Fragmenta in Acta apostolorum et in epistulas catholicas
Ειπε δε προς αυτους· Ουχ υμων εστι γνωναι χρονους η καιρους, ους ο Πατηρ
εθετο εν τηι ιδιαι εξουσιαι. Κυριλλου. Ου γαρ περιεργαζεσθαι χρηναι τα λιαν αποῤρητα
και εν Θεωι κεκρυμμενα, και δια τουτων εδιδασκεν· ιεναι δε μαλλον εθελειν και
σφοδρα νεανικως επι το σφισι λυσιτελες· και πληρουν εθελειν της αποστολης την
διακονιαν ανατεθεικοτας Θεωι των ολων την γνωσιν. Και ωφθησαν αυτοις
διαμεριζομεναι γλωσσαι ωσει πυρος.
Κυριλλου. Οι μεν ταις γλωσσαις ελαλουν, καιτοι πριν ουκ ειδοτες αυτας· οι δε
συνησαν διερμηνευοντες, καιτοι παλαι το ους ουκ εν τριβηι τε και εν εθει των
τοιουτων εχοντων τινων. ∆εδοσθαι γε μην ο θεσπεσιος Παυλος τοις τοτε την χαριν
διισχυριζεται το γλωσσαις λαλειν, ουχ ως μοιρα χαρισματος, αλλ' ως εν ταξει
σημειου τοις πιστοις, και δη και προτρεπτικον παρετιθει λογιον ουτως εχον· Ὅτι εν
ετερογλωσσοις και ετεροχειλεσι λαλησω τωι λαωι τουτωι, και ουδ' ουτως
πιστευσουσιν.
Ἔνειμε διαφορως το Πνευμα την των χαρισματων διανομην. Ἵνα ωσπερ,
φησι, το παχυ δη τουτο και απο γης σωμα συνεστηκεν εκ μοριων, ουτω και ο
Χριστος, ητοι το σωμα αυτου, τουτεστιν η Ἐκκλησια, δια πολλης αγιων πληθυος εις
ενοτητα την νοητην, τελειοτατην εχει την συστασιν. Και μετ' ολιγα· Ὅτε τοινυν
εμελλον οι της υφ' ηλιωι μυσταγωγοι, γλωσσηι τε απασηι και εθνει παντι προσλαλειν
το ευαγγελικον δηλονοτι και σωτηριον κηρυγμα, σημειον εδιδου τας γλωσσας
αυτοις. Ἄνδρες οντες Γαλιλαιοι και τεθραμμενοι κατα την Ἰουδαιαν, Ἑβραιοι τε και
εξ Ἑβραιων, Μηδοις τε και Παρθοις, και μεντοι και Ἐλαμιταις, και τοις εκ μεσης
οικουσης ποταμων, Καππαδοκαις τε και Αιγυπτιοις, ταις αυτων προσελαλουν
γλωσσαις· και διεπεραινετο μεν το 74.760 χρημα αυτοις τηι του Πνευματος ενεργειαι
και χαριτι. Γεγραπται γαρ, ως Ὤφθησαν αυτοις διαμεριζομεναι γλωσσαι ωσει πυρος,
και τα εξης. Ἀλλα τροπος μεν οικονομιας το δρωμενον ην· συνισταν δε ου παντες.
Ἐπειδη δε απαξ ταις ετερων γλωσσαις ελαλουν, επιδειξιν ωσπερ τινα την δια του
Πνευματος ποιουμενοι χαριν, και φιλοκομπιας αφορμην δεχομενοι το σημειον,
ραιθυμοι μεν ησαν το δειν τοις οχλοις τα εκ των αγιων προφητων διαλεγεσθαι, και
τοις ευαγγελικοις συναγορευειν δογμασιν· ως ανωθεν τε και εκ πολλου
προκεκηρυγμενου· αποσεμνυνομενοι δε ως επι μονωι τωι δυνασθαι γλωσσαις λαλειν,
τουτου τε και μονου μεταποιεισθαι δειν ᾤοντο· και το πραγμα ην εν σπουδαις ταις
προυργιαιταταις. Και δωσω τερατα εν τωι ουρανωι ανω, και σημεια επι της γης κατω.
Του αγιου Κυριλλου. Τα επι τωι σταυρωι του Χριστου γενησομενα προδιδασκει
σαφως, και τα δι' αυτον τοις Ἰουδαιοις συμβαινοντα δια του Ῥωμαιων πολεμου· την
δε Χριστου ημεραν την μεγαλην και επιφανη, την της αναστασεως φησιν. Ὁ ηλιος
μεταστραφησεται εις σκοτος, και η σεληνη εις αιμα.
Κυριλλου. Ἐπι ταις των Ἰουδαιων δυσσεβειαις, ταις εις Χριστον δηλονοτι
γεγενημεναις, και αυτη των στοιχειων δεδυσφορηκεν η φυσις, κατωλοφυρατο δε
ωσπερ η κτισις, υβρισμενον ορωσα τον εαυτης ∆εσποτην. Και ο μεν θειος ναος
μονονουχι και ασχαλλων τοις πενθουσιν εν ισωι, περιεῤρηγνυτο· γεγραπται γαρ οτι
το καταπετασμα του ναου εσχισθη απο ανωθεν εως κατω. Ἥλιος δε το οικειον
αναπτων σελας, και την ακτινα συνενεγκων, ουκ ηξιου φαινειν ετι τοις επι της γης·
εποιει γαρ σκοτος απο ωρας εκτης εως ωρας ενατης. Ἐσχιζοντο δε και αι πετραι·
ταχα δε που και περι τον της σεληνης κυκλον επραττετο τι των ασυνηθων, ως
δοκειν εις αιμα μεταπεποιησθαι και αυτην. Σεσιγηται μεν ουν το τοιονδε παρα τοις
αγιοις ευαγγελισταις· αξιοχρεως γε μην η πιστις εκ προφητειας. οτι τοις του
∆ημιουργου νευμασιν ουκ εν ηλιωι μονωι τα σημεια γεγονεν, αλλ' οιον ολη προς το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ακαλλες και ασυνηθες αυτηι μετακεχωρηκεν η κτισις, σαφες αν γενοιτο δια φωνης
λεγοντος Ἡσαΐου· Και ενδυσω τον ουρανον σκοτος, και θησω ως σακκον το
περιβολαιον αυτου. Ουρανον δε οταν λεγηι, παντα που παντως φησιν τα εν ουρανωι·
και οιον σακκωι τωι σκοτεινωι καταμφιεσαι φησι, πενθουντα τε και κατηλγηκοτα· και
αυτωι δη τουτωι διακεκραγοτα τωι σχηματι.
Σημεια μεν ουν ητοι τερατα τα εν ουρανωι ταυτι φαιην αν. Τα δε γε εις γην
αιμα τε και πυρ και ατμιδα καπνου, καταδηλωσειεν αν, οιμαι που, τας των Ἰουδαιων
συμφορας, ας ο παγχαλεπος αυτοις επεσωρευσε πολεμος, ο δια της Ῥωμαιων χειρος.
Αιματι μεν γαρ η πασα μεν αυτοις κατεῤραινετο χωρα· εμελλε δε ομου ταις πολεσι
καταπιμπρασθαι και αυτος ο διαβοητος νεως· οικοι τε καπνιζεσθαι κατασεσεισμενοι.
Ὅτι δε και προ της ημερας της μεγαλης και επιφανους, καθ' ην απασι το θειον
προκεισεται βημα Χριστου διδοντος εκαστωι κατα τα εργα αυτου, τα τοιαδε τοις
Ἰουδαιοις συμβησεται, διαμεμηνυκεν ειπων· Πριν ελθειν την ημεραν Κυριου την
μεγαλην και επιφανη. 74.761 Ἔτι δε και η σαρξ μου κατασκηνωσει επ' ελπιδι.
Κυριλλου. Τριημερος γαρ ανεβιω, καθοτι ουκ ην δυνατον ζωην οντα κατα φυσιν
αυτον τοις του θανατου κρατεισθαι δεσμοις. Και παλιν· Ου γαρ τι θεμις ειπειν φθοραι
μεν δυνασθαι κρατεισθαι ποτε την ενωθεισαν τωι Λογωι σαρκα, κατοχον δε αυταις
ᾅδου πυλαις την θειαν γενεσθαι ψυχην· ουκ εγκατελειφθη γαρ εις ᾅδου, καθα και ο
θεσπεσιος εφη Πετρος. Ὅτι ουκ εγκαταλειψεις την ψυχην μου εις ᾅδην, ουδε δωσεις
τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν. Κυριλλου. Ἀνεβιω γαρ σκυλευσας τον ᾅδην, και τοις
εν δεσμοις ειπων· Ἐξελθετε· και τοις εν τωι σκοτει· Ἀνακαλυφθητε. Ἐγνωρισας μοι
οδους ζωης. Κυριλλου Ἀλεξανδρειας. Ἐκεινο διδασκων οτι το της ανθρωποτητος
εχων προσωπον ο καθ' ημας γεγονως, τους ημιν μαλλον και ουκ αυτωι πρεποντας,
καθο νοειται Θεος, ανιησι λογους, ως εφ' εαυτωι και πρωτωι καλων· εφ' ημας την
των ουρανιων μεθεξιν αγαθων. Ὡς γαρ εαυτωι δεδοσθαι φησι, τηι του ανθρωπου
φυσει προσνεμει· επει πως τηι του ανθρωπου πτωχειαι πεπλουτηκαμεν. Ὃν ο Θεος
ηγειρεν εκ νεκρων, εν τουτωι ουτος παρεστηκεν ενωπιον υμων υγιης. Κυριλλου. Ὅτι
δε ο Πατηρ εκ νεκρων αναστησαι λεγεται τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον,
ενεργουμενου δηλονοτι περι την σαρκα αυτου του πραγματος, ουκ αν ενδοιασειε τις·
αυτος τε υπαρχων η ζωοποιος τε και ενεργης δυναμις του Πατρος, τον ιδιον
εζωοποιει ναον, κατα το, Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω
αυτον. Ἦν αρα το ζωοποιουμενον ουκ αλλοτριον, ουτε μην ενος των καθ' ημας
ανθρωπων, αλλ' ιδιον αυτου του Λογου σωμα. Ἄνδρες αδελφοι και πατερες,
ακουσατε μου. Κυριλλου Ἀλεξανδρειας. Ἑτοιμαζεσθαι κελευει προς το ευηνιον, και
μονονουχι κατακλινοντας το ωτιον συνιεναι λεπτως των θειων λογων την δυναμιν.
Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγενειας σου, κ. τ. λ. Κυριλλου. Ἄθρει δη ουν
οτι τοις ολοσχερως τε και ολοτροπως ακολουθουσι Θεωι, και της εις αυτον ελπιδος
πεποιημενοις δευτερα τα σαρκος και φιληδονιαν κοσμικην, εψεται παντως τοις
τοιουτοις το ευλογιας της ανωθεν πλουσιως μεταλαχειν. Και επαιδευθη Μωυσης
πασηι σοφιαι Αιγυπτιων· ην δε δυνατος εν λογοις και εργοις αυτου. Ὡς δε επληρουτο
αυτωι τεσσαρακονταετης χρονος.
Του αγιου Κυριλλου. Τοιγαρτοι και εφασκεν ο 74.764 Χριστος· Ουκ
απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ. Αυτων γαρ αι
επαγγελιαι· αυτων οι πατερες. Του αυτου. Ἦ γαρ ουχι τον εκ Θεου Πατρος Λογον εν
τοις καθ' ημας γεγονοτα, τουτεστιν ανθρωπον μονονουχι εκβεβηκεναι δωσωμεν·
εξω τε γενεσθαι της θεοπρεπους ευκλειας ερουμεν, ειπερ εστιν αληθες, οτι πλουσιος
ων επτωχευσε, και καθηκεν εαυτον εις κενωσιν. Ὁ δε αδικων τον πλησιον, απωσατο
αυτον ειπων· Τις σε κατεστησεν αρχοντα και δικαστην εφ' ημων; Μη ανελειν με συ
θελεις, ον τροπον ανειλες χθες τον Αιγυπτιον; Κυριλλου. Ἀλεξανδρειας. Ἐνεκαλειτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μεν ο θεσπεσιος Μωυσης ως ανελων τον Αιγυπτιον, καιτοι θλιβοντα και εγκειμενον.
Καταχωννυων δε ωσπερ εις αβυσσον ο Χριστος τα πονηρα δαιμονια, και της καθ'
ημων τυραννιδος και ουχ εκοντα μεθιστας, δια τουτων εχοντων εκπεμπειν αυτα,
καιτοι δεον επι τουτωι θαυμαζεσθαι, εφασκον· Ουτος ουκ εκβαλλει τα δαιμονια ει μη
εν Βεελζεβουλ, αρχοντα των δαιμονων. Ἐγω ο Θεος των πατερων σου, ο Θεος
Ἀβρααμ και ο Θεος Ἰσαακ και ο Θεος Ἰακωβ. Κυριλλου. Ἄθρει του νομου το αδρανες·
εμφανιζει μεν γαρ εαυτον ο των ολων Θεος, αλλ' εμφανη καθισταντος αποστρεφει
το προσωπον ο Μωυσης. Σημειον δ' αν γενοιτο και τουτο ημιν εναργες, του μη
δυνασθαι τους υιους Ἰσραηλ την θεοπρεπη του Υιου καταθρησαι δοξαν, εαυτον
εμφανιζοντος και μονονουχι προσαγοντος επιγνωσιν. Ειπε δε αυτωι ο Κυριος· Λυσον
το υποδημα των ποδων σου. Κυριλλου. Νεκροτητος τε και φθορας το χρημα σημειον·
ειπερ εστι παν υποδημα ζωου λειψανον τεθνεωτος ηδη και κατεφθαρμενου.
Ἀπροσιτος ουν ο Χριστος τοις εν νομωι και παιδαγωγικηι λατρειαι. Προσαπονιζεσθαι
γαρ αναγκη τον μολυσμον, και τον εκ της αμαρτιας προαποτριβεσθαι ρυπον. Και
μετοικιω υμας επεκεινα Βαβυλωνος.
Κυριλλου. Ἐπειδη δε την Μωαβιτων κακιαν πεπληρωκατε της γειτονος
∆αμασκου, ταυτηι τοι οιχησεσθαι ∆αμασκου επεκεινα, τουτεστιν εις Βαβυλωνα. Και
ηιτησατο ευρειν σκηνωμα τωι Θεωι Ἰακωβ. Κυριλλου. Ουδεμιας γαρ, φησι, αναπαυλης
μεθεξω, πριν αν μαθοιμι τον του Κυριου τοπον και το σκηνωμα (τουτεστι την
σκηνωσιν) του Θεου Ἰακωβ· δηλον δε οτι Χριστου. Σολομων δε ωικοδομησεν αυτωι
οικον· αλλ' ουχ ο Ὕψιστος εν χειροποιητοις ναοις κατοικει. Κυριλλου. Ἀνεδειματο
μεν εν τοις Ἰεροσολυμοις 74.765 τον διαβοητον εκεινον νεων ο σοφωτατος
Σολομων· επεγαννυτο δε λιαν αυτωι των Ἰουδαιων ο δημος, ᾤοντο τε οτι κατυκησεν
εν αυτωι περιειλημμενος ο των ολων Θεος. Βραδεις γαρ αει πως εις συνεσιν και των
περι Θεου λογων ανεπιστημονες· οι γε και Θεου πολιν οιηθεντες την Ἱερουσαλημ, εν
αυτηι δε και μονηι διετεινοντο [Cod. διεγινοντο] κατοικειν αυτον, δια τοι του
λεγεσθαι δια φωνης του ∆αβιδ· ∆εδοξασμενα ελαληθη περι σου, η πολις του Θεου.
Σμικρα τοιγαρουν δοξαζοντας ελεγχει Θεος, και φησι· Ποιον οικον οικοδομησετε
μοι, θρονον εχοντι τον ουρανον, υποποδιον την γην; Και ελιθοβολουν τον
Στεφανον, επικαλουμενον και λεγοντα· Κυριε Ἰησου, δεξαι το πνευμα μου.
Του αγιου Κυριλλου εις το Πατερ, εις χειρας σου παρατιθημι το πνευμα μου.
Μεγα παλιν και εξαιρετον κατορθωμα ταις ημετεραις ψυχαις, Θεις δε τα γονατα,
εκραξε φωνηι μεγαληι· Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν ταυτην. Και τουτο
ειπων εκοιμηθη. Σαυλος δε ην συνευδοκων τηι αναιρεσει αυτου.
Του αυτου. Ὥσπερ γαρ απολογουμενος οτι ουδε τα προτερα ην θυμου, φησι·
Κυριε· και βουλομενος αυτους ταυτηι επισπασασθαι. Το γαρ αφειναι μεν τον θυμον
και την οργην τωι φονωι, καθαρθηναι δε την ψυχην του παθους, ευπαραδεκτον εποιει
τον λογον.
Του αυτου. Και ουχ απλως ευχεται ο μακαριος ουτος, αλλα μετα προσοχης
θεις τα γονατα. Ὅρα θειον αυτου τον θανατον· μεχρι τουτου συνεχωρησε την ψυχην
ειναι εν αυτωι ο ∆εσποτης. Ἐν προοιμιοις του κηρυγματος ο Στεφανος υπερ τους
ποταμους ρεων και παντας επιστοματιζων, ο τας αναισχυντους αποφραττων
Ἰουδαιων γλωττας, ωι ουδεις αντιστηναι ηδυνατο, ο παντα συγχεις τα Ἰουδαικα, ο
λαμπρον στησας τροπαιον και νικην περιφανη, ο γενναιος ουτος και σοφος, και
χαριτος πεπληρωμενος, και τοσαυτην Ἐκκλησιαν ωφελων, ουδε πολυν χρονον
ποιησας εν τωι κηρυγματι, αθροον ηρπαγη· και ως βλασφημος κατεδικαζετο και
κατελιθοβολειτο.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Του αυτου. Σημειον μεγιστον εκφερων της εις Θεον αγαπης. Ὥσπερ γαρ ο
καταρωμενος τωι διωκοντι δεικνυσιν οτι ου σφοδρα χαιρει υπερ του Χριστου ταυτα
πασχων, ουτως ο ευλογων πολυν εμφαινει αυτοις τον ερωτα.
Του αυτου. Τι ουν ουκ εστησεν αυτοις το αμαρτημα, αλλ' αφηθη, φησιν; Ει
μετενοησαν αφηθη. Και γαρ ο μυριαις βαλλων αυτον χερσι, και διωξας την
Ἐκκλησιαν Παυλος, της Ἐκκλησιας προστατης εγενετο. Ἡ δε περιοχη της Γραφης ην
ανεγινωσκεν, ην αυτη· Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον του
κειραντος αυτον αφωνος· ουτος ουκ ανοιγει το στομα αυτου. Κυριλλου. Ἐμφανης
μεν λιαν των προκειμενων ο νους. Ἀποφερονται γαρ εις το καρθηναι κατα και
74.768 ρους τα προβατα, και τας κουριδας μαχαιρας επιφερουσιν οι ποιμενες· καιτοι
πασχοντα, τοις τουτο δρωσιν ουκ επιπηδαι· ουτως και ο Χριστος λοιδορουμενος ουκ
αντιλοιδορει· πασχων ουκ ηπειλει· επειδη περ και υπερ φυσιν την καθ' ημας
πεπραχθαι πιστευεται το της κατα σαρκα γεννησεως αυτου μυστηριον. ∆ια τουτο
φησιν, οτι Την γενεαν αυτου τις διηγησεται; Ὅτι αιρεται απο της γης η ζωη αυτου·
αντι του, επαιρεται και υψηλοτερα των επι γης εστιν η ζωη αυτου, τουτεστιν η
πολιτεια. Αιρεται δε και ετερως, και υπερ παντας εστιν η ζωη αυτου· τουτεστιν η
υπαρξις του Μονογενους· οταν εξω σαρκος και ουπω καθ' ημας γενομενος. Ἐγω τις
ημην δυνατος κωλυσαι τον Θεον;
Κυριλλου. Οικονομια τις εγενετο δια την πολλην των εκ περιτομης
πιστευσαντων διακρισιν, προ του βαπτισματος καταξιωθηναι τους περι τον
Κορνηλιον του Πνευματος· ινα την αντιῤρησιν των αγανακτουντων παυσηι. Ὅθεν δε
και εικοτως περι των αντιλεγοντων ειρηται· Ἀκουσαντες δε ησυχασαν. Ὡς δε
επληρου Ἰωαννης τον δρομον, ελεγε· Τινα με υπονοειτε ειναι, ουκ ειμι εγω, αλλ'
ιδου, ερχεται μετ' εμε, ου ουκ ειμι ικανος το υποδημα των ποδων λυσαι.
Κυριλλου. Μονης γαρ και ιδικως εργον εστι της παντα υπερκειμενης ουσιας,
το εν ειναι δυνασθαι τισι το Πνευμα το αγιον και θειας φυσεως κοινωνους
αποφαινειν τους προσιοντας αυτηι. Ἐνυπαρχει δε τουτο ου κατα μεταληψιν και
μεθεξιν την παρ' ετερου τινος, αλλ' οικοθεν και ουσιωδως τωι Χριστωι· βαπτιζει γαρ
εν αγιωι Πνευματι. Θεος ουν αρα εστι και καρπος του Θεου και Πατρος ο
ενανθρωπησας Λογος. Ἀλλ' εδρα τουτο, και οτε γεγονεν ανθρωπος, ως εις ων Υιος
μετα της αῤρητως τε και απερινοητως ενωθεισης αυτωι σαρκος. Και γαρ ο μακαριος
Βαπτιστης προειπων, οτι Ουκ ειμι αξιος ινα κυψας λυσω τον ιμαντα των
υποδηματων αυτου, προσηνεγκεν ευθυς· Ουτος υμας βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και
πυρι· και ποδας δηλονοτι και υποδηματα εχων. Ου γαρ τοι φαιη τις αν, ει γε νουν
εχοι, ως ασαρκος ων ο Λογος, και ουπω γενομενος καθ' ημας, ποδας εχει και
υποδηματα, αλλ' οτε γεγονεν ανθρωπος· επειδη το ειναι Θεος ουκ απωλεσεν·
ενηργηκε παλιν και ουτω θεοπρεπως, το Πνευμα διδους τοις πιστευουσιν εις αυτον.
Ἦν γαρ εν ταυτωι Θεος τε ομου και ανθρωπος ο αυτος. Ὁ το υποδημα ομολογων ουκ
αξιος ειναι λυσαι, πως τηι ουσιαι συγκριθησεται; Ὡς και εν τωι ψαλμωι γεγραπται τωι
δευτερωι· Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε.
Κυριλλου. Ὁ μονος ειδως τον Πατερα, και υπο μονου γινωσκομενος του
Πατρος, η σοφια και ο Λογος αυτου, ο της μεγαλης βουλης Ἄγγελος, κατα την του
προφητου φωνην, της μετα σαρκος οικονομιας 74.769 ημιν το μυστηριον ευ μαλα
διατρανοι. Υιος γαρ ων φυσει και αληθως, και εξ αυτης αναλαμψας της ουσιας του
Θεου και Πατρος, γεγονε σαρξ, τουτεστιν ανθρωπος, κατα την Ἰωαννου φωνην· και
κεχρηματικεν αδελφος των επι της γης, και την κατα σαρκα μεθ' υμων υπεστη
γεννησιν· καιτοι προαιωνιος ων και αει συνυφεστηκως τωι γεγεννηκοτι, πλην ει και
γεγονε σαρξ. Ἴδιον οντα Υιον οιδεν αυτον και ουτως ο Πατηρ· εφη γαρ, οτι Υιος μου
ει συ· εγω σημερον γεγεννηκα σε. Ὁραις εναργη την ομολογιαν ηγουν την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αναῤρησιν. Το μεν γαρ ει τεθεικεν, ινα δειξηι τον προαιωνιον· ου γαρ εν χρονωι
γεγονεν· αλλ' ην αει τουτο, τουτεστιν Υιος. Ἐπηνεγκε δε το σημερον εγεννησα σε,
ινα την νεωτατην αυτου και κατα σαρκα δειξηι γεννησιν, ην υπεμεινεν εκων δια της
αγιας Παρθενου· ταυτηι τοι και θεοτοκος ωνομασται. Βλεπετε ουν μη επελθηι το
ειρημενον εν τοις προφηταις, Ἴδετε, οι καταφρονηται, και θαυμασατε, και
αφανισθητε, κ. τ. λ.
Κυριλλου. Ἴδετε, οι καταφρονηται, και επιβλεψατε· και το τραχυ ον πως
υποτεμνεται· μη επελθηι, φησιν, εφ' υμας το προς τους αλλους ειρημενον. Ουτως γαρ
εντεταλται ημιν ο Κυριος· Τεθεικα σε εις φως εθνων, του ειναι σε εις σωτηριαν εως
εσχατου της γης.
Κυριλλου. Ἐπελαμψε τοινυν τοις εθνεσιν ο Χριστος, και φωτος θειου
μεμεστωμενην απεφηνε την υπ' ουρανον, και καθαροις διανοιας ομμασι την θειαν τε
και ανωτατω περιαθρησαι φυσιν· και τους της πνευματικης λατρειας καθιερωσαι
τροπους. Ἀκουσαντες δε οι αποστολοι Βαρναβας και Παυλος διαῤρηξαντες τα ιματια
εαυτων, εξεπηδησαν εις τον οχλον, κραζοντες και λεγοντες.
Κυριλλου. Ἔθος εστιν Ἰουδαιοις επι ταις κατα Θεου δυσφημιαις
περιρρηγνυναι τα ιματια. Και γουν ο Καιαφας, Υιον εαυτον του Θεου λεγοντος του
Χριστου, περιεῤρηξε την εσθητα, διακεκραγως τε και λεγων, Ἐδυσφημησε.
∆εδρακασι δε τουτο και οι θεσπεσιοι μαθηται Παυλος τε και Βαρναβας. Γεγονασι μεν
εν Λυκαονιαι· επειδη δε τινα των ηῤρωστηκοτων του παθους απηλλαττον, και
παραδοξον ην τοις ορωσι το χρημα, θυειν ηθελον αυτοις της θεοσημειας οι θεωροι·
εφασκον γαρ· Οι θεοι ομοιωθεντες ανθρωποις ηλθον προς ημας. Ἐκαλουν δε τον μεν
Βαρναβαν ∆ια, τον δε Παυλον Ἑρμην, οτι αυτος ην, φησιν, ο ηγουμενος του λογου.
Ἐπειδη δε το δρωμενον δυσφημια τις ην, διεῤρηξαν τα ιματια εαυτων, παραδοσεσι
Ἰουδαικαις και εγγραφοις εθεσιν ακολουθουντες. Ἔτι διαβεβληται το εθος, ως ουκ
ον εκ νομου και ανονητον παντελως. Και γουν εφη προς Ἰουδαιους ο των ολων
Θεος, πλαττομενους τα τοιαδε, και της αληθους ευσεβειας αποφοιτωντας μακραν·
Ἐπιστρεψατε προς με εξ ολης της καρδιας υμων, εν νηστειαι και κλαυθμωι και εν
κοπετωι· και διαῤρηξατε τας καρδιας υμων, και μη τα ιματια υμων. 74.772 Νυν ουν τι
πειραζετε τον Θεον, επιθειναι ζυγον επι τον τραχηλον των μαθητων, κ. τ. λ.
Κυριλλου. Και γουν οτι τε ει φορτικος και δυσοιστος ο νομος,
διωμολογηκασιν αληθως οι θεσπεσιοι μαθηται, ταις τινων αμαθιαις επιπληττοντες.
Ἔφασκον γαρ· Νυν ουν τι πειραζετε; και τα εξης.
Του αυτου. Φορτικος μεν γαρ ομολογουμενως ο νομος ην τοις εξ Ἰσραηλ·
ωμολογουν δε τουτο και οι θεσπεσιοι μαθηται. Και αυτος δε τουτο ημας εδιδαξεν ο
Σωτηρ προσφωνων και λεγων· ∆ευτε προς με παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι· καγω αναπαυσω υμας. Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας, και μαθετε
απ' εμου, οτι πραΰς ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι· και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις
υμων. Κοπιωντας δε και πεφορτισμενους τους υπο νομον ειναι φησιν, εαυτον δε
πραον ωνομαζεν, ως ουκ εχοντος τουτο του νομου. Καθως γεγραπται, μετα ταυτα
αναστρεψω και ανοικοδομησω την σκηνην ∆αβιδ την πεπτωκυιαν, κ. τ. λ.
Κυριλλου. Σκηνην ∆αβιδ το των Ἰουδαιων σημαινει γενος. Ἰστεον δε οτι
Κυρου της αιχμαλωσιας ανεντος τον Ἰσραηλ, κατηλθον παλιν εις την Ἰουδαιαν, και
ωικοδομησαν τον θειον ναον, τειχισαντες τας ηρημωμενας πολεις, ᾤκουν εν αυταις
ασφαλως κατα τας ημερας του αιωνος, τουτεστιν εις ημερας πολλας και χρονους
μακρους. ∆ειγμα τε και πληροφορια γεγονασι τοις αλλοις εθνεσι, του χρηναι λοιπον
επιστρεφειν προς τον Θεον. Και μετ' ολιγα· Ὁ μεν ουν της ιστοριας εν τουτοις λογος·
ο δε εσωτερω και αληθεστερος ειη αν εν Χριστωι. Ἐπειδη γαρ εκ νεκρων ανεβιω την
εις θανατον αυτου πεσουσαν σκηνην, τουτεστι, την απο γης σαρκα εγειραντος του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Θεου και Πατρος, τοτε δη, τοτε παντα τα ανθρωπινα προς το αρχαιον ανεστη σχημα,
και παντα ημων τα κατεῤριμμενα προς νεαν οψιν ενηνεκται. Ει τις γαρ εν Χριστωι
καινη κτισις, κατα τας Γραφας· συνεγηγερμεθα γαρ αυτωι· και κατεσκαψε μεν ο
θανατος τας απαντων σκηνας, ανωικοδομησε δε ο Θεος και Πατηρ εν Χριστωι. Ὃν
ουν αγνοουντες ευσεβειτε, τουτον εγω καταγγελλω υμιν.
Κυριλλου. Τουτεστι τον Θεον τον υψιστον. Οι γαρ δειλαιοι Ἕλληνες οιονται
ευσεβειν και τον οντως οντα Θεον, εαν τοις λοιποις θεοις σχοιεν το σεβας αυτου·
αγνοουντες οτι μειζονος τιμωριας αξιωθησονται, το φως τωι σκοτει συγκρινοντες,
και τωι φαυλωι το αγαθον, και τωι αλογωι το νοερον, και τωι ευτελει το θειον. Ὅθεν
και μωρους αυτους εκαλεσε λεγων· Φασκοντες ειναι σοφοι εμωρανθησαν. Ἐγω οιδα
οτι μετα την αφιξιν μου εισελευσονται λυκοι βαρεις εις υμας, κ. τ. λ. Κυριλλου
Ἀλεξανδρειας. Ἵνα μη ξενιζωμεθα των αιρετικων τα εκβρασματα, Πνευματι αγιωι
ασφαλιζομενος ημας ταυτα φησι. Ἐν πλοιωι ... Ἀλεξανδρινωι παρασημωι ∆ιοσκουροις.
74.773 Κυριλλου. Ἔθος αει πως εν ταις Ἀλεξανδρεων μαλιστα ναυσι προς γε τηι
πρωρηι δεξια τε και εις ευωνυμα γραφας ειναι τοιαυτας. Ἐπειδη δε ην εικος
ειδωλολατριας κρατουσης κατ' εκεινο καιρου εν ωι γεγραφθαι τηι νηι τους
∆ιοσκορους, ταυτηι τοι νοειν ακολουθον αλλοφυλον, τουτεστιν ειδωλολατριν.
Καθως που και Ἡσαΐας φησι· Πετασθησονται εν πλοιοις αλλοφυλων, θαλασσαν αμα
προνομευσουσιν.
SANCTI CYRILLI FRAGMENTA IN EPISTOLAS CATHOLICAS. IN EPISTOLAM B.
JACOBI APOSTOLI.
Αιτειτω δε εν πιστει, μηδεν διακρινομενος, κ. τ. λ. Κυριλλου. Ὑβριστης γαρ
ομολογουμενως ο διακρινομενος. Ει γαρ μη πεπιστευκας οτι την σην αιτησιν
αποπεραινει, μηδε προσηλθες ολως ινα μη κατηγορος ευρεθηις του παντα ισχυοντος,
διψυχησας αβουλητως. Χρη τοιγαρουν την ουτως αισχραν παραιτεισθαι νοσον.
Θελεις δε γνωναι, ω ανθρωπε κενε, οτι η πιστις χωρις των εργων νεκρα εστι;
Ἀβρααμ ο πατηρ ημων, κ. τ. λ.
Κυριλλου εκ της προς Ῥωμαιους Ἐπιστολης. Ἐπειδη ο μακαριος Ἰακωβος τον
Ἀβρααμ λεγει εξεργων δεδικαιωσθαι ανενεγκοντα Ἰσαακ τον υιον αυτου επι το
θυσιαστηριον, ο δε Παυλος λεγει αυτον εκ πιστεως δεδικαιωσθαι, ουτω την
δοκουσαν εναντιοτητα νοητεον· οτι προ μεν του εχειν τον Ἰσαακ επιστευσεν, και
μισθον πιστεως ελαβε τον Ἰσαακ· ομως και οτε ανηνεγκε τον Ἰσαακ επι το
θυσιαστηριον, ου μονον το εργον εποιει ο προσεταγη, αλλα και της πιστεως ουκ
απεστη, οτι Ἐν τωι Ἰσαακ μελλει το σπερμα αυτου πολυπληθειν ως τα αστρα,
λογισαμενος, οτι Και εκ νεκρων εγειραι δυνατος ο Θεος. Ὅμως ο Παυλος μαρτυρα
των ιδΐων λογων και συλληπτορα ποιειται τον μακαριον ∆αβιδ, ανδρα διαβοητον εν
ευσεβειαι, και σοφως διασκευαζει ως εν Πνευματι την δια πιστεως αφεσιν και
διαγγελλει πασιν ανθρωποις· ᾔδει γαρ εν Χριστωι παρεσομενην κατα καιρους.
Βλεπεις οτι η πιστις συνηργει τοις εργοις αυτου, και εκ των εργων η πιστις
ετελειωθη;
Κυριλλου. Προσεκομιζε το λογικον ιερειον, και τοις της φυσεως νομοις
εῤρωσθαι φρασας, και της απαραιτητου φιλοστοργιας πατησας το κεντρον, και των
επιγειων ουδεν της εις Θεον αντιπαρεξαγων αγαπης. 74.1009 Ἐπιστευσε δε ο Ἀβρααμ
τωι Θεωι. Κυριλλου. Γερας ουν εχει την δικαιοσυνην ο πιστει τιμων τον των ολων
Θεον και ∆εσποτην. Ει τις εν λογωι ου πταιει, ουτος τελειος ανηρ, δυνατος
χαλιναγωγησαι και ολον το σωμα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Κυριλλου. Βεβηκοτος γαρ νου και φρενος της τελειοτατης αποδειξις εναργης,
το μηδεν εξιτηλον επι γλωσσης εχειν, ηγουν αθυροστομειν ανεχεσθαι ποτε· ηγεισθαι
δε μαλλον του παντος αξιον λογου, ευηγορειν ειδεναι και λαλειν τα παντος επαινου
μεστα. Χρημα δη ουν πρεπωδεστατον οτι μαλιστα γε εν τοις ευζωειν ηιρημενοις το
λαλειν σοφιαν· αποβλητον γαρ αγιοις το μωρολογειν, και ασυνηθες κομιδηι το
κεχρησθαι τισιν η ευτραπελιαις, ηγουν αισχρορημοσυναις, αι ουκ ανηκον, καθα
φησιν ο πανσοφος Παυλος. Φιλον δε αυτοις, και δια σπουδης γεγονασι τουτου,
ευηγορειν· διαμεμνηνται γαρ, κατα το εικος, της αγιας λεγουσης Γραφης· Ὁ λογος
υμων εν χαριτι, αλατι ηρτυμενος, ινα δωι χαριν τοις ακουουσι. Και παλιν·
Ἀποδεχεται μεν η θεοπνευστος Γραφη το επιεικες εις λογους, καταψεγει δε μαλα
εικοτως της γλωσσης το ακρατες. Ἔφη μεν γαρ· Ει τις εν λογωι ου πταιει, ουτος
τελειος ανηρ, δυνατος χαλιναγωγεισθαι και ολον το σωμα. Ψαλλει δε που και ∆αβιδ·
Θου, Κυριε, φυλακην τωι στοματι μου, και θυραν περιοχης περι τα χειλη μου. Και
παλιν· Ειπα· Φυλαξω τας οδους μου, του μη αμαρτανειν με εν γλωσσηι μου. Ἀριστη
γαρ φυλακη το απταιστον εχειν την γλωσσαν Μη καταλαλειτε αλληλων, αδελφοι· ο
καταλαλων αδελφου, και κρινων τον αδελφον αυτου, κατα λαλει νομου, και κρινει
νομον.
Κυριλλου. Παν χαλεπον αποκειρει παθος των ημετερων διανοιων, υπεροψιας
αρχην και γεννησιν. Καιτοι γαρ δεον τινας εαυτους κατασκεπτεσθαι, και κατα Θεον
πολιτευεσθαι, τουτο μεν ου δρωσι, πολυπραγμονουσι δε τα ετερων· καν
ασθενουντας ιδωσι τινας, ωσπερ εις ληθην ερχομενοι των ιδιων αῤρωστηματων,
φιλοψογιας υποθεσιν ποιουνται το χρημα και καταλαλιας υποθεσιν.
Καταψηφιζονται γαρ αυτων, ουκ ειδοτες οτι, τα ισα νοσουντες τοις παρ' αυτων
διαβεβλημενοις, εαυτων κατακρινουσιν. Ουτω που και ο σοφωτατος γραφει Παυλος·
Ἐν ωι γαρ κρινεις τον ετερον, σεαυτον κατακρινεις. Τα γαρ αυτα πρασσεις ο κρινων.
Ἄγε νυν οι λεγοντες· Σημερον και αυριον πορευσωμεθα εις τηνδε την πολιν, και
ποιησωμεν εκει ενιαυτον, και εμπορευσωμεθα, και κερδησωμεν.
Κυριλλου. Οι μεν γαρ προς εμποριας και τας εντευθεν φιλοκερδειας
ακορεστως κεχηνοτες οδοιποριων ανεχονται μακρων, ναυτιλιας και των εν αυτηι
κυματων· οι δε την πεπορισμενην αυτοις δυναστειαν οπλον ποιουνται της καθ'
ετερων πλεονεξιας· ετεροι δε αυτα εκ μοχθηρων ευρηματων 74.1012 παχυνουσι
βαλαντια, και επι τοκοις τοκους ανοσιως συλλεγοντες, πυρ και κολασιν ταις εαυτων
καταχεουσι κεφαλαις. Ἄγε νυν, οι πλουσιοι, κλαυσατε ολολυζοντες επι ταις
ταλαιπωριαις υμων ταις επερχομεναις. Ὁ πλουτος υμων σεσηπε, και τα ιματια υμων
σητοβρωτα γεγονεν· ο χρυσος υμων και ο αργυρος κατιωται.
Κυριλλου. Τουτεστιν η οργη μονονουχι κατασφαξασα, και οιον τινας κριους
και ταυρους αδρους τε και πιονας καταστρωσασα. Οις αν εικοτως λεγοιτο προς
ημων· Ἄγε νυν, οι πλουσιοι, κλαυσατε ολολυζοντες επι ταις ταλαιπωριαις υμων ταις
επερχομεναις. Προσεποισομεν δε τουτοις το, Ἐτρυφησατε, εσπαταλησατε επι της γης,
εθρεψατε τας καρδιας υμων, ως εν ημεραι σφαγης. Τοιουτοι γαρ γεγονασιν οι των
Ἰουδαιων καθηγηται, καταβοσκομενοι μεν τροπον τινα τοπον πιονα και ευρυχωρον,
τας εκ των λαων δωροφοριας. Καταπιανθεντες δε ωσπερ ταις τηι του Κυριου μαχαιραι
περιπεσοντες οι δειλαιοι· Μακροθυμησατε ουν, αδελφοι, εως της παρουσιας του
Κυριου.
Κυριλλου. Ει γαρ και υπερτιθεται, φησιν, ο Θεος των αμαρτανοντων την
τιμωριαν, περιμενων αυτων την μετανοιαν, ουχ ως μεταβεβλημενος ταυτα ποιει, η
και φιλων τους αμαρτανοντας, αλλα καιρον αυτοις επιστροφης παρεχων Ειπων των
αδικων την τιμωριαν, τοις αδικηθεισιν εικοτως μακροθυμειν παραινει την
παρουσιαν εκδεχομενοις του Κυριου. Ἅμα δε και ορκων απαγορευει απτεσθαι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

προσευχηι και ψαλμωιδιαι σχολαζειν, και πιστιν εχειν περι τους ιερεις του Θεου και
προς αλληλους αγαπην, ως και δεεσθαι υπερ αλληλων· και η αποδειξις της ισχυος
της προσευχης ο Ἠλιας εις μεσον φερεται· και τελευταιον, οσος ο των αμαρτωλων
επιστρεφοντων ο μισθος. Προ παντων δε, αδελφοι μου, μη ομνυετε, μητε τον
ουρανον, μητε την γην, μητε αλλον τινα ορκον.
Κυριλλου. Ἔστω η του βιου ημων μαρτυρια βεβαιοτερα ορκου. Ει δε τις
αναιδης, μη δυσωπουμενος υμων τωι βιωι, τολμαι υμιν επαγαγειν ορκον· εστω υμιν το
Ναι, ναι, και το Ου, ου, αντι του ορκου. ∆ια τουτο κωλυει ημας ομνυναι κατα του
ουρανου και της γης, ινα μη δωμεν τηι κτισει το υπερ κτισιν αξιωμα, θεοποιουντες
αυτα. Οι γαρ ομνυντες, φησι, κατα του μειζονος ομνυουσιν, ως ο Ἀποστολος φησι.

IN EPISTOLAM I B. PETRI.
Εις ον, αρτι μη ορωντες, πιστευοντες δε, αγαλ λιασθε χαραι ανεκλαλητωι και
δεδοξασμενηι, κομιζομενοι το τελος της πιστεως υμων, σωτη ριαν ψυχων. Κυριλλου.
∆εινον τοινυν και χαλεπον η απιστια, 74.1013 μεγιστον δε αγαθων η πιστις,
προξενος πασης σωτηριας καθεστωσα. ∆ιοτι περιεχει εν τηι Γραφηι· Ἰδου τιθημι εν
Σιων λιθον ακρογωνιαιον, εκλεκτον, εντιμον· και ο πιστευων επ' αυτωι, ου μη
καταισχυνθηι. Ὑμιν ουν η τιμη τοις πιστευουσιν.
Κυριλλου. Λιθον μεν εκλεκτον, πολυτελη και εντιμον, τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον αποκαλει, τηι της θεοτητος δοξηι και υπεροχηι διαπρεποντα.
Ἀκρογωνιαιον δε φησιν, ως δια πιστεως μιας κατασφιγγοντα προς ενοτητα
πνευματικην τους δυο λαους, τον εξ Ἰσραηλ και τον εξ εθνων. Ἀλλ', Ὁ πιστευων,
φησιν, επ' αυτωι, ου μη καταισχυνθηι. Ἄθρει δε πως ανιησι τοις τεθλιμμενοις το
ελευθερον. Και φησι· Τιθημι τον εκλεκτον λιθον εις τα θεμελια Σιων· και τι το
εντευθεν οφελος; Ὁ πιστευων επ' αυτωι, ου μη καταισχυνθηι. Παυσατω την γλωσσαν
αυτου απο κακου.
Κυριλλου. Ἁγιοπρεπες το μαθημα και σωτηριον, και λογου παντος αξιαν
ειναι φημι την υφηγησιν. Γεγραπται γαρ, οτι Θανατος και ζωη εν χειρι γλωσσης· οι
δε κρατουντες αυτης, εδονται τους καρπους αυτης. Ἔφη δε που και ο Χριστου
μαθητης· Ει τις εν λογωι ου πταιει, ουτος τελειος ανηρ, δυνατος χαλιναγωγησαι και
ολον το σωμα. Μεγα ουν της γλωσσης το εγκρατες, ωσπερ αμελει παγχαλεπον
νοσημα το μη ουτως εχειν. Ἐν ωι και τοις εν φυλακηι πνευμασι πορευθεις εκηρυξεν,
απειθησασι ποτε, οτε απεξεδεχετο η του Θεου μακροθυμια, εν ημεραις Νωε, κατα
σκευαζομενης κιβωτου, εις ην ολιγαι, τουτ εστιν οκτω, ψυχαι διεσωθησαν δι'
υδατος.
Κυριλλου. Λυει ενταυθα την αντιθεσιν εκεινην ην τινες αντιτιθεντες
λεγουσιν· Ει επωφελης ηι η ενανθρωπησις, τι δηποτε μη προ πολλων ενηνθρωπησε
χρονων; Ἰδου γαρ και τοις εν φυλακηι πνευμασι πορευθεις εκηρυξεν, ινα λυσηι
τουτους, οσοι πιστευειν εμελλον, ει κατ' εκεινο καιρου σαρκωθεις τοις επι γης
επεφοιτησεν. Ουτοι γαρ αυτον και εν τοις καταχθονιοις επιφανεντα παντως
επεγνωσαν, και της επιφανειας απελαυσαν. Τηι ψυχηι πορευθεις εκηρυξε τοις εν
ᾅδου, ως ψυχη μετα ψυχων οφθεις, ον οι πυλωροι του ᾅδου ιδοντες επτηξαν, και
πυλαι χαλκαι συνετριβησαν, και μοχλοι σιδηροι συνεθλασθησαν· και ο Μονογενης
εφωνει μετ' εξουσιας ταις ομοιοπαθεσι ψυχαις, κατα τον της οικονομιας λογον,
λεγων τοις εν δεσμοις· Ἐξελθετε [Cod. εξελθατε], και τοις εν τωι σκοτει·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Ἀνακαλυφθητε. Τουτεστι, και τοις εν ᾅδου εκηρυζεν, ινα λυσηι τουτους οσοι
πιστευειν εμελλον, ει κατα τον της εκεινων ζωης καιρον σαρκωθεις επεδημησεν·
ουτοι γαρ και εις ᾅδου παντως επεγνωσαν. Ἔστι γαρ τα 74.1016 πλειω της καθ' ημας
οικονομιας υπερ φυσιν και παραδοσιν· καθαπερ ουν ομοτιμως πασι τοις επι γης δια
της ενσαρκου παρουσιας επεφωνει Χριστος, και οι πιστευσαντες ωφεληθησαν· ουτω
και δια της εις ᾅδου καταβασεως, τους πιστευοντας και επεγνωκοτας αυτον
ηλευθερωσε των του θανατου δεσμων. Αι γαρ των εν ειδωλολατριαις και αθεμιτοις
ασελγειαις βιωσαντων ψυχαι, ταις σαρκικαις προσπαθειαις οιονει αποτυφλωθεισαι,
προς τας της θεοφανειας αυγας βλεπειν ουκ ισχυον, ινα και πιστως επιγνοιεν τον επι
τωι παντας ελευθερωσαι, το γε επ' αυτωι, τοις καταχθονιοις επιφανεντα, και κοινηι
πασι κηρυξαντα, και μετα του φιλανθρωπου και το δικαιον ενδεικνυμενον· ινα οι
της τοιαυτης ευεργεσιας αποπεσοντες, σφας αυτους εχοιεν αιτιασθαι, τον
δημιουργον και τον των ολων Θεον απολιποντες, και δαιμοσι μισανθρωποις
δουλευσαντες, και ως εκεινοις φιλον υπηρχε διαβιωσαντες. Χριστου ουν παθοντος
υπερ ημων σαρκι, και υμεις την αυτην εννοιαν οπλισασθε, κ. τ. λ. Κυριλλου. Ουκουν
αναγκη νοειν, οτι γεγονως καθ' ημας ο του Θεου Λογος σαρκι πεπονθεν εκων.
Βεβαπτισμεθα γαρ ουτως εις τον αυτου θανατον, ως ενος οντος Υιου, κατα μεν την
της θεοτητος φυσιν απαθους, παθητου δε κατα την σαρκα.
Κυριλλου. Ὡς γαρ υπαρχοντος Θεου του Χριστου, σοφως και εμφρονως ο
μαθητης σαρκι πεπονθεναι φησιν αυτον, υπεξαγων του παθειν την αποῤρητον
φυσιν, ης αλλοτριον το παθειν. Ἰδιαι τοινυν πεπονθε σαρκι, καιτοι του παθειν
αμοιρειν ειθισμενος ο εκ Θεου Λογος. Θεος ουν αρα ο Χριστος, θεικως μεν απαθης,
παθητος δε κατα την σαρκα. Ει τις διακονει, ως εξ ισχυος ης χορηγει ο Θεος.
Κυριλλου. Οι την εστιαν ευρυνοντες υπαντατωσαν ιλαροι, προθυμοι, ουχ ως
διδοντες τι μαλλον, αλλ' ως αυτοι ληψομενοι κατα διττον τροπον· πρωτον μεν γαρ
ταις παρα των ξενιζομενων εντρυφησωσι συντυχιαις· ειτα προς τουτο και τον της
φιλοξενιας κερδανουσι μισθον. ∆εχομενοι δε εις εστιαν τους αδελφους, μη
περισπασθωσαν περι πολλην διακονιαν, μη ζητειτωσαν τα υπερ χειρα και χρειαν.
Λυπει γαρ πανταχου εν παντι πραγματι το περιττον· ενεργαζεται μεν τοις φιλοξενειν
εθελουσιν, οκνον· καματος δε τοις εστιωμενοις ευρισκεται. Μη ξενον τουτον
νομισητε συμβαινειν υμιν και στενοχωριας και θλιψεις και αῤρωστιας σωματικας·
αλλ' εν τοις δοκουσι δυσχερεσι το δοκιμον επιδειξασθε.

IN EPISTOLAM IIB. PETRI.
Ου γαρ σεσοφισμενοις μυθοις εξακολουθησαντες εγνωρισαμεν υμιν την του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου δυναμιν και παρουσιαν, αλλ' εποπται γενηθεντες της
εκεινου μεγαλειοτητος. Λαβων γαρ παρα Θεου Πατρος τιμην και δοξαν, φωνης
ενεχθεισης αυτωι τοιασδε υπο της μεγαλοπρε πους δοξης. Κυριλλου. Μυθοι γαρ
οντως και ανθρωπινα σοφισματα των αιρετικων τα προβληματα, ουστινας
εκτρεπεσθαι βουλομενος ημας ο Παυλος γραφει· Αιρετικον ανθρωπον μετα μιαν και
δευτεραν νουθεσιαν παραιτου, και τα εξης. Ἄρχεται μεν ηδη της κατα των
αιρετικων επιδρομης· καθο εκεινοι, την αληθειαν ουκ εχοντες, ποικιλοις λογοις
αναγκαζονται περιπλαττειν το ψευδος. Ἀλλ' ημεις ουχ ουτω, φησιν, αλλα τοις
οφθαλμοις την αληθειαν εθεασαμεθα, μετ' αυτου οντες εν τωι ορει· εχομεν ουν και
τους προφητας ταυτην αυτην την αληθειαν ημιν προμηνυσαντας, και ουτως δια της
οψεως βεβαιοτερος των προφητων ο λογος ημιν εγενετο· α γαρ εκεινοι ειπον, ταυτα
παρων ο Χριστος επιστωσατο. Και μαρτυρες ημεις, οι και την μαρτυριαν ακουσαντες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

του Πατρος. Ευ δε και υμεις ποιησετε τωι προφητικωι πειθομενοι λογωι· ουτος γαρ
τους εν αγνοιαι φωταγωγει, εως καθαρον υμιν το φως του Ευαγγελιου διαφανηι, και
ο νοητος εωσφορος, τουτεστι Χριστος, εν ταις καρδιαις υμων ανατειληι, μαρτυρηθεις
υπο του Πατρος. Ουτοι δε, ως αλογα ζωα, γεγενημενα εις αλωσιν και φθοραν, εν οις
αγνοουσι βλασφημουντες, εν τηι φθοραι αυτων καταφθαρησονται, κομιου μενοι
μισθον αδικιας.
Κυριλλου. Και γουν ο θεσπεσιος Μελωιδος, Ἄνθρωπος, φησιν, εν τιμηι ων ου
συνηκε, παρασυνεβληθη τοις κτηνεσι τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις. Ἔθη γαρ
αλογιας συμπεπλεγμενα νομους ωσπερ εχοντες, ολιγα κομιδηι διενεγκοντες
εφαινοντο κτηνων, ως εφην, α προς μονην γεγονε φθοραν. Προς τωι ασεβειν, φησι,
και τον βιον απαντα κατεφθαρμενον ... εδειξεν. Ἔθος τηι θειαι Γραφηι τα κατα φυσιν
οντα θεια [φ. θηρεια] πραγματα ταυτα τοις ανθρωποις εις εικονας και παραδειγματα
λαμβανειν. Τουτο δε ποιει, ινα εκ των κατα φυσιν εκεινων τα εκ προαιρεσεως
φαινηται των κινηματων των ανθρωπων, και ουτως η φαυλος η δικαιος ο τουτων
δεικνυται τροπος. Ἐπι μεν ουν των φαυλων, εαν παραγγελληι· Μη γινεσθε ως ιππος
και ημιονος, οις ουκ εστι συνεσις. Ἢ και οταν μεμφομενος τους ουτω γενομενους
λεγηι· Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε, παρασυνεβληθη τοις κτηνεσι τοις ανοητοις,
και ωμοιωθη αυτοις. Και παλιν· Ἵπποι θηλυμανεις εγενηθησαν. Και ο Σωτηρ τον
Ἡρωδην αλωπεκα καλει· και τοις 74.1020 μαθηταις παρηγγειλεν· Ἰδου εγω
αποστελλω υμας ως προβατα εν μεσωι λυκων· γινεσθε φρονιμοι ωσει οφεις, και
ακεραιοι ως αι περιστεραι. Ἔλεγε δε τουτο, ουχ ινα γενωμεθα οφεις η περιστεραι· ου
γαρ ουτως ημας αυτος πεποιηκε· διο ουδε τουτο οιδεν η φυσις· αλλ' ινα ημεις, των
μεν τας αλογους ορμας εκφευγωμεν, του δε το φρονιμον, ινα γινωσκοντες μη
απατωμεθα παρ' αυτου, και της περιστερας το πραον αναλαβωμεν. Ἐπι δε των θειων
παλιν εικονας τοις ανθρωποις λαμβανων, φησιν ο Σωτηρ· Γινεσθε οικτιρμονες ως ο
Πατηρ υμων ο εν τοις ουρανοις. –Και εσεσθε υμεις τελειοι, ως ο Πατηρ υμων [Cod.
ημων] ο ουρανιος τελειος εστι. Ἔλεγε δε και τουτο, ουχ ινα γενωμεθα παλιν ως ο
Πατηρ· γινεσθαι γαρ ημας ως ο Πατηρ αδυνατον, κτισμα οντας και εκ του μη οντος
γενομενους· αλλ' ωσπερ ουχ ινα γενωμεθα κτηνη παραγγελλει, Μη γινεσθε ως ιππος
και ημιονος, ινα μη το αλογον εκεινων μιμησωμεθα· ουτως ουχ ινα γενωμεθα ως ο
Θεος ελεγε, Γινεσθε οικτιρμονες ως ο Πατηρ, αλλ' ινα, προς τας ευεργεσιας εκεινου
βλεποντες, α ποιουμεν καλα, μη δι' ανθρωπους, αλλα δι' αυτον ποιωμεν· ωστε παρ'
αυτου, και μη παρα ανθρωπων, τον μισθον εχειν. Ὥσπερ γαρ ενος οντος Υιου φυσει
και αληθινου και μονογενους, γενομεθα και ημεις υιοι κατα χαριν του καλεσαντος·
και ανθρωποι τυγχανοντες θεοι χρηματιζομεν, ουχ ως ο αληθινος Θεος, η ο τουτου
Λογος· αλλ' ως ηθελησεν ο τουτο χαρισαμενος Θεος· ουτω και ως ο Θεος οικτιρμονες
γινομεθα, ουκ εξισουμενοι τωι Θεωι, ουδε φυσει και αληθινοι ευεργεται γινομενοι· ου
γαρ ημων ευρημα το ευεργετειν, αλλα του Θεου· ινα δε αυτα τα παρα Θεου εις ημας
κατα χαριν γινομενα, ταυτα και ημεις μεταδιωκωμεν εις ετερους, μη διακρινομενοι,
απλως δε εις παντας εκτεινοντες την ευεργεσιαν· κατα τουτο γαρ μονον δυναμεθα
πως αυτου μιμηται γενεσθαι, και ουκ αλλως· οτι παρ' αυτου διακονουμεν αλληλοις.
Ὡς και εν πασαις ταις Ἐπιστολαις, λαλων εν αυταις περι τουτων· εν οις εστι
δυσνοητα τινα.
Κυριλλου Ἀλεξανδρειας. ∆οκει δε τισιν ο πανσοφος Παυλος δυσχερη τινα
λεγειν, ητοι δυσνοητα, κατα την των αγιων αποστολων φωνην· οτι δε σοφιας της
ανωθεν μεμεστωται ταυτα ουκ εστιν αμφιβαλλειν· λαλει γαρ εν αυτωι ο Χριστος.
Ὑμεις ουν, αγαπητοι, προγινωσκοντες φυλασ σεσθε, ινα μη τηι των αθεσμων πλανηι
συν απαχθεντες, εκπεσητε του ιδιου στηριγμου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Κυριλλου. Προσηκει τοινυν αποστρεφεσθαι τους τοιουτους, καν το ονομα του
Χριστου προς απατην αμφιεννυνται. Αυτου γαρ του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου
προσταξις εστι προς ημετεραν ασφαλειαν τε και σωτηριαν λεγοντος· Προσεχετε απο
των ερχομενων προς υμας εν ενδυμασι προβατων, εσωθεν δε εισι λυκοι αρπαγες. Και
παλιν· Βλεπετε μη τις 74.1021 υμας πλανησηι· πολλοι γαρ ελευσονται επι τωι ονοματι
μου λεγοντες· Ἐγω ειμι ο Χριστος, και πολλους πλανησουσι. Και ο Παυλος βοαι·
Βλεπετε τους κυνας, βλεπετε τους κακους εργατας της πιστεως της εις τον Κυριον
Ἰησουν.

AD EPISTOLAM I DIVI JOANNIS.
Ὁ Θεος φως εστι, και σκοτια εν αυτωι ουκ εστιν ουδεμια. Κυριλλου. Ἢ οτι
κατ' ουσιαν φως υπαρχει ο Θεος, εν τοις εν αυτωι δια των αρετων περιπατουσιν,
αληθως φως γενομενος· η σκοτιαν την κακιαν λεγει δια τους Ἰουδαιους. Ἀγαπητοι,
ουκ εντολην καινην γραφω υμιν, αλλ' εντολην παλαιαν, ην ειχετε απ' αρχης· η
εντολη η παλαια εστιν ο λογος, ον ηκουσατε απ' αρχης. Κυριλλου. Περι αγαπης υμιν
διαλεγομενος· τουτο γαρ εστι το καθως εκεινος περιεπατησεν εν αγαπηι· ως γαρ
αυτος ο Κυριος ελεγε· Μειζονα ταυτης αγαπην ουδεις εχει ενδειξασθαι, η ινα τις θηι
την ψυχην αυτου υπερ των φιλων αυτου. Ταυτην ουν την περι αγαπης εντολην ου
καινην γραφω υμιν· αλλ' εντολην παλαιαν, ην ειχετε απ' αρχης· η εντολη η παλαια
εστιν ο λογος, ον ηκουσατε απ' αρχης.
Κυριλλου. Περι αγαπης υμιν διαλεγομενος· τουτο γαρ εστι το καθως εκεινος
περιεπατησεν εν αγαπηι· ως γαρ αυτος ο Κυριος ελεγε· Μειζονα ταυτης αγαπην
ουδεις εχει ενδειξασθαι, η ινα τις θηι την ψυχην αυτου υπερ των φιλων αυτου.
Ταυτην ουν την περι αγαπης εντολην ου καινην γραφω υμιν· παλαι γαρ αυτην δια
των προφητων επηγγειλατο· Ου γαρ πρεσβυς, φησιν, ουκ αγγελος, αλλ' αυτος ο
Κυριος εσωσεν αυτους, δια το αγαπαιν αυτους και κηδεσθαι αυτων. Γραφω υμιν,
πατερες· γραφω υμιν, νεανισκοι· γραφω υμιν, παιδια.
Κυριλλου. Ἡλικιας ενταυθα μοι νοει κατα τον εσω ανθρωπον· ου γαρ ο
ευαγγελιστης προς βρεφη εγραφε. Και νεανιαι μεν, οι εις ανδριαν ελθοντες
πνευματικην· πρεσβυται δε, οι εις φρονησιν ελασαντες· νηπιοι δε, οι εν Χριστωι αρτι
πιστευσαντες. Μη αγαπατε τον κοσμον, μηδε τα εν τωι κοσμωι. Ἐαν τις αγαπαι τον
κοσμον, ουκ εστιν η αγαπη του Πατρος εν αυτωι.
Κυριλλου. Και τι τα εν τωι κοσμωι η ματαιοτης, ην επ' ουδενι των χρησιμων
τηρουσι τινες; Ἤγουν εμμονως ορωνται πραττοντες· ο περιττος και ανονητος του
παροντος βιου περισπασμος· η των κοσμικων επιθυμιων χυδαιοτης. Ἐξιστησιν ημας
ο Χριστου μαθητης ουτω λεγων· Μη αγαπατε τον κοσμον, μηδε τα εν τωι κοσμωι, και
τα εξης. Ἀγαπητοι, εαν η καρδια ημων μη καταγινωσκηι ημων, παῤρησιαν εχομεν
προς τον Θεον.
Κυριλλου. Ἕως ει κατα τον βιον τουτον, οδος γαρ 74.1024 ο βιος υπο παντων
ανθρωπων παροδευομενος, προσδεχου και μη παραλογιζου την εκ του συνειδοτος
υπομνησιν· ει δε παραλογισηι και παραδραμηις τον βιον, αυτο το συνειδος αντιδικου
ταξιν επεχον επι του κριτου κατηγορησει, και υπο την ψηφον ποιησει σε του
δικαζοντος, και παραδοθησηι ταις ανηκεστοις κολασεσιν. α ουκ αν επαθες, ει γε κατα
την οδον ευνοιαν εκτησω προς τον αντιδικον, τους ελεγχους ως μετ' ευνοιας
προσφερομενους καταδεχομενος. Τουτο γαρ και ο θεσπεσιος ευαγγελιστης Ἰωαννης
επιστελλων φησιν· Ἐαν η συνειδησις ημων μη καταγινωσκηι ημων, παῤρησιαν
εχομεν προς τον Θεον. Και αυτη εστιν η νικη η νικησασα τον κοσμον, η πιστις ημων.
Τις δε εστιν ο νικων τον κοσμον, ει μη ο πιστευων οτι Ἰησους εστιν ο Υιος του Θεου;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

Κυριλλου. Και ουτε Ἕλλην, ουτε Ἰουδαιος, ουτε αιρετικος δυναται προς
αυτην, απαξ τοις εργοις τα νικητηρια της καθ' ημας πιστεως απενεγκαμενης.

IN EPISTOLAM JUDE.
1 Ἀγαπητοι, πασαν σπουδην ποιουμενος γραφειν υμιν περι της κοινης ημων
σωτηριας, αναγκην εσχον γραψαι υμιν παρακαλων επαγωνιζεσθαι τηι απαξ
παραδοθεισηι τοις αγιοις πιστει.
Κυριλλου. Ὁμου μεν ασφαλιζομενος ημας, ομου δε καταστιζων τους
αιρετικους ταυτα φησι. Ουκουν ου ξενιστεον επι τηι των αιρετικων πλανηι τε και
κακοπιστιαι· του αγιου Πνευματος προμηνυσαντος ημιν δια των αγιων προφητων τε
και αποστολων την τουτων εγερσιν. Μαλλον γαρ ημας δια τησδε της προφητειας
ασφαλεστερους εποιησεν, ωστε μη ταις σοφιστειαις τουτων αλωναι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12


