De paenitentia
Περι μετανοιας, και εις Ἡρωδην και Ἰωαννην τον Βαπτιστην.
αʹ. Φερε δη, και των υμετερων κροτων την υμετεραν προτιμησωμεν
λυσιτελειαν, και μικρον τι την Ἐκκλησιαν περι πολιτειας ηθικης υπομνησαντες
διαλεχθωμεν εν υμιν, εξ ων ελαχιστος μεν αναπεμπεται τωι λεγοντι κροτος, πλειστος δε
τοις ακουουσιν εγγινεται της κατα ψυχην σωτηριας ο ποθος. Καλος μεν γαρ και ο περι
πιστεως λογος, και πρεπων φιλοθεοις ψυχαις· και οταν ιδωμεν υμων τον ζηλον
εγηγερμενον εν ταις περι πιστεως ακροασεσι, το φιλοδεσποτον της υμετερας ψυχης
ακριβως καταμανθανομεν. ∆εινος μεν γαρ οικετης κατηγορει του δεσποτου, ευνους δε
οικετης χαιρει του δεσποτου παρα παντων επαινουμενου· διοπερ η περι τους επαινους
του δεσποτου προθυμια της οικετικης ευνοιας αποδειξιν εχει. Καλον δε και το αγγειον
εκσμηχειν της ψυχης, ινα δια της ηθικης διδασκαλιας προκαθαρθεν, δεκτικον του μυρου
της θεολογιας ευρισκηται. Εις γαρ ακαθαρτον ψυχην, φησιν, ουκ εισελευσεται παιδεια.
Ἔστι δε ημιν ο περι πολιτειας λογος σφοδρα δεομενος ακριβους εξετασεως. Ἐαν γαρ
ελπιδας υποτεινω μετανοιας, δεδοικα μη τις χαυνωθεις ελπιδι της μελλουσης
μετανοιας, καταῤραιθυμησηι της πολιτειας· εαν τε παλιν αποκλεισω τας της μετανοιας
ελπιδας, δεδοικα μη τις απαλγησας παραδωι το σωμα ταις επιθυμιαις. Ἴσον γαρ εις
ηδυπαθειας προτροπην και ραιθυμια, ψυχης ηδοναις χαυνουμενης, και μετανοιας
απογνωσις. ∆ιοπερ ο λογος ημιν διωρισθω διχη, προς τε τους υγιαινοντας, και τους
αῤρωστουντας. Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω μη πεσηι· ο φθασας ολισθησαι, προλαβετω το
πτωμα τηι μετανοιαι· ο και καταπεσειν κινδυνευσας, μη καταῤραγητω· ει δε τις και
προλαβων κατεῤραγη, της του ανορθουντος τους κατεῤραγμενους φιλανθρωπιας μη
απογνωτω. Ἔστιν ενιοτε σαλευθηναι παρα μικρον· Ἐμου δε παρα μικρον εσαλευθησαν
οι ποδες. Ἔστι και σαλευθεντα βοηθηθηναι παρα του ∆εσποτου· Ει ελεγον, Σεσαλευται ο
πους μου, το ελεος σου, Κυριε, εβοηθει μοι. Ἔστι μη σαλευθηναι μονον, αλλα και
ωσθηναι και κινδυνευσαι πριν η κατενεχθηναι· αλλ' ουδε τουτον παροραι ο Θεος. Ὠσθεις
ανετραπην του πεσειν, και ο Κυριος αντελαβετο μου. Ἆρ' ουν ο πεσων απολωλε
παντελως; Ουδαμως. Ἔστι και τουτου παραμυθια. Ὅταν πεσηι,φησιν, ου
καταῤραχθησεται.
Τι το αιτιον; Ὅτι Κυριος αντιστηριζει χειρα αυτου. Ἔστι γαρ και ηρεμα πεσειν,
και μη σφοδροτερον εις την ηδονην καταῤραγηναι. Ἆρ' ουν οι καταῤραγεντες
απωλοντο; Ἴδωμεν και ενταυθα την του ∆εσποτου φιλανθρωπιαν. Ὑποστηριζει Κυριος
παντας τους καταπιπτοντας, και ανορθοι παντας τους κατεῤραγμενους. Ταυτα μοι δοκει
και η ψαλμωδια καλως ενδεικνυμενη, προς απογνωσιν ημας μετανοιας ουκ ηγαγε.
Λεγουσα γαρ περι του Θεου, φησιν· Ὁ Θεος κριτης δικαιος. Μη καταφρονησηις της
λεξεως· δικαιοσυνη γαρ εστιν εξ ισου κατ' αξιαν διανεμητικη.
Πρωτον ακουσον οτι δικαιος, και προπαρασκευαζου προς απολογιαν, ειτα,
επειδη αντικειται πολλακις προς υπονοιαν· Ει τοινυν δικαιος ο Θεος, πως ουκ ευθυς
ανταποδιδωσι τοις αμαρτανουσιν; ο δεινα αδικος, και ευθηνειται· ο δεινα βιαιος, και
πλουτει· ο δεινα ασελγης, και δυναστευει· πως ταυτα δικαιοσυνης Θεου; ει δικαιος, πως
ου παραχρημα τοις αμαρτανουσιν επαγει την τιμωριαν; αρα μη δικαιος μεν εστιν, ουκ
ισχυει δε παραχρημα τοις αμαρτανουσι την τιμωριαν αντιδουναι; Ἐνιοτε γαρ δικαστης
δικαιως μεν δικαζει, ασθενει δε την οικειαν αποφασιν αγαγειν εις εργον. Ἆρ' ουν μη δι'
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασθενειαν η αναβολη της τιμωριας; Μη γενοιτο. Τι γαρ ευθυς επαγει; Ὁ Θεος κριτης
δικαιος και ισχυρος. Ουκουν ως δικαιος μεν οιδε το δικαιον, ως δε ισχυρος, δυναται το
νοηθεν αγαγειν εις εργον. Τι ουν της αναβολης των αμαρτηματων το αιτιον; τις η της
τιμωριας αναβολη; ∆ικαιος εστιν, οιδε τον αμαρτανοντα· ισχυρος εστιν, επαγαγειν
δυναται τηι ψηφωι το τελος. Τις ουν η της αναβολης αιτια; Ὁ Θεος κριτης δικαιος, και
ισχυρος, και μακροθυμος. Και ερμηνευει τι το, Μακροθυμος· Μη οργην επαγων καθ'
εκαστην ημεραν; Μικρον εστι κατα την λεξιν υπερβατον· Μη καθ' εκαστην ημεραν
οργην επαγων; Και ινα γνωις οτιπερ η αναβολη της τιμωριας αναμενει σου την
μετανοιαν, Ἐαν μη επιστραφητε, φησι, την ρομφαιαν αυτου στιλβωσει. Ἐαν μη
επιστραφητε. Ουκουν εαν επιστρεψωμεν, ουκ ευθυς της τομης πειραν δεχομεθα. Και
βουλει της φιλανθρωπιας ιδειν την υπερβολην; Την ρομφαιαν αυτου στιλβωσει. Ουπω
ειπεν, οτι Τηι ρομφαιαι κατα στομα χρησεται, αλλα, Στιλβωσει· ινα την λαμπηδονα της
ρομφαιας θεασαμενος, προλαβηις τηι μετανοιαι την τομην της ρομφαιας. Τηι στιλβωσει
φοβει, και ου τεμνει. Ὁ φοβος συστελλετω, την τομην φθανετω σου η μετανοια. Και ινα
δια παντων γνωις του κριτου τον σκοπον, Το τοξον αυτου ενετεινε, και ητοιμασεν αυτο.
Και εν αυτωι ητοιμασε σκευη θανατου. Ουχ ικανον φοβησαι το σχημα; ου διεγραψε τωι
λογωι τον ασωματον; Το τοξον αυτου ενετεινε, και ητοιμασεν αυτο. Και εν αυτωι
ητοιμασε σκευη θανατου· τα βελη αυτου τοις καιομενοις εξειργασατο. Ἐνταυθα
καθαπερ τις γραφευς υπ' οψιν ηγαγε τον κριτην. Ἐννοησον μοι το τοξον τεταμενον, τας
χειρας διεσκευασμενας· την μεν ωθουμενην το τοξον, την δε ετεραν επισπωμενην την
νευραν· το βελος ακροις δακτυλοις παρα του κριτου κατεχομενον. ∆ιατεταται το τοξον,
το βελος ετοιμον, ο κριτης ευτρεπης. Μη καταφρονησηις του τοξου· τεταται γαρ· μητε
απογνωις μετανοιας· το γαρ βελος ουπω βεβληται. Ἀλλα μη χαυνωθηις δια την
υπερβολην της μακροθυμιας, μηδε βουληθηις αει παρακατεχειν σαυτον ταις ηδοναις. Μη
ειπηις, Τεως απολαυσω της επιθυμιας, τεως χρησομαι τηι νεοτητι, ηξει μετ' ολιγον
μετανοιας καιρος, αυριον μετανοησω, περι το γηρας ασφαλισομαι την ζωην. Ματαιοι οι
τοιουτοι διαλογισμοι, σαθρα σου τα της επιθυμιας βουλευματα, 59.759 πονηρωι κεχρησαι
συμβουλωι τηι ηδονηι. Λεγεις, Ποιησω την αμαρτιαν σημερον, και αυριον μετανοησω.
Κυριος ει της αυριον; τις σοι της αυριον εστιν εγγυητης; Ἐαν ακριβως ακουσηις, ουδε η
σημερον ολη ση· και της σημερον το μεν παρεληλυθε, το δε μελλει· το μεν ουκ εστι σον,
το δε ουπω σον. Λεγεις· Σημερον ποιησω την ηδονην, και μετανοησω τηι αυριον. Ὃ
εχεις, τηι ηδονη, το αλλοτριον, τηι μετανοιαι; Ἐμοι μαλλον χρησαι συμβουλωι, το σημερον
τηι μετανοιαι, τηι δε αμαρτιαι μηδε το αυριον, ∆ια τουτο καλως ο θειος λογος διαφορως
ημας εις ανακλησιν της αμαρτιας ανακαλουμενος, Σημερον, φησιν, εαν της φωνης
αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων ως εν τωι παραπικρασμωι· και,
Παρακαλειτε αλληλους, εως ου το σημερον καλειται. Ποιει γαρ και τουτο πολλακις ο
διαβολος κακοτεχνως. Ὅταν ιδηι ψυχην αρξαμενην αισθανεσθαι των αμαρτηματων,
αρξαμενην νοειν της τιμωριας το τελος, τοιουτους εμβαλλει λογισμους· Νεωτερος ειμι,
καιρον εχω μετανοιας, τεως σημερον παρακατασχω την χρειαν, τεως της δικης
περιγενωμαι· τον δεινα αμυνωμαι, τησδε της επιθυμιας εκτελεσω την ηδονην, και
φθασω μετανοησαι. Ἔρχεται παλιν η αυριον, παλιν σε τοις αυτοις διακατεχει
διαβολικοις διαλογισμοις· και παλιν το μεν μελλον επιδεικνυσι, και το παρον κατασπαι·
και ουτω καθ' εκαστην ημεραν το μεν σημερον εν ταις επιθυμιαις κατεχων, το δε αυριον
εν ταις ελπισι της μετανοιας υποδεικνυς, παραναλισκει σου τον βιον καθ' ημεραν
αμαρτανοντος.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βʹ. Ἀλλα συ στρατευσαι κατα της ηδονης· ακουσον του Κυριου κραζοντος·
Σημερον ισθι ευνοων τωι αντιδικωι σου, εως ου ει μετ' αυτου εν τηι οδωι. Καλον μεν ουν
και καθαπαξ και προς τους φιλοπραγμοσυνης ερωντας, ινα μηδε δικας φιλονεικοτερον
εγγυμναζωσιν. Βελτιον γαρ και εν δικαις προλαβειν φιλικαις διαλυσεσι το της δικης
αδηλον τελος, η ταις ελπισι της νικης επερειδομενους αδηλωι καταπιστευσαι πελαγει.
Ἀναγινωσκεις σου τα γραμματεια, θαρσεις ταις εκβασεσιν· ο συνηγορος κοιλανας την
χειρα τωι λημματι εγγυαται την νικην, ινα περισφιγγηται μισθαρνιαι. Ἐνιοτε δε και
δικαστης προδιεφθαρμενος προεπαγγελλεται σοι της δικης το τελος. Ἀβεβαιοις θαρσεις
ελπισιν.
Ει γαρ συ προλαβων προδιεφθειρας τον δικαζοντα, αλλοτριοις λημμασι θυραν
ανοιξας, νομιζε τα αυτα και τον διαδικον μελεταιν· και πολλακις ηρεμα σοι τα της δικης
ευδια πλεοντι πειθουσι χαλασαι περι τον πλουν το ιστιον. Ουδεποτε ειδες θαλασσαν
προς αιγιαλον γαληνην εχουσαν, και εν τωι βυθωι κυμαινομενην; Ποσοι μετ' ευδιας και
γαληνης αναπλευσαντες εις το μεσον του πελαγους, αιφνιδιοις χειμωσι χρησαμενοι και
κυμασιν εναυαγησαν; Τοιαυτα της δικης τα τελη· ενιοτε τα προοιμια μετα των ελπιδων,
και το τελος αντιστροφον την εκβασιν της ελπιδος απενεγκαμενον. Καλον μεν ουν,
οπερ ειπον, και τας χρηματικας δικας φθανειν διαλυσεσι φιλικαις, ινα προς τωι τελει της
δικης κυβερνησηις τον φιλον· εγκληματικας δε μηδε διαλυεσθαι γενοιτο, αλλα μηδε την
αρχην εγγυμναζειν· πλην αλλα κακει βελτιων η φειδω του θυμου. Ὅμως ου δοκει μοι
μονον περι χρηματων ο λογος εχειν το αιτιον. Ἴσθι, φησιν, ευνοων τωι αντιδικωι σου
ταχυ, εως οτου ει εν τηι οδωι μετ' αυτου. Αυτη η προσθηκη διδωσι μοι τι και μειζον
εννοειν. Ει γαρ περι χρηματικων δικων μονον ο λογος, η των εγκληματων των
αναισθητων ελεγε, δια τι προσετιθει, Ἕως οτου ει εν τηι οδωι μετ' αυτου; τις γαρ
αντιδικος αντιδικωι συνοδευειν καταδεχεται; τις κοινωνει της οδοιποριας μη κοινωνων
της γνωμης; ου δεδοικε και γραμματων κλοπην, και μαρτυρων διαφθοραν, και τας κατα
τας λεωφορους επιβουλας; Ουκουν οφειλομεν ευρειν αντιδικον τον αει συνοδευοντα,
ου την συνοδειαν και σφοδρα φυλαττομενοι φυγειν ου δυναμεθα, και τουτον εννοησαι
τον αντιδικον, ωι προσηκει μετ' ευνοιας προσφερεσθαι. Τις ουν ακριβης εστιν αντιδικος;
Ἐαν ακριβως εξετασηις, το σωμα της ψυχης· ουτος αντιδικος εστι του εν σοι πνευματος.
Και ινα μη νοησηις εμον ειναι τον λογον, Παυλος κυρωσατω το ρηθεν· Ἡ σαρξ επιθυμει
κατα του πνευματος, και το πνευμα κατα της σαρκος· ταυτα δε αντικειται αλληλοις. Και
ου Μανιχαιων εισαγω λογον, ουδε αλλον λεγω σωματος δημιουργον· 59.760 αλλ' η
σαρξ επιθυμει κατα του πνευματος, τηι ηδονηι συμβουλωι χρωμενη· το δε πνευμα κατα
της σαρκος, ταις μελλουσαις ελπισιν επερειδομενον. Ἀντικεινται αλληλοις επιθυμια
κοσμου και επιθυμια βασιλειας των ουρανων· ουτος εστιν ο αντιδικος ο και εκοντος και
ακοντος συνοδευων· οδος γαρ ο βιος. Ἡ ψυχη την ιδιαν εικονα σπευδει μιμεισθαι, η
σαρξ επι τον χουν καταῤρει. Ταυτα δε αντικεινται αλληλοις.
Τουτωι τωι αντιδικωι σου ισθι ευνοων. Και ποτε; Ἕως οτου ει μετ' αυτου εν τηι
οδωι, εως εν τουτωι τυγχανεις τωι βιωι. Ἐαν γαρ η οδος τελεσθηι, ουκ ετι μετανοιας
καιρος, Ὅτι ουκ εστι εν τωι θανατωι ο μνημονευων σου, εν δε τωι ᾅδηι τις εξομολογησεται
σοι; Τουτωι ουν ισθι τωι αντιδικωι σου ευνοων. Ουκ ειπε, Χαριζομενος, αλλ', Ευνοων. Μη
το ηδυ ποιησηις τωι αντιδικωι σου, αλλ' ως ευνους απο της ηδονης εις την μετανοιαν
ανακαλεσαι. Ου κελευει σε ως οψοποιωι χρησασθαι τωι σωματι παντα τα εξ ηδονης
ποιουντα· αλλ' ως ιατρωι. Ἰατρος γαρ πολλακις και πικρον κιρναι, και τεμνει, και καιει,
και προσλυπων μισθον λαμβανει. Ει γαρ και μικρον λυπει την αισθησιν, αλλα σκοπος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

υγιειας τωι θεραπευομενωι. Μηποτε σε παραδωι ο αντιδικος τωι κριτηι· τωι μελλοντι κριτηι·
Ὁ αντιδικος· ωι εαν νυν συ χαρισηι, τοτε ευρισκεται σε παραδιδους ο κριτης τωι υπηρετηι,
ταις τιμωρητικαις δηλαδη δυναμεσι, και εις φυλακην βληθησηι εις το σκοτος το
εξωτερον. Φοβερος ο τοπος· Ου μη εξελθηις εκειθεν, εως ου αποδωις τον εσχατον
κοδραντην. Ἐαν προ του θανατου διαλυσηις το χρεος, λελυται· εαν οφειλων απελθηις,
και το εγκαταλειμμα των ελαχιστων οφειληματων απαιτηθησηι. Τι εστι, Τον εσχατον
κοδραντην; Ὅτι ενθυμιον ανθρωπου εξομολογησεται σοι, και εγκαταλειμμα ενθυμιου
εορτασει σοι. Ταυτα ειδοτες, αδελφοι, παραλληλα θεσθε τας ηδονας, και την μελλουσαν
ημεραν της κρισεως, και την του δικαζοντος ψηφον· και τοτε νοησετε πως πικρον η
ηδονη, οταν γνωτε πηλικης πικριας γενηται προξενος. Βουλεσθε μικρον τι την
Ἐκκλησιαν απο δυω συμποσιων αναγεγραμμενων εν Ευαγγελιοις νουθετησωμεν, τι μεν
το των φιληδονων τελος, τις δε ο των μετανοουντων καρπος; Και μη θαυμασηις ει και
πολλακις και φιληδονων συμποσια γραφει η Γραφη· παντα γαρ αναγραφει, τι φυλαξηι,
τι μιμησηι. Γραφει τα των φιληδονων, ινα διηνεκως αυτους στηλιτευσηι, και ινα συ
φυγηις την μιμησιν· γραφει τα των φιλοθεων, ινα επιδραμηις τηι εικονι της μετανοιας,
και θεις παραλληλα τον φιληδονον και τον φιλοθεον, τον μεν εκφυγηις, τον δε
ζηλωσηις. Ἅμα δε και διδασκαλιον εστω τοις συνιουσι, το μη σφοδρα ταις δημοτελεσι
θεαις εστιαιν υμων τους οφθαλμους, μηδε προχειρως επι τον ιπποδρομον τρεχειν, μηδε
εκ νυκτων καταλαμβανειν το θεατρον· μανικον γαρ θεαματων ασεμνων ελπις. Και γαρ
προλαμβανουσι την ημεραν τωι ταχει της προθυμιας, εν νυκτι τον του σκοτους τοπον
καταλαμβανοντες, ινα θεαμασιν ασεμνοις τας κορας τερψωσιν, η θηριων αμυνας και
θηριομαχων θεασωνται. Και καθηνται πολλακις ανθρωποι θεαται, τας ευνοιας επι τα
θηρια μαλλον η τους ομοφυλους τρεποντες. Και ου ταλανιζεις τον αθλιον, ος ινα
πληρωσηι την γαστερα, εις θηριων αυτομολει γαστερα· και ινα πληρωσηι της
γαστριμαργιας την νοσον, ηδεως ταις κοιλιαις των θηριων ενθαπτεται. Ἐκεινος
ακολαστον εχει γαστερα· συ μη λαβηις ακολαστον οφθαλμον. Ἄλλος γελωτοποιος
εισεισιν, εις αισχυνην εαυτου διαπλασασθαι μελη, γελωτι μισθωσας την κεφαλην,
αισχυνομενος εαν μη δημοσιαι ραπιζηται, και τοις κτυποις των πυλων προευτρεπιζων
τας παρειας, και ξυρωι τας τριχας περιαιρων, ινα μηδε θριξ μεσιτευηται ταις υβρεσι.
Ἄλλος ορχησεσι γυναικειαις θρυπτομενος, και τα παρα φυσιν μιμουμενος, και
λυπουμενος οτι μη γυνη παρα των γονεων ετεχθη, και την της φυσεως μεταβολην
φιλοτιμιαν τιθεμενος· και ταυτα παντα ποιων γαστρος ενεκα και κερδους, και τοις
αισχροις φιλοτιμουμενος· περι ων καλον ειπειν την του Παυλου φωνην· Ὧν ο θεος η
κοιλια, και η δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων. Μη προς ταυτα συντρεχετε, μη τους ποδας
οξεις επι τα τοιαυτα βηματα τρεπετε· αλλα μηδε τοις συμποσιοις τας ασεμνους ηδονας
επεισαγετε. Ἐνιοτε λεγεις· Παραιτουμαι το θεατρον, ουκ ανερχομαι τους βαθμους· εστι
συμποσιον και καιρος ευφροσυνης· και 59.761 εκει τα ασεμνα των θεατρων τελειτε
θεαματα. Τι ουν ωφελεις το θεατρον βδελυττομενος; Μη γαρ τους λιθους βδελυττομεθα;
μη γαρ οι λιθοι των θεατρων εισι κατακεκριμενοι; Ἡ των πραττομενων αισχροτης, η
των ασεμνων θεαματων κακια, η δια των αισθητηριων των οφθαλμων και της ακοης,
ωσπερ δια τινων θυριδων, τον ληιστην επεισαγουσα. Ὅταν ουν παραιτησηι το θεατρον,
και παρα την σεαυτου τραπεζαν τας των θεαματων επεισαγηις αισχυνας, λεληθας τον
οικον σεαυτου ποιησας θεατρον. Ουδε γαρ του θεατρου μισω τον τοπον, αλλα δεδια των
συνιοντων τον τροπον.
γʹ. Ἵνα δε γνωις, οτι και παρα συμποσια θεαματα πολλακις ασεμνα και βλαβερα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ταις ψυχαις επεισαγομενα, κατακρισεως αιτια γινεται, υπομνησω σε συμποσιου
βασιλικου, μαλλον δε τυραννικου, του εν τηι βιβλωι των Ευαγγελιων αναγεγραμμενου.
∆ειπνον ην βασιλικον, μαλλον δε, ει δει ταληθη λεγειν, τυραννικον, γενεθλια Ἡρωδου,
της μιαρας αλωπεκος, του μιαιφονου θηριου, του δολερου· ου τον τροπον και ο Κυριος
επισταμενος, ουκ ειπεν, Ειπατε τωι λεοντι τουτωι καιτοι τουτο το θηριον εδοκει
βασιλικον, αλλ', Ειπατε τηι αλωπεκι. Ει γαρ και η εξουσια λεοντος, αλλ' ο τροπος
αλωπεκος. Συγκροτουμενου δε του συμποσιου, και προελθοντων αυτων εις το πινειν,
παρεισιν ορχηστρις εις το συμποσιον, αισχρον θεαμα και αδοκιμον, ελεεινον μεν, και
ειπερ εν τωι θεατρωι και τηι σκηνηι επεισηλθε, μητι γε βασιλικωι συμποσιωι. Βουλει γνωναι
το του συμποσιου θεαμα το αισχρον; Ἀπο των βασιλεων η ορχηστρις, θυγατηρ της
Ἡρωδιαδος· βασιλεως το γενος, και ορχηστριδος ο τροπος. Αυτη δε εστιν Ἡρωδιας η
μηδε τοις της φυσεως οροις εμμεινασα· η Φιλιππωι συναφθεισα, και Ἡρωδηι συνοικουσα.
Αινιγμα το λεγομενον· και εις αινιγματων γαρ ζητησιν αγει της ακολασιας το τελος. Ὁ
γαρ Ἡρωδης παρωσαμενος την προς τον αδελφον μνημην, και της ακολασιας ολος
δουλος γενομενος, ην μεν Ἰουδαιων βασιλευς, ην δε πλεον δουλος των ηδονων. Ταχα
οιοι οι βασιλευομενοι, τοιουτοι και οι δεσποται.
Του τοινυν συνοικεσιου του Ἡρωδου παραγινομενου, Ἰωαννης μεν ο μεγας, ο
περισσοτερον προφητου, μετα παῤρησιας την ακολασιαν διηλεγχεν· οντως γαρ και
περισσοτερον προφητου. Πας γαρ προφητης, εν εξει της ηλικιας γενομενος, τοτε της
χαριτος της προφητικης ηξιωθη· ενιοι δε και πολλοις υστερον χρονοις. Ἰωαννης δε
μονος εξ ετι μηνων εχων την συλληψιν εν γαστρι, και κατα τους της φυσεως νομους
τρεφομενος, του εν γαστρι Θεου, δια του ασπασμου της μητρος, προεσκιρτησεν, ατελης
τα μελη, την πιστιν τελειος. Και ταχα σκιρται εν αγαλλιασει το βρεφος, επειγομενον, ει
δυνατον, προλαβειν την προθεσμιαν της φυσεως. Ειδε του ∆εσποτου την μητερα
παρουσαν· στενοχωρειται τηι φυλακηι της γαστρος, εν αγαλλιασει σκιρται· και επειδη
λαλειν ου δυναται μηδεπω, μηδε την γλωσσαν εχων φθεγξασθαι δυναμενην, μηδε το
στομα ταις προθυμιαις υπηρετουμενον, παρα της μητρος γλωσσαν χρησαμενος
προφητευει, και φθεγγεται μεν Ἐλισαβετ· Ἰωαννης δε απο της γαστρος υπαγορευει τα
ρηματα. Ου δικαιως ουν και περισσοτερον προφητου; Ἔστι και αλλος λογος, καθ' ον και
περισσοτερον προφητου. Οι προφηται το μελλον προηγορευον, και επεθυμουν ιδειν ο
προεβλεπον τηι ψυχηι. ∆ια τουτο κεκραγασι· ∆ειξον ημιν, Κυριε, το ελεος σου, και το
σωτηριον σου δυης ημιν. ∆ια τουτο περι αυτων ο Κυριος ειπε· Πολλοι προφηται και
δικαιοι επεθυμησαν ιδειν α βλεπετε, και ακουσαι α ακουετε· και ουκ ειδον, ουδε
ηκουσαν. Οι μεν ουν προφηται το μελλον προαγορευουσιν· Ἰωαννης δε και τον
προφητευομενον δεικνυσι. Προαγορευει το μελλον εκ της γαστρος, και μετα ταυτα
φησιν· Ου ουκ ειμι αξιος ινα λυσω αυτου τον ιμαντα του υποδηματος, μεσος υμων
εστηκε. Πως δεικνυσιν; Ἴδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Ουτος
ουν προφητης, και περισσοτερον προφητου, ουκ ηνεγκε το ασεμνον συνοικεσιον, αλλ'
υπερ σωφροσυνης παῤρησιαζεται. Καλον το διηγημα εκαστον νουθετειτω, οτι καν μη
ωσι προδηλοι διωγμοι, μαρτυριου καιρος παντοτε. Μη γαρ Ἰωαννηι προυθηκε τις βωμον
και λιβανον; μη γαρ θυματα και σπονδας; μη γαρ ειπεν, Ἄρνησαι τον Θεον; μη γαρ ειπε,
Θυσον τοις ειδωλοις; Ἀλλ' υπερ σωφροσυνης ελευθεριωι παῤρησιαζομενος στοματι,
μαρτυς της σωφροσυνης ευρισκεται. Ἵνα γαρ γνωις ποσον 59.762 δυναται παῤρησια
προφητικη, φησι προς τον βασιλεα· Ουκ εξεστι σοι εχειν την του αδελφου σου γυναικα.
Βλεπεις πως κατα φυσιν τηι αρετηι το αρχειν της κακιας; Ἡρωδης βασιλευς, δορυφορους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εχων, πλουτον περιβεβλημενος, δυναστευων βασιλικην δυναστειαν· Ἰωαννης πτωχος,
ανεστιος, απολις, ακτημων, ασιτος, τοσουτον εσθιων, οσον η φυσις βιαζεται. Ὁ
περιβεβλημενος εκ τριχων καμηλου, τωι την πορφυριδα περιβεβλημενωι νομοθετει· ο εν
ταις ερημοις πορευομενος, τωι των πολυανδρων αρχοντι πολεων· ο ακριδας εκ βοτανων
εσθιων και μελι αγριον, τωι την λαμπραν παρατιθεμενωι και βασιλικην τραπεζαν εξ
αυθεντιας προσταττει· Ουκ εξεστι σοι. Καιτοι εδοκει βασιλει παντα εξειναι.
Ἀλλα Παντα εξεστιν, αλλ' ου παντα συμφερει. Ἐπι τουτοις δεον ευχαριστειν,
δεον ευεργετειν, η προσκυνειν τον υπερ σωφροσυνης διδασκαλον· παρωξυνθη μεν ο
Ἡρωδης, πλεον δε παρωξυνθη Ἡρωδιας γειτονες γαρ των ονοματων, και του τροπου
πλεον ηπερ ομοζυγοι· και εσονται οι δυο, ουκ εις σαρκα μιαν, αλλ' εις ακρασιαν μιαν·
και υπερ τουτων εμβαλλουσι τον προφητην εις δεσμωτηριον, ινα δειξωσι την οικειαν
ασυνεσιαν. Ἔλεγχε σοφον, και αγαπησει σε· ασυνετον δε, και προσθησει του μισειν σε.
Ἐμβαλλεται τωι δεσμωτηριωι, και ου μεταλλασσει την παῤρησιαν. Λυσον, φησι, τα μελη·
μονον λυσον το αδικον συνοικεσιον. Ἐγκαρτερουντος δε αυτου τωι δεσμωτηριωι, γινεται
το πικρον εκεινο συμποσιον, το τυραννικον και ωμον· ου της ευφροσυνης τελος,
προφητου φονος. Εισεισιν Ἡρωδιας της Ἡρωδιαδος θυγατηρ, τεκνον της σαρκος,
τεκνον της ψυχης· εισεισιν εις οινωμενον συμποσιον, ορχειται δημοσιαι η βασιλισσα, ην
ουκ εχρην προκυπτειν κοιτωνιτιδος, ην ουκ εχρην αῤρενων οψεσι θαρσειν. Ἀλλα ταχα,
ωσπερ Ἰωαννης παρα της μητρος προ βραχεος εχρησατο γλωσσαν, και η κορη παρα της
μητρος τους οφθαλμους της αναισχυντιας εχρησατο. Εισεισιν εις το συμποσιον. Ουκ
ηρκει τουτο της αισχυνης εχειν την υπερβολην· αλλα και πως εισεισιν; αρα ως βασιλις;
αρα σεμνως; αρα ευνουχοις, αρα θεραπαινισιν, αρα τωι αλλωι κοσμωι, και σεμνοτητι
προσεκοσμηθη; Ουδαμως· αλλ' εισεισιν ορχουμενη. Κακης εισοδου χειρων η υποθεσις.
Και ωρχησατο εν μεσωι του συμποσιου, εν τοις των ακολαστων οφθαλμοις, οτε και ο
οινος το παθος πλεον ηρεθιζεν.
Και βουλει γνωναι το χειρον; Ουκ ορχειται μονον, αλλα και καλως ορχειται.
Προσθηκη της αισχυνης, και το καλως μελετησαι τα κακα. Ἔοικεν γαρ ου παρεργως την
αισχυνην κατωρθωκεναι. Ἀρεσκει τωι Ἡρωδηι και τοις συνανακειμενοις. Και η αλωπηξ
ουκ εγκαλυπτεται. Βλεπει του αδελφου την θυγατερα και της κακως συνοικουσης εν
μεσωι αῤρενων ορχουμενην, και ου καλυπτεται, αλλα και αρεσκεται, και αρεσκει
κακεινωι και τοις συνανακειμενοις. Μεθ' οσιου οσιωθησηι, και μετα στρεβλου
διαστρεψεις. Ἐβουλομην αυτον μικρον τι Παυλωι μαθητευθηναι· Ὅλως ακουεται εν
υμιν ορχησις, και τοιαυτη ορχησις, οια τις ουδε εν τοις εθνεσιν, ως βασιλεως
ορχησασθαι θυγατερα. Και υμεις πεφυσιωμενοι εστε, και ου μαλλον επενθησατε. Ἀλλα
και αρεσκει κακως, και μισθον λαμβανει του κατορθωματος χειρονα, ωστε τον Ἡρωδην
ομοσαι· Αιτησον ο θελεις, και δωσω σοι, εως ημισους της βασιλειας μου. Ὁρατε των
φιληδονων το τελος; ορατε των φιλοθεαμονων την αισχυνην; Προλαμβανων ομνυεις·
Ὃ εαν αιτησηις, δωσω σοι· και ποιεις αιτησεως κυριον, ορχηστριδιον, και
προενεχυραζεις την ψηφον ορκου προσθηκηι. Βλεπεις πως βασιλεων αξιωμα φιληδονια
κατασυρει προς γην; βλεπεις που την βασιλειαν απεῤριψεν; «Ὃ εαν αιτησηις, δωσω σοι,
και εως του ημισους της βασιλειας.» Τοσουτου κρινεις την βασιλειον αξιαν; Ουτω
προδιεφθαρης τους οφθαλμους; Ἅπαξ ωρχησατο το κορασιον, και απεδου το ημισυ· εαν
δευτερον ορχησηται, ιδιωτης ο βασιλευς. Που το των φιληδονων αξιωμα; που των
ακολαστων η αλουργις; Το ημισυ της βασιλειας τοις ποσι της ορχηστριδος υπεῤριψας·
ευξαι μη παλιν αυτην ορχησασθαι, η μη παλιν αυτην ορχησαμενην ευδοκιμειν· ει δε μη,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

λειπεται σοι το προσαιτειν. Ἀλλα ταυτηι μεν ακολαστος 59.763 η του μισθου προτασις· τι
δε η της ορχηστριδος αιτησις; Ουκ εσχεδιασε το δωρον, ουκ εξ αυτοσχεδιου τον μισθον
ᾔτησεν· αλλα προβιβασθεισα υπο της μητρος, απερχεται χρησασθαι συμβουλωι του
μισθου τηι κακηι διδασκαλωι. Και ποιον ᾔτησε μισθον; ∆ος μοι ωδε εξ αυτης επι πινακι
την κεφαλην Ἰωαννου του Βαπτιστου. Ἆρα μη δακρυσω της αισχυνης την υπερβολην,
του κατορθωματος το αισχρον, του βασιλεως την επαγγελιαν, του μισθου την αιτησιν;
ου φρισσετε λοιπον των ορχουμενων τα τελη; ου βδελυσσετε των κροτων τους
λογισμους; ουκ αποπτυετε των ημιγυμνων τους λυγισμους; Τολμας ορχηστην φιλον
εχειν; τολμαις σεαυτον ταττειν εραστην ορχηστου; Ου μισεις το πραγμα, οπερ
αμελουμενον γελωτα και παρα τοις θεαταις οφλισκανει; Ὀφλισκανει μεν γελωτα, εις
ακρον δε κατορθωθεν, προφητην φονευει. Μισησωμεν ορχησιν, ευρημα δαιμονων και
μελετην κακοδαιμονων. Ἐπι τουτοις ο Ἡρωδης ελυπηθη· ελυπηθη δε ακρως, ως αν
ειποι τις, και μιμειται τον Πιλατον, μαλλον δε τον τροπον του Πιλατου· προγενεστερον
γαρ το διηγημα. Νιπτεται τας χειρας εκεινος, και τηι ψηφωι τηι κολαστικηι παραδιδωσι·
λυπειται και ουτος, και δια τους ορκους και τους συνανακειμενους επενευσεν. Ου
καλως ελεγεν ο Κυριος σημερον, Μη ομοσηις ολως; Ειδες ∆εσποτου παραινεσιν· Μη
ομοσηις ολως. ∆ια τι γαρ ομνυεις, η ινα επιορκων παγιδευσηις σαυτον, η ευορκων
προφητην φονευσηις; Κακως ωμοσε, χειρον ευωρκωσεν· ομως, ∆ια τους ορκους, φησι,
και τους συνανακειμενους. Τους συνανακειμενους ηιδεσθης, και τον Κριτην ουκ
εφοβηθης; Και εκελευσε, φησι, Και παραχρημα ηνεχθη η κεφαλη Ἰωαννου του
Βαπτιστου επι πινακος, και εδοθη κορασιωι. Ἴδε του πικρου συμποσιου πικροτερον και
το τελος· τεμνεται η κεφαλη του προφητου, διδοται τωι κορασιωι, και το κορασιον
δεχεται· ου φριττει το θεαμα, ου κατεπλαγη την κεφαλην, ουκ απεστραφη τας των
αιματων ρανιδας· οντως ωμης λεαινης σκυμνος ωμοτερος. Ἐπι πινακος τιθεται κεφαλη
προφητου, εφ' ου τα εδεσματα παραφερεται· και το αυτο σκευος εδεσματων και φονου,
και αυτης ωρας ετι του λυθρου σταζοντος, ετι παλλουσης της κεφαλης, ταχα και εις το
συμποσιον παρενεχθεισα η κεφαλη· ετι της γλωττης σαλευομενης εβοα· Ουκ εξεστι σοι
εχειν αυτην. Και λαβουσα απηνεγκε τηι μητρι αυτης. Ἀπελαβεν η ορχηστροδιδασκαλος
της κακης διδασκαλιας το ασεβες κατορθωμα.
δʹ. Τουτο μεν ουν αναγκαιως ηρευνησαμεν το διηγημα, ινα τους οφθαλμους των
φιλοθεαμονων εκσμηξωμεν, και πεισωμεν υμας αποστρεφεσθαι τα τοιαυτα θεαματα.
Ἀλλα μη καταλυσωμεν τον λογον εν σκυθρωπωι διηγηματι, μηδε λογον εκκλησιαστικον
ορχηστρις καταστελλετω, αλλ' αντιθωμεν ακολαστωι συμποσιωι και τυραννικωι και
πικρωι συμποσιον δεσποτικον και φιλανθρωπον, ινα νοησωμεν πηλικος ο της μετανοιας
καρπος. Ἠρωτησε τον Κυριον των Φαρισαιων τις εισελθειν και φαγειν αρτον, Εισηλθεν
ο ∆εσποτης, και ανεκειτο. Ει γαρ και ᾔδει των καλουντων τας γνωμας, αλλα και
μακροθυμων εφερεν. Ὅτι γαρ ο καλεσας υποκριτης ην, τα εξης δεικνυσιν· Ἀνακειμενου
του Κυριου και ετι οντος του συμποσιου, Γυνη τις ην, φησιν, εν τηι πολει αμαρτωλος.
Ἀκουσασα οτι Ἰησους εκει κατακειται, ερχεται, φησιν, εις τον οικον· και κομισασα
αλαβαστρον μυρου, κατεχεεν επι των ποδων του ∆εσποτου, και κατεφιλει τα ιχνη, και
εξεμασσε ταις θριξιν αυτης.
Ἵνα δε γνως, οτι υποκριτης ο καλεσας, διαλογιζεται εν εαυτωι ο Φαρισαιος·
Ουτος, ει ην προφητης, εγινωσκεν αν τις και ποταπη η γυνη η απτομενη αυτου· οτι
αμαρτωλος εστιν. Ου γαρ υποκριται μονον οι Φαρισαιοι, αλλα και φθονεροι. Παρα σοι
Χριστος ανακειται, και ταυτα ειδως σου τον τροπον, και ουδεις βασκαινει· ηλθεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αμαρτωλος γυνη σωθηναι, και φθονεις, ω Φαρισαιε; Ταχα αν ... αυτου συγγενης ην,
μαλλον δε των δογματων προπατωρ. Ἵν' ουν γνωις, οτι ουκ εστι προφητης, αλλ' ο
προφητης εχει γαρ τι η του αρθρου προσθηκη, τι μεγα ην, ει εγνω οτι αμαρτωλος η
γυνη; Τουτο και δια φημης ραιδιον ην μαθειν· τουτο και συ ο Φαρισαιος, μη ων
προφητης, εγινωσκες. ∆εικνυσιν ουν το μειζον του ειδεναι. Τον μεν γαρ εκεινης βιον
και φημη τυχον διηγγελλε, και μαλιστα λιαν ουσης αμαρτωλου· ο δε Κυριος, ινα δειξηι
την θεικην δυναμιν, τον διαλογισμον ανεγνω του Φαρισαιου. Ουδε γαρ εχει 59.764 το
διηγημα, οτι ο Φαρισαιος προς τινα των ανακειμενων ειπεν, αλλ' εν εαυτωι ελεγε, και
διελογιζετο εν εαυτωι. Ἵν' ουν γνωις, οτι ου μονον προφητης, αλλα και ο προφητης· συ
κινεις ενδον τον λογισμον, και ο ∆εσποτης αναγινωσκει· συ στρεφεις τας εννοιας, και ο
Κυριος ευρισκει, και θεραπευει· και ουτω τα των χρεωφειλετων των δυο διηγηματα
παρηγαγε, τωι μεν οτι αφηκε πεντακοσια, τωι δε πεντηκοντα, Τις πλεον αγαπησει; λεγων.
Ἀποκρινομενου του Φαρισαιου, Ὧ το πλειον εχαρισατο, συγκρινει λοιπον τον
Φαρισαιον, κακεινην την γυναικα την λαβουσαν πολλων αμαρτηματων συγχωρησιν· ην
ουκ επαινω του προτερου βιου, μακαριζω δε του δευτερου τελους. Μηδεις αυτην μετα
Φαρισαιων ονειδιζετω· Πορνη ην και ακολαστος. Παυλος ερμηνευσατω, Παυλος τηι
γυναικι συνηγορειτω· Θεος ο δικαιων. Τις ο κατακρινων; Και φερε, το διηγημα
λεπτοτερον εξετασωμεν, ινα μη μακαριζωμεν μονον εκεινην, αλλα και μιμησωμεθα·
Ἔρχεται προς τον Ἰησουν εμπαρασκευος, κομιζουσα μυρον εν αλαβαστρωι, και δακρυον
εν οφθαλμοις· το αψυχον σκευος του μυρου, η εμψυχος πηγη της μετανοιας· εκ του
σωματος της σαρκος κομιζει μυρον, ινα σβεσηι την της ασελγειας δυσωδιαν· δυσωδης
γαρ η αμαρτια, καθα και ∆αυιδ μαρτυρεται· Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες μου,
απο προσωπου της αφροσυνης μου. Πας αμαρτανων δυσωδιαν εργαζεται· πας μετανοων
μυρον σκευαζει. Ἀλλ' ωσπερ εν τοις μυροις πολλα αρωματα, ουτω και μετανοιας πολλα
ειδη.
∆ει γαρ πολλας πολιτειας και πολλους συναγαγειν καρπους, ινα σκευασωσι της
μετανοιας το μυρον. Και βουλεσθε γνωναι της γυναικος την ταπεινοφροσυνην; Ἄλλη
ποτε γυνη κομισασα μυρον παρα τον Χριστον, καταχεει της κεφαλης· ειχε γαρ
παῤρησιαν εκ πολιτευματων. Αυτη δια την συνειδησιν των πταισματων ου κατατολμαι
της κεφαλης, αλλα των ποδων ακρων εφηψατο. Και ουκ ελαττον ενεργουσιν οι ποδες.
Ει γαρ ου το ιματιον μονον, αλλα και του ιματιου το κρασπεδον τελειαν υγιειαν τηι
πιστευσασηι χαριζεται, και ποιει τηι πιστευσασηι επαινετην την κλοπην· ποσωι μαλλον τα
ιχνη του Χριστου δυνανται των αμαρτηματων απαλειψαι τους μωλωπας! Ου τοινυν το
μυρον μονον κατεχεεν, αλλα και τας πηγας των δακρυων εκινησε. Μακαριαι της
γυναικος αι λιμναι, οθεν ποταμοι θεραπευτικοι των αμαρτηματων προχεονται. Σοι
γενεσθω διδασκαλος διατι τους οφθαλμους ημιν ο Θεος κεχαρισται. Ἆρα μονον οψεως
υπηρετας; Τουτο και επι των αλογων ζωων εκαστον εχει· καν ακριβως εξετασηις, ενια
των αλογων και πλεον οξυδερκει παρ' ημας. Σοι γαρ ου μονον εισιν οψεως υπηρεται,
αλλα και μετανοιας εργαται. Μακαριον σε φυλαξαι το λουτρον του βαπτισματος· ει δε
ως ανθρωπος προεληφθης, κινησον δακρυων πηγας. Ἔχεις το φρεαρ· εκ του βαθους της
καρδιας την λυπην αντλησον· κινησον τας διδυμους κορας, προχεε δακρυων ρευματα·
κατ' αναλογιαν των πεπλημμελημενων εστω τα δακρυα. Μικραι ψεκαδες κουφα
παραφερουσι καρφη· μεγαλα ποταμων βαθη και ρευματα, χειμαῤροι σφοδροι και βαθεις
κορμων βαρη και λιθων αχθη παρασυρειν πεφυκασι. Σταθμισον σου τα αμαρτηματα. Ει
μικρον σου το αμαρτημα, αρκει και βραχυ δακρυον· ει μεγα το αμαρτημα, μειζων ο των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

δακρυων γενοιτο χειμαῤρος.
Ει δε και παῤρησιαν εχεις βιου, και επιτηδειοτητα δακρυων, και καρδιαν
κατανενυγμενην, ει και μη παντα υπερ σαυτου δακρυεις, καμοι δανεισον δακρυων
μερος· δακρυσον υπερ αδελφικων αμαρτηματων. Και υμεις πεφυσιωμενοι εστε, και ουχι
μαλλον επενθησατε. Ουχ ημαρτε Σαμουηλ, αλλ' επι Σαουλ ημαρτηκοτα πενθει. Παυλος
εστι σκευος εκλογης· αλλ' υπερ ημων οδυναται. Τις σκανδαλιζεται, φησι, και ουκ εγω
πυρουμαι; Ὁραις οτι τα εμα σκανδαλα την Παυλου συντριβει καρδιαν; Πλην αλλ'
εκαστον ημων γενοιτο τοις οικειοις αμαρτημασι μετα των δακρυων αρκεσαι.
Μιμησωμεθα την γυναικα· δακρυσι βρεχει τους ποδας του Ἰησου, αλειφει τωι μυρωι.
∆ακρυσι τους ποδας. Ὅθεν τα αμαρτηματα, εκειθεν και τα ιαματα. Ἤκουσας του Κυριου
λεγοντος σημερον· Ὃς αν ιδηι γυναικα προς το επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι
καρδιαι εαυτου. Ἐπειδη δια του βλεμματος η αμαρτια κατηρξατο. Ὅπου η ριζα της
ακολασιας, εκει η πηγη της θεραπειας. Και εξεμασσε ταις θριξιν. Ἆρα η το μυρον
αγορασασα, η το αλαβαστρον ετοιμασασα, λεντιον ουκ ειχε αρεσκευασμενον, 59.765 ουκ
ηδυνατο βρεξαι μεν τοις δακρυσιν, εκμαξαι δε λεντιωι; Ἀλλ' ου τολμαι τουτο ποιησαι· το
γαρ εκμασσειν λεντιωι Χριστωι τετηρηται. Ταχα δε αυτη και φοβουμενη πλεον
ησφαλισατο· ου βουλεται γαρ τας μεν αμαρτιας του σωματος ειναι, τας δε θεραπειας
αψυχων.
Τι γαρ ωφελειτο εκεινη ει λεντιον ψαυσαν του σωματος του Χριστου το αψυχον
ηγιαζετο; Καινοτομει την φυσιν, αντι λεντιου ταις θριξιν εκμασσει. Ὅθεν τα
αμαρτηματα, εκειθεν και τα ιαματα. Πασιν ημαρτεν τοις μελεσι, πασι θεραπευει τοις
μελεσιν. Ειδε κακως τον νεον· δακρυων προχεει πηγας· ημαρτεν φιλημασι πορνικοις και
χειρων αφηι την ψυχην καταῤρυπανασα· καταφιλει τους ποδας του Χριστου, ινα
αποσμηξηι τα χειλη, και τον ρυπον καθαρηι· εκμασσει και ταις θριξι, ταχα που και δια
τουτων γυναικας απειροκαλους παιδευουσα. Ἐπειδη γαρ και τα πλεγματα των τριχων
πολλακις βροχους τοις νεοις πλεκουσιν διο και Παυλος καλως νουθετει κοσμειν εαυτας
μη εν πλεγμασιν· επειδη τοινυν συνοιδε τηι ψυχηι, οτι πολλους νεους δια των
πλεγματων, ωσπερ δορκαδας δια βροχων εθηρευσε, βουλεται και δια των τριχων υπερ
της μετανοιας απολογησασθαι· και επειδη πολλακις επλεξεν ασεβως, απαξ ελυσεν
ευσεβως. Τι ουν των επινοιων τουτων λαμβανει το γερας; Ἄκουσον της ∆εσποτικης
φωνης· Αυτη δε ηγαπησε πολυ, ου ενεκεν αφεωνται αυτης αι αμαρτιαι αι πολλαι
εκειναι.
εʹ. ∆εσποτης εῤρηξε το χειρογραφον, και Ναυατος συναγει τα διαῤραγεντα. Ειδες
ποτε φιλοπραγμονα, γραμματειον διαῤραγεν συναγοντα, και παλιν φιλοπονως
κολλησαντα, ινα την αγωγην της συκοφαντιας ανανεωσηι; Ὁ ∆εσποτης εῤρηξε το
χειρογραφον, το χρεος αφηκεν, ο λογοθετης συκοφαντει. Ἀλλα βραχυ ημιν ο περι
Ναυατου λογος. Μιμησαι την γυναικα, και ληψηι το γερας της θεραπειας. Μη δεδοικα
Ναυατου κρινοντος; μη γαρ αυτος ο μελλων κριναι ζωντας και νεκρους; μη γαρ μετα
των αποστολων των δωδεκα τρις και δεκατος θρονος Ναυατου εις την κρισιν τεθησεται;
Τις μοι δωσει της μετανοιας την ακριβειαν, καγω Ἰησου ∆εσποτου την φιλανθρωπιαν
εγγυωμαι; Ουκ αρκει σοι ονομα μετανοιας, αλλ' εργα μετανοιας. Ἐαν ειπηις, Μετανοω,
και παλιν ως κυων επι τον ιδιον εμετον επιστρεψηις, η παλιν ως υς επι τον κυλισμον του
βορβορου, ου το ρημα ωφελησεν, αλλ' ο βορβορος συνεπνιξεν. Ἐαν δε βουληθηις
ακριβως μετανοησαι, θαῤρει υπερ ημαρτημενων, μονον ασφαλισαι το λειπομενον.
Βελτιον μηδε σχειν αρχην τραυματος· ει δε δεοι, μαλλον θεραπευσον, μαλλον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

περιδησον, μη υπεριδηις σκωληξι βρυον. Ἐαν δε επουλωσηι, μη παλιν τεμηις. Ταχυ το
στομιον της ουλης γινεται, το δε δι' ουλης σκληρυνθεν, δυσκολως παλιν συναγεται.
Ἐπει οτι φιλανθρωπος ο κριτης, ου μονον απο των ρηματων, αλλα και δι' αυτων των
πραγματων αποδειξαι μοι ραιδιον. Ἠκουσατε παντως της του ∆ε 59.766 σποτου
φιλανθρωπιας, οτι προς τον μακαριον Πετρον μετα των αλλων επαινων και τουτο
εθηκεν· Σοι δωσω τας κλεις της βασιλειας των ουρανων. Ἄν τινων αφηις τας αμαρτιας,
αφεωνται· αν τινων κρατηις, κεκρατηνται. Ου δεικνυσι τουτο την του ∆εσποτου
φιλανθρωπιαν; ∆ωσω σοι τας κλεις. ∆ια τι δ' ουκ εδωκεν Ἰωαννηι, ος επι στηθος
ανεπεσε του ∆εσποτου, της αγαπης ακριβως εχων το συμβολον; δια τι ουκ εδωκεν
Ἰακωβωι, τωι πρωτωι αποτμηθεντι; Ἀνειλεν γαρ Ἡρωδης τον Ἰακωβον τον αδελφον
Ἰωαννου μαχαιραι. Βουλει γνωναι πως ηγαπα τον Ἰωαννην; Παρ' αυτωι τωι σταυρωι φησι
προς την μητερα αυτου· Ἴδε ο υιος σου. Μειζονα ταυτης αγαπην απαιτεις; Ἴδε ο υιος
σου. Την κοινην παροιμιαν επληρωσεν. Τι εστι φιλος; Ἄλλος εγω. Ἴδε ο υιος σου. Ὡς
την μητερα παρεθετο τουτωι. ∆ια τι τας κλεις της βασιλειας ουκ ενεχειρισεν, καιτοι
αγαπων υπερ παντας αυτον; Ἀλλα ∆εσποτικης φιλανθρωπιας αποδειξιν εχει το
ειρημενον. Ου διδωσι τας κλεις Ἰακωβωι, ου διδωσι τας κλεις Ἰωαννηι, ου διδωσιν αλλωι
τινι των αποστολων των αναμαρτητων· αλλα τον Πετρον δια την εαυτου
φιλανθρωπιαν εξειλεκται. Ἐπειδη γαρ Πετρος πριν αλεκτορα φωνησαι και σιγω το
λειπομενον, αιδοι της αρετης του ανδρος προεληφθη αμαρτηματι· δια τουτο γουν
ουδενι των μαθητων των αναμαρτητων τας κλεις της βασιλειας των ουρανων
επιστευσεν, αλλα Πετρωι τας κλεις εγχειριζει, ινα Πετρος οταν τινα εξ αμαρτηματων
μετανοησαντα θεασηται, και δια μετανοιας την αμαρτιαν αποκενωσαμενον, και
βουλομενον εις την βασιλειαν των ουρανων εισελθειν, του καθ' εαυτον μνησθεις
υποδειγματος, συνεργος αυτωι εις την σωτηριαν γενηται.
Πως ου μακαριζω τον της Ἐκκλησιας θηρευτην, οιους τους σκυλακας εθρεψεν;
Ουπω γαρ τουτοις το σωμα του νοηματος απεδειξαμεν, και ηδη το ζωον προεθηρασαντο.
Ὅμως κατα τους θηρευτας, μετα το υμας θηρευσαι τα νοηματα, τα μελη τα θηρευθεντα
διελωμεν. Ἐλεγομεν ουν, οτι δια τουτο Πετρωι τας κλεις της βασιλειας επιστευσε, και
ουδενι των αναμαρτητων κατεπιστευσεν, ινα Πετρος οταν ιδηι τινας των εξ
αμαρτηματων επιστρεφοντων, και δια μετανοιας εις την βασιλειαν εισβιαζομενων
βιασται γαρ αρπαζουσι την βασιλειαν των ουρανων, μνησθεις του καθ' εαυτον
υποδειγματος, και ημιν τοις δια μετανοιας προσιουσιν υπανοιξηι θυραν. Ειδες του
πιστευσαντος την φιλανθρωπιαν; Προσεχε ταις κλεισι. Μετανοησον πριν
αποκλεισθηναι. Ἐξουσιαν γαρ εχει ο Υιος του ανθρωπου επι της γης αφιεναι αμαρτιας.
Ὅπου η αμαρτια, εκει η λυσις. Μη επι γης ηδονη, και εκει η μετανοια. Ἐνταυθα λυσον,
και τοτε σε Πετρος υποδεξεται εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


