In Romanum martyrem
ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΜΑΡΤΥΡΑ ΡΩΜΑΝΟΝ. Λογος βʹ.
50.611
αʹ. Παλαιστραι μεν σωμασιν ανδρειαν χαριζονται, και τεχνης αθλητικης
επιστημας· μαρτυρων δε μνημαι ταις των δαιμονων τας ψυχας ανθοπλιζουσι
τεχναις, και προς τας κατ' εκεινων παιδοτριβουσι λαβας. Τον γαρ αθλητικον
δημοσιευουσαι τονον και την ανενδοτον προς τας μαστιγας παλην, εγειρουσιν εις
50.612 θαρσος την ευσεβειαν, ωσπερ εν σκαμμασι ταις των παθων διηγησεσιν υπο
μαρτυρος παντος τεταμενον προθεισαι διαυλον. Τοιαυτη η του σημερον στεφανω
θεντος αθλητου μνημη. Τις γαρ ουκ αν τα κατα του διαβολου θαῤρησειε σκαμματα
τοις του μαρτυρος την ψυχην παιδοτριβησας παλαισμασιν, ον τοσουτων κιν δυνων
ου κατεσεισε πληθος; Πολλη γαρ τις τωι κοσμωι 50.613 της ασεβειας τοτε τυραννις
ενωρχειτο, και θαλασσαν εκ βυθων εμιμειτο σειομενην ο βιος, και του πελαγους εις
την γην αι τρικυμιαι μετεστησαν, και σφοδρον το της ευσεβειας σκαφος δυσσεβειας
περιηντλει κλυ δωνιον, εν ωι πολλοι μεν νεκροι πανταχου κυβερνηται, ναυτων δε
ουκ ολιγος αριθμος υποβρυχιος· παντα δε ην φοβων πικρων και ναυαγιων
αναμεστα.
Ἔπνεον βασιλεις καταιγιδος σφοδροτερον, φοβερας τυραννοι τρικυμιας
επηγον, αρχοντων συγκεκινηντο θρονοι, δικασται την εις Χριστον εκηρυττον
αρνησιν, πικρας νομοθεται τιμωριας ηπειλουν, προς τας των δαιμονων ανδρες
θυσιας ηρπαζοντο, προς την των βω μων ειλκοντο βδελυριαν γυναικες· εσυροντο
προς ταυ την και παρθενοι την λυσσαν, φυγαις ιερεις και σφα γαις παρεδιδοντο, των
ιερων ηλαυνοντο οι πιστοι πε ριβολων. Προς τηλικαυτην ο μαρτυς εξωπλιζετο μα
χην, και τοσουτοις την γνωμην κινδυνοις ανθιστησιν, ωσπερ τινα σκιαμαχιαν γελων
την παραταξιν, και καθαπερ εν σκαμμασιν αντι κονεως τηι πιστει τους δικαστας
καταπασσων, ουτω την του τοτε δικαζοντος ανεῤριπιζε γνωμην, δρομον αυτωι κατα
της Ἐκ κλησιας μελετωμενον στησας. ∆ιο δη προς κολασιν οξεως ο γενναιος
ανηρπαστο, και πολλαι μεν προσ ηγοντο τιμωριων ποικιλιαι· ο μαρτυς δε προσευκει
κιθαραι, τωι των βασανων πληκτρωι προς φθογγον κι νουμενος· συνετριβον το σωμα
περισταντες οι δη μιοι, ο δε, ως χαλκος τις, της ευσεβειας το μελος υπηχει
κρουομενος· κρεμωντες επι ξυλου κατεξαινον, ο δε ως δενδρον ζωης το ξυλον
ησπαζετο· ως πλευρας του δικαιου τας παρειας διεσπαραττον, ο δε ως πλειο να
στοματα λαμβανων εῤρητορευεν, και καινωι κατ ηισχυνε τον αντιπαλον πτωματι. Ὡς
γαρ ειδε τον δικαστην προς την των δαιμονων σπουδην αυτον εκκαλουμενον, αιτει
βρεφος εξ αγορας αχθηναι, ως εκεινο των ζητουμενων παρα του δικα στου κριτην
ποιησομενος· και προσαχθεντι τωι βρεφει την περι των προκειμενων προσηγεν
ερωτησιν. Τε κνον, φησι, δικαιον εστι τον Θεον προσκυνειν, η τους θεους τους
λεγομενους υπο τουτων;
Πολλη της του μαρτυρος σοφιας η περιουσια· του δικαστου δικαστην το
παιδιον καθιζει· το δε υπερ του Χριστου ταχεως απεφηνατο ψηφον, ινα δειχθηι και
παιδια δυσσεβουν των δικαστων συνετωτερα, μαλλον δε ινα φανηι μη μονον μαρτυς
ο μαρτυς, αλλα και μαρτυρων αλει πτης. Ουδε τουτο δε ομως την δικαστικην
υπεσκελισε λυσσαν, αλλ' ευθυς επι ξυλου μετα του βρεφους ο μαρτυς ηρπαζετο, και
την του ξυλου κολασιν ειρκτη διεδεχετο, κακεινην ψηφος ποικιλας τοις αθληταις
τας τιμωριας μεριζουσα· το μεν γαρ βρεφος θανατωι, τον δε μαρτυρα τηι της γλωττης
εκτομηι κατεδικασε. Τις τροπον κρισεως τοιουτον ακηκοε; μαστιζουσι δι κασται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

καταδικους, α συνισασιν εαυτοις, ομολογειν αναγκαζοντες, εκτεμνει δε την
γλωσσαν ο της ασε βειας κριτης, α συνοιδεν εαυτωι σιγαιν βιαζομενος. Ὢ δεινου
κακοτεχνιας ευρηματος. Φρονουσαν, φησι, τα του Χριστου την ψυχην ουκ εξεστησα,
καν την λαλου σαν υπερ Χριστου διακοψω γλωτταν. Ἔκκοψον, ω τυραννε,
γλωσσαν, ινα μαθηις την φυσιν και αγλωσσον υπερ Χριστου ρητορευουσαν·
εκκολαψον την γλωσσαν του στοματος, ινα μαθηις αληθη τον τα χαρισματα των
γλωσσων υποσχομενον. Το μεν γαρ της γλωσσης εξ εκοψεν οργανον, ο λογος δε
εξωρμα σφοδροτερον, 50.614 ωσπερ εμποδιου τινος απηλλαγμενος της γλωττης·
θεαμα καινον και παραδοξον· σαρκινος σαρκινοις ασαρκως φθεγγομενος. Πρεπον
αρα τωι μαρτυρι του προφητου το μελος· Ἐπλησθη χαρας το στομα ημων, και η
γλωσσα ημων αγαλλιασεως· επλησθη το στομα χαρας, καινον θυμα τωι Χριστωι
προσκομι σαν την γλωσσαν· εσχεν η γλωσσα πολλην αγαλλιασιν, προδρομος μαρτυς
οφθεισα του μαρτυρος. Ὢ γλωσ σης προς τους των μαρτυρων δημους την ψυχην προ
λαβουσης· ω στοματος κρυπτομενον γεννησαντος μαρτυρα· ω γλωσσης
θυσιαστηριον κτησαμενης το στομα· ω στοματος ιερειον κτησαμενου την γλωσσαν·
ναον εχων ελεληθεις, ω γενναιε, το στομα, ναον εν ωι την συναιμον γλωσσαν
παραδοξον αμναδα κατεθυσας.
βʹ. Τις αρα σου τας αρετας αξιως στεφανωσειε ρητωρ; Ἔλαβες παρα της
φυσεως γλωσσαν, συ δε αυτην εξεθρεψας μαρτυρα· ελαβες στομα φυλακτηριον γλωσ
σης, συ δε τηι γλωσσηι το στομα βωμον κατεσκευα σας· ελαβες εις το φθεγγεσθαι
πληκτρον, συ δε αυτο τεμνομενον ασταχυν ανεδειξας· ελαβες γλωσσαν ρη ματων
διακονον, συ δε αυτην αμωμον τωι Χριστωι κατεθυσας προβατον. Τινι σου την
γλωσσαν πρεπουσηι προσηγοριαι τιμησω; ποιωι σου κοσμησω την γλωσ σαν ονοματι;
Προσηγον ταυτηι τον σιδηρον δημιοι, η δε κατα τον δεδεμενον Ἰσαακ ουκ εσκιρτα,
αλλ' ως εν βωμωι κειμενη τωι στοματι την πληγην συν ηδονηι προσεδεχετο,
διδασκουσα των ανθρωπων τας γλωσ σας, ως ου φθεγγεσθαι μονον δια Χριστον,
αλλα και σφαττεσθαι δει. Της του πατριαρχου θυσιας ηρπασας, γενναιε, το
φιλοτιμον, μονογενες βλαστημα γλωττης αντι τεκνου μονογενους προσκομισας.
Καλως αρα σοι δευτεραν ο Χριστος αντεφυτευσε γλωσσαν· ευρε γαρ αγαθον σε της
προτερας γεωργον· καλως σοι την ασαρκον εχαρισατο γλωσσαν· αγγελικωι γαρ ουκ
επρεπε φρονηματι σαρκινος· καλως σοι την της γλωσ σης αντιμισθιαν απεδωκεν.
Ἔχρησας σου τωι ∆εσποτηι προς θυσιαν την γλωσσαν, ο δε αυτηι προς ρητορειαν
φωνην αντεδανεισε· και γεγονε της γλωσσης και του Χριστου προς αλληλους
συναλλαγμα, της μεν γλωσ σης υπερ Χριστου τεμνομενης, του Χριστου δε υπερ της
γλωσσης λαλουντος. Που νυν ημιν Μακεδονιος, ο τωι δεδωκοτι το χαρι σμα των
γλωσσων Παρακλητωι μαχομενος;
Ὅτι δε ου ψευδομαι τηι του Παρακλητου θεοτητι τας των χαρισματων δωρεας
περιαπτων, μαρτυς ημιν ο μα καριος Παυλος ο νυν προς την υμετεραν φιληκοιαν
βοων· Παντα ταυτα ενεργει εν και το αυτο Πνευ μα, διαιρουν ιδιαι εκαστωι, καθως
βουλεται. Κα θως βουλεται, φησιν, ου καθως επιταττεται. Ἀλλ' ινα μη τινας προς
τουτοις επιθεντες προσθηκας τωι πλη θει την υμετεραν καταχωσωμεν μνημην,
ταυτην ουσαν ισχυραν την φωνην υπερ του Παρακλητου μεμνημενοι ουτως
εντευθεν εξελθωμεν, μεγαλα μεν κατ' εκεινων φρονουντες, συγγινωσκοντες δε
τεως 50.615 αυτοις πλανωμενοις, και την του Παρακλητου προσ κυνουντες θεοτητα.
Ἡ μεν ουν προφητικη σαλπιγξ την οικουμενικην εις Χριστον προσημαινουσα συμ
φωνιαν ελεγεν, Ὅτι ειδησουσι με, φησιν, απο μι κρου αυτων και εως μεγαλου
αυτων, Και πασα γλωσσα εξομολογησεται τωι Θεωι τωι αλη θινωι. Και ο μεν προφητης,
ως εφην, απασαν γλωσ σαν τωι της θεογνωσιας περικλειει δικτυωι· ημεις δε σημερον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

και αγλωττου ρητορος ακουσομεθα τηι ευ σεβειαι συνηγορουντος· οιονει γαρ τις
κιθαρα πλη κτρον ουκ εχουσα τον δημιουργον ευφημει. Λεγετω τοινυν και ο
μακαριος Ῥωμανος· Ἡ γλωσσα μου καλαμος γραμματεως οξυγραφου. Ποια γλωσσα;
Ουχ ην ο σιδηρος αφειλεν, αλλ' ην η του Πνευματος χαρις εχαλκευσε· της γλωσσης
γαρ συληθεισης η του Πνευματος χαρις αντεισηχθη. Ειχον και οι απο στολοι
γλωσσας, αλλ' ινα δειχθηι του ενεργουντος η δυναμις, ο πηλος ηργει, και το πυρ το
ουρανιον εφθεγγετο. Ειχε και η Μωσαικη Γραφη του υπερ λογον πραγματος την
εικονα· βατος γαρ παρ' εκεινωι και πυρ. Και το αποστολικον πυρ τας του κηρυγμα τος
φωνας επι της βατου προετυπου, και φωνην τωι αψυχωι χαριζεται, ινα των εμψυχων
οργανων αψα μενον πιστευθηι. Ει γαρ το αψυχον η αφη του πυρος εμφωνον
απειργασατο, πως ουκ εμελλεν αναπλησαι που ψυχας λογικας δι' αφης το
παναρμονιον ανακρουε σθαι μελος;
Ταυτης μετεσχε της χαριτος και Ῥωμα νος ο αοιδιμος, και την γλωτταν
αποτμηθεις τρανο τερωι φθογγωι τον τυραννον ηλεγχεν. Ουκ αν δε ολως ο τυραννος
επι την της γλωττης εδραμεν εκτομην, ει μη των ελεγχων εφοβηθη τα ρευματα, ει
μη τον χειμαῤρουν του κηρυγματος κατεπλαγη, ει μη τα κυματα της ευαγγελικης
ρητορειας στορεσαι υπελα βεν. Ἀλλ' ιδωμεν, οθεν ο τυραννος εις αναγκην ερχε ται
της τοιαυτης τολμης.
γʹ. ∆αιμοσι ποτε θυσας ο δυσσεβης, και καπνου και κνισσης αναπλεως
γεγονως, και ταις σταγοσι της ασεβειας μεμολυσμενος, δρομαιως επι την εκκλη σιαν
εχωρει, και τον ηἱμαγμενον επιφερομενος πε λεκυν, το αναιμακτον θυσιαστηριον
προς ιερουργιαν αθεμιτον επεζητει. Ἀλλ' ουκ ελαθεν η του τυραννου λυττα τον
μαρτυρα. Ευθεως γουν εκπηδησας εις τα προπυλαια, φερομενην ηδη της ασεβειας
την επι κλυσιν αναστελλει· και καθαπερ τις ευμηχανος κυ βερνητης την θαλατταν
βλεπων κατα της πρωρας επιφερομενην, ηρεμειν ουκ ανεχεται, αλλα το σκαφος
ολον κουφωι ποδι διατρεχει, και δια του πηδαλιου την πρυμναν εγειρας, ιστησι το
πλοιον τοις κυμασιν αντιπροσωπον, και μετεωρισας το κινδυνευον, μεσην διασχιζει
την τρικυμιαν, και τεχνηι τινι το κυρτωθεν πελαγος αυλακιζει· τουτο και ο μακαριος
Ῥωμανος εποιησε.
Της ειδωλικης θαλαττης βλασφημα μυκωμενης, και κατα του
εκκλησιαστικου σκαφους λυττωσης, και αφρον αιματων κατα των θυσιαστηριων
ερευγομενης, μονος ανθοπλιζεται τηι μαινομενηι θαλαττηι, και εις ακρον ορων το
σκαφος σφαλλομενον, αφυπνιζει τον εν τωι πλοιωι ∆εσποτην, αφυπνιζει δε αυτον
τον της μακροθυμιας υπνον καθευδοντα. Βλεπει το πελαγος ταις αντιπνοιαις
χειμαζομενον, και τα των κινδυνευοντων μαθητων φθεγγεται ρηματα· Ἐπιστατα,
σωσον, απολλυμεθα· πειραται το σκαφος περιστοιχιζονται, λυκοι πολιορκουσι το
ποιμνιον, ληισται την πασταδα την σην διορυττουσι, μοιχικα συριγματα την σην
νυμφην περικτυπει, παλιν ο 50.616 οφις τοιχωρυχει τον παραδεισον· ο της
Ἐκκλησιας θεμελιος η πετρα σαλευεται· αλλ' εξ ουρανου την ευ-αγγελικην αγκυραν
ριψον, και την πετραν στηριξον σειομενην· Ἐπιστατα, σωσον, απολλυμεθα. Ὁ κοινος
κινδυνος μεριζει τον μαρτυρα, και προς τον ∆εσποτην παῤρησιαζεται· επαφιησι
ρεουσαν κατα του τυραννου την γλωτταν, στησον, λεγων, τον εμμανη τουτον
δρομον, ω τυραννε· επιγνωθι της σης ασθενειας τα μετρα, αιδεσθητι του
σταυρωθεντος τους ορους· οροι δε του σταυρωθεντος ου της εκκλησιας οι τοιχοι,
αλλα της οικουμενης τα περατα· αποτιναξαι την αχλυν της μανιας· βλεψον εις γην,
και το της φυσεως της σης ασθενες ενθυμηθητι· αναβλεψον εις τον ουρανον, και του
πολεμου το μεγεθος λογισαι· των δαιμονων την ασθενη διαπτυσον συμμαχιαν·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

σκοπησον, οτι τωι σταυρωι πεπληγοτες οι δαιμονες σε προστατην των βωμων των
οικειων προβαλλονται.
Τι διωκεις ακαταληπτα; τι τοξευεις απεραντα; μη γαρ τοιχοις ο Θεος
περιγραφεται; απεριγραπτον το θειον· μη γαρ οφθαλμοις ο ημετερος ∆εσποτης
οραται; αθεωρητος γαρ εστι και ανειδεος τηι ουσιαι, κατα δε το ανθρωπινον γραφεται
και οραται. Μη γαρ λιθον και ξυλον οικει, πιπρασκων αντι βοος και προβατου την
προνοιαν; μη γαρ βωμος τοις συναλλαγμασιν αυτου μεσιτευει; Αυτη των σων
δαιμονων η λιχνος προσαιτησις· ο εμος ∆εσποτης, μαλλον δε ο των ολων ∆εσποτης,
Χριστος ουρανον οικει, και κοσμον ηνιοχει, και θυσια τουτωι ψυχη προς αυτον
ανανευουσα, μια τουτωι τροφη, των πιστευοντων σωτηρια. Παυσαι κατα της
Ἐκκλησιας τα οπλα κινων· επι γης το ποιμνιον, και ο ποιμαινων εν ουρανωι· επι γης
αι κληματιδες, και εν ουρανωι η αμπελος· αν δε εκτεμηις τας κληματιδας,
πολυπλασιαζεις την αμπελον. Λυθρου γεμουσιν αι χειρες σου, το ξιφος το σον απο
θυματων εστιν αλογων· φεισαι των αναιτιων θρεμματων, και ημιν τοις ελεγχουσιν
επαφες τον σιδηρον· φεισαι των σιωπωντων αλογων, και ημας τους κατηγορουντας
αποσφαττε. Ου γαρ ουτω φοβουμαι τον ανδροφονον σιδηρον, ως τον επιβωμιον
πελεκυν· ο ανδροφονος σιδηρος το σωμα διασπαραττει, ο επιβωμιος πελεκυς την
ψυχη αναιρει· ο ανδροφονος σιδηρος το θυομενον κατασφαττει, ο δε επιβωμιος
πελεκυς και το θυομενον και τον θυοντα συναπολλυσι. Τεμε τον αυχενα τον εμον,
και μη μολυνηις θυσιαστηριον· εχεις αυτοκελευστον ιερειον, τι τον δεσμωτην ταυρον
ανανευοντα συμποδιζεις; Ει θυειν επιθυμεις, εν τοις της εκκλησιας προθυροις θυε
λογικον ιερειον. Ου φερει την αμετρον ο τυραννος παῤρησιαν του μαρτυρος, αλλ'
ευθυς απο της γλωττης του θυματος αρχεται.
Ἐκτεμνει τοινυν την γλωτταν, ουκ ανελειν βουλομενος, αλλα τωι κηρυγματι
πολεμων· ου τοσουτον τωι κηρυκι φθονων, οσον τωι κηρυττομενωι βασκαινων, Ἀλλ'
Ὁ δρασσομενος τους σοφους εν τηι πανουργιαι αυτων, το εκτμηθεν οργανον της
φωνης εξ ουρανου αποδιδωσι, και αορατωι γλωττηι τον χωλευοντα φθογγον
υποστηριζει, και χαριζεται τωι αγλωττωι την φωνην, εργωι την ανθρωπινην
δημιουργιαν ενδεικνυμενος τωι τυραννωι, Και καθαπερ οι φρεωρυχοι τας 50.617
φλεβας διασκαλευοντες ευρυτεραν τωι υδατι την εκροην απεργαζονται, ουτω και ο
τυραννος σιδηρωι της γλωττης διορυττων την ριζαν, σφοδροτεροις επεκλυζετο τοις
των ελεγχων κρουνοις.
Ἐβουλομην αχρι τελους εγχορευσαι τηι του μαρτυρος υποθεσει, αλλ' ο της
συμμετριας επεστη καιρος, και μοι σιωπαιν 50.618 εγκελευεται· υμιν τε γαρ προς
ωφελειαν ικανα τα ρηθεντα, και αναγκαια του πατρος τα διδαγματα προς τον των
ρηθεντων απαρτισμον· αλλα και τα ρηθεντα τοις της μνημης κολποις
περιπτυξωμεθα, και τοις λεγεσθαι μελλουσι τους της ψυχης αυλακας αναπτυξωμεν,
και επι πασι τον θαυματοποιον Χριστον προσκυνησωμεν, οτι αυτωι η δοξα συν τωι
Πατρι και τωι παναγιωι Πνευματι νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


