In illud: Si qua in Christo nova creatura
Ηʹ. Του αυτου εις το, "Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις· τα αρχαια
παρηλθον, ιδου γεγονε τα παντα καινα."
64.25
Πολλη μεν γηπονωι προθυμια καταβαλλειν τα σπερματα, επειδαν την
αρουραν εκκεκαθαρμενην ιδηι, και μητε ακανθων πληθος λυμαινομενον τηι βλαστηι
των φυομενων, μητε λιθον αντικρουοντα τωι αροτρωι· πλειων δε ευκολια τωι
μελλοντι καταβαλλειν τον λογον, επειδαν ακροατην παρεσκευασμενον θεασηται.
Ταυτα λεγω, ουκ επειδη ου παρεισιν οι πλουσιοι, την των πενητων φιλοσοφιαν εν
τωι λογωι της ακροασεως επιδεικνυων. Ου γαρ του λεγοντος χρεια μονον, αλλα και
του συνετως ακουοντος· αμφοτερα γαρ η Γραφη επιζητει, σοφον διδασκαλον και
συνετον ακροατην, ινα μη ο πονος ο ημετερος περιττος γενηται τηι ραιθυμιαι των
ακουοντων. Ἡ γαρ φροντις ουκ αφιησιν εις την διανοιαν εμπιπτειν τα λεγομενα,
αλλ' αποσυλαι την γνωμην των ακουοντων.
Ἐπει ουν απαντας ορω παρεσκευασμενους· τα μεν γαρ αποῤρητα της διανοιας
ουκ επισταμαι, εκαστου δε τα ομματα περιεργαζομαι, και τα βλεφαρα ως κερατα
εστηκοτα ορω, και το ατρεμες του ομματος το ασαλευτον της διανοιας ημιν
εμφαινον, και εκαστην διανοιαν απηλλαγμενην των βιωτικων φροντιδων, μονον
εκαστον τουτο σκοπουντα, τουτο λογιζομενον, οπως δεξηται τα λεγομενα· επι πλεον
συντεινατε εαυτων την διανοιαν· απλωσατε τον κολπον της ψυχης, ωστε μετ'
ευκολιας καταβληθηναι τα σπερματα. ∆ια γαρ μακρου του χρονου επι την Παυλου
τραπεζαν την γλωτταν αφειναι βουλομαι· ου γαρ παυσομαι ουτως αυτον καλων, τον
ιδιωτην, τον ασημον, τον αγενη, τον σκηνοποιον. Ταυτα μου τα πλεονεκτηματα,
ταυτα μου τα εγκωμια, οτι τοιουτους εχω διδασκαλους, ου βιωτικοις
πλεονεκτημασιν, αλλα πνευματικοις κατορθωμασι λαμποντας. Ἐαν ειπηι μοι ο
Ἕλλην, Τινα εχεις διδασκαλον; λεγω αυτον τον σκηνοποιον· και τινα αλλον; τον
ιχθυοπωλην· και τινα αλλον; τον τελωνην· και τινας αλλους· τους μαγους και την
πορνην· και τινα αλλον; τον ληιστην· και ουκ επαισχυνομαι, αλλα και
εγκαλλωπιζομαι. Ἐγκαλλωπιζηι διδασκαλον αγοραιον εχων; Και πανυ. ∆ια τι; Ει γαρ
η ευτελεια του μαθητου δεικνυσι την δυναμιν του διδασκαλου, η ευτελεια του
διδασκαλου δεικνυσι θειον ον το κηρυγμα. Ει γαρ και ανθρωποι αυτο κατηγγειλαν,
αλλ' ουκ ανθρωποι αυτο ηυραν· ει γαρ και ανθρωποι αυτο εσπειραν, αλλ' ουκ
ανθρωποι αυτο εγεννησαν. Οι ανθρωποι οργανα, ο Θεος τεχνιτης· ουτοι κιθαρα, η
χειρ η κραταια εκεινη την νευραν εκινησε. ∆ια δε τουτο και ο Προφητης εκεινος,
καιτοι γε βασιλευς ων και πορφυραν περιβεβλημενος και διαδημα περικειμενος, και
την οικουμενην διαλεγομενος, καταλειπων την φαντασιαν την βιωτικην, ινα [δε] μη
τις νομισηι οτι βασιλικα ρηματα ελεγεν· Ἐξερευξατο η καρδια μου λογον αγαθον·
λεγω εγω τα εργα μου τωι Βασιλει. Ἡ γλωσσα μου καλαμος γραμματεως. ∆ια τι
καλαμον καλεις; Ἵνα μαθηις οτι ουκ εμα τα γραμματα, αλλα της κατεχουσης δεξιας.
Ὁ γαρ καλαμος ουκ αφ' εαυτου γραφει, αλλ' οπερ αν βουληται η κατεχουσα
χειρ. Και η γλωσσα μου καλαμος εστιν· κατεχει γαρ αυτην το Πνευμα το αγιον. Ὅταν
ουν λεγηι σοι ο Ἕλλην, Τις σου ο διδασκαλος; μη αισχυνου μηδε ερυθρια, αλλα λεγε·
Ὁ αγοραιος, ο σκηνοποιος, ο επ' αγορας εστηκως, ο δερματα ραπτων. Ὁ σος δε τις
διδασκαλος; Πλατων, Πυθαγορας, ουκ αγοραιος, αλλα φιλοσοφος. Ει δε λεγω εγω, Ὁ
σος διδασκαλος τις; φιλοσοφος· ο σος διδασκαλος ευπατριδης, ο σος διδασκαλος
πλουσιος, ο σος διδασκαλος γλωτταν εχων ηκονημενην, υπερ τους ποταμους ρεων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τιμης απολαυων, περιφανειαν εχων προγονων, πανταχου τιμωμενος· ο εμος τα
εναντια· ουτω φανερα ημιν η νικη γινεται. Πως; Ὅτι αγοραιος τον φιλοσοφον
ενικησεν, ο πενης τον πλουσιον, ο αγλωττος τον υπερ τους ποταμους ρεοντα, ο
μαστιγουμενος τον μηδεν πασχοντα. Ἀνωμαλος η παραταξις, ινα 64.26 λαμπροτερον
το τροπαιον γενηται. Σολοικιζει ο εμος, Ἀττικιζει ο σος· ο σολοικιζων τον
Ἀττικιζοντα ενικησεν· σολοικιζει την γλωτταν, αλλα φιλοσοφει τηι διανοιαι· ου
χρειαν εχω ρηματων, αλλα δεομαι νοηματων. Ὁ εμος τον σον ενικησε· πως; ο
ιδιωτης τον σοφον, ο αγροικος τον ρητορα. Και ποθεν, φησι, δηλον οτι ενικησεν·
Ἀναισχυντε, ουχ οραις τα πραγματα βοωντα; Που Πλατων; ουδαμου· που Παυλος; εν
τοις απαντων στομασι. Που Πλατων; σεσιγηται, και ληθηι παραδεδοται· που δε
Παυλος; την βασιλιδα κατελαβε Ῥωμην, ης ου μονον ζων εκρατει, αλλα και
τελευτησας περιεγενετο. Ἀπεθανε το σωμα ινα ζησηι πνευματι· διεσπασθη ο χαρτης,
και μενει τα γραμματα· ου μελανι γαρ εγεγραπτο, αλλα πνευματι εστηρικτο.
Ευκολον τον ηλιον παραβηναι η Παυλου ρηματα.
Τι γαρ φησιν ο χαρισαμενος αυτωι τα ρηματα; Ὁ ουρανος και η γη
παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσιν. Ει ρηματα εστιν, ελεγξον· ει δε
πραγματα εστι, προσκυνησον. Ὁ ουρανος και η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου
μη παρελθωσιν. Ευκολωτερον τον ηλιον σβεσθηναι, και τον ουρανον αφανισθηναι,
η τα ρηματα του εμου ∆εσποτου καταλυθηναι. Και μαρτυρει τουτοις των πραγματων
η πειρα, και του χρονου το μηκος, και των πολεμουντων αι εφοδοι· το γαρ δη
θαυμαστον, οτι ου μονον ου κατελυθη, αλλ' οτι και πολεμουμενος περιγινεται.
Προσεχε μετα ακριβειας ωι λεγω· Ἐφθεγξατο Παυλος, εφθεγξατο Ἰωαννης, ο αλιευς
και ευαγγελιστης, ο ριψας το δικτυον και λαβων το Ευαγγελιον, ο αφεις τον
καλαμον τον αλιευτικον και μεταχειρισαμενος τον λογον τον διδασκαλικον. Τι
εφθεγξατο, και τι ειπεν ο αλιευς; Ἴδωμεν ει αλιευω τα ρηματα και αλιεως, και ουχ
αλιεως· αλιεως μεν, επειδη το στομα εκεινο εφθεγξατο· ουχ αλιεως δε, επειδη
Πνευματος ην τα ρηματα. Τι γαρ φησιν; Ἐν αρχηι ην ο Λογος, και ο Λογος ην προς
τον Θεον, και Θεος ην ο Λογος. Τι λεγει ο Ἰουδαιος; Μεγα φρονει επι Μωυσει, οτι
την θαλασσαν εσχισε, και το πελαγος διειλε και εῤραψε, και τον αερα μετεβαλε, και
πετραν εξετεμε, και μαννα κατηνεγκε, και πολεις αυτανδρους καθειλε, και πολεμους
χωρις οπλων ενικησε.
∆ια τουτο μεγα φρονεις; Ἄκουσον τι μεν Μωυσης ειπε, τι δε ο αλιευς, ινα
ιδηις τι πτωχεια Παλαιας ∆ιαθηκης, και τι δαψιλεια χαριτος. Τι δε ειπε Μωυσης; Ἐν
αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην. Τι δε ο αλιευς; Ουδαμου τιθησι το,
Ἐποιησεν, αλλα τι; Ἐν αρχηι ην ο Λογος και ο Λογος ην προς τον Θεον. Ἐκεινος απο
κτισματων αρχεται, και ουτος απο του ∆ημιουργου. Ὁραις πως υψηλοτερον
αναβαινει Μωυσεως; Ἤκουσε Μωυσεως λεγοντος, οτι τον ουρανον εποιησεν ο Θεος·
αφηκε τον ουρανον και ανεβη ανωτερον Ἀπηντησαν αυτωι αγγελοι, και παρεδραμεν·
αρχαγγελοι, και παρηλθε· τα Χερουβιμ, και ουκ εστη εκει. Που τρεχεις; Ἕτερον τι
επιζητω· ει δε τα Χερουβιμ λαμπηι, αλλ' εργα εστιν· ει δε τα Σεραφειμ αιδει, αλλα
συνδουλα μου εισιν. Τι ζητεις; Ει δε Ἀρχαι και Κυριοτητες, και ταυτα δουλα, και
ταυτα δημιουργηματα· ει δε Ἐξουσιαι, και ταυτα ποιηματα. Που απερχηι; Αυτον ζητω
τον ∆ημιουργον, αυτον ζητω τον ομοουσιον τωι Πατρι· ουκ αφισταμαι εως αυτον
ευρω ως ανθρωπωι ευρειν δυνατον. Μωυσης περι ουρανου ειπε, και επαυσατο· ου
γαρ ειχε το πνευμα ο εγω εχω· ου γαρ ελαβε το πνευμα δουλειας εις φοβον, αλλ'
ελαβε το πνευμα υιοθεσιας εις υπακοην πιστεως.
Μειζονα επιστευθην εγω. ∆ια τουτο ο ∆εσποτης μου ανωθεν κατω κατεβη,
ινα εγω κατωθεν ανω αναβω. Τι ζητεις; Αυτον τον ∆ημιουργον· οταν ευρω, τοτε
ισταμαι. Ηυρε, και τι λεγει; Ἐν αρχηι ην ο Λογος. Ουδαμου το, εποιησεν, ουδαμου το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

εγενετο· ου γαρ περι δημιουργηματων η διδασκαλια. Ἰδου Λογος· Ἐν αρχηι ην ο
Λογος. Ποσοι τυραννοι εξοτε εφθεγξατο ο αλιευς το ρημα τουτο αφανισαι ηθελον,
και ουκ ισχυσαν; αλλ', οπου αν απελθηις, ακουεις, οτι Ἐν αρχηι ην ο Λογος· καν εν
χωραι, καν εν πολει, προελαβεν, Ἐν αρχηι ην 64.27 ο Λογος· και εν Περσιδι και εν
Ἰνδιαι και εν τηι Μαυριτανων χωραι λαμπει το ρημα τουτο ηλιου φανερωτερον. Ὁ μεν
γαρ ηλιος εν ημεραι φαινει, εν νυκτι δε κρυπτεται· το δε ρημα και εν νυκτι την
εαυτου λαμπηδονα αφιησι, τηι εκαστου διανοιαι εγγεγραπται. Ἀπεθανεν ο γραψας,
και το ρημα λαμπει· το σωμα διελυθη του ειποντος; και το ρημα υπερ τον ηλιον
ακμαζει. Ὅπου αν απελθηις, προελαβε το ρημα, Ἐν αρχηι ην ο Λογος. Και εκαστος, και
γυνη και ανηρ, και δουλος και ελευθερος, και βασιλευς και ιδιωτης, και αρχοντες και
αρχομενοι, μελετωσιν αυτο εν τηι καρδιαι, και ουδεις εξαλειψαι δυναται την
καλλιστην ταυτην κληρονομιαν, αλλα μενει διατηρων τον πλουτον. Ὁ ουρανος και
η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσι.
Ῥημα ουκ ισχυσεν εξαλειψαι ο διαβολος· δια τι; Ὅτι ου ρημα ψιλον, αλλα
ρημα Θεου. Μη τοινυν αισχυνου οταν ακουσηις· Ταυτα ο αλιευς εφθεγξατο, ταυτα ο
σαγηνας ραπτων. Ειδες πως εις αυτον τον πυθμενα της πενιας εκαθητο και ανεβη εις
την κορυφην της αρετης; Ἀλλ' ινα μη ετερων αρξαμενος, εφ' ετερα τον λογον
αγαγωμεν τηι ρυμηι των λεγομενων, τα νοηματα αφεντες εκκυλιεσθαι, φερε δη
χαλινωι τηι γλωττηι χρησαμενοι την υποθεσιν επι την προτεραν υποσχεσιν
επαναγαγωμεν. Τι ουν φησιν ο σκηνοποιος, ο αγοραιος; ου γαρ παυσομαι συνεχως
ταυτα ευηχων τα ρηματα, δια την των πολλων απονοιαν και την αφιλοσοφον αυτων
γνωμην. Ἐπειδη γαρ πολλοι κατα την αγοραν, επειδαν υβρισωσι, λεγουσιν, Ἀγοραιε;
τι εστιν, Ἀγοραιε; τι εστιν αγοραιος; ειπε μοι· μη γαρ εγκλημα το ειναι αγοραιον; μη
γαρ εγκλημα το εσταναι επ' αγορας και εργαζεσθαι; εγκλημα το ενδον μενοντα τα
των αλλων αρπαζειν. Μαθε τι υβρις, και τι εγκωμιον, και μη καταγελα· αγοραιον
ειναι ουκ εστιν εγκλημα, αλλα το αρπαγα ειναι, το πλεονεκτην ειναι. Τι με ωφελεις,
οτι καθηι εν θαλαμωι, και λυκος ει; τι δε με βλαπτει ο πενης εν αγοραι εστηκως και
βουν και αροτηρα μιμουμενος; Ἀγοραιος ει, χειροτεχνης ει; ουκ εστι ταυτα
εγκληματα· εγκωμια ταυτα εστιν, οτι απο δικαιων πονων την τροφην συναγεις, ουκ
αλλοτριας περιεργαζομενος οικιας. Ουκ εστιν ουν εγκλημα το αγοραιον ειναι, ουδε
το χειροτεχνην ειναι· αλλα τι εστιν εγκλημα; το αργως ζηιν· ειθε μεν ουν αργον, και
μη κακως εργαζομενον. Ἀγοραιος ην ο Παυλος, και επ' εργαστηριου ειστηκει· και
ουκ ην προ του Ευαγγελιου τοιουτος, μετα το Ευαγγελιον μετεβαλλετο. Ἀλλα και
εκηρυττε και δερματα εραπτεν· εκηρυττε και εμενε παρα Πρισκιλλαι και Ἀκυλαι, ∆ια
το ομοτεχνον· ησαν γαρ σκηνοποιοι την τεχνην. Ὦ φιλοσοφια Παυλου! ω φρονημα
υψηλον, και γνωμη αχειρωτος! ω διανοια της αψιδος του ουρανου αψαμενη! ω
ψυχη παντων υπερορωσα των ορωμενων! ω γνωμη! αραχνην ενομιζε του βιου τας
φαντασιας· ουκ απηλθε προς βασιλεας, ουδε απηλθε προς πλουσιους, ουκ απηλθε
προς ευπορους, αλλα προς σκηνοποιους απηλθε δια το ομοτεχνον, και ουκ ηισχυνετο
εκκαλυπτων εαυτου το επιτηδευμα, αλλα πασι τουτο καταδηλον ειργαζετο. Ἐν
αγοραι ειστηκει το Ευαγγελιον κηρυττων, νεκρους εγειρων, λεπρους καθαιρων, και
ουκ ηισχυνετο τωι τοπωι, αλλα ενεκαλλωπιζετο τωι τροπωι, και ειστηκει εν αγοραι· και
ο μεν εξεδιδου δερματα, οι δε ελεγον, Ἀναστησον τον νεκρον· και ειστηκεισαν δυο
γυναικες, η μεν λεγουσα, Ποιησον μοι το δερμα στρωμα, η δε λεγουσα, Ἀναστησον
τον υιον μου, και αμφοτεραις απεκρινατο· και τουτο κωλυμα εκεινου ουκ εγινετο,
αλλα και αι χειρες ειργαζοντο, και η χαρις ενηργει, και αμφοτεραις απεκρινατο ο
σκηνοποιος, τηι μεν το απο της τεχνης, τηι δε το απο της χαριτος παρεχων. Συ τι
βουλει; στρωμα το δερμα εγω ποιω· δερματα γαρ ραπτω.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Τι βουλει; τον νεκρον σου εγερθηναι εγω ποιω· τον Θεον γαρ παρακαλω.
Μητε ονειδος τεχνη. Ουκ απηλθεν εις πλουσιαν οικιαν και ευπορον· νομον γαρ
επληρου ∆εσποτικον λεγοντα· Εις ην δ' αν πολιν η οικιαν εισελθητε, ερωτησατε τις
εστιν αξιος εν αυτηι, κακει μεινατε. Και γαρ αξιος του Παυλου ο σκηνοποιος; Και
πανυ. ∆ια τι ου; επειδη σκηνοποιος ην κατα την φιλοπτωχειαν. Ειπω σοι αυτου
εγκωμιον διαδηματος βελτιον, πορφυριδος λαμπροτερον; Ἀσπασασθε Πρισκιλλαν
και Ἀκυλαν· και προτιθησι την γυναικα του ανδρος, ινα μαθηις οτι πλειω παρα τηι
γυναικι η αρετη. Ἀσπασασθε Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν, Ῥωμαιοις γραφων, οιτινες
64.28 υπερ της εμης ψυχης τον εαυτων τραχηλον υπεθηκαν. Ειδες εγκωμιον; ειδες
μαρτυρας ζωντας; Οιτινες υπερ της εμης ψυχης τον εαυτων τραχηλον υπεθηκαν.
Μαρτυριον απηρτισμενον, ου τηι εκχυσει του αιματος, αλλα τηι προαιρεσει της
διανοιας. Μη μοι λεγε, Ουκ εσφαγησαν· ει γαρ και μη εσφαγησαν τηι πειραι, αλλ'
εσφαγησαν τηι γνωμηι· ο δε Θεος ου τελος επιζητει, αλλα παρασκευην· επει και ο
Ἀβρααμ τον υιον εσφαξε, καιτοι μη σφαξας· καθαρα γαρ ην η μαχαιρα· και λεγει·
Ουκ εφεισω του υιου σου του αγαπητου δι' εμε· ουκ εφεισω τηι γνωμηι, εγω δε
εφεισαμην τηι πειραι.
Οιτινες υπερ της ψυχης μου τον εαυτων τραχηλον υπεθηκαν. Αιματι τον
Ἀποστολον υπεδεξαντο. Συνηκατε τι ειπον; Ου γαρ χοιρους και ορνεις αυτωι εθυσαν,
αλλα το αιμα το εαυτων εξεχεαν. Ὦ φιλοξενιας υπερβολη! αλλοι εαν δωσωσι δεκα
οβολους, σκυληναι ου καταξιουσιν· εκεινοι το αιμα εαυτων εξεχεαν, και
κατεφρονησαν της παρουσης ζωης. Ὁ φιλοξενος ουτω φαινεται, ουχ ως οι νυν,
βλοσυρωι τωι προσωπωι, και τας οφρυς επαιροντες, εαν δωσωσι πενητι δεκα οβολους,
και τουτους δια του οικετου. Ουτοι δε ουχι, αλλ' αυτοι και οικεται εγινοντο. Ουτω
και ο Ἀβρααμ και η Σαῤρα· και γαρ εκεινη εφυρασε τα αλευρα, ου κατα την βλακειαν
των νυν γυναικων, η τοις χρυσιοις και τοις ιματιοις τοις σηρικοις μαλακωτεραν την
φυσιν εργαζεται. Ἀλλ' εκεινη μυλωθριδος εργα επιτελει· και λεγει αυτηι ο ανηρ·
Σπευσον και φυρασον τρια μετρα σεμιδαλεως. Και ουκ ειπε· Ταυτα ανεκτα;
αρτοποιον με ελαβες την συγγενιδα; ου προικα εισηνεγκα; ουκ ελευθερα ειμι; τα
διακονων μοι επιταττεις· επι ταυταις ταις ελπισιν ηλθον σου εις την οικιαν; Ουδεν
τουτων ουκ ειπεν, αλλ' εσπευσε και εφυρασε· γυνη γαρ ην του Ἀβρααμ, ου νομωι
βιου μονον, αλλα και αρετηι κατορθωματων. Κοινη γενεσθω, φησιν, η φιλοξενια,
κοινηι και τον καρπον τρυγησωμεν.
Θησαυρος εστι, φησιν· ομου μεταλαβωμεν· εγω τον μοσχον, συ τα αλευρα.
Ἔθυσε μοσχον, και ελαβε τον Ἰσαακ· εφυρασε τα αλευρα, Και εγενετο το σπερμα
αυτης ως τα αστρα του ουρανου και ως η αμμος της θαλασσης. Ταυτα λεγω τον
ανθρωπινον τυφον ταπεινων, και παντων την απονοιαν των πλουτουντων
εξευτελιζων, και παραμυθουμενος τους πενητας, ινα μηδεις μητε εν πενιαι
βαπτιζηται, μητε εν πλουτωι επαιρηται· ταυτα δε εστιν αμφοτερα αρετης κωλυματα.
Ὁ δε λογισμος κυβερνητου ταξιν επεχει, ουτε υπο του χειμωνος βαπτιζομενος, ουτε
υπο της γαληνης χαυνουμενος, αλλ' εν καιρωι ανωμαλιας την ισην αυτωι
φιλοσοφιαν διατηρων, μηδεπω τηι διαφοραι σαλευομενος, και τουτο η εκεινο
γινομενος· ωσπερ ουν ο Ἰωβ ουτε εν τηι πενιαι εγενετο βλασφημος, ουτε εν τωι
πλουτωι επηρμενος, αλλ' οτε μεν ην πλουσιος, την θυραν ηνεωιξεν, οτε δε πενης
εγενετο, τας πλευρας τας εαυτου ηνοιξε τοτε μεν ουν φιλοπτωχος, υστερον δε
φιλοσοφος γινομενος, και καταπατων την διαφοραν των βιωτικων πραγματων.
Ἀλλ' επειδη τοσαυτα περι του σκηνοποιου, φερε και των ειρημενων ενια
μεταχειρισωμεθα, ολιγα μεν ουν ρηματα εις μεσον αγοντες, πελαγος δε αχανες
νοηματων ημιν ανοιγοντες.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Τοιουτος γαρ ο θησαυρος των Γραφων· ου τωι πληθει των ρηματων, αλλα τηι
δυναμει των νοηματων την ευποριαν υμιν ενδεικνυνται. Τι ουν φησιν ο σκηνοποιος,
το στομα της αγιωσυνης εμπεπλησμενον, η γλωττα η τωι θανατωι φοβερα; τι γραφει η
δεξια εκεινη η αλυσει καλλωπιζομενη και δεσμα περιβεβλημενη, και νεκρους
εγειρουσα; τι γραφει· τι λεγει η γλωττα; τι γραφει η δεξια; Ἡμεις δε, ει και
εγνωκαμεν κατα σαρκα Χριστον, αλλα νυν ουκετι γινωσκομεν. Ὥστε ει τις εν
Χριστωι, καινη κτισις. Προσεχε, εις βαθος καταβαινομεν. Ὥστε ει τις εν Χριστωι,
καινη κτισις· τα αρχαια παρηλθεν, ιδου γεγονε τα παντα καινα, τα δε παντα εκ του
Θεου. Θησαυρος μεν ουν κεκρυμμενος, αλλ' ανορυττωμεν και τα βαθη προς το
βαθος· ου γαρ εστι βυθος ζοφον εχων, αλλα βυθος φως βρυων. Ει και ασαφης ο
λογος, αλλα πειρασομαι αυτον ευκολον ποιησαι και ιδιωτηι και πενητι και οικετηι και
μαγειρωι και ναυτηι και γυναικι και ελευθερωι και δουλω. Τα γαρ του Θεου κοινηι
προκειται πασιν ασαφειαι συσκιαζομενα, αλλα τηι ερμηνειαι ευκαταληπτα γιγνομενα.
Ει δε τις εστι βραδυτης, τηι ευκολιαι της διδασκαλια· σαφεστεραν ποιησομαι την
τραπεζαν· μονον μοι παρα 64.29 σχετε διανοιαν συντεταμενην, και μηδεν
μαλακιζεσθε 64.29 πειραν γαρ ελαβον υμων της υπακοης της κατα την διανοιαν. ∆ιο
και πολλακις δυσκολοις επεχειρησα νοημασιν, ου προσδοκησας αυτα ευληπτα
εσεσθαι, απο δε της σπουδης της κατα την ακροασιν ιδων τα δυσκολα ραιδια
γενομενα. Νηφουσα εστω η διανοια, και ουδεν δυσκολον, συντεταμενη γνωμη, και
παντα σαφη.
Ὥστε ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις· τα αρχαια παρηλθε. Ταυτα
αναγινωσκοντες Ἕλληνες γελωσι και κωμωιδουσιν ημας· τοιαυτα, φησι, Παυλος
λεγει· Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις. Κομπαζεις, ω Παυλε (τα εκεινων λεγω), φυσας
ημας ταις ελπισιν· επηρες ημων την διανοιαν, καινης εννοιας τας ακοας ημων
πληροις· Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις. Μαθε πρωτον μη απλως τετυφλωσθαι· εις
βαραθρον εμβαλλεις σαυτον. Μη γαρ οιδας τι ηκουσας· Ψυχικος γαρ ανθρωπος ου
δεχεται τα του πνευματος· μωρια γαρ αυτωι εστι. Μη γαρ οιδας τον θησαυρον; ο
θησαυρος ανωθεν ακανθας εχει και λιθους, αλλ' οταν διασκαφηι, κατω μαργαριται
ευρισκονται. Μη μοι τα ρηματα απλως, αλλα τα νοηματα· μη μοι τα ρηματα· μετα
ασφαλειας μανθανε τι εστι Καινη κτισις, μανθανε τι Ἐν Χριστωι· μαθε και καταβηθι
εις φως· επει και παιδιον πολλακις οραι βασιλεα παριοντα και γελαι, και οραι βασιλευς
και ου μελει αυτωι· ου γαρ του βασιλεως ο ψογος, αλλα του ατελους της ηλικιας το
ελαττωμα. ∆ευρο εισαγαγω σε εις τα αδυτα· μη απλως απο των προπυλαιων θεωρει·
δευρο ανακαλυψω σοι παν το αποῤρητον των μυστηριων. Και τι μοι, φησιν, εχεις
ειπειν; ουκ ειπεν οτι Καινη κτισις εστι παρα Χριστιανοις; Πανυ.
∆ειξον ουν μοι, φησι, καινην κτισιν· δειξον μοι οτι καινος ουρανος εγενετο,
οτι προ μεν του παραγενεσθαι τον Χριστον αλλος ην, μετα δε ταυτα αλλος εγενετο·
οτι θαλαττα αλλη, οτι σπερματα αλλα, οτι φυσις αλλη, οτι καρπος αλλος, οτι
ποταμοι αλλοι, οτι ανεμοι αλλοι· ταυτα γαρ παντα αρχαια, και συ λεγεις οτι καινη
κτισις; Ἀνασχου, μη μαινου· οσωι αντιλεγεις, τοσουτον μαλλον βρυει της αληθειας η
υπερβολη. Μη μαινομαι; φησι, μη αντιλεγω; ιδε ησυχαζω. Ἡσυχασον· ερωτησω σε.
Ἐρωτησον. Λεγει, πριν η παραγενεσθαι τον Χριστον, αλλος ην ο ουρανος, μετα δε το
παραγενεσθαι αλλος εγενετο; και πριν η παραγενεσθαι αυτον κατα σαρκα ο αυτος
ουρανος ην, και μετα το παραγενεσθαι αυτον ο αυτος εμεινεν ουρανος και γη και
θαλασσα και ο αηρ και οι ανεμοι, Τι ουν, φησι, κομπαζει Παυλος λεγων· Ει τις εν
Χριστωι, καινη κτισις· τα αρχαια παρηλθεν, ιδου γεγονε καινα τα παντα; Ἐγω, φησι,
καινον ουδεν βλεπω. Ου γαρ εχεις οφθαλμους ινα ιδηις· δευρο, ποιησω σοι
οφθαλμους και οραις. Και οφθαλμους ποιεις; Πανυ. Και δημιουργος ει; Πανυ. Συ
απονενοησαι; Ουχι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Ουκουν ποιησον οφθαλμους του σωματος. Ἀλλα το μειζον, της διανοιας. Και
ποιεις μοι οφθαλμους; Πανυ. Ου γαρ εχω; Ουχι. Ἐπει συ οφθαλμους εχεις, επει εγω
ουκ εχω· πως; ειπε μοι. Ὅταν απελθηις εις ναον, και ιδηις εκει ξοανον γυμνον, λιθον
αφωνον, και ειπηις· Ουτος ο θεος εστιν, οφθαλμους εχεις; οταν τον λιθον θεον
καλεις, πως εχεις οφθαλμους; μητι οφελος των εξωθεν οφθαλμων, των ενδοθεν
πεπηρωμενων; Ὁραις οτι χρειαν εχεις ινα ποιησω σοι οφθαλμους, ινα ιδηις τον λιθον
ως λιθον, ινα μη τα αμικτα μιξηις, ινα μη τα διεστωτα συναγαγηις; Ὀφθαλμους εχεις,
οταν ιδηις ξυλον και προσκυνυσηις, και λαβων εγω αυτο καυσω, μη εχεις οφθαλμους
το καιομενον θεον ονομαζων, οταν τα παθη θεοποιεις; Μεθυει ανθρωπος και
περιφερεται, και γινεται αντι ανθρωπου αλογον απο της μεθης· συ δε λεγεις η μεθη
θεος, και καλεις αυτον ∆ιονυσον· η πορνεια θεος, και καλεις αυτον Ἑρμην. Ὅταν
ουν τα παθη και ξυλα θεοποιεις, πως εχεις οφθαλμους; τα ορωμενα ου βλεπεις, και
τα μη ορωμενα σοι εχω πιστευσαι; Ὁραις οτι χρεια σοι οφθαλμων; Ὁ ∆ιονυσος λιθος
εστι σαθρος, και η Ἀφροδιτη ξυλον εστιν.
Ου πιστευεις μου τοις λογοις; πιστευσον τωι πελεκει· ωθω αυτο, και ριπτω·
δος μοι πυρ, και καιω. Τουτο μεθης εστι παθος· ο νομος αυτα κολαζει, και συ αυτα
θεοποιεις; μη εχεις οφθαλμους; Ὁραις οτι χρεια ινα οφθαλμους σοι ποιησω δια του
λογου; Ἐπει και Ἰουδαιοι τοιουτοι ησαν· οφθαλμους ειχον, και ουκ εβλεπον· ο
τυφλος ουκ ειχε, και εβλεπε. Λεγει τωι τυφλωι ο Χριστος, Πιστευεις συ εις τον Υιον
του Θεου; και λεγει· Πιστευω, και προσεκυνησεν· οι δε Ἰουδαιοι βλεπον 64.30 τες
εσταυρωσαν. Ὁ τυφλος προσκυνει, και ο βλεπων σταυροι· δια τουτο λεγει· Εις κριμα
εγω ηλθον εις τον κοσμον τουτον, ινα οι μη βλεποντες βλεψωσι, και οι βλεποντες
τυφλοι γενωνται. Μητι εχεις οφθαλμους; Θελεις ουν κατασκευασω σοι οφθαλμους
δια του λογου, οφθαλμους συνεσεως, οφθαλμους αορατα βλεποντας; Τοιουτοι γαρ οι
οφθαλμοι των πιστει ορωντων ημων· ου τα βλεπομενα ορωσιν, αλλα τα μη
βλεπομενα. Καν μεν θελησηις παρακολουθησαι, παρακολουθει· εαν δε μη θελησηις,
εγω το εμον ποιω, παιδευω.
Ποικιλος γαρ ο λογος, εναντιους μεταβαλλων, τους οικειους διορθων, και
πολυπροσωπος και παντοθεν απηρτισμενος. Ὥστε ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις· τα
αρχαια παρηλθεν, ιδου γεγονε καινα τα παντα. Ὦ στομα! ω λαμπηδων! εγω γαρ
βλεπω τον θησαυρον, πριν η αυτον ανακαλυψω· βλεπω το σκευος ολον του
∆ημιουργου. Ὦ οφθαλμοι, οια βλεπουσι! Προς με συντεινον σαυτον, διαναστηθι.
Κτισις, εν τηι Γραφηι καλειται ου μονον η εκ του μη οντος εις το ειναι παραγωγη,
αλλα και η του οντος επι το βελτιον μεταβολη. Λεγεται μεν συντομως, δει δε αυτο
ρηθηναι και σαφεστερον. Λεγεται κτιζειν ο Θεος, ουχ οταν το μη ον εργασηται
μονον, αλλ' οταν και το ον ενδιεστραμμενον η ρυπωθεν διορθωσηι και καθαρηι. Οιον
τι λεγω· Ἔκτισεν ο Θεος τον ανθρωπον, τουτο εστι το μη ον εργασασθαι· και οταν
τον πονηρον ανθρωπον καλον εργασηται, ωδε πραγματων επι το βελτιον μεταβολη·
εκει του μη οντος παραγωγη, ωδε του οντος, απολλυμενου δε επι το βελτιον
μεταβολη. Και ινα μαθηις, οτι κτισις λεγεται ου μονον η εκ του μη οντος εις το ειναι
παραγωγη, αλλ' οταν τι ρυπωθεν και διαστραφεν διορθωσηι και καθαρηι, ακουσον
του ∆αυιδ λεγοντος. Ἐπειδη γαρ ην αυτος και η καρδια αυτου κτισθεισα, ην δε
ρυπωθεισα υπο της μοιχειας και του φονου· παρακαλει ουν τον Θεον και λεγει·
Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος. Προ ουν τουτου ακαρδιος ην; πως ουν τον
Γολιαθ κατηνεγκε; πως δε τωι Θεωι ευηρεστει; Ου περι της ουσιας της καρδιας λεγει,
αλλα περι της αριστης πολιτειας. Ἰδου τοινυν η κτισις λεγεται, ουχι η εκ του μη
οντος εις το ειναι παραγωγη της ουσιας, αλλα και της ουσης, διεφθαρμενης δε, εις το
βελτιον μεταβολη.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Ὅταν ιδηις τινα ακολαστον σωφρονα γενομενον, ειπε, Ἐκτισθη αυτωι η
διανοια· οταν ιδηις πορνην σωφρονουσαν, ειπε, Ἐκτισθη αυτης η διανοια· οταν ιδηις
αρπαγα ελεημονα γενομενον, ειπε, Ἐκτισθη αυτου η καρδια· ο γαρ λυκος εγενετο
προβατον, ο ιεραξ εγενετο περιστερα. ∆ια τουτο κτισις. ∆ια τουτο και το λουτρον
κτισμα λεγεται το της παλιγγενεσιας. Ἀποδυομενοι γαρ, φησι, τον παλαιον
ανθρωπον, τον φθειρομενον, κατα την επιθυμιαν της σαρκος αυτου, ενδυομενοι δε
τον νεον ανθρωπον, τον γενομενον κατ' εικονα του Κτισαντος αυτον. Ὥστε κτισις
αυτου εστι το ποιημα· κτισθεντες γαρ εν Χριστωι Ἰησου επι εργοις αγαθοις· πρωτα
μεν εργοις φθαρτοις. Τοτε ελαβεν ο Πατηρ πηλον, και εποιησε τον ανθρωπον·
λαμβανει ο Υιος υδωρ, και ποιει αυτο οινον. Κακει εχει στοιχειον, και ωδε στοιχειον·
εναλλαγη στοιχειου, και βελτιων η δημιουργια. Ὥστε, ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις.
Ὁραις ουν οτι εστι καινη κτισις; τι γαρ μοι οφελος εαν γενηται ουρανος; Προσεχε
μετα ακριβειας· Ουκ εγενετο ουρανος καινος, ουδε ηλιος καινος, ουδε γη. Τι γαρ μοι
οφελος, ει ουρανος εγενετο καινος, εγω δε εμελλον εν αμαρτιαις ειναι; τι με ωφελει
η βλαπτει με ο ουρανος μενων, οταν εγω μη μενω ο αυτος; Ὁ ουρανος οικος εστιν,
εγω δε νοσηρος ειμι. Ἐαν ουν ιδηις ιατρον εισελθοντα εις την οικιαν, και του μεν
νοσηρου μηδεμιαν προνοιαν ποιουμενον, λευκαινοντα δε τους τοιχους, χρυσουντα
τον οροφον, ου λεγεις, Ἄνθρωπε, αναστησον τον νοσουντα; τι την οικιαν
καλλωπιζεις;
Και ο Χριστος εισηλθεν εις τον κοσμον τουτον, εις ον κατακειμενην ηυρε την
φυσιν μου νοσουσαν. Προσεχε παλιν ωι λεγω· Εισερχεται ιατρος εις οικον μεγαν,
ευρισκει νοσουντα ανθρωπον, πυρεττοντα, ελκη εχοντα· αφιησι τον νοσουντα και
εγειρεται; λευκαινει τους τοιχους; χρυσοι τον οροφον; το εδαφος καλλωπιζει; Ουχι·
αλλα του μεν οικου ουδενα ποιειται λογον, οληι δε σπουδηι κεχρηται προς τον
νοσουντα. Ἐαν ο οικοδεσποτης υγιαινηι, και τα αλλα επεται. Ουτω και ενταυθα.
Εισηλθεν εις τον κοσμον ο Χριστος· σαρκα ανελαβε, πανταχου δε παρεστιν αει·
εισοδον δε αυτου την οικονομιαν καλει 64.31 η Γραφη.
Εισηλθεν εις τον κοσμον τουτον τον μεγαν, ον αυτος κατεσκευασεν· ηυρε
νοσουσαν την φυσιν των ανθρωπων, νοσουσαν, ουκ επι κλινης κειμενην, αλλ' επι
κακιας εῤριμμενην, το κοινον μελος διεφθαρμενον, βωμους αναπτομενους, κνισσαν
τον αερα μολυνουσαν, τεκνα σφαττομενα παρα γονεων, την φυσιν πατουμενην,
τους νομους της ουσιας σαλευομενους, την συμπαθειαν ατιμαζομενην· Ἔθυσαν
υιους αυτων και θυγατερας τοις δαιμονιοις· εκβακχευομενους τους ανθρωπους
ακολαστως, τον μεν πορνον, τον δε μοιχον, τον δε ανδροφονον, την γην απασαν
απολλυμενην, των ανθρωπων κειμενων εν τηι κλινηι της πονηριας, τον διαβολον
παραμενοντα, αναπτοντα την καμινον, εμπιπλωντα τα ελκη, τους ιατρους
ατονουντας, τους προφητας λεγω, κατηγορουντας, ου διορθωμενους, τους ιατρους
παρακαθημενους, φαρμακα κατασκευαζοντας, ουκ ωφελουντας δε, κατηγορουντας
δε απαντας. Ουκ εστι δικαιος ουδε εις, ουκ εστιν ο εκζητων τον Θεον. Ὁ ιατρος
ταυτα; Ποια ουν ελπις, οτε ιατρος κατηγορει του καμνοντος; Ὁ μεν ελεγεν· Ἵπποι
θηλυμανεις εγενοντο, εκαστος εις την γυναικα του πλησιον αυτου εχρεμετιζεν.
Ἄλλος εκαθισεν εν τηι ερημωι, ως η κορωνη· Οιμοι, οτι απολωλεν ευλαβης απο της
γης, και ο κατορθων εν ανθρωποις ουχ υπαρχει· αλλος· Ἀρα και ψευδος και κλοπη
και μοιχεια κεχυται επι της γης· εκαστος τον πλησιον αυτου εκθλιβουσιν εκθλιβηι·
αλλος· Ουαι εθνος αμαρτωλων.
Ἐξερχεται ο ιατρος κλαιων· ποιαν δε ελπιδα εχει ο νοσων, οταν ιδηι τον
ιατρον κλαιοντα; ποιαν ελπιδα εχεις, οταν ιδηις τον απεγνωκοτα; τι εχεις χρηστον
προσδοκησαι περι του νοσουντος; Καιτοι ιατροι πολλακις, και ειδοτες την
τελευταιαν, ωστε μη λυπησαι τους προσηκοντας, τηι φιλοσοφιαι νικωσι το παθος, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

φαιδρον επιδεικνυνται το προσωπον της εαυτων υποληψεως, ινα μη καταβαλωσι τα
φρονηματα των νοσουντων. Ὅταν γαρ ο νοσων ιδηι διαστρεφοντα την οψιν τον
ιατρον, τι εχει χρηστον ελπισαι; Ὧδε δε ουτως ενικησε το νοσημα, ως αυτον τον
ιατρον κλαιειν· τι εχω ποιησαι; ελκη, σηπεδων, σκωληκες, μυρια κακα. Ουαι εθνος
αμαρτωλον! Ὁ δε αλλος και θρηνους ολοκληρους εγραψεν, ο Ἱερεμιας· ο μεν πενθει,
ο δε θρηνει, ο δε παρακαλει· ο Θεος ανωθεν· Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου. Ποια
ελπις λοιπον, οταν ο Θεος λεγηι, Ἐγκαταλελοιπα τα συμπαντα, αφηκα την
κληρονομιαν μου, εδωκα την ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων μου; Ὁ
Ἠλιας κατωθεν· Κυριε, τα θυσιαστηρια σου κατεσκαψαν, και τους προφητας σου
απεκτειναν, καγω υπελειφθην μονωτατος, και ζητουσι την ψυχην μου. Ει δε εν τηι
Ἰουδαιαι ταυτα, οπου νομος, οπου ναος, οπου κιβωτος, οπου θυσια Ἰουδαικη· τι ην
οπου ειδωλα, οπου κνισσα και καπνος, παρανομοι τελεται, ασεβειαι· οπου τα παθη
εθεοποιειτο, οπου κυνων φωνην εμιμουντο, οιτινες επι του ∆ιονυσου ωργιαζοντο
δερμα αιγων και κυνων φωνην, ινα παντοθεν την ευγενειαν απολεσωσι; Κυνας,
χοιρους εποιησεν ο διαβολος, εχεις εποιησεν, οφεις ειργασατο, ασπιδας κατεσκευασε
λευκους. Ὁ νομος ατονει, οι προφηται κατηγορουσι. Τι ουν, αθλιε; εισελθων και
ευρων την οικουμενην ουτω κακουμενην, εμελλε τον ουρανον καλλωπιζειν, και
αφιεναι τον νοσηρον; Ἀλλ' ουκ εποιησε τουτο, αλλ' εδραμεν επι τον νοσουντα, δι' ον
και ουρανος, δι' ον και γη και θαλαττα και αηρ και τα αλλα παντα. ∆ια τουτο ουδε
ουρανου σχημα ανελαβεν· ου γαρ ουρανον εμελλε θεραπευειν, αλλ' ανθρωπον. ∆ια
τουτο του νοσουντος το συγγενες ανεκτησατο, και ερχεται ως αυτος εκεινος ο
νοσων, ου νοσων αυτος· Ἁμαρτιαν γαρ ουκ εποιησεν, ουδε δολος ευρεθη εν τωι
στοματι αυτου· αλλ' ηλθε συγγενες εχων της εκεινου φυσεως σκευος.
Ουκ ηλθε γυμνηι τηι θεοτητι, ινα μη φυγηι ο νοσων, ινα μη σοβησηι την θηραν·
αλλ' ωσπερ ιατρος πολλακις ευγενης ων και επιφανης, προγονων εχων
περιφανειαν, και σηρικα περιβεβλημενος ιματια, επειδαν εισελθηι προς πτωχον
νοσουντα δεομενον χειρουργηθηναι, η αλλο τι, αποδυεται τα ιματια και αφιησι την
περιφανειαν και λαμβανει λεντιον, και διαζωννυσιν εαυτον, μελλων καιειν, μελλων
τεμνειν, και ου ζητει την εαυτου αξιαν, αλλα την κηδεμονιαν του καμνοντος· ουτω
και ο ∆εσποτης των αγγελων εποιησεν, ου η δοξα ανερμηνευτος· κατεβη ως
ανθρωπος, διεζωσεν εαυτον λεντιον, διεζωσεν εαυτον, την φυσιν την ημετεραν,
64.32 εγενετο πτωχος ο πλουσιος, ουκ απολεσας τον πλουτον, αλλα κρυψας τον
πλουτον· Γινωσκετε γαρ, φησι, την χαριν του Κυριου, οτι δι' ημας επτωχευσε
πλουσιος ων, ινα ημεις τηι εκεινου πτωχειαι πλουτησωμεν. Ειδες πτωχειαν πλουτου
μητερα; ειδες πενιαν περιουσιας υποθεσιν; ο πλουσιος εγενετο πτωχος, ινα εγω ο
πτωχος γενω πλουσιος. Ὡς ιατρος περιεζωσατο λεντιον. Που κατεβη; Λεντιον
περιεζωσατο· ουκ ηρκησεν αυτωι της φυσεως η περιβολη, αλλα και σχημα δουλου
ανελαβεν, ου φυσιν δουλου μονον.
Ἦλθε τοινυν, νοσουσαν ηυρε την φυσιν την ημετεραν, εγενετο τουτο οπερ
ειμι εγω, αμαρτιας μεντοι χωρις· ηλθεν εις την καλυβην εις ην κατεκειμην· ειδε
σκωληκας, ειδε σηπεδονας, ειδε δυσωδιαν πολλην, τον νομον ου βοηθουντα, τους
προφητας κατηγορουντας, την αμαρτιαν επικειμενην, την επιθυμιαν του καμνοντος
ατακτον, ουκ εγκρατευεσθαι βουλομενον, ουδε ανεχομενον των ιατρων. Ου
φονευσεις, ουτος εφονευσεν. Ου μοιχευσεις. Ἕκαστος προς την γυναικα του πλησιον
εχρεμετιζεν· Ου κλεψεις. Ἀρα και ψευδος και μοιχεια και κλοπη κεχυται επι της γης.
Ἄλλα ελεγεν ο ιατρος, και αλλα εποιει ο νοσηρος. Τι γενηται; ο ιατρος επεταττεν, ο
νοσηρος ουχ υπηκουσε· το νοσημα ηυξανετο, ο ανδραποδιστης διαβολος παρεμενε
καθαπερ δουλος δραπετης. Τι θελεις; ψυχροποσιαν διδωμι· τι θελεις; κρεα διδωμι, τα
διαφθειροντα σου τον στομαχον διδωμι, τα εναντια τωι ιατρωι. Ὁ ιατρος επεταττε,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

και εξηρχετο· ο δραπετης εισηρχετο κρυφα και παντα παρειχε. Πορνειαν θελεις;
ψευδος θελεις; Ἐκεινος ελεγε· ταυτα βουλομαι, ουκ εκεινα α λεγει ο ιατρος· ταυτα
βουλομαι α συ λεγεις. Τα σωματα αθλια απωλλυτο. Θεος κατηγορει, προφηται
κατηγορουσιν, εκεινος ο δημιος παρεμενε, και η επιθυμια του καμνοντος προς τον
βλαπτοντα, ου προς τον ωφελουντα. Ἀπωλλυτο το γενος, διεφθαρτο παντα. Ἦλθεν
ο ιατρος ο ευπορος εν αποροις, οδον ευρων ραιδιαν και ευκολον και σωτηριον. Ἐαν
ειπω, φησι, Το και το ποιησατε, ου ποιουσι.
Πως; τα του νομου ουκ εδεξαντο, και τα της χαριτος εχουσι δεξασθαι; τα
κατω ουκ εδεξαντο και τα ανω εχουσι δεξασθαι; Ἐαν ειπω νηστειαν, εαν ειπω
σακκου περιβολην, εαν ειπω ακτημοσυνην, εαν ειπω παρθενειαν, γαμον ουκ οιδασι
σεμνον, και περι παρθενειας εχω ειπειν; τα αλλοτρια αρπαζουσι, και περι
ακτημοσυνης αυτοις εχω ειπειν; πορνευουσι, μοιχευουσι, και σακκου περιβολην εχω
ειπειν; Τι ουν; γινομαι ανθρωπος τεως εν τηι σαρκι τηι εμηι, και τωι απεῤριμμενωι
διαλεγομαι· καταργω την αμαρτιαν τεως, απο του γενους δεικνυμι υγιαινοντα
ανθρωπον· δεικνυμι την αυτην φυσιν, και ου το αυτο πτωμα· δεικνυμι ανθρωπον
αμαρτιαν ου ποιησαντα, ουδε δολον εν τωι στοματι αυτου, ινα και ουτοι θεαται οντες
εχωσιν ελπιδα σωτηριας, και οι επιβουλευοντες αποφυγωσι, και ιδωσιν ανθρωπον
μη εχοντα αμαρτιαν. Αισχυνου, διαβολε. Τουτο σαρξ εστι, τουτο σωμα εστιν, ο εχει ο
∆εσποτης μου. ∆ια τουτο περιηρχετο αει λεγων, ει Υιος ηι του Θεου ουτος ο
ανθρωπος, πως ουχ αμαρτανει; παντες οι αλλοι υπο αμαρτιαν εισιν. Ου γαρ εστι
φυσεως αμαρτια, αλλα προαιρεσεως. Ἰδου διδωμι ανθρωπον υγιαινοντα, σκευος
εκκεκαθαρμενον και ακηλιδωτον.
Και στας εν μεσωι δημου ελεγε· Τις εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας; και
ουδεις ηυρεν ειπειν τι. Τι ουν νυν; εισερχεται προς τους νοσουντας τεως, λογοις
αυτους παρακαλων, ωσπερ ιατρος δια των φαρμακων· ουδεν εχεις πονηρον, εαν
σωφρονηις· χαλεπον το νοσημα, αλλα δυναται λυθηναι. Παρακαλει αυτους, ∆ευτε
προς με παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας·
πεφορτισμενοι ησαν οι νοσηροι· φορτια γαρ εστι νοσος, αταξια, πορνεια κλοπη,
ψευδος, ψευδομαρτυρια· ου γαρ ουτω φορτιον βαρυ, ως συνειδος πονηρον. Ἀλλ'
επειδη ο νοσων φοβειται τον ιατρον, μαλιστα οταν χαλεπον ηι το νοσημα, μη που
σιδηριον οξυνηι, μη που πυρ καιηι, και πολλοι των νοσουντων ειλαντο εναποθανειν
τοις νοσημασιν, η υπομειναι την οδυνην την απο της ιατρειας. και καρπωσασθαι την
υγειαν την απο της οδυνης, ινα μηδεις φοβηθηι τουτο οτι· ουτος ηλθε, φησιν· Ἀπαιτει
ημας ευθυνας των αμαρτηματων· απαιτει ημας των πλημμεληματων· κολασαι ημας
εχει, και τοτε ημας διορθουται· ινα μηδεις τουτο εννοησας φυγηι· ∆ευτε, φησι, προς
με. Ουκ ηλθον ινα κρινω τον κοσμον 64.33 αλλ' ινα σωσω τον κοσμον. Ουδεν βαρυ·
ουκ εχω σιδηριον, ουκ εχω πυρ καιον, ου καιω, ου τεμνω· ανωδυνος η ιατρεια, χωρις
πονου η θεραπεια. Ει ου πιστευετε, βλεπετε την πορνην, βλεπετε τον ληιστην,
βλεπετε τους Μαγους, τον τελωνην, την Χαναναιαν· υποδειγμα υμιν εδωκα εκ
προοιμιων· μη εκαυσα; μη ετεμον; ουκ εδακρυσε μονον η πορνη, και παρθενων
εγενετο σεμνοτερα; ου προσεκυνησαν οι Μαγοι, και ευαγγελισται εγενοντο; ουκ
ηλθεν η Χαναναια, και την ιατρειαν ελαβε του θυγατριου; Ουκ ηλθον, ινα κρινω τον
κοσμον, αλλ' ινα σωσω.
∆ευτε παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι. Ταυτα λεγω τα ρηματα·
∆εσποτης ειμι, ου χρειαν εχω, ουκ ειμι δουλος υποκειμενος νομωι· κατηγορει σου ο
νομος, αλλα λυω την κατηγοριαν· αυτον τον κατηγορον παυω. Πως; Ἔπαυσε γαρ
αυτον η χαρις· κατηγορουσιν οι προφηται, αλλα μειζονα διδωμι την ελευθεριαν.
Ἐλθων τοινυν και ευρων την φυσιν κακως εχουσαν, και τους μεν εν πορνειαι, τους
δε εν μοιχειαι, κνισσαν και καπνον τον αερα μολυνοντα, τα αλλα παντα, τι ποιει;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

Ὁρων πυρεττον το γενος το ημετερον, λουει· πρωτον λεγει, Λουσαι, και απαλλασσου
του νοσηματος· λουει λουτρωι παλιγγενεσιας και αλειφει· και τωι χρισματι του μυρου
αλειφω σε, και λουω και μεταβαλλω σε. Και τοσαυτη η ισχυς του λουτρου; Τοσαυτη.
Καταβηθι κατω. Καταβαινει κατω, και ου μενει ο παλαιος ανθρωπος. Μη σιδηρου
χρεια; μη τομης και οδυνης; εν ηδονηι η ωφελεια· μη επιπονος η ιατρεια; Και τι
ποιησομεν ινα σωθωμεν; μυρια ειργασαμεθα κακα, πονηρον εχομεν συνειδος,
απωλομεθα. Λεγει βαπτιζεσθαι και σωζεσθαι· και γαρ λαβων χριει, λουει, ειτα τρεφει
στερεαν τροφην. Ἐπειδη γαρ αθωος ο νοσηρος εγενετο, τρεφει αυτον και τρεφει το
σωμα το εαυτου, και ποτιζει το αιμα το εαυτου· Ἐμου, φησι, του αναμαρτητου.
Ἐπειδη γαρ εγενου συ αναμαρτητος απο του λουτρου, λαβων σωμα τοιουτον, χριει,
λουει, τρεφει.
Τουτο εστι καινη κτισις. Ὅταν εισελθηι πορνος, και γινεται δικαιος, ουκ εστι
καινη κτισις; οταν εισελθηι αρπαξ, και απαλλαγηι των αμαρτηματων, ουκ εστι καινη
κτισις; Ειδες εν τηι χαριτι την κτι 64.34 σιν; βλεπε και εν τηι πολιτειαι την κτισιν.
Ποσαι πορναι κατελειπον τα θεατρα, αφηκαν σηρικα ιματια, κατεπασσαντο σποδον,
περιεβαλλοντο σακκους, και νυν πολιτευονται εν Χριστωι; ουκ εστι καινη κτισις;
Ὅταν ουν ιδηις την πορνην μηκετι πορνην, αλλα παρθενου σεμνοτεραν, ειπε·
Ἐκτισθη αυτης η γνωμη, μετεβληθη αυτης η καρδια, μετεστη η διανοια απο του
τροπου· ουκ ετι αυτη εις το θεατρον, ουκετι αλλους βροχιζει, αλλα και αυτη σωζεται·
ουκετι αλλοις γινεται σκανδαλος, αλλα σωτηρια· βλεπουσι γαρ οι πορνοι, και
σωφρονες γινονται.
Ὁρας καινην την κτισιν; Ὅταν ιδηις τον αρπαγα, τον Ἕλληνα, τον βωμους
λειχοντα, τον μαινομενον κατα Χριστιανων, μυριους αποδυοντα ορφανους, μυριας
γυμνουντα χηρας, Χριστιανον γενομενον, και τα εαυτου διδοντα πενησι, και εις
παννυχιδας παραγινομενον, ειπε, Ἐκτισθη ο αυτος· ωστε, Ει τις εν Χριστωι, καινη
κτισις. Ὅρα πανταχου της οικουμενης καινην την κτισιν. Ὅταν ιδηις μοναχους ορη
κατειληφοτας, εσταυρωμενους, τας αναγκας της φυσεως καταπατουντας, αγγελους
μιμουμενους τηι απαθειαι· ωστε, Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις. Ἄπελθε εις Περσιδα, ει
μη και τωι σωματι, αλλα τωι νοΐ· μητερας εγαμουν, νυν δε παρθενιαν ασκουσιν. Ὥστε,
Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις. Μεχρι βασιλεων βλεπε την κτισιν των τα διαδηματα
εχοντων. Προ τουτου βασιλεις παντα επλησαν ασεβειας, νυν δε βασιλεις εις
εκκλησιαν απαντωσι· καιτοι πασι φοβεροι οι βασιλεις· νυν δε η Ἐκκλησια αυτοις
φοβερα.
Τις τολμαι ειπειν βασιλει, Θες σου το διαδημα; η δε Ἐκκλησια αυτωι λεγει, και
υπακουει, και ερχεται γυμνηι τηι κεφαληι ουδενος λεγοντος, αλλα του λογισμου
παραινουντος· γυμνηι τηι κεφαληι και ακαλλωπιστωι· ριπτει διαδημα, και λαμβανει
σταυρον. Εισερχεται εις την τραπεζαν ο πτωχος και ο βασιλευς ομοιως· ουκ αλλως ο
πτωχος, και αλλως ο βασιλευς· ουδε λεγει ο βασιλευς, Ἐμοι πλεον δος, και τωι
πτωχωι ελαττον, αλλα την αυτην ταπεινοφροσυνην, την αυτην ευλαβειαν εχων, ως
ο πτωχος και εγω· ωστε, Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις. Ὑπερ δε τουτων απαντων
ευχαριστησωμεν τωι Θεωι, οτι αυτωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


