De legationibus
̔Υποθεσις του περι πρεσβεων τευχους Ῥωμαιων προς εθνικους.
Προοιμιον.
Ὅσοι των παλαι ποτε βασιλεων τε και ιδιωτων μη τον νουν παρεσυρησαν ηδοναις, η
κατεμαλακισθησαν, αλλα το της ψυχης ευγενες ακηλιδωτον αρετηι συνετηρησαν, ουτοι δη ουτοι
και πονοις ενεκαρτερησαν και λογοις ενησχοληθησαν, και αλλος αλλο τι των οσοι λογικωτερον
επεβιωσαν παιδειας ερασται γεγονοτες σπουδαιοτερον τινα συνεγραψαντο, τουτο μεν της σφων
αυτων πολυμαθιας δειγμα εναργες τοις μετεπειτα καταλιπειν ιμειρομενοι, τουτο δε και
ευκλειαν αειμνηστον εκ των εντυγχανοντων καρπωσασθαι μνωμενοι. επει δε εκ της των
τοσουτων ετων περιδρομης απλετον τι χρημα και πραγματων εγιγνετο και λογων επλεκετο, επ'
απειρον τε και αμηχανον η της ιστοριας ηυρυνετο συμπλοκη, εδει δ' επιρρεπεστερον προς τα
χειρω την των ανθρωπων προαιρεσιν μετατιθεσθαι χρονοις υστερον και ολιγωρως εχειν προς
τα καλα και ραιθυμοτερον διακεισθαι προς την των φθασαντων γενεσθαι καταληψιν, κατοπιν
γινομενης της αληθους επιτευξεως, ως εντευθεν αδηλιαι συσκιαζεσθαι την της ιστοριας
εφευρεσιν, πη μεν σπανει βιβλων επωφελων, πη δε προς την εκταδην πολυλογιαν
δειμαινοντων και κατορρωδουντων, ο της πορφυρας απογονος Κωνσταντινος, ο ορθοδοξοτατος
και χριστιανικωτατος των πωποτε βεβασιλευκοτων, οξυωπεστερον προς την των καλων
κατανοησιν διακειμενος και δραστηριον εσχηκως νουν εκρινε βελτιστον ειναι και κοινωφελες
τωι τε βιωι ονησιφορον, προτερον μεν ζητητικηι διεγερσει βιβλους αλλοθεν αλλας εξ απασης
εκασταχου οικουμενης συλλεξασθαι παντοδαπης και πολυειδους επιστημης εγκυμονας, επειτα
το της πλατυεπειας μεγεθος και ακοας αποκναιον αλλως τε και οχληρον και φορτικον
φαινομενον τοις πολλοις δειν ωιηθη κατα 2 μερισαι τουτο εις λεπτομερειαν ανεπιφθονως τε
προθειναι κοινηι την εκ τουτων αναφυομενην ωφελειαν, ως εκ μεν της εκλογης
προσεκτικωτερως και ενδελεχεστερον κατεντυγχανειν εις τους τροφιμους των λογων και
μονιμωτερον εντυπουσθαι τουτοις την των λογων ευφραδειαν, μεγαλοφυως τε και ευεπιβολως
προς επι τουτοις καταμερισαι εις υποθεσεις διαφορους, τρεις επι τοις πεντηκοντα τον αριθμον
ουσας, εν αις και υφ' αις απασα ιστορικη μεγαλουργια συγκλειεται. κουκ εστιν ουδεν των
εγκειμενων, ο διαφευξεται την τοιαυτην των υποθεσεων απαριθμησιν, ουδεν το παραπαν
αφαιρουμενης της του λογου ακολουθιας τηι διαιρεσει των εννοιων, αλλα συσσωμον σωζουσης,
και εκαστηι υποθεσει προσαρμοζομενης της τηλικαυτης ου συνοψεως, αληθεστερον δ' ειπειν
οικειωσεως. ων κεφαλαιωδων υποθεσεων η προκειμενη αυτη και επιγραφομενη περι πρεσβεων
Ῥωμαιων προς εθνικους τυγχανει ουσα εβδομη επι τοις εικοσι, της πρωτης το επωνυμον
λαχουσης περι βασιλεων αναγορευσεως. εμφαινει δε τουτι το προοιμιον, τινας οι λογοι πατερας
κεκτηνται, και οθεν αποκυΐσκονται, ως αν μη ωσιν αι κεφαλαιωδεις υποθεσεις ακατονομαστοι
και μη γνησιοι, αλλα νοθοι τε και ψευδωνυμοι. εισι δε εκ των υποτεταγμενων χρονικων· αʹ.
Πετρου πατρικιου και μαγιστρου. βʹ. Γεωργιου μοναχου χρονικης. γʹ. Ἰωαννου Ἀντιοχεως. δʹ.
∆ιονυσιου Ἁλικαρνασεως Ῥωμαικης αρχαιολογιας. εʹ. Πολυβιου Μεγαλοπολιτου. ϛʹ. Ἀππιανου.
ζʹ. Ζωσιμου Ἀσκαλωνιτου. ηʹ. Ἰωσηπου Ἰουδαικης αρχαιολογιας. θʹ. ∆ιοδωρου Σικελιωτου. ιʹ.
∆ιωνος Κοκκιανου. ιαʹ. Προκοπιου Καισαρεως. ιβʹ. Πρισκου ρητορος. ιγʹ. Μαλχου σοφιστου. ιδʹ.
Μενανδρου προτικτορος. ιεʹ. Θεοφυλακτου απο επαρχων και αντιγραφεως του Σιμοκαττου.
3 Ὅσους εδεξαντο πρεσβεις βασιλεων Ῥωμαιων εθνικοι, και ποιωι σχηματι τουτους
εδεξαντο, και μεθ' οποιας δοχης.
Ἐκ της ιστοριας Πετρου πατρικιου και μαγιστρου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

1. Ὅτι Βαλλεριανος ευλαβηθεις την εφοδον των Περσων, (ελοιμωξε γαρ το στρατευμα
αυτου, και μαλλον οι Μαυρουσιοι), χρυσιον αφατον συναγαγων επεμψε πρεσβεις προς Σαπωρην
επι μεγαλαις δοσεσι τον πολεμον καταλυσαι βουλομενος. ο δε τα τε περι του λοιμου μαθων τηι
τε παρακλησει Βαλλεριανου πλεον επαρθεις, τους πρεσβεις παρελκυσας, απρακτους αυτους
απολυσας ευθυς επηκολουθησεν.
2. Ὅτι Ὀδεναθος τον Σαπωρην πολυ εθεραπευεν ως υπερβεβηκοτα κατα πολυ τους
Ῥωμαιους. βουλομενος δε αυτον υπαγαγεσθαι πεμπει δωρα μεγαλοπρεπη και αλλα αγωγιμα, ων
η Περσις ουκ ην ευφορος, καμηλοις επιθεις. και γραμματα πεμπει δεησεως δυναμιν εχοντα, και
οτι ουδεν Περσαις υπεναντιον αυτος ειργασατο. ο δε τους οικετας επετασσεν δεξαμενους τα
δωρα ριπτειν εις τον ποταμον, και τας επιστολας διαρρηξας συνετριψε και εδηλωσεν· τις ων και
ποθεν ετολμησε προς τον οικειον δεσποτην γραψαι; και νυν ει βουλεται ελαφροτερας κολασεως
τυχειν, οπισω τας χειρας δησας προσπεσετω· ει δε μη, ιστω ως και αυτον και το γενος και την
πατριδα απολω.
3. Ὅτι Γαλεριος και ∆ιοκλητιανος εις Νισιβιν συνηλθον, ενθα κοινηι βουλευσαμενοι
στελλουσιν εις Περσιδα πρεσβευτην Σικοριον Προβον αντιγραφεα της μνημης. τουτον ο
Ναρσαιος τηι των επαγγελθεντων ελπιδι φιλοφρονως εδεξατο. χρηται δε και τινι αναβοληι ο
Ναρσαιος. ως γαρ βουλομενος δηθεν τους περι Σικοριον πρεσβεις, οια δη κεκοπωμενους,
ανακτησασθαι, μεχρι τοσουτου περι τον Ἀσπρουδιν ποταμον της Μηδικης τον Σικοριον
παρειλκυσεν, ουκ αγνοουντα μεντοι το γινομενον, εως οι τηιδε κακεισε δια τον πολεμον
σκορπισθεντες συνελεγησαν. και τηνι 4 καυτα εν τοις ενδοτερω των βασιλειων, παντας τους
αλλους χωρισας και αρκεσθεις τηι παρουσιαι Ἀφφαφαρβα και Ἀρχαπετου και Βαρσαβωρσου, ων ο
μεν ετερος υπαρχος ην πραιτωριων, ο δε ετερος την του Συμιου ειχεν αρχην, επετρεψε τωι
Προβωι την πρεσβειαν διεξιεναι. ην δε τα κεφαλαια της πρεσβειας ταυτα, ωστε κατα το
ανατολικον κλιμα την Ἰντηληνην μετα Σοφηνης και Ἀρζανηνην μετα Καρδουηνων και
Ζαβδικηνης Ῥωμαιους εχειν, και τον Τιγριν ποταμον εκατερας πολιτειας οροθεσιον ειναι,
Ἀρμενιαν δε Ζινθα το καστρον εν μεθοριωι της Μηδικης κειμενον οριζειν, τον δε Ἰβηριας
βασιλεα της οικειας βασιλειας τα συμβολα Ῥωμαιοις οφειλειν, ειναι δε τοπον των
συναλλαγματων Νισιβιν την πολιν παρακειμενην τωι Τιγριδι. τουτων ο Ναρσαιος ακουσας,
επειδη προς μηδεν τουτων η παρουσα τυχη αρνεισθαι αυτον συνεχωρει, συνεθετο τουτοις
απασιν, πλην, ινα μη δοξηι αναγκηι παντα ποιειν, διηρνησατο μονον το τοπον ειναι των
συναλλαγματων την Νισιβιν. ο δε Σικοριος· ενδεδωκεναι χρη προς τουτο· ουτε γαρ αυτοκρατωρ
η πρεσβεια, και περι τουτου εκ των αυτοκρατορων ουδεν επετετραπτο. τουτων ουν
συντεθεντων, απεδοθησαν τωι Ναρσαιωι αι τε γαμεται και οι παιδες, μετα φιλοτιμιας των
βασιλεων της σωφροσυνης αυταις καθαρας φυλαχθεισης. Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς
εθνικους.
Ἐκ της ιστοριας Γεωργιου μοναχου.
1. Ὅτι ο των Περσων βασιλευς Χοσροης αποστειλας κατα Ῥωμαιων Σαιτον καλουμενον
μετα πολλης δυναμεως πασαν την ανατολην ηφανισεν. ελθων δε και εν Κωνσταντινουπολει
ικανον χρονον 5 εν Χαλκηδονι εκαθισεν. ος τον Ἡρακλειον μεθ' υποκρισεως ειρηνικως
προσκαλεσαμενος τα προς αγαπην ωμιλησεν. τοις δε απατηλοις αυτου και δολιοις λογοις
πιστευσας ο βασιλευς εκπεμπει συν αυτωι προς Χοσροην πρεσβεις περι ειρηνης μεγιστανας οʹ,
ους παραλαβων Σαιτος εκ Χαλκηδονος και την Ῥωμαικην αρχην διελθων ατιμους αμα και
δεσμιους απηγαγεν. ο δε Χοσροης τον μεν Σαιτον ως τον Ἡρακλειον ιδοντα και μη συλλαβοντα
αποδειραι εκελευσεν, τους δε πρεσβεις εν φρουραις και μεγισταις κακουχιαις κατεδικασεν. περι
ων αθυμια και θλιψις πολλη κατειχε τον βασιλεα και πασαν την πολιν.
2Ὅτι επι Ἡρακλειου και οι Ἄβαροι προς τον Ἡρακλειοηλθον ειρηνην αιτουμενοι
δηθεν. ους δεξαμενος και προκενσον προς την Ἡρακλειαν ποιησαμενος τους αποκρισιαριους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ανεπαυεν. οι δε το κακον εν ταις καρδιαις εχοντες τοις ομοφυλοις εδηλωσαν· ταχιστα φθασατε.
ιδου γαρ ο βασιλευς και ο πλουτος αυτου παρ' ημιν εστιν. των δε αγρυπνων δαιμονων μηδ'
ολως αμελησαντων, τον τοπον κατελαβον. τοτε προμηθειαι του θεου μολις εις το Βυζαντιον
διαλαθων αυτους αποκαθισταται ο βασιλευς. οι δε τουτον εκδιωξαντες εως τοπου πολλου και
μη φθασαντες, πασαν την υπηρεσιαν αυτου ειληφοτες και τα Θραικωια μερη δηιωσαντες
ηιχμαλωτευσαν ανδρας τε και γυναικας χιλιους οʹ.
3. Ὅτι επι Κωνσταντινου και Ειρηνης των ευσεβων βασιλεων εξοπλισαμενος Ἀαρων ο
των Σαρακηνων αρχηγος κατα της πολεως ηλθεν εν μεγαληι δυναμει και περιεκαθισεν εν
Χρυσοπολει. ο δε βασιλευς πεμψας λαον και τον Βαανην κρατησας, ειρηνην Ἀαρων αιτειται
μεταξυ Ῥωμαιων τε και Σαρακηνων γενεσθαι. συναρπασθεντες ουν επι τουτοις Σταυρακιος ο
λογοθετης και Πετρος ο μαγιστρος και Ἀντωνιος ο δομεστικος και τεκνα των πρωτευοντων και
ανευ λογου προς αυτον εξελθοντες εκρατηθησαν υπ' αυτου. διοπερ αναγκασθεντες οι της
πολεως δωρα πλειστα εδωκαν, και ανεχωρησεν Ἀαρων μετα των χριστιανων ειρηνην ποιησας.
4. Ὅτι εν τωι τριτωι ετει της βασιλειας Νικηφορου του βασιλεως ο των Σαρακηνων
φυλαρχος κατ' αυτου παρεγενετο εν τωι 6 Ἀμοριωι μετα δυναμεως πολλης. εξηλθε δε και
Νικηφορος εν οχλωι βαρει προς το ∆ορυλαειον δηλοποιων τωι πρωτοσυμβουλωι ταυτα· ινα τι
επιχαιρεις ταις αδικιαις και ταις αιματεκχυσιαις των ανθρωπων μη αρκουμενος εις τα ιδια,
αλλα παραβαινεις ορους αρχαιους και πατρυους; ποιος γαρ σοι προφητης η διδασκαλος θειος
ταυτα ποιειν εδιδαξεν; ουχι Μουχουμεδ ο προφητης σου παρηγγειλε χριστιανον ως αδελφον
εχειν και λεγειν; μη γαρ ο παντων δημιουργος και προνοητης ανθρωπων αιμασιν εκχυνομενων
χαιρει, μη γενοιτο. η αργυριου και χρυσιου και των λοιπων υστερουμενος εξηλθες αδικησων
τους μη αδικουντας σε; καιτοι γε τα καλλιστα και δυσποριστα και ημιν επεραστα κατακυρως
εχων εκ της ιερας γης και πλουσιωτατης. ει δε τι των ημετερων ενδεως εχεις, αυτικα μαλα
παρεξομεν φιλοστοργιας τροπωι. μη τοινυν ως αθεοι και αθανατοι κατ' αλληλων
αντιστρατευομεθα και τον κατα των ανθρωπων πολεμον εκ φθονου και μισανθρωπιας
αναδεχομεθα, γινωσκοντες οτι μικρον υστερον τελευτησομεν και προς κριτην αδεκαστον
απελευσομεθα, ος αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. ταυτα ο βασιλευς Νικηφορος
αποστειλας μετα δωρων τινων, ο Σαρακηνος αγαθυνθεις και ανταμειψας δωρα πλειστα και
θαυμασια μετ' ειρηνης υπεστρεψε την Νικηφορου συνεσιν και φρονησιν υπερθαυμασας. Περι
πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της χρονικης Ἰωαννου ιστοριας. Ὅτι επι Λευκιου
Ποστουμιου και Γαΐου Κλαυδιου υπατων Ταραντινοις μεν αποικοις ουσιν Ἑλληνων, οικουσι δε
της Ἰταλιαςτα εσχατα, Ῥωμαιοι πολεμειν εγνωσαν, οτι δη πρεσβευτας σφων παρα τον κοινον
απαντων ανθρωπων νομον λογοις τε και εργοις ασχημοσι περιυβρισαν, Ποστουμιου τε του
ναυαρχησαντος την τηβηνον αλλα ***
7 [Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους.] [̓Εκ της ∆ιονυσιου Ἁλικαρνασεως Ῥωμαικης
αρχαιολογιας.]
1. *** και διοτι τους φιλους αυτων Καμπανους πολλα και μεγαλα εβλαπτον. η δε βουλη
των Ῥωμαιων, Καμπανων πολλακις εμφανιζοντων και αποδυρομενων κατα των Νεαπολιτων,
πρεσβεις εψηφισατο προς τους Νεαπολιτας αποστειλαι τους αξιωσοντας αυτους μηθεν εις τους
υπηκοους της των Ῥωμαιων ηγεμονιας παρανομειν, αλλα και διδοναι τα δικαια και λαμβανειν,
και, ει γε διαφερονται προς αλληλους, μη δι' οπλων, αλλα δια λογων *, συμβολα ποιησαμενους
προς αυτους, και το λοιπον ειρηνην αγειν προς απαντας τους περιοικουντας το Τυρρηνικον
πελαγος, μητε αυτους εργα πραττοντας, α μη προσηκει Ἕλλησιν, μητε τοις πραττουσι
συνεργουντας· μαλιστα δ' ει δυναιντο θεραπειαις των δυνατων παρασκευασοντας αποστηναι
μεν απο Σαυνιτων την πολιν, σφισι δ' αυτοις γενεσθαι φιλην. ετυχον δε κατα τον αυτον χρονον
αφιγμενοι προς τους Νεαπολιτας πρεσβεις υπο Ταραντινων αποσταλεντες, ανδρες επιφανεις και
προξενοι δια γενους των Νεαπολιτων, και ετεροι υπο Νωλανων ομορων οντων και σφοδρα τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἕλληνας ασπαζομενων, ταναντια τους Νεαπολιτας αξιωσοντες μητε συμβολα ποιεισθαι προς
τους Ῥωμαιους η τους υπηκοους αυτων μητε διαλυεσθαι την προς Σαυνιτας φιλιαν. εαν δε
ταυτην ποιησωνται Ῥωμαιοι του πολεμου την προφασιν, μη ορρωδειν, μηδ' ως αμαχον τινα την
ισχυν αυτων καταπεπληχθαι, αλλα μενειν γενναιως και ως προσηκεν Ἕλλησι πολεμειν, τηι τε
οικειαι πιστευοντας δυναμει και τηι παρα Σαυνιτων αφιξομενηι βοηθειαι, ναυτικην τε ισχυν
προσληψομενους εξω της εαυτων, ην Ταραντινοι πεμψουσιν, εαν αρα και ταυτης δεωνται,
πολλην και αγαθην. Συναχθεισης δε βουλης και πολλων ρηθεντων εν αυτηι λογων, ους αι τε
πρεσβειαι διεξηλθον και οι συναγορευοντες αυταις, διεστησαν αι γνωμαι των συνεδρων· και οι
γε χαριεστατοι τα των 8 Ῥωμαιων εδοξαν φρονειν. εκεινην μεν ουν την ημεραν ουδεν εξηνεχθη
προβουλευμα, εις ετεραν δε παλιν εδραν αναβληθεισης της περι των πρεσβειων διαγνωσεως,
αφικομενοι κατα πληθος εις την Νεαπολιν Σαυνιτων οι δυνατωτατοι και τους προεστηκοτας
των κοινων θεραπειαις τισιν οικειωσαμενοι πειθουσι την βουλην επι τωι δημωι ποιησαι την του
συμφεροντος αιρεσιν. και παρελθοντες εις την εκκλησιαν πρωτον μεν τας εαυτων ευεργεσιας
διεξηιεσαν, επειτα της Ῥωμαιων πολεως πολλα κατηγορουν ως απιστου και δολιου,
τελευτωντες δε του λογου θαυμαστας εποιουντο τοις Νεαπολιταις υποσχεσεις, εαν εις τον
πολεμον καταστωσιν, στρατιαν τε πεμψειν, οσης αν δεωνται, την φυλαξουσαν αυτων τα τειχη,
και ταις ναυσιν επιβατας και την ειρεσιαν απασαν παρεξειν, ου μονον καταγγελλοντες τοις
ιδιοις στρατευμασιν, αλλα κακεινοις απασας τας εις πολεμον δαπανας επιχορηγουντες·
απωσαμενοις τε το Ῥωμαικον στρατευμα Κυμην τε ανασωσειν, ην δευτεραι γενεαι προτερον
εξελασαντες τους Κυμαιους Καμπανοι κατεσχον, και συγκαταξειν επι τα σφετερα τους
περιοντας ετι Κυμαιων, ους οι Νεαπολιται της πατριδος εκπεσοντας υπεδεξαντο και παντων
εποιησαντο κοινωνους των ιδιων αγαθων, χωραν τε προσθησειν τοις Νεαπολιταις εξ ης οι
Καμπανοι κατειχον πανυ πολλην. των δε Νεαπολιτων οσον μεν ην μερος ευλογον και προ
πολλου δυναμενον οραν τας καταληψομενας την πολιν εκ του πολεμου συμφορας, ειρηνην
αγειν ηξιου, το δε φιλοκαινον και τας εκ της ταραχης πλεονεξιας διωκον επι τον πολεμον
συνελαμβανον· καταβοαι τε αλληλων εγινοντο και χειροκρασιαι, και προεβη το νεικος εις
λιθων βολας, και τελευτωντες εκρατησαν οι κακιους των κρειττονων, ωστε τους πρεσβεις των
Ῥωμαιων απρακτους απελθειν. δια ταυτας τας αιτιας η βουλη των Ῥωμαιων στρατιαν επι
Νεαπολιτας αποστειλαι εβουλευθη.
2. Ὅτι μαθοντες οι Ῥωμαιοι Σαυνιτας στρατιαν αγειρειν το μεν πρωτον πρεσβεις
επεμψαν· οι δε προχειρισθεντες εκ των βουλευτων πρεσβεις ελθοντες επι τους προβουλους των
Σαυνιτων ελεξαν· αδικειτε, ανδρες Σαυνιται, παραβαινοντες τας ομολογιας, ας εποιησασθε προς
ημας, ονοματα μεν υποδυομενοι συμμαχων, 9 εργα δε πραττοντες πολεμιων, πολλαις μεν
ηττηθεντες υπο Ῥωμαιων μαχαις, δεησει δε μεγαληι καταλυσαμενοι τον πολεμον και τυχοντες
ειρηνης οιας εβουλεσθε, τα δε τελευταια φιλοι γενεσθαι της πολεως ημων προθυμηθεντες και
συμμαχοι και τους αυτους Ῥωμαιοις ομοσαντες εξειν εχθρους και φιλους. ων απαντων
επιλαθομενοι και παρ' ουδεν ηγησαμενοι τους ορκους εγκατελειπετε μεν ημας εν τωι προς
Λατινους πολεμωι και προς Ουολουσκους συσταντι, ους δι' υμας εχθρους εχομεν ου βουλομενοι
του καθ' υμων αυτοις συναρασθαι πολεμου, εν δε τωι παρελθοντι ενιαυτωι Νεαπολιτας δεδιοτας
αναδειξαι τον καθ' ημων πολεμον απασηι σπουδηι και προθυμιαι χρωμενοι παρωρμησατε, μαλλον
δε ηναγκασατε και τας δαπανας επιχορηγειτε, και την πολιν δι' υμων αυτων εχετε. νυν δε
παρασκευαζεσθε στρατιαν εκ παντος αγειροντες τοπου, προφασιν μεν ετεραν ποιουμενοι, το δ'
αληθες επι τους ημετερους εγνωκοτες αγειν αποικους· και επι ταυτας τας αδικους πλεονεξιας
Φονδανους παρακαλειτε και Φορμιανους και αλλους τινας, οις ημεις ισοπολιτειας μετεδωκαμεν.
ουτω δε φανερως και αναισχυντως συγχεοντων υμων τα περι της φιλιας και συμμαχιας ορκια,
** ποιουντες πρεσβειαν προς υμας εκριναν αποστειλαι πρωτον, και μη προτερον αρξαι των
εργων, πριν η πειραθηναι των λογων. α δε προκαλουμεθα υμας, και ων τυχοντες την επι τοις
παρελθουσιν οργην αποπληρωσειν οιομεθα, ταυτα εστιν· πρωτον μεν απαγειν υμας αξιουμεν
την αποσταλεισαν Νεαπολιταις συμμαχιαν· επειτα μηδεμιαν εκπεμπειν στρατιαν κατα των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αποικων των ημετερων, μηδε τους υπηκοους επι πασας τας πλεονεξιας παρακαλειν· ει δε μη
πασι δοξαντα ταυτα υμιν, α επραττον τινες, αλλ' απο της εαυτων γνωμης ** παραδουναι τους
ανδρας ημιν επι δικην. τουτων τυχοντες αρκουμεθα, μη τυχοντες δε θεους και δαιμονας, ους εν
ταις συνθηκαις ωμοσατε, μαρτυρομεθα, και τους ειρηνοδικας επι τουτ' αγοντες εληλυθαμεν.
Τοιαυτα του Ῥωμαιου λεξαντος, βουλευσαμενοι καθ' αυτους οι προβουλοι των Σαυνιτων
τοιαυτην εξηνεγκαν αποκρισιν· του μεν οψισμου της επι τον κατα Λατινων πολεμον συμμαχιας
ου 10 το κοινον αιτιον· (εψηφισαμεθα γαρ αποσταληναι την στρατιαν υμιν) οι δε την ηγεμονιαν
εχοντες αυτης πλειονα χρονον αναλωσαντες εν τηι παρασκευηι, και υμεις αυτοι θαττον
επειχθεντες επι τον αγωνα. τρισι γουν η τετταρσιν ημεραις υστερον της μαχης οι πεμφθεντες
υφ' ημων αφικοντο. περι δε της Νεαπολιτων πολεως, εν ηι των ημετερων τινες εισιν, τοσουτον
δεομεν αδικειν υμας, ει τινα τοις κινδυνευουσι βοηθειαν εις σωτηριαν κοινηι παρεχομεθα, ωστε
αυτοι δοκουμεν υφ' υμων αδικεισθαι μεγαλα. φιλην γαρ ημων και συμμαχον ουσαν την πολιν
ταυτην ουκ εναγχος ουδ' αφ' ου τας προς υμας εποιησαμεθα ομολογιας, αλλα δευτεραι γενεαι
προτερον δια πολλας και μεγαλας ευεργεσιας, ουθεν αδικηθεντες υμεις κατεδουλωσασθε. ου
μην ουδε τουτωι γε τωι εργωι το κοινον υμας των Σαυνιτων ηδικησεν· ιδιοξενοι δε τινες εισιν, ως
πυνθανομεθα, και φιλοι των Νεαπολιτων οι κατα την εαυτων προαιρεσιν τηι πολει βοηθουντες,
και τινες και δι' αποριαν ισως βιου μισθοφοροι. φερειν δε τους υπηκοους υμων ουθεν δεομεθα·
και γαρ ανευ Φονδανων και Φορμιανων ικανοι βοηθειν αυτοις εσμεν, εαν καταστωμεν εις
αναγκην πολεμου. η δε παρασκευη της στρατιας ημων εστιν ουχ ως αφαιρησομενων τους
υμετερους αποικους τα ιδια, αλλ' ως τα ιδια εξοντων δια φυλακης. αντιπροκαλουμεθα τε υμας,
ει βουλεσθε τα δικαια ποιειν, εκχωρειν Φρεγελλης, ην ου προ πολλου πολεμου κρατησαντων
ημων νομωι, οσπερ εστι νομος κτησεως δικαιοτατος, υμεις ουδενι δικαιωι σφετερισαμενοι
δευτερον ετος ηδη κατεχετε. τουτων ημεις τυχοντες ουδεν υποληψομεθα αδικεισθαι. Μετα
τουτο παραλαβων τον λογον ο των Ῥωμαιων ειρηνοδικης ειπεν· ουθεν ετι το κωλυσον εστιν,
ουτω φανερως ανηιρηκοτων υμων τα περι της ειρηνης ορκια *** βουλευεσθε τον Ῥωμαιων
δημον αιτιασασθαι. παντα γαρ αυτωι πεπρακται κατα τους ιερους τε και πατρικους νομους τα τε
προς τους θεους οσια και τα προς ανθρωπους δικαια. δικασται δε των μενοντων εν ταις
ομολογιαις οι λαχοντες πολεμους επισκοπειν εσονται θεοι. μελλων δε απιεναι την τε περιβολην
κατα κεφαλης ειλκυσε και τας χειρας ανασχων εις τον ουρανον, ως εθος εστιν, αρας εποιησατο
τοις θεοις· ει μεν αδικα πασχουσα υπο Σαυνιτων η Ῥωμαιων πολις και μη δυναμενη μετα λογου
και κρισεως διαλυσαι τας διαφορας επι τα εργα χωρησαι, βουλας τε αγαθας αυτηι θεους και
δαιμονας επι νουν αγειν, και † πραξειεν πασι διδοναι τοις πολεμιοις εντυχειν· ει δε αυτη τι
πλημμελουσα τα περι της φιλιας ορκια προφασεις κατασκευαζεται της εχθρας ουκ αληθεις, μητε
βουλας ορθουν αυτοις μητε πραξεις. Ὡς διελυθησαν εκ του συλλογου και τα λεχθεντα
εδηλωσαν εκατεροι ταις εαυτων πολεσιν, τας εναντιας εσχον υπερ αλληλων δοξας αμφοτεροι,
Σαυνιται μεν βραδυτερα τα των Ῥωμαιων εσεσθαι νομιζοντες, ωσπερ αυτοις εθος εστι ποιειν,
οτε μελλοιεν αρχειν πολεμου, Ῥωμαιοι δ' εν ολιγωι την Σαυνιτων στρατιαν ηξειν επι τους
αυτων αποικους Φρεγελλανους οιομενοι. επειτ' αυτοις τα εικοτα παθειν συνεβη. οι μεν γαρ
παρασκευαζομενοι και μελλοντες απωλεσαν τους καιρους των πραξεων· Ῥωμαιοι δ' εν ετοιμωι
πασαν εχοντες παρασκευην αμα τωι πυθεσθαι τας αποκρισεις τον τε πολεμον εψηφισαντο και
τους υπατους απεστειλαν αμφοτερους· και πριν αισθεσθαι τους πολεμιους την εξοδον, η τε
νεωστι καταγραφεισα και η περι Ουολουσκους χειμεριζουσα δυναμις, ην ειχε Κορνηλιος, εντος
ην των Σαυνιτικων ορων.
3. Ὅτι ο Σαυνιτικος αυθις ανερριπισθη πολεμος απο τοιαυτης αιτιας αρξαμενος. μετα
τας σπονδας, ας εποιησαντο προς την Ῥωμαιων πολιν οι Σαυνιται, χρονον ολιγον επισχοντες
επι Λευκανους εστρατευσαν ομορους οντας εκ παλαιας τινος ορμηθεντες εχθρας. κατ' αρχας μεν
ουν ταις εαυτων δυναμεσι πιστευοντες οι Λευκανοι τον [τε] πολεμον διεφερον· εν απασαις δε
μειονεκτουντες ταις μαχαις και πολλα μεν απολωλεκοτες ηδη χωρια, κινδυνευοντες δε και περι
της αλλης γης απασης, επι την Ῥωμαιων βοηθειαν ηναγκασθησαν καταφυγειν, συνειδοτες μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εαυτοις εψευσμενοις ας προτερον εποιησαντο προς αυτους ομο 12 λογιας, εν αις φιλιαν
συνεθεντο και συμμαχιαν, ουκ απογνοντες δε συμπεισειν αυτους, εαν εξ απασης της πολεως
τους επιφανεστατους παιδας ομηρους αμα τοις πρεσβευταις αποστειλωσιν. οπερ και συνεβη.
αφικομενων γαρ των πρεσβεων και πολλα δεομενων, η τε βουλη δεχεσθαι τα ομηρα εγνω και
την φιλιαν προς τους Λευκανους συναψαι, και ο δημος επεκυρωσε τα ψηφισθεντα υπ' αυτης.
γενομενων δε των συνθηκων προς τους αποσταλεντας υπο των Λευκανων ανδρας, οι
πρεσβυτατοι Ῥωμαιων και τιμιωτατοι προχειρισθεντες υπο της βουλης πρεσβεις απεσταλησαν
επι την κοινην των Σαυνιτων συνοδον δηλωσοντες αυτοις, οτι φιλοι και συμμαχοι Ῥωμαιων
εισι Λευκανοι, και την τε χωραν, ην ετυχον αυτων αφηιρημενοι, παρακαλεσοντες αποδιδοναι
και μηδεν ετι πραττειν εργον πολεμιων, ως ου περιοψομενης της Ῥωμαιων πολεως τους εαυτης
ικετας εξελαυνομενους εκ της σφετερας. Οι δε Σαυνιται των πρεσβεων ακουσαντες ηγανακτουν
τε και απελογουντο, πρωτον μεν ουκ επι τουτωι πεποιησθαι λεγοντες τας περι της ειρηνης
ομολογιας, επι τωι μηδενα μητε φιλον ιδιον ηγησασθαι μητε εχθρον, εαν μη Ῥωμαιοι
κελευσωσιν· επειθ' οτι Λευκανους ου προτερον εποιησαντο Ῥωμαιοι φιλους, αλλ' εναγχος
πολεμιους ηδη σφων οντας, προφασιν ουτε δικαιαν ουτε ευσχημονα κατασκευαζομενοι του
καταλυσαι τας σπονδας. αποκρινομενων δε των Ῥωμαιων, οτι τους υπηκοους ομολογησαντας
εσεσθαι και επι τουτωι τωι δικαιωι καταλυσαμενους τον πολεμον απαντα πεισεσθαι δει τοις
παρειληφοσι την αρχην, και ει μη ποιησωσι τα κελευομενα εκοντες, πολεμησειν αυτοις
απειλουντων, αφορητον ηγησαμενοι την αυθαδειαν της πολεως οι Σαυνιται τους μεν πρεσβεις
εκελευσαν απαλλαττεσθαι παραχρημα, αυτοι δε τα προς τον πολεμον εψηφισαντο κοινηι τε και
κατα πολεις ευτρεπιζεσθαι. Ἡ μεν δη φανερα του Σαυνιτικου πολεμου προφασις και προς
απαντας ευπρεπης λεγεσθαι η Λευκανων εγενετο βοηθεια των καταφυγοντων επ' αυτους, ως
κοινον δη τι τουτο και πατριον εθος τηι Ῥωμαιων πολει τοις αδικουμενοις και καταφευγουσιν
επ' αυτην βοηθειν· η δ' αφανης και μαλλον αυτους αναγκαζουσα διαλυεσθαι την φιλιαν η των
Σαυνιτων ισχυς πολλη τε ηδη 13 γεγονυια και επι πλειον γενησεσθαι νομιζομενη, ει, Λευκανων
τε χειρωθεντων και δι' αυτους των προσοικων, ακολουθησειν εμελλε τα [τε] βαρβαρικα εθνη τα
προσεχη τουτοις. αι τε δη σπονδαι μετα την αφιξιν των πρεσβευτων ευθυς ελελυντο, και
στρατιαι δυο κατεγραφοντο.
4. Ὅτι Ποστομιος πρεσβις εσταλη προς Ταραντινους· και τινα αυτου διεξιοντος, ουχ
οπως προσειχον αυτωι την διανοιαν η λογισμους ελαμβανον οι Ταραντινοι σωφρονων
ανθρωπων και περι πολεως κινδυνευουσης βουλευομενων, αλλ' ει τι μη κατα τον ακριβεστατον
της Ἑλληνικης διαλεκτου χαρακτηρα υπ' αυτου λεγοιτο παρατηρουντες εγελων, και προς τας
ανατασεις ετραχυνοντο, και βαρβαρους απεκαλουν, και τελευτωντες εξεβαλλον εκ του θεατρου.
απιοντων δε αυτων, εις των εφεστηκοτων εν τηι παροδωι Ταραντινων, Φιλωνιδης ονομα,
σπερμολογος ανθρωπος, ος απο της οινοφλυγιας, ηι παρα παντα τον βιον εκεχρητο,
προσηγορευετο Κοτυλη, μεστος ων ετι της χθιζης μεθης, ως εγγυς ησαν οι πρεσβεις,
ανασυραμενος την περιβολην και σχηματισας εαυτον ως αισχιστον οφθηναι, την ου λεγεσθαι
πρεπουσαν ακαθαρσιαν κατα της ιερας εσθητος του πρεσβευτου κατεσκεδασεν. γελωτος δε
καταρραγεντος εξ ολου του θεατρου, και συγκροτουντων τας χειρας των αγερωχοτατων,
εμβλεψας εις τον Φιλωνιδην ο Ποστομιος ειπεν· δεξομεθα τον οιωνον, ω σπερμολογε ανθρωπε,
οτι και τα μη αιτουμενα διδοτε ημιν. επειτα εις τον οχλον επιστραφεις και την υβρισμενην
εσθητα δεικνυς, ως εμαθεν ετι πλειονα γινομενον εξ απαντων γελωτα και φωνας ηκουσεν
ενιων επιχαιροντων και την υβριν επαινουντων· γελατε, εφησεν, εως εξεστιν υμιν, ανδρες
Ταραντινοι, γελατε· πολυν γαρ τον μετα ταυτα χρονον κλαυσετε. εκπικρανθεντων δε τινων
προς την απειλην· και ινα γε μαλλον, εφησεν, αγανακτησητε, και τουθ' υμιν λεγομεν, οτι
πολλωι την εσθητα 14 ταυτην αιματι εκπλυνειτε. ταυτα οι των Ῥωμαιων πρεσβεις υβρισθεντες
υπο των Ταραντινων ιδιαι τε και δημοσιαι και ταυτας τας φωνας επιθεσπισαντες απεπλευσαν εκ
της πολεως. Ἄρτι δε Αιμιλιου Βαρβολα επικλησιν την αρχην παρειληφοτος, παρησαν οι συν τωι
Ποστομιωι πεμφθεντες εις τον Ταραντα πρεσβεις, αποκρισιν μεν ουδεμιαν φεροντες, τας δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

υβρεις ας ησαν υβρισμενοι προς αυτων διεξιοντες και την εσθητα του Ποστομιου πιστιν των
λογων παρεχομενοι. αγανακτησεως δε μεγαλης εξ απαντων γενομενης, συναγαγοντες την
βουλην οι περι τον Αιμιλιον υπατοι τι χρη πραττειν εσκοπουν, εωθεν αρξαμενοι μεχρι δυσεως
ηλιου· και τουτ' εποιησαν εφ' ημερας συχνας. ην δε η ζητησις ουχ υπερ του λελυσθαι τας περι
της ειρηνης ομολογιας υπο των Ταραντινων, (τουτο γαρ απαντες ωμολογουν) αλλ' υπερ του
χρονου της αποσταλησομενης επ' αυτους στρατιας. ησαν γαρ τινες οι παραινουντες μηπω
τουτον αναλαμβανειν τον πολεμον, εως Λευκανοι τε αφεστηκασι και Βρεττιοι και των
Σαυνιτων πολυ και φιλοπολεμον εθνος, και Τυρρηνια παρ' αυταις ουσα ταις θυραις ετι
αχειρωτος ην, αλλ' οταν υποχειρια γενηται ταδε τα εθνη, μαλιστα μεν απαντα, ει δε μη γε, τα
προς ανατολας και πλησιον του Ταραντος κειμενα. τοις δε ταναντια τουτοις εφαινετο
συμφερειν μηδε τον ελαχιστον χρονον αναμενειν, αλλ' επιψηφιζειν τον πολεμον ηδη. και επει
τας γνωμας εδει διαριθμεισθαι, πλειους εφανησαν ουτοι των αναβαλλεσθαι τον πολεμον εις
ετερους καιρους παραινουντων· και ο δημος επεκυρωσε τα δοξαντα τηι βουληι. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ
ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΩΝ].
5. Ὅτι Πυρρου του Ἠπειρωτου βασιλεως επι την Ῥωμηνστρατιαν εξαγαγοντος,
εβουλευσαντο πρεσβευτας αποστειλαι τους αξιωσοντας Πυρρον απολυτρωσαι σφισι τους
αιχμαλωτους ειτε αντιδιαλλαξαμενον ετερων σωματων ειτε αργυριον κατ' ανδρα ορισαντα. και
αποδεικνυουσι πρεσβεις Γαιον Φαβρικιον, ος ενιαυτωι τριτωι προτερον υπατευων Σαυνιτας και
Λευκανους και Βρεττιους ενικησε μεγαλαις μαχαις και την Θουριων πολιορκιαν ελυσεν, και
Κοιντον Αιμιλιον τον συναρξαντα τωι Φαβρικιωι και την ηγεμονιαν του Τυρρηνικου πολεμου
σχοντα, και Ποπλιον Κορνηλιον, ος ενι 15 αυτωι τεταρτωι προτερον υπατευων Κελτων εθνος
ολον τους καλουμενους Σενωνας εχθιστους Ῥωμαιων οντας πολεμων απαντας ηβηδον
κατεσφαξεν. ουτοι προς Πυρρον αφικομενοι και διαλεχθεντες οσα τηι τοιαυτηι χρειαι προσφορα
ην, ως ατεκμαρτον πραγμα τυχη, και ταχειαι των πολεμων αι τροπαι, και των συμβησομενων
ουδεν ανθρωποις προειδεναι ραιδιον, επ' εκεινωι την αιρεσιν εποιουν, ειτε αργυριον αντι των
αιχμαλωτων εβουλετο λαβειν ειτε ετερους αιχμαλωτους. Πυρρος δε μετα των φιλων
βουλευσαμενος αποκρινεται ταδε αυτοις· Σχετλιον τι πραγμα ποιειτε, ω ανδρες Ῥωμαιοι, φιλιαν
μεν ου βουλομενοι συναψαι προς εμε, τους δε αλοντας κατα πολεμον αξιουντες απολαβειν, ινα
τοις αυτοις τουτοις σωμασιν εις τον κατ' εμου πολεμον εχοιτε χρησθαι. αλλ' ει τα κρατιστα
βουλευεσθε πραττειν και το κοινηι συμφερον αμφοτεροις ημιν σκοπειτε, σπεισαμενοι τον
πολεμον τον προς εμε και τους εμους συμμαχους απολαβετε τους ιδιους προικα παρ' εμου
πολιτας τε και συμμαχους απαντας· αλλως δ' ουκ αν υπομειναιμι πολλους και αγαθους υμιν
προεσθαι. Ταυτα μεν των τριων πρεσβευτων παροντων ελεξεν· ιδιαι δε τον Φαβρικιον
απολαβων· εγω σε, φησιν, ω Φαβρικιε, πυνθανομαι κρατιστον εν ηγεμονιαις πολεμων ειναι και
τωι βιωι δικαιον και σωφρονα και τας αλλας απασας εχοντα αρετας, χρηματων τε απορον και
καθ' εν το μερος τουτο ελασσουμενον υπο της τυχης, ωστε μηδεν αμεινον των πενεστατων
βουλευτων εν τοις κατα τον βιον διατελειν. τουτο δη το μερος εκπληρωσαι προθυμουμενος
ετοιμος ειμι διδοναι σοι πληθος αργυριου και χρυσιου τοσουτον, οσον κτησαμενος απαντας
υπερβαλεις πλουτωι τους μαλιστα δοκουντας Ῥωμαιων ευπορειν, καλον νομισας αναλωμα και
πρεπον ηγεμονι τους αγαθους ανδρας αναξιως της αρετης δια πενιαν πραττοντας ευεργετειν και
βασιλικου πλουτου τουτ' αναθημα και κατασκευασμα λαμπροτατον. μαθων δε την εμην
προαιρεσιν, Φαβρικιε, και πασαν αποθεμενος αιδω μετεχε των παρ' ημιν υπαρχοντων αγαθων,
ως εμου μελλοντος εισεσθαι και μεγαλην σοι χαριν, και μα ∆ι' ουκ ελαττω *** και ξενων τους
τιμιωτατους ειναι νομιζε. εμοι δε 16 αντι τουτων μητε αδικον μητε αισχραν πραξιν υπηρετησηις
μηδεμιαν, αλλ' εξ ων αυτος κρειττων εσηι και τιμιωτερος εν τηι εαυτου πατριδι. και πρωτον μεν
επι τας διαλλαγας, οση δυναμις εν σοι, παρορμησον την αχρι τουδε δυσεριν και ουδεν των
μετριων φρονουσαν βουλην, διδασκων, ως επι κακωι της πολεως υμων αφιγμαι Ταραντινοις και
τοις αλλοις Ἰταλιωταις υποσχομενος βοηθησειν, ους ουτε οσιον ουτε ευσχημον εστι μοι παροντι
μετα δυναμεως και την πρωτην νενικηκοτι μαχην εγκαταλιπειν. και πανυ πολλα και αναγκαια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

πραγματα κατα τουτον γενομενα τον καιρον επι την ιδιαν με αρχην μετακαλει. πιστεις τε
υπεχομαι πασας, οποσαι βεβαιουσιν ανθρωπων ομολογιας, και μονωι και μετα των αλλων
πρεσβευτων περι της οικαδε ανακομιδης † ειναι Ῥωμαιοι ποιησαιντο φιλοι, ινα θαρρων προς
τους εαυτου πολιτας λεγηις, ει δη τισι το της βασιλειας ονομα υποπτον εστιν ως απατηλον εν
ομολογιαις, εξ ων ετεροι τινες εν ορκοις και σπονδαις παρανομειν εδοξαν ομοια και περι εμου
τεκμαιρομενοις. γενομενης δε της ειρηνης, ιθι μετ' εμου συμβουλος τε απαντων εσομενος εμοι
και υποστρατηγος και της βασιλικης ευτυχιας μετοχος. εμοι τε γαρ ανδρος αγαθου και πιστου
φιλου δει, σοι τε χορηγιας βασιλικης και πραγματων βασιλικων· εαν δη συνενεγκωμεν ταυτ' εις
το κοινον, τα μεγιστα των αγαθων παρ' αλληλων αποισομεθα. Παυσαμενου δε αυτου, μικρον
επισχων ο Φαβρικιος ειπεν· περι μεν της αρετης, ητις εστι περι ημας, η κατα τας κοινας πραξεις,
η κατα τον ιδιον βιον, ουδεν εμε δει επ' εμαυτου λεγειν, επειδη πεπυσαι παρ' ετερων· ουδε γε
περι της πενιας, οτι μοι γηδιον μικρον εστι κομιδηι και φαυλον οικιδιον και ουτε απο
δανεισματων ουτε απ' ανδραποδων ο βιος· φαινηι γαρ και τουτων ακριβως ακηκοεναι παρ'
ετερων. περι δε του κακιον με Ῥωμαιων τινος πραττειν δι' αποριαν και μηδεν ειναι μοι πλεον
ασκουντι καλοκαγαθιαν, οτι των πλουσιων ουκ ειμι, κακως υπειληφας, ειτε ακουσας τινος ειτε
αυτος εικαζων. εμοι γαρ ουδεμια πωποτε κακοδαιμονιας αισθησις παρα το μη πολλα κεκτησθαι
γεγονεν ουδ' εστιν, ουδε ωδυραμην την εμαυτου τυχην ουτ' εν τοις κοινοις 17 πραγμασιν ουτ'
εν τοις ιδιοις. τι γαρ και παθων εγκαλοιην αν αυτηι; ποτερον, οτι μοι των καλων και
περιμαχητων, εφ' οις απασα φυσις εσπουδακεν ευγενης, ουδενος εξεγενετο παρα της πατριδος
μεταλαβειν δια πενιαν; ος αρχω τε τας μεγιστας αρχας και πρεσβευω τας επιφανεστατας
πρεσβειας και σεβασμους ιερων πιστευομαι τους αγιωτατους και γνωμην αγορευειν αξιουμενος
περι των αναγκαιοτατων καλουμαι εν ωι προσηκει με τοπωι, επαινουμαι τε και ζηλουμαι και
ουδενος δευτερος ειμι των μεγιστα δυναμενων, και παραδειγμα τοις αλλοις ειναι δοκω
καλοκαγαθιας, ουδεν εκ της εμης ουσιας εις ταυτα δαπανων, ωσπερ ουδε των αλλων ουδεις. ου
γαρ ενοχλει τοις εκαστου βιοις η πολις η Ῥωμαιων, ωσπερ τινες ετεραι, εν αις ο κοινος μεν
πλουτος ολιγος εστιν, ο δε των ιδιωτων πολυς· αλλ' αυτη παρεχει τοις προς τα κοινα
προσιουσιν απαντα οσων δεονται, λαμπρας και μεγαλοπρεπεις υποτιθεισα χορηγιας· ωστε μηδεν
ατιμοτερον ειναι τον πενεστατον του πλουσιωτατου κατα την απαξιωσιν των καλων, αλλα
παντας ειναι Ῥωμαιους, οσοι αν ωσι δια καλοκαγαθιαν τουτων αξιοι των τιμων, αλληλοις
ισους. οποτε δε πενομενος ουδεν παρα τουτ' ελαττον εχω των πολλα κεκτημενων, τι παθων αν
κατηγορηκα της τυχης, οτι ουχ υμιν † εποιησε τοις βασιλευσιν, οις ο πολυς θησαυριζεται
χρυσος; αλλα μην εν γε τοις ιδιοις τοσουτον απεχω κακοδαιμονιας, ωστε εν ολιγοις πανυ των
μακαριων εμαυτον ειναι δοκω παρα τους πλουσιους εξεταζων, και επι τουτωι μεγιστον φρονω,
επειδη τα μεν αναγκαια το λυπρον αποχρη μοι γηδιον φιλεργουντι και ταμιευομενωι παρεχειν,
τα δ' εξω των αναγκαιων ου βιαζεται ζητειν η φυσις, αλλα και τροφη πασα ηδεια μοι, ην αν ο
λιμος σκευασηι, και ποτον απαν γλυκυ, οταν η διψα πορισηι, και υπνος μαλθακος, οταν ηγησηται
κοπος, εσθης τε η παρεχουσα μη ριγουν αυταρκεστατη, και σκευος ο τι αν ευτελεστατον των
δυναμενων τας αυτας παρεχειν χρειας οικειοτατον. ωστε ουδε κατα τουτο δικαιος ειην της
τυχης κατηγορειν, η μοι τοσαυτην παρεσχεν 18 ουσιαν, οσην η φυσις εβουλετο εχειν, των δ'
υπερβαλλοντων ουτε ποθον ενεφυσεν ουτε ευποριαν εδωκεν. Νη ∆ι', αλλ' ου περιεστι μοι τοις
πλησιον επαρκειν, ουδ' εκ περιουσιας επιστημην εδωκε μοι θεος εχειν ουδε μαντικην, αις
ωφελουν αν τους δεομενους, ουδε αλλα πολλα· α δ' εστιν εν εμοι, τουτων μεταδιδους και πολει
και φιλοις, και αφ' ων δυναμαι ποιειν ευ τινας, ταυτα κοινα τοις δεομενοις παρεχων, ουκ αν
ηγησαιμην αιτιον εμαυτον. ταυτα δ' εστιν, α συ κρατιστα νομιζεις ειναι και πολλων χρηματων
αιτιος ει πριασθαι. ει δε δη και τα μαλιστα δια τας ευεργεσιας των δεομενων το πολλα
κεκτησθαι χρηματα μεγαλης ην σπουδης και φιλοτιμιας αξιον, και μακαριωτατους υπηρχεν
ειναι τους πλουσιωτατους, ως τοις βασιλευσιν υμιν δοκει, ποτερος ην μοι τροπος ευποριας
κρειττων; αφ' ων συ μοι νυν μεταδιδως αισχρως, η αφ' ων αυτος εκτησαμην καλως προτερον;
παρεσχε γαρ μοι τα πολιτικα πραγματα χρηματισμων αφορμας δικαιας, πολλακις μεν και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

προτερον, μαλιστα δ', επει επι Σαυνιτας και Λευκανους και Βρεττιους στρατιαν αγων εσταλην
τεταρτωι προτερον ενιαυτωι την υπατον αρχην εχων, και πολλην μεν χωραν ελεηλατησα,
πολλαις δε μαχαις τους αντιταξαμενους ενικησα, πολλας δε και ευδαιμονας πολεις κατα κρατος
ελων εξεπορθησα, εξ ων την στρατιαν απασαν επλουτισα, και τας εισφορας τοις ιδιωταις, ας εις
τον πολεμον προεισηνεγκαν, απεδωκα, και υʹ ταλαντα μετα τον θριαμβον εις το ταμιειον
εισηνεγκα. επειτ', εκεινων των δορυκτητων εξον μοι λαβειν οποσα βουλοιμην, ου λαβων, αλλα
και τον εκ του δικαιου πλουτον υπεριδων ενεκα δοξης, ως Ουαλεριος Ποπλικολας εποιησε και
αλλοι πλειστοι προς τουτοις συχνοι, δι' ους η πολις ημων τηλικαυτη γεγονε, τας παρα σου
δεξομαι δωρεας, και αντι της κρειττονος ευποριας αλλαξομαι την χειρονα; εκεινηι μεν γε τηι
κτησει και το μεθ' ηδονης ποιεισθαι τας απολαυσεις προς τωι καλως και δικαιως προσην· ταυτης
δε και τουτ' απεστι. δανεισματα 19 γαρ εστιν, οσα προσλαμβανουσιν ανθρωποι παρ' ετερων,
βαρυ19 νοντα την ψυχην εως αν αποδοθηι, καν ονομασι καλοις αυτα κοσμησηι τις φιλανθρωπιας
καλων και δωρεας η χαριτας. φερε, εαν δε μανεις δεξωμαι χρυσον, ον διδως μοι, και τουθ' απασι
Ῥωμαιοις γενηται φανερον, επειθ' οι την ανυπευθυνον εχοντες αρχην, ους ημεις τιμητας
καλουμεν, οις αποδεδοται τους απαντων Ῥωμαιων εξεταζειν βιους και τους εκβαινοντας εκ
των πατριων εθων ζημιουν, καλεσαντες με λογον αποδουναι κελευσωσι της δωροδοκιας
απαντων παροντων.
Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Πολυβιου.
Λογος αʹ.
1. Ὅτι ο Μαρκος ο στρατηγος Ῥωμαιων ορων τους Καρχηδονιους και κατα γην και κατα
θαλατταν εσφαλμενους και νομιζων οσον ουπω κρατησειν της πολεως, αγωνιων δε μη συμβηι
τον επιπαραγινομενον στρατηγον εκ της Ῥωμης φθασαντα την επιγραφην των πραγματων
λαβειν, προυκαλειτο τους Καρχηδονιους εις διαλυσεις. οι δ' ασμενως ακουσαντες εξεπεμψαν
αυτων τους πρωτους ανδρας, οι και συμμιξαντες αυτωι τοσουτον απεσχον του ρεπειν ταις
γνωμαις επι το ποιειν τι των λεγομενων, ωστ' ουδ' ακουοντες υπομενειν εδυναντο το βαρος
των επιταγματων. ο μεν γαρ Μαρκος ως ηδη κεκρατηκως των ολων, ο τι ποτε συνεχωρει, παν
ᾤετο δειν αυτους εν χαριτι και δωρεαι λαμβανειν· οι δε Καρχηδονιοι θεωρουντες οτι και
γενομενοις υποχειριοις ουδεν αν ξυνακολουθησαι βαρυτερον των τοτε προσταγματων, ου
μονον δυσαρεστησαντες τοις προτεινομενοις επανηλθον, αλλα και προσκοψαντες τηι βαρυτητι
του Μαρκου. το δε συνεδριον των Καρχηδονιων διακουσαν τα προτεινομενα παρα του
στρατηγου Ῥωμαιων, καιπερ σχεδον απεγνωκος τας της σωτηριας ελπιδας, ομως ουτως
ανδρωδως εστη 20 και γενναιως, ωστε παν υπομενειν ειλετο και παντος εργου και καιρου
πειραν λαμβανειν εφ' ωι μηδεν αγεννες μηδ' αναξιον των προ του πραξεων υπομειναι.
2. Ὅτι οι Ἰλλυριοι κατα τους ανωτερω χρονους συνεχως ηδικουν τους πλοιζομενους απ'
Ἰταλιας, καθ' ους δε καιρους περι την Φοινικην διετριβον, και πλειους απο του στολου
χωριζομενοι πολλους των Ἰταλικων εμπορων ευθυς μεν εσυλησαν, ους δ' απεσφαξαν, ουκ
ολιγους δε και ζωγριαι των αλισκομενων ανηγον. οι δε Ῥωμαιοι παρακουοντες τον προ του
χρονον των εγκαλουντων τοις Ἰλλυριοις, τοτε και πλειονων επελθοντων επι την συγκλητον
κατεστησαν πρεσβευτας εις την Ἰλλυριδα τους επισκεψιν ποιησομενους περι των προειρημενων
Γαιον και Λευκιον Κορογκανιους. η δε Τευτα, καταπλευσαντων προς αυτην των εκ της Ἠπειρου
λεμβων, καταπλαγεισα το πληθος και το καλλος της αγομενης κατασκευης (πολυ γαρ η Φοινικη
τοτε διεφερε των κατα την Ἤπειρον πολεων ευδαιμονιαι) διπλασιως επερρωσθη προς την κατα
των Ἑλληνων αδικιαν. ου μην αλλα τοτε μεν επεσχε δια τας εγχωριους ταραχας,
καταστησαμενη δε ταχεως τα κατα τους αποσταντας Ἰλλυριους επολιορκει την Ἴσσαν. κατα δε
τον καιρον τουτον κατεπλευσαν οι των Ῥωμαιων πρεσβεις, και δοθεντος αυτοις καιρου προς
εντευξιν διελεγοντο περι των εις αυτους γεγονοτων αδικηματων. η δε Τευτα καθολου μεν παρ'
ολην την κοινολογιαν αγερωχως και λιαν υπερηφανως αυτων διηκουσεν, καταπαυσαντων δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

τον λογον κοινηι μεν εφη πειρασθαι φροντιζειν, ινα μηδεν αδικημα γινηται Ῥωμαιοις εξ
Ἰλλυριων, ιδιαι γε μην ου νομιμον ειναι τοις βασιλευσι κωλυειν Ἰλλυριοις τας κατα θαλατταν
ωφελειας. ο δε νεωτερος των πρεσβευτων δυσχερανας επι τοις ειρημενοις εχρησατο παρρησιαι
καθηκουσηι μεν, ουδαμως δε προς καιρον. ειπε γαρ οτι· Ῥωμαιοις μεν, ω Τευτα, καλλιστον εθος
εστι τα κατ' ιδιαν αδικηματα κοινηι μεταπορευεσθαι και βοηθειν τοις αδικουμενοις· πειρασομεθα
δη θεου βουλομενου ταχεως αναγκασαι σε τα βασιλικα νομιμα διορθωσασθαι προς Ἰλλυριους. η
δε γυναικοθυμως και αλογιστως δεξαμενη την παρρησιαν επι τοσουτον εξωργισθη προς το
ρηθεν, ως ολιγωρησασα των παρ' ανθρωποις ωρισμενων δικαιων αποπλεουσιν αυτοις
επαποστειλαι τινας τον παρρησιασαμενον των 21 πρεσβεων αποκτειναι. προσπεσοντος δε του
γεγονοτος εις την Ῥωμην, διοργισθεντες επι τηι παρανομιαι της γυναικος ευθεως περι
παρασκευην εγινοντο και στρατοπεδα κατεγραφον και στολον συνηθροιζον.
3. Ὅτι Ζακανθαιοι υπο Καρχηδονιων πολιορκουμενοι συνεχως επεμπον εις την Ῥωμην,
αμα μεν αγωνιωντες περι σφων και προορωμενοι το μελλον, αμα δε βουλομενοι μη λανθανειν
Ῥωμαιους την γινομενην ευροιαν Καρχηδονιοις των κατ' Ἰβηριαν πραγματων. Ῥωμαιοι δε
πλεονακις αυτων παρακηκοοτες τοτε πρεσβευτας εξαπεστειλαν τους επισκεψομενους υπερ των
προσπιπτοντων. Ἀννιβας δε κατα τους αυτους καιρους πεποιημενος υφ' αυτον ους προεθετο,
παρην αυθις μετα των δυναμεων παραχειμαζων εις Καινην πολιν, η τε σωμανει προσχημα και
βασιλειον ην Καρχηδονιων εν τοις κατα την Ἰβηριαν τοποις. καταλαβων δε την παρα των
Ῥωμαιων πρεσβειαν και δους αυτον εις εντευξιν διηκουε περι των ενεστωτων. Ῥωμαιοι μεν
ουν διεμαρτυροντο Ζακανθαιων απεχεσθαι (κεισθαι γαρ αυτους εν τηι σφετεραι πιστει) και τον
Ἴβηρα ποταμον μη διαβαινειν κατα τας επ' Ἀσδρουβαν γενομενας ομολογιας ο δε Ἀννιβας ατε
νεος μεν ων, πληρης δε πολεμικης ορμης, επιτυχης δ' εν ταις επιβολαις, παλαι δε
παρωρμημενος προς την κατα Ῥωμαιων εχθραν, προς μεν εκεινους ως κηδομενος Ζακανθαιων
ενεκαλει Ῥωμαιοις, διοτι μικροις εμπροσθεν χρονοις στασιαζοντων αυτων λαβοντες την
επιτροπην εις το διαλυσαι αδικως επανελοιντο τινας των προεστωτων, ους ου περιοψεσθαι
παρεσπονδημενους (πατριον γαρ ειναι Καρχηδονιοις το μηδενα των αδικουμενων περιοραν),
προς δε Καρχηδονιους διεπεμπετο πυνθανομενος τι δει ποιειν, οτι Ζακανθαιοι πιστευοντες τηι
Ῥωμαιων συμμαχιαι τινας των υφ' αυτους ταττομενων αδικουσιν. καθολου δ' ην πληρης
αλογιας και θυμου βιαιου. διο και ταις μεν αληθιναις αιτιαις ουκ εχρητο, κατεφευγε δ' εις
προφασεις αλογους, απερ ειωθασι ποιειν οι δια τας προεγκαθημενας αυτοις ορμας ολιγωρουντες
του καθηκοντος. ποσωι γαρ ην αμεινον οιεσθαι δειν Ῥωμαιους αποδουναι σφισι Σαρδονα και
τους επιταχθεντας αμα ταυτηι φορους, ους τους καιρους συνεπιθεμενοι προτερον αδικως 22 παρ'
αυτων ελαβον· ει δε μη, φαναι πολεμησειν. νυν δε την μεν ουσαν αιτιαν αληθινην παρασιωπων,
την δ' ουχ υπαρχουσαν περι Ζακανθαιων πλαττων, ου μονον αλογως, ετι δε μαλλον αδικως
καταρχειν εδοκει του πολεμου. οι δε των Ῥωμαιων πρεσβεις, οτι μεν ειη πολεμητεον σαφως
ειδοτες, απεπλευσαν εις Καρχηδονα τα παραπλησια θελοντες επιμαρτυρασθαι κακεινους· ου μην
εν Ἰταλιαι γε πολεμησειν ηλπισαν, αλλ' εν Ἰβηριαι, χρησεσθαι δε προς τον πολεμον ορμητηριωι
τηι Ζακανθαιων πολει. διο και προς ταυτην αρμοζομενοι την υποθεσιν η συγκλητος εκρινεν
ασφαλισασθαι τα κατα την Ἰλλυριδα πραγματα προορωμενη διοτι μεγας εσται και πολυχρονιος
και μακραν απο της οικειας ο πολεμος.
4. Ὅτι Ῥωμαιοι, προσπεσοντος σφισι του γεγονοτος κατα τους Ζακανθαιους
ατυχηματος, παραχρημα πρεσβευτας ελομενοι κατα σπουδην εξαπεστειλαν εις την Καρχηδονα,
δυο προτεινοντες αυτοις, ων το μεν αισχυνην αμα και βλαβην εδοκει φερειν δεξαμενοις τοις
Καρχηδονιοις, το δ' ετερον πραγματων και κινδυνων αρχην μεγαλων· η γαρ τον στρατηγον
Ἀννιβαν και τους μετ' αυτου συνεδρους εκδοτους διδοναι Ῥωμαιοις επαιτεον, η προηγγελλον
τον πολεμον. παραγενομενων δε των Ῥωμαιων και παρελθοντων εις το συνεδριον και
διασαφουντων ταυτα, δυσχερως ηκουον οι Καρχηδονιοι την αιρεσιν των προτεινομενων. ομως
δε προστησαμενοι τον επιτηδειοτατον εξ αυτων ηρξαντο περι σφων δικαιολογεισθαι. τας μεν
ουν προς Ἀσδρουβαν ομολογιας παρεσιωπων ως ουτε γεγενημενας, ει τε γεγονασιν, ουδεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ουσας προς αυτους δια το χωρις της σφετερας πεπραχθαι γνωμης. εχρωντο δ' εξ αυτων
Ῥωμαιων εις τουτο παραδειγματι· τας γαρ επι Λουτατιου γενομενας συνθηκας εν τωι πολεμωι τωι
περι της Σικελιας ταυτας εφασαν ηδη συνωμολογημενας υπο Λουτατιου μετα ταυτα τον δημον
των Ῥωμαιων ακυρους ποιησαι δια το χωρις της αυτου γενεσθαι γνωμης. επιεζον δε και
προσαπηρειδοντο παρ' ολην την δικαιολογιαν επι τας τελευταιας συνθηκας τας γενομενας εν
τωι περι Σικελιας πολεμωι, εν αις περι μεν Ἰβηριας ουκ εφασαν υπαρχειν εγγραφον ουδεν, περι
δε του τοις εκατερων συμμαχοις την παρ' αυτων ασφαλειαν ειναι ρητως κατατεταχθαι.
Ζακανθαιους δε 23 παρεδεικνυον ουκ οντας τοτε Ῥωμαιων συμμαχους, και παρανεγινωσκον
προς τουτο πλεονακις τας συνθηκας. Ῥωμαιοι δε το μεν δικαιολογεισθαι καθαπαξ απεγινωσκον
φασκοντες ακεραιου μεν ετι μενουσης της των Ζακανθαιων πολεως επιδεχεσθαι τα πραγματα
δικαιολογιαν και δυνατον ειναι λογωι περι των αμφισβητουμενων διεξαγειν, ταυτης δε
παρεσπονδημενης η τους αιτιους εκδοτεον ειναι σφισιν, δι' ου φανερον εσται πασιν, ως ου
μετεσχηκασι της αδικιας, αλλ' ανευ της αυτων γνωμης πεπραχθαι τουτο το εργον, η μη
βουλομενους τουτο ποιειν, ομολογουντας δε κοινωνειν ** συγκαθολικωτερον πως εχρησαντο
τοις λογοις· ημιν δ' αναγκαιον ειναι δοκει το μη παραλιπειν ασκεπτον τουτο το μερος, ινα μητε,
οις καθηκει και διαφερει το σαφως ειδεναι την εν τουτοις ακριβειαν, παραπταιωσι της αληθειας
εν τοις αναγκαιοτατοις διαβουλιοις, μηθ' οι φιλομαθουντες περι τουτων αστοχωσι
συμπλανωμενοι ταις αγνοιαις και φιλοτιμιαις των συγγραφεων, αλλ' η της ομολογουμενης
θεωριας των απο της αρχης υπαρξαντων δικαιων Ῥωμαιοις και Καρχηδονιοις προς αλληλους
εως εις τους καθ' ημας καιρους. Γινονται τοιγαρουν συνθηκαι Ῥωμαιοις και Καρχηδονιοις
πρωται κατα Λευκιον Ἰουνιον Βρουτον και Μαρκον Ὡρατιον τους πρωτους κατασταθεντας
υπατους μετα την των βασιλεων καταλυσιν· ταυτα δ' εστι προτερα της Ξερξου διαβασεως εις
την Ἑλλαδα τριακοντα ετεσι λειπουσι δυοιν. ας καθ' οσον ην δυνατον ακριβεστατα
διερμηνευσαντες ημεις υπογεγραφαμεν· τηλικαυτη γαρ η διαφορα γεγονε της διαλεκτου και
παρα Ῥωμαιοις της νυν προς την αρχαιαν, ωστε τους συνετωτατους ενια μολις εξ επιστασεως
διευκρινειν. εισι δ' αι συνθηκαι τοιαιδε τινες· επι τοισδε φιλιαν ειναι Ῥωμαιοις και τοις
Ῥωμαιων συμμαχοις και Καρχηδονιοις και τοις Καρχηδονιων συμμαχοις. μη πλειν Ῥωμαιους
μηδε τους Ῥωμαιων συμμαχους επεκεινα του Καλου ακρωτηριου, εαν μη υπο χειμωνος η
πολεμιων αναγκασθωσιν· εαν δε τις βιαι κατενεχθηι, μη εξεστω αυτωι μηδεν αγοραζειν μηδε
λαμβανειν, πλην οσα προς πλοιου επισκευην η προς ιερα. τοις δε κατ' εμποριαν παραγενομενοις
μηδεν εστω τελος πλην επι κηρυκι η γραμματει· οσα δ' αν τουτων παροντων πραθηι, δημοσιαι
πιστει οφειλεσθω τωι αποδομενωι, οσα δ' αν η εν Λιβυηι η εν Σαρδονι πραθηι. εαν Ῥωμαιων 24 τις
εις Σικελιαν παραγενηται, ης Καρχηδονιοι επαρχουσιν, ισα εστω τα Ῥωμαιων παντα.
Καρχηδονιοι δε μη αδικειτωσαν δημον Ἀρδεατων Ἀντιατων Ἀρεντινων Κιρκαιιτων
Ταρρακινητων, μηδ'αλλον μηδενα Λατινων, οσοι αν υπηκοοι. εαν δε τινες μη ωσιν υπηκοοι,
των πολεων απεχεσθωσαν· αν δε λαβωσι, Ῥωμαιοις αποδιδοτωσαν ακεραιον. φρουριον μη
οικοδομειτωσαν εν τηι Λατινηι. εαν ως πολεμιοι εις την χωραν εισελθωσιν, εν τηι χωραι μη
εννυκτερευετωσαν. Το μεν ουν Καλον ακρωτηριον εστι το προκειμενον αυτης της Καρχηδονος
ως προς τας αρκτους· ου καθαπαξ επεκεινα πλειν ως προς μεσημβριαν ουκ οιονται δειν οι
Καρχηδονιοι τους Ῥωμαιους μακραις ναυσι δια το μη βουλεσθαι γινωσκειν αυτους, ως εμοι
δοκει, μητε τους κατα την Βυσσατιν μητε τους κατα την μικραν Συρτιν τοπους, α δη καλουσιν
Ἐμπορεια, δια την αρετην της χωρας. εαν δε τις υπο χειμωνος η πολεμιων βιαι κατενεχθεις
δεηται του των αναγκαιων προς ιερα και προς επισκευην πλοιου, ταυτα, παρεξ δε μηδεν οιον τε
δειν λαμβανειν κατ' αναγκην, εν πενθ' ημεραις απαλλαττεσθαι τους καθορμισθεντας. εις δε
Καρχηδονα και πασαν την επι ταδε του Καλου ακρωτηριου της Λιβυης και Σαρδονα και Σικελιαν
επαρχουσι Καρχηδονιοι, κατ' εμποριαν πλειν Ῥωμαιοις εξεστι, και το δικαιον υπισχνουνται
βεβαιωσειν οι Καρχηδονιοι πιστει. εκ δε τουτων των συνθηκων περι μεν Σαρδονος και Λιβυης
εμφαινουσιν ωσπερ ιδιας ποιουμενοι τον λογον, υπερ δε Σικελιας ταναντια διαστελλονται
ρητως, υπερ αυτων τουτων ποιουμενοι τας συνθηκας, οσα της Σικελιας υπο την Καρχηδονιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

πιπτει δυναστειαν. ομοιως δε και Ῥωμαιοι περι της Λατινης αυτης χωρας ποιουνται τας
συνθηκας, της δε λοιπης Ἰταλιας ου μνημονευουσι δια το μη πιπτειν υπο την αυτων εξουσιαν.
Μετα δε ταυτας ετερας ποιουνται συνθηκας, εν αις προσπεριειληφασι Καρχηδονιοι Τυριους και
τον Ἰτυκαιων δημον· προκειται δε και τωι Καλωι ακρωτηριωι Μαστια Ταρσηιον, ων εκτος οιονται
25 δειν Ῥωμαιους μητε ληιζεσθαι μητε πολιν κτιζειν. εισι δε τοιαιδε τινες· επι τοισδε φιλιαν
ειναι Ῥωμαιοις και τοις Ῥωμαιων συμμαχοις και Καρχηδονιων και Τυριων και Ἰτυκαιων δημωι
και τοις τουτων συμμαχοις. του Καλου ακρωτηριου, Μαστιας, Ταρσηιου μη ληιζεσθαι επεκεινα
Ῥωμαιους μηδ' εμπορευεσθαι μηδε πολιν κτιζειν. εαν δε Καρχηδονιοι λαβωσιν εν τηι Λατινηι
πολιν τινα μη ουσαν υπηκοον Ῥωμαιοις, τα χρηματα και τους ανδρας εχετωσαν, την δε πολιν
αποδιδοτωσαν. εαν δε τινες Καρχηδονιων λαβωσι τινας προς ους ειρηνη μεν εστιν εγγραπτος
Ῥωμαιοις, μη υποταττονται δε τι αυτοις, μη καταγετωσαν εις τους Ῥωμαιων λιμενας· εαν δε
καταχθεντος επιλαβηται ο Ῥωμαιος, αφιεσθω· ωσαυτως δε μηδ' οι Ῥωμαιοι ποιειτωσαν. αν εκ
τινος χωρας, ης Καρχηδονιοι επαρχουσιν, υδωρ η εφοδια λαβηι ο Ῥωμαιος, μετα τουτων των
εφοδιων μη αδικειτω μηδενα προς ους ειρηνη και φιλια εστι ** Καρχηδονος ποιειτω. ει δε, μη
ιδιαι μεταπορευεσθω· εαν δε τις τουτο ποιησηι, δημοσιον γινεσθω το αδικημα. εν Σαρδονι και
Λιβυηι μηδεις Ῥωμαιων μητ' εμπορευεσθω μητε πολιν κτιζετω, ** ει μη εως του εφοδια λαβειν η
πλοιον επισκευασαι. εαν δε χειμων κατενεγκηι, εν πενθ' ημεραις αποτρεχετω. εν Σικελιαι, ης
Καρχηδονιοι επαρχουσι, και εν Καρχηδονι παντα και ποιειτω και πωλειτω, οσα και τωι πολιτηι
εξεστιν. ωσαυτως δε και ο Καρχηδονιος ποιειτω εν Ῥωμηι. Παλιν εν ταυταις ταις συνθηκαις τα
μεν κατα Λιβυην και Σαρδονα προσεπιτεινουσιν εξιδιαζομενοι και πασας αφαιρουμενοι τας
επιβαθρας Ῥωμαιων, περι δε Σικελιας ταναντια προσδιασαφουσι περι της υπ' αυτους
ταττομενης. ομοιως δε και Ῥωμαιοι περι της Λατινης· ουκ οιονται δειν τους Καρχηδονιους
αδικειν Ἀρδεατας Ἀντιατας Κιρκαιιτας Ταρρακηνιτας. αυται δ' εισιν αι πολεις αι περιεχουσαι
παρα θαλατταν την Λατινην χωραν, υπερ ης ποιουνται τας συνθηκας. Ἔτι τοιγαρουν τελευταιας
συνθηκας ποιουνται Ῥωμαιοι κατα την Πυρρου διαβασιν προ του συστησασθαι τους
Καρχηδονιους τον περι Σικελιας πολεμον· εν αις τα μεν αλλα τηρουσι παντα κατα τας
υπαρχουσας ομολογιας, προσκειται δε τουτοις τα υπογεγραμμενα· εαν συμμαχιαν ποιωνται προς
Πυρρον, εγγραπτον 26 ποιεισθωσαν αμφοτεροι, ινα εξηι βοηθειν αλληλοις εν τηι των
πολεμουμενων χωραι. οποτεροι δ' αν χρειαν εχωσι της βοηθειας, τα πλοια παρεχετωσαν
Καρχηδονιοι και εις την οδον και εις την εφοδον, τα δε οψωνια τοις αυτων εκατεροι.
Καρχηδονιοι δε και κατα θαλατταν Ῥωμαιοις βοηθειτωσαν, αν χρεια ηι. τα δε πληρωματα μηδεις
αναγκαζετω εκβαινειν ακουσιως. Τον δε ορκον ομνυειν εδει τοιουτον, επι μεν των πρωτων
συνθηκων Καρχηδονιους μεν τους θεους τους πατρυους, Ῥωμαιους δε δια λιθων κατα τι
παλαιον εθος, επι δε τουτων τον Ἄρην και τον Ἐνυαλιον. το δε δια λιθων ζητει εν τωι περι
εθων. Τουτων δη τοιουτων υπαρχοντων και τηρουμενων συνθηκων τις ουκ αν εικοτως
θαυμασειε Φιλινου του συγγραφεως, ου διοτι ταυτ' ηγνοει (τουτο μεν γαρ ου θαυμαστον) αλλα
ποθεν η πως εθαρρησε γραψαι ταναντια τοις πρεσβυτατοις Ῥωμαιων και Καρχηδονιων, διοτι
Ῥωμαιοις και Καρχηδονιοις υπαρχοιεν συνθηκαι, καθ' ας εδει Ῥωμαιους μεν απεχεσθαι
Σικελιας απασης, Καρχηδονιους δ' Ἰταλιας, και διοτι υπερεβαινον Ῥωμαιοι ταςσυνθηκας και
τους ορκους, επει εποιησαντο την πρωτην εις Σικελιαν διαβασιν, μητε γεγονοτος μηθ'
υπαρχοντος παραπαν εγγραφου τοιουτου μηδενος. ταυτα γαρ εν τηι δευτεραι λεγει βιβλωι
διαρρηδην. περι ων ημεις εν τηι παρασκευηι της ιδιας πραγματειας μνησθεντες εις τουτον
υπερεθεμεθα τον καιρον κατα μερος περι αυτων εξεργασασθαι δια το και πλειους διεψευσθαι
της αληθειας εν τουτοις πιστευσαντας τηι Φιλινου γραφηι. ου μην αλλα κατα τουτο τις
επιλαμβανεται Ῥωμαιων περι της εις Σικελιαν διαβασεως, οτι καθολου Μαμερτινους
προσελαβον εις την φιλιαν και μετα ταυτα δεομενοις εβοηθησαν, οιτινες ου μονον την
Μεσσηνιων πολιν, αλλα και την Ῥηγινων παρεσπονδησαν, εικοτως αν δοξειε δυσαρεστειν· ει δε
παρα τους ορκους και τας συνθηκας υπολαμβανει τις αυτους πεποιησθαι την διαβασιν, αγνοει
προφανως. Συντελεσθεντος τοινυν του περι Σικελιας πολεμου ποιουνται συνθηκας αλλας, εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

αις τα συνεχοντα των εγγραπτων ην ταυτα· εκχωρειν Καρχηδονιους των νησων απασων των
κειμενων Ἰταλιας 27 μεταξυ και Σικελιας· την ασφαλειαν υπαρχειν παρ' εκατερων τοις
εκατερων συμμαχοις· μηδετερους εν ταις αλληλων επαρχιαις μηδεν επιταττειν μηδ' οικοδομειν
δημοσιαι μηδε ξενολογειν μηδε προσλαμβανειν εις φιλιαν τους αλληλων συμμαχους· εξενεγκειν
Καρχηδονιους εν ετεσι δεκα δισχιλια και σʹ ταλαντα, παραυτικα δε δουναι χιλια· τους
αιχμαλωτους χωρις λυτρων αποδουναι παντας Καρχηδονιους τοις Ῥωμαιοις. μετα δε ταυτα
παλιν, ληξαντος του Λιβυκου πολεμου, Ῥωμαιοι Καρχηδονιοις πολεμον εξενεγκαντες εως
δογματος επισυνθηκας εποιησαν τοιαυτας, εκχωρειν Καρχηδονιους Σαρδονος και
προσεξενεγκειν αλλα χιλια και σʹ ταλαντα, ως προειπαμεν. επι δε τοις προειρημενοις τελευταιαι
προς Ἀσδρουβαν εν Ἰβηριαι γινονται διομολογησεις, εφ' ωι μη διαβαινειν Καρχηδονιους επι
πολεμωι τον Ἴβηρα ποταμον. ταυθ' υπηρχε τα δικαια Ῥωμαιοις και Καρχηδονιοις απο της αρχης
εως εις τους κατ' Ἀννιβαν καιρους. Ὥσπερ ουν την εις Σικελιαν διαβασιν Ῥωμαιων ου παρα
τους ορκους ευρισκομεν γεγενημενην, ουτω υπερ του δευτερου πολεμου, καθ' ον εποιησαντο
τας περι Σαρδονος συνθηκας, ουτε προφασιν ουτ' αιτιαν ευροι τις αν ευλογον, αλλ'
ομολογουμενως τους Καρχηδονιους ηναγκασμενους παρα παντα τα δικαια δια τον καιρον
εκχωρησαι μεν Σαρδονος, εξενεγκειν δε το προειρημενον πληθος των χρηματων. το μεν γαρ
υπο Ῥωμαιων περι τουτων λεγομενον εγκλημα, διοτι τους παρα σφων πλοιζομενους ηδικουν
κατα τον Λιβυκον πολεμον, ελυθη καθ' ους καιρους κομισαμενοι παρα Καρχηδονιων απαντας
τους κατηγμενους αντεδωρησαντο χωρις αυτων εν χαριτι τους παρα σφισιν υπαρχοντας
αιχμαλωτους· υπερ ων ημεις τα κατα μερος εν τηι προ ταυτης βιβλωι δεδηλωκαμεν. Τουτων δη
τοιουτων υπαρχοντων, λοιπον διευκρινησαι και σκεψασθαι περι του κατ' Ἀννιβαν πολεμου,
ποτεροις αυτων την αιτιαν αναθετεον. τα μεν ουν υπο Καρχηδονιων τοτε ρηθεντα
δεδηλωκαμεν, τα δ' υπο Ῥωμαιων λεγομενα νυν ερουμεν· οις τοτε μεν ουκ εχρησαντο δια τον
επι τηι Ζακανθαιων απωλειαι θυμον, λεγεται δε πολλακις και υπο πολλων παρ' αυτοις, πρωτον
μεν οτι τας προς Ἀσδρουβαν γενομενας ομολογιας ουκ αθετητεον, καθαπερ οι Καρχηδονιοι 28
λεγειν εθαρρουν· ου γαρ προσεκειτο, καθαπερ επι τους Λουτατεου, κυριας ειναι ταυτας, εαν και
τωι δημωι δοξηι των Ῥωμαιων, αλλ' αυτοτελως εποιησατο τας ομολογιας Ἀσδρουβας, εν αις ην
τον Ἴβηρα ποταμον μη διαβαινειν επι πολεμωι Καρχηδονιους. και μην εν ταις περι Σικελιαν
συνθηκαις ην εγγραπτον, καθαπερ κακεινοι φασιν, υπαρχειν τοις αμφοτερων συμμαχοις την
παρ' εκατερων ασφαλειαν, ουκ αυτοις μονον τοις τοτε συμμαχοις, καθαπερ εποιουντο την
εκδοχην οι Καρχηδονιοι· προσεκειτο γαρ αν ητοι το μη προσλαμβανειν ετερους συμμαχους παρα
τους υπαρχοντας, η το μη παραλαμβανεσθαι τους υστερον προσληφθεντας τουτων των
συνθηκων. οτε δε τουτων ουδετερον εγραφη, προφανες ην ετι πασι τοις εκατερων συμμαχοις,
και τοις ουσι τοτε και τοις μετα ταυτα προσληφθησομενοις, την παρ' αμφοιν ασφαλειαν αει
δεον ην υπαρχειν. ο δη και παντως αν εικος ειναι δοξειεν. ου γαρ δηπου τοιαυτας εμελλον
ποιησεσθαι συνθηκας, δι' ων αφελουνται την εξουσιαν σφων αυτων του προσλαμβανειν κατα
καιρους, αν τινες επιτηδειοι φανωσιν αυτοις φιλοι και συμμαχοι, ουδε μην προσλαβοντες εις
την σφετεραν πιστιν περιοψεσθαι τουτους υπο τινων αδικουμενους· αλλ' ην αμφοτερων το
συνεχον της εννοιας της εν ταις συνθηκαις, των μεν υπαρχοντων αμφοτεροις τοτε συμμαχων
αφεξεσθαι και κατα μηδενα τροπον τους ετερους παρα των ετερων επιδεξασθαι τινας τουτων
εις συμμαχιαν, περι δε των μετα ταυτα προσληφθησομενων αυτο τουτο, μητε ξενολογειν μητ'
επιταττειν μηδετερους μηδεν εν ταις αλληλων επαρχιαις και συμμαχιαις, υπαρχειν τε την
ασφαλειαν πασι την παρ' αμφοιν. τουτων δη τοιουτων υπαρχοντων, ομολογουμενον ην
κακεινο, διοτι Ζακανθαιοι πλειοσιν ετεσιν ηδη προτερον των κατ' Ἀννιβαν καιρων εδεδωκεισαν
αυτους εις την των Ῥωμαιων πιστιν. σημειον δε τουτο μεγιστον και παρ' αυτοις τοις
Καρχηδονιοις ομολογουμενον, οτι στασιασαντες Ζακανθαιοι προς σφας ου Καρχηδονιοις
επετρεψαν, καιπερ εγγυς οντων αυτων και τα κατα την Ἰβηριαν ηδη πραττοντων, αλλα
Ῥωμαιοις, και δια τουτων εποιησαντο την κατορθωσιν της πολιτειας. διοπερ, ει μεν τις την
Ζακανθης απωλειαν αιτιαν τιθησι του πολεμου, συγχωρητεον αδικως εξενηνοχεναι τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

πολεμον Καρχηδονιους κατα τε τας επι του Λουτατιου συνθηκας, καθ' ας εδει τοις εκατερων
συμμαχοις την υφ' εκατερων υπαρχειν ασφαλειαν, κατα τε τας επ' Ἀσδρουβου, καθ' ας ουκ εδει
διαβαινειν τον Ἴβηρα ποταμον επι πολεμωι Καρχηδονιους· ει δε την Σαρδονος αφαιρεσιν και τα
συν ταυτηι χρηματα, παντως ομολογητεον ευλογως πεπολεμηκεναι τον κατ' Ἀννιβαν πολεμον
τους Καρχηδονιους· καιρωι γαρ πεισθεντες ημυνοντο συν καιρωι τους βλαψαντας. Ἔνιοι δε των
ακριτως ταυτα θεωμενων ταχ' αν φησαιεν ημας ουκ αναγκαιως επι πλειον εξακριβουν τους
υπερ των τοιουτων λογους. Οι δε των Ῥωμαιων πρεσβεις διακουσαντες τα παρα των
Καρχηδονιων αλλο μεν ουδεν ειπον, ο δε πρεσβυτατος αυτων δειξας τοις εν τωι συνεδριωι τον
κολπον, ενταυθα και τον πολεμον αυτοις εφη και την ειρηνην φερειν· εκβαλων ουν, οποτερον
αν κελευσωσιν, απολειψειν. ο δε βασιλευς των Καρχηδονιων, οποτερον αυτοις φαινεται, τουτ'
εκβαλειν εκελευσε. του δε Ῥωμαιου φησαντος τον πολεμον εκβαλειν, ανεφωνησαν αμα και
πλειους των εκ του συνεδριου, φασκοντες δεχεσθαι. οι μεν ουν πρεσβεις και το συνεδριον επι
τουτοις εχωρισθησαν.
5. Ὅτι Φιλιππος ο βασιλευς συνελθων προς Κερδιλαΐδαν διελεγετο περι φιλιας και
συμμαχιας και τουτον επεισε μεθεξειν της κοινης συμμαχιας. και οι αποσταλεντες πρεσβεις προς
τους συμμαχους αφικομενοι πρωτον εις Ἀκαρνανιαν ενετυγχανον τουτοις. οι δ' Ἀκαρνανεις το
τε δογμα γνησιως συνεπεκυρωσαν και τον απο χωρας πολεμον εξηνεγκαν τοις Αιτωλοις· καιπερ
τουτοις, ει και τισιν ετεροις, δικαιον ην συγγνωμην εχειν υπερτιθεμενοις και καταμελλουσι και
καθολου δεδιοσι τον απο των αστυγειτονων πολεμον και δια το παρακεισθαι μεν
συντερμονουντας τηι των Αιτωλων χωραι, πολυ δε μαλλον δια το κατ' ιδιαν ευχειρωτους
υπαρχειν, το δε μεγιστον, δια το μικροις εμπροσθεν χρονοις πειραν ειληφεναι των δεινοτατων
δια την προς Αιτωλους απεχθειαν. αλλα μοι δοκουσιν οι γνησιοι των ανδρων και κοινηι και κατ'
ιδιαν ουδεποτε περι πλειονος ουθεν ποιεισθαι του καθηκοντος. Ἠπειρωται δ' εκ παραθεσεως
διακουσαντες των πρεσβεων το μεν δογμα παραπλησιως επεκυρωσαν, τον δε πολεμον εκφερειν
εψηφισαντο τοις Αιτωλοις, επειδ' αν και Φιλιππος ο βασιλευς εξενεγκηι, τοις δε παρα των
Αιτωλων πρεσβευταις απεκριθησαν, 30 οτι δεδοκται τοις Ἠπειρωταις διατηρειν προς αυτους
την ειρηνην, αγεννως και ποικιλως χρωμενοι τοις πραγμασιν. απεσταλησαν δε και προς
βασιλεα Πτολεμαιον πρεσβεις οι παρακαλεσοντες αυτον μητε χρηματα πεμπειν τοις Αιτωλοις
μητ' αλλο μηδεν χορηγειν κατα Φιλιππου και των συμμαχων. Μεσσηνιοι δε, δι' ους ο πολεμος
την αρχην ελαβεν, απεκριθησαν, οτι, της Φιγαλειας κειμενης επι τοις οροις αυτων και
ταττομενης υπ' Αιτωλους, ουκ αν επιδεξαιντο τον πολεμον πριν η ταυτην απ' Αιτωλων
αποσπασθηναι την πολιν. περι δε της αποφασεως ταυτης κατισχυσαν, ουδαμως ευδοκουντων
των πολλων Αιτωλων, οι εφορευοντες αγνοουντες και πολυ παραπαιοντες του δεοντος κατα γε
την εμην γνωμην. εγω μεν γαρ φοβερον ειναι φημι τον πολεμον, ου μην ουτω γε φοβερον ωστε
παν υπομενειν χαριν του μη προσδεξασθαι πολεμον. Λακεδαιμονιοι δε των ειθισμενων
εποιησαν τι· τελος γαρ τους παρα των συμμαχων πρεσβεις αναποκριτους απεστειλαν. ουτως
εξηπορησαν υπο της αλογιας και κακιας της αυτων. Ὁ δε Μαχατις εκκλησιαν συναγαγων
παρεκαλει δια πλειονων αυτους αιρεισθαι την προς Αιτωλους συμμαχιαν, εικηι μεν και θρασεως
κατηγορων Μακεδονων, αλογως δε και ψευδως εγκωμιαζων τους Αιτωλους. μετασταντος δε
τουτου, πολλης αμφισβητησεως ετυγχανε το πραγμα· τινες μεν γαρ συνηγορουν τοις Αιτωλοις
και συντιθεσθαι προς αυτους παρηινουν την συμμαχιαν, ενιοι δε τουτοις αντελεγον. ου μην
αλλα των πρεσβυτερων τινες επιστησαντες το πληθος επι τε τας Ἀντιγονου και Μακεδονων
ευεργεσιας επι τε τας δια Χαριξενου και Τιμαιου βλαβας, οτε στρατευσαντες Αιτωλοι πανδημει
κατεφθειραν μεν αυτων την χωραν, εξηνδραποδισαντο δε τας περιοικους, επεβουλευσαν δε τηι
Σπαρτηι μετα δολου και βιας τους φυγαδας επαναγαγοντες, επ' αλλης εγενοντο γνωμης. τελος
επεισθησαν τηρειν την προς Φιλιππον και Μακεδονας συμμαχιαν, και ο Μαχατας απρακτος
επανηιει εις την οικειαν. οι δε εξ αρχης αιτιοι γεγονοτες της κινησεως ουδαμως ειξαι δυναμενοι
τοις παρουσιν αυθις επεβαλοντο πραγμα ποιειν παντων ασεβεστατον, φθειραντες τινας των
νεων. κατα γαρ τινα θυσιαν πατριον εδει τους μεν εν ταις ηλικιαις μετα των οπλων πομπευειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

επι τον της Ἀθηνας της Χαλκιοικου νεων, τους δ' εφορους συντελειν τα περι την θυσιαν αυτου
περι το τεμενος διατριβοντας. εν τουτωι τωι καιρωι των πομπευοντων εν τοις οπλοις τινες
νεανισκων αφνω προσπεσοντες θυουσι τοις εφοροις απεσφαξαν αυτους. καιτοι πασι τοις
καταφυγουσι την ασφαλειαν παρεσκευαζε το ιερον, καν θανατου τις ηι κατακεκριμενος· τοτε δε
δια την ωμοτητα των τολμωντων εις τουτ' ηλθε καταφρονησεως ωστε περι τον βωμον και την
τραπεζαν της θεου κατασφαγηναι τους εφορους απαντας. εξης δε τουτου τακολουθον τηι
προθεσει ποιουντες ανειλον μεν τους περι Γυριδαν των γεροντων, εφυγαδευσαν δε τους
αντειποντας τοις Αιτωλοις, ειλοντο δ' εξ αυτων εφορους, συνεθεντο δε προς τους Αιτωλους την
συμμαχιαν. εποιουν δε ταυτα δια την τε προς Ἀχαιους απεχθειαν και την προς Μακεδονας
αχαριστιαν και καθολου την προς παντας αλογιαν υπεμενον, ουχ ηκιστα δε δια Κλεομενη και
την προς εκεινον ευνοιαν, επελπιζοντες αει και προσδοκιαν εχοντες της εκεινου παρουσιας αμα
και σωτηριας.
6. Ὅτι ο Μαχατας πυθομενος τα γεγονοτα περι τους Λακεδαιμονιους και τους βασιλεις
ηκε παλιν υποστρεψας εις την Σπαρτην και παρεκαλει τους εφορους και τους βασιλεας
εξενεγκειν τοις Ἀχαιοις τον πολεμον· μονως γαρ ουτως εφη ληξαι την των Λακεδαιμονιων
φιλονεικιαν των εκ παντος τροπου διακοπτοντων την προς Αιτωλους συμμαχιαν, την τε των εν
Αιτωλιαι τα παραπλησια τουτοις πραττοντων. πεισθεντων δε των εφορων και των βασιλεων, ο
μεν Μαχατας επανηλθε συντετελεσμενος την προθεσιν δια την αγνοιαν των συμπραττοντων.
7. Ὅτι Ῥωμαιοι, προσπεσουσης αυτοις της Ζακανθαιων αλωσεως της υπο Ἀννιβου
γενομενης, πρεσβευτας επεμπον εξαιτησοντας Ἀννιβαν παρα Καρχηδονιων. αμα δε προς τον
πολεμον παρεσκευαζοντο καταστησαντες υπατους Ποπλιον Κορνηλιον και Τιβεριον
Σεμπρωνιον. 8. Ὅτι μετα την επιβουλην την κατα Ἱερωνυμου του βασιλεως Συρακουσιων
εκχωρησαντος του Θρασωνος, οι περι τον Ζωιππον και Ἀδρανοδωρον πειθουσι τον Ἱερωνυμον
ευθεως 32 πρεσβευτας προς τον Ἀννιβαν πεμψαι. προχειρισαμενος δε Πολυκλειτον Κυρηναιον
και Φιλοδημον τον Ἀργειον τουτους μεν εις Ἰταλιαν απεστειλε δους εντολας λαλειν υπερ
κοινοπραγιας τοις Καρχηδονιοις, αμα δε και τους αδελφους εις Ἀλεξανδρειαν επεπεμψεν.
Ἀννιβας δε τους περι Πολυκλειτον και Φιλοδημον αποδεξαμενος φιλανθρωπως και πολλας
ελπιδας υπογραψας τωι μειρακιωι Ἱερωνυμωι σπουδηι παλιν απεπεμπε τους πρεσβεις, συν δε
τουτοις Ἀννιβαν τον Καρχηδονιον οντα τοτε τριηραρχον και τους Συρακουσιους Ἱπποκρατην
και τον αδελφον αυτου τον νεωτερον Ἐπικυδην. συνεβαινε δε τουτους τους ανδρας και πλειω
χρονον ηδη στρατευεσθαι μετ' Ἀννιβου, πολιτευομενους παρα Καρχηδονιοις δια το φευγειν
αυτων τον παππον εκ Συρακουσων δοξαντα προσενηνοχεναι τας χειρας ενι των Ἀγαθοκλεους
υιων Ἀγαθαρχωι. παραγενομενων δε τουτων εις τας Συρακουσας, και των μεν περι Πολυκλειτον
αποπρεσβευσαντων, του δε Καρχηδονιου διαλεχθεντος κατα τας υπ' Ἀννιβου δεδομενας
εντολας, ευθεως ετοιμος ην κοινωνειν Καρχηδονιοις των πραγματων, και τον τε παραγεγονοτα
προς αυτον Ἀννιβαν εφη δειν πορευεσθαι κατα ταχος εις την Καρχηδονα, και παρ' αυτου
συμπεμπειν επηγγειλατο τους διαλεχθησομενους τοις Καρχηδονιοις. Κατα δε τον καιρον τουτον
ο τεταγμενος επι Λιλυβαιου στρατηγος των Ῥωμαιων *** ειτ' εν μισει οντων των πρεσβευτων,
ειτ' εν μισει οντων των Καρχηδονιων, εφη συλλυπεισθαι τοις Ῥωμαιοις, οτι κακοι κακως εν
ταις κατα την Ἰταλιαν μαχαις απολωλασιν υπο Καρχηδονιων. των δε καταπλαγεντων την
αστοχιαν, ομως δε προσπυθομενων τις λεγει ταυτα περι αυτων, εδειξε τους Καρχηδονιους
παροντας και τουτους εκελευσε διελεγχειν, ει τι τυγχανουσι ψευδομενοι. των δε φησαντων ου
πατριον ειναι σφισι πιστευειν τοις πολεμιοις, παρακαλουντων δε μηδεν ποιειν παρα τας
συνθηκας, οτι τουτο και δικαιον εστι και συμφερον αυτωι μαλιστ' εκεινωι, περι μεν τουτων εφη
βουλευσαμενος αυτοις παλιν διασαφησειν, ηρετο δε πως προ της τελευτης του παππου
πλευσαντες εως του Παχυνου πεντηκοντα ναυσι παλιν ανακαμψαιεν. συμβεβηκει δε Ῥωμαιους
βραχει χρονωι προτερον ακουσαντας 33 Ἱερωνα μετηλλαχεναι και διαγωνιασαντας, μη τι
νεωτερισωσιν εν ταις Συρακουσαις καταφρονησαντες της του καταλελειμμενου παιδος ηλικιας,
πεποιησθαι τον επιπλουν, πυθομενους δε τον Ἱερωνα ζην αυθις εις το Λιλυβαιον αναδραμειν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

διο και τοτε παρομολογουντων πεποιησθαι μεν τον επιπλουν θελοντας εφεδρευσαι τηι νεοτητι
τηι εκεινου και συνδιαφυλαξαι την αρχην αυτωι, προσπεσοντος δε ζην τον παππον αποπλευσαι
παλιν, ρηθεντων δε τουτων παλιν υπολαβον το μειρακιον· εασατε τοινυν, εφη, καμε νυν,
ανδρες Ῥωμαιοι, διαφυλαξαι την αρχην παλινδρομησαντα προς τας Καρχηδονιων ελπιδας. οι δε
Ῥωμαιοι συνεντες την ορμην αυτου τοτε μεν κατασιωπησαντες επανηλθον και διεσαφουν τα
λεγομενα τωι πεμψαντι, το δε λοιπον ηδη προσειχον και παρεφυλαττον ως πολεμιον.
Ἱερωνυμος δε προχειρισαμενος Ἀγαθαρχον και Ὀνησιγενη καιἹπποσθενη πεμπει μετ' Ἀννιβου
προς Καρχηδονιους δους εντολας επι τοισδε ποιεισθαι τας συνθηκας, εφ' ωι Καρχηδονιους
βοηθειν και πεζικαις και ναυτικαις δυναμεσι και συνεκβαλοντας Ῥωμαιους εκ Σικελιας ουτω
διελεσθαι τα κατα την νησον ωστε της εκατερων επαρχιας ορον ειναι τον Ἱμεραν ποταμον, ος
μαλιστα πως διχα διαιρει την ολην Σικελιαν. ουτοι μεν ουν αφικομενοι προς Καρχηδονιους
διελεγοντο περι τουτων και ταυτ' επραττον, εις παν ετοιμως συγκαταβαινοντων των
Καρχηδονιων· οι δε περι τον Ἱπποκρατην λαμβανοντες εις τας χειρας το μειρακιον τας μεν
αρχας εψυχαγωγουν εξηγουμενοι τας εν Ἰταλιαι πορειας Ἀννιβου και παραταξεις και μαχας,
μετα δε ταυτα φασκοντες μηδενι καθηκειν μαλλον την απαντων Σικελιωτων αρχην ως εκεινωι,
πρωτον μεν δια το της Πυρρου θυγατρος υιον ειναι Νηρηιδος, ον μονον κατα προαιρεσιν και
κατ' ευνοιαν Σικελιωται παντες ευδοκησαν σφων αυτων ηγεμονα ειναι και βασιλεα, δευτερον
δε κατα την Ἱερωνος του παππου δυναστειαν. και τελος επι τοσουτον εξωμιλησαν το μειρακιον
ωστε καθολου μηδενι προσεχειν των αλλων δια το και φυσει μεν ακαταστατον υπαρχειν, ετι δε
μαλλον υπ' εκεινων τοτε μετεωρισθεν, † ακμην των περι Ἀγαθαρχον εν τηι Καρχηδονι τα
προειρημενα διαπραττομενων, επιπεμπει πρεσβευτας την μεν της Σικελιας αρχην φασκων αυτωι
καθηκειν απασαν, αξιων δε Καρχηδονιους μεν βοηθειν περι Σικελιας, αυτος δε Καρχηδονιοις
υπισχνουμενος επαρκειν 34 εις τας κατα την Ἰταλιαν πραξεις. την μεν ουν ολην ακαταστασιαν
και μανιαν καλως συνθεωρουμενοι Καρχηδονιοι του μειρακιου, νομιζοντες δε κατα πολλους
τροπους συμφερειν σφισι το μη προεσθαι τα κατα την Σικελιαν, εκεινωι μεν απαντα
συγκατενευον, αυτοι δε και προτερον ηδη παρασκευασαμενοι ναυς και στρατιωτας εγινοντο
προς το διαβιβαζειν τας δυναμεις εις την Σικελιαν. οι δε Ῥωμαιοι ταυτα πυνθανομενοι παλιν
επεμψαν προς αυτον πρεσβεις διαμαρτυρομενοι μη παραβαινειν τας προς τους προγονους αυτου
τεθειμενας συνθηκας. υπερ ων Ἱερωνυμος αθροισας το συνεδριον ανεδωκε διαβουλιον τι δεει
ποιειν. οι μεν ουν εγχωριοι την ησυχιαν ηγον δεδιοτες την του προεστωτος ακρισιαν·
Ἀριστομαχος δ' ο Κορινθιος και ∆αμιππος ο Λακεδαιμονιος και Αυτονους ο Θετταλος ηξιουν
εμμενειν ταις προς Ῥωμαιους συνθηκαις. Ἀδρανοδωρος δε μονος ουκ εφη δειν παριεναι τον
καιρον· ειναι δε τον ενεστωτα μονον, εν ωι κατακτησασθαι δυνατον εστι την της Σικελιας
αρχην. του δε ταυτα ειποντος, ηρετο τους περι τον Ἱπποκρατην ποιας μετεχουσι γνωμης· των δε
φησαντων της Ἀδρανοδωρου, περας ειχε το διαβουλιον. και τα μεν του πολεμου του προς
Ῥωμαιους εκεκυρωτο τον τροπον τουτον· βουλομενος δε μη σκαιως δοκειν αποκρινεσθαι τοις
πρεσβευταις εις τηλικαυτην αστοχιαν ενεπεσε, δι' ης τοις Ῥωμαιοις ου μονον δυσαρεστησειν
αλλα και προσκοπτειν εμελλε προφανως. εφη γαρ εμμενειν εν ταις συνθηκαις, εαν αυτωι
πρωτον μεν το χρυσιον αποδωσι παν, ο παρα Ἱερωνος ελαβον του παππου, δευτερον δε τον
σιτον εκ παντος αποκαταστησωσι του χρονου και τας αλλας δωρεας, ας ειχον παρ' εκεινου, το
δε τριτον ομολογησωσι την εντος Ἱμερα ποταμου χωραν και πολεις ειναι Συρακουσιων. οι μεν
ουν πρεσβευται και το συνεδριον επι τουτοις εχωρισθησαν· οι δε περι τον Ἱερωνυμον απο
τουτων των καιρων ενηργουν τα του πολεμου, και τας τε δυναμεις ηθροιζον και καθωπλιζον,
τας τε λοιπας χορηγιας ητοιμαζον.
9. Ὅτι οι Ῥωμαιοι πρεσβευτας εξαπεστειλαν προς Πτολεμαιον βουλομενοι σιτωι
χορηγηθηναι δια το μεγαλην ειναι παρ' αυτοις σπανιν, ως αν του μεν κατα την Ἰταλιαν υπο των
στρατοπεδων απαντος εφθαρμενου μεχρι των της Ῥωμης πυλων, εξωθεν 35 δε μη γενομενης
επικουριας, ατε κατα παντα τα μερη της οικουμενης πολεμων ενεστωτων και στρατοπεδων
παρακαθημενων, πλην των κατ' Αιγυπτον τοπων. εις γαρ τοσουτον κατα την Ῥωμην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

προεβεβηκει τα της ενδειας ωστε τον Σικελικον μεδιμνον πεντεκαιδεκα δραχμων υπαρχειν.
αλλ' ομως τοιαυτης ουσης της περιστασεως ουκ ημελουν των πολεμικων.
Λογος ιαʹ.
10. Ὅτι των Καρχηδονιων λαβοντων αιχμαλωτους τας φορτηγους νηας των Ῥωμαιων
και χορηγιας πληθος εξαισιον, ο Ποπλιος βαρεως εφερεν επι τωι μη μονον σφισι παρηιρησθαι την
χορηγιαν, αλλα και τοις εχθροις παρεσκευασθαι δαψιλειαν των αναγκαιων, και επι τωι
παραβεβηκεναι τους ορκους και τας συνθηκας τους Καρχηδονιους και παλιν εξ αλλης αρχης
εγειρεσθαι τον πολεμον. διο και παραυτικα προχειρισαμενος πρεσβευτας Λευκιον Σερουιον και
Λευκιον Σιτιον και Λευκιον Φαβιον εξαπεστειλε διαλεξομενους τοις Καρχηδονιοις υπερ των
γεγονοτων, αμα δε και δηλωσοντας, οτι κεκυρωκε τας συνθηκας ο δημος ο των Ῥωμαιων· αρτι
γαρ ηκε τωι Ποπλιωι γραμματα διασαφουντα περι των προειρημενων. οι δε παραγενηθεντες εις
την Καρχηδονα το μεν πρωτον εις την συγκλητον, μετα δε ταυτα παλιν επι τους πολλους
απαχθεντες ελεγον υπερ των ενεστωτων μετα παρρησιας, πρωτον μεν αναμιμνησκοντες, ως οι
παρ' εκεινων πρεσβευται παραγενηθεντες εις Τυνητα προς σφας και παρελθοντες εις το
συνεδριον ου μονον τους θεους σπεισαιντο και την γην προσκυνησαιεν, καθαπερ εστιν εθος τοις
αλλοις ανθρωποις, αλλα και πεσοντες επι την γην αγεννως τους ποδας καταφιλοιεν των εν τωι
συνεδριωι, μετα δε ταυτα παλιν ανασταντες ως κατηγορησαιεν σφων αυτων, διοτι και τας εξ
αρχης γενομενας συνθηκας Ῥωμαιοις και Καρχηδονιοις αθετησαιεν αυτοι. διοπερ εφασαν ουκ
αγνοειν, οτι παν εικοτως αν παθοιεν υπο Ῥωμαιων, αλλα της τυχης ενεκα των ανθρωπων
εδεοντο μηδεν παθειν ανηκεστον· εσεσθαι γαρ την σφετεραν αβουλιαν αποδειξιν της Ῥωμαιων
καλοκαγαθιας. ων μνημονευοντα τον στρατηγον εφασαν τον αυτον οι πρεσβεις και τους εν τωι
συνεδριωι τοτε γεγονοτας εκπληττεσθαι, τινι ποτε πιστευοντες επιλανθανονται μεν των τοτε
ρηθεντων, αθετειν δε τολμωσι τους ορκους 36 και τας συνθηκας. σχεδον δε τουτ' ειναι δηλον,
ως Ἀννιβαι πεποιθοτες και ταις μετα τουτου παρουσαις δυναμεσι ταυτα τολμωσι ποιειν κακως
φρονουντες· σαφως γαρ ειδεναι παντας, οτι εκεινοι δευτερον ετος ηδη φευγοντες εκ πασης
Ἰταλιας εις τους περι Λακινιον τοπους κακει συγκεκλειμενοι και μονον ου πολιορκουμενοι,
μολις εαυτους εκσεσωκοτες ηκουσι νυν. ου μην αλλ' ει και νενικηκοτες τους εκει παρησαν και
προς ημας εμελλον διακινδυνευειν τους δυσι μαχαις εξης υμας ηδη νενικηκοτας, ομως
αμφιδοξους εχειν δει τας ελπιδας υπερ του μελλοντος, και μη μονον του νικαν εννοιαν
λαμβανειν, αλλα και του σφαληναι παλιν. ου συμβαντος ποιους επικαλεσασθε, εφη, θεους;
ποιοις δε χρωμενοι λογοις τον εκ των κρατουντων ελεον επισπασασθε προς τας εαυτων
συμφορας; πασης υμας εικος ελπιδος αποκλεισθησεσθαι και παρα θεων και παρ' ανθρωπων δια
την αθεσιαν και την αβουλιαν. Οι μεν ουν πρεσβεις τοιαυτα διαλεχθεντες ανεχωρησαν· των δε
Καρχηδονιων ολιγοι μεν ησαν οι συναινουντες μη παραβαινειν την ομολογιαν, οι δε πλειους
και των πορευομενων και των βουλευομενων βαρεως μεν εφερον τας εν ταις συνθηκαις
επιταγας, δυσχερως δ' ανειχοντο την των πρεσβευτων παρρησιαν, προς δε τουτοις ουχ οιοι τ'
ησαν προεσθαι τα κατηγμενα πλοια και τας εκ τουτων χορηγιας. το δε συνεχον, ου μικρας αλλα
μεγαλας ειχον ελπιδας νικησειν δια των περι τον Ἀννιβαν. τοις μεν ουν πολλοις εδοξε τους
πρεσβεις αναποκριτους εξαποστελλειν· των δε πολιτευομενων οις ην προκειμενον εκ παντος
τροπου συγχεαι παλιν τον πολεμον, ουτοι συνεδρευσαντες μηχανωνται τι τοιουτον. εφασαν
δειν προνοιαν ποιησασθαι των πρεσβευτων, ινα μετ' ασφαλειας ανακομισθωσιν εις την ιδιαν
παρεμβολην. και παραυτικα τουτοις μεν ητοιμαζον δυο τριηρεις παραπομπους, προς δε τον
ναυαρχον Ἀσδρουβαν διεπεμψαντο παρακαλουντες ετοιμασαι πλοια μη μακραν της των
Ῥωμαιων παρεμβολης, ιν', επειδ' αν αι παραπεμπουσαι νηες απολειπωσι τους Ῥωμαιους,
επαναχθεντα ταυτα καταποντισηι τους πρεσβευτας· εφωρμει γαρ αυτοις το ναυτικον κατα τους
προ της Ἰτυκης εγκειμενους τοπους. ουτοι μεν ουν ταυτα διαταξαμενοι προς τον Ἀσδρουβαν
εξεπεμπον τους Ῥωμαιους εντειλαμενοι τοις επι των τριηρων, ως, εαν παραλλαξωσι τον Μα 37
κραν ποταμον, αυθις απολιποντας αποπλειν εν τωι ορωι τους πρεσβευτας· και γαρ ην εκ τουτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

των τοπων συνοραν ηδη την των εναντιων παρεμβολην. οι δε παραπεμποντες, επει κατα το
συνταχθεν παρηλλαξαν τον ποταμον, ασπασαμενοι τους Ῥωμαιους αυθις επανεπλεον. οι δε περι
τον Λουκιον αλλο μεν ουδεν υφεωρωντο δεινον, νομισαντες δε τους παραπεμποντας δι'
ολιγωριαν αυτους προαπολειπειν επι ποσον εδυσχεραινον. αμα δε τωι μονωθεντας αυτους πλειν
επαναγονται τρισι τριηρεσιν εξ υπερβολης οι Καρχηδονιοι, και παραβαλοντες τηι Ῥωμαικηι
πεντηρει τρωσαι μεν ουχ οιοι τ' ησαν, υποχωρουσης της νεως, ουδε του καταστρωματος
επιβηναι δια το γενναιως αμυνεσθαι τους ανδρας, εκ παραβολης δε και περιξ προσμαχομενοι
κατετιτρωσκον τους επιβατας και διεφθειρον πολλους αυτων, εως ου κατιδοντες οι Ῥωμαιοι
τους προνομευοντας την παραλιαν απο της ιδιας στρατοπεδειας παραβοηθουντας επι τον
αιγιαλον εξεβαλον την ναυν εις την γην. των μεν ουν επιβατων οι πλειστοι διεφθαρησαν, οι δε
πρεσβευται παραδοξως εξεσωθησαν. Γενομενων δε τουτων, αυθις ο πολεμος αλλην αρχην
ειληφει βαρυτεραν της προσθεν και δυσμενικωτεραν· οι τε γαρ Ῥωμαιοι δοκουντες
παρεσπονδησθαι φιλοτιμως διεκειντο προς το περιγενεσθαι των Καρχηδονιων, οι τε
Καρχηδονιοι συνιδοντες σφισι τα πεπραγμενα προς παν ετοιμως ειχον προς το μη τοις εχθροις
υποχειριοι γενεσθαι. τοιαυτης δε της εξ αμφοιν παραστασεως υπαρχουσης, προφανες ην, οτι
δεησει δια μαχης κρινεσθαι περι των ενεστωτων. εξ ου συνεβαινε μη μονον τους κατα την
Ἰταλιαν και Λιβυην παντας, αλλα και τους κατα την Ἰβηριαν και Σικελιαν και Σαρδονα
μετεωρους ειναι και περισπασθαι ταις διανοιαις καραδοκουντας το συμβησομενον. Συνετυχε δε
τους εκ Ῥωμης πρεσβευτας περι τους αυτους καιρους εις τον ναυτικον χαρακα τον των
Ῥωμαιων καταπλευσαι. τους μεν ουν παρ' αυτων ο Βαιβιος παραχρημα προς τον Ποπλιον
εξεπεμψεν, τους δε των Καρχηδονιων παρακατειχε τα τε λοιπα δυσθυμως διακειμενους και
νομιζοντας εν τοις μεγιστοις ειναι κινδυνοις· πυθομενοι γαρ την γεγενημενην εκ των
Καρχηδονιων ασεβειαν εις τους των Ῥωμαιων πρεσβεις προδηλον εδοκουν ειναι σφισι την εκ
τουτων τιμωριαν. ο δε Ποπλιος διακουσας των 38 παραγεγονοτων, οτι προθυμως η τε
συγκλητος. ο τε δημος αποδεξαιντο τας γενομενας δι' αυτου συνθηκας, τουτους φιλανθρωπως
εδεξατο.
11. Ὅτι ο των Ἀθηναιων δημος εξεπεμπε πρεσβευτας προς Ἄτταλον τον βασιλεα τους
αμα μεν ευχαριστησοντας επι τοις γεγονοσιν, αμα δε παρακαλεσοντας αυτον ελθειν Ἀθηναζε
χαριν του συνδιαλαβειν περι των ενεστωτων. ο δε βασιλευς μετα τινας ημερας πυθομενος
καταπεπλευκεναι Ῥωμαιων πρεσβευτας εις τον Πειραια και νομιζων αναγκαιον ειναι το
συμμιξαι τουτοις ανηχθη κατα σπουδην. ο δε των Ἀθηναιων δημος γνους την παρουσιαν αυτου
μεγαλομερως εψηφισατο περι της απαντησεως και της ολης αποδοχης του βασιλεως. Ἄτταλος
δε καταπλευσας εις τον Πειραια την μεν πρωτην ημεραν εχρηματισε τοις εκ της Ῥωμης
πρεσβευταις, θεωρων δ' αυτους και της προγεγενημενης κοινοπραγιας μνημονευοντας και προς
τον κατα του Φιλιππου πολεμον ετοιμους οντας περιχαρης ην. τηι δ' επαυριον αμα τοις
Ῥωμαιοις και τοις των Ἀθηναιων αρχουσιν ανεβαινεν εις αστυ μετα μεγαλης προσδοκιας· ου
γαρ μονον οι τας αρχας εχοντες μετα των ιππεων, αλλα και παντες οι πολιται μετα τεκνων και
γυναικων απηντων αυτοις. ως δε συνεμιξαν, τοιαυτη παρα των πολλων εγενετο κατα την
απαντησιν φιλανθρωπια προς τε Ῥωμαιους και ετι μαλλον προς τον Ἄτταλον ωσθ' υπερβολην
μη καταλιπειν. επει δ' εισηιει κατα το ∆ιπυλον, εξ εκατερου του μερους παρεστησαν τας ιερειας
και τους ιερεις. μετα δε ταυτα παντας μεν τους ναους ηνεωιξαν, επι δε πασι θυματα τοις βωμοις
παραστησαντες ηξιωσαν αυτον θυσαι. το δε τελευταιον εψηφισαντο τιμας τηλικαυτας ηλικας
ουδενι ταχεως των προτερον εις αυτους ευεργετων γεγονοτων· προς γαρ τοις αλλοις και φυλην
επωνυμον εποιησαν Ἀτταλωι και κατενειμαν αυτον εις τους επωνυμους των αρχηγετων. Μετα
δε ταυτα συναγαγοντες εκκλησιαν εκαλουν τον προειρημενον. παραιτουμενου δε και
φασκοντος ειναι φορτικον το κατα προσωπον εισελθοντα διαπορευεσθαι τας ευεργεσιας τας
αυτου τοις ευ πεπονθοσι, της μεν εισοδου παρηκαν, γραψαντα δ' αυτον ηξιουν εκδουναι περι ων
υπολαμβανει συμφερειν προς τους ενεστωτας καιρους. του δε πεισθεντος και γραψαντος
εισηνεγκαν 39 την επιστολην οι προεστωτες. ην δε τα κεφαλαια των γεγραμμενων αναμνησις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

των προτερον εξ αυτου γεγονοτων ευεργετηματων εις τον δημον, εξαριθμησις των
πεπραγμενων αυτωι προς Φιλιππον κατα τους ενεστωτας καιρους, τελευταια δε παρακλησις εις
τον κατα Φιλιππου πολεμον και διορκισμος, ως, εαν μη νυν ελωνται συνεμβαινειν ευγενως εις
την απεχθειαν αμα Ῥοδιοις και Ῥωμαιοις και αυτωι, μετα δε ταυτα παρεντες τους καιρους
κοινωνειν βουλωνται της ειρηνης, αλλων αυτην κατεργασαμενων, αστοχησειν αυτους του τηι
πατριδι συμφεροντος. της δε επιστολης ταυτης αναγνωσθεισης, ετοιμον ην το πληθος
ψηφιζεσθαι τον πολεμον και δια τα λεγομενα και δια την ευνοιαν την προς τον Ἄτταλον. ου
μην αλλα και των Ῥοδιων επεισελθοντων και πολλους προς την αυτην υποθεσιν διαθεμενων
λογους, εδοξε τοις Ἀθηναιοις εκφερειν τωι Φιλιππωι τον πολεμον. απεδεξαντο δε και τους
Ῥοδιους μεγαλομερως, και τον τε δημον εστεφανωσαν αριστειων στεφανωι και πασι Ῥοδιοις
ισοπολιτειαν εψηφισαντο δια το κακεινους αυτοις χωρις των αλλων τας τε ναυς αποκαταστησαι
τας αιχμαλωτους γενομενας και τους ανδρας. οι μεν ουν πρεσβεις οι παρα των Ῥοδιων ταυτα
διαπραξαντες ανηχθησαν εις την Κιον επι τας νησους μετα του στολου.
12. Ὅτι καθ' ον χρονον οι των Ῥωμαιων πρεσβεις εν ταις Ἀθηναις εποιουντο την
διατριβην, Νικανορος του παρα Φιλιππου κατατρεχοντος την Ἀττικην εως της Ἀκαδημιας,
προδιαπεμψαμενοι προς αυτον οι Ῥωμαιοι κηρυκα συνεμιξαν αυτωι και παρεκαλεσαν
αναγγειλαι τωι Φιλιππωι, διοτι Ῥωμαιοι παρακαλουσι τον βασιλεα των μεν Ἑλληνων μηδενι
πολεμειν, των δε γεγονοτων εις Ἄτταλον αδικηματων δικας υπεχειν εν ισωι κριτηριωι, και διοτι
πραξαντι μεν ταυτα την ειρηνην αγειν εξεστι προς Ῥωμαιους, μη βουλομενωι δε πειθεσθαι
ταναντια συνεξακολουθησειν εφασαν. ο μεν ουν Νικανωρ ταυτα ακουσας απηλλαγη· τον αυτον
δε λογον τουτον οι Ῥωμαιοι και προς Ἠπειρωτας ειπαν περι Φιλιππου παραπλεοντες εν Φοινικηι
και προς Ἀμυνανδρον αναβαντες εις Ἀθαμανιαν· 40 παραπλησιως και προς Αιτωλους εν
Ναυπακτωι και προς τους Ἀχαιους εν Αιγιωι. τοτε δε δια του Νικανορος τωι Φιλιππωι ταυτα
δηλωσαντες αυτοι μεν απεπλευσαν ως Ἀντιοχον και Πτολεμαιον επι τας διαλυσεις.
13. Ὅτι Ἄτταλος ο βασιλευς ακουσας πολιορκεισθαι τους Ἀβυδηνους υπο Φιλιππου δι'
Αιγαιου ποιησαμενος τον πλουν ηκεν εις Τενεδον, ομοιως δε και των Ῥωμαιων πρεσβις ηκε
Μαρκος Αιμιλιος ο νεωτατος καταπλεων εις την Ἄβυδον. οι γαρ Ῥωμαιοιτο σαφες ακουσαντες
εν τηι Ῥοδωι περι των Ἀβυδηνων πολιορκιας και βουλομενοι προς αυτον τον Φιλιππον
ποιησασθαι τους λογους κατα τας εντολας, επιστησαντες την προς τους βασιλεας ορμην
εξεπεμψαν τον προειρημενον, ος και συμμιξας περι την Ἄβυδον διεσαφει τωι βασιλει, διοτι
δεδοκται τηι συγκλητωι παρακαλειν αυτον μητε των Ἑλληνων μηδενι πολεμειν μητε τοις
Πτολεμαιου πραγμασιν επιβαλλειν τας χειρας, περι δε των εις Ἄτταλον και Ῥοδιους
αδικηματων δικας υποσχειν, και διοτι ταυτα μεν ουτω πραττοντι την ειρηνην αγειν εξεσται, μη
βουλομενωι δε πειθαρχειν ετοιμως υπαρξειν τον προς Ῥωμαιους πολεμον. του δε Φιλιππου
βουλομενου διδασκειν, οτι Ῥοδιοι τας χειρας επιβαλοιεν αυτωι, μεσολαβησας ο Μαρκος ηρετο· τι
δε Ἀθηναιοι; τι δε Κιανοι; τι δε νυν Ἀβυδηνοι; και τουτων τις, εφη, σοι προτερος επεβαλε τας
χειρας; ο δε βασιλευς εξαπορησας κατα τρεις τροπους εφησεν αυτωι συγγνωμην εχειν
υπερηφανως ομιλουντι, πρωτον μεν οτι νεος εστι και πραγματων απειρος, βʹ οτι καλλιστος
υπαρχει των καθ' αυτον (και γαρ ην τουτο κατ' αληθειαν). ** μαλιστα μεν αξιω Ῥωμαιους, εφη,
μη παραβαινειν τας συνθηκας μηδε πολεμειν ημιν· εαν δε και τουτο ποιωσιν, αμυνουμεθα
γενναιως παρακαλεσαντες τους θεους. ουτοι μεν ουν ταυτα ειποντες διεχωρισθησαν απ'
αλληλων.
14. Ὅτι παρησαν μετα την αλωσιν Ἀβυδου παρα του των Ἀχαιων εθνους εις την Ῥοδον
πρεσβευται παρακαλουντες τον δημον εις τας προς τον Φιλιππον διαλυσεις. οις επελθοντων εκ
της Ῥωμης πρεσβευτων και διαλεγομενων υπερ του μη ποεισθαι διαλυσεις προς Φιλιππον ανευ
Ῥωμαιων, εδοξε προσεχειν τωι δημωι τοις Ῥωμαιοις και στοχαζεσθαι της τουτων φιλιας. 41
15. Ὅτι προχωρουσης τωι Ἀντιοχωι κατα νουν της επιβολης, παροντι εν Θραικηι τωι
Ἀντιοχωι κατεπλευσαν εις Σηλυβριαν οι περι Λευκιον [και] Κορνηλιον. ουτοι δ' ησαν παρα της
συγκλητου πρεσβεις επι τας διαλυσεις εξαπεσταλμενοι τας Ἀντιοχου και Πτολεμαιου. κατα δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

τον αυτον καιρον ηκον και των δεκα Ποπλιος μεν Λεντλος εκ Βαργυλιων, Λευκιος δε Τερεντιος
και Ποπλιος Ὁιλιος εκ Θασου. ταχυ δε τωι βασιλει διασαφηθεισης της τουτων παρουσιας, παντες
εν ολιγαις ημεραις ηθροισθησαν εις την Λυσιμαχιαν. συνεκυρησαν δε και οι περι τον
Ἡγησιανακτα και Λυσιαν οι προς τον Τιτον αποσταλεντες εις τον καιρον τουτον. αι μεν ουν
κατ' ιδιαν εντευξεις του τε βασιλεως και των Ῥωμαιων τελεως ησαν αφελεις και φιλανθρωποι·
μετα δε ταυτα γενομενης συνεδριας κοινης υπερ των ολων αλλοιοτεραν ελαβε τα πραγματα
διαθεσιν. ο γαρ Λευκιος ο Κορνηλιος ηξιου μεν και των υπο Πτολεμαιον ταττομενων πολεων,
οσας νυν ειληφε κατα την Ἀσιαν· παραχωρειν τον Ἀντιοχον, των δ' υπο Φιλιππον διεμαρτυρετο
φιλοτιμως εξιστασθαι· γελοιον γαρ ειναι τα Ῥωμαιων αθλα του γεγονοτος αυτοις πολεμου προς
Φιλιππον Ἀντιοχον επελθοντα παραλαμβανειν· παρηινει δε και των αυτονομων απεχεσθαι
πολεων. καθολου δ' εφη θαυμαζειν τινι λογωι τοσαυταις μεν πεζικαις τοσαυταις δε ναυτικαις
δυναμεσι πεποιηται την εις την Ευρωπην διαβασιν· πλην γαρ του προτιθεσθαι Ῥωμαιοις
εγχειρειν αυτον, ουδ' εννοιαν ετεραν καταλειπεσθαι παρα τοις ορθως λογιζομενοις. οι μεν ουν
Ῥωμαιοι ταυτ' ειποντες απεσιωπησαν· ο δε βασιλευς πρωτον μεν διαπορειν εφη κατα τινα
λογον αμφισβητουσι προς αυτον υπερ των επι της Ἀσιας πολεων· πασι γαρ μαλλον επιβαλλειν
τουτο ποιειν η Ῥωμαιοις. δευτερον δ' ηξιου μηδεν αυτους πολυπραγμονειν καθολου των κατα
την Ἀσιαν· ουδε γαρ αυτος περιεργαζεται των κατα την Ἰταλιαν απλως ουδεν. εις δε την
Ευρωπην εφη διαβεβηκεναι μετα των δυναμεων ανακτησομενος τα κατα την Χερρονησον και
τας επι Θραικης πολεις· την γαρ των τοπων τουτων αρχην μαλιστα παντων αυτωι καθηκειν.
ειναι μεν γαρ εξ αρχης την δυναστειαν ταυτην Λυσιμαχου, Σελευκου δε πολεμησαντος προς
αυτον και κρατησαντος τωι πολεμωι πασαν την Λυσιμαχου βασιλειαν δορικτητον 42 γενεσθαι
Σελευκου. κατα δε τους των αυτου προγονων περισπασ42 μους εν τοις εξης χρονοις πρωτον μεν
Πτολεμαιον παρασπασαμενον σφετερισασθαι τους τοπους τουτους, δευτερον δε Φιλιππον. αυτος
δε νυν ου κτασθαι τοις Φιλιππου καιροις συνεπιτιθεμενος, αλλ' ανακτασθαι τοις ιδιοις δικαιοις
συγχρωμενος. Λυσιμαχεις δε παραλογως αναστατους γεγονοτας υπο Θραικων ουκ αδικειν
Ῥωμαιους καταγων και συνοικιζων· ποιειν γαρ τουτ' εφη βουλομενος ου Ῥωμαιοις τας χειρας
επιβαλειν, Σελευκωι δ' οικητηριον ετοιμαζειν. τας δ' αυτονομους των κατα Ἀσιαν πολεων ου δια
της Ῥωμαιων επιταγης δεον ειναι τυγχανειν της ελευθεριας, αλλα δια της αυτου χαριτος. τα δε
προς Πτολεμαιον αυτος εφη διεξαξειν ευδοκουμενως εκεινωι· κρινειν γαρ ου φιλιαν μονον,
αλλα και μετα φιλιας αναγκαιοτατα συντιθεσθαι προς αυτον. Των δε περι Λευκιον οιομενων
δειν καλεισθαι τους Λαμψακινους και τους Σμυρναιους και δουναι λογον αυτοις, εγενετο τουτο.
παρησαν δε παρα μεν Λαμψακηνων οι περι τον Παρμενιωνα και Πυθοδωρον, παρα δε
Σμυρναιων οι περι Κοιρανον, ων μετα παρρησιας διαλεγομενων, δυσχερανας ο βασιλευς επι τωι
δοκειν λογον υπεχειν επι Ῥωμαιων τοις προς αυτον αμφισβητουσι μεσολαβησας τον
Παρμενιωνα· παυσαι, φησιν, των πολλων· ου γαρ επι Ῥωμαιων αλλ' επι Ῥοδιων υμιν ευδοκω
διακριθηναι περι των αντιλεγομενων. και τοτε μεν επι τουτοις διελυσαν τον συλλογον
ουδαμως ευδοκησαντες αλληλοις.
Λογος καʹ.
16. Ὅτι Ἀντιοχος ο βασιλευς παραγενομενος εις τας Σαρδεις απο της προρρηθεισης
στρατειας διεπεμπετο συνεχως προς Προυσιαν παρακαλων αυτον εις την σφετεραν συμμαχιαν. ο
δε Προυσιας κατα μεν τους ανωτερον χρονους ουκ αλλοτριος ην του κοινωνειν τοις περι τον
Ἀντιοχον· πανυ γαρ εδεδιει τους Ῥωμαιους, μη ποιωνται εις την Ἀσιαν διαβασιν επι καταλυσει
παντων των δυναστων. παραγενομενης δ' επιστολης αυτωι παρα τε Λευκιου και Ποπλιου των
αδελφων, κομισαμενος ταυτην και διαγνους επι 43 ποσον εστη τηι διανοιαι και προειδε το
μελλον ενδεχομενως, ατε των περι τον Ποπλιον εναργεσι κεχρημενων και πολλοις μαρτυριοις
προς πιστιν δια των εγγραπτων. ου γαρ μονον υπερ της ιδιας προαιρεσεως εφερον
απολογισμους, αλλα και περι της κοινης απαντων Ῥωμαιων, δι' ων παρεδεικνυον ουχ οιον
αφηιρημενοι τινος των εξ αρχης βασιλεων τας δυναστειας, αλλα τινας μεν και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

προσκατεσκευακοτες αυτοι δυναστας, ενιους δ' ηυξηκοτες εις πολλαπλασιους αυτων τας αρχας
πεποιηκοτες. ων κατα μεν την Ἰβηριαν Ἀνδοβαλην και Κολιχαντα προεφεροντο, κατα δε την
Λιβυην Μασσανασσην, εν δε τοις κατα την Ἰλλυριδα τοποις Πλευρατον· ους απαντας εφασαν εξ
ελαφρων και των τυχοντων δυναστων πεποιηκεναι βασιλεις ομολογουμενως. ομοιως κατα την
Ἑλλαδα Φιλιππον και Ναβιν, ων Φιλιππον μεν καταπολεμησαντες και συγκλεισαντες εις ομηρα
και φορους, βραχειαν αυτου νυν λαβοντες αποδειξιν ευνοιας αποκαθεστακεναι μεν αυτωι τον
υιον και τους αμα τουτωι συνομηρευοντας νεανισκους, απολελυκεναι δε των φορων. πολλας δε
των πολεων αποδεδωκεναι των αλουσων κατα πολεμον· Ναβιν δε δυνηθεντες αρδην
επανελεσθαι τουτο μεν ου ποιησαι, φεισασθαι δ' αυτου καιπερ οντος τυραννου λαβοντες πιστεις
τας ειθισμενας. εις α βλεποντα παρεκαλουν τον Προυσιαν δια της επιστολης μη δεδιεναι περι
της αρχης, θαρρουντα δε αιρεισθαι τα Ῥωμαιων· εσεσθαι γαρ αμεταμελητον αυτωι την τοιαυτην
προαιρεσιν. ων ο Προυσιας διακουσας επ' αλλης εγενετο γνωμης. ως δε και παρεγενηθησαν
προς αυτον πρεσβεις οι περι τον Γαιον Λιβιον, τελεως απεστη των κατα τον Ἀντιοχον ελπιδων
συμμιξας τοις προειρημενοις ανδρασιν· Ἀντιοχος δε ταυτης αποπεσων της ελπιδος παρην εις
Ἔφεσον, και συλλογιζομενος οτι μονως αν ουτω δυναιτο κωλυσειν την των πεζικων
στρατοπεδων διαβασιν και καθολου τον πολεμον απο της Ἀσιας αποτριβεσθαι, ει βεβαιως
κρατοιη της θαλαττης, προεθετο ναυμαχειν και κρινειν τα πραγματα δια των κατα θαλατταν
κινδυνων.
17. Ὅτι Γναιος ο στρατηγος των Ῥωμαιων πρεσβεις εξαπεστειλε προς τον Ἐποσογνατον
τον Γαλατην, οπως πρεσβευσηι προς 44 τους των Γαλατων βασιλεις. και ο Ἐποσογνατος επεμψε
προς Γναιον πρεσβεις και παρεκαλει τον Γναιον τον των Ῥωμαιων στρατηγον μη
προεξαναστηναι μηδ' επιβαλειν χειρας τοις Τολιστοβογιοις Γαλαταις, και διοτι πρεσβευσει προς
τους βασιλεις αυτων Ἐποσογνατος και ποιησεται λογους υπερ της φιλιας, και πεπεισθαι προς
παν αυτους παραστησεσθαι το καλως εχον. οντος δε του Γναιου προς το πολισματιον το
καλουμενον Γορδιειον, ηκον παρ' Ἐποσογνατου πρεσβεις αποδηλουντες οτι πορευθεις
διαλεχθειη τοις των Γαλατων βασιλευσιν, οι δ' απλως εις ουδεν συγκαταβαινοιεν
φιλανθρωπον, αλλ' ηθροικοτες ομου τεκνα και γυναικας και την αλλην κτησιν απασαν εις το
καλουμενον ορος Ὄλυμπον ετοιμοι προς μαχην εισιν.
18. Ὅτι κατα την ογδοην και μʹ ολυμπιαδα προς ταις ρʹ παρουσια εγενετο πρεσβευτων
Ῥωμαιων εις Κλειτορα και συνοδος των Ἀχαιων. και οι ρηθεντες υπο αμφοτερων λογοι περι
των κατα Λακεδαιμονα πραγματων και τα δοξαντα τοις Ἀχαιοις. ταυτα κεφαλαιωδως.
19. Ὅτι Φιλιππος ο βασιλευς, διαπεμψαμενων προς αυτον εκ της Ῥωμης των ιδιων
πρεσβευτων και δηλουντων, οτι δεησει κατ' αναγκην αποβαινειν απο των επι Θραικης πολεων,
πυθομενος ταυτα και βαρεως φερων επι τωι δοκειν πανταχοθεν αυτου περιτεμνεσθαι την αρχην,
εναπηρεισατο την οργην εις τους ταλαιπωρους Μαρωνιτας. μεταπεμψαμενος γαρ Ὀνομαστον
τον επι Θραικης τεταγμενον εκοινολογηθη τουτωι περι της πραξεως. ο δ' Ὀνομαστος
αναχωρησας εισαπεστειλε Κασανδρον εις Μαρωνειαν συνηθη τοις πολλοις υπαρχοντα δια το
ποιεισθαι τον πλειονα χρονον εκει την διατριβην, ατε του Φιλιππου παλαι τους αυλικους
εγκαθεικοτος εις τας πολεις ταυτας και συνηθεις πεποιηκοτος τους εγχωριους ταις τουτων
παρεπιδημιαις. μετα δε τινας ημερας ετοιμασθεντων των Θραικων, και τουτων επεισελθοντων
δια του Κασανδρου νυκτος, εγενετο μεγαλη σφαγη, και πολλοι των Μαρωνιτων απεθανον.
κολασαμενος δε τωι τοιουτωι τροπωι τους αντιπραττοντας ο Φιλιππος και πληρωσας τον ιδιον
θυμον εκαραδοκει την 45 των πρεσβευτων παρουσιαν, πεπεισμενος μηδενα τολμησειν
κατηγορησειν αυτου δια τον φοβον. μετα δε τινα χρονον παραγενομενων των περι τον Ἄππιον
και ταχεως πυθομενων τα γεγονοτα κατα την Μαρωνειαν και πικρως τωι Φιλιππωι
μεμψιμοιρουντων επι τουτοις, εβουλετο μεν απολογεισθαι φασκων μη κεκοινωνηκεναι της
παρανομιας, αλλ' αυτους εν αυτοις στασιαζοντας Μαρωνιτας και τους μεν αποκλινοντας προς
Ευμενη κατα την ευνοιαν τους δε προς εαυτον εις ταυτην εκπεπτωκεναι την ατυχιαν. καλειν δ'
εκελευε κατα προσωπον ει τις αυτου κατηγορει. τουτο δ' εποιει πεπεισμενος μηδενα τολμησειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

δια τον φοβον, τωι δοκειν την μεν εκ Φιλιππου τιμωριαν εκ χειρος εσεσθαι τοις αντιπραξασιν,
την δε Ῥωμαιων επικουριαν μακραν αφεσταναι. των δε περι τον Ἄππιον ου φασκοντων
προσδεισθαι δικαιολογιας (σαφως γαρ ειδεναι τα γεγονοτα και τον αιτιον τουτων), εις αποριαν
ενεπιπτεν ο Φιλιππος. και την μεν πρωτην εντευξιν αχρι τουτου προβαντες ελυσαν· κατα δε την
επιουσαν ημεραν οι περι τον Ἄππιον πεμπειν επεταττον τωι Φιλιππωι τον Ὀνομαστον και τον
Κασανδρον εξ αυτης εις την Ῥωμην, ινα πυθηται περι των γεγονοτων. ο δε βασιλευς διατραπεις
ως ενι μαλιστα και απορησας επι πολυν χρονον τον μεν Κασανδρον εφη πεμψειν τον αυθεντην
γεγονοτα της πραξεως, ως εκεινοι φασιν, ινα πυθηται παρα τουτου τας αληθειας η συγκλητος,
τον δ' Ὀνομαστον εξηιρειτο και παρ' αυτα και μετα ταυτα τοις πρεσβευταις εντυγχανων, αφορμηι
μεν χρωμενος τωι μη οιον εν τηι Μαρωνειαι παραγεγονεναι τον Ὀνομαστον κατα τον της σφαγης
καιρον, αλλα μηδ' επι των συνεγγυς τοπων γεγονεναι, τηι δ' αληθειαι δεδιως, μη παραγενηθεις
εις την Ῥωμην και πολλων εργων αυτωι κεκοινωνηκως τοιουτων ου μονον τα κατα τους
Μαρωνιτας, αλλα και ταλλα παντα διασαφησηι τοις Ῥωμαιοις και τελος τον μεν Ὀνομαστον
εξειλετο, τον δε Κασανδρον μετα το τους πρεσβευτας απελθειν αποστειλας και παραπεμψας εως
Ἠπειρου φαρμακωι διεφθειρεν. οι δε περι τον Ἄππιον κατεγνωκοτες του Φιλιππου και περι της
εις τους Μαρωνιτας παρανομιας και περι της προς Ῥωμαιους αλλοτριοτητος τοιαυτας εχοντες
διαληψεις εχωρισθησαν. Ὁ δε βασιλευς γενομενος καθ' εαυτον και συμμεταδους των φιλων
Ἀπελλει και Φιλοκλει περι των ενεστωτων, εγνω σαφως 46 επι πολυ προβεβηκυιαν αυτου την
προς Ῥωμαιους διαφοραν, και ταυτην ουκ ετι λανθανουσαν, αλλα καταφανη τοις πλειστοις
ουσαν. καθολου μεν ουν προθυμος ην εις το κατα παντα τροπον αμυνασθαι και μετελθειν
αυτους, προς ενια δε των επινοουμενων αποχειρος ων επεβαλετο πως αν επιγενοιτο τις
αναστροφη και λαβοι χρονον προς τας εις τον πολεμον παρασκευας.
20. Ὅτι κατα την
Κρητην, κοσμουντος εν Γορτυνηι Κυδα του Ἀνταλκους, κατα παντα τροπον ελαττουμενοι
Γορτυνιοι τους Κνωσιους, αποτεμομενοι της χωρας αυτων το μεν καλουμενον Λυκαστιον
προσενειμαν Ῥαυκιοις, το δε ∆ιατονιον Λυκτιοις. κατα δε τον καιρον τουτον παραγενομενων
πρεσβευτων εκ της Ῥωμης εις την Κρητην των περι τον Ἄππιον χαριν του διαλυσαι τας
ενεστωσας αυτοις προς αλληλους διαφορας και ποιησαμενων λογους υπερ τουτων τηι Κνωσιων
και Γορτυνηι, πεισθεντες οι Κρηταιεις επετρεψαν τα καθ' αυτους τοις περι τον Ἄππιον. οι δε
πεισθεντες Κνωσιοις μεν απεκατεστησαν την χωραν, Κυδωνιαταις δε προσεταξαν τους μεν
ομηρους απολαβειν, ους εγκατελιπον δοντες τοις περι Χαρμιωνα προτερον, την δε Φαλασαρναν
αφειναι μηδεν εξ αυτης νοσφισαμενους. περι δε των κατα κοινοδικαιον συνεχωρησαν αυτοις,
βουλομενοις μεν αυτοις εξειναι μετεχειν, μη βουλομενοις δε και τουτ' εξειναι, πασης
απεχομενοις της αλλης Κρητης αυτοις τε και τοις εκ Φαλασαρνης φυγασιν *** απεκτειναν τους
περι Μενητιον επιφανεστατους οντας των πολιτων.
21. Ὅτι των περι τον Κοιντον τον Μαρκιον πρεσβευσαντων εις Μακεδονιαν απεβη μεν
απο των επι Θραικης Ἑλληνιδων πολεων ολοσχερως ο Φιλιππος και τας φρουρας εξηγαγεν,
απεβη δε βαρυνομενος και στενων, διωρθωσατο δε και ταλλα παντα, περι ων οι Ῥωμαιοι
επεταττον, βουλομενος εκεινοις μεν μηδεμιαν εμφασιν ποιειν αλλοτριοτητος, λαμβανειν δε
αναστροφην προς τας εις τον πολεμον παρασκευας. τηρων δε την προκειμενην υποθεσιν εξηγε
στρατιαν επι τους βαρβαρους, διελθων δε δια μεσης της Θραικης 47 ενεβαλεν εις Ὀδρυσας
Βεσσους και ∆ενθηλητους. παραγενομενος δε επι την προσαγορευομενην Φιλιππου πολιν,
φυγοντων των ενοικουτων εις τας ακρωρειας, εξ εφοδου κατεσχε την πολιν. μετα δε ταυτα παν
το πεδιον επιδραμων και τους μεν εκπορθησας, παρ' ων δε πιστεις λαβων, επανηλθε φρουραν
καταλιπων εν τηι Φιλιππου πολει. ταυτην δε συνεβη μετα τινα χρονον εκπεσειν υπο των
Ὀδρυσων αθετησαντων τας προς τον βασιλεα πιστεις.
22. Ὅτι κατα την Ἀσιαν Φαρνακης ο βασιλευς παλιν ολιγωρησας της γεγενημενης επι
Ῥωμαιους αναφορας Λεωκριτον μεν ετι κατα χειμωνα μετα μυριων στρατιωτων εξαπεστειλε
πορθησοντα την Γαλατιαν, αυτος δε της εαρινης ωρας υποφαινουσης ηθροιζε τας δυναμεις ως
εμβαλων εις την Καππαδοκιαν. α πυνθανομενος Ευμενης δυσχερως μεν εφερε το συμβαινον δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

το παντας τους της πιστεως ορους υπερβαινειν τον Φαρνακην, ηναγκαζετο δε το παραπλησιον
ποιειν. ηδη δ' αυτου συνηθροικοτος τας δυναμεις, κατεπλευσαν εκ της Ῥωμης οι περι τον
Ἄτταλον· ομου δε γενομενοι και κοινολογηθεντες αλληλοις ανεζευξαν παραχρημα μετα της
στρατιας. αφικομενοι δε εις την Γαλατιαν τον μεν Λεωκριτον ουκ ετι κατελαβον· του δε
Καρσιγνατου και του Γαιζοτοριος διαπεμπομενων προς αυτους υπερ ασφαλειας, οιτινες
ετυγχανον ετι προτερον ηιρημενοι τα Φαρνακου, και παν υπισχνουμενων ποιησειν το
προσταττομενον, απειπαμενοι τουτους δια την προγεγενημενην αθεσιαν εξαραντες παντι τωι
στρατευματι προηγον επι τον Φαρνακην. παραγενομενοι δ' εκ Καλπιτου πεμπταιοι προς τον
Ἅλυν ποταμον, εκταιοι παλιν ανεζευξαν εις Παρνασσον, ενθα και Ἀριαραθης ο των
Καππαδοκων βασιλευς συνεμιξεν αυτοις μετα της οικειας δυναμεως, και ηλθον εις την Καμησιν
χωραν. αρτι δε κατεστρατοπεδευκοτων αυτων προσεπεσε παραγενεσθαι τους εκ της Ῥωμης
πρεσβευτας επι τας διαλυσεις. ων ακουσας ο βασιλευς Ευμενης Ἄτταλον μεν εξαπεστειλε
τουτους εκδεξομενον, αυτος δε τας δυναμεις εδιπλασιαζε και διεκοσμει φιλοτιμως, αμα μεν
αρμοζομενος προς τας αληθινας χρειας, αμα δε βουλομενος ενδεικνυσθαι τοις Ῥωμαιοις οτι δι'
αυτου δυνατος εστι τον Φαρνακην αμυνασθαι και καταπολεμειν. παραγενομενων δε των
πρεσβεων 48 και παρακαλουντων λυειν τον πολεμον, εφασαν μεν οι περι τον Ευμενη και τον
Ἀριαραθην ετοιμοι προς παν ειναι το παρακαλουμενον, ηξιουν δε τους Ῥωμαιους, ει μεν ετι
δυνατον, εις συλλογον αυτους συναγαγειν προς τον Φαρνακην, ινα κατα προσωπον λεγομενων
των λογων ιδωσι την αθεσιαν αυτου και την ωμοτητα δια πλειονων, ει δε μη τουτ' ειη δυνατον,
αυτους γενεσθαι κριτας των πραγματων ισους και δικαιους. των δε πρεσβευτων αναδεχομενων
παντα τα δυνατα και καλως εχοντα ποιησειν, αξιουντων δε την στρατιαν απαγειν εκ της χωρας
(ατοπον γαρ ειναι, παροντων αυτων και λογους ποιουμενων υπερ διαλυσεων, αμα παρειναι τα
του πολεμου και κακοποιειν αλληλους) συνεχωρησαν οι περι τον Ευμενη, και τηι κατα ποδας
ευθεως αναζευξαντες ουτοι προηγον ως επι Γαλατιας. οι δε Ῥωμαιοι προς τον Φαρνακην
συμμιξαντες πρωτον μεν ηξιουν αυτον εις λογους ελθειν τοις περι τον Ευμενη· μαλιστα γαρ αν
ουτω τυχειν τα πραγματα διεξαγωγης. του δε προς τουτο το μερος αντιβαινοντος και τελος
απειπαμενου, δηλον μεν ευθεως ην τουτο και Ῥωμαιοις, οτι καταγινωσκει προφανως εαυτου
και διαπιστει τοις σφετεροις πραγμασιν· παντη δε παντως βουλομενοι λυσαι τον πολεμον
προσεκαρτερουν, εως ου συνεχωρησε πεμψειν αυτοκρατορας επι θαλατταν τους συνθησομενους
την ειρηνην, εφ' οις αν οι πρεσβευται κελευσωσιν.
23. Ὅτι αφικομενων των πρεσβεων και συνελθοντων ομου των τε Ῥωμαιων και των
περι Ευμενη, και τουτων μεν εις απαν ετοιμως συγκαταβαινοντων χαριν του συντελεσθηναι την
ειρηνην, των δε παρα του Φαρνακου προς παν διαφερομενων και τοις ομολογηθεισιν ουκ
εμμενοντων, αλλ' αει τι προσεπιζητουντων και μεταμελομενων, ταχεως τοις Ῥωμαιοις εγενετο
δηλον οτι ματαιοπονουσιν. ου γαρ οιος ην συγκαταβαινειν ο Φαρνακης εις τας διαλυσεις. οθεν
απρακτου γενομενης της κοινολογιας, και των Ῥωμαιων απαλλαγεντων εκ του Περγαμου, και
των παρα του Φαρνακου πρεσβεων απολυθεντων εις την οικειαν, ο μεν πολεμος εγεγενητο
καταμονος, οι δε περι τον Ευμενη παλιν εγινοντο περι τας εις τουτον παρασκευας. εν ωι καιρωι
των Ῥοδιων επισπασαμενων τον Ευμενη και φιλοτιμως, ουτος μεν εξωρμησε μετα πολλης
σπουδης πραξων τα κατα τους Λυκιους.
Λογος κζʹ.
24. Ὅτι οι περι τον Τιβεριον και Ποστομιον κατα τους αυτους καιρους επιπορευομενοι
τας νησους και τας κατα την Ἀσιαν πολεις, πλειστον δ' εν τηι Ῥοδωι, καιπερ ου προσδεομενων
των Ῥοδιων κατα τους τοτε χρονους. Ἀγησιλοχος γαρ τοτε πρυτανευων, ανηρ των
ευδοκιμουντων, ο και μετα ταυτα πρεσβευσας εις την Ῥωμην, ετι προτερον αμα τωι φανερον
γενεσθαι, διοτι μελλουσι πολεμειν Ῥωμαιοι τωι Περσει, ταλλα τε παρακεκληκει τους πολλους
υπερ του κοινωνειν των αυτων ελπιδων, και μʹ ναυς συμβουλευσας τοις Ῥοδιοις υποζωννυειν,
ινα, εαν τις εκ των καιρων γενηται χρεια, μη τοτε παρασκευαζωνται προς το παρακαλουμενον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

αλλ' ετοιμως διακειμενοι πραττωσι το κριθεν εξ αυτης. α τοτε προφερομενος τοις Ῥωμαιοις και
δεικνυς υπο την οψιν τας παρασκευας ευδοκουμενους τηι πολει τους πρεσβευτας εξαπεστειλεν.
οι δε περι τον Τιβεριον αποδεδεγμενοι την των Ῥοδιων ευνοιαν εκομιζοντο εις την Ῥωμην.
25. Ὅτι Γαιος ετι περι την Κεφαλληνιαν ορμων εξεπεμψε τοις Ῥοδιοις γραμματα περι
πλοιων εξαποστολης, συνθεις την επιστολην αλειπτηι τινι Σωκρατει. παραγενομενων δε των
γραμματων εις την Ῥοδον Στρατοκλεους πρυτανευοντος την δευτεραν εκμηνον, και του
διαβουλιου προτεθεντος, τοις μεν περι τον Ἀγαθαγητον και Ῥοδοφωντα και Ἀστυμηδην και
ετεροις πλειοσιν εδοκει πεμπειν τας ναυς και συναπτεσθαι της αρχης ευθεως του πολεμου
μηδεμιαν προφασιν ποιουμενους· οι δε περι τον ∆εινωνα και Πολυαρατον δυσαρεστουντες μεν
και τοις ηδη γεγονοσι φιλανθρωποις προς Ῥωμαιους, τοτε δε προθεμενοι το του βασιλεως
Ευμενους προσωπον, ηρξαντο λυμαινεσθαι την των πολλων προαιρεσιν. υπαρχουσης γαρ τοις
Ῥοδιοις υποψιας και διαφορας προς τον Ευμενη, παλαι μεν εκ του πολεμου του προς Φαρνακην,
οτε, του βασιλεως Ευμενους εφορμουντος επι του κατα τον Ἑλλησποντον στοματος χαριν του
κωλυειν τους πλεοντας εις τον Ποντον, επελαβοντο της ορμης αυτου και διεκωλυσαν Ῥοδιοι,
μικροις δ' 50 ανωτερον χρονοις εκ των Λυκιακων αναξαινομενης της διαφορας εκ τινων
ερυματων και χωρας, ην συνεβαινε κεισθαι μεν επι της εσχατιας της των Ῥοδιων Περαιας,
κακοποιεισθαι δε συνεχως δια των υπ' Ευμενη ταττομενων· εκ παντων δε τουτων ευηκοως
διεκειντο προς παν το λεγομενον κατα του βασιλεως. διο ταυτης επιλαβομενοι της αφορμης οι
περι τον ∆εινωνα διεσυρον την επιστολην, φασκοντες ου παρα Ῥωμαιων αυτην ηκειν αλλα παρ'
Ευμενους, θελοντος αυτους εκεινου κατα παντα τροπον εμβιβαζειν εις τον πολεμον και
προσαπτειν τωι δημωι δαπανας και κακοπαθειας ουκ αναγκαιας. και μαρτυριον εποιουν της
εαυτων αποφασεως το παραγεγονεναι φεροντα την επιστολην αλειπτην τινα και τοιουτον
ανθρωπον, ουκ ειωθοτων τουτο ποιειν Ῥωμαιων, αλλα και λιαν μετα πολλης σπουδης και
προστασιας διαπεμπομενων υπερ των τοιουτων. ελεγον δε ταυτα καλως μεν ειδοτες οτι
συμβαινει γεγραφθαι την επιστολην υπο του Λοκρητιου, βουλομενοι δε τους πολλους διδασκειν
μηδεν εξ ετοιμου ποιειν Ῥωμαιοις, αλλ' εν πασι δυσχρηστειν και διδοναι προσκοπης και
δυσαρεστησεως αφορμας. ην γαρ το προκειμενον αυτοις απο μεν της προς Ῥωμαιους ευνοιας
αλλοτριουν τον δημον, εις δε την του Περσεως φιλιαν εμπλεκειν, καθ' οσον οιοι τ' ησαν.
συνεβαινε δε τους προειρημενους οικειους υπαρχειν δια το τον μεν Πολυαρατον
αλαζονικωτερον οντα και κενοδοξον υποχρεων πεποιηκεναι την ουσιαν, τον δε ∆εινωνα
φιλαργυρον οντα και θρασυν εξ αρχης οικειον ειναι της εκ των δυναστων και βασιλεων
επανορθωσεως. εφ' οις Στρατοκλης ο πρυτανις επαναστας και πολλα μεν κατα του Περσεως
ειπων, πολλα δε περι Ῥωμαιων επ' αγαθωι, παρωρμησε τους πολλους εις το κυρωσαι το
ψηφισμα το περι της εξαποστολης των πλοιων. και παραυτικα καταρτισαντες τετρηρεις εξ εʹ μεν
εξαπεστειλαν επι Χαλκιδος ηγεμονα συστησαντες επ' αυτων Τιμαγοραν, την δε μιαν εις
Τενεδον, εφ' ης αρχων επεπλει Τιμαγορας, ος και καταλαβων εν Τενεδωι ∆ιοφανην
απεσταλμενον υπο του Περσεως προς Ἀντιοχον αυτου μεν ουκ εγενηθη κυριος, του δε
πληρωματος. ο δε Λοκρητιος παντας αποδεξαμενος φιλανθρωπως τους 51 κατα θαλατταν
παραγεγονοτας συμμαχους απελυσε της χρειας φησας ου προσδεισθαι τα πραγματα της κατα
θαλατταν βοηθειας. 26. Ὅτι Αυλος κατα τουτον τον χρονον αντιστρατηγος ων και
παραχειμαζων εν Θετταλιαι μετα των δυναμεων εξεπεμψε πρεσβευτας εις τους κατα την Ἑλλαδα
τοπους Γαιον Ποπλιον και Γναιον Ὀκταουιον· οι πρωτον μεν εις Θηβας ελθοντες επηινεσαν και
παρεκαλεσαν τους Θηβαιους διαφυλαττειν την προς Ῥωμαιους ευνοιαν, εξης δε τουτοις
επιπορευομενοι τας εν Πελοποννησωι πολεις επιδεικνυειν επειρωντο τοις ανθρωποις την της
συγκλητου πραιοτητα και φιλανθρωπιαν προφερομενοι τα δογματα τα μικρωι προτερον ρηθεντα·
αμα δε δια των λογων παρενεφαινον ως ειδοτες τους εν εκασταις των πολεων παρα το δεον
αναχωρουντας, ωσαυτως δε και τους προπιπτοντας, και δηλοι πασιν ησαν δυσαρεστουμενοι τοις
αναχωρουσιν ουχ ηττον η τοις εκφανως αντιπραττουσιν. εξ ων τους πολλους εις επιστασιν και
διαπορησιν ηγον υπερ του τι ποτ' αν η λεγοντες η πραττοντες ευστοχοιεν των παρεστωτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

καιρων. οι δε περι τον Γαιον, συναχθεισης της των Ἀχαιων εκκλησιας, ελεγοντο μεν
βεβουλευσθαι κατηγορησειν των περι τον Λυκορταν και τον Ἄρχωνα και Πολυβιον και
παραδειξειν αλλοτριους υπαρχοντας της των Ῥωμαιων αιρεσεως, και την ησυχιαν αγοντας
κατα το παρον ου φυσει τοιουτους οντας, αλλα παρατηρουντας τα συμβαινοντα και τοις καιροις
εφεδρευοντας· ου μην εθαρρησαν τουτο ποιησαι δια το μηδεμιαν ευλογον αφορμην εχειν κατα
των προειρημενων ανδρων. διο συναχθεισης αυτοις της βουλης εις Αιγιον, ασπαστικην τε και
παρακλητικην ποιησαμενοι την προς τους Ἀχαιους εντευξιν απεπλευσαν εις την Αιτωλιαν. Και
παλιν εκει συναχθεισης αυτοις της εκκλησιας εις Θερμον, παρελθοντες εις τους πολλους
παρακλητικους και φιλανθρωπους διετιθεντο λογους, το δε συνεχον αυτοις της εκκλησιας,
ομηρους εφασαν δειν δοθηναι σφισι παρα των Αιτωλων. τουτων δε καταβαντων, Προανδρος
επαναστας εβουλετο τινας ευχρηστιας προς αυτου γεγενημενας εις τους Ῥωμαιους προφερεσθαι
και κατηγορειν των διαβαλλοντων αυτον· εφ' ον Γαιος παλιν επαναστας και 52 καλως ειδως
αλλοτριον αυτον οντα Ῥωμαιων, ομως επηινεσε και πασι τοις ειρημενοις ανθωμολογησατο.
μετα δε τουτον προελθων Λυκισκος επ' ονοματος μεν ουδενος εποιησατο κατηγοριαν, καθ'
υπονοιαν δε πολλων. εφη γαρ περι μεν των κορυφαιων καλως βεβουλευσθαι Ῥωμαιους
απαγαγοντας αυτους εις την Ῥωμην, λεγων τους περι τον Ευπολεμον και Νικανδρον· τους δε
συναγωνιστας και τους παραστατας τους εκεινων ετι μενειν κατα την Αιτωλιαν, ους δειν
απαντας της αυτης τυχειν εκεινοις επιστροφης, αν μη προωνται τα τεκνα Ῥωμαιοις εις
ομηρειαν. μαλιστα δε κατ' Ἀρχεδαμου και Πανταλεοντος εποιει τας εμφασεις. τουτου δε
παραχωρησαντος, Πανταλεων αναστας τον μεν Λυκισκον δια βραχεων ελοιδορησε φησας αυτον
αναισχυντως και ανελευθερως κολακευειν τους υπερεχοντας, επι δε τον Θοαντα μετεβη τουτον
υπολαμβανων ειναι τον αξιοπιστως ενιεντα τας κατ' αυτων διαβολας τωι δοκειν μηδεμιαν
υπαρχειν αυτοις προς τουτον διαφοραν. και τα μεν υπομνησας των κατ' Ἀντιοχον καιρων, τα δε
ονειδισας εις αχαριστιαν αυτωι, διοτι δοθεις εκδοτος Ῥωμαιοις, πρεσβευσαντος αυτου και
Νικανδρου, τυχηι της σωτηριας ανελπιστως, ταχεως εξεκαλεσατο τους Αιτωλους εις το μη μονον
θορυβειν τον Θοαντα, οτε βουληθειη τι λεγειν, αλλα και βαλλειν ομοθυμαδον. γενομενων δε
τουτων, βραχεα καταμεμψαμενος ο Γαιος τους Αιτωλους επι τωι βαλλειν τον Θοαντα ουτος μεν
ευθεως μετα του συμπρεσβευτου απηρεν εις Ἀκαρνανιαν εκσιωπηθεις περι των ομηρων, τα δε
κατα την Αιτωλιαν εν υποψιαις ην προς αλληλους και ταραχαις ολοσχερεσιν. Κατα δε την
Ἀκαρνανιαν, οτι εδοξε τοις Ἕλλησι περι τηςπρεσβειας επιστασεως χρειαν εχειν το γινομενον.
παραλαβοντες ουν τους κατα την αλλην πολιτειαν ομογνωμονουντας (ουτοι δ' ησαν
Ἀρκεσιλαος Ἀριστων Μεγαλοπολιται, Στρατιος Τριταιευς, Ξενων Πατρευς, Ἀπολλωνιδης
Σικυωνιος) εβουλευοντο περι των ενεστωτων. ο ουν Λυκορτας εμεινεν επι της εξ αρχης
προθεσεως κρινων μητε Περσει μητε Ῥωμαιοις συνεργειν μηδεν, ομοιως μηδ' 53 αντιπραττειν
μηδετεροις· το μεν γαρ συνεργειν αλυσιτελες ενομιζε πασιν ειναι τοις Ἕλλησι προορωμενος το
μεγεθος της εσομενης εξουσιας περι τους κρατησαντας, το δ' αντιπραττειν επισφαλες δια το
πολλοις και τοις επιφανεστατοις Ῥωμαιων αντωφθαλμηκεναι περι των κοινων πραγματων
κατα τους ανωτερον καιρους. ο δ' Ἀπολλωνιδης και Στρατιος αντιπραττειν μεν επιτηδες
Ῥωμαιοις ουκ ᾤοντο δειν, τους δ' υπερκυβιστωντας και δια των κοινων πραγματων ιδιαν χαριν
αποτιθεμενους παρα Ῥωμαιοις και τουτο πραττοντας παρα τους νομους και παρα το κοινηι
συμφερον τουτους εφασαν δειν κωλυειν και προς τουτους αντοφθαλμειν ευγενως. ο δ' Ἄρχων
ακολουθειν εφη δειν τοις καιροις και μη διδοναι τοις εχθροις αφορμην εις διαβολην, μηδε
προεσθαι σφας αυτους εις την αυτην ελθειν διαθεσιν τοις περι Νικανδρον, οιτινες, πριν η λαβειν
πειραν της τουτων εξουσιας, εν ταις μεγισταις εισι ταλαιπωριαις. ταυτης δε της γνωμης
μετεσχον Πολυαιος Ἀρκεσιλαος Ἀριστων Ξενων. διο και τον μεν Ἄρχωνα προς την στρατηγιαν
εδοξεν αυτοις ευθεως προπορευεσθαι, τον δε Πολυβιον προς την ιππαρχιαν. Τουτων δη νεωστι
γεγονοτων και προδιειληφοτων των περι τον Ἄρχωνα, διοτι δει συμπραττειν Ῥωμαιοις και τοις
τουτων φιλοις, τυχικως πως συνεβη τον Ἄτταλον προς ετοιμους οντας ποιησασθαι τους λογους.
διο και προθυμως αυτωι κατανευσαντες υπεσχοντο συμπραξειν υπερ των παρακαλουμενων. του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

δ' Ἀτταλου πεμψαντος πρεσβευτας, και παραγενομενων τουτων εις την πρωτην αγοραν, και
διαλεγομενων τοις Ἀχαιοις περι του τας τιμας αποκατασταθηναι τωι βασιλει, και
παρακαλουντων ποιησαι τουτο δια της Ἀτταλου χαριτος, ο μεν οχλος αδηλος ην επι τινος
υπαρχει γνωμης, προς δε την αντιλογιαν ανισταντο πολλοι και δια πολλας αιτιας. οι μεν γαρ εξ
αρχης αιτιοι γενομενοι της αναιρεσεως των τιμων βεβαιουν εβουλοντο την αυτων γνωμην, οι
δε εκ των κατ' ιδιαν εγκληματων υπελαβον καιρον εχειν αμυνεσθαι τον βασιλεα, τινες δε δια
τον προς τους συμπραττοντας φθονον εφιλοτιμουντο μη κρατησαι τον Ἄτταλον της επιβολης. ο
δ' Ἄρχων ανεστη μεν βοηθησων τοις πρεσβευταις (εκαλει γαρ τα 54 πραγματα την του
στρατηγου γνωμην), βραχεα δ' ειπων ανεχωρησε διευλαβηθεις μη δοξηι κερδους τινος ενεκεν
συμβουλευειν δια το πληθος ικανον χρηματων εις την αρχην δεδαπανηκεναι. πολλης δ' ουσης
αποριας, ο Πολυβιος αναστας εποιησατο μεν και πλειονας λογους, μαλιστα δε προσεδραμε προς
την των πολλων γνωμην υποδειξας το γεγονος εξ αρχης ψηφισμα των Ἀχαιων υπερ των τιμων,
εν ωι γεγραμμενον ην, οτι δει τας απρεπεις αρθηναι τιμας και τας παρανομους, ου μα ∆ι' απασας.
τους δε περι Σωσιγενη και ∆ιοπειθη δικαστας Ῥοδιους υπαρχοντας κατ' εκεινον τον καιρον και
διαφερομενους εκ τινων ιδιων προς τον Ευμενη λαβομενους εφη της αφορμης ταυτης πασας
ανατετροφεναι τας τιμας του βασιλεως, και τουτο πεποιηκεναι παρα το των Ἀχαιων δογμα και
παρα την δοθεισαν αυτοις εξουσιαν, και το μεγιστον, παρα το δικαιον και το καλως εχον· ου γαρ
ως ηδικημενους τι τους Ἀχαιους βουλευσασθαι τας τιμας αιρειν τας Ευμενους, αλλα μειζους
αυτου ζητουντος των ευεργεσιων, τουτωι προσκοψαντας ψηφισασθαι το πλεοναζον παρελειν.
διοπερ εφη δειν, καθαπερ οι δικασται την ιδιαν εχθραν επιπροσθεν ποιησαντες του των Ἀχαιων
ευσχημονος ανετρεψαν πασας τας τιμας, ουτω τους Ἀχαιους κυριωτατον ηγησαμενους το σφισι
καθηκον και πρεπον διορθωσασθαι την των δικαστων αμαρτιαν και καθολου την προς τον
Ευμενη γεγενημενην αλογιαν, αλλως τε και μελλοντας μη μονον επ' αυτον τον βασιλεα την
χαριν απερειδεσθαι ταυτην, ετι δε μαλλον εις τον αδελφον Ἄτταλον. του δε πληθους
ευδοκησαντος τοις λεγομενοις, εγραφη δογμα προσταττον τοις αρχουσι πασας αποκαταστησαι
τας Ευμενους του βασιλεως τιμας, πλην ει τινες απρεπες τι περιεχουσι τωι κοινωι των Ἀχαιων η
παρανομον. τουτον μεν δη τον τροπον και κατα τουτον τον καιρον Ἄτταλος διωρθωσατο την
γενομενην αλογιαν περι τας υπαρχουσας Ευμενει ταδελφωι τιμας κατα την Πελοποννησον.
27. Ὅτι η συγκλητος πυνθανομενη τον Ἀντιοχον της μεν Αιγυπτου κυριον γεγονεναι,
της δ' Ἀλεξανδρειας παρ' ολιγον, νομιζουσα προς αυτην τι διατεινειν την αυξησιν του
προειρημενου βασιλεως, κατεστησε πρεσβευτας τους περι Γαιον Ποπλιον τον τε 55 πολεμον
λυσοντας και καθολου θεασομενους την των πραγματων διαθεσιν, ποια τις εστιν. και τα μεν
κατα την Ἰταλιαν εν τουτοις ην.
28. Ὅτι του Ἀντιοχου προς Πτολεμαιον ενεκεν του Πηλουσιον κατασχειν αφικομενου, ο
Ποπλιος ο των Ῥωμαιων στρατηγος, του βασιλεως πορρωθεν ασπαζομενου δια της φωνης και
την δεξιαν προτεινοντος, προχειρον εχων το δελταριον, εν ωι το της συγκλητου δογμα
κατατετακτο, προυτεινεν αυτωι και τουτ' εκελευσε πρωτον αναγνωναι τον Ἀντιοχον, ως μεν
εμοι δοκει, μη προτερον αξιωσας το της φιλιας συνθημα ποιειν πριν η την προαιρεσιν επιγνωναι
του δεξιουμενου, ποτερα φιλιος η πολεμιος εστιν. επει δ' ο βασιλευς αναγνους εφη βουλεσθαι
μεταδουναι τοις φιλοις υπερ των προσπεπτωκοτων, ακουσας ο Ποπλιος εποιησε πραγμα βαρυ
μεν δοκουν ειναι και τελεως υπερηφανον· εχων γαρ προχειρως αμπελινην βακτηριαν
περιεγραφε τωι κληματι τον Ἀντιοχον εν τουτωι τε τωι γυρωι την αποφασιν εκελευσε δουναι περι
των γεγραμμενων. ο δε βασιλευς ξενισθεις το γινομενον και την υπεροχην, βραχυν χρονον
εναπορησας εφη ποιησειν παν το παρακαλουμενον υπο Ῥωμαιων. οι δε περι τον Ποπλιον τοτε
την δεξιαν αυτου λαμβανοντες αμα παντες ησπαζοντο φιλοφρονως. ην δε τα γεγραμμενα λυειν
εξ αυτης τον προς Πτολεμαιον πολεμον. διο και δοθεισων αυτωι τακτων ημερων ουτος μεν
απηγε τας δυναμεις εις την Συριαν βαρυνομενος και στενων, εικων δε τοις καιροις κατα το
παρον· οι δε περι τον Ποπλιον καταστησαμενοι τα κατα την Ἀλεξανδρειαν και παρακαλεσαντες
τους βασιλεις ομονοειν, αμα δε προσταξαντες αυτοις Πολυαρατον αναπεμπειν εις Ῥωμην,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

ανεπλευσαν επι της Κυπρου βουλομενοι και τας εκει υπαρχουσας δυναμεις εκβαλειν εκ της
νησου κατα σπουδην. αφικομενοι δε και καταλαβοντες ηττημενους μαχηι τους του Πτολεμαιου
στρατηγους και καθολου φερομενα τα κατα την Κυπρον ταχεως ανεστησαν το στρατοπεδον εκ
της χωρας και παρηδρευσαν, εως απεπλευσαν αι δυναμεις επι Συριας. και Ῥωμαιοι μεν οσον
ουπω καταπεπονημενην την Πτολεμαιου βασιλειαν τουτωι τωι τροπωι διεσωσαν, της τυχης ουτω
βραβευουσης τα κατα τον Περσεα πραγματα και τους Μακεδονας 56 ωστε και προς τον εσχατον
καιρον ελθοντα τα κατα την Ἀλεξανδρειαν και την ολην Αιγυπτον παρα τουτο παλιν
ορθωθηναι, παρα το φθασαι κριθεντα τα κατα τον Περσεα πραγματα· μη γαρ γενομενου τουτου
και πιστευθεντος, ουκ αν μοι δοκει πειθαρχησαι τοις επιταττομενοις Ἀντιοχος.
Τελος του λʹ λογου.
29. Ὅτι κατα τους καιρους τουτους παρεγενοντο πρεσβεις εκ της Ῥωμης πρωτον μεν οι
περι τον Μαρκον Ἰουνιον διευκρινησοντες τα προς τους Γαλατας διαφεροντα τωι βασιλει. επειδη
γαρ ουκ ηδυνηθησαν οι Τροκμοι δι' αυτων αποτεμεσθαι της Καππαδοκιας ουδεν, αλλ' εκ χειρος
ωικοδομησαντο την δικην επιβαλλομενοι τολμαν, καταφυγοντες επι Ῥωμαιους διαβαλλειν
επειρωντο τον Ἀριαραθην. ων χαριν απεσταλησαν οι περι τον Ἰουνιον. προς ους ο βασιλευς
ποιησαμενος τους αρμοζοντας λογους και ταλλα φιλανθρωπως ομιλησας εκεινους μεν
ευλογουντας απεστειλε, μετα δε ταυτα, παραγενομενων πρεσβευτων των περι Γναιον
Ὀκταουιον και Σποριον Λοκρητιον και διαλεγομενων τωι βασιλει παλιν περι των προς τους
Γαλατας αυτωι διαφεροντων, βραχεα περι τουτων κοινολογησαμενος και φησας ευεπαγωγος
ειναι προς το κριθεν λοιπον ηδη τον πλειω λογον υπερ των κατα Συριαν εποιειτο πραγματων,
ειδως εκεισε προαγοντας τους περι τον Ὀκταουιον, υποδεικνυων αυτοις την ακαταστασιαν της
βασιλειας και την εικαιοτητα των προεστωτων αυτης και προσεπαγγελλομενος ακολουθησειν
μετα δυναμεως και συνεφεδρευσειν τοις καιροις, εως αν επανελθωσι παλιν εκ της Συριας
ασφαλως. οι δε περι τον Γναιον εν πασιν αποδεχομενοι την του βασιλεως ευνοιαν και
προθυμιαν κατα μεν το παρον ουκ εφασαν προσδεισθαι της παραπομπης, εις δε το μελλον, εαν
τις υποπιπτηι χρεια, διασαφησειν αοκνως· κρινειν γαρ αυτον ενα των αληθινων Ῥωμαιοις
φιλων.
30. Ὅτι των περι τον Γαιον Φαννιον παραγεγονοτων εκ της Ἰλλυριδος και
διασαφουντων, οτι τοσουτον απεχοιεν οι ∆ελματεις του διορθουσθαι τι των εγκαλουμενων
προς τους υπ' αυτων φα 57 σκοντας αδικεισθαι συνεχως, ωστ' ουδε λογον επιδεχοιντο καθολου
παρ' αυτων λεγοντες ουδεν αυτοις ειναι και Ῥωμαιοις κοινον. προς δε τουτοις διεσαφουν μητε
καταλυμα δοθηναι σφισι μητε παροχην, αλλα και τους ιππους, ους ειχον παρ' ετερας πολεως,
αφελεσθαι τους ∆ελματεις μετα βιας αυτων· ετοιμους δ' ειναι και τας χειρας προσαγειν, ει μη
συνειξαντες τωι καιρωι μετα πολλης ησυχιας εποιησαντο την απολυσιν. ων η συγκλητος
ακουσασα μετ' επιστασεως ηγανακτει μεν και επι τηι των ∆ελματεων απειθειαι και σκαιοτητι, το
δε πλειστον υπελαβε τον καιρον επιτηδειον ειναι προς το πολεμησαι τοις προειρημενοις δια
πλειους αιτιας. τα τε γαρ μερη ταυτα της Ἰλλυριδος τα νευοντα προς τον Ἀδριαν ανεπισκεπτα
τελεως ην αυτοις, εξ ου ∆ημητριον τον Φαριον εξεβαλον, τους τε κατα την Ἰταλιαν ανθρωπους
ουκ εβουλοντο κατ' ουδενα τροπον απολλυσθαι δια την πολυχρονιον ειρηνην· ετος γαρ ην τοτε
δωδεκατον απο του προς Περσεα πολεμου και των εν Μακεδονιαι πραξεων. διοπερ εβουλευοντο
πολεμον ενστησαμενοι προς τους προειρημενους αμα μεν ωσανει καινοποιησαι τας ορμας και
προθυμιας των ιδιων οχλων, αμα δε καταπληξαμενοι τους Ἰλλυριους αναγκασαι πειθαρχειν
τοις υπ' αυτων παραγγελλομενοις. αυται μεν ουν ησαν αιτιαι, δι' ας επολεμησαν Ῥωμαιοι
∆ελματευσι· τοις γε μην εκτος τον πολεμον ανεδεικνυον ως δια την εις τους πρεσβευτας υβριν
κεκρικοτες πολεμειν.
31. Ὅτι των περι τον Ὀρτησιον και Αυρουκοληιον παραγεγονοτων εκ του Περγαμου
και διασαφουντων την τε του Προυσιου καταφρονησιν των της συγκλητου παραγγελματων, και
διοτι παρασπονδησας και συγκλεισας εις το Περγαμον αυτους τε και τους περι τον Ἄτταλον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

πασαν βιαν ενεδειξατο και παρανομιαν, η συγκλητος οργισθεισα και βαρεως φερουσα το
γεγονος εξ αυτης δεκα πρεσβευτας κατεστησε τους περι Λευκιον Ἀνικιον και Γαιον Φαννιον και
Κοιντον Φαβιον Μαξιμον, και παραχρημα εξαπεστειλεν εντολας αυτοις δουσα διαλυσαι τον
πολεμον και τον Προυσιαν αναγκασαι δικας υποσχειν Ἀτταλωι των κατα πολεμον αδικηματων.
32. Ὅτι των Μασσαλιητων διαπρεσβευσαμενων προς Ῥωμαιους κακως πασχειν αυτους
υπο των Λιγυστινων, παραχρημα κατεστησαν Φλαμινιον και Ποπλιον Λαινατον και Λευκιον
Ποπιον πρεσβευτας, οι και πλεοντες μετα των Μασσαλιητων προσεσχον της Ὀξυβιων χωρας
κατα πολιν Αιγιτναν· οι δε Λιγυστινοι προακηκοοτες, οτι παρεισιν επιταξοντες αυτοις λυειν την
πολιορκιαν, τους μεν αλλους ετι καθορμιζομενους επελθοντες εκωλυσαν της αποβασεως, τον δε
Φλαμινιον καταλαβοντες αποβεβηκοτα και τας αποσκευας αποτεθειμενον τας μεν αρχας
εκελευον αυτον εκ της χωρας απολυεσθαι, του δε παρακουοντος, ηρξαντο τα σκευη διαρπαζειν.
των δε παιδων και των απελευθερων αντιποιουμενων και κωλυοντων, απεβιαζοντο και
προσεφερον τουτοις τας χειρας. εν ωι καιρωι και του Φλαμινιου βοηθουντος τοις ιδιοις, τουτον
μεν κατετρωσαν, δυο δε των οικετων κατεβαλον, τους δε λοιπους κατεδιωξαν εις την ναυν, ως
τον Φλαμινιον μογις αποκοψαντα ταπογαια και τας αγκυρας διαφυγειν τον κινδυνον. ουτος μεν
αποκομισθεις εις Μασσαλιαν εθεραπευετο μετα πασης επιμελειας· η δε συγκλητος πυθομενη τα
γεγονοτα παραχρημα τον ενα των υπατων Κοιντον Ὀπιμιον εξαπεστειλε μετα δυναμεως
πολεμησοντα τοις Ὀξυβιοις και ∆εκιηταις. Ὁ δε Κοιντος συναθροισας τας δυναμεις εις την των
Πλακεντινων πολιν και ποιησαμενος την πορειαν δια των Ἀπεννινων ορων ηκεν εις τους
Ὀξυβιους, στρατοπεδευσας δε παρα τον Ἄπρωνα ποταμον ανεδεχετο τους πολεμιους
πυνθανομενος αυτους αθροιζεσθαι και προθυμους ειναι προς το διακινδυνευειν. και
προσαγαγων την στρατιαν ο Κοιντος προς την Αιγιτναν, εν ηι συνεβη τους πρεσβευτας
παρασπονδηθηναι, την πολιν κατα κρατος ελων εξηνδραποδισατο και τους αρχηγους της
υβρεως απεστειλε δεσμιους εις την Ῥωμην. και ταυτα διαπραξαμενος απηντα τοις πολεμιοις. οι
δ' Ὀξυβιοι νομιζοντες απαραιτητον αυτοις ειναι την εις τους πρεσβευτας αμαρτιαν, παραλογωι
τινι χρησαμενοι θυμωι 59 και λαβοντες ορμην παραστατικην, πριν η τους ∆εκιητας αυτοις
συμμιξαι, περι τετρακισχιλιους αθροισθεντες ωρμησαν επι τους πολεμιους. ο δε Κοιντος ιδων
την εφοδον και το θρασος των βαρβαρων την μεν απονοιαν αυτων κατεπλαγη, θεωρων δε
μηδενι λογωι ταυτηι χρωμενους τους εχθρους ευθαρσης ην ατε τριβην εν πραγμασιν εχων και τηι
φυσει διαφεροντως αγχινους υπαρχων. διοπερ εξαγαγων την αυτου στρατιαν και παρακαλεσας
τα πρεποντα τοις καιροις ᾔει βαδην επι τους πολεμιους. χρησαμενος δε συντονωι προσβοληι
ταχεως ενικησε τους αντιταξαμενους και πολλους μεν αυτων απεκτεινεν, τους δε λοιπους
ηναγκασε φυγειν προτροπαδην. οι δε ∆εκιηται ηθροισμενοι παρησαν ως μεθεξοντες τοις
Ὀξυβιοις των αυτων κινδυνων· υστερησαντες δε της μαχης τους τε φευγοντας εξεδεξαντο και
μετ' ολιγον συνεβαλον τοις Ῥωμαιοις μετα μεγαλης ορμης και προθυμιας· ηττηθεντες δε τηι
μαχηι παραυτικα παντες παρεδωκαν σφας αυτους και την πολιν εις την Ῥωμαιων πιστιν. ο δε
Κοιντος κυριος γενομενος τουτων των εθνων παραυτικα μεν της χωρας οσην ενεδεχετο
προσεθηκε τοις Μασσαλιηταις, εις δε το μελλον ομηρα τους Λιγυστινους ηναγκασε διδοναι κατα
τινας τακτους χρονους τοις Μασσαλιηταις· αυτος δε παροπλισας τους αντιταξαμενους και
διελων την δυναμιν επι τας πολεις αυτου την παραχειμασιαν εποιησατο. και ταυτα μεν οξειαν
ελαβε και την αρχην και την συντελειαν.
33. Ὅτι κατα την Ἀσιαν Ἄτταλος ετι κατα χειμωνα συνηθροιζε μεγαλας δυναμεις ατε
και των περι Ἀριαραθην και τον Μιθριδατην εξαπεσταλκοτων αυτωι στρατιαν ιππεων και πεζων
κατα την συμμαχιαν, ων ηγειτο ∆ημητριος Ἀριαραθου. οντος δε περι ταυτας αυτου τας
κατασκευας ηκον εκ της Ῥωμης οι ιʹ πρεσβεις, οι και συμμιξαντες αυτωι περι Καδους και
κοινολογηθεντες περι των πραγματων ωρμησαν προς τον Προυσιαν. επειδη δε συνεμιξαν,
διεσαφουν αυτωι τα παρα της συγκλητου μετα πολλης επιστασεως. ο δε Προυσιας ενια μεν των
προσταττομενων προσεδεχετο, τοις δε πλειστοις αντελεγε. διοπερ οι Ῥωμαιοι προσκο 60 ψαντες
αυτωι την τε φιλιαν απειποντο και την συμμαχιαν, και παντες εξ αυτης απηλλαττοντο παλιν ως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

τον Ἄτταλον. ο δε Προυσιας μετανοησας μεχρι μεν τινος επηκολουθει λιπαρων, επει δ' ουδεν
ηνυεν, απαλλαγεις εν αμηχανιαις ην. οι δε Ῥωμαιοι τον μεν Ἄτταλον εκελευον προκαθισαντα
της αυτου χωρας μετα δυναμεως αυτον μεν μη καταρχειν του πολεμου, ταις δε πολεσι ται αυτου
και ταις κωμαις την ασφαλειαν παρασκευαζειν· αυτοι δε μερισαντες σφας αυτους, οι μεν επλεον
κατα σπουδην απαγγελλοντες τηι συγκλητωι την απειθειαν του Προυσιου, τινες δε επι της
Ἰωνιας εχωρισθησαν, ετεροι δε εφ' Ἑλλησποντου και των κατα το Βυζαντιον τοπων, μιαν
εχοντες και την αυτην προθεσιν απαντες, απο μεν της Προυσιου φιλιας και συμμαχιας
αποκαλειν τους ανθρωπους, Ἀτταλωι δε προσνεμειν την ευνοιαν και συμμαχειν κατα δυναμιν.
Κατα δε τους αυτους καιρους Ἀθηναιος κατεπλευσε ναυσι καταφρακτοις πʹ, ων αι εʹ μεν
τετρηρεις ησαν Ῥοδιων των αποσταλεισων εις τον Κρητικον πολεμον, κʹ δε Κυζικηνων, ζʹ δε επι
ταις εικοσι των περι τον Ἄτταλον, αι δε λοιπαι των αλλων συμμαχων. ποιησαμενος δε τον
πλουν εφ' Ἑλλησποντου και συναψας ταις πολεσι ταις υπο Προυσιαν ταττομεναις αποβασεις τε
συνεχεις εποιειτο και κακως διετιθει την χωραν. η δε συγκλητος διακουσασα των παρα του
Προυσιου πρεσβευτων ανακεχωρηκοτων εξ αυτης τρεις αλλους απεστειλεν, Ἄππιον τε τον
Κλαυδιον και Λευκιον Ὄππιον και Αυλον Ποστομιον· οι και παραγενομενοι εις την Ἀσιαν
διελυσαν τον πολεμον εις τας τοιαυτας συνθηκας επαγαγομενοι τους βασιλεας αμφοτερους,
ωστε παραχρημα μεν κʹ καταφρακτους νηας αποδουναι Προυσιαν Ἀτταλωι, φʹ δε ταλαντα
κατενεγκειν εν ετεσιν εικοσι· την δε χωραν αμφοτερους εχειν, ην και προτερον ειχον, οτε εις
τον πολεμον ενεβαινον· διορθωσασθαι δε Προυσιαν και την καταφθοραν της χωρας της τε
Μηθυμναιων και των Αιγαιεων και της Κυμαιων και Ἡρακλειωτων ρʹ ταλαντα δοντα τοις
προειρημενοις. γραφεισων δ' επι τουτοις των συνθηκων, απηγον τας δυναμεις εις την οικειαν οι
περι τον Ἄτταλον, τας ναυτικας και τας πεζικας και της μεν Ἀτταλου και Προυσιου διαφορας
τοιουτος ο τε κατα μερος χειρισμος εγενηθη των πραξεων.
Λογος ληʹ.
34. Ὅτι παραγενομενων εκ Πελοποννησου των περι τον Αυρηλιον πρεσβευτων και
διασαφουντων τα συμβεβηκοτα περι αυτους, οτι παρ' ολιγον τοις ολοις εκινδυνευσαν, και
λεγοντων μετ' αυξησεως και καινολογιας (ου γαρ ως κατα περιπετειαν επ' αυτους ηκοντος του
δεινου διεσαφουν, αλλ' ως κατα προθεσιν ωρμηκοτων των Ἀχαιων επι τωι παραδειγματιζειν
αυτους), η συγκλητος ηγανακτησε μεν επι τοις γεγονοσιν ως ουδεποτε και παραχρημα
πρεσβευτας κατεστησατο τους περι τον Ἰουλιον, και τουτους επεμπε δουσα τοιαυτας εντολας,
διοτι δει μετριως επιτιμησαντας και μεμψαμενους επι τοις γεγονοσι το πλειον παρακαλειν και
διδασκειν τους Ἀχαιους μητε τοις επι τα χειριστα παρακαλουσι προσεχειν μητ' αυτους λαθειν
εις την προς Ῥωμαιους αλλοτριοτητα διεμπεσοντας, αλλ' ετι και νυν ποιησασθαι τινα
διορθωσιν των ηγνοημενων απερεισαμενους την αγνοιαν επι τους αιτιους της αμαρτιας. εξ ων
και λιαν δηλον εγενετο, διοτι και τοις περι τον Αυρηλιον εδωκε τας εντολας † διασπασαι
βουλομενη το εθνος, αλλα πτοησαι και καταπληξασθαι βουλομενη την αυθαδειαν και την
απεχθειαν των Ἀχαιων. τινες μεν ουν υπελαμβανον καθ' υποκρισιν τους Ῥωμαιους *** δια το
μενειν ατελη τα κατα Καρχηδονα· το δ' αληθες ουχ ουτως ειχεν, αλλα παραδεδεγμενοι το εθνος
εκ πολλου χρονου και νομιζοντες εχειν αυτο πιστιν μαλιστα των Ἑλληνικων, ανασοβησαι μεν
εκριναν δια το φρονηματιζεσθαι περα του δεοντος, πολεμον δ' αναλαβειν η διαφοραν ολοσχερη
προς τους Ἀχαιους ουδαμως εβουλοντο.
35. Ὅτι οι περι τον Σεξτον προαγοντες εκ της Ῥωμης εις την Πελοποννησον απηντησαν
τοις περι τον Θεαριδαν, οι ησαν πρεσβευται πεμφθεντες υπο των Ἀχαιων παραιτησομενοι και
διδαξοντες την συγκλητον υπερ των εις τους περι τον Αυρηλιον γενομενων αλογηματων. οις
και συμμιξαντες οι προειρημενοι παρεκαλεσαν αυτους ανακαμπτειν εις την Ἀχαΐαν, οτι περι
παν 62 των τουτων εχουσιν εντολας αυτοι διαλεγεσθαι τοις Ἀχαιοις. παραγενομενων δε των
περι τον Σεξτον εις την Πελοποννησον και διαλεγομενων τοις Ἀχαιοις εν τηι των Αιγιεων πολει
και προφερομενων πολλους και φιλανθρωπους λογους και το περι τους πρεσβευτας εγκλημα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

παραπεμποντων και σχεδον ουδεν προσδεομενων δικαιολογιας, αλλα βελτιον εκδεχομενων το
γεγονος αυτων των Ἀχαιων, καθολου δε παρακαλουντων μη πορρωτερω προβηναι της
αμαρτιας μητε της εις αυτους μητε της εις τους Λακεδαιμονιους, το μεν σωφρονουν μερος
ασμενως απεδεχετο τα λεγομενα και λιαν ενετρεπετο συνειδος αυτωι τα πεπραγμενα και προ
οφθαλμων λαμβανον τα συμβαινοντα τοις προς Ῥωμαιους αντιταττομενοις, το δε πληθος των
ανθρωπων αντιλεγειν μεν ουδεν ειχε τοις υπο των περι τον Σεξτον λεγομενοις δικαιοις, αλλ'
ηγε την ησυχιαν, εμενε δε νοσουν και διεφθαρμενον. οι δε περι τον ∆ιαιον και Κριτολαον
παντες οι μετεχοντες αυτοις της αυτης γνωμης (ουτοι δε ησαν, ωσπερ επιτηδες, εξ εκαστης
πολεως κατ' εκλογην οι χειριστοι και τοις θεοις εχθροι και † λοιμων αιτιοι. το δε εθνος),
καθαπερ εν παροιμιαι φασιν, ου μονον τα διδομενα τηι δεξιαι παρα Ῥωμαιων εδεχοντο τηι λαιαι
χειρι, καθολου δε και συλληβδην παρεπαιον τοις λογισμοις. υπελαβον γαρ τους Ῥωμαιους δια
τε τας εν τηι Λιβυηι και τας κατα την Ἰβηριαν πραξεις δεδιοτας τον απο των Ἀχαιων πολεμον
παν υπομενειν και πασαν προΐεσθαι φωνην. διο νομισαντες ιδιον το παρον απεκριθησαν
φιλανθρωπως τοις πρεσβευταις τους μεν περι τον Θεαριδαν ομως αποστελλειν εις την
συγκλητον, αυτοι δε παρακολουθησαντες εις την Τεγεαν και κοινολογηθεντες τοις
Λακεδαιμονιοις *, ινα γενηται τις ωμολογημενη λυσις περι του πολεμου. ταυτα δ' αποκριθεντες
εν τοις εξης ηγον επι την παλαι προκειμενην αυτοις αγνοιαν το ταλαιπωρον εθνος. και τουτ'
εικοτως συνεβαινε γινεσθαι δι' απειριαν και κακιαν των κρατουντων. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ
ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΩΝ: ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΣΤΡΑΤ.] Το δε τελος της απωλειας ηνυσθη τοιωιδε τινι τροπωι.
παραγενομενων γαρ εις την Τεγεαν των περι τον Σεξτον και τους Λα 63 κεδαιμονιους
επισπασαμενων χαριν του συμφωνον αυτοις γενεσθαι προς τους Καρχηδονιους την τε περι των
προγεγονοτων εγκληματων δικαιοδοσιαν και την κατα τον πολεμον εποχην, εως αν πεμψωσι
Ῥωμαιοι τους περι των ολων επισκεψομενους, συνεδρευσαντες οι περι τον Κριτολαον εκριναν
πλειστους μεν αλλους διακλιναι την απαντησιν, τον δε Κριτολαον προαγειν εις την Τεγεαν. ο
μεν ουν προειρημενος ηδη σχεδον απηλπικοτων των περι τον Σεξτον ηλθε, γενομενης δε
συγκαταστασεως προς τους Λακεδαιμονιους εις ουδεν συγκατεβαινε φησας ουκ εχειν εξουσιαν
ουδεν οικονομειν ανευ της των πολλων γνωμης· επανοισειν δε τοις Ἀχαιοις εις την εξης εφη
συνοδον, † αυτηι γενεσθαι μετα μηνας εξ. διο σαφως επιγνοντες οι περι τον Σεξτον
εθελοκακουντα τον Κριτολαον και δυσχεραινοντες επι τοις απαντωμενοις τους μεν
Λακεδαιμονιους απελυσαν εις την οικειαν, αυτοι δ' επανηγον εις την Ἰταλιαν κατεγνωκοτες
αγνοιαν και μανιαν του Κριτολαου. ο δε Κριτολαος χωρισθεντων τουτων επιπορευομενος κατα
τον χειμωνα τας πολεις εκκλησιας συνηγε προφασει μεν χρωμενος, οτι βουλεται τα ρηθεντα
προς τους Λακεδαιμονιους και προς τους εν τηι Τεγεαι διασαφειν αυτοις, τηι δ' αληθειαι
κατηγοριαν ποιουμενος Ῥωμαιων, και παν το λεγομενον υπ' εκεινων επι το χειρον
εκδεχομενος, εξ ων δυσμενειαν και μισος ενειργαζετο τοις οχλοις. αμα δε τουτοις παρηγγειλε
τοις αρχουσι μη πραττειν τους οφειλετας μηδε παραδεχεσθαι τους απαγομενους εις φυλακην
προς τα χρεα, τους δ' ερανους επιμονους ποιειν, εως αν λαβηι τα του πολεμου κρισιν. λοιπον εκ
της τοιαυτης δημαγωγιας παν το λεγομενον υπ' αυτου πιστον εγινετο, και προς παν το
παραγγελλομενον ετοιμον ην το πληθος περι μεν [ουν] του μελλοντος αδυνατουν προνοεισθαι,
τηι δε παρ' αυτα χαριτι και ραιστωνηι δελεαζομενον. Ὁ δε Κοιντος ο Καικιλιος εν τηι Μακεδονιαι
ταδε πυνθανομενος και την εν Πελοποννησωι γενομενην ακρισιαν και ταραχην εξεπεμψε
πρεσβευτας Γναιον Παπειριον και τον νεωτερον Ἀλιωνα Λαινον, συν δε τουτοις Αυλον Γαβινιον
και Γαιον Φαννιον· οι και συνηγμενων των Ἀχαιων εις Κορινθον, κατα τυχην ελθοντες εις 64
τουτον τον καιρον και παραχθεντες εις τα πληθη διετιθεντο πολλους ουτοι και φιλανθρωπους
λογους παραπλησιους τοις περι τον Σεξτον, πασαν ενδεικνυμενοι φιλοτιμιαν χαριν του μη
παραβηναι τους Ἀχαιους εις ολοσχερεστεραν απεχθειαν προς Ῥωμαιους μητ' εκ της προς
Λακεδαιμονιους προφασεως μητε δια της προς αυτους εκεινους αλλοτριοτητος. ων οι μεν
πολλοι διακουοντες ουδαμως ανειχοντο, χλευαζοντες δε τους πρεσβεις μετα θορυβου και
κραυγης εξεβαλλον. και γαρ συνηθροισθη πληθος εργαστηριακων και βαναυσων ανθρωπων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

οσον ουδεποτε· πασαι μεν γαρ εκορυζων αι πολεις, πανδημει δε και μαλιστα πως η των
Κορινθιων. ολιγοις δε τισι και λιαν ηρεσκε τα λεγομενα δια των πρεσβευτων. ο δε Κριτολαος,
ωσπερ κατ' ευχην υποθεσεως επειλημμενος και θεατρου συνενθουσιωντος και παρεστηκοτος
ταις διανοιαις, κατανιστατο μεν των αρχοντων, διεσυρε δε τους αντιπολιτευομενους,
ενεπαρρησιαζετο δε τοις των Ῥωμαιων πρεσβευταις, φασκων βουλεσθαι μεν Ῥωμαιων φιλος
υπαρχειν, δεσποτας δ' ουκ αν ευδοκησαι κτησαμενος. καθολου δε παρηινει λεγων, ως, εαν μεν
ανδρες ωσιν, ουκ απορησουσι συμμαχων, εαν δ' ανδρογυνοι, κυριων. και πολλα δη τινα προς
ταυτην την υποθεσιν εμπορευων και μεθοδευομενος εκινει και παρωξυνε τους οχλους. εποιει δ'
εμφασεις και περι του μη τυχοντως χρησθαι ταις επιβολαις, αλλα και των βασιλεων τινας και
των πολιτευματων ενια κοινωνειν αυτωι της προθεσεως. των δε της γερουσιας βουλομενων
επιλαμβανεσθαι και κωλυειν αυτον των τοιουτων λογων, περισπασαμενος τους στρατιωτας
κατανιστατο κελευων προσελθειν, εγγισαι, τολμησαι τινα μονον αψασθαι της χλαμυδος.
καθολου δ' εφη πολυν ηδη χρονον παρακατεσχηκως αυτον ουκ ετι δυνασθαι καρτερειν, αλλ'
ερειν το φαινομενον. δειν γαρ ου Λακεδαιμονιους ουδε Ῥωμαιους αγωνιαν ουτως ως τους εξ
αυτων συνεργουντας τοις εχθροις· ειναι γαρ τινας τους πλειον Ῥωμαιοις ευνοουντας και
Λακεδαιμονιοις η τοις σφετεροις πραγμασιν. και τουτων πιστιν εφερεν· 65 εφη γαρ Ευαγοραν
τον Αιγιεα και τον Τριταιεα Στρατιον παντα τα λεγομενα δι' απορρητων εν ταις συναρχιαις
διασαφειν τοις περι τον Γναιον. του δε Στρατιου συμμεμιχεναι μεν τοις ανθρωποις
ομολογουντος και μετα ταυτα συμμιξειν φασκοντος φιλοις ουσι και συμμαχοις, ανηγγελκεναι
δε διοριζομενου μηδεν των εν ταις συναρχιαις ειρημενων, ολιγοι μεν τινες επιστευον, οι δε
πλειους προσεδεχοντο τας διαβολας. ο δε Κριτολαος παροξυνας τους οχλους δια της τουτων
κατηγοριας επεισε τους Ἀχαιους παλιν ψηφισασθαι λογωι μεν τον προς Λακεδαιμονιους
πολεμον, εργωι δε τον προς Ῥωμαιους· και προσεπεμετρησεν ετερον ψηφισμα παρανομον, ωστε
κυριους ειναι τους ανθρωπους ους αν επι στρατοπεδειαι αιρησωνται· διο τροπον τινα
μοναρχικην ανελαβεν εξουσιαν. Ουτος μεν ουν ταυτα διοικησαμενος εγινετο περι το
πραγματοκοπειν και Ῥωμαιοις επιβαλλειν τας χειρας, ουδενι λογωι τουτο πραττων, αλλα
παντων ασεβεστατοις και παρανομωτατοις επιβαλλομενος· των δε πρεσβεων ο μεν Γναιος εις
Ἀθηνας απηρε κακειθεν εις Λακεδαιμονα προσεδρευσων τοις καιροις, ο δ' Αυλος εις Ναυπακτον,
οι δε δυο μεχρι της του Καικιλιου παρουσιας εμειναν εν ταις Ἀθηναις. και τα μεν κατα την
Πελοποννησον εν τουτοις ην. Τελος της Πολυβιου ιστοριας.
Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Ἀππιανου της επιγραφομενης
Ἰταλικης.
1. Ὅτι του Μαρκιου φυγαδευθεντος και ες Βολουσκους καταφυγοντος και κατα
Ῥωμαιων εκστρατευσαντος και μʹ σταδιους απο 66 σχοντος απο του αστεος και
στρατοπεδευσαντος, ο δημος ηπειλει τηι βουληι παραδωσειν τα τειχη τοις πολεμιοις, ει μη
πρεσβευσοιντο περι διαλλαγων προς Μαρκιον. η δε μολις εξεπεμψεν αυτοκρατορας ειρηνης
περι Ῥωμαιοις πρεπουσης, οι παρελθοντες εις το Βολουσκων στρατοπεδον Μαρκιωι μετα
Βολουσκων ακροωμενωι προυτειναν αμνηστιαν και καθοδον, ει καταλυσει τον πολεμον, της τε
βουλης αυτον υπεμιμνησκον ως ουχ αμαρτουσης ες αυτον. ο δε πολλα του δημου κατηγορησας
περι ων ες αυτον και Βολουσκους εξημαρτηκεσαν, επηγγελλετο ομως Βολουσκους αυτοις
διαλλαξειν, αν την γην, ην εχουσι Βολουσκων, και τας πολεις αποδωσι και ποιησωνται πολιτας
ωσπερ Λατινους. εως δ' αν εχωσι τα των κρατουντων οι κρατουμενοι, ουχ οραν τινες αυτοις
εσονται διαλυσεις. ταυτα μετοισοντας απελυε τους πρεσβεις και λʹ ημερας ες την σκεψιν εδιδου,
τραπεις δ' επι τους αλλους Λατινους επτα πολεις αυτων ειλε ταις λʹ ημεραις και ηκεν επι τας
αποκρισεις. οι δε απεκριναντο, εαν εκ της Ῥωμαιων γης απαγαγηι τον στρατον, πεμψειν τους
συνθησομενους αυτωι τα πρεποντα. παλιν δ' αντειποντος επεμπον ετερους ιʹ δεησομενους μηδεν
αναξιον ποιειν της πατριδος, μηδ' εξ επιταγματος αλλ' εκουσιους εαν γιγνεσθαι τας συνθηκας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

αιδουμενον τε την πατριδα, και το των προγονων αξιωμα τιμωντα των ες αυτον ουχ
αμαρτοντων. ο δε τοσουτον αυτοις απεκρινατο, τριων αλλων ημερων ηκειν βουλευσαμενους τι
καλλιον· οι μεν δη τους ιερεας επεμπον ταις ιεραις εσθησιν εσταλμενους, ταυτα του Μαρκιου
δεησομενους· ο δε και τουτοις εφη δειν η τα κελευομενα ποιειν, η μηδ' αυ αφικνεισθαι προς
αυτον. ες ουν πολιορκιαν καθισταντο και το τειχος επληρουν λιθων και βελων ως ανωθεν
αμυνουμενοι Μαρκιον. Βαλερια δ' η Ποπλικολα θυγατηρ πολλας αγομενη γυναικας επι τε την
μητερα του Μαρκιου Βετουριαν και επι την γυναικα Βολουμνιαν, πενθιμα ημφιεσμεναι πασαι
και τα παιδια ταις ικεσιαις επιφερουσαι, συνεξελθειν 67 αυταις προς Μαρκιον ηξιουν αυτας και
δεηθηναι φεισασθαι σφων τε αυτων και της πατριδος. αι μεν δη της βουλης επιτρεπουσης
εξηιεσαν, μοναι γυναικες, ες εχθρων στρατοπεδον· ο δε Μαρκιος θαυμαζων της ευτολμιας την
πολιν, οια Ῥωμαιων εστι και τα γυναια, προσιουσαις απηντα και τας ραβδους καθηιρει και τους
πελεκεας δια την μητερα, προσδραμων τε ησπαζετο και ηγεν επι το συνεδριον των Βολουσκων
και λεγειν εκελευσεν ο τι χρηιζοι. η δε συνηδικησθαι μεν εξελαυνομενωι της πολεως ουσα μητηρ
εφη, οραν δ' οτι Ῥωμαιοι πολλα προς αυτου πεπονθασιν ηδη και τισιν ετισαν ικανην, ων χωρα
τε τοσαυτη διεφθαρται και πολεις απολωλασι πολλαι, και το Ῥωμαιοις εσχατον, παρακαλουσι
και πρεσβεις πεμπουσιν υπατους και ιερεας και μητερα και γυναικα, το τε αδικημα ιωνται
αμνηστιαι και καθοδωι. συ δε μη ανιατωι κακωι το κακον ιω, μηδε συμφοραις επιχειρει κοιναις
αυτου τε σου και των αδικουμενων. ποι φερων οισεις το πυρ; μετα την χωραν επι την πολιν;
μετα την πολιν επι την εστιαν την σην; μετα την εστιαν επι τα ιερα; δος χαριν, ω παι, καμοι και
τηι πατριδι παρακαλουσαις. η μεν δη τοσαυτα ειπεν, ο δε Μαρκιος ουκ εια πατριδα καλειν την
εκβαλουσαν αλλα την υποδεδεγμενην· ουδεν γαρ ειναι φιλιον, αν αδικηι, ουδε εχθρον ευ
ποιουν. και το των παροντων εκελευεν οραν πιστιν τε δοντων αυτωι και λαβοντων και πολιτην
πεποιημενων και στρατηγον αποφηναντων και τα ιδια επιτρεψαντων. τιμας τε οσων ηξιωτο,
και ορκους ους ωμοσεν αυτοις, επεξηιει, και παρεκαλει την μητερα τους αυτους εκεινοις
τιθεσθαι πολεμιους και φιλους. η δε ετι λεγοντος αγανακτησασα και τας χειρας εις τον ουρανον
ανασχουσα θεους γενεθλιους εμαρτυρατο δυο μεν ηδη πρεσβειας γυναικων απο Ῥωμης εν
μεγαλοις εσταλθαι κακοις, επι Τατιου βασιλεως και Γαΐου Μαρκιου, τουτοιν δε Τατιον μεν οντα
ξενον και αληθη πολεμιον ενδουναι ταις γυναιξιν αιδουμενον, Μαρκιον δ' υπεροραν πρεσβειας
γυναικων τοσωνδε, και της γεγαμημενης και μητρος επι ταυταις. αλλη μεν ουν, εφη, μηδεμια
μητηρ, ατυχουσα παιδος, ες αναγκην αφικοιτο προσπεσειν αυτωι· εγω δ', ει και τουτο υφιστασαι,
προκυλισομαι σου. και 68 λεγουσα ες το εδαφος εαυτην ερριπτει. ο δε εδακρυσε τε και ανεπηδα
και αντειχετο αυτης, υπο τε του παθους εξεφωνησεν· νικαις, ω μητερ, αλλα νικην, εξ ης τον υιον
απολεις. ταυτα ειπων απηγε την στρατιαν ως λογον αποδωσων Βολουσκοις και τα εθνη
συναλλαξων· ελπις τε ην οτι και ταυτα πεισει Βολουσκους. κατελευσθη δε φθονουμενος παρα
του στρατηγου Ἀττιδιου. Ἐκ της Σαυνιτικης ιστοριας.
2. Ὅτι Κελτων Σεσονων πολυ πληθος Τυρρηνοις συνεμαχουν κατα Ῥωμαιων. Ῥωμαιοι
δ' ες τας Σεσονων πολεις επρεσβευον και ενεκαλουν, οτι οντες ενσπονδοι μισθοφορουσι κατα
Ῥωμαιων. τουσδε τους πρεσβεις Βριτομαρις μετα των κηρυκιων και της ιερας στολης κατετεμεν
ες πολλα και διερριψεν εγκαλων, οτι αυτου ο πατηρ εν Τυρρηνιαι πολεμων ανηιρητο υπο
Ῥωμαιων. Κορνηλιος δε ο υπατος του μυσους εν οδωι πυθομενος τα μεν Τυρρηνων ειασεν, ες δε
τας Σεσονων πολεις συντονωι σπουδηι δια Σαβινων και Πικεντινων εσβαλων παντα καθηιρει και
ενεπιμπρη, και τας μεν γυναικας και τα παιδια ηνδραποδιζετο, τους δε ηβωντας παντας εκτεινε
πλην Βριτομαριος, ον δεινως αικισαμενος ηγεν ες τον θριαμβον. οι δε Σεσονων, οσοι ησαν εν
Τυρρηνιαι, πυθομενοι ανηιρησθαι, Τυρρηνους ηγον επι Ῥωμης. και πολλων μεταξυ γενομενων οι
Σεσονες ουτε πατριδας εχοντες, ες ας διαφυγωσιν, οργιζομενοι τε των γεγονοτων, ενεπιπτον τωι
∆ομετιωι, και διεφθαρησαν πολλοι, το δε λοιπον σφας αυτους διεχρωντο μανικως. και δικη μεν
ηδη παρανομιας ες πρεσβεις εγενετο Σεσοσιν.
3. Ὅτι Κορνηλιος επι καταφρακτων δεκα νεων εθεατο την 69 μεγαλην Ἑλλαδα. και τις
εν Ταραντι δημαγωγος Φιλοχαρις, αισχρως τε βεβιωκως και παρα τουτο καλουμενος Θαις,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

παλαιων τους Ταραντινους ανεμιμνησκε συνθηκων, μη πλειν Ῥωμαιους προσω Λακινιας ακρας,
παροξυνας τε επεισεν επαναχθηναι τωι Κορνηλιωι· και τεσσαρας μεν αυτου ναυς κατεδυσαν οι
Ταραντινοι, μιαν δε ελαβον αυτοις ανδρασιν. ες τε Θουριους εγκληματα ποιουμενοι, οτι
Ἕλληνες οντες επι Ῥωμαιους κατεφυγον αντι σφων, και παρελθειν αυτους επεκεινα αιτιοι
μαλιστα εγεγενηντο, τους μεν επιφανεις αυτων εξεβαλον, την δε πολιν διηρπασαν και τους
Ῥωμαιων φρουρους υποσπονδους αφηκαν. Ῥωμαιοι δε τουτων πυθομενοι πρεσβεις ες Ταραντα
πεμπουσι τους μεν αιχμαλωτους κελευοντες, ους ου πολεμουντας αλλα θεωμενους ελαβον,
αποδουναι, Θουριων δ' ους εξεβαλον ες την πολιν καταγαγειν, α τε διηρπακεσαν αυτους, η την
ζημιαν των απολομενων, αποτισαι, σφισι δ' εκδουναι τους αιτιους της παρανομιας, ει Ῥωμαιων
εθελουσιν ειναι φιλοι. οι δε τους πρεσβεις μολις ποτε επι το κοινον επηγαγον και επελθοντας
εχλευαζον, ει τι μη καλως ελληνισειαν· εσκωπτον δε και την στολην αυτων και το
επιπορφυρον. Φιλωνιδης δε τις, ανηρ γελοιος και φιλοσκωμμων, Ποστουμιωι τωι της πρεσβειας
ηγουμενωι προσελθων απεστραφη τε και επικυψας την εσθητα ανεσυρατο την εαυτου, και του
πρεσβευτου κατησχημονησεν. και το μεν θεατρον επαιζεν ως επι γελοιωι, Ποστουμιος δε
προτεινας το μεμολυσμενον· εκπλυνειτ', εφη, τουτο αιματι πολλωι τοιουτοις αρεσκομενοι
γελωσιν. και ουδεν των Ταραντινων αποκριναμενων απηλθον οι πρεσβεις. ο δε Ποστουμιος την
υβριν εκ της εσθητος ουκ αποπλυνας επεδειξε Ῥωμαιοις, και ο δημος αγανακτων Αιμιλιωι
πολεμουντι Σαυνιταις επεστειλε τα μεν Σαυνιτων εν τωι παροντι εαν, ες δε την Ταραντινων
εσβαλλειν και αυτους εφ' οις ηξιουν οι πρεσβεις ες διαλλαγας προκαλεσασθαι, αν δ' απειθωσι,
πολεμειν κατα κρατος. ο μεν δη ταδε προυτεινε τοις Ταραντινοις, οι δε ουκ εγελων ετι την
στρατιαν ορωντες, αλλ' εγινοντο ταις γνωμαις αγχωμαλοι, μεχρι τις απορουσι και
βουλευομενοις εφη το μεν εκδουναι τινας ηδη δεδουλωμενων ειναι, το δε πολεμειν μονους
επισφαλες. ει δε και της ελευθεριας εγκρατως εξομεθα και πολε 70 μησομεν εξ ισου, Πυρρον εξ
Ἠπειρου τον βασιλεα καλωμεν, και στρατηγον αποφηνωμεν τουδε του πολεμου. ο και γεγονεν.
4. Ὅτι ολυμπια τοις Ἕλλησιν ζʹ και ϛʹ γεγενημενα, της γης των Κελτων ουκ αρκουσης
αυτοις δια το πληθος, ανισταται μοιρα Κελτων των αμφι τον Ῥηνον ικανη κατα ζητησιν ετερας
γης· οι το τε Ἄλπειον ορος υπερεβησαν και Κλουσινοις ευδαιμονα γην εχουσι Τυρρηνων
επολεμουν. ου παλαι δε οι Κλουσινοι Ῥωμαιοις ενσπονδοι γεγονοτες επ' αυτους κατεφυγον. και
οι Ῥωμαιοι πρεσβεις συνεπεμψαν αυτοις Φαβιους τρεις, οι τοις Κελτοις εμελλον προαγορευσειν
ανιστασθαι της γης ως Ῥωμαιων φιλης και απειλησειν απειθουσιν. αποκριναμενων δε των
Κελτων, οτι ανθρωπων ουδενα δεδιασιν ουτε απειλουντα σφισιν ουτε πολεμουντα, χρηιζοντες
δε γης ουπω τα Ῥωμαιων πολυπραγμονουσιν, οι πρεσβεις οι Θαβιοι τους Κλουσινους ενηγον
επιθεσθαι τοις Κελτοις την χωραν λεηλατουσιν απερισκεπτως, και συνεκδημουντες αυτοις
αναιρουσι των Κελτων πολυ πληθος εν προνομηι, και τον ηγουμενον εκεινου του μερους αυτος
ο Ῥωμαιων πρεσβευτης Κοιντος Φαβιος ανειλε τε και εσκυλευσε και τα οπλα φορων επανηλθεν
ες Κλουσιον.
5. Ὅτι το των Σεσονων εθνος ενσπονδον ην Ῥωμαιοις, και εμισθοφορουν κατα
Ῥωμαιων. η δε βουλη πρεσβεις επεμψεν εγκαλεσοντας, οτι οντες ενσπονδοι μισθοφορουσι κατα
Ῥωμαιων. τουτους Βριτομαρις ο Κελτος αγανακτων υπερ του πατρος, οτι συμμαχων Τυρρηνοις
υπο Ῥωμαιων εν τωιδε τωι πολεμωι διεφθαρτο, τα τε κηρυκια φεροντας. και την ασυλον εσθητα
περικειμενους κατετεμεν ες πολλα και τα μερη των σωματων διερριψεν ες τα πεδια. και του
μυσους ο Κορνηλιος εν οδωι πυθομενος, ες τας Σεσονων πολεις συντονωι σπουδηι δια Σαβινων
και Πικεντινων εσβαλων απαντα καθηιρει και ενεπιμπρη, των τε ανθρωπων τας μεν γυναικας
και τα παιδια ηνδραποδιζετο, τους δ' εν ηβηι παντας εκτεινεν ομαλως, και την χωραν
ελυμαινετο ποικιλως και 71 αοικον ες το λοιπον εποιει. Βριτομαριν δε μονον ηγεν αιχμαλωτον
επι λυμηι. υστερον δε Σεσονες ουκ εχοντες ετι πατριδας, ες ας διαφυγωσιν, συνεπεσον εις χειρας
υπο τολμης τωι ∆ομετιωι, και ηττωμενοι σφας αυτους υπο οργης διεχρωντο μανικως. και δικη
μεν ηδη παρανομιας ες πρεσβεις εγενετο Σεσοσιν.
6. Ὅτι Ἀριουνστος ο Γερμανων βασιλευς φιλος γενομενος Ῥωμαιων ες λογους ηλθε τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

Καισαρι, και διαχωρισθεντων απ' αλληλων αυθις συνελθειν ες λογους ηξιωσεν. του δε Καισαρος
ου συνελθοντος, αλλα τους πρωτευοντας Γαλατων αποστειλαντος, εδησε τους πρεσβεις. και ο
Καισαρ εστρατευεν επ' αυτον μετα απειλης. δεος δ' εμπιπτει κατα κλεος τωι στρατωι των
Γερμανων.
7. Ὅτι Κρητη εξ αρχης ευνοικως εχειν εδοκει Μιθριδατηι βασιλευοντι Ποντου, και υπερ
αυτωι μισθοφορησαι πολεμουντι Ῥωμαιοις ελεγετο. εδοξε δε και τοις πλεονασασι τοτε ληισταις
ες χαριν του Μιθριδατου συλλαβειν και συμμαχησαι σαφως διωκομενοις υπο Γαΐου Ἀντωνιου,
πρεσβευσαμενου δε του Ἀντωνιου προς αυτους υπεριδειν και υπερηφανως αποκρινασθαι. και
πολεμησαι μεν αυτοις ευθυς επι τωιδε Ἀντωνιος, και ου πραξαι καλως, χρηματισαι δ' ομως δια
την πραξιν Κρητικος. και ην οδε πατηρ Μαρκου Ἀντωνιου του πολεμησαντος υστερον Καισαρι
τωι κληθεντι Σεβαστωι περι Ἄκτιον. ψηφισαμενων δε Ῥωμαιων Κρησι πολεμειν δια ταδε, οι
Κρητες επρεσβευσαν ες Ῥωμην περι διαλλαγων. οι δε ουκ εδεξαντο.
8. Ὅτι μετα την αλωσιν Ζακανθαιων Ῥωμαιοι πρεσβεις ες Καρχηδονα επεμπον, οις
ειρητο εξαιτειν παρα Καρχηδονιων Ἀννιβαν ως ες τας συνθηκας αμαρτοντα, ει μη κοινον
ηγουνται το εργον· ην δε μη διδωσιν, ευθεως αυτοις πολεμον προαγορευειν. και οι μεν επραξαν
ωδε και τον πολεμον αυτοις ουκ εκδιδουσι τον Ἀννιβαν επηγγειλαν· λεγεται δε ουτω γενεσθαι.
ο μεν πρεσβευτης 72 αυτοις γελωμενος εφη τον κολπον επιδεικνυς· ενταυθ' υμιν, ω
Καρχηδονιοι, και την ειρηνην και τον πολεμον φερω· υμεις δ' οποτερα αιρεισθε λαβετε. οι δ'
εφασαν· συ μεν ουν α βουλει διδου. προτειναντος δε τον πολεμον, εξεβοησαν ομου παντες·
δεχομεθα. και ευθυς επεστελλον τωι Ἀννιβαι πασαν ηδη την Ἰβηριαν αδεως επιτρεχειν ως των
σπονδων λελυμενων.
9. Ὅτι Λευκιος απο Ῥωμης επανιων εφραζε τωι Σκιπιωνι, οτι αυτον οι εν αστει Ῥωμαιοι
διανοουνται στρατηγον ες Λιβυην αποστελλειν. ο δε τουδε αυτου μαλιστα επιθυμων εκ πολλου
και ελπιζων ωδε εσεσθαι Λαιλιον επι νεων πεντε προυπεμπεν ες Λιβυην προς τον δυναστην
Συφακα, δωρεας φεροντα και των Σκιπιωνων υπομνησιν της ες αυτον Συφακα φιλιας και
δεησιν Ῥωμαιοις, αν επιωσιν, συλλαμβανειν. ο δε υπεσχετο ποιησειν και τα δωρα ελαβε και
αντεπεμψεν ετερα. αισθομενοι δε τουτων οι Καρχηδονιοι και αυτοι περι συμμαχιας
επρεσβευοντο παρα τον Συφακα. και ο Σκιπιων πυνθανομενος και μεταποιουμενος επι
Καρχηδονιοις προλαβειν και βεβαιωσασθαι Συφακα ᾔει προς αυτον επι νεων δυο συν τωι
Λαιλιωι. και αυτωι καταγομενωι οι πρεσβεις των Καρχηδονιων ετι οντες παρα τωι Συφακι ναυσιν
αις ειχον μακραις επανηγοντο λαθοντες τον Συφακα. αλλ' ο μεν ιστιωι χρωμενος παρεπλευσεν
αυτους αδεως και κατηχθη, ο δε Συφαξ εξενιζεν αμφοτερους, και τωι Σκιπιωνι συνθεμενος ιδιαι
και πιστεις παρασχων απεπεμπε και τους Καρχηδονιους εφεδρευοντας αυθις αυτωι κατειχεν, εως
εν βεβαιωι της θαλασσης γενοιτο ο Σκιπιων. παρα μεν δη τοσουτον ηλθε κινδυνου ο Σκιπιων
καταγομενος τε και πλεων.
10. Ὅτι πολλων γεγενημενων Ῥωμαιοις πταισματων ες Μασσανασσην η βουλη επεμπε
και παρεκαλει συμμαχειν αυτον ερρωμενως επι Καρχηδονα. ο δ' υπο μεν των πρεσβεων ου
κατεληφθη, καμνων δε γηραι και νοσωι και παιδας εχων νοθους μεν πλειονας, οις εδεδωρητο
πολλα, γνησιους δε τρεις ουδεν αλληλοις τα εργα εοικοτας, εκαλει τον Σκιπιωνα συμβουλον οι
εσεσθαι περι των τεκνων.
11. Ὅτι Λευκιος Κοιντος ες τον των Ἀχαιων συλλογον απε 73 στειλε πρεσβεις, οι μετα
Ἀθηναιων και Ῥοδιων επειθον αυτους μεταθεσθαι προς σφας απο του Φιλιππου, διεπρεσβευετο
δε και Φιλιππος αιτων βοηθειαν ες συμμαχους. οι δε ενοχλουμενοι μεν οικειωι και γειτονι
πολεμωι Ναβιδος του Λακεδαιμονιων τυραννου, διεστωτες δε ταις γνωμαις ηπορουν, και οι
πλειονες ηιρουντο τα Φιλιππου και απεστρεφοντο Ῥωμαιους δια τινα ες την Ἑλλαδα Σουλπικιου
του στρατηγου παρανομηματα. εγκειμενων δε βιαιως των ρωμαιζοντων, οι πολλοι της
εκκλησιας απεχωρουν δυσχεραινοντες, και οι λοιποι δια την ολιγοτητα εκβιασθεντες συνεθεντο
τωι Λευκιωι, και ευθυς ηκολουθουν επι Κορινθον μηχανηματα φεροντες. Περι πρεσβεων
Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Ζωσιμου Ἀσκαλωνιτου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

Λογος εʹ.
1. Ὅτι Ἀλλαριχος παραγενομενος εις την Ῥωμην κυκλωι περιειχε την πολιν και τας
πυλας πασας, καταλαβων δε τον Θυβριν ποταμον την δια του λιμενος των επιτηδειων εκωλυε
χορηγιαν. οπερ οι Ῥωμαιοι θεασαμενοι διακαρτερειν εγνωσαν, οια ως ειπειν εκαστης ημερας εκ
της Ῥαουεννης ελευσεσθαι τηι πολει προσδοκωντες επικουριαν. ως δε ουδενος αφικομενου της
ελπιδος απεσφαλησαν, εδοκει το μετρον ελαττωθηναι του σιτου και το ημισυ πεττεσθαι μονον
του προτερον εκαστης ημερας δαπανωμενου, ειτα της ενδειας επιτεινομενης το τριτον. και
επιδημια της κακου θεραπειας ουκ ην η μηχανη, τα δε τηι γαστρι βοηθουντα επελιπε παντα, και
λιμος ην και λοιμος, και παντα ην νεκρων σωματων 74 μεστα, της τε πολεως εξω θαπτεσθαι
των σωματων ου δυναμενων (πασαν γαρ εξοδον εφυλαττον οι πολεμιοι) ταφος ην η πολις των
τεθνεωτων, ωστε και αλλως ειναι το χωριον αοικητον, αρκειν τε, ει και μη τροφης ην σπανις,
εις σωματων διαφθοραν την απο των νεκρων αναδιδομενην οσμην. επηρκουν δε πολλοις εις το
μεταδιδοναι των αναγκαιων Γραιτα η του Γρατιανου του βασιλεως γαμετη και Τισαμενεια η
μητηρ ταυτης. του γαρ δημοσιου βασιλικης αυταις τραπεζης επιδιδοντος παρασκευην απο
Θεοδοσιου ταυτην εχουσαις την δωρεαν, ουκ ολιγοι δια την των γυναικων φιλανθρωπιαν τον
λιμον εκ της αυτων οικιας παρεμυθουντο. ως δε εις εσχατον του κακου προιοντος εις
αλληλοφαγιαν ελθειν εκινδυνευσαν των αλλων απαντων, οσα εξαγιστα ειναι τοις ανθρωποις
εδοκει, πεπειραμενοι, πρεσβειαν εγνωσαν στειλαι προς τον πολεμιον απαγγελλουσαν, οτι και
προς ειρηνην εισιν ετοιμοι το μετριον εχουσαν και προς πολεμον ετοιμοτεροι, του Ῥωμαιων
δημου αναλαβοντος οπλα και τηι συνεχει περι ταυτα μελετηι μηκετι προς το πολεμειν
αποκνουντος. αιρεθεντος δε πρεσβευτου Βασιλειου το μεν γενος ελκοντος εξ Ἰβηρων, υπαρχου
δ' αξιαι τετιμημενου, συνεξηιει τουτωι και Ἰωαννης των βασιλικων υπογραφεων, ους τριβουνους
καλουσιν, αρχων γεγενημενος, οια γνωριμος Ἀλλαριχωι και προξενος. οι γαρ απο της Ῥωμης
ηπιστουν, ει αυτος Ἀλλαριχος ετι παρεστι και αυτος, ος την Ῥωμην ειη πολιορκων. εκ γαρ της
προλαβουσης εβουκολουντο φημης, ως ετερος ειη των τα Στελιχωνος φρονουντων αυτον
επαγαγων τηι πολει. οι δε πρεσβεις ως αυτον αφικομενοι κατεδυοντο μεν επι τηι χρονον
τοσουτον κατασχουσηι τους Ῥωμαιους αγνοιαι, τα δε της γερουσιας απηγγελον. ων Ἀλλαριχος
ακουσας, και οτι μεταχειριζομενος ο δημος οπλα προς πολεμον παρεσκευασται, δασυτερος ων ο
χορτος, εφη, τεμνεσθαι ραιον η αραιοτερος. και τουτο φθεγξαμενος πλατυν των πρεσβεων
κατεχεε γελωτα. επει δε εις τους περι της ειρηνης εληλυθασι λογους, εχρητο ρημασιν επεκεινα
πασης αλαζονειας βαρβαρικης. ελεγε γαρ ουκ αλλως αποστησεσθαι της πολιορκιας, ει μη τον
χρυσον απαντα, οσον η πολις εχει, και τον αργυρον λαβοι, και προς τουτοις οσα εν οπλοις ευροι
κατα την πολιν, και ετι τους βαρβαρους οικετας. ειποντος δε των πρεσβεων ενος· ει ταυτα
λαβοις, τι λοιπον ετι τοις εν τηι 75 πολει καταλιμπανεις; τας ψυχας απεκρινατο. ταυτην οι
πρεσβεις δεξαμενοι την αποφασιν ᾔτησαν τοις εν τηι πολει κοινωσασθαι το πρακτεον, ενδοσιμου
τε τυχοντες τους εν τηι πρεσβειαι γενομενους απηγγειλαν λογους. τοτε δη πεισθεντες Ἀλλαριχον
ειναι τον πολεμουντα και πασι τοις εις ανθρωπινην ισχυν φερουσιν απογνοντες
ανεμιμνησκοντο της επιφοιτωσης παλαι τηι πολει κατα στασεις επικουριας, και ως παραβαντες
τα πατρια ταυτης ερημοι κατελειφθησαν. Περι δε ταυτα ουσιν αυτοις Πομπιανος ο της πολεως
υπαρχος ενετυχε τισιν εκ Τουσκιας εις την Ῥωμην αφικομενοις, οι πολιν ελεγον τινα Νερνιαν
ονομα των περισταντων ελευθερωθηναι κινδυνων τηι προς το θειον ευχηι. και ηυχοντο και οι
Ῥωμαιοι, αλλ' ουχι κατα τα πατρια, και τους απο Τουσκιας παρηκαν, ετραπησαν δε εις το
θεραπευσαι τον βαρβαρον καθ' οσον αν οιοι τε γινωνται. πεμπουσι τοινυν και αυθις τους
πρεσβεις, και λογων εκατερωθεν πλειστων γεγενημενων εδοκει δοθηναι παρα της πολεως
πεντακισχιλιας μεν χρυσου λιτρας, τρεις δε μυριαδας προς ταυταις αργυρου, σηρικους
τρισχιλιους χιτωνας, ετι δε κοκκοβαφη τρισχιλια δερματα και πεπερι σταθμον ελκον τρισχιλιων
λιτρων. ουκ οντων δε τηι πολει δημοσιων χρηματων, πασα ην αναγκη τοις απο της γερουσιας,
οσοι τας ουσιας ειχον, εκ καταγραφης ταυτην υποστηναι την εισφοραν. επιτραπεις δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

Παλλαδιος τηι δυναμει της εκαστου περιουσιας το δοθησομενον συμμετρησαι και αδυνατησας εις
ολοκληρον απαντα συναθροισαι, η των κεκτημενων μερος τι των οντων αποκρυψαντων, η και
αλλως πως εις πενιαν της πολεως ελθουσης δια τας επαλληλους των κρατουντων πλεονεξιας,
επι τον κολοφωνα των κακων ο τα ανθρωπινα λαχων αλιτηριος δαιμων τους εν τηι πολει τοτε
τα πραγματα πραττοντας ηγαγεν. το γαρ ελλειπον ανεπληρωσαν εκ των αναθηματων
χωνευσαντες. εδοκει δε προς τον βασιλεα πρεσβειαν σταληναι κοινωνησομενην αυτωι περι της
εσομενης ειρηνης, και ως ου τα χρηματα μονον Ἀλλαριχος, αλλα και παιδας των ευ γεγονοτων
ομηρους εθελοι λαβειν, εφ' ωι μη μονον ειρηνην, αλλα και ομαιχμιαν προς τον βασιλεα
ποιησασθαι, χωρησειν τε ομοσε Ῥωμαιοις κατα παντος εναντια τουτοις φρονειν βουλομενου.
επει δε και τωι βασιλει την ειρηνην επι τουτοις εδοκει γενεσθαι, 76 τα μεν χρηματα τοις
βαρβαροις εδοθη, τριων δε αγοραν ημερων τοις απο της πολεως Ἀλλαριχος ανηκεν αδειαν
εξοδου δια τινων πυλων αυτοις δεδωκως επιτρεψας τε και εις τον λιμενα αναγεσθαι σιτον.
αναπνευσαντων δε των πολιτων αποδομενων τε οσα ην αυτοις περιττα και τα ενδεοντα
πριαμενων η εξ αμοιβης αλλων πραγματων πορισαμενων, ανεχωρουν της Ῥωμης οι βαρβαροι
και τας σκηνας εν τισι περι την Τουσκιαν επηγνυντο τοποις. και οι μεν οικεται σχεδον απαντες,
οσοι κατα την Ῥωμην ησαν, εκαστης ως ειπειν ημερας αναχωρουντες της πολεως ανεμιγνυντο
τοις βαρβαροις εις τεσσαρων που μυριαδων πληθος συνειλεγμενοις αλωμενοι δε τινες των
βαρβαρων τοις επι τον λιμενα κατιουσιν η ανακομιζουσι τι των επιτηδειων επηιεσαν. οπερ
μαθων Ἀλλαριχος ως μη κατα γνωμην αυτου γινομενον εκκοπτειν εσπουδαζεν, και εγενετο των
κακων μετρια τις ανακωχη.
2. Ὅτι Ἰοβιος ο της αυλης υπαρχος πασαν την του Ὀνωριουτου βασιλεως δυναμιν εις
αυτον περιστησας πρεσβεις αποστελλει προς Ἀλλαριχον παραγενεσθαι εις την Ῥαουεννην.
αφικομενου δε Ἀλλαριχου, εποιησαντο τους περι των συνθηκων λογους. απηιτει δε Ἀλλαριχος
χρυσιον μεν ετους εκαστου διδοσθαι τι ρητον και σιτου τι χορηγεισθαι μετρον, οικειν δε αυτον
αμα τοις συν αυτωι πασι Βενετιας αμφω και Νωρικους και ∆ελματιαν. ταυτα εναντιον
Ἀλλαριχου γραψας ο Ἰοβιος εκπεμπει τωι βασιλει δους και ιδια προς αυτον γραμματα
παραινουντα καταστησαι δυναμεως εκατερας στρατηγον Ἀλλαριχον, ωστε ταυτης αυτον
τυχοντα της θεραπειας χαλασαι τι της βαρυτητος των συνθηκων και επι φορητοις και μετριοις
ποιησασθαι τας σπονδας. ταυτην δεξαμενος ο βασιλευς την επιστολην καταγινωσκει μεν της
Ἰοβιου προπετειας, γραμμασι δε εχρητο προς αυτον, δι' ων εδηλου χρυσιου μεν και σιτου μετρον
αυτον ορισαι προσηκειν οια της αυλης υπαρχον οντα και την των δημοσιων φορων
επισταμενον δυναμιν αξιαν, στρατηγιαν δε μηποτε Ἀλλαριχωι δωσειν η τινι των τωι γενει προση
77 κοντων αυτωι. ταυτην δεξαμενος Ἰοβιος την επιστολην ου καθ' εαυτον ανελιξας ανεγνω
ταυτην, αλλ' εις επηκοον Ἀλλαριχου. και τα μεν αλλα μετριως ηνεγκεν, ως δε αρνηθεισαν ειδεν
εαυτωι τε και γενει την της στρατηγιας αρχην, αναστας εις οργην αυτοθεν επι την Ῥωμην
ελαυνειν τους συν αυτωι βαρβαρους εκελευεν, ως αυτικα την εις αυτον και το γενος
απαμυνομενος υβριν. Ἰοβιος δε απορηθεις επι τωι παραλογωι των του βασιλεως γραμματων εις
την Ῥαουενναν επανηιει, βουλομενος δε της μεμψεως εαυτον απολυσαι κατελαμβανεν ορκοις
Ὀνωριον, η μην ειρηνην μη ποτε εσεσθαι προς Ἀλλαριχον, αλλ' αχρι παντος αυτωι πολεμησειν.
ωμνυε δε και αυτος ορκον της βασιλεως αψαμενος κεφαλης και τους αλλους, οι τας αρχας
ειχον, τουτο ποιησαι παρασκευασας. Τουτων δε πραχθεντων βασιλευς ως δη πολεμησων
Ἀλλαριχωι μυριους εις συμμαχιαν Ουννους επεκαλειτο, τροφην δε τουτοις ετοιμον ειναι
παρουσι· βουλομενος σιτον και προβατα και βοας τους απο της ∆ελματιας εισφερειν εκελευεν,
επεμπε δε τους κατασκοπησοντας, οπως την επι την Ῥωμην οδον Ἀλλαριχος ποιειται, και
πανταχοθεν τας δυναμεις συνηθροιζεν. Ἀλλαριχος δε εις μεταμελον ελθων επι τηι κατα της
Ῥωμης ορμηι τους κατα πολιν επισκοπους εξεπεμπε πρεσβευσομενους αμα και παραινουντας τωι
βασιλει μη υπεριδειν την απο πλειονων η χιλιων ενιαυτων του πολλου της γης βασιλευουσαν
μερους εκδεδομενην βαρβαροις εις πορθησιν, μηδε οικοδομηματων μεγεθη τηλικαυτα
διαφθειρομενα πολεμιωι πυρι, θεσθαι δε την ειρηνην επι μετριαις σφοδρα συνθηκαις. ουδε γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αρχης η αξιας δεισθαι τον βαρβαρον, ουδε τας προτερον επαρχιας ετι προς οικησιν βουλεσθαι
και επι του παροντος λαβειν, αλλα μονους αμφω Νωρικους εν ταις εσχατιαις που του Ἴστρου
κειμενους συνεχεις τε υφισταμενους εφοδους και ευτελη φορον τωι δημοσιωι εισφεροντας, και
σιτον επι τουτοις ετους εκαστου τοσουτον, οσον αρκειν ο βασιλευς οιηθειη, συγχωρειν δε και το
χρυσιον, ειναι τε φιλιαν και ομαιχμιαν αυτωι και Ῥωμαιοις κατα παντος αιροντος οπλα και προς
πολεμον κατα της βασιλειας εγειρομενου. ταυτα επιεικως και σωφρονως Ἀλλαριχου
προτεινομενου, και παντων ομου την του ανδρος μετριοτητα θαυμαζοντων, Ἰοβιος και οι τωι
βασιλει παραδυναστευοντες ανηνυτα εφασκον τα αιτουμενα ειναι, παντων, οσοι τας αρχας
ειχον, ομωμοκοτων μη ποιεισθαι 78 προς Ἀλλαριχον ειρηνην. ει μεν γαρ προς τον θεον
τετυχηκει δεδομενος ορκος, ην αν ως εικος παριδειν ενδιδοντας τηι του θεου φιλανθρωπιαι την
επι τηι ασεβειαι συγγνωμην, επει δε κατα της του βασιλεως ομωμοκεσαν κεφαλης, ουκ ειναι
θεμιτον αυτοις εις τον τοσουτον ορκον εξαμαρτειν. τοσουτον ετυφλωττεν ο νους των τοτε την
πολιτειαν οικονομουντων θεου προνοιας εστερημενος. Ἀλλαριχος μεν ουν επι ταις μικραις
αιτησεσιν περιυβρισθεις ηλαυνεν επι την Ῥωμην. Τελος της ιστοριας Ζωσιμου. Περι πρεσβεων.
Ἐκ της Ἰουδαικης αρχαιολογιας Ἰωσηπου.
1. Ὅτι παρασπονδησαντων των Ἀμμανιτων, και των πρεσβεων των αποσταλεντων
παρα ∆αυιδ προς αυτους τα ημιση των γενειων ξυρησαντες και τα ημιση των ιματιων
αποτεμοντες, και εκ τουτου ανηφθη προς αλληλους πολεμος.
2. Ὅτι των Ἀραβων νικησαντων τους Ἰουδαιους επι Ἡρωδοτου βασιλεως, και των
Ἰουδαιων πρεσβεις στειλαντων επι τοις γεγενημενοις ποιησομενους ειρηνην, τουτους οι
Ἄραβες απεκτειναν και μετα πασης προθυμιας εχωρουν επι το στρατιωτικον αυτων.
3. Ὅτι προς Ουιτελλιον ο Τιβεριος πεμπει γραμματα κελευων αυτωι πρασσειν φιλιαν
προς Ἀρταβανον τον Παρθων βασιλεα (εφοβει γαρ αυτον εχθρος ων και Ἀρμενιαν
παρεσπασμενος μη επι πλεον κακουργηι), πιστευειν δε τηι φιλιαι μονως ομηρων αυτωι διδομενων,
μαλιστα δε του Ἀρταβανου υιεως. ταυτα δε γραφων Τιβεριος προς τον Ουιτελλιον μεγαλαις
δοσεσι χρηματων πειθει και τον Ἰβηρων και τον Ἀλανων βασιλεα πολεμειν Ἀρταβανωιμηδε
ενδοιασαι. οι δε αυτοι μεν αντειχον, Ἀλανοι δε διοδον αυτοις διδοντες δια της αυτων και τας
θυρας τας Κασπιας ανοι 79 ξαντες επαγουσι τωι Ἀρταβανωι. και η τε Ἀρμενια αφηιρητο αυθις, και
πλησθεισης πολεμων της Παρθυαιων γης οι τε πρωτοι των τηιδε εκτεινοντο ανδρων, αναστατα
τε ην αυτοις τα παντα, και του βασιλεως ο υιος εκ τουτων των μαχων επεστη μετα πολλου
στρατου μυριαδων, και αυτου τον πατερα Ἀρταβανον. Ουιτελλιος δε πομπηι χρηματων εις τε
συγγενεις και φιλους τους εκεινου γενομενηι εμελησε μεν κτιννυειν δια των τα δωρα
ειληφοτων, αισθανομενος δε την επιβουλην ο Ἀρταβανος αφυκτον ουσαν δια το υπο πολλων
και των πρωτων ανδρων συντεθεισαν μη ανεισθαι του επι περας ελθειν, και νομιζων και
οποσον αυτωι καθαρως συνειστηκει και τοδε ητοι εφθαρμενον επι δολωι την ευνοιαν
προσποιεισθαι, η πειρας αυτωι γενομενης μεταταξασθαι προς τους προαφεστηκοτας, επι των ανω
στρατιων εσωζεν εαυτον. και πολλην μετα ταυτα στρατιαν αθροισας ∆ακων τε και Σακων και
πολεμησας τους ανθεστηκοτας κατεσχε την αρχην. ταυτα ακουσας ο Τιβεριος ηξιου φιλιαν αυτωι
γενεσθαι προς τον Ἀρταβανον. επει δε κακεινος προκληθεις ασμενος εδεχετο τον περι αυτων
λογον, επι τον Ευφρατην παρησαν ο τε Ἀρταβανος και ο Ουιτελλιος, και ζευξεως του ποταμου
γενομενης κατα το μεσαιτατον της γεφυρας αλληλους υπηντιαζον μετα φυλακης εκατερος της
περι αυτον. και λογων αυτοις συμβατικων γενομενων Ἡρωδης ο τετραρχης ειστιασεν αυτους
κατα μεσον τον πορον σκηνιδα επισκηψαμενος τωι πορωι πολυτελη. και Ἀρταβανος μετ' ου πολυ
πεμπει Τιβεριωι ομηρον ∆αρειον τον υιον μετα πολλων δωρων, εν οις και ανδρα επταπηχυν. επι
τουτοις Ουιτελλιος μεν επ' Ἀντιοχειας ᾔει, Ἀρταβανος δε επι της Βαβυλωνιας. Ἡρωδης δε
βουλομενος δι' αυτου πρωτου γενεσθαι πιστιν καισαρι των ομηρων της ληψεως εκπεμπει
γραμματοφορους τα παντα ακριβως γραψας εις επιστολην και μηδεν υπολειπομενος επι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

μηνυσει τωι υπατικωι. προς Ουιτελλιου δε εκπεμφθεισων επιστολων, και του Καισαρος
επισημηναντος προς αυτον, ως δηλα αυτωι γενοιτο προτερον πιστιν περι αυτων Ἡρωδου
προτεθεικοτος, ταραχθεις Ουιτελλιος μεγαλως τι και πεπονθεναι μειζονως η επεπρακτο
υπολαμβανων, αδηλον την επ' αυτοις εκρυπτεν οργην, μεχρι δη και μετηλθεν, Γαΐου την αρχην
παρειληφοτος.
∆ιοδωρου. Ἐκ της ιστοριας ∆ιοδωρου Σικελιωτου.
1. Ὅτι Προυσιας αναξιος γεγονως του της βασιλειας προσχηματος και διατελεσας παντα
τον του ζην χρονον αισχρως κολακευων τους υπερεχοντας, και ποτε Ῥωμαιων προς αυτον
παραγενομενων πρεσβευτων, τα μεν της βασιλειας συμβολα, το τε διαδημα και την πορφυραν,
απεθετο, μιμησαμενος δε την των προσφατως απελευθερουμενων παρα Ῥωμαιοις ταξιν
απηντησεν εξυρημενος την κεφαλην και πολιον εχων λευκον, ετι δε φορων τηβενναν και
καντιλον, ασπασαμενος δε τους πρεσβευτας απεφαινεν εαυτον απελευθερον ειναι Ῥωμαιων. ης
αγενεστεραν φωνην ου ραιδιον ευρειν. πολλα δε και αλλα τουτοις οικεια προτερον διεπραξατο.
και τοτε δε κατα την εισοδον γενομενος την εις την συγκλητον κατα το θυρετρον αντιον στας
του συνεδριου και καθεις τας χειρας αμφοτερας προσεκυνησε τον ουδον και τους καθημενους
επιφθεγξαμενος· χαιρετε, θεοι σωτηρες, υπερβολην ουδεμιαν απολιπων κολακειας ανανδρου
και γυναικιασμου. ακολουθως δε τουτοις και τον λογον εν τηι συγκλητωι ποιησαμενος τοιαυτα
διηλθεν, ωστε και γραφειν ημιν απρεπες ειναι. η δε συγκλητος τοις πλειστοις των λεγομενων
προσκοπτουσα και του Προυσιου καταγινωσκουσα πρεπουσας τηι κολακειαι τας αποκρισεις
εποιησατο. Ῥωμαιοι γαρ και πολεμιους επ' ανδρειαι μεγαλοφρονουντας νικαν σπευδουσιν.
Τελος της ιστοριας ∆ιοδωρου Σικελιωτου.
81 Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας ∆ιωνος Κοκκιανου.
1. Ὅτι οι Αικουοι το τε Τουσκουλον λαβοντες και Μαρκον Μινουκιον νικησαντες εν
φρονηματι εγενοντο, ωστε και τοις πρεσβεσι τοις των Ῥωμαιων, ους επι τηι του χωριου
καταληψει αιτιωμενοι σφας επεμψαν, προς μεν το επικλημα μηδεν αποκρινασθαι, δρυν δε τινα
δια του στρατηγου σφων Κοιλιου Γρακχου δειξαντες προς εκεινην, ει τι βουλοιντο, λεγειν
αυτους κελευσαι.
2. Ὅτι της στρατειας των Γαλατων αιτια αυτη εγενετο. οι Κλουσινοι πολεμωι υπ' αυτων
κακωθεντες προς τους Ῥωμαιους κατεφυγον ελπιδα ουκ ελαχιστην εχοντες, επειδη τοις
Βιενταις καιπερ ομοφυλοις ουσιν ου συνηραντο, παντως τινα ωφελειαν παρ' αυτων ευρησεσθαι.
ως δε εκεινοι την επικουριαν ουκ εψηφισαντο, πρεσβεις δε προς τους Γαλατας πεμψαντες
ειρηνην αυτοις επραττον, ταυτην παρα μικρον (επι γαρ μερει της χωρας προετεινετο σφισιν)
εποιησαντο, συμπεσοντες δε τοις βαρβαροις εκ των λογων ες μαχην τους των Ῥωμαιων
πρεσβεις προσπαρελαβον. οι ουν Γαλαται χαλεπως επι τηι αντιταξει αυτων ενεγκοντες το μεν
πρωτον ανταπεστειλαν τινας ες την Ῥωμην αιτιωμενοι τους πρεσβεις, ειτ', επειδη μητε τιμωρια
σφισιν εγενετο, και χιλιαρχοι παντες απεδειχθησαν, θυμου τε επληρωθησαν οντες και αλλως
οργην ακροι, και τους Κλουσινους εν ολιγωριαι θεμενοι προς την Ῥωμην ωρμησαν.
3. Ὅτι πυθομενων των Ῥωμαιων ως Ταραντινοι και αλλοι τε τινες πολεμον αρτυουσι
κατ' αυτων, και πρεσβευτην Φαβρικιον εις τας πολεις τας συμμαχιδας, οπως μηδεν
νεωτερισωσιν, στειλαντων, εκεινον τε συνελαβον, και πεμψαντες προς τους Τυρσηνους και
Ὀμβρικους και Γαλατας συχνους αυτων, τους μεν παραχρημα, τους δε ου πολλωι υστερον
προσαπεστησαν.
4. Ὅτι Λουκιος απεσταλη παρα Ῥωμαιων ες Ταραντα. οι δε Ταραντινοι ∆ιονυσια
αγοντες και εν τωι θεατρωι διακορεις οινου το δειλης καθημενοι πλειν επι σφας αυτον
υπετοπησαν, και παραχρημα δι' οργης, και τι και της μεθης αυτους αναπειθουσης,
αντανηχθησαν, και προσπεσοντες αυτωι μητε χειρας ανταιρομενωι μηθ' ολως πολεμιον τι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

υποτοπουμενωι κατεδυσαν κακεινον και αλλους πολλους. πυθομενοι δε ταυθ' οι Ῥωμαιοι
χαλεπως μεν, ωσπερ ουν εικος, εφερον, ου μην και στρατευσαι επ' αυτους ευθυς ηθελησαν.
πρεσβεις μεντοι, του μη κατασεσιωπηκεναι δοξαι κακ τουτου θρασυτερους αυτους ποιησαι,
εστειλαν. και αυτους οι Ταραντινοι ουχ οπως καλως εδεξαντο η τροπον γε τινα επιτηδειον
αποκριναμενοι απεπεμψαν, αλλ' ευθυς, πριν και λογον σφισι δουναι, γελωτα τα τε αλλα και την
στολην αυτων εποιουντο. ην δε η αστικη, ηι κατ' αγοραν χρωμεθα· ταυτην γαρ εκεινοι ειτ' ουν
σεμνοτητος ενεκα ειτε και δια δεος, ιν' εκ γε τουτου αιδεσθωσιν αυτους, εσταλμενοι ησαν. κατα
συστασεις τε ουν κωμαζοντες ετωθαζον (και γαρ και τοτε εορτην ηγον, υφ' ης καιτοι μηδενα
χρονον σωφρονουντες ετι και μαλλον υβριζον), και τελος προσστας τις τωι Ποστουμιωι και
κυψας εαυτον εξεβαλε και την εσθητα αυτου εκηλιδωσεν. θορυβου δε επι τουτωι παρα παντων
των αλλων γενομενου, και τον μεν επαινουντων ωσπερ τι θαυμαστον ειργασμενον, ες δε δη
τους Ῥωμαιους πολλα και ασελγη αναπαιστα εν ρυθμωι του τε κροτου και της βαδισεως
ᾀδοντων, ο Ποστουμιος· γελατε, εφη, γελατε, εως εξεστιν υμιν· κλαυσεισθε γαρ επι μακροτατον,
οταν την εσθητα ταυτην τωι αιματι υμων αποπλυνητε.
5. Ὅτι ο Πυρρος πρεσβεις υπερ των αιχμαλωτων αλλους τε και τον Φαβρικιον προσιεναι
πυθομενος φρουραν τε σφισι προς τα μεθορια, μη και βιαιον τι υπο των Ταραντινων παθωσιν,
επεμψε και μετα τουτο και απηντησεν, ες τε την πολιν αυτους εσαγαγων και εξενισε λαμπρως
και ταλλα εδεξιωσατο, ελπισας σπονδων τε δεισθαι και ομολογιαν, οιαν ηττηθεντας εικος ην,
ποιησεσθαι.
6. Ὅτι οι Ῥωμαιοι τους Ἰσσαιους προσχωρησαντας αυτοις, 83 ανθυπουργειν τι ευθυς
τουτοις προθυμως, ως τοις προς εαυτους εσπουδακοσι βοηθειν δοκειν, και τους Σαρδιαιους
αμυνεσθαι, διοτι τους εκ του Βρεντεσιου εκπλεοντας εκακουργουν, εθελησαντες επεμψαν προς
Ἄγρωνα, τους μεν παραιτουμενοι, τον δε οτι μηδεν προπαθων αδικοιη σφας αιτιωμενοι. και
εκεινον μεν ουκ ετι περιοντα ευρον, αλλα τι παιδιον Πιννην ονομα καταλιπων ετεθνηκει, Τευτα
δε η γυνη αυτου, μητρυια δε του Πιννου, εκρατει των Σαρδιαιων. υπο θρασυτητος ουσα ουδεν
μετριον αυτοις απεκρινατο, αλλ' οια γυνη προς τηι εμφυτωι προπετειαι και υπο της δυναμεως ης
ηρχε χαυνουμενη, τους μεν εδησε των πρεσβεων, τους δε και απεκτεινεν, οτι επαρρησιασαντο.
και τοτε μεν ταυτ' επραξε και φρονημα απ' αυτων, ωσπερ τινα ισχυν εν τωι προχειρωι της
ωμοτητος επιδεδειγμενη, ελαβεν, διηλεγξε δε δι' ελαχιστου την του γυναικειου γενους
ασθενειαν ταχυ μεν υπο βραχυτητος γνωμης οργιζομενην, ταχυ δε και υπο δειλιας φοβουμενην.
επειδη γαρ ταχιστα τον πολεμον τους Ῥωμαιους εψηφισθαι οι επυθετο, κατεπτηξε και τους τε
ανδρας ους ειχεν αυτων αποδωσειν υπεσχετο, και επι τοις τετελευτηκοσιν απελογειτο λεγουσα
υπο ληιστων τινων αυτους πεφονευσθαι. των τε Ῥωμαιων τα της στρατειας δια τουτ'
επισχοντων, τους δε αυτοχειρας εξαιτησαντων, κατεφρονησε τε αυθις, οτι μηδεπω τα δεινα
αυτηι παρην, και ουτε τινα εκδωσειν εφη και επι την Ἴσσαν στρατευμα απεστειλεν. επειδη δε
τους υπατους παροντας ᾔσθετο, κατεδεισεν αυ και του θυμου υφηκε και ες παν οτιουν
επακουσαι σφων ετοιμη εγενετο· ου μεντοι και πανταπασιν εσωφρονισθη. των γαρ υπατων προς
Κερκυραν περαιωθεντων, ανεθαρσησε και αποστασα επι Ἐπιδαμνον στρατευμα απεστειλεν, των
δε Ῥωμαιων τας πολεις ρυσαμενων και πλοια αυτης μετα χρηματων λαμβανοντων, εμελλησεν
αυθις πειθαρχησαι σφισιν· επει δε αναβαντες υπερ της θαλασσης κακως περι τον Ἀτυριον 84
λοφον απηλλαξαν, επεσχεν ελπισασα αυτους (ηδη γαρ και χειμων ην) απαναστησεσθαι.
αισθομενη δε τον Ἀλβινον κατα χωραν μενειν, και τον ∆ημητριον εκ τε της εμπληξιας εκεινης
και εκ του των Ῥωμαιων φοβου μεθεστηκοτα και τινας αλλους αυτομολησαι πεπεικοτα,
παντελως κατεδεισε και την αρχην αφηκεν.
7. Ὅτι οι Ῥωμαιοι διεκηρυκευσαντο τωι Ἀννιβαι ανταποδοσιντων αιχμαλωτων
αξιουντες γενεσθαι, ου κατηλλαξαντο δε αυτους, καιπερ και εκεινου Καρθαλωνα επ' αυτο τουτο
αντιπεμψαντος. επειδη γαρ ουκ εδεξαντο αυτον εισω του τειχους κατα το πολεμιον, ουδε ες
λογους αυτοις ελθειν ηθελησεν, αλλ' ευθυς δι' οργης ανεστρεψεν.
8. Ὅτι ηρξαν της διαφορας οι Ἀχαιοι τοις Λακεδαιμονιοις εγκαλουντες (διηνεχθησαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

γαρ αλληλοις) ως των συμβεβηκοτων σφισιν αιτιοις γεγονοσιν, ∆ιαιου οτι μαλιστα του
στρατηγου αυτους εναγοντος. και των γε Ῥωμαιων καταλλακτας αυτοις πολλακις πεμψαντων
ουκ επεισθησαν, αλλα και τους πρεσβεις, ους εκεινοι διασπασαι πη το Ἑλληνικον, οπως
ασθενεστεροι ωσιν, εθελησαντες επεμψαν, προφασιν το μη δειν τας πολεις τας του Φιλιππου
γενομενας, ων και Κορινθος ην ες τε τα αλλα ανθουσα και εν τωι συνεδριωι κρατιστευουσα,
μετεχειν αυτου ποιησαμενοι, παρ' ολιγον ηλθον αποκτειναι. φυγηι δ' ουν αυτων εκ του
Ἀκροκορινθου, εν ωι ησαν, προαποχωρησαντων, επρεσβευσαντο μεν ες την Ῥωμην
απολογουμενοι υπερ του γεγονοτος· ου γαρ επ' εκεινους, αλλ' επι τους Λακεδαιμονιους τους
μετ' αυτων οντας ορμησαι εφασκον· των δε Ῥωμαιων την μεν σκηψιν αυτων ουκ ελεγξαντων
(τοις τε γαρ Καρχηδονιοις ετι επολεμουν και τα των Μακεδονων ουδεπω καλως βεβαια ειχον),
ανδρας δε στειλαντων και την αδειαν αυτοις, αν μηδεν ετι νεωτερισωσιν, δωσειν υποσχομενων,
το συνεδριον αυτοις ου παρεσχον, αλλ' ες ετερον σφας συλλογον, ος μεθ' εκμηνον εμελλεν
εσεσθαι, ανεβαλλοντο.
9. Ὅτι οι Ῥωμαιοι στασιασαντες προς αλληλους τον Μετελλον 85 μετεπεμψαντο
κελευσαντες αυτωι προς τους Σαυνιτας, οπως ποτ' αν δυνηται, συμβηναι· ουτοι γαρ ετι τοτε
μονοι την Καμπανιαν και την επεκεινα αυτης εκακουργουν. ο δε τουτοις ουκ εσπεισατο· την τε
γαρ πολιτειαν ηξιουν ουχ εαυτοις μονον αλλα και τοις ηυτομοληκοσι προς σφας δοθηναι, και
ουτε τι της λειας ην ειχον αποδοθηναι ηθελον, και τους αιχμαλωτους τους τε αυτομολους σφων
παντας απηιτουν, ωστε μηδε τους βουλευτας την ειρηνην ετι την προς αυτους επι τουτοις
ελεσθαι.
10. Ὅτι Ποθεινου του ευνουχου του την διοικησιν των του Πτολεμαιου χρηματων
προστεταγμενου κατα Ῥωμαιων εκστρατευσαι τους Αιγυπτιους παρασκευασαντος, πυθομενος
τουτο ο Καισαρ και καταδεισας το πληθος αυτων και τας τολμας επεμψε τινας προς τον
Ἀχιλλαν, ουτι γε τωι αυτου αλλα τωι του Πτολεμαιου ονοματι κελευοντος αυτωι την ησυχιαν
αγειν. και ος συνιεις, οτι ου του παιδος αλλ' εκεινου η προσταξις ην, ουχ οπως ουκ επηκουσεν
αυτου, αλλα και προσκαταφρονησας ως και φοβουμενου τους τε στρατιωτας συνηγαγε και
πολλα μεν υπερ του Πτολεμαιου, πολλα δε και κατα του Καισαρος της τε Κλεοπατρας ειπων
τελος και επι τους πεμφθεντας καιπερ Αιγυπτιους οντας παρωξυνεν αυτους, οπως του τε φονου
σφων αναπλησθωσι και ες αναγκην ασπειστου πολεμου κατασταθωσιν.
11. Ὅτι του Ἀντωνιου τηι των Παρθων πολει προσκαθημενου δεισας ο Φραατης μη και
κακον τι εργασηται, επεισεν αυτον, υποπεμψας τινας, επικηρυκευσασθαι οι ως και ραιστα των
σπονδων τευξομενον. και αυτος τοις τε πεμφθεισιν υπ' αυτου εχρηματισεν επι τε χρυσου διφρου
καθημενος και την νευραν του τοξου ψαλλων. καταδραμων ουν αυτους πολλα την ειρηνην, αν
γε παραχρημα αποστρατοπεδευσωνται, δωσειν υπεσχετο. ο και γεγονεν. και τα μηχανηματα των
Ῥωμαιων κατεκαυθη.
12. Ὅτι ο Ουολογαισος τοις Τιγρανοκερτοις προσεμιξε και 86 τον Παιτον επιβοηθησαντα
σφισιν απεωσατο, φευγοντα δε αυτον επιδιωξας την τε επι του Ταυρου καταλειφθεισαν υπ'
αυτου φρουραν εξεκοψε και εκεινον ες Ῥανδειαν προς τωι Ἀρσανιαι ποταμωι ουσαν κατεκλεισεν.
καν απανεστη μηδεν περανας (ουτε γαρ πελασαι πη τωι ερυματι ατε χωρις οπλιτων ων εδυνατο,
ουτε της τροφης, αλλως τε και πληθει πολλωι ανευ παρασκευης σιτιων αφιγμενος, ευπορει), ει
μη ο Παιτος την τε τοξειαν αυτου και ες αυτο το στρατοπεδον αφικνουμενην και την ιππον
πανταχου φαινομενην δεισας λογους τε υπερ σπονδων αυτωι επεμψε και ωμολογησε και ωμοσεν
αυτος τε την Ἀρμενιαν απασαν εκλειψειν και τον Νερωνα τωι Τιριδατηι αυτην δωσειν. αγαπησας
γαρ επι τουτοις ο Παρθος ως και την χωραν απονητι ληψομενος και ευεργεσιαν ες τους
Ῥωμαιους μεγαλην καταθησομενος, και αμα και τον Κουρβουλωνα, ον ο Παιτος πριν
περιστοιχισθηναι μετεπεμπετο, πλησιαζειν πυθομενος, αφηκεν αυτους προδιομολογησαμενος,
ινα τον ποταμον αυτωι Ἀρσανιαν ζευξωσιν, ουχ οτι γεφυρας εδειτο (πεζηι γαρ αυτον διεληλυθει),
αλλ' ινα ενδειξηται σφισιν, οτι κρειττων αυτων ην. αμελει ουδε τοτε δια του ζευγματος
ανεχωρησεν, αλλ' αυτος μεν επ' ελεφαντος, οι δε αλλοι ωσπερ και προτερον. αρτι τε η ομολογια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

εγεγονει, και ο Κουρβουλων αμηχανωι ταχει προς τον Ευφρατην ελθων ενταυθ' υπεμεινεν. οτε
δ' ουν συνεγενοντο αλληλοις, πλειστον αν τις το διαφορον των στρατοπεδων και των
στρατηγων, των μεν χαιροντων τε και λαμπρυνομενων επι τηι σπουδηι, των δε λυπουμενων τε
και αισχυνομενων επι τηι συνθηκηι, κατενοησεν. ο δε Ουολογαισος Μοναισην προς
Κουρβουλωνα πεμψας ηξιωσεν αυτον το ερυμα το εν τηι Μεσοποταμιαι εκλιπειν· και
διελεχθησαν εκεινοι πολλα αλληλοις εν αυτηι τηι του Ευφρατου γεφυραι το μεσον αυτης
λυσαντες. υποσχομενου δε του Κουρβουλωνος απαλλαγησεσθαι εκ της χωρας, αν και ο Παρθος
την Ἀρμενιαν εκλειπηι, εκατερον εγενετο, μεχρι ου ο Νερων τα πραχθεντα πυθομενος και τοις
πρεσβεσι του Ουολογαισου, ους αυθις επεμψεν, χρηματισας τουτοις μεν απεκρινατο την
Ἀρμενιαν δωσειν τωι Τιριδατηι, αν ες την Ῥωμην ανελθηι, τον δε δη Παιτον της αρχης παυσας
τους τε στρατιωτας τους συν αυτωι 87 γενομενους αλλοσε ποι πεμψας τον Κουρβουλωνα αυθις
τωι κατ' αυτην πολεμωι προσεταξεν. εβουλευσατο μεν γαρ αυτος εκστρατευσαι, επει δε θυων
επεσεν, ουκ ετολμησεν εξορμησαι, αλλα κατα την χωραν εμεινεν.
13. Ὅτι ο Ουολογαισος ουτε ελθειν προς τον Νερωνα, καιτοι πολλακις μεταπεμφθεις,
ηθελησε και τελος, ως οχληρος αυτωι εγενετο, αντεπεστειλεν οι οτι· πολυ σοι ραιον η εμοι εστι
τοσαυτην θαλασσαν πλευσαι. αν ουν ες την Ἀσιαν ελθηις, τοτε συνθησομεθα που δυνησομεθα
συμβαλειν αλληλοις. τοιαυτα το τελευταιον ο Παρθος εγραψεν.
14. Ὅτι ο ∆ομιτιανος ηττηθεις υπο Μαρκομαννων και φυγων επεμψε δια ταχεων προς
τον ∆εκεβαλον τον ∆ακων βασιλεα και ες σπονδας αυτον υπηγαγετο, ας πολλακις αιτησαντι
αυτωι προτερον ουκ εδεδωκει. και ος εδεξατο μεν την συμβασιν (δεινως γαρ ετεταλαιπωρητο),
ου μεντοι και αυτος ηθελησεν ες λογους αυτωι ελθειν, αλλ' επεμψε τον ∆ιηγιν μετα των ανδρων
τα τε οπλα και αιχμαλωτους τινας, ως και μονους εκεινους εχων, δωσοντα. γενομενου δε
τουτου ο ∆ομιτιανος τωι ∆ιηγιδι διαδημα επεθηκε καθαπερ ως αληθως κεκρατηκως και βασιλεα
τινα τοις ∆ακοις δουναι δυναμενος, και τοις στρατιωταις και τιμας και αργυριον εχαρισατο, και
ες την Ῥωμην ως νενικηκως επεστειλε τα τε αλλα και πρεσβεις παρα του ∆εκεβαλου επιστολην
τε, ως γε εφασκεν, ην ελεγετο πεπλακεναι και πολλοις την εορτην πομπειοις εκοσμησεν ουκ εξ
ων ειλεν (παν γαρ τουναντιον και προσαναλωσε ταις σπονδαις, συχνα μεν και αυτικα χρηματα
και δημιουργους παντοιας τεχνης και ειρηνικης και πολεμικης τωι ∆εκεβαλωι δους, συχνα δε και
αει δωσειν υποσχομενος) αλλ' εκ των βασιλικων επιπλων· τουτοις γαρ ως και αιχμαλωτοις αει
ποτε εχρητο, ατε και την αρχην αυτην δεδουλωμενος.
15. Ὅτι Ἀδηνυστραι τειχος ισχυρον, προς ο Σεντιος τις εκατονταρχος πεμφθεις προς τον
Μηβαρσαπην πρεσβευτης και δεθεις υπ' αυτου εν τε τωι χωριωι εκεινωι ων, επειτ', επειδη οι
Ῥωμαιοι 88 επλησιασαν αυτωι, των τε συνδεσμωτων τινας παρεσκευασε και μετ' αυτων εκ τε
των δεσμων διαδρας και τον φρουραρχον αποκτεινας ανεωιξε τας πυλας τοις ομοφυλοις.
16. Ὅτι τωι· Ουολογαισωι τωι Σανατρουκου παιδι αντιπαραταξαμενωι τοις περι Σεβηρον
και διακωχην πριν συμμιξαι σφισιν αιτησαντι και λαβοντι πρεσβεις τε προς αυτον απεστειλε και
μερος τι της Ἀρμενιας επι τηι ειρηνηι εχαρισατο.
17. Ὅτι των Ἀλανων των και Μασαγετων καλουμενων κινηθεντων υπο Φαρασμανου
και την Ἀλβανιδα και την Μημιδα ισχυρως λυπησαντων της τε Ἀρμενιας της τε Καππαδοκιας
αψαμενων, επειτα των Ἀλανων τα μεν δωροις υπο του Ουολογαισου πεισθεντων, τα δε και
Φλαβιον Ἀρριανον τον της Καππαδοκιας αρχοντα φοβηθεντων, επαυσαντο.
18. Ὅτι δια το τους Καληδονιους μη εμμειναντας ταις υποσχεσεσι και τοις Μαιαταις
παρεσκευασμενους αμυναι, δια το τοτε τον Σεβηρον τωι παροικωι πολεμωι προσκεισθαι,
κατηναγκασθη ο Λουπος μεγαλων χρηματων την ειρηνην παρα των Μαιατων εκπριασθαι
αιχμαλωτους τινας ολιγους απολαβων.
19. Ὅτι ο Μακρινος ο των Ῥωμαιων βασιλευς ιδων τον Ἀρταβανον τον των Παρθων
βασιλεα εφ' οις επεπονθει θυμουμενον και δυναμει πολληι ες την Μεσοποταμιαν εμβεβληκοτα,
το μεν πρωτον τους τε αιχμαλωτους αυτωι αυτεπαγγελτος και λογους φιλιους επεμψε προς τε
την ειρηνην αυτον προκαλουμενος και την αιτιαν των γεγονοτων ες Καρακαλλον τρεπων· ως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

δε εκεινος ουτε τουτο προσεδεξατο, και προσετι και τα φρουρια αυτον τας τε πολεις
κατασκαφεισας αναστησαι της τε Μεσοποταμιας παντελως εκστηναι και δικας επι τε τοις αλλοις
και επι τηι των βασιλικων μνηματων λυμηι δουναι εκελευεν (τηι τε γαρ δυναμει, ην πολλην
ηθροικει, θαρρων και του Μακρινου ως και παρα την αξιαν αυταρχουντος καταφρονων τηι τε
οργηι απληστωι εχρητο, και ηλπιζε και ακοντος αυτου πανθ' οσα εβουλετο κατεργασασθαι), ουδε
καιρον ουδενα διαβουλευσασθαι εσχεν.
20. Ὅτι ο Μακρινος και ο Ἀρταβανος διαπρεσβευομενοι και διακηρυκευομενοι
συνηλλαγησαν. ο γαρ Μακρινος υπο δειλιας και υπο της των στρατιωτων αταξιας ουκ ετολμησε
πολεμησαι, αλλα και πανυ πολλα της ειρηνης ενεκα και δωρα και χρηματα και αυτωι τωι
Ἀρταβανωι και τοις παραδυναστευουσιν οι εδαπανησεν, ωστε και ες πεντακισχιλιας μυριαδας το
συμπαν αναλωμα γενεσθαι. και ο Παρθος τηι του χρονου τριβηι, ον πολυν απ' οικου ουκ ειωθοτες
ησαν, και τηι της τροφης σπανει, ην ουκ εκ παρασκευης ετοιμαζονται, συνηλλαγησαν.
21. Ὅτι και τα κατα τον Ἀρμενιον πολεμηθεντα κατεστη, του Τιριδατου πεμφθεν αυτωι
το διαδημα παρα του Μακρινου λαβοντος, και την μητερα, ην ενδεκα μησιν ο Καρακαλλος εν τωι
δεσμωτηριωι κατεσχηκει, την τε λειαν την εκ της Ἀρμενιας αλουσαν κομισαμενου, και τα χωρια,
οσα ο πατηρ αυτου εν τηι Καππαδοκιαι εκεκτητο, το τε αργυριον, ο κατ' ετος παρα των Ῥωμαιων
ευρισκετο, ελπισαντος ληψεσθαι. οι τε ∆ακοι πολλα λυμαινομενοι ανεσχον τους ομηρους, ους ο
Καρακαλλος εν συμμαχιας λογωι παρ' αυτων ειληφει, κομισαμενοι.
Ἐκ της ιστοριας Ἀρριανου αναβασεως Ἀλεξανδρου.
1. Ὅτι Ἄριστος και Ἀσκληπιαδης των τα Ἀλεξανδρου αναγρψαντων και Ῥωμαιους
λεγουσιν οτι επρεσβευσαν· και εντυχοντα ταις πρεσβειαις Ἀλεξανδρον υπερ Ῥωμαιων τι της ες
το επειτα δυναμεως εσομενης μαντευσασθαι, τον τε κοσμον των ανδρων ιδοντα και το
φιλοπονον τε και ελευθερον και περι του πολιτευματος αμα διαπυνθανομενον. και τουτο ουτε
ως ατρεκες ουτε ως απιστον παντη ανεγραψα· πλην γε δη ουτε τις Ῥωμαιων υπερ της πρεσβειας
ταυτης ως παρα Ἀλεξανδρον σταλεισης μνημην τινα εποιησατο, ουτε Πτολεμαιος ο Λαγου ουτε
Ἀριστοβουλος· ουδε 90 τωι Ῥωμαιων πολιτευματι επεοικος ην, ελευθερωι δη τοτε ες τα μαλιστα
οντι, παρα βασιλεα αλλοφυλον αλλως τε και ες τοσονδε απο της οικειας πρεσβευσαι, ουτε
φοβου εξαναγκαζοντος ουτε κατ' ελπιδα ωφελειας, μισει τε, ειπερ τινας αλλους, του
τυραννικου γενους και ονοματος κατεχομενους. Τελος της ιστοριας Ἀρριανου.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Προκοπιου Καισαρεως.
1. Ὅτι Ουαραρανης ο Περσων βασιλευς επηλθεν ες Ῥωμαιων την γην, ουδεν δε εδρασεν
αχαρι, αλλ' επανηλθεν ες τα οικεια. Ἀνατολιον γαρ τον της ευας στρατηγον Θεοδοσιος ο
βασιλευς πρεσβευτην ες Περσας μονον αυτον ετυγχανε πεμψας. ος, επειδη αγχιστα εγεγονει του
Μηδων στρατου, αποθρωσκει μεν του ιππου μονος, πεζηι δε βαδιζων επι Ουαραρανην εισηιει. και
αυτον Ουαραρανης ιδων των παροντων ανεπυνθανετο, οστις ποτε ο προσιων ειη· οι δε των
Ῥωμαιων στρατηγον ειναι εφασαν. καταπλαγεις ουν τωι υπερβαλλοντι της τιμης ο βασιλευς
αυτος στρεψας τον ιππον οπισω απηλαυνεν, και οι απας ο των Περσων λεως ειπετο. γενομενος
δε εν γηι τηι οικειαι τον τε πρεσβευτην ξυν φιλοφροσυνηι πολληι ειδε και την ειρηνην
ξυνεχωρησεν ουτως, ωσπερ Ἀνατολιος αυτου εχρηιζεν, εφ' ωι μεντοι μηδετεροι εν χωριωι οικειωι
εν γειτονων τοις των ετερων οριοις οντι εργαζονται οχυρωμα νεωτερον τι. ου δη αυτοις
εξειργασμενου, εκατεροι τα οικεια οπη βουλοιντο επρασσον.
2. Ὅτι ο Ἰουστινος ο βασιλευς πεισθεις τωι Προκλωι τωι κυαιστωρι και μη δεξαμενος το
εισποιηθηναι Χοσροην τον υιον Καβαδου, τον μεν Καβαδην γραμμασιν ημειψατο. και
στελλονται πρεσβεις Ῥωμαιων Ὑπατιος Ἀναστασιου του πρωην βεβασιλευκοτος αδελφι 91 δους
πατρικιος τε και αρχην της εω στρατηγιδα εχων, και Ῥουφινος ο Σιλβανου παις εν τε πατρικιοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ανηρ δοκιμος και Καβαδηι εκ πατερων αυτωι γνωριμος, εκ Περσων δε ανηρ δυνατωτατος τε και
εξουσιαι πολληι χρωμενος, ονομα Σεοσης, αδρασταδαραν σαλανης δε το αξιωμα, και Μεβοδης
την του μαγιστρου εχων αρχην· οι δη ες χωρον τινα ξυνιοντες, ος γην την Ῥωμαιων τε και
Περσων διοριζει, αλληλοις τε ξυγγινομενοι επρασσον, οπως τα τε διαφορα λυσωσι και τα αμφι
την ειρηνην ευ θησονται. ηκε δε και Χοσροης ες ποταμον Τιγριν, ος δη πολεως Νισιβιος διεχει
δυοιν ημεραιν οδον μαλιστα, οπως, επειδαν τα ες την ειρηνην εκατεροις δοκηι ως αριστα εχειν,
αυτος ες Βυζαντιον στελλοιτο. πολλοι μεν ουν και αλλοι λογοι προς αμφοτερων υπερ των εν
σφισι διαφορων ελεγοντο, και γην δε την Κολχιδα, η νυν Λαζικη επικαλειται, Σεοσης ελεγε
Περσων κατηκοον το ανεκαθεν ουσαν βιασαμενους λογωι ουδενι Ῥωμαιους εχειν. ταυτα
Ῥωμαιοι ακουσαντες δεινα εποιουντο, ει και Λαζικη προς Περσων αντιλεγοιτο. επει δε και την
εσποιησιν εφασκον δειν γενεσθαι Χοσροηι ουτως ωσπερ βαρβαρωι προσηκει, ουκ ανεκτα Περσαις
εδοξεν ειναι. εκατεροι ουν διαλυθεντες επ' οικου ανεχωρησαν, και Χοσροης απρακτος προς τον
πατερα απιων ᾤχετο περιωδυνος τε ων τοις ξυμπεσουσι και Ῥωμαιους ευχομενος της εαυτου
υβρεως τισασθαι. μετα δε Μεβοδης μεν τον Σεοσην διεβαλλε Καβαδηι ως δη εξεπιτηδες, ου οι
επιτεταγμενον προς του δεσποτου, τον Λαζικης λογον προθειη.
3. Ὅτι Ἰουστινιανος ο βασιλευς, εν μεν Αιθιοψι βασιλευοντος Ἑλλησθεαιου,
Ἐσιμιφαιου δε εν Ὁμηριταις, πρεσβευτηνἸουλιανον επεμψεν αξιων αμφω Ῥωμαιοις δια το της
γνωμης ομογνωμον Περσαις πολεμουσι ξυναρασθαι, οπως Αιθιοπες μεν ωνουμενοι τε την
μεταξαν εξ Ἰνδων, αποδιδομενοι δε αυτην ες Ῥωμαιους, αυτοι μεν κυριοι γενωνται χρηματων
μεγαλων, Ῥωμαιους δε τουτο ποιησωσι κερδαινειν μονον, οτι δη ουκ ετι αναγκασθησονται τα
σφετερα αυτων χρηματα ες τους πολεμιους μετενεγκειν 92 (αυτη δε εστιν η μεταξα, εξ ης
ειωθασι την εσθητα εργαζεσθαι, ην παλαι μεν Ἕλληνες Μηδικην εκαλουν, τα νυν δε σηρικην
ονομαζουσιν), Ὁμηριται δε οπως Καισον τε τον φυγαδα φυλαρχον Μααλδηνοις καταστησωνται
και στρατωι μεγαλωι αυτων τε Ὁμηριτων και Σαρακηνων των Μααλδηνων εσβαλωσιν ες την
Περσων γην. ο δε Καισος ουτος γενους μεν ην του φυλαρχικου διαφεροντως αγαθος τα πολεμια,
των δε τινα Ἐσιμιφαιου Ξυγγενων κτεινας ες γην εφυγεν, η δη ερημος ανθρωπων πανταπασιν
εστιν. εκατερος μεν ουν την αιτησιν υποσχομενος επιτελη ποιησειν τον πρεσβευτην
απεπεμψατο, εδρασε δε αυτοιν τα ωμολογημενα ουδετερος. τοις τε γαρ Αιθιοψι την μεταξαν
ωνεισθαι προς των Ἰνδων αδυνατα ην, επειδη αει οι Περσων εμποροι προς αυτοις τοις ορμοις
γενομενοι, ου δη τα πρωτα αι των Ἰνδων νηες καταιρουσιν, ατε χωραν προσοικουντες την
ομορον, απαντα ωνεισθαι τα φορτια ειωθασιν· και τοις Ὁμηριταις χαλεπον εδοξεν ειναι χωραν
αμειψαμενοις ερημον τε και χρονου πολλου οδον κατατεινουσαν επ' ανθρωπους πολλωι
μαχιμωτερους ιεναι. αλλα και Ἄβραμος υστερον, οτε δη την αρχην ως ασφαλεστατα
εκρατυνατο, πολλακις μεν Ἰουστινιανωι βασιλει ωμολογησεν ες γην την Περσιδα εσβαλειν,
απαξ δε μονον της πορειας αρξαμενος οπισω ευθυς απεχωρησεν.
4. Ὅτι πρεσβεις ελθοντες εις τους στρατηγους Περσων περι ειρηνης διεπρεσβευοντο και
εν ομηρων λογωι εδοσαν Μαρτινον τε και των Σιττα δορυφορων ενα. αυτικα δε και Ῥουφινος
και Ἀλεξανδρος και Θωμας ξυν Ἑρμογενει πρεσβευσοντες ηλθον παρα τε Περσων τον βασιλεα
απαντες αφικοντο ες ποταμον Τιγριν. και αυτους μεν Χοσροης επειδη ειδεν, τους ομηρους
αφηκεν. τιθασευοντες δε Χοσροην οι πρεσβεις επαγωγα τε πολλα ελεξαν και Ῥωμαιων ως
ηκιστα πρεσβεσι πρεποντα. οις δη χειροηθης ο Χοσροης γενομενος την μεν ειρηνην περας ουκ
εχουσαν δεκα και εκατον κεντηναριων ωμολογει προς αυτους θησεσθαι, εφ' ωι δη ο των εν
Μεσοποταμιαι στρατιωτων αρχων μηκετι εν ∆αρας 93 το λοιπον ειη, αλλ' εν Κωνσταντινηι τον
απαντα χρονον διαγενοιτο, ηιπερ και το παλαιον ειθιστο, φρουρια δε τα εν Λαζικηι ουκ εφη
αποδωσειν, καιπερ αυτος το τε Φαραγγιον και Βολων το φρουριον δικαιων προς Ῥωμαιων
απολαβειν. τουτο δε οι διδοσθαι το χρυσιον ηξιου, ως μητε πολιν ∆αρας Ῥωμαιοι καθελειν
αναγκαζωνται, μητε φυλακτηριου του εν πυλαις Κασπιαις μεταλαχειν Περσαις. οι μεντοι
πρεσβεις τα μεν αλλα επηινουν, τα δε φρουρια ενδιδοναι ουκ εφασκον οιοι τε ειναι, ην μη
βασιλεως αμφ' αυτοις πυθωνται προτερον. εδοξε τοινυν υπερ τουτων Ῥουφινον μεν ες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

Βυζαντιον στελλεσθαι, τους δε αλλους, εως αυτος επανιη, μενειν, και χρονος ημερων οʹ
Ῥουφινωι ξυνεκειτο ες την αφιξιν. ως δε ο Ῥουφινος βασιλει απηγγελλεν, οσα Χοσροηι αμφι τηι
ειρηνηι δοκουντα ειη, εκελευσε βασιλευς κατα ταυτα σφισι την ειρηνην ξυνιστασθαι. αλλ' εν
τουτωι φημη τις ουκ αληθης ηκουσα ες τα Περσων ηθη βασιλεα Ἰουστινιανον ηγελλεν
οργισθεντα Ῥουφινονκτειναι. οις δη Χοσροης ξυνταραχθεις και θυμωι πολλωι ηδη εχομενος τωι
παντι στρατωι επι Ῥωμαιους ᾔει. Ῥουφινος δε οι μεταξυ επανηκων ενετυχε πολεως Νισιβιδος ου
μακραν αποθεν. διο δη αυτοι τε εν τηι πολει ταυτηι εγενοντο, και, επει την ειρηνην βεβαιουν
εμελλον, τα χρηματα ενταυθα οι πρεσβεις εκομιζον. αλλ' Ἰουστινιανωι βασιλει τα Λαζικης
φρουρια ξυγκεχωρηκοτι μετεμελεν ηδη, γραμματα τε αντικρυς απολεγοντα τοις πρεσβεσιν
εγραφε μηδαμως αυτα προΐεσθαι Περσαις. διο δη Χοσροης τας σπονδας θεσθαι ουκ ετι ηξιου. τωι
δε Ῥουφινωι εννοια τις εγενετο ως ταχυτερα η ασφαλεστερα βουλευσαμενος ες γην των Περσων
τα χρηματα εσκομισειεν. αυτικα γουν εις το εδαφος καθηκε το σωμα κειμενος τε πρηνης
Χοσροην ικετευε τα τε χρηματα σφισι ξυμπεμψαι και μη επι Ῥωμαιους ευθυς στρατευειν, αλλ' ες
χρονον τινα ετερον τον πολεμον αποτιθεσθαι. Χοσροης δε αυτον ενθενδε εκελευσεν
εξανιστασθαι απαντα οι ταυτα χαριεισθαι υποσχομενος. οι δε γουν πρεσβεις ξυν τοις χρημασιν
ες ∆αρας ηλθον, και ο Περσων στρατος οπισω απηλαυνεν. και τοτε μεν Ῥουφινον οι
ξυμπρεσβευται δι' υποψιας τε αυτοι ες τα μαλιστα εσχον και ες βασιλεα διεβαλλον
τεκμαιρομενοι, οτι δη οι απαντα ο Χοσροης οσα εχρηιζεν αυτου αναπεισθεις ξυνεχωρησεν.
εδρασε μεντοι αυτον δια ταυτα ο βασιλευς ουδεν αχαρι. χρονωι δε ου πολλωι υστερον Ῥουφινος
τε αυτος 94 και Ἑρμογενης αυθις παρα Χοσροην εστελλοντο, ες τε τας σπονδας αυτικα αλληλοις
ξυνεβησαν, εφ' ωι εκατεροι αποδωσουσιν οσα δη αμφοτεροι χωρια εν τωιδε τωι πολεμωι αλληλοις
αφειλοντο, και μηκετι στρατιωτων τις αρχη εν ∆αρας ειη, τοις τε Ἴβηρσιν εδεδοκτο εν γνωμηι
ειναι η μενειν αυτου εν Βυζαντιωι η ες σφων την πατριδα επανιεναι. ουτω τοινυν την τε
απεραντον καλουμενην ειρηνην εσπεισαντο εκτον ηδη ετος την βασιλειαν Ἰουστινιανου
εχοντος. και Ῥωμαιοι μεν το τε Φαραγγιον και Βολων το φρουριον ξυν τοις χρημασι Περσαις
εδοσαν, Περσαι δε Ῥωμαιοις τα Λαζικης φρουρια. και ∆αγαριν δε Ῥωμαιοις απεδοσαν Περσαι
αντ' αυτου ετερον κεκομισμενοι ουκ αφανη ανδρα. ουτος ο ∆αγαρις χρονωι τωι υστερωι πολλακις
Ουννους ες γην των Ῥωμαιων ες βεβληκοτας νικησας εξηλασεν· ην γαρ διαφεροντως αγαθος τα
πολεμια. τας μεν ουν προς αλληλους σπονδας τροπωι τωι ειρημενωι αμφοτεροι εκρατυνοντο.
5. Ὅτι ο Χοσροης ακουσας τα των Ἀρμενιων και τα [την] Ουιττιγιδος ησθη τε και
ξυγκαλεσας ει τι εν Περσαις καθαρον ην ες παντας εξηνεγκε περι τουτων αμφι τε τωι πρακτεωι
βουλην προυθηκεν. ενθα δη ελεχθησαν γνωμαι πολλαι εφ' εκατερα φερουσαι, και πολεμητεα
σφισιν αμα ηρι αρχομενωι επι Ῥωμαιους εδοξεν ειναι. ην γαρ του ετους μετοπωρον, τριτον και
δεκατον ετος Ἰουστινιανου αρχην εχοντος. ου μεντοι Ῥωμαιοι τουτο υπωπτευον, ουδε δη
Περσας λυσειν ποτε τας απεραντους καλουμενας σπονδας ᾤοντο, καιπερ Χοσροην ακουσαντες
τωι τε σφων αυτων βασιλει εγκαλειν οις ευημερησεν εν ταις ηλιου δυσμαις και τα εγκληματα
επιφερειν. Χοσροου δε πολεμησειοντος ως ᾔσθετο Ἰουστινιανος παραινεσιν εποιησατο και
πρεσβιν Ἀναστασιον επεμψε γραψας και γραμματα. Ταυτα επει Χοσροης απενεχθεντα ειδεν, εν
μεν τωι αυτικα ουτε τι απεκρινατο ουτε Ἀναστασιον απεπεμψατο, αλλ' αυτου μενειν ηναγκαζεν.
επειδη δε ο χειμων ηδη υπεληγεν, τριτον δε και 95 δεκατον ετος ετελευτα Ἰουστινιανωι βασιλει
την αυτοκρατορικην αρχην εχοντι, Χοσροης ο Καβαδου ες γην των Ῥωμαιων αμα ηρι αρχομενωι
επεβαλλε την τε απεραντον καλουμενην ειρηνην λαμπρως ελυεν. κατειχε δε τον πρεσβιν μεχρις
επορθησε Σουριν την πολιν, ουτω τε τον Ἀναστασιον απεπεμψατο τον πρεσβευτην τωι βασιλει
απαγγελλειν κελευσας, οποι ποτε γης Χοσροην τον Καβαδου απολιπων ειη.
6. Ὅτι Γερμανος ο Ἰουστινιανου ανεψιος εν Ἀντιοχειαι ων,και των Περσων επιοντων, ες
δεος ηλθεν, και εδοξεν οι χρηματα προεμενοις Χοσροηι κινδυνον τον παροντα διαφυγειν. Μεγαν
τοινυν τον Βεροιας επισκοπον ανδρα ξυνετον (επιχωριαζων γαρ αυτοις ετυγχανε τοτε) Χοσροου
δεησομενον πεμπουσιν, ος δη ενθενδε σταλεις καταλαμβανει τον Μηδων στρατον Ἱερας πολεως
ου μακραν αποθεν. Χοσροηι τε ες οψιν ηκων πολλα ελιπαρει ανθρωπους οικτειραι, οι ουτε τι ες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

αυτον ημαρτον, ουτε τηι Περσων στρατειαι οιοι τε αντιτεινειν εισιν. πρεπειν γαρ ανδρι βασιλει
παντων ηκιστα τοις υποχωρουσι και ουδαμη εθελουσιν αντιτασσεσθαι ** επει ουδε των νυν
δρωμενων βασιλικον τι ουδε γενναιον αυτωι εργασθειη, οτι δη ου παρασχομενος τωι Ῥωμαιων
βασιλει βουλης τινα χρονον, ωστε η την ειρηνην κρατυνασθαι, οπη αν εκατερωι δοκηι, η τα ες
τον πολεμον εκ συνθηκης ως το εικος εξαρτυεσθαι, αλλ' ουτως ανεπισκεπτως επι Ῥωμαιους εν
οπλοις ελθοι ουπω του σφετερου βασιλεως επισταμενου τα παροντα σφισιν. ταυτα Χοσροης
ακουσας λογωι ξυνετωι τον τροπον ρυθμιζεσθαι υπο αμαθιας ουδαμως ισχυσεν, αλλ' ετι μαλλον
την διανοιαν η προτερον ηρθη. Συρους τε ουν ηπειλησε καταστρεψασθαι και Κιλικας παντας,
και οι τον Μεγαν επεσθαι κελευσας ες την Ἱεραν πολιν επηγε το στρατευμα. ου δη αφικομενος
τε και στρατοπεδευσαμενος, επειδη τον τε περιβολον οχυρον οντα ειδε και στρατιωτων εμαθε
φυλακτηριον διαρκως εχειν, χρηματα τους Ἱεραπολιτας ᾔτει Παυλον ερμηνεα παρ' αυτους
πεμψας. ο δε Παυλος ουτος ετεθραπτο εν γηι τηι Ῥωμαιων και εις γραμματιστου παρα 96
Ἀντιοχευσιν εφοιτησεν, ελεγετο δε και Ῥωμαιος γενος το εξ αρχης ειναι. οι δε μαλιστα μεν και
ὣς αμφι τωι περιβολωι δειμαινοντες χωραν περιβεβλημενωι πολλην μεχρι ες το ορος, ο ταυτηι
ανεχει, επειτα δε και την γην αδηιωτον εχειν εθελοντες, ωμολογησαν αργυριου σταθμα δισχιλια
δωσειν. τοτε δη Μεγας υπερ των ευων απαντων Χοσροην ικετευων ουκ ετι ανιει, εως αυτωι ο
Χοσροης ωμολογησε δεκα τε χρυσου κεντηναρια ληψεσθαι και πασης απαλλαγησεσθαι της
Ῥωμαιων αρχης. και ο μεν Μεγας απαλλαγεις την επι τους Ἀντιοχεας ηλαυνεν, και ο Χοσροης
τα λυτρα λαβων ες Βεροιαν ᾔει. ο μεν ουν Μεγας ατε ξυν ολιγοις τισι πορευομενος οξυτερον
ᾔει, ο δε Περσων στρατος μοιραν αει την ημισειαν της οδου ηνυεν. τεταρτηι δε ημεραι ο μεν ες
Ἀντιοχειαν, οι δε ες το Βεροιας προαστειον ηλθον, και χρηματα Χοσροης τους Βεροιαιους τον
Παυλον στειλας ευθυς επραττεν, ουχ οσα προς των Ἱεραπολιτων ελαβε μονον, αλλα και τουτων
διπλασια, επει το τειχος αυτης επιμαχωτατον ον πολλαχη ειδεν. Βεροιαιοι δε (θαρρειν γαρ επι
τωι περιβολωι ουδαμη ειχον) ξυν προθυμιαι μεν υπεδεξαντο απαντα δωσειν, δισχιλια δε δοντες
αργυρου σταθμα τα λειπομενα διδοναι ουκ εφασαν οιοι τε ειναι, εγκειμενου τε σφισι δια ταυτα
του Χοσροου, νυκτος επιλαβουσης ες το φρουριον απαντες, ο εν τηι ακροπολει ην, κατεφυγον.
τηι δε υστεραιαι εστελλοντο τινες προς Χοσροου ες την πολιν, εφ' ωι τα χρηματα ληψονται, οι δε
αγχιστα πη του περιβολου γενομενοι κεκλεισμενας τας πυλας απασας ευρον, ανθρωπων δε
ουδενι εντυχειν εχοντες τωι βασιλει τα παροντα σφισιν εσηγγελον. και οι τωι τειχει κλιμακας
επιθεντες απεπειρωντο της ανοδου και ουδενος σφισιν αντιστατουντος εντος του περιβολου
γενομενοι τας πυλας κατ' εξουσιαν ανεωιγον, εδεχοντο δε τηι πολει τον τε στρατον απαντα και
Χοσροην. ο δε Χοσροης την πολιν ολιγου δεοντος ενεπρησεν· επι δε το φρουριον αναβας
τειχομαχειν εγνω. οι δε στρατιωται των Ῥωμαιων αμυνομενοι πολλους εκτεινον των
πολεμιων. του δε υδατος επιλειψαντος τοις Βεροιαιοις, ο Μεγας ες Ἀντιοχειαν 97 αφικομενος
αναγγειλας τε οσα οι προς Χοσροην συνεκειτο, εργωι ταυτα επιτελειν ουδαμη επειθεν. ετυγχανε
γαρ ο Ἰουστινιανος Ἰωαννην τε τον Ῥουφινου και Ἰουλιανον τον των απορρητων γραμματεα
(ασηκρητις καλουσι το αξιωμα Ῥωμαιοι) πρεσβεις παρα Χοσροην στειλας. οι δη ες Ἀντιοχειαν
αφικομενοι εμενον. Ἰουλιανος τε των πρεσβεων ατερος διαρρηδην απειπεν απασι χρηματα μη
διδοναι τοις πολεμιοις μηδε τας βασιλεως ωνεισθαι πολεις, αλλα και τωι Γερμανωι διεβαλλε τον
αρχιερεα Ἐφρεμιον, ατε τωι Χοσροηι ενδουναι την πολιν εν σπουδηι εχοντα. διο δη Μεγας
απρακτος ανεχωρησεν. Ἐφρεμιος δε δεισας την Περσων εφοδον ες Κιλικας ηλθεν, ου δη και
Γερμανος αφικετο ου πολλωι υστερον. Μεγας δε κατα ταχος ες Βεροιαν ηκων περιωδυνος τε τοις
ξυμπεσουσι γενομενος ηιτιατο Χοσροην ειργασθαι Βεροιαιους ανοσια εργα, οτι δη αυτον μεν ες
Ἀντιοχειαν ως επι ταις σπονδαις στειλειε, των δε πολιτων ουδεν το παραπαν ηδικηκοτων τα τε
χρηματα εληισατο και ηναγκασε σφας αυτους εν τωι φρουριωι καθειρξαι, ουτω τε την πολιν
εμπρησας ες το εδαφος ου δεον καθειλεν. ο δε απεκρινατο· τουτων μεντοι, ω εταιρε, αυτος
αιτιος ενταυθα αναγκασας ημας διατριψαι. ου γαρ εν τωι τεταγμενωι καιρωι, αλλα κατα πολυ
τουτου γε υστερησας τα νυν αφιξαι, των δε σων πολιτων την ατοπιαν τι αν τις επι πλειστον, ω
βελτιστε, μακρολογοιη. οι γε τακτον ημιν ωμολογηκοτες αργυριου δωσειν υπερ της σφων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

αυτων σωτηριας ουπω και νυν επιτελειν οιονται δειν τα ξυγκειμενα, αλλα αναιδην ουτω
χωριου ισχυι θαρσησαντες περιορωσιν ημας ως μαλιστα ηναγκασμενους ες φρουριου
πολιορκιαν, ως ορας δηπου, καθιστασθαι. ους γε δη εγωγε ξυν θεοις ελπιδα εχω ολιγωι υστερον
τισασθαι και Περσων των μοι ου δεον προ τουδε του τειχους απολωλοτων την κολασιν εις τους
αιτιους επιτελεσειν. Και ο μεν Χοσροης ταυτα. ο δε Μεγας αντειπεν· ει μεν, οτι ο βασιλευς
ανθρωποις οικτροις τε και ατιμοτατοις ταυτα επικαλει, σκοπησειεν αν τις, αναγκη μηδεν
αντιλεγοντα τοις ειρημενοις ομολογειν. τηι γαρ αλληι εξουσιαι και το τωι λογωι κρατειν επεσθαι
πεφυκεν. ην δε τωι εξηι τα αλλα αποσεισαμενωι 98 τον αληθη λογον ελεσθαι, ουδεν αν ημιν, ω
βασιλευ, δικαιως επικαλειν εχοις· οπως δε, απαντα ακουσηι πραως. εγω μεν γαρ, επειδη
Ἀντιοχευσιν απερ επηγγελες δηλωσων εσταλην, εβδομαιος σοι ες οψιν ηκων (ου τι αν γενεσθαι
δυναιτο θασσον;) ταυτα σοι εξειργασμενα ες πατριδα την εμην ευρον. οι δε δη παντων ηδη των
τιμιωτατων εκσταντες, ειτα ες τον περι της ψυχης αγωνα καθιστανται μονον κρεισσους, οιμαι,
γεγενημενοι η σοι τι το λοιπον των χρηματων εισφερειν. το γαρ εκτιννυναι τι των ου παροντων
ανθρωπωι αν ουδεμια μηχανη γενοιτο. παλαι δε τοις ανθρωποις ευ τε και καλως διωρισται τα
των πραγματων ονοματα, εν οις και τοδε εστιν, αγνωμοσυνης κεχωρισθαι ασθενειαν. η μεν γαρ
τροπου ακολασια ες το αντιτεινειν χωρουσα μισεισθαι ως το εικος ειωθεν, η δε τωι της
υπουργιας αδυνατωι ες ταυτο τουτο εκφερομενη ελεεισθαι ικανως πεφυκεν. εασον τοινυν ημας
απαντα, ω βασιλευ, κληρωσαμενους τα χειριστα τουτο γουν φερεσθαι παραμυθιον το μη δοκειν
των ξυμπεπτωκοτων ημιν αυτοις αιτιοις γενεσθαι. και χρηματα μεντοι, οσα λαβων εχεις,
διαρκειν οιου μη τωι σωι ταυτα σταθμωμενος αξιωματι, αλλα την Βεροιαιων σκοπων δυναμιν
περαιτερω ημας βιαζου μηδεν, μηποτε δοξηις οις εγκεχειρηκας αδυνατος ειναι. το γαρ
υπερβαλλον αει τωι αμηχανωι τετιμηται. ταυτα μεν ουν μοι απολελογησθω εν τωι παραυτικα
υπερ ανδρων τωνδε. ην δε γε τοις ταλαιπωροις ξυγγενεσθαι δυνατος ειην, εχοιμι αν τι και αλλο
των νυν με λεληθοτων ειπειν. Τοσαυτα τον Μεγαν ειποντα Χοσροης ες την ακροπολιν αφηκεν
ιεναι. ος δη ενταυθα γενομενος ουδεν μεν Βεροιαιοις ισχυριζετο απολελειφθαι των παντων
χρηματων, μονα δε οι των ανθρωπων ικετευε χαριεισθαι τα σωματα. ταις τε του ανδρος
ολοφυρσεσιν ο Χοσροης ηγμενος την δεησιν επιτελη εποιειτο και διομοσαμενος απασι τοις εν
ακροπολει τα πιστα εδωκεν. Βεροιαιοι δε παρα τοσουτον κινδυνου ελθοντες απελιπον τε την
ακροπολιν απαθεις κακων και απιοντες ᾤχοντο, ως εκαστος πη εβουλετο.
7. Ὅτι Χοσροης Παυλον τον ερμηνεα παρα τον περιβολον στειλας τους Ἀντιοχεας
χρηματα ᾔτει, δεκα χρυσου κεντηναριων απαλλαγησεσθαι ενθενδε, ενδηλος τε ην και τουτων
ελασσω επι τηι αναχωρησει ληψομενος. και τοτε μεν ηκοντες παρα τον Χοσ 99 ροην οι πρεσβεις
ειποντες τε αμφι τηι διαλυσει της ειρηνης πολλα και προς εκεινου ακουσαντες ανεχωρησαν· τηι
δε υστεραιαι των Ἀντιοχεων ο δημος πολλα ες τον Χοσροην υβριζον απο των επαλξεων και ξυν
γελωτι ακοσμωι ετωθαζον, και Παυλον του περιβολου εγγυς ηκοντα παραινουντα τε χρηματων
ολιγων σφας τε αυτους και την πολιν ωνεισθαι ολιγου εδεησαν τοξευσαντες κτειναι, ει μη
προιδων εφυλαξατο. διο δη ζεων τωι θυμωι ο Χοσροης τειχομαχειν εγνω.
8. Ὅτι των πρεσβεων των Ῥωμαιων μετα την αλωσιν Ἀντιοχειας ειποντων τινα προς
Χοσροην, Χοσροης ταυτα ακουσας διισχυριζετο μεν τας σπονδας προς Ἰουστινιανου λελυσθαι
και τας αιτιας κατελεγεν, ασπερ εκεινος παρεσχετο, τας μεν τινας και λογου αξιας, τας δε
φαυλας τε και ουδενι λογωι ξυμπεπλεγμενας· μαλιστα δε αυτου τας επιστολας του πολεμου
αιτιωτατας ηξιου δεικνυναι προς τε Ἀλαμουνδαρον και Ουννους αυτωι γεγραμμενας. ανδρα
μεντοι Ῥωμαιον ες την Περσων γην εσβεβληκεναι η πολεμια εργα ενδειξασθαι ουτε λεγειν
ειχεν ουτε δεικνυναι. οι μεντοι πρεσβεις πη μεν τας αιτιας ουκ ες Ἰουστινιανον ανεφερον, αλλ'
ες των υπουργηκοτων τινας, πη δε ως ουχ ουτω γεγονοτων επελαμβανοντο των ειρημενων.
τελος δε χρηματα μεν οι πολλα Χοσροης ηξιου διδοναι Ῥωμαιους, παρηινει δε μη τα χρηματα εν
τωι παραυτικα μονον παρεχομενους την ειρηνην εθελειν ες τον απαντα αιωνα κρατυνασθαι. την
γαρ επι χρημασι γινομενην ανθρωποις φιλιαν αναλισκομενοις εκ του επι πλειστον
ξυνδαπανασθαι τοις χρημασιν. δειν τοινυν Ῥωμαιους τακτον τι φερειν επετειον Περσαις· ουτω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

γαρ αυτοις, εφη, την ειρηνην Περσαι βεβαιον εξουσιν. τας τε Κασπιας αυτοι φυλασσοντες πυλας
και ουκ ετι αυτοις αχθομενοι δια πολιν ∆αρας, υπερ ων εμμισθοι και αυτοι ες αει εσονται.
ουκουν, οι πρεσβεις εφασαν, υποτελεις Περσαι βουλονται Ῥωμαιους ες φορου απαγωγην εχειν.
ουκ, αλλα στρατιωτας οικειους, ο Χοσροης ειπεν, εξουσι το λοιπον Περσας Ῥωμαιοι μισθον της
υπουργιας αυτοις χορηγουντες ρητον, επει και Ουννων τισι και Σαρακηνοις επετειον χορηγειτε
χρυσον, ου φορου αυτοις υποτελεις οντες, αλλ' οπως αδηιωτον γην την υμετεραν φυλαξωσιν ες
τον 100 απαντα αιωνα. τοιαυτα Χοσροης τε και οι πρεσβεις πολλα προς αλληλους διαλεχθεντες
ξυνεβησαν υστερον, εφ' ωι Χοσροην εν μεν τωι παραυτικα κεντηναρια πεντηκοντα λαβοντα προς
Ῥωμαιων, πεντε δε αλλων φερομενον επετειον ες τον απαντα αιωνα δασμον μηδεν αυτους
εργασασθαι περαιτερω κακον, αλλ' αυτον μεν ομηρους επι ταυτηι τηι ομολογιαι παρα των
πρεσβεων κεκομισμενον την αποπορειαν παντι τωι στρατωι ες τα πατρια ηθη ποιησασθαι,
ενταυθα δε πρεσβεις παρα Ἰουστινιανου στελλομενους τας αμφι τηι ειρηνηι ξυνθηκας εν βεβαιωι
το λοιπον θεσθαι. τοτε ο Χοσροης ες Σελευκειαν πολιν επιθαλασσιαν Ἀντιοχειας τριακοντα και
ρʹ σταδιοις διεχουσαν ηλθεν, ενταυθα τε Ῥωμαιων ουδενα ουτε ευρων ουτε λυμηναμενος
απελουσατο μεν εν της θαλασσης τωι υδατι μονος, θυσας τε ηλιωι και οις τισιν αλλοις εβουλετο
πολλα τε επιθειασας οπισω απηλαυνεν, ες δε το στρατοπεδον αφικομενος επιθυμιαν οι εφασκεν
ειναι τινα την Ἀπαμεων πολιν εν γειτονων ουσαν ουκ αλλου του ενεκα η ιστοριας θεασασθαι.
ξυνεχωρουν τε ουχ εκουσιοι και τουτο οι πρεσβεις, εφ' ωι μεντοι αυτον θεασαμενον την πολιν
και αργυρου χιλιας κομισαμενον ενθενδε λιτρας ουδεν τε αλλο λυμηναμενον απελαυνειν
οπισω. ενδηλος δε ην τοις τε πρεσβεσι και πασιν, οτι δη ες την Ἀπαμειαν τουδε ενεκα στελλοιτο
μονον, οπως δη τινος σκηψεως ουκ αξιολογου λαβομενος αυτην τε και την εκεινη χωραν
ληισηται. τοτε μεν ουν ες ∆αφνην ανεβη το Ἀντιοχειας προαστειον, ενθα δη το τε αλσος εν
θαυματι μεγαλωι εποιησατο και τας των υδατων πηγας· αμφω γαρ αξιοθεατα επιεικως εστιν· και
θυσας ταις νυμφαις απιων ᾤχετο αλλο μεν ουδεν λυμηναμενος, του δε αρχαγγελου Μιχαηλ το
ιερον καυσας.
9. Ὅτι ο Ἰουστινιανος Χοσροηι γραμματα εγραψεν επιτελεσειν ομολογων τα τε αυτωι και
τοις πρεσβεσιν αμφι τηι ειρηνηι συγκειμενα· απερ επει ο Χοσροης απενεχθεντα ειδεν, τους τε
ομηρους αφηκε και συνεσκευαζετο εις την αφοδον, τους τε των Ἀντιοχεων αιχμαλωτους
αποδιδοσθαι απαντας ηθελεν. οπερ επειδη Ἐδεσηνοι εμαθον, προθυμιαν επεδειξαντο ακοης
κρεισσω. ου γαρ 101 ην ουδεις, ος ου τα λυτρα εν τωι ιερωι φερων υπερ τουτων δη των
αιχμαλωτων κατα λογον της ουσιας κατεθετο. εισι δε οις και μαλλον η κατα λογον ταυτα
επρασσετο. αι τε γαρ εταιραι τον κοσμον αφελουσαι, οσος αυταις εν τωι σωματι ην, ενταυθα
ερριπτουν, και, ει τωι γεωργωι επιπλων η αργυριου σπανιζοντι ονος η προβατιον ην, τουτο δη ες
το ιερον πολληι σπουδηι ηγεν. αθροιζεται μεν ουν χρυσου τε και αργυρου και αλλων χρηματων
παμπολυ πληθος, δεδοται δε υπερ λυτρων ουδεν. Βουζης γαρ ενταυθα παρων ετυχεν, ος
διακωλυσαι την πραξιν υπεστη κερδος οι εσεσθαι μεγα τι ενθενδε καραδοκων. διο δη Χοσροης
τους αιχμαλωτους απαντας επαγομενος προσω εχωρει. Καρρηνοι δε απηντων χρηματα πολλα
προτεινομενοι. ο δε ου προσηκειν εφασκεν, οτι δη οι πλειστοι ου χριστιανοι αλλα δοξης της
παλαιας τυγχανουσιν οντες.
10. Ὅτι του Καβαδου επι Κωνσταντιναν ελθοντος και πολιορκουντος, ο ταυτης
επισκοπος Βαραδοτος ονομα παρα τον Καβαδην ελθων οινον τε ηνεγκε και ισχαδας και μελι και
καθαρους αρτους, και αυτου εδειτο μη αποπειρασθαι πολεως, η ουτε λογου αξια εστι και προς
Ῥωμαιων απημεληται λιαν, ουδε στρατιωτων φρουραν εχουσα ουδε αλλο τι φυλακτηριον,
αλλα τους οικητορας μονους ανθρωπους οικτρους. ο μεν ταυτα ειπεν, Καβαδης δε αυτωι την τε
πολιν χαριεισθαι ωμολογησε και απηλλασσετο εκ γης Ῥωμαιων. διο και Χοσροης εκ πατερων οι
προσηκειν ηξιου την πολιν.
11. Ὅτι Κανδιδος ο Σεργιου πολεως ιερευς, επειδη τον Μηδων στρατον αγχιστα που
ηκειν επυθετο, δεισας περι τε οι αυτωι και τηι πολει, επει χρονωι τωι ξυγκειμενωι Χοσροηι τα
ωμολογημενα ως ηκιστα επετελεσεν, εν † Χοσροηι γενομενος παρηιτειτο αυτον μη οι δια ταυτα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

χαλεπως εχειν. χρηματα μεν γαρ ουδεπωποτε αυτωι γεγονεναι, και δια τουτο αρχην ουδε
βεβουλευσθαι Σωρηνους ρυεσθαι, βασιλεα δε Ἰουστινιανον υπερ τουτων πολλα ικετευσας
ανονητος αυτου γεγενησθαι. Χοσροης δε αυτον εν φυλακηι εσχε και το σωμα πικροτατα
αικιζομενος διπλασια τα χρηματα ηπερ ξυνεκειτο πραττειν ηξιου. ο δε αυτον ες Σεργιου πολιν
τινας 102 ικετευε πεμψαι τα κειμηλια ξυμπαντα του ενταυθα ιερου ληψομενους, και επει κατα
ταυτα ο Χοσροης εποιει, των οι επομενων τινας ο Κανδιδος ξυν αυτοις επεμψεν. οι μεν ουν
Σεργιουπολιται τους παρα Χοσροου σταλεντας τηι πολει δεξαμενοι των κειμηλιων πολλα
εδοσαν, αλλο [δε] ουδεν σφισιν απολελειφθαι ισχυριζομενοι. Χοσροης δε ταυτα οι αποχρην
ουδαμου εφη, αλλ' ετερα τουτων πλειω λαβειν εδικαιου. πεμπει τοινυν τινας τωι μεν λογωι
διερευνησομενους ες το ακριβες τα της πολεως χρηματα, εργωι δε την πολιν καθεξοντας. και
επει ουκ εδει Σεργιου πολιν Περσαις αλωναι των τις Σαρακηνων χριστιανος μεν, ταττομενος δε
υπο Ἀλαμουνδαρωι, Ἄμβρος ονομα, νυκτωρ παρα της πολεως το τειχος ηκων και τον παντα
λογον αγγειλας εκελευε Περσας τηι πολει μηδαμη δεξασθαι. ουτω τε οι παρα Χοσροου σταλεντες
απρακτοι ες αυτον επανηλθον. και ος τωι θυμωι ζεων την πολιν εξελειν διενοειτο.
12. Ὅτι Κανδιδον τον ιερεα Χοσροης ουκ ετι αφηκεν. χρην γαρ οιμαι αυτον τα
ομωμοσμενα ηλογηκοτα ιερεα μηκετι ειναι.
13. Ὅτι ενθα το πυρειον ην το μεγα των Περσων ενταυθα σταλεις τις εκ Βυζαντιου παρα
Χοσροην απηγγελε Κωνσταντιανον τε και Σεργιον πρεσβεις ες αυτον επι τηι ξυμβασει αυτικα δη
μαλα αφιξεσθαι. ηστην δε τω ανδρε τουτω ρητορε τε αμφω και ξυνετω ες τα μαλιστα,
Κωνσταντιανος μεν Ἰλλυριος γενος, Σεργιος δε εξ Ἐδεσης πολεως, η εν Μεσοποταμιαι τυγχανει
ουσα. ους δη ο Χοσροης προσδεχομενος ησυχη εμενεν. εν δε τηι πορειαι ταυτηι Κωνσταντιανου
νοσησαντος, και χρονου τριβεντος συχνου, τον λοιμον επισκηψαι Περσαις ξυνεπεσεν. ο δε
Ναβεδης τηνικαυτα εν Περσαρμενιαι την στρατηγιδα εχων αρχην τον εν ∆ουβιοις των
χριστιανων ιερεα βασιλεως επαγγειλαντος παρα Βαλεριανον τον εν Ἀρμενιοις στρατηγον
επεμψεν, αιτιασομενον τε την των πρεσβεων βραδυτητα και Ῥωμαιους ες την ειρηνην
ορμησοντα προθυμιαι τηι πασηι. και ος ξυν τωι αδελφωι ες Ἀρμενιους ηκων τωι τε Βαλεριανωι
εντυχων αυτος τε Ῥωμαιοις ατε χριστιανος ισχυριζετο ευνοικως εχειν, και οι βασιλεα Χοσροην
πειθεσθαι αει ες βουλην πασαν, ωστε, ην Ῥωμαιων οι πρεσβεις ες τα Περσων ηθη ξυν αυτωι
ελθωσιν, ουκ αν τι αυτοις εμποδισμα ειη του την ειρηνην 103 οπη βουλονται διαθησεσθαι. ο μεν
ουν ιερευς τοσαυτα ειπεν. ο δε του ιερεως αδελφος Βαλεριανωι εντυχων λαθρα Χοσροην εν
μεγαλοις κακοις ειναι εφασκεν. τον τε γαρ οι παιδα τυραννιδι επιθεμενον επαναστηναι, και
αυτον ομου ξυν παντι τωι Περσων στρατωι τηι νοσωι αλωναι· διο δη και Ῥωμαιοις τα νυν ες την
ξυμβασιν εθελειν ιεναι. ταυτα επει Βαλεριανος ηκουσεν, τον μεν επισκοπον ευθυς απεπεμψατο
τους πρεσβεις ουκ ες μακραν υποσχομενος παρα Χοσροην αφιξεσθαι, αυτος δε τους λογους ες
βασιλεα Ἰουστινιανον, ουσπερ ηκηκοει, ανηνεγκεν. οις δη ο βασιλευς αυτικα ηγμενος αυτωι τε
και Μαρτινωι και τοις αλλοις αρχουσιν οτι ταχιστα εσβαλλειν ες την πολεμιαν επεστελλεν.
14. Ὅτι ο Χοσροης ειτε τινα οψιν ονειρου ειδεν, η τις αυτωι εννοια γεγονεν, ως
διεγχειρησας μη δυνατος ειη εξελειν Ἔδεσαν πολιν και πολλην οι αισχυνην τινα περιβαλεσθαι
ξυμβησεται. διο δη πολλων χρηματων αποδοσθαι την αναχωρησιν Ἐδεσηνοις εγνω. τηι γουν
επιγινομενηι ημεραι Παυλος ερμηνευς παρα το τειχος ηκων εφασκε Ῥωμαιους χρηναι παρα
Χοσροην σταληναι των δοκιμων τινας. οι δε κατα ταχος τεσσαρας απολεξαμενοι των σφισιν
αυτοις επιφανων επεμψαν, οις δη ες το Μηδων αφικομενοις στρατοπεδον εντυχων γνωμηι
βασιλεως ο Ζαβεργαιος απειλαις τε πολλαις δεδιξαμενος ανεπυνθανετο αυτων, οποτερα σφισιν
αιρετωτερα τυγχανει οντα, ποτερον τα ες την ειρηνην, η τα ες τον πολεμον αγοντα. των δε την
ειρηνην ελεσθαι αν προ των κινδυνων ομολογουντων, ουκουν, εφη ο Ζαβεργαιος, ωνεισθαι
υμας ταυτην αναγκη χρηματων πολλων. οι τε πρεσβεις εφασαν τοσαυτα δωσειν, οσα
παρεσχοντο προτερον, ηνικα την Ἀντιοχειαν εξελων επ' αυτους ηλθεν. και ο Ζαβεργαιος αυτους
ξυν γελωτι απεπεμψατο, εφ' ωι ενδελεχεστατα βουλευσαμενοι αμφι τηι σωτηριαι ουτω δη αυθις
παρ' αυτους ελθωσιν. ολιγωι τε υστερον μεταπεμψαμενος αυτους ο Χοσροης, επειδη παρ' αυτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ικοντο, κατελεξε μεν οσα τε προτερον και οντινα τροπον εξηνδραποδισε Ῥωμαιων χωρια,
ηπειλησε δε τα δεινοτερα Ἐδεσηνοις προς Περσων εσεσθαι, ει μη παντα σφισι τα χρηματα δοιεν,
οσα 104 του περιβολου εντος εχουσιν. ουτω γαρ μονως ενθενδε απαλλαγησεσθαι τον στρατον
εφασκεν. ταυτα οι πρεσβεις ακουσαντες ωμολογουν μεν παρα Χοσροου την ειρηνην ωνησεσθαι,
ην γε σφισι μη τα αδυνατα επαγγειλειε· του δε κινδυνου το περας ουδενι των παντων εφασαν
προ της αγωνιας ενδηλον ειναι. πολεμον γαρ τοις αυτον διαφερουσιν επι τοις ομολογουμενοις
ου μηποτε ειναι. τοτε μεν ουν ξυν οργηι ο Χοσροης τους πρεσβεις εκελευσεν οτι ταχιστα
απαλλασσεσθαι.
15. Ὅτι πρεσβεων αποσταλεντων παρα Χοσροην και ξυν αυτοις και Στεφανου του
ιατρου, ο Χοσροης ου προτερον απαλλαγησεσθαι Ἐδεσης εφη, ει μη Πετρον και Περανιον αυτωι
παραδοιεν Ῥωμαιοι, οτι δη οι δουλοι γεγονοτες πατρωιοι τετολμηκασιν αντιταξασθαι. τουτο δε
ει μη δραν Ῥωμαιοις εν ηδονηι εστιν, αλλα δυοιν αυτους επαναγκες ελεσθαι το ετερον, η
πεντακοσια κεντηναρια χρυσου σφισι διδοναι, η δεξασθαι τηι πολει των οι επιτηδειων τινας, οι
τα χρηματα διερευνησαμενοι απαντα τον μεν χρυσον τε και αργυρον, οσον δη ενταυθα
ξυμβαινει ειναι, κομιζοντες ες αυτον ηξουσιν, ταλλα δε τους κυριους εασουσιν εχειν. ταυτα ο
Χοσροης απερριψεν Ἔδεσαν εξελειν πονωι ουδενι ελπιδας εχων· οι δε πρεσβεις (απαντα γαρ
σφισιν αδυνατα εδοξεν ειναι, οσα εκεινος επηγγελλεν) διαπορουμενοι τε και λιαν ασχαλλοντες
επι την πολιν εβαδιζον, επει τε εντος του περιβολου γενομενοι τα παρα Χοσροου απηγγελλον,
θορυβου τε και θρηνων η πολις εμπλεως εγενετο. η μεν ουν του λοφου κατασκευη επι τε υψος
ηρετο μεγα και σπουδηι πολληι επιπροσθεν ᾔει, Ῥωμαιοι δε ουκ εχοντες ο τι και δρασωσι παλιν
τους πρεσβεις παρα Χοσροην απεστελλον, οιπερ, επειδη εν τωι των πολεμιων στρατοπεδωι
γενομενοι περι των αυτων δεησομενοι εφασκον ηκειν, λογου μεν ουδ' οπωστιουν προς Περσων
ετυχον, υβρει δε και θορυβωι πολλωι ενθενδε εξελαυνομενοι προς την πολιν εχωρουν.
16. Ὅτι Ἰουστινιανος πρεσβεις παρα Χοσροην επεμψε Κωνσταντιανον τε και Σεργιον επι
τηι ξυμβασει. οι δε αυτον κατα 105 λαμβανουσιν εν Ἀσσυριοις, ου δη πολισματα εισι δυο,
Σελευκεια και Κτησιφων. ενταυθα δε εντυχοντες Χοσροηι οι πρεσβεις ηξιουν μεν τα επι Λαζικης
χωρια Ῥωμαιοις αποδουναι, βεβαιοτατα δε προς αυτους τα αμφι τηι ειρηνηι κρατυνασθαι.
Χοσροης δε ου ραιδιον αυτους εφασκεν ειναι αλληλοις ξυμβηναι, ην μη τινα εκεχειριαν θεμενοι
προτερον ουτω τε αδεεστερον ες αλληλους φοιτωντες τα τε διαφορα διαλυσουσι και τα της
ειρηνης εν τωι ασφαλει το λοιπον θησονται, χρηναι δε υπερ της εκεχειριας χρηματα τε οι των
Ῥωμαιων αυτοκρατορα δουναι και τινα Τριβουνον ονομα ιατρον πεμψαι, εφ' ωι οι ξυνδιατριψαι
τακτον τινα χρονον. ετυγχανε γαρ ο ιατρος ουτος νοσου αυτον απαλλαξας χαλεπης προτερον
και απ' αυτου φιλος τε και ποθεινος ες τα μαλιστα ων. ταυτα επει Ἰουστινιανος ηκουσεν, τον τε
Τριβουνον και τα χρηματα ευθυς επεμψε ξυνιοντα ες κεντηναρια εικοσιν, ουτω τε αι σπονδαι
γεγονασι Ῥωμαιοις τε και Περσαις ες ενιαυτους πεντε, δεκατον και θʹ ετος Ἰουστινιανου την
αυτοκρατορα αρχην εχοντος. Χοσροης δε ο Περσων βασιλευς ενδηλος γεγονε την εκεχειριαν νωι
δολερωι προς Ῥωμαιους πεποιημενος, εφ' ωι δη αυτους δια την ειρηνην αναπεπτωκοτας λαβων
ανηκεστον τι εργασηται. τριτωι γαρ της εκεχειριας ενιαυτωι μηχαναται τοιαδε. ηστην εν Περσαις
αδελφω δυο Φαβριζους τε και Ἰσγουσνας, αρχας μεν περιβεβλημενω ενταυθα μεγιστας και
αλλως λογισμωι πονηροτατω Περσων απαντων και δοξαν επι τηι δεινοτητι και κακοτροπιαι
πολλην εχοντε. βουλευσαμενος ουν πολιν ∆αρας καταλαβειν εξ επιδρομης και Λαζικης
εξοικισαι Κολχους απαντας, Περσας δε αντ' αυτων οικητορας καταστησασθαι, τω ανδρε τουτω
ες αμφω τα εργα υπηρετησοντας οι ειλετο.
17. Ὅτι επι Ἰουστινιανου πρεσβεις εκ Βυζαντιου παρα τον Ῥωμαιων αρχιερεα ηκον ο τε
της Ἐφεσου ιερευς Ὑπατιος και ∆ημητριος εκ των εν Μακεδοσι Φιλιππων δοξης ενεκεν, ην
χριστιανοι εν σφισιν αυτοις αντιλεγουσιν αμφιγνοουντες. επεμψε δε και Ἀλεξανδρον εφ' ωι
κατασκεψομενον τα αμφι τηι Ἀμαλασουνθηι. η δε Ἀμαλασουνθα εκ μεν του εμφανους αλλα
εγραψεν, λαθρα δε 106 αυτωι ξυμπασαν Ἰταλιαν εγχειριειν ωμολογησεν. οι δε πρεσβεις ες
Βυζαντιον επανηκοντες απαντα Ἰουστινιανωι ηγγειλαν, Ἀλεξανδρος μεν απερ τηι Ἀμαλασουνθηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

δοκουντα ειη, ∆ημητριος δε και Ὑπατιος οσα Θευδατου λεγοντος ηκουσαν, και ως δυναμει μονηι
εν Τουσκοις ο Θευδατος χρωμενος χωρας τε ενταυθα πολλης κυριος γεγονως πονωι αν ουδενι τα
ωμολογημενα επιτελειν οιος τε ειη. οις δη περιχαρης γεγονως βασιλευς Πετρον Ἰλλυριον γενος
εκ Θεσσαλονικης ορμωμενον ες την Ἰταλιαν ευθυς εστελλεν, ενα μεν οντα των εν Βυζαντιωι
ρητορων, αλλως δε ξυνετον τε και πραον και ες το πειθειν ικανως πεφυκοτα.
18. Ὅτι παρα Ἰουστινιανου Πετρος ες Ἰταλιαν εστελλετοπροειρημενον αυτωι προς
βασιλεως εντυχειν μεν κρυφα των αλλων απαντων Θευδατωι, ορκωι τα πιστα παρεχομενωι ως
ουδεν αν των πρασσομενων εκπυστον γενοιτο, ουτω τε τα αμφι Τουσκιαι εν τωι ασφαλει προς
αυτον θεσθαι, και Ἀμαλασουνθηι δε ξυγγενομενον λαθρα ξυμπασης περι Ἰταλιας διοικησασθαι,
οπη εκατερωι ξυνοισειν μελλει, ες δε το εμφανες υπερ τε του Λιλυβαιου και των αλλων
πρεσβευσων ᾔει. ουπω γαρ τι περι της Ἀταλαριχου τελευτης η της Θευδατου αρχης η των
Ἀμαλασουνθηι ξυμπεπτωκοτων βασιλευς ηκηκοει. Πετρος δε οδωι πορευομενος πρωτον μεν τοις
Ἀμαλασουνθαιοις πρεσβεσι ξυγγενομενος τα αμφι τηι Θευδατου αρχηι εμαθεν. γενομενος δε
ολιγωι υστερον εν πολει Αυλωνι, η προς τωι Ἰονιωι κολπωι κειται, τοις αμφι Λιβεριον και
Ὀπιλιονα εντυχων τα ξυμπεσοντα ξυμπαντα εγνω, ες τε βασιλεα ταυτα ανενεγκων αυτου
εμεινεν. επει δε ταυτα Ἰουστινιανος ηκουσεν, Γοτθους τε και Θευδατον ξυνταραξαι
διανοουμενος προς μεν Ἀμαλασουνθαν γραμματα επεμψε δηλων οτι αυτης ως ενι μαλιστα
μεταποιεισθαι εν σπουδηι εχοι, τωι δε Πετρωι επεστελλε ταυτα μηδαμη αποκρυψασθαι, αλλ' αυτωι
Θευδατωι φανερα και Γοτθοις απασι καταστησασθαι. πρεσβεων δε των εξ Ἰταλιας οι μεν αλλοι,
επειδη ες Βυζαντιον εκομισθησαν, τον παντα λογον βασιλει ηγγειλαν, και παντων μαλιστα
Λιβεριος. ην γαρ ανηρ αγαθος και καλος τε διαφεροντως λογου τε του αληθους επιμελεισθαι
εξεπισταμενος, Ὀπιλιων δε μονος ισχυριζετο μηδεν ες Ἀμαλασουνθαν αμαρτειν Θευδατον.
19. Ὅτι Θευδατος επει ηκουσε τον τε Μαυρικιου και Μουνδου θανατον τους πρεσβεις
ηδη παρ' αυτον ηκοντας εν ουδενι εποιησατο λογωι. ες γαρ απιστιαν ικανως επεφυκει και
βεβαιον την διανοιαν ουδαμη ειχεν, αλλ' αυτον η παρουσα τυχη αλογως τε και των
καθεστωτων ουκ επαξιως ες τε ορρωδιαν επηγε μετρον ουκ εχουσαν, και αυθις ες αφατον τι
αντικαθιστη θρασος. και τοτε γουν του θανατου περι Μουνδου τε ακουσας και Μαυρικιου
επηρθη τε υπεραγαν και ου κατα λογον των πεπραγμενων, και τους πρεσβεις ηδη παρ' αυτον
ηκοντας ερεσχελειν ηξιου. και επειδη αυτωι Πετρος ποτε ατε υπερβαντι τα βασιλει ωμολογημενα
ελοιδορειτο, αμφω Θευδατος δημοσιαι καλεσας ελεξε ταδε· σεμνον μεν το χρημα των πρεσβεων
και αλλως εντιμον καθεστηκεν ες παντας ανθρωπους, τουτο δε το γερας ες τοδε σφισιν αυτοις
οι πρεσβεις διασωζουσιν, ες ο τηι σφετεραι επιεικειαι φυλαξουσι το της πρεσβειας αξιωμα. κτειναι
γαρ ανδρα πρεσβευτην ενδικως νενομικασιν ανθρωποι, οταν η ες βασιλεα υβρισας φαινηται, η
γυναικος αλλωι ξυνοικουσης ες ευνην ελθοι. Θευδατος μεν ταυτα ες Πετρον απερριψεν, ουχ οτι
γυναικι επλησιαζεν, αλλ' οπως ισχυρισηται εγκληματα ως το εικος γιγνεσθαι ες πρεσβευτου
θανατον αγοντα. οι δε πρεσβεις αμειβονται τοισδε· ουδε ταυτα, ω Γοτθων αρχηγε, ταυτηι, ηιπερ
ειρηκεις, εχει, ουδ' αν συ παραπετασμασιν ουχ υγιεσιν ανοσια εργα ες ανθρωπους πρεσβεις
ενδειξαιο. μοιχωι μεν γαρ ουδε βουλομενωι πρεσβευτηι παρεστι γινεσθαι, ωι γε ουδε υδατος
μεταλαγχανειν οτι μη γνωμηι των φυλασσοντων ραιδιον εστιν· λογους δε, οσους αν εκ του
πεμψαντος ακηκοως ειποι, ουκ αυτος την εντευθεν αιτιαν, ην γε ουκ αγαθοι τυχωσιν οντες,
εικοτως αν λαβοι, αλλ' ο μεν κελευσας φεροιτο αν δικαιως το εγκλημα τουτο, τωι δε πρεσβευτηι
το την υπουργιαν εκτελεσαι περιεστι μονον. ωστε ημεις μεν απαντα ερουμεν, οσα ακουσαντες
προς βασιλεως εσταλημεν, συ δε οπως ακουσηι πραως. ταραττομενωι γαρ σοι αδικειν ανθρωπους
πρεσβεις λελειψεται. ουκουν ωρα σοι εκοντι επιτελειν οσα βασιλει ωμολογησας. επ' αυτο γαρ
τουτο ημεις ηκομεν. και την μεν επιστολην, ην σοι εγραψεν, ηδη λαβων εχεις, τα δε γραμματα,
α τοις Γοτθων πρωτοις επεμψεν, ουκ αλλοις τισιν η αυτοις 108 δωσομεν. ταυτα των πρεσβεων
ειποντων επει παροντες οι των βαρβαρων αρχοντες ηκουσαν, Θευδατωι εγχειρισαι τα
γεγραμμενα σφισιν επεστελλον. ειχε δε ωδε· επιμελες γεγονεν ημιν ες πολιτειαν υμας
ανελεσθαι την ημετεραν ωσπερ υμας ησθηναι εικος. ου γαρ επι τωι ελασσουσθαι. αλλ' οπως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

αξιωτεροι εσησθε, ες ημας ηξετε, αλλως τε ουκ ες ηθη ξενα η αλλως αγνωτα Γοτθους καλουμεν,
αλλ' ων ηθασι γενομενοις υμιν ειτα επι καιρου διεσταναι τετυχηκεν. δια ταυτα νυν Ἀθανασιος
τε και Πετρος εσταλησαν αυτοσε, οις υμας ες απαντα ξυλλαβεσθαι χρεων. τοσαυτα μεν η γραφη
εδηλου· Θευδατος τε απαντα αναλεξαμενος ουτε τι εργωι επιτελειν ων βασιλει υπεσχετο εγνω,
και τους πρεσβεις εν φυλακηι ου μετριαι ειχεν. ο δε βασιλευς Ἰουστινιανος επει ταυτα τε και τα
εν ∆αλματιαι ξυνενεχθεντα ηκηκοει, Κωνσταντιανον μεν, ος των βασιλικων ιπποκομων ηρχεν,
ες Ἰλλυριους επεμψε στρατιαν τε αυτωι επιστειλας ενθενδε αγειραι και Σαλωνων αποπειρασθαι,
οπη αν αυτωι δυνατα ειη, Βελισαριον δε ες Ἰταλιαν τε κατα ταχος εκελευσεν ιεναι και Γοτθοις
ως πολεμιοις χρησθαι. Κωνσταντιανος μεν ουν ες Ἐπιδαμνον τε αφικετο και στρατιαν ηγειρεν,
εν τουτωι δε Γοτθοι Γριππα σφισιν ηγουμενου στρατωι ετερωι ες ∆αλματιαν αφικομενοι Σαλωνας
εσχον.
20. Ὅτι γνοντες οι Φραγγων αρχοντες τα ποιουμενα, ως Βελισαριον ευτυχειν,
προσποιεισθαι τε την Ἰταλιαν εθελοντες πρεσβεις παρα τον Ουιττιγιν πεμπουσι ξυμμαχιας
υποσχεσιν προτεινομενοι, εφ' ωι της χωρας ξυν αυτωι αρχουσιν. οπερ επει Βελισαριος ηκουσεν,
πρεσβεις και αυτος αντερουντας Γερμανοις επεμψεν αλλους τε και Θεοδοσιον τον τηι οικιαι τηι
αυτου εφεστωτα. πρωτοι μεν ουν οι Γερμανων πρεσβεις Ουιττιγιδι ες οψιν ελθοντες ελεξαν
τοιαδε· επεμψαν ημας οι Γερμανων αρχοντες δυσχεραινοντες μεν οτι δη προς Βελισαριου
πολιορκεισθαι υμας ηκουσαν, τιμωρειν δε υμιν οτι ταχιστα κατα το ξυμμαχικον εν σπουδηι
εχοντες. το μεν ουν στρατοπεδον ανδρων μαχιμων ουχ ησσον η μυριαδας νʹ ηδη που τας Ἄλπεις
υπερβεβηκεναι οιομεθα, ουσπερ τοις πελεκεσι την Ῥωμαιων στρατιαν ξυμπασαν εν τηι πρωτηι
ορμηι καταχωσειν αυχουμεν, υμας δε ου των δουλωσομενων τηι γνωμηι επεσθαι αξιον, 109 αλλα
των ες κινδυνον πολεμου ευνοιαι τηι ες Γοτθους καθισταμενων. αλλως τε, ην μεν τα οπλα ξυν
ημιν ελησθε, ουδεμια λελειψεται Ῥωμαιοις ελπις αμφοτεροις τοις στρατευμασιν ες χειρας ιεναι,
αλλ' αυτοθεν πονωι ουδενι αναδησομεθα το του πολεμου κρατος. ην δε γε ξυν Ῥωμαιοις
τεταξονται Γοτθοι, ουδ' ουτω τωι Φραγγων εθνει ανθεξουσιν (ου γαρ εξ αντιπαλου της
δυναμεως ο αγων εσται) αλλα περιεσται υμιν το ξυν τοις παντων πολεμιωτατοις ησσησθαι. ως
προυπτον δε κακον ιεναι, παρον κινδυνου εκτος σωζεσθαι, πολλη ανοια. ολως δε απιστον πασι
βαρβαροις το Ῥωμαιων καθεστηκε γενος, επει και φυσει πολεμιον εστιν. ημεις μεν ουν
ξυναρξομεν τε βουλομενοις υμιν Ἰταλιας απασης και την χωραν διοικησομεθα, οπη αν δοκηι ως
αριστα εχειν, σε δε και Γοτθους ελεσθαι εικος, ο τι αν υμιν ξυνοισειν μελληι. Φραγγοι μεν
τοσαυτα ειπον· παρελθοντες δε και οι Βελισαριου πρεσβεις ελεξαν ωδε· ως μεν ουδεν αν τωι
βασιλεως στρατωι λυμανειται το Γερμανων πληθος, οπερ ουτοι δεδιττεσθαι υμας αξιουσιν, τι αν
τις εν υμιν μακρολογοιη, ους γε δια μακραν εμπειριαν απασαν εξεπιστασθαι την του πολεμου
ροπην ξυμβαινει και ως ηκιστα αρετη ανθρωπων ομιλωι φιλει ελασσουσθαι. εωμεν γαρ λεγειν
ως και παντων μαλιστα βασιλει παρεστι πληθει στρατιωτων περιειναι των πολεμιων. το δε δη
τουτων πιστον, ωι χρησθαι αυχουσιν ες παντας βαρβαρους, μετα γε Θεοριγγους και τους
Βουργουζιονων εθνους και ες τους ξυμμαχους υμας παρα των ανδρων επιδεδεικται, ως ημεις γε
ηδεως αν Φραγγους εροιμεθα, τινα ποτε μελλοντες ομεισθαι θεον το της πιστεως υμιν οχυρον
ισχυριζονται δωσειν. τον γαρ ηδη αυτοις ομωμοσμενον οντινα τετιμηκασι τροπον επιστασθε
δηπου· οι γε χρηματα μεν τοσαυτα το πληθος. Γαλλιας δε ολας παρ' υμων επι ξυμμαχιαι
κεκομισμενοι ουχ οσον υμιν του κινδυνου ξυναρασθαι ουδαμως εγνωσαν, αλλα και οπλα ουτως
αναιδην καθ' υμων ειλοντο, ει τις εν υμιν των προς τωι Παδωι ξυμπεπτωκοτων διασωζεται
λογος. και τι δει τα φθασαντα λεγοντας ελεγχειν το Φραγγων ασεβημα; της παρουσης αυτων
πρεσβειας ουδεν αν γενοιτο μιαρωτερον. ωσπερ γαρ επιλελησμενοι των σφισιν αυτοις
ωμολογημενων τε και ταις ξυνθηκαις ομω 110 μοσμενων κοινωνειν των παντων υμιν αξιουσιν.
ην δε και τουτου παρ' υμων τυχωσιν, εις τι ποτε αυτοις τελευτησει το των χρηματων ακορεστον
σκοπεισθαι προσηκει. Τοσαυτα μεν και οι Βελισαριου πρεσβεις ελεξαν. Ουιττιγις δε ξυν Γοτθων
τοις αριστοις πολλα κοινολογησαμενος τας τε προς βασιλεα ξυνθηκας ειλετο και απρακτους
απεπεμψατο τους Γερμανων πρεσβεις, και το λοιπον Γοτθοι μεν και Ῥωμαιοι προς αλληλους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

επεκηρυκευοντο ηδη. Βελισαριος δε ουδεν τι ησσον εφυλασσε του μη τους βαρβαρους τα
επιτηδεια εσκομιζεσθαι, και Βιταλιον μεν ες Βενετιους ιοντα ως πλειστα επαγεσθαι των εκεινηι
χωριων εκελευεν, αυτος δε Ἰλδιγερα πεμψας τον Παδον εφυλασσεν εκατερωθεν, οπως τε οι
βαρβαροι μαλλον αποριαι των αναγκαιων ενδωσουσιν και τας ξυνθηκας ποιησονται, ηι αυτος
βουλεται. και επει σιτον πολυν εν δημοσιοις οικημασιν ετι εντος Ῥαβεννης αποκεισθαι εγνω,
των τινα ταυτηι ωικημενων ανεπεισε χρημασι ταυτα δη τα οικηματα ξυν τωι σιτωι λαθρα
εμπρησαι. φασι δε και γνωμηι Ματασουνθης της του Ουιττιγιδος γυναικος ταυτα απολωλεναι.
επειδη τε ο σιτος εκ του αιφνιδιου εκεκαυτο, οι μεν τινες εξ επιβουλης γεγενησθαι το εργον
υπετοπαζον, οι δε κεραυνωι τον χωρον βεβλησθαι υπωπτευον, εκατερα τε λογιζομενοι Γοτθοι τε
και Ουιττιγις ες αμηχανιαν ετι μαλλον ενεπιπτον ουδε σφισιν αυτοις πιστευειν το λοιπον
εχοντες και προς του θεου πολεμεισθαι οιομενοι. ταυτα μεν ουν ταυτηι επρασσετο, εν δε
Ἄλπεσιν, αι Γαλλους τε και Λιγουρους διοριζουσιν, φρουρια συχνα ξυμβαινει ειναι, ου δη
Γοτθοι εκ παλαιου πολλοι τε και αριστοι ξυν γυναιξι και παισι τοις αυτων ωικημενοι φυλακην
ειχον. ουσπερ επει οι Βελισαριος βουλεσθαι προσχωρειν ηκουσεν, των οι επομενων τινα Θωμαν
ονομα ξυν ολιγοις τισι παρ' αυτους επεμψεν, εφ' ωι τα πιστα δοντες παραστησονται ομολογιαι
τους ταυτηι βαρβαρους. και αυτους ες τας Ἄλπεις αφικομενους Σισιγις, ος των ενταυθα 111
φυλακτηριων ηρχεν, ενι των φρουριων δεξαμενος αυτος τε προσεχωρησε και των αλλων
εκαστους ες τουτο ενηγεν. εν τουτωι δε Ουραΐας τετρακισχιλιους απολεξαμενος επι Ῥαβενναν
ως βοηθησων κατα ταχος ᾔει. οιπερ, επειδη τα Σισιγιδι πεπραγμενα επυθοντο, αμφι τοις οικειοις
δεδιοτες ενταυθα πρωτον ηξιουν ιεναι. διο δη Ουραΐας παντι τωι στρατωι ες τας Ἄλπεις ηλθε και
τον Σισιγιν ξυν τοις αμφι τον Θωμαν επολιορκει. ταυτα Ἰωαννης ο Βιταλιανου αδελφιδους και
Μαρτινος πυθομενοι κατα ταχος εβοηθουν παντι τωι στρατωι και των εν ταις Ἄλπεσι φρουριων
τισιν εξ επιδρομης επισκηψαντες ειλοντο και τους ενταυθα ωικημενους ηνδραποδισαν, εν τοις
παιδας τε συχνους και γυναικας των υπο τωι Ουραΐαι στρατευομενων ξυνεπεσεν ειναι· πλειστοι
γαρ αυτων εκ τουτων δη των φρουριων ορμωμενοι ειποντο. οιπερ, επει αλωναι τα σφετερα
αυτων εμαθον, αποταξαμενοι του Γοτθων στρατοπεδου εκ του αιφνιδιου τοις αμφι τον
Ἰωαννην προσχωρειν εγνωσαν. και απ' αυτου Ουραΐας ουτε τι ενταυθα ανυτειν ουτε τοις εν
Ῥαβεννηι κινδυνευουσι Γοτθοις βοηθειν ισχυσεν, αλλα απρακτος ες Λιγουριαν ξυν ολιγοις
ελθων ησυχη εμενεν. και Βελισαριος κατ' εξουσιαν Ουιττιγιν τε και Γοτθων τους δοκιμους εν
Ῥαβεννηι καθειρξεν. Τοτε δε και πρεσβεις εκ βασιλεως αφικοντο ∆ομνικος τε και Μαξιμινος, εκ
βουλης αμφω, εφ' ωι την ειρηνην κατα ταδε ποιησονται, Ουιττιγιν μεν πλουτου το ημισυ του
βασιλικου φερεσθαι χωρας τε αρχειν, η εκτος Παδου ποταμου εστιν, των δε δη χρηματων το
ημισυ βασιλεως ειναι και αυτον οσα εντος Παδου ποταμου εστιν υπηκοα ες απαγωγην φορου
ποιησασθαι. Βελισαριωι τε οι πρεσβεις τα βασιλεως γραμματα δειξαντες ες Ῥαβενναν
εκομισθησαν. μαθοντες τε Γοτθοι τε και Ουιττιγις, εφ' οις ηκοιεν, ασμενοι κατα ταυτα
ωμολογησαν τας σπονδας θησεσθαι. απερ ακουσας Βελισαριος ησχαλλεν εν συμφοραι μεγαληι
ποιουμενος, ει μη τις αυτον ευη παρον ουδενι πονωι το τε κρατος του πολεμου παντος φερεσθαι
και δορυαλωτον Ουιττιγιν ες Βυζαντιον αγαγειν. 112 επειδη τε οι πρεσβεις εκ Ῥαβεννης παρ'
αυτον ικοντο, γραμμασιν οικειοις επιρρωσαι τας ξυνθηκας ηκιστα ηθελεν. ωνπερ οι Γοτθοι
αισθομενοι νωι τε δολερωι την ειρηνην σφισι Ῥωμαιους προτεινεσθαι υπετοπαζον και υποψιαι ες
αυτους μεγαληι εχρωντο αντικρυς τε ηδη εφασκον ανευ των Βελισαριου γραμματων τε και
ορκων ουποτε ξυνθηκας προς αυτους θησεσθαι.
21. Ὅτι ην τις εν τοις Ῥωμης ιερευσιν, ονομα μεν Πελαγιος, διακονος δε την τιμην, ος
δη εν Βυζαντιωι χρονον συχνον διατριψας φιλος μεν ες τα μαλιστα Ἰουστινιανωι βασιλει
γεγονεν, χρηματα δε περιβεβλημενος μεγαλα ες Ῥωμην ολιγωι εμπροσθεν ετυγχανεν
αφικομενος, εν ταυτηι τε τηι πολιορκιαι τοις των αναγκαιων απορουμενοις πλειστα των
χρηματων προεμενος, ων και προτερον εν γε Ἰταλιωταις απασι δοκιμος, μειζον ως το εικος επι
φιλανθρωπιαι κλεος απηνεγκεν. τουτον Ῥωμαιοι τον Πελαγιον, επειδη αμηχανα τωι λιμωι
επασχον, πειθουσι παρα Τουτιλαν τε ιεναι και ημερων ολιγων τινων εκεχειριαν διαπραξασθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

σφισιν, εφ' ωι, ην μη τις αυτοις επικουρια ταυτης δη εντος της εκεχειριας εκ Βυζαντιου
αφικηται, σφας τε αυτους ομολογιαι και την πολιν Γοτθοις ενδωσουσιν. επι ταυτηι δη τηι
πρεσβειαι Πελαγιος παρα Τουτιλαν ηλθεν, ηκοντα τε αυτον ο Τουτιλας ασπασαμενος αιδοι τε και
φιλοφροσυνηι πολληι πρωτος ελεξεν ωδε· πασι μεν ως επι πλειστον ειπειν νομος βαρβαροις το
χρημα των πρεσβεων σεβειν, εμοι δε τους της αρετης τι μεταποιουμενους, οιος αυτος ει, και
αλλως τιμαν εν σπουδηι ανωθεν γεγονεν, τιμην δε και υβριν ες ανδρα πρεσβευτην ου πραοτητι
προσωπων ουδε ρηματων ογκωι των υποδεξαμενων διακεκρισθαι οιμαι, αλλ' εν γε τωι
αληθιζεσθαι η λογοις ουχ υγιαινουσιν ες αυτον χρησθαι. τετιμησθαι μεν γαρ διαφεροντως
εκεινωι ξυμβαινει, οτωι αν εκ του ευθεος αποκαλυψαντες τον αληθη λογον, ουτω τον ανθρωπον
αποπεμποιντο, περιυβρισθαι δε παντων μαλιστα τωι πρεσβευτηι τουτωι, ος αν υπουλων τε και
ξυμπεπλεγμενων ακουσας ρηματων απιων οιχοιτο. τριων τοινυν εκτος, ω Πελαγιε, των αλλων
απαντων, οτου αν δεηθειης, ου μηποτε προς ημων ατυχησεις, α δη φυλασσομενον σε σιωπαν
αμεινον, οπως μη σαυτωι αιτιωτατος γεγονως του μηδεν 113 ανυτειν, ων ενεκα ηλθες, την υπερ
αυτων μεμψιν ημιν αναθησεις. τωι γαρ μη επιτηδειως τοις παρουσιν αιτεισθαι το μηδεν
κατορθουν εκ του επι πλειστον πεφυκεν. λεγω δε μητε Σικελιωτων τινος ενεκα μητε Ῥωμης
περιβολων η των προσκεχωρηκοτων ημιν οικετων τους λογους ποιησειν. ου γαρ οιον τε εστιν η
Γοτθους φειδοι ες Σικελιωτων τινα χρησεσθαι, η τοδε το τειχος εσταναι, η δουλους τους [παλαι]
ξυν ημιν στρατευσαμενους τοις παλαι κεκτημενοις δουλευειν. του δε μη δοκειν αλογιστωι ταυτα
προτεινεσθαι γνωμηι τωι τας αιτιας αυτικα εξειπειν την υποψιαν εκλυσομεν. ην μεν η νησος
ευδαιμων εκ παλαιου χρηματων τε προσοδωι και καρπων αφθονιαι των εκει φυομενων πασων
μαλιστα, ωστε ου τοις αυτην ενοικουσιν επαρκειν μονον, αλλα και τους Ῥωμαιους υμας
ενθενδε εισκομιζομενους ανα παν ετος την των επιτηδειων φοραν διαρκως εχειν. διοπερ κατ'
αρχας εδεοντο Θευδεριχου Ῥωμαιοι μη πολλων ενταυθα Γοτθων καταστηναι φρουραν, ως
μηδεν αυτων τηι ελευθεριαι η τηι αλληι ευδαιμονιαι εμποδιον ειη. τουτων δε τοιουτων οντων
κατεπλευσεν ες Σικελιαν ο των πολεμιων στρατος ουτε ανδρων πληθει ουτε αλλωι των παντων
ουδενι αξιομαχοι προς ημας οντες, Σικελιωται δε τον στολον ιδοντες ουκ ες Γοτθους ταυτα
ανηνεγκαν, ουκ εν τοις οχυρωμασι καθειρξαν αυτους, ουκ αλλο προσκρουειν τοις εναντιοις
ουδεν εγνωσαν, αλλα αναπετασαντες προθυμιαι τηι πασηι τας των πολεων πυλας εδεξαντο
υπτιαις χερσι τον των πολεμιων στρατον, ωσπερ οιμαι τα των ανδραποδων απιστοτατα εκ
χρονου καιροφυλακουντες πολλου δραπετευσαι μεν της των κεκτημενων χειρος, νεους δε τινας
και αγνωτας αυτοις δεσποτας ευρειν, εντευθεν τε ορμωμενοι καθαπερ εξ επιτειχισματος οι
πολεμιοι την τε αλλην Ἰταλιαν απονητι εσχον και Ῥωμην τηνδε κατελαβον σιτον εκ Σικελιας
επαγαγομενοι τοσουτον το πληθος, ωστε πολιορκουμενους ενιαυτου μηκος αντεχειν ξυμπασι
Ῥωμαιοις. τα μεν ουν Σικελιωτων ταυτα εστιν, ωνπερ αυτοις Γοτθους συγγνωμονας ειναι
ουδεμια μηχανη εσται, του των εγκληματων ογκου παραιρουμενου τοις ηδικηκοσι τον ελεον.
τουτων δε των περιβολων εντος καθειρ 114 ξαντες αυτους οι πολεμιοι ες μεν το πεδιον
καταβαινοντες παρατασσεσθαι ημιν ουδαμη εγνωσαν, σοφισμασι δε και παραγωγαις αει τε και
καθ' ημεραν Γοτθους εκκρουοντες κυριοι των ημετερων εκ του παραλογου γεγενηνται. οπως
τοινυν και υστερον μη ταυτα παθοιμεν προνοειν αξιον. τους γαρ απαξ αγνοιαι σφαλεντας ες την
αυτην αυθις εμπεπτωκεναι κακοπραγιαν ου προιδομενους την απο της πειρας ηδη
συνειθισμενην αυτοις συμφοραν ου τυχης εναντιωμα γεγενησθαι δοκει, αλλ' ες ανοιαν των
επταικοτων ως το εικος περιιστασθαι. προσθειη δ' αν τις ως και τον Ῥωμης καθαιρεθηναι
περιβολον μαλιστα παντων υμιν ξυνοισει. ουδε μεθ' ετερων γαρ το λοιπον καθειργμενοι
παντων τε αποκεκλεισμενοι των αναγκαιων πολιορκηθησεσθε προς των επιοντων, αλλα
κινδυνευουσι μεν τηι μαχηι προς αλληλους εκατεροι, αθλον δε των νικωντων υμεις ου μετα
κινδυνων υμετερων γενησεσθε. των μεντοι προσκεχωρηκοτων ημιν οικετων ενεκα τοσαυτα
ερουμεν, ως ηνπερ εκεινους συνταξαμενους τε ημιν επι τους εναντιους και παρ' ημων την
ομολογιαν κεκομισμενους του μηποτε αυτους τοις παλαι κεκτημενοις προησεσθαι τα νυν
εγχειριειν υμιν γνοιημεν, ουδε προς υμας το πιστον εξομεν. ου γαρ εστιν, ουκ εστι τον των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

ξυγκειμενων ες τους απαντων οικτροτατους ολιγωρουντα βεβαιον ες των αλλων τινα την
γνωμην ενδεικνυσθαι, αλλ' ωσπερ της φυσεως αλλο τι γνωρισμα ες παντας τους αυτωι
ξυμβαλλοντας την απιστιαν αει περιφερειν φιλει. Τουτιλας μεν τοσαυτα ειπεν, Πελαγιος δε
αμειβεται ωδε· κατεσπουδασθαι σοι μαλιστα παντων εμε τε, ω γενναιε, και το της πρεσβειας
υπειπων ονομα εν μοιραι ημας τηι ατιμοτατηι ξυνεταξας. υβριζειν γαρ ες ανδρα φιλον τε και
πρεσβευτην εγωγε οιμαι ουχ ος αν κατα κορρης παταξας και τηι αλληι ασελγειαι ες αυτον
χρησαιτο, αλλ' ος αν απρακτον [αυτον] αποπεμψασθαι τον ες αυτον ηκοντα γνοιη. ου γαρ οπως
τιμης προς των υποδεξαμενων τινος τυχωσιν, καθειναι αυτους ες την πρεσβειαν ειωθασιν
ανθρωποι, αλλ' οπως το αγαθον διαπεπραγμενοι τοις εσταλκοσιν ες αυτους 115 επανηξουσιν.
ωστε προπηλακισθεντας ξυνοισει μαλλον διαπεπραχθαι τι ων ενεκα ηλθον η λογων
επιεικεστερων ακουσαντας της ελπιδος αποτυχοντας επανελθειν. παραιτεισθαι μεν ουν ουκ
οιδα ο τι δει περι τουτων τι ων αυτος ειρηκας. τι δε αν τις ενοχλοιη τον γε προ της απολογιας
απειποντα την ξυμβασιν; εκεινο δε ουκ αν σιωπυην, ως ενδηλος ει οποσην ες Ῥωμαιους τους
σοι οπλα ανταραντας φιλανθρωπιαν ενδεικνυσθαι μελλεις, ος ες Σικελιωτας τους ουδαμη σοι
απηντηκοτας ακηρυκτον το εχθος εξενεγκειν εγνως. αλλ' εγωγε μεθεις την προς σε δεησιν την
πρεσβειαν ες τον θεον μεταθησομαι, ος δη τοις τας ικεσιας υπερφρονουσι νεμεσαν ειωθεν.
Τοσαυτα ειπων ο Πελαγιος απηλασσετο, και αυτον Ῥωμαιοι επει απρακτον επανηκοντα ειδον,
εν πολληι αμηχανιαι εγενοντο. ετι τε μαλλον ακμαζων ο λιμος ημεραι εκαστηι ανηκεστα αυτους
εργα ειργαζετο.
22. Ὅτι Τουτιλας του περιβολου της Ῥωμης εν χωροις πολλοις τοσουτον καθειλεν οσον
ες τριτημοριον του παντος μαλιστα, εμπιπραναι δε και των οικοδομιων τα καλλιστα τε και
αξιολογωτατα εμελλε μηλοβοτον τε Ῥωμην καταστησασθαι. αλλα Βελισαριος μαθων πρεσβεις
τε και γραμματα παρ' αυτον επεμψεν, οιπερ, επει Τουτιλαι ες οψιν ηλθον, ειπον τε ων ενεκα
ηκοιεν και τα γραμματα ενεχειρισαν. εδηλου δε η γραφη ταδε· πολεως μεν καλλη ουκ οντα
εργαζεσθαι ανθρωπων αν φρονιμων ευρηματα ειεν και πολιτικως βιοτευειν επισταμενων, οντα
δε αφανιζειν τους γε αξυνετους εικος, και γνωρισμα τουτο της αυτων φυσεως ουκ
αισχυνομενους χρονωι τωι υστερωι απολιπειν. Ῥωμην μεντοι πολεων απασων, οσαι υφ' ηλιωι
τυγχανουσιν ουσαι, μεγιστην τε και αξιολογωτατην ομολογειτε ειναι. ου γαρ ενος ανδρος αρετηι
ειργασται ουδε χρονου βραχεος δυναμει ες τοσουτον μεγεθους τε και καλλους αφικται, αλλα
βασιλεων μεν πληθος, ανδρων δε αριστων συμμοριαι πολλαι χρονου τε μηκος και πλουτου
εξουσιας υπερβολη τα τε αλλα παντα εκ πασης της γης και τεχνιτας ανθρωπους ενταυθα
ξυναγαγειν ισχυσαν, ουτω τε την πολιν τοιαυτην, οιανπερ οραις, κατα βραχυ τεκτηναμενοι
μνημεια της παντων αρετης τοις επιγενομενοις απελιπον. ωστε η ες ταυτα επηρεια εικοτως αν
αδικημα 116 μεγα ες τους ανθρωπους του παντος αιωνος δοξειεν ειναι. αφαιρειται γαρ τους μεν
προγεγενημενους την της αρετης μνημην, τους δε υστερον επιγενησομενους των εργων την
θεαν. τουτων δε τοιουτων οντων εκεινο ευ ισθι, ως δυειν αναγκη το ετερον ειναι· η γαρ
ησσηθησηι βασιλεως εν τωιδε τωι πονωι, η περιεσηι, αν ουτω τυχοι. ην μεν ουν νικυης, Ῥωμην τε
καθελων ου την ετερου του, αλλα την σαυτου απολωλεκως αν, ω βελτιστε, ειης, και
διαφυλαξας κτηματι ως το εικος τωι παντων καλλιστωι πλουτησεις. ην δε γε την χειρω σοι τυχην
πληρουσθαι ξυμβαιη, σωσαντι μεν Ῥωμην χαρις αν σωζοιτο παρα τωι νενικηκοτι πολλη,
διαφθειραντι δε φιλανθρωπιας τε ουδεις ετι λελειψεται λογος, και προσεσται το μηδεν του
εργου απονασθαι. καταληψεται δε σε και δοξα της πραξεως αξια προς παντων ανθρωπων, ηπερ
εφ' εκατερα σοι της γνωμης ετοιμως εστηκεν. οποια γαρ αν των αρχοντων τα εργα ειη, τοιουτον
αναγκη και υπερ αυτων ονομα φερεσθαι. τοσαυτα μεν Βελισαριος εγραψεν. Τουτιλας δε
πολλακις αναλεξαμενος την επιστολην και της παραινεσεως ες το ακριβες πεποιημενος την
μαθησιν επεισθη τε και Ῥωμην ειργασατο αχαρι περαιτερω ουδεν, σημηνας τε Βελισαριωι την
αυτου γνωμην τους πρεσβεις ευθυς απεπεμψατο. και του μεν στρατου το πλειστον μερος Ῥωμης
ου πολλωι αποθεν, αλλ' οσον απο σταδιων κʹ και ρʹ ες τα προς δυοντα ηλιον
ενστρατοπεδευσαμενους εν χωρωι Ἀλγιδονι εκελευσεν ησυχη μενειν, οπως αν μηδεμια εξουσια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

τοις αμφι Βελισαριον ειη εξω πη του Πορτου ιεναι, αυτος δε ξυν τωι αλλωι στρατωι επι τε
Ἰωαννην και Λευκανους ᾔει. Ῥωμαιων μεντοι τους μεν εκ της συγκλητου βουλης ξυν αυτωι
ειχεν, τους δε αλλους απαντας ξυν τε γυναιξι και παισιν εστειλεν ες τα επι Καμπανιας χωρια εν
Ῥωμηι ανθρωπων ουδενα εασας, αλλ' ερημον αυτην το παραπαν απολιπων.
23. Ὅτι το εʹ ετος της εκεχειριας διηνυστο. και Πετρον ανδρα πατρικιον την του
μαγιστρου αρχην εχοντα παρα Χοσροην Ἰουστινιανος εστελλεν, εφ' ωι τας σπονδας αμφι τηι ευαι
παντα 117 πασιν διοικησωνται. ο δε αυτον απεπεμψατο εψεσθαι οι ανδρα ουκ ες μακραν
υποσχομενος τον ταυτα διαθησομενον, οπη εκατεροις ξυνοισειν μελλει. Ἰσδιγουσναν τε αυθις
ου πολλωι υστερον επεμψεν οφρυαζοντα τε και αλαζονειαι τινι αμυθητωι εχομενον.
24. Ὅτι Γηπαιδες και Λαγγοβαρδοι σπονδας θεμενοι προς αλληλους αυθις επι τα
πολεμια εργα χωρειν εμελλον. δειμαινοντες δε Γηπαιδες την Ῥωμαιων αρχην (επιδοξοι γαρ
ησαν ως Λαγγοβαρδοις ξυντασσονται) των τινας Ουννων ες την ομαιχμιαν επαγεσθαι
διενοουντο. επεμψαν ουν παρα των Κουτριγουρων τους αρχοντας, οι δη ενθενδε ᾤκηνται
λιμνης της Μαιωτιδος, και αυτων εδεοντο πολεμον τον προς Λαγγοβαρδους ξυνδιενεγκειν
σφισιν. οι δε αυτοις δισχιλιους τε και μυριους ευθυς επεμψαν. Γηπαιδες δε τουτων δη των
βαρβαρων τηι παρουσιαι εν τωι παροντι αχθομενοι, επει ουπω ο της μαχης ενειστηκει καιρος,
πειθουσιν αυτους καταθειν μεταξυ την βασιλεως γην παρεργον της σφετερας ακαιριας
πεποιημενοι την ες Ῥωμαιους επιβουλην. οι δε εληισαντο τα εκεινηι χωρια, βασιλευς δε
Ἰουστινιανος επενοει ταδε· πεμψας παρα Ουννων των Ουτουγουρων τους αρχοντας, οι δη
επεκεινα λιμνης ᾤκηντο της Μαιωτιδος, εμεμφετο τε και αδικον αυτων απεκαλει την ες
Κουτριγουρους απραγμοσυνην, ειπερ το τους φιλους διαφθειρομενους περιοραν εν τοις των
εργων αδικωτατοις καταλεγειν δεησει. αυτων γαρ Κουτριγουροι, εφη, πλησιοχωρων οντων
αφροντιστησαντες, και ταυτα εκ Βυζαντιου χρηματα μεγαλα κομιζομενοι ανα παν ετος, τροπωι
ουδενι της ες Ῥωμαιους αδικιας ου θελουσιν αποπαυεσθαι, αλλ' οσημεραι καταθεουσι τε και
ληιζονται αυτους ουδενι λογωι. τουτων δε αυτοι ουδεν το μερος κερδαινοντες, ουδε της λειας
Κουτριγουροις διαλαγχανοντες ου προσποιουνται κακουμενους Ῥωμαιους, καιπερ οι αυτωι
φιλοι εκ παλαιου ες τα μαλιστα οντες. ταυτα σημηνας τοις Ουτιγουροις Ἰουστινιανος και
χρημασι μεν αυτους δωρησαμενος, υπομνησας 118 δε οσων δωρων και προτερον πολλακις προς
αυτου ετυχον, αναπειθει σφας εφοδον αυτικα ες των Κουτριγουρων τους υπολελειμμενους
ποιησασθαι. οι δε Γοτθων των σφισι προσοικων, οι δη Τετραξιται καλουνται, δισχιλιους ες
ξυμμαχιαν επαγομενοι διεβησαν πανδημει ποταμον Ταναιν. ηρχε δε αυτων Σανδηλ ανηρ
ξυνετωτατος τα πολεμια. επει δε την διαβασιν εποιησαντο, των Κουτριγουρων πολλοις
υπαντιασασιν ες χειρας ηλθον, ωνπερ ισχυροτατα τους επιοντας αμυνομενων επι μακροτατον
μεν η μαχη γεγονεν, μετα δε Ουτιγουροι τρεψαμενοι τους εναντιους πολλους εκτειναν, ολιγοι
δε τινες φευγοντες μολις διεσωθησαν, και αυτων οι πολεμιοι παιδας τε και γυναικας
ανδραποδισαντες επ' οικου απεκομισθησαν. τουτων δε ουτω διαμαχομενων, και του κινδυνου
σφισι κατα την αγωνιαν ακμαζοντος, ευτυχιαι χρησθαι Ῥωμαιοις ξυνηνεχθη πολληι. οσοι γαρ
αυτων υπο Κουτριγουροις αιχμαλωτοι ησαν ες μυριαδας, ως φασιν, ξυνιοντες πολλας εν τωι
πονωι τουτωι διαλαθοντες ενθενδε τε κατα ταχος εξανασταντες και ουδενος σφισιν επισπομενου
ες τα πατρια ηθη αφικοντο και νικης αλλοτριας εν τοις αναγκαιοτατοις απωναντο. βασιλευς δε
Ἰουστινιανος Ἀρατιον τον στρατηγον στειλας παρα τους Ουννους, ων ηρχε Χινιαλων, αγγειλαι
μεν εκελευε τα σφισιν εν γηι τηι σφετεραι αυτων ξυνενεχθεντα, χρηματα δε αυτοις προιεμενον
πεισαι απαλλασσεσθαι οτι ταχιστα εκ Ῥωμαιων της γης. οι δε των τε Ουτιγουρων την εφοδον
γνοντες και χρηματα μεγαλα προς του Ἀρατιου κεκομισμενοι ξυνεβησαν μηδε φονον ετι
εργασασθαι μηδε ανδραποδειν Ῥωμαιων μηδενα μητε τι αλλο αχαρι δρασαι, αλλα την
αναχωρησιν ατε δια φιλων ποιησεσθαι των τηιδε ανθρωπων. ξυνεκειτο δε και τουτο, ωστε, ει
μεν δυνατοι ειεν οι βαρβαροι ουτοι εν γηι τηι πατρωαι επανιοντες ιδρυσασθαι, μενειν τε αυτου και
πιστεως της ες Ῥωμαιους το λοιπον εχεσθαι, ην δε γε αυτοις εν ταυτηι μενειν αδυνατα ηι,
επανιεναι μεν αυθις αυτους ες γην την Ῥωμαιων, βασιλεα δε σφας δωρησασθαι τισι των επι της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

Θραικης χωριων, εφ' ωι ενταυθα ενοικησαμενοι ενσπονδοι τε τον παντα αιωνα Ῥωμαιοις εσονται
και την χωραν ες το ακριβες ξυμφυλαξουσιν εκ παντων βαρβαρων.
25. Ὅτι Θευδιβερτου του Φραγγων βασιλεως νοσωι τελευτησαντος Θευδιβαλδος ο παις
την βασιλειαν διεδεξατο. ο δε Ἰουστινιανος Λεοντιον τον Ἀθανασιου γαμβρον ανδρα εκ βουλης
πρεσβευτην παρ' αυτον επεμψεν ες τε ομαιχμιαν παρακαλων επι Τουτιλαν τε και Γοτθους και
χωριων εκστηναι των επι της Ἰταλιας αιτουμενος, ωνπερ Θευδιβερτος ου δεον επιβατευσαι δια
σπουδης εσχεν. Λεοντιος δε, επειδη παρα Θευδιβαλδον αφικετο, ελεξεν ωδε· ισως μεν τι και
αλλο παρα τας ελπιδας τισι τετυχηκεναι ξυνεπεσεν, οποιον δε Ῥωμαιοις τα νυν προς υμων
γεγονεναι ξυνεβη, ουδενι οιμαι ξυνηνεχθη πωποτε των παντων ανθρωπων. βασιλευς μεν
Ἰουστινιανος ου προτερον κατεστη ες πολεμον τονδε, ουδε Γοτθοις πολεμησειων ενδηλος
γεγονεν, εως αυτωι Φραγγοι φιλιας τε και ξυμμαχιας ονοματι χρηματα μεγαλα κεκομισμενοι την
αγωνιαν ξυλληψεσθαι ωμολογησαν. οι δε ουχ οπως τι δραν των ωμολογημενων ηξιωσαν, αλλα
και προσηδικηκασι Ῥωμαιους τοιαυτα, οια ουδ' αν τις υποπτευσαι ραιδιως εσχεν. ο γαρ πατηρ ο
σος Θευδιβερτος χωρας επιβατευσαι υπεστη ουδεν αυτωι προσηκον, ησπερ βασιλευς χρονωι τε
πολλωι και κινδυνοις πολεμου, και ταυτα Φραγγων απαντων εκποδων ισταμενων, κυριος
γεγονεν. διοπερ τα νυν εις υμας ηκω, ουχ οπως μεμψομαι η αιτιασομαι, αλλ' αιτησομενος τε και
παραινεσων οσα ξυνοισειν υμιν αυτοις μελλει. λεγω δε οπως βεβαιοτατα μεν διασωζητε την
υπαρχουσαν υμιν ευπραξιαν, ξυγχωρησητε δε Ῥωμαιους εχειν τα αυτων ιδια (τους γαρ δυναμιν
περιβεβλημενους μεγαλην και βραχεων τινων ουχ οσια κτησις αφαιρεισθαι πολλακις τα
παροντα αυτοις εκ παλαιου αγαθου ισχυσεν) και μην και οπως ημιν τον προς Τουτιλαν ξυν
διενεγκητε πολεμον την του πατρος υποτελουντες ομολογιαν. τουτο γαρ αν πρεπον γνησιοις
παισι παντων μαλιστα, επανορθουν μεντοι α τοις γειναμενοις ημαρτησθαι ξυμβαινει,
περιστελλειν δε και κρατυνεσθαι, οσα δη αυτοις αριστα ειργασται. επει και των ανθρωπων
ταυτα διαφεροντως ευκτα τοις συνετωτατοις αν ειη, οπως δη αυτων τα μεν των επιτηδευματων
αριστα οι παιδες ζηλοιεν, 120 ει δε τι αυτοις ουκ ορθως πεπρακται, μη υπ' αλλου του το
τοιουτον η υπο των παιδων αμεινον εσεσθαι. καιτοι χρην υμας ακλητους Ῥωμαιοις πολεμον
τονδε ξυναρασθαι. προς Γοτθους γαρ ημιν ο αγων εστιν, οι το εξ αρχης εχθροι τε και ολως
απιστοι γεγονασι Φραγγοις ασπονδα τε αυτοις και ακηρυκτα πολεμουντες τον παντα αιωνα. οι
δη νυν μεν δεει τωι εξ ημων ουκ απαξιουσι κολακικοι ειναι ες υμας, ει δε ποτε ημων
απαλλαγειεν, ουκ ες μακραν την ες Φραγγους ενδειξονται γνωμην. ων ενθυμηθεντες ανανεουτε
μεν την ες βασιλεα φιλιαν, αμυνεσθε δε τους ανωθεν υμιν δυσμενεις δυναμει τηι πασηι. Λεοντιος
μεν τοσαυτα ειπεν, Θευδιβαλδος δε αμειβεται ωδε· συμμαχους μεν επι Γοτθους ημας ουκ ορθως
ουδε τα δικαια ποιουντες καλειτε. φιλοι γαρ ημιν τα νυν Γοτθοι τυγχανουσιν οντες. ει δε
αβεβαιοι Φραγγοι ες αυτους ειεν, ουδε υμιν ποτε πιστοι εσονται. ων μεντοι επεμνησθητε
χωριων ενεκα τοσαυτα ερουμεν, ως ο πατηρ ουμος Θευδιβερτος ουδε βιασασθαι πωποτε των
ομορων τινα εν σπουδηι εσχεν, ουδε κτημασιν αλλοτριοις επιπηδαν. τεκμηριον δε· ου γαρ ειμι
πλουσιος. ου τοινυν ουδε τα χωρια ταυτα Ῥωμαιοις αφελομενος, αλλα Τουτιλα εχοντος ηδη
αυτα και διαρρηδην ενδιδοντος καταλαβων εσχεν, εφ' ωι χρην μαλιστα Ἰουστινιανον
συνηδεσθαι Φραγγοις. ο γαρ τους τι αφελομενους των αυτου κτηματων ιδιων υφ' ετερων τινων
βιασθεντας ορων εικοτως αν χαιροι την δικην εκτετικεναι ορθως και δικαιως τους αυτων
ηδικηκοτας οιομενος, ην μη ες τους βιασαμενους αυτος φθονερος γενηται. επει το
προσποιεισθαι τα των εχθρων δικαιωματα ες φθονον ως τα πολλα περιιστασθαι οιονται
ανθρωποι. δικασταις μεντοι επιτρεπειν οιοι τε εσμεν την περι τουτων διαγνωσιν, ωστε ει τι
Ῥωμαιους αφελεσθαι τον εμον πατερα φανερον γενηται, τουτο ημας αποτιννυναι μελλησει
ουδεμιαι επαναγκες ειη, υπερ τε τουτων πρεσβεις ες Βυζαντιον σταλησονται παρ' ημων ου
πολλωι υστερον. τοσαυτα ειπων τον τε Λεοντιον απεπεμψατο και πρεσβευτην Λευδαρδον ανδρα
Φραγγον τεταρτον αυτον παρα βασιλεα επεμψεν. και οι μεν ες Βυζαντιον αφικομενοι επρασσον
ωνπερ ενεκα ηλθον. Τελος της ιστοριας Προκοπιου Καισαρεως.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Πρισκου ρητορος και
σοφιστου της Γοτθικης.
1. Ὅτι Ῥουα βασιλευοντος Ουννων, Ἀμιλζουροις και Ἰτιμαροικαι Τουνσουρσι και
Βοΐσκοις και ετεροις εθνεσι προσοικουσι τον Ἴστρον και ες την Ῥωμαιων ομαιχμιαν
καταφυγγανουσιν ες μαχην ελθειν προηιρημενος εκπεμπει Ἤσλαν ειωθοτα επι τοις διαφοροις
αυτωι τε και Ῥωμαιοις διακονεισθαι, λυειν την προυπαρχουσαν ειρηνην απειλων, ει μη γε
παντας τους παρα σφας καταφυγοντας εκδοιεν. βουλευομενων δε Ῥωμαιων στειλαι πρεσβειαν
παρα τους Ουννους, πρεσβευειν μεν ηθελον Πλινθας και ∆ιονυσιος, Πλινθας μεν του Σκυθικου,
∆ιονυσιος δε του Θραικιου γενους, αμφοτεροι δε στρατοπεδων ηγουμενοι και αρξαντες την
υπατον παρα Ῥωμαιοις αρχην. επειδη δε εδοκει Ἤσλαν παρα τον Ῥουαν αφικνεισθαι προτερον
της εκπεμφθησομενης πρεσβειας, συνεκπεμπει Πλινθας Σηγγιλαχον, ανδρα των επιτηδειων,
πεισαι τον Ῥουαν αυτωι και μη ετεροις Ῥωμαιων ες λογους ελθειν. τελευτησαντος δε Ῥουα, και
περιστασης της Ουννων βασιλειας ες Ἀττηλαν και Βληδαν, εδοκει τηι Ῥωμαιων βουληι Πλινθαν
πρεσβευεσθαι παρ' αυτους. και κυρωθεισης επ' αυτωι παρα βασιλεως ψηφου, εβουλετο και
Ἐπιγενην ο Πλινθας συμπρεσβευειν αυτωι ως μεγιστην επι σοφιαι δοξαν επιφερομενον και την
αρχην εχοντα του κοιαιστορος. χειροτονιας δε και επ' αυτωι γενομενης, αμφω επι την πρεσβειαν
εξωρμησαν και παραγινονται ες Μαργον (η δε πολις των εν Ἰλλυριαι Μυσων προς τωι Ἴστρωι
κειμενη ποταμωι αντικρυ Κωνσταντιας φρουριου κατα την ετεραν οχθην διακειμενου), εις ην
και οι βασιλειοι συνηιεσαν Σκυθαι. και την συνοδον εξω της 122 πολεως εποιουντο επιβεβηκοτες
ιππων· ου γαρ εδοκει τοις βαρβαροις αποβασι λογοποιεισθαι, ωστε και τους Ῥωμαιων πρεσβεις
της σφων αυτων αξιας προνοουμενους απο της αυτης προαιρεσεως ες ταυτον τοις Σκυθαις
ελθειν, προς το μη τους μεν αφ' ιππων, τους δε πεζους διαλεγεσθαι. *** τους απο της Σκυθικης
καταφευγοντας, αλλα και τους ηδη πεφευγοτας συν και τοις αιχμαλωτοις Ῥωμαιοις τοις ανευ
λυτρων ες τα σφετερα αφιγμενοις εκδιδοσθαι, ει μη γε υπερ εκαστου πεφευγοτος τοις κατα
πολεμον κτησαμενοις οκτω δοθειεν χρυσοι· εθνει δε βαρβαρωι μη συμμαχειν Ῥωμαιους προς
Ουννους αιρουμενους πολεμον· ειναι δε και τας πανηγυρεις ισονομους και ακινδυνους
Ῥωμαιοις τε και Ουννοις· φυλαττεσθαι δε και διαμενειν τας συνθηκας επτακοσιων λιτρων
χρυσιου ετους εκαστου τελουμενων παρα Ῥωμαιων τοις βασιλειοις Σκυθαις· προτερον δε
πεντηκοντα και τριακοσιαι αι του τελους ετυγχανον ουσαι. επι τουτοις εσπενδοντο Ῥωμαιοι τε
και Ουννοι και πατριον ορκον ομοσαντες ες τα αμφοτερα επανηιεσαν. οι δε παρα Ῥωμαιους
καταφυγοντες εξεδοθησαν βαρβαροις, εν οις και παιδες Μαμα και Ἀτακαμ του βασιλειου
γενους, ους εν Καρσωι φρουριωι Θραικιωι οι παρειληφοτες εσταυρωσαν δικας αυτους πραττομενοι
της φυγης. οι δε περι Ἀττηλαν και Βληδαν την ειρηνην προς Ῥωμαιους θεμενοι διεξηιεσαν τα εν
τηι Σκυθικηι εθνη χειρουμενοι και πολεμον προς Σοροσγους συνεστησαντο.
2. Ὅτι Θεοδοσιος επεμπε Σηνατορα ανδρα υπατικον παρα τον Ἀττηλαν
πρεσβευσομενον. ος ουδε το του πρεσβευτου εχων ονομα εθαρρησε πεζος παρα τους Ουννους
αφικεσθαι, αλλ' επι τον Ποντον και την Ὀδυσσηνων επλευσε πολιν, εν ηι και Θεοδουλος
στρατηγος εκπεμφθεις διετριβεν.
3. Ὅτι του Χρυσαφιου του ευνουχου παραινεσαντος Ἐδεκωνι ανελειν τον Ἀττηλαν,
εδοκει τωι βασιλει Θεοδοσιωι και τωι μαγιστρωι Μαρτιαλιωι βουλευομενοις των προκειμενων περι
μη μονον Βιγιλαν αλλα και Μαξιμινον εκπεμπειν πρεσβευομενον παρα τον Ἀττηλαν, και
Βιγιλαν μεν τωι φαινομενωι την του ερμηνεως επε 123 χοντα ταξιν πραττειν απερ Ἐδεκωνι
δοκει, τον δε Μαξιμινον μηδεν των αυτοις βουλευθεντων επισταμενον τα βασιλεως αποδιδοναι
γραμματα. αντεγεγραπτο δε των πρεσβευομενων ανδρων ενεκα ως ο μεν Βιγιλας ερμηνευς, ο δε
Μαξιμινος μειζονος ηπερ ο Βιγιλας αξιας γενους τε περιφανους και επιτηδειος ες τα μαλιστα
βασιλει, επειτα ως ου δει παρασαλευοντα τας σπονδας τηι Ῥωμαιων εμβατευειν γηι, φυγαδας δε
μετα τους ηδη εκδοθεντας επτακαιδεκα απεσταλκεν οι, ως ετερων ουκ οντων. και ταυτα μεν ην
εν τοις γραμμασιν. φραζειν δε τον Μαξιμινον απο στοματος τωι Ἀττηλαι μη χρηναι αιτειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

πρεσβεις μεγιστης αξιας παρ' αυτον διαβηναι· τουτο γαρ ουδε επι των αυτου προγονων ουδε επι
ετερων των αρξαντων της Σκυθικης γενεσθαι, αλλα πρεσβευσασθαι τον τε επιτυχοντα
στρατιωτην και αγγελιαφορον. εις δε το διευκρινησαι τα αμφιβαλλομενα εδοκει πεμπειν
Ὀνηγησιον παρα Ῥωμαιους· μη οιον τε γαρ αυτον Σερδικης δηιωθεισης συν υπατικωι ανδρι ες
αυτην προιεναι. επι ταυτην την πρεσβειαν εκλιπαρησας πειθει με Μαξιμινος αυτωι συναπαραι.
και δητα αμα τοις βαρβαροις εχομενοι της οδου ες Σερδικην αφικνουμεθα τρισκαιδεκα οδον
ανδρι ευζωνωι της Κωνσταντινου απεχουσαν· εν ηι καταλυσαντες καλως εχειν ηγησαμεθα επι
εστιαν Ἐδεκωνα και τους μετ' αυτου βαρβαρους καλειν. προβατα ουν και βοας αποδομενων των
επιχωριων ημιν, κατασφαξαντες ηριστοποιουμεθα. και παρα τον του συμποσιου καιρον των μεν
βαρβαρων τον Ἀττηλαν, ημων δε τον βασιλεα θαυμαζοντων, ο Βιγιλας εφη ως ουκ ειη θεον και
ανθρωπον δικαια συγκρινειν, ανθρωπον μεν τον Ἀττηλαν, θεον δε τον Θεοδοσιον λεγων.
ησχαλλον ουν οι Ουννοι και κατα μικρον υποθερμαινομενοι εχαλεπαινον. ημων δε ες ετερα
τρεψαντων τον λογον και φιλοφροσυνηι τον σφων αυτων καταπραυναντων θυμον, μετα το
δειπνον ως διανεστημεν, δωροις ο Μαξιμινος Ἐδεκωνα και Ὀρεστην εθεραπευσε σηρικοις
εσθημασι και λιθοις Ἰνδικοις. αναμεινας δε την Ἐδεκωνος Ὀρεστης αναχωρησιν προς τον
Μαξιμινον φραζει, ως σοφος τε ειη και αριστος μη ομοια συν τοις αμφι τα βασιλεια
πλημμελησας· χωρις γαρ αυτου επι δειπνον τον Ἐδεκωνα καλουντες δωροις ετιμων. απορου δε
του λογου ως μη 124 δεν επισταμενοις φανεντος, και ανερωτησασιν οπως και κατα ποιον
καιρον περιωπται μεν αυτος, τετιμηται δε ο Ἐδεκων, ουδεν αποκριναμενος εξηλθεν· τηι δε
υστεραιαι ως εβαδιζομεν, φερομεν επι Βιγιλαν απερ ημιν Ὀρεστης ειρηκει. ος δε εκεινον ελεγεν
μη δειν χαλεπαινειν ως των αυτων Ἐδεκωνι μη τυγχανοντα· αυτον μεν γαρ οπαονα τε και
υπογραφεα ειναι Ἀττηλα, Ἐδεκωνα δε τα κατα πολεμον αριστον και του Ουννου γενους
αναβεβηκεναι τον Ὀρεστην πολυ. ταυτα ειπων και τωι Ἐδεκωνι ιδιολογησαμενος εφασκεν
υστερον προς ημας, ειτε αληθιζομενος ειτε υποκρινομενος, ως ειποι μεν αυτωι τα ειρημενα,
μογις δε αυτον καταπραΰναι τραπεντα επι τοις λεχθεισιν εις οργην. αφικομενοι δε ες Ναισσον
ερημον μεν ευρομεν ανθρωπων την πολιν ως υπο των πολεμιων ανατραπεισαν, εν δε τοις
ιεροις καταλυμασι των υπο νοσων κατεχομενων τινες ετυγχανον οντες. μικρον δε ανω του
ποταμου εν καθαρωι καταλυσαντες (συμπαντα γαρ τα επι την οχθην οστεων ην πλεα των εν
πολεμωι αναιρεθεντων) τηι επαυριον προς Ἀγινθεον τον εν Ἰλλυριοις ταγματων ηγουμενον
αφικομεθα ου πορρω οντα της Ναισσου, εφ' ωι τα παρα βασιλεως αγγειλαι και τους φυγαδας
παραλαβειν· τους γαρ εʹ των ιζʹ, περι ων Ἀττηλαι εγεγραπτο, αυτον εδει παραδιδοναι. ηλθομεν
ουν ες λογους και τους εʹ φυγαδας παραδουναι αυτον τοις Ουννοις παρεσκευασαμεν· ους
φιλοφρονησαμενος συν ημιν απεπεμψεν. διανυκτερευσαντες δε και απο των οριων της Ναισσου
την πορειαν ποιησαμενοι επι τον Ἴστρον ποταμον ες τι χωριον εσβαλλομεν συνηρεφες, καμπας
δε και ελιγμους και περιαγωγας πολλας εχον. εν ωιπερ της ημερας διαφαυουσης, οιομενοις επι
δυσμας πορευεσθαι η του ηλιου ανατολη κατεναντιον ωφθη, ωστε τους απειρως εχοντας της
του χωριου θεσεως αναβοησαι, οια δη του ηλιου την εναντιαν ποιουμενου πορειαν και ετερα
παρα τα καθεστωτα σημαινοντος· υπο δε της του τοπου ανωμαλιας επι ανατολας εκεινο το
μερος εβλεπε της οδου. μετα δε την δυσχωριαν εν πεδιωι και αυτωι υλωδει παραγινομεθα.
εντευθεν βαρβαροι 125 πορθμεις εν σκαφεσι μονοξυλοις, απερ αυτοι δενδρα εκτεμνοντες και
διαγλυφοντες κατασκευαζουσιν, εδεχοντο ημας και διεπορθμευον τον ποταμον, ουχ ημων
ενεκα παρασκευασαμενοι, αλλα διαπορθμευσαντες πληθος βαρβαρικον, οπερ ημιν κατα την
οδον απηντηκει, οια δη βουλομενου ως επι θηραν Ἀττηλα διαβαινειν ες την Ῥωμαιων γην.
τουτο δε ην πολεμου παρασκευην ποιουμενωι τωι βασιλειωι Σκυθηι, προφασει του μη παντας
αυτωι τους φυγαδας δεδοσθαι. περαιωθεντες δε τον Ἴστρον και συν τοις βαρβαροις ως οʹ
πορευθεντες σταδιους εν πεδιωι τινι επιμενειν ηναγκασθημεν, ωστε τους αμφι τον Ἐδεκωνα τωι
Ἀττηλαι γενεσθαι της ημετερας αφιξεως μηνυτας. καταμειναντων δε συν ημιν και των
ξεναγησαντων ημας βαρβαρων, αμφι δειλην οψιαν δειπνον ημων αιρουμενων, κροτος ιππων
ως ημας ερχομενων ηκουετο, και δη ανδρες βʹ Σκυθαι παρεγινοντο ως τον Ἀττηλαν ημας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

απιεναι παρακελευομενοι. ημων δε προτερον επι το δειπνον αυτους ελθειν αιτησαντων,
αποβαντες των ιππων ευωχηθησαν και ημιν της οδου τηι υστεραιαι ηγησαντο· παραγενομενων
δε ες του Ἀττηλα σκηνας αμφι θʹ της ημερας ωραι (πολλαι δε αυται ετυγχανον ουσαι) επι τε
λοφου τινος σκηνοποιησαι βουληθεντων, οι επιτυχοντες διεκωλυσαν βαρβαροι, ως της Ἀττηλα
εν χθαμαλωι υπαρχουσης σκηνης. καταλυσαντων δε οπου τοις Σκυθαις εδοκει, Ἐδεκων και
Ὀρεστης και Σκοττας και ετεροι των εν αυτοις λογαδων ηκον ανερωτωντες τινων τυχειν
εσπουδακοτες την πρεσβειαν ποιουμεθα. ημων δε την αλογον αποθαυμαζοντων ερωτησιν και ες
αλληλους ορωντων, διετελουν προς οχλου της αποκρισεως ενεκα γινομενοι. ειποντων δε
Ἀττηλαι και ουχ ετεροις λεγειν βασιλεα παρακελευσασθαι, χαλεπηνας ο Σκοττας απεκρινατο του
σφων αυτων ηγουμενου επιταγμα ειναι· ου γαρ αν πολυπραγμοσυνηι σφετεραι παρ' ημας
εληλυθεναι. φησαντων δε μη τουτον επι τοις πρεσβεσι κεισθαι τον νομον, ωστε μη
εντυγχανοντας μηδε ες οψιν ερχομενους παρ' ους εσταλησαν δι' ετερων ανακρινεσθαι ων ενεκα
πρεσβευοιντο, και τουτο μηδε αυτους αγνοειν Σκυθας θαμινα παρα βασιλεα πρεσβευομενους·
χρηναι δε των ισων κυρειν· μη γαρ αλλως τα της πρεσβειας ερειν· ως τον Ἀττηλαν ανεζευξαν·
και αυθις επανηκον Ἐδεκωνος χωρις και απαντα, 126 περι ων επρεσβευομεθα, ελεγον
προσταττοντες την ταχιστην απιεναι, ει μη ετερα φραζειν εχοιμεν. επι δε τοις λεχθεισι πλεον
επαπορουντες (ου γαρ ην εφικτον γινωσκειν, οπως εκδηλα εγεγονει τα εν παραβυστωι
δεδογμενα βασιλει) συμφερειν ηγουμεθα μηδεν περι της πρεσβειας αποκρινεσθαι, ει μη της παρα
τον Ἀττηλαν εισοδου τυχοιμεν. διο εφασκομεν, ειτε τα ειρημενα τοις Σκυθαις ειτε και ετερα
ηκομεν πρεσβευομενοι, του σφων αυτων ηγουμενου την πευσιν ειναι, και μηδαμως αλλοις
τουτου χαριν διαλεχθησεσθαι· οι δε ημας παραχρημα αναχωρειν προσεταττον. εν παρασκευηι δε
της οδου γενομενους της αποκρισεως ημας ο Βιγιλας κατεμεμφετο, επι ψευδει αλωναι αμεινον
λεγων η απρακτους αναχωρειν. ει γαρ ες λογους τωι Ἀττηλαι ετυχον, φησιν, εληλυθως,
επεπεικειν ραιδιως αν αυτον της προς Ῥωμαιους αποστηναι διαφορας, οια δη επιτηδειος αυτωι εν
τηι κατα Ἀνατολιον πρεσβειαι γενομενος. ταυτα † ευνουν αυτωι τον Ἐδεκων υπαρχειν εφασκεν,
ωστε λογωι της πρεσβειας και των οπωσουν ειτε αληθως ειτε ψευδως ρηθησομενων προφασεως
τυχειν επι τωι βουλευσασθαι περι των αυτοις κατα Ἀττηλα δεδογμενων, και οπως το χρυσιον,
ουπερ εφασκε δεισθαι ο Ἐδεκων, κομισαι το διανεμηθησομενον † ταττομενοις ανδρασι.
προδεδομενος δε ελεληθει. ο γαρ Ἐδεκων, ειτε δολωι υποσχομενος ειτε και τον Ὀρεστην
ευλαβηθεις, μη ες τον Ἀττηλαν αγαγοι απερ ημιν εν τηι Σερδικηι μετα την εστιασιν ειρηκει, εν
αιτιαι ποιουμενος το χωρις αυτου βασιλει και τωι ευνουχωι ες λογους αυτον εληλυθεναι
καταμηνυει την μελετηθεισαν αυτωι επιβουλην και το ποσον του εκπεμφθησομενου χρυσιου,
εκλεγει δε και εφ' οις την πρεσβειαν εποιουμεθα. των δε φορτιων ηδη τοις υποζυγιοις
επιτεθεντων, και αναγκηι την πορειαν κατα τον της νυκτος καιρον ποιεισθαι πειρωμενοι,
μετεξετεροι των βαρβαρων παραγενομενοι επιμειναι ημας του καιρου χαριν παρακελευσασθαι
τον Ἀττηλαν ελεγον. εν αυτωι ουν τωι χωριωι, οθεν και διανεστημεν, ηκον ημιν βουν αγοντες
τινες και ποταμιους ιχθυας παρα του Ἀττηλα διαπεμφθεντας. δειπνησαντες ουν ες υπνον
ετραπημεν. ημερας δε 127 γενομενης ωιομεθα μεν ημερον τι και πραον παρα του βαρβαρου
μηνυθησεσθαι· ο δε παλιν τους αυτους επεμπε παρακελευομενος απιεναι, ει μη εχοιμεν τι παρα
τα αυτοις εγνωσμενα λεγειν. ουδεν ουν αποκριναμενοι προς την οδον παρασκευαζομεθα,
καιπερ του Βιγιλα διαφιλονεικουντος λεγειν ειναι και ετερα ημιν ρηθησομενα. εν πολληι δε
κατηφειαι τον Μαξιμινον ιδων, παραλαβων Ῥουστικιον εξεπισταμενον την βαρβαρων φωνην
(ος συν ημιν επι την Σκυθικην εληλυθει ου της πρεσβειας ενεκα, αλλα κατα πραξιν τινα προς
Κωνσταντιον, ον Ἰταλιωτην οντα υπογραφεα Ἀττηλαι απεσταλκει Ἀετιος ο των εσπεριων
Ῥωμαιων στρατηγος) παρα τον Σκοτταν αφικνουμενος (ου γαρ Ὀνηγησιος τηνικαυτα παρην)
και αυτον προσειπων υπο ερμηνει τωι Ῥουστικιωι ελεγον δωρα πλειστα παρα του Μαξιμινου
ληψεσθαι, ειπερ αυτον της παρα τον Ἀττηλαν εισοδου παρασκευασοι τυχειν. την γαρ αυτου
πρεσβειαν ου μονον Ῥωμαιοις και Ουννοις συνοισειν, αλλα και Ὀνηγησιωι, ον παρ' αυτον
βασιλευς ιεναι βουλεται και τα τοις εθνεσι διευκρινησαι αμφιβολα· αφικομενον δε μεγιστων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

τευξεσθαι δωρεων. χρηναι ουν μη παροντος Ὀνηγησιου ημιν, μαλλον δε ταδελφωι επι τηι αγαθηι
συναγωνιζεσθαι πραξει. πειθεσθαι δε και αυτωι τον Ἀττηλαν μεμαθηκεναι ελεγον· ουκ εν ακοηι
δε εσεσθαι βεβαιως τα κατ' αυτον, ει μη γε πειραι την αυτου γνοιημεν δυναμιν. ος δε υπολαβων
μηκετι αμφιβολους ειναι εφη του και αυτον ισα τωι αδελφωι παρα Ἀττηλαι λεγειν τε και
πραττειν· και παραχρημα τον ιππον αναβας επι την Ἀττηλα διηλασε σκηνην. προς δε τον
Μαξιμινον επανελθων αλυοντα αμα τωι Βιγιλαι και διαπορουμενον επι τοις καθεστωσιν ελεγον
α τε τωι Σκοτται διειλεγμαι και απερ παρ' αυτου ηκηκοειν, και ως δει τα τωι βαρβαρωι δοθησομενα
παρασκευαζειν δωρα και τα αυτωι παρ' ημων ρηθησομενα αναλογιζεσθαι. αμφοτεροι ουν
αναπηδησαντες (επι γαρ του εδαφους και της ποας κεισθαι σφας συνεβαινεν) επηινεσαν τε την
πραξιν και τους ηδη μετα των υποζυγιων εξορμησαντας ανεκαλουν και διεσκεψαντο, οπως τε
προσειποιεν τον Ἀττηλαν και οπως αυτωι τα τε βασιλεως δωρα δοιεν και απερ αυτωι ο Μαξιμινος
εκομιζεν. αμφι δε ταυτα πονουμενους δια του Σκοττα ο Ἀττηλας μετεπεμψατο, και δητα ες την
εκεινου παραγινομεθα 128 υπο βαρβαρικου κυκλωι φρουρουμενην πληθους. ως δε εισοδου
ετυχομεν, ευρομεν επι ξυλινου διφρου τον Ἀττηλαν καθημενον. σταντων δε ημων μικρον
απωτερω του θρονου, προσελθων ο Μαξιμινος ησπασατο τον βαρβαρον, τα τε παρα βασιλεως
γραμματα δους ελεγεν ως σων ειναι αυτον και τους αμφ' αυτον ευχεται βασιλευς. ο δε
απεκρινατο εσεσθαι Ῥωμαιοις απερ αυτωι βουλοιντο. και επι τον Βιγιλαν ευθυς τρεπει τον
λογον θηριον αναιδες αποκαλων, οτου χαριν παρ' αυτον ελθειν ηθελησεν επισταμενος τα τε
αυτωι και Ἀνατολιωι επι τηι ειρηνηι δοξαντα, ως ειρητο μη προτερον πρεσβεις παρ' αυτον ελθειν
πριν η παντες οι φυγαδες εκδοθειεν βαρβαροις. του δε φησαντος ως εκ του Σκυθικου γενους
παρα Ῥωμαιοις ουκ ειη φυγας, τους γαρ οντας εκδεδοσθαι, χαλεπηνας μαλλον και αυτωι πλειστα
λοιδορησαμενος μετα βοης ελεγεν ως αυτον ανασκολοπισας προς βοραν οιωνοις εδεδωκει αν, ει
μη γε τωι της πρεσβειας θεσμωι λυμαινεσθαι εδοκει, και ταυτην αυτωι επι τηι αναιδειαι και τηι των
λογων ιταμοτητι επιθειναι δικην· φυγαδας γαρ του σφετερου εθνους παρα Ῥωμαιοις ειναι
πολλους, ων εκελευε τα ονοματα εγγεγραμμενα χαρτηι τους υπογραφεας αναγινωσκειν. ως δε
διεξηλθον απαντας, προσεταττε μηδεν μελλησαντα απιεναι· συμπεμψειν δε αυτωι και Ἤσλαν
Ῥωμαιοις λεξοντα παντας τους παρα σφισι καταφυγοντας βαρβαρους απο των Καρπιλεονος
χρονων, ος ωμηρευσε παρ' αυτωι παις ων Ἀετιου του εν τηι εσπεραι Ῥωμαιων στρατηγου,
εκπεμψαι παρ' αυτον. μη γαρ συγχωρησειν τους σφετερους θεραποντας αντιον αυτου ες μαχην
ιεναι, καιπερ μη δυναμενους ωφελειν τους την φυλακην αυτοις της οικειας επιτρεψαντας γης.
τινα γαρ πολιν η ποιον φρουριον σεσωσθαι, ελεγεν, υπ' εκεινων, ουπερ αυτος ποιησαι την
αιρεσιν ωρμησεν; απαγγειλαντας δε τα αυτωι περι των φυγαδων δεδογμενα αυθις επανηκειν
μηνυοντας, ποτερον αυτους εκδιδοναι βουλονται η τον υπερ αυτων αναδεχονται πολεμον.
παρακελευσαμενος δε προτερον και τον Μαξιμινον 129 επιμενειν, ως δι' αυτου περι των
γεγραμμενων αποκρινουμενος βασιλει, επετρεπε τα δωρα δοντας, απερ ο Μαξιμινος εφερεν,
υπεξιεναι. δοντες τοινυν και επανιοντες ες την σκηνην εκαστου των λεχθεντων περι
ιδιολογουμεθα. και Βιγιλα θαυμαζοντος, οπως παλαι αυτωι πρεσβευομενωι ηπιος τε και πραος
νομισθεις τοτε χαλεπως ελοιδορησατο, ελεγον, μηποτε τινες των βαρβαρων των εν Σερδικηι
εστιαθεντων συν ημιν δυσμενη αυτωι τον Ἀττηλαν παρεσκευασαν απαγγειλαντες, ως θεον μεν
τον Ῥωμαιων εκαλει βασιλεα, ανθρωπον δε τον Ἀττηλαν. τουτον τον λογον ο Μαξιμινος ως
πιθανον εδεχετο οια δη αμετοχος ων της συνωμοσιας, ην κατα του βαρβαρου ο ευνουχος
εποιησατο. ο δε Βιγιλας αμφιβολος τε ην και εμοι εδοκει προφασεως απορειν, δι' ην αυτωι ο
Ἀττηλας ελοιδορησατο· ουτε γαρ τα εν Σερδικηι, ως υστερον ημιν διηγειτο, ουτε τα της
επιβουλης ειρησθαι τωι Ἀττηλαι ενομιζεν, μηδενος μεν ετερου των εκ του πληθους δια τον
επικρατουντα κατα παντων φοβον ες λογους αυτωι θαρρουντος ελθειν, Ἐδεκωνος δε παντως
εχεμυθησοντος δια τε τους ορκους και την αδηλιαν του πραγματος, μηποτε και αυτος, ως
τοιουτων μετοχος λογων, επιτηδειος νομισθεις θανατον υφεξει ζημιαν. εν τοιαυτηι ουν
αμφιβολιαι τυγχανουσιν επιστας Ἐδεκων και τον Βιγιλαν εξω της ημετερας απαγαγων συνοδου
υποκριναμενος τε αληθιζεσθαι των αυτοις βεβουλευμενων ενεκα και το χρυσιον κομισθηναι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

παρακελευσαμενος το δοθησομενον τοις αμα αυτωι περι την πραξιν ελευσομενοις ανεχωρει.
πολυπραγμονουντας δε τινες οι του Ἐδεκωνος προς αυτον λογοι απαταν εσπευδεν ηπατημενος
αυτος, και την αληθη αιτιαν αποκρυψαμενος εφασκε παρ' αυτου Ἐδεκωνος ειρησθαι ως και
αυτωι ο Ἀττηλας περι των φυγαδων χαλεπαινοι· εδει γαρ η παντας απολαβειν η πρεσβεις εκ της
μεγιστης εξουσιας αφικεσθαι προς αυτον. ταυτα διαλεγομενοις παραγενομενοι τινες του
Ἀττηλα ελεγον μητε Βιγιλαν μητε ημας Ῥωμαιον αιχμαλωτον η βαρβαρον ανδραποδον η
ιππους η ετερον τι πλην των 130 εις τροφην ωνεισθαι, αχρις οτου τα μεταξυ Ῥωμαιων και
Ουννων αμφιβολα διακριθειη. σεσοφισμενως δε ταυτα και κατα τεχνην εγενετο τωι βαρβαρωι,
ωστε τον μεν Βιγιλαν ραιδιως επι τηι κατ' αυτου αλωναι πραξει απορουντα αιτιας, εφ' ηιπερ το
χρυσιον κομιζοι, ημας δε προφασει αποκρισεως επι τηι πρεσβειαι δοθησομενης Ὀνηγησιον
απεκδεξασθαι τα δωρα κομιουμενον, απερ ημεις τε διδοναι εβουλομεθα και βασιλευς
απεσταλκει. συνεβαινε γαρ αυτον συν τωι πρεσβυτερωι των Ἀττηλα παιδων ες το των Ἀκατιρων
εθνος εσταλθαι, ο εστι Σκυθικον εθνος, παρεστη δε τωι Ἀττηλαι εξ αιτιας τοιασδε. πολλων κατα
φυλα και γενη αρχοντων του εθνους, Θεοδοσιος ο βασιλευς εκπεμπει δωρα, ωστε ομονοιαι
σφετεραι απαγορευσαι μεν τηι του Ἀττηλα συμμαχιαι, την δε προς Ῥωμαιους ειρηνην ασπαζεσθαι.
ο δε τα δωρα αποκομιζων ου κατα ταξιν εκαστωι των βασιλεων του εθνους διδωσιν, ωστε τον
Κουριδαχον πρεσβυτερον οντα τηι αρχηι τα δωρα δεξαμενον δευτερον, οια δη περιοφθεντα και
των σφετερων στερηθεντα γερων, επικαλεσασθαι τον Ἀττηλαν κατα των συμβασιλευοντων, τον
δε μη μελλησαντα πολλην εκπεμψαι δυναμιν, και τους μεν ανελοντα, τους δε παραστησαμενον
καλειν τον Κουριδαχον των νικητηριων μεθεξοντα. τον δε επιβουλην υποτοπησαντα ειπειν ως
χαλεπον ανθρωπωι ελθειν ες οψιν θεου· ει γαρ ουδε τον του ηλιου δισκον ατενως εστιν ιδειν,
πως τον μεγιστον των θεων απαθως τις οψοιτο; ουτω μεν ουν ο Κουριδαχος εμεινεν επι τοις
σφετεροις και διεφυλαξε την αρχην, του λοιπου παντος του Ἀκατιρων εθνους τωι Ἀττηλαι
παρασταντος· ουπερ εθνους βασιλεα τον πρεσβυτερον των παιδων καταστησαι βουλομενος
Ὀνηγησιον επι ταυτην εκπεμπει την πραξιν. διο δη και ημας, ως ειρηται, επιμειναι
παρακελευσαμενος τον Βιγιλαν διαφηκεν αμα Ἤσλαι προφασει μεν των φυγαδων ες την
Ῥωμαιων διαβησομενον, τηι δε αληθειαι τωι Ἐδεκωνι το χρυσιον κομιουντα. Του δε Βιγιλα
εξορμησαντος, μιαν μετα την εκεινου αναχωρησιν ημεραν επιμειναντες τηι υστεραιαι επι τα
αρκτικωτερα της χωρας συν Ἀττηλαι επορευθημεν, και αχρι τινος τωι βαρβαρωι συμ 131
προελθοντες ετεραν οδον ετραπημεν, των ξεναγουντων ημας Σκυθων τουτο ποιειν
παρακελευσαμενων, ως του Ἀττηλα ες κωμην τινα παρεσομενου, εν ηι γαμειν θυγατερα Ἐσκαμ
εβουλετο, πλειστας μεν εχων γαμετας, αγομενος δε και ταυτην κατα νομον τον Σκυθικον.
ενθενδε επορευομεθα οδον ομαλην εν πεδιωι κειμενην ναυσιποροις τε προσεβαλομεν ποταμοις,
ων οι μεγιστοι μετα τον Ἴστρον ο τε ∆ρηκων λεγομενος και ο Τιγας και ο Τιφησας ην. και
τουτους μεν επεραιωθημεν τοις μονοξυλοις πλοιοις, οις οι προσοικουντες τους ποταμους
κεχρηνται, τους δε λοιπους ταις σχεδιαις διεπλευσαμεν, ας επι των αμαξων οι βαρβαροι δια τους
λιμναζοντας φερουσι τοπους. εχορηγουντο δε ημιν κατα κωμας τροφαι, αντι μεν σιτου κεγχρος,
αντι δε οινου ο μεδος επιχωριως καλουμενος. εκομιζοντο δε και οι επομενοι ημιν υπηρεται
κεγχρον και το εκ κριθων χορηγουμενοι πομα· καμον οι βαρβαροι καλουσιν αυτο. μακραν δε
ανυσαντες οδον περι δειλην οψιαν κατεσκηνωσαμεν προς λιμνηι τινι ποτιμον υδωρ εχουσηι,
οπερ οι της πλησιον υδρευοντο κωμης. πνευμα δε και θυελλα εξαπινης διαναστασα μετα
βροντων και συχνων αστραπων και ομβρου πολλου ου μονον ημων ανετρεψε την σκηνην, αλλα
και την κατασκευην συμπασαν ες το υδωρ εκυλισε της λιμνης. υπο δε της κρατουσης τον αερα
ταραχης και του συμβαντος δειματωθεντες το χωριον απελειπομεν και αλληλων χωριζομεθα,
ως εν σκοτωι και υετωι, τραπεντες οδον, ην αυτωι ραιδιαν εκαστος εσεσθαι ᾤετο. ες δε τας
καλυβας της κωμης παραγενομενοι (την αυτην δε παντες διαφορως ετραπημεν) ες ταυτον
συνηιειμεν και των απολειπομενων συν βοηι την ζητησιν εποιουμεθα. εκπηδησαντες δε οι
Σκυθαι δια τον θορυβον τους καλαμους, οις προς τωι πυρι κεχρηνται, ανεκαιον φως
εργαζομενοι, και ανηρωτων ο τι βουλομενοι κεκραγαμεν. των δε συν ημιν βαρβαρων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

αποκριναμενων ως δια τον χειμωνα ταραττομεθα, προς σφας τε αυτους καλουντες υπεδεχοντο
και αλεαν παρειχον καλαμους πλειστους εναυοντες. της δε εν τηι κωμηι αρχουσης γυναικος (μια
δε αυτη των Βληδα γυναικων εγεγονει) τροφας ημιν διαπεμψαμενης και επι συνουσιαι γυναικας
ευπρεπεις 132 (Σκυθικη δε αυτη τιμη) τας μεν γυναικας εκ των προκειμενων εδωδιμων
φιλοφρονησαμενοι, τηι προς αυτας ομιλιαι απαγορευσαντες, εγκαταμειναντες δε ταις καλυβαις
αμα ημεραι ες την των σκευων ετραπημεν αναζητησιν, και συμπαντα ευρηκοτες, τα μεν εν τωι
χωριωι, ουπερ εν τηι προτεραιαι καταλυσαντες ετυχομεν, τα δε και προς τηι οχθηι της λιμνης, τα δε
και εν αυτωι τωι υδατι, ανελαβομεν και εκεινην την ημεραν εν τηι κωμηι διετριψαμεν απαντα
διατερσαινοντες· ο τε γαρ χειμων επεπαυτο και λαμπρος ηλιος ην. επιμεληθεντες δε και των
ιππων και των λοιπων υποζυγιων παρα την βασιλιδα αφικομεθα, και αυτην ασπασαμενοι και
δωροις αμειψαμενοι, τρισι τε αργυραις φιαλαις και ερυθροις δερμασι και τωι εξ Ἰνδιας πεπερει
και τωι καρπωι των φοινικων και ετεροις τραγημασι δια το μη επιχωριαζειν τοις βαρβαροις ουσι
τιμιοις, υπεξιμεν ευξαμενοι αυτηι αγαθα της ξενιας περι. ημερων δε ζʹ οδον ανυσαντες εν κωμηι
τινι επεμειναμεν, των ξεναγουντων παρακελευσαμενων Σκυθων, οια δη του Ἀττηλα ες αυτην
εμβαλουντος την οδον και ημων κατοπιν αυτου πορευεσθαι οφειλοντων. ενθα δη
ενετυγχανομεν ανδρασι των εσπεριων Ῥωμαιων και αυτοις παρα τον Ἀττηλαν πρεσβευομενοις·
ων Ῥωμυλος ην, ανηρ τηι του κομητος αξιαι τετιμημενος, και Προμουτος της Νωρικων αρχων
χωρας και Ῥωμανος στρατιωτικου ταγματος ηγεμων. συνην δε αυτοις Κωνσταντιος, ον
απεσταλκει Ἀετιος παρα τον Ἀττηλαν υπογραφεως χαριν, και Τατουλος ο Ὀρεστου πατηρ του
μετα Ἐδεκωνος, ου της πρεσβειας ενεκα, αλλα οικειοτητος χαριν αμα σφισιν αυτοις την πορειαν
ποιουμενοι, Κωνσταντιος μεν δια την εν ταις Ἰταλιαις προυπαρξασαν προς τους ανδρας γνωσιν,
Τατουλος δε δια συγγενειαν· ο γαρ αυτου παις Ὀρεστης Ῥωμυλουθυγατερα εγεγαμηκει. *** απο
Παταβιωνος της εν Νωρικωι πολεως επρεσβευοντο εκμειλιττομενοι τον Ἀττηλαν εκδοθηναι
αυτωι βουλομενον Σιλβανον, † αρμιου τραπεζης κατα την Ῥωμην προεστωτα, ως φιαλας χρυσας
παρα Κωνσταντιου δεξαμενον, ος εκ Γαλατων μεν των εν τηι εσπεραι ωρματο, απεσταλτο δε και
αυτος παρα Ἀττηλαν τε και Βληδαν, ωσπερ ο μετ' αυτον Κωνσταντιος, 133 υπογραφεως χαριν.
κατα δε τον χρονον, εν ωι υπο Σκυθων εν τηι Παιονων επολιορκειτο το Σιρμιον, τας φιαλας παρα
του της πολεως επισκοπου εδεξατο εφ' ωι αυτον λυσασθαι, ει γε περιοντος αυτου αλωναι την
πολιν συμβαιη, η αναιρεθεντος ωνησασθαι τους αιχμαλωτους απαγομενους των αστων. ο δε
Κωνσταντιος μετα τον της πολεως ανδραποδισμον ολιγωρησας των συνθηκων ες την Ῥωμην
κατα πραξιν τινα παραγινεται και κομιζεται παρα του Σιλβανου χρυσιον τας φιαλας δους, ωστε
ρητου χρονου εντος η αποδοντα το εκδανεισθεν χρυσιον αναλαβειν τα ενεχυρα, η αυτοις τον
Σιλβανον ες ο τι βουλοιτο χρησασθαι. τουτον δη τον Κωνσταντιον εν υποψιαι προδοσιας
ποιησαμενοι Ἀττηλας τε και Βληδας ανεσταυρωσαν· μετα δε χρονον τωι Ἀττηλαι ως τα περι των
φιαλων εμηνυθη, εκδοθηναι αυτωι τον Σιλβανον οια δη φωρα των αυτου γενομενον εβουλετο.
πρεσβεις τοινυν παρα Ἀετιου και του βασιλευοντος των εσπεριων Ῥωμαιων εσταλησαν
ερουντες ως χρηστης Σιλβανος Κωνσταντιου γενομενος τας φιαλας ενεχυρα και ου φωρια
λαβων εχοι, και ως ταυτας αργυριου χαριν ιερευσι και τοις επιτυχουσιν απεδοτο· ουτε γαρ θεμις
ανθρωποις εις σφετεραν διακονιαν κεχρησθαι εκπωμασιν ανατεθεισι θεωι. ει ουν μη της
ευλογου προφασεως και ευλαβειαι του θειου αποσταιη του τας φιαλας αιτειν, εκπεμπειν το υπερ
αυτων χρυσιον τον Σιλβανον παραιτουμενους· ου γαρ εκδωσειν ανθρωπον αδικουντα ουθεν.
και αυτη μεν αιτια της των ανδρων πρεσβειας, και παρειποντο ο τι και αποκριναμενος
αποπεμψοι σφας ο βαρβαρος. επι της αυτης ουν οδου γενομενοι, προπορευθηναι αυτον
αναμειναντες συν τωι παντι επηκολουθησαμεν πληθει. και ποταμους τινας διαβαντες εν μεγιστηι
παρεγινομεθα κωμηι, εν ηι τα του Ἀττηλα οικηματα περιφανεστερα των απανταχου ειναι ελεγετο
ξυλοις τε και σανισιν ευξεστοις ηρμοσμενα και περιβολωι ξυλινωι κυκλουμενα ου προς
ασφαλειαν, αλλα προς ευπρεπειαν συλλαμβανοντι. μετα δε τα του βασιλεως ην τα του
Ὀνηγησιου διαπρεπη και περιβολον μεν εκ ξυλων και αυτα εχοντα, ουχ ομοιως δε ωσπερ ο
Ἀττηλα 134 πυργοις εκοσμειτο. βαλανειον δε ην ου πορρω του περιβολου, οπερ Ὀνηγησιος μετα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

τον Ἀττηλαν παρα Σκυθαις ισχυων μεγα ωικοδομει λιθους εκ της Παιονων διακομισας γης· ουδε
γαρ ουδε λιθος ου δενδρον παρα τοις εκεινο το μερος οικουσι βαρβαροις εστιν, αλλα επεισακτωι
τηι υληι κεχρηνται ταυτηι. ο δε αρχιτεκτων του βαλανειου απο του Σιρμιου αιχμαλωτος αχθεις,
μισθον του ευρεματος ελευθεριαν ληψεσθαι προσδοκων ελαθε μειζονι πονωι περιπεσων της
παρα Σκυθαις δουλειας· βαλανεα γαρ αυτον Ὀνηγησιος κατεστησεν, και λουομενωι αυτωι τε και
τοις αμφ' αυτον διηκονειτο. εν ταυτηι τηι κωμηι εισιοντα τον Ἀττηλαν απηντων κοραι στοιχηδον
προπορευομεναι υπο οθοναις λεπταις τε και λευκαις επι πολυ ες μηκος παρατεινουσαις, ωστε
υπο μιαι εκαστηι οθονηι ανεχομενηι ταις χερσι των παρ' εκατερα γυναικων κορας ζʹ η και πλειους
βαδιζουσας (ησαν δε πολλαι τοιαυται των γυναικων υπο ταις οθοναις ταξεις) αιδειν αισματα
Σκυθικα. πλησιον δε των Ὀνηγησιου οικηματων γενομενον (δι' αυτων γαρ η επι τα βασιλεια
ηγεν οδος) υπεξελθουσα η του Ὀνηγησιου γαμετη μετα πληθους θεραποντων, των μεν οψα, των
δε και οινον φεροντων (μεγιστη δε αυτη παρα Σκυθαις εστι τιμη) ησπαζετο τε και ηξιου
μεταλαβειν ων αυτωι φιλοφρονουμενη εκομισεν. ος δε επιτηδειου ανδρος χαριζομενος γαμετηι
ησθιεν επι του ιππου ημενος, των παρεπομενων τον πινακα (αργυρεος δε ην ουτος) ες υψος
αραντων βαρβαρων. απογευσαμενος δε και της προσενεχθεισης αυτωι κυλικος ες τα βασιλεια
εχωρει οντα των αλλων υπερτερα και εν υψηλωι διακειμενα χωριωι. ημεις δε εν τοις Ὀνηγησιου,
εκεινου παρακελευσαμενου, εγκατεμειναμεν· επανεληλυθει γαρ συν τωι Ἀττηλα παιδι.
ηριστοποιησαμεθα δε, δεξιωσαμενης ημας της τε γαμετης και των κατα γενος αυτωι
διαφεροντων· αυτος γαρ τωι Ἀττηλαι μετα την επανοδον τοτε πρωτον ες οψιν ελθων και αυτωι
τα επι τηι πραξει, εφ' ην εσταλτο, απαγγελλων και το παθος το τωι Ἀττηλα παιδι συνενεχθεν (την
γαρ δεξιαν χειρα εξολισθησας κατεαξεν) συνευωχεισθαι ημιν ουκ ηγε σχολην. μετα δε το
δειπνον απολιποντες τα του Ὀνηγησιου οικηματα πλησιον των Ἀττηλα κατεσκηνωσαμεν
επιτραπεντες, ωστε καιρου καλουντος η παρα τον 135 Ἀττηλαν εσιεναι τον Μαξιμινον ηγουν
και τοις αλλοις τοις αμφ' αυτον ες λογους ιεναι οφειλοντα μη πολλωι κεχωρισθαι διαστηματι.
διαγαγοντων δε ημων εκεινην την νυκτα εν ωιπερ κατελυσαμεν χωριωι, υποφαινουσης ημερας ο
Μαξιμινος στελλει με παρα τον Ὀνηγησιον τα δωρα δωσοντα, α τε αυτος εδιδου, α τε βασιλευς
απεσταλκει, και οπως γνοιη οι βουλεται αυτωι και οποτε ες λογους ελθειν. παραγενομενος δε
αμα τοις κομιζουσιν αυτωι υπηρεταις προσεκαρτερουν, ετι των θυρων κεκλεισμενων, αχρις οτου
τις υπεξελθων την ημετεραν μηνυσειεν αφιξιν. ∆ιατριβοντι δε μοι και περιπατους ποιουμενωι
προ του περιβολου των οικηματων προσελθων τις, ον βαρβαρον εκ της Σκυθικης ωιηθην ειναι
στολης, Ἑλληνικηι ασπαζεται με φωνηι, χαιρε προσειπων, ωστε με θαυμαζειν οτι γε δη ελληνιζει
Σκυθης ανηρ. ξυγκλυδες γαρ οντες προς τηι σφετεραι βαρβαρωι γλωσσηι ζηλουσιν η την Ουννων η
την Γοτθων η και την Αυσονιων, οσοις αυτων προς Ῥωμαιους επιμιξια· και ου ραιδιως τις σφων
ελληνιζει τηι φωνηι, πλην ων απηγαγον αιχμαλωτων απο της Θραικιας και Ἰλλυριδος παραλου.
αλλ' εκεινοι μεν γνωριμοι τοις εντυγχανουσιν ετυγχανον εκ τε των διερρωγοτων ενδυματων
και του αυχμου της κεφαλης ως ες την χειρονα μεταπεσοντες τυχην· ουτος δε τρυφωντι ευκει
Σκυθηι ευειμων τε ων και αποκειραμενος την κεφαλην περιτροχαλα. αντασπασαμενος δε
ανηρωτων τις ων και ποθεν ες την βαρβαρον παρηλθε γην και βιον αναιρειται Σκυθικον. ο δε
απεκρινατο ο τι βουλομενος ταυτα γνωναι εσπουδακα. εγω δε εφην αιτιαν πολυπραγμοσυνης
ειναι μοι την Ἑλληνων φωνην. τοτε δη γελασας ελεγε Γραικος μεν ειναι το γενος, κατ'
εμποριαν δε εις το Βιμινακιον εληλυθεναι την προς τωι Ἴστρωι ποταμωι Μυσων πολιν. πλειστον
δε εν αυτηι διατριψαι χρονον και γυναικα γημασθαι ζαπλουτον. την δε εντευθεν ευπραγιαν
εκδυσασθαι υπο τοις βαρβαροις της πολεως γενομενης, και δια τον υπαρξαντα πλουτον αυτωι
Ὀνηγησιωι εν τηι των λαφυρων προκριθηναι διανομηι· τους γαρ αλοντας απο των ευπορων μετα
τον Ἀττηλαν 136 εκκριτους ειχον οι των Σκυθων λογαδες δια το επι πλειστοις διατιθεσθαι.
αριστευσαντα δε εν ταις υστερον προς Ῥωμαιους μαχαις και το των Ἀκατιρων εθνος, δοντα τωι
βαρβαρωι δεσποτηι κατα τον παρα Σκυθαις νομον τα κατα τον πολεμον αυτωι κτηθεντα,
ελευθεριας τυχειν. γυναικα δε γημασθαι βαρβαρον, ειναι τε αυτωι παιδας· και Ὀνηγησιωι
τραπεζης κοινωνουντα αμεινονα του προτερου τον παροντα βιον ηγεισθαι. τους μεν γαρ παρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

Σκυθαις μετα τον πολεμον εν απραγμοσυνηι διατελειν, εκαστου των παροντων απολαυοντος και
ουδαμως η ολιγα ενοχλουντος η ενοχλουμενου, τους μεντοι παρα Ῥωμαιοις εν μεν πολεμωι
ραιδιως αναλισκεσθαι εις ετερους τας της σωτηριας ελπιδας εχοντας, ως παντων δια τους
τυραννους μη χρωμενων οπλοις· και των χρωμενων δε σφαλερωτερα η των στρατηγων κακια
μη υφισταμενων τον πολεμον. εν δε τηι ειρηνηι οδυνηροτερα υπαρχειν τα συμβαινοντα των εν
τοις πολεμοις κακων δια τε την βαρυτατην εισπραξιν των δασμων και τας εκ των πονηρων
βλαβας, των νομων ου κατα παντων κειμενων, αλλα ει μεν ο παραβαινων τον θεσμον των
πλουτουντων ειη, εστι της αδικιας αυτον μη διδοναι δικας· ει δε πενης ειη, ουκ επισταμενος
χρησθαι πραγμασιν υπομενει την απο του νομου ζημιαν, ειπερ μη προ της κρισεως απολειποι
τον βιον, μακρου επι ταις δικαις παρατεινομενου χρονου και πλειστων εκδαπανωμενων
χρηματων· οπερ των παντων ανιαροτατον ειη, επι μισθωι των απο του νομου τυγχανειν. ουδε
γαρ τωι αδικουμενωι τις δικαστηριον παραδωσει, ει μη τι αργυριον τωι τε δικαστηι και τοις εκεινωι
διακονουμενοις καταθοιτο. τοιαυτα και πλειστα ετερα προτιθεντος, υπολαβων εφασκον πραως
αυτον και τα εξ εμου ακουειν. και δη ελεγον ως οι της Ῥωμαιων πολιτειας ευρεται σοφοι τε και
αγαθοι ανδρες, ωστε τα πραγματα τηναλλως μη φερεσθαι, τους μεν των νομων ειναι φυλακας,
τους δε ποιεισθαι των οπλων επιμελειαν εταξαν και τας πολεμικας μελετας ασκειν, προς μηδεν
ετερον επαγομενους η ωστε ειναι προς μαχην ετοιμους και ως επι την συνηθη γυμνασιαν
θαρρουντας 137 επι τον πολεμον ιεναι, προαναλωθεντος αυτοις δια της μελετης του φοβου·
τους δε προσκειμενους τηι γεωργιαι και τηι επιμελειαι της γης εαυτους τε και τους υπερ σφων
αυτων αγωνιζομενους τρεφειν εταξαν το στρατιωτικον εισπραττομενους σιτηρεσιον· αλλους δε
των αδικουμενων προνοειν, και τους μεν του δικαιου προΐστασθαι υπερ των δι' ασθενειαν
φυσεως μη οιων τε οντων τα σφετερα προΐσχεσθαι δικαια, τους δε δικαζοντας φυλαττειν απερ ο
νομος βουλεται· μη εστερησθαι δε φροντιδος μηδε των παρασταντων τοις δικασταις, αλλα
κακεινων ειναι τους προνοιαν ποιησομενους, οπως του τε δικαιου τευξοιτο ο της των δικαστων
τυχων κρισεως και ο αδικειν νομισθεις μη εισπραχθειη πλεον ηπερ η δικαστικη βουλεται
ψηφος. ει γαρ μη υπηρχον οι ταυτα εν φροντιδι ποιουμενοι, εκ της αυτης αιτιας ετερας δικης
εγινετο αν προφασις, η του νενικηκοτος χαλεπωτερον επεξιοντος, η του την χειρονα
απενεγκαμενου τηι αδικωι επιμενοντος γνωμηι. ειναι δε και τουτοις τεταγμενον αργυριον παρα
των τας δικας αγωνιζομενων, ως παρα των γεωργων τοις οπλιταις. η ουχ οσιον τον
επικουρουντα τρεφειν και της ευνοιας αμειβεσθαι; ωσπερ αγαθον ιππει μεν η του ιππου κομιδη,
αγαθον δε βουκολωι η των βοων και θηρατηι η των κυνων επιμελεια, και των αλλων ων προς
σφετεραν φυλακην τε και ωφελειαν εχουσιν ανθρωποι, οποτε την δαπανην την επι τηι δικηι
γενομενην αλοντες εκτινουσιν, ανατιθεντες αδικιαι σφετεραι και ουχ ετερωι την βλαβην. τον δε
επι ταις δικαις μακροτερον, αν ουτω τυχοι, χρονον της του δικαιου προνοιας γινεσθαι χαριν,
ωστε μη σχεδιαζοντας τους δικαστας της ακριβειας διαμαρτειν λογιζομενους αμεινον ειναι οψε
περας επιτεθηναι δικηι η εσπουδακοτας μη μονον ανθρωπον αδικειν, αλλα εις τον του δικαιου
ευρετην θεον πλημμελειν. κεισθαι δε τους νομους κατα παντων, ωστε αυτοις και βασιλεα
πειθεσθαι, και ουχ, ο τηι αυτου ενεστι κατηγοριαι, οτι γε δη οι ευποροι τους πενητας ακινδυνως
βιαζοιντο, ει μη γε διαλαθων τις φυγοι την δικην. οπερ ουκ επι των πλουσιων, αλλα και
πενητων ευροι τις αν· πλημμελουντες γαρ ουδε αυτοι αποριαι ελεγχων δοιεν δικας. και τουτο
παρα 138 πασι και ου παρα Ῥωμαιοις μονον συμβαινον εστιν. χαριν δε ομολογειν τηι τυχηι επι τηι
αυτωι υπαρξασηι ελευθεριαι, και μη τωι επι πολεμον εξαγοντι δεσποτηι, ωστε αυτον δι' απειριαν η
υπο των πολεμιων αναιρεθηναι η φευγοντα υπο του κτησαμενου κολαζεσθαι. αμεινον δε και
τοις οικεταις διατελουσι Ῥωμαιοι χρωμενοι. πατερων γαρ η διδασκαλων ες αυτους εργα
επιδεικνυντες, εφ' ωι των φαυλων απεχομενους μετιεναι απερ αυτοις καλα νενομισται,
σωφρονιζουσι σφας επι τοις αμαρτημασιν ωσπερ τους οικειους παιδας· ουδε γαρ ουδε αυτοις
θανατον, ωσπερ Σκυθαις, επαγειν θεμις. ελευθεριας δε τροποι παρ' αυτοις πλειστοι, ην ου μονον
περιοντες αλλα και τελευτωντες χαριζονται διαταττοντες κατα της περιουσιας ον βουλονται
τροπον, και νομος εστιν οπερ εκαστος τελευτων περι των προσηκοντων βουλευσοιτο. και ος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

δακρυσας εφη ως οι μεν νομοι καλοι και η πολιτεια Ῥωμαιων αγαθη, οι δε αρχοντες ουχ ομοια
τοις παλαι φρονουντες αυτην διαλυμαινονται. Ταυτα διαλεγομενων ημων, προσελθων τις των
ενδοθεν ανοιγει τας θυρας του περιβολου. εγω δε προσδραμων επυθομην ο τι πραττων
Ὀνηγησιος τυγχανοι· απαγγειλαι γαρ αυτωι με βουλεσθαι τι παρα του παρα Ῥωμαιων ηκοντος
πρεσβευτου. ος δε απεκρινατο αυτωι μοι εντευξεσθαι μικρον αναμειναντι· μελλειν γαρ αυτον
υπεξιεναι. και δη ου πολλου διαγενομενου χρονου, ως προιοντα ειδον, προσελθων ελεγον ως ο
Ῥωμαιων αυτον ασπαζεται πρεσβευτης, και δωρα εξ αυτου ηκω φερων συν και τωι παρα
βασιλεως πεμφθεντι χρυσιωι· εσπουδακοτι δε ες λογους ελθειν οι και ποτε βουλεται
διαλεγεσθαι. ος δε το τε χρυσιον τα τε δωρα εκελευσε τους προσηκοντας δεξασθαι, εμε δε
απαγγελλειν Μαξιμινωι ως ηξοι αυτικα παρ' αυτον. εμηνυον τοινυν επανελθων τον Ὀνηγησιον
παραγινεσθαι· και ευθυς ηκεν ες την σκηνην. προσειπων δε τον Μαξιμινον εφασκε χαριν
ομολογειν υπερ των δωρων αυτωι τε και βασιλει και ανηρωτα ο τι λεγειν βουλομενος αυτον
μετεπεμψατο. ο δε εφασκεν ηκειν καιρον ωστε Ὀνηγησιον μειζον εν ανθρωποις εξειν κλεος,
ειπερ παρα βασιλεα ελθων διευκρινησει τα αμφιβολα τηι σφετεραι συνεσει και ομονοιαν
Ῥωμαιοις και 139 Ουννοις καταστησεται. γενησεται γαρ ενθενδε ου μονον τοις εθνεσιν
αμφοτεροις συμφερον, αλλα και τωι σφετερωι οικωι αγαθα παρεξει πολλα, επιτηδειος ες αει
αυτος τε και οι αυτου παιδες βασιλει τε και τωι εκεινου εσομενοι γενει. ο δε Ὀνηγησιος εφη· και
τι ποιουντες κεχαρισμενως βασιλει η οπως παρ' αυτου τα αμφιβολα λυθειη; αποκριναμενου δε
ως διαβας μεν εις την Ῥωμαιων βασιλει την χαριν καταθησει, διευκρινησει δε τα αμφιβολα τας
αιτιας διερευνων και ταυτας κατα τον της ειρηνης λυων θεσμον, εφασκεν εκεινα ερειν βασιλει
τε και τοις αμφ' αυτον, απερ Ἀττηλας βουλεται. η οιεσθαι εφη Ῥωμαιους τοσουτον
εκλιπαρησειν αυτον ωστε καταπροδουναι δεσποτην και ανατροφης της παρα Σκυθαις και
γαμετων και παιδων κατολιγωρησειν, μη μειζονα δε ηγεισθαι την παρα Ἀττηλαι δουλειαν του
παρα Ῥωμαιοις πλουτου; συνοισειν δε επιμενοντα τηι οικειαι τον του δεσποτου καταπραΰνειν
θυμον, εφ' οις αυτον οργιζεσθαι κατα Ῥωμαιων συμβαινει, η παρα σφας ελθοντα αιτιαι
υπαγεσθαι ετερα ηπερ εκεινωι δοκει διαπραξαμενον. ταυτα ειρηκως καμε ποιεισθαι την προς
αυτον εισηγησαμενος εντευξιν περι ων πυνθανεσθαι αυτου βουλομεθα, (ου γαρ τωι Μαξιμινωι
ως εν αξιαι τελουντι η συνεχης προσοδος ην ευπρεπης) ανεχωρει. εγω δε τηι υστεραιαι ες τον
Ἀττηλα περιβολον αφικνουμαι δωρα τηι αυτου κομιζων γαμετηι, (Κρεκα δε ονομα αυτηι) εξ ης
αυτωι παιδες εγεγονεισαν τρεις, ων ο πρεσβυτερος ηρχε των Ἀκατιρων και των λοιπων εθνων
των νεμομενων την προς τωι Ποντωι Σκυθικην. ενδον δε του περιβολου πλειστα ετυγχανεν
οικηματα, τα μεν εκ σανιδων εγγλυφων και ηρμοσμενων εις ευπρεπειαν, τα δε εκ λυγων
κεκαθαρμενων και προς ευθυτητα επεξεσμενων, εμβεβλημενων δε ξυλοις κυκλους
αποτελουσιν· οι δε κυκλοι εκ του εδαφους αρχομενοι ες υψος 140 ανεβαινον μετριως. ενταυθα
της Ἀττηλα ενδιαιτωμενης γαμετης, δια των προς τηι θυραι βαρβαρων ετυχον εισοδου και αυτην
επι στρωματος μαλακου κειμενην κατελαβον, τοις εκ της ερεας πιλωτοις του εδαφους
σκεπομενου, ωστε επ' αυτων βαδιζειν. περιειπε δε αυτην θεραποντων πληθος κυκλωι· και
θεραπαιναι επι του εδαφους αντικρυ αυτης καθημεναι οθονας τινας χρωμασι διεποικιλλον
επιβληθησομενας προς κοσμον εσθηματων βαρβαρικων. προσελθων τοινυν και τα δωρα μετα
τον ασπασμον δους υπεξηιειν και επι τα ετερα εβαδιζον οικηματα, εν οις διατριβειν τον Ἀττηλαν
ετυγχανεν, απεκδεχομενος οποτε υπεξελθοι Ὀνηγησιος· ηδη γαρ απο των αυτου οικηματων
εξεληλυθει και ενδον ην. μεταξυ δε του παντος ισταμενος πληθους (γνωριμος τε γαρ ων τοις
Ἀττηλα φρουροις και τοις παρεπομενοις αυτωι βαρβαροις υπ' ουδενος διεκωλυομην) ειδον
πληθος πορευομενον και θρουν και θορυβον περι τον τοπον γενομενον, ως του Ἀττηλα
υπεξιοντος. προηιει δε του οικηματος βαδιζων σοβαρως τηιδε κακει περιβλεπομενος. ως δε
υπεξελθων συν τωι Ὀνηγησιωι εστη προ του οικηματος (πολλοι δε των αμφισβητησεις προς
αλληλους εχοντων προσηιεσαν και την αυτου κρισιν εδεχοντο), ειτα επανηιει ως το οικημα και
πρεσβεις παρ' αυτον ηκοντας βαρβαρους εδεχετο. Ἐμοι δε απεκδεχομενωι τον Ὀνηγησιον
Ῥωμυλος και Προμουτος και Ῥωμανος οι εξ Ἰταλιας ελθοντες παρα τον Ἀττηλανπρεσβεις των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

φιαλων ενεκα των χρυσων, συμπαροντος αυτοις και Ῥουστικιου του κατα Κωνσταντιον, και
Κωνσταντιολου, ανδρος εκ της Παιονων χωρας της υπο Ἀττηλαι ταττομενης, ες λογους ηλθον
και ανηρωτων, ποτερον διηφειθημεν η επιμενειν αναγκαζομεθα. και εμου φησαντος, ως τουτου
χαριν πευσομενος του Ὀνηγησιου τοις περιβολοις προσκαρτερω, και αντερωτησαντος, ει αυτοις
ο Ἀττηλας ημερον τι και πραον περι της πρεσβειας απεκρινατο, ελεγον μηδαμως μετατρεπεσθαι
της γνωμης, αλλα πολεμον καταγγελλειν, ει μη γε αυτωι Σιλβανος η τα εκπωματα πεμφθειη.
αποθαυμαζοντων δε ημων της απονοιας τον βαρβαρον, υπολαβων ο Ῥωμυλος, πρεσβευτης
ανηρ και πολλων πραγματων εμπειρος, ελεγε την αυτου μεγιστην τυχην και την εκ της τυχης
δυναμιν εξαιρειν 141 αυτον, ωστε μη ανεχεσθαι δικαιων λογων, ει μη προς αυτου νομισηι
υπαρχειν αυτους. ουπω γαρ των πωποτε της Σκυθικης η και ετερας αρξαντων γης τοσαυτα εν
ολιγωι κατεπραχθη, ωστε και των εν τωι Ὠκεανωι νησων αρχειν και προς πασηι τηι Σκυθικηι και
Ῥωμαιους εχειν ες φορου απαγωγην. εφιεμενον δε προς τοις παρουσι πλειονων και επι μειζον
αυξοντα την αρχην και ες Περσας επιεναι βουλεσθαι. των δε εν ημιν τινος πυθομενου, ποιαν
οδον τραπεις ες Περσας ελθειν δυνησεται, ελεγεν ο Ῥωμυλος μη πολλωι διαστηματι την Μηδων
αφεσταναι της Σκυθικης· ουδε γαρ Ουννους απειρους της οδου ταυτης ειναι, αλλα παλαι ες
αυτην εμβεβληκεναι, λιμου τε την χωραν κρατησαντος, και Ῥωμαιων δια τον τοτε
συνισταμενον πολεμον μη συμβαλλοντων. παρεληλυθεναι δε ες την Μηδων τον τε Βασιχ και
Κουρσιχ τους υστερον ες την Ῥωμην εληλυθοτας εις ομαιχμιαν, ανδρας των βασιλειων Σκυθων
και πολλου πληθους αρχοντας. και τους διαβεβηκοτας λεγειν ως ερημον επελθοντες χωραν και
λιμνην τινα περαιωθεντες, ην ο Ῥωμυλος την Μαιωτιν ειναι ᾤετο, πεντεκαιδεκα διαγενομενων
ημερων ορη τινα υπερβαντες ες την Μηδικην εσεβαλον. ληιζομενοις δε και την γην
κατατρεχουσι πληθος Περσικον επελθον τον σφων υπερκειμενον αερα πλησαι βελων, ωστε
σφας δεει του κατασχοντος κινδυνου αναχωρησαι εις τουπισω και τα ορη υπεξελθειν ολιγην
αγοντας λειαν· η γαρ πλειστη υπο των Μηδων αφηιρητο. ευλαβουμενους δε την των πολεμιων
διωξιν ετεραν τραπηναι οδον, και μετα την εκ της υφαλου πετρας αναπεμπομενην φλογα
εκειθεν πορευθεντας ημερων ολιγων οδον εις τα οικεια αφικεσθαι και γνωναι ου πολλωι
διαστηματι των Μηδων αφεσταναι την Σκυθικην. τον ουν Ἀττηλαν επ' αυτην ιεναι βουλομενον
ου πονησειν πολλα ουτε μακραν ανυσειν οδον, ωστε και Μηδους και Παρθους και Περσας
παραστησεσθαι και αναγκασειν ελθειν ες φορου απαγωγην· παρειναι γαρ αυτωι μαχιμον
δυναμιν, ην ουδεν εθνος υποστησεται. ημων 142 δε κατα Περσων ελθειν αυτον επευξαμενων
και επ' εκεινους τρεψαι τον πολεμον, ο Κωνσταντιολος ελεγε δεδιεναι μηποτε και Περσας
ραιδιως παραστησαμενος αντι φιλου δεσποτης επανηξει. νυν μεν γαρ το χρυσιον κομιζεσθαι παρ'
αυτων της αξιας ενεκα· ει δε και Παρθους και Μηδους και Περσας παραστησοιτο, ουκ ετι
Ῥωμαιων ανεξεσθαι την αυτου νοσφιζομενων αρχην, αλλα θεραποντας περιφανως ηγησαμενον
χαλεπωτερα επιταξειν και ουκ ανεκτα εκεινοις επιταγματα. ην δ' η αξια, ης ο Κωνσταντιολος
επεμνησθη, στρατηγου Ῥωμαιων, ης χαριν ο Ἀττηλας παρα βασιλεως εδεδεκτο το του φορου
επικαλυπτοντος ονομα, ωστε αυτωι σιτηρεσιου προφασει του τοις στρατηγοις χορηγουμενου τας
συνταξεις εκπεμπεσθαι. ελεγεν ουν μετα Μηδους και Παρθους και Περσας τουτο το ονομα, οπερ
αυτον βουλονται Ῥωμαιοι καλειν, και την αξιαν, ηι αυτον τετιμηκεναι νομιζουσιν,
αποσεισαμενον αναγκασειν σφας αντι στρατηγου βασιλεα προσαγορευειν. ηδη γαρ και
χαλεπαινοντα ειπειν ως εκεινωι μεν οι αυτου θεραποντες εισι στρατηγοι, αυτωι δε οι τοις
βασιλευουσι Ῥωμαιων ομοτιμοι. εσεσθαι δε ουκ εις μακραν της παρουσης αυτωι δυναμεως
αυξησιν· σημαινειν και τουτο τον θεον το του Ἄρεος αναφηναντα ξιφος, οπερ ον ιερον και παρα
των Σκυθικων βασιλεων τιμωμενον, οια δη τωι εφορωι των πολεμων ανακειμενον, εν τοις παλαι
αφανισθηναι χρονοις, ειτα δια βοος ευρεθηναι. Και εκαστου λεγειν τι περι των καθεστωτων
βουλομενου, Ὀνηγησιου υπεξελθοντος, παρ' αυτον ηλθομεν και επειρωμεθα περι των
εσπουδασμενων μανθανειν. ο δε τισι προτερον βαρβαροις διαλεχθεις πυθεσθαι με παρα
Μαξιμινου επετρεπε, τινα Ῥωμαιοι ανδρα των υπατικων παρα τον Ἀττηλαν πρεσβευομενον
στελλουσιν. ως δε παρελθων εις την σκηνην εφραζον απερ ειρητο μοι, και ο τι δει λεγειν ων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

χαριν ο βαρβαρος ημων επυθετο αμα τωι Μαξιμινωι βουλευσαμενος επανηλθον ως τον
Ὀνηγησιον, λεγων ως εθελουσι μεν Ῥωμαιοι αυτον παρα σφας ελθοντα των αμφιβολων ενεκα
διαλεγεσθαι, ει δε τουτου διαμαρτοιεν, εκ 143 πεμψειν βασιλεα ον βουλεται πρεσβευσομενον.
και ευθυς μετιεναι με τον Μαξιμινον παρεκελευσατο, και ηκοντα αυτον ηγε παρα τον Ἀττηλαν.
και μικρον υστερον υπεξελθων ο Μαξιμινος ελεγεν εθελειν τον βαρβαρον Νομον η Ἀνατολιον η
Σενατορα πρεσβευεσθαι· μη γαρ αν αλλον παρα τους ειρημενους δεξασθαι. και ως αυτου
αποκριναμενου μη χρηναι επι την πρεσβειαν τους ανδρας καλουντα υποπτους καθισταν
βασιλει, ειρηκεναι τον Ἀττηλαν, ει μη ελοιντο ποιειν α βουλεται, οπλοις τα αμφιβολα
διακριθησεσθαι. επανελθοντων δε ημων ες την σκηνην, Τατουλος ο του Ὀρεστου πατηρ ηκε
λεγων ως αμφοτερους υμας Ἀττηλας επι το συμποσιον παρακαλει· γενησεσθαι δε αυτο περι θʹ
της ημερας. ως δε τον καιρον εφυλαξαμεν και επι το δειπνον κληθεντες παρεγενομεθα ημεις τε
και οι απο των εσπεριων Ῥωμαιων πρεσβεις, εστημεν επι του ουδου αντια Ἀττηλα. και κυλικα
οι οινοχοοι κατα το επιχωριον επεδοσαν εθος, ως και ημας προ της εδρας επευξασθαι· ου δη
γενομενου, της κυλικος απογευσαμενοι επι τους θρονους ηλθομεν, ου εδει καθεσθεντας
δειπνειν. προς δε τοις τοιχοις του οικηματος παντες υπηρχον οι διφροι εξ εκατερας πλευρας. εν
μεσωτατωι δε ηστο επι κλινης ο Ἀττηλας, ετερας εξοπισθεν κλινης υπαρχουσης αυτωι, μεθ' ην
βαθμοι τινες επι την αυτου ανηγον ευνην καλυπτομενην οθοναις και ποικιλοις παραπετασμασι
κοσμου χαριν, καθαπερ επι των γαμουντων Ἕλληνες τε και Ῥωμαιοι κατασκευαζουσιν. και
πρωτην μεν ενομιζον των δειπνουντων ταξιν την εν δεξιαι του Ἀττηλα, δευτεραν δε την
ευωνυμον, εν ηι ετυγχανομεν οντες, προκαθεσθεντος ημων Βεριχου παρα Σκυθαις ευ γεγονοτος
ανδρος· ο γαρ Ὀνηγησιος επι διφρου ηστο εν δεξιαι της του βασιλεως κλινης. αντικρυ δε του
Ὀνηγησιου επι διφρου εκαθεζοντο δυο των Ἀττηλα παιδων· ο γαρ πρεσβυτερος επι της εκεινου
ηστο κλινης, ουκ εγγυς, αλλ' επ' ακρου, αιδοι του πατρος βλεπων ες γην. παντων δε εν κοσμωι
καθεστωτων, παρελθων οινοχοος τωι Ἀττηλαι οινου κισσυβιον επιδιδωσιν· δεξαμενος δε τον τηι
ταξει πρωτον ησπαζετο. ο δε τωι ασπασμωι τιμηθεις διανιστατο· και ου προτερον ιζησαι θεμις ην,
πριν η τωι οινοχοωι απογευσαμενος η και εκπιων απεδωκε το κισσυβιον. καθεσθεντα δε αυτον
τωι 144 αυτωι τροπωι οι παροντες ετιμων δεχομενοι τας κυλικας και μετα τον ασπασμον
απογευομενοι. εκαστωι δε εις οινοχοος παρην, ον εδει κατα στοιχον εισιεναι, του Ἀττηλα
οινοχοου υπεξιοντος. τιμηθεντος δε και του δευτερου και των εξης, και ημας τοις ισοις ο
Ἀττηλας εδεξιωσατο κατα την των θακων ταξιν. ωι δη ασπασμωι παντων τιμηθεντων, υπεξηιεσαν
μεν οι οινοχοοι, τραπεζαι δε μετα την του Ἀττηλα παρετιθεντο κατα τρεις και τετταρας ανδρας
η και πλειους· οθεν εκαστος οιος τε ην των τηι μαγιδι επιτιθεμενων μεταλαβειν μη υπεξιων της
των θρονων ταξεως. και πρωτος εισηιει ο του Ἀττηλα υπηρετης κρεων πληρη πινακα φερων, και
οι πασι διακονουμενοι μετ' αυτον σιτον και οψα ταις τραπεζαις επεθεσαν. αλλα τοις μεν αλλοις
βαρβαροις και ημιν πολυτελη δειπνα κατεσκευαστο κυκλοις επικειμενα αργυροις, τωι δε Ἀττηλαι
επι του ξυλινου πινακος ην ουδεν πλεον κρεων. μετριον δε εαυτον και εν τοις αλλοις απασιν
εδεικνυ. τοις γαρ της ευωχιας ανδρασι κυλικες χρυσαι τε και αργυραι επεδιδοντο, το δε αυτου
εκπωμα ξυλινον ην. λιτη δε αυτωι και η εσθης ετυγχανεν ουσα μηδεν των αλλων πλην του
καθαρα ειναι διαφυλαττουσα· και ουτε το παρηιωρημενον αυτωι ξιφος ουτε οι των βαρβαρικων
υποδηματων δεσμοι ουτε του ιππου ο χαλινος, ωσπερ των αλλων Σκυθων, χρυσωι η λιθοις η τινι
των τιμιων εκοσμειτο. των δε οψων των εν τοις πρωτοις πιναξιν επιτεθεντων αναλωθεντων,
παντες διανεστημεν, και ου προτερον επι τον διφρον αναστας ηλθεν, πριν η κατα την προτεραν
ταξιν εκαστος την επιδιδομενην αυτωι οινου πληρη εξεπιε κυλικα τον Ἀττηλαν σων ειναι
επευξαμενος. και τουτον τιμηθεντος αυτου τον τροπον εκαθεσθημεν, και δευτερος εκαστηι
τραπεζηι επετιθετο πιναξ ετερα εχων εδωδιμα. ως δε και αυτου οι παντες μετελαβον, και τωι
αυτωι εξανασταντες τροπωι αυθις εκπιοντες εκαθεσθημεν, επιγενομενης εσπερας δαιδες
ανηφθησαν, δυο δε αντικρυ του Ἀττηλα παρελθοντες βαρβαροι αισματα πεποιημενα ελεγον
νικας αυτου και τας κατα πολεμον αιδοντες αρετας. ες ους οι της ευωχιας απεβλεπον, και οι μεν
ηδοντο τοις ποιημασιν, οι δε των πολεμων αναμιμνησκομενοι διηγειροντο τοις φρονημασιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

αλλοι δε εχωρουν ες δακρυα, ων υπο του χρονου ησθενει το σωμα και 145 ησυχαζειν ο θυμος
ηναγκαζετο. μετα δε τα αισματα Σκυθης τις παρελθων φρενοβλαβης αλλοκοτα και παρασημα και
ουδεν υγιες φθεγγομενος ες γελωτα παντας παρεσκευασε παρελθειν. μεθ' ον υπεισηλθε Ζερκων
ο Μαυρουσιος. ο γαρ Ἐδεκων αυτον παρα τον Ἀττηλαν ελθειν παρεπεισεν ως τηι εκεινου σπουδηι
την γαμετην αποληψομενον, ην κατα την των βαρβαρων ειληφει χωραν τωι Βληδαι
περισπουδαστος ων, απολελοιπει δε αυτην εν τηι Σκυθικηι παρα του Ἀττηλα δωρον Ἀετιωι
πεμφθεις. αλλα της μεν τοιαυτης διημαρτεν ελπιδος, του Ἀττηλα χαλεπηναντος, οτι γε δη ες
την αυτου επανηλθεν· τοτε δε δια τον της ευωχιας καιρον παρελθων τωι τε ειδει και τοις
εσθημασι και τηι φωνηι και τοις συγκεχυμενως παρ' αυτου προφερομενοις ρημασι (τηι γαρ
Αυσονιων την των Ουννων και την των Γοτθων παραμιγνυς γλωτταν) παντας διεχεε και ες
ασβεστον ορμησαι γελωτα παρεσκευασε πλην Ἀττηλα· αυτος γαρ εμενεν αστεμφης και το ειδος
αμετατρεπτος και ουδεν ουτε λεγων ουτε ποιων γελωτος εχομενον εφαινετο, πλην οτι τον
νεωτατον των παιδων (Ἠρνας δε ονομα τουτωι) εισιοντα και παρεστωτα ειλκε της παρειας
γαληνοις αποβλεπων ομμασι προς αυτον. εμου δε θαυμαζοντος, οπως των μεν αλλων παιδων
ολιγωροιη, προς δε εκεινον εχοι τον νουν, ο παρακαθημενος βαρβαρος συνιεις της Αυσονιων
φωνης και των παρ' αυτου μοι ρηθησομενων μηδεν εκλεγειν προειπων εφασκε τους μαντεις τωι
Ἀττηλαι προηγορευκεναι το μεν αυτου πεσεισθαι γενος, υπο δε του παιδος αναστησεσθαι τουτου.
ως δε εν τωι συμποσιωι ειλκον την νυκτα, υπεξηλθομεν επι πολυ μη βουληθεντες τωι ποτωι
προσκαρτερειν. Ἡμερας δε γενομενης επι τον Ὀνηγησιον ηλθομεν χρηναι ημας διαφεθηναι
λεγοντες και μη τηναλλως τριβειν τον χρονον. και ος εφη εθελειν και τον Ἀττηλαν αποπεμπειν
ημας. και μικρον διαλιπων αμα τοις λογασιν εβουλευετο περι των Ἀττηλαι δεδογμενων και τα
βασιλει αποδοθησομενα συνεταττε γραμματα, υπογραφεων αυτωι παροντων και Ῥουστικιου,
ανδρος ορμωμενου μεν εκ της ανω Μυσιας, αλοντος δε εν τωι πολεμωι και δια λογων αρετην τωι
βαρβαρωι επι τηι των γραμματων διαπονουμενου συνταξει. ως δε εκ της συνοδου διανεστη,
εδεηθημεν αυτου περι λυσεως της Συλλου 146 γαμετης και των εκεινης παιδων εν τηι Ῥατιαριας
ανδραποδισθεντων αλωσει. και προς μεν την αυτων ουκ απηγορευσε λυσιν, επι πολλοις δε σφας
εβουλετο χρημασιν απεμπολαν. ημων δε ελεειν αυτους της τυχης ικετευσαντων την προτεραν
ευδαιμονιαν λογιζομενον, διεβη τε προς τον Ἀττηλαν, και την μεν γυναικα επι πεντακοσιοις
διαφηκε χρυσοις, τους δε παιδας δωρον επεμπε βασιλει. εν τουτωι δε και Κρεκα η του Ἀττηλα
γαμετη παρα Ἀδαμει των αυτης πραγματων την επιτροπην εχοντι δειπνειν ημας παρεκαλει. και
παρ' αυτον ελθοντες αμα τισι εκ του εθνους λογαδων φιλοφροσυνης ετυχομεν· εδεξιουτο γαρ
ημας μειλιχιοις τε λογοις και τηι των εδωδιμων παρασκευηι. και εκαστος των παροντων Σκυθικηι
φιλοτιμιαι κυλικα ημιν πληρη διανισταμενος εδιδου και τον εκπιοντα περιβαλων και φιλησας
ταυτην εδεχετο. μετα δε το δειπνον επι την σκηνην ελθοντες ες υπνον ετραπημεν. τηι δε
υστεραιαι επι συμποσιον αυθις ημας Ἀττηλας εκαλει, και τωι προτερωι τροπωι παρα τε αυτον
εισηλθομεν και ες την ευωχιαν ετραπημεν. συνεβαινε δε επι της κλινης αμα αυτωι μη τον
πρεσβυτερον των παιδων ησθαι, αλλα γαρ Ὠηβαρσιον θειον αυτωι τυγχανοντα προς πατρος.
παρα παν δε το συμποσιον λογοις φιλοφρονουμενος φραζειν ημας βασιλει παρεκελευετο τωι
Κωνσταντιωι, ος αυτωι παρα Ἀετιου απεσταλτο υπογραφεως χαριν, διδοναι ην αυτωι γυναικα
[και] υπεσχετο. παρα γαρ τον βασιλεα Θεοδοσιον αμα τοις σταλεισι παρα του Ἀττηλα πρεσβεσιν
αφικομενος ο Κωνσταντιος την ειρηνην Ῥωμαιοις και Σκυθαις εφησεν επι μακρον φυλαττεσθαι
χρονον παρασκευασειν, αν αυτωι γυναικα ευπορον δοιη. και προς τουτο επενευσε βασιλευς και
Σατορνιλου περιουσιαι και γενει κοσμουμενου θυγατερα ειρηκει δωσειν. τον δε Σατορνιλον
ανηιρηκει Ἀθηναις η και Ευδοκια· αμφοτεροις γαρ εκαλειτο τοις ονομασιν. ες εργον δε την
αυτου ου συνεχωρησεν αχθηναι υποσχεσιν Ζηνων υπατικος ανηρ και πολλην αμφ' αυτον εχων
Ἰσαυρων δυναμιν, μεθ' ης και την Κωνσταντινου κατα τον του πολεμου καιρον φυλαττειν
επετετραπτο. τοτε δη των εν τηι εωι στρατιωτικων αρχων ταγματων υπεξαγει του φρουριου την
κορην και Ῥουφωι τινι ενι των επιτηδειων κατεγγυαι. ταυτης δε αφηιρημενης, ο Κωνσταντιος
εδειτο του βαρβαρου ενυβρισμενον αυτον μη περιορασθαι, αλλα η την αφαιρεθεισαν η και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

αλλην αυτωι διδοσθαι γαμετην τοσαυτην φερνην εισοισουσαν. παρα τον του δειπνου τοινυν
καιρον ο βαρβαρος λεγειν τωι βασιλευοντι τον Μαξιμινον εκελευε μη χρηναι της εξ αυτου τον
Κωνσταντιον ελπιδος διαμαρτειν· ουτε γαρ βασιλει † το ψευδεσθαι. ταυτα δε ο Ἀττηλας
ενετελλετο, υποσχομενου Κωνσταντιου χρηματα δωσειν, ει των ζαπλουτων αυτωι παρα
Ῥωμαιοις κατεγγυηθειη γυνη. Του δε συμποσιου υπεξελθοντες μετα την νυκτα ημερων
διαγενομενων τριων διηφειθημεν δωροις τοις προσηκουσι τιμηθεντες. επεμπε δε ο Ἀττηλας και
Βεριχον τον ημων εν τωι συμποσιωι προκαθεσθεντα ανδρα των λογαδων και πολλων εν τηι
Σκυθικηι κωμων αρχοντα παρα βασιλεα πρεσβευσομενον, αλλως τε και αυτον, οια δη πρεσβιν, †
παρα Ῥωμαιων δεξασθαι. ποιουμενων δε ημων την πορειαν και προς κωμηι καταλυσαντων τινι,
ηλω Σκυθης ανηρ κατασκοπης ενεκα εκ της Ῥωμαιων ες την βαρβαρον διαβεβηκως χωραν· και
αυτον Ἀττηλας ανασκολοπισθηναι παρεκελευσατο. τηι δε επιουσηι δι' ετερων κωμων
πορευομενων ημων, ανδρες βʹ των παρα Σκυθαις δουλευοντων ηγοντο οπισω τω χειρε
δεδεμενω ως τους κατα πολεμον ανελοντες δεσποτας· και επι ξυλων βʹ κεραιας εχοντων αμφοιν
τας κεφαλας εμβαλοντες ανεσταυρωσαν. εφ' οσον δε την Σκυθικην διεξηιειμεν, ο Βεριχος
εκοινωνει τε ημιν της οδου και ησυχος τις και επιτηδειος ενομιζετο. ως δε τον Ἴστρον
επεραιωθημεν, εν εχθρου ημιν εγενετο μοιραι δια τινας εωλους προφασεις εκ των θεραποντων
συνενεχθεισας. και προτερον μεν τον ιππον αφειλετο, ωι τον Μαξιμινον δωρησαμενος ην. ο γαρ
Ἀττηλας παντας τους αμφ' αυτον λογαδας παρεκελευσατο δωροις τον Μαξιμινον
φιλοφρονησασθαι, και εκαστος επεπομφει ιππον αυτωι, μεθ' ων και ο Βεριχος. ολιγους δε λαβων
τους αλλους απεπεμπε το σωφρον δηλωσαι εκ της μετριοτητος εσπουδακως. τουτον ουν
αφειλετο τον ιππον και ουτε συνοδοιπορειν ουτε συνεστιασθαι ηνεσχετο· ωστε ημιν εν τηι
βαρβαρων χωραι γενομενον συμβουλον ες τουτο προελθειν. και εντευθεν δια της Φιλιππου επι
την Ἀδριανουπολιν την πορειαν εποιησαμεθα. εν 148 ηι διαναπαυσαμενοι ες λογους ηλθομεν τωι
Βεριχωι και αυτον της προς ημας σιωπης κατεμεμψαμεθα, οτι γε δη οργιζεται ουκ αδικουσιν
ουδεν. θεραπευσαντες ουν αυτον και επι εστιασιν καλεσαντες εξωρμησαμεν. και τωι Βιγιλαι εν τηι
οδωι απαντησαντες επι την Σκυθικην επαναζευγνυντι και τα παρα Ἀττηλα ημιν της επι τηι
πρεσβειαι αποκρισεως ειρημενα αφηγησαμενοι της επανοδου ειχομεθα. ως δε ες την
Κωνσταντινου παρεγενομεθα, μεταβεβλησθαι μεν ωιομεθα τον Βεριχον της οργης· ος δε της
αγριας ουκ επελεληστο φυσεως, αλλ' ες διαφορας εχωρει και εν κατηγοριαι εποιειτο τον
Μαξιμινον, ως εφησεν εις την Σκυθικην διαβας τον Ἀρεοβινδον και τον Ἄσπαρα ανδρας
στρατηγους μηδεμιαν παρα βασιλει εχειν μοιραν, και ως εν ολιγωριαι τα κατ' αυτους εποιησατο
την βαρβαρικην ελεγξας κουφοτητα.
Λογος δʹ.
Ἀναζευξαντα δε τον Βιγιλαν εις την Σκυθικην και εν οις τον Ἀττηλαν τοποις διατριβειν
συνεβαινεν αφικομενον περισταντες ειχον οι προς τουτο παρεσκευασμενοι βαρβαροι και τα
χρηματα, απερ τωι Ἐδεκωνι εκομιζεν, αφειλοντο. ως δε και αυτον παρα τον Ἀττηλαν ηγον, και
ανηρωτατο, οτου χαριν τοσουτον φεροι χρυσιον, εφη οικειας τε και των παρεπομενων προνοιας
ενεκα, ωστε μη ενδειαι τροφων η ιππων σπανει η και των φορτηγων υποζυγιων υπο της μακρας
εκδαπανηθεντων οδου διαμαρτειν της περι της πρεσβειας σπουδης· παρεσκευασθαι δε αυτωι και
ες αιχμαλωτων ωνην, πολλων κατα την Ῥωμαιων δεηθεντων αυτου τους σφισι προσηκοντας
λυσασθαι. και ο Ἀττηλας· αλλ' ουτι, εφη, συ πονηρον θηριον, τον Βιγιλαν λεγων, την δικην
σοφιζομενος λησεις, ουδε εσται σοι προφασις ικανη εις το την κολασιν διαφυγειν, μειζονος μεν
της σης δαπανης παρασκευης σοι χρηματων υπαρχουσης, και των υπο σου ιππων και υποζυγιων
ωνηθησομενων, και της των αιχμαλωτων λυσεως, ην συν Μαξιμινωι παρ' εμε αφικομενωι ποιειν
απηγορευσα. ταυτα ειπων τον υιον (ην δε και τωι Βιγιλαι τοτε πρωτον εις την βαρβαρων
ηκολουθηκως χωραν) ξιφει καταβληθηναι παρεκελευσατο, ει μη φθασας ειποι, οτωι τα χρηματα
και δι' ην αιτιαν κομιζει. ο δε ως εθεασατο τον παιδα επι θανατον στειχοντα, ες δακρυα τε και
ολοφυρμους ετραπη και ανεβοα την δικην επ' αυτον φερειν το ξιφος, ουκ επι τον νεον τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

αδικουντα ουδεν. και μηδεν μελλησας τα τε αυτωι και Ἐδεκωνι και τωι ευνουχωι και τωι βασιλει
μελετηθεντα ελεγεν, συνεχως δε ες ικεσιας τρεπομενος, ωστε αυτον μεν αναιρεθηναι,
διαφεθηναι δε τον παιδα. γνους δε ο Ἀττηλας απο των Ἐδεκωνι ειρημενων μηδεν διεψευσθαι
τον Βιγιλαν εν δεσμοις ειναι προσεταττεν, ου προτερον λυσειν απειλησας, πριν η τον παιδα
εκπεμψας ετερας αυτωι νʹ χρυσιου λιτρας υπερ των σφετερων κομισοι λυτρων. και ο μεν
εδεδετο, ο δε ες την Ῥωμαιων επανηιει. επεμπε δε και Ὀρεστην και Ἤσλαν ο Ἀττηλαςες την
Κωνσταντινου.
4. Ὅτι υπ' αμφοτερων Ἀττηλα τε και Ζηνωνος αιτουμενος ο Χρυσαφιος εν αγωνιαι
καθεστηκει. παντων δε αυτωι ευνοιαν τε και σπουδην συνεισφεροντων, εδοκει παρα τον
Ἀττηλαν πρεσβευεσθαι Ἀνατολιον και Νομον, τον μεν Ἀνατολιον των αμφι βασιλεα αρχοντα
τελων και τας συνθηκας της εκεινου ειρηνης προθεμενον, τον δε Νομον την του μαγιστρου
αρχην αρξαντα και εν τοις πατρικιοις συν εκεινωι καταλεγομενον, οι δη τας αρχας αναβεβηκασι
πασας. συνεπεμπετο δε Ἀνατολιωι Νομος ου δια μεγεθος της τυχης μονον, αλλα ως και τωι
Χρυσαφιωι ευνους ων και φιλοτιμιαι του βαρβαρου περιεσομενος· οτι γαρ μαλιστα προσην αυτωι
το μη φειδεσθαι χρηματων το παρον διαθειναι εσπουδακοτι. και ουτοι μεν εστελλοντο τον
Ἀττηλαν απαξοντες της οργης και την ειρηνην επι ταις συνταξεσι διαφυλαττειν πεισοντες,
λεξοντες δε και ως τωι Κωνσταντιωι κατεγγυηθησεται γυνη ου μειων της Σατορνιλου γενει τε
και περιουσιαι· εκεινην γαρ μη βεβουλησθαι, αλλ' ετερωι κατα νομον γημασθαι· ου γαρ θεμις
παρα Ῥωμαιοις ακουσαν γυναικα κατεγγυασθαι ανδρι. επεμπε δε και ο ευνουχος τωι βαρβαρωι
χρυσιον ωστε αυτον μειλιχθεντα απαχθηναι του θυμου.
5. Ὅτι οι αμφι τον Ἀνατολιον και Νομον τον Ἴστρον περαιωθεντες αχρις του
∆ρεγκωνος λεγομενου ποταμου ες την Σκυθικην διεβησαν. αιδοι γαρ των ανδρων ο Ἀττηλας
ωστε μη τωι της οδου επιτριβεσθαι διαστηματι εν εκεινωι τωι χωριωι την προς αυτους εποιησατο
εντευξιν. και πρωτον μεν υπερηφανως διαλεχθεις υπηχθη τωι πληθει των δωρων, και λογοις
προσηνεσι μαλαχθεις φυλαττειν την ειρηνην επι ταις αυταις επωμνυτο συνθηκαις, αναχωρειν
δε και της τωι Ἴστρωι οριζομενης Ῥωμαιων γης και του πραγματα ετι παρεχειν περι φυγαδων
βασιλει, ει μη γε Ῥωμαιοι αυθις ετερους καταφευγοντας παρ' αυτου δεξοιντο. ηφιει δε και
Βιγιλαν τας νʹ του χρυσου λιτρας δεξαμενος· ταυτας γαρ αυτωι εκεκομικει ο παις συν τοις
πρεσβεσιν ες την Σκυθικην διαβας· και αιχμαλωτους ανευ λυτρων αφηκε πλειστους Ἀνατολιωι
και Νομωι χαριζομενος. δωρησαμενος δε και ιππους αυτοις και θηριων δορας, αις οι βασιλειοι
κοσμουνται Σκυθαι, απεπεμπε συμπεμψας και τον Κωνσταντιον ωστε αυτωι βασιλεα ες εργον
αγαγειν την υποσχεσιν. ως δε επανηλθον οι πρεσβεις και απαντα τα τε παρ' αυτων τα τε παρα
του βαρβαρου διεξηλθον, κατεγγυαται τωι Κωνσταντιωι γυνη γαμετη Ἀρματιου γενομενη παιδος
Πλινθου του παρα Ῥωμαιοις στρατηγησαντος και την υπατον αρχην αρξαντος. συνεβεβηκει δε
τον Ἀρματον ες την Λιβυων διαβαντα επι τηι προς Αυσοριανους μαχηι ευημερησαι μεν εν τωι προς
εκεινους πολεμωι, νοσησαντα δε τελευτησαι τον βιον. ου δη την γαμετην και γενει και περιουσιαι
διαπρεπουσαν επεισεν ο βασιλευς τωι Κωνσταντιωι γημασθαι. ουτω και των προς Ἀττηλαν
λυθεντων διαφορων, ο Θεοδοσιος εδεδιει μηποτε και Ζηνων τυραννιδι επιθησεται.
6. Ὅτι του Ἀττηλα τον παρα Θεοδοσιου τεταγμενον φορον ζητουντος η πολεμον
απειλουντος, των Ῥωμαιων στελλειν παρ' αυτον πρεσβεις αποκριναμενων, Ἀπολλωνιος
επεμπετο, ουπερ ο αδελφος την Σατορνιλου γεγαμηκει θυγατερα, ην ο Θεοδοσιος εβουλετο
Κωνσταντιωι κατεγγυαν, Ζηνων δε Ῥουφωι εδεδωκει προς 151 γαμον· τοτε δε εξ ανθρωπων
εγεγονει. του Ζηνωνος ουν των επιτηδειων ο Ἀπολλωνιος γεγονως και την στρατηγιδα λαχων
αρχην παρα τον Ἀττηλαν επεμπετο πρεσβευσομενος, και τον μεν Ἴστρον επεραιουτο, ουκ ετυχε
δε της προς τον βαρβαρον προσοδου. εν οργηι γαρ εκεινος ποιουμενος το μη κεκομισθαι τους
φορους, ους ελεγεν αυτωι παρα των βελτιονων και βασιλικωτερων τεταχθαι, ουδε τον
πρεσβευσαμενον εδεχετο του πεμψαντος κατολιγωρων. ο δε Ἀπολλωνιος ανδρος εργον κατα
τουτον τον καιρον φαινεται διαπραξαμενος. του γαρ Ἀττηλα μη προσιεμενου την αυτου
πρεσβειαν μηδε ες λογους αυτωι ελθειν βουλομενου, παρακελευομενου δε πεμπειν απερ αυτωι εκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

βασιλεως δωρα εκομιζεν, και θανατον απειλουντος, ει μη δοιη, εφησεν· ουκ αιτειν προσηκε
Σκυθαις απερ αυτοις εξεστιν η δωρα η σκυλα λαβειν, παραδηλων δωρα μεν αυτοις δοθησεσθαι,
ει αυτον προσδεξοιντο πρεσβευομενον, σκυλα δε, ει ανελοντες αφελοιντο. ουτω μεν ουν
απρακτος επανηιει.
7. Ὅτι Γεζεριχου την Ῥωμην πορθησαντος, και βασιλευοντος Ἀβιτου, Μαρκιανος ο των
της εω Ῥωμαιων βασιλευς παρα τον Γεζεριχον τον των Βανδιλων αρχοντα πρεσβεις εστελλεν,
ωστε της Ἰταλων απεχεσθαι γης και τας βασιλειους εκπεμπειν γυναικας αιχμαλωτους αγομενας,
την τε Βαλεντινιανου γαμετην και τας αυτης θυγατερας. και οι πρεσβεις ες την εω απρακτοι
επανηιεσαν· ουδενι γαρ των επεσταλμενων παρα του Μαρκιανου ο Γεζεριχος υπηκουσεν, ουδε
μην λυειν τας γυναικας εβουλετο. ο δε Μαρκιανος ετερα προς αυτον διεπεμπε γραμματα και τον
πρεσβευσομενον Βληδαν· ην δε της του Γεζεριχου αιρεσεως επισκοπος· της γαρ των Χριστιανων
θρησκειας και τους Βανδιλους ειναι συμβαινει. ος επειδη παρ' αυτον αφικετο και εγνω τηι αυτου
μη υπακουοντα πρεσβειαι, αυθαδεστερων λογων ηπτετο και εφη μη συνοισειν αυτωι, ειπερ υπο
της παρουσης ευημεριας αρθεις και των κατα την εω Ῥωμαιων βασιλεα προς πολεμον αυτωι
αναστηναι παρασκευασοι τας βασιλειους μη λυων γυναικας. αλλ' ουτε η των προηγησαμενων
επι τηι πρεσβειαι ρηματων επιεικεια ουτε ο απειληθεις φοβος μετρια τον Γεζεριχον φρονειν
ηναγκασεν· απρακτον γαρ και τον 152 Βληδαν απεπεμπε και ες την Σικελιαν αυθις και ες την
προσοικον αυτηι Ἰταλιαν δυναμιν διαπεμψαμενος πασαν εδηιου. ο δε Ἄβιτος ο των εσπεριων
Ῥωμαιων βασιλευς επρεσβευετο και αυτος παρα τον Γεζεριχον των παλαι αυτον υπομιμνησκων
σπονδων, ας ει μη φυλαττειν ελοιτο, και αυτον παρασκευασασθαι πληθει τε οικειωι πισυνον και
τηι των συμμαχων επικουριαι. επεμπε δε και παρα τον Ῥεκιμερ ες την Σικελιαν συν στρατωι.
8. Ὅτι των Ῥωμαιων ες Κολχους ελθοντων και συμβαλοντων πολεμον προς Λαζους, ο
μεν Ῥωμαικος στρατος ες τα σφετερα επανεζευξεν, και οι αμφι τα βασιλεια προς την ετεραν
μαχην παρεσκευαζοντο βουλευομενοι, ποτερον την αυτην η την δι' Ἀρμενιας της Περσων
χωρας προσοικου πορευθεντες οδον τον πολεμον επαξουσι, προτερον πρεσβειαι τον μοναρχον
των Παρθυαιων πεισαντες· κατα γαρ θαλατταν απορον αυτοις παν ενομιζετο τας δυσχωριας
παραπλειν, αλιμενου της Κολχου τυγχανουσης. ο δε Γωβαζης επρεσβευετο μεν και αυτος παρα
τους Παρθυαιους, επρεσβευετο δε και παρα τον βασιλεα Ῥωμαιων. και ο μεν των Παρθων
μοναρχος, ως πολεμου αυτωι συνισταμενου προς Ουννους τους Κιδαριτας καλουμενους,
απεσεισατο παρ' αυτον τους Λαζους καταφευγοντας.
9. Ὅτι του Βαλαμερος του Σκυθου παρασπονδησαντος και πολλας πολεις δηιωσαμενου
και χωρας Ῥωμαικας, επεμπον παρ' αυτον οι Ῥωμαιοι πρεσβεις, οι αυτωι του νεωτερισμου
κατεμεμφοντο, και ωστε μη αυθις την χωραν καταδραμειν τʹ λιτρας φερειν αυτωι εκαστου ετους
εταξαν· σπανει γαρ των αναγκαιων εφραζε προς πολεμον το οικειον διαναστηναι πληθος.
10. Ὅτι ο Γεζεριχος ουκ ετι ταις προς Μαιοριανον τεθεισαις σπονδαις εμμενων
Βανδιλων και Μαυρουσιων πληθος επι δηιωσει της Ἰταλιας και Σικελιας επεμπεν, Μαρκελλινου
ηδη προτερον της νησου αναχωρησαντος δια το Ῥεκιμερα παρελεσθαι αυτον της δυναμεως
εθελησαντα τους παρεπομενους αυτωι Σκυθας (ησαν δε εν πλειστοις ανδρασι) παραπειθειν
χρημασιν, ωστε εκεινον μεν απολιπειν, αφικεσθαι *** ευλαβηθεντα την επιβουλην (ου γαρ 153
αντιφιλοτιμεισθαι τωι Ῥεκιμερος εδυνατο πλουτωι) της Σικελιας υπονοστησαι. εστελλετο ουν
και παρα τον Γεζεριχον πρεσβεια, τουτο μεν παρα του Ῥεκιμερος, ως ου δει κατολιγωρειν αυτον
των σπονδων, τουτο δε και παρα του κρατουντος των εν τηι εωι Ῥωμαιων, εφ' ωι της Σικελιας και
της Ἰταλιας απεχεσθαι και τας βασιλειους εκπεμπειν γυναικας. Γεζεριχος δε, πολλων προς
αυτον πρεσβευτων κατα διαφορους σταλεντων χρονους, τας γυναικας ου προτερον διαφηκε
πριν η την πρεσβυτεραν των Βαλεντινιανου θυγατερων (Ευδοκια δε ην ονομα αυτηι) Ὀνοριχωι
τωι εαυτου παιδι κατενεγυησεν. τοτε γαρ και την Ευδοξιαν την Θεοδοσιου θυγατερα απεπεμπε
συν Πλακιδιαι τηι ετεραι αυτης θυγατρι, ην εγεγαμηκει Ὀλυβριος. του δε τας Ἰταλιας και την
Σικελιαν δηιουν ο Γεζεριχος ουκ απεστη, αλλα μαλλον αυτας εξεπορθει, μετα τον Μαιοριανον
βουληθεις βασιλευειν των εν τηι εσπεραι Ῥωμαιων Ὀλυβριον δια την εξ επιγαμιας συγγενειαν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

11. Ὅτι επι Λεοντος βασιλεως Ῥωμαιων επρεσβευετο παρα μεν Βανδιλους υπερ Ἰταλων
Τατιανος εν τηι των πατρικιων αξιαι καταλεγομενος, παρα δε Περσας Κωνσταντιος, τριτον μεν
την υπατον λαχων αρχην, προς δε τηι υπατικηι αξιαι και της πατρικιοτητος τυχων. και Τατιανος
μεν εκ Βανδιλων ευθυς απρακτος ανεχωρησεν, των αυτου υπο του Γεζεριχου μη
παραδεχθεντων λογων· ο δε Κωνσταντιος τηι Ἐδεσηι, Ῥωμαικηι μεν πολει, προσοικωι δε της
Περσων χωρας, εγκατεμεινεν, εσδεξασθαι αυτον επι πολυ διαναβαλλομενου του Παρθυαιου
μοναρχου.
12. Ὅτι τον Κωνσταντιον τον πρεσβευτην εν τηι Ἐδεσηι χρονον επιμειναντα, ως ειρηται
μοι, της πρεσβειας περι, τοτε εδεξατο ο Περσων μοναρχος ες την σφετεραν και παρ' αυτον
αφικεσθαι προσεταξεν, ουκ εν ταις πολεσιν, αλλα γαρ εν τοις μεθοριοις αυτων τε και Ουννων
των Κιδαριτων τας διατριβας ποιουμενος *** αυτωι συνιστατο αιτιαν εχων ως τους φορους των
Ουννων μη κομιζομενων, ους οι παλαι μεν των Περσων και Παρθων βασιλευοντες 154 εθεντο.
ων ο πατηρ † την του φορου απαρνησαμενος απαγωγην τον πολεμον υπεδεξατο και τουτον
μετα της βασιλειας παρεπεμψε τωι παιδι, ωστε ταις μαχαις επιτριβομενους τους Περσας απατηι
εθελησαι την των Ουννων λυσαι διαφοραν, και δητα διαπεμψασθαι τον Πειρωζην (τουτο γαρ ην
ονομα τωι τοτε Περσων βασιλευοντι) προς τον Κουγχαν τον Ουννων ηγουμενον, ως την προς
αυτον ασμενιζων ειρηνην επι τε συμμαχιαι σπενδεσθαι βουλοιτο και την αυτου κατεγγυαι
αδελφην. νεωτατον γαρ αυτον ειναι συνεβαινε και μηδεπω παιδων ειναι πατερα. τον δε
προσδεξαμενον τους λογους γημασθαι ου του Πειρωζου αδελφην, αλλ' ετεραν γυναικα
βασιλικως διακοσμηθεισαν, ην ο Περσων μοναρχος εξεπεμψε, παρεγγυησας ως ουδεν μεν
ανακαλυπτουσα των εσχηματισμενων βασιλειας και ευδαιμονιας μεθεξει, εκλεγουσα δε την
υποκρισιν θανατον εξει ζημιαν· ου γαρ ανεξεσθαι τον Κιδαριτων αρχοντα θεραπαιναν εχειν
γαμετην αντι της ευ γενομενης. τουτου χαριν σπεισαμενος ο Πειρωζης προς τον των Ουννων
ηγουμενον ουκ επι πολυ της απατης απωνατο· ευλαβηθεισα γαρ η γυνη, μηποτε ο αρχων του
εθνους υπο ετερων πυθομενος την αυτης τυχην χαλεπωι αυτην υφεξει θανατωι, μηνυει το
μελετηθεν. ο δε Κουγχας επαινεσας την γυναικα της αληθειας αυτην μεν εμεινεν εχων γαμετην,
τισασθαι δε του δολου Πειρωζην εθελων πολεμον προς τους ομορους εχειν υπεκρινετο δεισθαι
τε ανδρων ου των προς μαχην επιτηδειων, (μυριον γαρ αυτωι παρειναι πληθος) αλλα των
στρατηγησοντων αυτωι τον πολεμον. ο δε τʹ αυτωι ανδρας των λογαδων εξεπεμψεν. και τους μεν
ο των Κιδαριτων αρχων απεκτεινεν, τους δε λωβησαμενος παρα τον Πειρωζην απεπεμψεν
απαγγελουντας ως της απατης ταυτην εδωκε δικην. ουτως αυθις αυτοις ο πολεμος
ανεζωπυρηθη, και εμαχοντο καρτερως. εν Γοργαι τοινυν, (τουτο γαρ ονομα τωι χωριωι, εν ωιπερ
συνεβαινε τους Περσας στρατοπεδευεσθαι) τον Κωνσταντιον ο Πειρωζης εδεχετο και τινας
ημερας φιλοφρονησαμενος διαφηκε δεξιον ουδεν περι της πρεσβειας αποκριναμενος. 13. Ὅτι
Λεων ο βασιλευς στελλει προς τον Γεζεριχον Φυλαρχον την του Ἀνθεμιου βασιλειαν μηνυσων
και πολεμον απει 155 λησων, ει μη γε της Ἰταλιας και Σικελιας αφεξοιτο. επανηκε δε αγγελλων
μη εθελειν αυτον τους του βασιλεως προσιεσθαι λογους, αλλα εν πολεμου ειναι παρασκευηι, ως
υπο των ευων Ῥωμαιων παρασπονδουμενον. Τελος της ιστοριας Πρισκου σοφιστου της
Γοτθικης.
Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Μαλχου εκ των Βυζαντιακων.
1. Ὅτι ο Βαλαμηρος υπο των Ῥωμαιων στρατηγων πολλους των ιδιων αποβαλων, ου
μικραν εχων οργην τωι παθει απεδραμεν, αφειδως ο τι εν ποσιν ευροι καιων τε και φονευων· και
την πρωτην της Μακεδονιας πολιν τους Στοβους επορθησε και των γε στρατιωτων των ταυτηι
εμφρουρουντων τους αντισταντας απεκτεινεν. ως δε τηι Θεσσαλονικηι εγγυθεν εφεδρευων
ηγγελθη ο βαρβαρος, αυτικα οι πολιται νομισαντες εκ δολου τα εν τηι προτεραιαι ανεγνωσθαι
γραμματα και την πολιν βουλεσθαι Ζηνωνα τε και αυτον εκεινωι παραδουναι, συστραφεντες εν
σφισιν αυτοις τας του Ζηνωνος στηλας καταβαλλουσι πασας και αυτον ορμησαντες τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

υπαρχον ετοιμοι διασπασαι ησαν. οι δε κομισαμενοι πυρ επι το αρχειον εμπιπραναι εμελλον, ει
μη υποφθασαντες τα τε ιερα γενη και οι εν ταις αξιαις εξηρπασαν τε αυτον της οργης της του
δημου και το ατακτουν λογοις πραεσι κατεστειλαν, λεγοντες ουτε αυτον αιτιον ειναι τουτου
ουτε τον βασιλεα τηι πολει τι δυσχερες η κακον βεβουλευσθαι, της τε πολεως χρηναι ποιησασθαι
φυλακην, οτωι αν εθελωσι και ον ηγουνται πιστον επιτρεποντες ταυτην. οι δε τας κλεις των
πυλων εκ του υπαρχου λαβοντες τωι αρχιερει 156 εδοσαν και απο των ενοντων φρουραν
επενοησαν ως ηδυναντο πλειστην και τον στρατηγον εστεργον. εν δε τουτωι ο Ζηνων πυθομενος
τον κατεχοντα κινδυνον και ιδων ως ουδενος βουλομενου μαχεσθαι αριστον ειη σπονδαις ως εν
κακοις μετριαις της των πολεων φθορας επισχειν τον βαρβαρον, Ἀρτεμιδωρον πεμπει και
Φωκαν τον οτε ην στρατηγος γραμματεα αυτωι της αρχης οντα. οι ελθοντες ελεγον οτι· σε ο
βασιλευς φιλον εποιησατο και αξιαις, αι εισι λαμπροταται Ῥωμαιοις, σεμνως επεκοσμησε και
αρχειν των μεγιστων ταγματων εποιησεν ουδεν οιαπερ ανδρι απιστησας βαρβαρωι. συ δε ουκ
ισμεν οπως ταις των κοινων δυσμενων απαταις υπαχθεις τα τε υπαρχοντα σοι αγαθα διεφθειρας
και της ευδαιμονιας της σης αλλον εποιησας ως ουκ ᾔδεις κυριον. ουκ αν δικαιος ειης τωι
βασιλει εγκαλων ων εις εαυτον αμα και εις εκεινον εξημαρτες. νυν ουν, επειδη σαυτον εις τουτο
κατεστησας, υπολοιπον σοι εστιν εκ της παρουσης τυχης της τε κατα των εθνων και των
πολεων βλαβης επισχειν ως οιον τε, πεμποντα δε πρεσβειαν πειρασθαι τι μετριον παρα του
βασιλεως αγαθου οντος ευρισκεσθαι. ο δε πεισθεις ανδρας μεν επι το Βυζαντιον συν αυτοις
αποπεμπει, αυτος δε του μεν καιειν η φονευειν τους ανθρωπους ανειργε το στρατευμα, ου μεν τι
εδυνατο παντων οντας απορους τα γουν επιτηδεια εκπορισαι κωλυειν. και δη προιων ηλθεν επι
την Ἡρακλειαν την εν Μακεδονιαι και, του αρχιερεως του εν ταυτηι τηι πολει πολλα και
παντοδαπα τηι στρατιαι και αυτωι αποστειλαντος δωρα, την τε χωραν απαθη πασαν διεφυλαξε
και ουδεν τους οικουντας ενταυθα παραλυπων εκ των ταυτηι ομορων το πληθος επιεικως
επειρατο διαγειν. εις δε το Βυζαντιον ως ηλθον οι παρ' αυτου σταλεντες πρεσβεις, ελεγον οτι
δεοι ταχεως περι παντων αυτοκρατορα αυτωι πρεσβευτην αποστειλαι, ως ουχ οιοι τε εισι πληθος
απειρον ειργειν επι πλειονα χρονον της αφ' ων αν δυναιντο βλαβης. ο δε Ἀδαμαντιον τον
Βιβιανου παιδα πατρικιον τε οντα και πολιαρχησαντα προσθεις αυτωι και τιμην υπατικην
επεμψε παραγγειλας, χωραν μεν αυτωι δουναι εν Παυταλιαι, η της μεν Ἰλλυρικης μοιρας εστιν
επαρχια, ου πολυ δε 157 απεχουσα των εισβολων της Θραικης, οπως, ειτε Θευδεριχος ο Τριαριου
εγχειροιη τι κινειν, εφεδρον εχοι αυτον εγγυθεν κατ' εκεινου, ειτε αυτος ταραττειν τα
συγκειμενα θελοι, εν μεσωι αυτον εχων των τε Ἰλλυρικων και των Θραικιων δυναμεων
ευκολωτερον αυτου περιειναι δυναιτο. ει δε τροφων απορειν τωι στρατευματι λεγοι τον
παροντα ενιαυτον, ατε μητε ενσπειρας μητε καρπου ελπιδα εχων εν Παυταλιαι, εδωκε λιτρας
χρυσιου απιοντι διακοσιας, ας εκελευε δοντα τωι υπαρχωι τωι εκει ποιησαι την δαπανην αυτοις
εις Παυταλιαν χορηγησαι την επαρκουσαν. ετι δε του πρεσβευτου οντος εν Βυζαντιωι,
στρατιωται συσταντες εν τηι Θεσσαλονικηι τον υπαρχον Ἰωαννην προιοντα φυλαξαντες ξιφηρεις
ωρμησαν· και ωρισθη παρα των Ζηνωνος Ἀδαμαντιος, και ταυτα κατεστησεν. ο δε του
Βαλαμηρου, εν ωι τα της Θεσσαλονικης εγενετο, περι Ἡρακλειαν εμενεν και επι την Ἤπειρον
πεμπει προς Σιδιμουνδον, εκ μεν της αυτης φυλης το ανεκαθεν οντα, δοκουντα δε τοτε ειναι
Ῥωμαιοις υποσπονδον και εν τηι κατ' Ἐπιδαμνον Ἠπειρωι χωραν τε νεμομενον και ευδαιμονα
κληρον και παρα βασιλεως δεχομενον συνταξεις. ανεψιος δε ην ουτος Αιδοΐγγου Βηρινης τε
μαλιστα οντος οικειοτατου και την των λεγομενων δομεστικων αρχην αρχοντος μεγαλην τινα
ουσαν των περι βασιλεα. προς τουτον ουν επεμπε της τε παλαιας αυτον συγγενειας
αναμιμνησκων και αξιων εξευρειν και συμπραξαι τροπον, δι' ου της τε Ἐπιδαμνου και της
αλλης Ἠπειρου δυνηθειη κρατησας στηναι της πολλης πλανης, και ιδρυσας εαυτον εν πολει και
τειχεσιν εντευθεν ως αν διδωι δεχεσθαι το συμβαινον. Σιδιμουνδος δε ταυτα παρ' αυτου
δεξαμενος και βαρβαρος βαρβαρωι συνοικειν η Ῥωμαιοις ηγησαμενος κρειττον, ελθων εις
Ἐπιδαμνον και ιδιαι μετιων των πολιτων εκαστον ως δηθεν κατ' ευνοιαν συνεβουλευεν αυτοις,
α τε εκαστος εχει θαττον υπεκτιθεσθαι και αυτους η εις νησους η πολιν ποι σωζεσθαι, λεγων ως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

ο βαρβαρος επι ταυτην ωρμηται, και οτι τωι βασιλει ταυτα δοκουντα εστιν, και ως Ἀδαμαντιος
επι ταυτα πεμφθειη· κρειττον ουν ειναι αυτοις, εως ετι απεστιν, κατα πλειονα σχολην τα κατ'
αυτους διοικησασθαι. 158 ταυτα και τοις στρατιωταις λεγων τοις εκει φυλαττουσιν ουσιν ως
δισχιλιοις, οι και αμυνασθαι επιοντα προς γε το παραχρημα ραιδιως ηδυναντο, επεισεν ομου
παντας εκλιπειν Ἐπιδαμνον και λεγων και ταραττων και φημην αει καινην πειρωμενος
εμβαλλειν, και οτι βασιλει απεχθησονται μαλλον αντιστηναι θελοντες· και προς τον Βαλαμηρου
ευθεως επεστελλεν ως ταχος επειγεσθαι. ο δε το του Σιδιμουνδου επεμενε δηλωμα και την
αυτου αδελφην νοσωι κατεχομενην, εξ ης ετελευτησεν. φανεραν μεντοι της καθεδρας προφασιν
εποιειτο την του πρεσβευτου παρα Ζηνωνος αφιξιν και το βουλεσθαι μαθειν, οπως προς αυτον
εχει τα εκ του βασιλεως. επει δε την μεν αδελφην αποθανουσαν εθαψεν, τα δε παρα
Σιδιμουνδου απηντησε καλουντα, προς τους Ἡρακλεωτας εκλιποντας μεν την πολιν, ες
φρουριον δε ισχυρον ανασκευασαμενους πεμψας απηιτει σιτον πολυν τινα και οινον, οπως τωι
στρατωι εχοι απιων εφοδια. οι δε ουδεν εφασαν αυτωι δυνασθαι δουναι εν τοσαυταις ημεραις
λεγοντες οσον ειχον επι φρουριωι γε μικρωι δεδαπανησθαι. ο δε προς οργην τα πλειστα της
πολεως εμπρησας ανδρων ουσης ερημου ευθυς απανισταται, και κατα την δυσοδον και στενην
οδον την επι την Νεαν λεγομενην Ἤπειρον απαγουσαν αναστησας ηλαυνεν, και προπεμπει τους
ιππεις τα ακρα τηι στρατιαι προκαταληψομενους, και, εως ανελπιστοι εισιν, κατ' εκεινων
χωρησειν εξ εφοδου αθροας εκκρουσοντας την φυλακην, ητις ην αυτοθι. οι δε ως ανεβησαν, οι
επι τωι τειχιωι φρουρουντες στρατιωται το τε πληθος ιδοντες και προς το αιφνιδιον αυτων
καταπλαγεντες ουτε εις αλκην ετι τραπεσθαι υπεμειναν ουτε λογισμον εσχον αποζευξαι το
τειχισμα, αλλ' ωρμησαν φευγειν υπο της εκπληξεως απεριοπτοι παντων των εις τον τοτε
καιρον ωφελησαι δυναμενων. οι δε κατα πολλην ερημιαν προσιοντες εχωρουν, επι του
στοματος αυτος ο Θευδεριχος, Σοας δε ο μεγιστος των υπ' αυτον στρατηγων το μεσον ειχεν,
Θευδιμουνδος δε ο ετερος 159 των Βαλαμηρου παιδων επι της ουραγιας. Θευδεριχος μεν ουν
προκαταβας και θαρσων, ως ουδεις ην αυτοις εφεπομενος, τοις επι των αμαξων και τοις αλλοις
σκευοφοροις ειπε επι σχολης προχωρειν· αυτος δε ηπειγετο φθασαι προκαταλαβων ην αν
δυναιτο πολιν. και προς μεν την Λυχνιδον επελθων απεκρουσθη επι οχυρου κειμενην και
πηγων ενδον πληρη, και σιτου προενοντος. αναστας δε εκειθεν την τε Σκαμπιαν αιρει, των
οικητορων αυτην παλαι εκλελοιποτων, και εξ αυτης ορμησας Ἐπιδαμνον λαμβανει. Ἀδαμαντιος
δε ταυτα πυθομενος προπεμπει των ιππεων των βασιλειων τινα, ους μαγιστριανους καλουσι,
μεμφομενος τε αυτωι παρα την υποσχεσιν της πρεσβειας ποιουντι και κελευων ηρεμειν και μητε
πλοια λαβειν μητ' αλλο τι των παροντων πλεον νεωτερισαι, εως αν αυτος ελθηι· αποστειλαι δε
και ανδρα, οστις τα πιστα δωσει της μετα την πρεσβειαν αυθις αναχωρησεως και της ολης
αδειας. ταυτα τε προς εκεινον επεστελλε και αυτος αρας απο Θεσσαλονικης ερχεται εις Ἔδεσαν,
οπου ην Σαβινιανος, συν δε αυτωι και Φιλοξενος· και τας τε δελτους αυτωι παρεχουσι και
στρατηγον αποφαινουσι, και περι των παροντων ευ διεβουλευοντο. και το μεν επιχειρειν τοις
βαρβαροις πορευομενοις ουκ ασφαλες εδοκει, ολιγων μεν συνοντων αυτωι Σαβινιανωι
μισθοφορων οικειων· της δε δημοσιας στρατιας και των κοινων ταγματων των μεν
διεσπαρμενων κατα πολεις, των δε μετα του στρατηγου Ὀνουλφου ακολουθουντων, εδοκει
πεμπειν απανταχου προσταγματα συγκαλουντα τους στρατιωτας και τον στρατηγον δηλουντα
προπεμπειν τον πρεσβευτην. ηδη δε ορμωμενοις ο παρα του Ἀδαμαντιου προαπεσταλμενος
ιππευς απανται τον των βαρβαρων εχων ιερεα, ον οι Χριστιανοι καλουσι πρεσβυτερον, ως πιστιν
της αδειας αυτωι επιθησοντα. αγοντες ουν αυτον συν αυτοις ηπειγοντο και αφικνουνται εις
Λυχνιδον. των δε εκ της πολεως των εν ταις αξιαις (παλαιοπλουτος τε γαρ αυτη και ευδαιμων η
πολις) και των αλλων απαντησαντων, εισερχονται ενταυθα. και αποστελλει παλιν Ἀδαμαντιος
εις Ἐπιδαμνον 160 κελευων η αυτον τον Θευδεριχον εις τι των περι Λυχνιδον χωριων
απαντησαι μετ' ολιγων διαλεξομενον αυτωι περι ων απεσταλτο, η, ει βουλοιτο αυτον ελθειν εις
Ἐπιδαμνον, πεμψαι ομηρους εις Λυχνιδον Σοαν τε τον αυτου στρατηγον και ∆αγισθεον
φυλαχθησομενους, εως αν αυτος επανελθηι. ο δε πεμπει μεν τουτους, εκελευσε δε αυτους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

περιμειναι εν Σκαμπιαι και προαποστειλαι ανδρα, ος τον Σαβινιανον ορκωσει η μην επανιοντος
συου του Ἀδαμαντιου και αυτον τους ομηρους απαθεις αποπεμψαι. ο δε Σαβινιανος ουκ αν εφη
ομεισθαι· ουδε γαρ εν τωι προσθεν χρονωι ομωμοκεναι επ' ουδενι πραγματι, και το παλαι αυτωι
δοξαν ουκ αν νυν καταλυσειν. και του Ἀδαμαντιου λεγοντος ως αναγκη συγχωρησαι τωι καιρωι
η απρακτον ειναι την πρεσβειαν· ου γαρ αυτον απελθειν μη τι και ενεχυρον του σωματος
λαβοντα· ουδεν μαλλον επεισθη, αλλ' εκεινον μεν εφη ειδεναι το εαυτωι πρακτεον, αυτον δε
ουδεν ποιησειν παρα τον αυτου νομον. ενταυθα Ἀδαμαντιος καταστας εις απορον, λαβων
στρατιωτας σʹ δι' οχθων τε αβατων και οδου αδηλου μεν τοις πολλοις, στενης δε και ατριβους
και τοτε πρωτον ιππους, ως ελεγετο, δεξαμενης, αφ' εσπερας ορμησας και κυκλωι περιελθων
ερχεται εις φρουριον Ἐπιδαμνου πλησιον επι λοφου υψηλου κειμενον και αλλως αμαχον, ωι
φαραγξ υπεκειτο βαθεια, και παρα την φαραγγα ποταμος βαθυς ερρει. ενταυθα μεταπεμπεται
τον Θευδεριχον. και ο μεν υπακουσας ερχεται και την αλλην στρατιαν πορρω καταστησας συν
ολιγοις ιππευσι προς τον ποταμον αφικνειται. Ἀδαμαντιος δε κυκλωι περι τον λοφον ταξας
στρατιωτας, οπως μη τις κυκλωσις παρ' εκεινου γενηται, υποκαταβας εις πετραν, αφ' ης ην
ακουστον, και κελευσας κακεινωι τους αλλους αποπεμψαι, μονος διελεγετο μονωι. και καταστας
ο Θευδεριχος κατηγορει Ῥωμαιων, ως εδοκει, δικαια, λεγων οτι· εγω μεν εξω της ολης Θραικης
διατριβειν ηιρουμην πορρω προς την Σκυθιαν, οπου μενων ουτε ενοχλειν ενομιζον ουδενα,
ετοιμως δε βασιλει υπακουσεσθαι εντευθεν ες ο τι προσταξειεν. υμεις δε καλεσαντες ως επι τον
πολεμον τον προς Θευδεριχον πρωτον μεν υπεσχεσθε τον της Θραικης στρατηγον μετα της
δυναμεως ευθυς μοι παρεσεσθαι, ος ουδαμου εφανη, επειτα και Κλαυδιον τον του Γοτθικου
ταμιαν συν τωι ξενικωι, ηξειν, ον ουδε αυτον ειδον, τριτον και ηγεμονας 161 οδων μοι δεδωκατε,
οι τας ευπορωτερας των οδων εασαντες τας εις τους πολεμιους φερουσας απηγαγον δι' ορθιας
ατραπου και κρημνων αμφιρροπων, εν οις παρα μικρον ηλθον συν ιππευσι τε ιων, ως εικος, και
αμαξαις και στρατοπεδων κατασκευηι, επιθεμενων ημιν αφνω των πολεμιων, αμα τωι εμωι
πληθει παντι απολεσθαι καθαπαξ. ενταυθα αναγκαιαν εβιασθην συμβασιν προς αυτους
ποιησασθαι· οις χρη πολλην χαριν εχειν, οτι υφ' υμων προδοθεντα δυναμενοι και διαφθειραι
διεσωσαν γε ομως.
Ἀδαμαντιος δε των τε του βασιλεως τιμων αυτον ανεμιμνησκε και οτι πατρικιον και
στρατηγον ποιησας, α τοις πλειστα καμουσι παρα Ῥωμαιοις γερα εστι, και των αλλων δωρεων
και πλουτου ενεπλησεν, ανθ' ων εδει μηδεποτε προς αυτον αλλως πως η προς πατερα φρονειν
τε και διατιθεσθαι· και τα των παρ' αυτου εγκλησεων (ην γαρ οιμαι αληθη) διακρουεσθαι
επειρατο· και οτι ουκ ανεκτα ποιησειεν εν πρεσβειας ελπιδι καταλαβων τα Ῥωμαιων, οι και
αποκεκλεισμενον εν Θραικηι εχοντες ορεσι και ποταμοις και περιβοληι στρατοπεδων ομως
συνεχωρησαν εκοντες διεξελθειν· ου γαρ αν μη βουλομενων αυτον εκειθεν κινηθηναι, ουδε ει
δεκαπλασιαν ειχε δυναμιν της παρουσης. νυν τε συμβουλευειν αυτωι μετριωτερον εαυτον τωι
βασιλει παρεχειν· ου γαρ αν δυνηθηναι την Ῥωμαιων εις τελος υπερβαλειν χειρα πανταχοθεν
εφεστηκοτων. δειν ουν, ει αυτωι πειθοιτο, εκλιπειν μεν την Ἤπειρον και τας αυτοθι πολεις
(ουδενι γαρ ειναι φορητον πολεις ουτω μεγαλας, των οικητορων εκβληθεντων, υπ' αυτου
κατεχεσθαι), ελθειν δε εις την ∆αρδανιαν, εν ηι χωραν ειναι πολλην παρα τα οικουμενα καλην
μεν και ευγειον, ενδεα δε οικητορων, ην δυναται γεωργων εν πασιν αφθονοις αυτου την
στρατιαν διαγειν. ο δε Θευδεριχος αυτος μεν επωμνυε ταυτα βουλεσθαι, ου μεντοι ανεξεσθαι
αυτου το πληθος πολλα μεν προτεταλαιπωρηκος, μολις δε αναπαυσεως νυν επιλαβομενον· ους
ου δυνασθαι μηπω αναπνευσαντας αγειν μακραν ουτω πορειαν. αλλα νυν μεν αυτους εαν αυτου
επιχειμασαι, μητε προσω χωρουντας ων εχουσι πολεων μητε επιφθειροντας· συνθεμενον δε
περι παντων επι τουτοις αμα τωι ηρι πεμψαι τον αξοντα επι την ∆αρδανιαν † ενβως
επακολουθησοντας. ελεγε δε 162 ως ετοιμος ειη την αυτου κατασκευην και το αμαχον πληθος
καταθεμενος εν πολει, ηι βουλοιτο βασιλευς, και ομηρους παρασχων της απασης πιστεως την τε
μητερα και την αδελφην, μετα εξακισχιλιων των μαλιστα μαχιμων ελθειν ως ταχιστα εις
Θραικην· και υπισχνεισθαι συν τουτοις και τοις Ἰλλυριοις στρατιωταις και αλλοις, οποσους αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

βασιλευς αποστειληι, τους εν τηι Θραικηι Γοτθους αναλωσειν απαντας, εφ' ωιτε, ει τουτο ποιησοι,
αυτον τε αντι Θευδεριχου στρατηγον γενεσθαι και εισδεχθηναι εις την πολιν τον Ῥωμαικον
πολιτευσοντα τροπον· ετοιμος δε, ει προσταξειε βασιλευς, και εις ∆αλματιαν απελθειν ως
Νεπωτα καταξων. Ἀδαμαντιος δε ουκ εφη κυριος ειναι ουδεν αυτωι συνθεσθαι μενοντι εν τηι
χωραι, αλλα δειν βασιλεα πρωτον περι τουτων πυθεσθαι. ανοισειν ουν εκεινωι, και αυτος
επιμενειν, εως την του κρατουντος διαπυθηται γνωμην. επι τουτοις διελυθησαν απ' αλληλων.
εν οσωι δε Ἀδαμαντιος αμφι ταυτα ην, συνεληλυθει μεν πολλα των ταγματων εις την Λυχνιδον
κατα την του στρατηγου αγγελιαν, λεγει δε τις τωι Σαβινιανωι, ως οι βαρβαροι καταφρονησαντες
σχολαιτερον κατιασιν απο της Κανδαβειας, οι τε σκευοφοροι αυτων και των αμαξων αι πλειους
και οι επι της ουραγιας, εν οις και Θευδιμουνδος ην ο του Θευδεριχου αδελφος και η μητηρ η
τουτων, και οτι εστιν ελπις των πλειονων κρατησειν. ο δε το τε ιππικον μεθ' εαυτου συνταξας
και πεζους ουκ ολιγους κυκλωι δια των ορων περιπεμψας και προειπων, οποτε δει και ποθεν
εκφανηναι, δειπνησας και αναλαβων το στρατευμα αφ' εσπερας εχωρει, και αμα τηι ημεραι
αυτοις επιτιθεται ηδη πορευομενοις. και ο μεν Θευδιμουνδος και η μητηρ αυτου, ως ειδον την
εφοδον, ταχυ διεκπεσοντες υπεφυγον εις το πεδιον και την γεφυραν, καθ' ην υπερεβησαν,
ευθεως ανελοντες, η φαραγγι βαθειαι επεζευκτο μεσηι ουσηι της οδου, την διωξιν εκεινοις επι
τους καταβαντας εποιησαν απορον και μεντοι και τοις εαυτων αδυνατον την φυγην, ωστε προς
απονοιαν ολιγοι οντες ομοσε τοις ιππευσιν εχωρουν. ως δε υπερ κεφαλης οι πεζοι εφανησαν
κατα το συγκειμενον, ουτω δη ετραποντο, και οι μεν εις τους ιππεις, οι δε εις τους οπλιτας
εμπιπτοντες 163 εθνησκον. και τας αμαξας αυτων λαβων Σαβινιανος ουσας ως δισχιλιας
αιχμαλωτους τε πλειους η πεντακισχιλιους και λειαν ουκ ολιγην, τινας δε των αμαξων και
κατακαυσας εν τωι ορει, ας ην εργον ελκυσαι δια κρημνων τοσουτων, εις την Λυχνιδον
αφικνειται. και ευρισκει Ἀδαμαντιον εκ της προς Θευδεριχον συνουσιας επανελθοντα· ου γαρ
πω Θευδεριχος επεπυστο ουδεν των υπο Σαβινιανου εν τωι ορει πραχθεντων. τους μεν ουν
αιχμαλωτους τους μεν ευ γεγονοτας εν φυλακηι ποιειται, τους δε αλλους μετα της λειας διεδωκε
τοις στρατιωταις. αμαξας μεντοι πολλας κελευσας ταις πολεσι προς τας του στρατοπεδου
κατασκευασαι χρειας, ως εληφθησαν αυται, απειπε ταις πολεσι μηδεν ενοχλεισθαι, ως τας
αρκουσας εχων. μετα δε ταυτα γραφει μεν Ἀδαμαντιος τωι βασιλει, ως υπεσχετο, τα προς
Θευδεριχον αυτωι διειλεγμενα, γραφει δε και Σαβινιανος και Ἰωαννης ο υπαρχος τα γεγενημενα,
επι μειζον ογκουντες και λεγοντες μη χρηναι τι τωι βαρβαρωι συνθεσθαι, ως ελπιδος ουσης η
κατα κρατος αυτον εξελασειν της χωρας η αυτου μενοντα κατατριψειν. ταυτα δεξαμενος
βασιλευς και νομισας πολεμον ειρηνης αισχρας ειναι βελτιω, πεμψας ανεκαλεσε τον
πρεσβευτην εκειθεν, κελευσας μηδεν ετι προς εκεινον συνθεσθαι, αλλ' ειπειν Σαβινιανωι και
Γεντονι, Γοτθωι μεν οντι ανδρι, γυναικα δε Ῥωμαιαν των περι την Ἤπειρον γεγαμηκοτι και
δυναμιν εχοντι, εχεσθαι του πολεμου πασηι χειρι, ως ουδεν βασιλεως προς εκεινους
συνθησομενου. και συγκαλεσας τους στρατιωτας ο Ἀδαμαντιος επηινεσεν αυτους της προθυμιας
και εκελευσε γενναιως ωσπερ πατριον αυτοις εχεσθαι των πραγματων, και το εκ βασιλεως
επανεγνω προσταγμα. ταις τε ελπισιν αυτους μετεωρους ποιησας, ως βασιλεως αει πασι την
προθυμιαν ουκ ακαρπον εωντος, ευφημιας ετυχε και μετα τιμης παρεπεμφθη. και ο μεν
απηλλαγη μηδεν πλεον ποιησας.
2. Ὅτι επι Ζηνωνος του βασιλεως στασεως γενομενης παρα Μαρκιανου και αλλων
τινων, Θευδεριχος ο Τριαριου μαθων τα γεγονοτα και υπολαβων καιρον νυν αυτωι παρεσταναι
τηι πολει επιθεσθαι και τωι βασιλει αυτωι, παν ευθυς αναστησας το βαρβα 164 ρικον ηκε, δηθεν
μεν ως βουλομενος αυτωι τε τωι βασιλει και τηι πολει αμυναι, προδηλος δε ων πασιν εφ' οτωι
ηπειγετο. βασιλευς δε ακουσας ιππεα εξεπεμψε και βασιλεια γραμματα της μεν προθυμιας αυτον
επαινων, κελευων δε απελθειν, ως ουκ ετι ουσης χρειας, μη μολις εκστασαν εκ σαλου τοιουτου
την πολιν αυθις εις υπονοιαν εμβαλοντες ετεραν το θορυβεισθαι φιλουν εις χειρω και μειζονα
εκταραξωσι στασιν. ο δε αυτος μεν εφη τωι βασιλει πειθεσθαι, το δε πληθος ουκ ετι δυνασθαι
αναστρεφειν τοσουτον τε συλλεγεν και μερος τι ου βραχυ ** διαναπαυων. υπερ τε γαρ τειχων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

ουδενα ενομιζεν αυτωι αντιστησεσθαι, μητε επαλξεως μηδεμιας μητε πυργου εστωτος, και
εισελθοντι παντα τον δημον προσεσεσθαι τηι των Ἰσαυρων απεχθειαι. α δη και φοβουμενος
Ζηνων εκπεμπει Πελαγιον χρηματα εχοντα πολλα, τα μεν αυτωι Θευδεριχωι, τα δε και τωι
Γοτθικωι τωι παντι διδοασι, και αλλας υποσχεσεις δωρεων ουκ ολιγας. ελθων δε Πελαγιος και τα
μεν απειλησας, τα δε υποσχομενος, τα δε και τοις χρημασιν ουκ ολιγοις γε ουσι το φυσει
φιλαργυρον του βαρβαρικου τροπου μετελθων, διαπεμπει. και εδοξε δη τουτο του φοβου του
πλειονος αναφερειν την πολιν· ουδεν γαρ ην ελπισαι εισιοντος η πολεμον τε ενδον και του
παντος εμπρησιν. ουδε γαρ οι Ἴσαυροι απλως αναχωρησαι βιαζομενοι επενοουν, αλλα κοντους
υψηλους προπαρασκευασαντες, λινον επ' ακροις αυτοις προσδησαντες και θειον, πολλους ειχον
ετοιμους, ει ποτε βιασθειεν, απασαν υφαψαι την πολιν. και ο μεν Θευδεριχος ουτως
απεχωρησεν. τους δε περι Προκοπιον και Βουσαλβον πολλακις αποστελλων παρα Θευδεριχου
εξηιτει ενδειγμα της ευνοιας και ευπειθειας αυτον τουτο αξιων παρασχεσθαι. ο δε παντα μεν
ελεγε πειθεσθαι τωι βασιλει, μη μεντοι οσιον Γοτθοις, ωσπερ ουδε αλλοις ανθρωποις, ικετας και
σωτηριας δεομενους ανθρωπους τοις λαβειν βουλομενοις εκδιδοναι προχειρως. εαν ουν αυτους
ηξιου μηδενι πλην η οσα ζην οχληρους εσομενους. και οι μεν ουτω βραχυ τι γηιδιον νεμομενοι
παρα Θευδεριχωι διηγον.
3. Ὅτι Ζηνων ανηρ ων απολεμος αγαν, και πολλης παντα 165 χοθεν ταραχης
εφεστωσης, εγνω προς τον Βανδιλον εις Καρχηδονα πρεσβευσασθαι και Σευηρον εκ της βουλης
πρεσβευτην αιρειται, ανδρα και σωφροσυνηι διαφερειν δοκουντα και τωι εθελειν τα δικαια, και
πατρικιον αυτον ποιησας αποπεμπει, οπως εκ της αξιας της πρεσβειας το σχημα κατασκευασηι
σεμνοτερον. και ο μεν εξεπλευσεν, ο δε Βανδιλος, μαθων οτι ηξοι πρεσβεια, φθασας εκπλουν
ποιειται και Νικοπολιν ειλεν. ο δε πρεσβευτης Σευηρος διαβας απο Σικελιας εις Καρχηδονα
αφικτο και πολλα δια τον εκπλουν εμεμφετο τον Βανδιλον. ο δε τα μεν ελεγεν ως πολεμιος
πραξαι· τον δε περι της ειρηνης, επειδη πρεσβευοιτο, νυν εφη λογον προσδεχεσθαι. του δε
Σευηρου το τε σωφρον του βιου θαυμασας και των λογων ηγασθη, και της δικαιοσυνης αει
πειραν λαμβανων παν ετοιμος ην ποιειν, οπερ εκεινος προβαλλοιτο. μαλιστα δε εδοξεν αυτωι
δικαιος ειναι, οτι, τα χρηματα αυτωι του βαρβαρου διδοντος, και τα πρεποντα δωρα πρεσβευτηι
δωρουμενος απεωσατο παντα ειπων, ως αντι τουτων δωρον εστιν ευσχημον πρεσβευοντι
ανθρωπωι τους αιχμαλωτους κομισασθαι. ο δε της διανοιας επαινεσας τον ανδρα· ους μεν εγω,
εφησεν, συν τοις εμοις υιεσι των αιχμαλωτων απελαχον, τουτους σοι παντας αφιημι· ην δε το
πληθος αυτων κατενειματο μοιραν, τουτους σοι μεν εξεσται παρ' εκοντων, ει βουλει, πριασθαι
των εχοντων, αυτος δ' αν ου δυναιμην ουκ εθελοντας ταυτα τους ειληφοτας βιασασθαι.
ενταυθα ο Σευηρος απελυσε μεν προικα ους αυτος ειχεν ο Βανδιλος· α δε ειχε χρηματα και
εσθητας και σκευη παντα υπο κηρυκι δημοσιαι πωλησας τουτοις οσους ισχυσε των αιχμαλωτων
επριατο.
4. Ὅτι Ζηνων ο βασιλευς προς τον αρχηγον των Γοτθων πρεσβευσαμενος περι
Ἡρακλειου του στρατηγου του κρατηθεντος παρα των Γοτθων, υπεσχετο επι λυτροις αφησειν
και τα λυτρα ρʹ συνωμολογησε ταλαντα. ταυτα τους προσηκοντας Ἡρακλειωι Ζηνων εκελευσε
παρασχειν, ινα μη δοκοιη λελυμενος υπ' αλλων εν δουλου γενεσθαι σχηματι. πεμπεται δε εις
Θραικην τοις Γοτθοις τα χρηματα. οι δε εδεξαντο μεν και δηθεν εκ της φρουρας ανιασιν
Ἡρακλειον· προιοντι δε αυτωι εν Ἀρκαδιου πολει προστρε 166 χουσι τινες Γοτθοι, και βαδιζοντι
τωι Ἡρακλειωι τις εκ των Γοτθων βιαι τον ωμον επαισε. των δε περι τον Ἡρακλειον τις επεπληξε
τωι Γοτθωι· και πως, ειπεν, ουτε σαυτον οιδας, ανθρωπε, ουτε γινωσκεις ον επληξας; ο δε πανυ
γινωσκειν εφη τον υπ' αυτου κακιστα απολουμενον· και αμα σπασαμενοι ο μεν τις την κεφαλην
του Ἡρακλειου, ο δε τας χειρας απετεμεν. και φασιν οτι κατα ανταποδοσιν επαθεν Ἡρακλειος·
ελεγετο γαρ τινας των υφ' αυτωι τελουντων στρατιωτων δοξαντας τι πλημμελειν ουκ αξιον
θανατου εις βοθρον καταβαλων παν το στρατευμα αναγκασαι αυτους καταλευσαι. εκτοτε ουν η
του θεου αγανακτησις εις αυτον ετηρειτο.
5. Ὅτι *** φευγειν τε και πλανασθαι και μηδαμως δυνασθαι των κακων αναπνευσαι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

παρ' οις μοι του πταισματος ηλπιζον ειναι παραψυχην.
6. Ὅτι τον αρχοντα Αιγυπτου επι μολις χρυσιου λιτραις νʹ εκπεμπομενον, ωσπερ
ευδαιμονεστερας γενομενης η προσθεν, επι πεντακοσιαις ομου λιτραις απεστειλεν.
7. Ὅτι εν τωι αυτωι χρονωι ο Ζηνων αισθομενος ως τα μεν Θευδεριχου του παιδος
Βαλαμηρου αει ασθενεστερα και ελαττονα γιγνοιντο, ο δε του Τριαριου εθνη τε συναθροιζει και
συστρεφει δυναμεις, ενομισε βελτιον επι μετριοις αυτωι, ει συμβηναι βουλοιτο, καταλυσαι την
εχθραν. και πρεσβεις αποστειλας ηξιου τον τε υιον παραδουναι ομηρον, ως παλαι προυκαλειτο,
και ιδιωτην οντα εν τοις εαυτου μενειν μηδεν ενοχλουμενον, ωσπερ ᾔτησε τοτε, λαβειν τε την
ουσιαν οποσης αφηιρητο και ταλλα ησυχαζειν ουδεν εχοντα κακον ουδε ετερωι παρεχοντα. ο δε
απεκρινατο οτι ουτε τον υιον ετι ομηρον δωσοι, ουτε δυνασθαι ετι εκ μονης της ουσιας ιδιωτης
διαγειν. εως μεν γαρ ην μονος μηπω εθνη τοσαυτα περι αυτον εχων, μονην αν την ουσιαν
σφοδρα συστελλομενωι ισως αν επαρκεσαι· νυν δε, επειπερ αυτον εις αναγκην του εθνη
συλλεξαι κατεστησαν, εκ της αναγκης ειναι η τρεφειν τους ελθοντας η συν αυτοις πολεμειν,
εως παθων η δρασας εν αναμφισβητητον τωι παντι περας εξοισειεν. ταυτα ως απηγγελθη,
εδοξεν εις ακριβη κατασκευαζεσθαι πολεμον. και ταγματα μεν παντα, οσα τε προς τωι Ποντωι και
κατα την Ἀσιαν και οσα τοις ευοις ενιδρυτο μερεσι, 167 κατα ταχος εκαλει, και παρην
πανταχοθεν ουκ ολιγον τι πληθος. κατεσκευαζοντο δε αμαξαι σκευοφοροι και βοες εωνουντο
και σιτος τε και οσα χρησιμα στρατοπεδωι παντα εγινετο ετοιμα, ως αυτου γε μελλοντος Ἰλλου
εξιεναι.
8. Ὅτι ο Ζηνων Μαρτινιανον προβαλομενος στρατηγον, και του στρατου ες αταξιαν
ελθοντος, ως ταυτα καλως εχειν εδοκει, πεμπει ανδρας αυτικα παρα τον Βαλαμηρου λεγοντας,
οτι ου δει τριβειν ετι την μαχην, αλλ' εργου νυν εχεσθαι και πληρουν τας ελπιδας, εφ' αις της
στρατηγιας ηξιωθη Ῥωμαιων. ο δε ταυτα ακουσας αντιπεμπει και αυτος ως Βυζαντιον πρεσβεις
λεγων, ως ου προτερον εγχειρησοι τωι εργωι, ει μη και ο βασιλευς και η συγκλητος αυτωι
επομοσαιτο πασα, ως ουδεποτε επι τωι Τριαριου συμβησονται. οι μεν ουν απο βουλης και οι
αρχοντες ωμοσαν μη συμβαινειν, ει μη βασιλευς θελοι, αυτος δε ο βασιλευς μηδεν
αποστησεσθαι των ηδη συγκειμενων, ει μη πρωτον εκεινον παραβαινοντα ιδοι. τουτων δε
ομοθεντων, αυτον μεν Θευδεριχον εδοξε κινησαντα την αυτου δυναμιν εν Μαρκιανου πολει
την πασαν ιδρυμενην εις το εισω ελαυνειν· επειδαν δε γενηται προς ταις πυλαις του Αιμου, τοτε
τον της Θραικης στρατηγον δισχιλιοις ιππευσι και οπλιταις μυριοις απαντωντα συμμιξαι·
υπερβαντι δε Αιμον αλλην απαντησεσθαι δυναμιν προς τωι Ἕβρωι και Ἀδριανουπολει, πεζους
μεν δισμυριους, εξακισχιλιους δε μετα τουτων ιππεας. απο δε Ἡρακλειας και των προς
Βυζαντιωι πολεων και φρουριων αλλην ελεγον ειναι δυναμιν, ει δεησοι, ωστε μηδεν ελλειπειν
των εις ελπιδα χρηστην συντελουντων τωι εργωι. ταυτα υποσχομενος ο Ζηνων τοις πρεσβεσι
κατα ταχος εκπεμπει. αρας δε Θευδεριχος τωι αυτου στρατευματι ᾔει επι τας πυλας, καθαπερ
συνεκειτο. ερχομενωι δε αυτωι ουτε ο στρατηγος της Θραικης απηντα ουτε οι προς τωι Ἕβρωι
υποκαθησθαι λεγομενοι, αλλα δι' ερημιας διελθων τα εν μεσωι εις τους περι Σονδιν παραγινεται
χωρους· ορος δε εστι τουτο υψηλον τε και μεγα και απορον επελθειν, ει τις ανω κωλυοι· εν ωι
στρατοπεδευων ο Τριαριου ετυγχανεν. καντευθεν προσβαλλοντες εξ εφοδων αλληλοις ποιμνια
τε και ιππους 168 και λειαν αλλην αφηρπαζον. ο δε του Τριαριου συνεχως προσιππευων επι το
στρατοπεδον το εκεινου υβριζε και ωνειδιζε πλειστα επιορκον τε καλων και παιδα και αφρονα
και του γενους του κοινου εχθρον τε και προδοτην, οστις ου συνιησι της γνωμης της Ῥωμαιων
μηδε οραι την σκεψιν, οτι αυτοι βουλονται καθημενοι ησυχηι αυτους περι εαυτους κατατριψαι
τους Γοτθους. κακεινοι μεν την νικην ακονιτι εχουσιν, οποτεροι πεσοιμεν, ημων δε οποτεροι
τους ετερους φθειρουσι την του λογου Καδμειαν αποφερονται νικην ελαττους λειπομενοι προς
την Ῥωμαιων επιβουλην. νυν γουν σε καλεσαντες και επαγγειλαμενοι παρεσεσθαι και αυτοι και
κοινηι συστρατευειν ουτε ενταυθα παρεισιν ουτε επι τας πυλας απηντησαν, ως ειπον, μονον τε
απελιπον απολεσθαι κακιστα και της γε θρασυτητος δουναι δικην αξιαν ωι προδεδωκας γενει.
ταυτα επακουσαντες πολλοι των εκ του πληθους συνηιδον τοις λογοις και τωι σφετερωι αυτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

στρατηγωι προσιοντες ελεγον ως εικοτα ονειδιζοι εκεινος, και οτι ου προσηκοι φθειρεσθαι
περαιτερω ουδε της συγγενειας της κοινης αμελουντα τοις προδουσι προσεχειν. τηι δε υστεραιαι
παλιν αναβας Θευδεριχος επι τινα γηλοφον υπερ του στρατοπεδου του εκεινων εβοα· τι τους
εμους συγγενεις, ω κακιστε, απολλυς; τι τοσαυτας γυναικας εποιησας χηρευειν; που δε οι
τουτων ανδρες; η πως εξαπολωλε παντων η ευπορια, ην εχοντες οικοθεν συνεστρατευσαν σοι;
και συνδυο και συντρεις εκαστος ιππους εχων νυν ανιπποι χωρουσι και πεζοι και δια Θραικης
ωσπερ εν ανδραποδων επομενοι μεριδι· αλλα † κελευθεροι τε και γενους ου χειρονος, η
μεδιμνωι χρυσιου ελθοντες απομετρησονται. ταυτα ως επηκουσε το στρατοπεδον απαν ανδρες τε
και γυναικες ομου παντες ᾔεσαν επι τον Θευδεριχον τον αυτων ηγεμονα κραυγηι τε και θορυβωι
αξιουντες συμβαινειν, ει δε μη, απολειψειν αυτον εφασαν παντες ες το συμφερον χωρησαντες.
ενταυθα αποστελλει προς Θευδεριχον πρεσβεις, και συνερχονται αμφω παρα ποταμον τινα εφ'
εκατερας οχθης. μεσον δε ποιησαμενοι τον ποταμον διελεγοντο, και ποιουνται συνθηκας μη πο
169 λεμειν αλληλοις, ** οσα ηγοιντο συμφεροντα. και ταυτα ομοσαντες πεμπουσιν αμφω
πρεσβεις επι το Βυζαντιον.
9. Ὅτι Ζηνων, επει διελυσε την στρατιαν, πεμπει προς Θευδεριχον την ειρηνην
συνθεσθαι προς αυτον οπως και δυναιντο. εν δε τουτωι συστρεψας την εαυτου δυναμιν ο παις ο
Βαλαμηρου επι τα προς Ῥοδοπην παραγινεται μερη, και † κατατειναμενος τα καλλιστα της
χωρας των Θραικων απαντα και ει τι ην κτηνικον αφαρπαζει, εξετριψε δε απαν το αυτοθι
γεωργουν, κτεινων τε και εισπραττων οσα μη φερειν ηδυναντο. Θευδεριχος δε ταυτα ακουων
γινομενα ηδεσθαι μεν ελεγεν οτι φιλος αυτων και υιος λεγομενος ταυτα αυτους δρυη, αχθεσθαι
μεντοι οτι της εκεινων ανοιας εν τοις γεωργοις βλεπει γινομενην την δικην, ων ουδεν
φθειρομενων Ζηνωνα γε η Βηριναν ουδ' οπωσουν επιστρεφεσθαι. ως δε ηλθον οι πρεσβεις,
τιθενται την ειρηνην εφ' ωι τε μυριοις μεν και τρισχιλιοις ανδρασιν οις θελοι Θευδεριχος
συνταξεις τε και τροφην χορηγειν βασιλεα, δυοιν δε αυτον σχολων προβαλλεσθαι αρχοντα,
απολαβειν δε αυτου την ουσιαν, οσην προτερον ειχεν, λαβειν δε την ετεραν των δυο
στρατηγιων των περι βασιλεα, και εχειν τας αξιας, εις ας ηδη προηκτο υπο του Βασιλισκου. περι
δε των κηδεστων, ει μεν ετελευτησαν, ως ελεγεν ο Ζηνων, μηδεν ειναι οι πραγμα· ει δε ζωσι,
λαβοντας ηνπερ ειχον ουσιαν οικειν πολιν, ην αυτος δοκιμασειε Ζηνων. ταυτα ως συνεδοξε,
παυσας τον Βαλαμηρου της αρχης ο βασιλευς στρατηγον αντ' εκεινου Θευδεριχον ποιειται και
χρηματα επεμψεν, οσα εδει αυτικα διανειμαι τοις Γοτθοις. Τελος της ιστοριας Μαλχου.
Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Μενανδρου.
1. Ὅτι επειδη Μηδοι τηι περιμαχητωι των Κολχων χωραι προσκαθεζομενοι, ως αν
ποιησωνται γε αυτην κατηκοον, μετα πολλους οσους αγωνας χρονου τε συχνου τριβεντος
αυτοις ουδεν τι περαιτερω εδρασαν, αλλα γαρ τα τε πλειονα της Λαζικης και ο Φασις η πολις,
ενθα λεγεται ειναι τα του Αιητου βασιλεια, ουδεν ηττον υπο Ῥωμαιους ετυγχανον οντα· τελος
δε εδοξε Ῥωμαιοις τε και Περσαις, ων μεν εν κατοχηι υπηρχον, ειτε φρουρια ειτε ετερα αττα,
ουτι μεταθειναι, ειναι δε εν τωι αυτωι μεχρις ου ασφαλεστερον διευκρινηθειη τα της διαφορας.
και τοινυν εδοκει ουκ αλλως, εκεχειρια τε τις εγεγονει οσον ουπω τελεωτατης ειρηνης εχουσα
ελπιδα, τα τε μεγιστα των πολιτευματων ησυχιαν ηγον. επει ουν ταυτα τηιδε εχωρει, και οι γε
αμφι τον Ζαβεργαν Ουννοι πορρω που της Ῥωμαιων επικρατειας απεληλαμενοι ετυγχανον,
τηνικαυτα Ἰουστινιανος (εν νωι γαρ ειχεν ως ελευσονται και αυθις οι Κοτραγηροι δηιωσοντες τα
επι Θραικης) εγκειμενος τε ην τωι Σανδιλχωι τωι των Ουτιγουρων ηγεμονι, ανιει τε ουδαμως
παραινων πρεσβειας τε συχνας εκπεμπων και αλλοτε αλλωι τροπωι ανερεθιζων, ως αν
αμωσγεπως εκπολεμωσηι γε αυτον ως τον Ζαβεργαν. προσετιθει δε ταις ως τον Σανδιλχον
αγγελιαις ο αυτοκρατωρ ως, ει γε καταγωνισοιτο τους Κοτραγηρους, και τα οσα ετησια χρηματα
εκ της Ῥωμαιων επικρατειας απονεμηθεντα ησαν τωι Ζαβεργαι μεταθησειν ως αυτον. και τοινυν
ο Σανδιλχος (Ῥωμαιοις γαρ επιτηδειος εβουλετο ειναι) βασιλει εσημηνεν ως πεφυκεν ουχ οσιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

μεν ουδε αλλως ευπρεπες τους ομοφυλους αφανισαι αρδην, μη οτι ομογλωσσοι τε εισι και
ομοσκηνοι ημιν και ομοιαι χρωνται στοληι και διαιτηι, αλλ' οτι και ξυγγενεις και ετεροις τισι τετα
171 χαται ηγεμοσιν. ομως δ' ουν (Ἰουστινιανος μεν γαρ ο τα τοιαδε εγκελευσαμενος) αυτικα την
ιππον τους Κοτραγηρους αφελομενος οικειον ποιησομαι κτημα, ως αν μη εχοιεν οτωι οχουμενοι
σινοιντο τους Ῥωμαιους.
2. Ὅτι Ἄμμιγος ο Φραγγος εστρατοπεδευσατο αντικρυ του ποταμου Ἀττισου, ηι
προσδοκιμοι ησαν οι Ῥωμαιοι διαβησεσθαι. ο δε Ναρσης τουτο εγνωκως Παμφρονιον, ος εν τοις
βασιλεως πατρασιν ετελει, και Βωνον, προεστωτα της αυτου βασιλεως περιουσιας, εκπεμπει
πρεσβευσομενω αμφω ως Ἄμμιγον εδηλωσε τε αυτωι εκποδων γενεσθαι και μηδαμως πολεμον
αυθις κινησαι κατα Ῥωμαιων· εκεχειρια γαρ τις εγεγονει μεταξυ του χρονου Φραγγοις τε και
Ῥωμαιοις. ο δε Ἄμμιγος δια των πρεσβεων απεκρινατο ως ουκ ενδωσοι ποτε εστ' αν αυτωι το
ακοντιον οια τε εστι κραδαινειν η χειρ. 3. Ὅτι ανα την εω τε και Ἀρμενιαν τελεωτατη τις ειναι
ειρηνη εδοκει, κατα δε την Λαζικην εκεχειρια ην Ῥωμαιοις τε και Περσαις. επει ουν ωσπερ
ημιτελη τα της ειρηνης υπηρχεν, εδεδοκτο δε Ῥωμαιων τε και Περσων τοις βασιλευσι
πληρεστατην ησυχιαν αγειν, τουτου ενεκα Ἰουστινιανος στελλει Πετρον, ος των κατα την
αυλην ταγματων ηγειτο, διαλεχθησομενον Χοσροηι περι των καθολου σπονδων. και τοινυν
αφικομενου εν τοις οριοις του ∆αρας καταδηλον τε ποιησαντος τωι των ευων βαρβαρων
βασιλει, ως παρεστιν επικηρυκευσομενος αμφι του καταθεσθαι τα οπλα εκασταχοσε, εκπεμπεται
αυτοθι και Περσων πρεσβευτης, ωι δητα υπηρχε μεν αξιωμα το Ζιχ, μεγιστον τι τουτο παρα τοις
Περσαις γερας, προσηγορια δε αυτωι Ἰεσδεγουσναφ· ουτος δε παρευναστηρ του κατ' αυτον
βασιλεως υπηρχε. και τοινυν εν ταυτωι γενομενοι οι πρεσβεις, και των κατ' αυτων επιχωριων
αρχοντων εις εν ξυναθροισθεντων, κατεστησαν ες εκκλησιαν. και Πετρος ο των Ῥωμαιων
πρεσβευτης αποχρωντως εχων της τε αλλης παιδειας και της των νομων ελεξεν ωδε· παρεσμεν,
ω ανδρες Περσαι, προς του Ῥωμαιων βασιλεως σταλεντες. οποιος δε ο καθ' ημας βασιλευς 172
περιττον αν ειη λεγειν, των πραγματων τον ανδρα διηγουμενων υμιν. παρειμι μεν ουν εφ' ωι τα
της ηδη γεγενημενης ες τελεωτατην ειρηνην μετασκευασαι. αναδιδαξαι δε βουλομαι προτερον
προς οιαν υμιν πολιτειαν και οσην αι σπονδαι βεβαιωθησονται. αλλ' ει και τις μεγαλορρημων
ειναι δοξω το συνοισον αμφοτεραις ταις πολιτειαις θηρωμενος, μη αχθεσθητε τηι περιττολογιαι.
ουκ ες μακραν γαρ εν δεοντι δοξει τα τοιαυτα λελεχθαι, επαινεθησομαι τε προς υμων, των
πραγματων υμας αναδιδασκοντων την εκ των λογων ωφελειαν. γενησονται τοινυν υμιν αι
ξυνθηκαι προς Ῥωμαιους. αρκεσει δε Ῥωμαιους ειπειν· δηλοι γαρ η προσηγορια τα λειπομενα.
χρεων ουν υμας ως προς τοσαυτην πολιτειαν σπεισομενους και ου περι βραχεων
βουλευομενους τα καλλιστα τε και τα ξυνοισοντα μαλλον ελεσθαι, και αντι των αδηλων του
πολεμου το προδηλοτατον πασιν ανθρωποις την ειρηρην αγαθον ασπαζεσθαι. και μη τις υμας
απατατω λογισμος ως νενικηκατε Ῥωμαιους, επηρμενοι τωι την Ἀντιοχειαν αλωναι προς υμων
και αττα Ῥωμαικα χωρια. το γαρ υπερβαλλον της Ῥωμαικης ευτυχιας ο θεος εκολασεν εν
τουτωι, τωι μη νομιζειν ανθρωπον ανθρωπου διαφερειν πολυ. και ει μεν το φυσει δικαιον
εκρατει, ουτε ρητορων ουτε νομων ακριβειας ουτε μην εκκλησιας και της περι ταυτα ποικιλιας
των λογων εδει· αυθαιρετα γαρ τοις βιωφελεσι των πραγματων προσετεθημεν. επειδη δε παντες
ανθρωποι δικαια καθεσταναι νομιζομεν προσδει και της εκ των λογων τερθρειας ημιν.
τοιγαρουν και ες εκκλησιαν ξυνεληλυθαμεν, ως αν πεισοιμεν εκαστοι † τους δεινοτητι λογων
επιεικεις ειναι. οτι μεν ουν αγαθον ειρηνη και τουναντιον πονηρον ο πολεμος ουδεις αντερει. ει
γαρ και παρα την κοινην των ανθρωπων δοξαν βεβαιον ηγησομεθα το νικαν, οιμαι τον
νενικηκοτα κακιστα ζην εξ ων δακρυουσιν ετεροι. ουτω δηπου και το κρατειν λυπηρον, μητι γε
το κρατεισθαι λυπηροτερον. διο τοινυν ο καθ' ημας βασιλευς απεσταλκε σπεισομενους ημας και
προτερους ικετευσοντας καταθεσθαι τον πολεμον, ουχ ως δεδιως μεν τα πολεμια, φοβουμενος
δε μη προφθασοιτε διαλεγομενοι προτεροι περι της ειρηνης της φιλτατης ημιν. μη δητα ουν, ως
† προς της των θορυβων απαλλαγης, 173 τας κατ' αλληλων επεκτεινωμεν δυσμενειας.
πολιτειας γαρ ευ πολιτευομενης αλλοτριον πεφυκε πως το μη στοχαζεσθαι των ξυμβησομενων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

εκ του πολεμου. διαγραφετω τις υμων εν ταις ψυχικαις θεωριαις ωσπερ παροντας τους
πεπτωκοτας κατολοφυρομενους, αναλογιζεσθω και τας καιριας των πληγων επιδεικνυντας
αποικτιζομενους τε και επεγκαλουντας ως τηι των κρατουντων αβουλιαι διεφθαρται το υπηκοον·
ειτα τους περιοντας εισπραττοντας ημας τους απολωλοτας τυχον μεν γονεις, τυχον δε παιδας,
ξυμβαν δε τους φιλτατους η τον οντιναουν και απλως ανθρωπον. ενθυμηθωμεν χηρωθεισας
τας οικιας ανδρων και την νεωτατην ηλικιαν ορφανισθεισαν, και πανταχου μεριζομενον τον
θρηνον εφ' εκαστωι συγγενειας ονοματι. ει γαρ και δοιημεν το πιπτειν υπερ πατριδος ειναι
καλον, πασης αφροσυνης εστιν αναπλεων δυνασθαι μεν ανευ κινδυνων χαριν εκτινειν τηι
θρεψαμενηι, τωι δε δοκειν μειονεκτεισθαι των αντιπαλων μη βουλεσθαι. οιμαι δε και την
Περσιδα γην και την Ῥωμην αυτην, ειπερ ηδυναντο φωνας αφιεναι, ταυτα δηπουθεν ημας
αντιβολειν. μη ουν αισχυνθωμεν του πολεμου καταθεσθαι το φορτιον· το γαρ επικαιρως απαντα
πρασσειν μαλλον ημιν προσοισει της ανδρειας την ευκλειαν. μηδε τις ημιν ες προκαλυμμα του
μη εθελειν κατατιθεναι τα οπλα τουτο δη το καλλιστον την ειρηνην δυσευρετον ειναι τι χρημα
και δυσποριστον ειποι. ου γαρ, ως οιονται πολλοι, τα κακιστα μεν προχειροτατα και αυθαιρετα
προσιπταται τοις ανθρωποις, τα δε αυ βελτιστα των πραξεων διαδιδρασκει τε και διολισθαινει
και δυσαλωτα πεφυκε πως. παν γαρ αγαθον τε και κακον τηι ανθρωπινηι ταλαντευεται γνωμηι,
και τωι βουλομενωι προσδεχεται την ροπην. αρκεσει δ' ουν ημιν ο πολεμος προτερον, ηπερ ημεις
αυτωι μη αρκεσωμεν. ου γαρ οπερ αμεινον οιεται τις το συνοισον ακριβως εν τουτωι γνωριζεται.
ου δει τοιγαρουν υμας επαιρομενους τοις φθασασιν απειροκαλιας εαυτοις περιτιθεναι
γνωρισματα. μια γαρ και η αυτη φυσις ανθρωπων, και το παθειν ομοιως εστιν εν απασιν, και ου
δει νομιζειν το ομοιογενες διαλλαττειν φυσει τινι. ασφαλεστατον δε πως ενεχυρον και το
ξυνεσταναι το αντιπολιτευομενον. εως γαρ ανθρωποι φανερως εχουσι προς τον αντιπαλον 174
ευ, παιδευονται το ανδρειον, καταλυοντος δε μη φαινομενου τους αντερειδοντας, και την σφων
αυτων συγκαταλυουσι δυναμιν, και υφ' ων ουκ αξιοι νενικημενοι τυγχανουσιν. ταυτα και θεον
τον καθ' ημας μαρτυρομαι και τους καθ' υμας ει θεοι ειτουν ετεροι τινες τυγχανουσιν, ειγε και
Περσαις ουτω δοκει. τοσαυτα ειπεν ο Πετρος. Ὁ δε Ζιχ ακηκοως (δεινοτατος γαρ εσοτι και οιος
βαρβαρωι γλωττηι και βραχυλογιαι το δεον ειπειν) υπολαβων αντελεξεν ωδε· ως μεν ουκ εικοτα
και δικαια πρεσβευετε, ω ανδρες Ῥωμαιοι, τις απανθρωπος και θηριωδης ουτω φησαι. κοινηι γαρ
πασιν ανθρωποις αγαθον ειρηνη δοκει. εγω δε κατεπλαγην αν ταις κομψολογιαις, ει μη
Ῥωμαιοι μεν υμεις, ημεις δε Περσαι ετυγχανομεν οντες. μη ουν οιεσθε περιοδωι ρηματων λησειν
ημας οποιοι τινες καθεστωτες ηκετε τευξομενοι του συνοισοντος. επειδη δε προβαλλεσθε την
ειρηνην ωσπερ παραπετασμα της δειλιας και ταυτηι το φανερωτατον της ατιμιας επισκιαζειν
οιεσθε, βραχεα διαλεχθειην· ου γαρ συνηθες ανδρι Περσηι περιττολογιαι διεξιεναι των
πραγματων τα καιρια. Χοσροης ο παντων ανθρωπων, ειπερ βουλεται, βασιλευς ουτε την
Ἀντιοχειας αλωσιν εγκαλλωπισμα τι και εγκωμιον εαυτωι περιτιθησιν· ει γαρ και φοβερον υμιν
και εργωδεστατον ειναι δοκει το παρ' ημων πραχθεν, ομως ημεις παρεργον ηγουμεθα τον
οντιναουν των πολεμιων νικαν· πεπαιδευμεθα γαρ ακριβως το κρατειν, καθ' οσον τα λοιπα των
ανθρωπων γενη κρατεισθαι μεμαθηκασιν υφ' ημων· ουτε μην ετερας Ῥωμαικης πολεως
καταστροφη προς ογκον ημας εξαιρει ποτε. το γαρ προχειροτατον ημιν ου θαυμαστον. και ταυτα
μεν αρκεσει προς ελεγχον της ματην απερριμμενης παρ' υμων αδολεσχιας. Ῥωμαιοι δε το
συνηθες πραττουσι περι σπονδων προτεροι διαλεγομενοι Περσαις. ησσηθηναι προς ημων
νενικηκατε τωι ταχει προτερησαντες την ειρηνην αιτειν, και ταυτηι την εν τοις πολεμοις αδοξιαν
επικαλυπτετε, τωι δηθεν μη εφιεμενοι μαχης επιεικεις ειναι δοκειν. οπερ αν ημεις, ειπερ
εμελλησατε, και κρατουντες επραξαμεν. ομως δεχομεθα τους λογους, την ειρηνην περι
πλειστου ποιουμεθα. φρονημα γαρ ευγενες τωι πρεποντι ξυμμεταρρυθμιζειν τα πραγματα. Ουτω
δε και του Ζιχ ειποντος, οι αμφοτερων ερμηνεις διασαφηνισαντες εφ' εκατερα μερη τα ρηματα
διδασκαλοι των 175 νοηματων εγιγνοντο, πλειστων και ετερων απερριμμενων λογων, νυν μεν
αυτου του χρειωδους χαριν, νυν δε και κομπου ενεκα και του μη δοκειν ηττον εχοντας της
ειρηνης εφιεσθαι. Περσαι μεν διηνεκεις ηξιουν εσεσθαι τας σπονδας, προς δε γε και χρυσιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

ρητον εφ' εκαστωι ενιαυτωι υπερ του μη κεχρησθαι τοις οπλοις κομιζεσθαι απο Ῥωμαιων· και
τεσσαρακοντα μεν ετων, το γουν ελαχιστον τριακοντα, προειληφοτας † εκτος
συντελεσθησομενωι εν ενι συναθροισμωι, ουτω βουλεσθαι κατατιθεναι τα οπλα. Ῥωμαιοι δε
τουναντιον ολιγοχρονιους τας ξυνθηκας ειναι εβουλοντο, προς τοις μητε μην κατατιθεναι τι
υπερ της ειρηνης. αμιλλης δε περι τουτου επι μεγα κινηθεισης, και λογων προελθοντων ηκιστα
ολιγων, τελος εδοξεν ωστε επι νʹ μεν ετη ξυνεσταναι την ειρηνην, Ῥωμαιοις δε αποδοθηναι την
Λαζικην· στερρας τε ειναι και ερρωμενας τας συνθηκας και κρατειν εκασταχοσε, τουτο μεν κατα
την εω, τουτο δε και εν Ἀρμενιαι, αλλα γαρ και εν αυτηι δηπου τηι Λαζικηι, ουτω μεντοι ως λʹ
χιλιαδας ετησιας χρυσιου νομισματος αποφερεσθαι Περσας της ειρηνης ενεκα απο Ῥωμαιων.
εβεβαιωθη δε τουτο ωστε Ῥωμαιους εν ομαδι δεκαετιας ποσοτητα προπαρασχειν ουτω·
παραχρημα μεν ενιαυτων επτα, και μετα την των ζʹ ετων παραδρομην ουκ ες αναβολην
κατατιθεναι των λοιπων τριων ετων την συντελειαν· ειθ' ουτω καθ' εκαστον ετος ποριζεσθαι
Περσας το ωρισμενον ενιαυσιαιον. εδοξε δε και περι του κατασκαφηναι τον μοναστηριον οικον
τον λεγομενον Σεβανον και ιδρυμενον εν τοις μεθοριοις, και αποληψεσθαι Ῥωμαιους τον
τοπον, Ῥωμαιων μεν καθεστωτα απ' αρχης, Περσων δε παρασπονδησαντων και εν κατοχηι
τουτου ηδη γενομενων τειχει τε κατησφαλισμενων το ιλαστηριον. οι δε αλλα γαρ ουτε ες
τελεον κατεσκαψαν ουτε μην ενεχειρισαν Ῥωμαιοις. ταυτα τοι ουδε εν ταις σπονδαις
εμφερεται. εστερχθη δε ωστε τας λεγομενας τηι Λατινων διαλεκτωι σακρας εξ αμφοιν τοιν
βασιλεοιν αυτου αποκομισθηναι επιβεβαιουσας απαντα οσα προς των πρεσβεων εμπεδωθεντα
ετυγχανε. και τοινυν τα τοιαδε εσταλη αυτοθι. ξυνεβησαν δε και ες τουτο ωστε κατα μιαν
μοιραν προελθειν την καλουμενην σακραν εκ του Ῥωμαιων βασιλεως επιψηφιζομενην περι
των προδοθησομενων χρηματων της τριετιας μετα τον εβδομον ενιαυτον, ως καταθησουσι
ταυτα Ῥωμαιοι Περσαις. εκυρωθη δε ωστε και εκ του βασιλεως Περσων ομολογιαν εν γραμμασι
προελθειν ως, ηνικα πορισαιντο Περσαι των τριων ετων το οφειλομενον χρυσιον, βασιλει
Ῥωμαιων το περι του τοιουδε βεβαιωτικον αναδοθησεται γραμμα. η μεν του Ῥωμαιου
αυτοκρατορος περι της ειρηνης ομολογια την συνηθη φερουσα προγραφην γνωριμος ημιν ες τα
μαλιστα τυγχανει· η δε του Περσων βασιλεως γραμμασι μεν εγραφη Περσικοις, τηι δε Ἑλληνιδι
φωνηι κατα ταυτα δηπουθεν ισχυει τα ρηματα· Θειος, αγαθος, ειρηνοπατριος, αρχαιος Χοσροης,
βασιλευς βασιλεων, ευτυχης, ευσεβης. αγαθοποιος, ωιτινι οι θεοι μεγαλην τυχην και μεγαλην
βασιλειαν δεδωκασι, γιγας γιγαντων, ος εκ θεων χαρακτηριζεται, Ἰουστινιανωι Καισαρι, αδελφωι
ημετερωι. η μεν ουν προγραφη ουτω πη εδηλου, αταρ η δυναμις των λεχθεντων τοιαδε υπηρχεν.
ειποιμι δε αυτην γε δηπου των λογων την συνθηκην· αναγκαιον γαρ εγωγε ωιηθην χρησθαι ουκ
αλλως, ως αν μη υποτοπησοι τις ετεραι φρασει παρατετραφθαι τι των αληθων· ειχε δε ουτω·
Χαριν απονεμομεν τηι αδελφοτητι του Καισαρος περι της χρειας της ειρηνης της μεταξυ τουτων
των δυο πολιτειων. ημεις μεν Ἰεσδεγουσναφ θειωι κουβικουλαριωι εκελευσαμεν και εξουσιαν
δεδωκαμεν, η αδελφοτης του Καισαρος Πετρωι μαγιστρωι των Ῥωμαιων και Ευσεβιωι εκελευσε
και επετρεψε και εξουσιαν δεδωκε λαλησαι και τρακταΐσαι. και ο Ζιχ και ο λεγομενος παρα
Ῥωμαιοις μαγιστρος και Ευσεβιος τα περι της ειρηνης κοινως ελαλησαν και ετρακταισαν, και
ετυπωσαν την ειρηνην πεντηκοντα ενιαυτων, και εγγραφα παντες εσφραγισαν. ημεις ουν, καθ'
α ο Ζιχ και ο μαγιστρος των Ῥωμαιων και Ευσεβιος εποιησαν, βεβαιως εχομεν την ειρηνην και
εμμενομεν αυτοις. ουτω μεν επι λεξεως ειχεν. ομοιοτροπως δε και η του Ῥωμαιων βασιλεως
ετυγχανεν ουσα ομολογια, ανευ της προγραφης ης ειχε 177 το βασιλειον γραμμα το Περσικον.
και εν τοιοισδε ο ξυλλογος διελυθησαν. εν δε δη ετεραι ξυνελευσει μεγαλαυχουντος του Ζιχ και
επι Χοσροηι βασιλει κομπολογιαι χρωμενου φασκοντος τε, ως αμαχωτατος τε εστι και νικας
περιεβαλετο πολλας και ως, εξ ου χρονου την κιδαριν ανεδησατο, αμφι τα δεκα εθνη
καταγωνισαμενος κατεστησεν ες φορου απαγωγην, και οτι την των Ἐφθαλιτων κατεστρεψατο
δυναμιν και μεν ουν βασιλεις εχειρωσατο πλειστους, και ως αγανται τε αυτον και τεθηπασιν οι
εκεινηι βαρβαροι, και ως κατα το προσηκον και ουκ απεικος αυτωι η επωνυμια κεκομψευται το
βασιλεα προσαγορευεσθαι βασιλεων, ταυτα και τα τοιαδε του Ζιχ περι Χοσροου μεγαληγοριαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

χρησαμενου, εν διηγηματι εξηλθεν ο Πετρος τοιανδε ιστοριαν τινα, ως εγενετο τις εν τοις παλαι
τε και ανωτατω χρονοις βασιλευς Αιγυπτιος ονομα Σεσωστρις, και ουν γε συμπνεουσης αυτωι
της τυχης μεγαλα εφυσα και εθνη μεγιστα καθειλεν, ως δουλαγωγησαι και βασιλεις, και επι
τοσουτον αρθηναι αλαζονειας ως και οχημα χρυσοκολλητον ξυμπηξασθαι, και ανθ' ων ιππους
δεον η ετερα ελκυστηρια ζωια τους δοριαλωτους εκεινους βασιλεις υπαγαγειν τωι ζυγωι ουτω τε
διφρευομενον δια των λεωφορων επιφαινεσθαι τοις υπηκοοις. τουτο επει οσημεραι επετελει,
των τις βασιλεων το οχημα ελκοντων κατα το ακρον εζευγμενος συνεχεστατα πως και
λεληθοτως ες τουπισω το βλεμμα επιστρεφων εθεατο τον τροχον κυλινδουμενον τε και τηι της
κινησεως συνεχειαι εν εαυτωι περιελιττομενον. εποχουμενος δη ουν ο Σεσωστρις, (επεσκηψε
γαρ) τι δητα, εφη, τουτο ποιεις, ω ουτος; ο δε αμοιβαδον εφη· ω δεσποτα, ορω τον τροχον ως
θαμα περιδινουμενος ουκ επι της αυτης βασεως μενει οδε, αλλα γαρ ανω κατω φερομενος την
αρματοτροχιαν εργαζεται. τουτο ακηκοως ο Αιγυπτιος και μεν ουν τεκμηραμενος, ως
υπαινιττεται το ασταθμητον τε και παλιμβολον της τυχης, και ως τροχωι κυλιομενωι εοικε τα
ανθρωπεια, ξυνηκε μη αρα και αυτος χρονωι ποτε τοιουτωι προσπταισηι δυστυχηματι, του λοιπου
τε επαυσατο κατα τον προλεχθεντα τροπον αρματηλατειν· προς τοις τους δεδουλωμενους οι
βασιλεις αφηκε και ταις σφων αυτων ηγεμονιαις ενεβιβασεν αυθις. ενταυθα Πετρωι επαυσατο
της ιστοριας ο λογος εγχαλινωσαντι την του Ζιχ περι Χοσροου μεγαληγοριαν.
Eιτα 178 διελεγοντο αυθις περι των πρακτεων. απαντα μεν γαρ, ως ενην, τα αμφιβολα
εν ταξει και κοσμωι καθειστηκει, τα δ' ουν περι Σουανιαν ετι εν μετεωρωι υπηρχε, και
υπελελειπτο σφισι μονη επ' αμφιβολωι. τωι τοι ελεξεν ωδε Πετρος; πλειστων επαινων αξιος
εστιν ανηρ, ος τελεια βουλευομενος τελειον επιθησοι ταις πραξεσι το περας. ει γαρ ελλειπει τι
των δεοντων, ελλιπες οιμαι και τωι βουλευομενωι το φρονημα. ουκ εικηι δε και ματην ειρηται
νυν ημιν ο λογος· προς σε δε φερομενος, ω Ζιχ, Ῥωμαιοις τε και Περσαις φανησεται
λυσιτελεστερος. ειποιμι δε πως φανερωτερον. Σουανια Ῥωμαιοις υπηρχε, και Ῥωμαιοι Σουανοις
εκελευον. αμελει Τζαθιου Σουανων εξηγουμενου ∆ειτατος τις Ῥωμαιος ανηρ των εκεισε
Ῥωμαικων καταλογων ετυγχανε προεστως· αλλα και ετεροι τινες Ῥωμαιων εν Σουανοις
εποιουντο τας διατριβας. δυσμενειας δε τινος † μεταξυ του Λαζων βασιλεως και Μαρτινου του
Ῥωμαιου τηνικαυτα εκεισε στρατηγουντος, τουτου ενεκα ο Κολχος ουκ απεστειλε Σουανοις το
συνηθες σιτηρεσιον· εθος γαρ πεμπεσθαι σιτον εκ του Κολχων βασιλεως. διο δυσανασχετουντες
οι Σουανοι τωι των νενομισμενων υστερηθηναι καταδηλον εποιησαντο Περσαις ως, ει
γενησοιντο αυτου, Σουανιαν εγχειρισουσιν αυτοις. εν τοσουτωι ∆εισατωι και τοις ετεροις ηγεμοσι
των Ῥωμαικων ταγματων εφασαν οτι· πολυπληθια Περσων αγγελλεται χωρουσα κατα
Σουανων, προς ην αξιομαχον ουκ εχομεν δυναμιν. αλλα το συνοισον βουλευσασθε ξυν τοις
ενταυθα Ῥωμαιων καταλογοις υποχωρουντες τηι Μηδικηι στρατειαι. τοσουτωι χρησαμενοι
Σουανοι δολωι και δωροις αναπεισαντες τους των καταλογων επιστατας απεβαλοντο παρα
σφων την Ῥωμαιων φυλακην, οι δε Περσαι ξυν ταχει παραγενομενοι Σουανιαν ελαβον.
ληπτεον ουν εντευθεν ως και Ῥωμαιων ανεκαθεν υπηρχεν και Ῥωμαιοις αρμοζει τημερον. ει
γαρ δικαιοτατα Λαζικης κυριοι καθεστηκαμεν, καθα δηπουθεν υμεις εψηφισασθε, Σουανιας της
υπο Λαζικην ουκ απο τροπου δεσποσομεν. ο δε Σουρηνας εφη· αχθεσθε μαλλον Ῥωμαιοι, οτι
εθνος αυθαιρετα 179 και εκουσιως προσεπελασεν ημιν. ο Ζιχ υπολαβων εφη· αυτονομοι
γεγονασι Σουανοι και ουπωποτε τηι Κολχων υπεκλιθησαν αρχηι.
Αυθις ως τον Ζιχ ελεξεν ο Πετρος· ει γε μη βουλει, ω Ζιχ, εν τοις της ειρηνης
συμβολαιοις ονομαστι Σουανιαν εγχαραξαι, σημανον ως αποδιδως μοι Λαζικην ξυν τοις
υποτεταγμενοις εθνεσιν αυτηι. ο Ζιχ· ει τουτο, εφη, ποιησω, αδεια σοι δοθησεται και περι
Ἰβηριας αμφισβητειν κατ' εξουσιαν τε ειποις αν, ως και αυτη κατηκοος εγεγονει Λαζων.
ενδηλος, η δε ο Πετρος, γεγενησαι, ω Ζιχ, ως ου βουλει πασαν ημιν αποδουναι Λαζικην, αλλα
τινα μοιραν αυτης. πολλα μεν ουν και ετερα Ῥωμαιοι τε και Περσαι ειποντες τε και ακηκοοτες
Σουανιας περι ομως ου ξυνεβησαν. δοκει τοιγαρουν αυτοις περι του τοιουδε τον βασιλεα
επισκοπησαι Περσων. και ορκωι επιστωσατο ο Ζιχ, ηι νενομισται Περσαις ομνυειν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

ξυνεπιλαβεσθαι Πετρωι ως Χοσροην αφικνουμενωι ενεκα Σουανιας. ειτα του Ζιχ τους περι
Ἄμβρου του Ἀλαμουνδαρουτου των Σαρακηνων ηγουμενου κινησαντος λογους φασκοντος τε,
οτι γε δηπου και αυτον ωσπερ και τον προ αυτου ηγεμονα του Σαρακηνικου κομιζεσθαι χρεων
τας ρʹ χρυσιου λιτρας, αντειπεν ο Πετρος, ωστε τον προ Ἄμβρου ηγεμονα δωρεαι τινι αγραφωι
και οσωι αν ηβουλετο χρυσιωι και οπηνικα ο καθ' ημας εφιλοφρονειτο δεσποτης. τοιγαρουν
εστελλετο τηι ταχυτητι των δημοσιων ιππων οχουμενος ανηρ αγγελιαφορος ως τον Σαρακηνον
αποκαταστησων οι το οπερ ετυγχανεν αυτωι πεμφθεν προς του Ῥωμαιου βασιλεως. ουτω τε ες
τουμπαλιν εκ του Σαρακηνου ως βασιλεα τον ημεδαπον επεμπετο δωροφορων πρεσβευτης, ειτα
αντιδωρωι αυθις εφιλοφρονειτο τον Σαρακηνον ο καθ' ημας αυτοκρατωρ. ει βουλεται ουν και
Ἄμβρος κατα ταυτα ποιειν, ληψεται, ει δοκει και τωι καθ' ημας βασιλει· ει δε γε ου βουλεται,
κινει τηναλλως, προς γε και ηλιθιωτατα φρονει. αποισεται γαρ ουδεν οτιουν. τουτων
διαμφισβητηθεντων και ετερων, εγραφησαν αι πεντηκοντουτιδες σπονδαι περσιστι και
ελληνιστι, μετεβληθη τε το Ἑλληνικον εις Περσιδα φωνην και το Περσικον εις Ἑλληνιδα. οι δε
τας ξυνθηκας βεβαιουντες Ῥωμαιωνμεν Πετρος ο των περι βασιλεα καταλογων ηγεμων και
Ευσεβιος 180 και ετεροι, Περσων δε ο Ζιχ ο Ἰεσδεγουσναφ και Σουρηνας και ετεροι. των ουν εξ
εκατερου μερους ομολογιων εν συλλαβαις αναληφθεισων, αντιπαρεβληθησαν αλληλαις τωι
ισοδυναμωι των ενθυμηματων τε και ρηματων. οσα δε εσημηνε τα της ειρηνης γραμματεια,
λελεξεται. και δη δογμα εγραφη πρωτον ως δια της στενοποριας της εισοδου του λεγομενου
χωρου Τζον και των Κασπιων πυλων μη εφειναι Περσας η Ουννους η Ἀλανους η ετερους
βαρβαρους παροδον ποιεισθαι κατα της Ῥωμαιων επικρατειας, μητε δε Ῥωμαιους εν αυτωι
δηπου τωι χωρωι μητε μην εν αλλοις Μηδικοις οριοις στρατευμα στελλειν κατα Περσων.
δευτερον, ως αν οι συμμαχοι Σαρακηνοι εκατερας πολιτειας εμμενοιεν και οι τοις βεβαιωθεισι,
και μητε τους Περσων κατα Ῥωμαιων μητε τους Ῥωμαιων οπλιζεσθαι κατα Περσων. κατα
τριτην ταξιν, ωστε τους εμπορους Ῥωμαιων τε και Περσων των οποιωνουν φορτιων, τουτους δε
και τους τοιουσδε ποριστας κατα το εξ αρχης κρατησαν εθος εμπορευεσθαι δια των ειρημενων
δεκατευτηριων. δʹ, ως αν οι πρεσβεις και οι τηι ταχυτητι χρωμενοι των δημοσιων ιππων προς
τας απαγγελιας, ο μεν ες τα Ῥωμαιων, ο δ' ες τα Περσων ηθη αφικνουμενοι κατα τε την αξιαν
και το προσηκον εκαστοι τιμηθειεν και της δεουσης τευξονται επιμελειας, απαλλαττεσθαι τε
σφας μη χρονοτριβουντας, αλλα γαρ και τας εμποριας, ας επιφερονται, αμοιβαζειν ακωλυτως τε
και ανευ συντελειας τινος. εʹ διετυπωθη ωστε τους Σαρακηνους και τους οποιουσουν βαρβαρους
εμπορους εκατερας πολιτειας μη δια ξενων ατραπων ποιεισθαι τας πορειας, μαλλον μεν ουν δια
της Νισιβεως και του ∆αρας, μητε μην ανευ κελευσεως αρχικης ιεναι κατα την αλλοδαπην. ει
μεντοι παρα το δοκουν τολμησουσι τι, ηγουν, το λεγομενον, κλεπτοτελωνησουσιν,
ανιχνευομενους υπο των εν τοις οριοις αρχοντων ξυν τοις οσα επιφερονται, ειτε Ἀσσυρια
φορτια ειεν ειτε Ῥωμαια, παραδιδοσθαι ευθυνας υφεξοντας. ςϛʹ, ως ει τινες, εν ωι χρονωι ο
πολεμος ξυνεστηκει, ηυτομολησαν, τουτο μεν ως Περσας απο Ῥωμαιων, τουτο δε απο Περσων
ως Ῥωμαιους, ει γε βουλοιντο 181 οι προσκεχωρηκοτες ες τα οικοι επαναστρεφειν, μη γινεσθαι
σφισιν εμποδων μητε μην κωλυμηι χρησασθαι τινι. τους μεντοι εν καιρωι ειρηνης αυτομολους
ηγουν καταφευγοντας εξ ετερων εις ετερους μη υποδεχεσθαι, αλλ' εκ παντος τροπου και
ακοντας εγχειριζεσθαι τοις εξ ων και απεδρασαν. ζʹ μερος των σπονδων, ωστε τους
επεγκαλουντας περι του σινεσθαι τι σφας τους αντιπολιτευομενους δικηι τεμνεσθαι το
φιλονεικουμενον η δι' εαυτων των την βλαβην πεπονθοτων η δι' οικειων ανθρωπων εν τοις
μεθοριοις παρα τοις αρχουσιν εκατερας πολιτειας ξυνιοντων, ουτω τε τον ζημιωσαντα
ακεσασθαι το σκαζον. ηʹ, ωστε του λοιπου μη εγκαλειν Περσας Ῥωμαιοις ενεκα του επικτιζεσθαι
το ∆αρας. εδοξε δε και αμφοτεραν πολιτειαν του λοιπου μηδαμως επιτειχιζειν ηγουν περιοχηι
τινι κατασφαλιζειν τι των εν τοις οροθεσιοις χωριων, ινα μη προφασις εντευθεν εσοιτο ταραχης
και εκ τουτου διαλυθησονται αι σπονδαι. θʹ, μη επιεναι η πολεμειν υπηκοωι εθνει η χωραι τινι
αλληι τους εκατερας πολιτειας, μαλλον μεν ουν ανευ βλαβης και κατ' ουδεν οτιουν
πημαινομενους εν τωι αυτωι μενειν, ως αν και οιδε απολαυοιεν της ειρηνης. ιʹ, ωστε μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

πολυπληθιαν στρατου εις το ∆αρας ενιζανειν, πλην οση γε αρκεσει προς φυλακην του αστεος,
μητε δε τον της εω στρατηγον κατα ταυτην ενιδρυσθαι, του μη εκ του τοιουδε επιδρομας η
βλαβας γινεσθαι κατα Περσων· ει δε γε αρα τι τοιουτον ξυνενεχθειη, επαγιωθη τον αρχοντα του
∆αρας διατιθεναι το πλημμεληθεν. μια προς τηι δεκατηι των σπονδων βεβαιωσις, ωστε ει πολις
ετεραν ζημιωσει πολιν η οπωσουν διαφθειρει τι των αυτης, μη τωι νομωι του πολεμου μητε μην
δυναμει στρατιωτικηι, αλλως δε δολωι τινι και κλοπηι· εισι γαρ τοιοιδε τινες ανοσιουργοι οι
ταυτα πρασσοντες, ως αν πολεμου εσοιτο προφασις· εβεβαιωθη τοιγαρουν τα τοιουτοτροπα
αναζητειν ες το ακριβες και επανορθουσθαι τους δικαστας τους εν τοις περασιν εκατερας
πολιτειας ιδρυμενους. ει δε γε αυτοι ουκ εσονται ικανοι αναστελλειν τας προς αλληλους των
αστυγειτονων φθορας, εστερχθη ωστε την διαδικασιαν αναπεμπεσθαι ως τον της εω στρατηγον,
ως ει γε εισω μηνων εξ μη τμηθειη τα της αμιλλης, 182 και ο ζημιωθεις μη ληψεται το
απολωλος, τον αδικησαντα λοιπον επι ποινηι ως το διπλασιον τωι ηδικημενωι ειναι υπευθυνον.
ως ει γε μηδε ουτω περας εξοι, διετυπωθη το πονουν μερος πρεσβειαν στελλειν ως τον
βασιλεα του ηδικηκοτος. ειτα ει μηδε υπο του βασιλεως γενησεται οι το αποχρων και διπλουν το
οφληθεν αναληψεται κατα το ωρισμενον εντος ενιαυτου, οσον επ' εκεινωι τωι δογματι
διαλελυσθω τα των σπονδων. δευτεραν προς τηι δεκατηι μοιραν των σπονδων κατανοησοις τας
προς θεον ικετειας, ετι τε και τας αρας, οιον τωι μεν στεργοντι την ειρηνην ειναι τον θεον ιλεων
τε και ξυμμαχον δια παντος, τωι δε απατηλωι των τε εμπεδωθεντων νεοχμωσαι τι βουλομενωι
τον θεον εσεσθαι αντιπαλον τε και πολεμιον. τριτη προς τηι δεκατηι των νομισθεντων ισχυς,
πεντηκοντουτιδας ειναι τας σπονδας, ερρωσθαι τε τα της ειρηνης επι πεντηκοντα ενιαυτους,
αριθμουμενου του ενιαυτου κατα το αρχαιον εθος, εκαστου ετους τηι τριακοσιοστηι και εξηκοστηι
και πεμπτηι ημεραι περατουμενου. ισχυσαι δε και τουτο, καθα εφην, ωστε εξ αμφοιν τοιν
βασιλεοιν αποκομισθηναι συλλαβας εκεισε δηλουσας ως αμφω στερξαι ταυτα εφ' οις
εβεβαιωσαν οι πρεσβεις. περας τε δεξαμενων των συνθηκων, αντεδοθησαν αι λεγομεναι σακραι.
τουτων δε δοξαντων και ισχυροποιηθεντων εκτος ενομισθη τα περι των εν Περσιδι Χριστιανων,
ωστε και νεως οικοδομειν και επιθειαζειν σφας αδεως και τους χαριστηριους υμνους, καθα
νενομισται ημιν, ακωλυτως επιτελειν, αλλα γαρ μητε καταναγκαζεσθαι εις μαγικην μετιεναι
θρησκειαν μητε μην θεοκλυτειν ακουσιως τους παρα Μηδοις νενομισμενους θεους, και οι
Χριστιανοι δε, ωστε ηκιστα και οιδε τολμωιεν μετατιθεναι μαγους ες την καθ' ημας δοξαν.
εκρατησε δε ωστε και τους θνησκοντας τοις Χριστιανοις επ' εξουσιας ειναι θαπτειν εν ταφοις, ηι
νενομισται παρ' ημιν. τουτων ουτω προελθοντων και εν κοσμωι και ταξει γενομενων, επει
ανεδεξαντο οι γε ες τουτο τεταγμενοι τας συλλαβας τοιν δυοιν βιβλιοιν και απηκριβωσαν τωι
ισορροπωι τε και ισοδυναμωι των ρηματων τα ενθυμηματα, αυτικα οι γε ισογραφα ετερα
επετελουν. και τα μεν κυριωτερα ξυνειληθεντα τε και κατασφαλισθεντα εκμαγειοις τε κηρινοις
ετεροις τε οις ειωθασι 183 Περσαι χρησθαι, και εκτυπωμασι δακτυλιων υπο των πρεσβεων, ετι
γε μην και ερμηνεων δεκα προς τοις δυο, εξ μεν Ῥωμαιων, ουχ ηττον δε Περσων, αμοιβαιαι τηι
δοσει τα της ειρηνης βιβλια παρεσχοντο αλληλοις. και το μεν τηι Περσων φωνηι γεγραμμενον
ενεχειρισε Πετρωι ο Ζιχ, και Πετρος δε τωι Ζιχ το τηι Ἑλληνιδι, και αυθις του Ζιχ το ισορροπουν
τηι γραφηι τηι Ἑλληνιδι βιβλιον γραμμασι Περσικοις διασεσημασμενον ανευ της των
εκτυπωματων ασφαλειας ειληφοτος, το σωθησεσθαι οι τας μνημας, και Πετρος ουκ αλλως
επετελεσεν αμοιβαιως. ειτα επι τουτοις διελυθησαν των τε οριων απο εγενοντο, και ο Ζιχ εις τα
πατρια ηθη επορευετο· αταρ ο Πετρος εμεινεν αυτου επιθειασων τηι γενεθλιαι εορτηι Χριστου του
θεου· ηδη γαρ προσεπελαζε της ημερας το σεβας· ετι δε και τηι του θεου επιφανειαι τα νομιμα
αγιστευσας μετα ταυτα επεβη της Περσων.
Και εν τοισδε περας ειληφει τα των ξυνθηκων. προ δε δη της αναχωρησεως των
πρεσβεων, παραγενομενων τινων Περσων ες το ∆αρας, οις το τοιονδε εν φροντισιν υπηρχεν,
αμα ενιοις των ερμηνεων και τοις των πλαστιγγων επισταταις, αποκατεστη τοις περι τον Ζιχ τα
οφειλομενα χρηματα των ζʹ ενιαυτων, εφ' οις αι ξυνθηκαι προηλθον. ως δε Πετρος αφικετο
προς βασιλεα Περσων εν τωι προσαγορευομενωι Βιθαρμαις διαλεχθησομενος οι περι Σουανιας, ες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

τα βασιλεια προελθων ελεξεν ωδε· Ἥκομεν, ω βασιλευ, παρα σε, το μεν εν βεβαιωι την ειρηνην
εχειν ευτυχησαντες ηδη, το δε και οψε γουν τευξομενοι των δικαιοτερων παρα σου μη
αχθησομενοι. ο γαρ το παρον ευ διαθεις και σχεδιασας, ως ειπειν, το συνοισον πως ουχι των
μελλοντων προμηθευεται πολλωι τωι διαφορωι, καθ' οσον και χρονωι τωι πλειονι; μεγιστου
τοινυν πεφυκε βασιλεως το δυνασθαι μεν πλεον εχειν, μη βουλεσθαι δε· το γαρ υπερβαλλον της
ισχυος εν σωφρονι κολαζεται λογισμωι· επει ουν το ζεον του πολεμου κατεσβεσται νυν ημιν, και
ωσπερ ανεπνευσαμεν, εις δε μονος υπολειπεται σπινθηρ, φημι δε σπινθηρα κακων την
Σουανιαν, απειλουσαν ημιν μεγιστην εσεσθαι δυσμενειας εμπυρωσιν, γενου κωλυμα των
δεινων και προκαταπαυσον ημιν ελπιδα των κακων. εν σοι γαρ των αμηχανων τον πορον
ανεθεμεθα μηχανησαμενωι τα δεοντα. μια γαρ 184 τις εστι τελεωτατη του πολεμου καταλυσις το
προστεθηναι και Σουανιαν ημιν, ειπερ Λαζικης κυριοι καθεστηκαμεν. ο γαρ δεσποσας του
ηγεμονικου πως ουχ εξει το υποβεβηκος; ουτε γαρ Λαζοι ουτε μην αυτοι Σουανοι προς
αμφισβητησιν ιδοιεν, ως ουχ υπηκοος η Σουανια Λαζων ανεκαθεν ην, και οτι ψηφωι του Λαζων
βασιλεως ο Σουανιας αρξων το κυρος εδεχετο. ταυτ' ειπων Πετρος εν γραμμασιν επεδεικνυ
Χοσροηι παλαιτερους Λαζων βασιλεις και αλλους υπο αλλων χειροτονηθεντας Σουανων
ηγεμονας. ειτα και αυθις ελεξεν· του δικαιου τοινυν ημιν, ω βασιλευ, και Σουανιαν παρεχοντος,
ουχι συ προτερησας εν κερδει σχησεις αμφοτερα, και το δοξαι μη αδικειν και το δοκειν
δωρεισθαι το προσηκον πασιν; ου τι γαρ αν και ο καθ' ημας βασιλευς οιοιτο αδικεισθαι, ει γε το
οικειον ωσπερ δωρον ληψεται παρ' υμων, επει και Λαζικην οιεται ουκ αλλως εχειν.
διαβεβαιουμενων γαρ ημων και εναργεστατα δεικνυντων, ως Ῥωμαιων εκ πλειστου χρονου
κτημα καθεστηκεν, αντειπας αυτος τωι του πολεμου νομωι Λαζικην οικειωσασθαι, και ομως τωι
βουλεσθαι την δικην ατρωτον ειναι προυργιαιτερον εθου σωφρονα κεκτησθαι λογισμον η χειρα
δυνατην. τοιγαρουν εποιησω την ουκ αναγκην αναγκην και τωι γενναιωι της μεγαλοφροσυνης
εψηφισω κατα σαυτου και νικαν ηξιωσας ηττημενος του πρεποντος, και απλως απεκατεστησας
ημιν Λαζικην ωσπερ οικειον τι κτημα μεταθεις και την εξουσιαν μεταγαγων εφ' ημας. ουκ
αλλως δε και περι Σουανιας αντιβολουμεν το οικειον προικα λαβειν, και χαριν δε ομολογησειν
ημας υμιν τωι μη εζημιωσθαι το οικειον, υμας δε τωι κρειττονι τωι δυνασθαι τοσουτον ωστε
δωρεισθαι δοκειν και το μη υμετερον. και ο βασιλευς ελεξεν ωδε· ουτω δητα ψυχην λογων
χηρευουσαν και του πειθειν ερημον ευρουσα η της σοφιας δυναμις περιφρονουσα το ασθενες
καταγωνιζεται, ωσπερ φαρμακον εν ελκει προσπλαττομενον καταβιβρωσκει μεν το νοσουν,
συναναζωπυρει δε την υγειαν τωι καμνοντι. ει γαρ το δικαιον ουκ ειπε τισιν, ειπηι δε το
αρμοδιον, ουδεν ηττον και ουτω νικησει. τοιγαρουν η σοφια τουτου ενεκα της ισχυος των
οπλων κρατει, οτι πολεμου μεν δυναμις ουχ οια τε πεφυκε του πρακτεου γενεσθαι, ει μη πω και
εαυτην αυτη διαχρησεται, το δε της 185 σοφιας ασωματον και φρουριον καθεστηκεν εαυτης,
προς γε και φρουρει τον κεκτημενον αυτην. εντευθεν ουν ουδε αυτος, ω Ῥωμαιων πρεσβευτα,
ος ωσπερ εικος εν τοσαυτηι σοφιαι τεθραμμενος περιειναι τοις ρημασι μεμαθηκας, μεμφθειην
προς τινος εγωγε μη πειθειν μαθων. πλην ως αν οιος τε ω, καν ει μη τοις ρημασι τηλαυγως, αλλ'
ομως τωι βουλομενωι της γνωμης, ως ενεστιν, εν φανερωι προθειην το δικαιον. δοιημεν, ως
εδικαιολογησω περι Σουανιας, την αληθειαν ουτως εχειν.
Λαζικην μεν εχειρωσαμην, Σουανοις δε ουδε προσεβαλον η μονηι ακοηι, τωι τον
Μερμεροην ημιν σημαναι ως ουκ εστιν αξιολογος ουδε μην περιμαχητος η χωρα ουδε βασιλικης
εργον εκστρατειας, αλλ' εν υπαρχει των εθνων των περι τον Καυκασον, και ως εχουσι
βασιλισκον, και ως ο χωρος εστι Σκυθων παροδος. απεβιω Μερμεροης, ειτα ο Ναχοεργαν υπηλθε
τηι στρατηγιαι. γεγραφε τοινυν ημιν και αυτος ουκ αλλως περι αυτων, οτι του Καυκασου τας
ακρωρειας οικουσι και οτι δητα κλωπες τε και λαφυραγωγοι και χαλεπων εργων και ανοσιων
καθεστηκασιν εργαται. ηβουλομην ουν κατα σφων ελασαι στρατειαν, οι δε κατορρωδησαντες
αντι Σουανων εγενοντο Περσαι, ως ειναι δηλον εντευθεν ανηκειν μοι την χωραν, και εχειν ουκ
αρνουμαι. και τοινυν δηλουσιν υπακουοντες ημιν ασμενεστατα τωι και τοις δουλοις αρχεσθαι
τοις ημων. αμελει και του Ζιχ εν γραμμασι δηλωσαντος, ως Ῥωμαιοι Σουανιαν επιζητουσι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

λαβειν, τοσουτον πορρωθεν ωιηθην υμας του δικαιου φησαι, καθ' οσον ου πλησιον εγενομην
του πειθεσθαι τωι παραλογωι της ακοης. πλην ηττηθησομαι του δυνατου, καθ' οσον οιηθειην
περιεσεσθαι, μη ουχι ταυτα φρονειν τωι καθ' υμας βασιλει. ταυτας δηπουθεν αυτας απεκυησε τωι
νωι τας εννοιας ο Περσων βασιλευς, και εν τουτοις ο λογος επεπαυτο προς βραχυ περι Σουανιας
αυτωι. και αυθις, ωσπερ εν μεταξυλογιαι τινι, περι Ἄμβρου του Ἀλαμουνδαρου του Σαρακηνου
διελεγεσθην αμφω, του βασιλεως ουτω πως αρξαμενου· ο καθ' ημας Ἄμβρος ο Σαρακηνος ουχ
ηκιστα επιμεμφεται τωι Ζιχ και καταβοην πεποιηται τανδρος ουκ ελαχιστην, ατε ουδεν τι
ονησαντος γε αυτον, ηνικα εσπενδομεθα ως υμας. και ο Πετρος· εν ουδενι χρονωι πωποτε, εφη,
ρητον τι χρυσιον 186 εκομισαντο εκ Ῥωμαιων οι καθ' υμας Σαρακηνοι ουτε μην αναγκηι τινι
ουτε καθ' ομολογιαν τινα, αλλα δητα ο πατηρ Ἄμβρου Ἀλαμουνδαρος εστελλε δωρα τωι
Ῥωμαιων αυτοκρατορι, και ο γε δεχομενος αντεδωρειτο γε αυτον. οπερ εφ' εκαστωι ενιαυτωι το
τοιονδε εγιγνετο ουδαμως, αλλ' εστιν οτε και εʹ παρωιχημενων ετων. τουτο γουν διεσωθη τε και
διεφυλαχθη Ἀλαμουνδαρωι τε και ημιν επι χρονον ηκιστα ολιγον. εξεπισταται δε το κρειττον οτι
ουχι δητα ερρωμενα φρονων ες Περσας τα τοιαδε επρασσεν Ἀλαμουνδαρος. τοιγαρουν
διεβεβαιουτο ως ει και υμεις πολεμον κινησοιτε καθ' ημων, Ἀλαμουνδαρωι γε απρακτος τε και
ανενεργητος εσται η μαχαιρα της Ῥωμαιων εκατι πολιτειας. ταυτα μεν ουν επι τινα διεμεινε
χρονον· νυν δε ο σος μεν αδελφος, δεσποτης δε εμος, εθετο εν νωι εμφρονεστατα, οιμαι, ω
βασιλευ, εφη τε ως, ει βεβαιως εχει τα πολιτευματα την ειρηνην, τι δηποτε αρα λυσιτελησει μοι
του λοιπου υπηκοοις τε και δουλοις προσφθεγγεσθαι Περσων, ως αν καταπροοιντο των
κεκτημενων τα πραγματα, ηγουν ποριζειν τι αυτοις η ποριζεσθαι παρα σφων; ει προ της ειρηνης,
ελεξεν ο βασιλευς, εκατερωθεν εστελλοντο πρεσβειαι, και αμοιβαιοις εφιλοφρονεισθε δωροις
αλληλους, χρηναι οιμαι ατρωτα ειναι τα οσα εστερχθη προ του. ταυταις μεν ουν αυταις και περι
Ἄμβρου ταις δικαιολογιαις εχρησασθην, και αυθις αντελογιζοντο περι Σουανιας. ο δε βασιλευς
ειπεν· οπηνικα εγωγε παρεστησαμην Σκανδεις τε και Σαραπα και Λαζικην, υμεις, ως φατε,
τηνικαυτα Σουανιαν εν υπηκοων ειχετε μοιραι. ενδηλον ουν εντευθεν ως ουκ ετυγχανον οντες
υπο Λαζους. ει γαρ ην, και αυτοι ξυν τοις κρατουσιν ημιν προσεχωρησαν. ο Πετρος εφη
αμοιβαδον· τουτο ου γεγονεν, επει ο Σουανος ουκ απεστη, καθα δηπουθεν ου δουλος ην ο Λαζος.
φημι δε ως του καθ' ημας δουλου ο δουλος αφηνιασεν ουδαμως. τημερον, η δε ο βασιλευς, δεκα
ηδη παρωιχηκασιν ενιαυτοι εξ ου Σουανιαν εν κατοχηι εποιησαμην· πρεσβεις πολλακις
εδεξαμεθα τε και εξεπεμψαμεν ως Ῥωμαιους· και τι δητα εξ εκεινου τον οντιναουν ου
κεκινηκατε 187 λογον ενεκα Σουανιας; επειδη τηνικαυτα, ελεξεν ο Πετρος, και Λαζικης κυριος
εγεγονεις. και ειπερ εφην ως σε δει παραχωρησαι μοι Σουανιας, αντελεξας αν· τινος χαριν; και
ειπερ αυθις εφην· επει Λαζικης εστι κατηκοος, απεκρινω· τινα γαρ σε γνωριζομεν Λαζικης; και
λοιπον αντερειν ειχομεν το παραπαν ουδεν. τουτο φης, ειπεν ο βασιλευς, οτι Σουανια Λαζων
υποχειριος ην. ειπερ εν γραμμασιν οιος τε ει τεκμηριωσαι το τοιονδε, ηκιστα αποτευξηι του
δεοντος. και ο Πετρος· ου τι μελλησω, αναδιδαξω δε σε ταληθες. αρχαιον εθος, ω δεσποτα, τοδε
εκρατησε παρα Λαζοις· ο Σουανιας ηγεμων υπηκουε τωι Λαζωι και αναγραπτος οι επεφυκει ες
δασμοφοριαν, και τοινυν εκομιζετο παρ' αυτου ο Λαζος καρπους τε μελιττων και δερρεις και
ετερα αττα. οπηνικα δ' ουν ο Σουανος αρχων απεβιω, εχειροτονει ο τοις Λαζοις εφεστως τον
διαφυλαξοντα του αποιχομενου την αρχην. εν τουτωι γραμμασιν εχρητο ως των Ῥωμαιων
αυτοκρατορα των ξυμβεβηκοτων περι, και αυτος αντιγραφωι επιστοληι ενεκελευετο οι εκπεμψαι
τα συμβολα της των Σουανων ηγεμονιας οτωι μεν βουλοιτο, Σουανωι δ' ομως ανδρι. τουτο την
ισχυν ελαβεν εκ των Θεοδοσιου του καθ' ημας βασιλεως χρονων μεχρι Περοζου του υμετερου
παππου και Λεοντος του καθ' ημας. ειτα εκ της χλαμυδος ο Πετρος εν φανερωι προκομιζει
βιβλιδιον τι, εν ωι στοιχηδον τε και διηιρημενως εδηλουντο Λαζων βασιλεις, οι Σουανων
εχειροτονησαν ηγεμονας. ειχε δε ουτω του γραμματειου η δυναμις, ει και μη ουτω τα ρηματα·
οιδε Λαζων βασιλεις, οι γε βασιλισκους επεστησαν Σουανοις, εξ ου χρονου Θεοδοσιος το
Ῥωμαιων διηνυσε κρατος και Ουαρανης το Περσων αχρι Λεοντος αυτοκρατορος και Περοζου.
και διεξελθων ο Πετρος εφη· αχρι τουτων ισμεν εν γραμμασι Λαζων τε βασιλεις και τους οσοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

υπο Λαζοις αρχοντες εγενοντο Σουανων. ο βασιλευς· ει ξυγχωρησομεν σοι το παρα σου
προκομισθεν γραμμα ξυναιρομενον τηι κατα σε πολιτειαι εχειν το πιστον, αρα και τα ημετερα
συμβολαια πιστευθησονται δικαιοτατα; οιμαι. πλην, η δε ο βασιλευς, οπερ εφης, εχεται πειθους
οτι δητα ουτοι οι βασιλεις οι μεν ουτως, οι δε αλλως εγενοντο. επειδη δε νυν περι αμφηριστου
διαλεγομεθα δουλου, ει μεν εναργεστατα πως δυνη 188 θειης αποφηναι ως πεφυκε σος, ληψηι γε
αυτον· ει δε το τοιονδε ουχ οιος τε ει πιστωσασθαι, και αλλως βουλεται ο Σουανος υποτεταχθαι
τηι Ῥωμαιων αρχηι, ηκιστα εσομαι εμποδων. τουτου περαιτερω ουδεν οτιουν δυνησομαι ποιειν. ο
δε Πετρος· ουχι πευσηι, ω δεσποτα, προς του Σουανου, οποι βουλεται ειναι; εξουσιαζει γαρ αυτου
αυτος, οσον επι ταυτηι γε δηπου τηι μοιραι. αθρει δε, ο βασιλευς, ως ου βουλομαι περι Σουανιας
της χωρας τι πυθεσθαι προς των Σουανων, επει ουδε οσιον ουτε μην αλλως δικαιον εστιν περι
της γης αυτης εν δουλου κινδυνευεσθαι κρισει. οιδε μεν ουν οι λογοι προηλθον εξ αμφοιν.
4. Ὅτι ουδεν προεβη περι της Σουανιας, αλλ' ο Πετρος απρακτος ανεχωρησε των
Μηδικων οριων. ομως δ' ουν εσπεισατο Περσαις, και κατεθεντο τον πολεμον αμφοτεραι
πολιτειαι. και οι μεν Μηδοι εκ της των Κολχων γης επ' οικου ανεχωρησαν· αταρ ες το
Βυζαντιον αφικομενος ο Πετρος ου πολλωι υστερον κατελυσε τον βιον.
5. Ὅτι Ἰουστινος ο ανεψιος Ἰουστινιανου κατ' εκεινο καιρουἸωαννην τον
∆ομνεντιολου ες τα Περσων ηθη εστειλε πρεσβευσομενον. παρενεγυησε δε οι εκ μεν του
εμφανους ανακηρυξιν ποιησασθαι της αυτου επι την βασιλειαν αναγορευσεως κατα το ειωθος
Ῥωμαιοις τε και Περσαις, εν ταυτωι δε, ει γε καλεσοι καιρος, και αμφι Σουανιας κινησαι λογους.
ταυτην γαρ ουπω Χοσροης απεκατεστησε Ῥωμαιοις, καιτοι της Λαζικης παραχωρησας, ης
υπηκοος ουσα η Σουανια ετυγχανεν. αλλ' αι μεν πεντηκοντουτιδες σπονδαι ησαν, ας εθετο
Πετρος ο των περι βασιλεα καταλογων ηγεμων· τα δε περι Σουανιας επ' αμφιβολωι ην,
Ἰουστινος δε ο βασιλευς ενεκελευσατο Ἰωαννηι, ως ει γε βουλοιντο Περσαι και ωνιον αποδοσθαι
την χωραν, ετοιμοτατα φησαι εχειν. η γαρ 189 Σουανια αξιολογος μεν ουδαμως, ομως δε
επιτηδειως εχουσα θεσεως ες τα μαλιστα ονινησι την Ῥωμαιων αρχην τωι μη δι' αυτης
επιτιθεμενους Περσας τα των Κολχων ορια λυμαινεσθαι. Ἰωαννης ουν εκ Βυζαντιου αρας και
ως ταχιστα την πορειαν ανυσας εν ταις κατα την παροδον πολεσι των αναγκαιων φροντιδα
θεμενος πολλην, τουτο προειρημενον αυτωι εκ βασιλεως, αφικετο ες το ∆αρας. ενταυθα τον
κατα πολιν ολκον του υδατος επεσκευασε και υδροχεια επενοησε, και μεν ουν αλλα αττα των εν
αστει αναγκαια ειργασατο. διηγαγε δε αυτου ημερας δεκα τωι τους εν τηι Νισιβει τηι πολει
πανηγυριζειν τε και αγειν εορτην, κακ τουτου την πρεσβειαν μη υποδεξασθαι. ο δε Ἰωαννης
δεχθεις μετα την εορτην την φουρδιγαν προσαγορευομενην, ο εστιν ελληνιστι νεκυια, εκ των
εν τηι Νισιβει αρχοντων εξεπεμφθη συν τηι νομιζομενηι τιμηι πρεσβευειν ες τα βασιλεια Περσων,
και απαντα, ων ενεκα εσταλτο, εν δεοντι καταστησαμενος εν τουτοις υπηρχεν. ο δε Χοσροης εν
μιαι των ημερων των Σαρακηνων περι αυτωι εκινησε λογους. τα γαρ Σαρακηνικα φυλα μυριαδες
ταυτα, και το πλειστον αυτων ερημονομοι τε εισι και αδεσποτοι, και μεν ουν της Ῥωμαιων,
εστιν α και της Περσων υπηκοα πολιτειας. ουτω δε διακεκριμενων αυτων, Ἰουστινιανος,
μεγαλοφρων ανηρ και βασιλικωτατος, τους μηδιζοντας Σαρακηνων δωροις εδεξιουτο
κρατουσης ειρηνης. ο δε Ἰουστινος εμβριθης τε ων και βαρβαρωι φρονηματι ηκιστα υποχαλων
εν ουδενι λογωι εποιησατο τους οσοι εμηδιζον των Σαρακηνων. οι δε (πλεονεκτικωτατον γαρ το
φυλον) αποκοπην τουτο ηγησαμενοι τωι βασιλει ενεκειντο Περσων μη περιιδειν αυτους αυτωι
ανακειμενους. τωι τοι αρα και Πετρου εκεισε πρεσβευσαμενου ωσπερ τοις Σαρακηνοις
υπευθυνους οντας Ῥωμαιους ελεγε δειν ο Χοσροης αποδιδοσθαι σφισι το χρεος. ειτα και
Ἰωαννου αυτοσε αφικομενου τοις αυτοις εχρησατο ρημασι. διισχυριζοντο γαρ πως οι
Σαρακηνοι, ως υπερ του ειρηνην αγειν και μη καταθεειν την Ῥωμαιων τα τοιαυτα εκομιζοντο
χρηματα, εντευθεν τε εβιαζοντο την του πραγματος φυσιν. ο δε Ἰωαννης, ως εωρα σφας ου κατα
190 το δεον το επικλημα ποιουμενους, ειπεν· ει μεν ετερος τις, και ουχι Χοσροης ο πανυ,
ξυνεπελαμβανετο τοις αδικως επεγκαλουσι Σαρακηνοις, ηττον αν υπηρχε δεινον. τοσουτον δε
βασιλεα Περσων περι πλειστου ποιουμενον τα μη εναντια της των πραγματων φυσεως,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

προσθησω δε και τα Ῥωμαιων ασπαζομενον, συνηγορουντα τοις εθελουσιν αδικειν θαυμασαιμι
λιαν και υπερεκπλαγειην. ομως δε ραιθυμιαι τον νουν ουκ επιτρεψω, Ῥωμαιος πεφυκως,
αναδιδαξω δε το παν, καιτοι του βασιλεως ου δεομενου διδασκαλιας, αλλ' εν ειδοσι της
διηγησεως προιουσης. ο γαρ προεγνωκως ηδη τα οσα τωι δικαιωι ξυναιδει, ταυτα παλιν
αναδιδαχθεις επιρρωσει τωι αδεκαστωι το συνειδος. Πετρος μεν γαρ ο προ ημων πρεσβευτης, ος
εναγχος παραγενομενος εβεβαιωσε τα της ειρηνης, εμπειριαι λογων και δεινοτητι πειθους και τα
περι των νυν επεγκαλουντων Σαρακηνων και ετερα, οσα διημφισβητηθη, οιος εγενετο
παρακρουσασθαι. εγω δε ρητορευειν τε και πειθειν ησκημενος ουδαμως ομως το περιειναι τηι
δικηι των Σαρακηνων εξω προς υμων, τωι μη στεργειν υμας αντι Ῥωμαιων Σαρακηνους, και
ταυτα τους αδικωτατους, και αντι του συνοισοντος τοις καθ' ημας πολιτευμασι το αξυμφορον.
οι καθ' υμας γαρ Σαρακηνοι (οταν δε λεγω Σαρακηνους, αναλογιζεσθε, ω Μηδοι, το αλλοκοτον
τε και παλιμβολον του εθνους) ουτοι δητα ουν προς βασιλεως Ἰουστινιανου δωρα μεν
λαμβανειν ειωθεσαν, το δε εθος αυτοις τωι του παρεχοντος εβεβαιουτο βουληματι.
υπερηδομενος γαρ τηι ειρηνηι και οις ουκ εχρην το μεγαλοδωρον επεδεικνυτο, και μαλλον
εκαινιζεν εκουσιως φιλανθρωπιας υπερβοληι προς το μη αναγκαιον τα πραγματα, ηπερ
ακουσιως, ει θεμις ειπειν, εποιειτο των αναγκαιων την συστασιν. μαρτυριον δε μοι σαφεστατον
του δωρα τους Σαρακηνους, και ουχ ως υπερ σπονδων, ως φασι, κομιζεσθαι τα τοιαυτα χρηματα,
και αυτους αντιδωροφορειν τον καθ' ημας βασιλεα. και προς ταυτα μεν οιμαι μηδ' οντιναουν
αντερειν. ει δε και δοιημεν, ως Ἰουστινιανος αυτους κατα ξυνθηκας εφιλοφρονειτο τοις
χρημασι, συνεμετρηθη τωι βιωι του δωρουμενου βασιλεως και συνανεπαυσατο τουτου τηι
τελευτηι το δωρουμενον. ου γαρ ενος 191 ανδρος εθει, φημι δε το πλεον, και νομωι μη
λυσιτελουντι, και ει πεφυκε βασιλευς ο το εθος ισχυροποιησας ηγουν νομοθετησας, πολιτεια
καταδικασθησεται ποτε. ημεις δε τοσουτον απεχομεν του διδοναι τι το λοιπον Σαρακηνοις, καθ'
οσον Ἰουστινιανος μεν και προς τους βαρβαρους ηπιωτατος, ο δε νυν Ῥωμαιων αυτοκρατωρ
προς παντας ειναι βουλεται φοβερωτατος. ου χρεων ουν ταυτα τους Σαρακηνους ονειροπολειν·
ου γαρ τι τοιουτον ο καθ' ημας βασιλευς ελοιτο ποιειν. ευκτον δε υμιν γενησεται το την ειρηνην
αυτον εθελειν ερρωσθαι, και μη οιεσθαι γε αυτον ελαττον εχειν Ῥωμαιους εν ταις ηδη
γεγενημεναις σπονδαις. ταυτηι γαρ ανεξεται μη οπλα κινειν. ουτος μεν ουν ουτως ελεξε· και
περι μεν των Σαρακηνων το λοιπον ουδεμια τις εφερετο μνημη. επιτηρησας δε τωι δοκειν ουκ
εργωδως αμφι Σουανιας απερριψε λογους ως δεον υπο Ῥωμαιους αυτην καθεσταναι, ει γε και
Λαζικης επελαβοντο εννομωτατα αυτοι. ο δε Περσων βασιλευς τους περι Σουανιας μεν λογους
εδοξε παραδεχεσθαι, χρηναι δε αυτον εφη περι ταυτης αμα τοις εν τελει των Μηδων
βουλευσασθαι. μετα ταυτα ο Ἰωαννης λογους προσηγαγε τωι Ζιχ, τωι και Ἰεσδεγουσναφ, και μεν
ουν ετεροις τισι των παρα Περσαις ηγεμονων. οι δε ελεξαν ως ετοιμοτατα εχοιεν Σουανιας
παραχωρησαι Ῥωμαιοις, ουτω μεντοι, εφ' ωι χρηματα ληψεσθαι και ωνιον θεσθαι την
απαλλαγην. και προς γε συνθηκας αλλας τινας δειν εφασκον γενεσθαι αισχρας τε και αναξιας
της Ῥωμαιων αρχης και βεβαιουσας ουδαμως την περι βασιλεως Ἰουστινου κρατησασαν δοξαν
ως εστι μαλα εμβριθης τε και κατηκριβωμενος. Ἰωαννης δε τα τοιαδε ακηκοως και ου σφοδρα
της του αυτοκρατορος στοχαζομενος γνωμης αβουλοτατα διεπραξατο. εστελλε γαρ παρα
Σουανους τον σφων βασιλεα βουλομενος δεξιωσασθαι, δελεασαντος ουν αυτον ες τουτο
ατοπιας ελθειν αυτου Χοσροου. εσκηπτετο δε το τοιονδε και εμηχανατο, οπως εσοιτο γε αυτωι ες
δικαιολογιαν τινα, ως αυτοι Σουανοι καιτοι προτραπεντες ουκ ανασχετα ποιουνται Ῥωμαιοις
υπακουειν. εξηπιστατο γαρ οτι ουν ωνησαν οι προς Ἰωαννου σταλεντες. μετα ταυτα
επηγγειλατο Χοσροης στελλειν πρεσβευτην ως βασιλεα Ῥωμαιων τον ταυτα απαντα εν δεοντι
καταστησομενον· και ανεζευξεν Ἰωαννης ες το Βυζαντιον.
6. Ὅτι Ἰουστινος ο βασιλευς επει επυθετο ως εν Σουανιαι ειη πεμψας, και οτι τοις
Ῥωμαιων ου προσεθεντο Σουανοι, εχαλεπαινεν, οια εικος. και παραπρεσβειας εκρινετο
Ἰωαννης, ατε ου προς το συνοισον τηι πολιτειαι διαπραξαμενος. ουδε γαρ χρηναι αυτον εφασκε
στειλαι, ει γε μη τουτο ενεκελευσατο οι ο βασιλευς, κακ τουτου δουναι προφασιν Περσαις το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

αδικημα ξυσκιαζειν και προφερειν λογους, ως αυτοι Σουανοι απηνηναντο τα Ῥωμαιων, αλλ'
ουδε εν αρχηι την τοιαυτην προσδεξασθαι προκλησιν, η Σουανους προτρεψασθαι ειναι υπο
Ῥωμαιους, η τουτου γε ενεκα πρεσβευτην εν Βυζαντιωι γενεσθαι. ουδετερον γαρ εξ αμφοιν
ευπρεπες ειναι τηι πολιτειαι ηγησατο. Ἰωαννην ουν περιφρονησας ο αυτοκρατωρ εν τηι των
ανεπιτηδειων εταξε μοιραι, εγνωματευσε δε οπως τα ημαρτημενα ευ διαθειη.
7. Ὅτι των Τουρκων των Σακων καλουμενων το παλαι πρεσβειαν ποιησαμενων προς
Ἰουστινον περι ειρηνης, εν βουληι εποιησατο ο βασιλευς εκπεμψαι πρεσβειαν ως Τουρκους· και
δη Ζημαρχωι τωι Κιλικι ελεγε παρασκευαζεσθαι επι τουτωι, ος των προς εω πολεων τηνικαυτα
υπηρχε στρατηγος. επει ουν απαντα αυτωι τα οσα προς μακραν οδον εξηρτυμενα ην, ηνικα προς
το περας ηνυετο της Ἰουστινου βασιλειας το τεταρτον ετος, τωι δευτερωι ενιαυτωι της
πεντεκαιδεκαετηριδος περιφορας, περι τα προοιμια του παρα Λατινοις Αυγουστου μηνος, ο μεν
Ζημαρχος απηρεν εκ Βυζαντιου ξυν αυτωι Μανιαχωι και τοις αμφ' αυτον.
8. Ὅτι πολλων ημερων οδον διανυσαντες οι περι Ζημαρχον επειδη παρησαν εν τοις των
Σογδαιτων τοποις, οπηνικα των ιππων απεβησαν, των Τουρκων ενιοι ως εοικεν ες τουτο
ανειμενοι, ωνιον σφισι προΐσχοντο σιδηρον, οιμαι τωι ποιησασθαι ενδειξιν τινα, ως μεταλλα
αυτοις υπαρχει σιδηρου· λεγεται γαρ ως παρ' αυτοις ουκ ευποριστον τι χρημα ο σιδηρος. Ταυτηι
ενεστι τεκμηριωσαι ως υπαινιττομενοι εχειν γην σιδηροφορον τωι τοιωιδε εχρησαντο κομπωι.
ετεροι δε τινες του φυλου του κατα σφας αυτους αναφανεντες, ους ειναι ελεγον των απαισιων
ελατηρας, αγχου 193 ηλθον των περι Ζημαρχον· και τοινυν απαντα οσα επεφεροντο φορτια
αραμενοι εθεσαν εν μεσωι. ειτα τοις του λιβανου κλαδοις πυρ αναψαντες τηι Σκυθικηι φωνηι
βαρβαρα αττα ρηματα υπεψιθυριζον, επιπαταγουντες δε κωδωνι τινι και τυμπανωι υπερθεν του
φορτου περιεφερον το φυλλωδες του λιβανου τηι φλογι λακιζομενον, και αμα γινομενοι
μανιωδεις και εμβριμουμενοι τα πονηρα απελαυνειν εδοκουν· ουτω γαρ αποτροπαιοι τινες ειναι
και αλεξικακοι εδοκουν. αποδιοπομπησαμενοι δη ουν, ως ᾤοντο, τα δυσχερη Ζημαρχον τε
αυτον δι' αυτης παρηγαγον της φλογος, ωδε τε εδοξαν και σφας αφαγνιζειν. τουτων δε ταυτηι
γεγενημενων επειτα επορευοντο ξυν τοις ες το τοιονδε τεταγμενοις, ινα ο Χαγανος αυτος ην, εν
ορει τινι λεγομενωι Ἐκταγ, ως αν ειποι χρυσουν ορος Ἕλλην ανηρ. και τοινυν αυτου
αφικομενοι, οπηι τηνικαυτα τωι Σιζαβουλωι ησαν αι διατριβαι, κατα δη κοιλαδα τινα του
προσαγορευομενου Χρυσου ορους, επει ουν οι περι Ζημαρχον εκεισε εφοιτησαν, μετακλητοι
γενομενοι παραχρημα του Σιζαβουλου ηλθον ες οψιν. ην δε αρα ενδον σκηνης, καθηστο δε επι
διτροχου καθεδρας χρυσης, ελκομενης, οπηνικα εδει, υπο ιππου ενος. προσειποντες δε τον
βαρβαρον, ως εθος αυτοις, τα δωρα προΐσχοντο· και τοινυν οις γε τουτο εν φροντισι ην
υπεδεξαντο. αταρ ο Ζημαρχος· σοι δητα, εφη, ω τοσουτων εθνων ηγεμων, ο καθ' ημας βασιλευς
ο μεγας αγγελιαφορωι χρησαμενος εμοι εσημηνεν ειναι ες αει την τυχην αισιαν τε και αγαθην,
εν ηδονηι ποιουμενωι σοι τα Ῥωμαιων και προς γε φιλοφρονουμενωι ημας. εστω δε σοι κρατειν
αει των δυσμενων και λαφυραγωγειν το πολεμιον. απεστω δε βασκανια τις ως πορρωτατω
ημων οια τε ουσα διαρρηγνυναι τους της φιλιας θεσμους. επιτηδεια εμοιγε των Τουρκων τα
φυλα και οσα κατηκοα Τουρκων· εξετε δε την καθ' ημας και υμεις ουκ αλλως. Τοιαυτα αττα
ελεξεν ο Ζημαρχος· ο δε δη Σιζαβουλος και αυτος προσρησεσιν εχρησατο ομοιαις. ειτα το λοιπον
ετραπησαν ες θοινην, και πανημεριαι ευωχουμενοι διετελουν εν αυτηι δηπου τηι σκηνηι.
κατεσκευαστο δε αυτωι εξ υφασματων σηρικων τε και 194 διαπεποικιλμενων τοις χρωμασιν
ευτεχνως. οινωι μεν ουν εχρησαντο, ουχ ομοιωι δε τωι παρ' ημιν εκθλιβομενωι εκ της αμπελου· ου
γαρ δη αμπελοφορος αυτοις η γη ουδε μην εγχωριαζει παρ' αυτοις το τοιονδε γενος· ετερου δε
τινος βαρβαρικου ενεφορηθησαν γλευκους. και ανεχωρησαν οποι αυτοις η καταλυσις ην. ειτα ες
το αυριον εν ετεραι τινι καλυβηι ξυνηλθον, ημφιεσμενηι δε και καταπεποικιλμενηι ουκ αλλως εξ
ιματιων σηρικων, ενθα και αγαλματα διαφορα τηι μορφηι ειστηκει. ο δε Σιζαβουλος ενιζανεν επι
κλινης τινος ολης εκ χρυσου. κατα δε δη το μεσον του ενδιαιτηματος καλπεις τε χρυσαι και
περιρραντηρια, ετι τε πιθοι χρυσοι. θοινησαμενοι δ' ουν και αυθις και τα οσα εχρην εν ποτωι
ειποντες τε και ακηκοοτες ανεχωρησαν. τηι εξης εν ετεραι εγενοντο διαιτηι, ενθα ξυλινοι κιονες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

ησαν τινες ενδεδυμενοι χρυσωι, χρυσηλατος τε κλινη ομοιως, ηντινα γε δηπου και ταωνες
χρυσοι τετταρες ηιωρουν. κατα δε δη το εμπροσθιον της διαιτης επι πολυ παρετεταντο αμαξαι, εν
αις πολυ τι χρημα αργυρου επην, δισκοι τε και κανα, ου μην αλλα και τετραποδων ινδαλματα
πλειστα, και αυτα γε δηπουθεν αργυροποιητα ουδεν τι αποδεοντα των παρ' ημιν. ουτω μεν ουν
τωι των Τουρκων ηγεμονι ενεστι χλιδης. των δε περι Ζημαρχον ετι εκεισε ενδιατριβοντων,
εδοξε τωι Σιζαβουλωι ωστε αυτον μεν Ζημαρχον αμα εικοσι θεραπευταις τε και οπαδοις επεσθαι
οι εκστρατευομενωι κατα Περσων, τους δε αλλους Ῥωμαιους επαναστρεφοντας κατα δη την
χωραν των Χολιατων αναμενειν την Ζημαρχου επανοδον. και δη † ος τωι προυβη, δωροις τε
φιλοφρονησαμενος αυτους αφηκε, τον δε Ζημαρχον και θεραπαινηι ετιμησε δοριαλωτωι· η δε ην
εκ των λεγομενων Χερχιρ· και ο Ζημαρχος συν τωι Σιζαβουλωι επορευετο μαχησομενωι Περσαις.
εν ταυτηι δηπου τηι πορειαι γενομενοι, εν χωρωι τινι καταλυσαντων αυτων επικαλουμενωι Ταλας
υπαντιαζει τωι Σιζαβουλωι Περσων πρεσβευτης. και τοινυν ξυνεκαλεσε παρ' αυτωι εστιασομενους
τους τε Ῥωμαιων και Περσων πρεσβεις. και δη παραγενομενων αυτων, τους Ῥωμαιους ο
Σιζαβουλος εν τιμηι πλειονι εποιησατο, ως και κατα την επικυδεστεραν ανακλιναι 195 στιβαδα.
προς γε και πλειστα επιμεμφομενος ην τους Περσας, ατε δη προς αυτων αδικα πεπονθως, και ως
τουτου ενεκα ερχεται πολεμησων. ο δε Περσων πρεσβευτης, του Σιζαβουλου συντονωτερον
επεγκαλουντος, περιφρονησας τον νομον της σιωπης τον ισχυοντα παρ' αυτοις εν ταις
εστιασεσιν, επιτροχαδην ηρξατο διαλεγεσθαι του Σιζαβουλου γενναιως τα επικληματα
απωθουμενος, ως και θαυμασαι τους παροντας το υπερβαλλον της αυτου οργης, ως παρ' ουδεν
θεμενος τον νομον πολλοις τε και ακολαστοις εχρησατο. εν τουτοις απαλλαγεντων, ο μεν
Σιζαβουλος παρεσκευαζετο την επι Περσας. τωι τοι αρα τους αμφι Ζημαρχον μετακαλεσαμενος
και ως ενην προς τους Ῥωμαιους φιλιαν εμπεδωσας, αφηκεν αυθις απονοστησοντας, ετερον
πρεσβευτην αυτοις συναποστειλας τωι τον προτερον λεγομενον Μανιαχ τεθναναι. ην δε
επικλησις τωι μετ' εκεινον πρεσβευτηι Ταγμα αυτωι, αξιωμα δε Ταρχαν. ουτος δη ουν εσταλη υπο
Σιζαβουλου ως Ῥωμαιους πρεσβευσομενος, και μεν ουν συν αυτωι ο του ηδη αποιχομενου παις,
φημι δη του Μανιαχ, κομιδηι μειρακιον, ομως δε το πατρωιον διαδεξαμενος γερας, ετι μην και
την μετα τον Ταγμα Ταρχαν κληρωσαμενος αξιαν· οιμαι δε τωι επιτηδειοτατον τε και
ευνουστατον γενεσθαι τωι Σιζαβουλωι τον Μανιαχ του πατρυου τον παιδα τυχειν αξιωματος.
επει ουν ο Σιζαβουλος διαφηκε τους περι Ζημαρχον, επικαταλαμβανουσι τους προτερον
αφεθεντας Ῥωμαιους, ου ην ξυντεθειμενον αυτοις. και τοινυν εν τωι αυτωι γενομενοι της ες τα
οικεια οδοιποριας απηρξαντο. και δη καταλελοιποτες την πρωτευουσαν πολιν των Χολιατων
δια φρουριων επορευοντο.
9. Ὅτι ο Βαιανος ο των Ἀβαρων ηγεμων εν βουληι εποιησατο πρεσβευσασθαι και περι
σπονδων λογους προσαγαγειν. τον δε Βιταλιανον εζητει χρυσιον οι παρασχειν, ως αν μη
λεηλασιαι χρησοιτο κατα δη τον της εκεχειριας καιρον. ο δε ιδιοβουλησας και ειληφως εκ του
της Ἰλλυριδος υπαρχου νομισματα ου μειον 196 η οκτακοσια παρεσχετο τωι Βαιανωι. ταυτηι τοι
και εστειλε τον Ταργιτιον ο των Ἀβαρων ηγουμενος, ξυν τωι και Βιταλιανον τον ερμηνεα, τωι
βασιλει λεξοντας ωστε το Σιρμιον οι ενδοθηναι και τα συνηθη χρηματα, ατινα οι Κοτραγηροι
και Ουτιγουροι προς Ἰουστινιανου εκομιζοντο βασιλεως, οια δη αυτου αμφω τω φυλω τουτω
καθελοντος· προς τοις και Ουσδιβαδον τον Γηπαιδα. εφασκε γαρ τους Γηπαιδας απαντας αυτωι
ανηκειν, ατε δη και αυτους προς αυτου καταπολεμηθεντας. αφικομενων δη ουν των πρεσβεων
κατα δη την βασιλιδα πολιν παρελθοντων τε ως τον αυτοκρατορα, εφη ο Ταργιτης· ω βασιλευ,
παρειμι σταλεις υπο του σου παιδος· πατηρ γαρ αυτος αληθως Βαιανου του καθ' ημας δεσποτου.
πεποιθα δη ουν ως επιδειξασθαι προθυμηθειης την περι τον παιδα στοργην τωι διδοναι τα του
παιδος. ουτω τοινυν εχοντων ημων, ταχα δε σου και ημων, αρα ουχι παραχωρησεις αυτωι των
γερων; ου γαρ ες αλλοτριον ουτε μην πολεμιον τινα τα διδομενα μεταθησοις σχεδον, ουδε
μεταβησεται των παρεχομενων η κυριοτης, η παλιν εις σε αναδραμειται δια του παιδος, ει γε
παρασχοις αυτωι τα εφ' οις ηκω, την τε πολιν το Σιρμιον και τα χρηματα κατ' ετος, οσα βασιλευς
Ἰουστινιανος τοις Κοτραγηροις και Ουτιγουροις εδιδου, οια Βαιανου τημερον δεσποζοντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

τουτων γε δηπου των εθνων· ετι και Ουσδιβαδον τον Γηπαιδα και τους περι αυτον· ουδε γαρ
περι τουτων αντερει τις ως ουχι πεφυκασιν ανδραποδα Βαιανου. ταυτα ο Ταργιτης ελεξεν. αταρ
ο βασιλευς· ου πρεσβευσομενος ηκεις, ως εοικεν, ω Ταργιτα, μαλλον μεν ουν προς αγνοουντας
ημας τεκμηριωσασθαι βουλομενος των Ἀβαρων τους τροπους. ει γαρ, ως φατε, δοιημεν υμιν τα
οσα τοις πρωην Ουννοις, οικτωι μαλλον και ου φοβωι, τωι μη εθελειν αιμα εκχειν, Ἰουστινιανος
εδιδου, γελοιον γε αν ειη, † και οις το φιλανθρωπον απονεμειν δει και οις αντιταττεσθαι,
φανωμεν οι αυτοι, οποτε οι δειλαιοι Κοτραγηροι τε και Ουτιγουροι, ους διαβεβαιουσθε προς
ημων κομιζεσθαι χρηματα, τουτο μεν φυγοντες ημας, τουτο 197 δε πεπτωκοτες υφ' ημων
τυγχανουσιν αρδην ηφανισμενοι. τι ουν παρασχοιμεν υμιν τα των ησσωμενων; αλλ' ου τηι
φυσει ξυναιδει των πραγματων και κρατειν αμα και υπερ των κεκρατημενων ετεροις χρηματα
καταθειναι. ου γαρ αποχρων, ει φανειημεν απαξ του τα δεοντα φρονειν εστερημενοι, αλλα γαρ
και εις συνηθειαν ελκειν την αφροσυνην οιεσθε δειν. τι ουν ποιουμεν τον Ουσδιβαδον; υμιν
αποδοιημεν; ουχ ουτω πεφυκαμεν ηλιθιοι ωστε τα ημετερα καταπροεσθαι και ταυτα βαρβαροις
και λυμαινομενοις τηι καθ' ημας πολιτειαι. ο γαρ προ ημων το βασιλειον αναδεδεγμενος κρατος
Γηπαιδας επηλυδας οντας εισεποιησατο και χωραν αυτοις απενειμε την περι το Σιρμιον, ειτα και
πολεμου κινηθεντος αυτοις ως Λογγιβαρδους, ωσπερ εικος, ξυνεπελαβομεθα του κινδυνου τοις
οικειοις, και αν εκρατουν οι Γηπαιδες τηι Ῥωμαιων χειρι, ει γε μη ανδραποδωδεις ωφθησαν και
τωι της γνωμης δολερωι τους ευεργετας ελυπησαν. ανθ' ων επιβουλευσαντας ημιν ασυγγνωστα
ου Ῥωμαιοις εδοξε μετελθειν τους αγνωμονησαντας, οις ενεστι μη αντιτιθεναι τας τιμωριας
ισορροπους τοις πλημμελημασι, μαλλον μεν ουν περιιδειν, ως αν υφ' ετερων ες το παντελες
διαφθαρησοιντο. ει τοινυν αλλως ουκ εχει ταυτα, επειπερ ημεις επεγκαλειν αξιοι
καθεστηκαμεν, οτι τους ημιν ανηκοντας εχετε Γηπαιδας, αντεστραπται καθ' ημων τα των
εγκληματων. υμεις μεν γαρ τον Ουσδιβαδον, ημεις δε και τους Γηπαιδας υμας τους λοιπους
εισπραξοιμεν. Ῥωμαιοι γαρ ανωθεν τε και εξ αρχης σωφρονιζειν εταχθημεν το ανοητον, ου μην
ανοητοι τινες ειναι νομιζεσθαι. αλλα το Σιρμιον εγχειρισωμεν βαρβαροις; ουκ αρκεσει γαρ υμιν
το περιειναι μεχρις οπλα κινειν ου βουλοιντο Ῥωμαιοι. αλλ' ερεις, ω Ταργιτα, οτι διαβησεται
Ἴστρον ο Χαγανος, ετι γε μην και τον Ἕβρον, και οτι τας επι Θραικης αυτοβοει παραστησεται
πολεις. αλλα προφθασουσιν αι Ῥωμαικαι δυναμεις και της ελπιδος αυτον αφαιρησονται, και
μαλλον αυτοι σκευαγωγησουσι τα Ἀβαρων. και ου παυσομεθα καταβαλλοντες τε και
χειρουμενοι, εως αν εφυβρισηι το βαρβαρον. λυσιτελησει δε Ῥωμαιοις αντι της ειρηνης ο
πολεμος. Ἀβαρων γαρ των νομαδων τε και επηλυδων καθεσταναι φιλους της ως αυτους
δυσμενειας βαρυτερον, αλλως τε και φιλιας υπουλου καθεστωσης. κρεισσον εν τοις σωμασιν και
ουχι ταις ψυχαις φερειν 198 τα τραυματα. προς ταυτα, ω Ταργιτα, και τοξα και ιπποι και μυριαι
δυναμεις οπλιτων εστωσαν εν παρασκευηι· ου γαρ ησυχια του συνοισοντος αιρετωτερον.
τοσαυτα ειπων ο αυτοκρατωρ μεγαληγοριαι τε χρησαμενος πολληι των Ἀβαρων αφηκε τους
πρεσβεις, προτερον Βωνωι τωι στρατηγωι εν γραμμασι πλειστα επιμεμψαμενος οτι γε ολως αυτωι
τοιαδε προισχομενους εστειλεν ες Βυζαντιον, προς γε και σημηνας εργου εχεσθαι και παντα τα
πολεμιστηρια οργανα επισκευαζειν, σαφως επισταμενος ως ξυγκροτηθησεται ο προς Ἀβαρους
πολεμος και μαλα αυτικα. και δη ο Βωνος, επει το βασιλειον ανελεξατο γραμμα, τα προς τον
πολεμον εξηρτυετο.
Λογος ςϛʹ.
10. Ὅτι η βασιλις Σοφια Ἰουστινου Ζαχαριαν πρεσβιν στελλει ως τον Περσων βασιλεα
Χοσροην εν τοις βασιλειοις ιατροις καταταττομενον. και ουτος μεν αυτου αφικομενος
τεσσαρακονταπεντε χιλιαδας χρυσου νομισματος παρασχων τιθεται τας ξυνθηκας ανα την εω
ενιαυσιαιας, ως αν εσοιτο εκεχειρια. εν τοσουτωι γαρ εφασκε σταλησεσθαι προς της βασιλιδος
μεγιστον πρεσβευτην τον τελεωτερα πως περι απαντων διαλεχθησομενον ετι μην και τον
πολεμον διαλυσοντα, τυχον εν μεσωι και του Ῥωμαιων βασιλεως μεταβαλοντος ες το
ερρωμενον. ουτω μεν τας επ' ενιαυτον ποιησαμενος σπονδας περι της κατα την εως Ῥωμαιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

επικρατειας, ου μην και περι της εν Ἀρμενιαι, καταθεμενος δηπουθεν αυτου και μονου ενεκα μεʹ
χιλιαδας χρυσων νομισματων επανηκεν. εμπεδωθεντων δε αρα των τοιουτων, Ευσεβιος ο
στρατηγος ες Βυζαντιον μεταστελλεται.
11. Ὅτι δη στελλεται κατα την Περσων χωραν πρεσβευτης Τραιανος εν τοις βασιλειοις
πατρασι τελων και την λεγομενην του κοιαιστορος διεπων αρχην, ην οιμαι εκ του αναζητειν
ωδε λελεχθαι Ῥωμαιοις. ξυναπεσταλη δε και Ζαχαριας, ου εναγχος εμνησθην, εφ' ωι, ει μεν οιοι
τ' εσονται, αμα εμπεδωσι κατα την τε ευαν και Ἀρμενιαν εντος τριων ενιαυτων εκεχειριαν. εν
τοσουτωι ξυνελθοιεν 199 εξ εκατερας πολιτειας εν τοις οριοις οι διαλυσουσι τα αμφιβολα,
βουλευσαιντο τε και τροπωι τωι καταθησουσι τα οπλα ες τελεον· ει δε γε μη ουτω προχωροιη,
τοις γουν προς ηλιον ανισχοντα οικουσι την τοιανδε εκεχειριαν παντι τροπωι ποιησασθαι.
παραγενομενοι τοινυν οι πρεσβεις προς βασιλεα Περσων ες εκκλησιαν τε κατασταντες ελεξατην
τοιαδε. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ]. Πολλων δε κεκινημενων λογων, και των μεν
Περσων μακροτεραν ποιεισθαι την ειρηνην ιεμενων αχρι τε εʹ ενιαυτων βεβαιουν την
εκεχειριαν, των δε Ῥωμαιων τριετηριδας ειναι βουλομενων τας σπονδας, τελος ουτ' ισχυσαν οι
πρεσβεις καθα επετετραπτο σφας ποιησασθαι τας συνθηκας, επι δε εʹ ενιαυτους ειναι ερρωμενας
συνηρεσεν αμφοτεραι πολιτειαι, κατα δη την εω μονον, τριακοντα τε χιλιαδας νομισματων
χρυσων κατατιθεναι Ῥωμαιους ετει εκαστωι. ξυνηρεσε δε τα τοιαδε, ει βασιλευς ο Ῥωμαιων
επιψηφισοιτο.
12. Ὅτι επειδη Τιβεριωι ηδη τα της πολιτειας περιεκεχυτο πραγματα, Τραιανος τε και
Ζαχαριας τω πρεσβει ως αυτον εγεγραφεσαν μη βουλεσθαι Περσας αχρι τριων ετων ποιησασθαι
τας ξυνθηκας, πενταετηριδας δε ειναι μαλλον. και ος ουκ επινευσας (ου γαρ αυτον ηρεσκε
μακροτεραν ποιεισθαι την εκεχειριαν) εσημαινεν ως αυτους μαλιστα μεν αχρι δυο ενιαυτων τας
τοιασδε βεβαιωσαι σπονδας· ει δε γε αδυνατα εχοιεν, περαιτερω μη ανεξεσθαι η τριετιας.
σταλεισης δη ουν † ως τοις πρεσβεσι της τοιασδε επιστολης, και δη αναλεξαμενων ο τι εδηλου
το γραμμα, Μεβωδου επι τουτωι αφικομενου εν τοις αμφι το ∆αρας οριοις αισθομενου τε ως ταις
ηδη υπο Τραιανου και Ζαχαριου δοκιμασθεισαις σπονδαις ου στεργουσι Ῥωμαιοι, επαφιησι τον
Τανχοσδρω κατα της Ῥωμαιων επικρατειας. και ος αθροον επιδραμων ενεπρησε τα οσα
πλησιοχωρα του ∆αρας, εως επεισθη Μεβωδης δεξασθαι τας τριακοντα χιλιαδας των χρυσων
νομισματων αν' ετος της τριετηριδος 200 ενεκα ειρηνης, εφ' ωι εν τοσουτωι τους αρχοντας
εκατερας πολιτειας εις εν ξυνιοντας βουλευσασθαι οπως δει τα οπλα καταθεσθαι τελεως.
προνοιαι δε δη τινι στοχαζομενος του συνοισοντος τα τοιαδε επετελει ο Καισαρ· ηπιστατο γαρ ως
αχρι ενιαυτων τριων αποχρωσα αυτωι εσται η παρασκευη Περσαις τε αξιομαχος αναφανησεται.
ξυνηισθανοντο δε και Περσαι της τοιασδε προμηθειας του Καισαρος, ως ουδενος ετερου ενεκα
γινεται αυτωι αναβολη η προορωμενωι του μελλοντος, οπως ες το δεον αυτωι
προπαρασκευασθησοιντο αι δυναμεις. κατεφρονουν δε ομως των Ῥωμαιων, ατε αναμαχησασθαι
ου δυναμενων, ει και πλειων αυτοις ενδοθειη χρονος. επει ουν ανακωχη εγεγονει ανα την εω,
μετενηνεκτο δε απας επι την Ἀρμενιαν ο θορυβος, αλλου αλλα αυτης διακληρωσαμενων, ηρος
αρχομενου συνεστη πολεμος.
13. Ὅτι ο Τιβεριος ο Καισαρ στελλει Θεοδωρον τον Βακχου πρεσβευσομενον ως βασιλεα
Περσων, τωι δοκειν μεν ομολογησοντα χαριτας ανθ' ων τον μεγιστον Ῥωμαιων πρεσβευτην ες
τα μαλιστα ετιμησε Τραιανον, ηνικα εναγχος γε δηπου την δι' αυτου εδεξατο πρεσβειαν,
εκπαλαι το τοιονδε νομισθεν ως αμφοτερας πολιτειας, ωστε μετα τους μεγαλους πρεσβεις
στελλεσθαι ετερους ησσονας της των μεγιστων πρεσβεων αποδοχης τε εκατι και φιλοφροσυνης.
αμα δε ενετειλατο οι διαλεχθηναι ως ετοιμοτατα εχοι κατα το ηδη εμπεδωθεν εν τοις οριοις της
εω στειλαι τους Ῥωμαιων αρχοντας γνωματευσοντας ξυν τοις υπ' αυτου εκπεμφθησομενοις
ηγεμοσι Περσων αμφι της ειρηνης και τα αμφιβολα διευκρινησοντας. Θεοδωρον μεν αυτου
αφικομενον βασιλευς ο Περσων καταλελοιπεν εν τωι ∆αρας τηι πολει τους τε τον ανδρα αξοντας,
εγκελευσαμενος, ενθα αν μαθοιεν τον βασιλεα ειναι, επικαταλαβειν, ως αν μη τα ειθισμενα επι
πρεσβευτηι πρασσων αναβοληι χρησοιτο τινι. αμα γαρ ηβουλετο και πολεμοις ομιλειν και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

δεχεσθαι την πρεσβειαν· ταυτηι γαρ εκφοβησειν ᾤετο ες τα μαλιστα Ῥωμαιους. τωι τοι αρα την
οδοιποριαν διανυσας δια του λεγομενου Ἀρρεστων κλιματος και του Μαρεπτικων αφικετο εν
Περσαρμενιαι, ουκ οιομενων των Ῥωμαιων ουτω γε δηπου θαττον ηξειν αυτον. ειωθοτων γαρ
των Περσων εν τοις εμπροσθεν χρονοις αμφι το περας του την επωνυμιαν Αυγουστου
κληρωσαμενου μηνος αναφαινεσθαι 201 κατα δη της Περσων Ἀρμενιας και τηνικαυτα τον
πολεμον συγκροτειν, προτερησας αυτος εισηρρησεν αυτοθι. ξυνηνεχθη τοιγαρουν απαξ
προκατειλημμενους και εφυστερισαντας τους Ῥωμαιους δι' ολου του ετους ουδεν οτιουν σφας
διαπραξασθαι εν καιρωι. ουτε γαρ το στρατευμα ξυνηθροιστο το Ῥωμαικον, αλλ' οι μεν περι
Κουρσον και Θεοδωρον τους στρατιωτας, επειδη αυτοις απηγγελλον ως νεμεσαι τε και αγανακτει
ο Καισαρ, οτι δη εσβαλοντες εν Ἀλβανιαι μη ανεστησαν απαντας Σαβειρους τε και Ἀλβανους,
αλλ' οτι ομηροις πεποιθοτες εξεχωρησαν, κατεγνωκοτες τε εξ αυτης της πειρας, τωι αφηνιασαι
αυτικα απο Ῥωμαιων τον Σαβειρα, ως ου κατα το δεον επεπραχεσαν, παρωφθη τε υπο σφων το
συνοισον, ωσπερ αμελει εκ μεταμελειας αυθις ελασαντες εν Ἀλβανιαι † πρεσβειας ηγον τους
Σαβειρους τε και Ἀλβανους, πανοικιαι σφας μετοικιζοντες ες τα τηιδε του Κυρου ποταμου, ως
λοιπον εν τηι Ῥωμαικηι διαιτασθαι χωραι. ετι ουν Θεοδωρος τε και Κουρς εν τουτοις
ενησχολημενοι ετυγχανον. ειτα εγκελευσαμενου του Καισαρος Ἰουστινιανον τον της εω
στρατηγον μεταφοιτησαι και εν Ἀρμενιαι γενεσθαι αυτον ηγησομενον του πολεμου, ουδεν ηττον
και Ἰουστινιανος ουπω παρην τωι σημηναι τουτο αυτωι τον Καισαρα οψε και ουκ εν καιρωι τοις
πραγμασι χρησασθαι, προς γε και της συνηθους διανομης του χρυσιου τοις ευοις καταλογοις
γεγενημενης ουκ επικαιρως, αλλα δητα εφυστερισασης. επ' αδειας ουν ουτω πως και ακονιτι
ελασαντος εν Περσαρμενιαι Χοσροου, μηδενος οι αντικαθισταμενου, οι μεν δασμοφοροι της
ηττονος Ἀρμενιας ουτε εχρησαντο φυγηι εκλελοιποτες τους αγρους οιγε, αλλα γαρ και τα οσα
επιτηδεια ξυνεκομιζον τωι στρατωι. προβαινοντι δε Χοσροηι ανα τα προσω οι εν τωι κλιματι
Μακραβανδον και Ταραννων ηκιστα εμενον, ως μηδενα παμπαν μητε ανθρωπον μητε μην
υποζυγιον τι οφθηναι. ατε γαρ πολεμιου βασιλεως επελθοντος απεδρασε παν το γεηπονουν, και
παντη τα 202 εκεινηι εχηρευεν ανθρωπων· αλλα και θηρασαι βουλομενον μηδεν τι των παντων
ζωων ην εντυχειν. εν τουτωι και Θεοδωρος ο Βακχου εφοιτησεν ως αυτον, εδεξατο τε τον ανδρα
και ξυνομιλος οι εγενετο ημερωτατα πως, τον μεν Καισαρα δι' ευφημιας αγων φασκων τε
ασπαζεσθαι την ως αυτον ειρηνην τε και φιλοφροσυνην· (μηδε γαρ γεγονεναι της † εχθρας των
σπονδων αιτιον) Ἰουστινον δε τον βασιλεα ες τουναντιον λεγων κακως. ειτα ες τα προσω
ηλαυνε δια της καλουμενης Βασσιανης, επομενου οι και Θεοδωρου· εσβαλλει τε ες την
Ῥωμαιων Ἀρμενιαν κατα Θεοδοσιουπολιν, ληγοντος ηδη του εαρος· ωστε κατα ταυτον
ξυνενεχθηναι τους τε αγγελιαφορους αφικεσθαι εν Βυζαντιωι τους δηλωσοντας, ως
απροσδοκητα επεστη τηι Ῥωμαιων Ἀρμενιαι βασιλευς ο Περσων και οσον ουπω προσενεχθησεται
Θεοδοσιουπολει, και αυτον εκεισε παρειναι. επει ουν εγενετο αυτου, εστρατοπεδευσατο ες το
Ἀραβησσων επικεκλημενον χωριον αμφι το μεσημβρινον κλιμα του αστεος, το δε δη Ῥωμαιων
στρατευμα αυτο γε δηπου το συναθροισθεν ως προς αρκτον περι το κλιμα το καλουμενον
συναγομενον, ες υπωρειαν τινα ορους. αταρ ο Χοσροης αυτου που περι Θεοδοσιουπολιν επ'
οψεσι Θεοδωρου εξεταττε τας ιππικας δυναμεις ες λοχους τε και φαλαγγας διακρινων τε και
μετακοσμων, και αυτος τον ιππον διελαυνων ενδεικνυμενος ην, οια δη ουκ εκ προνοιας τινος,
ως ετι ερρωται αυτωι και σφριγαι το σωμα. διενοειτο δε πως Θεοδοσιουπολιν εκπολιορκησαι·
εννοια γαρ οι εσεφοιτησε μη οιον τε εσεσθαι αν αλλως την Περσων Ἀρμενιαν ανακτησασθαι και
Ἰβηριαν, ει μη πω οχυρωτατην εσοτι Ῥωμαιων χειρωσοιτο πολιν εκεισε τε καθεδουμενος
ανασωσεται την ες τουπισω λοιπον εγκαταλελειμμενην Περσαρμενιαν τε και Ἰβηριαν.
τοιγαρουν αναμφιβολως ειχε Θεοδοσιουπολιν αιρησειν. ωστε υποφαινων τε και αινιττομενος
ως αλωσεται γε αυτωι παντως η πολις, ηρετο Θεοδωρον οποια δη κατα το μαλλον αναλωτος
ειναι δοκει πολις, το ∆αρας η δητα η Θεοδοσιουπολις· ως, ει γε ουτως ασφαλεστατην (εδηλου δε
το ∆αρας) εξειλε, ποσωι μαλλον την ουχ ουτως ισχυραν παραστησοιτο Θεοδοσιουπολιν;
Θεοδωρος μεν ουν απε 203 κρινατο εμφρονεστατα πως, αναλωτον ειναι εκεινην φησας την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

πολιν την ες αει φρουρουμενην υπο θεου. ο δε βασιλευς ο Περσων, πριν η Θεοδωρον προς αυτου
αφεθηναι, ως εγενετο αγχου Θεοδοσιουπολεως, κατενοησε την πολιν ευ μαλα και ως αληθως ες
τα πολεμια παρασκευασμενην. και τινων μεταξυ γενομενων αφιησι βασιλευς ο Περσων
Θεοδωρον ες Βυζαντιον ελευσομενον, εν γραμμασι μεν καταδηλον ποιησας τωι Καισαρι ως
ηδεται και αυτος τηι ειρηνηι, και ως, ει πριν εκστρατευοι αφικετο Θεοδωρος, ουδε εξεταξατο αν
αυτος ουδε γε εκινησε τας δυναμεις. νυν δε ακλεες αυτωι ειναι δοκει εκστρατευσαμενωι ηδη
διαλυσαι το στρατευμα· τους γαρ ανθρωπους η του κερδαλεου γε εκατι η δοξης ορεγομενους
απαντα πρασσειν. επηγγελλετο δε ως απονοστησας ες τα οικεια εκπεμψοι τους επιτηδειους
αυτωι αρχοντας εν τοις οριοις της εω διαλεχθησομενους τε και διαθησοντας τα περι της ειρηνης
αμα τοις εκπεμφθησομενοις Ῥωμαιων ηγεμοσιν. ταυτα μεν ουν εσημανε τωι Καισαρι.
εκλιπαρουντος δε αυτον Θεοδωρου ωστε επισχειν την εισβολην, εδοξεν επινευειν, ει γε αχρι λʹ
ημερων αγγελια φοιτησοι ως αυτον σταλεισα εκ του Καισαρος τα δεοντα βουλευσαμενου.
επειδη δε Θεοδωρον αφηκεν, ως εγνω μητε εξ εφοδου την Θεοδοσιουπολιν οιον τε ον αυτωι
εξελειν, μητε γε μην πολιορκιαι τε και μηχανημασιν εσεσθαι οι ες το λυσιτελες αποπειραθηναι
του τειχους (ξυνελευσεσθαι γαρ εν τοσουτωι τας Ῥωμαικας δυναμεις) και δη αφηκε την
Θεοδοσιουπολιν. Πρεσβεια εκ του ογδοου λογου Μενανδρου.
14. Ὅτι περι το δευτερον ετος της Τιβεριου Καισαρος ηγεμονιας, μικρωι προτερον η ταδε
ξυνενεχθηναι τα περι Χοσροην, πρεσβεια εσταλη αυθις απο Ῥωμαιων ως Τουρκους,
Ουαλεντινου ες τουτο χειροτονηθεντος· εις δε ουτος των βασιλειων ξιφηφορων. και ουν επει
αυτωι επετεθη η πραξις, αρας ᾤχετο συν τοις κατ' αυτον οπαδοις, ετι γε μην και Τουρκοις ρʹ προς
τοις εξ. ενεδημουν γαρ τηνικαυτα Τουρκοι κατα το Βυζαντιον ηδη εκ πολλου υπο του σφετερου
αλλοτε αλλοι εκπεμφθεντες εθνους. ενιους μεν γαρ αυτων Ἀναγκαστης ενταυθα επεκομισεν ες
πρεσβειαν εκεισε 204 αφικομενος, τινες δε αμα Ευτυχιωι την αφιξιν εποιησαντο κατα την
βασιλιδα πολιν, αλλοι δε ετυγχανον κατα το Βυζαντιον διατριβοντες μετ' αυτου δητα
Ουαλεντινου προτερον αφιγμενοι (δις γαρ Ουαλεντινος επρεσβευσατο ως Τουρκους), αλλοι δε
συν Ἡρωδιανωι, ομοιως δε και αμα Παυλωι τωι Κιλικι, ως εξ απαντων τουτων ξυναθροισθηναι
Σκυθας ανδρας εκ του φυλου των επιλεγομενων Τουρκων εξ προς τοις ρʹ· ους δη απαντας
αναλαβων Ουαλεντινος απηρε του βασιλειου αστεος. χρησαμενος δε ταις ταχυπλοοις των
ολκαδων δια τε Σινωπης και Χερσωνος, † η εστιν αντικρυ η ιονα του ηλιου ανατολων πεφυκεν
ιδρυμενη, ου μην αλλα και Ἀπατουρας, ετι τε και δια Φουλων. κατα δη της † ψαμαθωδες της ***
παρεθει τα ορη της Ταυρικης τα νευοντα επι μεσημβριαν. εκεινα δη ουν τα εκ των λιμναιων
υδατων περιθεομενα πεδια οι γε αμφι Ουαλεντινον ιππασαμενοι και ετερους δε πλειστους
δονακωδεις τε και λοχμωδεις ετι τε και υδατωδεις διεληλυθοτες χωρους, ου μην αλλα και δια
της λεγομενης Ἀκκαγας (ονομα δε γυναικος αρχουσης των ανα τα εκεινηι Σκυθων
χειροτονηθεισης τηνικαυτα ες τουτο υπο Ἀναγαιου, ος εκρατει του φυλου των Ουτιγουρων) ως
δε ξυμπαν ειπειν, πολλαις ατραποις ομιλησαντες και δυσχωριαις παρεγενοντο ενθα τα πολεμικα
συμβολα του Τουρξανθου ετυγχανεν οντα· ουτος δε εις των παρα Τουρκοις ηγεμονων. εν οκτω
γαρ μοιραις διεδασαντο τα εκεινηι απαντα, οις γε του φυλου των Τουρκων ελαχε προεσταναι·
Ἀρσιλας δε ονομα τωι παλαιτερωι μοναρχωι Τουρκων. Ὁ γουν Ουαλεντινος παρα τον Τουρξανθον
αφικομενος, ος προ των αλλων ηγεμονων υπαντιαζων ετυγχανε τοις εκεισε παραγενομενοις,
ειτα συνησθηναι φρασας τωι Καισαρι Ῥωμαιων (ες τουτο γαρ αφικτο εκεισε προσφθεγξομενος
τους προεστωτας 205 του φυλου των Τουρκων, Τιβεριου ηδη ες το των Καισαρων αναβεβηκοτος
κρατος), προς τοις και ως αν η φιλοφροσυνη ουχ ηττον εν βεβαιωι εσοιτο και αι μεταξυ
Ῥωμαιων τε και Τουρκων προελθουσαι σπονδαι, ας εθεντο Σιλζιβουλος τε και Ἰουστινος ο
βασιλευς, Ζημαρχου πρωτου εκεισε φοιτησαντος, ηνικα εσημανεν ο Σιλζιβουλος ως ο Ῥωμαιων
φιλος ουχ ηττον και αυτωι επιτηδειος και ο δυσμενης ομοιως, και οπως τα τοιαδε ατρωτα τε και
απαρασπαστα μενοι. τωι τοι αρα επειδη τηνικαυτα Ῥωμαιοι Περσαις επολεμουν, επι τηι
προσρησει εφη Ουαλεντινος δεον ειναι εν καιρωι και αυτον επιθεσθαι Περσαις. ταυτα
πρεσβευοντος αυτικα ο Τουρξανθος· αρα ουν ουχι υμεις, εφη, ουτοι εκεινοι εστε Ῥωμαιοι, δεκα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

μεν γλωτταις, μιαι δε χρωμενοι απατηι; και αμα λεγων επεβυσε τοις δεκα δακτυλοις το στομα το
εαυτου. ειτα ελεξεν αυθις· ωσπερ νυν επι τωι κατ' εμε στοματι δακτυλοι εισι δεκα, ωσαυτως δε
και υμεις οι Ῥωμαιοι πλειοσι κεχρησθε γλωσσαις· και ταυτηι μεν εμε απατατε, τηι δε αλληι τα κατ'
εμε ανδραποδα τους Ουαρχωνιτας· και απλως απαντα τα εθνη ρηματων τε ποικιλιαι και τωι
δολερωι της διανοιας ειρωνευομενοι τε και υποθωπευοντες αυτα μεν ωσπερ επι κεφαλην
ωσθεντα τηι βλαβηι περιφρονειτε, υμιν δε αυτοις το λυσιτελες εκποριζετε. αλλα γαρ και υμεις οι
πρεσβεις ημφιεσμενοι το ψευδος ηκετε ως εμε, και ο στειλας υμας ουχ ηκιστα πεφυκεν
απατεων. και υμας μεν διαχειρισομαι παραχρημα και ουκ ες αναβολην· οθνειον γαρ τι και
εκφυλον ψευδεσθαι Τουρκωι ανδρι. ο δε καθ' υμας βασιλευς εκτισει μοι δικας εν δεοντι, εμοι μεν
φιλιας εχομενα διαλεγομενος, τοις δε δη Ουαρχωνιταις τοις ημετεροις δουλοις (εδηλου δε τους
Ἀβαρους) αποδρασασι τους δεσποτας γενομενος ενσπονδος. οι μεν Ουαρχωνιται, ατε κατηκοοι
Τουρκων, ηνικα βουλομαι, ως εμε ηξουσι και, ει γε την κατ' εμε ιππειαν εσαθρησουσι μαστιγα
ως αυτους εκπεμφθεισαν, ες τα 206 κατωτατα φευξονται της γης· αντιβλεποντες δε ημιν, ως
εικος, ου φονευθησονται ξιφεσι, μαλλον μεν ουν ταις οπλαις καταπατηθησονται των ημετερων
ιππων και δικην απολουνται μυρμηκων. και περι μεν των Ουαρχωνιτων ταυτα υμιν εν βεβαιωι.
υμεις δε, ω Ῥωμαιοι, τι δητα αρα τους κατ' εμε πρεσβεις δια του Καυκασου οδοιπορουντας επι το
Βυζαντιον αγετε, ως εμε φασκοντες μη ειναι ετεραν ατραπον, δι' ης αυτοις εσται η πορεια; ταυτα
δε επιτελειτε, ως απειποιμι δια τας δυσχωριας επιθεσθαι τηι Ῥωμαιων επικρατειαι. πλην εγωγε
εξεπισταμαι μαλα ακριβως οποι τε ο ∆αναπρις ποταμος, ου μην αλλα και ο Ἴστρος ενθα
καταρρει και ινα ο Ἕβρος, οποθεν τε επεραιωθησαν ες την Ῥωμαικην το ημετερον δουλικον οι
Ουαρχωνιται. ουκ αγνοω την καθ' υμας δυναμιν. εμοι γαρ υποκεκλιται πασα η γη, αρχομενη
μεν εκ των του ηλιου πρωτων ακτινων, καταληγουσα δε ες τα περατα της εσπερας. εσαθρησατε,
ω δειλαιοι, τα Ἀλανικα εθνη, ετι γε μην και τα φυλα των Ουνιγουρων, οι γε επι πολυ θαρραλεοι
τε τινες οντες και τηι οικειαι πισυνοι δυναμει αντεταξαντο μεν τωι ακαταμαχητωι των Τουρκων,
ουκ απωναντο δε των ελπιδων. ταυτηι τοι και υπακουουσιν ημιν και εν μοιραι καθεστηκασι
δουλου. Τοσαυτα μεν ουν τωι Τουρξανθωι εκεκομπαστο· υψαγορας γαρ τις ανηρ και αλαζονειαι
χαιρων. ο δε Ουαλεντινος ακηκοως ελεξεν ωδε· ει μη χαλεπωτατον πως και ανιαρον υπηρχεν, ω
Τουρκων ηγεμων, και παντος ολεθριωτερον θανατου το τεθναναι ημας υπο σου, ζωσαν δε παρα
πασιν ανθρωποις την κακηγοριαν περινοστειν, και τουτο δη μη πωποτε πραχθεν,
καινοτομουμενον υπο σου, τηι πραξει την μαρτυριαν διασαφηνιζειν εμελλεν ως απεκτεινας
ανδρας πρεσβεις, και το τηι ακοηι και μονηι φοβερον εργωι δειχθησεται φοβερωτερον, ευξαιμην
αν τωι κατα σε ξιφει τημερον την τελευταιαν ιδειν, τουτο μεν ψευδολογιαι χαιρειν ακηκοως τον
κατ' εμε βασιλεα, τουτο δε ψευδομενους αυτωι τους πρεσβεις. διο δη εκλιπαρουμεν πραοτερον
ημιν προσβλεψαι και υποχαλαν της οργης και το λιαν οξυθυμον φιλανθρωπωι καταμαλαττειν,
ετι γε μην τωι κοινωι των πρεσβεων πειθεσθαι νομωι. ειρηνης γαρ εσμεν εργαται 207 και
πραγματων οσιων ταμιαι καθεστηκαμεν. αλλως τε δει σε και της πατρυας κληρονομουντα γης
τε και τυχης και τους πατρυους διαδεχεσθαι φιλους και ωσπερ ηγεισθαι και αυτους κτημα
πατρωιον ειναι, οποτε και Σιλζιβουλος ο πατηρ ο σος αυθαιρετα προσδραμων τηι καθ' ημας
πολιτειαι, το φιλορωμαιος μαλλον η φιλοπερσης ειναι ησπασατο. μεμενηκε τοιγαρουν ημιν τα
του καθ' υμας πατρος αχρι και νυν αφθαρτα τε και ασαλευτα, και δη της αυτης εχομενοι
φιλοφροσυνης διατελουμεν ημεις. ουκ αλλως δε και τα καθ' υμας, ευ οιδα, τωι βεβαιωι στησεται·
ορθοτατα γαρ διανοια προσφερομενη προς τον πελας και μη εκτραπεισα του πρεποντος ουκ
αγνωμονηθησεται τωι αδηλωι της ψυχης ανταλλαγματι.
Ουτω δε Ουαλεντινου ειρηκοτος, ο Τουρξανθος εφη ως· δεον υμας ενταυθα αφιγμενους,
ω Ῥωμαιοι, εν μεγιστωι τε πενθει ευροντας εμε (αρτιθανης γαρ μοι Σιλζιβουλος ο πατηρ)
καταχαραττειν τα προσωπα ταις μαχαιραις επομενους τωι παρ' ημιν επι τοις τεθνεωσιν ισχυοντι
νομωι. και δη αυτικα Ουαλεντινος και οσοι γε αυτωι επηκολουθησαν τοις αυτων ξιφιδιοις
διεχαραξαντο τας σφας αυτων παρειας. τοτε δε εν μιαι των πενθιμων ημεραι τετταρας
δοριαλωτους Ουννους δεσμωτας αγαγων κατοιχομενωι ηδη τωι πατρι, (δοχια δε τηι οικειαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

γλωττηι προσαγορευουσι τα επι τοις τεθνεωσι νομιμα) τουτους δη ουν τους δειλαιους ες μεσον
αγαγων αμα τοις πατρυοις ιπποις τηι βαρβαρωι ενεκελευετο φωνηι εκεισε απιουσιν αναγγειλαι
Σιλζιβουλωι τωι πατρι, οποσην αυτωι *** επειδη δε τα της πατρυας ταφης επετελεσεν ο
Τουρξανθος, ετερα πλειστα οσα διαλεχθεις Ουαλεντινωι ειτα αφηκεν ες τους ενδοτερω ηγεμονας
των Τουρκων, ετι τε και ως τον αυτου ομαιμον τον λεγομενον Ταρδου ποιουμενον τας διαιτας
κατα δη το Ἐκτελ ορος· δυναται δε το Ἐκτελ χρυσουν. εκεισε τοινυν κατα το Ἐκτελ ορος
απιοντος Ουαλεντινου, ηπειλησεν ο Τουρξανθος η μην αυτικα εκπολιορκησειν την Βοσπορον. †
αρξαμενων τοιγαρουν παραχρημα 208 ογε συν πλειστηι δυναμει Τουρκων εξεπεμψε τον
Βωχανον καθαιρησοντα Βοσπορον, Ἀναγαιου ηδη περι τα εκεισε στρατοπεδευομενου συν ετεραι
δυναμει Τουρκων. Ἐν ωι η πολις [και] ο Βοσπορος ηλω, οι πρεσβεις ετυχον παρα Τουρκοις οι των
Ῥωμαιων, κακ τουτου γεγονε δηλον ως Τουρκοι εξεπολεμωθησαν Ῥωμαιοις. τωι τοι αρα και
τους σταλεντας, εν οις Ουαλεντινος υπηρχε, κατεσχεν ο Τουρξανθος εφυβριζων τε ες αυτους και
αποφενακιζων και τα αλλα κακως χρωμενος, ειτα ουτως αφηκεν.
Λογος **.
15. Ὅτι κεραιζομενης της Ἑλλαδος υπο Σκλαβηνων, και απανταχοσε αλλεπαλληλων
αυτηι επηρτημενων των κινδυνων, ο Τιβεριος ουδαμως δυναμιν αξιομαχον εχων ουδε προς μιαν
μοιραν των αντιπαλων, μητι γε και προς πασαν, ουτε μην οιος τε ων πολεμοις σφισιν
υπαντιαζειν τωι ανα τους ευους πολεμους τας Ῥωμαιων τετραφθαι δυναμεις, πρεσβευεται ως
Βαιανον τον ηγεμονα των Ἀβαρων τηνικαυτα ου δυσμενως εχοντα προς Ῥωμαιους, αλλως δε
τηι καθ' ημας πολιτειαι χαιρειν εθελοντα δηθεν ευθυς εκ προοιμιων της αυτου Τιβεριου
βασιλειας. ταυτηι τοι και πειθει γε αυτον κατα Σκλαβηνων αρασθαι πολεμον, ως αν οποσοι την
Ῥωμαιων δηιουσι τοις οικειοις ανθελκομενοι κακοις επαρκεσαι τε βουλομενοι τηι πατρυαι κατα
το μαλλον παυσαιντο μεν του την Ῥωμαικην λεηλατειν, οι δε περι της οικειας τον κινδυνον
αναδεξονται. του Καισαρος τοινυν την τοιανδε ως αυτον στειλαντος πρεσβειαν, ουτι ηπειθησεν
ο Βαιανος. εκπεμπεται δ' ουν επι τουτωι Ἰωαννης, ος δη των νησων διηνυε την αρχην τηνικαυτα
και τας Ἰλλυριδας ιθυνειν ελαχε πολεις. ουτος παραγενομενος εν Παιονιαι τηι χωραι μετηγαγεν
εις την Ῥωμαιων αυτον τε τον Βαιανον και τας των Ἀβαρων δυναμεις, εν ταις δη λεγομεναις
ολκασι μακραις τα βαρβαρικα διαβιβασας πληθη· και λεγεται αμφι τας ξʹ χιλιαδας ιππεων
θωρακοφορων ες την Ῥωμαιων διαπορθμευθηναι. ενθενδε αυθις δια 209 της Ἰλλυριων
διαγαγων, ειτα ες την Σκυθων αφικομενος, εμπαλιν διελθειν παρεσκευασε τον Ἴστρον εν ταις
καλουμεναις αμφιπρυμναις των νεων. επειδη δε επεραιωθη ες το καταντικρυ του ρειθρου,
παραχρημα τας τε κωμας ενεπιμπρα των Σκλαβηνων και εσινετο τους αγρους, ηγε τε και εφερεν
απαντα, ουδενος πω των εκεισε βαρβαρων θαρρησαντος οι ες χειρας ελθειν, ες τα λασια δε και
κατηρεφη της υλης καταπεφευγοτων. η δε των Ἀβαρων κινησις κατα Σκλαβηνων εγινετο ουτι
γε μονον της του Καισαρος ενεκα πρεσβειας και τωι βουλεσθαι τον Βαιανον Ῥωμαιοις εκτισαι
χαριν, ανθ' ων ες τα μαλιστα εφιλοφρονειτο γε αυτον ο Καισαρ, αλλ' οτι γε αυτωι και εχθιστοι
υπηρχον ιδιας εκατι δυσμενειας. εστειλε γαρ ως αυτον ∆αυρεντιον και τους οσοι εν τελει του
εθνους ο των Ἀβαρων ηγουμενος σφας τε υπακουειν κελευων Ἀβαροις και ες φορου απαγωγην
εσεσθαι αναγραπτους.
∆αυριτας δε και οι γε ξυν αυτωι ηγεμονες· και τις αρα, εφασαν, ουτος πεφυκεν
ανθρωπων και ταις του ηλιου θερεται ακτισιν, ος την καθ' ημας υπηκοον ποιησηται δυναμιν;
κρατειν γαρ ημεις της αλλοτριας ειωθαμεν, και ουχ ετεροι της ημεδαπης. και ταυτα ημιν εν
βεβαιωι, μεχρι πολεμοι τε ωσι και ξιφη. ουτως απαυθαδισαμενων των Σκλαβηνων, ουκ αλλως
και οι Ἄβαροι διετελουν χρωμενοι μεγαληγοριαις. ειτα εκ τουτου προπηλακισμοι και υβρεις,
και ατε βαρβαροι τωι σκληρα τε και ογκωδη φρονηματα εχειν την ως αλληλους ανεσοβησαν
εριν. και οι Σκλαβηνοι το σφων αυτων οργιλον ουχ οιοι τε οντες εγχαλινωσαι τους εκεισε
αφιγμενους πρεσβεις αναιρουσιν, ως ετερωθεν αμελει εκπυστα γενεσθαι ταυτα Βαιανωι. τουτο
τοιγαρουν κατα Σκλαβηνων επικλημα ποιουμενος εκ πολλου ο Βαιανος και υποκρυφιον εχων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

ως αυτους το εχθος και αλλως ασχαλλων, οτι αυτωι υπηκοοι ουκ εγενοντο, μητι γε προς αυτων
και τα ανηκεστα πεπονθεναι, και αμα μεν χαριν ειδεναι βουλομενος τωι Καισαρι, αμα και
πολυχρηματον την χωραν ευρησειν οιομενος, ατε εκ πολλου της Ῥωμαιων υπο Σκλαβηνων **,
της 210 δε κατ' αυτους γης προς ετερου τινος των παντων εθνων ουδαμως.
Λογος ** 16.
Ὅτι ηνικα Τραιανος και Ζαχαριας ο βασιλειος ιατρος τας σπονδας ετιθεντο, παρ'
εκαστον τηνικαυτα των οπωσουν προιοντων λογων η και γραφομενων εν ταις ξυνθηκαις, ει γε
Τραιανος η Ζαχαριας εφ' οις οι Περσαι επρασσον οιγε ουκ ηβουλοντο ξυνομολογειν, Μεβωδου
τηνικαυτα η σιωπαν και μονον το προσταττομενον δεχεσθαι κελευοντος η τουτονι τον ανδρα
απειλουντος αυτοις επαφησειν, και αμα τωι λογωι επιδεικνυντος τον Τανχοσδρω τηνικαυτα τοις
οριοις εφεστηκοτα της ευας, και δη τελος επαφεντος και πλειστας οσας κωμας τε και αγρους
εμπρησαντος, εως οι γε αμφι Τραιανον αυτοι το χρυσιον ηκον κομιζοντες των σπονδων, και
τοσαυτηι δηπου χρησαμενου κατα Ῥωμαιων υβρει Μεβωδου ως μηδε αξιωσαι τα ειρηναια
χρηματα εν τοις μεθοριοις κομισασθαι, εγκελευσασθαι δε Ῥωμαιοις ες την Νισιβιν αποσωσαι,
ετερα τε ουκ ανεκτα περι την του χρυσιου παραληψιν καταυθαδισαμενου τε και
επεντρυφησαντος αυτοις, υστερον δε ες τουτο αυτο περιελθειν και δεηθησεσθαι Ῥωμαιους
Χοσροης ελπισας, ει γε καταπροτερησοι τον της εφοδου καιρον των σπονδων αφροντιστησας, η
και δρασειν ισως τι μεγα, και καταπλαγεντα τον Καισαρα τελεως της Περσων Ἀρμενιας τε και
Ἰβηριας και των εκεινηι χωριων αποστησεσθαι, παρα πολυ την της εω δηιωσιν της
Περσαρμενιων τε και Ἰβηρων προσχωρησεως ηγουμενον· αμα δε και επεπυστο Χοσροης
παρασκευαζειν στρατιαν ες τα μαλιστα πολλην τον Καισαρα, και ηδη στελλειν κατα την ευαν
ιππαγωγους ολκαδας· ολιγωι προτερον η αι τριετηριδες σπονδαι τελευτησεσθαι εμελλον, προ
ημερων δηπου μʹ επαφιησι κατα της Ῥωμαιων γης της εκ των οριων του ∆αρας ες την μεσην
των ποταμων στρατιαν ιππικην αμφι τας εικοσι χιλιαδας, ης περι τας ιβʹ μεν ησαν Περσαι
θυρεοφοροι τε και ιπποτοξοται, Σαρακηνοι δε και Σαβειροι *** συν τοις Ῥωμαιων αρχουσι περι
του πως δει προελθειν την 211 εν γενει ειρηνην διασκεπτομενον. ο δη και μαλιστα αλαζονειας
τε και αναισχυντιας ου μικραν προσηψε τωι Χοσροηι δοξαν τας τε ξυνθηκας ουτω πως αναιδην
ουκ οκνησαντι ξυγχεαι, και ταυτα ολιγης προς το περας αυτωι ενδαψιλευομενης παραδρομης
ημερων, και οτι γε τον αυτον, ατε δη επεγγελων Ῥωμαιοις, αμα τε και περι ειρηνης
διαλεχθησομενον εν τοις οριοις εχειροτονησεν και αμα εν τοις αυτοις χωριοις, εν αυταις ως
ειπειν ταις ημεραις, πολεμου τε και ταραχης και σπονδων συγχυσεως αιτιον. τουτον δη ουν τον
Μεβωδη βουλευματων τε ηγουμενον και του παντος εχοντα κυρος οπλισας εξεπεμψε, προς γε
και Σαπωην τον Μεαιρανου ανδρος ουκ αγεννους απενεγκαμενον δοξαν.
17. Ὅτι ο Τιβεριος και ετερον τι προστιθησι τωι δεδογμενωι και ες τα μαλιστα θεωι
κεχαρισμενον· πολλους γαρ των παρα Ῥωμαιοις δορικτητων Περσων, μαλιστα τους εν τελει, ων
ενιοι και τωι βασιλειωι γενει ξυνημμενοι ησαν, εστειλε Χοσροηι δωροφορησας. ειτα πρεσβεις επι
τωι τοιωιδε εξεπεμψε Ζαχαριαν τε αυθις τον βασιλειον ιατρον, ατε πολλακις χρησιμωτατα τε και
ευνουστατα εξυπηρετησαμενον ταις κατα τον πολεμον τουτον πρεσβειαις. τουτον δη ουν τον
ανδρα τηι λεγομενηι απο επαρχων αξιαι διακοσμησας εχειροτονησε και παλιν, και δη
πρεσβευσομενον αφηκεν, οια δη και αυτου Ζαχαριου την πρεσβειαν ταυτην γενεσθαι
ξυνωθησαντος, συν τωι και Θεοδωρον τινα ενα των βασιλειων μαχαιροφορων αξιωμα και αυτωι
στρατηγου περιθεις. τουτω τω ανδρε πρεσβευσομενω απονειμας Χοσροηι εξεπεμψεν, εγραψε τε
επιεικειας αναπλεα ρηματα. ο δε νους της επιστολης· εγω και βουλομαι την ειρηνην και δια το
θεοσδοτον ουσαν ασπαζομαι, και ωσπερ φυσει τινι προσιζανει μοι τα της φιλιας υμων.
τοιγαρουν ετοιμως εχω της Περσαρμενιας τε πασης αφιστασθαι και Ἰβηριας, ου μην των
βουλομενων ημιν υπακουειν Περσων Ἀρμενιας τε και Ἰβηρων. αναδιδωμι δε και το Ἀφουμων
φρουριον και της Ἀρζανηνης υμιν παραχωρησω το ∆αρας μονον αντι τοσουτων
ανακομιζομενος προς υμων. ταυτα Τιβεριος ο αυτοκρατωρ Χοσροηι σημηνας εφηκε Ζαχαριαι τε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

και Θεοδωρωι και μεγιστων πρεσβεων εχειν ισχυν και την ειρηνην ως αν οιοι τε εσοιντο
διατιθεναι. μετα ταυτα της οδοιποριας ετι σχομενω σταλεντε ανδρε, ουτω παρα 212 σχον, και
Χοσροης ο Περσων βασιλευς καταπλαγεις τοις ξυμβεβηκοσι προφθασας εκπεμπει ως των
Ῥωμαιων αυτοκρατορα πρεσβευτην, και αφικνειται χειμωνος αρχομενου ηδη ος επι τηι πρεσβειαι
εχειροτονηθη Περσης ανηρ, τουνομα Φερογδαθης, ουχ ηττον και αυτος φιλανθρωποτατους εν
επιστοληι διακομιζων λογους προς του Περσων βασιλεως, εν ηι εγεγραπτο ωδε· ει μεν το δικαιον
ποιησαι βουληθειης, ω Ῥωμαιων βασιλευ, καλως αν πραξοις τους τε την αποστασιαν της
Περσαρμενιας βουλευσαντας γενεαρχας εκδιδους ημιν υφεξοντας ποινας εν τοις οριοις τε της
Περσων τε και Ῥωμαιων αναρτηθησομενους, διδους δε και την εντευθεν συμβασαν ζημιαν
Περσαις. ει δε προς ταυτα εναντιως εχεις, πραξαι γουν το φιλοις πρεπον· τουτο δε εστι
ξυνδραμειν εν τοις οριοις αυθις τους εκατερας αρχοντας πολιτειας τα της ειρηνης, ως αν
δυναιντο, μεταξυ αλληλων διαθησομενους· εφ' ωι δε τα τοιαυτα προελθειν, ανακωχην γενεσθαι
τινα. ωδε μεν ουν και η Χοσροου εδηλου επιστολη· πλειστων δε ημερων κατα την βασιλιδα
πολιν διαγενομενων εν ταις εν μεσωι συνουσιαις Τιβεριου του βασιλεως και Φερογδαθου του
Περσων πρεσβευτου, γραφεται μεν απιουσιν επι την πρεσβειαν Ζαχαριαι τε και Θεοδωρωι τοις
πρεσβεσιν ενδιατριψαι κατα την εω και ουτι μαλα εν σπουδηι θεσθαι δηλωσαι σφων αυτων την
παρουσιαν βασιλει των Περσων, πριν η εκ της βασιλιδος αφεθειη Φερογδαθης ο Περσων
πρεσβευτης. προελθοντων δε κεκινημενων εσοτι πλειστων λογων, εκπεμπει τον Φερογδαθην ο
βασιλευς επι τουτοις, οις δη και προ του εγεγραφει δια των Ῥωμαιων πρεσβεων. εκεχειριαν δε
ουτι ᾤετο δειν επι μηκιστον χρονον ενδιδοναι Περσαις· αποχρην γαρ εφασκε τωι βουλομενωι την
ειρηνην και μη δια της του χρονου πλειονος απατης προμηθευομενωι παρασκευης αφορμην και
δυο μηνων η τριων παραδρομην. και ουν απηρεν επι τοις τοιοισδε ο Φερογδαθης εκ του
Βυζαντιου.
18. Ὅτι Ῥωμαιοι και Περσαι ξυνεστησαντο αν την ειρηνην, ει μη Χοσροης ᾤχετο εξ
ανθρωπων και Ὁρμισδας ο Χοσροου, ανοσιουργος οντως ανηρ, την κιδαριν ανεδησατο. οιμαι
μεν ουν εγωγε ουκ αλλως, πλην αλλα και ὣς εκυρωθη, ατε Χοσροου ετι 213 περιοντος Ζαχαριαν
τε και Θεοδωρον εσφοιτησαι ες την Περσων πρεσβευσομενους (ουπω γαρ την των Συρων
παραμειψαμενοι ησαν) και ουδεν ο τι της Ῥωμαιων ενηλλαγη πρεσβειας. διο και εκ βασιλεως
αυτοις γραμματα εσταλη εχεσθαι της οδοιποριας επι τοις αυτοις. γνωναι μεν γαρ εν μεσωι την
Χοσροου τελευτην, ομως δε και προς τον εκεινου παιδα ουκ αλλως φρονειν ετοιμως τε εχειν
τον πολεμον επι τοις ηδη Χοσροηι γραφεισι καταλυσαι· ετι γε μην και τους αφεθεντας
αιχμαλωτους ως αν εγχειρισωσι τωι Περσων βασιλει. προσημηναντες τοινυν οι Ῥωμαιων
πρεσβεις συν τιμηι τε πολληι και ευφημιαι κατα την Νισιβιν εγενοντο πολιν· εν θαυματι τε
μεγιστωι εποιουντο Περσαι την Ῥωμαιων αμφι τους δοριαλωτους φιλανθρωπιαν. εν τουτωι δε
και Τιβεριος ο αυτοκρατωρ στελλει αυθις του ηρος αρχομενου Μαυρικιον κατα την προς
ανισχοντα ηλιον αποκαραδοκησοντα το εσομενον, εγκελευσαμενος οι, προς οπερ αν ο Περσων
βασιλευς τραπηι, υπαντιαζειν τε και παρασκευαζεσθαι προς εκατεραν των πραγματων ροπην. και
ο μεν, καθα βασιλει εδοκει, ανα την εω εμενε το πρακτεον επιτηρων· προιοντων δε των
πρεσβεων ες τα ηθη Περσων επειγομενων τε θεασασθαι τον αρτι τωι βασιλειωι θρονωι
επιβεβηκοτα οιομενων τε ες τα μαλιστα τευξεσθαι τιμης, ου μην αλλα και των σπουδαζομενων
ουτι αποτευξεσθαι, οια μετα τοσαυτην νικην πραους τε και πασης αυθαδειας απηλλαγμενους
του Ῥωμαιων βασιλεως επικομιζομενοι λογους· και ως ου μονον αχρι ρηματων αυτου το
φιλανθρωπον, μαλλον μεν ουν εργοις επιδεικνυμενου, τωι τοσουτους δοριαλωτους τοις Περσαις
αυτους επαναγαγειν, τουτων ελπιζοντων γε αυτων κυρησαι αναμφιβολως, ες τουναντιον
ξυνεβη απαν. πρωτον μεν γαρ κατα μεσον της οδοιποριας των τις παρα Περσαις τοις βασιλικοις
τε και δημοσιοις πραγμασιν εξυπηρετουμενων, ους, ει τις τηι Λατινων χρησοιτο φωνηι,
ασηκρητις προσαγορευσειεν, υπαντιασας ηρετο σφας ο τι βουλοιντο τε και ο τι ηκοιεν και
οποιαν αποκομιζοιεν αγγελιαν. αλλα τουτωι μεν οι γε αμφι Ζαχαριαν τε και Θεοδωρον ωδε
απεκριναντο, ως τα τοιαδε τωι παρα Περσαις μαγιστρωι, καθα τουτον καλουσι Ῥωμαιοι, ρητεον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

και ουχι αυτωι. ταυτα ειποντες ειχοντο της οδου. εξ εκεινου ηκεν ετερος τις εκ Περσων, ος
ετριβε την οδοιποριαν αυτοις και διαμελλειν 214 εποιει βραδυτητος χρωμενος επινοιαις ιεναι τε
ες τα προσω μη συγχωρων. σταθμοις τε γαρ πλησιαιτεροις και παρασαγγαις ολιγοις εχρητο
αλλοτε αλλους χωρους περιφερων τε και αποπλανων, κακ τουτου τα κακιστα σφισι προεδηλου
και εδεικνυ τηι περι την οδοιποριαν πλανηι ουδεν τι φιλοφροσυνης εχομενον η της προσηκουσης
αιδους πρεσβεσιν. ην δε το πραττομενον εξ επιβουλης τε και μελετης, ωστε επισχειν σφας οσον
αν χρονον οιοι τε ωσιν, εν τουτωι την κατα δυναμιν ποιησομενους του πολεμου παρασκευην τα
επιτηδεια τε συναθροισοντας αποτεθησομενα κατα δη το οσον ουπω αναγκαιον ες Νισιβιν τε και
το ∆αρας τας πολεις, ετι γε μην και τα περαν του Τιγριδος ποταμου και τα τηιδε φρουρια
αναπλεα θεσθαι των εδωδιμων, ως ακριδος ουτω ξυμβαν καταδηλησαμενης τους εκεινηι
καρπους, και αμα ερημωθεντων κατα την προλαβουσαν Ῥωμαιων επιδρομην απαντων των
κατα ταυτα χωριων, λιμου τε σφοδροτατου τοις εκεισε ενσκηψαντος· προς δε γε εφ' ωι και
στρατολογησαι, ατε πολεμησειοντος ες το εμβριθες του βασιλεως Περσων. επει δε ταυτα αυτοις
εβεβουλευτο, μολις μετα πλειστας οσας ημερας εδοθη τοις πρεσβεσιν ες τα βασιλεια εσφοιτησαι.
και τα μεν πρωτα, καθα τηι συνηθειαι εδοκει, θοινησαμενοι και το εκ βασιλεως γραμμα
εγχειρισαντες, προς γε και τους δοριαλωτους αποδεδωκοτες, ενθενδε ανεχωρησαν
φιλοφροσυνης μηδεν οτιουν ευρηκοτες. τηι δε υστεραιαι ο παρα Περσαις της αυλης ηγεμων και
Μεβωδης επυνθανεσθην την δυναμιν της πρεσβειας. των δε ειποντων οτι δη περι ειρηνης
ηκοιεν πρεσβευσομενοι, αυτικα οιγε ουδε προσιεντο τους περι τουτων αυτων λογους φασκοντες
ουκ επιτετραφθαι τι τοιουτον [δε], αλλα συλλαβας αποδοντας αντιλαβειν χρηναι και ως θαττον
γε δηπου της Περσων απαλλαγηναι. εν φανερωι τοινυν ποιησαμενων την εφιεισαν αυτοις τουτο
κελευσιν, εγνωσαν εν βραχει ο τι δυναται η επιστολη του Ῥωμαιων αυτοκρατορος και την
αφιξιν της πρεσβειας απασαν, ως ετοιμος ειη κατασβεννυναι τα εκ του πολεμου χαλεπα και την
περιμαχητον αυτοις Ἀρμενιαν απασαν αμαχητι ενδουναι, παραχωρησαι δε σφισι και Ἀρζανηνης
αντιχαριζομενος του ∆αρας το Ἀφουμων φρουριον. εδεξατο μεν ουν και αυθις αυτους βασιλευς
ο Περσων, τραχυτητι 215 δε χρωμενος προς εκαστα των φιλανθρωπως γεγραμμενων ουτε
αποστησεσθαι εφη πωποτε του ∆αρας, ου μαλλον γε η της Νισιβιος η Σιγγαρων, απερ και αυτα
εκ Ῥωμαιων απισχυριζετο εχειν Περσας, ουτε μην ελαττωσειν τι των πατρυων κτηματων, αλλ',
ει μεν οιον τε εστιν, ες αυξησιν αυτα ενεγκειν, ει δε μη, αλλα γαρ καταλελειμμενα φυλαξειν.
Χοσροην μεν γαρ τον πατερα εφη ως· ει γε περιην, ισως το τοιονδε επραξεν αν και το ∆αρας
αφηκε Ῥωμαιοις. τωι γαρ προσκτησαμενωι τι και τουτο αποβεβληκοτι ουχ ουτως αισχρον·
αισχυνη δε ομοιως απασιν ανθρωποις καταπροεσθαι τα πατρωια. ταυτα ειρηκως δια Μεβωδου
παλιν αυτοις εποιησε καταδηλον ως· επι τινι μεγα φρονουντες αξιουσι προς ημων
ανακομιζεσθαι το ∆αρας; ποιον νενικηκοτες πολεμον; ποιοις εγκαλλωπιζομενοι τροπαιοις; ποι
δητα καθυπερτεροι γενομενοι Περσων; αλλ' οτι απειριας δραξαμενοι του Τανχοσδρω και
περιαγαγοντες αυτον ες αλλοτε αλλους χωρους, επειδη περιπλανωμενου εξ Ἀρμενιας εκεινου
εις Ἀρζανηνην και απο Ἀρζανηνης εςἈρμενιαν αδειαν εσχον οι Ῥωμαιοι καταδραμειν την εω
Περσων· τωι τοι αρα βρενθυονται ισως και μεγαλαυχουσιν υποτοπουντες εν ελαττονι μοιραι τα
ημετερα κεισθαι. ιστωσαν ουν, εφη, Ῥωμαιοι ως ουδε αλλως ανεξομαι της ειρηνης, ει μηπω
κατατιθεναι μελλοιεν και τα οσα προς βασιλεως Ἰουστινιανου εκομιζομεθα χρηματα αν' ετος.
τοσαυτηι μεγαληγοριαι χρησαμενου Ὁρμισδα μολις αφειθησαν Ζαχαριας τε και Θεοδωρος αχρι
τριων ηδη φθινοντων μηνων εκεισε ενδιατριψαντες παντων τε των δυσχερων ες πειραν
ελθοντες. και γαρ ουδε οσον αερα καθαρον αναπνευσαι, ου μην προκυψαι εκ του τεγους, ινα
ενδιαιτωμενοι ησαν, ξυνεχωρουν οις η φυλακη των πρεσβεων ανειμενη ετυγχανεν, το τε
δωματιον αυτο ζοφωδες τε ην και αδιαπνευστον και ωραι θερους ες τα μαλιστα αναρμοδιον, ως
δοκειν ειναι το χρημα ειρκτην. τοις τοιοισδε τοινυν δεινοις εκτετριμμενους διαφηκαν πολλωι
δυσκολωτερον αυθις προς την επανοδον αυτοις χρησαμενοι, ως μητε των αναγκαιων ες το
αποχρων σφισι μεταδιδοναι τριβειν τε τον χρονον και μακροτεραν αυτοις την 216 πορειαν
εργαζεσθαι. μιας γαρ ημερας οδον σφας αγαγοντες επι τα προσω, τηι εφεξης δι' ετερας ατραπου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

100

ες τουμπαλιν επανηγον, εως πολλων ανιαρων αυτους αναπλησαντες, ως και εκατερον αμελει
νοσωι βαρυτατηι περιπεσειν, εξωθησαν της Περσων. αφικομενης δε ταυτης της αγγελιας παρα
βασιλεα Ῥωμαιων και παρα την παντων ελπιδα προσπεσουσης, (ου γαρ ωιηθη πωποτε Περσας
επι σμικροις ουτω και λιαν συμμετροις την ειρηνην μη προσδεξεσθαι) Μαυρικιωι μεν εικοτως
εσημαινεν εχεσθαι του πολεμου κατα τον προχωρουντα τροπον, και τα αλλα περιεσκοπει, ως αν
αμηγεπη οιος τε εσοιτο βοηθησαι τοις πραγμασιν. οι δε τα μεν αλλα ουκ ειχε κακως το
στρατευμα· και γαρ την διανομην των χρηματων επεποιητο.
19. Ὅτι παρεσκευαζετο ο Τιβεριος διαλυσαι τον προς Περσας πολεμον. τοιγαρουν ουτως
αρεσαν τωι βασιλει, αφιησιν επι τουτωι Ζαχαριαν εν τοις Ῥωμαιων τε και Περσων μεθοριοις
πρεσβευσομενον και αυθις· ον δη και πολλακις επι ταις τοιαυταις εχειροτονησε χρειαις. ο δε
αφικομενος και δηλον καταστησας, εφ' ωι εποιησατο ως Περσας την αφιξιν, ο μεν υπηρχεν εν
τουτοις, βασιλευς δε Περσων εκπεμπει Ἀνδιγαν. ουτος δε ανηρ κατα τοσουτον εχεφρων τε ην
και πραγμασι πλειστοις ομιλησας, καθ' οσον τε αυτωι επι μακροτατον και τα του χρονου
ξυνεβαινεν επισφραγιζοντι τωι πανυ γηραλεωι το νουνεχες. επειδη δε συνηλθετην αγχου της
πολεως του ∆αρας, ξυν τοις και οι των εκεινηι πολεων Ῥωμαιων τε και Περσων ηγεμονες, οι μεν
δη εξηρτυοντο εκαστοι διαλεχθησομενοι περι του οπως δεον καταθεσθαι τον πολεμον· ο δε γε
των μεθοριων λεγομενος προτικτωρ, (δηλοι δε παρα Ῥωμαιοις τον ες τουτο καταλεγομενον
αξιας τον βασιλειον προσκεπαστην) ουτος δη ουν κατεσκευασε καλυβας, εν αις εμελλον
εκατερας πολιτειας πρεσβεις τα ειρημενα διασκεπτεσθαι· τουτο γαρ το λειτουργημα ανωθεν τε
και εξ αρχης τωι προτικτορι επιτετραπται. παρασκευασθεντων ουν των τοιωνδε ενδιαιτηματων,
και γενομενων εν τωι αυτωι του Ἀνδιγαν τε και Ζαχαριου και των της περιοικιδος αρ 217
χοντων, του μεν Ἀνδιγαν την συνελευσιν ποιουμενου εκ του ∆αρας, Ζαχαριου δε εκ του Μαρδις,
και αυθις ουχ ηττον ταις αυταις χρωμενων δικαιολογιαις, αισπερ και εν ταις προτεραις
πρεσβειαις· και των μεν Περσων βουλομενων κομιζεσθαι απο Ῥωμαιων τα οσαπερ εκ πλειστου
χρονου ειωθεσαν χρηματα τα διομολογηθεντα επι των Ἰουστινιανου χρονων, προς τουτοις
εχειν και το ∆αρας, των δε δη Ῥωμαιων εξ εναντιας απισχυριζομενων ωστε μηδεν κατατιθεναι
μητε μην ωσπερ τιμηματος τινος πριασθαι την ειρηνην, αλλα γαρ και ανασωσασθαι απο Περσων
το ∆αρας, ανταλλαγμα μεντοι παρεχοντας την εξ αρχης Περσαρμενιαν τε και Ἀρζανηνην ανευ
των αμφοτερας χωρας οικητορων των οσοι τηι Ῥωμαιων προσεχωρησαν πολιτειαι· πλειστων
ουν, ωσπερ εικος, επι τηλικωι πραγματι προενηνεγμενων λογων και ηκιστα εις εργον αχθεντων,
μητε μην τηι συμφωνιαι αμφοιν τοιν μεροιν ξυμβαινοντων αλληλοις, τον Ἀνδιγαν
παρακρουσασθαι Ζαχαριαν υποτοπησαντα εφ' ωι θεσθαι συνθηκας ουκ ες το ευπρεπες, αλλα γαρ
παντη ασυμφορους τηι Ῥωμαιων αρχηι, φαναι λεγεται τοιαδε· τειχη και πυλαι και ει τι τοιουτον,
ω ανδρες, φυλακτηριον, φυλαττειν μεν, ως εικος, δυνησεται και πολιν και πολιτειαν ολην· εν
οις δε τυγχανουσιν οι τουτοις περιπεφραγμενοι, κρυπτειν ου ραιδιον. φημη γαρ αει χειρουται τα
πραγματα και τα δοκουντα πως αδηλα καθεσταναι προτιθησι ταις ακοαις ωσπερ επ' αγορας εν
φανερωι τωι βουλομενωι πριασθαι ωνια. τοιγαρουν και ημεις εξεπισταμεθα την Ῥωμαιων αρχην
πολεμοις αντερειδουσαν πλειστοις και πολλαχοσε της οικουμενης οπλα κινουσαν και τηι
δυναμει μεμερισμενην σχεδον εφ' εκαστωι βαρβαρωι γενει, και την καθ' ημας πολιτειαν ουκ απο
τροπου Ῥωμαιοι γινωσκουσι μηδενι των παντων ανθρωπων νυν πολεμουσαν η Ῥωμαιοις
μονοις. ως ουν υμων μεν πολλοις εθνεσι μαχομενων, ημων δε μονοις υμιν, ουτω και τας
ξυνθηκας αναγκη διατιθεναι. βεβαιον γαρ αν γενοιτο Ῥωμαιοις τε το περιειναι και προς πολλα
διαγωνιζομενοις εθνη και προς μιαν των Περσων πολιτειαν, καθαπερ και ημιν εν βεβαιωι
γενησεται το κρατειν προς ουδενα των αλλων η προς Ῥωμαιους μονους εχουσι την διαφοραν
και τωι προς ενα και τον αυτον παραταττεσθαι πολεμον. ταυτα επει ελεξεν ο Ἀνδιγαν, ακηκοοτα
Ζαχαριαν λεγεται υπομειδιασαι και ωδε ειπειν· ευ σοι γενοιτο, ω Ἀνδιγαν, 218 και Περσηι
πεφυκοτι και μαρτυρουντι Ῥωμαιοις της ανδρειας και παρατρωσαντι την αληθειαν ουδαμως. ει
γαρ μη, ως εφης, η Ῥωμαιων περιεσπατο δυναμις και την πολυχειριαν του κατ' αυτην στρατου
κατα πολλα της οικουμενης εξετεινεν εθνη, και ως εγεφυρωσε τηι δυναμει την θαλατταν και τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

101

ηπειρους εζευξε τωι πανταχου παρειναι τε και περιειναι, τι αν οιει πεπονθεναι Περσας η επι
ποσον αντισχειν τωιδε τωι πολεμωι; οιμαι μεν ουν εγωγε καυτο γε δηπου τουνομα συμφθαρηναι
Περσαις, και μονωι νικησαι τωι μηδεποτε φερεσθαι τηι μνημηι. τουτων Ζαχαριαι ειρημενων ο
Ἀνδιγαν τηι σιγηι εδηλωσε το νενικησθαι τωι λογωι. τοιαυτα μεν ουν αμφω διελεγεσθην. εν
τοσουτωι δε ο Τανχοσδρω Περσων στρατηγος αμα τηι Περσικηι στρατιαι ες τα ιππασιμα τα περι την
Νισιβιν εστρατοπεδευετο κατα τον Μυγδονιον ποταμον.
Μαυρικιος δε χαρακωσας υπηρχε τας αμφ' αυτον δυναμεις εν τωι δη λεγομενωι
Μονοκαρτον, εν αγχιθυρωι Κωνσταντινης της πολεως. εστι γαρ δηπου τα περι το Μονοκαρτον
απαντα ενυδρα τε και ιπποβοτα και στρατωι ενσκηνησασθαι αγαθα. ουτω μεν ουτοι
απεταφρευοντο. αταρ ο Ἀνδιγαν ετι ξυνεστωσης της εκκλησιας εχρητο και πτοιαις τισι και
φενακισμοις Ζαχαριαι υποδηλων, ως αυτος ειη μονος ο διακωλυων τον Τανχοσδρω την
Ῥωμαικην γην κατασεισαι απασαν. τυχον γαρ, εν ωι διαλεγομενος ην, ανεφαινετο τις τουτων δη
των ες ταχος ιππαζομενων τε και τας αγγελιας τωι ταχει των ιππων διακομιζοντων,
πλαττομενος εκ του Τανχοσδρω εσταλθαι. και δη τον Ἀνδιγαν ιδιαι λαμβανων ενεχειριζετο οι
επιστολην, εν ηι ενεφερετο, ως Τανχοσδρω δηθεν γεγραφοτος, οια ακαθεκτου ουσης της Περσων
στρατιας, μαλα τε ορμωσης και δη εμβαλειν ες την Ῥωμαικην. τοιαυτα ψευδομενης της
επιστολης, συνεψευδετο τοις γεγραμμενοις και ο κονιορτος, ος τωι αγγελιαφορωι ατε αρτι
αφιγμενωι εκ της οδοιποριας συμπεπλασμενος τε και ενιζανων πολυς περι την κομην υπηρχεν.
αμα δε και ο Ἀνδιγαν διαλεγομενος τωι ηθει υπεκρινετο και τηι αλληι κινησει του σωματος
υπεφαινετο οια μη εφιεμενος πολεμου. το μετα ταυτα κατα δη τον ξυλλογον εαυτον αναμιγνυς
εφασκε Ζαχαριαι, ως ενοχλοιτο υπο 219 του Τανχοσδρω, και ως εσημηνεν οι την προθυμιαν του
στρατου ειναι αφορητον εγχαλινουσθαι τε αδυνατον, τουτο μεν εν πολλαις μυριασι
ξυνισταμενης της Περσικης δυναμεως, τουτο δε και ες τα μαλιστα ιεμενης την Ῥωμαιων
απασαν και δη παραυτικα πυρπολησειν, και ως, ει μεν Ῥωμαιοι ελοιντο καθ' ον αν βουλοιντο
τροπον Περσαι εμπεδωσαι τας σπονδας, αφεξεσθαι των οπλων· ει δε γε ου βουλοιντο,
ξυγχωρησειν αυτωι εμβαλειν παραχρημα ες την ευαν Ῥωμαιων· ουδε γαρ ανθεξειν αυτους καν
γουν τον κτυπον των φαρετρων του Περσικου ακουσεσθαι πληθους· αλλως τε δε δεδιεναι την
του κατ' αυτους βασιλεως οργην ες χρονον τοσονδε αναβαλλομενους τον πολεμον. ουτω μεν
ουν ο Ἀνδιγαν δολερωτατα τε και αλαζονικωτατα τωι κομπωι χρησαμενος των ρηματων
επλαττετο εκοντι μη προσιεσθαι του πολεμου το αυτεξουσιον. συνεις δε και Ζαχαριας το
απατηλον των ειρημενων και την κομπολογιαν παραπετασμα ειναι του ψευδους· ω Ἀνδιγαν,
εφη, ουκ εν τωι απαταν το εχεφρον δηλουται, μαλιστα του απατωμενου ξυνειδοτος. η γαρ οιει
με μη εξεπιστασθαι ως πλασματα εστι τα υπο των Περσων πρασσομενα τε και λεγομενα και
ουδεν ετερον η δοκησις και αποσκιασματα και φενακισμοι, και ως συ αυτος απαντα ταυτα
εδραματουργησας εννοων εκφοβησειν Ῥωμαιους; ως αν ουν βουλει και αρεστον σοι ειη, εφιημι
ποιειν. πλην ευ ισθι ως εν αρχαις τουδε του πολεμου Ῥωμαιοις το οπλοφορειν φορτικωτατον τι
εφαινετο, ωστε αμελει και ικετειαις εχρωμεθα ως υμας μη αναγκασθηναι σφας επιλαβεσθαι
οπλων. κατα τοσουτον γαρ ες το απολεμον επιρρεπεστατα ειχον, ως και αχρι Ἀπαμειας ελασαι
Περσας και μεν ουν αχρι αυτης γε δηπου Ἀντιοχειας. υμων τε προς ταυτα μη υποχαλασαντων,
αφ' ου ησπασαντο. Ῥωμαιοι το εθελοκινδυνον, οιμαι μη αγνοειν Περσας, ως ουδε μεχρις αυτων
των μεθοριων αναιμωτι οιοι εγενεσθε αφικεσθαι. νυν γουν πεπαιδευμενων ακριβως Ῥωμαιων
τον πολεμον θαρραλεοι τε εσμεν και ευελπιδες ως, ει γε κινησοι ο Τανχοσδρω, υπαντιασειν οι
εν αυτοις γε δηπου τοις οριοις δορυ Ῥωμαικον ευ μαλα τεθηγμενον, διατιτραν τας λαπαρας οιον
τε ον αυτου. ως ουν ευ εξεπισταμενων Ῥωμαιων τους Περσων δολους, πραττε ουτω. τουτων
ουν και 220 ετερων πλειστων ειρημενων μεν, ματην δε ομως, (προηλθε γαρ ουδεν οτιουν) τοτε
Μαυρικιωι εν γραμμασι δηλοι Ζαχαριας αφικεσθαι ες τα προ Κωνσταντινης πεδια οια δη εκεισε
τον πολεμον ξυγκροτησοντι. ωσαυτως δε και ο Τανχοσδρω κινησας τα Περσικα στρατευματα
επαγομενος ᾔει ες τα περι Κωνσταντιναν. 20. Ὅτι επι τρεις ημερας πολεμος Ῥωμαιοις και
Ἀβαροιςσυνεκροτηθη, μηδεμιας δυναμεως Ῥωμαικης κατα την προς ∆αλματιαι γεφυραν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

102

επιφανεισης καιτοι σαθροτατα εχουσαν. αλλα γαρ και ο Ἀψιχ και το κατ' αυτον Ἀβαρικον αυτου
εφεδρευοντες προτερον τοσαυτην καταφρονησιν επεδειξαντο κατα Ῥωμαιων, ωστε
μετενεχθηναι σφας κατα δη την ετεραν γεφυραν αλλην τε δυναμιν προστεθηναι τηι δυναμει
Βαιανου. πιεζομενων τοιγαρουν των εν τωι Σιρμιωι λιμωι μεγιστωι ηδη τε απτομενων αθεμιτων
τροφων τωι εστερησθαι των αναγκαιων και γεγεφυρωσθαι την διαβασιν του Σαου, και
Σολομωνος του τηνικαυτα προεστωτος του Σιρμιου εκμελεστατα πως διατελουντος και μηδεν
οτιουν στρατηγιας εχομενον επιδεικνυμενου, προς γε και των της πολεως απειρηκοτων τοις
χαλεποις ολοφυρομενων τε και ως τας εσχατας ελπιδας εξωλισθηκοτων καταμεμφομενων τε
τοις Ῥωμαιων ηγεμοσι, Θεογνιδος τε αυτου ολιγοχειριαν νοσουντος· ως ταυτα Τιβεριος ο
βασιλευς κατεμαθεν, αιρετωτερον ηγησαμενος μη συναιχμαλωτισθηναι τηι πολει των
οικητορων τον ομιλον, εν γραμμασι κελευει Θεογνιδι καταλυσαι τον πολεμον επι σπονδαις
ωστε υπεξελθειν παμπληθει τους τηιδε οικουντας μηδεν επιφερομενους των οικειων η μονον το
ζην και παρασχον ουτω περιβολαιον εν. και δη συνεβησαν επι ταις τοιαισδε ξυνθηκαις, και τα
του πολεμου ελωφησεν, εφ' ωι παραχωρησαι μεν Ῥωμαιους Ἀβαροις της πολεως, Ἀβαρουςδε
Ῥωμαιοις του εν τηι πολει πληθους, ανευ των οσα εκαστωι εν περιουσιαι υπηρχεν. επεζητει δε ο
Χαγανος και τριων ετων παρωιχημενων χρυσιον, ων ουκ ειληφει τι κατα το συνηθες, των
παρεχομενων αυτωι υπερ του μη χρησθαι οπλοις, (ησαν δε τα ειρηναια χρηματα εκαστωι ετει
αμφι χιλιαδας ογδοηκοντα χρυσιου νομισμα 221 των) ετι γε μην και ενα τινα των υπ' αυτωι
ταττομενων, ος προσεχωρησε τηι Ῥωμαιων πολιτειαι, καθα λεγεται, τηι γυναικι του Βαιανου ες
αφροδισια συνελθων. ταυτηι τοι καταδηλον εποιησε Θεογνιδι εκδοθηναι οι τον αυτομολον· η
γαρ αν αλλως μη ανεξεσθαι ιδειν ες σπονδας. ο δε γε αντεσημηνεν ως η γη του Ῥωμαιων
βασιλεως μεγιστη τε εστι και απλετος, και ως δυσευρετον τι φυγας ανηρ εν αυτηι αλωμενος·
τυχον δε οτι και ολεθρωι ηλω. προς ταυτα αντελεξεν ο Βαιανος ομνυναι τους Ῥωμαιων
ηγεμονας ως αναμαστευσωσι, και ει τι ευροιεν τον φυγαδα, αποκρυψοιντο ουδαμως, αλλ' εκ
παντος τροπου εγχειριειν αυτον τωι των Ἀβαρων μοναρχωι· ει δε γε τετελευτηκως ειη, και ουτω
σημηναι.
Περι πρεσβεων Ῥωμαιων προς εθνικους. Ἐκ της ιστοριας Θεοφυλακτου απο επαρχου
και αντιγραφων.
1. Ὅτι επι Μαυρικιου πρεσβευονται Ῥωμαιοι προς Χαγανον και τον πολεμον
απεκηρυκευσαντο, Ἐλπιδιον εκπεμψαντες, ανδρα ες συγκλητου βουλην αναγομενον της τε
Σικελιας ηγεμονευσαντα και των του πραιτωρος επιβαντα βηματων (αρχη δε τις αυτη παρα
Ῥωμαιοις ουκ ακομψος) και Κομεντιολον, ανδρα των σωματοφυλακων του βασιλεως
υπερφερομενον, σκριβωνα κατα Λατινους. ηκον γουν αμφω παρα τον Χαγανον επι την
Ἀγχιαλον και περι σπονδων ηξιουν ως προσεταχθησαν. του δε μη μετριοπαθουντος επι τοις
αδικημασιν, αλλα και προς απειλουντος αυθαδικωτερον τα λεγομενα τειχη καθαιρησειν Μακρα,
και του μεν Ἐλπιδιου υποχαλωντος τοις λογοις και μηδε ουτωσι θεραπευοντος οιδαινομενον
φρυαγμα, Κομεντιολος μεγαλοφρονως την της γλωττης ευγενειαν επεδεικνυτο την τε
Ῥωμαικην ελευθεριαν δικην σωφρονος δεσποινης τινος αχραντον θαλαμευων και μη
διαφθειρων μοιχικαις κολακειαις, των αξιολογωτερων βαρβαρων αμα τωι Χαγανωι παροντων
ειπεν. 222 Ἐπει δ' ο μεγας ουτος διεπερατουτο τοις ρημασιν ελεγχος, αναζεσις αιματος μεγαν τωι
Χαγανωι θυμον επεκυμαινεν, το τε προσωπον απαν υπο της οργης εφοινισσετο, δι' ολου τε του
σχηματος υποδηλουντων οτι μη των πρεσβεων φεισεται, μεγιστος απηιωρητο τωι Κομεντιολωι εκ
της διαλεξεως κινδυνος· την γαρ των πρεσβεων ο βαρβαρος διαφθειρας αιδω δεσμοις τον
Κομεντιολον ητιμωσεν, ενερσει τε ξυλων ποδοκακκηι τους ποδας υπεθλιβεν, το τε σκηνοπηγιον
διερρηξε το του πρεσβεως, καντευθεν επιχωριωι νομωι τινι ζημια θανατος ην απειλουμενος. τηι
δε υστεραιαι τα του θυμου κατευναζετο, λογοις τε πιθανοις παρηγορουντο οι των βαρβαρων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

103

δυνατωτατοι τον Χαγανον υποπειθοντες οπως μη δογματισοι κατα Κομεντιολου τον θανατον,
και πειθουσι μεχρι των δεσμων αποχρησειν αδικεισθαι τους πρεσβεις. επινευσας ουν ο Χαγανος
ητιμωμενους ες βασιλεα εξεπεμπε σωτηριαν ου προσδοκιμον σφισιν αυτοις δωρησαμενος.
2. Ὅτι του επιοντος ετους παλιν ο Ἐλπιδιος επι τηι αυτηι πρεσβειαι χειροτονηθεις
αποστελλεται, και ως τον Χαγανον γενομενος εζητει πρεσβευτην αμα αυτωι ες βασιλεα
γενεσθαι, οπως αναζωπυρησειε τας σπονδας και εικοσιν ετερων χιλιαδες χρυσων ταις
συνθηκαις ειησαν επαυξηματα. ο δε Χαγανος τους λογους εσεποιησατο Ταργιτιον τε, τωι των
Ἀβαρων φυλωι ανδρα περιβλεπτον, ως τον Καισαρα συν Ἐλπιδιωι παρεπεμπεν.
3. Ὅτι παλιν οι Ἄβαροι τας συνθηκας ου μετ' ου πολυ διεχεον την τε ομαιχμιαν ες το
φανερον ανδραποδιζονται. λεξω δε την αιτιαν, ουδ' αναινομαι. Σκυθης ανηρ Βολοκαλαβρα την
επωνυμιαν περιαγομενος ουτος εδρα το τηνικαυτα καιρου φιλοκινδυνον τολμημα.
παρευναζεται γαρ ενι των του Χαγανου γυναιων ηδονηι τε βραχειαι δελεασθεις εις μεγαλας
αρκυς θανατου εμπεπηχεν. υποτοπησας δε μη που το κακον φωραθειη και περιβλεπτον ωδινοι
τον ελεγχον, υποπεισας εκ των υπηκοων ανδρας ζʹ την φυγην 223 επι το αρχεγονον εποιειτο
φυλον. Ουννοι δ' ουτοι, προσοικουντες την εω, Περσων πλησιοχωροι, ους και Τουρκους
αποκαλειν τοις πολλοις γνωριμωτερον. και ουν διαπορθμευων τον Ἴστρον, επι την Λιβιδινον
πολιν φερομενος, αλους υπο τινος των Ῥωμαικων ηγεμονων των ες φρουραν συντεταγμενων
του Ἴστρου το τε γενος εδηλου και τας παλαι διατριβας και την εντευθεν επελαυνουσαν
ηδονην. επει δε πιθανος εδοκει τηι διηγησει του ατυχηματος, παρα τον αυτοκρατορα υπο του
ηγεμονος παραπεμπεται. καντευθεν εδοκουν αι Ῥωμαικαι σπονδαι διασχιζεσθαι, και
παραγυμνουται ο πολεμος, ετι Ταργιτα του βασιλικου επιβαινοντος αστεος εν πρεσβεων μοιραι
και τον εγκυκλιον πλουτον παρα Ῥωμαιων υποθεριζοντος, ον αι συνθηκαι τωι Χαγανωι αν' ετος
εβλαστανον εκαστον. τουτο τοι και βασιλεα ουκ απο τροπου προς οργην υπηρεθιζεν ουχ ηκιστα
φενακιζεσθαι υπο των Ἀβαρων διανοουμενον, του μεν εξαιτουντος τον εγκυκλιον πλουτον και
τας ειρηναιας προσοδους, του δε μη ατρεμουντος, αλλα την Ευρωπην δηιουντος και αναστατους
ποιουμενου τας πολεις. εξοστρακιζεται γουν ο Ταργιτας επι την Χαλκιτιδα νησον επι μηνας
σκληραγωγουμενος εξ, και μεχρι τουτου ο του βασιλεως θυμος υπεφλεγμαινεν· ηπειλειτο γαρ
και θανατος κατα του πρεσβεως δογματιζεσθαι. οι δ' αμφι τον Χαγανον των τε Σκυθων τους
περιοικους ελυμηναντο παντας ειλον τε πολεις πολλας, την τε Ῥατηριαν και Βονωνειαν και
Ἄκυς και ∆οροστολον και Σαλπαδα και τα Παννασα και Μαρκιανουπολιν και Τροπαιον.
πραγματα δε οι πολλα παρεσχετο η εγχειρησις· ου γαρ ανιδρωτι και απεριμεριμνως ταδε
παρεστησαντο τα πολισματα, καιτοι μεγαλης επικουρουσης επιπνοιας αυτωι της αθροας
επιφοιτησεως, ητις ες τα μαλιστα ανανταγωνιστον κακον τηι ραθυμιαι παρεχεται.
4. Ὅτι ο Τιβεριος αποκηρυκευεται προς Ὁρμισδαν τον πολεμον την ειρηνην εν ισηι
μοιραι εκατεροις γενεσθαι εξαιτουμενος· ο δε επι τηι πρεσβειαι καταγαυρουμενος ηξιου
φορολογεισθαι ες το φανερον τους Ῥωμαιους, Ἀρμενιους τε και Ἴβηρας εν υπηκοοιςτελειν,
Ῥωμαιων τουτο παρεχομενων αυτωι, το τε ∆αρας μη επιζη 224 τεισθαι λοιπον υπο του Καισαρος,
καιτοι Χοσροου του πατρος επι τοις ισοις βουληθεντος τας διαλλαγας αντιδουναι τωι Καισαρι, το
τε ∆αρας ουκ απαξιωσαντος αποκαταστησαι τηι των Ῥωμαιων αρχηι. επει δε τα της αλαζονειας
Ὁρμισδου καταφανη Τιβεριωι εγενετο, θερους επιγενομενου παλιν Μαυρικιος τας δυναμεις
αθροισας ενδημει τηι Περσιδι ες το αντιπερας του Τιγριδος, και αλλους πεπομφεν ες τα ενδομυχα
της Περσιδος η τρεψοντας. 5. Ὅτι εχαλεπαινεν ο Χαγανος και ενεκοτει ευδοκιμηθεισαις ταις
Ῥωμαιων δυναμεσιν. οι μεν των βαρβαρων λογαδες τωι Χαγανωι παρηινουν παραλυειν τον
πολεμον· εφασκον γαρ μη ενδικως αυτον χαλεπαινειν Ῥωμαιοις. μεγαλοφρονως τοινυν ο
Πρισκος πρεσβιν ως τον Χαγανον εξεπεμψε (Θεοδωρος ονομα αυτωι), την φυσιν ανδρα δεξιον τε
και ευεπιβολον, την τεχνην ιατρον, την γλωτταν ελευθερον. ουτος δε κραταιος προς τον
Χαγανον εγενετο. ο μεν ουν βαρβαρος φρονηματισθεις επι τοις αυτωι συγκυρησασι λιαν
υψαυχενιζετο, και κυριον εαυτον εθνους εφασκεν απαντος, μη προσιεναι τε, οσον περ ηλιος
ανατεινει το βλεμμα, τον αντιταξασθαι δυνησομενον. ο δε πρεσβις ιστοριας πολλης γενομενος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

104

κατοχος βαρβαρικα παραδειγμασιν εταπεινου φρυαγματα. ειπειν δε και τα της ιστοριας ουκ
ανακολουθον υπεστη. εφησε γαρ· ακουε, Χαγανε, παλαιου τινος και λιαν σοφου διηγηματος.
επει δε η εναρξις προσεχη προς ακροασιν εποιει τον βαρβαρον, ουκ ελαμβανεν εγκοπην η της
ιστοριας αφηγησις. Σεσωστρον φασι γεγενησθαι ποτε ανδρα λιαν ευδαιμονα και της
Αιγυπτιακης βασιλειας επιφανεστατον.
Τουτον κομαν επι τωι πλουτωι λογος πρεσβυτης ερει, ταις δε δυναμεσι πεφυκεναι λιαν
ακαταμαχητον. τον δε επι τοσουτον κραιπαλαν, ωστε αρμαμαξαν συμπηξασθαι χρυσοκολλητον,
λιθους τε τιμιους ταυτηι περιβαλειν, εφιζανειν τε επι ταυτης τον βαρβαρον, και τοις μεν ιπποις
και ταις ημιονοις χαιρειν ειπειν, τους δε των ηττημενων βασιλεων τωι ταυτης ζυγωι τους
αυχενας περιβαλειν, ελκειν τε επι της αγορας τους ητυχηκοτας των βασιλεων το τουτου οχημα.
του τοινυν Σεσωστρου μη μετριο 225 παθουντος επι ταις ευπραγιαις, αλλα περιφανως πολλακις
κατονειδιζοντος τοις ηττημενοις την συμφοραν, ενα τινα των βασιλεων φασι των
υποβεβλημενων τωι ζυγωι του οχηματος εν μεγαληι τινι και περιφανει εορτηι, των Αιγυπτιων
συρρευσαντων οχλων, μη εθελειν ελκειν το οχημα πυκνα τε εις τουπισω στρεφεσθαι και την επι
των τροχων κινησιν διορασθαι. ασυμφωνου τοινυν της ολκης γινομενης δια το μη μιαν
συννευσιν τους επι τουτωι συντεταγμενους ποιησασθαι, ο των Αιγυπτιων βασιλευς εφησε προς
τον τας πυκνας ποιουμενον συστροφας· ανθρωπε, τι προς τουπισω το βλεμμα κινεις; τι τους
τροχους ιστορεις; ποι διεξειναι κεχηνας; τον δε φησαι μετα φιλοσοφιας πολλης προς Σεσωστριν·
τεθαυμακα των τροχων τα κινηματα· ανωμαλον εχει την κινησιν. τα τοινυν τουτων μερη
μετεωρουμενα αυθις καταχθονια γινεται, και εμπαλιν τα περιπεζια μετα τουτο απαιωριζεται.
τουτων τοιγαρουν λεγουσιν ακηκοοτα τον Σεσωστριν παιδευθηναι μη μεγα φρονειν
νομοθετησαι τε τους βασιλικους αυχενας των ζυγων αφεθηναι, ειτα ημιονοις την ολκην
επιτρεψαι. ταυτα σε παιδευετω, Χαγανε. ουδεν απιστοτερον ευπραγιας. ο μεν ουν Χαγανος
αποθαυμασας την επιεικειαν του ανδρος κολαζει τον τυφον, καταπαυει το θρασος, μεταβαλλει
προς ειρηναιαν σχεσιν τα πραγματα. τοιγαρουν ωρας αποσιωπησας πολλας εφησε προς
Θεοδωρον· οιδα και τυραννειν θυμον εξοιδαινοντα, οιδα και στρατευειν οργην, αλλ' οτε καιρος
χαλεποτητος. διαλελυμαι τωι Πρισκωι, Θεοδωρε. εστω δε μοι και αυτος φιλος επιεικης.
αγεραστος της λειας μη μενετω Χαγανος. επι της εμης γης επιβεβηκε, περι τους εμους υπηκοους
εξημαρτεν. εστω τα της ευπραγιας κοινα. επι τουτοις φιλοφρονησαμενος προς Πρισκον τον
Θεοδωρον επεμπεν. ο δε Θεοδωρος Πρισκωι τους λογους του βαρβαρου διεξηλθε, και ο Πρισκος
τηι υστεραιαι εκκλησιαν εκαθισεν παρηινει τε Ῥωμαιοις κοινωνον των λαφυρων ποιησασθαι και
τον βαρβαρον. οι δε Ῥωμαιοι τεως προς το συνοισειν μη ενδημησαντες κατεστασιαζον του
στρατηγου. ο δε στρατηγος πολλοις και ποικιλοις και λιαν εντελεσι λογοις χρησαμενος τας
δυναμεις υπεπεισε δουναι τι τωι βαρβαρωι της λειας. απεδοντο τοινυν Ῥωμαιοι τους εαλωκοτας
τωι Χαγανωι βαρβαρους, των δε λοιπων λαφυρων αμετοχον αυτον ποιησαμενοι διαλυουσι το
αμφιβολον. ασμενισας τοινυν ο Χαγανος 226 την των βαρβαρων αποδοσιν χωραν εδιδου ταις
διαβασεσιν. ουτω μεν ουν οι Ῥωμαιοι εʹ χιλιαδας βαρβαρων τωι Χαγανωι προικα καταβαλομενοι
επι τα ∆ριζιπερα γινονται, ο δε στρατηγος ες Βυζαντιον. ο δε Μαυρικιος τουτωι εμεμφετο
σφαλμασι τε ευηθειας αυτον περιεβαλλεν ασυνετως αποδεδωκοτα τωι βαρβαρωι την λειαν. και
αποχειροτονειται ο Πρισκος.
6. Ὅτι των Ἀβαρων επιτρεχοντων τα της Θραικης η συγκλητος παρηινει τωι Μαυρικιωι
προς τον Χαγανον πρεσβειαν εκπεμψασθαι. ο δε βασιλευς προσκαλεσαμενος τον Ἁρματωνα
πρεσβιν χειροτονει και ως τον Χαγανον εξεπεμψεν. ο μεν ουν Ἁρματων ες τα ∆ριζιπερα γινεται
πληθη δωρων επιφερομενος. ο δε Χαγανος τας παρουσας τυχας αποδυρομενος εθρηνει ασχετως
την αποβολην των υιων την τε των δυναμεων λυμην. δεκα δε ημερας ενδιατριψας ο πρεσβις τωι
Χαγανωι προς λογους ου γινεται· ην γαρ το πενθος δριμυ και τα της συμφορας αμεθοδευτα.
δωδεκατη δε ημερα, και εισαγεται ο πρεσβις εις την του βαρβαρου σκηνην. ο μεν ουν πρεσβις
λογοις ηπιοις κολακευει τον βαρβαρον· ο δε δυσανασχετως ειχε τα βασιλικα καταδεξασθαι
δωρα, μονονουχι το της τραγωιδιας επιφθεγγομενος· εχθρων αδωρα δωρα. και γουν ο πρεσβις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

105

πλειστοις λογοις χρησαμενος πειθει τιμηθηναι τοις δωροις τον βαρβαρον. τηι δε υστεραιαι την
ειρηνην ο βαρβαρος συστησαμενος προς την αναζευξιν εβλεπεν. εφασκε δε ο Χαγανος επι
λεξεως ταδε· κριναι ο θεος ανα μεσον Μαυρικιου και ανα μεσον Χαγανου, ανα μεσον Ἀβαρων
και ανα μεσον Ῥωμαιων. κατηιτιατο γαρ τον αυτοκρατορα την ειρηνην σαλευσαι. ουκ απο δε
τροπου τα ρηματα· τωι οντι γαρ οι Ῥωμαιοι παραχαρακται της ειρηνης γενομενοι και του
πολεμου δημιουργοι τοις προηγορευμενοις περιπιπτουσιν ατυχημασιν. διομολογειται Ῥωμαιοις
και Ἀβαροις ο Ἴστροςμεσιτης, κατα δε Σκλαυηνων εξουσια τον ποταμον διανηξασθαι.
επεντιθενται δε και αλλαι εικοσι χιλιαδες χρυσων ταις σπονδαις. εν τουτοις δητα Ἀβαροις και
Ῥωμαιοις ο πολεμος περας ελαμβανεν.
7. Ὅτι κατα τους αυτους χρονους ο Χοσροης ενεχειρει την ειρηνην λυμηνασθαι εξ
αιτιας τοιασδε· εκ των Σαρακηνων γαρ 227 ενιοι τοις Ῥωμαιοις συμμαχοι ησαν, και τις εκ
τουτων αποδασμος εις την Περσιδα χωρησας κατα τον της ειρηνης καιρον τηι επεκδρομηι μερη
τινα της Βαβυλωνιας προενομευσατο. ενθεν διαπονεισθαι ο Χοσροης ηξιου. δια τουτο ο
Μαυρικιος εις την Περσιδα πεμπει πρεσβιν Γεωργιον, ος της των ευων πολεων φορολογιας την
επιστασιαν εκεκτητο· τουτον πραιτωριων επαρχον αποκαλουσι Ῥωμαιοι. ο δε Χοσροης
δεινοπαθων επι τοις γεγονοσι παρελυπει τον πρεσβιν και πολλην τριβην αυτωι περι την
βαρβαρον χωραν επραγματευετο. σκληραγωγειται ουν ο Γεωργιος ημερας εις την Περσιδα
πολλας της βασιλειας εισοδου μηδαμως τετευχως. ετι τοινυν των πραγματων στασιαζομενων
Χοσροηι, εικοτως τωι βαρβαρωι υπονοια γινεται μη αρασθαι τεως προς Ῥωμαιους τον πολεμον.
εισδεχεται τοινυν τον Γεωργιον ο Βαβυλωνιος βασιλευς εις τα βασιλεια. ο μεν ουν Γεωργιος την
του καιρου κτησαμενος συμμαχον πειθει τον βαρβαρον τας ειρηναιας μη διαλυσαι σπονδας.
ουτω μεν ουν εκων αεκοντι γε θυμωι ο Χοσροης την ησυχιαν ασπαζεται. ο δε πρεσβις απαντα τα
συγκυρησαντα διεξοδικως τωι βασιλει διηγησατο. αλλ' ουκ ες αγαθον η της εντευξεως εκθεσις
απειληφει το συμπερασμα. εφησε γαρ ο Γεωργιος ειπειν προς τον βασιλεα· ο Περσων βασιλευς
των σατραπων εις υπηκοον ταδε διειλεκται. δια την του πρεσβεως αρετην διδωμι τωι πολεμωι
την λυσιν. τουτων ο βασιλευς ακηκοως χαλεπαινει κατα του πρεσβεως, και γινεται τωι Γεωργιωι
σφαλερα η της πρεσβειας επιτευξις. 8. Ὅτι ο Φωκας Λιλιον χειροτονησας αγγελον της
τυραννικης χειροτονιας προς Χοσροην απεπεμψε και δωρα βασιλικα προσεπιφερομενον. ο μεν
ουν Χοσροης υποθεσιν πολεμου την τυραννιδα πραγματευσαμενος την κοσμοφθορον εκεινην
εστρατευσε σαλπιγγα· αυτη γαρ λυτηριος γεγονε της Ῥωμαιων τε και Περσων ευπραγιας. εδοκει
γαρ κατειρωνευομενος ο Χοσροης αντεχεσθαι της οσιας του αυτοκρατορος Μαυρικιου μνημης.
ουτω μεν ουν ο Περσικος πολεμος την γενεσιν εκληρωσατο, ο δε Λιλιος διετελει παρα τοις
Περσαις σκληραγωγουμενος.
229 [Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους.] [̓Εκ της ιστοριας Πολυβιου.]
1. *** θολου τηι περι τα λαφυρα πλεονεξιαι των Αιτωλων, ειτ' ουκ εβουλετο Φιλιππον
εκβαλων εκ της αρχης Αιτωλους καταλιπειν δεσποτας των Ἑλληνων. δυσχερως δε εφερε και
την αλαζονειαν αυτων θεωρων αντεπιγραφομενους επι το νικημα και πληρουντας την Ἑλλαδα
της αυτων ανδραγαθιας. διο και κατα τε τας εντευξεις αγερωχοτερον αυτοις απηντα και περι
των κοινων απεσιωπα, τα δε προκειμενα συνετελει και δι' αυτου και δια των ιδιων φιλων.
τοιαυτης δε ουσης δυσχρηστιας εν αμφοτεροις, ηκον πρεσβευται μετα τινας ημερας παρα του
Φιλιππου ∆ημοσθενης και Κυκλιαδας και Λιμναιος, προς ους κοινολογηθεις ο Τιτος επι πλειον
μετα των χιλιαρχων πεντεκαιδεχημερους ανοχας εποιησατο παραχρημα, συνεταξατο δε και
συμπορευεσθαι τωι Φιλιππωι κοινολογησομενος υπερ των καθεστωτων εν ταυταις. γενομενης δε
ταυτης της εντευξεως φιλανθρωπου, διπλασιως εξεκαετο τα της υποψιας κατα του Τιτου· ηδη
γαρ κατα την Ἑλλαδα της δωροδοκιας επιπολαζουσης και του μηδενα μηδεν δωρεαν πραττειν,
και του χαρακτηρος τουτου νομιστευομενου παρ' Αιτωλοις, ουκ εδυναντο πιστευειν διοτι χωρις
δωρων η τηλικαυτη μεταβολη γεγονε του Τιτου προς τον Φιλιππον, ουκ ειδοτες τα Ῥωμαιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

106

εθη 230 και νομιμα περι τουτο το μερος, αλλ' εξ αυτων τεκμαιρομενοι και συλλογιζομενοι διοτι
τον μεν Φιλιππον εικος ην προτεινειν πληθος χρηματων δια τον καιρον, τον δε Τιτον μη
δυνασθαι τουτοις αντοφθαλμειν. Ὁ δε Τιτος ταξαμενος ημεραν προς τον Φιλιππον τοις μεν
συμμαχοις εγραψε παραχρημα, διασαφων ποτε δεησει παρειναι προς τον συλλογον, αυτος δε
μετα τινας ημερας ηκε προς την εισβολην των Τεμπων εις τον ταχθεντα χρονον. αθροισθεντων
δε των συμμαχων και του συνεδριου συναχθεντος εξ αυτων τουτων, αναστας ο των Ῥωμαιων
στρατηγος εκελευε λεγειν εκαστον εφ' οις δει ποιεισθαι τας προς τον Φιλιππον διαλυσεις.
Ἀμυνανδρος μεν ουν ο βασιλευς βραχεα διαλεχθεις και μετρια κατεπαυσε τον λογον· ηξιου γαρ
προνοιαν αυτου ποιησασθαι παντας, ινα μη χωρισθεντων Ῥωμαιων εκ της Ἑλλαδος εις εκεινον
απερειδηται την οργην ο Φιλιππος· ειναι γαρ ευχειρωτους Ἀθαμανας αει Μακεδοσι δια τε την
ασθενειαν και γειτνιασιν της χωρας. μετα δε τουτον Ἀλεξανδρος ο Αιτωλος αναστας, καθοτι μεν
ηθροικε τους συμμαχους επι το περι των διαλυσεων διαβουλιον και καθολου νυν εκαστους
αξιοι λεγειν το φαινομενον, επηινεσε τον Τιτον, τοις δ' ολοις πραγμασιν αγνοειν εφη και
παραπιπτειν αυτον, ει πεπεισται διαλυσεις ποιησαμενος προς Φιλιππον η Ῥωμαιοις την ειρηνην
η τοις Ἕλλησι την ελευθεριαν βεβαιον απολειψειν· ουδετερον γαρ ειναι τουτων δυνατον, αλλ'
ει βουλεται και την της πατριδος προθεσιν επιτελη ποιειν και τας ιδιας υποσχεσεις, ας
υπεσχηται πασι τοις Ἕλλησιν, μιαν υπαρχειν εφη διαλυσιν προς Μακεδονας το Φιλιππον
εκβαλλειν εκ της αρχης. τουτο δ' ειναι και λιαν ευχερες, εαν μη παρηι τον ενεστωτα καιρον.
πλειω δε προς ταυτην την υποθεσιν διαλεχθεις κατεπαυσε τον λογον. Ὁ δε Τιτος αναδεξαμενος
αστοχειν αυτον εφησεν ου μονον της Ῥωμαιων προαιρεσεως, αλλα και της αυτου προθεσεως,
και μαλιστα του των Ἑλληνων συμφεροντος. ουτε γαρ Ῥωμαιους ουδενι το πρωτον
πολεμησαντας ευθεως αναστατους ποιειν τουτους· πιστιν δ' εχειν το λεγομενον εκ τε των κατ'
Ἀννιβαν και Καρχηδονιους, υφ' ων τα δεινοτατα παθοντας Ῥωμαιους, και μετα ταυτα
γινομενους κυριους ο βουληθειεν πραξαι κατ' αυτων, 231 απλως ουδεν ανηκεστον
βουλευσασθαι περι Καρχηδονιων· και μην ουδ' αυτος ουδεποτε ταυτην εσχηκεναι την αιρεσιν,
οτι δει πολεμειν προς τον Φιλιππον αδιαλυτως· αλλ' ειπερ εβουληθη ποιειν τα παρακαλουμενα
προ της μαχης, ετοιμως αν διαλελυσθαι προς αυτον. διο και θαυμαζειν εφη πως μετεχοντες τοτε
των περι της διαλυσεως συλλογων απαντες νυν ακαταλλακτως εχουσιν. η δηλον οτι
νενικηκαμεν. αλλα τουτο γ' εστι παντων αγνωμονεστατον· πολεμουντας γαρ δει τους αγαθους
ανδρας βαρεις ειναι και θυμικους, ηττωμενους δε γενναιους και μεγαλοφρονας, νικωντας γε
μην μετριους και πραεις και φιλανθρωπους. υμεις δε ταναντια παρακαλειτε νυν. αλλα μην και
τοις Ἕλλησι ταπεινωθηναι μεν επι πολυ συμφερει την Μακεδονων αρχην, αρθηναι γε μην
ουδαμως. ταχα γαρ αυτους πειραν ληψεσθαι της Θραικων και Γαλατων παρανομιας· τουτο γαρ
ηδη και πλεονακις γεγονεναι. καθολου δ' αυτος μεν εφη και τους παροντας Ῥωμαιων κρινειν,
εαν Φιλιππος υπομενηι παντα ποιειν τα προτερον υπο των συμμαχων επιταττομενα, διδοναι την
ειρηνην αυτωι, προσλαβοντας και την της συγκλητου γνωμην· Αιτωλους δε κυριους ειναι
βουλευομενους υπερ σφων αυτων. του δε Φαινεου μετα ταυτα βουλομενου λεγειν οτι ματαια
παντα τα προ του γεγονεν (τον γαρ Φιλιππον, εαν διολισθηι τον παροντα καιρον, ηδη παλιν
αρχην αλλην ποιησεσθαι πραγματων), ο Τιτος αυτοθεν εξ εδρας και θυμικως· παυσαι, φησιν,
Φαινεα, ληρων· εγω γαρ ουτως χειριω τας διαλυσεις ωστε μητε βουληθεντα τον Φιλιππον
αδικειν δυνασθαι τους Ἕλληνας. Και τοτε μεν επι τουτοις εχωρισθησαν, τηι δε υστεραιαι
παραγενομενου του βασιλεως, και τηι τριτηι παντων εις τον συλλογον αθροισθεντων, εισελθων ο
Φιλιππος ευστοχως και συνετως υπετεμετο τας παντων ορμας· εφη γαρ τα μεν προτερον υπο
Ῥωμαιων και των συμμαχων επιταττομενα παντα συγχωρειν και ποιησειν, περι δε των λοιπων
διδοναι τηι συγκλητωι την επιτροπην. τουτων δε ρηθεντων οι μεν αλλοι παντες απεσιωπησαν, ο
δε των Αιτωλων Φαινεας· τι ουν ημιν ουκ αποδιδως, Φιλιππε, εφη, Λαρισαν την Κρεμαστην,
Φαρσαλον, Θηβας τας Φθιας εχειν; ο μεν ουν Φιλιππος εκελευε παραλαμβανειν αυτους, ο δε
Τιτος των μεν αλλων ουκ εφη δειν ουδεμιαν, Θηβας δε μονον τας Φθιας· 232 Θηβαιους γαρ
εγγισαντος αυτου μετα της δυναμεως και παρακαλουντος σφας εις την Ῥωμαιων πιστιν ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

107

βουληθηναι· διο νυν, κατα πολεμον υποχειριων οντων, εχειν εξουσιαν εφη βουλευεσθαι περι
αυτων ως αν προαιρηται. των δε περι τον Φαινεαν αγανακτουντων και λεγοντων οτι δεον
αυτους ειη, πρωτον μεν καθοτι συνεπολεμησαν, νυν κομιζεσθαι τας πολεις τας προτερον μεθ'
αυτων συμπολιτευομενας, επειτα κατα την εξ αρχης συμμαχιαν, καθ' ην εδει των κατα πολεμον
αλοντων τα μεν επιπλα Ῥωμαιων ειναι τας δε πολεις Αιτωλων, ο Τιτος αγνοειν αυτους εφη
κατ' αμφοτερα. την τε γαρ συμμαχιαν λελυσθαι, καθ' ον καιρον τας διαλυσεις εποιησαντο προς
Φιλιππον εγκαταλειποντες Ῥωμαιους, ει τε και μενειν ετι την συμμαχιαν, δειν αυτους
κομιζεσθαι και παραλαμβανειν ουκ ει τινες εθελοντην σφας εις την Ῥωμαιων πιστιν
ενεχειρισαν, οπερ αι κατα Θετταλιαν πολεις απασαι πεποιηκασι νυν, αλλ' ει τινες κατα κρατος
εαλωσαν. Τοις μεν ουν αλλοις ο Τιτος ηρεσκε ταυτα λεγων, οι δ' Αιτωλοι βαρεως ηκουον, και
τις οιον αρχη κακων εγεννατο μεγαλων· εκ γαρ ταυτης της διαφορας και τουτου του σπινθηρος
μετ' ολιγον ο τε προς Αιτωλους ο τε προς Ἀντιοχον εξεκαυθη πολεμος. το δε συνεχον ην της
ορμης της του Τιτου προς τας διαλυσεις, επυνθανετο τον Ἀντιοχον απο Συριας ηχθαι μετα
δυναμεως ποιουμενον την ορμην επι την Ευρωπην.
∆ιοπερ ηγωνια μη ταυτης ο Φιλιππος της ελπιδος αντιλαμβανομενος επι το
πολιοφυλακειν ορμησηι και τριβειν τον πολεμον, ειτα ετερου παραγενηθεντος υπατου το
κεφαλαιον των πραξεων εις εκεινον ανακλασθηι. διο συνεχωρηθη τωι βασιλει, καθαπερ ηξιου,
λαβοντα τετραμηνους ανοχας παραχρημα μεν δουναι τωι Τιτωι τα σʹ ταλαντα και ∆ημητριον τον
υιον εις ομηρειαν και τινας ετερους των φιλων, περι δε των ολων πεμπειν εις την Ῥωμην και
διδοναι τηι συγκλητωι την επιτροπην. και τοτε μεν εχωρισθησαν πιστωσαμενοι περι των ολων
προς αλληλους, εφ' ωι Τιτον, εαν μη συντεληται τα κατα τας διαλυσεις, αποδουναι Φιλιππωι τα σʹ
ταλαντα και τους ομηρους· μετα δε ταυτα παντες επεμπον εις την Ῥωμην, οι μεν συνεργουντες,
οι δ' αντιπραττοντες τηι διαλυσει. 2. Ὅτι επι Μαρκελλου Κλαυδιου υπατου παρειληφοτος την
233 υπατον αρχην ηκον εις την Ῥωμην οι τε παρα του Φιλιππου πρεσβεις οι τε παρα του Τιτου
και των συμμαχων υπερ των προς Φιλιππον συνθηκων. λογων δε πλειονων γενομενων εν τηι
συγκλητωι, ταυτηι μεν εδοκει βεβαιουν τας ομολογιας· εις δε τον δημον εισενεχθεντος του
διαβουλιου Μαρκος αυτος επιθυμων της εις την Ἑλλαδα διαβασεως αντελεγε και πολλην
εποιειτο σπουδην εις το διακοψαι τας συνθηκας. ου μην αλλ' ο γε δημος κατα την του Τιτου
προαιρεσιν επεκυρωσε τας διαλυσεις. ων επιτελεσθεισων ευθεως η συγκλητος ανδρας δεκα
καταστησασα των επιφανων εξεπεμπε τους χειριουντας τα κατα την Ἑλλαδα μετα του Τιτου και
βεβαιωσοντας τοις Ἕλλησι την ελευθεριαν. εποιησαντο δε λογους εν τηι συγκλητωι και περι της
συμμαχιας οι παρα των Ἀχαιων πρεσβεις οι περι ∆αμοξενον τον Αιγιεα· γενομενης δ'
αντιρρησεως κατα το παρον δια το κατα προσωπον Ἠλειους μεν αμφισβητειν τοις Ἀχαιοις υπερ
της Τριφυλιας, Μεσσηνιους δ' υπερ Ἀσινης και Πυλου, συμμαχους τοτε Ῥωμαιων υπαρχοντας,
Αιτωλους δε περι της Ἡραιων πολεως, υπερθεσιν ελαβε το διαβουλιον επι τους δεκα. και τα μεν
κατα την συγκλητον επι τουτοις ην.
3. Ὅτι κατα την Ἑλλαδα μετα την μαχην Τιτου παραχειμαζοντος εν Ἐλατειαι, Βοιωτοι,
σπουδαζοντες ανακομισασθαι τους ανδρας τους παρ' αυτων στρατευσαμενους παρα τωι Φιλιππωι,
διεπρεσβευοντο περι της ασφαλειας αυτων προς Τιτον. ο δε βουλομενος εκκαλεισθαι τους
Βοιωτους προς την σφετεραν ευνοιαν δια το προορασθαι τον Ἀντιοχον ετοιμως συνεχωρησεν.
ταχυ δε παντων ανακομισθεντων εκ της Μακεδονιας, εν οις ην και Βραχυλλης, τουτον μεν
ευθεως βοιωταρχην κατεστησαν, παραπλησιως δε και τους αλλους τους δοκουντας ειναι φιλους
της Μακεδονων οικιας ετιμων και προηγον ουχ ηττον η προτερον. επεμψαν δε και πρεσβειαν
προς τον Φιλιππον την ευχαριστησουσαν επι τηι των νεανισκων επανοδωι λυμαινομενοι την του
Τιτου χαριν. α συνορωντες οι περι τον Ζευξιππον και Πεισιστρατον και παντες οι δοκουντες
ειναι Ῥωμαιων φιλοι δυσχερως εφερον προορωμενοι το μελλον και δεδιοτες περι σφων αυτων
και των αναγκαιων· σαφως γαρ ᾔδεισαν ως, εαν μεν οι Ῥωμαιοι χωρισθωσιν εκ της Ἑλλαδος, ο
δε Φιλιπ 234 πος μενηι παρα πλευραν συνεπισχυων αει τοις προς σφας αντιπολιτευομενοις,
ουδαμως ασφαλη σφισιν εσομενην την εν τηι Βοιωτιαι πολιτειαν. διο και συμφρονησαντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

108

επρεσβευον προς Τιτον εις την Ἐλατειαν. συμμιξαντες δε τωι προειρημενωι πολλους και
ποικιλους εις τουτο το μερος διετιθεντο λογους υποδεικνυντες την ορμην του πληθους την
ουσαν ηδη νυν καθ' αυτων και την αχαριστιαν των οχλων. και τελος εθαρρησαν ειπειν ως, εαν
μη τον Βραχυλλην επανελομενοι καταπληξωνται τους πολλους, ουκ εστιν ασφαλεια τοις
Ῥωμαιων φιλοις χωρισθεντων των στρατοπεδων. ο δε Τιτος ταυτα διακουσας αυτος μεν ουκ
εφη κοινωνειν της πραξεως ταυτης, τους δε βουλομενους πραττειν ου κωλυειν· καθολου δε
λαλειν αυτους εκελευε περι τουτων Ἀλεξαμενωι τωι των Αιτωλων στρατηγωι. των δε περι τον
Ζευξιππον πειθαρχησαντων και διαλεγομενων, ταχεως ο προειρημενος πεισθεις και
συγκαταθεμενος τοις λεγομενοις τρεις μεν των Αιτωλικων συνεστησε τρεις δε των Ἰταλικων
νεανισκων τους προσοισοντας τας χειρας τωι Βραχυλληι.
4. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον ηκον εκ της Ῥωμης οι δεκα, δι' ων εμελλε χειριζεσθαι τα
κατα τους Ἕλληνας, κομιζοντες το της συγκλητου δογμα το περι της προς Φιλιππον ειρηνης. ην
δε τα συνεχοντα του δογματος ταυτα· τους μεν αλλους Ἕλληνας παντας, τους τε κατα την
Ἀσιαν και κατα την Ευρωπην, ελευθερους υπαρχειν και νομοις χρησθαι τοις ιδιοις· τους δε
ταττομενους υπο Φιλιππον και τας πολεις τας εμφρουρους παραδουναι Φιλιππον Ῥωμαιοις προ
της των Ἰσθμιων πανηγυρεως, Ευρωμονδε και Πηδασα και Βαργυλια και την Ἰασεων πολιν,
ομοιως Ἄβυδον Θασον Μυριναν Περινθον, ελευθερας αφειναι τας φρουρας εξ αυτων
μεταστησαμενον· περι δε της των Κιανων ελευθερωσεως Τιτον γραψαι προς Προυσιαν κατα το
δογμα της συγκλητου· τα δ' αιχμαλωτα και τους αυτομολους απαντας αποκαταστησαι Φιλιππον
Ῥωμαιοις εν τοις αυτοις χρονοις, ομοιως δε και τας καταφρακτους ναυς πλην πεντε σκαφων και
της εκκαιδεκηρους· δουναι δε και χιλια ταλαντα, τουτων τα μεν ημιση παραυτικα, τα δ' ημιση
κατα φορους εν ετεσι δεκα. 235 Τουτου δε του δογματος διαδοθεντος εις τους Ἕλληνας οι μεν
αλλοι παντες ευθαρσεις ησαν και περιχαρεις, μονοι δε Αιτωλοι δυσχεραινοντες επι τωι μη
τυγχανειν ων ηλπιζον κατελαλουν το δογμα, φασκοντες ου πραγματων αλλα γραμματων μονον
εχειν αυτο διαθεσιν. και τινας ελαμβανον πιθανοτητας εξ αυτων των εγγραπτων προς το
διασειειν τους ακουοντας τοιαυτας. εφασκον γαρ ειναι δυο γνωμας εν τωι δογματι περι των υπο
Φιλιππου φρουρουμενων πολεων, την μεν μιαν επιταττουσαν εξαγειν τας φρουρας τον
Φιλιππον, τας δε πολεις παραδιδοναι Ῥωμαιοις, την δ' ετεραν, εξαγοντα τας φρουρας
ελευθερουν τας πολεις. τας μεν ουν ελευθερουμενας επ' ονοματος δηλουσθαι, ταυτας δ' ειναι
τας κατα την Ἀσιαν, τας δε παραδιδομενας Ῥωμαιοις φανερον οτι τας κατα την Ευρωπην· ειναι
δε ταυτας Ὠρεον Ἐρετριαν Χαλκιδα ∆ημητριαδα Κορινθον. εκ δε τουτων ευθεωρητον υπαρχειν
πασιν, οτι μεταλαμβανουσι τας Ἑλληνικας πεδας παρα Φιλιππου Ῥωμαιοι, και γινεται
μεθαρμοσις δεσποτων, ουκ ελευθερωσις των Ἑλληνων. Ταυτα μεν ουν υπ' Αιτωλων ελεγετο
κατακορως· ο δε Τιτος ορμησας εκ της Ἐλατειας μετα των δεκα και καταρας εις την Ἀντικυραν
παραυτικα διεπλευσεν εις τον Κορινθον, κακει παραγενομενος συνηδρευε μετα τουτων και
διελαμβανε περι των ολων. πλεοναζουσης δε της των Αιτωλων διαβολης και πιστευομενης παρ'
ενιοις, πολλους και ποικιλους ηναγκαζετο ποιεισθαι λογους ο Τιτος εν τωι συνεδριωι διδασκων,
ως, ειπερ βουλονται και την των Ἑλληνων ευκλειαν ολοκληρον περιποιησασθαι και καθολου
πιστευθηναι παρα πασι διοτι και την εξ αρχης εποιησαντο διαβασιν ου του συμφεροντος ενεκεν,
αλλα της των Ἑλληνων ελευθεριας, εκχωρητεον ειη παντων των τοπων και πασας
ελευθερωτεον τας πολεις τας νυν υπο Φιλιππου φρουρουμενας. ταυτην δε συνεβαινε γινεσθαι
την αποριαν εν τωι συνεδριωι δια το περι μεν των αλλων εν τηι Ῥωμηι προδιειληφθαι και ρητας
εχειν τους δεκα παρα της συγκλητου τας εντολας, περι δε Χαλκιδος και Κορινθου και
∆ημητριαδος επιτροπην αυτοις δεδοσθαι δια τον Ἀντιοχον, ινα βλεποντες προς τους καιρους
βουλευωνται περι των προειρημενων πολεων κατα τας αυτων προαιρεσεις· ο γαρ προειρημενος
βασιλευς δηλος ην επεχων παλαι τοις κατα την Ευρωπην πραγμασιν. ου μην αλλα τον μεν
Κορινθον ο Τιτος επεισε το συνεδριον 236 ελευθερουν [και] παραχρημα και τοις Ἀχαιοις
εγχειριζειν δια τας εξ αρχης ομολογιας, τον δ' Ἀκροκορινθον και ∆ημητριαδα και Χαλκιδα
παρακατεσχεν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

109

∆οξαντων δε τουτων, και της Ἰσθμιων πανηγυρεως επελθουσης, και σχεδον απο πασης
της οικουμενης των επιφανεστατων ανδρων συνεληλυθοτων δια την προσδοκιαν των
αποβησομενων, πολλοι και ποικιλοι καθ' ολην την πανηγυριν ενεπιπτον λογοι, των μεν
αδυνατον ειναι φασκοντων Ῥωμαιους ενιων αποστηναι τοπων και πολεων, των δε
διοριζομενων οτι των μεν επιφανων ειναι δοκουντων τοπων αποστησονται, τους δε φαντασιαν
μεν εχοντας ελαττω, χρειαν δε την αυτην παρεχεσθαι δυναμενους, καθεξουσι. και τουτους
ευθεως επεδεικνυσαν αυτοι καθ' αυτων δια της προς αλληλους ευρεσιλογιας. τοιαυτης δ' ουσης
εν τοις ανθρωποις της αποριας, αθροισθεντος του πληθους εις το σταδιον επι τον αγωνα,
προελθων ο κηρυξ και σιωπησαμενος τα πληθη δια του σαλπικτου τοδε το κηρυγμα
ανηγορευσεν· η συγκλητος η Ῥωμαιων και Τιτος [και] Κοΐντιος στρατηγος υπατος,
καταπολεμησαντες βασιλεα Φιλιππον και Μακεδονας, αφιασιν ελευθερους αφρουρητους
αφορολογητους, νομοις χρωμενους τοις πατριοις, Κορινθιους, Φωκεας, Λοκρους, Ευβοεις,
Ἀχαιους τους Φθιωτας, Μαγνητας, Θετταλους, Περραιους. κροτου δ' εν αρχαις ευθεως εξαισιου
γενομενου τινες μεν ουδ' ηκουσαν του κηρυγματος, τινες δε παλιν ακουειν εβουλοντο. το δε
πολυ μερος των ανθρωπων διαπιστουμενον και δοκουν ωσανει καθ' υπνον ακουειν των
λεγομενων δια το παραδοξον του συμβαινοντος, πας τις εξ αλλης ορμης εβοα προσαγειν τον
κηρυκα και τον σαλπιγκτην εις μεσον το σταδιον και λεγειν παλιν υπερ των αυτων, ως μεν εμοι
δοκει, βουλομενων των ανθρωπων μη μονον ακουειν αλλα και βλεπειν τον λεγοντα δια την
απιστιαν των αναγορευομενων. ως δε παλιν ο κηρυξ προσελθων εις το μεσον και
κατασιωπησαμενος δια του σαλπιγκτου τον θορυβον ανηγορευσε ταυτα και ωσαυτως τοις
προσθεν, τηλικουτον συνεβη καταρραγηναι τον κροτον ωστε μη ραιδιως αν υπο την εννοιαν
αγαγειν τοις νυν ακουουσι το γεγονος. ως δε ποτε και κατεληξεν ο κροτος, των μεν αθλητων
απλως ουδεις ουδενα λογον ειχεν ετι, παντες δε διαλαλουντες, οι μεν 237 αλληλοις οι δε προς
σφας αυτους, οιονει παραστατικοι τας διανοιας ησαν. ηι και μετα τον αγωνα δια την υπερβολην
της χαρας μικρου διεφθειραν τον Τιτον ευχαριστουντες· οι μεν γαρ αντοφθαλμησαι κατα
προσωπον και σωτηρα προσφωνησαι βουλομενοι, τινες δε της δεξιας αψασθαι σπουδαζοντες, οι
δε πολλοι στεφανους επιρριπτουντες και λημνισκους, παρ' ολιγον διελυσαν τον ανθρωπον.
δοκουσης δε της ευχαριστιας υπερβολικης γενεσθαι, θαρρων αν τις ειπε διοτι πολυ
καταδεεστεραν ειναι συνεβαινε του της πραξεως μεγεθους. θαυμαστον γαρ ην και το Ῥωμαιους
επι ταυτης γενεσθαι της προαιρεσεως και τον ηγουμενον αυτων Τιτον, ωστε πασαν υπομειναι
δαπανην και παντα κινδυνον χαριν της των Ἑλληνων ελευθεριας· μεγα δε και το δυναμιν
ακολουθον τηι προαιρεσει προσενεγκασθαι· τουτων δε μεγιστον ετι το μηδεν εκ της τυχης
αντιπαισαι προς την επιβολην, αλλ' απλως απαντα προς ενα καιρον εκδραμειν, ωστε δια
κηρυγματος ενος απαντας και τους την Ἀσιαν κατοικουντας Ἕλληνας και τους την Ευρωπην
ελευθερους αφρουρητους αφορολογητους γενεσθαι, νομοις χρωμενους τοις ιδιοις. ∆ιελθουσης
δε της πανηγυρεως πρωτοις μεν εχρηματισαν τοις παρ' Ἀντιοχου πρεσβευταις, διακελευομενοι
των επι της Ἀσιας πολεων των μεν αυτονομων απεχεσθαι και μηδενα πολεμειν, οσας δε νυν
παρειληφε των υπο Πτολεμαιον και Φιλιππον ταττομενων, εκχωρειν. συν δε τουτοις
προηγορευον μη διαβαινειν εις την Ευρωπην μετα δυναμεως· ουδενα γαρ ετι των Ἑλληνων
ουτε πολεμεισθαι νυν υπ' ουδενος ουτε δουλευειν ουδενι. καθολου δε και εξ αυτων τινας
εφασαν ηξειν προς τον Ἀντιοχον. ταυτας μεν ουν οι περι τον Ἡγησιανακτα και Λυσιαν
λαβοντες τας αποκρισεις επανηλθον· μετα δε τουτους εισεκαλουντο παντας τους απο των
εθνων και πολεων παραγεγονοτας και τα δοξαντα τωι συνεδριωι διεσαφουν. Μακεδονων μεν
ουν τους Ὀρεστας καλουμενους δια το προσχωρησαι σφισι κατα τον πολεμον αυτονομους
αφεισαν. ηλευθερωσαν ουν Περραιους και ∆ολοπας και Μαγνητας, Θετταλοις δε μετα της
ελευθεριας και τους Ἀχαιους τους Φθιωτας προσενειμαν αφελομενοι Θηβας τας Φθιας και
Φαρσαλον· οι γαρ Αιτωλοι περι τε της Φαρσαλου μεγαλην εποιουντο φιλοτιμιαν, 238 φασκοντες
αυτων δειν υπαρχειν κατα τας εξ αρχης συνθηκας, ομοιως δε και περι Λευκαδος. οι δε εν τωι
συνεδριωι περι μεν τουτων των πολεων υπερεθεντο τοις Αιτωλοις το διαβουλιον παλιν επι την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

110

συγκλητον, τους δε Φωκεας και τους Λοκρους συνεχωρησαν αυτοις εχειν, καθαπερ ειχον και
προτερον, εν τηι συμπολιτειαι. Κορινθον δε και την Τριφυλιαν ** ετι δε την Ἐρετριεων πολιν
εδοκει μεν τοις πλειοσιν Ευμενει δουναι· Τιτου δε προς το συνεδριον διαστειλαντος ουκ
εκυρωθη το διαβουλιον, διο και μετα τινα χρονον ηλευθερωθησαν αι πολεις αυται δια της
συγκλητου και συν ταυταις Καρυστος. εδωκαν δε και Πλευρατωι Λυχνιδα και Παρθον, ουσας μεν
Ἰλλυριδας, υπο Φιλιππον δε ταττομενας. Ἀμυνανδρωι δε συνεχωρησαν, οσα παρεσπασατο κατα
πολεμον ερυματα του Φιλιππου, κρατειν τουτων. Ταυτα δε διοικησαντες εμερισαν σφας αυτους,
και Ποπλιος μεν Λεντλος εις Βαργυλια πλευσας ηλευθερωσε τουτους, Λευκιος δε Στερεννιος εις
Ἡφαιστιαν και Θασον αφικομενος και τας επι Θραικης πολεις εποιησε το παραπλησιον. προς δε
τον Ἀντιοχον ωρμησαν Ποπλιος Ουιλλιος και Λευκιος Τερεντιος, οι δε περι Γναιον τον
Κορνηλιον προς τον βασιλεα Φιλιππον. ωι και συμμιξαντες προς τοις Τεμπεσι περι τε των αλλων
διελεχθησαν υπερ ων ειχον τας εντολας, και συνεβουλευον αυτωι πρεσβευτας πεμπειν εις την
Ῥωμην υπερ συμμαχιας, ινα μη δοκηι τοις καιροις εφεδρευων αποκαραδοκειν την Ἀντιοχου
παρουσιαν. του δε βασιλεως συγκαταθεμενου τοις υποδεικνυμενοις, ευθεως απ' εκεινου
χωρισθεντες ηκον επι την των Θερμικων συνοδον, και παρελθοντες εις τα πληθη παρεκαλουν
τους Αιτωλους δια πλειονων μειναι επι της εξ αρχης αιρεσεως και διαφυλαττειν την προς
Ῥωμαιους ευνοιαν. πολλων δε παρισταμενων, και των μεν πραως και πολιτικως
μεμψιμοιρουντων αυτοις επι τωι μη κοινωνικως χρησθαι τοις ευτυχημασι μηδε τηρειν τας εξ
αρχης συνθηκας, των δε λοιδορουντων και φασκοντων ουτ' αν επιβηναι της Ἑλλαδος ουδεποτε
Ῥωμαιους ουτ' αν νικησαι Φιλιππον, ει μη δι' εαυτους, το μεν απολογεισθαι προς εκαστα
τουτων οι περι τον Γναιον απεδοκιμασαν, παρεκαλουν δ' αυτους πρεσβευειν εις την Ῥωμην,
διοτι παντων παρα της συγκλητου τευξονται των δικαιων· ο και πει 239 σθεντες εποιησαν. και
το μεν τελος του προς Φιλιππον πολεμου τοιαυτην εσχε διαθεσιν.
5. Ὅτι Φιλιππου πρεσβευσαντος προς Βοιωτους οι Βοιωτοι απεκριθησαν τοις
πρεσβευταις διοτι παραγενομενου του βασιλεως προς αυτους, τοτε βουλευσονται περι των
παρακαλουμενων.
6. Ὅτι Ἀντιοχου διατριβοντος εν τηι Χαλκιτιδι και του χειμωνος καταρχομενου
παρεγενοντο προς αυτον πρεσβευται παρα μεν του των Ἠπειρωτων εθνους οι περι Χαροπα,
παρα δε της των Ἠλειων πολεως οι περι Καλλιστρατον. οι μεν ουν Ἠπειρωται παρεκαλουν
αυτον μη προεμβιβαζειν σφας εις τον προς Ῥωμαιους πολεμον θεωρουντα διοτι προκεινται
πασης της Ἑλλαδος προς την Ἰταλιαν· αλλ' ει μεν αυτος δυναται προκαθισας της Ἠπειρου
παρασκευαζειν σφισι την ασφαλειαν, εφασαν αυτον δεξασθαι και ταις πολεσι και τοις λιμεσιν, ει
δε μη κρινει τουτο πραττειν κατα το παρον, συγγνωμην εχειν ηξιουν αυτοις δεδιοσι τον απο
Ῥωμαιων πολεμον. οι δε Ἠλειοι παρεκαλουν πεμπειν τηι πολει βοηθειαν· εψηφισμενων γαρ των
Ἀχαιων τον πολεμον ευλαβεισθαι την τουτων εφοδον. ο δε βασιλευς τοις μεν Ἠπειρωταις
απεκριθη διοτι πεμψει πρεσβευτας τους διαλεχθησομενους αυτοις υπερ των κοινηι
συμφεροντων, τοις δ' Ἠλειοις εξαπεστειλε χιλιους πεζους ηγεμονα συστησας Ἐμφανη τον
Κρητα.
7. Ὅτι οι περι τον Φαινεαν τον των Αιτωλων στρατηγον μετα το γενεσθαι την
Ἡρακλειαν υποχειριον τοις Ῥωμαιοις ορωντες τον περιεστωτα καιρον την Αιτωλιαν και
λαμβανοντες προ οφθαλμων τα συμβησομενα ταις αλλαις πολεσιν, εκριναν διαπεμπεσθαι προς
τον Μανιον υπερ ανοχων και διαλυσεως. ταυτα δε διαλαβοντες εξαπεστειλαν Ἀρχεδαμον και
Πανταλεοντα και Χαλησον· οι συμμιξαντες τωι στρατηγωι των Ῥωμαιων προεθεντο μεν και
πλειους ποιεισθαι λογους, μεσολαβηθεντες δε κατα την εντευξιν εκωλυθησαν. ο γαρ Μανιος
κατα μεν το παρον ουκ εφασκεν ευκαιρειν περισπωμενος υπο της των εκ της Ἡρακλειας
λαφυρων οικονομιας· δεχημερους δε ποιησαμενος ανοχας εκπεμψειν εφη μετ' αυτων Λευκιον,
προς ον εκελευε λεγειν υπερ ων αν δεοιντο. 240 γενομενων δε των ανοχων, και του Λευκιου
συνελθοντος εις την Ὑπαταν, εγενοντο λογοι και πλειους υπερ των ενεστωτων. οι μεν ουν
Αιτωλοι συνισταντο την δικαιολογιαν ανεκαθεν προφερομενοι τα προγεγονοτα σφισι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

111

φιλανθρωπα προς τους Ῥωμαιους· ο δε Λευκιος επιτεμων αυτων την ορμην ουκ εφη τοις
παρουσι καιροις αρμοζειν τουτο το γενος της δικαιολογιας· λελυμενων γαρ των εξ αρχης
φιλανθρωπων δι' εκεινους, και της ενεστωσης εχθρας δι' Αιτωλους γεγενημενης, ουδεν ετι
συμβαλλεσθαι τα τοτε φιλανθρωπα προς τους νυν καιρους. διοπερ αφεμενους του
δικαιολογεισθαι συνεβουλευε τρεπεσθαι προς τον αξιωματικον λογον και δεισθαι του
στρατηγου συγγνωμης τυχειν επι τοις ημαρτημενοις. οι δ' Αιτωλοι και πλειω λογον
ποιησαμενοι περι των υποπιπτοντων εκριναν επιτρεπειν τα ολα Μανιωι, δοντες αυτους εις την
Ῥωμαιων πιστιν, ουκ ειδοτες τινα δυναμιν εχει τουτο, τωι δε της πιστεως ονοματι πλανηθεντες,
† ως ου δια τουτο λειοτερου σφισι ηλοιου υπαρξοντος. παρα δε Ῥωμαιοις ισοδυναμει το τε εις
την πιστιν αυτον εγχειρισαι και το την επιτροπην δουναι περι αυτου τωι κρατουντι. Πλην ταυτα
κριναντες εξεπεμψαν αμα τωι Λευκιωι τους περι Φαινεαν διασαφησοντας τα δεδογμενα τωι
Μανιωι κατα σπουδην· οι και συμμιξαντες τωι στρατηγωι και παλιν ομοιως δικαιολογηθεντες
υπερ αυτων επι καταστροφης ειπαν διοτι κεκριται τοις Αιτωλοις σφας αυτους εγχειριζειν εις
την Ῥωμαιων πιστιν. ο δε Μανιος μεταλαβων· ουκουν ουτως εχει ταυτα, φησιν, ω ανδρες
Αιτωλοι; των δε κατανευσαντων· τοιγαρουν πρωτον μεν δεησει μηδενα διαβαινειν υμων εις την
Ἀσιαν, μητε κατ' ιδιαν μητε κατα κοινου δογματος, δευτερον ∆ικαιαρχον εκδοτον δουναι και
Μενεστρατον τον Ἠπειρωτην, ος ετυγχανε τοτε παραβεβοηθηκως εις Ναυπακτον, συν δε
τουτοις Ἀμυνανδρον τον βασιλεα και των Ἀθαμανων τους αμα τουτωι συναποχωρησαντας προς
αυτους. ο δε Φαινεας μεσολαβησας· αλλ' ουτε δικαιον, εφησεν, ουθ' Ἑλληνικον εστιν, ω
στρατηγε, το παρακαλουμενον. ο δε Μανιος ουχ ουτως οργισθεις ως βουλομενος εις εννοιαν
αυτον αγαγειν της περιστασεως και καταπληξασθαι τοις ολοις· ετι γαρ υμεις ελληνοκοπειτε, 241
φησιν, και περι του πρεποντος και καθηκοντος ποιεισθε λογον δεδωκοτες εαυτους εις την
πιστιν; ους εγω δησας εις την αλυσιν απαξω παντας, αν τουτο εμοι δοξηι. ταυτα λεγων φερειν
αλυσιν εκελευσε και σκυλακα σιδηρουν εκαστωι περιθειναι περι τον τραχηλον. οι μεν ουν περι
τον Φαινεαν εκθαμβοι γεγονοτες εστασαν αφωνοι παντες οιονει παραλελυμενοι και τοις
σωμασι και ταις ψυχαις δια το παραδοξον των απαντωμενων· ο δε Λευκιος και τινες ετεροι των
συμπαροντων χιλιαρχων εδεοντο του Μανιου μηδεν βουλευσασθαι δυσχερες υπερ των
παροντων ανδρων, επει τυγχανουσιν οντες πρεσβευται. του δε συγχωρησαντος ηρξατο λεγειν ο
Φαινεας· εφη γαρ αυτον και τους αποκλητους ποιησειν τα προσταττομενα, προσδεισθαι δε και
των πολλων, ει μελλει κυρωθηναι τα παραγγελλομενα. του δε Μανιου φησαντος αυτον ορθως
λεγειν, ηξιου παλιν ανοχας αυτοις δοθηναι δεχημερους. συγχωρηθεντος δε και τουτου, τοτε μεν
επι τουτοις εχωρισθησαν, παραγενομενοι δ' εις την Ὑπαταν διεσαφουν τοις αποκλητοις τα
γεγονοτα και τους ρηθεντας λογους. ων ακουσαντες τοτε πρωτον εννοιαν ελαβον Αιτωλοι της
αυτων αγνοιας και της επιφερομενης αυτοις αναγκης. διο γραφειν εδοξεν εις τας πολεις και
συγκαλειν τους Αιτωλους χαριν του βουλευσασθαι περι των προσταττομενων. διαδοθεισης δε
της φημης υπερ των απηντημενων τοις περι τον Φαινεαν, ουτως απεθηριωθη το πληθος, ωστ'
ουδ' απανταν ουδεις επεβαλετο προς το διαβουλιον. του δ' αδυνατου κωλυσαντος
βουλευσασθαι περι των επιταττομενων, αμα δε και του Νικανδρου κατα τον καιρον τουτον
καταπλευσαντος εκ της Ἀσιας εις τα Φαλαρα του κολπου του Μηλιεως, οθεν και την ορμην
εποιησατο, και διασαφουντος την του βασιλεως εις αυτον προθυμιαν και τας εις το μελλον
επαγγελιας, ετι μαλλον ωλιγωρησαν, του μηδεν γενεσθαι περας υπερ της ειρηνης, οθεν αμα τωι
διελθειν τας εν ταις ανοχαις ημερας καταμονος αυθις ο πολεμος εγεγονει τοις Αιτωλοις. Περι δε
της συμβασης τωι Νικανδρωι περιπετειας ουκ αξιον παρασιωπησαι. παρεγενηθη μεν γαρ εκ της
Ἐφεσου δωδεκαταιος εις τα Φαλαρα παλιν, αφ' ης ωρμηθ' ημερας· καταλαβων δε τους 242
Ῥωμαιους ετι περι την Ἡρακλειαν, τους Μακεδονας μεν αφεστωτας απο της Λαμιας, ου μακραν
δε στρατοπεδευοντας της πολεως, τα μεν χρηματα εις την Λαμιαν διεκομισε παραδοξως, αυτος
δε της νυκτος επεβαλετο κατα τον μεταξυ τοπον των στρατοπεδων διαπεσειν εις την Ὑπαταν.
εμπεσων δ' εις τους προκοιτους των Μακεδονων ανηγετο προς τον Φιλιππον ετι της συνουσιας
ακμαζουσης, προς το † πεισεσθαι τι δεινον πεσων υπο του Φιλιππου τον θυμον η
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

112

παραδοθησεσθαι τοις Ῥωμαιοις. του δε πραγματος αγγελθεντος τωι βασιλει, ταχεως εκελευσε
τους επι τουτων οντας θεραπευσαι τον Νικανδρον και την λοιπην επιμελειαν αυτου ποιησασθαι
φιλανθρωπον. μετα δε τινα χρονον αυτος εξαναστας συνεμιξε τωι Νικανδρωι, και πολλα
καταμεμψαμενος την κοινην των Αιτωλων αγνοιαν, εξ αρχης μεν οτι Ῥωμαιους επαγαγοιεν
τοις Ἕλλησι, μετα δε ταυτα παλιν Ἀντιοχον, ομως ετι και νυν παρεκαλει ληθην ποιησαμενους
των προγεγονοτων αντεχεσθαι της προς αυτον ευνοιας και μη θελησαι συνεπεμβαινειν τοις
κατ' αλληλων καιροις. ταυτα μεν ουν παρηινει τοις προεστωσι των Αιτωλων αναγγελλειν·
αυτον δε τον Νικανδρον παρακαλεσας μνημονευειν της εις αυτον γεγενημενης ευεργεσιας
εξεπεμπε μετα προπομπης ικανης, παραγγειλας τοις επι τουτωι τεταγμενοις ασφαλως εις την
Ὑπαταν αυτον αποκαταστησαι. ο δε Νικανδρος τελεως ανελθων και παραδοξου φανεισης αυτωι
της απαντησεως, τοτε μεν ανεκομισθη προς τους οικειους, κατα δε τον εξης χρονον απο ταυτης
της συστασεως ευνους ων διετελει τηι Μακεδονων οικιαι. διο και μετα ταυτα κατα τους
Περσικους καιρους ενδεδεμενος τηι προειρημενηι χαριτι και δυσχερως αντιπραττων ταις του
Περσεως επιβολαις εις υποψιας και διαβολας ενεπεσε και τελος ανακληθεις εις Ῥωμην εκει
μετηλλαξε τον βιον.
8. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον συνεβη και την εκ της Ῥωμης πρεσβειαν, ην απεστειλαν
οι Λακεδαιμονιοι, παραγενεσθαι διεψευσμενην των ελπιδων. επρεσβευον μεν γαρ περι των
ομηρων και των κωμων· η δε συγκλητος περι μεν των κωμων εφησεν εντολας δωσειν τοις παρ'
αυτων αποστελλομενοις πρεσβεσιν, περι δε των ομηρων ετι βουλευσασθαι θελειν. περι δε των
φυγαδων των 243 αρχαιων θαυμαζειν εφησαν, πως ου καταγουσιν αυτους εις την οικειαν,
ηλευθερωμενης της Σπαρτης.
9. Ὅτι τοις Ῥωμαιοις της κατα την ναυμαχιαν νικης αρτι προσηγγελμενης, πρωτον μεν
τωι δημωι παρηγγειλαν ελινυας αγειν ημερας θʹ (τουτο δ' εστι σχολαζειν πανδημει και θυειν τοις
θεοις χαριστηρια των ευτυχηματων), μετα δε ταυτα τους παρα των Αιτωλων πρεσβεις και τους
παρα του Μανιου προσηγον τηι συγκλητωι. γενομενων δε πλειονων παρ' αμφοιν λογων, εδοξε
τωι συνεδριωι δυο προτεινειν γνωμας τοις Αιτωλοις, η διδοναι την επιτροπην περι παντων των
καθ' αυτους, η χιλια ταλαντα παραχρημα δουναι και τον αυτον εχθρον και φιλον νομιζειν
Ῥωμαιοις. των δ' Αιτωλων αξιουντων διασαφησαι ρητως επι τισι δει διδοναι την επιτροπην, ου
προσδεχεται την διαστολην η συγκλητος. διο και τουτοις γεγονε καταμονος ο πολεμος.
10. Ὅτι κατα τους αυτους καιρους η συγκλητος εχρηματισε τοις παρα Φιλιππου
πρεσβευταις· ηκον γαρ παρ' αυτου πρεσβεις απολογιζομενοι την ευνοιαν και προθυμιαν, ην
παρεσχηται Ῥωμαιοις ο βασιλευς εν τωι προς Ἀντιοχον πολεμωι. ων διακουσασα τον μεν υιον
∆ημητριον απελυσε της ομηρειας παραχρημα, ομοιως δε και των φορων επηγγειλατο
παραλυσειν, διαφυλαξαντος αυτου την πιστιν εν. τοις ενεστωσι καιροις. παραπλησιως δε και
τους των Λακεδαιμονιων ομηρους αφηκε πλην Ἀρμενα του Ναβιδος υιου· τουτον δε μετα ταυτα
συνεβη νοσωι μεταλλαξαι τον βιον.
11. Ὅτι και κατα την Ἑλλαδα, πρεσβειας παραγενομενης εις Ἀχαΐαν παρ' Ευμενους του
βασιλεως υπερ συμμαχιας, αθροισθεντες εις εκκλησιαν οι πολλοι των Ἀχαιων την τε συμμαχιαν
επεκυρωσαν και νεανισκους εξαπεστειλαν πεζους μεν χιλιους ιππεις δε ρʹ, ων ηγειτο ∆ιοφανης
ο Μεγαλοπολιτης.
12. Ὅτι πολιορκουμενων των Ἀμφισσεων υπο Μανιου του Ῥωμαιων στρατηγου, κατα
τον καιρον τουτον ο των Ἀθηναιων δημος πυνθανομενος την τε των Ἀμφισσεων ταλαιπωριαν
και την του Ποπλιου παρουσιαν εξαπεστειλε πρεσβευτας τους περι τον 244 Ἐχεδημον,
εντειλαμενος αμα μεν ασπασασθαι τους περι τον Λευκιον και Ποπλιον, αμα δε καταπειραζειν
της προς Αιτωλους διαλυσεως. ων παραγενομενων, ασμενως αποδεξαμενος ο Ποπλιος
εφιλανθρωπει τους ανδρας θεωρων οτι παρεξονται χρειαν αυτωι προς τας προκειμενας
επιβολας. ο γαρ προειρημενος ανηρ εβουλετο θεσθαι μεν καλως τα κατα τους Αιτωλους· ει δε μη
συνυπακουοιεν, παντως διειληφει παραλιπων ταυτα διαβαινειν εις την Ἀσιαν σαφως
γινωσκων, διοτι το τελος εστι του πολεμου και της ολης επιβολης ουκ εν τωι χειρωσασθαι το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

113

των Αιτωλων εθνος, αλλ' εν τωι νικησαντας τον Ἀντιοχον κρατησαι της Ἀσιας. διοπερ αμα τωι
μνησθηναι τους Ἀθηναιους υπερ της διαλυσεως ετοιμως προσδεξαμενος τους λογους εκελευσε
παραπλησιως πειραζειν αυτους και των Αιτωλων. οι δε περι τον Ἐχεδημον προδιαπεμψαμενοι
και μετα ταυτα πορευθεντες εις την Ὑπαταν αυτοι διελεγοντο περι της διαλυσεως τοις αρχουσι
των Αιτωλων. ετοιμως δε κακεινων συνυπακουοντων, κατεσταθησαν οι συμμιξοντες τοις
Ῥωμαιοις· οι και παραγενομενοι προς τους περι τον Ποπλιον, καταλαβοντες αυτους
στρατοπεδευοντας εν ξʹ σταδιοις απο της Ἀμφισσης, πολλους διετιθεντο λογους
αναμιμνησκοντες των γεγονοτων σφισι φιλανθρωπων προς Ῥωμαιους. ετι δε πραοτερον και
φιλανθρωποτερον ομιλησαντος του Ποπλιου και προφερομενου τας τε κατα την Ἰβηριαν και
την Λιβυην πραξεις και διασαφουντος τινα τροπον κεχρηται τοις κατ' εκεινους τους τοπους
αυτωι πιστευσασι, και τελος οιομενου δειν εγχειριζειν σφας αυτωι και πιστευειν, τας μεν αρχας
απαντες οι παροντες ευελπιδες εγενηθησαν ως αυτικα μαλα τελεσιουργηθησομενης της
διαλυσεως· επει δε, πυθομενων των Αιτωλων επι τισι δει ποιεισθαι την ειρηνην, ο Λευκιος
διεσαφησε διοτι δυοιν προκειμενων αυτοις αιρεσις υπαρχει (δειν γαρ η την επιτροπην διδοναι
περι παντων των καθ' αυτους, η χιλια ταλαντα παραχρημα, και τον αυτον εχθρον αιρεισθαι και
φιλον Ῥωμαιοις), εδυσχρηστησαν μεν οι παροντες των Αιτωλων ως ενι μαλιστα δια το μη
γινεσθαι την αποφασιν ακο 245 λουθον τηι προγενομενηι λαλιαι, πλην επανοισειν εφασαν υπερ
των επιταττομενων τοις Αιτωλοις. Ουτοι μεν ουν επανηιεσαν βουλευσομενοι περι των
προειρημενων, οι δε περι τον Ἐχεδημον συμμιξαντες τοις αποκλητοις εβουλευοντο περι των
προειρημενων. ην δε των επιταττομενων το μεν αδυνατον δια το πληθος των χρηματων, το δε
φοβερον δια το προτερον αυτους απατηθηναι, καθ' ον καιρον επινευσαντες υπερ της επιτροπης
παρα μικρον εις την αλυσιν ενεπεσον. διοπερ απορουμενοι και δυσχρηστουμενοι περι ταυτα
παλιν εξεπεμπον τους αυτους δεησομενους η των χρηματων αφελειν, ινα δυνωνται τελειν, η
της επιτροπης εκτος ποιησαι τους πολιτικους ανδρας και τας γυναικας· οι και συμμιξαντες τοις
περι τον Ποπλιον διεσαφουν τα δεδογμενα. του δε Λευκιου φησαντος επι τουτοις εχειν παρα της
συγκλητου την εξουσιαν, εφ' οις αρτιως ειπεν, ουτοι μεν αυθις επανηλθον, οι δε περι τον
Ἐχεδημον επακολουθησαντες εις την Ὑπαταν συνεβουλευσαν τοις Αιτωλοις, επει τα της
διαλυσεως εμποδιζοιτο κατα το παρον, ανοχας αιτησαμενους και των ενεστωτων κακων
υπερθεσιν ποιησαμενους πρεσβευειν προς την συγκλητον, καν μεν επιτυγχανωσι περι των
αξιουμενων, ει δε μη, τοις καιροις εφεδρευειν· χειρω μεν γαρ αδυνατον γενεσθαι των
υποκειμενων τα περι σφας, βελτιω γε μην ουκ αδυνατον δια πολλας αιτιας. φανεντων δε καλως
λεγειν των περι τον Ἐχεδημον, εδοξε πρεσβευειν τοις Αιτωλοις υπερ των ανοχων. αφικομενοι
δε προς τον Λευκιον εδεοντο συγχωρηθηναι σφισι κατα το παρον εξαμηνους ανοχας, ινα
πρεσβευσωσι προς την συγκλητον. ο δε Ποπλιος παλαι προς τας κατα την Ἀσιαν πραξεις
παρωρμημενος ταχεως επεισε τον αδελφον υπακουσαι τοις αξιουμενοις. γραφεισων δε των
ομολογιων, ο μεν Μανιος λυσας την πολιορκιαν και παραδους απαν το στρατευμα και τας
χορηγιας τοις περι τον Λευκιον ευθεως απηλλαττετο μετα των χιλιαρχων εις την Ῥωμην.
13. Ὅτι κατα τους αυτους χρονους οι των Φωκαιεων αρχοντες, δεδιοτες τας τε των
πολλων ορμας δια την σιτοδειαν και την των αντιοχιστων φιλοτιμιαν, εξεπεμψαν πρεσβευτας
προς 246 Σελευκον οντα προς τοις οροις της χωρας αυτων αξιουντες μη πελαζειν της πολεως,
οτι προκειται σφισι την ησυχιαν αγειν και καραδοκειν την των αλλων κρισιν, μετα δε ταυτα
πειθαρχειν τοις ειρημενοις. ησαν δε των πρεσβευτων ιδιοι μεν του Σελευκου και ταυτης της
υποθεσεως Ἀρισταρχος και Κασανδρος και Ῥοσων, εναντιοι δε και προς Ῥωμαιους
απονενευκοτες Ἡγιας και Γελλιας. ων συμμιξαντων ο Σελευκος ευθεως τους μεν περι τον
Ἀρισταρχον ανα χειρας ειχεν, τους δε περι τον Ἡγιαν παρεωρα. πυθομενος δε την ορμην των
πολλων και την σπανιν του σιτου, παρεις τον χρηματισμον και την εντευξιν των
παραγεγονοτων προσηγε προς την πολιν.
14. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον εις την Σαμον προσεπεσε γραμματα τοις περι τον
Λευκιον και τον Ευμενη παρα τε Λευκιου του την υπατον αρχην εχοντος και παρα Ποπλιου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

114

Σκιπιωνος, δηλουντα τας προς τους Αιτωλους γεγενημενας συνθηκας υπερ των ανοχων και την
επι τον Ἑλλησποντον πορειαν των πεζικων στρατοπεδων. ομοιως δε και τοις περι τον Ἀντιοχον
και Σελευκον ταυτα διεσαφειτο παρα των Αιτωλων.
15. Ὅτι Ἀντιοχος ο βασιλευς εις τον Περγαμον εμβαλων, πυθομενος δε την παρουσιαν
Ευμενους του βασιλεως και θεωρων ου μονον τας ναυτικας αλλα και τας πεζικας δυναμεις επ'
αυτον παραγινομενας, εβουλευετο λογους ποιησασθαι περι διαλυσεως ομου προς τε Ῥωμαιους
και τον Ευμενη και τους Ῥοδιους. εξαρας ουν απαντι τωι στρατευματι παρην προς την Ἐλαιαν,
και λαβων λοφον τινα καταντικρυ της πολεως το μεν πεζικον επι τουτου κατεστησε, τους δ'
ιππεις παρ' αυτην την πολιν παρενεβαλε πλειους οντας εξακισχιλιων. αυτος δε μεταξυ τουτων
γενομενος διεπεμπετο προς τους περι τον Λευκιον εις την πολιν υπερ διαλυσεων. ο δε
στρατηγος ο των Ῥωμαιων συναγαγων τους τε Ῥοδιους και τον Ευμενη ηξιου λεγειν περι των
ενεστωτων το φαινομενον. οι μεν ουν περι τον Ευδημον και Παμφιλιδαν ουκ αλλοτριοι της
διαλυσεως ησαν· ο δε βασιλευς ουτ' ευσχημονα την διαλυσιν ουτε δυνατην εφησε κατα το
παρον ειναι. ευσχη 247 μονα γαρ, εφη, πως οιον τε γινεσθαι την εκβασιν, εαν τειχηρεις οντες
ποιωμεθα τας διαλυσεις; και μην ουδε δυνατην εφησε κατα το παρον· πως γαρ ενδεχεται μη
προσδεξαμενους υπατον ανευ της εκεινου γνωμης βεβαιωσαι τας ομολογηθεισας συνθηκας;
χωρις τε τουτων, εαν ολως γενηται τι σημειον ομολογιας προς Ἀντιοχον, ουτε τας ναυτικας
δυναμεις δυνατον επανελθειν δηπουθεν εις την ιδιαν ουτε τας πεζικας, εαν μη προτερον ο τε
δημος η τε συγκλητος επικυρωσηι τα δοχθεντα. λειπεται δε καραδοκουντας την εκεινων
αποφασιν παραχειμαζειν ενθαδε, και πραττειν μεν μηδεν, εκδαπαναν δε τας των ιδιων
συμμαχων χορηγιας και παρασκευας· επειτ', αν μη σφισι παρηι τηι συγκλητωι διαλυεσθαι,
καινοποιειν παλιν απ' αρχης τον πολεμον παρεντας τους ενεστωτας καιρους, εν οις δυναμεθα
θεων βουλομενων περας επιθειναι τοις ολοις. ο μεν ουν Ευμενης ταυτα ειπεν· ο δε Λευκιος
αποδεξαμενος την συμβουλιαν απεκριθη τοις περι τον Ἀντιοχον, οτι προ του τον ανθυπατον
ελθειν ουκ ενδεχεται γενεσθαι τας διαλυσεις. ων ακουσαντες οι περι τον Ἀντιοχον παραυτικα
μεν εδηιουν την των Ἐλαιτων χωραν· εξης δε τουτοις Σελευκος μεν επι τουτων εμεινε των
τοπων, Ἀντιοχος δε κατα το συνεχες επιπορευομενος ενεβαλεν εις το Θηβης καλουμενον πεδιον
και παραβεβληκως εις χωραν ευδαιμονα και γεμουσαν αγαθων επληρου την στρατιαν
παντοδαπης λειας.
16. Ὅτι ο Ἀντιοχος μετα την κατα την ναυμαχιαν γενομενην ητταν εν ταις Σαρδεσι
παριεις τους καιρους και καταμελλων εν τοις ολοις, αμα τωι πυθεσθαι των πολεμιων την
διαβασιν συντριβεις τηι διανοιαι και δυσελπιστησας εκρινε διαπεμπεσθαι προς τους περι τον
Λευκιον και Ποπλιον υπερ διαλυσεων. προχειρισαμενος ουν Ἡρακλειδην τον Βυζαντιον
εξεπεμψε δους εντολας, οτι παραχωρει της τε των Λαμψακηνων και Σμυρναιων ετι δε της
Ἀλεξανδρεων πολεως, εξ ων ο πολεμος ελαβε τας αρχας· ομοιως δε καν τινας ετερας
υφαιρεισθαι βουλωνται των κατα την Αιολιδα και την Ἰωνιαν, οσαι τακεινων ᾕρηνται κατα τον
ενεστωτα πολεμον· προς δε τουτοις οτι την ημισειαν δωσει της 248 γεγενημενης σφισι δαπανης
εις την προς αυτον διαφοραν. ταυτας μεν ουν ο πεμπομενος ειχε τας εντολας προς την κατα
κοινον εντευξιν, ιδιαι δε προς τον Ποπλιον ετερας, υπερ ων τα κατα μερος εν τοις εξης
δηλωσομεν. αφικομενος δε εις τον Ἑλλησποντον ο προειρημενος πρεσβευτης και καταλαβων
τους Ῥωμαιους ενοντας επι της στρατοπεδειας, ου πρωτον κατεσκηνωσαν επι της διαβασεως,
τας μεν αρχας ησθη νομιζων αυτωι συνεργον ειναι προς την εντευξιν το μενειν επι των
υποκειμενων και προς μηδεν ωρμηκεναι των εξης τους υπεναντιους, πυθομενος δε τον Ποπλιον
ετι μενειν εν τωι περαν εδυσχρηστησε δια το την πλειστην ροπην κεισθαι των πραγματων εν τηι
εκεινου προαιρεσει. αιτιον δ' ην και του μενειν το στρατοπεδον επι της πρωτης παρεμβολης και
του κεχωρισθαι τον Ποπλιον απο των δυναμεων το σαλιον ειναι τον προειρημενον ανδρα.
τουτο δ' εστι, καθαπερ ημιν εν τοις περι της πολιτειας ειρηται, των τριων εν συστημα, δι' ων
συμβαινει τας επιφανεστατας θυσιας εν τηι Ῥωμηι συντελεισθαι τοις θεοις· ** τριακονθημερον
μη μεταβαινειν κατα τον καιρον της θυσιας, εν ηι αν χωραι καταληφθωσιν οι σαλιοι ουτοι. ο και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

115

τοτε συνεβη γενεσθαι Ποπλιωι· της γαρ δυναμεως μελλουσης περαιουσθαι, κατελαβεν αυτον
ουτος ο χρονος, ωστε μη δυνασθαι μεταβαλειν την χωραν. διο συνεβη τον τε Σκιπιωνα
χωρισθηναι των στρατοπεδων και μειναι κατα την Ευρωπην, τας δε δυναμεις περαιωθεισας
μενειν επι των υποκειμενων και μη δυνασθαι πραττειν των εξης μηθεν προσαναδεχομενας τον
προειρημενον ανδρα. Ὁ δε Ἡρακλειδης, μετα τινας ημερας παραγενομενου του Ποπλιου,
κληθεις προς το συνεδριον εις εντευξιν διελεγετο περι ων ειχε τας εντολας, φασκων της τε των
Λαμψακηνων και Σμυρναιων ετι δε της των Ἀλεξανδρεων πολεως εκχωρειν τον Ἀντιοχον,
ομοιως δε και των κατα την Αιολιδα και την Ἰωνιαν, οσαι τυγχανουσιν ηιρημεναι τα Ῥωμαιων·
προς δε τουτοις την ημισειαν αναδεχεσθαι της γεγενημενης αυτοις δαπανης εις τον ενεστωτα
πολεμον. πολλα δε και ετερα προς ταυτην την υποθεσιν διελεχθη παρακαλων τους Ῥωμαιους
μητε την τυχην λιαν εξελεγχειν ανθρω 249 πους υπαρχοντας, μητε το μεγεθος της αυτων
εξουσιας αοριστον ποιειν αλλα περιγραφειν, μαλιστα μεν τοις της Ευρωπης οροις (και γαρ
ταυτην μεγαλην υπαρχειν και παραδοξον δια το μηδενα καθιχθαι των προγεγονοτων αυτης), ει
δε παντως και της Ἀσιας βουλονται τινα προσεπιδραττεσθαι, διορισαι ταυτα· προς παν γαρ το
δυνατον προσελευσεσθαι τον βασιλεα. ρηθεντων δε τουτων, εδοξε τωι συνεδριωι τον στρατηγον
αποκριθηναι, διοτι της μεν δαπανης ου την ημισειαν αλλα πασαν δικαιον εστιν Ἀντιοχον
αποδουναι (φυναι γαρ τον πολεμον εξ αρχης ου δι' αυτους αλλα δι' εκεινον), των δε πολεων μη
τας κατα την Αιολιδα και την Ἰωνιαν μονον ελευθερουν, αλλα πασης της επι ταδε του Ταυρου
δυναστειας εκχωρειν. ο μεν ουν πρεσβευτης ταυτα ακουσας παρα του συνεδριου, δια το πολυ
των αξιουμενων τας επιταγας υπεραιρειν ουδενα λογον ποιησαμενος, της μεν κοινης εντευξεως
απεστη, τον δε Ποπλιον εθεραπευσε φιλοτιμως. Λαβων δε καιρον αρμοζοντα διελεγετο περι ων
ειχε τας εντολας. αυται δ' ησαν διοτι πρωτον μεν χωρις λυτρων ο βασιλευς αυτωι τον υιον
αποδωσει· (συνεβαινε γαρ εν αρχαις του πολεμου τον υιον τον του Σκιπιωνος γεγονεναι τοις
περι Ἀντιοχον υποχειριον) δευτερον δε διοτι και κατα το παρον ετοιμος εστιν ο βασιλευς οσον
αν υποδειξηι διδοναι πληθος χρηματων, και μετα ταυτα κοινην ποιειν την εκ της βασιλειας
χορηγιαν, εαν συνεργησηι ταις υπο του βασιλεως προτεινομεναις διαλυσεσιν. ο δε Ποπλιος την
μεν κατα τον υιον επαγγελιαν εφη δεχεσθαι και μεγαλην χαριν εξειν επι τουτοις, εαν βεβαιωσηι
την υποσχεσιν· περι δε των αλλων αγνοειν αυτον εφη και παραπαιειν ολοσχερως του σφετερου
συμφεροντος, ου μονον κατα την προς αυτον εντευξιν, αλλα κατα την προς το συνεδριον. ει μεν
γαρ ετι Λυσιμαχιας και της εις την Χερρονησον εισοδου κυριος υπαρχων ταυτα προυτεινε,
ταχεως αν αυτον επιτυχειν. ομοιως, ει και τουτων εκχωρησας παραγεγονει προς τον
Ἑλλησποντον μετα της δυναμεως και δηλος ων οτι κωλυσει την διαβασιν ημων επρεσβευε περι
των αυτων τουτων, ην αν ουτως αυτον εφικεσθαι των αξιουμενων. οτε δ' εασας επι 250 βηναι
της Ἀσιας τας ημετερας δυναμεις και προσδεξαμενος ου μονον τον χαλινον αλλα και τον
αναβατην παραγινεται πρεσβευων περι διαλυσεων ισων, εικοτως αν αποτυγχανειν και
διαψευσασθαι των ελπιδων. διοπερ αυτωι παρηινει βελτιον βουλευεσθαι περι των ενεστωτων και
βλεπειν τους καιρους αληθινως. αντι δε της κατα τον υιον επαγγελιας υπισχνειτο δωσειν αυτωι
συμβουλιαν αξιαν της προτεινομενης χαριτος· παρεκαλει γαρ αυτον εις παν συγκαταβαινειν,
μαχεσθαι δε κατα μηδενα τροπον Ῥωμαιοις. ο μεν Ἡρακλειδης ταυτα ακουσας επανηλθε και
συμμιξας διεσαφει τωι βασιλει τα κατα μερος· Ἀντιοχος δε νομισας ουδεν αν βαρυτερον αυτωι
γενεσθαι προσταγμα των νυν επιταττομενων, ει λειφθειη μαχομενος, της μεν περι τας διαλυσεις
ασχολιας απεστη, τα δε προς αγωνα παντα και πανταχοθεν ητοιμαζεν.
17. Ὅτι μετα την νικην οι Ῥωμαιοι την αυτων προς Ἀντιοχονπαρειληφοτες και τας
Σαρδεις και τας ακροπολεις αρτι ηκε Μουσαιος επικηρυκευομενος παρ' Ἀντιοχου. των δε περι
τον Ποπλιον φιλανθρωπως προσδεξαμενων αυτον, εφη βουλεσθαι τον Ἀντιοχον
εξαποσταληναι πρεσβευτας τους διαλεχθησομενους υπερ των ολων. διοπερ ασφαλειαν ηξιου
δοθηναι τοις παραγινομενοις. των δε συγχωρησαντων, ουτος μεν επανηλθεν, μετα δε τινας
ημερας ηκον πρεσβεις παρα του βασιλεως Ἀντιοχου Ζευξις ο προτερον υπαρχων Λυδιας
σατραπης και Ἀντιπατρος αδελφιδους. ουτοι δε πρωτον μεν εσπευδον εντυχειν Ευμενει τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

116

βασιλει διευλαβουμενοι μη δια την προγεγενημενην παρατριβην φιλοτιμοτερος ηι προς το
βλαπτειν αυτους· ευροντες δε παρα την προσδοκιαν μετριον αυτον και πραον ευθεως εγινοντο
περι την κοινην εντευξιν. κληθεντες δ' εις το συνεδριον πολλα μεν και ετερα διελεχθησαν
παρακαλουντες πραως χρησασθαι και μεγαλοψυχως τοις ευτυχημασι, φασκοντες ουχ ουτως
Ἀντιοχωι τουτο συμφερειν ως αυτοις Ῥωμαιοις, επειπερ η τυχη παρεδωκεν αυτοις την της
οικουμενης αρχην και δυναστειαν· το δε συνεχον ηρωτων τι δει ποιησαντας τυχειν της ειρηνης
και της φιλιας της προς Ῥωμαιους. οι δε εν τωι συνεδριωι προτερον ηδη συνηδρευκοτες και
βεβουλευμενοι περι τουτων τοτε 251 εκελευον διασαφειν τα δεδογμενα τον Ποπλιον. ο δε
προειρημενος ανηρ ουτε νικησαντας εφη Ῥωμαιους ουδεποτε γενεσθαι βαρυτερους. ** διο και
νυν αυτοις την αυτην αποκρισιν δοθησεσθαι παρα Ῥωμαιων, ην και προτερον ελαβον, οτε προ
της μαχης παρεγενηθησαν επι τον Ἑλλησποντον. δειν γαρ αυτους εκ τε της Ευρωπης εκχωρειν
και της επι ταδε του Ταυρου πασης, προς δε τουτοις Ευβοικα ταλαντα επιδουναι μυρια και
πεντακισχιλια Ῥωμαιοις αντι της εις τον πολεμον δαπανης, τουτων δε φʹ μεν παραχρημα,
δισχιλια δε και φʹ παλιν, επειδαν ο δημος κυρωσηι τας διαλυσεις, τα δε λοιπα τελειν εν ετεσι ιβʹ,
διδοντα καθ' εκαστον ετος χιλια ταλαντα. αποδουναι δε και Ευμενει υʹ ταλαντα τα
προσοφειλομενα και τον ελλειποντα σιτον κατα τας προς τον πατερα συνθηκας. συν δε τουτοις
Ἀννιβαν εκδουναι τον Καρχηδονιον και Θοαντα τον Αιτωλον και Μνασιλοχον Ἀκαρνανα και
Φιλωνα και Ευβουλιδην τους Χαλκιδεας. πιστιν δε τουτων ομηρους κʹ δουναι παραχρημα τον
Ἀντιοχον τους παραγραφεντας. ταυτα μεν ουν ο Ποπλιος απεφηνατο υπερ παντος του
συνεδριου· συγκαταθεμενων δε των περι τον Ἀντιπατρον και Ζευξιν, εδοξε πασιν εξαποστειλαι
πρεσβευτας εις την Ῥωμην τους παρακαλεσοντας την συγκλητον και τον δημον επικυρωσαι τας
συνθηκας. και τοτε μεν επι τουτοις εχωρισθησαν, ταις δ' εξης ημεραις οι Ῥωμαιοι διειλον τας
δυναμεις. μετα δε τινας ημερας παραγενομενων των ομηρων εις την Ἔφεσον, ευθεως εγινοντο
περι το πλειν εις την Ῥωμην ο τ' Ευμενης οι τε παρ' Ἀντιοχου πρεσβευται, παραπλησιως δε και
παρα Ῥοδιων και παρα Σμυρναιων και σχεδον των επι ταδε του Ταυρου παντων των
κατοικουντων εθνων και πολιτευματων, και επρεσβευον εις την Ῥωμην.
18. Ὅτι ηδη της θερειας ενισταμενης μετα την νικην των Ῥωμαιων την προς Ἀντιοχον
παρην ο τε βασιλευς Ευμενης οι τε παρ' Ἀντιοχου πρεσβεις οι τε παρα των Ῥοδιων, ομοιως δε
και παρα των αλλων· σχεδον γαρ απαντες οι κατα την Ἀσιαν ευθεως μετα το γενεσθαι την
μαχην επεμπον πρεσβευτας εις την Ῥωμην 252 δια το πασι τοτε και πασας τας υπερ του
μελλοντος ελπιδας εν τηι συγκλητωι κεισθαι. απαντας μεν ουν τους παραγενομενους επεδεχετο
φιλανθρωπως η συγκλητος, μεγαλομερεστατα δε και κατα την απαντησιν και τας των ξενιων
παροχας Ευμενη τον βασιλεα, μετα δε τουτον τους Ῥοδιους. επειδη δ' ο της εντευξεως καιρος
ηλθεν, εισεκαλεσαντο πρωτον τον βασιλεα και λεγειν ηξιουν μετα παρρησιας ων βουλεται
τυχειν παρα της συγκλητου. του δ' Ευμενους φησαντος διοτι, ει και παρ' ετερων τυχειν τινος
εβουλετο φιλανθρωπου, Ῥωμαιοις αν εχρησατο συμβουλοις προς το μητ' επιθυμειν μηδενος
παρα το δεον μητ' αξιουν μηδε εν περα του καθηκοντος, οποτε δ' αυτων παρεστι δεομενος
Ῥωμαιων, αριστον ειναι νομιζει το διδοναι την επιτροπην εκεινοις και περι αυτου και περι των
αδελφων, των δε πρεσβυτερων τινος ανασταντος και κελευοντος μη κατορρωδειν αλλα λεγειν
το φαινομενον, διοτι προκειται τηι συγκλητωι παν αυτωι χαριζεσθαι το δυνατον, εμεινεν επι της
αυτης γνωμης. χρονου δ' εγγινομενου ο μεν βασιλευς εξεχωρησεν, η δε εντος εβουλευετο τι δει
ποιειν. εδοξεν ουν τον Ευμενη παρακαλειν αυτον υποδεικνυναι θαρρουντα περι ων παρεστιν·
και γαρ ειδεναι τα διαφεροντα τοις ιδιοις πραγμασιν εκεινον ακριβεστερον και τα κατα την
Ἀσιαν. δοξαντων δε τουτων εισεκληθη, και των πρεσβυτερων τινος αποδειξαντος τα δεδογμενα
λεγειν ηναγκασθη περι των προκειμενων. εφασκεν ουν αλλο μεν ουδεν αν ειπειν περι των καθ'
αυτον, αλλα μειναι * τελεως διδους εκεινοις την εξουσιαν, ενα δε τοπον αγωνιαν τον κατα τους
Ῥοδιους· διο και προηχθαι νυν εις το λεγειν υπερ των ενεστωτων. εκεινους γαρ παρειναι μεν
ουδεν ηττον υπερ του της σφετερας πατριδος συμφεροντος σπουδαζοντας ηπερ αυτος υπερ της
ιδιας αρχης φιλοτιμεισθαι κατα το παρον, τους δε λογους αυτων την εναντιαν εμφασιν εχειν τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

117

προθεσει τηι κατα την αληθειαν. τουτο δ' ειναι ραιδιον καταμαθειν. ερειν μεν γαρ αυτους, επειδ'
αν εισπορευθωσι, διοτι παρεισιν ουτε παρ' υμων αιτουμενοι το παραπαν ουδεν ουθ' ημας
βλαπτειν θελοντες κατ' ουδενα τροπον, πρεσβευονται δε περι της ελευθεριας των την Ἀσιαν
κατοικουντων Ἑλληνων. τουτο δ' ουχ ουτως αυτοις ειναι κεχαρισμενον φησουσιν ως υμιν
καθηκον και τοις γεγονοσιν εργοις 253 ακολουθον. η μεν ουν δια των λογων φαντασια τοιαυτη
τις αυτων εσται, τα δε κατα την αληθειαν την εναντιαν εχοντα τουτοις ευρεθησεται διαθεσιν.
των γαρ πολεων ελευθερωθεισων, ως αυτοι παρακαλουσιν, την μεν τουτων συμβησεται
δυναμιν αυξηθηναι πολλαπλασιως, την δε ημετεραν τροπον τινα καταλυθηναι. το γαρ της
ελευθεριας ονομα και της αυτονομιας ημιν μεν αρδην αποσπασει παντας ου μονον τους νυν
ελευθερωθησομενους αλλα και τους προτερον ημιν υποταττομενους, επειδ' αν υμεις επι ταυτης
οντες φανεροι γενησθε της προαιρεσεως, τουτοις δε προσθησει παντας. τα γαρ πραγματα φυσιν
εχει τοιαυτην· δοξαντες γαρ ηλευθερωσθαι δια τουτους ονοματι μεν εσονται συμμαχοι τουτων,
τηι δ' αληθειαι παν ποιησουσι το κελευομενον ετοιμως τηι μεγιστηι χαριτι γεγονοτες υποχρεοι.
διοπερ, ω ανδρες, αξιουμεν υμας τουτον τον τοπον υπιδεσθαι, μη λαθητε τους μεν παρα το δεον
αυξοντες, τους δε ελαττουντες των φιλων αλογως, αμα δε τουτοις τους μεν πολεμιους
γεγονοτας ευεργετουντες, τους δ' αληθινους φιλους παρορωντες και κατολιγωρουντες τουτων.
εγω δε περι μεν των αλλων, οτου δεοι, παντος αν παραχωρησαιμι τοις πελας αφιλονεικως, περι
δε της υμετερας φιλιας και της εις υμας ευνοιας απλως ουδεποτ' αν ουδενι των οντων
εκχωρησαιμι κατα δυναμιν. δοκω δε και τον πατερα τον ημετερον, ειπερ εζη, την αυτην αν
προεσθαι φωνην εμοι. και γαρ εκεινος πρωτος μετασχων της υμετερας φιλιας και συμμαχιας
σχεδον παντων των κατα την Ἀσιαν και την Ἑλλαδα μενοντων ευγενεστατα διεφυλαξε ταυτην
εως της τελευταιας ημερας, ου μονον κατα την προαιρεσιν αλλα και κατα τας πραξεις. παντων
γαρ υμιν εκοινωνησε των κατα την Ἑλλαδα πολεμων και πλειστας μεν εις τουτους και πεζικας
και ναυτικας δυναμεις παρεσχετο των αλλων συμμαχων, πλειστην δε συνεβαλετο χορηγιαν και
μεγιστους υπεμεινε κινδυνους· τελος δ' ειπειν, κατεστρεψε τον βιον εν αυτοις τοις εργοις κατα
τον Φιλιππικον πολεμον παρακαλων Βοιωτους εις την υμετεραν φιλιαν και συμμαχιαν. εγω δε
διαδεξαμενος την αρχην την μεν προαιρεσιν την του πατρος διεφυλαξα (ταυτην γαρ ουχ οιον τ'
ην υπερθεσθαι), τοις δε πραγμασιν υπερεθεμην. οι γαρ καιροι την εκ πυρος βασανον εμοι
μαλλον η εκεινωι προσηγον. Ἀντιοχου 254 γαρ σπουδαζοντος ημιν θυγατερα δουναι και
συνοικειωθηναι τοις ολοις, διδοντος δε παραχρημα μεν τας προτερον απηλλοτριωμενας αφ'
ημων πολεις, μετα δε ταυτα παν υπισχνουμενου ποιησειν, ει μετασχοιμεν του προς υμας
πολεμου, τοσουτον απεσχομεν του προσδεξασθαι τι τουτων, ως πλεισταις μεν και πεζικαις και
ναυτικαις δυναμεσι των αλλων συμμαχων ηγωνισαμεθα μεθ' υμων προς Ἀντιοχον, πλειστας δε
χορηγιας συμβεβλημεθα προς τας υμετερας χρειας εν τοις αναγκαιοτατοις καιροις, εις παντας δε
τους κινδυνους δεδωκαμεν αυτους απροφασιστως μετα γε των υμετερων ηγεμονων. το δε
τελευταιον υπεμειναμεν συγκλεισθεντες εις αυτον τον Περγαμον πολιορκεισθαι και
κινδυνευειν αμα περι του βιου και της αρχης δια την προς τον υμετερον δημον ευνοιαν. ωσθ'
υμας, ανδρες Ῥωμαιοι, πολλους μεν γεγονοτας αυτοπτας, παντας δε γινωσκοντας διοτι λεγομεν
αληθη, δικαιον εστι την αρμοζουσαν προνοιαν ποιησασθαι περι ημων. και γαρ αν παντων
γενοιτο δεινοτατον, ει Μασσανασσην μεν τον ου μονον υπαρξαντα πολεμιον υμιν αλλα και το
τελευταιον καταφυγοντα προς υμας μετα των ιππεων, τουτον, οτι καθ' ενα πολεμον τον προς
Καρχηδονιους ετηρησε την πιστιν, βασιλεα των πλειστων μερων της Λιβυης πεποιηκατε,
Πλευρατον δε πραξαντα μεν απλως ουδεν, διαφυλαξαντα δε μονον την πιστιν, μεγιστον των
κατα την Ἰλλυριδα δυναστων αναδεδειχατε, ημας δε τους δια προγονων τα μεγιστα και
καλλιστα των εργων υμιν συγκατειργασμενους παρ' ουδεν ποιησεσθε. τι ουν εστιν ο παρακαλω,
και τινος φημι δειν ημας τυγχανειν παρ' υμων; ερω μετα παρρησιας, επειπερ ημας εξεκαλεσασθε
προς το λεγειν υμιν το φαινομενον. ει μεν αυτοι κρινετε τινας τοπους διακατεχειν της Ἀσιας
των οντων μεν επι ταδε του Ταυρου, ταττομενων δε προτερον υπ' Ἀντιοχον, τουτο και μαλιστα
βουλοιμεθ' αν ιδειν γενομενον· και γαρ ασφαλεστατα βασιλευσειν υμιν γειτνιωντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

118

υπολαμβανομεν και μαλιστα μετεχοντες της υμετερας εξουσιας. ει δε τουτο μη κρινετε ποιειν,
αλλ' εκχωρειν της Ἀσιας ολοσχερως, ουδενι φαμεν δικαιοτερον ειναι παραχωρειν υμας των εκ
του πολεμου γεγονοτων αθλων ηπερ ημιν. νη ∆ι' αλλα καλλιον εστιν τους δουλευοντας
ελευθερουν. 255 ειγε μη μετ' Ἀντιοχου πολεμειν υμιν ετολμησαν. επει δε τουθ' υπεμειναν,
πολλωι καλλιον το τοις αληθινοις φιλοις τας αρμοζουσας χαριτας αποδιδοναι μαλλον η τους
πολεμιους γεγονοτας ευεργετειν. Ὁ μεν ουν Ευμενης ικανως ειπων απηλλαγη, το δε συνεδριον
αυτον τε τον βασιλεα και τα ρηθεντα φιλοφρονως απεδεχετο και παν το δυνατον προθυμως
ειχεν αυτωι χαριζεσθαι. μετα δε τουτον εβουλοντο μεν εισαγειν Ῥοδιους, αφυστερουντος δε
τινος των πρεσβευτων εισεκαλεσαντο τους Σμυρναιους. ουτοι δε πολλους μεν απολογισμους
εισηνεγκαν περι της αυτων ευνοιας και προθυμιας, ην παρεσχηνται Ῥωμαιοις κατα τον
ενεστωτα πολεμον· ουσης δε της περι αυτων δοξης ομολογουμενης, διοτι γεγονασι παντων
εκτενεστατοι των επι της Ἀσιας αυτονομουμενων, ουκ αναγκαιον ηγουμεθ' ειναι τους κατα
μερος εκτιθεσθαι λογους. επι δε τοις εισηλθον οι Ῥοδιοι, και βραχεα προενεγκαμενοι περι των
κατ' ιδιαν σφισι πεπραγμενων εις Ῥωμαιους ταχεως εις τον περι της πατριδος επανηλθον
λογον, εν ωι μεγιστον αυτοις εφασαν γεγονεναι συμπτωμα κατα την πρεσβειαν, προς ον
οικειοτατα διακεινται βασιλεα και κοινηι και κατ' ιδιαν, προς τουτον αυτοις αντιπεπτωκεναι την
φυσιν των πραγματων. τηι μεν γαρ αυτων πατριδι δοκειν τουτο καλλιστον ειναι και μαλιστα
πρεπον Ῥωμαιοις το τους επι της Ἀσιας Ἕλληνας ελευθερωθηναι και τυχειν της αυτονομιας της
απασιν ανθρωποις προσφιλεστατης, Ευμενει δε και τοις αδελφοις ηκιστα τουτο συμφερειν·
φυσει γαρ πασαν μοναρχιαν το μεν ισον εχθαιρειν, ζητειν δε παντας, ει δε μη γ' ως πλειστους,
υπηκοους ειναι σφισι και πειθαρχειν. αλλα καιπερ τοιουτων οντων των πραγματων, ομως
εφασαν πεπεισθαι διοτι καθιξονται της προθεσεως, ου τωι πλειον Ευμενους δυνασθαι παρα
Ῥωμαιοις, αλλα τωι δικαιοτερα φαινεσθαι λεγοντες και συμφορωτερα πασιν ομολογουμενως. ει
μεν γαρ μη δυνατον ην αλλως Ευμενει χαριν αποδουναι Ῥωμαιους, ει μη παραδοιεν αυτωι τας
αυτονομουμενας πολεις, απορειν εικος ην περι των ενεστωτων· η γαρ φιλον αληθινον εδει
παριδειν, η του καλου και καθηκοντος αυτοις ολιγωρησαι και το τελος των ιδιων πραξεων 256
αμαυρωσαι και καταβαλειν. ει δ' αμφοτερων τουτων ικανως εξεστιν προνοηθηναι, τις αν ετι
περι τουτου διαπορησειεν; και μην ωσπερ εν δειπνωι πολυτελει παντα ενεστιν ικανα πασι και
πλειω των ικανων. και γαρ Λυκαονιαν και Φρυγιαν την εφ' Ἑλλησποντου και την Πισιδικην,
προς δε ταυταις Χερρονησον και τα προσορουντα ταυτηι της Ευρωπης εξεστιν υμιν οις αν
βουλησθε *** προστεθεντα προς την Ευμενους βασιλειαν δεκαπλασιαν αυτην δυναται ποιειν
της νυν υπαρχουσης, παντων δε τουτων η των πλειστων αυτηι προσμερισθεντων, ουδεμιας αν
γενοιτο των αλλων δυναστειων καταδεεστερα. εξεστιν ουν, ω ανδρες Ῥωμαιοι, και τους φιλους
μεγαλομερως σωματοποιησαι και το της ιδιας υποθεσεως λαμπρον μη καταβαλειν. ου γαρ εστιν
υμιν και τοις αλλοις ανθρωποις ταυτον τελος των εργων, αλλ' ετερον. οι μεν γαρ αλλοι παντες
ορμωσι προς τας πραξεις ορεγομενοι του καταστρεψασθαι και προσλαβειν πολεις χορηγιαν
ναυς· υμας δε παντων τουτων απροσδεητους θεοι πεποιηκασι παντα τα κατα την οικουμενην
τεθεικοτες [μεν] υπο την υμετεραν εξουσιαν. τινος ουν ετι προσδεισθε, και τινος αν ετι δεοι
προνοιαν υμας ποιεισθαι την οχυρωτατην; δηλον ως επαινου και δοξης παρ' ανθρωποις, α και
κτησασθαι μεν εστι δυσχερες, δυσχερεστερον δε κτησαμενους διαφυλαξαι. γνοιητε δ' αν το
λεγομενον ουτως. επολεμησατε προς Φιλιππον και παν υπεμεινατε χαριν της των Ἑλληνων
ελευθεριας· τουτο γαρ προεθεσθε, και τουθ' υμιν αθλον εξ εκεινου του πολεμου περιγεγονεν,
ετερον δ' απλως ουδεν. αλλ' ομως ηυδοκειτε τουτωι μαλλον η τοις παρα Καρχηδονιων φοροις,
και μαλα δικαιως· το μεν γαρ αργυριον εστι κοινον τι παντων ανθρωπων κτημα, το δε καλον
και προς επαινον και τιμην ανηκον θεων και των εγγιστα τουτοις πεφυκοτων ανδρων εστιν.
τοιγαρουν σεμνοτατον των υμετερων εργων η των Ἑλληνων ελευθε 257 ρωσις. τουτωι νυν εαν
μεν προσθητε τακολουθον, τελειωθησεται τα της υμετερας δοξης, εαν δε παριδητε, και τα πριν
ελαττωθησεται φανερως. ημεις μεν ουν, ω ανδρες, και της προαιρεσεως γεγονοτες αιρετισται
και των μεγιστων αγωνων και κινδυνων αληθινως υμιν μετεσχηκοτες, και νυν ουκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

119

εγκαταλειπομεν την των φιλων ταξιν, αλλ' α γε νομιζομεν υμιν και πρεπειν και συμφερειν ουκ
ωκνησαμεν υπομνησαι μετα παρρησιας, ουδενος στοχασαμενοι των αλλων ουδε περι πλειονος
ουδεν ποιησαμενοι του καθηκοντος αυτοις. Οι μεν ουν Ῥοδιοι ταυτα ειποντες πασιν εδοκουν
μετριως και καλως διειλεχθαι περι των προκειμενων. επι δε τουτοις εισηγαγον τους παρ'
Ἀντιοχου πρεσβευτας Ἀντιπατρον και Ζευξιν. ων μετ' αξιωσεως και παρακλησεως ποιησαμενων
τους λογους, ευδοκησαν ταις γεγενημεναις ομολογιας προς τους περι τον Σκιπιωνα κατα την
Ἀσιαν, και μετα τινας ημερας του δημου συνεπικυρωσαντος ετεμον ορκια περι τουτων προς
τους περι τον Ἀντιπατρον, μετα δε ταυτα και τους αλλους εισηγον, οσοι παρησαν απο της Ἀσιας
πρεσβευοντες· ων επι βραχυ μεν διηκουσαν, απασι δε την αυτην εδωκαν αποκρισιν. αυτη δ' ην
οτι δεκα πρεσβευοντας εξαποστελουσι τους υπερ απαντων των αμφισβητουμενων ταις πολεσι
διαγνωσομενους. δοντες δε ταυτας τας αποκρισεις μετα ταυτα κατεστησαν ιʹ πρεσβευτας, οις
περι μεν των κατα μερος εδωκαν την επιτροπην, περι δε των ολων αυτοι διελαβον οτι δει των
επι ταδε του Ταυρου κατοικουντων οσοι μεν υπ' Ἀντιοχον εταττοντο τουτους Ευμενει δοθηναι
πλην Λυκιας και Καριας τα μεχρι του Μαιανδρου ποταμου, ταυτα δε Ῥοδιων υπαρχειν, των δε
πολεων των Ἑλληνιδων οσαι μεν Ἀτταλωι φορον υπετελουν ταυτας τον αυτον Ευμενει τελειν,
οσαι δε Ἀντιοχωι, μονον ταυταις αφεισθαι τον φορον. δοντες δε τους τυπους τουτους υπερ της
ολης διοικησεως, εξεπεμπον τους ιʹ προς Γναιον τον υπατον εις την Ἀσιαν. Ἤδη δε τουτων
διωικημενων, προσηλθον αυθις οι Ῥοδιοι προς 258 την συγκλητον αξιουντες περι Σολων των
Κιλικιων. δια γαρ την συγγενειαν εφασαν καθηκειν αυτοις προνοεισθαι της πολεως ταυτης.
ειναι γαρ Ἀργειων αποικους Σολεις, καθαπερ και Ῥοδιους· εξ ων αδελφικην ουσαν απεδεικνυον
την συγγενειαν προς αλληλους. ων ενεκα δικαιον εφασαν ειναι τυχειν αυτους της ελευθεριας
υπο Ῥωμαιων δια της Ῥοδιων χαριτος. η δε συγκλητος διακουσασα περι τουτων εισεκαλεσατο
τους παρ' Ἀντιοχου πρεσβευτας, και το μεν πρωτον επεταττε πασης Κιλικιας εκχωρειν τον
Ἀντιοχον, ου προσδεχομενων δε των περι τον Ἀντιπατρον δια το παρα τας συνθηκας ειναι,
παλιν υπερ των Σολων εποιουντο τον λογον. φιλοτιμως δε προς τουτο διερειδομενων των
πρεσβευτων, τουτους μεν απελυσαν, τους δε Ῥοδιους εισκαλεσαμενοι διεσαφουν τα
συναντωμενα παρα των περι τον Ἀντιπατρον και προσεπελεγον οτι παν υπομενουσιν, ει παντως
τουτο κεκριται Ῥοδιοις. των δε πρεσβευτων ευδοκουμενων τηι φιλοτιμιαι της συγκλητου και
φασκοντων ουδεν ετι περα ζητειν, ταυτα μεν επι των υποκειμενων εμεινεν, ηδη δε προς
αναζυγην των δεκα και των αλλων πρεσβευτων οντων, κατεπλευσαν της Ἰταλιας εις
Βρεντησιον οι τε περι τον Σκιπιωνα και Λευκιον οι τηι ναυμαχιαι νικησαντες τον Ἀντιοχον· οι
και μετα τινας ημερας εισελθοντες εις την Ῥωμην ηγον θριαμβους.
19. Ὅτι Ἀμυνανδρος ο των Ἀθαμανων βασιλευς δοκων ηδητην αρχην ανειληφεναι
βεβαιως εις Ῥωμην εξεπεμπε πρεσβευτας και προς τους Σκιπιωνας εις την Ἀσιαν (ετι γαρ ησαν
περι τους κατα την Ἔφεσον τοπους), τα μεν απολογουμενος τωι δοκειν δι' Αιτωλων πεποιησθαι
την καθοδον, τα δε κατηγορων του Φιλιππου, το δε πολυ παρακαλων προσδεξασθαι παλιν
αυτον εις την συμμαχιαν. οι δ' Αιτωλοι νομισαντες εχειν ευφυη καιρον προς το την Ἀμφιλοχιαν
και την Ἀπεραντιαν ανακτησασθαι, προεθεντο στρατευειν εις τους προειρημενους τοπους,
αθροισαντος δε Νικανδρου του στρατηγου πανδημον στρατιαν ενεβαλον εις την Ἀμφιλοχιαν.
των δε πλειστων αυτοις εθελοντην προσχωρησαντων μετηλθον εις την Ἀπεραντιαν· και τουτων
δε προσθεμενων εκουσιως 259 εστρατευσαν εις την ∆ολοπιαν. ουτοι δε βραχυν μεν τινα χρονον
υπεδειξαν ως αντιποιησομενοι τηρησαντες την προς Φιλιππον πιστιν· λαβοντες δε προς
οφθαλμων τα περι τους Ἀθαμανους και την του Φιλιππου † συνηθειαν ταχεως μετενοησαν και
προσεθεντο προς τους Αιτωλους. γενομενης δε της των πραγματων ευροιας τοιαυτης, απηγαγε
την στρατιαν ο Νικανδρος εις την οικειαν δοκων ησφαλισθαι τα κατα την Αιτωλιαν τοις
προειρημενοις εθνεσι και τοποις του μηδενα δυνασθαι κακοποιειν την χωραν αυτων. αρτι δε
τουτων συμβεβηκοτων και των Αιτωλων επι τοις γεγονοσι φρονηματιζομενων, προσεπεσε
φημη περι της κατα την Ἀσιαν μαχης, εν ηι γνοντες ηττημενον ολοσχερως τον Ἀντιοχον αυθις
ανετραπησαν ταις ψυχαις. ως δε παραγενηθεις εκ της Ῥωμης ο ∆αμοτελης τον τε πολεμον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

120

ανηγγειλε διοτι μενει καταμονος, και την του Μαρκου και των δυναμεων διαβασιν επ' αυτους,
τοτε δη παντελως εις αμηχανιαν ενεπιπτον και διηπορουν πως δει χρησασθαι τοις
επιφερομενοις πραγμασιν. εδοξεν ουν αυτοις προς τε Ῥοδιους πεμπειν και προς Ἀθηναιους,
αξιουντας και παρακαλουντας πρεσβευσαι περι αυτων εις την Ῥωμην και παραιτησαμενους την
οργην των Ῥωμαιων ποιησασθαι τινα λυσιν των περιεστωτων κακων τηι Αιτωλιαι. ομοιως δε και
παρ' αυτων εξεπεμψαν παλιν πρεσβευτας εις την Ῥωμην Ἀλεξανδρον τον Ἴσιονεπικαλουμενον
και Φαινεαν, συν δε τουτοις Χαλεπον, ετι δ' Ἄλυπον τον Ἀμβρακιωτην και Λυκωπον.
20. Ὅτι παραγενομενων προς τον στρατηγον των Ῥωμαιων εξ πρεσβευτων,
εκοινολογειτο τουτοις περι της επι τους Αιτωλους στρατειας. των δε πρεσβευτων στρατευειν επι
την Ἀμβρακιαν συμβουλευοντων (συνεβαινε γαρ τοτε πολιτευεσθαι τους Ἀμβρακιωτας μετα
των Αιτωλων) και φεροντων απολογισμους διοτι και προς το μαχεσθαι τοις στρατοπεδοις, εαν
εις τουτο βουλωνται συγκαταβαινειν Αιτωλοι, καλλιστους ειναι τοπους συμβαινει περι 260 την
προειρημενην πολιν, καν αποδειλιωσιν, ευφυως αυτην κεισθαι προς πολιορκιαν (και γαρ
αφθονον εχειν την χωραν ευκαιριαν προς τας των εργων παρασκευας, και τον Ἄρατθον
ποταμον ρεοντα παρα την πολιν συνεργησειν προς τε τας του στρατοπεδου χρειας ατε θερους
οντος και προς την των εργων ασφαλειαν), δοξαντων δε των πρεσβευτων καλως συμβουλευειν,
αναζευξας ο στρατηγος ηγε δια της Ἠπειρου τον στρατον επι την Ἀμβρακιαν. αφικομενος δε,
και των Αιτωλων ου τολμωντων απανταν, περιηιει κατοπτευων την πολιν και ενηργει τα της
πολιορκιας φιλοτιμως. και οι εις την Ῥωμην αποσταλεντες πρεσβεις παρατηρηθεντες υπο
Σιβηρτου του Πετρατου περι την Κεφαληνιαν κατηχθησαν εις Χαραδρον, τοις δε Ἠπειρωταις
εδοξε τας μεν αρχας εις Βουχετον αποθεσθαι και φυλαττειν επιμελως τους ανδρας· μετα δε
τινας ημερας απηιτουν αυτους λυτρα δια το πολεμον υπαρχειν σφισι προς τους Αιτωλους.
συνεβαινε δε τον μεν Ἀλεξανδρον πλουσιωτατον ειναι παντων των Ἑλληνων, τους δε λοιπους
καθυστερειν τοις βιοις, πολυ δε λειπεσθαι του προειρημενου ταις ουσιαις. και το μεν πρωτον
εκελευον εκαστον αποδουναι εʹ ταλαντα. τουτο δε τοις μεν αλλοις ουδ' ολως απηρεσκεν, αλλ'
εβουλοντο, περι πλειστου ποιουμενοι την σφων αυτων σωτηριαν· ο δ' Ἀλεξανδρος ουκ αν εφη
συγχωρησαι (πολυ γαρ ειναι ταργυριον εφαινετο), και τας νυκτας διαγρυπνων διωλοφυρετο
προς αυτον, ει δεησειε εʹ ταλαντα καταβαλλειν. οι δ' Ἠπειρωται προορωμενοι το μελλον και
διαγωνιωντες, μη γνοντες οι Ῥωμαιοι διοτι πρεσβευοντας προς αυτους κατεσχηκασι καπειτα
γραψαντες παρακαλωσι και κελευωσιν απολυειν τους ανδρας, συγκαταβαντες τρια ταλαντα
παλιν απηιτουν εκαστον. ασμενως δε των αλλων προσδεξαμενων, ουτοι μεν διεγγυηθεντες
επανηλθον, ο δ' Ἀλεξανδρος ουκ αν εφη δουναι πλειον ταλαντου· και γαρ τουτ' ειναι πολυ. και
τελος απογνους αυτον εμεινεν εν τηι φυλακηι, πρεσβυτερος ανθρωπος, πλειονων η σʹ ταλαντων
εχων ουσιαν· εμοι δε δοκει καν εκλιπειν τον βιον εφ' ωι μη δουναι τα τρια ταλαντα. τοσαυτη τις
ενιοις προς το πλειον ορμη παρισταται και προθυ 261 μια. τοτε δ' εκεινωι και ταυτοματον
συνηργησε προς την φιλαργυριαν, ωστε παρα πασιν επαινου και συγκαταθεσεως τυχειν την
αλογιστιαν αυτου δια την περιπετειαν· μετα γαρ ολιγας ημερας γραμματων παραγενηθεντων εκ
της Ῥωμης περι της αφεσεως, αυτος μονος απελυθη χωρις λυτρων. οι δ' Αιτωλοι γνοντες την
αυτου περιπετειαν ∆αμοτελη προεχειρισαντο παλιν εις την Ῥωμην πρεσβευτην· ος εκπλευσας
μεχρις Λευκαδος και γνους προαγοντα δια της Ἠπειρου μετα των δυναμεων Μαρκον επι την
Ἀμβρακιαν, απογνους την πρεσβειαν αυθις ανεχωρησεν εις την Αιτωλιαν.
21. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον οι παρα των Ἀθηναιων και των Ῥοδιων πρεσβεις ηκον
επι το στρατοπεδον των Ῥωμαιων συνεπιληψομενοι των διαλυσεων. ο τε βασιλευς των
Ἀθαμανων Ἀμυνανδρος παρεγενετο σπουδαζων εξελεσθαι τους Ἀμβρακιωτας εκ των
περιεστωτων κακων, δοθεισης αυτωι της ασφαλειας υπο του Μαρκου δια τον καιρον· πανυ γαρ
οικειως ειχε προς τους Ἀμβρακιωτας δια το και πλειω χρονον εν τηι πολει ταυτηι διατετριφθαι
κατα φυγην. ηκον δε και παρα των Ἀκαρνανων μετ' ολιγας ημερας αγοντες τινες τους περι
∆αμοτελη· ο γαρ Μαρκος πυθομενος την περιπετειαν αυτων εγραψε τοις Θουριευσιν
ανακομιζειν τους ανδρας ως αυτον. παντων δε τουτων ηθροισμενων ενηργειτο φιλοτιμως τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

121

προς τας διαλυσεις. ο μεν ουν Ἀμυνανδρος κατα την αυτου προθεσιν ειχετο των Ἀμβρακιωτων
παρακαλων σωζειν σφας αυτους *** ειναι δε τουτον ου μακραν, εαν μη βουλευσωνται βελτιον
περι αυτων. πλεονακις δε προσπελαζοντος αυτου τωι τειχει και διαλεγομενου περι τουτων,
εδοξε τοις Ἀμβρακιωταις εισκαλεσασθαι τον Ἀμυνανδρον εις την πολιν. του δε στρατηγου
συγχωρησαντος τωι βασιλει την εισοδον, ουτος μεν εισελθων διελεγετο τοις Ἀμβρακιωταις περι
των ενεστωτων, οι δε παρα των Ἀθηναιων και των Ῥοδιων πρεσβεις λαμβανοντες εις τας
χειρας τον στρατηγον των Ῥωμαιων και ποικιλως ομι 262 λουντες πραΰνειν επειρωντο την
οργην αυτου. τοις δε περι τον ∆αμοτελη και Φαινεαν υπεθετο τις εχεσθαι και θεραπευειν τον
Γαιον Ουαλεριον· ουτος δ' ην Μαρκου μεν υιος του πρωτου συνθεμενου προς Αιτωλους την
συμμαχιαν, Μαρκου δε του τοτε στρατηγουντος αδελφος εκ μητρος, αλλως δε πραξιν εχων
νεανικην ως μαλιστα παρα τωι στρατηγωι πιστευομενος. ος παρακληθεις υπο των περι τον
∆αμοτελη και νομισας ιδιον ειναι το πραγμα και καθηκειν αυτωι το προστατησαι των Αιτωλων
πασαν εισεφερετο σπουδην και φιλοτιμιαν, εξελεσθαι σπουδαζων το εθνος εκ των περιεστωτων
κακων. ενεργως δε πανταχοθεν προσαγομενης της φιλοτιμιας, ελαβε το πραγμα συντελειαν. οι
μεν γαρ Ἀμβρακιωται πεισθεντες υπο του βασιλεως επετρεψαν τα καθ' αυτους τωι στρατηγωι
των Ῥωμαιων και παρεδωκαν την πολιν εφ' ωι τους Αιτωλους υποσπονδους απελθειν. τουτο
γαρ υφειλοντο πρωτον τηρουντες την προς τους συμμαχους πιστιν. ο δε Μαρκος συγκατεθετο
τοις Αιτωλοις επι τουτωι ποιησασθαι τας διαλυσεις, ωστε διακοσια μεν Ευβοικα ταλαντα
παραχρημα λαβειν, τριακοσια δ' εν ετεσιν εξ, νʹ καθ' εκαστον ετος· αποκατασταθηναι δε και
τους αιχμαλωτους και τους αυτομολους Ῥωμαιοις απαντας τους παρ' αυτοις οντας εν εξ μησι
χωρις λυτρων· πολιν δε μηδεμιαν εχειν εν τηι συμπολιτειαι, μηδε μετα ταυτα προσλαβεσθαι
τουτων, οσαι μετα την Λευκιου Κορνηλιου διαβασιν εαλωσαν υπο Ῥωμαιων η φιλιαν
εποιησαντο προς Ῥωμαιους· Κεφαληνιους δε παντας εκσπονδους ειναι τουτων των συνθηκων.
Ταυτα μεν ουν υπετυπωθη τοτε κεφαλαιωδως περι των διαλυσεων· εδει δε τουτοις πρωτον μεν
ευδοκησαι τους Αιτωλους, μετα δε ταυτα γινεσθαι την αναφοραν επι Ῥωμαιους. οι μεν ουν
Ἀθηναιοι και Ῥοδιοι παρεμενον αυτου καραδοκουντες την των Αιτωλων αποφασιν· οι δε περι
τον ∆αμοτελην επανελθοντες διεσαφουν τοις Αιτωλοις περι των συγκεχωρημενων. τοις μεν
ουν ολοις ευδοκουν (και γαρ ην αυτοις απαντα παρα την προσδοκιαν), περι δε των πολεων των
προτερον συμπολιτευομενων αυτοις διαπορησαντες επι ποσον τελος συγκατεθεντο τοις
προτεινο 263 μενοις. ο δε Μαρκος παραλαβων την Ἀμβρακιαν τους μεν Αιτωλους αφηκεν
υποσπονδους, τα δ' αγαλματα και τους ανδριαντας και τας γραφας απηγαγεν εκ της πολεως,
οντα και πλειω δια το γεγονεναι βασιλειον Πυρρου την Ἀμβρακιαν. εδοθη δ' αυτωι και στεφανος
απο ταλαντων πεντηκοντα και ρʹ. ταυτα δε διοικησαμενος εποιειτο την πορειαν εις την
μεσογειον της Αιτωλιας θαυμαζων επι τωι μηδεν αυτωι παρα των Αιτωλων απαντασθαι.
παραγενομενος δε προς Ἄργος το καλουμενον Ἀμφιλοχικον κατεστρατοπεδευσεν, οπερ απεχει
της Ἀμβρακιας ρπʹ σταδια. εκει δε συμμιξαντων αυτωι των περι τον ∆αμοτελην και
διασαφουντων, οτι δεδοκται τοις Αιτωλοις βεβαιουν τας δι' εαυτων γεγενημενας ομολογιας,
διεχωρισθησαν, Αιτωλοι μεν εις την οικειαν, Μαρκος δε εις την Ἀμβρακιαν. κακεισε
παραγενομενος ουτος μεν εγινετο περι το περαιουν την δυναμιν εις την Κεφαληνιαν, οι δ'
Αιτωλοι προχειρισαμενοι Φαινεαν και Νικανδρον πρεσβευτας εξεπεμψαν εις την Ῥωμην περι
της ειρηνης. απλως γαρ ουδεν ην κυριον των προειρημενων, ει μη και τωι δημωι δοξαι τωι των
Ῥωμαιων. Ουτοι μεν ουν παραλαβοντες τους τε Ῥοδιους και τους Ἀθηναιους επλεον επι το
προκειμενον· παραπλησιως δε και Μαρκος εξαπεστειλε Γαιον τον Ουαλεριον και τινας ετερους
των φιλων πραξοντας τα περι της ειρηνης. αφικομενων δ' εις την Ῥωμην, παλιν εκαινοποιηθη
τα της οργης προς Αιτωλους δια Φιλιππου του βασιλεως· εκεινος γαρ δοκων αδικως υπο των
Αιτωλων αφαιρεισθαι την Ἀθαμανιαν και την ∆ολοπιαν διεπεμψατο προς τους φιλους αξιων
αυτους συνοργισθηναι και μη προσδεξασθαι τας διαλυσεις. διο και των μεν Αιτωλων
εισπορευθεντων παρηκουεν η συγκλητος, των δε Ῥοδιων και των Ἀθηναιων αξιουντων
ενετραπη και προσεσχε τον νουν. και γαρ εδοκει ∆αμις ο κιχησιων αλλα τε καλως ειπειν και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

122

παραδειγματι προς το παρον οικειωι χρησασθαι κατα τον λογον. εφη γαρ οργιζεσθαι μεν εικοτως
τοις Αιτωλοις· πολλα γαρ ευ πεπονθοτας τους Αιτωλους υπο Ῥωμαιων ου χαριν αποδεδωκεναι
τουτων, αλλ' εις μεγαν ενηνοχεναι κινδυνον την Ῥωμαιων ηγεμονιαν εκκαυσαντας τον προς
Ἀντιοχον πολεμον. εν τουτωι δε διαμαρτανειν την συγκλητον, εν 264 ωι την οργην φερειν επι
τους Αιτωλους. ειναι γαρ το συμβαινον εν ταις πολιτειαις περι τα πληθη παραπλησιον τωι
γινομενωι περι την θαλασσαν. και γαρ εκεινην κατα μεν την αυτης φυσιν αει ποτ' ειναι γαληνην
και καθεστηκυιαν και συλληβδην τοιαυτην ωστε μηδεποτ' αν ενοχλησαι μηδενα των
προσπελαζοντων αυτηι και χρωμενων· επειδ' αν δ' εμπεσοντες εις αυτην ανεμοι βιαιοι ταραξωσι
και παρα φυσιν αναγκασωσι κινεισθαι, τοτε μηθεν ετι δεινοτερον ειναι μηδε φοβερωτερον
θαλαττης. ο και νυν τοις κατα την Αιτωλιαν συμπεσειν. εως μεν γαρ ησαν ακεραιοι, παντων
των Ἑλληνων υπηρχον υμιν ευνουστατοι και βεβαιοτατοι συνεργοι προς τας πραξεις. επει δ'
απο μεν της Ἀσιας πνευσαντες Θοας και ∆ικαιαρχος, απο δε της Ευρωπης Μενεστας και
∆αμοκριτος συνεταραξαν τους οχλους και παρα φυσιν ηναγκασαν παν και λεγειν και πραττειν,
τοτε δη κακως φρονουντες εβουληθησαν μεν υμιν, εγενοντο δ' αυτοις αιτιοι κακων. *** και
προς εκεινους εχειν απαραιτητως, ελεειν δε τους πολλους και διαλυεσθαι προς αυτους, ειδοτας
οτι γενομενοι παλιν ακεραιοι, και προς τοις αλλοις ετι νυν υφ' υμων σωθεντες, ευνουστατοι
παλιν εσονται παντων Ἑλληνων.
Ὁ μεν ουν Ἀθηναιος ταυτα ειπων επεισε την συγκλητον διαλυεσθαι προς τους
Αιτωλους. δοξαντος δε τωι συνεδριωι, και του δημου συνεπιψηφισαντος, εκυρωθη τα κατα τας
διαλυσεις. τα δε κατα μερος ην των συνθηκων ταυτα. ο δημος ο των Αιτωλων την αρχην και
την δυναστειαν και του δημου των Ῥωμαιων ***. μη διαγετω δια της χωρας και των πολεων επι
Ῥωμαιους η τους συμμαχους και φιλους αυτων, μηδε χορηγειτω μηδεν δημοσιαι βουληι. *** και
εαν πολεμωσι προς τινας Ῥωμαιοι, πολεμειτω προς αυτους ο δημος ο των Αιτωλων. τους δε
δραπετας, τους αιχμαλωτους παντας τους Ῥωμαιων και των συμμαχων αποδοτωσαν Αιτωλοι,
χωρις των οσοι κατα πολεμον αλοντες εις την ιδιαν απηλθον και παλιν εαλωσαν, και χωρις των
οσοι πολεμιοι Ῥωμαιων εγενοντο καθ' ον καιρον Αιτωλοι μετα Ῥωμαιων συνεπολεμουν, εν
ημεραις ρʹ αφ' ης αν τα ορκια τελεσθηι, τωι αρχοντι τωι εν Κερκυραι· εαν δε μη ευρεθωσι τινες εν
τωι χρονωι τουτωι, οταν εμφανεις γενωνται, τοτε αποδοτωσαν χωρις δολου· και τουτοις 265 μετα
τα ορκια μη εστω επανοδος εις την Αιτωλιαν. δοτωσαν δε Αιτωλοι αργυριου μη χειρονος
Ἀττικου παραχρημα μεν ταλαντα Ευβοικα σʹ τωι στρατηγωι τωι εν τηι Ἑλλαδι, αντι τριτου μερους
του αργυριου χρυσιον, εαν βουλωνται, διδοντες, των δεκα μνων αργυριου χρυσιου μναν
διδοντες, αφ' ης δ' αν ημερας τα ορκια τμηθηι εν ετεσι τοις πρωτοις εξ κατα ετος εκαστον
ταλαντα νʹ· και τα χρηματα καθιστατωσαν εν Ῥωμηι. δοτωσαν Αιτωλοι ομηρους τωι στρατηγωι μʹ
μη νεωτερους ετων ιβʹ μηδε πρεσβυτερους μʹ, εις ετη εξ, ους αν Ῥωμαιοι προκρινωσι χωρις
στρατηγου και ιππαρχου και δημοσιου γραμματεως και των ωμηρευκοτων εν Ῥωμηι· και τα
ομηρα καθιστατωσαν εις Ῥωμην. εαν δε τις αποθανηι των ομηρων, αλλον αντικαθιστατωσαν.
περι δε Κεφαλληνιας μη εστω εν ταις συνθηκαις. οσαι χωραι και πολεις και ανδρες, οις ουτοι
εχρωντο, επι Λευκιου Κοιντιου και Γναιου ∆ομετιου στρατηγων η υστερον εαλωσαν η εις φιλιαν
ηλθον Ῥωμαιοις, τουτων των πολεων και των εν ταυταις μηδενα προσλαβετωσαν Αιτωλοι. η δε
πολις και η χωρα η των Οινιαδων Ἀκαρνανων εστω. τμηθεντων δε των ορκιων επι τουτοις
συνετετελεστο τα της ειρηνης. και τα μεν κατα τους Αιτωλους και καθολου τους Ἕλληνας
τοιαυτην εσχε την επιγραφην.
22. Ὅτι καθ' ον καιρον εν τηι Ῥωμηι τα περι τας συνθηκας τας προς Ἀντιοχον και
καθολου περι της Ἀσιας αι πρεσβειαι διεπραττοντο, κατα δε την Ἑλλαδα το των Αιτωλων εθνος
επολεμειτο, κατα τουτον συνεβη και περι την Ἀσιαν προς τους Γαλατας πολεμον επιτελεσθηναι,
υπερ ου νυν ενισταμεθα την διηγησιν.
23. Ὅτι Μοαγετης ο της Κιβυρας τυραννος ωμος ην και δολιος. πλην συνεγγιζοντος
Γναιου υπατου Ῥωμαιων τηι Κιβυραι, και του Ἐλουιου πεμφθεντος εις αποπειραν επι τινος εστι
γνωμης, πρεσβευτας εξεπεμψε παρακαλων μη φθειραι την χωραν, οτι φιλος υπαρχει Ῥωμαιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

123

και παν ποιησει το παραγγελλομενον· και 266 ταυτα λεγων αμα προυτεινε στεφανον απο
πεντεκαιδεκα ταλαντων. ων ακουσας αυτος μεν αφεξεσθαι της χωρας εφη, προς δε τον
στρατηγον εκελευσε πρεσβευειν υπερ των ολων· επεσθαι γαρ αυτον μετα της στρατειας κατα
ποδας. γενομενου δε τουτου, και πεμψαντος του Μοαγετου μετα των πρεσβευτων και τον
αδελφον, απαντησας κατα πορειαν ο Γναιος ανατατικως και πικρως ωμιλησε τοις πρεσβευταις,
φασκων ου μονον αλλοτριωτατον γεγονεναι Ῥωμαιων τον Μοαγετην παντων των κατα την
Ἀσιαν δυναστων, αλλα και κατα την ρωμην ολην εις καθαιρεσιν της αρχης και επιστροφης ειναι
και κολασεως. οι δε πρεσβευται καταπλαγεντες την επιφασιν της οργης των μεν αλλων
εντολων απεστησαν, ηξιουν δ' αυτον εις λογους ελθειν. συγχωρησαντος δε τοτε μεν επανηλθον
εις την Κιβυραν, εις δε την επαυριον εξηλθε μετα των φιλων ο τυραννος κατα τε την εσθητα και
την αλλην προστασιαν λιτος και ταπεινος εν τε τοις απολογισμοις κατολοφυρομενος την
αδυναμιαν την αυτου και την ασθενειαν ων επηρχε πολεων, και ηξιου προσδεξασθαι τα ιεʹ
ταλαντα τον Γναιον· εκρατει δε [το] της Κιβυρας και Συλλιου και της Ἐντεμνη πολεως. ο δε
Γναιος καταπλαγεις την απονοιαν αλλο μεν ουδεν ειπε προς αυτον, εαν δε μη διδωι φʹ ταλαντα
μετα μεγαλης χαριτος, ου την χωραν εφη φθερειν, αλλα την πολιν αυτην πολιορκησειν και
διαρπασειν. οθεν ο Μοαγετης κατορρωδησας το μελλον εδειτο μηδεν ποιησαι τοιουτον, και
προσετιθει κατα βραχυ των χρηματων, και τελος επεισε τον Γναιον ρʹ ταλαντα και μυριους
μεδιμνους λαβοντα πυρων προσδεξασθαι προς την φιλιαν αυτον.
24. Ὅτι κατα τον καιρον ηνικα Γναιος διηιει τον Κολοβατον προσαγορευομενον
ποταμον, ηλθον προς αυτον πρεσβεις εκ της Ἰουδα προσαγορευομενης πολεως δεομενοι σφισι
βοηθησαι· τους γαρ Τερμησσεις επισπασαμενους Φιλομηλον την τε χωραν εφασαν αυτων
αναστατον πεποιηκεναι και την πολιν διηρπακεναι, νυν τε πολιορκειν την ακραν,
συμπεφευγοτων εις αυτην παντων των πολιτων ομου γυναιξι και τεκνοις. ων διακουσας ο
Γναιος εκεινοις μεν υπεσχετο βοηθησειν μετα μεγαλης χαριτος, αυτος δε νομισας ερμαιον ειναι
το προσπεπτωκος εποιειτο την πορειαν ως επι της 267 Παμφυλιας. ο δε Γναιος συνεγγισας τηι
Τερμησσωι προς μεν τουτους συνεθετο φιλιαν λαβων νʹ ταλαντα, παραπλησιως δε και προς
Ἀσπενδιους. αποδεξαμενος δε και τους παρα των αλλων πολεων πρεσβευτας κατα την
Παμφυλιαν και την προειρημενην δοξαν ενεργασαμενος εκαστοις κατα τας εντευξεις, αμα δε
και τους Ἰουδεις εξελομενος εκ της πολιορκιας αυθις εποιειτο την πορειαν ως επι τους Γαλατας.
25. Ὅτι Κυρμασα πολιν λαβων ο Γναιος και λειαν αφθονον ανεζευξεν. προαγοντων δε
αυτων παρα την λιμνην, παρεγενοντο πρεσβεις εκ Λυσινοης διδοντες αυτους εις την πιστιν. ους
προσδεξαμενος ενεβαλεν εις την των Σαγαλασεων γην και πολυ πληθος εξελασαμενος λειας
απεκαραδοκει τους εκ της πολεως, επι τινος εσονται γνωμης. παραγενομενων δε πρεσβευτων
ως αυτον, αποδεξαμενος τους ανδρας και λαβων νʹ ταλαντων στεφανον και δισμυριους κριθων
μεδιμνους και δισμυριους πυρων προσεδεξατο τουτους εις την φιλιαν.
26. Ὅτι των Ῥωμαιων μετα την των Γαλατων νικην αυτων πραχθεισαν
στρατοπεδευοντων περι την Ἄγκυραν πολιν, και του Γναιου του στρατηγου προαγειν εις
τουμπροσθεν μελλοντος, παραγινονται πρεσβεις παρα των Τεκτοσαγων αξιουντες τον Γναιον
τας μεν δυναμεις εασαι κατα χωραν, αυτον δε κατα την επιουσαν ημεραν προελθειν εις τον
μεταξυ τοπον των στρατοπεδων· ηξειν δε και τους παρ' αυτων βασιλεις κοινολογησομενους
υπερ των διαλυσεων. του δε Γναιου συγκαταθεμενου και παραγενηθεντος κατα το συνταχθεν
μετα φʹ ιππεων, τοτε μεν ουκ ηλθον οι βασιλεις. ανακεχωρηκοτος δ' αυτου προς την ιδιαν
παρεμβολην; αυθις ηκον οι πρεσβεις υπερ μεν των βασιλεων σκηψεις τινας λεγοντες, αξιουντες
δε παλιν ελθειν αυτον, επειδη τους πρωτους ανδρας εκπεμψουσι κοινολογησομενους υπερ των
ολων. ο δε Γναιος κατανευσας ηξειν αυτος μεν εμεινεν επι της ιδιας στρατοπεδειας, Ἄτ 268
ταλον δε και των χιλιαρχων τινας εξαπεστειλε μετα τριακοσιων ιππεων. οι δε των Γαλατων
ηλθον μεν κατα το συνταχθεν και λογους εποιησαντο περι των πραγματων, τελος δ' επιθειναι
τοις προειρημενοις η κυρωσαι τι των δοξαντων ουκ εφασαν ειναι δυνατον. τους δε βασιλεις τηι
κατα ποδας ηξειν διωριζοντο συνθησομενους και περας επιθησοντας, ει και Γναιος ο στρατηγος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

124

ελθοι προς αυτους, των δε περι τον Ἄτταλον επαγγειλαμενων ηξειν τον Γναιον, τοτε μεν επι
τουτοις διελυθησαν. εποιουντο δε τας υπερθεσεις ταυτας οι Γαλαται και διεστρατηγουν τους
Ῥωμαιους βουλομενοι των τε σωματων τινα των αναγκαιων και των χρηματων υπερθεσθαι
περαν του Ἅλυος ποταμου, μαλιστα δε τον στρατηγον των Ῥωμαιων, ει δυνηθειεν, λαβειν
υποχειριον, ει δε μη γε, παντως αποκτειναι. ταυτα δε προθεμενοι κατα την επιουσαν
εκαραδοκουν την παρουσιαν των Ῥωμαιων ετοιμους εχοντες ιππεις εις χιλιους. ο δε Γναιος
διακουσας των περι τον Ἄτταλον και πεισθεις ηξειν τους βασιλεις εξηλθεν, καθαπερ ειωθει,
μετα φʹ ιππεων. συνεβη δε ταις προτερον ημεραις τους επι τας ξυλειας και χορτολογιας
εκπορευομενους εκ του των Ῥωμαιων χαρακος επι ταυτα τα μερη πεποιησθαι την εφοδον [επι
τους] εφεδρειαι χρωμενους τοις επι τον συλλογον πορευομενοις ιππευσιν. ου και τοτε
γενομενου, και πολλων εξεληλυθοτων, συνεταξαν οι χιλιαρχοι τους ειθισμενους εφεδρευειν
τοις προνομευουσιν ιππεις επι ταυτα τα μερη ποιησασθαι την εξοδον, ων εκπορευθεντων,
αυτοματως το δεον εγενηθη προς την επιφερομενην χρειαν.
27. Ὅτι κατα τους καιρους τουτους κατα την Ἀσιαν Γναιου του των Ῥωμαιων
στρατηγου παραχειμαζοντος εν Ἐφεσωι, κατα τον τελευταιον ενιαυτον της υποκειμενης
ολυμπιαδος, παρεγενοντο πρεσβειαι παρα τε των Ἑλληνιδων πολεων των επι της Ἀσιας και
παρ' ετερων πλειονων συμφορουσαι στεφανους τωι Γναιωι δια το νενικηκεναι τους Γαλατας.
απαντες γαρ οι την επι ταδε του Ταυρου κατοικουντες ουχ ουτως εχαρησαν Ἀντιοχου
λειφθεντος επι τωι δοκειν απολελυσθαι τινες μεν φορων, οι δε φρουρας, καθολου δε παντες
βασιλικων προσταγματων, ως επι τωι τον απο των βαρβαρων αυτοις φοβον αφηιρησθαι και
δοκειν απηλλαχθαι της τουτων υβρεως και παρανομιας. ηλθε δε και παρ' Ἀντιοχου 269
Μουσαιος, και παρα των Γαλατων πρεσβευται βουλομενοι μαθειν επι τισιν αυτους δει ποιεισθαι
την φιλιαν· ομοιως δε και παρα Ἀριαραθου του των Καππαδοκων βασιλεως. και γαρ ουτος
μετασχων Ἀντιοχωι των αυτων ελπιδων και κοινωνησας της προς Ῥωμαιους μαχης εδεδιει και
διηπορειτο περι των καθ' αυτον, διο και πλεονακις πεμπων πρεσβευτας εβουλετο μαθειν τι δους
η τι πραξας δυναιτ' αν παραιτησασθαι την σφετεραν αγνοιαν. ο δε στρατηγος τας μεν παρα των
πολεων πρεσβειας πασας επαινεσας και φιλανθρωπως αποδεξαμενος εξαπεστειλεν, τοις δε
Γαλαταις απεκριθη, διοτι προσδεξαμενος Ευμενη τον βασιλεα τοτε ποιησεται τας προς αυτους
συνθηκας. τοις δε παρα Ἀριαραθου ειπεν εξακοσια ταλαντα δοντας την ειρηνην εχειν. προς δε
τον Ἀντιοχου πρεσβευτην συνεταξατο μετα της δυναμεως ηξειν επι τους της Παμφυλιας ορους,
τα τε δισχιλια ταλαντα και φʹ κομιουμενος και τον σιτον, ον εδει δουναι τοις στρατιωταις αυτου
προ των συνθηκων κατα τας προς Λευκιον ομολογιας. μετα δε ταυτα καθαρμον ποιησαμενος
της δυναμεως, και της ωρας παραδιδουσης, παραλαβων Ἄτταλον ανεζευξεν, και παραγενομενος
εις Ἀπαμειαν ογδοαιος επεμεινε τρεις ημερας, κατα δε την τεταρτην αναζευξας προηγε
χρωμενος ενεργοις ταις πορειαις. αφικομενος δε τριταιος εις τον συνταχθεντα τοπον τοις περι
Ἀντιοχον αυτου κατεστρατοπεδευσεν· συμμιξαντων δε των περι τον Μουσαιον και
παρακαλουντων αυτον επιμειναι, διοτι καθυστερουσιν αι θ' αμαξαι και τα κτηνη τα
παρακομιζοντα τον σιτον και τα χρηματα, πεισθεις τουτοις επεμεινε τρεις ημερας. της δε
χορηγιας ελθουσης, τον μεν σιτον εμετρησε ταις δυναμεσιν, τα δε χρηματα παραδους τινι των
χιλιαρχων συνεταξε παρακομιζειν εις Ἀπαμειαν. Αυτος δε πυνθανομενος τον επι της Περγης
καθεσταμενον υπ' Ἀντιοχου φρουραρχον ουτε την φρουραν εξαγειν ουτ' αυτον εκχωρειν εκ της
πολεως ωρμησε μετα της δυναμεως επι την Περγην. εγγιζοντος δ' αυτου τηι πολει παρην απ'
αυτων ο τεταγμενος επι της φρουρας αξιων και δεομενος μη προκαταγινωσκειν αυτου· ποιειν
γαρ εν τι των καθηκοντων· παραλαβων γαρ εν 270 πιστει παρ' Ἀντιοχου την πολιν τηρειν εφη
ταυτην, εως αν διασαφηθηι παλιν παρα του πιστευσαντος τι δει ποιειν· μεχρι δε του νυν απλως
ουδεν αυτωι παρ' ουδενος αποδεδηλωσθαι. διοπερ ηξιου τριακονθ' ημερας χαριν του
διαπεμψαμενος ερεσθαι τον βασιλεα τι δει πραττειν. ο δε Γναιος θεωρων τον Ἀντιοχον εν πασι
τοις αλλοις ευσυνθετουντα συνεχωρησε πεμπειν και πυνθανεσθαι του βασιλεως· και μετα τινας
ημερας πυθομενος παρεδωκε την πολιν. Κατα δε τον καιρον τουτον οι ιʹ πρεσβευται και ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

125

βασιλευς Ευμενης εις Ἔφεσον κατεπλευσαν, ηδη της θερειας εναρχομενης· και δυο ημερας εκ
του πλου προσαναλαβοντες αυτους ανεβαινον εις την Ἀπαμειαν. ο δε Γναιος, προσπεσουσης
αυτωι της τουτων παρουσιας, Λευκιον μεν τον αδελφον μετα τετρακισχιλιων εξαπεστειλε προς
τους Ὀροανδεις πειθαναγκης εχοντας διαθεσιν χαριν του κομισασθαι τα προσοφειλομενα των
ομολογηθεντων χρηματων, αυτος δε μετα της δυναμεως αναζευξας ηπειγετο σπευδων συναψαι
τοις περι τον Ευμενη. παραγενομενος δε εις την Ἀπαμειαν και καταλαβων τον τε βασιλεα και
τους ιʹ συνηδρευε περι των πραγματων. εδοξεν ουν αυτοις κυρωσαι πρωτον τα προς Ἀντιοχον
ορκια και τας συνθηκας, υπερ ων ουδεν αν δεοι πλειω διατιθεσθαι λογον, αλλ' εξ αυτων των
εγγραπτων ποιεισθαι τας διαληψεις. Ἦν δε τοιαυτη τις η των κατα μερος διαταξις. φιλιαν
υπαρχειν Ἀντιοχωι και Ῥωμαιοις εις απαντα τον χρονον ποιουντι τα κατα τας συνθηκας. μη
διιεναι δε βασιλεα Ἀντιοχον και τους υποταττομενους δια της αυτων χωρας επι Ῥωμαιους και
τους συμμαχους πολεμιους, μηδε χορηγειν αυτοις μηδεν· ομοιως δε και Ῥωμαιους και τους
συμμαχους επ' Ἀντιοχον και τους υπ' εκεινον ταττομενους. μη πολεμησαι δε Ἀντιοχον τοις επι
ταις νησοις μηδε τοις κατα την Ευρωπην. εκχωρειτω δε πολεων και χωρας *** μη εξαγετω
μηδεν πλην των οπλων ων φερουσιν οι στρατιωται· ει δε τι τυγχανουσιν απενηνεγμενοι,
καθιστατωσαν παλιν εις τας αυτας πολεις. μηδ' υποδεχεσθωσαν των εκ της Ευμενους του
βασιλεως μητε στρατιωτας μητ' αλλον μηδενα. ει δε τινες 271 εξ ων απολαμβανουσιν οι
Ῥωμαιοι πολεων μετα δυναμεως εισιν Ἀντιοχου, τουτους εις Ἀπαμειαν αποκαταστησατωσαν·
τοις δε Ῥωμαιοις και τοις συμμαχοις, ει τινες ειεν εκ της Ἀντιοχου βασιλειας, ειναι την
εξουσιαν και μενειν, ει βουλονται, και αποτρεχειν. τους δε δουλους Ῥωμαιων και των
συμμαχων αποδοτω Ἀντιοχος και οι υπ' αυτον ταττομενοι, και τους αλοντας και τους
αυτομολησαντας, και ει τινα αιχμαλωτον ποθεν ειληφασιν. αποδοτω δε Ἀντιοχος, εαν ηι
δυνατον αυτωι, και Ἀννιβαν Ἀμιλκου Καρχηδονιονκαι Μνασιλοχον Ἀκαρνανα και Θοαντα
Αιτωλον, Ευβουλιδαν και Φιλωνα Χαλκιδεις, και των Αιτωλων οσοι κοινας ειληφασιν αρχας·
και † τουτους εκπλευσαντας τους εν Ἀπαμειαι παντας, και μηκετι αλλους εχετω. αποδοτω δε και
τας ναυς τας μακρας και τα εκ τουτων αρμενα και τα σκευη, και μηκετι εχετω πλην ιʹ
καταφρακτων· μηδε τριακοντακωπον εχετω ελαυνομενον, μηδ' αυτο † πολεμου ενεκεν αυτος
καταρχει, μηδε πλειτωσαν επι ταδε του Καλυκαδνου και Σαρπηδονιου ακρωτηριου, ει μη
φορους η πρεσβεις η ομηρους αγοιεν. μη εξεστω δε Ἀντιοχωι μηδε ξενολογειν εκ της υπο
Ῥωμαιους ταττομενης, μηδ' υποδεχεσθω τους φευγοντας. οσαι δε οικιαι Ῥοδιων η των
συμμαχων ησαν εν τηι υπο βασιλεα Ἀντιοχον ταττομενηι, ταυτας ειναι Ῥοδιων ως και προ του †
εξηνεγκαν. και ει τι χρημα οφειλετ' αυτοις, ομοιως εσται πραξιμον· και ει τι απελειφθη υπ'
αυτων, αναζητηθεν αποδοθητω. ατελη δε ομοιως ως και προ του πολεμου τα προς τους Ῥοδιους
υπαρχετω. ει δε τινας των πολεων, ας αποδουναι δει Ἀντιοχον, ετεροις δεδωκεν Ἀντιοχος,
εξαγετω και εκ τουτων τας φρουρας και τους ανδρας. εαν δε τινες υστερον αποτρεχειν
βουλωνται, μη προσδεχεσθω. αργυριου δε δοτω Ἀντιοχος Ἀττικου Ῥωμαιοιςαριστου ταλαντα
μυρια δισχιλια εν ετεσιν ιβʹ, διδους καθ' εκαστον ετος χιλια, (μη ελαττον δ' ελκετω το ταλαντον
λιτρων Ῥωμαικων πʹ) † και του σιτου φʹ και μʹ. τνθʹ εν ετεσιν τοις πρωτοις εʹ, οʹ κατα το ετος,
τωι επιβαλλομενωι καιρωι ωι και τοις Ῥωμαιοις 272 αποδιδωσι, και του σιτου, καθως ετιμησεν ο
βασιλευς Ἀντιοχος, ταλαντα ρκζʹ και δραχμας χιλιας σʹ οκτω, α συνεχωρησεν Ευμενης λαβειν,
γαζαν ευαρεστουμενην εαυτωι. ομηρους δε κʹ διδοτω Ἀντιοχος, δι' ετων τριων αλλους
ανταποστελλων, μη νεωτερους ετων ιηʹ μηδε πρεσβυτερους μεʹ. εαν δε τι διαφωνησηι των
αποδιδομενων χρηματων, τωι εχομενωι ετει αποδοτωσαν. αν δε τινες των πολεων η των εθνων,
προς α γεγραπται μη πολεμειν Ἀντιοχον, προτεροι εκφερωσι πολεμον, εξεστω πολεμειν
Ἀντιοχωι. των δε εθνων και πολεων τουτων μη εχετω την κυριαν αυτος, μηδ' εις φιλιαν
προσαγεσθω. περι δε των αδικηματων των προς αλληλους γινομενων εις κρισιν
προκαλεισθωσαν. εαν δε τι θελωσι προς τας συνθηκας αμφοτεροι κοινωι δογματι προστεθηναι η
αφαιρεθηναι απ' αυτων, εξεστω.
Τμηθεντων δε των ορκιων επι τουτοις, ευθεως ο στρατηγος Κοιντον Μενιον Θερμον και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

126

Λευκιον τον αδελφον αρτι κεκομικοτας τα χρηματα παρα των Ὀροανδεων εις Συριαν
εξαπεστειλε συνταξας κομιζεσθαι τους ορκους παρα του βασιλεως και διαβεβαιωσασθαι τα κατα
μερος υπερ των συνθηκων. προς δε Κοιντον Φαβιον τον επι του ναυτικου στρατηγον εξεπεμψε
γραμματοφορους κελευων παλιν πλειν αυτον εις Παταρα και παραλαβοντα τας υπαρχουσας
αυτοθι ναυς διαπρησαι.
28. Ὅτι κατα την Ἀπαμειαν οι τε δεκα και Γναιος ο στρατηγος των Ῥωμαιων
διακουσαντες παντων των απηντηκοτων τοις μεν περι χωρας η χρηματων η τινος ετερου
διαφερομενοις πολεις απεδωκαν ομολογουμενας αμφοτεροις, εν αις διακριθησονται περι των
αμφισβητουμενων, την δε περι των ολων εποιησαντο διαληψιν τοιαυτην. οσαι μεν των
αυτονομων πολεων προτερον υπετελουν Ἀντιοχωι φορον, τοτε δε διεφυλαξαν την προς
Ῥωμαιους πιστιν, ταυτας μεν απελυσαν των φορων· οσαι δ' Ἀτταλωι συνταξιν ετελουν, ταυταις
επεταξαν τον αυτον Ευμενει διδοναι φορον. ει δε τινες αποστασαι της Ῥωμαιων φιλιας
Ἀντιοχωι συνεπολεμουν, ταυτας εκελευσαν Ευμενει διδοναι τους Ἀντιοχωι διατεταγμενους
φορους. τους δε το Νοτιον οικουντας και Κυμαιους και Μυλασσεις αφορολογητους αφηκαν·
Κλαζομενιοις δε και δωρεαν προσεθηκαν την ∆ρομουσσαν καλουμενην νησον· Μιλησιοις δε την
ιεραν χωραν απεκατεστησαν, ης δια τους πολεμιους προτερον εξεχωρησαν· Χιους δε και
Σμυρναιους, ετι δ' Ἐρυθραιους εν τε τοις αλλοις προηγον και χωραν προσενειμαν, ης εκαστοι
κατα το παρον επεθυμουν και σφισι καθηκειν υπελαμβανον, εντρεπομενοι την ευνοιαν και
σπουδην, ην παρεσχηντο κατα τον πολεμον αυτοις. απεδωκαν δε και Φωκαιευσι το πατριον
πολιτευμα και την χωραν, ην και προτερον ειχον. μετα δε ταυτα Ῥοδιοις εχρηματισαν, διδοντες
Λυκιαν και Καριας τα μεχρι Μαιανδρου ποταμου πλην Τελμισσου. περι δε του βασιλεως
Ευμενους και των αδελφων εν τε ταις προς Ἀντιοχον συνθηκαις την ενδεχομενην προνοιαν
εποιησαντο, και τοτε της μεν Ευρωπης αυτωι προσεθηκαν Χερρονησον και Λυσιμαχιαν και τα
προσορουντα τουτοις ερυματα και χωραν, ης Ἀντιοχος επηρχεν, της δ' Ἀσιας Φρυγιαν την εφ'
Ἑλλησποντου, Φρυγιαν την μεγαλην, Μυσους, ους προτερον αυτος παρεσκευασατο, Λυκαονιαν
Μιλυαδα Λυδιαν Τραλλεις Ἔφεσον Τελμισσον. ταυτας μεν ουν εδωκαν Ευμενει τας δωρεας·
περι δε της Παμφυλιας, Ευμενους μεν ειναι φασκοντος αυτην επι ταδε του Ταυρου, των δε παρ'
Ἀντιοχου πρεσβευτων επεκεινα, διαπορησαντες ανεθεντο περι τουτων εις την συγκλητον.
σχεδον δε των αναγκαιοτατων και πλειστων αυτοις διωικημενων αναζευξαντες προηγον εφ'
Ἑλλησποντον, βουλομενοι κατα την παροδον ετι τα προς τους Γαλατας ασφαλισασθαι. 29. Ὅτι
κατα την ογδοην και μʹ ολυμπιαδα προς ταις ρʹ πρεσβειων παρουσιαι εγενοντο προς Ῥωμαιους
παρα Φιλιππου και παρα των προσορουντων τηι Μακεδονιαι. τα δοξαντα τηι συγκλητωι περι των
πρεσβεων.
30. Ὅτι κατα την Ἑλλαδα Φιλιππου διαφορα προς Θετταλους και Περραιβους περι των
πολεων ων κατειχε Φιλιππος εκ 274 των Ἀντιοχικων καιρων της Θετταλιας και Περραιβιας. η
γενομενη δικαιολογια περι τουτων επι Κοΐντου Καικιλιου περι τα Τεμπη. τα κριθεντα δια του
Καικιλιου. κρισις αλλη περι των επι Θραικης πολεων Φιλιππωι προς τους παρ' Ευμενους
πρεσβευτας και τους εκ Μαρωνειας φυγαδας, και τα ρηθεντα περι τουτων εν Θετταλονικηι και
τα δοξαντα τοις περι τον Καικιλιον. Ἡ γενομενη σφαγη δια Φιλιππου του βασιλεως εν
Μαρωνειαι. παρουσια πρεσβευτων εκ Ῥωμης και τα προσταχθεντα δια τουτων. αιτιαι δι' ας
εγενετο Ῥωμαιοις προς Περσεα πολεμος. Κατα την Πελοποννησον πρεσβευτων παρουσια παρα
τε Πτολεμαιου του βασιλεως και παρα Ευμενους και παρα Σελευκου. και τα δοξαντα τοις
Ἀχαιοις υπερ τε της προς Πτολεμαιον συμμαχιας και των δωρεων των προτεινομενων αυτοις
υπο των προειρημενων βασιλεων. παρουσια Κοΐντου Καικιλιου και μεμψις υπερ των κατα
Λακεδαιμονα διωικημενων. Ὡς Ἀρευς και Ἀλκιβιαδης οντες των αρχαιων φυγαδων εκ
Λακεδαιμονος επρεσβευσαν εις την Ῥωμην και κατηγοριαν εποιησαντο Φιλοποιμενος και των
Ἀχαιων.
31. Ὅτι μετα την εν τωι Κομπασιωι των ανθρωπων επαναιρεσιν δυσαρεστησαντες τινες
των εν τηι Λακεδαιμονι τοις γεγονοσι και νομισαντες υπο του Φιλοποιμενος αμα την δυναμιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

127

και την προστασιαν καταλελυσθαι την Ῥωμαιων, ελθοντες εις Ῥωμην κατηγοριαν εποιησαντο
των διωικημενων και του Φιλοποιμενος, και τελος εξεπορισαντο γραμματα προς τους Ἀχαιους
παρα Μαρκου Λεπιδου του μετα ταυτα γενηθεντος αρχιερεως, τοτε δε την υπατον αρχην
ειληφοτος· ος εγραφε τοις Ἀχαιοις φασκων ουκ ορθως αυτους κεχειρικεναι τα κατα τους
Λακεδαιμονιους. ων πρεσβευοντων, ευθεως ο Φιλοποιμην πρεσβευτας καταστησας τους περι
Νικοδημον τον Ἠλειον εξεπεμψεν εις την Ῥωμην. Κατα δε τον καιρον τουτον ηκε και παρα
Πτολεμαιου πρεσβευτης ∆ημητριος Ἀθηναιος ανανεωσομενος την προυπαρχουσαν 275
συμμαχιαν τωι βασιλει προς το εθνος των Ἀχαιων. ων προθυμως αναδεξαμενων την ανανεωσιν,
κατεσταθησαν πρεσβευται προς Πτολεμαιον Λυκορτας ο παρ' ημων πατηρ και Θεοδωριδας και
Ῥωσιτελης Σικυωνιοι χαριν του δουναι τους ορκους υπερ των Ἀχαιων και λαβειν παρα του
βασιλεως. εγενηθη δε τι κατα τον καιρον τουτον παρεργον μεν ισως, αξιον δε μνημης. μετα γαρ
το συντελεσθηναι την ανανεωσιν της συμμαχιας υπερ των Ἀχαιων υπεδεξατο τον πρεσβευτην ο
Φιλοποιμην· γενομενης δε παρα την συνουσιαν μνημης του βασιλεως, επιβαλων ο πρεσβευτης
πολλους τινας διετιθετο λογους εγκωμιαζων τον Πτολεμαιον και τινας αποδειξεις προεφερετο
της τε περι τας κυνηγιας ευχειριας και τολμης, εξης τε της περι τους ιππους και τα οπλα
δυναμεως και της εν τουτοις ασκησεως. τελευταιωι δ' εχρησατο μαρτυριωι προς πιστιν των
ειρημενων· εφη γαρ αυτον κυνηγετουντα ταυρον βαλειν αφ' ιππου μεσαγκυλωι. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ
ΠΕΡΙ ΚΥΝΗΓΙΑΣ].
32. Ὅτι κατα την Βοιωτιαν μετα το συντελεσθηναι τας προς Ἀντιοχον Ῥωμαιοις
συνθηκας αποκοπεισων των ελπιδων πασι τοις καινοτομειν επιβαλλομενοις, αλλην αρχην και
διαθεσιν ελαμβανον αι πολιτειαι. διο και της δικαιοδοσιας ελκομενης παρ' αυτοις σχεδον εξ
εικοσι και εʹ ετων, τοτε λογοι διεδιδοντο κατα τας πολεις φασκοντων τινων, διοτι δει γινεσθαι
διεξοδον και συντελειαν των προς αλληλους. πολλης δε περι τουτων αμφισβητησεως
υπαρχουσης δια το πλειους ειναι τους καχεκτας των ευπορων, εγινετο τι συνεργημα τοις τα
βελτιστα αιρουμενοις εκ ταυτοματου τοιουτον. ο γαρ Τιτος εν τηι Ῥωμηι παλαι μεν εσπουδαζε
περι του καταπορευθηναι τον Ζευξιππον εις την Βοιωτιαν, ατε κεχρημενος αυτωι συνεργωι προς
πολλα κατα τους Ἀντιοχικους και Φιλιππικους καιρους· κατα δε τους τοτε χρονους εξειργαστο
γραψαι την συγκλητον τοις Βοιωτοις, διοτι δει καταγειν Ζευξιππον και τους αμ' αυτωι φυγοντας
εις την οικειαν. ων προσπεσοντων, δεισαντες οι Βοιωτοι μη κατελθοντων των προειρημενων
αποσπασθωσιν απο της Μακεδονων ευνοιας, βουλομενοι κατακηρυχθηναι τας κρισεις τας κατα
των περι τον Ζευξιππον, ας ησαν προτερον αυτοις ετι υπογεγραμμενοι *** και τουτωι τωι τροπωι
των δικων μιαν μεν 276 αυτων κατεδικασαν ιεροσυλιας, διοτι λεπισαιεν την του ∆ιος τραπεζαν
αργυραν ουσαν, μιαν δε θανατου δια τον Βραχυλλου φονον. ταυτα δε διοικησαντες ουκ ετι
προσειχον τοις γραφομενοις, αλλ' επεμπον πρεσβευτας εις την Ῥωμην τους περι Καλλικριτον
φασκοντες ου δυνασθαι τα κατα τους νομους ωικονομημενα παρ' αυτοις ακυρα ποιειν. εν δε τοις
καιροις τουτοις πρεσβευσαντος αυτου του Ζευξιππου προς την συγκλητον, οι Ῥωμαιοι την των
Βοιωτων προαιρεσιν εγραψαν προς τε τους Αιτωλους και προς Ἀχαιους κελευοντες καταγειν
Ζευξιππον εις την οικειαν. οι δε Ἀχαιοι του μεν δια στρατοπεδων ποιεισθαι την εφοδον
απεσχον, πρεσβευτας δε προεχειρισαντο πεμπειν τους παρακαλεσοντας τους Βοιωτους τοις
λεγομενοις υπο των Ῥωμαιων πειθαρχειν και την δικαιοδοσιαν, καθαπερ και την εν αυτοις,
ουτω και την προς αυτους επι τελος αγαγειν· συνεβαινε γαρ και τα προς τουτους συναλλαγματα
παρελκεσθαι πολυν ηδη χρονον. ων διακουσαντες οι Βοιωτοι, στρατηγουντος Ἱππιου παρ'
αυτοις, παραχρημα μεν υπεσχοντο ποιησειν τα παρακαλουμενα, μετ' ολιγον δε παντων
ωλιγωρησαν. διοπερ ο Φιλοποιμην, Ἱππιου μεν αποτεθειμενου την αρχην, Ἀλκετου δε
παρειληφοτος, απεδωκε τοις αιτουμενοις τα ρυσια κατα των Βοιωτων. εξ ων εγινετο καταρχη
διαφορας τοις εθνεσιν ουκ ευκαταφρονητος. παραυτικα γαρ ελαχε * των Μυρριχου θρεμματων
και του Σιμωνος· και περι ταυτα γενομενης συμπλοκης, ουκ ετι πολιτικης διαφορας αλλα
πολεμικης εχθρας εγενετο καταρχη και προοιμιον. ει μεν ουν η συγκλητος προσεθηκε
τακολουθον περι της καθοδου των περι τον Ζευξιππον, ταχεως αν εξεκαυθη πολεμος· νυν δ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

128

εκεινη τε παρεσιωπησεν, οι τε Μεγαρεις επεσχον τα ρυσια διαπρεσβευσαμενων *** τοις
συναλλαγμασιν.
33. Ὅτι εγενετο Λυκιοις διαφορα προς Ῥοδιους δια τοιαυτας αιτιας. καθ' ους καιρους οι
δεκα διυκουν τα περι την Ἀσιαν, τοτε παρεγενηθησαν πρεσβεις παρα μεν Ῥοδιων Θεαιτητος και
Φιλοφρων αξιουντες αυτοις δοθηναι τα κατα Λυκιαν και Καριαν χαριν της ευνοιας και
προθυμιας, ην παρεσχηνται σφισι κατα τον 277 Ἀντιοχικον πολεμον· παρα δε των Ἰλιεων ηκον
Ἵππαρχος και Σατυρος αξιουντες δια την προς αυτους οικειοτητα συγγνωμην δοθηναι Λυκιοις
των ημαρτημενων. ων οι δεκα διακουσαντες επειραθησαν εκατερων στοχασασθαι κατα το
δυνατον· δια μεν γαρ τους Ἰλιεις ουθεν εβουλευσαντο περι αυτων ανηκεστον, τοις δε Ῥοδιοις
χαριζομενοι προσενειμαν εν δωρεαι τους Λυκιους. εκ ταυτης της διαληψεως εγενηθη στασις και
διαφορα τοις Λυκιοις προς αυτους τους Ῥοδιους ουκ ευκαταφρονητος. οι μεν γαρ Ἰλιεις
επιπορευομενοι τας πολεις αυτων απηγγελλον, οτι παρηιτηνται την οργην των Ῥωμαιων και
παραιτιοι γεγονασιν αυτοις της ελευθεριας· οι δε περι τον Θεαιτητον εποιησαντο την αγγελιαν
εν τηι πατριδι φασκοντες Λυκιαν και Καριας τα μεχρι του Μαιανδρου δεδοσθαι Ῥοδιοις υπο
Ῥωμαιων εν δωρεαι. λοιπον οι μεν Λυκιοι πρεσβευοντες ηκον εις την Ῥοδον υπερ συμμαχιας, οι
δε Ῥοδιοι προχειρισαμενοι τινας των πολιτων εξαπεστελλον τους διαταξοντας ταις κατα
Λυκιαν και Καριαν πολεσιν ως εκαστα δει γενεσθαι. μεγαλης δ' ουσης της παραλλαγης περι τας
εκατερων υποληψεις, εως μεν τινος ου πασιν εκδηλος ην η διαφορα των προειρημενων· ως δ'
εισελθοντες εις την εκκλησιαν οι Ῥοδιοι διελεγοντο περι συμμαχιας, και μετα τουτους Ποθιων ο
πρυτανις των Ῥοδιων αναστας εφωτισε την εκατερων αιρεσιν και προσεπετιμησε τοις Λυκιοις·
παν γαρ υπομενειν εφασαν μαλλον η ποιησειν Ῥοδιοις το προσταττομενον ......
34. Ὅτι κατα τους αυτους καιρους ηκον εις την Ῥωμην παρα τε του βασιλεως Ευμενους
πρεσβευται διασαφουντες τον εξιδιασμον του Φιλιππου των επι Θραικης πολεων, και παρα
Μαρωνιτων οι φυγαδες κατηγορουντες και την αιτιαν αναφεροντες της αυτων εκπτωσεως επι
τον Φιλιππον, αμα δε τουτοις Ἀθαμανες Περραιβοι Θετταλοι φασκοντες κομιζεσθαι δειν αυτους
τας πολεις, ας παρειλετο Φιλιππος αυτων κατα τον Ἀντιοχικον πολεμον. ηκον δε και παρα του
Φιλιππου πρεσβεις προς απαντας τους κατηγο 278 ρησαντας απολογησομενοι. γενομενων δε
πλειονων λογων πασι τοις προειρημενοις προς τους παρα του Φιλιππου πρεσβευτας, εδοξε τηι
συγκλητωι παραυτικα καταστησαι πρεσβειαν την επισκεψομενην τα κατα τον Φιλιππον και
παρεξουσαν ασφαλειαν τοις βουλομενοις κατα προσωπον λεγειν το φαινομενον και κατηγορειν
του βασιλεως. και κατεσταθησαν οι περι τον Κοιντον Καικιλιον και Μαρκον Βαιβιον και
Τιβεριον Κλαυδιον.
35. Ὅτι κατα την Πελοποννησον ως μεν, ετι Φιλοποιμενος στρατηγουντος, εις τε την
Ῥωμην εξαπεστειλε πρεσβευτας το των Ἀχαιων εθνος υπερ της Λακεδαιμονιων πολεως προς τε
τον βασιλεα Πτολεμαιον τους ανανεωσομενους την προυπαρχουσαν αυτωι συμμαχιαν,
εδηλωσαμεν, φησιν ο Πολυβιος. κατα δε τον ενεστωτα χρονον, Ἀρισταινου στρατηγουντος, οι τε
παρα Πτολεμαιου του βασιλεως πρεσβεις ηκον, εν Μεγαλοπολει της συνοδου των Ἀχαιων
υπαρχουσης· εξαπεσταλκει δε και ο βασιλευς Ευμενης πρεσβευτας επαγγελλομενος ρʹ και εικοσι
ταλαντα δωσειν τοις Ἀχαιοις εφ' ωι, δανειζομενων τουτων, εκ των τοκων μισθοδοτεισθαι την
βουλην των Ἀχαιων επι ταις κοιναις συνοδοις. ηκον δε και παρα Σελευκου του βασιλεως
πρεσβευται την τε φιλιαν ανανεωσομενοι και δεκαναΐαν μακρων πλοιων επαγγελλομενοι
δωσειν τοις Ἀχαιοις. εχουσης δε της συνοδου πραγματικως, πρωτοι παρηλθον οι περι
Νικοδημον τον Ἠλειον, και τους τε ρηθεντας εν τηι συγκλητωι λογους υφ' αυτων υπερ της των
Λακεδαιμονιων πολεως διηλθον τοις Ἀχαιοις και τας αποκρισεις ανεγνωσαν, εξ ων ην
λαμβανειν εκδοχην, οτι δυσαρεστουνται μεν και τηι των τειχων συντελεσει και τηι καταλυσει
των εν τωι Κομπασιωι διαφθαρεντων, ου μην ακυρον τι ποιειν. ουθενος δ' ουτ' αντειποντος ουτε
συνηγορησαντος, ουτω πως παρεπεμφθη. Μετα δε τουτους επηλθον οι παρ' Ευμενους πρεσβεις
και την τε συμμαχιαν την πατρικην ανενεωσατο και την υπερ των χρηματων επαγγελιαν
διεσαφησαν τοις πολλοις, και πλειω δε προς 279 ταυτας τας υποθεσεις διαλεχθεντες και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

129

μεγαλην ευνοιαν και φιλανθρωπιαν του βασιλεως εμφηναντες προς το εθνος κατεπαυσαν τον
λογον. μεθ' ους Ἀπολλωνιδας ο Σικυωνιος αναστας κατα μεν το πληθος των διδομενων
χρηματων αξιαν εφη την δωρεαν των Ἀχαιων, κατα δε την προαιρεσιν του διδοντος και την
χρειαν, εις ην διδονται, πασων αισχιστην και παρανομωτατην. των γαρ νομων κωλυοντων
μηθενα μητε ιδιωτων μητε των αρχοντων παρα βασιλεως δωρα λαμβανειν κατα μηδ' οποιαν
προφασιν, παντας αμα δωροδοκεισθαι προφανως προσδεξαμενους τα χρηματα παντων ειναι
παρανομωτατον, προς δε τουτοις αισχιστον ομολογουμενως. το γαρ οψωνιαζεσθαι την βουλην
υπ' Ευμενους καθ' εκαστον ετος και βουλευεσθαι περι των κοινων καταπεπωκοτας οιονει
δελεαρ, προδηλον εχειν την αισχυνην και την βλαβην. νυν μεν γαρ Ευμενη διδοναι χρηματα,
μετα δε ταυτα Προυσιαν δωσειν, και παλιν Σελευκον· των δε πραγματων εναντιαν φυσιν
εχοντων τοις τε βασιλευσι και ταις δημοκρατιαις, και των πλειστων και μεγιστων διαβουλιων
αει γινομενων περι των προς τους βασιλεις ημιν διαφεροντων, φανερως αναγκη δυοιν θατερον
η το των βασιλεων λυσιτελες επιπροσθεν γινεσθαι του ιδιαι συμφεροντος, η τουτου μη
συμβαινοντος αχαριστους φαινεσθαι πασιν αντιπραττοντας τοις αυτων μισθοδοταις. διο μη
μονον απειπασθαι παρεκαλει τους Ἀχαιους, αλλα και μισειν τον Ευμενη δια την επινοιαν της
δοσεως. Μετα δε τουτον αναστας Πασανδρος Αιγινητης ανεμνησε τους Ἀχαιους της Αιγινητων
ακληριας, ηι περιεπεσον δια το μετα των Ἀχαιων συμπολιτευεσθαι, οτε Ποπλιος Σολπικιος
επιπλευσας τωι στολωι παντας εξηνδραποδισατο τους ταλαιπωρους Αιγινητας· υπερ ων
διεσαφησαμεν, τινα τροπον Αιτωλοι κυριοι γενομενοι της πολεως κατα τας προς Ῥωμαιους
συνθηκας Ἀτταλωι παραδοιεν λʹ ταλαντα παρ' αυτου λαβοντες. ταυτ' ουν τιθεις τοις Ἀχαιοις προ
οφθαλμων ηξιου τον Ευμενη μη διαφορα προτεινοντα θηρευειν την των Ἀχαιων ευνοιαν, αλλα
την πολιν αποδιδοντα τυγχανειν παντων των φιλανθρωπων αναντιρρητως. τους δε Ἀχαιους
παρεκαλει μη δεχεσθαι τοιαυτας δωρεας, δι' ων φανησονται και τας εις το μελλον ελπιδας
αφαιρουμενοι της Αιγινητων σωτηριας. 280 Τοιουτων δε γενομενων λογων, επι τοσουτον
παρεστη το πληθος ωστε μη τολμησαι μηθενα συνειπειν τωι βασιλει, παντας δε μετα κραυγης
εκβαλειν την προτεινομενην δωρεαν, καιτοι δοκουσης αυτης εχειν τι δυσαντοφθαλμητον δια το
πληθος των προτεινομενων χρηματων. Ἐπι δε τοις προειρημενοις εισηχθη το περι Πτολεμαιου
διαβουλιον. εν ωι προκληθεντων των αποσταλεντων πρεσβευτων υπο των Ἀχαιων προς
Πτολεμαιον, προελθων Λυκορτας μετα των πρεσβευτων απελογισατο πρωτον μεν τινα τροπον
και δοιεν και λαβοιεν τους ορκους [παρα των Ἀχαιων] υπερ της συμμαχιας; ειτα οτι κομιζοιεν
δωρεαν κοινηι τοις Ἀχαιοις εξακισχιλια μεν οπλα χαλκα πελταστικα, διακοσια δε ταλαντα
νομισματος επισημου χαλκου· προς δε τουτοις επηινεσε τον βασιλεα και βραχεα περι της ευνοιας
αυτου και προθυμιας της εις το εθνος ειπων κατεστρεψε τον λογον. εφ' οις αναστας ο των
Ἀχαιων στρατηγος Ἀρισταινος ηρετο τον τε παρα του Πτολεμαιου πρεσβευτην και τους
εξαπεσταλμενους υπο των Ἀχαιων επι την ανανεωσιν, ποιαν ηκε συμμαχιαν ανανεωσαμενος.
ουδενος δ' αποκρινομενου, παντων δε διαλαλουντων προς αλληλους, πληρες ην το
βουλευτηριον αποριας. ην δε το ποιουν την αλογιαν τοιουτον. ουσων και πλειονων συμμαχιων
τοις Ἀχαιοις προς την Πτολεμαιου βασιλειαν, και τουτων εχουσων μεγαλας διαφορας κατα τας
των καιρων περιστασεις, ουθ' ο παρα του Πτολεμαιου πρεσβευτης ουδεμιαν εποιησατο
διαστολην, οτ' ανενεουτο, καθολικως δε περι του πραγματος ελαλησεν, ουθ' οι πεμφθεντες
πρεσβεις, αλλ' ως μιας υπαρχουσης αυτοι τε τους ορκους εδοσαν και παρα του βασιλεως ελαβον.
οθεν προφερομενου του στρατηγου πασας τας συμμαχιας και κατα μερος εν εκαστηι
διαστελλομενου, μεγαλης ουσης διαφορας, εζητει το πληθος ειδεναι ποιαν ανανεοιτο
συμμαχιαν. ου δυναμενου δε λογον υποσχειν ουτε του Φιλοποιμενος, ος εποιησατο στρατηγων
την ανανεωσιν, ουτε των περι τον Λυκορταν των πρεσβευσαντων εις την Ἀλεξανδρειαν, ουτοι
μεν εσχεδιακοτες εφαινοντο τοις 281 κοινοις πραγμασιν, ο δ' Ἀρισταινος μεγαλην εφειλκετο
φαντασιαν ως μονος ειδως τι λεγει, και τελος ουκ ειασε κυρωθηναι το διαβουλιον, αλλ' εις
υπερθεσιν ηγαγε δια την προειρημενην αλογιαν. των δε παρα του Σελευκου πρεσβεων
εισελθοντων, εδοξε τοις Ἀχαιοις την μεν φιλιαν ανανεωσασθαι προς τον Σελευκον, την δε των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

130

πλοιων δωρεαν κατα το παρον απειπασθαι. Και τοτε μεν περι τουτων βουλευσαμενοι διελυσαν
εις τας ιδιας εκαστοι πολεις· μετα δε ταυτα, της πανηγυρεως ακμαζουσης, ηλθε Κοιντος
Καικιλιος εκ Μακεδονιας ανακαμπτων απο της πρεσβειας, ης επρεσβευσε προς Φιλιππον. και
συναγαγοντος Ἀρισταινου του στρατηγου τας αρχας εις την των Ἀργειων πολιν, εισελθων ο
Κοιντος εμεμφετο φασκων αυτους βαρυτερον και πικροτερον του δεοντος κεχρησθαι τοις
Λακεδαιμονιοις και παρεκαλει δια πλειονων διορθωσασθαι την προγεγενημενην αγνοιαν. ο μεν
ουν Ἀρισταινος ειχε την ησυχιαν δηλος ων εξ αυτου του σιωπαν, οτι δυσαρεστειται τοις
οικονομουμενοις και συνευδοκει τοις υπο Καικιλιου λεγομενοις· ο δε ∆ιοφανης ο
Μεγαλοπολιτης ανθρωπος στρατιωτικωτερος η πολιτικωτερος αναστας ουχ οιον απελογηθη τι
περι των Ἀχαιων, αλλα και προσυπεδειξε τωι Καικιλιωι δια την προς τον Φιλοποιμενα
παρατριβην ετερον εγκλημα κατα των Ἀχαιων· εφη γαρ ου μονον τα κατα Λακεδαιμονα
κεχειρισθαι κακως, αλλα και τα κατα Μεσσηνην. ησαν δε περι των φυγαδικων τοις Μεσσηνιοις
αντιρρησεις τινες προς αλληλους περι το του Τιτου διαγραμμα και την του Φιλοποιμενος
διορθωσιν. οθεν ο Καικιλιος δοκων εχειν και των Ἀχαιων αυτων τινας ομογνωμονας, μαλλον
ηγανακτει τωι μη κατακολουθειν ετοιμως τοις υπ' αυτου παρακαλουμενοις τους
συνεληλυθοτας. του δε Φιλοποιμενος και Λυκορτα, συν δε τουτοις Ἄρχωνος, πολλους και
ποικιλους διαθεμενων λογους υπερ του καλως μεν διωικησθαι τα κατα την Σπαρτην και
συμφεροντως αυτοις μαλιστα τοις Λακεδαιμονιοις, αδυνατον δ' ειναι το κινησαι τι των
υποκειμενων ανευ του παραβηναι και τα προς τους ανθρωπους δικαια και τα προς τους θεους
οσια, μενειν εδοξε τοις παρουσιν επι των υποκειμενων και ταυτην δουναι τωι πρεσβευτηι την
αποκρισιν. ο δε Καικιλιος ορων 282 την τουτων προαιρεσιν ηξιου τους πολλους αυτωι
συναγαγειν εις εκκλησιαν. οι δε των Ἀχαιων αρχοντες εκελευον αυτον δειξαι τας εντολας ας
ειχε παρα της συγκλητου περι τουτων, του δε παρασιωπωντος ουκ εφασαν αυτωι συναξειν την
εκκλησιαν· τους γαρ νομους ουκ εαν, εαν μη φερηι τις εγγραπτα παρα της συγκλητου, περι ων
οιεται δειν συναγειν. ο δε Καικιλιος επι τοσουτον ωργισθη δια το μηθεν αυτωι συγχωρεισθαι των
αξιουμενων, ωστ' ουδε την αποκρισιν ηβουληθη δεξασθαι παρα των αρχοντων, αλλ'
αναποκριτος απηλθεν. οι δ' Ἀχαιοι την αιτιαν ανεφερον και της προτερον παρουσιας αμα της
Μαρκου του Φολουιου και της τοτε των περι τον Καικιλιον επι τον Ἀρισταινον και τον
∆ιοφανην, ως τουτους αντισπασαμενους δια την αντιπολιτειαν την προς τον Φιλοποιμενα· και
τις ην υποψια των πολλων προς τους προειρημενους ανδρας. και τα μεν κατα Πελοποννησον εν
τουτοις ην.
36. Ὅτι των περι τον Καικιλιον ανακεχωρηκοτων εκ της Ἑλλαδος και διασεσαφηκοτων
τηι συγκλητωι περι τε των κατα Μακεδονιαν και των κατα Πελοποννησον, εισηγον εις την
συγκλητον τους περι τουτων παραγεγονοτας πρεσβευτας. εισελθοντων δε πρωτον των παρα του
Φιλιππου και παρ' Ευμενους, ετι δε των εξ Αινου και Μαρωνιας φυγαδων, και ποιησαμενων
τους λογους ακολουθως τοις εν Θετταλονικηι ρηθεισιν επι των περι τον Καικιλιον, εδοξε τηι
συγκλητωι πεμπειν παλιν αλλους πρεσβευτας προς τον Φιλιππον τους επισκεψομενους πρωτον
μεν ει παρακεχωρηκε των εν Περραιβιαι πολεων κατα την των περι τον Καικιλιον επικρισιν,
ειτα τους επιταξοντας αυτωι τας φρουρας εξαγειν εξ Αινου και Μαρωνιας, και συλληβδην
αποβαινειν απο των παραθαλαττιων της Θραικης ερυματων και τοπων και πολεων. μετα δε
τουτους εισηγον τους απο Πελοποννησου παραγεγονοτας. οι τε γαρ Ἀχαιοι πρεσβευτας
απεσταλκεισαν τους περι Ἀπολλωνιδαν τον Σικυωνιον δικαιολογησομενους προς τον Καικιλιον
υπερ του μη λαβειν αυτον αποκρισιν και καθολου διδαξοντας υπερ των κατα Λακεδαιμονα
πραγματων, εκ τε της Σπαρτης Ἀρευς και Ἀλκιβιαδης επρεσβευσαν· ουτοι δ' ησαν των αρχαιων
φυγαδων των υπο 283 του Φιλοποιμενος και των Ἀχαιων νεωστι κατηγμενων εις την οικειαν. ο
και μαλιστα τους Ἀχαιους εις οργην ηγε τωι δοκειν, μεγαλης ουσης και προσφατου της εις τους
φυγαδας ευεργεσιας, εξ αυτης επι τοσουτον αχαριστεισθαι παρ' αυτοις ωστε και καταπρεσβευειν
και κατηγοριαν ποιεισθαι προς τους κρατουντας των ανελπιστως αυτους σωσαντων και
καταγαγοντων εις την πατριδα. ποιησαμενων δε και τουτων προς αλληλους εκ συγκαταθεσεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

131

την δικαιολογιαν, και διδασκοντων την συγκλητον των μεν περι τον Ἀπολλωνιδαν τον
Σικυωνιον ως αδυνατον ειη το παραπαν αμεινον χειρισθηναι τα κατα την Σπαρτην η νυν
κεχειρισται δια των Ἀχαιων και δια Φιλοποιμενος, των δε περι τον Ἀρεα ταναντια πειρωμενων
λεγειν και φασκοντων πρωτον μεν καταλελυσθαι την της πολεως δυναμιν εξηγμενου του
πληθους μετα βιας, ειτ' εν αυτοις επισφαλη και απαρρησιαστον καταλειπεσθαι την πολιτειαν,
επισφαλη μεν ολιγοις ουσι και τουτοις των τειχων περιηιρημενων, απαρρησιαστον δε δια το μη
μονον τοις κοινοις δογμασι των Ἀχαιων πειθαρχειν, αλλα και κατ' ιδιαν υπηρετειν τοις αει
καθισταμενοις αρχουσιν, διακουσασα και τουτων η συγκλητος εκρινε τοις αυτοις πρεσβευταις
δουναι και περι τουτων εντολας, και κατεστησε πρεσβευτας επι την Ἑλλαδα τους περι Ἄππιον
Κλαυδιον. Ἀπελογηθησαν δε και προς τον Καικιλιον υπερ των αρχοντων οι παρα των Ἀχαιων
πρεσβεις εν τηι συγκλητωι φασκοντες ουθεν αδικειν αυτους ουδ' αξιους εγκληματος υπαρχειν επι
τωι μη συναγειν την εκκλησιαν· νομον γαρ ειναι παρα τοις Ἀχαιοις μη συγκαλειν τους πολλους,
εαν μη περι συμμαχιας η πολεμου δεηι γινεσθαι διαβουλιον η παρα συγκλητου τις ενεγκηι
γραμματα. διο και δικαιως τοτε βουλευσασθαι μεν τους αρχοντας συγκαλειν τους Ἀχαιους εις
εκκλησιαν, κωλυεσθαι δ' υπο των νομων δια το μητε γραμματα φερειν αυτον παρα συγκλητου
μητε τας εντολας εγγραπτους εθελειν δουναι τοις αρχουσιν. ων ρηθεντων αναστας Καικιλιος
των τε περι τον Φιλοποιμενα και Λυκορταν κατηγορησε και καθολου των Ἀχαιων και της
οικονομιας, ηι περι της των Λακεδαιμονιων εκεχρηντο πολεως. η δε συγκλητος διακουσασα των
λεγομενων εδωκε τοις Ἀχαιοις αποκρισιν, οτι περι μεν των 284 κατα Λακεδαιμονα πεμψει τους
επισκεψομενους, τοις δε πρεσβευταις τοις αει παρ' εαυτων εκπεμπομενοις παρηινει προσεχειν
τον νουν και καταδοχην ποιεισθαι την αρμοζουσαν, καθαπερ και Ῥωμαιοι ποιουνται των
παραγινομενων προς αυτους πρεσβευτων.
37. Ὅτι Φιλιππος ο Μακεδων γενομενος καθ' εαυτον και συμμεταδους των φιλων
Ἀπελλει και Φιλοκλει περι των ενεστωτων εγνω σαφως επι πολυ προβεβηκυιαν αυτου την προς
Ῥωμαιους διαφοραν. καθολου μεν ουν προθυμος ην εις το κατα παντα τροπον αμυνασθαι και
μετελθειν αυτους· προς ενια δε των επινοουμενων αποχειρος ων επεβαλετο πως αν επιγενοιτο
τις αναστροφη, και λαβοι χρονον προς τας εις τον πολεμον παρασκευας. εδοξεν ουν αυτωι τον
νεωτατον υιον ∆ημητριον πεμπειν εις την Ῥωμην, τα μεν απολογησομενον υπερ των
εγκαλουμενων, τα δε και παραιτησομενον, ει και τις αγνοια εγεγονει περι αυτον. πανυ γαρ
επεπειστο δια τουτου παν το προτεθεν ανυεσθαι παρα της συγκλητου δια την υπεροχην την
γεγενημενην του νεανισκου κατα την ομηρειαν. ταυτα δε διανοηθεις αμα μεν εγινετο περι την
εκπομπην τουτου και των αμα τουτωι συνεξαποσταλησομενων φιλων, αμα δε τοις Βυζαντιοις
υπεσχετο βοηθησειν, ουχ ουτως εκεινων στοχαζομενος ως επι τηι εκεινων προφασει βουλομενος
καταπληξασθαι τους των Θραικων δυναστας των υπερ την Προποντιδα κατοικουντων χαριν της
προκειμενης επιβολης.
38. Ὅτι κατα την θʹ και μʹ ολυμπιαδα προς ταις ρʹ εις την Ῥωμην ηθροισθησαν
πρεσβειων πληθος απο της Ἑλλαδος, οσον ου ταχεως προτερον. του γαρ Φιλιππου
συγκλεισθεντος εις την κατα το συμβολον δικαιοδοσιαν προς τους αστυγειτονας, και των
Ῥωμαιων γνωσθεντων, οτι προσδεχονται τας κατα Φιλιππου κατηγοριας και προνοιαν
ποιουνται της ασφαλειας των προς αυτον αμφισβητουντων, απαντες οι παρακειμενοι τηι
Μακεδονιαι παρησαν, οι μεν κατ' ιδιαν, οι δε κατα πολιν, οι δε κατα τας εθνικας συστασεις
εγκαλουντες τωι Φιλιππωι· συν δε τουτοις οι παρ' Ευμενους ηκον αμ' Ἀθηναιωι τωι του βασιλεως
αδελφωι κατηγορη 285 σοντες αυτου περι τε των επι Θραικης πολεων και περι της αποσταλεισης
Προυσιαι βοηθειας. ηκε δε και ∆ημητριος ο του Φιλιππου προς παντας τουτους απολογησομενος,
εχων Ἀπελλη και Φιλοκλη μεθ' αυτου τους τοτε δοκουντας ειναι πρωτους φιλους του βασιλεως.
παρησαν δε και παρα Λακεδαιμονιων πρεσβεις αφ' εκαστου γενους των εν τηι πολει. πρωτον μεν
ουν η συγκλητος εισεκαλεσατο τον Ἀθηναιον και δεξαμενη τον στεφανον, ον εκομιζεν απο
μυριων και πεντακισχιλιων χρυσων, επηινεσε τε μεγαλομερως τον Ευμενη και τους αδελφους
δια της αποκρισεως και παρεκαλεσε μενειν επι της αυτης αιρεσεως. επι δε τουτωι τον ∆ημητριον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

132

εισαγαγοντες οι στρατηγοι παρεκαλεσαντο τους κατηγορουντας του Φιλιππου παντας, και
παρηγον κατα μιαν πρεσβειαν. ουσων δε των πρεσβειων πολλων, και της εισοδου τουτων
γενομενης επι τρεις ημερας, εις αποριαν ενεπιπτεν η συγκλητος περι του πως δει χειρισθηναι τα
κατα μερος. παρα τε γαρ Θετταλων και κατα κοινον ηκον και κατ' ιδιαν αφ' εκαστης πολεως
πρεσβευται, παρα τε Περραιβων, ομοιως δε και παρ' Ἀθαμανων και παρ' Ἠπειρωτων και παρ'
Ἰλλυριων· ων οι μεν περι χωρας οι δε περι σωματων οι δε περι θρεμματων ηκον
αμφισβητουντες, ενιοι δε περι συμβολαιων και των εις αυτους αδικηματων, τινες μεν ου
φασκοντες δυνασθαι τυχειν του δικαιου κατα το συμβολον δια το τον Φιλιππον εκκοπτειν την
δικαιοδοσιαν, τινες δ' εγκαλουντες τοις κριμασιν ως παραβεβραβευμενοι, διαφθειραντος του
Φιλιππου τους δικαστας. καθολου δε ποικιλη τις ην ακρισια και δυσχωρητος εκ των
κατηγορουμενων. οθεν η συγκλητος ουτ' αυτη δυναμενη διευκρινειν ουτε τον ∆ημητριον
κρινουσα δειν εκαστοις τουτων λογον υπεχειν, ατε και φιλανθρωπως προς αυτον διακειμενη
και θεωρουσα νεον οντα κομιδηι και πολυ της τοιαυτης συστροφιας και ποικιλιας
απολειπομενον, μαλιστα δε βουλομενη μη των ∆ημητριου λογων ακουειν, αλλα της Φιλιππου
γνωμης αληθινην λαβειν πειραν, αυτον μεν ∆ημητριον παρελυσε της δικαιολογιας, ηρετο δε
τον νεανισκον και τους συν αυτωι φιλους, ει τινα περι τουτων υπομνηματισμον εχουσι παρα του
βασιλεως. του δε ∆ημητριου φησαντος εχειν και προτειναντος τι βιβλιδιον 286 ου μεγα, λεγειν
αυτον εκελευσεν ηνπερ τα υπομνηματα περιειχε προς εκαστον των κατηγορουμενων αποφασιν
κεφαλαιωδη. ο δε το μεν πεποιηκεναι το προσταχθεν υπο Ῥωμαιων εφασκεν, η την αιτιαν του
μη πεπραχθαι τοις εγκαλουσιν ανετιθει· προσεκειτο δε προς ταις πλεισταις αποφασεσιν· καιτοι
ουκ ισως χρησαμενων ημιν των πρεσβευτων των περι Καικιλιον εν τουτοις, και παλιν· καιτοι γε
ου δικαιως ημων ταυτα πασχοντων. τοιαυτης δ' ουσης της Φιλιππου γνωμης εν πασαις ταις
αποφασεσιν, διακουσασα των παραγεγονοτων η συγκλητος μιαν εποιησατο περι παντων
διαληψιν. αποδεξαμενη γαρ τον ∆ημητριον μεγαλομερως και φιλανθρωπως δια του στρατηγου,
πολλους και παρακλητικους προς αυτον διαθεμενη λογους αποκρισιν εδωκεν, διοτι περι
παντων και των ειρημενων υπ' αυτου και των ανεγνωσμενων ∆ημητριωι πιστευει, διοτι τα μεν
γεγονε, τα δε εσται, καθαπερ δικαιον εστι γινεσθαι. ινα δε και Φιλιππος ειδηι, διοτι την χαριν
ταυτην η συγκλητος ∆ημητριωι διδωσιν, εξαποστελειν εφη πρεσβευτας εποψομενους, ει γινεται
παντα κατα την της συγκλητου βουλησιν, αμα δε διασαφησοντας τωι βασιλει, διοτι της
συμπεριφορας τυγχανει ταυτης δια ∆ημητριον.
Και ταυτα μεν τοιαυτης ετυχε διεξαγωγης· μετα δε τουτους εισηλθον οι παρ' Ευμενους
πρεσβεις περι τε της βοηθειας της αποσταλεισης υπο του Φιλιππου τωι Προυσιαι κατηγορησαι και
περι των επι Θραικης τοπων, φασκοντες ουδ' ετι και νυν αυτον εξαγηοχεναι τας φρουρας εκ των
πολεων. του δε Φιλοκλεους υπερ τουτων βουληθεντος απολογεισθαι δια το και προς τον
Προυσιαν πεπρεσβευκεναι και τοτε περι τουτων εξαπεσταλθαι προς την συγκλητον υπο του
Φιλιππου, βραχυν τινα χρονον η συγκλητος επιδεξαμενη τους λογους εδωκεν αποκρισιν, διοτι
των επι Θραικης τοπων, εαν μη καταλαβωσιν οι πρεσβευται παντα διωικημενα κατα την της
συγκλητου γνωμην και πασας τας πολεις εις την Ευμενους πιστιν εγκεχειρισμενας, ουκ ετι
δυνησεται φερειν ουδε καρτερειν παρακρουομενη περι τουτων. Και της μεν Φιλιππου και
Ῥωμαιων παρατριβης επι πολυ προβαινουσης επιστασις εγενηθη κατα το παρον δια την του ∆η
287 μητριου παρουσιαν· προς μεντοι γε την καθολου της οικιας ατυχιαν ου μικρα συνεβη την εις
την Ῥωμην του νεανισκου πρεσβειαν συμβαλεσθαι. η τε γαρ συγκλητος απερεισαμενη την χαριν
επι τον ∆ημητριον εμετεωρισε μεν το μειρακιον, ελυπησε δε και τον Περσεα και τον Φιλιππον
ισχυρως τωι δοκειν μη δι' αυτους αλλα δια ∆ημητριον τυγχανειν της παρα Ῥωμαιων
φιλανθρωπιας· ο τε Τιτος εκκαλεσαμενος το μειρακιον και πρσβιβασας εις λογους απορρητους
ουκ ολιγα συνεβαλετο προς την αυτην υποθεσιν. τον τε γαρ νεανισκον εψυχαγωγησεν, ως
αυτικα μαλα συγκατασκευασοντων αυτωι Ῥωμαιων την βασιλειαν, τους τε περι τον Φιλιππον
ηρεθισε γραψας εξ αυτης τον ∆ημητριον αποστελλειν παλιν εις την Ῥωμην μετα των φιλων ως
πλειστων και χρησιμωτατων. ταυταις γαρ ταις αφορμαις χρησαμενος ο Περσευς μετ' ολιγον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

133

επεισε τον πατερα συγκαταθεσθαι τωι ∆ημητριου θανατωι. Περι μεν ουν τουτων, ως εχειρισθη τα
κατα μερος, εν τοις εξης δηλωσομεν. επι δε τουτοις εισεκληθησαν οι παρα των Λακεδαιμονιων
πρεσβεις. τουτων δ' ησαν διαφοραι δʹ. οι μεν γαρ περι Λυσιν ηκοντες των αρχαιων φυγαδων
επρεσβευον φασκοντες δειν εχειν αυτους πασας τας κτησεις αφ' ων εξ αρχης εφυγον, οι δε περι
τον Ἀρεα και τον Ἀλκιβιαδην, εφ' ωι ταλαντιαιαν λαβοντες κτησιν εκ των ιδιων τα λοιπα
διαδουναι τοις αξιοις της πολιτειας, Σηριππος δ' επρεσβευε περι του μενειν την υποκειμενην
καταστασιν, ην εχοντες ποτε συνεπολιτευοντο μετα των Ἀχαιων, απο δε των τεθανατωμενων
και των εκπεπτωκοτων κατα τα των Ἀχαιων δογματα παρησαν οι περι Χαιρωνα καθοδον αυτοις
αξιουντες συγχωρηθηναι και την πολιτειαν αποκατασταθηναι τοιαυτην *** επορευοντο προς
τους Ἀχαιους οικειους ταις ιδιαις υποθεσεσι λογους, ου δυναμενη διευκρινειν η συγκλητος τας
κατα μερος διαφορας προεχειρισατο τρεις ανδρας τους και προτερον ηδη πεπρεσβευκοτας περι
τουτων εις την Πελοποννησον· ουτοι δ' ησαν Τιτος Κοιντος, Καικιλιος *. εφ' οις γενομενων
λογων πλειονων, υπερ μεν του καταπορευεσθαι τους καταπεφευγοτας και τεθανατωμενους και
περι του μενειν την πολιν μετα των Ἀχαιων 288 εγενετο πασι συμφωνον, περι δε των κτησεων,
ποτερον δει το ταλαντον † εις τε γαρ τους φυγαδας εκ των ιδιων εκλεξασθαι, περι τουτων
διημφισβητουν προς αλληλους. ινα δε μη παλιν εξ ακεραιου περι παντων αντιλεγοιεν,
εγγραπτον υπερ των ομολογουμενων ** εφ' ο παντες επεβαλοντο τας ιδιας σφραγιδας. οι δε
περι τον Τιτον βουλομενοι και τους Ἀχαιους εις την ομολογιαν εμπλεξαι προσεκαλεσαντο τους
περι Ξεναρχον· ουτοι γαρ επρεσβευον τοτε παρα των Ἀχαιων, αμα μεν ανανεουμενοι την
συμμαχιαν, αμα δε τηι των Λακεδαιμονιων διαφοραι προσεδρευοντες. και παρα την προσδοκιαν
ερωτωμενοι περι των γραφομενων, ει συνευδοκουσιν, ουκ οιδ' οπως εις αποριαν ενεπεσον·
δυσηρεστουντο μεν γαρ τηι καθοδωι των φυγαδων και των τεθανατωμενων δια το γινεσθαι παρα
τα των Ἀχαιων δογματα και παρα την στηλην, ευδοκουντο δε τοις ολοις τωι γραφεσθαι, διοτι δει
την πολιν των Λακεδαιμονιων πολιτευειν μετα των Ἀχαιων. και περας τα μεν απορουμενοι τα
δε καταπληττομενοι τους ανδρας επεβαλοντο την σφραγιδα. η δε συγκλητος προχειρισαμενη
Κοιντον Μαρκιον πρεσβευτην εξαπεστελλεν επι τε τα κατα Μακεδονιαν και τα κατα
Πελοποννησον.
39. Ὅτι ∆εινοκρατης ο Μεσσηνιος παραγενομενος εις την Ῥωμην πρεσβευτης και
καταλαβων τον Τιτον πρεσβευτην καθεσταμενον υπο της συγκλητου προς τε Προυσιαν και τον
Σελευκον, περιχαρης εγενηθη νομιζων τον Τιτον δια τε την προς αυτον φιλιαν (εγεγονει γαρ
αυτωι συνηθης κατα τον Λακωνικον πολεμον) και δια την προς τον Φιλοποιμενα διαφοραν
παραγενομενον εις την Ἑλλαδα χειριειν τα κατα την Μεσσηνην παντα κατα την αυτου
προαιρεσιν. διο και παρεις ταλλα προσεκαρτερει τωι Τιτωι και πασας εις τουτον απηρεισατο τας
ελπιδας. και ο ∆εινοκρατης παρην μετα του Τιτου εις την Ἑλλαδα πεπεισμενος εξ εφοδου τα
κατα την Μεσσηνην χειρισθησεσθαι κατα την αυτου βουλησιν, οι δε περι τον Φιλοποιμενα
σαφως επεγνωκοτες, οτι περι των Ἑλληνικων ο Τιτος ουδεμιαν εντολην εχει παρα της
συγκλητου, 289 την ησυχιαν ειχον καραδοκουντες αυτου την παρουσιαν. επει δε καταπλευσας
εις Ναυπακτον εγραφε τωι στρατηγωι και τοις δημιουργοις των Ἀχαιων κελευων συναγειν τους
Ἀχαιους εις εκκλησιαν, αντεγραψαν αυτωι διοτι ποιησουσιν, αν γραψηι περι τινων βουλεται
διαλεχθηναι τοις Ἀχαιοις· τους γαρ νομους ταυτα τοις αρχουσιν επιταττειν. του δε μη
τολμωντος γραφειν, αι μεν του ∆εινοκρατους ελπιδες και των αρχαιων λεγομενων φυγαδων,
τοτε δε προσφατως εκ της Λακεδαιμονος εκπεπτωκοτων, και συλληβδην η του Τιτου παρουσια
και προσδοκια τουτον τον τροπον διεπεσεν.
40. Ὅτι κατα τους αυτους καιρους εξαπεσταλησαν υπο των εκ Λακεδαιμονος φυγαδων
πρεσβεις εις την Ῥωμην, εν οις ην Ἀρκεσιλαος και Ἀγησιπολις, ος ετι παις ων εγενηθη βασιλευς
εν τηι Σπαρτηι. τουτους μεν ουν ληισται τινες περιπεσοντες εν τωι πελαγει διεφθειραν, οι δε μετα
τουτων κατασταθεντες διεκομισθησαν εις την Ῥωμην.
41. Ὅτι του ∆ημητριου παραγενηθεντος εκ της Ῥωμης εις την Μακεδονιαν και
κομιζοντος τας αποκρισεις, εν αις οι Ῥωμαιοι πασαν την εξ αυτων χαριν και πιστιν εις τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

134

∆ημητριον απηρειδοντο και δια τουτον εφασαν παντα πεποιηκεναι και ποιησειν, οι μεν
Μακεδονες απεδεχοντο τον ∆ημητριον μεγαλων υπολαμβανοντες απολελυσθαι φοβων και
κινδυνων (προσεδοκων γαρ οσον ουπω τον απο Ῥωμαιων πολεμον επ' αυτους ηξειν δια τας του
Φιλιππου παρατριβας), ο δε Φιλιππος και Περσευς ουχ ηδεως εωρων το γινομενον, ουδ' ηρεσεν
αυτοις το δοκειν τους Ῥωμαιους αυτων μεν μηθενα λογον ποιεισθαι, τωι δε ∆ημητριωι πασαν
ανατιθεναι την εξ αυτων χαριν. ου μην αλλ' ο μεν Φιλιππος επεκρυπτετο την επι τουτοις
δυσαρεστησιν, ο δε Περσευς ου μονον εν τηι προς Ῥωμαιους ευνοιαι παρα πολυ ταδελφου
λειπομενος, αλλα και περι ταλλα παντα καθυστερων και τηι φυσει και τηι κατασκευηι, δυσχερως
εφερεν, το δε συνεχον εδεδιει περι της αρχης, μη πρεσβυτερος ων εξωσθηι δια τας προειρημενας
αιτιας. διο τους τε φιλους εφθειρε τους του ∆ημητριου.
42. Ὅτι κατα το δευτερον ετος η συγκλητος, παραγενομενων πρεσβεων παρα Ευμενους
και Φαρνακου και παρα του των Ἀχαιων εθνους, ετι δε παρα των εκ της Λακεδαιμονος
εκπεπτωκοτων και παρα των κατεχοντων την πολιν, εχρηματισε τουτοις· ηκον δε και Ῥοδιοι
πρεσβευοντες υπερ της Σινωπεων ατυχιας. τουτοις μεν ουν και τοις παρ' Ευμενους και
Φαρνακου πρεσβευουσιν η συγκλητος απεκριθη, διοτι πεμψει πρεσβευτας τους επισκεψομενους
περι τε Σινωπεων και περι των τοις βασιλευσιν αμφισβητουμενων. του δε Κοΐντου Μαρκιου
προσφατως εκ της Ἑλλαδος παραγεγονοτος και περι τε των εν Μακεδονιαι και περι των εν
Πελοποννησωι διασεσαφηκοτος, ουκ ετι πολλων προσεδεηθη λογων η συγκλητος, αλλ'
εισκαλεσαμενη και τους απο Πελοποννησου και Μακεδονιας πρεσβευοντας διηκουσε μεν των
λογων, τας γε μην αποκρισεις εδωκε και την διαληψιν εποιησατο των πραγματων ου προς τους
των πρεσβευτων λογους, αλλα προς την αποπρεσβειαν αρμοσαμενη του Μαρκιου. ος υπερ μεν
του Φιλιππου του βασιλεως απηγγελκει, διοτι πεποιηκε μεν τα προσταττομενα, πεποιηκε δε τα
παντα βαρυνομενος, και οτι λαβων καιρον παν τι ποιησει κατα Ῥωμαιων. διο και τοις μεν παρα
του Φιλιππου πρεσβευταις τοιαυτην εδωκε την αποκρισιν, δι' ης επι μεν τοις γεγονοσιν επηινει
τον Φιλιππον, εις δε το λοιπον ᾤετο δειν προσεχειν αυτον, ινα μηδεν υπεναντιον φαινηται
πραττων Ῥωμαιοις. περι δε των κατα Πελοποννησον ο Μαρκιος τοιαυτην επεποιητο την
απαγγελιαν, διοτι, των Ἀχαιων ου βουλομενων αναφερειν ουδεν επι την συγκλητον, αλλα
φρονηματιζομενων και παντα δι' εαυτων πραττειν επιβαλλομενων, εαν παρακουσωσι μονον
αυτων κατα το παρον και βραχειαν εμφασιν ποιησωσι δυσαρεστησεως, ταχεως η Λακεδαιμονων
τηι Μεσσηνηι συμφρονησει. τουτου δε γενομενου μετα μεγαλης χαριτος ηξειν τους Ἀχαιους εφη
καταπεφευγοτας επι Ῥωμαιους. διο τοις μεν εκ της Λακεδαιμονος απεκριθησαν τοις περι
Σηριππον βουλομενοι μετεωρον εασαι την πολιν, διοτι παντα πεποιηκασιν αυτοις τα δυνατα,
κατα δε το παρον ου νομιζουσιν ειναι τουτο το πραγμα προς αυτους. των δε Ἀχαιων 291
παρακαλουντων, ει μεν δυνατον εστιν, βοηθειαν αυτοις πεμψαι κατα την συμμαχιαν επι τους
Μεσσηνιους, ει δε μη, προνοηθηναι, ινα μηθεις των εξ Ἰταλιας μηθ' οπλα μητε σιτον εις την
Μεσσηνην εισαγαγηι, τουτων μεν ουδενι προσειχον, απεκριθησαν δε διοτι ουδ' αν ο
Λακεδαιμονιων η Κορινθιων η Ἀργειων αφιστηται δημος, ου δεησει τους Ἀχαιους θαυμαζειν,
εαν μη προς αυτους ηγωνται. ταυτην δε την αποκρισιν εκθεμενοι κηρυγματος εχουσαν διαθεσιν
τοις βουλομενοις ενεκεν Ῥωμαιων αφιστασθαι της των Ἀχαιων πολιτειας λοιπον τους
πρεσβευτας παρακατειχον, καραδοκουντες τα κατα την Μεσσηνην, πως προχωρησει τοις
Ἀχαιοις. και τα μεν κατα την Ἰταλιαν εν τουτοις ην.
43. Ὅτι ο Λυκορτας ο των Ἀχαιων στρατηγος τους Μεσσηνιους καταπληξαμενος τωι
πολεμωι. παλαι μεν οι Μεσσηνιοι καταπεπληγμενοι τον προ του χρονον τους προεστωτας, τοτε
μολις εθαρρησαν τινες αυτων φωνην αφιεναι πιστευσαντες τηι των πολεμιων εφεδρειαι και
λεγειν, οτι δει πρεσβευειν υπερ διαλυσεως. οι μεν ουν περι τον ∆εινοκρατην ουκ ετι δυναμενοι
προς το πληθος αντοφθαλμειν δια το περιεχεσθαι *** τοις πραγμασιν ειξαντες ανεχωρησαν εις
τας ιδιας οικησεις· οι δε πολλοι παρακληθεντες υπο τε των πρεσβυτερων και μαλιστα των εκ
Βοιωτιας πρεσβευτων, οι προτερον ηδη παραγεγονοτες επι τας διαλυσεις, Ἐπαινετος και
Ἀπολλοδωρος, ευκαιρως τοτε παρετυχον εν τηι Μεσσηνηι, ταχεως επακολουθησαντες επι τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

135

διαλυσεις οι Μεσσηνιοι κατεστησαν πρεσβευτας και τουτους εξεπεμψαν δεομενοι τυχειν
συγγνωμης επι τοις ημαρτημενοις. ο δε στρατηγος των Ἀχαιων παραλαβων τους συναρχοντας
και διακουσας των παραγεγονοτων μιαν εφη Μεσσηνιοις προς το εθνος ειναι διαλυσιν, εαν μεν
τους αιτιους της αποστασεως και της Φιλοποιμενος αναιρεσεως ηδη παραδωσιν αυτωι, περι δε
των αλλων απαντων επιτροπην δωσι τοις Ἀχαιοις, εις δε την ακραν εκδεξωνται παραχρημα
φυλακην. αναγγελθεντων δε τουτων εις τους οχλους, οι μεν παλαι πικρως διακειμενοι προς
τους αιτιους του πολεμου προθυμοι τουτους ησαν εκδιδοναι και συλλαμβανειν, οι δε
πεπεισμενοι μηδεν πεισεσθαι δεινον υπο των Ἀχαιων ετοιμως συγκατεβαινον εις την υπερ των
ολων επιτροπην. το δε συνεχον, ουκ εχοντες αιρεσιν 292 περι των παροντων ομοθυμαδον
εδεξαντο τα προτεινομενα. την μεν ουν ακραν ευθεως παραλαβων ο στρατηγος τους πελταστας
εις αυτην παρηγαγεν, μετα δε ταυτα προσλαβων τους επιτηδειους εκ του στρατοπεδου παρηλθεν
εις την πολιν και συναγαγων τους οχλους παρεκαλεσε τα πρεποντα τοις ενεστωσι καιροις,
επαγγελλομενος αμεταμελητον αυτοις εσεσθαι την πιστιν. της μεν ουν υπερ των ολων
διαληψεως την αναφοραν επι το εθνος εποιησατο (και γαρ ωσπερ επιτηδες συνεβαινε τοτε
παλιν συναγεσθαι τους Ἀχαιους εις Μεγαλην πολιν επι την δευτεραν συνοδον), των δε εν ταις
αιτιαις οσοι μεν μετεσχον του παρ' αυτον τον καιρον επανελεσθαι τον Φιλοποιμενα, τουτοις
επεταξε παραχρημα παντας αυτους εξαγειν εκ του ζην.
44. Ὅτι οι Μεσσηνιοι δια την αυτων αγνοιαν εις την εσχατην παραγενομενοι διαθεσιν
αποκατεστησαν εις την εξ αρχης καταστασιν της συμπολιτειας δια την Λυκορτα και των Ἀχαιων
μεγαλοψυχιαν. η δ' Ἀβια και Θουρια και Φαραι κατα τον καιρον τουτον απο μεν της Μεσσηνης
εχωρισθησαν, ιδιαι δε θεμεναι στηλην εκαστη μετειχε της κοινης συμπολιτειας. Ῥωμαιοι δε
πυθομενοι κατα λογον κεχωρηκεναι τοις Ἀχαιοις τα κατα την Μεσσηνην, ουδενα λογον
ποιησαμενοι της προτερον αποφασεως αλλην εδωκαν τοις αυτοις πρεσβευταις αποκρισιν,
διασαφουντες οτι προνοιαν πεποιηνται του μηθενα των εξ Ἰταλιας μηθ' οπλα μητε σιτον
εισαγειν εις την Μεσσηνην. εξ ου καταφανεις απασιν εγενηθησαν οτι τοσουτον απεχουσι του τα
μη λιαν αναγκαια των εκτος πραγματων αποτριβεσθαι και παροραν, ως τουναντιον και
δυσχεραινουσιν επι τωι μη παντων την αναφοραν εφ' εαυτους γινεσθαι και παντα πραττεσθαι
μετα της αυτων γνωμης. εις δε την Λακεδαιμονα παραγενομενων των πρεσβευτων εκ της
Ῥωμης και κομιζοντων την αποκρισιν, ευθεως ο στρατηγος των Ἀχαιων μετα το συντελεσαι τα
κατα την Μεσσηνην συνηγε τους πολλους εις την των Σικυωνιων πολιν, αθροισθεντων δε των
Ἀχαιων ανεδιδου διαβουλιον υπερ του προσλαβεσθαι την Σπαρτην εις την συμπολιτειαν
φασκων Ῥωμαιους μεν αποτριβεσθαι την προτερον 293 αυτοις δοθεισαν επιτροπην υπερ της
πολεως ταυτης (αποκεκρισθαι γαρ αυτους νυν μηθεν ειναι των κατα Λακεδαιμονα πραγματων
εις αυτους), τους δε κυριευοντας της Σπαρτης κατα το παρον βουλεσθαι σφισι μετεχειν της
συμπολιτειας. διο παρεκαλει προσδεχεσθαι την πολιν· ειναι γαρ τουτο κατα βʹ τροπους
συμφερον, καθ' ενα μεν οτι τουτους μελλουσι προσληψεσθαι τους διατετηρηκοτας την προς το
εθνος πιστιν, καθ' ετερον δε διοτι των αρχαιων φυγαδων τους αχαριστως και ασεβως
ανεστραμμενους εις αυτους ουχ εξουσι κοινωνους της πολιτειας, αλλ' ετερων αυτους
εκκεκλεικοτων της πολεως, βεβαιωσαντες τας εκεινων προαιρεσεις αμα την αρμοζουσαν αυτοις
χαριν αποδωσουσι μετα της των θεων προνοιας. ο μεν ουν Λυκορτας ταυτα και τα τοιαυτα
λεγων παρεκαλει τους Ἀχαιους προσδεξασθαι την πολιν· ο δε ∆ιοφανης και τινες ετεροι βοηθειν
επειρωντο τοις φυγασι και παρεκαλουν τους Ἀχαιους μη συνεπιθεσθαι τοις εκπεπτωκοσιν, μηδε
δι' ολιγους ανθρωπους συνεπισχυσαι τοις ασεβως και παρανομως αυτους εκ της πατριδος
εκβεβληκοσιν. τοιαυτα μεν ην τα ρηθεντα παρ' εκατερων· οι δ' Ἀχαιοι διακουσαντες αμφοτερων
εκριναν προσλαβεσθαι την πολιν, και μετα ταυτα στηλης προγραφεισης συνεπολιτευετο μετα
των Ἀχαιων η Σπαρτη, προσδεξαμενων των εν τηι πολει τουτους των αρχαιων φυγαδων, οσοι
μηδεν εδοκουν αγνωμον πεποιηκεναι κατα του των Ἀχαιων εθνους. οι δ' Ἀχαιοι ταυτα
κυρωσαντες πρεσβευτας απεστειλαν εις την Ῥωμην τους περι Βιππον τον Ἀργειον
διασαφησοντας τηι συγκλητωι περι παντων. ομοιως δε και Λακεδαιμονιοι τους περι Χαιρωνα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

136

κατεστησαν. εξαπεστειλαν δε και οι φυγαδες τους περι Κλητιν ∆ιακτοριον τους
καταστησομενους εν τηι συγκλητωι προς τους παρα των Ἀχαιων πρεσβευτας. Εις δε την Ῥωμην
παραγεγονοτων των πρεσβευτων παρα τε των εκ Λακεδαιμονος φυγαδων και παρα των
Ἀχαιων, αμα δε και των παρ' Ευμενους και παρ' Ἀριαραθου του βασιλεως ηκοντων και των
παρα Φαρνακου, τουτοις πρωτον εχρηματισεν η συγκλητος. Βραχει δε χρονωι προτερον
ανηγγελκοτων των περι τον Μαρκον πρεσβευτων, ους απεσταλκεισαν επι τον Ευμενει και
Φαρνακηι συνεστηκοτα πολεμον, και διασεσαφηκοτων περι τε της 294 Ευμενους μετριοτητος εν
πασι και περι της Φαρνακου πλεονεξιας και καθολου της υπερηφανιας, ουκ ετι πολλων
προσεδεηθη λογων η συγκλητος διακουσασα των παραγεγονοτων, απεκριθη δε διοτι παλιν
πεμψει πρεσβευτας τους φιλοτιμοτερον επισκεψομενους υπερ των διαφεροντων τοις
προειρημενοις. μετα δε ταυτα των εκ της Λακεδαιμονος φυγαδων εισπορευθεντων και των εκ
της πολεως αμα τουτοις, επι πολυ διακουσασα τοις μεν εκ της πολεως ουδεν επετιμησε περι των
γεγονοτων, τοις δε φυγασιν επηγγειλατο γραψειν προς τους Ἀχαιους περι του κατελθειν αυτους
εις την οικειαν. μετα δε τινας ημερας εισπορευθεντων των περι Βιππον τον Ἀργειον, ους
απεσταλκει το των Ἀχαιων εθνος, και διασαφουντων περι της Μεσσηνιων αποκαταστασεως,
ουθενι δυσαρεστησασα περι των οικονομουμενων η συγκλητος απεδεξατο φιλανθρωπως τους
πρεσβευτας.
45. Ὅτι κατα την Πελοποννησον παραγενομενων εκ Ῥωμης των εκ της Λακεδαιμονος
φυγαδων και κομιζοντων παρα της συγκλητου γραμματα τοις Ἀχαιοις υπερ του προνοηθηναι
υπερ της αυτων καθοδου και σωτηριας εις την οικειαν, εδοξε τοις Ἀχαιοις υπερθεσθαι το
διαβουλιον, εως αν οι παρ' αυτων ελθωσι πρεσβευται. ταυτα δε τοις φυγασιν αποκριθεντες
συνεθεντο την προς Μεσσηνιους στηλην συγχωρησαντες αυτοις προς τοις αλλοις φιλανθρωποις
και τριων ετων ατελειαν, ωστε την της χωρας καταφθοραν μηδεν ηττον βλαψαι τους Ἀχαιους η
Μεσσηνιους. των δε περι τον Βιππον παραγενομενων εκ της Ῥωμης και διασαφουντων
γραφηναι τα γραμματα περι των φυγαδων ου δια την της συγκλητου σπουδην, αλλα δια την
των φυγαδων φιλοτιμιαν, εδοξε τοις Ἀχαιοις μενειν επι των υποκειμενων.
46. Ὅτι γενομενων συνθηκων προς αλληλους Φαρνακου και Ἀτταλου και των λοιπων,
απαντες μετα των οικειων δυναμεων ανεχωρησαν εις την οικειαν. Ευμενης δε κατα τον καιρον
τουτον απολελυμενος της αρρωστιας και διατριβων εν Περγαμωι, παραγενομενου ταδελφου και
διασαφουντος περι των ωικονομημενων, ευδοκησας τοις γεγονοσι προεθετο πεμπειν τους
αδελφους απαντας 295 εις την Ῥωμην, αμα μεν ελπιζων περας επιθησειν τωι προς τον Φαρνακην
πολεμωι δια της τουτων πρεσβειας, αμα δε συστησαι σπουδαζων τους αδελφους τοις τε ιδιαι
φιλοις και ξενοις υπαρχουσιν αυτων εν τηι Ῥωμηι και τηι συγκλητωι κατα κοινον. προθυμων δε
και των περι τον Ἄτταλον υπαρχοντων εγενοντο περι την εκδημιαν. και τουτων
παραγενομενων εις την Ῥωμην, και κατ' ιδιαν μεν παντες απεδεχοντο τους νεανισκους
φιλανθρωπως ατε συνηθειαν εσχηκοτες εν ταις περι την Ἀσιαν στρατειαις, ετι δε
μεγαλομερεστερον η συγκλητος απεδεξατο την παρουσιαν αυτων· και γαρ ξενια και παροχας
τας μεγιστας εξεθηκεν αυτοις και προς την εντευξιν καλως απηντησεν. οι δε περι τον Ἄτταλον
εισελθοντες εις την συγκλητον τα τε προυπαρχοντα φιλανθρωπα δια πλειονων λογων
ανενεωσαντο, και του Φαρνακου κατηγορησαντες παρεκαλουν επιστροφην τινα ποιησασθαι, δι'
ης τευξεται της αρμοζουσης δικης. η δε συγκλητος διακουσασα φιλανθρωπως απεκριθη, διοτι
πεμψει πρεσβευτας τους κατα παντα τροπον λυσοντας τον πολεμον. και τα μεν κατα την
Ἰταλιαν ουτως ειχεν.
47. Ὅτι περι τους αυτους καιρους Πτολεμαιος ο βασιλευς βουλομενος εμπλεκεσθαι τωι
των Ἀχαιων εθνει διεπεμψατο πρεσβευτην επαγγελλομενος δεκαναΐαν δωσειν εντελη
πεντηκοντηρικων πλοιων. οι δ' Ἀχαιοι και δια το δοκειν την δωρεαν αξιαν ειναι χαριτος
ασμενως απεδεξαντο την επαγγελιαν· δοκει γαρ η δαπανη ου πολυ λειπειν των δεκα ταλαντων.
ταυτα δε βουλευσαμενοι προεχειρισαντο πρεσβευτας Λυκορταν και Πολυβιον και συν τουτοις
Ἄρατον υιον Ἀρατου του Σικυωνιου, τους αμα μεν ευχαριστησοντας τωι βασιλει περι τε των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

137

οπλων, ων προτερον απεστειλε, και του νομισματος, αμα δε παραληψομενους τα πλοια και
προνοιαν ποιησομενους περι της αποκομιδης αυτων. κατεστησαν δε τον μεν Λυκορταν δια το
κατα τον καιρον, καθ' ον εποιειτο την ανανεωσιν της συμμαχιας ο Πτολεμαιος, στρατηγουντα
τοτε συνεργησαι φιλοτιμως αυτωι, τον δε Πολυβιον νεωτερον οντα της κατα τους νομους
ηλικιας δια το την τε συμμαχιαν αυτου τον πατερα πρεσβευσαντα προς Πτολεμαιον
ανανεωσασθαι και την δωρεαν των οπλων και του νομισματος αγαγειν τοις Ἀχαιοις·
παραπλησιως 296 δε και τον Ἄρατον δια τας προγονικας συστασεις προς την βασιλειαν. ου μην
συνεβη γε την πρεσβειαν ταυτην εξελθειν δια το μεταλλαξαι τον Πτολεμαιον περι τους καιρους
τουτους.
48. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον αναδοντος Ὑπερβατου του στρατηγου διαβουλιον υπερ
των γραφομενων παρα Ῥωμαιων υπερ της των εκ Λακεδαιμονος φυγαδων καθοδου τι δει
ποιειν, οι μεν περι τον Λυκορταν παρεκαλουν μενειν επι των υποκειμενων, διοτι Ῥωμαιοι
ποιουσι μεν το καθηκον αυτοις συνυπακουοντες τοις ακληρειν δοκουσιν εις τα μετρια των
αξιουμενων, οταν μεντοι γε διδαξηι τις αυτους, οτι των παρακαλουμενων τα μεν εστιν αδυνατα
τα δε μεγαλην αισχυνην επιφεροντα και βλαβην τοις φιλοις, ουτε φιλονεικειν ειωθασιν ουτε
παραβιαζεσθαι περι των τοιουτων. διο και νυν, εαν τις αυτους διδαξηι οτι συμβησεται τοις
Ἀχαιοις, αν πειθαρχησωσι τοις γραφομενοις, παραβηναι τους ορκους τους νομους τας στηλας, α
συνεχει την κοινην συμπολιτειαν ημων, αναχωρησουσι και συγκαταθησονται, διοτι καλως
επεχομεν και παραιτουμεθα περι των γραφομενων. ταυτα μεν ουν οι περι τον Λυκορταν ελεγον·
οι δε περι τον Ὑπερβατον και Καλλικρατην πειθαρχειν τοις γραφομενοις παρηινουν και μητε
νομον μητε στηλην μητ' αλλο μηθεν τουτου νομιζειν αναγκαιοτερον. τοιαυτης δ' ουσης της
αντιλογιας εδοξε τοις Ἀχαιοις πρεσβευτας εξαποστειλαι προς την συγκλητον τους διδαξοντας α
Λυκορτας λεγει. και παραυτικα κατεστησαν πρεσβευτας Καλλικρατην Λεοντησιον Λυδιαδαν
Μεγαλοπολιτην Ἄρατον Σικυωνιον, και δοντες εντολας ακολουθους τοις προειρημενοις
εξαπεστειλαν. ων παραγενομενων εις την Ῥωμην, εισελθων ο Καλλικρατης εις την συγκλητον
τοσουτον απεσχε του ταις εντολαις ακολουθως διδασκειν το συνεδριον, ωστε τουναντιον εκ
καταβολης επεχειρησεν ου μονον των αντιπολιτευομενων κατηγορειν θρασεως, αλλα και την
συγκλητον νουθετειν. εφη γαρ αυτους τους Ῥωμαιους αιτιους ειναι του μη πειθαρχειν αυτοις
τους Ἕλληνας, αλλα παρακουειν και των γραφομενων και των παραγγελλομενων. δυοιν γαρ
ουσων αιρεσεων κατα το παρον εν πασαις ταις δημοκρατικαις πολιτειαις, και των μεν
φασκοντων 297 δειν ακολουθειν τοις γραφομενοις υπο Ῥωμαιων και μητε νομον μητε στηλην
μητ' αλλο μηθεν προυργιαιτερον νομιζειν της Ῥωμαιων προαιρεσεως, των δε τους νομους
προφερομενων και τους ορκους και τας στηλας και παρακαλουντων τα πληθη μη ραιδιως ταυτα
παραβαινειν, αχαικωτεραν ειναι παρα πολυ ταυτην την υποθεσιν και νικητικωτεραν εν τοις
πολλοις, εξ ου τοις μεν αιρουμενοις τα Ῥωμαιων αδοξιαν συνεξακολουθειν παρα τοις οχλοις
και διαβολην, τοις δ' αντιπραττουσι ταναντια. εαν μεν ουν υπο της συγκλητου γινηται τις
επισημασια, ταχεως και τους πολιτευομενους μεταθησεσθαι προς την Ῥωμαιων αιρεσιν, και
τους πολλους τουτοις επακολουθησειν δια τον φοβον. εαν δε παροραται τουτο το μερος,
απαντας απονευσειν επ' εκεινην την υποθεσιν· ενδοξοτεραν γαρ ειναι και καλλιω παρα τοις
οχλοις. διο και νυν ηδη τινας ουθεν ετερον προσφερομενους [και] δικαιον προς φιλοδοξιαν δι'
αυτο τουτο των μεγιστων τυγχανειν τιμων παρα τοις ιδιοις πολιτευμασιν, δια το δοκειν
αντιλεγειν τοις υφ' υμων γραφομενοις χαριν του διαμενειν τους νομους ισχυρους και τα
δογματα τα γινομενα παρ' αυτοις. ει μεν ουν αδιαφορως εχουσιν υπερ του πειθαρχειν αυτοις
τους Ἕλληνας και συνυπακουειν τοις γραφομενοις, αγειν αυτους εκελευε την αγωγην, ην και
νυν αγουσιν· ει δε βουλονται γινεσθαι σφισι τα παραγγελλομενα και μηθενα καταφρονειν των
γραφομενων, επιστροφην ποιησασθαι παρεκαλει του μερους τουτου την ενδεχομενην. ει δε μη,
σαφως ειδεναι, διοτι ταναντια συμβησεται ταις επινοιαις αυτων· ο και νυν ηκει γινομενον.
πρωην μεν γαρ εν τοις Μεσσηνιακοις πολλα ποιησαντος Κοΐντου Μαρκιου προς το μηδεν τους
Ἀχαιους βουλευσασθαι περι Μεσσηνιων ανευ της Ῥωμαιων προαιρεσεως, παρακουσαντας και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

138

ψηφισαμενους αυτους τον πολεμον ου μονον την χωραν αυτων καταφθειραι πασαν αδικως,
αλλα και τους επιφανεστατους των πολιτων ους μεν φυγαδευσαι, τινας δ' αυτων εκδοτους
λαβοντας αικισαμενους πασαν αικιαν αποκτειναι, διοτι προεκαλουντο περι των
αμφισβητουμενων επι Ῥωμαιους. νυν δε παλιν εκ πλειονος χρονου γραφοντων αυτων υπερ της
καθοδου των εκ Λακεδαιμονος φυγαδων, τοσουτον απεχειν του πειθαρχειν, ως και στηλην
τεθεισθαι και πεποιησθαι προς τους κατεχοντας την πολιν ορκους υπερ 298 του μηδεποτε
κατελευσεσθαι τους φυγαδας. εις α βλεποντας αυτους ηξιου προνοιαν ποιεισθαι του μελλοντος.
Ὁ μεν ουν Καλλικρατης ταυτα και τοιαυτ' ειπων απηλθεν. οι φυγαδες δ' επεισελθοντες και
βραχεα περι αυτων διδαξαντες και τινα των προς τον κοινον ελεον ειποντες ανεχωρησαν. η δε
συγκλητος δοξασα τον Καλλικρατην λεγειν τι των αυτηι συμφεροντων και διδαχθεισα, διοτι δει
τους μεν τοις αυτης δογμασι συνηγορουντας αυξειν, τους δ' αντιλεγοντας ταπεινουν, ουτω και
τοτε πρωτον επεβαλετο τους μεν κατα το βελτιστον ισταμενους εν τοις ιδιοις πολιτευμασιν
ελαττουν, τους δε και δικαιως και αδικως προστρεχοντας αυτηι σωματοποιειν. εξ ων αυτηι
συνεβη κατα βραχυ, του χρονου προβαινοντος, κολακων μεν ευπορειν, φιλων δε σπανιζειν
αληθινων. ου μην αλλα τοτε περι μεν της καθοδου των φυγαδων ου μονον τοις Ἀχαιοις εγραψε
παρακαλουσα συνεπισχυειν, αλλα και τοις Αιτωλοις και τοις Ἠπειρωταις, συν δε τουτοις
Ἀθηναιοις Βοιωτοις Ἀκαρνασιν, παντας ωσανει προδιαμαρτυρομενη χαριν του συντριψαι τους
Ἀχαιους. περι δε του Καλλικρατους αυτου κατ' ιδιαν παρασιωπησασα τους συμπρεσβευτας
κατεταξεν εις την αποκρισιν, διοτι δει τοιουτους υπαρχειν εν τοις πολιτευμασιν ανδρας, οιος
εστι Καλλικρατης. ο δε προειρημενος εχων τας αποκρισεις ταυτας παρην εις την Ἑλλαδα
περιχαρης, ουκ ειδως, οτι μεγαλων κακων αρχηγος γεγονε πασι μεν τοις Ἕλλησιν, μαλιστα δε
τοις Ἀχαιοις. ετι γαρ τουτοις εξην και κατ' εκεινους τους χρονους κατα ποσον ισολογιαν εχειν
προς Ῥωμαιους δια το τετηρηκεναι την πιστιν εν τοις επιφανεστατοις καιροις, εξ ου τα
Ῥωμαιων ειλοντο, λεγω δε τοις κατα Φιλιππον και Ἀντιοχον. οτι δε, του των Ἀχαιων εθνους
ηυξημενου και προκοπην ειληφοτος κατα το βελτιστον αφ' ων ημεις ιστορουμεν χρονων, αυτη
παλιν αρχη της επι το χειρον εγενετο μεταβολης, το Καλλικρατους θρασος.
49. Ὅτι Ῥωμαιοι οντες ανθρωποι και ψυχηι χρωμενοι λαμπραι και προαιρεσει καληι
παντας μεν ελεουσι τους επταικοτας και 299 πασι πειρωνται χαριζεσθαι τοις καταφευγουσιν ως
αυτους· οταν 299 μεντοι γε τις υπεμνησε των δικαιων τετηρηκως την πιστιν, ανατρεχουσι και
διορθουνται σφας αυτους κατα δυναμιν εν τοις πλειστοις. ο δε Καλλικρατης πρεσβευσας κατα
τους ενεστωτας καιρους εις την Ῥωμην χαριν του λεγειν τα δικαια περι των Ἀχαιων,
χρησαμενος κατα τουναντιον τοις πραγμασι και συνεπισπασαμενος τα κατα Μεσσηνιους, υπερ
ων ουδ' ενεκαλουν Ῥωμαιοι, παρην εις Ἀχαΐαν προσανατεινομενος τον απο Ῥωμαιωνφοβον·
και δια την αποπρεσβειαν καταπληξαμενος και συντριψας τους οχλους δια το μηδεν ειδεναι
των υπ' αυτου κατ' αληθειαν ειρημενων εν τηι συγκλητωι τους πολλους, πρωτον μεν ηιρεθη
στρατηγος, προς τοις αλλοις κακοις και δωροδοκηθεις, εξης δε τουτοις παραλαβων την αρχην
κατηγε τους εκ της Λακεδαιμονος και τους εκ της Μεσσηνης φυγαδας.
50. Ὅτι ο Φαρνακης, εξαπιναιου και βαρειας αυτωι της εφοδους γενομενης, ετοιμος ην
προς παν το προτεινομενον· πρεσβεις γαρ εξαπεστειλε προς Ευμενη και Ἀριαραθην. των δε περι
Ευμενη και Ἀριαραθην προσδεξαμενων τους λογους και παραχρημα συνεξαποστειλαντων
πρεσβευτας παρ' αυτων προς τον Φαρνακην, και τουτου γενομενου πλεονακις παρ' εκατερων,
εκυρωθησαν αι διαλυσεις επι τουτοις· ειρηνην υπαρχειν Ευμενει και Προυσιαι και Ἀριαραθηι
προς Φαρνακην και Μιθριδατην εις τον παντα χρονον. Γαλατιας μη επιβαινειν Φαρνακην κατα
μηδενα τροπον. οσαι γεγονασι προτερον συνθηκαι Φαρνακηι προς Γαλατας, ακυρους υπαρχειν·
ομοιως Παφλαγονιας εκχωρειν αποκαταστησαντα τους οικητορας ους προτερον εξαγηοχει, συν
δε τουτοις οπλα και βελη και τας αλλας παρασκευας. αποδουναι δε και Ἀριαραθηι των τε χωριων
οσα παρηιρητο μετα της προυπαρχουσης κατασκευης και τους ομηρους. αποδουναι δε και Τιειον
παρα τον Ποντον, ο μετα 300 τινα χρονον Ευμενης εδωκε Προυσιαι πεισθεις μετα μεγαλης
χαριτος. εγραφη δε και τους αιχμαλωτους αποκαταστησαι Φαρνακην χωρις λυτρων και τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

139

αυτομολους απαντας· προς δε τουτοις των χρηματων και της γαζης, ης απηνεγκε παρα Μορζιου
και Ἀριαραθου, αποδουναι τοις προειρημενοις βασιλευσιν εννακοσια ταλαντα, και τοις περι τον
Ευμενη τʹ προσθειναι της εις τον πολεμον δαπανης. επεγραφη δε και Μιθριδατηι τωι της
Ἀρμενιας σατραπηι τʹ ταλαντα, διοτι παραβας τας προς Ευμενη συνθηκας επολεμησεν Ἀριαραθηι.
περιεληφθησαν δε ταις συνθηκαις των μεν κατα την Ἀσιαν δυναστων Ἀρταξιας ο της πλειστης
Ἀρμενιαςαρχων και Ἀκουσιλοχος, των δε κατα την Ευρωπην Γαταλος ο Σαρματης, των δ'
αυτονομουμενων Ἡρακλεωται Μεσημβριανοι Χερρονησιται, συν δε τουτοις Κυζικηνοι. περι δε
των ομηρων τελευταιον εγραφη ποσους δεησει και τινας δουναι τον Φαρνακην· ων και
παραγενηθεντων εξ αυτης ανεζευξαν αι δυναμεις. και του μεν Ευμενει και Ἀριαραθηι προς
Φαρνακην συσταντος πολεμου τοιουτον απεβη το τελος.
51. Ὅτι μετα την αποστολην των υπατων Τιβεριου και Κλαυδιου την προς Ἴστρους και
Ἀγριους η συγκλητος εχρηματισετοις παρα των Λυκιων ηκουσι πρεσβευταις, ηδη της θερειας
ληγουσης, οιτινες παρεγενοντο μεν εις την Ῥωμην ηδη καταπεπολεμημενων των Λυκιων,
εξαπεσταλησαν δε χρονοις ικανοις ανωτερον. οι γαρ Ξανθιοι καθ' ον καιρον εμελλον εις τον
πολεμον εμβαινειν εξεπεμψαν πρεσβευτας εις τε την Ἀχαΐαν και την Ῥωμην τους περι
Νικοστρατον, οι τοτε παραγενηθεντες εις την Ῥωμην πολλους εις ελεον εξεκαλεσαντο των εν
τωι συνεδριωι, τιθεντες υπο την οψιν την τε Ῥοδιων βαρυτητα και την αυτων περιστασιν. και
τελος εις τουτ' ηγαγον την συγκλητον ωστε πεμψαι πρεσβευτας εις την Ῥοδον τους
διασαφησοντας οτι, των υπομνηματισμων αναληφθεντων ων οι δεκα πρεσβεις εποιησαντο κατα
την Ἀσιαν, οτε τα προς Ἀντιοχον εχειριζον, ευρηνται Λυκιοι δεδομενοι Ῥοδιοις ουκ εν δωρεαι,
το δε πλειον ως φιλοι και συμμαχοι. τοιαυτης δε γενομενης διαλυσεως, ουδ' ολως ηρεσκε
πολλοις το γεγονος. 301 εδοκουν γαρ οι Ῥωμαιοι τα κατα τους Ῥοδιους και Λυκιους
διαγωνοθετειν θελοντες εκδαπανασθαι τας παραθεσεις των Ῥοδιων και τους θησαυρους,
ακηκοοτες την τε νυμφαγωγιαν την νεωστι τωι Περσει γεγενημενην υπ' αυτων και την
αναπειραν των πλοιων. συνεβαινε γαρ βραχει χρονωι προτερον επιφανως και μεγαλομερως ταις
παρασκευαις αναπεπειρασθαι τους Ῥοδιους απασι τοις σκαφεσι τοις υπαρχουσιν αυτοις. και γαρ
ξυλων πληθος εις ναυπηγιαν εδιδοτο παρα του Περσεως τοις Ῥοδιοις, και στελγιδα χρυσην
εκαστωι των αφρακτιτων εδεδωρητο των νεωστι νενυμφαγωγηκοτων αυτωι την Λαοδικην.
52. Ὅτι εις την Ῥοδον παραγενομενων των εκ της Ῥωμηςπρεσβευτων και
διασαφουντων τα δεδογμενα τηι συγκλητωι, θορυβος ην εν τηι Ῥοδωι και πολλη ταραχη περι τους
πολιτευομενους, αγανακτουντων επι τωι μη φασκειν εν δωρεαι δεδοσθαι τους Λυκιους αυτοις,
αλλα κατα συμμαχιαν. αρτι γαρ δοκουντες καλως τεθεισθαι τα κατα Λυκιους αυθις αλλην αρχην
εωρων φυομενην πραγματων· ευθεως γαρ οι Λυκιοι, των Ῥωμαιων παραγενομενων και
διασαφουντων ταυτα τοις Ῥοδιοις, παλιν εστασιαζον και παν υπομενειν οιοι τ' ησαν υπερ της
αυτονομιας και της ελευθεριας. ου μην αλλ' οι γε Ῥοδιοι ακουσαντες των πρεσβευτων και
νομισαντες εξηπατησθαι τους Ῥωμαιους υπο των Λυκιων παραχρημα κατεστησαν τους περι
Λυκοφρονα πρεσβευτας διδαξοντας την συγκλητον περι των προειρημενων. και ταυτα μεν επι
τουτων ην, οσον ουπω δοκουντων παλιν επαναστησεσθαι των Λυκιων.
53. Ὅτι η συγκλητος, παραγενομενων των εκ της Ῥοδου πρεσβευτων, διακουσασα των
λογων υπερεθετο την αποκρισιν. ηκοντων δε των ∆αρδανιων και περι του πληθους των
Βασταρνων και περι του μεγεθους των ανδρων και της εν τοις κινδυνοις τολμης εξηγουμενων,
και διασαφουντων περι της Περσεως κοινοπραγιας και των Γαλατων, και φασκοντων τουτον
αγωνιαν μαλλον η τους Βασταρνας και δια ταυτα δεομενων σφισι βοηθειν, παροντων δε και
Θετταλων και συνεπιμαρτυρουντων τοις ∆αρδανιοις, και παρακαλουντων και τουτων επι την
βοηθειαν, εδοξε τηι συγκλητωι πεμψαι τινας τους αυτοπτας εσομενους των προσ 302
αγγελλομενων. και παραυτικα καταστησαντες Αυλον Ποστομιον εξαπεστειλαν και συν τουτωι
τινας των νεων.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους λογος κζʹ.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

140

54. Ὅτι εν τωι καιρωι τουτωι παρεγενοντο πρεσβεις παρα μεν Θεσπιεων οι περι Λασυν και
Καλλεαν, παρα δε Νεωνος Ἰσμηνιας, οι μεν περι Λασυν εγχειριζοντες την εαυτων πατριδα
Ῥωμαιοις, ο δε Ἰσμηνιας κατα κοινον πασας τας εν τηι Βοιωτιαι πολεις διδους εις την των
πρεσβευτων πιστιν. ην δε τουτο μεν εναντιωτατον τοις περι τον Μαρκιον, το δε κατα πολιν
διελειν τους Βοιωτους οικειοτατον. διο τους μεν περι τον Λασυν και τους Χαιρωνεις και τους
Λεβαδεις και τους αλλους, οσοι παρησαν απο των πολεων, ασμενως απεδεχοντο και κατεψων,
τον δε Ἰσμηνιαν παρεδειγματιζον αποτριβομενοι και παρορωντες, οτε και συνεπιθεμενοι τινες
των φυγαδων μικρου κατελευσαν τον Ἰσμηνιαν, ει μη κατεφυγεν υπο τα διθυρα των Ῥωμαιων.
κατα δε τον καιρον τουτον εν ταις Θηβαις συνεβαινε ταραχας ειναι και στασεις· οι μεν γαρ
εφασαν δειν διδοναι την πολιν εις την Ῥωμαιων πιστιν, οι δε Κορωνεις και Ἁλιαρτιοι
συνδεδραμηκοτες εις τας Θηβας ακμην αντεποιουντο των πραγματων και μενειν εφασαν δειν
εν τηι προς τον Περσεα συμμαχιαι. και μεχρι μεν τινος εφαμιλλος ην η διαθεσις των
στασιαζοντων· Ὀλυμπιχου δε του Κορωνεως πρωτου μεταθεμενου και φασκοντος δειν
αντεχεσθαι Ῥωμαιων, εγενετο ολοσχερης ροπη και μεταπτωσις του πληθους. και πρωτον μεν
τον ∆ικεταν ηναγκασαν πρεσβευειν προς τους περι τον Μαρκιον απολογησομενον υπερ της
προς τον Περσεα συμμαχιας, μετα δε ταυτα τους περι τον Νεωνα και τον Ἱππιαν εξεβαλον
συντρεχοντες επι τας οικιας αυτων και κελευοντες αυτους υπερ αυτων απολογεισθαι περι των
διωικονομημενων· ουτοι γαρ 303 ησαν οι τα περι την συμμαχιαν οικονομησαντες. τουτων δε
παραχωρησαντων εξ αυτης αθροισθεντες εις εκκλησιαν πρωτον μεν τιμας εψηφισαντο και
δωρεας τοις Ῥωμαιοις, ειτα ενεργειν επεταξαν τοις αρχουσι την συμμαχιαν· επι δε πασι
πρεσβευτας κατεστησαν τους εγχειριουντας την πολιν Ῥωμαιοις και καταξοντας τους παρ'
αυτων φυγαδας. Τουτων δε συντελουμενων εν ταις Θηβαις, οι φυγαδες εν τηι Χαλκιδι
προστησαμενοι Πομπιδην κατηγοριαν εποιουντο των περι τον Ἰσμηνιαν και Νεωνα και ∆ικεταν.
προδηλου δε της αγνοιας ουσης των προειρημενων, και των Ῥωμαιων συνεπισχυοντων τοις
φυγασιν, εις την εσχατην διαθεσιν ηκον οι περι τον Ἱππιαν, ωστε και τωι βιωι κινδυνευσαι παρ'
αυτον τον καιρον υπο της ορμης του πληθους, εως ου βραχυ τι της ασφαλειας αυτων
προυνοηθησαν οι Ῥωμαιοι παρακατασχοντες την επιφοραν των οχλων. των δε Θηβαιων
παραγενομενων και κομιζοντων τα προειρημενα δογματα και τας τιμας, ταχειαν εκαστα των
πραγματων ελαμβανε την ανταποδοσιν, ατε των πολεων παρακειμενων αλληλαις εν πανυ
βραχει διαστηματι. πλην αποδεξαμενοι τους Θηβαιους οι περι τον Μαρκιον την τε πολιν
επηινεσαν και τους φυγαδας συνεβουλευσαν καταγαγειν εις την οικειαν, ευθυς τε παρηγγειλαν
πρεσβευειν πασι τοις απο των πολεων εις την Ῥωμην διδοντας αυτους εις την πιστιν κατ' ιδιαν
εκαστους. παντων δε κατα την προθεσιν αυτοις χωρουντων, (ταυτα δ' ην το διαλυσαι των
Βοιωτων το εθνος και λυμηνασθαι την των πολλων ευνοιαν προς την Μακεδονων οικιαν) ουτοι
μεν μεταπεμψαμενοι Σερουιον εξ Ἄργους και καταλιποντες επι της Χαλκιδος προηγον επι
Πελοποννησον, Νεων δε μετα τινας ημερας ανεχωρησεν εις Μακεδονιαν. οι δε περι τον
Ἰσμηνιαν και ∆ικεταν τοτε μεν απηχθησαν εις φυλακην, μετα δε τινα χρονον απηλλαξαν
αυτους εκ του ζην. το δε των Βοιωτων εθνος επι πολυν χρονον συντετηρηκος την κοινην
συμπολιτειαν και πολλους και ποικιλους καιρους διαπεφευγος παραδοξως τοτε προπετως και
αλογιστως ελομενον τα παρα Περσεως εικηι και παιδαριωδως πτοηθεν κατελυθη και
διεσκορπισθη κατα πολεις. 304 Οι δε περι τον Αυλον και Μαρκιον παραγενηθεντες εις την των
Ἀργειων πολιν εχρηματισαν ταις συναρχιαις ταις των Ἀχαιων και παρεκαλεσαν Ἄρχωνα τον
στρατηγον χιλιους εκπεμψαι στρατιωτας εις Χαλκιδα παραφυλαξοντας την πολιν μεχρι της
Ῥωμαιων διαβασεως. του δε Ἄρχωνος ετοιμως συνυπακουσαντος, ουτοι μεν ταυτα
διαπραξαντες εν τοις Ἕλλησι κατα χειμωνα και τωι Ποπλιωι συμμιξαντες απεπλεον εις την
Ῥωμην.
55. Ὅτι Περσευς μετα τον συλλογον τον προς τους Ῥωμαιους των Ἑλληνων παντα τα
δικαια κατεταττεν εις την επιστολην και τους υφ' εκατερων ρηθεντας λογους, αμα μεν
υπολαμβανων υπερδεξιος φανησεσθαι τοις δικαιοις, αμα δε βουλομενος αποπειραν λαμβανειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

141

της εκαστων προαιρεσεως. προς μεν ουν τους αλλους δι' αυτων των γραμματοφορων επεμπε
τας επιστολας, εις δε την Ῥοδον και πρεσβευτας συναπεστειλεν Ἀντηνορα και Φιλιππον, οι και
παραγενηθεντες τα γεγραμμενα τοις αρχουσιν απεδωκαν· και μετα τινας ημερας επελθοντες επι
την βουλην παρεκαλουν τους Ῥοδιους κατα μεν το παρον ησυχιαν εχειν αποθεωρουντας το
γινομενον, εαν δε Ῥωμαιοι παρα τας συνθηκας εγχειρωσι τας χειρας επιβαλλειν τωι Περσει και
Μακεδοσιν, πειρασθαι διαλυειν. τουτο γαρ πασι μεν συμφερειν, πρεπειν δε μαλιστα Ῥοδιοις·
οσωι γαρ πλειον ορεγονται της ισηγοριας και παρρησιας και διατελουσι προστατουντες ου μονον
της αυτων αλλα και της των αλλων Ἑλληνων ελευθεριας, τοσουτωι και την εναντιαν
προαιρεσιν μαλιστα δειν αυτους προορασθαι και φυλαττεσθαι κατα δυναμιν. ταυτα και τουτοις
παραπλησια διαλεχθεντων των πρεσβεων, ηρεσκε μεν απασι τα λεγομενα, προκατεχομενοι δε
τηι προς Ῥωμαιους ευνοιαι, και νικωντος αυτοις του βελτιονος, ταλλα μεν απεδεξαντο
φιλανθρωπως τους πρεσβευτας, ηξιουν δε τον Περσεα δια της αποκρισεως εις μηδεν αυτους
παρακαλειν τοιουτο, εξ ου φανησονται προς την Ῥωμαιων αντιπραττοντες βουλησιν. οι δε περι
τον Ἀντηνορα την μεν αποκρισιν ουκ ελαβον, την δε λοιπην φιλανθρωπιαν αποδεξαμενοι την
Ῥοδιων απεπλευσαν εις την Μακεδονιαν.
56. Ὅτι Περσευς πυνθανομενος ετι τινας των εν τηι Βοιωτιαι 305 πολεις αντεχεσθαι της
προς αυτον ευνοιας Ἀντιγονον εξαπεστειλε τον Ἀλεξανδρου πρεσβευτην, ος και παραγενομενος
εις Βοιωτους τας μεν αλλας πολεις παρηκε δια το μηδεμιαν αφορμην λαμβανειν επιπλοκης, εις
δε Κορωνειαν και Θηβας ετι δ' Ἁλιαρτον εισελθων παρεκαλεσε τους ανθρωπους αντεχεσθαι της
προς Μακεδονας ευνοιας. των δε προθυμως αποδεχομενων τα λεγομενα και πρεσβευτας
ψηφισαμενων πεμπειν εις Μακεδονιαν, ουτος μεν απεπλευσε και συμμιξας τωι βασιλει διεσαφει
τα κατα την Βοιωτιαν. παραγενομενων δε και των πρεσβευτων μετ' ολιγον και παρακαλουντων
βοηθειαν εκπεμψαι ταις πολεσι ταις αιρουμεναις τα Μακεδονων· τους γαρ Θηβαιους βαρεις
οντας επικεισθαι και παρενοχλειν αυτους δια το μη βουλεσθαι συμφρονειν σφισι μηδ' αιρεισθαι
τα Ῥωμαιων· απερ ο Περσευς διακουσας βοηθειαν μεν ουδαμως εφη δυνασθαι πεμπειν ουδενι
δια τας ανοχας, καθολου δ' αυτους παρεκαλει Θηβαιους μεν αμυνασθαι κατα δυναμιν,
Ῥωμαιους δε μη πολεμειν, αλλα την ησυχιαν εχειν.
57. Ὅτι οι Ῥωμαιοι των απο της Ἀσιας παραγεγονοτων πρεσβευτων διακουσαντες τα τε
κατα την Ῥοδον και τα κατα τας αλλας πολεις, προσεκαλεσαντο τους παρα του Περσεως
πρεσβευτας. οι δε περι τον Σολωνα και τον Ἱππιαν επειρωντο μεν και περι των ολων λεγειν τι
και παραιτεισθαι την συγκλητον, το δε πλεον απελογουντο περι της επιβουλης της κατα τον
Ευμενη. ληξαντων δε της δικαιολογιας αυτων, παλαι προδιειληφοτες υπερ του πολεμειν
προσεταξαν αυτοις εκ μεν της Ῥωμης ευθεως απαλλαττεσθαι, και τοις αλλοις απασι Μακεδοσιν,
οσοι παρεπιδημουντες ετυχον, εκ δε της Ἰταλιας εν τριακονθ' ημεραις εκχωρειν. μετα δε ταυτα
τους υπατους ανακαλεσαμενοι παρωρμων εχεσθαι του καιρου και μη καθυστερειν.
58. Ὅτι μετα την νικην των Μακεδονων συνεδριου παρα τωι Περσει συναχθεντος,
υπεδειξαν τινες των φιλων, διοτι δει πρεσβειαν πεμψαι τον βασιλεα προς τον στρατηγον των
Ῥωμαιων επιδεχομενον ετι και νυν οτι φορους δωσει Ῥωμαιοις, οσους προτερον υπεσχετο ο
πατηρ καταπολεμηθεις, και τοπων εκχωρησει 306 των αυτων. εαν γαρ δεξωνται τας διαλυσεις,
καλην εφασαν εσεσθαι τωι βασιλει την εξαγωγην του πολεμου πεπροτερηκοτι δια των
υπαιθρων, και καθολου προς το μελλον ευλαβεστερους υπαρξειν τους Ῥωμαιους πειραν
ειληφοτας της Μακεδονων ανδρειας εις το μηδεν αδικον μηδε βαρυ προσταττειν Μακεδοσιν.
εαν τε μη δεξωνται θυμομαχουντες επι τοις γεγονοσιν, εκεινοις μεν δικαιως νεμεσησειν το
δαιμονιον, αυτωι δε δια την μετριοτητα συναγωνιστας υπαρξειν τους θεους και τους ανθρωπους.
ταυτα μεν ουν εδοκει τοις πλειοσι των φιλων· συγκαταθεμενου δε του Περσεως επεμποντο
παραχρημα πρεσβευται Πανταυχος Βαλακρου και Μηδων Βεροιευς. ων παραγενομενων προς
τον Λικινιον ευθεως ο στρατηγος συνηγε συνεδριον. των δε πρεσβεων διασαφησαντων τα κατα
τας εντολας, μεταστησαμενοι τους περι τον Πανταυχον εβουλευοντο περι των
προσπεπτωκοτων. εδοξεν ουν αυτοις ομοθυμαδον ως βαρυτατην δουναι την αποκρισιν. ιδιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

142

γαρ τουτο παντη παρα Ῥωμαιοις εθος και πατριον εστι το κατα μεν τας ελαττωσεις
αυθαδεστατους και βαρυτατους φαινεσθαι, κατα δε τας επιτυχιας ως μετριωτατους. τουτο διοτι
καλον, πας αν τις ομολογησειεν· ει δε και δυνατον εν ενιοις καιροις, εικοτως αν τις
επαπορησειεν. πλην τοτε γε τοιαυτην εδωκαν την αποκρισιν· εκελευον γαρ επιτρεπειν τον
Περσεα τα καθ' αυτον, και καθολου διδοναι τηι συγκλητωι την εξουσιαν, ως αν αυτηι δοκηι,
βουλευεσθαι περι των κατα την Μακεδονιαν. οι δε περι τον Πανταυχον ταυτ' ακουσαντες
επανηλθον και διεσαφουν τωι Περσει και τοις φιλοις. ων τινες εκπληττομενοι την υπερηφανιαν
παρωξυνοντο και συνεβουλευον τωι Περσει μητε διαπρεσβευεσθαι μηκετι μητε διαπεμπεσθαι
περι μηδενος. ου μην ο Περσευς τοιουτος ην, αλλα προστιθεις και το πληθος αυτωι των
χρηματων διεπεμπετο πλεονακις προς τον Λικινιον. προκοπτων δ' ουδεν, αλλα και των
πλειστων φιλων επιτιμωντων αυτωι και φασκοντων, οτι νικων ποιει τα του λειπομενου και τοις
ολοις επταικοτος, ουτως ηναγκασθη τας διαπρεσβειας απογνους μεταστρατοπεδευσαι παλιν επι
το Συκυριον. και ταυτα μεν επι τουτων ην.
59. Ὅτι κατα τον καιρον, ηνικα Περσευς εκ του πολεμου του προς Ῥωμαιους απελυθη,
Ἀντηνορος παραγενομενου παρα του 307 Περσεως περι της των αιχμαλωτων διαλυτρωσεως
των μετα ∆ιοφανους πλεοντων, ενεπεσε μεγαλη τοις πολιτευομενοις απορια περι του τι δεον
ειη ποιειν. τοις μεν γαρ περι τον Φιλοφρονα και Θεαιτητον ουδαμως ηρεσκε προσδεχεσθαι την
τοιαυτην επιπλοκην, τοις δε περι τον ∆εινωνα και Πολυαρατον ηρεσκεν. και τελος εποιησαντο
διαταξιν προς τον Περσεα περι της των αιχμαλωτων διαλυτρωσεως.
60. Ὅτι Ἀντιοχος ορων εκφανως ηδη τους κατα την Ἀλεξανδρειαν παρασκευαζομενους
εις τον περι Κοιλης Συριας πολεμον, εις μεν την Ῥωμην επεμψε πρεσβευτας τους περι
Μελεαγρον εντειλαμενος λεγειν τηι συγκλητωι και διαμαρτυρασθαι, διοτι παρα παντα τα δικαια
Πτολεμαιος αυτωι τας χειρας επιβαλλει.
61. Ὅτι του πολεμου του περι Κοιλης Συριας ηδη καταρχην λαβοντος Ἀντιοχωι και
Πτολεμαιωι τοις βασιλευσιν, ηκον πρεσβεις εις την Ῥωμην παρα μεν Ἀντιοχου Μελεαγρος και
Σωσιφανης και Ἡρακλειδης, παρα δε Πτολεμαιου Τιμοθεος και ∆αμων. συνεβαινε δε κρατειν
τον Ἀντιοχον των κατα Κοιλην Συριαν και Φοινικην πραγματων· εξ ου γαρ Ἀντιοχος ο πατηρ
του νυν λεγομενου βασιλεως ενικησε τηι περι το Πανιον μαχηι τους Πτολεμαιου στρατηγους, απ'
εκεινων των χρονων επειθοντο παντες οι προειρημενοι τοποι τοις εν Συριαι βασιλευσιν. διοπερ
ο μεν Ἀντιοχος ηγουμενος την κατα πολεμον ισχυροτατην και καλλιστην ειναι κτησιν ως υπερ
ιδιων εποιειτο την σπουδην· ο δε Πτολεμαιος αδικως υπολαμβανων τον προτερον Ἀντιοχον
συνεπιθεμενον τηι του πατρος ορφανιαι παρηιρησθαι τας κατα Κοιλην Συριαν πολεις αυτων ουχ
οιος τ' ην εκεινωι παραχωρειν των τοπων τουτων. διοπερ οι περι τον Μελεαγρον ηκον εντολας
εχοντες μαρτυρεσθαι την συγκλητον, διοτι Πτολεμαιος αυτωι παρα παντα τα δικαια τας χειρας
επιβαλλει προτερος, οι δε περι τον Τιμοθεον περι τε της φιλανθρωπων ανανεωσεως και του
διαλυειν τον προς Περσεα πολεμον, μαλιστα δε παρατηρειν τας των περι τον Μελεαγρον
εντευξεις. περι μεν ουν της διαλυσεως ουκ εθαρρησαν ειπειν, Μαρκου συμβουλευσαντος αυτοις
Αιμιλιου· περι δε των φιλανθρωπων ανανεωσαμενοι και λαβοντες αποκρισεις ακολουθους τοις
αξιουμενοις επανηλθον εις την Ἀλεξανδρειαν. τοις δε περι τον 308 Μελεαγρον η συγκλητος
απεκριθη, διοτι Κοΐντωι Μαρκιωι δωσει την επιτροπην γραψαι τε περι τουτων προς Πτολεμαιον
ως αυτωι δοκει συμφερειν εκ της ιδιας πιστεως. και ταυτα μεν ουτως εχειρισθη κατα το παρον.
62. Ὅτι κατα τους καιρους τουτους ηλθον και παρα Ῥοδιων πρεσβεις, ηδη της θερειας
ληγουσης, Ἀγησιλοχος και Νικαγορας και Νικανδρος, την τε φιλιαν ανανεωσομενοι και σιτου
θελοντες εξαγωγην λαβειν, αμα δε και περι των διαβολων απολογησομενοι των λεγομενων
κατα της πολεως. εκφανεστατα γαρ εδοκουν στασιαζειν εν τηι Ῥοδωι οι μεν περι τον Ἀγαθαγητον
και Φιλοφρονα και Ῥοδοφωντα και Θεαιτητον απερειδομενοι πασας τας ελπιδας επι Ῥωμαιους,
οι δε περι τον ∆εινωνα και Πολυαρατον επι Περσεα και Μακεδονας· εξ ων πλεονακις εν τοις
εκεινων πραγμασιν αντιρρησεως γινομενης και διελκομενων των διαβουλιων, ελαμβανον
αφορμας οι βουλομενοι λογοποιειν κατα της πολεως. ου μην η γε συγκλητος τοτε προσεποιηθη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

143

τουτων ουδεν, καιπερ σαφως ειδυια τα γενομενα παρ' αυτοις, † σιτου δεκα μυριαδας μεδιμνων
εξαγειν εκ Σικελιας. ταυτα μεν ουν η συγκλητος εχρηματισεν ιδιαι τοις Ῥοδιων πρεσβευταις,
ακολουθως δε και τοις αλλοις απασιν απηντησε τοις απο της Ἑλλαδος παραγεγονοσι τηρουσι
την αυτην υποθεσιν. και τα μεν κατα την Ἰταλιαν εν τουτοις ην.
63. Ὅτι κατα την Ἀκαρνανιαν συναχθεισης της εκκλησιας εις Θουριον, Αισχριων μεν
και Γλαυκος και Χρεμιας οντες Ῥωμαιων παρεκαλουν τους περι τον Γαιον εμφρουρον ποιησαι
την Ἀκαρνανιαν· ειναι γαρ παρ' αυτοις τους αποφεροντας τα πραγματα προς Περσεα και
Μακεδονας. ∆ιογενης δε την εναντιαν εποιησατο τουτοις συμβουλιαν· ου γαρ εφη δειν φρουραν
εισαγειν εις ουδεμιαν πολιν· ταυτα γαρ υπαρχειν τοις πολεμιοις γενομενοις και
καταπολεμηθεισιν υπο Ῥωμαιων· ουδεν δε πεποιηκοτας Ἀκαρ 309 νανας ουκ αξιους ειναι
φρουραν εισδεχεσθαι κατ' ουδενα τροπον. τους δε περι Χρεμιν και Γλαυκον ιδιαν εθελοντας
κατασκευαζεσθαι δυναστειαν διαβαλλειν τους αντιπολιτευομενους και θελειν επισπασθαι
φρουραν την συνεπισχυουσαν ταις αυτων πλεονεξιαις. ρηθεντων δε τουτων οι περι τον Γαιον
θεωρουντες τους οχλους δυσαρεστουμενους ταις φρουραις και βουλομενοι στοιχειν τηι της
συγκλητου προθεσει, συγκαταθεμενοι τηι του ∆ιογενους γνωμηι και συνεπαινεσαντες απηραν επι
Λαρισσης προς τον ανθυπατον.
64. Ὅτι Περσευς προς Γενθιον τον βασιλεα απεστειλε πρεσβευτας Πλευρατον τε τον
Ἰλλυριον οντα φυγαδα παρ' αυτωι και τον Βεροιαιον Ἀδαιον, δους εντολας διασαφειν τα
πεπραγμενα κατα τον πολεμον προς τε Ῥωμαιους αυτωι και προς ∆αρδανιους, ετι δε και προς
Ἠπειρωτας και προς Ἰλλυριους κατα το παρον, και παρακαλειν αυτον προς την τουτου και
Μακεδονων φιλιαν και συμμαχιαν. οι και ποιησαμενοι την πορειαν υπερ το Σκαρδον ορος δια
της ερημου καλουμενης Ἰλλυριδος, ην ου πολλοις χρονοις ανωτερον αναστατον εποιησαν
Μακεδονες δια το δυσεργους ποιησαι τοις ∆αρδανευσι τας εις την Ἰλλυριδα εισβολας· πλην οι γε
περι τον Ἀδαιον δια τουτων των τοπων μετα πολλης κακοπαθειας ηλθον εις Σκοδραν, και
πυθομενοι τον Γενθιον εν Λισσωι διατριβειν διεπεμψαντο προς αυτον. του δε ταχεως αυτους
μεταπεμψαμενου, συμμιξαντες διελεγοντο περι ων ειχον τας εντολας. ο δε Γενθιος ουκ εδοκει
μεν αλλοτριος ειναι της προς τον Περσεα φιλιας, εσκηπτετο δε του μη παραχρημα
συγκατατιθεσθαι τοις αξιουμενοις την αχορηγησιαν και μη δυνασθαι χωρις χρηματων
αναδεξασθαι τον προς Ῥωμαιους πολεμον. οι μεν ουν περι τον Ἀδαιον ταυτας λαβοντες τας
αποκρισεις επανηγον. ο δε Περσευς παραγενομενος εις Στυβερραν την τε λειαν ελαφυροπωλησε
και την δυναμιν ανεπαυσε προσδεχομενος τους περι τον Πλευρατον. παραγενομενων δ' αυτων
ακουσας τα παρα του Γενθιου παλιν εξ αυτης επεμπε τον Ἀδαιον και συν τουτωι τον Γλαυκιαν,
ενα των σωματοφυλακων, και τριτον τον Ἰλλυριον δια το την διαλεκτον ειδεναι την Ἰλλυριδα,
δους εντολας τας αυτας, ωσπερ 310 ου κυριως του Γενθιου διασεσαφηκοτος, τινος προσδειται
και τινος γενομενου δυναται συγκαταβηναι εις τα παρακαλουμενα. τουτων δ' αφορμησαντων
αναζευξας αυτος μετα της δυναμεως εποιειτο την πορειαν επ' Ἀκκυναν.
65. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον ηκον οι προς τον Γενθιον αποσταλεντες πρεσβεις ουτ'
ωικονομηκοτες πλειον ουδεν των προτερον ουτ' αναγγελλοντες ουδεν ων και προτερον, δια το
τον Γενθιον μενειν επι της αυτης αιρεσεως, οντα μεν ετοιμον τωι Περσει κοινωνειν των αυτων
πραγματων, χρηματων δε φασκοντα χρειαν εχειν. ων ο Περσευς παρακουσας παλιν επεμπε τους
περι τον Ἱππιαν βεβαιωσομενους υπερ των ομολογιων, το συνεχον παραλιπων, φασκων †
εξηγμενον ευνοουντα ποιησειν τον Γενθιον· ωστε διαπορειν ποτερα δει λεγειν επι των
τοιουτων αλογιστιαν η δαιμονοβλαβειαν. δοκω μεν οτι δαιμονοβλαβειαν, οιτινες εφιενται μεν
του μεγαλα τολμαν και παραβαλλονται [μεν] τηι ψυχηι, παριασι δε το συνεχον εν ταις επιβολαις
βλεποντες αυτο και δυναμενοι πραττειν. οτι γαρ, ει Περσευς κατ' εκεινον τον καιρον ηβουληθη
προεσθαι χρηματα και κοινηι τοις πολιτευμασι και κατ' ιδιαν τοις βασιλευσι και τοις
πολιτευομενοις, ου λεγω μεγαλομερως καθαπερ εξην αυτωι χορηγιων ενεκεν, αλλα μετριως
μονον, παντας αν συνεβη και τους Ἕλληνας και τους βασιλεις, ει δε μη γε, τους πλειστους
εξελεγχθηναι, δοκω μηδενα των νουν εχοντων προς με διαμφισβητησαι περι τουτων. νυν δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

144

καλως ποιων ουκ ηλθε ταυτην την οδον, δι' ης η κρατησας των ολων εξουσιαν υπερηφανον
εσχεν, η σφαλεις πολλους αν εποιησε της αυτης τυχης πειραν αυτωι λαβειν, αλλα την εναντιαν,
δι' ης ολιγοι τελεως ηλογηθησαν των Ἑλληνων υπο τον της πραξεως καιρον. 66. Ὅτι του
Περσεως βουλομενου ηξειν μετα δυναμεως εις την Θετταλιαν και ληψεσθαι τα ολα κρισιν εκ
των κατα λογον, εδοξε τοις περι τον Ἄρχωνα δι' αυτων των πραγματων απολο 311 γεισθαι
παλιν προς τας υπονοιας και διαβολας. εισηνεγκεν ουν εις τους Ἀχαιους δογμα, διοτι δει
πανδημει ποιησαμενους την εξοδον εις Θετταλιαν κοινωνησαι των πραγματων ολοσχερως τοις
Ῥωμαιοις. και τουτου κυρωθεντος, εδοξε τοις Ἀχαιοις τον Ἄρχωναγινεσθαι περι την
συναγωγην του στρατευματος και περι τας εις την εξοδον παρασκευας, προς δε τον υπατον
πρεσβευτας πεμπειν εις Θετταλιαν τους τα δεδογμενα τοις Ἀχαιοις διασαφησοντας και
πευσομενους, ποτε και που δει συμμιγνυειν αυτωι το στρατοπεδον. και κατεστησαν πρεσβευτας
παραχρημα Πολυβιον και αλλους και ενετειλαντο τωι Πολυβιωι φιλοτιμως, εαν ο στρατηγος
ευδοκηι τηι παρουσιαι του στρατοπεδου, τους μεν πρεσβευτας εξ αυτης πεμπειν διασαφησοντας,
ινα μη καθυστερωσι των καιρων, αυτον δε φροντιζειν ινα το στρατευμα παν εν ταις πολεσιν
αγορας εχηι, δι' ων αν πορευηται, και μηδεν ελλειπηι των επιτηδειων τους στρατιωτας. ταυτας
μεν ουν εχοντες οι προειρημενοι τας εντολας εξωρμησαν· κατεστησαν δε και πρεσβευτας προς
Ἄτταλον τους περι Τηλοκριτον αποκομιζοντας το δογμα το περι της αποκαταστασεως των
Ευμενους τιμων. και κατα τον αυτον καιρον και περι του βασιλεως Πτολεμαιου προσπεσοντος
τοις Ἀχαιοις, διοτι γεγονεν αυτωι τα νομιζομενα γινεσθαι τοις βασιλευσιν, οταν εις ηλικιαν
ελθωσιν, ανακλητηρια, νομισαντες σφισι καθηκειν επισημηνασθαι το γεγονος εψηφισαντο
πεμπειν πρεσβευτας ανανεωσομενους τα προυπαρχοντα τωι εθνει φιλανθρωπα προς την
βασιλειαν, και παραυτικα κατεστησαν Ἄλκιθον και Πασιαδαν. Οι δε περι τον Πολυβιον
καταλαβοντες τους Ῥωμαιους εκ μεν της Θετταλιας κεκινηκοτας, της δε Περραιβιας
στρατοπεδευοντας Ἀζωριου μεταξυ και ∆ολιχης, την μεν εντευξιν υπερεθεντο δια τους
περιεστωτας καιρους, των δε κατα την εισοδον την εις Μακεδονιαν κινδυνων μετειχον. επει δε
του στρατευματος καταραντος επι τους καθ' Ἡρακλειαν τοπους εδοξε καιρος ειναι προς
εντευξιν ατε του στρατηγου δοκουντος ηνυσθαι το μεγιστον των προκειμενων, τοτε λαβοντες
καιρον το ψηφισμα τωι Μαρκιωι προσηνεγκαν και διεσαφουν την των Ἀχαιων προαιρεσιν, διοτι
βουληθειεν αυτωι 312 πανδημει των αυτων μετασχειν αγωνων και κινδυνων. και προς τουτοις
υπεδειξαν, διοτι παν το γραφεν η παραγγελθεν τοις Ἀχαιοις υπο Ῥωμαιων κατα τον ενεστωτα
πολεμον αναντιρρητον γεγονεν. του δε Μαρκιου την μεν προαιρεσιν αποδεχομενου την Ἀχαιων
μεγαλωστι, της δε κακοπαθειας αυτους και της δαπανης παραλυοντος δια το μηκετι χρειαν
εχειν τους καιρους της των συμμαχων βοηθειας, οι μεν αλλοι πρεσβεις επανηλθον εις την
Ἀχαΐαν, ο δε Πολυβιος αυτου μεινας μετειχε των ενεστωτων πραγματων, εως ο Μαρκιος
ακουσας Ἄππιον τον Κεντωνα πεντακισχιλιους στρατιωτας αιτεισθαι παρα των Ἀχαιων εις
Ἤπειρον, εξαπεστειλε τον προειρημενον παρακαλεσας φροντιζειν, ινα μη δοθωσιν οι
στρατιωται μηδε τηλικουτο δαπανημα ματαιον γενηται τοις Ἀχαιοις· προς ουδενα γαρ λογον
αιτειν τους στρατιωτας τον Ἄππιον. ποτερα δε τουτ' εποιει κηδομενος των Ἀχαιων η τον
Ἄππιον απραγειν βουλομενος, χαλεπον ειπειν. πλην ο γε Πολυβιος αναχωρησας εις την
Πελοποννησον, ηδη των γραμματων εκ της Ἠπειρου προσπεπτωκοτων και μετ' ου πολυ
συναχθεντων εις Σικυωνα των Ἀχαιων, εις προβλημα παμμεγεθες ενεπεσεν. του γαρ διαβουλιου
προτεθεντος υπερ ων ο Κεντων ᾔτει στρατιωτων, α μεν ο Μαρκιος αυτωι † καταφροντιζειν τηι
ιδιαι ενετειλατο, ταυτα φροντιζειν ουδαμως εκρινεν· το δε μηδεμιας υπαρχουσης * φανερως
αντιλεγειν τηι βοηθειαι τελειως ην επισφαλες. δυσχρηστου δε και ποικιλης ουσης της υποθεσεως,
εχρησατο βοηθηματι προς το παρον τωι της συγκλητου δογματι τωι κελευοντι μηδενα προσεχειν
τοις υπο των στρατηγων γραφομενοις, εαν μη τουτο ποιωσι κατα το δογμα της συγκλητου·
τουτο δ' ουκ ην προσκειμενον τοις γραμμασιν. διο και κατεκρατησε του την αναφοραν επι τον
υπατον γενεσθαι και δι' εκεινου παραλυθηναι της δαπανης το εθνος ουσης υπερ ρʹ εικοσι
ταλαντα. μεγαλας γε μην τοις βουλομενοις διαβαλλειν αυτον προς τον Ἄππιον αφορμας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

145

εδωκεν, οτι διακοψαι την επιβολην αυτου την περι της βοηθειας.
67. Ὅτι κατα την Κρητην δεδιοτες Κυδωνιαται τους Γορτυ 313 νιους δια το και τωι
προτερον ετει παρ' ολιγον κεκινδυνευκεναι τηι πολει των περι Νοθοκρατην επιβαλλομενων
αυτην κατασχειν, εξεπεμψαν πρεσβεις προς Ευμενη βοηθειαν αιτουμενοι κατα την συμμαχιαν. ο
δε βασιλευς προχειρισαμενος Λεοντα και στρατιωτας συν τουτωι τʹ εξαπεστειλε κατα σπουδην,
ων παραγενομενων οι Κυδωνιαται τας τε κλεις των πυλων τωι Λεοντι παρεδωκαν και καθολου
την πολιν ενεχειρισαν. 68. Ὅτι εν τηι Ῥοδωι τα της αντιπολιτειας αει μαλλον επετεινεν.
προσπεσοντος γαρ αυτοις του της συγκλητου δογματος, εν ωι διεσαφει μηκετι προσεχειν τοις
των στρατηγων επιταγμασιν, αλλα τοις αυτης δογμασιν, και των πολλων αποδεχομενων την
της συγκλητου προνοιαν, οι περι τον Φιλοφρονα και Θεαιτητον επιλαβομενοι της αφορμης
ταυτης εξειργαζοντο τακολουθα φασκοντες δειν εκπεμπειν πρεσβευτας προς την συγκλητον και
τον Κοιντον Μαρκιον τον υπατον και προς Γαιον τον επι του ναυτικου· τοτε γαρ ηδη γνωριμον
ην απασιν οιτινες των καθεσταμενων αρχοντων εν τηι Ῥωμηι παραγινεσθαι μελλουσιν εις τους
κατα την Ἑλλαδα τοπους. κροτηθεισης δε της υποθεσεως, καιπερ αντιρρησεως γενομενης,
απεσταλησαν εις μεν την Ῥωμην αρχομενης θερειας Ἀγησιλοχος Ἡγησιου Νικαγορας
Νικανδρος, προς δε τον υπατον και τον επι του ναυτικου στρατηγον Ἀγοπολις Ἀριστων
Παγκρατης, εντολας εχοντες ανανεουσθαι τα φιλανθρωπα προς Ῥωμαιους και προς τας
διαβολας απολογεισθαι τας λεγομενας υπο τινων κατα της πολεως, οι δε περι τον Ἀγησιλοχον
αμα τοις προειρημενοις και περι σιτικης εξαγωγης ποιησομενοι λογους. τα μεν ουν υπο τουτων
ρηθεντα προς την συγκλητον και τας δοθεισας αυτοις αποκρισεις υπο της συγκλητου, και διοτι
παντων των φιλανθρωπων τυχοντες επανηλθον, εν τοις Ἰταλικοις ειπομεν. περι δε τουτου του
μερους χρησιμον εστι πλεονακις υπομιμνησκειν, ο δη και πειρωμεθα ποιειν, διοτι πολλακις
αναγκαζομεθα τας εντευξεις των 314 πρεσβειων και τους χρηματισμους προτερους εξαγγελλειν
της καταστασεως και της εξαποστολης· επει γαρ καθ' εκαστον ετος τας καταλληλους πραξεις
γραφοντες πειρωμεθα εν ενι καιρωι συγκεφαλαιουσθαι τας παρ' εκαστοις πραξεις, δηλον ως
αναγκαιον εστι τουτο συμβαινειν περι την γραφην. Οι δε περι τον Ἀγοπολιν αφικομενοι προς
τον Κοιντον, καταλαβοντες αυτον εν Μακεδονιαι προς Ἡρακλειαν στρατοπεδευοντα διελεγοντο
περι ων ειχον τας εντολας. ο δε διακουσας ουχ οιον αυτος εφη προσεχειν ταις διαβολαις, αλλα
κακεινους παρεκαλει μηδενος ανεχεσθαι των λεγειν τι τολμωντων κατα Ῥωμαιων, και πολλα
καθολου των εις φιλανθρωπιαν ανηκοντων επεμετρησεν. εγραψε δε ταυτα και προς τον δημον
των Ῥοδιων. του δ' Ἀγεσιπολιδος εψυχαγωγημενου κατα την ολην απαντησιν ισχυρως, λαβων
αυτον κατ' ιδιαν εις τας χειρας ο Κοιντος θαυμαζειν εφη πως ου πειρωνται διαλυσειν οι Ῥοδιοι
τον ενεστωτα πολεμον, μαλιστα του πραγματος εκεινοις καθηκοντος. ποτερα δε τουτ' εποιει τον
Ἀντιοχον υποπτευων, μη ποτε κρατησας της Ἀλεξανδρειας βαρυς εφεδρος αυτοις γενηται του
προς τον Περσεα πολεμου χρονον λαμβανοντος (ηδη γαρ τοτε συνεβαινε συγκεχυσθαι τον περι
Κοιλης Συριας πολεμον), η θεωρων οσον ουπω κριθησομενα τα κατα τον Περσεα, των
Ῥωμαικων στρατοπεδων εν Μακεδονιαι παραβεβληκοτων, και καλας ελπιδας εχων υπερ των
αποβησομενων εβουλετο τους Ῥοδιους προνυξας μεσιτας αποδειξαι, και τουτο πραξαντας
δουναι τοις Ῥωμαιοις αφορμας ευλογους εις το βουλευεσθαι περι αυτων ως αν αυτοις φαινηται,
το μεν ακριβες ου ραιδιον ειπειν, δοκω δε μαλλον το τελευταιον ειρημενον, εξ ων εμαρτυρησε
τα μετ' ολιγον συμβαντα τοις Ῥοδιοις. οι γε περι τον Ἀγεσιπολιν εξ αυτης βαδισαντες προς τον
Γαιον και παντων τυχοντες των φιλανθρωπων υπερβολικωτερον η παρα τωι Μαρκιωι ταχεως εις
την Ῥοδον ανεχωρησαν. γινομενης δε της αποπρεσβειας, και της τε δια των λογων
φιλανθρωπιας και της δια των αποκρισεων ευνοιας εκατερων των στρατηγων εφαμιλλου
γενομενης, ορθοι και 315 μετεωροι ταις διανοιαις εγενηθησαν οι Ῥοδιοι παντες, ου μην
ωσαυτως· οι μεν γαρ υγιαινοντες περιχαρεις ησαν επι τηι φιλανθρωπιαι των Ῥωμαιων, οι δε
κινηται και καχεκται συνελογιζοντο παρ' αυτοις σημειον ειναι την υπερβολην της
φιλανθρωπιας του δεδιεναι την περιστασιν τους Ῥωμαιους και μη χωρειν αυτοις τα πραγματα
κατα λογον. οτε δε και τον Ἀγεσιπολιν συνεβη παραφθεγξασθαι προς τινας των φιλων, οτι παρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

146

του Μαρκιου κατ' ιδιαν εντολας ειληφε μνημονευειν προς την βουλην υπερ του διαλυειν τον
πολεμον, τοτε δη τελεως οι περι τον ∆εινωνα συνεθεσαν εν κακοις μεγαλοις ειναι τους
Ῥωμαιους. απεστειλαν δε και πρεσβευτας εις την Ἀλεξανδρειαν τους διαλυσοντας τον ενεστωτα
πολεμον Ἀντιοχωι και Πτολεμαιωι.
69. Ὅτι μετα το παραλαβειν Ἀντιοχον τα κατα την Αιγυπτον εδοξε τοις περι τον
Κομανον και Κινεαν συνεδρευσασι μετα του βασιλεως κοινοβουλιον καταγραφειν εκ των
επιφανεστατων ηγεμονων το βουλευσομενον περι των ενεστωτων. πρωτον ουν εδοξε τωι
συνεδριωι τους απο της Ἑλλαδος παρεπιδημησαντας πεμπειν πρεσβευτας ως τον Ἀντιοχον
κοινολογησομενους υπερ διαλυσεως. ησαν δε τοτε παρα μεν του κοινου των Ἀχαιων πρεσβειαι
δισσαι, μια μεν υπερ της των φιλανθρωπων ανανεωσεως, ην επρεσβευον Ἄλκιθος Ξενοφωντος
Αιγιευς και Πασιαδας, αλλη δε περι του των Ἀντιγονειων αγωνος. ην δε και παρα Ἀθηναιων
πρεσβεια περι δωρεας, ης ηγειτο ∆ημαρατος, και θεωριαι δισσαι, μια μεν υπερ των
Παναθηναιων, ης προειστηκει Καλλιας ο παγκρατιαστης, η δ' αλλη περι μυστηριων, υπερ ης
Κλεοστρατος εποιειτο τον χρηματισμον και τους λογους. εκ δε Μιλητου παρησαν Ευδημος και
Ἱκεσιος, εκ δε Κλαζομενων Ἀπολλωνιδης και Ἀπολλωνιος. εξαπεστειλε δε και ο βασιλευς
Τληπολεμον και Πτολεμαιον τον ρητορα πρεσβευτας. ουτοι μεν ουν επλεον ανα τον ποταμον εις
την απαντησιν.
70. Ὅτι κατα τον καιρον οτε Ἀντιοχος την Αιγυπτον παρελαβε, συνηψαν των απο της
Ἑλλαδος πρεσβευτων οι πεμφθεντες επι τας διαλυσεις. αποδεξαμενος δε τους ανδρας
φιλανθρωπως 316 την μεν πρωτην υποδοχην αυτων εποιησατο μεγαλομερη, κατα δε την εξης
εδωκεν εντευξιν και λεγειν εκελευσε περι ων εχουσι τας εντολας. πρωτοι μεν ουν οι παρα των
Ἀχαιων εποιησαντο λογους, τουτοις δ' εξης ∆ημαρατος ο παρα των Ἀθηναιων, μετα δε τουτον
Ευδημος ο Μιλησιος. παντων δε προς τον αυτον καιρον και την αυτην υποθεσιν διαλεγομενων,
παραπλησιους ειναι συνεβαινε και τους κατα μερος αυτων λογους· την μεν γαρ αιτιαν των
συμβεβηκοτων παντες εφερον επι τους περι τον Ευλαιον, την δε συγγενειαν και την ηλικιαν
την του Πτολεμαιου προφερομενοι παρηιτουντο την οργην του βασιλεως. Ἀντιοχος δε πασι
τουτοις ανθομολογησαμενος και προσαυξησας την εκεινων υποθεσιν ηρξατο λεγειν [την] υπερ
των εξ αρχης δικαιων, δι' ων επειρατο συνιστανειν των εν Συριαι βασιλεων υπαρχουσαν την
κτησιν των κατα Κοιλην Συριαν τοπων, ισχυροποιων μεν τας επικρατειας τας Ἀντιγονου του
πρωτου κατασχοντος την εν Συριαι βασιλειαν, προφερομενος δε τα συγχωρηματα τα γενομενα
Σελευκωι δια των απο Μακεδονιας βασιλεων μετα τον Ἀντιγονου θανατον, εξης δε τουτοις
απερειδομενος επι την τελευταιαν κατα πολεμον Ἀντιοχου του πατρος εκτισιν, επι δε πασιν
εξαρνουμενος την ομολογιαν, ην εφασαν οι κατα την Ἀλεξανδρειαν γενεσθαι Πτολεμαιωι τωι
νεωστι μετηλλαχοτι προς Ἀντιοχον τον εκεινου πατερα, οτι δει λαβειν αυτον εν φερνηι Κοιλην
Συριαν, οτ' ελαμβανε Κλεοπατραν την του νυν βασιλευοντος μητερα. προς ταυτην την υποθεσιν
διαλεχθεις και πεισας ου μονον αυτον αλλα και τους απηντηκοτας ως δικαια λεγει, τοτε μεν
διεπλευσεν εις την Ναυκρατιν· χρησαμενος δε και τουτοις φιλανθρωπως και δους εκαστωι των
Ἑλληνων των κατοικουντων χρυσουν προηγεν επι της Ἀλεξανδρειας. τοις δε πρεσβευταις την
αποκρισιν υπεσχετο δωσειν, οταν οι περι τον Ἀριστειδην και Θηριν ανακαμψωσιν ως αυτον·
εξαπεσταλκεναι γαρ εκεινους εφη προς τον Πτολεμαιον, βουλεσθαι δε παντων συνιστορας ειναι
και μαρτυρας τους απο της Ἑλλαδος πρεσβευτας.
71. Ὅτι Ἀντιοχος μετα το καταλιπειν Ἀλεξανδρειαν πολιορκειν πρεσβευτας εις την
Ῥωμην εξεπεμπεν· ουτοι δ' ησαν Μελε 317 αγρος Σωσιφανης Ἡρακλειδης, συνθεις ρʹ και νʹ
ταλαντα, πεντηκοντα μεν στεφανον Ῥωμαιοις, τα δε λοιπα των χρηματων εις δωρεαν τισι των
κατα την Ἑλλαδα πολεων.
72. Ὅτι κατα τας αυτας ημερας κατεπλευσαν εκ Ῥοδου πρεσβεις εις την Ἀλεξανδρειαν
επι τας διαλυσεις οι περι Πρατιωνα, και μετ' ου πολυ παρησαν εις την παρεμβολην προς
Ἀντιοχον. γενομενης δε της εντευξεως, πολλους διετιθεντο λογους την τε της ιδιας πατριδος
ευνοιαν προφερομενοι προς αμφοτερας τας βασιλειας και την αυτων των βασιλεων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

147

αναγκαιοτητα προς αλληλους και το συμφερον εκατεροις εκ της διαλυσεως. ο δε βασιλευς ετι
λεγοντα τον πρεσβευτην επιτεμων ουκ εφη προσδεισθαι πολλων λογων· την μεν γαρ βασιλειαν
ειναι Πτολεμαιου του πρεσβυτερου, προς δε τουτον και διαλελυσθαι παλαι και φιλους υπαρχειν,
και νυν βουλομενων των εν τηι πολει καταγειν τουτον μη κωλυειν Ἀντιοχον. και δη πεποιηκεν.
73. Ὅτι παραγενομενων προ του χειμωνος των περι τον Ἱππιαν, ους απεσταλκει
πρεσβευτας ο Περσευς προς Γενθιον υπερ της συμμαχιας, και διασαφουντων, οτι προθυμος ο
βασιλευς εστιν αναδεχεσθαι τον προς Ῥωμαιους πολεμον, εαν αυτωι δοθηι τʹ ταλαντα και πιστεις
αι προσηκουσαι περι των ολων, πυθομενος ταυτα και κρινων αναγκαιαν ειναι την Γενθιου
κοινοπραγιαν προεχειρισατο Πανταυχον ενα των πρωτων φιλων, και τουτον εξαπεστειλε δους
εντολας πρωτον μεν ομολογησοντα περι των χρηματων ορκους και δουναι και λαβειν υπερ της
συμμαχιας, ειτα τους ομηρους εξ αυτης κακεινον πεμπειν, ους αν δοκηι Πανταυχωι, και παρ'
αυτου λαμβανειν, ους αν αποφηνηι Γενθιος δια των εγγραπτων, προς δε τουτοις διαταξασθαι
περι της κομιδης των τʹ ταλαντων. ο δε Πανταυχος εξ αυτης ποιησαμενος την ορμην και
παραγενομενος εις Μετεωνα της Λαβεατιδος κανταυθα συμμιξας τωι Γενθιωι ταχεως
παρεστησατο τον νεανισκον προς το κοινωνειν τωι Περσει των αυτων ελπιδων. τμηθεντων δε
των ορκιων υπερ της συμμαχιας και καταγραφεντων, ευθεως ο Γενθιος αμα τους ομηρους
επεμπε τους υπο του Πανταυχου καταγραφεντας, και συν τουτοις Ὀλυμπιωνα παραληψομενον
τους ορκους και τους ομηρους παρα του Περσεως, ετερους δε τους περι των χρηματων εξοντας
την επιμε 318 λειαν. συν δε τοις προειρημενοις επεισεν ο Πανταυχος τον Γενθιον και
πρεσβευτας συνεξαποστελλειν, οιτινες αμα τοις παρα του Περσεως πεμπομενοις εις την Ῥοδον
πρεσβευσουσιν υπερ της κοινης συμμαχιας. τουτου γαρ γενομενου, και συνεμβαντων των
Ῥοδιων εις τον πολεμον, τελεως ευκαταγωνιστους εσομενους απεφαινε τους Ῥωμαιους. ο δε
πεισθεις τοις παρακαλουμενοις και προχειρισαμενος Παρμενιωνα και Μορκον εξαπεστειλε δους
εντολας, οταν λαβωσι τους ορκους παρα του Περσεως και τους ομηρους, και περι των χρηματων
γενηται συμφωνον, πρεσβευειν εις την Ῥοδον. Ουτοι μεν ουν παντες προηγον εις την
Μακεδονιαν· ο δε Πανταυχος μενων παρα πλευραν υπεμιμνησκε και παρωξυνε τον νεανισκον
προς το μη καθυστερειν ταις παρασκευαις, αλλ' ετοιμον οντα προκαταλαμβανειν και τοπους και
πολεις και συμμαχους· μαλιστα δ' αυτον ηξιου παρασκευαζεσθαι προς την κατα θαλατταν
μαχην. των γαρ Ῥωμαιων εις τελος απαρασκευων οντων προς τουτο το μερος κατα τε τους περι
την Ἤπειρον και τους περι την Ἰλλυριδα τοπους, ακονιτι παν το προτεθεν επιτελεσθησεσθαι δι'
αυτου και των υπ' αυτου πεμπομενων. ο μεν ουν Γενθιος τουτοις τοις λογοις αναπειθομενος
εγινετο περι τε τας κατα γην και κατα θαλατταν παρασκευας· ο δε Περσευς, παραγενομενων εις
την Μακεδονιαν των πρεσβευτων παρα του Γενθιου και των ομηρευοντων, ορμησας απο της
περι τον Ἐλπιον ποταμον παρεμβολης μετα παντων των ιππεων απηντα τοις προειρημενοις εις
το ∆ιον, και συμμιξας πρωτον μεν απεδωκε τους ορκους υπερ της συμμαχιας εναντιον παντων
των ιππεων (πανυ γαρ εβουλετο σαφως ειδεναι τους Μακεδονας την του Γενθιου κοινοπραγιαν
ελπιζων ευθαρσεστερους αυτους υπαρξειν προσγενομενης ταυτης της ροπης), επειτα δε τους
ομηρους παρελαμβανε και παρεδιδου τους εαυτου τοις περι Ὀλυμπιωνα, ων ησαν
επιφανεστατοι Λιμναιος ο Πολεμοκρατους και Βαλακρος ο Πανταυχου. μετα δε ταυτα τους μεν
επι τα χρηματα παροντας εις Πελλαν εξεπεμπεν ως εκει παρα 319 ληψομενους, τους δε
πρεσβευτας τους εις την Ῥοδον εις Θετταλονικην προς Μητροδωρον συνταξας ετοιμους ειναι
προς τον πλουν. επεισε δε και τους Ῥοδιους συμβαινειν εις τον πολεμον. ταυτα δε διοικησας
Ἡροφωντα μεν εξεπεμψε πρεσβευτην προς τον Ευμενη και προτερον ηδη απεσταλμενον,
Τηλεμναστον δε τον Κρητα προς τον Ἀντιοχον μη παροραν τον καιρον μηδ' υπολαμβανειν προς
αυτον μονον ανηκειν την υπερηφανιαν και την βαρυτητα των Ῥωμαιων, σαφως δε γινωσκειν
ως, εαν μη και νυν αυτος συνεπιλαμβανηται, μαλιστα μεν διαλυων τον πολεμον, ει δε μη,
βοηθων, ταχεως πειραν ληψεται της αυτης εαυτωι τυχης.
74. Ὅτι προτεθεισης χειροτονιας τοις Ῥοδιοις, ενικων οις ηρεσκε πεμπειν τους
πρεσβευτας υπερ των διαλυσεων. και την μεν Ῥοδιων αντιπολιτειαν τουτον τον τροπον, ως εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

148

τωι περι δημηγοριας τεθειται, διεκρινε το διαβουλιον, εν ωι πλειον εφανησαν ισχυοντες οι τα του
Περσεως αιρουμενοι των σωζειν σπουδαζοντων την πατριδα και τους νομους. οι δε πρυτανεις
παραχρημα πρεσβευτας κατεστησαν τους διαλυσοντας τον πολεμον, εις μεν την Ῥωμην
Ἀγεπολιν ∆ιοπη Κληνομβροτον, προς δε τον στρατηγον και Περσεα ∆αμωνα Νικοκρατον [και]
Ἀγησιλοχον Τηλεφον. τουτωι δ' εξης το συνεχες εξειργαζοντο και προσετιθεσαν ποιουντες
αναπολογητον την αμαρτιαν· ευθεως γαρ εις την Κρητην επεμπον πρεσβευτας τους
ανανεωσομενους προς παντας Κρηταιεις τα υπαρχοντα φιλανθρωπα και παρακαλεσοντας
βλεπειν τους καιρους και την περιστασιν και συμφρονειν τωι δημωι και τον αυτον εχθρον
αιρεισθαι και φιλον, ομοιως δε και κατ' ιδιαν προς τας πολεις υπερ των αυτων
διαλεχθησομενους.
75. Ὅτι των περι τον Παρμενιωνα και Μορκον των παρα του Γενθιου και συν τουτοις
του Μητροδωρου παραγενομενων εις την Ῥοδον, και συναχθεισης της βουλης, πανταπασιν
θορυβωδης ην εκκλησια, των μεν περι τον ∆εινωνα φανερως ηδη τολμωντων λεγειν τα του
Περσεως, των δε περι Θεαιτητον καταπεπληγμενων τα συμβαινοντα. και γαρ η των λεμβων
παρουσια και το πληθος 320 των απολωλοτων ιππεων και η του Γενθιου μεταθεσις συνετριβεν
αυτους. διο και το περας της εκκλησιας ακολουθον εγενηθη τοις προειρημενοις· εδοξε γαρ τοις
Ῥοδιοις αποκριθηναι φιλανθρωπως αμφοτεροις τοις βασιλευσι και διασαφειν, οτι δεδοκται
διαλυειν αυτοις τον πολεμον και παρακαλειν κακεινους ευδιαλυτους υπαρχειν. εδεξαντο δε και
τους πρεσβευτας επι την κοινην εστιαν τους παρα του Γενθιου μετα πολλης φιλανθρωπιας.
76. Ὅτι κατα τον καιρον, εν ωι Περσευς ηττηθεις ανεδιδρασκεν, εδοξε τηι συγκλητωι τους
παρα των Ῥοδιων πρεσβευτας παραγεγονοτας υπερ του διαλυειν τον προς Περσεα πολεμον
προσκαλεσασθαι, της τυχης ωσπερ επιτηδες αναβιβαζουσης επι σκηνην την των Ῥοδιων
αγνοιαν, ει χρη Ῥοδιων λεγειν, αλλα μη των επιπολασαντων ανθρωπων τοτε κατα την Ῥοδον.
οι δε περι τον Ἀγεπολιν εισπορευθεντες ελθειν μεν εφασαν διαλυσοντες τον πολεμον· τον γαρ
δημον των Ῥοδιων, ελκομενου του πολεμου και πλειω χρονον, θεωρουντα, διοτι πασι μεν τοις
αλλοις αλυσιτελης και αυτοις δε Ῥωμαιοις δια το μεγεθος των δαπανηματων, ελθειν επι ταυτην
την γνωμην· νυν δε λελυμενου του πολεμου κατα την των Ῥοδιων βουλησιν συγχαιρειν αυτοις.
ταυτα μεν ουν οι περι τον Ἀγεπολιν ειποντες βραχεως επανηλθον. η δε συγκλητος χρωμενη τωι
καιρωι και βουλομενη παραδειγματισαι τους Ῥοδιους αποκρισιν εξεβαλεν, ης ην τα συνεχοντα
ταυτα, διοτι την πρεσβειαν ταυτην ουτε των Ἑλληνων ενεκεν υπολαμβανουσιν εσταλκεναι
τους Ῥοδιους ουθ' εαυτων, αλλα Περσεως. ει μεν γαρ των Ἑλληνων χαριν επρεσβευον, εκεινον
οικειοτερον ειναι τον καιρον, οτε ο Περσευς την των Ἑλληνων χωραν επορθει και τας πολεις,
στρατοπεδευων μεν εν Θετταλιαι σχεδον επι βʹ ενιαυτους *** το δε παρεντας εκεινον τον καιρον
νυν παρειναι σπουδαζοντας διαλυειν τον πολεμον, οτε παρεμβεβληκοτων των ημετερων
στρατοπεδων εις Μακεδονιαν συγκεκλεισμενος ο Περσευς ολιγας πανταπασιν ελπιδας ειχε της
σωτηριας, προφανες ειναι τοις ορθως σκοπουμενοις, διοτι τας πρεσβειας εξεπεμψαν ου διαλυειν
εθελοντες τον πολεμον, αλλ' εξελεσθαι τον Περσεα και σωσαι, καθ' οσον εισι δυνατοι. δι' ας
αιτιας ουτ' ευεργετειν ουτε φιλανθρωπως αυτοις αποκρινεσθαι κατα το παρον οφειλειν εφασαν.
ταυτα μεν η συγκλητος εχρηματισε τοις παρα των Ῥοδιων πρεσβευταις.
77. Ὅτι κατα την Πελοποννησον ετι κατα χειμωνα πρεσβειας παραγενομενης παρα των
βασιλεων αμφοτερων Πτολεμαιου και Πτολεμαιου περι βοηθειας, εγενηθη διαβουλια και πλειω
πολλην εχοντα φιλοτιμιαν. τοις μεν γαρ περι τον Καλλικρατην και ∆ιοφανην και συν τουτοις
Ὑπερβατον ουκ ηρεσκε διδοναι βοηθειαν, τοις δε περι τον Ἄρχωνα και Λυκορταν και Πολυβιον
ηρεσκε το διδοναι τοις βασιλευσι κατα την υπαρχουσαν συμμαχιαν. ηδη γαρ συνεβαινε τοτε τον
νεωτερον Πτολεμαιον υπο των οχλων αναδεδειχθαι βασιλεα δια την περιστασιν, τον δε
πρεσβυτερον εκ της Μεμφεως καταπεπορευσθαι και συμβασιλευειν ταδελφωι. και δεομενοι
παντοδαπης επικουριας εξαπεστειλαν πρεσβευτας Ευμενη και ∆ιονυσοδωρον προς τους Ἀχαιους
αιτουντες πεζους μεν χιλιους ιππεις δε σʹ, ηγεμονα δε της ολης συμμαχιας Λυκορταν, των δ'
ιππεων Πολυβιον. προς δε Θεοδωριδαν τον Σικυωνιον διεπεμψαντο παρακαλουντες αυτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

149

συστησασθαι ξενολογιον χιλιων ανδρων. συνεβαινε δε τους μεν βασιλεις την επι πλειον
συστασιν εχειν προς τους ειρημενους ανδρας εκ των πραξεων ων ειρηκαμεν. των δε
πρεσβευτων παραγενομενων, της συνοδου των Ἀχαιων ουσης εν Κορινθωι, και τα τε
φιλανθρωπα προς την βασιλειαν ανανεωσαμενων οντα μεγαλα, και την περιστασιν των
βασιλεων υπο την οψιν αγοντων, και δεομενων σφισι βοηθειν, το μεν πληθος των Ἀχαιων
ετοιμον ην ου μερει τινι, πανδημει δε συγκινδυνευειν, ει δεοι, τοις βασιλευσιν (αμφοτεροι γαρ
ειχον το τε διαδημα και την εξουσιαν), οι δε περι τον Καλλικρατην αντελεγον φασκοντες δειν
καθολου μεν μη πραγματοκοπειν, εν δε τοις παρουσι καιροις μηδ' ολως, αλλ' απερισπαστους
υπαρχοντας Ῥωμαιοις παρεχεσθαι χρειας. μαλιστα γαρ ην τοτε προσδοκιμος ο περι των ολων
κινδυνος, ατε του Κοΐντου του Φιλιππου την παραχειμασιαν εν τηι Μακεδονιαι ποιουμενου. των
δε πολλων εις αποριαν εμπιπτοντων, μη δοξωσι Ῥωμαιων αστοχειν, μεταλαβοντες τους λογους
οι περι τον Λυκορταν και Πολυβιον εδιδασκον αλλα τε και πλειω προφερομενοι και διοτι, τωι
προτερον ετει ψηφισαμενων των Ἀχαιων πανδημει συστρατευειν τοις Ῥωμαιοις και
πεμψαντων πρεσβευτην τον Πολυβιον, ο Κοιντος αποδεξαμενος την προθυμιαν απειπατο μη
χρειαν εχειν της βοηθειας, επει 322 κεκρατηκε της εις Μακεδονιαν εισβολης. εξ ων
απεδεικνυσαν σκηψιν ουσαν την Ῥωμαιων χρειαν προς το διακωλυσαι βοηθειν. διο παρεκαλουν
τους Ἀχαιους, υποδεικνυοντες το μεγεθος της περιστασεως, εν ηι συνεβαινε τοτε την βασιλειαν
υπαρχειν, μη παριδειν τον καιρον, αλλα μνημονευοντας των ομολογιων και των ευεργεσιων,
μαλιστα δε των ορκων, εμπεδουν τας συνθηκας. των δε πολλων επιφερομενων παλιν βοηθειν,
τοτε μεν οι περι τον Καλλικρατην εξεβαλον το διαβουλιον διασεισαντες τους αρχοντας, ως ουκ
ουσης εξουσιας κατα τους νομους εν αγοραι βουλευεσθαι περι βοηθειας. μετα δε τινα χρονον
συγκλητου συναχθεισης εις την των Σικυωνιων πολιν, εν ηι συνεβαινε μη μονον συμπορευεσθαι
την βουλην, αλλα παντας τους απο τριακοντ' ετων, και λογων γινομενων πλειονων, και
μαλιστα του Πολυβιου διοριζομενου πρωτον μεν περι του χρειαν μη εχειν τους Ῥωμαιους της
βοηθειας και δοκουντος ουκ εικηι ταυτα λεγειν δια το γεγονεναι την παρελθουσαν † νυκτα εν τηι
Μακεδονιαι περι του Φιλιππου, δευτερον δε φασκοντος, εαν και δεωνται Ῥωμαιοι της
συμμαχιας, ου δια τους σʹ ιππεις και χιλιους πεζους τους αποσταλησομενους εις Ἀλεξανδρειαν
αδυνατησειν τους Ἀχαιους βοηθειν Ῥωμαιοις (καλως γαρ ποιουντας αυτους και τρεις αγειν και
δʹ μυριαδας ανδρων μαχιμων), ευδοκουντες τοις λεγομενοις ερρεπον οι πολλοι προς το πεμπειν
την συμμαχιαν. τηι δε δευτεραι των ημερων, εν ηι κατα τους νομους εδει τα ψηφισματα
προσφερειν τους βουλομενους, οι μεν περι τον Λυκορταν προσηνεγκαν, διοτι δει πεμπειν την
βοηθειαν, οι δε περι τον Καλλικρατην, διοτι δει πρεσβευτας εξαποστελλειν τους διαλυσοντας
τους βασιλεις προς τον Ἀντιοχον. παλιν δε των διαβουλιων προτεθεντων αγων εγινετο
νεανικος, πολυ γε μην υπερειχον οι περι τον Λυκορταν. αι τε γαρ βασιλειαι συγκρινομεναι
μεγαλην ειχον διαφοραν· υπο μεν γαρ της Ἀντιοχου σπανιον ην ευρειν οικειον τι γεγονος
καθολου προς τους Ἕλληνας εν γε τοις ανωτερον χρονοις (και γαρ η του τοτε βασιλευοντος
μεγαλοψυχια δηλος εγενετο τοις Ἕλλησιν), υπο δε της Πτολεμαιου τοσαυτα και τηλικαυτα τοις
Ἀχαιοις εγεγονει φιλανθρωπα κατα τους ανωτερον χρονους ωστ' αν † μηδενι πλειον αξιως. α
διατιθεμενος ο Λυκορτας μεγαλην εποιειτο φαντασιαν, ατε της παραθεσεως 323 ολοσχερη την
διαφοραν εχουσης· καθ' οσον γαρ ουκ εξαριθμησασθαι ραιδιον ην τας των εν Ἀλεξανδρειαι
βασιλεων ευεργεσιας, κατα τοσουτον απλως ουδεν ην ευρειν φιλανθρωπον εκ της Ἀντιοχου
βασιλειας απηντημενον εις πραγματων λογον τοις Ἀχαιοις.
78. Ὅτι εως μεν τινος οι περι τον Ἀνδρωνιδαν και Καλλικρατην εχρωντο τοις υπερ της
διαλυσεως λογοις, ουδενος δε προσεχοντος αυτοις επεισηγαγον μηχανην. παρην γαρ εκ πορειας
εις το θεατρον γραμματηφορος φερων επιστολην παρα Κοΐντου Μαρκιου, δι' ης παρεκαλει τους
Ἀχαιους ακολουθουντας τηι Ῥωμαιων προαιρεσει πειρασθαι διαλυειν τους βασιλεις· συνεβαινε
γαρ και την συγκλητον απεσταλκεναι πρεσβευτας τους περι Νεμεσιον διαλυσοντας τους
βασιλεις. ην δε τουτο κατα της υποθεσεως· οι γαρ περι τον Τιτον αδυνατησαντες του διαλυειν
ανακεχωρηκεισαν εις την Ῥωμην απρακτοι τελειως. αλλ' οι περι τον Πολυβιον ου βουλομενοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

150

δια τον Μαρκιον προς την επιστολην αντιλεγειν ανεχωρησαν εκ των πραγματων. και τα μεν
κατα την βοηθειαν ουτω διεπεσε τοις βασιλευσι, τοις δ' Ἀχαιοις εδοξε πρεσβευτας αποστελλειν
τους διαλυσοντας· και κατεσταθησαν Ἄρχων Αιγειρατης, Ἀρκεσιλαος Ἀριστων Μεγαλοπολιται.
οι δε παρα του Πτολεμαιου πρεσβευται διαψευσθεντες της συμμαχιας ανεδωκαν τοις αρχουσιν
ετοιμας εχοντες επιστολας παρα των βασιλεων, δι' ων ηξιουν τους Ἀχαιους εκπεμπειν
Λυκορταν και Πολυβιον επι τον ενεστωτα πολεμον.
79. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον ηλθε παρα του βασιλεως Ευμενους αδελφος Ἄτταλος
εχων μεν προφασιν, ει και μη το κατα τους Γαλατας εγεγονει συμπτωμα περι την βασιλειαν,
ομως ελθειν εις την Ῥωμην ενεκεν του συγχαρηναι τηι συγκλητωι και τυχειν τινος επισημασιας
δια το συμπεπολεμηκεναι και παντων ευμενως σφισι μετεσχηκεναι των κινδυνων· τοτε δε και
δια την Γαλατικην περιστασιν ηναγκασμενος ηκεν εις την Ῥωμην. παντων δε φιλοφρονως
αυτον αποδεχομενων δια τε την εν τηι στρατειαι γεγενημενην συνηθειαν και δια το δοκειν
ευνουν αυτοις υπαρχειν, και γινομενης της απαντησεως υπερ την προσδοκιαν, μετεωρος
εγενηθη ταις ελπισιν ουκ ειδως την αληθινην αιτιαν της αποδοχης. διο 324 και παρ' ολιγον
ηλθε του λυμηνασθαι τα σφετερα πραγματα και την ολην βασιλειαν. των γαρ πλειστων
Ῥωμαιων απηλλοτριωμενων της του βασιλεως Ευμενους ευνοιας και πεπεισμενων αυτον
πλαγιον εν τωι πολεμωι γεγονεναι λαλουντα τωι Περσει και τοις καιροις εφεδρευοντα τοις κατ'
αυτων, ενιοι των επιφανων ανδρων λαμβανοντες εις τας χειρας τον Ἄτταλον παρεκαλουν την
μεν υπερ ταδελφου πρεσβειαν αποθεσθαι, περι δε αυτου ποιεισθαι τους λογους· βουλεσθαι γαρ
αυτωι την συγκλητον συγκατασκευαζειν ιδιαν αρχην και δυναστειαν δια την αλλοτριοτητα την
προς τον αδελφον. εφ' οις συνεβαινε τον Ἄτταλον επι πολυ μετεωριζεσθαι και συγκατανευειν
εν ταις κατ' ιδιαν ομιλιαις τοις εις τουτο το μερος αυτον παρορμωσιν. τελος δε προς ενιους των
αξιολογων ανδρων συνεθετο και παρελθων εις την συγκλητον ποιησεσθαι τους περι τουτων
λογους. Τοιαυτης δ' ουσης της διαθεσεως περι τον Ἄτταλον, οττευσαμενος ο βασιλευς το
μελλον επιπεμπει Στρατιον τον ιατρον εις την Ῥωμην, ος μεγιστην παρ' αυτωι πιστιν ειχεν, τα
μεν υποδειξας, τα δε εντειλαμενος πασαν εισενεγκασθαι μηχανην προς το μη κατακολουθησαι
τον Ἄτταλον τοις βουλομενοις λυμηνασθαι την βασιλειαν αυτων. ο δε παραγενομενος εις την
Ῥωμην και λαβων εις τας χειρας τον Ἄτταλον πολλους μεν και ποικιλους διεθετο λογους (και
ην ο ανθρωπος εχων τι νουνεχες και πιστικον), μογις δε καθικετο της προθεσεως και
μετεκαλεσε τον Ἄτταλον απο της αλογου φορας θεις υπο την οψιν, οτι κατα μεν το παρον
συμβασιλευει ταδελφωι τουτωι διαφερων εκεινου τωι μη διαδημα περιτιθεσθαι μηδε χρηματιζειν
βασιλευς, την δε λοιπην ισην και την αυτην εχων εξουσιαν, εις δε το μελλον ομολογουμενως
καταλειπεται διαδοχος της αρχης, ου μακραν ταυτης της ελπιδος υπαρχουσης, ατε του βασιλεως
δια μεν την σωματικην ασθενειαν αει προσδοκωντος την εκ του βιου μεταστασιν, δια δε την
απαιδιαν ουδ' ει βουληθειη δυναμενου την αρχην αλλωι καταλιπειν· ουδεπω γαρ
αναδεδειγμενος ετυγχανε κατα φυσιν υιος ων αυτωι ο μετα ταυτα διαδεξαμενος την αρχην. το
δε συνεχον θαυμαζειν εφη ποσα βλαπτει τους ενεστωτας καιρους. μεγαλην γαρ † ειναι πασι τοις
θεοις χαριν, ει συμπνευσαντες και μιαι γνωμηι 325 χρωμενοι δυναιντο τον απο Γαλατων φοβον
απωσασθαι και τον απο τουτων εφεστωτα κινδυνον. ει δε νυν εις στασιν και διαφοραν ηξει προς
τον αδελφον, προδηλον ειναι, διοτι καταστρεψει την βασιλειαν και στερησει μεν αυτον και της
παρουσης εξουσιας και της εις το μελλον ελπιδος, στερησει δε και τους αδελφους της αρχης και
της εν αυτηι δυναστειας. ταυτα δη και τουτοις ετερα παραπλησια διατιθεμενος ο Στρατιος επεισε
τον Ἄτταλον μενειν επι των υποκειμενων. ∆ιοπερ εισελθων εις την συγκλητον ο προειρημενος
συνεχαρη μεν επι τοις γεγονοσιν και περι της καθ' αυτον ευνοιας και προθυμιας, ην παρεσχετο
κατα τον προς Περσεα πολεμον, απελογισατο· παραπλησιως δε και περι του πεμψαι πρεσβευτας
τους παρακαθεξοντας την των Γαλατων απονοιαν και παλιν εις την εξ αρχης αυτους
αποκαταστησοντας διαθεσιν παρεκαλεσε δια πλειονων. εποιησατο δε λογους και περι της
Αινιων και της Μαρωνιτων πολεως αξιων αυτωι δοθηναι ταυτας εν δωρεαι· τον δε κατα του
βασιλεως λογον και τον περι του μερισμου της αρχης εις τελος παρεσιωπησεν. η δε συγκλητος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

151

υπολαμβανουσα παλιν αυτον ιδιαι περι τουτων εισπορευσεσθαι τους τε πρεσβευτας συμπεμψειν
υπεσχετο και τοις ειθισμενοις δωροις ετιμησεν αυτον μεγαλομερως, επηγγειλατο δε και τας
προειρημενας πολεις δωσειν. επειδη δε παραυτα τυχων των φιλανθρωπων ωρμησεν εκ της
Ῥωμης ουδεν ποιησας των προσδοκωμενων, διαψευσθεισα των ελπιδων η συγκλητος αλλο μεν
ουδεν ειχε ποιειν, ετι δε κατα την Ἰταλιαν οντος αυτου την μεν Αινον και την Μαρωνιαν
ηλευθερωσεν αθετησασα την επαγγελιαν, τους δε περι τον Ποπλιον Λικινιον επεμψε
πρεσβευτας προς τους Γαλατας. οις ποιας μεν εδωκεν εντολας, ειπειν ου ραιδιον, στοχαζεσθαι δε
εκ των μετα ταυτα συμβαντων ου δυσχερες. τουτο δ' εσται δηλον εκ των πραξεων αυτων. Ἧκον
δε και παρα Ῥοδιων πρεσβεις, πρωτον μεν οι περι Φιλοκρατην, μετα δε τουτους οι περι
Φιλοφρονα και Ἀστυμηδην. οι γαρ Ῥοδιοι κομισαμενοι την αποκρισιν, ην οι περι τον Ἀγεπολιν.
ελαβον ευθεως μετα την παραταξιν, και θεωρουντες εκ ταυτης την προς αυτους οργην και την
ανατασιν της συγκλητου, παραυτικα 326 τας προειρημενας πρεσβειας εξεπεμψαν. οι δε περι τον
Ἀστυμηδην και Φιλοφρονα κατανοουντες εκ των εντευξεων και κοινηι και κατ' ιδιαν την
υφορασιν και την αλλοτριοτητα των ανθρωπων την προς αυτους, εις αθυμιαν ολοσχερη και
δυσχρηστιαν ενεπιπτον. ως δε και των στρατηγων τις αναβας επι τους εμβολους παρεκαλει τους
οχλους επι τον κατα Ῥοδιων πολεμον, τοτε δη πανταπασιν εξω του φρονειν γενομενοι δια τον
περι της πατριδος κινδυνον εις τοιαυτην ηλθον διαθεσιν, ωστε και φαια λαβειν ιματια και κατα
τας παρακλησεις μηκετι παρακαλειν μηδ' αξιουν τους φιλους, αλλα δεισθαι μετα δακρυων
μηδεν ανηκεστον βουλευσασθαι περι αυτων. μετα δε τινας ημερας εισαγαγοντος αυτους
Ἀντωνιου του δημαρχου και τον στρατηγον τον παρακαλουντα προς τον πολεμον
κατασπασαντος απο των εμβολων, εποιειτο τους λογους πρωτον μεν Φιλοφρων, μετα δε τουτον
Ἀστυμηδης, οτε δη κατα την παροιμιαν το κυκνειον εξηχησαντες ελαβον αποκρισεις τοιαυτας,
δι' ων του μεν ολοσχερους φοβου του κατα τον πολεμον εδοκουν παραλελυσθαι, περι δε των
κατα μερος εγκληματων αυτοις η συγκλητος πικρως και βαρεως ωνειδισεν. ην δ' ο νους της
αποκρισεως τοιουτος, οτι ει μη δι' ολιγους ανθρωπους τους αυτων φιλους, και μαλιστα δι'
αυτους, ᾔδεισαν καλως και δικαιως ως δεον ην αυτοις χρησασθαι. ο δ' Ἀστυμηδης αυτωι μεν
εδοκει καλως ειρηκεναι περι της πατριδος, ου μην τοις γε παρεπιδημουσιν ουδε τοις εκει
μενουσι των Ἑλληνων ουδαμως ηρεσκεν. εξεβαλε γαρ εγγραπτον μετα ταυτα ποιησας την
συνταξιν της δικαιολογιας, η τοις πλειστοις των αναλαμβανοντων εις τας χειρας ατοπος
εφαινετο και τελεως απιθανος. συνεστησατο γαρ την δικαιολογιαν ου μονον εκ των της
πατριδος δικαιων, ετι δε μαλλον εκ της των αλλων κατηγοριας. τα μεν γαρ ευεργετηματα και
συνεργηματα παραβαλλων και συγκρινων τα μεν των αλλων επειρατο ψευδοποιειν και
ταπεινουν, τα δε των Ῥοδιων ηυξανε πολλαπλασιαζων καθ' οσον οιος τ' ην· τα δ' αμαρτηματα
κατα τουναντιον τα μεν των αλλων εξωνειδιζε πικρως και δυσμενικως, τα δε των Ῥοδιων
επειρατο περιστελλειν, ινα κατα την παραθεσιν τα μεν οικεια μικρα και 327 συγγνωμης αξια
φανηι, τα δε των πελας απαραιτητα και μεγαλα τελεως, εφ' οις εφη συγγνωμης τετευχεναι τους
ημαρτηκοτας απαντας. το δε γενος τουτο της δικαιολογιας ουδαμως αν πρεπειν ανδρι πολιτικωι
δοξειεν, επει τοι και των κοινοπραγησαντων περι τινων απορρητων ου τους δια φοβον η πορον
μηνυτας γενομενους των συνειδοτων επαινουμεν, αλλα τους πασαν επιδεξαμενους βασανον και
τιμωριαν και μηδεν των συνειδοτων παραιτιους γενομενους της αυτης συμφορας, τουτους
αποδεχομεθα και τουτους ανδρας αγαθους νομιζομεν. ο δε δια τον αδηλον φοβον παντα τα των
αλλων αμαρτηματα τιθεις υπο την οψιν τοις κρατουσι και καινοποιησας, υπερ ων ο χρονος εις
ληθην αγηοχει τους υπερεχοντας, πως ουκ εμελλε δυσαρεστησειν τοις ιστορησασιν. Την δε
προειρημενην αποκρισιν οι μεν περι τον Φιλοκρατην λαβοντες εξ αυτης ωρμησαν, οι δε περι τον
Ἀστυμηδην αυτοθι μενοντες παρηδρευον χαριν του μηδεν αυτους λανθανειν των
προσπιπτοντων η λεγομενων κατα της πατριδος. προσπεσουσης δε της αποκρισεως ταυτης εις
την Ῥοδον, δοξαντες απολελυσθαι του μεγιστου φοβου του κατα τον πολεμον ταλλα καιπερ
ακμην οντα δυσχερη ραιδιως εφερον. ουτως αει τα μειζω των προσδοκωμενων κακων ληθην
ποιει των ελαττονων συμπτωματων. διο και παραχρημα ψηφισαμενοι τηι Ῥωμηι στεφανον απο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

152

μυριων χρυσων και καταστησαντες πρεσβευτην αμα και ναυαρχον Θεαιτητον εξεπεμπον
θερειας αρχομενης αγοντα τον στεφανον, και μετα τουτου τους περι Ῥοδοφωντα
πειρασομενους κατα παντα τροπον συμμαχιαν συνθεσθαι προς Ῥωμαιους. τουτο δ' εποιησαν
βουλομενοι δια του ψηφισματος † και πρεσβειας αποτυχειν, εαν αλλως δοξηι Ῥωμαιοις, δι'
αυτης δε της του ναυαρχου προαιρεσεως την καταπειραν ποιησασθαι· την γαρ εξουσιαν ειχε
ταυτην ο ναυαρχος εκ των νομων. ουτω γαρ ην πραγματικον το πολιτευμα των Ῥοδιων, ως
σχεδον ετη μʹ προς τοις ρʹ κεκοινωνηκως ο δημος Ῥωμαιοις των επιφανεστατων και καλλιστων
εργων ουκ επεποιητο προς αυτους συμμαχιαν. τινος δε χαριν ουτως εχειριζον οι Ῥοδιοι τα καθ'
αυτους, ουκ αξιον παραλιπειν. βουλομενοι γαρ μηδενα των εν ταις υπεροχαις και δυναστειαις
απελπιζειν την εξ αυτων επικουριαν και συμμαχιαν ουκ εβουλοντο συνδυαζειν ουδε
προκαταλαμβανειν σφας 328 αυτους ορκοις και συνθηκαις, αλλ' ακεραιοι διαμενοντες
κερδαινειν τας εξ εκαστων ελπιδας. τοτε δε μεγαλην εποιουντο φιλοτιμιαν βουλομενοι ταυτης
της τιμης τυχειν παρα Ῥωμαιων, ου κατεπειγομενοι συμμαχιας ουδ' αγωνιωντες απλως ουδενα
κατα το παρον πλην αυτων των Ῥωμαιων, αλλα βουλομενοι κατα την υπερθεσιν της επιβολης
αφαιρεισθαι τας υπονοιας των δυσχερες τι διανοουμενων περι της πολεως. αρτι δε των περι τον
Θεαιτητον καταπεπλευκοτων, απεστησαν Καυνιοι, κατελαβοντο δε και Μυλασσεις τας εν
Ευρωμωι πολεις. κατα δε τον αυτον καιρον η συγκλητος εξεβαλε δογμα, διοτι δει Καρας και
Λυκιους ελευθερους ειναι παντας, οσους προσενειμε Ῥοδιοις μετα τον Ἀντιοχικον πολεμον. τα
μεν ουν κατα τους Καυνιους και τους Ευρωμεις ταχεως οι Ῥοδιοι διωρθωσαντο· τους μεν γαρ
Καυνιους Λυκωνα πεμψαντες μετα στρατιωτων ηναγκασαν παλιν υφ' αυτους ταττεσθαι, καιπερ
Κιβυρατων αυτοις παραβοηθησαντων, επι δε τας εν Ευρωμωι πολεις στρατευσαντες ενικησαν
μαχηι Μυλασσεις και Ἀλαβανδεις, αμφοτερων παραγενομενων μετα στρατιας επ' Ὀρθωσιαν. του
δε περι των Λυκιων και Καρων δογματος αυτοις προσπεσοντος, παλιν απεσοβηθησαν ταις
διανοιαις δεισαντες μη ποτε ματαιος μεν αυτοις η του στεφανου δοσις γεγονεν, ματαιαι δε αι
περι της συμμαχιας ελπιδες.
80. Ὅτι μετα την του Περσεως καταλυσιν, αμα τωι κριθηναι τα ολα, πανταχοθεν
εξεπεμπον πρεσβεις συγχαρησομενους τοις στρατηγοις επι τοις γεγονοσιν. των δε πραγματων
ολοσχερως επι Ῥωμαιους κεκλικοτων, επιπολαζοντες δια τον καιρον οι δοκουντες ειναι φιλοι
Ῥωμαιων εν πασι τοις πολιτευμασιν, εις τε τας πρεσβειας ουτοι καθισταντο και τας αλλας
χρειας. διο συνεδραμον εις την Μακεδονιαν εκ μεν Ἀχαΐας Καλλικρατης Ἀριστοδαμος Ἀγησιας
Φιλιππος, εκ δε Βοιωτιας οι περι Μνασιππον, εκ δε της Ἀκαρνανιας οι περι Χρεμαν, παρα δε των
Ἠπειρωτων οι περι τον Χαροπα και Νικιαν, παρα δε των Αιτωλων οι περι τον Λυ 329 κισκον και
Τισιππον. απαντων δε τουτων ομου γενομενων και προς την αυτην υποθεσιν αμιλλωμενων
προθυμως, και μηδενος υπαρχοντος ανταγωνιστου δια το τους αντιπολιτευομενους απαντας
εικοντας τοις καιροις ανακεχωρηκεναι τελεως, ακονιτι κατεκρατησαν της υποθεσεως οι
προειρημενοι. προς μεν ουν τας αλλας πολεις και τας εθνικας συστασεις οι δεκα δι' αυτων των
στρατηγων εποιησαντο την επιταγην, ους δεησει πορευεσθαι των ανδρων εις την Ῥωμην. ουτοι
δ' ησαν ως επιπαν ους απεγραψαν οι προειρημενοι κατα τας ιδιας αντιπαραγωγας, πλην ολιγων
τελεως των εκδηλον τι πεποιηκοτων. προς δε το των Ἀχαιων εθνος πρεσβευτας εξεπεμψαν τους
επιφανεστατους ανδρας των ιʹ, Γαιον Κλαυδιον και Γναιον ∆ομιτιον, δια δυο αιτιας, πρωτον μεν
ευλαβουμενοι τους Ἀχαιους μη ποτ' ου πειθαρχησωσι τοις γραφομενοις, αλλα και
κινδυνευσωσιν οι περι τον Καλλικρατην δοξαντες εξειργασθαι τας κατα παντων των Ἑλληνων
διαβολας, ο κατ' αληθειαν ην, δευτερον δε δια το μηθεν εν τοις αιχμαλωτοις γραμμασιν ακριβες
ευρησθαι κατα μηδενος των Ἀχαιων. περι μεν ουν τουτων μετα τινα χρονον εξεπεμπεν ο
στρατηγος τας επιστολας και τους πρεσβεις, καιπερ ουκ ευδοκουμενος κατα γε την αυτου
γνωμην ταις των περι τον Λυκισκον και Καλλικρατην διαβολαις, ως εξ αυτων των πραγματων
υστερον εγενετο καταφανες.
81. Ὅτι κατα την Αιγυπτον οι βασιλεις απολελυμενοι του προς Ἀντιοχον πολεμου
πρωτον μεν εις Ῥωμην πρεσβευτην εξεπεμψαν Νουμινιον ενα των φιλων ευχαριστησοντα περι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

153

των εις αυτους γεγονοτων ευεργετηματων· απελυσαν δε και τον Λακεδαιμονιον Μεναλκιδαν
ενεργως κεχρημενον τοις κατα της βασιλειας καιροις προς την ιδιαν επανορθωσιν, Γαΐου
Ποπιλιου την υπερ της απολυσεως χαριν αιτησαμενου παρα των βασιλεων.
82. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον Κοτυς ο των Ὀδρυσων βασιλευς απεστειλε πρεσβευτας
εις την Ῥωμην αξιων αποδοθηναι τον υιον αυτωι και περι της γενομενης προς Περσεα
κοινοπραγιας δι 330 καιολογουμενος. οι δε Ῥωμαιοι νομισαντες ηνυσθαι σφισι το προκειμενον,
του προς τον Περσεα πολεμου κατα νουν προκεχωρηκοτος, την δε προς Κοτυν διαφοραν προς
ουδεν ετι διατεινειν, συνεχωρησαν αυτωι κομιζεσθαι τον υιον, ος ομηρειας χαριν δοθεις εις
Μακεδονιαν εαλωκει μετα των Περσεως τεκνων, βουλομενοι την αυτων πραοτητα και
μεγαλοψυχιαν εμφαινειν, αμα δε και τον Κοτυν αναδουμενοι δια της τοιαυτης χαριτος.
83. Ὅτι κατα τον αυτον καιρον ηλθε και Προυσιας ο βασιλευς εις την Ῥωμην
συγχαρησομενος τηι συγκλητωι και τοις στρατιωταις επι τοις γεγονοσιν. ο δε Προυσιας ουτος
ουδαμως γεγονεν αξιος του της βασιλειας προσχηματος. τεκμηραιτο δ' αν τις εκ τουτων. ος γε
πρωτον μεν, πρεσβευτων παραγεγονοτων Ῥωμαικων προς αυτον, εξυρημενος την κεφαλην και
πιλιον εχων και τηβενναν και καλικιους απηντα τουτοις, και καθολου τοιαυτηι διασκευηι
κεχρημενος, οιαν εχουσιν οι προσφατως ηλευθερωμενοι παρα Ῥωμαιοις, ους καλουσι
λιβερτους, και δεξιωσαμενος τους πρεσβευτας· ορατ', εφη, τον υμετερον λιβερτον εμε παντα
βουλομενον χαριζεσθαι και μιμεισθαι τα παρ' υμιν. ης αγενεστεραν φωνην ου ραιδιον ειπειν.
τοτε δε κατα την εισοδον την εις την συγκλητον στας κατα το θυρετρον αντιος του συνεδριου
και καθεις τας χειρας αμφοτερας προσεκυνησε τον ουδον και τους καθημενους επιφθεγξαμενος·
χαιρετε, θεοι σωτηρες, υπερβολην ου καταλιπων ανανδριας αμα δε και γυναικισμου και
κολακειας ουδενι των επιγινομενων. ακολουθα δε τουτοις και κατα την κοινολογιαν εισελθων
επετελεσατο, περι ων και το γραφειν απρεπες ην. φανεις δε τελεως ευκαταφρονητος αποκρισιν
ελαβε δι' αυτο τουτο φιλανθρωπον. Ἤδη δε τουτου τας αποκρισεις ειληφοτος, προσεπεσε
παραγινεσθαι τον Ευμενη. τουτο δε το πραγμα πολλην αποριαν παρεσχε τοις εν τωι συνεδριωι.
διαβεβλημενοι γαρ προς αυτον και διαληψεις αμεταθετους εχοντες ουκ εβουλοντο κατ' ουδενα
τροπον εμφανιζειν αυτους. πασι γαρ αναδεδειχοτες πρωτον και μεγιστον φιλον τον βασιλεα
τουτον εμελλον εις οψιν ελθοντες και προσ 331 δεξαμενοι δικαιολογιαν, ει μεν το δοκουν
αποκριθειεν ακολουθουντες ταις ιδιαις διαληψεσιν, εκθεατριειν αυτους, ει τοιουτον ανθρωπον
επι τοσουτον εξετιμησαν εν τοις ανωτερον χρονοις, ει δε δουλευοντες τηι των εκτος φαντασιαι
φιλανθρωπως αποκριθειεν, παροψεσθαι την αληθειαν και το τηι πατριδι συμφερον. διοπερ εξ
εκατερας της αποφασεως μελλοντος απιθανου τινος αυτοις εξακολουθησειν, ευροντο λυσιν του
προβληματος τοιαυτην. ως γαρ καθολου δυσαρεστουμενοι ταις των βασιλεων επιδημιαις δογμα
τι τοιουτον εξεβαλον, μηδενα βασιλεα παραγινεσθαι προς αυτους. μετα δε ταυτα πυθομενοι τον
Ευμενη καταπεπλευκεναι της Ἰταλιας εις Βρεντεσιον επαπεστειλαν τον ταμιαν φεροντα το
δογμα και κελευοντα λεγειν προς αυτον, ει τι τυγχανει της συγκλητου χρειαν εχων, ει δε
μηδενος δειται, παραγγελουντα την ταχιστην αυτον εκ της Ἰταλιας απαλλαττεσθαι. ο δε
βασιλευς, συμμιξαντος αυτωι του ταμιου, γνους την της συγκλητου προαιρεσιν εις τελος
απεσιωπησεν ουδενος φησας προσδεισθαι. και δη τουτωι τωι τροπωι συνεβη τον Ευμενη
κωλυθηναι της εις την Ῥωμην αναβασεως. συνηκολουθηκει δε και ετερον τι πραγματικον
τουτωι τωι διαβουλιωι. μεγαλου γαρ υπο των Γαλατων επικρεμαμενου κινδυνου τηι βασιλειαι,
προφανες ην, οτι δια τον σκυβαλισμον τουτον οι μεν του βασιλεως συμμαχοι ταπεινωθησονται
παντες, οι δε Γαλαται διπλασιως επιρρωσθησονται προς τον πολεμον. διο παντη παντως
βουλομενοι ταπεινουν αυτον επι ταυτην κατηνεχθησαν την γνωμην. τουτων δε γινομενων ετι
κατ' αρχας του χειμωνος, λοιπον η συγκλητος απασι τοις παραγεγονοσι κατα πρεσβειαν–ου γαρ
ην ουτε πολις ουτε δυναστης ουτε βασιλευς, ος ουκ απεσταλκει πρεσβειαν κατ' εκεινον τον
καιρον την συγχαρησομενην επι τοις γεγονοσιν· οις απασιν οικειως απηντησε και
φιλανθρωπως, πλην των Ῥοδιων. τουτους δε παρεπεμπε ποικιλας εμφασεις ποιουσα περι του
μελλοντος. επειχετο δε και κατα τους Ἀθηναιους.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

154

84. Ὅτι οι Ἀθηναιοι παρεγενοντο πρεσβευοντες το μεν πρωτον υπερ της των Ἁλιαρτιων
σωτηριας, παρακουομενοι δε περι 332 τουτου του μερους εκ μεταθεσεως διελεγοντο περι ∆ηλου
και Λημνου και της των Ἁλιαρτιων χωρας εις εαυτους εξαιτουμενοι την κτησιν· ειχον γαρ
διττας εντολας. οις περι μεν των κατα ∆ηλον και Λημνον ουκ αν τις επιτιμησειε δια το και
προτερον αντιπεποιησθαι των νησων τουτων, περι δε της των Ἁλιαρτιων χωρας εικοτως αν τις
καταμεμψαιτο. το γαρ πολιν σχεδον αρχαιοτατην των κατα την Βοιωτιαν επταικυιαν μη
συνεπανορθουν κατα παντα τροπον, το δ' εναντιον εξαλειφειν αφαιρουμενους και τας εις το
μελλον ελπιδας των ηκληρηκοτων, δηλον ως ουδενι μεν αν δοξαι των Ἑλληνων καθηκειν,
ηκιστα δε των αλλων Ἀθηναιοις· το γαρ την μεν ιδιαν πατριδα κοινην ποιειν απασιν, τας δε των
αλλων αναιρειν, ουδαμως οικειον αν φανειη του της πολεως ηθους. πλην η γε συγκλητος και
την ∆ηλον αυτοις εδωκε και την Λημνον. και τα μεν κατα τους Ἀθηναιους τοιαυτην εσχε
διαθεσιν.
85. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον Θεαιτητος εισελθων εις την συγκλητον λογους μεν
εποιησατο περι της συμμαχιας· υπερθεμενης δε της συγκλητου το διαβουλιον, ουτος μεν
μετηλλαξε τον βιον κατα φυσιν (ετη γαρ ειχε πλειω των πʹ), παραγενομενων δε φυγαδων εκ τε
Καυνου και Στρατονικειας εις την Ῥωμην και παρελθοντων εις την συγκλητον, εγενετο δογμα
Ῥοδιους εξαγειν τας φρουρας εκ τε Καυνου και Στρατονικειας. οι δε περι τον Φιλοφρονα και
Ἀστυμηδην λαβοντες ταυτην την αποκρισιν απεπλευσαν κατα σπουδην εις την οικειαν, δεδιοτες
μη παρακουσαντες οι Ῥοδιοι περι του τας φρουρας εξαγαγειν αυθις αλλην αρχην εγκληματων
ποιησωσιν.
86. Ὅτι εξεπολεμησαν κατα τον καιρον τουτον Κνωσιοι μετα Γορτυνιων προς τους
Ῥαυκιους και συνθηκας εποιησαντο προς αλληλους ενορκους, μη προτερον λυσειν τον πολεμον
πριν η κατα κρατος ελειν την Ῥαυκον. Οι δε Ῥοδιοι κομισαμενοι τα περι των Καυνιων και
θεωρουντες ου καταληγουσαν την οργην των Ῥωμαιων, επειδη περι παντων ακολουθως ταις
αποκρισεσιν επειθαρχησαν, ευθεως τους περι Ἀριστοτελην πρεσβευτας καταστησαντες
εξεπεμπον εις την 333 Ῥωμην δοντες εντολας πειραζειν παλιν περι της συμμαχιας. οι και
παραγενηθεντες εις την Ῥωμην θερειας ακμαζουσης εισηλθον εις την συγκλητον και παραυτικα
περι του πεπειθαρχηκεναι τον δημον τοις επιταττομενοις διεσαφουν, και παρεκαλουν υπερ της
συμμαχιας πολλους και ποικιλους διαθεμενοι λογους. η δε συγκλητος εδωκεν αποκρισιν, εν ηι
την μεν φιλιαν παρεσιωπησεν, περι δε της συμμαχιας ουκ εφη καθηκειν αυτηι τουτο συγχωρειν
Ῥοδιοις κατα το παρον.
87. Ὅτι μετα την συντελειαν των αγωνων, αρτι τουτων γεγονοτων, ηκον οι περι τον
Τιβεριον πρεσβευται κατασκοπων εχοντες ταξιν. οις ουτως επιδεξιως απηντησεν Ἀντιοχος και
φιλοφρονως, ωστε μη οιον τους περι τον Τιβεριον υποπτευσαι τι περι αυτου πραγματικον η
παρατριβης εμφασιν εχον εκ των κατα την Ἀλεξανδρειαν, αλλα και των λεγοντων τι τοιουτον
καταγινωσκειν δια την υπερβολην της κατα την απαντησιν φιλανθρωπιας· ος γε προς τοις
αλλοις και της αυλης παρεχωρησε τοις πρεσβευταις, μικρου δε και του διαδηματος κατα την
επιφασιν, καιπερ ουκ ων τηι προαιρεσει τοιουτος, αλλα τουναντιον.
88. Ὅτι τοις παρα των εκ της Ἀσιας Γαλατων πρεσβευταις συνεχωρησαν την
αυτονομιαν μενουσιν εν ταις ιδιαις κατοικιαις και μη στρατευομενοις εκτος των ιδιων ορων.
89. Ὅτι κατα την Πελοποννησον, παραγενομενων των πρεσβευτων και διασαφουντων
τα κατα τας αποκρισεις, ουκ ετι θορυβος ην, αλλ' οργη και μισος εκφανες προς τους περι τον
Καλλικρατην.
90. Ὅτι εις την Ῥωμην παραγεγονοτων πρεσβευτων πλειονων και ετερων,
επιφανεστατων δε παρα μεν Ῥοδιων των περι Ἀστυμηδην, παρα δε των Ἀχαιων των περι
Ευρεαν και Ἀναξιδαμον και Σατυρον, παρα δε Προυσιου των περι Πυθωνα, τουτοις εχρηματισεν
η συγκλητος. οι μεν ουν παρα του Προυσιου κατηγοριαν εποιουντο Ευμενους του βασιλεως
φασκοντες αυτων τε τινα χωρια παραιρεισθαι τον Ευμενη και της Γαλατιας ουκ αφιστασθαι το
παραπαν, ουδε πειθαρχειν τοις της συγκλητου δογμασιν, αλλα 334 τους τα σφετερα μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

155

φρονουντας σωματοποιειν, τους δε τα Ῥωμαιων αιρουμενους και βουλομενους πολιτευεσθαι
τοις της συγκλητου δογμασιν ακολουθως κατα παντα τροπον ελαττουν. ησαν δε τινες
πρεσβευται και παρα των της Ἀσιας πολεων, οι κατηγορουν του βασιλεως εμφασιν ποιουντες
της προς τον Ἀντιοχον κοινοπραγιας. η δε συγκλητος διακουσασα των κατηγορουντων ουτ'
απερριπτε τας διαβολας ουτ' εξεφαινε την εαυτης γνωμην, αλλα συνετηρει παρ' εαυτηι
διαπιστουσα καθολου τοις περι τον Ευμενη και τον Ἀντιοχον· τοις γε μην Γαλαταις αει τι
προσετιθει και συνεπισχυε περι της ελευθεριας. οι δε περι τον Τιβεριον ηκοντες απο της
πρεσβειας ουδεν περιττοτερον ηδυνηθησαν ουτ' αυτοι διαλαβειν ουτε τηι συγκλητωι διασαφησαι
περι των κατα τον Ευμενη και τον Ἀντιοχον, ηπερ αν και προτερον οντες εν τηι Ῥωμηι
διελαμβανον· ουτως αυτους οι βασιλεις εξετεμοντο τηι κατα την απαντησιν φιλανθρωπιαι. Μετα
δε ταυτα προσκαλεσαμενη τους Ῥοδιους διηκουε τουτων. ο δ' Ἀστυμηδης εισελθων μετριως
εστη και βελτιον η κατα την προ ταυτης πρεσβειαν· αφεμενος γαρ του κατηγορειν των αλλων
ωρμησεν επι το παραιτεισθαι καθαπερ οι μαστιγουμενοι τας πληγας, φασκων ικανοις
προστιμοις περιπεπτωκεναι την πατριδα και μειζοσι της αμαρτιας. και προσθεμενος εξηγειτο τας
ελαττωσεις κεφαλαιωδως διεξιων, πρωτον μεν οτι Λυκιαν και Καριαν απολωλεκασιν, εις ην εξ
αρχης μεν εδαπανησαν χρηματων ικανον πληθος τρισσους πολεμους αναγκασθεντες πολεμειν
αυτοις, νυνι δε προσοδων εστερηνται πολλων, ων ελαμβανον παρα των προειρημενων. αλλ'
ισως, εφη, ταυτα μεν εχει λογον· και γαρ εδωκαθ' υμεις αυτα τωι δημωι, μετα χαριτος την
ευνοιαν, † και χαριζοντες αυτα κατα λογον εδοκειτε τουτο πραττειν, εμπεσουσης τινος υποψιας
και διαφορας υμιν. αλλα Καυνον δηπου διακοσιων ταλαντων εξηγορασαμεν παρα των
Πτολεμαιου στρατηγων, και Στρατονικειαν ελαβομεν εν μεγαληι χαριτι παρ' Ἀντιοχου του
Σελευκου· και παρα τουτων των πολεων αμφοτερων ρʹ και εικοσι ταλαντα τωι δημωι προσοδος
επιπτε καθ' εκαστον ετος. τουτων απασων εστερημεθα των προσοδων θελοντες πειθαρχειν τοις
υμετεροις προσταγμασιν. εξ ων μειζονα φορον επιτεθεικατε τοις 335 Ῥοδιοις της αγνοιας η
Μακεδοσι τοις δια παντος πολεμιοις υμιν υπαρξασι. το δε μεγιστον συμπτωμα της πολεως·
καταλελυται γαρ η του λιμενος προσοδος, υμων ∆ηλον μεν ατελη πεποιηκοτων, αφηιρημενων
δε την του δημου παρρησιαν, δι' ης και τα κατα τον λιμενα και ταλλα παντα της πολεως
ετυγχανε της αρμοζουσης προστασιας. οτι δε τουτ' εστιν αληθες, ου δυσχερες καταμαθειν· του
γαρ ελλιμενιου κατα τους ανωτερον χρονους ευρισκοντος ρʹ μυριαδας δραχμων, νυν ευρηκατε
ιεʹ μυριαδας, ωστε και λιαν, ω ανδρες Ῥωμαιοι, την υμετεραν οργην ηφθαι των κυριων τοπων
της πολεως. ει μεν ουν συμβεβηκει πανδημον γεγονεναι την αμαρτιαν και την αλλοτριοτητα
του δημου, ταχα ισως εδοκειτε και υμεις ευλογως επιμονον και δυσπαραιτητον εχειν την οργην·
ει δε σαφως ιστε πανταπασιν ολιγους γεγονοτας αιτιους της τοιαυτης αλογιας, και τουτους
απαντας απολωλοτας υπ' αυτου του δημου, τι προς τους μηδεν αιτιους ακαταλλακτως εχετε; και
ταυτα προς τους αλλους απαντας ειναι δοκουντες πραοτατοι και μεγαλοψυχοτατοι. διοπερ, ω
ανδρες, απολωλεκως ο δημος τας προσοδους την παρρησιαν την ισολογιαν, υπερ ων τον προ
του χρονον παν αναδεχομενος διατετελεκεν, αξιοι και δειται παντων υμων, ικανας εχων
πληγας, ληξαντας της οργης διαλυθηναι και συνθεσθαι την συμμαχιαν, ινα γενηται τουτο
συμφανες απασιν, οτι την μεν οργην αποτεθεισθε την προς Ῥοδιους, ανακεχωρηκατε δ' επι την
εξ αρχης αιρεσιν και φιλιαν. τουτου γαρ χρειαν εχει νυν ο δημος, ου της δια των οπλων και
στρατιωτων συμμαχιας. ταυτα μεν ουν και τουτοις παραπλησια διαλεχθεις Ἀστυμηδης εδοκει
πρεποντως τοις καιροις πεποιησθαι τους λογους· πλειστα γε μην συνηργησαν τοις Ῥοδιοις προς
το τυχειν της συμμαχιας οι περι τον Τιβεριον αρτι παραγεγονοτες. ουτοι γαρ απομαρτυρησαντες
πρωτον μεν πασι τοις της συγκλητου δογμασι πεπειθαρχηκεναι τους Ῥοδιους, επειτα παντας
τους αιτιους της αλλοτριοτητος κατακεκρισθαι θανατου παρ' αυτοις, ηττησαν τους
αντιλεγοντας και εποιησαντο την προς Ῥωμαιους συμμαχιαν.
91. Ὅτι μετα τινα χρονον εισηλθον οι παρα των Ἀχαιων πρεσβεις εχοντες εντολας
ακολουθως ταις αποκρισεσιν αις προτερον ελαβον· αυται δ' ησαν διοτι θαυμαζουσι πως, υπερ
ων αυτοι κεκρικασι, περι τουτων αυτους παρακαλουσι κρινειν. διο τοτε παρησαν οι περι τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

156

Ευρεαν παλιν εξ αυτης εμφανιζοντες, διοτι το μεν εθνος ουτε δικαιολογουμενων ακηκοε των
κατηιτιαμενων ουτε κρισιν ουδεμιαν πεποιηται περι αυτων, την δε συγκλητον αξιοι προνοιαν
ποιησασθαι των ανθρωπων, ινα κρισεως τυχωσι και μη καταφθαρωσιν ακριτοι, και μαλιστα μεν
αυτην εξετασασαν διασαφησαι τους ενοχους οντας τοις εγκλημασιν, ει δε δια τους
περισπασμους αυτη μη δυναται τουτο ποιησαι, τοις Ἀχαιοις επιτρεψαι περι του πραγματος, οι
πειρασονται μισοπονηρως χρησασθαι τοις αιτιοις. η δε συγκλητος διακουσασα των πρεσβευτων
ακολουθως ταις εντολαις διαλεγομενων και δυσχρηστουσα δια το πανταχοθεν εξελεγχεσθαι (το
τε γαρ κρινειν ουκ ενομιζεν αυτηι καθηκειν, το τε χωρις κρισεως απολυειν τους ανδρας
προδηλον εχειν εδοκει τον ολεθρον τοις φιλοις αυτων), διοπερ αναγκαζομενη και βουλομενη
παρελεσθαι καθολου την ελπιδα των πολλων υπερ της των κατεχομενων σωτηριας, ινα
συμμυσαντες πειθαρχωσιν εν μεν Ἀχαΐαι τοις περι τον Καλλικρατην, εν δε τοις αλλοις
πολιτευμασι τοις δοκουσιν ειναι Ῥωμαιων, εγραψαν αποκρισιν τοιαυτην, οτι· ημεις ουχ
υπολαμβανομεν συμφερειν ουτε τοις υμετεροις δημοις τουτους τους ανδρας επανελθειν εις
οικον. ταυτης δε της αποκρισεως εκπεσουσης, ου μονον περι τους ανακεκλημενους εγενετο τις
ολοσχερης αθυμια και παραλυσις της ψυχης, αλλα και περι τους Ἕλληνας ωσανει κοινον τι
πενθος, ατε δοκουσης της αποκρισεως ολοσχερως αφαιρεισθαι την ελπιδα της σωτηριας των
ακληρουντων. κατα δε την Ἑλλαδα διαγγελθεισης της αποκρισεως της τοις Ἀχαιοις δεδομενης
υπερ των καταιτιαθεντων, τα μεν πληθη συνετριβη ταις διανοιαις, και τις οιον απελπισμος
υπεδραμε τους ανθρωπους, οι δε περι τον Χαροπα και Καλλι 337 κρατην και παντες οι της αυτης
υποθεσεως προεστωτες μετεωροι παλιν εγενηθησαν.
92. Ὅτι Τιβεριος τους Καμμανους τα μεν βιασαμενος τα δε παραλογισαμενος υπηκοους
εποιησε Ῥωμαιοις. Εις δε την Ῥωμην και πλειονων παραγεγονοτων εχρηματισεν η συγκλητος
τοις περι Ἄτταλον και τον Ἀθηναιον. συνεβαινε γαρ τον Προυσιαν ου μονον αυτον ενεργως
κεχρησθαι ταις διαβολαις ταις κατα τον Ευμενη και τον Ἄτταλον, αλλα και τους Γαλατας
παρωξυκεναι και τους Ἐλγεις και πλειους ετερους κατα την Ἀσιαν προς την αυτην υποθεσιν, ων
χαριν ο βασιλευς Ευμενης εξαπεσταλκει τους αδελφους απολογησομενους προς τας
επιφερομενας διαβολας. οι και παρελθοντες εις την συγκλητον ενδεχομενως εδοξαν προς
απαντας τους κατηγορουντας ποιησασθαι την απολογιαν, και τελος ου μονον αποτριψαμενοι
τας επιφερομενας αιτιας αλλα και τιμηθεντες επανηλθον εις την Ἀσιαν. ου μην της γε κατα τον
Ευμενη και κατα τον Ἀντιοχον υποψιας εληγεν η συγκλητος, αλλα Γαιον Σολπικιον και Μανιον
Σεργιον καταστησασα πρεσβευτας εξαπεστελλεν αμα μεν εποπτευσοντας τα κατα τους
Ἕλληνας, αμα δε τοις Μεγαλοπολιταις και τοις Λακεδαιμονιοις διευκρινησοντας περι της
αντιλεγομενης χωρας, μαλιστα δε πολυπραγμονησοντας τα κατα τον Ἀντιοχον και τα κατα τον
Ευμενη, μη τις εξ αυτων παρασκευη γινεται και κοινοπραγια κατα Ῥωμαιων.
93. Ὅτι ∆ημητριος ο του Σελευκου πολυν ηδη χρονον κατεχομενος εν τηι Ῥωμηι κατα
την ομηρειαν παλαι μεν εδοκει παρα το δικαιον κατεχεσθαι· δοθηναι γαρ υπο Σελευκου του
πατρος της εκεινου πιστεως ενεκεν, Ἀντιοχου δε μετειληφοτος την βασιλειαν ουκ οφειλειν
υπερ των εκεινου τεκνων ομηρευειν. ου μην αλλα τον μεν προς του χρονον ηγε την ησυχιαν,
και μαλιστα δια την αδυναμιαν (ην γαρ ετι παις)· τοτε δε την ακμαιοτατην εχων ηλικιαν
εποιησατο λογους εισελθων εις την συγκλητον, αξιων και 338 παρακαλων καταγειν αυτον επι
την βασιλειαν· καθηκειν γαρ αυτωι μαλλον η τοις Ἀντιοχου τεκνοις την αρχην. διαθεμενου δε
και πλειονας λογους αυτου προς την προειρημενην υποθεσιν, και μαλιστα προσδραμοντος εν τωι
λεγειν, διοτι συμβαινει και πατριδα και τροφον την Ῥωμην υπαρχειν αυτωι, και τους μεν υιους
των εκ του συνεδριου απαντας αδελφων εχειν διαθεσιν, τους δε βουλευτας πατερων δια το
παραγενεσθαι μεν ετι νηπιος, τοτε δε κατα την ηλικιαν υπαρχειν ετων κʹ και γʹ, ενετρεποντο
μεν απαντες ακουοντες εν εαυτοις, κοινηι γε μην εδοξε τηι συγκλητωι τον μεν ∆ημητριον
κατασχειν, τωι δε καταλελειμμενωι παιδι συγκατασκευαζειν την αρχην. τουτο δ' εποιησεν, ως
εμοι δοκει, υπειδομενη την ακμην του ∆ημητριου, μαλλον δε κρινασα συμφερειν τοις σφετεροις
πραγμασι την νεοτητα και την αδυναμιαν του παιδος του διαδεδεγμενου την βασιλειαν. εγενετο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

157

δε τουτο δηλον εκ των μετα ταυτα συμβαντων. ευθεως γαρ καταστησαντες πρεσβευτας τους
περι Τιβεριον Ὀκταουιον και Σποριον Λοκρητιον και Λευκιον Αυρηλιον εξεπεμψαν τους
διοικησοντας τα κατα την βασιλειαν, ως αυτη προηιρειτο, δια το μηδενα τον εμποδων
στησομενον ειναι τοις επιταττομενοις, του μεν βασιλεως παιδος οντος, των δε προεστωτων
ασμενιζοντων επι τωι μη παραδεδοσθαι τα πραγματα τωι ∆ημητριωι· μαλιστα γαρ τουτο
προσεδοκων. οι μεν ουν περι τον Γναιον εξωρμησαν εχοντες εντολας πρωτον μεν τας ναυς τας
καταφρακτους διαπρησαι, μετα δε ταυτα τους ελεφαντας νευροκοπησαι και καθολου
λυμηνασθαι την βασιλειον δυναμιν. προσενετειλαντο δε τουτοις και τα κατα την Μακεδονιαν
επισκεψασθαι· συνεβαινε γαρ τους Μακεδονας αηθεις οντας δημοκρατικης και συνεδριακης
πολιτειας στασιαζειν προς αυτους. εδει δε τους περι τον Γναιον και τα περι τους Γαλατας και τα
κατα την Ἀριαραθου βασιλειαν εποπτευσαι. μετα δε τινα χρονον αυτοις επαπεσταλη γραμματα
παρα της συγκλητου και τους εν Ἀλεξανδρειαι βασιλεις διαλυσαι κατα δυναμιν.
94. Ὅτι παρεγενοντο κατα τον αυτον καιρον παρα Ἀριαραθου 339 του νεωστι
διαδεδεγμενου την Καππαδοκων βασιλειαν πρεσβεις ανανεωσομενοι την τε φιλιαν και
συμμαχιαν την προυπαρχουσαν και καθολου παρακαλεσοντες την συγκλητον αποδεξασθαι την
του βασιλεως ευνοιαν και προθυμιαν, ην εχει και κοινηι και κατ' ιδιαν προς απαντας Ῥωμαιους.
η δε συγκλητος διακουσασα των λογων την τε φιλιαν ανενεωσατο και την συμμαχιαν, και
καθολου την ολην αιρεσιν αποδεξαμενη του βασιλεως φιλανθρωπος εγενηθη. τουτο δ' εγενετο
μαλιστα δια το τους περι τον Τιβεριον, καθ' ον καιρον εξαπεσταλησαν επισκεψομενοι τα κατα
τους βασιλεις επανελθοντας ευφημους λογους ποιησασθαι περι τε του πατρος και καθολου της
βασιλειας αυτων· οις πιστευσαντες οι του συνεδριου τους τε πρεσβευτας φιλανθρωπως
απεδεξαντο και την ολην αιρεσιν του βασιλεως.
95. Ὅτι Ῥοδιοι διαπεπνευκοτες εκ της περι αυτους γενομενης δυσχερειας επεμπον εις
την Ῥωμην πρεσβευτας τους περι Κλεαγοραν, Καλυνδα μεν αξιωσοντας σφισι παραχωρηθηναι,
περι δε των εχοντων εν τηι Λυκιαι και Καριαι κτησεις αιτησομενους την συγκλητον, ινα αυτοις
εχειν εξηι καθα και προτερον· εψηφισαντο δε και κολοσσον στησαι του δημου των Ῥωμαιων εν
τωι της Ἀθηνας ιερωι τριακονταπηχυν.
96. Ὅτι των Καλυνδεων αποσταντων Καυνιων, και μετα ταυτα πολιορκειν
επιβαλλομενων αυτους των Καυνιων, τας μεν αρχας επεκαλεσαντο Κνιδιους οι Καλυνδεις, ων
και παραπεσοντων κατα βοηθειαν επι ποσον αντειχον τοις υπεναντιοις, αγωνιωντες δε το
μελλον πρεσβευειν μεν *** εγχειριζοντες σφας αυτους και την πολιν. οι δε Ῥοδιοι πεμψαντες
βοηθειαν και κατα γην και κατα θαλατταν την τε πολιορκιαν ελυσαν και παρελαβον την πολιν.
συνεβη δε και την συγκλητον αυτοις βεβαιωσαι την των Καλυνδεων κτησιν. Ὁ δε Ἀριαραθης ο
βασιλευς Καππαδοκιας προσδεδεγμενος τους εις την Ῥωμην αποσταλεντας πρεσβευτας, νομισας
εκ των 340 αποκρισεων εν ορθωι κεισθαι την βασιλειαν αυτωι, επειδη καθικται της Ῥωμαιων
ευνοιας, εθυε τοις θεοις χαριστηρια των γεγονοτων και τους ηγεμονας ειστια. μετα δε ταυτα
πρεσβευτας απεστειλε προς τους περι τον Λυσιαν εις την Ἀντιοχειαν σπουδαζων ανακομισασθαι
τα της αδελφης και μητρος οστα. το μεν ουν εγκαλειν υπερ του γεγονοτος ασεβηματος
απεδοκιμαζεν ου βουλομενος ερεθιζειν τους περι τον Λυσιαν, ινα μη διαψευσθηι της προθεσεως,
καιπερ βαρεως φερων το γεγονος· αξιωματικας δε δους εντολας εξαπεστειλε τους πρεσβεις. των
δε περι τον Λυσιαν συγχωρησαντων, και των οστων ανακομισθεντων ως αυτον, αποδεξαμενος
μεγαλομερως την παρουσιαν αυτων εθαψε παρα τον του πατρος ταφον κηδεμονικως.
97. Ὅτι μετα το μερισαι τους Πτολεμαιους την βασιλειαν παρεγενετο Πτολεμαιος ο
νεωτερος εις την Ῥωμην αθετειν βουλομενος τον γεγονοτα μερισμον αυτωι προς τον αδελφον,
φασκων ουχ εκων αλλα κατ' αναγκην τωι καιρωι περιληφθεις πεποιηκεναι το προσταττομενον,
και παρεκαλει την συγκλητον μερισαι την Κυπρον αυτωι· και γαρ τουτου γενομενου
καταδεεστεραν εξειν μεριδα του αδελφου παρα πολυ. των δε περι τον Κανοληιον και Κοιντον
απομαρτυρουντων τοις περι τον Μενυλλον, τοις παρα του πρεσβυτερου παραγεγονοσι
πρεσβευταις, διοτι και την Κυρηνην ο νεωτερος και το πνευμα δι' αυτους εχοι· τοιαυτην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

158

γενεσθαι την των οχλων προς αυτον αλλοτριοτητα και προσκοπην· διο και παρ' ελπιδα και
παραδοξως δεδομενων αυτωι των κατα Κυρηνην πραγματων ασμενως δεξαιτο, και σφαγιων
τμηθεντων και λαβοι τους ορκους παρα ταδελφου και δοιη περι τουτου· του δε Πτολεμαιου πασι
τουτοις αντιλεγοντος, η συγκλητος αμα μεν ορωσα τον μερισμον * γεγονοτα τελεως, αμα δε
βουλομενη διελειν την βασιλειαν πραγματικως, αυτων αιτιων γενομενων της διαιρεσεως,
συγκατεθετο τοις υπο του νεωτερου παρακαλουμενοις επι τωι σφετερωι συμφεροντι. πολυ γαρ
ηδη τουτο το γενος εστι των διαβουλιων παρα Ῥωμαιοις, εν οις δια της των πελας αγνοιας
αυξουσι και κατασκευαζονται 341 την ιδιαν αρχην πραγματικως, αμα χαριζομενοι και
δοκουντες ευεργετειν τους αμαρτανοντας. διο και καθορωντες το μεγεθος της εν Αιγυπτωι
δυναστειας και δεδιοτες, αν ποτε τυχηι προστατου, μη μειζον φρονησηι του καθηκοντος,
κατεστησαν πρεσβευτας Τιτον Τορκουατον και Γναιον Μερολαν τους καταξοντας επι την
Κυπρον τον Πτολεμαιον και τελειωσοντας αμα την εκεινων και την αυτων προθεσιν. και
παραχρημα τουτους εξαπεστειλαν δοντες εντολας διαλυσαι τους αδελφους και κατασκευασαι
τωι νεωτερωι την Κυπρον χωρις πολεμου.
98. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον προσπεσουσης της περι τον Γναιον περιπετειας, ως
ανηιρεθη, και των παρα του βασιλεως Ἀντιοχου πρεσβευοντων, ων ο Λυσιας επεμψε,
παραγεγονοτων και πολλους διαθεμενων λογους υπερ του μη κεκοινωνηκεναι της πραξεως
τους του βασιλεως φιλους, η μεν συγκλητος παρεπεμπε τους πρεσβευτας ου βουλομενη διδοναι
περι τουτων αποφασιν ουδεμιαν ουδ' εκτιθεσθαι καθολου την αυτης γνωμην, ο δε ∆ημητριος
πτοηθεις επι τοις ηγγελμενοις εξ αυτης προσεκαλει τον Πολυβιον και προσανεφερε διαπορων, ει
δει παλιν εντυχειν τηι συγκλητωι περι των καθ' αυτον. ο δε παρεκαλει μη δις προς τον αυτον
λιθον πταιειν, αλλ' εν εαυτωι τας ελπιδας εχειν και τολμαν τι βασιλειας αξιον· πολλας γαρ
υποδεικνυειν αφορμας τους ενεστωτας καιρους. ο δε ∆ημητριος συννοησας το λεγομενον τοτε
μεν απεσιωπησεν, μετ' ολιγον δε τινι των συνηθων Ἀπολλωνιωι μετεδωκε περι των αυτων. ο δε
προειρημενος ακακος ων και κομιδηι νεος συνεβουλευε πειραν ετι λαβειν της συγκλητου.
πεπεισθαι γαρ, επει της βασιλειας αλογως αυτον εστερηκε, της γε ομηρειας αυτον απολυσειν·
ατοπον γαρ ειναι τελεως, Ἀντιοχου του παιδος διαδεδεγμενου την εν Συριαι βασιλειαν,
∆ημητριον ομηρευειν υπερ αυτου. τουτοις μεν ουν τοις λογοις πεισθεις παλιν εισηλθεν εις την
συγκλητον ο προειρημενος και παρεκαλει της γε κατα την ομηρειαν αναγκης αυτον απολυειν,
επει την βασιλειαν εκριναν Ἀντιοχωι συγκατασκευαζειν. και πλειω δε προς ταυτην την υποθεσιν
αυτου διαλεχθεντος, εμεινεν η συγκλητος επι της 342 αυτης αιρεσεως. οπερ εικος ην· και γαρ
προτερον ου δια το μη λεγειν τα δικαια τον ∆ημητριον εκρινε την αρχην τωι παιδι
συνδιαφυλασσειν, αλλα δια το συμφερειν τοις σφετεροις πραγμασιν, μενοντων δε των ολων επι
της αυτης διαθεσεως μενειν εικος ην και την της συγκλητου διαληψιν επι της αυτης
προαιρεσεως. Πλην ο γε ∆ημητριος ματην εξαισας το κυκνειον και γνους, οτι καλως αυτωι
συνεβουλευεν ο Πολυβιος μη δις προς τον αυτον λιθον πταιειν, μεταμεληθεις επι τοις
γεγονοσιν, αμα δε και φυσει μεγαλοφρων υπαρχων και τολμαν ικανην εχων προς το κριθεν,
ευθεως εκαλει ∆ιοδωρον προσφατως εκ της Συριας παραγεγονοτα και μετεδιδου περι των καθ'
αυτον. ο δε ∆ιοδωρος τροφευς μεν εγεγονει του ∆ημητριου, πανουργος δ' ων και κατωπτευκως
επιμελως τα κατα την Συριαν υπεδεικνυεν αυτωι διοτι, των μεν εκει τεταραγμενων δια τον
Γναιου φονον και διαπιστουντων, των μεν πολλων τοις περι τον Λυσιαν, των δε περι τον
Λυσιαν τοις πολλοις, της δε συγκλητου πεπεισμενης εκ των του βασιλεως φιλων γεγονεναι την
εις τους σφετερους πρεσβευτας παρανομιαν, καλλιστον ειναι καιρον επιφανηναι τοις
πραγμασιν. ταχεως γαρ τους μεν εκει μεταρριψειν την βασιλειαν εις αυτον, καν ολως μετα
παιδος ενος ποιησηται την παρουσιαν, την δε συγκλητον ου τολμησειν ετι βοηθειν ουδε
συνεπισχυειν τοις περι τον Λυσιαν τοιαυτα διεργασαμενοις. λοιπον ειναι το λαθειν εκ της
Ῥωμης απελθοντας, και μηδενα λαβειν εννοιαν της επιβολης αυτου. δοξαντων δε τουτων,
μετεπεμπετο τον Πολυβιον, και δηλωσας τα δεδογμενα παρεκαλει συνεπιλαβεσθαι της επιβολης
και συνδιανοηθηναι, πως αν χειρισθειη τα κατα τον δρασμον. συνεβαινε δε κατα τον καιρον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

159

τουτον Μενυλλον μεν τον Ἀλαβανδεα παρειναι πρεσβευοντα παρα του πρεσβυτερου βασιλεως
Πτολεμαιου χαριν του συγκαταστηναι και δικαιολογηθηναι προς τον νεωτερον Πτολεμαιον·
ετυγχανε δε προυπαρχουσα τωι Πολυβιωι προς τον Μενυλλον ισχυρα συνηθεια και πιστις, διο και
νομισας αυτον επιτηδειον ειναι προς την ενεστωσαν χρειαν συνεστησε τωι ∆ημητριωι μετα
μεγαλης σπουδης και φιλοτιμιας. ο δε κοινωνησας της επιβολης ανεδεξατο την τε ναυν
ετοιμασειν και ταλλα προς τον πλουν απαρτιειν. ουτος 343 μεν ουν ευρων εν τωι στοματι του
Τιβεριος ορμουσαν Καρχηδονιαν ναυν ιεραγωγον ταυτην εναυλωσατο. συμβαινει δε τα πλοια
ταυτα λαμβανεσθαι κατ' εκλογην εκ της Καρχηδονος, εφ' οις εις την Τυρον εκπεμπουσιν οι
Καρχηδονιοι τας πατριους απαρχας τοις θεοις. εναυλουτο δε φανερως εις την ιδιαν ανακομιδην,
διο και την τε των επιμηνιων παρασκευην ανυποπτως εποιειτο και φανερως ελαλει και
συνεταττε τοις ναυτικοις. Ἐπειδη δε παντ' ην ετοιμα τωι ναυκληρωι λοιπον τ' εδει τον
∆ημητριον απαρτιζειν τα καθ' αυτον, τον τροφεα προαπεστειλεν εις την Συριαν
ωτακουστησοντα και κατοπτευσοντα τα εκει συμβαινοντα περι τους οχλους. ο δε συντροφος
Ἀπολλωνιος εξ αρχης αυτωι μετειχε της επιβολης· δυειν δ' υπαρχοντων αδελφων, Μελεαγρου
και Μενεσθεως, τουτοις εκοινωνησατο την πραξιν, αλλωι δ' ουδενι των μετ' αυτου, καιτοι
πλειονων οντων. ουτοι δ' ησαν Ἀπολλωνιου κατα φυσιν υιοι του μεγαλην μεν ευκαιριαν
εχοντος παρα Σελευκωι, μετασταντος δε κατα την Ἀντιοχου μεταληψιν της αρχης εις Μιλητον.
της δε συνταχθεισης ημερας προς τους ναυτικους συνεγγιζουσης, εδει γενεσθαι παρα τινι των
φιλων υποδοχην προς την εξοδον. παρα γαρ αυτωι ποιειν το δειπνον ουχ οιον τ' ην· ειθιστο γαρ
επιμελως καλειν απαντας τους περ αυτον οντας. οι δε συνειδοτες την πραξιν εμελλον εξ οικου
δειπνησαντες επι το πλοιον ηξειν, εχοντες ενα παιδα μεθ' εαυτων εκαστος· τους γαρ λοιπους
απεσταλκεισαν εις Ἀναγνειας κατα την επιουσαν αυτοι παρεπομενοι. τον δε Πολυβιον
συνεβαινε κατα τον καιρον τουτον ησθενηκοτα μενειν κατακλινη, ειδεναι δε παντα τα
πραττομενα, του Μενυλλου συνεχως αυτωι μεταδιδοντος αει περι των υποπιπτοντων. διοπερ
αγωνιασας ο προειρημενος, μη, της συνηθειας ελκυσθεισης, ατε του ∆ημητριου συμποτικου
φυσικως και νεωτερου τελεως υπαρχοντος, απορημα τι γενηται περι την εξοδον δια την μεθην,
γραψας βραχυ πιττακιον και σφραγισαμενος πεμπει παρ' αυτου παιδα συσκοταζοντος αρτι του
θεου, συνταξας εκκαλεσαμενον τον οινοχοον του ∆ημητριου δουναι το πιττακιον μηδεν
ειποντα τις η παρα τινος, και κελευειν αποδι 344 δοναι τωι ∆ημητριωι παραχρημα διαναγνωναι.
γενομενων δε παντων κατα το συνταχθεν, λαβων ο ∆ημητριος επανεγνω. το δε πιττακιον
περιειχε τας γνωμας ταυτας. ο δρων τα του μελλοντος οιχεται φερων. ισον φερει νυξ, τοις δε
τολμωσιν πλεον. τολμα τι, κινδυνευε, πραττ', αποτυγχανε, επιτυχε, παντα μαλλον η σαυτον
προου. νηφε και μεμνησ' απιστειν· αρθρα ταυτα των φρενων. Ταυτα διαναγνους ο ∆ημητριος
και συννοησας τας υποθεσεις, και τινες και παρα τινος εισιν, παραυτικα προσποιηθεις ως
επιναυσιος γεγονως απηλλαττετο, συμπροπεμποντων αυτον και των φιλων. παραγενομενος δ'
επι σκηνην τους μεν ανεπιτηδειους των οικετων εξεπεμψεν εις τας Ἀναγνειας συνταξας
λαβοντας τα λινα και τους κυνας απανταν επι το Κιρκαιον· εκει γαρ επιμελως ειωθει
κυνηγετειν τον υν, εξ ου και της προς τον Πολυβιον αυτωι συνηθειας την καταρχην γενεσθαι
συνεπεσεν. μετα δε ταυτα τοις περι τον Νικανορα διεσαφει την επιβολην και κοινωνειν
παρεκαλει των αυτων ελπιδων. παντων δε προθυμως δεξαμενων τον λογον, παρηγγειλε κατα
σπουδην επανελθοντας επι τας ιδιας καταλυσεις τοις μεν παισι συνταξαι προαγειν υπο την
εωθινην εις τας Ἀναγνειας και μετα των κυνηγων απανταν εις το Κιρκαιον, αυτους δε λαβοντας
εσθητας τας οδοιπορικας ανακαμπτειν ως αυτον ειποντας τοις οικεταις, οτι μετα ∆ημητριου
συμμιξουσιν αυτοις κατα την επιουσαν επι τον προειρημενον τοπον. γενομενων δε παντων
καθως προειρηται, προηγον εις την Ὀστιαν νυκτος επι το στομα του Τιβεριος. ο δε Μενυλλος
προπορευομενος εκοινολογειτο τοις ναυτικοις φασκων αυτωι προσπεπτωκεναι παρα του
βασιλεως δι' ο δεον εστιν αυτον μεν μενειν κατα το παρον εν τηι Ῥωμηι, των δε νεανισκων τους
πιστοτατους εκπεμψαι προς αυτον, παρ' ων επιγνωσεται παντα τα κατα τον αδελφον. διοπερ
αυτος μεν ουκ εφησεν εμβαινειν, τους δε νεανισκους ηξειν περι 345 μεσας νυκτας τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

160

μελλοντας πλειν. των δε ναυκληρων αδιαφορουντων δια το μενειν αυτοις το ταχθεν ναυλον εξ
αρχης και παντα κατηρτικοτων εκ πολλου τα προς τον πλουν, παρησαν οι περι τον ∆ημητριον
κατα τριτην φυλακην ληγουσαν οντες ηʹ και παιδες εʹ και παιδαρια γʹ. του δε Μενυλλου
κοινολογηθεντος αυτοις και παραδειξαντος την των επιμηνιων παρασκευην, ετι δε
συστησαντος τωι ναυκληρωι και τοις επιβαταις εκτενως, ουτοι μεν επεβησαν, ο δε κυβερνητης
αρτι διαφαυσκοντος αρας τας αγκυρας ετελει τον πλουν απλως ουδεμιαν εννοιαν εχων του
πραγματος, αλλ' ως στρατιωτας τινας αγων παρα του Μενυλλου προς τον Πτολεμαιον. Ἐν δε τηι
Ῥωμηι κατα την επιουσαν ουδεις επιζητησειν εμελλε τον ∆ημητριον ουδε τους μετ' εκεινου
προαγοντας· οι μεν γαρ αυτου μενοντες ως επι το Κιρκαιον ωρμηκοτα διελαμβανον, οι δε εν
ταις Ἀναγνειαις απηντων επι τον αυτον τοπον ως εκει παρεσομενον. διο συνεβαινε τελεως
ασημον ειναι τον δρασμον, εως ου των παιδων τις μεμαστιγωμενος εν ταις Ἀναγνειαις εδραμεν
επι το Κιρκαιον ως εκει τωι ∆ημητριωι συμμιξων, ουχ ορων δε παλιν εις την Ῥωμην ετρεχεν ως
κατα πορειαν απαντησων, ουδαμηι δε συντυχων αυτωι τουτο διεσαφησε τοις εν Ῥωμηι φιλοις και
τοις καταλελειμμενοις επι της οικιας. επιζητουμενου δε του ∆ημητριου κατα την τεταρτην
ημεραν, αφ' ης ωρμησεν, υπενοηθη το γεγονος. τηι δε εʹ συγκλητος ευθεως συνηγετο περι
τουτων, εν ηι συνεβαινε τον ∆ημητριον εκτος ηδη του πορθμου του κατα Σικελιαν υπαρχειν. το
μεν ουν διωκειν απεγνωσαν, αμα μεν υπολαμβανοντες αυτον πολυ προειληφεναι κατα τον
πλουν (και γαρ εσχε φορον ανεμον), αμα δε προορωμενοι το βουληθεντες κωλυσειν
αδυνατησαι· πρεσβευτας δε κατεστησαν μετα τινας ημερας τους περι Τιβεριον Γρακχον και
Λευκιον Λεντλον και Σερουιλιον Γλαυκιαν, οιτινες εμελλον πρωτον μεν εποπτευσειν τα κατα
τους Ἕλληνας, ενθεν επιβαλοντες επι την Ἀσιαν τα τε κατα τον ∆ημητριον καραδοκησειν και
τας των αλλων βασιλεων προαιρεσεις εξετασειν και τα προς τους Γαλατας αντιλεγομενα τοις
προειρημενοις διευκρινησειν. διο 346 τον Τιβεριον κατεστησαντο παντων αυτοπτην γεγονεναι.
και τα μεν κατα την Ἰταλιαν εν τουτοις ην. Μετα δε ταυτα Πτολεμαιος ο νεωτερος
παραγεγονως εις την Ἑλλαδα μετα των πρεσβευτων συνηθροιζε ξενολογιον εμβριθες, εν οις
προσελαβετο και ∆αμασιππον τον Μακεδονα, ος κατασφαξας εν τωι Φακωι τους συνεδρους εφυγε
μετα γυναικος και τεκνων εκ της Μακεδονιας. αφικομενος δε εις την των Ῥοδιων Περαιαν και
ξενισθεις υπο του δημου προετιθετο πλειν εις την Κυπρον. οι δε περι τον Τορκουατον
θεωρουντες αυτον συνεσταμενον ξενικην χειρα βαρειαν υπεμιμνησκον των εντολων, διοτι δει
χωρις πολεμου ποιεισθαι την καθοδον· και τελος επεισαν αυτον εως Σιδης προαγαγοντα το
ξενολογιον διαλυσασθαι και της εις Κυπρον επιβολης αποστηναι και συμμισγειν αυτοις επι τους
των Κυρηναιων ορους. αυτοι δε πλευσαντες εις την Ἀλεξανδρειαν εφασαν παραστησεσθαι τον
βασιλεα προς τα παρακαλουμενα και συναντησειν επι τους ορους εχοντες κακεινον μεθ' αυτων.
τουτοις μεν ουν τοις λογοις πεισθεις ο νεωτερος Πτολεμαιος, απογνους τα κατα την Κυπρον το
μεν ξενολογιον διελυσεν, αυτος δε το μεν πρωτον εις Κρητην απεπλευσεν τον τε ∆αμασιππον
εχων μεθ' εαυτου και των πρεσβευτων ενα Γναιον Μερολαν, ξενολογησας δε εκ της Κρητης περι
χιλιους στρατιωτας ανηχθη και διαρας εις την Λιβυην κατεσχεν επι τον Ἄπιν. Οι δε περι τον
Τορκουατον [και] τον Τιτον διακομισθεντες εις την Ἀλεξανδρειαν επειρωντο μεν παρακαλειν
τον πρεσβυτερον Πτολεμαιον διαλυεσθαι προς τον αδελφον και συγχωρειν αυτωι την Κυπρον·
του δε Πτολεμαιου τα μεν επαγγελλομενου, τα δε παρακουοντος, και τωι τοιουτωι τροπωι
κατατριβοντος τον χρονον, στρατοπεδευων ο νεωτερος μετα των Κρητων εν τηι Λιβυηι περι τον
Ἄπιν κατα το συντεταγμενον και τελεως ασχαλλων επι τωι μηδεν διασαφησασθαι, το μεν
πρωτον εξαπεστειλε τον Γναιον εις την Ἀλεξανδρειαν ως δια τουτου καν των περι τον
Τορκουατον επιγενομενων, συνεξομοιωθεντος δε τουτου τοις προτερον, και του 347 χρονου
διελκομενου, και μʹ διελθουσων ημερων, και μηδενος προσπιπτοντος, εις αποριαν ενεπιπτε περι
των ολων. ο γαρ πρεσβυτερος βασιλευς παν γενος αρεσκειας προσφερομενος παντας εξιδιασατο
τους πρεσβευτας και παρακατεσχε το πλειον ουχ εκοντας αλλ' ακοντας. κατα δε τον καιρον
τουτον προσεπεσε τωι νεωτερωι Πτολεμαιωι τους τε Κυρηναιους αφεσταναι και τας πολεις
συμφρονειν τουτοις, κεκοινωνηκεναι δε περι της αποστασεως και Πτολεμαιον τον Συμπετησιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

161

ος ην το γενος Αιγυπτιος, επιστευθη δε την επιμελειαν των ολων υπο του βασιλεως, καθ' ον
καιρον εποιειτο τον πλουν εις την Ῥωμην.
Τουτων δε προσπιπτοντων τωι βασιλει, και μετ' ολιγον διοτι στρατοπεδευουσιν εν τοις
υπαιθροις οι Κυρηναιοι, δεισας μη βουλομενος προσλαβειν την Κυπρον και την Κυρηνην
απολεσηι, παντα ταλλα παρεργα θεμενος ανεζευξεν επι Κυρηνης. παραγενομενος δ' εις τον
Μεγαν καλουμενον καταβαθμον κατελαβε τους Λιβυας μετα των Κυρηναιων κατεχοντας τας
δυσχωριας. ο δε Πτολεμαιος απορουμενος επι τωι συμβαινοντι τους μεν ημισεις των στρατιωτων
εμβιβασας εις τα πλοια περιπλειν τας δυσχωριας επεταξε και κατα νωτου τοις πολεμιοις
επιφαινεσθαι, τους δ' ημισεις εχων αυτος εβιαζετο κατα στομα προς την αναβασιν. των δε
Λιβυων καταπλαγεντων την εξ αμφοιν εφοδον και λειποντων τους τοπους, αμα της αναβασεως
εγενετο κυριος και της υποκειμενης Τετραπυργιας, εν ηι συνεβαινε πληθος αφθονον υδατος
υπαρχειν. οθεν αφορμησας εβδομαιος ηκε δια της ερημου. παραπλεοντων δ' αυτωι και των επι
Μοχυρινου, συνεβαινε τους Κυρηναιους στρατοπεδευειν οντας εις οκτακισχιλιους, ιππεις δε
περι φʹ. οι γαρ Κυρηναιοι πειραν ειληφοτες της του Πτολεμαιου προαιρεσεως εκ των κατα την
Ἀλεξανδρειαν πεπραγμενων και θεωρουντες ου βασιλικην αλλα τυραννικην ουσαν την αρχην
αυτου και την ολην αιρεσιν, ουχ οιοι τ' ησαν εθελοντην σφας αυτους υποταττειν, αλλα παν
υπομενειν ετολμων αντεχομενοι της προς την ελευθεριαν ελπιδος. διο και τοτε συνεγγισαντος
αυτου εξ αυτης παρεταξαντο. και τελος ηττηθη.
99. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον ηλθε και Γναιος ο Μερολας εκ της Ἀλεξανδρειας
διασαφων τωι βασιλει, διοτι εις ουθεν των αξιουμενων προσεληλυθεν ο αδελφος, αλλα φησι
δειν μενειν επι τοις εξ αρχης διομολογουμενοις. ο δε βασιλευς ταυτα διακουσας, ευθεως
προχειρισαμενος Κομανον και Πτολεμαιον τους αδελφους εξαπεστελλε πρεσβευτας εις την
Ῥωμην μετα του Γναιου διασαφησοντας τηι συγκλητωι περι της ταδελφου πλεονεξιας και
καταφρονησεως. απελυσε δε κατα τον αυτον καιρον και τους περι Τιτον απρακτους ο
πρεσβυτερος Πτολεμαιος. και τα μεν κατα την Ἀλεξανδρειαν και Κυρηνην επι τουτων ην.
100. Ὅτι κατα τους υποκειμενους καιρους ηκον παρα του νεωτερου Πτολεμαιου
πρεσβεις οι περι τον Κομανον και παρα του πρεσβυτερου παραπλησιως οι περι τον Μενυλλον
τον Ἀλαβανδεα. ων εισελθοντων εις την συγκλητον, και πολλων λογων γινομενων και
φιλαπεχθων κατα προσωπον εις αλληλους, και των περι Τιτον και Γναιον απομαρτυρουντων
και συνεπισχυοντων τωι νεωτερωι μετα πολλης σπουδης, εδοξε τηι συγκλητωι τους περι
Μενυλλον εν πενθ' ημεραις αποτρεχειν εκ της Ῥωμης, και την συμμαχιαν αναιρειν την προς
τον πρεσβυτερον, προς δε τον νεωτερον πεμψαι πρεσβευτας τους διασαφησοντας τα δεδογμενα
τηι συγκλητωι. και κατεσταθησαν Ποπλιος Ἀπουστιος και Γαιος Λεντλος, οι και πλευσαντες εξ
αυτης εις την Κυρηνην ανηγγειλαν τωι Πτολεμαιωι τα δεδογμενα μετα πολλης σπουδης. ο δε
Πτολεμαιος επαρθεις ευθεως εξενολογει και ταις επιβολαις ολος και πας ην περι την Κυπρον.
και τα μεν κατα την Ἰταλιαν εν τουτοις ην.
101. Ὅτι κατα την Λιβυην Μασσανασσης θεωρων το πληθος των πολεων των περι την
μικραν Συρτιν εκτισμενων και το καλλος της χωρας, ην καλουσιν Ἐμπορια, και παλαι το
πληθος των προσοδων των γινομενων εν τουτοις τοις τοποις οφθαλμιων, επεβαλετο
καταπειραζειν των Καρχηδονιων ου πολλοις ανωτερον χρονοις των νυν λεγομενων καιρων.
της μεν ουν χωρας ταχεως εγενηθη κυριος ατε των υπαιθρων κρατων δια το τους Καρχηδονιους
αει 349 μεν αλλοτριους υπαρχειν της εν τηι γηι χρειας, τοτε δε και τελεως εκτεθηλυνθαι δια την
πολυχρονιον ειρηνην· των δε πολεων ουκ ηδυνηθη γενεσθαι κυριος δια το τους Καρχηδονιους
επιμελως τηρειν αυτας. αμφοτερων δε ποιουμενων την αναφοραν επι την συγκλητον υπερ των
αμφισβητουμενων, και πρεσβευτων πολλακις εληλυθοτων δια ταυτα παρ' εκατερων, αιει
συνεβαινε τους Καρχηδονιους ελαττουσθαι παρα τοις Ῥωμαιοις, ου τωι δικαιωι, αλλα τωι
πεπεισθαι τους κρινοντας συμφερειν σφισι την τοιαυτην γνωμην, επειτοι χρονοις ου πολλοις
ανωτερον αυτος ο Μασσανασσης διωκων τον Ἀφθηρα τον αποστατην μετα στρατοπεδου διοδον
ηιτησατο τους Καρχηδονιους δια ταυτης της χωρας, οι δε ουχ υπηκουσαν ως ουδεν αυτωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

162

προσηκουσης. ου μην αλλα τελος εις τουτο συνεκλεισθησαν οι Καρχηδονιοι δια των αποφασεων
κατα τους νυν λεγομενους καιρους, ωστε μη μονον τας πολεις και την χωραν αποβαλειν, αλλα
και φʹ ταλαντα προσθειναι της καρπειας των χρονων, εξ ου συνεβη γενεσθαι την αμφισβητησιν.
102. Ὅτι κατα την Ἀσιαν Προυσιας μεν εξεπεμψεν εις την Ῥωμην πρεσβευτας μετα
Γαλατων τους κατηγορησοντας Ευμενους, ουτος δε παλιν τον αδελφον Ἄτταλον
απολογησομενον προς τας διαβολας. Ἀριαραθης δε τηι τε Ῥωμηι στεφανον εξαποστειλας απο
χρυσων μυριων επεμψε και πρεσβευτας τους διασαφησοντας τηι συγκλητωι την [τε] προς τον
Τιβεριον απαντησιν αυτου και καθολου παρακαλεσοντας διασαφειν υπερ ων αν δεωνται, διοτι
παν ποιησειν ετοιμος εστι Ῥωμαιοις το παραγγελλομενον.
103. Ὅτι του Μηνοχαρους παραγενηθεντος εις την Ἀντιοχειαν προς ∆ημητριον και
διασαφησαντος τωι βασιλει την γεγενημενην εντευξιν αυτωι προς τους περι Τιβεριον εν τηι
Καππαδοκιαι, νομισας ο βασιλευς αναγκαιοτατον ειναι των παροντων το τους προειρημενους
ανδρας εξομιλησαι καθ' οσον οιος τ' ην, παντα ταλλα παρεργα ποιησαμενος διεπεμπετο προς
τουτους, το μεν πρωτον εις Παμφυλιαν, μετα δε ταυτα παλιν εις Ῥοδον, παντα ποιησειν
Ῥωμαιοις αναδεχομενος, εως εξειργασατο βασιλευς υπ' αυτων 350 προσαγορευθηναι. και γαρ
ην ο Τιβεριος ευνους αυτωι διαφεροντως· διο και μεγαλα συνεβαλετο προς το καθικεσθαι και
κτησασθαι τα κατα την αρχην αυτον. ο δε ∆ημητριος τυχων της προειρημενης αφορμης ευθεως
εις την Ῥωμην επεμπε πρεσβευτας στεφανον τε κομιζοντας και τον αυτοχειρα του Γναιου
γεγονοτα και συν τουτοις τον κριτικον Ἰσοκρατην.
104. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον ηκον παρα Ἀριαραθου πρεσβεις στεφανον τε
κομιζοντες απο μυριων χρυσων και διασαφουντες την του βασιλεως προαιρεσιν, ην εχει προς τα
Ῥωμαιων πραγματα· και τουτων μαρτυρας † επεμποντο τους περι τον Τιβεριον. ων
ανθομολογησαμενων η συγκλητος τον τε στεφανον απεδεξατο μετα μεγαλης χαριτος και τα
μεγιστα των παρ' αυτηι νομιζομενων δωρων ανταπεστειλε τον τε σκηπωνα και τον ελεφαντινον
διφρον. τουτους μεν ουν εξ αυτης ετι προ του χειμωνος απελυσεν η συγκλητος· μετα δε τουτους
Ἀτταλου παραγενηθεντος, ηδη των υπατων τας αρχας ειληφοτων, και των Γαλατων αυτου
κατηγορησαντων, ους απεσταλκε Προυσιας, και πλειονων ετερων απο της Ἀσιας, διακουσασα
παντων η συγκλητος ου μονον απελυσε των διαβολων τον Ἄτταλον, αλλα και προσαυξησασα
τοις φιλανθρωποις εξαπεστειλεν· καθ' οσον γαρ απηλλοτριωτο του βασιλεως και διεφερετο
προς τον Ευμενη, κατα τοσουτον εφιλοποιειτο και συνηυξε τον Ἄτταλον.
105. Ὅτι ηκον και παρα του ∆ημητριου του βασιλεως πρεσβεις οι περι τον Μηνοχαρην
στεφανον απο μυριων χρυσων τηι Ῥωμηι κομιζοντες, αμα δε και τον προσενεγκαντα τωι Γναιωι
τας χειρας αγοντες. η δε συγκλητος επι πολυν μεν χρονον διηπορησε περι τουτων, πως δει
χρησασθαι τοις πραγμασιν, ομως δε προσεδεξατο και τους πρεσβευτας και τον στεφανον· τους γε
μην αγομενους ανθρωπους ου προσεδεξατο. καιτοι γε ∆ημητριος ου μονον τον Λεπτινην
απεστειλε τον αυτοχειρα του Γναιου γενομενον, αλλα και τον Ἰσοκρατην. ουτος δε ην μεν
γραμματικος των τας ακροασεις ποιουμενων, φυσει δε ων λαλος και περπερος και κατακορης
προσεκοπτε μεν και τοις Ἕλλησιν, ατε και των περι 351 τον Ἀλκαιον εν ταις συγκρισεσιν
επιδεξιως σκωπτοντων αυτον και διαχλευαζοντων, παραγενομενος δ' εις την Συριαν και
καταφρονησας των ανθρωπων ουκ ηρκειτο περι των ιδιων επιτηδευματων ποιουμενος τους
λογους, αλλα και πραγματικας αποφασεις εξεβαλε φασκων δικαια πεπονθεναι τον Γναιον, δειν
δε και τους αλλους πρεσβευτας απολωλεναι προς το μηδε τον αγγελουντα καταλειφθηναι τοις
Ῥωμαιοις το γεγονος, ινα παυσωνται των υπερηφανων επιταγματων και της ανεδην εξουσιας.
τοιαυτα μεν ουν ριψολογων ενεπεσεν εις την προειρημενην ατυχιαν, εγενετο δε τι περι τους
προειρημενους αξιον μνημης. ο μεν γαρ Λεπτινης μετα το προσενεγκαι Γναιωι τας χειρας ευθεως
εν τηι Λαοδικειαι περιηιει φανερως φασκων δικαια πεποιηκεναι και μετα της των θεων γνωμης
ταυτα πεπραχεναι. του δε ∆ημητριου παραλαβοντος τα πραγματα, προσεπορευετο τωι βασιλει
παρακαλων αυτον μη δεδιεναι τον Γναιου φονον μηδε βουλευεσθαι μηδεν δυσχερες κατα των
Λαοδικεων· αυτος γαρ εις την Ῥωμην πορευεσθαι και διδαξειν την συγκλητον, οτι μετα της των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

163

θεων γνωμης ταυτα πεποιηκεν. και περας δια την ετοιμοτητα και προθυμιαν ουτος μεν ανευ
δεσμων ηχθη και φυλακης, ο δ' Ἰσοκρατης εμπεσων εις την αιτιαν ολοσχερως παρεξεστη τηι
διανοιαι, του δε κλοιου αυτωι περι τον τραχηλον περιτεθεντος και της αλυσεως, σπανιως μεν και
την τροφην προσιετο, της δε του σωματος θεραπειας εις τελος απεστη. διο και παρεγενετο εις
την Ῥωμην θεαμα θαυμασιον, εις ον αποβλεψας αν τις ομολογησειε, διοτι και κατα σωμα και
κατα ψυχην ουδεν εστιν ανθρωπου φοβερωτερον, οταν απαξ αποθηριωθηι. η τε γαρ οψις
εκτοπως ην αυτου φοβερα και θηριωδης ως ανθρωπου πλειον ενιαυτου μη τον ρυπον, μη τους
ονυχας, μη τας τριχας αφηιρημενου, τα τε κατα την διανοιαν εκ της των ομματων εμφασεως και
κινησεως τοιαυτην εποιειτο την φαντασιαν, ωστε τον θεασαμενον προς παν ζωον ετοιμοτερον
αν προσελθειν η προς εκεινον. ο δε Λεπτινης μενων επι της εξ αρχης προαιρεσεως εις τε την
συγκλητον ετοιμος ην εισπορευεσθαι προς τε τους εντυγχανοντας απλως ανθωμολογειτο περι
της πραξεως, και προσδιωριζετο μηδεν αυτωι δυσχερες 352 απαντησειν υπο Ῥωμαιων. και τελος
ευστοχησε της ελπιδος· η γαρ συγκλητος, ως εμοι δοκει υπολαβουσα, διοτι δοξει τοις πολλοις
εχειν του φονου δικην, εαν τους αιτιους παραλαβουσα τιμωρησηται, τουτους μεν ου
προσεδεξατο μικρου δειν, ετηρει δε την αιτιαν ακεραιον, ωστ' εχειν εξουσιαν, οτε βουληθειη,
χρησασθαι τοις εγκλημασι. διο και την αποκρισιν εδωκε τοιαυτην τωι ∆ημητριωι, διοτι τευξεται
των φιλανθρωπων, εαν το ικανον ποιηι τηι συγκλητωι κατα την εξ αρχης εξουσιαν. Ἧκον δε και
παρα των Ἀχαιων πρεσβεις οι περι Ξενωνα και Τηλεκλην υπερ των κατηιτιαμενων, και μαλιστα
του Πολυβιου και του Στρατιου χαριν· τους μεν γαρ † πλειστους σχεδον απαντας ο χρονος ηδη
καταναλωκει, τους γε δη και μνημης αξιους. παρησαν δ' οι πρεσβεις εντολας εχοντες απλως
αξιωματικας, χαριν του προς μηδεν αντιφιλονεικειν τηι συγκλητωι. εισπορευθεντων δε και
ποιησαμενων τους αρμοζοντας λογους ουδ' ὣς ουδεν ηνυσθη, το δ' εναντιον εδοξε τηι συγκλητωι
μενειν επι των υποκειμενων.
106. Ὅτι παρα των Ἀθηναιων ηκον πρεσβεις και παρα των Ἀχαιων οι περι Θεαριδαν και
Στεφανον υπερ των ρυσιων. τοις γαρ ∆ηλιοις διαδοθεισης αποκρισεως παρα Ῥωμαιων, μετα το
συγχωρηθηναι την ∆ηλον τοις Ἀθηναιοις αυτοις μεν εκχωρειν εκ της νησου, τα δ' υπαρχοντα
κομιζεσθαι, μετασταντες εις Ἀχαΐαν οι ∆ηλιοι και πολιτογραφηθεντες εβουλοντο το δικαιον
εκλαβειν παρα των Ἀθηναιων κατα το προς τους Ἀχαιους συμβολον. των δ' Ἀθηναιων
φασκοντων μηδεν ειναι προς αυτους της δικαιοδοσιας ταυτης, ηιτουντο ρυσια τους Ἀχαιους οι
∆ηλιοι κατα των Ἀθηναιων. υπερ ων τοτε πρεσβευσαντες ελαβον αποκρισιν κυριας ειναι τας
κατα τους νομους γεγενημενας παρα τοις Ἀχαιοις οικονομιας περι των ∆ηλιων.
107. Ὅτι των Ἰσσιων και των ∆αοσσων πλεονακις πεπρεσβευκοτων εις την Ῥωμην και
διασαφουντων, οτι ∆ελματεις την χωραν αδικουσι και τας πολεις τας μετ' αυτων ταττομενας
(αυται δε εισιν Ἐπετιον και Τραγυριον), ομοιως δε και των ∆αοσσων εγκαλουντων, 353
εξαπεστειλεν η συγκλητος πρεσβευτας τους περι Γαιον Φαννιον εποπτευσοντας τα κατα την
Ἰλλυριδα, και μαλιστα τουτων τα κατα τους ∆ελματεις. ουτοι δε, μεχρι μεν εζη Πλευρατος,
υπηκουον εκεινωι· μεταλλαξαντος δε τουτου τον βιον και διαδεξαμενου Γενθιου την βασιλειαν,
αποσταντες απο τουτου τοις ομοροις προσεπολεμουν και κατεστρεφοντο τους αστυγειτονας, ων
ενιοι και φορους αυτοις εφερον· ο δε φορος ην θρεμματα και σιτος. και οι μεν περι Φαννιον επι
τουτοις εξωρμησαν.
108. Ὅτι ο βασιλευς Ἀριαραθης παρεγενετο εις την Ῥωμηνετι θερειας ουσης· τοτε δε,
παρειληφοτων τουτων τας αρχας των περι τον Σεξτον Ἰουλιον, εγινετο περι τας κατ' ιδιαν
εντευξεις οικειαν ποιουμενος περικοπην και φαντασιαν της υποκειμενης περιστασεως. παρησαν
δε και παρα ∆ημητριου πρεσβεις οι περι τον Μιλτιαδην προς εκατεραν την υποθεσιν
ηρμοσμενοι· και γαρ περι Ἀριαραθου απολογεισθαι και κατηγορειν αυτου παρεσκευαζετο
φιλαπεχθως. απεσταλκει δε και Ὁλοφερνης πρεσβευτας τους περι Τιμοθεον και ∆ιογενην
στεφανον τε κομιζοντας τηι Ῥωμηι και την φιλιαν και την συμμαχιαν ανανεωσομενους, το δε
πλειον συγκαταστησομενους τωι Ἀριαραθηι και τα μεν απολογησομενους, τα δε κατηγορησοντας.
εν μεν ουν ταις κατ' ιδιαν εντευξεσι μειζω φαντασιαν ειλκον οι περι τον ∆ιογενην και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

164

Μιλτιαδην, ατε και κατα το πληθος προς ενα συγκρινομενοι και κατα την αλλην περικοπην
ευτυχουντες προς επταικοτα θεωρουμενοι· παραπλησιως δε και περι την των πραγματων
εξηγησιν πολυ περιησαν· παν μεν γαρ και προς παντοια λεγειν εθαρρουν ουδενα λογον
ποιουμενοι της αληθειας, το δε λεγομενον ανυπευθυνον ην ουκ εχον τον απολογησομενον.
λοιπον ακονιτι του ψευδους επικρατουντος, εδοκει σφισι τα πραγματα κατα γνωμην χωρειν.
Κατα τον καιρον τουτον παραγεγονοτων πρεσβευτων εξ Ἠπειρου παρα τε των την Φοινικην
κατεχοντων και παρα των εκπε 354 πτωκοτων και ποιησαμενων λογους κατα προσωπον,
εδωκεν αποκρισιν αυτοις η συγκλητος οτι δωσει περι τουτων εντολας τοις αποστελλομενοις
πρεσβευταις εις την Ἰλλυριδα μετα Γαΐου Μαρκιου.
109. Ὅτι Ἄτταλος ηττηθεις παρα Προυσιου προχειρισαμενος Ἀθηναιον τον αδελφον
εξαπεστειλε μετα των περι τον Ποπλιον διασαφησοντα τηι συγκλητωι το γεγονος. οι δε εν τηι
Ῥωμηι, του μεν Ἀνδρονικου παραγενομενου και διασαφουντος τα περι την πρωτην εφοδον των
πολεμιων, ου προσειχον, αλλ' υπενοουν τον Ἄτταλον βουλομενον αυτον επιβαλειν τωι Προυσιαι
τας χειρας προφασεις προκατασκευαζεσθαι και προκαταλαμβανειν διαβολαις· αμα δε του τε
Νικομηδους και των περι τον Ἀντιφιλον, των παρα του Προυσιου πρεσβευτων,
διαμαρτυρομενων μηδεν ειναι τουτων, ετι μαλλον ηπιστει τα λεγομενα περι του Προυσιου. μετα
δε τινα χρονον επιδιασαφουμενης της πραγματειας, αμφιδοξησασα περι των προσπιπτοντων η
συγκλητος εξαπεστειλε πρεσβευτας Λευκιον Ἀποληιον και Γαιον Πετρωνιον τους
επισκεψομενους πως εχει τα κατα τους προειρημενους βασιλεις.
Λογος λγʹ.
110. Ὅτι η συγκλητος ετι κατα χειμωνα διακουσασα των περι τον Ποπλιον Λεντλον
υπερ των κατα Προυσιαν δια το νεωστι παραγεγονεναι τουτους εκ της Ἀσιας, εισεκαλεσατο και
τον Ἀθηναιον τον Ἀτταλου του βασιλεως αδελφον. ου μεντοι πολλων προσεδεηθη λογων, αλλ'
ευθεως καταστησασα πρεσβευτας συνεξαπεστελλε τωι προειρημενωι τους περι Γαιον Κλαυδιον
Κεντωνα και Λευκιον Ὀρτησιον και Γαιον Αυρουκοληιον, εντολας δουσα κωλυειν τον Προυσιαν
Ἀτταλωι πολεμειν. Παρεγενοντο δε και παρα των Ἀχαιων πρεσβεις εις Ῥωμηνυπερ των
κατεχομενων οι περι Ξενωνα τον Αιγιεα και Τηλεκλεα τον Αιγεατην. ων ποιησαμενων λογους
εν τηι συγκλητωι, και του διαβουλιου προτεθεντος, παρ' ολιγον ηλθον απολυσαι τους κατηι 355
τιαμενους οι του συνεδριου. την δ' αιτιαν εσχε του μη συντελεσθηναι την απολυσιν Αυλος
Ποστομιος στρατηγος ων εξαπελεκυς και βραβευων το διαβουλιον. τριων γαρ ουσων γνωμων,
μιας μεν της αφιεναι κελευουσης, ετερας δε της εναντιας ταυτης, τριτης δε της απολυειν μεν,
επισχειν δε κατα το παρον, και πλειστων δε οντων των † εφιεμενων, παρελθων την μιαν
γνωμην διηρωτα τας βʹ καθολικως, οις δοκει τους ανακεκλημενους αφιεναι και τουναντιον.
λοιπον οι κατα το παρον επεχειν κελευοντες προσεβησαν προς τους μη φασκοντας δειν
απολυειν, και πλειους εγενηθησαν των αφιεντων. και ταυτα μεν επι τουτων ην.
111. Ὅτι των εκ της Ῥωμης πρεσβευτων ανακαμψαντων εις την Ἀχαΐαν και
διασαφουντων, οτι παρ' ολιγον ελθοι τα πραγματα του παντας επανελθειν τους κατεχομενους,
ευελπιδες γενομενοι και μετεωρισθεντες οι πολλοι παλιν εξ αυτης επεμπον Τηλεκλεα τον
Μεγαλοπολιτην και Ἀναξιδαμον. και τα μεν κατα Πελοποννησον επι τουτων ην.
112. Ὅτι κατα τον αυτον καιρον ηκον και παρα Μασσαλιητων παλαι μεν κακως
πασχοντες υπο των Λιγυστινων, τοτε δε συγκλειομενοι τελεως, και προς τουτοις και
πολιορκουμενων των πολεων Ἀντιπολεως και Νικαιας, εξαπεστειλαν πρεσβευτας εις την
Ῥωμην τους τα τε γινομενα διασαφησοντας και δεομενους σφισι βοηθειν. ων και παρελθοντων
εις την συγκλητον, εδοξε τωι συνεδριωι πρεσβευτας πεμψαι τους αμα μεν αυτοπτας γενομενους
των γινομενων, αμα δε πειρασομενους λογωι διορθωσασθαι των βαρβαρων την αγνοιαν.
113. Ὅτι κατα τους καιρους, καθ' ους εξεπεμψεν η συγκλητος τον Ὀπιμιον επι τον των
Ὀξυβιων πολεμον, ηκε Πτολεμαιος ο νεωτερος εις την Ῥωμην και παρελθων εις την συγκλητον
εποιειτο κατηγοριαν ταδελφου, φερων την αιτιαν της επιβουλης επ' εκεινον. αμα δε τας εκ των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

165

τραυματων ουλας υπο την οψιν δεικνυς και την λοιπην δεινολογιαν ακολουθον τουτοις
διατιθεμενος εξε 356 καλειτο τους ανθρωπους προς ελεον. ηκον δε και παρα του πρεσβυτερου
πρεσβεις οι περι τον Νεολαΐδαν και Ἀνδρομαχον απολογουμενοι προς τας υπο ταδελφου
γενομενας κατηγοριας. ων η συγκλητος ουδ' ανεχεσθαι δικαιολογουμενων ηβουληθη
προκατειλημμενη ταις υπο του νεωτερου διαβολαις, αλλα τουτοις μεν επαναγειν εκ της Ῥωμης
προσεταξεν εξ αυτης, τωι δε νεωτερωι εʹ πρεσβευτας καταστησασα τους περι Γναιον Μερολαν και
Λευκιον Θερμον και πεντηρη δουσα των πρεσβευτων εκαστωι, τουτοις μεν παρηγγειλε καταγειν
Πτολεμαιον εις Κυπρον, τοις δε κατα την Ἑλλαδα και την Ἀσιαν συμμαχοις εγραψαν εξειναι
συμπραττειν τωι Πτολεμαιωι τα κατα την καθοδον.
114. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον εν τηι Ῥωμηι των εκ της Ἀχαΐας πρεσβευτων
εισελθοντων εις την συγκλητον περι των ανακεκλημενων, εδοξε τωι συνεδριωι μενειν επι των
υποκειμενων.
115. Ὅτι ο Ἡρακλειδης ετι της θερειας ακμαζουσης παρηγεν εις την Ῥωμην αγων την
Λαοδικην και τον Ἀλεξανδρον. ποιουμενος δε την παρεπιδημιαν μετα τερατειας αμα και
κακουργιας ενεχρονιζε κατασκευαζομενος τα περι την συγκλητον. και Ἀστυμηδης ο Ῥοδιος και
πρεσβευτης αμα και ναυαρχος καθεσταμενος παρελθων εξ αυτης εις την συγκλητον διελεγετο
περι του πολεμου του προς Κρηταιεις. η δε συγκλητος προσεχουσα τον νουν επιμελως
παραχρημα πρεσβευτας εξαπεστειλε τους περι Κοιντον λυσοντας τον πολεμον.
116. Ὅτι κατα τον καιρον τουτον οι Κρηταιεις πρεσβευτας απεστειλαν προς Ἀχαιους
υπερ βοηθειας τους περι Ἀντιφαταν Τηλεμναστου Γορτυνιον, παραπλησιως δε και Ῥοδιοι τους
περι Θευφανην. ουσης δε της συνοδου των Ἀχαιων εν Κορινθωι, και διαλεγομενων των
πρεσβευτων εκατερων υπερ της βοηθειας, ερρεπον ταις γνωμαις οι πολλοι μαλλον επι τους
Ῥοδιους εντρεπομενοι και το της πολεως αξιωμα και την ολην αιρεσιν της πολιτειας και των
ανδρων. εις α βλεπων Ἀντιφατας εβουληθη παλιν επεισελθειν, του δε στρατηγου
συγχωρησαντος εχρησατο λογοις βαρυτεροις η κατα Κρητα και σπουδαιοτεροις· και γαρ ην ο
νεανισκος 357 ουδαμως Κρητικος αλλα πεφευγως την Κρητικην αναγωγιαν. διο και συνεβαινε
τους Ἀχαιους επιδεχεσθαι την παρρησιαν αυτου και μαλλον ετι δια το τον πατερα του
προειρημενου Τηλεμναστον μετα φʹ Κρητων ελθοντα συμπεπολεμηκεναι τον προς Ναβιν
πολεμον ευγενως αυτοις. πλην διακουσαντες ουδεν ηττον ορμην ειχον οι πολλοι τοις Ῥοδιοις
βοηθειν, εως Καλλικρατης ο Λεοντησιος αναστας ουκ εφη δειν ουτε πολεμειν ουδενι χωρις της
Ῥωμαιων γνωμης ουτε βοηθειαν πεμπειν ουδενι κατ' ουδενος. και δια ταυτα κατισχυσε μενειν
επι των υποκειμενων.
117. Ὅτι πρεσβεων διαφορων παραγενομενων εις την Ῥωμην η συγκλητος πρωτον μεν
εισεκαλεσατο τον Ευμενους του βασιλεως υιον Ἄτταλον· παραγεγονει γαρ ετι παις ων κατα τον
καιρον τουτον εις Ῥωμην χαριν του τηι τε συγκλητωι συσταθηναι και τας πατρικας
ανανεωσασθαι φιλιας και ξενιας. ουτος μεν ουν φιλανθρωπινως υπο τε της συγκλητου και των
πατρικων φιλων αποδεχθεις και λαβων αποκρισεις ας εβουλετο και τιμας αρμοζουσας τηι καθ'
αυτον ηλικιαι, μετα τινας ημερας επανηλθεν εις την οικειαν, πασων αυτον των κατα την
Ἑλλαδα πολεων εκτενως και μεγαλοψυχως αποδεξαμενων κατα την διοδον. ηκε δε και
∆ημητριος κατα τον αυτον καιρον, τυχων δε μετριας αποδοχης ως παις αυθις ανεχωρησεν εις
την οικειαν. ο δ' Ἡρακλειδης κεχρονικως εν τηι Ῥωμηι παρηλθεν εις την συγκλητον εχων μεθ'
εαυτου την Λαοδικην και τον Ἀλεξανδρον. πρωτον μεν ουν ο νεανισκος εποιησατο τινας
μετριους λογους, ηξιου δε Ῥωμαιους μνησθηναι της προς τον Ἀντιοχον τον αυτου πατερα
φιλιας και συμμαχιας, μαλιστα μεν συγκατασκευαζειν αυτωι την βασιλειαν, ει δε μη,
συγχωρησαι την καθοδον και μη κωλυσαι τους βουλομενους συμπραττειν αυτωι προς το
καθικεσθαι της πατρυας αρχης. ο δ' Ἡρακλειδης παραλαβων τον λογον και πολλην τινα
ποιησαμενος Ἀντιοχου μεν μνειαν επ' αγαθωι, ∆ημητριου δε κατηγοριαν, εις τουτο κατηντησεν,
οτι δει συγχωρειν την καθοδον τωι τε νεανισκωι και τηι Λαοδικηι κατα το δικαιον, ουσιν Ἀντιοχου
του βασιλεως εκγονοις κατα φυσιν. τοις μεν ουν μετριοις των ανθρωπων ουδεν 358 ηρεσκε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

166

τουτων, αλλα και την κατασκευην του δραματος ενενοουν και τον Ἡρακλειδην εβδελυττοντο
προφανως· οι δε πολλοι τεθεραπευμενοι ταις Ἡρακλειδου γοητειαις συγκατηνεχθησαν επι το
γραφειν δογμα τοιουτον· Ἀλεξανδρος και Λαοδικη, βασιλεως υιοι φιλου και συμμαχου
ημετερου γεγενημενου, επελθοντες επι την συγκλητον λογους εποιησαντο· η δε συγκλητος
αυτοις εξουσιαν εδωκεν επι την πατρυαν αρχην καταπορευεσθαι, και βοηθειν αυτοις, ως
ηξιουν, εδοξεν. ο δ' Ἡρακλειδης επιλαβομενος της αφορμης ταυτης ευθεως εξενολογει και
προσεκαλειτο των επιφανων ανδρων. αφικομενος δ' εις την Ἔφεσον εγινετο περι την
παρασκευην της προκειμενης επιβολης.
118. Ὅτι επειδη οι Κελτιβηρες ανοχας ποιησαμενοι προς Μαρκον Κλαυδιον τον
στρατηγον των Ῥωμαιων εξαπεστειλαν τας πρεσβειας εις την Ῥωμην, ουτοι μεν την ησυχιαν
ηγον καραδοκουντες την αποφασιν της συγκλητου, Μαρκος δε στρατευσας εις τους Λυσιτανους
και την Νερκοβρικα πολιν κατα κρατος ελων εν Κορδαβαι την παραχειμασιαν εποιειτο. των δε
πρεσβεων εις την Ῥωμην παραγενομενων, τους μεν παρα των Βελλων και Τιττων, οσοι τα
Ῥωμαιων ηιρουντο, παρεδεξαντο παντας εις την πολιν, τους δε παρα των Ἀραυακων περαν του
Τιβερεως εκελευσαν κατασκηνουν δια το πολεμιους υπαρχειν, εως βουλευσωνται περι των
ολων. γενομενου δε καιρου προς εντευξιν, κατα πολιν ο στρατηγος εισηγε πρωτους τους
συμμαχους. οι δε καιπερ οντες βαρβαροι διετιθεντο λογους και πασας εξευκρινειν επειρωντο
τας διαφορας, υποδεικνυντες ως, ει μη συστησονται και τευξονται της αρμοζουσης κολασεως οι
πεπολεμηκοτες, παραυτικα μεν, επανελθοντων των Ῥωμαικων στρατοπεδων εκ της Ἰβηριας, εκ
χειρος προσεπιθησουσι την δικην αυτοις ως προδοταις γεγονοσι, ταχυ δε παλιν αυτοι κινησουσι
πραγματων αρχην, εαν ανεπιτιμητοι διαφυγωσιν εκ της πρωτης αμαρτιας, ετοιμους δε παντας
προς καινοτομιαν ποιησουσι τους κατα την Ἰβηριαν ως ικανοι γεγονοτες αντιπαλοι Ῥωμαιοις.
διοπερ ηξιουν η μενειν τα στρατοπεδα κατα την Ἰβη 359 ριαν και διαβαινειν καθ' εκαστον ετος
υπατον εφεδρευσοντα τοις συμμαχοις και κολασοντα τας Ἀραυακων αδικιας, η βουλομενους
απαγειν τας δυναμεις παραδειγματιστεον ειναι την των προειρημενων επαναστασιν, ινα μηδεις
ετι ποιειν θαρρηι το παραπλησιον τουτοις. οι μεν ουν Βελλων και Τιττων συμμαχουντες
Ῥωμαιοις ταυτα και τα τουτοις παραπλησια διελεχθησαν· επι δε τουτοις εισηγον τους παρα των
πολεμιων. οι δ' Ἀραυακαι παρελθοντες κατα μεν την υποκρισιν εχρωντο τοις λογοις
υποπεπτωκοτως και ταπεινως, τηι γε μην προαιρεσει, ως διεφαινον, ουκ εικουσηι τοις ολοις ουδ'
ηττωμενηι. και γαρ τα της τυχης αδηλα πολλακις υπεδεικνυον, και τας προγεγενημενας μαχας
αμφιδηριτους ποιουντες εν πασαις εμφασιν απελειπον ως επικυδεστερων αυτων γεγονοτων.
τελος δ' ην των λογων· ει μεν τι δει ρητον προστιμον υπομενειν της αγνοιας, αναδεχεσθαι
τουτο εφασαν, τελεσθεντος δε του προσταγματος επαναγειν ηξιουν επι τας κατα Τιβεριον
ομολογιας αυτοις γενομενας προς την συγκλητον. Οι δε εν τωι συνεδριωι διακουσαντες
αμφοτερων εισηγαγον τους παρα του Μαρκελλου πρεσβεις. θεωρουντες δε και τουτους
ρεποντας επι την διαλυσιν και τον στρατηγον προσνεμοντα την αυτου γνωμην τοις πολεμιοις
μαλλον η τοις συμμαχοις, τοις μεν Ἀραυακαις εδωκαν και τοις συμμαχοις αποκρισιν, οτι
Μαρκελλος αμφοτεροις εν Ἰβηριαι διασαφησει την της συγκλητου γνωμην, αυτοι δε νομισαντες
τους συμμαχους αληθη και συμφεροντα σφισι λεγειν, τους δε Ἀραυακας ακμην μεγαλοφρονειν,
τον δε στρατηγον αποδειλιαν τον πολεμον, εντολας εδωκαν δι' απορρητων τοις παρ' εκεινου
πρεσβευταις πολεμειν γενναιως και της πατριδος αξιως. επειδη δε τον πολεμον εποιησαν
καταμονον, πρωτον μεν τωι Μαρκελλωι διαπιστησαντες ετερον στρατηγον εμελλον διαπεμπειν
εις την Ἰβηριαν· ηδη γαρ ετυχον υπατοι τοτε καθεσταμενοι και τας αρχας παρειληφοτες Αυλος
Ποστομιος και Λευκιος 360 Λικινιος Λευκολλος· επειτα περι τας παρασκευας εγινοντο
φιλοτιμως και μεγαλομερως νομιζοντες δια ταυτης της πραξεως κριθησεσθαι τα κατα την
Ἰβηριαν· κρατηθεντων μεν γαρ των εχθρων παντας υπελαβον σφισι ποιησειν το
προσταττομενον, αποστρεψαμενων δε τον ενεστωτα φοβον ου μονον Ἀραυακας καταθαρρησειν,
αλλα και τους αλλους απαντας. Ὅσωι δε φιλοτιμοτερον η συγκλητος διεκειτο προς τον πολεμον,
τοσουτωι σφισι τα πραγματα απεβαινε παραδοξοτερα. του μεν γαρ Κοΐντου του τον προτερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

167

ενιαυτον στρατηγησαντος εν Ἰβηριαι και των μετ' αυτου στρατευσαμενων ηγγελκοτων εις την
Ῥωμην την τε συνεχειαν των εκ παραταξεως κινδυνων και το πληθος των απολωλοτων και την
ανδρειαν των Κελτιβηρων, του δε Μαρκελλου προφανως αποδειλιωντος τον πολεμον, ενεπεσε
τις πτοια τοις νεοις παραλογος, οιαν ουκ εφασαν οι πρεσβυται γεγενημενην προτερον. εις γαρ
τουτο προυβη τα της αποδειλιασεως ωστε μητε χιλιαρχους προπορευεσθαι προς την αρχην τους
ικανους, αλλ' ελλειπειν τας χωρας, το προτερον ειθισμενων πολλαπλασιονων προπορευεσθαι
των καθηκοντων, μητε τους εισφερομενους υπο των υπατων πρεσβευτας υπακουειν, ους εδει
πορευεσθαι μετα του στρατηγου· το δε μεγιστον τους νεους διακλινειν τας καταγραφας και
τοιαυτας ποριζεσθαι προφασεις, ας λεγειν μεν αισχρον ην, εξεταζειν δ' απρεπες, επιτεμνειν δ'
αδυνατον. τελος δε και της συγκλητου και των αρχοντων εν αμηχανιαις οντων, τι το περας
εσται της των νεων αναισχυντιας (τουτωι γαρ ηναγκαζοντο χρησθαι τωι ρηματι δια τα
συμβαινοντα), Ποπλιος Κορνηλιος Ἀφρικανος νεος μεν ων, δοκων δε συμβουλος γεγονεναι του
πολεμου, επι καλοκαγαθιαι και σωφροσυνηι δοξαν ομολογουμενην πεποιημενος, της δε επ'
ανδρειαι φημης προσδεομενος, θεωρων την συγκλητον απορουμενην αναστας ειπεν ειτε
χιλιαρχον ειτε πρεσβευτην πεμπειν αυτον εις την Ἰβηριαν μετα των υπατων εξειναι· προς
αμφοτερα γαρ ετοιμως εχειν. καιτοι γ' εφη κατ' ιδιαν μεν αυτωι την εις Μακεδονιαν εξοδον αμα
μεν ασφαλεστεραν * ειναι (συνεβαινε γαρ τοτε τους Μακεδονας επ' ονοματος καλειν τον
Σκιπιωνα διαλυσοντα τας εν αυτοις στασεις)· αλλα 361 τους της πατριδος καιρους εφη
κατεπειγειν μαλλον και καλειν εις την Ἰβηριαν τους αληθινως φιλοδοξουντας. πασι δε
παραδοξου φανεισης της επαγγελιας και δια την ηλικιαν και δια την αλλην ευλαβειαν,
παραυτικα μεν ευθεως συνεβη μεγαλην αποδοχην γενεσθαι του Σκιπιωνος, ετι δε μαλλον ταις
εξης ημεραις· οι γαρ προτερον αποδειλιωντες εκτρεπομενοι τον εκ παραθεσεως ελεγχον οι μεν
πρεσβευσειν εθελοντην επηγγελλοντο τοις στρατηγοις, οι δε προς τας στρατιωτικας
καταγραφας προσεπορευοντο κατα συστρεμματα και συνηθειας.
Λογος λϛʹ.
119. Ὅτι των Καρχηδονιων παλαι βουλευομενων περι του πως απαντησαι την Ῥωμαιων
αποκρισιν, και των Ἰτυκαιων υποτεμομενων την επινοιαν αυτων, τοις Ῥωμαιοις την εαυτων
προδιδοντων πολιν, ολοσχερης αμηχανια περιεστη τους ανθρωπους. μιας γαρ ελπιδος ετι
φαινομενης αυτοις, ει συγκαταβαιεν εις το δουναι την επιτροπην περι αυτων, διοτι παντως
ευδοκειν ποιησουσι τους Ῥωμαιους δια το μηδ' εν ταις μεγισταις περιστασεσι
καταπολεμηθεντες, και προς τοις τειχεσι των πολεμιων υπαρχοντων, μηδεποτε την επιτροπην
δεδωκεναι της πατριδος, και ταυτης της επινοιας τον καρπον απεβαλον προκαταληφθεντες υπο
των Ἰτυκαιων· ουδεν γαρ ξενον ουδε παραδοξον εμελλε φανησεσθαι τοις Ῥωμαιοις, ει ταυτον
ποιησαιεν τοις προειρημενοις. ου μην αλλα κακων αιρεσεως καταλειπομενης, η τον πολεμον
αναδεχεσθαι γενναιως η διδοναι την επιτροπην περι των καθ' αυτους, πολλους και ποικιλους εν
τωι συνεδριωι δι' απορρητων ποιησαμενοι λογους κατεστησαν πρεσβευτας αυτοκρατορας, και
τουτους εξαπεστελλον δοντες εντολην βλεποντας προς τα παροντα πραττειν το δοκουν
συμφερειν τηι πατριδι. ησαν δ' οι πρεσβευοντες Γισκων Στρυτανος επικαλουμενος, Ἀμιλκας,
Μισδης, Γιλλιμας, Μαγων. ηκον τε οι πρεσβεις παρα των Καρχηδονιων εις Ῥωμην και
καταλαβοντες πολεμον δεδογμενον και τους στρατηγους ωρμηκοτας μετα 362 των δυναμεων,
ουκ ετι διδοντων βουλην αυτοις των πραγματων, εδωκαν την επιτροπην περι αυτων. περι δε
της επιτροπης ειρηται μεν ημιν και προτερον, αναγκαιον δ' εστι και νυν υπομνησαι
κεφαλαιωδως· οι γαρ διδοντες αυτους εις την Ῥωμαιων επιτροπην διδοασι πρωτον μεν χωραν
την υπαρχουσαν αυτοις και πολεις τας εν ταυτηι, συν δε τουτοις ανδρας και γυναικας τους
υπαρχοντας εν τηι χωραι και ταις πολεσιν απαντας, ομοιως ποταμους λιμενας ιερα ταφους
συλληβδην, ωστε παντων ειναι κυριους Ῥωμαιους, αυτους δε τους διδοντας απλως μηκετι
μηδενος. γενομενης δε της ανθομολογησεως τοιαυτης υπο των Καρχηδονιων, και μετ' ολιγον
εισκληθεντων αυτων εις το συνεδριον, ελεγεν ο στρατηγος την της συγκλητου γνωμην, οτι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

168

καλως αυτων βεβουλευμενων διδωσιν αυτοις η συγκλητος την τ' ελευθεριαν και τους νομους
ετι δε την χωραν απασαν και την των αλλων υπαρχοντων κτησιν και κοινηι και κατ' ιδιαν, οι δε
Καρχηδονιοι ταυτ' ακουσαντες εχαιρον δοξαντες ως εν κακων αιρεσει καλως σφισι κεχρησθαι
την συγκλητον, ατε των αναγκαιοτατων και μεγιστων αυτοις συγκεχωρημενων. μετα δε ταυτα
του στρατηγου διασαφουντος, διοτι τευξονται τουτων, εαν τʹ ομηρους εις το Λιλυβαιον
εκπεμψωσιν εν τριακονθ' ημεραις τους υιους των εκ συγκλητου και της γερουσιας, και τοις υπο
των υπατων παραγγελλομενοις πειθαρχησωσιν, επι ποσον ηπορησαν † ποτε δια των υπατων
αυτοις εσται παραγγελλομενα· πλην τοτε γε εξ αυτης ωρμησαν σπευδοντες αναγγειλαι τηι
πατριδι περι τουτων. παραγενομενοι δ' εις την Καρχηδονα διεσαφουν τοις πολιταις τα κατα
μερος. οι δε διακουσαντες ταλλα μεν ενδεχομενως ενομιζον βεβουλευσθαι τους πρεσβευτας,
περι δε πολεως μη γεγονεναι μνειαν εις μεγαλην επιστασιν αυτους ηγε και πολλην αμηχανιαν.
εν δε τωι καιρωι τουτωι φασιν Μαγωνα τον Βρεττιον χρησασθαι λογοις ανδρωδεσι και
πραγματικοις. δυο γαρ, ως εοικε, καιρους εφασκεν ειναι του βουλευσασθαι περι σφων και της
πατριδος, ων τον μεν ενα παρεισθαι. δειν γαρ ου μα ∆ια νυν διαπορειν τι δια των υπατων αυτοις
παραγγελθησεται, και δια τι περι πολεως ουδεμιαν εποιησατο μνειαν η συγκλητος, αλλα καθ' ον
καιρον εδιδοσαν την επιτροπην· δοντας δε σαφως γινωσκειν, διοτι παν το παραγγελλομενον
επιδεκτεον εστιν, εαν μη 363 τελεως υπερηφανον ηι και παρα την προσδοκιαν. ει δε μη, τοτε
παλιν βουλευεσθαι ποτερα δει προσδεχεσθαι τον πολεμον εις την χωραν και πασχειν ο τι ποτ'
αν ουτος επιφερηι των δεινων, η κατορρωδησαντας την των πολεμιων εφοδον εθελοντην
αναδεχεσθαι παν το προσταττομενον. παντων δε δια τον εφεστωτα πολεμον και δια το της
προσδοκιας αδηλον φερομενων επι το πειθαρχειν τοις παραγγελλομενοις, εδοξε πεμπειν τους
ομηρους εις το Λιλυβαιον. και παραυτικα καταλεξαντες τριακοσιους των νεων εξεπεμπον μετα
μεγαλης οιμωγης και δακρυων, ατε προπεμποντων εκαστον των αναγκαιων και συγγενων, και
μαλιστα των γυναικων εκκαιουσων την τοιαυτην διαθεσιν. επει δε κατεπλευσαν εις το
Λιλυβαιον, οι μεν εξ αυτης παρεδοθησαν δια των υπατων Κοΐντωι Φαβιωι Μαξιμωι· συνεβαινε
γαρ τουτον επι της Σικελιας τεταχθαι στρατηγον τοτε. δι' ου παρακομισθεντες ασφαλως εις την
Ῥωμην συνεκλεισθησαν ομου παντες εις το της εκκαιδεκηρους νεωριον. Και των μεν ομηρων
εκεισε υπαρχοντων οι στρατηγοι κατηχθησαν εις την της Ἰτυκης ακραν. τουτων δε
προσπεπτωκοτων τοις Καρχηδονιοις, ορθη και περιφοβος ην ο πολις δια την αδηλοτητα των
προσδοκωμενων. ου μην αλλ' εδοξεν αυτοις πρεσβευτας πεμπειν τους πευσομενους των
υπατων τι δει ποιειν και διασαφησοντας, οτι προς παν το παραγγελλομενον ετοιμοι παντες
εισιν. των δε πρεσβευτων αφικομενων εις την των Ῥωμαιων παρεμβολην, και του συνεδριου
συναχθεντος, εισελθοντες οι πρεσβεις διελεγοντο κατα τας εντολας. ο δε πρεσβυτερος των
υπατων επαινεσας αυτων την προθεσιν και προαιρεσιν εκελευε παραδιδοναι τα τε οπλα και τα
βελη παντα χωρις δολου και απατης. οι δε πρεσβεις ποιησειν μεν εφασαν το παραγγελλομενον,
σκοπεισθαι δ' αυτους ηξιουν το συμβησομενον, εαν αυτοι μεν παραχωρησωσι των οπλων,
εκεινοι δε λαβοντες αποπλευσωσιν. ομως ταυτα εδωκαν. Τελος της ιστοριας Πολυβιου.
364 Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της Ἰωσηπου αρχαιολογιας.
Λογος ζʹ.
1. Ὅτι Ἰωναθης ο αρχιερευς ορων οτι παντα κατα νουν αυτωι χωριει κατα προνοιαν
θεου πρεσβευτας προς Ῥωμαιους απεστειλεν ανανεωσασθαι βουλομενος την γενομενην τωι
εθνει προς αυτους εμπροσθεν φιλιαν. τοις δε αυτου πρεσβευταις επεστειλεν απο της Ῥωμης
αναστρεφουσιν προς τους Σπαρτιατας εφικεσθαι και την προς αυτους υπομνησαι φιλιαν και
συγγενειαν. οι δε ελθοντες εις την Ῥωμην και παρελθοντες εις την βουλην και τα παρα
Ἰωναθου του αρχιερεως ειποντες, ως πεμψειεν αυτους επι τηι της συμμαχιας βεβαιωσει, της
βουλης επικυρωσασης τα προτερον αυτηι περι της Ἰουδαιων φιλιας εγνωσμενα και δουσης
επιστολας προς απαντας τους τε βασιλεις της Ἀσιας και Ευρωπης και των πολεων αρχοντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

169

αυτοις κομιζειν, οπως ασφαλους της εις την οικειαν κομιδης δι' αυτων τυχωσιν.
2. Ὅτι Ὑρκανος ο των Ἰουδαιων αρχιερευς ανανεωσασθαι τηνπρος Ῥωμαιους φιλιαν
βουλομενος πεμπει προς αυτους πρεσβειαν. και η συγκλητος δεξαμενη τα παρ' αυτου γραμματα
ποιειται προς αυτον φιλιαν τουτωι τωι τροπωι· Φαννιος Μαρκου υιος στρατηγος βουλην ηγαγεν
εν Πομπιωι παροντος Λουκιου Μαννιου και Γαΐου Σεμπρωνιου περι ων επρεσβευσε Σιμων
∆ωσιθεου και Ἀπολλωνιος Ἀλεξανδρου και ∆ωροθεος Ἰασωνος ανδρες αγαθοι και καλοι
πεμφθεντες υπο δημου του Ἰουδαιων, και διελεχθησαν περι φιλιας της υπαρχουσης τουτοις και
συμμαχιας προς Ῥωμαιους και των δημοσιων πραγματων, οπως τε Ἰοπη και λιμενες και Γαζωρα
και πηγαι και οσας πολεις αυτων και αλλα χωρια πολεμων Ἀντιοχος παρα το της συγκλητου
δογμα αφειλετο ταυτα αποκατασταθηι, ινα τε τοις στρατιωταις τοις βασιλικοις μη εξηι δια της
χωρας 365 της αυτοις υπηκοου διερχεσθαι, και οπως τα κατα τον πολεμον εκεινον ψηφισθεντα
υπο Ἀντιοχου παρα το της συγκλητου δογμα ακυρα γενηται, ινα τε πρεσβεις πεμψαντες
αποδοθηναι τε αυτοις ποιησωσι τα υπο Ἀντιοχου αφαιρεθεντα και την χωραν διατιμησωνται
την εν τωι πολεμωι διεφθαρμενην, οπως τε αυτοις προς τε βασιλεις και δημους ελευθερους
γραμματα δωσειν εις ασφαλειαν της εις οικον επανοδου. εδοξεν ουν ταυτα· ανανεωσασθαι
φιλιαν και συμμαχιαν προς ανδρας αγαθους και υπο δημου πεμφθεντας αγαθου και φιλου. περι
μεντοι των πραγματων απεκριναντο βουλευσασθαι οτ' αν απο των ιδιων η συγκλητος
ευσχολησηι, σπουδασειν τε του λοιπου μηδεν εις αυτους αδικημα τοιουτον γενεσθαι, δουναι τε
αυτοις τον στρατηγον Φαννιον χρηματα εκ του δημοσιου, οπως αν εις την οικειαν επανελθοιεν.
Φαννιος μεν ουν ουτως αποπεμπει τους των Ἰουδαιων πρεσβεις χρηματα τε δους αυτοις εκ του
δημοσιου και δογμα συγκλητου προς τους διαπεμψαντας και ασφαλη παρεξομενους την οικαδε
παρουσιαν.
3. Ὅτι Καισαρ Ὑρκανον αποδεικνυσιν αρχιερεα, Ἀντιπατρωιδε αφιησι δυναστειαν, ην
αυτος προαιρειται. ταυτην δε επ' αυτωι ποιησαμενος την κρισιν επιτροπον αυτον αποδεικνυσι
της Ἰουδαιας. επιτρεπει δε και Ὑρκανωι τα της πατριδος αναστησαι τειχη ταυτην αιτησαμενωι
την χαριν· ετι γαρ ερριπτο, καταβαλοντος αυτα Πομπηιου· επιστελλει δε τοις υπατοις εις Ῥωμην
αναγραψαι εν τωι Καπιτωλιωι. το δε γενομενον υπο της συγκλητου δογμα τουτον εχει τον
τροπον· Λευκιος Ουαλεριος Λευκιου υιος στρατηγος συνεβουλευσατο τηι συγκλητωι εν τωι της
Ὁμονοιας ναωι. γραφομενωι δε τωι δογματι παρησαν πλειστοι. περι ων Ἀλεξανδρος και
Νουμηνιος Ἰουδαιων πρεσβευται, ανδρες αγαθοι και συμμαχοι, διελεχθησαν ανανεουμενοι τας
προυπηργμενας προς Ῥωμαιους χαριτας και την φιλιαν, και ασπιδα χρυσην συμβολον της
συμμαχιας γενομενην ανηνεγκαν απο χρυσων μυριαδων εʹ, και γραμματα αυτοις ηξιωσαν
δοθηναι προς τε τας αυτονομουμενας πολεις και τους βασιλεις υπερ του την χωραν αυτων και
τους λιμενας αδειας τυγχανειν και μηδενα αδικεισθαι. εδοξε γαρ συνθεσθαι φιλιαν και χαριτας
προς αυτους, και οσων εδεηθησαν τυχειν ταυτα αυτοις παρασχειν και την κομισθεισαν ασπιδα
προσδεξασθαι. ταυτα εγενετο επι Ὑρκανου αρχιερεως και εθναρχου.
366 Ευρετο δε και παρα του των Ἀθηναιων δημου τιμας Ὑρκανος πολλα και αυτος εις
αυτους χρησιμος γενομενος, επεμψαν τε αυτωι ψηφισμα τουτον εχοντα τον τροπον· επι
πρυτανεως και ιερεως ∆ιονυσιου Ἀσκληπιαδου απιοντος επεδοθη τοις στρατηγοις ψηφισμα
Ἀθηναιων. εκκλησιας γενομενης εν τωι θεατρωι των προεδρων εψηφισε ∆ωροθεος αρχιερευς και
οι συμπροεδροι τωι δημωι, ∆ιονυσιος ∆ιονυσιου ειπεν· επειδη Ὑρκανος Ἀλεξανδρου αρχιερευςκαι
εθναρχης των Ἰουδαιων δια τελους κοινηι τε τωι δημωι και ιδιαι των πολιτων εκαστωι ευνους ων
και πασηι χρωμενος περι αυτους σπουδηι και τους παραγενομενους Ἀθηναιων η κατα πρεσβειαν
η κατ' ιδιαν προς αυτον υποδεχεται φιλοφρονως και προπεμπει της ασφαλους αυτων επανοδου
προνοουμενος, εμαρτυρηθη μεν και προτερον περι τουτων, δεδοχθαι δε και νυν ∆ιονυσιου
εισηγησαμενου και περι της του ανδρος αρετης μαρτυρησαντος τον δημον, και οτι προαιρεσιν
εχει ποιειν ημας ο τι ποτ' αν δυνηται αγαθον, τιμησαι τον ανδρα χρυσωι στεφανωι αριστειωι κατα
τον νομον, και στησαι αυτωι εικονα χαλκην εν τωι τεμενει του ∆ημου και των Χαριτων, ανειπειν
δε τον στεφανον εν τωι θεατρωι ∆ιονυσιοις Παναθηναιων αγομενων, επιμεληθηναι τε τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

170

στρατηγους διαμενοντι τε αυτωι και φυλασσοντι την προς ημας ευνοιαν ειναι παν ο τι αν
επινοησωμεν εις τιμην και χαριν της του ανδρος σπουδης και φιλοτιμιας, ινα τουτων
γινομενων φαινηται ο δημος ημων αποδεχομενος τους αγαθους και της προσηκουσης τιμης
αξιων και ζηλωσηι την περι ημας σπουδην των ηδη τετιμημενων· ελεσθαι δε και πρεσβεις εξ
απαντων Ἀθηναιων, οιτινες το ψηφισμα τε αυτωι κομιουσι και παρακαλεσουσι προσδεξαμενον
τας τιμας πειρασθαι τι ποιειν αγαθον ημων την πολιν. αι μεν ουν παρα Ῥωμαιων και του δημου
των Ἀθηναιων τιμαι προς Ὑρκανον δεδηλωνται ημιν.
4. Ὅτι Ἡρωδης ο βασιλευς Ἰουδαιων μετα το ανελειν Ὑρκανοτον αρχιερεα εις Ῥοδον
ηπειγετο Καισαρι συντυχειν. και επειδη κατεπλευσεν εις την πολιν, αφηιρητο μεν το διαδημα,
του δε αλλου 367 περι αυτον αξιωματος ουδεν υφεικως, οτε κοινωνησαι λογου κατα την
συντυχιαν ηξιωθη, πολυ μαλλον ενεφηνε το μεγαλειον του κατ' αυτον φρονηματος, ουτε εις
ικεσιας, ως εικος επι τοιουτοις, τραπομενος ουτε δεησιν τινα προτεινων ως εφ' ημαρτημενοις,
αποδους δε τον λογισμον των πεπραγμενων ανυποτιμητως. ελεγε γαρ τωι Καισαρι και φιλιαν
αυτωι μεγιστην γενεσθαι προς Ἀντωνιον και παντα πραξαι κατα την αυτου δυναμιν, ως επ'
εκεινωι γενησεται τα πραγματα, στρατιας μεν ου κοινωνησας κατα περιολκας των Ἀραβων,
πεμψας δε και χρηματα και σιτον εκεινωι. και ταυτα ειναι μετριωτερα των επιβαλλοντων αυτωι
γενεσθαι· τον γαρ ομολογουντα μεν ειναι φιλον, ευεργετην δε εκεινον επισταμενον, παντι μερει
ψυχης και σωματος και περιουσιας συγκινδυνευειν δεον ων αυτος ελαττον η καλως ειχεν
αναστραφεις αλλ' εκεινο γε συνειδεναι καλως αυτωι πεποιηκοτι το μηδε ηττηθεντα την εν
Ἀκτιωι μαχην καταλιπειν, μηδε συμμεταβηναι ταις ελπισιν φανερως ηδη μεταβαινουσης και της
τυχης, φυλαξαι δε αυτον, ει και μη συναγωνιστην αξιοχρεων, αλλα συμβουλον γε δεξιωτατον
Ἀντωνιωι την μιαν αιτιαν του σωζεσθαι και μη των πραγματων εκπεσειν υποδεικνυντα,
Κλεοπατραν επανελεσθαι· προανηιρημενης γαρ εκεινης αυτωι τε των πραγματων αρχην υπειναι
και τας προς σε συμβασεις ραιον ευρισκεσθαι της εχθρας. ων [δε] ουδεν εκεινος εννοηθεις
αλυσιτελως μεν αυτωι, συμφεροντως δε σοι προετιμησε την αβουλιαν. νυν ουν, ει μεν τηι προς
Ἀντωνιον οργηι κρινεις και την εμην προθυμιαν, ουκ αν ειη μοι των πεπραγμενων αρνησις ουδε
απαξιωσω την εμαυτου προς εκεινον ευνοιαν εκ του φανερου λεγειν, ει δε το προσωπον
ανελων, τις ειμι προς τους ευεργετας και ποιος φιλος εξεταζοις, ενεσται σοι πειραι των ηδη
γεγενημενων ημας ειδεναι· του γαρ ονοματος υπαλλαγεντος ουδεν ελαττον το της φιλιας
βεβαιον εν ημιν ευδοκιμειν δυνησεται. Τοιαυτα λεγων και παραπαν εμφαινων το της ψυχης
ελευθεριον ου μετριως επεσπασατο τον Καισαρα φιλοτιμον οντα και λαμπρον, ωστε αυτωι τας
των εγκληματων αιτιας συστασιν ηδη της προς εκεινον ευνοιας πραγματευεσθαι. και το τε
διαδημα παλιν αποκαθιστησιν αυτωι και προτρεψαμενος μηδεν ελαττω περι αυτον η προτερον
ην περι τον Ἀντωνιον φαινεσθαι, δια πασης ηγε τιμης, προσθεις οτι Καπιδιος γραφει εν απασηι
368 προθυμιαι τα προς τους μοναρχους αυτωι συλλαβεσθαι τον Ἡρωδην. τοσαυτης αποδοχης
ηξιωμενος και παρ' ελπιδας ορων αυτωι παλιν εξ υπαρχης βεβαιοτεραν την βασιλειαν δοσει
Καισαρος και δογματι Ῥωμαιων. οπερ εκεινος αυτωι προς το βεβαιον επραγματευσατο,
παρεπεμψεν επ' Αιγυπτον Καισαρα δωρησαμενος υπερ δυναμιν αυτον τε και τους φιλους και
πασαν εμφαινων μεγαλοψυχιαν. ηιτειτο δε και των Ἀντωνιωι συνηθων Ἀλεξανδρον ως μηδεν
ανηκεστον παθειν. αλλα τουτων μεν ουκ ετυχεν ορκωι προκατειλημμενου Καισαρος· επανηιει δε
παλιν εις την Ἰουδαιαν πλειονι τε τιμηι και παρρησιαι και τοις τα εναντια προσδοκησασιν
εκπληξιν παρεσχεν ως αει το λαμπροτερον εκ των κινδυνων κατ' ευμενειαν του θεου
προσεπικτωμενος. ευθυς μεν ουν περι την υποδοχην εγεγονει Καισαρος απο Συριας εις Αιγυπτον
εμβαλειν μελλοντος. και επειδη παρην, δεχεται μεν αυτον εν Πτολεμαΐδι πασηι τιμηι βασιλικηι,
παρεσχε δε και τωι στρατευματι ξενια και των επιτηδειων αφθονιαν. καν τοις ευνουστατοις
εξηταζετο τας τε δυναμεις εκταττοντος συνιππαζομενος και δεχομενος αυτον φιλοις ανδρασιν
ρʹ και νʹ πασιν εις πολυτελειαν και πλουτον υπηρεσιας ησκημενοις. παρεσχε δε και την
ανυδριαν διερχομενοις την των επειγοντων χορηγιαν, ωστε μητε οινου μητε υδατος, ο και
μαλλον ην εν χρειαι τοις στρατιωταις, υστερηθηναι. αυτον γε μην Καισαρα ταλαντοις ωʹ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

171

εδωρησατο και παρεστησεν απασιν εννοιαν λαβειν, οτι της βασιλειας ης ειχε πολυ μειζω και
λαμπροτερα τα κατα τας υπουργιας επεδεικνυτο. τουτο αυτον και μαλλον εις πιστιν ευνοιας και
προθυμιας επισυνιστη και πλειστον ηνεγκατο τηι χρειαι του καιρου το μεγαλοψυχον αρμοσας.
5. Ὅτι Ἡρωδης ο βασιλευς Ἰουδαιων εγνω τους παιδας αυτουπεμπειν εις Ῥωμην
Ἀλεξανδρον και Ἀριστοβουλον συντευξομενους Καισαρι. τουτοις ανελθουσι καταγωγη μεν ην ο
Πολλιωνος οικος ανδρος των μαλιστα σπουδασαντων περι την Ἡρωδου βασιλειαν, εφειτο δε
καν τοις Καισαρος καταγεσθαι· και γαρ εδεξατο μετα πασης φιλανθρωπιας τους παιδας· και
διδωσιν Ἡρωδηι την τε βασιλειαν οτωι βουλεται βεβαιουν των εξ αυτου γεγονοτων και χωραν
369 ετι τον τε Τραχωνα και Βαταναιαν και Αυρανιτιν εδωκε δια τοιαυτην αιτιαν· Ζηνοδωρος τις
εμεμισθωτο τον οικον του Λυσανιου. τουτωι τα μεν κατα τας προσοδους ουκ ηρκει, τα ληιστηρια
δε εχων εν τωι Τραχωνι πλειω την προσοδον εφερεν· οικουσι γαρ ανδρες εξ απονοιας ζωντες
τους τοπους, οι τα ∆αμασκηνων εληιζοντο, και Ζηνοδωρος ουτε ειργεν αυτους ουτε των
ωφελειων εκοινωνει. κακως δε πασχοντες οι πλησιοχωροι του Τραχωνος κατεβοων του τοτε
ηγεμονευοντος και γραφειν ηξιουν Καισαρι του Ζηνοδωρου την αδικιαν. Καισαρ δε
ανενεχθεντων τουτων αντεγραφεν εξελειν τα ληιστηρια την τε χωραν Ἡρωδηι προσενειμεν, ως
δια της επιμελειας της εκεινου μηκετι αν οχληρων των περι τον Τραχωνα γενησομενων τοις
πλησιον· ουδε γαρ ραιδιον ην επισχειν αυτους εν εθει το ληιστευειν πεποιημενους και βιον ουκ
αλλοθεν εχοντας.
6. Ὅτι Ἡρωδης μετα το κτισαι τον ναον την εις Ἰταλιανορμην εποιησατο Καισαρι τε
συντυχειν ορμηθεις και θεασασθαι τους παιδας εν τηι Ῥωμηι διατριβοντας. Καισαρ δε τα τε αλλα
φιλοφρονως αυτον υπεδεξατο και τους παιδας ως ηδη τελειωθεντας εν τοις μαθημασιν
απεδωκεν αγειν εις την οικειαν.
7. Ὅτι Ἡρωδης ο βασιλευς επει επυθετο Μαρκον Ἀγριππανκαταπεπλευκεναι παλιν εκ
της Ἰταλιας εις την Ἀσιαν, επειχθεις προς αυτον ηξιωσεν εις τε την βασιλειαν αυτου παρελθειν
και τυχειν ων εδει παρ' ανδρος ξενου και φιλου. κακεινος μεν ειξας λιπαρως εγκειμενου ηκεν
εις την Ἰουδαιαν, Ἡρωδης δε ουδεν αρεσκειας απελιπεν εν τε ταις νεοκτιστοις πολεσιν
υποδεχομενος αυτον και μετα του τας κατασκευας επιδεικνυναι πασαν απολαυσιν διαιτης και
πολυτελειας εξαλλαττων αυτωι και τοις φιλοις εν τε τηι Σεβαστηι και Καισαρειαι περι τον λιμενα
τον υπ' αυτου κατεσκευασμενον καν τοις ερυμασιν, α πολλαις δαπαναις εξωικοδομησεν, το τε
Ἀλεξανδρειον και Ἡρωδειον και την Ὑρκανιαν. ηγεδε και εις την πολιν των Ἱεροσολυμιτων
απαντωντος τε του δημου παντος εν εορτωδει στοληι και δεχομενου τον ανδρα συν ευφημιαις.
Ἀγριππας δε τωι θεωι μεν εκατομβην κατεθυσεν, εστιαι δε τον δημον ουδενος των μεγιστων
πληθει λειπομενος. αυτος δε οσον 370 επι τωι καθ' ηδονην καν ετι πλειους επιμεινας ημερας δια
τον καιρον ηπειγετο· τον γαρ πλουν επιβαινοντος του χειμωνος ουκ ενομιζεν ασφαλη
κομιζομενωι παλιν εξ αναγκης εις την Ἰωνιαν. Ἐκεινος μεν ουν απεπλει πολλαις αυτον δωρεαις
τετιμηκοτος Ἡρωδου και των συν αυτωι τους επισημοτατους. ο δε βασιλευς χειμασας εν τοις
οικειοις εαρος ηπειγετο συντυχειν αυτωι την εις Βοσπορον ειδως στρατιαν προηιρημενον. και
πλευσας δια Ῥοδου και Κω προσεσχε περι Λεσβον οιομενος επικαταληψεσθαι τον Ἀγριππαν.
εκει δε αυτον απολαμβανει πνευμα βορειον ειργον την αναγωγην των νηων. ο δε επει διετριβεν
ημερας πλειους εν τηι Χιωι πολλους μεν των προσιοντων δεξιουμενος ανελαμβανε βασιλικαις
δωρεαις, αυτης δε της πολεως τα πεπτωκοτα των τειχων ανηγειρεν. ληξαντος δε του πνευματος
εις Μιτυλινην κακειθεν εις Βυζαντιον παρακομισθεις, ως ηκουσεν εντος Κυανεων ηδη
πεπλευκεναι τον Ἀγριππαν, μετεσπευδε ως ενην. και περι Σινωπην την εν τωι Ποντωι
καταλαβων απροσδοκητος μεν ωφθη ταις ναυσι προσπλεων, ασμενος δε εφανη πολλαι τε
φιλοφρονησεις ησαν, ατε και μεγιστην πιστιν ειληφεναι δοκουντος ευνοιας και φιλοστοργιας
της εις αυτον Ἀγριππαν, τοσουτον μεν πλουν ανυσαντος του βασιλεως, ουκ απολειφθεντος δε
της εκεινου χρειας, ην μετα του καταλιπειν αρχην και διοικησιν οικειων πραγματων
προυργιαιτεραν εθετο. παν γουν ην αυτωι κατα την στρατιαν Ἡρωδης, εν τε τοις πραγματικοις
συναγωνιστης καν τοις κατα μερος συμβουλος, ηδυς δε καν ταις ανεσεσι και μονος απαντων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

172

κοινωνος οχληρων μεν δια την ευνοιαν, ηδεων δε δια την τιμην. ως δε αυτοις κατειργαστο και
τα περι τον Ποντον, ων ενεκεν Ἀγριππας εσταλη, την ανακομιδην ουκ ετι εδοκει ποιεισθαι
πλεουσιν, αλλα διαμειψαμενοι την τε Παφλαγονιαν και Καππαδοκιαν κακειθεν επι της μεγαλης
Φρυγιας οδευσαντες εις Ἔφεσον αφικοντο, ειτα εις Σαμον. πολλαι μεν ουν και κατα πολιν
εκαστην ευεργεσιαι τωι βασιλει κατα τας χρειας των εντυγχανοντων εγινοντο· και γαρ αυτος
οσα δια χρηματων ην δεξιωσεως ου παρελιπεν εξ αυτου τας δαπανας ποιουμενος και των παρ'
Ἀγριππα τινων επι 371 ζητουμενων μεσιτης ην και διεπραττετο μηδενος ατυχησαι τους
δεομενους. οντος δε κακεινου χρηστου και μεγαλοψυχου προς το παρεχειν οσα τοις ηξιωκοσιν
ωφελιμα οντα μηδενα των αλλων ελυπει, πλειστον η του βασιλεως εποιει ροπη προτρεπουσα
προς τας ευεργεσιας ου βραδυνοντα τον Ἀγριππαν. Ἰλιευσι μεν γαρ αυτον διηλλαξεν
οργιζομενον, διελυσε δε Χιοις τα προς τους Καισαρος επιτροπους χρηματα και των εισφορων
απηλλαξεν, τοις δε αλλοις καθο δεηθειεν εκαστοι παριστατο.
8. Ὅτι Ὀβαδας ετεθνηκει ο των Ἀραβων, παραλαμβανει δετην των Ἀραβων αρχην
Αινειας ο μετονομασθεις Ἀρετας. τουτον δε επιχειρει διαβολαις παρωσαμενος Ἡρωδης
ανταναλαμβανειν την αρχην, χρηματα μεν πολλα διδους τοις περι την αυλην, πολλα δε Καισαρι
δωσειν υπισχνουμενος. ο δε τωι μη τον Ἀρεταν επιστειλαντα προτερον αυτωι βασιλευειν
ωργιζετο. πεμπει δε κακεινος επιστολην και δωρα τωι Καισαρι στεφανον τε χρυσουν απο
πολλων ταλαντων· η δε επιστολη κατηγορει Συλλαιον οντα πονηρον δουλον Ὀβαδαν δε
φαρμακοις διαφθειραι και ζωντος ετι κρατειν αυτον τας τε των Ἀραβων μοιχευοντα και
χρηματα δανειζομενον, ωστε εξιδιωσασθαι την αρχην. προσεσχε δε ουδε τουτοις ο Καισαρ, αλλα
αποπεμπει μηδεν των δωρων λαβων. τα δε περι την Ἰουδαιαν και Ἀραβιαν αει και μαλλον
επεδιδου τα μεν εις αταξιαν τα δε ως διαφθειρομενων μηδενα προεσταναι· των γαρ βασιλεων ο
μεν ουπω την αρχην βεβαιαν εχων ουχ ικανος ην κωλυειν τους αδικουντας, Ἡρωδης δε εφ' οις
ημυνατο ταχιον οργισθεντος αυτωι Καισαρος απασας τας εις αυτον παρανομιας φερειν
ηναγκαζετο. περας δε ουδεν ορων των περιεστωτων κακων εγνω παλιν εις Ῥωμην αποστελλειν
ει τι δυναιτο μετριωτερον ευρειν δια τε των φιλων και προς αυτον Καισαρα την εντυχιαν
ποιησαμενος. κακει μεν ο ∆αμασκηνος απηιει Νικολαος.
9. Ὅτι Ἡρωδης αποστελλει Νικολαον προς Καισαρα πρεσβευτην, ως αν διαλλαγηι αυτωι.
τα δε περι την πρεσβειαν απεβη τουτον τον τροπον· ως ανηλθεν εις την Ῥωμην και περι την
αυλην εγενετο, πρωτον μεν ουκ εφ' οις εληλυθει μονον αλλα και Συλλαιου κατηγορειν ηξιου,
και δηλοι προ της εντυχιας ησαν αλλη 372 λους πολεμουντες. υπονοστησαντες εξ αυτου και τωι
Νικολαωι προσελθοντες τας αδικιας απασας εμηνυον και των Ὀβαδου ως διαφθαρεντων
πλειστων εκφανη τεκμηρια παρεχοντες, ην γαρ και των γραμματων αυτου κατα την αποστασιν,
και δια τουτων ηλεγχον. ο δε Νικολαος επιτυχιαν ταυτην ορων αυτωι προσγεγενημενη δι' αυτης
επραγματευετο το μελλον, επειγων ελθειν εις διαλλαγας Ἡρωδηι Καισαρα ποιησαι. σαφως γαρ
ηπιστατο βουλομενωι μεν απολογησασθαι περι ων επραξεν ουκ εσεσθαι παρρησιαν, εθελοντι δε
κατηγορειν Συλλαιου γενησεσθαι καιρον υπερ Ἡρωδου λεγειν. συνεστωτων ουν επ' αλληλους
και δοθεισης ημερας Νικολαος παροντων αυτωι των Ἀρετα πρεσβεων τα τε αλλα κατηγορει του
Συλλαιου, την τε του βασιλεως απωλειαν λεγων και πολλων Ἀραβων, χρηματα τε ως ειη
δεδανεισμενος επ' ουδεν υγιες, και μοιχειαν εξελεγχων ου των Ἀραβων μονον αλλα και των εν
Ῥωμηι γυναικων· προσετιθει δε το μεγιστον, ως εξαναστησειε Καισαρα μηδεν αληθες διδαξας
υπερ των Ἡρωδηι πεπραγμενων. ως δε ηκεν επι τουτον τον τοπον, ο μεν Καισαρ εξειργεν αυτον
τουτο μονον αξιων υπερ Ἡρωδου λεγειν, ως ου στρατιαν ηγαγεν εις Ἀραβιαν μηδε δισχιλιους φʹ
απεκτεινε των εκει μηδε αιχμαλωτους λαβοι την χωραν διαρπασας. προς ταυτα ο Νικολαος
υπερ τουτων εφη και μαλιστα διδαξειν, οτι μηδεν η τα πλειστα γε αυτων ου γεγονεν, ως συ τε
ακηκοας και δικαιον ην χαλεπωτερον επ' αυτοις φερειν. προς δε το παραδοξον Καισαρος
ενδοντος αυτον ακροατην, το δανειον ειπων των φʹ ταλαντων και την συγγραφην, εν ηι και
τουτο ην προσγεγραμμενον εξειναι της προθεσμιας παρελθουσης ρυσια λαμβανειν εξ απασης
της χωρας, την μεν στρατιαν ου στρατιαν ελεγεν, αλλ' επι δικαιαν των ιδιων απαιτησιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

173

χρηματων· και μηδε ταχυ ταυτη μηδε ως επετρεπον αι συγγραφαι, πολλακις μεν επι Σατορνινον
ελθοντα και Ουολουμνιον τους της Συριας ηγεμονας, τελευταιον δε εν Βηρυτωι τουτων
εναντιον Συλλαιου την σην τυχην επονομασαντος, η μην εντος ημερων λʹ παρεξειν τα χρηματα
και τους εκ της αρχης της Ἡρωδου πεφευγοτας. ων ουδεν ποιησαντος Συλλαιου παλιν επι τους
ηγεμονας ελθειν Ἡρωδην κακεινων εφεντων αυτωι λαμβανειν τα ρυσια μολις ουτως εξελθειν
συν τοις περι αυτον. ο μεν δη πολεμος, ως ουτοι τραγωιδουντες ελεγον, και τα της επιστρατιας
τοι 373 αυτα. καιτοι πως αν ειη πολεμος, επιτρεψαντων μεν των σων ηγεμονων, δεδωκυιας δε
της συνθηκης, ησεβημενου δε μετα των αλλων θεων και του σου, Καισαρ, ονοματος; τα δε περι
τους αιχμαλωτους εξης ηδη λεκτεον. ληισται των Τραχωνα κατοικουντων μʹ το πρωτον, ειτα
αυθις πλειονες τας Ἡρωδου κολασεις διαφευγοντες ορμητηριον εποιησαντο την Ἀραβιαν.
αυτους υπεδεξατο Συλλαιος επι παντας ανθρωπους τρεφων και χωραν εδωκε νεμεσθαι και τα
κερδη των ληιστων αυτος ελαμβανεν. ωμολογησε δε και τουτους επι τοις αυτοις ορκοις
αποδωσειν κατα την αυτην του δανειου προθεσμιαν. και δυναιτο αν ουκ επιδειξαι κατα το
παρον αλλον τινα της Ἀραβων χωρας η τουτους εξηιρημενους, ουδε παντας, αλλ' οσοι μη λαθειν
ισχυσαν. ουτως ουν και τους της αιχμαλωσιας επιφθονου συκοφαντηματος πεφηνοτος,
μεγιστον, ω Καισαρ, καταμαθε πλασμα και ψευσμα προς την σην οργην αυτωι ποιηθεν. φημι γαρ
επελθουσης ημιν της Ἀραβων δυναμεως και των περι Ἡρωδην πεσοντος ενος και δευτερου,
τοτε μολις αμυνομενου τον στρατηγον αυτων και εʹ και κʹ τους παντας, ων εκαστον αυτος εις ρʹ
αναφερων δισχιλιους φʹ τους απολωλοτας ελεγεν.
Ταυτα μαλλον εκινει τον Καισαρα και προς τον Συλλαιον επιστραφεις οργης μεστος
ανεκρινεν, οποσοι τεθνηκασι των Ἀραβων. απορουμενου δε αυτου και πεπλανησθαι λεγοντος,
αι τε συνθηκαι των δανειων ανεγινωσκοντο και τα των ηγεμονων γραμματα, πολεις τε οσαι
ληιστηρια κατηιτιωντο, και περας εις τουτο κατεστη Καισαρ, ως του μεν Συλλαιου καταγνωναι
θανατον, Ἡρωδηι δε διαλλαττεσθαι μετανοιαν εφ' οις εκ διαβολης πικροτερον εγραψεν αυτωι
πεπονθως, και τι τοιουτον ειπειν εις τον Συλλαιον, ως αναγκασειεν αυτον ψευδει λογωι προς
ανδρα φιλον αγνωμονησαι. το δε συμπαν ο μεν Συλλαιος ανεπεμπετο τας δικας και τα χρεα τοις
δεδανεικοσιν αποδωσων, ειτα ουτω κολασθησομενος. Ἀρεται δε ουκ ευμενης ην Καισαρ, οτι την
αρχην δι' εκεινου καθ' αυτον ελαβεν. εγνωκει γαρ και την Ἀραβιαν Ἡρωδηι διδοναι.
10. Ὅτι στασεως εν Ἀλεξανδρειαι γενομενης επι Γαΐου Καισαρος Ἰουδαιων τε οι
ενοικουσι και Ἑλληνων τρεις αφ' εκατερας στασεως πρεσβευται αιρεθεντες παρησαν ως τον
Γαιον. και ην 374 γαρ των Ἀλεξανδρεων πρεσβεων εις Ἀπιων, ος πολλα εις τους Ἰουδαιους
εβλασφημησεν αλλα τε λεγων και ως των Καισαρος τιμων περιορωιεν· παντων γουν, οποσοι τηι
Ῥωμαιων αρχηι υποτελεις ειεν, βωμους τωι Γαΐωι και νεως ιδρυμενων τα τε αλλα πασιν αυτον
ωσπερ τους θεους δεχομενων, μονους τουσδε αδοξον ηγησασθαι ανδριασι τιμαν και ορκιον
αυτου το ονομα ποιεισθαι. πολλα δε και χαλεπα Ἀπιωνος ειρηκοτος, υφ' ων αρθηναι ηλπιζε τον
Γαιον και εικος ην, Φιλων ο προεστως των Ἰουδαιων της πρεσβειας, ανηρ τα παντα ενδοξος,
Ἀλεξανδρου δε του αλαβαρχου αδελφος ων και φιλοσοφιας ουκ απειρος, οιος τε ην επ'
απολογιαι χωρειν των κατηγορημενων. διακλειει δ' αυτον Γαιος κελευσας εκποδων απελθειν,
περιοργης τε ων φανερος ην εργασομενος τι δεινον αυτους. ο δε Φιλων εξεισι περιυβρισμενος
και φησι προς τους Ἰουδαιους, οι περι αυτον ησαν, ως χρη θαρρειν, Γαΐου λογωι μεν αυτοις
ωργισμενου, εργωι δε ηδη τον θεον αντιπαρεξαγοντος. Γαιος δε εν δεινωι φερων εις τοσονδε υπο
Ἰουδαιων περιωφθαι μονων πρεσβευτην επι Συριας εκπεμπει Πετρωνιον διαδοχον Ουιτελλιωι
της αρχης, κελευων χειρι πολληι εισβαλοντι εις την Ἰουδαιαν, ει μεν εκοντες δεχονται, ισταν
αυτου ανδριαντα εν τωι ναωι του θεου, ει δ' αγνωμοσυνηι χρωιντο, πολεμωι κρατησαντα τουτο
ποιειν. και Πετρωνιος Συριαν παραλαβων ηπειγετο διακονεισθαι ταις επιστολαις του Καισαρος,
συμμαχιαν δε πλειστην οσην ηδυνατο αθροισας και ταγματα δυο της Ῥωμαιων δυναμεως αγων
επι Πτολεμαΐδος παρην αυτοθι χειμασων ως προς εαρ του πολεμειν ουκ αφεξομενος, και προς
τον Γαιον εγραφεν περι των εγνωσμενων. ο δε επηινει της προθυμιας αυτον.
11. Ὅτι Ἀγριππας ο βασιλευς Ἰουδαιων ηκεν εις Τιβεριαδαπολιν της Γαλιλαιας. ηκε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

174

γουν παρ' αυτον Κομμαγηνης βασιλευς Ἀντιοχος, ∆αμασων Σαμψιγερανος, Ἡρωδης δε· ουτος
αδελφος ην αυτου, ηρχε δε της Χαλκιδος. ωμιλησε δε πασιν κατα τας υποδοχας και
φιλοφρονησεις ως μαλιστα διαδειξεως φρονησεως υψος και δια τουτο γε δοκειν δικαιως της
του βασιλεως παρουσιας τετιμησθαι. αλλα γαρ τουτων διατριβοντων επει παρ' αυτωι Μαρσος ο
της Συριας ηγεμων παρεγενετο. το προς τους Ῥω 375 μαιους συντιμητικον τηρων
υπαντησομενος αυτωι της πολεως απωτερω σταδιοις ζʹ προηλθεν ο βασιλευς. τουτο δε αρα
εμελλε της προς Μαρσον αρχη γενησεσθαι διαφορας· συγκαθεζομενος επι της απηνης
απηγγελλετο τους αλλους βασιλεας, Μαρσωη τουτων ομονοια και μεχρι τοσουδε φιλια προς
αλληλους υπωπτευθη συμφερειν ουχ υπολαμβανοντι Ῥωμαιοις δυναστων τοσουτων
συμφρονησιν. ευθυς ουν εκαστωι των επιτηδειων τινας πεμπων επεστελλεν επι τα εαυτου διχα
μελλησεως απερχεσθαι. ταυτα Ἀγριππας ανιαρως εξεδεχετο· και Μαρσωι μεν εκ τουτου
διαφορως εσχεν. Τελος της ιστοριας Ἰωσηπου. Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της
ιστοριας Ζωσιμου Ἀσκαλωνιτου.
Λογος εʹ.
1. Ὅτι επι Ἰοβιανου βασιλεως Ῥωμαιων οι Περσαι τουςῬωμαιους κατα πολλους
τροπους ελαττωσαντες ομως εποιουντο λογους οι Περσαι Σουρηναν τε και αλλους των εν
δυναμει παρ' αυτοις οντων εκπεμψαντες περι διαλυσεως πολεμου. Ἰοβιανου δε τους περι
ειρηνης προσδεξαμενου λογους στειλαντος τε Σαλουστιον τον της αυλης υπαρχον και
Ἀρινθαιον συν τουτωι, λογων περι τουτων γενομενων αυτοις προς αλληλους, εγινοντο μεν
τριακοντουτεις σπονδαι, συνεδοκει δε Ῥωμαιους του τε Ζαβδικηνων εθνους εκστηναι τοις
Περσαις, ετι δε Καρδουηνων και Ῥημηνων Καρξαληνων τε προς τουτοις και επι πασιν των περι
αυτα φρουριων οντων τον αριθμον ιεʹ μετα των οικητορων και κτηματων και ζωων και πασης
αποσκευης, Νισιβιν δε παραδουναι διχα των ενοικουντων. εδοκει γαρ τουτους ενθα αν δοξειε
Ῥωμαιοις μετοι 376 κισθηναι. προσαφειλοντο δε και Ἀρμενιας το πολυ μερος οι Περσαι βραχυ τι
ταυτης Ῥωμαιοις εχειν ενδοντες. επι τουτοις δη σπονδαι γεγονυιαι και γραμματειοις
εκατερωθεν επισφραγισθεισαι δεδωκασι Ῥωμαιοις ευρυχωριαν της οικαδε επανοδου κατα
μηδεν τα Περσων διαφθειρουσιν ορια, μητε αυτοις υπο Περσικης επιβουλευομενοις ενεδρας. εις
τουτο της ιστοριας αφιγμενωι το μερος επι τους ανωτατω μοι χρονους επηλθεν αναδραμειν και
ζητησαι, ει ποτε Ῥωμαιοι των αυτοις τι κτηθεντων ετεροις υπεστησαν παραδουναι η ολως
ετερον εχειν τι των υπο την επικρατειαν αυτων απαξ γενομενων ανεσχοντο. Λευκιου γαρ
Λουκουλλου Τιγρανην καθελοντος και Μιθριδατην, περιπονησαντος τε πρωτου τηι Ῥωμαιων
αρχηι τα μεχρις Ἀρμενιας της ενδοτατω και Νισιβιν επι τουτοις και τα προσοικα φρουρια ταυτηι,
Πομπηιος Μαγνος τοις τουτου κατορθωμασι τελος επιθεις δια της υπ' αυτου γενομενης ειρηνης
την τουτων Ῥωμαιοις εβεβαιωσε κτησιν. επει δε Περσων αυθις κινηθεντων εχειροτονησεν η
γερουσια Κρασσον αυτοκρατορα στρατηγον, ο δε εις χειρας ελθων αισχραν αχρι τουδε κατελιπε
προς Ῥωμαιους δοξαν αλους τε εν τηι μαχηι και παρα Περσαις αποθανων, τοτε παραλαβων την
στρατηγιαν Ἀντωνιος και τωι Κλεοπατρας εχομενος ερωτι τοις περι τον πολεμον εκμελως και
ολιγωρως προσεσχεν, και απηλλαξε μεν κακεινος αναξια πεπραχως του Ῥωμαιων ονοματος,
Ῥωμαιοι δε ουδε τουτων αυτοις των ελαττωματων συμβαντων εκπεπτωκασι τουτων των
τοπων τινος. μετασταντος δε αυτοις ες μοναρχιαν του πολιτευματος, και του Σεβαστου
στησαντος ορια τηι Ῥωμαιων αρχηι Τιγριν τε και Ευφρατην, ουδε ουτω της χωρας ταυτης
απεστησαν. χρονοις δε πολλοις υστερον Γορδιανου του βασιλεως Περσαις επιστρατευσαντος και
εν μεσηι τηι πολεμιαι πεσοντος, ουδε μετα ταυτην την νικην οι Περσαι παρεσπασαντο τι των ηδη
Ῥωμαιοις υπηκοων γεγενημενων, και ταυτα Φιλιππου διαδεξαμενου την αρχην και ειρηνην
αισχιστην προς Περσας θεμενου. μετ' ου πολυ δε τηι ευαι του Περσικου πυρος επιβρισαντος,
αλουσης δε κατα κρατος της μεγαλης Ἀντιοχειας και μεχρι Κιλικιων πυλων του Περσικου
στρατευματος διαβαντος, Ουαλεριανος αυτοις επιστρατευσας ο βασιλευς και υπο τας Περσων
γενομενος χειρας ουδε ουτω Περσαις αδειαν δεδωκεν υφ' εαυτοις τα χωρια ταυτα ποιησασθαι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

175

μονη δε η Ἰουλιανου τελευτη προς την τουτων απωλειαν ηρκεσεν, ωστε αχρι τουδε μηδεν
δυνηθηναι τουτων τους Ῥωμαιων βασιλεας αναλαβειν, αλλα και 377 προσαπολεσαι κατα βραχυ
τα πλειονα των εθνων, τα μεν αυτονομα γεγονοτα, τα δε βαρβαροις εκδεδομενα, τα δε και εις
ερημιαν πολλην περισταντα. ο Ἰοβιανος δε ο βασιλευς Ῥωμαιων μετα της προς Περσας
γενομενης ειρηνης μετα αδειας επανιων αμα τωι στρατοπεδωι και πολλαις περιπεσων
δυσχωριαις και τοποις ανυδροις, πολλους δε της στρατιας αποβαλων εν τηι δια της πολεμιας
παροδωι.
2. Ὅτι Γρατιανος ο βασιλευς εκπεμπει τοις κατα το Ἰλλυρικον στρατιωτικοις ταγμασιν
στρατηγον Βιδιλιανον. τουτου δε ηγουμενου δυο μοιραι των υπερ τον Ῥηνον Γερμανικων
εθνων, η μεν ηγεμονι Φριτιγερνωι χρωμενη, η δε υπο Ἀλλοθεον και Σεφρακτα τεταγμενη, τοις
Κελτικοις εθνεσιν επικειμεναι κατεστησαν εις αναγκην τον βασιλεα Γρατιανον ενδουναι σφισιν
απολιπουσαις τα εν Κελτοις δια του Ἴστρου Παιονιαν και την ανω Μυσιαν καταλαβειν. ην γαρ
αυτωι λογος τε και σπουδη τεως απαλλαγηναι της συνεχους τουτων εφοδου. διαπλευσαντες ουν
επι τουτοις τον Ἴστρον διανοουμενοι τε δια Παιονιας επι την Ἤπειρον διαβηναι, περαιωθηναι
δε τον Ἀχελωιον και ταις Ἑλληνικαις πολεσιν επιθεσθαι, τροφας πορισαντες ωιηθησαν προτερον
οθεν Ἄριχον παντος του βασιλειου των Σκυθων αρχοντα γενους εκποδων ποιησασθαι, προς τωι
μηδενα κατα νωτου τον κωλυσοντα την αυτων επιχειρησιν εχειν. επιθεμενοι τοινυν αυτωι συν
ουδενι πονωι των τοπων εν οις ην απανεστησαν. ο δε ως Θεοδοσιον εδραμεν αρτιως
απαλλαγεντα νοσου τον βιον αυτωι καταστησασης αμφιβολον. ο δε φιλοφρονως μετα των συν
αυτωι βαρβαρων εδεξατο πορρω που της Κωνσταντινουπολεως προελθων και παραχρημα
τελευτησαντα ταφηι βασιλικηι περιεστειλεν. τοσαυτη δε ην η περι την ταφην πολυτελεια, ωστε
τους βαρβαρους απαντας καταπλαγεντας τηι ταυτης υπερβοληι τους μεν Σκυθας επανελθειν
οικαδε και μηκετι Ῥωμαιοις παρενοχλειν την ευγνωμοσυνην του βασιλεως θαυμασαντας, οσοι
δε αμα τωι τελευτησαντι παρεγενοντο τηι της οχθης φυλακηι προσεκαρτερησαν τας των εθνων
κωλυσαι κατα Ῥωμαιων εφοδους.
378 Λογος εʹ.
3. Ὅτι Ἀλλαριχος ο τυραννος πολλα ληισαμενος και τας της Παιονιας εσχατιας διαβας
εκ του Νωρικου προς Στελιχωνα πρεσβειαν εκπεμπει χρηματα αιτων υπερ τε της εν ταις
Ἠπειροις τριβης, ην ελεγεν αυτωι Στελιχωνι πεισθεντι γενεσθαι, και της εις την Ἰταλιαν και το
Νωρικον εισβολης. ο δε Στελιχων την πρεσβειαν δεξαμενος και εν τηι Ῥαουβενηι τους πρεσβεις
εασας εις την Ῥωμην αφικετο κοινωσασθαι τωι βασιλει και τηι γερουσιαι περι του πρακτεου
βουλομενος. συνελθουσης δε της γερουσιας εις τα βασιλεια, και βουλης περι του πολεμειν η μη
προτεθεισης, η μεν των πλειονων εις το πολεμειν εφερετο γνωμη, μονος δε Στελιχων συν
ολιγοις, οσοι φοβωι συγκατετιθεντο, την εναντιαν εχωρουν ειρηνην προς Ἀλλαριχον ποιεισθαι
ψηφιζομενοι. των δε τον πολεμον αιρουμενων απαιτουντων Στελιχωνα λεγειν, ανθ' ου το μη
πολεμειν μαλλον αλλ' ειρηνην αιρειται και ταυτην επ' αισχυνηι του Ῥωμαιων αξιωματος
ανεχεται χρηματων ωνησασθαι, δια γαρ το τωι βασιλει συνοισον, εφη, τοσουτον εν ταις
Ἠπειροις ενδιετριψε χρονον, ως αν αμα οι τωι της ευας βασιλευοντι πολεμησας Ἰλλυριους
εκεινης παρεληται της αρχης και τηι Ὀνωριου προσθειη. τουτο δ' αν εις εργον ηδη προηλθεν, ει
μη του βασιλεως Ὀνωριου φθασαντα γραμματα την επι την ευαν αυτου ελασιν διεκωλυσεν. ην
εχομενον Ἀλλαριχον αυτοθι χρονον δαπανησαι πολυν. και ταυτα λεγων ο Στελιχων αμα και
την επιστολην εδεικνυ και την Βερηναν αιτιαν ελεγεν ειναι την αμφοτερων των βασιλεων
ομονοιαν αδιαφθορον φυλαττεσθαι βουλομενην. πασι τοινυν δοξαντος δικαια λεγειν
Στελιχωνος, εδοκει τηι γερουσιαι χρυσιου τετρακοσιας υπερ της ειρηνης Ἀλλαριχωι διδοσθαι
λιτρας, των πλειονων ου κατα προαιρεσιν αλλα τωι Στελιχωνος φοβωι ψηφισαμενων, ωστε
αμελει Λαμπαδιος γενους και αξιωματος ευ εχων πατριωι φωνηι τουτωι υποφθεγξαμενος ο δηλοι
δουλειαν μαλλον ηπερ ειρηνην ειναι το πραττομενον, αμα τωι λυθηναι τον συλλογον δεει του
μη παθειν τι δια την παρρησιαν εις τινα πλησιαζουσαν των χριστιανων απεφυγεν εκκλησιαν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

176

και ο Στελιχων την προς 379 Ἀλλαριχον ειρηνην τοιωιδε τροπωι καταπραξαμενος επι την εξοδον
ωρμητο τοις αυτωι δοξασι τελος επιθησων.
4. Ὅτι οι παραβλαπτομενοι εν ταις γυναιξιν αυτων, οσοι προσηκοντες ησαν Στελιχωνι,
εβουλοντο Ἀλλαριχωι προσθεσθαι, Ἀλλαριχος δε ουδε παρα τουτων ερεθιζομενος ηιρειτο τον
πολεμον, αλλ' ετι την ειρηνην εμπροσθεν εποιειτο των επι Στελιχωνος σπονδων μεμνημενος.
στειλας δε πρεσβεις επι χρημασιν ου πολλοις ειρηνην ᾔτει γενεσθαι, λαβειν τε ομηρους ∆ετιον
και Ἰασονα, τον μεν Ἰοβιου γενομενον παιδα, τον δε Γαυδεντιου, δουναι τε αυτος των παρ'
αυτωι τινας ευ γεγονοτας και επι τουτοις αγειν την ησυχιαν, μεταστησαι τε εις Παιονιαν εκ του
Νωρικου το στρατευμα. επι τουτοις Ἀλλαριχου την ειρηνην αιτουντος, ο βασιλευς απεσειετο τα
αιτουμενα. καιτοι γε δυοιν εχρην θατερον πραξαντα το παρον ευ διαθειναι. η γαρ αναβαλεσθαι
τον πολεμον εδει σπονδας ποιησαμενον επι μετριοις τισι χρημασιν, η πολεμειν αιρουμενον
παντα συναγαγειν οσα στρατιωτων ταγματα ην και ταις παροδοις των πολεμιων εγκαταστησαι
και αποκλεισαι τοις βαρβαροις τον επι το προσω πορειαν, ηγεμονα τε καταστησαι και στρατηγον
του πολεμου παντος Σαρον, οντα μεν καθ' εαυτον αξιον καταπληξαι τους πολεμιους δια τε
ανδρειαν και πολεμικην εμπειριαν, εχοντα δε και βαρβαρων πληθος αρκουν εις αντιστασιν.
αλλ' ουτε την ειρηνην δεξαμενος ουτε την Σαρου φιλιαν επισπασαμενος ουτε το Ῥωμαικον
συναγαγων στρατοπεδον, των δε Ὀλυμπιου τας ελπιδας αναστησας ευχων τοσουτων αιτιος
εγενετο τωι πολιτευματι συμφορων. στρατηγους τε γαρ επεστησε τωι στρατευματι φρονιμους.
[ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΩΝ.] Ουπω δε της προς Ἀλλαριχον βεβαιωθεισης ειρηνης οια
του βασιλεως ουτε τους ομηρους παραδοντος ουτε τα αιτουμενα παντα πληρωσαντος,
επεμποντο παρα της γερουσιας εις την Ῥαεβενναν πρεσβεις Καικιλιανος και Ἄτταλος και
Μαξιμιανος, οι παντα αποδυρομενοι τα συμβαντα τηι Ῥωμηι και το πληθος των απολωλοτων
εκτραγωιδησαντες ηνυσαν πλεον ουδεν, Ὀλυμπιου συνταραττοντος τα παντα και τοις καλως
εχειν δοκουσιν εμποδων γινομενου. ταυτηι τους πρεσβεις εασας απρακτους εφ' οις εληλυθασιν,
παρα 380 λυσας Θεοδωρον της των υπατων αρχης Καικιλιανωι ταυτην παρεδωκεν.
5. Ὅτι παρα Κωνσταντινου του τυραννου του εν Κελτοις αφικετο κατα πρεσβειαν
Ἰοβιος παιδειαι και αλλαις αρεταις διαπρεπων, βεβαιωθηναι την προτερον ομολογηθεισαν
ειρηνην, και αμα συγγνωμην αιτων ενεκα της αναιρεσεως ∆ιδυμιου και Βηνιανου των
συγγενων Ὀνωριου του βασιλεως. απελογειτο γαρ λεγων ως ου κατα προαιρεσιν ανηιρηνται
Κωνσταντινου. συντεταραγμενον δε τον Ὀνωριον θεασαμενος ευλογον εφασκεν ειναι ταις περι
την Ἰταλιαν ενασχολουμενωι φροντισιν ενδουναι. συγχωρουμενος δε προς Κωνσταντινον
εκδημησαι και τα συνεχοντα την Ἰταλιαν αναγγειλαι, μετ' ου πολυ και αυτον αγειν συν παντι
τωι εν Κελτοις και εν Ἰβηριαι και εν τηι Βρεττανικηι νησωι στρατιωταις ταις κατα την Ἰταλιαν και
την Ῥωμην βοηθησοντα περιστασεσιν. και ο μεν Ἰοβιος επι τουτοις αναχωρειν επετραπη.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας ∆εξιππου Ἀθηναιου.
Λογος γʹ.
1. Ὅτι Αυρηλιανος κατα κρατος νικησας τους Ἰουθουγγους Σκυθας και κατα την του
Ἴστρου περαιωσιν ες την αποφυγην πολλους τουτων ανελων, οι λειπομενοι ες σπονδας ηκον
και πρεσβειαν εστειλαντο. την δε αιτησιν της ειρηνης εδοκει μη συν τωι αγαν περιδεει και
καταπεπληγοτι εκ της ηττης ποιεισθαι, ως αν υπαρχοι σφισιν και των προσθεν φοιτωντων
χρηματων παρα 381 Ῥωμαιων η αποδοχη, μη ες το αδεες παντη των εναντιων καθισταμενων. ο
δε Ῥωμαιων βασιλευς Αυρηλιανος, ως επυθετο αφιγμενην την Ἰουθουγγων πρεσβειαν, ες την
υστεραιαν φησας χρηματιειν περι ων ηκουσι διεταττεν τους στρατιωτας ως ες μαχην εκπληξεως
εινεκα των εναντιων. επει δε καλως ειχεν αυτωι η διακοσμησις, επι υψηλου βηματος μετεωρος
βεβηκε και αλουργιδα αμπεχων την πασαν ταξιν εποιει αμφ' αυτον μηνοειδη. παρεστησατο δε
και των εν τελει, οσοι αρχας τινας επιτετραμμενοι, συμπαντας εφ' ιππων. κατοπιν δε βασιλεως
τα σημεια ην της επιλεκτου στρατιας· τα δε εισιν αετοι χρυσοι και εικονες βασιλειοι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

177

στρατοπεδων καταλογοι γραμμασι χρυσοις δηλουμενοι· α δη συμπαντα ανατεταμενα
προυφαινετο επι ξυστων ηργυρωμενων. επι δε τουτοις ωδε διακοσμηθεισιν Ἰουθουγγους ηξιου
παρελθειν. τους δε συνεβη θαμβησασθαι ιδοντας και επι πολυ σιγηι εχειν. επει δε σφισιν εκ του
βασιλεως απεδοθη λεγειν, δια τινος ερμηνεως ελεξαν τοιαδε· Ουτε τηι επι καιρου συμβασηι
κακοπραγιαι ημων παρα το εικος καταπεπληγοτες ουτε δυναμεως ενδεως εχοντες η και
πολεμων απειροι καθεστηκοτες ασθενειας ευπρεπειαι κατα το ημιν αυτοις μονοις συμφερον ες
την ειρηνην σπευδομεν· αλλα περιεστι μεν ημιν τοσουτον της εν τοις πολεμοις περιουσιας
πληθους εινεκα και ισχυος, ωστε μερει ελαχιστωι τας προς Ἴστρωι πολεις επελθοντες Ἰταλιαν
μικρου πασαν κατειληφαμεν, ιππικωι μεν στρατευσαντες ες μυριαδας δʹ, και τουτων ου μιγαδων
ουδε ασθενων, αλλα Ἰουθουγγων καθαρως, ων πολυς εφ' ιππομαχιαι λογος. ασπιδα δε αγομεν
διπλασιαν δυναμεως της ιππικης, ουδε εν τουτοις ταις ετερων επιμιξιαις επισκιαζοντες του
σφετερου στρατου το ανανταγωνιστον. εχοντες δε και ουτω παρασκευης διακρινεσθαι ου
διαγινωσκομεν ες αντιλογιαν ηκειν της συμφορας περι. ου δια το μη κατα κρατος νενικησθαι,
κατα δε το αδηλον του εκβησομενου ειρηνην πολεμου προτιμωμεν, εικαζοντες και υμιν ως
γενοιτ' αν δια γνωμης προς Ἰουθουγγους ευ παρασχον της προσθεν διαφορας συμβηναι, οια δη
υπουσης και παλαιας αμφοιν τοιν γενοιν 382 προς αλληλα πιστεως ες το ησυχαζειν, δι' ην χρη
την επι καιρου διαφοραν απερισκεπτον εν τωι παροντι καταλυσαντας προς το παλαιτερον και
λυσιτελουν μετατιθεσθαι εκατεροις. εν τε τωι πολεμωι ουκ επι πλειστον ταις καταδρομαις
ληιζομενοι, αλλ' οσον ες αφορμην των επιτηδειων αγαπωντες την αθροισιν, μεχρι της
γενομενης μαχης ησυχιαι τον καιρον διετριβομεν, ως τοις επιουσιν υμιν συν τηι υμετεραι δυναμει
το καθ' αυτους αντιταξαντες. ο δη και νυν ποιειν παρεσκευασμεθα· και το τε υμετερον προς
παντα κινδυνον εκ τουτου αδεεστερον εξει, και των μεγιστων στρατοπεδων συνελθοντων ουθ'
ητισουν ετερα χειρ αξιομαχος ημιν νομισθησεται. ει δε τις τηι ευτυχιαι του πολεμου επαιρομενος
ολιγωρος εστι προς την συμβασιν, γνωτω ου βεβαιωι πραγματι θρασυνομενος, και οτι επι παντι †
φερον της δοκουσης ευπραγιας ηττηθεντας και προς την παρουσαν της τυχης ακμην
αποκλιναντας των αμεινονων εξηρτησθαι μονων ελπιδων, και υπο τοιαυταις ανοιαις της τε
προς θατερον μεταβολης υπεριδειν και συμμαχιαν ευκαιρον διδομενην παραιτησασθαι.
πεφυκασιν τε αι μειζους στρατιαι, παρα μεν την πρωτην θαρσει οικειας δυναμεως επαιρομεναι
και ελαχιστηι προμηθειαι χρωμεναι, συν καταφρονησει των αντιπολεμουντων επι τας μαχας
πορευεσθαι και κατα το αφυλακτον ως επι πολυ το ηττον εχειν, αι δε τωι αιφνιδιωι και παρ'
ελπιδα χωρησαντι * λογισμωι τε ασφαλει και περιουσιαι δυναμεως βεβαιως χρησαμεναι
δυσμαχωταται τοις αντιπαλοις γινεσθαι. συν δη τοιαυτηι ελπιδι και ημεις, διχηι την δυναμιν
διελοντες το πρωτον και εν τωι ποταμωι τα πολλα τυχηι μαλλον η αρετηι υμετεραι σφαλεντες, ουκ
απροσδοκητοι εσμεν αλλα νυν αμα τωι του μελλοντος προμηθει ουχ υποστατοι υμιν γενεσθαι.
κρατιστον δη τουτων εινεκα δι' ειρηνης αιρεισθαι υμας τας εκ της ομονοιας ωφελειας, και τα
του πολεμου πραγματα συν ημιν τιθεσθαι, τηι τε παρ' ημιν συμμαχιαι ρωσθεντας πλεον εχειν
προς τους επιοντας. ει δε ταυτα ποιειν ωδε κρινοιτε, υπαρχειν ημιν δικαιον και οσα εν χρυσου
ασημου τε και επισημου δοσεσιν και αργυρου παρ' υμων εφοιτα επι φιλιας βεβαιοτητι.
απειπαμενων γαρ, οσα εχθρους αμυνομενοι καθοτι δυνατον πολεμησομεν. Προς ταυτα ο
Ῥωμαιων βασιλευς ελεξεν ωδε· ει μεν ες αφανες καθεντες την γνωμην υμων, περι ων
πρεσβευεσθε, εδιδα 383 σκετε, ουθ' ημιν τοις εκδεξαμενοις τον λογον χαλεπην παρειχετ' αν την
αποκρισιν. επει δε τα ειρημενα ες μεν ευπρεπειαν συγκειται, εργωι δε εναντιως εχει, πη μεν
ειρηνης μνημονευοντων, οτε δ' αυθις πολεμον επανατεινομενων υμων, ων συγχειν εοικατε
εκατερον εκ θατερου, αμφιβολον και ημιν καθισταται προς ο τι χρη πρωτον αποκρινομενους μη
αμαρτανειν. λελειπται δε τι και εκ των παροντων βουλευσασθαι· χρη γαρ τω διττω τουτω λογω
διελοντας απανταν προς αμφω. ει μεν γαρ καθαρως ειρηνην επαγγελλεσθε, τι δει μεμνησθαι
χρηματων αιτησεως; καιτοι καν τουτωι ου συν τωι προχειρωι η βουλη τοις νενικηκοσι προς την
αρνησιν η την καταινεσιν. ει δε επισκοτειν υμιν προς το συμφερον και τας εκ του πολεμου
πλεονεξιας ηγεισθε την συμβασιν, και ηττηθεντες ωσπερ δασμους παρ' ημων απαιτησοντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

178

ηκετε, της ραιστωνης το τερπνον, οσον ειρηνη διδωσιν, εκ παντος μεταδιωκειν ημας νομιζοντες,
εχεσθε της ομοιας τηι προσθεν επιχειρησεως, μηδ' εις ευεργεσιας λογον προισχομενοι του
πολεμου την καταλυσιν ανταιτειτε μισθον της συγχωρησεως ωνητην και ουκ εθελουσιον
ποιουμενοι την παρουσαν ες την φιλιαν προκλησιν. ου γαρ δη πολεμων απειρους οντας ημας τωι
πληθει της πολλα δη κομπασθεισης υφ' υμων δυναμεως εκπληξετε, ουδε πλουτωι λαφυρων
Ἰταλικων επικομιζομενοι αδεως επ' οικου πορευσεσθε, αλλα δηλαι μεν υμων αι πεζαι
παρασκευαι, ουκ αδηλοι δε αι των ιππεων, προς ας ες τροπον τον δυνατον αντιστησομεθα.
τολμωμεν τε γαρ μετ' ασφαλειας και αναχωρουμεν συν προμηθειαι, οια δη λογισμωι ηγεμονι ες
παντα χρωμενοι, οις η ισχυς βεβαιοτατη, και εμπειριαν πολεμικων εργων διαφεροντως εχοντες.
υμεις δε μετα τε του προχειρου επιτε και διαμαρτανοντες των εργων δια το μη προσκεψασθαι
εφ' α δει ελθειν πειραι την βλαβην του προπετους φερομενοι μεταγινωσκετε. τοις γαρ ζεσει ες
τας πραξεις μη † συμφερομενοις αναγκη του βελτιστου αμαρτανειν. και ταχειαι μεν 384 υμων αι
επιχειρησεις, δι' ολιγου δε αι μεταμελειαι. και το συμπαν κατα το εικος θαυματος απηλλακται
αντιπαλους ημιν τυχοντας και ηθων ανομοιων και ες τας γνωμας πραττομενων διεσταναι ουκ
απεοικος, και υμας μεν αμαθιαι, ημας δε λογωι συνειναι, συν ωι μαλιστα και το κρατειν τους
ησσους των πλειονων περιγινεται συνεσει προ δυναμεως πιστευοντας. τους τε πλειονας συν τωι
αλογιστωι δια μαχης ιοντας κακιον αμυνεσθαι εργου πειραι μαλλον η λογου κομπωδεστεραι
προσποιησει διδασκεσθε βλεψαντες ες τα Σκυθων παθη· μετα σαφεστατων γαρ τεκμηριων και
ουκ αμαρτυρα λεξομεν. ουτοι δη λʹ μυριασι στρατου εφ' εκατερας τας Ἠπειρους σκεδασθεντες
πασηι τε τηι δυναμει ηττηθησαν προς ημων και λαμπρα τοις νενικηκοσιν υπελειποντο της
οικειας αρετης υπομνηματα, ων την ευκλειαν ες το παντελες εξομεν νυν τε και επειτα τωι
χρονωι συμπαραθεουσαν. τας τε Γαλμιονων συμφορας αγειν * σφας του προχειρου τωι
αναρριφθεντι της επιχειρησεως ταχυτεραν και δι' ολιγου εθεντο την μεταγνωσιν. ημεις τε επι
ταις πλημμελειαις υμων, αις εις ημας επλημμελησατε, ουκ αποχρην ηγουμεθα ην επαθετε
τιμωριαν, ει μη και τον Ἴστρον υπερβαντες εν οροις τοις υμετεροις την οργην ως
προαδικησαντας υμας αποπλησαιμεν. πολεμον γαρ επι σπονδαις ακηρυκτον εφ' ημας ηγειρατε,
εγκληματα μεν ως εις προαδικησαντας ειπειν ουκ εχοντες, επιθυμιαις δε τισι και ελπισι
κουφισθεντες, συν αις ομιλος αλογιστος επαιρεται στρατιας και πολεμου αντιλαμβανεσθαι.
οθεν ουκ εξω προσδοκιας αγομεν και τα παρα του θειου εσεσθαι ημιν αρωγα, οια δη ημων μεν
θεσμον τον επι σπονδαις ουκ ατιμασαντων, Ἰουθουγγων δε αδικον οδον τε εφ' ημας ελθοντων
και ορκους και πασαν πιστεως βεβαιοτητα παρα φαυλον τιθεμενων, τοις τε αυ φθανουσι
κατορθωμασι το μελλον λαμβανοντες και περι των εσομενων ουκ απεικοτως προς τοις
ειρημενοις χρηστα δοξαζομεν. η μεν γαρ επ' ευπραγιαι ελπις θαρσος φερει, φοβον δε η επι τωι
εναντιωι. λογισμωι τε ηγεμονι προς τας πραξεις 385 χρωμενοι τας τε δοξας των συμβησομενων
ουκ αβασανιστως προσιεμεθα, καν τοις παρουσιν, οια ανδρες αθληται κινδυνων των αριστων,
ουκ εκπληττομεθα ταις του πολεμου χαλεποτησιν, εξ ων το ελπιζομενον κερδος ουκ ασθενες
και περιττοτερον της αχθηδονος. το γαρ δη πληθος υμων σωμασι τε ηκιστα ισχυει και
φρονημασιν. απειληπται γαρ Ῥοδανου μεν εισω και των ημετερων οριων, σπανιωι δε αγοραι
συνεχομενον και τηι αλληι ταλαιπωρησει τοις αλγεινοις τοις μεν ηδη συνεστι, τοις δε μελλει, και
προκαμον εν τωι αει μοχθειν ατολμοτερον εσται και χρησθαι αυτωι παρεξει αμαχει ο τι αν
βουλωμεθα, ως αν προς την χρονιον διατριβην απειρηκοτι. οθεν υμιν τε το παν περιφανως
κινδυνευεται, και η της ειρηνης υμων αιτησις επ' ευπρεπειαι του φοβου συγκειται, οπως αν το
σφετερον δεος επηλυγαζησθε. ην τι δει προσιεσθαι, καλως υπαρχον πανταχοθεν αποκλεισθεισιν
υμιν της οικαδε πορειας και οιον εισω πυλων απειλημμενοις χρησθαι ευ τε και μη, οπως αν
εχωμεν προς υμας διανοιας; Ἐπι τουτοις λεχθεισιν εκ του βασιλεως κατεπλαγησαν τε οι
Ἰουθουγγοι, και ως ουδεν αυτοις των ες ελπιδας επραττετο, παντελει των σπονδων απογνωσει
εχομενοι παρα τους σφετερους απεχωρησαν.
2. Ὅτι επι Αυρηλιανου οι Βανδηλοι κατα κρατος ηττηθεντες παρα Ῥωμαιων πρεσβειαν
εποιησαντο προς Ῥωμαιους περι διαλυσεως πολεμου και συμβασεως. και πολλα αναμεταξυ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

179

ειποντων αλληλων, του τε βασιλεως και των βαρβαρων, διελυθη μεν ο συλλογος, τηι δε
υστεραιαι το τε πληθος των Ῥωμαιων στρατιωτων αυθις ηθροισθη, και ερομενου βασιλεως ο τι
σφισι περι των παροντων λωιον ειναι δοκει, κρινοντες την ευτυχιαν την υπαρχουσαν προμηθειαι
της υπερ των οντων ασφαλειας διασωσασθαι και βοηι το βουλομενον σημαινοντες συμπαντες ες
την καταλυσιν του πολεμου εχωρησαν. και οιδε μεν ωδε συνηνεχθησαν γνωμηι· οι δε των
βαρβαρων βασιλεις και αρχοντες ηκοντες καθοτι σφισι προειρημενον εδοσαν ομηρους σφων
αυτων ου τα δευτερα αξιωσεως 386 και τυχης. οι τε γαρ βασιλεις τους παιδας εκατεροι διδοασιν
ες την ομηρειαν ενδοιασαντες ουδεν, και ετεροι αμα αυτοις ου μαλα πορρω αξιωσεως. και επι
τουτοις εχωρησαν τε προς συμβασιν και αι σπονδαι εγενοντο. συνεμαχουν δε απο τησδε
Ῥωμαιοις Βανδηλων ιππεις εις δισχιλιους, οι μεν τινες αιρετοι εκ του πληθους ες την
συμμαχιαν καταλεχθεντες, οι δε και εθελοντες εκουσιον στρατιαν υποδυομενοι. ο δε λοιπος
Βανδηλων ομιλος επ' οικου εκομιζετο, παρεχοντος του Ῥωμαιων αρχοντος αγοραν εστε επι τον
Ἴστρον. και το μεν πλειστον αυτου απαθες διεσωθη· οσοι δε παραβασει των σπονδων επι λειας
συλλογην αφθονως απεσκεδασθησαν, ανηιρεθησαν συμπαντες υπο του ηγεμονος των ξενικων
στρατοπεδων ου μειους γενομενοι πεντακοσιων. οια γαρ δη δια φιλιας της χωρας πορευομενοι
και θαρσει της γενομενης προς Ῥωμαιους ειρηνης επαρθεντες, της πασης ταξεως
προεξαΐσσοντες κατα τινας αιφνιδιους επιδρομας προσεβαλλον γνωμηι του αρχοντος και ουκ
ολιγα της χωρας εκακουργουν. και το εργον τουτο τον εργασαμενον παρα τωι βασιλει
κατατοξευθηναι †. οι δε λοιποι Βανδηλων διεσκεδασθησαν και απενοστησαν επ' οικου. βασιλευς
δε Ῥωμαιων την πλειστην δυναμεως της πεζικης και ιππικης εκπεμπει επ' Ἰταλιας. και
διαλιποντων ου μαλα συχνων ημερων, την τε αμφ' αυτον ταξιν εταιρικην, και οση δορυφορια
του αρχοντος, των τε συμμαχων οσοι ησαν Βανδηλων, και τους ομηρευειν αυτωι δοθεντας
παιδας επαγομενος και αυτος επ' Ἰταλιας εξηλαυνε σπουδηι δια την των Ἰουθουγγων αυθις
παρουσιαν.
387 Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της εκκλησιαστικης ιστοριας Σωκρατους.
Λογος γʹ.
1. Ὅτι, του Ἰουλιανου εις Ταρσον της Κιλικιας τυγχανοντος και προς τον κατα Περσων
πολεμον ευτρεπιζομενου, παρησαν πρεσβεις Περσων αιτουντες επι φανεροις καταθεσθαι τον
πολεμον. ο δε αυτους απεπεμψεν ειπων· αυτον με οψεσθε μετ' ου πολυ, και ουδεν μοι δεησει
πρεσβειας.
2. Ὅτι επι Ουαλεντος του βασιλεως οι περαν του Ἴστρου καλουμενοι Γοτθοι εμφυλιον
προς εαυτους κινησαντες πολεμον εις βʹ μερη ετμηθησαν, ων του ενος ηγειτο Φριτιγερνης, του
δε ετερου Ἀθαναριχος. επικρατεστερου δε του Ἀθαναριχου φανεντος, Φριτιγερνης προσφευγει
Ῥωμαιοις και την αυτων κατα του αντιπαλου επικαλειται βοηθειαν. γνωριζεται ταυτα τωι
βασιλει Ουαλεντι, και κελευει τους ενιδρυμενους κατα την Θραικην στρατιωτας βοηθειν τοις
βαρβαροις. κατα βαρβαρων ουν στρατευουσι και ποιουνται νικην κατα Ἀθαναριχου περαν του
Ἴστρου τους πολεμιους εις φυγην τρεψαντες. αυτη προφασις γεγονε του χριστιανους γενεσθαι
των βαρβαρων πολλους. ο γαρ Φριτιγερνης χαριν αποδιδους ων ευηργετητο την θρησκειαν του
βασιλεως ησπαζετο και τους υφ' εαυτωι τουτο ποιειν προετρεπετο. διο μεχρι νυν πλειους οι
Γοτθοι της Ἀρειανης θρησκειας οντες τυγχανουσι τοτε δια τον βασιλεα ταυτηι προσθεμενοι. τοτε
και Ουλφιλας ο των Γοτθων επισκοπος γραμματα εφευρε Γοτθικα και τον χριστιανισμον
εδιδασκεν. ουκ εις μακραν δε οι βαρβαροι φιλιαν προς αλληλους σπεισαμενοι αυθις υφ' ετερων
βαρβαρων γειτνιαζοντων αυτοις των καλουμενων Ουννων καταπολεμηθεντες και της ιδιας
εξελασθεντες χωρας και την Ῥωμαιων γην καταφευγουσιν δουλευειν τωι βασιλει συντιθεμενοι
και τουτο πραττειν, οπερ αν ο Ῥωμαιων προσταξειε βασιλευς. ταυτα εις γνωσιν ηκει του
Ουαλεντος, και μηδεν προιδομενος κελευει τους ικετευοντας οικτου τυχειν, προς εν μονον
τουτο οικτιρμων γενομενος. αφοριζει ουν αυτοις τα μερη 388 της Θραικης ευτυχειν μαλιστα επι
τουτωι νομισας. ελογιζετο δε ως ειη ετοιμον και ευπρεπες κτησαμενος κατα πολεμιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

180

στρατευμα. ηλπιζε γαρ βαρβαρους Ῥωμαιων φοβερωτερους εσεσθαι φυλακας και δια τουτο
ημελει του λοιπου τους Ῥωμαιων στρατιωτας αυξησαι, και τους μεν ηδη παλαι στρατευομενους
και κατα τους πολεμους γενναιως αγωνισαμενους υπερεωρα, τον δε συντελουμενον εκ των
επαρχιων κατα κωμας στρατιωτην εξηργυρισεν πʹ χρυσινους υπερ εκαστου στρατιωτου τους
συντελεστας απαιτεισθαι κελευσας ου προτερον συντελειας κουφισας αυτοις. τουτο αρχη
γεγονεν του δυστυχησαι τοτε προς ολιγον την Ῥωμαιων αρχην.
Οι γαρ βαρβαροι την Θραικην κατειληφοτες την Ῥωμαιων καρπουμενοι χωραν την
ευτυχιαν ουκ ηνεγκαν, αλλα κατα των ευεργετησαντων χωρουσιν και παντα τα περι Θραικην
ανετρεπον. ταυτα ουτως επιγενομενα εις γνωσιν ελθοντα του Ουαλεντος, του εξοριζειν τους
χριστιανιζοντας αφιστατο, και εν θορυβωι γενομενος ευθυς εκ της Ἀντιοχειας επι την
Κωνσταντινουπολιν ηλθεν. ελθων ο βασιλευς εις την Κωνσταντινουπολιν ευρισκει τον δημον
εν αθυμιαι καθεστωτα πολληι. οι γαρ βαρβαροι καταδραμοντες την Θραικην ηδη και τα προαστεια
επορθουν της Κωνσταντινουπολεως μηδεμιας ουσης αξιομαχου δυναμεως. επει δε και τοις
τειχεσι προσπελαζειν επεχειρουν οι βαρβαροι, χαλεπως η πολις εφερε τα γινομενα. και ουτος
εξελθων επι τους βαρβαρους θνησκει αξιως των αυτου πραξεων. μετα δε τον Ουαλεντος
θανατον οι βαρβαροι παλιν εως των τειχων της Κωνσταντινουπολεως ελθοντες τα περι αυτην
επορθουν προαστεια. εφ' οις ο δημος αγανακτων δι' εαυτων τοις βαρβαροις αντεπεξηιεσαν
εκαστος το παρατυγχανον αντι οπλου λαμβανοντες. εδιδου δε τοις εξιουσιν εις τον πολεμον του
βασιλεως η γυνη ∆ομνικα μισθον εκ του βασιλικου ταμειου. επεβοηθουν δε αυτοις ολιγοι
Σαρακηνοι υποσπονδοι παρα Μαυιας πεμφθεντες. και του δημου αγωνισαμενου, πορρω της
πολεως απεχωρησαν οι βαρβαροι.
3. Ὅτι επι Θεοδοσιου του βασιλεως ηνικα Μαξιμος ο τυραννος επανεστη, πρεσβεια
Περσων παρην ειρηνην παρα του βασιλεως αιτουσα.
4. Ὅτι επι Θεοδοσιου του μικρου και Ἀττικου επισκοπου Κωνσταντινουπολεως δια το
διωκεσθαι τους χριστιανους υπο Περσων αι 389 σπονδαι, ας προς αλληλους ειχον, ελυοντο. του
γαρ βασιλεως Περσων Ἰσδιγερδου, ος τους χριστιανους ουκ εδιωκε, τελευτησαντος, ο υιος
αυτου Βαραβανης την βασιλειαν διαδεξαμενος και υπο των μαγων αναπεισθεις χαλεπως τους
χριστιανους ηλαυνε τιμωριας και στρεβλας Περσικας διαφορους επαγων αυτοις. πιεζομενοι ουν
υπο της αναγκης οι εν Περσαις χριστιανοι προσφευγουσιν Ῥωμαιοις δεομενοι μη παροραν
αυτους φθειρομενους. Ἀττικος δε ο επισκοπος ασμενως μεν τους ικετευοντας προσδεχεται,
παντοιος δε ην οσα δυνατον επαμυνειν αυτοις, γνωριμα τε τωι βασιλει Θεοδοσιωι καθισται τα
γινομενα. ετυχε δε κατα τουτον τον καιρον και αλλης ενεκα αιτιας λυπεισθαι Ῥωμαιους προς
Περσας, επειδη Περσαι ους παρα Ῥωμαιων χρυσορυκτας επι μισθωι λαβοντες εσχον αποδουναι
ουκ ηθελον, και οτι φορτια των εμπορων Ῥωμαιων αφειλαντο. συλλαμβανεται ουν εκεινηι τηι
λυπηι και η των χριστιανων προς Ῥωμαιους καταφυγη. ευθυς γαρ ο Περσης πρεσβειας επεμπε
τους φευγοντας εξαιτουμενος, Ῥωμαιοι δε ουδαμως προεδιδοσαν τους προσφευγοντας αυτοις
ου μονον ως ικετας σωζειν θελοντες, αλλα γαρ υπερ του χριστιανισμου παντα ποιειν
προθυμουμενοι. διο και πολεμειν Περσαις μαλλον ηιρουντο η περιοραν απολλυμενους
χριστιανους. λυθεισων ουν δια τουτο των σπονδων, πολεμος συνεκροτηθη δεινος. φθασας γαρ ο
Ῥωμαιων βασιλευς αποστελλει μερικην δυναμιν, ης ηρχε στρατηγος Ἀρδαβουριος, ος δια της
Ἀρμενιων χωρας εμβαλων τηι Περσιδι μιαν αυτης των επαρχιων Ἀζαζηνην καλουμενην
επορθει. απηντα δε αυτωι Ναρσαιος στρατηγος του Περσων βασιλεως συν δυναμει Περσικηι,
συμβαλων δε και ηττηθεις φυγηι ανεχωρησεν εγνω τε λυσιτελειν δια Μεσοποταμιας εις την
Ῥωμαιων χωραν αφυλακτον ουσαν απροοπτως εμβαλειν και τουτον τον τροπον αμυνασθαι
Ῥωμαιους. ου μην τον Ῥωμαιων στρατηγον η βουλη Ναρσαιου διελαθεν. λαφυραγωγησας ουν
ησυχως την Ἀζαζηνην επι την Μεσοποταμιαν και αυτος επορευθη, και ο Περσων στρατηγος ουκ
ισχυσεν εις την Ῥωμαιων εμβαλειν. καταλαβων δε την Νισιβιν (πολις δε αυτη μεθοριος Περσαις
ανηκουσα) εκ ταυτης εδηλου τωι Ἀρδαβουριωι κατα συνθηκας ποιεισθαι τον πολεμον ορισαι τε
τοπον και ημεραν τηι συμβοληι. ο δε τοις ελθουσιν, απαγγειλατε, εφη, Ναρσαιωι, ουχ 390 οτε συ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

181

θελεις πολεμησουσιν Ῥωμαιων βασιλεις. πασηι δε δυναμει παρασκευασασθαι τον Περσην
εννοων αντεταττετο.
[ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΝΙΚΗΣ.]
Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Πετρου πατρικιου και
μαγιστρου.
1. Ὅτι οι Παρθοι προς Τιβεριον επρεσβευοντο βασιλεα σφισιν εκ των ομηρευοντων
δουναι. και δεδωκεν αυτοις Φραατην τον του Φραατου υιον. εκεινου δε κατα την οδον
τελευτησαντος, Τιριδατην εκ του βασιλικου γενους επεμψεν, και οπως ως ραιστα την βασιλειαν
παραλαβοι, εγραψε Μιθριδατηι τωι Ἰβηρων βασιλει εις την Ἀρμενιαν εισβαλειν, ινα ο Ἀρταβανος
τωι υιει βοηθων απο της οικειας παρηι. και εισελθων ο Τιριδατης την βασιλειαν κατεσχεν· ου
μεντοι και επι πολυ εβασιλευσεν· ο γαρ Ἀρταβανος Σκυθας προσλαβων ου χαλεπως αυτον
εξηλασε. και ταυτα μεν τα κατα Παρθους.
2. Ὅτι Μιθριδατης ο των Ἰβηρων βασιλευς ενεωτερισε και παρεσκευαζετο εις τον κατα
των Ῥωμαιων πολεμον. της δε μητρος αντιλεγουσης και φυγειν, επειδη μη πειθειν αυτον
ηδυνατο, βουληθεισης, βουλομενος επικαλυψαι το σπουδαζομενον αυτος μεν παρεσκευαζετο,
πεμπει δε Κοτυν τον αδελφον εις πρεσβειαν φιλιους λογους τωι Κλαυδιωι κομιζοντα. ο δε
παραπρεσβευσας παντα αυτωι κατεμηνυσε και βασιλευς Ἰβηριας αντι Μιθριδατου γινεται.
3. Ὅτι ∆εκεβαλος ο ∆ακων βασιλευς επεκηρυκευετο προς ∆ομιτιανον ειρηνην
υπισχνουμενος· εφ' ον επεμψε ∆ομιτιανος Φουσκον μετα πολλης δυναμεως. οπερ μαθων ο
∆εκεβαλος επεμψε προς αυτον πρεσβειαν αυθις εν χλευασμωι λεγων ως, ει ελοιτο εκαστος
Ῥωμαιων δυο οβολους ∆εκεβαλωι εκαστου ετους τελειν, 391 ειρηνην προς αυτον τιθεσθαι· ει δε
μη τουτο ελοιτο, πολεμησειν και μεγαλα αυτοις προστριψεσθαι κακα.
4. Ὅτι ∆εκεβαλος προς Τραιανον πρεσβεις επεμψε πιλοφορους· ουτοι γαρ εισι παρ'
αυτοις οι τιμιωτεροι. προτερον γαρ κομητας επεμπεν ευτελεστερους δοκουντας παρ' αυτοις
ειναι. εκεινοι δε ελθοντες επι του Τραιανου ερριψαν και τα οπλα και τας χειρας οπισθεν
δησαντες εν αιχμαλωτων ταξει εδεοντο του Τραιανου εις λογους ελθειν ∆εκεβαλωι.
5. Ὅτι παλιν ο ∆εκεβαλος πρεσβειαν επεμψε προς Τραιανον των παροντων ανακωχην
κομιζομενος. υπισχνειτο δε τα τε οπλα παντα και τα μηχανηματα παραδιδοναι τωι Τραιανωι και
τους μηχανοποιους τους Ῥωμαιους τους παρ' αυτωι οντας και τους αυτομολους, και τα ερυματα
παντα οσα κατεσκευασε καθαιρειν, παραχωρειν δε και της γης, ην εκρατησεν ο Τραιανος, και
τους εχθρους αυτου και των Ῥωμαιων οικειους εχθρους νομιζειν, και αυτομολον μη
υποδεχεσθαι, μηδε στρατιωτην Ῥωμαιον εχειν εγγυς εαυτου. προσεδεξατο ουν την πρεσβειαν ο
Τραιανος επι ταυταις ταις συνθηκαις. ο δε ∆εκεβαλος τα οπλα ερριψεν επι αυτου και εις την γην
πεσων προσεκυνησε και εις Ῥωμην πρεσβεις επεμψε, και αυτοι ομοιως τας χειρας εδησαν ως εν
αιχμαλωτων ταξει.
6. Ὅτι Λαγγιοβαρδων και Ὀβιων εξακισχιλιων τον Ἴστρονπεραιωθεντων, των περι
Βινδικα ιππεων εξελασαντων και των αμφι Κανδιδον πεζων επιφθασαντων, εις παντελη φυγην
οι βαρβαροι ετραποντο. εφ' οις ουτω πραχθεισιν εν δεει κατασταντες εκ πρωτης επιχειρησεως οι
βαρβαροι πρεσβεις παρα Ἰαλλιον Βασσον την Παιονιαν διεποντα στελλουσι, Βαλλομαριον τε
τον βασιλεα Μαρκομαννων και ετερους δεκα, κατα εθνος επιλεξαμενοι ενα. και ορκοις την
ειρηνην οι πρεσβεις πιστωσαμενοι οικαδε χωρουσιν.
7. Ὅτι Κουαδοι πρεσβεις επεμψαν προς Μαρκον ειρηνην αιτουμενοι, και ετυχον. και
πολλους μεν ιππους, πολλους δε βοας δεδωκασι, και αιχμαλωτους τοτε μεν μυριους και
τρισχιλιους, υστερον δε και ετερους πλειστους απελυσαν.
8. Ὅτι ηλθον και Ἄστιγγοι και Λακριγγοι εις βοηθειαν του Μαρκου.
9. Ὅτι οι Καρποι το εθνος φθονουντες τοις καθ' εκαστον ενιαυτον τελουμενοις τοις
Γοτθοις επεμψαν προς Τουλιον Μηνοφιλον πρεσβειαν μετα υπερηφανιας απαιτουντες χρηματα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

182

ουτος δε δουξ ην Μυσιας και καθ' εκαστην ημεραν τον στρατον εγυμναζε· και προμαθων την
υπερηφανιαν αυτων επι πολλας ημερας ουκ εδεξατο αυτους διδους αυτοις αδειαν οραν τους
στρατιωτας γυμναζομενους. και ινα τωι παρελκυσμωι καθελοι αυτων τα φρονηματα, καθισας επι
βηματος υψηλου και παραστησας τους μεγιστους του στρατοπεδου εδεξατο αυτους μηδενα
λογον αυτων ποιουμενος, αλλ' εν τωι μεσωι λεγοντων αυτων την πρεσβειαν συνεχως ετεροις
διελεγετο, ως δη αλλα τιμιωτερα πραγματα εχων. οι δε περιδεεις γενομενοι ουδεν αλλο
ειρηκασιν, ει μη οτι· δια τι οι Γοτθοι τοσαυτα χρηματα παρ' υμων λαμβανουσιν, και ημεις ου
λαμβανομεν; ο δε ειπεν οτι· ο αυτοκρατωρ πολλων χρηματων κυριος εστι και τοις δεομενοις
αυτου χαριζεται. οι δε επηγαγον οτι· και ημας εχετω εις τους δεομενους και δοτω ημιν τοσαυτα·
ημεις γαρ κρειττονες εκεινων εσμεν. και γελασας ο Μηνοφιλος ειπεν· και περι τουτων μηνυσαι
δεομαι τωι αυτοκρατορι. και μετα δʹ μηνας δευτε εις τονδε τον τοπον, και ευρισκετε και
λαμβανετε αποκρισιν. και μετηλθεν εκει και παλιν τους στρατιωτας εγυμναζεν. και ηλθον οι
Καρποι μετα τους τεσσαρας μηνας, και το ομοιον σχημα ποιησας αυτοις ετεραν ευρεν αναβολην
τριων μηνων. και παλιν εις ετερον στρατοπεδον εδεξατο αυτους ομοιως, και εδωκεν αυτοις
αποκρισιν οτι· οσον εξ υποσχεσεως ουδεν υμιν παντελως διδωσιν ο βασιλευς· ει δε δεεσθε
συγκροτησεως, απελθοντες ριψατε εαυτους πρηνεις και δεηθητε αυτου· και εικος εστι
συγκροτηθηναι υμας. οι δε μετα αγανακτησεως ανεχωρησαν, και κατα την του Μηνοφιλου
αρχην εις τρια ετη ανυσθεισαν ησυχιαν εσχον.
10. Ὅτι Σαπωρης ο Περσων βασιλευς τον Ευφρατην διαβας μετα του οικειου
στρατοπεδου, ησπαζοντο αλληλους και εχαιρον ως απο μεγαλου κινδυνου φυγοντες. προς δε
τους εν Ἐδεσσηι στρατιωτας πεμπει υποσχομενος αυτοις διδοναι παν το Συριον νομισμα το ον
παρ' αυτωι, ιν' ανενοχλητον αυτον συγχωρησωσι 393 παρελθειν και μη ελωνται κινδυνον εις
αμφιβολιαν αυτους αγοντα και ασχολιαν αυτωι περιποιησαι και βραδυτητα. ου γαρ δεδιως
αυτους ταυτα επιδιδοναι εφη, αλλ' επειγομενος την εορτην εις τα οικεια ποιησαι και μη
βουλομενος τριβην και υπερθεσιν γενεσθαι τηι οδοιποριαι αυτου. και ειλοντο οι στρατιωται
λαβειν το χρυσιον ακινδυνως και παραχωρησαι αυτοις παρελθειν.
11. Ὅτι Ουανδαλοι ηττηθεντες επεμψαν πρεσβειαν προς Αυρηλλιανον παρακαλουντες
εις ειρηνην. Αυρηλλιανος δε ασμενως εδεξατο· και πακτευσας προς αυτους ανεχωρησαν.
12. Ὅτι Ἀφφαρβαν φιλτατος ων ως μαλιστα τωι Ναρσαιωι τωι Περσων βασιλει εις
πρεσβειαν πεμφθεις συν ικετειαι τωι Γαλεριωι υπηντησεν. οστις αδειαν του λεγειν λαβων ειπεν·
φανερον εστι τωι γενει των ανθρωπων οτι ωσπερανει δυο λαμπτηρες εισιν η τε Ῥωμαικη και
Περσικη βασιλεια· και χρη καθαπερ οφθαλμους την ετεραν τηι της ετερας κοσμεισθαι
λαμπροτητι, και μη προς αναιρεσιν εαυτων αμοιβαδον μεχρι παντος χαλεπαινειν. τουτο γαρ ουκ
αρετη μαλλον, αλλα κουφοτης νομιζεται η μαλακια· τους γαρ μεταγενεστερους οιομενοι μη
δυνασθαι εαυτοις βοηθειν σπουδαζουσι τους αντιτεταγμενους ανελειν. μη χρηναι μεντοι μηδε
Ναρσαιον ασθενεστερον παντων των αλλων βασιλεων νομιζεσθαι, αλλα τοσουτον των αλλων
βασιλεων Γαλεριον υπερεχειν ωστε αυτον τουτωι μονωι δικαιως Ναρσαιον ηττησθαι, καιτοι της
των οικειων προγονων αξιας καταδεεστερον ου γενομενον. προς τουτοις ελεγεν ο Ἀφφαρβαν
εντεταλθαι αυτωι παρα Ναρσαιου, ως εχοντες επιεικειαν το της οικειας βασιλειας δικαιον τηι
Ῥωμαιων επιτρεψαι φιλανθρωπιαι. τοιγαρουν μηδε τους ορους κομιζειν, εφ' οις χρη γενεσθαι
την ειρηνην, αλλα το ολον τηι γνωμηι του βασιλεως διδοναι, πλην οτι παρακαλει τους παιδας
μονον και τας γαμετας αυτωι αποδοθηναι, δια της τουτων αποδοσεως πλεον ευεργεσιαις ενοχος
ειναι λεγων η οπλοις περιων· ουδε νυν δυνασθαι κατ' αξιαν χαριτας ομολογειν, οτι εν
αιχμαλωσιαι γενομενοι της εντευθεν ουκ επειραθησαν υβρεως, αλλ' ουτω μετεχειρισθησαν ως
τηι οικειαι ευγενειαι οσον ουπω αποδοθησομενοι. εν τουτοις εις μνημην ηγε και το των
ανθρωπινων πραγματων ευμεταβλητον. ο δε Γαλεριος προς ταυτα δοξας οργιζεσθαι, συγκινησας
το εαυτου σωμα απε 394 κρινατο λεγων ου καλως Περσας αξιουν της μεταβολης των
ανθρωπινων πραγματων ετερους μεμνησθαι, οποτε αυτοι καιρου επιλαμβανομενοι ου παυονται
ταις των ανθρωπων συμφοραις επικειμενοι. καλως γαρ και επι Βαλεριανου το μετρον της νικης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

183

εφυλαξατε, οιτινες δολοις αυτον απατησαντες κατεσχετε και μεχρι γηρως εσχατου και τελευτης
ατιμου ουκ απελυσατε, ειτα μετα θανατον μυσαραι τινι τεχνηι το δερμα αυτου φυλαξαντες θνητωι
σωματι αθανατον υβριν επηγαγετε. ταυτα διεξελθων ο βασιλευς και ειπων εαυτον
επικαμφθηναι ουχ οις Περσαι δια της πρεσβειας υπεμνησαν, ως δεοι προς τας ανθρωπινας
αφοραν τυχας, (δια τουτο γαρ μαλλον και προς οργην προσηκειν κινεισθαι, ει τις προς α Περσαι
πεπραχασιν αποβλεψειεν·) αλλα τοις των οικειων προγονων ιχνεσιν ακολουθειν, οις εθος
φειδεσθαι μεν των υπηκοων, καταγωνιζεσθαι δε των αντιταττομενων, εκελευσε τωι
πρεσβευομενωι τωι ιδιωι βασιλει απαγγειλαι την Ῥωμαιων καλοκαγαθιαν, ων της αρετης
επειραθη, και ου πολλωι υστερον πρεσβεις ελπιζειν παρ' αυτον αφιξομενους κατα γνωμην του
βασιλεως.
13. Ὅτι Λικιννιος πεμπει πρεσβευτην προς Κωνσταντινον Μεστριανον κομητα. ελθοντα
δε τον Μεστριανον ο βασιλευς επι τινα χρονον διεσυρεν· μετα ταυτα δε προς τε το αδηλον του
πολεμου αποβλεπων, αμα δε και οτι οι του Λικιννιου εφοδωι λανθανουσηι χρησαμενοι την
βασταγην αυτου μετα της βασιλικης υπηρεσιας κατεσχον, δεχεται αυτον. ο δε τοις δυσι
βασιλευσι την ειρηνην επρεσβευετο μη χρηναι λεγων τον τους ομοφυλους νενικηκοτα κατ'
αυτων χαλεπαινειν. ο τι γαρ αν απολοιτο, τουτο λοιπον τωι νενικηκοτι, αλλ' ουχι τοις
ηττημενοις απολλυσθαι· και οτι ο ενι την ειρηνην αρνουμενος πολλων εμφυλιων πολεμων
γινεται αιτιος. ο δε βασιλευς τωι τε προσωπωι και τηι του σωματος κινησει το μεγεθος της οργης
δηλων και μολις φωνην αφεις ειπεν· ουχ ουτω μεχρι του παροντος διεγενομεθα, ουδε δια τουτο
εκ του ωκεανου μεχρι των ενταυθα πολεμουντες και νικωντες αφικομεθα, ωστε μη εθελειν τον
οικειον γαμβρον κοινωνον εχειν δια τα μυση αυτου και την αγχιστειαν απαγορευειν, ευτελες δε
ανδραποδον μετ' αυτου εις τα βασιλεια προσδεξασθαι. εκελευσεν ουν τον Μεστριανον, τουτου
του μερους της πρεσβειας σχολαζοντος, ει τι ετερον αιτειν βουλοιτο, λεγειν· και εδοξε τον
Βαλεντα εκβληθηναι της βασιλειας.
14. Ὅτι Μαγνεντιος και Βρεττανιων πεμπουσι πρεσβεις προς Κωνσταντιον. πεμπονται
δε Ῥουφινος και Μαρκελλινος, ο μεν υπαρχος ων των πραιτωριων, ο δε ετερος στρατηλατης,
και Νουνεχιος συγκλητικος υπαρχος, και Μαξιμος προς τουτοις, υπομνησοντες τον
Κωνσταντιον οπλων αποσχεσθαι και πρωτην εχειν εν τηι βασιλειαι τιμην. ο δε Μαγνεντιος δι'
αυτων την ιδιαν θυγατερα τωι Κωνσταντιωι υπισχνειτο διδοναι γαμετην επι τωι και αυτος την
Κωνσταντιαν λαβειν την αδελφην του Κωνσταντιου. εδεξατο ουν ο βασιλευς τους
Βρεττανιωνος και Μαγνεντιου πρεσβεις, εν οις ο Ῥουφινος τωι οικειωι χρωμενος αξιωματι
πολλακις της περι των παροντων πραγματων καταστασεως τον Κωνσταντιον υπεμιμνησκε
φασκων μη χρηναι αυτον απροοπτως κεκμηκοτα ηδη τοις πολεμοις δυο κατ' αυτου βασιλεις
στρατιωτικης τε επιστημης εμπειρους και ομονοουντας αλληλοις και ετι ακεραιους οντας εις
πολεμον προκαλεισθαι· οιτινες, ει μη περι ειρηνης συνδοξαιεν, οποιοι και πηλικοι κατα τον
εμφυλιον πολεμον εσονται παραταττομενοι, ειτε εις μονος ειτε ομου αμφω παραγενοιντο, μη
θελειν αυτον ετερωθεν μαθειν η εκ των ηδη πεπραγμενων αυτοις, οτε ταις εκεινων
παραταξεσιν αυτωι τε και τωι γενει αυτου θριαμβοι κατωρθουντο. και ο Νουνεχιος ευθυς εφη τωι
προοιμιωι ειρηνην αιτειν τον Μαγνεντιον. ταυτης της πρεσβειας ακουσας ο βασιλευς εν
φροντισι πολλαις ην, και εις υπνον τραπεις ειδεν οψιν, οτι ο πατηρ αυτου ωσπερ εξ υψους
κατιων και τηι χειρι κατεχων τον Κωνσταντα, ον ανειλε Μαγνεντιος, τουτον αυτωι προσφερων
ταυτα προς αυτον εδοκει τα ρηματα φθεγγεσθαι· Κωνσταντιε, ιδου Κωνστας ο πολλων βασιλεων
απογονος, ο εμος υιος και σος αδελφος, τυραννικως απολλυμενος. μητε ουν την βασιλειαν
διακοπτομενην μητε την πολιτειαν ανατρεπομενην περιιδηις μητε ευλαβηθηις απειλας, αλλα την
εντευθεν εσομενην σοι δοξαν πασης εκβασεως προτιμησον, και μη ιδηις ανεκδικητον αδελφον.
μετα ταυτην την οψιν αφυπνισθεις ο Κωνσταντιος, των πρεσβεων πλην Ῥουφινου φυλακηι
παραδοθεντων.
15. Ὅτι επι Κωνσταντιου πρεσβεις ηλθον Περσων. ο δε της πρεσβειας ηγεμων Ναρσης το
τραχυ των γραμματων ων επεφερετο 396 τηι των οικειων ημεροτητι τροπων συγκερασας εδωκε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

184

προς αναγνωσιν. 16. Ὅτι οι βαρβαροι επι Ἰουλιανου του παραβατου ειρηνην ᾔτουν· ο δε ηλθεν
εις το σπεισασθαι αυτοις και εζητει ομηρους λαβειν. οι δε βαρβαροι πανυ πολλους ελεγον εχειν,
ους ο Ἰουλιανος εφασκε νομωι εχειν πολεμου, αλλ' ου παρ' εκεινων δεδομενους· νυν δε ζητειν
ειρηνης ενεχυρα, ει τινες ειεν προς τουτο παρ' αυτοις επιτηδειοι. εκεινων δε ουδεν
απαρνουμενων, αλλα δωσειν συντιθεμενων ους αν αυτος επιλεξαιτο, τον του βασιλεως υιον
ηξιου λαβειν ως αντι πολλων μονον αρκουντα· ον ειχεν αιχμαλωτον. οι δε βαρβαροι ηδη
τεθναναι αυτον υπολαμβανοντες αμα παντες μετα του σφων βασιλεως οδυρομενοι τε και
στενοντες εδεοντο του Καισαρος αδυνατα μη ζητειν, απαιτουντα τους ηδη τεθνεωτας ομηρους·
τουτο δε τεκμηριον ειναι του σπονδας αυτον μη εθελειν ποιησασθαι.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας ∆ιοδωρου Σικελιωτου.
1. Ὅτι επι Ὁστιλλιου Τυλλου του Ῥωμαιων βασιλεως Ἀλβανοιτην αυξησιν των
Ῥωμαιων υφορωμενοι και ταπεινωσαι τουτους βουλομενοι προσεποιησαντο επι της εαυτων
χωρας γεγονεναι ληιστας Ῥωμαιους, και επεμψαν εις Ῥωμην πρεσβευτας τους το δικαιον
αιτησοντας, ει δε μη προσεχωσιν, πολεμον καταγγελουντας. Ὁστιλλιος δε ο των Ῥωμαιων
βασιλευς πυθομενος, ως ζητουσι προφασιν πολεμου, τοις μεν φιλοις παρηγγειλε τους πρεσβεις
εκδεξασθαι και παρακαλειν επι ξενιαν, αυτος δε εκκλινας την προς τουτους εντευξιν επεμψεν
εις Ἀλβανους το παραπλησιον τοις εκεινων ποιησοντας. τουτο δε συνετελεσεν αρχαικωι τινι
προαχθεις εθει δια το τους παλαιους μηδεν ουτω σπουδαζειν ως το δικαιους 397 ενιστασθαι
πολεμους. ευλαβειτο γαρ μη τους αιτιους της ληιστειας ουθ' ευρειν δυναμενος ουτε παραδιδους
τοις εξαιτουσι δοξηι πολεμον αδικον επαναιρεισθαι. εντυχοντων δε προτερον των εις Ἄλβαν
πεμφθεντων το μη λαμβανειν το δικαιον, εις ημεραν τριακοστην πολεμον κατηγγειλαν. ον οι
μεν των Ἀλβανων πρεσβευται κατα την εξαιτησιν αποκρισιν ελαβον οτι, προτερον εκεινων ου
διδοντων το δικαιον, οι Ῥωμαιοι πολεμον αυτοις κατηγγελκοτες ειησαν· οι δε δημοι προς
αλληλους επιγαμιας εχοντες και φιλιαν απο ταυτης της αιτιας εις διαφοραν κατεστησαν.
2. Ὅτι Καμβυσου του Περσων βασιλεως κυριευσαντος πασης Αιγυπτου, προς τουτον οι
Λιβυες και Κυρηναιοι συνεστρατευκοτες τοις Αιγυπτιοις απεστειλαν δωρα και το
προσταττομενον ποιησειν επηγγειλαντο.
3. Ὅτι οι παρα Ναβιδος και Φλαμινιου πεμφθεντες εις Ῥωμην πρεσβευται περι των
συνθηκων επει διελεχθησαν τηι συγκλητωι περι ων τας εντολας ειχον, εδοξε τηι γερουσιαι
βεβαιουν τας ομολογιας και τας φρουρας τας εκ της Ἑλλαδος και τας στρατειας απαγειν. ο δε
Φλαμινιος ακουσας τα διωικημενα πανταχοθεν τους αριστους των Ἑλληνων μετεπεμψατο και
συναγαγων εκκλησιαν τας των Ῥωμαιων εις τους Ἕλληνας ευεργεσιας ανενεωσατο και περι
των κατα τον Ναβιν απελογειτο, διοτι κατα το δυνατον πεποιηκασι, και οτι κατα την του δημου
προαιρεσιν απαντες οι την Ἑλλαδα κατοικουντες ωσιν ελευθεροι και αφρουρητοι και το
μεγιστον τοις ιδιοις νομοις πολιτευομενοι. ηιτησατο δε παρα των Ἑλληνων χαριν οπως τους
δουλευοντας παρ' αυτοις Ἰταλιωτας αναζητησαντες αποστειλωσιν εν ημεραις τριακοντα. ο και
γεγονεν.
4. Ὅτι παλιν η συγκλητος διηκουσε των απο της Ἑλλαδος πρεσβειων και ταυταις
φιλανθρωπως προσεφωνει βουλομενη προθυμους αυτους εχειν προς τον Ἀντιοχικον πολεμον,
ον ταχεως προσεδοκα. τοις δε παρα Φιλιππου πρεσβεσιν απεκριθη, διοτι φυλαττοντος αυτου την
πιστιν των τε φορων αυτον απολυσει και ∆ημητριον τον υιον. τοις δε εληλυθοσι παρα Ἀντιοχου
συνεστησεν εκ της βουλης ανδρας δεκα τους διακουσομενους περι ων εφησαν εντολας εχειν
παρα του βασιλεως. ων συνεδρευσαντων ο της 398 πρεσβειας αφηγουμενος Μενιππος ελεγεν
ηκειν, οπως Ἀντιοχωι φιλιαν και συμμαχιαν συναψηται προς Ῥωμαιους. εφησε δε θαυμαζειν τον
βασιλεα δια τινα ποιαν τ' αιτιαν προσταττουσιν αυτωι Ῥωμαιοι τινα μεν των κατα την Ευρωπην
μη πολυπραγμονησειν, τινων δε των πολεων αφιστασθαι και παρ' ενιων τους οφειλομενους
φορους μη λαμβανειν. ταυτα γαρ ου τοις εξ ισου την φιλιαν ποιουμενοις εθος ειναι ποιειν, αλλα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

185

τοις πολεμωι νενικηκοσι· τους δε προς αυτον πρεσβευοντας επι Λυσιμαχιαν επιτακτικως αυτωι
διαστελλειν περι τουτων. Ἀντιοχωι δε προς Ῥωμαιους πολεμον μεν μηδεποτε γεγονεναι· φιλιαν
δ' αν συνθεσθαι βουλωνται προς αυτον, ετοιμον ειναι. ο δε Φλαμινιος εφη δυοιν πραγματων
οντων ετερον τωι βασιλει την συγκλητον συγχωρειν, ει μεν βουλεται της Ευρωπης απεχεσθαι,
μηδεν πολυπραγμονειν Ῥωμαιους των κατα την Ἀσιαν· ει δε τουτο μη προαιρειται, γινωσκειν
οτι Ῥωμαιοι τοις εαυτων φιλοις καταδουλουμενοις βοηθησουσιν. των δε πρεσβευτων
αποκριναμενων ως ουδεν τοιουτον συνθησονται, δι' ου ταπεινωσουσι την βασιλεως αρχην, τηι
εχομενηι τοις Ἕλλησιν η συγκλητος ειπεν ως, εαν Ἀντιοχος περιεργαζηται τι των κατα την
Ευρωπην, Ῥωμαιοι μετα πολλης σπουδης τους κατα την Ἀσιαν Ἕλληνας ελευθερωσουσιν.
επισημηναμενων δε των εκ της Ἑλλαδος πρεσβευτων, οι παρα του βασιλεως ηξιουν τε την
συγκλητον ενθυμηθηναι ηλικων εκατεροις καταρχεται κινδυνων και μηδεν ταχεως πραττειν,
αλλα τωι βασιλει δουναι χρονον εις βουλην, και αυτην επιμελεστερον περι τουτων βουλευεσθαι.
5. Ὅτι τοις Αιτωλοις διαπρεσβευσαμενοις περι διαλυσεων εδογματισεν η συγκλητος η
τα καθ' εαυτους επιτρεπειν Ῥωμαιοις η χιλια ταλαντα αργυριου δουναι παραχρημα Ῥωμαιοις.
οι δε δια την αποτομιαν της αποκρισεως ου προσδεξαμενοι τα προσταττομενα εις φοβους και
μεγαλους κινδυνους ενεπεσον· συνηγωνισμενοι τε τωι βασιλει εκτενεστατα εις αποριαν
ενεπιπτον ουδεμιαν εκβασιν εχοντες των κακων.
6. Ὅτι ο Ἀντιοχος πυθομενος τους Ῥωμαιους εις την Ἀσιαδιαβεβηκεναι πρεσβευτην
εξεπεμψε προς τον υπατον Ἡρακλειδην τον Βυζαντιον περι διαλυσεων, αποδιδους μεν την
ημισειαν της δαπανης, διδους δε Λαμψακον και Σμυρναν και Ἀλεξανδρειαν, δι' 399 ας ο
πολεμος εδοκει κεκινησθαι. αυται γαρ αι πολεις πρωται των κατα την Ἀσιαν Ἑλληνων
επεπρεσβευκεισαν προς την συγκλητον παρακαλουσαι περι της ελευθεριας αυτων.
7. Ὅτι ο Ἀντιοχος Ποπλιωι Σκιπιωνι τωι του συνεδριου προεστωτι τον υιον
προσεπηγγειλατο ανευ λυτρων αποδωσειν, ον ην ειληφως οτε περι Ευβοιαν διετριβεν, ουδεν δ'
ηττον και χρηματων πληθος συνεπιλαβομενωι της ειρηνης. ο δε Σκιπιων υπερ μεν της κατα τον
υιον αποδοσεως εφησε χαριν εξειν τωι βασιλει, χρηματων δε πληθους μη προσδεισθαι. αντι δε
ταυτης της ευεργεσιας συμβουλευειν αυτωι μη παραταττεσθαι Ῥωμαιοις πεπειραμενον της
αρετης αυτων. ο δε δοξας βαρυτερα του προσηκοντος προσταττειν τουτου ου προσεδεξατο τας
αποκρισεις.
8. Ὅτι ο Ἀντιοχος απογνους τον πολεμον απεστειλε πρεσβεις προς τον υπατον αξιων
αυτωι συγγνωμην δοθηναι περι των ημαρτημενων και τυχειν εφ' οις δυνατον εστι της ειρηνης. ο
δε υπατος διατηρων την πατριον της Ῥωμης επιεικειαν και παρακληθεις υπο του αδελφου
Ποπλιου συνεχωρησε την ειρηνην επι τοισδε· εκχωρησαι τον βασιλεα τοις Ῥωμαιοις της τε
Ευρωπης και της επι ταδε του Ταυρου χωρας και των εν αυτηι πολεων και εθνων· παραχωρησαι
δε των τε ελεφαντων και μακρων νηων, και τας δαπανας τας γεγενημενας εις τον πολεμον
αποδουναι, ων ην η διατιμησις ταλαντων Ευβοικων μυριων πεντακισχιλιων· εκδοτους δε
παραδουναι τον τε Καρχηδονιον Ἀννιβαν και τον Αιτωλον Θοαντα και τινας ετερους, και
ομηρους εικοσι, ους απογραψωσι Ῥωμαιοι. ο δε παντα προσδεξαμενος δια την της ειρηνης
επιθυμιαν απελυθη του πολεμου.
9. Ὅτι εν τηι Ῥωμηι προ της κατα τον Ἀντιοχον ηττης εισαχθεντων εις την συγκλητον
των εξ Αιτωλιας πρεσβευτων και περι μεν των ιδιων αμαρτηματων ουδεν διαλεχθεντων, αυτα
δε τα τοις Αιτωλοις καλως προς τους Ῥωμαιους πραχθεντα διεξιοντων, αναστας τις των εκ του
συνεδριου τους πρεσβεις ηρωτησεν, ει παραδιδοασιν εαυτους Αιτωλοι εις την πιστιν των
Ῥωμαιων. αποσιωπησαντων δε των πρεσβεων, η συγκλητος υπολαβουσα τους 400 Αιτωλους
αντεχειν ταις κατα τον Ἀντιοχον ελπισιν απρακτους απεστειλεν εις την Ἑλλαδα.
10. Ὅτι μετα την κατα τον Ἀντιοχον ητταν απο πασων των κατα την Ἀσιαν πολεων και
δυναστων καταντησαντων πρεσβεων, των μεν περι της ελευθεριας, των δε και περι
ευχαριστηριων ανθ' ων ευεργετηκασι την Ῥωμην καταγωνισαμενοι κατα Ἀντιοχου. οις πασιν η
συγκλητος αγαθας ελπιδας υπογραφουσα εφησε δεκα πρεσβευτας αποστελλειν εις την Ἀσιαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

186

τους μετα των στρατηγων απαντα εξοντας. επανελθοντων δε εις τας πατριδας, και των δεκα
πρεσβεων μετα των περι Σκιπιωνα και τον Αιμιλιον συνεδρευσαντων, εκριναν ουτοι και
διεσαφησαν την μεν επι ταδε του Ταυρου χωραν Ευμενους ειναι και τους ελεφαντας, Ῥοδιοις δε
προσωρισαν Καριαν και Λυκιαν· των δε πολεων τας μεν Ευμενει φορους δεδωκυιας υπο τον
Ευμενη τεταχθαι, τας δε Ἀντιοχωι φορον φερουσας απολελυσθαι των φορων.
11. Ὅτι Γναιος Μαλλιος ο ανθυπατος, παραγενομενων προς αυτον πρεσβευτων παρα
Γαλατων περι συλλυσεως του πολεμου, τουτοις εδωκεν αποκρισιν, οτι τοτε ποιησεται προς
αυτους τας υπερ της ειρηνης συνθηκας, οτ' αν οι βασιλεις αυτων καταντησωσι προς αυτον.
12. Ὅτι ο αυτος παρελθων εις Λυκαονιαν τον προσοφειλομενον σιτον εκομισατο παρα
Ἀντιοχου και τον κατα τας συνθηκας φορον ενιαυτου χιλια ταλαντα.
13. Ὅτι κατα την Πελοποννησον της κοινης συνοδου των Ἀχαιων συνελθουσης,
συνηχθησαν οι των Ῥωμαιων πρεσβεις. ουτοι δε εφησαν την συγκλητον δυσαρεστεισθαι τηι των
τειχων των εν Λακεδαιμονι καθαιρεσει, ην εποιησε το κοινον των Ἀχαιων, οτε της Σπαρτης
εκρατησε και τους Λακεδαιμονιους κατεταξεν εις την κοινην πολιτειαν. μετα δε τουτους
συνηχθησαν οι παρ' Ευμενους πρεσβεις κομιζοντες δωρεαν ταλαντων εικοσι, εξ ων ᾤετο δειν ο
βασιλευς οψωνιαζεσθαι την των Ἀχαιων συνοδον. οι δε Ἀχαιοι την δοσιν των χρηματων
αποδοκιμασαντες ου προσεδεξαντο την δωρεαν. ηκον δε και παρα Σελευκου πρεσβεις την 401
προγεγενημενην εις τον Ἀντιοχον τον βασιλεα συμμαχιαν ανανεουμενοι. οι δε την συμμαχιαν
ανενεωσαντο και την δωρεαν προσεδεξαντο.
14. Ὅτι καταντησαντων εις Ῥωμην των απο της Ἀσιας βασιλεων πρεσβευτων
αποσταλεντων οι περι τον Ἄτταλον βασιλεις μεγαλης αποδοχης ετυχον. απαντησις γαρ αυτοις
εγενετο μεγαλοπρεπης και ξενια και ταλλα φιλανθρωπα διαφεροντα. σφοδρα γαρ οι βασιλεις
ουτοι φιλορωμαιοι καθεστωτες και παντα τηι συγκλητωι πειθαρχουντες, ετι δε τους
παραβαλλοντας Ῥωμαιων εις την βασιλιδα υποδεχομενοι φιλανθρωποτατα, μεγιστης αποδοχης
μεγαλως ηξιουντο. δι' ων και των πρεσβεων απαντων η συγκλητος ακουσασα και μαλιστα
σπευδουσα τοις περι τον Ευμενη βασιλευσι χαριζεσθαι προσηνη τουτοις την αποκρισιν
εποιησατο. απεφηνατο γαρ αποστελειν εκ του συνεδριου πρεσβεις τους εκ παντος τροπου
συλλυοντας τον προς Φαρνακην πολεμον.
15. Ὅτι της παρα τοις Αιτωλοις χρεωκοπιας κατα την Θεσσαλιαν ζηλωθεισης, και πασης
πολεως εις στασεις και ταραχας εμπιπτουσης, η συγκλητος υπελαβεν εκ του Περσεως γεγονεναι
την συγχυσιν, και απελογισατο τοις του Περσεως πρεσβευταις περι μεν των αλλων απολυσειν
αυτον εγκληματων, περι δε της Ἀβρουπολιδος του Θραικος εκ της βασιλειας εκβολης εκελευσε
διορθωσασθαι τον Περσεα το γεγονος.
16. Ὅτι του Ἁρπαλου του Περσεως πρεσβευτου σιωπησαντος, η συγκλητος τον Ευμενη
ελεφαντινωι τιμησασα διφρωι και της αλλης αποδοχης αξιωσασα φιλοφρονως εξαπεστειλεν εις
την Ἀσιαν.
17. Ὅτι η συγκλητος αυθημερον εψηφισατο τον προς Περσεα πολεμον και τοις
πρεσβευταις εχρηματισε μεν, αποκρισιν δε ουδεμιαν δεδωκεν. προσεταξε δε τοις υπατοις εν
εκκλησιαις διαρρηδην απαγορευειν τους τε πρεσβευτας και παντας Μακεδονας εκ μεν Ῥωμης
απελθειν αυθημερον, εκ δε της Ἰταλιας εν ημεραις τριακοντα.
18. Ὅτι ο Πτολεμαιος ο της Αιγυπτου βασιλευς ειδως τους αυτου προγονους εσχηκοτας
Κοιλην Συριαν παρασκευας εποιειτο μεγαλας αμφισβητων ταυτης· ηλπιζε τε την αδικωι πολεμωι
προτερον 402 ανειμενην τοτε δικαιως τοις αυτοις νομοις ανακτησασθαι. α δη πυθομενος ο
Ἀντιοχος εξαπεστειλεν εις Ῥωμην πρεσβεις εντειλαμενος μαρτυρασθαι την συγκλητον οτι
πολεμειν αδικως επιβαλλεται Πτολεμαιος. εξαπεστειλε δε και ο προειρημενος τους
απολογησομενους και διδαξοντας την συγκλητον, οτι παρα παντα τα δικαια κρατει της Κοιλης
Συριας Ἀντιοχος εαυτου προγονικης υπαρχουσης. ενετειλατο δε τα τε φιλανθρωπα προς
Ῥωμαιους ανανεωσασθαι και περι της προς Περσεα διαλυσεως πειραθηναι.
19. Ὅτι εις Ῥωμην παρεγενοντο πρεσβευται Ῥοδιων προς ταςγεγενημενας κατ' αυτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

187

διαβολας απολογησομενοι. εδοκουν γαρ εν τωι προς Περσεα πολεμωι ταις ευνοιαις
αποκεκλικεναι προς τον βασιλεα και προδεδωκεναι την προς Ῥωμαιους φιλιαν. ορωντες δε την
αλλοτριοτητα την προς αυτους εις αθυμιαν ενεπιπτον. ως δε και των στρατηγων τις συναγαγων
εκκλησιαν παρεκαλει τα πληθη προς τον κατα Ῥοδιων πολεμον, τοθ' ολοσχερως δεισαντες περι
της πατριδος εις τοιαυτην ηλθον καταπληξιν, ωστε πενθιμον αναλαβειν εσθητα, κατα δε τας
εντευξεις των φιλων μηκετι παρακαλειν μηδε αξιουν, αλλα δεισθαι μετα δακρυων μηδεν
ανηκεστον περι αυτων βουλευεσθαι. εισαγαγοντος δε αυτους εις την συγκλητον ενος των
δημαρχων [και παρακαλουντος] και τον παρακαλουντα προς τον πολεμον στρατηγον
κατασπασαντος απο των εμβολων, εποιειτο τους λογους *** και πολλα προς δεησιν ειποντες
ελαβον αποκρισεις, δι' ων του μεν ολοσχερους φοβου παρειθησαν, περι δε των κατα μερος
εγκληματων πικρως ωνειδισθησαν.
20. Ὅτι κατα τους αυτους χρονους ηκον εις Ῥωμην παντοθεν οι πρεσβευται
συγχαρησομενοι τοις γεγονοσι κατορθωμασιν. η δε συγκλητος φιλανθρωπως απαντας
αποδεχομενη και τας αποκρισεις επιεικεις διδουσα συντομως εκαστους απελυσεν εις τας
πατριδας.
21. Ὅτι κατα τους αυτους χρονους πολλων παραγεγονοτων πρεσβευτων πρωτοις τοις
περι Ἄτταλον εχρηματισεν η συγκλητος· υποπτως γαρ ειχον οι Ῥωμαιοι τα προς τον Ευμενη
ενεκεν των 403 γραμματων των ευρημενων, εν οις συμμαχιαν ην συντεθειμενος προς Περσεα
κατα Ῥωμαιων. κατηγορησαντων δε πλειονων απο της Ἀσιας πρεσβευτων, και μαλιστα των
απεσταλμενων παρα Προυσιου βασιλεως και Γαλατων, οι περι τον Ἄτταλον ενδεχομενως
απολογησαμενοι προς εκαστον των εγκαλουμενων ου μονον απετριψαντο τας διαβολας, αλλα
και τιμηθεντες επανηλθον εις την οικειαν. η δε συγκλητος ου κατα παν εληγε της κατ' Ευμενους
υποψιας, προχειρισαμενη δε Γαιον εξαπεστειλε κατοπτευσοντα τα κατα τον Ευμενη.
22. Ὅτι ηκον πρεσβευται εις Ῥωμην παρα τε του νεωτερου Πτολεμαιου και παρα του
πρεσβυτερου. δοθεντος δε αυτοις εν τωι συνεδριωι λογου, διακουσασα η συγκλητος τα κατα
μερος εδογματισε τους μεν παρα του πρεσβυτερου Πτολεμαιου πρεσβευτας εν ημεραις πεντε ταις
πασαις εκ της Ἰταλιας απαλλαττεσθαι, και την συμμαχιαν ανελειν την προς αυτον, προς δε τον
νεωτερον Πτολεμαιον πεμψαι πρεσβευτας τους εμφανιουντας αυτωι την ευνοιαν της συγκλητου
και τα διασεσαφημενα ταδελφωι.
23. Ὅτι κατα την ρνεʹ ολυμπιαδα πρεσβεις παρεγενοντο παρα Ἀριαραθου στεφανον
κομιζοντες απο χρυσων μυριων και διασαφουντες την ευνοιαν του βασιλεως ην εχει προς
Ῥωμαιους, ετι δε την δι' εκεινους γενομενην απορρησιν του γαμου και φιλιας προς ∆ημητριον.
συνεπιμαρτυρουντων δε και των περι τον Γρακχον πρεσβευτων, η συγκλητος επαινεσασα τον
Ἀριαραθη τον τε στεφανον εδεξατο και τα μεγιστα των παρ' αυτοις νομιζομενων δωρων
απεστειλεν.
24. Ὅτι κατα τον αυτον χρονον συνεισηχθησαν και οι παρα ∆ημητριου πρεσβεις οι τον
στεφανον κομιζοντες απο μυριων χρυσων και τους αιτιους του κατα τον Ὀκταουιον φονου
δεσμιους αγαγοντες. η δε συγκλητος επι πολυν μεν χρονον διηπορησε πως χρηστεον ην τοις
πραγμασιν. και η συγκλητος τον μεν στεφανον προσεδεξατο, τους δε μετα του στεφανου
παραδιδομενους Ἰσοκρατη και Λεπτινην ουκ εβουληθη παραλαβειν.
25. Ὅτι οι Κελτιβηρες μετα την νικην ουκ αφρονως προνοουμενοι του μελλοντος
πρεσβευτας εξαπεστειλαν προς τον υπατον περι διαλυσεως. ο δε αναγκαιον ηγουμενος τηρειν το
της πατρι 404 δος μεγαλοψυχον απεκριθη τουτοις η διδοναι περι παντων επιτροπην Ῥωμαιοις η
πραττειν ενεργως τα του πολεμου.
26. Ὅτι των Ῥωμαιων στρατευσαντων προς Καρχηδονιους, οι Καρχηδονιοι πυθομενοι
τον εις το Λιλυβαιον καταπλουν και προς τον πολεμον ουδαμως καταβαινοντες πρεσβευτας
εξεπεμψαν εις Ῥωμην, οι ενεχειρισαν τοις Ῥωμαιοις εαυτους τε και της πατριδος τα πραγματα.
η δε συγκλητος δεξαμενη την παραδοσιν της χωρας εδωκεν αποκρισιν, επει καλως βουλευονται
Καρχηδονιοι, διδωσιν αυτοις η συγκλητος νομους, χωραν, ιερα, ταφους, ελευθεριαν, υπαρξιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

188

ουδαμου προστιθεισα πολιν την Καρχηδονα, παρακρυπτουσα δε την ταυτης αναιρεσιν.
τευξεσθαι δε τουτων των φιλανθρωπιων, εαν ομηρους δωσι τριακοσιους υιους των
συγκλητικων και πειθωνται τοις υπο των υπατων παραγγελλομενοις. οι δε νομισαντες
απολελυσθαι του πολεμου τους ομηρους εξεπεμψαν μετα πολλης οιμωγης. ειτα ηλθον εις
Ἰτυκην. οι δε παλιν πρεσβευτας εξεπεμψαν τους πευσομενους ει τι ετερον αυτοις οι Ῥωμαιοι
ποιειν κελευουσι. των δε υπατων ειποντων παραδουναι τα οπλα αδολως και τους καταπελτας,
οι δε το μεν πρωτον δια τον προς Ἀσδρουβαν πολεμον βαρεως εφερον, παρελαβον δε οπλων
παντοδαπων εικοσι μυριαδας και καταπελτας δισχιλιους. ειτα παλιν οι Ῥωμαιοι διεπεμψαντο
προς Καρχηδονιους αποστειλαι τινας εκ της γερουσιας κελευοντες, οις το καταλειπομενον
προσταγμα διασαφησουσιν. οι δε τριακοντα των επιφανεστατων απεστειλαν. ο δε πρεσβυτερος
των υπατων Μαιμιλιος ειπεν οτι τηι συγκλητωι δεδοκται ην μεν νυν οικουσι πολιν εκλιπειν,
ετεραν δε κτισαι της θαλασσης απεχουσαν σταδιους ογδοηκοντα. των δε πρεσβευτων εις οικτον
και ελεον τραπεντων, και παντων ριψαντων εαυτους επι την γην και πολυν κλαυθμον μετα
δακρυων προιεμενων, διατροπη μεγαλη το συνεδριον επεσχεν. μογις δε των Καρχηδονιων απο
της καταπληξεως αναλεξαμενων, μονος ο Βλαννων καλουμενος οικειαν της περιστασεως
φωνην προεμενος διελεχθη παραστατικως αμα και παρρησιαζομενος, εις δε οικτον
προαγομενος τους ακουοντας.
27. Ὅτι οι Ῥωμαιοι αμεταθετοι ταις γνωμαις οντες προς την 405 καταλυσιν της
Καρχηδονος προσεταξαν απιεναι ταχεως εις την Καρχηδονα και τα δεδογμενα τοις πολιταις
απαγγελλειν. των δε πρεσβεων τινες [οι] μεν απογνοντες την εις την πατριδα πορειαν εφυγον
οποτ' ουν εκαστος εδυνατο, οι δε λοιποι την επανοδον ελομενοι επανηλθον την ολεθριον
πρεσβειαν τετελεκοτες. των δε οχλων υπαπαντωντων, τουτοις μεν ουδεν ελαλουν, τας δε
εαυτων κεφαλας τυπτοντες και τας χειρας επανατεινοντες και τους θεους επιβοωμενοι προηγον
εις την αγοραν και τηι γερουσιαι απηγγειλαν τα προστεταγμενα.
28. Ὅτι οι την Ἄραδον οικουντες υπελαβον καιρον ειληφεναι προς την των
Μαραθηνων απωλειαν. αποστειλαντες ουν εν απορρητοις προς Ἀμμωνιον τον προεστηκοτα της
βασιλειας επεισαν τριακοσιοις ταλαντοις παραδουναι την Μαραθον αυτοις. ο δε Ἰσιδωρον
αυτοις απεστειλε λογωι μεν ως εφ' ετερας χρειας, εργωι δε την πολιν εξαιρησοντα και
παραδωσοντα τοις Ἀραδιοις. οι δε Μαραθηνοι τον κεκυρωμενον καθ' αυτων ολεθρον
αγνοουντες, τους δε Ἀραδιους ορωντες εν προτιμησει παρα τωι βασιλει φερομενους, εγνωσαν
τους μεν παρα του βασιλεως στρατιωτας εις την πολιν μη προσδεχεσθαι, των δε Ἀραδιων
αυτους ικετας γενεσθαι. ευθυς ουν των πρεσβυτατων τους επιφανεστατους παρα τουτοις δεκα
πρεσβευτας εξεπεμψαν εις την Ἄραδον ικετηριαν κομιζοντας μεθ' εαυτων και τα παλαιοτατα
των κατα την πολιν αφιδρυματων· υπελαμβανον γαρ ελεωι συγγενειας και θεων ευσεβειαι
μεταθησειν την πασαν οργην των Ἀραδιων. οι δε κατα τας δεδομενας εντολας εκβαντες της
νηος εις ικεσιαν και δεησιν ετρεποντο των οχλων. οι δε Ἀραδιοι ταις ψυχαις ανηρτημενοι
κατεφρονησαν μεν των κοινων της ικεσιας νομων, παρ' ουδεν δε ηγησαντο την των
συγγενικων αφιδρυματων και θεων ευσεβειαν· διοπερ τα μεν των θεων αγαλματα
συντριψαντες υβριστικως κατεπατησαν, τους δε πρεσβευτας επεβαλοντο τοις λιθοις καταλευειν.
πρεσβυτερων δε τινων επιλαβομενων της ορμης των οχλων, μογις δια την τουτων εντροπην
του βαλλειν αποσχομενοι προσεταξαν εις την φυλακην αυτους απαγαγειν.
29. Ὅτι Νομαντινοι και Τερμησσιοι περι διαλυσεως διαπρεσβευσαμενοι προς Ῥωμαιους
συνεχωρησαν αυτοις την ειρηνην επι τουτοις· δουναι των πολεων εκατεραν Ῥωμαιοις ομηρους
τριακοσιους, σαγους εννακισχιλιους, βυρσας τρισχιλιας, ιππους πολεμιστας οκτακοσιους, οπλα
παντα. και ταυτα πραξαντας φιλους ειναι και συμμαχους. ταχθεισης δε ημερας, εν ηι ταυτα
συντελειν εδει τας πολεις, κατα τας ομολογιας παντα ετελεσαν. ως δε επι τελευτης εδει την των
οπλων παραδοσιν ποιησασθαι, οδυρμος τις ευγενης ην και παραστασις ψυχης προς ελευθεριαν
ενεπεσε τοις πληθεσιν. διο προς αλληλους εδεινοπαθουν, ει γυναικων τροπον γυμνωσουσιν
εαυτους οπλων. μεταμελομενοι δε τοις ψηφισθεισιν αλληλους κατεμεμφοντο, και πατερες μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

189

υιοις ενεκαλουν, παιδες δε γονευσι, γυναικες δε ανδρασι. και επι την εξ αρχης διαθεσιν
αναδραμοντες και των οπλων ου παραχωρησαντες ανεκαινισαν τον προς Ῥωμαιους πολεμον.
30. Ὅτι Τρυφων εξ ιδιωτου βασιλευς γεγονως εσπευδε την δυναστειαν αυτωι δια
δογματος συγκλητικου βεβαιωσαι. διοπερ κατασκευασας Νικην χρυσην αγουσαν ολκην χρυσιων
μυριων εξαπεστειλε πρεσβευτας εις την Ῥωμην τους ταυτην κομιουντας τωι δημωι. υπελαμβανε
γαρ τους Ῥωμαιους αμα μεν δια το λυσιτελες, αμα δε δια το ευοιωνιστον ειναι, προσδεξασθαι
την Νικην, και προσαγορευθηναι βασιλεα. ευρε δε την συγκλητον πανυ πανουργοτεραν εαυτου
και τους απατηι παρακρουομενους συνεσει καταμαρτυρουσαν· το μεν γαρ δωρον εδεξατο και την
ευφημιαν μετα του λυσιτελους ετηρησεν, αντι δε Τρυφωνος μεταχρηματισασα την δοσιν εις τον
υπ' αυτου δολοφονηθεντα βασιλεα την επιγραφην εποιησατο. δια δε ταυτης της πραξεως
ανεδειξεν εαυτην μισοπονηρουσαν επι τηι του παιδος αναιρεσει και δωρεας ασεβων ανδρων ου
προσδεχομενην.
31. Ὅτι ηκον εις Ἀλεξανδρειαν οι περι τον Σκιπιωνα τον Ἀφρικανον πρεσβευται
κατασκεψομενοι την ολην βασιλειαν. ο δε Πτολεμαιος μετα μεγαλης απαντησεως και
παρασκευης προσδε 407 ξαμενος τους ανδρας τας τε εστιασεις πολυτελεις εποιειτο και τα
βασιλεια περιαγων επεδεικνυτο και την αλλην την βασιλικην γαζαν. οι δε των Ῥωμαιων
πρεσβεις αρετηι διαφεροντες τοις μεν βρωτοις ολιγοις και προς υγειαν διατεινουσι χρωμενοι
κατεφρονουν της πολυτελειας ως διαφθειρουσης και ψυχην και σωμα, των δε υπο του βασιλεως
θαυμαζομενων εν παρεργωι την θεαν ως ουδενος αξιων ποιησαμενοι τα θεας αξια προς
αληθειαν επολυπραγμονησαν ακριβως, της πολεως την θεσιν και το βαρος και τας περι τον
Φαρον ιδιοτητας, προς δε τουτοις αναπλευσαντες εις Μεμφιν την αρετην της χωρας και τας
κατα τον Νειλον ευκαιριας, το τε πληθος των κατ' Αιγυπτον πολεων και τας αναριθμητους των
οικητορων μυριαδας και την οχυροτητα της Αιγυπτου και την ολην της χωρας υπεροχην, ως ευ
διακειται προς ηγεμονιας ασφαλειαν τε και μεγεθος. και θαυμασαντες τα πληθη των
κατοικουντων την Αιγυπτον και τα των τοπων επιτευγματα διελαβον μεγιστην ηγεμονιαν
δυνασθαι συσταθηναι τυχουσης της βασιλειας ταυτης αξιων των ηγεμονων. οι μεν ουν
πρεσβευται κατασκεψαμενοι τα κατα την Αιγυπτον επι Κυπρου κακειθεν επι Συριας την
αναγωγην εποιησαντο. καθολου δε και τα πλειστα μερη της οικουμενης επηλθον, και παρα πασι
σωφρονα και θαυμαστην ποιησαμενοι την αποδημιαν μεγαλης αποδοχης ετυχον, και τα πλειστα
μερη της οικουμενης επεληλυθοτες μετ' ευφημιας υπο παντων συμφωνουμενης επανηλθον.
των γαρ εχοντων τας αμφισβητησεις ους μεν διηλλαχεισαν αλληλοις, ους δ' επεπεικεσαν τα
δικαια ποιησαι τοις εγκαλουσι, τους δε αναισχυντουντας δια της αναγκης κατεσταλκεισαν, τους
δε δυσδιακριτους αναπεπομφεσαν επι την συγκλητον. ωμιληκοτες δε βασιλευσι και δημοις και
την προυπαρχουσαν αυτοις φιλιαν προς απαντας ανανεωσαμενοι προς ευνοιαν την ηγεμονιαν
επηυξησαν, και παντες ταις αιρεσεσιν οικειως διατεθεντες εξαπεστειλαν πρεσβευτας εις την
Ῥωμην, και τους περι Σκιπιωνα πρεσβεις επηινεσαν, οτι τοιουτους ανδρας εξεπεμψαν.
32. Ὅτι Βοκχος ο κατα την Λιβυην βασιλευων πολλα καταμεμψαμενος τοις πεισασιν
αυτον πολεμειν τοις Ῥωμαιοις πρεσβεις 408 επεμψε προς τον Μαριον, περι μεν των
ημαρτημενων αιτουμενος συγγνωμην, αξιων δε φιλιαν συνθεσθαι και πολλα
κατεπαγγελλομενος χρησιμος εσεσθαι Ῥωμαιοις. του δε Μαριου κελευσαντος περι τουτων
πρεσβευειν προς την συγκλητον, ο μεν βασιλευς εξαπεστειλεν εις την Ῥωμην πρεσβευτας περι
τουτων, η δε συγκλητος αυτοις αποκρισιν εδωκεν απαντων τευξεσθαι των φιλανθρωπων τον
Βοκχον, εαν Μαριον πεισηι. του δε Μαριου σπευδοντος αιχμαλωτον λαβειν Ἰογορθαν τον
βασιλεα, υπακουσας ο Βοκχος και μεταπεμψαμενος τουτον, ως περι τινων κοινηι συμφεροντων
διαλεξομενος, συνελαβε τον Ἰογορθαν και δησας παρεδωκε Λευκιωι Συλλαι τωι ταμιαι τωι προς
την παραπεμψιν εκπεμφθεντι. τηι δε τουτου συμφοραι την ιδιαν σωτηριαν πορισαμενος διελυθη
της παρα των Ῥωμαιων τιμωριας.
33. Ὅτι εις την Ῥωμην ηκον πρεσβευται Μιθριδατου του βασιλεως κομιζοντες μετ'
αυτων χρηματων πληθος προς την της συγκλητου δωροδοκιαν. ο δε Σατορνινος δοξας αφορμην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

190

εχειν κατα της συγκλητου μεγαλην υβριν τηι πρεσβειαι ενεδειξατο. και των συγκλητικων
παροξυναντων τους πρεσβευτας και συνεργησειν επαγγελλομενων, οι καθυβρισθεντες
επηνεγκαν κρισιν τωι Σατορνινωι περι της εις αυτους υβρεως. του δε αγωνος οντος δημοσιου και
μεγαλου δια την των πρεσβευτων ασυλιαν και την συνηθη παρα τοις Ῥωμαιοις [προς την] υπερ
των πρεσβειων μισοπονηριαν· ο δε Σατορνινος θανατου κατηγορουμενος υπο των
συγκλητικων, ως αν εκεινων δικαζοντων τας τοιαυτας κρισεις, εις τους μεγιστους ενεπεσε
φοβους τε και κινδυνους, και δια το μεγεθος των υποκειμενων αγωνων πτηξας κατεφυγεν επι
τον κοινον των ακληρουντων ελεον, και την εσθητα την πολυτελη κατεθετο, πιναραν δε
μεταμφιασαμενος και κοινην και πωγωνα τρεφων περιηιει εις τους κατα την πολιν οχλους, και
τοις μεν προς τα γονατα πιπτων, τοις δε ταις χερσιν επιφυομενος εδειτο και μετα δακρυων
καθικετευε βοηθησαι τοις ακληρημασιν· καταστασιαζεσθαι γαρ εαυτον απεφαινετο παρα παν το
δικαιον υπο της συγκλητου, και τουτο πασχειν εαυτον απεδεικνυε δια την εις τον δημον
ευνοιαν, και τους αυτους εχειν εχθρους τε και κατηγορους και κριτας. του δε 409 δημου
συνεξαιρομενου ταις δεησεσιν, πολλαι μυριαδες συνεδραμον επι το κριτηριον, και παραδοξως
απελυθη. και συνεργον εχων τον δημον παλιν ανερρηθη δημαρχος.
34. Ὅτι Λευκιος Ἀντωνιος συνθεμενος προς Κρητας ειρηνην, μεχρι μεν τινος ταυτην
ετηρουν. μετα δε ταυτα συντιθεμενης βουλης, οπως αν μαλιστα της ωφελειας προνοησαιντο, οι
πρεσβυτατοι και φρονησει διαφεροντες συνεβουλευον πρεσβεις εκπεμπειν εις την Ῥωμην και
περι των επιφερομενων εγκληματων απολογεισθαι και πειρασθαι την συγκλητον ευγνωμοσι
λογοις και δεησεσιν εξιλασκεσθαι. διοπερ απεστειλαν εις την Ῥωμην τριακοντα πρεσβευτας
τους επιφανεστατους ανδρας. ουτοι δε κατ' ιδιαν περιπορευομενοι τας οικιας των συγκλητικων
και πασαν δεητικην προιεμενοι φωνην εξεθεραπευον τους το συνεδριον συνεχοντας.
εισαχθεντες δε εις την συγκλητον και περι τε των εγκληματων εμφρονως απολογησαμενοι τας
τε ιδιας ευεργεσιας και συμμαχιας προς την ηγεμονιαν ακριβως διελθοντες ηξιουν αυτους εις
την προγεγενημενην ευνοιαν τε και συμμαχιαν αποκαταστηναι. η δε συγκλητος ασμενως τους
λογους προσδεξαμενη δογμα εξεβαλε το κυρουν δι' ου των εγκληματων τους Κρητας
απολυουσα φιλους και συμμαχους της ηγεμονιας ανηγορευεν· ακυρον δε το δογμα εποιησε
Λεντλος ο επικαλουμενος Σπινθηρ· οι δε Κρητες απηλλαγησαν. η δε συγκλητος, περι των
Κρητων πολλακις λογου γενομενου οτι κοινωνουσι της ληιστειας τοις πειραταις, δογμα εγραψεν
οπως οι Κρητες παντα τα πλοια εως τετρασκαλμου αναπεμψωσιν εις Ῥωμην και τριακοσιους
ομηρους δωσι τους επιφανεστατους, εκπεμψωσι δε και Λασθενην και Παναρην, κοινηι δε παντες
εκτισωσιν αργυριου ταλαντα τετρακισχιλια. οι δε Κρητες πυθομενοι τα δεδογμενα τηι συγκλητωι
περι των προσηγγελμενων εβουλευοντο. και οι μεν φρονησει διαφεροντες εφρασαν δειν παντα
ποιειν τα προσταττομενα, οι δε περι τον Λασθενην τοις εγκλημασιν οντες ενοχοι και
φοβουμενοι, μη αναπεμφθεντες εις την Ῥωμην τιμωριας τυχωσιν, ανεσειον τα πληθη
παρακαλουντες την εξ αιωνος παραδεδομενην ελευθεριαν διαφυλαττειν.
Περι πρεσβεων. Ἐκ της ιστοριας ∆ιωνος Κοκκιανου.
1. Ὅτι νικηθεντες οι Σαυνιται υπο Ῥωμαιων επεκηρυκευσαντο τοις εν τηι πολει
Ῥωμαιοις, τους τε αιχμαλωτους, οσους ειχον αυτων, πεμψαντες σφισι, και τινος Παπιου, ανδρος
ες τε τα πρωτα των παρ' αυτοις αξιουμενου και την αιτιαν του πολεμου πασαν φερομενου, την
τε ουσιαν και τα οστα, επειδη φθασας εαυτον προαπεχρησατο, διερριψαν. ου μεντοι και ετυχον
της ειρηνης· απιστοι τε γαρ δοξαντες ειναι και προς τας συμφορας ες παρακρουσιν του αει
κρατουντος σφων σπενδεσθαι, ουχ οσον ουχ ευροντο τι συμβατικον, αλλα και ασπονδον σφισι
τον πολεμον παρεσκευασαν. οι γαρ Ῥωμαιοι, καιτοι τους αιχμαλωτους λαβοντες, ακηρυκτει
πολεμειν αυτοις εψηφισαντο.
2. Ὅτι Ἀγυλλαιοι, επειδη ᾔσθοντο τους Ῥωμαιους σφισιπολεμησαι βουλομενους,
πρεσβεις τε ες την Ῥωμην εστειλαν πριν και οτιουν ψηφισθηναι, και ειρηνης επι τωι ημισει της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

191

χωρας ετυχον. Και ο Πτολεμαιος ο της Αιγυπτου βασιλευς, ο Φιλαδελφος επικληθεις, ως τον τε
Πυρρον κακως απηλλαχοτα και τους Ῥωμαιους αυξανομενους εμαθε, δωρα τε αυτοις επεμψε
και ομολογιαν εποιησατο. οι ουν Ῥωμαιοι ησθεντες οτι καιτοι δια πλειστου ων περι πολλου
σφας επεποιητο, πρεσβεις προς αυτον ανταπεστειλαν. επειδη τε εκεινοι δωρα παρ' αυτου
μεγαλοπρεπη λαβοντες ες το δημοσιον σφας απεδειξαν, ουκ εδεξαντο αυτα.
3. Ὅτι οι Καρχηδονιοι φοβηθεντες μη αλωσι προεκηρυκευσαντο προς τον υπατον, οπως
ομολογιαι τινι επιεικει αποπεμψαντες αυτον το παραχρημα δεινον υπεκφυγωσιν. επειδη τε ουκ
ηθελησαν Σικελιας τε πασης και Σαρδους αποστηναι και τους μεν των Ῥωμαιων αιχμαλωτους
προικα αφειναι, τους δε σφετερους λυσασθαι, τα τε δαπανηθεντα τοις Ῥωμαιοις ες τον πολεμον
παντα διαλυσαι και χωρις αλλα καθ' εκαστον ετος συντελειν, ουδεν ηνυσαν. 411 προς γαρ δη
τοις ειρημενοις και εκεινα αυτους ελυπει, οτι μητε πολεμειν [το] μητε συμβαινειν ανευ των
Ῥωμαιων, και αυτοι μεν μη πλειοσι μιας ναυσι μακραις χρησθαι, εκεινοις δε πεντηκοντα
τριηρεσιν επικουρειν οσακις αν επαγγελθηι σφισιν, αλλα τε τινα ουκ εκ του ομοιου ποιειν
εκελευοντο. εξ ουν τουτων αλωσιν σφων ακριβη τας σπονδας νομισαντες εσεσθαι, πολεμειν
αυτοις μαλλον ειλοντο.
4. Ὅτι φασι Καρχηδονιους επικηρυκευσασθαι τοις Ῥωμαιοις δια τε ταλλα και δια το
πληθος των αιχμαλωτων, μαλιστα μεν ει πως και την ειρηνην επι μετριοις τισι ποιησαιντο, ει δε
μη, ινα τους γε εαλωκοτας κομισαιντο. φασι δε και τον Ῥηγουλον εν τοις πρεσβεσι πεμφθηναι
δια τε το αξιωμα αυτου και την αρετην· υπελαβον γαρ παν οτιουν τους Ῥωμαιους επι τωι
κομισασθαι αυτον ελπισαι σφας πραξαι, ωστε και μονον αντι της ειρηνης η παντως γε αντι των
αιχμαλωτων ανταποδοθηναι. ωρκωσαν τε ουν αυτον πιστεσι μεγαλαις, η μην επανηξειν, αν
μηδετερον αυτων διαπραξηται, και πρεσβευτην μεθ' ετερων εστειλαν. και ος τα τε αλλα
καθαπερ τις Καρχηδονιος αλλ' ου Ῥωμαιος ων επραττεν, και ουτε την γυναικα ες λογους
εδεξατο, ουτε ες την πολιν καιπερ εσκληθεις εσηλθεν, αλλ' εξω του τειχους της βουλης
αθροισθεισης, ωσπερ τοις των πολεμιων πρεσβεσιν εθος ειχον χρηματιζειν, την τε προσοδον
μετα των αλλων, ως γε και ο λογος εχει, ηιτησατο.
5. Ὅτι οι Ῥωμαιοι τους Καρχηδονιους χρηματα επιπραξαμενοι τας σπονδας
ανενεωσαντο, και το μεν πρωτον πρεσβειαι αυτων ελθουσηι, οτι τε της σφετερας παρασκευης
ᾔσθοντο και οτι αυτοι τωι προς τους ομορους πολεμωι ετι και τοτε κατειχοντο, μετριον ουδεν
απεκριναντο, μετα δε τουτο Ἄννωνος τινος νεου τηι ηλικιαι και δεινου τηι παρρησιαι πεμφθεντος,
και αλλα τε πολλα απαρακαλυπτως και τελος οτι· ει μη βουλεσθε ειρηνειν, αποδοτε ημιν και
Σαρδω και Σικελιαν· ου γαρ προσκαιρον τινα ανοχην αλλ' αιδιον 412 φιλιαν απ' αυτων
επριαμεθα, ειποντος, ηπιωτεροι τε αισχυνθεντες εγενοντο.
6. Ὅτι επικηρυκευσαμενοι οι Καρχηδονιοι τωι Σκιπιωνι των τε επιταχθεντων σφισιν υπ'
αυτου ουδεν οτι ουχ υποσχομενοι, οια μηδεν αυτωι παρεξειν μελλοντες, χρηματα μεν αυτωι
ευθυς εδοσαν και τους αιχμαλωτους παντας απεδωκαν, υπερ δε των αλλων ες την Ῥωμην
επρεσβευσαντο. και αυτους εκεινοι τοτε ου προσεδεξαντο λεγοντες ουκ ειναι σφισι πατριον
στρατοπεδων τισιν εν τηι Ἰταλιαι οντων υπερ ειρηνης χρηματιζειν, υστερον δε απαραντος του τε
Ἀννιβου και του Μαγωνος λογον αυτοις εδοσαν, και ηλθον μεν ες αμφισβητησιν προς
αλληλους, επ' αμφοτερα ταις γνωμαις γενομενοι, τελος δε εψηφισαντο τας σπονδας εφ' οις ο
Σκιπιων συνετεθειτο.
7. Ὅτι οι Καρχηδονιοι τωι Σκιπιωνι επεθεντο και κατα γην και κατα θαλατταν. του δε
Σκιπιωνος αγανακτησαντος επι τουτωι και εγκλημα ποιησαμενου ουτε τι μετριον τοις πρεσβεσιν
απεκριναντο, και προσετι και επεβουλευσαν αυτοις αποπλευσασιν· και ειγε μη ανεμος σφισι
κατα τυχην επιγενομενος εβοηθησεν, ηλωσαν αν η απωλοντο. και δια τουτο ο Σκιπιων, καιπερ
επελθοντων εν τουτωι των την ειρηνην αυτοις φεροντων, ουκ ετ' αυτην εποιησατο.
8. Ὅτι διεκηρυκευσαντο οι Καρχηδονιοι τωι Σκιπιωνι. ην δε τα διωμολογημενα ομηρους
τε σφας δουναι, και τους αιχμαλωτους τους τε αυτομολους, ους ητοι των Ῥωμαιων η των
συμμαχων σφων ειχον, αποδουναι, και τους ελεφαντας παντας και τας τριηρεις πλην δεκα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

192

παραδουναι, και το λοιπον μη κεκτησθαι μητε ελεφαντας μητε ναυς, και τωι Μασινισσαι παντων
ων ειχον αυτου αποστηναι και εκεινωι δουναι, την τε χωραν και τας πολεις τας εν τηι επικρατειαι
αυτου ουσας αφειναι, και μητε καταλογους ποιεισθαι μητε μισθοφοροις χρησθαι μητε πολεμον
προς μηδενα παρα την των Ῥωμαιων γνωμην αναιρεισθαι.
9. Ὅτι η Καρχηδων πολλοις Ῥωμαιοις εξαιρετεα εδοκει ειναι, και 413 Κορνηλιωι υπατωι,
και ελεγεν οτι αδυνατον εστι συνεστωσης αυτης αδεεις σφας ειναι.
10. Ὅτι ο Φιλιππος ηττηθεις επεκηρυκευσατο τωι Φλαμινιωι· και ος, ει και τα μαλιστα και
της Μακεδονιας εγλιχετο και τηι παρουσηι οι ευτυχιαι επιπαν επεξελθειν επεθυμει, ομως
εσπεισατο. αιτιον δε οτι εφοβηθη μη οι τε Ἕλληνες υπεξαιρεθεντος αυτου το τε φρονημα το
παλαιον αναλαβωσι και σφας ουκ ετι θεραπευσωσι, και οι Αιτωλοι εν μεγαλωι και τοτε
αυχηματι, οτι το πλειστον της νικης κατειργασαντο, οντες επαχθεστεροι σφισι γενωνται, ο τε
Ἀντιοχος ες τε την Ευρωπην, ωσπερ ηγγελλετο, ελθηι και τωι Φιλιππωι συμμαχησηι.
11. Ὅτι νεανισκοι τινες Καρχηδονιων πρεσβεις ες την Ῥωμην ελθοντας υβρισαντες
επεμφθησαν μεν ες την Καρχηδονα και εξεδοθησαν σφισιν, ουκ επαθον δε υπ' αυτων δεινον
ουδεν, αλλ' αφειθησαν.
12. Ὅτι ο Περσευς σπονδων εδεηθη παρα Ῥωμαιοις, καν ετυχεν αυτων, ει μη οι Ῥοδιοι
συνεπρεσβευσαν αυτωι δεει του μη τοις Ῥωμαιοις τον αντιπαλον υπεξαιρεθηναι. μετριον μεν
γαρ ουδεν, οια δεομενους εικος ην ειπειν, ελεξαν· και της ειρηνης ουκ αιτηται μαλλον τωι
Περσει η δοται οντες, αλλα τε πολλα υπερηφανα διελεχθησαν, και τελος ηπειλησαν τοις αιτιοις
του μη συμβηναι σφας γενομενοις μετα των ετερων πολεμησειν. κακ τουτου ουδε το πριν
ανυποπτοι τοις Ῥωμαιοις οντες μαλλον διεβληθησαν και τον Περσεα των σπονδων τυχειν
εκωλυσαν.
13. Ὅτι οι Ῥοδιοι φρονημα πολυ προτερον σχοντες ως και αυτοι τον τε Φιλιππον και
τον Ἀντιοχον νενικηκοτες των τε Ῥωμαιων κρειττους οντες, ες τοσουτον δεους αφικοντο ωστε
και πρεσβευτην προς τον Ἀντιοχον τον της Συριας βασιλεα σταλεντα Ποπιλιον μεταπεμψασθαι,
και παροντος αυτου καταψηφισασθαι παντων των ταναντια τοις Ῥωμαιοις φρονησαντων, τους
τε συλληφθεντας αυτων επι τιμωριαν πεμψαι.
14. Ὅτι οι αυτοι πρεσβευσαμενοι προς αυτους πολλακις, ως 414 που και εδεοντο τινος,
ουδεν ετ' αυτοις προσεφερον ωσπερ και προτερον, αλλ' οσα ες το παραιτησασθαι μη
μνησικακειν σφισιν αυτους χρησιμα εξ ων υπουργησαν ποτε αυτοις λαβειν εδυναντο, μονα
ελεγον, και την γε προσρησιν της συμμαχιας της προς αυτους μη προσδεχομενοι προσθεν, ινα ως
και μεταταξασθαι ποτε απ' αυτων εκ του μηδεμιαν ενορκον αναγκην φιλιας εχειν δυναμενοι
φοβεροι τε αυτοις ωσι και προς των αει πολεμουντων σφισιν επιθεραπευωνται, τοτε και πανυ
προσθεσθαι εσπουδαζον, την τε παρα των Ῥωμαιων ευνοιαν αμα βεβαιουμενοι, και τιμην εκ
τουτου και παρα των αλλων θηρωμενοι.
15. Ὅτι ο Προυσιας αυτος τε ες την Ῥωμην και ες το βουλευτηριον εσελθων τον τε
ουδον αυτου κατεφιλησε και τους βουλευτας θεους επωνομασε και προσεκυνησεν. εξ ουπερ και
ηλεηθη οτι μαλιστα, καιτοι και τωι Ἀτταλωι παρα την των Ῥωμαιων γνωμην πολεμησας.
ελεγετο γαρ και οικοι τους πρεσβεις αυτων, οσακις αφικοιντο τινες, προσκυνειν, απελευθερον
τε εαυτον του δημου επεκαλει και πιλιον πολλακις επετιθετο.
16. Ὅτι Ποπιλιος ουτω κατεφοβησε τον Ουιριαθον ωστε και υπερ σπονδων οι ευθυς,
πριν και μαχης τινος πειραθηναι, προσπεμψαι, τους τε κορυφαιους των αποσταντων απο των
Ῥωμαιων εξαιτηθεντα τους μεν αποκτειναι, εν οις και ο κηδεστης αυτου, καιπερ ιδιαν δυναμιν
εχων, εφονευθη, τους δε και εκδουναι, ων παντων ο υπατος τας χειρας απεκοψεν. καν
παντελως κατελυσατο, ει μη και τα οπλα ηιτηθη· τουτο γαρ ουτ' αυτος ουτε το λοιπον πληθος
υπομειναι εποιησεν.
17. Ὅτι ελθοντων Νουμαντινων πρεσβεων οι Ῥωμαιοι εξω του τειχους εδεξαντο
αυτους, ινα μη και βεβαιουν εκ τουτου τας σπονδας δοξωσιν. ξενια μεντοι σφισι και ὣς
εξεπεμψαν, μη βουληθεντες πω την ελπιδα αυτων ως και συναλλαγησομενων αφελεσθαι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

193

ελεγον δε οι μεν περι τον Μαγκινον την τε αναγκην των ωμολογημενων και το πληθος των
σεσωσμενων, οτι τε πανθ' οσα και προτερον εν τηι Ἰβηριαι εκεκτηντο ειχον· ηξιουν τ' αυτους μη
415 προς την παρουσαν σφων αδειαν, αλλα προς τον τοτε περισταντα τους στρατιωτας κινδυνον
εκλογιζεσθαι, ουχ οσα εδει γεγονεναι, αλλ' οσα ενεδεχετο πραχθηναι. οι δε Νουμαντινοι πολλα
μεν περι της προτερας σφων ες αυτους ευνοιας, πολλα δε και περι της εκεινων μετα ταυτα
αδικιας, υφ' ης ες τον πολεμον κατεστησαν, την τε του Πομπιου ψευδορκιαν προεφερον, και της
του Μαγκινου και των αλλων σωτηριας ευεργεσιαν απηιτουν. και τας σπονδας ελυσαν και τον
Μαγκινον εκδοθηναι τοις Νουμαντινοις εγνωσαν.
18. Ὅτι τωι Ἰουγουρθαι ο Μετελλος προσπεμψαντι οι υπερ της ειρηνης πολλα καθ' εν
εκαστον ως και μονον επεταξε, και ουτως ομηρους τε παρ' αυτου και οπλα τους τε ελεφαντας
και τους αιχμαλωτους τους τε αυτομολους ελαβε. και τουτους μεν παντας απεκτεινεν, ου
κατελυσατο δε, οτι Ἰουγουρθας ουκ ηβουληθη προς αυτον, μη συλληφθηι, ελθειν, και ο Μαριος ο
τε Γναιος ενεποδισαν.
19. Ὅτι της Κιρτας καθ' ομολογιαν αλουσης ο Βοκχος επεκηρυκευσατο τωι Μαριωι, και τα
μεν πρωτα την του Ἰουγουρθου αρχην μισθον της μεταστασεως ᾔτει, επειτα μη τυχων αυτης
απλως ηξιωσε συμβηναι. και ο μεν πρεσβεις ες την Ῥωμην επεμψεν, ο δε Ἰουγουρθας τουτων
[ου] γινομενων απεχωρησεν ες τα ερημοτατα της εαυτου γης.
20. Ὅτι ο Μαριος πρεσβεις του Βοκχου κομισαμενος ουκ εφη αυτωι συνθησεσθαι, ει μη
τον Ἰουγουρθαν εκδοτον παρ' αυτου λαβοι· ο και γεγονεν.
21. Ὅτι ο Μιθριδατης πρεσβεων οντων Ῥωμαιων ουδεν εκινησεν, αλλ' ανταιτιασαμενος
τινα και προσαποδειξας τοις πρεσβεσι το πληθος των χρηματων, ων τωι τε κοινωι και ιδιαι τισιν
αναλωκει, ησυχιαν εσχεν. ο δε Νικομηδης τηι συμμαχιαι αυτων επαρθεις και χρηματων δεηθεις
εσεβαλεν ες την χωραν αυτου.
22. Ὅτι ο Μιθριδατης πρεσβεις απεστειλεν ες την Ῥωμην αξιων, ει μεν φιλον τον
Νικομηδην νομιζουσι, πεισαι αυτον η 416 καταναγκασαι τα δικαια οι ποιησαι, ει δε μη, αυτωι γε
επιτρεψαι τον εχθρον αμυνασθαι. οι δε ουχ οτι τι επραξαν ων ηθελεν, αλλα και επηπειλησαν
αυτωι, αν μη τωι Ἀριοβαρζανηι την Καππαδοκιαν αποδωι και προς τον Νικομηδην ειρηνην αγηι.
τους τε πρεσβεις αυτου αυθημερον απεπεμψαν και προσαπηγορευσαν αυτωι μηκετι μηδενα
αλλον, αν μη πειθαρχηι σφισι, πεμψαι.
23. Ὅτι οι Ῥωμαιοι του εμφυλιου πολεμου ενεστηκοτος τον Μετελλον μετεπεμψαντο,
κελευσαντες βοηθειν. 24. Ὅτι ο Ἀρχελαος παρεκαλει τον Συλλαν διαλλαγηναι προς τον
Μιθριδατην. δεξαμενου δε τουτου την προκλησιν, εγενοντο συνθηκαι, Μιθριδατην μεν την
Ἀσιαν αφειναι και Παφλαγονιαν, εκστηναι δε Βιθυνιας Νικομηδει και Καππαδοκιας
Ἀριοβαρζανηι, καταβαλειν δε Ῥωμαιοις δισχιλια ταλαντα και δουναι ναυς εβδομηκοντα
χαλκηρεις μετα της οικειας παρασκευης, Συλλαν δε εκεινωι την τε αλλην αρχην βεβαιουν και
συμμαχον Ῥωμαιων ψηφισασθαι. ταυτα ουτως ωμολογηθη, και εβαδιζε δια Θεσσαλιας και
Μακεδονιας επι τον Ἑλλησποντον εχων μεθ' εαυτου τον Ἀρχελαον εν τιμηι. και νοσησαντος
επισφαλως περι Λαρισσαν επιστησας την πορειαν ως ενος των υφ' αυτον ηγεμονων και
στρατηγων επεμεληθη. ταυτα δε διεβαλλε το περι Χαιρωνειαν εργον ως ουχι καθαρως
αγωνισθεν, και οτι τους αλλους Μιθριδατου φιλους, ους ειχεν αιχμαλωτους, αποδους ο Συλλας
Ἀριστιωνα μονον ανειλεν Ἀρχελαωι διαφορον οντα, μαλιστα δε η δοθεισα γη τωι Καππαδοκι
μυριων πλεθρων εν Ευβοιαι και το Ῥωμαιων φιλον αυτον και συμμαχον απογραφηναι.
25. Ὅτι πρεσβευτων παραγενομενων παρα του Μιθριδατου προς Συλλαν και τα μεν
αλλα φασκοντων δεχεσθαι, Παφλαγονιαν δε αξιουντων μη αφαιρεθηναι, τας δε ναυς ουδε ολως
ομολογηθηναι, χαλεπηνας ο Συλλας· τι φατε; ειπεν. Μιθριδατης Παφλαγονιας αντιποιειται και
περι των νηων εξαρνος εστιν; ον εγω προσκυνησειν ενομιζον, ει την δεξιαν αυτωι καταλειποιμι
χειρα, δι' ης τοσουτους Ῥωμαιων ανειλεν; ετερας μεντοι φωνας αφησει, διαβαντος μου ες την
Ἀσιαν. νυν δε εν Περγαμωι καθημενος ον ουχ 417 εωρακε διαστρατηγει πολεμον. οι μεν ουν
φοβηθεντες ησυχαζον, ο δε Ἀρχελαος εδειτο του Συλλου και κατεπραυνε την οργην απτομενος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

194

της δεξιας αυτου και δακρυων, και επεισεν αποσταληναι προς Μιθριδατην. διαπραξεσθαι γαρ
εφ' οις βουλεται την ειρηνην, ει δε μη πεισοι κτενειν αυτος εαυτον επι τουτοις.
26. Ὅτι συνεισηλθεν ο Συλλας τωι Μιθριδατηι εν ∆αρδανωι της Τρωιαδος εχων ναυς
διακοσιας ενηρεις και της πεζης δυναμεως οπλιτας μεν δισμυριους, ιππεις δε εξακισχιλιους,
Συλλας δε τεσσαρας σπειρας και διακοσιους ιππεις. απαντησαντος δε του Μιθριδατου και την
δεξιαν προτεινοντος, ηρωτησεν αυτον, ει καταλυσοι τον πολεμον, εφ' οις ωμολογησεν
Ἀρχελαος.
27. Ὅτι τας συνθηκας ποιησαντες Συλλας και Μιθριδατης Ἀριοβαρζανην και
Νικομηδην τους βασιλεις διηλλαξαν. και ο μεν Μιθριδατης εβδομηκοντα ναυς παραδους και
τοξοτας ως πλειστους εν αυταις εις τον Ποντον αποπλειν εμελλεν. ο δε Συλλας αχθομενους
ιδων τους στρατιωτας τηι διαλυσει, τον γαρ εχθιστον των βασιλεων και ιεʹ μυριαδας εν μιαι
ημεραι των εν Ἀσιαι Ῥωμαιων αποσφαγηναι παρασκευασαντα δεινον ηγουντο μετα πλουτου και
λαφυρων οραν εκπλεοντα της Ἀσιας, ην ετη δʹ λεηλατων και φορολογων διετελεσεν. ο δε
απελογειτο, ως ουκ ην Φλακκωι και Μιθριδατηι πολεμειν, ει συσταιησαν, δυνηθεις.
28. Ὅτι των Κρητων πρεσβευσαμενων προς τους Ῥωμαιους και ελπιζοντων τας τε
παλαιας σπονδας ανανεωσεσθαι και προσετι και ευεργεσιαν της του ταμιου των τε
συστρατιωτων αυτων σωτηριας ευρησεσθαι, ουτοι οργην μαλλον οτι μη εαλωσαν λαβοντες η
χαριν αυτοις οτι μη εκεινους εφθειραν γνοντες, ουτ' αλλως μετριον τι απεκριναντο, και τους
αιχμαλωτους τους τε αυτομολους απαντας παρ' αυτων απηιτησαν. και ομηρους χρηματα τε
πολλα αιτησαντες, τας τε ναυς τας μειζους και τους ανδρας τους κορυφαιους εξαιτησαντες, ουκ
ανεμειναν την οικοθεν αυτων αποκρισιν, αλλα των υπατων αυτικα τον ετερον ταυτα τε
ληψομενον και πολεμησοντα σφισιν, αν μη διδωσιν, ωσπερ ουκ εμελλον, εξεπεμψαν· οι γαρ απ'
αρχης, πριν αιτηθηναι τι τοιουτο και κρατησαι, μη 418 θελησαντες ομολογησαι πως αν μετα την
νικην τοσαυτα τε αμα και τοιαυτα προσταττομενοι ηνεγκαν; τουτο τε ουν σαφως ειδοτες και
προσυποπτευσαντες τους πρεσβεις επιχειρησειν τινας, ως και κωλυσοντας την στρατειαν,
διαφθειραι χρημασιν, εψηφισαντο εν τηι βουληι μηδενα αυτοις μηδεν δανεισαι.
29. Ὅτι Ἀρσακου του των Παρθων βασιλεως τελευτησαντος Φρααντην τον διαδοχον
αυτου ο Πομπηιος προσεδοκησεν οικειωσεσθαι, και επει την φιλιαν δια ταχεων επι τοις αυτοις
προσυνεθετο και ες την Ἀρμενιαν αυτον την του Τιγρανου προεμβαλειν ανεπεισεν, πυθομενος
τουτο κατεδεισε και πρεσβευσαμενος ευθυς συμβασιν επραττεν. κελευσαντος τε αυτωι του
Πομπηιου τα τε οπλα καταθεσθαι και τους αυτομολους εκδουναι ουκ εσχε καιρον βουλευσασθαι·
ακουσαντες γαρ ταυτα οι εν τωι στρατοπεδωι αυτου οντες, και φοβηθεντες οι αυτομολοι (πολλοι
δε ησαν) μη εκδοθωσιν, και οι βαρβαροι μη ανευ εκεινων πολεμειν αναγκασθωσιν,
εθορυβηθησαν. καν εξειργασαντο τι τον Μιθριδατην, ει μη ψευσαμενος οτι ουκ επι σπονδαις
αλλ' επι κατασκοπηι της των Ῥωμαιων παρασκευης τους πρεσβεις επεμψεν, μολις αυτους
κατεσχεν.
30. Ὅτι ο Ἀρτωκης ηττηθεις υπο Πομπηιου επεκηρυκευσατο αυτωι και δωρα επεμψεν·
εκεινου δε δη ταυτα μεν, οπως τας σπονδας ποιησασθαι ελπισας μη περαιτερω προχωρησηι,
λαβοντος, την δε ειρηνην ουχ ομολογησαντος δωσειν, αν μη τους τε παιδας οι ομηρους
προαποστειληι, χρονον τινα επεσχεν, μεχρις ου οι Ῥωμαιοι και τον Πελωρον διαβατον πη του
θερους γενομενον ου χαλεπως, αλλως τε και μηδενος κωλυοντος, επεραιωθησαν. ουτω δε δη
τους τε παιδας αυτωι επεμψε και μετα τουτο και συνηλλαγη.
31. Ὅτι Σηκουανοι και Αιδουοι την προθυμιαν του Καισαρος ιδοντες και τα εργα
ομολογουντα ταις ελπισιν αισθομενοι εκεινωι τε ευεργεσιαν καταθεσθαι και τους Κελτους τους
ομοχωρους σφισι τιμωρησασθαι ηθελησαν. διαβαντες γαρ τον Ῥηνον της τε χωρας αυτων τινα
παρετετμηντο και εαυτοις υποτελεις επεποιηντο ομηρους σφων εχοντες. ηρχε δε των Κελτων
Ἀριοουιστος, και την 419 τε κυρωσιν της βασιλειας παρα των Ῥωμαιων ειληφει, προς δε δη την
εκ του πολεμου δοξαν και την απ' αυτων ισχυν ουδεν αυτων εφροντισεν, πλην καθ' οσον παρα
του βαρβαρου προφασιν της διαφορας, μη και προυπαρχειν τι ες αυτον νομισθηι, λαβειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

195

ηθελησεν. και μετεπεμψατο αυτον ως διαλεχθηναι τι αυτωι δεομενος. επει δε ουχ υπηκουσεν,
αλλ' εφη οτι· ει τι μοι βουλεται Καισαρ ειπειν, αυτος προς εμε ελθετω· ουτε γαρ αλλως
καταδεεστερος αυτου ειμι, και τον χρειαν τινος εχοντα αυτον προς εκεινον αφικνεισθαι δει,
οργην τε ως και παντας τους Ῥωμαιους προπεπηλακικοτος αυτου εν τουτωι εποιησατο, και
παραχρημα τους τε ομηρους των συμμαχων απηιτησεν αυτον, και προσαπηγορευσεν αυτωι μητε
της χωρας σφων επιβαινειν μητε επικουριας οικοθεν επαγεσθαι. ταυτα δε επραξεν ουχ οτι
καταπληξειν αυτον, αλλ' οτι εξοργιειν κακ τουτου προφασιν του πολεμου μεγαλην και ευπρεπη
ληψεσθαι ηλπισεν. αχθεσθεις δε ο βαρβαρος τοις επιταγμασι πολλα και δεινα απεκρινατο, ωστε
τον Καισαρα λογους μεν μηκετ' αυτωι αντιπεμψαι, αλλα πριν αιθεσθαι την Ουεσουντινων και
την των Σηκουανων πολιν κατασχειν.
32. Ὅτι Καισαρ ες την Ἀρμενιαν εσεβαλεν. εκπλαγεις ουν ο Φαρνακης και πολυ μαλλον
την ορμην η τον στρατον αυτου καταδεισας, προσεπεμψεν αυτωι πριν πλησιασαι πολλακις
προκηρυκευομενος, ει πως το παρον εφ' οτωιδη συνθεμενος εκφυγοι. προΐσχετο δε αλλα τε, και
εν τοις μαλιστα οτι ου συνηρατο τωι Πομπηιωι· και ηλπιζεν υπαξεσθαι τε αυτον ες σπονδας ατε
και ες την Ἰταλιαν την τε Ἀφρικην επειγομενον, και απελθοντος αυτου ραιδιως αυθις
πολεμησειν. υποπτευσας ουν τουτο ο Καισαρ τους μεν πρωτους και τους δευτερους πρεσβεις
εφιλοφρονησατο, οπως οτι μαλιστα απροσδοκητωι οι τηι της ειρηνης ελπιδι προσπεσηι, των δε
τριτων ελθοντων τα τε αλλα επεκαλεσεν αυτωι και οτι τον Πομπηιον τον ευεργετην
εγκατελιπεν. και ουκ ανεβαλετο, αλλ' ευθυς αυθημερον, ωσπερ ειχεν εκ της οδου, συνεμιξεν.
33. Ὅτι παρα του Φραατου πρεσβεις, εφ' οις αντενεκαλουν αλληλοις αφικοντο. ο δε
Ἀγριππας ες την βουλην αυτους εσηγαγε 420 και επιτραπεις παρ' αυτης την διαγνωσιν τον μεν
Τιριδατην τωι Φραατηι ουκ εξεδωκεν, τον δε υιον αυτωι, ον προτερον παρ' εκεινου λαβων ειχεν,
απεπεμψεν επι τωι τους τε αιχμαλωτους και τα σημεια τα στρατιωτικα τα εν τε τηι του Κρασσου
και εν τηι του Ἀντωνιου συμφοραι αλοντα κομισασθαι.
34. Ὅτι ο Καισαρ ο Αυγουστος επι τους Κελτους εστρατευσεν. και αυτος μεν εν τηι οικειαι
υπεμεινεν, ο δε Τιβεριος τον Ῥηνον διεβη. φοβηθεντες ουν αυτους οι βαρβαροι
επεκηρυκευσαντο ανευ των Κανταβρων, και ουτε τοτε ετυχον τινος (ο γαρ Αυγουστος ουκ εφη
σφισιν ανευ εκεινων σπεισεσθαι) ουθ' υστερον. επεμψαν μεν γαρ και οι Συγγαμβροι πρεσβεις,
τοσουτου δε εδεησαν διαπραξασθαι τι ωστε και εκεινους παντας και πολλους και ελλογιμους
οντας προσαπολεσθαι· ο γαρ Αυγουστος συλλαβων αυτους ες πολεις τινας κατεθετο, οι δε
δυσανασχετησαντες εαυτους κατεχρησαντο. κακ τουτου χρονον μεν τινα ησυχασαν, επειτα επι
πολλωι το παθημα σφων τοις Ῥωμαιοις ανταπεδοσαν.
35. Ὅτι ως επυθοντο οι βαρβαροι την επιστρατειαν του Γαΐου, Φρατακτης επεμψε προς
τον Αυγουστον υπερ των γεγονοτων απολογουμενος και τους αδελφους επι ειρηνηι απαιτων.
και αυτωι εκεινος Φρατακτηι ανευ της του βασιλεως επικλησεως αντεπιστειλας το τε ονομα το
βασιλικον καταθεσθαι και της Ἀρμενιας αποστηναι προσεταξεν. εφ' ωι δη ο Παρθος ουχ οσον ου
κατεπτηξεν, αλλα και αντεγραψεν οι τα τε αλλα υπερφρονως και αυτον μεν βασιλεα βασιλεων,
εκεινον δε Καισαρα μονον ονομασας. ο δε δη Τιγρανης ευθυς μεν ουκ επρεσβευσατο, του δε
Ἀρταβαζου νοσωι υστερον τελευτησαντος δωρα τε τωι Αυγουστωι, ως και του αντιπαλου
υπεξηρημενου οι, επεμψε το του βασιλεως ονομα ες την επιστολην μη εγγραψας, και την
βασιλειαν δηθεν παρ' αυτου ᾔτησεν. τουτοις τε ουν υπαχθεις και τον πολεμον αμα τον Παρθον
φοβηθεις τα τε δωρα εδεξατο και μετ' ελπιδων αυτον χρηστων ες την Συριαν προς τον Γαιον
ελθειν εκελευσεν.
36. Ὅτι ο Παλλας συνων τηι Ἀγριππινηι παντα φορτικος και επαχθης ην. ο δε Σενεκας και
ο Βουρρος, φρονιμωτατοι και δυ 421 νατωτατοι των περι τον Νερωνα ανδρων οντες (ο μεν γαρ
επαρχος του δορυφορικου ην, ο δε διδασκαλος), επαυσαν εκατερον τοιασδε αφορμης λαβομενοι.
πρεσβειας Ἀρμενιων ελθουσης και η Ἀγριππινα επι το βημα, αφ' ου σφισιν ο Νερων διελεγετο,
αναβηναι ηθελησεν. ιδοντες ουν αυτην εκεινοι πλησιαζουσαν επεισαν τον νεανισκον
προκαταβηναι και προαπαντησαι τηι μητρι ως και επι δεξιωσει τινι. πραχθεντος τε τουτου ουτε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

196

τοτε επανηλθον, εμβαλοντες τινα αιτιαν, ωστε μη και ες τους βαρβαρους το νοσημα της αρχης
εκφανηναι, και μετα τουτ' επραττον, οπως μηδεν ετι αυτηι των κοινων επιτρεπηται.
κατεργασαμενοι δε τουτο αυτοι την αρχην πασαν παρελαβον.
37. Ὅτι ο Ουολογαισος ακουσας ως την Ἀρμενιαν ο Νερων αλλοις διενειμε και την
Ἀδιαβηνην υπο του Τιγρανου πορθουμενην, αυτος μεν ως ες την Συριαν επι τον Κουρβουλωνα
στρατευσων ητοιμαζετο, τον δε των Ἀδιαβηνων βασιλεα Μονοβαζον και Μοναισην Παρθον ες
την Ἀρμενιαν επεμψεν. ουτοι δε τον Τιγρανην ες τα Τιγρανοκερτα καθειρξαν. και επει εν τηι
προσεδρειαι ουδεν αυτον ελυπουν, αλλα και οσακις προσμιξειαν οι απεκρουοντο και υπ' εκεινου
και υπο των Ῥωμαιων των συνοντων αυτωι, και ο Κουρβουλων ακριβη φρουραν της Συριας
εποιησατο, εγνωσιμαχησε και την παρασκευην αφηκε και πεμψας προς τον Κουρβουλωνα
ανοχης ετυχεν επι τωι προς τε τον Νερωνα αυθις πρεσβευσασθαι και την πολιορκιαν λυσαι και
τους στρατιωτας εκ της Ἀρμενιας εξαγαγειν. Νερων δε εκεινωι μεν ουδε τοτε ουδε ταχυ ουδε
σαφες απεκρινατο, Λουκιον δε Σενιον Παιτον ες την Καππαδοκιαν, οπως μηδεν περι την
Ἀρμενιαν νεοχμωθηι, απεστειλεν.
38. Ὅτι ο Κουρβουλων εν μεν τωι φανερωι τον προς Ουολογαισον πολεμον
παρεσκευαζετο, και πεμψας εκατονταρχην εκελευσεν αυτον απαλλαγηναι της χωρας, ιδιαι δε
συνεβουλευεν οι τον αδελφον ες την Ῥωμην πεμψαι, και επεισεν, επειδη κρειττων αυτου τηι
δυναμει εδοκει ειναι. συνηλθον ουν εν αυτηι τηι Ῥανδειαι ο τε Κουρβουλων και ο Τιριδατης·
τουτο γαρ το χωριον αμφοτεροις ηρεσεν, τωι μεν οτι απολαβοντες ες αυτο τους Ῥωμαιους
υποσπονδους αφηκαν, προς ενδειξιν ων ευεργετηντο, τωι δε οτι την δυσκλειαν την εν αυτωι
προτερον συμβασαν σφισιν αποτριψεσθαι εμελλον. ουδε γαρ απλως λογους τινας εποιησαντο,
αλλα και βημα 422 υψηλον ηγερθη και επ' αυτου εικονες του Νερωνος εσταθησαν, ο τε
Τιριδατης πολλων μεν Ἀρμενιων πολλων δε Παρθων και Ῥωμαιων παροντων προσηλθε τε
αυταις και προσεκυνησε, θυσας τε και επευφημησας το διαδημα απο τε της κεφαλης αφειλε και
παρεθηκεν αυταις· και ο Μονοβαζος και ο Ουολογαισος προς τον Κουρβουλωνα ηλθον και
ομηρους αυτωι εδωκαν. και επι τουτοις ο Νερων αυτοκρατωρ τε πολλακις επεκληθη, και τα
επινικια επεμψε παρα το νεμομισμενον.
39. Ὅτι οι στρατιωται του Βιτελλιου τωι Πριμωι τηι υστεραιαι υπαγομενωι σφας δι'
αγγελων ομολογησαι αντεπεμψαν αντιπαραινουντες τα του Βιτελλιου προελεσθαι, και ες
χειρας ελθοντες τοις στρατιωταις αυτου προθυμοτατα ηγωνισαντο. η δε δη μαχη ουκ εκ
παρασκευης εγενετο, αλλ' αιφνιδιον ολιγοι τινες των ιππεων, οια παρα τοις
αντιπαραστρατοπεδευομενοις γιγνεται, τοις προνομευουσι των ετερων επεθεντο, και μετα
τουτο προσβοηθουντων εκατεροις αμφοτερωθεν, ως που ετυγχανον αισθομενοι, τοτε μεν τοις
τοτε δε τοις αλλων, ειτ' αλλων, και πεζων και ιππεων, και ταις μαχαις αι τροπαι συνεγιγνοντο,
μεχρις ου παντες συνεδραμον. τοτε δε ες ταξιν τινα ωσπερ εκ συγκειμενου κατεστησαν, και εν
κοσμωι τον αγωνα εποιησαν καιπερ αναρκτοι· ο γαρ Ἀλιηνος εδεδετο. κακ τουτου και ιση και
αντιρροπος ουκ εν τηι ημεραι μονον αλλα και εν τηι νυκτι η μαχη αυτων εγενετο, ουδε νυξ αυτην
διελυε τοσαυτηι που και οργηι και προθυμιαι, καιπερ και γνωριζοντες αλληλους και λαλουντες
σφισιν, εχρησαντο. οθεν ουθ' ο λιμος αυτους ουτε ο καματος ουτε το ψυχος ουθ' ο σκοτος, ου τα
τραυματα, ουχ οι φονοι, ου τα λειψανα των προτερων νεκρων, ουχ η μνημη του παθους, ου το
πληθος των ματην απολομενων επραυνε· τοιαυτη τις μανια αμφοτερους κατεσχεν ομοιως, και
ουτως επεθυμουν και εξ αυτης της του χωριου μνημης παροξυνομενοι, οι μεν και τοτε νικησαι,
οι δε μη και τοτε ηττηθηναι, ωσπερ αλλοφυλοις τισιν αλλ' ουκ οικειοις πολεμουντες, και
μελλοντες εξ εκατερου παντες ομοιως η αυτικα απολεσθαι η μετα ταυτα δουλευειν. ουκουν
ουδε της νυκτος επελθουσης, ωσπερ ειπον, ενεδοσαν, αλλα και εκκα 423 μοντες και δια τουτο
πολλακις και αναπαυομενοι και ες λογους αλληλοις ιοντες, ομως ηγωνιζοντο. και ην ιδειν,
οσακις γε και η σεληνη διελαμψε (νεφη γαρ αυτην πολλα και ποικιλα διαθεοντα συνεχως
συνεκρυπτεν), εστι μεν οτε μαχομενους αυτους, εστι δ' οτε εστηκοτας και επι τα δορατα
επερηρεισμενους η και καθημενους. και τοτε μεν κοινηι τε συνεβοων, οι μεν τον Βεσπασιανον οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

197

δε τον Βιτελλιον ονομαζοντες, και αντιπροεκαλουντο αλληλους, λοιδορουντες τε και
επαινουντες εκατερον· τοτε δε και ιδιαι αλλος αλλωι διελαλει· συστρατιωτα, πολιτα, τι ποιουμεν;
τι μαχομεθα; δευρ' ηκε προς εμε. μη δητα, αλλα συ προς εμε. και τι αν τις τουτο θαυμασειεν,
οποτε και συνησθιον (παντες γαρ και ᾔδεσαν αλληλους και εγνωριζον). λαβε, εφη,
συστρατιωτα, και φαγε· ου γαρ ξιφος αλλα αρτον σοι διδωμι. λαβε και πιε· ου γαρ ασπιδα αλλα
κυλικα σοι προτεινω, ινα, αν τε αποκτεινηις με αν τε και αποθανηις, ραιον απαλλαξωμεν, μηδε
εκλελυμενηι και ασθενει τηι χειρι μητε εμε συ κατακοψηις μητε εγω σε. ταυτα γαρ ημιν ζωσιν ετι
τα εναγισματα και Βιτελλιος και Βεσπασιανος διδουσιν, ιν' ημας τοις παλαι νεκροις
καταθυσωσιν. τοιαυτα τινες προς αλληλους ειποντες και αναπαυσαμενοι και εμφαγοντες παλιν
ανεμαχεσαντο· ειτ' ανασχοντες αυθις αυ συνεβαλον. και ταυτα ουτω δι' ολης της νυκτος μεχρι
της εω εγενετο. Και ο Πριμος και ο Κερεαλιος ες την Ῥωμην ερχομενοι και το πυρ το εκ του
Καπιτωλιου ωσπερ εκ φρυκτωριας αιρομενον ιδοντες ηπειχθησαν. και προτερος τηι πολει μετα
του ιππικου ο Κερεαλιος προσμιξας ηττηθη μεν κατ' αυτην την εσοδον, ατε εν στενωι μεθ'
ιππεων αποληφθεις, επεσχε δ' ουν το τι κακον υπο των εναντιων γενεσθαι· ο γαρ Βιτελλιος
καταλλαγησεσθαι εκ της επικρατειας ελπισας τους στρατιωτας ανεχαιτισεν και πρεσβεις προς
Κερεαλιον επεμψεν. επραξαν δε ουδεν. της δε του Τιβερεως γεφυρας ραιδιως διελθοντες πολλα
δεινα εδρασαν. συχνοι δε και αυτων απο τε των στεγων τωι κεραμωι βαλλομενοι και εν ταις
στενοχωριαις υπο του πληθους των ανθισταμενων ωθουμενοι εκοπτοντο, ωστε ες εʹ μυριαδας
ολας ανθρωπων διαφθαρηναι.
40. Ὅτι ο Τιτος τωι των Ἰουδαιων πολεμωι προσταχθεις 424 επεχειρησε μεν αυτους
λογοις τισι και επαγγελιαις προσποιησασθαι, μη πεισθεισι δε επολεμει. και μαχαις ταις μεν
πρωταις αγχωμαλα αγωνισαμενος, ειτα κρατησας επολιορκει τα Ἱεροσολυμα. ην δε τρια αυτοις
συν τωι του νεω περιβολωι τειχη. οι τε ουν Ῥωμαιοι χωματα τε προς το τειχος εχωννυσαν και
μηχανηματα προσηγον, τους τε επεκθεοντας ομοσε ιοντες ανεστελλον, και τους επι του τειχους
εποντας σφενδοναις και τοξευμασιν ανειργον· συχνους γαρ και παρα βαρβαρων τινων
βασιλεων πεμφθεντας ειχον· και οι Ἰουδαιοι πολλοι μεν αυτοθεν, πολλοι δε και παρα των
ομοηθων, ουχ οτι εκ της των Ῥωμαιων αρχης, αλλα και εκ των περαν Ευφρατου,
προσβεβοηθηκοτες βελη τε και αυτοι και λιθους, τους μεν εκ χειρος, τους δε και μηχαναις,
σφοδροτερον ατε και αφ' υψηλου, επεμπον, και επεξιοντες, ηι καιρος ην, νυκτος τε και ημερας
τας μηχανας ενεπιμπρασαν, συχνους τ' απεκτιννυσαν, τον τε χουν υπορυσσοντες υπο το τειχος
υφειλκον, και τους κριους τους μεν βροχοις ανεκλων, τους δε αρπαγαις ανεσπων, ετερων τας
προσβολας σανισι παχειαις συμπεπηγμεναις τε και σεσιδηρωμεναις, ας προ του τειχους
καθιεσαν, απεστρεφον. το δε δη πλειστον οι Ῥωμαιοι τηι ανυδριαι εκακοπαθουν και φαυλον και
πορρωθεν υδωρ επαγομενοι. οι δε Ἰουδαιοι δια των υπονομων ισχυον· ορωρυγμενους τε γαρ
αυτους ενδοθεν υπο τα τειχη μεχρι πορρω της χωρας ειχον, και δι' αυτων διεξιοντες τοις τε
υδρευομενοις επετιθεντο και τους αποσκεδαννυμενους ελυμαινοντο· ους ο Τιτος παντας
απεφραξε. καν τοις εργοις τουτοις πολλοι ετιτρωσκοντο εκατερων και εθνησκον, και ο Τιτος
αυτος λιθωι τον αριστερον ωμον επληγη, και απ' αυτου την χειρα ασθενεστεραν ειχεν. χρονωι δ'
ουν ποτε του εξω περιβολου οι Ῥωμαιοι επεβησαν, εν μεσωι δε των δυο περιβολων
στρατοπεδευσαμενοι προς το ετερον τειχος προσεβαλλον, ου μεντοι και ομοια η προσμιξις
σφισιν εγιγνετο· αναχωρησαντες γαρ ες εκεινο παντες ραιον, ατε και εκ βραχυτερας της του
κυκλου περιβολης, ημυνοντο. ο ουν Τιτος κηρυγμα αυθις αδειαν αυτοις διδους εποιησατο.
εκεινοι τε ουν και ὣς εκαρτερουν, και οι αλισκομενοι οι τε αυτομολουντες σφων το υδωρ των
Ῥωμαιων λανθανοντως εφθειρον, και των ανθρωπων ους που μονους απο 425 λαβοιεν
εσφαζον. ο δε Τιτος ουκ ετ' ουδενα αυτων εδεχετο. καν τουτωι και των Ῥωμαιων τινες
αδημονησαντες οια εν χρονιωι πολιορκιαι και προσυποτοπησαντες οπερ εθρυλειτο, απορθητον
οντως την πολιν ειναι, μετεστησαν· και αυτους εκεινοι, καιπερ σπανιζοντες της τροφης,
περιειπον ες επιδειξιν του και αυτοι αυτομολους εχειν. διακοπεντος δε του τειχους μηχαναις
κατα μεν τουτο ουδ' ὣς εαλωσαν, αλλα και πανυ πολλους εσβιαζομενους απεκτειναν·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

198

εμπρησαντες δε τινα των εγγυς οικοδομηματων ως και εκ τουτου τους Ῥωμαιους περαιτερω,
καν του κυκλου κρατησωσι, προελθειν κωλυσοντες, το τε τειχος ελυμηναντο και τον περιβολον
τον περι το τεμενισμα ακοντες συγκατεφλεξαν, και ανευχθη η εσοδος η επι τον νεων τοις
Ῥωμαιοις. ου μην και παραχρημα δια το δεισιδαιμονησαι εσεδραμον, αλλ' οψε ποτε, του Τιτου
σφας καταναγκασαντος, εισω προεχωρησαν. και αυτους οι Ἰουδαιοι πολυ προθυμοτερον, ωσπερ
τι ερμαιον το προς τε τωι ναωι και υπερ αυτου μαχομενοι πεσειν ευρηκοτες, ημυνοντο, ο μεν
δημος κατω εν τωι προναωι, οι δε βουλευται εν τοις αναβασμοις, οι θ' ιερεις εν αυτωι τωι μεγαρωι
τεταγμενοι. και ου προτερον γε ενικηθησαν, καιπερ ολιγοι προς πολλωι πλειους μαχομενοι, πριν
υποπρησθηναι τι του νεω. τοτε γαρ εθελουσιοι οι μεν ξιφεσι σφας τοις των Ῥωμαιων
περιεπειρον, οι δε αλληλους εφονευον, αλλοι εαυτους κατεχρωντο, οι δε ες το πυρ εσεπηδων,
και εδοκει πασι μεν, μαλιστα δε εκεινοις, ουχ οτι ολεθρος, αλλα και νικη και σωτηρια
ευδαιμονια τε ειναι, οτι τωι ναωι συναπωλλυντο. εαλωσαν δ' ουν και ὣς αλλοι τε και ο
Βασπορης, και μονος γε ουτος εν τοις επινικιοις εκολασθη. ουτω τα Ἱεροσολυμα εν τηι του
Κρονου ημεραι, ην μαλιστα ετι και νυν σεβουσιν, εξωλετο.
41. Ὅτι ο ∆ομιτιανος Κουαδους και Μαρκομαννους αμυνασθαι, οτι μη εβοηθησαν οι
κατα ∆ακων, ηθελησε και ηλθεν ες Παννονιαν σφισι πολεμησων, και τους πρεσβευτας τους
δευτερους, ους επεμψαν υπερ ειρηνης, απεκτεινεν.
42. Ὅτι Χαριομηρος ο των Χερουσκων βασιλευς υπο Χαττων εκ της αρχης δια την προς
τους Ῥωμαιους φιλιαν εκπεσων το μεν 426 πρωτον ετερους τινας παρελαβε και κρειττων εν τηι
καθοδωι εγενετο, επειτα εγκαταλειφθεις υπ' αυτων, επειδη ομηρους τοις Ῥωμαιοις επεμψε, τον
∆ομιτιανον ικετευσε και συμμαχιας μεν ουκ ετυχε, χρηματα δε ελαβεν.
43. Ὅτι εν τηι Μυσιαι Λυγιοι Σουηβοις τισι πολεμωθεντες πρεσβεις επεμψαν αιτουντες
συμμαχιαν παρα ∆ομιτιανου, και ελαβον ου τωι πληθει ισχυραν αλλα τωι αξιωματι· εκατον γαρ
ιππεις μονοι αυτοις εδοθησαν. αγανακτησαντες επι τουτωι οι Σουηβοι προσπαρελαβον Ἰαζυγας
και προπαρεσκευαζοντο ως και μετ' αυτων τον Ἴστρον διαβησομενοι.
44. Ὅτι Μασυος ο Σεμνονων βασιλευς και Γαννα (παρθενος ην μετα την Βεληδα εν τηι
Κελτικηι θειαζουσα) ηλθον προς τον ∆ομιτιανον και τιμης παρ' αυτου τυχοντες ανεκομισθησαν.
45. Ὅτι ο Τραιανος τους πρεσβευτας τους παρα των βασιλεων αφικνουμενους εν τωι
βουλευτικωι θεασασθαι εποιει.
46. Ὅτι ο ∆εκεβαλος επεπομφει μεν και προς της ηττης πρεσβεις, ουκ ετι των κομητων
ωσπερ προτερον, αλλα των πιλοφορων τους αριστους. και εκεινοι τα τε οπλα ριψαντες και
εαυτους ες την γην καταβαλοντες εδεηθησαν του Τραιανου μαλιστα μεν αυτωι τωι ∆εκεβαλωι και
ες οψιν και ες λογους αυτου ελθειν, ως και παντα τα κελευσθησομενα ποιησοντι, επιτραπηναι,
ει δε μη, σταληναι γε τινα τον συμβησομενον αυτωι. και επεμφθη ο Σουρας και Κλαυδιος
Λιβιανος ο επαρχος, επραχθη δε ουδεν· ο γαρ ∆εκεβαλος ουδε εκεινοις ετολμησε συμμιξαι,
επεμψε δε και τοτε. ο δε Τραιανος ορη τε εντετειχισμενα ελαβε και εν αυτοις τα τε οπλα τα τε
μηχανηματα τα αιχμαλωτα το τε σημειον το επι του Φουσκου αλον ευρε. δι' ουν ταυτα ο
∆εκεβαλος, αλλως τε και επειδη ο Μαξιμος εν τωι αυτωι χρονωι την τε αδελφην αυτου και
χωριον τι ισχυρον ειλεν, ουδεν ο τι ουχ ετοιμως των προταθεντων εσχε συνθεσθαι, ουχ οτι και
εμμενειν αυτοις εμελλεν, αλλ' ιν' εκ των παροντων αναπνευσηι. τα γαρ οπλα και τα
μηχανηματα τους τε μηχανοποιους παραδουναι και τους αυτομολους αποδουναι, τα τε ερυ 427
ματα καθελειν και της χωρας της εαλωκυιας αποστηναι, και προσετι τους τε αυτους εχθρους και
φιλους τοις Ῥωμαιοις νομιζειν, και μητ' αυτομολων τινα υποδεχεσθαι μητε στρατιωτηι τινι εκ
της των Ῥωμαιων αρχης χρησθαι (τους γαρ πλειστους τους τε αριστους εκειθεν αναπειθων
προσεποιειτο) και ακων ωμολογησε προς τε τον Τραιανον ελθων και ες την γην πεσων και
προσκυνησας αυτον και τα οπλα απορριψας. και πρεσβεις επι τουτοις ες το βουλευτηριον
επεμψεν, οπως και παρ' εκεινου την ειρηνην βεβαιωσηται. ταυτα συνθεμενος και το
στρατοπεδον εν Ζερμιζεγεθουσηι καταλιπων, την τε αλλην χωραν φρουραις διαλαβων, ες
Ἰταλιαν ανεκομισθη.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

199

47. Ὅτι των ∆ακων συχνων μεθισταμενων προς Τραιανον, και δι' αλλα τινα, εδεηθη
αυθις ο ∆εκεβαλος ειρηνης. ως δ' ουκ επεισθη τα τε οπλα και εαυτον παραδουναι, τας δυναμεις
φανερως ηθροιζε και τους περιχωρους προσπαρεκαλει λεγων οτι, εαν αυτον προωνται, και
αυτοι κινδυνευσουσι, και οτι ασφαλεστερον και ραιον μεθ' εαυτου πριν τι κακον παθειν
αγωνισαμενοι την ελευθεριαν φυλαξουσιν, η αν σφας τε απολλυμενους περιιδωσι και αυτοι
υστερον ερημωθεντες των συμμαχων χειρωθωσιν.
48. Ὅτι ο ∆εκεβαλος ο των ∆ακων βασιλευς συλλαβων Λογγινον τον του Τραιανου
στρατιαρχην δολωι πρεσβιν τινα πεμψας προς τον Τραιανον ηξιου την τε χωραν μεχρι του
Ἴστρου κομισασθαι και τα χρηματα, οσα ες τον πολεμον εδεδαπανηκει, απολαβειν επι τωι τον
Λογγινον οι αποδουναι. αποκριναμενου δε τινα αυτωι μεσα, εξ ων ουτε εν μεγαλωι ουτε εν
σμικρωι λογωι τον Λογγινον ποιεισθαι δοξειν εμελλε του μητ' απολεσθαι αυτον μητ' επι πολλωι
σφισιν ανασωθηναι, ∆εκεβαλος μεν ετι διασκοπων ο τι πραξηι ανειχεν, Λογγινος δε εν τουτωι
φαρμακου δια του απελευθερου ευπορησας υπεσχετο τε αυτωι τον Τραιανον καταλλαξειν, ινα
ως ηκιστα υποτοπησηι το γενησομενον, μη και φυλακην αυτου ακριβεστεραν ποιησηται, και
γραμματα τινα ικετειαν εχοντα γραψας εδωκε τωι εξελευθερωι προς τον Τραιανον αποκομισαι,
ιν' εν ασφαλειαι γενηται. και ουτως απελθοντος αυτου το φαρμακον νυκτος 428 επιε και
απεθανεν. γενομενου δε τουτου ο ∆εκεβαλος εξηιτησε παρα του Τραιανου τον απελευθερον, το
τε σωμα του Λογγινου και δεκα αιχμαλωτους αντιδωσειν οι υποσχομενος, και ευθυ γε τον
εκατονταρχην τον αλοντα μετ' αυτου επεμψεν ως και ταυτα διαπραξοντα· παρ' ου παντα τα
κατα τον Λογγινον εγνωσθη. ου μεντοι ουτε εκεινον ο Τραιανος απεπεμψεν ουτε τον
εξελευθερον εξεδωκε προτιμοτεραν την σωτηριαν αυτου προς το της αρχης αξιωμα της του
Λογγινου ταφης ποιησαμενος.
49. Ὅτι πλεισται οσαι πρεσβειαι προς Τραιανον παρα βαρβαρων αλλων τε και Ἰνδων
αφικοντο.
50. Ὅτι του Τραιανου επι Παρθους στρατευσαντος και ες Ἀθηνας αφικομενου πρεσβεια
αυτωι ενταυθα παρα του Ὀσροου ενετυχε της ειρηνης δεομενη και δωρα φερουσα. επειδη γαρ
εγνω την τε ορμην αυτου, και οτι τοις εργοις τας απειλας ετεκμηριου, κατεδεισε, και υφεις του
φρονηματος επεμψεν ικετευων μη πολεμηθηναι, την τε Ἀρμενιαν Παρθαμασιριδι Πακορου και
αυτωι υιει ᾔτει και εδειτο το διαδημα αυτωι πεμφθηναι· τον γαρ Ἐξηδαρην ως ουκ επιτηδειον
ουτε τοις Ῥωμαιοις ουτε τοις Παρθοις οντα πεπαυκεναι ελεγεν. και ος ουτε τα δωρα ελαβεν,
ουτ' αλλο τι απεκρινατο η και επεστειλε πλην οτι η φιλια εργοις και ου λογοις κρινεται, και δια
τουτ', επειδαν ες την Συριαν ελθηι, παντα τα προσηκοντα ποιησει. και ουτω διανοιας ων επι τε
της Ἀσιας και επι Λυκιας των τε εχομενων εθνων ες Σελευκειαν εκομισθη. γενομενωι δε αυτωι εν
Ἀντιοχειαι Ἄγβαρος ο Ὀσροηνος αυτος μεν ουκ ωφθη,δωρα δε δη και λογους φιλιους επεμψεν·
εκεινον τε γαρ ομοιως και τους Παρθους φοβουμενος επημφοτεριζε και δια τουτ' ουκ ηθελησεν
οι συμμιξαι.
51. Ὅτι ο Παρθαμασιρις βιαιον τι εποιησε. γραψας δε δη τα πρωτα τωι Τραιανωι ως
βασιλευς, επειδη μηδεν αντεγραφη, επεστειλε τε αυθις το ονομα τουτο περικοψας και ᾔτησε
Μαρκον Ἰουνιον τον της Καππαδοκιας αρχοντα πεμφθηναι οι ως και δι' αυτου τι αιτησομενος. ο
ουν Τραιανος εκεινωι μεν τον του Ἰουνιου 429 υιον επεμψεν, αυτος δε μεχρι Σαμωσατου
προχωρησας και αμαχει αυτα παραλαβων ες τα Σαταλα ηλθε και Ἀγχιαλον τον Ἡνιοχων τε και
Μαχελονων βασιλεα δωροις ημειψατο. εν δε Ἐλεγειαι της Ἀρμενιας τον Παρθαμασιριν
προσεδεξατο. καθηστο δε επι βηματος εν τωι ταφρευματι· και ος ασπασαμενος αυτον το τε
διαδημα απο της κεφαλης αφειλε και προς τους ποδας αυτου εθηκε, σιγηι τε ειστηκει και
προσεδοκα αυτο αποληψεσθαι. συμβοησαντων δε επι τουτωι των στρατιωτων και αυτοκρατορα
τον Τραιανον ως και επι νικηι τινι επικαλεσαντων (νικην γαρ ασελινον αναιμον ωνομαζον, οτι
τον βασιλεα τον Ἀρσακιδην, τον Πακορου παιδα, τον Ὀσροου αδελφιδουν, προσεστηκοτα αυτωι
ανευ διαδηματος ειδον ωσπερ αιχμαλωτον), εξεπλαγη τε και ενομισεν επι υβρει και ολεθρωι
αυτου γεγονεναι. και μετεστραφη μεν ως και φευξουμενος, ιδων δε οτι περιεστοιχισται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

200

εξηιτησατο το μη εν τωι οχλωι τι ειπειν, και ουτως ες την σκηνην εσαχθεις ουδενος ετυχεν ων
εβουλετο. εκπηδησαντος ουν οργηι και εκειθεν εκ του στρατοπεδου, μετεπεμψατο αυτον ο
Τραιανος, και αναβας αυθις επι το βημα εκελευσεν αυτωι παντων ακουοντων ειπειν οσα ηθελεν,
ινα μη αγνοησαντες τινες τα κατα μονας σφισιν ειρημενα λογοποιησωσι τινα διαφορα. ακουσας
τουτο ο Παρθαμασιρις ουκ ετι την ησυχιαν ηγεν, αλλα μετα πολλης παρρησιας αλλα τε τινα ειπε
και οτι ουχ ηττηθεις ουδε ζωγρηθεις αλλ' εκων αφικετο, πιστευσας οτι ουτε τι αδικηθησεται και
την βασιλειαν αποληψεται ωσπερ και ο Τιριδατης παρα του Νερωνος. και αυτωι ο Τραιανος προς
τε ταλλα αντελεξεν οσα ηρμοζεν, και Ἀρμενιαν μεν ουδενι προησεσθαι εφη (Ῥωμαιων τε γαρ
ειναι και αρχοντα Ῥωμαιον εξειν), εκεινωι μεντοι απελθειν οποι βουλεται επιτρεψειν. και τον
μεν Παρθαμασιριν μετα των Παρθων των συνοντων οι απεπεμψεν, αγωγους σφισιν ιππεας,
οπως μητε τινι συγγενωνται μητε τι νεοχμωσωσι, δους· τους δε Ἀρμενιους παντας τους μετ'
αυτου ελθοντας προσεταξε κατα χωραν, ως και αυτου ηδη οντας, μειναι.
52. Ὅτι ο Τραιανος φρουρας εν τοις επικαιροις καταλιπων ηλθεν ες Ἔδεσαν κανταυθα
πρωτον Ἄγβαρον ειδεν. προτερον μεν γαρ και πρεσβεις και δωρα τωι βασιλει πολλακις επεμψεν,
αυτος δε αλλοτε κατ' αλλας προφασεις ου παρεγενετο, ωσπερ ουδε ο Μαννος ο της Ἀραβιας της
πλησιοχωρου ουδε ο Σπορακης ο της Ἀνθεμουσιας φυλαρχος. τοτε δε τα μεν και υπο του υιεος
Ἀρβανδου καλου και ωραιου οντος και δια τουτο τωι Τραιανωι ωικειωμενου πεισθεις, τα δε και
την παρουσιαν αυτου φοβηθεις, απηντησε τε αυτωι προσιοντι και απελογησατο, συγγνωμης τε
ετυχεν· ο γαρ παις λαμπρον οι ικετευμα ην. και ο μεν φιλος τε εκ τουτου τωι Τραιανωι εγενετο
και ειστιασεν αυτον, εν τε τωι δειπνωι παιδα εαυτου ορχησαμενον βαρβαρικως πως παρηγαγεν.
53. Ὅτι του Τραιανου ες Μεσοποταμιαν ελθοντος, και του Μαννου επικηρυκευσαμενου,
και του Μανισαρου πρεσβεις υπερ ειρηνης δια το τον Ὀσροην επιστρατευειν αυτωι πεμψαντος
και της τε Ἀρμενιας και της Μεσοποταμιας εαλωκυιας αποστηναι ετοιμως εχοντος, ουτε εκεινωι
πιστευσειν τι εφη πριν αν ελθων προς αυτον, ωσπερ υπισχνειτο, τοις εργοις τας επαγγελιας
βεβαιωσηι, και τον Μαννον υπωπτευεν αλλως τε και οτι συμμαχιαν Μηβαρσαπηι τωι της
Ἀδιαβηνης βασιλει πεμψας πασαν αυτην υπο των Ῥωμαιων αποβεβληκει. διοπερ ουδε τοτε
επιοντας αυτους υπεμεινεν, αλλ' ες την Ἀδιαβηνην προς εκεινους εξεχωρησε. και ουτω τα τε
Σιγγαρα και αλλα τινα αμαχει δια του Λουσιου κατεσχεθη.
54. Ὅτι πρεσβευτας πεμφθεντας παρα του Ουολογαισου και παρα των Ἰαζυγων, εκεινου
μεν κατηγορουντος τινα Φαρασμανου, τουτων δε την ειρηνην πιστουμενων, ες το βουλευτηριον
εσηγαγε και παρ' αυτου τας αποκρισεις ποιησασθαι επιτραπεις συνεγραψε τε αυτας και ανεγνω
σφισιν.
55. Ὅτι Φαρασμανηι τωι Ἴβηρι ες την Ῥωμην μετα της γυναικος ελθοντι την τε αρχην
επηυξησε και θυσαι εν τωι Καπιτωλιωι 431 εφηκεν ανδριαντα τε επι ιππου εν τωι Ἐνυειωι εστησε
και γυμνασιαν αυτου τε και του υιεος των τε αλλων πρωτων Ἰβηρων εν οπλοις ειδεν.
56. Ὅτι ο Μαρκος Ἀντωνινος εν τηι Παννονιαι κατεμεινεν, ινα και ταις των βαρβαρων
πρεσβειαις χρηματιζηι. πολλοι γαρ και τοτε προς αυτον ηλθον, οι μεν συμμαχιας υπισχνουμενοι,
ων ηγειτο Βατταριος παις ετων ιβʹ, και χρηματα τε ελαβον και Ταρβον δυναστην πλησιοχωρον
σφων ες τε την ∆ακιαν ελθοντα και αργυριον αιτουντα απειλουντα τε πολεμησειν, ει μη λαβοι,
ανειρξαν· οι δε ειρηνην αιτουμενοι, ωσπερ οι Κουαδοι, και ετυχον γε αυτης, ινα τε απο των
Μαρκομαννων αποσπασθωσι, και οτι ιππους και βους πολλας εδωκαν τους τε αυτομολους
παντας και τους αιχμαλωτους, προτερον μεν ες μυριους και τρισχιλιους, υστερον δε και τους
λοιπους αποδωσειν υπεσχοντο. ου μεντοι και της επιμιξιας και εν ταις αγοραις ετυχον, ινα μη
και οι Μαρκομαννοι οι τε Ἰαζυγες, ους ουτε δεξασθαι ουτε διησειν δια της χωρας ομωμοκεσαν,
αμα μιγνυωνται σφισιν και ως Κουαδοι και αυτοι οντες τα τε των Ῥωμαιων κατασκεπτωνται
και τα επιτηδεια αγοραζωσιν. ουτοι τε ουν προς τον Μαρκον αφικοντο, και ετεροι συχνοι
παραδωσοντες εαυτους οι μεν κατα γενη, οι δε και κατα εθνη επρεσβευσαντο. και αυτων οι μεν
εστρατευσαντο αλλοσε ποι πεμφθεντες, ωσπερ και των αλισκομενων των τε αυτομολουντων οι
δυναμενοι, οι δε και γην οι μεν εν ∆ακιαι, οι δε εν Παννονιαι, οι δε Μυσιαι και Γερμανιαι τηι τε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

201

Ἰταλιαι αυτηι ελαβον. και αυτων εν Ῥαβεννηι τινες οικουντες ενεωτερισαν, ωστε και την πολιν
κατασχειν τολμησαι. και δια τουτ' ουκ ετ' ες την Ἰταλιαν ουδενα των βαρβαρων εσηγαγεν, αλλα
και τους προαφιγμενους εξυκισεν.
57. Ὅτι Ἄστιγγοι, ων Ῥαος τε και Ῥαπτος ηγουντο, ηλθον μεες την ∆ακιαν οικησαι
ελπιδι του και χρηματα και χωραν επι συμμαχιαι ληψεσθαι, μη τυχοντες δε αυτων
παρακατεθεντο τας γυναικας και τους παιδας τωι Κλημεντι ως και την των Κοστουβωκων
χωραν τοις οπλοις κτησομενοι, νικησαντες δε εκεινους και την ∆ακιαν ουδεν ηττον ελυπουν.
δεισαντες δε οι ∆αγκριγοι μη και ο Κλημης φοβηθεις σφας ες την γην, ην αυτοι ενυκουν,
εσαγαγηι, 432 επεθεντο αυτοις μη προσδεχομενοις και πολυ εκρατησαν, ωστε μηδεν ετι πολεμιον
τους Ἀστιγγους προς τους Ῥωμαιους πραξαι, πολλα δε δη τον Μαρκον ικετευσαντας χρηματα τε
παρ' αυτου λαβειν και χωραν γε απαιτησαι, αν γε τι κακον τους τοτε πολεμουντας οι δρασωσιν.
και ουτοι μεν επραξαν τι ων υπεσχοντο, Κοτινοι δε εσγγειλαντο αυτοις ομοια, Ταρρουτηνιον δε
Πατερνον τον τας επιστολας αυτου τας Λατινας δια χειρος εχοντα παραλαβοντες ως και επι τους
Μαρκομαννους αυτωι συστρατευσοντες ου μονον ουκ εποιησαν τουτο, αλλα και αυτον εκεινον
δεινως εκακωσαν, και μετα ταυτα απωλοντο.
58. Ὅτι επρεσβευσαντο οι Ἰαζυγες ειρηνης δεομενοι προς Μαρκον, ου μεντοι και
ετυχον τινος. απιστον τε γαρ το φυλον αυτων ο Μαρκος ειδως ον, και προσετι και υπο των
Κουαδων απατηθεις, επιπαν εξελειν ηθελησεν. οι γαρ Κουαδοι ουχ οτι εκεινοις τοτε
συνεμαχησαν, αλλα και τους Μαρκομαννους προτερον, ως ετι επολεμουν, καταφευγοντας ες
την σφετεραν οτε βιασθειεν εδεχοντο, και ουτ' αλλο τι ων ωμολογηκεσαν εποιουν, ουτε τους
αιχμαλωτους παντας απεδοσαν, αλλ' ολιγους και τουτους οις ουτε ες πρασιν ουτε ες υπηρεσιαν
τινα χρησασθαι εδυναντο. ει δ' ουν τινας και των ακμαζοντων απεδιδοσαν, αλλα τους γε
συγγενεις αυτων οικοι κατειχον, ινα και εκεινοι προς αυτους αυτομολωσιν. και τον βασιλεα
σφων Φουρτιον εκβαλοντες Ἀριογαισον αυτοι εφ' εαυτων βασιλεα σφισιν εστησαντο. και
τουτοις δια ταυτα ο αυτοκρατωρ ουτε εκεινον ως και νομωι τινι γεγονοτα εβεβαιωσεν, ουτε τας
σπονδας, καιπερ πεντε μυριαδας αιχμαλωτων αποδωσειν υπισχνουμενοις, ανενεωσατο.
59. Ὅτι τοις Μαρκομαννοις πρεσβευσασιν, οτι παντα τα προσταχθεντα σφισι χαλεπως
μεν και μολις, εποιησαν δ' ουν, το τε ημισυ της χωρας της μεθοριας ανηκεν, ωστε αυτους οκτω
που και τριακοντα σταδιους απο του Ἴστρου αποικειν, και τα χωρια τας τε ημερας της επιμιξιας
αφωρισεν (προτερον γαρ ου διεκεκριντο), τους τε ομηρους ηλλαξατο.
60. Ὅτι οι Ἰαζυγες κακωθεντες ες ομολογιαν ηλθον, αυτου 433 Ζαντικου τον
Ἀντωνινον ικετευσαντος. προτερον μεν γαρ τον Βαναδασπον τον δευτερον σφων βασιλεα
εδησαν, οτι διεκηρυκευσατο αυτωι· τοτε δε παντες οι πρωτοι μετα του Ζαντικου ηλθον και
συνεθεντο τα αυτα τοις Κουαδοις και τοις Μαρκομαννοις, πλην καθ' οσον το διπλασιον αυτων
απο του Ἴστρου αποικησειν ηθελον. ο γαρ αυτοκρατωρ ηθελε μεν και αυτους πανταπασιν
εκκοψαι· οτι γαρ και τοτε ετι ερρωντο και οτι μεγαλα τους Ῥωμαιους κακα εδρασαν, εξ εκεινου
κατεφανη, οτι των τε αιχμαλωτων μυριαδας δεκα απεδοσαν, ους μετα πολλους μεν πραθεντας
πολλους δε τελευτησαντας πολλους δε και φυγοντας ειχον, και ιππεας ευθυς οκτακισχιλιους ες
συμμαχιαν οι παρεσχον, αφ' ων πεντακισχιλιους και πεντακοσιους ες Βρεττανιαν επεμψεν.
61. Ὅτι ο Κασσιος και η Συρια νεοχμωσαντες ηναγκασαν και παρα γνωμην τον Μαρκον
Ἀντωνινον τοις Ἰαζυξι συμβηναι· ουτω γαρ προς τα αγγελθεντα εξεπλαγη, ωστε μηδε
επιστειλαι τωι συνεδριωι τας αιρεσεις, εφ' αις αυτοις συνηλλαγη, καθαπερ επι των αλλων εποιει.
62. Ὅτι οι Ἰαζυγες επρεσβευσαντο και ᾔτησαν τινα αφεθηναι σφισιν εκ των
ωμολογημενων· και συνεχωρηθησαν τινα αυτοις, ινα μη και παντελως αλλοτριωθωσιν. ου
μεντοι προτερον ουτε ουτοι ουτε οι Βουροι συμμαχησαι τοις Ῥωμαιοις ηθελησαν, πριν πιστεις
παρα Μαρκου λαβειν η μην μεχρι παντος τωι πολεμωι χρησεσθαι εφοβουντο γαρ μη καταλλαγεις
τοις Κουαδοις, ωσπερ και προτερον, προσοικους σφισι πολεμιους υπολειπηται.
63. Ὅτι ο Μαρκος τους πρεσβευομενους των εθνων εδεχετο ουκ επι τοις αυτοις παντας,
αλλ' ως που εκαστοι αυτων η πολιτειαν η ατελειαν η αιδιον η και προς χρονον τινα ανεσιν του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

202

φορου λαβειν η και την τροφην αθανατον εχειν αξιοι ησαν. και επειδη οι Ἰαζυγες χρησιμωτατοι
αυτωι εγιγνοντο, πολλα και εκ των επιτεταγμενων σφισιν αφηκεν, μαλλον δε παντα πλην των
κατα τε τας συνοδους αυτων και κατα τας επιμιξιας συγκειμενων, του τε μη ιδιοις πλοιοις σφας
χρησθαι και του των νησων των εν τωι Ἴστρωι 434 απεχεσθαι. και εφηκεν αυτοις προς τους
Ῥοξολανους δια της ∆ακιας επιμιγνυσθαι, οσακις αν ο αρχων αυτης επιτρεψηι σφισιν.
64. Ὅτι τοις Κουαδοις και τοις Μαρκομαννοις πρεσβευσαμενοις δυο μυριαδες εκατεροις
στρατιωτων εν τειχεσιν οντες ουτε νεμειν ουτε γεωργειν ουτ' αλλο τι μετα αδειας ποιειν **,
αλλα και αυτομολους παρ' αυτων και αιχμαλωτους των σφετερων πολλους υπεδεχοντο, μη
πανυ τι αυτοι ταλαιπωρουμενοι δια το και Βαλανεια και παντα αφθονως εχειν τα επιτηδεια,
ωστε τους Κουαδους μη φεροντας τον επιτειχισμον μεταναστηναι πανδημει προς Σεμνονας
επιχειρησαι. ο δε Ἀντωνινος προμαθων την διανοιαν αυτων, τας διοδους αποφραξας εκωλυσεν.
ουτως ου την χωραν αυτων προσκτησασθαι, αλλα τους ανθρωπους τιμωρησασθαι επεθυμει.
65. Ὅτι και Ναρισται ταλαιπωρησαντες τρισχιλιοι αμα ηυτομολησαν και γην εν τηι
ημετεραι ελαβον.
66. Ὅτι οι Μαρκομαννοι ουτε τροφην ουτ' ανδρας συχνους υπο τε του πληθους των
απολλυμενων και υπο της αει των χωριων κακωσεως ετι ειχον· δυο γουν μονους των πρωτων
και δυο αλλους των καταδεεστερων πρεσβεις προς αυτον υπερ της ειρηνης επεμψαν. και
εξεργασασθαι αυτους δυναμενος ραιδιως, μισοπονος δε δη ων και προς τας αστικας ραιστωνας
επειγομενος εσπεισατο αυτοις επι τε τοις αλλοις, εφ' οις ο πατηρ αυτου συνετεθειτο, και ινα
τους τε αυτομολους και τους αιχμαλωτους, ους μετα ταυτα ελαβον, αποδωσιν αυτωι, και σιτον
τινα κατ' ετος τακτον τελωσιν, ον υστερον αυτοις αφηκεν. οπλα τε τινα παρ' αυτων ελαβε και
στρατιωτας, παρα μεν των Κουαδων μυριους και τρισχιλιους, παρα δε των Μαρκομαννων
ελαττους· ανθ' ων ανηκεν αυτοις των κατ' ετος διδοναι τινας. προσεπεταξε μεντοι σφισιν, ινα
μητε πολλακις μητε πολλαχου της χωρας αθροιζωνται, αλλα απαξ εν εκαστωι, μηνι και ες τοπον
ενα, εκατονταρχου τινος Ῥωμαιου παροντος, προς δε και ινα μητε τοις Ἰαζυξι μητε τοις Βουροις
μητε τοις Βανδηλοις πολεμωσιν. επι μεν τουτοις συνηλλαγη, και τα τε φρουρια παντα τα εν τηι
χωραι αυτων υπερ την μεθοριαν την αποτετμημενην οντα εξελιπεν.
67. Ὅτι τοις Βουροις ο Κομμοδος ειρηνην εδωκε πρεσβευσα 435 σι. προτερον μεν γαρ,
καιτοι πολλακις αυτην αιτηθεις, ουκ εποιησατο, οτι τε ερρωντο και οτι ουκ ειρηνην αλλα
ανοχην ες το παρασκευασασθαι λαβειν ηθελον· τοτε δε, επειδη εξετρυχωθησαν, συνηλλαγη
σφισιν ομηρους λαβων και αιχμαλωτους παρα τε των Βουρων πολλους και παρα των αλλων
μυριους και πεντακισχιλιους κομισαμενος, και αναγκασας τους αλλους ομοσαι ωστε μητ'
ενοικησειν ποτε μητε εννεμειν τεσσαρακοντα σταδια της χωρας σφων της προς τηι ∆ακιαι ουσης.
ο αυτος Σαβινιανος και ∆ακων των προσορων μυριους και δισχιλιους εκ της οικειας εκπεσοντας
και μελλοντας τοις αλλοις βοηθησειν υπηγαγετο γην τινα αυτοις εν τηι ∆ακιαι τηι ημετεραι
δοθησεσθαι υποσχομενος.
68. Ὅτι οι Ὀρροηνοι και οι Ἀδιαβηνοι αποσταντες και Νισιβιν πολιορκουντες και
ηττηθεντες υπο Σεβηρου, επρεσβευσαντο προς αυτον μετα τον του Νιγρου θανατον, ουχ οπως
ως και ηδικηκοτες τι παραιτουμενοι, αλλα και ευεργεσιαν απαιτουντες ως και υπερ αυτου τουτο
πεποιηκοτες· τους γαρ στρατιωτας τα του Νιγρου φρονησαντας ελεγον εκεινου ενεκα
εφθαρκεναι. και τινα και δωρα αυτωι επεμψαν, τους τε αιχμαλωτους και τα λαφυρα τα περιοντα
αποδωσειν υπεσχοντο. ου μεντοι ουτε τα τειχη α ηιρηκεσαν εκλιπειν ουτε φρουρους λαβειν
ηθελον, αλλα και τους λοιπους εξαχθηναι εκ της χωρας ηξιουν. δια ταυτα ο πολεμος ουτος
συνεστη.
69. Ὅτι οι Ἀραβιοι, επειδη μηδεις σφισι των πλησιοχωρων βοηθησαι ηθελησε, προς
Σεβηρον αυθις επρεσβευσαντο, επιεικεστερα τινα προτεινομενοι. ου μεντοι και ετυχον ων
εβουλοντο, επειδη μη και αυτοι ηλθον.
Περι πρεσβεων. Ἐκ της ιστοριας Ἡροδοτου Ἀλικαρνασεως.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

203

1. Ὅτι Ἀθηναιοι μετα ταυτα Κλεισθενεα και τα επτακοσια επιστια τα διωχθεντα υπο
Κλεομενεος μεταπεμψαμενοι πεμ 436 πουσιν αγγελους ες Σαρδεις συμμαχιην βουλομενοι
ποιησασθαι προς Περσας. απικομενων δε των αγγελων ες τας Σαρδεις και λεγοντων τα
εντεταλμενα, Ἀρταφερνης ο Ὑστασπεος Σαρδιων υπαρχος επειρωτα τινες εοντες ανθρωποι και
ποι γης οικημενοι δεοιατο Περσεων συμμαχοι γενεσθαι. πυθομενος δε προς των αγγελων
απεκορυφου σφι ταδε, ει μεν διδουσι βασιλει ∆αρειωι Ἀθηναιοι γην τε και υδωρ, ο δε συμμαχιην
σφι συνετιθετο, ει δε μη διδουσιν, απαλλασσεσθαι αυτους εκελευεν. οι δε αγγελοι επι σφεων
αυτων βαλλομενοι διδοναι εφασαν βουλομενοι την συμμαχιην ποιησασθαι. ουτοι μεν δη
απελθοντες ες την εωυτων αιτιας μεγαλας ειχον. 2. Ὅτι Μαρδονιος επεμψε Μουρυχιδην
Ἑλλησποντιον ες Σαλαμινα φεροντα τους αυτους λογους ους και Ἀλεξανδρος ο Μακεδων τοις
Ἀθηναιοις διεπορθμευσεν. ο δε απικομενος επι την βουλην ελεγε τα παρα Μαρδονιου· των δε
βουλευτεων Λυκιδης ειπε γνωμην ως εδοκεε αμεινον ειναι δεξαμενους τον λογον τον σφι
Μουρυχιδης προσφερει εξενεικαι ες τον δημον. Ἀθηναιοι δε αυτικα δεινον ποιησαμενοι
περισταντες Λυκιδην κατελευσαν βαλλοντες, τον δε Ἑλλησποντιον Μουρυχιδην απεπεμψαν
ασινεα. γενομενου δε θορυβου περι τον Λυκιδην, πυνθανονται το γιγνομενον αι γυναικες των
Ἀθηναιων. διακελευσαμενη δε γυνη γυναικι και παραλαβουσα επι την Λυκιδεω οικιην ηισαν
αυτοκελεες και κατα μεν ελευσαν αυτου την γυναικα, κατα δε τα τεκνα.
Περι πρεσβεων. Ἐκ της ιστοριας Θουκυδιδου,
1. Ὅτι Ἐπιδαμνιοι, εστι δε πολις εν δεξιαι πλεοντι τον Ἰονιονκολπον, αποικοι
Κερκυραιων, τα τελευταια παρα τουδε του πολεμου ο δημος αυτων εδιωξε τους δυνατους. οι δε
απελθοντες μετα των 437 βαρβαρων εληιζοντο τους εν τηι πολει κατα τε γην και κατα
θαλασσαν. οι δε εν τηι πολει οντες Ἐπιδαμνιοι, επειδη επιεζοντο, πεμπουσιν ες την Κερκυραν
πρεσβεις ως μητροπολιν ουσαν δεομενοι σφας μη περιοραν φθειρομενους, αλλα τους τε
φευγοντας συναλλαξαι σφισι και τον των βαρβαρων πολεμον καταλυσαι. ταυτα δε ικεται
καθεζομενοι ες το Ἥραιον εδεοντο. οι δε Κερκυραιοι την ικετειαν ουκ εδεξαντο, αλλα
απρακτους απεπεμψαν. γνοντες δε οι Ἐπιδαμνιοι ουδεμιαν σφισιν απο Κερκυρας τιμωριαν
ουσαν εν απορωι ειχοντο θεσθαι το παρον και πεμψαντες ες ∆ελφους τον θεον επηροντο, ει
παραδοιεν Κορινθιοις την πολιν ως οικισταις και τιμωριαν τινα πειρωιντο απ' αυτων ποιεισθαι.
ο δε αυτοις ανειλε παραδουναι και ηγεμονας ποιεισθαι. ελθοντες δε οι Ἐπιδαμνιοι ες Κορινθον
κατα το μαντειον παρεδοσαν την αποικιαν, τον τε οικιστην αποδεικνυντες εκ Κορινθου οντα
και το χρηστηριον δηλουντες εδεοντο μη σφας περιοραν διαφθειρομενους, αλλ' επαμυναι.
Κορινθιοι δε κατα τε το δικαιον υπεδεξαντο την τιμωριαν νομιζοντες ουχ ησσον εαυτων ειναι
την αποικιαν η Κερκυραιων, αμα δε και μισει των Κερκυραιων, οτι αυτων παρημελουν οντες
αποικοι. ουτε γαρ εν πανηγυρεσι ταις κοιναις διδοντες γερα τα νομιζομενα ουτε Κορινθιωι ανδρι
προκαταρχομενοι των ιερων ωσπερ αι αλλαι αποικιαι, περιφρονουντες δε αυτους και χρηματων
δυναμει οντες κατ' εκεινον τον χρονον ομοια τοις Ἑλληνων πλουσιωτατοις και τηι ες πολεμον
παρασκευηι δυνατωτεροι ναυτικωι τε πολυ προεχειν εστιν οτε επαιρομενοι, και κατα την των
Φαιακων προενοικησιν της Κερκυρας κλεος εχοντων τα περι τας ναυς ηι και μαλλον εξηρτυοντο
το ναυτικον και ησαν ουκ αδυνατοι. τριηρεις γαρ εικοσι και εκατον υπηρχον αυτοις, οτε
ηρχοντο πολεμειν. παντων ουν τουτων εγκληματα εχοντες οι Κορινθιοι επεμπον ες την
Ἐπιδαμνον ασμενοι την ωφελειαν οικητορα τε τον βουλομενον ιεναι κελευοντες.
2. Ὅτι ανευ των συμμαχων των Κορινθιων νηες παρεσκευαζοντο τριακοντα και
τρισχιλιοι οπλιται. ως δε επυθοντο την παρασκευην οι Κερκυραιοι, ελθοντες ες Κορινθον μετα
Λακεδαιμονιων και Σικυωνιων πρεσβεων, ους παρελαβον, εκελευον Κορινθιους τους εν
Ἐπιδαμνωι φρουρους τε και οικητορας απαγειν, ως ου μετον αυτοις Ἐπιδαμνου, ει δε τι
αντιποιουνται, δικας ηθελον 438 δουναι εν Πελοποννησωι παρα πολεσιν, αις αν αμφοτεροι
ξυμβωσιν, οποτερων δ' αν δικασθηι ειναι την αποικιαν, τουτους κρατειν. πολεμον δε ουκ ειων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

204

ποιειν. ει δε μη, και αυτοι αναγκασθησεσθαι εκεινων βιαζομενων φιλους ποιεισθαι ους ου
βουλονται, ετερους των νυν οντων μαλλον, ωφελειας ενεκα. οι δε Κορινθιοι απεκριναντο
αυτοις, ην τας τε ναυς και τους βαρβαρους απο Ἐπιδαμνου απαγωσι, βουλευσεσθαι, προτερον δ'
ου καλως εχειν τους μεν πολιορκεισθαι, αυτους δε δικαζεσθαι. Κερκυραιοι δε αντελεγον, ην και
εκεινοι τους εν Ἐπιδαμνωι απαγαγωσι, ποιησειν ταυτα, ετοιμοι δε ειναι ωστε και αμφοτερους
μενειν κατα χωραν, σπονδας δε ποιησασθαι, εως αν η δικη γενηται. Κορινθιοι δε ουδεν τουτων
υπηκουον.
Περι πρεσβεων. Ἐκ της ιστοριας Ἀγαθιου σχολαστικου.
1. Ὅτι κατ' εκεινο καιρου, εν ωι Τεΐας μεν ετεθνηκει, τοις δε των Γοτθων πραγμασιν
οθνειας το λοιπον εδει επικουριας, τοτε δε βασιλευς παρα Φραγγοις Θευδιβαλγος ην το
μειρακιον και μεν δη και οι τουτου θειοι Χιλδιβερτος και Χλωθαριος. επι τουτους μεν
(πορρωτατω γαρ ετυγχανον απωικισμενοι) ου χρηναι ᾤοντο οι Γοτθοι ιεναι, προς δε
Θευδιβαλγον αναφανδον επρεσβευοντο, ου μην απαν γε το εθνος, μονοι δε οι εκτος Παδου
ποταμου ιδρυμενοι. οι γαρ δη αλλοι ηδοντο μεν τωι νεωτερισμωι και τηι των καθεστωτων
κινησει, ετεθηπεσαν δε ομως αμφιγνοουντες τα εσομενα, και το ασταθμητον δεδιοτες της τυχης
μετεωρους τε και αμφιβολους ειχον τας γνωμας, καραδοκουντες μεν και διαπυνθανομενοι τα
ποιουμενα, βουλευομενοι δε των κρατουντων γενεσθαι. οι δε των ετερων πρεσβεις αφικομενοι
ες οψιν τε τωι ηγεμονι κατασταντες και απασι τοις εν 439 τελει εδεοντο μη σφας περιιδειν υπο
Ῥωμαιων πιεζομενους, συλλαβεσθαι δε μαλλον του αγωνος και ανακαλεσασθαι γενος
προσοικον τε και φιλον και αρδην οιχησεσθαι κινδυνευον. εδιδασκον δε ως και αυτοις ες τα
μαλιστα συνοισει μη εφιεναι Ῥωμαιοις επι μεγαλα δυναμεως αιρομενοις, αλλα παντι σθενει την
αυξην κολουειν· ει γαρ απαν το Γοτθικον γενος εκποδων ποιησονται, ουκ ες μακραν, εφασαν οι
πρεσβεις, και καθ' υμων αυτων ηξουσι και ανανεωσονται τους προτερους πολεμους. επιλειψει
γαρ αυτους ουδ' οπωστιουν ευπροσωπος αιτια ες προκαλυμμα της πλεονεξιας, αλλα συν δικηι γε
υμας δοξουσι μετιεναι, Μαριους τινας και Καμιλλους και των Καισαρων τους πλειστους
απαριθμουμενοι, ως δη παλαι ποτε τοις ανω Γερμανοις πολεμησαντας και τα υπερ Ῥηνον
απαντα κατασχοντας· ταυτηι τε ου βιαζεσθαι δοξουσιν, αλλ' οσιως επιστρατευειν, ως ουδεν τι
οθνειον μαστευσοντες, αλλα κτηματα των σφετερων προγονων ανακομιουμενοι. τοιουτο γαρ
δη τι και ημιν επαγαγοντες επικλημα, ως δη Θευδεριχου παλαι του ημετερου ηγεμονος και
οικιστου ου προσηκοντως της Ἰταλιας επιλαβομενου, αφηιρηνται μεν ημας τα οικεια, το δε
πλειστον απεκτονασι του γενους, γυναια δε και παιδας των παρ' ημιν ευδαιμονων ανδρων
αφειδως ηνδραποδισαντο. καιτοι Θευδεριχος ου βιαι λαβων, αλλα Ζηνωνος προτερον του σφων
βασιλεως επιτρεψαντος προσηγαγετο την Ἰταλιαν, ουδεν Ῥωμαιους αφελομενος, (ηδη γαρ
αυτης απεστερηντο) αλλ' Ὀδοακρον καθελων τον επηλυτην, τον τυραννον, τακεινου απαντα
κατεσχε τωι του πολεμου θεσμωι. οι δε, επειδη βιαζεσθαι αυτοις μαλλον εξην, ουδεν ενδικως
πεπραχασιν, αλλα Θευδατωι προτερον Ἀμαλασουνθης δηθεν εκατι χαλεπηναντες και ταυτην
αρχην τε και προφασιν τωι πολεμωι θεμενοι, ειτα μεχρι νυν ου μεθιασιν, αλλα φερουσι βιαιως
απαντα ουτοι δη οι σοφοι τε και δεισιδαιμονες και μονοι συν δικαιοσυνηι πολιτευεσθαι
βρενθυομενοι. ινα δη ουν μη ταυτα παθουσιν υμιν μεταμελησηι της ραιθυμιας υστερον ουκ εν
δεοντι, προτερητεον εν τωιδε τους πολεμιους και ου διαμαρτητεον του παροντος καιρου, αλλα
στρατευμα τε στελλειν επ' αυτους αξιομαχον και στρατηγον εξ υμων αυτων αγαθον τα πολεμια,
ος δη τον προς Ῥωμαιους πολεμον αριστα διανυσας απελασει τε αυτους ενθενδε ως ταχιστα και
την χωραν ημων ανασωσει. ουτω γαρ ποιουντες τωι τε Γοτ 440 θικωι γενει ες τα μαλιστα
χαριεισθε σωτηρες αναφανεντες και αλεξικακοι, τα τε υμετερα αυτων εν τωι ασφαλει θησεσθε,
ει γε μηδεν υμιν ετι πολεμιον εκ γειτονων παρειη· προς δε γε και χρηματα υμιν εσονται μυρια
ου μονον τα Ῥωμαιων ληισαμενοις, αλλα γαρ και αυτοι ετερα καταθησομεν.
Ταυτα επει εφασαν οι πρεσβεις, Θευδιβαλγος μεν, ην γαρ μειρακιον αγεννες και
απολεμον ηδη τε νοσωδης κομιδηι εγεγονει και το σωμα οι πονηρως διεκειτο, τουτων δη ουν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

205

εκατι ου μαλα ογε των πρεσβεων ην ουδε ᾤετο χρηναι οθνειων ενεκα συμφορων οικειους
καρπωσασθαι πολεμους. Λευθαρις δε και Βουτιλινος, ει και τον βασιλεα σφων ηκιστα ηρεσκεν,
αλλ' αυτοι ανεδεχοντο την ξυμμαχιαν.
2. Ὅτι εν τουτωι ανδρες των παρα Μισιανοις δυνατωτατων ες Ἰβηριαν παρα τον
Ναχοραγαν αφικομενοι απαντα οι διηγγειλαν τα επι Σωτηριχωι προς αυτων τετολμημενα, την
μεν αληθεστατην αιτιαν ηρεμα υποκρυπτομενοι, λεγοντες δε ως, επειδη εκ πλειστου τα Περσων
ετυγχανον ηιρημενοι, προπηλακιζεσθαι σφας υπο τε Κολχων αυτων και Ῥωμαιων και εν τοις
ατιμοτατοις τεταχθαι, περας δε Σωτηριχον αυτοις επιστηναι, λογωι μεν ως δη χρυσιον τοις
ξυμμαχοις διανεμουντα, εργωι δε τα επι λυμηι τε και καθαιρεσει του παντος γενους
διαπραξομενον. παρον τοινυν ημιν, εφασαν οι πρεσβεις, η αρδην απολωλεναι η προτερησασι
δοξαν μεν τινα ισως παρ' ενιοις απενεγκασθαι προπετειας και ως τοιοιδε κακιζεσθαι, βιοτευειν
δε ομως ετι κατ' εξουσιαν και τα ημετερα αυτων ηι αν συνοισειν δοκοιη διατιθεναι, ειλομεθα τα
αμεινονα και του ανθρωπειου μαλλον εχομενα τροπου, των μεν λοιδοριων και κατηγορηματων
ολιγα φροντισαντες, περι πλειστου δε ποιησαμενοι την σωτηριαν. Σωτηριχον τε γαρ
απεκτειναμεν και τους αμα αυτωι ες τουτο εληλυθοτας, ως αν εκεινους μεν τισαιμεθα της
αδικιας, πιστιν δε ευνοιας βεβαιοτατην ενθενδε τοις Περσαις παρασχομενοι ευκλεεστερον
προσχωρησαιμεν. επει δε τουτων τε απαντων και μαλιστα του μηδισμου ενεκα ουκ ανησουσι
χαλεπαινοντες οι Ῥωμαιοι, αλλα ταχιστα ημιν επιπεσουνται και απαντας, το γε ες αυτους ηκον,
διαφθερουσι, προσηκει δη σοι, ω στρατηγε, δεχεσθαι τε ημας ευμενως και επαμυνειν, της τε
χωρας περι ως οικειας το λοιπον και κατηκοου τα προσηκοντα διανοει 441 σθαι, και μη
περιιδειν οιχησεσθαι κινδυνευον γενος ου σμικρον ουδε ασημον, αλλα και πλειστην οσην
ωφελειαν τηι Περσων επικρατειαι προσφερεσθαι ικανωτατον. πολεμων τε γαρ ημας ιδριας οντας
αμωσγεπως ευρησοιτε αν και καρτερωτατα ξυναγωνιζομενους, η τε χωρα εν υπερτερωι των
Κολχων κειμενη γενησεται υμιν ορμητηριον ασφαλες και οιον επιτειχισμα κατα των πολεμιων.
ταυτα ακουσας ο Ναχοραγαν προσιετο αυτους ασμενεστατα και επηινει της μεταστασεως και
θαρρουντας ιεναι εκελευσεν, ως της Περσικης επικουριας εν δεοντι τευξομενους. οι μεν ουν
πρεσβεις ες τα οικεια επανελθοντες και εκαστα διαγγειλαντες μεγιστων ανεπλησαν το εθνος
ελπιδων.
3. Ὅτι λογιζομενος ο Χοσροης ως ουχ οιον τε αυτωι ανα την Κολχιδα γην προς
Ῥωμαιους παραταττεσθαι, των μεν της θαλασσης κρατουντων και απαντα, ων αν δεοιντο,
ραιδιως ενθενδε μεταπεμπομενων, αυτου δε δια μακρας οδου και ερημου μολις τοις
στρατοπεδευουσιν ελαχιστα γουν των εδωδιμων υπο αχθοφοροις ανδρασι τε και υποζυγιοις
χαλεπωτατα στελλειν αναγκαζομενου· ταυτα δη επισκοπων εγνω τον ολον πολεμον
καταθεσθαι, ως αν μη επι πλειστον αυτοις η ειρηνη χωριοις τισι περιοριζομενη ατελης και οιον
σκαζουσα διαμενοι, αλλ' ομοιως απανταχου επιρρωσθειη. και τοινυν εκπεμπει επι τηι πρεσβειαι
ες το Βυζαντιον ανδρα Περσην των σφοδρα παρ' αυτοις λογιμωτατων, ονομα αυτωι Ζιχ. ουτος
αφικομενος και παρελθων ως Ἰουστινιανον βασιλεα πολλα μεν εφη των παροντων περι, πολλα
δε ακηκοεν· και περας ες τοδε ξυνηλθετην εφ' ωι Ῥωμαιους τε και Περσας κατεχειν μεν απαντα,
ων ηδη ετυγχανον κατα την Λαζων χωραν πολεμου θεσμωι επειλημμενοι, ειτε πολισματα γε ειτε
φρουρια ειεν, ησυχιαν δε αγειν εφ' εαυτων και ηκιστα κατ' αλληλων παραταττεσθαι, εως ες
ετερον τι μειζον και τελεωτερον το εκατερωθεν αρχον συμβαιη. ο μεν ουν Ζιχ ουτω τα της
πρεσβειας διαπραξαμενος απενοστησεν ες τα οικεια. ουτω μεν ουν τα μεγαλα και αμφηριστα
γενη κατα το ξυγκειμενον τα οπλα εθεντο και ηρεμουντα επι μακροτατον διετελουν, ως μηδεν
οτιουν το γε επ' εκεινοις οποτερον γουν αυτων διαπονεισθαι. Τελος της ιστοριας Ἀγαθιου
σχολαστικου.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Μενανδρου.
1. Περι Ἀβαρων, ως πολλα περινοστησαντες ηκον ες Ἀλανους και ικεται εγενοντο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

206

Σαρωσιου του Ἀλανων ηγουμενου, ως αν δι' αυτου γνωριμοι εσοιντο Ῥωμαιοις. ο δε Ἰουστινωι
τωι Γερμανου κατ' εκεινο καιρου των εν Λαζικηι καταλογων εξηγουμενωι των Ἀβαρων περι
εδηλωσεν, ο δε Ἰουστινος Ἰουστινιανωι βασιλει· καιδη ενεκελευσατο ο βασιλευς τωι στρατηγωι
στελλειν ες Βυζαντιον την πρεσβειαν του εθνους. και ουν Κανδιχ ονομα τις ηιρεθη
πρεσβευσομενος υπερ Ἀβαρων πρωτος, ος ες τα βασιλεια εσφοιτησας ελεξε τωι αυτοκρατορι ως
παρεστι το μεγιστον τε και αλκιμωτατον των εθνων, και ως το φυλον οι Ἄβαροι ακαταμαχητοι
τε εισι και το αντιστατουν οιοι τε ραιδιως απωσασθαι τε και διαφθειρειν, και ως προσηκον εστι
τωι βασιλει ες ομαιχμιαν σφας εταιρισασθαι αλεξητηρας τε εχειν αγαθους, και ως ουκ αλλως
ευνουστατοι εσονται τηι Ῥωμαικηι πολιτειαι η δωροις ες τα μαλιστα τιμιωτατοις και χρημασιν
ετησιοις και γης ευφορωτατης οικησει. ταυτα τωι αυτοκρατορι επειδη ηγγειλεν ο Κανδιχ, αυτικα,
ου γαρ εσφριγα οι το σωμα ουδε ηκμαζεν η αλκη, ωσπερ αμελει ηνικα Γελιμερα τε τον
Βανδηλον και Ουιττιγιν τον Γοτθον αμφω ετι νεαζων εθετο δοριαλωτω, αλλ' ηδη γηραλεος τε
ην και το ανδρειον εκεινο φρονημα και φιλοπολεμον μετεβεβλητο ες το ραιθυμοτερον, ταυτα
εγνω ετερωι τροπωι και ουχι πολεμωι την βαρβαρικην αποκρουσασθαι δυναμιν. και
κατηγωνισατο αν και αρδην ηφανισεν, ει και μη πολεμωι, αλλ' ουν ευβουλιαι, ει γε μη τωι
οφειλομενωι τελει προτερον ηφανισθη αυτος· ου γαρ πολλωι υστερον ᾤχετο εκεισε. επει ουν
ηκιστα ην οιος τε περιειναι, την ετεραν ετραπετο.
2. Ὅτι δημηγορησας ο βασιλευς, του τε ιερου ξυλλογου το αγχινουν τε και βουλευτικον
του βασιλεως επαινεσαντος, παραχρημα τα τε δωρα εστελλεν, σειρας τε χρυσωι
διαπεποικιλμενας και κλινας εσθητας τε σηρικας και ετερα πλειστα εκμαλθακωσαι 443 οια τε
οντα αλαζονειας αναπλεα φρονηματα, προς τοις και πρεσβευσομενον Βαλεντινον (εις δε ουτος
των βασιλικων μαχαιροφορων), προυτρεπε τε το φυλον ομαιχμιαν εσαγειν Ῥωμαιοις και κατα
των αντιπαλων οπλιζεσθαι, εμφρονεστατα, οιμαι, προμηθευσαμενος ο βασιλευς, ως η νικωντες
οι Ἄβαροι η και ησσωμενοι εξ αμφοιν πορισωσι Ῥωμαιοις το συνοισον. του δε Βαλεντινου
εκεισε αφικομενου και τα δωρα παρασχομενου και οσα εσημηνεν ο βασιλευς εξειποντος,
πρωτον μεν εξεπολεμωθησαν Ουνιγουροις, ειτα Ζαλοις, Ουννικωι φυλωι· και Σαβηρους δε
καθειλον.
3. Ὅτι επει οι αρχοντες Ἀντων αθλιως διετεθησαν και παρα την σφων αυτων ελπιδα
επεπτωκεσαν, αυτικα οι Ἄβαροι εκειρον τε την γην και εληιζοντο την χωραν. πιεζομενοι δ' ουν
ταις των πολεμιων επιδρομαις οι Ἄνται επρεσβευσαντο ως αυτους, Μεζαμηρον τον Ἰδαριζιου
Κελαγαστου αδελφον επι την πρεσβειαν χειροτονησαντες, εδεοντο τε πριασθαι των τινας του
οικειου φυλου δοριαλωτων. και τοινυν Μεζαμηρος ο πρεσβευτης, στωμυλος τε ων και
υψαγορας, ως Ἀβαρους αφικομενος απερριψε ρηματα υπερηφανα τε και θρασυτερα πως. ταυτα
τοι ο Κοτραγηρος εκεινος, ο τοις Ἀβαροις επιτηδειος, ο κατα Ἀντων τα εχθιστα βουλευσαμενος,
επει ο Μεζαμηρος υψηλοτερον η κατα πρεσβευτην διελεγετο, ειπεν ως τον Χαγανον· ουτος ο
ανηρ μεγιστην εσοτι περιβεβληται δυναμιν εν Ἄνταις οιος τε πεφυκε κατα των οπωσουν αυτωι
πολεμιων αντιταττεσθαι. δει τοιγαρουν αποκτανθηναι τουτον και το λοιπον αδεως
επιδραμεισθαι την αλλοτριαν. τουτωι πεισθεντες οι Ἄβαροι, παρωσαμενοι την των πρεσβεων
αιδω εν ουδενι τε λογωι θεμενοι την δικην αναιρουσι τον Μεζαμηρον. εξ εκεινου πλεον η
προτερον ετεμνον την γην των Ἀντων και ουκ ανιεσαν ανδραποδιζομενοι αγοντες τε και
φεροντες.
4. Ὅτι εδεξατο Ἰουστινιανος παρα Ἀβαρων πρεσβεις, εφ' ωισφας περιαθρησαι γην, οποι
το φυλον θησονται τας οικησεις. και ο μεν βασιλευς, Ἰουστινου του στρατηγου σημηναντος οι,
εν βουληι εποιησατο ες την Ἐλουρων χωραν κατοικισαι το εθνος, ενθα προ του ᾤκουν οι
Ἔλουροι· δευτερα δε προσαγορευεται Παιονια· 444 και ει γε θυμηρες αυτοις εγενετο, και
κατενευσεν αν ο βασιλευς. αλλ' εκεινοι Σκυθιας ουτι ᾤοντο δειν εσεσθαι εκτος· αυτης γαρ
δηπουθεν εσοτι εφιεντο. τουτο μεν ουν ου προυβη, εστειλε δε ομως Ἰουστινος ο στρατηγος τους
πρεσβεις ες το Βυζαντιον εδηλωσε τε τωι βασιλει, ως αν αυτου εν κατοχηι εσοιντο επι πολυ.
εφιλοποιησατο γαρ των πρεσβεων ενα (ονομα οι Κουνιμων) εν απορρητωι τε οι ελεξεν ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

207

Κουνιμων ως ετερα διαλεγομενοι ετερα γνωματευουσι, και ως λογοις μεν ες τα μαλιστα
μετριοις χρωνται, και ως την επιεικειαν παραπετασμα προβαλλονται του δολου τωι εμπεδωσαι
δηθεν το ευνουν ως τους Ῥωμαιους, ως αν ταυτηι διαπεραιωθειεν τον Ἴστρον, το δε γε
βουλομενον αυτοις της γνωμης εχει ετερως, και ως, ει γε διελθοιεν τον ποταμον, βουλονται
πανστρατι επιθεσθαι. τουτων ουν Ἰουστινος εγνωσμενων αυτωι τωι βασιλει εσημηνεν, ως αν οι
πρεσβεις των Ἀβαρων εγκαθειργμενοι ωσιν εν Βυζαντιωι· ταυτηι γαρ ουκ ανεξοιντο διελθειν το
ρειθρον, πριν η αφεθωσιν οι πρεσβεις. εν ωι δε ταυτα επρασσεν ο Ἰουστινος, ουχ ηττον
παρεσκευαζετο αμα φυλαξων τας διαβασεις του ποταμου· Βωνον γαρ τον πρωτοστατην του
θητικου και οικετικου τηι του ποταμου απενειμε φυλακηι. οι δε πρεσβεις των Ἀβαρων, επει ουδεν
τι ωνησαν ωνπερ αιτουντες προς βασιλεα αφικοντο, δωρα ωσπερ συνηθες ην αυτοις παρ' αυτου
ειληφοτες, και μεν ουν ωνησαμενοι τα οσα χρεων, τουτο μεν εσθητος, τουτο δε και οπλων,
αφεθησαν μεν, ομως δ' ουν Ἰουστινωι λαθραι ενεκελευσατο ο βασιλευς τροπωι τωι τα οπλα
αφελεσθαι παρα σφων. και ουν ο στρατηγος, επει εδεξατο γε αυθις επανιοντας τους πρεσβεις,
κατα ταυτα εποιει. εντευθεν ηρξατο η δυσμενεια Ῥωμαιων τε και Ἀβαρων ηδη εκ πολλου
υποτυφομενη, και μαλιστα τωι μη ως θαττον αφεθηναι τους πρεσβεις. συνεχεστατα γαρ
εσημηνεν ο Βαιανος ως αν επανελθοιεν· το μελετωμενον δε σαφα επισταμενος ο βασιλευς
αλλοτε αλλως διετιθει το παρον, οπως ες την βασιλιδα πολιν εγκαθειργμενοι ειεν.
5. Ὅτι επι Ἰουστινου του νεου οι των Ἀβαρων πρεσβεις παρεγενοντο εν Βυζαντιωι τα
συνηθη δωρα ληψομενοι, απερ τωι κατ' αυτους εθνει Ἰουστινιανος ο προ του βασιλευς εδιδου·
ησαν δε 445 καλυδια τε χρυσωι διαπεποικιλμενα, ες το ειργειν τι των αποδιδρασκοντων
επινενοημενα, και κλιναι ομοιως και αλλα τινα ες το αβροτερον ανειμενα. τοτε δη ουν οι
πρεσβεις των Ἀβαρων ες πειραν ιεναι του βασιλεως εβουλοντο, ει γε ουκ αλλως † δωρα
λαμβανειν αυτοις και τηι Ῥωμαιων ραιθυμιαι επεντρυφαν και το αμελες αυτων οικειον τιθεσθαι
κερδος· και δη παρα βασιλεα φοιταν ηξιουν. και ουν τουτο εφειμενον αυτοις, ετι γε μην και δια
των ερμηνεων ο τι βουλονται λεγειν, τοιοισδε εχρησαντο λογοις· Χρεων, ω βασιλευ,
κληρονομουντα σε της πατρυας αρχης και τους πατρυους φιλους ουκ αλλως ηπερ ο πατηρ ο
σος ευ ποιειν, και ταυτηι φαινεσθαι μαλλον διαδοχον ειναι του τετελευτηκοτος τωι μηδεν
εναλλαττειν ων εκεινος επραττε περιων. ουτω γαρ και ημεις της αυτης ανθεξομεθα γνωμης, και
ουχ ηττον το της ευεργεσιας ονομα μεταθησομεν εις σε, και μετ' εκεινον ευεργετην
αποκαλεσοιμεν· προς γε και αισχυνθησομεθα τωι πεπονθεναι καλως μη τοις ομοιοις αμειβεσθαι
τον δεδρακοτα. και γαρ πατερα τον σον δωροις ημας φιλοφρονουμενον αντεδωρουμεθα τωι και
δυναμενοι μη κατατρεχειν την Ῥωμαικην, αλλα πλεον ενδεικνυσθαι τι. τους γαρ εκ γειτονων
υμιν βαρβαρους την Θραικην αει περικοπτοντας ηφανισαμεν αθροον, και ουδεις οστισουν αυτων
περιλελειπται τα Θραικων ορισματα καταδραμουμενος· δεδιασι γαρ των Ἀβαρων την δυναμιν
φιλιως εχουσαν προς την Ῥωμαιων αρχην. πεπεισμεθα δη ουν ως εν τουτωι μονωι καινοτομησεις
ημας τωι πλεον παρεχειν ημιν η ο σος εδιδου πατηρ· ανθ' ων και ημεις ηπερ εκεινωι γενησομεθα
σοι κατα το πλεον υπευθυνοι και μειζονας εποφλησομεν σοι τας χαριτας. παρεσμεν ουν
ληψομενοι τα κατα το ειωθος. γνωθι γαρ ως αλλως ουκ εστι δυνατον τον καθ' ημας ηγεμονα
σοι τε και τηι Ῥωμαιων ευνουστατον εσεσθαι πολιτειαι, ει γε μη εγχειρισθειη προτερον αυτωι τα
εφ' οις ου κινειν οπλα κατα Ῥωμαιων εγνω. Οι μεν των Ἀβαρων πρεσβεις τοιαυτα διεξηλθον
επαμφοτεριζοντες τηι γνωμηι· τουτο μεν γαρ εδοκουν ικετευειν, τουτο δε απειλειν. ᾤοντο γαρ ως
ταυτηι δεδιξονται τε και εκφοβησουσι τον βασιλεα, και ως εκ τουτου αναγκασθησονται Ῥωμαιοι
ωσπερ υποφοροι ειναι Ἀβαρων. ο δε βασιλευς ουδεν ετερον η ψοφον ηγησαμενος των Ἀβαρων
τα ρηματα αντελεξεν ουτως· προβαλλομενων υμων συν ικετειαι την μεγαληγοριαν οιομενων τε
τηι συγκρασει ταυτηι των 446 λογων το σπουδαζομενον υμιν ανυσειν, αμφοτερας, ως ειπειν,
εκπεπτωκατε της ελπιδος· ουδε γαρ υποθωπευοντες ημας απατησετε, ουδε μην απειλουντες
εκφοβησετε. πλειονα δε υμιν εγω παρεξω του ημετερου πατρος το περα του δεοντος επηρμενους
υμας τωι πρεποντι σωφρονιζειν· ο γαρ μεταρρυθμιζων τους ατακτους των λογισμων και ωσπερ
παιδευων τε και ανακοπτων της επ' ολεθρωι των αυθαδιζομενων ορμης οφθησεται κατα το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

208

μαλλον ευεργετης ηπερ ο χορηγος της τρυφης, ος φιλειν μεν δοκει, προφασεως δε μικρας
επιλαβομενος τον δηθεν ευεργετουμενον ηφανισεν ευθεως. απιτε τοιγαρουν πλειστου
πριαμενοι παρ' ημων καν γουν εν ζωσι τελειν και αντι των Ῥωμαικων χρηματων τον καθ' ημας
φοβον εις σωτηριαν ειληφοτες. ουτε γαρ δεηθειην ποτε της καθ' υμας συμμαχιας, ουτε τι
ληψεσθε παρ' ημων η καθ' οσον ημιν δοκει, ωσπερ δουλειας ερανον, και ουχ, ως οιεσθε,
φορολογιαν τινα. τοιουτον επισεισαντος φοβον του βασιλεως τοις πρεσβεσι των Ἀβαρων,
κατεγνωκοτες εκ των ειρημενων οι βαρβαροι ως ουκ ανεξεται σφων της πλεονεξιας, και ως
ουδεν αυτοις εκδοθησεται ων εκομιζοντο προ του, και ως το λοιπον αδεως ουκ επιδραμουνται
την Ῥωμαικην, εν δυσθυμιαι τε ετυγχανον πολληι και αναλογιζομενοι ησαν οποι τα παροντα
εκβησεται και οποι τυχης αυτοις χωρησοι τα πραγματα· ουδε γαρ μενειν εν Βυζαντιωι ανονητα
ηθελον, ουτε μην απρακτοι απιεναι εβουλοντο. ομως δ' ουν των κακων αυτοις αιρετωτερον
υπηρχεν απονοστησαι ως τους ομοφυλους. και τουτοις ενωθεντες ες την των Φραγγων χωραν
αφικοντο του βασιλεως την απολογιαν θαυμασαντες.
6. Ὅτι ηγγελθη Ἰουστινωι ως εκ της Περσων επικρατειας εξωρμησεν ο Ζιχ
πρεσβευσομενος τε και διαλεχθησομενος περι Σουανων, εν ταυτωι και φιλοφροσυνης ρηματα
αποκομισων βασιλει, ετι τε και τα εφ' οις Ῥωμαιοι προσεγκαλουσιν ευ διαθησομενος. ο δε
Ἰουστινος εν βουληι εποιειτο η μη προσδεξασθαι την πρεσβειαν η προσδεχομενον ειδεναι τον
Ζιχ ως τα κατα νουν αυτωι ανυσθησεται ουδαμως. και δη ξυγκροτηθεισης αυτωι εκκλησιας, δοκει
καταδηλον γενεσθαι ετι οδοιπορουντι τωι Ζιχ δια συλλαβων Ἰωαννου, ως το παραπαν ουδεν
των δοκηθεντων προσεδεξατο ο 447 βασιλευς. τουτου γενομενου, το γραμμα ενεχειρισθη
Τιμοθεωι των αμα Ἰωαννηι γενομενων ενι κατα δη την Περσων προ του. και ουν Τιμοθεωι
ενεκελευσατο βασιλευς ρηματα μεν δηθεν της ως Ῥωμαιους φιλιας αποκομισαι βασιλει των
Περσων, υπαντιαζοντι δε, ωσπερ εικος, τωι πρεσβευτηι επιδειξαι την Ἰωαννου επιστολην, ως αν
εσοιτο εξεπισταμενος ο Ζιχ και σαφεστατα προγινωσκων την βασιλεως βουλην. Τιμοθεος ουν,
τουτο επιτετραμμενον αυτωι, παρεγενετο εν τοις οριοις· γνους δε ως ουπω παρεστιν ο Περσων
πρεσβευτης, επορευετο ο γε αυτικα προς Χοσροην. ξυμβαν δε ουτω, του Ζιχ δι' ετερας ατραπου
ες την Νισιβιν αφικομενου εκει τε διατριψαντος τωι διατεθηναι το σωμα αρρωστως, εν τοσουτωι
Τιμοθεος προς του Περσων βασιλεως αφεθεις επικατελαβε τον Ζιχ επανερχομενος κατα δη την
Νισιβιν ετι νοσωδη τα τε γραφεντα οι προς Ἰωαννου ενεχειρισεν. ο δε καταμαθων ως ες
τουναντιον αυτωι των ελπισθεντων η οδος γινεται και ως ουκ αισιως οι προβησεται τα της
πρεσβειας, δυσθυμιαι περιπεσων και τηι νοσωι κατοχος ων κατεστρεψε τον βιον. και μεν δη και
Ἰωαννην αυτικα συνεβη τεθναναι. μετα ταυτα αγγελλεται εν Βυζαντιωι ως ετερος ηξοι
πρεσβευτης ο προσαγορευομενος Μεβωδης. ουτος ες την βασιλιδα επορευετο εξωγκωμενος και
μαλα βρενθυομενος και ελπιδα εχων, ως περι Σουανιας αυτωι κινηθησονται λογοι, και οτι
Περσας αρεσκουσαι γενησονται ξυνθηκαι. ταυτηι τηι διανοιαι επηρμενος εν Βυζαντιωι ᾔει
αυθαδεστερον η κατα πρεσβευτην θεμενος τοις κατα την οδοιποριαν. παραγενομενου δε,
(βασιλευς γαρ ηδη επεπυστο Μεβωδου της αλαζονειας περι, και οποια αττα ελπιζων την αφιξιν
εποιησατο), τας μεν εκ βασιλεως Περσων εδοξε δεχεσθαι προσρησεις κατα τον ειωθοτα θεσμον,
περιεφρονησε δε ομως τον Μεβωδη και απεφλαυριζε μηδε την οιανουν συνουσιαν ως αυτον
ποιουμενος. ως δε ες τουναντιον ηπερ εβουλετο τα της πρεσβειας οι εχωρει, και το παραπαν
ουδεν αυτωι ελεξε περι Σουανιας ο βασιλευς, επειτα εξελιπαρει ο Μεβωδης τους αμα οι
Σαρακηνους ες λογους ιεναι τωι αυτοκρατορι. ειποντο γαρ αμφι τους τεσσαρακοντα οικειωι τινι
πρεσβευτηι ταττομενοι. ο γαρ των Σαρακηνων φυλαρχος Ἄμβρος εκπεμψας υπηρχε και ογε ξυν
τωι Μεβωδηι πρεσβειαν διαλεχθησομενους περι ων χρηματων προς Ἰουστινιανου 448
εκομιζοντο. Μεβωδης ουν του σκοπου του περι Σουανιας αμαρτων, ως αν μη παντη απρακτος
αναχωρησοι, επιμελεστατα πως ηντιβολει της ως βασιλεα τυχειν εισοδου τους Σαρακηνους. και
τοινυν υπολαβων ο αυτοκρατωρ· τι γαρ δητα, εφη, βουλονται οι καθ' υμας Σαρακηνοι; ως δε
εγκειμενον εωρα, κατενευσε μονωι εισιεναι τωι εκεινων πρεσβευτηι. ηπιστατο γαρ ως
απαυθαδιαζομενος ουκ αν ελοιτο ανευ των οι επομενων ως βασιλεα φοιτησαι, αλλ' ωσπερ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

209

ηνικα παρα Ἰουστινιανον ξυν απασι τοις αμα αυτοις των Σαρακηνων οι πρεσβεις εγινοντο, και
τον ουτω βουλεσθαι το συνηθες διασωζοντα ποιησειν. εντευθεν τε ευπροσωπον ᾤετο εξειν
αιτιαν, ως αυτος μεν τα αρμοδια βασιλει διεπραξατο, ο δε Σαρακηνος ηκιστα εγνω τα δεοντα·
ειτα κατα δη του βαρβαρου αντιστραφησεται το επικλημα. και ουκ αλλως απεβη η βασιλευς
εστοχασατο. ο γαρ δη Σαρακηνος απρεπες ειναι το παρειναι οι μονωι ως βασιλεα υποτοπησας,
και το κρατησαν δηθεν καταλυειν ουχ αιρετεον αυτωι, απηνηνατο την ες βασιλεα παροδον. τοτε
ο βασιλευς τον μεν Σαρακηνον τελεωτατα περιεφρονησεν, ο δε ες τον Μεβωδη παρηγαγε τας
αιτιας. ο δε των Περσων πρεσβευτης· ω δεσποτα, ελεξεν, ου παρειμι συνεπαμυνων, ει γε ο
Σαρακηνος επλημμελησε τι, αλλως δε ακουσομενος, οπως, ει μεν αρμοδια τωι δικαιωι λεγοι, μη
περιοψομαι, ει δε γε ες τουναντιον οφθησεται αδικως επεγκαλων, αυτος εγω καταδιαιτησω του
Σαρακηνου. ο βασιλευς επιτωθαζων· ηκεις, ως εοικεν, ουχι πρεσβευσομενος, αλλα δικασων. ο
Μεβωδης αυτικα ογε τωι πληκτικωι του λογου συγχεας το προσωπον εφοινιττετο. τοιγαρουν
παραχρημα τον αυτοκρατορα προσειπων ηιπερ θεμις ουτως ανεχωρησεν. ολιγαις δε υστερον
ημεραις αυθις ες τα βασιλεια παρελθων παρηιτειτο λιπαρως περι της των Σαρακηνων εισοδου.
του δε βασιλεως ανανευοντος, ουχ οσιον εφασκεν ειναι μη τα οσα επετελει προ του παρα
Ῥωμαιους πρεσβευομενος ο Ζιχ και εμε αυθις επιτελειν. οι γαρ καθ' ημας Σαρακηνοι αμα αυτωι
παρα βασιλεα εγινοντο. δει ουν και εμε των ισων εκεινωι απολαυειν, ως αν μη ωσπερ
λελωβημεναι ωσιν αι μεταξυ Ῥωμαιων τε και Περσων συνθηκαι. ο βασιλευς προς ταυτα
οργιλως εχων· τι ουν, ει και πεφωραται ο Ζιχ επι μοιχειαι η και ετερωι οτωι πλημμεληματι των
ανηκεστων αλους, και σοι κατ' ιχνος εκεινωι ιτεα; η ου ξυναι 449 σθανηι βασιλει Ῥωμαιων και
Ἰουστινωι διαλεγομενος; τοτε κατορρωδησας ο Μεβωδης περιδεης τε γενομενος πρηνης εκειτο
επ' εδαφους, προς αρνησιν τε καταφευγων και αναινομενος ειρησθαι οι τα τοιαδε. ταυτηι τηι
απολογιαι χρωμενου, ο αυτοκρατωρ εδοξεν υπαγεσθαι τηι πειθοι ελεξε τε· εοικεν ουν ο ερμηνευς
ημιν ετερα ανθ' ετερων φρασαι. ει τοινυν ουδεν λελεκται σοι παρα το προσηκον, ισθι το
επικλημα απονιψαμενος. ουτως ο βασιλευς εκοντι αποπροσποιησαμενος τα λεχθεντα προς
αυτου ειδεναι των ειρημενων την αγνοιαν υπεκρινατο, και δη ες το ηπιωτερον μετηνεχθη, ως
αν μη θρασυτερος τε και κατα το μαλλον υψαγορας εσοιτο ο Μεβωδης τωι ες εννοιαν εχειν
συνειδεναι τον αυτοκρατορα τηι των ρηματων τραχυτητι. ουτω δη ουν του βασιλεως
παρακρουσαμενου την υπονοιαν· οιμωζετω, η δε ο Μεβωδης, και τα Σαρακηνικα φυλα απαντα
και Ἄμβρος αυτος και η πρεσβεια η κατ' αυτους· εμοι γαρ σιγη εσοιτο εκατι τε αυτων, ουδ'
ειποιμι τι το λοιπον. τουτων ουτω κεκινημενων, πλειστα μεν και αλλα ο βασιλευς τον
Σαρακηνον ειπε κακως, και ως μεταβολευς τε και παλιγκαπηλος ηκοι. προς τοις δ' εφασκεν ως
ουχ οιος τε πεφυκε λησειν οτου ενεκα βασιλει εντευξομενος αφικετο. φησι γαρ ως εθελοι τα
συνηθη χρηματα κομισασθαι προς ημων, ανθ' ων, οιμαι, κομιειται ξυμφορας ο καταρατος τε και
απολουμενος. γελοιωδες γαρ, ει Σαρακηνων εθνει, και ταυτα νομαδων, Ῥωμαιοι γε οντες
τεταξομεθα ες φορων απαγωγην. ο Μεβωδης· ειεν, εφη, ω δεσποτα, ει και απρακτον, ομως
αποπεμψεις αυτον. ο βασιλευς· και ει μη παρεγενετο, οσον το γε εφ' ημιν, αλλ' ουν απιτω. και
εμε ξυν αυτωι κελευσον, η δε ο Μεβωδης. ες τελος ελθουσης της πρεσβειας εν τουτοις, τον τε
Περσων πρεσβευτην και τους Σαρακηνους ο βασιλευς αμα αφηκεν ες τα πατρια ηθη
απονοστησοντας. ουτω τε απεσιγηθη απαντα τηι του αυτοκρατορος νουνεχειαι τα οσα Ἰωαννης
επι τηι πρεσβειαι διεπραξατο ου κατα το προσηκον. ως δε οι Σαρακηνοι ενδον της εαυτων
εγενοντο απηγγειλαν τε τωι Ἄμβρωι την του βασιλεως βουλην περι τους μηδιζοντας των
Σαρακηνων, τοτε ο Ἄμβρος Καβωσηι τωι αδελφωι, ος Ἀλαμουνδαρωι τωι των υπο Ῥωμαιους
Σαρακηνων ηγουμενωι αντικαθισταμενος ην, 450 σημαινει καταδραμειν την Ἀλαμουνδαρου
γην. ηδε δε η γη υπο Ἀραβιαν τελει.
7. Ὅτι αρχομενου του τεταρτου ετους της Ἰουστινου βασιλειας πρεσβεια των Τουρκων
αφικετο εν Βυζαντιωι. ως γαρ τα Τουρκων επι μεγα ηρθη, οι Σογδαῗται οι προ του μεν
Ἐφθαλιτων, τηνικαυτα δε Τουρκων κατηκοοι, του σφων βασιλεως εδεοντο πρεσβειαν στειλαι
ως Περσας, ως αν εκεισε απιοντες οι Σογδαῗται ωνιον παρασχοιντο την μεταξαν τοις Μηδοις.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

210

και ουν πειθεται ο Σιζαβουλος αφιησι τε πρεσβευσομενους Σογδαΐτας· εξηγειτο δε της πρεσβειας
Μανιαχ. αφικομενοι δη ουν παρα βασιλεα Περσων εδεοντο της μεταξης περι, οπως ανευ τινος
κωλυμης αυτοις προελθοι επ' αυτηι τα της εμποριας. ο δε Περσων βασιλευς (ουδαμως γαρ αυτωι
ηρεσκε τα τοιαδε, ως αν μη ενθενδε αδεια εσοιτο τουτοις τοις Περσων εμβατευειν οριοις)
ανεβαλετο ες το αυριον· και μεν ουν αυθις αναβοληι εχρητο παλιν ετεραι. ως δε αλλοτε αλλως το
παρον απεκρουετο, των Σογδαιτων εκλιπαρουντων τε και εγκειμενων, τοτε Χοσροης
εκκλησιασας ανελογιζετο. και ουν ο Κατουλφος εκεινος ο Ἐφθαλιτης, ος δια την εκ του κατ'
αυτον βασιλεως γεγενημενην βιαιαν μιξιν τηι γυναικι προυδωκε το ομοφυλον τοις Τουρκοις,
ουτος γουν (μεταναστης γαρ εν τωι μεταξυ εγεγονει του χρονου και εμηδιζεν ηδη) παρηινεσε
βασιλει των Περσων την μεταξαν ουδαμως αποπεμψασθαι, αλλα γαρ και ωνησασθαι, και τα
υπερ αυτης μεν καταθεσθαι τιμηματα, θεωμενων δε αλλως των πρεσβεων ταυτην αφανισαι
πυρι, ως αν μητε αδικειν δοξοι μητε μην βουλεσθαι χρησθαι τηι εκ Τουρκων μεταξηι. και η μεν
μεταξα επυρποληθη, αυτοι δε ες τα πατρια ηθη ανεχωρησαν τωι γεγενημενωι ηκιστα χαιροντες.
επειδη δε τωι Σιζαβουλωι τα ξυγκυρησαντα εφρασαν, αυτικα ογε και ετεραι πρεσβειαι εχρητο ως
Περσας φιλοποιησασθαι την κατα σφας πολιτειαν βουλομενος. επει δε η Τουρκων πρεσβεια
αυθις αφικτο, ο βασιλευς αμα τοις εν τελει Περσων και τωι Κατουλφωι εγνωματευε, παντη
αξυμφορον ειναι Περσαις φιλιαν θεσθαι ως Τουρκους· το γαρ Σκυθικον ειναι παλιμβολον. ταυτηι
τοι και παρενεγυησε δηλητηριωι φαρμακωι ενιους διαφθαρηναι των πρεσβεων, οπως απειποιεν
της εκεισε μετεπειτα παρουσιας. και δη οι πλειστοι των πρεσβευσαμενων Τουρ 451 κων τηι περι
την εδωδην μιξει των αναιρετικων φαρμακων αυτου που τον βιον κατελυσαν πλην τριων η
τεσσαρων. θρους δε εφοιτησε Περσαις ως διωλοντο τωι πνιγηρωι των Περσων αυχμωι των
Τουρκων οι πρεσβεις, ατε της αυτων χωρας θαμα νιφετωι παλυνομενης, και αδυνατον ον αυτοις
ανευ κρυμωδους καταστηματος βιοτευειν. ταυτηι τοι και αλλως υποτοπησαντες, οι γε την
επιβουλην διεφυγον, ουτω ξυμβαν εις την πατρυαν επανελθοντες τα απερ οι Περσαι και οι
διεψιθυρισαν ταυτα. ομως ο Σιζαβουλος (αγχινους γαρ τις και δεινος) ουκ ηγνοησε το πραχθεν,
ωιηθη δε, οπερ και ην, ως εδολοφονηθησαν οι πρεσβεις. ενθεν τοιγαρουν η δυσμενεια ηρξατο
Περσων τε και Τουρκων. και λαβομενος ο Μανιαχ, ος των Σογδαιτων προειστηκει, τοιουδε
καιρου ξυμβουλευει τωι Σιζαβουλωι αμεινον ειναι Τουρκοις ασπασασθαι τα Ῥωμαιων και παρ'
αυτους ωνιον αποκομιζειν την μεταξαν, ως γε και κατα το πλεον των αλλων ανθρωπων
χρωμενους. ετοιμοτατα δε εχειν εφη ο Μανιαχ και αυτος συναπαιρειν τοις πρεσβεσιν των
Τουρκων· και ως ταυτηι φιλοι εσονται Ῥωμαιοι τε και Τουρκοι. τουτοις δηπου κατανευσας τοις
ρημασιν ο Σιζαβουλος εκπεμπει αυτον τε και ετερους τινας ως βασιλεα Ῥωμαιων
πρεσβευσομενους προσρησεις τε αποκομιουντας και δωρα μεταξης ουκ ολιγον τι χρημα και
συλλαβας τινας. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΕΠΙΣΤΟΛΩΝ.]
Τοιασδε τινας επιστολας επιφερομενος ο Μανιαχ απηρξατο της οδοιποριας, και δη ες τα
μαλιστα πολλην διανυσας ατραπον χωρους τε διελθων εσοτι πλειστους ορη τε μεγιστα και
αγχινεφη και πεδια και ναπας λιμνας τε και ποταμους, ειτα τον Καυκασον το ορος υπερελθων,
το τελευταιον αφικετο ες Βυζαντιον. και τοινυν εις τα βασιλεια παρελθων και παρα βασιλεα
γενομενος απαντα επραξε τα οσα επεται τωι της φιλιας θεσμωι, το τε γραμμα και τα δωρα
ενεχειρισε τοις ες τουτο ανειμενοις, και εδειτο μη ανονητους αυτωι γενεσθαι τους της
οδοιποριας ιδρωτας. αταρ ο βασιλευς αναλεξαμενος δια των ερμηνεων το γραμμα το Σκυθικον
ασμενεστατα προσηκατο την πρεσβειαν. τοιγαρουν ηρετο τους πρεσβεις περι της των Τουρκων
ηγεμονιας τε και χωρας. οι δε γε εφασαν τετταρας μεν αυτοις ειναι ηγεμονιας, το δε γε κρατος
του ξυμπαντος εθνους ανεισθαι μονωι τωι Σιζαβουλωι. προς γε ελεξαν ως παρεστησαντο και
Ἐφθαλιτας μεχρι και ες φορου απα 452 γωγην. πασαν ουν, εφη ο αυτοκρατωρ, την των
Ἐφθαλιτων † εποιησασθε δυναμιν; πανυ μεν ουν, ελεξαν οι πρεσβεις. αυθις ο βασιλευς· κατα
πολεις η που αρα κατα κωμας ᾤκουν οι Ἐφθαλιται; οι πρεσβεις· αστικοι, ω δεσποτα, το φυλον.
ευδηλον ουν, η δε ο βασιλευς, ως εκεινων δηπου των πολεων κυριοι καθεστηκατε. και μαλα,
εφασαν. ο βασιλευς· αρα ημας αναδιδαξητε οση των Ἀβαρων πληθυς της των Τουρκων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

211

αφηνιασεν επικρατειας, και ει τινες ετι παρ' υμιν. εισι μεν, ω βασιλευ, οι γε τα ημετερα
στεργουσιν ετι, τους δε δηπουθεν αποδρασαντας οιμαι αμφι τας εικοσιν ειναι χιλιαδας. ειτα
απαριθμησαμενοι οι πρεσβεις εθνη κατηκοα Τουρκων το λοιπον ηντιβολουν τον αυτοκρατορα
ειρηνην τε ξυνεσταναι και ομαιχμιαν Ῥωμαιοις τε και Τουρκοις. προσετιθεσαν δε ως και
ετοιμοτατα εχουσι καταπολεμησαι της Ῥωμαιων επικρατειας το δυσμενες, οποσον ες την κατ'
αυτους αγελαζονται ηπειρον. επι τουτοις αμα τωι λεξαι τω χειρε υψου ανατεινας ο Μανιαχ οι τε
ξυν αυτωι ορκωι επιστωσαντο μεγιστωι η μην ορθογνωμονι διανοιαι ταυτα ειρησθαι. προς γε και
κατεχεον αρας σφισιν αυτοις, ετι γε μην και τωι Σιζαβουλωι, αλλα γαρ και παντι τωι εθνει, ει γε
ουχι τα επηγγελμενα αληθη τε ειη και πρακτεα. ουτω μεν ουν το φυλον οι Τουρκοι φιλοι
εγενοντο Ῥωμαιοις και τηι καθ' ημας ουχι αλλως εφοιτησαν πολιτειαι.
8. Ὅτι διαθρυλληθεν κατα την Τουρκιαν, οσοι αγχιθυροι ησαν, ως Ῥωμαιων ενδημουσι
πρεσβεις και ως πορευονται την επι το Βυζαντιον αμα πρεσβειαι Τουρκων, ο των εκεινη εθνων
ηγεμων εδηλωσε τωι Σιζαβουλωι ξυν ικετειαι ως αν και αυτος εκ του σφετερου τινας αποστειλαι
εθνους επι θεαν της Ῥωμαικης πολιτειας· και τοινυν ο Σιζαβουλος εφιετο. και ετεροι δε
προεστωτες εθνων ταυτα εζητουν· ο δε ουδενι ξυνεχωρησε των παντων η μονον τωι των
Χολιατων ηγεμονι. και ουν και τουτον παρειληφοτες οι Ῥωμαιοι δια του λεγομενου ποταμου
Ὠηχ και ατραπον διανυσαντες ουδαμως ολιγην εγενοντο κατα δη την λιμνην την απλετον
εκεινην 453 και ευρειαν. ενταυθα ο Ζημαρχος ενδιατριψας ημερας τρεις στελλει Γεωργιον, ος
ανειτο ες την των επιτομωτερων συλλαβων απαγγελιαν, προδηλωσοντα τωι βασιλει την σφων
αυτων εκ Τουρκων επανοδον. και ουν ο Γεωργιος αμα Τουρκοις δεκα προς τοις δυο απηρξατο
της επι το Βυζαντιον οδου ανυδρου τε μαλα ουσης και παντη ερημου, ομως δ' ουν
επιτομωτερας. ο δε Ζημαρχος κατα δη το ψαμαθωδες της λιμνης παροδευων επι ημερας δεκα
και δυο δυσβατους τε τινας χωρους παραμειψαμενος εγενετο κατα τα ρειθρα του Ἴχ, ου μην
αλλα και κατα τον ∆αΐχ, και δια λιμνων ετερων αυθις ες τον Ἀττιλαν· παλιν ως Ουγουρους, οι
δη και σφισιν απηγγειλαν ως εις τα περι τον Κωφηνα ποταμον ες τα λασια τεσσαρες χιλιαδες
Περσων επιτηρουσι προλελοχισμενοι, ως αν χειρωσωνται παριοντας αυτους. ταυτηι τοι ο των
Ουγουρων ηγουμενος, ος διεσωζεν εκεισε του Σιζαβουλου το κρατος, πληρωσας υδατος ασκους
παρεσχετο τοις περι Ζημαρχον, ως αν εχοιεν οθεν υδρευσοιντο δια της ανυδρου ιοντες. ευρον δε
και λιμνην, και παραμειψαμενοι το μεγα τουτο υδροστασιον αφικοντο ες εκεινας τας λιμνας, εν
αις επιμιγνυμενος απολλυται ο Κωφην ποταμος. εξ εκεινου δη του χωρου πεμπουσι διοπτηρας
προδιασκεψομενους ει γε ως αληθως οι Περσαι ενεδρευουσιν· οι δη ανιχνευσαντες απηγγειλαν
μηδενα ιδειν. ομως ξυν μεγιστωι φοβωι αφικοντο ες Ἀλανιαν, κατα το μαλλον δεδιοτες το φυλον
των Ὀρομουσχων.
9. Ὅτι γενομενοι εν Ἀλανιαι παρα Σαρωσιον τον εκεινη ηγεμονα και αμα τοις επομενοις
Τουρκοις εσφοιτησαι βουλομενοι, ο Σαρωσιος τον μεν Ζημαρχον και τους οι επομενους εδεξατο
ασμενως, τους δε δη πρεσβεις των Τουρκων εφασκε μη προτερον της ως αυτον εισοδου τυχειν η
καταθεμενους τα οπλα. τοιγαρτοι και αμιλλα αυτοις εγενετο περι τουτου επι ημερας τρεις, και
Ζημαρχος ην των φιλονεικουμενων διαιτητης. τελος αποθεμενοι τα οπλα οι Τουρκοι, ως
Σαρωσιωι εδοκει, ως αυτον εσεφοιτησαν. ο δε δη Σαρωσιος παρενεγυησε τοις περι Ζημαρχον δια
της των Μιυσιμιανων ατραπου ηκιστα ιεναι, τωι κατα την Σουανιαν τους Περσας 454 ενεδρευειν·
αμεινον δε ειναι δια της λεγομενης ∆αρεινης ατραπου οικοι αποχωρειν. ταυτα επει εγνω ο
Ζημαρχος, δια της Μιυσιμιανης εστειλεν αχθοφορους δεκα μεταξαν επιφερομενους
απατησοντας Περσας τωι προεκπεμφθηναι την μεταξαν και προτερησαι τηι οδωι, εκ τουτου τε
υποτοπησαι ως ες το αυριον παρεσται και ο Ζημαρχος. και οι μεν αχθοφοροι ᾤχοντο απιοντες,
Ζημαρχος δε δια της ∆αρεινης παρεγενετο ες Ἀψιλιαν, τηι Μιυσιμιανηι χαιρειν ειπων ες τα
ευωνυμα τε εασας αυτην, ηι επιδοξοι ησαν επιθησεσθαι οι Περσαι. και ηκεν ες το Ῥογατοριον,
ειτα κατα δη τον Ευξεινον Ποντον, ειτα ναυτιλιαι χρησαμενος ες Φασιν ποταμον, παλιν ες
Τραπεζουντα· ουτω τε δημοσιωι ιππωι ες Βυζαντιον παρα βασιλεα εισελθων εφρασε το παν.
Ζημαρχωι μεν ουν εν τοιοισδε εληξεν η πορεια και αποπορεια επι Τουρκους.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

212

10. Ὅτι Ἀβαρων και Φραγγων σπεισαμενων προς αλληλους, και της ειρηνης
εμπεδωτατα εχουσης, εσημηνεν ο Βαιανος Σιγισβερτωι τωι των Φραγγων ηγεμονι οια λιμωι
πιεζομενης αυτωι της στρατιας, και ως χρεων ειη βασιλεα καθεστωτα και προς γε αυτοχθονα μη
περιιδειν στρατευμα ενσπονδον. εφασκε δε ως, ει γε επιρρωσει των Ἀβαρων το στρατευμα τοις
αναγκαιοις, ου πλεον η τρεις ημερας αυτου ενδιατριψει, ειτα απαλλαγησεται. ταυτα επειδη
απηγγελτο τωι Σιγισβερτωι, παραχρημα ο γε αλευρα τε εστειλε τοις Ἀβαροις και οσπρια και οις
και βοας.
11. Ὅτι Ἀλβουιος ο των Λογγιβαρδων μοναρχος, ου γαρ αυτωι απεληγεν η προς
Κονιμουνδον απεχθεια, αλλ' εκ παντος τροπου ᾤετο δειν καταστρεψασθαι την των Γηπαιδων
επικρατειαν, ταυτηι τοι πρεσβεις εξεπεμψεν ως τον Βαιανον ες ομαιχμιαν παρακαλων.
παραγενομενων δε των πρεσβεων, ηντιβολουν μη περιιδειν σφας υπο Γηπαιδων τα ανηκεστα
πεπονθοτας, μαλιστα και Ῥωμαιων των αγαν εχθιστων Ἀβαροις συμμαχουντων τοις Γηπαισιν.
εδιδασκον δε ως ου κατα τοσουτον προς Γηπαιδας τον πολεμον αναρριψουσι καθ' οσον
Ἰουστινωι μαχησονται, βασιλει τωι των Ἀβαρων εθνει ες τα μαλιστα δυσμενεστατωι γε οντι, ος
παρωσαμενος τας Ἰουστινιανου του μητραδελφου σπονδας προς Ἀβαρους εκ πολλου
γεγενημενας των ειωθοτων εστερησεν. προσετιθεσαν δε ως, ει γε 455 εσοιντο αμα Λογγιβαρδοις,
ακαταμαχητοι γενησονται πως, και ως καταστρεφομενοι Γηπαιδας του τε πλουτου σφων ετι γε
μην και της εκεινων κοινηι κρατησουσι χωρας, και ως η Σκυθια το λοιπον αυτοις ευημερουσι γε
ες αει, και μεν ουν η Θραικη αυτη εσται ευεπιβατος, και απλως ξυν ουδενι πονωι εκ γειτονων
ορμωμενοι την Ῥωμαιων καταδραμουνται, και ως αχρις αυτου γε δηπου του Βυζαντιου
ελασουσιν. εφασκον δε οι των Λογγιβαρδων πρεσβεις ως και συνοισει τοις Ἀβαροις την προς
Ῥωμαιους ασπασασθαι μαχην· η γαρ αν εκεινοι προτερησουσι και εκ παντος τροπου καθελουσι
την Ἀβαρων δυναμιν, οπου και γης τυγχανουσιν οντες.
12. Ὅτι ο Βαιανος τους των Λογγιβαρδων πρεσβεις δεξαμενος εδοκει τουτους
περιφρονειν τωι βουλεσθαι γε αυτος κερδαλεωτερον θεσθαι ως αυτους την συμμαχιαν· και πη
μεν το μη δυνασθαι, πη δε το δυνασθαι μεν προΐσχετο, μη βουλεσθαι δε. ξυνελοντα δε ειπειν
απαντα τροπον απατης τοις δεομενοις επισεισας εδοξε μεν πειθεσθαι μολις, ουκ αλλως δε η ει το
δεκατημοριον των τετραποδων απαντων, οσα παρα Λογγιβαρδοις υπηρχεν, αυτικα κομισαιντο,
και ως, ει γενοιντο καθυπερτεροι, ημισυ μεν της λειας εξουσιν αυτοι, την δε των Γηπαιδων
χωραν εις τελεον. α δη και εγενετο· και εχωρουν Γηπαισι πολεμησοντες. επειδη δε επυθετο
Κονιμουνδος, λεγεται δεισας ως και αυθις παρα βασιλεα Ἰουστινον επεμψε πρεσβεις, και ως
ουδεν ηττον η προτερον ξυνεπιλαβεσθαι οι του κινδυνου ικετευε, και παλιν το Σιρμιον και την
εισω ∆ραου ποταμου χωραν επηγγελλετο δωσειν, αιδως τε αυτον ουκ ειχεν ηδη περι των αυτων
ομωμοκοτα απαξ και τοις ορκοις ουχι εγκαρτερησαντα. διο δη και βασιλευς Ἰουστινος ευ ειδως
τε και τεκμαιρομενος τοις φθασασιν, ως Κονιμουνδωι ενεστι πιστεως ουδεν οτιουν, ανηνασθαι
μεν ουτι ᾤετο χρηναι την ξυμμαχιαν, αναβοληι δε ομως παρεκρουσατο του βαρβαρου την
αιτησιν· εφη γαρ ως διεσκεδασμενα τα Ῥωμαικα υπαρχει στρατευματα, ξυν σπουδηι δε ως οιον
τε εστιν αθροισας αυτικα εκπεμψοι. ακηκοα δη περι Κονιμουνδου και τοιαδε, εμοι δε ου πιστα·
λιαν γαρ αναιδες υπηρχε τον παρασπονδησαντα περι των αυτων δεισθαι και παλιν. λεγεται 456
δε ως και Λογγιβαρδοι τηνικαυτα επρεσβευσαντο παρα Ἰουστινον, και οτι Γηπαιδας της ως
Ῥωμαιους αγνωμοσυνης πλειστα οσα κακηγορησαντες την εκ Ῥωμαιων μεν θηρωμενοι
συμμαχιαν ηνυσαν ουδεν, κατεπραξαντο δε ομως προς του βασιλεως μηδετερους της Ῥωμαιων
απολαυσαι επικουριας.
13. Ὅτι Βαιανος ο των Ἀβαρων ηγουμενος, εν ωι χρονωι το Σιρμιον ηβουλετο
πολιορκησειν, Βιταλιανον τε τον ερμηνεα και Κομιταν ειχεν εν δεσμοις. αμφω γαρ τω ανδρε
τουτω Ἰουστινος ο βασιλευς ηδη στειλας υπηρχεν ως αυτον αιτησοντας αυτου, ως αν αττα
διαλεχθειη γε αυτοις. ο δε παρα τον κοινον των πρεσβεων θεσμον ειχεν εν δεσμοις.
14. Ὅτι ο Βαιανος μετα την τειχομαχιαν στελλει τινας αμφι της ειρηνης
διαλεχθησομενους. ενιοι δε των εν Σιρμιωι ανα το ηλιβατον του βαλανειου, ο δητα τωι δημωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

213

ετυγχανεν ανειμενον, επι κατασκοπηι των πολεμιων κατα το συνηθες ενιζανοντες και εν
αποπτωι καραδοκουντες τε και θεωμενοι, ει που επηλυσις εσται βαρβαρικη, ως κατενοησαν τους
των Ἀβαρων αγγελιαφορους ηδη προσιοντας, τωι μηκει της ατραπου αποπλανηθεντες και ουπω
κατεγνωκοτες το ακριβες υπετοπησαν ειναι πληθυν Ἀβαρικην, εδηλωσαν τε αυτικα και το
σημειον καθειλον. ο δε Βωνος προς τουτο δυσχερανας σαφεστερον εσπευσε καταμαθειν
ταληθες. γνους δε ολιγους ειναι τους Ἀβαρους και βουλεσθαι οι επικηρυκευσασθαι, εξεπεμψε
και αυτος τους ποιησομενους τας καταλλαγας ες τα εξω του τειχους. ετι γαρ εκ του ελκους
περιωδυνος ην, και ο Θεοδωρος ο ιατρος ουκ εια τον στρατιαρχον εν φανερωι γινεσθαι τοις
εναντιοις. εικος γαρ μηδε ειδεναι εφασκε τους πολεμιους ως εβληθη. ει δε τουτο καταδηλον
εσται αυτοις, τοτε αναγκη μη υποκρυπτειν, ως αν μη υπονοια γενηται σφισι του αποβεβιωκεναι
αυτον. οι δε, επει ετεροι περι της ειρηνης ηλθον διαλεχθησομενοι και ουχι αυτος, υπενοησαν ως
διωλετο ο στρατηγος, και αυτωι εθελειν εφασκον εν συνουσιαι γενεσθαι. τοτε ο Θεοδωρος του
συνοισοντος ευ μαλα στοχασαμενος ελεξεν ως το λοιπον ου χρεων αποκρυπτεσθαι τον
στρατηγον, μαλλον μεν ουν ες τα εξω ιεναι της πολεως και ες οψιν γινεσθαι των βαρβαρων· και
φαρ 457 μακωι τινι το ελκος περιστειλας αφιησιν αυτον. και δη προελθων 457 ο Βωνος αγχου τε
των βαρβαρων γενομενος εφανη σφισι. τοτε οι πρεσβεις τοιαδε αμοιβαιωι τωι λογωι εφασαν·
ταυτα ημιν, ω Ῥωμαιοι, διαλεχθηναι προς υμας ο των Ἀβαρων εκελευσε δεσποτης· μη μοι
μεμψιν τινα ποιησασθε πολεμον αραμενωι· υμεις γαρ πρωτοι την αιτιαν του πολεμου δεδωκατε.
πολλοις γαρ πονοις ομιλησας και αποδημιας ουχ ηκιστα ποιησαμενος μολις εχειρωσαμην
ταυτηνι την χωραν, και υμεις αφειλεσθε με βιαιως αυτην. προς τοις και τον Ουσδιβαδον τωι των
δοριαλωτων ανηκοντα μοι νομωι εχετε λαβοντες. αλλα γαρ και υβρεις ες τα μαλιστα πικρας ο
καθ' υμας κατεχεε μοι βασιλευς, ου μονον απαξ η δις, αλλα και πολλακις, των δεοντων τε ουδεν
ηβουληθη διαπραξασθαι. ει τοινυν τοιαυτα προς υμων ηδικημενος τοις οπλοις εχρησαμην,
ουδαμως υπαρχω μεμπτεος. και νυν ουν, ει γε βουλεσθε περι σπονδων τε και ειρηνης ημιν
θεσθαι λογους, ετοιμοτατα εχομεν, εν υμιν τε κεισθω προτιμησαι το συνοισον και τα ειρηναια
προ του πολεμου ελεσθαι. προς ταυτα απεκρινατο ο Βωνος· προτεροι μεν ημεις ουκ ηρξαμεθα
πολεμου· ουδε γαρ καθ' υμων ηλασαμεν, ες τουναντιον μεν ουν συ κατα της Ῥωμαιων ηλασας,
λοιπον δε, οτι και ο βασιλευς εν βουληι εποιησατο χρηματα σοι επιδουναι· τοιγαρουν και
παρεσχε τοις κατα σε πρεσβεσιν. επει δε κατενοησεν αυθαδιζομενον και υπερ αυτην δηπου την
βαρβαρικην αλαζονειαν εξωγκωμενον ρηματα τε υπερηφανα σημαναντα και της σης δυναμεως
καθυπερτερα, τηνικαυτα και αυτος ατε αγχινους επετελεσε τα οικεια. και το νυν δε εχον
ημετερον εστιν ως βασιλεα στειλαι ους αν συ βουληθειης πρεσβεις τους βεβαιωσοντας τα περι
της ειρηνης. μηδε γαρ εν ημιν ειναι νομιζε καν γουν φθεγξασθαι τι, μητι γε και ετερως η καθα
βασιλει τωι ημετερωι δοκει διαπραξασθαι. ταυτα Βωνου ειρηκοτος, ευ εχειν εδοξε τωι Βαιανωι τα
ρηματα. εσημανε δε αυθις· επειδη τα ες ομαιχμιαν επομενα μοι εθνη αισχυνομαι, αιδως τε με
εχει, ει γε παντη απρακτος ενθενδε αναχωρησω μηδεν τι ονησας εμαυτον, ως αν μη ουν δοξω
ματην πεποιηκεναι και ακερδη την επιχειρησιν, βραχεα μοι τινα πεμψατε δωρα. και γαρ εν τηι
Σκυθιαι περαιωθεις ουδεν οτιουν εκομισαμην, και των αδυνατων εστι καντευθεν ηκιστα ωφελη
458 θεντα με απελευσεσθαι. Βωνωι δε τωι στρατηγωι και τοις οσοι γε αμφ' αυτον (ην δε ο της
πολεως μεγιστος ιερευς) εδοξεν ευλογον μεν ειναι το προτεινομενον· ουδε γαρ πλειστα
εβουλετο κομισασθαι, αλλ' αχρι δισκου ενος αργυροποιητου και ολιγου χρυσιου, ετι γε μην και
αμπεχονιου Σκυθιου. πλην εδεδιεσαν οι περι Βωνον ιδιοβουλησαι και ουχι γνωμηι του
αυτοκρατορος απαντα διαπραξασθαι. αντεσημαναν τοιγαρουν αυτωι ως· νυν εχομεν βασιλεα
φοβερον τε και εμβριθεστατον, και ουκ ανεξομεθα ουδε οσα οιον τε εστι διαλαθειν αυτον
επιτελεσαι αυθαιρετως, αλλως τε δε ημεις, ατε εν εκστρατευματι τυγχανοντες, ουκ επιφερομεθα
χρηματων περιουσιαν, η μονον στρατιωτικην εφεστριδα, ην γε δηπου και περιβεβλημεθα, ετι τε
τα οπλα. δωροφορησαι δη ουν τωι των Ἀβαρων ηγουμενωι εξ ων ενταυθα ηκομεν εχοντες
ευτελων, αθρει, ω Χαγανε, μη και υβρις πεφυκε τις. αξιοτιμον δε, καθα εφην, ωδι ουκ εχομεν·
τα γαρ τιμαλφεστερα των εφοδιων ημιν εν ετεροις υπαρχουσι τοποις και ως πορρωτατω ημων.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

214

ει ουν ο καθ' ημας αυτοκρατωρ φιλοφρονησεται σε δωροις, ουκ οκνησομεν δηπου και ημεις
γεγηθοτες τε και τωι βασιλει επομενοι ταυτα διαπραξασθαι, καθ' οσον οιοι τε εσμεν, ωσπερ φιλωι
προσφερομενοι και ομοδουλωι. προς ταυτα αγανακτησας ο Βαιανος συν ορκωι ηπειλησεν η μην
στρατευμα εκπεμψειν την Ῥωμαιων επιδραμουμενον. και δη του στρατηγου καταδηλον αυτωι
πεποιηκοτος, ως εξεσται μεν οι ποιειν οσα αν δυνησοιτο, ειδεναι δε ως ου παντως επ' αγαθωι
των στελλομενων εσται η επιδρομη, αυτος εφη οτι· τοιουτους επαφησω τηι Ῥωμαικηι ως, ει και
συμβαιη γε σφισι θανατωι αλωναι, αλλ' εμοιγε μη γενεσθαι τινα συναισθησιν. και δη
παρεκελευσατο δεκα χιλιαδας των Κοτριγουρων λεγομενων Ουννων διαβηναι τον Σαον
ποταμον και δηιωσαι τα επι ∆ελματιαν, αυτος δε ξυν πασηι τηι κατ' αυτον πληθυι διελθων τον
Ἴστρον ες τα των Γηπαιδων διετριβεν ορια.
15. Ὅτι αυθις ηλθε Ταργιτιος βουλομενος πρεσβευσασθαι ως βασιλεα, εκεινα τε εφη τωι
βασιλει και ηκουσε προς αυτου απερ και αλλοτε. την τε γαρ πολιν το Σιρμιον εβουλετο προς
Ῥωμαιων κομισασθαι ατε οικειον ον αυτωι κτημα, εξοτε τα των Γηπαιδων 459 υπ' αυτου
διεφθαρτο πραγματα, ετι τε και τα χρηματα, απερ Ἰουστινος τοις Ουννοις εφ' εκαστωι ενιαυτωι
εδιδου· και, οια μηδεν ειληφοτων αυτων εκ των παροιχομενων ετων, απαντα ομου Ταργιτιος
εισπραττειν ηξιου ουτω τε λοιπον τας ενιαυσιαιας συνταξεις ερρωμενας κατατιθεναι Ῥωμαιοις.
προς γε και τον Ουσδιβαδον εζητει οια προσηκοντα τωι των δοριληπτων αυτωι θεσμωι. και ετερα
δε τινα προεβαλλετο ο Ταργιτιος υπερηφανιας αναπλεα, ων ουδενα λογον εποιειτο ο βασιλευς·
αλλα γαρ τα τε λεγομενα προς αυτου απεφλαυριζε και μεν ουν βασιλικως εχρητο τοις ρημασιν.
επι τουτοις ουν διαφοροι πρεσβειαι φοιτησασαι, ως διηνυσθη πλεον ουδεν, διαφηκε τον
Ταργιτιον ο βασιλευς ειρηκως αυτωι στελλειν εκεισε Τιβεριον αυτοκρατορα στρατηγον περι του
παντος διαλεχθησομενον και βεβαιωσοντα τα εκαστα.
16. Ὅτι αλλα τε πολλα αιτια εγενοντο του πολεμου Ῥωμαιων τε και Περσων, το δε γε
μαλλον αναπτερωσαν Ἰουστινον οπλα κινησαι κατα Περσων το εθνος οι Τουρκοι εγενοντο. οιδε
γαρ εσβαλλοντες ες την Μηδικην της τε γης ετεμον, εστειλαν δε και ως Ἰουστινον πρεσβειαν
εφ' ωι συνεκπολεμωσαι γε αυτον Περσαις, κοινηι τε καθελειν εξαιτουντες αμφοτερων τους
δυσμενεις και τα Τουρκων μαλλον ασπασασθαι· ουτω γαρ αν τηι μεν Ῥωμαιων, τηι δε Τουρκων
επιτιθεμενων εν μεσωι τα Περσων διαφθαρηναι. ταυταις ταις ελπισιν επηρμενος Ἰουστινος
ραιδιως ᾤετο την Περσων καταστρεψεσθαι δυναμιν και ες το μη ειναι ξυνελασειν. και ουν ως
οιον τε ην εν βεβαιωι εξειν αυτου την προς Τουρκους φιλιαν απαντα παρεσκευαζετο.
17. Ὅτι αυθις οι Ἄβαροι πρεσβειαν εστειλαν ως Ῥωμαιουςκαι, περι ων πολλακις, περι
των αυτων επρεσβευοντο. ως δε ουδεν υπηκουον οι Ῥωμαιοι, (ου γαρ Ἰουστινον τον
αυτοκρατορα ηρεσκε) το τελευταιον του Ἀψιχ ες πρεσβειαν εληλυθοτος ξυνηρεσε Τιβεριωι και
τοις περι τον Ἀψιχ παρασχεθηναι γην τους Ῥωμαιους, ινα κατοικιζεσθαι μελλοιεν οι Ἄβαροι, ει
γε των παρα σφισιν αρχοντων ληψονται τους παιδας ομηρευσοντας. και ουν τα τοιαδε Τιβεριος
εσημηνε βασιλει. αλλα γαρ τωι αυτοκρατορι ουτι εδοκει τοις πραγμασι των Ῥωμαιων ειναι
λυσιτελες· ουκ αλλως δε ειρηνευσειν εφασκεν, ει γε μη αυτου δητα του Ἀβαρων ηγουμενου
λαβοι των παιδων τινας ες ομηρους. Τιβεριωι δε ου 460 ταυτα εδοκει· εγνωματευε γαρ ως, ει γε
των παρα Σκυθαις αρχοντων ληψονται τους παιδας, οια εικος, βουλευομενου του Χαγανου τα
ξυντεθειμενα παρωσασθαι, ου συγχωρησειν ποτε των ομηρευοντων τους πατερας. Τιβεριος μεν
τοιασδε υπηρχε γνωμης, βασιλει δε ουχ ουτως εδοκει· αλλα γαρ δηπου και ενεμεσιζε τοις
Ῥωμαιων στρατιαρχαις τον πολεμον αναβαλλομενοις, συλλαβαις τε εχρητο ως αυτους
διαγορευουσαις ως δεοι τοις βαρβαροις ενδεικνυσθαι οτι γε δηπου Ῥωμαιοις ουχι ες το
αβροδιαιτον ο βιος, αλλως δε ως φιλοπολεμοι τε εισι και φερεπονοι. επει δε τα της εριδος ενικα,
και ο πολεμος ηπειλειτο, Τιβεριος εσημηνε Βωνωι εν γραμμασι φυλαξασθαι τας διαβασεις του
ποταμου.
18. Ὅτι μετα την νικην των Ἀβαρων, ηττηθεντος Τιβεριου του στρατηγου, μετα τας
ξυνθηκας συνηρεσε πρεσβευσασθαι ως τον Ῥωμαιων αυτοκρατορα. και δη Τιβεριος
ξυναπεστειλε τηι πρεσβειαι ∆αμιανον ταξιαρχον εσημηνε τε τωι βασιλει απαντα τα ξυνενεχθεντα,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

215

και περι ων βουλεται το Ἀβαρικον. και εσπεισαντο τελεως Ῥωμαιοι τε και Ἄβαροι.
19. Ὅτι των Ἀβαρων σπεισαμενων και ες τα οικεια απερχομενων, οι Σκαμαρεις
εγχωριως ονομαζομενοι ενεδρευσαντες αφειλοντο ιππους τε και αργυρον και ετεραν
αποσκευην. τουτου ενεκα πρεσβειαν εστειλαν αυθις ως Τιβεριον, των κεκλοφοτων περι
επιμεμφομενοι, ετι και τα αφαιρεθεντα ανακομισασθαι βουλομενοι. και δη ανερευνηθεντες οι
την κλοπην ειργασμενοι εν φανερωι τε γενομενοι, μοιραν τινα απεκατεστησε τοις Ἀβαροις.
20. Ὅτι του δεκατου ετους ανυσθεντος των πεντηκοντουτιδων σπονδων, μετα την
σφαγην Σουρηνα, εν τουτωι ο Περσων βασιλευς στελλει Σεβοχθην ανδρα Περσην ες πρεσβειαν
ως Ἰουστινον τον βασιλεα, των εν Περσαρμενιαι μεν ξυνενεχθεντων αγνοιαν δηθεν
υποκρινομενος, αλλως δε το συντεταγμενον Ῥωμαιους κατατιθεναι χρυσιον βουλομενος, οια δη
της δεκαετιας περαιωθεισης, ης τα χρηματα υφ' εν εκομισατο, ειτα εμπεδωτατα ξυνεσταναι την
ειρηνην, καθα που ενεγεγραπτο εν ταις ξυνθηκαις. σφοδρα γαρ εν αρχαις εταραξε Χοσροην
αισθομενον ως βασιλευς Ῥωμαιων προς πολεμον ωρμητο τα ειρηναια παρωσαμενος, εδεδοικει
τε μη πως εκ μεγαλης παρασκευης επιθοιτο τε αυτωι, και αλλως ουχ ηκιστα 461 φροντιδα
ετιθετο εις εσχατον γηρας εληλακως και ηδη εκλελυμενος ταις ορμαις του πολεμου, ωστε
ερρωσθαι τα ειρηναια και ωσπερ αμελει πατρωιον κτημα τοις γε αυτου παισιν ασαλευτα τε και
ατρωτα καταλιπειν. Σεβοχθην μεν ουν Ἰουστινος φοιτησαντα ες τα βασιλεια ουτι μαλα
προσιετο, επει και αλλως, ηνικα εισηλθε κατα δη το ειωθος τον αυτοκρατορα προσκυνησων,
χαμαι ριψαντος εαυτον, ουτω ξυμβαν, ο πιλος, ος επι τηι κεφαληι κατα το νενομισμενον Περσαις
επεκειτο, ες τουδαφος επεσεν. τουτωι αισιωι τινι συμβολωι χρησαμενοι οι εν τελει και ο δημος
ταις κολακειαις τον βασιλεα επτερωσαν, ως οσον ουπω υποπεσειται γε αυτωι η Περσις. τωι τοι
αρα Ἰουστινος επηρμενος τε ην ταις ελπισι και μετεωριζετο τηι διανοιαι τα κατα νουν ραιστα
εκβησεσθαι οιομενος. Σεβοχθην δη ουν αγγειλαντα εφ' οις παρεγενετο ο βασιλευς περιεφρονησε
γε αυτον και εν ουδενι λογωι εποιειτο τον ανδρα. εφη τοιγαρουν ως αυτον ως η φιλοτης
χρημασι βεβαιουμενη ουκ αγαθη· (αισχρα γαρ και ανδραποδωδης ωνητη τε η τοιαδε) φιλιαν δε
την ισορροπον τε και ουχι κερδαλεαν οριζεσθαι, εν ηι και το βεβαιον παραπεπηγε φυσει τινι.
προς τοισδε ανεπυνθανετο γε προς αυτου μητι και περι της κατα σφας Ἀρμενιας βουλοιτο
διαλεγεσθαι. Σεβοχθης δη ουν απεκρινατο ακηκοεναι μεν τον αυτου βασιλεα ως ανα τα εκεινη
βραχεια τις εγενετο ταραχη, στειλαι δε ομως τινα τον δυναμενον εν κοσμωι θεσθαι τα
γεγενημενα και τον θορυβον καταπαυσοντα. Ἰουστινος δε Περσαρμενιους προφανεστατα εφη
εισδεξασθαι Περσων αποχωρησαντας, και ου περιοψεσθαι σφας αδικουμενους οια δη
ομογνωμονας τα εις θεον. Σεβοχθης δη ουν εν Περσαις αγχινους τε αμα και νομιζων τα περι το
θειον ουκ αλλως η καθα νομιζουσι Χριστιανοι, επιμελεστατα πως εδειτο του βασιλεως
Ἰουστινου μη κινησαι τι των εν κοσμωι, εν νωι δε βαλεσθαι τον πολεμον, ουτως αδηλον πραγμα
και ουτι επι ρητοις ειωθοτα χωρειν, και οτι δη, ει γε ουτω τυχοι, και κρατουντων Ῥωμαιων ες
τουναντιον αυτοις περισταιη τα της νικης. εσιοντες γαρ ες την Περσων και επι μακροτατον
οδοιποριας ελαυνοντες ευρησουσιν απαντας γε δηπου περι το θειον ουκ αλλως ηπερ αυτοι
εσπουδακοτας· ως, ειγε ελοιντο τους τοιουσδε αποκτιννυναι, ουδεν ηττον αυτοι παλιν
ηττηθησονται. ου δητα ουν χρεων κατα Χριστιανων τους ομοδοξους θηγειν τα ξιφη. αλλα γαρ
τοις ουτω λιαν ομαλοις τε και επιεικεσι λογοις Ἰουστινος ουκ ᾤετο χρηναι εσεσθαι πειθηνιος.
εφη δε ως, ει γε πειραθειη δακτυλον ενα 462 κινηθηναι βασιλευς Περσων, πηχυν αυτος
κινηθησεται, και ως ες την Περσων ελασοι· θαρρειν τε ως, ει προς πολεμον ορμησοι, καθελει τε
Χοσροην και αυτος βασιλεα χειροτονησοι Περσαις. ουτω τοινυν υπερορια ειπων απεπεμψε
Σεβοχθην.
Βιβλιου βʹ.
21. Ὅτι επει Ἰουστινος τας φρενας παρεκοπη και Τιβεριος ανεδεξατο διοικειν της
πολιτειας τα πραγματα, εν απορωι ησαν αυτος τε Τιβεριος και η βασιλις Σοφια οπως διαθοιντο
τα των πολεμων. αλλα γαρ ελυσε το απορον σφων βασιλευς ο Περσων ως τον Ῥωμαιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

216

αυτοκρατορα στειλας Ἰακωβον, ος τα Περσικα ρηματα τηι Ἑλληνιδι φωνηι διασαφηνιζειν
ηπιστατο. συννοησας γαρ ες εσχατον ως νυν ελπιδος οι Ῥωμαιοι κατολισθησαντες ηδιστον μεν
αν εχοιεν επι ταις οιαισουν ξυνθηκαις διαλυσαι τον πολεμον, ου μην θαρρησαι πρεσβειαν τινα
στειλαι δια το ουκ ευπροσωπον ειναι τον αρξαμενον πολεμου απαρξασθαι και ικετειας·
προτερησας ουν ο Περσων βασιλευς την αισχυνην προανειλε και τωι κατεπτηχοτι της γνωμης
αυτων επενοησε προφασιν, ως αν ελθοιεν ες λογους αιτησομενοι μεθ' ικετηριας ειρηνην.
στελλει τοινυν Ἰακωβον αμεινον πως βουλευσαμενος, ως ου πωποτε αν ευκλεεστερον Περσαι
τον προς Ῥωμαιους καταθοιντο πολεμον· τοσαυτα γαρ ενδωσειν Ῥωμαιους, οσα αν εθελησωσι
Περσαι αυτοι. η δε σταλεισα προς αυτου ως Ἰουστινον επιστολη ουτε της ηλικιας ην του Περσων
βασιλεως, μειρακιωδης ουσα παντοιως, ουτε δε αλλου τινος οιμαι εμφρονεστατου. ετερον γαρ
τον οντιναουν απαυθαδιζεσθαι ουκ απο τροπου ην· εκεινον μεντοι ου βρενθυεσθαι ισως εχρην
ουδε υψαγοραν τινα ειναι και απειροκαλον. η γαρ επιστολη υβρεων τε μεστη και ονειδισμου και
μεμεθυσμενων ρηματων υπηρχεν. και η μεν επιστολη υπερηφανιας τε ην και αλαζονειας
πληρης· εισαγεται δ' ουν Ἰακωβος, ου μην ως Ἰουστινον ατε νοσωδη τυγχανοντα, αλλα γαρ ως
την βασιλιδα, επει αυτη ξυν Τιβεριωι απαντα επραττεν. αναλεξαμενη τοινυν το γραμμα
επηγγειλατο και αυτη 463 στελλειν τον πρεσβευσομενον ως βασιλεα Περσων και αμφι των
οπωσουν κεκινημενων διαλεχθησομενον. στελλεται δ' ουν Ζαχαριας, εν τοις βασιλειοις
καταταττομενος ιατροις, επιφερομενος γραμμα εκ της βασιλιδος.
22. Ὅτι επι Τιβεριου Καισαρος οι των Ῥωμαιων στρατηγοι εισβολην ες Ἀλβανιαν
ποιησαμενοι και ομηρους λαβοντες Σαβειρων και Ἀλανων και αλλων εθνων ηκον ες Βυζαντιον.
αφικομενους δε εν Βυζαντιωι τους πρεσβεις των ενδεδωκοτων εαυτους Ἀλανων τε και Σαβειρων
ο Καισαρ δεχεται επιεικως και πανυ φιλανθρωπως, πυθομενος τε παρ' αυτων, οποσα χρηματα
αυτοις εδιδου ο Περσων βασιλευς, δεδωκως τε εξουσιαν σφισιν ες οσον ηβουλοντο εξαραι τηι
ψευδολογιαι το χρημα και τωι κομπωι ταληθες επικαλυψαι, διπλασια τουτων εγωγε παρεξω, εφη,
τοις τε εν τελει υμων, προς δε δη και υμιν αυτοις. επι τουτοις ησθησαν τε οι βαρβαροι και
εδοκουν χαριν ειδεναι τωι κρειττονι ανθ' ων υπηκοοι Ῥωμαιων εγενοντο. ηγγελλον δε ως ο
Σαβειρ απεστη ουκ ες μακραν ολιγα τε φροντισας των ομηρων Περσαις προσετεθη. τοις μεν ουν
πρεσβεσιν αυθις εν συνουσιαι γενομενος ο Καισαρ τα οσα αρμοδια διελεχθη και εφη τους τε
προσχωρουντας αυτωι εκοντι μαλα ευεργετησειν, τους δε γε ου βουλομενους και ακοντας εξειν
υπο την αυτου χειρα βιαι και δυναμει.
23. Ὅτι των στρατηγων δηιουντων την Περσων Ἀρμενιαν, εν τουτωι παρεγενετο
Ναδωης, ες την λεγομενην σμικραν χειροτονηθεις πρεσβειαν, προς Χοσροου εκπεμφθεις· ος της
δια Θεοδωρου του Βακχου πρεσβειας εδοξεν αμοιβαιαν αποκομιζειν εκ του Χοσροου αγγελιαν,
κυριως δε ως ετοιμοτατα εχοι και αυτος στειλαι τους αρχοντας κατα δη τα ορια της εω, ως αν εν
τωι αυτωι γενομενοι τοις εκ Ῥωμαιων εκπεμφθησομενοις σκοπησοιεν τε και διασκεψοιντο οπως
χρη τα οπλα καταθεσθαι, ανακρινομενου τουτου πρωτου τις αρα πολιτεια της λυσεως των
πεντηκοντουτιδων σπονδων αιτια εγενετο. ωιτινι γε δηπου εμφρονεστατα πως απεκρινατο ο
Καισαρ, ως πρεσβυτερωι τυγχανοντι βασιλει Περσων αυτος ετι νεος ων και οσον επι τηι ακμηι της
ηλικιας Χοσροου παις καθεστως ετοιμος ειη εφ' οπερ αν εκεινος ηγησοιτο επεσθαι οι, και, ειτε
τα ξιφη βουλοιτο ειτε την ησυχιαν, ακολουθησειν. αποπεμψας 464 ουν επι τοις τοιοισδε τον
Ναδωην ο Καισαρ ουκ ες μακραν και αυτος εστειλε κατα την ευαν τους ευ διαθησοντας τα
αμφιβολα, ες ταυτον συνελευσομενους τοις Περσων ηγεμοσιν. ησαν δε οι σταλεντες Θεοδωρος ο
Πετρου, ος των εν τηι αυληι καταλογων προ του γενομενος ηγεμων τηνικαυτα των βασιλει
ανειμενων προειστηκει θησαυρων, οι γε απο της δαψιλειας τηι Ῥωμαιων προσαγορευονται
φωνηι (λαργους γαρ οι Λατινοι το δαψιλες ονομαζουσιν)· Ἰωαννης τε και Πετρος, αμφω τηι των
υπατων τετιμημενω αξιαι, προς γε και Ζαχαριας εν τοις βασιλειοις καταταττομενος ιατροις. οι δη
γενομενοι ες Κωνσταντιναν πολιν της μεταξυ των ποταμων ανεμενον ελευσομενον εκ του
Χοσροου ες τα περι Νισιβιν και το ∆αρας Μεβωδην τον Σανναχοερυγαν, ωι δη το κυρος των περι
την ειρηνην επεθηκε Χοσροης. κατ' αυτον δε τον χρονον και Ἀστεριος, εις των βασιλειων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

217

διαιτητων, ους δη αντιγραφεας αποκαλεσοις, δοριαλωτος ων ανηιρεθη υπο Χοσροου φωραθεις
ως κρυβδην εγεγραφει βασιλει των Ῥωμαιων επιθεσθαι κεκακωμενοις νυν Περσαις. Μεβωδου
δε αφικομενου εν τοις οριοις, αμιλλα μεν τις γεγονε προτερον αυτωι τε και τοις αμφι Θεοδωρωι
και Ζαχαριαι περι του οποι δεον ποιησασθαι την ξυνελευσιν. Ῥωμαιοι μεν γαρ ηξιουν εν τοις
τελουσιν υπο το ∆αρας χωριοις οια δη οικειοις καθεστωσι ξυγκροτεισθαι την εκκλησιαν· αταρ οι
Περσαι εφασκον, επει η πολις αυτοις τωι θεσμωι του πολεμου υπεκλιθη, ουκ απο τροπου και τα
οσα γε υπο την πολιν αρμοζειν αυτοις, και ου δεον εκεισε ξυνιεναι, οια μη καθεστωτων
οροθεσιων. μετα γουν ταυτα, ουτω δοκουν αμφοτεροις τοις μερεσι, ξυνηλθον εν τωι δη
λεγομενωι Ἀθραηλων· προς τοις και οι επιχωριοι αρχοντες πολιτειας αμφοτερας. και τοινυν
προυτιθεσαν ας γε δηπουθεν ᾤοντο κατ' αλληλων τας πολιτειας εχειν αιτιας, ως της ετερας την
ετεραν αδικα τε και ουχ οσια ειργασμενης παρασπονδησασης τε και πολεμον αδικον ελομενης.
πλειστων δε οσων ρηματων εξ αμφοιν τοιν μεροιν, ως πη ετυχεν, ερριμμενων, χυδην τε
προουσων των δικαιολογιων τωι εκαστον εθελειν τηι κατ' αυτον πολιτειαι, οια εικος,
ευνουστατον εαυτον αποφηναι, τελος ες δημηγοριαν πρωτοι Ῥωμαιοι κατεστησαν.
24. Ὅτι οι πρεσβεις ξυνελθοντες τε και εις εν γενομενοι κατα 465 δη τα ορια της εω εξ
αμφοτερας πολιτειας την ειρηνην οπως βεβαιωθηναι δεον διασκεψομενοι, γλαφυρα τε και
ποικιλα ρηματα εκαστοι απορριψαντες ειποντες τε και ακηκοοτες τα οσα χρεων, τυχον και τα
οσα μη χρεων, τελος ξυνηκαν, οι πρεσβεις περι μεν του διαρραγηναι τας σπονδας τις αιτιος και
ου, το τοιονδε σιγηθηναι, διερευνησαι δε τροπον οτωι εμπεδωθησεται τα ειρηναια του λοιπου
και αι αμφηριστοι πολιτειαι καταθοιντο τα οπλα. ευθυς ουν Μεβωδου κατα τας πρωην
ξυνθηκας, αι γε ξυνεστησαν επι του αυτοκρατορος Ἰουστινιανου, τας τριακοντα χιλιαδας των
νομισματων φησαντος χρηναι τους Ῥωμαιους τηι πολιτειαι Περσων κατατιθεναι αν' ετος, ετι γε
μην αποχωρησαι Περσαρμενιας τε και Ἰβηριας, προς δε γε και αυτους τους οσοι γε αιτιοι της
αποστασεως αποδοθηναι βασιλει των Περσων χρησομενωι σφισι ταις προσηκουσαις † φωναις,
τοσαυτα του Μεβωδου κατατειναντος, οι των Ῥωμαιων πρεσβεις, το τοιονδε εκ του Καισαρος
παρεγγυηθεν αυτοις, αυτικα οιγε τουτο αυτο ουδε τουνομα προσιεσθαι εφασαν της ειρηνης,
ειπερ επι συντελειαι τινι και ατε ες φορου απαγωγην Περσαι ελπιζοιεν Ῥωμαιους εξειν του
λοιπου· μηδε γαρ ανεξεσθαι του τοιουδε τον Καισαρα τι παρασχεσθαι μητε μην ωσπερ αμελει
ωνιον τι χρημα πριασθαι την ειρηνην. ουτω δη γαρ ει εσοιτο, ουτι ειναι μονιμον ουδε βεβαιαν.
χρηναι τοινυν Ῥωμαιων ελεγον οι πρεσβεις προτερον του τοιουδε απειπειν ουτω τε εφ' οις δεοι
τα της ειρηνης προιεναι διασκεψασθαι. και αυθις εκατι του τοιουδε τερθρειας λογων
απερριμμενης πολλης εξ αμφοιν τοιν μεροιν, και ουχ υποχαλωντων εν αρχηι των Περσων, αλλ'
η τας ανεκαθεν τριακοντα χιλιαδας του χρυσου νομισματος η προσαπαξ ως χρη μεγα τι
καταθεσθαι δικαιολογουμενων, το τελευταιον εδοξεν ο Μεβωδης επιδεικνυναι δηθεν αυτοις εκ
του κατ' αυτον βασιλεως γραμμα αρτι σταλεν, εν ωι περιειχετο ως χαριν της προς Καισαρα
φιλιας ανεξοιτο και χρηματων εκτος εξ ισοτιμιας αναρρωσαι την ειρηνην. τουτο επει [οι] κατα
την βασιλιδα διεθρυληθη πολιν, απαντες ανεπτερωθησαν τε και εδοκουν οι τε εν τελει και οσος
ετερος ομιλος ηδη αργησειν τα ξιφη και εμπεδωτατα καθεξειν την ειρηνην, επει και ο Καισαρ
Περσαρμενιας τε και δη Ἰβη 466 ριας αυτης ετοιμοτατα ειχε παραχωρησαι Περσαις, σαφεστατα
εξεπισταμενος ως ουπωποτε ενδωσοιεν τοσαυτης εστερημενοι χωρας, ουδε γε ει τελεως
κατολισθησοι και εξιτηλα εσοιτο τα πραγματα Περσων. τους μεντοι γενεαρχας Περσαρμενιων,
αλλα γαρ και τους τωι γενει σφων ηνωμενους, και απλως τον οντιναουν, οι γε αυτομολησαντες
ησαν ως Ῥωμαιους, ουτε εκδωσειν, αλλ' ουδε ετερως εμπεδωσειν εφασκε την ειρηνην, ει γε μη
αδεια εσοιτο τοις βουλομενοις Περσαρμενιων τε και Ἰβηρων την σφετεραν εκλιποντας
ανασκευασασθαι ες την Ῥωμαιων. λογον γαρ ουχ ηκιστα εποιειτο πολυν ο Καισαρ των
ομωμοσμενων υπο Ἰουστινιανου του βασιλεως τοις Περσαρμενιοις και τοις μεταχωρησασιν
Ἰβηρων. ωμωμοκει γαρ ο βασιλευς ως καθ' οσον οιον τε εστιν αυτωι απαντα ανακινησειν
τροπον, ως αν και αυτην γε δηπου την θρεψαμενην σφας ποιησεται υποχειριον· ει δε γε αχρι
τελους ουτι εσοιτο δυνατος προς τον πολεμον ανθεξειν, αλλα τους αιτιους της αποστασεως και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

218

τους τωι αιματι σφισι προσηκοντας, ξυνελοντα δε ειπειν τους οσοι βουλονται Ῥωμαικης
μετασχειν πολιτειας, ουπωποτε ποιησεσθαι εκδοτους. εδοκει δε και βασιλευς ο Περσων ηδεσθαι
επι τοις, ως αν Ῥωμαιοι μεν εκστησοιντο της Περσων Ἀρμενιας τε και Ἰβηριας, εξουσιαν δε
αυτος προσνεμοι, οποι εθελουσιν οι τηιδε οικητορες ιεναι, ουτι απο τροπου γε, οιμαι. ηπιστατο
γαρ, πλην ολιγιστων των εν τελει, οι της αποστασεως ηρξαν, ως ουδεις Περσαρμενιων και
Ἰβηρων ποθωι της θρεψαμενης, ος φυσει τοις ανθρωποις ενιζανει τε και προσπεπηγεν,
ανασκευασοιτο ες την οθνειαν· αλλως τε και αμα ηλπιζε του πολεμου λωφησαντος εν δεοντι
θεσθαι τα περι Περσαρμενιας τε και Ἰβηριας. αιδε γαρ αυτωι αι χωραι παμφοροι τε υπηρχον και
πλειστα εσοτι εδασμοφορουν. τοιγαρουν δια ταυτα ηρεσκε τον βασιλεα Περσων επι τοισδε τον
πολεμον καταθεσθαι. προσηλθε δε τωι Καισαρι διανοεισθαι, ως αν το λοιπον μηδεμια
υπολειποιτο του πολεμου αιτια, της Περσαρμενιας τε και Ἰβηριας εκατι την πολιν το ∆αρας
παρα σφων αντιληψεσθαι, ηκιστα μεν του κερδαλεου χαριν· ου γαρ δη τι το ∆αρας η πολις ες
ετερον τι ονησιφορος η τωι ασφαλεστατα εχειν και της υπο Ῥωμαιους ευας ωσπερ τι ερυμα
προβεβλησθαι. αμα ουν το ατυχημα ακεσασθαι βουλομενος τωι απειληφεναι Ῥω 467 μαιους τα
οικεια, αμα δε και μηδε ενα σπινθηρα του πολεμου καταλιπειν εθελων, εγνω ανασωσασθαι το
∆αρας η χρημασιν ηγουν ετερωι τροπωι τινι. περι μεν ουν του χρηναι εξ ισοτιμιας την ειρηνην
προελθειν, πριν η διακριθηναι τον εν Ἀρμενιαι πολεμον, εδοκει και ξυνεθεντο Περσαι.
μελλοντων δε οσον ουπω παραχωρησαι Ῥωμαιοις και του ∆αρας η ουδενος ηγουν ολιγιστης
χρυσιου ποσοτητος, ευδηλον ον προτερον αφισταμενων Ῥωμαιων Περσαρμενιας και Ἰβηριας,
εν ωι τα τοιαδε οι εξ εκατερων διαλεγομενοι πρεσβεις, γεγονε τα κατα την εν Ἀρμενιαι
ξυμπλοκην, εν ηι προσπταισαντες οι Ῥωμαιοι μεγαλως παρα πολυ της ελπιδος ες το ηττον
ωλισθησαν. διο δη των Περσων ταις ευπραγιαις επηρμενων, ο σφων βασιλευς εφασκεν ολως
περι το την πολιν το ∆αρας ενδουναι Ῥωμαιοις μη ενδεξασθαι λογον τινα. αυτος μεν γαρ κατα
τον κοινον του πολεμου θεσμον βιαι και δυναμει εξελειν και προσκτησασθαι το ∆αρας
απισχυριζετο· τους δε γε Ῥωμαιους Περσαρμενιαι τε και Ἰβηριαι επιστηναι παρασπονδησαντας,
προς δε γε και αφηνιασαντας τους ταυτη οικουντας απο Περσων υποδεξασθαι. και τοινυν αυθις
ο βαρβαρος θρασυς τε και υψαυχην ην, και μεν ουν επι τοις ξυνενεχθεισιν εβρενθυετο μεγα
ηπειλησε τε και προ του περατος των τριων ετων της ηδη ξυνεστωσης εκεχειριας, ης εντος
εδοκει την ειρηνην ανα την εω ερρωσθαι, τα οπλα κινησειν, και κατ' αυτην γε δηπου την προς
ηλιον ανισχοντα χωραν ξυγκροτησειν τον πολεμον προτερον καταθεμενον Ῥωμαιοις το υπερ
της τοιαυτης ανακωχης δεδομενον χρυσιον, ηνικα Ζαχαριας ο ιατρος και τοδε εμπεδωσας
υπηρχεν. εφασκε δε τα χρηματα αποδωσειν κατα τοσουτον, καθ' οσον ενελιπε τηι τριετιαι· ειτα
ουτως πολεμου απαρξεσθαι αυθις. ταυτην ουν Μεβωδου οια δη εκ βασιλεως Περσων
απαγγειλαντος την γνωμην, οι των Ῥωμαιων αρχοντες παραβησεσθαι μεν οιδε τας ξυνθηκας
ηκιστα ελεγον· ουδε γαρ ξυντεταχθαι εν ταις εξειναι θατερωι βουλομενωι των μερων η του
χρυσιου παντος ηγουν μοιρας τινος ως τον παρασχομενον αναδραμουσης διαρρηγνυναι τας
σπονδας. ομως δ' ουν περι τουτων αυθις εν απορρητωι αλληλοις Μεβωδης τε και Ζαχαριας εν τωι
αυτωι ξυνερχομενω διελεγεσθην, εκοινολογουντο τε και προυτιθεσαν τα οσα αμφω τω ανδρε
ᾤοντο χρηναι ειρησθαι· επει 468 ρωντο τε ατερος ετερου οπως ξυνελθοιεν ες καταλλαγας αι
πολιτειαι. και Μεβωδης μεν ισχυροτατα πως απομνυμενος ην, ως βουλεται τωι Καισαρι
χρησιμωτατα εξυπηρετησασθαι και μεν δη επιτηδειοτατος οι ειναι· Ζαχαριας δε ηρετο ει οιον τε
ειη λαθραιοτατα και ηκιστα εξεπισταμενου τινος υπερ της πολεως του ∆αρας ρητον τι
παρασχεσθαι χρυσιον.
Ζαχαριας δε εφασκε τα τοιαδε, επιτετραμμενον αυτωι προς του Καισαρος, ουκ ες το
εμφανες, ουδε μην ετερου εξεπισταμενου τινος η Μαυρικιου του Παυλου ες τα μαλιστα
ευνουστατα ως τον Καισαρα εχοντος, ος εν τωι τοτε τον βασιλειον ιθυνειν εκληρωσατο λογον·
ωστε αμελει μηδε προς των βασιλειων γραφεων τα περι του τοιουδε γεγραφθαι τωι μαλα εν
παραβυστωι ειναι τα βεβουλευμενα τωι Καισαρι. γραφει δ' ουν Ζαχαριαι, ως † ειποις συ Μεβωδης
λυτρα δηθεν του ∆αρας τον βασιλεα κομισασθαι Περσων, αυτωι πεισθησεται ο Καισαρ τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

219

χρηματα καταθησειν, και δη ουκ ες αναβολην. ταυτα τοινυν Ζαχαριου, ει και μη αναφανδον,
υπαινιττομενου δε ομως τωι Μεβωδηι, ουδεν ογε εφασκε περι τουτου επιτετραφθαι προς του
βασιλεως Περσων, ουδε μην ανεξεσθαι ολως επι χρημασι μεταθειναι το ∆αρας. διεβεβαιουτο δε
εμπης και ορκοις τισιν επετιθει το πιστον, ως, νυν ει προελθοιεν αι ξυνθηκαι, υστερον αιτουντι
τωι Καισαρι δωσειν ωσπερ εξαιρετον τι δωρον τον βασιλεα Περσων την πολιν. προδηλος ουν ην
εντευθεν μη ερρωμενα φρονων τηι Ῥωμαιων αρχηι, αλλα πορρω της αληθειας φθεγγομενος
βουλομενος τε Ῥωμαιους μεν αμαχητι υπαναχωρησαι της Περσαρμενιας και Ἰβηριας,
τελευταιον δε αμφι του ∆αρας αιτειν και των επηγγελμενων ηκιστα τυγχανειν, ειτα την εν
υστερωι βουλην, καθα δηπου το περιφερομενον εκεινο φησι, μη εχειν ισχυν, ωσπερ και Σουανιας
περι εν τωι προ του ηπατηθη Πετρος υπο του Ζιχ. ομοιως ουν και ο Μεβωδης ηβουλετο δρασειν.
επει δε εωρα Ζαχαριαν εσοτι εμφρονεστατον, και ουχ οιον τε ον αυτωι παρακρουσασθαι τον
ανδρα, ο δε την ετεραν ετραπετο, ως αν τροπωι τωι απατηι περιελθοι τους Ῥωμαιους. επι χρονον
γαρ τινα ξυνηιει ες ταυτο τοις αμφι Ζαχαριαν ελπιδας υποστρωννυς, ως εσοιτο ειρηνη, και ως
επινευσοι ο Περσων βασιλευς ενδουναι Ῥωμαιοις το ∆αρας, ταυτηι οιομενος εκλυσειν την ες τον
πολεμον προθυμιαν του Καισαρος. και ουν εν τοιοισδε τριβομενου του χρονου, και 469 των εξ
εκατερας πολιτειας πρεσβεων περι ταυτα ενησχολημενων, ουτω τε φερομενου του ευου
πολεμου επ' αδηλοις, κατα δε το τεταρτον ετος Τιβεριου Κωνσταντινου Καισαρος βασιλειας εν
τηι Θραικηι ξυνηνεχθη το Σκλαυηνων εθνος μεχρι που χιλιαδων εκατον Θραικην και αλλα πολλα
ληισασθαι.
25. Ὅτι ο Καισαρ εστειλε κατα την Ἰταλιαν χρυσιον συχνον αχρι κεντηναριων
τριακοντα, ατινα γε δηπου Παμφρονιος ονομα, αξιωμα βασιλεως πατηρ, εκομισατο, εκ της
πρεσβυτερας Ῥωμης κατα δη την βασιλιδα τηνικαυτα αφιγμενος επι τουτωι, εφ' ωι δεησεις τωι
Καισαρι προσαγαγειν τηι Ἰταλιαι εκτετρυχωμενηι ταις των Λογγιβαρδων επιδρομαις επαμυναι. ο
δε Καισαρ, επει αυτωι ο πολεμος ο Περσικος απαντα ην και ενεκειτο γε ολος, εκεισε στρατιαν ουχ
οιος τε ην εκπεμπειν, ουδε μην αμα τηι εωι και κατα την εσπεραν πολεμητεα γε αυτωι ειναι
εδοκει. χρηματα δε αλλως επεδωκε Παμφρονιωι, εφ' ωι τινας των ηγεμονων του Λογγιβαρδων
εθνους, ει πως γε εσται αυτωι δυνατα, πεισοι του κερδους ιμειραντας μεταβαλεσθαι ως
Ῥωμαιους ξυν τηι κατ' αυτους δυναμει, και τουτο μεν τηι Ἰταλιαι μη ενοχλειν, τουτο δε και κατα
την εω πολεμησειοντας και τηι Ῥωμαιων επικρατειαι επικουρησαι. απειθουντων δε των
Λογγιβαρδων, οια εικος, την ετεραν ιεναι, και τινας των Φραγγικων ηγεμονων δια της των
χρηματων επιδοσεως εταιρισασθαι και ταυτηι εκλειηναι τε και εκτριψαι των Λογγιβαρδων την
δυναμιν.
26. Ὅτι οι Μηδοι δεδιοτες την των Ῥωμαιων εμβολην κατα της Περσων οσον ουπω
εσομενην και επανιοντες το λεγομενον Θαυνναριος φρουριον, χηρευον Ῥωμαικης επικουριας,
εν κατοχηι εποιησαντο· και επ' οικου ανεχωρησαν μηδεν το παραπαν της αναισχυντου των
σπονδων ξυγχυσεως αξιον τι πορισαμενοι, μητε μην μεγα τι Ῥωμαιους βλαψαντες, ως
υπωπτευθησαν την αρχην.
27. Ὅτι Τανχοσδρω σαφως εξεπισταμενος και αυτος την Χοσροου βουλην, ως Μεβωδης
αναπτερωσας αυτον ειη μη μειναι το περας των τριετηριδων σπονδων, αι γε αμφι της εω
εμπεδωθεισαι ετυγχανον, και οτι ουτω δοκουν αυτωι αναμφιβολως εμβαλειν αυτον τε Μεβωδην
και Σαπωην τον Μαιρανου κατα της προς την εω 470 των Ῥωμαιων επικρατειας, ειτε
προστεταγμενον οι τοιαδε εκ Χοσροου ειτε και αυτοματως τουτο σκοπων εφ' εαυτου, ωσπερ
αμελει δευτεραν αφεις αγκυραν, εκτραπεις απο του Κιθαριζον ωρμησε και αυτος κατα της
Ῥωμαιων εν ανατοληι χωρας απο των Ἀρμενιας εμβολων, διπλην εκεισε την ταραχην
ποιησομενος.
28. Ὅτι πολιορκουντων Ῥωμαιων το Χλωμαρων και προσβολας εν κυκλωι ποιουμενων
τας τε ελεπολεις μηχανας περιστησαντων, προς δε γε και υπονομους ενερθεν υπορυττοντων ες
το αφανες, στελλει Βιγγανης ως Μαυρικιον τον τε του φρουριου αρχιερεα ... Χριστιανοι γαρ
ησαν οι της Ἀρζανηνης απαντες. ταυτηι τοι, ως αιδους αξιωθησομενον προς Ῥωμαιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

220

Χριστιανων οντων τον προεστωτα των ιερων του Χριστου, ικετευειν επετρεψε τωι μυσταγωγωι
ειληφοτας οποσος ην αυτοις χρυσος τε και αργυρος απαναστηναι και μη περα πονειν. ουτε γαρ
ενδωσειν ποτε Βιγγανου τον ηλιον ορωντος τους οσοι γε ες το Χλωμαρων εισι Ῥωμαιοις
εαυτους, προσμενοντων τε τηι πολιορκιαι Χριστιανων εσεσθαι το διαφθειρομενον πληθος, και
ασεβησειν Ῥωμαιους προς θεον περιορωντας αναιτιως τους ενδον απολλυμενους. ταυτα
Βιγγανης εδηλου. Μαυρικιος δε πολλα τε και επαγωγα τωι ιερει διαλεχθεις και τοις αμα αυτωι
προς ικετειαν αφιγμενοις, πιστεις τε ευνοιας προς του ιερεως ειληφως, απαγγελλειν εκελευσε
Βιγγανηι ως, ειπερ εαυτον ενδωσοι Ῥωμαιοις, αξιωματος τε μειζονος ηπερ εφ' ου νυν εστι παρα
Περσαις αξιωθησεται προς Ῥωμαιων, κτησεως τε διπλασιας και αλλης ευποριας γενησεται
κυριος. και ετερα δε, οποσα ην εφολκα, ειπων αφιησιν αυθις ενδον του φρουριου γενεσθαι τον
ιερεα και τους ξυν αυτωι. αλλα γαρ ο Βιγγανης ευνουστατα εχων ως βασιλεα Περσων και ες την
κατ' αυτον πολιτειαν, ετι γε μην τωι χωρωι πισυνος, ηκιστα ταις μεγισταις υποσχεσεσι Μαυρικιου
τα ωτα υπεσχε και ταυτα βαρβαρος ων ουκ αφηνιασε του πρεποντος, την δε εξ αρχης δουλειαν
τιμιωτεραν ηγησατο πλουτου. στελλει δε αυθις τα ες αγιστειαν του θεου ανειμενα,
περιρραντηρια τε και εκπωματα και αλλα οσα τιμαλφεστατα σκευη, ως Μαυρικιον, καθαπερ
αμελει λυτρα του φρουριου ταυτα υποδεχεσθαι αντιβολων την πολιορκιαν καταλυσοντα. αταρ
ο στρατηγος, επειδη ταυτα εθεασατο, ου προσηκατο, καιτοι εριτιμα τυγ 471 χανοντα· ηξειν γαρ
εφασκεν ου τα ιερα σκυλευσων ουτε μην Χριστωι μαχησομενος, αλλα συν Χριστωι πολεμησων
και μαλλον εξαιρησομενος τους ομοδοξους προς των ουκ ορθα φρονουντων Περσων. ειτα εν
απορρητωι ελεξε τωι ιερουργωι οσα εχρην, συνεχωρησε τε αυθις εισω γενεσθαι του φρουριου. ως
δε επανηκε το τελευταιον ο ιερευς ο Βαρβαρος και ουδεν οτιουν ες το ιθυ της γνωμης
εφθεγξατο, ες τουναντιον μεν ουν τα Περσων επεφωρατο ασπαζομενος, ξυλλαμβανεται μεν ογε
και οι ξυν αυτωι, αυθις δε εγκελευσαμενου του στρατηγου ειχοντο της πολιορκιας οι Ῥωμαιοι.
29. Ὅτι Ἰταλια υπο των Λογγιβαρδων σχεδον απασα επεπορθητο. διο δη και εκ της
συγκλητου βουλης της πρεσβυτερας Ῥωμης αμα ιερευσιν εκ του προεστωτος [της] εν Ῥωμηι των
ιερων πεμφθεντων τινων, παρεγενοντο πρεσβευομενοι ως τον αυτοκρατορα τοις εκεισε μερεσιν
επαρκεσαι. αλλ' ο Περσικος πολεμος εν Ἀρμενιαι τε κατα ταυτον και ες τα περι την ευαν
ξυνεστηκως τε και ουκ αποληγων, μαλλον μεν ουν επι τα μειζονα δυσχερη εκτεινομενος,
ουδεμιαν αξιολογον συνεχωρησε στρατιαν τον αυτοκρατορα ουδε μην αποχρωσαν τοις εκεισε
πραγμασι δυναμιν στειλαι. ομως δε και εκ των παροντων τε και ενδεχομενων στρατευμα τι
ξυναγειρας εστελλεν ο βασιλευς και την αλλην ετιθετο επιμελειαν τε και σπουδην, ει πως τινας
των ηγουμενων του Λογγιβαρδων εθνους δεξιωσηται δωροις υποπειθων και μεγιστας
επαγγελλομενος χαριτας, ηδη τε πλειστοι των δυνατων μετετιθεντο ως Ῥωμαιους την εκ του
αυτοκρατορος ωφελειαν προσδεχομενοι.
30. Ὅτι Βαιανος ο των Ἀβαρων Χαγανος ουδεμιας αφορμης η σκηψεως λαβομενος ουδε
ψευδη γουν κατα Ῥωμαιων αιτιαν αξιωσας τινα συνθειναι, αλλα γαρ και κατα τοδε ομοιως το
ετος Ταργιτιον προς βασιλεα στειλας, ως τα συνταχθεντα κομισαιτο των χρηματων
(ογδοηκοντα δε χιλιαδες υπηρχον εις ετος εκαστον νομισματων), επειδη τον τε αλλον φορτον,
ον εκ των χρηματων ενεπορευσατο, και το χρυσιον εχων επανηκεν ως αυτον, εκεινος
αναισχυντοτατα και βαρβαρωτατα αφνω παραλυσας τας συνθηκας, ας προς Τιβεριον της
Καισαρος επιβαντα τυχης ευθυς εν αρχαις εποιησατο, και πανστρατιαι κινησας αφικνειται κατα
δη τον Σαον ποταμον μεταξυ Σιρμιου πολεως και Σιγγηδονος. και γεφυρουν επεχειρει τον ρουν,
επιβουλευων μεν Σιρμιωι τηι πολει και παρα 472 στησασθαι ταυτην βουλομενος, δεισας δε μη
διακωλυθειη προς των Ῥωμαιων των επιφυλαττοντων εν Σιγγηδονι και την εκ πολλου του
χρονου πειραν τε και επιστημην αυτων εν ταις διαπλεουσαις τον ποταμον ναυσιν υπειδομενος,
βουλομενος τε προς του την βουλην ες το φανερον εκπεσειν το εγχειρημα τελεωσασθαι, πλοια
συναγειρας κατα την ανω Παννωνιαν εις τον Ἴστρον πολλα βαρεα, και ου κατα λογον της
ναυπηγικης τεχνης, ομως εκ των ενοντων μακρας συμπηξαμενος στρατιωτιδας ναυς και
πολλους εν αυταις επιβιβασας οπλιτας ερετας τε ου κατα κοσμον αλλα βαρβαρικως τε και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

221

ανωμαλως ταις κωπαις τυπτοντας το υδωρ, κινησας αθροον ταις τε επακτρισι κατα τον
ποταμον, και αυτος μετα πασης της Ἀβαρων στρατιας πεζηι δια της Σιρμιανης πορευομενος
νησου, παραγινεται κατα τον Σαον ποταμον. διαταραχθεντων δε των εν ταις πολεσι ταυταις
Ῥωμαιων και το εγχειρημα συννοησαντων, του τε εν Σιγγηδονι στρατηγου Σηθου τουνομα
στειλαντος προς τον Χαγανον και επερωτωντος ο τι δη και βουλομενος, ειρηνης βεβαιας τε και
φιλιας συνεστωσης αυτωι τε και Ῥωμαιοις, προς τον Σαον αφικετο ποταμον, αμα δε λεγοντος ως
ου περιοψεται γεφυρουν επιχειρουντος αυτου τον ποταμον, ουκ επιτρεποντος ολως του
αυτοκρατορος· ου κατα Ῥωμαιων τι μηχανωμενος εφη βουλεσθαι πηγνυναι την γεφυραν,
αλλως δε κατα Σκλαυηνων χωρειν, και διαπεραιουμενος τον Σαον επιβαινων τε ες την
Ῥωμαιων αυθις τον Ἴστρον διαβησεσθαι κατ' αυτων, πλοιων αυτωι πολλων παρα του Ῥωμαιων
αυτοκρατορος ες την διαβασιν παρασκευαζομενων· τουτο γαρ δη και προτερον προς χαριν του
Ῥωμαιων βασιλεως πραξαι και πολλας αιχμαλωτων μυριαδας εκ της Ῥωμαιων γης Σκλαυηνοις
δεδουλωμενων ελευθερας αυθις Ῥωμαιοις αποδουναι. νυν δε υβρισθαι μεν ελεγε προς αυτων ου
βουλομενων το συνταχθεν τηνικαυτα τελος παρα σφων καθ' εκαστον ετος επ' αυτον
κατατιθεναι, και πρεσβεις δε Ἀβαρων σταλεντας προς αυτων ανηιρησθαι, δια ταυτα τε ηκειν ες
τον Σαον. και επι τουτωι πρεσβεις εκελευε δεξασθαι παρ' αυτου τον Σηθον σταλησομενους δι'
αυτου ως τον αυτοκρατορα και αιτησοντας παρασκευασαι κατα τον Ἴστρον αυτωι τα πλοια
διαπεραιουσθαι μελλοντι κατα Σκλαυηνων, ομνυειν τε ελεγεν εχειν ετοιμως τους νομιζομενους
μεγιστους παρα τε Ἀβαροις και Ῥωμαιοις ορκους, ως ουδεμιαν τινα κατα 473 Ῥωμαιων η κατα
της Σιρμιου πολεως μηχανωμενος βλαβην, αλλ' επι τηι του εθνους των Σκλαυηνων εφοδωι την
γεφυραν βουλοιτο πηξασθαι. ταυτα ου πιστα μεν ουτε Σηθωι αυτωι ουτε τοις εν Σιγγηδονι εδοκει
Ῥωμαιοις· ομως δε ουτε παρασκευην ικανην εχειν οιομενοι, στρατιωτων τε ολιγων αυτοις
παροντων και δρομαδων νεων πολλων ου παρουσων, οια της κινησεως ταυτης εξαιφνης τε και
απροσδοκητως γενομενης, αμα τε του Χαγανου διαπειλειν αρξαμενου και διαμαρτυρασθαι, ως
αυτος μεν ταις προς Ῥωμαιους συντεθειμεναις αυτωι περι της ειρηνης εμμενοι συνθηκαις, κατα
δε των εαυτου τε και Ῥωμαιων πολεμιων Σκλαυηνων χωρων ουκ αφεξεται του εργου της
γεφυρωσεως· ει δε τις θαρρησοι Ῥωμαιων εν γουν αφειναι βελος κατα των επιχειρουντων
πηγνυναι την γεφυραν, γινωσκειν αυτους ως αυτοι της αιτιας της των σπονδων ηρξαντο
καταλυσεως, και το εντευθεν ατε εκπολεμωσαντας αυτους το Ἀβαρων εθνος μη μεμφεσθαι ο τι
αν παρ' αυτων η Ῥωμαιων ηγεμονια παθηι. ταυτα δεισαντες οι εν Σιγγηδονι τους ορκους γουν
αυτον ομνυναι προεκαλουντο. και ος παραυτικα τους τε Ἀβαρικους ωμνυεν ορκους ξιφος
σπασαμενος και επαρασαμενος εαυτωι τε και τωι Ἀβαρων εθνει παντι ως, ει κατα Ῥωμαιων τι
μηχανωμενος γεφυρουν βουλευοιτο τον Σαον, υπο ξιφους μεν αυτος τε και το Ἀβαρων απαν
αναλωθειη φυλον, τον δε ουρανον ανωθεν αυτοις και τον επι του ουρανου θεον πυρ επαφησειν,
και τα περιξ ορη και τας υλας αυτοις επιπεσεισθαι, και τον Σαον ποταμον υπερβλυσαντα
συγκαλυψειν αυτους. τοιαυτα βαρβαρικως απομοσαμενος ο Χαγανος· νυν, εφη, και τους
Ῥωμαιους ορκους ομνυναι βουλομαι. και αμα ᾔτει παρ' αυτων, τι δη πιστον τε και σεβασμιον
εχειν νομιζοιεν, καθ' ου τους ομνυντας την του θεου μηνιν, ην επιορκοιεν, ουκ εκφευξεσθαι.
παραχρημα ουν ο της Σιγγηδονος πολεως την αρχιερωσυνην διεπων τας θεσπεσιας βιβλους
αυτωι δια των εν μεσωι τας αγγελιας διακομιζοντων ενεχειρισεν· και ος δολερωτατα πως
επικρυψαμενος τον νουν ανισταται τε εκ της καθεδρας και συν φοβωι δηθεν πολλωι και
σεβασματι ταυτα προσποιησαμενος δεχεσθαι και προσκυνησας προθυμοτατα ωμνυ κατα του
λαλησαντος τα εν ταις αγιαις διφθεραις ρηματα θεου μηδεν των ειρημενων παρ' αυτου
διαψευσεσθαι. δεχεται τοιγαρουν ο 474 Σηθος τους παρ' αυτου πρεσβεις και αποστελλει εις την
βασιλιδα Τιβεριωι τωι αυτοκρατορι. εως δε οι τε πρεσβεις την επι την βασιλευουσαν πολιν οδον
διηνυον, και ο αυτοκρατωρ εμελλε ταυτα ακουσεσθαι, ο Χαγανος εν μεσωι διαμελλησας ουδεν
πασηι σπουδηι και πολυχειριαι, συμπασης αυτωι της Ἀβαρων ως ειπειν στρατιας συμπονουσης,
εγεφυρου τον ποταμον, ** θηναι βουλομενος πριν η ο αυτοκρατωρ αυτου συννοησας το
βουλευμα διακωλυειν αυτον εκ των ενοντων επιχειρησοι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

222

31. Ὅτι αφικομενων των πρεσβεων των Ἀβαρων ες την βασιλιδα και αιτουντων τον
αυτοκρατορα παρασκευασαι τας ναυς τωι Χαγανωι και τηι στρατιαι των Ἀβαρων ες τον Ἴστρον
διαβησομενηι κατα Σκλαυηνων (θαρρουντα γαρ ηδη τον Χαγανον ες την φιλιαν την αυτου την
γεφυραν τε ες τον Σαον εργαζεσθαι ποταμον και βουλεσθαι τους κοινους εχθρους αυτου τε και
Ῥωμαιων Σκλαυηνους εκτριψαι), ταυτα απαγγειλαντων, ευθυς μεν το επιχειρημα και την
εννοιαν του Χαγανου διεγνω σαφως ο αυτοκρατωρ, ως την πολιν το Σιρμιον εξελειν
βουλομενος εργαζοιτο την γεφυραν αποκωλυσαι βουλομενος την των αναγκαιων εισκομιδην,
οπως λιμωι παραστησοιτο την πολιν, (ου γαρ ην αποχρωσας δαπανας ες αυτην προαποθεμενος,
τηι συνεστωσηι προς Ἀβαρους ειρηνηι θαρρων) απορων δε στρατιας, ουτι λεγω προς την Ἀβαρων
δυναμιν αντιταξομενης, αλλ' ουδε ολιγιστης ολως υπαρχουσης αυτωι, παντων των
στρατιωτικων καταλογων ες τον προς Περσας πολεμον εν Ἀρμενιαι τε και τηι μεσηι των ποταμων
ενησχολημενων, απεπροσποιειτο δηθεν ως ου συννοησας το βουλευθεν τωι Χαγανωι, εφασκε δε
βουλεσθαι μεν και αυτος κατα Σκλαυηνων αυτους χωρησαι πολλα της Ῥωμαιων επικρατειας
δηιουντων, ουκ ειναι δε της επιχειρησεως τον καιρον Ἀβαροις συμφεροντα, Τουρκων ηδη περι
Χερσωνα εστρατοπεδευμενων και ταχειαν αισθησιν αυτων, ην τον Ἴστρον διαπεραιωθωσι,
δεξομενων. αλλα επισχειν γαρ νυν ειναι καλον αυτους και υπερβαλεσθαι την επιχειρησιν. αυτος
δε ου πολλου χρονου την διανοιαν γνωσεσθαι Τουρκων, οποι δη και της εφοδου την εννοιαν
εχοιεν, και ταυτην δηλην ποιησειν τωι Χαγανωι. ταυτα ουκ ελαθε τον Ἀβαρων πρεσβευτην
εξεπιτηδες προς του βασιλεως συμπεπλασμενα, και ως τον απο Τουρκων αυτοις προβαλλομενος
φοβον εφεξειν ηλπιζε της επινοιας αυτους. 475 εδοξε δ' ουν πειθεσθαι και συνετιθετο παντως
επισχησειν τον Χαγανον· ην δε ουτος ο μαλιστα εναγων αυτον αει και παροτρυνων ες τον κατα
Ῥωμαιων πολεμον. και ουτος μεν δωρα εφ' οις υπεσχετο πολλα κομισαμενος εξωρμησε της
βασιλιδος· και συνεβη κατα την Ἰλλυριων αυτον διοδευοντα μετα των προπεμποντων ολιγων
Ῥωμαιων προς των κατατρεχοντων την χωραν Σκλαυηνων αναιρεθηναι. ου πολλαι δε
διεδραμον ημεραι, και παραυτικα ετερος ηκεν εκ του Χαγανου σταλεις ες την βασιλιδα
πρεσβευτης, Σολαχος τουνομα, ος εισοδου προς βασιλεα τυχων φανερωτατα ηδη και μετα
γυμνης της αναιδειας εφη ωδε· ως ο Σαος μεν ηδη διαπεφρακται ποταμος γεφυρωθεις ηλιθιον τι
νομιζω διαβεβαιουσθαι· το γαρ προδηλοτατον εν ειδοσι λεγειν ψογος τωι λεγοντι· και ουδεμια
μηχανη Ῥωμαιους επαρκεσαι Σιρμιωι τηι πολει, μητε τροφης μητε μην ετερας τινος βοηθειας δια
του ποταμου το λοιπον ες αυτην εσπλευσομενης, πλην ει μη τοσαυτη Ῥωμαιων αφικοιτο
πληθυς ως δυναμει και βιαι την τε των Ἀβαρων απελασαι στρατιαν και διαλυσαι την γεφυραν.
χρηναι γουν τον αυτοκρατορα μηδαμως εκπολεμωσαι μιας ενεκα πολεως ευτελους, μαλλον δε
χυτρας, (ταυτηι γαρ αυτηι δηπουθεν εχρησατο τηι λεξει) Ἀβαρους τε και τον των Ἀβαρων
Χαγανον, αλλ' εξαγαγοντα συους απαντας τους εν αυτηι στρατιωτας τε και οικητορας, ου μην
αλλα και οσα εστιν αυτοις των φερεσθαι δυναμενων κτηματων, παραχωρησαι τωι Χαγανωι της
πολεως γυμνης τε και ερημου το λοιπον καθεστωσης. δεδοικεναι γαρ αυτον μη νυν μεν ταις της
ειρηνης εμμενειν προσποιοιντο Ῥωμαιοι συνθηκαις, μεχρι τον κατα Περσων διαθοιντο πολεμον,
διαθεμενοι δε μετεπειτα πανστρατιαι κατα Ἀβαρων χωρησοιεν, ετοιμοτατον επιτειχισμα ταυτην
γε δηπου την πολιν εχοντες κατ' αυτων και ουτε ποταμωι μεταξυ μεγιστωι ουτε μην ετεραι τινι
δυσχωριαι παντελως διειργομενοι. σαφες τε ειναι και φανερωτατον ως ουκ επι καλωι τωι
Ἀβαρων, ειρηνης τωι αυτοκρατορι προς αυτους σταθερας συνεστωσης, τηλικαυτα περι την πολιν
το Σιρμιον ωικοδομησατο τειχη. χαιρειν μεν γαρ εφασκε τον Χαγανον και επι τοις καθ' εκαστον
ετος στελλομενοις αυτωι παρα βασιλεως δωροις· καλον γαρ υπαρχειν κτημα και χρυσον και
αργυρον και μεν ουν εσθητα σηρικην· απαντων δ' ουν αξιοκτητοτερον ειναι τουτων και
τιμιωτερον την ψυχην, περι 476 ης φοβουμενον αυτον και αναλογιζομενον, ως τα πολλα των
εις τον φθασαντα χρονον κατ' εκεινην δηπου την χωραν επελθοντων εθνων τοιουτοις δωροις
Ῥωμαιοι προδηλεασαντες τελος ες καιρον επιθεμενοι πανωλεθριαι διεφθειραν, ουκ
αποστησεσθαι της επιχειρησεως, ου δωροις, ουκ επαγγελιαις, ουχ ετερωι τινι των παντων, πριν
αν την πολιν το Σιρμιον χειρωσαμενος την Σιρμιανην απασαν οικειωσηται νησον, ην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

223

δικαιοτατα και προσηκειν αυτωι Γηπαιδων προτερον κτημα γενομενην, αυτων δε υπο Ἀβαρων
πολεμηθεντων, ως εντευθεν και τα κτηματα κατα το εικος αυτωι μαλλον και ου Ῥωμαιοις
αρμοζειν. ταυτα εταραξε μεν, και την διανοιαν δεινως υπο τε οργης και λυπης συνεχεε του
αυτοκρατορος· τοις εικοσι δε, ως ενην, λογοις και αυτος χρησαμενος αντελεξεν ωδε· ως ουτε
δυναμει και ανδρειαι χειρος ουτε σοφιαι περιηλθεν ημας ο Χαγανος, αλλα ειρηνας τε και
συνθηκας και θεον τον ομοθεντα καθυβρισας, παντι που δηλον. πλεον δε ομως ουδεν αυτωι την
απιστιαν οιμαι παρεξειν· θαττον γαρ αν αυτωι μιαν των θυγατερων κατεγγυησω, δυοιν
υπαρχουσων, η το Σιρμιον την πολιν εκων παραδωσω. ει δε γε δυναμει και βιαι ταυτην εξελοι,
και ουτω τον υβρισμενον παρ' αυτου θεον εκδικον αναμενων αυτος ηκιστα τι καταπροεσθαι της
Ῥωμαιων πολιτειας εννοηθειην ποτε. επι τουτοις τον πρεσβευτην αποπεμψαμενος
παρεσκευαζετο εκ των ενοντων τηι πολει αμυνειν, στρατιαν μεν, ως εφθην ειρηκως, ουδε
βραχειαν τινα εχων, στρατηγους δε και ηγεμονας και λοχαγους στελλων, τους μεν δια της
Ἰλλυριων, τους δε δια ∆αλματιας, ως αν την πολιν δια φρουρας εχοιεν.
32. Ὅτι Θεογνις, επει εν Κασιαι και Καρβωναριαι ταις νησοις εγενετο, λογων αυτωι
κινηθεντων περι σπονδων, προσεδεξατο. παραγενομενου τε του Βαιανου και του ιππου
αποβεβηκοτος, τεθεισης οι καθεδρας χρυσης ενιζανει αυτου, εκ δυο λινων υφασματων
σκευασθεισης αυτωι ωσπερ καλυβης τινος. αλλα γαρ και ωσπερ αντ' ερυματος προ των στερνων
αυτωι και του προσωπου προυβαλλοντο θυρεους δια το μη εκτοξευσαι Ῥωμαιους τυχον ουτω δη
αθροον ες αυτον. αταρ οι γε αμφι Θεογνιν παραγενομενοι βραχυ τε αφεστωτες του χωριου, ινα
ο Βαιανος εφεζομενος ην, διελεγοντο, ερμηνεων Ουννων τας πυστεις διασαφηνιζοντων, περι
477 σπονδων. και ο μεν Βαιανος εφασκε δειν υπεικειν οι Ῥωμαιους αμαχητι του Σιρμιου, οια δη
το λοιπον μηδεμιας υπολελειμμενης μηχανης ες το μη αλωναι το αστυ· προς τωι και χητει των
αναγκαιων θαττον υποβληθησεσθαι, τουτο μεν εξ αμφοιν τοιν μεροιν κεκωλυμενης αυτηι της
σιτοπομπιας, τουτο δε και της των Ἀβαρων δυναμεως τωι πολεμωι μη υποχαλωσης, αχρις ου
υποχειριον ποιησοιντο την πολιν. προυβαλλετο δε και τινα ευπροσωπον αιτιαν του ιμειρειν
δεσποσαι του αστεος, δια το μη αυτομολους εκ της Ἀβαρικης στρατιας, αγχιθυρου ουσης της
πολεως, εαυτους ενδιδοναι Ῥωμαιοις. τουτων οι διειλεγμενων, αντειπε Θεογνις ως πρωτον μεν
ουδε αυτος ενδωσοι τωι πολεμωι προτερον η το Ἀβαρικον ενδουναι, αλλως τε μη ελπιζειν τον
Βαιανον τοιουτους ευρησειν Ῥωμαιους οποιους και βουλεται. ταυτα αυτων και τα τοιαυτα
αποφηναμενων και ξυμφωνησαντων ουδαμως προς ειρηνην, διαρρηδην Θεογνις απειρηκως
των σπονδων εφη ως τον Βαιανον αναχωρειν τε αυτον και προς πολεμου παραταξιν
εξοπλιζεσθαι, ατε αυριον και ουκ ες αναβολην αναρρηξοντος αυτου την μαχην. επι τουτοις
απηλλαγησαν.
Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Θεοφυλακτου απο επαρχων και
αντιγραφεων.
1. Ὅτι το Σιρμιον το αστυ επει εν χερσιν εγεγονει των Ουννων, προηλθον αι σπονδαι,
οπως ησυχιαν ασπασοιτο το πολεμιον και την ηρεμιαν φιλοσοφησοιεν. αι δε συνθηκαι
επονειδιστοι Ῥωμαιοις· μετα γαρ τηλικουτον κολοφωνα κακου, οια πως αγωνοθεται καθημενοι,
ωσπερ αθλον ευδοξιας δωρα λαμπρα τοις βαρβαροις παρειχοντο ογδοηκοντα τε χιλιαδας
χρυσων καθωμολογουν αν' ετος εκαστον τοις βαρβαροις εγκαταβαλλεσθαι δι' εμποριας
αργυρου τε και ποικιλης εσθητος. ου περαιτερω δε διηρκεσαν 478 των δυο ενιαυτων αι σπονδαι·
κατηυθαδιασατο γαρ Ῥωμαιων ο παρα τοις Ουννοις λεγομενος Χαγανος. φημη δε τις αμφ'
αυτον προ του την ειρηνην διαφθαρηναι περιεκεχυτο, ως ζωα τρεφεται παρα Ῥωμαιοις τωι
μεγεθει και τωι σωματι εμφανεστατα. διο εζητησε βασιλεα Μαυρικιον εις θεαν τουτων ελθειν.
και ψυχαγωγει θαττον ο βασιλευς της ιστοριας τον ερωτα και διδωσιν εις Θεωριαν ελεφαντων
γενεσθαι, πεμψας ως αυτον εκ των παρ' αυτωι τρεφομενων θηριων το εξοχωτατον. οπηνικα δ'
ειδε το Ἰνδικον ζωον ο Χαγανος ελεφαντα, παραυτικα καταλυει το θεατρον και παλιννοστειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

224

προσταττει το θηριον παρα τον Καισαρα, η καταπλαγεις η αποφαυλισας το θαυμαζομενον, ουκ
εχω ειπειν· ου γαρ αν εκρυψαμην. επωχλει δε τον Καισαρα και κλινην χρυσην τεχνουργησαντα
ως αυτον παραπεμψαι· επι τοσουτον γαρ τουτον μετεωριζεν η της παρουσης τυχης ακρωρεια.
βασιλευς δε το δωρον εξεργασαμενος βασιλικως μετεπεμπετο. ο δε σοβαρευομενος πολλωι
μαλλον κατεβρενθυετο οια προπηλακιζομενος τωι αναξιωι του δωρηματος, απεπεμπετο δε παρα
τον αυτοκρατορα ως ευτελες τι και ακομψον την χρυσην αλαζονευομενος κλινην. ναι μην
ηξιου και προς ταις ογδοηκοντα του χρυσου χιλιασι και ετερας εικοσιν αν' ετος εκαστον παρα
Ῥωμαιων αποισεσθαι· και δητα δυσανασχετουντος του αυτοκρατορος, περιφρονει τας συνθηκας
και τους ορκους ταις αυραις φερειν εδιδου, αθροον τε την πολεμωι φιλην αραμενος σαλπιγγα
τας δυναμεις συνηθροιζεν.
2. Ὅτι ο Χαγανος Ταργιτιον συν Ἐλπιδιωι τωι Ῥωμαιων πρεσβει ως βασιλεα Μαυρικιον
εστειλεν εικοσι χιλιαδας χρυσου προς ταις ογδοηκοντα αναβιβασας λαμβανειν αν' ετος. ηκον δε
αμφω ες βασιλεα, ρητρα τε και ομολογια εγιγνετο ην μην εικοσι χιλιαδας προς ταις ογδοηκοντα
καταθειναι Ῥωμαιους χρυσων, η πολεμον αντιλαμβανειν παραμελησαντας. τοιγαρτοι αι
συνθηκαι δοκουσι πως αναθαλπεσθαι, και ο πολεμος εκεχειριαν ελαμβανεν. μετα τινα δε
βραχειαν χρονου ροπην η της ειρηνης ευεξια νοθευεται, και παλιν Ῥωμαιοις το των Ἀβαρων
επιτιθεται φυλον, αλλ' ουκ αναφανδον, ραιδιουργικωτερον δε πως και δολερωτερον. το γαρ των
Σκλαυηνων εθνος επαφιησιν, και πλειστα της Ῥωμαιων γης 479 αποκειρεται, και των Μακρων
μεχρι καλουμενων τειχων, οια διαττοντες, αθροον προσβαλοντες ταις οψεσι πολυν
απεργαζονται φονον.
3. Ὅτι Φιλιππικου του γαμβρου Μαυρικιου στρατηγουντος, επει της βασιλιδος
εξεδημησε πολεως και της Ἀμιδης επεβη, πρεσβευουσι Περσαι ενδοξως πως καταθεσθαι τον
πολεμον· προσεταττον γαρ Ῥωμαιοις χρημασι τας σπονδας σφετερισασθαι Μεβωδην τον
σατραπην ως τον στρατηγον αποστειλαντες. και ουν ηκε Μεβωδης ο Περσης παρα τους
Ῥωμαιους, και ο στρατηγος εκκλησιαν εκαθισεν ως εαυτον συγκαλεσαμενος τους ταγματαρχας
και λοχαγους και υπασπιστας και της μαχιμου δυναμεως το εμφανεστερον. οπηνικα δ' ο
συλλογος επεπληρωτο, ο Περσης τωνδε των λογων απηρξατο· Ἄνδρες πολεμιοι, (μη ταραττετω
δε τους ακουοντας του πρεσβευτου το προοιμιον· ει γαρ τας γνωμας αμειψητε, μεταλλαξω καγω
την προσφωνησιν) οπλισατε την ειρηνην αποχειροτονουντες τον πολεμον, δορυ και ξιφος ως
γεγηρακοτα χαιρετωσαν, και στρατευσατε συριγγα πραον ομου και ποιμενικον περιλαλουσαν
τερετισμα. ο Περσων βασιλευς της ειρηνης εστιν εραστης και σεμνυνεται απεκδυομενος πρωτος
τον πολεμον· βασιλικον γαρ η της ειρηνης αρεσκεια, ως και τυραννων ιδιον το φιλονεικον.
ανδρες των αυτων παθηματων ημιν κοινωνοι, μεινατω των παντων ο πολεμος μονος
ακορεστος. αιματι την γην εμιαναμεν, πολλακις τον θανατον ιστορησαμεν· ζωγραφος γαρ του
θανατου ο πολεμος, εγω δε φημι, και αρχετυπον και των ανθρωπινων κακων αρχηγετης και
διδασκαλος αυτοδιδακτος. χρηματων εραι τις; αλλα πλουτωι και πενιαι γεγοναμεν παιγνιον, ποτε
κρατουντες ποτε δε κρατουμενοι, και συμμεταβαλλομενοι ταις του πολεμου τροπαις αιδιον
ωσπερ την μεταβολην εκαρπουμεθα. εκομα τις των αριστεων χρυσωι; μετα της ηδονης την
απιστιαν εκεκτητο. τι γαρ απιστοτερον εν πολεμωι χρηματων αμεσως μετατιθεμενων ες αλλον
και παλιν εξ εκεινου εις ετερον, ως εγρηγοροτα βλεπειν ενυπνιον τον κτησαμενον, η τηι
υστεραιαι της εναγχος μεμνησθαι κραιπαλης; υμεις, ω Ῥωμαιοι, την παρρησιαν παλαι τωι
πολεμωι δεδωκατε· υμεις και της ειρηνης γινεσθε μαθηται. επικηρυκευομενων Περσων τον
φιλοδακρυν αποσεισασθε πολεμον· οις γαρ της αμαρτιας 480 η εναρξις, τουτοις και της
επανορθωσεως ο μεταμελος εστιν αρμοδιος. μη γινεσθω θρασος υμιν ταυτα τα φιλανθρωπα
ρηματα. ου γαρ περιδεης γεγονως ο Περσων βασιλευς χθες που και τριτην, οτε της Μηδικης το
Ῥωμαικον κατετολμησε γης, την συμπλοκην απαναινεται, χρυσωι γαρ πολλωι και δωροις
λαμπροις πριασθαι Ῥωμαιοις τας σπονδας εγκελευεται. ου γαρ νηποινι καταθεσθαι τους
ημαρτηκοτας θεμις τον πολεμον· ικανη γαρ η εκτισις και Περσικον κατευνασαι θυμον και
θρασος περιστειλαι Ῥωμαιων πολεμικης ορεγομενον σαλπιγγος. Ἔτι τοινυν παρατεινοντος του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

225

λογου, του πρεσβεως Ῥωμαιοι κατεχειροτονουν συριττοντες και ταραχην ταις βοαις ενεποιουν,
ωσπερ δεινοπαθουντων επι τοις ρημασι του βαρβαρου. εδοκουν γαρ και Ῥωμαιοι μεγαλαυχειν
επι τοις εναγχος γεγενημενοις, ως εσεδυσαν ες την Περσων πολιτειαν, ως λειας εκρατησαν, ως
Καρδαριγαν εφενακισαν. ο δε στρατηγος την εκκλησιαν διελυσεν, και ο Περσης ουκ επεθηκε
τελος τοις ρημασιν. ολιγαι τοινυν ημεραι διωιχηκασιν, και ο της Νισιβιδος της ιερατικης
προλαμπων τιμης ως τον στρατηγον αφικνειται τα αυτα τωι Μεβωδηι ρηματα ες μεσον
τιθεμενος. το τηνικαυτα τοιγαρουν ο στρατηγος τους Περσων λογους δι' επιστολεως ες βασιλεα
παρεπεμψεν. ο δε βασιλευς τας του στρατηγου ιστορησας κεραιας παραυτικα ανειλε
προσταγματι τον Φιλιππικον εγκελευσαμενος τας αισχιστας ταυτας σπονδας αποπεμπεσθαι ως
απαιδουσας Ῥωμαικης μεγαλειοτητος. και μεντοι ο στρατηγος τας αυτοκρατορικας δελτους
πτυξαμενος επι το Μαμβραθων στρατοπεδευεται. ουτω μεν εσφριγα ο πολεμος.
4. Ὅτι ο Χοσροης μετα την ητταν τας στασεις του οπλιτικου δεδιως διενοηθη ες λογους
περι της ειρηνης κοινολογησασθαι Τιβεριωι τωι Καισαρι. ο δε Καισαρ ταυτα πυθομενος ες
διαλλαγας προιεναι διεγνω. εκπεμπει γουν τους περι συμβασεως λογους δυνατους
καθιδρυσασθαι κεχειροτονηκως πρεσβευτας Ἰωαννην και Πετρον, εν τηι κορυφαιωι της
συγκλητου βουλης τελουντας αξιαι (πατρικιοι δ' αρα οντες ετυγχανον), Θεοδωρον τε τηι
μαγιστεριαι αρχηι παρα Ῥωμαιοις τιμωμενον τε και γεραιρομενον· ναι μην και Χοσροης
Σαρναχοργανην, ανδρα τηι Περσικηι πολιτειαι δια την αξιαν 481 αποβλεπτον, προς ετεροις
αξιολογωτατοις ανδρασιν, τωι πολεμωι δι' αυτων παραδους την αναπαυλαν. συστασης τοινυν
περι την Ἀρμενιαν κατ' εκεινο καιρου κρατερας μαχης Ῥωμαιοις τε και Παρθοις, Ταμχοσρω
εφεστηκοτος της Βαβυλωνιας δυναμεως, Ἰουστινιανου δε της Ῥωμαικης, γινεται κατοπιν το
Ῥωμαικον της προτερας ευκλειας. δια τοι τουτο απειρηκασι Μηδοι των ειρηναιων σπονδων, και
παλιν αυτοις αναζωπυρουται το φιλοπολεμον, μετριοπαθειν επι τοις εναγχος ου χωρησαντες
επιτευγμασιν. οι μεν ουν πρεσβεις μεχρι λογων τα του σκοπου διανυσαντες χωρουσι προς τα
οικοι ορφανας τας πρεσβειας της ειρηνης καταλειψαντες.
5. Ὅτι Χοσροης ο Περσων βασιλευς ηττηθεις και αποδιωχθεις παρα Βαραμ και της
βασιλειας εκπεσων και δεκα σημειοις εχομενα του Κιρκηνσιου της πολεως αγραυλιζομενος
απεκπεμπει αγγελους παραδηλων την αφιξιν και τας νεωτερας τυχας και την ες τον Καισαρα
καταφυγην, την τε ες τα οικοι καθοδον εξαιτουμενος ηξιου συμμαχικον απο Ῥωμαιων
αποισεσθαι. τριτη γουν φυλακη της νυκτος, και οι αγγελοι προς ταις πυλαις εχωρησαν. επει δε
τοις πυλωρουσι τα του τειχιου διεξοδευομενα υπο των πρεσβεων διεγνωριζετο, υπο τον
ηγεμονα θαττον της πολεως οι την φρουραν των πυλων εγχειρισθεντες προιεσαν τωι τε ηγεμονι
μετα συντονου σπουδης την περιπετειαν ανετιθεσαν. τωι δε φρουραρχηι ην αρα Προβος ονομα. ο
μεν ουν Προβος εξ εωθινου τον Χοσροην προς το αστυ εισαγει, δεξιοτητι δε και φιλοφροσυνηι
τουτον εξενιζεν, τα δε τουτου γυναια παιδας υπομαζιους περιαγομενα λιαν εις τα μαλιστα
φιλανθρωπιας ηξιου, τους τε υπασπιστας και περιπολους (τριακοντα δ' αρα τωι Χοσροηι
υπηρχον) ευ εποιει καρτα επιεικως. δευτερα δε ημερα, και Χοσροης εζητει τον Προβον δια
γραμματος πρεσβευειν παρα τον Καισαρα, και εγχαραξας βασιλειους κεραιας δια Προβου τωι
αυτοκρατορι εστελλεν. τηι δε υστεραιαι Κομεντιολωι τωι στρατηγωι κατα την Ἱεραν πολιν
ενδιατριβοντι καταδηλον την του Χοσροου ενδημιαν ο Προβος πεποιηται, πεμψας ες αυτον και
τα παρα Χοσροου εν αξιωσει γεγραμμενα τωι Καισαρι· ο δε Κομεντιολος των υπο του Προβου
διαγνωσθεντων αυτωι κατα την Ἱεραν πολιν τοις ταχυδρομουσιν αγγελον παρεδιδου ηξοντα εις
βασιλεα. ο δ' αυτοκρατωρ Μαυρικιος τουτων ακηκοως περιγανυται και ταις κρειττοσιν ελπισι
κατακομος ην, τα τε σημαντρα τα Περσικα περιελομενος ο τι αν και ταις δελτοις ενεκεχαρακτο
διηρευνατο ανελεσθαι τε και διαγνωναι. η δε της αξιωσεως του των Περσων βασιλεως εν
τουτοις που συνετετακτο· επι λεξεως γαρ προσθησω την πρεσβευσιν ακαλλωπιστον φρασεως,
οπως τηι αμαθιαι της λεξεως τον νουν της αξιωσεως ανεπιπλαστον ενοπτρισωμεθα. Χοσροης
Περσων βασιλευς τωι εμφρονεστατωι βασιλει των Ῥωμαιων, αγαθοποιωι, ειρηνικωι, δυναστηι,
φιλευγενει και μισοτυραννωι, επιεικει, δικαιοπραγει, τοις αδικουμενοις σωτηρι, ευεργετικωι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

226

αμνησικακωι χαιρειν. δυο τισιν οφθαλμοις τον κοσμον καταλαμπεσθαι παντα ανωθεν και εξ
αρχης το θειον επραγματευσατο, τουτεστιν τηι δυνατωτατηι των Ῥωμαιων βασιλειαι και τοις
εμφρονεστατοις σκηπτροις της Περσων πολιτειας· ταυταις γαρ ταις μεγισταις αρχαις τα απειθη
και φιλοπολεμα εθνη λικμιζεται, και η των ανθρωπων διαγωγη κατακοσμειται και κυβερναται
δια παντος. και εστι λαβειν την των πραγματων ακολουθιαν τοις ημετεροις ρημασι
συμφωνουσαν. επει τοινυν σκαιοι τινες και πονηροι εν τωι κοσμωι επιπολαζοντες δαιμονες
παντα τα υπο του θεου καλως τεταγμενα συγχειν μεν επειγονται, ει και μη εκβασιν η τουτων
λαμβανει εγχειρησις, πρεπει τους θεοφιλεις και ευσεβεστατους ανθρωπους τουτοις
αντιστρατευεσθαι εχοντας απο του θεου σοφιας θησαυρον και δικαιοσυνης βραχιονα και οπλα.
κατα τοινυν ταυτας τας ημερας οι βλαπτικωτατοι δαιμονες κατα της Περσων επιφοιτησαντες
πολιτειας δεινα κατειργασαντο και δουλους κατα δεσποτων επεστρατευσαν, κατα βασιλειας
οικετας, κατα της ταξεως την αταξιαν, κατα του καθηκοντος το μη πρεπον, και πασι τοις
εναντιοις των αγαθων εχορηγησαν οπλα. Βαραμ γαρ, ο καταπτυστος δουλος, υπο των ημετερων
προγονων αυξηθεις και διαλαμψας και μη χωρησας της δοξης το μεγεθος προς ολεθρον
απεσκιρτησεν, και βασιλειαν εαυτωι μνηστευομενος πασαν διεταραξε την Περσων πολιτειαν, και
παντα και πραττει και διεγχειρει, ινα μεγαν οφθαλμον αποσβεσηι δυναμεως, και λαβωσιν
εντευθεν εθνη ανημερα και κακοπραγεστατα παρρησιαν και δυναμιν κατα της ημερωτατης των
Περσων βασιλειας, ειτα λοιπον εντευθεν τωι χρονωι και κατα των παρ' υμιν φορολογουμενων
εθνων κρατος ασχετον και πολλης λυμης ουκ αμοιρον. πρεπει τοινυν τωι ειρηνικωι της 483
προνοιας υμων ληιστευομενηι βασιλειαι και υπο τυραννων βιαζομενηι παρασχειν χειρα σωτηριον,
συστησασθαι τε μελλουσαν αρχην καταλυεσθαι, και της σωτηριας τας αιτιας ωσπερ τροπαια
οικουμενικα εν τηι Ῥωμαιων πολιτειαι ιδρυσασθαι, αναγορευθηναι τε υμας κτιστας και σωτηρας
και ιατρους της Περσων πολιτειας. παντα γαρ τα τωι δικαιωι συμβαινοντα πρεπει τοις
δυνατωτατοις βασιλευσι δια παντος απεργαζεσθαι, και εντευθεν της μεγαλονοιας τα εγκωμια
και του τηιδε κοσμου μεταναστευουσιν εχειν δια παντος αδιαφθαρτα, παραδειγμα τε
συστησασθαι ως ου δει κατα δεσποτων δραπετας οπλιζεσθαι. το τοινυν ανωμαλον νυν των
πραγματων της Περσικης πολιτειας προσηκει παρ' υμων κυβερνασθαι· λαμπροτεραν γαρ
εντευθεν οι Ῥωμαιοι την ευκλειαν δι' υμων αποληψονται. ταυτα Χοσροης εγω, ως παρων,
γραφων προσφθεγγομαι, Χοσροης ο σος υιος και ικετης· ου γαρ δια την τυχην των
συμβεβηκοτων αθετησεις της αξιας η της προσηγοριας το προσφορον. οι δοτηρες των αγαθων
αγγελοι του θεου ανεπονειδιστον και ατυραννητον υμιν την βασιλειαν διαφυλαξουσιν.
6. Ὅτι ο Χοσροης μετα την αιτησιν της πρεσβειας της προς Μαυρικιον σταλεισης επι την
λεγομενην Ἱεραν πολιν αφικετο, ουδε μην Κομεντιολος ο στρατηγος αγεραστον καταλελοιπε
τον τεως της βασιλειας χηρευοντα· ουτω γαρ εδοξε Μαυρικιωι, και το δογμα μετεχωρει προς
πραξιν. ουκουν επι το Βεδαμας, ουτω χωριον λεγομενον, ες συναντησιν γινεται Κομεντιολος
Χοσροηι την τε παρασκευην βασιλειον αυτωι συστησαμενος εδορυφορει μεγαλουργως. ενατη δ'
ημερα, και τοις εν Μαρτυροπολει φρουρουσι Περσαις αγγελον ο Χοσροης εξεπεμψεν ανδρα
σατραπην Μιραγδουν, ουτω λεγομενον, τας τε νεωτερας τυχας καταδηλων, και ως ου μετον
αυτοις της πολεως εχεσθαι, της του αυτοκρατορος μεγαλονοιας απομαχους και φιλους Περσας
μεταπλαττουσης. Βεσταμ δε των παρα Περσαις διαφανων κατα την Ἀρμενιαν απεστελλεν ες το
Ἀδραβιγανον εγκελευομενος γενεσθαι και τους αυτοθι ενδιατριβοντας Περσας υπηκοους αυτωι
καταστησασθαι. και ταυτα μεν ουτως ες το φανερον διεπραττετο· οια δε κερκωψ πεφυκως την
διανοιαν και παντα του δολου τιθεμενος δευτερα, τον της φιλοξενιας αθετησας θεσμον και τους
αλας της φιλοφροσυνης 484 υπο τας πτερνας καταβαλομενος πεμπταιον αγγελον κατεπεμπεν
τοις την Μαρτυροπολιν κατοικουσι Χαλδαιοις, εγκελευομενος εχεσθαι της φρουρας καρτα
κομιδηι και τοις ες το φανερον προσταττομενοις αυτωι μη προσεχειν τον νουν. αναβολης τοινυν
της περι την βασιλειαν καθοδου τεως εγγινομενης αυτωι, ενεχειρει ως βασιλεα γενεσθαι
Ῥωμαιων. ο μεν ουν Μαυρικιος την τουτου εφεσιν διαγνους γραμμασι βασιλειοις την ως αυτον
ενδημιαν ενεκοπτε δοξης υπερορων την τε του συνοισοντος επιδοσιν Χοσροηι πραγματευομενος·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

227

διενοειτο γαρ ως ου δει πορρω της Περσων πολιτειας μεταχωρησαι τουτον, ινα μη τωι Βαραμ
παγιον εντευθεν το της τυραννιδος καθιδρυνθειη εγχειρημα. ηρος δ' αρχομενου ο Χοσροης
πρεσβεις ες βασιλεα εξεπεμπεν. ο μεν ουν αυτοκρατωρ βασιλικως εκκλησιαν τριτηι συγκροτησας
ημεραι επιφανως προσκυνειται υπο των πρεσβεων. σιωπης τοινυν δαψιλευομενης τωι συνεδριωι,
και του βασιλεως αδειαν λογων εκθεσεως αποδεδωκοτος τοις Περσαις, ο των πρεσβεων
επιφανεστερος προπιαινων τωι δακρυωι τον λογον καντευθεν τους βασιλικους οικτιρμους
αποθηρωμενος τωνδε των λογων απηρξατο. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ.]
Λεχθεντων δε μεταξυ πολλων, και τουτων ουτω διαλαληθεντων υπο των πρεσβεων,
και της αξιωσεως το πιθανον και επιχαρι κληρωσαμενης τηι ευροιαι του λογου, υπο τε της
βουλης και του αυτοκρατορος δογματιζεται επικουρησειν τωι Χοσροηι Ῥωμαιους, τωι δε Βαραμ
καρτα κομιδηι παρασκευαζεσθαι πολεμον, αναξιον Λατινιδος αρχης του βασιλεως κριναντος
οπλα τοις αδικουσι παρεχεσθαι και προκινδυνευειν του μη καλου δια τον ογκον της
υποσχεσεως, και Ῥωμαιους αισχιστην αναδεξαμενους υποθεσιν αθανατοις ονειδεσι δια παντος
στηλιτευεσθαι. τα μεν ουν περι του δογματος ες εκεινην την ημεραν περι το βασιλειον αστυ
εξηχειτο τε και επεπολαζεν· πεμπταιοι δ' οι πρεσβεις εισφρησαντες προς τον Καισαρα, δωροις
διακοσμηθεντες βασιλικοις εν γραμμασι το παρα του βασιλεως αποφερονται ψηφισμα, τον τε
Σαμεν και Χοσροπεροζην τους τε αλλους, τους ηδη προτερον κατα τον του πολεμου καιρον
ηιρηκει το Ῥωμαικον, ο αυτοκρατωρ ες Χοσροην αμα τοις πρεσβεσιν εξαπεστειλεν. ο δε Χοσροης
τα εν τωι βιβλιωι του βασιλεως διαγνους την τε των Ῥωμαιων αγασθεις αρετην, την Ἱεραν πολιν
καταλιπων αμα Κομεντιολωι ες Κωνσταντιναν το αστυ αφικετο, μικρου τε υστερον και ο της
Μελιτηνης 485 προεστως (∆ομετιανος δ' αρα ουτος) βασιλικαις υποθηκαις γινεται προς
Χοσροην, ος προς γενος συνηπται τωι βασιλει, την τιμην ιερευς, την δε περι τον βιον
κατασκευην ιερωτερος, τον λογον ηδυς, την πραξιν ταχυς, την συμβουλην εμφρονεστατος.
συνειπετο δε αυτωι ο τε Γρηγοριος, ο της Ἀντιοχεων του ιερατικου εξηγουμενος· εδοξε γαρ και
τουτο τωι βασιλει, και μετεφοιτα προς την πραξιν ο λογος. παραγενηθεντες γουν οι ιερεις ες
Κωνσταντιναν λογοις και δωροις παρηγορουν Χοσροην, επιτευξεις ελπιδων αθυμουμενωι
διατιθεμενοι. ο μεν ουν Χοσροης ανα την Νισιβιν πρεσβεις απεστελλεν αναμιμνησκων Περσας
της ευνοιας της ες το βασιλειον γενος, παρακαλων τωι ηπιωι της παραινεσεως ως ου δει
τυραννων εξουσιας ανεχεσθαι και καθυβριζειν νομον αρχαιον και πατριον γεγηρακοτα τηι
Περσων βασιλειαι και μηδεποτε τωι νεωτερωι της καθαιρεσεως απενεγκαμενον το αδοκιμον.
7. Ὅτι τωι Βαραμ επει καταδηλον γεγονεν ως διεσωθη ο Χοσροης, οπως τε Ῥωμαιοι
φιλοφρονως αυτον ανεδεξαντο, πρεσβεις εξεπεμψεν αξιων τον αυτοκρατορα μηδαμως ταις
Χοσροου τυχαις επικουρειν, διισχυριζομενος Νισιβιν τε πολιν παραδιδοναι Ῥωμαιοις και τα
αχρι Τιγριδος ποταμου. ο μεν ουν Βαραμ τηναλλως επλανατο· ου γαρ οιος τε ην διαφθειρειν την
του βασιλεως οσιοτητα.
8. Ὅτι μετα των ανδραγαθηματων την επιτευξιν ο Χοσροης ες τον Μαυρικιον των
επομενων αρχοντων τινας μετεπεμπετο και την των παρηκολουθηκοτων περιπετειαν
ενσημαινεται, ηξιου τε μελλησεως εγκοπην ταις συμμαχικαις αυτον επιθειναι δυναμεσι και ως
ταχιστα βοηθειν, την τε των χρηματων αυτωι παρα του βασιλεως γενεσθαι περιβολην,
ισχυριζομενος την οικειαν απολαβοντα αρχην αντικαταβαλλειν Ῥωμαιοις το δανειον. ο δε του
Ῥωμαικου βασιλευς μετα της συμμαχιας των οπλων και την των χρηματων αυτωι μεγιστην
ροπην εχαριζετο. ο τοινυν Χοσροης χειρογραφησας το δανεισμα και ες Μαυρικιον
αποστειλαμενος τον πολυταλαντον των χρηματων εκομιζετο πλουτον, και τουτον
κατακερματισας ταις περι αυτον Περσικαις κατασπειρει δυναμεσιν.
9. Ὅτι μετ' ου πολυ τωι Σαραμηι ες βασιλεα γενεσθαι Χοσροης προσεταττε καθικετευων
τον Καισαρα Κομεντιολον της στρατηγικης επιστασιας αποβαλειν, ως οια δη υπο Κομεντιολου
προ 486 πηλακιζομενου, και ταις αναβολαις τας αναβολας της επικουριας υποφθειροντος. ο
τοινυν Σαραμης κατα το προστεταγμενον αυτωι ες Βυζαντιον αφικνειται την τε πρεσβειαν
διεξηλθε τωι αυτοκρατορι. και ουν ο βασιλευς αποστρατηγον της επι Περσιδα καθοδου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

228

Κομεντιολον ποιησαμενος Ναρσηι, ος του στρατηγου υπασπιστης ετυγχανεν ων, την ηγεμονιαν
εντιθησιν. Ἕκτη δ' ημερα, και ο Μαυρικιος λιθοκολλητον ζωνην και τιαραν βασιλικην κλινας
τε και τραπεζας χρυσας ες το ∆αρας τωι Χοσροηι απεστελλεν, πομπην τε βασιλειον αυτωι
συγκροτων εκ των παρ' αυτωι δορυφορων μεγαλοπρεπως μετεδιδου, οπως μη βασιλικης
χηρευων συνταξεως ευκαταφρονητος ειη Ῥωμαιοις τε και Περσαις. περιεστοιχιζετο γουν
παντοθεν βασιλικηι δορυφοριαι Χοσροης, οποσηι νομος Ῥωμαιοις αυτοκρατορικα σκηπτρα
γεραιρεσθαι. ορωντες γουν οι Μηδοι οποση τωι Χοσροηι υπο του αυτοκρατορος ρωμη
περιεκεχυτο, την γνωμην μεταναστευσαμενοι, χαιρειν φρασαντες τηι τυραννιδι προσεχωρουν
Χοσροηι. και του μεν Βαραμ οσημεραι το συμμαχικον κατησθενει, τωι δε Χοσροηι κατα νουν
εχωρει τα πραγματα, καταλιπαινομενης αυτωι της δυναμεως. διανοειται γουν παραυτικα
Χοσροης τωι Μαυρικιωι ευνουστατην πραξιν ενδειξασθαι. διο εν βασιλικηι διφθεραι την πολιν
∆αρας υπηκοον εγγραφεται προικα Μαυρικιωι τον τε ∆ολαυζαν τον σατραπην, ανδρα
αποβλεπτον, ες Βυζαντιον στελλει τας κλεις οισομενον του πολισματος την τε εν γραμμασι
δωρεαν. ο μεν ουν πρεσβις επι το βασιλειον αστυ γενομενος παρεδιδου Ῥωμαιοις το πολισμα
και ες λογους προς τον αυτοκρατορα ηκεν· ο δε Μαυρικιος δωροις βασιλικοις μεγαλυνας τουτον
την των προαπαγγελθεντων ωχυρου και αυθις υποσχεσιν, παιδα Χοσροην αποκαλων.
10. Ὅτι ο Χοσροης δεδοικως μη που δολοφονια τις υποσταιη αυτωι υπο των εγχωριων,
εδειτο Μαυρικιου ες την του σωματος φρουραν χιλιους εκ του οπλιτικου παραπεμπεσθαι. ο δε
των Ῥωμαιων βασιλευς σωματοφυλακας ες Χοσροην εξεπεμπεν.
11. Ὅτι ο Μαυρικιος εως του Ἑβδομου ονομαζομενου ελθων (ηκηκοει γαρ ως το
Ουννικον εκστρατευει) και ακηκοως ∆αλαυζαν τον Περσην ηκοντα ως αυτον παλινδρομει προς
το βασιλειον αστυ, 487 διαθεις τε ως ενην επιδεξιως την της πρεσβειας αξιωσιν του σκοπου
αυθις της εκδημιας απηρχετο.
12. Ὅτι τριτη ημερα, και πρεσβεις υπο του βασιλειου εξεπεμποντο αστεος, η τε αξιωσις
υπο της συγκλητου ες τον βασιλεα εγιγνετο· η δε υποθεσις την επαναζευξιν της βασιλεως
εκδημιας εθηρα λαβειν. ο δε μηδεν προσηκαμενος της πρεσβειας παλιννοστειν προσταττει τοις
πρεσβεσιν.
13. Ὅτι προς τηι Ἀγχιαλωι τον χαρακα ο Μαυρικιος διαγραψαμενος ημερας τε πεντε προς
ταις δεκα ενθαδη την διατριβην ποιησαμενος ες το βασιλειον αστυ επανεισιν, ηκειν ακουσας
υπο του Περσων βασιλεως ες Βυζαντιον πρεσβεις. τριτη δε ημερα, και οι της Κελτικης Ἰβηριας
πρεσβεις ες το βασιλειον παραγινονται αστυ· αι δε προσηγοριαι τοις πρεσβεσι Βοσος και Βεττος.
τουτους ο του εθνους δυναστης (Φραγγοι δε ουτοι τηι νεωτεραι γλωσσηι κατονομαζονται. ονομα
δε Θεοδωριχος αυτωι) ες βασιλεα εξεπεμπεν ηξιου τε συνθηκαις φορολογιας τωι Ῥωμαικωι
συμμαχησαι και δωροις ανελεσθαι τον προς Χαγανον πολεμον. ο μεν ουν αυτοκρατωρ τους
πρεσβεις φιλοφρονησαμενος δωροις απομισθον την ξυμμαχιαν εκελευε Φραγγους παρεχεσθαι,
αργυρολογεισθαι το Ῥωμαικον υπο των βαρβαρων ουκ ανεχομενος. Ὁ δε Χαγανος επενθηκας
λαμβανειν τας συνθηκας εξηιτει τον βασιλεα. επει δε ο αυτοκρατωρ τοις λογοις του βαρβαρου
ωτων ουκ εδιδου βαλβιδα, αντελαμβανε παραυτικα τον πολεμον.
14. Ὅτι ο Πρισκος δεκα και πεντε ποιησαμενος χαρακας τον τε Ἴστρον διαπεραιωθεις
ποταμον τεταρτηι ημεραι εις Νοβας τας ανω παραγινεται. ο δε Χαγανος τουτο μεμαθηκως ως τον
Πρισκον πρεσβεις εξεπεμψε την τε αιτιαν εξηρευνατο μαθειν της των Ῥωμαιων αφιξεως. ο δε
στρατηγος τους τοπους εφασκεν ευφυεις ες κυνηγεσια πεφυκεναι, ιππασιμους τε και λιαν
ενυδρους. ο δε Χαγανος εδηλου επ' αλλοτριας γης επιβαινειν Ῥωμαιους, παρασπονδησαι τε
Πρισκον, και αορατως την ειρηνην υπ' αυτου περισχιζεσθαι. εφασκε τοινυν ο Πρισκος
Ῥωμαικον υπειναι το εδαφος, ο δε βαρβαρος οπλοις και νομοις πολεμων Ῥωμαιους
αποκτησασθαι τουτο. του τοινυν Χαγανου ζυγομαχουντος και 488 διαμφιβαλλοντος περι
τουτων των τοπων, φασι τον Πρισκον την εκ της εω αποδρασιν ονειδισαι Χαγανωι. θερους γαρ
ενεστωτος ο προς τηι εωι υπο των Τουρκων Χαγανος υμνουμενος πρεσβεις εξεπεμψε Μαυρικιωι
βασιλει επιστολην τε συντεταχως επινικια εχαραττεν εν αυτηι. η δε της επιστολης επιγραφη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

229

ειχεν επι λεξεως ουτως· τωι βασιλει των Ῥωμαιων ο Χαγανος ο μεγας δεσποτης επτα γενεων και
κυριος κλιματων της οικουμενης.
15. Ὅτι του ηρος ανισχοντος, μελλουσης δε επιβησεσθαι της μεγαλης των Χριστιανων
εορτης και παθος ομου και αναστασιν του σωτηρος εορταζειν θεου, του τε λιμου τους Ῥωμαιους
καταπιεζοντος, παραδοξωι προνοιαι τινι ο Χαγανος προς τους Ῥωμαιους πρεσβευεται. η δε
αξιωσις ην λυσιν τωι λιμωι επιθειναι. ο μεν ουν Πρισκος επι τωι καινοπρεπει της αξιωσεως
διηπορει τε και ηπιστει· επει δε πιστεις Ῥωμαιοι τε και βαρβαροι εδοσαν και αντελαμβανον,
πενθημερους σπονδας συστησαμενοι την αφοβιαν επραγματευοντο. αμαξαις τοιγαρουν ο
Χαγανος επισιτισμον λιμωττουσι τοις Ῥωμαιοις παρειχετο. δια τουτο μεχρι των χρονων των
καθ' ημας των παραδοξολογουμενων τα της βαρβαρικης φιλανθρωπιας ταυτης καθεστηκεν.
τεταρτη δε ημερα, και της Ῥωμαικης δυναμεως ευσθενουσης τοις προς ζωην αναγκαιοτατοις τωι
βιωι, ο Χαγανος πρεσβεις εξεπεμψεν Ἰνδικας υπο του Πρισκου λαβειν αξιων καρυκειας. ο μεν
ουν Πρισκος του βαρβαρου την αξιωσιν εθεραπευε πεπερι τε εξεπεμψε και φυλλον Ἰνδικον
κασσιαν τε και το λεγομενον κοστον. ο δε απολαβων τας Ῥωμαικας δωρεας,
καταρωματισαμενος ησθη λιαν περιχαρως. γινεται ουν απομαχος μεχρι οτου Ῥωμαιοις η
δημοτελης εκεινη και μεγαλη πανηγυρις επεπεραστο. συνηλιζοντο τοιγαρουν τα αντιθετα, και
ουκ ην δεος εν εκατεραις δυναμεσιν. ουκουν αποτερματιζουσης της εορτης αγγελους ο Χαγανος
εξεπεμπε διακρινεσθαι απ' αλληλων αξιων τας δυναμεις. 16. Ὅτι ο Χαγανος μετα την πεμπτην
ητταν καταπολεμηθεις υπο Ῥωμαιων, πριν τι τον αυτοκρατορα των γεγενημενων εν ειδησει
γενεσθαι, πρεσβεις ες Μαυρικιον επεμψεν αναλαβειν τους ζωγρηθεντας πειρωμενος. ησαν δε
χιλιαδες επτακαιδεκα προς τοις διακοσιοις. ο δε Μαυρικιος ταις απειλαις του βαρβαρου καταπλα
489 γεις και τοις λογοις αποβουκολουμενος δι' επιστολεως τωι Πρισκωι προσεταξεν αποδουναι
τους ζωγρηθεντας τωι Χαγανωι Ἀβαρους. ουτω μεν ουν απο της Τομεως ανεδιδοντο τωι Χαγανωι
οι βαρβαροι. Τελος της ιστοριας Θεοφυλακτου.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Προκοπιου Καισαρεως.
1. Ὅτι ο Καβαδης ο των Περσων βασιλευς μετα την καθοδον την ες τα βασιλεια ολιγωι
υστερον χρηματα τωι Ἐφθαλιτων βασιλει ωφλεν, απερ επει αποτιννυναι ουχ οιος τε ην,
Ἀναστασιον τον Ῥωμαιων αυτοκρατορα ᾔτει ταυτα οι δανεισαι τα χρηματα. ο δε
κοινολογησαμενος των επιτηδειων τισιν επυνθανετο ει γε οι ταυτα ποιητεα ειη. οιπερ αυτον το
συμβολαιον ποιεισθαι ουκ ειων. αξυμφορον γαρ απεφαινον ειναι βεβαιοτεραν τοις πολεμιοις
χρημασιν οικειοις ες τους Ἐφθαλιτας την φιλιαν ποιησασθαι, ους δη ες αλληλους ξυγκρουειν
οτι μαλιστα σφισιν αμεινον ειναι. διο δη Καβαδης εξ αιτιας ουδεμιας εγνω επι Ῥωμαιους
στρατευεσθαι. και πρωτα μεν αυταγγελος Ἀρμενιων τηι χωραι επηλθε και αυτης τα πολλα εξ
επιδρομης ληισαμενος ες Ἄμιδαν πολιν εν Μεσοποταμιαι κειμενην εκ του αιφνιδιου αφικετο και
ταυτην επολιορκει.
2. Ὅτι οι Περσαι οι εν τηι Ἀμιδηι ουκ εχοντες τινες αν εν τοισδε τοις δεινοις γενοιντο,
την μεν αποριαν των αναγκαιων ες το ακριβες εκρυπτον δοκησιν παρεχοντες ως παντων σφισι
των επιτηδειων αφθονια ειη, ες· δε τα οικεια ξυν τωι ευπρεπει λογωι αναχωρειν ηθελον. και οι
Ῥωμαιοι ωσαυτως απαλλασσεσθαι ηθελον. γινονται ουν εν αμφοτεροις λογοι, εφ' ωι δη Περσαι
λιτρας χρυσιου χιλιας λαβοντες αποδωσουσι Ῥωμαιοις την πολιν, εκατεροι τε ασμενοι τα
ξυγκειμενα επιτελη εποιουν, τα τε χρηματα λαβων ο του Γλωνου υιος Ἄμιδαν Ῥωμαιοις
παρεδωκεν. Γλωνης γαρ ηδη ετετελευτηκει.
3. Ὅτι οι Περσαι του προς Ουννους πολεμου σφισι μηκυνομενου ες σπονδας Ῥωμαιοις
ξυνιασιν, αιπερ αυτοις ες επτα ετη εγενοντο, Κελερος τε του Ῥωμαιου και Ἀσπευεδου του
Περσου αυτας ποιησαμενων.
4. Ὅτι κατα τας Κασπιας καλουμενας πυλας ο Φιλιππου Ἀλεξανδρος πυλας
τεκτηναμενος φυλακτηριον κατεστησατο. ο δη αλλοι τε πολλοι προιοντος του χρονου εσχον και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

230

Ἀμβαζουκης, Ουννος μεν το γενος, Ῥωμαιοις τε και Ἀναστασιωι βασιλει φιλος.ουτος επειδη ες
γηρας αφικτο βαθυ και τελευταν εμελλε, πεμψας παρα τον Ἀναστασιον χρηματα οι δοθηναι
ᾔτει, εφ' ωι το τε φυλακτηριον και πυλας τας Κασπιας ενδωσει Ῥωμαιοις. βασιλευς δε
Ἀναστασιος (δραν γαρ ανεπισκεπτως ουτε ηπιστατο ουτε ειωθει) λογισαμενος οτι οι στρατιωτας
ενταυθα εκτρεφειν αδυνατα ην εν χωριωι ερημωι τε αγαθων απαντων και ουδαμη εν γειτονων
εχοντι εθνος Ῥωμαιοις κατηκοον, χαριν μεν τωι ανθρωπωι της ες αυτον ευνοιας πολλην
ωμολογει, το δε εργον τουτο ουδενι λογωι προσιετο. Ἀμβαζουκης μεν ουν ου πολλωι υστερον
ετελευτα νοσωι, Καβαδης δε βιασαμενος τους αυτου παιδας εσχε τας πυλας.
5. Ὅτι μετα θανατον Ἀναστασιου την βασιλειαν κατασχοντος Ἰουστινου μεριμνα τις
Καβαδηι εγενετο, μη τι Περσαι νεωτερισωσιν εις τον αυτου οικον, επειδ' αν αυτος τελευτησηι τον
βιον. επει δε αντιλογιας χωρις ες των παιδων τινα την αρχην παραπεμψαι εμελλεν, εδοξεν
αυτωι τον τε πολεμον και τας του πολεμου αιτιας διαλυσαι Ῥωμαιοις, εφ' ωι Χοσροης παις
εσποιητος Ἰουστινωι βασιλει γενοιτο. ουτω γαρ οι μονως το εχυρον επι τηι αρχηι διασωσασθαι.
διο δη πρεσβεις τε υπερ τουτων και γραμματα ες Βυζαντιον Ἰουστινωι βασιλει επεμψεν. εδηλου
δε η γραφη ταδε· ου δικαια μεν πεπονθεναι προς Ῥωμαιων ημας και αυτος οισθα. εγω δε υμιν τα
εγκληματα παντα αφειναι παντελως εγνωκα εκεινο ειδως, ως ουτοι αν μαλιστα των ανθρωπων
νικωιεν, οι γε προσοντος αυτοις του δικαιου ειτα ελασσουμενοι εκοντες ειναι των φιλων
ησσωνται. χαριν μεντοι αιτουμαι σε υπερ τουτων τινα, η αν ουχ ημας αυτους μονον, αλλα και
το εκατερου υπηκοον απαν ες τε το ξυγγενες ξυνδεουσα και την απ' αυτου ως το εικος ευνοιαν
ες κορον δηπου των της ειρηνης αγαθων καταστησεσθαι ικανη ειη. λεγω 491 δε οπως αν
Χοσροην τον εμον, ος μοι της βασιλειας διαδοχος εσται, εισποιητον παιδα ποιησαις. ταυτα επει
απενεχθεντα βασιλευς Ἰουστινος ειδεν, αυτος τε περιχαρης γεγονε και Ἰουστινιανος ο βασιλεως
αδελφιδους, ος δη αυτωι και την βασιλειαν εκδεξασθαι επιδοξος ην, και κατα ταχος ες την
πραξιν ηπειγεσθην την εισποιησιν εν γραμματι θεσθαι, ηι νομος Ῥωμαιοις, ει μη Προκλος
εκωλυσεν, ος βασιλει τοτε παρηδρευε την του καλουμενου κοιαιστωρος αρχην εχων, ανηρ
δικαιος τε και χρηματων διαφανων αδοξοτατος. ος και τοτε ανταιρων ελεξεν ωδε· νεωτεροις
μεν εγχειρειν πραγμασιν ουδε ειωθα, αλλως δεδοικα παντων μαλιστα ευ ειδως, οτι εν τωι
νεωτεροποιωι το γε ασφαλες ουδαμως σωζεται. δοκω δε μοι, ει και λιαν τις ην περι ταυτα
θρασυς, αποκνησαι αν ες τηνδε την πραξιν και κατορρωδησαι τον εξ αυτης σαλον. ου γαρ αλλο
οιμαι ουδεν εν γε τωι παροντι υμιν εν βουληι ειναι, η οπως αν τα Ῥωμαιων πραγματα Περσαις
ευπρεπει παραδοιημεν λογωι, οι γε ουκ εγκρυφιαζοντες ουδε παραπετασμασι τισι χρωμενοι,
αλλα διαρρηδην ομολογουντες το βουλευμα ουτως αναιδην αφαιρεισθαι την βασιλειαν υμας
αξιουσι, τωι μεν της απατης φανερωι την ωφελειαν προισχομενοι, λογωι δε αναιδει την
απραγμοσυνην προβεβλημενοι. καιτοι εχρην εκατερον υμων ταυτην των βαρβαρων την πειραν
παντι αποκρουεσθαι σθενει· σε μεν, ω βασιλευ, οπως δη μη Ῥωμαιων ειης βασιλευς υστατος, σε
δε, ω στρατηγε, οπως αν μη σαυτωι ες την βασιλειαν εμποδων γενοιο. τα μεν γαρ αλλα
σοφισματα λογων ως επι πλειστον σεμνοτητι καλυπτομενα ισως αν που και ερμηνεως τοις
πολλοις δεοιτο, αυτη δε αντικρυς εκ προοιμιων ευθυς η πρεσβεια τωι Ῥωμαιων βασιλει Χοσροην
τουτον, οστις ποτε εστι, κληρονομον εισποιειν βουλεται. ουτως γαρ μοι περι τουτων
διαλογιζεσθε. φυσει τοις παισι τα των πατερων οφειλεται, οι τε νομοι τωι διαλλασσοντι
αλληλοις αει εν πασιν ανθρωποις μαχομενοι ενταυθα εν τε Ῥωμαιοις και πασι βαρβαροις
ξυνιασι τε και ξυνομολογουντες αλληλοις κυριους αποφαινουσι τους παιδας ειναι του του
πατρος κληρου, ωστε τα πρωτα ελομενοις υμιν παντα λελειψεται τα λοιπα ξυγχωρειν. Ουτος
μεν τοσαυτα ειπεν, βασιλευς δε και ο βασιλεως αδελ 492 φιδους τους τε λογους ενεδεχοντο και
το πρακτεον εν βουληι εποιουντο. εν τουτωι δε και αλλα Καβαδης γραμματα προς Ἰουστινον
βασιλεα εκπεμψας ανδρας τε αυτον στειλαι δοκιμους ηξιου, εφ' ωι την ειρηνην προς αυτον
θησονται, και γραμμασι τον τροπον σημηναι, καθ' ον αν αυτωι την του παιδος εισποιησιν θεσθαι
βουλομενωι ειη. και τοτε δη Προκλος ετι μαλλον η προτερον την Περσων πειραν διεβαλλεν,
μελειν τε αυτοις ισχυριζετο, οπως δη το Ῥωμαιων κρατος σφισιν αυτοις ως ασφαλεστατα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

231

προσποιησωνται, και γνωμην απεφαινε την μεν ειρηνην αυτοις αυτικα δη μαλα περαινεσθαι,
ανδρας δε τους πρωτους εκ βασιλεως επ' αυτηι στελλεσθαι, ους δη δεησει πυνθανομενωι τωι
Καβαδηι, καθ' ο τι δει την εισποιησιν Χοσροηι γενεσθαι, διαρρηδην αποκρινασθαι, οτι δη ως
βαρβαρωι προσηκει. δηλονοτι ου γραμμασιν οι βαρβαροι τους παιδας ποιουνται, αλλ' οπλων
σκευηι. ουτω τοινυν τους πρεσβεις Ἰουστινος ο βασιλευς απεπεμψατο ανδρας τους Ῥωμαιων
αριστους πεμψαι σφισιν ουκ ες μακραν υποσχομενος, οι τα τε αμφι τηι ειρηνηι και τωι Χοσροηι ως
αριστα διοικησονται, γραμμασι τε Καβαδην κατα ταυτα ημειψατο.
6. Ὅτι ο των Περσων βασιλευς επεστελλε τοις Ἴβηρσι τα νομιμα της αυτου πολιτειας
τηρειν. διο Γουργενης ο βασιλευς αυτων προσχωρειν Ἰουστινωι βασιλει ηθελε τα τε πιστα ηξιου
λαβειν, ως ουποτε Ἴβηρας καταπροησονται Περσαις Ῥωμαιοι. ο δε ταυτα τε αυτωι ξυν προθυμιαι
πολληι εδιδου και Προβον τον Ἀναστασιου του βεβασιλευκοτος αδελφιδουν, ανδρα πατρικιον,
ξυν χρημασι πολλοις ες Βοσπορον επεμψεν, εφ' ωι στρατευμα Ουννων χρημασιν αναπεισας
Ἴβηρσι πεμπει ες ξυμμαχιαν. οι δε Βοσποριται αυτονομοι μεν το παλαιον ᾤκουν, Ἰουστινωι δε
βασιλει εναγχος προσχωρειν εγνωσαν. επει δε Προβος απρακτος ενθενδε ανεχωρησε, Πετρον
στρατηγον ξυν Ουννοις τισιν ες Λαζικην βασιλευς επεμψε Γουργενηι οση δυναμις
ξυμμαχησοντα.
7. Ὅτι Βελισαριος στρατηγος της ευας κατεσταθη. οσπερ επει τε ες Χοσροην και Περσας
ηλθε, δεινως ησχαλλον, και αυτοις την ειρηνην ες Ῥωμαιους πεποιημενοις μετεμελεν ηδη, οτι
δη αυτοις την δυναμιν επι μεγα χωρειν ᾔσθοντο. πεμψας τε ο Χοσροης ες Βυζαντιον πρεσβεις
ξυγχαιρειν τε Ἰουστινιανωι εφασκε και το μερος λαβειν ξυν γελωτι δηθεν των εκ Λιβυης
λαφυρων 493 ηξιου, οτι δη ουκ αν ποτε Βανδηλων τωι πολεμωι περιεσεσθαι ισχυσεν, ει μη αυτωι
Περσαι εσπεισαντο. τοτε μεν ουν Χοσροην Ἰουστινιανος χρημασι δωρησαμενος τους πρεσβεις
ουκ ες μακραν απεπεμψατο.
8. Ὅτι Χοσροης μαθων ως και Ἰταλιαν Βελισαριος Ἰουστινιανωι προσποιειν ηρξατο ουκ
ετι κατεχειν οιος τε ην την διανοιαν, αλλα σκηψεις επινοειν ηθελεν, οπως δη λογωι τινι
ευπρεπει τας σπονδας λυσειεν. υπερ ων κοινολογησαμενος Ἀλαμουνδαρωι εκελευεν αυτον
ξυμποριζεσθαι πολεμου αιτιας. ο δε Ἀρεθαι επικαλεσας, οτι αυτον περι γης οριων βιαζοιτο, ες
χειρας τε αυτωι εν σπονδαις ηλθε και γην των Ῥωμαιων επι ταυτηι τηι σκηψει καταθειν ηρξατο
εφασκε τε, ως αυτος ου λυει τας Περσων τε και Ῥωμαιων σπονδας, επει αυτον ες ταυτας
ουδετεροι εσεγραψαντο. και ην δε ουτως. ου γαρ τις πωποτε Σαρακηνων λογος εν σπονδαις
γεγονεν ατε ξυνεχομενων τωι Περσων τε και Ῥωμαιων ονοματι. αυτη δε η χωρα, η δη προς
εκατερων των Σαρακηνων αντελεγετο, Στρατα μεν κεκληται, Παλμυρας δε πολεως προς νοτον
τετραπται δενδρον η τι των εν τοις ληιοις αγαθων ουδαμη φερουσα (ηλιοκαυστος γαρ
υπερφυως εστι) προβατων δε τισιν εκ παλαιου ανειμενη νομαις. Ἀρεθας μεν ουν Ῥωμαιων
ισχυριζετο ειναι τον χωρον τωι τε ονοματι τεκμηριουμενος, ου δη προς παντων ανωθεν ετυχεν
(στρατα γαρ η εστρωμενη οδος τηι Λατινων καλειται φωνηι) και μαρτυριαις παλαιοτατων
ανδρων χρωμενος. Ἀλαμουνδαρος δε φιλονεικειν μεν υπερ του ονοματος ηκιστα εδικαιου,
μισθους δε οι του ενταυθα νομου εκ παλαιου εφασκε τους τα προβατα κεκτημενους διδοναι. διο
δη ο Ἰουστινιανος Στρατηγιωι πατρικιωι και των βασιλικων θησαυρων αρχοντι, αλλως δε
ξυνετωι και ευπατριδηι, ετι μεντοι και Σουμμωι των εν Παλαιστινηι στρατιωτων ηγησαμενωι, την
των αντιλεγομενων επετρεψε διαιταν. ο δε Σουμμος Ἰουλιανου αδελφος ην, ος ολιγωι
εμπροσθεν ες Αιθιοπας και Ὁμηριτας επρεσβευσε. και αυτοιν ατερος μεν Σουμμος μη χρηναι
Ῥωμαιους καταπροιεσθαι την χωραν ηξιου, Στρατηγιος δε βασιλεως εδειτο μη χωρας τινος
ενεκα βραχειας τε και ως ηκιστα λογου αξιας, αλλ' αγονου τε και ακαρπου πανταπασιν ουσης,
Περσαις πολεμησειουσι σκηψεις του πολεμου χαριζεσθαι. Ἰουστινιανος μεν 494 ταυτα εν βουληι
εποιειτο, και χρονος πολυς ταυτηι δη τηι διαιτηι ετριβη. Χοσροης δε ο Περσων βασιλευς λελυσθαι
προς Ἰουστινιανου τας σπονδας εφασκε πολλην επιβουλην ες οικον τον αυτου αρτι
ενδειξαμενου, οις δη εταιριζεσθαι Ἀλαμουνδαρον εν σπονδαις ενεχειρησε. Σουμμον γαρ
εναγχος επι διαιτηι δηθεν τωι λογωι παρ' αυτον ηκοντα επαγγελιαις αυτον περιελθειν μεγαλων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

232

χρηματων, εφ' ωι προσχωρησοι Ῥωμαιοις, γραμματα τε προισχετο, α δη προς Ἀλαμουνδαρον
υπερ τουτων Ἰουστινιανος εγραψεν. και προς Ουννων δε τινας ισχυριζετο αυτον επιστολην
πεμψαι εγκελευομενην αυτοις εσβαλλειν τε ες την Περσων γην και τοις εκεινη χωριοις επι
πλειστον λυμηνασθαι· ην δη οι τους Ουννους αυτους εφασκεν εγχειρισαι ες οψιν ελθοντας.
ταυτα Χοσροης τοις Ῥωμαιοις επικαλων τας σπονδας λυειν διενοειτο. ει μεντοι αυτα λεγοντι οι
αληθιζεσθαι ξυνεβαινεν, ουκ εχω ειπειν.
9. Ὅτι Ουιττιγης ο των Γοτθων ηγουμενος ηδη τωι πολεμωι κεκακωμενος πρεσβεις δυο
παρα Χοσροην επεμψεν αναπεισοντας επι Ῥωμαιους στρατευεσθαι, ου Γοτθους μεντοι πρεσβεις,
οπως μη καταδηλοι αυτοθεν γενομενοι ξυγχεωσι τα πραττομενα, αλλα Λιγουρους ιερεις
χρημασιν αδροις ες ταυτην ηγμενους την πραξιν. ων ατερος μεν, οσπερ αξιωτερος εδοξεν ειναι
δοκησιν τε και ονομα επισκοπου περιβεβλημενος ουδεν αυτωι προσηκον, ες την πρεσβειαν
καθιστατο, ο δε δη ετερος αυτωι υπηρετων ειπετο, οδωι τε ιοντες ες τα επι της Θραικης χωρια
εταιριζονται τινα ενθενδε Συρας τε και της Ἑλληνιδος φωνης ερμηνεα σφισιν εσομενον,
απαντας τε Ῥωμαιους λαθοντες ες τα των Περσων ηθη αφικοντο (ατε γαρ εν σπονδαις
καθεστωτες ουκ ες το ακριβες ταυτη εφυλασσον) Χοσροου τε ες οψιν ελθοντες ελεξαν ωδε· τους
μεν αλλους απαντας, ω βασιλευ, πρεσβεις των αυτοις ενεκα ξυμφορων εκ του επι πλειστον
ξυμβαινει ες την πρεσβειαν καθιστασθαι, ημας δε Ουιττιγις ο Γοτθων τε και Ἰταλιωτων
βασιλευς επεμψε λογους υπερ της σης ποιησομενους αρχης. και αυτον νομιζε παροντα σοι τα
νυν φθεγγεσθαι ταδε. ει τις σε, ω βασιλευ, ξυνελων φαιη την τε σην βασιλειαν και παντας
ανθρωπους Ἰουστινιανωι προεσθαι, ορθως αν ειποι. ο μεν γαρ νεωτεροποιος τε ων φυσει και
των ουδ' οπωστιουν αυτωι προσηκοντων ερων μενειν τε ου δυναμενος εν τοις καθεστωσι γην
μεν απασαν ξυλλαβειν επεθυμησεν, εκαστηι 495 δε αρχην περιβαλεσθαι εν σπουδηι εσχεν. ειτα
(ουδε γαρ Περσαις κατα μονας εγχειρειν ισχυεν ουδε Περσων οι αντιστατουντων οιος τε ην επ'
αλλους ιεναι) σε μεν τωι της ειρηνης παραπετασματι εξαπαταν εγνω, τους δε λοιπους
βιαζομενος μεγαλας δυναμεις επι τηι σηι αρχηι εταιριζεσθαι. Βανδηλων μεν ουν ηδη καθελων την
δυναστειαν και Μαυρουσιους καταστρεψαμενος, Γοτθων αυτωι φιλιας ονοματι εκποδων
ισταμενων, χρηματα τε μεγαλα και σωματα πολλα επαγομενος εφ' ημας ηκει, ενδηλος δε εστιν,
ην και Γοτθους πανταπασιν εξελειν δυνηται, ως ξυν ημιν τε και τοις ηδη δεδουλωμενοις επι
Περσας στρατευσει ουδε το της φιλιας εννοων ονομα ουδε τι των ομωμοσμενων ερυθριων. εως
ουν ετι σοι λειπεται τις σωτηριας ελπις, μηδε ημας εργασηι κακον περαιτερω μηδεν, μηδε αυτος
παθηις, αλλ' ορα μεν εν τοις ημετεροις κακοις, οια ολιγωι υστερον ξυμβησεται Περσαις, ενθυμου
δε ως Ῥωμαιοι τηι σηι βασιλειαι ευνοι μεν ουκ αν ποτε ειεν, δυναμει δε κρεισσους γενομενοι
ουδεν μελλησουσι το ες Περσας εχθος ενδεικνυσθαι. εν δεοντι τοινυν τηι εξουσιαι χρησαι, μη
παυσαμενης επιζητησηις. Ταυτα επει Χοσροης ηκουσεν, ευ τε οι παραινειν Ουιττιγις εδοξε και
λυειν τας σπονδας ετι μαλλον εν σπουδηι ειχε. φθονωι γαρ εις βασιλεα Ἰουστινιανον εχομενος
λογιζεσθαι ως ηκιστα εγνω, οτι δη προς ανδρων Ἰουστινιανωι δυσμενων μαλιστα οι λογοι ες
αυτον γενοιντο, αλλα τωι βουλεσθαι ες το πεισθηναι αυτομολος ηλθεν. ο δη και ες τους
Ἀρμενιων τε και Λαζων λογους ολιγωι υστερον εδρασεν, οπερ μοι αυτικα μαλα λελεξεται, καιτοι
τοιαυτα Ἰουστινιανωι επεκαλουν εγκληματα, απερ αν εικοτως βασιλει γενναιωι εγκωμια ειη, οτι
δη την βασιλειαν την αυτου μειζω τε ποιεισθαι και πολλωι επιφανεστεραν εν σπουδηι εχοι. ταυτα
γαρ και Κυρωι αν τις επενεγκοι τωι Περσων βασιλει και Ἀλεξανδρωι τωι Μακεδονι. δια ταυτα μεν
ο Χοσροης τας σπονδας λυειν διενοειτο.
10. Ὅτι επει καταστρατηγηθεις Χοσροης τον Ευφρατην επεραιωθη ποταμον πεμψας
παρα Βελισαριον αυτος μεν Ῥωμαιοις κεχαρισθαι του Μηδων στρατου την αναχωρησιν
εφασκεν, προσδεχεσθαι δε τους παρ' αυτων πρεσβεις, ους σφισι παρεσεσθαι ουκ ες μακραν αξιον
ειναι. Βελισαριος δε και αυτος παντι τωι στρατωι τον ποταμον διαβας παρα Χοσροην ευθυς
επεμψεν. οι, επει 496 παρ' αυτον ικοντο, πολλα της αναχωρησεως επαινεσαντες πρεσβεις ες
αυτον ηξειν παρα βασιλεως αυτικα δη μαλα υπεσχοντο, οι δη αμφι τηι ειρηνηι τα ξυγκειμενα
προτερον εργωι επιτελη προς αυτον θησονται, ηξιουν τε δια Ῥωμαιων ατε φιλων αυτων τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

233

πορειαι χρησθαι. ο δε και ταυτα υπεδεχετο επιτελεσειν, ει τινα οι δοιεν των δοκιμων εν ομηρων
λογωι επι ταυτηι τηι ομολογιαι, εφ' ωι τα ξυγκειμενα πραξωσιν. οι μεν ουν πρεσβεις παρα
Βελισαριον επανηκοντες τους Χοσροου λογους απηγγελλον, ο δε εις την Ἔδεσαν αφικομενος
Ἰωαννην τον Βασιλειου παιδα γενει τε και πλουτωι παντων Ἐδεσηνων διαφανεστατον ομηρον
τωι Χοσροηι ουτι εκουσιον ευθυς επεμψεν.
11. Ὅτι Χοσροης βουλευσαμενος Γουβαζην τον Λαζων βασιλεα εκποδων ποιησασθαι και
Λαζους ενθενδε πανδημει αναστησειν ουτω τε Περσας και αλλα αττα εθνη ξυνοικιειν εν ταυτηι
τηι χωραι, ταυτα βουλευομενος Ἰσζιγουσναν ως επι πρεσβειαι δηθεν λογωι ες Βυζαντιον στελλει.
ος δολους ραψας και αποτυχων ως πρεσβευσων ηκεν ες Βυζαντιον την τε γυναικα και
θυγατερας επαγομενος δυο (τουτο γαρ ην αυτωι το παραπετασμα του ξυνεληλυθοτος ομιλου) τωι
τε βασιλει ες οψιν ηκων αμφι μεν των σπουδαιων τινι ου μεγα η μικρον ειπειν ισχυσε, καιπερ
ουχ ησσον η μηνας δεκα κατατριψας εν τηι Ῥωμαιων γηι. τα μεντοι δωρα παρα Χοσροου, ηιπερ
ειθισται, και γραμματα βασιλει εδωκε, δι' ων οι Χοσροης Ἰουστινιανον βασιλεα σημηναι ηξιου,
ει οι το σωμα υγειας περι ως αριστα εχοι. τουτον μεν τον Ἰσζιγουσναν Ἰουστινιανος μαλιστα
πρεσβεων απαντων, ων ημεις ισμεν, ξυν τε πολληι φιλοφροσυνηι ειδε και δια τιμης ικανως
ηγαγεν, ωστε και, ηνικα δη αυτον ειστια, Βαρδουκιον, οσπερ αυτωι ερμηνευς ειπετο, ξυν αυτωι
επι της στιβαδος κατεκλινε, πραγμα πωποτε ου γεγονος προτερον εκ του παντος χρονου.
ερμηνεα γαρ ουδε των τινι καταδεεστερων αρχοντων, μη τι γε δη βασιλει ομοτραπεζον
γεγονοτα ουδεις ποτε ειδεν. αλλα και μεγαλοπρεπεστερον η κατα πρεσβευτην τον ανδρα τουτον
εδεξατο τε και απεπεμψατο, καιπερ που εν ουδενι εργωι την πρεσβειαν πεποιημενον. ην γαρ τις
τας τε δαπανας διαριθμησαιτο και τα δωρα, οσα ενθενδε κομισαμενος Ἰσζιγουσνας απιων
ᾤχετο, πλεον αυτα κατατεινοντα η ες χρυσου δεκα κεντηναρια ευρησει. και ταυτα μεν ες τουτο
ετελευτα.
12. Ὅτι Γουβαζης ο Λαζικης βασιλευς πολεμουμενος παρα Περσων ανηνεγκεν ες
Ἰουστινιανον βασιλεα τα παροντα αυτωι και των μεν τα προτερα πεπραγμενων Λαζοις εδειτο
συγγνωμονα ειναι, αμυναι δε σφισι πασηι δυναμει απαλλαξειουσι της Μηδων αρχης. ου γαρ
κατα μονας δυνησεσθαι Κολχους αποκρουσασθαι την Περσων δυναμιν. ταυτα επι βασιλευς
Ἰουστινιανος ηκουσε, περιχαρης γενομενος ανδρας επτακισχιλιους και ∆αγισθεον αρχοντα και
Τζανους χιλιους ες επικουριαν Λαζοις επεμψεν, οι δη εν γηι τηι Κολχων γενομενοι αμα Λαζοις τε
και Γουβαζηι ενστρατοπεδευσαμενοι αμφι τον Πετρας περιβολον ες πολιορκιαν καθισταντο.
Περσων δε των ενταυθα οντων καρτερωτατα εκ του περιβολου αμυνομενων, χρονον τηι
προσεδρειαι πολυν τετριφθαι ξυνεβη, επει και τα εδωδιμα εναποθεμενοι σφισιν οι Περσαι
διαρκως ειχον. τουτοις ο Χοσροης ξυνταραχθεις στρατιαν πολλην επ' αυτους εστελλεν.
13. Ὅτι Γουβαζης ο Λαζων βασιλευς Ἀλανους και Σαβινους ες ξυμμαχιαν επηγαγετο,
οιπερ ωμολογησαν κεντηναριων τριων ουχ οσον αδηιωτον Λαζοις φυλαξειν την γην, αλλα και
την Ἰβηριαν ουτω καταστησεσθαι ανδρων ερημον, ως μηδε Περσαις ενθενδε το λοιπον ιεναι
δυνατα εσεσθαι. ταυτα τε σφισι τα χρηματα βασιλεα Γουβαζης υπεσχετο δωσειν. αυτος μεν ουν
ανενεγκων ες Ἰουστινιανον τα ξυγκειμενα τοις τε βαρβαροις ικετευε ταυτα τα χρηματα πεμπειν
και Λαζοις απαν κεκακωμενοις παρα ψυχην προεσθαι τινα. εφασκε δε και οι αυτωι το δημοσιον
τας συνταξεις οφειλειν ενιαυτων δεκα, επει εν τοις σελεντιαριοις εν παλατιωι τασσομενος ουδεν
κεκομισμενος ενθενδε ειη, εξ ου δη ες γην την Κολχιδα Χοσροης εσηλθε. βασιλευς δε
Ἰουστινιανος επιτελεσειν διενοειτο την αιτησιν, επιγενομενης δε οι ασχολιας τινος ουκ επεμψε
τωι καθηκοντι χρονωι τα χρηματα, αλλ' ου πολλωι υστερον Σαβινων μεν τωι εθνει χρηματα
επεμψε, Γουβαζην δε και Λαζους χρημασιν αλλοις δεδωρηται. ετυγχανε δε πολλωι προτερον και
αλλο στρατευμα λογου αξιον ες Λαζικην πεμψας, οι ουπω αφικομενοι ενταυθα ετυχον.
14. Ὅτι Γιζεριχος Ἄσπαρα και Βονιφατιον μαχηι νικησας 498 προνοιαν τε επιδειξαμενος
αφηγησεως αξιαν την ευτυχιαν ως μαλιστα εκρατυνατο. δεισας γαρ, ην και αυθις εκ τε Ῥωμης
και Βυζαντιου στρατος επ' αυτον ιοι, μη ουχ οιοι τε ωσιν οι Βανδηλοι τηι τε ρωμηι και τηι τυχηι
ομοιαι χρησθαι, ουχ οις ευημερησεν επηρμενος, αλλ' οις εδεισε μετριος γεγονως σπονδας προς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

234

βασιλεα Βαλεντινιανον ποιειται, εφ' ωι ες εκαστον ετος δασμους εκ Λιβυης βασιλει φερειν, ενα
τε παιδων Ὀνοριχον εν ομηρου μοιραι επι ταυτηι δη τηι ομολογιαι παρεδωκεν. Γιζεριχος μεν ουν
εν τε τηι μαχηι εγενετο ανηρ αγαθος και την νικην ως ασφαλεστατα διεφυλαξεν και Ὀνοριχον
τον παιδα της φιλιας αυτοις επι μεγα χωρουσης απελαβεν.
15. Ὅτι Γιζεριχος ουδεν τι ησσον, αλλα και μαλλον τα των Ῥωμαιων ηγε τε και εφερε
ξυμπαντα, εως Ζηνων ες ομολογιαν αφικετο, σπονδαι τε αυτοις απεραντοι ξυνετεθησαν μητε
Βανδηλους πολεμιον τι ες τον παντα αιωνα Ῥωμαιους εργασασθαι μητε αυτοις προς εκεινων
ξυμβηναι, ταυτας τε τας σπονδας Ζηνων αυτος διεσωσατο και ος μετ' εκεινον την βασιλειαν
παρελαβεν Ἀναστασιος. διεμειναν δε και ες Ἰουστινον αυτοκρατορα.
16. Ὅτι ην τις εν Γοτθοις Θευδατος ονομα της Θευδεριχου αδελφης Ἀμαλαφριδης υιος,
πορρω που ηδη ηλικιας ηκων, λογων μεν Λατινων μεταλαχων και δογματων Πλατωνικων,
πολεμων δε αμελετητως πανταπασιν εχων. ος πλειστων μεν των εν Τουσκοις χωριων κυριος
εγεγονει, βιαζομενος δε και τα λειπομενα τους κεκτημενους αφαιρεισθαι εν σπουδηι ειχεν.
γειτονα γαρ εχειν συμφορα τις Θευδατωι εδοκει ειναι. ταυτην αυτωι Ἀμαλασουνθα την
προθυμιαν αναστελλειν ηπειγετο, και απ' αυτου ηχθετο τε αυτηι ες αει και χαλεπως ειχεν.
εβουλευετο ουν Ἰουστινιανωι βασιλει Τουσκιαν ενδουναι, εφ' ωι χρηματα τε πολλα και βουλης
προς αυτου αξιωμα κομισαμενος εν Βυζαντιωι το λοιπον διατριβοι.
17. Ὅτι Βελισαριωι ευημερησαντι, επει Πετρος εμαθε ταυτα, εγκειμενος πολλωι ετι
μαλλον και δεδισσομενος Θευδατον ουκ ετι ανιει. και ος αποδειλιασας τε και ες αφασιαν
εμπεπτωκως ουχ ησσον η ει δοριαλωτος ξυν τωι Γελιμερι αυτος εγεγονει ες λογους τωι Πετρωι
κρυφα των αλλων απαντων ηλθεν, ες τε ξυμβασιν 499 εν σφισιν ηλθον, εφ' ωι Θευδατος
Ἰουστινιανωι βασιλει Σικελιας εκστησεται πασης, πεμψει δε αυτωι και στεφανον χρυσουν ανα
παν ετος κατα τριακοσιας ελκοντα λιτρας, Γοτθους τε ανδρας μαχιμους ες τρισχιλιους, ηνικα αν
αυτωι δεηι, και εξουσιαν ουδαμη εσεσθαι των τινα ιερεων η βουλευτων αποκτιννυναι η
αναγραπτον αυτου την ουσιαν ες το δημοσιον οτι μη βασιλεως ποιεισθαι γνωμηι, ει δε γε των
υπηκοων τινας ες το των πατρικιων η αλλο βουλης αξιωμα Θευδατος αγαγειν βουληται, τουτο
δε ουκ αυτον δωσειν, αλλα βασιλεα αιτησειν διδοναι, ευφημουντα δε Ῥωμαιων τον δημον
αναβοησειν αει βασιλεα πρωτον, επειτα Θευδατον, εν τε θεατροις και ιπποδρομιοις, και ει που
αλληι το τοιουτον γενεσθαι δεησει, εικονα τε χαλκην η υλης ετερας μηποτε Θευδατωι μονωι
καθιστασθαι, αλλα γινεσθαι μεν αει αμφοτεροις, στησεσθαι δε ουτως εν δεξιαι μεν την βασιλεως,
επι θατερα δε την Θευδατου. επι ταυτηι τηι ξυμβασει γραμματα γραψας τον πρεσβευτην ο
Θευδατος απεπεμψατο. ολιγωι δε υστερον ψυχης ορρωδια περιλαβουσα τον ανθρωπον ες
δειματα απηγεν ορον ουκ εχοντα, και εστρεφεν αυτου την διανοιαν δεδισσομενη τωι του
πολεμου ονοματι, και ως, ην γε βασιλεα ουδαμη αρεσκηι τα τε αυτωι και Πετρωι ξυγκειμενα, ο
πολεμος ευθυς απαντησει. αυθις ουν τον Πετρον μεταπεμψαμενος εν Ἀλβανοις ηδη γενομενον
ατε κοινολογουμενος λαθρα του ανθρωπου ανεπυνθανετο, ει την ξυμβασιν βασιλει προς ηδονης
εσεσθαι οιεται. και ος ουτω δη υποτοπαζειν εφη. ην δε γε ταυτα μηδαμη αρεσκηι τον ανδρα, τι το
εντευθεν γενησεται; ειπεν. απεκρινατο Πετρος· πολεμητεα σοι το λοιπον, ω γενναιε. τι δε;
δικαια ταυτα, φιλε πρεσβευτα; εφη. ο δε αυτικα υπολαβων· και πως ου δικαια, αγαθε, ειπεν, τα
επιτηδευματα τηι ψυχηι εκαστηι φυλασσεσθαι. τι δη τουτο εστιν; ο Θευδατης ηρωτα. οτι σοι μεν
σπουδη πολλη φιλοσοφειν, εφη, Ἰουστινιανωι δε Ῥωμαιων γενναιωι ειναι, διαφερειν δε, οτι τωι
μεν φιλοσοφιαν ασκησαντι θανατον ανθρωποις ποριζεσθαι αλλως τε και τοσουτοις το πληθος
ου μηποτε ευπρεπες ειη, και ταυτα απο της Πλατωνος διατριβης, ης δηλονοτι μετασχοντι σοι μη
ουχι φονου παντος ελευθερωι ειναι ουχ οσιον, εκεινον δε χωρας μεταποιεισθαι ουδεν απεικος
ανωθεν τηι υπαρχουσηι προσηκουσης αρχηι. ταυτηι ο Θευδατης τηι υποθηκηι 500 αναπεισθεις
ωμολογησεν Ἰουστινιανωι βασιλει της ηγεμονιας εκστησεσθαι, και κατα ταυτα αυτος τε και η
γυνη ωμοσε τον τε Πετρον ορκοις κατελαβεν, ως ου προτερον εκπυστα ταυτα ποιησεται, πριν αν
βασιλεα ουκ ενδεχομενον την προτεραν ξυμβασιν ιδοι. και Ῥουστικον των τινα ιερεων και
αυτωι μαλιστα επιτηδειον Ῥωμαιων επι ταυτηι τηι ομολογιαι ξυν αυτωι επεμψεν. οις δη και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

235

γραμμα ενεχειρισεν. Πετρος μεν ουν και Ῥουστικος εν Βυζαντιωι γενομενοι τα προτερον
δοξαντα βασιλει ηγγειλαν, καθαπερ Θευδατος σφισιν επεστελλεν. επει δε τους λογους
ενδεχεσθαι βασιλευς ηκιστα ηθελε, τα εν υστερωι γεγραμμενα επεδειξαν.
18. Ὅτι Θευδατος ο των Γοτθων αρχηγος, επειδη Βελισαριον ες Σικελιαν ηκειν επυθετο,
ξυνθηκας προς Γερμανους ποιειται, εφ' ωι εχοντας τε αυτους την Γοτθοις επιβαλλουσαν εν
Γαλλοις μοιραν και χρυσιου κεντηναρια λαβοντας εικοσι πολεμον σφισι τονδε ξυναρασθαι
διεπρεσβευσαντο. ος ου ποτε τα ξυγκειμενα εργωι επιτελεσας μοιραν την πεπρωμενην
ανεπλασεν.
19. Ὅτι στελλονται παρα Γοτθων πρεσβεις ες το Γερμανων εθνος, εφ' ωι Γαλλιας τε
αυτοις ξυν τωι χρυσωι δωσουσι και ομαιχμιαν ποιησονται. Φραγγων δε τοτε ηγεμονες ησαν
Ἰλδιβερτος τε και Θευδιβερτος και Κλωδαριος, οι Γαλλιας τε και τα χρηματα παραλαβοντες
διενειμαντο μεν κατα λογον της εκαστου αρχης, φιλοι δε ωμολογησαν Γοτθοις ες τα μαλιστα
εσεσθαι και λαθρα αυτοις επικουρους πεμψειν, ου Φραγγους μεντοι, αλλ' εκ των σφισι
κατηκοων. ομαιχμιαν γαρ αυτοις εκ του εμφανους επι τωι Ῥωμαιων κακωι ποιησασθαι ουχ οιοι
τε ησαν, επει ολιγωι προτερον βασιλει ες τονδε τον πολεμον ξυλληψεσθαι ωμολογησαν. οι μεν
ουν πρεσβεις εφ' οισπερ εσταλησαν διαπεπραγμενοι επανηκον ες Ῥαβενναν.
20. Ὅτι Ῥωμαιοι και Γοτθοι αλληλοις επι τηι εκεχειριαι ομηρους εδοσαν, Ζηνωνα μεν
Ῥωμαιοι, Γοτθοι δε Ουλιαν ουκ αφανη ανδρα, εφ' ωι εν τρισι μησι μηδεμιαι ες αλληλους εφοδωι
χρησονται, εως οι πρεσβεις εκ Βυζαντιου επανηκοντες γνωμην την βασιλεως αναγγειλωσιν. ην
δε τινος και αδικιας οι ετεροι ες τους εναντιους υπαρξωσι, τους πρεσβεις ουδεν τι ησσον
αποδοθησε 501 σθαι ες το σφων εθνος. των μεν ουν βαρβαρων οι πρεσβεις Ῥωμαιων
παραπεμποντων ες Βυζαντιον ηκον, οι δε Ῥωμαιοι πολεις τινας ελοντες και πανταχοθεν τους
βαρβαρους κυκλωσαμενοι εν μεσωι ειχον. διο δη Γοτθοι διαλυειν τε τα ξυγκειμενα και τι ες
Ῥωμαιους κακουργειν ωργων. πεμψαντες ουν παρα Βελισαριον πρεσβεις ηδικησθαι σπονδαις
εφασαν. Ουιττιγιδος γαρ Γοτθους τους εν Πορτωι μεταπεμψαμενου κατα τινα χρειαν Παυλον τε
και Ἰσαυρους το ταυτη φρουριον λογωι ουδενι καταλαβοντας εχειν, ταυτο δε τουτο αμφι τε
Ἀλβανωι και Κεντουκελλαις δηθεν τωι λογωι ηιτιωντο ηπειλουν τε ην μη ταυτα σφισιν αποδιδωι
ουκ επιτρεψειν. Βελισαριος δε ξυν γελωτι αυτους απεπεμψατο παραπετασμα μεν ειναι ταυτην
την αιτιαν ειπων, αγνοειν δε ουδενα, οτου δη ενεκα Γοτθοι τα χωρια ταυτα ελιπον. και το
λοιπον υποψιαι τινι ες αλληλους εχρωντο.
21. Ὅτι Ουιττιγις Βελισαριον αμα ηρι αρχομενωι επι σφας τε και Ῥαβενναν ηξειν
ακουοντες εν μεγαλωι καθισταντο δειματι και τα παροντα σφισιν εν βουληι εποιουντο. και
αυτοις πολλα βουλευσαμενοις (ου γαρ αξιομαχοι τοις πολεμιοις ᾤοντο ειναι) εδοξεν αλλων
τινων βαρβαρων επικουριαν επαγεσθαι. Γερμανων μεν ουν του τε δολερου και απιστου ηδη εν
πειραι γεγενημενοι απειχοντο, αγαπωντες ην μη και αυτοι ξυν Βελισαριωι επι σφας ιωσιν, αλλ'
αμφοτεροις εκποδων στησονται. ες δε Λαγγοβαρδων τον αρχοντα Ουαακην πρεσβεις επεμψαν
χρηματα τε μεγαλα προτεινομενοι και ες την ομαιχμιαν παρακαλουντες. οι δη, επει βασιλει
φιλον τε και ξυμμαχον τον Ουαακην εγνωσαν ειναι, απρακτοι ανεχωρησαν. Ουιττιγις τοινυν
τοις παρουσιν ως το εικος απορουμενος των πρεσβυτερων αει συνεκαλει πολλους, παρ' ων δη
συχνα επυνθανετο, ο τι ποτε οι βουλευομενωι τε και πρασσοντι αμεινον τα πραγματα εξει.
γνωμαι ουν πολλαι προς των ες την βουλην ξυνιοντων ελεγοντο, αι μεν επιτηδειως τοις
παρουσιν ουδαμη εχουσαι, αι δε τι και λογου αξιον φερουσαι. εν τοις και τοτε δε ες τον λογον
εισηλθεν, ως ουποτε προτερον ο Ῥωμαιων βασιλευς τοις εν τηι εσπεριαι βαρβαροις πολεμειν
ισχυε, πλην γε δη οτε αι σπονδαι ες Περσας γεγενηνται. τους τε γαρ Βανδηλους και
Μαυρουσιους τηνικαυτα απολωλεναι και Γοτθοις τα παροντα συμπεπτωκεναι, ωστε ην τις και
νυν Ἰουστινιανωι τον 502 Μηδων βασιλεα ξυγκρουηι, ου μηποτε Ῥωμαιοι τουτου δη
εκπεπολεμωμενου του εθνους σφισι πολεμον αλλον διενεγκειν προς ουδενας ανθρωπων το
λοιπον εξουσι. ταυτα Ουιττιγιν τε αυτον ηρεσε και Γοτθους τους αλλους. εδοξεν ουν πρεσβεις
παρα τον Μηδων βασιλεα Χοσροην στελλεσθαι, ου Γοτθους μεντοι, οπως μη καταδηλοι αυτοθεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

236

γενομενοι ξυγχεωσι τα πραττομενα, αλλα Ῥωμαιους, οιπερ αυτον Ἰουστινιανωι πολεμιον
καταστησουσι. διο δη των εν Λιγουροις ιερεων δυο χρημασι πολλοις ες ταυτην αναπειθουσι την
υπουργιαν, ων ατερος μεν, οσπερ αξιωτερος εδοξεν ειναι, επισκοπου δοκησιν τε και ονομα
περιβεβλημενος ουδεν αυτωι προσηκον ες την πρεσβειαν καθιστατο, ο δε ετερος αυτωι υπηρετων
ειπετο. γραμματα τε αυτοις εγχειρισας προς Χοσροην γεγραμμενα Ουιττιγις επεμψεν. οις δη
Χοσροης ηγμενος ανηκεστα εν σπονδαις εργα ειργασατο.
22. Ὅτι ταυτα πεπυσμενος Ἰουστινιανος τον εν τηι εσπεριαι πολεμον καταλυσας
Βελισαριον μετεπεμψατο, εφ' ωι επι Περσας στρατευσειεν, και τους Ουιττιγιδος πρεσβεις (ετι γαρ
οντες εν Βυζαντιωι ετυγχανον) αυτικα δη απεπεμψατο ανδρας παρ' αυτου επι Ῥαβεννης
σταλησεσθαι υποσχομενος, οιπερ ες Γοτθους τας σπονδας θησονται, οπη αν εκατεροις ξυνοισειν
μελληι. τουτους δε τους πρεσβεις ου προτερον μεθηκε Βελισαριος τοις πολεμιοις, εως και αυτοι
τους αμφι Ἀθανασιον τε και Πετρον αφηκαν. ους δη ες Βυζαντιον αφικομενους γερων βασιλευς
των μεγιστων ηξιωσεν, Ἀθανασιον μεν υπαρχον των εν Ἰταλιαι πραιτωριων καταστησας, Πετρωι
δε την του μαγιστρου καλουμενην αρχην παρασχομενος.
23. Ὅτι Ἐραριχος Γοτθους απαντας ξυγκαλεσας πρεσβεις ανεπεισε προς Ἰουστινιανον
πεμψαι δεησομενους, εφ' ωι ειρηνην προς αυτους θησεται, εφ' οισπερ Ουιττιγιδι τα προτερα
σπενδεσθαι ηθελεν, ωστε τα εκτος Παδου ποταμου Γοτθους εχοντας απαλλαττεσθαι Ἰταλιας της
αλλης. και επει Γοτθοι ταυτα επηινεσαν, απολεξας τινας των οι ες τα μαλιστα επιτηδειων
πρεσβεις επεμψεν αλλους τε και Καβαλλαριον ονομα. οι δε προς βασιλεα ταυτα δηθεν τωι λογωι
πραξειν εμελλον, λαθρα δε αυτοις αλλο μηδεν προς βασιλεα πρασσειν επεστελλεν, πλην γε δη
οπως χρηματα τε αυτος πολλα ληψεται και ες πατρικιους αναγραπτος ειη, εφ' ωι Ἰταλιαν
παραδους ξυμπασαν το της αρχης καταθοιτο σχημα. 503 οι μεν ουν πρεσβεις εν Βυζαντιωι
εγενοντο και κατα ταυτα επρασσον.
24. Ὅτι, ηνικα Ἐλουρων ες Βυζαντιον πρεσβεις σταλειεν, τουτων δη των ανδρων, οι
τους Ῥωμαιων κατηκοους ληιζονται, τας συνταξεις απασας προς βασιλεως κεκομισμενοι πονωι
ουδενι απηλλασσοντο.
25. Ὅτι Γηπαιδες και Λαγγοβαρδοι ατε δη εν γειτονων πη ωικημενοι αλληλοις διαφοροι
εγενοντο ες τα μαλιστα. πολεμησειοντες ουν προθυμιαι τηι πασηι ες αλληλους εκατεροι ωργων
τοις πολεμιοις δια μαχης ιεναι, χρονος τε τηι ξυμβοληι τακτος ωριστο. Λαγγοβαρδοι δε ουκ αν
οιομενοι Γηπαισιν αξιομαχοι κατα μονας αυτοι εσεσθαι (πληθει γαρ αυτους ελαττουσθαι των
πολεμιων ξυνεβαινε) Ῥωμαιους εγνωσαν ες συμμαχιαν επαγαγεσθαι. πεμψαντες ουν παρα
Ἰουστινιανον πρεσβεις στρατευμα σφισιν εδεοντο πεμψαι. οπερ επει Γηπαιδες εγνωσαν
πεμπουσι και αυτοι ες Βυζαντιον πρεσβεις υπερ των αυτων δεησομενους. ηρχε δε τοτε Γηπαιδων
μεν Θορις ονομα, των δε δη ετερων Αυδουιν. βασιλευς δε Ἰουστινιανος λογους μεν τους προς
αμφοτερων ακουειν εγνω, ουχ αμα μεντοι ξυνιοντων, αλλα και χωρις παρ' αυτων γινομενων.
εν τοις πρωτοις Λαγγοβαρδοι βασιλει ες οψιν ελθοντες ελεξαν ωδε. ημιν μεν, ω βασιλευ, και
καταπεπληχθαι τηι Γηπαιδων ατοπιαι ξυμβαινει, οι γε τοσαυτα τε το πληθος και τοιαυτα το
μεγεθος ες την ημετεραν παρανενομηκοτες αρχην νυν και την μεγιστην των υβρεων υμιν
κομιουντες εφ' υμας ηκουσιν. ουτοι γαρ αν μονοι τα εσχατα ες τους πελας υβριζοιεν, οι λιαν
αυτους ευπετεις ες το εξαπατασθαι οιομενοι της των ηδικημενων απολαυσοντες ευηθειας παρ'
αυτους ηκοιεν. υμας δε διασκοπεισθαι τοσουτον αιτουμεν, οπη ποτε γνωμης τα ες φιλιαν
Γηπαισιν εχειν. ουτω γαρ αν τα ξυνοισοντα ως ασφαλεστατα εξεργασησθε τηι Ῥωμαιων αρχηι,
επει τοις αει προγεγενημενοις τεκμηριουσθαι τα εσομενα ξυν τωι ασφαλει δυνανται ανθρωποι.
ει μεν ουν ες ετερους τινας την αγνωμοσυνην επιδεδειχθαι μονον το Γηπαιδων εθνος
ξυνεβαινε, πολλου λογου τε αν ημιν και χρονου και της εξωθεν μαρτυριας εδεησε διελεγχειν
εφιεμενοις τον των ανδρων τροπον. νυν δε το παραδειγμα εγγυθεν παρ' υμων αυτων λαβειν
παρεστι. σκεψασθε γαρ. Γοτθοι μεν την ∆ακων χωραν ες φορου απαγω 504 γην τα προτερα
ειχον, Γηπαιδες δε του Ἴστρου επι θατερα το εξ αρχης ᾤκηντο απαντες, Γοτθων μεν ουτω
καταπεπτηχοτες την δυναμιν, ωστε τον ποταμον διαπορθμευεσθαι ουδε οσον αποπειρασασθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

237

πωποτε ισχυσαν, ενσπονδοι δε και φιλοι Ῥωμαιοις τα μαλιστα οντες και δωρα πολλα τωι της
φιλιας ονοματι κομιζομενοι ανα παν ετος προς τε των εμπροσθεν βεβασιλευκοτων και παρα σου
μεντοι ουδεν τι ησσον. ηδεως αν ουν πυθομεθα τουτων των ανδρων τι ποτε υπερ τουτων αυτοις
ες Ῥωμαιους αγαθον ειργασται. αλλ' ουκ αν εχοιεν ου μικρον [δε] ου μεγα ειπειν. ως μεν ουν
ουκ ειχον εφ' οτωι αν υμας αδικοιεν, ου γνωμηι τινι, αλλ' αποριαι ηναγκασμενοι ησυχη εμενον.
του μεν γαρ Ἴστρου επεκεινα προσιεσθαι υμεις ουδεν ηξιουτε, το δε ενθενδε το εκ Γοτθων
αυτους ανεσοβει δεος. τις δ' αν ευγνωμοσυνην ποτε την αδυναμιαν καλοιη; ποια δε φιλιας
βεβαιωσις εν τηι του εξαμαρτανειν αμηχανιαι γενησεται; ουκ εστιν, ω βασιλευ, ουκ εστι ταυτα.
δυναμις γαρ ανθρωπου φυσιν ενδεικνυται μονην εξαγουσα πασιν εν δημοσιωι τηι του δραν
εξουσιαι τον τροπον. ιδου γαρ, επειδη ταχιστα Γηπαιδες ειδον Γοτθους μεν εκ ∆ακιας
απεληλαμενους απασης, υμας δε ασχολιαι τηι προς τους πολεμιους εχομενους, πανταχοθι της γης
επιβατευσαι της ημετερας οι μιαρωτατοι τετολμηκασι. πως αν τις εφικεσθαι δυναιτο λογωι της
του πραγματος ατοπιας; ου κατεφρονησαν της Ῥωμαιων αρχης; ουκ ελυσαν σπονδων τε και
συμμαχων θεσμους; ουχ υβρισαν εις ους ηκιστα εχρην; ουκ εβιασαντο βασιλειαν, ης δουλοι αν
ευξαιντο ειναι, ην τις σχολη υμιν επ' αυτοις γενηται; Γηπαιδες, ω βασιλευ, Σιρμιον εχουσι και
Ῥωμαιους ανδραποδιζουσι ολην τε προσποιεισθαι ∆ακιαν αυχουσι. τινα πολεμον υπερ υμων
ποτε ξυν υμιν η προς υμας αυτους νενικηκοτες; η τινος αγωνιας αθλα την χωραν ταυτην
πεποιημενοι; και ταυτα εμμισθοι προς υμων γεγονοτες πολλακις και τα χρηματα κεκομισμενοι
χρονον ουκ ισμεν οποσον ανω. καιτοι της παρουσης αυτων πρεσβειας ου γεγονε πραξις
μιαρωτερα εκ του παντος χρονου. επειδη γαρ ημας πολεμησειοντας επ' αυτους ειδον, ες
Βυζαντιον τε θαρσουσι αφιχθαι και βασιλει ες τοσονδε περιυβρισμενωι ες οψιν ηκειν, ισως τε και
αναιδειας περιουσιαι ες ξυμμαχιαν παρακαλεσουσιν εφ' ημιν τοις ουτω κατε 505 σπουδασμενοις
υμιν. και μην ει μεν αποδωσειοντες ηκασιν ωνπερ επεβατευσαν ουδεν σφισι προσηκον,
Λαγγοβαρδους αιτιωτατους της ενθενδε ωφελειας λογιστεον Ῥωμαιους, ωνπερ τωι δεει
αναγκασθεντες την ακουσιον ευγνωμοσυνην οψε του καιρου μεταμπισχονται. τωι γαρ την
αναγκην πεποιημενωι την χαριν εικοτως ο της ευεργεσιας τυχων εισεται. ει δε γε μηδε νυν
εκστηναι των ου προσηκοντων βεβουληνται, τις αν ειη τησδε της κακοτροπιας υπερβολη; ταυτα
μεν ουν ημιν αφελειαι βαρβαρικηι λογων σπανιζουσηι των πραγματων επαξιως ειρησθω ουδαμη.
συ δε, ω βασιλευ, διασκοπουμενος οσα ενδεεστερως η κατα την χρειαν ημιν ειρηται εν Ῥωμαιοις
τε και Λαγγοβαρδοις τα σοι ξυνοισοντα πρασσε, τουτο προς τοις αλλοις απασιν εννοων, ως ημιν
μεν αμφι τωι θεωι ομογνωμονουσι τα εξ αρχης συντεταξονται Ῥωμαιοι δικαιως, τοις δε γε
Ἀρειανοις ουσι και δι' αυτο τουτο απ' εναντιας χωρησουσι. Λαγγοβαρδοι μεν τοσαυτα ειπον.
γενομενοι δε τηι υστεραιαι παρα βασιλεα και οι Γηπαιδων πρεσβεις ελεξαν ωδε· δικαιον, ω
βασιλευ, τους επι ξυμμαχιας αιτησει παρα τους πελας αφικομενους αναδιδαξαι πρωτον ως
δικαια τε δεησομενοι παρεισι και ξυμφορα τοις ξυμμαχησουσιν, ουτω τε τους λογους ωνπερ
ενεκα πρεσβευουσι ποιεισθαι. ως μεν ουν ηδικημεθα προς Λαγγοβαρδων αυτοθεν δηλον. δικηι
γαρ διαλυειν τα διαφορα εν σπουδηι εχομεν, δικαζεσθαι δε οις αν σπουδαζηται βιαζεσθαι ουδαμη
προσεστιν. ως δε πολυανθρωπιαι τε και αρετηι Γηπαιδες παρα πολυ Λαγγοβαρδων κρεισσους
τυγχανουσιν οντες, τι αν τις εν ειδοσι μακρολογοιη; το δε ξυν τοις καταδεεστεροις ες την
αγωνισιν καθισταμενους ες κακον τι προυπτον ιεναι, παρον την νικην ξυν τοις δυνατωτεροις
ταττομενους ακινδυνον εχειν, ουκ αν τινας οιομεθα των και κατα βραχυ σωφρονουντων
ελεσθαι, ωστε και υμιν εφ' ετερους τινας ιουσι ξυντεταξονται το λοιπον Γηπαιδες χαριν μεν των
πεπραγμενων οφειλοντες, δυναμεως δε περιουσιαι ξυμποριζομενοι την των πολεμιων ως το
εικος επικρατησιν. και μην και τουτο λογιζεσθαι υμας αν πρεποι, ως Λαγγοβαρδοι μεν εξ
υπογυου Ῥωμαιοις γεγενηνται φιλοι, Γηπαιδας δε υμιν ενσπονδους τε το ανεκαθεν και
γνωριμους γεγονεναι ξυμβαινει. φιλια δε χρονου μηκει συμπλεκομενη την διαλυσιν ουκ ευπετη
εχει. ωστε 506 ξυμμαχους ου δυνατους μονον, αλλα και βεβαιους κεκτησεσθε. δικαιωματα μεν
ουν ες την ξυμμαχιαν επαγωγα ταυτα εστιν ημιν. θεασασθε δε οποιοι Λαγγοβαρδοι τους τροπους
εισιν. δικηι μεν τα διαφορα διαλυσαι, καιπερ πολλα προκαλουμενων ημων, ουδαμη εγνωσαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

238

θρασει αλογιστωι εχομενοι. επει δε ο πολεμος ηδη που εν χερσι γεγονεν, οι δε οπισω των
πραγματων αναποδιζοντες τωι την οικειαν ασθενειαν ξυνεπιστασθαι παρ' υμας ηκουσιν
αξιουντες Ῥωμαιους ανελεσθαι τον υπερ αυτων αγωνα. παντως δε οι κλωπες ουτοι το τε
Σιρμιον και αλλα επι ∆ακιας αττα χωρια υποθεσιν υμιν του πολεμου τουδε προισχονται ειναι.
καιτοι πολεων τε και χωρας τοσουτον τηι σηι βασιλειαι περιεστιν, ωστε και διερευνασθαι των
ανθρωπων τινας, οις αν και δοιης μοιραν τινα προς ενοικησιν. Φραγγους αμελει και το
Ἐλουρων εθνος και τουτους Λαγγοβαρδους τοσουτοις εδωρησω πολεων τε και χωρας, ω
βασιλευ, μετροις, οποσα ουκ αν τις διαριθμησαιτο. ημεις δε τηι φιλιαι τηι σηι το θαρσειν εχοντες
τουτο, οπερ εβουλου, διαπεπραγμεθα, ο δε τι προιεσθαι των υπαρχοντων βεβουλημενος κρεισσω
παρα πολυ του προς αυτου τετυχηκοτος της χαριτος τον προτερησαντα τε και γνωμηι το δωρον
αυτωι μονωι ελομενον οιεται ειναι, ην μη ες τον κεκτημενον υβριζων, αλλα τωι φιλος σοι ες τα
μαλιστα θαρσων ειναι, την του πραγματος αξιωσιν πεποιησθαι δοκηι. οπερ και Γηπαισιν ες
Ῥωμαιους τετυχηκεν ειναι. ων ενθυμουμενους υμας μαλιστα μεν κατα το ξυμμαχικον αιτουμεν
ξυν ημιν επι Λαγγοβαρδους ιεναι δυναμει τηι πασηι, ει δε μη, εκποδων αμφοτεροις στηναι. ταυτα
γαρ βουλευομενοι δικαια ποιειτε και λιαν επιτηδειως τηι Ῥωμαιων αρχηι. Και Γηπαιδες μεν
τοσαυτα ειπον. βουλευσαμενος δε πολλα ο Ἰουστινιανος αυτους μεν αποπεμψασθαι απρακτους
εγνω, ομαιχμιαν δε προς Λαγγοβαρδους διωμοτον πεποιημενος πλεον αυτοις η ες μυριους
ιππεις επεμψεν, ων Κωνσταντινος και Βουζης και Ἀρατιος ηρχον. ξυνην δε αυτοις και Ἰωαννης
ο Βιταλιανου αδελφιδους, προρρηθεν αυτωι εκ βασιλεως, επειδαν ταχιστα διαμαχεσωνται προς
το Γηπαιδων εθνος, ενθενδε σπουδηι ες την Ἰταλιαν ξυν τοις επομενοις ιεναι. ξυμμαχοι τε
αυτοις Ἔλουροι πεντακοσιοι και χιλιοι ειποντο, ων αλλοι τε και Φιλημουθ ηρχον.
26. Ὅτι μετα την αλωσιν Ῥωμης ο Τουτιλας Στεφανον ανδρα 507 Ῥωμαιον παρα
βασιλεα πρεσβευτην επεμψε τον μεν πολεμον τονδε καταλυειν αιτων, ενσπονδους δε Γοτθους
ποιεισθαι, εφ' ωι δη αυτωι ξυμμαχησουσιν επι πολεμιους τους αλλους ιοντι. ο δε Ἰουστινιανος
ουδε τον πρεσβευτην ες οψιν ελθειν συνεχωρησεν, ουδε τινα των λεγομενων εντροπην το
παραπαν πεποιηται, Γερμανον δε τον ανεψιον τον αυτου ανδρα πατρικιον επι Τουτιλαν τε και
Γοτθους ξυν στρατωι επεμψεν, αλλους τε αρχοντας επεσθαι οι κελευσας και τον Βιταλιανου
αδελφιδουν και αυτου κηδεστην Ἰωαννην.
27. Ὅτι Χοσροης Ἰσδιγουσναν ως Ἰουστινιανον επεμψε πρεσβιν οφρυαζοντα τε και
αλαζονειαι τινι αμυθητωι εχομενον. ου δη ο τε τυφος και το φυσημα φορητον ειναι Ῥωμαιων
ουδενι εδοξεν. επηγετο δε την τε γυναικα και τους παιδας και τον αδελφον, επομενων τε και
θεραπευοντων παμπολυ πληθος, (εικασεν αν τις ες παραταξιν τους ανδρας ιεναι) ειποντο δε και
δυο των εν Περσαις λογιμωτατων, οι δη και διαδηματα επι των κεφαλων χρυσα εφορουν.
εδακνε τε τους εν Βυζαντιωι ανθρωπους, οτι δη αυτον ο βασιλευς ου κατα πρεσβευτην, αλλα
πολλωι ετι μαλλον φιλοφροσυνης τε και μεγαλοπρεπειας ηξιωσε. Βαρδουκιος μεντοι ξυν αυτωι
ες Βυζαντιον ουκ ετι ηλθεν, επει Χοσροην φασιν αυτον εξ ανθρωπων αφανισαι αλλο ουδεν τωι
ανθρωπωι επενεγκοντα, πλην γε δη οτι ομοτραπεζος τωι βασιλει Ῥωμαιων γεγονεν. ου γαρ αν,
εφη, ερμηνευς γε ων ες τουτο αξιωματος προς βασιλεως εφικοιτο, ει μη καταπροδους ετυχε τα
των Περσων πραγματα. τινες δε τον Ἰσδιγουσναν αυτον διαβαλειν φασιν ως λαθρα Ῥωμαιοις ες
λογους ελθοι. τα δε πρωτα ο πρεσβευτης ουτος βασιλει εντυχων ου μικρον αμφι τηι ειρηνηι ου
μεγα ειπεν, αλλ' ηιτιατο Ῥωμαιους ες την εκεχειριαν ηδικηκεναι, Ἀρεθαν τε και Σαρακηνους
τους Ῥωμαιων ενσπονδους Ἀλαμουνδαρωι εν σπονδαις λυμηνασθαι φασκων αλλα τε ουκ
αξιολογα επιφερων εγκληματα, ων επιμνησθηναι ουκ αναγκαιον.
28. Ὅτι εν Βυζαντιωι ο Χοσροου πρεσβευτης Ἰσδιγουσνας αμφι τηι ειρηνηι ες λογους
Ἰουστινιανωι ξυνιων πολυ τι χρονου κατετριψε μηκος, πολλα τε διαφιλονεικησαντες εν υστατωι
ξυνεβησαν, εφ' ωι πενταετες μεν την εκεχειριαν εν τηι εκατερου βασιλεως επι 508 κρατειαι ειναι,
φοιτωντας δε παρ' αλληλους εκατερωθεν και αδεως επικηρυκευομενους τα αμφι Λαζικην και
Σαρακηνους διοικησασθαι. ξυνεκειτο δε Περσας προς Ῥωμαιων λαβειν υπερ μεν της εκεχειριας
των πεντε τουτων ενιαυτων κεντηναρια χρυσου εικοσι, υπερ δε μηνων δωδεκα, ους δη μετα την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

239

προτεραν εκεχειριαν ες ταυτην διαδραμειν μεταξυ ετυχεν, εως εκατεροι παρ' αλληλων
επρεσβευον, ετερα κεντηναρια εξ. επι τουτωι γαρ εφασκον Περσαι και τους υπερ των σπονδων
λογους ξυγκεχωρηκεναι γενεσθαι. ταυτα δε τα εικοσι κεντηναρια Ἰσδιγουσνας μεν αυτοθεν
ηξιου κομιζεσθαι, βασιλευς δε ηθελεν ες εκαστον ετος τετταρα δουναι, τουτου δη ενεκα του μη
παραβηναι τας ξυνθηκας Χοσροην ενεχυρον εχειν. υστερον μεντοι το ξυγκειμενον απαν
χρυσιον Ῥωμαιοι Περσαις ευθυς εδοσαν του μη δοκειν δασμους ανα παν ετος αυτοις αποφερειν.
τα γαρ αισχρα ονοματα, ου τα πραγματα, ειωθασιν ανθρωποι εκ του επι πλειστον αισχυνεσθαι.
ην δε τις εν Περσαις Βερσαβους ονομα λογιμος τε διαφεροντως και Χοσροηι βασιλει ες τα
μαλιστα φιλος, ονπερ ποτε Βαλεριανος εν Ἀρμενιαι παραπεπτωκοτα εν ξυμβοληι δοριαλωτον
ειλεν ες τε Βυζαντιον αυτικα βασιλει επεμψεν, και αυτωι χρονος πολυς φυλασσομενωι ενταυθα
ετριβη, βουλομενωι τε ην τωι Χοσροηι χρηματων υπερ αυτου προιεσθαι πληθος, οπως τον
Βερσαβουν επανηκοντα ιδηι ες τα Περσων ηθη. αλλα νυν, εξαιτησαμενου αυτον Ἰσδιγουσνα, ο
Ἰουστινιανος τον ανδρα αφηκεν. επηγγελλετο γαρ βασιλει ο πρεσβευτης ουτος αναπεισειν
Χοσροην εκ της Λαζικης αναστησαι το Περσων στρατευμα. εγενετο δε η εκεχειρια ηδε Ῥωμαιοις
τε και Περσαις πεμπτον τε και εικοστον ενιαυτον Ἰουστινιανου την αυτοκρατορος αρχην
εχοντος. ταυταις ταις σπονδαις Ῥωμαιων οι πλειστοι επιεικως ηχθοντο, και ει μεν δικαιαν τινα
η αλογιστον εποιουντο μεμψιν οια γε τα των αρχομενων ουκ εχω ειπειν. ελεγον δε οτι Λαζικης
βεβαιοτατα προς Περσων εχομενης αι ξυνθηκαι αυται γεγονασιν, ως μητις πενταετες αυτους
ενοχλησοι, αλλ' αδεεστερον τε και απονωτερον γης της Κολχιδος τα καλλιστα παντα τουτον
τον χρονον ενοικειν δυνωνται. οθεν αυτους το λοιπον εξελασαι ουδεμιαι Ῥωμαιοι ες απαντα τον
αιωνα μηχανηι εξουσιν, αλλα και το Βυζαντιον ενθενδε Περσαις ευεφοδον το λοιπον 509 εσται.
ταυτα ουν αποσκοπουντες οι πολλοι ησχαλλον και δυσφορουμενοι διηπορουντο, και οτι Περσαι
το εκ παλαιου μεν σφισιν εν σπουδηι γεγονος, δοξαν δε ουτε πολεμου κρατησειν ουτε τωι αλλωι
τροπωι δυνατον εσεσθαι, λεγω δε οπως ες δασμου απαγωγην υποφοροι αυτων Ῥωμαιοι εσονται,
ισχυροτατα εν τωι παροντι τωι της εκεχειριας ονοματι εκρατυναντο. ταξας γαρ ο Χοσροης
Ῥωμαιοις κεντηναριων επετειων τεσσαρων δασμον, ουπερ γλιχομενος το εξ αρχης διαφανης
ην, ες ενδεκα ετη τα νυν και μηνας εξ ευπρεπει λογωι εξ και τεσσαρακοντα κεντηναρια τηι της
εκεχειριας κεκομισται σκηψει ονομα τωι δασμωι τας σπονδας θεμενος, καιπερ επι Λαζικης μεταξυ
βιαζομενος τε και πολεμων, ωνπερ Ῥωμαιοι σφας αυτους ρυσασθαι ες τον επειτα χρονον ελπιδι
το λοιπον ουδεμιαι ειχον, αλλα φορου υποτελεις Περσαις ᾔσθοντο ου κεκρυμμενως γεγενημενοι.
Ἰσδιγουσνας δε χρηματα τε περιβαλλομενος, οσα ουδεις πρεσβεων πωποτε, και παντων οιμαι
πλουσιωτατος Περσων γεγονως επ' οικου απεκομισθη, επει αυτον Ἰουστινιανος ετετιμηκει τε ες
τα μαλιστα και χρημασι μεγαλοις δωρησαμενος απεπεμψατο. μονος δε πρεσβεων απαντων
ουτος ες πειραν φυλακης ουδεμιας ηλθεν, αλλ' αυτος τε και οσοι αυτωι βαρβαροι ειποντο πολλοι
ες αγαν οντες εν πολληι εξουσιαι εγενοντο επι χρονου μηκος εντυγχανειν τε και ξυγγινεσθαι οις
αν βουλοιντο και της πολεως πανταχοσε περιπατους ποιεισθαι ωνεισθαι τε και αποδιδοσθαι,
οσα ην βουλομενοις σφισι, και ξυμβολαια ποιεισθαι ταυτα εργασιαι τε τηι περι παντα
ενδιατριβειν ξυν πασηι αδειαι καθαπερ εν πολει αυτων ιδιαι, Ῥωμαιων αυτοις ουδενος επομενου
η ξυνοντος ολως η τηρειν αξιουντος, ηιπερ ειωθει. μετα δε την του χειμωνος ωραν αφικομενος
παρα Χοσροην συν τοις χρημασιν Ἰσδιγουσνας τα ξυγκειμενα σφισιν εσηγγειλεν, και ος τα μεν
χρηματα κεκομισμενος την εκεχειριαν μελλησει ουδεμιαι επεσφραγισεν, Λαζικης δε μεθιεσθαι
ουδαμη ηθελεν, αλλα και τοις χρημασι τουτοις Ουννων Σαβηρων εταιρισαμενος μεγα τι χρημα
ξυν Περσαις τισι τωι Μερμεροηι ευθυς επεμψεν, ωι δη επεστελλεν εργου εχεσθαι δυναμει τηι πασηι,
και μην και ελεφαντας οι πολλους εστειλε. Μερμεροης δε παντι τωι Περσων τε και Ουννων
στρατωι εκ Μοχησιριδος αναστας επι τα Λαζων οχυρωματα ᾔει τους ελεφαντας επαγομενος.
29. Ὅτι των Ουννων των ησσημενων εν τηι ξυμβοληι και διαφυγοντων τους
Ουτουγουρους δισχιλιοι ηλθον ες Ῥωμαιων την γην παιδας τε και γυναικας επαγομενοι.
ηγουντο δε αυτων αλλοι και Σιννιων, οσπερ ξυν Βελισαριωι πολλωι προτερον επι Γελιμερα και
Βανδηλους εστρατευσε, γινονται τε Ἰουστινιανου ικεται. και ος αυτους υπεδεξατο προθυμιαι τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

240

πασηι εν τε χωριοις ιδρυσασθαι τοις επι Θραικης εκελευσεν. απερ επει Σανδηλ ο των
Ουτουγουρων βασιλευς εμαθε, παρωξυσμενος τε και περιωργισμενος, ει αυτος μεν
Κουτριγουρους ομογενεις οντας αδικιας της ες Ῥωμαιους τινυμενος εξ ηθων αναστησειεν
αυτους των πατριων, οι δε βασιλεως σφας ενδεξαμενου ενοικησαμενοι εν Ῥωμαιων τηι γηι
πολλωι αμεινον βιοτευσουσιν, επεμψε [τε] πρεσβεις ες βασιλεα τα πεπραγμενα ονειδιουντας ουκ
επιστολην αυτοις τινα εγχειρισας, επει γραμματων πανταπασιν Ουννοι ανηκοοι τε και
αμελετητοι ες τοδε εισι, βαρβαρικωτερον δε απαντα αποστομιουντας, οσα δη αυτος επιστειλειε
σφισιν. αφικομενοι ουν οι πρεσβεις ες οψιν Ἰουστινιανωι λεγειν οι εφασαν δι' αυτων ως εν
επιστοληι ταδε· βασιλευς Σανδηλ παροιμιαν τινα εκ παιδος ακηκοως οιδα, και ει τι μη αυτης
επιλελησμαι, τοιαυτη τις τυγχανει ουσα. το θηριον ο λυκος της μεν τριχος, φασιν, ισως αν τι και
παραλλαξαι ουκ αδυνατος ειη, την μεντοι γνωμην ου μεταστρεψαι ουκ αφιεισης αυτωι
μεθαρμοσασθαι ταυτην της φυσεως. ταυτα μεν παροιμιαζομενος φησιν ο Σανδηλ, των
πρεσβυτερων πλαγιωι τινι παραδηλουντων τα ανθρωπινα λογωι, οιδα δε τι και απο της πειρας
μαθων, οια εικος ην αγροικιζομενον βαρβαρον εκμαθειν. τους κυνας οι ποιμενες επιτιτθιους
οντας αναιρουμενοι ουκ απημελημενως οικοι εκτρεφουσιν. ευγνωμον δε τοις σιτιζουσιν ζωον ο
κυων και τα ες χαριν μνημονικωτατος. πρασσεται δη ουν ταυτα ποιμεσι τουτου δη ενεκα, του
των λυκων επιοντων ποτε διακρουσασθαι τας εκεινων εφοδους τους κυνας παραστατας τε και
σωτηρας τοις προβατιοις καθισταμενους. και ταυτα εν γηι τηι πασηι γιγνεσθαι οιομαι. τεθεαται
γαρ των παντων ουδεις ουτε ποιμνηι κυνας επιβουλευσαντας ουτε λυκους αμυνομενους αυτης
πωποτε, αλλ' ωσπερ τινα τουτον η φυσις θεσμον κυσι τε και προβατοις και λυκοις
νομοθετησασα εθετο, οιμαι δε καν τηι βασιλειαι τηι σηι, ου δη πραγματων εκ του επι πλειστον
απαντων, ταχα δε που και των αμηχανων, περιουσιαν ξυμβαινει ειναι, παραλλαξιν τουτων τινα
ουδαμη γινεσθαι, η τοις πρεσβεσι τοις εμοις δειξατε, οπως αν τι και των ουκ ειωθοτων επι
γηραος ουδωι μαθοιμεν. ει δε αραροτως ταυτα πανταχη πεφυκεν, ου καλως σοι ες Κουτριγουρων
το γενος ξεναγεισθαι οιμαι τεθολωμενον επαγαγομενωι γειτονημα και ους οντας υπεροριους
ουκ ηνεγκας τα νυν ενδημους πεποιημενωι. αυτοι τε γαρ τροπον ες Ῥωμαιους τον οικειον
ενδειξονται ου πολλωι υστερον, και τουτου χωρις ουτε πολεμιος επιλειψει διαφθειρων την
Ῥωμαιων αρχην ελπιδι του ησσηθεις αμεινων εσεσθαι παρα σοι, ουτε φιλος περιεσται Ῥωμαιοις
εμποδιος ποτε τοις καταθεουσι γην την υμετεραν εσομενος δεει του μη, επειδ' αν φερηται παρα
της τυχης τα κρατιστα, τους ησσημενους επιδειν επιφανεστερον αυτου παρ' υμιν πρασσοντας, ει
γε ημεις μεν εν χωραι ερημωι τε και αλλως αγονωι τα διαιτητηρια εχομεν, τοις δε Κουτριγουροις
σιτωνειν τε καν τοις οινωσι κατακραιπαλαν εν εξουσιαι εστιν και παροψιδας αιρεισθαι πασας.
παντως δε που και βαλανειων αυτοις μετεστι, και χρυσοφορουσιν οι πλανητες και ιματιων ουκ
αμοιρουσι λεπτων τε και πεποικιλμενων και κατειλημμενων χρυσωι, καιτοι Κουτριγουροι μεν
Ῥωμαιων αναριθμα πληθη εξηνδραποδικοτες τα προτερα μετηνεγκαν ες γην την σφετεραν, οις
δη τα ανδραποδωδη παντα επεχειν τοις καταρατοις εγιγνετο, αλλα και μαστιγας ουχ
ημαρτηκοσιν εντειναι. και θανατουν ισως προχειρον ην, και οσα αλλα δεσποτηι βαρβαρωι ο τε
τροπος και η εξουσια εφιησιν. ημεις δε πονοις τε ημετεροις και κινδυνοις ες ψυχην φερουσι
τυχης αυτους απαλλαξαντες της τοτε κρατουσης τοις γειναμενοις απεδομεν διαπονηματα ημιν
του πολεμου γεγενημενους. ων δη τας αμοιβας προς υμων απ' εναντιας εκατεροι κεκομισμεθα,
ει γε ημεις μεν απολαυομεν ετι των πατριων κακων, οι δε τοις δι' αρετην ημετεραν αποφυγουσι
την αυτων δουλωσιν χωρας της εκεινων ισομοιρουντες διαλαγχανουσι. τοσαυτα Κουτριγουρων
οι πρεσβεις ειπον, βασιλευς δε αυτους πολλα τιθασευσας και δωρων πληθει παρηγορησας ουκ ες
μακραν απεπεμψατο.
30. Ὅτι πολλακις ες Ἰουστινιανον ο Τουτιλας πρεσβεις ετυγχανε πεμψας, οι, επει ες
οψιν Ἰουστινιανωι ηλθον, ανεδιδαξαν μεν ως της Ἰταλιας τα μεν πολλα κατελαβον Θραγγοι, η
δε λοιπη 512 ερημος ανθρωπων τωι πολεμωι επι πλειστον γεγενηται, Σικελιας δε και ∆αλματιας,
αιπερ ακραιφνεις διεμειναν μοναι, Ῥωμαιοις εξιστανται Γοτθοι, δασμους δε και φορους υπερ
της ερημου ομολογουσιν ανα παν ετος, και συμμαχησειν εφ' ους αν αει βασιλευς βουλοιτο και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

241

ταλλα κατηκοοι αυτωι εσεσθαι. αλλα βασιλευς μαθησιν ουδεμιαν των λεγομενων ποιουμενος
τους πρεσβεις απαντας απεπεμπετο προς το των Γοτθων ονομα χαλεπως εχων αρδην τε αυτο
της Ῥωμαιων αρχης εξελασαι διανοουμενος.
31. Ὅτι ο Ἰουστινιανος εδυσφορειτο ουκ εχων οποι ποτε τους Σκλαυηνους αναστελλοι
διαβαινοντας τον ποταμον Ἴστρον, εφ' ωι ληΐσονται την Ῥωμαιων αρχην, η ξυν ταις ωφελιαις
την αποριαν ποιουμενους ενθενδε, ηθελε τε τουτων δη εινεκα Γηπαιδων τωι εθνει ες ξυνθηκας
καταστηναι τινας. εν τουτωι δε Γηπαιδες τε και Λαγγοβαρδοι αυθις πολεμησειοντες επ'
αλληλους ᾔεσαν, Γηπαιδες τε δυναμιν την Ῥωμαιων δειμαινοντες (ανηκοοι γαρ ουδαμη ησαν,
ως Ἰουστινιανος βασιλευς ομαιχμιαν διωμοτως προς Λαγγοβαρδους πεποιηται) φιλοι και
ξυμμαχοι Ῥωμαιοις γενεσθαι εν σπουδηι εσχον. πρεσβεις ουν ες Βυζαντιον ευθυς πεμπουσι
βασιλεα και αυτοι ες την ομαιχμιαν παρακαλουντες. και ος αυτοις μελλησει ουδεμιαι επι τηι
συμμαχιαι τα πιστα εδωκε. δεηθεντων δε των πρεσβεων τωνδε και των απο της συγκλητου
βουλης ανδρες δωδεκα ορκια δοντες ταυτας αυτοις τας συνθηκας επερρωσαν. ου πολλωι δε
υστερον Λαγγοβαρδοις κατα το ξυμμαχικον δεομενοις στρατιαν ες ξυμμαχιαν επι Γηπαιδας
Ἰουστινιανος επεμψεν επενεγκων Γηπαισι Σκλαυηνων τινας επι πονηρωι των Ῥωμαιων μετα
τας ξυνθηκας διαβιβασαι ποταμον Ἴστρον. οι μεν ουν Λαγγοβαρδοι πανδημει αμα Ἀμαλαφριδα
ες τα Γηπαιδων ηθη αφικοντο, υπαντιασαντων δε των Γηπαιδων σφισι και μαχης καρτερας
γινομενης, ησσωνται Γηπαιδες και αυτων πολλοι απεθανον, Αυδουιν τε ο των Λαγγοβαρδων
βασιλευς των οι επομενων τινας ες Βυζαντιον πεμψας ευαγγελια βασιλει Ἰουστινιανωι εδηλου
νενικημενων των πολεμιων. εμεμφετο δε οι ου παραγενεσθαι κατα το ξυμμαχικον τον του
βασιλεως στρατον, καιπερ Λαγγοβαρδων το 513 σουτων πληθος εναγχος εσταλμενων, εφ' ωι
Ναρσηι ξυστρατευσωσιν επι Τουτιλαν τε και Γοτθους.
32. Ὅτι Τεΐας ουκ αξιομαχους τωι Ῥωμαιων στρατωι Γοτθους κατα μονας οιομενος ειναι
παρα Θευδιβαλδον τον Φραγγων αρχοντα επεμψε χρηματα πολλα προτεινομενος επι τε
ξυμμαχιαν παρακαλων. αλλα Φραγγοι τα ξυμφορα οιμαι βεβουλευμενοι τους πρεσβεις
απεπεμψαν ουδε υπερ των Γοτθων ουδε υπερ της των Ῥωμαιων ωφελειας βουλομενοι
θνησκειν, αλλα σφισιν αυτοις προσποιειν Ἰταλιαν εν σπουδηι ειχον και τουτου δη ενεκα τους εκ
πολεμου κινδυνους υφιστασθαι ηθελον. Τελος της Προκοπιου ιστοριας.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Ἀρριανου αναβασεως
Ἀλεξανδρου.
1. Ὅτι κατα το Γορδιον οντος Ἀλεξανδρου Ἀθηναιων πρεσβεις παρ' αυτον αφικοντο
δεομενοι αφειναι σφισι τους αιχμαλωτους οσοι επι Γρανικωι εληφθησαν Ἀθηναιων
ξυστρατευομενοι τοις Περσαις και τοτε εν Μακεδονιαι ξυν τοις δισχιλιοις δεδεμενοι ησαν· και
υπερ αυτων απρακτοι εν τωι τοτε απηλθον. ου γαρ εδοκει ασφαλες ειναι Ἀλεξανδρωι ετι
ξυνεστωτος του προς τον Περσην πολεμου ανειναι τι του φοβου τοις Ἕλλησιν οσοι εναντια τηι
Ἑλλαδι στρατευεσθαι υπερ των βαρβαρων ουκ απηξιωσαν· αλλα αποκρινεται, επειδ' αν τα
παροντα καλως γενηται, τοτε ηκειν υπερ των αυτων πρεσβευσομενους.
2. Ὅτι παρα του Σκυθων βασιλεως των εν τηι Ἀσιαι αφικνουνται παρα Ἀλεξανδρον
πρεσβεις υπερ των πραχθεντων ες απολογιαν εκπεμφθεντες, οτι ουκ απο κοινου των Σκυθων
επρα 514 χθη, αλλα καθ' αρπαγην ληιστρικωι τροπωι σταλεντων, και αυτος οτι εθελει ποιειν τα
επαγγελλομενα. και τουτωι φιλανθρωπα επιστελλει Ἀλεξανδρος, οτι ουτε απιστουντα μη
επεξιεναι καλον αυτωι εφαινετο, ουτε κατα καιρου ην εν τωι τοτε επεξιεναι.
3. Ὅτι παρα Ἀλεξανδρον ηκεν αυθις πρεσβεια Σκυθων των εκ της Ευρωπης ξυν τοις
πρεσβεσιν, οις αυτος ες Σκυθας εστειλεν. ο μεν δη τοτε βασιλευς των Σκυθων, οτε ουτοι υπ'
Ἀλεξανδρου επεμποντο, τετελευτηκως ετυγχανεν, αδελφος δε εκεινου εβασιλευεν. ην δε ο νους
της πρεσβειας εθελειν ποιειν παν το εξ Ἀλεξανδρου επαγγελλομενον Σκυθας· και δωρα εφερον
Ἀλεξανδρωι παρα του βασιλεως των Σκυθων, οσα μεγιστα νομιζεται εν Σκυθαις.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

242

4. Ὅτι αφικετο παρα Ἀλεξανδρον Φαρασμανης ο Χωρασμιων βασιλευς ξυν ιππευσι
χιλιοις και πεντακοσιοις. εφασκε δε ο Φαρασμανης ομορος οικειν τωι τε Κολχων γενει και ταις
γυναιξι ταις Ἀμαζοσι, και, ει θελοι Ἀλεξανδρος, επι Κολχους τε και Ἀμαζονας ελασας
καταστρεψασθαι τα επι τον ποντον τον Ευξεινον ταυτηι καθηκοντα γενη, οδων τε ηγεμων
εσεσθαι επηγγελλετο και τα επιτηδεια τηι στρατιαι παρασκευασειν. και τουτον Ἀλεξανδρος
επαινεσας τε και φιλιαν και ξυμμαχιαν προς αυτον ξυνθεμενος αυτωι μεν τοτε ουκ εφη εν καιρωι
ειναι ελαυνειν επι τον Ποντον· Ἀρταβαζωι δε τωι Περσηι, οτωι τα Βακτριων εξ Ἀλεξανδρου
επιτετακτο, και οσοι αλλοι προσχωροι τουτωι ξατραπαι ξυστησας Φαρασμανην αποπεμπει ες τα
ηθη τα αυτου. αυτωι δε τα Ἰνδων εφη εν τωι τοτε μελειν.
5. Ὅτι παρα Ἀβισαρου πρεσβεις ηκον, ενδιδοντες αυτον τε Ἀλεξανδρωι Ἀβισαρην και
την χωραν οσης ηρχε. καιτοι προ γε της μαχης της προς Πωρον γενομενης Ἀλεξανδρωι επενοει
Ἀβισαρης και αυτος ξυν Πωρωι ταττεσθαι· τοτε δε και τον αδελφον τον αυτου ξυν τοις αλλοις
πρεσβεσι παρα Ἀλεξανδρον επεμπε χρηματα τε κομιζοντα και ελεφαντας τεσσαρακοντα δωρον
Ἀλεξανδρωι. ηκον δε και παρα των αυτονομων των Ἰνδων πρεσβεις παρα Ἀλεξανδρον και παρα
Πωρου αλλου του υπαρχου Ἰνδων. Ἀλεξανδρος δε Ἀβισαρην δια ταχους ιεναι παρ' αυτον
κελευει επαπειλησας, 515 ει μη ελθοι, οτι αυτον οψεται ηκοντα ξυν τηι στρατιαι ινα ου χαιρησει
ιδων.
6. Ὅτι παρεγενοντο παρα Ἀλεξανδρον των Μαλλων των υπολειπομενων πρεσβεις
ενδιδοντες το εθνος, και παρα Ὀξυδρακων οι τε ηγεμονες των πολεων και οι νομαρχαι αυτοι
και αλλοι αμα τουτοις εκατον και πεντηκοντα οι γνωριμωτατοι αυτοκρατορες περι σπονδων
δωρα τε οσα μεγιστα παρ' Ἰνδοις κομιζοντες και το εθνος και ουτοι ενδιδοντες. συγγνωστα δε
αμαρτειν εφασαν ου παλαι παρ' αυτον πρεσβευσαμενοι· επιθυμειν γαρ, ωσπερ τινες αλλοι, ετι
μαλλον αυτοι ελευθεριας τε και αυτονομοι ειναι, ηντινα ελευθεριαν εξ οτου ∆ιονυσος ες Ἰνδους
ηκε σωαν σφισιν ειναι ες Ἀλεξανδρον· ει δε Ἀλεξανδρωι δοκουν εστιν, οτι και Ἀλεξανδρον απο
θεου γενεσθαι λογος κατεχει, ξατραπην τε αναδεξασθαι οντινα ταττοι Ἀλεξανδρος και φορους
αποισειν τους Ἀλεξανδρωι δοξαντας· διδοναι δε και ομηρους εθελειν οσους αν αιτηι Ἀλεξανδρος.
ο δε χιλιους ᾔτησε τους κρατιστευοντας του εθνους, ους, ει μεν βουλοιντο, αντι ομηρων
καθεξειν, ει δε μη, ξυστρατευοντας εξειν, εστ' αν διαπολεμηθηι αυτωι προς τους αλλους Ἰνδους.
οι δε τους τε χιλιους επεμψαν τους κρατιστους και μεγιστους σφων επιλεξαμενοι, και αρματα
πεντακοσια ουκ αιτηθεντες και τους αμβατας των αρματων. Ἀλεξανδρος δε ξατραπην μεν
τουτοις τε και των Μαλλων τοις ετι σωζομενοις επεταξε Φιλιππον· τους ομηρους δε αυτοις
αφηκεν, τα δε αρματα ελαβεν.
7. Ὅτι και παρα Ὀσσαδιων γενους αυτονομου Ἰνδικου πρεσβεις ηκον ενδιδοντες και
ουτοι τους Ὀσσαδιους. 8. Ὅτι κατιοντι τωι Ἀλεξανδρωι ες Βαβυλωνα Λιβυων τε πρεσβειαι
ενετυγχανον επαινουντων τε και στεφανουντων επι τηι βασιλειαι της Ἀσιας, και εξ Ἰταλιας
Βρεττιοι τε και Λευκανοι και Τυρρηνοι επι τοις αυτοις επρεσβευον. και Καρχηδονιους τοτε
πρεσβευσαι λεγεται και απο Αιθιοπων πρεσβεις ελθειν και Σκυθων των εκ της Ευρωπης, και
Κελτους και Ἴβηρας υπερ φιλιας δεησομενους· ων τα τε ονοματα και τας σκευας τοτε πρωτον
οφ 516 θηναι προς Ἑλληνων τε και Μακεδονων. τους δε και υπερ των ες αλληλους διαφορων
λεγουσιν οτι Ἀλεξανδρωι διακριναι επετρεπον· και τοτε μαλιστα αυτον τε αυτωι Ἀλεξανδρον και
τοις αμφ' αυτον φανηναι γης τε απασης και θαλασσης κυριον.
9. Ὅτι παρελθοντι Ἀλεξανδρωι ες Βαβυλωνα πρεσβειαι παρα των Ἑλληνων ενετυχον,
υπερ οτων μεν εκαστοι ουκ αναγεγραπται· δοκειν δ' εμοιγε αι πολλαι στεφανουντων τε αυτον
ησαν και επαινουντων επι ταις νικαις ταις τε αλλαις και μαλιστα ταις Ἰνδικαις, και οτι σωος εξ
Ἰνδων επανηκει χαιρειν φασκοντων. και τουτους δεξιωσαμενος τε και τα εικοτα τιμησας
αποπεμψαι οπισω λεγεται. οσους δε ανδριαντας η οσα αγαλματα η ει δη τι αλλο αναθημα εκ της
Ἑλλαδος Ξερξης ανεκομισεν ες Βαβυλωνα η ες Πασαργαδας η ες Σουσα η οπη αλληι της Ἀσιας,
ταυτα δουναι αγειν τοις πρεσβεσιν. και τας Ἁρμοδιου και Ἀριστογειτονος εικονας τας χαλκας
ουτω λεγεται απενεχθηναι οπισω ες Ἀθηνας και της Ἀρτεμιδος της Κελκεας το εδος.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

243

10. Ὅτι επανελθων Ἀλεξανδρος ες Βαβυλωνα καταλαμβανει Πευκεσταν ηκοντα εκ
Περσων, αγοντα στρατιαν Περσων ες δισμυριους, αγοντα και αλλα τινα εθνη. και πρεσβειαι δε
εν τουτωι εκ της Ἑλλαδος ηκον, και τουτων οι πρεσβεις αυτοι τε εστεφανωμενοι Ἀλεξανδρωι
προσηλθον και εστεφανουν αυτον στεφανοις χρυσοις, ως θεωροι δηθεν ες τιμην θεου
αφιγμενοι. Τελος της ιστοριας Ἀρριανου.
Περι πρεσβεων. Ἐκ της ιστοριας Ἀππιανου της επιγραφομενης Βασιλικης.
1. Ὅτι τον πολεμον τον προς Ῥωμυλον Τατιου αι Ῥωμαιωνγυναικες και Σαβινων
θυγατερες διηιτησαν, αυται τωι χαρακι των 517 γονεων προσελθουσαι χειρας τε προτεινουσαι και
βρεφη τα ηδη σφισιν εκ των ανδρων γενομενα επιδεικνυουσαι και τοις ανδρασι μαρτυρουσαι
μηδεν υβριστικον ες αυτας αμαρτειν, εδεοντο τε λαβειν τινα οικτον τους Σαβινους σφων τε
αυτων και κηδεστων και εκγονων και θυγατερων και φεισασθαι συγγενους και μιαρου πολεμου,
η πρωτας ανελειν αι την αιτιαν εχουσι του πολεμου. οι δε των τε παροντων αποριαι και οικτωι
των γυναικων, συγγινωσκοντες ηδη μη καθ' υβριν ειργασθαι ταυτα Ῥωμαιους αλλα υπο χρειας,
ες τας διαλλαγας ενεδιδουν, και συνελθοντες Ῥωμυλος τε και Τατιος ες την εξ εκεινου
γενομενην ιεραν οδον επι τοισδε συνεβησαν, βασιλευειν μεν αμφω Τατιον τε και Ῥωμυλον,
Σαβινους δε τους τοτε τωι Τατιωι συστρατευσαντας, και ει τινες αλλοι των Σαβινων εθελοιεν, ες
το Ῥωμαιων μετοικισασθαι επ' ισηι και ομοιαι.
2. Ὅτι Σαυνιται ες την Φρεγελλανων εμβαλοντες εποθουν, Ῥωμαιοι δε Σαυνιτων και
∆αυνιων ογδοηκοντα κωμας και μιαν ειλον, και ανδρας εξ αυτων χιλιους και δισμυριους
ανελοντες απανεστησαν αυτους απο της Φρεγελλης. και παλιν ες Ῥωμην επρεσβευον οι
Σαυνιται νεκρα σωματα ανδρων φεροντες, ως αιτιους. τουδε του πολεμου γεγονοτας
ανηιρηκοτες, και χρυσιον ως απο της εκεινων περιουσιας πεπορισμενον. εφ' οις αυτους η βουλη
πανυ νομιζουσα τετρυσθαι προσεδοκα κακοπαθουντας ενδωσειν περι της ηγεμονιας. οι δε τα
μεν αλλα εδεχοντο και, ει τωι και αντελεγον, η παρηιτουντο και παρεκαλουν η ες τας πολεις
ανετιθεντο· περι δε της ηγεμονιας ουκ ανασχομενοι παλιν ουδ' ακουσαι, ουκ εκδωσομενοι δη
τας πολεις εφασαν ηκειν, αλλα ες φιλιαν συναξοντες. λυσαμενοι δη του χρυσιου τους
αιχμαλωτους απηιεσαν οργηι, και την πειραν εχοντες την περι της ηγεμονιας. και Ῥωμαιοι μεν
εψηφιζοντο μηδε πρεσβειας ετι παρα Σαυνιτων προσιεσθαι, αλλα ασπονδον και ακηρυκτον
πολεμον αυτοις πολεμειν εως κατα κρατος εξελωσιν, θεος δε ενεμεσησε της μεγαληγοριας, και
υστερον ηττηθησαν υπο Σαυνιτων και υπο ζυγον ηχθησαν οι Ῥωμαιοι. ες 518 γαρ στενωτατον
χωρον τουτους συγκλεισαντες οι Σαυνιται του Ποντιου σφων στρατηγουντος, και λιμωι
πιεζομενων Ῥωμαιων, οι στρατηγοι σφων πρεσβευσαμενοι παρεκαλουν τον Ποντιον
καταθεσθαι Ῥωμαιοις χαριν, ην ου πολλοι παρεχουσι καιροι. ο δε απεκρινατο μη δειν μηδε
πρεσβευειν ετι προς αυτον, ει μη τα οπλα και αυτους παραδιδοιεν. θρηνος ουν ην οια πολεως
αλουσης. και οι στρατηγοι διετριψαν μεν ετι αλλας ημερας οκνουντες αναξιον τι της πολεως
εργασασθαι· ως δ' ουτε μηχανη σωτηριας εφαινετο, ο τε λιμος επιεζεν αυτους, και νεοτης ην
πεντε μυριαδων, ην ωκνουν φθειρομενην υπεριδειν, επετρεψαν εαυτους τωι Ποντιωι και
παρεκαλουν, ειτε κτεινειν ειτε πωλειν ειτε φυλαττειν επι λυτροις ελοιτο, μηδεν ες σωματα
ανδρων ατυχουντων υβρισαι. Ὁ δε τωι πατρι συνεβουλευετο μεταπεμψαμενος αυτον εκ του
Καυδιου φερομενον υπο γηρως αμαξηι. και ο πρεσβυτης εφη· εν εστιν, ω παι, μεγαλης εχθρας
φαρμακον, ευεργεσιας η κολασεως υπερβολη. αι μεν ουν κολασεις καταπλησσουσιν, αι δε
ευεργεσιαι προσαγονται. ισθι νικην τηνδε πρωτην και μεγιστην, θησαυριζειν την ευτυχιαν, και
παντας απολυσον απαθεις μητ' ενυβρισας μητ' αφελομενος μηδεν, ινα σωον ηι σοι το μεγεθος
της ευεργεσιας. εισι δ', ως ακουω, φιλοτιμοι κακον, αλλα μοναις ευεργεσιαις ηττωμενον
διαγωνιουνται σοι περι τησδε της χαριτος. εχεις ενεχυρον τηνδε την ευεργεσιαν ειρηνης
αθανατου λαβειν. ην δε σε ταυτα μη πειθηι, κτεινον απαντας ομαλως μηδ' αγγελον υπολιπων.
λεγω δ' εκεινα μεν αιρουμενος, ταυτα δ' ως αναγκαια. Ῥωμαιοι γαρ οτιουν υβρισθεντες
αμυνουνται σε παντως· αμυνεισθαι δε μελλοντας αυτους προκαταβλαπτε. μειζον δ' ουκ αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

244

ευροις βλαβος νεων ομου πεντε μυριαδων. Ὁ μεν τοσαυτα ειπεν, ο δε παις αντελεξεν· οτι μεν, ω
πατερ, εναντιωτατα ειπας αλληλοις, ου θαυμαζω· προειπας γαρ ερειν υπερβολας εκατερων. εγω
δε ου κτενω μεν ανδρας τοσουτους νεμεσιν τε θεου φυλασσομενος και φθονον ανθρωπων
αιδουμενος, και τα εθνη τας ες αλληλους ελπιδας ουκ αφαιρησομαι δι' ανηκεστου κακου. περι
δε της αφεσεως ουδ' αυτωι μεν μοι δοκει, 519 Ῥωμαιων πολλα και δεινα δεδρακοτων ημας και
χωρια και πολεις ημετερας ετι νυν εχοντων, τουσδε τους ειλημμενους απολυειν παντος
απαθεις. ου ποιησω· εμπληξια γαρ η αλογος φιλανθρωπια. επισκοπει δε, παρεις εμε, και το
Σαυνιτων, ων παιδες και πατερες και αδελφοι τεθνασιν υπο Ῥωμαιων και κτηματα και χρηματα
αφηιρημενοι χρηιζουσι παραμυθιας. φυσει δε γαυρον ο νενικηκως, και τα κερδη περιβλεπονται.
τις ουν ανεξεται μου τουσδε μη κτεινειν μητε πωλειν μηδε ζημιουν, αλλ' ως ευεργετας απαθεις
προπεμπειν; δια μεν δη ταυτα παρωμεν τας υπερβολας, επει της μεν ου κυριος εγω, της δ'
απανθρωποτερας ουκ ανεχομαι. ως δ' αν και Ῥωμαιων τι του φρονηματος περιελοιμι και τα
προς τους αλλους αδιαβλητος ειην, οπλα μεν αυτους, οις εχρησαντο αει καθ' ημων,
αφαιρησομαι και χρηματα (και γαρ ταυτ' εχουσι παρ' ημων), εκπεμψω δ' υπο ζυγον σωους, ηι
τινι αισχυνηι και αυτοι κατ' αλλων εχρησαντο, και ειρηνην ειναι τοις εθνεσι συνθησομαι των τε
ιππεων επιλεξομαι τους επιφανεστατους ομηρα τωνδε των συνθηκων, εως απας ο δημος
επιψηφισηι. και ταδε ποιων ηγουμαι νενικηκοτος τε εργα ποιησειν και φιλανθρωπου, Ῥωμαιους
τε αγαπησειν οσα και αυτοι, φασκοντες αρετης αντιποιεισθαι, πολλακις ες αλλους εδρασαν.
Ταυτα του Ποντιου λεγοντος ο πρεσβυτης εδακρυσε τε και επιβας της απηνης εις το Καυδιον
απηλαυνεν. ο δε Ποντιος τους πρεσβεις καλεσας ηρετο ει τις ειρηνοδικης αυτοις παρειη. τοις δε
παρην ουδεις ως επι ασπονδον και ακηρυκτον πολεμον εστρατευκοσι. τοις ουν υπατοις και τοις
αλλοις αρχουσι της στρατιας και παντι τωι πληθει λεγειν εκελευε τους πρεσβεις· ημεις αει
Ῥωμαιοις εσπενδομεθα φιλιαν, ην αυτοι διελυσατε Σιττικηνοις τοις ημετεροις εχθροις
συμμαχουντες· ειτ' αυθις αυ φιλιας ημιν γενομενης Νεαπολιταις επολεμειτε τοις ημετεροις
γειτοσιν. και ουκ ηγνοουμεν οτι ταυτ' ην υμιν παρασκευη πλεονεξιας επι ολην την Ἰταλιαν. εν
τε ταις προτεραις μαχαις πολλα παρα την απειριαν των ημετερων στρατηγων προλαβοντες
ουδεν επεδειξασθε μετριον ες ημας, ουδ' ηρκεισθε την χωραν πορθουντες και χωρια και πολεις
εχοντες αλλοτριας και κληρουχους ες αυτα πεμποντες, αλλα και πρεσβευσαμενων ημων δις
προς υμας και πολλα 520 συγχωρουντων, υπερηφανα ημιν αλλ' επετασσετε, την αρχην ολην
αποθεσθαι και υμων υπακουειν, ωσπερ ου σπενδομενους αλλα εαλωκοτας. και επι τοισδε τον
πολεμον τονδε ασπονδον και ακηρυκτον εψηφισασθε κατ' ανδρων ποτε φιλων, κατα Σαβινων
εκγονων των υμιν συνοικουντων. ενεκα μεν ουν της υμετερας πλεονεξιας εδει και τα παρ'
ημων υμιν ασπονδα ειναι. εγω δε νεμεσιν τε θεων αιδουμενος, ην υμεις υπερειδεσθε, και
συγγενειας και φιλιας της ποτε μνημονευων διδωμι εκαστον υμων συν ιματιωι σωον υπο ζυγον
απελθειν, ην ομοσητε την τε γην και τα χωρια πανθ' ημιν αποδωσειν και τους κληρουχους απο
των πολεων απαξειν και μηδε ποτ' επι Σαυνιτας στρατευσειν. Ἀπαγγελθεντων δε τουτων ες το
στρατοπεδον ολοφυρμος ην και θρηνος επι πλειστον· θανατου γαρ ηγουντο ειναι χειρονα την
υβριν την υπο τωι ζυγωι. ως δε και περι των ιππεων επυθοντο, αυθις εθρηνουν επι πλειστον. υπο
δε αποριας αυτα εδεχοντο, και τους ορκους ωμνυον ο τε Ποντιος και οι Ῥωμαιων υπατοι δυο
οντες, Ποστουμιος τε και Βετουριος, και ταμιαι δυο και ταξιαρχαι δʹ και χιλιαρχοι δωδεκα,
συμπαντες οσοι μετα τους διεφθαρμενους ηρχον. γενομενων δε των ορκων ο μεν Ποντιος
παραλυσας τι του διατειχισματος και δυσι δορασιν ες την γην εμπεπηγοσιν επικαρσιον αλλο
επιθεις εξεπεμπε Ῥωμαιων εκαστον υπο τουτωι, και τινα υποζυγια εδωκεν αυτοις ες τους
αρρωστουντας, και τροφην, αχρι της Ῥωμης φερεσθαι. δυναται δ', εμοι δοκειν, το ειδος της
αφεσεως, ο καλουσιν οι τηιδε ζυγον, ονειδιζειν ως δοριαλωτοις. Ἀπαγγελθεισης δε της
συμφορας ες την πολιν οιμωγη και θρηνος ην ως επι πενθει, και αι γυναικες εκοπτοντο τους
αισχρως περισεσωσμενους ως αποθανοντας, η τε βουλη την επιπορφυρον εσθητα απεθετο, και
θυσιαι και γαμοι και οσα αλλα τοιουτοτροπα επεσχητο επι το ετος ολον, εως την συμφοραν
ανελαβον. των δε αφειμενων οι μεν ες τους αγρους διεφευγον υπο αιδους, οι δε νυκτος ες την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

245

πολιν εσηιεσαν. οι δε αρχοντες ημερας μεν εσηλθον υπ' αναγκης, και τα σημεια της αρχης
επεκειτο αυτοις, επρασσον δε ουδεν.
3. Ὅτι ο Πυρρος ο βασιλευς της Ἠπειρου, νικησας τους Ῥω 521 μαιους και αναλαβειν
χρηιζων την στρατιαν εκ μαχης ευτονου και Ῥωμαιους ελπιζων ες διαλυσεις τοτε μαλιστα
ενδωσειν, επεμπεν ες Ῥωμην Κινεαν τον Θεσσαλον δοξαν επι λογοις εχοντα μιμεισθαι την
∆ημοσθενους αρετην. και παρελθων ο Κινεας ες το βουλευτηριον αλλα τε πολλα περι του
βασιλεως εσεμνολογει, και την επι τωι αγωνι μετριοπαθειαν κατελογιζετο μητ' επι την πολιν
ευθυς ελασαντος μητ' επι το ησσημενον στρατοπεδον. εδιδου δ' αυτοις ειρηνην και φιλιαν και
συμμαχιαν προς Πυρρον, ει Ταραντινους μεν ες ταυτα συμπεριλαβοιεν, τους δ' αλλους Ἕλληνας
τους εν Ἰταλιαι κατοικουντας ελευθερους και αυτονομους εωιεν, Λευκανοις δε και Σαυνιταις και
∆αυνιοις και Βρεττιοις αποδοιεν οσα αυτων εχουσι πολεμωι λαβοντες. και γιγνομενων εφη
τουτων Πυρρον αποδωσειν αυτοις τους αιχμαλωτους ανευ λυτρων. οι δ' ενεδοιαζον επι
πλειστον τηι τε δοξηι του Πυρρου και τωι συμβεβηκοτι παθει καταπλαγεντες, εως Ἄππιος
Κλαυδιος ο Καικος επικλησιν, ηδη τετυφλωμενος, ες το βουλευτηριον τοις παισιν αυτον
αγαγειν κελευσας· ηχθομην, ειπεν, οτι μη βλεπω, νυν δ' οτι ακουω. τα γαρ τοιαυτα υμων
βουλευματα ηξιουν μηθ' οραν μητ' ακουειν, οι δι' εν ατυχημα αθροως ουτως εαυτων
εκλελησθε, και τον τουτο δρασαντα αυτον τε και τους επαγαγομενους αυτον βουλευεσθε φιλους
αντι πολεμιων θεσθαι και τα των προγονων κτηματα Λευκανοις και Βρεττιοις δουναι. τι τουτ'
εστιν η Ῥωμαιους επι Μακεδοσι γενεσθαι; και ταυτα τινες ειρηνην αντι δουλειας τολμωσιν
ονομαζειν. αλλα τε πολλα ομοια τουτοις ο Ἄππιος ειπων και ερεθισας εισηγησατο Πυρρον, ει
δεοιτο της Ῥωμαιων φιλιας και συμμαχιας, εξ Ἰταλιας απελθοντα πρεσβευειν, παροντα δε μητε
φιλον ηγεισθαι μητε συμμαχον μητε Ῥωμαιοις δικαστην η διαιτητην. και η βουλη ταυθ' απερ
και Ἄππιος ειπεν απεκρινατο Κινεαι. Λαβινιωι δ' αλλα δυο τελη καταλεγοντες εκηρυξαν ουτως,
ει τις αντι των απολωλοτων αυτον επιδιδωσιν, ες την στρατιαν απογραφεσθαι. και ο Κινεας ετι
παρων και θεωμενος αυτους ωθουμενους ες τας απογραφας λεγεται προς τον Πυρρον
επανελθων ειπειν οτι προς υδραν εστιν αυτοις ο πολεμος. οι δε ου Κινεαν αλλα Πυρρον αυτον
ειπειν τουτο το επος ιδοντα την στρατιαν των Ῥωμαιων της προτερας πλειονα· και γαρ ο ετερος
522 υπατος τωι Λαβινιωι Κορογκανιος ηκεν εκ Τυρρηνιας μεθ' ης ειχε παρασκευης. λεγεται δε και
ταλλα περι της Ῥωμης πυνθανομενωι Πυρρωι Κινεας ειπειν οτι πολις εστι στρατηγων ολη, και
του Πυρρου θαυμασαντος μεταλαβων φαναι· βασιλεων μαλλον η στρατηγων. Πυρρος δ', ως
ουδεν ειρηναιον οι παρα της βουλης απηντησεν, επι την Ῥωμην ηπειγετο παντα δηιων, και
φθανει μεν ες πολιν Ἀναγνιαν, βαρειαν δ' εχων ηδη την στρατιαν υπο λειας και πληθους
αιχμαλωτων, αναθεμενος μαχην ανεστρεφεν επι Καμπανιας, ηγουμενων των ελεφαντων, και
την στρατιαν ες χειμασιαν κατα πολεις διηιρει. Ῥωμαιων δε πρεσβεις αυτον ηξιουν λυσαι τηι
πολει τους αιχμαλωτους, η αντιλαβειν οσους εχουσι Ταραντινων και των αλλων συμμαχων
αυτου. ο δε σπενδομενοις μεν εφη, καθαπερ προειπε Κινεας, χαριεισθαι τους αιχμαλωτους,
πολεμουσι δ' ου δωσειν εφ' εαυτον ανδρας τοιουτους και τοσουτους. εξενιζε δ' αυτους
βασιλικως, και τον της πρεσβειας ηγουμενον Φαβρικιον πυνθανομενος εν τηι πολει μεγα
δυνασθαι και δεινως πενεσθαι καθωμιλει, λεγων, ει πραξειεν αυτωι τας διαλυσεις,
υποστρατηγον και κοινωνον των παροντων αγαθων απαξειν ες Ἤπειρον, χρηματα τε αυτον
λαβειν εντευθεν ηδη παρεκαλει, προφασιν ως δωσοντα τοις την ειρηνην εργασομενοις.
επιγελασας δ' ο Φαβρικιος περι μεν των κοινων ουδ' απεκρινατο, την δ' εμην, εφη, παρρησιαν
ουτε των σων φιλων ουδεις ουτε αυτος οισεις συ, ω βασιλευ· και την πενιαν την εμαυτου
μακαριζω μαλλον η τον των τυραννων πλουτον ομου και φοβον. οι δε ουχ ουτω φασιν αυτον,
αλλ' οτι μου της φυσεως Ἠπειρωται μεταλαβοντες εμε σου προθησουσι. οποτερως δ' ουν
απεκρινατο, θαυμασας αυτον του φρονηματος ο Πυρρος ετεραν οδον ες τας διαλλαγας επενοει
και τους αιχμαλωτους ες των Κρονιων την εορτην επεμπεν ανευ φυλακων, εφ' ωι, δεχομενης
μεν της πολεως α ο Πυρρος προτεινει, μενειν και της αιχμαλωσιας απολελυσθαι, μη δεχομενης
δε εορτασαντας επανηκειν ες αυτον. τουτους η βουλη πανυ παρακαλουντας και εναγοντας ες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

246

τας διαλυσεις εκελευσεν εορτασαντας Πυρρωι παραδουναι σφας αυτους εν ημεραι ρητηι, και
θανατον επεταξε τοις απολειφθεισι της ημερας. 523 οι δε αυτην απαντες εφυλαξαν, και Πυρρωι
πολεμητεα παντως αυθις εδοκει.
4. Ὅτι τον Πυρρον ηδη μεν τα Ῥωμαιων κατεπλησσεν, εταρασσε δε και τα εν
Μολοσσοις θορυβουμενα, Ἀγαθοκλης τε αρχων Σικελιας αρτι ετεθνηκει, ου θυγατερα Λανειαν
εχων ο Πυρρος εν ταις γυναιξι την νησον οικειαν αντι της Ἰταλιας περιεβλεπετο. ωκνει δ' ομως
ετι τους επικαλεσαντας ανευ τινος ειρηνης καταλιπειν. ασμενος ουν της προφασεως της περι
τον αυτομολον επιβας εμαρτυρει τοις υπατοις, και Κινεαν επεμπεν ες Ῥωμην χαριν
ομολογησοντα της σωτηριας του βασιλεως και τους αιχμαλωτους αμοιβην αγοντα ειρηνην τε
οπη δυναιτο πραξοντα. δωρα δ' ο Κινεας εφερε πολλα μεν ανδρασι, πολλα δε γυναιξι,
φιλοχρηματον και φιλοδωρον ειναι την πολιν πυθομενος και τας γυναικας ισχυειν παρα
Ῥωμαιοις εκ παλαιου. οι δε περι μεν των δωρων ενεκελευσαντο αλληλοις, και φασιν ουδενα
λαβειν ουδεν ουτε ανδρα ουτε γυναικα, απεκριναντο δ' αυτωι, καθα και προτερον, απελθοντα
Πυρρον εξ Ἰταλιας πρεσβευειν προς αυτους ανευ δωρων· απορησειν γαρ ουδενος των δικαιων.
τους δε πρεσβεις και αυτοι πολυτελως εξενιζον και Πυρρωι τους Ταραντινων και των αλλων
αυτου συμμαχων αιχμαλωτους αντεπεμπον. ο μεν δη Πυρρος επι τουτοις ες Σικελιαν διεπλει
μετα τε των ελεφαντων και οκτακισχιλιων ιππεων υποσχομενος τοις συμμαχοις εκ Σικελιας
επανηξειν ες την Ἰταλιαν. και επανηλθεν ετει τριτωι, Καρχηδονιων αυτον εξελασαντων εκ
Σικελιας.
5. Ὅτι ο των Κελτων βασιλευς Βρεννος, των Φαβιων των Ῥωμαιων πολλους
ανελοντων Κελτων, μη δεξαμενος τους Ῥωμαιων πρεσβεις, επι τουτοις πρεσβεις επιλεξαμενος
ες καταπληξιν, οι Κελτων απαντων μεγαλων τα σωματα οντων υπερεβαλλον, εξεπεμπεν ες
Ῥωμην αιτιωμενος τους Φαβιους, οτι πρεσβευοντες παρα τους κοινους νομους επολεμησαν,
ᾔτει τε τους ανδρας ες δικην εκδοτους οι γενεσθαι, ει μη θελουσι Ῥωμαιοι κοινον αυτων ειναι
το εργον. οι δε Ῥωμαιοι συνεγινωσκον μεν τους Φαβιους αμαρτειν, αιδοι δε οικου διαφεροντος
χρηματα τους Κελτους πραξασθαι παρα σφων παρεκαλουν. ου πειθομενων δε χειροτονουσι τους
Φαβιους επι την ετησιον αρχην χιλιαρχους και τοις πρεσβευ 524 ουσι των Κελτων εφασαν ου
δυνασθαι νυν ουδεν ες τους Φαβιους αρχοντας ηδη, του δε επιοντος ετους ηκειν αυτους, αν ετι
μηνιωσιν, εκελευον. Βρεννος δε και οσοι Κελτων ησαν υπ' εκεινωι νομισαντες υβρισθαι και
χαλεπως ενεγκοντες ες τους αλλους Κελτους περιεπεμπον, αξιουντες αυτους συνεφαψασθαι
τουδε του πολεμου. και πολλων αφικομενων αραντες ηλαυνον επι την Ῥωμην.
6. Ὅτι οι Σαλυων του εθνους ηττηθεντες υπο Ῥωμαιων ες Ἀλλουβριγας κατεφυγον. και
αυτους εξαιτουντες οι Ῥωμαιοι στρατευουσιν επι τους Ἀλλουβριγας ουκ εκδιδοντας, ηγουμενου
σφων Γναιου ∆ομιτιου. ωι παροδευοντι την των Σαλυων εντυγχανει πρεσβευτης Βιτοιτου
βασιλεως των Ἀλλουβριγων, εσκευασμενος τε πολυτελως, και δορυφοροι παρειποντο αυτωι
κεκοσμημενοι και κυνες· δορυφορουνται γαρ δη και προς κυνων οι τηιδε βαρβαροι. μουσικος τε
ανηρ ειπετο βαρβαρωι μουσικηι τον βασιλεα Βιτοιτον, ειτ' Ἀλλουβριγας, ειτα τον πρεσβευτην
αυτον ες τε γενος και ανδρειαν και περιουσιαν υμνων· ου δη και μαλιστα ενεκα αυτους οι των
πρεσβευτων επιφανεις επαγονται. αλλ' ο μεν συγγνωμην αιτων τοις Σαλυων δυνασταις
απετυχεν.
7. Ὅτι των Τευτονων μοιρα ληιστευουσα πολυανδρος ες την γην των Νωρικων
εσεβαλεν, και ο Ῥωμαιων υπατος Παπιριος Καρβων δεισας μη ες την Ἰταλιαν εσβαλοιεν,
εφηδρευε τοις Ἀλπιοις, ηι μαλιστα εστιν η διαβασις στενωτατη. ουκ επιχειρουντων δε εκεινων,
αυτος επεβαινεν αυτοις αιτιωμενος ες Νωρικους εσβαλειν Ῥωμαιων ξενους οντας. εποιουντο δ'
οι Ῥωμαιοι ξενους, οις εδιδοσαν μεν ειναι φιλοις, αναγκη δ' ουκ επην ως φιλοις επαμυνειν. οι
μεν δη Τευτονες πλησιαζοντι τωι Καρβωνι προσεπεμπον αγνοησαι τε την ες Ῥωμαιους Νωρικων
ξενιαν, και αυτων ες το μελλον αφεξεσθαι· ο δ' επαινεσας τους πρεσβεις και δους αυτοις οδων
ηγεμονας κρυφα τοις ηγουμενοις ενετειλατο μακροτεραν αυτους περιαγειν, τηι βραχυτεραι δε
αυτος διαδραμων, αδοκητως αναπαυομενοις ετι τοις Τευτοσιν εμπεσων εδωκε δικην απιστιας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

247

πολλους αποβαλων. ταχα δ' αν και παντας απωλεσεν, ει μη ζοφος και ομβρος και βρονται
βαρειαι της μαχης ετι συνεστωσης επιπεσουσαι διεστησαν αυτους απ' αλληλων, και ο αγων υπο
525 της ανωθεν εκπληξεως διελυθη. σποραδες δε και ὣς ες υλας οι Ῥωμαιοι διαφυγοντες, τριτηι
μολις ημεραι συνηλθον. και Τευτονες ες Γαλατας εχωρουν.
8. Ὅτι εθνη δυο Λιγυριοι και Ἐλβηττιοι ες την Ῥωμαιων Κελτικην εσεβαλον, και
τουτων τον στολον ο Καισαρ Γαιος πυθομενος διετειχισεν οσα περι Ῥοδανον εστι ποταμον ες
εκατον και πεντηκοντα σταδιους μαλιστα. και πρεσβευσαμενοις επι διαπειραι τοις πολεμιοις
υπερ σπονδων εκελευεν ομηρα δουναι και χρηματα. αποκριναμενων δ' ειθισθαι ταυτα
λαμβανειν, ου διδοναι, βουλομενος φθασαι την ομαιχμιαν αυτων, επι μεν τους Λιγυριους
ελασσους οντας επεμπε Λαβιηνον, αυτος δε επι τους Ἐλβηττιους εχωρει προσλαβων Γαλατων
των ορειων ες δισμυριους. και γινεται Λαβιηνωι το εργον ευμαρες αδοκητοις Λιγυριοις περι τον
ποταμον επιπεσοντι και τρεψαμενωι και σκεδασαντι τους πολλους εν ασυνταξιαι.
9. Ὅτι Ἀριουνστος Γερμανων βασιλευς των υπερ Ῥηνον επιβαινων της περαν Αιδουοις
ετι προ του Καισαρος επολεμει φιλοις ουσι Ῥωμαιων. τοτε μεν δη τοις Ῥωμαιοις κελευουσι
πεισθεις ανεζευξεν απο των Αιδουων και φιλος ηξιωσε Ῥωμαιοις γενεσθαι. και εγενοντο,
υπατευοντος αυτου Καισαρος και ψηφισαμενου.
10. Ὅτι Οισυπεται, εθνος Γερμανικον, και Ταγχρεις δοκουσι προτεροι σφετεροις
ιππευσιν οκτακοσιοις τρεψασθαι των Καισαρος ιππεων ες πεντακισχιλιους, ο δε Καισαρ αυτοις
πρεσβευομενοις ες αυτον επιθεσθαι τους πρεσβεις κατασχων, και το παθος εκεινοις ες τελος
αιφνιδιον ουτω συνενεχθηναι ως τεσσαρακοντα χιλιαδας τουτων συγκοπηναι. Κατωνα τε εν
Ῥωμηι των τις συγγραφεων φησι γνωμην εσενεγκειν εκδουναι τοις βαρβαροις τον Καισαρα ως
εναγες εργον ες διαπρεσβευσαμενους εργασαμενον. ο δε Καισαρ εν ταις ιδιαις αναγραφαις των
εφημερων εργων φησι τους Οισυπετας και Ταγχρεας κελευομενους εκπηδαν ες τα αρχαια σφων
φαναι πρεσβεις ες τους εκβαλοντας Σοθηβους απεσταλκεναι και 526 τας αποκρισεις αυτων
αναμενειν, και εν ταισδε ταις διαπρεσβευσεσιν επιθεσθαι τοις οκτακοσιοις και παρ' αυτο τρεψαι
τους Ῥωμαιων πεντακισχιλιους. επιπρεσβευομενων δ' αυτων και περι του παρασπονδηματος
απολογουμενων, υποτοπησας ενεδραν ομοιαν επιθεσθαι προ των αποκρισεων.
11. Ὅτι απορουντες Ῥωμαιοι τε και Καρχηδονιοι χρηματων, οι μεν ουκ ετι εναυπηγουν
τετρυμενοι δια τας εισφορας, αλλα πεζην στρατιαν καταλεγοντες εξεπεμπον ες Λιβυην και ες
Σικελιαν ανα ετος εκαστον, Καρχηδονιοι δ' ες Πτολεμαιον επρεσβευοντο, τον Πτολεμαιου του
Λαγου, βασιλεα Αιγυπτου, δισχιλια ταλαντα κιχρωμενοι. τωι δ' ην ες τε Ῥωμαιους και
Καρχηδονιους φιλια και συναλλαξαι σφας επεχειρησεν αλληλοις. ου δυνηθεις δ' εφη χρηναι
φιλοις κατ' εχθρων συμμαχειν, ου κατα φιλων.
12. Ὅτι οι Καρχηδονιοι δις εν τηι γηι του αυτου χρονου και δις εν τηι θαλασσηι παθοντες,
εν ηι δη και πανυ προυχειν ενομιζον, και χρηματων απορουντες ηδη και νεων και ανδρων,
ᾔτουν ανοχας παρα του Λουτατιου, και λαβοντες επρεσβευοντο εις Ῥωμην περι διαλλαγων επι
βραχυτεροις συνεπεμπον τε τοις πρεσβεσιν Ἀτιλιον Ῥηγλον τον υπατον αιχμαλωτον οντα
σφων, δεησομενον της πατριδος επι τοισδε συνθεσθαι. ο δε ηκε μεν ως αιχμαλωτος εσταλμενος
φοινικικως, υπολειφθεις δε των πρεσβεων εν τωι βουλευτηριωι τετρυσθαι τα Καρχηδονιων
εδηλου και παρηινεσεν η πολεμειν εγκρατως η επι πλειοσι συνθεσθαι. και τονδε μεν ες
Καρχηδονα εκοντα επανελθοντα εκτειναν οι Καρχηδονιοι κεντρα σιδηρεα σανισιν ενηρμοσμενα
παντοθεν εστωτι περιθεντες, ινα μηδαμοσε δυναιτο επικλινεσθαι, αυτοι δε την ειρηνην επι
πλεοσι συνεθεντο. και ην εφ' οις συνεθεντο, τα μεν αιχμαλωτα Ῥωμαιων και τους αυτομολους,
οσοι παρα Καρχηδονιοις εισι, Ῥωμαιοις ευθυς αποδουναι, και Σικελιας Ῥωμαιοις αποστηναι και
των βραχυτερων νησων οσαι περι Σικελιαν, Συρακουσιοις δε η Ἱερωνι τωι Συρακουσων τυραννωι
πολεμου Καρχηδονιους μη καταρχειν, μηδε εκ της Ἰταλιας ξενολογειν, ποινην δε του πολεμου
Ῥωμαιοις ενεγκειν ταλαντα Ευβοικα δισχιλια εν ετεσιν εικοσι, το μερος εκαστου ετους ες
Ῥωμην αναφεροντας. εχει δε το Ευβοικον ταλαντον Ἀλεξανδρειους δραχμας επτακισχιλιας. ο
μεν δη πρωτος περι Σικελιας 527 Ῥωμαιοις και Καρχηδονιοις πολεμος ετεσιν εικοσι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

248

τεσσαρσιν αυτοις γενομενος ες τουτο ετελευτα. και απωλοντο νηες εν αυτωι Ῥωμαιων
επτακοσιαι, Καρχηδονιων δε πεντακοσιαι. Σικελιας δε ουτω του πλεονος Ῥωμαιοι κατεσχον,
οσου Καρχηδονιοι κατειχον· φορους τε αυτοις επεθεσαν, και τελη τα θαλασσια ταις πολεσι
μερισαμενοι στρατηγον ετησιον επεμπον ες Σικελιαν. Ἱερωνα δε τον Συρακουσιων τυραννον
ανθ' ων αυτοις ες τονδε τον πολεμον συνεπεπραχει φιλον και συμμαχον εθεντο. Καταλυθεντος
δε του πολεμου τουδε Κελτοι Καρχηδονιους τον τε μισθον ᾔτουν τον ετι οφειλομενον σφισιν εκ
Σικελιας και δωρεας, οσας υπεσχητο αυτοις δωσειν Ἀμιλχας. ᾔτουν δε και Λιβυες, υπηκοοι μεν
οντες οιδε Καρχηδονιων, απο δε της εν Σικελιαι στρατειας επι φρονηματος γεγονοτες και τους
Καρχηδονιους ασθενεις και ταπεινους ορωντες, εχαλεπαινον τε αυτοις της αναιρεσεως των
τρισχιλιων, ους εσταυρωκεσαν της ες Ῥωμαιους μεταβολης ουνεκα. διωθουμενων δε των
Καρχηδονιων εκατερους, κατελαβον αμφω Τυνητα πολιν και Ἰτυκην, η μεγιστη Λιβυης εστι
μετα Καρχηδονα· οθεν ορμωμενοι την τε αλλην αφιστανον και των Νομαδων τινας επειθον και
δουλων πολυ πληθος αποδιδρασκοντων υπεδεχοντο, τα τε Καρχηδονιων παντα ελεηλατουν. οι
δε πανταχοθεν [τε] πολεμουμενοι συμμαχους επι τους Λιβυας Ῥωμαιους επεκαλουντο. και
Ῥωμαιοι στρατιαν μεν αυτοις ουκ επεμψαν, αγοραν δε εκ τε Ἰταλιας και Σικελιας επαγεσθαι και
ξενολογειν εκ της Ἰταλιας ες μονον τονδε τον πολεμον επετρεψαν, επεμψαν δε και πρεσβεις ες
Λιβυην, ει δυναιντο διαλυσαι τον πολεμον· οι επανηλθον απρακτοι. και Καρχηδονιοι εγκρατως
ειχοντο του πολεμου.
13. Ὅτι ψηφισαμενων Ῥωμαιων Κρησι πολεμειν δια ταδε, οι Κρητες επρεσβευσαν εις
Ῥωμην περι διαλλαγων. οι δε αυτους εκελευον εκδουναι τε αυτοις Λασθενη τον πολεμησαντα
Ἀντωνιωι και τα σκαφη τα ληιστικα παντα παραδουναι και οσα Ῥωμαιων ειχον αιχμαλωτα και
ομηρα τριακοσια και αργυριου ταλαντα τετρακισχιλια. ου δεξαμενων δε ταυτα Κρητων ηιρεθη
528 στρατηγος επ' αυτους Μετελλος. και νικαι μεν ο Μετελλος εν Κυδωνιαι Λασθενη, και
φυγοντος ες Κνωσσον Παναρης Μετελλωι την Κυδωνιαν παρεδωκεν επι συνθηκηι μηδεν παθειν
αυτος. Μετελλου δε Κνωσσον περικαθημενου, ο Λασθενης την οικιαν χρηματων πλησας
κατεφλεξε και διεφυγεν απο της Κνωσσου. και οι Κρητες ες Πομπηιον Μαγνον στρατηγουντα
του ληιστικου και Μιθριδατειου πολεμου πεμψαντες εφασαν εαυτους ελθοντι επιτρεψειν. ο δε
ασχολως τοτε εχων εκελευε τον Μετελλον, ως ου δεον ετι πολεμειν τοις εαυτους επιτρεπουσιν,
εξανιστασθαι της νησου· παραληψεσθαι γαρ αυτος αυτην επελθων. ο δε ου φροντισας επεμεινε
τωι πολεμωι, μεχρι υπηγαγετο αυτην Λασθενει συνθεμενος ομοια Παναρει, και εθριαμβευσε και
Κρητικος εκληθη οδε δικαιοτερον Ἀντωνιου την νησον εξεργασαμενος.
Λογος ςϛʹ.
14. Ὅτι Ἀσδρουβα του στρατηγου Καρχηδονιων συν Ἀννιβαιτωι υστερον αοιδιμωι επι
στρατηγιαις, γυναικος οι γιγνομενωι αδελφωι, προελθοντος απο της εσπεριου θαλασσης ες το
μεσογαιον επι Ἴβηρα ποταμον, ος μαλιστα τεμνων την Ἰβηριαν και της Πυρηνης αφεστως οδον
ημερων πεντε εξιησιν εις τον εσπεριον ωκεανον, Ζακανθαιοι, αποικοι Ζακυνθιων εν μεσωι της
τε Πυρηνης και του Ἴβηρος ποταμου οντες, και οσοι αλλοι Ἕλληνες εκεισε ᾤκουν, δεισαντες
υπερ σφων επρεσβευον ες Ῥωμην. και η συγκλητος ουκ εθελουσα τα Καρχηδονιων επαιρεσθαι
πρεσβεις ες Καρχηδονα επεμπεν. και συνεβησαν αμφοτεροι ορον ειναι Καρχηδονιοις της αρχης
της εν Ἰβηριαι τον Ἴβηρα ποταμον, και μητε Ῥωμαιους τοις περαντου ποταμου τουδε πολεμον
εκφερειν Καρχηδονιων υπηκοοις ουσιν, μητε Καρχηδονιους επι πολεμωι τον Ἴβηρα διαβαινειν,
και Ζακυνθαιους δε και τους εν Ἰβηριαι Ἕλληνας αυτονομους και ελευθερους ειναι. και ταδε
ταις συνθηκαις ταις Ῥωμαιων και Καρχηδονιων προσεγραφη.
15. Ὅτι Ἀννιβας τον Ἴβηρα ποταμον περαιωθεις την χωρανεπορθει και τηι πολει
μηχανηματα εφιστη, ελειν δ' ου δυναμενος 529 απεταφρευε και περιετειχιζε και φρουρια πολλα
περιθεις εκ διαστηματων επεφοιτα. Ζακανθαιοι δε αιφνιδιωι κακωι και ακαταγγελτωι
συμπεσοντες επρεσβευον ες Ῥωμην. και η συγκλητος αυτοις συνεπεμπε πρεσβεις, οι πρωτον μεν
Ἀννιβαν εμελλον υπομνησειν των συγκειμενων, ου πειθομενου δε ες Καρχηδονα πλευσεισθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

249

κατ' αυτου. τουτοις τοις πρεσβεσι πλευσασιν ες Ἰβηριαν και ες το στρατοπεδον απο θαλασσης
αναβαινουσιν ο Ἀννιβας απηγορευσε μη προσιεναι. και οι μεν απεπλευσαν επι Καρχηδονος συν
τοις πρεσβεσι τοις Ζακανθαιοις και των συνθηκων ανεμιμνησκον αυτους, Καρχηδονιοι δε
ηιτιωντο τους Ζακανθαιους πολλα τους υπηκοους σφων αδικειν. και Ζακανθαιων οι πρεσβεις ες
δικην αυτους προυκαλουντο επι Ῥωμαιων κριτων, οι δ' ουκ εφασαν χρηιζειν δικης αμυνασθαι
δυναμενοι. ων ες Ῥωμην απαγγελθεντων, οι μεν εκελευον συμμαχειν Ζακανθαιοις, οι δ'
επειχον ετι λεγοντες ου συμμαχους αυτους εν ταις συνθηκαις σφων, αλλ' αυτονομους και
ελευθερους αναγεγραφθαι, ελευθερους δ' ετι τους πολιορκουμενους ειναι. και εκρατησεν η
γνωμη.
16. Ὅτι Κλαυδιος ο διαδοχος Νωβελιωνος τους Νεργοβριγας, οι γενος εισι Κελτιβηρων,
καταδραμων τηι πολει παρεστρατοπεδευσεν. οι δε, προσαγομενων αυτοις μηχανηματων αμα και
χωματων, κηρυκα πεμψαντες λυκην αντι κηρυκειου περικειμενον ᾔτουν συγγνωμην. ο δε ουκ
εφη δωσειν, ει μη παντες Ἀρβακοι και Βελλοι και Τιτθοι δεηθειεν ομου. ων τα μεν εθνη
πυθομενα προθυμως επρεσβευετο, και τον Κλαυδιον Μαρκελλον ηξιουν ποινην αυτοις επιθεντα
μετριαν ες τας Γρακχου συνθηκας αναγαγειν· αντελεγον δ' αυτοις επιχωριοι τινες υπ' εκεινων
πεπολεμημενοι. και ο Μαρκελλος εξ εκατερων πρεσβεις ες Ῥωμην επεμπεν αντιλεξοντας
αλληλοις, ιδιαι δ' επεστελλε τηι βουληι προτρεπων ες τας διαλυσεις· εβουλετο γαρ εφ' εαυτου τον
πολεμον εκλυθηναι δοξαν οι χρηστην και απο τουδε νομιζων εσεσθαι. των δε πρεσβεων οι μεν
εκ της φιλιας ες την πολιν εσελθοντες εξενιζοντο, οι δε εκ των πολεμιων, ως εθος εστιν, εξω
τειχων εσταθμευον. αποδοκιμαζουσα δ' η βουλη την ειρηνην και χαλεπως φερουσα οτι μη,
καθαπερ αυτους ηξιου Νωβελιων ο προ Μαρκελλου, Ῥωμαιοις αυτους επετετροφεσαν, εφη
Μαρκελλον αυτοις εξοισειν τα δο 530 ξαντα. και στρατιαν ευθυς εκληρουν ες Ἰβηριαν τοτε
πρωτον αντι καταλεξεως· πολλων γαρ αιτιωμενων τους υπατους αδικους ποιεισθαι τας
καταγραφας και τινας ες τας κουφοτερας στρατειας καταλεγειν, εδοξεν απο κληρου τοτε
συναγαγειν. ων εστρατηγει Λικιννιος Λουκουλλος υπατος, πρεσβευτηι χρωμενος Κορνηλιωι
Σκιπιωνι τωι Καρχηδονα μετ' ου πολυ ελοντι και Νωμαντιαν υστερον. Ὁ μεν δη Λουκουλλος
ωδευεν, ο δε Μαρκελλος τον τε πολεμον προειπε τοις Κελτιβηρσι και τα ομηρα αιτουσιν
απεδωκεν, τον δε εν Ῥωμηι τους λογους διαθεμενον υπερ των Κελτιβηρων ιδιαι προς αυτον
ανακαλεσας επι πολυ διετριβεν· υπερ οτου δη και υπωπτευετο μεν και τοτε, μαλλον δ' επιστωθη
τοις υστερον γενομενοις, οτι αυτους ανεπειθεν εαυτωι τα κατα σφας επιτρεψαι, επειγομενος αρα
προ του Λουκουλλου τον πολεμον καταλυθηναι. Μαρκελλου γαρ επι Νωμαντιαν χωρουντος και
πεντε σταδιους αποσχοντος παρεστρατοπεδευεν αυτοις και συνεδιωκεν ες την πολιν, εως ο των
Νωμαντινων στρατηγος Λιτεννων υποστας εβοα βουλεσθαι Μαρκελλωι συνελθειν ες λογους,
και συνελθων εφη Βελλους και Τιτθους και Ἀρβακους εαυτους επιτρεπειν Μαρκελλωι. ο δε
ασμενος ακουσας ομηρα τε και χρηματα παντας ᾔτησε και λαβων αφηκεν ελευθερους.
17. Ὅτι ο Ουριατθος τους Ῥωμαιους νικησας ες την ευτυχιαν ουχ υβρισεν, αλλα νομισας
εν καλωι θησεσθαι τον πολεμον επι χαριτι λαμπραι συνετιθετο Ῥωμαιοις, και τας συνθηκας ο
δημος επεκυρωσεν, Ουριατθον ειναι Ῥωμαιων φιλον και τους υπ' αυτωι παντας ης εχουσι γης
αρχειν. ωδε μεν ο Ουριατθου πολεμος εδοκει πεπαυσθαι χαλεπωτατος τε Ῥωμαιοις γενομενος
και επι ευεργεσιαι καταλυθεις, ου μην επεμεινεν ουδ' ες βραχυ τα συγκειμενα· ο γαρ αδελφος
Αιμιλιανου του ταυτα συνθεμενου Καιπιων διαδοχος αυτωι της στρατηγιας γενομενος διεβαλλε
τας συνθηκας και επεστελλε Ῥωμαιοις απρεπεστατας ειναι. και η βουλη το μεν πρωτον αυτωι
συνεχωρει κρυφα λυπειν τον Ουριατθον ο τι δοκιμασειεν. ως δε αυθις ηνωχλει και συνεχως
επεστελλεν, εκρινε λυσαι τε τας σπονδας και φανερως πολεμειν αυθις Ουριατθωι.
18. Ὅτι ο Πομπηιος τοσοισδε συνενεχθεις κακοις υπο των 531 Νωμαντινων ες τας
πολεις μετα των συμβουλων ανεζευγνυ χειμασων το επιλοιπον, του εαρος προσδοκων ηξειν οι
διαδοχον, και δεδιως κατηγοριαν επρασσεν ες τους Νωμαντινους κρυφα του πολεμου διαλυσεις.
οι δε και αυτοι καμνοντες ηδη φονωι τε πολλωι αριστων και τροφων αποριαι και μηκει του
πολεμου [και] μακρου παρα προσδοκιαν γεγονοτος επρεσβευον ες Πομπηιον. ο δε ες μεν το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

250

φανερον εκελευεν αυτους Ῥωμαιοις επιτρεπειν (ου γαρ ειδεναι συνθηκας ετερας Ῥωμαιων
αξιας), λαθραι δ' υπισχνειτο α εμελλε ποιησειν. και συνθεμενων εκεινων και επιτρεψαντων
εαυτους, ομηρα τε και αιχμαλωτα ᾔτησε και τους αυτομολους, και παντα ελαβεν. ᾔτησε δε και
αργυριου ταλαντα τριακοντα, ων μερος αυτικα εδοσαν οι Νωμαντινοι, και τα λοιπα ο Πομπηιος
ανεμενεν. παραγενομενου δ' αυτωι διαδοχου Μαρκου Ποπλιου, οι μεν εφερον τα λοιπα των
χρηματων, ο δ' απηλλαγμενος μεν του περι του πολεμου δεους τωι παρειναι τον διαδοχον, τας
δε συνθηκας ειδως αισχρας τε και ανευ Ῥωμαιων γενομενας, ηρνειτο μη συνθεσθαι τοις
Νωμαντινοις. και οι μεν αυτον ηλεγχον επι μαρτυσι τοις τοτε παρατυχουσιν απο τε βουλης και
ιππαρχοις και χιλιαρχοις αυτου Πομπηιου, ο δε Ποπλιος αυτους ες Ῥωμην επεμπε δικασομενους
τωι Πομπηιωι. κρισεως δε εν τηι βουληι γενομενης, Νωμαντινοι μεν και ο Πομπηιος ες αντιλογιαν
ηλθον, τηι βουληι δ' εδοξε πολεμειν Νωμαντινοις. και ο Ποπλιος ενεβαλεν ες τους γειτονας
αυτων Λουσονας.
19. Ὅτι Μαγκινος ο στρατηγος πολλακις ηττηθεις υπο Νωμαντινων, λογου δε ψευδους
εμπεσοντος οτι Νωμαντινοις ερχονται βοηθουντες Κανταβροι τε και Βακκαιοι, δεισας εφυγεν ες
ερημον το Νωβελιωνος χαρακωμα, και μεθ' ημεραν ες αυτο συγκλεισθεις ουτε
κατεσκευασμενον ουτε ωχυρωμενον, περιεχοντων αυτον των Νωμαντινων και παντας
αποκτεινειν απειλουντων, ει μη συνθοιτο ειρηνην, συνεθετο επι ισηι και ομοιαι Ῥωμαιοις και
Νωμαντινοις. και ο μεν επι τουτοις ωμνυε τοις Νωμαντινοις, οι δ' εν αστει πυθομενοι χαλεπως
εφερον ως επι αισχισταις πανυ σπονδαις και τον ετερον των υπατων Αιμιλιον Λεπιδον ες
Ἰβηριαν εξεπεμπον, Μαγκινον δ' ανεκαλουν ες κρισιν. και τωιδε μεν εσποντο πρεσβεις 532
Νωμαντινων· ο δ' Αιμιλιος αναμενων και οδε τας εκ Ῥωμης αποκρισεις και την αργιαν ου
φερων Βακκαιων κατεψευδετο ως αγοραν εν τωιδε τωι πολεμωι Νωμαντινοις παρασχοντων, και
την γην αυτων κατετρεχε Παλλαντιαν τε πολιν, η μεγιστη Βακκαιων εστιν, ουδεν
εξαμαρτουσαν ες τα συγκειμενα επολιορκει, και Βρουτον εφ' ετερα της Ἰβηριας απεσταλμενον
κηδεστην οντα οι τουδε του εργου μετασχειν επεισεν. κατελαβον δ' αυτους απο Ῥωμης πρεσβεις
Κιννας τε και Καικιλιος, οι την βουλην εφασαν απορειν ει, τοσωνδε πταισματων σφισιν εν
Ἰβηριαι γενομενων, ο Αιμιλιος πολεμον ετερον αιρειται, και ψηφισμα επεδωκαν αυτωι
προαγορευον Αιμιλιον Βακκαιους μη πολεμειν. ο δε αρξαμενος τε ηδη του πολεμου και την
βουλην τουτ' αγνοειν ηγουμενος, αγνοειν δ' οτι και Βρουτος αυτωι συνεπιλαμβανει, και σιτον
και χρηματα και στρατιαν Βακκαιοι τοις Νωμαντινοις παρεσχον, εσεσθαι δε και την αναζευξιν
του πολεμου φοβεραν υπολαβων, και σχεδον Ἰβηριας ολης διαλυσιν, ει καταφρονησειαν ως
δεδιοτων, τους μεν αμφι τον Κινναν απρακτους απελυσε και ταδε αυτα επεστειλε τηι βουληι.
20. Ὅτι μετα την καθαιρεσιν Αιμιλιου οι Ῥωμαιοι Μαγκινωι εδικαζον και τοις πρεσβεσι
τοις Νωμαντινων. οι μεν δη τας συνθηκας, ας επεποιηντο προς Μαγκινον, επεδεικνυον, ο δε την
αιτιαν αυτων ες Πομπηιον ανεφερε τον προ αυτου γενομενον στρατηγον, ως αργον και απορον
τον στρατον εγχειρισαντα οι, και δι' αυτο κακεινον ησσημενον τε πολλακις και συνθηκας
ομοιως αυτωι θεμενον προς τους Νωμαντινους· οθεν εφη και τον πολεμον τονδε παρα τας
συνθηκας εκεινας υπο Ῥωμαιων εψηφισμενον απαισιον αυτοις γεγονεναι. οι δ' εχαλεπαινον
μεν αμφοτεροις ομοιως, απεφυγε δ' ομως Πομπηιος ως περι τωνδε κριθεις και παλαι· Μαγκινον
δ' εγνωσαν εκδουναι τοις Νωμαντινοις ανευ σφων αισχρας συνθηκας πεποιημενον, ωι λογωι και
Σαυνιταις οι πατερες ομοια χωρις αυτων συνθεμενους ηγεμονας εικοσιν εξεδεδωκεσαν.
Μαγκινον μεν δη Φρουριος αγαγων ες Ἰβηριαν γυμνον παρεδιδου τοις Νωμαντινοις· οι δ' ουκ
εδεξαντο.
21. Ὅτι Νωμαντινοι πολιορκουμενοι υπο Σκιπιωνος και καμνοντες υπο λιμου πεντε
ανδρας επεμπον ες τον Σκιπιωνα, οις ειρητο μαθειν ει μετριοπαθως σφισι χρησεται παραδουσιν
αυτους. 533 Αυαρος δε αυτων ηγουμενος πολλα μεν περι της προαιρεσεως και ανδρειας των
Νωμαντινων εσεμνολογησε, και επειπεν ως ουδε νυν αμαρτοιεν υπερ παιδων και γυναικων και
ελευθεριας πατριου κακοπαθουντες ες τοσονδε κακου. διο και μαλιστα, ειπεν, ω Σκιπιων, αξιον
εστι σε τοσησδε αρετης γεμοντα φεισασθαι γενους ευψυχου τε και ανδρικου και προτειναι τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

251

φιλανθρωποτερα των κακων ημιν, α και δυνησομεθα ενεγκειν αρτι πειρωμενοι μεταβολης. ως
ουκ εφ' ημιν ετι εστιν, αλλ' επι σοι, την πολιν η παραλαβειν, ει τα μετρια κελευοις, η μαχομενην
υπεριδειν απολεσθαι. ο μεν Αυαρος ωδε ειπεν, ο δε Σκιπιων (ᾔσθετο γαρ παρα των αιχμαλωτων
τα ενδον) εφη δειν αυτους εγχειρισαι τα κατα σφας και συν οπλοις παραδουναι την πολιν. ων
απαγγελθεντων οι Νωμαντινοι, χαλεποι και τεως οντες οργην υπ' ελευθεριας ακρατου και
αηθιας επιταγματων, τοτε και μαλλον υπο των συμφορων ηγριωμενοι τε και αλλοκοτοι
γεγονοτες τον Αυαρον και τους συν αυτωι πεντε πρεσβεις απεκτειναν.
22. Ὅτι Ἀτιλιος ο στρατηγος Ῥωμαιων αιχμαλωτος γεγονωςυπο Ξανθιππου του
Λακεδαιμονιου, τονδε μετ' ου πολυ καμνοντες οι Καρχηδονιοι συν οικειοις πρεσβεσιν επεμψαν
ες Ῥωμην εργασομενον σφισι διαλλαγας η επανηξοντα· και ο Ἀτιλιος Ῥηγλος εν απορρητωι τοις
τελεσι Ῥωμαιων επισκηψας εγκρατως εχεσθαι του πολεμου επανηλθεν ες λυμην ετοιμον, και
αυτον οι Καρχηδονιοι καθειρξαντες εν γαλεαγραι κεντρα παντοθεν εχουσηι διεφθειραν.
23. Ὅτι Καρχηδονιοι επι ταις κακοπραγιαις δυσφορουντες αιρουνται στρατηγον
αυτοκρατορα Ἀννιβαν. αμα δε ταυτ' επρασσον, και ες τον Σκιπιωνα περι ειρηνης επρεσβευοντο
ηγουμενοι τουτοιν ενος παντως τυχειν, η την ειρηνην εξειν, η χρονον διατριψειν εως αφικοιτο
ο Ἀννιβας. Σκιπιων μεν ουν αυτοις ανοχας τε εδωκε και την δαπανην του στρατου λαβων
πρεσβευειν εφηκεν ες Ῥωμην· οι δε επρεσβευον και τειχων εκτος εσταθμευον ως ετι πολεμιοι,
αχθεντες τε επι την βουλην εδεοντο συγγνωμης τυχειν. των δε βουλευτων οι μεν της
Καρχηδονιων απιστιας υπεμιμνησκον, οσακις συνθοιντο και παραβαιεν, οσα τε Ἀννιβας δεινα
δρασειε Ῥωμαιους και τους Ῥωμαιων συμμαχους εν τε Ἰβηριαι και Ἰταλιαι· 534 οι δε το της
ειρηνης χρησιμον ου Καρχηδονιοις μαλλον η σφισιν υπεδεικνυον εσεσθαι, της Ἰταλιας τοσοισδε
πολεμοις εκτετρυχωμενης, το τε του μελλοντος περιδεες επεξηιεσαν, επιπλευσουμενων επι τον
Σκιπιωνα αυτικα συν μεγαλοις στρατοις Ἀννιβου τε εξ Ἰταλιας και Μαγωνος εκ Λιβυων και
Ἄννωνος απο Καρχηδονος. εφ' οις απορουσα η βουλη συμβουλους επεμψε τωι Σκιπιωνι, μεθ' ων
εμελλε κρινειν τε και πραξειν ο τι δοκιμασειε συνοισειν. ο δ' ες την ειρηνην τοις Καρχηδονιοις
επι τοισδε συνεβη, Μαγωνα μεν εκ Λιβυων αποπλειν αυτικα, και του λοιπου Καρχηδονιους μη
ξενολογειν μηδε ναυς εχειν μακρας πλειους τριακοντα μηδε πολυπραγμονειν τι περαν ων
εχουσιν εντος των λεγομενων Φοινικιδων ταφρων, αποδουναι δε Ῥωμαιοις οσους αιχμαλωτους
αυτων εχουσι και αυτομολους, αργυριου τε αυτοις ταλαντα χιλια και εξακοσια εσενεγκειν εν
χρονωι, εχειν δε Μασσανασσην Μασσυλιους τε και της Συφακος αρχης οσα δυναιτο. ταδε μεν
συνεθεντο αλληλοις, και πρεσβεις διεπλεον, οι μεν ες Ῥωμην τους υπατους ορκιουντες, οι δ'
απο Ῥωμης ες Καρχηδονα, και τα τελη των Καρχηδονιων αυτοις ωμνυεν.
Γινομενων δ' ετι τουτων ο Ἀννιβας ακων ες Καρχηδονα επλει την ες τους αρχοντας
απιστιαν του δημου και ταχυεργιαν υφορωμενος. απιστων δ' ετι τας σπονδας εσεσθαι, και, ει
γενοιντο, ευ ειδως ουκ ες πολυ βεβαιους εσομενας, ες Ἀδρυμητον Λιβυης κατηγετο πολιν και
σιτον συνελεγεν επι τε ωνην ιππων περιεπεμπε και τον δυναστην των Νομαδων των
καλουμενων Ἀρεακιδων εις φιλιαν υπηγετο· και τετρακισχιλιους ιππεας αυτομολους αυτωι
προσφυγοντας, οι Συφακος οντες τοτε εγιγνοντο Μασσανασσου, κατηκοντισεν υποπτευσας,
τους δε ιππους διεδωκε τωι στρατωι. ηλθε δε και Μεσωτυλος αυτωι δυναστης ετερος μετα χιλιων
ιππεων, και Βερνας Συφακος υιος ετερος ετι των πλεονων της πατρυας αρχης επικρατων,
πολεις τε Μασσανασσου τας μεν υπηγετο τας δ' εβιαζετο. Καρχηδονιων δε ο δημος αρτι τας
συνθηκας πεποιημενοι, και Σκιπιωνος αυτοις ετι παροντος, ουπω των ιδιων πρεσβεων απο 535
Ῥωμης ανεστροφοτων, αγοραν Σκιπιωνος υπ' ανεμων κατενεχθεισαν ες Καρχηδονα διηρπασαν
και τους παραπεμποντας αυτην εδησαν, πολλα της βουλης απειλουσης και παραινουσης μη
λυειν συνθηκας αρτι γεγενημενας. οι δε και ταις συνθηκαις επεμεμφοντο ως αδικως
γενομεναις, και τον λιμον εφασαν ενοχλειν υπερ τας παραβασεις. Σκιπιων μεν ουν ουκ ηξιου
πολεμου καταρχειν μετα σπονδας, αλλ' ᾔτει δικας ως φιλους αμαρτοντας· οι δε και τους
πρεσβεις αυτου κρατειν επενοουν, εως αφικοιντο αυτοις οι απο Ῥωμης. αλλα τουσδε μεν
Ἄννων ο Μεγας και Ἀσδρουβας ο Σεριφος εξειλοντο του πληθους και προυπεμπον δυο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

252

τριηρεσιν· ετεροι δ' Ἀσδρουβαν τον ναυαρχον επεισαν ορμουντα περι την Ἀπολλωνος ακραν,
οτ' αν αποστωσιν αι προπομποι τριηρεις, επιθεσθαι του Σκιπιωνος. και ο μεν επεθετο, και των
πρεσβεων τινες εκ τοξευματων απεθανον· οι δε λοιποι τιτρωσκομενοι τε και ερεσσοντες
εφθασαν ες τον λιμενα του σφετερου στρατοπεδου και εξηλαντο της νεως ηδη λαμβανομενης.
παρα τοσουτον ηλθον αιχμαλωτοι γενεσθαι. Ὧν οι εν αστει Ῥωμαιοι πυθομενοι τους πρεσβεις
τους Καρχηδονιων, οι περι της ειρηνης ετι παρησαν, εκελευον αποπλειν αυτικα ως πολεμιους.
και οι μεν εξεπλεον και υπο του χειμωνος ες το του Σκιπιωνος στρατοπεδον κατηγοντο,
Σκιπιων δε τωι ναυαρχωι πυθομενωι περι αυτων ο τι δεοι ποιειν, ουδεν ομοιον, εφη, ταις
Καρχηδονιων απιστιαις, αλλ' αποπεμπε απαθεις. μαθουσα δ' η γερουσια τον δημον ωνειδιζε τηι
συγκρισει και συνεβουλευε και νυν δεηθηναι Σκιπιωνος τα μεν συγκειμενα φυλασσειν, δικας δε
των ημαρτημενων παρα Καρχηδονιων λαβειν. οι δε και αυτηι τηι γερουσιαι δυσχεραινοντες εκ
πολλου δια την κακοπραγιαν, ως ουκ ευ τα συμφεροντα προορωμενηι, και υπ' ανδρων
δημοκοπων ερεθιζομενοι τε και ες αλογους ελπιδας επαιρομενοι τον Ἀννιβαν εκαλουν μεθ' ης
ειχε στρατιας. ο δε ορων το μεγεθος του πολεμου Ἀσδρουβαν αυτους εκελευε συν τηι παρουσηι
δυναμει καλειν. Ἀσδρουβας τε δη της καταδικης αυτωι λυθεισης παρεδιδου τον στρατον Ἀννιβαι,
και ουδ' ὣς επιφαινεσθαι τοις Καρχηδονιοις εθαρρει, αλλ' εκρυπτετο εν τηι πολει· Σκιπιων δε
ναυς τηι Καρχηδονι επιστησας ειργεν αυτους αγορας απο θαλασσης, ουκ ευπορουντας ουδ' απο
της γης ασπορου δια τον πολεμον γενομενης.
24. Ὅτι ιππομαχιας γενομενης Ἀννιβαι τε και Σκιπιωνι, και πλεονεκτουντος Σκιπιωνος,
ο Ἀννιβας ες εσχατον κακου αφιγμενος και το παρον επινοων οπως δυναιτο διαθεσθαι, πρεσβεις
ες Μασσανασσην επεμπε υπομιμνησκων τε της εν Καρχηδονι διατριβης και παιδευσεως και
παρακαλων ετι οι συναγαγειν ες συνθηκας Σκιπιωνα· τα γαρ προτερα του δημου και των
ανοητοτερων αμαρτηματα γενεσθαι. ο δε τωι οντι [περι]τεθραμμενος τε και πεπαιδευμενος εν
Καρχηδονι και το αξιωμα της πολεως αιδουμενος τε και φιλος ων ετι πολλοις εκειθεν εδεηθη
του Σκιπιωνος, και συνηγαγεν αυτους αυθις ες τοιασδε συνθηκας ωστε Καρχηδονιους τας τε
ναυς και τους ανδρας, ους ελαβον Ῥωμαιοις αγοραν φεροντας, αποδουναι, και τα ηρπασμενα
απαντα, η των απολωλοτων τιμην, ην αν ορισηι Σκιπιων, ποινην τε του αδικηματος χιλια
ταλαντα εισενεγκειν. ταδε μεν ην τα συγκειμενα, και γενομενων ανοχων μεχρι αυτα μαθωσι
Καρχηδονιοι, ο μεν Ἀννιβας εξ αελπτου περιεσωζετο, Καρχηδονιων δ' η μεν βουλη τα συμβαντα
υπερησπαζετο και παρεκαλει τον δημον εμμειναι τοις εγνωσμενοις, την τε κακοπραγιαν σφων
την ες απαντα διηγουμενη και την παρουσαν αποριαν στρατου τε και χρηματων και αγορας. οι
δε, οιον οχλος, αφρονως ηγουντο τους στρατηγους σφων δι' εαυτους ταυτα Ῥωμαιοις
συντιθεσθαι, ινα δι' εκεινων δυναστευσωσι της πατριδος· ο και Ἀννιβαν νυν και Ἀσδρουβαν ου
προ πολλου ποιησαι τε και το στρατοπεδον νυκτος εγχειρισαντα τοις πολεμιοις μετ' ολιγον και
εαυτον εθελησαι τωι Σκιπιωνι ενδουναι, και επι τωιδε προσπελασαντα κρυπτεσθαι νυν εν τηι
πολει. βοης δ' επι τουτωι και θορυβου γενομενου, την εκκλησιαν τινες καταλιποντες εζητουν
Ἀσδρουβαν περιιοντες. ο δ' εφθασε μεν ες τον του πατρος ταφον καταφυγων και φαρμακωι
διαχρησαμενος αυτον. Καρχηδονιοι δ' επεστελλον Ἀννιβαι λυσαι τας ανοχας και πολεμειν
Σκιπιωνι, κριναι δ' οτι ταχιστα τον πολεμον μαχηι δια την αποριαν. ο μεν δη πεμψας ελυσε τας
ανοχας, και ο πολεμος ηρχετο.
25. Ὅτι μετα την ησσαν Ἀννιβου οι Καρχηδονιοι πρεσβεις επι κελητιου προσεπεμπον τωι
Σκιπιωνι, ων ηγουντο Ἄννων τε ο Μεγας λεγομενος και Ἀσδρουβας ο Σεριφος· οι το κηρυκειον
537 υψηλον εστησαν επι της πρυρας και τας χειρας ωρεγον ες τον Σκιπιωνα ικετων τροπον. ο δε
αυτους εκελευσεν ηκειν ες το στρατοπεδον και ελθουσιν εφ' υψηλου προκαθημενος
εχρηματιζεν. οι δε μετ' οιμωγης εαυτους ερριπτουν ες το εδαφος, και των υπηρετων
ανισταντων και λεγειν κελευοντων ο τι θελοιεν, Ἀσδρουβας ο Ἔριφος ειπεν· εμοι μεν εστιν, ω
Ῥωμαιοι, και Ἄννωνι τωιδε, και οσοι Καρχηδονιων ευφρονες, καθαρευειν αμαρτηματων ων
ημιν επικαλειτε· τους γαρ πρεσβεις υμων, ες ους εξημαρτεν η πατρις ακουσα υπο λιμου,
περιεσωζομεν και προς υμας επεμπομεν. χρη δ' υμας μηδε Καρχηδονιων καταγινωσκειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

253

απαντων, οι γε την ειρηνην και προτερον ᾔτησαν και λαβοντες προθυμως ωμνυον. εισι δ' αι
πολεις επι το χειρον ευεπιτρεπτοι, και το προς χαριν αει παρα τοις πληθεσιν επικρατει. α και
ημεις επαθομεν ουτε πεισαι δυνηθεντες το πληθος ουτε επισχειν δια τους εκει μεν διαβαλοντας
ημας, παρα δ' υμιν την παρρησιαν αφηιρημενους. μη δη απο της υμετερας ευπειθειας η
ευβουλιας, ω Ῥωμαιοι, τα παρ' ημιν κρινετε, αλλ', ει τωι και το πεισθηναι τοις επιτριβουσιν
αδικημα ειναι δοκει, τον λιμον υπειδεσθε και την αναγκην, η γεγονεν ημιν υπο του παθους. ου
γαρ δη των αυτων εργον εκουσιον ην αρτι μεν περι ειρηνης παρακαλειν και χρηματα τοσαυτα
διδοναι και των νεων των μακρων πλην ολιγων αφιστασθαι και το πολυ της αρχης υμιν
παριεναι και περι τωνδε ομνυναι τε και ορκουν πεμψαντας ες Ῥωμην, ετι δ' οντων των
ημετερων πρεσβεων παρ' υμιν εκοντας αμαρτειν, αλλα μαλιστα μεν θεων τις εβλαπτε και ο
χειμων ο την αγοραν υμων ες Καρχηδονα καταγαγων, επι δε τωι χειμωνι ο λιμος ημας αφειλετο
μη καλως υπερ των αλλοτριων φρονησαι παντων ενδεεις οντας. ουδε λογισμον αιτειν αξιον
παρα πληθους ασυντακτου και ατυχουντος. ει δε και ὣς αδικειν υμιν
δοκουμεν, ουκ ατυχειν, ομολογουμεν, και δι' αυτο και παρακαλουμεν. εστι δε των μεν ουδεν
αμαρτοντων δικαιολογια, των δε αμαρτοντων παρακλησις. εφ' ηι ταχυτερος εστιν ο των
ευτυχουντων ελεος τα ανθρωπεια υφορωμενων, οτ' αν αισθωνται δια τας αιφνιδιους
μεταβολας παρακαλουντας τους εχθες αδικειν δυναμενους. οια Καρχηδονιοι, πολις η της Λιβυης
μεγιστη και δυνατωτατη ναυσι 538 και χρημασιν ομου και ελεφασι και στρατωι πεζωι τε και
ιππικωι και υπηκοοις πολλοις, επτακοσιοις ετεσιν ανθησασα και Λιβυης πασης και αλλων εθνων
και νησων και θαλασσης τοσησδε αρξασα και υμιν αυτοις ες αμφηριστον επι πλειστον ελθουσα,
νυν ουκ εν τηι θαλασσηι και ταις ναυσιν, ουδ' εν τοις ελεφασι και ιπποις, ουδ' εν τοις υπηκοοις,
ων παντων υμιν αφισταται, την ελπιδα της σωτηριας, αλλ' εν αυτοις υμιν εχει τοις
προπεπονθοσι κακως. α χρη θεωρουντας υμας και την επ' αυτοις νεμεσιν φυλασσομενους
μετριοπαθως χρησθαι ταις ευπραξιαις και της σφετερας αυτων, ω Ῥωμαιοι, μεγαλοφροσυνης
και της Καρχηδονιων ποτε τυχης αξια πρασσειν, τας δε του δαιμονιου μεταβολας ανεπιφθονως
εν ταις ημετεραις συμφοραις διατιθεσθαι, ινα και προς τους θεους αναμαρτητα ηι τα υμετερα
υμιν, και προς ανθρωπους αξιεπαινα παντας. ου γαρ δη μη μεταθωνται γε και νυν οι
Καρχηδονιοι δεος εστιν, οι τοσηνδε μετανοιαν και δικην της πριν αγνωμοσυνης υφιστανται.
εστι δ' αναμαρτησιας τοις μεν σωφροσιν η ευβουλια φυλακη, τοις δ' αμαρτουσι το προπαθειν
και μεταγνωναι, βεβαιοτερους τε εικος εστι τους νενουθετημενους ειναι των απειρατων. ουδ'
αξιον Καρχηδονιοις υμας ωμοτητα και αμαρτιαν επικαλουντας ταυτα μιμεισθαι· τοις μεν γαρ
ατυχουσιν ετερων αμαρτηματων αρχουσιν υπο της αποριας αι συμφοραι, τοις δ' ευ πρασσουσιν
εν εξουσιαι το φιλανθρωπον εστιν. ουδ' ευκλεες ουδε συμφερον ες την αρχην υμιν εστι πολιν
τοσηνδε καθαιρειν μαλλον η περισωζειν. εστε δε αμεινονες μεν υμεις των υμετερων
συμφεροντων κριται, ημεις δε υμιν ες την εαυτων σωτηριαν δυο ταυτα φερομεν εκ παντων, το
της Καρχηδονιων αρχης ποτε αξιωμα, και την υμετεραν αυτων ες παντα μετριοπαθειαν, η μετα
των οπλων ες τοσουτον υμας επηιρεν αρχης και δυναμεως. τισι δε συνθηκαις, αν αρα διδωτε την
ειρηνην, χρησομεθα περι αυτης, περισσον λεγειν τους εφ' υμιν τα εαυτων τιθεμενους.
Τοσαυτ' ειπων ο Σεριφος επεκλαυσεν. ο δε Σκιπιων μεταστησαμενος αυτους εβουλευετο
μετα των αριστων επι πολυ. ως δ' εκρινεν, εσκαλεσας αυτους ελεγεν ωδε· εστε μεν ουδεμιας
συγγνωμης αξιοι, πολλακις ες σπονδας ημων υβρισαντες και τα τελευταια νυν και ες πρεσβειας
αμαρτοντες ουτω φανερως και αθεμιτως, ως μητε εξαρνεισθαι μητε αντιλεγειν οτι μη της
εσχατης 539 εστε τιμωριας αξιοι. τι δε δει κατηγορειν των ομολογουντων; ες ικεσιας
καταφευγετε οι μηδ' ονομα Ῥωμαιων υπολιποντες αν, ει υμεις εκρατησατε. αλλ' ημεις μεν
ουδεποθ' υμιν ομοια ποιησομεν, επει και τους πρεσβεις υμων ετι οντας εν Ῥωμηι,
παρεσπονδηκοτων υμων και ες πρεσβεις αμαρτοντων, η τε πολις απελυσε, καγω καταχθεντας ες
το στρατοπεδον προς υμας ηδη πολεμουντας απελυσα απαθεις. χρη δ' υμας καταγινωσκοντας
αυτων, ο τι αν λαβητε, κερδος ηγεισθαι. λεξω δ' α μοι δοκει, και η συγκλητος επιψηφιει α αν
δοκιμασηι. διδομεν υμιν την ειρηνην ετι και νυν, ω Καρχηδονιοι, ην τας τε ναυς τας μακρας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

254

παραδιδωτε Ῥωμαιοις χωρις δεκα μονων και τους ελεφαντας, οσους εχετε, και οσα ηρπασατε
πρωην, η την των απολωλοτων τιμην, εμου τα αμφιβολα κρινοντος, και αιχμαλωτα παντα και
αυτομολους, οσους Ἀννιβας εξ Ἰταλιας ηγαγεν. ταυτα μεν εν τριακοντα ημεραις, αφ' ου αν η
ειρηνη κριθηι· εν δ' εξηκοντα ημεραις Μαγωνα χρη Λιγυων αποστηναι, και τας φρουρας υμας
εξαγαγειν εκ των πολεων οσαι των Φοινικιδων ταφρων εκτος εισιν, και οσα αυτων εχετε ομηρα
αποδουναι, και ες Ῥωμην εκαστου ετους αναφερειν Ευβοικα ταλαντα διακοσια επι πεντηκοντα
ενιαυτους, και μητε ξενολογειν απο Κελτων η Λιγυων ετι, μητε Μασσανασσηι μητε αλλωι
Ῥωμαιων φιλωι πολεμειν, μηδε στρατευειν τινα Καρχηδονιων επ' εκεινους απο γε του κοινου.
την δε πολιν υμιν εχειν και την χωραν, οσην εντος των Φοινικιδων ταφρων ειχετε εμου
διαπλεοντος ες Λιβυην, Ῥωμαιων τε ειναι φιλους και συμμαχους κατα γην και κατα θαλασσαν,
ην αρεσκηι ταυτα τηι βουληι· αρεσαντων δε, Ῥωμαιους αναχωρειν εκ Λιβυης πεντηκοντα και
εκατον ημεραις. ανοχας δε ην εθελητε λαβειν εστε πρεσβευσητε ες Ῥωμην, δωσετε μεν ημιν
αυτικα ομηρα πεντηκοντα και εκατον παιδας, ους αν αυτος επιλεξωμαι, δωσετε δε ες δαπανην
τηι στρατιαι ταλαντα αλλα χιλια και αγοραν. και γενομενων των σπονδων αποληψεσθε τα
ομηρα. Ταυτα του Σκιπιωνος ειποντος, οι μεν πρεσβεις εφερον ες Καρχηδονα τους λογους,
συνιοντος δε του πληθους ες εκκλησιαν επι πολλας ημερας, τοις μεν αριστοις εδοκει τα
προτεινομενα δεξασθαι και μη περι τινων απειθουντας κινδυνευειν περι απαντων, το δ'
αγοραιον πληθος ου το παρον δεινον εκλογιζομενοι 540 μαλλον η την αφαιρεσιν ων εχουσι,
τοσηνδε ουσαν, ηπειθουν και ηγανακτουν, ει εν λιμωι τον σιτον οι αρχοντες αιρουνται Ῥωμαιοις
αντι των πολιτων ες τας ανοχας παρασχειν, εφ' εκαστον τε αυτων συνισταμενοι πασιν ηπειλουν
τας οικιας αυτων διαρπασειν και καταπρησειν. τελος δ' εγνωσαν Ἀννιβαν εχοντα μεν ηδη
πεζους εξακισχιλιους ιππεας δε πεντακοσιους, σταθμευοντα δ' εν πολει Βαρθαμα, συμβουλον
επι τοις παρουσι καλειν. ο δ' ηκε, και των μετριων δεδιοτων μη φιλοπολεμος ανηρ επιτριψηι το
πληθος, πανυ σεμνως εκελευε την ειρηνην δεχεσθαι. ο δε δημος και τονδε υπο οργης μανιωδους
εβλασφημει και πασιν ηπειλει, μεχρι των γνωριμων τους μεν ες Μασσανασσην καταφυγειν,
τους δε ες αυτους Ῥωμαιους αυτομολησαι της πολεως απογνοντας. οι δε Καρχηδονιοι
πυθομενοι σιτον πολυν ες εμποριον τι υπο Ἀννιβου σεσωρευσθαι ολκαδας επ' αυτον εξεπεμπον
και ναυς μακρας, εγνωκοτες, ει τον σιτον λαβοιεν, εκστρατευσαι και υπομειναι παν ο τι αν η
τυχη κρινηι, μαλλον η Ῥωμαιοις δουλευειν εκοντες. επει δε ανεμος τε και χειμων τας ναυς
συνετριψαν, απογνοντες απαντων εμεμφοντο τοις θεοις ως επιβουλευουσι και συνετιθεντο τωι
Σκιπιωνι και επρεσβευοντο ες Ῥωμην· και ο Σκιπιων επεμπε τους συμβουλευσοντας κυρουν τα
συγκειμενα. λεγεται δε τουτο εισηγησασθαι τηι τε πολει συμφερειν υπολαβων και πυθομενος
Γναιον Κορνηλιον Λεντλον τον υπατον εφεδρευειν αυτου τηι στρατηγιαι, την δοξαν ουκ εθελων
ετερου γενεσθαι. προσεταξε γουν λεγειν τοις απιουσιν οτι βραδυνοντων Ῥωμαιων αυτος εφ'
εαυτου συνθησεται.
Οι δε πανυ μεν ηδοντο κεκρατηκοτες πολεως τοσαυτης, η πολλα και δεινα προτερον
αυτους εδεδρακει και των επι της γης δευτεραν η τριτην ειχεν ηγεμονιαν· οι συμβουλοι δ'
εστασιαζον, οι μεν ετι συν οργηι χαλεπαινοντες τοις Καρχηδονιοις, οι δε ελεουντες αυτους ηδη
και αξιουντες εν ταις αλλοτριαις συμφοραις το σφετερον ευπρεπες διατιθεσθαι. υπαναστας δε
τις των Σκιπιωνος φιλων ειπεν· ου περι της Καρχηδονιων σωτηριας εστιν ημιν η φροντις, ω
ανδρες, αλλα περι της Ῥωμαιων ες τε θεους πιστεως και προς ανδρων ευφημιας, μη
Καρχηδονιων αυτων ωμοτερα πραξωμεν, οι Καρχηδονιοις ωμοτητα επικαλουμεν, και
μετριοπαθειας αει φροντισαντες επι των βραχυτερων αμελησωμεν εν τοις μειζοσιν· α 541 μηδε
λαθειν ενεστι δια το μεγεθος, αλλ' ες απασαν γην περιελευσεται και νυν και υστερον, ην πολιν
περιωνυμον και θαλασσοκρατορα ανελωμεν, η και νησων ηρξε πολλων και θαλασσης ολης και
Λιβυης υπερ ημισυ εν τε τοις προς ημας αυτους αγωσι πολλα και τυχης και δυναμεως εργα
επεδειξατο. οις ετι μεν φιλονεικουσιν εριζειν εδει, πεσοντων δε φειδεσθαι, καθα και των
αθλητων ουδεις τον πεσοντα ετι τυπτει, και των θηριων τα πολλα φειδεται των καταπεσοντων.
καλον δ' εν τοις ευτυχημασι νεμεσιν θεων φυλασσεσθαι και ανθρωπων φθονον. ει δε τις, οσα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

255

εδρασαν ημας, ακριβως εκλογιζεται, αυτο μαλιστα εστι τουτο της τυχης το φοβερωτατον, ει περι
μονης αρτι σωτηριας παρακαλουσιν οι ποσα και πηλικα δεδυνημενοι δρασαι και ου προ πολλου
περι τε Σικελιας και Ἰβηριας καλως αγωνισαμενοι. αλλ' εκεινων μεν δικας εδοσαν, των δε
τελευταιων παραβασεων λιμον αιτιωνται, κακον ανθρωποις επιπονωτατον, ο παντας εξαιρειν
δυναται λογισμους. Ἐγω δ' ουκ ερω μεν ουδεν υπερ Καρχηδονιων (ου γαρ αξιον), ουδ' αγνοω
και προτερον αυτους αλλας συνθηκας προ τωνδε παραβηναι· α δ' επι τοις τοιουτοις ποιουντες οι
πατερες ημων ες τοδε τυχης προηλθον ειδοτας υμας αναμνησω. των γαρ γειτονων ημιν τωνδε
παντων εν κυκλωι πολλακις αποσταντων και σπονδας συνεχως λυσαντων ου κατεφρονησαν, ου
Λατινων, ου Τυρρηνων, ου Σαβινων, τους τε αυ μετ' εκεινους περιοικουντας ημιν Αικανους και
Βολουσκους και Καμπανους, και οσα αλλα της Ἰταλιας ες σπονδας υβρισεν, ευσταθως εφερον,
και το Σαυνιτων γενος τρις μεν φιλιας και συνθηκων καταφρονησαν, ετεσι δ' ογδοηκοντα
μεγιστους ημιν πολεμους πεπολεμηκος ουκ ανεστησαν ουδε τους αλλους, οσοι Πυρρον
προσηγαγοντο κατα της Ἰταλιας. ουδ' ημεις, τα εναγχος ταυτα, τους Ἰταλων Ἀννιβαι
προσθεμενους διεφθειραμεν, ουδε Βρυττιους, οι μεχρι τελους αυτωι συνηγωνισαντο, αλλα γηι
μονηι ζημιωσαντες ειασαμεν εχειν τα υπολοιπα, ως ευσεβες ομου και ες ευτυχιαν ημιν χρησιμον
μη αφανιζειν ανθρωπων γενη μαλλον η νουθετειν.
Τι ουν παθοντες επι Καρχηδονιων αλλαξομεν την φυσιν, ηι χρωμενοι μεχρι νυν
ευτυχουμεν; οτι μειζων εστιν η πολις αυτη; δι' αυτο μεντοι και τουτο μαλλον ετι φειδους αξια.
αλλ' οτι πολλακις παρεσπονδησεν εις ημας; και γαρ ετεροι, και σχεδον απαν 542 τες. αλλ' οτι
μικραν νυν υφισταται τιμωριαν; ων νηες τε πασαι χωρις δεκα παραιρουνται, και τους
ελεφαντας, οις ισχυουσι, παραδιδοασι και ταλαντα Ευβοικα μυρια τελουσι και πολεων απασων
αφιστανται και χωρας οσης αρχουσιν εκτος των Φοινικιδων ταφρων, και στρατολογειν αυτοις
απηγορευται, και οσα λιμωττοντες ηρπασαν αποδιδοασιν ετι λιμωττοντες, και των αμφιλογων
εστιν αυτοις Σκιπιων ο πολεμησας κριτης. εγω μεν και του μεγεθους τωνδε και του πληθους
επαινω τον Σκιπιωνα, και υμας αξιω φεισασθαι δια τον φθονον και την των ανθρωπειων
μεταβολην, οις εισιν ετι νηες, πριν συνθωμεθα, πολλαι και πληθος ελεφαντων, και Ἀννιβας
στρατηγικωτατος ανηρ ηδη στρατιαν εχει, και Μαγων εκ Κελτων και Λιβυων ετερους αγει
πολλους, και Βερμινας ο Συφακος αυτοις συμμαχει και αλλα Νομαδων εθνη, δουλους τε εχουσι
πολλους. και ην απογνωσι τα παρ' ημων, αφειδως απασι χρησονται. χαλεπωτερον δ' ουδεν
αφειδιας εν μαχαις, ες αις και το δαιμονιον ανωμαλον και επιφθονον εστιν. α και Σκιπιων
εοικεν υφορωμενος επιστειλαι μεν υμιν την εαυτου γνωμην, επειπειν δ' οτι και βραδυνοντων
συνθησεται. εικος δ' εκεινον και ταδε αμεινον ημων εκλογιζεσθαι και πλεον ετι συνοραν οντα
επι των εργων. λυπησομεν τε ακυρουντες αυτου την παραινεσιν ανδρα φιλοπολιν και
στρατηγον εξαιρετον, ος ουδ' ες Λιβυην ημας ορμωμενους παρωξυνε και στρατιαν ου λαβων
αυτωι συνεστησατο και τα εκει προηγαγεν ημιν ες οσον ουκ ηλπιζομεν. ο και θαυμαζειν αξιον,
οτι ραιθυμως εχοντες εν αρχηι τουδε του πολεμου νυν εχετε φιλονεικως και αμετρως.
Ει δε τις ταυτα μεν ηγειται καλως εχειν, δεδιε δε μη και νυν τας σπονδας παραβωσιν οι
Καρχηδονιοι, μαλιστα μεν εικος αυτους ηδη σπονδων φυλακης αισθανεσθαι πολλα εκ των
παραβασεων παθοντας, και την ευσεβειαν ες το μελλον ποιησεσθαι περι πολλου εξ ασεβειας ες
γονυ πεσοντας· ουκ εστι δε των αυτων συμβουλων αρτι μεν καταφρονειν των Καρχηδονιων ως
ουδεν ετι ισχυοντων, δεδιεναι δ' αυθις ως αποστηναι δυναμενους. ημιν δε το φυλασσειν αυτους
ες το μη παλιν αυξησαι του νυν ανελειν ευχερεστερον εστι· νυν μεν γαρ εξ απογνωσεως
μαχεσονται, υστερον δ' αει δεδιοτας τηρησομεν. αλις δε κακων εξουσι και χωρις ημων, 543 οις
οι τε περιοικοι παντες επικεισονται δυσμεναινοντες της ποτε βιας, και Μασσανασσης, ανηρ
πιστοτατος ημιν, εφεδρευσει παρων αει. Ει δ' αρα τις και τωνδε παντων καταφρονει, οπως δ'
αυτος εκδεξεται την Σκιπιωνος αρχην, το εαυτου μονον σκοπει, και πιστευει και τα της τυχης
αυτωι ες τελος απαντησειν, τι και χρησομεθα τηι πολει λαβοντες αυτην, ην και λαβωμεν;
ανελουμεν αρδην, οτι σιτον ημων και ναυς ηρπασαν; α μετα πολλων αλλων αξιουσιν
αποδουναι. η τουτο μεν ου πραξομεν νεμεσιν τε θεων φυλαττομενοι και ψογον ανθρωπων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

256

Μασσανασσηι δ' εχειν δωσομεν; αλλ' ει και φιλος εστιν, ου χρη στερροποιειν ουδ' εκεινον
αμετρως, ηγεισθαι δε την εριν αυτων την ες αλληλους τωι Ῥωμαιων κοινωι συμφερειν. ες
προσοδους την χωραν ανησομεν; αλλ' η φυλαξουσα στρατια την προσοδον αναλωσει· πολλης
γαρ, ως εν πολλοις περιοικοις και πασι βαρβαροις, δει. αλλ' αποικους πεμψομεν ες μεσους
τοσουσδε Νομαδας; οι των μεν βαρβαρων ισχυοντων αει δεινα πεισονται, ην δε επικρατησωσιν
αυτων, ες το μελλον ημιν εσονται φοβεροι και επιφθονοι χωραν τοσηνδε και πολυ κρειττονα
της ημετερας εχοντες. α και αυτα μοι δοκει συνιδων ο Σκιπιων κελευειν υμιν δεχεσθαι και τας
Καρχηδονιων παρακλησεις. πειθωμεθα ουν και τοις δεομενοις και τωι στρατηγωι. Ὁ μεν ουτως
ειπεν, Πουπλιος δε Κορνηλιος, Κορνηλιου Λεντλου συγγενης του τοτε οντος υπατου και τον
Σκιπιωνα διαδεξασθαι προσδοκωντος, αντελεγεν ουτως· το μεν συμφερον εστι μονον εν τοις
πολεμιοις, ω ανδρες, χρησιμον· και οσωι δυνατην ετι και νυν αποφαινουσιν ουτοι την πολιν,
φυλαξασθαι χρη την απιστιαν αυτης μετα της δυναμεως, και την ισχυν προανελειν, επει μη την
απιστιαν δυναμεθα. ουδεις δ' ημιν καιρος ες το λυσαι τον απο Καρχηδονιων φοβον
επιτηδειοτερος εστι του παροντος, εν ωι παντων εισιν ασθενεις και αποροι, πριν αυθις αυτων ες
εκατερον αυξησαι. ου μεντοι και τον του δικαιου λογισμον αν περιφυγοιμι, ουδ' αμετριας μοι
δοκω δοξαν οιεσθαι την πολιν επι Καρχηδονιοις, οι παρα μεν τας ευπραξιας αδικουσι και
ενυβριζουσιν ες απαντας, εν δε ταις συμφοραις παρακαλουσιν, αν δε τυχωσιν, ευθυς επι ταις
συνθηκαις μετατιθενται, και ουτε σπονδων εστιν αυτοις αιδως ουτε λογος ορκων. ους ουτος
αξιοι περισωζειν δια 544 νεμεσιν θεων και ανθρωπων φθονον. εγω δ' αυτους ηγουμαι τους
θεους ες τοδε την Καρχηδονα περιενεγκειν, ινα δωσι ποτε δικην ασεβειας οι και περι Σικελιαν
και Ἰβηριαν και Ἰταλιαν και εν αυτηι τηι Λιβυηι και προς ημας και προς τους αλλους απαντας αει
συνετιθεντο και παρωρκουν και δεινα και σχετλια εδρων. ων τα αλλοτρια υμιν προ των
ημετερων διεξειμι, ινα ειδητε παντας εφησθησομενους Καρχηδονιοις, ει δικην δοιεν. Ουτοι
Ζακανθαιους, πολιν Ἰβηριας επιφανη σφισι τε αυτοις ενσπονδον και φιλην ημιν, ηβηδον
εκτειναν ουδεν αδικουντας. ουτοι Νουκεριαν υπηκοον ημων επι συνθηκηι λαβοντες και
ομοσαντες συν δυο ιματιοις εκαστον απολυειν, την μεν βουλην αυτων ες τα βαλανεια
συνεκλεισαν και υποκαιοντες τα βαλανεια απεπνιξαν, τον δε δημον απιοντα κατηκοντισαν.
Ἀχερρανων δε την βουλην εν σπονδαις ες τα φρεατα ενεβαλον, και τα φρεατα επεχωσαν.
Μαρκον τε Κορνηλιον υπατον ημετερον ορκοις απατησαντες ηγαγον μεν ως επισκεψομενον
αυτων τον στρατηγον αρρωστουντα, συναρπασαντες δε απηγαγον ες Λιβυην εκ Σικελιας
αιχμαλωτον μετα δυο και εικοσι νεων. εκτειναν και Ῥηγλον αικισαμενοι, στρατηγον ετερον
ημων, υπο ευορκιας επανελθοντα προς αυτους. οσα δ' Ἀννιβας η πολεμων η ενεδρευων η
παρορκων ες τε πολεις και στρατοπεδα ημων και ληγων ες τους συμμαχους εδρασε τους αυτου
τας πολεις πορθων και τους αυτωι συστρατευσαμενους κατακαινων, μακρον αν ειη καταλεγειν,
πλην οτι τετρακοσια ημων ανεστησεν αστη. τους δ' αιχμαλωτους ημων τους μεν ες ταφρους και
ποταμους εμβαλοντες ως γεφυραις επεβαινον, τους δε τοις ελεφασιν υπεβαλλον, τους δ'
αλληλοις μονομαχειν εκελευον αδελφους αδελφοις συνισταντες και πατερας υιοις. τα δ'
εναγχος ταυτα, περι ειρηνης επρεσβευον ενταυθα και παρεκαλουν και ωμνυον, και οι πρεσβεις
αυτων ετι παρησαν, εν δε Λιβυηι τας ναυς ημων διηρπαζον και τους στρατιωτας κατεδεον.
τοσουτον αυτοις και ανοιας δια την ωμοτητα περιεστιν. Τουτοις ουν τις εστιν ελεος η
μετριοπαθεια παρ' ετερων, τοις ουδεν μετριον ουδ' ημερον ες ουδενας ειργασμενοις; τοις, ωσπερ
εφη Σκιπιων, ει ελαβοντο ημων, ουδ' αν ονομα Ῥωμαιων υπολιπουσιν· αλλα πιστις εστι βεβαιος
η δεξια. ποια; τις σπονδη, τις 545 ορκος ον ουκ επατησαν; τις δε συνθηκη και χαρις ες ην ουχ
υβρισαν; μη μιμησωμεθα ουν, φησιν, αυτους. τινα γαρ συνθηκην ημεις λυομεν οι μηπω τι
συνθεμενοι; αλλα την ωμοτητα, φησιν, αυτων μη μιμησωμεθα. φιλους ουν και συμμαχους
ποιησομεθα τους ωμοτατους; ουδετερα τουτων αξια. αλλ' επιτρεψατωσαν ημιν αυτους νομωι
μεν νενικημενων, ωι πολλοι σφας επετρεψαν, σκεψομεθα δ' ημεις, και, ο τι αν δωμεν, εισονται
χαριν ουχι συνθηκην νομιζοντες ειναι. διαφερει δε τουτοις εκατερον ωδε. μεχρι μεν
συντιθενται, παραβησονται καθαπερ και παλαι, προφασιν [δ'] αει τινα των συνθηκων φεροντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

257

ως εν αυταις ηλαττωμενοι· τα δ' αμφιλογα ευπροφασιστα. οτ' αν δε παραδωσιν αυτους, και τα
οπλα παρελωμεθα, και τα σωματα εφ' ημιν γενηται, και πεισθωσιν οτι μηδεν αυτοις ιδιον, τα
μεν φρονηματα αυτων καταβησεται, αγαπησουσι δ' ο τι αν παρ' ημων λαβωσιν ως αλλοτριον. ει
μεν ουν Σκιπιων ετερως δοκει, τας γνωμας εχετε συγκρινειν· ει δε συνθησεται Καρχηδονιοις
χωρις υμων, τι και επεστελλεν υμιν; εγω μεν γαρ, ως υμιν κυριοις ουσι περι τωνδε κριναι, την
γνωμην ειπον, ην νομιζω συνοισειν τηι πολει.
Τοιαυτα και ο Πουπλιος ειπεν· η δε βουλη κατα ανδρα παρ' εκαστου ψηφον ᾔτει, και ες
την Σκιπιωνος γνωμην οι πλειους συνεδραμον. εγινοντο ουν αι συνθηκαι, τριται αιδε, Ῥωμαιοις
και Καρχηδονιοις προς αλληλους. και ο Σκιπιων ες αυτας εδοκει μαλιστα τους Ῥωμαιους
εναγαγεσθαι, ειτε των ειρημενων ουνεκα λογισμων, ειτε ως αρκουν Ῥωμαιοις ες ευτυχιαν το
μονην αφελεσθαι Καρχηδονιους την ηγεμονιαν· εισι γαρ οι και τοδε νομιζουσιν, αυτον ες
Ῥωμαιων σωφρονισμον εθελησαι γειτονα και αντιπαλον αυτοις ες αει φοβον καταλιπειν, ινα
μη ποτε εξυβρισειαν εν μεγεθει τυχης και αμεριμνιαι. και τοδε ουτω φρονησαι τον Σκιπιωνα ου
πολυ υστερον εξειπε Ῥωμαιοις Κατων επιπληττων παρωξυμμενοις κατα Ῥοδου. ο δε Σκιπιων
ταυτα συνθεμενος εκ Λιβυης ες την Ἰταλιαν παντι τωι στρατωι διεπλει και ες την Ῥωμην
εσηλαυνεν.
26. Ὅτι Μασσανασσης μετα τας συνθηκας Καρχηδονιοις μηνιων και Ῥωμαιοις θαρρων
επεβαινε γηι πολληι των Καρχηδονιων 546 ως γενομενηι ποτε εαυτου· και οι Καρχηδονιοι
Ῥωμαιους παρεκαλουν σφισι Μασσανασσην συναλλαξαι. οι δ' επεμπον διαλλακτας, οις ειρητο
συμπρασσειν οσα δυναιντο Μασσανασσηι. ουτω μεν την γην απετεμετο Καρχηδονιων ο
Μασσανασσης, και συνθηκαι Καρχηδονιοις και προς τονδε εγενοντο. αι διεμειναν ες ετη
πεντηκοντα, εν οις μαλιστα η Καρχηδων ειρηνευουσα ομαλως ες μεγα δυναμεως και ευανδριας
ηλθεν εκ τε πεδιων ευκαρπιας και θαλασσης ευκαιριας. και ευθυς, οιον εν ταις ευτυχιαις
γινεται, οι μεν ερωμαιζον, οι δε εδημοκρατιζον, οις δ' ηρεσκε Μασσανασσης. ηγουντο δ'
εκαστων οι και δοξηι και αρετηι προυχοντες, των μεν ρωμαιζοντων ο Μεγας Ἄννων, των δε
αιρουμενων τα Μασσανασσου Ἀννιβας ο Ψαρον επικαλουμενος, των δε δημοκρατιζοντων
Ἀμιλχαρ, ωι Σαυνιτης επωνυμον ην, και Καρθαλων· οι φυλαξαντες Ῥωμαιους τε Κελτιβηρσι
πολεμουντας και Μασσανασσην επικουρουντα υιωι προς ετερων Ἰβηρων συγκεκλεισμενωι,
πειθουσι τον Καρθαλωνα, βοηθαρχον οντα και επι τηιδε τηι αρχηι την χωραν περιιοντα, επιθεσθαι
τοις Μασσανασσου σκηνουμενοις εν αμφιλογωι γηι. ο δε και εκτεινε τινας αυτων και λειαν
περιηλασε και τους εν τοις αγροις Λιβυας επι τους Νομαδας ηγειρεν, αλλα τε πολλα αυτοις εργα
πολεμων ες αλληλους γινεται, μεχρι Ῥωμαιων ετεροι πρεσβεις ηλθον επι διαλυσεις, οις ομοιως
ειρητο Μασσανασσηι βοηθειν αδηλως. και εβεβαιωσαν οιδε τωι Μασσανασσηι οσα προειληφει
μετα τεχνης ωδε. ειπον μεν ουδεν ουδε ηκουσαν, ινα μη τι ως εν δικηι Μασσανασσης ελαττοιτο,
εν μεσωι δ' αμφοιν γενομενοι τας χειρας διεστησαν· και τουτο ην αυτοις κελευσμα προς
αμφοτερους ες διαλυσεις. ημφισβητει δε και αλλων τινων ο Μασσανασσης, εφ' οις παλιν οι
Καρχηδονιοι κατεφυγον επι Ῥωμαιους. οι δ' υπεσχοντο μεν αυτοις και τοτε πρεσβεις πεμψειν
εις διαιταν, διετριψαν δε εως εικασαν πολλα των Καρχηδονιων διεφθαρθαι, και τοτε πρεσβεις
επεμπον ετερους και Κατωνα, οι ες την αμφιλογον γην αφικομενοι ηξιουν σφισιν αμφοτερους
περι απαντων επιτρεπειν. Μασσανασσης μεν ουν, οια πλεονεκτων και Ῥωμαιοις αει θαρρων,
επετρεπεν, οι Καρχηδονιοι δ' υπωπτευον, επει και τους προτερον ᾔδεσαν ουκ ευ δικασαντας.
εφασαν ουν τας συνθηκας τας επι Σκιπιωνος ουδεν χρηιζειν δικων ουδε διορθωσεως, οσα μη εξ
αυτων παραβαινεται μονα. οι δ' ουκ 547 ανασχομενοι περι μερους δικαζειν επανηιεσαν και την
χωραν περι547 εσκοπουν ακριβως τε ειργασμενην και κατασκευας μεγαλας εχουσαν. ειδον δε
και την πολιν εσελθοντες, οση τε την δυναμιν ην, και πληθος οσον ηυξητο εκ της ου προ
πολλου κατα Σκιπιωνα διαφθορας. επανελθοντες τε ες Ῥωμην εφραζον ου ζηλου μαλλον η
φοβου γεμειν αυτοις τα Καρχηδονιων, πολεως δυσμενους τοσησδε και γειτονος ευχερως ουτως
αυξανομενης. και ο Κατων μαλιστα ελεγεν ου ποτε Ῥωμαιοις βεβαιον ουδε την ελευθεριαν
εσεσθαι πριν εξελειν Καρχηδονα. ων η βουλη πυνθανομενη εκρινε μεν πολεμειν, ετι δ' εχρηιζε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

258

προφασεων, και την κρισιν απορρητον ειχον. Κατωνα δ' εξ εκεινου φασιν εν τηι βουληι συνεχει
γνωμηι λεγειν, Καρχηδονα μη ειναι, Σκιπιωνα δε τον Νασικαν τα εναντια αξιουν, Καρχηδονα
εαν, ες φοβον αρα και τονδε Ῥωμαιων εκδιαιτωμενων ηδη.
27. Ὅτι οι Καρχηδονιοι τωι Μασσανασσου πταισματι συμπεσοντες, ασθενεστατης υπ'
αυτου της πολεως γενομενης, και οι Ῥωμαιοι τουτο πυθομενοι στρατον επηγγελον ες ολην την
Ἰταλιαν, την μεν χρειαν ου λεγοντες, ως δ' αν οξεως εχοιεν ες τα παραγγελλομενα χρησθαι. και
οι Καρχηδονιοι νομιζοντες εκλυσειν την προφασιν επεκηρυσσον Ἀσδρουβαι τε τωι
στρατηγησαντι τουδε του πολεμου και Καρθαλωνι τωι βοηθαρχωι, και ει τις αλλος εφηπτο του
εργου, θανατον, ες εκεινους την αιτιαν του πολεμου περιφεροντες, ες τε Ῥωμην πρεσβεις
επεμπον, οι κατηγορουν μεν αυτου Μασσανασσου, κατηγορουν δε και τωνδε των ανδρων ως
αμυνομενων αυτον οξεως και προπετως και την πολιν ες προφασιν εχθρας εμβαλοντων. ως δε
τις των βουλευτων τους πρεσβεις ηρετο, οπως ουκ εν αρχηι του πολεμου τους αιτιους, αλλα μετα
την ησσαν εξεκηρυξαν, και προς ημας ου προτερον αλλα νυν πρεσβευεσθε, οι μεν αποκρισεως
ηπορουν, η δε βουλη παλαι διεγνωκυια πολεμησαι και προφασεις ερεσχηλουσα ωδε απεκρινατο,
Καρχηδονιους ουπω Ῥωμαιοις ικανως απολογησασθαι. παλιν ουν αγωνιωντες ηρωτων, ει
δοκουσιν αμαρτειν, τι παθοντες απολυσονται το εγκλημα. οι δε ουτως εφασαν τωι ρηματι· ει το
ικανον ποιησετε Ῥωμαιοις. ζητουντων δ' εκεινων ο τι ειη το ικανον, οι μεν ᾤοντο Ῥωμαιους
εθελειν τοις χρημασι προσεπιθειναι τοις επι Σκιπιωνος ωρισμενοις, οι δε Μασσανασσηι της
αμφιλογου γης μεταστηναι. 548 απορουντες ουν παλιν ες Ῥωμην επεμπον και παρεκαλουν
γνωναι σαφως ο τι εστιν αυτοις το ικανον. οι δε αυθις εφασαν ειδεναι Καρχηδονιους καλως, και
ειποντες απεπεμψαν. Οι μεν δη φοβου και αποριας ησαν εν τουτωι. Ἰτυκη δε η πολις και αυτη τα
Καρχηδονιων απογνουσα και το παλαι μισος ες αυτους εκφερουσα εν καιρωι πρεσβεις ες Ῥωμην
επεμψεν, οι την Ἰτυκην Ῥωμαιοις επετρεπον. η δε βουλη τεως ες τον πολεμον ορμωσα τε και
παρασκευαζομενη, πολεως οχυρας ουτω και επικαιρου προσγενομενης, εξεφηνε την γνωμην,
και ες το Καπιτωλιον, ουπερ ειωθασι περι πολεμου σκοπειν, συνελθουσα εψηφισατο
Καρχηδονιοις πολεμειν. στρατηγους τε τους υπατους αυτικα εξεπεμπον, επι μεν του πεζου
Μαρκον Μανιλιον, επι δε του στολου Λευκιον Μαρκιον Κηνσωρινον, οις εν απορρητωι λελεκτο
μη ανασχειν του πολεμου πριν Καρχηδονα κατασκαψαι. Καρχηδονιοις δε προσεπεσεν η τε κρισις
του πολεμου και το εργον ομου δι' ενος αγγελου· ο γαρ αυτος εφερε τε το ψηφισμα του πολεμου
και τας ναυς εδηλου πλειν επι σφας. εκπλαγεντες ουν απεγινωσκον αυτων αποριαι τε νεων και
απωλειαι προσφατωι τοσησδε νεοτητος, ου συμμαχους εχοντες, ου μισθοφορους ετοιμους, ου
σιτον ες πολιορκιαν συνενηνεγμενον, ουκ αλλο ουδεν, ως εν ακηρυκτωι και ταχει πολεμωι, ουδ'
αυτοι διαρκειν δυναμενοι Ῥωμαιοις τε και Μασσανασσηι. πρεσβεις ουν ετερους ες Ῥωμην
επεμπον αυτοκρατορας, οπη δυναιντο τα παροντα διαθεσθαι. οις η συγκλητος ειπεν, εαν τοις
υπατοις ετι ουσιν εν Σικελιαι τριακοντα ημερων τωνδε οι Καρχηδονιοι τʹ τους ενδοξοτατων
σφων παιδας ες ομηρειαν παρασχωσι και ταλλα κατακουσωσιν αυτων, εξειν Καρχηδονα
ελευθεραν τε και αυτονομον και γην οσην εχουσιν εν Λιβυηι. ταυτα μεν ες το φανερον
εψηφισαντο και τοις πρεσβεσιν εδωκαν ες Καρχηδονα φερειν το δογμα, εν απορρητωι δε τοις
υπατοις επεστειλαν εχεσθαι των ιδιαι σφισιν εντεταλμενων. Οι δε Καρχηδονιοι την μεν γνωμην
υπωπτευον, ουκ επι συνθηκηι βεβαιαι τα ομηρα παρεχοντες· οια δ' εν κινδυνωι τοσωιδε τας
ελπιδας εν ωι μηδεν εκλειψουσι τιθεμενοι, σπουδηι προλαβοντες την προθεσμιαν τους παιδας
ηγον ες Σικελιαν, γονεων τε αυτοις επικλαιοντων και οικειων και μαλιστα των μητερων, αι συν
ολολυγηι μανιωδει των τεκνων εξηπτοντο και νεων των φερουσων αυτα και στρατηγων των
αγοντων, αγκυρων τε επελαμβανοντο και 549 καλυδια διεσπων και ναυταις συνεπλεκοντο και
τον πλουν εκωλυον. εισι δ' αι και μεχρι πολλου της θαλασσης παρενεον δεδακρυμεναι τε και ες
τα τεκνα αφορωσαι. αι δ' επι της γης τας κομας ετιλλοντο και τα στερνα εκοπτον ως επι πενθει·
εδοκουν γαρ ονομα μεν ες ευπρεπειαν ειναι την ομηρειαν, εργωι δε της πολεως ενδοσιν, επ'
ουδεμιαι συνθηκηι τωνδε των παιδων διδομενων. και πολλαι και τουτο εν ταις οιμωγαις
κατεμαντευοντο τηι πολει, μηδεν αυτην ονησειν τους παιδας εκδιδομενους. και παραλαβοντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

259

αυτα οι υπατοι επεμπον ες Ῥωμην και τοις Καρχηδονιοις εφασαν ες το τελος του πολεμου τα
λοιπα ερειν εν Ἰτυκηι. διαπλευσαντες τε ες αυτην εστρατοπεδευον. Ἀφικομενων κακει πρεσβεων
εκ Καρχηδονος, οι μεν υπατοι προυκαθηντο επι βηματος υψηλου, ηγεμονων τε σφισι και
χιλιαρχων παρεστωτων, η στρατια δ' εκατερωθεν επι μηκος πολυ οπλοις τε επισημοις
εσκευαστο, και τα σημεια εφερον ορθα, ινα οι πρεσβεις το πληθος εκ τουτων συμβαλοιεν. επει δ'
οι μεν υπατοι τωι σαλπικτηι προσεταξαν υποσημηναι σιωπην, ο δε κηρυξ ανειπε τους
Καρχηδονιων πρεσβεις προσιεναι, οι μεν εισηγοντο δια στρατοπεδου μακρου και του βηματος ου
προσεπελαζον, αλλα περισχοινισμα ην εν μεσωι, οι δ' υπατοι λεγειν αυτους εκελευον ο τι
χρηιζοιεν. και οι πρεσβεις ελεγον ελεεινα πολλα και ποικιλα συνθηκων τε περι των σφισι προς
Ῥωμαιους γενομενων και Καρχηδονος αυτης χρονου και πληθους και δυναμεως και αρχης της
ες πολυ μεγιστης εν γηι και θαλασσηι γενομενης. ουκ επι σεμνολογιαι δ' εφασαν λεγειν· ου γαρ
ειναι καιρον συμφοραις σεμνολογιας. αλλ' ες σωφρονισμα υμιν, ω Ῥωμαιοι, και μετριοπαθειαν
η της ημετερας μεταβολης οξυτης εστω. κρατιστοι δε, οσοι τους πταισαντας ελεουντες το
σφετερον ευελπι ποιουνται τωι μηδεν ες αλλας τυχας αμαρτειν. και ταδε μεν υμων αξια και της
υμετερας ευσεβειας, ην προσποιεισθαι μαλιστα ανθρωπων· ει δε και ανημερων τετυχηκειμεν
εχθρων, κορος εστιν ατυχηματων οσα πεπονθαμεν, οι την ηγεμονιαν της τε γης και θαλασσης
αφηιρημεθα, και τας ναυς υμιν παρεδομεν και αλλας ουκ επικτωμεθα, και θηρας και κτησεως
ελεφαντων απεστημεν, και ομηρα τα κρατιστα και παλαι και νυν παρεδωκαμεν, και φορους
τελουμεν ευτακτως οι παρ' ετερων αει λαβοντες. και ταδε ηρκεσε τοις πα 550 τρασιν υμων, οις
επολεμησαμεν, και συνθηκας επ' αυτοις εγραψαντο ημιν ως φιλοις τε και συμμαχοις, και ορκος
εστιν εν ταις συνθηκαις αμφοιν ομοιος. κακεινοι μεν ημιν, οις επολεμησαμεν, πιστοι μετα ταυτα
εγενοντο, υμεις δ', οις ουδ' ες χειρας ηλθομεν, τι τωνδε των συνθηκων αιτιωμενοι
παραβεβασθαι, τον πολεμον τονδε οξεως ουτως εψηφισασθε τε και ακηρυκτως επηγαγετε ημιν;
ποτερον ου διδομεν τους φορους· η ναυς εχομεν, η τους επιφθονους ελεφαντας; η ου πιστοι τα
προς υμας εξ εκεινου γεγοναμεν, η ουκ ελεεινοι των πεντε μυριαδων των χθες απολομενων υπο
λιμου; αλλα Μασσανασσηι πεπολεμηκαμεν. πολλα γε πλεονεκτουντι· και παντα δι' υμας
εφερομεν. απαυστως δ' εχων και αθεμιστως ες ημας και το εδαφος, εν ωι και ετραφη και
επαιδευθη, γην αλλην ημων απεσπα περι το Ἐμποριον, και λαβων και τηνδε επεβαινεν ετερας,
μεχρι τας συνθηκας ημιν τας προς υμας συνεχεεν. ει τουτ' εστιν η του πολεμου προφασις, ημεις
δε και τους αμυναμενους αυτον εξεκηρυξαμεν και προς υμας πρεσβεις επεμψαμεν, οι περι
τουτων απελογουντο, και ετερους αυτοκρατορας οπη θελετε συνθεσθαι. τι ουν εδει νεων και
στολου και στρατου προς ανδρας ουχ ομολογουντας μεν αμαρτειν, εαυτους δ' υμιν
επιτρεποντας; οτι δε ουκ απατωντες υμας ουδε μικρολογουμενοι παθειν ο τι αν ζημιωτε ταυτα
προυτεινομεν, επιδεδεικται σαφως, οτε τους αριστους παιδας ες ομηρειαν αιτουσιν υμιν ευθυς,
ως το δογμα εκελευε, τας τριακοντα προλαβοντες ημερας απεστειλαμεν. του δ' αυτου δογματος
εστιν, ην παρασχωμεν υμιν τα ομηρα, την Καρχηδονα ελευθεραν εαν και αυτονομον
κεκτημενην α εχομεν. Οι μεν δη πρεσβεις τοσαυτα ειπον, Κηνσωρινος δ' υπαναστας αντελεξεν
ωδε· τας μεν αιτιας του πολεμου τι δει λεγειν υμιν, ω Καρχηδονιοι, πρεσβευσασιν ες Ῥωμην και
παρα της συγκλητου μαθουσιν; ο δε εψευσασθε περι ημων, τουθ' υμας ελεγξω. και γαρ το δογμα
δηλοι, και ημεις υμιν εν Σικελιαι προειπομεν τα ομηρα παραλαμβανοντες, τα λοιπα των
δοξαντων επικελευσειν εν Ἰτυκηι. των μεν ουν ομηρων της τε ταχυτητος και της επιλεξεως
επαινουμεν υμας· τι δε οπλων δει τοις ειρηνευουσι καθαρως; φερετε· παντα οσα δημοσιαι τε και
ιδιαι εκαστος υμων εχει, βελη τε και καταπελτας, ημιν παραδοτε.
Ὁ μεν ουτως ειπεν, οι δε πρεσβεις εφασαν εθελειν μεν και τοισδε υπακουσαι, απορειν
δε, οπως Ἀσδρουβαν, ωι θανατον επεκηρυξαν, δυο μυριαδας ανδρων ηδη συναγαγοντα και αυτηι
Καρχηδονι παραστρατοπεδευοντα αμυνουνται. ειποντων δε των υπατων, οτι Ῥωμαιοι τουτων
επιμελησονται, οι μεν και ταυτα δωσειν υπεσχοντο. και συμπεμφθεντες αυτοις Κορνηλιος
Σκιπιων ο Νασικας και Γναιος Κορνηλιος ο Ἱσπανος επικλησιν παρελαμβανον εικοσι μυριαδας
πανοπλιων και βελων και ακοντιων πληθος απειρον και καταπελτας οξυβελεις τε και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

260

λιθοβολους ες δισχιλιους. φερομενων δ' αυτων, η μεν οψις ην λαμπρα και παραλογος, αμαξων
τοσωνδε υπ' αυτων των πολεμιων αγομενων, οι δε πρεσβεις ειποντο αυτοις και οσοι της
γερουσιας η της αλλης πολεως αριστοι η ιερεις η αλλως επιφανεις εμελλον τους υπατους ες
εντροπην η ελεον αξειν. εσαχθεντες δε τωι αυτωι κοσμωι τοις υπατοις παρεστησαν. και ο
Κηνσωρινος (ην γαρ ειπειν ικανωτερος του συναρχου) αναστας και σκυθρωπασας επι πολυ
ελεξεν ωδε· της μεν ευπειθειας υμας, ω Καρχηδονιοι, και προθυμιας της μεχρι νυν ες τε τα
ομηρα και τα οπλα επαινουμεν, χρη δε εν τοις αναγκαιοις βραχυλογειν. υποστητε γενναιως το
λοιπον της συγκλητου κελευσμα. εκστητε της Καρχηδονος ημιν και ανοικισασθε οπη θελετε της
υμετερας ογδοηκοντα σταδιους απο θαλασσης· τηνδε γαρ ημιν εγνωσται κατασκαψαι. οι δ' ετι
λεγοντος αυτου τας χειρας ες τον ουρανον ανεσχον μετα βοης και τους θεους ως ηπατημενοι
κατεκαλουν πολλα τε και δυσχερη κατα Ῥωμαιων εβλασφημουν, η θανατωντες η εκφρονες
οντες η τους Ῥωμαιους ες μυσος πρεσβεων διερεθιζοντες, ες τε την γην σφας ερριπτουν και ταις
χερσι και κεφαλαις αυτην ετυπτον· οι δε τας εσθητας επερρηγνυντο και τοις σωμασι τοις
εαυτων ενυβριζον ως υπο ανοιας ενηδρευμενοι. επει δε ποτε αυτοις ο οιστρος εληξεν, σιωπη
πολλη και κατηφεια ην οια νεκρων κειμενων. Ῥωμαιοι δ' εξεπλησσοντο, και οι υπατοι φερειν
αυτους εγνωκεσαν ως επι αλλοκοτωι κελευσματι, μεχρι παυ 552 σαιντο αγανακτουντες, καλως
ειδοτες· οι δε παρα την σιωπην απτομενου σφων του κακου μαλλον, αγανακτειν μεν ετι
επαυσαντο, ανεκλαιον δε και κατεθρηνουν εαυτους τε και παιδας και γυναικας ες ονοματων και
την πατριδα αυτην ως ες ανθρωπον ακουουσαν λεγοντες οικτρα και πολλα. οι δε ιερεις και τα
των ιερων ονοματα και τους εν αυτοις θεους ανεκαλουν ως παρουσι κακεινοι προφεροντες την
απωλειαν. ην τε παμμιγης τε και ελεεινος οικτος οιμωζοντων ομου τα τε κοινα και τα ιδια,
μεχρι και Ῥωμαιους αυτοις επιδακρυσαι. Τους δε υπατους επηιει μεν οικτος ανθρωπινης
μεταβολης, σκυθρωποι δ' ανεμενον και τουτων κορον αυτοις εγγενεσθαι. ως δε και οδυρμων
εληξαν, αυθις ην σιωπη. και λογον αυτοις διδοντες ως η μεν πολις εστιν ανοπλος, ερημος, ου
ναυν ου καταπελτην ου βελος ου ξιφος εχουσα, ουκ ανδρας οικειους ικανους απομαχεσθαι,
πεντε μυριαδων εναγχος διεφθαρμενων, ξενικον δ' ουδεν εστιν η φιλος η συμμαχος η καιρος ες
ταυτα, εχουσι δ' αυτοις οι πολεμιοι και τεκνα και οπλα και την χωραν και περικαθηνται το αστυ
ναυσι και πεζωι και μηχανημασι και ιπποις, Μασσανασσης δε εχθρος ετερος εν πλευραις,
θορυβου μεν ετι και αγανακτησεως επεσχον ως ουδεν εν ταις συμφοραις ωφελουντων, ες δε
λογους αυθις ετραποντο. και Βαννων, ωι Τιγιλλας επωνυμον ην, επιφανεστατος ων εν τοις τοτε
παρουσιν, αιτησας ειπειν ελεξεν· ει μεν εστι και των προτερον ειρημενων ετι προς υμας, ω
Ῥωμαιοι, λογος, ερουμεν, ουχ ως δικαια προφεροντες (ου γαρ εστιν εν καιρωι τοις ατυχουσιν
αντιλογια), αλλ' ινα μαθητε ως ουκ απροφασιστος εστιν υμιν ο ελεος ο εφ' ημιν ουδε αλογος.
ημεις γαρ Λιβυης αρχοντες και θαλασσης οτι πλειστης περι ηγεμονιας υμιν επολεμησαμεν· και
ταυτης απεστημεν επι Σκιπιωνος, οτε τας ναυς υμιν παρεδομεν και ελεφαντας οσους ειχομεν,
και φορους εταξαμεθα δωσειν και διδομεν εν καιρωι. προς ουν θεων των τοτε ομωμοσμενων,
φειδεσθε μεν ημων, φειδεσθε δε των Σκιπιωνος ορκων ομοσαντος εσεσθαι Ῥωμαιοις
Καρχηδονιους συμμαχους και φιλους. ουδ' εστιν ες ταυθ' ο τι ημαρτομεν. ου ναυς εχομεν, ουκ
ελεφαντας, ου τους φορους εκλειπομεν, αλλα και συνεμαχησαμεν υμιν επι τρεις βασιλεις. μηδε
τωι παραστηι καταγινωσκειν, ει ταυτα και πρωην ειπομεν, οτε τα οπλα ηιτειτε· αι τε γαρ συμφοραι
ποιουσι μακρολο 553 γους, και αμα συνθηκων ουδεν εν ταις ικεσιαις δυνατωτερον, ουδ' εχομεν
ες ουδεν ετερον αντι λογων καταφυγειν, οι την δυναμιν υμιν απασαν εξεδομεν. Τα μεν δη
προτερα τοιαυτα, ων ο Σκιπιων εστιν ημιν, ω Ῥωμαιοι, βεβαιωτης· των δε παροντων υμεις, ω
υπατοι, δημιουργοι και μαρτυρες εστε ημιν. ομηρα ηιτησατε, και τα κρατιστα ηγαγομεν υμιν.
οπλα ηιτησατε, και παντα ελαβετε, ων ουδε οι ληφθεντες εν ταις πολιορκιαις μεθιενται.
επιστευσαμεν δε ημεις τωι Ῥωμαιων ηθει και τροπωι· και γαρ η συγκλητος ημιν επεστειλε, και
υμεις τα ομηρα αιτουντες εφατε την Καρχηδονα αυτονομον εασειν, ει λαβοιτε. ει δε προσεκειτο
και τα λοιπα υμων ανεξεσθαι κελευοντων, ουκ εικος ην υμας επι μεν τοις ομηροις, αιτηματι
σαφει, την πολιν αυτονομον εσεσθαι προαγορευσαι, εν δε προσθηκηι των ομηρων ποιεισθαι την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

261

Καρχηδονος αυτης κατασκαφην, ην ει θεμις υμιν εστιν ανελειν, πως ελευθεραν ετι αφησετε η
αυτονομον, ως ελεγετε;
Ταδε μεν ειχομεν ειπειν περι των προτερων συνθηκων και περι των προς υμας
γενομενων. ει δε και τουτων ουκ ανεξεσθε, παριεμεν απαντα, και, ο τοις ατυχουσιν εστι λοιπον,
οδυρομεθα και δεομεθα. πολλη δ' ικεσια δι' αφθονιαν κακων· υπερ τε γαρ πολεως
παρακαλουμεν αρχαιας χρησμοις μετα θεων συνωικισμενης, και υπερ δοξης επι μεγα
προελθουσης, και ονοματος επιφοιτησαντος επι την γην ολην, υπερ τε ιερων των εν αυτηι
τοσωνδε και θεων ουδεν αδικουντων, ους μη πανηγυρεις αφελησθε και πομπας και εορτας,
μηδε τους ταφους τα εναγισματα, ουδεν υμιν ετι των νεκρων επιζημιων οντων. ει δε και ημων
εστιν ελεος (φατε δε ημας ελεειν, οι συγχωρειτε μετοικισασθαι), φεισασθε πολιτικης εστιας,
φεισασθε αγορας, φεισασθε βουλαιας θεου παντων τε των αλλων, οσα τοις ετι ζωσι τερπνα και
τιμια. τι γαρ δη και δεος εστιν υμιν ετι Καρχηδονος, οι και τας ναυς εχετε ημων και τα οπλα και
τους επιφθονους ελεφαντας; περι δε της ανοικισεως, ει τωι δοκει τουτο ες παρηγοριαν ημιν
προτιθεσθαι, εστι και τοδε αμηχανον ανδρασιν ες ηπειρον ανοικισασθαι θαλασσοβιωτοις, ων
απειρον πληθος εργαζεται την θαλασσαν. διδομεν δ' υμιν αντιδοσιν αιρετωτεραν ημιν και
ευκλεεστεραν υμιν· την μεν πολιν εατε την ουδενος υμιν αιτιαν, αυτους δε ημας ους ανοικιζετε,
ει θελετε, 554 διαχρησασθε. ουτω γαρ ανθρωποις δοξετε χαλεπαινειν, ουχ ιεροις και θεοις και
ταφοις και πολει μηδεν αδικουσηι. ∆οξης δ' αγαθης και ευσεβους εφιεσθε, ω Ῥωμαιοι, παρα
παντα εργα, και μετριοπαθειαν εν τοις ευτυχημασιν επαγγελλεσθε, και τουθ' οις αν αει λαβητε
καταλογιζεσθε. μη, προς ∆ιος και θεων των τε αλλων και οσοι Καρχηδονα ετι εχουσι τε και μη
ποτε μνησικακησαιεν υμιν μηδεν παισιν υμετεροις, μη αγαθην δοξαν υμων αυτων εν ημιν
πρωτοις διαβαλητε μηδε τοιωιδε εργωι την ευκλειαν υμων καταμιανητε, χαλεπωι μεν
εργασθηναι, χαλεπωι δε ακουσθηναι, παρα τε πρωτοις υμιν εξ απαντος του βιου γενησομενωι.
πολεμοι γαρ πολλοι μεν Ἕλλησιν εγενοντο και βαρβαροις, πολλοι δε υμιν, ω Ῥωμαιοι, προς
ετερους· και ουδεις πω κατεσκαψε πολιν χειρας τε προ μαχης καθιεισαν και οπλα και τεκνα
παραδουσαν και, ει τις εστιν εις ανθρωπους αλλη ζημια, και ταυτην παθειν υπομενουσαν.
προφεροντες δ' υμιν ορκιους θεους και τυχην ανθρωπειον και την φοβερωτατην τοις ευτυχουσι
Νεμεσιν δεομεθα μητε ες την υμετεραν ευπραγιαν υμας υβρισαι, μητε τας ημετερας συμφορας ες
ανηκεστον προαγαγειν, συγχωρησαι δ', ει μη διδοτε την πολιν εχειν, ες γε την συγκλητον ετι
πρεσβευσαι περι αυτης και δεηθηναι. βραχυ δ' ορατε το διαστημα του χρονου, βασανον μεν ημιν
φερον μακραν εν ολιγωι δια την των εσομενων αμφιβολιαν, υμιν δε το μεν ασφαλες ισον, η νυν
η μετ' ολιγον τα δοκουντα δραν, το δ' ευσεβες και φιλανθρωπον επιγιγνεται. Τοιαυτα μεν ειπεν
ο Βαννων, οι δε υπατοι δηλοι μεν ησαν εσκυθρωπακοτες παρα παντα τον λογον οτι μηδεν
ενδωσουσιν αυτοις, παυσαμενων δε ο Κηνσωρινος ελεξεν· περι μεν ων η συγκλητος προσεταξεν,
τι δει πολλακις λεγειν; προσεταξε γαρ, και χρη γενεσθαι· ουδε αναθεσθαι δυναμεθα τα ηδη
κεκελευσμενα γενεσθαι. ταυτα δ' ει μεν ως εχθροις επεκελευομεν, εδει μονον ειπειν και ποιειν
αναγκαζειν· επει δε επ' ωφελειαι τινι, ταχα μεν τι και ημων, το δε πλεον υμων, ω Καρχηδονιοι,
γινεται, ουκ οκνησω και τους λογισμους υμιν ειπειν, ην δυνησθε πεισθηναι μαλλον η
βιασθηναι. η θαλασσα υμας ηδε μεμνημενους της εν αυτηι ποτε αρχης και δυναμεως αδικειν
επαιρει και απο τουδε ες συμφορας περιφερει. Σικελιαι τε γαρ δι' αυτην επεχειρησατε και 555
Σικελιαν απωλεσατε, ες τε Ἰβηριαν διεπλευσατε και Ἰβηριαν αφηιρησθε, εν τε ταις συνθηκαις
εληιζεσθε τους εμπορους και τους ημετερους μαλιστα, ινα λανθανοιτε, κατεποντουτε, εως
αλοντες ποινην ημιν εδοτε Σαρδω. ουτω και Σαρδους αφηιρεθητε δια την θαλασσαν, η πεφυκε
πειθειν απαντας αει του πλεονος ορεγεσθαι δια την εν αυτηι ταχυεργιαν. ο και Ἀθηναιους, οτ'
εγενοντο ναυτικοι, μαλιστα ηυξησε τε και καθειλεν· εοικε γαρ τα θαλασσια τοις εμπορικοις
κερδεσιν, α και την αυξησιν εχει και την απωλειαν αθροαν. ιστε γουν αυτους εκεινους, ων
επεμνησθην, οτι την αρχην επι τον Ἰονιον επεκτεινοντες ες την Σικελιαν ου πριν απεστησαν
της πλεονεξιας, πριν την αρχην απασαν αφαιρεθηναι και λιμενας και ναυς παραδουναι τοις
πολεμιοις και φρουραν ενδεξασθαι τηι πολει και τα τειχη σφων αυτοι τα μακρα καθελειν και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

262

σχεδον ηπειρωται τοτε κακεινοι γενεσθαι· ο και διεσωσεν επι πλειστον αυτους. ευσταθεστερος
γαρ, ω Καρχηδονιοι, ο εν ηπειρωι βιος ηρεμιαι και γεωργιαι προς πονων, και σμικροτερα μεν ισως
τα κερδη, βεβαιοτερα δε και ακινδυνοτερα, καθαπερ τα της γεωργιας παρα τους εμπορους. ολως
τε μοι δοκει πολις η μεν εν τηι θαλασσηι ναυς τις ειναι μαλλον η γη πολυν τον σαλον των
πραγματων εχουσα και τας μεταβολας, η δε εν τωι μεσογειωι καρπουσθαι το ακινδυνον ως εν γηι.
δια τουτ' αρα και τα παλαι βασιλεια ως επιπαν ην εν μεσωι, και απο τουδε μεγιστα εγενοντο τα
Μηδων και Ἀσσυριων και Περσων και ετερων. αλλα βασιλικων μεν υποδειγματων παυσομαι
ουδεν υμιν ετι διαφεροντων· ες δε την υμετεραν Λιβυην απιδετε, οσαι μεσογειοι πολεις
ακινδυνως βιουσιν. ων ης αν εθελητε γειτονες εσεσθε, ινα την ερεθιζουσαν υμας οψιν τε και
μνημην αφητε των νυν ενοχλουντων κακων, οτ' αν ες την θαλασσαν κενην σκαφων
αφορωντες αναμιμνησκεσθε του πληθους ων ειχετε νεων, και λαφυρων οσων εφερετε και ες
τουσδε τους λιμενας κατηγεσθε σοβαροι, και τα νεωρια και τα των σκευων ταμιεια ενεπιμπλατε.
τι δε αι εν τοις τειχεσιν υποδοχαι στρατοπεδων τε και ιππων και ελεφαντων; τι δε θησαυροι
τουτοις παρωικοδομημενοι; τι ταυτα μνημεια υμιν εστιν; η τι αλλο πλην οδυνη και ερεθισμα
επανελθειν ες αυτα, ει ποτε δυναισθε; φαρμακον δε κακων ακεστηριον ληθη, ης ουκ ενι
μετασχειν υμιν, ην μη την 556 οψιν αποθησθε. και τουτου σαφεστατος ελεγχος, οτι πολλακις
συγγνωμης και συνθηκων τυχοντες παρεσπονδησατε. ει μεν ουν ετι της αρχης εφιεσθε και
δυσμεναινετε ημιν ως αφηιρημενοι και καιροφυλακειτε, δει τησδε της πολεως υμιν και λιμενων
τοιωνδε και νεωριων και τειχων ες στρατοπεδου τροπον ειργασμενων. και τι ετι φειδομεθα
εχθρων ειλημμενων; ει δε της μεν αρχης απεστητε καθαρως, ου λογωι μαλλον η γνωμηι, μονα δ'
εξηιρησθε Λιβυης α εχετε, και ταδε απροφασιστως συνεθεσθε ημιν, φερετε, και εργωι ταυτ'
επιδειξατε, ες μεν Λιβυην, ην εχετε, ανοικισαμενοι, της δε θαλασσης εκσταντες, ης απεστητε.
μηδ' υποκρινεσθε ελεειν ιερα και εστιας και αγορας και ταφους· ων ταφοι μεν εστων ακινητοι,
και εναγιζετε αυτοις επερχομενοι, και τοις ιεροις θυειν ει θελετε επιοντες, τα δε λοιπα
καθελωμεν. ου γαρ και νεωριοις θυετε, ουδε εναγιζετε τειχεσιν. εστιας δε και αγορας και ιερα
και αλλα ενι και μετελθοντας εργασασθαι, και ταχυ κακεινα υμιν εσται πατρια, ωι λογωι και τα
εν Τυρωι καταλιποντες ηλλαξασθε Λιβυην, τα τε επικτητα υμιν τοτε γενομενα νυν πατρια
τιθεσθε. βραχει τε λογωι μαθοιτε αν ως ουχ υπο δυσμενειας αλλ' επι βεβαιωι τε ομονοιαι και
αμεριμνιαι κοινηι ταδε προστασσομεν, ει αναμνησθειητε οτι και Ἄλβην ημεις, ουκ εχθραν αλλα
μητροπολιν ουσαν, ουδε δυσμεναινοντες αλλ' ως αποικοι προτιμωντες, επι συμφεροντι κοινωι
μετωικισαμεν ες Ῥωμην, και ελυσιτελησεν αμφοτεροις. αλλ' εισι γαρ υμιν ετι χειρωνακτες
πολλοι θαλασσοβιωτοι. και τουτου πεφροντικαμεν, ως αν ευκολως επιμιγνυοισθε τηι θαλασσηι
και την των ωραιων διαθεσιν τε και αντιληψιν εχοιτε ευμαρη· ου γαρ μακραν υμας απο
θαλασσης, αλλ' ογδοηκοντα σταδιους αναδραμειν κελευομεν. ημεις δ' οι ταυτα προστασσοντες
υμιν εκατον της θαλασσης απεχομεν. χωριον δε υμιν διδομεν, ο θελετε, επιλεξασθαι, και
μετελθουσιν αυτονομοις ειναι. τουτο δ' εστιν ο προυλεγομεν, αυτονομον εασειν Καρχηδονα, ει
πειθοιτο ημιν· Καρχηδονα γαρ υμας, ου το εδαφος ηγουμεθα. Τοσαυτα ειπων ο Κηνσωρινος
ησυχασεν. και των Καρχηδονιων υπ' εκπληξεως ουδεν αποκρινομενων επειπεν· α μεν εδει
πειθοντα και παρηγορουντα ειπειν, ειρηται· το δε προσταγμα της βουλης δει γενεσθαι και
αυτικα γενεσθαι. απιτε ουν· εστε γαρ 557 ετι πρεσβεις. ο μεν ειπεν ουτως, οι δ' εξωθουμενοι
προς των υπηρετων και το μελλον υπο Καρχηδονιων εσεσθαι προορωντες ᾔτησαν αυθις ειπειν.
και εισαχθεντες εφασαν· το μεν απαραιτητον του κελευσματος ορωμεν· ου γαρ ουδε πρεσβευσαι
διδοτε ες Ῥωμην. ημεις δε επανελευσεσθαι μεν προς υμας ουκ ελπιζομεν, αλλ' υπο
Καρχηδονιων ετι λεγοντες απολεισθαι· δεομεθα δ' υμων ουχ υπερ εαυτων (εσμεν γαρ παντα
παθειν ετοιμοι), αλλ' υπερ αυτης ετι Καρχηδονος, ει δυναιτο καταπλαγεισα τας συμφορας
υποστηναι. περιστησατε αυτηι τας ναυς εως οδευοντες απιμεν, ινα και θεωρουντες και
ακουοντες ων προσεταξατε ενεγκωσιν, αν αρα δυνωνται. ες τουτο δ' ημιν αναγκης αφικται και
τυχης ως αυτοι παρακαλειν υμας τας ναυς επαγειν επι την πατριδα. Οι μεν δη τοσαυτα ειποντες
απηιεσαν, και ο Κηνσωρινος πεντηρεσιν εικοσι παραπλευσας ανεκωχευε παρα την πολιν. των δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

263

πρεσβεων οι μεν εκ της οδου διεδιδρασκον, οι δε πλεονες επορευοντο σιγηι.
Καρχηδονιοι δ' οι μεν απο των τειχων ες τους πρεσβεις, οποτε ηξουσιν, αφεωρων και
βραδυνουσιν αυτοις ηχθοντο και τας κομας ετιλλοντο· οι δ' υπηντων ετι προσιουσιν ουκ
αναμενοντες, αλλ' επειγομενοι μαθειν. σκυθρωπους δ' ορωντες ετυπτοντο τα μετωπα και
διηρωτων, οι μεν ομου παντας, οι δ' εκαστον, ως ειχε τις φιλιας και γνωσεως ες αυτον
επιστρεφων τε και πυνθανομενος. ως δε ουδεις απεκρινατο, ανυμωζον ως επ' ολεθρωι σαφει,
και οι επι του τειχους ακουοντες συνανυμωζον αυτοις, ουκ ειδοτες μεν ουδεν, ως δ' επι σαφει
και μεγαλωι κακωι. περι δε τας πυλας ολιγου μεν αυτους και συνεπατησαν επιπιπτοντες αθροοι,
ολιγου δε και διεσπασαν, ει μη τοσονδε εφασαν, οτι χρη τηι γερουσιαι προτερον εντυχειν. τοτε
γαρ οι μεν διισταντο αυτοις, οι δε και ωδοποιουν επιθυμιαι του θασσον μαθειν. ως δε ες το
βουλευτηριον εσηλθον, η μεν γερουσια τους αλλους μετεστησατο, και μονοι συνηδρευον εφ'
εαυτων, το δε πληθος εξω περιειστηκεσαν. οι δε πρεσβεις απηγγελλον πρωτα μεν το κελευσμα
των υπατων· και ευθυς ην βοη της γερουσιας, και ο δημος εξω συνεβοα. ως δε επηγον οι
πρεσβεις οσα αντελεξαν δικαιολογουμενοι και δεομενοι και ες Ῥωμην πρεσβευσαι
παραιτουμενοι, αυθις ην της βουλης σιγη βαθεια το τελος μαθειν περιμενουσης, και ο δημος
αυτοις συνεσιωπα. ως δ' εμαθον οτι μηδε πρε 558 σβευειν επετρεψαν, ηλαλαξαν εξαισιον
οδυρομενοι, και ο δημος εσεδραμεν ες αυτους. και απο τουδε ην οιστρος αλογος τε και
μανιωδης, οιον εν τοις βακχειοις παθεσι φασι τας μαιναδας αλλοκοτα καινουργειν. οι μεν των
βουλευτων τους περι των ομηρων εσηγησαμενους ως εξαρχους της ενεδρας ηικιζοντο και
διεσπων, οι δε τους συμβουλευσαντας περι των οπλων, οι δε τους πρεσβεις κατελευον ως κακων
αγγελους, οι δε και περιεσυρον ανα την πολιν. ετεροι δε τους Ἰταλους, οι ετι παρ' αυτοις ως εν
αιφνιδιωι κακωι και ακηρυκτωι ησαν, ελυμαινοντο ποικιλως, επιλεγοντες ομηρων περι και
οπλων και απατης αμυνασθαι. οιμωγης τε αμα και οργης και δεους και απειλης η πολις
ενεπεπληστο, και εν ταις οδοις ανεκαλουν τα φιλτατα και ες τα ιερα ως ες ασυλα κατεφευγον
και τους θεους ωνειδιζον ως ουδε σφισιν αυτοις επικουρησαι δυναμενους. ετεροι δε ες τας
οπλοθηκας ιοντες εκλαιον ορωντες κενας· οι δ' ες τα νεωρια καταθεοντες ωδυροντο τας ναυς
ως απιστοις εκδεδομενας. και τα ονοματα τινες των ελεφαντων ανεκαλουν ως ετι παροντων,
τους τε προγονους και σφας αυτους ελοιδορουν, ως δεον μητε ναυς μητε ελεφαντας μητε
φορους μητε τα οπλα παραδοντας αποθανειν συν τηι πατριδι ωπλισμενηι. μαλιστα δ' αυτους ες
οργην ανεκαιον αι μητερες αι των ομηρων, οια τινες εκ τραγωιδιας ερινυες εντυγχανουσαι μετ'
ολολυγης εκαστωι και την εκδοσιν των παιδων προφερουσαι και την εαυτων απορρησιν·
επεγελων τε αυτοις ως θεων αμυνομενων αυτους αντι των παιδων.
28. Ὅτι του Μαριου ες Κιρταν αφικομενου πρεσβεις Βοκχου παρησαν, οι πεμφθηναι
τινας ες λογους Βοκχωι παρεκαλουν. και επεμφθησαν Αυλος τε Μαλλιος ο πρεσβευτης και
Κορνηλιος Συλλας ο ταμιας, οις ο Βοκχος εφη Ῥωμαιοις πολεμησαι δια Μαριον· γην γαρ, ην
αυτος Ἰογορθαν αφειλετο, προς Μαριου νυν αφηιρησθαι. Βοκχος μεν δη ταυτα ενεκαλει,
Μαλλιος δ' εφη την γην τηνδε Ῥωμαιους αφελεσθαι Συφακα πολεμου νομωι και δουναι
Μασσανασσηι δωρεαν, διδοναι δε Ῥωμαιους τας δωρεας εχειν τοις λαβουσιν, εως αν τηι βουληι
και τωι δημωι δοκηι. ου μην αλογως μεταγνωναι· Μασσανασσην τε γαρ αποθανειν, και τους
Μασσα 559 νασσου παιδας Ἰογορθαν κατακαινοντα Ῥωμαιοις πολεμιον γενεσθαι. ουκουν ετι
ειναι δικαιον ουτε τον πολεμιον εχειν δωρεαν, ην εδομεν φιλωι, ουτε σε δοκειν Ἰογορθαν
αφαιρεισθαι τα Ῥωμαιων. και Μαλλιος μεν ταδε περι της γης ελεξεν.
29. Ὅτι ο Βοκχος ετερους επεμπε πρεσβεις, οι Μαριου μεν εμελλον περι ειρηνης
δεησεσθαι, Συλλα δε ινα συμπραξαιεν ες τας διαλυσεις. ληιστευθεντας δ' εν οδωι τους τε πρεσβεις
τουσδε ο Συλλας υπεδεξατο † και ξενιζων μεχρι Μαριον απο Γαιτουλων επανελθειν. παρηινει δε
Βοκχον διδασκειν οτι χρη Συλλαι πειθεσθαι περι απαντων. ενδιδους ουν ηδη προς την του
Ἰογορθα προδοσιαν ο Βοκχος ες μεν υποκρισιν επ' αλλον στρατον περιεπεμπεν ες Αιθιοπας τους
γειτονας, οι επι εσπεραν απο των ευων Αιθιοπων διηκουσιν ες το Μαυρουσιον ορος, ο καλουσιν
Ἄτλαντα, Μαριον δ' ηξιου Συλλαν οι πεμψαι συνελθειν ες λογους. και Μαριος μεν επεμπε τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

264

Συλλαν, Ἄψαρα δε Ἰογορθα φιλον, εν Βοκχου καταλελειμμενον εφοραν τα γιγνομενα, αυτος τε
Βοκχος και Μαγδαλσης φιλος Βοκχου, και τις εξελευθερος ανδρος Καρχηδονιου, Κορνηλιος,
ενηδρευσαν ωδε. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΕΠΙΒΟΥΛΩΝ.]
30. Ὅτι Ῥωμαιοι του Φιλιππου του Μακεδονος του πολεμησαντος αυτοις περι παμπαν
επολυπραγμονουν ουδεν, ουδε σφισιν ενθυμιος ην ολως, πονουμενης ετι της Ἰταλιας υπο
Ἀννιβου του Καρχηδονιων στρατηγου, και αυτοι μεγαλοις στρατοις Λιβυην και Καρχηδονα και
Ἰβηριαν περικαθημενοι και καθισταμενοι Σικελιαν. αυτος δε Φιλιππος αρχης επιθυμιαι μειζονος,
ουδεν τι προπαθων, επεμπε προς Ἀννιβαν ες την Ἰταλιαν πρεσβεις, ων ηγειτο Ξενοφανης,
υπισχνουμενος αυτωι συμμαχησειν επι την Ἰταλιαν, ει κακεινος αυτωι συνθοιτο κατεργασασθαι
την Ἑλλαδα. συμβαντος δε ες ταυτα του Ἀννιβου και επι τηι συνθηκηι ομοσαντος, πρεσβεις τε
αντιπεμψαντος επι τους ορκους του Φιλιππου, Ῥωμαιων τριηρης ελαβε τους εκατερων πρεσβεις
αναπλεοντας και ες Ῥωμην 560 εκομισεν. εφ' ωι Φιλιππος αγανακτων Κερκυραι προσεβαλεν, η
Ῥωμαιοις συνεμαχει.
31. Ὅτι Πτολεμαιου του βασιλευοντος Αιγυπτου πρεσβεις, και συν αυτοις ετεροι παρα
τε Χιων και Μιτυληναιων και Ἀμυνανδρου του Ἀθαμανων βασιλεως, δις, ενθα περ οι Αιτωλοι
τας πολεις επισκεψομενας εκαλουν, συνηλθον επι διαλλαγηι Ῥωμαιων και Αιτωλων και
Φιλιππου. Σουλπικιου δ' ειποντος ουκ ειναι κυριου περι της ειρηνης τι κριναι, και ες την βουλην
κρυφα επιστελλοντος, οτι Ῥωμαιοις συμφερει πολεμειν Αιτωλους Φιλιππωι, η μεν βουλη τας
συνθηκας εκωλυσε και τοις Αιτωλοις επεμπε συμμαχιαν πεζους μυριους και ιππεας χιλιους, μεθ'
ων οι Αιτωλοι κατελαβον Ἀμβρακιαν, ην ου πολυ υστερον αυτων Φιλιππος αποπλευσαντων
ανελαβεν. οι δε πρεσβεις αυθις συνηλθον και πολλα φανερως ελεγον, οτι Φιλιππος και Αιτωλοι
διαφερομενοι τους Ἕλληνας ες δουλειαν Ῥωμαιοις υποβαλλουσιν εθιζοντες αυτους της
Ἑλλαδος θαμινα πειρασθαι. εφ' οις ο μεν Σουλπικιος αντιλεξων ανιστατο, το δε πληθος ουκ
ηκουσεν, αλλ' εκεκραγεσαν τους πρεσβεις ευ λεγειν. και τελος Αιτωλοι τε πρωτοι κατα σφας
ανευ Ῥωμαιων Φιλιππωι συνεβησαν, και πρεσβεις αυτου Φιλιππου και Ῥωμαιων επι διαλλαγαις
αφικοντο ες Ῥωμην. και εγενοντο συνθηκαι Ῥωμαιοις και Φιλιππωι, μηδετερους αδικειν τους
εκατερωθεν φιλους. ες μεν δη τουτ' εληξεν η Φιλιππου και Ῥωμαιων ες αλληλους πειρα πρωτη,
και τας συνθηκας ουδετεροι βεβαιους ουδ' απ' ευνοιας εδοκουν πεποιησθαι.
32. Ὅτι μετ' ου πολυ Φιλιππος μεν των υπηκοων τοις επι θαλασσης στολον επαγγειλας
Σαμον και Χιον ειλε και μερος της Ἀτταλου γης επορθησε και αυτης απεπειρασε Περγαμου, μη
φειδομενος ιερων η ταφων, την τε Ῥοδιων περαιαν εδηιου διαλλακτηρων οι γεγονοτων, και
ετερωι μερει στρατου την Ἀττικην ελυμαινετο και τας Ἀθηνας επολιορκει, ως ουδεν τωνδε
Ῥωμαιοις προσηκοντων. λογος τε ην οτι Φιλιππος και Ἀντιοχος ο Συρων βασιλευς υποσχοιντο
αλληλοις, Ἀντιοχωι μεν ο Φιλιππος συστρατευσειν επι τε Αιγυπτον και επι Κυπρον, ων τοτε
ηρχεν ετι παις ων Πτολεμαιος ο τεταρτος, ωι Φιλοπατωρ επωνυμον ην, Φιλιππωι δ' Ἀντιοχος επι
Κυρηνην και τας Κυκλαδας νησους και Ἰωνιαν. 561 και τηνδε την δοξαν εκταρασσουσαν
απαντας Ῥοδιοι μεν Ῥωμαιοις εμηνυσαν, επι δε τοις Ῥοδιων Ἀθηναιων πρεσβεις ηιτιωντο
Φιλιππον της πολιορκιας, και Αιτωλοι μεταγινωσκοντες κατηγορουν ως και περι σφας απιστου
γεγονοτος ηξιουν τε αυθις ες τους Ῥωμαιων συμμαχους εγγραφηναι. Ῥωμαιοι δ' Αιτωλοις
εμεμψαντο της ου προ πολλου μεταβολης, πρεσβεις δ' ες τους βασιλεας επεμπον, οι
προηγορευον αυτοις Ἀντιοχον μεν Αιγυπτωι μη επιχειρειν, Φιλιππον δε μηδεν ες Ῥοδιους η
Ἀθηναιους η Ἄτταλον η εαλλον τινα Ῥωμαιων φιλον αμαρτανειν. τουτοις ο Φιλιππος
απεκρινατο Ῥωμαιοις εξειν καλως, αν εμμενωσιν ηι συνεθεντο προς αυτον ειρηνηι. ουτω μεν αι
γενομεναι σπονδαι ελελυντο, και στρατια Ῥωμαιων ες την Ἑλλαδα ηπειγετο, στρατηγουντος
Ποπλιου και ναυαρχουντος Λευκιου.
33. Ὅτι Φλαμινιος αυθις συνηλθεν ες λογους Φιλιππωι κατα τον Μηλιεα κολπον, ενθα
κατηγορουντων του Φιλιππου Ῥοδιων και Αιτωλων και Ἀμυνανδρου του Ἀθαμανος εκελευσε
Φιλιππον εξαγειν τας φρουρας εκ Φωκιδος, και πρεσβεις ες Ῥωμην αμφοτερους αποστειλαι.
γενομενων δε τουτων, οι μεν Ἕλληνες εν τηι βουληι τηι Ῥωμαιων ηξιουν τον Φιλιππον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

265

εξαγαγειν εκ της Ἑλλαδος τας τρεις φρουρας, ας αυτος πεδας εκαλει της Ἑλλαδος, την μεν εν
Χαλκιδι Βοιωτοις και Ευβοευσι και Λοκροις επικειμενην, την δε εν Κορινθωι καθαπερ πυλαις την
Πελοποννησον αποκλειουσαν, και τριτην εν ∆ημητριαδι την Αιτωλοις και Μαγνησιν
εφεδρευουσαν. η δε βουλη τους Φιλιππου πρεσβεις ηρετο τι φρονοιη περι τωνδε των φρουρων ο
βασιλευς, αποκριναμενων δε αγνοειν, Φλαμινιον εφη κρινειν και πραξειν ο τι αν δικαιον
ηγηται. ουτω μεν οι πρεσβεις εκ Ῥωμης επανηιεσαν, Φλαμινιος δε και Φιλιππος ες ουδεν
συμβαινοντες αλληλοις αυθις ες πολεμον καθισταντο.
34. Ὅτι ηττηθεις παλιν ο Φιλιππος περι συμβασεων επεκηρυκευετο προς Φλαμινιον. ο
δ' αυθις αυτωι συνελθειν ες λογους συνεχωρει, πολλα μεν των Αιτωλων δυσχεραινοντων και
διαβαλλοντων αυτον ες δωροδοκιαν, καταγινωσκων της ες απαντα ευχερους μεταβολης,
ηγουμενος δ' ουτε Ῥωμαιοις συμφερειν ουδε 562 τοις Ἕλλησι Φιλιππου καθαιρεθεντος
επιπολασαι την Αιτωλων βιαν. ταχα δ' αυτον και το παραδοξον της νικης αγαπαν εποιει.
συνθεμενος δε χωριον, οι τον Φιλιππον επελθειν εδει, τους συμμαχους εκελευε γνωμην
προαποφηνασθαι κατα πολεις. τα μεν δη παρα των αλλων φιλανθρωπα ην, το τε της τυχης
αδηλον εξ ων επαθεν ο Φιλιππος υφορωμενων και το πταισμα τουτο ου κατ' ασθενειαν αλλα
πλεον εκ συντυχιας αυτον παθειν ηγουμενων· Ἀλεξανδρος δε ο των Αιτωλων προεδρος αγνοειν
εφη τον Φλαμινιον οτι μηδεν αλλο μητε Ῥωμαιοις μηθ' Ἕλλησι συνοισει πλην εξαιρεθηναι την
αρχην την Φιλιππου. ο δε Ἀλεξανδρον αγνοειν εφη την Ῥωμαιων φυσιν, οι ουδενα πω των
εχθρων ευθυς απ' αρχης ανετρεψαν, αλλα πολλων ες αυτους αμαρτοντων, και Καρχηδονιων
εναγχος, εφεισαντο τα σφετερα αυτοις αποδοντες και φιλους ποιησαμενοι τους ηδικηκοτας.
αγνοεις δ', εφη, και τουθ', οτι τοις Ἕλλησιν εθνη πολλα, οσα βαρβαρα την Μακεδονιαν
περικαθηται, ει τις εξελοι τους Μακεδονων βασιλεας, επιδραμειται ραιδιως. οθεν εγω δοκιμαζω
την μεν αρχην εαν των Μακεδονων προπολεμειν υμων προς τους βαρβαρους, Φιλιππον δε
εκστηναι τοις Ἕλλησιν ων προτερον αντελεγε χωριων, και Ῥωμαιοις ες την του πολεμου
δαπανην εσενεγκειν ταλαντα διακοσια ομηρα τε δουναι τα αξιολογωτατα και τον υιον αυτου
∆ημητριον, μεχρι δε ταυθ' η συγκλητος επικυρωσει, τετραμηνους ανοχας γενεσθαι. δεξαμενου
δε παντα του Φιλιππου, την μεν ειρηνην η βουλη μαθουσα επεκυρωσεν, τας δε προτασεις τας
Φλαμινιου σμικρυνασα και φαυλισασα εκελευσε τας πολεις, οσαι ησαν Ἑλληνιδες υπο Φιλιππωι,
πασας ελευθερας ειναι, και τας φρουρας απ' αυτων Φιλιππον εξαγαγειν προ των επιοντων
Ἰσθμιων, ναυς τε οσας εχει χωρις εξηρους μιας και σκαφων πεντε καταφρακτων παραδουναι τωι
Φλαμινιωι, και αργυριου ταλαντα Ῥωμαιοις εσενεγκειν πεντακοσια μεν αυτικα, πεντακοσια δε
ετεσι δεκα, εκαστου το μερος ετους ες Ῥωμην αναφεροντα, αποδουναι δε και αιχμαλωτα και
αυτομολα αυτων οσα εχοι. ταδε μεν η βουλη προσεθηκεν, και Φιλιππος εδεξατο απαντα· ωι και
μαλιστα η σμικρολογια Φλαμινιου καταφανης εγενετο. συμβουλους δ' επεμπον αυτωι, καθαπερ
ειωθεσαν επι τοις ληγουσι πολεμοις, δεκα ανδρας, μεθ' ων αυτον εδει τα ειλημμενα
καθιστασθαι. και ταδε μεν διετιθετο συν εκεινοις, αυτος δ' ες τον των Ἰσθμιων 563 αγωνα
επελθων, πληθυοντος του σταδιου, σιωπην τε εσημηνεν υπο σαλπιγγι και τον κηρυκα ανειπειν
εκελευσεν· ο δημος ο Ῥωμαιων και η συγκλητος και Φλαμινιος ο στρατηγος, Μακεδονας και
βασιλεα Φιλιππον εκπολεμησαντες, αφιασι την Ἑλλαδα αφρουρητον αφορολογητον ιδιοις ηθεσι
και νομοις χρησθαι. πολλης δ' επι τουτωι βοης και χαρας γενομενης, θορυβος ηδιστος ην, ετερων
μεθ' ετερους τον κηρυκα και παρα σφας ανειπειν μετακαλουντων. στεφανους τε και ταινιας
επεβαλλον τωι στρατηγωι και ανδριαντας εψηφιζοντο κατα πολεις πρεσβεις τε μετα χρυσων
στεφανων επεμπον ες το Καπιτωλιον, οι χαριν ωμολογουν και ες τους Ῥωμαιων συμμαχους
ανεγραφοντο. και δευτερος οδε πολεμος Ῥωμαιοις τε και Φιλιππωι ες τουτο ετελευτα. Ου πολυ
δε υστερον και συνεμαχησε Ῥωμαιοις ο Φιλιππος εν τηι Ἑλλαδι κατα Ἀντιοχου βασιλεως
περωντας τε επι Ἀντιοχον εςτην Ἀσιαν δια Θραικης και Μακεδονιας οδον ουκ ευμαρη
παρεπεμπεν οικειοις τελεσι και τροφαις και δαπανημασιν, οδοποιων και ποταμους δυσπορους
ζευγνυς και τους επικειμενους Θραικας διακοπτων, εως επι τον Ἑλλησποντον ηγαγεν. εφ' οις η
μεν βουλη τον υιον αυτωι ∆ημητριον παρα σφισιν ομηρευοντα απελυσε και των χρηματων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

266

αφηκεν, ων ετι ωφειλεν· οι δε Θραικες οιδε Ῥωμαιους απο της επ' Ἀντιοχωι νικης επανιοντας,
ουκ ετι Φιλιππου παροντος, την τε λειαν αφειλοντο και πολλους διεφθειραν, ωι και μαλιστα
επεδειχθη οσον αυτους ανιοντας ωνησεν ο Φιλιππος. Ἐκτελεσθεντος δε *** πολλοι κατηγορουν
του Φιλιππου, τα μεν αδικειν αυτον, τα δε ου ποιειν ων ωρισε Φλαμινιος, οτε διετιθετο την
Ἑλλαδα. και ∆ημητριος ες αντιλογιαν επρεσβευεν υπερ αυτου, κεχαρισμενος μεν εκπαλαι
Ῥωμαιοις απο της ομηρειας, Φλαμινιου δε αυτον τηι βουληι γνωριζοντος ισχυρως. νεωτερον δ'
οντα και θορυβουμενον εκελευσαν τα του πατρος υπομνηματα αναγνωναι, εν οις ην εφ'
εκαστου, τα μεν ηδη γεγονεναι, τα δε γενησεσθαι, καιπερ αδικως ωρισμενα· και γαρ τουτο
προσεκειτο πολλοις. η δε βουλη την υπογυον αυτου ες Ἀντιοχον προθυμιαν αιδουμενη
συγγινωσκειν τε εφη και προσεπειπε δια ∆ημητριον. ο δ' ομολογουμενως αυτοις ες τον
Ἀντιοχου πολεμον χρησιμωτατος τε γεγονως και βλαβερωτατος αν φανεις, ει Ἀντιοχωι
παρακαλουντι συνεπραξεν, πολλα 564 ελπισας επι τωιδε, και ορων αυτον απιστουμενον και
κατηγορουμενον και συγγνωμης αντι χαριτων αξιουμενον, και τησδε δια ∆ημητριον, ηχθετο και
ηγανακτει, και επεκρυπτεν αμφω. ως δε και εν δικηι τινι Ῥωμαιοι πολλα των Φιλιππου προς
Ευμενη μετεφερον, ασθενοποιουντες αει τον Φιλιππον, ες πολεμον ηδη λανθανων ητοιμαζετο.
35. Ὅτι Ῥωμαιοι ταχεως αυξανομενον τον Περσεα υφορωντο· και μαλιστα αυτους
ηρεθιζεν η των Ἑλληνων φιλια και γειτνιασις, οις εχθος ες Ῥωμαιους επεποιηκεσαν οι
Ῥωμαιων στρατηγοι. ως δε και οι πρεσβεις οι ες Βαστερνας απεσταλμενοι την Μακεδονιαν
εφασκον ιδειν ασφαλως ωχυρωμενην και παρασκευην ικανην και νεοτητα γεγυμνασμενην,
Ῥωμαιους και ταδε διεταρασσεν. αισθομενος δ' ο Περσευς ετερους επεμπε πρεσβεις την
υπονοιαν εκλυων. εν δε τουτωι και Ευμενης, ο της περι το Περγαμον Ἀσιας βασιλευς, απο της
προς Φιλιππον εχθρας δεδιως Περσεα ηκεν ες Ῥωμην και κατηγορει φανερως αυτου παρελθων
ες το βουλευτηριον, οτι Ῥωμαιοις δυσμενης γενοιτο αει, και τον αδελφον οικειως ες αυτους
εχοντα ανελοι, και Φιλιππωι τε παρασκευην τοσηνδε κατ' αυτων συναγαγοντι συμπραξειεν, και
βασιλευς γενομενος ουδεν εκλυσειεν αυτης, αλλα και προσεξεργασαιτο ετερα, και την Ἑλλαδα
αμετρως θεραπευοι Βυζαντιοις τε και Αιτωλοις και Βοιωτοις συμμαχησας, και Θραικην
κατακτωιτο, μεγα ορμητηριον, και Θετταλους και Περραιβους διαστασιασειε βουλομενους τι
πρεσβευσαι προς υμας. και των υμετερων, εφη, φιλων και συμμαχων Ἀβρουπολιν μεν αφηιρηται
την αρχην, Ἀρθεταυρον δ' εν Ἰλλυριοις δυναστην και εκτεινεν επιβουλευσας και τους
εργασαμενους υποδεδεκται. διεβαλλε δ' αυτου και τας επιγαμιας βασιλικας αμφω γενομενας και
τας νυμφαγωγιας ολωι τωι Ῥοδιων στολωι παραπεμφθεισας. εγκλημα δ' εποιει και την
επιμελειαν αυτου και το νηφαλιον της διαιτης, οντος ουτω νεου, και οτι προς πολλων οξεως εν
ολιγωι αγαπωιτο και επαινοιτο. ζηλου τε και φθονου και δεους μαλλον η εγκληματων ουδεν ο
Ευμενης απολιπων εκελευε την συγκλητον υφορασθαι νεον εχθρον ευδοκιμουντα και
γειτονευοντα. 565 Ἡ δ' εργωι μεν ουκ αξιουσα βασιλεα σωφρονα και φιλοσοφον και ες πολλους
φιλανθρωπον αθροως ουτως επαιρομενον και πατρικον οντα σφισιν εχθρον εν πλευραις εχειν,
λογωι δ' α προυτεινεν ο Ευμενης αιτιωμενη, πολεμειν εκρινε τωι Περσει. και τουτ' απορρητον ετι
εν σφισιν αυτοις ποιουμενοι Ἅρπαλον τε πεμφθεντα παρα Περσεως ες αντιλογιαν Ευμενους και
Ῥοδιων τινα πρεσβευτην, βουλομενους ες οψιν τον Ευμενη διελεγχειν, παροντος μεν ετι του
Ευμενους ου προσηκαντο, μετασταντος δε εδεξαντο. και οι μεν επι τωιδε πρωτον αγανακτουντες
τε και παρρησιαι χρωμενοι πλεον † βουλομενους δ' ηδη Ῥωμαιους Περσει και Ῥοδιοις μαλλον
εξηγριωσαν· των δε βουλευτων πολλοι τον Ευμενη δι' αιτιας ειχον υπο φθονου και δεους αιτιον
τοσουδε πολεμου γενομενον. και Ῥοδιοι την θεωριαν αυτου, μονου βασιλεων, ες την εορτην
του Ἡλιου πεμπομενην ουκ εδεξαντο. αυτος δ' ες την Ἀσιαν επανιων εκ Κιρρας ες ∆ελφους
ανεβαινε θυσων, και αυτωι τεσσαρες ανδρες υπο το τειχιον υποσταντες επεβουλευον. και αλλας
δε τινας αιτιας οι Ῥωμαιοι ες τον Περσεως πολεμον ως ουπω κεκριμενον προσελαμβανον, και
πρεσβεις ες τους φιλους βασιλεας Ευμενη και Ἀντιοχον και Ἀριαραθην και Μασσανασσην και
Πτολεμαιον τον Αιγυπτου περιεπεμπον, ετερους δ' ες την Ἑλλαδα και Θεσσαλιαν και Ἤπειρον
και Ἀκαρνανιαν και ες ταςνησους, οσας δυναιντο προσαγαγεσθαι· ο και μαλιστα τους Ἕλληνας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

267

εταραττεν, ηδομενους μεν τωι Περσει φιλελληνι οντι, αναγκαζομενους δ' ενιους Ῥωμαιοις ες
συμβασεις χωρειν. Ὧν ο Περσευς αισθομενος επεμπεν ες Ῥωμην απορων τε και πυνθανομενος τι
παθοντες εκληθονται των συγκειμενων και πρεσβεις κατ' αυτου περιπεμπουσιν οντος φιλου,
δεον, ει και τι μεμφονται, λογωι διακριθηναι. οι δ' ενεκαλουν οσα Ευμενης ειποι και παθοι, και
μαλιστα οτι Θραικην κατακτωιτο και στρατιαν εχοι και παρασκευην ουκ ηρεμησοντος ανδρος. ο
δ' αυθις επεμπεν ετερους, οι ες το βουλευτηριον απαχθεντες ελεγον ωδε· τοις μεν προφασεως ες
πολεμον, ω Ῥωμαιοι, δεομενοις ικανα παντα ες την προφασιν εστιν· ει δ' αιδεισθε συνθηκας οι
πολυν αξιουντες αυτων λογον εχειν, τι παθοντες υπο Περσεως αιρεισθε πολεμον; ου γαρ οτι
στρατιαν εχει και παρασκευην. ου γαρ εχει ταυτα 566 καθ' υμων, ουδε τους αλλους κεκτησθαι
βασιλεας κωλυετε. ουδ' αδικον ασφαλως εχειν ες τους αρχομενους και τα περιοικα, και ει τις
εξωθεν επιβουλευοι. προς δε υμας, ω ανδρες Ῥωμαιοι, υπερ της ειρηνης επρεσβευσε και τας
συνθηκας εναγχος ανεκαινισεν. αλλα Ἀβρουπολιν εξεβαλε της αρχης. επιδραμοντα γε τοις
ημετεροις αμυνομενος. και τουτ' αυτος υμιν εδηλωσε Περσευς, και τας συνθηκας αυτωι μετα
τουτο ανενεωσασθε, ουπω διαβαλλοντος Ευμενους. το μεν δη περι Ἀβρουπολιν και
πρεσβυτερον εστι των συνθηκων, και παρ' υμιν, οτε συνετιθεσθε, δικαιον εφανη. ∆ολοψι γαρ
επεστρατευσεν ουσι της ιδιας αρχης, και δεινον ει των εαυτου λογισμον υμιν οφλησει. διδωσι δ'
ομως περι πολλου ποιουμενος υμας τε και δοξαν αγαθην. εκτειναν δ' οι ∆ολοπες οιδε τον
ηγουμενον αυτων αικισαμενοι, και ζητει Περσευς, τι αν υμεις εδρασατε τους υπηκοους τοιαυτα
πραξαντας. αλλα Ἀρθεταυρον τινες ανελοντες εν Μακεδονιαι διετριβον. κοινωι γε παντων
ανθρωπων νομωι, καθα και υμεις τους ετερων φευγοντας υποδεχεσθε. μαθων δε και τουθ' οτι
εγκλημα ποιεισθε, εξεκηρυξεν αυτους της αρχης ολης. Βυζαντιοις δε και Αιτωλοις και Βοιωτοις
ου καθ' υμων αλλα καθ' ετερων συνεμαχησεν. και ταυτα παλαι υμιν ημετεροι πρεσβεις
εμηνυον, και ουκ εμεμφεσθε μεχρι της Ευμενους διαβολης, ην ουκ ειασατε τους ημετερους
πρεσβεις ες οψιν αυτον ελεγξαι. αλλα την επιβουλην την εν ∆ελφοις αυτωι γενομενην
προσγραφετε Περσει. ποσων Ἑλληνων, ποσων δε βαρβαρων κατ' Ευμενους πρεσβευσαντων
προς υμας, οις πασιν εχθρος εστι τοιουτος ων. Ἐρεννιον τον εν Βρεντεσιωι τις αν πιστευσειεν οτι
Περσευς, Ῥωμαιον οντα και φιλον υμετερον και προξενον, ηλειφεν επι την της βουλης
φαρμακειαν, ως αναλωσαι την συγκλητον δι' αυτου δυναμενος, η τους υπολοιπους
ευμενεστερους εξων δια τους αναιρουμενους; αλλ' Ἐρεννιος μεν εψευσατο τοις επιτριβουσιν ες
τον πολεμον υμας προφασιν ευσχημονα διδους. Ευμενης δ' υπ' εχθρας τε και φθονου και δεους
ουδε ταυτ' ωκνησεν εγκαλεσαι Περ 567 σει, οτι πολλοις εθνεσι κεχαρισμενος και φιλελλην, και
σωφρονως αντι μεθης και τρυφης αρχει· και ταυθ' υμεις αυτου λεγοντος υπεστητε ακροασασθαι.
τοιγαρτοι την εκεινου διαβολην αυξετε καθ' υμων ως ου φεροντες σωφρονας και δικαιους και
φιλοπονους γειτονας. Περσευς δ' Ἐρεννιον μεν και Ευμενη, και ει τις αλλος θελοι, προκαλειται
παρ' υμιν ες εξετασιν και κρισιν, υμας δ' αναμιμνησκει μεν της ες Ἀντιοχον τον μεγαν του
πατρος εαυτου προθυμιας και βοηθειας, ης επιγιγνομενης καλως ηισθανεσθε, αισχρον δε
παρελθουσης επιλαθεσθαι, προφερει δε συνθηκας πατρυας τε και ιδιας προς αυτον υμιν
γενομενας. και επι τοισδε ουκ οκνει και παρακαλειν υμας θεους ους ωμοσατε αιδεισθαι, και μη
πολεμου καταρχειν αδικως ες φιλους, μηδ' εγκλημα ποιεισθαι γειτνιασιν και σωφροσυνην και
παρασκευην. ου γαρ αξιον ως Ευμενους και υμων απτεσθαι φθονον η φοβον. το δε εναντιον
εστι σωφρον, φειδεσθαι γειτονων επιμελων και, ως Ευμενης φησιν, ευ παρεσκευασμενων. Οι
μεν δη πρεσβεις τοιαυτα ειπον, οι δε ουδεν αυτοις αποκριναμενοι τον πολεμον ες το φανερον
εκυρουν. και ο υπατος εκελευε τους πρεσβεις εκ μεν της πολεως αυτης ημερας, εκ δε της
Ἰταλιας τριακοντα αλλαις εξιεναι. τα δε αυτα και τοις επιδημουσι Μακεδονων εκηρυττεν. και
θορυβος αυτικα μετα το βουλευτηριον επιφθονος ην, εν ολιγαις ωραις ελαυνομενων τοσωνδε
ομου, και ουδε υποζυγια ευρειν εν ουτω βραχει διαστηματι ουδε παντα φερειν δυναμενων. υπο
δε σπουδης οι μεν ουκ εφθανον επι τους σταθμους, αλλ' εν μεσαις ανεπαυοντο ταις οδοις, οι δε
παρα ταις πυλαις μετα παιδων εαυτους ερριπτουν και μετα γυναικων, παντα τε εγιγνετο οσα
εικος εν αιφνιδιωι και τοιωιδε κηρυγματι· αιφνιδιον γαρ αυτοις εφαινετο δια τας ετι πρεσβειας.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

268

36. Ὅτι μετα την νικην ο Περσευς, ειτ' επιγελων Κρασσωι και τωθαζων αυτον, ειτ'
αποπειρωμενος οπως ετι φρονηματος εχοι, ειτε την Ῥωμαιων δυναμιν τε και παρασκευην
υφορωμενος, ειθ' ετερωι τωι λογισμωι, προσεπεμπεν αυτωι περι διαλλαγων και πολλα δωσειν
υπισχνειτο ων ο πατηρ Φιλιππος ου συνεχωρει· ωι και μαλλον υποπτος ην επιγελων και
πειρωμενος. ο δε Περσει μεν απεκρινατο Ῥωμαιων αξιας ουκ ειναι διαλυσεις αυτωι, ει μη 568 και
Μακεδονας και εαυτον επιτρεψειε Ῥωμαιοις· αιδουμενος δ' οτι Ῥωμαιοι της ηττης κατηρξαν,
εκκλησιαν συναγαγων Θεσσαλοις μεν εμαρτυρησεν ως ανδρασιν αγαθοις περι την συμφοραν
γενομενοις, Αιτωλων δε και ετερων Ἑλληνων κατεψευσατο ως πρωτων τραπεντων. και
τουτους ες Ῥωμην επεμψεν.
37. Ὅτι Ῥοδιοι πρεσβεις ες Μαρκιον επεμψαν συνηδομενοι των γεγονοτων Περσει. ο δε
Μαρκιος τους πρεσβεις εδιδασκε Ῥοδιους πεισαι πεμψαντας ες Ῥωμην διαλυσαι τον πολεμον
Ῥωμαιοις τε και Περσει. και Ῥοδιοι πυθομενοι μετεπιπτον ως ου φαυλως εχοντος του Περσεως·
ου γαρ εικαζον ανευ Ῥωμαιων ταυτα Μαρκιον επισκηπτειν. ο δ' αφ' εαυτου και ταδε και ετερα
πολλα δι' ατολμιαν επραττεν. Ῥοδιοι μεν ουν και ὣς πρεσβεις επεμπον ες Ῥωμην, και ετερους
προς Μαρκιον. Τελος της ιστοριας Ἀππιανου.
Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Μαλχου ρητορος του
Φιλαδελφεως.
1. Ὅτι εν τωι επτακαιδεκατωι ετει της βασιλειας Λεοντος του Μακελλη, παντων
πανταχοθεν τεταραχθαι δοκουντων, αφικνειται τις των Σκηνιτων Ἀραβων, ους καλουσι
Σαρακηνους, ιερευς των παρ' εκεινοις Χριστιανων, εξ αιτιας τοιαυτης. Περσαι και Ῥωμαιοι
σπονδας εποιησαντο, οτε ο μεγιστος προς αυτους επι Θεοδοσιου συνερραγη πολεμος, μη
προσδεχεσθαι τους υποσπονδους Σαρακηνους, ει τις ες αποστασιν νεωτερισαι προελοιτο. εν δε
τοις Περσαις ην ο Ἀμορκεσος του Νομαλιου γενους· και ειτε τιμης ου τυγχανων εν τηι Περσιδι γηι
η αλλως την Ῥωμαιων χωραν βελτιω νενομικως, εκλιπων την Περσιδα εις την γειτονα Περσαις
Ἀραβιαν ελαυνει, καντευθεν ορμωμενος προνομας εποιειτο και 569 πολεμους Ῥωμαιων μεν
ουδενι, τοις δε αει εν ποσιν ευρισκομενοις Σαρακηνοις· αφ' ων και την δυναμιν αυξων προηιει
κατα μικρον. μιαν δε των Ῥωμαιων παρεσπασατο νησον Ἰωταβην ονομα, και τους
δεκατηλογους εκβαλων των Ῥωμαιων αυτος εσχε την νησον, και τα τελη ταυτης λαμβανων
χρηματων ευπορησεν ουκ ολιγων εντευθεν. και αλλας δε ο αυτος Ἀμορκεσος των πλησιον
αφελομενος κωμων επεθυμει Ῥωμαιοις υποσπονδος γενεσθαι και φυλαρχος των κατα Πετραιαν
υπο Ῥωμαιοις οντων Σαρακηνων. πεμπει ουν προς Λεοντα τον βασιλεα Ῥωμαιων Πετρον
επισκοπον της φυλης της εαυτου, ει πως δυναιτο ταυτα πεισας ποτε διαπραξασθαι. ως δ'
αφικετο και διελεχθη τωι βασιλει, δεχεται τους λογους ο βασιλευς και μεταπεμπτον ευθυς
ποιειται τον Ἀμορκεσον ελθειν προς αυτον, αβουλοτατα τουτο διανοησαμενος και ποιησας. ει
γαρ δη και φυλαρχον χειροτονησαι προηιρητο, εδει πορρωθεν οντι τωι Ἀμορκεσωι τουτο
προσταξαι, εως και τα Ῥωμαιων ενομιζε φοβερα και τοις αρχουσιν αει τοις τυχουσι Ῥωμαιων
εμελλεν ηκειν πεπτηχως και την γε προσηγοριαν βασιλεως ακουων αυτην· και γαρ δια πολλου
κρειττον τι των ανθρωπων ειναι των αλλων ενομιζεν. νυν δε πρωτον μεν αυτον δια πολεων
ηγεν, ας εμελλεν οψεσθαι τρυφης μονον γεμουσας, οπλοις δε ου χρωμενας· επειτα δε, ως
ανηλθεν ες Βυζαντιον, δεχεται παρα του βασιλεως ασμενως, και τραπεζης κοινωνον βασιλικης
εποιησατο και βουλης προκειμενης μετα της γερουσιας συμπαρειναι εποιει· και το γε δη
αισχιστον ονειδος των Ῥωμαιων, οτι καθεδραν αυτωι την πρωτοπατρικιων αποδοθηναι
εκελευσε σχηματισαμενος ο βασιλευς, οτι δη Χριστιανος ανεπεισθη γενεσθαι· και τελος
απεπεμψεν αυτον, ιδιαν μεν παρ' αυτου εικονα τινα χρυσην και καταλιθον λαβων σφοδρα τε
ουσαν πολυτελη, χρηματα δε και αυτος εκεινωι εκ του δημοσιου αντιδους και των αλλων
κελευσας εκαστον εισενεγκειν, οσοι ετελουν εις την βουλην. την δε νησον εκεινην, ης
εμνησθημεν προσθεν, ου μονον κατελιπεν αυτωι εχειν βεβαιως, αλλα και αλλας αυτωι κωμας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

269

προσεθηκε πλειονας. ταυτα παρασχων Ἀμορκεσωι ο Λεων και των φυλων αρχοντα, ων ηθελε,
ποιησας απεπεμψεν υψηλον, και οσος ουκ εμελλε τοις δεξαμενοις λυσιτελειν.
2. Ὅτι ο αυτος Λεων βασιλευς απεστειλε προς τους εν τηι Θραικηι βαρβαρους πρεσβευτην
Τελογιον τον σελεντιαριον. οι δε 570 βαρβαροι τουτον ασμενως δεξαμενοι αντιπεμπουσι
πρεσβεις προς τον βασιλεα φιλοι Ῥωμαιων ειναι βουλομενοι. ηιτησαντο δε τρια, πρωτον
Θευδεριχον τον καταρχοντα αυτων την κληρονομιαν απολαβειν, ην αφηκεν αυτωι Ἄσπαρ,
δευτερον νεμεσθαι την Θραικην συγχωρηθηναι αυτωι, τριτον και στρατηλατην γενεσθαι των
ταγματων, ωνπερ και Ἄσπαρ ηγησατο. και ο μεν βασιλευς προς τα δυο παντελως απειπατο,
μονον δε περι της στρατηγιας κατενευσεν, ει φιλος αυτου γενηται αδολως· και ουτω τους
πρεσβεις απεπεμψεν. ο δε Θευδεριχος ο των βαρβαρων αρχηγος τους πρεσβεις αυτου δεξαμενος
εκ του βασιλεως απρακτους το μεν της δυναμεως αυτου εις Φιλιππους εκπεμπει, τωι δε
προσεκαθητο την Ἀρκαδιουπολιν μηχανηι πασηι πολιορκων. και ταυτην παραλαμβανει ουχ
οπλοις, αλλα λιμωι τους ενδον του αστεος ισχυρως στενοχωρησαντι· και γαρ και ιππων και
υποζυγιων και νεκρων σωματων ηψαντο καρτερουντες ει ποθεν αυτοις ελθοι βοηθεια, της δε
μη παρουσης απηλπισαν και συνεδωκαν. οι δε εκπεμφθεντες επι Φιλιππους τα προ του αστεος
ενεπρησαν μονον, ουδεν δε αλλο δεινον ειργασαντο. και τουτων ουτω λυμαινομενων την
Θραικην, ομως και αυτοι οι βαρβαροι υπο του λιμου συνεχομενοι πρεσβειαν πεμπουσι περι
ειρηνης προς τον βασιλεα. και γινεται η συμβασις των ορκων επι τουτοις, τοις μεν Γοτθοις
διδοσθαι κατ' ετος χρυσιου λιτρας δισχιλιας, τον δε Θευδεριχον καθιστασθαι στρατηγον δυο
στρατηγιων των αμφι βασιλεα, αιπερ εισι μεγισται εις την ετεραν γην· αυτον δε των Γοτθων
αυτοκρατορα ειναι, και μηδενας εξ αυτων αποστηναι θελοντας τον βασιλεα δεχεσθαι·
συμμαχειν δε τωι βασιλει εις παν ο τι κελευοι, πλην επι μονων των Βανδηλων.
3. Ὅτι ο Αυγουστος ο του Ὀρεστου υιος ακουσας Ζηνωνα παλιν την βασιλειαν
ανακεκτησθαι της εω τον Βασιλισκον ελασαντα, ηναγκασε την βουλην αποστειλαι πρεσβειαν
Ζηνωνι σημαινουσαν, ως ιδιας μεν αυτοις βασιλειας ου δεοι, κοινος δε αποχρησει μονος ων
αυτοκρατωρ επ' αμφοτεροις τοις περασι. τον μεντοι Ὁδοαχον υπ' αυτων προβεβλησθαι ικανον
οντα σωζειν τα 571 παρ' αυτοις πραγματα, πολιτικην εχοντα συνεσιν ομου και μαχιμον· και
δεισθαι του Ζηνωνος πατρικιου τε αυτωι αποστειλαι αξιαν και την των Ἰταλων τουτωι εφειναι
διοικησιν. αφικνουνται δη ανδρες της βουλης της εν Ῥωμηι τουτους εις Βυζαντιον κομιζοντες
τους λογους, και ταις αυταις ημεραις εκ του Νεπωτος αγγελοι των τε γεγενημενων
συνησθησομενοι τωι Ζηνωνι και δεομενοι αμα ταις ισαις τωι Νεπωτι συμφοραις χρησαμενωι
συσπουδασαι προθυμως της βασιλειας ανακτησιν, χρηματα τε και στρατον επι ταυτα διδοντα και
τοις αλλοις, οις δεοι, συνεκπονουντα την καθοδον. ταυτα τε τους λεξοντας ο Νεπως
απεστελλεν. Ζηνων δε τοις ηκουσι τοις μεν απο της βουλης απεκρινατο ταυτα, ως δυο εκ της εω
βασιλεας λαβοντες τον μεν εξεληλακασιν, Ἀνθεμιον δε απεκτειναν· και νυν το ποιητεον αυτους
εφη γινωσκειν· ου γαρ αν βασιλεως ετι οντος ετεραν ηγησεσθαι γνωμην η κατιοντα
προσδεχεσθαι· τοις δε εκ του βαρβαρου οτι καλως πραξοι παρα του βασιλεως Νεπωτος την αξιαν
του πατρικιου δεξαμενος Ὁδοαχος· εκπεμψειν γαρ αυτον, ει μη Νεπως επεφθακει. επαινειν δε
ως αρχην επιδεδεικται ταυτην του τον κοσμον φυλαττειν τον τοις Ῥωμαιοις προσηκοντα, και
πιστευειν εντευθεν ως και τον βασιλεα τον ταυτα τιμησαντα καταδεξοιτο θαττον, ει ποιειν
θελοι τα δικαια. και βασιλειον γραμμα περι ων ηβουλετο πεμπων τωι Ὁδοαχωι πατρικιον εν
τουτωι τωι γραμματι επωνομασε. ταυτα δε συνεσπουδαζε τωι Νεπωτι ο Ζηνων εκ των εαυτου
κακων τα εκεινου οικτειρων και το γε κοινον της τυχης εις υποθεσιν εχων τωι δυστυχουντι
συναχθεσθαι. αμα δε και Βηρινα συνεπωτρυνε τουτον τηι Νεπωτος γυναικι συγγενει ουσηι
συσπευδουσα.
4. Ὅτι εν τωι εξης ετει επι Ζηνωνος πρεσβεις ηλθον εκ Θραικης των υποσπονδων
Γοτθων, ους δη και φοιδερατους οι Ῥωμαιοι καλουσιν, αξιουντες Ζηνωνα Θευδεριχωι
σπεισασθαι τωι παιδι Τριαριου ησυχον εθελοντι διεξαγειν τον βιον και μηδενα πολεμον τοις
κοινοις αιρεσθαι πραγμασιν. ηξιουν δε και σκοπειν οσα πολεμιος ων κατεβλαψε. Ῥωμαιους, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

270

οσα Θευδεριχος ο του Βαλαμειρου παις στρατηγος ων και φιλος ταις πολεσιν ελυμηνατο, και
572 μη νυν απεχθειας παλαιας οραν μαλλον η οπως τι τωι κοινωι γενοιτο παντως ωφελιμον.
ευθυς ουν ο βασιλευς την βουλην συγκαλεσας γνωμην αυτοις προυθηκεν, ο τι δεοι ποιησαι. οι
δε αμφοτεροις μεν ουκ εφασαν ικανον το δημοσιον ειναι συνταξεις τε και μισθον επαρκεσαι
προχειρως, οποτε γε μηδε αυτοις μονοις τοις στρατιωταις αμεμπτους υποτελειν τας χορηγιας
δυναμεθα. οποτερον δε αυτων δει φιλον προελεσθαι, τουτου κυριον αυτον τον βασιλεα
καθιστασαν. ο δε επι την αυλην τους τε κατα την πολιν στρατιωτας καλεσας και τας σχολας
απασας, αναβας επι βημα πολλα του Θευδεριχου κατηγορει, εν τουτοις οπως τε τοις Ῥωμαιοις
εχθρος ανωθεν ειη, και ως ελυμηνατο τοις την Θραικην οικουσι χειρας τε αποτεμνων αμα τωι
Ἁρματιωι και το γεωργουν απαν ποιησας αναστατον· οπως τε τυραννιδα παλιν επι τοις κοινοις
την Βασιλισκου επηγειρε και ως τους στρατιωτας εκεινον ανεπεισεν εκποδων ποιησασθαι, ως
των Γοτθων αρκουντων. και νυν δε πρεσβευεσθαι ουκ ειρηνης γε μαλλον η στρατηγιας
δεομενον. ην ουν εχετε γνωμην και υμεις περι τουτων, ταυτην, εφη, παρ' υμων ακουσαι
βουλομενος νυνι παρεκαλεσα, ειδως των βασιλεων τουτους ασφαλως πραττειν, οι αν τα
βουλευματα τοις στρατιωταις κοινωσουσιν. οι δε ης κατετεινε κατηγοριας ακουσαντες και εκ
ταυτης διδαχθεντες ο χρην αποκρινασθαι παντες ανεβοησαν εχθρον ειναι Ῥωμαιοις Θευδεριχον
και παντας, ει τις εκεινωι συνεστηκεν. ου μεντοι τοις πρεσβεσι ταυτην ευθυς εδωκεν αποκρισιν ο
Ζηνων, αλλ' επειχεν, εως τι πλεον ακουσει των εξωθεν. εν τουτωι δε γραφοντες τα ενδον
γινομενα των εν τηι πολει τινες τωι Θευδεριχωι εαλωσαν, Ἄνθιμος τε ιατρος και Μαρκελλινος
και Στεφανος, και ου μονον εαυτων επιστολας επεμπον, αλλα και των εν τελει πλαττομενοι
γραμματα εκεινωι επεστελλον θαρσυνειν βουλομενοι, ως ικανους εχοντα τους συμπραττοντας
ενδον. και τρεις των απο βουλης, του μαγιστρου παροντος, εξετασαντες ταυτα και πληγας τα
σωματα πολλας επιθεμενοι φυγην εις απαξ επεθηκαν. δηθεν γαρ απεχεσθαι θανατου και
σφαγων δοκειν ο Ζηνων εβουλετο. 5. Ὅτι τωι αυτωι ετει πρεσβεις εκ Καρχηδονος ες Βυζαντιον
ηλθον, ους Ἀλεξανδρος ηγεν ο της Ὀλυβριου γυναικος επιτροπος· 573 ος ετυγχανε πεμφθεις
υπο Ζηνωνος παλαι, συνθελουσης και αυτης τουτο της Πλακιδιας. ελεγον δε οι πρεσβεις οτι
Ὀνωριχος φιλος τε τωι βασιλει καθεστηκοι αδολως και στεργοι τα Ῥωμαιων, και αφιησι παντα,
α προσθεν ενεκαλει περι τε των προσοδων και των αλλων χρηματων, α της αυτου γυναικος
προειληφει ο Λεων, και οσα των εμπορων των εκ της Καρχηδονος αρτι καθισταμενου του
πολεμου εληφθη, και ει τι αλλο παλαι ο πατηρ προς Ῥωμαιους οπωσουν εσχεν αιτιαν· την τε
ειρηνην εχειν αξιοιη βεβαιαν, και μηδεν ειναι λοιπον τοις Ῥωμαιοις υποπτος τωι μη ουχι
γνησιως τας σπονδας εμπεδωσειν και οσα ηδη συνεκειτο. ειδεναι γαρ χαριν, οτι την Ὀλυβριου
τετιμηκοι γυναικα· και ταυτα πυθομενος παντα ετοιμος ην βασιλει πραττειν α βουλοιτο. ην δε
τουτο προσχημα ευπρεπες τωι λογωι, επει το γε αληθες πασαν εδεδοικεσαν υποψιαν πολεμου, και
μετα τον θανατον Γινζιριχου πεσοντες ες πασαν μαλακιαν ουτε την αυτην ρωμην ες πραγματα
εσχον ουτε τας αυτας ετι συνειχον παρασκευας, ας εκεινος προς πασαν πραξιν ειχεν εφορμους,
ως θαττον αει πραττειν η ως αν αλλοι βουλευσαιντο. δεξαμενος δε αυτους φιλοφρονως ο
Ζηνων τιμης μεν ηξιωσε δεουσης τους πρεσβεις, και δωροις απεπεμψε τοις πρεπουσι κοσμησας,
Ἀλεξανδρον δε ποιει των πριβατων κομητα. 6. Ὅτι συνθηκας προς αλληλους ποιησαμενοι
Θευδεριχος και ο Τριαριου οι Γοτθοι μη πολεμειν αλληλοις πεμπουσιν αμφω πρεσβεις επι το
Βυζαντιον, ο μεν του Βαλαμειρου τωι βασιλει εγκαλων οτι προδεδομενος υπ' εκεινου τυγχανει,
και ως των συντεθεντων ουδεν ευρων αληθες Θευδεριχωι συμβαιη, αιτων δε χωραν αυτωι, εν ηι
μενοι, δοθηναι και σιτον, οστις αυτωι και μεχρι καρπου τον στρατον εξαρκεσει διαγειν, και τους
προαγωγεας των λημματων της αρχης, ους δομεστικους καλουσι Ῥωμαιοι, εκπεμπειν ως
ταχιστα, λογον διδοντας ων ελαβον· η μη ταυτα ποιουμενων προς αυτον των Ῥωμαιων ου
δυνησεσθαι αυτος πολυν οχλον κατεχειν του μη οθεν δυναιντο δι' αρπαγης εαυτοις
επανορθουσθαι την ενδειαν. ταυτα μεν ο ετερος Θευδεριχος ελεγεν· ο μεντοι Τριαριου τα τε επι
Λεοντος συντεθεντα ηξιου αυτωι παντως γενεσθαι, και των προτερων χρονων τας συνταξεις
λαμβανειν, τους τε κηδεστας αυτωι ζωντας αποδοθηναι· ει δε και αρα τεθνηκασι, τον 574 Ἰλλουν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

271

περι τουτων επομοσαι και αλλους, οις αυτος επι τουτωι των Ἰσαυρων πιστευει. Ζηνων δε
πυθομενος προς μεν τον Βαλαμειρου απεκρινατο, οτι αυτος ειη προδοτης και παντα εναντια οις
υπεσχετο δρασας, οστις διαπολεμειν υποσχομενος μονος ειτα και βοηθειαν προσκαλεσηται
αλλην, παλιν δε την δυναμιν των Ῥωμαιων καλεσας κρυφα προς Θευδεριχον πραττει περι
φιλιας· ου δη και αισθομενον τον στρατηγον της Θραικης και τους αλλους, οποσοι τα Ῥωμαιων
φρονουσι, μητε απηντηκεναι μητε συμβαλλειν αυτωι τας δυναμεις θαρσησαι φοβουμενους
ενεδραν. νυν τε, ει θελησαι προς αυτον πολεμησαι, επαγγελλεσθαι αυτωι ταυτα δωσειν νικωντι,
χρυσιου λιτρας χιλιας, μυριαδας δʹ αργυριου, προσοδον τε προς τουτοις νομισματων μυριων· και
γαμον αυτωι δωσειν της Ὀλυβριου παιδος η αλλης των ενδοξων γυναικων εν τηι πολει. ταυτα τε
αμα λεγων των τε αποσταλεντων παρ' αυτου τους πλειονας αξιαις ετιμησε και πρεσβεις
απεστειλε πρωτον μεν Φιλοξενον, ειτα Ἰουλιανον, ει πως αρα δυναιντο μεταπεισαι ξυρραγηναι
εκεινωι. ως δε ουδεν επειθεν, πεμψας τους στρατιωτας ες τον πολεμον ωρμα και παρεκαλει
θαρσειν ως αυτος εκστρατευσων και κοινηι συν εκεινοις ο τι αν δεοι πεισομενος. οι δε ως
επηκουσαν οτι αυτος βασιλευς εξαγειν εθελοι, ουτως εκαστος αυτων ηπειγετο εαυτον επιδειξαι
βασιλει πολλου αξιον οντα, ωστε και οι προτερον τοις ηγεμοσιν αυτων εφ' ωι μη στρατευοιντο
αργυριον διδοντες παλιν εις το μετεχειν της εξοδου παρειχον. και παντες ανθηπτοντο του
πολεμου οργωντες, και τους τε κατασκοπους τους παρα Θευδεριχου πεμφθεντας εζωγρησαν, και
της του Βαλαμειρου φυλακης μοιραν ελθουσαν επι το Μακρον τειχος οι εκει φυλαττοντες
διαπρεπως απεκρουσαντο. επει δε εις την αυτου φερομενος ο Ζηνων ανεχωρησε φυσιν και υπο
της συμφυτου απεσβεσθη δειλιας, ενταυθα οργιζονται και χαλεπως εφερον κατα συστασεις τε
γινομενοι εμεμφοντο αλληλους της ολης ατολμιας, ει χειρας τε εχοντες και βασταζοντες οπλα
μαλακιας τοιαυτης ακουειν ανεχονται, δι' ης πολεις απασαι και η πασα Ῥωμαιων ισχυς
εξαπολωλε, παντων επ' εξουσιας περικοπτοντων α βουλοιντο. τουτον ο Μαρτινιανος
συναισθομενος τον θρουν πεμπει Ζηνωνι λεγων οτι δει το στρατοπεδον ως ταχιστα διαλυειν, μη
τι και νεωτερον συνεστη 575 κοτες εργασωνται. πεμψας ουν εκελευεν απιεναι εκαστους επι τα
χειμαδια, ως προς τον Θευδεριχον εσομενης ειρηνης. οι τον χαρακα ελυσαν· και απηλθον οι
πλειους τηι διαλυσει αχθομενοι, και οτι θαττον αυτοις χωρισθηναι συνεβη, πριν ανδρα
σκεψαμενους τοις κοινοις επιστησαι, ος της παρουσης λυμης ανακτασθαι την πολιτειαν
οπωσουν δυνησεται. Τελος της ιστοριας Μαλχου.
Περι πρεσβεων εθνων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Πρισκου ρητορος.
1. Ὅτι των Σκυθων κατα τον της πανηγυρεως καιρον καταστρατηγησαντων Ῥωμαιους
και πολλους ανελοντων, οι Ῥωμαιοι επεστελλον προς τους Σκυθας εν αιτιαι σφας ποιουμενοι
της του φρουριου αιρεσεως ενεκεν και της των σπονδων ολιγωριας. οι δε απεκριναντο ως ουκ
αρξαμενοι αλλ' αμυνομενοι ταυτα δρασειαν· τον γαρ της Μαργου επισκοπον εις την αυτων
διαβεβηκοτα γην και διερευνησαμενον τας παρα σφισι βασιλειους θηκας σεσυληκεναι τους
αποκειμενους θησαυρους· και ει μη τουτον εκδοιεν, εκδοιεν δε και τους φυγαδας κατα τα
υποκειμενα (ειναι γαρ παρα Ῥωμαιοις πλειστους) τον πολεμον επαξειν. Ῥωμαιων δε την αιτιαν
ουκ αληθη φαμενων ειναι, εν τοις σφετεροις λογοις το πιστον οι βαρβαροι θεμενοι κρισεως μεν
των αμφιβολων κατωλιγωρουν, προς πολεμον δε ετραπησαν, και περαιωθεντες τον Ἴστρον
πολεις και φρουρια πλειστα επι τωι ποταμωι εκακωσαν. εν οις και το Βιμινακιον ειλον· πολις δε
αυτη των εν Ἰλλυριοις Μυσων. ων γινομενων, και τινων λογοποιουντων ως ο της Μαργου
επισκοπος εκδοθειη, ωστε μη ενος ανδρος περι τωι παντι Ῥωμαιων τον εκ του πολεμου
επαχθηναι κινδυνον, υποτοπησας ο ανθρωπος εκδοθησεσθαι, λαθων τους εν τωι αστει προς τους
πολε 576 μιους παραγινεται και αυτοις παραδωσειν υπισχνειται την πολιν, ει γε επιεικες τι οι
των Σκυθων βουλευσαιντο βασιλεις. οι δε εφασαν παντα ποιησειν τα αγαθα, ει την αυτου αγοι
ες εργον υποσχεσιν· δεξιων τε και ορκων επι τοις ειρημενοις δοθεντων, μετα βαρβαρικης
πολυπληθιας ες την Ῥωμαικην επανεισι γην και ταυτην προλοχισας αντικρυ της οχθης νυκτος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

272

διανιστησιν εκ συνθηματος και υπο τοις αντιπαλοις την πολιν ποιει. δηιωθεισης δε της Μαργου
τον τροπον τουτον, επι μειζον ηυξηθη τα των βαρβαρων πραγματα.
2. Ὅτι επι Θεοδοσιου του μικρου βασιλεως Ἀττηλας ο των Ουννων βασιλευς τον
οικειον στρατον αγειρας γραμματα στελλει παρα τον βασιλεα των τε φυγαδων και των φορων
περι, οσοι προφασει τουδε του πολεμου ουκ εδεδοντο, την ταχιστην οι εκπεμπεσθαι
παρακελευομενος· συνταξεως δε ενεκα † μελλοντος φορου παρ' αυτον πρεσβεις τους
διαλεξομενους αφικνεισθαι, ως, ει μελλησειαν η προς πολεμον ορμησειαν, ουδε αυτον ετι
εθελοντα το Σκυθικον εφεξειν πληθος. ταυτα αναγνοντες οι αμφι τα βασιλεια ουδαμως τους
παρα σφας καταφυγοντας εκδωσειν εφασαν, αλλα συν εκεινοις τον πολεμον υποστησεσθαι,
πεμψειν δε πρεσβεις τους τα διαφορα λυσοντας. ως δε τωι Ἀττηλαι τα δεδογμενα Ῥωμαιοις
ηγγελλετο, εν οργηι το πραγμα ποιουμενος την Ῥωμαικην εδηιου γην, και φρουρια τινα καθελων
τηι Ῥατιαριαι προσεβαλε μεγιστηι και πολυανθρωπωι.
3. Ὅτι μετα την εν Χερρονησωι μαχην Ῥωμαιων προς Ουννους εγινοντο και αι
συμβασεις, Ἀνατολιου πρεσβευσαμενου. και επι τοισδε εσπενδοντο, οπως εκδοθειεν μεν τοις
Ουννοις οι φυγαδες, και εξ χιλιαδες χρυσιου λιτρων υπερ των παλαι συνταξεων δοθειεν αυτοις·
φορον δε ετους εκαστου δισχιλιας και εκατον λιτρας χρυσου σφισι τεταγμενον ειναι· υπερ δε
αιχμαλωτου Ῥωμαιου φευγοντος και ες την σφετεραν γην ανευ λυτρων διαβαινοντος δωδεκα
χρυσους ειναι αποτιμησιν, μη καταβαλλοντας δε τους υποδεχομενους εκδιδοναι τον φευγοντα·
μηδενα δε βαρβαρον Ῥωμαιους κατα σφας φευγοντα δεχεσθαι. ταυτας προσεποιουντο 577 μεν
εθελονται Ῥωμαιοι τας συνθηκας τιθεσθαι· αναγκηι δε υπερβαλλοντι δεει, οπερ κατειχε τους
σφων αρχοντας, παν επιταγμα καιπερ ον χαλεπον τυχειν της ειρηνης εσπουδακοτες ησμενιζον,
και την των φορων συνταξιν βαρυτατην ουσαν προσιεντο, των χρηματων αυτοις και των
βασιλικων θησαυρων ουκ εις δεον εκδεδαπανημενων, αλλα περι θεας ατοπους και φιλοτιμιας
ουκ ευλογους και ηδονας και δαπανας ανειμενας, ας ουδεις των ευ φρονουντων ουδε εν
ευπραγιαις υποσταιη, μητι γε δη οι των οπλων ολιγωρησαντες, ωστε μη μονον Σκυθαις, αλλα
γαρ και τοις λοιποις βαρβαροις τοις παροικουσι την Ῥωμαιων υπακουειν ες φορου απαγωγην.
τουτων των συνταξεων και των χρηματων περι, απερ εδει τοις Ουννοις εκπεμπεσθαι,
συνεισφερειν παντας ηναγκασαν δασμον εισπραττομενους και τους κατα χρονον τινα την
βαρυτατην κουφισθεντας της γης αποτιμησιν ειτε δικαστων κρισει ειτε βασιλεων φιλοτιμιαις.
συνεισεφερον δε ρητον χρυσιον και οι εν τηι γερουσιαι αναγεγραμμενοι υπερ της σφων αυτων
αξιας. και ην πολλοις η λαμπρα τυχη βιου μεταβολη· εσεπραττοντο γαρ μετα αικισμων απερ
εκαστον απεγραψαντο οι παρα βασιλεως τουτο ποιειν επιτεταγμενοι, ωστε τον κοσμον των
γυναικων και τα επιπλα τους παλαι ευδαιμονας προτιθεναι εν αγοραι. τουτο μεν μετα τον
πολεμον το κακον Ῥωμαιους εδεξατο, ωστε πολλους η αποκαρτερησαντας η βροχον αψαμενους
τον βιον απολιπειν. τοτε δε εκ του παραχρημα των θησαυρων εξαντληθεντων, το τε χρυσιον και
οι φυγαδες επεμποντο, Σκοττα επι ταυτην την πραξιν αφιγμενου· ων πλειστους Ῥωμαιοι
απεκτειναν απειθουντας προς την εκδοσιν, εν οις και των βασιλικων υπηρχον Σκυθων, οι υπο
Ἀττηλαι ταττεσθαι ανηναμενοι παρα Ῥωμαιους αφικοντο. τοις δε αυτου ο Ἀττηλας προστιθεις
επιταγμασι και Ἀσημουντιους εκελευσεν εκδιδοναι οσους αιχμαλωτους υπηρχον εχοντες ειτε
Ῥωμαιους ειτε βαρβαρους. Ἀσημους δε εστι φρουριον καρτερον, ου πολυ μεν απεχον της
Ἰλλυριδος, τωι δε Θραικιωι προσκειμενον μερει· οπερ οι ενοικουντες ανδρες πολλα δεινα τους
εχθρους ειργασαντο, ουκ απο τειχων αμυνομενοι, αλλ' εξω της ταφρου μαχας υφισταμενοι προς
τε απειρον πληθος και στρατηγους μεγιστον παρα Σκυθαις εχοντας κλεος, ωστε τους μεν
Ουννους απορρευσαντας του φρουριου 578 υπαναχωρησαι, τους δε επεκτρεχοντας και
περαιτερω των οικειων γινομενους, ηνικα απηγγελλον αυτοις οι σκοποι διιεναι τους πολεμιους
λειαν Ῥωμαικην απαγοντας, αδοκητοις τε εμπιπτειν και σφετερα τα εκεινων ποιεισθαι λαφυρα,
πληθει μεν λειπομενους των αντιπολεμουντων, αρετηι δε και ρωμηι διαφεροντας. πλειστους
τοινυν οι Ἀσημουντιοι εν τωιδε τωι πολεμωι Σκυθας μεν απεκτειναν, Ῥωμαιους δε ηλευθερωσαν,
τους δε και αποδρασαντας των εναντιων εδεξαντο. ουκ απαγειν ουν εφη ο Ἀττηλας τον στρατον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

273

ουδε επικυρουν τας της ειρηνης συνθηκας, ει μη εκδοθειεν οι παρ' εκεινους καταφυγοντες
Ῥωμαιοι η και υπερ αυτων δοθειεν αποτιμησεις, αφεθειησαν δε και οι παρα Ἀσημουντιων
απαχθεντες αιχμαλωτοι βαρβαροι. αντιλεγειν δε αυτωι ως ουχ οιος τε ην ουτε Ἀνατολιος
πρεσβευομενος ουτε Θεοδουλος ο των στρατιωτικων κατα το Θραικιον ταγματων ηγουμενος,
(ουτε γαρ επειθον ουτε τα ευλογα προτεινοντες, του μεν βαρβαρου τεθαρρηκοτος και προχειρως
ες τα οπλα ορμωντος, αυτων δε κατεπτηχοτων δια τα προυπαρξαντα) γραμματα παρα τους
Ἀσημουντιους εστελλον η εκδιδοναι τους παρ' αυτους καταφυγοντας αιχμαλωτους Ῥωμαιους,
η υπερ εκαστου δωδεκα τιθεναι χρυσους, διαφεθηναι δε και τους αιχμαλωτους Ουννους. οι δε τα
αυτοις επεσταλμενα αναγνοντες εφασαν τους μεν παρ' αυτους καταφυγοντας Ῥωμαιους
αφειναι επ' ελευθεριαι, Σκυθας δε οσους αιχμαλωτους ελαβον ανηιρηκεναι, δυο δε συλλαβοντας
εχειν δια το και τους πολεμιους μετα την γενομενην επι χρονον πολιορκιαν εξ ενεδρας
επιθεμενους των προ του φρουριου νεμοντων παιδων αρπασαι τινας, ους ει μη απολαβοιεν,
ουδε σφας τους νομωι πολεμου κτηθεντας αποδωσειν. ταυτα απαγγειλαντων των παρα τους
Ἀσημουντιους αφιγμενων, τωι τε Σκυθων βασιλει και τοις Ῥωμαιοις αρχουσιν εδοκει μεν
αναζητεισθαι ους οι Ἀσημουντιοι εφασαν ηρπασθαι παιδας, ουδενος δε φανεντος, οι παρα τοις
Ἀσημουντιοις βαρβαροι απεδοθησαν, πιστεις των Σκυθων δοντων ως παρ' αυτοις οι παιδες ουκ
ειησαν. επωμνυοντο δε και οι Ἀσημουντιοι, ως οι παρα σφας καταφυγοντες Ῥωμαιοι επ'
ελευθεριαι αφειθησαν. ωμνυον δε, καιπερ παρα σφισιν οντων Ῥωμαιων· ου γαρ επιορκον ᾤοντο
ορκον ομνυναι επι σωτηριαι των εκ του σφετερου γενους ανδρων.
4. Ὅτι γενομενων των σπονδων Ἀττηλας αυθις παρα τους ευους επεμψε πρεσβεις
φυγαδας αιτων. οι δε τους πρεσβευομενους δεξαμενοι και πλειστοις δωροις θεραπευσαντες
απεπεμψαν φυγαδας μη εχειν φησαντες. ο δε παλιν ετερους επεμψεν. χρηματισαμενων δε και
αυτων, τριτη παρεγενετο πρεσβεια, και τεταρτη μετ' αυτην. ο γαρ βαρβαρος ες την Ῥωμαιων
αφορων φιλοτιμιαν, ην εποιουντο ευλαβειαι του μη παραβαθηναι τας σπονδας, οσους των
επιτηδειων ευ ποιειν εβουλετο επεμπε παρ' αυτους, αιτιας τε αναπλαττων και προφασεις
εφευρισκων κενας. οι δε παντι υπηκουον επιταγματι και δεσποτου ηγουντο το προσταγμα, οπερ
αν εκεινος παρεκελευσατο. ου γαρ μονον τον προς αυτον ανελεσθαι πολεμον ευλαβουντο, αλλα
και Παρθυαιους εν παρασκευηι τυγχανοντας εδεδιεσαν και Βανδιλους τα κατα θαλασσαν
ταραττοντας και Ἰσαυρους προς την ληιστειαν διανισταμενους και Σαρακηνους της αυτων
επικρατειας την εω κατατρεχοντας και τα Αιθιοπικα εθνη συνισταμενα. διο δη τεταπεινωμενοι
τον μεν Ἀττηλαν εθεραπευον, προς δε τα λοιπα εθνη επειρωντο παραταττεσθαι δυναμεις τε
αθροιζοντες και στρατηγους χειροτονουντες.
5. Ὅτι και αυθις Ἐδεκων ηκε πρεσβις, ανηρ Σκυθης μεγιστα κατα πολεμον εργα
διαπραξαμενος, συν Ὀρεστηι, ος του Ῥωμαικου γενους ων ᾤκει την προς τωι Σαωι ποταμωι
Παιονων χωραν τωι βαρβαρωι κατα τας Ἀετιου στρατηγου των εσπεριων Ῥωμαιων συνθηκας
υπακουουσαν. ουτος ο Ἐδεκων ες τα βασιλεια παρελθων απεδιδου τα παρα Ἀττηλα γραμματα,
εν οις εποιειτο τους Ῥωμαιους εν αιτιαι των φυγαδων περι· ανθ' ων ηπειλει επι τα οπλα χωρειν,
ει μη αποδοθειεν αυτωι και αφεξονται Ῥωμαιοι την δοριαλωτον αρουντες. ειναι δε μηκος μεν
αυτης κατα το ρευμα του Ἴστρου απο της Παιονων αχρι Νοβων των Θραικιων, το δε βαθος πεντε
ημερων οδον· και την αγοραν την εν Ἰλλυριοις μη προς τηι οχθηι του Ἴστρου ποταμου γινεσθαι,
ωσπερ και παλαι, αλλ' εν Ναισσωι, ην οριον ως επ' αυτου δηιωθεισαν της Σκυθων και Ῥωμαιων
ετιθετο γης, πεντε ημερων οδον ευζωνωι ανδρι του Ἴστρου απεχουσαν ποταμου. πρεσβεις δε
εκελευσε προς αυτον αφικνεισθαι τους περι των αμφιβολων διαλεξομενους, ου των
επιτυχοντων, αλλα των υπατικων ανδρων τους μεγιστους· ους ει εκπεμπειν ευλαβηθειεν, αυτον
δεξομενον σφας ες την 580 Σερδικην διαβησεσθαι. τουτων αναγνωσθεντων βασιλει των
γραμματων, ως υπεξηλθεν ο Ἐδεκων συν τωι Βιγιλαι ερμηνευσαντι οσαπερ ο βαρβαρος απο
στοματος εφρασε των Ἀττηλαι δεδογμενων, και ες ετερους οικους παρεγενετο, ωστε αυτον
Χρυσαφιωι τωι βασιλεως υπασπιστηι οια δη τα μεγιστα δυναμενωι ες οψιν ελθειν, απεθαυμασε την
των βασιλειων οικων περιφανειαν. Βιγιλας δε, ως τωι Χρυσαφιωι ες λογους ηλθεν ο βαρβαρος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

274

ελεγεν ερμηνευων, ως επαινοιη ο Ἐδεκων τα βασιλεια και τον παρα σφισι μακαριζοι πλουτον. ο
δε Χρυσαφιος εφασκεν εσεσθαι και αυτον οικων τε χρυσοστεγων και πλουτου κυριον, ει γε
περιιδοι μεν τα παρα Σκυθαις, ελοιτο δε τα Ῥωμαιων. του δε αποκριναμενου ως τον ετερου
δεσποτου θεραποντα ανευ του κυριου ου θεμις τουτο ποιειν, επυνθανετο ο ευνουχος ει γε
ακωλυτος αυτωι η παρα τον Ἀττηλαν ειη εισοδος και δυναμιν παρα Σκυθαις εχει τινα. του δε
αποκριναμενου ως και επιτηδειος ειη τωι Ἀττηλαι και την αυτου αμα τοις εις τουτο
αποκεκριμενοις λογασιν εμπιστευεται φυλακην, (εκ διαδοχης γαρ κατα ρητας ημερας εκαστον
αυτων ελεγε μεθ' οπλων φυλαττειν τον Ἀττηλαν) εφασκεν ο ευνουχος, ειπερ πιστεις δεξοιτο,
μεγιστα αυτωι ερειν αγαθα· δεισθαι δε σχολης· ταυτην δε αυτωι υπαρχειν, ει γε παρ' αυτον επι
δειπνον ελθοι χωρις Ὀρεστου και των αλλων συμπρεσβευτων. υποσχομενος δε τουτο ποιειν, επι
την εστιασιν προς τον ευνουχον παραγενομενος, και υπο τωι Βιγιλαι ερμηνει δεξιας και ορκους
εδοσαν, ο μεν ευνουχος ως ουκ επι κακωι τωι Ἐδεκωνι, αλλ' επι μεγιστοις αγαθοις τους λογους
ποιησοιτο, ο δε ως ουκ εξειποι τα αυτωι ρηθησομενα, ει και μη περατος κυρησοι. τοτε δη ο
ευνουχος ελεγε τωι Ἐδεκωνι, ει διαβας ες την Σκυθικην ανελοι τον Ἀττηλαν και παρα Ῥωμαιους
ηξει, εσεσθαι αυτωι βιον ευδαιμονα και πλουτον μεγιστον. του δε υποσχομενου και φησαντος επι
τηι πραξει δεισθαι χρηματων, ου πολλων δε, αλλα πεντηκοντα λιτρων χρυσιου δοθησομενων τωι
υπ' αυτον τελουντι πληθει, ωστε αυτωι τελειως συνεργησαι προς την επιθεσιν, και του ευνουχου
το χρυσιον παραχρημα δωσειν υποσχομενου, ελεγεν ο βαρβαρος αποπεμπεσθαι μεν αυτον
απαγγελουντα τωι Ἀττηλαι περι της πρεσβειας, συμπεμπεσθαι δ' αυτωι Βιγιλαν την παρα του
Ἀττηλα επι τοις φυγασιν αποκρισιν δεξομενον. δι' αυτου 581 γαρ περι του αυτου χρυσιου
μηνυσειν, και ον τροπον τουτο εκπεμφθησεται. απεληλυθοτα γαρ, ωσπερ και τους αλλους,
πολυπραγμονησειν τον Ἀττηλαν, τις τε αυτωι δωρεα και οποσα παρα Ῥωμαιων δεδοται
χρηματα· μη οιον τε δε ταυτα αποκρυπτειν δια τους συμπορευομενους. εδοξε δη τωι ευνουχωι ευ
λεγειν, και της γνωμης τον βαρβαρον αποδεξαμενος αποπεμπει μετα το δειπνον και επι βασιλεα
φερει την βουλην. ος Μαρτιαλιον την του μαγιστρου διεποντα αρχην προσμεταπεμψαμενος
ελεγε τας προς τον βαρβαρον συνθηκας. αναγκηι δε εθαρρει το της αρχης· πασων γαρ των
βασιλεως βουλων ο μαγιστρος εστι κοινωνος, οια δη των τε αγγελιαφορων και ερμηνεων και
στρατιωτων των αμφι την βασιλεως φυλακην υπ' αυτον ταττομενων. εδοκει δε αυτοις
βουλευομενοις των προκειμενων περι μη μονον Βιγιλαν, αλλα γαρ και Μαξιμινον εκπεμπειν
πρεσβευομενον παρα τον Ἀττηλαν.
6. Ὅτι φωραθεντα τον Βιγιλαν επιβουλευομενον τωι Ἀττηλαι, και του χρυσιου τας
εκατον λιτρας τας παρα του Χρυσαφιου του ευνουχου σταλεισας αφελομενου, παρευθυ επεμπεν
Ὀρεστην και Ἤσλαν ο Ἀττηλας ες την Κωνσταντινου εντειλαμενος τον μεν Ὀρεστην το
βαλλαντιον, εν ωιπερ εμβεβληκει Βιγιλας το χρυσιον το Ἐδεκωνι δοθησομενον, τωι σφετερωι
περιθεντα τραχηλωι ελθειν τε παρα βασιλεα και αυτωι επιδειξαντα και τωι ευνουχωι ανερωταν, ει
γε αυτο επιγινωσκοιεν, τον δε Ἤσλαν λεγειν απο στοματος ευ μεν γεγονοτος ειναι πατρος τον
Θεοδοσιον παιδα, ευ δε και αυτον φυντα και τον πατερα Μουνδιουχον διαδεξαμενον
διαφυλαξαι την ευγενειαν· ταυτης δε τον Θεοδοσιον εκπεπτωκοτα δουλευειν αυτωι την του
φορου απαγωγην υφισταμενον. ου δικαιον ουν ποιει τωι βελτιονι και ον αυτωι η τυχη δεσποτην
ανεδειξεν ως πονηρος οικετης λαθριδιως επιτιθεμενος. ου λυσειν ουν την αιτιαν εφη των ες
αυτον ημαρτημενων, ει μη γε τον ευνουχον εκπεμψοι προς κολασιν. και ουτοι μεν επι τοισδε ες
την Κωνσταντινου παρεγενοντο· συνηνεχθη δε τον Χρυσαφιον εξαιτεισθαι και παρα Ζηνωνος.
Μαξιμινου γαρ ειρηκεναι τον Ἀττηλαν απαγγειλαντος χρηναι βασιλεα πληρουν την υποσχεσιν
και τωι Κωνσταντιωι την 582 γυναικα διδοναι, ην ουδαμως παρα την εκεινου βουλην ετερωι
κατεγγυηθηναι οιον τε ην (η γαρ αν ο τολμησας εκδεδωκει δικας, η τοιαυτα τα βασιλεως εστιν,
ωστε μηδε των σφετερων κρατειν οικετων, καθ' ων συμμαχιαν, ει γε βουλοιτο, ετοιμον ειναι
παρασχειν) εδηχθη τε ο Θεοδοσιος τον θυμον και δημοσιαν την της κορης ουσιαν ποιει. 7. Ὅτι
ως ηγγελθη τωι Ἀττηλαι τον Μαρκιανον ες τα κατα την εω Ῥωμαικα παρεληλυθεναι βασιλεια
μετα την Θεοδοσιου τελευτην, ηγγελθη δε αυτωι και τα της Ὀνωριας περι γεγενημενα, προς μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

275

τον κρατουντα των εσπεριων Ῥωμαιων εστελλε τους διαλεξομενους μηδεν Ὀνωριαν
πλημμελεισθαι, ην εαυτωι προς γαμον κατενεγυησε· τιμωρησειν γαρ αυτηι, ει μη και τα της
βασιλειας απολαβηι σκηπτρα. επεμπε δε και προς τους ευους Ῥωμαιους των ταχθεντων φορων
ενεκα. απρακτων δε εξ αμφοτερων των αυτου επανελθοντων πρεσβεων· οι μεν γαρ της εσπερας
απεκριναντο Ὀνωριαν αυτωι ες γαμον ελθειν μητε δυνασθαι εκδεδομενην ανδρι· σκηπτρον δε
αυτηι μη οφειλεσθαι· ου γαρ θηλειων, αλλα αρρενων η της Ῥωμαικης βασιλειας αρχη. οι δε της
εω εφασαν ουχ υποστησεσθαι την του φορου απαγωγην, ην ο Θεοδοσιος εταξεν· και ησυχαζοντι
μεν δωρα δωσειν, πολεμον δε απειλουντι οπλα και ανδρας επαξειν της αυτου μη λειπομενους
δυναμεως. εμεριζετο ουν την γνωμην και διηπορει ποιοις προτερον επιθησεται, και εχειν αυτωι
εδοκει καλως τεως επι τον μειζονα τρεπεσθαι πολεμον και ες την εσπεραν στρατευεσθαι, της
μαχης αυτωι μη μονον προς Ἰταλιωτας, αλλα και προς Γοτθους και Φραγγους εσομενης, προς
μεν Ἰταλιωτας ωστε την Ὀνωριαν μετα των χρηματων λαβειν, προς δε Γοτθους χαριν Γεζεριχωι
κατατιθεμενον.
8. Ὅτι τωι Ἀττηλαι ην του προς Φραγγους πολεμου προφασις η του σφων βασιλεως
τελευτη και η της αρχης των εκεινου παιδων διαφορα, του πρεσβυτερου μεν Ἀττηλαν, του δε
νεωτερου Ἀετιον επι συμμαχιαι επαγεσθαι εγνωκοτος· ον κατα την Ῥωμην ειδομεν
πρεσβευομενον μηπω ιουλου αρχομενον, ξανθον την κομην τοις αυτου περικεχυμενην δια
μεγεθος ωμοις. θετον δε αυτον ο Ἀετιος ποιησαμενος παιδα και πλειστα δωρα δους αμα τωι
βασιλευοντι επι φιλιαι τε και ομαιχμιαι απεπεμψεν. τουτων ενεκα ο 583 Ἀττηλας την
εκστρατειαν ποιουμενος αυθις των αμφ' αυτον ανδρας ες την Ἰταλιαν επεμπεν ωστε την
Ὀνωριαν εκδιδοναι· ειναι γαρ αυτωι ηροσμενην προς γαμον, τεκμηριον ποιουμενος τον παρ'
αυτης πεμφθεντα δακτυλιον, ον και επιδειχθησομενον εσταλκει· παραχωρειν δε αυτωι τον
Βαλεντινιανον και του ημισεως της βασιλειας μερους, ως και της Ὀνωριας διαδεξαμενης μεν
παρα πατρος την αρχην, ταυτης δε τηι του αδελφου αφαιρεθεισαν πλεονεξιαι. ως δε οι εσπεριοι
Ῥωμαιοι της προτερας εχομενοι γνωμης προς ουδεν των αυτωι δεδογμενων υπηκουον, ειχετο
μαλλον της του πολεμου παρασκευης παν το των μαχιμων αγειρων πληθος.
9. Ὅτι ο Ἀττηλας μετα το την Ἰταλιαν ανδραποδισασθαι επιτα σφετερα αναζευξας τοις
κρατουσι των ευων Ῥωμαιων πολεμον και ανδραποδισμον της χωρας κατηγγελλεν, ως μη
εκπεμφθεντος του παρα Θεοδοσιου τεταγμενου φορου.
10. Ὅτι Ἀρδαβουριος ο του Ἄσπαρος Σαρακηνοις επολεμεικατα την ∆αμασκον· και
εκεισε παραγενομενου Μαξιμινου του στρατηγου και Πρισκου του συγγραφεως, ευρον αυτον
τοις Σαρακηνων πρεσβεσι περι ειρηνης διαλεγομενον.
11. Ὅτι Βλεμμυες και Νουβαδες ηττηθεντες υπο Ῥωμαιων πρεσβεις παρα τον Μαξιμινον
επεμπον εξ αμφοτερων των εθνων ειρηνης περι, βουλομενοι σπενδεσθαι, και ταυτην
διατηρησαι εφασαν, εφ' οσον ο Μαξιμινος τηι Θηβαιων εγκαταμενοι χωραι. του δε μη
προσδεξαμενου επι χρονωι σπενδεσθαι τοσουτωι, ελεγον αχρι της αυτου ζωης μη κινησειν οπλα.
ως δε ουδε τους δευτερους της πρεσβειας προσιετο λογους, εκατοντουτεις εθεντο σπονδας· εν
αις εδοκει Ῥωμαιον μεν αιχμαλωτον ανευ λυτρων αφεισθαι, ειτε κατα εκεινην ειτε κατα ετεραν
εφοδον ηλω, τα δε τοτε απαχθεντα αποδοθηναι βοσκηματα, και των δαπανηθεντων
κατατιθεσθαι την αποτιμησιν, ομηρους δε τους ευ γεγονοτας παρα σφισι διδοσθαι πιστεων
ενεκα των σπονδων. ειναι δε αυτοις κατα τον παλαιον νομον ακωλυτον την εις το ιερον της
Ἴσιδος διαβασιν, του ποταμιου σκαφους Αιγυπτιων εχοντων την επιμελειαν, εν ωιπερ το αγαλμα
της θεου εντιθεμενον διαπορθμευεται. εν ρητωι 584 γαρ οι βαρβαροι χρονωι ες την οικειαν
διακομιζοντες το ξοανον παλιν αυτωι χρηστηριασαμενοι ες την νησον αποσωζουσιν.
εμπεδωθηναι τοινυν εν τωι εν Φιλαις ιερωι τας συνθηκας εδοκει τωι Μαξιμινωι επιτηδειον ον.
επεμποντο μετεξετεροι· παρεγινοντο δε και των Βλεμμυων και Νουβαδων οι τας σπονδας εν τηι
νησωι τιθεμενοι. εγγραφεντων δε των συνδοξαντων και των ομηρων παραδοθεντων· ησαν δε
των τε τυραννησαντων και υπο τυραννων γεγονοτων παιδες, οπερ ουδεπωποτε εν τωιδε τωι
πολεμωι εγενετο· ουποτε γαρ Νουβαδων και Βλεμμυων παρα Ῥωμαιοις ωμηρευσαν παιδες.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

276

συνηνεχθη δε τον Μαξιμινον ανωμαλως διατεθηναι το σωμα και αποθανειν. την δε του
Μαξιμινου τελευτην μαθοντες οι βαρβαροι τους τε ομηρους αφειλοντο βιασαμενοι και την
χωραν κατεδραμον.
12. Ὅτι Γωβαζης πρεσβευεται παρα Ῥωμαιους. Ῥωμαιοι δεαπεκριναντο τοις παρα
Γωβαζου σταλεισι πρεσβεσιν ως αφεξονται του πολεμου, ει γε η αυτος Γωβαζης αποθοιτο την
αρχην η γουν τον παιδα της βασιλειας αφελοιτο· ου γαρ θεμις της χωρας αμφοτερους
ηγεμονευειν παρα τον παλαιον θεσμον. ωστε δε θατερον βασιλευειν, Γωβαζην η τον αυτου
παιδα, της Κολχιδος, και τηιδε λυθηναι τον πολεμον, Ευφημιος εσηγησατο, την του μαγιστρου
διεπων αρχην· ος επι συνεσει και λογων αρετηι δοξαν εχων Μαρκιανου του βασιλεως την των
πραγματων ελαχεν επιτροπην και πλειστων των ευ βουλευθεντων εκεινωι καθηγητης εγενετο·
ος και Πρισκον τον συγγραφεα των της αρχης φροντιδων εδεξατο κοινωνον. της δε αιρεσεως
της αυτωι δοθεισης, ο Γωβαζης ειλετο της βασιλειας παραχωρησαι τωι παιδι, αυτος τα συμβολα
αποθεμενος της αρχης, και παρα τον κρατουντα Ῥωμαιων τους δεησομενους επεμπεν, ως, ενος
Κολχου ηγεμονευοντος, ουκ ετι δι' αυτον χαλεπαινοντα επι τα οπλα χωρειν. βασιλευς δε
διαβαινειν αυτον ες την Ῥωμαιων εκελευε και των αυτωι δεδογμενων διδοναι λογον. ος δε την
μεν αφιξιν ουκ ηρνησατο, ∆ιονυσιον δε τον εις την Κολχιδα παλαι διαπεμφθεντα της τε αυτου
Γωβαζου διαφορας ενεκα πιστιν δωσοντα ᾔτησεν, ως ουδεν υποσταιη ανηκεστον. διο δη ες την
Κολχιδα ∆ιονυσιος εστελλετο, και περι των διαφορων συνεβησαν.
13. Ὅτι ο Μαιοριανος ο των εσπεριων Ῥωμαιων βασιλευς, ως αυτωι οι εν Γαλατιαι Γοτθοι
συμμαχοι κατεστησαν, και τα παροικουντα την αυτου επικρατειαν εθνη τα μεν οπλοις, τα δε
λογοις παρεστησατο, και επι την Λιβυην συν πολληι διαβαινειν επειρατο δυναμει, νηων αμφι
τας τριακοσιας ηθροισμενων αυτωι, πρεσβεις μεν προτερον παρ' αυτον ο των Βανδιλων
ηγουμενος επεμπε λυειν τα διαφορα λογοις βουλομενος· ως δε ουκ επειθε, την Μαυρουσιων
γην, ες ην τους αμφι τον Μαιοριανον απο της Ἰβηριας αποβαινειν εχρην, πασαν εδηιωσε και
εκακωσε και τα υδατα.
14. Ὅτι οι εσπεριοι Ῥωμαιοι ες δεος ελθοντες περι Μαρκελλινου, μηποτε αυξανομενης
αυτωι της δυναμεως και επ' αυτους αγαγοι τον πολεμον, διαφορως ταραττομενων αυτοις των
πραγματων, τουτο μεν εκ Βανδιλων, τουτο δε και Αιγιδιου, ανδρος εκ Γαλατων μεν των προς τηι
εσπεραι ορμωμενου, τωι δε Μαιοριανωι συστρατευσαμενου και πλειστην αμφ' αυτον εχοντος
δυναμιν και χαλεπαινοντος δια την του βασιλεως αναιρεσιν· ον του προς Ἰταλιωτας τεως
απηγαγε πολεμου η προς Γοτθους τους εν Γαλατιαι διαφορα. περι γαρ της ομορου προς εκεινους
διαφιλονεικων γης καρτερως εμαχετο και ανδρος εργα μεγιστα εν εκεινωι επεδειξατο τωι
πολεμωι. τουτων δη ενεκα οι εσπεριοι Ῥωμαιοι παρα τους ευους πρεσβεις εστειλαν, ωστε αυτοις
και τον Μαρκελλινον και τους Βανδιλους διαλλαξαι. και προς μεν τον Μαρκελλινον Φυλαρχος
σταλεις επεισεν αυτον κατα Ῥωμαιων οπλα μη κινειν, ο δε παρα τους Βανδιλους διαβας
απρακτος ανεχωρει, του Γεζεριχου μη αλλως τον πολεμον καταθησειν απειλουντος, ει μη γε
αυτωι η του Βαλεντινιανου και Ἀετιου περιουσια δοθηι. και γαρ και παρα των ευων Ῥωμαιων
εκεκομιστο μοιραν της Βαλεντινιανου περιουσιας ονοματι Ευδοκιας της τωι Ὀνοριχωι
γεγαμημενης. διο δη ετους εκαστου ταυτην του πολεμου προφασιν ποιουμενος ευθυς ηρος
αρχομενου συν στολωι την εκστρατειαν εποιειτο επι τε Σικελιαν και τας Ἰταλιας· και ταις μεν
πολεσιν, εν αις μαχιμον δυναμιν των Ἰταλιωτων ειναι συνεβαινεν, ου ραιδιως προσεφερετο,
καταλαμβανων δε χωρια, εν οις μη ετυχεν ουσα αντιπαλος δυναμις, 586 εδηιου τε και
ηνδραποδιζετο. ου γαρ προς παντα ταποβασιμα τοις Βανδιλοις μερη οι Ἰταλιωται αρκειν
εδυναντο, πληθει των πολεμιων βιαζομενοι και τωι μη παρειναι σφισι ναυτικην δυναμιν, ην
παρα των ευων αιτουντες ουκ ετυγχανον δια τας προς Γεζεριχον εκεινοις τεθεισας σπονδας·
οπερ ετι μαλιστα εκακωσε τα εν τηι εσπεραι Ῥωμαιων πραγματα δια το διηιρησθαι την βασιλειαν.
Ἐπρεσβευσαντο δε κατ' εκεινον τον χρονον κατα τους ευους Ῥωμαιους Σαραγουροι και
Ουρωγοι και Ὀνογουροι, εθνη εξανασταντα των οικειων ηθων, Σαβιρων ες μαχην σφισιν
εληλυθοτων, ους εξηλασαν Ἄβαροι μετανασται γενομενοι υπο εθνων οικουντων μεν την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

277

παρωκεανιτιν ακτην, ωσπερ και οι Σαραγουροι ελαθεντες κατα ζητησιν γης προς τοις Ἀκατιροις
Ουννοις εγενοντο, και μαχας προς εκεινους πολλας συστησαμενοι το τε φυλον κατηγωνισαντο
και προς Ῥωμαιους αφικοντο, τυχειν της αυτων βουλομενοι επιτηδειοτητος. βασιλευς ουν και
οι αμφ' αυτον φιλοφρονησαμενοι και δωρα δοντες αυτους απεπεμψαν.
15. Ὅτι στασιαζοντων των φυγαδων εθνων κατα τους κατα την εω Ῥωμαιους, παρα
των Ἰταλων πρεσβεια αφικετο λεγουσα ως ουχ υποστησονται, ει μη γε σφισι τους Βανδιλους
διαλλαξοιεν. αφικετο δε και παρα του Περσων μοναρχου, των τε παρ' αυτους καταφευγοντων
εκ του σφετερου εθνους αιτιαν εχουσα και των Μαγων των εν τηι Ῥωμαιων γηι εκ παλαιων
οικουντων χρονων, ως απαγειν αυτους των πατριων εθων και νομων εθελοντες και της περι το
θειον αγιστειας παρενοχλουσι τε ες αει και ανακαιεσθαι κατα τον θεσμον ου συγχωρουσι το παρ'
αυτοις ασβεστον καλουμενον πυρ· και ως χρη του Ἰουροειπααχ φρουριου επι των Κασπιων
κειμενου πυλων χρηματα χορηγουντας Ῥωμαιους ποιεισθαι επιμελειαν η γουν τους
φρουρησοντας αυτο στρατιωτας στελλειν, και μη μονους σφας δαπανηι και φυλακηι του χωριου
βαρυνεσθαι· ει γαρ ενδοιεν, ουκ εις Περσας μονους, αλλα και εις Ῥωμαιους 587 τα εκ των
παροικουντων εθνων κακα ραιδιως αφικεσθαι. χρηναι δε αυτους ελεγον και χρημασιν
επικουρειν επι τωι προς Ουννους πολεμωι τους Κιδαριτας λεγομενους· εσεσθαι γαρ σφισιν αυτων
νικωντων ονησιν, μη συγχωρουμενου του εθνους και εις την Ῥωμαικην διαβαινειν
επικρατειαν. παντων δε ενεκα Ῥωμαιων αποκριναμενων στελλειν τον διαλεξομενον τωι
Παρθυαιωι μοναρχηι· μητε γαρ φυγαδας ειναι παρα σφισι μητε παρενοχλεισθαι τους Μαγους της
θρησκειας περι· την φυλακην δε του Ἰουροειπααχ φρουριου και τον πολεμον τον προς τους
Ουννους υπερ σφων αυτων αναδεδεγμενους μη δικαιως χρηματα αιτειν παρ' αυτων.
επρεσβευετο δε παρα μεν Βανδιλους υπερ Ἰταλων Τατιανος εν τηι των πατρικιων αξιαι
καταλεγομενος, παρα δε Περσας Κωνσταντιος, τριτον μεν την υπαρχον λαχων αρχην, προς δε τηι
υπατικηι αξιαι και της πατρικιοτητος τυχων.
16. Ὅτι μετα τον εμπρησμον της πολεως τον επι Λεοντος ηκεν ο Γωβαζης συν ∆ιονυσιωι
ες την Κωνσταντινου Περσικην εχων στολην και τωι Μηδικωι δορυφορουμενος τροπωι. ον οι
αμφι τα βασιλεια δεξαμενοι προτερον μεν του νεωτερισμου κατεμεμψαντο, επειτα δε
φιλοφρονησαμενοι απεπεμψαν· ειλε γαρ αυτους τηι τε θωπειαι των λογων και τα των
Χριστιανων επιφερομενος συμβολα.
17. Ὅτι Σκιροι και Γοτθοι ες πολεμον συνελθοντες και διαχωρισθεντες αμφοτεροι προς
συμμαχων μετακλησιν παρεσκευαζοντο· εν οις και παρα τους ευους Ῥωμαιους ηλθον. και
Ἄσπαρ μεν ηγειτο μηδετεροις συμμαχειν, ο δε αυτοκρατωρ Λεων εβουλετο Σκιροις επικουρειν.
και δη γραμματα προς τον εν Ἰλλυριοις στρατηγον επεμπεν εντελλομενος σφισι κατα των
Γοτθων βοηθειαν την προσηκουσαν πεμπειν.
18. Ὅτι ηκε κατα τουτον τον χρονον παρα των Ἀττηλα παιδων ως τον βασιλεα Λεοντα
πρεσβεια τας αιτιας διαλυουσα της προυπαρξασης διαφορας, και ως χρη αυτους επι ειρηνηι
σπενδεσθαι και κατα το παλαιον εθος παρα τον Ἴστρον ες ταυτον 588 ιοντας Ῥωμαιοις
προτιθεναι αγοραν και αντιλαμβανειν, ων αν δεομενοι τυχοιεν. και η μεν σφων αυτων πρεσβεια
εν τοισδε ουσα απρακτος επανηιει· ου γαρ εδοκει τωι βασιλευοντι Ουννους των Ῥωμαικων
συμβολαιων μετεχειν πολλα την αυτου κακωσαντας γην· οι δε του Ἀττηλα παιδες την επι τηι
πρεσβειαι αποκρισιν δεξαμενοι προς σφας διεφεροντο· ο μεν γαρ ∆εγγιζιχ, απρακτων
επανελθοντων των πρεσβεων, πολεμον Ῥωμαιοις επαγειν εβουλετο, ο δε Ἠρναχ προς ταυτην
απηγορευε την παρασκευην, ως των κατα χωραν απαγοντων αυτον πολεμων.
19. Ὅτι Σαραγουροι Ἀκατιροις και αλλοις εθνεσιν επιθεμενοι επι Περσας εστρατευον.
και προτερον μεν επι τας Κασπιας παρεγενοντο πυλας· και φρουραν Περσικην εν αυταις
εγκαθεστωσαν ευροντες ετεραν οδον ετραποντο, δι' ης επι τους Ἴβηρας ελθοντες την τε αυτων
εδηιουν και τα Ἀρμενιων χωρια κατετρεχον· ωστε Περσας προς τωι πολεμωι των Κιδαριτων τωι
παλαι αυτοις συσταντι και ταυτην ευλαβουμενους την εφοδον παρα Ῥωμαιους πρεσβευσασθαι
και αιτειν χρηματα σφισιν αυτοις διδοσθαι η ανδρας προς φυλακην του Ἰουροειπααχ φρουριου,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

278

και λεγειν, απερ αυτοις πολλακις ειρητο πρεσβευομενοις, ως, αυτων υφισταμενων τας μαχας
και μη συγχωρουντων τα επιοντα εθνη βαρβαρα παροδον εχειν, η των Ῥωμαιων αδηιωτος
διαμενει χωρα. των δε αποκριναμενων ως εκαστον αναγκη της οικειας υπερμαχουντα γης της
σφετερας φρουρας επιμελεισθαι, παλιν απρακτοι επανεζευξαν.
20. Ὅτι ∆εγγιζιχ πολεμον επι Ῥωμαιους επενεγκοντος και τηι του Ἴστρου οχθηι
προσκαρτερουντος, τουτο μαθων ο Ἀναγαστης ο Ὀρνιγισκλου (αυτος γαρ ειχε την προς τωι
Θραικιωι μερει του ποταμου φυλακην) εκ των αμφ' αυτον εκπεμψας επυνθανετο ο τι βουλομενοι
προς μαχην παρασκευαζονται. ο δε ∆εγγιζιχ του Ἀναγαστου κατολιγωρησας τους υπ' αυτου
πεμφθεντας απρακτους ηφιει, παρα δε τον βασιλεα τους διαλεξομενους εστελλεν, ως, ει μη γην
και χρηματα αυτωι τε και τωι επομενωι δοιη στρατωι, πολεμον επαξει. των δε παρ' εκεινου
πρεσβεων ες τα βασιλεια αφικομενων και τα αυτοις ενταλθεντα απαγγειλαντων, απεκρινατο
βασιλευς ετοιμως εχειν παντα ποιειν, ει γε υπακουσομενοι αυτωι παραγενωνται· χαιρειν γαρ
τοις απο των εθνων επι συμμαχιαι αφικνουμενοις.
21. Ὅτι Ἀναγαστου και Βασιλισκου και Ὄστρουι και αλλωντινων στρατηγων Ῥωμαιων
τους Γοτθους ες τινα κοιλον χωρον συγκλεισαντων και πολιορκουντων, λιμωι τε πιεζομενων
των Σκυθων σπανει των επιτηδειων, πρεσβειαν παρα τους Ῥωμαιους ποιησασθαι, ωστε αυτους
ει ενδιδοασι νεμομενους γην υπακουειν αυτων ες ο τι αν θελοιεν· των δε επι βασιλεα την
εκεινων φερειν αποκριναμενων πρεσβειαν, και των βαρβαρων του λιμου περι σφας θεσθαι
εθελειν τας συμβασεις φαμενων και μη οιους τε ειναι μακρας ποιεισθαι ανακωχας,
βουλευομενοι οι τας Ῥωμαικας ταξεις διεποντες τροφας χορηγησειν αυτοις υπεσχοντο αχρι της
βασιλεως επιτροπης, ει γε σφας αυτους διελοιεν ωσπερ και το Ῥωμαικον διακεκριται πληθος·
εσεσθαι γαρ αυτων ραιδιως ουτως επιμελειαν, ες τους κληρουμενους και ουκ εις παντας
αποβλεποντων των στρατηγων, οιπερ ες φιλοτιμιαν ορωντες προς την αυτων παντως
αμιλληθησονται κομιδην. των δε Σκυθων τους απαγγελθεντας δια των πρεσβεων
προσδεξαμενων λογους και ες τοσαυτας σφας αυτους ταξαντων μοιρας, ες οσασπερ και οι
Ῥωμαιοι διεκεκριντο, Χελχαλ, του Ουννων γενους ανηρ και υποστρατηγος των διεποντων τα
Ἄσπαρος ταγματα, παρα την επιλαχουσαν αυτοις βαρβαρικην μοιραν ελθων και των Γοτθων
(πλειονες δε των αλλων υπηρχον) μεταπεμψαμενος τους λογαδας τοιωνδε εποιησατο λογων
αρχην, ως δωσει μεν αυτοις γην ο βασιλευς, ουκ εις σφετεραν δε αυτων ονησιν, αλλα τοις εν
σφισιν Ουννοις. τουτους γαρ ολιγωρως γεηπονιας εχοντας δικην λυκων τας αυτων επιοντας
διαρπαζεσθαι τροφας, ωστε θεραποντων ταξιν επεχοντας της εκεινων ενεκα ταλαιπωρεισθαι
τροφης, καιπερ ες αει ποτε τοις Ουννοις του Γοτθων γενους ασπονδου διαμειναντος, και εκ
προγονων την αυτων αποφυγειν ομαιχμιαν ομοσαμενων, εφ' ωι και ορκων πατριων προς τηι των
οικειων στερησει καταφρονειν· αυτον δε, ει και το Ουννων αυχει γενος, δικαιοσυνης ποθωι ταδε
προς αυτους ειποντα δεδωκεναι περι του πρακτεου βουλην. επι τουτοις οι Γοτθοι
διαταραχθεντες και ευνοιαι τηι προς αυτους ταυτα τον Χελχαλ ειρηκεναι νομισαντες, τους εν
αυτοις Ουννους συσταντες διεχει 590 ριζοντο· και μαχη καρτερα αμφοτερων συνιστατο των
εθνων εκ συνθηματος. ο Ἄσπαρ πυθομενος, αλλα γαρ και οι των λοιπων στρατοπεδων ηγεμονες
μετα των οικειων παραταξαμενοι τον επιτυχοντα των βαρβαρων ανηιρουν. του δε δολου και της
απατης οι Σκυθαι λαβοντες εννοιαν σφας τε ανεκαλουντο και ες χειρας τοις Ῥωμαιοις εχωρουν.
αλλ' οι μεν Ἄσπαρος την σφισιν επιλαχουσαν εφθασαν αναλωσαντες μοιραν, τοις δε λοιποις
στρατηγοις ουκ ακινδυνος η μαχη εγενετο, των βαρβαρων καρτερως αγωνισαμενων, ωστε τους
εξ αυτων υπολειφθεντας τας τε Ῥωμαικας ταξεις διωσασθαι και τηιδε την πολιορκιαν
διαφυγειν.
22. Ὅτι μεγιστης προς το Σουανων εθνος Ῥωμαιοις τε και Λαζοις υπαρχουσης
διαφορας, και σφοδρα ες την του σωματος † των Σουανων συνισταμενων μαχην, και Περσων δε
εθελοντων αυτωι πολεμειν δια τα φρουρια, απερ των Σουανων αφηιρηντο, πρεσβειαν εστελλεν,
επικουρους αυτωι διαπεμφθηναι παρα βασιλεως αιτων εκ των παραφυλαττοντων στρατιωτων
τα Ἀρμενιων ορια των Ῥωμαιοις υποτελων, εφ' ωι προσχωρων οντων ετοιμην εχειν βοηθειαν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

279

και μη κινδυνευειν τους πορρωθεν απεκδεχομενον, η παραγενομενων επιτριβεσθαι δαπανηι, του
πολεμου, αν ουτω τυχηι, διαναβαλλομενου, καθαπερ ηδη προτερον εγεγονει. της γαρ συν
Ἡρακλειωι απεσταλμενης βοηθειας, και Περσων και Ἰβηρων των αυτωι επαγοντων τον πολεμον
προς ετερων εθνων τοτε απασχοληθεντων, μαχην † την συμμαχιαν απεπεμψεν ασχαλλων επι
τηι των τροφων χορηγιαι, ωστε αυθις των Παρθων επ' αυτον αναζευξαντων Ῥωμαιους
επικαλεσασθαι. των δε στειλαι την βοηθειαν επαγγειλαμενων και ανδρα τον αυτης ηγησομενον,
παρεγενετο και Περσων πρεσβεια αγγελλουσα τους Κιδαριτας Ουννους υπ' αυτων κατηγωνισθαι
και Βαλααμ πολιν αυτων εκπεπολιορκηκεναι. εμηνυον δε την νικην και βαρβαρικως
επεκομπαζον την παρουσαν αυτοις μεγιστην δυναμιν αποφαινειν εθελοντες. αλλα αυτους
παραυτικα των αγγελθεντων απεπεμπε 591 βασιλευς, εν μειζονι φροντιδι τα εν Σικελιαι
συνενεχθεντα ποιουμενος. Τελος της ιστοριας Πρισκου.
Περι πρεσβεων εθνικων προς Ῥωμαιους. Ἐκ της ιστοριας Ευναπιου Σαρδιανου.
Λογος Γʹ.
1. Ὅτι του Ἰουλιανου ες την πολεμιαν χωρουντος, και των Χαμαβων ικετευοντων
φειδεσθαι και ταυτης ως οικειας, ο Ἰουλιανος συνεχωρει, και τον βασιλεα σφων προελθειν
κελευσας, επειδη προηλθε, και επι της οχθης ειδεν εστηκοτα, επιβας πλοιου, το πλοιον † ουν
εχων τοξευματος, ερμηνεα εχων διελεγετο τοις βαρβαροις. εκεινων δε παντα ποιειν οντων
ετοιμων, ορων ευπροσωπον τε αμα και αναγκαιαν αυτωι την ειρηνην (Χαμαβων γαρ μη
βουλομενων αδυνατον εστι την εκ της Βρεττανικης νησου σιτοπομπιαν επι τα Ῥωμαικα
φρουρια διαπεμπεσθαι) καμπτομενος υπο της χρειας χαριζεται την ειρηνην, και ομηρα ᾔτει
λαβειν πιστεως ενεκεν. των δε ικανους ειναι αιχμαλωτους λεγοντων, εκεινους εφη τον
πολεμον αυτωι δεδωκεναι· καθ' ομολογιαν γαρ μη λαβειν· νυνι δε ζητειν παρ' αυτων τους
αριστους, ει μη τεχναζουσι περι την ειρηνην. των δε ικετευοντων και αξιουντων ειπειν ους
βουλεται, μεταλαβων αυθις τον του βασιλεως αυτων αιτειται παιδα, πλαττομενος, ον ειχεν
αιχμαλωτον, ωσπερ ουκ εχων. ενταυθα ο τε βασιλευς αυτων και οι βαρβαροι πρηνεις
εκταθεντες οιμωγηι τε αφθονωι και ολοφυρσει προσεκεχρηντο δεομενοι μηδεν αδυνατον
επιταττεσθαι· αδυνατον δε αυτοις ειναι και τους πεσοντας αναστησαι και ομηρους δουναι τους
τετελευ 592 τηκοτας. γενομενης δε σιωπης, ο των βαρβαρων βασιλευς αναβοησας μεγιστον
οσον· ειθε εζη μοι, εφη, ο παις, ινα σοι δοθεις ομηρος, ω Καισαρ, δουλειαν ηυτυχει της εμης
βασιλειας ευδαιμονεστεραν. αλλ' υπο σου τεθνηκεν ατυχησας ισως και το αγνοηθηναι. πολεμωι
γαρ επιστευσε το σωμα νεος ων, ον συ μονον ανταξιον ειρηνης υπολαμβανεις. και νυν, ω
βασιλευ, συ μεν εξαιτεις ως οντα, εγω δε αρχομαι θρηνειν συνορων τινα ουκ εχω. παιδα γαρ
οδυρομενος ενα και κοινην ειρηνην τωι παιδι συναπολωλεκα. καν μεν πιστευσηις τοις εμοις
ατυχημασιν, παραμυθιαν εχει μοι το παθος ως υπερ απαντων ητυχηκοτι· αν δε απιστησηις, και
πατηρ ατυχης και βασιλευς οφθησομαι. τοις γαρ εμοις κακοις ουκ ακολουθησει μεν ο παρα των
αλλων ελεος, οσπερ απασιν οφειλεται τοις εν τοιουτοις καθεστηκοσιν, προσκεισονται δε αι
κοιναι συμφοραι. και ου παραιτησομαι τοις αλλοις ατυχων, αλλα κοινωνειν εμοι των δεινων
αναγκασω, τοσουτον απολαυων της βασιλικης εξουσιας οσον ατυχειν μονος μη δυνασθαι.
τουτων ακουων ο βασιλευς την τε ψυχην επαθε και τοις λεγομενοις συμπαθως επεδακρυσε· και
καθαπερ εν τοις δραμασιν, οτ' αν εις απορον και δυσλυτον αι των υποκειμενων εργων πλοκαι
τελευτησωσιν, ο καλουμενος απο μηχανης θεος επεισοδιος εις μεσον ελκεται παντα
συμπεραινων και καταστρεφων επι το σαφεστερον και ευκριτον, ουτω και αυτος επι πραγμασιν
αμηχανοις και δυσεξοδοις, μετ' οιμωγης απαντων την μεν ειρηνην αιτουντων, τον δε
επιζητουμενον ομηρον απαγορευοντων μη εχειν, τον τε νεανισκον παραγαγων απασιν εδειξε
βασιλικως παρ' αυτωι διαιτωμενον και διαλεχθηναι τωι πατρι κελευσας οσα εβουλετο
περιεσκοπει το πραχθησομενον. τα δε επι τουτοις ην αξια τουτων. ουκ ετεκεν ο ηλιος τοιαυτην
ημεραν, οιαν τοτε εξην τοις παρουσιν οραν και ιστορειν. οι μεν γαρ απο θορυβου και θρηνων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

280

εκπληξει και θαμβει συνδεθεντες ες το ακινητον επαγησαν, ωσπερ Ἰουλιανου δειξαντος αυτοις
ου τον νεανισκον, αλλ' ειδωλον, ο δε βασιλευς, επει ησυχια μυστηριων απαντων εγενετο
σταθερωτερα, βαρυ φθεγξαμενος εις μεσον· τουτον, ειπεν, ο μεν υμετερος, ως υμεις υπο 593
λαμβανετε, πολεμος απολωλεκε, θεος δε ισως και το Ῥωμαιων 593 σεσωκε φιλανθρωπον. εξω
δε αυτον ομηρον, ου παρ' υμων καθ' ομολογιαν, αλλα παρα του πολεμου λαβων και τωι κρατειν
αρκουμενος. και ουτος μεν ουδενος ατυχησει των καλλιστων εμοι ξυνων, υμεις δε πειρωμενοι
παραβαινειν τας συνθηκας αποτευξεσθε παντων. φημι δε ουχ οτι κολασομαι τον ομηρον, ον
ουδε ενεχυρον παρ' υμων ειληφα της ειρηνης, αλλ' ανδρειας αποδειξιν καθ' υμων εχω· ο και
αλλως ανισον και θεομισες τους ουδεν αδικουντας υπερ των αδικουντων δακνειν και
σπαραττειν, ωσπερ τα θηρια τους απαντωντας, οτ' αν υφ' ετερων διωκηται· αλλ' οτι πρωτον μεν
αρξετε χειρων αδικων, ου μειζων ολεθρος ουκ εστιν ανθρωποις, καν δοκωσι προς το βραχυ και
παρον επιτυγχανειν· δευτερον δε οτι προς Ῥωμαιους υμιν ο λογος εσται καμε τον αρχοντα
τουτων, ον ουτε πολεμουντες ουτε ειρηνην αιτουντες ενικησατε. προσεκυνησαν επι τουτοις
απαντες και ανευφημουν θεον τινα επι τοις λογοις ηγουμενοι. σπεισαμενος γουν και την του
Νεβισγαστου μητερα μονον αιτησας, εκεινων ομολογησαντων τε αμα και δοντων, ανεζευξεν επι
τοιαυταις πραξεσιν, μετοπωρου τε εστηκοτος και χειμωνος ηδη συνισταμενου και διαψυχοντος.
2. Ὅτι Βαδομαριος τις δυναμει και τολμηι προειχε Γερμανων και εις τουτο υπετυφετο
μεγαλαυχιας, ωστε ετυγχανε μεν ομηρον τον εαυτου δεδωκως υιον, εως αν αποδωι τους
αιχμαλωτους, ους εκ της καταδρομης ειχε συνηρπασμενους, τουτους δε ουκ αποδιδους απηιτει
τον ομηρον, πολλα απειλων, ει μη λαβοι. αποπεμπει δη τουτον Ἰουλιανος αυτωι τοσουτον
επιθεις, ως ουκ εστιν αξιοπιστον εν μειρακιον υπερ πολλων ευγενεστερων ομηρευον παρ' αυτωι,
αλλ' η τους αιχμαλωτους αποδιδοναι προσηκον οντας υπερ τρισχιλιους τοις αυτικα ηξουσι
πρεσβεσιν, η αδικουντα ειδεναι. ταυτα εγραφετε και την πρεσβειαν εστελλεν, και αυτος ειπετο
τηι πρεσβειαι απο Νεμετων αρας επι τον Ῥηνον. ηδη τε ην προς τοις Ῥαυρακοις,ο εστι φρουριον.
3. Ὅτι μετα την Ἰουλιανου της βασιλειας αναγορευσιν πρεσβειαι πανταχοθεν
συνεβαινον και στεφανοι πολλοι χρυσοι [οι] αυτωι παρα των εθνων ανεκομιζοντο. ενταυθα και
οι την Ἰωνιαν οικουντες ετυχον οσων εδεηθησαν, και πλειονων η ελασσονων, 594 Λυδοι δε και
ευχης κρειττον επραττον, Ευναπιου μεν του ρητορος υπερ αυτων πρεσβευοντος, ευημερησαντος
δε ουτω κατα την πρεσβειαν ωστε και δικηι τινι περιμαχητωι συνειπειν, ηι ο βασιλευς αυτον
εκελευεν· ο δε ενικα και την δικην. και εκ Κλαζομενων δε Πεισων ευδοκιμει λεγων.
4. Ὅτι Βαλεντινιανου αναρρησις εν Νικαιαι της Βιθυνιας γινεται, πρεσβειαι τε οσαι
συνεπεφοιτηκεσαν επι τουτον τους χρυσους εχουσαι στεφανους προς εκεινον ανεφεροντο. και
προς πασας απεφαινετο μεν ουδεν επιτρεχων ραιδιως ουτωσι και συντομως, επηγγελλετο τι δε
απασιν ως ποιησων αυτικα μαλα.
5. Ὅτι τωι βασιλει Ουαλεντι ησυχιαν απο των οικειων και των οθνειων αγοντι το
επιλεκτον αγγελλεται των Σκυθων στρατευμα πλησιον ηδη που τυγχανειν, ους ο Προκοπιος εις
συμμαχιαν εξεκεκληκει παρα του Σκυθων βασιλεως. γαυρους ειναι τα φρονηματα ελεγον τους
προσιοντας και περιφρονητικους των ορωμενων, ολιγωρους τε προς το ακολαστον μεθ' υβρεως
και πολυ το αγερωχον και θερμον επι πασιν εχοντας. ο δε βασιλευς συντομως αυτους αποτεμων
της επι Σκυθας υποστροφης κατειχεν εντος αρκυων και τα οπλα παραδουναι κελευσας. οι δε
εδοσαν την της γνωμης υπεροψιαν μεχρι του κινησαι τας κομας επιδειξαμενοι. διασπειρας ουν
αυτους κατα τας πολεις εν αδεσμωι κατειχε φρουραι, και καταφρονησιν ενεποιειτο τοις
θεωμενοις αυτων τα σωματα προς τε μηκος αχρειον ελαυνομενα και βαρυτερα τοις ποσιν, κατα
τε το μεσον διεσφιγμενα, ηιπερ φησιν Ἀριστοτελης τα εντομα. δεχομενοι δ' ουν αυτους εις τας
οικιας οι τας πολεις οικουντες και πειρωμενοι της ασθενειας την εαυτων εξαπατην γελαν
ηναγκαζοντο. τουτους απηιτει τους γενναιους ο Σκυθων βασιλευς. και ην το πραγμα δριμυ και
προς τον του δικαιου λογον ουκ ευδιαιτητον. ο μεν γαρ εφασκε βασιλει δεδωκεναι κατα
συμμαχιαν και ορκους· ο δε απεφασκε βασιλεα μη τυγχανειν και αυτον ουκ ομωμοκεναι.
εκεινου δε προστιθεντος τον Ἰουλιανον, και οτι δια την εκεινου δεδωκει συγγενειαν, *** και τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

281

των πρε 595 σβεων αξιωματα προστιθεντος, ο βασιλευς αντεφωνει, τους τε πρεσβεις εχειν την
δικην και τους παροντας ως πολεμιους κατεχεσθαι πολεμιωι προς συμμαχιαν ηκοντας. εκ
τουτων δε των προφασεων ο Σκυθικος ανεγειρεται πολεμος, τωι μεν αξιωματι των συνιοντων
εθνων και τοις μεγεθεσι των παρασκευων επι μεγα προβησεσθαι και χωρησειν πολυτροπων
συμφορων και ατεκμαρτου τυχης προσδοκηθεις, τηι δε του βασιλεως οξυτητι και προνοιαι
κατενεχθεις επι το σταθερον και ασφαλεστερον.
6. Ὅτι των Σκυθων ηττηθεντων και υπο των Ουννων αναιρεθεντων και αρδην
απολλυμενων το πληθος, οι μεν εγκαταλαμβανομενοι συν γυναξι και τεκνοις διεφθειροντο, και
ουδεμια φειδω της περι τους φονους ην ωμοτητος. το δε συναλισθεν και προς φυγην ορμησαν
πληθος μεν ου πολυ των εικοσι μυριαδων αποδεουσαι συνηλθον ες το μαχιμον ακμαζουσας
κινηθεντες και ταις οχθαις επισταντες χειρας τε ωρεγον πορρωθεν μετα ολοφυρμων και βοης
και προετεινον ικετηριας, επιτραπηναι την διαβασιν παρακαλουντες και την σφων συμφοραν
οδυρομενοι και προσθηκην τηι συμμαχιαι παρεξειν επαγγελλομενοι. οι δε ταις οχθαις
επιτεταγμενοι Ῥωμαιων ουδεν εφασαν πραξειν ανευ βασιλεως γνωμης. εντευθεν αναφερεται
μεν επι τον βασιλεα η γνωσις· πολλης δε αντιλογιας γενομενης, και πολλων εφ' εκατερα
γνωμων εν τωι βασιλικωι συλλογωι ρηθεισων, εδοξε τωι βασιλει. και γαρ υπην τι ζηλοτυπιας
αυτωι προς τους συμβασιλευοντας, οι παιδες μεν ησαν αδελφου (και γεγραπται ουτω προτερον),
την βασιλειαν δε διηιρησθαι κατα σφας εδοκουν, την διανομην ουκ ανενεγκοντες επι τον θειον.
τουτων δη ενεκα, και ως μεγαληι προσθηκηι το Ῥωμαικον αυξησων, δεχθηναι κελευει τους
ανδρας τα οπλα καταθεμενους. πριν δε την διαβασιν εκ βασιλεως επιτραπηναι, Σκυθων οι
τολμηροτατοι και αυθαδεις βιασασθαι τον πορον εγνωσαν, και βιαζομενοι κατεκοπησαν. οι δε
διαφθειραντες τον αποδασμον τουτον της τε αρχης παρελυθησαν και περι τοις σωμασιν
εκινδυνευσαν, οτι πολεμιους διεφθειραν, οι τε παραδυναστευοντες βασιλει και δυναμενοι
μεγιστον κατεγελων αυτων το φιλοπολεμον και στρατη 596 γικον, πολιτικους δε ουκ εφασαν
ειναι. ο μεν γαρ βασιλευς εξ Ἀντιοχειας επετρεπεν αυτοις την αχρειον ηλικιαν πρωτον
υποδεξαμενοις και παραπεμψασιν εις την Ῥωμαικην επικρατειαν και ταυτην ες ομηρειαν
ασφαλως κατεχουσιν επιστηναι ταις οχθαις, και μη προτερον τους μαχιμους δεξασθαι
διαβαινοντας μηδε τα πλοια παρασχειν ες την περαιωσιν, ει μη τα οπλα καταθεμενοι γυμνοι
διαβαινοιεν. οι δε ταυτα επιτραπεντες, ο μεν εκ των διαβεβηκοτων ηρα παιδαριου τινος λευκου
και χαριεντος την οψιν, ο δε ηλω γυναικος ευπροσωπου των αιχμαλωτων, ος δε ην αιχμαλωτος
υπο παρθενου, τους δε το μεγεθος κατειχε των δωρων τα τε λινα υφασματα και το των
στρωματων επ' αμφοτερα θυσανοειδες· εκαστος δε απλως αυτων υπελαμβανε και την οικιαν
καταπλησειν οικετων και τα χωρια βοηλατων και την ερωτικην λυσσαν της περι ταυτα
εξουσιας. νικηθεντες δε υπο τουτων νικην αισχιστην και παρανομωτατην, ωσπερ τινας
ευεργετας και σωτηρας παλαιους μετα των οπλων εδεξαντο. οι δε τοσουτον ακονιτι πραγμα
διαπεπραγμενοι και την οικοι συμφοραν ευτυχησαντες, οι γε αντι της Σκυθων ερημιας και του
βαραθρου την Ῥωμαικην αρχην απελαμβανον, ευθυς πολυ τι βαρβαρον εν τωι παρασπονδωι και
απιστωι διεφαινον. η μεν γαρ αχρηστος ηλικια προλαβουσα κατα την διαβασιν μετα βαθειας
σπουδης και φροντιδος των ταυτα βεβουλευμενων εις τα εθνη κατεχειτο και διεσπειρετο.
οικεται δε και γυναικες και παιδες εκεινων, οι μεν βασιλικα παρασημα εχοντες, τας δε ην
αβροτερας οραν η κατα αιχμαλωτον. παιδες δε αυτων και το οικετικον προς τε την ευκρασιαν
των αερων ανεδραμον και παρα την ηλικιαν ηβησαν, και πολυ το επιφυομενον ην πολεμιον
γενος. οι μεν ουν παλαιοι μυθοι λεγουσι περι την Βοιωτιαν και την Κολχιδα δρακοντειων
οδοντων κατασπαρεντων ενοπλους αμα τωι σπορωι τους ανδρας αναπαλλεσθαι· ο δε καθ' ημας
χρονος και τον μυθον τουτον εις φως και εργον συνηγαγε και οφθηναι κατηναγκασεν. ου γαρ
εφθασαν του Σκυθικου γενους εις την επικρατειαν την Ῥωμαικην οι παιδες ωσπερ οδοντες
διασπαρεντες, και παντα ην μεστα θυμου και μανιας και φονων, ανελθοντων αυτων ες ηλικιαν
μαχιμον παρα τον χρονον. το δε ακ 597 μαζον της Σκυθικης αλκης και γενναιοτατον τοις
υποδεξαμενοις αντι των εκβεβληκοτων ες επαναστασιν ευθυς εγερθεν και μαχομενον πολυ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

282

δεινοτερα και τραγικωτερα συνετολμησεν ων επαθεν. η μεν γαρ Θραικη πασα και η συνεχης
αυτηι χωρα Μακεδονια και Θεσσαλια τοιαυτη τις εστι και ουτω πολυυμνητος, ωστε ουδε εις κατα
ταυτα αναγραφειν λογος ην. τοσαυτην δε ουσαν αυτην και ουτω πολυανθρωπον ευδαιμονα τε
αμα και ευανδρον η των Σκυθων απιστος και παραλογος επαναστασις εξαπιναιως και
παραχρημα της διαβασεως συντολμηθεισα και ανοιδησασα κατεστορεσεν ες τοσονδε και
καθημαξευσε ταις συμφοραις, ωστε χρυσον αποδειχθηναι προς τα Θραικια παθη την Μυσων
παροιμιωδη λειαν. δοξαν δ' αυτοις στασιαζειν αξιομαχου μη παρουσης δυναμεως ες αμυναν, τωι
τε πληθει προς ανθρωπους αφυλακτους και ανοπλους εφανησαν φοβερωτατοι και τωι
φονικωτατωι προς το κρατουμενον παντα ανδρων εχηρωσαν. περιειστηκει δε ες ισον λογον και
Σκυθας Ουννων μη φερειν ονομα και Ῥωμαιους Σκυθων. πολεις γουν ευαριθμητοι και ολιγαι
τινες διεσωθησαν και ετι σωζονται τειχων ενεκεν και οικοδομηματων· η δε χωρα και το
πλειστον απαναλωται, και εστιν αοικητον και αβατον δια τον πολεμον. βασιλευς δε επειδη
τουτων επυθετο των αδιηγητων κακων, προς μεν τους Περσας αναγκαιαν ειρηνην συνθεμενος,
εαυτωι δε πολεμησας επι μεταγνωσει της υποδοχης, τωι θυμωι τε υπερεζεσε και προς τον πολεμον
εντεινων εαυτον προκαταπεμπει το Σαρακηνων ιππικον ως αντισχησον τοις βαρβαροις. ηδη γαρ
και την Κωνσταντινουπολιν κατετρυχον και τοις τειχεσιν ηνωχλουν περικαθημενοι, πολεμιον
τε ουδεν ορωντες ες αντιπαλον μαχην και τοις φρονημασιν ες πασαν υβριν ωλισθηκοτες. ο δη
και περιφανως εδοξε καλλιστα στρατηγησαι κατα τον καιρον εκεινον η τυχη.
7. Ὅτι επι Θεοδοσιου τους πρωτους χρονους της βασιλειας το των Σκυθων εθνος
εξελαυνομενοι της χωρας υπο των Ουννων διεβεβηκεσαν των φυλων ηγεμονες αξιωματι και
γενει προηκοντες. ουτοι ταις τιμαις του βασιλεως εξωγκωμενοι και παντα εφ' εαυτοις ορωντες
κειμενα στασιν εν αλληλοις ου μικραν ηγειραν, οι 598 μεν αγαπαν και δεχεσθαι την παρουσαν
ευδαιμονιαν κελευοντες, οι δε τον οικοι γεγονοτα φυλαττειν ορκον αυτοις και μη παραβαινειν
εκεινας τας συνθηκας. αυται δε ησαν ασεβεσταται και βαρβαρικον ηθος εις ωμοτητα
παρατρεχουσαι, παντι τροπωι Ῥωμαιοις επιβουλευειν και πασηι μηχανηι και δολωι τους
υποδεξαμενους αδικειν, καν τα μεγιστα υπ' αυτων ευ πασχωσιν, ως αν της εκεινων απασης
χωρας εγκρατεις γενωνται. περι τουτου μεν ουν ην αυτοις η στασις, και διανεμηθεντες
αλληλων απερραγησαν, οι μεν τα χειρω προθεμενοι της βουλης, οι δε τα ευσεβεστερα,
επικρυπτοντες δε εκατερα στασις την προφασιν της οργης ομως. και ο βασιλευς τιμων ουκ
εληγεν, αλλ' ομοτραπεζους ειχε και ομοσκηνους, και πολυ το φιλοδωρον ες αυτους ην· ουδαμου
γαρ εξεφερετο και παρεγυμνουτο τα της φιλονεικιας. ην δε ηγεμων της μεν θεοφιλους και θειας
μεριδος Φραβιθος, ανηρ νεος μεν κατα την ηλικιαν, γεγονως δε εις αρετην και αληθειαν
απαντων ανθρωπων καλλιστος. θεους τε γαρ ωμολογει θεραπευειν κατα τον αρχαιον τροπον
και ουδεμιαν υπεστη πλασιν εις απατην και διακρατησιν, αλλα γυμνην και καθαραν διεφαινε
την ψυχην περι του βιου, εχθρον υπολαμβανων ομως Ἀΐδαο πυληισιν ος χ' ετερον μεν κευθηι ενι
φρεσιν, αλλο δε ειπηι. γυναικα ουν ᾔτησε Ῥωμαιαν ευθυς, ινα μηδεν υβριζηι δια σωματος
αναγκην. και ο βασιλευς επετρεψε τον γαμον, και ο πατηρ της κορης (ετρεφετο γαρ υπο πατρι)
και το πραγμα εθαυμασε μακαριον εαυτον υπολαμβανων, ει τοιουτον εξοι γαμβρον. των μεν
ουν ομοφυλων ολιγοι τινες την ευσεβειαν και αρετην αγασθεντες του νεανισκου προς την
εκεινου γνωμην εχωρησαν και συνεστηκεσαν, οι δε πολλοι και δυνατωτεροι των δεδογμενων εξ
αρχης απριξ ειχοντο και προς την ωδινα της επιβουλης σφαδαζοντες εμεμηνεσαν· ων ηρχεν
Ἐριουλφος, ανηρ ημιμανης και των αλλων λυσσωδεστερος. συμποσιου δε προτεθεντος αυτοις
παρα του βασιλεως αδροτερου και πολυτελεστερου, την παροιμιαν αποδειξαντες αληθη την
λεγουσαν· οινος και αληθεια του ∆ιονυσον, και τοτε ρηξαντος 599 αυτοις παρα ποτον την
επικρυπτομενην στασιν, διαλυεται μεν το συμποσιον ατακτως, και δια θυρων εχωρουν
τεθορυβημενοι και παρακεκινηκοτες· ο δε Φραβιθος δι' αρετης υπερβολην το καλον και δικαιον
καλλιον αμα και θεοφιλεστερον οφθησεσθαι νομιζων, ει προσθειη ταχος, ου περιμεινας ετερον
καιρον, αλλα σπασαμενος το ξιφος της πλευρας Ἐριουλφου διηλασεν. και ο μεν εκειτο πεσων,
ονειροπολησας την αδικον επιβουλην· οι δε ***
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

283

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

284


