In illud: Vidua eligatur
ΕΙΣ ΤΟ "Χηρα καταλεγεσθω μη ελαττων ετων εξηκοντα γεγονυια·" και
περι παιδων ανατροφης, και περι ελεημοσυνης.
51.321
αʹ. Εις καιρον η του Πνευματος ωικονομησε χαρις ταυτην της αποστολικης
επιστολης αναγνωσθηναι την περικοπην, ην ηκουσατε σημερον· εχει γαρ τινα προς
τα πρωην ειρημενα συγγενειαν και ακολουθιαν πολλην, ει και μη εν τοις ρημασιν,
αλλ' εν τοις νοημασι. Το μεν γαρ πρωην αναγνωσθεν τουτο ην· Περι δε των
κεκοιμημενων ου θελω υμας αγνοειν, αδελφοι· και πολλα περι αναστασεως ελεχθη
τοτε, το γενναιως τα τοιαυτα φερειν παθη, και ευχαριστειν τωι λαμβανοντι τους
προσηκοντας ημιν Θεωι. Σημερον το αναγνωσθεν τουτο εστι· Χηρα καταλεγεσθω μη
ελαττων ετων εξηκοντα γεγονυια. Ἐπει ουν απο θανατου χηρεια γινεται, και τουτο
μαλιστα εστι το την οδυνην επιτεινον, και διεγειρον το πενθος, μεμνημενοι των
πρωην ειρημενων, α τους πενθουντας παρακαλουντες ειρηκαμεν, και ταυτα μετα
πασης υποδεξαμενοι της σπουδης μετ' εκεινων εις τα ταμιεια της διανοιας αποθεσθε.
Το γαρ της χηρειας ονομα δοκει μεν ειναι συμφορας ονομα, ουκ εστι δε, αλλ'
αξιωμα, και τιμη, και δοξα μεγιστη· ουκ ονειδος, αλλα στεφανος.
Ει γαρ και ανδρα ουκ εχει συνοικουντα η χηρα, αλλα τον Χριστον εχει
συνοικουντα, τον παντα αποκρουομενον τα επιοντα δεινα. Ἀρκει γαρ εν ταις
επιουσαις επηρειαις της χηρας, εισελθειν και γονυ κλιναι, και στεναξαι πικρον, και
δακρυα προχειν, και πασαν αποκρουσασθαι των επηρεαζοντων την επιβουλην· τα
γαρ οπλα της χηρας τοιαυτα, δακρυα, και στεναγμοι, και ευχαι διηνεκεις· δια τουτων
ουκ ανθρωπινην επηρειαν μονον, αλλα 51.322 και δαιμονικας εφοδους
αποκρουσασθαι δυναται. Ἡ χηρα των μεν βιωτικων απηλλακται πραγματων, προς
δε τον ουρανον οδευει λοιπον· και ην περι τον ανδρα επεδεικνυτο σπουδην και
θεραπειαν, ταυτην εις τα πνευματικα πραγματα αναλωσαι δυνησεται. Ει δε λεγοις,
οτι το παλαιον συμφορα ην το πραγμα, εκεινο αν ειποιμι, οτι και ο θανατος καταρα
ην· αλλα γεγονε τιμη και αξιωμα τοις γενναιως αυτον φερουσιν επιοντα. Ουτω γουν
οι μαρτυρες στεφανουνται· τον αυτον τροπον και η χηρα προς αξιωμα μετεισι μεγα.
βʹ. Βουλει μαθειν οσον εστι χηρα; πως εστι τιμια τωι Θεωι, και επεραστος και
συνηγορος μεγιστη, και τους καταδικασθεντας, και τους απεγνωσμενους, και τους
παῤρησιαν ουκ εχοντας, και τους εκπεπολεμωμενους τωι Θεωι και πασης
εστερημενους απολογιας φανεισα εξαρπαζει και καταλλαττει, και ουχι συγγνωμην
αυτοις κομιζει μονον, ουδε απαλλαγην τιμωριας, αλλα και πολλην την παῤρησιαν
και την λαμπροτητα, και των ηλιακων ακτινων καθαρωτερους εργαζεται, καν
απαντων ωσι κατεῤρυπωμενοι μαλλον ανθρωπων; Ἄκουσον αυτου του Θεου
λεγοντος προς Ἰουδαιους· Ὅταν τας χειρας υμων εκτεινητε, αποστρεψω τους
οφθαλμους μου αφ' υμων· αν πληθυνητε την δεησιν, ουκ εισακουσομαι υμων· αι γαρ
χειρες υμων αιματος πληρεις. Ἀλλ' ομως τουτοις τοις μιαροις, τοις ανδροφονοις,
τοις απαῤρησιαστοις, τοις ητιμωμενοις επαγγελλεται καταλλαττεσθαι, ει
βοηθησειαν αδικουμεναις χηραις. Μετα γαρ το ειπειν, Ἀποστρεψω τους οφθαλμους
μου, και ουκ εισακουσομαι, φησι· Κρινατε ορφανωι, και δικαιωσατε χηραν· και δευτε,
και διαλεχθωμεν· και εαν ωσιν υμων αι αμαρτιαι ως φοινικουν, ως χιονα λευκανω.
Ειδες ποσην εχει δυναμιν η 51.323 χηρα; που την προστασιαν επιδεικνυται την
εαυτης, ου παρα αρχοντι και βασιλει των επι της γης, αλλα παρ' αυτωι τωι των
ουρανων βασιλει; ποσην δυναται καταλυσαι οργην, καταλλαξαι τον ∆εσποτην τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ανιατα νενοσηκοσιν, εξαρπασαι τιμωριας αφορητου, ψυχην βαφεισαν τωι των
αμαρτηματων ρυπωι της κηλιδος εκπλυναι εκεινης, και προς την ακραν αγαγειν
καθαροτητα; Μη τοινυν καταφρονωμεν χηρας γυναικος, αλλα πασαν περι αυτην
επιμελειαν επιδειξωμεν. Προστατις ημων εστιν η οντως χηρα. Ἄξιον δε επισταντας
ιδειν, περι ποιας ενταυθα χηρας φησι. Και γαρ και εκειναι χηραι λεγονται, αι εις
ευτελειαν εσχατην καταπεσουσαι, και εγγεγραμμεναι, και εκ των εκκλησιαστικων
τρεφομεναι χρηματων, καθαπερ ουν επι των αποστολων. Ἐγενετο γαρ, φησι,
γογγυσμος μεταξυ των Ἑλληνιστων, οτι παρεθεωρουντο εν τηι διακονιαι τηι
καθημερινηι αι χηραι αυτων. Ουχ αυται δε μονον χηραι λεγονται, αλλα κακειναι, αι
μηδενος μεν δεομεναι, αλλ' ευποριας απολαυουσαι, και οικιας προεστωσαι, τον δε
ανδρα αποβαλουσαι μονον. Ἴδωμεν ουν περι ποιας χηρας ενταυθα φησι λεγων·
Χηρα καταλεγεσθω μη ελαττων ετων εξηκοντα γεγονυια· αρα περι της δεομενης
βοηθειας και χρειαν εχουσης εξ εκκλησιαστικων τρεφεσθαι χρηματων, η περι της
ανενδεους και εν ευποριαι ζωσης; Ευδηλον οτι περι ταυτης. Περι μεν γαρ εκεινης
οταν λεγηι, της λιμωι διαφθειρομενης, ου χρονον τιθησιν, ουκ ακριβειαν απαιτει
τροπων· αλλ' απλως, Ει τις πιστος η πιστη, φησι, χηρας εχει, επαρκειτω αυταις, και
μη βαρεισθω η Ἐκκλησια. Ουκ ειπεν, Ὅταν εξηκοντα ετων γενη-ται· ουκ ειπεν, Ει
εξενοδοχησεν, ει αγιων ποδας ενιψε· και μαλα εικοτως. Ἔνθα μεν γαρ αν πενιαν
διορθωσαι δεοι, ουκ αναμενει χρονον. Τι γαρ ει πεντηκοντα ετων ουσα λιμωι
διαφθειροιτο; τι δε εαν εν νεοτητι το σωμα αναπηρος ουσα τυχοι; καθευδειται
αναμενουσα το εξηκοστον ετος; Ἀλλ' απανθρωπιας τουτο εσχατης. ∆ια τουτο, οταν
μεν λιμον παραμυθησασθαι δεοι, ουδεν περι χρονων και της κατα ψυχην αρετης
ακριβολογειται· οταν δε μη ηι διορθωσασθαι πενιαν, αλλα τιμην κατ' αξιαν
χαρισασθαι, εικοτως τοσαυτην ποιειται τροπων εξετασιν. γʹ. Καθαπερ γαρ εισι
παρθενων χοροι, ουτω και χηρων το παλαιον ησαν χοροι, και ουκ εξην αυταις
απλως εις τας χηρας εγγραφεσθαι. Ου περι εκεινης ουν λεγει της εν πενιαι ζωσης και
δεομενης βοηθειας, αλλα περι ταυτης της ελομενης χηρειαν. Τινος δε ενεκεν και επι
ταυτης απαιτει χρονον; Οιδεν οτι πυρα τις εστιν η νεοτης, και πελαγος κυματων
γεμον και πολλας εχον επαναστασεις. Ἐπειδαν ουν μελλωσιν απο της ηλικιας
ατελειαν εχειν, και ωσπερ εν λιμενι διατριβωσι τωι γηραι, των επιθυμιων αυταις
σβεσθεισων, μετα αδειας αυτας εις τον χορον εισαγει τουτον. Τι ουν, ουχι πολλαι,
φησι, και μετα εικοστον ετος αρξαμεναι μεχρι τελους διελαμψαν, και τον ζυγον
ηνεγκαν, και αποστολικον επεδειξαντο βιον; 51.324 κωλυσομεν ουν εκεινας, ειπε
μοι, και βουλομενας εν χηρειαι ζηιν αναγκασομεν δευτεροις ομιλησαι γαμοις; και που
τουτο αξιον αποστολικης γνωμης; τι ουν εστι το λεγομενον; Προσεχετε μετα
ακριβειας, αγαπητοι, αυτηι τηι σημασιαι της λεξεως. Ου γαρ ειπε, Χηρα γινεσθω μη
ελαττων ετων εξηκοντα γεγονυια, αλλα, Χηρα καταλεγεσθω· και παλιν ουκ ειπε,
Χηραι νεωτεραι μη καταλεγεσθωσαν, αλλα, Τας νεωτερας δε χηρας παραιτου· προς
γαρ τον Τιμοθεον ταυτα διαλεγεται. Ἐπειδη γαρ πολλοι των ανθρωπων ευχειρωτοι
περι κακηγοριας εισι, και τας γλωττας κατα των της Ἐκκλησιας προεστωτων
ηκονηκασι, βουλομενος εξαρπασαι τον αρχοντα των εγκληματων, τουτους τιθησι
τους νομους, και φησι· Συ παραιτου, και συ μη καταλεγε. Ἂν αυτη βουληται οικοθεν
και παρ' εαυτης αιρεισθαι ταυτα, ποιειτω· συ μεντοι μη καταδεξηι μηδεπω, ινα μη
λεγωσιν οτι Νεωτεραν ουσαν, γημασθαι βουλομενην, οικιας προστηναι, ο δεινα
κατηναγκασε· δια τουτο επεσε, και υπεσκελισθη. Συ μη καταλεξηις αυτην, ινα, καν
πεσηι, των εγκληματων ηις απηλλαγμενος· καν μη πεσηι, μετα πλειονος ασφαλειας τωι
προσηκοντι καιρωι καταλεξηις. Ει δε λεγει, Βουλομαι νεωτερας χηρας γαμειν,
τεκνογονειν, ακουσον ποιας φησι νεωτερας, τας μετα το καταστρηνιασαι του
Χριστου βουλομενας γαμειν, τας φλυαρους, τας περιεργους, τας περιερχομενας τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

οικιας, τας λαλουσας τα μη δεοντα, τας εκτραπεισας οπισω του Σατανα. Ου γαρ
ειπων απλως, Βουλομαι νεωτερας γαμειν, εσιγησεν, αλλα λεγει και ποιας νεωτερας,
και τα πτωματα αυτων επεισι. Ποια πτωματα; Ὅταν καταστρηνιασωσι, φησι, του
Χριστου, γαμεισθαι θελουσι, και αργαι μανθανουσι, και περιεργοι, περιερχομεναι τας
οικιας, λαλουσαι τα μη δεοντα, και εξετραπησαν. Τινος οπισω; Του Σατανα. Ἐπει ουν
μετα το χηρειαν ελεσθαι, και ταυτην πασαν υπομειναι την ασχημοσυνην, βουλονται
γαμησαι παλιν, βελτιον πριν εχεσθαι, και τας προς τον Χριστον καταπατησαι
συνθηκας, επι τουτο ελθειν· ως ει μη τις ειη τοιαυτη, ουκ επιτιθησιν αναγκην γαμου
δευτερου. δʹ. Και οτι τουτο εστιν αληθες, δηλον εκειθεν. Ει γαρ ως νομον τουτο
τεθεικε πασαις ταις γυναιξι το γαμειν και οικοδεσποτειν, περιττως εκεινα απηιτει, Ει
ετεκνοτροφησεν, ει αγιων ποδας ενιψεν, ει θλιβομενοις επηρκεσεν, ει παντι εργωι
αγαθωι επηκολουθησε· περιττως κακεινο φησι το, Ἑνος ανδρος γεγονυια. Ει γαρ
πασας τας νεωτερας κελευεις γαμεισθαι, πως δυνησεται τις ενος ανδρος ειναι γυνη;
Ὥστε προς εκεινας ο λογος αυτωι. Ουτω και επι της συνουσιας της κατα τον γαμον
ποιει. Ειπων γαρ, Μη αποστερειτε αλληλους, ει μη τι αν εκ συμφωνου προς καιρον,
ινα σχολαζητε τηι νηστειαι και τηι προσευχηι, και παλιν επι το αυτο συνερχησθε· ινα
μη νομιζηις το πραγμα νομον ειναι, προστιθησι την αιτιαν υστερον λεγων· Ἵνα μη
πειραζηι υμας ο Σατανας. Τουτο δε λεγω κατα συγγνωμην, ουκ επιταγην, δια την
ακρασιαν υμων. Ὥσπερ ουν ου πασιν εκει ταυτα διαλεγεται, αλλα 51.325 τοις
ακρατεστεροις των ανθρωπων και ευαλωτοις· ουτω και ενταυθα ταις ευχειρωτοις
των γυναικων, και μη δυναμεναις ενεγκειν τον μετα ακριβειας βιον της χηρειας,
ταυταις παραινει και συμβουλευει δευτερον επεισαγειν νυμφιον. Ἡ γαρ χηρεια
διπλουν τι πραγμα εστι. Τι ποτε εστι διπλουν; Ἔργων επιδειξις αγαθων, και τιμης
υπεροχη μεγιστης. Καθαπερ ουν και η αρχη διπλουν τι πραγμα εστιν· εχει γαρ και
εργα και αξιωμα· αξιωμα μεν αρχης η εξουσια, και η παρα των πολλων θεραπεια, και
αυτο το ειναι αρχοντα· εργα δε αρχης, το βοηθειν τοις αδικουμενοις, κωλυειν τους
αδικουντας, προεσταναι των πολεων, διανυκτερευειν εν ταις κοιναις των
πραγματων φροντισι, και μυρια ετερα· ουτω και η χηρεια και αξιωμα εστι και εργον·
αξιωμα εστιν, αυτο το χηρα ειναι, μεγιστον ον, ως απεδειξαμεν εμπροσθεν· εργον
εστι, το μη δευτερον επεισαγειν ανδρα, αλλ' αρκεσθηναι τωι προτερωι, το
τεκνοτροφησαι, το ξενοδοχησαι, το αγιων ποδας νιψαι, το θλιβομενοις επαρκεσαι,
το παντι εργωι αγαθωι επακολουθησαι. Ὁ τοινυν Παυλος περι αυτων διαλεγομενος,
τα μεν εργα της χηρας αφιησιν αυτην παντα επιτελειν· εις δε το αξιωμα της χηρας,
και τον χορον, και την ταξιν ουκ αφιησιν αυτην εισελθειν, εως αν εξηκοστον ετος
παρελθηι, μονονουχι λεγων· Ποιειτω μεν τα της χηρας εργα, της δε τιμης αξιουσθω
τοτε, οταν παντα επιδειξαμενη και την απο του χρονου λοιπον ασφαλειαν εχηι, και
την απο των εργων αποδειξιν, και την εξωθεν μαρτυριαν. Μηδεις γυναιξι μονον τον
λογον τουτον επιτηδειον ειναι νομιζετω. Και γαρ και ανδρασιν εστι χρησιμος, ινα
και αυτοι στεργωσι τας εαυτων και απελθουσας, και μη λεαινας συγκατοικιζωσι τοις
παιδιοις, μητρυιας επεισαγοντες, και την ασφαλειαν την εαυτων απασαν
ανατρεποντες. εʹ. Ταυτα δε λεγομεν ουχι νομοθετουντες δευτερον αποστρεφεσθαι
γαμον, αλλα παραινουντες και συμβουλευοντες μετα σωφροσυνης αρκεισθαι τωι
προτερωι. Ἕτερον εστιν παραινειν και συμβουλευειν, ετερον νομοθετειν. Ὁ μεν γαρ
παραινων και συμβουλευων, κυριον αφιησι τον ακουοντα της των
συμβουλευομενων αιρεσεως ειναι· ο δε νομοθετων, ταυτην παραιτειται την
εξουσιαν αυτων. Ἀλλ' η Ἐκκλησια ου νομοθετει ταυτα, αλλα παραινει μονον· και
γαρ και δευτερον επετρεψε γαμον ο Παυλος, ουτως ειπων· Γυνη δεδεται νομωι, εφ'
οσον χρονον ζηι ο ανηρ αυτης· εαν δε κοιμηθηι ο ανηρ, ελευθερα εστιν ωι θελει
γαμηθηναι, μονον εν Κυριωι· μακαριωτερα δε εστιν, εαν ουτω μεινηι. Ὥσπερ ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

καλον μεν ο γαμος, κρεισσων δε η παρθενια· ουτω καλον μεν και ο δευτερος γαμος,
κρεισσων δε αυτου ο πρωτος και μονος. Ου τοινυν εκβαλλομεν δευτερον γαμον,
ουδε νομοθετουμεν ταυτα, αλλα παραινουμεν, ει τις δυναιτο σωφρονειν, επι τωι
προτερωι μενειν. Παραινουμεν δε και συμβουλευομεν και δι' αυτην της οικιας την
ασφαλειαν· μαχης γαρ πολλακις και πολεμων καθημερινων ο δευτερος γαμος αρχη
και προφασις γεγονε. Πολλακις γουν ανηρ επι τραπεζης καθημενος, της προτερας
γυναικος αναμνησθεις επι της δευτερας, εδακρυσεν ηρεμα· η δε ευθεως ηγριανε, και
καθαπερ θηριον επεπηδησε, της φιλοστοργιας 51.326 αυτον της προς εκεινην
απαιτουσα δικην· καν επαινεσαι την απελθουσαν θελησηι, γινεται πολεμου και
μαχης προφασις η των εγκωμιων υποθεσις. Και προς μεν τους εχθρους απελθοντας
σπενδομεθα, και μετα της ζωης αυτων και την προς αυτους καταλυομεν εχθραν· επι
δε των γυναικων τουναντιον απαν. Ἣν γαρ ουκ ειδεν, ης ουκ ηκουσε, παρ' ης ουδεν
επαθε δεινον, ταυτην μισει και αποστρεφεται, και ουδε ο θανατος το μισος σβεννυσι.
Τις ειδε, τις ηκουσε ζηλοτυπουμενην κονιν, και πολεμουμενην τεφραν; ϛʹ. Ἀλλ' ου
μεχρι τουτου το δεινον· αλλα καν γενωνται παιδες εκ της δευτερας, καν μη
γενωνται, πολεμος παλιν και μαχη. Μη γενομενων μεν γαρ οδυναται μειζονως, και
δια τουτο, καθαπερ πολεμιους και τα μεγιστα ηδικηκοτας τους της προτερας οραι, δια
της εκεινων ζωης της οικειας απαιδιας σαφεστεραν λαμβανουσα αισθησιν. Ἂν δε
γενωνται, παλιν ουκ ελαττον το δεινον. Ὁ μεν γαρ ανηρ πολλακις φιλοστοργως
προς την απελθουσαν διακειμενος αντεχεται τουτων, φιλων τε ομου και ελεων της
ορφανιας αυτους· εκεινη δε πανταχου τους αυτης προτιμασθαι βουλεται, και ουδε εν
αδελφων ταξει, αλλ' εν οικετων απεῤριμμενων ειναι βουλεται τουτους· απερ
απαντα οικιαν ανατρεψαι δυναιτ' αν, και τωι γεγαμηκοτι ποιησαι τον βιον αβιωτον.
∆ια ταυτα παραινουμεν, ει δυνατον, σωφρονειν, στεργειν τωι προτερωι γαμωι, και
μητε νυμφιους τας γυναικας, μητε γυναικας τους ανδρας επεισαγειν, ωστε μη την
οικιαν ανατρεπεσθαι πασαν. Τινος δε ενεκεν περι χηρειας διαλεγομενος, ουκ
ηρκεσθη τωι προτερωι μονωι, τωι ειπειν, Ἑνος ανδρος γυνη; Ἵνα μαθηις, οτι χηραν
ποιει ου το μη γαμησαι δευτερον μονον απλως, αλλα το κομαιν εν εργοις αγαθοις, εν
ελεημοσυνηι και φιλανθρωπιαι, και ταις των ξενων θεραπειαις. Ει γαρ τας παρθενους
ουδεν ωφελησεν η παρθενια (καιτοι πολλωι μειζων χηρειας η παρθενια), αλλ'
απηλθον, σβεσθεντος αυταις του πυρος των λαμπαδων, ητιμωμεναι, επειδη τον απο
της φιλανθρωπιας και ελεημοσυνης ουκ εσχον επιδειξαι καρπον, πολλωι μαλλον αι
χηραι. Ἐκεινης γουν ακουσας της παραβολης ο Παυλος, και φοβουμενος υπερ
τουτων, πολλην υπερ του πραγματος ποιειται την ακριβολογιαν, ινα μη τηι
μονογαμιαι θαῤρουσαι της λοιπης αρετης καταμελησωσι· δια τουτο φησιν, Ἐν εργοις
καλοις μαρτυρουμενη· ωσπερ γαρ καλον η παρθενια, χωρις δε των λοιπων ακαρπος
γεγονε, και του νυμφωνος απεκλεισεν· ουτω καλον η χηρεια, χωρις δε της λοιπης
αρετης ματαιον εστι και περιττον. ∆ια τουτο ου μεχρι του μη δευτερον επεισαγειν
ανδρα την παραινεσιν εστησεν ο Παυλος, αλλα και ετερα πολλωι πλειονα και μειζονα
απαιτει παρα της χηρας. Και καθαπερ οι τους στρατιωτας καταλεγοντες σωματος
ζητουσιν ευεξιαν, ουτω και ουτος εις το του Χριστου στρατοπεδον αυτην
καταλεγων, ψυχης ευεξιαν εζητησε και ευτονιαν και την εν απασι τοις αγαθοις
εργοις σπουδην, ουτω λεγων· Ει ετεκνοτροφησεν, ει εξενοδοχησεν, ει αγιων ποδας
ενιψεν, ει θλιβομενοις επηρκεσεν. 51.327 ει παντι εργωι αγαθωι επηκολουθησε.
Τουτων γαρ εκαστον δοκει μεν ειναι ρημα ψιλον, πολλην δε εν εαυτωι συνεχει την
ζωην. ζʹ. Και ει δοκει, πρωτον, εξετασωμεν ο πρωτον αυτος τεθεικεν· Ει
ετεκνοτροφησε. Τροφην γαρ ενταυθα λεγει ου ταυτην την ψιλην και παρα τοις
πολλοις νομιζομενην, το μη λιμωι φθειρομενους περιιδειν τους παιδας· τουτο γαρ
ουδε αυτη της φυσεως η αναγκη αφιησι παραμεληθηναι ποτε· οθεν ουδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

προσταγματων υπερ τουτου χρεια και νομων, ινα τα εκγονα τρεφωσιν αι χηραι·
αλλα την της δικαιοσυνης επιμελειαν, την ανατροφην την μετ' ευλαβειας ενταυθα
φησιν· ως αι γε μη ουτω τρεφουσαι, παιδοκτονοι μαλλον εισιν η μητερες. Τουτο ου
προς γυναικας μονον λεγω, αλλα και προς ανδρας. Και γαρ πολλοι πολλακις των
πατερων, οπως μεν ιππος γενοιτο καλος τωι παιδι, και οπως οικια λαμπρα, και οπως
πολυτελης αγρος, παντα ποιουσι και πραγματευονται· οπως δε αυτωι ψυχη γενοιτο
καλη και προαιρεσις ευσεβης, ουδενα εχουσι λογον. Και τουτο εστιν, ο την
οικουμενην ανατρεπει πασαν, οτι των οικειων αμελουμεν παιδων, και των μεν
κτηματων αυτων επιμελουμεθα, της δε ψυχης αυτων καταφρονουμεν, εσχατης
ανοιας πραγμα υπομενοντες. Τα μεν γαρ κτηματα καν πολλα ηι και πολυτελη, του
δυναμενου μετ' αρετης αυτα οικονομειν ουκ οντος σπουδαιου, παντα απολειται και
οιχησεται μετ' αυτου, και βλαβην εσχατην ενεγκοι τωι κεκτημενωι· αν δε η ψυχη
γενναια γενηται και φιλοσοφος, καν μηδεν ενδον αποκειμενον ηι, τα παντων
δυνησεται μετα αδειας συσχειν. ∆ει τοινυν σκοπειν, ουχ οπως αυτους πλουσιους εν
αργυριωι και χρυσιωι και τοις τοιουτοις ποιησωμεν, αλλ' οπως εν ευλαβειαι και
φιλοσοφιαι και κτησει της αρετης παντων γενοιντ' αν ευπορωτεροι· οπως μη πολλων
δεοιντο, οπως μη περι τα βιωτικα και τας νεωτερικας επιθυμιας ωσιν επτοημενοι.
Και τας εισοδους αυτων, και τας εξοδους μετ' ακριβειας περιεργαζεσθαι χρη, τας
διατριβας, τας συνουσιας, ειδοτας οτι τουτων αμελουμενων, ουδεμιαν εξομεν παρα
τωι Θεωι συγγνωμην. Ει γαρ της των αλλων προνοιας απαιτουμεθα τας ευθυνας
(Ἕκαστος γαρ μη το εαυτου ζητειτω, φησιν, αλλα το του πλησιον), ποσωι μαλλον της
των παιδων; Ου κατυκισα σοι, φησιν, αυτον εξ αρχης; επεστησα δε σε αυτωι
διδασκαλον και προστατην και κηδεμονα και αρχοντα; την εξουσιαν αυτου πασαν
φερων εις τας σας ενεθηκα χειρας; Ἁπαλον οντα διαπλαττειν εκελευσα, και
ρυθμιζειν· ποιαν αν εχοις συγγνωμην, ει περιιδοις αυτον αποσκιρτησαντα; Τι γαρ αν
ειποις; οτι δυσηνιος εστι και τραχυς; Ἀλλ' εξ αρχης εδει ταυτα προορωντα, οτε
ευηνιος ην, και κομιδη νεος, χαλινουν μετ' ακριβειας, εθιζειν προς τα δεοντα,
ρυθμιζειν, κολαζειν αυτου τα νοσηματα της ψυχης. Ὅτε ευκολωτερα η εργασια, τοτε
τας ακανθας εκτεμνειν εδει, οτε απαλωτερας ουσης της ηλικιας ευκολωτερον
ανεσπωντο, και ουκ αν αμελουμενα τα παθη, και αυξανομενα, δυσκατεργαστα
γεγονε. ∆ια τουτο φησι, Καμψον εκ νεοτητος τον τραχηλον αυτου, οτε ευκολωτερα
γενοιτ' αν η παιδαγωγια. Ουκ επιταττει 51.328 δε μονον, αλλα και αυτος
συνεφαπτεται σοι του εργου. Και πως, και τινι τροπωι; Ὁ κακολογων πατερα η
μητερα, φησι, θανατωι τελευτατω. Ὁραις ποσον αυτοις επεστησε φοβον; ποσην
επετειχισεν αγωνιαν; πως δυνατην σου την αρχην εποιησε; Τινα ουν απολογιαν
εχοιμεν αν ειπειν, οταν αυτος μεν, επειδαν ημεις υβριζωμεθα, μηδε της ζωης αυτων
φειδηται· ημεις δε, υβριζομενου του Θεου παρ' αυτων, μηδε αγανακτειν αυτοις
υπομενωμεν; Ἐγω, φησιν, ουδε αποκτειναι παραιτουμαι τον υβριζοντα σε· συ δε
ουδε ρηματι λυπειν ανεχηι, φησι, τον τους εμους καταπατουντα νομους. Και που
ταυτα συγγνωμης αξια; Ὁραις αυτον υβριζοντα εις τον πεποιηκοτα, και ου
δυσχεραινεις, ειπε μοι, ουδε φοβεις και επιτιμαις, και ταυτα ειδως, οτι και τουτο
αυτος ο Θεος εκωλυσεν, ουκ επειδη βλαβη τις εις υβριζομενον γινεται (ανωλεθρον
γαρ το Θειον), αλλ' υπερ της εκεινου σωτηριας; Ὁ γαρ περι τον Θεον αγνωμων
γενομενος και αναισθητος, πολλωι μαλλον εις τον γεγεννηκοτα, και εις την εαυτου
ψυχην εμπαροινησαι δυνησεται. ηʹ. Μη τοινυν αμελωμεν, ειδοτες οτι των κατα Θεον
αυτοις ευ διακειμενων, και κατα τον παροντα βιον εσονται ευδοκιμοι και λαμπροι.
Τον γαρ αρετηι συζωντα και επιεικειαι παντες αιδουνται και τιμωσι, καν απαντων
πενεστερος ηι, ωσπερ ουν τον πονηρον και διεστραμμενον αποστρεφουσι και
μισουσιν απαντες, καν ευποριαν ηι κεκτημενος πολλην. Ου τοις αλλοις δε μονον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ανθρωποις εσται αιδεσιμος, αλλα και σοι τωι γεγεννηκοτι ποθεινοτερος, πλην της
φυσεως ουκ ελαττονα ετεραν υποθεσιν εχων προς το φιλεισθαι την αρετην· ου
ποθεινοτερος δε μονον, αλλα και χρησιμωτερος εσται σοι θεραπευων, δουλευων,
γηροκομων. Ὥσπερ γαρ οι περι τον Θεον αγνωμονες και των γεγεννηκοτων
καταφρονουσιν· ουτως οι τον πεποιηκοτα θεραπευοντες, εν πολληι και τους
γεγεννηκοτας εχουσι τηι τιμηι. Ἵνα ουν και παρα Θεωι, και παρα ανθρωποις ευδοκιμηι,
και σοι την ζωην ηδειαν ποιηι, και της μελλουσης απαλλαττηι κολασεως, πασαν
επιδεικνυσο περι αυτον την σπουδην. Ὅτι γαρ οι των παιδων αμελουντες, καν
ταλλα ωσιν επιεικεις και μετριοι, δια ταυτην την αμαρτιαν την εσχατην
υποστησονται δικην, ιστοριαν σοι τινα διηγησομαι παλαιαν. Ἱερευς τις ην παρα τοις
Ἰουδαιοις επιεικης τα αλλα και μετριος, Ἠλει τωι ονοματι. Ἦν ουν ουτος Ἠλει δυο
παιδας εχων εις εσχατον πονηριας εληλακοτας· ου κατειχε δε, ουδε εκωλυε· μαλλον
δε κατειχε μεν και εκωλυεν, ου μετα της προσηκουσης δε ακριβειας και
σφοδροτητος. ∆εον γαρ μαστιγωσαι, της πατρυας εκβαλειν οικιας, παντα
επιδειξασθαι διορθωσεως τροπον, παρηινει και συνεβουλευε μονον, ουτω λεγων· Μη,
τεκνα, μη ποιειτε ουτως· οτι ουκ αγαθη η ακοη, ην εγω ακουω περι υμων. Τι λεγεις;
τον ∆εσποτην υβρισαν, και τεκνα καλεις; ηγνοησαν τον πεποιηκοτα, και συ
επιγινωσκεις αυτων την συγγενειαν; ∆ια τουτο φησιν, οτι ουκ ενουθετει αυτους·
νουθεσια γαρ εστιν, ουκ εαν απλως συμβουλευσωμεν, αλλ' εαν σφοδροτερον και
τομω 51.329 τερον και οσην η του τραυματος απαιτει σηπεδων, τοσαυτην
επαγαγωμεν την πληγην. Ου τοινυν αρκει το ειπειν, ουδε το παραινεσαι μονον, αλλα
και πολυν επιτειχισαι δει τον φοβον, ωστε την της νεοτητος περικοψαι ραιθυμιαν.
Ἐπει ουν παρηινει μεν, ου παρηινει δε ως εδει, τοις πολεμιοις αυτους εξεδωκε, και
μαχης γενομενης, επεσον επι της παραταξεως, και την αγγελιαν ουκ ενεγκων,
πεσων συνετριβη και αυτος και απεθανεν. Ὁραις οτι δικαιως ειπον, οτι και
παιδοκτονοι οι πατερες εισιν, οι μη σφοδρως τοις αυτων κεχρημενοι παισι
ραιθυμουσι, μηδε την κατα Θεον απαιτουντες αυτους ευλαβειαν; Ουτω γουν ο Ἠλει
παιδοκτονος εγενετο. Ει γαρ οι πολεμιοι κατεσφαξαν αυτου τους υιους, αλλα της
σφαγης ουτος αιτιος εγενετο, δια της περι αυτους ραιθυμιας αποστησας του Θεου την
βοηθειαν, και γυμνους και ερημους δειξας τοις βουλομενοις αυτους ανελειν. Ουκ
εκεινους δε μονον, αλλα και εαυτον προσαπωλεσε. θʹ. Τουτο δη πολλοι και των νυν
πατερων πασχουσιν· ου βουλομενοι μαστιξαι, ουδε επιτιμησαι ρημασιν, ουδε
λυπησαι τους εαυτων υιους ατακτως ζωντας και παρανομως, πολλακις ειδον επι
τοις εσχατοις αλοντας, εις δικαστηριον αρπαγεντας, υπο δημιων αποτμηθεντας.
Ὅταν γαρ συ μη παιδευσηις, οταν συ μη σωφρονισηις, μιαροις ανθρωποις και
διεφθαρμενοις σαυτον αναμιξας, και κοινωνησας της πονηριας αυτοις, υπο τοις
κοινοις αγονται νομοις και κολαζονται παντων ορωντων· και μετα της συμφορας
μειζων η αισχυνη γινεται, δακτυλοδεικτουντων απαντων τον πατερα μετα την
εκεινου τελευτην, και αβατον αυτωι ποιουντων την αγοραν. Ποιοις γαρ οφθαλμοις
αντιβλεψαι δυνησεται τοις απαντωσιν αυτωι μετα την τοιαυτην του παιδος
ασχημοσυνην και συμφοραν; ∆ιο δεομαι και αντιβολω πολλην των οικειων παιδων
ποιεισθαι την προνοιαν, και πανταχου την σωτηριαν ζητειν αυτων της ψυχης.
∆ιδασκαλος ει της οικιας απασης, και την γυναικα και τους υιους σοι παραπεμπει
συνεχως ο Θεος. Και νυν μεν φησιν ο Παυλος περι των γυναικων· Ει δε τι μανθανειν
θελουσιν, εν οικωι τους ιδιους ανδρας επερωτατωσαν· νυν δε περι των παιδων,
Ἐκτρεφετε αυτα εν παιδειαι και νουθεσιαι Κυριου, Νομισον αγαλματα χρυσα εχειν επι
της οικιας, τα παιδια· καθ' εκαστην ημεραν αυτα ρυθμιζε και περισκοπει μετα
ακριβειας, και παντι τροπωι την ψυχην αυτων κατακοσμει και διαπλαττε· μιμησαι
τον μακαριον Ἰωβ, ος και υπερ των κατα διανοιαν αυτοις πλημμελουμενων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

δεδοικως, προσεφερεν υπερ αυτων θυσιας, και πολλην αυτων εποιειτο την
προνοιαν. Μιμησαι τον Ἀβρααμ· και γαρ εκεινος ουχ υπερ χρηματων και κτηματων
εσπουδαζεν, αλλ' υπερ των θειων νομων, οπως αυτων την φυλακην τοις εκγονοις
μετα ακριβειας παρακαταθοιτο. Και μαρτυρει ταυτην αυτου την αρετην ο Θεος ουτω
λεγων· Ἤδειν γαρ, οτι συνταξει Ἀβρααμ τοις παισιν αυτου τα κριματα και τα
δικαιωματα. Και ο ∆αυιδ δε, ηνικα ετελευτα, αντι μεγαλης κληρονομιας καλεσας τον
υιον τον εαυτου, ταυτα παρηγγυα και συνεχως ελεγεν· οτι Ει βουληθειης, παιδιον,
κατα τους του Θεου νομους ζηιν, ουδεν εμπεσειται των αδοκητων, αλλα παντα σοι
κατα ρουν ηξει τα πραγματα, και πολλης απολαυσηι της ασφαλειας· αν δε εκεινης
εκπεσηις της βοηθειας ουδεν οφελος σοι της βασιλειας και της πολλης ταυτης
δυναμεως. Ταυτα και τοιαυτα ελεγεν, ει και μη τοις ρημασι τουτοις. 51.330 ιʹ. Ταυτα
και ημεις, και ζωντες, και μελλοντες τελευταιν, προς τους παιδας τους εαυτων
διαλεγωμεθα, και πειθωμεν αυτους, οτι μεγας πλουτος, και κληρονομια αδιαπτωτος,
και θησαυρος ανεπηρεαστος ο του Θεου φοβος εστι· και σπουδαζωμεν μη χρηματα
αυτοις καταλιμπανειν τα απολλυμενα, αλλα ευσεβειαν την μενουσαν και μη
δαπανωμενην. Ευσεβειας μεν γαρ ουκ ουσης και τα οντα απολλυται χρηματα μετα
κινδυνων και της εσχατης αισχυνης· ταυτης δε παρουσης και τα ουκ οντα
προσγινεται. Ἐαν αναθρεψηις συ καλως το παιδιον, ουτω κακεινος τον υιον τον
εαυτου, και ουτος τον υιον· και καθαπερ σειρα τις και ακολουθια πολιτειας αριστης
μεχρι παντος βαδιειται, παρα σου λαβουσα την αρχην και την ριζαν, και της των
εγγονων επιμελειας σοι φερουσα τους καρπους. Ει μετα ακριβειας οι πατερες τους
εαυτων επαιδευον παιδας, ου νομων, ου δικαστηριων εδει, ου τιμωριων και
κολασεων και των δημοσιων φονων. ∆ικαιωι γαρ, φησι, νομος ου κειται. Ἐπειδη δε
καταμελουμεν αυτων, δια τουτο μειζοσιν αυτους περιβαλλομεν κακοις, και ταις των
δημιων εκδιδομεν χερσι, και εις τα βαραθρα συνεχως ωθουμεν· Ὁ γαρ περιψυχων
τον υιον τον εαυτου, καταδεσμευσει τα τραυματα αυτου, φησι. Τι εστιν Ὁ
περιψυχων; Ὁ ελεων, ο κολακευων, ο θεραπευων υπερ το μετρον. Σφοδροτητος γαρ
ουτος και επιμελειας δειται και φοβων. Ταυτα λεγω ουχ ινα λιαν τραχεις ωμεν τοις
παισιν, αλλ' ινα μη ευκαταφρονητοι προς αυτους φαινωμεθα. Ει γαρ γυνη τον ανδρα
φοβεισθαι οφειλει, πολλωι μαλλον το παιδιον τον πατερα. Και μη μοι λεγε, οτι
αδυνατον περιγενεσθαι της νεοτητος. Ει γαρ χηραν γυναικα απαιτει την προνοιαν
ταυτην ο Παυλος, πολλωι μαλλον τους ανδρας· ει αδυνατον ην, ουκ αν επεταξεν.
Ἀλλ' η πασα πονηρια παρα την ημετεραν γινεται ραιθυμιαν, και το μη εξ αρχης, μηδε
εκ πρωτης ηλικιας εις ευλαβειαν εναγειν αυτους. Ἀλλ' οπως μεν της εξωθεν
μετασχοιεν παιδευσεως, και εις στρατειαν τελεσαιεν, σπουδαζομεν, και χρηματα
καταβαλλομεν, και φιλους αξιουμεν, και πολλαις κεχρημεθα ταις περιδρομαις· οπως
δε ευδοκιμησαιεν παρα τωι βασιλει των αγγελων, ουδενα ποιουμεθα λογον. Και εις
θεαματα μεν συνεχως συγχωρουμεν αναβαινειν, εις εκκλησιαν δε ουκ αναγκαζομεν
ουδεποτε· αλλα καν απαξ η δευτερον παραγενηται το παιδιον, απλως και εικη και
ματην και ψυχαγωγιας ενεκεν ενταυθα παραγινεται. Ουκ εχρην δε ουτως· αλλ'
ωσπερ εις διδασκαλειον πεμποντες των μαθηματων απαιτουμεν τας ευθυνας, ουτω
και εις εκκλησιαν πεμποντες, μαλλον δε αγοντες. Ου γαρ ετεροις αυτους επιτρεπειν,
αλλ' αυτους κατεχοντας ενταυθα εισιεναι εχρην, και της ενταυθα ακροασεως και
διδασκαλιας την μνημην απαιτειν εδει. Ουτω γαρ, ουτω ραιων εγινετο και ευκολος
ημιν η των παιδων διορθωσις· ει γαρ και εν τηι οικιαι διαπαντος ηκουον υμων
διαλεγομενων περι φιλοσοφιας, και συμβουλευοντων αυτοις τα δεοντα, και τα
ενταυθα αυτοις προσετιθετο μετ' εκεινων, και ταχεως αν των καλων τουτων
σπερματων γενναιον ημιν επεδειξαντο καρπον. Ἀλλ' ουδεν τουτων ποιουμεν, αλλα
παρεργα ημιν τα αναγκαια· καν παραινεσηι 51.331 τις περι τουτων, γελως ευθεως·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

και δια τουτο τα ανω κατω γεγενηται, και ους ου παιδευουσιν οι γονεις, οι εξωθεν
παιδευουσι νομοι. ιαʹ. Ουκ αισχυνηι και ερυθριαις, ειπε μοι, οταν τον υιον τον σον ο
δικαστης κολασηι και σωφρονεστερον ποιησηι, και της εξωθεν εκεινος δεηται
διορθωσεως, τοσουτον εξ αρχης σοι συνοικησας χρονον; ουκ εγκαλυπτηι και
καταδυηι; Τολμαις δε ολως, ειπε μοι, πατηρ ετι καλεισθαι, ουτω προδους τον υιον, και
την αναγκαιαν ουκ εισενεγκων αυτωι φοραν, αλλα περιιδων υπο πασης διαφθαρεντα
κακιας; Καν μεν δραπετην τινα ιδηις ραπιζοντα το παιδιον, αγανακτεις και οργιζηι και
δυσχεραινεις, θηριου χαλεπωτερον επιπηδησας τηι του τυπτησαντος οψει· τον δε
διαβολον καθ' εκαστην ημεραν ορων αυτον ραπιζοντα, δαιμονας εις αμαρτηματα
εναγοντας, καθευδεις και ουκ αγανακτεις, ουδε εξαρπαζεις του χαλεπωτατου θηριου
τον υιον; Παλιν αν μεν υπο δαιμονος ενεργηται, προς παντας τους αγιους τρεχεις,
και τους εν ταις κορυφαις των ορεων ενοχλεις, ωστε αυτον της μανιας απαλλαξαι
εκεινης· αμαρτιας δε, η παντος δαιμονος εστι χαλεπωτερα, συνεχως ενοχλουσης,
ουδεν πλεον ποιεις; Και το μεν παρα δαιμονος ενοχλεισθαι χαλεπον ουδεν· ου γαρ
εις γεενναν εμβαλειν το δαιμονιον δυναται παντως, αλλ' εαν νηφωμεν, και
στεφανους ημιν ο πειρασμος ουτος οισει λαμπρους και περιφανεις, οταν ευχαριστως
φερωμεν τας τοιαυτας επηρειας· τον δε αμαρτιαι συζωντα αμηχανον σωθηναι ποτε,
αλλ' αναγκη παντως και ενταυθα επονειδιστον ειναι, και απελθοντα εκει αθανατα
παλιν κολαζεσθαι. Ἀλλ' ομως ταυτα ειδοτες, υπερ μεν των ελαττονων πολλην
ποιουμεθα σπουδην, υπερ δε των μειζονων ουδε διαναστηναι βουλομεθα· και
δαιμονωντα μεν ορωντες θρηνουμεν, αμαρτανοντα δε ορωντες ουδε αισθανομεθα·
δεον τοτε κατακοπτεσθαι και οδυρεσθαι, μαλλον δε ουκ οδυρασθαι μονον, αλλα και
κατεχειν και χαλινουν, συμβουλευειν, παραινειν, φοβειν, επιτιμαιν, παντι τροπωι
θεραπειας την αῤρωστιαν απελαυνειν εκεινην, και την χηραν μιμεισθαι ταυτην, περι
ης ο Παυλος φησιν· Ει ετεκνοτροφησεν. Ου γαρ προς εκεινην μονον, αλλα και προς
απαντας τουτον αποτεινει τον λογον, και πασι παραινει λεγων, Ἐκτρεφετε τα παιδια
εν νουθεσιαι Κυριου. Πρωτον γαρ τουτο και μεγιστον εστι των αγαθων· οπερ ουν και
παρα της χηρας πρωτον απηιτησεν· ειτα μετα τουτο φησιν, Ει εξενοδοχησε. Τι λεγεις,
ειπε μοι; χηραν γυναικα ξενοδοχιαν απαιτεις; ου γαρ αρκει το θρεψαι παιδια; Ουχι,
φησιν· αλλα δει και τουτο προσειναι, και μετα την των οικειων προστασιαν, και των
αλλοτριων εχειν προνοιαν χρη, και την οικιαν ανοιξαι τοις ξενοις. Ἀπηλθεν ο ανηρ·
πασαν την περι εκεινον σπουδην περι τους ξενους αναλωσον. Τι ουν, φησιν, ει πενης
ειη; Ουκ εστιν εκεινης της χηρας πενεστερα της εν αλευρωι μικρωι και ελαιου κυαθωι
τον μεγαν προφητην υποδεξαμενης τον Ἠλιαν. Και γαρ και εκει παιδια παρην· αλλ'
ουτε η σπανις των οντων, ουτε η του λιμου τυραννις, ουτε ο προσδοκωμενος
θανατος, ουχ η των παιδιων φροντις, 51.332 ουχ η χηρεια, ουκ αλλο ουδεν εγενετο
κωλυμα τηι φιλοξενωι γυναικι. ιβʹ. Ουτω πανταχου ου μετρα ουσιας, αλλα μετρα
διανοιας ζητειται. Ὁ μεγαλοψυχος και τηι διανοιαι πλουσιος, καν απαντων
ανθρωπων πενεστερος εν χρημασιν ηι, παντας υπερβηναι δυνησεται και φιλοξενιαι
και ελεημοσυνηι, και τηι λοιπηι πασηι φιλοφροσυνηι· ο μικρολογος και πτωχος την
διανοιαν, και χαμαι ερπων, καν απαντων ευπορωτερος ηι, παντων εστι πτωχοτερος
και απορωτερος· δια τουτο προς τα τοιαυτα απαντα οκνει και αναδυεται. Και ωσπερ
ουδεν επι του πενητος η πενια γενοιτ' αν κωλυμα προς ελεημοσυνην δια τον της
διανοιας πλουτον· ουτως ουδεν επι του πλουτουντος η ευπορια συμπραξαι
δυνησεται προς την φιλοφροσυνην δια την της διανοιας πενιαν. Και τα
παραδειγματα εγγυθεν· η μεν γαρ χηρα και εν αλευρωι μικρωι τον προφητην εδεξατο·
ο δε Ἀχααβ τοσουτον κεκτημενος πλουτον, και των αλλοτριων επεθυμησεν. Ουτως
ουκ εστι χρηματων πλουτος, αλλα πλουτος διανοιας ο παρεχων ημιν ευκολιαν περι
την ελεημοσυνην· επει και η χηρα εκεινη δια δυο μονον οβολων μυριους πλουσιους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

υπερηκοντισε, και ουκ εγενετο κωλυμα η πενια. Αυτη μεν ουν η πενια μειζονα την
ελεημοσυνην ειργασατο· οπερ ουν και ο Παυλος φησιν, Ἡ κατα βαθους πτωχεια
επερισσευσεν εις τον πλουτον της απλοτητος αυτων. Ου γαρ τουτο χρη σκοπειν, οτι
δυο κατεβαλεν οβολους, αλλ' οτι μονους εχουσα τουτους, ουκ εφεισατο, αλλ'
ολοκληρον την ουσιαν εισηνεγκε, θαυμαζειν αυτην χρη και στεφανουν. Ου τοινυν
περιουσιας, αλλα προθυμιας ημιν δει, οταν υποδεχωμεθα ξενους. Ὥσπερ γαρ ταυτης
παρουσης ουδεν βλαβος γενοιτ' αν απο πενιας, ουτως απουσης ουδεν οφελος γενοιτ'
αν εξ ευποριας. Τι λεγεις; Παιδιων επιμελειται η χηρα και δια τουτο ουκ αν δυναιτο
θεραπευειν ξενους; ∆ι' αυτο μεν ουν τουτο ευκολωτερον τουτο εργασεται,
κοινωνους εχουσα της θεραπειας τους υιους, συναντιλαμβανομενους και
συνεφαπτομενους αυτηι της καλης ταυτης πραγματειας. Ὥστε ου κωλυμα, αλλα
βοηθεια της φιλοξενιας εσται των παιδων το πληθος, και η πολυχειρια πολλην τηι
διακονιαι παρεξει την ευκολιαν. Μη γαρ μοι πολυτελη τραπεζαν ειπηις· αν εις την
οικιαν δεξηται τον ξενον, αν τα οντα παραθηι, αν πολλην επιδειξηται την
φιλοφροσυνην, απηρτισται της ξενοδοχιας ο καρπος απας. Ει γαρ ποτηριον ψυχρου
μονον βασιλειαν ουρανων προξενει, το και ομωροφιον ποιησαι, και τραπεζης
κοινωνον, και αναπαυσαι, ποσον οισει τον καρπον, ειπε μοι; Σκοπει δη μοι Παυλου
την ακριβειαν. Ου γαρ απλως ξενοδοχιαν ενταυθα απαιτει, αλλα την μετα προθυμιας
και ζεουσης ψυχης και διανοιας θερμης. Ειπων γαρ, Ει εξενοδοχησεν, επηγαγεν, Ει
αγιων ποδας ενιψεν. Ου θεραπαινισιν επιτρεπειν χρη αυτην μετα τυφου καθημενην
του ξενου την θεραπειαν, αλλ' αυτουργον γενεσθαι, και τον καρπον αρπαζειν, και
μηδενι παραχωρειν του καλου τουτου θησαυρου. Και πω, τουτο γενοιτ' αν, φησιν; ει
γαρ ευγενης ειη και περιφανης και λαμπρα και επισημος εκ προγονων. αυτη του
ξενου νιψει τους ποδας; και πως ουκ 51.333 αισχρον; Αισχρον μεν ουν το μη νιπτειν,
ανθρωπε. Καν γαρ μυριακις αυτης την ευγενειαν επαρηις και την περιφανειαν, και
την λαμπροτητα, της αυτης μετεχει τωι νιπτομενωι φυσεως, και συνδουλος εστι του
θεραπευομενου και ομοτιμος. ιγʹ. Ἐννοησον τις των μαθητων τους ποδας ενιψε, και
παυσαι μοι περι ευγενειας διαλεγομενος. Ὁ κοινος της οικουμενης ∆εσποτης, ο των
αγγελων βασιλευς και ενιψε και λεντιον περιεζωσατο, και ουχι των μαθητων μονον,
αλλα και αυτου του προδοτου. Ειδες ποσον το μεσον του νιπτοντος και των
νιπτομενων; Ἀλλ' ομως το μεσον απαν τουτο κατεβη, και ο ∆εσποτης τον δουλον
ενιψεν, ινα η δουλη τον συνδουλον μη επαισχυνηται. ∆ια τουτο και του προδοτου,
ινα μη μελληις λεγειν, οτι ευτελης και ευκαταφρονητος ο μελλων απολαυειν της
θεραπειας. Ει γαρ και ευτελης και ευκαταφρονητος, αλλ' ουπω κατα τον Ἰουδαν
εστιν, ουδε τοιαυτα σοι διεθηκεν, οια τον ∆εσποτην εκεινος, μετα τας μυριας
ευεργεσιας επι προδοσιαν ελθων. Ἀλλ' ομως απαντα ταυτα προειδως ενιψεν, ημιν
νομους τιθεις, ινα καν απαντων ωμεν υψηλοτεροι, καν απαντων λαμπροτεροι και
περιφανεστεροι, καν απαντων χειρους οι μελλοντες προς ημας καταγεσθαι, μη δια
τουτο αυτων φευγωμεν την θεραπειαν, μηδε την ευτελειαν επαισχυνωμεθα. Συ δε, ω
γυναι, εαν μεν τινα ιδηις εν τοις βιωτικοις σοι βοηθουντα πραγμασιν, η εν
δικαστηριωι συμπραττοντα, η εν αλλωι τινι τοιουτωι, και απανταις, και μετα πολλης
δεχηι της ευνοιας, και χειρας καταφιλεις, και αργυριον καταβαλλεις, και τα των
θεραπαινιδων ποιεις· αν δε τον Χριστον εισελθοντα ιδηις, οκνεις και καταδυηι προς
την αυτου θεραπειαν; Ει μη ως τον Χριστον δεχηι τον ξενον, μη δεξηι· ει δε ως τον
Χριστον δεχηι, μη επαισχυνθηις του Χριστου νιψαι τους ποδας. Ουχ οραις ποσοι των
επηρεαζομενων εις ανδριαντων κατεφυγον ποδας; Καιτοι γε αναισθητος η υλη, και
αψυχος ο χαλκος· αλλ' ομως επειδη βασιλεων εισιν εικονες, προσεδοκησαν τινα
καρπωσασθαι παρα των ποδων εκεινων ωφελειαν. Συ δε ουκ αναισθητους ποδας,
ουδε αψυχον υλην, αλλ' εικονα ενδον εχουσαν τον βασιλεα θεωρουσα προς σε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

εισιουσαν, ου προστρεχεις, ειπε μοι, και τους ποδας κατεχεις, και παντι θεραπευηι
τροπωι; Και που ταυτα συγγνωμης αξια; ποσης δε ουκ αν ειη τουτο αισχυνης;
Ἐννοησον τινι κοινωνεις φυσωμενη, και προς αλαζονειαν επαιρομενη, και του
ξενου την θεραπειαν αισχυνομενη. Τωι διαβολωι δηλονοτι· εκεινου γαρ η
υπερηφανια νοσημα. Ἂν δε προσδραμηις, εννοησον τινα μιμηι. Τον ∆εσποτην τον
σον, και το του Χριστου ποιεις εργον. Ποια τοινυν αισχυνη, η ποιον ονειδος τωι
∆εσποτηι κοινωνειν, ειπε μοι; Αισχυνη μεν ουν το ταυτα επαισχυνεσθαι, και νομιζειν
ονειδος ειναι, οπερ εποιησεν ο Χριστος· μεγαλα δυνανται ποδες αγιων εις οικιαν
εισιοντες· αυτο το εδαφος αγιαζουσι, θησαυρον μυριων εισαγουσιν αγαθων, φυσιν
πεπηρωμενην διορθουνται, λιμον λυουσι, πολλην εισαγουσι την ευποριαν. Ουτω και
οι ποδες του Ἠλιου εις την οικιαν της χηρας εισ 51.334 ελθοντες καινον τινα και
παραδοξον ευετηριας επεδειξαντο τροπον. Ἄρουραν την οικιαν της χηρας εποιησε,
και την υδριαν αλωνα. Καινος τις τροπος σπορου και αμητου εγινετο τοτε· εσπειρεν
εις το του δικαιου στομα, και τα καταβληθεντα μετα πολλης της αφθονιας εκ της
υδριας εθεριζεν· εσπειρεν αλευρον, και εθεριζεν αλευρον· ουκ εδεηθη βοων, και
ζευγους, και αροτρου, και αυλακος, ουδε υετου και αερος και δρεπανης, ουδε αλωνος
και δραγματων, ουδε ανεμων διακρινοντων απο του καρπου τα αχυρα, ουδε μυλης
τριβουσης· αλλα εν μιαι καιρου ροπηι τουτων απαντων το τελος ευρεν επι της υδριας·
και δυο πηγας, την μεν αλευρου, την δε ελαιου διηνεκως ανηκεν η του προφητου
φωνη. ιδʹ. Τοιαυτα των αγιων τα δωρα, και δαψιλειαν και ευκολιαν εχει πολλην. Τα
μεν γαρ απο της γης δρεπομενα δαπαναται, εκειναι δε αι πηγαι αντλουμεναι
καθημεραν ουκ εκενωθησαν, αλλ' ην ισοστασιος προς την εκκενωσιν της επιῤροης η
μαχη. Τοιαυτα χαριζονται ποδες αγιων, μαλλον δε και πολλωι πλειονα τουτων· και ει
μη μακρον εποιουν τον λογον, πολλας αν απηριθμησαμην τοιαυτας δωρεας. Ἀλλ'
ωσπερ τιμωμενοι τοιαυτα φερουσι δωρα, ουτως ατιμαζομενοι μεγαλην επαγουσι
κολασιν και πυρ απαραιτητον. Ποθεν τουτο δηλον; Ἄκουσον αυτου του Χριστου
λεγοντος τοις μαθηταις· Εις ην αν πολιν η οικιαν εισελθητε, ερωτησατε τις αξιος
εστιν εν αυτηι, κακει μεινατε, και εισερχομενοι λεγετε· Ειρηνη τηι οικιαι ταυτηι. Ἵνα
γαρ μη λεγηις, ∆απανω τα χρηματα, αναλισκω την ουσιαν, τραπεζαν παρατιθεισα
τοις ξενοις, αυτον προτερον τον εισιοντα παρασκευαζει σοι κομισαι ξενια και δωρα
πασαν υπερβαινοντα περιουσιαν. Ποια δη ταυτα; Της ειρηνης την χορηγιαν. Ταυτης
γαρ ισον ουδεν. Ὁραις μεθ' οσης ευποριας ο αγιος εισερχεται εις την οικιαν; Το ρημα
τουτο ψιλον μεν εστι, μυριων δε αγαθων υποθεσις. Τι γαρ ασφαλεστερον οικιας
γενοιτ' αν ειρηνης απολαυουσης; Ειρηνην δε επευχονται οι αγιοι τοις
υποδεχομενοις, ου την προς αλληλους μονον, αλλα και την προς ημας αυτους.
Πολλακις γουν πολεμον εν τοις λογισμοις εχομεν, και μηδενος ενοχλουντος
ταραττομεθα, και επιθυμιαι πονηραι συνεχως ημιν επανιστανται. Και ταυτην ουν
καταστελλει την μαχην εκεινο των αγιων το ρημα, και πολλην ενδον ποιει γαληνην.
Ὁμου τε γαρ εκεινος εφθεγξατο, και πασα ενθυμησις διαβολικη και λογισμος ατοπος
εδραπετευσεν εκ της ημετερας ψυχης· ωστε μειζονα λαμβανεις η διδως. Καν μεν
δεξωνται, φησιν, υμας, ελθετω η ειρηνη επ' αυτους· εαν δε μη δεξωνται, εκτιναξατε
τον κονιορτον των ποδων υμων. Ἀμην, λεγω υμιν, ανεκτοτερον εσται γηι Σοδομων
και Γομοῤρας εν τηι ημεραι εκεινηι, η τηι πολει εκεινηι. Ὁραις οτι ατιμαζομενοι ποδες
αγιων ποσον επαγουσι πυρ; ∆ια τουτο κελευει νιπτειν αυτους, ινα θεραπευομενοι
πολλην ημιν προξενησωσι παρα τωι Θεωι την παῤρησιαν· ομου δε και εκεινο δια
ταυτης ημας παιδευει της παραινεσεως, τα της φιλοξενιας εργα δι' εαυτων απαντα
επιτελειν. Μιμησαι τον Ἀβρααμ, γενου θυγατηρ εκεινου, ος τριακοσιους δεκα και
οκτω εχων οικογενεις, αυτος μετα της γυναικος διενειματο της φιλοξενιας τον
51.335 καρπον· και ο μεν δαμαλιν εφερεν, η δε εφυρασεν αλευρον. Τουτους και συ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ζηλωσον· ου γαρ το δουναι χρηματα μονον, αλλα και το διακονησαι τοις δεομενοις
πολυν εχει τον μισθον. ∆ια τουτο και οι αποστολοι τους επτα εκεινους τους περι
Στεφανον επεστησαν τηι τοιαυτηι διακονιαι. Καιτοι γε ουδεν οικοθεν εκεινοι παρειχον
τοις πενησιν, αλλα τα παρ' ετερων διδομενα ωικονομουν καλως· αλλ' ομως μεγαν
απηνεγκαντο τον μισθον, οτι τα παρ' ετερων διδομενα καλως και μετα ακριβειας
ωικονομουν απασης. ιεʹ. Γενου τοινυν και συ των σαυτου καλος οικονομος, ινα
διπλουν λαβηις τον καρπον, και του δουναι, και του καλως οικονομησαι. Μη
επαισχυνθηις δια της σαυτου χειρος θεραπευσαι τον πενητα. Ὁ Χριστος ουκ
επαισχυνεται χειρα εκτειναι και λαβειν δια του πενητος, και συ χειρα εκτειναι και
δουναι αργυριον επαισχυνηι; Και πως τουτο ουκ εσχατης ανοιας; Ἓν μονον εστιν
αισχυνη, πονηρια και ωμοτης και απανθρωπια· φιλοφροσυνη δε και ελεημοσυνη και
φιλανθρωπια και το διακονεισθαι τοις δεομενοις λαμπροτερους ημας εργαζεται.
Ὅσον γαρ αν ηις πλουσια και ευπορος, τοσουτον επαινεσονται σε παντες, οταν προς
τους πτωχους και ευτελεις καταβαινηις, ουκ ανθρωποι δε μονον, αλλα και αγγελοι,
και ο των αγγελων ∆εσποτης· ουκ επαινεσεται δε μονον, αλλα και αμειψεται διπλαις
δωρεαις. Ου γαρ της ελεημοσυνης μονον, αλλα και της ταπεινοφροσυνης πολλους
σοι παρασκευασει τους μισθους. Μη τοινυν επαισχυνωμεθα ταις των πενητων
θεραπειαις, μηδε παραιτωμεθα νιπτειν των ξενων τους ποδας· αγιαζονται γαρ ημων
αι χειρες δια της τοιαυτης διακονιας· καν εις ευχην αυτας ανατεινηις απο της
θεραπειας εκεινης, ορων αυτας ο Θεος δυσωπειται μαλλον, και την αιτησιν διδωσι.
Το μεν γαρ χρηματα δουναι, πολλων αν ειη· το δε δι' εαυτων θεραπευσαι τους
δεομενους και μετα προθυμιας τουτο ποιησαι και αγαπης και φιλαδελφιας, πολλης
και μεγαλης δειται ψυχης και φιλοσοφου. Και τουτο εστιν, ο μαλιστα παντων ο
Παυλος επιζητει, τοις εν θλιψει και πενιαι και περιστασεσιν ουτω κελευων
συναλγειν, ως εν τοις αυτοις οντας δεινοις. Τοις γαρ δεσμιοις, φησιν, ως
συνδεδεμενοι. ∆ιοπερ ουδε ενταυθα τον λογον εστησε μονον, αλλα και ετερον
επηγαγεν· Ει θλιβομενοις επηρκεσεν, ει παντι εργωι αγαθωι επηκολουθησε. Τι εστιν·
Ει παντι εργωι αγαθωι επηκολουθησεν; Ὥστε και εις δεσμωτηριον εισιεναι, και τους
δεδεμενους επισκεπτεσθαι, και αῤρωστουντας επισκοπειν, και θλιβομενους
παραμυθεισθαι, και οδυνωμενους παρακαλειν, και παντα τροπον τα κατα δυναμιν
εισφερειν απαντα, και μηδεν ολως παραιτεισθαι των εις σωτηριαν και αναπαυσιν
των αδελφων γινομενων των ημετερων. Ει δε χηραν γυναικα τοσαυτα απαιτει
κατορθωματα, τινος αν ειημεν απολογιας αξιοι οι ανδρες ημεις ταυτα μη ποιουντες,
α γυναικας χηρας ποιειν ενομοθετησεν ο Παυλος; Ἀλλ' ισως αν ειποι τις· Και πως
χηραν γυναικα τοσαυτην απαιτει ακριβειαν, οτε δε περι παρθενιας επεστελλεν,
ουδεν διελεχθη τοιουτον; Πλειονα μεν τουτων φιλοσοφιαν αυτας απηιτησεν. Ὅταν
γαρ ειπηι· Μεμερισται η γυνη και η παρθενος· και· Ἡ αγαμος μεριμναι 51.336 τα του
Κυριου, πως αρεσει τωι Κυριωι· και παλιν· Τουτο δε λεγω δια το ευσχημον και
ευπροσεδρον τωι Κυριωι απερισπαστως· ουδεν αλλο δια τουτων αινιττεται των
ρηματων αλλ' η οτι των βιωτικων απαντων πραγματων καθαπαξ εαυτην
αποῤρηξασαν την παρθενον ολοκληρον αναθειναι δει τωι Θεωι την ψυχην και μηδεν
προς την γην εχειν κοινον, μηδε ποτε μεν τουτοις, ποτε δε εκεινοις σχολαζειν, αλλα
καθολου τουτοις αποταξαμενην, ολην εις τα πνευμα-τικα πραγματα αναλισκειν την
σχολην. Και η παρα-βολη δε των δεκα παρθενων αυτο τουτο εδηλωσεν ημιν. ∆ια
τουτο γουν απεκλεισθησαν του νυμφωνος, οτι ελαιον ουκ ειχον· ελαιον δε ουδεν
ετερον εστιν, αλλ' η φιλανθρωπια και ελεημοσυνη και φιλοφροσυνη και προστασια
των αδικουμενων και παρακλησις των οδυνωμενων· οπερ ουκ εχουσαι απηλθον
εκειναι, και του νυμφωνος εξεπεσον. ϛʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες απαντα, και γυναικες, και
αν-δρες, και παρθενοι, και γεγαμημεναι, και χηραι, πολλην της ελεημοσυνης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ποιωμεθα σπουδην· και μη λεγωμεν, οτι ο δεινα πονηρος και ουκ αξιος ευ πα-θειν, ο
δεινα ευτελης, ο δεινα απεῤριμμενος. Μη προς την αξιαν ιδηις του δεομενου της
θεραπειας, αλλα προς την χρειαν μονον. Καν γαρ ευτελης ηι και απεῤριμμενος, καν
ευκαταφρονητος, ο Χριστος ουτω σοι λογιζεται τον μισθον, ως αυτος ευ παθων δι'
εκεινου. Ἵνα γαρ μη προς την αξιαν βλεπωμεν των ευεργετουμενων, ακουσον τι
φησι· Πεινωντα με ει-δετε, και εθρεψατε. Ειτα εκεινων λεγοντων· Ποτε σε ειδομεν
πεινωντα, και εθρεψαμεν; επηγαγε λεγων· Ἐφ' οσον εποιησατε ενι των μικρων τουτων, εμοι εποιησατε· ωστε ουδεμια ημιν καταλελει-πται προφασις. Ἵνα γαρ μη
λεγωμεν, οτι Που νυν κατα τον Ἠλιαν ευρειν; που δε κατα τον Ἐλισσαιον; και, ∆ος
μοι τοιουτους ανδρας, και μετα πασης αυ-τους υποδεξομαι της προθυμιας, και ου
παραιτησο-μαι νιψαι τους ποδας και παντι θεραπευσαι τροπωι· ινα μη ταυτα
λεγωμεν, ο πολλωι μειζον εστιν, αυτος ο του Ἠλιου και του Ἐλισσαιου και των
προφητων ∆εσποτης απαντων δια των πενητων υπεσχετο προς ημας εισιεναι,
λεγων· Ἐφ' οσον εποιησατε ενι τουτων των μικρων, εμοι εποιησατε. Ἀλλα μη
παραδραμηις το ειρημενον. Το γαρ, Πει-νωντα με ειδετε και εθρεψατε, τεσσαρας
αναγκας εφιστησιν ελεημοσυνης· το αξιοπιστον του αιτουντος, οτι ∆εσποτης εστιν ο
αιτων· το αναγκαιον της χρειας, οτι πειναι· το ευκολον της δοσεως, οτι τραφηναι
ζητει και αρτον αιτει μονον, ουχι τρυφην· το μεγεθος της δωρεας, οτι βασιλειαν αντι
τουτων των μικρων επαγγελλεται. Ἀπανθρωπος ει και ωμος και ανηλεης; Αιδεσθητι,
φησι, το αξιωμα του αιτουντος. Ἀλλ' ου δυσωπει σε το αξιωμα; Προς την συμφοραν
επι-καμφθητι. Ἀλλ' ουτε τα της συμφορας εις ελεον σε επικαμπτει; ∆ια το της
αιτησεως ευκολον δος. Ουτε το αξιωμα, ουτε το αναγκαιον της χρειας, ουτε το
ευκολον της δοσεως δυναται σε πεισαι; Ουκουν δια το μεγεθος των επηγγελμενων
αγαθων παρασχες 51.337 τωι δεομενωι. Ὁραις τεσσαρας αιτιας δυναμενας και τον
λιθον αυτον, και τον μικρολογον, και τον τετυφω-μενον, και τον ανηλεη, και τον
νωθροτατον απαντων ανθρωπων διαναστησαι; Τις ουν εσται συγγνωμη τοις μετα
τοσαυτην παραινεσιν και συμβουλην των δεο-μενων υπερορωσιν; Ειπω δη και
ετερον προς του-τοις· ακουετωσαν οι μεμυημενοι. Αυτος, οταν δεηι σε θρεψαι, ουδε
της σαρκος φειδεται της εαυτου· οταν δεηι σε ποτισαι, ουδε του αιματος φειδεται,
ουδε φθο-νει· συ δε ουδε αρτου μεταδιδως, ουδε ποτηριου; Και ποιαν εξεις
συγγνωμην τοιαυτα λαμβανων, και ουτω τιμια, και των ευτελων φειδομενος; Ὅρα
μη πολλακις φειδομενος τωι Χριστωι δουναι επι κερδει, δωις επι βλαβηι τωι διαβολωι.
Ὅταν γαρ πενησι μη δωμεν, συκοφανταις διδοαμεν· κλεπται πολλακις, η και οικεται
κακουργοι λαμβανοντες απηλθον, η και ετεραι πραγματων περιστασεις. Και ταυτα δε
οταν διαφυγωμεν απαντα, θανατος επελθων γυμνον απ-ηγαγεν. Ἵν' ουν μη ταυτα
γινηται, προλαβοντες δω-μεν αιτουντι τωι Χριστωι, και εις τον ασυλον αποθω-μεθα
θησαυρον, ινα και υπερ της φυλακης και υπερ της προσοδου θαῤρωμεν. Ου γαρ
διατηρει μονον, απερ ελαβε, μετα ακριβειας· αλλα μετα πλειονος 51.338 αυτα
αποδιδωσι σοι της προσθηκης παλιν. Μη τοινυν νομιζωμεν ημιν ελαττουσθαι την
ουσιαν, οταν ελεη-μοσυνην παρεχωμεν. Ου γαρ ελαττουται, αλλ' αυξε-ται· ου
δαπαναται, αλλα πλεοναζει, και πραγματεια τις εστι και σπορος το γινομενον·
μαλλον δε αμφο-τερων τουτων κερδαλεωτερον και ασφαλεστερον. Ἡ μεν γαρ
εμπορια και πνευμασι και κυμασι θαλασσης υποκειται και ναυαγιοις πολλοις, και τα
σπερματα και αυχμοις και επομβριαις και ετεραις αερων ανωμαλιαις· τα δε εις την
χειρα του Χριστου κατα-βαλλομενα χρηματα ανωτερα πασης εστιν επιβουλης.
Ουδεις δυναται αρπαζειν εκ της χειρος του λαβοντος τα δοθεντα απαξ· αλλα μενει
πολυν ημιν και αφατον εργαζομενα τον καρπον, και τον αμητον εν καιρωι φεροντα
πλουσιον. Ὁ σπειρων γαρ φειδομενως, φησι, φειδομενως και θερισει· και ο σπειρων
επ' ευλογιαις, επ' ευλογιαις και θερισει. Σπειρωμεν τοινυν μετα δαψιλειας, ινα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ουτω θερισωμεν, και της αιωνιου ζωης απολαυσωμεν· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι συν τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13


