις το ημισυ ετηρησας, καν μη τηρησηις, ειπηις δε,
Ουκ ετηρησα· ο γαρ καταγνους εαυτου επι τωι μη τηρησαι, επι το τηρησαι σπουδαζει.
Ἐθεωρησας; ειργασω παρανομιαν; αιχμαλωτος εγενου της πορνης; κατεβης απο του
θεατρου; παλιν 49.338 εμνησθης; ηισχυνθης; προσελθε. Ἐλυπηθης; παρακαλεσον τον
Θεον· ανεστης μεχρι τουτου. Ουαι μοι, ηκουσα, και ουκ ετηρησα· πως εισελθω εις την
εκκλησιαν; πως παλιν ακουσω; Μαλλον εισελθε, επειδη ουκ ετηρησας, ινα παλιν
ακουσας τηρησηις. Φαρμακον εαν επιθηι σοι ο ιατρος, και μη καθαρισηι σε, αλλην ημεραν
ουκ επιτιθησιν αυτο παλιν; Ἔστι τις δρυοτομος· θελετω τεμνειν δρυν, λαμβανει αξινην,
κοπτει την ριζαν· εαν δωι μιαν πληγην, και μη πεσηι το ακαρπον δενδρον, ου διδωσιν
αλλην πληγην, ου την τεταρτην, ου την πεμπτην, ου την δεκατην; Ουτω και συ ποιει·
δρυς εστιν η πορνη, ακαρπον δενδρον, βαλανους εκφερουσα χοιρων αλογων τροφην· εν
πολλωι χρονωι εῤριζωθη εν τηι διανοιαι σου, εν τηι περιβοληι των δενδρων κατεβαλε σου
το συνειδος· ο λογος μου αξινη εστιν. Ἤκουσας μιαν ημεραν· πως εις μιαν ημεραν
πιπτει η τοσουτωι χρονωι εῤριζωμενη; Ἐαν γαρ δις, εαν γαρ τρις, εαν γαρ εκατοντακις,
εαν γαρ μυριακις, ουκ εστι θαυμαστον· μονον εκκοψον πραγμα πονηρον και ισχυρον,
συνηθειαν πονηραν. Μαννα ησθιον οι Ἰουδαιοι, και κρομμυα εζητουν τα εν Αιγυπτωι·
Καλως ην ημιν εν Αιγυπτωι· ουτως αισχρον πραγμα συνηθεια και κακιστον. Καν γαρ εις
δεκα ημερας κατορθωσηις, εαν γαρ εις εικοσιν, εαν γαρ εις τριακοντα, ουκ αγαπω, ου
χαριν εχω, ου περιπτυσσομαι σε· μονον μη αποκαμηις, αλλα αισχυνου και καταγινωσκε.
βʹ. Παλιν διελεχθην περι αγαπης· ηκουσας, απηλθες και ηρπασας; ουκ επεδειξω
δια των εργων τον λογον; Μη αισχυνθηις παλιν εισελθειν εις την εκκλησιαν· αισχυνου
αμαρτανων, μη αισχυνου μετανοων. Προσεχε τι εποιησε σοι ο διαβολος. ∆υο ταυτα
εστιν, αμαρτια και μετανοια· αμαρτια τραυμα, μετανοια φαρμακον. Ὥσπερ γαρ εν τωι
σωματι τραυματα και φαρμακα· ουτω και εν τηι ψυχηι αμαρτηματα και μετανοια· αλλ' η
αμαρτια την αισχυνην εχει, η δε μετανοια την παῤρησιαν κεκτηται. Προσεχε μοι μετα
ακριβειας, παρακαλω, ινα μη την ταξιν συγχεων απολεσηις την ωφελειαν. Ἔστι τραυμα
και φαρμακον, αμαρτια και μετανοια· το τραυμα η αμαρτια, το φαρμακον η μετανοια· εν
τωι τραυματι σηπεδων, εν τωι φαρμακωι καθαρισμος σηπεδονος· εν τηι αμαρτιαι σηπεδων,
εν τηι αμαρτιαι ονειδος, εν τηι αμαρτιαι γελως· εν τηι μετανοιαι παῤρησια, εν τηι μετανοιαι
ελευθερια, εν τηι μετανοιαι καθαρισμος αμαρτηματος. Προσεχε μετα ακριβειας. Τηι
αμαρτιαι αισχυνη επεται, τηι μετανοιαι παῤρησια ακολουθει. Προσεσχες ωι λεγω; Την
ταξιν ο Σατανας αντεστρεψε, και εδωκε την παῤρησιαν τηι αμαρτιαι, και την αισχυνην τηι
μετανοιαι. Ουκ αφισταμαι εως εσπερας, εως ου αυτο λυσω· δει με την υποσχεσιν
πληρωσαι· αμηχανον με αποστηναι. Ἔστι τραυμα και φαρμακον· το τραυμα την
σηπεδονα εχει, το φαρμακον τον καθαρισμον της σηπεδονος κεκτηται. Μη εν τωι
φαρμακωι σηπεδων; μη εν τωι τραυματι ιασις; ουκ εχει ταυτα την οικειαν ταξιν, κακεινα
την οικειαν; μη δυναται μεταβηναι τουτο προς εκεινο, η εκεινο προς τουτο; Ουδαμως.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

Ἔλθωμεν λοιπον επι της ψυχης των αμαρτηματων. Ἡ αμαρτια την αισχυνην εχει, η
αμαρτια το ονειδος εχει, και την ατιμιαν συγκεκληρωμενην· η μετανοια την παῤρησιαν
εχει, η μετανοια την νηστειαν 49.339 εχει, η μετανοια την δικαιοσυνην κεκτηται· Λεγε
γαρ τας ανομιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις· και, ∆ικαιος εαυτου κατηγορος εν
πρωτολογιαι. Ειδως ουν ο Σατανας, οτι η μεν αμαρτια εχει την αισχυνην, πραγμα ικανως
αποκρουσαι τον αμαρτανοντα δυναμενον, η δε μετανοια εχει την παῤρησιαν, πραγμα
ικανον επισπασασθαι τον μετανοουντα, ενηλλαξε την ταξιν, και εδωκε την αισχυνην τηι
μετανοιαι, και την παῤρησιαν τηι αμαρτιαι. Ποθεν τουτο; εγω λεγω. Ἁλισκεται τις υπο
επιθυμιας χαλεπης προς πανδημον πορνην· ακολουθει τηι πορνηι ως αιχμαλωτος·
εισερχεται εις το καταγωγιον· ουκ αισχυνομενος, ουκ ερυθριων συμπλεκεται τηι πορνηι,
πραττει την αμαρτιαν· ουδαμου αισχυνη αυτωι, ουδαμου ερυθριαι· εξερχεται εκειθεν
μετα το τελος της αμαρτιας, και ινα μετανοησηι αισχυνεται. Ἄθλιε, οτε περιεπλεκου τηι
πορνηι, ουκ ηισχυνου, αλλ' οτε ηλθες μετανοησαι, τοτε αισχυνηι; Αισχυνεται, ειπε; εις τι
οτε επορνευσεν ουκ ηισχυνετο; Το πραγμα πραττει, και ουκ αισχυνεται, και το ρημα
ερυθριαι; ∆ιαβολου δε εστι κακουργια αυτη. Ἐν τηι αμαρτιαι ουκ αφιησιν αυτον
αισχυνεσθαι, αλλα δημοσιευεσθαι· οιδε γαρ, οτι εαν αισχυνθηι, φευγει την αμαρτιαν· εν
τηι μετανοιαι ποιει αυτον αισχυνεσθαι, οιδε γαρ οτι αισχυνομενος ου μετανοει. ∆υο κακα
ποιει, και εις την αμαρτιαν ελκει, και την μετανοιαν επεχει. Τι αισχυνηι λοιπον; Ὅτε
επορνευες, ουκ ηισχυνου· οτε το φαρμακον επιτιθης, αισχυνηι; οτε απαλλαττεις εαυτον
αμαρτιας, αισχυνηι; Τοτε ωφειλες αισχυνεσθαι, τοτε εδει σε αισχυνεσθαι, οτε ημαρτανες.
Ὅτε εγινου αμαρτωλος, ουκ ηισχυνου· οτε γινηι δικαιος, αισχυνηι; Λεγε τας ανομιας σου
πρωτος, ινα δικαιωθηις. Ὦ φιλανθρωπια ∆εσποτου. Ουκ ειπεν, Ἵνα μη κολασθηις, αλλ'
Ἵνα δικαιωθηις· ουκ ηρκει αυτωι, οτι ου κολαζεις αυτον, ετι και δικαιον ποιεις; Και πανυ.
Ἀλλα προσεχε μετα ακριβειας τωι λογωι. ∆ικαιον αυτον ποιω. Και που τουτο εποιησεν;
Ἐπι του ληιστου, ινα ειπηι μονον εκεινο, Ουδε φοβηι συ τον Θεον, τωι εταιρωι αυτου. Και
ημεις μεν δικαιως· αξια γαρ ων επραξαμεν απολαμβανομεν. Λεγει προς αυτον ο Σωτηρ·
Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι. Ουκ ειπεν, Ἀπαλλαττω σε κολασεως και
τιμωριας, αλλ' εις τον παραδεισον εισαγει αυτον δικαιον. Ειδες απο εξομολογησεως
δικαιον γενομενον; Πολυ φιλανθρωπος εστιν ο Θεος· Υιου ουκ εφεισατο, ινα δουλου
φεισηται· παρεδωκε τον Μονογενη, ινα αγορασηι δουλους αγνωμονας· το αιμα του Υιου
αυτου τιμην κατεβαλεν. Ὦ φιλανθρωπια ∆εσποτου. Και μη μοι λεγε παλιν· Ἥμαρτον
πολλα, και πως δυνησομαι σωθηναι; Συ ου δυνασαι, ο ∆εσποτης σου δυναται, και ουτως
ως εξαλειψαι τα αμαρτηματα. Προσεχε μετα ακριβειας τωι λογωι· ουτως εξαλειφει τα
αμαρτηματα, ως μητε ιχνος αυτων μειναι. Ἐπι μεν γαρ των σωματων ουκ ενι τουτο,
αλλα καν μυριακις σπουδασηι ο ιατρος, καν φαρμακα επιθηι τωι τραυματι, το μεν τραυμα
ηφανισεν· αλλα πολλακις επληγη τις εις την οψιν, και το μεν τραυμα διωρθωσεν, η δε
ουλη εναπεμεινεν, ελεγχον του τραυματος περιφερουσα την αμορφιαν της οψεως· και
φιλονεικει μυρια ο ιατρος εξαλειψαι και την ουλην, ου δυναται δε· αντιπιπτει γαρ αυτωι
η ασθενεια της φυσεως, και 49.340 το ανισχυρον της τεχνης, και το ευτελες των
φαρμακων. Ὁ δε Θεος οταν εξαλειφηι τα αμαρτηματα, ουδε ουλην αφιησιν, ουδε ιχνος
συγχωρει μειναι, αλλα μετα της υγιειας και την ευμορφιαν χαριζεται, μετα της
απαλλαγης της κολασεως και δικαιοσυνην διδωσι, και ποιει τον ημαρτηκοτα ισον ειναι
τωι μη ημαρτηκοτι. Ἀναιρει γαρ το αμαρτημα, και ποιει αυτο μηδε ειναι, μηδε γεγονεναι·
ουτω καθολου αυτο αναιρει· ουκ ουλη, ουκ ιχνος, ουκ ελεγχος, ου δειγμα.
γʹ. Και ποθεν δηλον τουτο; Ὧν γαρ εγω λεγω, και τας αποδειξεις οφειλω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

παρασχεσθαι, ωστε μη αποφαινεσθαι μονον, αλλ' αποδεικνυναι απο των Γραφων, ινα
ασφαλης μεινηι η πληροφορια. Εισαγω ουν υμιν ανθρωπους τετραυματισμενους, δημον
ολοκληρον, ελκων γεμοντας, σηπεδονος, σκωληκων, ολον τραυμα οντας, ολον ελκος,
και ουτω δυναμενους θεραπευθηναι, ως μη μειναι ουλην, ως μη μειναι ιχνος, ως μη
μειναι δειγμα· ουχ εν εχοντας τραυμα, ου δυο, ου τρια, ου τεσσαρα, αλλ' απο ποδων εως
κεφαλης τραυμα οντας. Προσεχε μετα ακριβειας τωι λογωι· κοινος γαρ ο λογος ουτος
ημων και σωτηριος. Φαρμακα κατασκευαζω των ιατρων βελτιονα, οια ουτε βασιλεις
κατασκευασαι δυνανται. Βασιλευς τι δυναται; ∆εσμωτηριου εκβαλειν, γεεννης δε
ελευθερωσαι ου δυναται· χρηματα χαρισασθαι, ψυχην δε σωσαι ου δυναται. Ἀλλα τηι
χειρι της μετανοιας υμας εγχειριζω, ινα μαθητε αυτης την δυναμιν, ινα μαθητε αυτης
την ισχυν, ινα μαθητε οτι ου περιγινεται αυτης αμαρτημα, ουδε εστι παρανομια
ισχυουσα περιγενεσθαι αυτης της δυναμεως. Τεως εισαγω ουχ ενα, ου δυο, ου τρεις,
αλλα χιλιαδας πολλας ηλκωμενας, τετραυματισμενας, μυριων αμαρτηματων γεμουσας,
απο της μετανοιας δυναμενας σωθηναι, ως μηδε ιχνος, μηδε ουλην εχειν των ελκων
των προτερων. Ἀλλα προσεχετε μετα ακριβειας τωι λογωι, και μη προσεχετε μονον, αλλα
και τηι μνημηι παραδιδοτε τα λεγομενα, ινα και τους απολειφθεντας συμβιβασητε, και
ουτω τηι ωφελειαι των ειρημενων ερημους οντας σπουδαιοτερους καταστησητε.
Παρεστω τοινυν Ἡσαΐας ο των Σεραφιμ θεωρος, ο το μυστικον μελος ακουσας εκεινο, ο
μυρια περι του Χριστου προειπων· ερωτησωμεν τι φησιν· Ὅρασις ην ειδεν Ἡσαΐας κατα
της Ἰουδαιας, και κατα της Ἱερουσαλημ. Ειπε την ορασιν ην ειδες, Ἄκουε, ουρανε, και
ενωτιζου, γη, οτι Κυριος ελαλησεν. Ἄλλα επηγγειλω, και αλλα λεγεις. Ποια αλλα
επηγγειλαμην; Ἀρχομενος λεγεις· Ὅρασις κατα της Ἰουδαιας και κατα Ἱερουσαλημ, και
αφεις την Ἰουδαιαν, και την Ἱερουσαλημ, ουρανωι προσδιαλεγηι, και επι την γην
εκκλινας τον λογον, αφηκας τους λογικους ανθρωπους, και τοις αλογοις στοιχειοις
διαλεγηι; Ἐπειδη των αλογων αλογωτεροι οι λογικοι εγενοντο· ου δια τουτο δε μονον,
αλλ' επειδη μελλων ο Μωυσης εισαγειν αυτους εις την γην της επαγγελιας, και αφορων
τα μελλοντα εσεσθαι, οτι τα παραδεδομενα εμελλον παριδειν. Ἄκουε, ουρανε, φησι, και
προσεχετω γη ρηματα εκ στοματος μου. ∆ιαμαρτυρομαι υμιν τον ουρανον και την γην, ο
Μωυσης φησιν, οτι εαν εισελθητε εις την γην επαγγελιας, και εγκαταλειπητε Κυριον
τον Θεον, εχετε διασκεδασθηναι εις παντα τα εθνη. Ἦλθεν Ἡσαΐας, εμελλεν η απειλη
εις εργον εκφερεσθαι· ουκ ηδυνατο Μωυσεα καλεσαι τον αποθανοντα, και τους τοτε
ακουσαντας και τελευτησαντας, και καλει τα στοιχεια, 49.341 απερ διεμαρτυρετο
Μωυσης. Ἰδου εξεβληθητε της επαγγελιας, ω Ἰουδαιοι· ιδου εγκαταλελοιπατε τον Θεον·
πως σε καλεσω, Μωυση; απεθανες γαρ και ετελευτησας. Πως καλεσω τον Ἀαρων;
κακεινος τελευτηι παρεδοθη. Ουκ εχεις πως καλεσαι ανθρωπον; Καλεσον τα στοιχεια.
∆ια γαρ τουτο καγω ζων ουχι τον Ἀαρων μονον, και τονδε και τονδε διεμαρτυραμην,
επειδηπερ εμελλον τελευταιν, αλλα και τα στοιχεια τα μενοντα διαμαρτυρομαι υμιν, τον
ουρανον και την γην. Λεγει ουν ο Ἡσαΐας· Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, γη. Ὑμας γαρ
ενετειλατο Μωυσης καλεσαι σημερον. Ου δια τουτο δε μονον αυτα καλει τα στοιχεια,
αλλ' επειδη διελεχθη τοις Ἰουδαιοις. Ἄκουε, ουρανε, συ γαρ το μαννα κατηνεγκας·
Ἐνωτιζου, η γη, συ γαρ την ορτυγομητραν εδωκας. Ἄκουε, ουρανε, ακουε· συ γαρ το
μαννα κατηνεγκας, συ γαρ υπερ την φυσιν επεδειξω· ανω ης, και αλωνα εμιμησω.
Ἐνωτιζου, γη· συ γαρ κατω ης, και τραπεζαν εσχεδιασμενην κατεσκευασας. Ἤργει η
φυσις, και ειργαζετο η χαρις· ουδε βοων εργασια, και ο σταχυς παρεσκευασμενος· ου
μαγειρων χειρες, ουκ επιταγμα, αλλ' ην το μαννα παντα γινομενον, πηγη ηγιασμενη· η
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

φυσις της οικειας ασθενειας επελαθετο. Πως τα ιματια αυτων ου κατετριβη; πως τα
υποδηματα αυτων ουκ επαλαιωθησαν; Παντα εγενοντο προς την τουτων διακονιαν.
Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, γη. Μετα των υπομνηματων και των ευεργεσιων
εκεινων, υβριζεται ο ∆εσποτης. Τινι εντυχω; η υμιν; Ἄνθρωπον ουκ εχω τον ακουοντα.
Ἰδου ηλθον, και ουκ ην ανθρωπος· ελαλησα, και ουκ ην ο ακουσομενος. Τοις αλογοις
διαλεγομαι, επειδη οι λογικοι εις αλογων ευτελειαν κατηνεχθησαν. ∆ια τουτο και αλλος
προφητης βλεπει τον βασιλεα μαινομενον, το ειδωλον θεραπευομενον, τον Θεον
υβριζομενον, τους αλλους απαντας κατεπτηχοτας, και λεγει· Ἄκουσον, θυσιαστηριον,
ακουσον μου. Λιθωι διαλεγηι; Ναι· επειδη λιθου αναισθητοτερος ο βασιλευς. Ἄκουσον
μου, θυσιαστηριον, ακουσον· ταδε λεγει Κυριος. Και ευθεως διεσχισθη το θυσιαστηριον·
και ο λιθος ηκουσεν, ο λιθος εῤραγη, και εξεχεε την θυσιαν. Πως ουκ ηκουσεν ο
ανθρωπος; Ἐξετεινε την χειρα αυτου αρπασαι τον προφητην· και τι ποιει ο Θεος;
Ἐξηρανεν αυτου την χειρα. Βλεπε τι εποιησε, βλεπε φιλανθρωπιαν ∆εσποτου, και
αμαρτιαν δουλου. ∆ια τι εξ αρχης ουκ εξηρανεν αυτου την χειρα; Ἵνα τωι παθει του
λιθου σωφρονεστερος γενηται. Ει γαρ μη εσχισθη ο λιθος, εφειδομην σου· επειδη δε
διεσχισθη ο λιθος, και συ ου διωρθωθης, επι σε φερω την οργην. Ἐξετεινε την χειρα
αρπασαι τον προφητην, και εξηρανθη η χειρ. Ειστηκει το τροπαιον· δορυφοροι τοσουτοι
και στρατηγοι και βοηθεια πολλη, και την χειρα αυτου συστειλαι ουκ ηδυναντο· αλλ'
ειστηκει η χειρ φωνην αφιεισα, στηλιτευουσα της ασεβειας την ητταν, και ασεβειας το
τροπαιον, του Θεου φιλανθρωπιαν, κακεινου την απονοιαν. Και συστειλαι αυτην ουκ
ηδυναντο.
δʹ. Ἀλλ' ινα μη λογον εκ λογου υφαινοντες της υποθεσεως επιλαθωμεθα, φερε
ουν α επηγγειλαμεθα δειξωμεν. Τι δε επηγγειλαμην; Ὅτι ει μυρια τραυματα τις εχει,
μετανοησει δε και ποιησει το χρηστον, ουτως αυτα εξαλειφει ο Θεος, ως μηδε ουλην,
μηδε ιχνος, μηδε δειγμα φαινεσθαι των προτερων αμαρτηματων· ταυτα υποσχομενος,
ταυτα επιδειξαι πειρασομαι. Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, γη, οτι Κυριος ελαλησεν. Ειπε
μοι τι 49.342 ελαλησεν; Υιους εγεννησα και υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν. Ἔγνω βους
τον κτησαμενον, αλογων αλογωτεροι, και ονος την φατνην του κυριου αυτου ονων
ονωδεστεροι· Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω, και ο λαος με ου συνηκεν. Ουαι εθνος αμαρτωλον.
∆ια τι, φησιν, ουκ ενι σωτηριας ελπις; Ουαι δια τι λεγεις, ειπε μοι; Ὅτι ουχ ευρισκω
ιασιν. Ουαι δια τι λεγεις; Ὅτι επεθηκα φαρμακα, και ουκ ειξε το ελκος· δια τουτο
απεστραφην. Τι ουν εχω ποιησαι; ουδε θεραπευσαι κοπιω. Ουαι. Θρηνουσαν γυναικα
μιμειται· και καλως ποιει. Παρακαλω, προσεχετε μοι μετα ακριβειας. Ουαι, δια τι;
Ἐπειδη και το αυτο επι σωματων γινεται. Ὅταν γαρ ιδηι ο ιατρος τον νοσουντα ουκ
εχοντα σωτηριας ελπιδα, δακρυει, και οι οικειοι και προσηκοντες ολοφυρομενοι
στεναζουσιν· αλλ' εκει εικη και ματην. Ὅταν γαρ μελληι τελευταιν ο τελευτων, καν ο
κοσμος ολος θρηνησηι, ουκ εγερει αυτον· ωστε πενθους ο θρηνος, ου διορθωσεως. Ἐπι δε
της ψυχης ουκ εστι τουτο, αλλ' εαν θρηνησηις, πολλακις εγειρεις τον νεκρον τηι ψυχηι.
∆ια τι; Ὅτι το σωμα μεν αποθανον, ουκ εγειρεται δυναμει ανθρωπινηι, ψυχη δε
αποθανουσα διορθωσει εγειρεται. Βλεπε πορνον, και θρηνησον· και εγερεις αυτον
πολλακις. ∆ια τουτο και Παυλος ουκ εγραφε μονον, ουδε παρηινει, αλλα και εθρηνει
μετα δακρυων, νουθετων ενα εκαστον. Ἔστω, νουθετεις, τι και δακρυεις; Ἵνα εαν μη
ισχυσηι η νουθεσια, τα δακρυα βοηθησηι. Ουτω και ο προφητης θρηνει. Ὁ ∆εσποτης ημων
ιδων την Ἱερουσαλημ πεπτωκυιαν λεγει· Ἱερουσαλημ η αποκτεινουσα τους προφητας,
και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς σε. Ἀνακαλειται την πολιν πεπτωκυιαν, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

μιμειται ανθρωπον θρηνουντα. Και ο προφητης· Ουαι εθνος αμαρτωλον, λαος πληρης
αμαρτιων· μη εχει υγιες το σωμα. Ειδες αυτους ηλκωμενους; Σπερμα πονηρον, υιοι
ανομοι. ∆ια τι θρηνεις, ειπε μοι; Ἐγκατελιπετε τον Κυριον, και παρωργισατε τον Ἅγιον
του Ἰσραηλ. Τι ετι πληγητε; Τι εχω υμας πληξαι; λιμωι, η λοιμωι; Πασα τιμωρια ηλθε, και
η κακια υμων ουκ ανηλωθη· Προστιθεντες ανομιας. Πασα κεφαλη εις πονον, και πασα
καρδια εις λυπην. Ουκ ενι τραυμα, ου μωλωψ. Καινα πραγματα. Προ μικρου ελεγες·
Σπερμα πονηρον, υιοι ανομοι, εγκατελιπετε τον Κυριον, και παρωργισατε τον Ἅγιον του
Ἰσραηλ· και, Ουαι εθνος αμαρτωλον! Θρηνεις, κοπτηι, οδυρηι, καταλεγεις τα τραυματα,
και επανιων λεγεις, Ουτε τραυμα, ουτε μωλωψ; Προσεχε· τραυμα τοτε γινεται, οταν το
μεν αλλο μερος του σωματος υγιες ηι, εν δε μερος του σωματος αναισθητον μενηι·
ενταυθα δε λεγει, οτι ολον τραυμα εστιν. Ουτε τραυμα, ουτε μωλωψ, ουτε πληγη
φλεγμαινουσα, αλλα απο ποδων εως κεφαλης ουκ εστι μαλαγμα επιθειναι, ουτε ελαιον,
ουτε καταδεσμους. Ἡ γη υμων ερημος, αι πολεις πυρικαυστοι, την χωραν υμων
αλλοτριοι κατεσθιουσι. Παντα ταυτα εποιησα, και υμεις ου διωρθωθητε· παντα εποιησα
τα της τεχνης, ο δε νοσερος μενει νεκρος. ∆ευτε, ακουσατε λογον Κυριου, οι αρχοντες
Σοδομων και Γομοῤρας. Τι μοι πληθος των θυσιων υμων; Τι ουν; Σοδομηνοις
διαλεγεται; Ουχι, αλλα Ἰουδαιους Σοδομηνους καλει· 49.343 επειδη γαρ αυτων τον
τροπον εμιμησαντο, και το ονομα αυτοις επιτιθησι. ∆ευτε, ακουσατε λογον Κυριου,
αρχοντες Σοδομων και Γομοῤρας. Τι μοι πληθος των θυσιων υμων; λεγει Κυριος.
Πληρης ειμι ολοκαυτωματων κριων, και στεαρ αρνων ου βουλομαι. Ἐαν προσφερητε
μοι σεμιδαλιν, ματαιον· θυμιαμα βδελυγμα μοι εστι· τας νεομηνιας υμων και τα
σαββατα μισει η ψυχη μου· νηστειαν και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι. Ὅταν
εκτεινητε τας χειρας υμων προς με, αποστρεψω τους οφθαλμους μου αφ' υμων. Ἔνι της
οργης ταυτης ισον; Ὁ προφητης τον ουρανον καλει, θρηνει, ολοφυρεται, οδυρεται,
λεγει· Ουκ ενι τραυμα, ουκ ενι μωλωψ· ο Θεος οργιζεται, ου δεχεται θυσιαν, ου
νεομηνιαν, ου σαββατον, ου σεμιδαλιν, ουκ ευχην, ουκ εκτασιν χειρων. Ειδες ελκος;
ειδες νοσημα ανιατον, ουχ ενος, ου δυο, ου δεκα, αλλα χιλιαδων; Τι ουν μετα ταυτα;
Λουσασθε, καθαροι γινεσθε. Μη εστιν αμαρτια απογνωσιν εχουσα; Αυτος λεγει ο Θεος,
ουκ ακουω υμων· και λεγεις· Λουσασθε. Εις τι εκεινα λεγεις; Εις τι ταυτα; χρησιμως
αμφοτερα· εκεινα, ινα φοβησωμαι, ταυτα, ινα επισπασωμαι. Ει ουκ ακουεις αυτων, ουκ
εχουσιν ελπιδα σωτηριας· ει ουκ εχουσιν ελπιδα σωτηριας, πως λεγεις, Λουσασθε; Ἀλλα
πατηρ εστι φιλοστοργος, μονος αγαθος, και σπλαγχνιζομενος υπερ πατερα. Και ινα
μαθηις, οτι πατηρ εστι, λεγει αυτοις· Τι ποιησω, Ἰουδα; Ουκ οιδας τι ποιησεις; Οιδα· αλλ'
ου βουλομαι· απαιτει των αμαρτηματων η φυσις, και κατεχει της φιλανθρωπιας το
μεγεθος. Τι σοι ποιησω; Φεισομαι σου; αλλα γινηι ραιθυμοτερος. Ἀλλ' επελθω σοι; αλλ'
ουκ ανεχεται η φιλανθρωπια. Τι σοι ποιησω; ως Σοδομα θησομαι σε, και ως Γομοῤρα
καταστρεψω σε; Ἐστραφη η καρδια μου. Ὁ απαθης εμπαθη ανθρωπον μιμειται, μαλλον
δε μητερα φιλοστοργον. Ἐστραφη η καρδια μου· οπερ αν ειποι γυνη επι παιδιου·
εστραφη η καρδια μου 49.344 κατα την μητερα. Ἀλλ' ουκ ηρκεσθη τηι προτεραι λεξει·
αλλ', Ἐταραχθην εν τηι μεταμελειαι μου. Θεος ταραττεται; Ἄπαγε! μη γενοιτο! αταραχον
το Θειον· αλλ' οπερ ειπον, μιμειται τας λεξεις ημων. Ἐστραφη η καρδια μου· Λουσασθε,
καθαροι γινεσθε. Τι υπεσχομην υμιν; Ὅτι τους αμαρτωλους, και μυριων γεμοντας
αμαρτηματων, και ηλκωμενους λαβων ο Θεος μετανοουντας, ουτω θεραπευει, ως μη
αφειναι αυτοις ιχνος αμαρτηματων, ως μη αφειναι ουλην, ως μη αφειναι υπομνημα.
Λουσασθε, καθαροι γινεσθε, αφελετε τας πονηριας υμων απο των ψυχων υμων· μαθετε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

καλον ποιειν. Και καλον τι επιταττεις; Κρινατε ορφανον και δικαιωσατε χηραν. Ουδε
βαρεα τα επιταγματα, αλλα και οσα η φυσις επισταται, οτι και γυναικι ο ελεος συμφερει.
Και δευτε, και διαλεχθωμεν, λεγει Κυριος· ποιησατε μικρον, και το λοιπον εγω
προστιθημι· ολιγον μοι δοτε, και το ολον εγω χαριζομαι. ∆ευτε. Και που απελθωμεν;
Προς εμε, ον παρωξυνατε, ον παρωργισατε, προς εμε τον ειποντα· Ουκ ακουω υμων, ινα
φοβηθεντες την απειλην, λυσητε την οργην. ∆ευτε προς τον ουκ ακουοντα, ινα ακουσω.
Και τι ποιεις; Ὅτι ουκ αφιημι ιχνος, ουκ αφιημι δειγμα, ουκ αφιημι ουλην. ∆ευτε και
διαλεχθωμεν. λεγει Κυριος· και φησιν· Ἐαν ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως φοινικουν, ως
χιονα λευκανω. Μηπου ουλη; μηπου ρυτις και μετα του χρωματος της καθαροτητος; Και
εαν ωσιν ως κοκκινον, ως εριον λευκανω. Μηπου μελανιαι; μηπου σπιλος; Και πως
γινεται ταυτα; Μη αλλαι αι επαγγελιαι; το γαρ στομα του Κυριου ελαλησε ταυτα. Ου
μονον το μεγεθος ειδες των επαγγελθεντων, αλλα και το αξιωμα του δεδωρηκοτος. Τωι
γαρ Θεωι παντα δυνατα τωι δυναμενωι ποιησαι καθαρον απο ρυπου. Τουτον τοινυν
ακουσαντες, και της μετανοιας το φαρμακον ειδοτες, δοξαν αυτωι αναπεμψωμεν· οτι
αυτου η δοξα και το κρατος εις τον αιωνα. Ἀμην. 49.343 Περι μετανοιας, και εις τους
απολειφθεντας εν ταις συναξεσιν, εν ωι και περι της ιερας τραπεζης και περι κρισεως.
Ὁμιλια θʹ. Ὥσπερ τοις σπειρουσιν οφελος ουδεν, οταν παρα την οδον ριπτωσι τα
σπερματα· ουτως ουδε ημιν οφελος εκ του ακουειν ημας Χριστιανους, εαν μη και τοις
εργοις καταλληλον εχωμεν την προσηγοριαν. Και ει βουλεσθε, παραξω υμιν αξιοπιστον
μαρτυρα τον αδελφοθεον Ἰακωβον φασκοντα· Ἡ πιστις χωρις των εργων νεκρα εστιν.
Ἄρα ουν πανταχου χρη της των εργων εργασιας· ταυτης γαρ απουσης, ουτε η του
Χριστιανου προσηγορια ωφελησαι ημας δυναται. Και μη θαυμασηις. Τι γαρ, ειπε μοι,
κερδος εχει ο στρατιωτης εκ του στρατευεσθαι αυτον, εαν μη αξιος ηι της στρατειας, και
πολεμηι υπερ του βασιλεως τρεφομενος παρ' αυτου; Ταχα δε, ει και φοβερον εστι το
λεγομενον, αμεινον ην αυτον μη στρατευθηναι, η στρατευθεντα 49.344 αμελειν της του
βασιλεως τιμης· πως γαρ ου τιμωρηθησεται ο εκ του βασιλεως τρεφομενος, υπερ δε του
βασιλεως μη αγωνιζομενος; Και τι λεγω υπερ του βασιλεως; ειθε καν υπερ των εαυτων
ψυχων εφροντιζομεν. Και πως, φησι, δυναμαι εν τωι κοσμωι ειναι, και εν μεσωι
πραγματων, και σωζεσθαι; Τι λεγεις, ανθρωπε; Βουλει συντομως δειξαι με μη τον τοπον
ειναι τον σωζοντα, αλλα τον τροπον και την προαιρεσιν; Ὁ Ἀδαμ εν παραδεισωι ως εν
λιμενι το ναυαγιον υπεστη· ο δε Λωτ εν τοις Σοδομοις ωσπερ εν πελαγει διεσωθη· ο Ἰωβ
επι της κοπριας εδικαιωθη· ο δε Σαουλ εν τοις ταμειοις ων, της βασιλειας και της
ενταυθα και της εκει εξεπεσεν. Ουκ εστι τουτο απολογια, το λεγειν· Ου δυναμαι εν τωι
κοσμωι ειναι, και εν μεσωι πραγματων, και σωζεσθαι. Ἀλλα ταυτα ποθεν; Ὅτι οι μεν εν
ταις προσευχαις, οι δε εν ταις θειαις συναξε 49.345 σιν ου συνεχως παραγινεσθε. Ἢ ουχ
ορατε τους βουλομενους αξιωματα λαβειν παρα του επιγειου βασιλεως, πως
προσεδρευουσι, πως και ετερους εις παρακλησιν κινουσιν, οπως του ζητουμενου μη
εκπεσωσι; Ταυτα προς τους απολιμπανομενους των θειων συναξεων ειρηται, και προς
τους εν τηι της φοβερας και μυστικης τραπεζης ωραι εις συντυχιας και ματαιολογιας
ασχολουμενους. Τι ποιεις, ανθρωπε; ουχ υπεσχου τωι ιερει ειποντι, Ἄνω σχωμεν ημων
τον νουν και τας καρδιας, και ειπας, Ἔχομεν προς τον Κυριον; ου φοβηι, ουκ ερυθριαις
κατ' αυτην την φοβεραν ωραν ψευστης ευρισκομενος; Βαβαι του θαυματος! Της
τραπεζης της μυστικης εξηρτισμενης, του αμνου του Θεου υπερ σου σφαγιαζομενου, του
ιερεως υπερ σου αγωνιζομενου, πυρος πνευματικου εκ της αχραντου αναβλυζοντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

τραπεζης, των Χερουβιμ παρισταμενων, και των Σεραφιμ ιπταμενων, των εξαπτερυγων
τα προσωπα κατακαλυπτοντων, πασων των ασωματων δυναμεων μετα του ιερεως υπερ
σου πρεσβευουσων, του πυρος του πνευματικου κατερχομενου, του αιματος εν τωι
κρατηρι εις σην καθαρσιν εκ της αχραντου πλευρας κενουμενου, ου φοβηι, ουκ ερυθριαις
και κατα ταυτην την φοβεραν ωραν ψευστης ευρισκομενος; Ἑκατον εξηκοντα οκτω
ωρας εχουσης της εβδομαδος, μιαν και μονην ωραν αφωρισεν εαυτωι ο Θεος· και ταυτην
εις πραγματα βιωτικα και εις γελοια και εις συντυχιας αναλισκεις; Μετα ποιας λοιπον
παῤρησιας τοις μυστηριοις προσερχηι; μετα ποιου συνειδοτος μεμολυσμενου; Ἆρα ει
εβασταζες κοπρον εν ταις χερσι σου, ετολμας προσψαυσαι του κρασπεδου του επιγειου
βασιλεως; Ουδαμως. Μη οτι αρτος εστιν ιδηις, μηδ' οτι οινος εστι νομισηις· ου γαρ ως αι
λοιπαι βρωσεις εις αφεδρωνα χωρει· απαγε! μη τουτο νοει· αλλα ωσπερ κηρος πυρι
προσομιλησας ουδεν απουσιαζει, ουδεν περισσευει· ουτω και ωδε νομιζε
συναναλισκεσθαι τα μυστηρια τηι του σωματος ουσιαι. ∆ιο και προσερχομενοι, μη ως εξ
ανθρωπου νομισητε μεταλαμβανειν του θειου σωματος, αλλ' ως εξ αυτων των Σεραφιμ
τηι λαβιδι του πυρος, ηνπερ Ἡσαΐας ειδε, του θειου σωματος μεταλαμβανειν νομιζετε,
και ως της θειας και αχραντου πλευρας εφαπτομενοι τοις χειλεσιν, ουτω του σωτηριου
αιματος μεταλαβωμεν. 49.346 Τοιγαρουν, αδελφοι, των εκκλησιων μη απολειπωμεθα,
μητε παλιν εν αυταις συντυχιαις εαυτους ασχολωμεν· στωμεν εμφοβοι και εντρομοι,
κατω νευοντες το ομμα, ανω δε την ψυχην· στεναζοντες αφωνως, αλαλαζωμεν τηι
καρδιαι. Ἢ ουχ ορατε τους τωι αισθητωι και φθαρτωι και προσκαιρωι και επιγειωι βασιλει
παρισταμενους, πως εισιν αμετακινητοι, μη φθεγγομενοι, μη σειομενοι, μη τους
οφθαλμους ωδε κακεισε πεμποντες, αλλα στυγνοι, κατηφεις, εμφοβοι; Ἐξ αυτων, ω
ανθρωπε, τον ελεγχον λαβε, και ουτω παρακαλω παριστασθαι υμας τωι Θεωι, ωσπερ
εισερχομενοι ενωπιον του επιγειου βασιλεως τυγχανετε· πολλωι μαλλον τωι επουρανιωι
βασιλει μετα φοβου παριστασθαι χρη. Ταυτα πολλακις λεγων ου παυσομαι, εως ου
διορθωθεντας ιδω. Εισερχομενοι δε εις την εκκλησιαν, ως Θεωι πρεπει εισελθωμεν, μη
μνησικακιαν εν τηι ψυχηι εχοντες, μηπως ευχομενοι, καθ' εαυτων ευχωμεθα, λεγοντες·
Ἄφες ημιν, ως και ημεις αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων. Φοβερον γαρ εστι το
λεγομενον, και σχεδον ειπειν, τοιουτο προς τον Θεον βοαι ο τουτο λεγων· Ἀφηκα,
∆εσποτα, αφες· ελυσα, λυσον· συνεχωρησα, συγχωρησον· ει εκρατησα, κρατησον· ει μη
ελυσα τωι πλησιον, μηδε συ λυσηις τα εμα αμαρτηματα· εν ωι μετρωι εμετρησα,
αντιμετρηθητω μοι. Ταυτα ειδοτες, και την φοβεραν ημεραν εκεινην ενθυμηθεντες, και
το πυρ εκεινο, και τα φοβερα κολαστηρια εις νουν λαβοντες, επιστρεψωμεν λοιπον εκ
της πεπλανημενης οδου ημων. Ἐλευσεται γαρ ωρα οταν το θεατρον του κοσμου τουτου
διαλυθησεται· και ουτως ουκ εστι λοιπον αγωνιζεσθαι· ουκ εστι μετα την παροδον του
βιου πραγματευσασθαι, ουκ εστι μετα την του θεατρου απολυσιν στεφανωθηναι. Ουτος
ο καιρος μετανοιας, εκεινος κρισεως· ουτος ο καιρος των αγωνων, εκεινος των
στεφανων· ουτος κοπου, εκεινος ανεσεως· ουτος καματου, εκεινος ανταποδοσεως.
∆ιεγερθητε, παρακαλω, διεγερθητε, και των λεγομενων προθυμως ακουσωμεν.
Ἐζησαμεν τηι σαρκι, ζησωμεν λοιπον και τωι πνευματι· εζησαμεν ταις ηδοναις, ζησωμεν
λοιπον και ταις αρεταις· εζησαμεν τηι αμελειαι, ζησωμεν και τηι μετανοιαι. Τι
υπερηφανευεται γη και σποδος; Τι φυσιουσαι, ω ανθρωπε; τι μεγαλαυχεις σεαυτον; τι
ελπιζεις εκ της του κοσμου δοξης και του πλουτου; Ἐξελθωμεν επι τους ταφους,
παρακαλω, και ιδωμεν τα εκεισε μυστηρια· ιδωμεν την φυσιν διεσπαραγμενην, οστα
βεβρωμενα, σωματα σεσηποτα· καν σοφος ηις, επισκεψαι, καν φρονιμος, ειπε μοι, τις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

εκει ο βασιλευς και τις ο ιδιωτης, τις ο ευγενης και τις ο δουλος, τις ο σοφος και τις ο
ασοφος. Που το καλλος εκει το της νεοτητος; που η περιχαρης οψις; που οι οφθαλμοι οι
ευειδεις; που η ευθετος ρις; που τα πυριζοντα χειλη; που τα καλλη των παρειων; που το
αποστιλβον μετωπον; ου παντα κονις; ου παντα τεφρα; ου σποδος; ου παντα σκωληξ και
δυσωδια; ου παντα βρωμος; Ταυτα εννοουντες, αδελφοι, και της εσχατης ημων ημερας
ενθυμηθεντες, ως καιρον εχομεν, επιστρεψωμεν εκ της πεπλανημενης οδου ημων.
Αιματι τιμιωι ηγορασθημεν. ∆ια τουτο ο Θεος επι γης ωφθη· δια σε, ω ανθρωπε, Θεος επι
γης ωφθη, μη εχων που την κεφαλην κλιναι. Βαβαι του θαυματος! ο κριτης δια τους
κατακριτους εις κριτηριον ερχεται· η ζωη θανατου γευεται· ο πλαστης υπο του
πλασματος ραπιζεται· ο τοις Σερα49.349350 φειμ αθεωρητος, υπο του δουλου εμπτυεται,
οξους και χολης γευεται, λογχηι κενταται, ταφωι κατατιθεται· και συ αμελεις, ειπε μοι,
και καθευδεις, και καταφρονεις, ανθρωπε; Ουκ οιδας, οτι και το ιδιον αιμα εαν εκχεης
υπερ αυτου, ουδε ουτω το δεον επληρωσας; επειδη γαρ αλλο αιμα δεσποτικον, και αλλο
αιμα δουλικον. Προλαβε τηι μετανοιαι και τηι επιστροφηι την εξοδον της ψυχης, μηποτε
θανατου επελθοντος, αργησηι πασα της μετανοιας η θεραπεια· οτι επι της γης η μετανοια
ισχυει, και μονον εν τωι ᾅδηι τουτο ουκ εστι. Ζητησωμεν τον Κυριον, ως καιρον εχομεν·
εργασωμεθα το αγαθον, ινα και της μελλουσης ατελευτητου γεεννης απαλλαγωμεν, και
της των ουρανων βασιλειας αξιωθωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57


