Catechesis de juramento
ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΚΑΤΗΧΗΣΕΙΣ. Του αυτου. Ἐν τηι προτεραι
κατηχησει διαλεχθεις περι ορκων ταυτην ειπεν εις την αυτην παλιν
υποθεσιν, δεικνυς οτι ου το επιορκειν μονον, αλλα και το ευορκειν
κολασιν εχει, και οτι χρησιμως ο Χριστος δια τριων ημερων ανεστη.
Λογος βʹ.
Ἆρα απηλασατε εκ του στοματος υμων την πονηραν των ορκων συνηθειαν;
ου γαρ επιλελησμαι ουτε ων αυτος διελεχθην προς υμας, ουτε ων υμεις υπεσχεσθε
προς με περι της υποθεσεως ταυτης. και γαρ καγω διελεχθην και υμεις υπεσχεσθε, ει
και μη τωι λογωι, αλλα τοις επαινοις των ειρημενων. μειζων δε 155 αυτη η υποσχεσις
της δια του λογου· ο μεν γαρ υποσχομενος λογωι πολλακις τηι γλωττηι μεν επινευει,
τηι γνωμηι δε ουκ επινευει· ο δε επαινων τα ειρημενα απο ψυχης ποιειται την
συγκαταθεσιν. αρ' ουν απεσμηξατε την γλωσσαν απο της χαλεπης κηλιδος; αρα
εφυγαδευσατε την λυμην απο της ιερας υμων ψυχης; εγω στοχαζομαι, οτι
απεσμηξατε· και γαρ βασιλεα υποδεχεσθαι μεγαν μελλετε και διδασκαλιας
απολαυσαι πολλης και πνευματικης των συνετωτερων πατερων. και ο χρονος δε
ικανος και η δοθεισα προθεσμια προς την διορθωσιν προς τωι τελει λοιπον εστι, και
υμεις ευηνιοι και καταπειθεις· "πειθεσθε γαρ τοις ηγουμενοις υμων και υπεικετε",
λεγει ο αποστολος, και εν παντι υπακουετε αυτοις. απο τουτων παντων
στοχαζομενος νομιζω κατωρθωσθαι το παν. αλλ' ουκ εβουλομην στοχαζεσθαι και
νομιζειν, αλλ' ειδεναι σαφως· και γαρ αν προθυμοτερον των μυστικωτερων ηψαμην
λογων, την φροντιδα αποθεμενος την περι των ορκων, και μετα πλειονος αδειας
υμας εχειραγωγησα προς την φρικτην ταυτην μυσταγωγιαν, και εισηγαγον αν εις τα
αδυτα αυτα και εδειξα τα αγια των αγιων και τα εκει παντα, ουχι υδριαν χρυσην
μαννα εχουσαν, αλλα σωμα το δεσποτικον, τον αρτον τον ουρανιον. εδειξα αν υμιν
ου κιβωτον ξυλινην λιθινας εχουσαν πλακας και νομον, αλλα σαρκα αμωμον και
αγιαν εχουσαν αυτον τον νομοθετην. εδειξα αν ενδον ου προβατον αμωμον
εσφαγιασμενον, αλλα τον αμνον του θεου τεθυμενον, θυσιαν μυστικην, ην και αυτοι
τρεμουσιν οι αγγελοι βλεποντες. εδειξα αν υμιν ου τον Ἀαρων εισιοντα μετα χρυσης
στολης, αλλα τον μονογενη εισιοντα, την απαρχην της ημετερας φυσεως εχοντα,
αυτωι δεικνυντα τωι πατρι του κατορθωματος το μεγεθος· "ου γαρ εις χειροποιητα",
φησιν, "αγια εισηλθεν ο Χριστος, αντιτυπα των αληθινων, αλλ' εις 156 αυτον τον
ουρανον, νυν εμφανισθηναι τωι προσωπωι του θεου". εστιν εκει καταπετασμα ουχι
τοιουτον, οιον ειχεν ο ναος ο Ἰουδαικος, αλλα πολυ φρικωδεστερον. ακουσον γουν,
οιον εστι τουτο το καταπετασμα, ινα μαθηις οια μεν εκεινα τα αγια των αγιων, οια δε
ταυτα. "εχοντες", φησι, "πολλην παρρησιαν εις την εισοδον των αγιων εν τωι αιματι
Ἰησου, ην ενεκαινισεν ημιν οδον προσφατον και ζωσαν δια του καταπετασματος,
τουτεστι της σαρκος αυτου". ειδες, πως τουτο εκεινου φρικωδεστερον το
καταπετασμα; προς ταυτα εβουλομην υμας απαντα μυσταγωγησαι τημερον.
Ἀλλα τι παθω; ουκ αφιησι με η των ορκων φροντις κατατηκουσα μου την
ψυχην· και οιδα μεν, οτι πολλοι καταγνωσονται την των λεγομενων υπερβολην,
ακουσαντες οτι κατατηκει μου την ψυχην· και γαρ μικρον ειναι νομιζουσι το
αμαρτημα· εγω δε δια τουτο μαλλον θρηνω. τα μεν γαρ αλλα των αμαρτηματων και
εστι χαλεπα και νομιζεται ειναι χαλεπα· οιον ο φονος και η μοιχεια και εστι χαλεπον
και νομιζεται ειναι χαλεπον, ο δε ορκος εστι μεν χαλεπον, ου νομιζεται δε ειναι
χαλεπον. δια τουτο θρηνω και δεδοικα το αμαρτημα· τουτο γαρ, τουτο της μεθοδειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

του διαβολου, συγκεκαλυμμενην εισαγειν την αμαρτιαν, και ωσπερ συνηθει τροφηι
δηλητηριον μιγνυς, ουτω τηι προληψει των ανθρωπων μηχαναται εγκατακρυψαι τον
ορκον. τι ουν εις τον ορκον απασαν αναλωσομεν την διδασκαλιαν και τον χρονον;
ουδαμως· και γαρ και στοχαζομαι ειναι τινας τους κατωρθωκοτας.
ωσπερ γαρ του σπειροντος εξελθοντος ουχ απας ο σπορος εις τας ακανθας
επεσεν, ουδε απας εις τας πετρας, αλλα πολλα και εις την γην κατηνεχθη την καλην,
ουτω και νυν αδυνατον τοσαυτης διδασκαλιας γενομενης εν πληθει τοσουτωι
μηδενα ειναι τον δυναμενον επιδειξασθαι τον καρπον. ουκουν επειδη πολλοι μεν
κατωρθωσαν, ουπω δε παντες, μερισωμεν και ημεις τον λογον. εδει μεν 157 γαρ τους
μη κατωρθωκοτας μηδε ολως ακουσαι μυστικων λογων· αλλ' ινα μη επηρεαζωνται
εκεινοι, χαρισωμεθα τοις ραιθυμοτεροις δια τους σπουδαιοτερους· πολλωι γαρ
βελτιον τουτοις δι' εκεινους χαρισασθαι, η τους σπουδαιοτερους επηρεασαι δια τους
ραιθυμοτερους. Ἀναμνησαι δε βουλομαι χρεους υμας, ο τηι προτεραι διαλεξει
υπεσχομην μεν, ου κατεβαλον δε, προς αναγκαιοτερα του λογου κατεπειξαντος
ημας. τι ουν ην το χρεος εκεινο; εζητουν προς υμας ειπειν, τινος ενεκεν οι πατερες οι
ημετεροι παντα τον χρονον του ενιαυτου παραδραμοντες εν τουτωι τωι καιρωι
ενομοθετησαν τας υμετερας μυσταγωγεισθαι ψυχας· και ελεγον, οτι ουχ απλως ουδε
εικηι η του καιρου παρατηρησις γεγονεν. αει μεν γαρ η αυτη χαρις και ουκ
εμποδιζεται χρονωι· θειαι γαρ εστιν η χαρις· εχει δε μυστικον τι και η του καιρου
παρατηρησις. τινος ουν ενεκεν νυν ενομοθετησαν την εορτην ταυτην οι πατερες;
νυν ο βασιλευς ημων ενικησε τον πολεμον τον προς τους βαρβαρους· βαρβαροι γαρ
εισι και βαρβαρων αγριωτεροι παντες οι δαιμονες. νυν την αμαρτιαν κατελυσε, νυν
τον θανατον εσβεσε και τον διαβολον υπεταξε, τους αιχμαλωτους ελαβε. των
επινικιων τοινυν εκεινων υπομνηματα αγομεν την παρουσαν ημεραν. δια τουτο νυν
ενομοθετησαν οι πατερες τας βασιλικας δωρεας διανεμεσθαι· ουτος γαρ επινικιων ο
νομος. ουτω και οι εξωθεν βασιλεις ποιουσι· τας ημερας των επινικιων πολλαις
τιμωσι τιμαις. αλλ' εκεινης μεν της τιμης ο τροπος ατιμιας γεμει· ποια γαρ τιμη
θεατρα και τα εν θεατροις πραττομενα και λεγομενα; ουχι παντα αισχυνης
εμπεπλησται και πολλου του γελωτος; αυτη δε η τιμη της του τιμησαντος εστιν αξια
μεγαλοδωρεας. δια τουτο νυν ενομοθετησαν, ινα σε αναμνησωσι δια του καιρου της
νικης του δεσποτου, ινα εν τοις επινικιοις ωσι τινες οι τα λαμπρα φορουντες ιματια
και εισιοντες εις τιμην του βασιλεως· ου δια τουτο δε μονον, αλλ' ινα 158 και κατα
τον καιρον κοινωνηις τωι δεσποτηι. εσταυρωθη, φησιν, εκεινος εν τωι ξυλωι·
σταυρωθητι συ δια του βαπτισματος· σταυρος γαρ φησι και βαπτισμα και θανατος,
αλλα θανατος αμαρτιας, αλλα σταυρος του παλαιου ανθρωπου.
Ἄκουσον γουν, τι φησιν ο Παυλος, πως αμφοτερα λεγει περι του
βαπτισματος, οτι θανατος εστιν αμαρτιας και ο σταυρος· "η αγνοειτε οτι οσοι εις
Χριστον εβαπτισθητε, εις τον θανατον αυτου εβαπτισθητε"; και παλιν· "ο παλαιος
ημων ανθρωπος συνεσταυρωθη, ινα καταργηθηι το σωμα της αμαρτιας". ινα ουν μη
ακουσας θανατον και ακουσας σταυρον φοβηθηις, επηγαγεν οτι αμαρτιας θανατος
εστιν ο σταυρος. ειδες, πως σταυρος το βαπτισμα; μαθε, οτι και τον σταυρον
βαπτισμα εκαλεσεν ο Χριστος, αντιδιδους σοι και αντιλαμβανων το ονομα του
βαπτισματος. το βαπτισμα το σον εκαλεσε σταυρον· τον σταυρον τον εμον, φησι,
καλω βαπτισμα. και που τουτο φησι; "βαπτισμα εχω βαπτισθηναι, ο υμεις ουκ
οιδατε". και ποθεν δηλον, οτι περι του σταυρου λεγει; προσηλθον αυτωι υιοι
Ζεβεδαιου, μαλλον δε "η μητηρ των υιων Ζεβεδαιου" λεγουσα· "Ειπε, ινα ουτοι οι
δυο υιοι μου καθισωσιν, εις εκ δεξιων και εις εξ ευωνυμων εν τηι βασιλειαι σου".
μητρος η αιτησις, ει και απερισκεπτος. τι ουν ο Χριστος; "δυνασθε πιειν το ποτηριον,
ο εγω μελλω πινειν, και το βαπτισμα ο εγω βαπτιζομαι βαπτισθηναι"; οραις, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βαπτισμα τον σταυρον εκαλεσε· ποθεν τουτο δηλον; "δυνασθε", φησι, "πιειν το
ποτηριον, ο εγω μελλω πινειν"; ποτηριον το παθος λεγει και δια τουτο φησι· "πατερ,
ει δυνατον, παρελθετω το ποτηριον τουτο απ' εμου". ειδες, πως βαπτισμα τον
σταυρον εκαλεσε και το παθος ποτηριον; εκαλεσε δε ουτως, 159 ουκ επειδη αυτος
εκαθαιρετο (πως γαρ, "ος γε αμαρτιαν ουκ εποιησεν ουδε δολος ην εν τωι στοματι
αυτου";), αλλ' επειδη το αιμα το ρευσαν εκειθεν απασαν την οικουμενην εκαθηρε.
δια τουτο και ο Παυλος φησι· "ει συμφοιτοι γεγοναμεν τωι ομοιωματι του θανατου
αυτου δια του βαπτισματος". ουκ ειπε "τωι θανατωι", αλλα "τωι ομοιωματι του
θανατου αυτου". θανατος μεν γαρ κακεινο και τουτο, αλλ' ου του αυτου πραγματος·
εκεινο μεν γαρ σωματος, τουτο δε αμαρτιας· δια τουτο ομοιωμα θανατου. Τι ουν;
αποθνηισκομεν μονον μετα του δεσποτου και εν τοις σκυθρωποις κοινωνουμεν
μονον; μαλιστα μεν ουδε τουτο σκυθρωπον, το κοινωνησαι θανατωι δεσποτικωι.
πλην μικρον αναμεινον και οψει και εν τοις χρηστοις κοινωνουτα σε· "ει γαρ
απεθανομεν συν αυτωι", φησι, "πιστευομεν οτι και συζησομεν αυτωι". ομου γαρ και
ταφη και αναστασις εστιν εν τωι βαπτισματι κατα τον αυτον καιρον· αφιησι κατω τον
παλαιον ανθρωπον και λαμβανει τον καινον και ανισταται, "ωσπερ ηγερθη ο
Χριστος δια της δοξης του πατρος". οραις, πως παλιν την αναστασιν λεγει; αλλα διατι
η μεν ημετερα αναστασις και η ταφη και ο θανατος εν τωι αυτωι καιρωι (ομου γαρ και
θαπτομεθα και ανισταμεθα), η δε του δεσποτου εβραδυνεν; εν τρισι γαρ ημεραις
ηγερθη. διατι ουν η μεν ημετερα αναστασις αθροον, η δε δεσποτικη βραδυτερα; ναι
συμφεροντως, ινα μαθηις οτι ου δι' ασθενειαν η βραδυτης· ο γαρ τον δουλον
αναστησαι δυνηθεις εν βραχειαι καιρου ροπηι πολλωι μαλλον εαυτον αναστησαι
ηδυνατο. τινος ουν ενεκεν η βραδυτης; τινος ενεκεν η τριημερος ταφη; ινα
βραδυναντος του θανατου και δια της βραδυτητος αναμφισβητητος της αναστασεως
η αποδειξις γενηται. οπου γαρ και νυν μετα τοσαυτην αποδειξιν εισιν ανθρω 160 ποι
λεγοντες οτι δοκησει επαθεν, ει μη τοσαυτη γεγονε βραδυτης, τι ουκ αν ειπον
εκεινοι; ουδε γαρ τωι λογωι της αναστασεως ο διαβολος επιβουλευσαι εβουλετο
μονον, αλλα και τηι πιστει του θανατου· ᾔδει γαρ, ᾔδει σαφως οτι κοινον φαρμακον
της οικουμενης ο σωτηριος θανατος ην και εξελειν τουτον της πιστεως των
ανθρωπων εσπουδαζεν, ινα ανεληι την σωτηριαν. δια τουτο βραδυνει ο δεσποτης εν
τηι αναστασει και προσερχονται οι Ἰουδαιοι λεγοντες· "∆ος ημιν στρατιωτας, ινα
τηρησωμεν τον ταφον".
ω της αναισχυντιας· ποτε νεκρον ειδες, ω Ἰουδαιε, τηρουμενον; ει γαρ κοινος
νεκρος ην και ψιλος ανθρωπος ο σταυρωθεις, τι ξενα και παραδοξα ποιεις πραγματα;
τι φοβει και τρεμεις και φυλακας συναγεις; πλην αλλ' ουδε τουτο εκωλυσεν ο θεος,
αλλ' αφηκε φυλαττεσθαι, ινα εν τοις εργοις των χειρων αυτου συλληφθηι ο
αμαρτωλος. εκεινοι μεν γαρ ελεγον· "∆ος ημιν στρατιωτας, ινα μη κλεψωσιν αυτον
οι μαθηται αυτου και ειπωσιν οτι ανεστη". συνεβη δε τουναντιον· ελαβον γαρ
στρατιωτας, ινα μη ανασταντος αυτου λεγωσιν, οτι εκλεψαν αυτον οι μαθηται αυτου
και ουκ ανεστη, και τα κατα της αναστασεως σκευωρουμενα υπερ της αναστασεως
γεγονε και τους επιβουλους αυτους μαρτυρας εποιησε της αναστασεως ο Χριστος,
ινα εκκοψηι την απολογιαν αυτων την εν εκεινηι τηι ημεραι. Τινος μεν ουν ενεκεν εν
τωι καιρωι τουτωι μυσταγωγεισθαι εκελευσαν οι πατερες, ικανως (οιμαι εγωγε) δια
των ειρημενων υμιν παρεστησαμεν. βουλομαι δε και ετερον υμιν αποδουναι χρεος,
ει μη προς την ακροασιν απεκαμετε, και ειπειν, τινος ενεκεν γυμνους και
ανυποδετους υμας προς τας των εξορκιζοντων εντευθεν παραπεμπομεν φωνας· και
γαρ και ενταυθα η αυτη αιτια φανειται παλιν, οτι πολεμον νικησας ο βασιλευς
αιχμαλωτους ελαβε. τοιουτον δε των αιχμαλωτων το σχημα. ακουσον γουν, τι 161
φησι προς τους Ἰουδαιους ο θεος· "ον τροπον επορευθη ο παις μου Ἡσαΐας γυμνος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

και ανυποδετος, ουτως πορευσονται υιοι Ἰσραηλ εις την αιχμαλωσιαν γυμνοι και
ανυποδετοι". βουλομενος τοινυν αναμνησαι σε της προτερας του διαβολου
τυραννιδος δια του σχηματος παραπεμπει σε προς την μνημην της δυσγενειας της
παλαιας. δια τουτο ουχι γυμνοι και ανυποδετοι μονον εστηκατε, αλλα και τας χειρας
υπτιας εχοντες, ινα και την μετα ταυτα ομολογητε του θεου δεσποτειαν, ηι νυν
προσερχεσθε. σκυλα εστε και λαφυρα παντες υμεις· και των σκυλων τουτων ο
Ἡσαΐας μεμνηται πορρωθεν προ της των πραγματων εκβασεως προαναφωνων
ουτως· "αυτος του ισχυρου μεριειται σκυλα". και παλιν· "ηλθε κηρυξαι αιχμαλωτοις
αφεσιν". ο ∆αυιδ δε μετα τουτου την αιχμαλωσιαν ταυτην προφητευων ελεγεν·
"ανεβης εις υψος, ηιχμαλωτευσας αιχμαλωσιαν". αλλα μη στυγνασηις ακουων
αιχμαλωσιαν· ουδεν γαρ ταυτης της αιχμαλωσιας μακαριωτερον. η μεν γαρ των
ανθρωπων αιχμαλωσια απο ελευθεριας εις δουλειαν αγει, αυτη δε απο δουλειας εις
ελευθεριαν μεθιστησι· και η μεν των ανθρωπων αποστερει πατριδος και προς την
ξενην αγει, αυτη δε η αιχμαλωσια εκβαλλει της ξενης και αγει προς την πατριδα, την
ανω Ἱερουσαλημ. η των ανθρωπων αιχμαλωσια αποστερει μητρος, αυτη δε προς την
μητερα σε αγει την κοινην παντων ημων. εκεινη και συγγενων και πολιτων
διαζευγνυσιν, αυτη δε προς τους πολιτας αγει τους ανω· και γαρ "συμπολιται εστε"
φησι "των αγιων". το μεν ουν σχημα τουτον εχει τον λογον.
Τινος δε ενεκεν αι των εξορκιστων φωναι, αι φοβεραι εκειναι και
φρικωδεις, αναμιμνησκουσι σε του κοινου δεσποτου, της κολασεως, της τιμωριας,
της γεεννης; δια την αναισχυντιαν των δαιμονων. και γαρ προβατον ασφραγιστον ο
κατηχουμενος εστι και πανδοχειον ερημον και αθυρωτον καταγωγιον πασι
προκειμενον 162 απλως, ληιστων καταδρομη, θηριων καταφυγη, δαιμονων οικησις.
επει ουν εδοξε τωι βασιλει δια πολλην φιλανθρωπιαν το πανδοχειον τουτο το
ερημον, το αθυρωτον, την καταφυγην των ληιστων βασιλικας αυλας γενεσθαι, δια
τουτο επεμψε προετοιμαζοντας το καταγωγιον ημας τους διδασκοντας κακεινους
τους εξορκιζοντας. και ημεις μεν οι διδασκοντες τους τοιχους σαθρους οντας
ποιουμεν οχυρους δια της διδασκαλιας· "πας" γαρ φησιν, "οστις ακουει μου τους
λογους τουτους και ποιει αυτους, ομοιωθησεται ανδρι φρονιμωι, οστις ωικοδομησε
την οικιαν αυτου επι την πετραν". ασφαλη καταβαλλωμεν τα θεμελια, εως αν
παραγενηται ο βασιλευς. ει που ρυπον τινα και βορβορον ιδωμεν, εξαντλουμεν·
τοιουτον γαρ η συνηθεια της αμαρτιας, δυσωδης και ακαθαρτος. ακουσον γουν, πως
αυτης την φυσιν ο ∆αυιδ λεγει· "ωσει φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε·
προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες μου απο προσωπου της αφροσυνης μου".
ημεις μεν εξαντλουμεν την δυσωδιαν και τιθεμεν το μυρον το πνευματικον, οι δε
εξορκιζοντες δια των φοβερων εκεινων φωνων περισκοπουσι, μη που θηριον, μη
που οφις, μη που εχις, μη που σκορπιος· μετα γαρ το την φωνην ακουσαι την
φοβεραν εκεινην, καν χαλεπον ηι το θηριον, ου δυναται καταδυεσθαι ουδε φωλευειν,
αλλ' ανεισι και δραπετευει και μη βουλομενον.
Ἐβουλομην ειπειν και ετερον, οπερ ουχ υπεσχομην ειπειν· αναγκαιον δε ην
ειπειν, τινος ενεκεν ημεις μεν πιστοι, οι δε αμυητοι κατηχουμενοι. και γαρ αισχρον
οντως και καταγελαστον τιμην λαμβανοντα μηδε το ονομα της τιμης ειδεναι. αλλα
τι παθω; επεστη μοι παλιν η των ορκων φροντις και βραδυτητα ενεκαλεσε και τον
λογον ελκει προς εαυτην. δια τουτο τουτους εις την επιουσαν αναβαλλομενοι τους
λογους προς την περι των ορκων παραινεσιν τρεψωμεθα νυν. δεινον ο ορκος,
αγαπητε, δεινον και επιβλαβες· φαρμακον ολεθριον, δηλητηριον χαλεπον, τραυμα
163 κεκρυμμενον, ελκος αφανες, νομη συνεσκιασμενη και τον ιον επι την ψυχην
αγουσα· βελος σατανικον, ακοντιον πεπυρωμενον, μαχαιρα διστομος, ρομφαια
ηκονημενη, αμαρτια ασυγγνωστος, παρανομια απολογιαν ουκ εχουσα, βαραθρον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

βαθυ, κρημνος αποτομος, παγις ισχυρα, δικτυον εκτεταμενον, δεσμος λυθηναι μη
δυναμενος, βροχος αδιεξοδευτος. αρα αρκει ταυτα και πιστευετε, οτι δεινον ο ορκος
και παντων αμαρτηματων χαλεπωτερον; πεισθητε μοι, πεισθητε, παρακαλω· ει δε τις
απιστει, και την αποδειξιν ηδη παρεχομαι· οπερ γαρ ουδεμια αμαρτια κεκτηται,
τουτο αυτη η αμαρτια εχει. τας μεν γαρ αλλας εντολας μη παραβαινοντες
απαλλαττομεθα τιμωριας, τον δε ορκον πολλακις και φυλαττοντες και
παραβαινοντες ομοιως κολαζομεθα. ταχα ουκ ενοησατε το λεχθεν; ουκουν αναγκη
σαφεστερον αυτο παλιν ειπειν. πολλακις τις ωμοσε πραξαι πραγμα παρανομον και
ενεπεσεν εις βροχον αλυτον· αναγκη γαρ λοιπον η φυλαξαντα τον ορκον
παρανομειν, η μη φυλαξαντα τον ορκον εγκληματι επιορκιας αλωναι· και γεγονεν
εκατερωθεν βαθυς ο κρημνος, εκατερωθεν ο θανατος απαραιτητος και φυλαττουσι
την εντολην και μη φυλαττουσιν. αρα εστιν ολεθριωτερον τι του πλημμεληματος
τουτου, οταν φυλαττηται και μη φυλαττηται; Και ινα μαθητε, οτι τουτο ουτως εστι
και πολλοι πολλακις ουχι παραβαντες τον ορκον μονον, αλλα και φυλαξαντες τον
ορκον κολασει εαυτους υπευθυνους εποιησαν, εγω διηγημα τοιουτον υμιν ερω. ο
Ἡρωδης γενεσια ποτε επετελει και την ημεραν ηγεν, εν ηι ετεχθη· και βουλομενος
αυτην ποιησαι λαμπραν εισηγαγεν ορχησασθαι την θυγατερα της βασιλιδος, ουκ
ειδως οτι μαλλον αυτην κατηισχυνε· και γαρ δεον ευχαριστησαι τωι φιλανθρωπωι
θεωι, οτι ουκ οντα αυτον εποιησεν, οτι ψυχην εδωκεν, οτι αυτον εισηγαγεν εις το
σεμνον τουτο της κτισεως θεατρον, οτι 164 θεατην εποιησε της δημιουργιας της
καλλιστης ταυτης και θαυμαστης, δεον υμνοις και ευχαριστιαις ταις εις τον
δεσποτην τιμησαι την ημεραν, ο δε τηι ατιμιαι ετιμησεν. τι γαρ ορχησεως ατιμοτερον;
κατα ταυτην την ημεραν ωρχησατο η θυγατηρ Ἡρωδιαδος. ακουσατε, και ανδρες και
γυναικες, οσοι τοιουτοις ορχημασι και τοιουτοις αισμασι τα αριστα τιματε τα εαυτων·
ουκ εστι ταυτα μικρα τα κακα, ει και δοκει αδιαφορα ειναι· δια γαρ τουτο εστι
μεγαλα κακα, επειδη αδιαφορα ειναι δοκει· ουδε γαρ πολλης απολαυει της προνοιας·
το μεν γαρ μεγα νοσημα και επιμελειας τυγχανον σβεννυται, το δε μικρον ειναι
δοκουν, δι' αυτο τουτο καταφρονουμενον, μεγα γινεται. τι λεγεις; εις οικιαν πιστου
τολμαι τις ορχησιν εισαγειν και ου δεδοικε, μη σκηπτος ανωθεν κατενεχθεις
καταφλεξηι παντα; ταυτα και προς τας γυναικας λεγω, ινα και τους ανδρας
σωφρονιζωσι και της τοιαυτης απαγαγωσι τερψεως. κατα ταυτην την ημεραν
εισηλθε και ωρχησατο η θυγατηρ της βασιλιδος. ευλογητος ο θεος· προς οσην
σωφροσυνην τον βιον ημων μετεβαλεν. ακουσατε οι πιστοι, ποιωι προσερχεσθε
νυμφιωι, ος την ζωην ημων ασχημονουσαν προ τουτου κατεκοσμησεν αιδοι και
σωφροσυνηι και σεμνοτητι· α γαρ η βασιλις τοτε ουκ επηισχυνετο πραξαι, νυν
θεραπαινιδιον ευτελες ουκ αν ελοιτο υπομειναι. ωρχησατο τοινυν εκεινη και μετα
την ορχησιν ετεραν αμαρτιαν χαλεπωτεραν επραξεν· επεισε γαρ τον ανοητον
εκεινον ομολογησαι αυτηι μεθ' ορκου δουναι ο αν αιτησηι. οραις, οπως και ανοητους ο
ορκος ποιει; οπερ εαν αιτησηι, απλως ωμοσε δουναι. τι ουν, ει την κεφαλην ᾔτησε
την σην; τι δε, ει την βασιλειαν απασαν; πλην αλλ' ουδεν τουτων εκεινος συνοιδεν.
εφειστηκει γαρ ο διαβολος την παγιδα ποιων ισχυραν, και 165 εξ ου τον ορκον
απηρτισε και εθηκε την παγιδα και το δικτυον εξετεινε πανταχου, τοτε επαγει την
αιτησιν εκεινην, ινα αφευκτος γενηται η λαβη. "δος μοι", φησιν, "επι πινακι την
κεφαλην Ἰωαννου του Βαπτιστου". αναισχυντος η αιτησις, ανοητος η δοσις και
βλαβερα. αμφοτερων τουτων ο ορκος αιτιος. τι ουν εδει ποιησαι; μνημονευετε μου ο
τι ελεγον, οτι και φυλαττοντες την εντολην και παραβαινοντες ομοιως κολαζομεθα.
δουναι την κεφαλην εδει του προφητου; αλλ' αφορητος η κολασις. αλλα μη δουναι;
αλλ' εκδεξεται επιορκιας εγκλημα. ειδες, πως εκατερωθεν ο κρημνος; "δος μοι",
φησιν, "ωδε επι πινακι την κεφαλην Ἰωαννου του Βαπτιστου". ω της εναγους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αιτησεως· αλλ' ομως επεισε και ενομιζεν επιστομιζειν την γλωτταν εκεινην την
ιεραν, η δε μεχρι νυν βοαι· και γαρ καθ' εκαστην ημεραν, μαλλον δε καθ' εκαστην
εκκλησιαν ακουετε Ἰωαννου δια των Ευαγγελιων βοωντος και λεγοντος· "ουκ
εξεστι σοι εχειν την γυναικα Φιλιππου του αδελφου σου". εξετεμε την κεφαλην,
αλλ' ουκ εξετεμε την φωνην· επεστομισε την γλωτταν, αλλ' ουκ επεστομισε τον
ελεγχον.
Ἴδετε, τι ποιει ο ορκος· προφητων αποτεμνει κεφαλας. ειδες το δελεαρ,
φοβηθητι τον ολεθρον· ειδες το δικτυον, μη εμπεσηις. αλλ' αναγκη λοιπον
φεισασθαι, ωστε μη βαθυτεραν γενεσθαι την τομην· αναγκη λοιπον ανασχειν την
χειρα και το σιδηριον ηιμαγμενον και τον λογον απο των τραυματων της επιορκιας
εις σιγην αποθεσθαι. τουτο δη μεμνησθε και ουδεποτε αμαρτησεσθε, οτι και
φυλαττοντες τον ορκον και μη φυλαττοντες ομοιως κολαζεσθε. που νυν εισιν οι
λεγοντες, "̓Εαν επι δικαιωι ομοσω"; που γαρ δικαιον τουτο, οταν νομου παραβασις ηι;
που δικαιον, οταν ο θεος κωλυηι, συ δε ποιεις; αλλα γαρ ανασχεσθε λοιπον
επιδεσμουντων ημων τα τραυματα· εχει γαρ τι και ο επιδεσμος οδυνηρον. χαλεπη
μεν γαρ και της επιορκιας και 166 της ευορκιας η κολασις και προ της διδασκαλιας
της ημετερας, χαλεπωτερα δε και μετα την διδασκαλιαν την ημετεραν. "ει γαρ μη
ηλθον", φησι, "και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον· νυν δε προφασιν ουκ εχουσι
περι της αμαρτιας". τουτο και εφ' υμων εστιν ειπειν, οτι ουδε μια λοιπον υμιν
απολογια παραβαινουσι. νυν μεν ουν το βαπτισμα, καν επιορκιαν ευρηι, καν
ευορκιαν, καν πορνειαν, καν μοιχειαν, καν πασαν την κακιαν, απορρυπτει και
καθαιρει μετα πολλης της ακριβειας· γενοιτο δε και εις το εξης και υμας την
καθαροτητα διατηρησαι ταυτην, πασης απηλλαγμενους κηλιδος, και ημας
δυνηθηναι παρρησιας τινος μετασχειν ευχαις ταις υμετεραις· εξεστι γαρ υμιν και
υπερ διδασκαλων ευχεσθαι λοιπον. και γαρ μετα μικρον ημιν απο των ουρανων
μελλετε φαινεσθαι των αστερων αυτων φαιδροτερον λαμποντες. γενοιτο ουν ευχαις
ταις υμετεραις παρρησιας ημας μετασχειν απαντας εμπροσθεν του βηματος του
Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι πνευματι νυν και αει και εις
τους αιωνας των αιωνων. αμην.
 

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


