Ad viduam juniorem
ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΝΕΩΤΕΡΑΝ ΧΗΡΕΥΣΑΣΑΝ
Ὅτι μεν χαλεπην ελαβες την πληγην και εν καιριωι το πεμφθεν και ανωθεν
εδεξω βελος, απαντες αν σοι συνομολογησαιεν και ουδε των σφοδρα
φιλοσοφουντων ουδεις αντερει· επειδη δε τους πληττομενους ουκ εις πενθος και
δακρυα τον απαντα χρονον αναλισκειν δει, αλλα και της θεραπειας των τραυματων
πολλην ποιεισθαι την προνοιαν, ωστε μη παροφθεντα μειζονα τοις δακρυσι
παρασχειν την πληγην και της οδυνης σφοδροτεραν την φλογα εργασασθαι, καλον
και της δια των λογων ανασχεσθαι παρακλησεως και τους κρουνους μικρον
ανασχουσαν των δακρυων χρονον γουν βραχυν και τοις παραμυθεισθαι σε
επιχειρουσι παρασχειν σεαυτην. ∆ια γαρ τοι τουτο και ημεις ου παρ' αυτην του
πενθους την ακμην, ουδ' αμα τωι κατενεχθηναι τον σκηπτον ηνωχλησαμεν· αλλ'
αναμειναντες τον εν μεσωι τουτονι χρονον και συγχωρησαντες εμπλησθηναι σε των
οδυρμων, οτε λοιπον και διαβλεψαι μικρον απο της αχλυος εκεινης και τας ακοας
παρανοιξαι δεδυνησαι τοις πειρωμενοις, τοτε και αυτοι μετα τους των θεραπαινιδων
λογους και τα παρ' εαυτων προστεθεικαμεν. Ἔτι μεν γαρ του χειμωνος οντος
σφοδρου και πολλου του πενθους πνεοντος, ο παρακαλων αποσχεσθαι της λυπης
πλεον αν παρωξυνε προς τας οιμωγας και το μισηθηναι κερδανας μονον υλην αν
πολλην τοις τοιουτοις λογοις παρεσχε τωι πυρι μετα του και εχθρου και ανοητου
δοξαν λαβειν· επειδη δε λοιπον ηρξατο ληγειν η ζαλη και το των κυματων αγριον
κατεστορεσεν ο Θεος, ευκολως του λογου τα ιστια αναπετασομεν. Ἐν συμμετρωι μεν
γαρ χειμωνι δυνησεται ισως η τεχνη ποιησαι το εαυτης· οταν δε αμαχος ηι των
πνευματων η προσβολη, της εμπειριας οφελος ουδεν. ∆ια ταυτα παντα τον
εμπροσθεν χρονον σιγησαντες μολις και νυν επεχειρησαμεν ρηξαι φωνην, επειδη
παρα του θειου ηκουσαμεν του σου οτι λοιπον χρη θαρρειν· και γαρ και των
θεραπαινιδων τας εν τιμηι κατατολμαν υπερ τουτων μακρους αποτεινειν λογους, τας
τε εξωθεν γυναικας, και τας γενει προσηκουσας και τας αλλως πως επιτηδειως
εχουσας.
Ὅτι δε τους παρ' εκεινων δεχομενη λογους ουκ ατιμασεις τους παρ' ημων,
αλλα και ησυχιαν και αταραξιαν παρεξεις αυτοις κατα δυναμιν, σφοδρα θαρρουμεν
και πεπιστευκαμεν. Και αλλως μεν ουν το γυναικειον γενος επιρρεπεστερον πως εστι
προς συμπαθειαν· οταν δε και νεοτης προσηι, και χηρεια αωρος και πραγματων
απειρια, και φροντιδων οχλος πολυς, και το εν τρυφηι και ευθυμιαι και πλουτωι τον
εμπροσθεν απαντα τετραφθαι χρονον, πολλαπλασιονα γινεται τα δεινα, καν η τουτο
παθουσα μη της ανωθεν τυχηι ροπης, και ο τυχων αυτην λογισμος καταλυσαι
δυνησεται, οπερ πρωτον και μεγιστον της πολλης περι σε του Θεου κηδεμονιας
τιθεμαι ειναι τεκμηριον. Το γαρ τοσουτων συνδραμοντων εξαιφνης κακων μη
αποπνιγηναι τηι λυπηι μηδε των κατα φυσιν εκστηναι φρενων ουκ ανθρωπινης τινος
βοηθειας ην, αλλα της παντα δυναμενης χειρος, της συνεσεως ης ουκ εστιν αριθμος,
της φρονησεως ης ουκ εστιν εξευρεσις, του Πατρος των οικτιρμων και Θεου πασης
παρακλησεως. «Αυτος γαρ πεπαικεν ημας, φησι, και ιασεται ημας· παταξει και
μοτωσει ημας και υγιασει ημας.» Ἕως μεν γαρ σοι συνην ο μακαριος εκεινος ανηρ,
απελαυες μεν τιμης και φροντιδος και σπουδης, απελαυες δε οια παρα ανθρωπου
απολαυειν εικος ην· επειδη δε εκεινον ελαβε προς εαυτον ο Θεος, αντ' εκεινου σοι
γεγονεν αυτος. Και ουκ εμος ουτος ο λογος, αλλα του μακαριου προφητου ∆αυΐδ·
φησι γαρ· «Ὀρφανον και χηραν αναληψεται.» Και παλιν αυτον πατερα καλει των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ορφανων και κριτην των χηρων· και πολλην υπερ τουτου του γενους πολλαχου
ποιουμενον αυτον οψει την σπουδην.
Ἵνα δε μη συνεχως τουτο λεγομενον το ονομα στρεφηι σου την ψυχην και
συγχεηι τον λογισμον εν αυτωι της ηλικιας τωι ανθει επελθον, υπερ τουτου
διαλεχθηναι βουλομαι πρωτον και δειξαι οτι ου συμφορας, αλλα τιμης εστιν ονομα,
το της χηρειας ονομα, και τιμης της μεγιστης. Μη γαρ μοι την των πολλων δοξαν
την πεπλανημενην εις μαρτυριαν αγαγηις, αλλα του μακαριου Παυλου, μαλλον δε
του Χριστου την νομοθεσιαν. α γαρ εκεινος εφθεγγετο, ταυτα ο Χριστος ελαλει δι'
αυτου, καθως και αυτος ελεγεν· «Ει δοκιμην ζητειτε του εν εμοι λαλουντος
Χριστου;» Τι ουν φησι; «Χηρα καταλεγεσθω μη ελαττον ετων εξηκοντα γεγονυια»·
και παλιν· «Νεωτερας δε χηρας παραιτου»· δι' αμφοτερων του πραγματος ημιν το
μεγεθος παραστησαι βουλομενος. Και περι μεν επισκοπων διαταττομενος ουδαμου
τιθησιν ετων αριθμον, ενταυθα δε πολλην ποιειται την ακριβειαν. Τι δηποτε; Ουχ οτι
η χηρεια μειζων ιερωσυνης εστιν, αλλ' οτι μειζονα αυται πονον εκεινων εχουσι,
πραγματων αυτας πολλων πολλαχοθεν περιρρεοντων δημοσιων και ιδιωτικων.
Καθαπερ γαρ πολις ατειχιστος εις μεσον απασι τοις βουλομενοις αρπαζειν προκειται,
ουτω και κορη χηρειαι συζωσα πολλους εχει πανταχοθεν τους επιβουλευοντας, ου
τους των χρηματων αυτης εφιεμενους μονον, αλλα και τους την σωφροσυνην αυτης
διαφθειραι σπευδοντας. Και ου ταυτας μονον, αλλα και ετερας προς το πεσειν αυτην
αφορμας προσγινομενας ευρησομεν. Και γαρ οικεται καταφρονουντες, και πραγματα
αμελουμενα, και το μηκετι εν τηι προτεραι ειναι τιμηι, και το τας ομηλικας ευ
πραττουσας οραν, πολλακις δε και το τρυφης επιθυμειν, δευτεροις αυτας επεισεν
ομιλησαι γαμοις. Εισι δε αι νομωι μεν γαμου ουκ εθελουσι συγγενεσθαι τοις ανδρασι,
λαθρα δε και μετα του κρυπτεσθαι. Τουτο δε ποιουσιν ινα τα εγκωμια της χηρειας
καρπωσωνται· ουτως ουκ επονειδιστον, αλλα θαυμαστον και τιμης αξιον το πραγμα
παρα ανθρωποις ειναι δοκει, ου παρ' ημιν μονον τοις πιστοις αλλα και τοις απιστοις
αυτοις. Και γαρ εγω ποτε νεος ετι ων, τον σοφιστην τον εμον–παντων δε ανδρων
δεισιδαιμονεστερος εκεινος ην–οιδα επι πολλων την μητερα την εμην θαυμαζοντα.
Των γαρ παρακαθημενων αυτωι πυνθανομενος, οια ειωθε, τινος ειην εγω, και τινος
ειποντος οτι χηρας γυναικος, εμανθανε παρ' εμου την τε ηλικιαν της μητρος και της
χηρειας τον χρονον. Ὡς δε ειπον, οτι ετων τεσσαρακοντα γεγονυια εικοσιν εχει
λοιπον εξ ου τον πατερα απεβαλε τον εμον, εξεπλαγη και ανεβοησε μεγα, και προς
τους παροντας ιδων· «Βαβαι, εφη, οιαι παρα Χριστιανοις γυναικες εισι.» Τοσουτου
ου παρ' ημιν μονον αλλα και παρα τοις εξωθεν το πραγμα απολαυει του θαυματος
και επαινου. Ἅπερ απαντα συνιδων ο μακαριος Παυλος ελεγε· «Χηρα καταλεγεσθω
μη ελαττον ετων εξηκοντα γεγονυια.» Και ουδε μετα την τοσαυτην των χρονων
μαρτυριαν αφιησιν αυτην εις τον αγιον τουτον ταγηναι χορον, αλλα και ετερα
προστιθησι λεγων· «Ἐν εργοις αγαθοις μαρτυρουμενη, ει ετεκνοτροφησεν, ει
εξενοδοχησεν, ει αγιων ποδας ενιψεν, ει θλιβομενοις επηρκεσεν, ει παντι εργωι
αγαθωι επηκολουθησε.» Βαβαι της δοκιμασιας και της βασανου, οσην παρα της χηρας
απαιτει την αρετην και πως ακριβολογειται. Ουκ αν τουτο ποιησας ει μη πραγμα
τιμιον και σεμνον εμελλεν εμπιστευειν αυτηι. Και· «Νεωτερας δε, φησι, χηρας
παραιτου.» Ειτα και την αιτιαν προστιθησιν· «Ὅταν γαρ καταστρηνιασωσι του
Χριστου, γαμειν θελουσι.» ∆ια τουτου γαρ ημιν του ρηματος αινιττεται, οτι αι τους
ανδρας αποβαλουσαι αντ' εκεινων αρμοττονται τωι Χριστωι.
Ειτα δεικνυς την αρμονιαν ταυτην πραον ουσαν και επιεικη, τουτο τιθησιν
ειπων· «Ὅταν γαρ καταστρηνιασωσι του Χριστου, γαμειν θελουσι», καθαπερ τινος
ανδρος επιεικους και ου μετ' εξουσιας αυταις κεχρημενου, αλλ' εωντος εν ελευθεριαι
ζην. Και ουδε μεχρι τουτων τον λογον εστησεν, αλλα και ετερωθι παλιν πολλην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

υπερ αυτης την φροντιδα πεποιηται λεγων· «Ἡ δε σπαταλωσα ζωσα τεθνηκεν· η δε
οντως χηρα και μεμονωμενη ηλπισεν επι τον Θεον, και προσμενει ταις δεησεσι και
ταις προσευχαις ημερας και νυκτος.» Και Κορινθιοις επιστελλων φησι·
«Μακαριωτερα δ' εστιν εαν ουτως μεινηι.» Ειδες οσα της χηρειας τα εγκωμια, και
ταυτα εν τηι Καινηι, οτε και το της παρθενιας διελαμψε καλον; αλλ' ομως ουδε τοτε
τας μαρμαρυγας αυτης αποκρυψαι ισχυσεν η ταυτης φαιδροτης, αλλα διαλαμπει και
ουτως την οικειαν εχουσα αρετην. Ὅταν ουν μνημονευωμεν μεταξυ χηρειας, μη
καταπεσηις, μηδε ονειδος το πραγμα νομιζε· ει γαρ τουτο επονειδιστον, πολλωι
μαλλον η παρθενια. Ἀλλ' ουκ εστιν, ουκ εστι, μη γενοιτο. Ὅπου γαρ τας ετι
περιοντων απεχομενας των ανδρων θαυμαζομεν απαντες και αποδεχομεθα, τας και
απελθοντων αυτων την αυτην περι αυτους επιδεικνυμενας ευνοιαν, πως ουκ
εκπληττεσθαι δει και επαινειν; Ἕως μεν ουν, οπερ εφην, συνης τωι μακαριωι
Θηρασιωι, και τιμης και προνοιας απελαυες οιας παρα ανθρωπου χρηστου απολαυειν
εικος· νυν δε εις την εκεινου ταξιν εχεις τον απαντων ∆εσποτην Θεον, ος και παλαι
σου προεστως μειζονως και μετα πλειονος τουτο ποιησει της σπουδης νυν· και της
πολλης αυτου προνοιας ου μικρον, ωσπερ εφθην ειπων, τεκμηριον εδειξεν ημιν ηδη,
εν τοσαυτηι καμινωι φροντιδων και λυπης υγιη και ανεπαφον σε διαφυλαξας και
μηδεν αφεις των αβουλητων παθειν. Ὁ δε εν τοσουτωι σαλωι μη συγχωρησας
γενεσθαι ναυαγιον, πολλωι μαλλον εν γαληνηι διατηρησει την σην ψυχην και
κουφην ποιησει την χηρειαν και τα εκ ταυτης δοκουντα ειναι δεινα. Ει δε σε το της
χηρειας ονομα ου θορυβει, αλλα το ανδρα τοιουτον αποβαλειν, συνομολογω σοι
καγω πανταχου γης ολιγους γεγενησθαι τοιουτους εν ανδρασι βιωτικοις
φιλοστοργους, επιεικεις, ταπεινους, απλαστους, συνετους, ευλαβεις. Ἀλλ' ει μεν
διελυετο παντελως και εις το μηδεν εληγεν, εδει θορυβεισθαι και αλγειν· ει δε εις
τον ευδιον κατεπλευσε λιμενα και προς τον οντως αυτου βασιλεα αποδεδημηκεν, ου
πενθειν υπερ τουτων, αλλα και χαιρειν δει. Ου γαρ θανατος ο θανατος ουτος, αλλ'
αποδημια και μεταστασις τις απο των χειρονων επι τα βελτιω, απο της γης προς τον
ουρανον, απο των ανθρωπων προς αγγελους και αρχαγγελους και τον των αγγελων
και αρχαγγελων ∆εσποτην. Ἐνταυθα μεν γαρ επι της γης στρατευομενον βασιλει και
κινδυνους ην προσδοκαν και πολλας παρα των φθονουντων τας επιβουλας· οσωι γαρ
αυτωι τα της ευδοκιμησεως ηυξανε, τοσουτωι και τα παρα των εχθρων επλεοναζεν·
εκει δε απελθοντα ουκ εστιν υποπτευσαι τουτων ουδεν. Ὥστε οσωιπερ αν πενθηις οτι
χρηστον οντα και εναρετον ελαβεν ο Θεος, τοσουτωι χαιρειν δει οτι μετα πολλης της
ασφαλειας και της δοξης αποδεδημηκε, και της εν τωι παροντι κινδυνωι ταραχης
απαλλαγεις εστιν εν ειρηνηι και ησυχιαι πολληι. Πως γαρ ουκ ατοπον τον μεν ουρανον
πολλωι βελτιω της γης ειναι ομολογειν, τους δε απο ταυτης εκει μετασταντας
πενθειν; Ει μεν γαρ των αισχρως βεβιωκοτων και παρα το τωι θεωι δοκουν ο
μακαριος εκεινος ην, εδει κοπτεσθαι και θρηνειν, ουκ απελθοντα μονον, αλλα και
ζωντα εκεινον· επειδη δε των αυτωι φιλων και ουτος εις ετυγχανεν ων, ου ζωντι
μονον, αλλα και κοιμηθεντι συνηδεσθαι χρη. Του μακαριου Παυλου παντως ηκουσας
λεγοντος· «Το αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι πολλωι μαλλον κρεισσον.» Ἀλλα
ρηματων ισως ποθεις ακουσαι των εκεινου και φιλιας απολαυσαι της προς αυτον,
και συνηθειαν επιζητεις και δοξαν την δι' αυτον και λαμπροτητα και τιμην και
ασφαλειαν, και ταυτα σε παντα φρουδα γενομενα θορυβει και σκοτοι.
Την μεν ουν φιλιαν την προς εκεινον εξεστι σοι φυλαττειν και νυν ομοιως
ωσπερ και προτερον. Τοιαυτη γαρ η της αγαπης δυναμις· ου τους παροντας μονον
και πλησιον οντας ημων και ορωμενους, αλλα και τους μακραν αφεστωτας
περιλαμβανει και συγκολλαι και συνδει· και ουτε χρονων πληθος, ουτε οδων
διαστημα, ουτε αλλο των τοιουτων ουδεν ψυχης φιλιαν διακοψαι δυναιτ' αν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

διατεμειν. Ει δε και προσωπον αυτον βουλει προς προσωπον ιδειν –τουτο γαρ οιδα
οτι μαλιστα ποθεις–, διαφυλαξον αυτωι την ευνην ανεπαφον ανδρος ετερου και βιον
επιδειξασθαι σπουδασον ισον εκεινωι, και παντως εις τον αυτον απελευσηι χωρον
αυτωι, ου πεντε ετη καθαπερ ενθαδε, ουδε εικοσι και εκατον, ουδε χιλια και δις
τοσαυτα, ουδε μυρια και πολλακις τοσαυτα, αλλα τους απειρους και ατελευτητους
αιωνας αυτωι συνοικησουσα. Τους γαρ της αναπαυσεως τοπους εκεινης ουχ αι
συγγενειαι αι σωματικαι, αλλ' η των βιων ισοτης κληρονομειν πεφυκεν. Ει γαρ τον
Λαζαρον αγνωτα οντα τωι Ἀβρααμ εις τους αυτους αυτωι κολπους ηγαγε, και
πολλους απο ανατολων και δυσμων μετ' εκεινου ανακλιθηναι παρασκευαζει το της
πολιτειας απαραλλακτον, και σε μετα του καλου Θηρασιου ο της ανεσεως εκδεξεται
τοπος, αν εκεινωι τον βιον θεληις επιδειξασθαι τον αυτον· τοτε αυτον ουκ εν τουτωι
τωι καλλει του σωματος, οπερ εχων απηλθεν, αποληψηι παλιν, αλλ' εν ετεραι τινι
μαρμαρυγηι και φαιδροτητι μαλλον των ηλιακων ακτινων απολαμπουσηι. Τουτο γαρ
το σωμα, καν εν υψει τρεχηι πολλωι, φθαρτον ομως εστι· τα δε σωματα των
ευηρεστηκοτων τωι Θεωι τοσαυτην ενδυσεται δοξαν, οσην ουδε ιδειν ενι τουτοις τοις
οφθαλμοις. Και τουτων ημιν σημεια τινα και ιχνη αμυδρα και εν τηι Παλαιαι και εν τηι
Καινηι δοθηναι παρεσκευασεν ο Θεος. Ἐκει μεν γαρ το προσωπον του Μωυσεως
τοσαυτηι κατελαμπετο δοξηι τοτε, ως απροσιτον ειναι τοις των Ἰσραηλιτων
οφθαλμοις· εν δε τηι Καινηι τουτου πολλωι πλεον εξελαμψε το του Χριστου. Ειπε γαρ
μοι, ει βασιλεα τις αυτον επηγγελλετο πασης ποιησαι της γης, ειτα ετων εικοσι
χρονον αποστηναι σε εκελευσεν υπερ τουτου, και μετα ταυτα σοι μετα του
διαδηματος και της αλουργιδος αποδωσειν αυτον επηγγελλετο και παλιν εις την
αυτην ταξειν εκεινωι τιμην, αν τον χωρισμον πραως ενεγκηις και μετα σωφροσυνης
της προσηκουσης; αρα ουκ αν ησμενισας τωι δωρωι και πραγμα ευχης αξιον ειναι
ενομισας; Τουτο τοινυν ανασχου και νυν, ουχ υπερ βασιλειας της εν τηι γηι, αλλ' υπερ
της εν τοις ουρανοις, ουχ ινα ιματιον χρυσουν φορουντα απολαβηις αλλ' ινα
αφθαρσιαν και αθανασιαν και δοξαν, οσην τους εν ουρανοις διαγοντας εχειν εικος.
Ει δε σφοδρα αφορητως εχεις προς το του χρονου μακρον, εικος αυτον και δι'
ονειρατων επιστηναι σοι ποτε, και διαλεγεσθαι τα εν συνηθειαι, και δειξειν οψιν την
ποθουμενην· τουτο σοι αντι των επιστολων εστω παραμυθιον, μαλλον δε τουτο και
επιστολων τρανοτερον. Ἐκει μεν γαρ γραμματα μονον εστιν ιδειν, ενταυθα δε και
τυπον οψεως και γελωτα προσηνη και σχημα και βαδισιν, και ηχης ακουσαι, και
φωνην επιγνωναι την φιλτατην. Ἐπειδη δε και υπερ ασφαλειας θρηνεις, ην δι'
εκεινον παλαι εκεκτησο, ισως δε και δια το μειζους εμφαινειν ελπιδας
ευδοκιμησεως–και γαρ ηκουον ευθεως επι τον των υπαρχων θρονον ηξειν αυτον, ο
μαλιστα παντων, οιμαι, συστρεφει σου την ψυχην και συγχει–, εννοησον τους επι
μειζονος αξιωματος οντας εκεινου και τον βιον σφοδρα ελεεινως καταστρεψαντας.
Ἀναμνησω δε σε· Θεοδωρον ισως ακουεις τον απο Σικελιας· και γαρ των
σφοδρα επισημων ετυγχανεν ων· ουτος και καλλει και μεγεθει σωματος και
παρρησιαι τηι προς τον βασιλεα παντων κρατων, και δυναμενος οσα των ενδον
στρεφομενων ουδεις, ουκ ηνεγκε την ευπραγιαν πραως εκεινην, αλλ' επιβουλευσας
βασιλει και αλους αυτος μεν απετμηθη σφοδρα ελεεινως, η δε τουτου γυνη, και
ανατροφης και γενους και των αλλων απαντων ουδεν ελαττον εχουσα της
ευγενειας της σης, παντων αφνω γυμνωθεισα των αυτης και της ελευθεριας
εκπεσουσα ταις ταμιακαις εριθοις εγκατελεγετο, και πασης θεραπαινιδος
οικτροτερον ζην ηναγκαζετο βιον, τοσουτον εχουσα των αλλων πλεον, οσον δια την
υπερβολην της συμφορας εδακρυετο παρα των ορωντων απαντων αυτην. Λεγεται δε
και Ἀρτεμισια ανδρος σφοδρα ευδοκιμου γενομενη γυνη, επειδη κακεινος
τυραννιδος επεθυμησεν, ουτως εις ταυτην την πενιαν ελθειν και την πηρωσιν. Το τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

γαρ μεγεθος της αθυμιας, το τε πληθος των δακρυων εσβεσεν αυτηι τους οφθαλμους·
και νυν των χειραγωγησοντων δειται και προς τας ετερων αξοντων θυρας, ινα της
αναγκαιας ουτως ευπορειν εχηι τροφης. Και πολλας αν ετερας ειχον οικιας ειπειν
ουτω κατενεχθεισας, ει μη την τε ευλαβειαν και την συνεσιν της σης ηπισταμην
ψυχης, ουκ εκ των αλλοτριων κακων της οικειας συμφορας παραμυθιαν
βουλομενην ευρειν. Και τουτων δε ων εμνησθην δι' ουδεν ετερον εμνησθην νυν,
αλλ' ινα μαθηις οτι τα ανθρωπινα ουδεν εστι πραγματα, αλλ' αληθως, ως ο προφητης
φησι· «Πασα δοξα ανθρωπου ως ανθος χορτου.» Ὅσωι γαρ αν επαρθηι και λαμψηι,
τοσουτωι μειζονα την πτωσιν εργαζεται, ου τα των αρχομενων μονον, αλλα και τα
των βασιλευοντων αυτων. Ουδε γαρ αν ευροι τις οικιαν ιδιωτικην τοσουτων
εμπεπλησμενην συμφορων οσων τα βασιλεια γεμει των κακων. Και γαρ ορφανιαι
αωροι και χηρειαι και θανατοι βιαιοι και των εν ταις τραγωιδιαις παρανομωτεροι
πολλωι και πικροτεροι μαλιστα εις ταυτην κατασκηπτουσι την αρχην. Και ινα τα
παλαια αφωμεν, των βασιλευσαντων επι της γενεας της ημετερας, εννεα
γεγενημενων απαντων, δυο μονοι κοινωι θανατωι τον βιον κατελυσαν· των δε
αλλων ο μεν υπο τυραννου, ο δε εν πολεμωι, ο δε υπο των ενδον φυλαττοντων
αυτον επιβουλευθεις, ο δε υπ' αυτου του χειροτονησαντος, και την αλουργιδα
περιθεντος αυτωι. Αι δε τουτοις συνοικησασαι γυναικες, αι μεν, ως φασι, φαρμακοις
απεθανον, αι δε υπο της αθυμιας αυτης.
Των δε ετι περιουσων η μεν παιδα εχουσα ορφανον τρεμει και δεδοικε μη τις
αυτον των κρατουντων φοβωι των μελλοντων ανεληι. Ἡ δε μολις πολλων
δεηθεντων απο της υπεροριας επανηλθεν εις ην αυτην ο κρατων εξεβαλε προτερον.
Των δε τοις νυν βασιλευουσι συνοικουσων η μεν υπο των προτερων αναπνευσασα
συμφορων αναμεμιγμενην εχει πολλην τηι ηδονηι την οδυνην δια το σφοδρα ετι νεον
ειναι και απειρον τον κρατουντα και πολλους πολλαχοθεν εχειν τους
επιβουλευοντας· η δε αποτεθνηκε τωι δεει και των καταδικων αθλιωτερον ζηι δια το
τον ανδρα αυτης, εξ ου το διαδημα ανεδησατο μεχρι της σημερον, εν πολεμοις
διατριβειν και μαχαις και των συμφορων πλεον υπο της αισχυνης αναλισκεσθαι και
τοις παρα παντων ονειδεσιν. Ὃ γαρ μηδεποτε γεγονε, συνεβη νυν, και την αυτων
αφεντες οι βαρβαροι χωραν μυριους σταδιους της ημετερας και πολλακις τοσουτους
επεδραμον, και τας χωρας κατακαυσαντες, και τας πολεις ελοντες, ουκ εθελουσιν
υποστρεφειν οικαδε παλιν, αλλ' ωσπερ χορευοντες μαλλον η πολεμουντες ουτω
καταγελωσι τους ημετερους απαντας· και τινα των παρ' εκεινοις βασιλεων ειπειν
φασιν οτι της αναισχυντιας εκπληττοιτο τους ημετερους στρατιωτας, οι μαλλον
προβατων κατασφαττομενοι προσδοκωσιν ετι νικαν και ουκ εθελουσιν εκστηναι της
εαυτων πατριδος· αυτος μεν γαρ εφασκε και κορον ειληφεναι πολλακις κατακοπτων
αυτους.
Ποιαν ουν οιει και τον βασιλεα και την τουτου γυναικα ταυτα ακουουσαν τα
ρηματα εχειν ψυχην; Ἐπειδη δε εμνησθην του πολεμου τουτου, εσμος μοι πολυς
χηρων επεδραμεν, αι πολλαι μεν σφοδρα ελαμπον απο της των ανδρων τιμης, νυν δε
αθροως απασαι πενθηρη και μελαιναν περιθεμεναι στολην θρηνουσι τον απαντα
χρονον. Ουδε γαρ τουτο αυταις υπηρξεν οπερ τηι τιμιαι σου κεφαληι. Συ μεν γαρ, ω
θαυμασια, και κειμενον επι της κλινης ειδες τον καλον εκεινον, και εσχατης
ηκουσας φωνης, και τινα χρη πραξαι υπερ των πραγματων της οικιας εμαθες
επισκηπτοντος, και δια των διαθηκων απασαν τοις πλεονεκταις και συκοφανταις
αποτειχιζοντος εφοδον. Και ου τουτο μονον, αλλα και νεκρωι ετι κειμενωι πολλακις
επεπεσες, και κατεφιλησας οφθαλμους, και περιεχυθης, και εκωκυσας, και
προπεμφθεντα ειδες μετα πολλης της τιμης, και τα προς την ταφην παντα επραξας,
ως προσηκον ην, και προς τον ταφον πολλακις ερχομενη τον εκεινου παραμυθιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εχεις της οδυνης ου μικραν. Αυται δε τουτων απαντων εστερηνται εκπεμψασαι μεν
εις πολεμον απασαι τους αυτων, ως παλιν αυτους αποληψομεναι, αντι δε εκεινων
την πικραν της τελευτης αυτων αγγελιαν δεξαμεναι. Ουδε γαρ τα σωματα τις αυτων
κομιζων επανηλθεν αυταις, αλλα ρηματα μονον τον τροπον διηγουμενος της
τελευτης. Εισι δε αι ουδε ταυτης ηξιωθησαν της διηγησεως ουδε οπως κατεπεσον
μαθειν ηδυνηθησαν, εν πολλωι τωι πληθει της συμβολης καταχωσθεντων αυτων. Και
τι θαυμαστον ει των στρατηγων ουτως απεθανον οι πολλοι, οπου γε και αυτος ο
βασιλευς εις κωμην τινα απολειφθεις μετ' ολιγων στρατιωτων εξελθειν μεν και
αντιστηναι τοις επελθουσιν ουκ ετολμησε, μενων δε ενδον πυρ εξαψαντων εκεινων
συγκατεφλεχθη τοις ενδον απασιν ουκ ανδρασι μονον αλλα και ιπποις και τοιχοις
και δοκοις, και παντα μια γεγονε κονις; Και ταυτην οι μετα του βασιλεως
απελθοντες εις πολεμον αντι του βασιλεως επανηλθον τηι γυναικι φεροντες την
αγγελιαν. Ουδεν γαρ, ουδεν των εν τηι σκηνηι γινομενων και της των εαρινων
ανθεων ωρας τα του κοσμου λαμπρα διενηνοχε. Πρωτον μεν γαρ πριν η φανηναι
αφιπταται· επειτα δε καν μικρον αναμειναι ανασχηται χρονον, ευθεως ευφθαρτα
γινεται.
Τι γαρ της παρα των πολλων τιμης και δοξης ουδαμινεστερον; Τινα εχει τον
καρπον, ποιαν την ονησιν; Εις ποιον τελος χρησιμον απανται; Και ειθε τουτο μονον
ην το δεινον· νυνι δε προς τωι μηδεν εχειν απο τουτου κερδαινειν καλον, πολλα
λυπηρα και επιβλαβη φερειν αναγκαζεται συνεχως ο την χαλεπωτατην ταυτην
δεσποιναν εχων. ∆εσποινα γαρ εστι των εχοντων αυτην και οσωιπερ αν κολακευηται
παρα των δουλων, τοσουτωι πλεον αιρεται κατ' αυτων και σκληροτεροις αυτους
κατατεινει τοις επιταγμασι· τους δε διαπτυοντας αυτην και παρορωντας ουδε αυτη
λοιπον αμυνασθαι δυναιτ' αν· ουτω και τυραννου και θηριου παντος εστι
χαλεπωτερα. Ὁ μεν γαρ τυραννος και το θηριον τιθασσευονται δια θεραπειας
πολλακις, αυτη δε τοτε μαλιστα αγριαινει οταν αυτηι πειθωμεθα, καν ευρηι τον
ακουσομενον και εις παντα ειξοντα, ουδεν εστιν ο παραιτειται επιταξαι λοιπον. Ἔχει
δε και συμμαχον ετεραν ην ουκ αν τις αμαρτοι θυγατερα αυτης προσειπων. Ὅταν
γαρ και αυτη τραφεισα και αυξηθεισα καλως ριζωθηι παρ' ημιν, τοτε τικτει την
απονοιαν, πραγμα ουχ ηττον αυτης δυναμενον κατακρημνισαι την των εχοντων
ψυχην. Ταυτα ουν θρηνεις, ειπε μοι, οτι σε ο Θεος της ουτω χαλεπωτατης δουλειας
απηλλαξεν, οτι ταις λοιμικαις ταυταις νοσοις πασαν απετειχισεν εφοδον; Ζωντος
μεν γαρ σοι του ανδρος ουπω επαυσαντο συνεχως επιπηδωσαι τοις της ψυχης
λογισμοις, τελευτησαντος δε ουκ εχουσι ποθεν επιλαβωνται της διανοιας της σης.
Τουτο ουν κατορθωθηναι δει λοιπον, το μη θρηνειν αυτων την αναχωρησιν μηδε
την δεσποτειαν επιζητειν την πικραν. Ὅπου γαρ αν αυται πνευσωσι σφοδρον, παντα
εκ βαθρων ανετρεψαν και κατεσπασαν· και καθαπερ πολλαι των πορνευομενων
γυναικων, δυσειδεις ουσαι κατα φυσιν και ειδεχθεις, τοις επιτριμμασι και ταις
υπογραφαις απαλας ουσας ετι τας των νεων αναπτερουσι ψυχας, επειδαν δε υπο την
αρχην λαβωσι την εαυτων, παντος ανδραποδου τουτοις υβριστικωτερον κεχρηνται·
ουτω και ταυτα τα παθη η τε κενοδοξια και η απονοια παντος αγους μαλλον τας των
ανθρωπων μολυνουσι ψυχας. ∆ια τουτο και ο πλουτος τοις πολλοις εδοξεν ειναι
καλον· ταυτης γουν γυμνωθεις ουδε αυτος εσται λοιπον επεραστος. Οις γουν εξην
δια πενιας επιτυχειν της δοξης της παρα των πολλων, ουκ ετι ειλοντο πλουτειν,
αλλα πολυ διδομενον χρυσιον διεπτυσαν. Και τουτους ου παρ' εμου δεησηι μαθειν,
αλλ' ακριβεστερον ημων οιδας αυτη τον Ἐπαμεινωνδαν, τον Σωκρατην, τον
Ἀριστειδην, τον ∆ιογενην, τον Κρατητα, τον μηλοβοτον ανεντα την χωραν την
αυτου. Οι μεν γαρ αλλοι παρ' ων πλουτησαι ουκ ην, δια της πενιας ειδον την δοξαν
παραγινομενην αυτοις, και επι τουτο ηλθον ευθεως· ουτος δε και απερ ειχεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ερριψεν· ουτως απαντες ησαν εμμανεις προς την του χαλεπου τουτου κτησιν θηριου.
Μη δη δακρυωμεν οτι ημας ο Θεος ταυτης της τυραννιδος απηλλαξε της αισχρας και
καταγελαστου και πολλα εχουσης ονειδη· ονομα γαρ εχει μονον λαμπρον, εν δε τοις
εργοις ταναντια τηι προσηγοριαι τους εχοντας αυτην διατιθησι, και ουκ εστιν ουδεις ο
μη καταγελων του προς δοξαν τι πραττοντος. Μονος γαρ εκεινος περιβλεπτος και
επιδοξος γενεσθαι δυνησεται ο μη προς τουτο ορων· ο δε μεγαλην δοξαν τιθεμενος
την παρα των πολλων και παντα υπερ του ταυτης τυχειν υπομενων και ποιων,
ουτος μαλιστα αυτης αποτευξεται και αποπεσειται και των εναντιων απολαυσεται
παντων, γελωτος και κατηγοριας, σκωμματων και απεχθειας και μισους. Ουκ επι
των ανδρων δε μονον τουτο συμβαινειν ειωθεν, αλλα και επι υμων των γυναικων,
και μαλιστα γε εφ' υμων. Την μεν γαρ απλαστον και εν σχηματι και εν βαδισει και εν
ιματιοις και παρα μηδενος επιζητουσαν τιμην θαυμαζουσιν απασαι και εκπληττονται
και μακαριζουσι και παντα αυτηι συνευχονται τα καλα· την δε κενοδοξον
αποστρεφονται και μισουσι, και ωσπερ τι θηριον αγριον φευγουσι και μυριαις αραις
τε και λοιδοριαις βαλλουσιν.
Ου ταυτα δε μονον απο του μη προσιεσθαι την παρα των πολλων δοξαν
διαφευγομεν τα κακα, αλλα και τα μεγιστα παντων κερδανουμεν προς τοις
ειρημενοις, παιδευομενοι κατα μικρον ανιεναι και πετασθαι προς τον ουρανον και
παντων καταφρονειν των επι της γης. Ὁ γαρ μη δεομενος της παρα των ανθρωπων
τιμης, απερ αν πραττηι καλα, ταυτα μετα ασφαλειας απαντα πραξει, και ουτε επι των
λυπηρων, ουτε επι των χρηστων του βιου τουτου πεισεται τι δεινον. Ουτε γαρ ταυτα
αυτον βαπτισαι και καθελειν, ουτε εκεινα εξογκωσαι και φυσησαι δυναται, αλλ' εν
πραγμασιν ευμεταπτωτοις και τεταραγμενοις αυτος μενει πασης εκτος ων
μεταβολης· οπερ ταχεως και επι της σης εσεσθαι προσδοκω ψυχης, και αθροως
απαντων αποσπασθεισαν των βιωτικων, την εν τοις ουρανοις ημιν επιδειξεσθαι
πολιτειαν, και της δοξης ην θρηνεις νυν μικρον υστερον καταγελασεσθαι, και το
διακενον και ματαιον κατοπτευσειν προσωπειον αυτης. Ει δε ασφαλειαν ποθεις την
δι' εκεινον σοι γεγενημενην και την των πραγματων φυλακην, και το παρα μηδενος
επιβουλευεσθαι των ταις αλλοτριαις επιπηδωντων συμφοραις, «Ἐπιρριψον επι
Κυριον την μεριμναν σου, και αυτος σε διαθρεψει.» «Ἐμβλεψατε γαρ, φησιν, εις
αρχαιας γενεας και ιδετε τις ηλπισεν επι Κυριον και κατηισχυνθη, η τις επεκαλεσατο
αυτον και υπερειδεν αυτον, η τις ενεμεινε ταις εντολαις αυτου και εγκατελιπεν
αυτον.» Ὁ γαρ την συμφοραν την ουτως αφορητον παρενεγκων και ποιησας ειναι εν
γαληνηι νυν, ουτος και τα επερχομενα αποκρουσεται· οτι γαρ ταυτης της πληγης
ουδεμιαν ετεραν χαλεπωτεραν ληψηι λοιπον, και αυτη συνομολογησαις ημιν. Ἡ
τοινυν ουτω γενναιως ενεγκουσα τα εν χερσι και ταυτα απειρος ουσα, πολλωι
μαλλον τα επερχομενα, ειποτε, ο μη γενοιτο, συμβηι τι των αβουλητων ημιν, οισεις
ευκολως. Τον γαρ ουρανον ζητει και παντα τα προς την εκει φεροντα ζωην, και
ουδεν των ενταυθα βλαψαι δυνησεται σε, ουδε ο του σκοτους κοσμοκρατωρ αυτος,
μονον μη εαυτους καταβλαψωμεν ημεις. Καν γαρ την ουσιαν τις αφεληται, καν
κατατεμηι το σωμα, τουτων ουδεν προς ημας υγιους μενουσης ημιν της ψυχης. Ὅλως
δε ει βουλει και τα χρηματα σοι μενειν εν ασφαλειαι και αυξεσθαι παλιν, εγω σοι και
τον τροπον υποδειξω και τον τοπον, ενθα ουδενι των επιβουλευοντων θεμις
εισελθειν. Τις ουν εστιν ο τοπος; Ὁ ουρανος. Ἀποστειλον αυτα προς τον καλον
εκεινον ανδρα, και ουτε κλεπτης, ουτε επιβουλος, ουτε αλλο τι των λυμαινομενων
αυτοις επιπηδησαι δυνησεται. Ἂν εκει κατορυξηις ταυτα τα χρηματα, πολυν ευρησεις
τον απο τουτων καρπον. Τα γαρ εν τοις ουρανοις φυτευομενα παντα παρ' ημων και
πλειονα και κρειττονα εχει την φοραν και τοιαυτην οιαν εικος εν ουρανοις
ερριζωμενων αυτων. Καν τουτο πραξηις, ορα ποιων απολαυσηι καλων· πρωτον μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

της αιωνιου ζωης και των επηγγελμενων τοις αγαπωσι τον Θεον α ουτε οφθαλμος
ειδεν, ουτε ους ηκουσεν, ουτε επι καρδιαν ανθρωπου ανεβη, επειτα του παντα
συνοικησαι τωι καλωι τουτωι τον αιωνα, και ενταυθα δε φροντιδων και φοβων και
κινδυνων και επιβουλων και εχθρας και μισους απαλλαξεις σαυτην.
Ἕως μεν γαρ αυτα περικειμενη ηις, ισως εσονται τινες οι επιτεθησομενοι· αν
δε προς τον ουρανον αυτα μεταθηις, ακινδυνον και ασφαλη και πολλης ησυχιας
γεμοντα βιωσηι βιον αυταρκειας μετα ευσεβειας απολαυουσα. Και γαρ πολλης
αλογιας αγρον μεν βουλομενον ωνησασθαι την ευφορουσαν γην επιζητειν, ουρανου
δε αντι γης προκειμενου, παρον εκει κτησασθαι χωριον, μενειν επι της γης και των
εκ ταυτης ανεχεσθαι πονων και των δι' αμαρτιων· πολλακις γαρ σφαλλει της
ελπιδος ημας. Ἐπειδη δε σου δεινως στρεφει την ψυχην και θορυβει το προσδοκηθεν
πολλακις αυτον επι το των υπαρχων ηξειν αξιωμα, και προανηρπασθαι της αρχης,
πρωτον μεν εκεινο σκοπει, οτι ει και σφοδρα δηλη ην αυτη η ελπις, αλλ' ομως
ανθρωπων ελπις ην, πολλακις διαπιπτουσα· και πολλα εν τωι βιωι τοιαυτα ορωμεν
γινομενα, και των σφοδρα προσδοκηθεντων ατελεστων μειναντων, τα δε μηδ' εις
νουν ελθοντα ημιν εις τελος εξηλθε πολλακις, και τουτο καν ταις αρχαις, καν ταις
βασιλειαις, καν ταις κληρονομιαις, και τοις γαμοις, και πανταχου συμβαινον ορωμεν
αει. Ὥστε ει και σφοδρα εγγυς ην ο καιρος, αλλα πολλα, κατα την παροιμιαν, μεταξυ
κυλικος και χειλεος ακρου. Και η Γραφη δε φησιν· «Ἀπο πρωΐθεν εως εσπερας
μεταβαλλει καιρος.» Ουτω και· «Ὁ βασιλευς ο σημερον ων αυριον τελευται.» Και
παλιν το παρ' ελπιδας εμφαινων ημιν αυτος ουτος ο σοφος φησι· «Πολλοι τυραννοι
εκαθισαν επι εδαφους, ο δε ανυπονοητος εφορεσε διαδημα.» Και ου παντως δηλον
ην οτι ζησας επ' εκεινην ηξει την αρχην· το γαρ του μελλοντος αδηλον και ετερα
υποπτευειν παρειχεν ημιν. Ποθεν γαρ δηλον οτι ζησας επ' εκεινην ηξει την αρχην;
οτι ουχι και τα εναντια εξεβαινε, και της ουσης εξεπιπτε τιμης νοσωι παραδοθεις, και
φθονωι και βασκανιαι των βουλομενων αυτον παρευημερησαι βληθεις, η και ετερον
τι παθων χαλεπον; θωμεν δε, ει βουλει, και δηλον ειναι σαφως οτι παντως
επιβιωσας ταυτης εμελλεν επιτυγχανειν της κορυφης· οσωι γαρ η αξια μειζων,
τοσουτωι και μειζονας εχειν αναγκη τους κινδυνους ην και φροντιδας και επιβουλας.
Μηδε ταυτα εστω, αλλ' ακινδυνως και μετα πολλης της ησυχιας εκεινο διαπλειτω το
πελαγος· και τι το περας, ειπε μοι; ου τουτο οπερ νυν, μαλλον δε ου τουτο, αλλ'
ετερον ισως αηδες και απευκτον.
Πρωτον μεν το βραδυτερον ιδειν τον ουρανον και τα εν τοις ουρανοις, οπερ
ου μικρα ζημια τοις υπερ των μελλοντων πεπιστευκοσιν εστιν· επειτα δε ει και
σφοδρα εβιου καθαρως, αλλ' ομως το μηκος του βιου και η της αρχης εκεινης
αναγκη ουκ αν αφηκεν ουτως απελθειν καθαρον ωσπερ νυν. Ἄδηλον δε ει και
πολλας δεξαμενος μεταβολας και προς ραθυμιαν αποκλινας εσχατως απενευσε. Νυν
μεν γαρ θαρρουμεν οτι τηι του Θεου χαριτι προς το της αναπαυσεως απεπτη χωριον,
δια το μηδεν αυτωι τετολμησθαι των αποκλειοντων της βασιλειας των ουρανων·
τοτε δε πολυν χρονον δημοσιοις πραγμασιν ενδιατριψας, ισως αν και ρυπον πολυν
προσετριψατο. Το γαρ εν μεσωι στρεφομενον τοσουτων κακων κατορθωσαι μεν των
σφοδρα σπανιων εστιν, αμαρτειν δε και ακοντα και εκοντα, των εικοτων και
συμβαινοντων αει. Ἀλλα νυν τουτου του δεους απηλλαγμεθα και σφοδρα
πεπεισμεθα οτι εν εκεινηι τηι ημεραι μετα πολλης ηξει της φαιδροτητος, εγγυς του
βασιλεως απολαμπων και μετ' αγγελων προηγουμενος του Χριστου, και την
αρρητον δοξαν ημφιεσμενος, και κρινοντι παρεστως τωι βασιλει, και τα πρωτα
διακονουμενος αυτωι. ∆ιο τους θρηνους αφεισα και τας οιμωγας εχου της αυτης
πολιτειας, μαλλον δε και ακριβεστερας, ινα προς την ισην αυτωι φθασασα αρετην,
την αυτην εκεινωι κατοικησηις σκηνην και συναφθηναι παλιν αυτωι δυνηθηις εις τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αθανατους αιωνας εκεινους, ου ταυτην την του γαμου συναφειαν, αλλ' ετεραν
πολλωι βελτιονα. Αυτη μεν γαρ σωματων εστι συμπλοκη μονον· τοτε δε ψυχης εσται
προς ψυχην ενωσις ακριβεστερα και ηδιων πολλωι και βελτιων.
 

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


