In illud: Messis quidem multa
ΟΜΙΛΙΑ Ιʹ.
63.515
Του αυτου ομιλια, ρηθεισα εν τηι εκκλησιαι τηι επι του Ἀποστολου,
επισκοπου ολιγα προομιλησαν τος, εις το, Ὁ μεν θερισμος πολυς, οι δε
εργαται ολιγοι.
αʹ. Ειδετε τον γεροντα και νεον, γεροντα μεν τωι σω ματι, νεον δε τωι
φρονηματι; ειδετε πολιαν ακμαζουσαν 63.516 και γηρως τονον σφριγωντα; Τοιαυτα
γαρ τα παρ' ημιν, απ' εναντιας τοις εξωθεν. Ἐπι μεν γαρ των εξωθεν πραγματων το
γηρας αχρηστον· οιον, ο στρατιωτης εις ταυτην ελθων την ηλικιαν, ου δυναται
τειναι τοξον, ου βελος αφειναι, ουτε δορυ σεισαι, ουτε ιππον αναβηναι, 63.517 ουτε
τειχεσι προσβαλειν, ουτε αλλο τοιουτον ουδεν εργα σασθαι δυναται· και ο
κυβερνητης δε, οταν αυτωι τον τονον της σαρκος χαλασηι το γηρας, ου σχοινια τειναι,
ουχ ιστια αναπετασαι, ου μεταχειρισασθαι κωπην, ου μεταθειναι οιακας, ου
μαχεσασθαι κυμασιν, ουκ αλλο τι των τοιουτων δυνησεται.
Παλιν ο γηπονος εν τουτωι της ηλικιας ων, ου ζευξαι βους, ουκ αροτρον
ελκυσαι, ουκ αναῤρηξαι και ανατεμειν αυλακας, ου θεραπευσαι δεν δρον, ου χορωι
θεριζοντων εαυτον εγκαθισαι, ουκ αλλο τι των τοιουτων πραττειν ισχυσει· αλλ'
εκαστος του των οικοι καθηται, την απο της ηλικιας ατελειαν εχων, και αναγκηι
μεγαληι και απαραιτητωι, τωι γηραι, πεπεδη μενος. Ἀλλ' ουχ ο της Ἐκκλησιας
διδασκαλος ουτως· αλλα τοτε μαλιστα αγωνιειται, και λογων αψεται, και
διδασκαλιαν προθησει, και λαον ρυθμισαι πειρασεται. Το γαρ γηρας εν μεν τοις
αλλοις αχρηστον, εν δε τηι Ἐκκλησιαι και τοις της αρετης πονοις χρησιμωτατον. Ἐπει
και ο μακαριος Ἀβρααμ το μεγιστον αθλον τοτε ηρατο, οτε ταυτην ηγε την ηλικιαν·
τοτε γαρ, τοτε της φυσεως την τυραννιδα κατελυσε, και τον παιδα κατεσφα ξεν·
εσφαξε γαρ, ει και μη τηι πειραι, αλλα τηι γνωμηι· ει και μη τωι τελει, αλλα τηι προθεσει·
ει και μη τωι εργωι, αλλα τηι διανοιαι· τοτε των ιδιων σπλαγχνων γε γονεν ιερευς, και
εξ αυτης σχεδον της φυσεως εαυτον μετοικισας, και προς τον ουρανον
μεθορμισαμενος, το θαυμαστον εκεινο και παραδοξον εργον ηνυσε. Και Παυ λος, ο
της οικουμενης διδασκαλος, εν βαθυτατηι πολιαι προς τους θαυμαστους εκεινους
αγωνας απεδυετο, και δεσμα και αλυσεις και δεσμωτηρια εν γεγηρακοτι τωι σωματι
μετα πολλης εφερε της ευτονιας· και τουτο δη λων αυτος ελεγεν· Ὡς Παυλος
πρεσβυτης, νυνι δε και δεσμιος εν Χριστωι Ἰησου.
Και ταυτα λεγω, ουχι την νεοτητα ατιμαζων· επει και οι την καμινον κατα
πατησαντες παιδες, νεοι σφοδρα και μειρακια ησαν κο μιδηι, και ο την προφητειαν
δεξαμενος Ἱερεμιας· και ∆ανιηλ δε, οτε τους λεοντας εχαλινου, και δια την αφα τον
αυτου παῤρησιαν τα αποῤρητα εκεινα των του βα σιλεως ονειρατων εις μεσον εξηγε
και δηλα εποιει τωι θεασαμενωι, σφοδρα νεος ην· και ουδεν η νεοτης εμποδιον γεγονε
προς την αρετην του ανδρος. Ἐπι μεν γαρ των εξωθεν, οπερ εφθην ειπων, και γηρας
εξωρον και νεο της αωρος μεγιστα κωλυματα γενοιτ' αν· επι δε των παλαισματων
της αρετης ουκ ετι, αλλ' ενος χρεια, γνω μης μονον και ψυχης παρεσκευασμενης, και
ουτε νεοτης αχρηστος, ουτε γηρας ανεπιτηδειον, αλλ' εν εκατεραι τηι ηλικιαι ωριμον
ιδοι τις αν βρυοντα τον καρπον, μονον, οπερ εφθην ειπων, ει ψυχην τις αν εχοι
νηφουσαν και φιλοσοφειν επισταμενην, και δια της πολλης αρετης του Θεου την
ευνοιαν επισπωμενην. Μη τοινυν μηδεις προ βαλεσθω μητε νεοτητα μητε γηρας εις
απολογιαν ραιθυ μιας· επει και νυν πολλοι παρ' ημιν νεοι το πνευματι κον τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

πληρουσι θεατρον, οι δε γεγηρακοτες εν ιππο δρομιαις ασχημονουσι· ετεροι δ' αυ
παλιν γεροντες μετα της πολιας [και] τηι ακροασει κοσμουνται, νεοι δε την νεοτητα
δια της θεωριας της εκεισε αλογωτεραν κατα σκευαζουσιν. Ει γαρ και πολλοι οι
παροντες ημιν, αλλ' ουκ εχω κορον· ου γαρ πολλους εβουλομην παρειναι μο νον,
αλλα παντας, και μηδενα της εκκλησιας απολιμπα νεσθαι· ωστε, εως αν φανηται καν
εις αποβουκολουμε νος, διαῤρηγνυμαι και διακοπτομαι ταις οδυναις.
Ἐπει 63.518 και ο ποιμην εκεινος τα ενενηκονταεννεα προβατα κατα λιπων,
επι το εν το πεπλανημενον κατηπειγετο, και ου προτερον απεστη, εως αν αυτο προς
την αγελην επ ανηγαγε, και πολλην υπερ αυτου σπουδην εποιειτο· και γαρ εχωλευεν
ο των εκατον αριθμος, εως απελαβε το εν, και τα εκατον τοτε εκατον εγενετο, οτε
και τουτο διεσω θη. Μη δη μοι λεγε οτι εις εστιν ο αδελφος ο απο λωλως· αλλ'
εννοησον οτι αδελφος, το περισπουδαστον τωι Θεωι ζωον, υπερ ου τοσαυτα εγενετο,
υπερ ου το τι μιον αιμα εχυθη και τιμη κατεβληθη τοσαυτη, δι' ον ου ρανος εταθη,
και ηλιος ανηφθη, και σεληνη τρεχει, και ποικιλος αστερων καταλαμπει χορος, και
αηρ ηπλωθη, και θαλασσα εξεχυθη, και γη εθεμελιωθη, και πηγαι βρυουσι, και
ποταμοι ρεουσι, και ορη πεπηγε· δι' ον λειμωνες και παραδεισοι, δι' ον σπερματα και
φυτα, δι' ον τα ποικιλα των φυτων γενη, δι' ον τα εν ορεσι, τα εν ερημιαις, τα εν
πολεσι, τα εν πεδιοις, τα εν ναπαις, τα εν βουνοις· δι' ον οι μυριοι των ιχθυων δημοι,
δι' ον τα ποικιλα των τετραποδων γενη, δι' ον τα παντοδαπα των ορνιθων φυλα, δι'
ον νομος, δι' ον προφηται, δι' ον απο στολοι, δι' ον τα μυρια θαυματα γεγονε· τι δει
τα πολλα λεγειν; δι' ον ο μονογενης Υιος του Θεου ανθρωπος γε γονε, και γενομενος
εσφαγη.
βʹ. Ἐννοησον οση τωι Θεωι πραγματεια υπερ της των ανθρωπων σωτηριας, και
μη καταφρονησηις μηδενος αν θρωπου, αλλα διαλυθεντος του θεατρου τουτου του
πνευ ματικου, αναζητησον τον απολειφθεντα, και μη προτε ρον αποστηις εως αν
αυτον επαγαγηις, και τηι μητρι συναψηις, και της πονηρας απαγαγηις συνηθειας, και
τον αιχμαλωτον διασωσηις και τον καταποντι σθεντα ανιμησηι, και τον θηριαλωτον
των χαλεπων απαλλαξηις θηριων.
Τινα γαρ αν σχοιης συγγνωμην, τινα απολογιαν; Εις αποστολων
παραγινομεθα θη κας· ορωμεν αυτων τα τραυματα και τα στιγματα, το αιμα το ρεον
το χρυσιου τιμιωτερον, τας αλυσεις, τας μαστιγας, τους θανατους τους
καθημερινους, ους υπερ της Ἐκκλησιας επαθον· τον Παυλου μαθητην μετα Παυλου
πανταχου περιτρεχοντα, και τωι διδασκαλωι παρ ισουμενον, και τον μοσχον τωι
ταυρωι συμβεβλημενον· τον του πρωτου των αποστολων αδελφον, τον αλιεα τον
σαγηνην απλωσαντα και ανθρωπους αντι ιχθυων αλιευ σαντα, τον του Ευαγγελιου
κηρυκα· και καθαπερ εν λειμωνι τοις τουτων εντρυφωμεν κατορθωμασιν. Οι δε
αφεντες ημας, ιππων αλογων καθηνται γιγνομενοι θεαται, λοιδοριαις και υβρεσιν
αλληλους πλυνοντες, θυμον και μαχην ουκ εχουσαν προφασιν αναπτοντες,
χαιροντες χα ραν λυπης αθλιωτεραν, υπερ ηνιοχων νικωντων, υπερ ιπ πων
διακλωμενων· ου τι γενοιτ' αν αλογωτερον; Τι γαρ χαιρεις, ειπε μοι; τι δε σκιρταις
και πηδαις και φαι δρος καταβαινεις εκειθεν; Συ δε τινος ενεκεν αλγεις και
εγκαλυπτηι και κατω κυπτεις και την σαυτου ψυχην οδυ ναις, οτι ο δεινα εκρατησε,
και εκρατηθη θατερος; και τι ταυτα προς σε; ποιον η λυπη αυτη, η η ηδονη αυτη
λογον αν εχοι; τινος δε ουκ αν ειη κολασεως εκατερος υμων αξιος, της μεν εαυτου
ψυχης καθ' εκαστην ημεραν υπο των παθων παρασυρομενης ουδενα ποιουμενος λο
γον, υπερ δε αλογων ζωων και ανθρωπων ετερων αλογων χαιρων, η οδυνωμενος;
Ἀλλ' ινα μη παλιν την απασαν διαλεξιν εις ταυτα καταναλωσαντες, δαπανησωμεν
τον καιρον, την διορθωσιν εκεινων επιτρεψαντες υμων τηι αγαπηι, των σημερον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αναγνωσθεντων αψωμεθα, και εις 63.519 τον λειμωνα υμας εισαξαι πειρασομεθα
των θειων Γρα φων· και γαρ λειμωνι εοικε τα εκειθεν. Ὥσπερ γαρ εν τωι λειμωνι
διαφορα μεν τα ανθη, παντα δε εφεξης καλ λιστα ανθελκοντα προς εαυτα των
ορωμενων εκαστα του θεατου την οψιν· ουτω δη και εν ταις θειαις Γρα φαις εστιν
ιδειν. Και γαρ ο μακαριος ∆αυιδ προς εαυτον ανθελκει την διανοιαν την ημετεραν,
και η αποστολικη ρησις η περι Τιμοθεου λεχθεισα· ετι μην και ο τολμη της Ἡσαΐας
περι της ανθρωπινης φυσεως φιλοσοφων, και ο τουτων ∆εσποτης Ἰησους τοις
μαθηταις διαλεγο μενος και λεγων· Ὁ μεν θερισμος πολυς, οι δε ερ γαται ολιγοι.
Φερε ουν, ει δοκει, ταυτην εις μεσον την ρησιν αγαγοντες, αναπτυξωμεν αυτης τα
νοηματα· ει γαρ και βραχεια τις εστι τωι μετρωι, αλλα πελαγος ημιν νοηματων
δεικνυσιν αχανες. ∆ιο δη και επ' αυτην μετα πολλης βαδιουμεθα της σπουδης.
Ἐπειδη γαρ ειδε, φησι, τα πληθη εσκυλμενα, λεγει τοις μαθηταις· Ὁ μεν θερι σμος
πολυς, οι δε εργαται ολιγοι.
Ποιος θερισμος, ειπε μοι, και τινος ενεκεν ουτως ωνομασε την διδασκα λιαν
ταυτην; καιτοι γε ο θερισμος τελος εστι του πραγματος. Ὅταν γαρ το σπερμα εις τας
λαγονας της γης καταβληθεν απολαυσηι νοτιδος, ειτα γενομενον διαβροχον και
διαφυσηθεν δραξηται της παρακειμενης γης, και εις ινας πολλας αναπλωθεν προς το
βαθος καταπεμψηι τας ριζας, προκυπτει της επιφανειας πρωτον, ειτα κατα μικρον
ηλιωι τε και υετωι και αερι τρεφομενον, τηι εκ φυσει της γης αυξεται, και γινεται
προτερον μεν χλοερα τις βοτανη και απαλα τα φυλλα προβαλλει, ειτα τον αστα χυν
αωρον τινα εκφερει, και του εαρος επισταντος, παλιν κατα μικρον πεπαινομενος εις
καλαμην και ανθε ρικας, πληρη τον καρπον αποδιδωσι. Τοτε δη λοιπον ο γηπονος,
δρεπανην ακονησας, θεριστας καταλεγει, και συναγαγων τον καρπον αποτιθεται
οικοι. Ὅθεν δη τελος παντος πονου και της γεωργιας εστιν ο θερισμος. Πως ουν, ειπε
μοι, θερισμον καλει, των πραγματων εν προοι μιοις οντων ετι; Και γαρ ασεβεια
πανταχου της οικου μενης εκρατει, και βωμοι ανεκαιοντο, και ειδωλα προσ
εκυνειτο, και Ἰησους ητιμαζετο, και βαθεια νυξ παντα κατειχε, και χειμων ην
χαλεπος, της θαλασσης κυμαινο μενης, των αγριων πνευματων διακοπτοντων τον
ανθρω πινον βιον, των παθων τυραννουντων, και υποβρυχιων απαντων γινομενων.
Πανταχου γαρ πορνεια και μοιχεια και ασελγεια· πανταχου πλεονεξιαι και αρπαγαι
και πολεμοι· και αιματα μεν εν γηι, αιματα δε εν θαλαττηι, των καταποντιστων και
εκει τους φονους εισαγοντων, και πολεμοι συνεχεις και μαχαι και εμφυλιοι σφαγαι
και φονοι φονων απαντων εναγεστεροι· και γαρ τεκνα εσφαζετο τοις ειδωλοις· και η
φυσις ηγνοειτο και η συγ γενεια ανετρεπετο, και πανταχου κρημνοι και σκοπελοι
και υφαλοι πετραι και σπιλαδες βαρειαι, και κυβερνη της ουδεις ανθρωπος· μαλλον
δε κυβερνηται ολιγοι εν τωι Ἰουδαιων εθνει, ο δε ακουων ουδεις, των ναυτων προς
αυτους διαστασιαζοντων, και αλληλους κατακοπτον των και καταποντιζοντων.
Σκυθαι μεν γαρ και Θραικες και Μαυροι και Ἰνδοι και Περσαι και Σαυρομαται, και οι
την Ἑλλαδα και οι την Ἤπειρον οικουντες, και πασα, ως ειπειν, η υφ' ηλιωι τοις
δαιμοσιν ετελειτο, και υπο των αλαστορων εκεινων εξεβακχευετο και χωρα και
πολις και ερημος, και γη και θαλαττα, και βαρβαρος και Ἑλλας, και ορη και ναπαι
και βουνοι· μονον δε το Ἰουδαιων εθνος το δοκουν ευσεβειν προφητας ειχε 63.520
και θεογνωσιας σπερματα μικρα· αλλα και ταυτα χρονωι κατεχωννυτο, και οι
διδασκαλοι του γενους εκεινου κατ ηγοροι πικροι των αμαρτανομενων αυτοις
εγινοντο· και τοσουτον απειχον τους αλλους παιδευειν και προς ευσεβειαν
χειραγωγειν, οτι δη και τοις αλλοις σκανδαλων αιτιοι τοτε εγινοντο· και τουτο
δηλων ο προφητης ελεγε· ∆ι' υμας το ονομα μου βλασφημειται εν τοις εθνεσι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

γʹ. Πως ουν τοσουτων κατεχοντων την οικουμενην κα κων, και ουδεπω των
σπερματων καταβληθεντων (παν ταχου γαρ ακανθαι και τριβολοι και βοταναι
πονηραι), ουδεπω της χωρας εκκαθαρθεισης, ουδε αροτρου ελκυ σθεντος, ουδε
αυλακος ανατμηθεισης, περι θερισμου διαλεγεται και φησιν· Ὁ θερισμος πολυς; και
τινος ενεκεν ουτω καλει το Ευαγγελιον; Τινος ενεκεν; επειδη τα πραγματα ουτω
διεκειτο, εμελλε δε αυτους παντα χου της οικουμενης εκπεμπειν, εικος δε αυτους
θορυ βεισθαι και ταραττεσθαι, και προς εαυτους αναλογιζε σθαι Και λεγειν· Και πως
αν γενοιτο δυνατον ενδεκα ον τας (ο γαρ εις θηριαλωτος γεγονεν), ιδιωτας, αγραμ
ματους, πενητας, ασημους, γυμνους, μονοχιτωνας, ανυποδετους, μη ζωνην, μη
ραβδον, μη οβολον επιφερομε νους, διιεναι την οικουμενην απασαν την ουτω διακει
μενην, και της μεν παλαιας αποσπαιν συνηθειας, εις τα της νεας δε δογματα εισαγειν
αυτους, και ξενην τινα διδασκαλιαν αυτοις ενηχειν; ποτε γαρ ανασπασομεν τας
ακανθας; ποτε κατασπειρομεν τα σπερματα; ποτε γεωργησομεν αυτων την διανοιαν;
ποτε αναδοθησεται ο σπορος; τις δε ημας ου διασπασεται; τις δε ου κατακρη μνισει;
πως ολως δυνησομεθα διαραι στομα, στηναι, διαλεχθηναι, φανηναι μυριασι
τοσαυταις; πως καταλυ σομεν τυραννων θυμον, δημων επαναστασεις, φιλοσοφων
κατασκευας, ρητορων δεινοτητα, προληψεως τυραννιδα, συνηθειας παλαιας ισχυν,
δαιμονων επιβουλας, ψυχας μυριοις νοσημασι προκατειλημμενας; ημεις ουν οι
ενδεκα τους εις την οικουμενην απαντας πως διορθωσο μεν, οι ιδιωται τους σοφους,
οι γυμνοι τους ωπλισμενους, οι αρχομενοι τους αρχοντας, οι μιαν γλωτταν κεκτη
μενοι προς μυριας φωνας διαλεγομενοι, και εθνη βαρ βαρα και αλλογλωσσα; τις δε
ημων ανεξεται, ων μηδε της φωνης επακουειν δυναιτ' αν; ινα μη ταυτα λογιζο μενοι
θορυβωνται, θερισμον το Ευαγγελιον εκαλεσε, μονονουχι λεγων· Παντα
ηυτρεπισται, παντα παρεσκευα σται· προς ετοιμην υμας των καρπων πεμπω
συλλογην· εν τηι αυτηι ημεραι και σπειρειν και θεριζειν δυνησεσθε. Ὥσπερ ουν ο
γηπονος προς αμητον εξιων χαιρει και φαι δρος εστι και γεγηθεν, ουκ
αναλογιζομενος πονους, ουτε δυσκολιαν τινα, αλλ' ως επι προσοδον ετοιμην
επειγομενος, και επι των ενιαυσιων καρπων τρεχων, και ουδεν ουδα μου κωλυμα,
ουδεν εμποδιον, ουδεμια του μελλοντος αδηλια, επομβριαι, χαλαζαι και αυχμοι, και
το πονηρον των ακριδων στρατοπεδον· ο γαρ του θεριζειν απτομε νος, ουδεν
υφοραται τοιουτον· δια δη τουτο και χορευον τες και σκιρτωντες των πονων
απτονται· ουτω δη και υμας, και πολλωι πλεον, μετα πολλης της ηδονης εις την
οικουμενην εξιεναι αναγκαιον. Θερισμος γαρ εστι το πραγμα, θερισμος πολλην
ευκολιαν εχων, θερισμος παρεσκευασμενα παρεχων υμιν τα ληια· ειπειν δει μο νον,
ου καμειν. ∆ανεισατε μοι, φησι, την γλωτταν, και οψεσθε τον καρπον ωριμον εις τα
βασιλικα σιτο 63.521 δοχεια εισαγομενον.
∆ια δη τουτο και μετα ταυτα πεμ πων αυτους ελεγεν· Ἰδου εγω μεθ' υμων
ειμι πασας τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος. Αυτος γαρ ην ο τα δυσκολα
ραιδια ποιων, και οπερ ο προφητης ελεγεν, οτι Ἐγω εμπροσθεν σου πορευομαι και
ορη ομαλιω· ταυτα επι των αποστολων αισθητως συν εβαινε· προωδοποιει γαρ
αυτοις ο Χριστος και ραιδιαν εποιει την οδον. Τουτο και ο μεγαλοφωνοτατος Ἡσαΐας
δηλων ελεγε· Πασα φαραγξ πληρωθησεται, και παν ορος και βουνος
ταπεινωθησεται· ου περι ορων λε γων και βουνων· ουδε γαρ συνεβη τουτο· αλλα
τους απο νενοημενους και φυσωμενους και μεγαλοφρονουντας τωι των ορων
ονοματι καλων. Ἀλλ' εταπεινωσε παντας ο Χριστος ταπεινοτητα υψους γεμουσαν,
και τα ορη πεδια εποιησεν· ουτω δε καλει τους απονενοημενους, ου δια το υψος
αυτων της διανοιας, αλλα δια το ακαρπον της απονοιας, και το αγονον της ψυχης,
και το αναισθητον των λογων. Ὥσπερ γαρ το ορος ουκ αν ενεγκηι καρ πον, ουτως
ουδε απονοια· μαλλον δε ουχ ουτως, αλλα και πολλωι χαλεπωτερον. Το μεν γαρ ορος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ουκ αν ενεγκηι καρπον, η δε απονοια ου μονον ου διδωσι τινα καρπον, αλλα και τον
οντα καταμαραινει και τον βλαστησαντα ξηραινει· ωσπερ ουν η ταπεινοφροσυνη ου
μονον θαλπει τον οντα, αλλα και τον ουκ οντα τικτειν ειωθε.
δʹ. Και των ειρημενων μεγιστα παραδειγματα ο τε φαρισαιος και ο τελωνης.
Ὁ μεν γαρ ανελθων μετα απο νοιας, ου μονον ουκ ετεκε τινα καρπον, αλλα και τον
οντα απωλεσε· ο δε τελωνης ερημος ων και ουδεν αγα θον εχων, ποιει εαυτωι
κατορθωμα· επειδη γαρ μονον εστεναξε και κατω κυψας εαυτον εταλανισε, κατηλθε
πολληι βρυων τηι δικαιοσυνηι και παραδραμων κατα τουτο τον φαρισαιον. Ἵνα δε και
απ' αυτων ιδητε των πραγ ματων, και επι ωρισμενων προσωπων μαθητε που ορος
και βουνον εταπεινωσεν ο Χριστος, εισαγετω παλιν ημιν τον Παυλον ο λογος. Ουτος
γαρ ο σκηνοποιος (ηδεως γαρ την τεχνην αυτου περιστρεφω, ινα μαθηις οτι ουκ
ονειδος η τεχνη, αλλ' η αργια κατηγορια και εγκλημα)· ουτος τοινυν ο Παυλος,
γενομενος εν Σαλα μινι, συνετυχε τινι ανθυπατωι και μαγωι μετ' εκεινου. ∆ιπλους ο
κρημνος, η τε απο της αρχης απονοια, η τε απο του μαγου διδασκαλια. Και επειδη
εωρα το μιαρον εκεινο και αναισχυντον θηριον εμποδιζον τωι ανθυπατωι και
διακοπτον αυτου την διδασκαλιαν, ακουσον τι φησι πλησθεις Πνευματος αγιου· Ὢ
παντος δολου και πα σης ραιδιουργιας γεμων, υιε διαβολου.
Ου γαρ το υβριζειν πανταχου κακον, αλλα το εικη υβριζειν· τουτωι γαρ και
κολασιν ο Χριστος εθηκεν· ως ο γε μετα και ρου του προσηκοντος τουτο ποιων,
ιατρον μιμειται τεμνοντα μετα του καιρου του προσηκοντος, και τηι τομηι την
σηπεδονα εκβαλλοντα. Τουτο δη και ο Παυλος ποιει· Ου παυσηι διαστρεφων τας
οδους του Κυριου τας ευθειας; Ἀλλ' ουκ ανεχεται σου των ρηματων, ω Παυλε·
επαγαγε τινα συλλογισμον αποστολικον, απο στρεψον την γλωτταν, εμφραξον
αυτου το στομα, στησον τα πονηρα ρευματα. Τι ουν ποιει; ∆εικνυς οτι ου προς τους
ανθρωπους ο πολεμος αυτωι, φησι· Και νυν ιδου χειρ Κυριου επι σε. Αυτος γαρ ο
ειπων, Μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας, παρην και τωι Παυλωι τοτε, και ταυτην
εχων την υποσχεσιν καλει τε αυτον και 63.522 αξιοι γενεσθαι τιμωρον, και
συνεφαψασθαι των προκει μενων, και τα κωλυματα ανασπασαι. Και νυν ιδου χειρ
Κυριου επι σε. Ποση του Χριστου η συγκαταβα σις· ποση του Παυλου η παῤρησια· πως
εν αποφασει την πληγην επαγει, και ο Χριστος ευθεως επινευει τωι λεγομενωι. Τι εστι
Χειρ Κυριου; ∆υναμις εναντια πλη κτικη. Παρην γαρ αυτοις πανταχου, ετοιμως
υπακουων, και θερισμον το πραγμα ποιων, ουκ αφιεις πονειν ουδε ταλαιπωρεισθαι,
αλλα τα παρ' εαυτου συνεισαγων. Και εστη τυφλος, μη βλεπων εως καιρου. Ειδες και
την τιμωριαν μετα φιλανθρωπιας; νουθεσια γαρ, ου κολα σις η αποφασις, διορθωσις,
ουκ αφανισμος. ∆ια δη τουτο ου χειρα εξηρανεν, ου γλωτταν τα πονηρα ρηματα
φθεγγομενην εξεκοψεν, ου σκελη επηρωσεν, αλλα τους οφθαλμους αυτους. Ἐπειδη
γαρ αυτος εντευθεν ιαθη και της πεπλανημενης οδου και των δρομων απηλλαγη
των βλαβερων, και τουτωι το αυτο φαρμακον επιτιθησι, μονονουχι λεγων· Ἔτρεχον
καγω κακως, και εβλεπον θανασιμα· δια τουτο επηρωθην καλως, ινα αναβλεψω
αμεινον· τουτο και σοι το φαρμακον επιτιθημι και πηρω τους εξωθεν οφθαλμους,
ινα ανοιξω τα ενδοθεν ομματα.
Τοτε ιδων ο ανθυπατος το γεγενημενον, επι στευσεν. Ειδες το ορος ισοπεδον
γενομενον, και τον βου νον ταπεινωθεντα, και τον θερισμον απαρτισθεντα, και τον
αμητον παρεσκευασμενον, και τον καρπον ωριμον συναγομενον, και τον Παυλον
ουδεν καμοντα ουδε ταλαι πωρηθεντα, αλλα ρηματι ψιλωι σαγηνευσαντα τον ανθ
υπατον; ∆ια τουτο θερισμον το Ευαγγελιον καλει, δια την ταχυτητα και την
ευκολιαν, ην αυτοις παρειχεν. Ουτω και ο ευνουχος εκεινος ο βαρβαρος και αλλο
φυλος και εν δυναστειαι μεγαληι καθεστως, εσαγηνευετο, ουδε εκει χρονου τινος η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πονου δαπανηθεντος· ομου τε γαρ επεβη του αρματος και κατηχειν ηρξατο· μαλλον
δε προ της επιβασεως εκεινο θαυμασον, πως ο βαρβαρος και αλλοφυλος και
φλεγμαινων απο της δυναστειας (ου γαρ μικραν αρχην μετεχειριζε), τον πενητα, τον
πτω χον, τον αγνωτα, τον ουδεποτε αυτωι ουτε εις οψιν ουτε εις συνουσιαν ελθοντα,
τοτε πρωτον φανεντα, τουτον και εκαλεσε και ανεβιβασε και εαυτωι συνεκαθισε. Τις
ταυτα ειργασατο; Ἐκεινος ο ειπων, Ἐγω μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας εως της
συντελειας του αιωνος· εκεινος ημερωτεραν την προσοδον εποιησε, και βαρβα ρον
φιλοσοφειν παρεσκευασε, και το ορος εταπεινωσε, και τον αγνωτα γνωριμου παντος
οικειοτερον κατεστησε. Μη δη παραδραμηις απλως, μηδε ιστοριαν το πραγμα νομισηις
ψιλην, αλλ' εννοησον το μεγεθος του κατορθω ματος. Ει γαρ οι νυν αρχοντες, πιστοι
τε οντες και ταπεινοφρονειν παιδευομενοι και ουδεν βαρβαρον εχον τες, ουκ αν
ελοιντο, ου λεγω αγνωτα και ξενον, αλλα των γνωριμων τινα ταχεως επ' αγορας
αυτοις συ γκαθισαι· πως εκεινος τον ξενον; ου γαρ παυσομαι ταυτα λεγων· τον
ξενον, τον ουδεποτε φανεντα, τον ευτελη, τον ευκαταφρονητον απο της οψεως,
τουτον και ανεβι βασε και εκαθισε. και τηι γλωττηι τηι εκεινου την εαυτου σωτηριαν
εξεδωκε, και μαθητης γενεσθαι ηνεσχετο και παρακαλει και δειται και ικετευει,
∆εομαι σου, λεγων, περι τινος ο προφητης λεγει τουτο; και δε χεται μετα
πολλης προσοχης τα λεγομενα. Και ου τουτο μονον, αλλα δεξαμενος ουκ ημελησεν,
ουκ ανεβαλετο. ουκ ειπεν, Εις την πατριδα επανελθω την εμαυτου, ιδω τους φιλους,
τους οικειους και συγγενεις, ο πολλοι των Χριστιανων λεγουσι νυν επι βαπτισμα
καλουμενοι· Ἐπαν 63.523 ελθω εις την πατριδα, ιδω την γυναικα, ιδω τα παιδια μετα
των εμων συγγενων· παροντων εκεινων και συνεορταζοντων εμοι, ουτως
απολαυσομαι του βαπτισματος, ουτω μεθεξω της χαριτος. Ἀλλ' ουχ ο βαρβαρος τοτε
εκεινος ταυτα ειπε τα ρηματα, και ταυτα Ἰουδαιος ων και πολλην των τοπων ποιειν
την παρατηρησιν πεπαιδευμενος, και μαλιστα συνεχως ενηχουντος αυτωι, οτι δει
τηρειν του τοπου την φυλακην, και δια τουτο μακραν αποδημιαν στειλαμενος, ινα
εν τωι τοπωι ωι εκελευσεν ο Θεος προσκυνησηι· αλλ' αθροον πασαν εκεινην την
συνηθειαν εκβαλων και αποστας της τοιαυτης παρατηρησεως· επειδη απηρτισθη ο
λογος, και πηγην ειδε παρα την οδον, φησιν· Ἰδου υδωρ, τι κωλυει με βαπτισθηναι;
Ειδες τον θερισμον παλιν απαρτιζομενον; ειδες ουδενα χρονον αναλωθεντα, αλλ'
ομου την γην δεξαμενην, και τον σταχυν κομωντα εκβαλουσαν, και πεπειρον τον
βοτρυν γενομενον; Ἰδου υδωρ, φησιν. Ου τοιχους εζητησεν, ουκ οροφον χρυσουν,
ουχ ιματιων κατασκευην, ουχ υποδηματα· αλλ' επειδη γνωμην ειχε
παρεσκευασμενην και εζεε τωι ποθωι και ανηφθη τηι προθυμιαι, επι την χαριν ευθεως
εδραμε, και κατεπειγει τον διδασκαλον προς την μυσταγωγιαν αυτον χειραγωγησαι,
και μεταδουναι των αθανατων εκεινων και φρικτων μυστηριων. ∆ιο κακεινος
ευθεως επενευσε, την προθυμιαν αποδεξαμενος, και εβαπτισεν αυτον. ∆ια τουτο
θερισμον το Ευαγγελιον καλει, δια την ευκολιαν ην παρειχεν αυτοις. Και γαρ και
αλλαχου φησιν, οτι προσειχον τοις λεγομενοις υπο του Παυλου· και γαρ ο Κυριος
διηνοιξε την καρδιαν αυτων προσεχειν τοις λαλουμενοις υπ' αυτου. Ὅταν δε
ακουσηις, οτι ορη ταπεινοι, και θερισμον εργαζεται, και ωριμον ποιει τον καρπον, και
πολλην κατασκευαζει την ευκολιαν, μη αποστε 63.524 ρησηις τους πιστευοντας των
μεγιστων κατορθωματων· ουδε γαρ εβιαζετο την ελευθεριαν της γνωμης, ουδε
ελυμαινετο το αυτεξουσιον, αλλα συνεπραττε και εβοηθει και χειρα ωρεγεν.
Ει γαρ το παν αυτου ην, ουδεν εκωλυεν απαντας σωζεσθαι· νυν δε το μεν
αυτου εγινετο, το δε των προσιοντων· των μεν προσιοντων το βουληθηναι και
ελεσθαι, και πολλην επιδειξασθαι την προθυμιαν και γενναιαν την πιστιν, του δε το
παρεχειν τα δωρα, και ευσημον ποιησαι τον λογον και σαφη την διδασκαλιαν, και τα
σπερματα καταβαλειν, και βοηθησαι προς το ωριμον γενεσθαι την ακροασιν. Ταυτ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ουν απαντα εννοουντες, και εις τον υπερ της αρετης πονον αυτον λαβωμεν
συμμαχον και βοηθον, τα παρ' εαυτων παντα εισφεροντες. Ει γαρ πραγμα τοσαυτην
εχον δυσκολιαν, ουτω ραιδιως κατωρθωσεν, ουκ εν μιαι και δυο και εικοσι πολεσιν,
αλλα πανταχου της οικουμενης, λεγω δη το κηρυγμα και την διδασκαλιαν, και εις
οσην ηλιος εφοραι γην απασα αυτη κατεσπαρται και βρυει τωι καλλιστωι τουτωι
καρπωι· ευδηλον οτι και εις τους υπερ της αρετης ιδρωτας συνεφαψεται ημιν, μονον
εαν μη υπτιοι και αναπεπτωκοτες ωμεν ημεις, αλλα τα παρ' εαυτων συνεισφερωμεν,
προθυμιαν, σπουδην, βουλησιν, γνωμην, αγρυπνιαν, φροντιδα, το των βιωτικων
απαλλαχθηναι πραγματων, το ζητειν τα μελλοντα, το καθ' εκαστην ημεραν αυτων
εραιν. Ἂν γαρ ταυτα μετα ακριβειας παρεχωμεν, και τα παρ' αυτου παντα εψεται· και
γενομενων εκεινων τευξομεθα των ουρανιων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το
κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


