De jejunio et eleemosyna
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΛΟΓΟΣ ΠΕΡΙ ΝΗΣΤΕΙΑΣ ΚΑΙ ΕΛΕΗΜΟΣΥΝΗΣ.
48.1059
Καλη η νηστεια, καλη και η των Γραφων αναγνωσις· καλη δε εστιν, οταν και η
εκ ταυτης πραξις επηται, επει, εαν αναγινωσκηις μεν, μη ποιηις δε, γινεται σοι εις κριμα η
αναγνωσις, και εις εφοδιον κολασεως. Ου γαρ οι ακροαται του γομου, φησι, δικαιοι
παρα τωι Θεωι, αλλ' οι ποιηται του νομου δικαιωθησονται· και παλιν ο Χριστος· Ει μη
ηλθον και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον· νυν δε προφασιν ουκ εχουσι περι της
αμαρτιας αυτων.
Μακαριος δε ο λεγων εις ωτα ακουοντων, οταν μαλιστα τον τοκον καταβαλωσι·
τοκος δε εστιν η υπακοη, και η των εντολων του Θεου εργασια, καθως φησιν ο Κυριος·
Καγω ελθων απηιτησα αν το εμον συν τοκωι. Τι ουν συνηγαγες, αδελφε, απο της
νηστειας; επει και γεωργος δια τουτο σπειρει, ινα θερισηι, και εμπορος δια τουτο τας
αποδημιας αποτελει, ινα χρηματα συναγαγηι, και κυβερνητης δια τουτο πολλα πελαγη
διαπεραι, ινα το σκαφος φορτιων εμπλησηι. Μη μοι ειπηις, οτι Τοσας ημερας ενηστευσα,
το και το ουκ εφαγον, οινον ουκ επιον, αλουσιαν υπεμεινα, αλλα δειξον μοι, ει θυμωδης
ων, πραος εγενου, και ει ωμος ων, εγενου φιλανθρωπος. Ἐπει εαν μεθυηις τωι θυμωι, τι
την σαρκα καταθλιβεις; εαν φθονος ηι ενδον και πλεονεξια, τις η ωφελεια της
υδροποσιας; Ου ζητω νυν ποταπη η τραπεζα, αλλ' ει γνωμης κακης εγενετο μεταβολη.
Ἐαν η δεσποινα, η ψυχη λεγω, πορνευηι, τι την θεραπαιναν, την γαστερα φημι,
μαστιζεις; ει η ψυχη παρασυρεται, τι το σωμα τηκεις; 48.1060 Ταυτα λεγω ουχ υμων
κατηγορων, αλλα δια τους ραιθυμους. Ὅσον γαρ εαν ιδω υμας πετομενους, ετι βουλομαι
υμας ανωτερω πετασθαι· τοιαυτη γαρ η της αγαπης τυραννις. Και ωσπερ οι φιλαργυροι,
οσον εαν συναγαγωσι χρυσιον, πλεον επιζητουσιν· ουτω και ημεις πλεον ορεγομεθα της
υμετερας προκοπης. Ει ουν θελεις παρα Θεωι προσδεχθηναι, νηστευσον ως οι Νινευῗται,
αδελφε· εκεινοι νομον ουκ ελαβον· περι ων φησιν ο Παυλος· Ὅταν γαρ εθνη τα μη
νομον εχοντα φυσει τα του νομου ποιωσιν, ουτοι νομον μη εχοντες, εαυτοις εισι νομος.
Μη τοινυν αργην την νηστειαν επιδεικνυσο· ου γαρ αναβαινει μονη εις τον ουρανον η
νηστεια, εαν μη εχηι την αδελφην αυτης την ελεημοσυνην· ξυνωρις γαρ αυτης εστι, και
ου μονον αδελφοτης και ξυνωρις, αλλα και οχημα.
Και ποθεν τουτο; Τωι Κορνηλιωι ελεγεν ο αγγελος· Αι προσευχαι σου και αι
ελεημοσυναι σου ανεβησαν εις μνημοσυνον ενωπιον του Θεου. Πτερον γαρ εστι της
ευχης η ελεημοσυνη· εαν ουν μη ποιησηις πτερον τηι ευχηι, ου πεταται· οταν δε πτερωθηι
η ψυχη σου, ιπταται εις τον ουρανον. Ἕως ποτε η φιλαργυρια και των κτηματων η
επιθυμια; Ταυτα παντα, αδελφε, συγκαταλυεται τωι παροντι βιωι. Ἀλλα παντως μοι ερεις·
Ταυτα σεαυτωι λεγε. Και εμαυτωι λεγω, αδελφε, και υμιν· κοινον γαρ το συμβουλιον.
Ἐγω ταυτα ακουων, και διορθουμενος, παρ' υμων χαριν λαμβανω· καν δουλος ηι ο
λεγων, δεχομαι την συμβουλην, καν ελευθερος ηι, προθυμως ακουω. Ου 48.1061 γαρ το
διαφορον των προσωπων, αλλ' η χρησις της συμβουλης ποιει με δεχεσθαι τα λεγομενα.
Ει γαρ Μωυσης εκεινος, ο τηλικουτος, ο τωι Θεωι ομιλησας, τας του κηδεστου αυτου
συμβουλιας ουκ απεστραφη, και τουτου βαρβαρου οντος, αλλα κακεινος κατεδεξατο,
και ο Θεος εβεβαιωσε· ποσωι μαλλον ημεις; Ου λεγω σοι, ακτημων γενου, αλλα το
περισσον εις τους πενητας αναλωσον, ινα η περισσεια σου υποθεσις σωτηριας σοι
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενηται. Ουχ ορατε πολλους κατα την οδον πενητας, πως μενουσι νοσουντες και
γυμνητευοντες; και ο μεν νεωτερος, ο δε πρεσβυτερος, και αλλος υφ' ετερου στηριζεται,
και πολλη η τουτων τραγωιδια. ∆ος ουν τωι συνδουλωι, ινα εχηις τον ∆εσποτην
χρεωφειλετην, τον ηδεως χρεωστουντα, τον διδοντα το κεφαλαιον μετα του τοκου· επι
μεν γαρ των εξω εγκλημα ο τοκος, επι δε του Θεου επαινος. Ου διδως τωι πενητι;
προσεχε τωι δι' αυτου αιτουντι, και αιδεσθητι το αξιωμα του λαμβανοντος· ο πενης
λαμβανει, και ο Θεος δανειζεται. Ἐννοησον που κατεβη ο ∆εσποτης σου δι' εκεινο, ινα
σε επικαμψηι μη ειναι ωμον και απανθρωπον. Πεινωντα μεν γαρ, φησιν, ειδετε με, και
ουκ εθρεψατε· διψωντα, και ουκ εποτισατε· ξενον, και ου συνηγαγετε· γυμνον, και ου
περιεβαλετε, και τα εξης. Ου διδως ουν πεινωντι τωι Χριστωι; Συ και ο πενης το σωμα
αυτου κοινως εκ της τραπεζης μεταλαμβανετε, του ποτηριου αυτου ομοιως μετεχετε· εν
τοις μεγαλοις σοι και φρικτοις κοινωνει, και των μικρων αυτωι ου μεταδιδως;
Μη γαρ τα σα αυτωι παρεχεις; Καν γαρ παρα των γονεων εδεξω, καν παρα των
προγονων, του Θεου εισι. Τι καταχωννυεις αυτα εις την γην; ∆ος τωι πενητι, και μετα
πολλης της ασφαλειας φυλαττει σοι αυτα ο ∆εσποτης. Ουχ οραις τους γηπονους τι
ποιουσιν; οτι πολλακις υπο πενιας μη εχων σπορον, τιθησιν αυτου το ιματιον, και
λαμβανει ο βουλεται, και τηι γηι καταπιστευει; καιτοι πολλακις ηλθε καιρων ανωμαλια,
και απηλθε μηδεν θερισας, και ομως πιστευει τηι γηι δια την ελπιδα. Ὅπερ ουν η γη ποιει,
τουτο ο ∆εσποτης ου δυναται ποιησαι; Μιμησαι εκεινην την εν τηι Παλαιαι χηραν, την
εχουσαν δρακα αλευρου εν τηι υδριαι, και ολιγον ελαιον εν τωι καμψακηι, οτι εξ αυτων
τον προφητην εξενοδοχησεν· η ταυτην την εν τωι Ευαγγελιωι, ητις δυο οβολους βαλουσα
παντας υπερηκοντισεν· ολον γαρ τον πλουτον εαυτης εβαλεν. Ἀλλα τι λεγεις; Πενης
ειμι και ουκ εχω χρηματα. ∆υο οβολους ουκ εχεις; Ει δε και ουκ εχεις, γνωμης αγαθης
περιουσιαν ζητει ο Θεος. ∆ια τουτο ελεγεν, Ὅστις εαν δωι ποτηριον ψυχρου υδατος, ου
μη απολεσει τον μισθον αυτου. Βλεπε, τι λεγει· ψυχρου υδατος, ου θερμου, ινα μη δια
την δαπανην των ξυλων στερηθηις του μισθου. Και βασιλευς μεν οσον εαν επιβαληι σοι
χρυσιον, κρεμωμενος, σχοινιζομενος, διδως οπερ βουλεται· καν πενης ηις, ου προσεχει
τηι δυναμει των προσωπων, αλλα τωι ιδιωι κερδει. Ὁ δε Θεος ουχ ουτως, αλλα κατα την
εκαστου δυναμιν απαιτει. ∆ια τι γαρ εισι πενητες; μη γαρ ουκ ηδυνατο ο Θεος ομβρον
χρυσουν κατενεγκειν; αλλ' ινα σοι η εκεινου πενια παραμυθια των αμαρτηματων σου
γενηται. Μεγα ανθρωπος, και τιμιον ανηρ ελεημων· βλεπε ποσον εστιν η ελεημοσυνη.
Ἑαυτωι παραβαλλει ο Θεος τον ελεημονα· Γινεσθε γαρ, φησιν, οικτιρμονες, ως και ο
Πατηρ υμων ο ουρανιος οικτιρμων εστιν. Ἐαν ελθηι ο θανατος, ωδε μενει τα χρηματα·
δια τι ουν ου προαποστελλεις σεαυτωι εκει, ινα εν εκεινηι τηι ημεραι παραστωσι σοι
πενητες, οπου ρητωρ ουκ εστιν, ουδε συνηγορος; Ἐπιδεικνυνται γαρ οι πενητες τα
ιματια, και τα στροφια, και αρπαζουσι σε του πυρος. Ουχ ουτως ηλιος εις παγος ελθων
λυει αυτο, ως ελεημοσυνη εμπεσουσα εις πληθος αμαρτιων αφανιζει αυτας. Ἵνα δε
μαθηις της ελεημοσυνης το υψος, τι της παρθενιας επιπονωτερον; Ουδεν· πολλαι εισιν αι
αρεται, αι μεν μεγαλαι, αι δε μειζους, αι δε ελαττονες, της δε παρθενιας ουδεν
επιπονωτερον· προς την φυσιν παλαιει· ο πολεμος ουτος ανοχην ουκ εχει· μαχη εστιν
ειρηνην μηδεποτε εχουσα, ει μη δια του ελεους του Χριστου. Ἕστηκεν η παρθενος την
καμινον προς εαυτην συναγουσα, και μη καιομενη· παρ48.1062 θενος επι των ανθρακων
εστωσα ου κατακαιεται· εν τηι καμινωι ουσα ου φλεγεται, δροσον εχουσα καθαπερ οι
τρεις παιδες· προς τας αορατους δυναμεις αμιλλωμενη, τον Μιχαηλ μιμειται, και προς
τον Γαβριηλ αμιλλαται. Ἐν τωι παραδεισωι ην η παρθενια, και υπο του δρακοντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

κατεφθαρη. ∆ια τουτο εν τοις μεσοις χρονοις ουκ εφαινετο· οτε δε ηλθεν ο εκ παρθενου
γεννηθεις Ἰησους Χριστος ο Υιος του Θεου, τοτε εφανη παλιν. Θελεις δε γνωναι της
παρθενιας το μεγεθος; Μωυσης την θαλασσαν εσχισε, τον αερα μετεβαλε, μαννα
κατηγαγε, και κατελαλησαν αυτου περι της ιδιας γυναικος, της Αιθιοπισσης, οτι γυναικα
ειχε· και Ἀβρααμ δε και Ἰσαακ και Ἰακωβ, αλλακαι Ἰωσηφ, ει και σωφρονων, αλλ' ομως
μετα ταυτα γυναικα εσχε. Βουλει μαθειν, οσον εστιν η παρθενια; Ὁ Χριστος ελθων ου
κατεδησεν αυτην αναγκηι· ομου γαρ τας αλλας επιτεινας αρετας, ταυτην ουκ επετεινεν,
ινα, εαν εκουσιως κατορθωσηις, στεφανωθηις.
Οι εγκρατειαν ασκουντες, και την ακτημοσυνην πρωτην αυτην μεταχειριζονται.
Εισι γαρ ευνουχοι, οιτινες εγεννηθησαν ουτω· και εισιν ευνουχοι, οιτινες
ευνουχισθησαν υπο των ανθρωπων· και εισιν ευνουχοι, οιτινες ευνουχισαν εαυτους δια
την βασιλειαν των ουρανων, ου τα μορια κοψαντες, αλλα την ακολαστον επιθυμιαν
αποκοψαμενοι. Ὁ δυναμενος χωρειν, χωρειτω. Και ο Ἀποστολος τας αρετας επελθων
πασας, ειδως αυτης το πελαγος, λεγει· Περι δε των παρθενων επιταγην Κυριου ουκ εχω.
Ειδες πως μεγαλη η παρθενια; Και ομως χωρις ελεημοσυνης ουκ εσωσεν· ελεημοσυναι
δε χωρις παρθενιας εσωσαν. Αι πεντε παρθενοι αι μωραι, επειδη ελαιον ουκ ειχον, αλλα
μονην την παρθενιαν, ουκ εσηλθον εις τον νυμφωνα· λεγουσι γαρ ταις φρονιμοις· ∆οτε
ημιν εκ του ελαιου υμων. ∆ικαιως δε εκληθησαν μωραι, οτι το επιπονωτερον
κατορθωσασαι, το χωρις πονου ουκ εποιησαν· τον μεγαν ανταγωνιστην κατηνεγκαν,
και υπο του ελαττονος ηττηθησαν. Και ελθοντος του νυμφιου, εισηλθον αι φρονιμοι εις
τον νυμφωνα· και ηλθον κακειναι κρουουσαι· και λεγει αυταις· Ουκ οιδα υμας. ∆ια τι;
Ὅτι πεινωντα με ειδετε, και ουκ εθρεψατε. Ἡμας δε μη γενοιτο ακουσαι φωνης
τοιαυτης· τοις δε την ελεημοσυνην κατορθωσασι λεγει· ∆ευτε, οι ευλογημενοι του
Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης κοσμου.
∆ια τι; οτι παρθενιαν ετηρησαν; Ουδαμως· αλλ' οτι Ἐπεινασα, και εδωκατε μοι φαγειν·
εδιψησα, και εποτισατε με· ξενος ημην, και συνηγαγετε με· γυμνος, και περιεβαλετε με·
ασθενης και εν φυλακηι, και επεσκεψασθε με. Ἵνα δε μαθηις ποσον εστιν η ελεημοσυνη,
βουλομαι παλιν υμας υπομνησαι της ιστοριας ταυτης. ∆εκα παρθενοι ησαν, αι πεντε
φρονιμοι, και αι πεντε μωραι· και φωνη εγενετο κατα το μεσονυκτιον. Ἀναστητε, ο
νυμφιος ερχεται. Το μεσονυκτιον η αναστασις εστιν, οτε οι αγγελοι παντας ημας
επεγειρωσιν. Ἀναστασαι δε αι παρθενοι εκοσμησαν τας λαμπαδας εαυτων. Ἡ δε λαμπας
η παρθενια εστι, το καθαρον, το οξυ, το φωτεινον. Λεγουσιν αι μωραι ταις φρονιμοις·
∆οτε ημιν εκ του ελαιου υμων. Λεγουσιν αυταις αι φρονιμοι· Φοβουμεθα μη ποτε ουκ
αρκεσηι ημιν και υμιν (αλλ' ουχι βασκαινουσαι ουκ εδωκαν· εκει γαρ τις χρεια χρυσιου
λοιπον; ου γαρ εστιν εκει πλουσιος και πενης), αλλ' απελθουσαι αγορασατε. Και τινες οι
πωλουντες; Πενητες· συ γαρ μαλλον λαμβανεις η διδως· διδως αυτωι συ γηινα, και
λαμβανεις επουρανια. Ὡς ουν απηλθον αγορασαι, ηλθεν ο νυμφιος· και εισηλθον εις
τον νυμφωνα αι ετοιμοι, και εκλεισθησαν αι θυραι. Ἐλθουσαι δε εκειναι εκρουσαν, και
λεγει αυταις· Ουκ οιδα υμας.
Ὁραις, επειδη ελεημοσυνην ουκ ειχον, και του πονου της παρθενιας απετυχον,
και εξω του νυμφωνος εμειναν. Μαθοντες ουν της ελεημοσυνης το κερδος, αδελφοι,
ποιησωμεν ελεημοσυνην, ινα και του νυμφωνος επιτυχωμεν, και των αιωνιων αγαθων
απολαυσωμεν, χαριτι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα συν τωι
αγιωι και αγαθωι και ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


