Contra haereticos
Κατα αιρετικων.
60.745
Χορευτας της ευσεβειας υμας και στρατιωτας ειδοτες, νυν μεν την των
ηθικων ως χορευταις γλυκυφωνιαν προτιθεμαι, νυν δε την δογματικην ταις ακοαις
αυστηροτητα, καθαπερ σαλπιγγος φωνην, υπηχουμεν οπλιταις. Ἐξ αμφοτερων γαρ η
της ευσεβειας συντεθειται μορφωσις, των μεν ηθικων την του σωματος ταξιν
αναπληρουντων, της δε των δογματων παραζευξεως εν τηι της ψυχης τεταγμενης
αξιαι. Καθαπερ γαρ σωματος αποζευχθεντος ψυχης, η των μελων αχρηστος ηι καν
επαινηται συνθηκη· ουτω και της των ηθικων αρετης το καλλος νεκρον, τηι των
δογματων δυναμει μη ψυχουμενον. Τι γαρ οφελος ηθων σωφρονειν παιδευθεντων,
οταν τον της σωφροσυνης κριτην ο σωφρονων αγνοηι; τι της ελεημοσυνης το κερδος,
οταν ο της ελεημοσυνης αθετουμενος αγανακτηι δικαστης; τις ονησις στρατιωταις
υπαρξει, πολλην μεν ενδεικνυμενοις αγαθων εργασιαν, εχθρων δε τωι βασιλει; Μη
κεχρημενοις απαν εθηκας αρετης ανωφελες πλεονεκτημα, της των δογματων μη
προσεῤριζωμενης ορθοτητος. ∆ει γαρ εκ ριζης τους καρπους προιεναι, και τα νευρα
των αρετων εκ κεφαλης αφορμασθαι. Ταυτης ημεις εκκρεμαμενοι, και τα των
πραξεων αυτηι συνυφαινοντες μελη, το της ευσεβειας ολοκληρον απαρτιζομεν σωμα,
την του σωματος κεφαλην Χριστον περισφιγγοντες. Αυτος γαρ, φησιν, εστιν η
κεφαλη του σωματος της Ἐκκλησιας· ον εχειν αιρετικοι κεφαλην απηξιωσαν. Ευχης
μεν ουν αξιον μη τοιαυτα Χριστιανους καλουμενους κατα Χριστου μεμηνεναι. Νυν
δε και χαριν αυτοις της μανιας ιστεον, οτι ποιουσιν ημας εγρηγορεναι λυσσωντες,
οτι προς μαχην ποθεινην ερεθιζουσι. Φιλω γαρ μαχην ειρηνης βελτιονα, φιλω
πολεμον αγαπης μακαριωτερον, φιλω γνωμην πομπευειν προς μεν Ἕλληνας
σεμνυνομενην απο Χριστου, προς δε και ημας στασιαζουσαν, οτι Χριστον
ανυψουμεν. Τοιουτος γαρ ην Ἄρειος· οταν μεν Ἕλλησι λαληι, σεμνολογει τον
Χριστον· οταν δε ημιν διαλεγηται, καταλαλει του Χριστου. Τοιουτος Ευνομιος· οταν
Ἑλληνισμον ψεγηι, στηλιτευει θεοποιιαν· οταν δε φθεγγηται προς ημας, θεοποιιαν
ισται· θεοποιιας γαρ ειδος, το λεγειν τον Θεον Λογον δεδημιουργημενον Θεον και
κεκτισμενον εις το λατρευεσθαι κτισμα. Τι ποιεις, τυφλωττων αιρετικε; α
κατελυσεν εισαγεις οικοδομουντα τον Χριστον, και α νοεις ανεσπασε, των
κτισματων θεοποιιας, κτισματολατρειαν, φυτευων τα μειζονα. Μη βλαπτε του
Χριστιανισμου την ευγενειαν· μη ποιει τουτον Ἑλληνισμου συγγενη· λατρεια γαρ
κτισματος, καν μειζον καν ελαττον το λατρευομενον ηι κτισμα, λατρειας Ἑλληνικης
αδελφον. Ουκ εγκαλει γουν τοις Ἕλλησιν ο Παυλος, οτι μικρως ελατρευσαν, αλλ'
ολως ελατρευσαν τηι κτισει παρα τον κτισαντα. Το γαρ κτισματι λατρευειν και εν
μικρωι και εν μεγαλωι ισοδυναμον εστι· μαλλον δε και Ἑλληνων αιρετικος τηι θειαι
χαλεπωτερος φυσει. Ου γαρ ουτως υβριστης εις το Θειον ο την κτισιν προσαγορευων
Θεον, ως ο κτισμα τον Θεον ονομαζων. Ὁ μεν γαρ την κτισιν θεοποιων, δουλον
ενδυειν δοκει βασιλικην πορφυριδα· ο δε κτισμα τον Θεον παρεισαγων, ιδιωτευειν
αναγκαζει το Θειον. Ἕλλην μεν, ος υποπτευει το Θειον, θεραπευει δε παντοιως·
Ἄρειος δε ου σεβει, Θεου την ευφημιαν ου φερει. Σεβειν μεν τον Χριστον και
προσκυνειν ουκ αρνειται, τιμωμενου δε τιμαις υψηλοταταις αλγει. Ἂν ειπηι τις
ακτιστον, ευθεως ωργισθησαν· αν αδεσποτον, εδυσχεραναν· αν της αξιας κοινωνον
της πατρυας, ως επι μειζονι πληγηι παρωξυνθησαν· αν δοτηρα δωρεων αυτεξουσιον,
και προς τουτο βρυχονται· κλησεις μεν Χριστιανων, μισοχριστων δε γνωμην.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Σκοπησον, Ἄρειε, ποιαν αθετεις αυθεντιαν· ακουσον αυτου αλλοις αλλως
δεσποτικως διαταττοντος· Σοι δωσω, φησι, τας κλεις της βασιλειας των ουρανων·
και, Συ σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι. Συ το τελωνιον αφεις, ακολουθει
μοι· Συ μη φοβου, αλλα λαλει, διοτι εγω ειμι μετα σου· Σοι λεγω, λεπρε, καθαρισθητι·
Συ δραμων νιψαι εις τον Σιλωαμ, και αναβλε 60.746 ψον· Συ, παραλυτε, αφεωνται
σοι αι αμαρτιαι σου· Συ, θαλαττα, σιωπα, πεφιμωσο· Ὑμεις, δευτε οπισω μου, και
ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων· Ὑμεις, λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν
ημεραις εγειρω αυτον· Ὑμεις, Μαθητευσατε παντα τα εθνη. Και ιδου εγω μεθ' υμων
ειμι πασας τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος. Ουδεν τουτων εφη· Σοι δωσει
τας κλεις της βασιλειας των ουρανων ο Πατηρ· σε εις παραδεισον αξει ο Πατηρ· συ,
λεπρε, τωι θεληματι του Πατρος καθαρισθητι· συ παρα του Πατρος επιταττε τηι
θαλαττηι· Σιωπα, πεφιμωσο· υμεις δευτε οπισω μου, και ποιησει υμας ο Πατηρ αλιεις
ανθρωπων· αλλ' εξ αυθεντουσης εξουσιας εισιν αι ρησεις. Ει δε που της αυθεντιας αι
φωναι μετριωτεραι εισιν, ως το, Ευχαριστω σοι, Πατερ, οτι ηκουσας μου, το της κατα
φυσεως προστιθησιν αιτιον· ∆ια τον οχλον, φησι, τον περιεστωτα ειπον, ινα
πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας· των δε προς αυτον κεχηνοτων πασαν φωνην
υψηλην προς αυτον εστεφανουν.
Προσηιει περι παιδος εκατονταρχος, οσον ειχε δυναμεως, εν ευφημιαις
επαιρων· Κυριε γαρ, φησιν, ουκ ειμι ικανος ινα υπο την στεγην μου εισελθηις, αλλ'
ειπε λογωι μονον, και ιαθησεται ο παις μου· και κροτουμενος το δωρον ελαμβανεν.
Ἀμην γαρ, φησι, λεγω υμιν, ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον. Ἀλλ' υπαγε,
και ως επιστευσας, γενηθητω σοι. Παλιν γυνη τις αιμοῤρους τωι του ∆εσποτου χιτωνι
δοξολογιας προσαγουσα τιμην, μητι γε δη τηι θεοτητι, συν ευφημιαις το δωρον
ελαμβανεν. Ἐτετιμητο δε και ο ληιστης εν παραδεισωι, οτι δη βασιλεα κεκληκε
σταυρουμενον. Τουτων μειζων μεν παρ' ημων τωι ∆εσποτηι Χριστωι κεχρεωστηται
πιστις, οσωι και μειζονος μετεσχηκαμεν γνωσεως. Ἔστω δε ομως, Ἄρειε, τι καν γουν
τοτε παραπλησια. Ου βουλει με τι φρονειν των προῤρηθεντων εις Χριστον
υψηλοτερον; Πονηρα μεν η γνωμη, μεχρι δε τουτου στητω. Τι και ταπεινοτερας
υπαγορευεις τοις αυτον επικαλουμενοις φωνας; Ἔχω των τοτε τους λογους εις
ευχην χαρακτηρας. Ου λεγω τωι Χριστωι, Κυριε, μνησθητι μου εν τηι υπουργιαι σου,
αλλα λεγω φωνην, δι' ης ο ληιστης εισηκουσθη· Κυριε, μνησθητι μου εν τηι βασιλειαι
σου. Ου λεγω τωι Θεωι Λογωι, Κυριε, των του Πατρος δωρεων υπηρετα· ο γαρ
εκατονταρχος ου συγχωρει μοι, βοων, οτι, Ὁ Κυριος, ειπε λογωι μονον, και ιαθησεται
ο παις μου. Ου λεγω προς αυτον, Κυριε, εαν αιτησηι παρα του Πατρος, σωθησομαι,
γυναικικης γαρ εισηματιον πιστεως σμικροτεραν ου προσφερω θεοτητι, Ἄρειε. Ουτω
καλω τον Υιον, ως χαιρει καλουμενος· προσειμι μετα τοιουτων φωνων, μεθ' ων
αυτωι προσελθοντες, επανηλθον τυχοντες. Ει δε ο ληιστης και γυνη και στρατιωτης
πιστος εις διδασκαλιαν απαραδεκτοι πιστεως, αιδεσθητι καν τον των αποστολων
χορον, ενθα δωρων των υπερ φυσιν εχρην επιβοωμενων Χριστον. Τι φθεγγομενος
Πετρος ανιστησι παραλυτον; Αινεα, φησιν, ιαται σε Ἰησους Χριστος· και παλιν
ετεραν εργαζομενος ιασιν, Ουκ εστι, φησιν, εν αλλωι ουδενι ονοματι η σωτηρια. Τι
λεγων Ἀνανιας εθεραπευσε Παυλον; Σαουλ, αδελφε, ο Κυριος απεστειλε με Ἰησους, ο
οφθεις σοι εν τηι οδωι, οπως αναβλεψηις, και πλησθησηι Πνευματος αγιου. Την τινος
εαυτωι Παυλος επηυχετο δυναμιν; Ἥδιστα, φησι, καυχησομαι εν ταις ασθενειαις μου,
ινα επισκηνωσηι επ' εμε η δυναμις του Χριστου. Τινα κατα της Σαμαρειτων τιμωριας
Ἰακωβος και Ἰωαννης ικετευε; Κυριε, φησι, θελεις ειπωμεν καταβηναι πυρ εκ του
ουρανου, και αναλωσει αυτους; Ὁ δε των αγγελων χορος τι τοις ανθρωποις περι
αυτου παρεδιδου; Αυτος, φησι, σωσει τον λαον αυτου απο των αμαρτιων αυτων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Και ταυτα δε της αξιας ελαττω. Ου γαρ εστιν υμνος, ουχ υπαιρων τον Υιον,
ουκ ισουμενος, αλλ' οσον αν ευφημιαις αναβαιης, οσην αν λογων μηχανησηι δοξαν,
μετα του ∆αυιδ βοησεις ηττωμενος, Τι ανταποδωσω τωι Κυριωι περι παντων, ων
ανταπεδωκε μοι; Ει δε γε το, ακτιστος, Ἄρειε, φωνη της τιμης τον Υιον υπεραιρουσα,
εσται 60.747 σοι τα του ∆αυιδ προς αυτον υπηλλαγμενως βοαιν, Κυριε, αν ακτιστον
ειπω σε, τι ανταποδωσεις μοι μειζονι σου τετιμηκοτι σε τιμηι; Ἀλλ' ερει προς αυτους
Ἰωαννης αντιφθεγγομενος· Μωροι και τυφλοι, ουκ εσμεν ικανοι λυσαι τον ιμαντα
του υποδηματος αυτου. Πανταχοθεν τοινυν προς την της θειας φυσεως
υψηλολογιαν διεγειρωμεθα, μεγαλας εν υμνοις Θεου μελετωμεν εννοιας, αρωμεν
ισχυι πασηι προς υψος τον προσκυνουμενον, φρονημα πτωχον εν καιρωι θεολογιας
σωσωμεν, τιμη 60.748 σωμεν τον Πατερα υψηλαις εις τον Υιον ευφημιαις,
δοξασωμεν την του γεννητορος δοξαν, την του γεννηθεντος προς αυτον ομοιοτητα
φυσεως ισηι ομοτιμιαι· την της γεννησεως ομολογωμεν αληθειαν, κτησωμεθα του
Πατρος την αγαπην τηι περι τον εξ αυτου θεραπειαι· Ἐαν γαρ τις αγαπαι με, φησιν,
αγαπησει αυτον ο Πατηρ μου· ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


