Non esse desperandum
Περι του μη απογινωσκειν τινας εαυτων, μηδε κατευχεσθαι των εχθρων,
μηδε απαγορευειν εν τωι μη λαμβανειν αιτουντας· και προς ανδρας περι
της προς τας γυναικας ειρηνης.
51.363
αʹ. Πολλας υμιν εχω χαριτας, οτι μετα προθυμιας τους περι της ευχης
εδεξασθε λογους, οτι με μακα 51.364 ριον εποιησατε. Μακαριος γαρ ο λεγων εις ωτα
ακουοντων. Ουκ απο των κροτων και των επαινων 51.365 μονον, αλλα και αφ' ων
ποιουντας ειδον, επεισθην. Ὅτε γαρ υμιν παρηινουν μη κατευχεσθαι των εχθρων, και
ελεγον οτι τον Θεον παροξυνομεν τουτο ποιουντες, και αντινομοθετουμεν αυτωι
(αυτος γαρ ειπεν, Ευχεσθε υπερ των εχθρων, ημεις δε κατευχομενοι των εχθρων,
αξιουμεν αυτον τον εαυτου λυσαι νομον), οτε ουν ταυτα και τα τοιαυτα ελεγον,
πολλους εν υμιν ειδον προσωπα τυπτοντας και στηθη, στεναζοντας πικρως, εις τον
ουρανον τας χειρας ανατεινοντας, συγγνωμην αιτουντας περι των τοιουτων ευχων.
Τοτε δε και εγω τους οφθαλμους εις τον ουρανον ανατεινας, ηυχαριστησα τωι Θεωι,
οτι ουτω ταχεως ο λογος της διδασκαλιας τον καρπον ημιν ηνεγκε. Τοιουτον γαρ ο
σπορος ο πνευματικος· ου δειται ενιαυτων, ουδε χρονων, ουδε ημερων, αλλα αν
επιλαβηται ψυχης γενναιας, ευθεως τον σταχυν ακμαζοντα και απηρτισμενον
δεικνυσιν· ο δε και χθες γεγονεν υφ' υμων.
Κατεβαλον λογον κατανυξεως, και εβλαστησε στεναγμος εξομολογησεως,
στεναγμος πολυν εχων τον πλουτον των αγαθων. Ει γαρ ο τελωνης εκεινος, ινα το
στηθος τυπτων ειπηι, Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι, απηλθε δεδικαιωμενος υπερ τον
Φαρισαιον, ποσην εικος ημας κτησασθαι παῤρησιαν, εν βραχει χρονωι τοσαυτην
κατανυξιν επιδειξαμενους; Καιτοι τελωνου χειρον ουδεν· ουτος γαρ εσχατος ορος
κακιας εστιν· οπερ ουν και ο Χριστος παραδηλων, εις παραδειγμα των εσχατων
κακων τας πορνας και τους τελωνας αγει συνεχως. Πεπαῤρησιασμενη γαρ εστι βια,
ανεπιτιμητος αρπαγη, αναισχυντος πλεονεξιας τροπος, πραγματεια λογον ουκ
εχουσα, αναιδης εμπορια· αλλ' ομως ο τοσουτοις συζων κακοις, ισχυσεν απο ψιλων
ρηματων αποῤριψασθαι τα ονειδη, και πλεον ων ᾔτησε λαβειν. Αυτος μεν γαρ ηξιου
λεγων, Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι· ο δε Θεος ουχ ιλεως μονον, αλλα και
εδικαιωσεν αυτον υπερ τον Φαρισαιον. ∆ια τουτο φησιν ο Παυλος· Τωι δε δυναμενωι
παντα ποιησαι υπερ εκ περισσου ων αιτουμεθα η νοουμεν. Καιτοι ο Φαρισαιος
ηυξατο, και εν τωι ιερωι εστη, και τον αυτον εκαλεσε Θεον, και πλειονα ειπε ρηματα,
και απο ευχαριστιας το προοιμιον εποιησατο της ευχης. Ποθεν ουν εκεινος μεν και α
ειχεν απωλεσε καλα, ουτος δε και ην ουκ ειχε προσελαβε παῤρησιαν; Ὅτι ου της
ευχης ο αυτος τροπος ην. Ὁ μεν γαρ αλαζονειας εγεμε και τυφου και απονοιας,
ουτος δε ευγνωμοσυνης πολλης· δια τουτο ουτος μεν μυρια αμαρτηματων φορτια
εχων, παντα απεθετο, και δικαιοσυνην ελαβεν· εκεινος δε πληρη την ναυν
κατορθωματων αναγαγων, και ελεημοσυνης, και νηστειας, καθαπερ τινι σκοπελωι
προσαραξας τωι της κενοδοξιας και απονοιας φρονηματι, εν αυτωι τωι λιμενι το
ναυαγιον υπεμεινε· το γαρ εν ευχηι ζημιωθηναι, εν λιμενι ναυαγιον εστιν υπομειναι.
Ἀλλ' ου παρα την φυσιν της ευχης τουτο γεγονεν, αλλα παρα την προαιρεσιν την
αυτου.
βʹ. Ὁραις πως ουκ αρκει προς σωτηριαν ημιν η ευχη, εαν μη προσηι το κατ'
εκεινους ευξασθαι τους νομους, ους τεθεικεν ο Χριστος; Τινας δε τεθεικε νομους;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

51.366 Ὑπερ των εχθρων ευχεσθαι. και των πολλα λυπουντων. Καν μη τουτο
ποιωμεν, απολλυμεθα παντως· και δηλον εκ του παραδειγματος του κατα τον
Φαρισαιον. Ει γαρ ουτος, ουχι των εχθρων κατευξαμενος, αλλα κενοδοξησας μονον,
τοσαυτην εδωκε δικην, τις μενει τιμωρια τους μακρους και πολλους κατα των
εχθρων αποτεινοντας λογους; Τι ποιεις, ανθρωπε; εστηκας συγγνωμην αιτων
αμαρτηματων, και θυμου πληροις την διανοιαν; Ὅτε παντων ημερωτερους ειναι
χρη, ∆εσποτηι διαλεγομενους, υπερ οικειων πλημμεληματων παρακαλουντας, ελεον
και φιλανθρωπιαν και συγγνωμην αιτουντας, τοτε αγριουμεθα, και προς θηριωδιαν
εκπιπτομεν, και πικριας το στομα πληρουμεν; Και πως δυνησομεθα, ειπε μοι, της
σωτηριας επιτυχειν, σχημα μεν ικετων προβαλλομενοι, ρηματα δε απονοιας
φεροντες, και καθ' εαυτων παροξυνοντες τον ∆εσποτην; Εισηλθες τα οικεια
θεραπευσαι τραυματα, ουχι τα του πλησιον χαλεπωτερα εργασασθαι· ιλασμου καιρος
εστιν, ευχης καιρος και στεναγμου, ουχι οργης· δακρυων, ουχι θυμου, κατανυξεως,
ουχι αγανακτησεως. Τι συγχεεις την ταξιν; τι σαυτωι πολεμεις; τι καταλυεις σου την
οικοδομην; Τον ευχομενον προ των αλλων απαντων ημερον εχειν χρη διανοιαν,
κατεσταλμενον νουν, συντετριμμενην καρδιαν· ο δε των εχθρων καταβοων ουκ αν
δυνηθειη τουτο κατορθωσαι ποτε· θυμου γαρ εστι πεπληρωμενος, και ουχ οιος τε
εστιν εχειν κατεσταλμενην διανοιαν.
Μη τοινυν κατευχωμεθα των εχθρων, αλλα μηδε των κατορθωματων των
ημετερων μνημονευωμεν, ινα μη παθωμεν οπερ ο Φαρισαιος. Ὥσπερ γαρ
αμαρτηματων μεμνησθαι, καλον, ουτω κατορθωματων επιλελησθαι, καλον. Τινος
ενεκεν; Ὅτι η μεν των κατορθωματων μνημη προς αλαζονειαν ημας επαιρει, η δε
των αμαρτηματων μνημη καταστελλει την διανοιαν και ταπεινοι· και εκεινη μεν
ραιθυμοτερους ποιει, αυτη δε σπουδαιοτερους εργαζεται. Και γαρ οσοι μηδεν
νομιζουσιν εχειν καλον, προθυμοτεροι γινονται προς το κτησασθαι τα καλα· οι δε
πολλην εαυτοις αποτεθεισθαι την εμποριαν ηγουμενοι, θαῤρουντες τηι ταυτης
περιουσιαι, ουκ αν πολλην επιδειξαιντο σπουδην προς το πλειονα περιλαβεσθαι
παλιν. γʹ. Μη τοινυν μνησθηις των κατορθωματων, ινα μνησθηι αυτων ο Θεος. Λεγε
γαρ, φησι, τας αμαρτιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις. Και παλιν· Ου μη μνησθω των
ανομιων σου, φησι· συ δε μνησθητι. Ἀλλα τινος ενεκεν του τελωνου ουτω ταχεως
επηκουσεν ο Θεος, τον δε Ἰσαακ αφηκεν εικοσιν ετη δεεσθαι και παρακαλειν αυτον
περι της γυναικος αυτου, και τοτε επενευσε ταις ευχαις του δικαιου; Ἀναγκη γαρ της
χθες διδασκαλιας αποδουναι υμιν τα λειψανα. Τινος ουν ενεκεν τουτο γεγονεν; Ἵνα
απο μεν των κατα τον τελωνην μαθηις την φιλανθρωπιαν του ∆εσποτου ταχεως
επακουσαντος, απο δε των κατα τον Ἰσαακ μαθηις την υπομονην του δουλου
βραδεως λαβοντος, και ουκ αποσταντος της ικετηριας· ινα, καν αμαρτωλος ηις,
51.367 μη απογνωις, καν δικαιος ηις, μη επαρθηις. Ου χρειαν εχουσιν οι ισχυοντες
ιατρου, αλλ' οι κακως εχοντες. Κακως ειχεν ο τελωνης· δια τουτο ταχεως αυτωι
ωρεξε χειρα· ο δε Ἰσαακ ισχυροτερος ην, και δια τουτο αυτον ειασεν, ινα αυτου την
υπομονην επιτεινηι. Ἀλλ' ουτος μεν εκ περιουσιας ημιν ο λογος ειρησθω. Τινος δε
ενεκεν η γυνη στειρα ην, αναγκαιον ειπειν, ιν', οταν ιδηις Παρθενον μητερα
γινομενην, μη απιστησηις· ιν', οταν ειπηι σοι ο Ἰουδαιος, Πως ετεκεν η Μαρια; ειπηις
αυτωι, Πως ετεκεν η Σαῤρα, και η Ῥεβεκκα, και η Ῥαχηλ; Ὅτανγαρ μελληι τι
θαυμαστον και μεγα γινεσθαι θαυμα, πολλοι προτρεχουσι τυποι. Και καθαπερ
βασιλεως εισιοντος, προτρεχουσι στρατιωται, ωστε μη αθροον απαρασκευαστως
δεξασθαι τον βασιλεα· ουτω και θαυματος μελλοντος γινεσθαι παραδοξου,
προτρεχουσι τυποι, ωστε ημας προμελετησαντας μη καταπλαγηναι αθροον, μηδε
εκστηναι τωι παραδοξωι του γινομενου. Τουτο και επι του θανατου. Προεδραμεν
Ἰωνας, και εγυμνασεν ημων την διανοιαν. Καθαπερ γαρ εκεινον μετα τρεις ημερας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

το κητος ημεσεν, ουχ ευρον εν αυτωι την οικειαν τροφην και καταλληλον· οικεια
γαρ τροφη και καταλληλος θανατου της αμαρτιας η φυσις· εντευθεν ετεχθη,
εντευθεν εῤριζωθη, εντευθεν και τρεφεται. Καθαπερ ουν εφ' ημων, επειδαν λιθον
καταπιωμεν ουκ ειδοτες, τοτε μεν πρωτον επιχειρει πεψαι τουτον η του στομαχου
δυναμις· επειδαν δε ευρηι αλλοτριαν αυτωι ουσαν τροφην, ομιλησασα επι πλεον αυτωι
τηι πεπτικηι δυναμει, εκεινον μεν ου διαφθειρει, την δε εαυτης απολλυσιν ισχυν, οθεν
ουδε την προτεραν δυναται κατεχειν τροφην, αλλα ατονησασα κακεινην αυτωι
συνεξεμει μετα πολλης της οδυνης· ουτω και επι του θανατου γεγονε. Κατεπιε τον
λιθον τον ακρογωνιαιον, και ουκ ισχυσεν αυτον πεψαι· ησθενησεν αυτου πασα η
δυναμις· δια τουτο μετ' αυτου και την λοιπην, ην ειχε, συνεξεβαλε τροφην, των
ανθρωπων συνεξεμεσας την φυσιν. Ουδε γαρ ταυτην κατασχειν δυνησεται λοιπον
εις τελος. ∆ια τουτο και αι στειραι προεδραμον, ινα ο τοκος πιστωθηι· μαλλον δε ουχ
ινα ο τοκος πιστωθηι μονον, αλλ' εαν ακριβως εξετασωμεν, και αυτου του θανατου
την στειρωσιν τυπον ουσαν ευρησομεν.
δʹ. Ἀλλα προσεχετε· λεπτον γαρ το ρηθησομενον· μελλομεν γαρ ερειν, πως
προς την πιστιν της αναστασεως ημας η μητρα της Σαῤρας στειρωθεισα χειραγωγει.
Πως ουν ημας χειραγωγει; Καθαπερ αυτη νεκρα ουσα εκ της του Θεου χαριτος
ανεστη, και σωμα εβλαστησε ζων το του Ἰσαακ· ουτω και ο Χριστος νεκρωθεις
ηγερθη τηι οικειαι δυναμει. Και οτι ου βεβιασται το ειρημενον, ακουσον αυτου του
Παυλου λεγοντος. Ειπων γαρ περι του Ἀβρααμ, οτι Ουκ ενενοησε την νεκρωσιν της
μητρας Σαῤρας, αλλ' ενεδυναμωθη τηι πιστει, δους δοξαν τωι Θεωι, και
πληροφορηθεις οτι ο επηγγελται δυνατος εστι και ποιησαι, τουτ' εστιν, απο των
νεκρων σωματων ζωντα ποιησαι γεννηθηναι υιον· ειτα απ' εκεινης εις ταυτην ημας
την πιστιν χειραγωγων επηγαγεν· Ουκ εγραφη δι' εκεινον μονον, οτι ελογισθη
αυτωι, αλλα και δι' ημας. ∆ια τι; Οις μελλει, φησι, λογιζεσθαι τοις πιστευουσιν επι
τον εγειραντα Ἰησουν τον Κυριον ημων εκ νεκρων. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Τον
Ἰσαακ απο νεκρων σωματων ηγειρεν· ουτω και τον Υιον 51.368 ανεστησε, νεκρον
γενομενον. Βουλει και ετερου πραγματος μαθειν συμβολον ουσαν την στειρωσιν;
Ἤμελλεν η Ἐκκλησια το πληθος αποκυησαι των πιστων· ιν' ουν μη απιστηις, πως η
αγονος, η ακαρπος, η στειρα ετεκε, προελαβεν η φυσει στειρα, προοδοποιουσα τηι
προαιρεσει στειραι, και η Σαῤρα της Ἐκκλησιας εγενετο τυπος. Ὥσπερ γαρ εκεινη
στειρα ουσα ετεκεν εν γηραι, ουτω και αυτη στειρα ουσα ετεκεν επ' εσχατων των
καιρων. Και οτι τουτο εστιν αληθες, ακουσον Παυλου λεγοντος· Ἡμεις δε της
ελευθερας τεκνα εσμεν. Ἐπειδη γαρ η Σαῤρα τυπος εστι της Ἐκκλησιας, η ελευθερα,
δια τουτο επηγαγεν, οτι Της ελευθερας τεκνα εσμεν. Και παλιν· Ἄρα, αδελφοι, κατα
Ἰσαακ επαγγελιας τεκνα εσμεν. Τι εστιν, Ἐπαγγελιας; Ὥσπερ εκεινον ουκ ετεκε
φυσις, ουδε ημας φυσις ετεκεν, αλλ' η χαρις του Θεου. Και παλιν· Ἡ δε ανω
Ἱερουσαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ ημων· αυτη δε εστιν η Ἐκκλησια.
Προσεληλυθατε γαρ Σιων ορει, φησι, και πολει Θεου ζωντος, Ἱερουσαλημ
επουρανιωι, και Ἐκκλησιαι πρωτοτοκων.
Ει τοινυν ανω Ἱερουσαλημ η Ἐκκλησια εστι, της δε ανω Ἱερουσαλημ τυπος
εστιν η Σαῤρα, καθως ειπεν, οτι ∆υο εισι, μια μεν εις δουλειαν γεννωσα, ητις εστιν
Ἄγαρ· η δε ανω Ἱερουσαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ ημων, ευδηλον οτι της
ανω Ἱερουσαλημ τυπος εστιν η Σαῤρα κατα τον τοκον και την στειρωσιν. εʹ. Οιδα οτι
λεπτοτερα τα ειρημενα· αλλ' εαν λαβωμεν, ουδεν ημας παραδραμειται των
λεγομενων. Ουτοι μεν ουν μυστικωτεροι και δογματικωτεροι οι λογοι· ει δε
βουλεσθε, και ηθικωτερον μετα τουτων ερω. Στειρα ην η γυνη, ινα μαθηις του
ανδρος την σωφροσυνην· οτι ουτε εκεινην εξεβαλε, καιτοι ουδενος τοτε κωλυοντος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

νομου, ουτε ετεραν λαβων, τηι ελευθεραι επεισηγαγεν· ο δη πολλοι ποιουσι προφασει
παιδοποιιας, την ασελγειαν την εαυτων πληρουντες, και τας μεν εκβαλλοντες, τας
δε εισαγοντες· οι δε και παλλακιδας εφοπλιζοντες, και μυριων τας οικιας
πληρουντες πολεμων. Ἀλλ' ουκ εκεινος ο δικαιος ουτως, αλλ' εμενε στεργων την
κληρωθεισαν αυτωι παρα του Θεου γυναικα, και παρεκαλει τον της φυσεως
∆εσποτην διορθωσαι της φυσεως τα δεσμα, και ουκ ωνειδισε τηι γυναικι. Και ποθεν,
οτι ουκ ωνειδισεν; Ἐξ αυτης της Γραφης. Ει ωνειδισεν, ειπεν αν η Γραφη και τουτο,
και ουκ εσιωπησε· και γαρ τα κατορθωματα λεγει των δικαιων, και τα ελαττωματα,
ινα τα μεν φυγωμεν, τα δε ζηλωσωμεν. Ὅτε γουν προς τον υιον αυτου η νυμφη η
Ῥαχηλ απωδυρετο, κακεινος επεπληξεν, αμφοτερα τεθεικε, και ουκ απεκρυψεν η
Γραφη. Ἐπειδη γαρ ειπε, ∆ος μοι τεκνα, ει δε μη, αποθανουμαι, τι φησιν εκεινος; Μη
Θεος εγω, ος εστερησε σε καρπου κοιλιας; ∆ος μοι τεκνα. Γυναικωδης η αιτησις και
αλογιστος. Τωι ανδρι λεγεις, ∆ος μοι τεκνα, παραδραμουσα τον της φυσεως
∆εσποτην; ∆ια τουτο και εκεινος πληκτικωτερον αποκριναμενος κατεστειλεν αυτης
την αλογον αιτησιν, και εδιδαξε παρα τινος δει αιτειν. Ἀλλ' ουχ ουτως, ουτε αυτος
ουδεν τοιουτον ειπεν, ουτε εκεινη προς τουτον απωδυρατο και εθρηνησεν. Ἐντευθεν
σωφροσυνην παιδευομεθα και πιστιν. Το 51.369 μεν γαρ δεηθηναι του Θεου, την
πιστιν αυτου δεικνυσι· το δε μη εκβαλειν την γυναικα, την σωφροσυνην ημιν
καθιστησι φανεραν· το δε μητε ονειδισαι, μητε απογνωναι, και την υπομονην και
την φιλοσοφιαν και την πολλην επιεικειαν και την φιλοστοργιαν την προς την
γυναικα δηλην ποιει. Ουδε γαρ, καθαπερ πολλοι ποιουσι νυν εν ταις τοιαυταις
περιστασεσιν εις μαγγανειας και γοητειας καταφευγοντες, τα περιττα ταυτα και
ανονητα και βλαβερα, και ψυχην απολλυντα, εκεινος εποιησεν, αλλα απαντα ταυτα
αφεις, και παντων των ανθρωπινων καταγελασας, προς τον της φυσεως ∆εσποτην
τον δυναμενον ταυτα διορθουν μονον ανεδραμεν.
ςʹ. Ἀκουσατε ταυτα, ανδρες, παιδευθητε, γυναικες, μιμησωμεθα τον δικαιον
απαντες. Μηδεν εστω γυναικι ανδρος τιμιωτερον, μηδεν ανδρι γυναικος
ποθεινοτερον. Τουτο παντων ημων συγκρατει την ζωην, το ομονοειν γυναικα προς
ανδρα· τουτο συνεχει τον κοσμον απαντα. Καθαπερ γαρ του θεμελιου σαλευθεντος,
πασα η οικοδομη καταφερεται· ουτω και γαμων στασιαζοντων, απας ο βιος ημων
ανατρεπεται. Ὅρα γαρ· ο κοσμος εκ των πολεων συνεστηκεν, αι πολεις εκ των
οικιων, αι οικιαι εξ ανδρων και γυναικων. Ἂν τοινυν επεισελθηι πολεμος μεταξυ
των ανδρων και των γυναικων, εις τας οικιας εισηλθεν ο πολεμος· τουτων δε
ταραττομενων, και αι πολεις αναστατοι γινονται· πολεων δε στασιαζουσων, και την
οικουμενην πασαν αναγκη ταραχης εμπεπλησθαι, και πολεμου, και μαχης. ∆ια τουτο
ο Θεος πολλην εποιησε του πραγματος τουτου την προνοιαν· δια τουτο ουκ αφιησιν
εκβαλειν γυναικα, αλλ' η επι πορνειαι μονον. Τι ουν αν λοιδορος ηι, φησιν, αν
δαπανηρα και πολυτελης, και μυρια ετερα ελαττωματα εχηι; Φερε παντα γενναιως,
και μη εκβαληις δια τα ελαττωματα, αλλα διορθωσον τα ελαττωματα. ∆ια τουτο
κεφαλης επεχεις χωραν, ινα ειδηις θεραπευειν το σωμα. Και γαρ το σωμα το
ημετερον, καν μυρια εχηι τραυματα ουκ αποτεμνομεν την κεφαλην. Μη τοινυν μηδε
την γυναικα αποτεμνηις εαυτου· εν ταξει γαρ ημιν εστι του σωματος η γυνη. ∆ια
τουτο και ο μακαριος Παυλος ελεγεν· Οι ανδρες ουτως οφειλουσιν αγαπαιν τας
γυναικας, ως τα εαυτων σωματα. Και προς τας γυναικας δε ο αυτος νομος ημιν· ως
την εαυτης φιλει κεφαλην, ω γυναι· και ει τιμαις, ουτω τιμα τον ανδρα· ου γαρ εικη
τοσουτον υπερ του πραγματος ποιουμεθα λογον. Οιδα οσων αγαθων αιτιον εστι, το
γυναικα προς ανδρα μη διχοστατειν· οιδα οσων κακων εστιν υποθεσις, οταν ουτοι
προς εαυτους διαστασιαζωσι. Τοτε γαρ ου πλουτος, ουκ ευπαιδια, ου πολυπαιδια, ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αρχη και δυναστεια, ου δοξα και τιμη, ου τρυφη και πολυτελεια, ουκ αλλη τις
ευπραγια δυναιτ' αν ευφραναι ποτε γυναικα η ανδρα, οταν προς αλληλους
ζυγομαχωσι.
ζʹ. Τουτο δη προ των αλλων απαντων σπουδαζωμεν. Ἐλαττωματα εχει η
γυνη; Ποιησον οπερ εποιησεν ο Ἰσαακ· δεηθητι του Θεου. Ει γαρ ουτος τηι καρτεριαι
της ευχης φυσεως ελυσε πηρωσιν, πολλωι μαλλον ημεις προαιρεσεως ελαττωματα
διορθωσαι δυνησομεθα, τον Θεον συνεχως παρακαλουντες. Ἐαν ιδηι σε ο Θεος δια
τον αυτου νομον καρτερουντα, και 51.370 φεροντα γενναιως της γυναικος τα
αμαρτηματα, συνεφαψεται σοι της διδασκαλιας, και μισθον σοι δωσει της υπομονης.
Τι γαρ οιδας, φησιν, ανερ, ει την γυναικα σωσεις; η τι οιδας, γυναι, ει τον ανδρα
σωσεις; Μη αποκαμηις δε, φησι, μηδε απελπισηις. Συμβαινει γαρ αυτην και σωθηναι·
αν δε αδιορθωτος μενηι, συ τον μισθον ουκ απωλεσας της υπομονης· εαν δε εκβαληις,
εν πρωτον ημαρτες, το παραβηναι τον νομον, και μοιχος κρινεσθαι παρα τωι Θεωι·
Ὃς γαρ αν εκβαληι την γυναικα αυτου, φησι, παρεκτος λογου πορνειας, ποιει αυτην
μοιχευθηναι. Πολλακις δε και ετεραν χαλεπωτεραν εκεινης λαβων, την μεν
αμαρτιαν ειργασω, αναπαυσεως δε ουκ απελαυσας. Ἂν δε και κρεισσω λαβηις, ουκ
αφιησι σοι την ηδονην ακεραιον ειναι την εκ της δευτερας, δια την αφεσιν της
προτερας, λογιζομενης σοι μοιχειας· μοιχεια γαρ εστι το την προτεραν αφειναι.
Ὅταν ουν ιδηις δυσκολιαν τινα συμπεσουσαν, η εν τωι γαμωι, η εν ετεραι πραγματων
καταστασει, παρακαλει τον Θεον· αυτη γαρ μονη λυσις εστιν αριστη των
συμβαινοντων ημιν δεινων. Και γαρ μεγα της ευχης το οπλον εστι. Τουτο και
πολλακις ειπον, και νυν λεγω, και λεγων ου παυσομαι· καν αμαρτωλος υπαρχηις,
βλεπε προς τον τελωνην τον μη αποτυχοντα, τον τοσαυτα αμαρτηματα
απονιψαμενον. Βουλει μαθειν οσον εστιν ευχη; Ουκ ανυει τοσουτον φιλια προς
Θεον, οσον ευχη. Και ουκ εμος ο λογος· ου γαρ αν ετολμησα τοσουτον πραγμα απο
της εμαυτου γνωμης αποφηνασθαι· ακουσον εκ των Γραφων πως. οσον ουκ ηνυσε
φιλια, ηνυσεν ευχη. Τις εστιν εξ υμων, φησιν, ος εξει φιλον, και ελθων ειπηι αυτωι·
Ἑταιρε, χρησον μοι τρεις αρτους· κακεινος αποκριθεις ερει αυτωι· Ἡ θυρα κεκλεισται,
τα παιδια επι της κλινης εστι· μη μοι κοπους παρεχε.
Λεγω γαρ υμιν, ει και δια το ειναι φιλον αυτου μη δωσει αυτωι, δια δε την
αναιδειαν αυτου δωσει αυτωι οσων αν χρηιζηι. Ὁραις πως, οσον ουκ ισχυσεν η φιλια,
τουτο ισχυσεν η προσεδρεια; Ἐπειδη γαρ φιλος ην αιτων, ινα μη νομισηις οτι δια
τουτο ηνυσεν, ειπεν· Ει και δια το ειναι φιλον αυτου μη δωσει αυτωι, δια δε την
αναιδειαν αυτου δωσει αυτωι. Ει και η φιλια μη εργασεται, φησι, τουτο, αλλα η
προσεδρεια εργασεται, οσον η φιλια ουκ ισχυσε. Και που τουτο γεγονεν; Ἐπι του
τελωνου. Ουδε γαρ ην τωι Θεωι φιλος ο τελωνης· αλλ' εγενετο φιλος· ωστε καν
εχθρος ηις, τηι προσεδρειαι γενησηι φιλος. Ὅρα και την Συροφοινισσαν, και ακουσον τι
φησι προς αυτην· Ουκ εστι καλον λαβειν τον αρτον των τεκνων, και δουναι τοις
κυναριοις. Και πως εποιησεν αυτο, ει μη εστι καλον; Τηι προσεδρειαι αυτο εποιησεν η
γυνη καλον· ινα μαθηις, οτι ων ουκ εσμεν αξιοι, γινομεθα αξιοι, δια της προσεδρειας.
ηʹ. Ταυτα ειπον ινα μη λεγηις οτι Ἁμαρτωλος ειμι, απαῤρησιαστος ειμι, ουκ
εχω ευχην. Ἐκεινος εχει παῤρησιαν ο μη νομιζων εχειν παῤρησιαν· ως ο νομιζων
παῤρησιαν εχειν, απωλεσε την παῤρησιαν, καθαπερ ο Φαρισαιος· ο δε νομιζων
εαυτον απεῤριμμενον και απαῤρησιαστον, ουτος μαλιστα εισακουσθησεται, καθαπερ
ο τελωνης. Ὅρα ποσα εχεις παραδειγματα, την Συροφοινισσαν, τον τελωνην, 51.371
τον ληιστην τον επι σταυρου, τον εν τηι παραβοληι φιλον τον τους τρεις αρτους
αιτουντα, και ουχ ουτω δια την φιλιαν, ως δια την προσεδρειαν επιτυχοντα. Τουτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εκαστος ει ειπεν, οτι Ἁμαρτωλος ειμι, οτι Κατηισχυμμενος ειμι, και δια τουτο ουκ
οφειλω προσελθειν, ουκ αν ηνυσε τι πλεον. Ἀλλ' επειδη εκαστος τουτων ου προς το
μεγεθος ειδε των αμαρτηματων, αλλα προς τον πλουτον της του Θεου
φιλανθρωπιας, εθαῤρει, και κατετολμησε, και αμαρτωλος ων ηιτειτο υπερ την αξιαν
την εαυτου, και ηνυσεν εκαστος απερ ηθελησε. Ταυτ' ουν μνημονευωμεν απαντα και
φυλαττωμεν, και ευχωμεθα διηνεκως, μετα νηψεως, μετα του θαῤρειν, μετα
χρηστων ελπιδων, μετα σπουδης πολλης. Μεθ' οσης ετεροι σπουδης κατευχονται
των εχθρων, μετα τοσαυτης 51.372 ημεις σπουδης και υπερ των εχθρων, και υπερ
των εαυτων αδελφων ευξωμεθα, και παντως επιτευξομεθα των συμφεροντων
απαντων. Φιλανθρωπος γαρ ο διδους, και ουχ ουτως ημεις επιποθουμεν λαβειν, ως
εκεινος επιποθει δουναι. Ταυτ' ουν απαντα ειδοτες, καν εις εσχατον κακιας πυθμενα
κατενεχθωμεν, μηδε ουτως απογνωμεν της εαυτων σωτηριας, αλλα μετα αγαθης
ελπιδος προσιωμεν, πεισαντες εαυτους οτι παντως ληψομεθα απερ αιτουμεν, αν
κατα τους υπ' αυτου κειμενους νομους αιτωμεν. Τωι δυναμενωι παντα ποιησαι υπερ
εκπερισσου ων αιτουμεθα η νοουμεν, Χριστωι τωι παμβασιλει Θεωι ημων πρεπει πασα
δοξα, τιμη και προσκυνησις, συν τωι αναρχωι Πατρι, και τωι παναγιωι και ζωοποιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


