In illud: Credidi propter quod locutus sum
Του εν αγιοις ̓Ιωαννου του Χρυσοστομου· Εις το ̓Επιστευσα, διο ελαλησα.
Φασι ποτε την μελισσαν κουφοις πτεροις δενδρεσι και βοταναις ανθοφοροις
εφιπταμενην και την εν ταις των ανθων ιδεαις εγκειμενην νοτιδα αβλαβως
ληιστευουσαν το γλυκυτατον κηριον του μελιτος τοις ανθρωποις εκειθεν ποριζεσθαι.
Τοιουτοι εισιν οι της εκκλησιας διδασκαλοι· κουφωι γαρ τωι πτερωι της διανοιας επι
το καλλιχλοον εαρ των γραφων εφιπταμενοι και την εν τωι γραμματι εγκειμενην
νοτιδα του πνευματος αρυομενοι το γλυκυτατον της πιστεως μελι εις τας των
υπηκοων καρδιας ηρεμα ενραινουσιν. ∆ευρο δη και ημεις, αγαπητοι, μιμησαμενοι
την μελισσαν και ταις ακτισι του ηλιου της δικαιοσυνης τον νουν εκθερμαναντες επι
τον ανθηροτατον λειμωνα της ψαλμωιδιας θερμωι τωι πνευματι καταδραμωμεν. Τι
γαρ ημιν ο υποψαλθεις αρτιως ψαλμος ελεγεν; Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. Ποιαν δε
εχει δυναμιν ο λογος; Ἀναγκαιον εστι το εν τωι βαθει του γραμματος κειμενον
μελισταγες νοημα αρυσαμενους ημας πασιν υμιν τοις διψωσι, καθ' ο μεν ισχυομεν,
ποτιμον το ρευμα του λογου κερασαι.
Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. Ὥςπερ οι βουλομενοι επι τινος πραγματος
διηγησασθαι τισι προτερον αυτοι εν πληροφοριαι γινονται και ουτως αρχονται
λεπτομερως το πραγμα διδασκειν, ωςαυτως και ο προφητης μελλων διδασκειν ημας
αυτος εν πληροφοριαι προτερον γινεται περι της του θεου υπαρξεως και της εν
Χριστωι ελπιδος αποκειμενης τοις ανθρωποις· λεγει· Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. Ουκ ην
352 γαρ αυτωι ασφαλες, μη πιστευσαντι προτερον και πληροφορηθεντι περι ων
εμελλε διηγησασθαι, αρξασθαι του διδασκειν· διο αναγκαιως προτασσει λεγων·
Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. Τι δε και επιστευσα; Ἐπιστευσα τον θεον πατερα ειναι
Χριστου, ου κτιστην και ποιητην, αλλα γεννητορα· και τουτο πληροφορηθεις
επιστευσα, διο ελαλησα· ουδε περιειργασαμην την φυσιν του θεου, οποια τε και ποση
εστιν, αλλ' επιστευσα τον Χριστον θεου ειναι υιον, προ αιωνων αφραστως εκ πατρος
γεννηθεντα, και τουτο πληροφορηθεις επιστευσα, διο ελαλησα. Ἀλλα τουτον τον
ψαλμον ει και εχουσιν Ἰουδαιοι, ψαλλειν αληθειαι ου δυνανται· ου γαρ επιστευσαν
τον θεον πατερα ειναι του Χριστου ουδε εγνωσαν τον Χριστον υιον ειναι θεου· ει γαρ
εγνωσαν, ουκ αν τον κυριον της δοξης εσταυρωσαν. Τουτον τον ψαλμον ει και
εχουσιν Ευνομιανοι και Ἀρειανοι, αλλ' εν αληθειαι ψαλλειν ου δυνανται· ου γαρ
επιστευσαν τον θεον ειναι γεννητορα του Χριστου, αλλα κτιστην και ποιητην, ουδ'
αυ παλιν επιστευσαν τον Χριστον ειναι υιον του θεου, κτισμα ειναι αυτον λεγοντες
και ποιημα· Χριστον δε αθετουντες τον πατερα αθετουσιν.
Ἄκουε της γραφης λεγουσης· Ει τις τον υιον ουκ εχει, ουτος ουδε τον πατερα
εχει. Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. Τουτον τον ψαλμον ει και εχουσι Μακεδονιανοι,
ψαλλειν εν αληθειαι ου δυνανται· ου γαρ επιστευσαν το πνευμα το αγιον το εκ
πατρος εκπορευομενον αρρητως ειναι θεον· το δε αγιον πνευμα ουκ εχοντες, ουδε
τον Χριστον εχουσιν. Ἄκουε Παυλου λεγοντος· Ει τις το πνευμα Χριστου ουκ εχει,
ουτος ουκ εστιν αυτου. Πας ουν ο ορθως πιστευων εις πατερα και υιον και αγιον
πνευμα, τουτο λεγει· Ἐπιστευσα, διο ελαλησα. 353 Ἴδωμεν δε και τον εξης στιχον, τι
βουλεται λεγειν· μετα το Ἐπιστευσα, διο ελαλησα· Ἐγω δε εταπεινωθην σφοδρα.
Ἀλλ' ο μη νοων δοκει ανακολουθον ειναι τον στιχον· αλλ' εαν νοησηι εκαστος ημων,
καθως και ∆αυιδ ενοησε, περι του θεου και περι εαυτου λεγει· Ἐγω δε εταπεινωθην
σφοδρα. Ὀφθαλμοις καρδιας την ανεκφραστον και ανεκδιηγητον του θεου
μεγαλειοτητα θεωρησας, οτι οσον ο ουρανος διαφερει μυρμηκος, τοσουτον θεος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αυτου του ανθρωπου, και τουτο νοησας και εκπλαγεις λεγει· Ἐγω δε εταπεινωθην
σφοδρα. Τουτο και Ἀβρααμ θεωρησας, οτι εν συγκρισει θεου αυτος γη εστι και
σποδος, ελεγεν· Ἐγω δε ειμι γη και σποδος.
Οι γαρ υπερηφανοι μη γινωσκοντες τον θεον ουδε εαυτους ισασι, τι εισι· πως
γαρ τον δημιουργον προτερον μη επεγνωκως εαυτον επιγνωσεται, οτι πλασμα εστιν;
Ὅτι δε εκ του μη ειδεναι τον κυριον προςγιγνεται η υπερηφανια, μαρτυρησατω μοι η
γραφη λεγουσα· Ἀρχη υπερηφανιας το μη ειδεναι τον κυριον· εκ γαρ του ποιησαντος
αυτον απεστη η καρδια αυτου. Ου τοιουτος ο ∆αυιδ· αλλ' εγνωκως, οτι καρδιαν
συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο θεος ουκ εξουδενωσει, εταπεινωσεν εαυτον,
ινα υψωθη· πας γαρ ο υψων εαυτον ταπεινωθησεται, ο δε ταπεινων εαυτον
υψωθησεται.
Τοσουτον αγαθον εστιν η ταπεινοφροσυνη· οτι αυτος ο κυριος ημων
εταπεινωσεν εαυτον και ημας βουλομενος προς την ομοιοτητα της αυτου
ταπεινοφροσυνης επαγαγειν λεγει· Μαθετε απ' εμου, οτι πραιος ειμι και ταπεινος τηι
καρδιαι. Ἐπιστευσα, διο ελαλησα, εγω δε εταπεινωθην σφοδρα. Ἐγω ειπα εν τηι
εκστασει 354 μου· πας ανθρωπος ψευστης. Και πως ακουομεν τον Ἰωβ ανδρα
αληθινον; Μαρτυρει γαρ αυτωι ο θεος λεγων· Προςεσχες τωι θεραποντι μου Ἰωβ, πως
ουκ εστι των κατ' αυτον εν πασηι τηι γηι; Ἄνθρωπος αμεμπτος, δικαιος, αληθινος,
απεχομενος απο παντος πονηρου πραγματος; Ει ουν αληθης ο Ἰωβ γεγραπται και
μαρτυρειται παρα του θεου, πως λεγει ∆αυιδ αποφηναμενος κατα παντων· Ἐγω δε
ειπα εν τηι εκστασει μου· πας ανθρωπος ψευστης; Προς ο ερουμεν, οτι οσον εν
συγκρισει των αλλων ανθρωπων ο Ἰωβ ην αληθινος, οσον δε εν συγκρισει θεου
κακεινος ψευστης ετυγχανεν.
Ουδεις γαρ καθαρος απο ρυπου, ουδ' αν μια ημερα η ζωη αυτου. Ει δε ουδεις
αναμαρτητος, δηλον οτι ουδε εστιν αψευδης, ει μη μονος ο θεος. Ὁμοιως δε και τον
Βαρναβαν ακουομεν ειναι αγαθον· οσον εν συγκρισει των αλλων ανθρωπων και
αγαθον αυτον οιδαμεν, οσον δε εν συγκρισει θεου και ουτος ουκ εστιν αγαθος·
ουδεις γαρ αγαθος, ει μη μονος ο θεος. Και ωςπερ εν ωραι εσπερας λεγει τις φωτεινον
τον αστερα οσον εν συγκρισει των αλλων αστερων, ηλιου δε φανεντος ουκ αν τις
ειποι φωτεινον τον αστερα δια το τηι υπερβαλλουσηι αιγληι του ηλιου καλυπτεσθαι
την λαμπηδονα του αστερος, ωςαυτως και ανθρωπον φαμεν ειναι αληθινον και
αγαθον οσον εν συγκρισει των αλλων, οσον δε εν συγκρισει θεου ουκ εστιν αληθης
ανθρωπος· πας γαρ ανθρωπος ψευστης. Ἀλλα δευρο, αγαπητοι, τρεψωμεν τον λογον,
ινα ετεραν εν αυτωι νοηματων χαριν εκλαμπουσαν ευρωμεν. Ἐγω δε ειπα εν τηι
εκστασει μου· πας ανθρωπος ψευστης. ∆αυιδ ο μακαριος, ο εν παι 355 διωι
φιλολογος, ο εν ηλικιαι φιλοπονος, ο εν τωι γηραι φιλοσοφος, ∆αυιδ ο μακαριος
θεοφιλος ων και βουλομενος θεον περιαθρησαι οφθαλμοις καρδιας, οποιος εστιν,
εξω γενομενος των σαρκικων επιθυμιων και τωι νωι τον αερα παραδραμων και τας
νεφελας υπερκυψας και τον ουρανον υπεραλομενος και τας αγγελικας δυναμεις
παραπετασθεις και εις αυτο το αυλον και ακραιφνεστατον ειδος του θεου
εμβατευσας και θεωρησας την αιγλην εκεινην και την αστραπην της θεοτητος
ανεικαστον μεγαλειοτητα ουσαν και νοησας, οτι ουδεις ανθρωπων ουδε μια γλωσσα
ανθρωπινη ικανη εστι διηγησασθαι το μεγεθος του θεου, γεγονως εν τοιαυτηι
εκστασει και καταμαθων ακριβως θαρσων αποφαινεται λεγων· Ἐγω δε ειπα εν τηι
εκστασει μου· πας ανθρωπος ψευστης. Ἀλλα δευρο παλιν τρεψωμεν τον μαργαριτην
του λογου και υπο της εγκειμενης αιγλης του πνευματος τον νουν ημων
καταυγασωμεν.
Οιδα, αγαπητοι, εγω και γεωργον εμπειρον απο μιας χωρας εν ενιαυτωι τρεις
καρπους λαμβανοντα· μιμησωμεθα ουν και ημεις τους γεωργους, τηι δικελληι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

πνευματος σκαλλωμεν κατα τον προφητην τον λεγοντα· Νυκτος μετα της καρδιας
μου ηδολεσχουν και εσκαλλεν το πνευμα μου. Πρωτον ουν του γραμματος
εθεωρησαμεν στιχον, τον δευτερον ελαβομεν, ετι τον τριτον θεωρησωμεν· Ἐγω δε
ειπον, φησιν, εν τηι εκστασει μου· πας ανθρωπος ψευστης. Θεωρει μοι παντα
ανθρωπον εαυτωι υπογραφοντα πολλα ετη ζωης, βουλομενον οικοδομειν και
καταφυτευειν και τα τεκνα αυτου εκτρεφειν και κατα των αδικουντων δε αυτον
εντυγχανειν και επαγγελλομενον τους εχθρους αμυνασθαι, φυλακιζειν, δεσμευειν,
εξοριζειν η και αλλο τι ποιειν χαλεπωτερον και μετ' ου πολυ αυτηι τηι νυκτι η μετα
δυο η τρεις ημερας αποθνησκοντα, και οψηι, πως πας ανθρωπος ψευστης· α γαρ
επηγγειλατο, ουκ εποιησεν. Ἀλλα πας μεν ο 356 τον βιον τουτον αγαπων ανθρωπος
ψευστης εστιν, ο δε τον βιον τουτον εν αρεταις μεταδιωκων ουκ εστι ψευστης· ου
γαρ εστιν ανθρωπος ο τοιουτος, αλλα θεος, ου δια την οικειαν φυσιν, αλλα δια την
του ενοικουντος εν αυτωι χαριν, οιος ην Παυλος και Πετρος, οιτινες ειχον εν αυτοις
λαλουντα Χριστον· ουτοι γαρ ουκ ησαν ψευσται, αλλ' αληθεις· ουδε γαρ ησαν
ανθρωποι, πνευμα γαρ ειχον θειον λαλουν εν αυτοις.
Τουτοις ουκ εμελε περι χρηματων, ου περι κτησεων· πως γαρ αν τουτοις
εμελεν, οποτε ελεγεν αυτοις· Μη κτησησθε χρυσον μηδε αργυρον μηδε χαλκον εις
τας ζωνας υμων; Ουτε ηπειλουν αμυνασθαι εχθρους· ουδε γαρ ειχον εχθρους.
Ἐφυλαττον γαρ το του κυριου προςταγμα λεγοντος· Ἀγαπατε τους εχθρους υμων και
ευχεσθε υπερ των διωκοντων υμας. Ουτοι ετη πολλα εαυτοις ουχ υπεγραφον ζωης·
εκαστος γαρ αυτων ελεγε· Καθ' ημεραν αποθνησκω νη την υμετεραν καυχησιν.
Ἄκουε του αποστολου λεγοντος· Ὡς πλανοι και αληθεις, ως αποθνησκοντες και ιδου
ζωμεν. Ὅσον γαρ εν τωι φαινομενωι, ως πλανοι εσμεν· ανθρωποι γαρ φαινομενοι·
οσον δε εν τωι κηρυγματι της καρδιας και της πολιτειας, αληθεις εσμεν. Και
αποθνησκοντες και ιδου ζωμεν. Ὅσον γαρ εν τηι ημετεραι προθεσει, καθ' εκαστην
ημεραν αποθνησκομεν, οσον δε τηι του κυριου πιστει, ζωμεν. Ειτα μετα τουτο· Ἐγω
δε ειπα εν τηι εκστασει μου· πας ανθρωπος ψευστης, επαγει· Τι ανταποδωσω τωι
κυριωι περι παντων ων ανταπεδωκε μοι; Θεωρησας ο προφητης την εξ 357 αρχης του
κυριου δωρεαν δεδομενην και απορων προς την ανταποδοσιν των παρα θεου
δεδωρημενων αυτωι αγαθων λεγει· Τι ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων ων
ανταπεδωκε μοι; Ουρανον δι' εμε ετανυσε φωτοφοροις αστροις αυτον διαθεις, ηλιον
δι' εμε επηξε χρυσοειδεσιν ακτισιν αυτον περιυφηνας, σεληνην δι' εμε εθεμελιωσε
νυκτοπορον τα αμαυρα της νυκτος αυγαζουσαν, πλωτηρων και οδοιπορων ηνιοχον,
γην δι' εμε ηπλωσε παντοιοις δενδρεσι καρποφοροις και ακαρποις καταπυκνωσας,
βοταναις ανθοφοροις αυτην κατακοσμησας, υδατων πληθη ιχθυοτοκων εις μιαν
συναγωγην συνεκλεισε, πηγας υδατων αλμυροφορους και γλυκυφορους ιαμα της
διψης τοις ανθρωποις εξ οικειων λαγονων πηγαζειν ητοιμασεν.
Προς ουν πασας ταυτας τας ευεργεσιας απορων ο προφητης βοαι λεγων· Τι
ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων ων ανταπεδωκε μοι; Ἀλλ' ετι βαθυτερον και
πνευματικωτερον εννοησας ο προφητης ∆αυιδ και θεωρησας τας εν Χριστωι
μελλουσας ευεργεσιας τωι ανθρωπωι διδοσθαι ως ηδη παρουσας αυτας κηρυττων
λεγει· Τι ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων ων ανταπεδωκε μοι; Χουν γαρ λαβων
απο της γης επλασε τε και εξ ουκ οντων εις το ειναι παρηγαγεν, εικονι με ιδιαι
τετιμηκε, δοξαν μοι αγγελικην περιεθηκε και δια της παραβασεως τωι θανατωι
παραλυθεντα με ελθων παλιν ανεκαλεσατο· τι ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων
ων ανταπεδωκε μοι· Τον κατ' εμου δρακοντα οφιν εθανατωσε, πυλας χαλκας του
θανατου εν τωι ᾅδηι αυτος γενομενος συνεκλασε και μοχλους σιδηρους συνετριψε· τι
ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων ων ανταπεδωκε μοι; Ἐκ τρυφης παραδεισου
εκβληθεντα με ειςηνεγκε παλιν ου τηι εμηι δικαιοσυνηι, αλλα τηι αυτου χαριτι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ουρανου μοι πυλας ηνοιξε, βασιλειαν ουρανων επηγγειλατο, κλιμακα μοι απο γης
εις ουρανον την πιστιν ανετειλε· τι ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων ων 358
ανταπεδωκε μοι;
Ἀλλ' ετι πλειονα τουτων μοι εχαρισατο· δι' εμε γαρ υπεμεινεν εμπτυσματα
και ραπισματα, δι' εμε ακανθινον στεφανον επι της κεφαλης αυτου εφορεσεν, οξος
συν χοληι μεμιγμενον επιε, δι' εμε πολλα πεπονθεν, ινα και την ητοιμασμενην του
θανατου πικριαν και κακιαν εκκενωσηι· τι ανταποδωσω τωι κυριωι περι παντων ων
ανταπεδωκε μοι; Πολλα ζητησας ο προφητης και εμπεριελθων τηι διανοιαι και μηδεν
αξιον θεου ευραμενος ανταποδομα τελειον, εν ιδων τωι πραγματι του μαρτυριου
επιφερει λεγων· Ποτηριον σωτηριου ληψομαι και το ονομα κυριου επικαλεσομαι.
Τουτο δε το ποτηριον μηνυει το παθος του Χριστου. Πατερ, γαρ, ει δυνατον
παρελθειν το ποτηριον τουτο, παρελθετω. Ἔχομεν πολλα ποτηρια εν τηι γραφηι
γεγραμμενα· ποτηριον, φησι, χρυσουν Βαβυλωνος· επιοσαν εθνη και εμεθυσθησαν.
Ἔχει και η Βαβυλων ποτηριον χρυσουν, αλλ' ουκ εχει καλον ποτον εν αυτωι·
χρυσουν γαρ ποτηριον της Βαβυλωνος ην, νοει μοι τον περικαλλεστατον λογον των
οιησει σοφων Ἑλληνων εχοντα ενδοθεν κραμα θανασιμον το της ειδωλολατρειας
διδαγμα.
Ἀλλ' ου τοιουτον ποτηριον ο ευχομενος εν τωι ψαλμωι επιζητει, αλλα το
ποτηριον το υπομονης και αθλησεως γεμον, εν ονοματι κυριου εσφραγισμενον, ου ο
πιων της του αγιου πνευματος ευφροσυνης μεστωθεις εις τον αγιον των μαρτυρων
χορον κατασταθησεται· εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος εις
τους, αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


