De patientia (sermo 1) Sp.
Περι υπομονης, και του μη πικρως κλαιειν τους τελευτωντας.
60.723
Φερε σημερον μαλιστα των προτερων ημερων σπουδαιοτερον επι τον λογον
της διδασκαλιας εισελθωμεν· οιδε γαρ πολλακις ο λογος παραμυθησασθαι τον
πονον· δυναται και διδασκαλια συμμετρος διαλυσαι την αθυμιαν. Και γαρ πολλους
των χθες οντων μεθ' υμων νυν ουχ ορω οντας μεθ' υμων, αλλ' ειτε προς τον
∆εσποτην μετακληθεντας, η και εν κλιναις κατακειμενους, και τουτους παντας
εκδεχομενους τον θανατον.
∆ιο και παρ' υμων τον θρηνον ορω, πολυν εν τηι πολει τον θορυβον, πολλην
εν τηι Ἐκκλησιαι την ταραχην, αμετρα των πενθουντων τα δακρυα, ατοπα των
πολλων τα ηθη και τα πραγματα. Και γαρ πολλακις υμας περι τουτου παρεκαλεσα
και υπεμνησα του πραγματος· λεγω δη του μεθ' υπομονης και ευχαριστιας
υποφερειν των τεκνων και των ιδιων και συγγενων την κοιμησιν, και μη ουτως
ασχημονειν, μηδε ως απολωλοτας τους προς Θεον απιοντας λογιζεσθαι· και μαλιστα,
οπου δ' αν νηπιοι τινες και αφθοροι τον βιον κατελιπον. ∆ιο μη εκεινους
στεναξωμεν, αλλα μαλλον εαυτους τους εν αμαρτιαις ζωντας θρηνησωμεν. Ει γαρ
σημερον μη νηψωμεν, ποτε λοιπον επιστρεψωμεν; ει μη ο θανατος του αδελφου σου
σωφρονισει σε, τις λοιπον επιστρεψει σε; ει μη νεκρον κειμενον βλεπων διορθωσηι
τον βιον, ποτε λοιπον δυσωπησεις τον Θεον; Ἰδου τοινυν ορωμεν, ιδου αυτηι τηι
πειραι μανθανομεν. ∆ιο φεισωμεθα, παρακαλω, μηδε εικη και ματην ταραττωμεθα,
μηδε ως αθανατοι φανταζωμεθα. Μια γαρ η οδος του θανατου, και ουκ αλλη οδος·
κοινον το ποτηριον, και πασι διδομενον· η μονη ωρα, και πονηρα ωρα· η μονη
γεφυρα, και παροδον ουκ 60.724 εχουσα· το παντων χρεος, η μονη απαρχη, και
παντων τελος· η θεια μαχαιρα, και οψιν μη λαμβανουσα. Ου γαρ βασιλεα φριττει ο
θανατος, ουκ αρχιερεα τιμαι, ου πολιαν οικτειρει, ου καλλος ελεει, ου νεοτητος
φειδεται, ου μονογενη σπλαγχνιζεται, ου δακρυσιν επικαμπτεται, ουκ αρχοντα
τρεμει, ου τυραννους δεδοικεν, ου χρημασιν εξαγοραζεται, ου λαμβανει τινος
προσωπον, ουδε παλιν αντιπροσωπον, αλλα πασιν ισος επερχεται ο θανατος. Οι
σημερον μεθ' ημων, αυριον εκει προ ημων· οι σημερον φιλικως ημας ασπαζομενοι,
αυριον ελεεινως υφ' ημων προπεμπομενοι· οι σημερον εν τωι βιωι, αυριον εν τωι
μνημειωι· οι σημερον εμφανεις οντες, αυριον σκωληκιωντες· οι σημερον
μυριζομενοι, αυριον οζομενοι· οι σημερον ωδε τρυφωντες, αυριον εκει πενθουντες·
και, απλως ειπειν, οι σημερον παρασιτουμενοι, αυριον εκει καταδικαζομενοι. Ους
και πολλακις επιζητουντες, και την εκεινων κοιμησιν αγνοουντες προς αλληλους
λεγομεν· Που ο δεινα ο αρχων; και ακουομεν· Παρηλθε λοιπον· και, Που ο δυναστης
εκεινος; αλληλους ερωτωμεν, και μανθανομεν· Ἀπεθανε· και, Που ο υπερηφανος
βασιλευς; Ἐκει, φησι, προελαβε· και, Που ο εταιρος ο δεινα; Ἐκει επερασεν. Ἐκει,
που;
Ὅπου ο ∆ικαστης των δικαστων· εκει, οπου ο φοβερος των φοβερων
ισχυροτερος· εκει, οπου Βασιλευς αιωνιος και Κριτης απαραιτητος. Ἐκει; Που αρα, η
πως, η εν ποιωι τοπωι, η εν ποιωι τροπωι οι παραλαβοντες τυγχανουσιν; Ουδεις ειπειν
εδυνηθη· αλλ' η μονον τουτο οιδαμεν, οτι εκει, οπου ο μονος αιωνιος και μονος
αθανατος, οπου ο μονος αγαθος και μονος φιλανθρωπος, ο ποιητης των ψυχων και
των σωματων. Εις εκεινο το μεγα και φοβερον δικαστη60.725 ριον, οπου ουκ ενι
γελως, αλλα θρηνος· οπου ουκ ενι καλλωπισμος, αλλα σκοτισμος· οπου ουκ ενι
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περισπασμος, αλλ' εξετασμος· οπου ουκ ενι λοιδορια, αλλα απολογια· οπου ουκ ενι
πλουτησαι, αλλα φριξαι· οπου ουκ ενι προσωποληψια. αλλα δικαιοκρισια· οπου
παντες γυμνοι παρισταμεθα, δουλοι και ελευθεροι, ευγενεις και αδοξοι, αμαρτωλοι
και δικαιοι, πλουσιοι και πενητες· οι μεν αισχυνομενοι, οι δε στεφανουμενοι. Που
εκει των βασιλεων η φαντασια; Που των αρχοντων η υπερηφανια; Που των
πλουτουντων η ασπλαγχνια; που των δικαζοντων η προσωποληψια; που το καλλος
της νεοτητος το πολυφανταστον; νεοτης, η αναισθητος, η μακρας ελπιδας ζωης
εχουσα· νεοτης, η στασιωδης καρδια, η πολυμεριμνος ηδονη· νεοτης, η πολλα και
πολλακις συμπιπτουσα, η κακως την σαρκα κολακευουσα· νεοτης, η προς απατην
κολακευομενη, η πηλος, η ταλαιπωρος, ο χορτος ο ευμαραντος, ο σταχυς ο
ετοιμοφθορος· νεοτης, το ενυπνιον το ευληθαργητον, η σκια η ανυποστατος· νεοτης,
η αθεος κειρα, η απονος καρδια, ο ανατεταμενος οφθαλμος, ο λυχνος ο
ετοιμοσβεστος· νεοτης, ο βρασμος των αιματων και συνηθεια των σπιλωματων·
νεοτης, ο δυσηνιος ιππος και προς πασαν εξολοθρευσιν επιτηδειος. Ὅμως ο ενταυθα
σοβαρος, εκει ελεεινος· ο ενταυθα μεθυσκομενος, εκει σταγονος υδατος δεομενος· ο
ωδε προς λοιδοριαν ετοιμος, εκει την γλωσσαν φλεγομενος· ο ωδε σηρικοις ιματιοις
αμφιεζομενος, εκει γυμνος παρισταμενος.
Μη μοι λεγε· ∆ος μοι την σημερον, και λαβε την αυριον· ου γαρ ωδε σε
σκοπω, τις ει, αλλ' εκει σε προσδοκω, που ει. Μη μοι λεγε· Φιλανθρωπος ο Θεος, καν
αμαρτησω, συμπασχει μοι· αλλα κακεινο βλεπε, οτι ωδε ελεει, εκει εταζει· ωδε
παροραι, εκει ερευναι· ωδε εκδεχεται την επιστροφην, εκει παραδιδωσι τωι πυρι. Που
σοφος εκει, αδελφοι; που δυναστης· που η ταραχη; που τα αριστα τα πολυτελη; που
τα δειπνα; που οι μετα τυμπανων και χορων τον οινον πινοντες; που η παρασιτια και
τα θεατρα, και ταυτα των αδελφων ημων πεινωντων και διψωντων, δυστυχουντων
και κακοπαθουντων, γυμνητευοντων, δακρυοντων, τον θανατον επιποθουντων, και
τουτον εξ αθυμιας επιζητουντων; Βαβαι! το ποτηριον το πασι φρικτον γινεται τοις
εν αναγκηι επιθυμητον, και ο βιος ο παρα πασι ποθουμενος γεγονε παρ' εκεινοις
μισουμενος, και το φως τουτο το παρ' ημιν ποθητον γεγονε παρ' εκεινοις βδελυκτον!
Ευλογητος ο Θεος ο παντα προς το συμφερον εργαζομενος. Ου πονηρος, ω αδελφοι,
αλλα και ωφελιμος ο θανατος. Ουκ εμος ο λογος· Θανατος ανδρι αναπαυσις, ο θειος
Ἰωβ διηγορευσεν· οτι ο αποθανων δεδικαιωται απο της αμαρτιας, και πεπαυται της
του βιου πλεονεξιας, και επαυσε του προσθειναι κακον τωι κακωι, και ενεδωκε του
επαυξειν το φορτιον αυτου, και ηρεμησε του μη παροργιζειν τον Θεον αυτου.
Ἄκουε συνετως· θανατος νηπιοις παρακλησις, θανατος δουλοις ανεσις, κοπιωντων
αναψυξις, χρεωστουντων πληρωσις· θανατος μεριμνωντων λυσις, καταπονουμενων
επισκεψις· θανατος αμαρτιας εμποδιον. Ει μη ο θανατος προεκειτο, εαυτους αν
κατησθιομεν· ει μη κριτην ερχομενον ειχομεν, ζωης ελπιδα ουκ αν ειχομεν· ει μη
κολασιν εξεδεχομεθα, ουδαμως των κακων επαυομεθα, ουδε την εκ παραβασεως
φθοραν απετιθεμεθα. Ειδες ∆εσποτου φιλανθρωπιαν; Το εκ παραβασεως επιτιμιον
γεγονε σωτηριον.
Ει μεν γαρ δικαιος ο θανων, χαιρε, διοτι θαῤρων προς τον ∆εσποτην εν ανεσει
πορευεται· ει δε και αμαρτωλος, μη λυπου· εκερδησε γαρ εαυτωι, α προσθειναι εμελλε
κακα. Ει μεν ουν ημεις ενταυθα εμενομεν, δικαιως αν τους τεθνεωτας εκλαιομεν· ει
δε παντες παντως εκει πορευομεθα, μη ουτω τους μικρον προλαβοντας οδυρωμεθα·
μη τα, απερ καλως επι τους τεθνεωτας επιτελουμεν, ταυτα δι' ων κακως
επιτηδευομεν, καταργωμεν. Ουχ οραις τι επι τοις προλαβουσι πραττομεν; Ψαλμοις
και υμνοις αυτους προπεμπομεν, δια τουτο την προς τον ∆εσποτην ευχαριστιαν
σημαινοντες· και καινοις ιματιοις αυτους αμφιεζομεν, το καινον ενδυμα της
αφθαρσιας ημων προμηνυοντες. Μυρον και ελαιον επιχεομεν, και χρισμα του
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαπτισματος συμπορευομενον αυτοις εις εφοδιον πιστευοντες· θυμιαμασι και
κηριοις αυτους συνοδευομεν, δεικνυντες οτι του σκοτεινου βιου λυθεντες, προς το
φως το αληθινον επορευθησαν· προς ανατολας την σορον κειμενην σχηματιζομεν,
την αναστασιν αυτωι δια του σχηματος προσημαινοντες. Μη τοινυν οι την αναστασιν
πιστευοντες, ουτω λυπωμεθα, καθως και οι λοιποι οι μη 60.726 εχοντες ελπιδα. Ὁ
γαρ την αναστασιν μη ελπιζων, δικαιως ως απολωλοτα τον τεθνεωτα λογιζεται.
Ἀλλα ταυτα μεν παιζετωσαν Ἑλληνων παιδες, ταυτα ποιησατωσαν Σαμαρειτων
δημοι· ημεις δε Χριστου ακουωμεν, και πιστευωμεν, Ὅτι ερχεται ωρα, και νυν εστιν,
οτε οι νεκροι ακουσουσι της φωνης του Υιου του Θεου, και οι ακουσαντες ζησονται,
και αναστησονται οι εν τοις μνημειοις, και ανακαινισθησεται η γη. Ουκουν ει
αναστησονται οι νεκροι, ωσπερ παντως και αναστησονται, μη ουτως ασχημονωμεν
επι τοις κεκοιμημενοις, παρακαλω· μη οι πιστοι τους απιστους ζηλωσωμεν· μη τους
χιτωνας ημων διαῤρηξωμεν, αλλα μαλλον την ψυχην κατανυξωμεν, οτι και ημας το
αυτο αναμενει ποτηριον.
Μη τους βραχιονας τυψωμεν, ινα μη τους Ἕλληνας ζηλωσωμεν· μη τας
θρηνουσας συγκαλεσωμεν, ινα μη πλεον τον θυμον του Θεου κινησωμεν· μη τας
τριχας της κεφαλης γυμνωσωμεν, ινα μη την κεφαλην ημων Χριστον
καταισχυνωμεν· μη μακρας ημερας θρηνησωμεν, ινα μη την αναστασιν
απιστησωμεν· μη τηι γλωττηι βλασφημον τι λαλησωμεν, ινα μη και τον κοιμηθεντα
και εαυτους βλαψωμεν. ∆εδωκας παιδα; Ευχαριστησον, υμνησον, προσκυνησον τον
λαβοντα, ο σοι παρεθετο· δοξασον τον εκλεξαμενον ον επλασε, και προσδεξαμενον
τον καρπον της κοιλιας σου αφθορον· δοξασον τον σωζοντα των σων σπλαγχνων το
εγγονον· προσκυνησον κατα τον Ἰωβ τον μεγαλοψυχον· ευχαριστησον, οτι ολως
προσηγαγες τωι ∆εσποτηι αμωμον θυσιαν, αγνον θυμα, καθαραν προσφοραν, νεον
Ἰσαακ, ως ποτε Ἀβρααμ. Χριστος ελαβε, προσκυνησωμεν· ο πλασας ανεπλασε, μη
γογγυζωμεν· ο κτιστης το κτισμα εζητησε, μη μαχησωμεθα· ουδε γαρ δυναμεθα.
∆εδωκας αδελφον; Προσκυνησον τον λαβοντα Χριστον, οτι δια σε θνητος γεγονε
ποτε. Νηπιον παρεσχες;
Ευχαριστησον αυτωι, οτι ποτε δια σε νηπιος γεγονεν εν φατνηι. ∆ουλον απο
σου ελαβεν; Ὕμνησον αυτον, οτι δια σε μορφην δουλου ανελαβεν ο ποιητης των
απαντων. Μονογενη υιον εθαψας; ∆οξασον, προσπεσον, αιδεσθητι, μνησθητι, οτι δια
σε ο Θεος τον μονογενη αυτου Υιον παρεδωκε σαρκι εις θανατον. Θαλαμευομενην
κορην δεδωκας; Ευχαριστησον, μη πως αγανακτων και ετεραν δωσηις. Γαμετην
προεπεμψας παιδων μητερα; Ὕμνησον, ασφαλισθητι, μη τωι ∆εσποτηι προσκρουσηις,
μη πως και συ απελθηις. Τι ποιεις, ανθρωπε; παλιν γαρ το αυτο αναλαμβανομεν.
Νεκρον κειμενον οραις, και βλασφημησαι τολμαις; μυστηριωι τοιουτωι παριστασαι, και
τωι χωρισαντι την ψυχην μαχεσαι; Ἀναπαυσον, τωι Θεωι λεγεις, και συ τον Θεον
υβριζεις; Τι δικαζηι τωι δικαστηι; τι προσκρουεις τωι ανικητωι; τι ταραττηι τωι θυμωι; τι
μεθυεις τηι λυπηι; ουχ οραις οιον τουτο το μεγα μυστηριον; ουχ οραις οιον και ημας
αναμενει περαμα χαλεπον; Καν δε χαλεπον, δι' αυτου παρερχομεθα. Ουχ οραις οτι
βαρεια η οδος; Ἀλλα παντες δι' αυτης βαδιζομεν. Ἀνανηψον, ω ανθρωπε. Ὁ κειμενος
τρεμει, και συ παιζεις; εκεινος εξεταζεται, και συ φανταζηι; εκεινος τρεμει, και συ ουκ
ευτρεπιζηι; εκεινος εκθαμβειται, ολος θορυβειται, ορων απερ ουδεποτε ειδε, και
ακουων απερ ουδεποτε ηκουσε. ∆ιο και ιδροι, ως οι εν αγρωι θεριζοντες, και πασιν
ημιν συντασσεται, και παντας ασπαζεται, εως ου η γλωττα φθεγγεσθαι δυναται.
Ἔῤρωσθε, φησιν, εῤρωσθε, αδελφοι, και υπερ εμου ευξασθε. Εις οδον γαρ υπαγω, ην
ουδεποτε ωδευσα, και εις κοσμον ψυχων, οθεν ουδεις επανελυσε, και εις μονας
φοβερας, οπου ουδεις ο συνοδευων μοι, και εις κριτηριον φοβερον, οθεν ουκ οιδα τι
συμβαινει μοι, και εις πραγματα ξενα, περι ων ουδεις διηγησατο. Ἰδου ζητω βοηθον,
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ουδεις ο βοηθος· ιδου ζητω τον λυτρουμενον, και ουδεις ο εξαιρουμενος· ιδου
ζητω τον συνοδευοντα, και ουδεις ο συμπασχων μοι. Που πατηρ ο γεννησας; που
μητηρ η ωδινουσα; που αδελφος; Ὅπου αδελφος αδελφον ου λυτρουται, πως
λυτρωσεται ανθρωπος ανθρωπον;
Ταυτα προς ημας φθεγγονται οι αφιεντες ημας, και λοιπον πορευονται την
αιωνιον οδον αυτων. Τις γαρ εστιν ανθρωπος, ος ζησεται, και ουκ οψεται θανατον; η
Τις ρυσεται την ψυχην αυτου εκ χειρος ᾅδου; Ευλογητος ο Θεος, οτι ανθρωπος,
αδελφοι, ιδου κειται, και ουδενι λοιπον των του βιου προσκειται· ιδου ησυχασεν,
ιδου των ματαιων επαυσατο. Μικρος πυρετος, και παντα ηργησαν· μια ωρα, και ο
φανεις ως μη φανεις γινεται· μια ροπη, και Ἐξελευσεται το πνευμα αυτου, και
επιστρεψει εις την γην αυτου, εξ ης εληφθη. Ἐν εκεινηι τηι ημεραι απολουνται 60.727
παντες οι διαλογισμοι ημων· εν εκεινηι τηι ωραι καταλειψει ανθρωπος τον πατερα
αυτου και την μητερα, φιλους και συγγενεις, υιους και θυγατερας, και πορευσεται
μονος. μεμονωμενος, την αιωνιον οδον αυτου.
Συνελθωμεν τοις προ ημων οδευουσι, πριν και ημεις απελθωμεν· καθισατε,
και τωι κειμενωι μη ενοχλησητε· ησυχασατε, και τον θορυβον λυσατε· ηρεμησατε
εαυτους, εμβλεψατε, και το μεγα μυστηριον ιδετε· φριξατε, και το αυτο εκδεξασθε·
βασιλεις, θεασασθε, και μηκετι μεγα φρονησητε· αρχοντες, εμβλεψατε, και μηκετι
μεγα φανταζησθε· βλεπετε τον κειμενον του βιου χωριζομενον, και λοιπον μη
βασιλεα η αρχοντα εαυτον γνωρισηις. Ποιος γαρ βασιλευς, οπου εαυτον ου
λυτρουται; Ἀλλ' ιδου και αυτος το ποτηριον τρεμει· ιδου ως εις των παντων αγωνιαι·
ιδου ολος γεγονεν ελεεινος, ο προ μικρου φοβερος γεγονε νεκρος· ιδου απαγεται ως
καταδικος, ον χθες ετρεμον οι καταδικοι, ιδου εταραχθη, ιδου ολος εσαλευθη, ιδου
πασα η σοφια και η δυναστεια κατεποθη, ιδου ολος εκθαμβος γεγονεν. Ειδε γαρ
εξουσιας αγγελικας, και της εαυτου εξουσιας επελαθετο· ειδε στρατιας αγγελων
φοβερας, και την εαυτου εξουσιαν ως αραχνην ελογισατο· ειδε μορφας δεσποτικας,
και την μορφην ηλλοιωσατο· ηκουσεν αποφασιν ψυχης, και ολος ετρομαξε τηι σαρκι,
και οια εις εαυτον διανοειται, θαμβουμενος και εννοουμενος που των βασιλεων η
φαντασια, που των αρχοντων η εξουσια. Βαβαι! ιδου ταξις αληθης, ιδου δυναμις
κραταια, ιδου εξουσια αψευδης, ιδου μορφαι φοβεραι, ιδου αθανατος στρατια.
Ταυτα και τα τουτοις ομοια και αποῤρητοτερα εννοουμενοι, απερ μονοι οι
προλαβοντες και πειραθεντες επιστανται, οι μεν εν τηι κλινηι κειμενοι αναπηδωσι,
φυγειν μεν βουλομενοι, ου δυναμενοι δε· οι δε τους οδοντας βρυχουσιν, αλλοι τας
σιαγονας κοπτουσιν, ετεροι τους οφθαλμους ελεεινως περιστρεφουσιν, ως ορωσι τας
δυναμεις κατ' ολιγον του σωματος ληγουσας, την γλωτταν φθεγγομενην, και την
παρακαταθηκην βεβαιως ανυομενην, τας δυναμεις τας εναντιας παρισταμενας
λογοθετουσας, κατηγορουσας, αρπασαι επιχειρουσας, ειτα και τον κλεπτην
εισελθοντα και μηνυσαντα και του σωματος την ψυχην διαῤρηξαντα. Πολλων ημιν
δει τοτε των ευχων, πολλων των πραξεων των αγαθων, πολλης ημιν τοτε της των
αγγελων προστασιας, πολλης ημιν της εν τηι του αερος αναβασει χειραγωγιας. Ει γαρ
εις χωραν και ξενην πολιν ενταυθα πορευομενοι δεομεθα του χειραγωγουντος,
ποσων ημιν δει των βοηθων και χειραγωγων του διασωσαι και διαπερασαι τας αρχας
και τας εξουσιας και τους κοσμοκρατορας τους αφανεις του αερος τουτου, ους
διωκτας και τελωνας και φορολογους ονομαζει η θεια Γραφη; Καλη τοτε
συνοδοιπορος ημιν η ελεημοσυνη και η συμπαθεια, δυναμεναι ασιαντως ημας εις
την των ουρανων πυλην οδηγησαι και διασωσαι· καλοι ημιν εκει συνηγοροι οι
πενητες, ους ενταυθα προ θανατου ηλεησαμεν. ∆ιο προφθασωμεν προ του
προφθασθωμεν, δραμωμεν προ του καταληφθωμεν.
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὁ βιος βραχυς, η δε τεχνη μακρα, το τελος εγγυς, και ο φοβος πολυς, και ο
λυων ουδεις. Ἐξελθωμεν εν τωι μνηματι, εως εσμεν εν τωι σωματι· ιδωμεν το
ματαιον ημων φρονημα, που εχει το οικημα· ιδωμεν τι μετ' ολιγον γινομεθα, και μη
πλανωμεθα· ιδωμεν πως διαλυομεθα, και εαυτους διορθωσωμεθα· ιδωμεν εις τι
καταληγομεν, και του τελους φροντισωμεν. Ὅσοι τα καλλη κατασκοπειτε, εν τωι
ταφωι ταυτα πολυπραγμονειτε· οσοι εις αρχας και εξουσιας επαιρεσθε, εν ταις σοροις
εμβλεψατε, και τον Θεον φοβηθητε· οσοι λυπας και μνησικακιας προς αλληλους
συναγετε, και ου διαλυεσθε, δευτε, ιδετε πως διαλυεσθε. Ἔγκυψον επιμελως τηι
σορωι· ιδε κειμενους εκει τους ποτε βασιλεις, ιδε τους ποτε αρχοντας εν τοις
λειψανοις, ιδε την φοβεραν θεωριαν των λειψανων, και ειπε· Ποιος εκει ο βασιλευς,
και ποιος ο αρχων; ποιος ο στρατιωτης, και ποιος ο στρατιαρχης; ποιος ο πλουσιος,
και ποιος ο πενης; ποιος ο νεωτερος, και ποιος ο γερων; ποιος ο ευειδης, και ποιος ο
Αιθιοψ; Μη εχεις ειπειν, οτι ου παντα κονις; ου παντα τεφρα; ου παντα δυσωδια; Ου
παντα τα ποτε φιλητα, νυν ορωνται βδελυκτα; Ὢ της αφροσυνης! Τι τουτο το μεγα
περι εμε μυστηριον; Ὁ χθες μοι ποθητος, νυν προκειται μοι βδελυκτος· το χθες μοι
μελος, νυν ως αλλοτριον βλεπω· ον προ μικρου ενηγκαλιζομην, νυν ουδε
προσψαυσαι βουλομαι· τοις δακρυσι βρεχω ως εμον, και τον ιχωρα φευγω ως ουκ
εμον. Προσελθειν τωι οδωδοτι υπο 60.728 των σπλαγχνων βιαζομαι, αλλ' υπο της
φθορας και των σκωληκων τουτου εμποδιζομαι.
Την προ μικρου εικονα του κειμενου εννοω, αλλ' ουδαμου ταυτην εν αυτωι
καθορω. Που το καλλος του προσωπου; Ἰδου μεμελανωται. Που οι διανευοντες
οφθαλμοι και ευειδεις; Ἰδου ετακησαν. Που των τριχων η ευπρεπεια; Ἰδου απεπεσε.
Που ο ανατεταμενος τραχηλος; Ἰδου συντετριπται. Που η γλωσσα η γοργη; Ἰδου
ησυχασε. Που των χειρων ο καλλωπισμος; Ἰδου λελυται. Που το μεγεθος της
ηλικιας; Ἰδου εξεῤρευσε. Που των ιματιων η πολυτελεια; Ἰδου σεσηπται. Που τα
μυρα και τα αρωματα; Ἰδου εξωζεσαν. Που η της νεοτητος αφροσυνη; Ἰδου παρηλθε.
Και απλως που ο πολυφανταστος ανθρωπος;
Ἰδου παλιν ο χους, χους γεγονεν. Ὅμως μη μεχρι του μνηματος τον
λογισμον στησηις, αλλ' εκειθεν μεταβηθι επι την αναστασιν· και εννοησον αμα και
πιστευσον, οτι ο παρων κειμενος. παλιν εσται ανισταμενος, και η γλωσσα η νυν
σιγωσα, παλιν λαλησει τοτε, οταν καμφθηι τωι Θεωι παν γονυ επουρανιων και
επιγειων και καταχθονιων, και πασα γλωσσα εξομολογησεται. Και καθα φησιν ο
∆ανιηλ, Ἐθεωρουν εως ου θρονοι ετεθησαν, και Παλαιος ημερων εκαθισεν. Ὁ
θρονος αυτου φλοξ πυρος, οι τροχοι αυτου πυρ φλεγον· ποταμος πυρος ειλκεν
εμπροσθεν αυτου· χιλιαι χιλιαδες παρειστηκεισαν αυτωι, και μυριαι μυριαδες
ελειτουργουν αυτωι. Κριτηριον εκαθισε, και βιβλοι ηνευχθησαν. Πολυς ως αληθως ο
φοβος εκει, πολυς ο τρομος, αδιηγητος η αναγκη, ακαταπαυστον δακρυον, ασιγητοι
στεναγμοι.
Ὅτε ηξει εξαιφνης επι θρονου υψηλου και επηρμενου, τοτε ο ουρανος
ειλισσεται ως βιβλιον, τα αστρα σκορπιζονται, αι δυναμεις των αγγελων
προτρεχουσι, τα μνημεια ανοιγονται, τα σωματα ανιστανται, αι πηγαι ξηραινονται,
αι αβυσσοι σαλευονται, η γη πασα κλονιζεται. Ποταπους δει ειναι ημας τοτε;
ποταπους αρα, διδοντας λογον υπερ πραξεων, υπερ εννοιων, υπερ λογου αργου,
υπερ των εν νυκτι, υπερ των εν ημεραι, υπερ των εκουσιων και ακουσιων; Τουτο
μεριμναιν αναγκαιον, τουτο νυκτος και ημερας σκοπειν καλον. Τι το ευλογον
ειπωμεν τοτε; τι απολογησωμεθα, ειπε μοι, ω ανθρωπε; Ἰδου τρυφαις πεντηκοντα ετη
η εκατον, και πλουτεις, και τεκνοποιεις, και προικιζεις και εγγαμιζεις υιους και
θυγατερας, και αρχεις και βασιλευεις εθνων και λαων· και μετα ταυτα θανατος, και
μετα θανατον κρισις τελος ουκ εχουσα ουδε μετανοιαν. Ουκ εστι γαρ, φησιν, εν τωι
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θανατωι ο μνημονευων σου· εν δε τωι ᾅδηι τις εξομολογησεται σοι; Ὄντως ουδεις. Καν
γαρ μυρια ταραττωμεθα, και πολλα δεωμεθα, αλλ' ουδεις ο εξαιρουμενος. ∆ια τουτο
μαλιστα μακαριζομεν τους νηπιους αποθνησκοντας· δια τουτο παντες λεγομεν· Ειθε
νηπιοι οντες απεθανομεν! Μη ουν, οπερ ημεις επιθυμουμεν, ορωντες εν τοις ιδιοις
τεκνοις, αθυμωμεν. Το γαρ ημιν του θανατου ποτηριον επικινδυνον εστι, παρα δε
τοις νηπιοις σωτηριον· και το παρα πασι φρικτον, εστιν εκεινοις επαινετον· και οπερ
ημεις εχομεν εις αρχην της εκει τιμωριας, εστι παρ' εκεινοις αρχη σωτηριας. Ὑπερ
τινος γαρ λογοθετηθωσιν οι μηδε ολως αμαρτιας δεξαμενοι πειραν; υπερ τινος
τιμωρηθωσιν οι καλου η κακου γνωσιν μη φθανοντες; Ὢ μακαριων νηπιων μακαρια
και η κοιμησις! ω θανατος αφθορων, αρχη της οντως ζωης αιωνιου υπαρχουσης! ω
τελος αρχη ατελευτητου χαρας!
Ἀλλα τι φασιν οι ολιγοψυχοι; Παις μοι, φησιν, υπηρχε μονογενης αμα και
ευειδης και ευγενης· ουτος ην του εμου γενους η διαδοχη, ουτος ην της ουσιας ο
κληρονομος, ουτος της εμης αθυμιας η παραμυθια, ουτος μου ην του γηρους η
βακτηρια, ουτος της πατριδος το καυχημα, ουτος της εμης ριζης ο κλαδος, ολος τωι
ειδει φαιδρος υπαρχων, ολος προσηνης και επιδεξιος, ευπροσηγορος, επιθυμητος
τοις ιδιοις και τοις ξενοις, τοις ορωσι και τοις ακουουσιν· ουτος ο τοσουτος εξαιφνης
αναρπαστος των εμων χειρων επηρθη, και ο προ μικρου ορωμενος, ου παρεστι
θεωρουμενος, αλλα καταλιπων τον γεννησαντα, απηλθε προς τον πλασαντα· εασας
με τον θρεψαντα, επορευθη προς τον καλεσαντα· χωρισθεις σπλαγχνων μητρος,
κατηλθεν εις μνημα γης της παντων μητρος.
Ου μη κλαυσω τουτον, ειπε μοι; μη θρηνησω, μηδε ως κορην οφθαλμου
ζητησω; Ου δυναμαι, φησιν, ου δυναμαι· καν γαρ μυρια εισενεγκηις μοι δογματα, καν
μυριακις παραινειν δοκιμασηις του μη θρηνειν γονεις τα εαυτων τεκνα, ου πει60.729
σεις, δια τον Θεον τον ορισαντα ουτω, και τον δεσμον της φυσεως συνδησαντα, και
το πυρ προς τα τεκνα περι των σπλαγχνων των γονεων ενθησαντα. Ου τουτο λεγω,
ανθρωπε, ουδε τουτο νομοθετω, μηδε ολως δακρυειν επι τοις τεκνοις· καν γαρ ειπω,
αδυνατον λεγω. Και γαρ καγω νομοις φυσεως πειθομαι, και τωι καιρωι της
συμπαθειας ουκ αντιτασσομαι· επει καγω βροτος, επει καγω εκ μητρος γεγενημαι,
και της αυτης υπαρχω φυσεως. Οιδα πατερων τον οδυρμον, οιδα μητερων τον
στεναγμον, οιδα αυτων την θαλασσαν της αθυμιας, οιδα αυτων της ταραχης την
αδημονιαν· επισταμαι την ενδον αυτων επι τεκνοις φαντασιαν, πως ως παροντα τον
ου παροντα παιδα εν εαυτοις αναζωγραφουσι, την εκεινων εικονα συν δακρυσιν
εννοουμενοι, τα εκεινων ηθη και ρηματα και πραγματα παντα κατ' οφθαλμους
τιθεντες. Ἀλλ' ο Ἰωβ ο θαυμασιος ουχ ουτως· εκεινου γαρ των τεκνων και παιδων
και βοων και καμηλων και παντων των προσοντων αυτωι προς ολεθρον γενομενων,
ουκ εθορυβηθη, ουκ εδυσφημησεν, ως οι πολλοι, αλλ' ανιστατο, και εις την γην
πεσων, εξ ης εληφθη, τωι ∆εσποτηι προσκυνων ελεγεν· Αυτος γυμνος εξηλθον εκ
κοιλιας μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι εκει. Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος
αφειλατο· ως τωι Κυριωι εδοξε, ουτω και εγενετο. Ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον
εις τους αιωνας. ∆ουλος ειμι, και υποκειμαι, και τωι ποιησαντι ουκ αντιτασσομαι· ου
γαρ ξενον το πραγμα· τεθνηκαν οι παιδες. αλλ' ουκ απολωλαν. Ποιος γαρ ποιμην
ουκ εξουσιαζει εν τωι ποιμνιωι αυτου; Ὁ ποιμην ο καλος εξελεξατο τα προβατα
αυτου. Μικρον, και ημεις απερχομεθα. Τουτον και ημεις μιμησωμεθα, και μη ουτως
αμετρως οδυρωμεθα. Ὡς πιστοι κλαυσωμεν, και μη ως απιστοι ασχημονησωμεν· ως
ο Χριστος τον Λαζαρον εκλαυσεν, ουτω κλαυσωμεν· σοι γαρ μετρα και ορους
δεικνυων, εδακρυσε. Πως γαρ δακρυειν εχρησεν, ον μετ' ολιγον εγειρειν εμελλεν;
Ἀλλ' ινα συ μαθηις μεχρι ποσου δακρυειν, ινα και το της φυσεως συμπαθες
ενδειξωμεθα, και την των απιστων μιμησιν αποκρουσωμεθα· λοιπον δε κακεινο
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευξωμεθα, της αυτης μεριδος των εν αρετηι της ηλικιας χρονον τον βιον
χωριζομενων εσεσθαι· και μη εκει απελθοντας ημας τους μεν εαυτων παιδας εν
ανεσει οψεσθαι, ημας δε εν αφορητωι κολασει εσεσθαι.
Ὅσοι γαρ προ ρυπου και φθορας της δυσχερους ταυτης και πολυστενακτου
σαρκος εχωρισθησαν νηπιοι, φωνας αποφθεγγονται τοιαυτας, προς τους τεκοντας, ει
και μη τοις ρημασιν, αλλα τοις πραγμασι· Μη δη εφ' ημιν δακρυετε, πατερες, μηδεν
ωφελουντες· υμεις γαρ εβουλευεσθε συν υμιν εχειν ημας εν τωι ματαιωι βιωι, ενθα
παντα ατερπη και επωδυνα, ενθα παντα απιστα και ασυστατα, ενθα ουδεν μονιμον
ουδε βεβαιον· αλλ' ο ∆εσποτης ημων και Θεος αγαπησας ημας, ως εκ στοματος
λεοντος, ουτως εκ του ματαιου βιου ηρπασεν ημας· ως εξ ακανθων ροδα, ουτω των
αμαρτιων του 60.730 αιωνος τουτου χωρισας ημας· ως αρνια φιλτατα, ουτως ο
ποιμην ο καλος αφωρισεν ημας εξ υμων, ως εκ σκοτους εις φως. Και εν τηι χωραι των
ζωντων διαγομεν, ενθα παντα ηρεμα και αστασιαστα, ενθα παντα φωτεινα και
θεαρεστα, οπου ουδεις αδικων ουδε τυραννουμενος, οπου ουκ ενι αμαρτια ουδε
μελανωσις, ενθα φως το απροσιτον και χαρα ανεκλαλητος, ενθα ουκ ενι πονος ουδε
δακρυα, ενθα ουκ ενι φροντις ουδε μεριμνα, ου στεναγμος ουδε οδυρμος, αλλ' η
μονος Θεος αινουμενος και δοξαζομενος.
Ἡμας οι αγιοι αγγελοι ειρηνικως. διεχωρισαν απο του σωματος· ημεις
ασιαντως τας αρχας και τας εξουσιας του αερος παρηλθομεν· αγαθους γαρ οδηγους
εσχομεν. Ου γαρ ευρον εν ημιν απερ εζητουν, ουδεν ειδον εν ημιν ωνπερ ηλπιζον.
Ειδον το σωμα ασπιλον, και ηισχυνθησαν· ειδον την ψυχην ακακον και καθαραν, και
ενετραπησαν· ειδον την γλωτταν ασπιλον και καθαραν και αμωμον, και
εφιμωθησαν· παρηλθομεν, και ευτελισαμεν αυτους· διεβημεν δι' αυτων, και
κατεψαλλομεν αυτων· Ἡ παγις συνετριβη, και ημεις εῤρυσθημεν. Ευλογητος ο Θεος,
ος ουκ εδωκεν ημας εις θηραν τοις οδουσιν αυτων. Ὅθεν και οι υπαντωντες ημας
εχαιρον αγγελοι, δικαιοι ησπαζοντο, οσιοι ετερποντο λεγοντες· Καλως ηλθον τα
αρνια του Χριστου. Ἠνοιχθη ημιν του παραδεισου η τρυφη, εδειχθη ημιν ο κολπος
του Ἀβρααμ· δεξιως γαρ ημας ο ∆εσποτης εδεξατο· ιλαραν φωνην προς ημας
απεφθεγξατο· ιλαρωι ομματι ημας εθεασατο· διο και εν τηι βιβλωι της ζωης ημας
απεγραψατο. Προς γαρ Κριτην φιλανθρωπον ειπομεν· ∆ικαιοκριτα Κυριε, εστερησας
ημας των επιγειων, μη στερησηις ημας των επουρανιων· εχωρισας ημας γονεων, μη
χωρισηις ημας των αγιων· σωαν σου την σφραγιδα εχομεν του βαπτισματος, ασπιλον
το σωμα σοι προσηνεγκαμεν δια πολλην νηπιοτητα. Μη ουν φθονησητε ημιν ως προ
καιρου την σωτηριαν ημων αμωμον, μηδε δακρυετε, οτι εκ του χειρονος εις το
κρειττον μετηνεχθημεν, ειπερ αντι φθαρτων ελαβομεν τα αφθαρτα. Ἡμεις μετα
αγγελων υμνουμεν, μετα των αγιων χορευομεν· αλλα και υπερ υμων των εν
αμαρτιαις οντων πρεσβευομεν· ημεις μετα των υπο Ἡρωδου δια Χριστον
αναιρεθεντων νηπιων συνηριθμηθημεν· ημεις μετα των του Ἰωβ υιων
αγαλλιωμεθα. ∆ιο υπερ ημων μη μεριμνατε, αλλα μαλλον εαυτους θρηνειτε· και γαρ
της εαυτων τελευτης την απολογιαν σκοπειτε· και ως γινωσκοντες και βεβαιως
πιστευοντες, οτι προς το συμφερον ημιν ο ∆εσποτης ημων εξελεξατο, και εν τηι
μεριδι των σωζομενων κατεταξεν ημας, οπηνικα αν νεοι παιδες και αφθοροι εξ
υμων ενταυθα παραγινωνται προς ημας, χαιρετε και ευφραινεσθε, και μετα του
δικαιου Ἰωβ ψαλλετε· Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος αφειλετο· ως τωι Κυριωι εδοξεν,
ουτω και εγενετο· ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον απο του νυν, και εως του
αιωνος των αιωνων. Ἀμην.

 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


