In adorationem venerandae crucis
Εις την προσκυνησιν του τιμιου ξυλου.
62.747
Ἆσμα καινον αισωμεν, λαοι, τηι δικαιοσυνηι του βασιλεως Κυριου, και
εξομολογησωμεθα, μαλλον δε υμνησωμεν και δοξασωμεν, και αινεσωμεν,
προσκυνησωμεν, και μεγαλυνωμεν την παρουσιαν του Κυριου και Θεου και Σωτηρος
ημων Ἰησου Χριστου, και εν υμνοις προσκυνησωμεν και εγκωμιασωμεν το
σεβασμιον και τρισολβιον ξυλον του ∆εσποτου. ∆ευτε, ω αγαπητοι, εν αινεσει
χορευοντες και πιστει γεραιροντες, μετα του προφητου ∆αυιδ ψαλλοντες ειπωμεν·
Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου σου, Κυριε. Ποιον αρα φως, ει μη ο
σταυρος του Κυριου και Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου ο κοσμος
εσωθη, και οι πιστευσαντες ηλευθερωθημεν απο της αιχμαλωσιας του Βελιαρ, και ο
χαρτης των ανομιων ημων διεῤραγη; Προσωπον του Πατρος ο Χριστος· Ὁ εωρακως
με, φησιν, εωρακε τον Πατερα. Φως δε του προσωπου, τουτεστι του Κυριου, ο
σταυρος· εν αυτωι γαρ, ως εν λυχνιαι λυχνος, την οικουμενην εφωτισε, και την γην
κλονουμενην εστησε, και τας πετρας διεῤρηξε, και τους νεκρους διηγειρε, και τον
ηλιον φυγαδευσας, σακκον αντι σκοτους τον ουρανον ενεδυσας, δειξαι θελων τοις
αχαριστοις και αγνωμοσι και αρνησιθεοις Ἰουδαιοις, οτι ∆εσποτης και δημιουργος
υπηρχεν ο τηι σαρκι σταυρουμενος.
Τουτου χαριν, ω αγαπητοι, ζητω και ποθω προσενεγκαι υμας τωι σταυρωι, και
επαξιως εγκωμιασαι· και δεδοικα αναξιος ων· τρεμει γαρ μου η σαρξ, και ναρκαι η
γλωσσα, και τα χειλη μου πεπηγασι, και ο λογισμος ενδον σιγαιν διαμαρτυρεται. Πως
ουν εγω, ο χθαμαλος, ισχυσω επαξιως διηγησασθαι και περι της δυναμεως του
τιμιου και ζωοποιου σταυρου; Ειπω δε δια της χαριτος του Θεου εκ μερους, ο και
καταλαμβανω· ουτε γαρ αγγελοι ισχυουσιν επαξιως εγκωμιασαι την τουτου
δυναμιν. Τουτο γαρ το ορωμενον σημειον του σταυρου αγγελοι προσκυνουσιν, ου
δια το ειδος του ξυλου, αλλα δια τον σταυρωθεντα εν αυτωι εκουσιως Χριστον εν
σαρκι. Ὁ Ἀδαμ δια του ξυλου της βρωσεως κατεκριθη, και ο νεος Ἀδαμ Χριστος ο
Θεος ημων δια του ξυλου του σταυρου ημας ενισχυσε. Και επληρωθη ο λογος του
προφητου λεγοντος· Ἔδωκας τοις φοβουμενοις σε σημειωσιν του φυγειν απο
προσωπου τοξου. Σημειον ο σταυρος εν μετωπωι και χειρι του πιστου, τοξον δε η
πλανη, τοξοτης ο διαβολος, βελη οι αισχροι λογισμοι, πληγαι αι αμαρτιαι. ∆ευτε οι
πιστοι, απολαυσωμεν της προσκυνησεως του τιμιου και αχραντου σταυρου. ∆ιοτι
θαμβος κατειχε πασαν εμψυχον κτισιν, Χριστον βλεπουσαν ικριωι πεπαρμενον, τον
ποιητην τε και μεδοντα των ολων, λογχηι νυγεντα πλευραν ηγιασμενην, υδωρ τε και
αιμα ρεουσαν εκ πηγης αενναου, ακανθινον φορουντα το πλακεν στεφος, οξος
πιοντα και χολην μεμιγμενην, κληρον λαχοντας χερσι ταις μιαιφονοις, υπηρετας
σκοτους τε και γνοφου φιλους οπως εκαστος την προσηκουσαν λαβοι μοιραν.
Ἔφριξαν ταξεις αγγελων ασωματων· στυγνος, κατηφης ουρανος κατεσταθη, των
αστερων εσβεστο φως και λαμπροτης· γιγας μεγιστος ηλιος τας λαμπαδας εστειλε,
και σκοτος κατειχεν αιθερα· η ημερα τε μετηλθεν εις βαθειαν εσπεραν, ναου τε
στολισμα φαιδρον εῤραγη παλιν· βρασμοις εδονειτο η γη, και των ταφων ταχος
νεκροι προηλθον των δεσμων λελυμενοι. Ληιστης κατοικει παραδει 62.748 σον εν
πιστει τε και λογωι, πληγεις δ' Ἰουδας αγχονηι διεφθαρη· Πετρος φοβηθεις ομνυει τον
∆εσποτην ουκ ειδεναι τον εκ πλανης σεσωκοτα, εως αλεκτωρ εξελεγχει κραυγασας·
κλαυσας δε πικρως επλυνεν αμαρτιαν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ταυτα θεωρων ο καταχθονιος δρακων, θρηνων απωδυρετο λεγων· Ὦ
λειτουργοι και δυναμεις μου, οι του σκοτους αρχοντες, τις ο εμπηξας ηλον τηι καρδιαι
μου; ξυλινηι με λογχηι εκεντησε, και διαῤρησσομαι, τα σπλαγχνα πονω, την καρδιαν
μου αλγω, τα αισθητηρια μου διαφθειρονται, το πνευμα μου μαιμασσει. Ειθε μη
εταγη εις αριθμον μαθητων ο Ἰουδας, ειθε μη επαγη κατ' εμου το ξυλον της
σταυρωσεως. Ὃν γαρ ενομιζον κρατειν εν χερσι, νυν κρατουμαι υπ' αυτου· ως
αιχμαλωτος, και παντας, οσους ειχον απο του πρωτοπλαστου, αναγκαζομαι εμεσαι.
∆ευτε, αγαπητοι, σκεπασωμεθα υποκατω των πτερυγων του τιμιου και ζωοποιου
σταυρου. Ὁ γαρ σταυρος εις τα τεσσαρα περατουμενος ακρα, σημαινει οτι ο
σταυρωθεις Θεος εστι δια παντων χωρων, και παντα περιλαμβανων τα περατα.
Ὑψωθη δε εν αυτωι ο Χριστος και Θεος, ινα και τους εν τωι αερι δαιμονας
εμφιλοχωρουντας καταλυσηι, και την ουρανιον ημιν πορειαν ευεπιβατον ποιησηι· ως
και αυτος ο Σωτηρ ημων εφη· Ἐν τωι με υψωθηναι παντας ελκυσω προς με. Και τι σοι
πολλα λεγω; ακουε του προφητου λεγοντος· Ῥαβδον δυναμεως εξαποστελει σοι
Κυριος εκ Σιων. Και επειδη ραβδος εστιν ο Χριστος, ως και Ἡσαΐας ειπεν,
Ἐξελευσεται ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι. Αυτον κατεχων Μωυσης, διειλε την
Ἐρυθραν θαλασσαν, εσχισε το υδωρ, και εῤραψεν· εσχισεν ινα παρελθηι ο λαος του
Θεου· εῤραψεν, ινα ενδυσηται την των βυθων θαλασσαν ο Αιγυπτιος λαος.
Και ετερος των προφητων λεγει· Ευλογηθειη το ξυλον, δι' ου εγενετο
σωτηρια εν μεσωι της γης. Θεωρησον τα αστρα του ουρανου, και καθ' εκαστην
ημεραν θεωρησεις μεταξυ αυτων το σημειον του σταυρου απο αστρων
εκτυπουμενον. ∆ια τουτο καγω πριν η τον ζωοποιον σταυρον υψωσω, μικρα τινα
εγκωμιασας χαιρετισω, και υψωσας προσκυνησω. Χαιροις σταυρε, αρχη σωτηριας,
και οχυρωμα βασιλειας· χαιροις, σταυρε, προβλητωρ αποστολων, και κηρυγμα
προφητων· χαιροις, σταυρε, καυχημα μαρτυρων και κηρυγμα οσιων· χαιροις, σταυρε,
γαληνη των χειμαζομενων, και αναῤρυσις των αιχμαλωτιζομενων· χαιροις, σταυρε,
δικαιων και οσιων αγαλλιαμα· χαιροις, σταυρε, ιερεων στολιστα, και πρεσβυτερων
σεμνοτης· χαιροις, σταυρε, διακονων αγλαισμα, και αναγνωστων φαιδροτης·
χαιροις, σταυρε, μοναζοντων καυχημα, και πενθουντων παρακλησις· χαιροις,
σταυρε, φυλαξ Ἐκκλησιων, και πολεων ευνομια· χαιροις, σταυρε, ορφανων πατερ,
και χηρων προστατα· χαιροις, σταυρε, πολεμουμενων σωτηρια, και πλανωμενων
οδηγος· χαιροις, σταυρε, αδικουμενων υπερμαχος, και αδικουντων αντιδικος·
χαιροις, σταυρε, οδυνωμενων ψυχαγωγια, και κινδυνευοντων παραμυθια· χαιροις,
σταυρε, των φαυλων επιτηδευματων διορθωτα, και των κρειττονων σπουδασματων
βοηθε· χαιροις, σταυρε, πολεμουμενων οπλον αηττητον, και πιπτοντων εγερσις·
χαιροις, σταυρε, ασθενουντων δυναμις, και αδυνατων βακτηρια· χαιροις, σταυρε,
παρθενευοντων στεφανος, και χηρευοντων σωφρο 62.749 συνη· χαιροις, σταυρε,
ενδυμα των νεοφωτιστων, και φυλαξ νηπιων· χαιροις, σταυρε, δουλων ελευθερια,
και αποθνησκοντων ενταφιον· χαιροις, σταυρε, των ψυχων ο αγιασμος, και των
δαιμονων κατακαρδιος ηλος· χαιροις, σταυρε, ο των οδοιπορων συνοδοιπορος, και
των πλεοντων ευδιος λιμην· χαιροις, σταυρε, των πιστων ασφαλεια, και
αγρυπνουντων παραμυθιον· χαιροις, σταυρε, το ημερινον οπλον, και νυκτερινον
φυλακτηριον· χαιροις, σταυρε, ασθενουντων βακτηρια, και ποιμενων ραβδος·
χαιροις, σταυρε, επιστρεφοντων χειραγωγια, και προκοπτοντων τελειωσις· χαιροις,
σταυρε, των ψυχων η σωτηρια, και σωματων παντων κακων αποτροπαιον· χαιροις,
σταυρε, παντων αγαθων προξενος, και αμαρτιων αναιρεσις· χαιροις, σταυρε, φυτον
αναστασεως, και ξυλον ζωης αιωνιου· χαιροις, σταυρε, πιστεως κρηπις, και
ιερωσυνης τελειωσις· χαιροις, σταυρε, ανομιων απολυτρωσις, και Ἐκκλησιων
θεμελιος και στηριγμα· χαιροις, σταυρε, νοσων καθαιρεσις, και οδοιπορουντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αναπαυσις· χαιροις, σταυρε, επικουρια των δεομενων, και αγωνιστων συμμαχια·
χαιροις, σταυρε, οδυνωμενων ανακτησις, και ευθυπορουντων ερεισμα· χαιροις,
σταυρε, ελεημοσυνης αιτιος, και ασπλαγχνιας τιμωρια· χαιροις, σταυρε, παντων
βοηθεια κραταια, και βεβαιουσης ελπιδος ασφαλεια. Σημερον σταυρος προσκυνειται,
και του Χριστου η αναστασις εγκαινιζεται· σημερον σταυρος προσκυνειται, και η
πολις του Θεου, η ανω Ἱερουσαλημ, συν τοις επιγειοις ευφραινεται· σημερον
σταυρος προσκυνειται, και Σιων η μητηρ πασων των Ἐκκλησιων επαγγελλεται·
σημερον σταυρος προσκυνειται, και τα περατα της γης εις προσκυνησιν τουτου
συναθροιζονται· σημερον σταυρος προσκυνειται, και βασιλει Ῥωμαιων κατα
βαρβαρων νικη δεδωρηται· σημερον σταυρος προσκυνειται, η σωτηρια των πιστων
και αντιληψις των ευσεβων· σημερον σταυρος προσκυνειται, και ο τετραπερατος
κοσμος αγαλλεται· σημερον σταυρος προσκυνειται, και πασαι αι φυλαι, λαοι τε και
γλωσσαι εορταζουσι· σημερον σταυρος προσκυνειται, και η κτισις ανακαινιζεται·
σημερον σταυρος προσκυνειται, και ο Ἀδαμ ανανεουται· σημερον σταυρος
προσκυνειται, και η Ευα μητηρ των ζωντων αναδεικνυται βοηθος, ουκ επιβουλος
γενομενη κατα το προτερον, αντι ξυλου της γνωσεως το ξυλον της ζωης τρυγωσα,
αντι της παρακοης υπακοην εκτελουσα, αντι της καταρας την ευλογιαν
λαμβανουσα, αντι του, Ἐν λυπαις τεξεις τεκνα, την εν χαραι πολυτεκνιαν
κομιζομενη, αντι της φθορας την αφθαρσιαν σοφιζομενη.
Ἀλλα τις αυτη των ζωντων η μητηρ, και τις το ξυλον καρπευεται της ζωης,
αλλ' η η του Θεου Ἐκκλησια; και το ξυλον ο σταυρος του Κυριου του καλου της
Ἐκκλησιας νυμφιου. Τουτο νυν προσκυνειται, και παραδειματιζεται της κακιας ο
αρχων, και στηλιτευονται δαιμονες, και τα πνευματικα της πονηριας φυγαδευονται
στιφη, και σκυλευεται ᾅδης, και η τουτου φαλαγξ δραπετευεται, και ο Βελιαρ
καταπεπατηται, και της αμαρτιας ο συμβουλος ουκετι παρακαλει τηι μητρι παντων
ημων· αλλ' επι το στηθος ερπει, τηρων μεν πτερναν, πατουμενος δε την κεφαλην.
Και γην μεν εσθιει την καταδικασθεισαν ακανθας και τριβολους εκφερειν· βλεπει δε
την υπ' αυτου πρωην πατουμενην το ξυλον της ζωης τρυφωσαν, αυτος δε
εναπομεινας τηι προτεραι καταραι· βλεπει δε μητε της πτερνης εξουσιαζων, αυτου δε
απασας συνθλωμενας τας κεφαλας τωι σταυρωι· θεωρει παρεστωσαν εκ δεξιων ως
βασιλισσαν την πρωην κατακριτον, και την φυλλα συκης την γυμνωσιν σκεπουσαν,
εν ιματισμωι διαχρυσωι περιβεβλημενην, πεποικιλμενην, και την οικειαν ακοσμιαν
θρηνει. Βλεπει τωι βασιλικωι σκηπτρωι στηριζομενην, και προς αυτον υψουμενην τον
ουρανον, και την εαυτου πτωσιν οδυρεται· βλεπει συγκαλουσαν τα τεκνα μετα
υψηλου κηρυγματος προς την προσκυνησιν του τιμιου σταυρου, και την υπακοην
φρισσει, και προθυμιαν θαυμαζει, και το πληθος εκπληττεται· βλεπει την συμπασαν
κτισιν εορταζουσαν, και εαυτον ως διπλοΐδα αισχυνην ενδεδυμενον· και το λογιον
το φασκον πληρουμενον· Ἔντεινον, και κατευοδου, και βασιλευε· Ἔντεινον το
τοξον το του σταυρου, κεντησον τον διαβολον, βασιλευσον της κτισεως,
κατευοδωσον τον ανθρωπον.
Και παλιν, Ὑψουτε Κυ 62.750 ριον τον Θεον υμων, και προσκυνειτε τωι
υποποδιωι των ποδων αυτου. Τα γαρ τειχη της αμαρτιας, και τας πολεις του ᾅδου
εξηδαφισεν ο σταυρος του Χριστου. Ἀλλα δευτε, προσκυνησωμεν τον σταυρον.
∆ευτε, καρπολογησωμεν και τρυγησωμεν το ξυλον του σταυρου, το παρα τας
διεξοδους των εκ της πλευρας υδατων εστως, ο και τον καρπον αυτου εδωκεν εν
καιρωι αυτου. Ὁ γαρ σταυρος του Χριστου δενδρον εστιν αθανασιας, φυτον
αφθαρσιας, ριζα δικαιοσυνης, σωφροσυνης βλαστημα, παρθενιας ανθος, χηρειας
ροδον. Σταυρος, ανδρειας οπλον, και εγκρατειας στηριγμα· σταυρος θεμελιος
πιστεως, και ευσεβειας υποβαθρα· σταυρος θεογνωσιας φωτισμος, και αποφασεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

λυσις· σταυρος εξοριας ανακλησις, και αιχμαλωτων λυτρωσις· σταυρος πλανωμενων
επιστροφη, και πιπτοντων εγερσις· σταυρος σωζομενων δυναμις, και αῤρωστουντων
ιασις· σταυρος προκοπη δικαιων, και παῤρησια μαρτυρων· σταυρος αποστολων
κηρυγμα και προφητων αγαλλιαμα· σταυρος κηρυγμα διδασκαλων, και μοναζοντων
επαινος· σταυρος βραβειον ειρηνης, και ομονοιας κλητωρ· σταυρος ουρανιων και
επιγειων συνδεσμος, και των καταχθονιων εκσυλευτης· σταυρος κτισεως αγιασμος,
και ουρανιων αγαθων παροχος· σταυρος εορταζοντων πανηγυρις, και αῤραβων
υιοθεσιας, και βασιλειας ουρανων κληρονομος. Και το δη θαυμαστοτερον, αγαπης
του Θεου και Πατρος περι ημας συμβολον μεγιστον ενδειξις τε του Υιου μεχρι
θανατου θειοτερας υπακοης και σοφιας του Πνευματος. Ουτω γαρ ηγαπησεν ο Θεος
τον κοσμον, ωστε τον μονογενη αυτου Υιον εδωκεν, ινα πας ο πιστευων επ' αυτον,
μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην αιωνιον. Ὁ δε υιος γενομενος υπηκοος μεχρι θανατου,
θανατου δε σταυρου, δεδωκεν ημιν της κατα του θανατου νικης τροπαιον, ινα συν
αυτωι δια της σοφιας του Πνευματος προκαθελοντος αρχας τε και εξουσιας,
χειρωσωμεθα τον εχθρον, και δησωμεν τον ισχυρον, και διαρπασωμεν αυτου τα
σκευη, και λοιπον αφοβως εργασωμεθα τον παραδεισον του Θεου, και τον θησαυρον
ανορυξωμεν του αγρου, και τον πολυτιμον εμπορευσωμεθα μαργαριτην, εμπρεπειν
την σφραγιδα μελλοντα του σταυρου, και την ημεραν της κτισεως.
Ὥσπερ γαρ του Χριστου τοτε κρεμαμενου, εῤραγησαν οι ταφοι, και ο ᾅδης
ηνευχθη, και αι πετραι διεῤρηγνυντο, μοχλοι συνετριβοντο, εδονουντο στοιχεια, και
ανισταντο οι νεκροι, και εξηλλοντο αι ψυχαι· ουτω και σημερον σταυρου
προκειμενου, φυγαδευεται ο διαβολος, δραπετευουσι δαιμονες. Ἐπι γαρ σταυρου
υψωσε την σαρκα, ινα φανηι η σαρξ υψουμενη, και θανατος πεπτωκως. Σημερον
σταυρος προσκυνειται, και των προφητικων φωνων η σφραγις τετελεσται. ∆ια
σταυρου γαρ ελυθη δεσμων, απερ εχαλκευσεν ο οφις εν παραδεισωι, και εστομωσεν ο
Ἀδαμ, και ωξυνεν η Ευα· δια σταυρου ο ληιστης ετυμβωρυχησε τον παραδεισον.
Ποιος γαρ οικος, ο μη εχων τον σταυρον θεμελιον; ποιον πλοιον, το μη
πηδαλιουχουμενον υπο του σταυρου; ποια πολις, η μη εχουσα τον σταυρον
φρουριον; ποιος βασιλευς, ο μη αναδεσμουμενος του σταυρου βακτηριαν; ποια
Ἐκκλησια, η μη εχουσα τον σταυρον τροπεγγυον, και τουτωι τετειχισμενη; ποια
χηρα, η μη εχουσα τον σταυρον βακτηριαν; ποιος ορφανος, ο μη εχων αρωγον τον
σταυρον; Σταυρος εν νυκτι φωτιζει, την ημεραν λαμπαδουχει, τας ψυχας λαμπρυνει,
χειμωνας συμφορων παυει, συζυγιαν συσφιγγει, ορφανους ανατρεφει. Τουτο της
οικονομιας το περας, τουτο του σταυρου το κατορθωμα, τουτο του παθους το
τροπαιον, τουτο των εορτων το κεφαλαιον. Ουτος της Παλαιας ∆ιαθηκης ο
θησαυρος, ουτος των Ευαγγελιων ο τιμιος μαργαριτης, ουτος της βασιλειας ο
πολυτιμητος στεφανος, παντα λογον και διηγησιν υπεραιρων. Τοτε γαρ, φησι,
φανησεται το σημειον του Υιου του ανθρωπου εν τωι ουρανωι. Τοτε, ποτε; Ὅτε αι
δυναμεις των ουρανων σαλευθησονται, οτε μετα των αγγελων αυτου ο μονογενης
Υιος του Πατρος ελευσεται κριναι ζωντας και νεκρους. Τοτε γαρ οι τωι σημειωι
διαπρεποντες τωι βασιλικωι, και τον πολυτιμον εαυτοις κτησαμενοι μαργαριτην, και
το κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν καλλος διασωσαντες, εν νεφελαις εις ουρανον
αρπαγησονται. Ὁ γαρ Κυριος και Θεος Ἀποστελλει τους αγγελους αυτου μετα
σαλπιγγος φωνης μεγαλης, και συναξουσι τους εκλεκτους εκ των τεσσαρων ανεμων,
απ' ακρου του ουρανου εως 62.751 ακρου αυτου.
Ταυτα ο ευαγγελιστης Ματθαιος περι της εσομενης του Υιου του Θεου
δευτερας ελευσεως, και του προηγουμενου σταυρου. Το δε νυν τελουμενον τυπος
εστι του μελλοντος εναργης. Ἰδου γαρ προτιθεται σταυρος επι της γης, και πασαι αι
πατριαι των εθνων και γενος ανθρωπων, και ηλικια πασα τωι σημειωι του σταυρου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κατασφραγιζεται, αρχοντες τε και αρχομενοι, δεσποται και δουλοι, αδοξοι τε και
ενδοξοι, σοφοι τε και ιδιωται, δυσγενεις τε και ευγενεις. ∆ευτε, προσκυνησωμεν τον
αγιον βλαστον, και γνησιοδιδακτον και δικαιοευρετον σταυρον· δευτε, ευλογησωμεν
τον ζωοπαροχον και ζωηειρηνευτον και αγιον σταυρον· δευτε, προσκυνησωμεν τον
ακυμαστοθειοισοκριτον, ικανοκοσμητον και κυριολεκτον σταυρον· δευτε,
δοξασωμεν τον αγγελομαρτυρητον και μονοσεβαστον και ουρανοπροβλητον και
αγιον σταυρον· δευτε, μεγαλυνωμεν τον παναγιοριστον, ριζοσυνετον, και
σοφιστοτακτον, και τελειοΰμνητον σταυρον· δευτε, ευχαριστησωμεν τον
υψιστοφραστον, και φοβεροχαριτον, και ψυχωφελιμον, και ωραιοκοσμητον
σταυρον· δευτε, προσκυνησωμεν μετα φοβου και ποθου και πιστεως, και αγιασθωμεν
τηι προσψαυσει του τιμιου και ζωοποιου σταυρου. Ἀλλ' οι βουλομενοι νουνεχως και
νηφοντως τωι σταυρωι του Κυριου και Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου
προσελθειν, και συγχωρησιν αμαρτιων λαβειν, προ μεν παντων αληθειαν
αγαπησατε, και ασεβειαν διωξατε, αλλοτριων πραγματων επιθυμηται μη γινεσθε. Οι
βουλομενοι τωι σταυρωι προσελθειν, βουλας πονηρας αφ' υμων αποῤριψατε, επι
ορκιαν θειως πορευεσθε, εις βοθρον αμαρτιας εαυτους μη ριψατε, επιορκιαν και
βλασφημιαν ποῤρω αφ' υμων απωσασθε.
Οι βουλομενοι τωι σταυρωι προσελθειν, γνοφον αμαρτιας μη ενδυσησθε,
αλλα γνησιως τας εντολας του Θεου φυλαξατε. Οι βουλομενοι τωι σταυρωι
προσελθειν, δολον απο καρδιων υμων αποῤριψατε, και δυσσεβειαν διωξατε,
δανεισαι εν τοκωι η εν πλεονασμωι μη θελησητε, τους γονεις ημων ολοψυχως
τιμησατε και δοξασατε και αγαπησατε και ποθησατε. Οι βουλομενοι τωι σταυρωι
προσελθειν, εκριζωσατε αφ' εαυτων βουλας πονηρας, οπλισατε εαυτους εννοιαις
αγαθαις, ετοιμασατε εαυτους εις παν εργον αγαθον. Οι βουλομενοι τωι σταυρωι
προσελθειν, ζηλον απο καρδιων υμων αποῤριψατε, ζημιωσαι τον πλησιον μη
ποθησητε, ζυγια και μετρα ληψα των επιθετων μη ποιησητε, ζυγωι ανδρος,
τουτεστιν, αλλοτριαι γυναικι, μη συγγινεσθε, και αλληλους αγαπωντες ποθησατε,
ηδυνθηναι εν κακωι μη θελησητε, εθος πονηρον απελασατε. Οι βουλομενοι τωι
σταυρωι προσελθειν, θεας ματαιας καταλειψατε, θυμον και οργην κατασβεσατε,
θλιψαι τινα μη ποθησατε, φονον απο καταπλοκης και διαλογον ψευδη μη ποιησατε.
Οι βουλομενοι τωι σταυρωι προσελθειν, εις ψευδος μη αυλισθητε, και εις επιθυμιας
αισχρας και ψυχοβλαβεις μη τρεπεσθε, αλλ' ολοψυχως τας εντολας του Θεου
φυλαξατε. Οι βουλομενοι τωι σταυρωι προσελθειν, κρισιν και δικαιοσυνην ποιησατε,
το καλον και αγαθον ποθησατε, και εις μαχας και υβρεις μη τρεπεσθε. Οι βουλομενοι
τωι σταυρωι προσελθειν, λογους αληθειας λαλησηι εκαστος προς τον πλησιον αυτου,
λαγνειαν πασαν βδελυξασθε, και ασελγειαν διωξατε. Οι βουλομενοι τωι σταυρωι
προσελθειν, την αθεμιτον πραξιν, την βλαβεραν και ψυχοοικοφθορον αμαρτιαν της
μοιχειας μη ποιησατε· γυμνοποιος γαρ και ψυχης και σωματος υπαρχει η μοιχεια. Μη
ουν μοιχευσηις, ινα μη νοθευσηις, και το σωμα σου αφανισηις, και σεαυτον
ασχημονησηις, και την ψυχην σου κολασηις, και το γενος καταισχυνηις, και τον Θεον
παροργισηις.
Μηδ' αυ παλιν πορνευσητε· η γαρ πορνεια αιτιος γεγονε της πολυκοσμου
καταστροφης, ως βλαβερα και ψυχοανακαλυπτος ουσα αμαρτια. Οι βουλομενοι τωι
σταυρωι προσψαυσαι, και την εξ αυτου ωφελειαν καρπωσασθαι, μη ριψωμεν εαυτους
εις τον σκοτεινον λακκον της πορνειας, και εις το ζοφερον φρεαρ της μοιχειας· τα
γαρ ξιφηφορα προθυρα της παρανομου πορνειας, και τα πεπυρωμενα βελη της
μοιχειας γεννωσι τον ακοιμητον σκωληκα, και το ασβεστον πυρ
αβροθυμοεγκαυστον οργην, και ριζοτηξοκαρδιον και νευροσυμφορον τικτει η
πορνεια και μοιχεια. Οι ουν τωι σταυρωι καταφρονητικως και αφοβως πλησιαζοντες,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

βροντοβραστοι, βριμοβρυχοι, αστραποφρικτοι, 62.752 βελοβυθοθαμβοσεισμοφονοι
γενησονται. Οι βουλομενοι τωι σταυρωι προσελθειν, καταλαλιαν μισησατε,
μνησικακιαν βδελυξασθε, ελεειν πτωχους μη παυσησθε, επισκεπτεσθαι αῤρωστους
μη οκνησητε, φιλαργυριαν μη ποθησητε, τους εν φυλακηι επισκεπτομενοι μη
παυσησθε. Ἐν ταις εκκλησιαις συναθροιζομενοι, φοβωι και τρομωι και χαραι τωι
σταυρωι προσελθωμεν, και τους ιερεις τιμωντες μη παυσωμεθα. Ἐννοησωμεν, ω
αγαπητοι, την του σταυρου δυναμιν. Του γαρ σταυρου παγεντος, και Χριστου εν
αυτωι τανυσθεντος, και την αχραντον κορυφην επ' αυτον κλιναντος, και τηι λογχηι
πλευραν νυγεντος, και πασαν μεν την υπ' ουρανον υπο του φοβου πτερυσσομενην,
και εις εκδικησιν του εν σταυρωι σαρκι κρεμαμενου ετοιμαζομενην, υπ' αυτου δε του
σαρκι σταυρωθεντος κωλυομενην, ιδων ο διαβολος τα στοιχεια ταρασσομενα, την
οπλην των ανομων, και τον σταθμον αυτων, ηχον βροντων και βομβους αυτων,
αιγλην αστραπων και δρομον αυτων, στασιν βελων και το κουφον αυτων, θρασος
σεισμου και το κρατος αυτου, πληθος αγγελων και τας ταξεις αυτων, στιλβοτητα
πυρος και την φλογα αυτου, καταιγιδα οργης και τον θυμον αυτης, στρατιων
υψιστολων και τας παρεμβολας αυτων, ζωων αγιων δυναμεις και το σθενος αυτων,
υποταγην νεφελων και την αποστολην αυτων· ταυτα θεωρων ο διαβολος, σπευσας
προς τον ᾅδην κατηλθε, και πυλας και μοχλους ασφαλιζεσθαι προσεταττεν.
Ἀτενισας δε ειδεν αστραπων λαμποδοφορων ουσιας προς αυτον κατιουσας, και
βροντων ο βαρυκτυπος ηχος προς αυτον εθροησε, γνοφος αυτον περιεκυκλωσε,
τρομος στοιχειων εαυτον εταραξεν, ευζωνων ταξις προεφθανεν, η γη εσαλευετο, αι
πετραι εῤρηγνυντο, μοχλοι συνετριβοντο, εδονουντο στοιχεια, ο θανατος εκλονειτο,
λαμπαδες πυρος νοητου προηγουντο· ταρταρειος βυθος ετρομοποιειτο, η θαλασσα
εβορβορουτο, τα καταχθονια της αβυσσου ανεμοχλευοντο, φωναι της κερατινης
ενισχυοντο. Ἥλιος εσκοτιζετο, και ην ιδεσθαι τον ουρανον και το φαινομενον
στερεωμα, τον του κοσμου περιβολον, τον της κτισεως οροφον, την της πανδημου
οικιας κεραμωσιν, την απαλαιωτον στεγην, την υδατοπαγη καμαραν, την
κρυσταλλινον φιαλην, την ομαλην υποχαρτωσιν, την χρυσογραμματον βιβλον, την
αργυρωνητον τοις αστροις, τον κυανοβαφη θαλαμον, τον πυρσοφορον παστον, εν ωι
ηλιος και σεληνη, ως νυμφιος και νυμφη, προκαθηνται. Και ο μεν ουρανος αντι
αιγλης σκοτος περιεβαλλετο, ποταμοι δε και αι πηγαι και λιμναι το ναμα συστελλειν
ηπειγοντο, νευματι δε του σταυρωθεντος Χριστου τα ρειθρα προβαλλειν εκελευοντο·
ζοφερα δε φαλαγξ και παραταξις των δαιμονων εφυγαδευετο.
Πασα δε ταξις αγγελων και αρχαγγελων και των λειτουργικων δυναμεων
φοβωι και τρομωι εκλονουντο, θεωρουσαι τον αχρονον και αφθαρτον και αθανατον
Θεον τους ουρανους μη λιποντα, και υπο γην προς τον Ἀδαμ κατιοντα. Και ο μεν
ᾅδης ωδυνατο, και ο Βελιαρ καρωθεις τωι φοβωι νενεκρωτο, και ο θανατος
καπνισθεις και βροντοβολισθεις τηι αστραπηι της θεοτητος παντας, οσους ειχε,
δικαιους εξημεσε. Τουτων ουτω γινομενων, ιδου φωνη εξηρχετο εκ στοματος του
αγιου και αχραντου και αθανατου και αορατου, ζωοδοτουσα, και ου θανατοφορουσα,
αλλα χαραν και τρομον ποιουσα· χαραν μεν τοις δικαιοις, τρομον δε τοις του
σκοτους αρχουσιν· Ὑμιν λεγω τοις εν δεσμοις, εξελθετε, και τοις εν τωι σκοτωι,
ανακαλυφθητε. Ταυτα ακουσασαι αι ψυχαι των δικαιων ηγαλλιασαντο, και ο χορος
των προφητων γεγηθοτες εψαλλον· Ὁ Θεος ημων εμφανως ηξει, ο Θεος ημων, και
ου παρασιωπησεται. Πυρ ενωπιον αυτου προπορευσεται, και κυκλωι αυτου καταιγις
σφοδρα. Και των οσιων αι ψυχαι των δεσμων λυθεισαι συν τωι Ἀδαμ συνεξηιεσαν, οι
μεν προφηται τον διαβολον καταπαιοντες, και οι δικαιοι ραπιζοντες, οι δε οσιοι
εμπτυοντες αυτον κατεγελων· η δε φαλαγξ των δαιμονων καρας γονασι θεμενοι, τας
εν χερσι των προφητων κιννυρας και φορμιγγας, και τυμπανων ωιδας ενηχουντο,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αιδουσας τον νικηφορον. Τις ουν μη θαυμασηι την δυναμιν του τιμιου και ζωοποιου
σταυρου; Ὢ ονομα σταυρου, το αποκρυφον μυστηριον· ω χαρις ανεκφραστος, και
δυναμις ανεξιχνιαστος. Ἀλλα καιρος λοιπον τηι φρικτηι τραπεζηι προσελθειν, και τηι
αναιμακτωι θυσιαι προσιεναι.
∆ια τουτο καγω μετα της προσηκουσης σωφροσυνης και νηψεως αυθις μικρα
τινα 62.753 εγκωμια προσθησας τωι ζωοποιωι σταυρωι, καταπαυσω τον λογον.
Χαιροις, παμφρικτε και ζωοδοτα σταυρε, φεγγος γλυκερον, και αειφανης ηλιος·
χαιροις, τιμιε και σεβασμιε σταυρε, ο τας των θελγομενων ψυχας επιστρεφων, τας δε
των ανομων ψυχας ολοθρευων· χαιροις, αξιαγαστε σταυρε, ο οδους δικαιων φαινων,
τριβους δε ασεβων φλεγων· χαιροις, τρισολβιε σταυρε, αγαθων χορηγε, και των εις
σε ελπιζοντων αντιληπτωρ· χαιροις, πανολβιε σταυρε, ο των εις σε προσφευγοντων
τειχος και σωτηρια· χαιροις, παμφαεστατε σταυρε, κινδυνευοντων λυτρωτα, και
ασθενουντων ιατρε· χαιροις, παμμεγιστε σταυρε, πασχοντων βοηθος, και
καταπονουμενων εκδικος· χαιροις, παμφωτιστε σταυρε, απεριστατων αντιληπτωρ,
πλανωμενων οδηγε, θλιβομενων βοηθε· χαιροις, νικοποιε σταυρε, δεομενων δοτηρ,
και βοωντων επακουστα· χαιροις, αηττητε σταυρε, προστατα απροδοτε, κοσμου
συνοχευ και πρυτανι· χαιροις, ζωοπυρσευτε σταυρε, οικουμενης ευεργετα,
ευποιουντων ανταποδοτα· χαιροις, υψοποιε σταυρε, και δουλων σου νικοποιε·
χαιροις, ζωηφορε σταυρε, φιλων ευεργετα, Ἰουδαιων λικμητωρ, ασεβων κολαστα,
δικαιων μισθαποδοτα· χαιροις, αξιοθαυμαστε σταυρε, ιερεων στολιστα, μοναζοντων
καυχημα, διωκομενων επιζητητα, τεταπεινωμενων ανευκτα· χαιροις, ζωοπαροχε
σταυρε, πτωχων υψοποιε, πεπτωκοτων εγερσις, αμαρτανοντων μακροθυμια,
μετανοουντων υποδεκτα· χαιροις, παναγιε σταυρε, εξομολογουμενων ιλασμος,
επιστρεφοντων οικτειρητα, οσιων σου επιλεκτα, εχθρων σου ολοθρευτα,
Χριστιανων αγχιστευτα, και των Ἐκκλησιων οικοδομε, και υπο πασης κτισεως
προσκυνουμενε.
Τουτο το τιμιον και σεβασμιον ξυλον υπο παντων τιμωμενον προσκυνειται·
Ἕλληνες τε και βαρβαροι, Μακεδονες και Θετταλοι, Παιονες, και Ἰλλυριοι, Ἀθηναιοι
και Ἀργειοκαι Λακωνες, Παρθοι και Μηδοι και Ἐλαμιται, και οι κατοικουντες την
Μεσοποταμιαν, Ἰουδαιαν τε και Καππαδοκιαν, Ποντον και Ἀσιαν, Αιγυπτον και τα
μερη της Λιβυης της κατα Κυρηνην, Κρητες και Ἄραβες, Ἰνδοι και Αιθιοπες, και
Ὁμηριται, και παντες οι λοιποι των εθνων, οσους ο ηλιος εφοραι, την εαυτων
καταλιποντες απατην, τωι σταυρωι σημειουμενοι προσκυνουσι, φευγοντες τας
πολυπλοκους σειρας του διαβολου. ∆ια σταυρου γαρ ανεῤρηξεν ο Χριστος την του
Βελιαρ αχορταστον κοιλιαν, και συνελυσεν αυτου τους σαρκοβορους οδοντας, τωι
στερεμνιωι αυτου σταυρωι συγκλασας παρελυσεν αυτου τα νευρα, και συνεθλασεν
αυτου τα οστα· περιεσχισεν αυτου την στολην, και κατετιλεν αυτου την κομην,
θρηνον και πενθος σκοτεινον και 62.754 ατελευτητον απεῤριψεν αυτωι· εξεσβεσεν
αυτου τους αναιδεις οφθαλμους, κατηισχυνεν αυτου το ατιμον προσωπον, ζιβυναις
οξεσιν ελογχοβολησεν αυτον, τριστομωι ρομφαιαι κατεκεντησεν αυτον, διεσκορπισεν
αυτου τας ελπιδας, εξηρευνησε τας κεκρυμμενας νοσσιας αυτου, και ελικμησε παντι
ανεμωι τας ενθηκας αυτου. Ἠδαφισε τα ανηλεη των δαιμονων αυτου τεκνα και
εκγονα, κατεσβεσε πυρι ασβεστωι τα χειροποιητα αυτου ξοανα, εβαραθρωσε την
στρωμνην αυτου, ανεμοχλευσεν αυτου τα σκοτεινα ταμεια, εξηδαφισεν αυτου τας
πολεις, καθειλε τα τειχη της ανομιας, ανεπετασε τας πυλας του ᾅδου, συνετριψε
τους αδαμαντινους μοχλους, και παντας τους εις αυτον πιστευσαντας λυσας, και
μεθ' εαυτου λαβων εις ουρανους προς τον Πατερα, ως γιγας, ανεδραμε, καθα φησιν ο
προφητης· Ἀγαλλιασεται, ως γιγας, δραμειν οδον. Τουτωι τωι σημειωι εχθροι
φυγαδευονται, τουτωι τωι σημειωι τειχη των υπεναντιων πιπτουσι, δαιμονες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ολεσκονται, παντα υποτασσονται τωι ξυλωι του σταυρου δια την δυναμιν του εν
αυτωι σταυρωθεντος.
Και ου μονον νυν νικαι ο τυπος του σταυρου τους υπεναντιους, αλλα και προ
τουτου ενικα και υπερισχυε. Και γνωθι του τυπου την δυναμιν. Ἡ ραβδος Μωυσεως
τυπον εφερε του σταυρου· η δε ραβδος ην ο σταυρος. Ὅρα δε μοι τον τυπον του
σταυρου, ποσα τερατα και σημεια ειργασατο, τοις μεν υπεναντιοις κακα, τοις δε
πιστοις καλα. Και τους μεν ποταμους των Αιγυπτιων ο Μωυσης δια της ραβδου εις
αιμα μετεβαλε, και ακριδα και βρουχον και χαλαζαν, σκοτος ψηλαφητον και
θυελλαν, και θινα των πρωτοτοκων δια της ραβδου αυτης επηγαγεν· οπου γαρ
επενευσεν η ραβδος, εκει και τροπαιον ιστατο. ∆ια της ραβδου ανεκαλεσατο ο Θεος
το γενος των Ἑβραιων εκ πικρας δουλειας, και σταυρου τυπος ην αυτους ο σωζων.
Ἔγνως, ω αγαπητε, του τυπου του σταυρου την ισχυν και την δυναμιν· προσκυνησον
την αληθειαν του Χριστου, ακουσας της προτυπωσεως την δηλωσιν· σεβασθητι της
αληθειας την φανερωσιν.
Πολυς ουν ο του σταυρου λογος, και ανεκφραστος η τουτου δυναμις. Οι
προσκυνουντες τον σταυρον ποθωι και πιστει, εγνωσαν την εν αυτωι ισχυν, και
τροπουνται τον διαβολον. Παντοδυναμος γαρ ο σταυρος τους παντας ευεργετων,
υπο παντων προσκυνειται. Κυριος γαρ εστιν ο αληθινος Θεος και σωτηρ των ψυχων
ημων εν αυτωι προσηλωθεις, και σωσας τον κοσμον· ωι παρ' ημων πασα πρεπει και
εποφειλεται τιμη, δοξα και ευχαριστια συν τωι αναρχωι Πατρι, αμα τωι παναγιωι και
ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


