De cruce et latrone
Γηι αυτηι ημεραι. Του εν αγιοις πατρος ημων Χρυσοστομου λογος εις τον
τιμιον σταυρον και εις την ληιστην. Ευλογησον πατερ.
1 Ἀπαρξωμεθα τηι ημεραι του σταυρου τον περι του σταυρου λογον και
στεψωμεν την ημεραν, μαλλον δε στεφθωμεν υπο της μνημης της ημερας· ου γαρ εξ
ων φθεγγομεθα σταυρος στεφανουται, αλλ' εξ ων ευγνωμονως ομολογουμεν τους
στεφανους παρ' αυτου κομιζομεθα. Σημερον, αδελφοι, σταυρος επαγη και κοσμος
ηγιασθη, σημερον σταυρος επαγη και θανατος ανετραπη, σημερον σταυρος ελαμψεν
και δαιμονες εσκορπισθησαν, σημερον σταυρος εβραβευσεν και διαβολος
κατηισχυνθη, σημερον σταυρος ελαμψεν και θανατος ενικηθη και ανθρωπος
ελευθερωθη και ο Θεος εδοξασθη.
2 Σημερον παρα Ἰουδαιοις γη εσαλευσατο, παρ' ημιν δε η οικουμενη
στηριζεται, σημερον η θεομαχος τολμα των Ἰουδαιων πετρας εσχισεν, σημερον η
φιλοθεος ευσεβεια την οικουμενην ηνωσεν. Ἔπρεπεν γαρ τα μεν της ευσεβειας
συναφθηναι, τα δε της ασεβειας σχισθηναι, καθως ο ∆αβιδ λεγει· «∆ιεσχισθησαν και
ου κατηνυγησαν». Σημερον παρα Ἰουδαιοις ο ηλιος απο εκτης ωρας εως εννατης
σκοτος ειργασατο· ου γαρ ηνεγκεν το ποιημα την υβριν του ποιησαντος. Συνεστειλε
γαρ τας ακτινας ινα εποπτης μη γενηται του θεομαχου μισους, ουκ επειδη της
θεοτητος υβρις ηπτετο, αλλ' επειδη παρα των τολμησαντων το γινομενον εις υβριν
εγινετο.
3 Σημερον παρα Ἰουδαιοις ο ηλιος την ακτινα μετεποιησεν· σημερον η χαρις
παρ' ημιν την νυκτα εις ημεραν ποιει. Φιλον γαρ τηι ευσεβειαι και εν σκοτει φως
απολαυειν, τηι δε ασεβειαι και εν φωτι σκοτους αναπληρουσθαι. Τοις πιστοις και η
νυξ εις ημεραν λογιζεται, τοις δε απιστοις και η ημερα μεταποιειται εις νυκτα. ∆ια
τουτο περι μεν των πιστων η γραφη διαλεγομενη φησι· «Και νυξ φωτισμος εν τηι
τρυφηι μου, οτι το σκοτος ου σκοτισθησεται απο σου και νυξ ως ημερα
φωτισθησεται». Τωι ουν πιστωι και η νυξ εις ημεραν μεταβαλλεται, τωι δε απιστωι και
η ημερα εις νυκτα μετατιθεται, καθως βοαι ο προφητης λεγων· «Ψηλαφησουσιν ως
τυφλοι τοιχον και περιπατησουσιν εν ημεραι ως εν μεσονυκτιωι».
4 Σημερον αδελφοι Ἀδαμ εξεβληθη του παραδεισου δια την παρακοην,
σημερον παλιν εισαγεται εις τον παραδεισον. Και μαρτυς ο ληιστης. Ἐξηλθεν κλεπτης
και εισηλθεν κλεπτης, εξηλθεν ο κλεψας παρα το βουλημα της εντολης και εισηλθεν
ο κλεψας απο του σταυρου την σωτηριαν. Οιδα και πρωην ειρηκως περι του ληιστου,
αλλ' εχει διαφορους ιστοριας ο του σταυρου λογος. Ἐκεινος ο ληιστης δια ξυλου
θανατουται, ουτος ο ληιστης απο ξυλου τρυγαι την σωτηριαν. Ουκ ηρκει αυτωι τα
επιγεια αλλα και τα επουρανια εσυλησεν, ου περιγραφων τηι δυναμει, αλλα νικων τηι
πιστει. Αυτη γαρ εστιν φωνη του δεσποτου λεγοντος· «Ἡ βασιλεια των ουρανων
βιαζεται και βιασται αρπαζουσιν αυτην».
5 Ἐπι σταυρου δυο ληισται, εικων Ἰουδαιων τε και Ἑλληνων, των ενασεβειαι
τα πρωτα οδευσαντων και μετα ταυτα την αληθειαν επεγνωκοτων. Εικων Ἰουδαιων
ο ληιστης ο μεχρι τελους ληιστης· εως του σταυρου, συνεδραμον αλληλοις την οδον
της πονηριας και ο σταυρος εμερισεν τας οδους· απο γαρ του σταυρου μεριζονται οι
δυο, οδος απολειας τοις απιστουσι και οδος σωτηριας τοις πιστευουσιν. Ἐκει εμαθεν
ο ληιστης την διαφοραν των οδων «οτι γινωσκει Κυριος οδον δικαιων και οδος
ασεβων απολειται». 6 Και βλεπε του Θεου την διακρισιαν ινα ειπηις και συ μετα του
προφητου· «∆ικαιος ει Κυριε, και ευθεις αι κρισεις σου». ∆ια μιαν αμαρτιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εξοριζεται Ἀδαμ του παραδεισου, δια μιαν φωνην πιστεως ο ληιστης συζεται· μια
εκεινον αμαρτια εκβαλλει της τρυφης, μια τουτον δικαιοσυνη εισοικιζει εις την
τρυφην. Εισηλθεν ο ληιστης εις τον παραδεισον. Ὢ του θαυματος. ουτε τωι Ἀβρααμ
εδοθη επαγγελια παραδεισου δια φωνης· κληρονομει γαρ δια πιστεως αλλ'
επαγγελιαν παραδεισου ουδε γαρ προ του ληιστου ελαβεν.
7 Ἐνταυθα προσεχε ακριβως και την παλαιαν ερευνησας γραφην πασαν και
την νεαν· ευρησεις οτι ουδεις φαινεται των δικαιων προ του ληιστου δια φωνης την
επαγγελιαν δεξαμενος, ουκ Ἀβρααμ, ου Μωυσης, ουχ οι προφηται, ουκ αποστολοι,
αλλα προ παντων ο ληιστης ακουει· «Ἀμην αμην λεγω σοι, σημερον μετ' εμου εσηι εν
τωι παραδεισωι». Ἐκαλεσεν ο Θεος τον Ἀβρααμ λεγων· «Ἔξελθε εκ της γης σου και εκ
της συγγενειας σου και εκ του οικου του πατρος σου» και ουκ ειπεν· ινα
κληρονομησηις παραδεισον, αλλα «δευρο εις γην ην αν σοι δειξω». Μωυσηι τον
νομον δεδωκεν ο Θεος και καρπον εντολων επαγγελλεται τα επι γης αγαθα· «Ἐαν
φυλαξηις τον νομον Κυριου του Θεου σου». Ουδαμου επαγγελια παραδεισου προ του
ληιστου.
8 Ἀναγκαιον δε ζητησαι τινος ενεκεν τουτωι προ των αλλων και προ
τοιουτων αξιοπιστων ανδρων επηγγειλατο. Ἐπιστευσεν μεν Θεωι ο Ἀβρααμ, αλλ'
επιστευσεν ουκ εν τοιαυτηι υβρει αυτωι φανεντι, επιστευσεν απ' ουρανου
φθεγγομενωι, επιστευσεν αυτωι δι' αγγελων αγιων τον λογον εκπεμποντι και απο της
οικειας αυθεντιας την εντολην προσφεροντι. Ἐπιστευσεν και Ἠσαΐας, αλλ' ιδων
αυτον εν δοξηι· επιστευσεν και Ἰεζεκιηλ, αλλα θεασαμενος αυτον επι των χερουβιμ·
επιστευσαν και οι προφηται, αλλα διαφορως εκαστος εν δοξηι τον εαυτου δεσποτην
ειδεν, ως ιδειν δυνατον ην ανθρωπου φυσιν. Ἐπιστευσεν Μωυσης αλλ' επιστευσεν
Θεωι λαλουντι εκ μεσου του πυρος και του γνοφου και των σαλπιγγων και των
βροντων· ικανα ην ταυτα και τον απιστον νευρωσαι.
9 Ταυτα δε λεγω ου τους προφητας εξουθενων αλλ' υπερ του λαβοντος τον
παραδεισον απολογουμενος. Αυτος δε βλεπει σωτηρα ουκ επι θρονου βασιλικου, ουκ
εν ουρανοις φθεγγομενον, ου δι' αγγελου διαταττομενον· ειδεν εν υβρει και
προσκυνει εν δοξηι· ειδεν επι σταυρου και παρακαλει ως εν ουρανωι καθημενον.
Βλεπει αυτον κατακρινομενον και βασιλεα καλει τον εσταυρωμενον και φησι·
«Μνησθητι μου οταν ελθηι εν τηι βασιλειαι σου».
10 Ἐσταυρωμενον βλεπεις και βασιλεα καλεις τον εν δοξηι κατακρισεως; Μη
γαρ νομον ανεγνως ο τηι ανομιαι σχολασας, μη προφητας ανεγνως ο φονοις
εσχολακως, μη ανεγνως τον θειον νομον την μαχαιραν ακονων. Ποθεν επαιδευθης
περι Χριστου τοιαυτα φιλοσοφειν; Ἰουδαιοι σταυρωσιν, οι τον νομον ειδοτες, συ ο
τουτου απειρος Θεον λεγεις τον κατακριτον, προσκυνεις τον εσταυρωμενον. Τινας
εισηγαγεν εις την δοξαν της βασιλειας. Ειπομεν υπερ του τολμησαντος δια των
πραγματων· ου γαρ την εξω ηθοποιΐαν μιμουμεθα και προσωποποιΐαν αλλ' εξ αυτων
των πραγματων τας αφορμας δανειζομεθα των υποθεσεων. Τις επαιδευσεν σε
τοιαυτα υπερ αυτου λεγειν; Νομος μεν, φησιν, ουκ επαιδευσεν, ο δε ηλιος κρυβεις
εδιδαξεν. Ειδον αυτον φριξαντα την υβριν του σταυρου, ειδον και την γην
σχισθεισαν και μη φερουσαν τους χριστοφονους θηρας· ειδον και τας πετρας
σχισθεισας. Πετραι εσχισθησαν, η δε καρδια η αγνωμων ου διαλυεται· εσχισθησαν αι
πετραι, ερραγη και το καταπετασμα του ναου εις δυο.
11 Τι εστιν το καταπετασμα; οιον εαν ειπωμεν ημεις βηλον· δει γαρ ταυτηι τηι
συνηθηι χρησασθαι φωνηι εξ ης παντες καταλαμβανουσιν τι καταπετασμα ην, ουκ
επειδη δυσκολον ερμηνευω αλλ' επι πολλοις ακαταληπτον. Καταπετασμα πορφυρας
και κοκκινου και βυσσου και 5ι5ακινθου κατεσκευασμενον υφος. Ὅτε ουν ο σταυρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επειγνυτο, λεγει, το καταπετασμα εσχισθη απο ανωθεν εως κατω· αι πετραι
εσχισθησαν, η γη εσαλευθη, οι ταφοι ηνεωχθησαν.
12 Σχιζεται το αμφιθυρον επειδη βασιλεως ουκ οντος και αρχοντος εν οικειαι,
παντως το καταπετασμα μηνυει την εξουσιαν. Μετα δε την υβριν του υψιστου Θεου,
ο Θεος ο ενοικων εν τωι ναωι και το Πνευμα το αγιον εξηλθεν του ναου καταλιπων
τον οικον ερημον· «Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος». Ἐξελθοντος του
βασιλεως της δοξης ερραγη τα συμβολα της βασιλειας· ερραγησαν οι ταφοι· ουδεπω
κατηλθεν εις ᾅδου διορθωσαμενος τα πραγματα και ουκ ηνεγκεν η γη του δεσποτου
την παρουσιαν· ερραγησαν οι ποταμοι μη ενεγκοντες τον ανωθεν προς αυτους
κατελθοντα, ερραγησαν οι ταφοι και ανεδωκαν ανθρωπους και εισηλθον εις την
πολιν την αγιαν ινα αποφασιστον καταλιπωσιν την δικην.
13 Ταυτα εγενετο επι του σταυρου και Ἰουδαιοι εχλευαζον λεγοντες· «Ει υιος
ει του Θεου καταβηθι απο του σταυρου και πιστευσομεν σοι». Ἐννοησον την φωνην
των τεκνων του διαβολου πως μιμουνται την φωνην ταυτην την πατρικην. Ὁ
διαβολος λεγει τωι σωτηρι εις το πτερυγιον του ναου· «Ει υιος ει του Θεου, βαλε
σεαυτον κατω». Ὁμοιως και οι Ἰουδαιοι· «Ει υιος ει του Θεου, καταβηθι απο του
σταυρου και πιστευσομεν σοι».
14 Συσταυρουσι δε αυτωι και ληιστας, ου ληιστας μισουντες, ληιστων γαρ ησαν
κοινωνοι, αλλα τηι κοινωνιαι των ληιστων τον δεσποτην υβριζοντες και ινα ιδωσιν οι
παροντες οτι δι' εγκλημα κακιας κρινεται· «Μετα ληιστων, φησιν, σταυρωσωμεν τον
ομοια ληιστων δρασαντα». Ἀλλ' ουκ εσιωπησεν Ἡσαιας την δραματουργιαν, αλλα το
ανισον του παθους θεασαμενος επι του δικαιου και των αδικων ελεγεν· «Ὑπερ των
αμαρτησαντων του λαου ηλθεν εις θανατον και εν τοις ανομοις ελογισθη» τουτεστιν
ληισταις. Ου γαρ ληιστας εμισουν Ἰουδαιοι, αλλ' ηθελησαν τηι κοινωνιαι των ληιστων
υβρισαι το παθος του Χριστου.
15 Ὅτι δε ου ληιστας εμισουν, λεγει αυτοις ο Πιλατος· «Τινα υμιν απολυσω,
τον Ἰησουν η Βαραββαν τον ληιστην, ος δια φονον, φησιν, ην βεβλημενος εν τηι
φυλακηι». Οι δε φασιν· «Ἀπολυσον ημιν τον Βαραββαν». Οι ληισται τον ληιστην
εζητησαντο και τον Κυριον τωι σταυρωι παρεδωκαν, ου βιαι νικησαντες αλλα τηι
οικονομιαι παραδοσαντες. Λεγει αυτοις ο Πιλατος· «Τον βασιλεα υμων σταυρωσω;»
Οι δε φασιν· «Ουκ εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα». Ἠρνησαντο την του Θεου
βασιλειαν και παρεδωθησαν τηι Ῥωμαιων βασιλειαι· επειδη ο ειχον εγνωησαν ο
ηιτησαντο ελαβον.
16 Προσηνεγκαν επι του σταυρου και ακανθας, προσηνεγκαν και χολην και
προιδων ταυτα Μωυσης εβοα. «Γενεα σχολια και διεστραμμενη, ταυτα Κυριωι
ανταποδιδοτε· τωι δεδωκοτι το μαννα εν τηι ερημωι, τουτωι χολην προσαγεις;» Καλως
ουν και Ἡσαΐας λεγει· «Ἔμεινα του ποιησαι σταφυλην, εποιησεν δε ακανθας». Τωι
ανθησαντι σοι τα αγαθα τουτωι στεφανον εξ ακανθων προσαγεις. Ὁ Πιλατος
φειδεται και οι Ἰουδαιοι· «Το αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων».
17 Ειπωμεν και ημεις την αυτην φωνην, μη απο της αυτης γνωμης· «Το αιμα
Χριστου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων», εκεινοις εις κατακρισιν ημιν εις
δικαιοσυνην. Ου γαρ εστι το αιμα Χριστου χειρον της Βαβυλωνιας καμινου· η
καμινος Βαβυλωνος ετιμησε τους αγιους και αναλωσεν τους Χαλδαιους. Το αιμα το
τιμιον οιδεν απολεσαι μεν τους απιστους, σωσαι δε τους πιστευοντας. 18 Πρεπει τωι
σταυρωι το φως. Ουτος γαρ μονος διελυσε το σκοτος των δαιμονων. Ει μη σταυρος,
δαιμονας αν προσεκυνουμεν. Σταυρος καθηλε την πλανην, σταυρος ηνθησεν την
αγιωσυνην, σταυρος ηνεγκεν ακτινα δικαιοσυνης. Παντα ημιν απο σταυρου, ημεις δε
του Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος αμα τωι Πατρι και τωι παναγιωι Πνευματι, νυν
και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


