Homilia habita postquam presbyter Gothus concionatus fuerat
ΟΜΙΛΙΑ Ηʹ.
63.499
Του αυτου ομιλια λεχθεισα εν τηι εκκλησιαι τηι επι Παυλου, Γοτθων
αναγνοντων, και πρεσβυτερου Γοτθου προομιλησαντος.
αʹ. Ἐβουλομην παρειναι Ἕλληνας τημερον, ωστε των ανεγνωσμενων
ακουσαι και μαθειν ποση του σταυρωθεντος η ισχυς, ποση του σταυρου η δυναμις,
ποση της 63.500 Ἐκκλησιας η ευγενεια, ποση της πιστεως η ευτονια, ποση της
πλανης η αισχυνη, ποσος των δαιμονων ο γελως. Τα μεν γαρ των φιλοσοφων και
παρα τοις ομοφωνοις καταλελυται, τα δε ημετερα και παρα ετερογλωσσοις πολλην
εχει δυναμιν· και τα μεν αραχνης ευκολωτερον διεσπασθη, τα δε αδαμαντος
στεῤροτερον πεπηγε. 63.501 Που τα Πλατωνος και Πυθαγορου και των εν Ἀθηναις;
εσβεσθη. Που τα των αλιεων και σκηνοποιων; ουκ εν Ἰουδαιαι μονον, αλλα και εν τηι
των βαρβαρων γλωττηι, καθως ηκουσατε σημερον, ηλιου φανοτερον διαλαμπει· και
Σκυθαι και Θραικες και Σαυρομαται και Μαυροι και Ἰνδοι και οι προς αυτας
απωικισμενοι τας εσχατιας της οικουμενης, προς την οικειαν εκαστος μεταβαλοντες
γλωτταν, τα ειρημενα φιλοσοφουσι ταυτα· α μηδε οναρ εφαντασθησαν οι παρα τοις
Ἕλλησι τον πωγωνα ελκοντες, και τηι βακτηριαι τους απαντωντας επι της αγορας
σοβουντες, και τους βοστρυχους απο της κεφαλης σειοντες, λεοντων μαλλον η
ανθρωπων επιδεικνυμενοι προσωπα.
Ἀλλ' ου τα ημετερα τοιαυτα, ουδε εν τωι σχηματι, αλλ' εν σωφροσυνηι τα της
φιλοσοφιας. Ἡ μεν γαρ πορνη, ατε και φυσικον ουκ εχουσα καλλος, επιτριμμασι και
υπογραφαις και ιματιοις λευκοις και ετεροις τοιουτοις τεχνασμασι χειροποιητην
τινα επιτιθησιν εαυτηι ωραν, το απο της φυσεως δυσειδες συσκιαζουσα· η δε καλη
φυσει και επιχαρις και ευγενης κορη γυμνον αφιησι της φυσεως αγωνιζεσθαι το
δωρον, ουδενος τουτων δεομενη των βοηθηματων, αλλα διακρουομενη, ωστε μη
την φυσικην ωραν τοις παραπετασμασι συσκιασαι τουτοις. Τουτο και επι της
Ἐκκλησιας, και επι των εξωθεν εστιν ιδειν. Ἐκεινοι μεν γαρ φυσικον καλλος ουκ
εχοντες, ουδε ευσεβειαι κοσμεισθαι δυναμενοι, ευγλωττιαι και ρημασιν
αποτετορνευμενοις, και συνθηκαις λεξεων, και κομαις και ευθημασι και ετεροις τισι
τα καθ' εαυτους σεμνυνουσιν· οι δε παρ' ημιν ουχ ουτως, αλλα παντα ταυτα
διακρουσαμενοι; και την εξωθεν φαντασιαν ριψαντες, φυσικον το καλλος
επιδεικνυνται, ου γλωτταν ακονωντες, ουδε ευφημιαν διωκοντες, αλλ' εν δυναμει
νοηματων φιλοσοφουντες, και εργων επιδειξει και πολιτειας ακριβειαι την
ενοικουσαν αυτοις του Θεου χαριν δια παντων ανακηρυττοντες. ∆ια δη τουτο ου την
οικουμενην μονον, αλλα και την αοικητον· ου την γην μονον, αλλα και την
θαλατταν· ου τας πολεις μονον, αλλα και τα ορη και τους βουνους και τας ναπας· ου
την Ἑλλαδα μονον, αλλα και την βαρβαρον· ου τους εν αξιωμασι μονον, αλλα και
τους εν εσχατηι πενιαι· ουκ ανδρας μονον, αλλα και γυναικας· ου γεγηρακοτας μονον,
αλλα και νεους εσαγηνευσαν. Ου μεχρι δε τουτων, αλλα και περαιτερω προηλθον,
και τηι καθ' ημας ουκ αρκεσθεντες οικουμενηι, προς αυτον εξεβησαν τον Ὠκεανον,
και τας βαρβαρικας χωρας και τας Βρετανικας νησους εισω των οικειων δικτυων
ελαβον· και οπουπερ αν αφικηι λοιπον, των αλιεων οψει τα ονοματα εν τοις
απαντων στομασι περιφερομενα, ου δια την των αλιεων δυναμιν, αλλα την του
σταυρωθεντος ισχυν την πανταχου προοδοποιουσαν αυτοις, και τους ιδιωτας των
φιλοσοφων σοφωτερους, και τους αγραμματους και ιχθυων αφωνοτερους ρητορων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

και λογογραφων και σοφιστων ευτονωτερους αποφαινουσαν. Μη τοινυν αισχυνην
τις ηγεισθω της Ἐκκλησιας, οτι βαρβαρους εις μεσον αναστηναι και ειπειν
παρεσκευασαμεν· τουτο γαρ της Ἐκκλησιας κοσμος, τουτο καλλωπισμα, τουτο της εν
τηι πιστει δυναμεως αποδειξις· τουτο και ο προφητης ανωθεν προαναφωνων ελεγεν·
Ουκ εισι λαλιαι ουδε λογοι, ων ουχι ακουονται αι φωναι αυτων· εις πασαν την γην
εξηλθεν ο φθογγος αυτων, και εις τα περατα της οικουμενης τα ρηματα αυτων.
Τουτο και ετερος 63.502 παραδηλων παλιν, ετεροις ρημασιν ηινιττετο λεγων· Λυκοι
και αρνες αμα βοσκηθησονται, και παρδαλις συναναπαυσεται εριφωι, και λεων ως
βους φαγεται αχυρα· ου περι λεοντων και αρνων και παρδαλεων και εριφων
διηγουμενος, αλλα προαναφωνων ημιν και δεικνυς, οτι δη το θηριωδες των
ανθρωπων εις τοσαυτην ηξει ημεροτητα τηι φιλοσοφιαι του κηρυγματος κερασθεν,
ωστε μετα των ημερων και πραοτατων ανδρων συναγελαζεσθαι. Και τουτο σημερον
εωρακατε, τους παντων ανθρωπων βαρβαρικωτερους μετα των της Ἐκκλησιας
προβατων εστωτας, και κοινην ουσαν την νομην και τον σηκον ενα, και μιαν απασι
τραπεζαν προκειμενην.
βʹ. Αισχυνεσθωσαν Ἰουδαιοι οι τα γραμματα αναγινωσκοντες, και τα
νοηματα αγνοουντες· εγκαλυπτεσθωσαν Ἕλληνες, της ακτινος φανοτεραν ορωντες
την αληθειαν λαμπουσαν, οι τοις λιθοις παρακαθημενοι και το σκοτος διωκοντες·
καλλωπιζεσθω η Ἐκκλησια η δια παντων λαμπουσα και πετομενη. Ὥσπερ γαρ ηλιος
κοινος και γη κοινη και θαλαττα και αηρ, ουτως πολλωι μαλλον ο του κηρυγματος
λογος εγενετο κοινος· διο και Παυλος ελεγεν· Ἵνα τινα καρπον σχω και εν υμιν,
καθως και εν τοις λοιποις εθνεσιν. Ἕλλησι τε και βαρβαροις, σοφοις τε και ανοητοις
οφειλετης ειμι· ουτω το κατ' εμε προθυμον και υμιν τοις εν Ῥωμηι ευαγγελισασθαι.
Και τι θαυμαζεις ει εν τηι Καινηι, οπου και εν τηι Παλαιαι το αυτο τουτο γινεται. Ὁ γαρ
πρωτος και της Ἐκκλησιας και της Συναγωγης προγονος γενομενος, εκεινων μεν
κατα σαρκα, ημων δε κατα πνευμα, βαρβαρος ην και εκ μεσης Περσιδος ηγετο, ο
πατριαρχης λεγω Ἀβρααμ, και ουτε γραμματων ακουσας, ουτε προφητειας
μετασχων, ου τον διδασκοντα εχων, ουχ ιστοριαν δεξαμενος· ουπω γαρ ην Μωυσης
γενομενος· ου των προ αυτου τι μαθων, ου τα μετ' αυτον εσομενα διδαχθεις, αλλ' εν
μεσηι τηι Περσων χωραι τεχθεις και τραφεις, ουτως αθροον εφιλοσοφησεν, ως και της
Καινης πολλα προλαβειν επιταγματα, και δια των εργων επιδειξασθαι. Και γαρ
κελευομενος εξελθειν απο της πατριδος, και αφειναι οικιαν και φιλους και
συγγενεις, και ελθειν επι την αλλοτριαν, ουδεν επαθεν ανθρωπινον, ουδε συμπαθειαι
κατεσχεθη, ουδε ελογισατο προς αυτον και ειπεν· Τα φανερα και δηλα αφεις, επι τα
αφανη και αδηλα απελευσομαι; αλλα την πιστιν οδηγον εχων, και του Θεου την
υποσχεσιν αντι βακτηριας κτησαμενος, τα μεν εν χερσιν ηφιει, τα δε εν ελπισι
προσελαμβανε· και γαρ και κατα τουτο της Ἐκκλησιας προγονος ην. Και γαρ και
ημεις κελευομεθα των μεν βιωτικων υπεροραιν πραγματων και των φαινομενων,
προς δε τα αδηλα την ελπιδα τεινειν, και την πιστιν κρατειν, την αγκυραν της
ημετερας σωτηριας, και εκεινα ζητειν· διο και Παυλος ελεγε· Τηι γαρ ελπιδι
εσωθημεν· ελπις δε βλεπομενη ουκ εστιν ελπις· και παλιν, Το γαρ παραυτικα
ελαφρον της θλιψεως ημων, καθ' υπερβολην εις υπερβολην αιωνιον βαρος δοξης
κατεργαζεται ημιν, μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα, αλλα τα μη βλεπομενα.
Ἐξελθων δε απο της πατριδος ο μακαριος 63.503 ουτος Ἀβρααμ, και εν
αλλοτριαι καλυβην πηξαμενος, αποστολικα παλιν παραγγελματα δια των εργων
επεδειξατο. Ἐπειδη γαρ το λαμπρον εκεινο τροπαιον εστησε, και την παραδοξον
νικην ηρατο, και των βαρβαρων περιεγενετο, ουκ ισχυι σωματος, αλλα δυναμει
πιστεως, και μισθον λαβειν των πονων εκεινων και της ταλαιπωριας παρα των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

σωθεντων εκελευετο· του γαρ βαρβαρου προς αυτον λεγοντος, Λαβε συ τον ιππον,
και δος ημιν τους ανδρας, τι φησιν; Ἐκτενω την χειρα μου προς τον Θεον τον
υψιστον, ει ληψομαι παρα σου απο σπαρτιου εως σφαιρωτηρος υποδηματος. Ειδες
πως εκεινο το επιταγμα επληρωσε το ευαγγελικον το λεγον· ∆ωρεαν ελαβετε,
δωρεαν δοτε; Και Μωυσης δε και εν βαρβαρικηι οικιαι ετραφη τε και ηυξηθη· αλλ'
ομως ουδεν εντευθεν παρεβλαπτετο, αλλα και αυτος εφιλοσοφει του πατριαρχου
ουκ ελαττον, της μεν Συβαριτικης καταγελων τραπεζης, και υψηλοτερος της
εκεινων τρυφης γινομενος, και πλουτον ατιμαζων και βασιλειαν και τα σκηπτρα
Αιγυπτου, προς δε τον πηλον και την πλινθουργιαν αυτομολων. ∆ιο δη και ο Παυλος
θαυμαζων αυτον, ελεγε· Μειζονα πλουτον ηγησαμενος των Αιγυπτου θησαυρων τον
ονειδισμον του Χριστου. Ειτα και δεικνυς τον διδασκαλον των αγαθων τουτων,
προσετιθει λεγων· Τον γαρ αορατον ως ορων εκαρτερησεν· οπερ πιστεως ην
μεγιστης. Μη τοινυν αισχυνην νομιζωμεν το βαρβαρους εντηι Ἐκκλησιαι ειναι, αλλα
και πολυν κοσμον· και γαρ και αυτος ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος
παραγενομενος εις την οικουμενην, βαρβαρους πρωτους εκαλεσεν.
Ἐπειδη γαρ ετεχθη και επι της φατνης ετεθη, και μαγοι ελθοντες απο
Περσιδος αυτον προσεκυνουν· ω καινων και παραδοξων πραγματων! βασιλεως μεν
εις πολιν εισιεναι μελλοντος, παραπετασματα και λαμπαδες, και οι εν αξιωμασι και
οι εν δυναστειαις απαντωσιν απαντες μετα φαιδρου του σχηματος, και αυλοι και
συριγγες και κιθαραι, και παν μουσικης γενος, και εσθηματα λαμπρα και
στεφανωματα, και πολλη η περιφανεια· του δε βασιλεως των ουρανων εισιεναι
μελλοντος εις την οικουμενην, ουδεν τοιουτον, αλλα ταναντια παντα, καλυβη και
σκηνη και φατνη, μητηρ ευτελης το φαινομενον, και πτωχεια πολλη και πενιας
επιτασις. Καιτοι γε, ειπερ εβουλετο, ηδυνατο παραγενεσθαι τον ουρανον σειων, την
γην σαλευων, αστραπας αφιεις, και τι λεγω ταυτα; γυμνην μονην ει εδειξε την
θεοτητα, τουτο ποσης λαμπροτητος και φαιδροτητος μειζον ουκ αν ην; Ἀλλ' ουκ
εποιησεν ουτως· ου γαρ απολεσαι, αλλα σωσαι εβουλετο, ουκ εκπληξαι, αλλα
διορθωσαι, και εκ προοιμιων τον τυφον καταπατησαι τον ανθρωπινον και την
απονοιαν κατενεγκειν, ∆ια δη τουτο ουκ ανθρωπος γινεται μονον, αλλα και πτωχος
ανθρωπος, και μητερα τοιαυτην αιρειται, και καταγωγιον ευτελες, τον εσχατον της
πενιας ορον εκ προοιμιων αυτων και εξ αυτων ωδινων ασπαζομενος. Ποια γαρ, ειπε
μοι, γυνη, καν απαντων ανθρωπων πτωχοτερα ηι, καν αυτοπροσαιτις, ουκ εχει
κλινην ωστε το τεχθεν παιδιον κατακλιναι; Ἀλλ' αυτος ουδε εν κλινηι κατεκλινετο,
αλλ' εν φατνηι απλως και ως ετυχε, και εν καλυβηι και ουκ εν καταλυματι. Τοιαυτα
της εισοδου αυτου τα προοιμια, ουτω λαμπρα και περιφανη· εισοδον δε οταν
ακουσηις, μη τοπου νομιζε μεταβασιν, αλλ' οικονομιας συγκαταβασιν.
γʹ. Και γαρ ο Παυλος οταν λεγηι, Ὅταν δε παλιν εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις
την οικουμενην, την οικονομιαν ημιν απαγγελλει· ο γαρ πανταχου παρων, και τα
παντα πληρων, που αν εισελθοι; αλλα την δια της οικονομιας φανερωσιν ουτως
εκαλεσεν. Εισιων τοινυν εις την οικουμενην, μετα ταπεινου του σχηματος εισηιει,
τον τυφον καταπατων, την απονοιαν καταστελλων, μετριαζειν απαντας πειθων, μη
ατιμαζειν πενιαν μητε εξευτελιζειν πτωχειαν, μη κεχηνεναι προς πλουτον, μη μεγα
νομιζειν ειναι την φαντασιαν την ανθρωπινην, αλλα σκιας αδρανεστεραν, και
φυλλων ευτελεστεραν, [και] ονειρατων απατηλοτεραν.
Εισελθων τοινυν, βαρβαρους εκαλεσε, και βαρβαρους ουχ απλως βαρβαρους,
αλλα και μαγους, το επιτεταμενον της ασεβειας ειδος. Ἐπειδη γαρ τα της οικουμενης
απαντα κακως διεκειτο, και ασεβεια πανταχου εκρατει, και κνισσα και καπνος, και
ουτε νομος ισχυεν, ουτε προφηται διωρθωσαν, ου παραινεσεις ωφελησαν, ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

θαυματα, ου κολασις, ου τιμωριαι, και η γη δε ανθρωπινοις αιμασιν εμολυνετο, και η
φυσις αυτη ηγνοειτο· Ἔθυσαν γαρ τους υιους αυτων και τας θυγατερας τοις
δαιμονιοις· θυσιαστηρια κατεσκαπτετο, προφηται ανηιρουντο, και ο της ευσεβειας
ναος ερειπιον εγινετο και ειδωλων καταγωγιον, και ο δημος ο παραχθεις εις μεσον
ωστε παιδευσαι ετερους, βλασφημιας αλλοις υποθεσις εγινετο· Το γαρ ονομα μου δι'
υμας βλασφημειται, φησιν, εν τοις εθνεσι· και θυσιαι ηλεγχοντο και εορται και
νεομηνιαι και σαββατα, και το λοιπον της λατρειας ειδος εξεβεβλητο, αρετης
αμελουμενης, και φωνη ανωθεν του Θεου κατηγορουντος, και φωναι κατωθεν των
προφητων οδυρομενων, και φωναι πανταχοθεν, των πραγματων κακως
διακειμενων, και πολλη της κακιας η δυναμις, και πυκνη τις ην νεφελη και βαθεια
νυξ, και εν παῤρησιαι τα της πονηριας, και τα της αρετης εκποδων, και ο χειμων εις
υψος ηρετο, και τα κυματα επαλληλα, και ναυαγια πυκνα και συνεχη, και παντες
ησαν υποβρυχιοι, και ουδε κυβερνητου φωνη ηκουετο, ουτε ναυτων ισχυσε τεχνη,
αλλ' επεκρατει τα πονηρα πνευματα, και ουδεμια σωτηριας ην ελπις, ουδε
παρακαλεσαι τις τον Θεον ετολμα· πως γαρ, των μεν προφητων κατηγορουντων,
των δε αγγελων των καθ' εκαστον εθνος επιστατουντων εγκαλυπτομενων; τον
δημιουργον του παντος ο καιρος εκαλει λοιπον, αυτον τον πλαστην τον και εξ αρχης
το γενος ημων ποιησαντα.
Ἐπει ουν χαλεπωτατη η νοσος, μαλιστα δε εξ απονοιας και αλαζονειας αυτη
ετεχθη, και η αρχη και τα μεσα και τα τελη των πραγματων διεφθειρετο· ηλατο εκ
των θρονων των πατρικων, και εις την γην ηλθεν. Το δε ηλατο παλιν οταν ακουσηις,
μη μεταβασιν τοπου νομιζε, μη ερημωσιν ουρανων· και γαρ εν τηι μητραι ων τηι
παρθενικηι, μετα του Πατρος ην· το δε πως μη ζητει μηδε ευθυνας απαιτει· οταν γαρ ο
Θεος εργαζηται, πιστεως χρεια μονης και συγκαταθεσεως και ομολογιας. Ἐλθων
τοινυν και ιδων τον καμνοντα επι κλινης κειμενον και απεγνωσμενον (καμνοντα δε
οταν ειπω, το γενος φημι το ανθρωπινον, ουκ επι κλινης τοιαυτης, αλλ' επι κλινης
της πονηριας), υπο ιατρων εγκαταλελειμμενον, υπο παθων πολιορκουμενον, υπο
της νοσου κρατουμενον, παν ειδος αῤρωστηματος εις την ανθρωπινην κατασκηψαν
φυσιν, και αυτον εαυτου λοιπον απεγνωκοτα τον ανθρωπον, και τον δεδομενον
ιατρον των ελκων κατηγορον γινομενον πικρον, τον νομον λεγω, και αυξοντα τα
εγκληματα, και μειζονι δικηι ποιουντα υπευθυνον τον ανθρω 63.505 πον, και της
αῤρωστιας την τυραννιδα, και των κακων την υπερβολην, ουδενα ετερον
επιζητουντα, η τον εξ αρχης ημας διαπλασαντα· ορα εκ προοιμιων τι ποιει· την
φυσιν περιβαλλεται την ημετεραν, την ησθενηκυιαν, την ηττηθεισαν, ωστε
μαχεσασθαι και αναπαλαισαι δι' αυτης· και εκ των προπυλαιων ευθεως αυτων και
των προοιμιων προῤριζον ανασπαι της απονοιας την φυσιν· και γαρ παντων αιτιον
των κακων τουτο γεγονε. Τον γουν διαβολον ουκ οντα διαβολον, τουτο διαβολον
ειναι πεποιηκε· και δεικνυσιν ο Παυλος λεγων· Μη νεοφυτον, ινα μη τυφωθεις εις
κριμα εμπεσηι του διαβολου. Τουτο τον Ἀδαμ εκ του παραδεισου εξεβαλεν· επειδη
γαρ ηκουσεν, Ἔσεσθε ως θεοι, τηι ελπιδι ταυτηι απατηθεις, ηψατο του δενδρου, και
τον νομον επατησε, και την εντολην παρεβη. ∆ια τοι τουτο και ο Θεος καταλληλον
τωι τραυματι το φαρμακον κατεσκευασεν. Ὥσπερ γαρ επι των σωματων τα εναντια
των εναντιων εστιν ιατικα, καθαπερ και ιατρων παιδες φασι, και το κατεψυγμενον
θερμαινομεν, και το καταξηρανθεν υγραινομεν· ουτω δη και ο Θεος επι των παθων
της ψυχης εποιησεν.
Ἐπειδη γαρ απονοια αυτην επηρε και φλεγμαναι παρεσκευασε, φαρμακον
επεθηκε καταστελλον αυτης το φυσημα και καθαιρουν το οιδημα. Ποιον δε
φαρμακον; Τον θανατον επιτειχισας αυτηι. ∆ια τουτο ουχι θνητον το σωμα μονον
ειργασατο, αλλα και σηπεσθαι παρεσκευασε και φυρεσθαι, και πηγας βρυειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

σκωληκων, και εις ιχωρα καταλυειν και δυσωδιας πληρουσθαι, θεμελια
ταπεινοφροσυνης προαποτιθεμενος, και ουδεποτε ουδε τον σφοδρα απονενοημενον
αφιεις μεγα φρονειν. Τι γαρ δυσωδεστερον ανθρωπινου σωματος; τι δε ευτελεστερον
τελευτησαντος;
δʹ. Ἀλλα μη στυγνασηις, αγαπητε, αλλα κανταυθα σκοπει του Θεου την
κηδεμονιαν. Ουτε γαρ ο τελευτησας αισθανεται των γινομενων, ινα αλγηι, ο τε ζων
εν αλλοτριωι σωματι παιδευεται φιλοσοφειν. Καν γαρ μυριακις την οφρυν ανασπασηι
και μεγα κομπασηι, εις ταφον απελθων, και δυσωδιας προσπιπτουσης αισθανομενος,
και της ευτελειας ημων αναμνησθεις, καταστελλεται και συμπιπτει, και προς αυτον
καταβαινει τον ᾅδην. Και ινα μαθηις, οτι τουτο δια τουτο γεγονεν, ουκ ατιμαζοντος
αυτου την φυσιν την ημετεραν, αλλα την απονοιαν της διανοιας χαλινουντος, και
διατηρουντος εν διηνεκει ταπεινοφροσυνηι τον ανθρωπον, επειδη εξ αρχης αυτωι το
αμαρτημα εντευθεν γεγονεν· ακουσον τι φησιν ο προφητης Ἡσαΐας· Ὅπως εξεπεσεν
εξ ουρανου ο εωσφορος ο πρωι ανατελλων· ου περι εωσφορου λεγων· ουδε γαρ
εξεπεσε ποτε ο εωσφορος, αλλ' εμπεπηγε θεμελιωθεις απαξ εν τωι ουρανωι, και τον
οικειον δρομον διατηρει. Τι ουν εστιν ο φησιν ο προφητης, Πως εξεπεσεν εκ του
ουρανου ο εωσφορος ο πρωι ανατελλων; Περι βαρβαρου τινος λεγει βασιλεως·
εωσφορον δε αυτον καλει δια την περιφανειαν, δια το διαδημα, δια την πορφυριδα,
δια την λαμπροτητα των δορυφορων, δια την αιγλην την απο των οπλων, δια τον
λαμποντα χρυσον, δια τα δορατα τα ηκονημενα και αποστιλβοντα, δια την αλλην
απασαν φαντασιαν, δια το αγειν απαντα και φερειν. Ὅτι γαρ ου περι εωσφορου
φησιν, αλλα μεταφορικως κεχρηται τωι ονοματι ειπων, Πως εξεπεσεν εκ του
ουρανου ο εωσφορος ο πρωι ανατελλων; προιων λεγει, Συ δε ειπας εν τηι καρδιαι σου,
Εις τον ουρανον αναβησομαι, επανω των αστρων του ουρανου θησω τον θρονον
μου, και εσο 63.506 μαι ομοιος τωι Ὑψιστωι. Ὅτι δε αστηρ ουτε διανοιαν εχει ουτε
νουν ουτε ρηματα, παντι που δηλον εστιν αλλα περι βασιλεως λεγει βλασφημου
τινος και αλαζονος και μεγαληγορου, και τοιαυτα κομπαζοντος. Τις δε ο βασιλευς;
∆υνατον και ημιν ειπειν, αλλ' ινα μη παντα παρ' ημων μανθανητε, αλλα και αυτοι
φροντιζοντες και αγρυπνουντες ερευνατε της θειας Γραφης τους θησαυρους,
επελθετε το χωριον του προφητου, και εισεσθε, τις τε ο βασιλευς, και ποιου εθνους,
και ποτε γενομενος· ∆ιδου γαρ, φησι, σοφωι αφορμην, και σοφωτερος εσται.
Ἐπειδη τοινυν ουτος ο βασιλευς λαμπρος ων και περιφανης, και πολλην
εχων πλουτου περιουσιαν, και την οικουμενην απασαν επελθων, και την βασιλειαν
εκτεινας την εαυτου, αθροον ανηρπασθη και απεθανεν· ειδως των ανθρωπων την
μεταβολην ο προφητης, Πως εξεπεσεν, ειπεν, εκ του ουρανου ο εωσφορος ο πρωι
ανατελλων, ο σειων βασιλεις, ο θεις την οικουμενην ολην ερημον; και προς αυτον
αποτεινομενος και κωμωδων αυτον, φησι· Συ δε ειπας, Εις τον ουρανον αναβησομαι,
επανω των αστρων του ουρανου θησομαι τον θρονον μου, και εσομαι ομοιος τωι
Ὑψιστωι· νυν δε εις ᾅδην καταβησηι, υποκατω σου στρωσουσι σηψιν· και το καλυμμα
σου σκωληξ. Ὁραις πως, οπερ εφην, δια τουτο τοιαυτην ληξιν εχειν ημων το σωμα
παρεσκευασεν, ινα φαρμακον απονοιας ηι; Ἰδων γουν αυτον απονενοημενον, απο
των μετα την τελευτην αυτον παιδευει, των σκωληκων αναμιμνησκων, της
δυσωδιας, του ιχωρος, ινα εκεινο λογισαμενος, καθυφηι της απονοιας, μη τα παροντα
σκοπων και φυσωμενος, αλλ' εις οιον απαντησεται τελος, οιαν δεξεται μεταβολην.
∆ια δη τουτο παθητον το σωμα ελαχομεν, και μετα την τελευτην ουτω δυσωδες. Ει
γαρ, της φυσεως τοιαυτης ουσης, πολλοι των ανοητων εις τουτο απονοιας
εξωκειλαν, ως ισοθεΐαν φανταζεσθαι και τον ουρανον σκοπειν· ει μη τουτωι
κατειχοντο τωι χαλινωι, που ουκ αν εξεῤραγησαν παρανομιας; Ουχ ουτος δε μονον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

βασιλευς, αλλα και ετερος ευρισκεται τουτο αυτο φανταζομενος· ον γουν ο Ἰεζεκιηλ
κωμωιδων ελεγε προφητης ετερος· Συ δε ειπας, Θεος ειμι και ουκ ανθρωπος,
κατοικων εν τηι καρδιαι της γης· μη εν τηι χειρι των αποκτενουντων σε ερεις, οτι Θεος
ειμι και ουκ ανθρωπος; Ὁραις οτι και ουτος ηινιξατο, οτι ο θανατος δια τουτο
επεισηλθεν, ινα την απονοιαν καταστειληι, ινα την πονηραν εκεινην εννοιαν, ην εξ
αρχης ενεσπειρε τωι πρωτοπλαστωι ο διαβολος, προῤριζον ανασπασηι; Και γαρ
ειδωλολατρεια εντευθεν γεγονεν, ο κολοφων των κακων των ανθρωπων, των
πολλων εις απονοιαν αιρομενων και ισοθεΐας επιθυμουντων.
Ἅπαντες γουν οι παρα τοις Ἕλλησι θεοι υπο των ανθρωπων ανεπλασθησαν·
απερ ινα μη γενηται, τον θανατον επετειχισεν ο Θεος, ελεγχων την ασθενειαν της
φυσεως. ∆ια δη τουτο ο μονογενης Υιος του Θεου την απονοιαν καταστελλων,
τοιαυτα της εισοδου τα προοιμια κατεσκευασε παθειν, και καλυβην και πενιαν και
μητερα πτωχην, δια των εργων πειθων απαντας καταπατειν τον ανθρωπινον τυφον·
και παραγενομενος, πρωτον βαρβαρους καλει. Τινος ενεκεν και δια τι; Ἐπειδη
κακως το των ανθρωπων διεκειτο γενος (παλιν γαρ τον αυτον αναληψομαι λογον),
και παντες απεγνωκεισαν της σωτηριας, την ακροπολιν του διαβολου και τα
ισχυροτατα αυτου οπλα μετατιθησι πρωτα, ινα των 63.507 αλλων μηδεις
απογινωσκηι. Ἄλλως δε και εις αισχυνην Ἰουδαιων τουτο γινεται, οτι εκεινοι μεν
εστασιαζον [εδισταζον] προσελθειν, ουτοι δε και μακραν αποδημιαν εστειλαντο,
ωστε αυτον ιδειν και προσκυνησαι, και περιιοντες λεγουσι· Που εστιν ο τεχθεις
βασιλευς των Ἰουδαιων;
εʹ. Ὢ θαυμαστων και παραδοξων πραγματων· παρα βαρβαρικης πρωτης
φωνης ο μονογενης Υιος του Θεου εν Ἰουδαιαι κηρυττεται, ενθα προφηται και
πατριαρχαι και δικαιοι και νομος και κιβωτος και διαθηκη και ναος και θυσιαι και
λατρειαι· και οι μεν τουτοις εντραφεντες ουδε παρα βαρβαρων μαθοντες
παιδευονται· οι δε μηδενος μηδεποτε τοιουτου ακουσαντες διδασκαλοι των ταυτα
μελετησαντων γινονται. ∆ια δη τουτο κωμωιδων αυτους ο προφητης ∆αυιδ ελεγεν·
Ἱνατι εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα; Πως γαρ ου κενα εμελετησαν μη
δεξαμενοι τον προφητευθεντα; Ἀλλ' ουχ οι μαγοι, αλλα πατριδα καταλιποντες και
οικιαν και φιλους και συγγενεις, και μακραν αποδημιαν εστειλαντο, και εις
κινδυνον εαυτους εῤριψαν. Εις γαρ βασιλευομενην πολιν ελθοντες ηρωτων, που ο
βασιλευς ετεχθη; ου του βασιλευοντος τοτε τον θυμον υπειδομενοι, ου του δημου
την επαναστασιν, ου της πολεως τας επιβουλας. Ἐπειδη γαρ εδεξαντο το κηρυγμα,
και φιλοσοφοι και μαρτυρες ζωντες αθροον γινονται, κατατολμωντες θανατου,
καταφρονουντες κινδυνων, υπερορωντες της παρουσης ζωης, εν παῤρησιαι
ανακηρυττοντες οπερ εμαθον, εν μεσωι δημωι και μεσηι πολει τον τεχθεντα
αναγορευοντες.
∆ια γαρ τουτο και ο αστηρ κρυπτεται, ινα απολεσαντες τον χειραγωγουντα
αναγκασθωσι παρα Ἰουδαιων μανθανειν, μαλλον δε εν τωι μανθανειν διδασκειν
εκεινους· τον γαρ τοπον ζητουσι μονον, οτι δε ετεχθη, προλαβοντες ᾔδεσαν. Ἀλλ'
ορα Θεου σοφιαν, πως αυτους εκαλεσεν. Ου προφητην επεμψεν, ου γαρ αν
ηνεσχοντο· ουκ αποστολον, ου γαρ προσειχον· ου γραφας, ου γαρ ᾔδεσαν· αλλ' απο
των οικειων και συντροφων πραγματων ανιμαται της πλανης αυτους. Ἐπειδη γαρ
μαγοι ησαν, και περι αστερας αυτοις η τεχνη, αστηρ αυτοις φαινεται, ελκων αυτους
απο της υπεροριας, αστηρ ουχ εις των ορωμενων, αλλα θεια τις και αορατος δυναμις
εις οψιν αστερος σχηματισθεισα· ελκει δε αυτους αστηρ, ινα απαλλαξηι του περι
αστερας λοιπον ησχολησθαι, και την της αστρονομιας καταλυσηι τυραννιδα. Ουτω
και ο Παυλος εποιησε, τον ∆εσποτην τον εαυτου μιμουμενος· Μιμηται γαρ μου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

γινεσθε, φησι, καθως καγω Χριστου. Καθαπερ γαρ ο ∆εσποτης αυτου μαγους καλων
αστερος επεμψεν οψιν, ινα το συνηθες επιγνοντες ευκολως υπακουσωσι, και
ελθοντες τον των αστερων ιδωσι ∆εσποτην, και της δουλειας απαλλαγεντες εκεινης,
ταυτηι προσελθωσι τηι δεσποτειαι· ουτω δη και αυτος μελλων περιτομην καθαιρειν,
μετα περιτομης επεμψε τον Τιμοθεον. Ἐπειδη γαρ Ἰουδαιοι ησαν οι μελλοντες αυτον
δεχεσθαι, αυτος δε ην γυναικος Ἰουδαιας πιστης υιος, πατρος δε Ἕλληνος, και δια
τουτο ακροβυστος, περιεθηκε την περιτομην, τα των αλιεων εργαζομενος· και γαρ
εκεινοι το αγκιστρον γυμνον ουκ αφιασιν εις το πελαγος, αλλα κρεας αυτωι
περιτιθεντες. Ἔστω τοινυν η συναγωγη πελαγος, οι δε Ἰουδαιοι ιχθυες, το δε
αγκιστρον ο Τιμοθεος, η δε περιτομη το κρεας το τωι αγκιστρωι περιτιθεμενον, ο δε
αλιευς ο Παυλος· ριπτει τοινυν το αγκιστρον εις την θαλατταν, αλλ' ου γυμνον, τον
Τιμοθεον, μετα περιτομης, αλλ' 63.508 ουκ ακροβυστον· ει γαρ ακροβυστον επεμψεν,
εφυγον αν οι ιχθυες, γυμνον το αγκιστρον θεασαμενοι· δια τουτο αυτο περιστελλει
τηι περιτομηι, ινα το συνηθες επιγνοντες, δραμωσιν επι την θηραν, και μη σοβησηι την
αγραν δραμοντων επι την θηραν· οπως ελκυσθωσι μεν δια περιτομης, κατασχεθωσι
δε τωι λογωι της διδασκαλιας· ο δη και γεγονεν. Εισελθων γαρ και περιτομην εχων,
κατελυσε την περιτομην.
Τοιαυτα γαρ τα της οικονομιας· συγκαταβαινει προτερον, και τοτε ανασπαι.
Ουτω και ο Χριστος εποιησε βαρβαρους καλων. Ὥσπερ γαρ ανθρωπους καλων,
ανθρωπον [ανθρωπου?] περιεθηκεν εαυτωι και οψιν και φυσιν· ουτω και μαγους
καλων, την αορατον δυναμιν εις αστερος οψιν εσχηματισεν. Ὅτι γαρ ουκ αστηρ ην
εις των πολλων ο αστηρ εκεινος, απο του δρομου μανθανε. Ου γαρ απο ανατολης εις
δυσιν ετρεχεν, αλλ' απο αρκτου εις νοτον· ουτω γαρ η Παλαιστινη προς την Περσιδα
κειται· και φαινεται ουκ εν νυκτι, αλλ' εν ημεραι, οπερ ουκ εστιν αστερος· δια τουτο
και φαινεται και κρυπτεται, οπερ ουδε αυτο αστερος· και κρυπτεται, οτε επεβησαν
Ἱεροσολυμων, και φαινεται οτε απηλλαγησαν του βασιλεως. Ὅθεν δηλον οτι λογικη
τις ην δυναμις προς το επιταχθεν παντα οικονομουσα. Ουκ εντευθεν δε μονον τουτο
δηλον, αλλ' οτι και χειραγωγησας προς την φατνην, ουκ ανωθεν αυτοις δεικνυται,
αλλα κατω κατελθων εστη, ου ην το παιδιον, επανω υπερ αυτης ως ειπειν της
κεφαλης· ει γαρ αστηρ ην, ουκ αν τοιουτον εδειξε τοπον, στενον και περιωρισμενον.
Ἴστε γαρ δηπου σαφως, οτι δια την υπερβολην του υψους ουδε πολεως τοπον
χαρακτηρισαι δυναιτ' αν αστηρ, ουδε ευσημος εστιν αυτου η ευθεια η κατα καθετον
αφιεμενη δια την υπερβολην των υψωματων. Ἐκεινος δε και μικρον χωριον και
φατνην εδεικνυ, πλησιον της κεφαλης γενομενος, και δειξας ευθεως απεπηδησεν·
οπερ ουκ ην αστερος.
ζʹ. Ει δε οι μαγοι λεγουσι, Ειδομεν αυτου τον αστερα, απο της οικειας τεχνης
τεως φθεγγομενοι, υστερον μεντοι χειραγωγηθεντες απηλλαγησαν. Ὅτι γαρ ομου τε
ειδον τον αστερα και της πλανης απηλλαγησαν, αφ' ου προσκυνουσι δηλον· ει γαρ
ενα των πολλων ενομιζον, ουκ αν προσεκυνησαν. Τι γαρ προσεδοκων παρα παιδιου
και ξενοι και επηλυδες και βαρβαροι; ποθεν δε ᾔδεσαν οτι βιωσει και αποδωσει τας
αμοιβας αυτοις εκ τοσουτου διαστηματος ουσι; πως δε τον παροντα κινδυνον ου
προειλοντο [προειδοντο?]; πως δε ουκ ενενοησαν οτι και προεξαρπασθηναι εικος της
παρουσης ζωης, του τοτε βασιλευοντος αυτους αναιρουντος; τι δε και βασιλειας
συμβολον ειδον; ποια προπυλαια; ποιους δορυφορους; ποιους υπασπιστας; ποιαν
θεραπειαν; ποιας ασπιδας χρυσας; ποια οχηματα; ποιον οροφον; ποιας αυλας; ποιων
ευνουχων αγελην; Ουδεν τουτων, αλλα ταναντια απαντα, φατνην και καλυβην και
καταλυμα και μητερα πτωχην και πενιαν επιτεταμενην και σπαργανα. Τινι τοινυν
προσεφερον τον χρυσον και τον λιβανον και την σμυρναν; ουκ ευδηλον οτι τηι πιστε.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ηδη ησαν επτερωμενοι; Και πολλη η διαφορα των δωρων, [και] κηρυγματος
επεχουσα ταξιν. Ου γαρ αποβλητος ο λογος, ει και παρα πολλων ειρηται, οτι δη και
Θεον ωμολογουν δια του λιβανου, και βασιλεα δια του χρυσου, και τον πασχοντα δια
της σμυρνης τον ταφον ενδεικνυμενοι· ουτω γουν και εταφη· και ταυτα δι' ων
εποιουν ουτοι προανεφωνουν. Ου τοινυν αστρονομιας ισχυς ην το γινομενον, αλλ'
οικονομιας Θεου· ου γαρ ο 63.509 αρετην ελθων διδαξαι εποιει αστρονομιαν
επεισαγεσθαι, αλλα και σφοδρα αυτην καταλυει εν τωι θελειν και τωι μη θελειν
παντα οριζομενος ειναι και τα καλα και τα μη καλα. ∆ια τουτο και γεενναν
ηπειλησε, και βασιλειαν ητοιμασε· ουκ αν δε τοις αναγκηι δεδεμενοις ουτε
στεφανους ηυτρεπισεν, ουτε κολασιν ηπειλησε· των γαρ εν τηι γνωμηι γινομενων
ταυτα εκατερα· ουκ αν νομους εθηκεν, ουκ αν παραινεσεις παρηινεσεν, ουκ αν
τοσαυτα ειργασατο, ει αναγκηι το των ανθρωπων γενος δεδεμενον ην· αλλ' επειδη
ελευθεροι και προαιρεσεως εσμεν κυριοι, απο ραιθυμιας γινομενοι φαυλοι, απο της
σπουδης χρηστοι και επιεικεις, τα σωτηρια φαρμακα και προς τουτο αγοντα ηλθε
κατασκευαζων, τωι φοβωι της γεεννης και τηι της βασιλειας επαγγελιαι τους πολλους
διορθουμενος, και δια των νομων φιλοσοφειν παιδευων.
Ὅτι γαρ ουτε γενεσις εστιν, ουτε δρομος αστερων τα ανθρωπινα διοικων, και
των Γραφων χωρις απ' αυτων των πραγματων δηλον. Ει γαρ υπο γενεσιν τα
ανθρωπινα, τινος ενεκεν μαστιγοις τον οικετην κεκλοφοτα; τινος ενεκεν
μοιχευθεισαν την γυναικα εις δικαστηρια ελκεις; τινος ενεκεν αισχυνηι τα πονηρα
πραττων; ει γαρ αναγκης εστι το αμαρτημα, τινος ενεκεν ουδε τα ρηματα φερεις
ονειδιζομενος, αλλ' αν τις σε καλεσηι μοιχον, η πορνον, η ανδροφονον, υβριν το
πραγμα καλεις; Ει γαρ μη της σης γνωμης τα αμαρτηματα, ουδε εγκλημα το
γιγνομενον, ουδε υβρις το λεγομενον. Νυν δε και δι' ων ετεροις δικαζεις, και δι' ων
τοις αμαρτανουσιν ου συγγινωσκεις, και δι' ων αυτος αισχυνηι πραττων και
λανθανειν σπουδαζεις, και τους ταυτα σοι προφεροντας υβριστας νομιζεις, [και] δια
παντων ομολογεις, οτι ουκ αναγκηι δεδεται τα ημετερα, αλλα ελευθεριαι τετιμηται·
τοις γουν αναγκηι κατεχομενοις και συγγινωσκειν επισταμεθα. Ἂν γουν υπο
δαιμονος τις κατεχομενος ημας πληξηι, και τον χιτωνα διαῤρηξηι, η πληγας
προστριψηται, ου μονον αυτον ου κολαζομεν, ουδε εις δικαστηρια ελκομεν, αλλα
και ελεουμεν και συγγινωσκομεν. Τι δηποτε; Ὅτι ουχ η της προαιρεσεως ελευθερια,
αλλ' η του δαιμονος αναγκη ταυτα ειργασατο. Ὥστε ει και τα αλλα αμαρτηματα απο
της αναγκης της κατα την πεπρωμενην ην, συνεγνωμεν αν· επειδη δε ισμεν, οτι ουκ
εσμεν αναγκης, δια τουτο ου συγγινωσκομεν, ουτε δεσποται οικεταις, ουτε ανδρες
γυναιξιν, ουτε γυναικες ανδρασιν, ουτε πατερες παισιν, ουτε διδασκαλοι μαθηταις,
ουτε αρχοντες αρχομενοις, ουτε νομοθεται νομοθετουμενοις, αλλα πικροι των
τετολμημενων εξετασται και τιμωροι γινομεθα, και δικαστηρια καταλαμβανομεν,
και πληγας επαγομεν, και επιτιμησεσι χρωμεθα, και παντα πραττομεν οπως και τον
οικετην απαλλαξωμεν κακιας και τον υιον 63.510 πονηριας. Ὅθεν αυτοις και
παιδαγωγους καθιστωμεν, και εις διδασκαλους πεμποντες απειλουμεν, και πληγας
εντεινομεν. Τινος ενεκεν, ειπε μοι, και δια τι; ει γαρ ειμαρτο αυτωι γενεσθαι φαυλον,
τις χρεια των βοηθηματων; Ουκουν ευδηλον οτι ουκ αναγκηι δεδεται, αλλ' εν τηι
προαιρεσει το παν κειται. ∆ιο και βοηθηματα προσαγομεν, και της ραιθυμιας
απαγομεν, και προς αρετην χειραγωγουμεν. Τινος δε ενεκεν την θαλατταν πλεομεν,
την γην γεωργουμεν, και πολεις οικοδομουμεν, πολλην τε σπουδην ποιουμεν
νοσουντες, και χρηματα δαπανωμεν, και ιατρους καλουμεν, και φαρμακα
κατασκευαζομεν, και γαστρος κατεχομεν, και επιθυμιαν κολαζομεν; Ει γαρ, ως συ
φῂς, ειμαρται ζησαι και αποθανειν, περιττα των χρηματων τα αναλωματα, περιτται
των ιατρων αι εισοδοι, περιττη της των νοσουντων φιλοσοφιας η ακριβεια. Νυν δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

εξ ων απαντες ποιουσι, δηλουσιν οτι ουδεν τουτων περιττον· αλλ' οιχεται μεν τα της
ειμαρμενης, και ουδεμιαι αναγκηι τα ημετερα αγεται, παντα δε ελευθεριαι
προαιρεσεως τετιμηται. Τις δε χρεια πονων και ιδρωτων των υπερ αρετης; ει γαρ
ειμαρται γενεσθαι καλον, και καθευδων ο τοιουτος και ρεγχων εσται καλος· μαλλον
δε ουδε καλον τον τοιουτον εστι καλειν, τον υπ' αναγκης τουτο γινομενον. Τις χρεια
πονων και ιδρωτων τοσουτων; ει γαρ ειμαρτο γενεσθαι κακον, καν μυρια τις
ταλαιπωρηθηι, εσται κακος· μαλλον δε ουδε τον τοιουτον εσται κακον καλειν, τον
υπο αναγκης ωθουμενον. Ὥσπερ γαρ ο δαιμονων, καν λοιδορησηται (παλιν γαρ τωι
αυτωι κεχρημαι παραδειγματι), ου προσερουμεν αυτον υβριστην, ουδε λογιζομεθα
υβριν την λοιδοριαν, αλλα της αναγκης ειναι του δαιμονος· ουτω και τον κακον, ει
υπο ειμαρμενης και αναγκης ωθειται, μη καλωμεν αυτον κακον, ωσπερ ουδε τον
καλον, καλον. Ἂν γαρ τουτο ποιωμεν, παντα εσται συγχυσις και ταραχη και
πραγματων διαστροφη, και ουτε αρετη εσται τι, ουτε κακια· ου τεχναι, ου νομοι, ουκ
αλλο τι των τοιουτων ουδεν. Ὁραις που τεινει του διαβολου το δελεαρ, και τι την
οικουμενην εργασασθαι εβουληθη, και προς ποιον απανται τελος;
Ταυτ' ουν ειδοτες απαντα και τα τουτων πλειονα (ενην γαρ και τουτων
πλειονα ειπειν, αλλα τοις συνετωτεροις και ταυτα αρκει), φευγωμεν κακιαν,
ελωμεθα αρετην, ινα προηγουμενως μεν και τον Θεον ιλεων εχωμεν, επειτα δε και
γεεννης απαλλαγωμεν, και των αιωνιων απολαυσωμεν αγαθων· ων γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και
μεθ' ου τωι Πατρι δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


