In sanctum Stephanum protomartyrem
Εις τον αγιον Στεφανον τον πρωτομαρτυρα.
59.501
αʹ. Στεψωμεν ανθεσιν εγκωμιων τον Στεφανον, και τοις των επαινων αυτον
περιῤρανωμεν ροδοις· ηδη γαρ αυτος εαυτον τοις της πιστεως προεστεφανωσεν
αθλοις. Ἔκειτο μεν γαρ εν γραμμασι· Μη φοβεισθε απο των αποκτεινοντων το σωμα·
αλλ' η περι το σωμα συναφεια την δυσχερειαν εισηγε. Τουτου δε του νεανιου
βουληθεντος μαρτυρικας αναδεξασθαι νικας, πασα απεληλαται δυσχερεια· δειλια δε
και φοβος αργειν εμελετησεν. Ουτε γαρ αρχιερεων εφοβηθη μανιαν, ουχ ιερεων
εδειλιασε θρασυτητα, ουτε πρεσβυτερων αυτον κατεπληξαν λογοι, ου γραμματεων
αυτον απειλη διεταραξεν, ου λογοι συκοφαντων την αυτου προθυμιαν ενεκοψαν,
γενναιωι δε τινι φρονηματι εις τους υπερ Χριστου αγωνας κατεσπευδε. Τις τοινυν
θνητων αξιους επαινους τωι αγωνιστηι προσαγαγηι; τις ανθρωπων αναλογον της
αυτου πολιτειας εγκωμιον διαπλεξει; ποια γλωσσα τας του αριστεως εξειπειν
δυνησεται δοξας; ποιον στομα προς επαινον των του Στεφανου αγωνισματων
ανοιγησεται; ποια χειλη επαρκεσει τας ανδραγαθιας ειπειν του πρωτοματυρος; Ἐπι
της γης γαρ επαλαιε, και τα εν ουρανοις περιεσκεπτετο· εν τωι βιωι παρην, και τα εν
υψιστοις περιωδευε· μετα των θνητων διελεγετο, και αθανατοις συνεταττετο·
ανθρωποις απεμαχετο, και συνεχορευσεν αγγελοις. Πασα λοιπον ηλικια το βεβαιον
εχετω· Στεφανος γαρ επαλαισε, και ο αρχεκακος επεσεν. Ἐχετω λοιπον και ο εν
πολιαι αγωνιζομενος το βεβαιον· και ο εν γηραι κατορθων τους στεφανους λαμβανει,
και ο νεανιας αθλησας στεφανουται, και μειρακιον παλαισαν κομιζεται γερα, και
νηπια αγωνιζομενα κομιζονται στεφανους, και γυναια παραταξαμενα στεφανουνται
δοξηι, και παρθενοι παλαισασαι κομιζονται νικας. Στεφανου τοινυν ανοιξαντος του
μαρτυριου τας πυλας, πασα λοιπον ηλικια επι το μαρτυριον τρεχετω. Πρωτος γαρ
Στεφανος τωι τυραννωι αντεστη, πρωτος τας κατ' αυτου ανεδεξατο νικας, πρωτος
των καλλινικων εκεινων απηρξατο αγωνων, πρωτος δια Χριστον τα του Χριστου
ανεδεξατο παθη· υπεδειξε θνητοις, πως παιζεται θανατος· εδειξεν ανθρωποις, πως
νεκρωσις γελως εσται· εγνωρισε τοις εν τωι βιωι τας ουρανιους ανοδους. Στεφανος
γαρ πληρης χαριτος και δυναμεως εποιει σημεια και τερατα εν τωι λαωι. Εις μειζονα
προκοπην τον Στεφανον η του Πνευματος προεβιβαζε χαρις· το γαρ αμετρον της
αυτου πιστεως παρηγγυατο το βεβαιον. ∆ιακονος γαρ ταγεις, μαρτυς ανεδειχθη· εις
χηρων κατασταθεις χρειαν, εις θαυματων προεκοψε χαριν· τραπεζων εταγη
διακονος, και τεραστιων ανεδειχθη εργατης. Στεφανος δε πληρης πιστεως και
δυναμεως. Ἐχετω, φησιν, εν προσηγοριαι τον της νικης στεφανον ο Στεφανος·
Στεφανος, ο αμελετητον πολεμον γνωρισας τωι βιωι, ο αδιδακτον μαχην εμφανισας
τωι κοσμωι. Ουκ ειχεν εν εθει τουτο η φυσις, και Στεφανος κατα ασωματου στρατιας
παρεταξατο μονος.
Πιστις γαρ αυτωι τους αγωνας κατωρθου· ελπις μετα τελος προετρεπετο
παλαιειν. Στεφανος πληρης πιστεως και δυναμεως. Στεφανος, ο αιχμαλωτον τον
αρχεκακον 59.502 δειξας, ο προαιρεσει γενναιαι κατ' αυτου τροπαια εγειρας, ο
δαιμονας παρασκευασας θρηνειν, και ανθρωπους χορευειν· Στεφανος ο πρωτος των
μαρτυρων τροπαιουχος, ο στρατηγος των δια Χριστον αγωνιζομενων. Ὃς γαρ αν δια
Χριστον αρξηται παλαιειν, Στεφανον ευρισκει διδασκαλον· οστις μαρτυρικων
εφαψεται αγωνων, Στεφανον μιμειται. Στεφανος το ακροθινιον των δια Χριστον
αγωνιζομενων, η κρηπις των δι' αυτον αποθνησκοντων. Στεφανος πληρης πιστεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

και δυναμεως. Πανταχοθεν περιεπεφρακτο ο του Χριστου στρατιωτης, εκατερωθεν
ετεθωρακιστο ο ευσεβης πολεμαρχης· Πληρης πιστεως και δυναμεως. Ἐπηρκεσαν,
φησι, ταυτα προς νικην, εξισχυσαν ταυτα παρασχειν το τροπαιον. Πιστις γαρ και
δυναμις και τον αρχεκακον ενικα, και Ἰουδαιους κατεπληττε. Πληρης πιστεως και
δυναμεως εποιει σημεια και τερατα μεγαλα εν τωι λαωι. Θαυματων ο αριστευς
ενεδεικνυτο πληθη, τεραστιων πληθος ο Χριστου ειργαζετο στρατιωτης· Ἐποιει
σημεια και τερατα εν τωι λαωι, χωλοις μεν χαριζομενος δρομους, παρετοις δε υγιειαν
εκπεμπων, ινα προς φθονον τους αρχιερεις διεγειρηι· ουτως επεθυμει δια Χριστον
γευσασθαι θανατου. Ειτα εκκαλειται κατ' αυτου ανδρων ασεβεστατων πενταπολιν.
Ἀνεστησαν γαρ, φησι, τινες των απο της συναγωγης της λεγομενης Λιβερτινων, και
Κυρηναιων, και Ἀλεξανδρεων, και των απο Κιλικιας και Ἀσιας, συζητουντες τωι
Στεφανωι. Ὢ ποσον οχλον η κακια συνηγαγεν! ω ποσον δημον ο φθονος συνετρεψε!
Λιβερτινους, Κυρηναιους, Ἀλεξανδρεις, και τους απο Κιλικιας και Ἀσιας. Ἄπειρος,
φησιν, οχλος καθ' ενοςπαρεταξατο στρατιωτου· αμετρα πληθη καθ' ενος ωρμησαν
αριστεως· πεντε πολεων ανδρες εφ' ενα κατεδραμον νεανιαν. Ὢ της ανιατρευτου
των Ἰουδαιων κακιας! εξ αυτης της θεας ηθελησαν τον αριστεα εκφοβησαι, ινα τηι
υπερβοληι του πληθους υπεκλυθηι τα νευρα. Ειτα και ταξιν οι παμπονηροι επιτιθεασι
τηι μαχηι, και ζητηματων τωι Στεφανωι εν προοιμιοις πλεκουσι λογους. Ἀνεστησαν
γαρ, φησι, τινες εκ της συναγωγης της λεγομενης Λιβερτινων, και Κυρηναιων, και
Ἀλεξανδρεων, και των απο Κιλικιας και Ἀσιας, συζητουντες τωι Στεφανωι. Τι, φασιν,
ω νεανια, απερισκεπτως υβριζεις το Θειον; τι μεμελετημενοις λογοις πειθεις τον
οχλον; τι θαυματων απατηι διασκεδαζεις το εθνος; Ὧδε των ζητηματων το περας·
Θεος εστιν ο εκ Μαριας τεχθεις; ∆ημιουργος ο του τεκτονος υιος; ου Βηθλεεμ τουτου
κωμη, και τροφος η Ναζαρετ; Θεον φανταζηι τον επι γης τεχθεντα; Θεος, ο δι'
ευτελειαν σπαργανωθεις εν τηι φατνηι; ο αποδρασας οργισθεντα τον Ἡρωδην; ο προς
καθαρσιν λουτρον δεξαμενος Ἰορδανην; ο πεινηι 59.503 δουλευσας και διψηι; ο κοπου
αισθομενος και υπνου, ο κρατηθεις, και μη ισχυσας διαδρασαι; ο ραπισθεις, και
εαυτον μη εκδικησας; ο αναρτηθεις, και κατελθειν μη ισχυσας; ο επαρατον και
εφυβριστον ευραμενος τελος; Τον εν ταφωι τεθεντα, εν ουρανοις ειναι φανταζηι; τον
παραπλησιον θνητοις, νεκρων ζωην ειναι κηρυττεις; Κατεδεχετο ουν Θεος ταυτα
παθειν; ουκ εκελευσε, και τους επελθοντας ενεκρου; ουχι προσταττων αιφνιδιον
επηγε τον θανατον; Ἢ παυσαι τοινυν της πλανης, η τον ισον αυτου δεχου και συ
θανατον.
βʹ. Τοιαυτα τινα λεγοντες ησαν συζητουντες τωι Στεφανωι. Ειτα ο Στεφανος·
Ου παρ' υμιν φυλαττονται των προφητων τα συγγραμματα; ουχ υμεις τας της
Παλαιας αναπτυσσετε βιβλους; ουκ ελεγετε αλληλοις, Ἡμεις οιδαμεν, οτι Μωυση
λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν· ημεις του Μωυσεως μαθηται
εσμεν; Ουχι Μωυσης ελεγε· Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος εκ των
αδελφων υμων ως εμε· αυτου ακουσεσθε; ου προεγραψε ποῤρωθεν Μιχαιας· Και συ,
Βηθλεεμ γη Ἰουδα, ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· εκ σου γαρ
εξελευσεται ηγουμενος; ου της απειρογαμου ο Ἡσαΐας προανηγγειλε τον τοκον·
Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει; ου των εν τηι φατνηι ζωων την παραστασιν ο
Ἀμβακουμ προειπεν· Ἐν μεσωι δυο ζωων γνωσθησηι; ου την εν Αιγυπτωι φυγην δι'
Ἡρωδην ειπεν ο Ἡσαΐας· Ἰδου Κυριος ερχεται επι νεφελης κουφης εις Αιγυπτον; ου
των υδατων του Ἰορδανου τον δρασμον ο ∆αυιδ προεμηνυσεν· Ειδοσαν σε υδατα, ο
Θεος, ειδοσαν σε υδατα, και εφοβηθησαν; ου των κοπων και πονων την εκβασιν ο
Ἡσαΐας προεγραψεν· Αυτος τας αμαρτιας ημων ελαβε, και τας νοσους εβαστασεν; ου
των ηλων την βιαν ∆αυιδ προειπεν ο προφητης· Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου;
ου την εν τωι ξυλωι αναρτησιν ο Μωυσης προανεκηρυξεν· Ὄψεσθε την ζωην υμων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

κρεμαμενην επι ξυλου; ου την ταφην την εν μνημειωι ο Ἰακωβ προεγραψεν·
Ἀναπεσων εκοιμηθη ως λεων; ου τα της αναστασεως προανεβοησεν ο ∆αυΐδ·
Ἀναστα, ο Θεος, κρινον την γην; ου τα της αναληψεως ο αυτος προειπεν· Ἀνεβη ο
Θεος εν αλαλαγμωι; Ἢ δειξατε τοινυν εν αλλωι τινι των προφητειων την εκβασιν, η
ως. Θεωι τωι εσταυρωμενωι προσκυνειτε.
Ὑμεις γαρ, ω ανοητοι, μη γινωσκοντες την προφητειαν Μωυσεως, ενομιζετε
ψιλον ανθρωπον σταυρουν· αλλ' ο εξ υμων, καθ' υμων δε μαλλον, το σκευος της
εκλογης, Παυλος κραζει· Ει γαρ εγνωσαν, ουκ αν τον Κυριον της δοξης εσταυρωσαν.
Περι αυτου ελεγχων υμας ο κορυφαιος των αποστολων ελεγεν· Ὑμεις δε τον αγιον
και δικαιον ηρνησασθε, και ηιτησασθε ανδρα φονεα χαρισθηναι υμιν, τον δε αρχηγον
της ζωης απεκτεινατε. Ταυτην υμων την φωνην ποῤρωθεν ειδως Ἡσαΐας ελεγεν·
Ουαι τοις λεγουσι το πικρον γλυκυ, και το γλυκυ πικρον! Ουτω τοινυν διαλεγομενου
του Στεφανου, Ουκ ισχυον αντιστηναι τηι σοφιαι και τωι Πνευματι, ωι ελαλει. Και
καλως ειρηται το, Ἀντιστηναι. Ἐπειδη γαρ ανωτερω ειπεν, Ἀνεστησαν τινες των εκ
της συναγωγης, ωδε λεγει, Ουκ ισχυον αντιστηναι. Εις σιωπην ουν ωθουντο την
γλωσσαν, συνεκλειον απαντες τα οικεια χειλη, ανεστελλον των λογων τα βελη,
απεκρατησαν των ρηματων τα τοξα, υπο την γλωσσαν εκρυψαν της κακιας το δορυ.
Ουκ ισχυον αντιστηναι τηι σοφιαι και τωι Πνευματι, ωι ελαλει. Ὢ των καινων
πραγματων! πως καλως συγγραφεται ο αοιδιμος Λουκας; πως τας επαγγελιας του
Χριστου εις περας ελκει; Ειπε γαρ ο Χριστος, οτι ∆ωσω υμιν στομα και σοφιαν, ηι ου
δυνησονται αντιστηναι παντες οι αντικειμενοι υμιν. Καλως ουν λεγει· Ουκ ισχυον
αντιστηναι τηι σοφιαι, και τωι Πνευματι, ωι ελαλει. Ποιαι σοφιαι; Τωι Χριστωι τωι εν αυτωι
φθεγγομενωι. Και οτι ο Χριστος σοφια, ηκετω Παυλος λεγων· Χριστος Θεου δυναμις,
και Θεου σοφια. Ὅτι δε λαλει εν τοις ευχαριστουσι, γραφων εν αλλοις ελεγεν· Ει
δοκιμην ζητειτε του εν εμοι λαλουντος Χριστου, ος εις υμας ουκ ασθενει, αλλα
δυνατει εν υμιν. Και ουκ ισχυον αντιστηναι τηι σοφιαι, του 59.504 τεστι, τωι Χριστωι.
Τις γαρ αντιστησεται αυτωι, και υπομενει; Και ουκ ισχυον αντιστηναι τηι σοφιαι και
τωι Πνευματι, ωι ελαλει. Ποιωι πνευματι; Τωι Παρακλητωι, περι ου εν πρωτοις ελεγε·
Στεφανος δε πληρης πιστεως και δυναμεως· και αυθις, Ὑπαρχων δε Πνευματος
αγιου πληρης, ατενισας εις τον ουρανον, ειδε δοξαν Θεου. Τοτε ουν υπεβαλον
ανδρας λεγοντας, οτι Ἀκηκοαμεν αυτου λαλουντος ρηματα βλασφημα εις Μωυσην
και τον Θεον. ∆ιεδεξατο ψευδομαρτυρια τον φθονον. Ὑπεβαλον ανδρας. Ἀργυριου
ηγορασαν το ψευδος, ∆ευτε, λεγοντες, ω τιμιοι ανδρες, τοις ημετεροις τα υμετερα
διακονησατε· εν τοις ημων σκεμμασιν η υμων υπουργησειε γλωσσα· τοις ημετεροις
βουλευμασιν υπηρετησειε το υμετερον στομα. Ἔκδικος γαρ τις του Γαλιλαιου
ανεστη, υπερμαχος εκεινου ηγερθη και αντιμαχος. Θεον εν ταφωι κειμενον γεραιρει·
∆ημιουργον τον εν τυμβωι συγκλεισθεντα κηρυττει. Τον εν μνημειωι τεθεντα εν τοις
ουρανοις φανταζεται ειναι· τον υπο στρατιωτων εμπαιχθεντα, συν τηι στρατιαι του
ουρανου φημιζει παραγενεσθαι· τον μητε εαυτον εκδικησαι ισχυσαντα, κριτην
επαγγελλεται της κτισεως. Ἰωσηφ απεθετο το τουτου σωμα εν μνημειωι, και ουτος
αυτον εκ δεξιων του Θεου φανταζεται υπαρχειν. Οι μαθηται αυτον ηρνησαντο, ως
απατεωνα, και ουτος λεγει, οτι πασα γλωσσα αυτωι εξομολογησεται· εκ του σταυρου
ουκ ισχυσε καταβηναι, και δευτεραν αυτου παρουσιαν ουτος εκ των ουρανων
επαγγελλεται· οι κακουργοι αυτον εβλασφημουν μη δυναμενον μητε εαυτον σωσαι,
μητε εκεινους· και ουτος τρανοτατα κραζει, οτι αυτος εστιν ο Σωτηρ του κοσμου.
Ειδετε ποτε τοιουτον τολμημα; ηκουσατε δε ολως τοιαυτης απονοιας και
βλασφημιας ρηματα; υπουργησατε τοινυν τηι σκηψει, και επικοινον παρα των νυν
κομισεσθε κλεος. Ειτα οι απογονοι των επι Ναβουθε συκοφαντων τουτοις εχρησαντο
λογοις· Ἀκηκοαμεν λαλουντος αυτου ρηματα βλασφημα εις Μωυσην και τον Θεον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Κατ' αυτου, φησι, του νομοθετου απετολμησε λεγειν· αυτος παρηγγειλεν ημιν
λεγων, Προσεχετε, λαος μου, τον νομον μου· και ουτος κραζει, οτι Ἰησους αλλαξει
τα εθη, α παρεδωκεν ημιν Μωυσης. Εις Μωυσην εβλασφημησε, τον σεβασμιον παρ'
ολωι τωι εθνει, τον εις συμμαχιαν ολην λαβοντα την κτισιν, τον δουλειας χαλεπης
ελευθερωσαντα το εθνος, τον ραβδωι τα της θαλαττης τειχισαντα υδατα, τον
βυθισαντα προσευχηι τα των Αιγυπτιων στρατευματα, τον εν νυκτι προσευχηι
ουρανιον αναψαντα στυλον, τον μεθοδευσαντα ουρανιον αγεωργητον αρτον, τον
εξαντλησαντα τηι ραβδωι της αγονου τα ρειθρα. Εις Μωυσην. Και τι τωι, Εις Μωυσην,
παρατεινω τον λογον, και τον Θεον; Εις αυτον τον ουρανον ηκοντισε τα βελη· κατ'
αυτου του ∆ημιουργου εξετεινε την γλωσσαν· νεκρον αντιθεον κηρυττει του
Κτιστου. Εις Μωυσην, και εις τον Θεον. Συνεκινησαν τε τον λαον, και τους
πρεσβυτερους, και τους γραμματεις· και επισταντες ηρπασαν αυτον, και ηγαγον εις
το συνεδριον.
Εις οργην τον λαον συνεκινησαν, και ηρπασαν αυτον· ηρπασαν οι θηρες το
προβατον, και ηγαγον εις το συνεδριον, το υποκρισεως αναμεστον και φθονου· εις το
συνεδριον το αλλοτριον αληθειας, και χηρευον δικαιου· και ηγαγον αυτον εις το
συνεδριον, περι ου ποῤρωθεν κεκραγεν Ἱερεμιας· Ουκ εκαθισα εν συνεδριωι αυτων
ματαιοτητος· Και εστησαν μαρτυρας ψευδεις λεγοντας· Ὁ ανθρωπος ουτος ου
παυεται λαλων ρηματα βλασφημα κατα του τοπου του αγιου και του νομου. Το
ιερον, φησι, τον τοπον τουτον ουκ ηρυθριασεν ενυβρισαι, οπου τα θεια
αναγινωσκονται ρηματα, οπου των προφητων σαλπιζονται τα συγγραμματα, ενθα αι
πλακες και το ουρανιον μαννα, οπου η κιβωτος και η του Ἀαρων ραβδος, οπου
αρχιερεων πολια, και πρεσβυτερων αξιωμα, και γραμματεων τιμη· αλλα παιγνιον
ηγειται τον τοπον, ευτελες το ιερον αποφαινεται. Και ου μονον κατα του τοπου
ετολμησε φθεγξασθαι, αλλα και κατα του νομου. Σκιαν τον νομον ειναι φανταζεται·
τυπον την Παλαιαν ανυποστολως κηρυττει· μειζονα τον Γαλιλαιον ειναι λεγει
Μωυσεως, ισχυροτερον τον εκ Μαριας του νομοθετου κηρυττει· ουκ ηρυθριασε των
πρεσβυτερων την αξιαν, ουκ εδειλανθη των 59.505 γραμματεων τα πληθη, αλλ'
εβλασφημησε κατα του τοπου και του νομου.
γʹ. Και μαθετε αυτου των λογων την πειραν. Ἀκηκοαμεν γαρ αυτου
λεγοντος, οτι Ἰησους ο Ναζωραιος καταλυσει τον τοπον τουτον, και αλλαξει τα εθη,
α παρεδωκεν ημιν Μωυσης. Νεκρον ημιν επαπειλειται ∆εσποτην, τεθνεωτα ημιν
επαγγελλεται Κυριον. Ἰησους ο Ναζωραιος αναστησεται, και καταλυσει τον τοπον
τουτον. Ἐφαντασθη, φησιν, ουτος ο νεανιας· ηγνοησε του περιβοητου ναου την
τερψιν· διελαθον αυτον των εν αυτωι τελεσθεντων οι πονοι. Ἡ Σολομωντος σοφια
τουτον διεγραψε τον οικον· συμμαχον εσχεν ο σοφος την ανωθεν χαριν· πολλους
αγωνας εν τηι κτισει υπεμεινε του εργου· και ογδοηκοντα μεν χιλιαδες ελατομουν εν
τωι ορει· εβδομηκοντα δε χιλιαδες εξετεμνον το ξυλον· τριακοντα χιλιαδες
παρεκομιζον τον λιθον· τρισχιλιοι εξακοσιοι επεστατουν τωι εργωι· φιλοτιμον χειρα
τωι ιερωι επεξετεινε, και εν τεσσαρακοντα και εξ ετεσι μολις ηδυνηθη κατασκευασαι
το εργον· και ουτος λεγει, οτι Ἰησους ο Ναζωραιος καταλυσει τον τοπον [τουτον]·
και ου μονον τουτο, αλλα Και αλλαξει τα εθη, α παρεδωκεν ημιν Μωυσης. Το
παναγιον σαββατον υπ' εκεινου καταλυθησεσθαι λεγει· την εννομον περιτομην υπο
του Ναζωραιου ανατραπησεσθαι απεφηνατο· τας νεομηνιας ημων ως ευτελεις
παραγραφεσθαι λεγει· των Σκηνοπηγιων την τερψιν τον εκ Μαριας ου διαδεχεσθαι
κηρυττει· τας θυσιας ημων απροσδεκτους παρα τωι Θεωι ειναι φανταζεται· τους
ραντισμους και τα συνηθη καθαρσια τον θανοντα ανατρεψαι αποφαινεται. Τις
τοιγαρουν ουκ οιδε του Ναζωραιου το τελος; ποτε δε θνητος τους ζωντας αμυνασθαι
δυναται; Ἡσαΐας επρισθη, και ουδαμου ο τας δικας εισπραττων· Ἱερεμιας επνιγη, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

επεξελθειν ουκ ηδυνηθη· ο Ναβουθε λιθοις ανηιρεθη, και ουδαμου ο εκδικος τουτου·
Ζαχαριας εσφαγη, και μενομεν εως της δευρο ανεγκλητοι· και του Ναζωραιου
θανοντος υπερμαχος ισταται ουτος. Ὡς κριτην ημιν τον νεκρον επαπειλειται· ως
δικαστην τον εν τυμβωι καταγγελλεται πλανωμενος.
Ειτα τουτων ουτω ψευδη κατηγορουντων, Ἀτενισαντες εις αυτον παντες οι
καθεζομενοι εν τωι συνεδριωι, βλοσυρον ομμα κατ' αυτου εκπεμψαντες, οφρυας οργηι
μεμεστωμενας κατ' αυτου ακοντισαντες, εξ αυτης της θεας βουλομενοι εκπληξαι τον
αγωνιστην, εν τηι εαυτων κακιαι το προφητικον πληρουντες λογιον· Κατανοει ο
αμαρτωλος τον δικαιον, και ζητει του θανατωσαι αυτον· Ἀτενισαντες εις αυτον
παντες ειδον το προσωπον αυτου ωσει προσωπον αγγελου. Ἡ γαρ περι το μαρτυριον
χαρα προεκπηδωσα της οψεως, αγγελικας τωι νεανιαι περιηστραπτε χαριτας. Και δια
τι το προσωπον αγγελου; Ἵνα πληρωθηι ο λογος του Χριστου, ον ειπεν· Ἐν τηι
αναστασει ουτε γαμουσιν, ουτε γαμισκονται· αλλ' εισιν ως αγγελοι οι εν τοις
ουρανοις. Ουτως ελαμψαν Μωυσης και Ἠλιας εν τωι ορει, οτε συνελαλουν τωι Ἰησου,
ωστε ιδοντας τους μαθητας πεσειν επι προσωπον· ουτω μελλουσιν εκλαμπειν παντες
οι δικαιοι εν τηι βασιλειαι του Πατρος. Ειδον το προσωπον αυτου ωσει προσωπον
αγγελου. Ειπε δε ο αρχιερευς, Ει αρα ταυτα ουτως εχει; Ὢ λογοι υποκρισεως
αναμεστοι! ω ρηματα εστολισμενα επινοιαι και φθονωι! Ει αρα ταυτα ουτως εχει;
Ἐτολμησας, φησιν, ω ανερ, τον νομοθετην ενυβρισαι Μωυσεα; ει αρα τωι Θεωι
αντεστρατευσας αντιθεον; ει κατα του παναγιου ανερυθριαστως ελαλησας τοπου; ει
τον εκ Θεου δοθεντα νομον ακυρον ειναι εφαντασθης; ει τον Ναζωραιον
εναλλαττειν τα Μωυσεως ενομισας; Μεγαλων κακων εαυτου προξενος εγενου. Ειτα
προς ταυτα ο πρωτομαρτυς· Ἄνδρες αδελφοι και πατερες, ακουσατε. Ἐχετω, φησι,
πασα τεως ηλικια την προσηκουσαν εκαστωι τιμην. Ἄνδρες αδελφοι και πατερες,
ακουσατε. Ἀκουσατε, ου λεγω, Πεισθητε· το γαρ απιστον της υμετερας επισταμαι
γνωμης· αλλ' Ἀκουσατε. Ὁ Θεος της δοξης ωφθη τωι πατρι ημων Ἀβρααμ εν τηι
Μεσοποταμιαι. Ουκ εν τηι Ἱερουσαλημ, ουκ εν τωι περιβοητωι ναωι, αλλ' Ἐν τηι
Μεσοποταμιαι, οπου κατειδωλος υπηρχεν ο χωρος, ενθα αθεοις η πατρις
συνεπνιγετο· εν τηι Μεσοπο 59.506 ταμιαι, οπου ξοανοις ανεπεμπετο σεβας, οπου
ξυλοις και λιθοις το παναγιον ενετιθεσαν ονομα, εκει αυτωι ωφθη. Ἤδει γαρ οτι εν
ακανθαις γινεται ροδον, και μεσον ζιζανιων ευγενης ανατελει σιτος· ωσπερ ο
πολυαθλος Ἰωβ εν τηι ασωτωι χωραι τηι Αυσιτιδι ως ροδον εν ακανθαις ωφθη, και ως
κρινον εν τριβολοις, και ως φωστηρ εν τωι σκοτει της αγνοιας ελαμπε ταις αρεταις,
και ως πυργος εν καταστροφηι ην πασαις ταις ανω δυναμεσιν ευδηλος, απο γης εις
ουρανον τα κατορθωματα επαυξων, απο βαθους εις υψος της δικαιοσυνης τους
καρπους εκπεμπων· οθεν οσφρανθεις αυτων ο Θεος τον καρπον, ως και του Νωε
μετα τον κατακλυσμον (Ὠσφρανθη γαρ Κυριος οσμην ευωδιας), εμαρτυρει τωι ιδιωι
θεραποντι· Ἰδου ανθρωπος δικαιος, αληθινος, θεοσεβης, απεχομενος απο παντος
κακου, προ του νομου τα του νομου πληρων· εχων γαρ τον εμφυτον νομον, ουκ
εδεηθη του γραπτου· γνωστα γαρ τωι Θεωι απ' αιωνος παντα τα εργα αυτου. Ειτα
λεγει προς τον Ἀβρααμ· Ἔξελθε εκ της γηςσου, και εκ της συγγενειας σου, και δευρο
εις γην, ην αν σοι δειξω. Ἔξελθε εκ της γης σου. Τι, φησι, πολυθεος χωρα τον των
εθνων περιεχει πατερα; τι κατειδωλος πατρις περιεχει τον προπατορα του εθνους;
Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγενειας σου. ∆υσχερη, ως εν ανθρωποις, τα
προσταττομενα τωι πατριαρχηι. Καταλιπε, φησι, πατριδα, αφες ολον το γενος,
αποταξαι τηι γηι εν ηι εγεννηθης, χωρισθητι πατρος και τεκουσης. Ἀλλ' ουδεν τουτων
τον πατριαρχην παρεσαλευσεν· ουκ ελογισατο καθ' εαυτον, οια γε θνητος, Ἄδηλα
μοι, φησιν, ο οφθεις υπισχνειται· αβεβαια επαγγελλεται ουτος. Καταλιπω τοινυν τα
εν χερσι, και τα αορατα μεταδιωξω; αφιω τα εν ποσι, και τα αδηλα ποθησω; Ἀλλ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ουδεν τουτων ο πατηρ των εθνων ελογισατο· αλλα προσεταγη, και τωι χωρισμωι
συνετιθετο· εντολας ελαμβανε, και τα αδηλα ζητειν επεποθει. Πιστις γαρ αυτωι
τουτον ανεκαιε τον ερωτα. Τα γαρ επαγγελλομενα τελειως κατανοησας, πλεον προς
την εξοδον της πατριδος εσπουδαζεν. Ἔξελθε γαρ, φησιν, εκ της γης σου. Ἐκ των
μηρων σου μελλω, εκ σου κατα σαρκα γεννασθαι. Ουδεν σοι τοιγαρουν υπισχνουμαι·
αρκει σοι γαρ μονον, ινα πατηρ μου χρηματισηις. Βιβλος γενεσεως Ἰησου Χριστου
υιου ∆αυιδ, υιου Ἀβρααμ. Ειτα τα κατα τον Ἀβρααμ διηγησαμενος, οτι μιαι φωνηι
Θεου υπηκουσε καλουντος, οτι προειπε την του σπερματος αυτου δουλειαν, και οτι
τετρακοσιοστον εν Αιγυπτωι δουλευσουσιν ετος, και οτι τηι δεξιαι του Θεου
λυτρωθωσι της αναγκης, και οτι εδωκεν αυτωι περιτομης διαθηκην, λεγει λοιπον τον
του Ἰσαακ παραδοξον τοκον, και οτι τηι ογδοηι αυτον περιετεμε, καθως προσεταχθη.
Ἔτι λεγει και την του Ἰακωβ εκ του Ἰσαακ γενεσιν, και οτι ο Ἰακωβ δωδεκα
πατριαρχων πατηρ ανεδειχθη. Λεγει και τον φθονον προς του Ἰωσηφ των συγγενων,
και την πρασιν αυτου την υπο των αδελφων εν Αιγυπτωι, και οτι ευρε χαριν και
σοφιαν παρα τωι βασιλει της Αιγυπτου, και οτι μετα την δουλειαν κυριος και σοφος
ανεδειχθη. Λεγει και, οτι λιμος καθ' ολου, ως ειπειν, ανεδειχθη του κοσμου, και οτι
Χανααν τηι αποριαι των βρωματων τα οικεια φιλτατα προεδιδου, και οτι εν δοξηι
ενεφανισεν εαυτον Ἰωσηφ τοις ιδιοις συγγενεσι, και οτι μετεκαλεσατο Ἰωσηφ εν
Αιγυπτωι Ἰακωβ τον πατριαρχην, και οτι εν εβδομηκοντα πεντε ψυχαις ο Ἰακωβ
εκεισε κατηλθε, και οτι επληθυνθη Ἰσραηλ εις αμετρον εν Αιγυπτωι, και οτι ετερος
ανεστη βασιλευς, τον Ἰωσηφ αγνοησας, και οτι κατασοφισαμενος το του Ἰσραηλ
εκακωσεν εθνος, και οτι τα αῤρενα βρεφη εκδοτα παρεπεμπε τωι Νειλωι ποταμωι.
Λεγει δε και την γενεσιν Μωυσεως του νομοθετου, και οτι παρα των γονεων εν τηι
θηκηι εῤριφη, και οτι ανειλετο αυτον η θυγατηρ Φαραω του βασιλεως, και οτι πασηι
τηι των Αιγυπτιων επαιδευθη σοφιαι, και οτι δυνατος εν λογοις εδειχθη και εργοις,
και οτι μετα το τεσσαρακοστον ετος ανηλθεν εις επισκεψιν του εθνους, και οτι ειδεν
Ἰσραηλιτην αδικουμενον, και ημυνατο τον Αιγυπτιον, και οτι μαχομενοις
Ἰσραηλιταις συνεβουλευσε φιλιασαι, και οτι υβρισθη παρα ομοεθνους, ως
εργασαμενος φονον, και οτι εφυγεν εις γην Μαδιαν δια τουτον τον λογον, και οτι
εκει δυο υιων πατηρ ανεδειχθη, και οτι αγγελος αυτωι εν τωι ορει Σιναι ωφθη, και οτι
ειδε πυρος και βατου αμαχον φιλιαν, 59.507 και οτι φωνης ουρανοθεν επηκουσε
θειας, και οτι συντρομος εγενετο μη τολμων κατανοησαι το θαυμα, και οτι
εκελευσθη των οικειων ποδων λυσαι το υποδημα, και οτι τον τοπον εν ωι εστη, γην
ηκουσεν αγιαν, και οτι μετα σημειων τον λαον εξηγαγεν εξ Αιγυπτου, και οτι δια της
Ἐρυθρας, ως δια της ξηρας, τον Ἰσραηλ εστρατηγησε.
Λεγει δε και εν τωι ορει των ανομων ειδωλολατρειαν, οτι οι της θαλασσης
οδοιποροι μοσχωι παρωμοιωσαν το Θειον, οτι τωι ειδωλωι τας κατ' Αιγυπτιων
ανεθηκαν νικας. Λεγει αυτοις και την εν Βαβυλωνι αιχμαλωσιαν του εθνους, και την
του ∆αυιδ παρα τωι Θεωι ευαρεστησιν, οτι ευρε χαριν ενωπιον του Θεου, και πατηρ
Χριστου εχρηματισθη. Λεγει δε και τον υπο Σολομωντος οικον κτισθεντα, και οτι ο
Θεος εν χειροποιητοις ουκ αυλιζεται τοποις. Ουτω τοιγαρουν διεξελθων τας των
πατερων ιστοριας, λαβων εις συνεργιαν το αγιον Πνευμα, των κατ' αυτων λοιπον
απαρχεται υβρεων, και φησι· Σκληροτραχηλοι, ακαμπεις και αδαμαστοι· ποια γαρ
οδυνη τον υμετερον εκαμψεν αυχενα; ποια αναγκη τον υμετερον εκλινε τραχηλον;
ουχι τετρακοσια ετη Φαραω εν Αιγυπτωι εδουλευσατε; ουχι ογδοον υμας ετος ο
Συριας βασιλευς Χουσαρσαθ εισεκτησατο; ουκ οκτωκαιδεκατον ετος υπο την των
Μοαβιτων γεγονατε βασιλειαν; ου παλιν εικοσιν υπο των Χαναναιων εδουλωθητε
χρονους; ουχ εβδομον ετος αυθις παλιν Μαδιανιταις υπεκυψατε; ουχι παλιν
οκτωκαιδεκατον ετος υπο Ἀμμωνιτων εκυριευθητε; ουχι τοις Φιλιστιειμ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τεσσαρακοντα υπειξατε ετεσιν; ουχι εβδομηκοντα τοις Βαβυλωνιοις εδουλευσατε;
ουχι Σαλμανασαρ υμας εις τα ορη μετυκισε Χαλδαιων; και ουδαμου αναγκη
μεταβαλλουσα τας γνωμας υμων; Σκληροτραχηλοι, ους ο κοφινος ουκ εδαμασεν
Αιγυπτου, ους ουκ εμαλαξε των αχυρων το αχθος, ους ουκ εκαμψε της πλινθουργιας
η βια. Ειτα, 59.508 τουτων των φωνων επακουσαντες, Ἐκβαλοντες αυτον εξω της
πολεως ελιθοβολουν. Ἔνθα τον βασιλεα εσταυρωσαν, εκει και τον στρατιωτην
βαλλουσι λιθοις. Και εκβαλοντες αυτον εξω της πολεως ελιθοβολουν. Ἀλλα και
μετα λιθων βολας ο αγωνιστης ανεδεξατο νικας, και τοιαυτηι φωνηι προς τον
Κτιστην εκεχρητο· Κυριε Ἰησου, δεξαι το πνευμα μου.
Κυριε Ἰησου, ο γνωμηι Πατρος αναδεξαμενος παθος, ο βουληι του τεκοντος
θανατον υπομεινας, δεξαι το πνευμα μου. Χωρισον λοιπον του σωματος την ψυχην,
την ασωματον μεταστησον, δεξαι το πνευμα μου αρεταις κατεστεμμενον παντοιαις,
δεξαι το πνευμα μου· Τον γαρ δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα· διο αιτουμαι,
δεξαι το πνευμα μου. Ἐν οσωι γαρ περικειμαι το φθαρτον σωμα, δειλιω· εν οσωι φορω
την γηΐνην σαρκα, φοβουμαι, μη μετα πονους απολεσω τους πονους· ιλιγγιω, μη
μετα παλην αστεφανωτος μεινω, μη μετα τους αγωνας απολεσω τα βραβεια. ∆εξαι
ουν το πνευμα μου. Πενθησηι λοιπον ο διαβολος, ως απολεσας την νικην· θρηνησηι ο
αρχεκακος, ως προς θνητον μη εξισχυσας· οδυρεσθωσαν οι ασωματοι, οτι οι εν
σωματι γελωσι τα παθη. ∆εξαι το πνευμα μου. Θεις δε τα γονατα, εκραξε φωνηι
μεγαληι· Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν ταυτην. Και ινα μαθηις, οτι μετα
σπουδης ευχεται, ουχ απλως ευχεται, εστως και κατανευομενος, αλλα Θεις τα
γονατα, ειπε μετα κατανυξεως, μετα πολλης συμπαθειας· Κυριε, μη στησηις αυτοις
την αμαρτιαν ταυτην. Και ταυτα ειπων εκοιμηθη. Ὕπνος γαρ τοις δικαιοις ο
θανατος, αναπαυσις τοις σοφοις η νεκρωσις. ∆ια τουτο γαρ υπνος ο θανατος εστιν,
ινα ωσπερ εκ καρου τινος εν τηι αναστασει διεγερθεντες, των αιωνιων αγαθων
απολαυσωσιν· ων γενοιτο παντας ημας μεταλαβειν, χαριτι και μεσιτειαι του Χριστου,
δι' ου δοξα τωι Πατρι εν Πνευματι αγιωι τωι παρακλητωι, ως απ' αρχης, νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


