De baptismo Christi
Προς τους απολιμπανομενους των θειων συναξεων, και εις το αγιον και
σωτηριον βαπτισμα του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, και περι των
αναξιως κοινωνουντων, και οτι οι ατελεστον καταλιμπανοντες την θειαν
λειτουργιαν, και προ της τελευταιας ευχης εξερχομενοι, τον Ἰουδαν
μιμουνται, λογος.
49.363
αʹ. Παντες υμεις εν ευθυμιαι τημερον, εγω δε εν οδυνηι μονος. Ὅταν γαρ εις το
πελαγος απιδω τουτο το πνευματικον, και τον απειρον της Ἐκκλησιας θεασωμαι
πλουτον, ειτα λογισωμαι οτι της εορτης παρελθουσης, και το πληθος ημιν τουτο παλιν
αποπηδησαν οιχησεται, δακνομαι και οδυνωμαι την ψυχην, οτι τοσαυτα τεκουσα τεκνα
η Ἐκκλησια, ου καθ' εκαστην συναξιν απολαυειν αυτων δυναται, αλλ' εν εορτηι μονον.
Ποσον ην αγαλλιαμα πνευματικον, ποση χαρα, ποση δοξα Θεου, ποση ψυχων ωφελεια,
ει καθ' εκαστην συναξιν ουτω πεπληρωμενους εωρωμεν τους περιβολους της
εκκλησιας; Νυν δε ναυται μεν και κυβερνηται παντα ποιουσιν, οπως το πελαγος
διαδραμοιεν, και προς τον λιμενα καταντησωσιν· ημεις δε δια παντος πελαγους
σαλευειν φιλονεικουμεν, εν ταις των βιωτικων πραγματων τρικυμιαις συνεχως
ποντουμενοι, και εν ταις αγοραις και εν τοις δικαστηριοις στρεφομενοι, ενταυθα δε
απαξ η δευτερον μολις του παντος απαντωντες ενιαυτου. Ἢ αγνοειτε οτι καθαπερ
λιμενας εν πελαγει, ουτω τας εκκλησιας εν ταις πολεσιν επηξεν ο Θεος, ινα απο της
ζαλης των βιωτικων θορυβων ενταυθα καταφευγοντες, γαληνης μεγιστης απολαυωμεν;
Ουδε γαρ κυματων εστιν ενταυθα δεισαι τρικυμιαν, ου ληιστων επιδρομας, ου
κακουργων εφοδον, ου πνευματων βιας, ου θηριων επιβουλας· λιμην γαρ εστιν
απαντων τουτων απηλλαγμενος, λιμην εστι ψυχων πνευματικος. Και των λεγομενων
μαρτυρες υμεις.
Ει γαρ τις υμων το συνειδος αναπτυξειε νυν, πολλην ενδον ευρησει την ησυχιαν·
ου θυμος γαρ ενοχλει, ουκ επιθυμια φλεγει, ου βασκανια τηκει, ουκ απονοια φυσαι, ου
κενοδοξιας ερως διαφθειρει, αλλα παντα ταυτα κατεσταλται τα θηρια, καθαπερ θειας
τινος επωιδης, της των θειων Γραφων ακροασεως, δια της εκαστου ακοης προς την
ψυχην εισιουσης, και κοιμιζουσης τα αλογα ταυτα παθη. Ποσης ουν αθλιοτητος ουκ αν
ειη, τοσαυτης μελλοντας απολαυειν 49.364 φιλοσοφιας μη συνεχως επιχωριαζειν και
φοιταιν προς την κοινην απαντων μητερα, την Ἐκκλησιαν λεγω; Ποιαν γαρ αν εχοις
ειπειν μοι ταυτης αναγκαιοτεραν διατριβην; τινα δε χρηστοτεραν συνουσιαν; τι δε το
εμποδιον της ενταυθα διατριβης; Παντως μοι την πενιαν ερεις κωλυμα σοι γινεσθαι του
καλου τουδε συλλογου· αλλ' ουκ ευλογος η προφασις. Ἑπτα ημερας η εβδομας εχει· τας
επτα ταυτας εμερισατο προς ημας ο Θεος· και ουχ εαυτωι μεν το πλεον, ημιν δε το
ελαττον εδωκε, μαλλον δε ουδε εξ ημισειας αυτας διενειματο, ουκ ελαβε τρεις και
εδωκε τρεις, αλλα σοι μεν απενειμεν εξ, εαυτωι δε κατελιπε μιαν. Και ουδε εν ταυτηι τηι
οληι ανεχηι των βιωτικων απηλλαχθαι πραγματων, αλλ' οπερ οι τα ιερα συλωντες
χρηματα ποιουσι, τουτο και συ επι της ημερας ταυτης τολμαις, αυτην ουσαν ιεραν και
ανακειμενην τηι των πνευματικων ακροασει λογιων αρπαζων και καταχρωμενος εις
βιωτικας φροντιδας. Τι δε λεγω περι ημερας ολοκληρου; οπερ επι της ελεημοσυνης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εποιησεν η χηρα, τουτο ποιησον επι του καιρου και συ της ημερας· καθαπερ εκεινη δυο
κατεβαλεν οβολους, και πολλην παρα του Θεου επεσπασατο την ευνοιαν· ουτω και συ
δυο δανεισον ωρας τωι Θεωι, και μυριων ημερων κερδος εις την οικιαν εισαξεις την σην.
Ει δε ουκ ανεχηι, σκοπει μη ποτε, μικρον ημερας μερος ου βουλομενος εαυτον αποστησαι
των γηΐνων κερδων, ολοκληρων ενιαυτων απολεσηις πονους. Οιδε γαρ ο Θεος
καταφρονουμενος και τα συλλεγεντα κενουν χρηματα· ωσπερ ουν και Ἰουδαιοις
απειλων ελεγεν, επειδη της περι τον ναον κατεφρονουν επιμελειας· Εισηνεγκατε αυτα
εις τους οικους υμων, και εξεφυσησα αυτα, λεγει Κυριος. Τι γαρ, ειπε μοι, διδαξαι σε των
αναγκαιων δυνησομεθα, απαξ του ενιαυτου η δευτερον παρ' ημιν φοιτωντα, περι
ψυχης, περι σωματος, περι αθανασιας, περι βασιλειας των ουρανων, περι κολασεως,
περι γεεννης, περι μακροθυμιας Θεου, περι συγγνωμης, περι μετανοιας, περι
βαπτισματος, περι αμαρτηματων αφεσεως, περι της κτισεως ταυτης της ανω, και της
κατω, περι ανθρωπων φυσεως, περι αγγελων, περι της των δαιμονων κακουργιας, περι
των μεθοδειων του διαβολου, περι πολιτειας, περι δογματων, περι της ορθης πιστεως,
περι των διεφθαρμενων αιρεσεων; Ταυτα γαρ και πολλωι πλειονα τουτων τον
Χριστιανον ειδεναι χρη, και τουτων παντων αποδιδοναι λογον τοις ερωτωσιν υμας.
Ὑμεις δε ουδε το πολλοστον τουτων ειδεναι δυνησεσθε μερος, απαξ 49.365 ενταυθα και
τουτο παρεργως συναγομενοι, και δια συνηθειαν εορτης, ου δι' ευλαβειαν ψυχης.
Ἀγαπητον γαρ ει καθ' εκαστην συναξιν ενταυθα τις απαντων δυνηθειη μετ' ακριβειας
απαντα ταυτα κατασχειν. Οικετας εχετε πολλοι των ενταυθα παροντων και υιους, και
μελλοντες αυτους παραδιδοναι τοις των τεχνων επισταταις, ων αν ελοισθε, και την
οικιαν αυτοις την υμετεραν αβατον ποιειτε καθαπαξ, και στρωματα και τροφας και την
αλλην απασαν αυτοις παρασκευασαντες διακονιαν, τωι διδασκαλωι συγκατοικιζετε
απειργοντες αυτους της οικιας επιβαινειν της υμετερας, ινα η συνεχης εκει διατριβη την
διδασκαλιαν ακριβεστεραν εργασηται, μηδεμιας φροντιδος την σχολην διακοπτουσης.
Νυνι δε ου τεχνην την τυχουσαν, αλλα την πασων μειζονα μανθανειν μελλοντες, πως
αρεσαι τωι Θεωι δει, και των ουρανιων επιτυχειν, παρεργως ηγεισθε δυνασθαι τουτο
κατορθουν. Και ποσης τουτο ανοιας; Ὅτι γαρ μαθησις το πραγμα εστι πολλης δεομενον
της προσοχης, ακουσον τι φησι· Μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι, και ταπεινος τηι καρδιαι·
και παλιν ο προφητης· ∆ευτε, τεκνα, ακουσατε μου· φοβον Κυριου διδαξω υμας· και
παλιν· Σχολασατε και γνωτε, οτι εγω ειμι ο Θεος. Ὥστε πολλης σχολης χρεια τωι
μελλοντι ταυτης απολαυσεσθαι της φιλοσοφιας.
βʹ. Ἀλλα γαρ, ινα μη τον χρονον απαντα εις εγκλημα των απολιμπανομενων
αναλωσωμεν, αρκεσθεντες τοις ειρημενοις εις την της αυτων εκεινων ραιθυμιας
διορθωσιν, φερε τι περι της παρουσης εορτης φιλοσοφησωμεν. Πολλοι γαρ τας μεν
εορτας αγουσι, και τα ονοματα αυτων ισασι, τας δε υποθεσεις, οθεν ετεχθησαν,
αγνοουσιν. Ὅτι μεν ουν Ἐπιφανεια η παρουσα λεγεται εορτη, δηλον εστι πασι· τις δε
εστιν η επιφανεια αυτη, και ποτερον μια τις εστιν η δυο, τουτο ουκ ετι ισασιν· οπερ
εσχατης αισχυνης αν ειη και πολλου του καταγελωτος, καθ' εκαστον ενιαυτον την
εορτην ταυτην αγοντας, την υποθεσιν αυτης αγνοειν.
Πρωτον μεν ουν αναγκαιον ειπειν προς την υμετεραν αγαπην, οτι ου μια τις
εστιν επιφανεια, αλλα δυο· μια μεν η παρουσα αυτη και γενομενη, δευτερα δε η
μελλουσα και κατα την συντελειαν ενδοξως γενησομενη. Και περι εκατερας αυτων
ηκουσατε σημερον Παυλου Τιτωι διαλεγομενου και λεγοντος ουτω· περι μεν της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

παρουσης· Ἐπεφανη η του Θεου χαρις η σωτηριος πασιν ανθρωποις, παιδευουσα ημας,
ινα αρνησαμενοι την ασεβειαν και τας κοσμικας επιθυμιας, σωφρονως και δικαιως και
ευσεβως ζησωμεν εν τωι νυν αιωνι· περι δε της μελλουσης· Προσδεχομενοι την
μακαριαν ελπιδα και επιφανειαν της δοξης του μεγαλου Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου
Χριστου. Και ο προφητης δε περι αυτης εκεινης ελεγεν ουτως· Ὁ ηλιος μεταστραφησεται
εις σκοτος, και η σεληνη εις αιμα, πριν ελθειν την ημεραν Κυριου την μεγαλην και
επιφανη. Ἀλλα τινος ενεκεν ουχι η ημερα καθ' ην ετεχθη, αλλ' η ημερα καθ' ην
εβαπτισθη, επιφανεια λεγεται; Αυτη γαρ εστιν η ημερα καθ' ην εβαπτισατο, και την των
49.366 υδατων ηγιασε φυσιν. ∆ια τοι τουτο και εν μεσονυκτιωι κατα την εορτην ταυτην
απαντες υδρευσαμενοι οικαδε τα ναματα αποτιθενται, και εις ενιαυτον ολοκληρον
φυλαττουσιν, ατε δη σημερον αγιασθεντων των υδατων· και το σημειον γινεται εναργες
ου διαφθειρομενης της των υδατων εκεινων φυσεως τωι μηκει του χρονου, αλλ' εις
ενιαυτον ολοκληρον και δυο και τρια πολλακις ετη του σημερον αντληθεντος υδατος
ακεραιου και νεαρου μενοντος, και μετα τοσουτον χρονον τοις αρτι των πηγων
εξαρπασθεισιν υδασιν αμιλλωμενου. Τινος ουν ενεκεν αυτη επιφανεια λεγεται; Ἐπειδη
ουχ οτε ετεχθη, τοτε πασιν εγενετο καταδηλος, αλλ' οτε εβαπτισατο· μεχρι γαρ ταυτης
ηγνοειτο της ημερας τοις πολλοις. Και οτι ηγνοουν αυτον οι πολλοι, και ουκ ᾔδεισαν
οστις ποτε ην, ακουσον του Βαπτιστου Ἰωαννου λεγοντος· Μεσος υμων εστηκεν, ον
υμεις ουκ οιδατε. Και τι θαυμαστον ει αλλοι ηγνοουν, οπου γε και αυτος ο Βαπτιστης
αυτον ηγνοει εως της ημερας εκεινης; Και γαρ εγω, φησιν, ουκ ᾔδειν αυτον, αλλ' ο
πεμψας με βαπτιζειν εν υδατι, εκεινος μοι ειπεν· Ἐφ' ον αν ιδηις το Πνευμα καταβαινον,
και μενον επ' αυτον, ουτος εστιν ο βαπτιζων εν Πνευματι αγιωι. Ὅτι μεν ουν επιφανειαι
δυο, δηλον εκ τουτων· τινος δε ενεκεν επι το βαπτισμα ερχεται ο Χριστος, αναγκαιον
ειπειν, και επι ποιον ερχεται βαπτισμα· και γαρ και τουτο αναγκαιον ειδεναι, ωσπερ ουν
κακεινο. Και τουτο προτερον διδαξαι χρη την υμετεραν αγαπην· απο γαρ τουτου
κακεινο εισομεθα. Βαπτισμα ην το Ἰουδαικον, το ρυπων σωματικων απαλλαττον, ου
των κατα το συνειδος αμαρτηματων.
Ου γαρ ει τις μοιχειαν ειργασατο, ουδε ει τις κλοπην ετολμησεν, ουδε ει τις αλλο
τι τοιουτον παρηνομησεν, απηλλαττεν αυτον των εγκληματων· αλλ' ει τις οστων
ηψατο νεκρων, ει τις μη νενομισμενης εγευσατο τροφης, ει τις εκ φθορας παρεγενετο, ει
τις λεπροις συνεγινετο, ελουετο, και μεχρι της εσπερας ακαθαρτος ην, ειτα εκαθαιρετο.
Λουσεται γαρ το σωμα αυτου υδατι καθαρωι, φησιν, και ακαθαρτος εσται εως εσπερας,
και καθαρισθησεται. Ου γαρ αληθως αμαρτια ταυτα ην ουδε ακαθαρσια, αλλα
ατελεστερους οντας δια των τοιουτων ποιων ευλαβεστερους ο Θεος, προς την των
μειζονων παρατηρησιν ακριβεστερους ανωθεν παρεσκευασε.
γʹ. Το μεν ουν Ἰουδαικον καθαρσιον αμαρτηματων μεν ουκ απηλλαττε, ρυπων
δε σωματικων μονον, το δε ημετερον ου τοιουτον, αλλα πολλωι μειζον και πολλης
γεμον χαριτος· και γαρ αμαρτηματων απαλλαττει, και ψυχην αποσμηχει, και Πνευματος
διδωσι χορηγιαν. Το δε του Ἰωαννου του μεν Ἰουδαικου σφοδρα υψηλοτερον ην, του δε
ημετερου ταπεινοτερον, καθαπερ γεφυρα τις ον εκατερων τουτων των βαπτισματων,
απ' εκεινου προς τουτο δι' εαυτου χειραγωγουν· ου γαρ δη εις παρατηρησιν καθαρμων
σωματικων αυτους ενηγεν, αλλ' αποστησαν εκεινων παρηινει και συνεβουλευε
μεταβαλειν απο κακιας εις αρετην, και εν τοις των εργων κατορθωμασι τας ελπιδας της
σωτηριας εχειν, ουκ εν βαπτισμοις δια 49.367 φοροις και καθαρμοις υδατων. Ου γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ελεγε· Πλυνον τα ιματια σου, και λουσον το σωμα σου, και εσηι καθαρος· αλλα τι;
Ποιησατε καρπον αξιον της μετανοιας. Και κατα τουτο υψηλοτερον ην του Ἰουδαικου,
του δε ημετερου ταπεινοτερον· επειδη μητε Πνευμα αγιον εδιδου το βαπτισμα Ἰωαννου,
μητε την δια της χαριτος παρειχε συγχωρησιν· μετανοειν γαρ εκελευεν, ουκ αφιεναι
κυριος ην. ∆ιοπερ και ελεγεν· Ἐγω μεν υμας βαπτιζω εν υδατι, εκεινος δε υμας βαπτισει
εν Πνευματι αγιωι και πυρι. ∆ηλονοτι αυτος ουκ εβαπτιζε Πνευματι. Τι δε εστιν, Ἐν
Πνευματι αγιωι και πυρι; Ἀναμνησθητι μοι της ημερας εκεινης, καθ' ην ωφθησαν τοις
αποστολοις διαμεριζομεναι γλωσσαι ωσει πυρος, και εκαθισεν εφ' ενα εκαστον αυτων.
Και οτι το βαπτισμα Ἰωαννου ατελες ην, ουτε Πνευματος χορηγιαν εχον, ουτε
αμαρτηματων αφεσιν, δηλον εκειθεν· Ευρων γαρ τινας μαθητας ο Παυλος φησι προς
αυτους, Ει Πνευμα αγιον ελαβετε πιστευσαντες; Οι δε ειπον προς αυτον· Ἀλλ' ουδε ει
Πνευμα αγιον εστιν ηκουσαμεν. Ειπε τε προς αυτους· Εις τι ουν εβαπτισθητε; Οι δε
ειπον· Εις το Ἰωαννου βαπτισμα. Ειπε δε Παυλος· Ἰωαννης μεν εβαπτισε βαπτισμα
μετανοιας· μετανοιας, ουκ αφεσεως. Και τινος ενεκεν εβαπτισεν; Τωι λαωι λεγων· Εις τον
ερχομενον μετ' αυτον ινα πιστευσωσι, τουτ' εστιν, εις τον Κυριον Ἰησουν. Και
ακουσαντες εβαπτισθησαν εις το ονομα του Κυριου Ἰησου. Και επιθεντος αυτοις του
Παυλου τας χειρας, ηλθε το Πνευμα το αγιον επ' αυτους. Ειδες πως ατελες ην το
Ἰωαννου βαπτισμα; Ει γαρ μη ην ατελες, ουκ αν αυτους παλιν εβαπτισεν ο Παυλος, ουκ
αν αυτοις τας χειρας επεθηκε· νυνι δε αμφοτερα ταυτα ποιησας, εδηλωσε την υπεροχην
του βαπτισματος του αποστολικου, και οτι εκεινο τουτου πολυ κατωτερον ην. Ἀλλα την
μεν των βαπτισματων διαφοραν εκ τουτων εμαθομεν· τινος δε ενεκεν ο Χριστος
βαπτιζεται, και ποιον βαπτισμα, λοιπον αναγκαιον ειπειν.
Ουτε το Ἰουδαικον το προτερον, ουτε το ημετερον το μετα ταυτα· ουτε γαρ
αμαρτηματων συγχωρησεως εδειτο· πως γαρ ο μηδεμιαν αμαρτιαν εχων; Ἁμαρτιαν γαρ,
φησιν, ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου· και παλιν, Τις εξ υμων
ελεγχει με περι αμαρτιας; Ουτε Πνευματος αμοιρος ην εκεινη η σαρξ· πως γαρ αν η εκ
Πνευματος αγιου κατασκευασθεισα την αρχην; Ει τοινυν μητε Πνευματος αγιου αμοιρος
ην η σαρξ εκεινη, μητε αμαρτημασιν υπευθυνος, τινος ενεκεν εβαπτιζετο; Ἀλλα
προτερον αναγκαιον μαθειν ποιον εβαπτισατο βαπτισμα, και τοτε και τουτο σαφεστερον
ημιν γενησεται. Ποιον ουν εβαπτισατο; Ουτε το Ἰουδαικον, ουτε το ημετερον, αλλα το
Ἰωαννου. ∆ια τι; Ἵνα και δι' αυτης της του βαπτισματος φυσεως μαθηις, οτι ου δι'
αμαρτιας εβαπτισατο, ουδε ως της του Πνευματος δεομενος χορηγιας· εκατερων γαρ
τουτων ερημον εκεινο το βαπτισμα, καθαπερ ουν και απεδειξαμεν. Και οτι μεν ουτε δι'
αφεσιν αμαρτηματων, ουτε δια Πνευματος χορηγιαν ηλθεν επι τον Ἰορδανην, δηλον εκ
49.368 τουτων· ινα δε μη νομισηι τις των τοτε παροντων, οτι επι μετανοιαι, καθαπερ οι
λοιποι, παραγινεται, ακουσον και τουτο πως ο Ἰωαννης προδιωρθωσατο.
Ὁ γαρ τοις αλλοις λεγων, Ποιησατε καρπον αξιον της μετανοιας, ακουσον τι
τουτωι φησιν· Ἐγω χρειαν εχω υπο σου βαπτισθηναι· και συ ερχηι προς με; Τουτο δε
ελεγε δηλων οτι ου δια την αυτην τοις πολλοις χρειαν παρεγενετο προς αυτον· και οτι
τοσουτον απεχει δια τουτο βαπτιζεσθαι, οτι και αυτου του Βαπτιστου πολλωι μειζων ην,
και ασυγκριτως καθαρωτερος. Τινος ουν ενεκεν εβαπτιζετο, ει μητε επι μετανοιαι, μητε
επι αμαρτηματων αφεσει, μητε επι Πνευματος χορηγιαι τουτο εποιει; Ἑτερων δυοιν
ενεκεν αιτιων, μιας μεν ης φησιν ο μαθητης, ετερας δε ης αυτος προς τον Ἰωαννην ειπε.
Τινα ουν φησιν ο Ἰωαννης αιτιαν του βαπτισματος ειναι τουτου; Ἵνα γνωρισθηι τοις
πολλοις, καθως και ο Παυλος ελεγεν, οτι Ἰωαννης μεν εβαπτισε βαπτισμα μετανοιας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εις τον ερχομενον μετ' αυτον ινα πιστευσωσιν· τουτο ην το κατορθωμα του
βαπτισματος. Το μεν γαρ εις την εκαστου περιιεναι οικιαν, και ταις θυραις προσιοντα
καλειν εξω και λεγειν κατεχοντα τον Χριστον, οτι ουτος εστιν ο Υιος του Θεου, υποπτον
εποιει την μαρτυριαν και σφοδρα εργωδες ην· το δε λαβοντα παλιν εις την συναγωγην
εισελθειν και δεικνυειν, και τουτο αυτο ομοιως υποπτον εποιει την μαρτυριαν παλιν· το
δε των δημων απαντων εξ εκαστης πολεως εκχυθεντων επι τον Ἰορδανην, και περι τας
οχθας διατριβοντων του ποταμου, ελθοντα και αυτον επι το βαπτισθηναι, δεξασθαι την
ανωθεν συστασιν την δια της φωνης του Πατρος, την δια της επιφοιτησεως του
Πνευματος της εν ειδει περιστερας, ανυποπτον εποιει γενεσθαι την Ἰωαννου την επ'
αυτωι μαρτυριαν. ∆ια τουτο, Καγω, φησιν, ουκ ᾔδειν αυτον, αξιοπιστον την εαυτου
καθιστων μαρτυριαν. Ἐπειδη γαρ συγγενεις ησαν αλληλων κατα σαρκα Ἰδου γαρ,
φησιν, Ἐλισαβετ η συγγενης σου, και αυτη συνειληφυια υιον, τηι Μαριαμ φησιν ο
αγγελος περι της μητρος Ἰωαννου· ει δε αι μητερες συγγενεις ησαν, ευδηλον οτι και τα
παιδια · επει ουν συγγενεις ησαν, ινα μη δια την συγγενειαν δοξηι μαρτυρειν τωι Χριστωι,
ωικονομησεν η του Πνευματος χαρις πασαν την πρωτην ηλικιαν εν ερημωι τον Ἰωαννην
διαγειν, ινα μη δια φιλιαν η εκ κατασκευης τινος τοιαυτης η μαρτυρια γινεσθαι δοξηι,
αλλ' ως παρα του Θεου μαθων, ουτως αυτον καταγγειληι. ∆ια τουτο φησι· Καγω ουκ
ᾔδειν αυτον. Ποθεν ουν εμαθες; Ὁ πεμψας με, φησι, βαπτιζειν εν υδατι, εκεινος μοι ειπε.
Τι σοι ειπεν; Ἐφ' ον αν ιδηις το Πνευμα καταβαινον ωσει περιστεραν, και μενον επ'
αυτον, αυτος εστιν ο βαπτιζων εν Πνευματι αγιωι. Ὁραις οτι δια τουτο ηλθε το Πνευμα το
αγιον, ουχ ως τοτε πρωτον επιφοιτησαν, αλλ' ινα δειξηι τον κηρυττομενον, ωσπερ
δακτυλωι τινι τηι πτησει πασιν αυτον γνωριμον ποιουν; ∆ια τουτο τοινυν ηλθεν επι το
βαπτισμα. Και δι' ετεραν δε αιτιαν, ην αυτος φησι· ποιαν δη ταυτην; Του Ἰωαννου
ειποντος, Ἐγω χρειαν εχω υπο σου βαπτισθηναι, και συ ερχηι προς με; αυτος απεκρινατο
λεγων· Ἄφες αρτι· ουτω γαρ πρεπον εστιν ημιν πληρωσαι πασαν δικαιοσυ 49.369 νην.
Ειδες ευγνωμοσυνην οικετου; ειδες ταπεινοφροσυνην ∆εσποτου; Τι ποτε εστι το,
Πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην; ∆ικαιοσυνη λεγεται των εντολων πασων η πληρωσις·
ωσπερ οταν λεγηι· Ἦσαν αμφοτεροι δικαιοι πορευομενοι εν ταις εντολαις του Κυριου
αμεμπτοι. Ἐπει ουν εδει πληρωσαι την δικαιοσυνην ταυτην τους ανθρωπους απαντας,
ουδεις δε αυτην απηρτισεν ουδε επληρωσεν, ελθων ο Χριστος πληροι την δικαιοσυνην
ταυτην.
δʹ. Και ποια δικαιοσυνη, φησι, το βαπτισθηναι; Το τωι προφητηι πεισθηναι
δικαιοσυνη ην. Ὥσπερ ουν περιετεμνετο, και θυσιαν ανηνεγκε, και σαββατα ετηρησε,
και εορτας επληρωσεν Ἰουδαικας, ουτω και τουτο το λειπομενον προσεθηκε, το
πεισθηναι προφητηι βαπτιζοντι. Ὅτι γαρ Θεου βουλημα ην το βαπτιζεσθαι παντας τοτε,
ακουσον τι φησιν ο Ἰωαννης· Ὁ πεμψας με βαπτιζειν εν υδατι· και παλιν ο Χριστος, Οι
τελωναι και ο οχλος εδικαιωσαν τον Θεον, βαπτισθεντες το βαπτισμα Ἰωαννου· οι δε
Φαρισαιοι και οι γραμματεις ηθετησαν την βουλην του Θεου μη βαπτισθεντες υπ' αυτου.
Ει τοινυν το τωι Θεωι πειθεσθαι δικαιοσυνη, ο δε Θεος επεμψε τον Ἰωαννην, ωστε
βαπτισαι τον λαον, μετα των αλλων απαντων των νομικων και τουτο επληρωσεν ο
Χριστος. Ὑποθου τοινυν διακοσια δηναρια του νομου τας εντολας ειναι· τουτο το χρεος
εδει το γενος το ημετερον καταβαλειν· ου κατεβαλομεν· κατειχεν ημας ο θανατος
υπευθυνους οντας τοις εγκλημασι τουτοις. Ἐλθων ο Χριστος και ευρων ημας
κατεχομενους, κατεβαλε το χρεος, επληρωσε το οφλημα, εξηρπασε τους ουκ εχοντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

δουναι. ∆ια τουτο ουκ ειπε, Πρεπον εστιν ημιν ποιησαι το και το, αλλα, Πληρωσαι
πασαν δικαιοσυνην. Ἐμοι τωι ∆εσποτηι πρεπον εστι, φησι, τωι εχοντι, καταβαλειν υπερ
των ουκ εχοντων. Αυτη η αιτια του βαπτισματος, ινα δοξηι τον νομον απαντα πληρουν,
και αυτη, και η προ ταυτης ειρημενη. ∆ιο και το Πνευμα εν ειδει περιστερας κατεισιν·
οπου γαρ καταλλαγη Θεου, περιστερα. Και γαρ και επι της κιβωτου της επι Νωε φερουσα
κλαδον ελαιας ηλθεν η περιστερα, συμβολον της του Θεου φιλανθρωπιας, και της του
χειμωνος απαλλαγης· και νυν εν ειδει περιστερας, ουκ εν σωματι δει γαρ ασφαλως
ταυτα ειδεναι , το Πνευμα ερχεται, τον ελεον του Θεου καταγγελλον τηι οικουμενηι, αμα
δε και δηλουν, οτι τον πνευματικον ανδρα απονηρον τινα ειναι χρη και απλουν και
ακακον· καθαπερ και ο Χριστος φησιν· Ἐαν μη στραφητε και γενησθε ως τα παιδια, ου
μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων. Ἐκεινη μεν ουν η κιβωτος, του χειμωνος
λυθεντος, εμεινεν επι της γης· αυτη δε η κιβωτος, της οργης λυθεισης, εις τον ουρανον
ηρπαζετο, και νυν εστιν εν δεξιαι του Πατρος το αμωμον εκεινο και ακηρατον σωμα.
Ἀλλ' επειδη του σωματος εμνησθην ∆εσποτικου, αναγκαιον προς υμας μικρα περι
τουτου διαλεχθεντας καταπαυσαι τον λογον. Οιδα οτι πολλοι παρ' ημιν δια την της
εορτης συνηθειαν τηι ιεραι ταυτηι προσδραμουνται τραπεζηι. Ἔδει μεν ουν, ως και
πολλακις εφθην ειπων, μη εορτας παρατηρειν, ηνικα αν δεοι κοινωνειν, αλλα το
συνειδος καθαιρειν, και τοτε της ιερας απτεσθαι θυσιας. Ὁ μεν γαρ 49.370 εναγης και
ακαθαρτος ουδε εν εορτηι δικαιος αν ειη μετεχειν της αγιας εκεινης και φρικωδους
σαρκος· ο δε καθαρος και δια μετανοιας ακριβους αποσμηξαμενος τα πλημμεληματα,
και εν εορτηι και αει δικαιος αν ειη μετεχειν των θειων μυστηριων, και απολαυειν αν
ειη αξιος των του Θεου δωρεων. Ἀλλ' επειδη τουτο ουκ οιδα πως παρωπται τισι, και
μυριων πολλοι γεμοντες κακων, οτε την εορτην ιδωσι παραγενομενην, ως υπ' αυτης
ωθουμενοι της ημερας, απτονται των ιερων μυστηριων, α μηδε ιδειν ουτω διακειμενους
θεμις· τους μεν δηλους ημιν αυτοι παντως ημεις απειρξομεν, τους δε αγνωστους ημιν
τωι Θεωι καταλειψομεν, τωι τα αποῤρητα της εκαστου διανοιας ειδοτι· το γουν φανερως
αμαρτανομενον παρα παντων πειρασομεθα διορθωσαι τημερον.
Τι ουν εστι τουτο το αμαρτημα; Το μη μετα φρικης προσιεναι, αλλα λακτιζοντας,
τυπτοντας, θυμου γεμοντας, βοωντας, λοιδορουντας, τους πλησιον ωθουντας, ταραχης
εμπεπλησμενους. Ταυτα και πολλακις ειπον, και λεγων ου παυσομαι. Ουχ ορατε επι των
Ὀλυμπιων αγωνων, οταν αγωνοθετης δια της αγορας βαδιζηι, στεφανον επι της
κεφαλης εχων, στολην αναβεβλημενος, ραβδον εν τηι χειρι κατεχων, οση η ευταξια, του
κηρυκος βοωντος ησυχιαν ειναι μετ' ευκοσμιας; Πως ουν ουκ ατοπον, ενθα μεν ο
διαβολος πομπευει, τοσαυτην ειναι την ησυχιαν, ενθα δε ο Χριστος προς εαυτον καλει,
πολυν ειναι τον θορυβον; Ἐν αγοραι ησυχια, και εν εκκλησιαι κραυγη; εν πελαγει
γαληνη, και εν λιμενι κυματα; Τι θορυβηι, ειπε μοι, ανθρωπε; τι δε επειγηι; πραγματων
αναγκη σε καλει παντως; ολως γαρ οιδας οτι πραγματα εχεις κατα την ωραν εκεινην;
μεμνησαι γαρ ολως, οτι επι της γης ει; νομιζεις δε μετα ανθρωπων ειναι; Και πως ουχι
λιθινης ταυτα διανοιας, το νομιζειν κατα τον καιρον εκεινον επι γης εσταναι, αλλ' ου
μετ' αγγελων χορευειν, μεθ' ων το μυστικον εκεινο μελος ανεπεμψας, μεθ' ων την
επινικιον εκεινην ανηνεγκας ωιδην τωι Θεωι; ∆ια τουτο και αετους ημας ο Χριστος
εκαλεσεν ειπων, Ὅπου το πτωμα, εκει συναχθησονται και οι αετοι, ινα ουρανοβατωμεν,
ινα υψηλα πετωμεθα τοις πτεροις του πνευματος κουφιζομενοι· ημεις δε κατα τους
οφεις χαμαι συρομεθα, και γην εσθιομεν. Βουλεσθε ειπω ποθεν ο θορυβος και η κραυγη
γινεται; Ὅτι ου διαπαντος υμιν τας θυρας αποκλειομεν, αλλα συγχωρουμεν προ της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εσχατης ευχαριστιας αποπηδαιν και αναχωρειν οικαδε· ο και αυτο πολλης αν ειη
καταφρονησεως. Τι ποιεις, ανθρωπε; Του Χριστου παροντος, των αγγελων παρεστωτων,
της φρικτης ταυτης τραπεζης προκειμενης, των αδελφων σου μυσταγωγουμενων ετι,
αυτος καταλιπων αποπηδαις; Και επι δειπνον μεν κληθεις, καν προτερον κορεσθηις, ου
τολμαις των αλλων ανακειμενων αναχωρησαι προ των φιλων αυτος· ενταυθα δε των
φρικτων του Χριστου μυστηριων επιτελουμενων, της ιερας τελετης συνεστωσης ετι,
καταλιμπανεις εν μεσωι παντα και αναχωρεις; Και που ταυτα συγγνωμης αξια; ποιας δε
απολογιας; Βουλεσθε ειπω τινος εργον ποιουσιν οι προ της συμπληρωσεως
αναχωρουντες, και τας ευχαριστηριους ωιδας ουκ επιφε 49.371 ροντες τωι τελει της
τραπεζης; Ταχα φορτικον εστι το μελλον ρηθησεσθαι, αλλ' ομως αναγκαιον λεχθηναι
δια την των πολλων ραιθυμιαν. Ὅτε εκοινωνησε το εσχατον δειπνον ο Ἰουδας το κατα
την τελευταιαν νυκτα εκεινην, των αλλων απαντων ανακειμενων, αυτος προπηδησας
εξεβη. Ἐκεινον τοινυν μιμουνται και ουτοι, οι προ της εσχατης αποπηδωντες
ευχαριστιας. Ἐκεινος γαρ ει μη εξηλθεν, ουκ αν εγενετο προδοτης· ει μη κατελιπε τους
συμμαθητας, ουκ αν απωλετο· ει μη της αγελης εαυτον απεῤρηξεν, ουκ αν αυτον ευρεν
ο λυκος μονον, και κατεφαγεν· ει μη του ποιμενος εαυτον εχωρισεν, ουκ αν θηριαλωτος
γεγονε. ∆ια δη τουτο εκεινος μεν μετα Ἰουδαιων, ουτοι δε μετα του ∆εσποτου
υμνησαντες εξηλθον. Ὁραις οτι η εσχατη μετα την θυσιαν ευχη κατ' εκεινον γινεται τον
τυπον; Και νυν, αγαπητοι, ταυτα εννοωμεν, ταυτα λογιζωμεθα, φοβουμενοι το κειμενον
επι τουτωι κριμα. Αυτος σοι της σαρκος μεταδιδωσι· 49.372 συ δε ουδε λογοις αυτον
αμειβηι, ουδε ευχαριστεις υπερ ων ελαβες, αλλα σωματικης μεν τροφης απολαυων μετα
την τραπεζαν επι ευχην τρεπηι, πνευματικης δε και υπερβαλλουσης την κτισιν απασαν
την ορατην και την αορατον μετεχων, ανθρωπος ων και της ευτελους φυσεως, ου
μενεις ευχαριστων και ρημασι και πραγμασι; Και πως ουκ εσχατης ταυτα κολασεως αξια;
Ταυτα λεγω, ουχ ινα επαινητε μονον, ουδ' ινα θορυβητε και κραζητε, αλλ' ινα
επι του καιρου τουτων μεμνημενοι των ρηματων, την προσηκουσαν ευταξιαν
επιδειξησθε. Μυστηρια και λεγεται, και εστιν· ενθα δε μυστηρια, πολλη σιγη. Μετα
πολλης τοινυν της σιγης, μετα πολλης της ευταξιας, μετα της προσηκουσης ευλαβειας,
της ιερας ταυτης απτωμεθα θυσιας, ινα εις πλειονα την ευνοιαν τον Θεον
επισπασωμεθα, και την ψυχην εκκαθαρωμεν, και των αιωνιων επιτυχωμεν αγαθων· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι η δοξα, και το κρατος, και η
προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


