In sanctum Paulum apostolum
Ἀποδειξις· Ὅτι μειζων παντων των αγιων ο αγιος Παυλος.
Ἴδετε πηλικοις υμιν, φησι, γραμμασιν εγραψα τηι εμηι χειρι. Ὡς γαρ εν τοις
πολλοις ανεπιληπτος, ουτω και ενταυθα εγκριτος καινοτερωι μελανι χρωμενος·
ουδεν γαρ αυτωι μελαν ουδε σκοτεινον παρ' αυτωι ουδε ανθρωπινον· υπερεβη πασαν
φυσιν, αφηκεν οπισθεν αυτου την κτι428 σιν, μονωι Θεωι προσομιλειν νομιζων·
μαλλον δε πεπεισμαι τουτον ειναι ον ειπεν ο Κυριος μικρον μεν ενταυθα, εν δε τηι
βασιλειαι μειζονα Ἰωαννου, του μειζονος των προφητων· ου γαρ ειπε· γεγεννηται εν
γεννητοις γυναικων, αλλ' ουκ εγηγερται· το γαρ γεννηθηναι παρα το εγηγερθαι
ετερον· το μεν γαρ γεννηθηναι δηλον εκ γυναικος· το δε εγερθηναι, το προαχθηναι
ειτε εις βασιλειαν η εις επισκοπην, ειτε εις ετερον τι τοιουτον πραγμα· ως οταν λεγηι·
ο μεν ηγερθη βασιλευς, ο δε ηγεμων. Ὁ ουν Κυριος προβλεπων τον Ἀποστολον
μελλοντα συνεγειρεσθαι και βασταζειν αυτου το ονομα και αιρειν εφ' εαυτου τον
σταυρον και κηρυττειν αυτον εν πασι τοις εθνεσι λεγων· τι θαυμαζετε τον Ἰωαννην
ως μεγαν; τουτου του μεγαλου αλλος εστι μειζων, μηπω πιστευσας, μηπω εγερθεις
εις το κηρυξαι· ουπω εχειροτονηθη εις αποστολην, ουπω αυτωι ωφθην διωκοντι,
αλλα μην εν τωι διωκειν εστιν· προς μεν γαρ τους εγερθεντας αληθως μειζων
Ἰωαννου, προς δε τον μελλοντα εγειρεσθαι ελαχιστος εστιν· ο γαρ μικροτερος
ενταυθα μειζων αυτου εστιν εν τηι βασιλειαι, και ο μελλων εν υμιν ειναι μειζων,
εστω υμων διακονος και εσχατος. Ἴδωμεν ουν τις εστιν ο ελαχιστος και εσχατος
παντων, ινα γνωρισωμεν και τον μειζω, επειδη ωσπερ τι διδακτικον του μειζονος το
εσχατον. Τι ουν λεγει ο Ἀποστολος; Και εμοι τωι ελαχιστοτερωι παντων αγιων εδοθη
η χαρις αυτη, και εσχατον παντων ωσπερει τωι εκτρωματι ωφθη καμοι. Ει ουν
εσχατος και ελαχιστος εδειχθη ουτος παντων, δηλον οτι μειζων παντων δια το
ουτως αποφηνασθαι τον Κυριον.
Ου μονον δε Ἰωαννου μειζων, αλλα και παντων των αγιων. Ἑβραιοι εισι,
καγω· σπερμα Ἀβρααμ εισι, καγω· διακονοι Χριστου εισιν, υπερ εγω. Τι τουτου
φανερωτερον; Και επι μεν των Ἑβραιων και Ἰσραηλιτων ως ελαχιστων
παρησυχασεν το υπερ, ινα μη τις ειπηι εκεινων μειζονα, τουτων δε ισον· αλλα το επι
παντων τιμιωτερον, το μειζον προσεθηκεν, ινα αναμφιβολον ποιησηι το ζητημα.
Παλιν δε ινα μη δοξηι καιρον διδοναι καυχηματος αληθους, ευθεως υπογραφει την
αιτιαν, δι' ην υπερ αυτων εστιν εν κοποις περισσοτερως, εν πληγαις υπερβαλλοντως,
εν θανατωι και κινδυνοις πολλακις και περισσοτερον παντων εκοπιασα, και οτι ει
εκαστος παντων αποληψεται κατα τον ιδιον κοπον, δηλον οτι περισσοτερον ουτος
παντων τιμηθησεται, ως περισσοτερον κεκοπιακως. Τι τουτου λαμπροτερον; Ει
θελεις, και αλλην τοιαυτην ετεραν αποδειξιν ακουε, Χριστος ηλθεν εις τον κοσμον
αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω, και δια τουτο ηλεηθην, ινα εν εμοι πρωτον
ενδειξηι την πολλην μαρκοθυμιαν.
Πως τουτωι ενεδειξατο, εσχατον αυτωι οφθεις, ει κατα χρονους ου πρωτον;
429 προ γαρ αυτου τοις μαθηταις, προ των μαθητων τοις προφηταις, μετα δε τουτους
παλιν τοις εν τωι κοσμωι προ εκεινων. Πρωτον ουν πως τουτωι, ει μη δια το πρωτον
τηι τιμηι; Ὣς ουν Ἰωαννης εσχατος μεν τωι χρονωι των προφητων, μειζων δε τηι τιμηι,
ωσαυτως και ο Ἀποστολος εσχατος μεν των αποστολων τωι χρονωι, πρωτος δε τηι
τιμηι παντων των αγιων. Ει δε ου πειθηι τηι αληθειαι, πεισθητι καν τωι τυπωι τωι
προτυπωθεντι περι αυτου επι τηι αναγνωρισει των αδελφων του Ἰωσηφ, πως
εκαστον των αδελφων κατα τα πρεσβεια ανεκλινεν ο Ἰωσηφ, εσχατον δε παντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τον εσχατογενη Βενιαμιν. Ἐπενταπλασιασε δε αυτου την μεριδα ως προς τηι μεριδι
των αδελφων, οπερ τυπος εστι του μελλοντος, ο μεν Ἰωσηφ του Κυριου, οι δε λοιποι
αδελφοι των μαθητων· ο δε Βενιαμιν του Ἀποστολου, καθως εαυτωι μαρτυρεται
λεγων· Ἐκ φυλης Βενιαμιν, και εκει Βενιαμιν νεωτερον εν εκστασει· το μεν
νεωτερον δια το εσχατον, εν εκστασει δε δια την εν τηι οδωι οπτασιαν. Ἐξεστη δε και
των νομικων, εξεστη δε και των ουρανιων, εξεστη και των σωματικων· παντα
ηγησατο σκυβαλα, ινα Χριστον κερδησηι.
Πεισθητι ουν, οτι ουτος ο νεωτερος, ο εσχατογενης, ο εσχατος των μαθητων,
το εκτρωμα παρα παντας, το περικαθαρμα του κοσμου παντος, πενταπλασιως
τιμηθησεται παρα του Κυριου, ως παρα του Ἰωσηφ ο Βενιαμιν, ο μη συμπαρων εν τηι
πρασει του αδελφου, ο μη συγκατατιθεμενος τοις αδελφοις, ο παντοτε παραμεινας
τωι εαυτου πατρι και εις μηδεν λυπησας· ωσαυτως δε και ουτος ου κατα χαριν
τιμηθησεται, αλλα κατα το οφειλημα, ως περισσοτερον παντων κεκοπιακως, ως αει
παραμεινας τωι Θεωι και Πατρι, ως μη συμπαρων επι τηι του Ἰουδα προδοσιαι· εγενετο
γαρ εν νομωι αμεμπτος και εν αποστολοις ασυγκριτος· Τα υστερηματα γαρ των
θλιψεων του Χριστου ανταναπληρω εν τηι σαρκι μου υπερ του σωματος αυτου, ο
εστιν η εκκλησια, ης εγενομην εγω διακονος, κατα το· Ὁ θελων εν υμιν. Ὁραις οια
φθεγγεται, οια προσμαρτυρει εαυτωι; πως εις οσας θλιψεις υστερησε μη φθασας ο
Χριστος, αυτος ανεπληρωσε λεγων· Ἀνταναπληρω τα υστερηματα των θλιψεων του
Χριστου; θελει ειπειν· πληρωμα Χριστος νομου, πληρωμα θλιψεων εγω· αληθως εν
πληγαις υπερβαλλοντως, εν θλιψεσιν υπερεχοντως, εν αναγκαις, εν στενοχωριαις,
εν κοπωι και μοχθωι, νυκτα και ημεραν, και απερ αυτος απηριθμησατο λεγων, χωρις
των παρεκτος.
Τις δε τολμαι ειπειν; Ὁ αυτος ειρηκε το· Ουδεν εμαυτωι συνοιδα, και
γενομενος αμεμπτος, ινα δειξηι ημιν ειναι μεγαν τωι μη συνειδεναι εαυτωι τι, και
δευτερον του ζητουμενου λεγων· Ἀλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι· και παλιν· Τον
καλον αγωνα ηγωνισμαι, τον δρομον τετελεκα, την πιστιν τετηρηκα· λοιπον
αποκειται μοι ο της δικαιοσυνης στεφανος, ον αποδωσει μοι ο Κυριος· ουκ ειπε·
δωσει μοι· 430 κατα χαριν γαρ το δουναι, αλλ' ον αποδωσει· το γαρ αποδουναι
οφειλης εστιν· ο γαρ κατα χαριν διδοται, ουτως λεγων· Μη αμελει του εν σοι
χαρισματος, ο εδοθη σοι, ουχ ο απεδοθη σοι. Ὁ δε στεφανος ου κατα χαριν, αλλα
κατα την οφειλην διδοται τοις νομιμως αθλησασιν. Ἐαν γαρ τις αθληι, ου
στεφανουται, εαν μη νομιμως αθλησηι. Τις των απελθοντων ειπε, τις των ερχομενων
λεξει ταυτα· 20Τον δρομον τετελεκα,20 και το· 20αποδωσει μοι20 ωσπερ τι χρεος τον
στεφανον, και το· αναπληρω τα υστερηματα, και το· περισσοτερον παντων εκοπιασα,
και το· διακονοι εισιν; υπερ εγω. Ουκ αδικως ουν σκευος εκλογης ως θεραποντα, ως
τον Μωσεα. Ου πιστον ως Ἀβρααμ, ουκ ακακον ως τον ∆αυιδ, ουκ αμεμπτον η
θεοσεβη ως τον Ἴωβ, αλλα σκευος αυτον εκλογης προσηγορευσεν· η δε εκλογη το
κρειττον δεικνυσιν· ουδεις γαρ εκλεγομενος το χειρον εκλεγεται· Ἐξελεξατο γαρ
ημας, φησι, προ καταβολης κοσμου ειναι ημας αμωμους και αγιους κατ' ενωπιον
αυτου. Ἐκ των ουν εκλεκτων εκλεκτος εις ο Ἀποστολος· Ταυτα γαρ υπομενω, φησι,
δια τους εκλεκτους, ινα και αυτοι σωτηριας τυχωσι και μιμεισθε τον Κυριον, τον δι'
ημας υπομειναντα τον σταυρον, ινα ημεις σωτηριας τυχωμεν. ∆ικαιως ουν
προετασσεν λεγων· Ει δε μιμηται μου γινεσθε, καθως καγω Χριστου.
Ἴδες αγαθην πεποιθησιν αγαθης ψυχης; ιδες εκλεκτων εκλεκτοτερον,
εσχατον παντων του κηρυγματος, πρωτον δε παντων· εσχατον εν κοσμωι, πρωτον εν
τηι βασιλειαι· εσχατον εις το πιστευσαι, πρωτον εις το σωθηναι και στεφανωθηναι;
δικαιον ειπειν· Ἔσονται οι εσχατοι πρωτοι· ουδεν γαρ υστερησε των υπερ λιαν
αποστολων, τολμω ειπειν· τολμην και τον λογον νυν επεξερχομαι, ου δια το μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

εχειν αποδειξεις, αλλα δια τον καιρον και την ακολουθιαν του λογου μη συγχωρειν
πλεον λεγειν· ου μονον υπερ παντα ανθρωπον ειναι, αλλα και υπερ πασαν νοητην
κτισιν· της μεν ουν κτισεως πρωτον τηι τιμηι, των δε εκλεκτων εκλεκτοτερον.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


