In sanctum Eustathium Antiochenum
ΕΓΚΩΜΙΟΝ Εις τον εν αγιοις πατερα ημων Ευσταθιον αρχιεπισκοπον
Ἀντιοχειας της μεγαλης.
50.597
αʹ. Σοφος τις ανηρ και φιλοσοφειν ειδως, των ανθρω πινων πραγματων την
φυσιν μετα ακριβειας κατα μαθων, και επιγνους αυτων την σαθροτητα, και ως ουδεν
εχει πιστον, ουδε βεβαιον, παραινει κοινηι πασιν ανθρωποις προ τελευτης μη
μακαριζειν μη δενα. Ουκουν επειδη τετελευτηκεν ο μακαριος Ευ σταθιος, μετα
αδειας αυτον απασης εγκωμιασαι λοι πον δυναμεθα· ει γαρ προ τελευτης ου δει
μακαριζειν ουδενα, μετα την τελευτην ανευθυνος επι των αξιων ο μακαρισμος
γενοιτ' αν. Και γαρ παρηλθε τον ευρι πον των βιωτικων πραγματων, απηλλαγη της
ταρα χης των κυματων, προς τον ευδιον και αταραχον κατ 50.598.40 επλευσε λιμενα,
ουχ υποκειται τηι του μελλοντος αδηλιαι, ουδε εστιν υπευθυνος καταπτωσει, αλλα
καθαπερ επι πετρας τινος και υψηλου σκοπελου νυν εστως καταγελαι των κυματων
απαντων. Ουκουν ασφαλης ο μακαρισμος, ανεπιληπτον το εγκωμιον· ου γαρ δεδοικε
μεταβολην, ουχ υποπτευει μεταπτωσιν.
Ἡμεις μεν γαρ οι ετι ζωντες, καθαπερ οι εν μεσωι πελαγει σαλευοντες,
πολλαις υποκειμεθα ταις μεταβολαις· και καθαπερ εκεινοι νυν μεν εις υψος αιρονται
των κυματων κορυφουμενων, νυν δε προς αυτον καταφερονται τον βυθον· αλλ'
ουτε το υψος ασφαλες, ουτε η ταπεινωσις μονιμος· υδατων γαρ 50.599 εστι ρεοντων
και ουχ ισταμενων ταυτα αμφοτερα· ουτω δη και επι των ανθρωπινων πραγματων
ουδεν βεβαιον και εστως, αλλα πυκναι αι μεταβολαι και οξυῤροποι. Ὁ μεν υπο της
ευημεριας προς το υψος επηρθη, ο δε υπο δυσπραγιας εις πολυ κατηνεχθη βαθος·
αλλα μητε εκεινος φυσασθω, μητε ουτος τα πεινουσθω· ταχιστην γαρ εκαστος
δεξεται την μετα βολην· αλλ' ουκ εκεινος ο προς τον ουρανον μεταστας, ο προς τον
ποθουμενον απελθων Ἰησουν, ο προς χω ριον ελθων καθαρον θορυβων, ενθα
απεδρα οδυνη και λυπη και στεναγμος. Ουκ εστιν εκει μεταβολης ει κων, ουκ εστι
τροπης αποσκιασμα, παντα δε πεπη γοτα και ακινητα, παντα βεβαια και ιδρυμενα,
παντα αφθαρτα και αθανατα, παντα ακηρατα και εις αει διαμενοντα. ∆ια τουτο φησι,
Προ τελευτης μη μακαριζε μηδενα. ∆ια τι; Ἄδηλον γαρ το μελ λον, και η φυσις
ασθενης· η προαιρεσις ραιθυμος, η αμαρτια ευπεριστατος, πολλαι αι παγιδες· Ἐπι
γνωθι γαρ, φησιν, οτι εν μεσωι παγιδων διαβαινεις· επαλληλοι οι πειρασμοι, πολυς ο
των πραγματων οχλος, και διηνεκης των δαιμονων ο πολεμος, και συνεχεις αι των
παθων επαναστασεις· δια ταυτα, Προ τελευτης μη μακαριζε μηδενα, φησιν. Ουκουν
μετα τελευτην μακαριζειν ασφαλες τον αξιον· μαλλον δε ουχ απλως μετα τελευτην,
αλλα τελευτην τοιαυτην, οταν μετα στεφανου τον βιον ηι καταλυσας τις, οταν μετα
ομολογιας και πιστεως ανυποκριτου. Ει γαρ τους απλως τελευτησαντας εμακαρισε
τις, ποσωι μαλλον τους ουτω τελευτησαντας; Και τις εμακαρισε, φησι, τους απλως
τελευτησαν τας; Ὁ Σολομων, Σολομων εκεινος ο πανσοφος· μη γαρ απλως
παραδραμηις τον ανθρωπον, αλλ' εννοησον τις ην, και πως βεβιωκως, και μετα
ποσης αδειας και ανεσεως τον υγρον και αταλαιπωρον βιον εζη. Ἅπαν γαρ ειδος
επηλθε τρυφης, και ψυχαγωγιας παντοδαπους επενοησε τροπους, και ποικιλας και
πολυτροπους τερψεων ευρεν ιδεας, και ταυτας δι ηγουμενος ελεγεν· Ὠκοδομησα μοι
οικους, εφυτευσα μοι αμπελωνας, εποιησα μοι κηπους και παρα δεισους, εποιησα μοι
κολυμβηθρας υδατων, εκτη σαμην δουλους και παιδισκας, και οικογενεις εγενοντο
μοι· κτησις βουκολιων και ποιμνιων εγενετο μοι· συνηγαγον αργυριον και χρυσιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ισα ψαμμωι· εποιησα μοι αιδοντας και ᾀδουσας, οινοχοους και οινοχοουσας. Τι ουν ο
αυτος ουτος μετα τοσαυτην περιουσιαν των χρηματων, των κτη ματων, της τρυφης,
της ανεσεως; Ἐμακαρισα, φησι, τους αποθανοντας υπερ τους ζωντας, και αγαθος
υπερ τουτους οστις ουπω εγενετο. Ὄντως αξιοπιστος ουτος κατηγορος τρυφης, ο
τοιαυτα περι αυτης ψηφιζομενος. Ει μεν γαρ τις των εν πενιαι και πτωχειαι
βεβιωκοτων ταυτην εξεφερε την ψηφον κατα της τρυφης, εδοξεν αν ουκ αληθειαι,
αλλ' απειριαι ταυτα κατηγορειν· οταν δε ο πασαν αυτην επελθων και
διερευνησαμενος αυτης εκαστην οδον, ουτος αυ την ατιμαζηι, ανυποπτος η
κατηγορια λοιπον. Ταχα νομιζετε της παρουσης υποθεσεως ημιν εκπεπτωκεναι τον
λογον· αλλ' ειπερ προσεχωμεν, ευρησομεν, οτι ταυτης μαλιστα εχεται τα ειρημενα.
Ἐν γαρ μαρ τυρων μνειαις αναγκαιον και ακολουθον, και τους περι φιλοσοφιας
κινειν λογους. Και ταυτα λεγομεν 50.600 ου της παρουσης κατηγορουντες ζωης, μη
γενοιτο, αλλα την τρυφην διαβαλλοντες· ου γαρ το ζηιν κακον, αλλα το εικη και
απλως ζηιν.
βʹ. Ὡς εαν τις επι κατορθωμασι και τηι των μελλον των αγαθων ελπιδι τον
παροντα ζησηι βιον, δυνησε ται κατα Παυλον λεγειν, οτι Το ζηιν εν σαρκι πολλωι
κρεισσον· τουτο γαρ καρπος εργου· καθα περ ουν και επι του μακαριου γεγονεν
Ευσταθιου, ος και τηι ζωηι και τηι τελευτηι προς το δεον εχρησατο. Ου γαρ επι της
οικειας γης, αλλ' επι της αλλοτριας ταυτην υπεμεινε δια τον Χριστον· τουτο των
εχθρων το κατορθωμα. Ἐκεινοι μεν γαρ της πατριδος αυτον εξηλασαν ως
ατιμαζοντες· ο δε λαμπροτερος εγινετο μαλλον και περιφανεστερος τηι προς την
υπεροριαν μεταστασει, ως και των πραγματων το τελος απεδειξε. Τοσαυτη γαρ η
περιφανεια γεγονεν, ως του σωματος αυτου ταφεντος εν Θραικηι, την μνημην αυτου
καθ' εκαστην ημεραν παρ' ημιν αν θειν, και τον μεν ταφον ειναι εν εκεινωι τωι βαρβα
ρικωι χωριωι, τον δε ποθον παρ' ημιν, τοις εκ τοσου του απειργομενοις διαστηματος,
μετα χρονον τοσου τον καθ' εκαστην αυξεσθαι την ημεραν· μαλλον δε, ει χρη
ταληθες ειπειν, και ο ταφος αυτου παρ' ημιν, ουκ εν Θραικηι μονον. Μνηματα γαρ
αγιων ου σοροι, και λαρνακες, και στηλαι, και γραμματα, αλλ' ερ γων κατορθωματα,
και πιστεως ζηλος, και συνειδος προς Θεον υγιες. Και γαρ πασης στηλης λαμπροτερα
ανεστηκεν αυτη η Ἐκκλησια τωι μαρτυρι, γραμματα εχουσα ουκ αφωνα, αλλα δια
των πραγματων αυτων λαμπροτερον σαλπιγγος βοωντα την εκεινου μνημην και
την λαμπροτητα, και εκαστος υμων των παρ οντων του αγιου ταφος εστιν εκεινου,
ταφος εμψυχος και πνευματικος.
Ἂν γαρ αναπτυξω το συνειδος εκαστου των παροντων υμων, ευρισκω τον
αγιον τουτον ενδον της διανοιας υμων ενδιαιτωμενον. Ὁρατε πως ουδεν πλεον
εγενετο τοις εχθροις; πως ουκ εσβεσαν την δοξαν, αλλ' επηραν ταυτην μαλλον και
λαμπροτεραν ειργασαντο, τοσουτους ποιησαντες τα φους ανθ' ενος, ταφους
εμψυχους, ταφους φωνην αφιεντας, ταφους προς τον αυτον ζηλον παρασκευα
ζομενους; ∆ια τουτο τα των αγιων σωματα και πηγας, και ριζας, και μυρα καλω
πνευματικα. Τινος ουν ενεκεν; Ὅτι εκαστον τουτων των ειρημενων την οικειαν
αρετην ου παρ' εαυτωι κατεχει μο νον, αλλα και μεχρι πολλου διαπεμπεται μηκους.
Οιον τι λεγω· αι πηγαι αναβλυζουσι μεν πολλα να ματα, ου μην εισω των οικειων
κολπων ταυτα κατ εχουσιν, αλλα μακρους τικτουσαι ποταμους συγγι νονται τωι
πελαγει, και καθαπερ χειρος τινος εκτα σει, τωι μηκει τουτων επιλαμβανονται των
θαλατ τιων υδατων. Παλιν η ριζα των φυτων κεκρυπται εν τοις κολποις της γης,
αλλ' ου κατω κατεχει την αρετην αυτης απασαν, και μαλιστα των αμπελων των
αναδενδραδων αυτη η φυσις. Ὅταν γαρ εφ' υψηλων των καλαμων τους αυτων
εκτεινωσι κλα δους, τα κληματα δια των δονακων εκεινων ερποντα μεχρι πολλου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

προεισι διαστηματος, μακραν τινα οροφην τηι των φυλλων ποιουντα πυκνοτητι.
Τοιαυτη και των μυρων η φυσις· αυτα μεν γαρ κειται εν οικισκωι πολλακις, δια δε
των θυριδων υπερεκπι πτουσα αυτων η ευωδια εις αμφοδα και στενωπους και
αγορας, και τους εξω βαδιζοντας διδασκει την 50.601 ενδον κειμενην των αρωματων
αρετην. Ει δε πηγη, και ριζα, και φυτων και αρωματων φυσις τοσαυ την εχουσι την
ισχυν, πολλωι μαλλον των αγιων τα σωματα· και οτι ου ψευδη τα λεγομενα,
μαρτυρες υμεις. Το μεν γαρ σωμα του μαρτυρος κειται εν Θραικηι, υμεις δε ουκ εν
Θραικηι διατριβοντες, αλλα πολυ της χωρας εκεινης αφεστηκοτες αντιλαμβα νεσθε
της ευωδιας εκ τοσουτου διαστηματος, και δια τουτο συνεληλυθατε, και ου
διεκωλυσε της οδου το μηκος, ουκ εσβεσε του χρονου το πληθος. Τοιαυτη γαρ των
πνευματικων κατορθωματων η φυσις· ουδενι σωματικωι διακοπτεται κωλυματι, αλλ'
ανθει και αυξεται καθ' εκαστην ημεραν, και ουτε χρονου μαραινει το πληθος αυτην,
ουχ οδου διατειχιζει μηκος.
Μη θαυμασητε δε ει του λογου και των εγκωμιων αρχομενος μαρτυρα τον
αγιον εκαλεσα· και γαρ οι κειωι τελει την ζωην κατελυσε· πως ουν εστι μαρτυς; Ειπον
πολλακις προς την υμετεραν αγαπην, οτι μαρ τυρα ουχι ο θανατος ποιει μονον, αλλα
και η προ θεσις. Ου γαρ απο της εκβασεως μονον, αλλα και απο της γνωμης πλεκεται
πολλακις ο του μαρτυριου στεφανος. Και τουτον ουκ εγω, αλλα Παυλος διδωσι του
μαρτυριου τον ορον ουτωσι λεγων, Καθ' ημεραν αποθνησκω. Πως αποθνησκεις καθ'
ημεραν; πως δυνατον ενι σωματι θνητωι μυριους δεξασθαι θανα τους; Τηι προθεσει,
φησι, και τωι παρεσκευασθαι προς τελευτην. Ουτω και ο Θεος αποφαινεται· και γαρ ο
Ἀβρααμ ουχ ᾕμαξε την μαχαιραν, ουκ εφοινιξε τον βωμον, ουκ εθυσε τον Ἰσαακ,
αλλ' ομως απηρτισε την θυσιαν. Τις ταυτα φησιν; Αυτος ο την θυσιαν δεξαμενος·
Ουκ εφεισω γαρ, φησι, του υιου σου του αγαπητου δι' εμε. Και μην ζωντα ελαβε, και
υγιη κατηγαγε· πως ουν ουκ εφεισατο; Ὅτι ουκ απο του τελους των πραγματων,
αλλ' απο της προ θεσεως των προελομενων, τας τοιαυτας κρινω θυσιας εγω, φησιν.
Ουκ εσφαξεν η χειρ, αλλ' εσφαξεν η προαιρεσις· ουκ εβαπτισε το ξιφος εις τον
λαιμον του παιδος, ου διετεμε την δερην, αλλ' εστι θυσια και χωρις αιματος. Ἴσασιν
οι μεμυημενοι το λεγομενον· δια τουτο δε κακεινη η θυσια χωρις αιματος εγενετο,
επειδη ταυτης εμελλεν εσεσθαι τυπος. Ὁραις εν τηι Παλαιαι προδιαγραφομενην την
εικονα; Μη απιστη σηις τηι αληθειαι.
γʹ. Ουτος τοινυν ο μαρτυς (μαρτυρα γαρ ημιν αυτον ο λογος απεδειξε) προς
μυριους παρεσκευασατο θα νατους, και παντας αυτους υπεμεινε τηι γνωμηι και τηι
προθυμιαι· των δε επενεχθεντων κινδυνων πολλους και δι' αυτης της πειρας
ηνεσχετο. Και γαρ και της πατριδος αυτον εξηλασαν, και προς την υπεροριαν
μετεστησαν, και πολλα ετερα κατα του μακαριου εκινησαν τοτε εκεινου, δικαιον μεν
ουδεν εχοντες εγκαλειν, οτι δε ακουσας του Παυλου λεγοντος, Ἐσε βασθησαν και
ελατρευσαν τηι κτισει παρα τον κτισαντα, εφυγε το ασεβημα, και την παρανομιαν
εδεισεν· αλλα τουτο μεν στεφανων, ου κατηγοριας αξιον. Συ δε μοι σκοπει του
διαβολου την πονηριαν. Ἐπειδη γαρ προσφατως ην ο Ἑλληνικος πολεμος
καταλυθεις, και αρτι των χαλεπων και επαλληλων διωγμων ανεπεπνευκεισαν αι
Ἐκκλησιαι πασαι, και ουκ ην πολυς ο χρονος, εξ ου λαοι μεν απεκλεισθησαν
απαντες, βωμοι δε εσβεσθησαν, πασα δε των δαι 50.602 μονων η μανια καταλελυτο,
και ταυτα ελυπει τον πονηρον δαιμονα, και ουκ ηδυνατο πραως φερειν την της
Ἐκκλησιας ειρηνην, τι ουν ποιει; Ἕτερον επεισ-αγει πολεμον χαλεπον. Ὁ μεν γαρ
εξωτικος, ουτος δε εμφυλιος ην· οι δε τοιουτοι δυσφυλακτοι μαλλον εισι, και ραιδιως
χειρουνται τους εμπιπτοντας.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Κατα τον καιρον τοινυν εκεινον ο μακαριος ουτος εστρατηγει της παρ' ημιν
Ἐκκλησιας, και αιρεται μεν η νοσος, ωσπερ τις λοιμος χαλεπος απο των Αιγυπτου
χωριων, ειτα δια των μεταξυ πολεων βαδιζων εις την πολιν εσπευδεν εμβαλειν την
ημετεραν. Ἀλλ' εκεινος εγρηγορως και νηφων, και παντα τα μελλοντα προορων
ποῤρωθεν, προσιοντα τον πολεμον απεκρουετο· και καθαπερ σοφος τις ιατρος, πριν
η την νοσον εμβαλειν εις την πολιν, ενταυθα καθημε νος, τα φαρμακα κατεσκευαζε,
και την ιεραν ταυτην ναυν μετα πολλης εκυβερνα της ασφαλειας, παντα χου
περιτρεχων, ναυτας, επιβατας, τους πλεοντας απαντας συγκροτων, νηφειν,
εγρηγορεναι παρασκευαζων, ως πειρατων επιτιθεμενων και της πιστεως τον
θησαυρον αποσυλησαι επιχειρουντων. Ουκ ενταυθα δε μονον εκεχρητο τηι προνοιαι
ταυτηι, αλλα και παντα χου διεπεμπετο τους διδαξοντας, παρακαλεσοντας,
διαλεξομενους, προαποτειχισοντας τοις πολεμιοις την εφοδον. Και γαρ ην
πεπαιδευμενος καλως παρα της του Πνευματος χαριτος, οτι τον Ἐκκλησιας προ
εστωτα ουκ εκεινης μονης κηδεσθαι δει της παρα του Πνευματος εγχειρισθεισης
αυτωι, αλλα και πασης της κατα την οικουμενην κειμενης· και ταυτα απο των ιερων
εμανθανεν ευχων. Ει γαρ τας ευχας ποιει σθαι δει, φησιν, υπερ της καθολικης
Ἐκκλησιας της απο περατων εως περατων της οικουμενης, πολλωι μαλλον και την
προνοιαν υπερ απασης αυτης επι δεικνυσθαι δει, και ομοιως απασων κηδεσθαι, και
μεριμναιν πασας.
Και οπερ επι του Στεφανου γεγονε, τουτο και επ' εκεινου συνεβαινεν. Ὥσπερ
γαρ ουκ ισχυοντες αντιστηναι τηι σοφιαι τηι του Στεφανου, οι Ἰουδαιοι ελιθαζον τον
αγιον εκεινον· ουτω και ουτοι ουκ ισχυοντες αντιστηναι τηι σοφιαι τηι τουτου, και
ορωντες ησφαλισμενα τα οχυρωματα, εκβαλλουσι της πολεως λοιπον τον κηρυκα.
Ἀλλ' η φωνη ουκ εσιγα, αλλ' εξεβαλλετο μεν ο ανθρωπος, ο δε λογος της
διδασκαλιας ουκ εξεβαλλετο. Και γαρ Παυλος εδε δετο, και ο λογος του Θεου ουκ
εδεδετο· και ουτος εν αλλοτριαι, και η διδασκαλια αυτου παρ' ημιν. Ἐκ βαλλοντες
τοινυν επεισηιεσαν συμφραξαμενοι, καθα περ χειμαῤρος σφοδρος· αλλ' ουτε τα φυτα
παρεσυ ραν, ουτε τα σπερματα κατεχωσαν, ουτε την γεωρ γιαν ελυμηναντο· ουτω
καλως και μετ' επιστημης υπο της εκεινου γεωργηθεντα σοφιας εῤριζωτο. Ἀλλα γαρ
αξιον ειπειν, τινος ενεκεν συνεχωρησεν αυτον ο Θεος απελαθηναι εντευθεν.
Προσφατως ην αναπνευ σασα η Ἐκκλησια· ειχε παραμυθιαν ου την τυχουσαν την
επιστασιαν την εκεινου· πανταχοθεν αυτην ετειχιζεν, και των πολεμιων τας
προσβολας απεκρουετο. Τινος ουν ενεκεν εξεβαλλετο, και συνεχωρει τοις απαγουσιν
αυτον ο Θεος; τινος ενεκεν; Και μη τοι νομισητε ταυτης της αποριας λυσιν ειναι το
λεγομε νον μονης· αλλα καν προς Ἕλληνας, καν προς αιρε 50.603 τικους αλλους
υμιν υπερ των τοιουτων γινηται λογος, ικανον το ρηθησομενον απασαν λυσαι την
αποριαν. Ὁ Θεος την μεν πιστιν αυτου την αληθη και αποστο λικην εν πολλοις
συγχωρει πολεμεισθαι, τας δε αιρε σεις και τον ελληνισμον αφιησιν αδειας απο
λαυειν. Τι δηποτε; Ἵνα εκεινων μεν την ασθενειαν μαθηις ουκ ενοχλουμενων, και
αυτοματως καταλυο μενων· της δε πιστεως την ισχυν γνωρισηις πολεμου μενης, και
δια των κωλυοντων αυξανομενης. Και οτι ουκ εμος εστιν ουτος στοχασμος, αλλα
θειος χρησμος ανωθεν ενεχθεις, ακουσωμεν Παυλου τι περι τουτων φησι· και γαρ
επαθε τι ποτε ανθρωπινον και ουτος· ει γαρ και Παυλος ην, αλλα της ημετερας
μετεσχε φυσεως. Τι δε εστιν, οπερ επαθεν; Ἠλαυνετο, επο λεμειτο, εμαστιζετο,
μυριοις επεβουλευετο τροποις, εξωθεν, εσωθεν, υπο των δοκουντων οικειων ειναι,
υπο των αλλοτριων. Και τι δει λεγειν, οσας υπεμεινε θλιψεις; Καμνων τοινυν, και
μηκετι φερων τας προσ βολας των πολεμιων αει διακοπτοντων αυτου την δι
δασκαλιαν, και εναντιουμενων αυτου τωι λογωι, προσ πιπτει τωι ∆εσποτηι, και
παρακαλει αυτον, και λεγει· Ἐδοθη μοι σκολοψ τηι σαρκι αγγελος Σαταν, ινα με
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κολαφιζηι· υπερ τουτου τρις τον Κυριον παρε καλεσα, και ειρηκε μοι· Ἀρκει σοι η
χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται.
Και οιδα μεν οτι τινες ασθενειαν ειναι νομιζουσι σωμα τικην· ουκ εστι δε
τουτο, ουκ εστιν· αλλ' αγγελον Σαταν τους αντικειμενους ανθρωπους καλει· το γαρ
Σαταν τουτο Ἑβραικη λεξις εστι· Σαταν δε ο αντικειμενος λεγεται. Τα ουν σκευη του
διαβολου, και τους εκεινωι διακονουμενους ανθρωπους αγγελους αυ του καλει. ∆ια
τι ουν, φησι, προσκειται τηι σαρκι; Ὅτι η σαρξ εμαστιζετο, η δε ψυχη εκουφιζετο τηι
ελπιδι των μελλοντων επαιρομενη· ουδε γαρ ηπτετο της ψυχης, ουδε υπεσκελιζε
τους ενδον λογισμους, αλλα μεχρι της σαρκος ειστηκει τα μηχανηματα και ο
πολεμος, εισω διαβηναι μη δυναμενος. Ἐπει ουν αυτη ετεμνετο, αυτη εμαστιζετο,
αυτη εδεσμειτο (ψυχην γαρ δησαι αδυνατον ην), δια τουτο λεγει, Ἐδοθη μοι σκολοψ
τηι σαρκι αγγελος Σαταν, ινα με κολαφιζηι, τους πειρασμους, τας θλιψεις, τους
διωγμους αινιττομενος. Ειτα τι; Ὑπερ τουτου τρις, φησι, τον Κυριον παρεκαλεσα·
τουτ' εστι, Πολλακις εδεηθην, φησιν, ωστε αναπνευσαι μικρον εκ των πειρασμων.
Ὑμεις δε μεμνησθε της αιτιας ης ειπον, οτι δια τουτο συγχωρει ο Θεος τους εαυτου
δουλους μαστιζεσθαι, ελαυνεσθαι, μυρια πασχειν δεινα, ινα την εαυτου δειξηι
δυναμιν. Ἰδου γαρ και ενταυθα δεηθεις, ωστε αποστηναι αυτου τα μυρια δεινα και
τους αντικει μενους, ουκ επετυχε της αιτησεως· και την αιτιαν τιθησι, δι' ην ουκ
επετυχε της αιτησεως. Τις ουν εστιν η αιτια; ουδεν γαρ κωλυει παλιν αυτης επι
μνησθηναι· Ἀρκει σοι, φησιν, η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται.
δʹ. Ὁραις οτι δια τουτο συγχωρει ο Θεος τους αγγελους του Σατανα τοις αυτου
δουλοις επικεισθαι, και μυρια παρεχειν πραγματα, ινα η δυναμις αυτου διαφαινη ται;
Ὄντως γαρ καν προς Ἕλληνας, καν προς τους αθλιους Ἰουδαιους διαλεγωμεθα,
αρκει τουτο ημιν εις αποδειξιν της θειας δυναμεως, το δια μυριων πολεμων την
πιστιν εισενεχθεισαν κρατησαι, και της οικουμενης απασης αντιπραττουσης, και
50.604 μετα πολλης της σφοδροτητος απωθουμενων απαντων τους δωδεκα
ανθρωπους εκεινους, τους αποστολους λεγω, δυνηθηναι εν βραχει καιρωι
μαστιζομενους, ελαυνομενους, μυρια πασχοντας δεινα, των ταυτα ποιουντων
κρατησαι μεθ' υπερβολης απασης.
∆ια ταυτα και τον μακαριον Ευσταθιον αφηκε προς την υπεροριαν ο Θεος
απενεχθηναι, ινα μειζονως ημιν δειξηι και την δυναμιν της αληθειας, και των αιρε
τικων την ασθενειαν. Μελλων τοινυν προς την απο δημιαν απιεναι, την μεν πολιν
ηφιει, την δε αγαπην υμων ουκ ηφιει· ουδε επειδη της Ἐκκλησιας εξεβαλ λετο, και
της προστασιας και της υπερ υμων κηδε μονιας αλλοτριον εαυτον ειναι ενομιζεν,
αλλα μειζο νως τοτε εκηδετο, και εφροντιζε· και καλεσας απαν τας παρεκαλεσε μη
παραχωρησαι, μηδε ενδουναι τοις λυκοις, μηδε προδουναι την ποιμνην αυτοις, αλλα
μενειν ενδον επιστομιζοντας μεν αυτους και διελεγχοντας, τους ακεραιοτερους δε
των αδελφων ασφαλι ζομενους. Και οτι καλως εκελευσε, το τελος εδειξεν· ει γαρ μη
εμεινατε εν τηι Ἐκκλησιαι τοτε, το πλεον της πολεως ην διεφθαρμενον, επ' ερημιας
των λυκων τα προβατα εσθιοντων· αλλ' εκεινου το ρημα εκωλυσε μετα αδειας
αυτους την οικειαν επιδειξασθαι πονη ριαν. Ου το τελος δε εδειξε μονον, αλλα και
τα Παυ λου ρηματα· και γαρ ουτος παρ' εκεινου παιδευθεις ταυτα παρηινει. Τι ουν ο
Παυλος φησι; Μελλων απ αγεσθαι ποτε εις την Ῥωμην την εσχατην αποδημιαν, μεθ'
ην ουκ ετι εμελλεν οψεσθαι τους μαθητας· Ουκ ετι γαρ υμας οψομαι, φησι· τουτο δε
ελεγεν, ουχι λυπησαι, αλλ' ασφαλισασθαι βουλομενος· μελλων τοινυν αποδημειν
εκειθεν, ουτω πως αυτους ησφαλιζετο λεγων· Οιδα οτι μετα την αφιξιν μου εισ
ελευσονται προς υμας λυκοι βαρεις, και εξ υμων αυτων αναστησονται ανδρες
λαλουντες διε στραμμενα. Τριπλους ο πολεμος, η φυσις των θηριων, η χαλεποτης
του πολεμου, το μη αλλοτριους, αλλα και οικειους ειναι τους πολεμουντας· δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

τουτο χαλεπω τερος· εικοτως. Ἂν μεν γαρ εξωθεν με τις βαλληι και πολεμηι, ραιδιως
αυτου περιγενεσθαι δυνησομαι· αν δε ενδοθεν απο του σωματος φυηι το ελκος, δυσια
τον γινεται το κακον· ο δη και τοτε εγενετο. ∆ιο και παρηινει λεγων, Προσεχετε
εαυτοις και παντι τωι ποιμνιωι· ουκ ειπε, Καταλιποντες τα προβατα φευ γετε εξω.
Ταυτα και ο μακαριος Ευσταθιος πεπαι δευμενος παρηινει τοις εαυτου μαθηταις· απερ
ουν και ο σοφος ουτος και γενναιος διδασκαλος ακουσας, εργωι τον λογον
επληρωσεν. Εισιοντων γουν εκεινων, ουκ αφηκε τα προβατα, καιτοι γε ουκ ην επι
τον θρο νον της αρχης ανελθων· αλλ' ουδεν τουτο προς την γενναιαν εκεινην και
φιλοσοφον ψυχην. Τας μεν γαρ τιμας των αρχοντων ετεροις ηφιει, τους δε πονους
των αρχοντων αυτος υπεμενεν, ενδον μεταξυ των λυκων στρεφομενος· ουδεν γαρ
αυτον οι των θηριων οδοντες εβλαπτον, ουτως ισχυροτεραν πιστιν ειχε των εκεινων
δηγματων. Ἔνδον τοινυν στρεφομενος, και τηι γινομενηι προς αυτον μαχηι παντας
αυτους ασχολων, πολλην αδειαν τοις προβατοις παρεσκευαζεν. Ου τουτο δε μονον
εποιει εμφραττων αυτων τα στοματα, 50.605 ανακρουομενος τας βλασφημιας, αλλα
και αυτα τα θρεμματα περιιων κατεμανθανε, μη που βελος εδεξατο τις, μη που
τραυμα χαλεπον ελαβε, και ευθεως το φαρμακον επετιθει. Και ταυτα ποιων
εζυμωσεν απαντας εις την αληθη πιστιν, και ου προτερον απεστη, εως ο Θεος τον
μακαριον Μελετιον παρεσκευασεν ελθοντα το φυραμα απαν λαβειν· ουτος εσπειρεν,
εκεινος ελθων εθερισεν. Ουτω και επι Μωυσεως και Ἀαρων εγενετο. Και γαρ
κακεινοι ζυμης δικην εν μεσοις τοις Αιγυπτιοις στρεφομενοι πολλους της οικειας
ευσεβειας εποιησαν ζηλωτας. Και μαρτυρει τουτο Μωυσης λεγων, οτι πολυς
επιμικτος λαος συνανεβη μετα των Ἰσραηλιτων.
Τουτον δη τον Μωυσεα μιμουμενος ουτος, και προ της αρχης τα της αρχης
επραττε· και γαρ εκεινος ουδεπω του λαου την προστασιαν εγχειρισθεις, εῤρωμενως
μαλα και γενναιως τους αδικουντας εκολαζε, τοις αδικουμενοις ημυνε, 50.606 και
βασιλικην τραπεζαν αφεις, και τιμας, και προεδριας, προς τον πηλον και την
πλινθειαν εδραμε, πασης τρυφης, και ανεσεως, και τιμης προτιμοτεραν ειναι
νομιζων την των οικειων κηδεμονιαν· προς ον και αυτος βλεπων τοτε παντας
αρχοντας τηι περι τον λαον παρηινει κηδεμονιαι, και ανεσεως προετιθει πονους και το
παντοθεν ελαυνεσθαι διηνεκεις καθ' εκαστην ημεραν αναδεχομενος απεχθειας·
αλλα παντα ην αυτωι κουφα· η γαρ των γινομενων υποθε-σις ικανην αυτωι παρειχε
των συμβαινοντων παραμυθιαν.
∆ια δη ταυτα παντα ευχαριστησαντες τωι Θεωι, ζηλωσωμεν των αγιων τουτων
τας αρετας, ινα και των στεφανων αυτοις κοινωνησωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι,
δοξα, τιμη και κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


