In illud: Ne timueritis cum dives factus fuerit homo
ΕΙΣ ΤΟ ΡΗΤΟΝ ΤΟΥ ΠΡΟΦΗΤΟΥ ∆ΑΥΙ∆ Το λεγον, "Μη φοβου οταν
πλουτησηι ανθρωπος, η οταν πληθυνθηι η δοξα του οικου αυτου," και περι
φιλοξενιας.
55.499
αʹ. Ἡδυ μεν γηπονωι το αροτρον ελκυσαι εις καθαρισμον της αρουρας, και την
αυλακα ανατεμειν, και τας ακανθας ανασπασαι, και ουτω τα σπερματα καταβαλειν,
ακανθης ουκ ουσης της λυμαινομενης τον σπορον· πολυ δε ηδιον τωι λεγοντι, οταν εις
ακοην καταβαλληι τα θεια νοηματα θορυβον ουκ εχουσαν. ∆ια δη τουτο μετα ηδονης
απτομεθα τον λογον, οτι την αρουραν ταυτην εκκεκαθαρμενην ορωμεν. Ει γαρ και την
διανοιαν υμων ου βλεπομεν, αλλα τα ομματα υμων διηνοιγμενα και προανεστηκυια η
ακοη σημεια μοι διδωσι της ενδοθεν γαληνης. Εις μεν γαρ το συνειδος υμων εισελθειν
ου δυναμαι· τα δε ομματα εστηκοτα και μετεωρα γινομενα φωνην αφιησιν, οτι θορυβος
ουδεις ενδον εστιν, αλλα μαλλον βοατε μετα προθυμιας· καταβαλλε τα σπερματα,
υποδεχομεθα οπερ αν καταβαληις, δια την ελπιδα του καρπου· πασαν γαρ φροντιδα
βιωτικην εξεωσαμεν της διανοιας. ∆ια δε τουτο και βαθυτερων αει απτομαι νοηματων,
θαῤρων τηι ευγενειαι της αρουρας.
Ου γαρ δη σοφον διδασκαλον η Γραφη ζητει μονον, αλλα και συνετον ακροατην.
∆ια τουτο μακαριζω μεν υμας, μακαριζω δε και εμαυτον. Μακαριος γαρ, φησιν, ο λεγων
εις ωτα ακουοντων· και, Μακαριοι οι πεινωντες και διψωντες την δικαιοσυνην. Ουκουν
εις υμας τους μετα προθυμιας παραγενομενους καταβαλουμεν τα νοηματα. Οι μεν γαρ
αλλοι παντες νυν εν αγοραις και βιωτικαις φροντισι κατασηπονται, υμεις δε της γης
υψηλοτεροι γινομενοι, τα νοηματα νοερα δεχεσθε· κακεινοι μεν τηι δουληι δουλευουσι,
της σαρκος επιμελουμενοι, υμεις δε την ευγενη και ελευθεραν ψυχην καλλωπιζοντες,
διατηρειτε. Που γαρ διατριβεις, ανθρωπε, νυν; Ἐν αγοραι. Ἵνα τι συναγαγηις; Βορβορον
και πηλον. Ἐλθε, λαβε μυρον παρ' εμου. Τι συναγεις χρηματα απολλυμενα, φιλαργυριαν
την τυραννον, αρχας τας απολλυμενας, περιουσιαν των βιωτικων φροντιδων, την
55.500 νυν ουσαν, και αυριον ουκ ουσαν; τι δρεπηι τα ανθη, και αφιης τον καρπον; τι
τρεχεις οπισω της σκιας, και ου καταλαμβανεις την αληθειαν; τι διωκεις τα
απολλυμενα, και ου ζητεις τα μενοντα; Ὅτι Πασα σαρξ χορτος, και πασα δοξα ανθρωπου
ως ανθος χορτου. Ἐξηρανθη ο χορτος, και το ανθος εξεπεσε· το δε ρημα Κυριου μενει εις
τον αιωνα. Γεγονας ευπορος χρημασι; Και τι τουτο προς την ψυχην; Ευπορωτερος
χρημασι, και πενεστερος τηι ψυχηι, κομαις τοις φυλλοις, και πενηι τωι καρπωι. Τι οφελος;
ειπε μοι. Ἔλαβες χρηματα, α μελλεις ενταυθα καταλιμπανειν· ελαβες αρχην, εξ ης
επιβουλη τικτεται. Ἐλθε, απολαυσον λογων φιλοσοφων· δαπανησον σου τα
αμαρτηματα, αναλωσον σου τα παρανομηματα, καθαρον σου ποιησον το συνειδος,
μεταρσιον ποιησον τον λογισμον· γενου αγγελος και ανθρωπος. Καταλιπε της σαρκος
την φυσιν, και λαβε κουφον το πτερον της ζωης, απαλλαξον σαυτον των ορατων, και
κρεμασον σεαυτον εν τοις αορατοις. Ἀναβα εις τους ουρανους, χορευε μετα των
αγγελων, παραστηθι τωι βηματι τωι ανω, τωι υψηλωι· καταλιπε τον καπνον, και την
σκιαν, και τον χορτον, και την αραχνην· ουδε γαρ ονομα οιδα αξιον της ευτελειας
ταυτης επιθειναι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ταυτα δε λεγω, και λεγων ου παυσομαι. Ἐλθε, και γενου ανθρωπος, ινα μη
επιψευδηται σου η προσηγορια της φυσεως. Ἆρα συνηκατε το λεχθεν προς υμας;
Ἄνθρωπος εστι, φησιν, αλλ' ανθρωπος μεν το ονομα πολλακις, ουκ ανθρωπος δε το
φρονημα. Ὅταν γαρ ιδω σε αλογως βιουντα, πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ' ουχι βουν;
Ὅταν ιδω σε αρπαζοντα, πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ' ουχι λυκον; Ὅταν ιδω σε
πορνευοντα, πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ' ουχι χοιρον; Ὅταν 55.501 ιδω σε δολερον,
πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ' ουχι οφιν; Ὅταν ιδω σε ιον εχοντα, πως σε καλεσω
ανθρωπον, αλλ' ουχι ασπιδα; Ὅταν ιδω σε ανοητον, πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ'
ουχι ονον; Ὅταν ιδω σε μοιχευοντα, πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ' ουχι ιππον
θηλυμανη; Ὅταν ιδω σε απειθη και ασυνετον, πως σε καλεσω ανθρωπον, αλλ' ουχι
λιθον; Ἔλαβες ευγενειαν παρα του Θεου, τι προδιδως την αρετην της φυσεως; Τι ποιεις;
ειπε μοι. Ἕτεροι τεχνην εχουσιν ανθρωποι, τα αλογα, κατα το εγχωρουν, εις ανθρωπων
ευγενειαν μετατιθεναι· ψιττακους παιδευουσι φωνηι ανθρωπινηι φθεγγεσθαι, και τηι
τεχνηι την φυσιν βιαζονται· λεοντας ημερους εργαζονται, δια της αγορας ελκοντες. Τον
λεοντα ημερον ποιεις ζωον ατιθασσευτον, και σαυτον λυκου αγριωτερον καθισταις; Και
το δη χαλεπωτερον, οτι των μεν αλογων εκαστον εν ελαττωμα εχει, ο λυκος εις το
αρπακτικον, ο οφις εις το δολερον, η ασπις εις το ιωδες· επι δε ανθρωπου πονηρου ουκ
ενι τουτο. Ουδε γαρ εν ελαττωμα πολλακις κεκτηται ο ανθρωπος, αλλα και αρπακτικος
γινεται, και δολερος, και ιωδης, και τας των αλογων κακιας εις την εαυτου συναγει
ψυχην. Πως ουν σε καλεσω ανθρωπον, ος ουκ εχεις της βασιλειας το συνθημα, ουκ εχεις
το διαδημα, ουκ εχεις την πορφυραν; Ποιησωμεν, φησιν, ανθρωπον κατ' εικονα και
ομοιωσιν ημετεραν. Ἐννοησον κατα τινος εικονα εγενου, ανθρωπε, και μη κατενεχθηις
εις την των αλογων ευτελειαν. Ἐαν ιδηις βασιλεα πορφυραν ριψαντα και διαδημα και
μετα των στρατιωτων συναγελαζομενον, και προδιδοντα την αρχην την εαυτου, πως
καλεσεις τον τοιουτον βασιλεα; Και συ ανθρωπος ει. Μη μοι ουν δειξηις, οτι ψυχην
ανθρωπου εχεις, αλλ' ει το φρονημα ανθρωπος ει. Ἄρχων ει των αλογων, και των εν
σοι αλογων παθων δουλος εγενου;
βʹ. Και πως γενωμαι ανθρωπος; φησιν. Ει κρατεις των λογισμων της σαρκος,
εκεινων των αλογων, ει εξεβαλες πορνειαν, ει εξεβαλες επιθυμιαν χρηματων ακαιρον,
ει εξεβαλες την πονηραν εκεινην τυραννον, ει καθαρον σαυτου το χωριον ειργασω.
Ἀλλα πως γινηι ανθρωπος; Ἐαν ελθηις ωδε, οπου δημιουργουνται ανθρωποι. Ἐαν λαβω
σε ιππον, ποιω σε ανθρωπον· εαν λαβω σε λυκον, ποιω σε ανθρωπον· εαν λαβω σε οφιν,
ποιω σε ανθρωπον, ου μεταβαλλων την φυσιν, αλλα μετατιθεις την προαιρεσιν. Ἀλλα τι
φησι; Τεκνα εχω, οικιας προΐσταμαι, γυναικος επιμελουμαι, πενιαι κατεχομαι, επι την
αναγκαιαν σπευδω τροφην. Σκηψεις ταυτα και προφασεις. Ει μεν γαρ δι' ολου σε
κατειχον ενταυθα, και ουδε μικραν καιρου ροπην τοις εξω σε συνεχωρουν εκδιδοναι
πραγμασιν, ειχες αν απολογησασθαι μοι και ειπειν, οτι Τεκνα εχω, και οικιας
προΐσταμαι· και καλως αν ταυτα ελεγες· μαλλον δε ουδε τοτε ταυτα λεγειν εχρην.
Ἱκανος γαρ σοι ο Θεος ενταυθα ασχολουμενωι πλειονος ευποριας τα σα παντα
διατυπωσαι. Νυν δε ουδεν τουτων σε αναγκαζω, ουδε λεγω, Καθ' εκαστην ημεραν
σχολαζε, αλλα δευτερον της εβδομαδος. Τι βαρυ, τι φορτικον; Ουδε ολην την ημεραν,
αλλα μικραν καιρου ροπην ελθε εις την εκκλησιαν· δεξαι 55.502 νοερα νοηματα, ινα μη
δεξηι τραυματα· ουχ ινα αλλους καταβαλληις, αλλ' ινα ποιησηις την αγοραν εκκλησιαν.
Ἐλθε, λαβε οπλον, ινα εν τωι οπλωι μη δεξηι την πληγην βλαβεραν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Στηθι επι της παραταξεως, μονον ωπλισμενος· στηθι εν τοπωι αγιωι, μονον
καθαρα εχων τα ομματα· εμβηθι εις τον λιμενα, μονον μετ' ακριβειας σαλευων το
πλοιον. Ταυτα ενταυθα δυνασαι μαθειν· και ου θελεις, αλλ' εξερχηι εν παραταξει
κοσμικηι γυμνος των του Θεου εντολων. Ἐννοησον ηλικον εστιν εξιεναι απο εκκλησιας
παντων των ανθρωπινων υπερορωντα, και τα λυπηρα πατουντα, και χρηστων
υψηλοτερον γινομενον, ουτε εν εκεινοις επαιρομενον, ουτε εν τουτοις πιεζομενον· οιος
ην ο Ἰωβ, ουτε υπο της πενιας βαπτιζομενος, ουτε υπο του πλουτου επαιρομενος, αλλ'
εν τηι ανωμαλιαι των πραγματων ισην την εαυτου γνωμην διατηρων. Ἐλθε, λαβε οπλον
παρ' εμου. Ποιον δε οπλον; Ὃ πολλακις σοι εγγυαται την σωτηριαν. Ἐξερχηι, και βλεπεις
ανθρωπον εφ' ιππου επαιρομενον χρυσοχαλινωτου, και πολλους περι αυτον τους
δορυφορους· παλιν ευτελη τινα και απεῤριμμενον. Ειτα εισερχεται σοι φθονος δια τον
πλουσιον· κατεχει σε βασκανια του πενητος. Προσερχεται σοι ο ∆αυιδ, παρισταται σοι
και λεγει· Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Ἔξελθε μετα του προφητου, και μη
φοβου. Ἄπελθε οπου λεγω σοι μετα του προφητου, μετα του διδασκαλου, μετα της
βακτηριας, μετα του κηρυκος. Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Ἀλλ' ερεις· Τουτο
παραινουντος εστι και συμβουλευοντος, και τα δεοντα αποφαινομενου· ειπε μοι και τον
τροπον, δι' ον ουκ οφειλω φοβηθηναι τον ανθρωπον. Ὅτι μιμειται την φυσιν του
ανθρωπου η φυσις του πλουτου. Και πως, εγω λεγω. Τι ανθρωπος; Ζωον ευτελες,
επικηρον, ολιγοχρονιον. Τοιουτον και ο πλουτος· μαλλον δε ου τοιουτον, αλλα και
ασθενεστερον. Ου γαρ μετα του ανθρωπου τελευται πολλακις, αλλα και προ του
ανθρωπου τελευται. Και ιστε υμεις μυρια επι τηι πολει ταυτηι υποδειγματα της τελευτης
του αωρου πλουτου, και μεμαθηκατε, οτι ο μεν κεκτημενος ζηι, το δε κτημα απωλετο·
τελευτη γαρ πλουτου μεταβολη πενιας. Ἐννοησον ουν πως ολιγοχρονιον το κτημα.
Ὁ μεν γαρ κεκτημενος ζηι, το δε κτημα απωλετο, και ειθε απωλετο μονον, και μη
συναπωλεσε τον κεκτημενον. Ουκουν ουκ αν αμαρτοις τον πλουτον αγνωμονα οικετην
καλεσας, οικετην αιμοβορον και ανδροφονον, οικετην αμοιβας αποδιδοντα τωι δεσποτηι
την σφαγην. Και το δη χαλεπωτερον, ουχ οταν αυτον καταλιπηι, περιβαλλει κινδυνοις,
αλλα και πριν η καταλιπηι αυτον, θορυβει αυτον και ταραττει. Μη γαρ μοι ιδηις τον τα
σηρικα περιβεβλημενον ιματια, και μυρον πνεοντα, και θεραπευομενον εξωθεν· αλλ'
αναπτυξον αυτου το συνειδος, γυμνωσον αυτου την διανοιαν ετι πλουτουντος, και οψει
ενδοθεν θορυβους και ταραχας. Ὅταν δε ιδηις ετερον πιπτοντα εν τωι εκεινου πτωματι,
την οικειαν συμφοραν καταμανθανε.
γʹ. Τι γαρ σφαλερωτερον των ανθρωπινων πραγματων; Ὃ πολλακις ειπον, οτι
ποταμιων ρευματων μιμειται φυσιν, ομου τε φαινεται και παρατρεχει, ομου κατεχεται
και αποπηδαι. Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Τουτον λαβε τον λογον, 55.503 την
ωιδην την πνευματικην. Ὅταν γαρ εισελθηι ο φθονος, επεισελθηι δε και ο στιχος,
απαλλαττει το ρημα το παθος. Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Ταυτα μου τα
φαρμακα ου χρηματων δεομενα, αλλα ουρανων. Ου γαρ σωμα θεραπευω, αλλα ψυχην
ιατρευω· ου την υμετεραν δε λεγω μονον, αλλα και την εμαυτου. Ει γαρ και διδασκαλος
ειμι, αλλ' ανθρωπος ειμι, τηι κοινηι φυσει υποκειμενος, κοινην και την διδασκαλιαν
παρεχων.
Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Λαβε τουτον τον στιχον θησαυρον και
υποθεσιν· λαβε τον στιχον ριζαν πλουτου και ευποριας. Ου γαρ το πλουτειν, αλλα το μη
βουλεσθαι πλουτειν, τουτο εστι πλουτος. Ἆρα συνηκατε το λεχθεν προς υμας; Ὁ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

βουλομενος πλουτειν, χρειαν εχει κτηματων και χρηματων· ο δε μη βουλομενος
πλουτειν, αει εστιν εν ευποριαι. Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος, η οταν πληθυνθηι
η δοξα του οικου αυτου. Μη φοβου, ειπε μοι, δια τι; Ἐπειδη γαρ φοβεροι εισιν οι
πλουτουντες, εκλαλει την ζωην ο προφητης, Τι δεδοικας ανθρωπον φυλλοις κομωντα,
καρπου δε απεστερημενον; τι δεδοικας ανθρωπον εις πικριαν βαδιζοντα; τι δεδοικας
ανθρωπον αει τρεμοντα; τι δεδοικας ανθρωπον διηνεκει φοβωι συζωντα; Ὁ μεν γαρ
δουλος σου ου δεδοικε σε αποντα· εκεινος δε τον δεσποτην ενδοθεν περιφερει. Ὅπου
εαν απελθηι, ο ερως της φιλοχρηματιας επεται· και πλησιους, και οικετας, και φιλους,
και βασκανους, και ευεργετας, απαντας ομου εχθρους εχει. Φθονον γαρ εγειρει μεγαν. Ὁ
μεν γαρ πενης ουδενα δεδοικως διαγει, επειδη πλουτει μονον τηι φιλοσοφιαι και
υπομονηι· ο δε πλουσιος, επειδη πλεονεξιαι συζηι, μισειται παρα παντων, και εν κοινοις
συλλογοις πολεμιος περιερχεται, κολακευομενος μεν τωι προσωπωι, μισουμενος δε τηι
διανοιαι. Ὅτι δε ταυτα τουτον εχει τον τροπον, οταν ελθηι ο ανεμος, και ριψηι τα φυλλα,
οταν μεταβολη των πραγματων γενηται, τοτε ευρισκονται οι πεπλασμενοι φιλοι, τοτε
γνωριζεται τα προσωπεια των κολακων, τοτε φανερουται ο χορος των υποκριτων, και η
σκηψις του δραματος. Ἀνοιγεται τα στοματα παντων λεγοντων· Ὁ μιαρος, ο πονηρος, ο
παμπονηρος. Τι λεγεις; ουχι χθες αυτον εκολακευες; ουχι τας χειρας αυτου κατεφιλεις;
Προσωπειον ην εκεινα. Ἦλθεν ο καιρος, και περιειλον το προσωπειον, και απεφηναμην
τηι διανοιαι. Τι ουν δεδοικας, ειπε μοι, τον υπο τοσουτων κατηγορουμενον; Και τι τουτο;
Ειθε μη αυτος εαυτου κατηγορει. Ταυτα λεγω ου πλουτον διαβαλλων, μυριακις ειπον,
αλλα τους κακως τωι καλωι κεχρημενους πραγματι. Τα γαρ χρηματα συν ταις πραξεσι
καλα. Πως καλα δε; Ἐαν παραμυθωνται την πενιαν, εαν διορθωνται πτωχειαν.
Ἄκουσον πως λεγει ο Ἰωβ· Ἐγω ημηνοφθαλμος τυφλων, πους δε χωλων· εγω ημην
πατηρ αδυνατων. Ἰδου πλουτος, και αμαρτια ουκ ην, αλλα φιλοπτωχεια. Ἡ οικια μου
παντι ελθοντι ανεωικτο. Τουτο πλουτου διακονια, πλουτου ουκ ονοματι, αλλα
πραγματι. Ουτος ο πλουτος δουλος εκεινου του πλουτου· ουτος μεν γαρ ονομα εστιν
ερημον πραγματων, εκεινος δε ονοματος και πραγματος εχει την αληθειαν. Ποιος; Ὁ
των αρετων, ο της ελεημοσυνης. Πως; Ἐγω λεγω. Ἔστι πλουσιος τα παντων αρπαζων,
και εστι πλουσιος τα εαυτου τοις πενησι παρεχων. Ὁ μεν εν τωι συναγειν, ο δε εν τωι
αναλισκειν πλουτων· και ο μεν σπειρει την γην, 55.504 ο δε γεωργει τον ουρανον. Ὅσον
ο ουρανος της γης βελτιων, τοσουτον εκεινου η ευπορια τουτου ασθενεστερα. Ουτος
μυριους εχει τους εραστας, εκεινος δε παντας κατηγορους. Και το δη θαυμαστον, επι μεν
του αρπαγος και πλεονεκτου, ου μονον οι ηδικημενοι, αλλα και οι μηδεν παθοντες
κακον μισουσιν εκεινον, συναλγουντες τοις κακως πεπονθοσιν· επι δε του ελεημονος,
ου μονον οι ελεηθεντες, αλλα και οι μη ελεηθεντες φιλουσιν αυτον. Βελτιον γαρ η
αρετη της κακιας, αδελφοι. Ἡ κακια και τους μη αδικηθεντας πολεμιους εχει· η δε
ελεημοσυνη και τους μη ευεργετηθεντας εραστας κεκτηται.
Λεγουσι γαρ παντες· Καλως αυτωι ο Θεος ποιησει[ε]! Τι γαρ ευηργετηθης; Ουκ
εγω, αλλ' ο αδελφος ο εμος· ουκ εγω, αλλα το μελος το εμον. Την γαρ εις εκεινον
γενομενην ευποιιαν εις εμαυτον λογιζομαι. Ειδες ηλικον η αρετη; πως ποθεινον; πως
επεραστον; πως καλον; Ὁ ελεημων ο κοινος λιμην, ο πατηρ παντων, η βακτηρια των
γεγηρακοτων. Και επι μεν του ελεημονος, εαν τι αηδες παθηι, ευχονται παντες· Ὁ Θεος
αυτον ελεησαι, ποιησαι αυτωι καλως, παραμειναι αυτωι τα αγαθα! εαν δε ελθηις επι τον
αρπαγα, ακουσηι λεγοντων· Ὁ μιαρος, ο πονηρος, ο βεβηλος. Τι ηδικησαι; Ἐγω μεν
ουδεν, αλλ' ο αδελφος ο εμος. Βοαι μυριαι καθ' εκαστην ημεραν. Ἐαν πεσηι, παντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

επεμβαινουσι τουτωι. Τουτο ζωη; τουτο πλουτος; τουτο ου χαλεπωτερον καταδικου; Ὁ
καταδικος δεδεται το σωμα· ουτος δε την ψυχην. Ὁραις αυτον δεσμωτην, και ουκ ελεεις
αυτον; ∆ια τουτο αυτον μισω, οτι δεδεται, ουκ αναγκηι, αλλα προαιρεσει· διοτι την
αλυσιν επεσπασατο. δʹ. Παλιν συ προς τους πλουσιους; ερουσι μοι. Παλιν υμεις κατα των
πενητων. Παλιν συ κατα των αρπαζοντων; Παλιν υμεις κατα των αρπαζομενων. Ὑμεις
ου κορεννυσθε εσθιοντες και καταδακνοντες τους πενητας, και εγω ου κορεννυμαι
διορθουμενος υμας. Ἀει συ τουτοις κεκολλησαι; Ἀει συ τωι πενητι κεκολλησαι; Ἀποστηθι
συ του προβατου μου, αποστηθι της ποιμνης μου· μη αυτην λυμαινου. Ει δε λυμαινηι μου
την ποιμνην, εγκαλεις οτι διωκω σε; Ποιμην ει ημην προβατων, ενεκαλεις αν μοι, οτι ου
διωκω επερχομενον τηι ποιμνηι λυκον. Ποιμην ειμι λογικων θρεμματων· ου λιθωι διωκω,
αλλα λογωι· μαλλον δε ουδε διωκω σε, αλλα καλω σε· γενου προβατον, ελθε, γενου της
αγελης μου. Τι λυμαινηι την ποιμνην, ο οφειλων αυξησαι την αγελην; Ου διωκω σε,
αλλα λυκον διωκω· ει μη λυκος ει, ου διωκω σε. Ει δε λυκος εγενου, σαυτον αιτιω. Ουκ
ειμι κατα των πλουτουντων, αλλ' υπερ των πλουτουντων. Ταυτα γαρ λεγων, υπερ σου
λεγω, καν μη αισθανηι. Πως υπερ εμου λεγεις; Ὅτι απαλλαττω σε αμαρτιας, ελευθερω σε
αρπαγης, πασι ποιω φιλον, πασι ποθεινον. Ἀει σοι λεγω· Ἥρπασας; επλεονεκτησας;
ελθε, και μεταβαλλω σε, μεταβαλλω την εχθραν εις φιλιαν, τον κινδυνον εις
ασφαλειαν· ταυτα ενταυθα, και εκει διδωμι σοι παλιν την βασιλειαν των ουρανων, ινα
μη εις τας απεραντους κολασεις απελθηις, ινα απολαβηις τα αγαθα, α οφθαλμος ουκ
ειδεν. ουτε ους ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη. Ταυτα τοινυν διωκοντος
εστιν, η συμβουλευ 55.505 οντος; φιλουντος εστιν, η μισουντος σε; Ἀλλα συ μισεις με.
Ἀλλ' εγω φιλω σε. Ἐπιταγμα εχω του ∆εσποτου μου· Ἀγαπατε τους εχθρους υμων. Ουκ
αφισταμαι σου ιατρευων σε. Ὁ ∆εσποτης ημων εσταυρουτο, και ελεγεν· Ἄφες αυτοις,
Πατερ· ου γαρ οιδασι τι ποιουσι. Μη γαρ σε διωκω; Το παθος σου ελαυνω. Μη γαρ σοι
πολεμωι; Τηι κακιαι σου. Και ουχ ηγηι με ευεργετην; ουχ ηγηι με κηδεμονα; ουχ ηγηι με
προστατην παντων μαλλον; Τις σοι περι τουτων αλλος ερει; Ὁ αρχων; Ουδεν τοιουτον·
αλλα περι εγκληματων, περι κατηγοριας. Ἀλλ' η γυνη; Περι κοσμιων, περι χρυσου. Ἀλλ'
ο παις; Περι κληρονομιας, περι διαθηκης, περι κληρου. Ἀλλ' ο οικετης; Περι υπηρεσιας,
περι δουλειας, περι ελευθεριας. Ἀλλα παρασιτοι; Περι συμποσιων, περι δειπνων, περι
αριστων. Ἀλλ' οι εν τωι θεατρωι; Περι γελωτος αισχρου, περι επιθυμιας ακολαστου. Ἀλλ'
ο εν τοις δικαστηριοις; Περι διαθηκων, περι κληρονομιας, περι ελευθεριας, α πρασσει.
Που εχεις ακουσαι ταυτα, ει μη παρ' εμου; Παντες σε φοβουνται, εγω δε σου καταφρονω·
εως αν ηις τοιουτος, καταφρονω σου, υπερορω σε, καταφρονω σου του παθους.
Ἐγω τεμνω, συ κραζεις· αλλ' ου φοβουμαι σου την φωνην, ποθω δε σου την
σωτηριαν· ιατρος γαρ ειμι. Ἆρα ει ελκος εχων ιατρον μετεκαλεις, και ειδες οτι ηκονησε
το σιδηριον, ουκ ελεγες, Τεμε, ει και οδυνωμαι, την απο της τομης σωτηριαν
εκδεχομενος; εμε δε φευγεις μη τεμνοντα, αλλα λογωι την διανοιαν σου καθαιροντα.
Καιτοι ο ιατρος τι ποιει; Τεμνει πολλακις, και χειρον ποιει το ελκος· εγω δε ου ποιω
χειρον, αλλα βελτιον. Ἐκει μεν γαρ φυσις εστιν η απορουμενη, και φαρμακων
αδυναμια· ενταυθα δε λογων δυναμις. Ἰατρος ουκ εγγυαται σου την σωτηριαν, εγω δε
εγγυωμαι σου την σωτηριαν· ακουε μου. ∆ια τουτο ο μονογενης Υιος του Θεου
κατηλθεν, ινα ημας αναγαγηι, και των ουρανων υψηλοτερους εργασηται. Ἓν φοβουμαι
μονον, αμαρτιαν· τα δε αλλα απαντα οιχεσθω, καν πλουτος, καν πενια, καν δυναστεια,
καν οτιουν. Ταυτα λεγω, και λεγων ου παυσομαι· ουδενα γαρ βουλομαι απολεσθαι της
αγελης της εμης. Τι ουν; δυνατον εστι πλουσιον σωθηναι; Και πανυ. Ὁ Ἰωβ πλουσιος ην,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ο Ἀβρααμπλουσιος ην. Ειδες αυτου τον πλουτον; Βλεπε αυτου και την φιλοξενιαν. Ειδες
αυτου την τραπεζαν; Βλεπε αυτου και την φιλοφροσυνην. Τι ουν ο Ἀβρααμ; Πλουσιος
ην. Μη εφιλονεικησα σοι; Πλουσιος ην ο Ἀβρααμ; Ναι, πλουσιος ην. Ειδες αυτου τον
πλουτον; Βλεπε αυτου και την διαγωγην. Κατα δε το μεσημβρινον ωφθη αυτωι ο Κυριος
προς τηι δρυι τηι Μαμβρηι καθημενωι· και ιδου τρεις ανδρες. Και αναστας (ου γαρ
ενομιζεν, οτι Θεος ην ο παρων· πως γαρ;) προσεκυνησε, και λεγει· Ει κεκρικατε με αξιον,
ινα εισελθητε εις την σκηνην των δοκων μου. Ειδες τι εποιει εν μεσημβριαι ο γερων; Ουχ
υπο στεγην καθημενος, αλλα ξενους και οδοιπορους ουδαμοθεν γνωριμους
επισπωμενος, και αναστας προσεκυνησεν ο πλουσιος και ευγενης. Ὁ χρηματα
περιελομενος καταλιπων οικιαν, γυναικα, παιδας, οικετας, καιτοι τριακοσιους δεκα και
οκτω εχων, καταλιπων απαντας, εξηλθεν αλιευσαι, σαγηνην ηπλωσε φιλοξενιας, μηπου
οδοιπορος, μηπου ξενος, και παραδραμηι την οικιαν. Βλεπε τι ποιει ο γερων.
Ουκ επιτρεπει οικετηι, καιτοι 55.506 τριακοσιους δεκα και οκτω εχων· ᾔδει γαρ
οτι ραιθυμον εστι το γενος των οικετων· μηπου απονυσταξηι ο οικετης, και παραδραμηι ο
ξενος, και απολεσηι την αγραν. Ἴδε ο Ἀβρααμ, ιδε ο πλουσιος. Καταξιοις συ καν ιδειν
πενητα; καν αποκριθηναι; καν διαλεχθηναι; Ἀλλα καν ποτε δωις, δια δουλου. Ἀλλ' ουκ
ην ο δικαιος ουτως· αλλα εκαθητο θερμην την ακτινα δεχομενος, δροσον εν καυματι
σταζομενος· σκια ην αυτωι η επιθυμια της φιλοξενιας· εκαθητο τρυγων τον καρπον της
φιλοξενιας, και τουτο πλουσιος. Παραβαλλε μοι τους πλουσιους τους νυν. Ἐν
μεσημβριαι που καθηνται; Ἐν τωι ᾅδηι. Που καθηνται; Ἐν τωι θανατωι της μεθης. Που
καθηνται; Ἐπι της δημοσιας, εῤριμμενοι, μεθυοντες, πεπωρωμενοι την καρδιαν, αλογων
αλογωτεροι. Ἀλλ' ουχ ο δικαιος ουτω. εʹ. Θελεις μιμησασθαι τον Ἀβρααμ; Μιμησαι
ουτως, ου κωλυω, αλλα και συμβουλευω· καιτοι μειζονα του Ἀβρααμ απαιτουμεθα. Ἐαν
γαρ, φησι, μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων πλεον των γραμματεων και Φαρισαιων,
ουκ εισελευσεσθε εις την βασιλειαν των ουρανων. Τεως δε συ καν τον Ἀβρααμ φθασον.
Και τι ειχεν ο Ἀβρααμ; Φιλοξενος ην, και ανεστη, και προσεκυνησεν, ουδε ειδως τινες
ησαν οι παριοντες. Ει γαρ ᾔδει, ουδεν θαυμαστον εποιει, οτι Θεον εθεραπευσεν· αλλ' η
αγνοια των παραγενομενων μειζονα αυτου δεικνυσι της φιλοξενιας την προθυμιαν. Και
εκαθητο και υπεδεχετο. Και πως; ∆αψιλως· μοσχον εθυσε, και καλει και την Σαῤραν, και
κοινωνον ποιει της φιλοξενιας την γυναικα, και ουκ εν θαλαμωι κρυπτομενην, αλλ' υπο
την δρυν εστηκυιαν. Ἡ γαρ τραπεζα εκεινη λοιπον διηνοιξεν αυτης την μητραν, και την
πηρωσιν της φυσεως διωρθωσεν. Ἔθυσε μοσχον, και ελαβε τον Ἰσαακ· εφυρασεν
αλευρα, και ελαβε το σπερμα αυτης, ως τα αστρα του ουρανου, και ως την ψαμμον της
θαλασσης. Ἀλλα παντως ερεις· ∆ος και εμοι τον καρπον τοσουτων γνησιων υιων.
Ἄθλιε, και ταλαιπωρε, και ευτελεστατε, τα εν τηι γηι ζητεις; Τον ουρανον σοι διδωμι, την
μετ' αγγελων χορειαν, την δι' αιωνος απολαυσιν, και θανατον φθαρτον ζητεις; Ζωην
σοι διδωμι τελος ουκ εχουσαν. Μειζων η αμοιβη, πλειων η αντιδοσις. Προσεχε μετ'
ακριβειας ο λεγω, ινα ιδηις αντιστροφην πραγματων. Ὅτε γαρ εδει φιλοξενιαν
επιδειξασθαι, ο Ἀβρααμ τι λεγει τηι γυναικι αυτου Σαῤραι; Σπευσον, και φυρασον τρια
μετρα σεμιδαλεως. Ἀκουετωσαν γυναικες των λεγομενων. Σπευσον, και φυρασον τρια
μετρα σεμιδαλεως. Κοινον γαρ ημιν το θεατρον, και εκατεραι τηι φυσει το διδασκαλειον
προκειται. Ἀκουετωσαν γυναικες των λεγομενων· ακουετωσαν και ανδρες, και
μιμεισθωσαν. Σπευσον, φησι, και φυρασον τρια μετρα σεμιδαλεως· και αυτος εδραμεν
επι την αγελην των βοων. Μεριζονται τον πονον, ινα μερισωνται και τον στεφανον.
Κοινα τα του γαμου· εστω κοινα και τα της αρετης. Βοηθον σε ελαβον· γενου μοι βοηθος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και εν τοις υψηλοτεροις πραγμασι· σπευσον, σπευσον. Ἐπειγει την γυναικα, και ινα μη η
μελλησις εις αθυμιαν εμβαλληι τους ξενους· Σπευσον, και φυρασον τρια 55.507 μετρα
σεμιδαλεως.
Ἐπιπονον το επιταγμα, φορτικον το κελευσμα· Φυρασον τρια μετρα σεμιδαλεως.
Ουκ ειπε· Τι τουτο; επι ταυταις ταις ελπισιν ενυμφευθην σοι, ινα με μυλωθριδα και
αρτοποιον ποιησηις, γυναικα την πλουτον εχουσαν τοσουτον; Τριακοσιους δεκα και
οκτω δουλους εχεις, και εκεινοις επιταξαι ουχ ειλου, αλλα με εις την διακονιαν ταυτην
επειγεις; Ουκ ειπε τι τοιουτον, ουκ ενενοησεν· αλλ' επειδη γυνη ην του Ἀβρααμ, ου
συνουσιαι μονον σωματος, αλλα και κοινωνιαι αρετης, δια τουτο λεγει, Σπευσον· και
αρπαζει το επιταγμα εκεινη μετα προθυμιας· ᾔδει γαρ τον καρπον βρυοντα της
φιλοξενιας. Σπευσον, φυρασον. Ἤδει γαρ της γυναικος το επιμελες. Που αι νυν
γυναικες; Παραβαλωμεν αυτας τηι Σαῤραι. Ἆρα τοιαυτα επιταγματα δεχονται; τοιαυτα
εργα; Ἔκβαλε μοι της φιλοκοσμου γυναικος την χειρα, και οραις αυτην κεχρυσωμενην
εξωθεν, ενδοθεν δε πολιορκιαν κεκτημενην. Ποσων πενητων, ειπε μοι, πλεονεξιαν η
χειρ σου βασταζει; Ἔκβαλε μοι την χειρα σου, δειξον αυτην· τι ενδεδυται; Πλεονεξιαν.
Ἔκβαλε την χειρα της Σαῤρας. Τι ενδεδυται; Φιλοξενιαν, ελεημοσυνην, αγαπην,
φιλοπτωχιαν. Ὢ καλης δεξιας! Βλεπε δεξιαν και δεξιαν. Ἀλλα μια μεν μορφη δεξιας,
πολλη δε διαφορα. Ἐκει πηγαι δακρυων, ενταυθα στεφανοι και βραβεια. Ταυτα λεγω,
ινα μητε γυναικες τοιαυτα παρα ανδρων ζητωσι, μητε ανδρες ανεχωνται γυναικων
τοιαυτα απαιτουσων. Ἴδε η Σαῤρα, ιδε η πλουσια εφυρασε τρια μετρα σεμιδαλεως.
Ποσος ο πονος; Ἀλλ' ουκ ᾔσθετο πονου δια την ελπιδα του καρπου και του κερδους.
Σπευσον, φυρασον τρια μετρα σεμιδαλεως. Τι ποιεις; καλλωπιζηι, γυναι; Ἵνα τινι αρεσηις;
Τωι ανδρι; Κακη μελετη, ει ουτω μελλεις αρεσκειν τωι ανδρι, ει ουτω σπευδεις αρεσκειν
σου τωι ανδρι. Πως ουν αρεσω; Τηι σωφροσυνηι. Ἀλλα πως αρεσω; Τηι επιεικειαι, τηι
φιλοσοφιαι, τηι πραΰτητι και τηι αγαπηι, τηι ομονοιαι και τηι συμφωνιαι. Ταυτα σου τα
κοσμια, γυναι. Αυται σου αι αρεται ομονοιαν εργαζονται· εκεινα τα κοσμια αρεσκειν ου
ποιει, αλλα και τωι ανδρι σε φορτικην παρασκευαζει γινεσθαι. Ὅταν γαρ ειπηις, Ἅρπασον
και φερε μοι, εν ολιγωι μεν συ αρεσκεις, υστερον δε πολεμιον εχεις. Ἵνα δε μαθηις, οτι
ουκ ανδρι αρεσκεις· εν τηι οικιαι γαρ αυτα αποτιθεσαι, και εν τηι εκκλησιαι αυτα
περιβαλληι· ει τωι ανδρι ηρεσκες, εν τηι οικιαι αν αυτα εφορεις. Ἀλλ' οπερ ειπον, εισερχηι
εις την εκκλησιαν, κεχρυσωμενη τας χειρας και τον τραχηλον. Ἐαν ελθηι Παυλος, ο
φοβερος εκεινος και ποθεινος, φοβερος τοις αμαρτανουσι, και ποθεινος τοις ευσεβουσι,
βοαι και λεγει ωσαυτως· Τας γυναικας κοσμειν εαυτας χρη, μη εν χρυσωι, μη εν
μαργαριταις, μη εν ιματισμωι πολυτελει. Ειτα αν εισελθηι ο Ἕλλην, και ιδηι ανω μεν
φορουσας ταυτα εκεινας, κατω δε Παυλον ταυτα λεγοντα, ουκ ερει, οτι σκηνη και μυθος
ταυτα εστιν; Ουκ εστι μεν σκηνη τα ημετερα, καν ουτω ταυτα γινηται. Ὁ δε Ἕλλην
βλαπτεται, και λεγει· Εισηλθον εις εκκλησιαν Χριστιανων, και ηκουσα του Παυλου
λεγοντος, Μη εν χρυσωι, μηδε εν μαργαριταις, την δε δια των εργων εναντια
επιδεικνυμενην.
ςʹ. Τι σοι οφελος του χρυσιου, γυναι; Ἵνα καλη φαινηι 55.508 και ωραια; Ἀλλ'
ουδεν σοι τουτο εις το καλλος της ψυχης συντελει. Γενου την ψυχην ευμορφος, και εσηι
και το σωμα ποθεινη. Σοφια ανθρωπου φωτιει το προσωπον αυτου. Καιτοι η σοφια της
ψυχης αυτου. Ουδεν ποιει ποθον και ερωτα, ως αγαπη. Ἐαν γαρ φιληι σε ο ανηρ σου, καν
αμορφος ηις, ποθεινη αυτωι φαινηι· εαν δε μισησηι σε, καν ευμορφος ηις, ου θελει σε οραιν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Το γαρ μισος της ψυχης ουκ αφιησι την ευμορφιαν της οψεως φαινεσθαι. Ὅταν γαρ
μελληις αυτον απαιτειν κοσμια και χρυσον, τοτε μελλει σε και αυτος μισειν και φευγειν,
ως τον απαιτητην εν αγοραι φανεντα. Ἀλλ' εκεινον μεν δυναται φυγειν, σε δε ου
δυναται, ενδον ουσαν διηνεκως και απαιτουσαν λειτουργιας λογον ουκ εχουσας. Ταυτα
μη μονον ακουετω η ακοη σου, ω γυναι, αλλα και μεταβαλλεσθω σου η διανοια.
Φαρμακα εστι δακνοντα τα ρηματα τα εμα, δακνοντα προς καιρον, και ευφραινοντα
διηνεκως. Ἰατρος ειμι, σκαλευω τα τραυματα, ινα μη παλαιοτερα γενομενα χειρονα την
νομην εργασηται. Ἐγω μεν γαρ ιατρευω, την δια λογου υγιειαν χαριζομενος· οι δε του
παροντος βιου το επικαιρον και σφαλερον και ευκαταφρονητον επιδεικνυνται. Ἀλλ'
οπερ ελεγον περι του Ἀβρααμ (ου γαρ επιλησομαι της υποσχεσεως), Σπευσον, και
φυρασον, ταυτα εκαστη γυνη εγγραφετω τηι διανοιαι, ταυτα εκαστος ανηρ εχετω εν τωι
συνειδοτι. Τι μοι φερεις σηρικα ιματια, και ιππους χρυσοχαλινους, και ημιονους
καλλωπιζομενας; Ἡμιονος κατω καλλωπιζεται, ο χρυσος εν στεγηι κατεχεται· τα
χρηματα ημιονοι αλογοι περιφερουσι, χρυσους εχουσαι χαλινους· ημιονοι αλογοι
καλλωπιζονται, ο δε πενης εν λιμωι τηκομενος τηι θυραι σου προσεδρευει, και ο Χριστος
λιμωι τηκεται. Ὢ της εσχατης ανοιας! Ποια απολογια; ποια συγγνωμη, οταν ο Χριστος
εστηκε προ των θυρων σου εν σχηματι πτωχου, συ δε μηδε ολως ει επικαμπτομενος; Τις
σε εξαιρησεται της εκειθεν τιμωριας; ∆εδωκα, φησιν, ελεον. Ἀλλα μη δωις μονον οσον
θελει εκεινος, αλλ' οσον δυνασαι. Τι τοτε ερεις, ειπε μοι, οταν αι κολασεις αι αφορητοι,
οταν αι τιμωριαι εκειναι, και αι απειλαι, και αι φοβεραι δυναμεις, οταν ο ποταμος του
πυρος καχλαζηι, οταν το βημα το φοβερον, οταν το κριτηριον το αδεκαστον, οταν η
φυσις η αναρχος, οταν ερημια των ανθρωπινων πραγματων, οταν μητε πατηρ, μητε
μητηρ, μητε γειτων, μητε βασιλευς, μητε παροδιτης, μητε ξενος δυναται σε ωφελησαι,
αλλα στηκει μονος ο ανθρωπος μετα των εργων αυτου, κατακρινομενος υπερ εκεινων,
η και στεφανουμενος υπερ αυτων; Τι τοτε ερεις; Τοτε αναμνησθησηι μου των λογων.
Ἀλλα τι σοι το οφελος; Ουδεν· επει και ο πλουσιος εκεινος ανεμνησθη και εζητει
καιρον μετανοιας, αλλ' ουδεν ην αυτωι κερδος. Πλην ελεγε, Πεμψον Λαζαρον, ινα βαψηι
το ακρον του δακτυλου αυτου υδατι, και καταψυξηι μου την γλωσσαν, οτι πανυ
οδυνωμαι. Ἀλλ' ουκ επεμψε Λαζαρον, ουχ οτι ζημιαν εφερε μια ρανις εις την μεγαλην
του παραδεισου πηγην, αλλ' οτι η της ελεημοσυνης σταγων αμικτως εχει προς την
απηνειαν. Ἐπειδη γαρ εν τωι καιρωι του σταδιου κατεφρονηθη, εν τωι καιρωι του
στεφανου ουδεμιας παραμυθιας αυτον ηξιωσε.
ζʹ. Ταυτα λεγω, ινα μητε ο πενης δακρυηι δια την πε 55.509 νιαν, μητε ο πλουσιος
χαιρηι δια τον πλουτον. Ευπορος ει; Ἀπωλετο ο πλουτος, εαν μη εις μεσον φερηις τον
προσηκοντα πλουτον. Σπευσον, και φυρασον τρια μετρα σεμιδαλεως. Ειτα εδραμεν
αυτος εις τας βοας, και εθυσε μοσχον. ∆ρομευς εγενετο ο γερων· ου γαρ εχαυνουτο αυτωι
της σαρκος ο τονος, αλλ' επενευρωτο της φιλοσοφιας η διανοια· ενικησε την φυσιν η
προθυμια. Ὁ δεσποτης τριακοσιων δεκα και οκτω οικετων, μοσχον βασταζων, ου
κατεβαρυνετο τωι αχθει, αλλ' εκουφιζετο την διανοιαν τηι προθυμιαι. Ὁ δρομος τωι
γεροντι προκειμενος, και υπηρεσια πολλη, και τηι γυναικι πονος και καματος. Ου γαρ
μονον φιλοτιμιαι χρηματων, και δαψιλειαι τραπεζης, αλλα και διακονιαι και υπηρεσιαι
πολληι τους ξενους εδεξιωσαντο, ου δι' οικετων, αλλα δια των χειρων και των μελων
των εαυτων υπηρετουντες. Ειτα παρειστηκει η γυνη θεραπαινης λαβουσα σχημα, και οι
ξενοι ανεκειντο, οι αγνωτες· ου γαρ παυσομαι τουτο λεγων. Ἐνομιζον γαρ αυτους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

πενητας ειναι τινας· αλλ' ου προσειχον τουτωι, αλλ' οτι ξενους υπεδεχοντο. Και
παρειστηκεισαν αμφοτεροι εν τωι καιρωι εκεινωι, τον βοτρυν της φιλοξενιας τρυγωντες
τηι γνωμηι, τηι φιλοσοφιαι, τηι διακονιαι, τηι υποδοχηι, τωι πονωι, τηι υπηρεσιαι, τηι αγαπηι, τηι
οικονομιαι, τηι ακριβειαι, τωι μηδεν παραλιπειν. Και ειστηκει παρα το δενδρον η γυνη,
αντι θαλαμου τωι δενδρωι χρησαμενη, και την σκιαν των φυλλων εχουσα στεγην, και
ουκ ηισχυνετο δημοσιευεσθαι. Ειστηκει γαρ την οικειαν κοσμιοτητα επιδεικνυμενη, και
της διακονιας τον καρπον τρυγωσα. Τι ουν ο παραγενομενος; Κατα τον καιρον τουτον
ελευσομαι, και εσται τηι Σαῤραι υιος. Οιον καρπον εβλαστησεν η τραπεζα! πως καλον!
πως ταχυν! πως ωριμον! πως ο βοτρυς περκαζων και απηρτισμενος! Και γαρ το ρημα
εκεινο εισηλθεν εις την μητραν, και εδημιουργησε το παιδιον. Τοιουτοι της φιλοξενιας
οι καρποι. Προσεχε ο μελλω λεγειν.
Μετα ταυτα δε, το παιδιον επειδη ηυξηθη, το απο της τραπεζης τεχθεν, επειδη
ανηρ εγενετο ο της φιλοξενιας καρπος (ου γαρ ουτως αυτον η μητρα εγεννησεν εκεινη,
ως εγεννησεν η τραπεζα, προ δε παντων το ρημα του Θεου), επειδη ηυξηθη και ανηρ
εγενετο, και ωρα γαμου λοιπον ην (προσεχε μετ' ακριβειας ο λεγω), εμελλε λοιπον
τελευταιν ο γερων ο μακαριος Ἀβρααμ εκεινος, ο πατριαρχης· παρυκει δε γυναιξι
διεφθαρμεναις και εθνει πονηροτατωι, καλεσας τον οικετην τον εαυτου, φησιν· Ὧδε
πονηραι εισιν αι γυναικες των Χαναναιων. Τι ουν θελεις; Ἄπελθε εις την γην, οθεν
ετεχθην εγω, και αγαγε γυναικα εκειθεν τωι υιωι μου. Καινα και παραδοξα πραγματα.
Ἴστε υμεις, και σφοδρα επιστασθε· οταν μεν γαρ γυναικα βουληται τις αγαγειν τωι υιωι,
και ο πατηρ διαλεγεται και η μητηρ, και εις αλλοτριας οικιας παραγινονται, και τουτον
κολακευουσι, και εκεινον θεραπευουσι, και προμνηστριαι πολλαι, και νυμφαγωγοι
γινονται πολλοι, και χρηματων υποσχεσεις, και πασα σπουδη τωι πατρι και τηι μητρι δι'
εαυτων διαλεχθηναι, και ουκ αισχυνονται, ουδε ερυθριωσιν, ουδε επιταττουσιν
οικεταις· οταν δε ελθηι ξενος, Ἄπελθε συ, κατενεγκε αυτον κατω, δεξαι αυτον. Ὁ
Ἀβρααμ δε αντιστροφως· οτε μεν εδει ποιησαι 55.510 πραγμα υψηλον και φιλοσοφον,
δι' εαυτου ποιει· την φιλοξενιαν ουκ επετρεψεν οικετηι, αλλα τηι γυναικι και εαυτωι· οτε
δε γυνη και γαμος υφαινετο, Ἄπελθε λεγει τωι οικετηι. Ὧδε το εναντιον ποιουσιν αι
γυναικες. Ἐαν μεν θελωσι χρυσοχοωι διαλεχθηναι, ουκ αισχυνονται, αλλ' εξερχονται
αυται δι' εαυτων, και παρακαθεζονται, ινα μη ο χρυσος κλαπηι, και η επιθυμια των
χρηματων αφιησιν αυτας καταφρονησαι της ευσχημοσυνης και της σεμνοτητος. Ἀλλ' ο
Ἀβρααμ ουχ ουτως, αλλ' οτε ξενους ηθελεν υποδεχεσθαι, δι' εαυτου και της γυναικος
αυτου· οτε δε τον γαμον, δια του οικετου.
Τι ουν μεμνησαι του Ἀβρααμ; Ὅτι πλουσιος ην. Ταυτα και συ εννοει του Ἀβρααμ,
και ουδεποτε καταφρονησεις τινος. Ἀλλα ποθεν εξεβην ταυτα ειπειν; Τον προφητην
λαβων και την βακτηριαν εκεινην, Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Ἐκεινος γαρ ο
στιχος απαντα ταυτα ετεκε. Και ιδου θησαυρον ευρηκαμεν χρυσου γεμοντα. Μη φοβου,
οταν πλουτησηι ανθρωπος. Λαβε την βακτηριαν ταυτην, την δυναμενην υποτρομησαντα
τα σωματα ανορθωσαι. Ουδε γαρ ουτω βακτηρια υποτρομα οντα τα σωματα των
παλαιων και γεγηρακοτων ανορθουν πεφυκεν, ως ο στιχος ουτος των νεων και
γεγηρακοτων εν τηι επιθυμιαι και υπο της αμαρτιας πολιορκουμενων υποτρομον ουσαν
την διανοιαν εγειρει. Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Τι δεδοικας ανθρωπον, ουκ
οντα ανθρωπον, αλλα λυκον; Τι δεδοικας ανθρωπον ασεβηματων γεμοντα, και χρυσωι
πολιορκουμενον; Τι δεδοικας ανθρωπον απο της αδικιας τα εαυτου προδεδωκοτα, και
τον πολεμιον ενδοθεν πολλακις εχοντα; Ἀλλ' απεφηνατο μοι ο προφητης λεγων· Μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Ειπε μοι λοιπον και τον τροπον, δι' ον ουκ οφειλω
φοβεισθαι τον πλουσιον. Ἢ οταν πληθυνθηι η δοξα του οικου αυτου.
ηʹ. Ὢ ευγενεια λεξεως! πως εν διηγησει και διδασκαλιαι φιλοσοφιαν εισηγαγε·
Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος, η οταν πληθυνθηι η δοξα του οικου αυτου! Ουκ
ειπε, Και οταν πληθυνθηι η δοξα αυτου, αλλ', Ἡ δοξα του οικου αυτου. Ὅταν γαρ
εισελθηις εις οικιαν τινος πλουσιου, και ιδηις εν τωι οικωι αυτου κιονας υπεραιροντας τωι
μεγεθει, και χρυσας κεφαλιδας, και μαρμαρα τωι τοιχωι προσπεπηγοτα, και κρηνας
ρεουσας, και πηγας και περιπατους, και δενδρα τωι ανεμωι καμπτομενα, και παντα
ψηφιδων γεμοντα, και ευνουχων χρυσοφορουντων αγελην, και οικετων πληθος, και
ταπητας επι του εδαφους κειμενους, και τραπεζαν εκλαμπουσαν τωι χρυσωι, και
κοιτωνας κεκοσμημενους· ταυτα παντα δοξα οικου εστιν, ου δοξα ανθρωπου. ∆οξα γαρ
ανθρωπου ευλαβεια, επιεικεια, ελεημοσυνη, πραοτης, ταπεινοφροσυνη, ειρηνη,
δικαιοσυνη, αγαπη ανυποκριτος προς παντας. Ταυτα παντα δοξα ανθρωπου. Τι φοβηι
τον πλουσιον. Ουκουν την οικιαν αυτου μαλλον φοβου. Ἐκεινη γαρ εστιν η πλουτουσα,
ουχ ο οικων. Ἀλλ' ου φοβουμαι ταυτην, φησι. ∆ια τι; Ὅτι ο χρυσος αψυχος εστιν υλη.
Ἀλλα τον ανθρωπον φοβηι; Ναι. ∆ια τι; μη γαρ αυτου εστιν ο πλουτος; Της οικιας η
περιφανεια. Μαρμαρα εχει ο τοιχος. Τι ουν προς τον οικουντα; Χρυσους ο οροφος. Τι
ουν προς τον κεκτημενον; Αι κεφαλιδες των 55.511 κιονων χρυσαι. Τι ουν προς την
κεφαλην εκεινου την αμαρτιαις βεβορβορωμενην; Ἀλλα καθαρον το εδαφος; Ἀλλα
ακαθαρτον το συνειδος. Ἀλλα σηρικα τα ιματια; Ἀλλα ρακιων γεμουσα η ψυχη. Ἡ οικια
πλουσια, αλλ' ο κεκτημενος την οικιαν πενης. Ὅταν πληθυνθηι η δοξα του οικου αυτου.
Και ινα μαθητε, οτι του οικου εστιν η δοξα, και ουχι του ανθρωπου, απο των ρηματων
υμων ελεγχω υμας. Εισερχομενος πολλακις εις οικιαν τινος ωραιαν ουσαν, εξερχομενος
τι λεγεις; Ὡραια ειδον μαρμαρα. Μη λεγεις, Ὡραιον ειδον ανθρωπον; Θαυμαστοι οι
κιονες, θυριδες καλαι.
Μη λεγεις, Θαυμαστος ο οικων; Πολυς ο χρυσος εν τωι οροφωι. Μη λεγεις, Πολλη
η ελεημοσυνη; Πολλαι αι κρηναι, και δαψιλεια πολλη. Μη λεγεις, Πολλη η δαψιλεια
εκεινου του κεκτημενου; Πανταχου περι τους τοιχους, πανταχου περι τα μαρμαρα,
πανταχου περι τας κρηνας, πανταχου περι τας πηγας διαλεγηι. Παλιν οραις ιππον εχοντα
χρυσουν χαλινον, και λεγεις· Καλος ο χαλινος. Ουκουν του χρυσοχοου το εγκωμιον.
Θαυμαστον το ιματιον. Ουκουν του υφαντου ο επαινος. Καλοι οι οικεται. Ουκουν του
πεπωληκοτος ο επαινος. Και μενει μεν εκεινος αστεφανωτος, τα δε περι αυτον
εγκωμιων απολαυουσιν. Ἀλλ' οταν ιδηις ανθρωπον καλον, λεγεις· Καλος ανθρωπος,
ωραιος, επιεικης, θαυμαστος, ελεημων, φιλοφρων, συντετριμμενος, αει εν ευχαις
προσεχων, αει εν νηστειαις παραμενων, αει εν τηι εκκλησιαι σχολαζων, αει αχωριστος
εστι της θειας διδασκαλιας. Ταυτα εγκωμια περι εκεινον, ταυτα στεφανοι. Μαθε ουν τι
πλουτος ανθρωπου, και τι πλουτος οικιας, και Μη φοβου. Ἐαν γαρ μαθηις διαιρειν τον
πλουτον καλως, ουκετι φοβηθησηι. Ὁραις δε τον νομιζομενον πλουσιον παρα σοι πενητα
οντα και πτωχον; Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Και ινα μαθηις, οτι ταυτα
τουτον εχει τον τροπον, ει ενταυθα σε απαται, εν καιρωι της τελευτης αυτου βλεπε
αυτον. Μη 55.512 λαμβανει τι εκει εκ τουτων απαντων, και απερχεται; Ειτα απεθανε και
κειται γυμνος ο τα σηρικα περιβεβλημενος ιματια. Κειται γυμνος επι του βαθρου, και οι
οικεται απερχονται και ερχονται, και ουδεις αυτου φροντιζει· ου γαρ ησαν αυτου οι
οικεται. Ἀπεδημησε, και ουδεν αυτου λοιπον κειται. Ἡ γυνη κατακοπτεται, τας τριχας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

λυει· παρακαλουσι παντες, ουχ υπακουει· τα παιδια εν ορφανιαι, η γυνη εν χηρειαι·
παντες ταπεινοι, οινοχοοι, κρατηρες, παρασιτοι, κολακες, ευνουχοι. Λαβειν τι εξ
εκεινων των σκευων, και απελθειν ου δυναται· αλλα τι; Ἀποφερεται μονος. Ευφημιαις
βαλλουσι. Και τι προς αυτον παλιν; Ἀλλ' η κενοδοξια αυτον ευφημει; ∆ια τι; Μη γαρ
δυναται τι λαβειν απ' αυτης;
Ου δυναται ουδεν εξ αυτων παραστηναι αυτωι εν εκεινηι τηι ημεραι. Ἀπερχεται εις
τον ταφον ο παντα αρπαζων, εις τρεις πηχεις θαπτεται, και πλεον ουδεν· και γη επανω
της οψεως, και το καλυμμα της θηκης. Και αναχωρει η γυνη. Που ο πλουτος; που οι
δουλοι; που η φαντασια; που η οικια η μεγαλη και περικαλλης; Καταλιμπανουσιν αυτον·
αφιησιν αυτον και η γυνη, καν μη βουληται· η δυσωδια γαρ αυτην ελαυνει, αι πηγαι
των σκωληκων αυτην διωκουσι. Τουτο ολον; Ναι· ουδεν γαρ εχων απηλθε των αυτου.
Και ινα μαθηις, οτι ουδεν εχων των αυτου απηλθεν, οι μακαριοι μαρτυρες επειδη τα
εαυτων λαμβανουσιν, ουκ αναχωρουμεν του ταφου αυτων. Και ωδε μεν ουδε γυνη
ανεχεται παραμειναι· εκει δε ο βασιλευς ριπτει το διαδημα, και παραμενει τωι ταφωι του
μαρτυρος, δυσωπων και δεομενος δοθηναι αυτωι λυσιν των δεινων, και νικην κατ'
εχθρων. Μη ουν φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος. Τουτον λαβοντες τον στιχον,
εξαρξωμεν τωι Κυριωι, υπερ τουτων απαντων ευχαριστουντες αυτωι, τωι Πατρι και τωι
Υιωι και τωι αγιωι Πνευματι, οτι αυτωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ Προειρηκοτος ετερου, ομιλια λεχθεισα εν Κωνσταντινουπολει
εν τηι εκκλησιαι τηι μεγαληι, ολιγων συνελθοντων, εις το, "Μη φοβου, οταν
πλουτησηι ανθρωπος," και περι ελεημοσυνης.
αʹ. Βραχυς ο καρπος του καλως ειρηκοτος, αλλ' ωριμος· λεπτη η νευρα, αλλα
μεγαλη η ηχη· ολιγα τα ρηματα, αλλα πολυτελη τα νοηματα. Και γαρ δημον ολοκληρον
τοις επαινοις ανεπτερωσε, και σπουδαιοτερους τοις εγκωμιοις ειργασατο, και τον αιτιον
της γεωργιας εδηλωσεν, υμνους τε συνθεις αυτωι, και ευχαριστησας κατα τον
αποστολικον νομον, εις δοξολογιαν τον λογον κατελυσεν.
Ει δε ταχεως την τραπεζαν συνεστειλεν, ου δια πτωχειαν, αλλα δια ταπεινοφροσυνην.
Ου γαρ απορων πλειονα ειπειν, εις σιγην τον λογον κατεκλεισεν, αλλ' ημιν της διδασκα
55.512 λιας παραχωρων. Φερε ουν και ημεις της ζαλης των ηδη γεγενημενων θορυβων
απαλλαγεντες, ωσπερ τισι ποταμιοις υδασι τηι των Γραφων αναγνωσει την ακοην
αποπλυνωμεν. Ουτω και ναυται ποιουσιν· επειδαν χειμωνα διαδραμοντες και πολυ
διαβαντες πελαγος εις λιμενα καταντησωσι γαληνον, ιστια χαλασαντες, και κωπην
αποθεμενοι, και της νηος αποβαντες, βαλανειοις, και σιτιοις, και ποτοις και υπνωι, και
ανεσει το σωμα ανακτησαμενοι, ακμαιοτερον αυτο προς την λοιπην ναυτιλιαν
παρασκευαζουσι. Τουτους δη και ημεις μιμησωμεθα, και της πρωην 55.513 γενομενης
ταραχης απαλλαγεντες, και του θορυβου, και των κυματων, ωσπερ εις τινα λιμενα
ευδιον, των Γραφων την αναγνωσιν την ψυχην την ημετεραν ορμισωμεν. Και γαρ
λιμην εστιν ακυμαντος, και τειχος αῤραγες, και πυργος ασειστος, και δοξα αναφαιρετος,
και οπλον ατρωτον, και ευθυμια αμαραντος, και ηδονη διηνεκης, και παντα οσα αν
ειποι τις καλα, των θειων Γραφων η συνουσια.
Αυτη και αθυμιαν αποκρουεται, και ευθυμιαν διατηρει, και τον πενητα των
ευπορων πλουσιωτερον κατασκευαζει, και τοις πλουτουσιν ασφαλειαν περιτιθησι, και
11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον αμαρτωλον δικαιον ποιει, και τον δικαιον εν ασφαλει καθιστησι φυλακηι, και τα
οντα κακα ανασπαι, και τα ουκ οντα αγαθα καταφυτευει, απελαυνει πονηριαν, προς
αρετην επαναγει, ουκ επαναγει δε μονον, αλλα και ριζοι, και διηνεκη μενειν ποιει,
φαρμακον ουσα πνευματικον, επωιδη τις θεια και αποῤρητος, παθων αναιρετικη. Και
γαρ τας ακανθας ανασπαι των αμαρτηματων, και καθαραν την αρουραν εργαζεται, και
τα σπερματα καταβαλλει της ευσεβειας, και προς ακμην τον καρπον αγει. Μη δη
τοσουτων παραμελωμεν αγαθων, μηδε απολιμπανωμεθα συναξεων, αλλα συνεχως
ενταυθα τρεχωμεν, ινα διηνεκως θεραπευωμεθα, και μηδεις μητε φθονωι βαλληται
πλουτουντα ορων, μητε πενιαι πιεζηται· αλλα καταμαθων την αληθη των πραγματων
φυσιν, παρατρεχετω μεν τας σκιας, αντεχεσθω δε της αληθειας. Και γαρ σκια, ει και
μειζων του σωματος ειναι δοκει, αλλ' ομως σκια τυγχανει· αλλως δε ουδε εστι μειζων,
αλλα δοκει, και τοτε δοκει, οταν μακροτερω της ακτινος γενωμεθα· ουτω γουν ηνικα
περι σταθεραν μεσημβριαν της ακτινος υπερ κεφαλην ισταμενης συνελαυνεται
παντοθεν, και συστελλεται, και βραχυτερα γινεται· ο δη και επι των ανθρωπινων εστιν
ιδειν. Ἕως μεν γαρ τις μακροτερω της αρετης καθιστησιν εαυτον, μεγαλα φαινεται τα
του παροντος βιου πραγματα· οταν δε εν αυτωι τωι φανοτατωι φωτι των θειων εαυτον
καταστησηι Γραφων, τοτε και το ευτελες και το βραχυ και το ουδαμινον των επικηρων
τουτων οραι πραγματων, και μανθανει σαφως, οτι ποταμιων υδατων ουδεν αμεινον
ταυτα διακειται, ομου τε φαινομενα και παρατρεχοντα. ∆ια τοι τουτο ο προφητης
φιλοσοφων, τους μικροψυχους, και ταλαιπωρους, και χαμαι συρομενους, και κεχηνοτας
προς την του πλουτου φαντασιαν, και δεδοικοτας, και τρεμοντας τους εν τουτοις
κομωντας διορθουμενος, και της τοιαυτης απαγων αγωνιας ημας, και πειθων ως ουδεν
οντων καταφρονειν, ελεγε· Μη φοβου, οταν πλουτησηι ανθρωπος, η οταν πληθυνθηι η
δοξα του οικου αυτου. Ὅτι ουκ εν τωι αποθνησκειν αυτον ληψεται τα παντα.
Ειδες ακριβειαν λεξεως και διαιρεσιν σαφεστατην; Ουδε γαρ ειπεν, Ὅταν
πληθυνθηι η δοξα αυτου, αλλ', Ἡ δοξα του οικου αυτου, δεικνυς οτι ετερον δοξα
ανθρωπου, και ετερον δοξα οικου. Τι τοινυν δοξα ανθρωπου, και τι δοξα οικου; ∆ει γαρ
ταυτα ειδεναι σαφως, ωστε μη τα ονειρατα προ της αληθειας ασπασασθαι. Οικου μεν
ουν δοξα στοαι, περιπατοι, χρυσους οροφος, εδαφος ψηφισι καλλωπισθεν, λειμωνες,
παραδεισοι, ανδραποδων αγελαι, τα επιπλα τα πολυτελη, ων ουδεν προς τον ανθρωπον.
Ἀνθρωπου δοξα, πιστις ορθη, ζηλος ο κατα Θεον, αγαπη, πραοτης, επιεικεια, η εν 55.514
ευχαις εκτενεια, η της ελεημοσυνης φιλοσοφια, σωφροσυνη, κοσμιοτης, τα λοιπα
απαντα της αρετης μελη. Και ινα μαθηις οτι ταυτα τουτον εχει τον τροπον, ο μεν εκεινα
κεκτημενος ου καρπουται την εξ αυτων δοξαν, ουδ' αν κληθειη τις καλος, επειδη οικιαν
εχει καλην, η παραδεισον, η λειμωνα, η πληθος ανδραποδων, η ιματιων πολυτελειαν.
Το γαρ θαυμαστον απαν περι το κτημα ισταται, ου διαβαινον προς τον εχοντα. Την γαρ
οικιαν θαυμαζομεν, και τον παραδεισον, και τον λειμωνα, και των ιματιων το καλλος, α
των εργασαμενων της τεχνης εστιν εγκωμιον, ου της των κεκτημενων αρετης, αλλα και
τουναντιον απαν της κακιας αποδειξις.
βʹ. Τοσουτον γουν απεχει τουτων η φυσις των κτηματων τους εχοντας δοξηι
περιβαλειν, οτι και λυμαινεται αυτην μεθ' υπερβολης. Και γαρ ως ωμους και
απανθρωπους και βαναυσους και φιλοσοφιας αλλοτριους, ουτως απαντες κωμωιδουσι
τους εν τουτοις την περιουσιαν επιδεικνυμενους· ου γαρ εστιν ανθρωπου δοξα ταυτα,
καθως ειπον, αλλα του οικου· τους μεντοι εν σωφροσυνηι ζωντας, κοσμιοτητι, πραοτητι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

επιεικειαι, τωι Θεωι μετ' ακριβειας ανακειμενους, αυτους θαυμαζομεν, επαινουμεν,
ανακηρυττομεν, επειδηπερ αυτη ανθρωπου μαλιστα εστιν η δοξα. Ταυτα γουν ειδοτες,
μηδενα ζηλωτον ειναι νομιζετε των εκεινα περιβεβλημενων, α μηδεν προς αυτον εχει
κοινον. Καν ιδηις επι οχηματος τινα καθημενον, τας οφρυς ανασπωντα, ανατεινομενον,
αυτων απτομενον των νεφελων, ου τηι φυσει του πραγματος (ου γαρ δυνατον), αλλα τηι
απονοιαι της ψυχης, μαλλον δε τηι ανοιαι, μη νομιζε τουτον ενδοξον, μηδε υψηλον και
μεγαν. Ὑψηλον γαρ ουχ ημιονοι ποιουσιν ελκουσαι, αλλ' αρετης κορυφη προς τας
αψιδας αναγουσα των ουρανων. Καν αλλον θεασηι εφ' ιππου καθημενον, πολλους
εχοντα τους ραβδουχους, και σοβουντας επι της αγορας, μηδε τουτον μακαριζηις δια
ταυτα, αλλ' αναπτυξον αυτου την ψυχην, και τοτε περι αυτου ψηφιζου ταυτα, απερ η
εκεινης οψις υποβαλλει. Ὡς τα γε νυν ορωμενα καταγελαστα. Τι γαρ σοβεις επι της
αγορας; ειπε μοι· τι δε ελαυνεις τους απαντωντας, και φυγαδευεις, ανθρωπος ων,
ανθρωπον; Τις ο τυφος; τις η απονοια; Μη γαρ λυκος γεγονας, η λεων, ως εισιων εις
πολιν απαντας εις φυγην τρεπειν; Μαλλον δε λυκος μεν λυκον ουκ αν ποτε ελασηι, ουδε
λεων λεοντα, αλλα συναγελαζονται, την κοινωνιαν της φυσεως αιδουμενοι· συ δε, ο
μετα της φυσεως και ετερα πολλα δικαιωματα εχων ημεροτητος, ταπεινοφροσυνης,
ισονομιας, τι γινηι των θηριων θηριωδεστερος, και δια το αλογον των λογικων
καταφρονεις;
Και ο μεν ∆εσποτης σου εις ουρανον ανηγαγε τον ανθρωπον, συ δε ουδε αγορας
αυτωι μεταδιδως; Τι δε λεγω εις ουρανον; Εις θρονον εκαθισε βασιλικον, συ δε και της
πολεως εξελαυνεις; Τι δε σοι και ο χαλινος ειναι βουλεται ο χρυσους, ο τον ιππον
κατακοσμων; ποιας δε απολογιας τευξηι, η τινος συγγνωμης, το μεν αλογον και ουδε της
φιλοτιμιας αισθανομενον υπερ την χρειαν καλλωπιζων (ταυτον γαρ εκεινωι και χρυσος,
και μολυβδος), τον δε Χριστον λιμωι τηκομενον ορων, και ουδε της αναγκαιας ποιων
απολαυειν τροφης; Τι δε ουκ ανεχηι, ανθρωπος ων, ανθρωποις αναμιγνυσθαι, αλλ'
ερημιαν επιζητεις εν μεσαις ταις πολεσι, και ουκ εννοεις οτι και ο ∆εσποτης σου μετα
τελωνων ησθιε, 55.515 και μετα πορνης διελεγετο, και μετα ληιστων εσταυρουτο, και
τοις ανθρωποις συνανεμιγνυτο· αλλα τωι τυφωι και τηι απονοιαι τυραννουμενος,
απολλυεις και το ανθρωπος ειναι; Ἐντευθεν ημιν η πολλη της ελεημοσυνης υπεροψια,
εντευθεν ο της πλεονεξιας ερως, εντευθεν η ωμοτης και απανθρωπια. Ὅταν γαρ και
χαλινον χρυσουν τωι ιππωι περιθηις, και μανιακην χρυσουν τωι οικετηι, και πεταλα χρυσα
τωι λιθωι, και δερματα χρυσα παρα σοι, και ιματια χρυσα, και ζωνη[ν] χρυση[ν], και
υποδηματα, και τοσαυτας της πονηριας ταυτης σαυτωι περιθηις αναγκας, βουλομενος
την ακορεστον επιθυμιαν πληρουν, και τροφην, τωι παντων ωμοτατωι θηριωι παρεχειν,
τηι φιλαργυριαι λεγω· τοτε και ορφανους αποδυεις, και χηρας γυμνοις, και κοινος
περιερχηι πολεμιος απασι, ματαιον τινα ανελιττων πονον, και δρομον ουδεν εχοντα
περας χρηστον. Τι γαρ σοι βουλεται το τον οικετην σου τον βαρβαρον χρυσοφορειν; τι
το κερδος; τις η ωφελεια της ψυχης; τις ονησις σωματος; ποια προσοδος οικιας,
Τουναντιον μεν απαν, ακαιρος δαπανη, αναλωμα αλογιας γεμον, ασελγειας υποθεσις,
διδασκαλειον κακιας, βαναυσου βιου και διαῤρεοντος αφορμη, φθορα ψυχης, οδος επι
μυρια φερουσα κακα. Αι δε κλιναι αι αργυρενδετοι, αι χρυσοπαστοι, και τα υποποδια,
και οι λεβητες οι εντευθεν κατεσκευασμενοι, και ο πολυς γελως, τι σοι τον βιον
ορθωσαι δυναται; τι δε αμεινω σε εποιησεν, η την συνοικον, η αλλον τινα των κατα την
οικιαν; Ουκ εντευθεν ληισται και τοιχωρυχοι πολλοι; ουκ εντευθεν οικεται
δραπετευουσιν; Ὅταν γαρ πανταχου βλεποντες αργυρον ιδωσι στιλβοντα, τρεφεται εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αυτοις το νοσημα της κλοπης. Ει γαρ σε τον ελευθερον, και επ' ευγενειαι μεγα
φρονουντα, αργυρος εν αγοραι λαμπων εφελκεται προς την επιθυμιαν, πολλωι μαλλον
τον οικετην. Και ταυτα λεγω ουκ απαλλαττων εγκληματων τους δραπετας των
οικετων, και τους τα τοιαυτα κακουργουντας, αλλα παραινων υμιν μη παρατιθεναι των
τοιουτων νοσηματων αυτοις την τροφην. Ἀλλα που καταθωμεθα αυτα; φησιν· εις γην
κατορυξωμεν; Ἄπαγε· αλλ', ει βουλει της εμης ανασχεσθαι συμβουλης, ερω σοι τροπον,
δι' ου τον δραπετην ευγνωμονα δυνησηι ποιησαι.
γʹ. Και γαρ δραπετης εστιν ο πλουτος, σημερον προς τουτον, αυριον προς τον
ετερον μεταπηδων· ου δραπετης δε μονον, αλλα και δραπετοποιος, τους φυλαττοντας
αυτον πολλακις φυγαδας ποιων. Πως αν ουν ο δραπετης ουτος κατασχεθειη; Ἀπ'
εναντιας τοις αλλοις δραπεταις. Οι μεν γαρ αλλοι τηρουμενοι μενουσιν, ουτος δε
τηρουμενος φευγει, σκορπιζομενος μενει. Ει δε καινον το ειρημενον ειναι σοι δοκει,
μανθανε τουτο παρα των γηπονων. Και γαρ εκεινοι τον σιτον εαν μεν εν οικωι
κατακλεισαντες χωσωσι, σητι και σκωληκι παραδοντες απωλεσαν· εαν δε σκορπισωσιν
εις τας αρουρας, ου μονον φυλαττουσιν, αλλα και πλειονα εργαζονται· ουτω και ο
πλουτος, μενων μεν εν κιβωτιοις, και υπο θυραις ων και μοχλοις, και εις γην
κατορυττομενος, δραπετευει ταχεως· εαν δε αυτον, ως ο γηπονος τον σιτον εις την
αρουραν, ουτως εις τας των πενητων σκορπισηις γαστερας, ου μονον ου δραπετευει,
αλλα και πλειων εκειθεν γινεται.
Ταυτα τοινυν ειδως, μη παραδωις αυτον οικετηι, αλλα μυριαις αυτον ποιησον
κατεχεσθαι χερσι, ταις των χηρων, ταις των ορφανων, ταις των τα σωματα
λελωβημενων, ταις των το δεσμωτηριον οικουντων. 55.516 Ου γαρ αν δυνηθειη
διαδραναι τοσαυτας λαβας, αλλα κατεχεται μετ' ασφαλειας, και πλειων γινεται. Και τι
καταλειψω τοις παιδιοις; φησι. Μαλιστα μεν ουν ου παντα σοι αναγκαζω κενουν· ει δε
και παντα, ταυτηι μαλλον τους παιδας ευπορωτερους ποιησεις, αντι χρηματων τον Θεον
αυτοις καταλιμπανων ιλεω, την απο της ελεημοσυνης ευποριαν, μυριους προστατας και
ευεργετας και εν ανθρωποις. Ὥσπερ γαρ τους πλεονεκτας, καν μη αδικηθωμεν,
μισουμεν· ουτω τους ελεειν ειδοτας, καν μη αυτοι της φιλοτιμιας απολαυσωμεν,
αιδουμεθα, και ποθουμεν, ουκ εκεινους μονον, αλλα και τους εκεινων παιδας.
Ἐννοησον τοινυν ηλικος κοσμος τους παιδας ορωμενους μυριους εχειν εραστας, και
παντας ταυτα λεγειν τα ρηματα, ει εις την των δεομενων διατροφην αναλισκοιτο ο
πλουτος· ο του φιλανθρωπου, ο του ελεημονος υιος. Ἀλλα συ τον μεν αναισθητον
καλλωπιζεις εικη και ματην· αναισθητος γαρ εστιν ο λιθος, καν μυρια ταλαντα αυτωι
περιθηις χρυσιου· τον δε αισθανομενον και λιμωι τηκομενον ουδε της αναγκαιας ποιεις
μεταλαμβανειν τροφης. Ὅταν ουν το φοβερον βημα φανηι, και οι του πυρος ποταμοι,
και των πεπραγμενων τας ευθυνας απαιτωμεθα, τι ερεις υπερ της τοσαυτης βλακειας,
υπερ της τοσαυτης ανοιας, και ωμοτητος, και απανθρωπιας; ποιαν προφασιν ευλογον;
Ὥσπερ γαρ εκαστου των αλλων σκοπος τις εστι και λογος· και ο γεωργος, εαν
απαιτησηις αυτον ευθυνας, ερει τινος ενεκεν και βοας εζευξε, και αυλακας ετεμε, και
αροτρον ειλκυσε· και ο εμπορος, τινος ενεκεν το πλοιον καθειλκυσε, και εργατας
εμισθωσατο, και χρηματα εναπεθετο· και ο οικοδομος, και ο υποδηματοῤραφος, και ο
χαλκοτυπος, και ο αρτοποιος, και εκαστος των ηντιναουν μετιοντων τεχνην αποδιδωσι
τον λογον και την αιτιαν ουτω και συ, ο την κλινην τωι αργυρωι περιβαλλων ο τον ιππον
και τον λιθον χρυσων, ο τα δερματα τοιαυτα κατασκευαζων, αν απαιτηθηις ευθυνας και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

λογον, ποιαν ερεις αιτιαν; ποιον τροπον; Ἡδιων ο υπνος εκ της τοιαυτης γινεται κλινης;
Ἀλλ' ουκ αν εχοις ειπειν, αλλ' ει χρη τι και παραδοξον ειπειν, και αηδεστερος· φροντις
γαρ πλειων, και αγωνια μειζων. Ἀλλ' ασφαλεστερα η οικοδομη απο του χρυσιου; Ἀλλ'
ουδε τουτο.
Ἀλλ' αμεινων ο ιππος απο του χαλινου; αλλ' ο οικετης; Τουναντιον μεν απαν
και ενταυθα. Τινος ουν ενεκα τοσαυτην απειροκαλιαν επιδεικνυσθε δια παντων
τουτων; Παντως ερειτε, οτι δοξαν υμιν λαμπροτεραν κατασκευαζοντες. Ειτα ουκ
ηκουσας και εν προοιμιωι του λογου, οτι ταυτα ουκ εστιν ανθρωπου δοξα, αλλα
τουναντιον απαν, ατιμια και ονειδος, και κατηγορια και γελως; Ἐκ τουτων τικτεται
φθονος και βασκανια, και τα μυρια δεινα· και οσωι μονιμωτερα τα κτηματα, τοσουτωι και
η κατηγορια διαρκης· και αι μεγαλαι αυται και λαμπραι οικιαι εστηκασι φωνην
αφιεισαι, και μετα τελευτην των κτησαμενων, κατηγορων πικροτατων· και το μεν σωμα
τηι γηι παραδιδοται, η δε οψις των οικηματων ουκ αφιησι συγκαταχωσθηναι τηι σαρκι της
πλεονεξιας την μνημην· αλλ' εκαστος παριων, και προς το υψος και μεγεθος αφορων
της λαμπρας και μεγαλης οικιας, η προς εαυτον, η προς τον πλη 55.517 σιον ερει· Ἐκ
ποσων δακρυων αυτη ωικοδομηθη η οικια! ποσων ορφανων γυμνωθεντων! ποσων
χηρων αδικηθεισων! ποσων τον μισθον στερηθεντων! Ὥστε τουναντιον σοι συμβαινει·
βουλομενος δοξης απολαυσαι εν τωι ζηιν, ουδε μετα το καταλυσαι το ζηιν απαλλαττηι των
κατηγορων· αλλ' ωσπερ εν στηληι χαλκηι το ονομα σου περιφερουσα η οικια, και τους
ουδε ζωντα σε εωρακοτας παρασκευαζει μυριοις βαλλειν ονειδεσιν.
δʹ. Ἐπει ουν ουδε τουτο εχει το κερδος η περιττη αυτη φιλοτιμια, φευγωμεν,
αγαπητοι, φευγωμεν το νοσημα, και μη γινωμεθα των αλογων θηριωδεστεροι. Ἐκεινοις
παντα κοινα, και γη, και πηγαι, και νομαι, και ορη, και ναπαι, και ουδεν θατερον
θατερου πλεον εχει· συ δε ανθρωπος ων, το ημερωτατον ζωον, θηριου γινηι
χαλεπωτερος, μυριων πενητων τροφας, και πολλακις μυριων μιαι κατακλειων οικιαι.
Καιτοι γε ουχ η φυσις ημιν μονη κοινη, αλλα και ετερα πολλωι της φυσεως πλειονα·
ουρανος κοινος, και ηλιος, και σεληνη, και ο των αστερων χορος, και αηρ, και θαλασσα,
και πυρ, και υδωρ, και γη, και ζωη, και τελευτη, και αυξησις, και γηρας, και νοσος, και
υγεια, και χρεια τροφης και ενδυματων· και τα πνευματικα παλιν κοινα, και η τραπεζα
αυτη η ιερα, το σωμα το ∆εσποτικον, το αιμα το τιμιον, της βασιλειας η επαγγελια, το
λουτρον της παλιγγενεσιας, ο καθαρμος των αμαρτηματων, η δικαιοσυνη, ο αγιασμος, η
απολυτρωσις, τα αποῤρητα αγαθα, α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι
καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη. Πως ουκ ατοπον τους εν τοσουτοις 55.518 κοινωνουντας
αλληλοις, και φυσει, και χαριτι, και επαγγελιαις, και νομοθεσιαις, τουτους εν τοις
χρημασιν ουτως ειναι πλεονεκτας, και την αυτην μη διατηρειν ισονομιαν, αλλα των
αλογων παρερχεσθαι την θηριωδιαν, και ταυτα μελλοντας αυτων μικρον υστερον
αφιστασθαι, και ουκ αφιστασθαι μονον, αλλα και περι των εσχατων, τουτων ενεκεν,
κινδυνευειν;
Ὁ γαρ θανατος της μεν απολαυσεως απαγει, προς δε τας ευθυνας αγει λοιπον,
και τας αθανατους κολασεις. Ἵν' ουν μη τουτο γενηται, πολληι χρησωμεθα τηι
ελεημοσυνηι. Αυτη γαρ εστιν η βασιλισσα των αρετων, η και παραστησεται μετα
παῤρησιας εκεισε, και εξαιρησεται της κολασεως και της τιμωριας, και ουδεις
αντιστησεται τωι μετα ταυτης εις τον ουρανον εισιοντι. Και γαρ κουφον αυτης το
πτερον, και πολλη της παῤρησιας αυτης η υπερβολη, και προς αυτον αναβαινει τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

βασιλικον θρονον, τους αυτης τροφιμους μετ' αδειας εισαγουσα. Αι ευχαι γαρ σου, φησι,
και αι ελεημοσυναι ανεβησαν εις μνημοσυνον ενωπιον του Θεου. Τι ουν μη και ημεις
προς το υψος αναβωμεν εκεινο, απαλλαγεντες της ακαιρου ταυτης πλεονεξιας και
αχρηστου τρυφης και φιλοτιμιας;
Τα περιττα ποιησωμεν χρησιμα, τον πολυν εκεινον προεμενοι πλουτον, και τηι
δεξιαι του δικαστου τουτον εγχειρισαντες, ος και φυλαξαι δυνησεται μετ' ακριβειας, και
εν τηι ημεραι της κρισεως εντευθεν ημερος γενησεται και ιλεως· καν μυρια ωμεν
πεπλημμεληκοτες, μεταδωσει συγγνωμης ημιν και απολογιας· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το
κρατος, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16


