Fragmenta in Job
FRAGMENTA IN BEATUM JOB.
ΠΡΟΟΙΜΙΟΝ
Ὅτι δε παντι χρησιμον το βιβλιον, εν ιδεαι πασηι και βιων και περιστασεων, ανδρι
και γυναικι, πρεσβυτερωι και νεωι, ιδιωτηι και αρχοντι, πλουσιωι και πενητι, τοις δεξιοις
ευθηνουμενωι, και τοις αριστεροις πιεζομενωι, εγγυθεν εστι λαβειν την αποδειξιν. Ὁ
γαρτοι θαυμαστος και μεγας ουτος ανηρ, ο πανταχου της οικουμενης αοιδιμος, ο της
ευσεβειας αθλητης και στεφανιτης, ο δια παντων των αθλων ελθων, ο μυρια κατα του
διαβολου τροπαια στησας, ουτος εγενετο πλουσιος και πενης, ενδοξος τε και
ευκαταφρονητος, πολυπαις τε και απαις, εν βασιλικαις αυλαις και εν κοπριαι, εν λαμπραι
στοληι, και μετ' εκεινην εν πηγηι σκωληκων· μυριας απηλαυσε θεραπειας, και μετα
ταυτα μυριας υπεμεινεν υβρεις, οικετων επανισταμενων, φιλων ονειδιζοντων,
γυναικος επιβουλευουσης. Παντα αυτωι καθαπερ εκ πηγων απεῤρει [ισ. επεῤρει],
χρηματων περιουσια, δυναστειας μεγεθος, δοξης περιφανεια, ειρηνης ασφαλεια, τιμη,
και θεραπεια, και σωματος υγιεια, και παιδων ευκοσμια. Ουδεν ην λυπηρον, παρην
αυτωι πλουτος μετα ασφαλειας, και ευημερια αδιαπτωτος· και μαλα εικοτως· ο γαρ Θεος
πανταχοθεν αυτον ετειχισεν· αλλ' υστερον παντα εκεινα απεπτη, και μυριοι χειμωνες
κατ 64.508 εσκηνουν εις την οικιαν εκεινου, και παντες επαλληλοι και συνεχεις, και
μεθ' υπερβολης απαντες· τα γαρ αυτωι οντα παντα αθροον ηρπαζετο, οι τε παιδες
κατεχωννυντο αωρωι και βιαιωι θανατωι επι της τραπεζης και του συμποσιου
κατασφαγεντες, ου μαχαιραι και ξιφει, αλλα πνευματι πονηρωι την οικιαν καταδησαντι.
Και γυνη μετα ταυτα ωπλιζετο, και τα μηχανηματα προσηγε τωι δικαιωι· και φιλοι και
οικεται, οι μεν ενεπτυον εις το προσωπον, οι δε επεβαινον και ενηλλοντο· και οικιας
εξεβαλλετο πασης, και ενδιαιτημα αυτωι η κοπρια ην, και πηγαις σκωληκων εβρυε
πανταχοθεν, και αιματι και ιχωρι κατεῤρειτο ο αδαμας, και λαβων οστρακον εξεχεε
τους ιχωρας, δημιος αυτος εαυτωι γινομενος. Και οδυναι επαλληλοι και ακαρτερητοι,
και νυξ ημερας χαλεπωτερα, και ημερα νυκτος φορτικωτερα, και παντα κρημνοι και
σκοπελοι· και ο μεν παρακαλων, ουδεις, οι δε επεμβαινοντες, μυριοι· αλλ' ομως εν
τοσουτωι χειμωνι, και κυμασιν ουτως αποῤρητοις, εστη γενναιως και απεριτρεπτως. Το
δε αιτιον, οτι την των πραγματων φυσιν καλως ελογιζετο, και την τουτων ειδως
μεταβολην, προωρατο το μελλον, και πραττων καλως, την αθυμιαν ουκ απηλπιζετο, δια
τουτο και εν ταις ευπραξιαις εμετριαζεν. Ου μονον δε φερεπονιας και υπομονης, αλλα
και της αλλης αρετης, ο πολυτλας ουτος τοις προσεχουσιν υποδειγμα προκειται·
ανδρειας μεν και καρτεριας, εν πειρασμοις· του δε μη υβριζειν, αλλα πραεις ειναι, και
μετριους, και κοινωνικους μετα ιλαροτητος, εν πλουτωι και δυναστειαι· σωφροσυνης δε,
εν ηδοναις· και δικαιοσυνης, εν δικαις και συναλλαγμασι· και επι πασιν, ομονοιας, και
του κεφαλαιου των αρετων, της αγαπης· πασαν γαρ αρετην μετα της προσηκουσης
ακριβειας κατωρθου. Ταυτην την εικονα την υπογραφουσαν αναλαβων, εμπηξον τωι
συνειδοτι τωι σωι· καν εν αθυμιαι ηις, προς αυτην καταφευγε· καν εν πλουτωι, το
φαρμακον εντευθεν λαμβανε, ωστε μητε πτωχειαι βαπτισθηναι, μητε πλουτωι
φυσηθηναι· καν παιδας αποβαληις, εχεις εντευθεν την παρακλησιν· την γαρ υπερβολην
ενταυθα ευρησεις και των συμφορων και της καρτεριας· καν νοσωι περιπεσηις, εννοησον
τας πηγας των σκωληκων, και οισεις απαντα πραως· καν φιλος επιβουλευσηι, παλιν τον
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιον εις μεσον αγε, και περιεσηι του παθους· καν οι τυχοντες αποχρησωνται, εννοησον
απερ επασχε παρα των οικετων, και πολλην δεξηι την ιατρειαν· καν πονηραι τις
υποληψει σε περιβαληι, λογισαι οια περι τουτου ελεγον, οτι ουδεπω των ημαρτημενων
αυτωι δεδωκεν αξιαν δικην, και οια ωνειδιζον, και περιεσηι τουτου του παθους. Ου γαρ
εστιν εν ανθρωποις συμφορα, ην ουχ υπεμεινεν ουτος, ο παντος αδαμαντος
στεῤροτερος, λιμον, και πενιαν, και νοσον, και αποβολην παιδων, και ζημιαν τοσουτων
χρηματων αθροον υπενεγκων· και μετ' εκεινο παρα γυναικος επιβουλευθεις, παρα
φιλων επηρεασθεις, παρα οικετων επιβουλευθεις, δια παντων απεδεικνυτο πετρας
απασης στεῤροτερος 64.509 ων· και ταυτα, προ του νομου και της χαριτος. Και γαρ ου
την τυχουσαν εξομεν απολογιαν, οταν οι μετα νομον και χαριν τοσαυτης απολαυσαντες
δωρεας, ελαττω φερωμεν τουτου, του εν αρχηι και προοιμιοις του βιου των ανθρωπων
τοσαυτην επιδειξαμενου φιλοσοφιαν.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ
«Ἄνθρωπος τις ην εν χωραι τηι Αυσιτιδι, ωι ονομα Ἰωβ.» Τι βουλεται το
προοιμιον, και τινος ενεκεν ο συγγραφευς ουτως ηρξατο; Ἔμελλε βιον εναρετον
διηγεισθαι, και πολυ την ημετεραν υπερνικωντα καταστασιν· ινα γουν μη τις εις την
υπερβολην των αγωνων και της υπομονης αναβλεψας, νομισηι ξενην ειναι τινα φυσιν,
και ουκ ανθρωπινην, προλαβων δεικνυει την φυσιν, ινα συ θαυμασηις την προθεσιν, οτι
ανθρωπος ην, κατα φυσιν μεν εις των πολλων, κατ' αρετην δε των πολλων
υψηλοτερος. Ειπε το κοινον της φυσεως, ινα δειξηι το ιδιαζον της προαιρεσεως, οτι της
αυτης φυσεως απασι κοινωνησας, υπερ φυσιν, και μειζον η κατ' ανθρωπον,
επολιτευσατο. Κηρυττει δε αυτον και απο της χωρας, ινα καντευθεν θαυμασηις, οποιον
ροδον εξ ακανθης εβλαστησεν. Ὅρα δε πρωτον εγκωμιον, οτι τοιουτον βλαστον
ηνεγκεν η Αυσιτις χωρα. Το γαρ εν Ἀραβιαι ουτως ειναι τινα δοκιμον, ενθα παντες
διεφθαρμενοι, ενθα υποδειγμα ουδεν ην ευνομιας, τουτο ην θαυμαστον. «Και ο
ανθρωπος εκεινος ην αληθινος, αμεμπτος, δικαιος, θεοσεβης, απεχομενος απο παντος
πονηρου πραγματος.» Οι μεν εξωθεν σοφοι τον ανθρωπον οριζομενοι φασιν· Ἄνθρωπος
εστι ζωον λογικον θνητον, η δε θεια Γραφη, τον τηρησαντα το κατ' εικονα, και εκ της
αρετης γνωριζομενον, τουτον ειναι ανθρωπον οριζεται, τον δε συγχεαντα και
διαφθειραντα τους θεουδεις τυπους και χαρακτηρας ουδε ανθρωπον καλειν βουλεται· ει
γαρ τις εχει μεν τον χαρακτηρα της φυσεως, υβριζει δε αυτον τηι κακιαι της προαιρεσεως,
ακουει παρα του Προφητου· Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε, παρασυνεβληθη τοις
κτηνεσι τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις. Κανταυθα τοινυν τηι συνηθηι εαυτης η
Γραφη κεχρημενη, και δεικνυσα οτι τον ανθρωπον ουδεν ουτω χαρακτηριζει, ως το
αμεμπτον, το δικαιον, το θεοσεβες, εντευθεν και τον Ἰωβ γνωριζομενον αποφαινει, και
φησιν, οτι ην ανθρωπος αληθινος. Οι γαρ φαυλοι, ψευδεις ανθρωποι, ωσπερ οι
ζωγραφουμενοι. Ταυτα τοι και ο Ἐκκλησιαστης, πασας επι τελει τας εντολας εις τον του
Θεου φοβον συγκεφαλαιουμενος, Περας, φησι, λογου το παν ακουε· τον Θεον φοβου,
και τας εντολας αυτου φυλασσε, οτι 64.512 τουτο πας ανθρωπος. Ἕτερος δε τις
προφητευων εν Ἱερουσαλημ, επειδη ουδενα εωρα τον ακουοντα, Ἦλθον, φησιν, και ουκ
ην ανθρωπος· εκαλεσα, και ουκ ην ο υπακουων. Και ημεις δε κατα την κοινην
συνηθειαν επειδ' αν επι τινα πραξιν τον οικετην η τον υιον αποστελλωμεν, ειωθαμεν
μεν λεγειν προς αυτον, ως ανθρωπος αψαι της πραξεως, τουτεστι την ανθρωπινην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

καταστασιν τηρησον, ως νουνεχης, ως λογον εχων, ουτω διανοησαι, ουτω πραξον, εκ
της ενεργειας δειξον οτι οντως ανθρωπος ει. Ου γαρ εκ του σχηματος, αλλ' εκ της
ενεργειας, οπερ εστιν εκαστος γνωριζεται· ει δε μη, ομωνυμως λεγεται, ο λεγεται.
Μονος δε αληθης εκεινος εστιν ανθρωπος ο την εικονα σωζων, ο το θεοσδοτον καλλος
μη αφανιζων, οιος ο Ἰωβ, αληθινος, ουκ επιπλαστος, εργοις την του ανθρωπου δεικνυς
αρετην, ου σχηματι προσποιουμενος, η σκηνικως ταυτην υποκρινομενος. Ὅπερ δε
προτερον απηιτει τον Ἀβρααμ ο Θεος λεγων· Συ δε ευαρεστει ενωπιον μου, και γινου
αμεμπτος· τουτο και νυν η Γραφη τωι Ἰωβ μαρτυρει· Ειπουσα γαρ οτι ην αληθινος,
επηγαγεν οτι και αμεμπτος. Και μοι την λεξιν βασανισον, ινα γνωις την πολλην του
δικαιου ακριβειαν· δια τι ουκ ειπεν ανεγκλητος, αλλα αμεμπτος; οτι το μεν εγκλημα επι
των μεγιστων αμαρτηματων τιθεται, η δε μεμψις επι μικρων τε και ελαχιστων· ου
μονον ουν, φησι, των βαρυτατων κακων απειχετο, αλλα ουδε τοις κουφωτατοις αλωναι
ηνειχετο, α μεμψις μαλλον εστιν, η εγκλημα, και καταγνωσιν μονον φερει, ου κολασιν.
Ἀκυλας γε μην, και Συμμαχος, αντι του αμεμπτος, ο μεν απλους εξεδωκεν, ο δε αμωμος·
ο μεν, το απονηρον του δικαιου και απλαστον, ο δε, το προς ακριβειαν ησκημενον εις
αρετην αινισσομενος. Ἄμωμος γαρ εστιν, ο μηδενος των αγαθων ελλιπης, ο απο πασης
κακιας απταιστως τον βιον αυτου διεξαγων· ειτα μετα το αμεμπτος, προστιθησι οτι και
δικαιος, συναγωγη δε και ενωσις παντων των καλων και αγαθων εστιν η δικαιοσυνη. Ει
γαρ τι των δοκουντων επαινετων ειναι, καθ' αυτο διχα της λοιπης αρετης εν τινι
γενοιτο, ατελες τουτο και αχρηστον, μαλλον δε και πολλακις εναντιον και ψεκτον
ευρισκεται. Οιον νοημων και συνετος τις εστιν, ει μη δικαια βουλευοιτο, κακεντρεχης
και κακοηθης, ου φρονιμος ουτος. Περι γαρ των τοιουτων ειρηται, Σοφοι εισι του
κακοποιησαι, το δε καλως ποιησαι ουκ εγνωσαν· παλιν ανδρειος ετερος προς τους
αγωνας εστι και κινδυνους· ει μη δικαιοπραγειν βουλοιτο, ωμος εστι και βιαιος, ως οι
λεγοντες· Ἔστω δε ημιν η ισχυς νομος της δικαιοσυνης· το γαρ ασθενες αχρηστον
ελεγχεται. Των περι το σωμα [ει] τις ηδονων κρατει, αλλ' ουκ αν ειη σωφρων,
φιλαργυρος, ερασιχρηματος, ασωτος, ουκ ελευθεριος, ο χρηματων εις επιθυμιαν
αφειδης. Καθολου, παν μοριον δικαιοσυνης, απο του λοιπου καθαπερ σωματος,
αποτετμημενον, ουδεν εστιν. Ἡ δε παντων αρμονια και συνοδος των αγαστων, εις αν
και νομιζοιτο ευλογως 64.513 δικαιοσυνη· ει δε τι των θαυμαστων απειη, σκαζει κατα
τουτο και ηκρωτηριασται, και το της δικαιοσυνης ονομα ψευδεται. Ὁ γαρ δικαιος
πρωτον εξ αναγκης εστι σοφος· πως γαρ αν τα δεοντα πραττοι, και πασιν ευαρμοστως
προσφεροιτο, μη την εκαστου ταξιν και δυναμιν συνιεις; Ειτα σωφρονων, ακολασια γαρ
αδικια· φιλοθεος, Οι γαρ ευσεβεις, φησιν, δικαια εβουλευσαντο, ηπιος, φιλανθρωπος,
ευεργετικος· και καθαπαξ η παντων των κατα τον ορθον λογον πρακτεων συμφωνια,
τον δικαιον συμπληροι· και τουτ' ακριβως ο Ἰεζεκιηλ ημας εσοφισε, δι' ου φησιν ο Θεος,
Ὁ δε ανθρωπος ος εσται δικαιος, ο ποιων δικαιοσυνην. Ειτα διαγραφει τον δικαιον, την
παντελη και ολοκληρον αρετην εκ των κατα μερος συντιθεις· και πρωτον αυτωι την
ευσεβειαν προσαπτει, λεγων· Ἀπο των ορεων ου φαγεται· εν γαρ τοις ορεσι τας
ειδωλολατρειας επετελουν. Ειτα σωφροσυνην αυτωι προσειναι δειν λεγει· Και την
γυναικα, φησιν, του πλησιον ου μη μιανηι, και προς γυναικα εν αφεδρωι ουσαν ου
προσεγγιει. Ειτα και το πραον αυτωι και το επιεικες προσγραφει, Και ανθρωπον, φησιν,
ου μη καταδυναστευσηι· προς τουτο ιδιοπραγειν αυτον αποφαινεται εν τωι λεγειν· Και
αρπαγμα ουχ αρπασει· ελεημονα τε και κοινωνικον διατυποι λεγων· Τον αρτον αυτου
τωι πεινωντι δωσει, και γυμνον περιβαλει, το αργυριον αυτου ου δωσει επι τοκωι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

πλεονασμον ου ληψεται· ευσυναλλακτον τε και ειρηνικον αποφαινει, ως και διαιταιν
αριστα τοις αμφισβητουσι δυνασθαι· Και εξ αδικιας γαρ, φησιν, αποστρεψει την χειρα
αυτου και κριμα δικαιον ποιησει αναμεσον ανδρος και αναμεσον του πλησιον αυτου.
Τουτο γαρ το εξαιρετον και διαπρεπεστατον, τοις αλλοις απασι συγκειμενον τοις της
δικαιοσυνης κατορθωμασιν, η πολιτικη και δικαστικη εξις, εκαστωι προσφορον
επιφερουσα, διο και της δικης εστιν επωνυμος. ∆ιεξελθων δε, παντα τα τε πρακτεα, και
τα μη, τον κοινον κανονα και τυπον πασιν εφηρμοσεν, εις ον αφορων τις, εν ουδενι
διαμαρτησεται. Ἐν τοις προσταγμασι μου, φησιν, πεπορευται, τα δικαιωματα μου
πεφυλακται του ποιησαι αυτα. Και ταυτα παντα συνδεθεντα και ανακραθεντα, και
ωσπερ σωμα εν πολυμερες και παναρμονιον κρατηθεν, ο δικαιος γινεται. Και δια των
τοσουτων απαρτισας αυτον, και ωσπερ ορον αυτωι και περιγραφην μιαν εκ των
τοσουτων συνθεις, εις εν παντα κατεκλεισεν ονομα, και λεγει· ∆ικαιος ουτος ζωηι
ζησεται. Ἐπει ουν ηκουσαμεν τινα εστι τα τον δικαιον χαρακτηριζοντα, φερε παρα
ταυτα και τα κατα τον Ἰωβ θεωρησωμεν. Ευσεβης εστιν ο δικαιος, τι δε ο Ἰωβ; ουχι ταις
θυσιαις τον Θεον εφ' εκαστης ιλασκετο; σωφρων, και ουτος, ∆ιαθηκην, φησιν, 64.516
εθεμην τοις οφθαλμοις μου, του μη κατανοησαι εις παρθενον· πραος και επιεικης, και τι
τουτου πραοτερον; ου και οι οικεται δια την αγαν χρηστοτητα ουτως εξεκρεμαντο, ως
μικρωι και καταπιειν αυτον επιθυμειν· ελεγον γαρ· Τις αν δωι ημιν των σαρκων αυτου
εμπλησθηναι; Ἐλεημων και κοινωνικος, και τις ενταυθα τωι Ἰωβ εφαμιλλος; Ουχ η θυρα
παντι ελθοντι ανεωικται, και ουδεις εξηλθε κολπωι κενωι· διαιτησει δικαιως τοις
αμφισβητουσιν ο δικαιος εξεστι κανταυθα τωι Ἰωβ καυχησασθαι, και ειπειν· ∆ικην ην
ουκ ᾔδειν εξιχνιασα, και συνετριψα μυλας οδοντων· ουκ αδικησει ουδενα ο δικαιος, ο δε
Ἰωβ και επαραται εαυτωι, Ει επηρα ορφανωι χειρα, αποσταιη αρα ο ωμος μου απο της
κλειδος. Ἐπειδη τοινυν ο Ἰωβ απαν μοριον αρετης μεθ' υπερβολης ηκριβωσατο, δια
τουτο αμεμπτος τε και δικαιος ονομαζεται. Ουτω και ο Ἰωβ δικαιος ην, ου μερος αρετης
εν αυτωι εχων, αλλα πασαν αρετην ανθρωπινην ολοκληρον και καθολικην, ουκ απο
τουτου μεν απεχομενος του πονηρου, ετερου δε αντεχομενος· ουτω και ημεις δικαιον
σταθμιον τουτο λεγομεν, το πανταχου ισον, ουκ εαν χρυσον μεν εξ ισης ισταιν δυνηται,
μολυβδον δε εναντιως· αλλα το εν πασαις υλαις την ισοτητα παρεχομενον, και μετρον
παλιν πανταχου ισον. Ουτω και ο Ἰωβ δικαιος πανταχου ισος ων· ουδε γαρ επι χρημασι
την ισοτητα ταυτην εφυλαττε μονον, αλλα και εν τοις αλλοις απασιν, ουδαμου το
μετρον υπερβαινων· ουδε γαρ εχοι τις αν ειπειν οτι εν χρημασι μεν την ισονομιαν
εστεργεν, εν δε τηι προς τους πλησιον ομιλιαι το μετρον υπερεβαινεν, αλλα ζων τις και
υπεροπτικος ων, αλλα και τουτο εκ πολλης της περιουσιας εφυγε λεγων· Ει δε και
εφαυλισα κριμα θεραποντος η θεραπαινης, κρινομενων αυτων προς με, η ουχ ως εγω
εγενομην, και αυτοι εγενοντο; Ἄρα και τουτο αδικια μεγιστη τον αλαζονα ειναι και
υπερηφανον· ωσπερ γαρ πλεονεκτην, τα των αλλων βουλομενον λαβειν καλουμεν, και
τοις οικειοις ουκ αρκουμενον, ουτω και αλαζονικον λεγομεν, οταν πλεον απαιτει των
οφειλομενων ανθρωπωι, παρα του πλησιον, οταν τις εαυτον μεν εν πασηι καθισται τιμηι,
ετερον δε ατιμασαι θεληι, τουτο δε ουδαμοθεν αλλοθεν γινεται η εξ αδικιας· οτι γαρ
αδικια τουτο, μιαν ουσιαν απαντων ο Θεος εποιησεν, παντα κοινα και ισα δεδωκε προς
τον πλησιον· πως ουν αυτον εκβαλλεις και αποστερεις της τιμης, ης εδωκεν ο Θεος· ουκ
αφεις ειναι κοινωνον, αλλα το παν σον ποιων, ουκ εν χρημασιν, αλλ' εν δοξηι ποιων
αυτον πενητα; Μιαν ουσιαν αμφοτεροις ο Θεος εχαρισατο και την της ουσιας προεδριαν·
το γαρ, Ποιησωμεν ανθρωπον, κοινον του γενους παντος· πως ουν αυτον της πατρυας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εκβαλλεις ουσιας, εις εσχατην ευτελειαν καταγων, και το κοινον ιδιοποιουμενος; Ἀλλ'
ουχ ο μακαριος Ἰωβ τοιουτος, διο και ελεγεν· Ουκ 64.517 εφαυλισα κριμα θεραποντος η
θεραπαινης· δια τουτο και ο συγγραφευς δικαιον αυτον λεγων, παριστησιν, ου την
μερικην δικαιοσυνην, την εν συναλλαγμασι και δικαις, αλλα την καθολου αρετην
εχοντα, κατ' εκεινον περι ου γεγραπται, Τωι δικαιωι νομος ου κειται. Ἐπαγει δε οτι και
θεοσεβης, ινα δειξηι οτι και τα προς ανθρωπους, και τα προς Θεον τελειος ην· η μεν γαρ
δικαιοσυνη προς ανθρωπους, η δε θεοσεβεια προς Θεον. Ὅρα δε, αντακολουθουσιν
αλληλαις αι αρεται, και συγκροτουσιν αλληλας· βιος γαρ καλος τον Θεον επιγνωναι
ποιει, και η του Θεου γνωσις, του βιου γινεται φυλακη. Ὅθεν και ο Ἰωβ, επειδη δικαιος,
δια τουτο και θεοσεβης· και επειδη προ οφθαλμων αει τον Θεον ειχε, δια τουτο και το
δικαιον δικαιως εδιωκε, δι' αυτο το καλον, και ου δι' ετερον τι· ουκ εστι δε δικαιον
γενεσθαι μη προτερον γενομενον αμεμπτον. ∆ια ταυτα προηγειται μεν ο αληθινος
ανθρωπος, ο μη πλασμα και σκηνην της ευλαβειας περικειμενος, αλλ' αληθειαι και
πραγματι την αρετην μετερχομενος, και κατ' αυτην μορφαζομενος· επεται δε τουτωι, ο
αμεμπτος· ο γαρ γνησιος εργατης της αρετης, και απο των μικρων δοκουντων
φυλαττεται· εκεινωι δε παλιν ακολουθει ο παρωνυμως απο της τελειας δικαιοσυνης
ονομαζομενος δικαιος, ο κατα παν ειδος αρετης απηρτισμενος· ειτα ο θεοσεβης μετα
τουτους λαμπροτερος επεισερχεται, εργοις ομου αγαθοις και δογμασιν ορθοις
διαπρεπων· τουτοις επαγεται το, απεχομενος απο παντος πονηρου πραγματος, ο και
αυτο ουδεμιαν υπερβολην καταλειπει· ου γαρ ειρηται, οτι τουδε μεν του φαυλου
απειχετο, του δε ου, η πολλων μεν εκρατει, υπο ολιγων δε εκρατειτο, αλλ' ουδεμιας
πονηριας θιγγανειν ηθελε. Ουκ αρκει μεντοι μονον η αποχη των κακων, αλλα δει
προσειναι και την εργασιαν των αγαθων· και γαρ η αργια της αρετης, κολασιν οιδε
προξενειν, ουχ η εργασια της πονηριας μονον. Ἐπει κακεινοι, οι πεινωντα μη
θρεψαντες, επειδη ελεημοσυνην ουκ ειργασαντο, δια τουτο τηι αθανατωι παραδιδονται
κολασει. Ὅθεν μανθανομεν οτι ου το απεχεσθαι κακων, αρχη σωτηριας ημιν, εαν μη
προσηι και των αγαθων η κτησις, και της αρετης η εργασια. Συ δε μοι θεα πως εν ολιγωι
τον επαινον του ανδρος, ο του θειου Πνευματος συνηγαγε νομος, αληθινον μεν ειπων
τον Ἰωβ κατα την δημιουργιαν, ωσπερ πατριδα ταυτην και προγονους απογραφομενος,
αμεμπτον δε κατα την πραξιν, δικαιον κατα την ευνομιαν, και την των οντων αυτωι
κοινωνιαν, και ετι κατα το ορθας τας ψηφους επι τοις κρινομενοις εκφερειν, και το
κυρος παντων, θεοσεβη κατα την πιστιν, και το προς τα ειδωλα μισος, απεχομενον απο
παντος πονηρου πραγματος κατα την των πονηρων θερμοτατην απεχθειαν. Και ινα
συνελων ειπω, ουδεν, φησι, 64.520 πωποτε μεμψεως αξιον διεπραξατο, αλλα και τα
προς ανθρωπους εφυλαττε δικαια, και τα περι την θρησκειαν μετηιει καθαρως, παντα
κατα Θεον πραττων, και γνησιως ευσεβων το Θειον. «Ἐγενοντο δε αυτωι υιοι επτα, και
θυγατερες τρεις.» Πρωτον ειπε την αρετην, και τοτε τα παρα Θεου δεδομενα. Ἐξ αρετης
γαρ παλαι ταυτα εγενετο, ευπαιδια, λεγω, και πολυπαιδια· Ουκ εσται γαρ εν σοι, φησιν,
αγονος, ουδε στειρα επι της γης σου. Ὁ δε Ἀβρααμ δια τουτο αγονος ην, ινα μαθηις οτι ου
ταυτα οντως αρετης επαθλα, αλλ' ετερα· δια δε τουτο ταυτα υπεσχετο συγκαταβαινων.
Συναγομεν δε, οτι ουδεν ο γαμος εμποδιον προς αρετην· η γαρ αν και τωι Ἰωβ εγενετο
κωλυμα. Ἀλλα μην ο δεσμος ουτος, τον δικαιον τρεχειν ορθως ουκ εκωλυσεν, ωστε και
τουτο ματην τινες προφασιζονται. «Και ην τα κτηνη αυτου προβατα επτακισχιλια,
καμηλοι τρισχιλιαι, ζευγη βοων πεντακοσια, ονοι θηλειαι νομαδες πεντακοσιαι, και
υπηρεσια πολλη σφοδρα, και εργα μεγαλα ην αυτωι επι της γης.» Ὅρα λοιπον πλουτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εχοντα τον αγροικοτερον· ου γαρ δανεισματα και τοκους κατελεξεν, ουδε χρυσοροφους
οικιας· οθεν ουδεν απορον ην, ωστε και ευποιειν δυνασθαι· αλλα και προβατα, και βοας,
και τα εξ ωρων και γεωργιας, εξ ων τοις δεομενοις επηρκει. Ὅπερ γαρ εφην, ουκ εκ
τιμιας υλης μεγαλαυχουμενον, αλλα τοις τηι χρειαι συμμετρουμενοις αρκουμενον,
τουτον ημιν η Γραφη τον βασιλεα παριστησιν. Ουχ ιππων μεμνηται, και αρματων
χρυσοκολλητων, η αργυριου και χρυσιου θησαυρων, και λιθων τιμιων, και ετερων των
την φιλοπλουτον νοσον αναφλεγοντων, αλλα των ηκιστα την χρειαν εκβαινοντων.
Παιδας γαρ εχων, τοις χρημασιν εμεινεν ατρωτος, ευποριαν τιθεμενος και περιουσιαν,
της επιθυμιας την ενδειαν, και φιλοτιμιαν, το μη δεδουλωσθαι τοις παθεσιν. Ἐπειδη δε
ωβελισται, το, και υπηρεσια πολλη σφοδρα, χρη ειδεναι, οτι οσα ωβελισται, εν τωι
Ἑβραικωι ου κειται, υπο δε των Ἑβδομηκοντα μονον προς σαφηνειαν ετεθη. Το γε μην
τηι των ζωων εν διαφορωι γενει καταγραφηι, πνευματικην θεωριαν επαγειν,
ονειροκριτικον αμα και περιττον. «Και ην ο ανθρωπος εκεινος ευγενης, των αφ' ηλιου
ανατολων.» Ὁ μεντοι Συμμαχος, μεγιστος παντων των ανατολικων, εκδεδωκε. Παντων,
φησι, λαμπροτερος ην και περιφανεστερος, και προγονους ειχεν αριθμειν επισημους και
λαμπρους, αλλ' ουδεν τουτων επηρεν αυτον εις υπερηφανιαν. «Συμπορευομενοι δε οι
υιοι αυτου προς αλληλους, 64.521 εποιουν ποτον καθ' εκαστην ημεραν,
συμπαραλαμβανοντες αμα και τας τρεις αδελφας αυτων, εσθιειν και πινειν μετ' αυτων.»
Συμφωνον δε εχοντες την αρετην, και εν τοις αισθητοις ησαν αστασιαστοι, προς
αλληλους πορευομενοι, και ου ποῤρω, ουδε προς αλλους επιμιξιας ποιουμενοι·
εποιουντο δε και τας αδελφας, του σωφρονος μαρτυρας· ου γαρ αλλοτριας τινας επι τας
φιλοτησιας και τα δειπνα εκαλουν, αλλα τας αδελφας συμπαρελαμβανον, οπερ σημειον
εναργες σωφροσυνης και κοσμιοτητος. Ἀλλα την τουτων ομονοιαν και συνουσιαν, εις
την αθροαν κατ' αυτων επιβουλην, ευρεν ο διαβολος, του παντας αμα καταβαλειν εν τωι
οικωι του αδελφου του πρεσβυτερου. «Και ως αν συνετελεσθησαν αι ημεραι του ποτου,
απεστειλεν Ἰωβ και εκαθαριζεν αυτους, ανισταμενος το πρωΐ.» Ὁραις καθαρισμον ουχι
Μωσαικον, αλλ' αποστολικον, την διανοιαν αυτοις, αλλ' ου το σωμα, ταις ευχαις
αποσμηχοντα. Τινες δε φασιν, οτι και οι ιερεις το παλαιον ησαν, ωσπερ ο Μελχισεδεκ,
αχειροτονητοι· τουτο ουν δηλοι το, απεστειλεν. «Και εγενετο ως η ημερα αυτη, και ιδου
ηλθον οι αγγελοι του Θεου παραστηναι ενωπιον του Κυριου, και ο διαβολος ηλθε μετ'
αυτων.» Ὁ μεν Θεος αορατος πασηι γενητηι κτισει, αποσος, αμεγεθης, πανταχου παρων,
και τοις πασιν εφισταμενος, τα παντα περιλαμβανων, και ουκ εστι τοπος εξω της αυτου
δεσποτειας, παρεστιν εκαστωι, καθο προσηκει· τοις μεν γαρ αγιοις αγγελοις, ως αγιοις,
αποῤρητους φωνας επιταγματων επιπεμπων, τωι πονηρωι δε, ως πονηρωι, συγχωρησεις
πειραστικας ανθρωπων εφιεις· ου γαρ δυναται τινα πραττειν ο διαβολος, ει μη οσα
συγχωρειται παρα Θεου. Και ουχ ισταται μεν εις τους υπερουρανιους τοπους, μη
γενοιτο· εκειθεν γαρ εξεκυλισθη· Πως γαρ, φησιν, εξεπεσεν εκ του ουρανου Ἑωσφορος,
ο πρωι ανατελλων; Λεγεται δε παριστασθαι μετα των αγγελων, ως και αυτος εν τοις
τοποις της δεσποτειας του Θεου τυγχανων, και αναμενων επιτραπηναι, η συγχωρηθηναι
τους κατα των ανθρωπων ποιεισθαι πειρασμους· ου λειτουργιαν τινα ταυτην εκπληρων
τωι Θεωι, αλλ' επειδηπερ υπερ της παρατροπης και της κακιας εις τουτο κατηνεχθη, και
μεμηνε καθ' ημων. Συγχωρειται υπο του τα ημετερα καλως διοικουντος, προς α φερειν
δυναμεθα, τους πειρασμους ημιν επαγειν· ταυτα ουν αυτα διατυπωσασα η Γραφη, δια
την ημετεραν νοησιν κατα σχηματισμον τον λογον προηγαγε. Το δε, Ἐγενετο ως η
ημερα αυτη, αντι του, ηκε τις ημερα, εν ηι το θεατρον ηνοιχθη, και ο αθλητης κατεβη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

προς τα παλαισματα. Ἐπειδη δε οι αγιοι αγγελοι κηδονται ημων, και περιεπουσιν· ο δε
διαβολος αντιπραττει τηι ημετεραι σωτηριαι, και περι το αυτο πραγμα, τουτεστι τον
ανθρωπον, αντιφερονται αλληλοις· ομου παρεσταναι λεγονται, του Θεου τα 64.524
πραττομενα εφορωντος· νικωμεν δε ημεις, η ηττωμεθα, ου παρα [την] των
αντιπραττοντων δυναμιν, η την των συμμαχουντων αδυναμιαν, αλλα παρα την
ημετεραν προαιρεσιν. Ἑκατερων γαρ εις εαυτους προτρεποντων, των μεν αγιων
αγγελων εις τα αγαθα, των δε αλιτηριων δαιμονων εις τα φαυλα, η ημετερα προαιρεσις
τωι αυτεξουσιωι τετιμημενη, εις ο αν θελησηι μερος προχωρει. Ουτε γαρ Θεος βιαζεται,
τιμησας ημας τωι αυτεξουσιωι, ουτε διαβολος αναγκαστικην τινα δυναμιν κεκτηται καθ'
ημων, αλλα κατα προαιρεσιν ειτε κατορθουμεν, η αμαρτανομεν, αγγελοις, η δαιμοσι
προσκλινομενοι. «Και ειπεν ο Κυριος τωι διαβολωι, Ποθεν παραγεγονας;» Τι δε αρα συν
τηι αγγελικηι λειτουργιαι παρισταται και ο διαβολος, και εν μεσωι των αγιων πνευματων,
το ακαθαρτον παῤρησιαζεται; Ουτε οι αγγελοι τωι Θεωι σωματικως παρεστησαν, ουτε ο
Σατανας· αλλα πασα υπουργια, παραστασις λεγεται· ως κτισμα ουν Θεου, και ο διαβολος
κελευεται ποιειν τα καθηκοντα· ει γαρ και αφηνιασε τηι προθεσει, αλλ' υπο τον ζυγον
κειται της δουλειας, και κελευεται ως δημιος πραξαι τα προσταττομενα. Και ωσπερ οι
παρ' ημιν αρχοντες, οταν μεν τινα μετα τιμης καλωσι, τους εντιμους αποστελλουσιν,
οταν δε μετα ατιμιας ελκωσιν, ωμους τινας στρατιωτας πεμπουσιν· ουτω και ο Θεος,
τοις μεν αγιοις αποστελλει διακονους αγγελους εις σωτηριαν, οταν δε τιμωρησασθαι
βουλεται, ταις κακοποιοις επιτρεπει δυναμεσιν. Ὅθεν και Παυλος τον εν Κορινθωι
παρανομησαντα, τωι Σαταναι Παραδιδωσιν εις ολεθρον της σαρκος, και αλλους παλιν,
ινα μη βλασφημωσιν. «Και αποκριθεις ο διαβολος τωι Κυριωι ειπε· Περιελθων την γην
και εμπεριπατησας την υπ' ουρανον, παρειμι.» ∆ια του κατ' ερωτησιν και αποκρισιν
προαγαγεσθαι τον λογον, μαλλον διεγραψε την αληθειαν η Γραφη, και πασαν εκκοπτει
των αναισχυντων την προφασιν. α γαρ λεγει προς τον Θεον ειρηκεναι τον διαβολον,
ουκ ειπε μεν, ενεθυμηθη δε· ου γαρ αυτωι μετεστη παῤρησιας ταυτης. Ἐκ δε του λεγειν,
οτι πανταχου περιεισι, πρωτα μεν εαυτου κατηγορος γινεται, ως ουκ ετι βεβαιαν εχει
την ενστασιν, αλλ' αστατως πανταχου περιφερεται, την κατα παντων ανθρωπων
αναδεξαμενος μαχην. Ἔπειτα μανθανομεν, οτι και δαιμονων και αγγελων η οικουμενη
πεπληρωται, και οτι εκατεροι υπο την εξουσιαν εισι του Θεου, και οτι αγγελοι μεν
παραγινονται προς τον Θεον επιταγμα δεχομενοι· διαβολος δε ουδεν δυνησεται ποιησαι
των καθ' ηδονην αυτωι, μη συγχωρησιν ανωθεν λαβων. Ει γαρ και αφηνιασε, και εξω
του θεραπευειν εστι τον Θεον, αλλ' ομως ο φοβος εγκειται καθαπερ χαλινος, και ου
συγχωρειται τηι εξουσιαι χρησασθαι τηι εαυτου. Ἀλλ' ορα, εκεινοι μεν παραγινονται
καθαπερ οικεται, αναφεροντες τα 64.525 πραττομενα· ουτος δε ουδεν εχει ειπειν. Ὁ
ουρανος τοινυν αβατος τωι πονηρωι δαιμονι τουτωι, και ουδε κατα ταυτον πανταχου
παρεστιν, αλλ' εκ περιοδου Την υπ' ουρανον δε, φησιν, ινα αινιξηται και την ερημον,
και ει τι υποκειται τωι ουρανωι, και τον αεριον τοπον· περινοστει δε και την αοικητον,
κατα τινα ισως οικονομιαν Θεου, ως αν μη διαπαντος ενοχλοιη ημων τωι γενει. «Και
ειπεν αυτωι ο Κυριος, Προσεσχες τηι διανοιαι σου, κατα του θεραποντος μου Ἰωβ;» Ἐκ
τουτου μανθανομεν, οτι εβουλετο μεν ο Θεος τον Ἰωβ πειρασθηναι, καθαπερ τις
αθλητην εχων γενναιον· δια γαρ τουτο ερωται τον διαβολον, ινα αυτωι δωι αφορμην της
παλης, ουκ ηθελε δε αυτος παρασχειν την αφορμην, ινα μη δοξηι φιλοτιμος τις ειναι.
Ὅρα δε, πως κατα μικρον ο της διαλεξεως τροπος ελεγχεται· ουκετι γαρ δεικνυει
ρηματων αυτον απαγγελιαν ποιουμενον, αλλ' οτι Προσεσχες τηι διανοιαι σου; ην ως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

φωνην εκδεδωκεν η ιστορια. Γνωναι τοινυν ο Θεος συνεχωρησε τον διαβολον και διχα
φωνης, οτι ουκ ελαθεν αυτον η πονηρα βουλη τε και πραξις, και οιονει φθεγγεται προς
αυτον, Ποθεν παραγεγονας; ου μαθειν βουλομενος την του πονηρου διατριβην (πως
γαρ, ο παρεστωσαν εχων παντων την γνωσιν;), αλλ' ειωθεν ως τα πολλα εν ερωτησεως
σχηματι ηθοποιειν τα λεγομενα, καθαπερ και εν Ευαγγελιοις τοις περι τον Κλεοπαν
προσαγει τας πευσεις ο Κυριος, Τινες οι λογοι ουτοι, ους αντιβαλλετε προς αλληλους;
Και τις αν θαῤρησηι ειπειν, Τον πλασαντα καταμονας τας καρδιας ημων, δεισθαι της
ερωτησεως; Τοιουτον και το, Ποσους αρτους εχετε; και ετερωθι πιστουμενος αυτου την
αναστασιν, ελεγεν, Ἔχετε τι βρωσιμον ενθαδε; και περι Λαζαρου διεπυνθανετο, Που
τεθεικατε αυτον; ο την ακοην προφθασας, και την αυτου τελευτην προειπων. Τον αυτον
ουν τροπον κανταυθα, τωι διαβολωι λεγων, Ποθεν παραγεγονας; και, Προσεσχες τωι
θεραποντι μου; ουκ αγνοιας προΐσχεται ρηματα, ουδε διδαχθηναι βουλεται του
δυσμενους την διαιταν, αλλα αυτον εκεινον της οικειας ωμοτητος δεικνυει κατηγορον.
Αυτη γαρ εαυτην η κακια πεφυκε τιτρωσκειν. «Ἄνθρωπος αμεμπτος, αληθινος,
θεοσεβης, απεχομενος απο παντος πονηρου πραγματος.» Τι βλαβης ανθρωπων
καταφρονουντων και της οικουμενης απασης, οταν ο των αγγελων δεσποτης επαινει
και ανακηρυττει; Ὥσπερ ουν μη ευλογουντος αυτου, καν απαντες επαινωσιν οι γην και
θαλασσαν οικουντες, ουδεν οφελος. Τουτο τοινυν πανταχου σκοπωμεν, οπως αν αυτος
ημας ανακηρυξηι· καν τουτο ηι, παντων εσμεν υψηλοτεροι, καν εν πενιαι, και εν νοσωι,
καν εν τοις αισθητοις ωμεν 64.528 κακοις. Ἐπει και ο μακαριος Ἰωβ εν κοπριαι
καθημενος, και τωι ιχωρι των τραυματων κεκυκλωμενος, και μυριας βρυων πηγας
σκωληκων, και τα ανηκεστα πασχων εκεινα, παρα οικετων εμπτυομενος, παρα φιλων,
παρα εχθρων, παρα γυναικος επιβουλευομενος, εις πενιαν, εις λιμον, εις αῤρωστιαν την
ανηκεστον εκεινην κατενεχθεις, παντων μακαριωτερος ην. Πως; Ἐπειδη αυτον ο Θεος
ευλογει, λεγων, Ἄνθρωπος δικαιος, αμεμπτος, αληθινος, θεοσεβης. Πως γαρ ουχ
υπερβαλλων απαντας τους επι γης ετυγχανε, του Θεου των ολων αυτωι μαρτυρουντος,
εν τωι λεγειν, αμεμπτος, ανθρωπος αληθινος, ασυγκριτον τινα την αρετην εχων, τα τε
προς ανθρωπους δικαια φυλαττων αμεμπτως, την τε προς τον Θεον ευσεβειαν ακριβως
μετιων; Και οτι τα κατ' αυτον σκοπων ο διαβολος, ου μικρον το περι αυτου εκεκτητο
θαυμα. Τι δε δηποτε των εγκωμιων ενταυθα την ταξιν αμειβει; Ἴσως μεν αδιαφορως
τουτο ποιει, ταχα δε, και κατα την φυσιν των πραγματων και την αρμονιαν, τον
επαινον διατιθησι. Πρωτον μεν γαρ, αληθινος πας ανθρωπος, κατα τον της δημιουργιας
λογον· ειθ' ουτως αμεμπτος, κατα τον της πολιτειας τροπον· ενταυθα δε, δια την προς
τον διαβολον μαχην, το αμεμπτον, του αληθινου προτασσει. Ἀρετη γαρ οιδε πολεμειν τηι
κακιαι, και το δικαιον του τροπου, βελος οξυτατον γινεται τωι βασκανωι. Ειθ' ουτω και το
αληθινον επισυναπτει τωι αμεμπτωι, ινα και την φυσιν συνομολογουσαν δειξηι τωι
τροπωι, και προαιρεσιν κοσμουσαν της φυσεως την ευγενειαν. «Και τα κτηνη αυτου
πολλα εποιησας επι της γης.» Ὁραις τον πλουτον παρα του Θεου δεδομενον, οραις οτι
ουκ εξ αδικιας· Συ γαρ, φησιν, περιεφραξας, συ ευλογησας, συ πολλα τα αυτου εποιησας.
Ποσα εδει καμειν τον Ἰωβ, ωστε πεισαι τους ανθρωπους, οτι ουκ εξ αδικιας ην ο
πλουτος; Ἰδου ο διαβολος αυτωι τουτο εμαρτυρησε, καν ουκ οιδεν. «Ἦ μην εις
προσωπον σε ευλογησει.» Τουτο γαρ εστι, το, εις προσωπον, φανερως, αναισχυντως, ουχ
υποστελλομενος. «Τοτε ειπεν ο Κυριος τωι διαβολωι· Ἰδου παντα οσα εχει διδωμι εν τηι
χειρι σου, αλλ' αυτου μη αψηι.» Ουτω γαρ, φησι, θαῤρω τωι εμωι αθλητηι, οτι συ ειπας,
Ἀποστειλον την χειρα σου· εγω δε λεγω, οτι Ἐν τηι χειρι σου διδωμι παντα οσα εστιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αυτωι· τηι χειρι σου, τηι μιαραι, τηι ακορεστωι· τι φης; τις χρεια μετα την σην μαρτυριαν,
ετερας βασανου; Ἵν' επιστομισθηι, φησιν, ο διαβολος, ινα λαμπροτερος φανηι ο δικαιος,
ινα τοις μετα ταυτα, και υπομονης, και θλιψεως φαρμακα καταλιπωμεν. «Και ην ως η
ημερα αυτη.» Ἵνα τοινυν ο συγγραφευς δειξηι το οξυ της επι 64.529 βουλης τουτο φησιν·
ουπω γαρ μεσουσης ημερας ηρξατο του πολεμου. «Και ιδου αγγελος ηλθε προς Ἰωβ, και
ειπεν αυτωι.» Φονος τηι απωλειαι αναμεμικται, οπερ φορτικους ποιει τους πολεμιους
φαινεσθαι· πολλη η ωμοτης, και η απανθρωπια, διπλη η συμφορα, φονος, και
αιχμαλωσια· και η σωτηρια του περιλειφθεντος, προσθηκη των κακων. Ειδες ποση
ταχυτης της πληγης, καινη και ξενη η συμφορα· ο εν τοσαυτηι αφθονιαι, και μηδεποτε
πειραν λαβων τοιουτου τινος, εξαιφνης γεγονεν εν αφαιρεσει των οντων παντων· ου
γαρ, τα μεν αφηρεθη, τα δε υπελειφθη, προς παραμυθιαν τινα των απολλυμενων, αλλ'
αυτους υπολειπεται μονος, ο την τραγωιδιαν απαγγελλων. «Ἔτι τουτου λαλουντος,
ηλθεν ετερος αγγελος, και ειπε προς Ἰωβ, Πυρ επεσεν εκ του ουρανου, και κατεκαυσε τα
προβατα, και τους ποιμενας κατεφαγεν ομοιως, και σωθεις εγω μονος, ηλθον του
απαγγειλαι σοι.» Μετεμεληθη ο πονηρος, οτι κακως τα πρωτα απηγγειλε. Κακως, φησιν,
ετοξευσα, ου κατα σκοπου εβαλον, περιεπλανηθη η ατροπος. Ειπον, οτι οι ανθρωποι τα
ζευγη και τας ονους ηιχμαλωτευσαν, δυναται λογισασθαι ο Ἰωβ, Ἄνθρωποι με ηδικησαν,
τι τουτο προς τον Θεον; την των ανθρωπων αδικιαν Θεωι επιγραψω; αλλοι οι
αδικησαντες, και ετερος εσται ο βλασφημουμενος; Ἵνα ουν μεταγαγηι αυτου την
διανοιαν απο των ανθρωπων εις Θεον, φησι· Πυρ επεσεν εκ του ουρανου. Ἀκυλας δε και
Θεοδοτιων, πυρ, ειπον, Θεου. Μη δυνηι ειπειν, οτι Ἐχθροι εῤριψαν ανωθεν, υβρισον τον
αδικησαντα, βλασφημησον τον πολεμησαντα· δια τι λατρευεις αυτωι; δια τι προσκυνεις
τον αναλισκοντα σου τα κτηματα; Μη νομιζε ανθρωπινας ειναι τας πληγας, ακουσας
αιχμαλωτευοντας· ανωθεν σοι πολεμει, εκ του ουρανου, ο Θεος. Και δηλον, ωστε και
πυρ κατελθον εκ του ουρανου, κατεφαγε τα προβατα. Ὅρα ποση του διαβολου η
δυναμις, πως εθνη τοσαυτα εκινησεν, ειτε δαιμονας σχηματισας εις πολεμιους, συ μοι
την ευκολιαν νοησον· μη νομιζων πυρ ειναι κατ' αληθειαν (ου γαρ δυναται
δημιουργειν), αλλ' ουτως εδειξε καταφλεξαι απαντα· η ειπερ ην κατ' αληθειαν πυρ, εκ
του οντος και τουτο κεκινηκε, Θεου αφεντος. «Ἔτι τουτου λαλουντος, αλλος αγγελος
ερχεται, λεγων τωι Ἰωβ· Των υιων σου, και των θυγατερων σου, εσθιοντων και
πινοντων παρα τωι αδελφωι αυτων τωι πρεσβυτερωι, εξαιφνης πνευμα μεγα επηλθεν εκ
της ερημου, και ηψατο των τεσσαρων γωνιων της οικιας, και επεσεν η οικια επι τα
παιδια σου, και ετελευτησαν· εσωθην δε εγω μονος, και ηλθον του απαγγειλαι σοι.»
64.532 Και ταυτην αυτοις επικατεσειεν, ωστε μηδε προς ταφην ευδιακριτον ειναι λοιπον
εκαστου το σωμα· το δε, εσθιοντων και πινοντων, προσεθηκεν, ινα ειπηι, εν αυτωι τωι της
ευφροσυνης καιρωι. Ὡς γαρ πασαν πειραν προσαγαγων, και των κτηματων γυμνωσας,
της αρετης ουκ εγυμνωσε, χωρει λοιπον επι την φυσιν, αποσπαι τους κλαδους απο της
ριζης, περιαιρει τον καρπον, ινα λυπησηι τον γεννησαντα· και βλεπε την αγγελιαν, πως
μεστη εστιν ειρωνειας, και εις γοητειας ρεπουσα, και κατακλασαι του γενναιου την
ψυχην δυναμενη. Ἐπηλθε, φησι, πνευμα μεγα εκ της ερημου. Και παλιν, τον κριτην
διαβαλλει· πνευμα γαρ ουκ ανθρωποις υπακουει, αλλα τωι Θεωι. Και ουκ ειπεν, Ἔπεσεν η
οικια επι τους ενδον, αλλ' οπερ ηδυνατο πενθος εγειραι, επι τα παιδια σου, ινα των
παιδων ακουσας, εις οικτον ελθηι, και καμφθηι προς συμπαθειαν, και οιμωζων ερει·
Οιμοι! εξαιφνης απαις ο πολυπαις γεγονα· βελτιον ην μη λαβειν, η ουτω λαβειν ινα
μαθω τινος απεστερηθην. Ἡ γαρ παρελθουσα ειρηνη, και γαληνη, και ευημερια, την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

συμφοραν χαλεπωτεραν εργαζεται. Το μεντοι, Ἐσωθην εγω μονος, επι μεν των αλλων
οπως δηποτε λογον ειχεν, ενταυθα δε πλεον ποιει το παθος, ειγε των παιδων
απελθοντων, ουτος εσωθην μονος ο την αγγελιαν κομιζων. Ὅθεν μοι δοκει, αυτος ο
διαβολος ειναι ο ταυτα απαγγελλων, αυτος ο προξενος των κακων, πολυτροπως
παραγενομενος, και μεμηχανημενως τας απαγγελιας ποιουμενος. ∆ια τουτο συνεχως
επιφοιται, και πονηρως διαλεγεται, και τα χαλεπωτερα των κινδυνων τιθεται τελευταια·
ινα τοις ηττοσι προσδιαφθειρας την δυναμιν της ψυχης, των μειζονων ανυποιστον
παρασκευασηι την εφοδον. Ὅτι δε ουκ ην των θεραποντων εις, ο τας αγγελιας φερων,
εκειθεν δηλον· πως γαρ η οικια, η εκ των τεσσαρων γωνιων αλουσα, διεσωζε τον ενα;
πως δε και καθ' εκαστην πληγην, εις, και μονος, ην ο κρειττων ευρισκομενος των
κινδυνων, καθαπερ εις τουτο τηρουμενος; αλλ' αυτος ην, ο και ενεργων, και
απαγγελλων τα δυσχερη. Ουδε γαρ ευρισκεται πικροτερος αλλος, διοπερ ουδε ετερωι
κατεπιστευσε την των τοιουτων πονηρων δραματων διακονιαν. Ποικιλλει δε τας
πληγας ο σοφος την κακιαν, μηδεν διανοουμενος μετριον, ιν' ουτως τα της ψυχης
οχυρωματα, ταις κατα μερος προσβολαις κατασεισηι· και καθαπερ τις μηχανας τειχεσι
προσαγων, τον πολεμουμενον παρακρουεται, κλεπτων πολυτροποις επιβουλαις την
ασφαλειαν· ουτως ο βασκανος, κατα τινα ταξιν εν αταξιαι, και ασεβειαι, τωι της ευσεβειας
πυργωι τους κινδυνους επηγαγε. «Ουτως ακουσας Ἰωβ, αναστας διεῤρηξε τα ιματια
αυτου, και εκειρατο την κομην της κεφαλης αυτου.» Ει ουν διεῤρηξε τα ιματια, και την
κομην απεκει 64.533 ρατο, μη θαυμασηις· πατηρ γαρ ην, και πατηρ φιλοστοργος· και εδει,
και την της φυσεως δειχθηναι συμπαθειαν, και την της γνωμης φιλοσοφιαν. Ει γαρ μη
τουτο εποιησε, ταχα και αναισθησιας ενομισεν αν τις ειναι την φιλοσοφιαν ταυτην· δια
τουτο, και τα σπλαγχνα δεικνυσι, και της φιλοσοφιας την ακριβειαν, και αλγησας ου
περιετραπη. Μη νομισηις ητταν ειναι το πραγμα· τουτο μαλιστα δεικνυσι την νικην· ει
γαρ μη τουτο εποιησεν, ειπεν αν τις, οτι αναισθητον αυτον κατεσκευασεν ο Θεος εν τοις
παθεσι. Νυν δε δεικνυσιν, οτι και αλγων φιλοσοφει· οντως επι την πετραν εαυτου την
ψυχην ωικοδομησε. Κατεβη η βροχη, Πυρ γαρ, φησιν, επεσεν εκ του ουρανου, και
κατεφαγε παντα τα ποιμνια· ηλθον οι ποταμοι, οι πυκνοι, και συνεχεις, και επαλληλοι
των συμφορων αγγελοι, ο μεν των αιπολιων, ο δε των καμηλων, ο δε των παιδων
λεγων την απωλειαν· επνευσαν οι ανεμοι, τα πικρα της γυναικος ρηματα· Ειπον γαρ,
φησι, τι ρημα προς Κυριον, και τελευτα. Και ουκ επεσεν η οικια, ουχ υπεσκελισθη η
ψυχη, ουκ εβλασφημησεν ο δικαιος, αλλα και ευχαριστησε, καιτοι διαβολος ην ο
πολεμων, ο πονηρος, ο αγριος, ο μηδεποτε καταλλαττομενος τηι των ανθρωπων φυσει,
αλλα πολεμον ασπονδον και μαχην ακηρυκτον προς το γενος ημων αραμενος· και ουχ
απλως ωργιζετο, αλλα παντα εκινει τα μηχανηματα, και πασαν προσηγε μαγγανειαν.
Και ουδε ουτως ηλεγξε του δικαιου την ανδρειαν, αλλα κατεγελασεν αυτου των βελων
ο γενναδας, και τον αφορητον πολεμον εκεινον γενναιως ηνεγκεν· και ταυτα ουκ εν τηι
χαριτι, αλλα προ της Παλαιας ∆ιαθηκης, και προ της χαριτος· και εδειξεν, οτι ουχ η των
πειρασμων φυσις, αλλ' η των ραιθυμουντων ολιγωρια, την πτωσιν ποιειν ειωθεν· ως τον
γε ισχυρον, και ισχυροτερον η θλιψις εργαζεται· Ἡ θλιψις γαρ, φησιν, υπομονην
κατεργαζεται. Και καθαπερ τα ισχυρα των δενδρων, η των ανεμων ρυμη προσπιπτουσα,
και παντοθεν ριπιζουσα, ουκ ανασπαι, αλλα και ισχυροτερα ταις προσβολαις ταυταις
κατασκευαζει· ουτω και ψυχην παγιαν, και ευλαβειαι συζωσαν, αι των θλιψεων
επαγωγαι ουχ υποσκελιζουσιν, αλλα προς πλειονα υπομονην αλειφουσι, και την
ανθρωπου αρετην βλαψαι ου δυνανται. Τι δε εστιν αρετη ανθρωπου; Ου χρηματα, ινα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

πενιαν δεισηις· ουδε υγιεια σωματος, ινα φοβηθηις αῤρωστιαν· ουδε η των πολλων
υποληψις, ινα υπειδηι δοξαν πονηραν· ουδε το ζηιν απλως και εικη, ινα μη φοβερος σοι
γενηται ο θανατος· ουδε ελευθερια, ινα δουλειαν φυγηις· αλλ' η των αληθινων
δογματων ακριβεια, και η κατα τον βιον ορθοτης. Ταυτα ουδε αυτος ο διαβολος
αποσυλησαι δυνησεται, εαν ο κεκτημενος αυτα μετα της προσηκουσης ακριβειας
διαφυλαττηι· και ταυτα και ο πονηροτατος, και αγριος δαιμων οιδεν εκεινος. 64.536 ∆ια
γαρ τοι τουτο, και την ουσιαν εσυλα του Ἰωβ, ουχ ινα πενητα ποιησηι, αλλ' ινα
βλασφημον τι ρημα εκβαλλειν βιασηται, και το σωμα κατετεμνεν, ουχ ινα αῤρωστιαν
περιβαληι, αλλα ινα υποσκελισηι την κατα ψυχην αρετην. Ἀλλ' ομως παντα αυτου
νικησας τα μηχανηματα, και πενητα αντι πλουτουντος ποιησας, τουτο δη το πασιν ημιν
φρικωδεστατον ειναι δοκουν, αντι πολυπαιδος απαιδα, και καταξανας αυτου το σωμα
απαν, των εν δικαστηριοις δημιων χαλεπωτερον (ου γαρ ουτω διορυττουσιν οι εκεινων
ονυχες τας πλευρας των εμπιπτοντων, ως κατεξαναν αυτου την σαρκα των σκωληκων
τα στοματα), και περιθεις αυτωι πονηραν δοξαν (οι γαρ φιλοι αυτωι παροντες ελεγον,
Ουκ αξια ων ημαρτες μεμαστιγωσαι, και πολλους απετεινον κατ' αυτου κατηγοριας
λογους)· και ουχι της πολεως εξεβαλε μονον, ουδε της οικιας, και εις αλλην κατεστησε
πολιν, αλλα την κοπριαν αυτωι, και οικιαν, και πολιν καταστησας, ου μονον ουδεν αυτωι
ελυμηνατο, αλλα και λαμπροτερον, δι' ων επεβουλευσεν, απεφηνεν. Ουδε ου μονον τι
των οντων ουκ αφειλετο, καιτοι τοσαυτα αφελομενος, αλλα και μειζονα αυτωι τον
πλουτον της αρετης ειργασατο· και γαρ πλειονος μετα ταυτα απελαυσε παῤρησιας, ατε
και σφοδροτερον αγωνισαμενος αγωνα. Ει δε ο τοσαυτα παθων, ουδεν ηδικηται, και
παθων ου παρα ανθρωπου, αλλα παρα του παντων ανθρωπων πονηροτερου δαιμονος·
τις εξει λοιπον απολογιαν των λεγοντων, οτι Ὁ δεινα με ηδικησε και παρεβλαψεν; Ει
γαρ ο διαβολος, ο τοσαυτης γεμων κακιας, παντα αυτου κινησας τα οργανα, και παντα
αφεις τα βελη, και οσα ην εν ανθρωποις κακα, μετα πολλης της υπερβολης εις την
οικιαν του δικαιου, και εις το σωμα κενωσας, ουδεν τον ανδρα ηδικησεν, αλλ', ωσπερ
εφην, και μαλλον ωφελησε· πως δυνησονται τινες τον δεινα και τον δεινα αιτησασθαι,
ως παρ' αυτων, αλλ' ουχ ως οικοθεν ηδικημενοι; πως οικοθεν, φησιν, οταν τις μαστιχθηι
παρα τινος, η τα οντα αφαιρεθηι, η χαλεπην τινα ετεραν υπομεινας επηρειαν,
βλασφημον τι ρημα εξηνεγκε; Ἐβλαβη μεν εντευθεν, και βλαβην μεγιστην, ου μην παρα
του επηρεασαντος, αλλα παρα της οικειας μικροψυχιας· οπερ γαρ εμπροσθεν ειπον, και
νυν ερω· Ουδεις ανθρωπων, καν μυριακις ηι πονηρος, του αλαστορος εκεινου δαιμονος,
και ακαταλλακτως προς ημας εχοντος του διαβολου, πονηροτερον αν προσβαλλοι, ουδε
πικροτερον· αλλ' ομως ο χαλεπος ουτος δαιμων ουκ ισχυσε, τον προ του νομου, τον προ
της χαριτος, τοσαυτα κατ' αυτου βελη και ουτω πικρα πανταχοθεν αφεις υποσκελισαι
καταβαλειν. Νυν μεν γαρ εφ' ημων, πολλοι των πενθουντων 64.537 τρεφουσι κομην,
εκεινος δε περιηιρει. ∆ια τι; τωι πενθουντι το σπουδαζομενον ην, εις το εναντιον σχημα
περιστησαι την καταστασιν. Ὅπου ουν τιμαται κομη, σημειον πενθους το κειρεσθαι.
∆ιεῤρηξε δε τα ιματια, τωι μεν σχηματι, προς παθος αποδυρομενος, τηι δε αληθειαι, προς
παλην αποδυομενος, και εις τον αγωνα λοιπον εαυτον καθιεις, ινα ως γυμνος αθλητης
περιπλακηι τωι αντιπαλωι. «Και πεσων χαμαι προσεκυνησε τωι Κυριωι, και ειπεν, Αυτος
γυμνος εξηλθον εκ κοιλιας μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι εκει.» Ουτος ο Ἰωβ
συνεκοψε του διαβολου την οψιν, παιομενος, ου παιων· εκενωσεν αυτου την
βελοθηκην απασαν, κατατοξευομενος παρ' αυτου συνεχως· απαν υπεμεινε πειρασμων
ειδος, και εκαστον μεθ' υπερβολης απασης. Τα γαρ δοκουντα κατα τον βιον ειναι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

λυπηρα, και οντα, ταυτα μαλιστα παντων εστι, πενια, και νοσος, και παιδων αποβολη,
και εχθρων επαναστασις, και φιλων αγνωμοσυνη, και λιμος, και σαρκος οδυναι
διηνεκεις, και λοιδοριαι, και συκοφαντιαι, και το πονηραν κτησασθαι υποληψιν· και
ταυτα απαντα εις εν εξεχυθη σωμα, και μιας κατεσκεδασθη ψυχης, και το δη
χαλεπωτερον, οτι και αμελετητωι οντι επεθετο. Ὃ δε λεγω, τοιουτον εστιν· Ὁ εκ
πενητων τεχθεις, και εν οικιαι τοιαυτηι τραφεις, ατε γυμνασαμενος και μελετησας,
ραιδιως αν ενεγκοι της πενιας το βαρος· ο δε τοσουτοις περιῤρεομενος χρημασι, και
τοσουτωι πλουτωι κομων, ειτα αθροον εις το εναντιον μεταπεσων, ουκ αν ευκολως
υπομεινηι την μεταβολην· και γαρ αγυμναστωι οντι χαλεπωτερα φαινεται, αθροον
προσπεσουσα, Παλιν, ο ασημος, και εξ ασημων γενομενος, και εν τωι διηνεκως
καταφρονεισθαι ζων, ουκ αν σφοδρα λοιδορουμενος και υβριζομενος ταραχθειη. Ὁ δε
τοσαυτης απολαυσας δοξης, και παρα παντων δορυφορουμενος, και εν τοις απαντων
στομασιν ων, και πανταχου μετα πολλης ανακηρυττομενος της περιφανειας, εις ατιμιαν
και ευτελειαν κατενεχθεις, το αυτο αν παθοι τωι απο πλουσιου αθροον γενομενωι πενητι.
Ὁ παιδας αποβαλων, παλιν, καν απαντας αποβαληι, μη εν ενι δε καιρωι, τους
λειπομενους εχει των απελθοντων παραμυθιον· και της επι τωι προτερωι τελευτης, του
παθους ληξαντος, αν η του δευτερου γενηται μετα χρονον, τουτο αυτωι προσηνεστερον
γινεται το παθος· ου γαρ νεαρωι οντι επεισι τωι ελκει, αλλα κοιμηθεντι ηδη, και
αφανισθεντι, οπερ ουκ ολιγον υποτεμνεται της οδυνης. Ουτος δε, ολοκληρον αυτωι τον
χορον ειδεν εν μιαι αναρπασθεντα καιρου ροπηι, και τροπωι πικροτατωι τελευτης· και γαρ
βιαιος, και αωρος ο θανατος ην. Και ο καιρος δε, και ο τοπος, ου μικραν εποιειτο τωι
πενθει προσθηκην· και γαρ εν ωραι συμποσιου, και εν οικιαι τηι τοις ξενοις ανεωιγμενηι,
και ταφος αυτοις ο οικος εγενετο. Και το δη θαυμαστοτερον, οτι ομου ταυτα παντα
υπηνεγκεν, οπερ διπλασιονα και τριπλασιονα ποιει 64.540 τα χαλεπα· οταν μηδε την εκ
της ανακωχης εχει παραμυθιαν ο αγωνιζομενος, αλλα τηι συνεχειαι της επαγωγης,
πλειων ο θορυβος γινεται, και μειζων η ταραχη, οπερ επι τουτου συνεβη· την μεν γαρ
των προβατων απωλειαν, και τον εμπρησμον, διεδεχετο η των βοων αρπαγη· και την
τουτων, η των ονων αφαιρεσις, και ταυτην, η των καμηλων αιχμαλωσια, και των
οικετων η σφαγη· και ταυτην, η των παιδων απωλεια, και ο φρικτος εκεινος, και καινος
θανατος, και ο φρικωδεστατος ταφος, ο αυτος ομου και θανατος, και ταφος γενομενος.
Και η τραπεζα, η νυν μεν εστιωμεθα, νυν δε κατακοπεντα δεξαμενη τα σωματα· και
φιαλαι και τα ποτηρια, μετα του οινου, το αιμα υποδεχομενα, και κατακεκομμενα μελη.
Λογισται το μεγεθος της συμφορας, και το καινον εκεινο ναυαγιον, και την ξενην και
παραδοξον τραγωιδιαν. Ἄλλως μεν γαρ ισως ενα υιον απωλεσεν, η δευτερον, η τριτον,
ελεεινως δε τοσουτους, και τοσαυτας, και ο πολυπαις, εξαιφνης απαις εγενετο· και ουδε
κατα μικρον αυτωι τα σπλαγχνα ανηλισκετο, αλλ' αθροον απας ο καρπος ανηρπαζετο·
και ουδε τωι κοινωι της φυσεως νομωι, ουδε εις γηρας ελθοντες, αλλα και αωρωι και
βιαιωι θανατωι, και παντες ομου, και ουδε παροντος, ουδε παρακαθημενου, ινα καν
εσχατων ακουσας ρηματων, εχηι τινα παραμυθιαν της ουτω πικρας τελευτης. Ἀλλα παρ'
ελπιδα πασαν, και μηδεν των γινομενων ειδοτος, αθροον απαντες κατεχωννυντο, και η
οικια ταφος αυτοις εγενετο και παγις. Ουκ αωρος δε θανατος μονον, αλλα και πολλα,
μετα τουτου, ην λυπουντα, οιον το, εν ακμηι παντας ειναι, το, εναρετους παντας, το,
φιλικους, το, παντας ομου, το, της φυσεως εκατερας, το, μηδε ενα υπολειφθηναι, το, μη
τωι κοινωι νομωι της φυσεως, το, μετα τοσαυτην ζημιαν, το, μηδεν εαυτωι συνειδοτα
πονηρον, μηδε εκεινοις, ταυτα παθειν. Τουτων γαρ εκαστον ικανον μεν, και καθ' εαυτο,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

θορυβησαι· οταν δε και ομου φαινεται συντρεχοντα, εννοησον των κυματων το υψος,
οση του χειμωνος η υπερβολη. Ἀλλα ομως ουκ ειπεν ουδεν τοιουτον, οιον εικος τινας
των ασθενεστερων ειπειν· Ἐπι τουτοις εθρεψα τους παιδας, και μετα ακριβειας απασης
ησκησα; επι τουτοις ηνεωιξα την οικιαν τοις παριουσιν, ινα μετα τους πολλους δρομους
εκεινους, τους υπερ των δεομενων, τους υπερ των γυμνων, τους υπερ των ορφανων,
ταυτας απολαβω τας αμοιβας; Ἀλλα αντι τουτων, επι τηι συμφοραι των παιδων, τα πασης
θυσιας κρειττονα ανηνεγκεν, α μυριων στεφανων μαλλον ανεδησε την αγιαν εκεινην
κεφαλην, και σαλπιγγων πολλων λαμπροτερον ανεκηρυξεν· εφη γαρ· Αυτος γυμνος
εξηλθον εκ κοιλιας μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι· μη γαρ εμα ταυτα ην, μικρον
υστερον αποστησεσθαι τουτων εμελλον· Ουδεν γαρ εισηνεγκαμεν εις τον κοσμον, δηλον
οτι ουδε εξενεγκειν τι δυναμεθα. Και προ των 64.541 ρηματων, πεσων χαμαι προσκυνει·
καιτοι γαρ τοιαυτα παθων, της εις Θεον ευσεβειας ουκ απεστη, αλλα πεσων επι την γην,
εκεινον κατεβαλε τον ειποντα· Ἦ μην εις προσωπον σε ευλογησει. Ἔδειξε την φυσιν,
εδειξε και την ευλαβειαν· σωφρονως γαρ την περι τους παιδας συμπαθειαν
ενδειξαμενος, φθανει τηι ανδρειαι το παθος, και ουκετι προς θρηνους εξερχεται, αλλα
τους θειους εκεινους αποφθεγγεται λογους· Γυμνος γαρ, φησιν, εξηλθον εκ κοιλιας
μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι εκει. Ποιας μεμνηται κοιλιας; μηποτε αρα την
πρωτην δημιουργιαν, κοιλιαν λεγει, της απο γης τον ανθρωπον γυμνον, και ελευθερον
πασης κακιας συμπηξαμενην, την του προπατορος οικειουμενος δημιουργιαν; ως ειναι
τον νουν τοιουτον· Γυμνος εκ της γης διεπλασθην, παρα της θειας χαριτος, απεριττος
τις, και οιονει τυγχανων αυλος, γυμνος ουν και απελευσομαι εκει· που; δηλον, οτι επι
τον τοπον τον πενθους ελευθερον. Ει γαρ προς το προχειρως νοουμενον, την διανοιαν
λαβοις, και υπολαβοις, οτι Ἐκ της μητρικης νηδυος προελθων, εις ταυτην παλιν
απελευσομαι, ουδε [το] του λογου σωζεται ευπρεπες, ουδε η αρμονια της λεξεως. Τις
γαρ των ευφρονουντων επι της εαυτης διανοιας αδικησοι την φυσιν, γαστρι μεν μητρος
τον εξ αυτης αποδιδους, διαφθειρων δε δι' αμφοτερων εκατερον, μιαι μυθολογιαι φονον
διπλουν εργαζομενος; Ἐπει και Νικοδημος, ακουων περι του της αναγεννησεως
λουτρου, Ἐαν μη τις γεννηθηι ανωθεν, παχεως και ταπεινως απεκρινατο· την απο
σαρκος γαρ ωιηθη γεννησιν ακουειν, κατω τοις λογισμοις συρομενος, και ουδεν υψηλον
φανταζομενος. «Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος αφειλετο· ως τωι Κυριωι εδοξεν, ουτως
εγενετο· ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον.» Ἤλγησε μεν γαρ ο Ἰωβ, τοσουτον δε, οσον
εικος πατερα φιλοπαιδα, και σφοδρα κηδομενον των απελθοντων. Ουκ ειπε, κατα τους
πολλους, Βελτιον ην μηδε πειραν σχειν, μηδε κληθηναι πατερα, η μετα το γευσασθαι
της ηδονης εκπεσειν· αλλ' υπερ μεν ων ελαβεν, ευχαριστει, υπερ δε ων ουκ εις τελος
εσχεν, εδοξαζεν· ουκ ειπεν, οτι Βελτιον ην μη λαβειν τουτο, ο τινες λεγουσιν
αγνωμονως, αλλα και υπερ εκεινων ευχαριστει, λεγων· Ὁ Κυριος εδωκε· και υπερ
τουτων ευλογει, λεγων· Ὁ Κυριος αφειλετο, ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον. Και την
γυναικα ουτως επεστομιζε, δικαιολογουμενος προς αυτην, και τα θαυμαστα εκεινα
φθεγγομενος ρηματα· Ει τα αγαθα εδεξαμεθα εκ χειρος Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν;
Και των μεν αλλων εκαστος ανθρωπων, πολλα εαυτωι συνειδως πονηρα, την αιτιαν
οιδεν ων πασχει, ου μικρον δε τουτο εις παραμυθιαν· εκεινος δε ουδε τουτο ειχε
λογιζεσθαι, οτι πλημμε 64.544 ληματων ετινε δικας, ο μαλιστα αυτου τον λογισμον
εθορυβει. Ὅταν μεν εις τον βιον ειδε τον εαυτου, και το συνειδος υπερ τον ηλιον
λαμπον, και των κατορθωματων το πληθος, ᾔδει οτι στεφανων, και βραβειων, και
μυριων επαθλων αξιος ην· οτε δε εις τα συμβεβηκοτα απαντα, των τα εσχατα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

τετολμηκοτων, ορων εαυτον χαλεπωτερα πασχοντα, ουδε την αιτιαν ευρισκειν ειπειν,
δι' ην ταυτα επασχεν. ∆ια δη τουτο ουκ εχων ουδεμιαν αιτιαν επιθειναι τηι συμφοραι, επι
το ακαταληπτον της του Θεου οικονομιας καταφευγει, και επι το δοκουν αυτωι
αναφερων τα γενομενα, ελεγεν· Ὡς τωι Κυριωι εδοξεν, ουτω και εγενετο. Ου γαρ οιμαι
δειν εξεταζειν ∆εσποτικην γνωμην· Ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον. Ουδεν απηχες,
φησιν, φθεγξομαι περι Θεου, υμνων δε αξιον κρινω, εφ' οις τοτε την αρχην παρεσχε, και
εφ' οις νυν αφελεσθαι εδοκιμασε. Τοιουτοις τον διαβολον ο δικαιος κατηκοντισε
ρημασι· θαυμαστον δε, οτι και παρα Θεου νομιζων αφηιρησθαι, ευχαριστει, και ουκ
εκλυεται. Τουτο και συ ποιει, και λογιζου προς σεαυτον, οτι ουκ ανθρωπος ελαβεν, αλλα
ο Θεος ο ποιησας, ο μαλλον σου κηδομενος, και το συμφερον ειδως, ου πολεμιος, ουδε
επιβουλος. Βοηθησον τοις απελθουσι, μνειαν υπερ αυτων επιτελων. Ει γαρ τους παιδας
του Ἰωβ εκαθηρεν η του πνευματος θυσια· τι αμφιβαλλεις, ει και ημων υπερ των
απελθοντων προσφεροντων γινεται τις αυτοις παραμυθια; ειωθε γαρ ο Θεος, και ετεροις
υπερ ετερων χαριζεσθαι· ωφεληθωμεν κατα το αισθητον, οτι πασα κτισις επεται τωι
∆ημιουργωι· διο κατα το συμφερον και διδωσιν εκαστωι, και αφαιρειται, το ευγνωμον
ομου και καρτερικον ημων εγγυμναζων. Ἡ γαρ επι τοις παρασχεθεισιν ευγνωμοσυνη,
δευτερας ευεργεσιας ην υποθεσις. «Ἐν τουτοις πασι τοις συμβεβηκοσιν αυτωι ουδεν
ημαρτεν Ἰωβ τοις χειλεσιν εναντιον του Κυριου· και ουκ εδωκεν αφροσυνην τωι Θεωι.»
Καθαπερ επι των εικονων επειδαν τινα γραψωμεν, κατωθεν εν ταις χοινικισιν
υπογραφομεν, Ὁ δεινα ανατεθεικεν· ουτω και ενταυθα την εικονα της ψυχης του
δικαιου δια ρηματων γραψας, ο συγγραψας το βιβλιον, ωσπερ εν χοινικιδι κατωθεν
υπογραφων, λεγει, οτι Ἐν τουτοις πασιν ουχ ημαρτεν Ἰωβ τοις χειλεσιν εναντιον
Κυριου. Μηδε νομισηις, οτι επι μεν των ανθρωπων εσιγησεν, επι δε του Θεου ουχι· αλλ'
ουδε κατα διανοιαν ημαρτε. Τι δε εστιν· Ουδε εν τοις χειλεσιν; Πολλακις υπο του παθους
συναρπαζομενοι, ρημα εκφερομεν, της διανοιας μη συγκατατιθεμενης, αλλα την
γλωτταν της αθυμιας συναρπαζουσης. Ἐκεινος δε, ουδε τουτο πεπονθεν, αλλα καθαρα
μεν η διανοια βλασφημιας ην, καθαρα δε η γλωττα πονηρων ρηματων. Και ουκ εδωκεν
αφροσυνην τωι Θεωι, τουτεστιν, ου κατεγνω των 64.545 γεγενημενων αδικιαν· ουκ
ειπεν, ως πολλοι, Ἁπλως και ως ετυχε τα πραγματα φερεται, αλλα· Ὡς τωι Κυριωι εδοξεν,
ουτω και εγενετο. Ουκ ουν μη αναπνευσωμεν ποτε εως αν ενταυθα ωμεν, αλλα
πυκτευωμεν αιει, μαλιστα δε εν τωι καιρωι της νοσου, οταν οδυναι πανταχοθεν
θορυβωσι την ψυχην, οταν αλγηδονες πολιορκωσιν, οταν ο διαβολος εφεστηκει,
παροξυνων ειπειν τι ρημα πικρον. Τοτε δε μαλιστα ασφαλιζεσθαι δει, και φραττεσθαι τωι
της υπομονης θωρακι, και τωι της ευχαριστιας οπλωι. Ταυτα γαρ χαλεπα κατα του
διαβολου τα βελη, αυτη καιρια η πληγη· τοτε μαλιστα λαμπροι οι στεφανοι. Ἐπει και
τον μακαριον Ἰωβ τουτο μαλιστα λαμπρον απεφηνε, τουτο ανεκηρυξε, το εν καιρωι
πειρασμου, και νοσου, και πενιας, απεριτρεπτον φανηναι και ασειστον την διανοιαν, τα
ευχαριστηρια τωι Θεωι ανενεγκειν ρηματα, και την πνευματικην εκεινην θυσιαν. Θυσια
γαρ ην τα ρηματα αυτου απερ ελεγεν· Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος αφειλατο, και τα εξης·
ο δη και ημεις αιει ποιωμεν, εν πειρασμοις, εν περιστασεσιν, εν επιβουλαις, τον Θεον
δοξαζοντες.

ΚΕΦΑΛ. Βʹ
«Ἐγενετο δε ως η ημερα αυτη, και ηλθον οι αγγελοι του Θεου παραστηναι εναντι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

του Κυριου, και ο διαβολος ηλθεν εν μεσωι αυτων, παραστηναι εναντιον του Κυριου.» Τι
δηποτε καθ' εκαστην ημεραν παρισταμενους αυτους εισαγει; ινα μαθωμεν, οτι ουκ
απρονοητα τα παροντα, αλλα λογον διδοασι των καθ' εκαστην ημεραν γινομενων, και
καθ' εκαστην αποστελλονται τι οικονομουντες οι αγγελοι, ει και ημεις ουκ ισμεν. «Και
ειπεν ο Κυριος τωι διαβολωι· Ποθεν συ ερχηι;» Ἤδει ποθεν ηλθεν, οτι ηττηθεις παρα του
δικαιου· αλλα βουλεται ιδειν, ει ευγνωμονως ομολογει την ητταν. «Ειπε δε ο Κυριος
προς τον διαβολον· Προσεσχες ουν τωι θεραποντι μου Ἰωβ; οτι ουκ εστι κατ' αυτον των
επι της γης· ανθρωπος ακακος, αληθινος, αμεμπτος, θεοσεβης, απεχομενος απο παντος
κακου, ετι δε εχεται ακακιας· συ δε ειπας υπαρχοντα αυτου διακενης απολεσαι.» Ὁ μεν
διαβολος κρυψας την ητταν, τηι πρωτηι κεχρηται φωνηι· και Περιελθων, φησι, την γην
παρειμι. Ὁ δε Θεος, ο εκρυψε φθονων εκεινος, εκκαλυπτει· και επειδη ερωτησας ουκ
εμαθε παρ' αυτου την ητταν ην υπεστη, αυτος αυτην στηλιτευει, και του δικαιου την
νικην εκφαινει· Ἐμπεριπατησας την συμπασαν παρειμι. Τι ουν; Εις τουτο εξηλθες; τουτο
ᾔτησας; ου συ ειπας, ∆ος μοι τα υπαρχοντα του Ἰωβ; δια τι κρυπτεις τον αγωνα; ινα
αφανισηις τον στεφανον της νικης. Προσεσχες τωι θεραποντι μου; οτι ουκ εστι κατ'
αυτον, ανθρωπος ακακος. Μη παραδραμηις απλως το ρηθεν, αλλ' επισημηναι, οτι εν
πρωτηι μαρτυριαι ουδαμου ελεχθη το, ακα 64.548 κος· αλλα μη μνησθεις του ονοματος
τουτου προτερον, νυν αυτωι προσεθηκε τον της ακακιας στεφανον, επειδη τα κακα
ευχαριστως ηνεγκεν. Ει τι ουν και δοκει εν τοις εξης φθεγγεσθαι τολμηρον, τηι ακακιαι
προσλελογισται. Φησι δε και αυτος υστερον ο Ἰωβ, Οιδε δε ο Κυριος την ακακιαν μου.
Τωι δε ακακωι ουδεις το ρημα εις πονηριαν λογιζεται· ου γαρ τοις πραγμασιν, αλλα τηι
προθεσει των ποιουντων, δικαζομεν. Ὑβριζει υιος πατερα, και το πραγμα ανοσιον, και
ως πατραλοιας κατακρινεται, οτι φωνην εναντιαν εῤρηξε πατρι, και την εαυτου ριζαν
δυσφημησαι ετολμησε· παιδιον δε ακακον, καν τυψηι τον πατερα, η την μητερα, η υβρις
πασης ευφροσυνης ποθεινοτερα. Πολλακις ουν μητερες εις υβριν τα τεκνα
διερεθιζουσιν, ου τηι υβρει, αλλα τηι ακακιαι, αλλα τωι ακεραιωι, και αφελει του ηθους,
επαγαλλομεναι· ουτω ο Θεος ειδως, οτι ουκ εκ κακιας φθεγγεται, δεχεται τα παρα του
Ἰωβ, εις κρισιν καλουμενος παρ' αυτου· ακακιας γαρ το ρημα, ου πονηριας Ματην
αυτου, φησι, τηι περιουσιαι εφθονησας, ειπας, προφασει των χρηματων ευσεβειν τον
ανδρα. Ἐγυμνωθη των κτηματων, και ουκ εγυμνωθη της ευσεβειας. Ουκ εθελησας, ω
αναισχυντε, ως Θεωι, μοι πιστευσαι. Ἀπο της πειρας γουν, ουκ εδει πιστωθηναι λοιπον,
οτι μη ταις ευπραγιαις την φιλοσοφιαν ο εμος θεραπων μετρει; Ὅρα δε, ουκ ειπεν, οτι
διακενης απωλετο τα υπαρχοντα, αλλα, Συ ειπας απολεσαι διακενης· επει αυτος μισθον
ου τον τυχοντα ελαβε της απωλειας. «Ου μη δε αλλα αποστειλας την χειρα σου, αψαι
των οστων αυτου και των σαρκων αυτου· η μην εις προσωπον σε ευλογησει.»
Χρυσοστομου και Ὀλυμπιοδωρου. Ὠμον το θηριον και αναισχυντον· ου γαρ ανεχεται
μονον των ημετερων εμφορηθηναι σαρκων, αλλα και μεχρις οστων και μυελων
διελθειν βουλεται· ουκ απορει πονηριας, ευρισκει παλιν επινοιαν. Ουδεν, φησι, μεγα, ει
απωλεσε κτηματα, ηδεως παντων καταφρονησας, ινα εαυτον σωσηι. Ἀλλα μην ει την
ψυχην ου διδως λαβειν; Τουτο γαρ ενεφηνε ζητων δια του λεγειν· Παντα υπερ της
αυτου ψυχης εκτισει· το γουν σωμα πληξον. ∆ια τι δε μη εξ αρχης τουτο ᾔτησεν;
Ἐλογισατο οτι ει συμβηι αυτον ηττηθηναι, βελτιον απο των ελαττονων την νικην
ενεγκειν· ει δε μη, απο του σωματος περιεσομαι. Ου πολλου λογου, φησι, τα χρηματα
τοις ανθρωποις· υπερ γαρ σωτηριας της οικειας ψυχης, απαντα διδοασιν. Ουχ απλως δε,
των σαρκων, ειπεν, αψαι, αλλ' ωστε και ενδοθεν τεχθηναι το κακον, ουτω μετα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

πονηριας διαλεγεται. ∆εικνυται δε και εντευθεν ως ουδεμιαν εχει καθ' ημων εξουσιαν ο
αρχαιος δρακων, ει μη υπο Θεου συγχωρηθηι, κατα τας αῤρητους αυτου 64.549 περι ημας
οικονομιας. Και ως ανελειν μεν ανθρωπον δυναται, ει λαβοι συγχωρησιν, κακον δε
ποιησαι ου δυναται, παρα Θεου δε εξαιτει. Οιδε γαρ ει και επεσεν, οτι, ει μη Θεος
επιτρεψει, ουδεν αυτος κατα τινος δυναται, της επιτροπης ουτω νοουμενης, οτι σοφως
γινεται, ατε παρα Θεου γινομενης. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι, περιελε αυτου την
φρουραν της εξωθεν θεραπειας, και της κατα ψυχην επιμελειας· ου γαρ εστι θαυματος
αξιος, ει φυλαττεις αυτον απολεμητον· συγχωρησον μοι διαφθειραι τας σαρκας αχρι και
μυελων. Ἐλεγχειν γαρ οιδε συμφορα γνωμην απαιδαγωγητον, τρυφην και μονην [ισ.
και τρυφην μονην] της περι σε θεραπειας, υποθεσιν εχουσαν· ως ειγε αψηι της σαρκος
αυτου, τηνικαυτα εις προσωπον σε ευλογησει, τουτεστι, φανερως σε βλασφημησει.
«Ειπε δε Κυριος τωι διαβολωι· Ἰδου παραδιδωμι σοι αυτον· μονον την ψυχην αυτου
διαφυλαξον.» (Ὁ δε Θεοδοτιων, της ψυχης αυτου ουχ αψηι.) Χρυσοστομου και
Ὀλυμπιοδωρου. Παλιν ο φιλανθρωπος Θεος, ο τους οικειους στεφανιτας αγγελοις και
ανθρωποις δημοσιευειν βουλομενος επιτρεπει και τουτο, ωστε μαθειν ημας, οτι οσα
δυναται ο Πονηρος, κατα συγχωρησιν δυναται· και ο μεν ελεγε· Συ αψαι των σαρκων
αυτου. Ἀλλ' ινα μη λεγηι, οτι συ πεφασμενως αυτον επληξας, ως οικειον θεραποντα, ουκ
εποιησεν οπερ ᾔτησεν ο διαβολος, αλλ' εκεινωι επετρεψε. Ὅρα δε, ουκ ειπε μονον, Της
ψυχης αυτου μη αψηι, αλλα, Μονον την ψυχην αυτου διατηρησον, εις μεγαν αυτον
φοβον περιεστησε· Την σωτηριαν της ψυχης αυτου, φησι, παρα σου ζητω. Ἐπειδη γαρ
εικος ην, τοιαυτην αυτων οσον επιβαλειν, ωστε αποκτειναι το σωμα, και ειχεν ειπειν,
οτι της ψυχης αυτου ουχ ηψαμην· δια τουτο, φησι, διατηρησον, μη τι παθηι κατα τον της
ζωης λογον· εαν γαρ ανεληις, ουκ ετι ημιν το θεατρον συγκεκροτηται. «Και επαισε τον
Ἰωβ ελκει πονηρωι, απο ποδων εως κεφαλης.» Ἔπληξε, φησιν, αυτον χαλεπωτατηι
βασανωι, λωβηι και ελεφαντι καθ' ολου του σωματος· ολον γαρ αυτου το σωμα εν
τραυμα εποιησεν, ενα μωλωπα, ινα δι' ολων των μελων στεφανιτης αναδειχθηι. Ου γαρ
οιδε φειδεσθαι κακια, φθορα τις κατα την οικειαν υπαρχουσα πικροτατην διαθεσιν. «Και
ελαβεν οστρακον, ινα τον ιχωρα ξυηι, και εκαθητο επι της κοπριας, εξω της πολεως.»
Τινος δε ενεκεν ουχι χερσιν, ουδε δακτυλοις τον ιχωρα απεξεεν; Ὥστε μη την θεραπειαν
μειζονα γενεσθαι αηδιας υποθεσιν. Ὁ δε αυτος εαυτον θεραπευσαι μη ανεχομενος, πως
αν ετερων ετυχεν; Αυτος εαυτου δημιος ην, ου διορυττων τας πλευρας, 64.552 αλλα την
πηγαζουσαν σηπεδονα περικοπτων, και τωι νεκρωι πηλωι, τον ζωντα πηλον ξεων. Τινος
δε ενεκεν, επι κοπριας εκαθεζετο; Ὥστε τα καταπιπτοντα συγκαλυψηι τηι θημωνιαι. Τινος
δε ενεκεν αιθριος; Ὥστε μη αποπνιξαι εαυτον τηι δυσωδιαι· οπερ επαθεν αν, ειγε εν
οικισκωι τινι κατακεκλειστο· αλλως τε, ουδε οικον αυτωι καταλελοιπεν ο πειραστης. Ἦν
μεν γαρ βαρεια και η των παιδων αποβολη, αλλ' ομως την χαλεπην ταυτην τραγωιδιαν
ετερα χαλεπωτερα ανεμενε, και μηδε μικρον αναπνευσαντος. Ἐντευθεν αι πηγαι των
σκωληκων, οι των ιχωρων ρυακες, η επι της κοπριας καθεδρα, το οστρακον, το τας
πλευρας καταξαινον, η δυσωδια των ελκων, η τον καινον εκεινον επεισαγουσα λιμον,
και ορωμενων ουκ αφεισα των σιτιων απτεσθαι, και του λιμου χαλεπωτεραν εντιθεισα
την αηδιαν, και ταυτα ουκ επι δυο, και δεκα, και εικοσι, και εκατον ημεραις, αλλ' επι
μησι πλειοσιν. Ου μετριως δε τους οδυνωμενους παρακαλεσει τα κατα τον Ἰωβ
παραδειγματα, και τα του δικαιου τραυματα, και η κοπρια, η παντος θρονου βασιλικου
σεμνοτερα. Ἀπο μεν γαρ του θρονον ιδειν βασιλικον, ουδεν εσται τοις θεωμενοις το
κερδος, αλλα προσκαιρος μονον τερψις, ονησιν ουδεμιαν εχουσα· απο δε του την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

κοπριαν ιδειν του Ἰωβ, πασαν τις δεξεται ωφελειαν, και φιλοσοφιαν πολλην, και
παρακλησιν εις υπομονης λογον. ∆ια τουτο πολλοι νυν μακραν τινα, και διαποντιον
αποδημιαν στελλονται, απο των περατων της γης εις Ἀραβιαν τρεχοντες, ινα την
κοπριαν εκεινην ιδωσι, και θεασαμενοι καταφιλησωσι την γην, την τα σκαμματα του
στεφανιτου δεξαμενην εκεινου, και το χρυσιου παντος τιμιωτερον αιμα. Ουδε γαρ
ουτως εστιν αλουργις λαμπρα, ως το σωμα εκεινο τοτε απεστιλβεν, ουκ αλλοτριωι, αλλα
οικειωι βαπτιζομενον αιματι· και τα τραυματα εκεινα απαντων λιθων ην τιμιωτερα.
Μαργαριτων γαρ φυσις ουδεν τον βιον ωφελει τον ημετερον, ου χρειαν τινα πληροι
τοις εχουσιν αναγκαιαν· τα δε τραυματα εκεινα, πασης αθυμιας εστι παρακλησις. Και ινα
μαθηις, οτι τουτο εστιν αληθες, εαν αποβαληι τις υιον γνησιον και μονογενη, δειξον
αυτωι μυριους μαργαριτας, και ου παραμυθησηι το παθος, ουδε θεραπευσεις την οδυνην.
Ἀναμνησας δε αυτον των τραυματων του Ἰωβ, ραιδιως δυνησηι θεραπευσαι, ουτω λεγων·
Τι πενθεις, ανθρωπε; συ μεν τεκνον απεβαλες εν, ο δε μακαριος εκεινος, μετα το των
παιδων ολοκληρον αφαιρεθηναι τον χορον, και αυτηι τηι σαρκι πληγην εδεξατο, και
γυμνος επι της κοπριας εκαθητο ιχωρι παντοθεν καταῤρεομενος, κατα μικρον αυτωι της
σαρκος δαπανωμενης, ο δικαιος, ο θεοσεβης, ο τον Θεον μαρτυρα της αρετης εχων. Ἂν
γαρ ταυτα ειπηις τα ρηματα πασαν εσβεσας του πενθουντος την αθυμιαν, και πασαν
ανειλες την οδυνην· και γινεται ουτω χρησιμωτερα μαργαριτων τα τραυματα του
δικαιου. Ὑπογραφετε τοινυν εαυτοις τον αθλητην, και νομιζετε βλεπειν την κοπριαν
εκεινην, και αυτον εν μεσωι καθημενον, τον ανδρι 64.553 αντα τον χρυσουν, τον
διαλιθον, τον, πως ειπω ουκ οιδα. Ουδε γαρ εχω τιμιαν ουτως υλην ευρειν, ως
δυνηθηναι το ηιμαγμενον εκεινο σωμα παραβαλειν. Ουτω και πασης υλης
τιμαλφεστατης, εκ πολλου του περιοντος της σαρκος εκεινης η φυσις ην τιμιωτερα, και
τα τραυματα των ηλιακων ακτινων φαιδροτερα· αυται μεν γαρ τας του σωματος
καταυγαζουσιν οψεις, εκεινα δε τα της διανοιας ημων φωτιζει τα ομματα, εκεινα
καθαπαξ τον διαβολον απετυφλωσε· δια γουν τουτο, μετα την πληγην εκεινην,
απεπηδησε, και ουκ εφανη λοιπον. Συ δε μοι καντευθεν, αγαπητε, μανθανε, το της
θλιψεως κερδος ποσον εστιν· ηνικα μεν γαρ επλουτει, και ανεσεως απελαυεν ο δικαιος,
διαβαλλειν εσχεν αυτον, ψευδως μεν, εσχε δ' ομως ειπειν· Μη δωρεαν σεβεται σε Ἰωβ;
Ἐπειδη δε αυτον εγυμνωσε, και εποιησε πενητα, ουδε γρυξαι λοιπον ετολμησε. Και οτε
μεν πλουσιος ην, υπισχνειτο παλαιειν αυτωι, και υποσκελιζειν ηπειλει· επειδη δε πενητα
ειργασατο, και παντων απεστερησε, και εις εσχατην οδυνην ενεβαλε, τοτε απεπηδησε·
και οτε μεν υγιες αυτου το σωμα ην, τας χειρας αντηρεν, οτε δε αυτου κατεκοψε την
σαρκα, τοτε εφυγεν ηττηθεις. Ειδες ποσον πενια πλουτου, και νοσος υγιειας, και
πειρασμος ανεσεως βελτιον τοις νηφουσιν εστι, και χρησιμωτερον, και λαμπροτερους,
και ευτονωτερους τους αθλουντας ποιει; τις ειδε, τις ηκουσεν ουτω θαυμαστα
παλαισματα; οι των εξωθεν αγωνων πυκται, επειδαν κατακοψωσι τας κεφαλας των
αντιπαλων, τοτε νικωσι, και στεφανουνται· ουτος δε, οτε κατεκοψε το σωμα του
δικαιου παντοδαποις ελκεσιν αυτο διατρησας, και ασθενεστερον εποιησε, τοτε ενικηθη
και ανεχωρησε. Και επειδη διωρυξεν αυτου παντοθεν τας πλευρας, αυτωι μεν ουδεν
πλεον εγενετο· τον γαρ εναποκειμενον θησαυρον ουκ εσυλησεν, ημιν δε φανερωτερον
αυτον εποιησε, και δια της διορυγης εκεινης, εδωκεν απασιν, εις το ενδον βλεπειν, και
καταμανθανειν αυτου τον πλουτον απαντα· και οτε κρατειν προσεδοκησε, τοτε μετ'
αισχυνης πολλης ανεχωρησε, και ουδεμιαν ουκετι φωνην αφηκε. Τι γεγονεν, ω
διαβολε; τινος ενεκεν αναχωρεις; ουκ εγενετο παντα, οσα ηθελησας; ουκ ανειλες αυτου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

τα ποιμνια, τα βουκολια, τας αγελας των ιππων, των ημιονων; ουχι και τον χορον των
παιδων απωλεσας, και την σαρκα κατεκοψας απασαν; τινος ενεκεν αναχωρεις; Ὅτι
εγενετο μεν παντα, οσα ηθελησα, φησιν· ο δε γενεσθαι μαλιστα ηβουλομην, και δι' ο
παντα εποιησα, τουτο ουκ εγενετο· ουδε γαρ εβλασφημησε. ∆ια γαρ τουτο παντα εκεινα
εποιουν, φησιν, ινα τουτο εξελθηι· τουτου δε μη γενομενου, ουδεν μοι πλεον απο της
ζημιας των χρηματων, εγενετο, και της των παιδων απωλειας, και της του σωματος
πληγης· αλλα τουναντιον ηπερ ηβουλομην εξεβη, λαμπροτερον εποιησα τον εχθρον, και
φαιδροτερον ειργασαμην. Ἔγνως οσον της θλιψεως το κερδος; Καλον μεν 64.556 γαρ το
σωμα και υγιαινον ην· πολλωι δε σεμνοτερον γεγονε, κατατμηθεν υπο των τραυματων
εκεινων. Ἐπει και ερια καλα μεν και προ της βαφης, επειδαν δε αλουργα γενηται,
αφατον προσλαμβανει το καλλος, και πολλην την ευπρεπειαν. Ει μη απεδυσεν αυτον,
ουκ αν εγνωμεν του στεφανιτου την ευεξιαν· ει μη διετρησεν αυτου το σωμα ταις
ωτειλαις, ουκ αν αντελαμψαν ενδοθεν αι ακτινες· ει μη εκαθισεν αυτον επι της κοπριας,
ουκ αν εγνωμεν αυτου τον πλουτον· ουδε γαρ ουτω λαμπρος επι θρονου καθημενος
βασιλευς, ως εκεινος, επι της κοπριας τοτε καθημενος, επισημος ην, και περιφανης·
μετα μεν γαρ τον βασιλικον θρονον, θανατος, μετα δε την κοπριαν εκεινην, ουρανων
βασιλεια. Ταυτην παρεθηκα την ιστοριαν, ουχ ινα επαινητε τα λεγομενα, αλλ' ινα την
αρετην του ανδρος, και την υπομονην μιμησησθε· ινα δια των εργων αυτων μαθητε, οτι
ουδεν δεινον των ανθρωπινων, αλλ' η αμαρτια μονη. Ου πενια, ου νοσος, ουχ υβρις, ουκ
επηρεια, ουκ ατιμια, ου το παντων δοκουν εσχατον ειναι των κακων, ο θανατος·
ονοματα γαρ ταυτα μονον εστι, τοις φιλοσοφουσι, συμφορων ονοματα, πραγματων
ερημα· η δε αληθης συμφορα, το προσκρουσαι Θεωι, και ποιησαι τι των μη δοκουντων
αυτωι. Λειπεται δε κατορθωματων, και παθηματων ποιησασθαι συγκρισιν, ινα μαθηις
σαφως, οτι ου κατορθωμασι μονον, αλλα και παθημασιν, αμοιβαι κεινται, και αμοιβαι
σφοδρα μεγαλαι, και παθημασιν ουκ ελαττον η κατορθωμασι, μαλλον δε εστιν οπου
πλεον, η κατορθωμασι. Και εισαγαγωμεν, ει δοκει, τον μεγαν της υπομονης αθλητην,
τον εν εκατεροις διαλαμψαντα τουτοις, ινα ειδηις ποθεν μειζονως διελαμψεν· ιδωμεν
ουν συγκριναντες, ποτε λαμπροτερος ην, οτε κοινος ην λιμην τοις χρηιζουσιν, η οτε
επασχε τα οδυνηρα, και πολλην εντιθεντα αυτωι την αθυμιαν· οτε την οικιαν αυτου πασι
τοις παριουσιν ανεωιξεν, η οτε κατενεχθεισης αυτης ουδεν εφθεγξατο ρημα πικρον, αλλ'
ευφημησε τον Θεον· καιτοι το μεν κατορθωμα ην, το δε παθημα. Ποτε φαιδροτερος ην,
ειπε μοι; οτε εθυεν υπερ των παιδων, και προς ομονοιαν αυτους συνηγεν, η οτε
καταχωσθεντων αυτων, και τωι πικροτατωι τροπωι της τελευτης καταλυσαντων τον
βιον, μετα πολλης της φιλοσοφιας ηνεγκε το συμβαν; Ποτε μαλλον εξελαμψεν; οτε απο
της κουρας των αρνων αυτου εθερμανθησαν των γυμνων οι ωμοι, η οτε ακουσας, Πυρ
εξ ουρανου επεσε και κατεφαγε την αγελην μετα των ποιμενων, ου διεταραχθη, ουδε
εθορυβηθη, αλλα πραως ηνεγκε την συμφοραν; Ποτε μειζων ην; οτε τηι υγιειαι του
σωματος εις την των αδικουμενων εκεχρητο προστασιαν, συντριβων τας μυλας των
αδικων, και εκ μεσου των οδοντων εξαρπαζων αρπαγματα, και λιμην αυτοις γινομενος,
η οτε το σωμα 64.557 τουτο αυτου, το των αδικουμενων οπλον, εωρα κατεσθιομενον
υπο σκωληκων, και καθημενος επι της κοπριας, αυτος αυτο κατεξαινε, λαβων
οστρακον; Τηκω γαρ βωλακας γης απο ιχωρος ξυων, φησι. Καιτοι εκεινα μεν παντα
κατορθωματα, ταυτα δε παντα παθηματα ην· αλλ' ομως ταυτα αυτον λαμπροτερον
εκεινων απεφηνε. Τουτο γαρ μαλιστα το πικροτατον αυτωι της παραταξεως μερος ην,
και μειζονος δεομενον της ανδρειας, και ευτονωτερας ψυχης, και υψηλοτερας διανοιας,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

και πλειονα περι τον Θεον εχουσης αγαπην. ∆ια τοι τουτο, εκεινων μεν γινομενων, ει
και αναισχυντως, και σφοδρα ιταμως, αλλα ομως αντειπεν ο διαβολος λεγων· Μη
δωρεαν Ἰωβ σεβεται τον Κυριον; τουτων δε συμβαντων, εγκαλυψαμενος ανεχωρησε,
νωτα δους, και ουδε αναισχυντου τινος αντιλογιας σκιαν γουν εχων προβαλεσθαι.
«Χρονου δε πολλου προβεβηκοτος, ειπεν αυτωι η γυνη αυτου· Μεχρι τινος καρτερησεις,
λεγων· Ἰδου αναμενω χρονον ετι μικρον, προσδεχομενος την ελπιδα της σωτηριας
μου;» Ὁ δε, περαιτερω προιοντος αυτωι του αγωνος, παλιν ετερους αναδειται
στεφανους, εκ των προς την γυναικα ρηματων. Και γαρ η γυνη μαλλον λοιπον
υπελειφθη, παντων αφανισθεντων αυτωι, και των παιδων, και των κτηματων, και
αυτου του σωματος, και αυτη προς πειραν και επιβουλην· δια τουτο αυτην μετα των
τεκνων ουκ ηφανισεν ο διαβολος, ουδε ᾔτησεν αυτης την σφαγην, επειδη προσεδοκησε
μεγαλως αυτωι συντελειν, προς την επιβουλην του αγιου τουτου· δια τουτο, ωσπερ τι
μεγιστον οπλον, αυτην αυτωι κατελιπεν. Ει γαρ παραδεισου, φησι, δι' αυτης εξεβαλον
τον Ἀδαμ, πολλωι μαλλον απο κοπριας υποσκελισαι δυνησομαι τον Ἰωβ. Και θεα την
κακουργιαν· ουδε γαρ των βοων απολλυμενων προσηγαγε το μηχανημα τουτο, ουδε
των ονων, ουδε των καμηλων, αλλ' ουδε της οικιας κατενεχθεισης, ουδε των παιδων
καταχωσθεντων, αλλα σιγαι τεως και ησυχαζει, προς τον αθλητην ορων· οτε δε των
σκωληκων ανεβλυσεν η πηγη, και σηπομενον το δερμα κατεῤρει, και δαπανωμεναι αι
σαρκες, ιχωρα πολλης γεμοντα δυσωδιας εποιουν, και τηγανων, και καμινων, και πασης
φλογος οδυνηροτερον, αυτον η του διαβολου κατανηλισκε χειρ, θηριου παντος
χαλεπωτερον διατρωγουσα παντοθεν, και κατεσθιουσα το σωμα· και εν ταυτηι τηι
συμφοραι πολυς προηλθε χρονος, τοτε αυτην προσαγει, ηδη τεταριχευμενωι και
κατεργασθεντι. Ει γαρ παρα τα προοιμια προσηλθε της συμφορας, ουδ' αν εκεινον ευρεν
ουτως εκνενευρισμενον, ουδ' αν αυτη την συμφοραν εσχεν εξογκωσαι ουτω και επαραι
τωι λογωι. Νυνι δε οτε αυτον ειδε, δια το μηκος του χρονου διψωντα απαλλαγης, και
επιθυμουντα της των επικειμενων λυσεως σφοδρως, τοτε προσερχεται. Ὅτε γαρ σφοδρα
κατειργασμενος ην, και ουδε αναπνειν λοιπον ειχεν, αλλα και αποθανειν επεθυμει,
64.560 ακουσον τι φησιν· Ει γαρ οφελον δυναιμην εμαυτον χειρωσασθαι, η δεηθεις τε
ετερου, και ποιησει μοι τουτο. Και θεα μοι την κακουργιαν της γυναικος, ποθεν ευθεως
προοιμιαζεται απο του πληθους του χρονου· Μεχρι τινος καρτερησεις; λεγουσα. Ει δε
πολλακις, και πραγματων ουκ οντων, λογοι μονοι ισχυσαν μαλαξαι, εννοησον τι τοτε
πασχειν αυτον εικος ην, μετα των ρηματων τουτων, και των πραγματων οδυνοντων
αυτον· και το δε παντων χειρον, οτι και γυνη ταυτα λεγουσα ην, και γυνη αναπεσουσα,
και απαγορευουσα, και δια τουτο σπουδαζουσα και αυτον εις απογνωσιν εμβαλειν. Πλην
αλλ' ινα σαφεστερον ιδωμεν το μηχανημα, τωι αδαμαντινωι τουτωι προσαγομενον τειχει,
και αυτων ακουσωμεν των ρηματων. Τινα ουν εστι ταυτα; Μεχρι τινος καρτερησεις
λεγων, Ἰδου αναμενω χρονον ετι μικρον προσδεχομενος την ελπιδα της σωτηριας μου.
Ἤλεγξε γαρ σου, φησι, τα ρηματα ο χρονος, μακροτερος μεν γινομενος, λυσιν δε
ουδεμιαν εμφαινων. Ταυτα δε ελεγεν, ουκ εις απογνωσιν αυτον εμβαλλουσα μονον,
αλλα και ονειδιζουσα, και κωμωιδουσα· και γαρ εκεινος ενοχλουσαν αει
παραμυθουμενος, και διακρουομενος, τοιαυτα εφθεγγετο, αναμεινον ετι μικρον, και
ταχεως εσεται τουτων το τελος· ονειδιζουσα τοινυν αυτωι, φησι, μη και νυν το αυτο
ερεις; πολυς γαρ χρονος ηδη παρεδραμε, και τελος τουτων ουδεν ανεφανη. Τι τον
αθλητην, ω γυναι, εκλυεις; τι καταστελλεις τας χειρας; ∆εον ειπειν, Ἔτι μικρον. Και θεα
την κακουργιαν· ουδε γαρ μεμνηται των βοων, ου των προβατων, ουδε των καμηλων·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

ᾔδει γαρ ου σφοδρα αυτον τουτοις δακνομενον, αλλ' επι την φυσιν ευθεως ερχεται, και
των παιδων αναμιμνησκει· επ' αυτοις γαρ ειδεν αυτον, και την εσθητα διαῤρηξαντα, και
την κομην αποκειραμενον· και ουκ ειπεν, Ἀπωλετο σου τα παιδια, αλλα σφοδρα
περιπαθως· «Ἰδου γαρ ηφανισται σου το μνημοσυνον απο της γης· υιοι και θυγατερες,
εμης κοιλιας ωδινες και πονοι, ους εις το κενον εκοπιασα μετα μοχθων.» Παρα μεν την
αρχην, ποθεινον το των παιδων ην, δια το καταλιμπανειν εκαστον μνημοσυνον, και
λειψανα της εαυτου ζωης. Ἐπειδη γαρ αναστασεως ουδεπω ησαν ελπιδες, αλλ' ο
θανατος εκρατει, και μετα την εντευθεν ζωην, απολλυσθαι ενομιζοντο οι τελευτωντες·
εδωκεν ο Θεος την εκ των παιδων παραμυθιαν, ωστε των απελθοντων εμψυχους
εικονας μενειν, και το γενος ημων διατηρεισθαι, και τοις μελλουσι τελευταιν, και τοις
επιτηδειοις των εκεινων, μεγιστην ειναι παραμυθιαν, τα εκεινων εκγονα. Και ινα
μαθηις, οτι δια τουτο μαλιστα ποθεινα τα τεκνα ην, ακουσον τι προς τον Ἰωβ
αποδυρεται, μετα τας πολλας και αφατους πληγας, η γυνη. Ἰδου, φησιν, απωλετο σου το
μνημοσυνον απο της γης. Και παλιν ο Σαουλ προς τον ∆αβιδ· Ὄμο 64.561 σον μοι, ινα μη
αφανισηις το σπερμα μου, και το ονομα μου μετ' εμε. Ει γαρ και νυν, αναστασεως
φανεισης, εντευθεν εστι τα παιδια επεραστα, απο του την μνημην των απελθοντων
διατηρειν, πολλωι μαλλον τοτε· δια τουτο και η αρα εντευθεν γινεται πικροτερα· ουδε
γαρ εκει τα παιδια ο επαρωμενος ειπεν, εξολοθρευθειη, αλλα, το μνημοσυνον αυτου απο
της γης. Υιοι και θυγατερες. Ειπουσα δε, το μνημοσυνον, μετα ακριβειας παλιν, εκατερας
της φυσεως μεμνηται. Ουχ υιος, φησιν, ου θυγατηρ περιλελειπται, οι την μνημην τηι
διαδοχηι φυλαξωσι· μονονουχι λεγουσα, οτι ει και υγιαναι συμβαιη, ανονητος η της
υγιειας απολαυσις, παιδων ουκ οντων· επι παισι γαρ ειχον την ελπιδα της διαμονης οι
παλαι, και την μελλουσαν επαγγελιαν, αναστασει εμιμουντο θνητηι. Ου μεμνηται των
χρηματων, ουδε των θρεμματων· ᾔδει γαρ μεγαλοψυχον, αλλ' ο μαλιστα καθαψασθαι
αυτου ισχυσε· ποιαν, φησι, προσδοκαις εσεσθαι μεταβολην; μη τους αφανισθεντας
επανελθειν ενι λοιπον; αγονος, απαις, προῤριζος ανεσπασθης, ου καταλειφθεντος τινος,
δι' ου μνημονευθησηι. Ει δε σοι, φησιν, ου μελει τουτων, καν το εμον σκοπει. Και ορα το
περιπαθες· Της εμης κοιλιας ωδινες και πονοι, ους εις το κενον εκοπιασα μετα μοχθων·
ωδινες μεν, του τοκου· πονοι δε, της ανατροφης. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ἡ το πλεον
ενεγκουσα, ηδικημαι δια σε, και τους μεν πονους υπεστην, των δε καρπων απεστερημαι.
Ταυτα δε φησιν, ινα δειξηι, και εαυτην κοινωνουσαν της συμφορας· απιθανος γαρ δοκει
συμβουλος, ο εν αλλοτριοις φιλοσοφων κακοις. ∆ια παντων ουν των ρηματων βελος
ολιγωριας εξαποστελλουσα, συμμιγνυσι και το εαυτης προσωπον, ινα τηι τε των παιδων
μνημηι, τωι τε εαυτης παθει, μειζονως εκκαλεσηται εις αποδυσπετησιν τον δικαιον. Τι,
φησι, το παρον αιει διωθουμενος, απο των μελλοντων σαυτον παραθαρσυνεις εικη,
απαις, αοικος, γυμνος, εξεφθαρμενος; «Συ δε αυτος εν σαπριαι σκωληκων καθησαι,
διανυκτερευων αιθριος.» Μεγαλη εμφασις, αυτος, εκεινος ο δικαιος, ο θαυμασιος, το
κεφαλαιον ημιν των αγαθων. Και ορα πως ουτε τιθησι την ζημιαν των χρηματων, ουτε
σιγαι αυτην και παρατρεχει, αλλ' ως ενην, και περιπαθως αυτην απαγγειλαι, ουτως
αινιττεται· οταν γαρ ειπηι, «Καγω πλανωμενη και λατρις τοπον εκ τοπου και οικιαν εξ
οικιας,» Και την ζημιαν αινιττεται, και πολλην την προσπαθειαν δεικνυσι· και γαρ και
αι λεξεις αυται ικαναι επαραι την συμφοραν· Ἐπι γαρ τας ετερων ερχομαι θυρας, φησι.
64.564 Ου προσαιτω δε μονον, αλλα και πλανωμαι, και δουλευω δουλειαν ξενην και
καινην, πανταχου περιιουσα, και τα συμβολα της συμφορας περιφερουσα, και παντας
διδασκουσα τα εμα κακα, αλλοτε αλλον τοπον αμειβουσα, και θυροκοπουσα της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

εφημερου ενεκεν τροφης, η τοσαυτην χορηγιαν των αγαθων κεκτημενη. Ἵνα ειπηι· Ου
μονον τους παιδας απολελωκαμεν, της ημετερας μνημης την υποθεσιν, και αυτος δε συ
υπο τοσουτων κατεχηι δεινων, αλλα και την εσχατην πενιαν υπεστημεν, μισθωτων
δικην την τροφην εαυτοις εκλεγοντες, οι αφθονον τοις δεομενοις την χορηγιαν
παρεχοντες· εγω γουν ουδε δουλειας ευπορησα, ουδε εν οικιαι μιαι καταστειλαι της
πενιας την ασχημοσυνην εστιν, αλλα περιειμι δουλευουσα, και προσαιτουσα αθλιως, η
πριν ελευθεριως τραφεισα. Ὅρα, πως πλεκει τοις εκεινου τα εαυτης· ουκ ισχυει, φησι, τα
σα, κρατειτω τα εμα. Ειπουσα δε ο παντων εστιν ελεεινοτατον, το, οικιαν εξ οικιας
αμειβειν, ουδε ενταυθα εστη των θρηνων, αλλ' επηγαγε, λεγουσα· «Προσδεχομενη τον
ηλιον ποτε δυσεται, ινα αναπαυσωμαι των μοχθων μου, και των οδυνων αι με
συνεχουσι.» Ὃ γαρ τοις αλλοις εστιν ηδυ, φησι, το την ακτινα οραιν, τουτο εμοι βαρυ·
ποθεινον δε το σκοτος. Και η νυξ, αυτη γαρ με αναπαυει των ιδρωτων μονη, αυτη μοι
παραμυθιον γινεται των κακων· παρακαλει με και ιστησι των πονων, ημερα, τον ηλιον
προς τας δυσμας παραπεμπουσα· νυξ γαρ θεραπευειν οιδε την κακιαν, το σκοτος εχουσα
ενδιαιτημα. Ἀπειπουσα μεντοι προς τας συμφορας, και διαβολικης ενεργειας
πεπληρωμενη, υποτιθεται τωι δικαιωι, ταυτην αυτωι των κακων λυσιν απολελειφθαι, την
του σωματος απαλλαγην· δυνατον δε ταυτην αυτωι προσγενεσθαι, ει παροργισοι δια της
βλασφημιας τον Θεον, και προς την αναιρεσιν υπερεθισοι καθ' εαυτου· κακοτεχνως δε
την τοιαυτην εισηγειται βουλην, εκ τε των του ανδρος, και των εαυτης συμφορων, τον
λογον κατασκευαζουσα. Τας των ωδινων, φησι, αλγηδονας υπεμεινα, εμοχθησα
παιδοτροφουσα, ινα μετα σε το μνημοσυνον σου, τους παιδας καταλιπηις· εξεκοπη
τουτων η ελπις, παντες απωλοντο, αῤρενες ομου, και θηλειαι· εις τινα λοιπον
αναβλεψω; εις σε, τον τουτων πατερα, των σκωληκων πληρη, τον πενητα, τον
απεῤριμμενον; εις εμε, την αθλιαν, την πλανητιν, την εκ της πολλης ευδαιμονιας επι
μισθωι θητευουσαν, και μεχρις εσπερας εν οδυναις και μοχθοις εξεταζομενην, αλλ' ει τι
μοι πειθηι, φθεγξαι τι ρημα προς Θεον, παροργιζων αυτον, ινα σε ανεληι· αυτη γαρ σοι
μονη των κακων υπολελειπται λυσις· διο επαγει· «Ἀλλα ειπον τι ρημα εις Κυριον, και
τελευτα.» Ειδες κανταυθα την κακουργιαν, πως ουδε εν αυτηι τηι συμβουληι ευθεως
εισηγαγε την ολεθριαν 64.565 παραινεσιν, αλλα διηγησαμενη πρωτον ελεεινως τας
συμφορας, και εκτεινασα την τραγωιδιαν, εν βραχει τιθησι την παραινεσιν· και ουδε
εμφαινει σαφως αυτην, αλλα συσκιασασα εκεινην, την απαλλαγην αυτωι προτεινει, την
μαλιστα ποθεινην, και επαγγελλεται τελευτην, ο μαλιστα επεθυμει. Και σκοπει
καντευθεν του διαβολου την κακουργιαν· επειδη γαρ ᾔδει τον ποθον του Ἰωβ τον περι
τον Θεον, ουκ αφιησι την γυναικα κατηγορησαι του Θεου, ινα μη ως εχθραν ευθεως
αποστραφηι· δια τουτο αυτου μεν ουδαμου μεμνηται, τα δε συμβαντα, ανω και κατω
στρεφει. Συ δε, μετα των ειρημενων, οτι και γυνη ην η ταυτα συμβουλευουσα,
προστιθει, δεινος καταγοητευσαι ρητωρ τους μη προσεχοντας· πολλοι γουν, και χωρις
συμφορων, απο γυναικων συμβουλης κατηνεχθησαν μονης· κανταυθα δε ως
ισχυρωτερον των προλαβοντων μηχανηματων, υστερον την γυναικα τωι δικαιωι
προσαγει· ως ειθε και ταυτην ελαβες, ω πονηρε, ειθε μετα των παιδων κατεχωσας. Τινες
δε φασιν ουδε της γυναικος ειναι τα ρηματα, αλλ' αυτον εις αυτην τυπωθεντα, ταυτα
φθεγγεσθαι· ουδε γαρ ην εικος την γυναικα του Ἰωβ τοιαυτην ειναι· πλην ει μη τις
ειποι, τηι συμφοραι περιτραπεισαν τοιαυτην γεγενησθαι· εικος δε, μη ταυτην πρωτην
γεγενησθαι την συμβουλην, αλλα πολλακις πολλωι τουτων χαλεπωτερα παρα της
γυναικος ακουσαι τον δικαιον. Και ορα διαβολου πονηριαν· ενενοησε την Ευαν· γυνη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

γαρ, φησι, κατηνεγκεν τον πρωτον ανθρωπον, αυτη και τουτου περιγενεσθαι
δυνησηται. Ἀλλ', ω ανοητε, εκεινον ηττονα γαστρος ευρουσα, ιον ενεσπειρε τον εαυτης,
τουτον δε οραις φιλοσοφουντα, και αυτης περιγενομενον της φυσεως. Ουκ επεκαμψεν
αυτον χρηματων απωλεια, ου παιδων θανατος αωρος, ου βασανος σωματος
απαραμυθητος, ου μηκος χρονου τοσουτον· και τον υπο πραγματων ουχ αλοντα, τουτον
υπο λογων προσδοκαις χειρωσασθαι; Πλην η γυνη μετα το την τραγωιδιαν ακριβως
διηγησασθαι, τοτε την αναισχυντον επιφερει συμβουλην, και ουδε τοτε λεγει φανερως,
Βλασφημησον· οι γαρ πονηρα συμβουλευοντες, ου τολμωσιν ανακεκαλυμμενην
εισαγειν την παραινεσιν. Τι λεγεις, ω γυναι; δεον εξιλεωσασθαι, δεον καταλλαξαι,
παροξυναι μαλλον παραινεις; ει γαρ ο Θεος ταυτα εποιησε, παρακαλεσαι αυτον, ου
βλασφημησαι δει. «Ὁ δε εμβλεψας, ειπεν αυτηι· Ὥσπερ μια των αφρονων γυναικων
ελαλησας.» Βασιλειου και Χρυσοστομου. Ἀχθεις επι τουτοις ρημασιν ο Ἰωβ, ως επ'
ουδενι των προτερων κακων, και θυμου το βλεμμα πληρωσας, και προς την γυναικα,
καθαπερ προς πολεμιαν, αποστραφεις, και βλεψας εις αυτην πικρον, και προ της φωνης,
απο της οψεως διεκρουσατο τα μηχανηματα. Ἐκεινη μεν γαρ προσεδοκησε δακρυων
κινησειν πηγας· ουτος δε λεοντος σφοδροτερος γεγονε, θυμου πληρω 64.568 θεις, και
αγανακτησεως, ουχ υπερ ων επασχεν, αλλ' υπερ ων εκεινη διαβολικως συνεβουλευσε·
και τωι βλεμματι τον θυμον ενδειξαμενος, μεμετρημενην ποιειται την επιτιμησιν, και
γαρ εν συμφοραις σωφρων ην. Και τι φησιν; Ὥσπερ μια των αφρονων γυναικων
ελαλησας· ουχ ουτω σε επαιδευσα, φησιν, ουχ ουτω σε εθρεψα· οθεν ουδε επιγινωσκω
την συνοικον την εμην. Τα γαρ ρηματα ταυτα ανοητου γυναικος, και παραπαιουσης η
συμβουλη. Καταθου, φησιν, ω γυναι, την συμβουλην, μεχρι τινος την κοινην, εν οις
λεγεις, υβριζεις ζωην; εψευσω, και την εμην, ως ουκ ηυχομην, ανατροφην διεβαλες, εν
οις ελαλησας· και τον εμον βιον εξ ημισειας, ησεβηκεναι νενομικα νυν, επειδηπερ εν
μεν σωμα αμφοτερους ημας ο γαμος εποιησε, συ δε εις βλασφημιαν κατεπεσες. Ειδες
τομην συμμετρον, και πληγην ικανην διορθωσαι το νοσημα. Ουκ ειπεν, Ἄφρων ει και
ανοητος· αλλα τι; Ὥσπερ μια των αφρονων γυναικων ελαλησας· τουτεστιν, Ουδεν αξιον
σεαυτης, ουδε της εμης εφθεγξω παιδευσεως. Ειτα μετα την επιπληξιν, και συμβουλην
εισαγει παλιν, αρκουσαν αυτην παραμυθησασθαι, και πολυ το ευλογον εχουσαν, λεγων·
«Ει τα αγαθα εδεξαμεθα εκ χειρος Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν;» Ἀναμνησθητι, φησι,
των προτερων εκεινων, και λογιζου τον αιτιον, και οισεις και ταυτα γενναιως. Ειδες
μετριοφροσυνην ανδρος; ουδε γαρ τηι ανδρειαι αυτου λογιζεται την υπομονην, αλλα της
των πραγματων ακολουθιας αυτην ειναι φησι. Ἀντι τινων γαρ εκεινα ημιν εδωκεν ο
Θεος; ποιαν εκτιννυς αμοιβην; Ουδεμιαν, αλλ' εξ αγαθοτητος μονης. ∆ωρεαν γαρ ην,
ουκ αμοιβη, και χαρις, ουκ αντιδοσις· ουκουν και ταυτα φερωμεν γενναιως· αναμνησον
των φθασαντων σεαυτην αγαθων, αντισηκωσον τα κρειττω τοις χειροσιν. Ουδενος
ανθρωπων ο βιος δι' ολου μακαριος· το διαπαντος ευ πραττειν, μονου Θεου· συ δε ει τοις
παρουσιν αλγεις, απο των προλαβοντων σεαυτην παραμυθησον. Νυν δακρυεις, αλλ'
εγελασας προτερον· νυν πτωχευεις, αλλ' επλουτησας προτερον· επιες το διειδες ναμα
του βιου, και το θολερον τουτο πινουσα, καρτερησον· ουδε τα των ποταμων ρευματα δι'
ολου φαινεται καθαρα. Ποταμος δε, ως οισθα, ο βιος ημων, ρεων ενδελεχως, και
κυμασιν αλλεπαλληλοις πληρουμενος· το μεν γαρ αυτου προεῤρευσεν ηδη, το δε ετι
πορευεται, το δε αρτι προεκυψε των πηγων, το δε μελλει, και προς την κοινην απαντες
του θανατου σπευδομεν θαλασσαν. Ει τα αγαθα εδεξαμεθα εκ χειρος Κυριου, τα κακα
ουχ υποισομεν; Ἀναγκαζομεν τον κριτην ομοια χορηγειν πραγματα δι' αιωνος ημιν;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

διδασκομεν τον ∆εσποτην οπως χρη διεξαγειν τον ημετερον βιον; Αυτος των οικειων
ψηφων εχει την εξουσιαν, οπως βουλεται ταττει τα καθ' ημας· σοφος δε εστι, και το
λυσιτελουν επιμετρει τοις οικεταις. Μη περιεργαζου ∆εσποτου την κρισιν, αγαπα μονον
τα παρα της αυτου σοφιας οικονομουμενα· οπερ αν δωι σοι, τουτο 64.569 δεχου μεθ'
ηδονης, δειξον εν τοις αλγεινοις, ως και της ευφροσυνης αξια της προσθεν ετυγχανες.
Ταυτα ο Ἰωβ λεγων, απεκρουσατο και ταυτην του διαβολου την προσβολην, και τελειαν
αυτωι την της ηττης αισχυνην επηγαγεν. Ἔδειξε δια του βλεμματος, τον κατα της
αμαρτιας μεγιστον ζηλον (οφθαλμον γαρ κατηγορον των κρυπτομενων η φυσις
εγνωριζε), και ο την τοιαυτην εφοδον του πονηρου πραως και φιλοσοφως διενεγκων,
την προς κακιαν παρακλησιν ουχ υπεμεινε, μειζονα των του σωματος βελων την
πονηραν ακοην ηγησαμενος, και τηι γυναικι επετιμησεν. Ὥσπερ γαρ, φησι, την
θεραπειαν ευθυμως προσηκαμεθα, ουτω και την παιδειαν σωφρονως ενεγκωμεν· αγαθα
γαρ λεγει, τα ευφραινοντα, κακα δε, τους πειρασμους. Το δε, ωσπερ μια των αφρονων
ελαλησας, τινες εις την Ευαν εξελαβον· Ἐκεινην, φησιν, εμιμησω την πρωτην
δεξαμενην της αμαρτιας το νεφος, και συμβουλαις ομοιαις παρακρουσαμενην, τον
εικονι Θεου τετιμημενον εκεινον, και πασης κακιας ελευθερον. Ὁ γαρ μακαριος ουτος
πανταχοθεν βαλλομενος ασφαλεστερον ιστατο, και μυρια βελη δεχομενος ουκ ενεδιδου,
αλλ' εκενωσε μεν του διαβολου την βελοθηκην, αυτος δε ου κατεπεσεν, ουδε
υπεσκελισθη· αλλ' ωσπερ αριστος κυβερνητης, ουτε μαινομενης της θαλασσης, και των
κυματων διεγειρομενων, κατεποντιζετο, ουτε γαληνης ουσης ραιθυμωτερος εγινετο,
αλλ' εν εκατεραι τηι των καιρων διαφοραι, ισην την εαυτου τεχνην διετηρησε. Και ουτε
πλουτος αυτον εφυσησεν, ουτε πενια εταπεινωσεν, ουτε κατα ρουν των πραγματων
φερομενων υπτιος ην, και αναπεπτωκως, ουτε ολης σχεδον της οικιας ανατραπεισης,
και πανολεθριας γενομενης διεταραχθη, και την ανδρειαν ηλεγξε την εαυτου.
Ἀκουετωσαν πλουσιοι, ακουετωσαν πενητες, εκατεροις γαρ το διηγημα χρησιμον, και
πασιν ανθρωποις ιστορια λυσιτελης, και τοις εν ευημεριαι, και τοις εν συμφοραις.
Ἑκατερα γαρ τα οπλα μεταχειρισας, ο της ευσεβειας αγωνιστης, ο της οικουμενης
στεφανιτης, εν εκατεροις το τροπαιον εστησε, και προς παν ειδος πολεμου, του δαιμονος
επελθοντος εκεινου, προς απαντα παρεταξατο, και εν πασιν ανεκηρυττετο. Και καθαπερ
στρατιωτης γενναιος, και ειδως νυκτομαχειν, τειχομαχειν, πεζομαχειν, ναυμαχειν, και
τοξευειν, και δορυ σειειν και σφενδοναις, και ακοντιοις, και παντι τροπωι μαχης
περιγινεσθαι των εναντιων, και πανταχου κρατειν· ουτω δη και ο γενναιος εκεινος
απαντα πειρασμον μετα πολλης ηνεγκε της ανδρειας, τον απο πενιας, τον απο λιμου,
τον απο νοσου, τον εξ οδυνης, τον απο της των παιδων απωλειας, τον απο των φιλων,
τον απο των εχθρων, τον απο της γυναικος, τον απο των οικετων. Ουδε γαρ ην
ανθρωπινη συμφορα, η μη εις το σωμα εξεκενωθη εκεινου, αλλ' ομως απαντων
υπερηνεχθη των δικτυων, και υψηλοτερος γεγονε των του διαβολου καλαμων· και
64.572 το δη θαυμαστοτερον, οτι και παντα αυτωι, και παντα μεθ' υπερβολης, και παντα
υφ' εν. Μη γαρ δη τουτο ιδηις, οτι τοσαυτα επαθεν, αλλα προσθες, οτι ουδε κατα μικρον,
ουδε εκ διαστηματος, αλλ' υφ' εν και ομου· ου μικρα δε αυτη πειρασμων προσθηκη. Των
μεν γαρ αλλων εκαστος ανθρωπων, πρωτον μεν ουδεις αν ευρεθειη παντα υπομεινας
ομου, αλλ' ει και πενιαι παλαιει, ομως υγιειας απολαυει· ει δε και πενιαι, και νοσωι
περιεπαρη, αλλα γυναικος πολλακις απηλαυσε παραμυθουμενης τα δεινα, και αντι
λιμενος αυτωι γινομενης· ει δε μη γυναικος απηλαυσε τοιαυτης, αλλ' ουχ ουτω
συμβουλευουσης ολεθρια, ει δε και ουτω συμβουλευουσης ολεθρια, αλλ' ουχι και τους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

παιδας αθροον απωλεσεν απαντας· ει και αθροον, αλλ' ου τοιουτωι τροπωι τελευτης· ει
δε και τοιουτωι τροπωι τελευτης, αλλα φιλους εσχε παρακαλουντας· ει δε ουκ εσχε
παρακαλουντας, αλλ' ουχι και ουτως επεμβαινοντας· ει δε και επεμβαινοντας, αλλ' ουχι
και οικετας ονειδιζοντας· ει δε και ονειδιζοντας, αλλ' ουχι και εις το προσωπων αυτου
εμπτυοντας· ει δε και εις το προσωπον εμπτυοντας, αλλ' ουχι και νοσωι τοιαυτηι
περιεπαρη· ει δε και νοσωι τοιαυτηι περιεπαρη, αλλα δομιτιου και σκεπης απηλαυσε, και
ουκ επι της κοπριας εκαθητο· ει δε και επι της κοπριας εκαθητο, αλλ' εσχε τους χειρα
ορεγοντας· ει δε μη εσχε τους χειρα ορεγοντας, αλλ' ουχι και επεμβαινοντας· ουτος δε
απαντα ταυτα υπηνεγκε. Ἐν τουτοις γαρ οντος αυτου, και αποτηγανιζομενου παντοθεν,
ενδοθεν, εξωθεν, εποιει της γυναικος τα μηχανηματα, και γινεται του δαιμονος οπλον η
συνοικος, και τοξευει τον ανδρα, την γλωτταν δανεισασα τωι διαβολωι, και βαλλει των
ειρημενων πικροτερα και ολεθριωτερα. Και ουδε ενταυθα τελος ελαμβανε τα
παλαισματα, αλλ' αρχη παλιν και προοιμια της παραταξεως ην· και υπο των φιλων
μυριως εβαλλετο τοις ονειδεσιν. Ἆρα ουκ εκαμετε ακουοντες τας επαλληλους ταυτας
συμφορας; αλλ' εκεινος ουκ εκαμνε πασχων. ∆ιο δη παρακαλω την υμετεραν αγαπην
αναμειναι παλιν· ουδεπω γαρ το παν ειρηκαμεν, ουδε την ετεραν προσεθηκαμεν
υπερβολην. Μια μεν γαρ ην, οτι παντα τα εν ανθρωποις κακα, εν σωμα υπεμεινεν.
Ἑτερα δε, οτι παντα ομου, και ουδε την πασχουσαν εσχεν ανακωχην. Βουλομαι δε και
τριτην ειπειν· τις δε εστιν αυτη; Ὅτι των ειρημενων εκαστον, ουχ ομου μονον επηλθεν,
αλλα και μετα πολλης της υπερβολης, και της καινοτητος· ειτε πενια, πενιας απασης
χαλεπωτερα, ειτε νοσος, ειτε καθεδρα, ειτε των παιδων απωλεια, ειτε των οντων
απαντων· σκοπει δε, απωλεσε τις τα οντα, αλλ' ουχ ουτως ολοσχερως, ουδε τροπωι
τοιωιδε. Ἀπεβαλε παιδας, αλλ' ουδεποτε υφ' εν απαντας, ουδε τοσουτους, ουδε
τοιουτους. Νοσωι περιεπεσεν, αλλ' ου τοιαυτηι, αλλ' η πυρετοις, η λωβηι, η ετερωι τινι
παθει συνηθει. Ἐκεινη δε η πληγη ξενη τις ην, και τωι πασχοντι μονωι σαφης· 64.573
λογος γαρ ουδεις παραστησαι δυναιτ' αν το πικρον των ελκων εκεινων, και το των
τραυματων οδυνηρον· αλλ' αρκει μονον τον εργασαμενον ειποντα, και τον ακολαστον
αυτου θυμον, ενδειξασθαι της πληγης το μεγεθος. Καινη δε και η καθεδρα ην, και ξενη·
ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεις πενης, ουτω ποτε καθεσθεις αιθριος δια παντος του
χρονου, ωσπερ εκεινος υπεμεινε γυμνος ιματιων, στεγης απεστερημενος απασης, επι της
κοπριας καθημενος. Ἔσχε τις γυναικα πονηραν πολλακις, αλλ' ουδεμια ουδεποτε
εγενετο ουτω πονηρα, ως εν τοιαυτηι συμφοραι επιτιθεσθαι τωι ανδρι, και ξιφος ακονησαι
κατα της εκεινου ψυχης, και συμβουλευσαι τοιαυτας συμβουλας. Και το των φιλων δε
ξενον, και το των οικετων· και το του λιμου δε καινοτερον παλιν, οτι παρακειμενης ουκ
απεγενετο της τραπεζης. Ειπω και τεταρτην υπερβολην, τον πλουτον λεγω, τον
εμπροσθεν, και την ευημεριαν· ο μεν γαρ εξ αρχης εν πενιαι ζησας, ευκολωτερον αν
ταυτην ηνεγκεν, ατε μελετησας το παθος· ο δε εξ ευημεριας τοσαυτης κατενεχθεις, δια
το αγυμναστον, και αμελετητον, χαλεπωτεραν υπομενει την αισθησιν και πικροτεραν
την οδυνην, και μειζονα την ταραχην. Ειπω και ετεραν υπερβολην, μαλιστα
στεφανουσαν, και ανακηρυττουσαν τον αθλητην εκεινον, και δεικνυουσαν αυτου
υψηλην και των ουρανων απτομενην την ψυχην. Τις ουν εστιν αυτη; Ἡ απο του χρονου
διαφορα· προ γαρ της χαριτος, και προ του νομου γενομενος, τοιαυτα εφιλοσοφησεν, ου
διδασκαλιας απολαυσας, ου γραμμασιν εντυχων, ου βιβλιοις, ουχ ετερους τοιουτους
θεασαμενος, ουκ εις τον εμπροσθεν χρονον αναδραμειν εχων, και τους κατορθωκοτας
εννοησαι· ουδεπω γαρ ην γραφη, η ιστορια τα γεγενημενα παραδιδουσα· αλλ' εν ατριβει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

τηι οδωι, εν απλωτωι τηι θαλαττηι, εν ζοφωι τοσουτωι κακιας, μονος και πρωτος εκεινος
τοτε ταυτην της φιλοσοφιας ετεμε την οδον, τωι κεφαλαιωι των αγαθων μεθ' υπερβολης
ακρος αποδειχθεις. Μεγιστον γαρ και το, τα ελαττονα μερη της αρετης κατορθουν,
πολλωι δε μειζον, το εν τωι ακροτατωι παντων ακροτατον ειναι· οτι δε το παντων
ακροτατον υπομονη, ουδεις αντερει. Ταυτα γουν και αυτος ο διαβολος ειδως, ελεγε·
∆ερμα υπερ δερματος, και παντα οσα υπαρχει τωι ανθρωπωι, υπερ της ψυχης αυτου
εκτισει. Ου μην δε αλλ' αποστειλας την χειρα σου, αψαι των οστων αυτου, και των
σαρκων αυτου. Ὅθεν δηλον, οτι παντων ακροτατον τουτο το κατορθωμα, και νεανικης
τινος και σιδηρας δεομενον ψυχης. Ἐγω δε ουχ ουτω θαυμαζω τον Ἰωβ προ της
παραινεσεως της γυναικος, ως μετα την ολεθριαν συμβουλην εκεινην. Και μη τις
παραδοξον ειναι νομιζετω το λεγομενον· πολλακις γαρ ους η των πραγματων φυσις ουχ
υπεσκελισε, ρημα, και παραινεσις διεφθαρμενη κατελυσεν. Ὅπερ ουν και ο διαβολος
συνειδως, μετα την απο της πειρας πληγην, και την 64.576 δια των ρηματων επαγει
προσβολην. Ὅπερ εποιησε και επι του ∆αβιδ· επειδη γαρ ειδεν αυτον γενναιως
ενεγκοντα την επαναστασιν του παιδος, και την παρανομον εκεινην τυραννιδα,
βουλομενος υποσκελισαι την διανοιαν, και πεισαι εις οργην εκπεσειν, καθηκεν εκεινον
τον Σεμει, ρημασι πικροις παρασκευασας δακειν αυτου την ψυχην. Τουτο και επι του
Ἰωβ εκακουργησεν· ως γαρ ειδεν εκεινον καταγελασαντα αυτου των βελων, και ωσπερ
αδαμαντινον πυργον προς παντα σταντα γενναιως. καθωπλισε την γυναικα, ινα
ανυποπτος η συμβουλη γενηται, και ενεκρυψε το δηλητηριον τοις εκεινης ρημασι, και
την συμφοραν ετραγυδησε. Τι ουν ο γενναιος; Ὥσπερ μια των αφρονων γυναικων
ελαλησας· ει αγαθα εδεξαμεθα εκ χειρος Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν; Ει γαρ μη
∆εσποτης ην, φησι, μηδε τοσουτον ημιν υπερεχων, αλλα φιλος τις ομοτιμος, ποιαν
εχομεν απολογιαν, τοσαυτα ευεργετηθεντες, και τα εναντια μη φεροντες; Ειδες ανδρα
φιλοθεον, και πως ου μεγαλοφρονει, ουδε εναβρυνεται, επι τωι γενναιως ενεγκειν τας
υπερ φυσιν εκεινας πληγας, ουτε σοφιας ειναι νομιζει και μεγαλοψυχιας, τοσαυτην
υπομονην· αλλ' ωσπερ αναγκαιον οφλημα εκτιννυς, και ουδεν απεικος παθων, ουτως
εκ περιουσιας το γυναιον επεστομισεν. «Ἐν πασι τουτοις συμβεβηκοσιν αυτωι, ουδεν
ημαρτεν Ἰωβ τοις χειλεσιν εναντιον του Θεου.» Ουκ εστι, φησιν, ειπειν, οτι προς μεν
την γυναικα ταυτα ελεγε, τα δε αποῤρητα αυτου της διανοιας εγεμε θυμου και
αποδυσπετησεως, αλλ' ουδε εν τοις χειλεσιν αυτου εφθεγξατο τι. Ὁ Ἑβραιος αυτο ουκ
εχει, αρκουντως την εννοιαν προεκφρασαι. «Ἀκουσαντες δε οι τρεις φιλοι αυτου τα
κακα παντα τα επελθοντα αυτωι, παρεγενοντο εκαστος εκ της ιδιας χωρας προς αυτον.»
Παραγινονται μεν γαρ οι τρεις φιλοι, ωστε παραμυθησασθαι, το δε εναντιον ποιουσι της
παραμυθιας· φιλικη μεν γαρ η παρουσια, ου φιλικη δε η παραινεσις· και προ των
ρηματων δε αυτων, ικανη μονη η οψις τον δικαιον καταβαλειν. Τα γαρ ημετερα δεινα,
μαλιστα εν τοις των αλλων αγαθοις ακριβεστερον καθορωμεν. Ἐννοησον γαρ οσον ην,
εαυτον εν τουτοις οραιν, και εκεινους τους συνηθεις, και γνωριμους, επι της προτερας
ευπραγιας μενοντας. Και το δε δεινον, το πανταχου περιενεχθηναι την συμφοραν· ει γαρ
ουτοι, τοσουτον απεχοντες. ηκουσαν, πολλωι μαλλον οι πλησιον οντες. Μαλιστα δε
αυτον ελυπει, ου το μεγεθος των δεινων, αλλα το δοκειν, ως ασεβη και παρανομον
πασχειν, ως εχθρον του Θεου και πολεμιον, ως εν υποκρισει τον εμπροσθεν ζησαντα
χρονον. Ουκ εμελεν αυτωι του σωματος διαφθειρομενου, αλλα της δοξης
καταβαλλομενης· ουχ οτι φιλοτιμος ην, η προς την των πολλων εζη δοξαν, αλλ' οτι
πολλους επι τουτοις 64.577 σκανδαλιζομενους εωρα. Τιθησι δε ο συγγραφευς και τα των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

φιλων ονοματα, λεγων· «Και ουδεις αυτων ελαλησε.» Ψυχη γαρ απαξ υπο αθυμιας
βληθεισα, προς πασαν ακροασιν εστιν ανεπιτηδειος. ∆ια τουτο και ουτοι την τραγωιδιαν
της οικιας εκεινης ιδοντες, και τον δικαιον επι της κοπριας καθημενον, και ηλκωμενον,
διεῤρηξαν τα ιματια, και μεγα ανυμωξαν, και σιγηι παρεκαθηντο· δηλουντες, οτι ουδεν
ουτως επιτηδειον παρα την αρχην τοις οδυνωμενοις, ως ησυχια και σιγη· και γαρ ην
μειζον της απο του λογου παραμυθιας το παθος. Ἦλθον μεν γαρ παρακαλεσοντες, ουχ
ευρισκοντες δε εικονα εξ ης παραμυθησονται, εσιωπων· και τουτο δε συνετως εποιησαν,
τοις πραγμασιν αυτον παρακαλουντες, τηι προσεδριαι, τωι διαῤρηξαι τα ιματια. Ἀλλα
ταυτα μεν παντα καλα, και φιλων αξια, και συμπαθουντων τεκμηρια· τα μετα ταυτα δε,
ουκετι. ΚΕΦ. Γ. «Μετα τουτο ηνοιξεν Ἰωβ το στομα αυτου.» Πολυχρονιου και
Χρυσοστομου. Ἀκριβως δε κειται το, μετα τουτο. Πολλους μεν γαρ ορων, ως αυτον
αφικνουμενους, και παλιν απιοντας, εμενε καρτερων εν τοις παθεσιν· επει δε τους περι
Ἐλιφαζ εθεασατο γνησιοτητι παραγενομενους, επιπολυ τε προσμενοντας· οι και οτι
δεινα τα συμβεβηκοτα δια της σιγης εμαρτυρουν· ου γαρ ετολμησαν παραμυθησασθαι, ει
μη προτερος αυτος αρχην εδωκε· τοτε δη φορτικος λοιπον αυτοις εσεσθαι ηγησαμενος
δια την σιωπην, λυει ταυτην. Ἴδωμεν ουν, τι ανοιξας το στομα φθεγγεται. «Και
κατηρασατο την ημεραν αυτου, λεγων· Ἀπολοιτο η ημερα εν ηι εγεννηθην, και η νυξ
εκεινη εν ηι ειπαν· Ἰδου αρσεν.» Μη ουν απλως τα ρηματα εξεταζωμεν, αλλ' οτι και εξ
αθυμουσης ψυχης λεγεται, ιδωμεν· ει γαρ μηδε ταυτα εφθεγξατο, εδοξεν αν μηδε της
κοινης μετεχειν φυσεως. «Νυξ εκεινη ειη σκοτος, και μη αναζητησαι αυτην ο Κυριος
ανωθεν, μηδε ελθοι εις αυτην φεγγος· εκλαβοι δε αυτην σκοτος, και σκια θανατου.»
Ὁρων ο δικαιος, ως η βαρυτης των συμβαντων, εκαλεσε τους φιλους, και της πληγης το
φορτικον εννοων, και το παρακαθησθαι αυτους επι πολυ κρινων επαχθες και ως ουκ επι
τουτοις το προτερον αυτοις συνεγενετο· και ως επος ειπειν παντα, ορων εις τουναντιον
αυτωι περισταντα, ουτε απωθειται αυτους εμπληκτως, ατοπον ειναι νομιζων τους επι
τιμηι εληλυθοτας, τουτους υβρει αποπεμψασθαι, ουτε απλως απιεναι παρακαλει,
αιδουμενος αυτων την φιλιαν. Ἀλλα παντα ταυτα εννοων, και υπο 64.580 παντων
δακνομενος, επι τουτους ηκε τους λογους τροπον τινα τοις φιλοις απολογουμενος· ως
εθελοι μεν διαλεγεσθαι, ου δυναται δε τωι πληθει των δεινων βαρυνομενος. Τι δε λεγει;
Ἡ νυξ εκεινη ειη σκοτος, τουτεστιν, εν αγνωσιαι ειη μη μνημονευομενη, μηδ'
αντιποιησαιτο αυτης ο Κυριος, μηδε γενοιτο εν καταλογωι νυκτων. Ἐπειδη γαρ ου περι
υφεστωσης φυσεως διελεγετο, η τινος ζωου, θανατον, η φθοραν ουκ επηυξατο, αλλα
του εναντιου της ημερας παρατασιν εχειν· οιονει μεσολαβηθεισα η ημερα, εκατεραις
ταις νυξι τηι παρατασει του σκοτους, εις ληθην ελθοι τοις αριθμειν βουλομενοις. «∆ιατι
γαρ εν κοιλιαι ουκ ετελευτησα; εκ γαστρος δε εξηλθον, και ουκ ευθυς απωλομην;»
Ὥσπερ ουν ο Χριστος ειπων· Καλον ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη, ουδεν ετερον εδηλωσεν,
η οτι δεινα αυτον αναμενει και χαλεπα· ουτω και ενταυθα ο Ἰωβ λεγων· Ειθε μη
εγεννηθην, η γεννηθεις ευθυς απωλομην, ως συνδρομον ειναι τηι γεννησει τον
θανατον, ου της δημιουργιας του Θεου κατατρεχει, αλλα το μεγεθος της συμφορας
παριστησιν. Ὅρα δε την ευλαβειαν, ως απαντα τον θυμον εις την ημεραν εκχεει, ου
τολμων υπερβηναι τουτον τον ορον, αλλ' αει ταυτα λεγων, η ημερα, και η νυξ· ινα ειπηι,
οτι, Τεως των παροντων ουκ επειρωμην κακων, καν μη μισθον της ευσεβειας
εκομιζομην. «Νυν αν κοιμηθεις ησυχασα, υπνωσας δε ανεπαυσαμην.» Ἐμοι δε δοκει και
τους φιλους καταστελλειν, και πειθειν, μη μεγα τι νομιζειν ειναι τα ανθρωπινα. Ὅρα
ουν και εν τηι συμφοραι της φιλοσοφιας ρηματα. «Ἐκει ασεβεις εξεκαυσαν θυμον οργης,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

εκει ανεπαυσαντο κατακοποι τωι σωματι.» Ἀλλα τι λεγεις; ασεβης εγω και πονηρος,
αλλα και ουτοι ταυτης ετυχον της παραμυθιας; Ειτα λοιπον εγκωμιον θανατου, οτι οι
μεν της κακιας απεστησαν, οι δε της ταλαιπωριας απηλλαγησαν· οι μεν ευρον λιμενα
των δεινων, οι δε κωλυμα της πονηριας, και το μεγιστον, οτι ουδ' εστι παλιν
προσδοκησαι τα προτερα, αλλ' αναπαυσομενους αει μενειν επι της αναπαυσεως, διοτι
παντων εστι λυσις των δεινων. «Ὁμοθυμαδον δε οι αιωνιοι ουκ ηκουσαν φωνην
φορολογου.» Προς δε διανοιαν, ο ιερος μακαριζει λογος τους μη ακουσαντας φωνην
φορολογου. Οι γαρ των της σαρκος επιθυμιων κατεξανισταμενοι, και πατουντες αρχας,
και νικωντες τα πνευματικα της πονηριας, κρειττονες γεγονασι της του φορολογου
φωνης, τουτεστι του διαβολου, ος τους υπ' αυτου προαιρετικως γεγονοτας, ωσπερ τινα
δασμον απαιτει, το 64.581 πραττειν τα αυτωι καταθυμια. Ἀλλ' οι δικαιοι επειδηπερ αυτου
ουκ ηκουσαν, ωστε τα φαυλα πραττειν, ταυτητοι ομου εν τηι βασιλειαι των ουρανων
ευθηνουνται. «Μικρος και μεγας εκει εστι, και θεραπων δεδοικως τον κυριον αυτου.»
Πολλη, φησι, κατα τον παροντα βιον η ανωμαλια, πολλη μετα την εντευθεν αποδημιαν
ελευθερια και ισοτιμια· ουκ εστιν εκει φοβηθηναι μεταβολην, καθαπερ ενταυθα· κακων
εστιν ο θανατος εμποδιον, ταλαιπωριας λυσις. Τα δοκουντα ειναι δεινα, λελυται· και ο
παλαι δεδοικως τον εαυτου δεσποτην, εκει ου φοβειται. Παντες εκει τυγχανουσι, μικρος
τε και μεγας, τουτεστιν, και ο εν αξιαι, και ο εν ταπεινοτητι. «Ἱνατι γαρ δεδοται τοις εν
πικριαι φως; ζωη δε ταις εν οδυναις ψυχαις;» Χρυσοστομου και Πολυχρονιου. Κανταυθα
τοινυν ουκ εγκαλουντος εστι τα ρηματα, μη γενοιτο· τα γαρ μη μετα της αυτης διανοιας
λεγομενα, ουχ ομοιως υποληπτεον· αλλ' αλγουντος, και ζητουντος, δια τι οι εν
συμφοραις εξεταζεσθαι μελλοντες, εις τον βιον παρερχονται; τοις μεν γαρ λοιποις, η
κατα τον βιον λαμπροις, η εν υγειαι σωματος ουσι, φερει τινα παραμυθιαν η εις κοινον
αυτη διατριβη· οι δε τουτων μεν ουδενος μεθεξοντες, ταλαιπωρουντες δε κατα τον βιον
μονον, ουκ οιδ' ο τι το κερδος εις ζωην παρερχομενοι εξουσι, και οι μεν αλλοι ισως τι
και ωφελουσι τον βιον, ουτοι δε τι; Ἐντευθεν μανθανομεν, οτι ουχι η ζωη μονον, αλλα
και ο θανατος χρησιμως γεγονεν, οποτε ουτως εστι ποθεινος· επαγει γουν· «Οι
ιμειρονται του θανατου, και ου τυγχανουσιν, ανορυσσοντες ωσπερ θησαυρους·
περιχαρεις δε εγενοντο εαν κατατυχωσι.» ∆ια τουτο φησι, Καιρος τωι παντι πραγματι.
Και παλιν, Ὦ θανατε, ως πικρον σου το μνημοσυνον εστιν ανθρωπωι ειρηνευοντι εν τοις
υπαρχουσιν αυτου, ανδρι απερισπαστωι, και ευοδουμενωι εν πασι, και ετι ισχυοντι
επιδεξασθαι τροφην! Και αυθις, Ὦ θανατε, καλον σου το κριμα εστιν ανθρωπωι
επιδεομενωι, και ελασσουμενωι εν ισχυι, εσχατογηρωι, και περισπωμενωι περι παντων,
και απειθουντι, και απολωλεκοτι υπομονην. ∆ια τουτο και ο Ἰωβ εν συμφοραις ων
επιθυμει του θανατου, και ταυτα λεγει, ιν' οταν ακουσηις της γυναικος συμβουλευουσης
αυτωι, Ειπον τι ρημα εις Κυριον, και τελευτα, μη νομιζηις δια φιλοζωΐαν αυτον μη
ειρηκεναι, αλλα δι' ευσεβειαν. Ὁ γαρ ουτω ποθεινον ηγουμενος εαυτωι, και μεγα τι
νομιζων αγαθον, τον θανατον, παρον αυτον ευρειν, ουκ ετολμησεν. 64.584 «Θανατος
ανδρι αναπαυμα· συνεκλεισε γαρ ο Θεος κατ' αυτου.» Ἀποφασις εστιν αυτη· Ει τοινυν
αναπαυσις, τινος ενεκεν ουκ επιτρεχουσιν οι πολλοι; δια γαρ τουτο ο Θεος την ζωην
ημιν ποθεινον εποιησεν, ινα μη επιτρεχωμεν τωι θανατωι. «Φοβος γαρ ον εφροντισα,
ηλθε μοι, και ον εδεδοικειν, συνηντησε μοι.» Τουτο αρα το αιτιον ην, το εν τοσουτωι
χειμωνι, και κυμασιν ουτως αποῤρητοις, τον δικαιον στηναι γενναιως, οτι οτε επλουτει,
προσεδοκα πενιαν· οτε υγιαινεν, ηλπισε νοσον· οτε παιδων τοσουτων πατηρ εγενετο,
και απαις αθροον ηλπισεν εσεσθαι· και τουτον αει τον φοβον παρ' εαυτωι, και την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

αγωνιαν ετρεφε, των ανθρωπινων πραγματων ειδως την φυσιν, και το επικηρον αυτων
αναλογιζομενος· διο και ελεγεν, Φοβος ον εδεδοικειν, συνηντησε μοι. Και καλως ειπε,
συνηντησε μοι, ωσανει ελεγε, Προς ον αει τοις λογισμοις ηρχομην· αει γαρ τηι διανοιαι
προς αυτον εβαδιζεν, αναμενων αυτον, ελπιζων, και προσδοκων. Ει γαρ και εν πλουτωι,
και τρυφηι, και περιφανειαι πολληι ζων διετελεσεν, αλλα τας αλλοτριας καθ' εκαστην
ωνειροπολει συμφορας· δια τουτο ουδεν αυτον εθορυβει προσπιπτοντων μεγαλων και
αφορητων. «Ουτε ειρηνευσα, ουτε ησυχασα, ουτε ανεπαυσαμην· ηλθε δε μοι οργη.» Ουκ
ειπεν, Ουκ ειρηνευω, ουτε ησυχαζω· αλλ', Ουκ ειρηνευσα, εν τωι παρελθοντι χρονωι· ει
γαρ και τα προγεγονοτα τρυφαιν εποιει, αλλ' η προσδοκια των λυπηρων ουκ εια
ησυχαζειν, ουδε εντρυφαιν τοις παρουσι. ∆ια τουτο, απερ εμελετησε δια των λογων,
ταυτα ιδων επι των πραγματων συμβαντα, γενναιως ηνεγκε τα παλαι μελετηθεντα, και
τα τηι προσδοκιαι προειλημμενα ταυτα παροντα βλεπων, ουκ εξενιζετο, ουδε εθορυβειτο·
αλλ', Ἦλθε μοι, φησιν, η προσδοκωμενη οργη, τουτεστιν, η πικρα και ανηκεστος
τιμωρια, ης επειραθην, ην και προς της πειρας εμελετων.

ΚΕΦ. ∆ʹ
«Μη πολλακις σοι λελαληται εν κοπωι; ισχυν δε ρηματων σου τις υποισει;»
Κοπον οιδεν η Γραφη την αμαρτιαν λεγειν· ως οταν λεγηι, Ὑπο την γλωσσαν αυτου
κοπος και πονος. Φησιν ουν ο Ἐλιφαζ, Ὅρα, ω Ἰωβ, μηποτεελαλησας τι εν αμαρτιαι, και
δια τουτο νυν ουτω πασχεις. Ουκ ειπε δε, Μη πεπρακται σοι· αλλα, Μη λελαληται σοι·
επειδη γαρ ελαμπεν ο βιος αυτου, και πολλα της αρετης υπομνηματα πανταχου της γης
ειχε. Μη τουτο, φησιν, ειπηις, ει και 64.585 πραξεις σου καλαι και αγαθαι· συμβαινει γαρ
εν τοις ρημασι γεγενησθαι την αμαρτιαν. «Ει γαρ συ ενουθετησας πολλους, και χειρας
ασθενεις παρεκαλεσας, ασθενουντας τε εξανεστησας ρημασι, γονασι τε αδυνατουσι
θαρσος περιεθηκας· νυν δε ηκει επι σε πονος, και ηψατο σου, συ εσπουδασας.» Χρυσ. και
Πολυ. Ουκ ειπε τα εν χρημασιν αυτωι κατωρθωμενα, ενην γαρ αντιθειναι την πενιαν·
αλλ' ει τινας απο λογων ωφελησεν. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστι· Μαχεται, φησι, τηι παλαιαι
υποληψει τα παροντα· ο γαρ πολλακις αλλους αναῤρωσας τοις λογοις, και μονονουχι
πεπτωκοτας διαναστησας, αγαθας ελπιδας αυτοις υποθεμενος, τι πεπονθας; πως τον
επελθοντα σοι πονον φερειν ου δυνηι; αλλα εσπουδασας, τουτεστι, τεθορυβησαι. Ειρηται
δε η λεξις απο του τους θορυβουμενους σπευδειν. Καιτοιγε εχρην σε των οικειων
υπομιμνησκομενον των λογων, και τουτους αιδουμενον, μη εν ταις ετερων μονον,
αλλα και εν ταις αυτου συμφοραις φιλοσοφειν. Ἐπιτηρει δε, ως, προς ταις αλλαις
αρεταις, μαρτυρει τωι Ἰωβ ο Ἐλιφαζ, οτι και διδασκαλικον ειχε χαρισμα, και τον
παρακλητικον μετα θειας χαριτος προσεφερε λογον, ωστε και ευθυμειν τους εν
συμφοραις παρασκευαζειν δια της παραινεσεως. Ταυτα μεν ουπω τραχεα του Ἐλιφαζ τα
ρηματα· τα δε εφεξης ουκετι προς την του παραμυθουμενου προσωπου ποιοτητα
φθεγγεται. Ἄκουε γαρ· «Ποτερον ουχ ο φοβος σου εστιν εν αφροσυνηι; και η ελπις σου,
και η κακια της οδου σου;» Ὁ δε Ἀκυλας, Ἡ υπομονη σου, και η απλοτης των οδων σου.
Ματαιον πλεκει συλλογισμον· επειδη γαρ ειπε, Φοβος ον εφροντισα ηλθε μοι, φησιν, οτι
Ουτος ο φοβος εν αφροσυνηι ην, και η ελπις σου απο της κακιας της καρδιας σου ην·
ανοητον γαρ, αγαθον οντα τοιαυτα προσδοκαιν· ωστε σεαυτον ηλεγξας, οτι βιου ης
πονηρου· ει γαρ εθαῤρεις επι καθαροτητι, ματαιος ο φοβος. «Ἀπο προσταγματος Κυριου
απολουνται· απο δε πνευματος οργης αυτου αφανισθησονται.» Το δε, απο προσταγματος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Κυριου, Μη νομισηις, φησι, δαιμονων ειναι πονηρων, μηδε ανθρωπων επιβουλων, τα
συμβεβηκοτα. Θεος εστιν ο κολαζων, ουκουν αναμφισβητητον δικαιαν ειναι την
κολασιν; «Ει δε τι ρημα αληθινον εγεγονει εν λογοις σου.» Το δε, Ει τι ρημα αληθινον
εγεγονει εν τοις λογοις σου, αινιττεται, οτι πολλακις σεμνα τινα ειπεν ο Ἰωβ, ητοι εις
ζηλον τινας αγων, η και ετερας ενεκεν οικονομιας. «Ει κατα παιδων αυτου ου πιστευει,
κατα δε αγγελων αυτου σκολιον τι επενοησεν.» 64.588 Καλως δε ειπε το, επενοησε· την
γαρ σοφιαν αυτου δια τουτου δεικνυσιν, ινα μη το της φυσεως αυτους μεγαλειον επαρηι,
αλλα διαπαντος ωσιν υποτεταγμενοι τωι Θεωι. Ει γε και Κατ' αυτων σκολιον τι επενοησε,
τουτεστιν, Ἐκολασεν αυτους απολιποντας το ιδιον οικητηριον. «Ἔπαισεν αυτους σητος
τροπον, και απο πρωΐθεν μεχρι εσπερας ουκ ετι εισι.» Το ουν, Ἔπαισεν αυτους σητος
τροπον, αντι του, ευκολως και τα ενδοτατα διεφθειρε. Το δε, ενεφυσησε, τουτεστιν, ουκ
εδεηθη καματου, αλλ' ηβουληθη μονον, και τελος εσχε τα κατ' αυτους. Τουτο δε εκ
μεταφορας ειρηται των οργιζομενων, οι εθος εχουσιν, αντι επιτιμησεως τωι εμφυσηματι
κεχρησθαι. Το δε, Ἀπο πρωΐθεν εως εσπερας ουκ ετι εισιν, ειπεν, η δια το τον Ἰωβ
αυθημερον απαντα υποστηναι· η ωστε δειξαι, οτι ου δειται χρονου Θεος, τους ασεβεις
τιμωρουμενος.

ΚΕΦ. Εʹ
«Ου γαρ μη εξελθηι εκ της γης κοπος.» [Ὁ δε Συμμαχος, Ου γαρ εξελευσεται απο
κονεως οδυνη.] «Ουδε εξ ορεων αναβλαστησει πονος· αλλα ανθρωπος γενναται κοπωι·
νεοσσοι δε γυπος τα υψηλα πετονται.» Τι ουν; πλειονος απολαυουσι προνοιας; απαγε·
επει μηδε η γη, μηδε τα ορη, επειπερ αναισθητα τυγχανουσι· φυσικον γαρ, φησι, το
πραγμα εστιν αδυνατον διαφυγειν δυσπραγιαν. Ἵνα γαρ μη λεγηι τις παλιν, οτι δικαιος
εστι· φησιν, οτι η φυσις η ανθρωπινη τοιαυτη εστιν, ουκ αναμαρτητος. Ἀπο ουν της
φυσεως ο Ἐλιφαζ διισχυριζεται, και φησιν, Ἀνθρωπου ιδιον, το εν συμφοραις
εξεταζεσθαι. Ευθυς γουν γεννηθεις, το κοπιαιν προσκεκληρωται, και πασα η ζωη αυτου,
μοχθου και ταλαιπωριας γεμει. Και κατα τουτο, των εκ γης και ορεων φυομενων, η
ημετερα φυσις ελαττουται, εχουσα το οδυνηρον εν τηι γενεσει και αυξησει. Και τοις
ορνεοις δε δεδοται, το αλυπως ιπτασθαι, και διχα πονων την τροφην εκλεγειν· ου μην τι
τουτων υπαρχει ανθρωπωι εκτος ταλαιπωριας. «Τον διδοντα υετον επι την γην,
αποστελλοντα υδωρ επι την υπ' ουρανον.» Ὃ πρωτον της ευεργεσιας αυτου, και της
ζωης ημων συνεκτικον, και μεταβολης καιρου δηλωτικον. «Ἀδυνατος δε εξελθοι εκ
χειρος δυναστου· ειη δε αδυνατωι ελπις, αδικου δε στομα εμφραχθειη.» Ταυτα δε, φησι,
ποιει ο Θεος, ινα και ο αδυνατος ελπιζηι τα χρηστα, και ο αδικος μη επαιρηται αλλ' η
μεγαλοῤρημων γλωσσα εμφρασσηται, και η υψηλη οφρυς καταστελληται. 64.589
«Μακαριος δε ανθρωπος, ον ηλεγξεν ο Κυριος, νουθετημα δε παντοκρατορος μη
απαναινου.» Ει γαρ αυτος εστιν ο λυων τα δεινα, και προς τα εναντια μεταγων, και
ποιων απολαυσαι βαθειας ειρηνης, ουδε ταυτα απο γνωμης ετερας ποιει, αλλα και απο
της αυτης. «Ἑξακις εξ αναγκων σε εξελειται, εν δε τωι εβδομωι ου μη αψηται σου
κακον.» Τουτεστιν, ουκ αει ταυτα ποιει· αλλ' εν μεν τοις πρωτοις αφιησι πειραν λαβειν·
μετα δε ταυτα, ουδε πειραν, ωστε μηδε του ρυσθηναι σε χρειαν ειναι λοιπον. «Ἀπο
μαστιγος γλωσσης σε κρυψει.» Ου μικρον δε και τουτο, αλλα και πανυ μεγα, το
ρυσθηναι απο ανδρος λαλουντος μηδεν αγαθον. Ουδεν γαρ γλωσσης χειρον· πασης
επιβουλης, παντος ξιφους τουτο χαλεπωτερον και αφορητοτερον. «Ἀδικων και ανομων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

καταγελασηι, απο δε θηριων αγριων ου μη φοβηθηις· θηρες γαρ αγριοι ειρηνευσουσι σοι.»
Ἁπλως δε, Ου μονον οι εξωθεν ειρηνικως προς σε διακεισονται, αλλα και η οικια
πολλης απολαυσεται της ειρηνης, και οι εν αυτηι αστασιαστοι, και προς εαυτους, και
προς σε διαμενουσιν. Ουδεν γαρ τουτου ισον του κατα την οικιαν ειρηνευειν· τι γαρ
οφελος των εξωθεν απηλλαχθαι πολεμων, ταραχης ενδον γεμοντα; «Ἐλευσηι δε εν
ταφωι, ωσπερ σιτος ωριμος, κατα καιρον θεριζομενος· η ωσπερ θημωνια αλωνος καθ'
ωραν συγκομισθεισα.» Τουτεστι, Πασι κομων τοις αγαθοις, και τοις εκγονοις τα κατα
κληρον διαταξας, ουτω μεταλλαξεις τον βιον, εις γηρας ελασας λιπαρον, και ουδεν
εχων ελλειπον, ου χρονον, ου βιον.

ΚΕΦΑΛ. ΣΤʹ
«Ὑπολαβων δε Ἰωβ λεγει, Ει γαρ τις ιστων στησαι μου την οργην, τας δε οδυνας
μου αραι εν ζυγωι ομοθυμαδον, και δη αμμου παραλιας βαρυτερα εσται.» Πολυχρονιου
και Χρυσοστομου. Ει γαρ, αντι του, ειθε γαρ. Ὀργην δε ενταυθα την αθυμιαν λεγει, και
το παθος της ψυχης, το εκ των συμφορων γινομενον· οδυνας δε, τας τωι σωματι υπο των
ελκων συμβαινουσας· αυξων δε τηι ποσοτητι το παθος, το ομοθυμαδον εφησεν. Ὃ δε
λεγει τοιουτον εστιν· Ἐν αλλοτριοις υμεις φιλοσοφειτε κακοις, και ποῤρω των εμων
συμφορων εστηκοτες, μετα πολλης μοι παραινειτε της αδειας· ως ειγε οιοντε τα εμα
παθη, και τας οδυνας κατ' αυτον λαβειν, και καθαπερ εν τρυτανηι τινι αντιταλαντευσαι
τηι παραλιαι ψαμμωι, τουτων αν ευρε μαλλον, η παρ' εκεινης, βαρυτεραν την πλαστιγγα.
Παραλιαν δε αμμον παρειληφε, δια το υγροτεραν ειναι. 64.592 «Ὅταν αρξωμαι λαλειν,
κεντουσι με.» Ὅρα δυσπραγιαν· αφ' ων ελεεισθαι με εχρην, απο τουτων μισητος ειμι και
κατακριτος. «Ου δυναται γαρ παυσασθαι μου η οργη. Βρομον γαρ ορω τα σιτα μου,
ωσπερ οσμην λεοντος.» Ὥσπερ εν κοινωι θεατρωι της οικουμενης εστως ο γενναιος,
απασι δια των συμβεβηκοτων αυτωι παθων διαλεγεται, παντα φερειν τα συμπιπτοντα
γενναιως, και προς μηδεν ενδιδοναι των επιοντων δεινων. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν
ουδεν ανθρωπινον παθος, ο μη δυναται παραμυθιαν εκειθεν δεξασθαι· α γαρ εν πασηι τηι
οικουμενηι διεσπαρται παθη, ταυτα ομου συνελθοντα εις εν σωμα ενεσκηψε το εκεινου.
Τις ουν εσται συγγνωμη τωι μη δυναμενωι το μερος των επενεχθεντων εκεινωι δεινων
μετ' ευχαριστιας ενεγκειν, ος μη μερος μονον, αλλα ολοκληρα τα παντων ανθρωπων
φαινεται φερων κακα; Τι γαρ του Ἰωβ πενεστερον γεγονεν; ος και των εν βαλανειωι
εῤριμμενων, και των εν τηι καμινιαιαι τεφραι καθευδοντων, και παντων ανθρωπων
απλως πενεστερος ην. Ουτοι μεν γαρ καν ιματιον εχουσι διεῤρωγος, εκεινος δε γυμνος
εκαθητο, και ο μονον ιματιον ειχε παρα της φυσεως, της σαρκος την περιβολην, χαλεπηι
σηπεδονι και τουτο πανταχοθεν διεφθειρεν ο διαβολος· και οι μεν καν καλαμηι
καλυπτονται, εκεινος δε αιθριος διενυκτερευεν, ουδε την απο ψιλης στεγης παραμυθιαν
εχων. Και το δη μειζον, οτι ουτοι μεν πολλα και αυτοις συνισασι τα δεινα, δι' α εχοιεν
αν εαυτους αιτιασθαι (ου μικρον δε τουτο εις παραμυθιαν συμφορας, το συνειδεναι
εαυτωι δικαιως τιμωρουμενωι), εκεινος δε και ταυτης απεστερητο της παραμυθιας, και
πολιτειαν επιδειξαμενος αρετης γεμουσαν, τα των εσχατα τετολμηκοτων υπεμεινε. Και
οι μεν εξ αρχης ενεμελετησαν τηι συμφοραι, εκεινος δε αμελετητον υπεμεινε πενιαν, και
ταυτην εσχατην, και μεθ' ην ετεραν ουκ εστιν ευρειν· τι γαρ αν του γυμνου, και μηδε
στεγην εχοντος, πενεστερον γενοιτ' αν; Μαλλον δε ουδε εδαφους παντος απολαυειν
κυριος ην· ου γαρ επι της γης, αλλ' επι της κοπριας εκαθητο. Μια μεν ουν αυτη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

συμφορα, παντων ομου των δεινων υποθεσις ειναι δοκει τοις ανθρωποις. ∆ευτερα δε
μετ' εκεινην, μαλλον δε προ εκεινης, η του σωματος πληγη. Τις γαρ τοιαυτην εδεξατο;
Κατα μικρον αυτωι το σωμα εδαπανατο, και πηγη σκωληκων αυτωι πανταχοθεν εβρυεν
απο των μελων, και διηνεκης ην αυτη η επιῤροη, και πολλη πανταχοθεν η δυσωδια· και
το σωμα κατα μικρον διαιρουμενον και τοιαυτηι τηκεδονι σηπομενον, αηδη τα σιτια
εποιει, και λιμος ην αυτωι ξενος και παραδοξος· ου γαρ διδομενης ηδυνατο της τροφης
απολαυειν, Βρομον γαρ, φησιν, ορω τα σιτα μου, ωσπερ οσμην λεοντος. Τι ταυτης της
τιμωριας γενοιτο χαλεπωτερον; Ουχ υπνος ανεπαυεν, ου τροφη ετρεφεν· Ὥσπερ οσμη
λεοντος, φησι· δυσ 64.593 ωδες γαρ το θηριον τουτο μεθ' υπερβολης· επειδη γαρ εχει
την απο της φυσεως πλεονεξιαν, ετερως αυτο των αλλων φαυλοτερον εποιησεν ο Θεος·
φασι δε, οτι και τα λειψανα της τουτου τροφης αβρωτα εστι τοις αλλοις ζωοις, δια την
επιπνεομενην αυτοις εξ αυτου δυσοσμιαν. Τι ουν αν τις ειποι τον λιμον εκεινον τον
καινον, και μηδε ερμηνευθηναι δυναμενον; τον εκουσιον, τον ακουσιον, ου γαρ οιδα
πως αυτον καλεσω, ουδε ευρισκω ονομα επιθειναι τωι παραδοξωι της συμφορας ειδει·
και γαρ παρακειμενης απειχετο της τραπεζης, και ορωμενων ουχ ηπτετο των σιτιων·
των γαρ περι το σωμα τραυματων η δυσωδια προαπαντωσα, κατελυε την επιθυμιαν, και
αυτην ενεπιμπλα την τραπεζαν της αηδιας· και τουτο δηλων, ελεγε, Βρομον γαρ ορω τα
σιτα μου. Και η μεν αναγκη του λιμου των προκειμενων απτεσθαι εβιαζετο, η δε
υπερβολη της δυσωδιας, της εκ των σαρκων γινομενης, ενικα του λιμου την βιαν. ∆ια
δη τουτο, ως ειπον, ουκ εχω πως αυτον καλεσω· εκουσιον; αλλ' εβουλετο απογευσασθαι
των προκειμενων· αλλ' ακουσιον; αλλα παρην τα σιτια, και ουδεις ο κωλυων ην. «Τις
γαρ μου η ισχυς, οτι υπομενω;» Ποιαν εχω δυναμιν, ωστε τηλικαυτα καρτερησαι;
ουκουν ουκ απο ισχυος υπομενει, αλλ' απο ευλαβειας, και φοβου Θεου· η γαρ αν εαυτον
διεχειρισατο· νυν δε ευχηι το πραγμα επιτρεπει, και ουχι τηι εαυτου τολμηι. «Ου
προσειδον με οι εγγυτατοι μου· ωσπερ χειμαῤρους εκλειπων, η ωσπερ κυμα, παρηλθον
με.» Και τουτο δε της του Θεου εγκαταλειψεως εργον, το και τους οικειους υπεροραιν
τοιαυτα πασχοντας. Ὅταν γαρ αυτος αποστηι, και γυμνωθηι της παρα του Θεου βοηθειας
ο ανθρωπος, παντα εχθρα και πολεμια. Πως ουν, φησι, και μεγεθει κακων
περιπεπτωκοτι, και της παρα παντων εκτος καθεστωτι παραψυχης εγκαλειτε,
ανιωμενωι, και δακνομενωι εφ' οις αδοκητως παντα εις τουναντιον μοι περιεστη;
«Οιτινες με διευλαβουντο, νυν επιπεπτωκασι μοι.» Χρυσοστομου και Πολυχρονιου. Τι
λεγω, φησιν, ως διεπτυον οι εγγυτατοι; επετριβον μεν ουν τας συμφορας, και ταυτα,
ολιγωι προτερον και την εμην επωνυμιαν τρεμοντες. «Ὥστε ιδοντες το εμον τραυμα,
φοβηθητε.» Ὁρατε, φησι, μη δικας εξαιτηθητε της αγριοτητος· ει και μηδεν ετερον, μητε
φιλια, μητε ευεργεσια, μητε αλλο μηδεν υμας επιεικεστερους ποιει, αυτη των εμων
τραυματων η θεωρια πολλης υμας ωφειλεν εμπλησαι της επιεικειας. «Τι γαρ; μη τι υμας
ᾔτησα; η της παρ' υμων 64.596 ισχυος επιδεομαι, ωστε σωσαι με εξ εχθρων, η εκ χειρος
δυναστων ρυσασθαι με;» Μη, φησιν, εν τινι επαχθης υμιν γεγονα, οτι μοι ανελεημονως
ουτως εχρησασθε; η προς συμμαχιαν εμην κατα των εναντιων υμας προετρεψαμην; η
δοσει την πενιαν παραμυθησασθαι ικετευσα; αλλα μην ουτε προτερον υμων εδεηθην,
ουτε νυν, αλλ' αυτοματοι παρεγενεσθε, ως δη παρακαλεσαντες· τι ουν τα των εχθρων
διαπραττεσθε; «∆ιδαξατε με, εγω δε κωφευσω· ει τι πεπλανημαι, φρασατε μοι.» Ει δε και
ημαρτηκεναι τι δοκω, και τουτο μοι γνωρισατε. Ου γαρ δε ειχον εκεινοι φανερα
εγκληματα προβαλλεσθαι, αλλ' απλως απο στοχασμου· και οτι μεν βιου εναρετου ην,
φανερον ην· οτι δε ουκ ην, εστοχαζοντο ουτοι απο των τιμωριων. «Ου γαρ παρ' υμων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ισχυν αιτουμαι, ουδε ελεγχος υμων ρημασι με παυσει· ουδε γαρ υμων φθεγμα ρηματος
ανεξομαι. Πλην οτι επ' ορφανωι επιπιπτετε, εναλλεσθε δε επι φιλωι υμων.» Ου δεομαι,
φησι, της βοηθειας υμων, μη συγκαταβητε μοι, μηδε, ως επιῤρωσαι βουλομενοι, τα προς
χαριν λαλησητε, αλλ' ελεγξατε με μετα παῤρησιας· ου γαρ δεδοικα υμων τους ελεγχους,
ουδε εφησυχασω τωι λογωι, του συνειδοτος μου καθαρευοντος, αλλα και προς εκαστον
αντιλεγων ρημα, νικησειν ελπιζω. Πλην εκεινο οιδα, οτι ουτω με βαλλετε πικροις τοις
ονειδεσι, μη την συμφοραν, μη την φιλιαν λογιζομενοι, ως οντως απορφανισθεντα της
του Θεου βοηθειας· και ουτε η συμφορα, ουτε η φιλια υμας κατεκαμψεν. Ἀλλ' εγω, καν
εις την εναντιαν μοιραν εαυτους ταξητε, ου παραιτησομαι τον αγωνα, αλλ' αντερω, και
προς απολογιαν χωρησω· ουδεν γαρ εμαυτωι συνοιδα.

ΚΕΦΑΛ. Ζʹ
«Ουχι πειρατηριον εστιν ο βιος ανθρωπου επι της γης; και ωσπερ μισθιου
ανθημερινου η ζωη αυτου; η ωσπερ θεραπων δεδοικως τον κυριον αυτου, και τετευχως
σκιας; η ωσπερ μισθωτος αναμενων τον μισθον αυτου;» Ἆρα, φησιν, υμιν ου δοκει
πειρασμων εμπεπλησθαι και περιστασεων παντων ανθρωπων ο βιος; και ως πας
ανθρωπος εοικεν αυθημερινωι μισθωτωι, ος δι' ολης ημερας καμνει, ινα μικρον τι
κομισηται; η θεραποντι δεδοικοτι τον εαυτου δεσποτην, και μολις ποτε μικρας
αναπαυσεως τυγχανοντι; η απλως μισθωτωι, ει και μη αυθημερινωι, ινα μετα τους
πολλους καματους λαβηι τινα μισθον; ∆ια τουτων ουν βουλεται δειξαι το επιπονον του
βιου και βραχυ· και φησιν, Ἆρ' ουν πονων γεμει μονον, ουχι δε και κινδυνων; εμοι δε
δοκει περι δραπετου λεγειν οικετου εν αγωνιαι διαπαντος οντος 64.597 δια την φυγην·
τουτο γαρ εμφαινει· το, τετευχως σκιας, τουτεστι, τα μη παροντα ως παροντα
λογιζομενος δια τον φοβον, και ζητων σκοτος, υφ' ου καλυφθησεται. Πλην, ει
πειρατηριον ο βιος, πως οιον τε εστι τον εν πειρατηριωι οντα πειρασμωι μη περιπεσειν;
Ὥστε συμβαινει μη απο αδικιας μονης, αλλα και απ' αυτης της φυσεως ταυτα παθειν,
απερ εγω πεπονθα. «Νυκτες δε οδυνων δεδομεναι μοι εισιν. Ἐαν κοιμηθω, λεγω, Ποτε
ημερα; ως δ' αν αναστω, παλιν, Ποτε εσπερα; πληρης δε γινομαι οδυνων απο εσπερας
εως πρωΐ.» Ειδες και της νυκτος τον αφορητον πειρασμον, τον και αυτον καινον οντα,
και παραδοξον. Τοις μεν γαρ αλλοις απασιν ανθρωποις, καν μυρια πασχωσι, καν
δεσμωτηριον οικωσι, καν αλυσιν περικεωνται, καν συμφορας θρηνωσι, καν λωβην
σωματος υπομενωσι, καν πενιαι πιεζωνται, καν νοσωι, καν πονοις και ταλαιπωριαις,
επελθουσα, η νυξ φαρμακον επαγει παραμυθιας, αφιεισα των πονων το σωμα, ανιεισα
των φροντιδων την ψυχην. Ἐπι δε του Ἰωβ τοτε ο λιμην σκοπελος γεγονε, και το
φαρμακον ελκος κατεστη, και η παραμυθια προσθηκη τις ην οδυνης χαλεπωτερα, και
φοβερωτερος ο χειμων εγινετο, εν τηι πασιν ανθρωποις παρεχουσηι γαληνην· και εφευγε
μεν, ως απο κυματων, της ημερας, δια τας ακαρτερητους οδυνας εκεινας, ευρισκε δε
τρικυμιας, και στροβιλους, και υφαλους, και σπιλαδας, ως παλιν τα εν τηι ημεραι κυματα
ζητειν· και βαρυ το παρον εχων, του αποντος επεθυμει, επισπευδων δια τας αλγηδονας
τα διαστηματα του χρονου παρατρεχειν. ∆ιο δη και αυτος, το καινον τουτο παθος
διηγουμενος, εβοα λεγων, Ἐαν κοιμηθω, λεγω, Ποτε ημερα; Ἐαν αναστω, λεγω, Ποτε
εσπερα; Τινος ενεκεν, ειπε μοι; Ἐν μεν γαρ τηι ημεραι εικοτως την νυκτα επιζητεις, ατε
ατελειαν πασι παρεχουσαν των μεθημερινων καματων· εν νυκτι δε γενομενος, και
γαληνηι και ληθηι των οδυνων εκεινων, και των φροντιδων, τι παλιν επιζητεις την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ημεραν, ειπε μοι; Ὅτι μοι της ημερας χαλεπωτερα η νυξ· ου γαρ ατελειαν μοι παρεχει
των πονων, αλλ' επιτασιν, και θορυβους, και ταραχας. Και τουτο αυτο διηγουμενος,
ελεγεν, Ἐκφοβεις με ενυπνιοις, και εν οραμασι καταπλησσεις· και γαρ εξεδειμα τουτο,
φοβερας οψεις ορων επι της νυκτος, και φοβον αφορητον υπομενων, εκστασιν τε
πολλην, και καταπληξιν· και η τοις αλλοις δοθεισα προς αναπαυσιν, τουτωι μαλλον
επιτασις ην των συμφορων. «Φυρεται δε μου το σωμα εν σαπριαι σκωληκων· τηκω δε
βωλακας γης απο ιχωρος ξυων.» ∆ια δε του ειπειν, Τηκω βωλακας γης, δηλοι, ως ουκετι
οστρακωι, ως εμοι δοκει, ταλαιπωρηθεις, αλλα γηι λοιπον τουτο εποιει. ∆ια παντων
μεντοι 64.600 παιδευει τους φιλους, και περι καρτεριας, και περι του απωσασθαι την
διαληψιν, οτι δι' αμαρτιας πασχει, οπως εκ της υπερβολης των πονων εννοησωσιν, οτι
ουχ ουτως εστι φαυλος, ωστε τοιαυτα πασχειν· εδει γαρ αυτους εννοησαι τα καθ'
εαυτους, και ουτω γνωναι τα περι του Ἰωβ. Ἀκαταπαυστοι γαρ οδυναι, και ιχωρ, και
σκωληκες, καρτεριαν αμα και ανδρειαν εδεικνυον. «Ὁ δε βιος μου εστιν ελαφροτερος
λαλιας. [Οι δε λοιποι, δρομεως, εξεδωκαν.] Ἀπολωλε δε εν κενηι ελπιδι. [Ὁ δε Συμμαχος,
αι ημεραι μου ανηλωθησαν, μη ουσης ελπιδος.]» Ταχα δε το, Ὁ βιος μου ελαφροτερος
λαλιας, δυναται μεν το προσκαιρον του βιου σημαινειν, οτι ουκ εστιν εστηκως, αλλα
λυομενος, ωσπερ η λαλια. ∆υναται δε και την εις υπερβολην οδυνην δηλουν, και το
αχρι θανατου ηκειν αυτωι τα των πονων. Το δε, Ἐλαφροτερος δρομεως, οτι ωσπερ
εκεινοι, πριν η στηναι, μεταπηδωσιν· ουτω και η δοξα, πριν η παραγενεσθαι, αφιπταται.
Ἀπολωλε δε εν κενηι, φησιν, ελπιδι ο βιος μου. ∆ια τι; οτι εταλαιπωρησα, και μισθον ουκ
ελαβον· οτι εν συμφοραις, και ουδεν εχω τελος χρηστον. Ειτα εασας την προς τους
φιλους διαλεξιν, εις ευχην το λοιπον δια μεσου τρεπεται, και φησι· «Ἐαν γαρ ανθρωπος
καταβηι εις ᾅδην, ουκετι μη αναβηι, ουδ' ου μη επιστρεψηι εις τον ιδιον οικον, ουδ' ου μη
επιγνωι αυτον ετι ο τοπος αυτου.» Ἄξιον δια τουτο μαλιστα θαυμαζειν τον δικαιον, οτι
περι αναστασεως ουδεν επισταμενος, ωδυνατο μεν, εφερε δε γενναιως. Ὅτι γαρ ουκ
ᾔδει τι σαφες περι του μυστηριου της εκ νεκρων παλιγγενεσιας, εντευθεν δηλον· Τωι γαρ
απαξ, φησι, δια θανατου εις τον ᾅδην κατελθοντι, ουκετι δεδοται παλιν αναβιωσαντι,
εις τον ιδιον οικον επαναστρεφειν· αλλ' ουδε μνημη τουτου περιλειφθησεται, αφανους
εκ ζωντων γενομενου· τον γαρ αποθανοντα αναστηναι ουχ οιον τε. «Ειπα, οτι
παρακαλεσει με η κλινη μου. [Ὁ δε Συμμαχος, παρηγορησει.] Ἀνοισω δε προς εμαυτον
ιδιαι λογον τηι κοιτηι μου. [Ὁ δε Θεοδοτιων, Συμβαστασει με εν τηι αδολεσχιαι μου η κοιτη
μου.] Ἐκφοβεις με ενυπνιοις, και εν οραμασι με καταπλησσεις.» Ὅπερ επι του δικαιου
συνεβη μονου, τουτο εν ετερωι ουδενι· ουδε γαρ την απο της νυκτος ειχε παραμυθιαν,
αλλα των μεθ' ημεραν δεινων προσθηκη μειζων ην η των νυκτερινων φοβων
φαντασια. Ὅτι γαρ χαλεπωτερα εν τοις υπνοις υπεμενεν, ακουσον τι φησι, ∆ιατι
εκφοβεις με ενυπνιοις, και εν οραμασι με καταπλησσεις; Ποιος σιδηρους ανθρωπος,
ποιος αδαμας, τοσαυτα αν υπεμεινε δεινα· 64.601 Ει γαρ και καθ' εαυτο τουτων εκαστον
αφορητον, εννοησον, ομου συνελθοντα ποσον ηγειρε θορυβον· αλλ' ομως εκεινος
απαντα ταυτα υπηνεγκε, και εν απασι τοις συμβεβηκοσιν αυτωι, ουχ ημαρτεν, ουδε εν
τοις χειλεσιν αυτου· και ταυτα, μηδεν διαλειμμα εχων εν ταις συμφοραις, αλλα και
νυκτωρ, και μεθ' ημεραν, υπο των παθων ταραττομενος. Ἐω λεγειν τα μεθ' ημεραν
δεινα, αλλ' ουδε η νυξ αυτωι παρειχεν ατελειαν· διο ελεγεν, Ἐν οραμασι με
καταπλησσεις, και αυτον, φημι της ανεσεως τον καιρον, οτε προσδοκω μικρον
αδολεσχησαι μου τοις λογισμοις, και υπνου τυχειν και αναπαυσεως, φοβερα μοι τα
ενυπνια εφισταται· συμβαινει δε τουτο μαλιστα και φυσικως τοις μεθ' ημεραν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

πειραζομενοις, ως που και ο σοφος εφησεν Ἐκκλησιαστης, Ὅτι παραγινεται ενυπνιον εν
πληθει πειρασμων. Εικος δε, και τον διαβολον φαντασματα τινα φοβερα δεικνυντα,
εκδειματουν αυτον, και εκταραττειν καθ' υπνους. Ὁ δε μακαριος ουτος ουπω
πληροφορηθεις ως εξηιτηθη υπο του διαβολου, οιεται τον Θεον, και ταυτα, και τας
βασανους επιφερειν αυτωι. Ἦν δε αρα και τουτο της διαβολου ενεργειας· ουδεν γαρ
αυτωι ο Θεος επηγαγεν, αλλα παντα της του διαβολου χειρος ην.

ΚΕΦΑΛ. Ηʹ
«Μη ο Κυριος αδικησει κρινων; η ο τα παντα ποιησας ταραξει το δικαιον;»
Χρυσοστομου, Πολυχρονιου και Ὀλυμπιοδωρου. Ουχ οραις, φησι, ποση δικαιοσυνη εν τηι
κτισει, ποση ευταξια; Μη ενδεχεται τον Θεον ακριτον την κατα τινος εξενεγκειν ψηφον;
Μη ο τα παντα ποιησας ευκοσμως και αρμονιως, και φιλανθρωπιαι την αρχην
παραγαγων, επι σου μονου την του δικαιου διεταραξεν ισοτητα, και σε παρα το δικαιον
εκακωσεν; Ἠρεμα ουν πληττει τον αγιον, ως κατα το δικαιον, και δι' αμαρτιας
υπομενοντα, της αυτης τωι φθασαντι διαληψεως υπαρχων και ουτος, οτι δι' αμαρτιας τα
κακωτικα παντως επιπεμπεται. Ἔδει δε λογιζεσθαι, οτι τα τοιαυτα ου μονον φαυλοις,
αλλα και σπουδαιοις συμβαινει, αδιαφορα γαρ, και οτι θαυμαστοτερος εστιν ο δικαιος,
υπομενων θλιψεις και πονους. Ἐπει δε μη εχειν αυτον ελεγξαι ημαρτηκοτα, εις τους
υιους τρεπεται, και φησιν· «Ἐπερωτησον γαρ γενεαν πρωτην, εξιχνιασον δε κατα γενος
πατερων· χθιζοι γαρ εσμεν, και ουκ οιδαμεν, σκια γαρ εστιν ημων επι της γης ο βιος.» Ὃ
δε λεγει τοιουτον εστιν· Ἐπειδη ημεις ολιγοχρονιοι εσμεν, τους γεγηρακοτας
ερωτησωμεν, και αυτοι απαγγελουσιν, οτι ωσπερ αδυνατον ανευ νοτιδος χορτον
ανελθειν, ουτως ανευ δικαιοσυνης διαμειναι εν ευδαιμονιαι· και ως ου δυνατον
ευθηνιαν 64.604 αδικων κρατυνεσθαι· και ως δι' αμαρτιας αι τιμωριαι.

ΚΕΦ. Θʹ
«Ὑπολαβων δε Ἰωβ λεγει, Ἐπ' αληθειας οιδα οτιουτως εστιν.» Ποσης
φιλοσοφιας ταυτα τα ρηματα, Οιδα, φησιν, οτι οι ασεβεις απολλυνται, οι δε δικαιοι ουχι.
Ὁραις πως ουδαμως καταγινωσκει του Θεου αδικιαν. «Ὁ ποιων μεγαλα και
ανεξιχνιαστα, ενδοξα τε και εξαισια, ων ουκ εστιν αριθμος.» Ταυτα α προειρηκα, φησιν,
ου μεγαλα, ουκ ανεξιχνιαστα, καιπερ ορατα οντα; ποσωι γε μαλλον τα αορατα; Ὅρα δε,
ουδαμου την ουσιαν, αλλα τας ενεργειας αυτου λεγει. Και τι, φησι, το καθ' εκαστον
αυτων λεγω; μεγαλα γαρ εισι, και ακαταληπτα, και αναριθμητα του Θεου εργα. «Πολλα
δε μου τα συντριμματα πεποιηκε διακενης.» Τουτο και ο Θεος προς τον διαβολον ελεγε
περι αυτου, Συ δε ειπας, απολεσαι τα υπαρχοντα αυτου διακενης· τι ουν θαυμαζεις, ει
οπερ ο Θεος ειπε, τουτο και ουτος λεγει, οτι διακενης, ουχ οτι ημαρτεν, αλλ' οτι ουδεν
πλεον εσται απο της τιμωριας αυτου, και του κολαζεσθαι. «Ἐαν γαρ απολουσωμαι χιονι,
και αποκαθαρωμαι χερσι καθαραις, ικανως εν ρυπωι με εβαψας, εβδελυξατο δε με η
στολη μου. Χρυσοστομου και Ὀλυμπιοδωρου. Ἔθος ην τοις παλαιοις, λουτροις
αποκαθαιρειν τους μολυσμους· και τουτο δε παλαιον εθος ην, ενθα εβουλοντο δειξαι,
ως ουκ εκοινωνησαν τηιδε τηι αμαρτιαι, απενιπτοντο τας χειρας, Ἀθωος ειμι απο τουδε
του πραγματος· ως και ο Πιλατος επι του Σωτηρος πεποιηκε· και ο ∆αβιδ εψαλλε,
Νιψομαι εν αθωοις τας χειρας μου. Τουτο ουν λεγει, οτι Ὅπως αν ω καθαρος, οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ακριβεις ουτοι ελεγμοι, και αι επαχθεισαι τιμωριαι, εκ της προληψεως, εῤρυπωμενον με
και ακαθαρτον αποδεικνυσιν· ως και τον απτομενον των ιματιων μου, δοκειν
μολυνεσθαι, δια πληθος αμαρτιων εκαστου ταυτα με πασχειν υπολαμβανοντος. Ταυτα
δε φησι δια το τους αυτου φιλους, εις αποδειξιν του ειναι αυτον αμαρτωλον, τα
συμβαντα αυτωι, προσφερειν. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ὑποδειγμα κειμαι πασιν
ασεβειας, ∆ιατι ουν ουκ απεθανον; τον γαρ πονηρον εκ του μεσου ληφθηναι εχρην,
ωστε μη ειναι τοις αλλοις διδασκαλον. Ἂν του ηλιου δε καθαρωτερος γενωμαι, εχω
κηλιδα, ου την τυχουσαν. Ἀλλα και οι ουτως εγγυτατοι, ως η στολη τωι σωματι, και
αυτοι εμισησαν με, ου δια την τιμωριαν, αλλ' ως εναγη και μιαρον, ως ακαθαρτον,
ουτως απεστραφησαν με. 64.605 Βδελυκτον δε μοι γεγονε και το σωμα, τουτο γαρ η
στολη. ∆υναται δε και ουτω νοεισθαι το Ἐβδελυξατο με η στολη μου, οτι φευγει με και η
εσθης, οιονει μισησασα με, αντι του, Ουδε ενδυσασθαι δυναμαι, δια το αγαν ηλκωσθαι.

ΚΕΦ. Ιʹ
«Ὅτι απειπω εργα χειρων σου, βουληι δε ασεβων προσεσχες.» Ὁραις, οτι ου δια
τουτο βουλεται δικασασθαι, ως καλως πραττων, αλλ' οτι ωφελει με, φησιν, αυτη η
θλιψις; δεδοικα γαρ μη και βλαψηι· εικος γαρ τινας λογισασθαι, η οτι ου προνοεις των
ανθρωπων ους επλασας, η οτι οι φαυλοι μαλιστα παρα σοι ευδοκιμουσι, και αρεσκουσι
σοι μαλιστα τα τουτων βουλευματα. «Οιδας γαρ οτι ουκ ησεβησα, αλλα τις εστιν ο εκ
των χειρων σου εξαιρουμενος.» Χρυσοστομου και Ὀλυμπιοδωρου. Και εγω οιδα, οτι ουκ
ησεβησα, αλλα συμβαινει ησεβηκεναι με, και αγνοειν· οταν ουν συ κολασηις, ουδεις
δικαιωθηναι δυναται· αλλ' ει και μη ησεβησα τογε εις εμην γνωμην, οιδα οτι την σην
βουλην ουκ εστιν αποφυγειν, αντι του, Καν μη εμαυτωι συνοιδα, αλλα η ση κρατειτω
βουλη, η κρειττον ημων τα καθ' ημας επισταμενη. «Αι χειρες σου επλασαν με, και
εποιησαν με.» Χρυσοστ. και Ὀλυμπ. Ἔργον ειμι, φησι, των χειρων σου, καν αμαρτωλος.
Ὁραις ως και ποιητην γινωσκει τον Θεον, και παρακαλει φειδω ποιησασθαι του ιδιου
δημιουργηματος. «Μετα ταυτα μεταβαλων, με επαισας. [Ἀκυλας δε και Θεοδοτιων, Ἅμα
κυκλωι κατεποντισας με.]» Ἀκολουθως δε, και της δημιουργιας, και της προνοιας αυτον
επισταμενος αρχηγον και κυριον, εις ευχην τρεπει τον λογον, ικετευων μνησθηναι του
της φυσεως ευτελους και ολιγοχρονιου, και οτι εξ αρχης τηι αγαθοτητι πεποιηκε, και
οργισθεις θανατωι εζημιωσε, και φησι. «Ἢ ουχ ωσπερ γαλα με ημελξας, ετυρωσας δε με
ισα τυρωι; ∆ερμα δε και κρεας με ενεδυσας, οστεοις δε και νευροις με ενειρας· ζωην δε
και ελεος εθου παρ' εμοι, η δε επισκοπη σου εφυλαξε μου το πνευμα.» Το σπερμα εξ ου
συνισταται το ζωον, γαλα αμελχθεν λεγει· και ωσπερ το γαλα αμελχθεν τυρος γινεται,
ουτω και το σπερμα αποσταξαν, και συστραφεν, φυσις γινεται· καταστασις δε αυτη εστι
πρωτη του εμβρυου. Το γαρ καταβληθεν εις τας αυλακας της υστερας σπερμα, οταν
συστραφηι οια 64.608 τυρος, και παγηι, γινεται φυσις, οπερ λοιπον διαπλαττεται, η, ως η
Γραφη φησιν, Ἐξεικονιζεται, και δεχεται ωσπερ χαρακτηρα· και συμπηγνυται μεν η
υγρα φυσις, εις δε δερμα, και κρεας, οστεα τε και νευρα μεριζεται το καταβληθεν· ταυτα
μεν τοιαυτα καθ' εαυτα, παρουσης μεν ψυχης, ζωτικον εχει κινημα, αναχωρησασης δε,
αργα καταλειπεται. Ου μονον δε, φησι, ζωην εθου παρ' εμοι, οπερ το της δημιουργιας
οικειον σημαινει, αλλα και ελεον εποιησας μετ' εμου, δι' ου η προνοητικη χαρις
δηλουται, και παρα παντα τον βιον προνοιας απηλαυσα της σης· τουτο γαρ το, Ἡ
επισκοπη σου εφυλαξε μου το πνευμα, τουτεστι, Και μετα το γενεσθαι, τηι σηι προνοιαι το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

ζηιν κεκτημαι· και απλως, ολην την οδον και αρμονιαν της συστασεως του σωματος
απαγγελλει, δια τε των προ τουτων, και αυτων προκειμενων.

ΚΕΦ. ΙΑʹ
«Μη γαρ λεγε, οτι Καθαρος ειμι τοις εργοις, και αμεμπτος εναντιον αυτου.» Και
μην αυτος ειπεν, Ἐπ' αληθειας οιδα, οτι ουκ εστι βροτος καθαρος εναντι Κυριου. Ὁραις
πως εναντια εγκαλουσιν.

ΚΕΦ. ΙΒʹ
«Ἀλλα δη ερωτησον τετραποδα, εαν σοι ειπωσι· πετεινα δε ουρανου, εαν σοι
απαγγειλωσιν· εκδιηγησαι γηι, εαν σοι φρασηι, και εξηγησονται σοι οι ιχθυες της
θαλασσης. Τις ουν ουκ εγνω εν πασι τουτοις, οτι χειρ Κυριου εποιησε ταυτα; ει μη εν
χειρι αυτου ψυχη παντων ζωντων, και πνευμα παντος ανθρωπου. Ους μεν γαρ ρηματα
διακρινει, λαρυγξ δε σιτα γευεται.» Χρυσοστομου και Ὀλυμπιοδωρου. Ἐπειδη μεγα
εκεινοι εφρονουν, ως την του Θεου εχοντες γνωσιν, τουτου χαριν αποφαινεται, οτι
πασα η κτισις οιδε τον δημιουργον, και ουκ ανθρωποις τουτο δηλον μονον, αλλα και
αλογοις, και αυτηι τηι αναισθητωι γηι. Τι τοινυν ως μεγα τι και θαυμαστον ειρηκοτες,
ουτω διακεισθε; ∆ει γαρ παντως τον πονηρον απολεσθαι, και ουδεις αγνοει. Προς
πλειονα δε εντροπην του Σωφαρ, υπερβολικως ειπεν, Ἐπερωτησον τα αλογα και αψυχα,
α και αυτα διηγειται δοξαν Θεου, τωι φαινεσθαι ουτω φθεγγεσθαι, καν μη λαλωσι· της
γουν του Θεου δυναμεως επαισθανονται, καν φωνην λαβωσιν, ερουσιν, οτι δημιουργος
εστι των ολων Θεος, και την σοφιαν ανεφικτος, και των πονηρων τιμωρος, και οτι υπο
την χειρα αυτου παντα εστι, και η ζωη των ζωντων, και ο θανατος, και ετοιμως εχει
ποιειν, ο αν περι εκαστου βουλευσηται, και παντα συνεχει και διακρατει, την τε ψυχην
των αλογων, και το πνευμα του ανθρωπου. Ει τοινυν τα αλογα, ει εφθεγξατο, ουτως αν
απηγγειλε περι Θεου, ποσωι γε μαλλον ο ανθρωπος, ο εμφυτον 64.609 εχων το λογικον,
ωσπερ αμελει και ο λαρυγξ διακριτικος εστι των γευστων, και το ους των φωνων. Τινα
δε των αντιγραφων, αντι του, ους, νουν, εχουσι· λεγει ουν, οτι ωσπερ λαρυγγα επι
διακρισει βρωματων απαντες εχομεν, και κοινον ανθρωπων, το της τροφης
μεταλαμβανειν· ουτω και νουν εις γνωσιν Θεου ειληφαμεν, δυναμενον ειδεναι τα περι
της αυτου σοφιας και δυναμεως· νους μεν γαρ νοητα, αισθησις δε τα αισθητα διακρινει·
και κοινον ημιν το και δημιουργον ειδεναι τον των ολων Θεον. «Ἐν πολλωι χρονωι
σοφια, εν δε πολλωι βιωι επιστημη.» Χρυσοστομου και Ὀλυμπιοδωρου. Ἐμοι δοκει
καθαπτεσθαι αυτων. Μη γαρ νομιζητε, φησι, το παν ευρηκεναι· ει γαρ και νουν εχομεν
διακρινοντα, αλλ' ομως και χρονου δεομεθα πολλου ωστε ευρειν· ο γαρ φρονιμος
παλαιουμενος προσκοπτει τηι σοφιαι. Και ταχα τουτο θελει ειπειν, οτι Και οιδα α ακουω,
και χρονον εις επιστημην προσελαβον. Ἀκυλας δε και Συμμαχος, ο μεν, Ἐν παλαιοις
σοφια· ο δε, εν μακροχρονησασιν, εξεδωκε, παρα ανθρωποις πονωι ανυομενη, και χρονωι
εγγινομενη, παρα δε Θεωι, θελησει. «Ἐαν καταβαληι, τις οικοδομησει; εαν κλεισηι κατ'
ανθρωπων, τις ανοιξει;» Ἠρεμα δε ο δικαιος τον περι Προνοιας λογον διδασκει τους
αντιλεγοντας αυτωι· ει γαρ και ετιθεντο Προνοιαν, αλλαγε εναντιωμασι περιεπιπτον.
Λεγει δε, οτι τωι βουλευματι αυτου τις ανθεστηκεν; εστι γουν τον μεν ευρειν πενομενον,
τον δε εν περιστασει, τον δε νοσωι πεπιεσμενον, και ολως, εν διαφοροις συμπτωμασι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

Θεου βουλησει συμβαινουσι, αλλον και αλλον κατειλημμενους, και μηδενα δυναμενον
απωσασθαι το κεκριμενον. Και η αποδειξις απο των μειζονων και ωμολογημενων. «Ἐαν
κωλυσηι το υδωρ, ξηρανει την γην· εαν δε επαφηι, απωλεσεν αυτην καταστρεψας.» Καν
επισχηι τον υετον, τωι αυχμωι απολειται τα παντα, ως επι Ἡλιου· καν επαφηι τουτον τηι
γηι, ως επι του Νωε, κατεκλυσεν αυτην, και ηφανισεν. Ειτα το ευλογον της αποδειξεως,
του εκαστα των παρα Θεου γινομενων, μη αν αλλον δυνασθαι ποιειν η αυτον, δια των
εξης διδασκει, φασκων· «Παρ' αυτωι κρατος και ισχυς, αυτωι επιστημη και συνεσις.»
Τουτεστιν, Αυτωι μονωι προσεστι, το παντα κατα γνωμην ποιειν· συμβαινει δε τουτο
εικοτως, επειδη παντων δεσποζων, αφατον εχει την δυναμιν. Αυτωι επιστημη και
συνεσις, γνωσις των οντων ακριβεστατη, και κυβερνησις σοφωτατη. 64.612 «∆ιαγων
βουλευτας αιχμαλωτους, κριτας δε γης εξεστησε.» Χρυσοστομου και Πολυχρονιου. Και
ταυτα της Προνοιας εργα· και γαρ τωι θειωι θεληματι και τηι κρισει, και βουλευται
αιχμαλωτοι αγονται, και κριται μεθιστανται. Ἴσως δε τουτο ου περι των εν πολεμωι
γινομενων δορυαλωτων φησιν, αλλα περι των μεγα φρονουντων επ' αγχινοιαι· ως ει
λεγοι, Σφαλλει και τους σοφους, και τους διακριτικους περιτρεπει, και τους τα πρακτεα
τοις αλλοις εισηγουμενους, προς την αυτου ακριβειαν ασυνετους αποφαινει, και εις
αβουλιαν αγει. Ταυτην την εννοιαν παρισται και Ἀκυλας, και Συμμαχος· ο μεν γαρ,
απαγων συμβουλους λαφυρα, φησιν· ο δε, αγων βουλευτικους εις αβουλιαν. Ὅρα δε, οτι
αμαχον δειξας του Θεου την δυναμιν, απαντων αυτον μειζονα κατα σοφιαν δεικνυσι·
διαιρει δε τον λογον, εις τε τους κατα τον βιον λαμπρους, και τους εν ευσεβειαι
νομιζομενους μεγαλους.

ΚΕΦΑΛ. ΙΓʹ
«Ειη δη υμιν κωφευσαι, και αποβησεται υμιν σοφια.» Χρυσοστ. και Ὀλυμπ. Ὅταν
γαρ τις τα μη λογον εχοντα φθεγγεται, βελτιον σιγαιν, και σιωπων μαλλον εσται σοφος,
η λεγων. Καλον γαρ τους τοιουτους σιωπαιν, η τοιουτοις εναλλεσθαι ρημασιν· η μεν γαρ
σιωπη τουτων υπονοιαν εχει σοφιας· εννεον γαρ τις εαυτον ποιησας, δοξει φρονιμος
ειναι· η δε λαλια παροξυνει τον πασχοντα. Και συ τοινυν, ω φιλοθεε, εν τοις τοιουτοις
λογοις μη σαλευου, μιμου δε μαλλον τους αγιους, ειδως οτι σατανικαι εισιν αυται
υποβολαι, και διαβολος εστιν ο ενεργων εν τοις ονειδιζουσιν, ινα σε της πιστεως
αφελκυσηι, και της προθεσεως παυσηι της αγαθης. Οιδε γαρ ο πανουργος, οτι ο μεν πονος
ουδεν σε βλαπτει, αλλα μαλλον συνιστησι παρα τωι Θεωι· το δε παυσασθαι της
προθεσεως, τουτο μεγαλως βλαπτει. Ὅσωι ουν μεγαλως σε πειραζει, τοσουτωι μαλλον
προκοπτε τηι αρετηι· και οσωι ολιγωρειν σε βιαζεται, τοσουτωι μαλλον μακροθυμει, και
υπομενε, και λεγε, Ταυτα παντα ηλθεν εφ' ημας, και ουκ επελαθομεθα σου. Ἂν ουτω
κραταιωθηις προς τους πειρασμους, ο μεν διαβολος αποστραφησεται εις τα οπισω
κατησχυμμενος, μνημονευσει δε σου ο των ολων ∆εσποτης, και αναψυξει μεν ωδε
διττως, ακουσηι δε μετα ταυτα, Ευ δουλε αγαθε και πιστε, επι ολιγα ης πιστος, επι
πολλων σε καταστησω. Μνησθητι της υπομονης του Ἰωβ, του μητε εν ευθυνιαι, μητε εν
πειρασμωι περιτραπεντος, τοσαυτα εν εκαστωι πραγματι μακροθυμησαντος καρτερως,
εως αν απολαβηι διπλα παρα Θεου, και μαρτυρηθηι μεχρι νυν, οτι πεπονθεν, ινα φανηι
δικαιος τοις πασιν. 64.613 «Κωφευσατε ινα λαλησω, και αναπαυσωμαι θυμου,
αναλαβων τας σαρκας μου τοις οδουσιν.» Ὥσπερ γαρ οι τας σαρκας εαυτων
καταδακνοντες εν ταις οδυναις, εχουσι τινα παραμυθιαν· ουτω και εγω ταυτα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

φθεγγομενος. Ὁραις, οτι ουχ εαυτον δικαιουντος ην τα ρηματα, αλλα παραμυθια τις της
οδυνης δια του λογου ανακτωμενου το σωμα, και ανακουφιζοντος την ψυχην.
«Ἀκουσατε, ακουσατε τα ρηματα μου· αναγγελω γαρ υμων ακουοντων.» Βουλομαι
κριθηναι, φησιν, ου παραιτουμαι το δικαστηριον, και οιδα οτι ου κατακριθησομαι. Εις
ακοην δε των υπ' αυτου λεγομενων τους φιλους παρακαλων, προς πλειονα δυσωπησιν,
διπλασιαζει την παρακλησιν· εωρα γαρ αυτους δυσανασχετουντας επι τοις ελεγχοις, εφ'
οις απερικαλυπτως ακροωμενων αυτων παῤρησιαζεσθαι λεγει. Ὁ ουν διπλασιασμος του,
Ἀκουσατε, η την αθυμιαν παριστησιν, η προσοχην ενεργασασθαι βουλεται, ινα βεβαιως
ακουσωσιν. Ἔνεστι γαρ ποτε πληγεισης της ακοης τηι φωνηι, δια το μη προσεχειν τον
νουν ακηκοεναι· διο και ο Σωτηρ διεγειρων τους ακουοντας εις το γνησιως ακουειν
ελεγεν· Ὁ εχων ωτα ακουειν, ακουετω. «Ὅτι κατεγραψας κατ' εμου κακα, περιεθηκας
δε μοι νεοτητος αμαρτιας.» Και ταχα ευλαβηι με, αγνοων της φυσεως μου το ευτελες, οτι
φυλλου η χορτου υπ' ανεμου φερομενου μηδεν διαφερω. Τινος ουν ενεκεν, ω ∆εσποτα,
απεφηνω κατ' εμου τηλικαυτην αποφασιν; Το γαρ, Κατεγραψας κατ' εμου κακα, ηγουν
κακωσεις, εκ μεταφορας των βασιλεων, των γραμματι την αποφασιν εκφεροντων. Το
δε, αντικεισαι μοι, αντι του, ως αντικειμενωι επαγεις την κολασιν. Ἵνα ειπηι, οτι Ὡς ο
δεσποτης καταστασιαζοντος οικετου, μετ' εξουσιας την κατ' εμου ωρισας τιμωριαν,
τουτο γαρ, το, Κατεγραψας· ουτω δε εφη φυλαξας τωι ∆εσποτηι το πρεπον. «Ὃ
παλαιουται ισα ασκωι.» Παλιν το μεγεθος λεγει της συμφορας, παλιν το ευτελες της
φυσεως κωμωιδει. Τινος δε ενεκεν ασκον παρηγαγε; Ὅτι κενος εστιν ο ασκος, πνευμα
μονον εχων· τουτο και τοις πολλοις εθος λεγειν, οτι Ἀσκος εσμεν πεφυσημενος. Μη μοι
ουν, φησι, τον ογκον ιδηις, μηδε το δερμα διαταθεν, αλλ' εννοησον τα ενδον, και οψει
πολλην την κενοτητα. «Ἢ ωσπερ ιματιον σητοβρωτον.» ∆ια του σητοβρωτου ιματιου τα
σωματικα παθη δηλοι, ουδεν ηττον του σητος διατρωγοντα τα σωματα και κατεσθιοντα.

ΚΕΦΑΛ. Ι∆ʹ
«Τις γαρ καθαρος εσται απο ρυπου, αλλ' ουθεις, εαν και μια ημερα ο βιος αυτου
επι της γης.» Ὁραις παλιν επι την φυσιν καταφευγοντα, και απαλλαγηναι ζητουντα, ου
μονον δια το ευτελες, ουδε δια το ολιγοχρονιον, ουδε δια το αθυμιας γεμειν εν τωι βιωι,
αλλ' οτι ουδε δυνατον καθαρον ειναι. «Χρονωι γαρ σπανιζεται θαλασσα, ποταμος δε
ερημωθεις εξηρανθη· ανθρωπος δε κοιμηθεις, ου μη αναστηι, εως αν ο ουρανος ου μη
συῤραφηι, και ουκ εξυπνισθησονται εξ υπνου αυτων.» Ταχα δε, ωσπερ εν τοις
προλαβουσι και φυτων ωκυμορωτερος ο ανθρωπος απεδεικνυτο, ουτω κανταυθα
θαλασσης και ποταμου ολιγοχρονιωτερος· ουτε γαρ θαλασσα, ουτε ποταμος
διακοπτεται, ο δε ανθρωπος τουτο υπομενει. Ειθε γαρ τουτο ην, ωστε αποθανειν ημας,
και παλιν αναζηιν, αλλ' ουκ εστι τουτο. Θαλασσα μεν γαρ σπανιζεται, και παλιν
πληρουται, νυν μεν αυξανομενη, νυν δε ληγουσα, και ποταμοι ξηραινονται, και αυθις
ναουσιν· ανθρωπος δε επαν αποθανηι, ουκετι προς ζωην επανεισι. Και ταυτα μεν προς το
ρητον. Ἔστι δε, κατ' αλληγοριαν, δενδρωι ελπις, αντι του ανθρωπωι. Ἐαν γαρ εν
παραπτωματι γενηται, μετανοησηι δε, και γενηται εν τηι γηι της ευσεβειας, και εν τηι
πετραι, ηγουν τηι ευσεβει πιστει, εκ του υδατος της παλιγγενεσιας, η εκ του δακρυου της
μετανοιας, αναβλαστησει· ο δε τηι παρατροπηι και τηι αμαρτιαι εναποθανων, ουδεμιαν
εχει χρηστην ελπιδα. Και χρονωι μεν τωι μελλοντι αφανιζεται η αμαρτια, θαλασσα
τροπικως ονομαζομενη· ο δε διαβολος, και οι αυτου πειρασμοι ξηραινονται· οιγε μην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

τελευτησαντες ουκ εξαφανιζονται, περιμενοντες την αναστασιν.

ΚΕΦΑΛ. ΙΕʹ
«Ὑπολαβων δε Ἐλιφαζ ο Θαιμανιτης λεγει· Ποτερον σοφος αποκρισιν δωσει
συνεσεως πνευμα, και ενεπλησε πονον γαστρος, ελεγχων εν ρημασιν οις ου δει, και εν
λογοις οις ουδεν οφελος;» Ἐπειδη ειπεν, οτι Καμοι καρδια καθ' υμας εστι· και· Ουκ ειμι
ασυνετωτερος υμων· απο τουτων ευθεως αυτον βαλλει. Ἰδου γαρ, φησιν, ο σοφος, και
λεγων παντα ειδεναι, οια αποκρινεται. Ἐνεπλησε δε πονον γαστρος, τουτεστι, Προς
παραμυθιαν αυτωι τα ρηματα ειρηται, και παθους γεμει. Ἐντρεπτικως δε ταυτα λεγει
προς τον Ἰωβ, δυο κατηγορων αυτου, οτι μαλιστα μεν ο σοφος ουκ επιδεικτικως
προφερει την σοφιαν· επειτα δε και α ελαλησας, ως ελεγχων ημας, και ως δηθεν
πασχων υπερ της αληθειας, και την του νου γαστερα πλησσομενος (τουτο γαρ δηλοι·
Ἐνεπλησε πονον 64.617 γαστρος), ματαιως εφθεγξω και ανωφελως, και εις ουδεν δεον·
ων ουδετερον ο σοφος ποιει, αλλα τουναντιον απαν, και αποκρισιν διδωσι συνετην· καν
ως ζηλωτης περιαλγησηι του αληθους, και εξελεγχειν τινας βουληται, ου προφερει
λογους ανηνυτους, και ους ου δει, ωστε εκπλησαι πονον γαστρος, ουδε πικρως
διαλεγεται, ωστε εκπλησαι τον πονον και τον καυσωνα της εαυτου διανοιας, οπερ συ
πεποιηκας. «Ὀλιγα ων ημαρτηκας μεμαστιγωσαι.» Ἐπειδη ο Ἰωβ ειπε· Τινες εισιν αι
αμαρτιαι μου, διδαξον με· τουτου χαριν πληθος αμαρτιων αυτωι ονειδιζει ο Ἐλιφαζ, και
φησιν· Ἴσθι ως προς συγκρισιν των σων αμαρτηματων, ελαφρως ετιμωρηθης, και ουκ
ανταξιαν των πλημμεληματων δεδωκας την δικην. Ειτα επει μηδεν εχει δεικνυναι του
Ἰωβ αμαρτημα, εκ των λογων αυτον πειραται κρινειν, λεγων· «Μαρτυριον γαρ ασεβους
θανατος.» Τουτεστιν, Ἔλεγχος, κατηγορια, μαρτυριον τοις αλλοις ανθρωποις, οτι ουτως
δει παθειν παντας. Και θαυμαστον, φησιν, ουδεν· οικτρον γαρ απαντων των ασεβων το
τελος, τουτεστι, δειγμα της των ανθρωπων ασεβειας ο αυτων θανατος, τουτεστι, το
αισχρον τελος δειξει τα κατ' αυτους. Ὡς γαρ την ευημεριαν σημειον δικαιοσυνης
ετιθετο, ουτω και την δυσπραγιαν, φαυλοτητος γνωρισμα. Ἢ μαρτυριον ασεβους
θανατος, τουτεστι, δηλος, καταφανης, ουδενι αγνωστος. Ει δε βουλει, και ωδε νοησον,
Ὅτι η της κακιας τελεσιουργια θανατον απεργαζεται, ου τον κοινον, αλλα τον της
κολασεως.

ΚΕΦΑΛ. ΙΣΤʹ
«Νυν δε κατακοπον με πεποιηκε, μωρον, σεσηποτα.» Ὀλυμπ. και Χρυσοστ. Ουκ
αρκει, φησιν, οτι κολαζομαι, αλλα και ανοητος ειναι δοκω· η γαρ τιμωρια κατεσκυλε με,
και κατεκοψε με, και κατεσηψεν, ως μικρου δοκειν και των κατα φυσιν εκστηναι
φρενων. Ἢ ταχα κακεινο λεγει, οτι συνεχωρησεν ο Θεος τους φιλους περι εμου
υπολαμβανειν, οτι αναλγητος ειμι εν ταις συμφοραις· μωρον γαρ ενταυθα, αντι του,
αναισθητον, ειπε· διο συνηψε τουτωι, το, σεσηποτα, δια το τα σεσημμενα των μελων
αφηιρησθαι την αισθησιν. «Ἀφικοιτο μου η δεησις προς Κυριον, εναντι δε αυτου σταζοι
μου ο οφθαλμος.» Μονονουχι λεγει· Ἀκουσοι ταυτα ο Θεος, ιδοι ταυτα ο Θεος,
επινευσας τε μου ταις ικεσιαις, και δακρυοντα κατελεησας, ανασχοιτο μοι δικασαι πεπον
64.620 θοτι κακως. Ἀλλα και τουτο σοι προς εργον εξεβη, αοιδιμε· εθεωρει γαρ σου τα
παλαισματα ο μεγας αγωνοθετης, και επηκουσε σου της ικεσιας, επειδε σου τα τιμια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

δακρυα, διο και των αγωνων την αιτιαν επληροφορησε. Γινεται δε το σταζειν εναντι
Κυριου τα δακρυα τοις μακαριως κλαιουσιν.

ΚΕΦΑΛ. ΙΘʹ
«Ὑπολαβων δε Ἰωβ, λεγει· Ἕως τινος εγκοπονποιησητε ψυχην μου;» Ὅρα ου
μονον ουδεν εισφεροντας απο της παραμυθιας, αλλα και τουναντιον ποιουντας,
συμπραττοντας τωι διαβολωι, και συμμαχουντας, και καθαιρουντας του δικαιου την
ισχυν· επαγει γαρ· «Και καθαιρειτε με λογοις;» Ἀντι του, Καταβαλειν σπουδαζετε ταις
αντιλογιαις τας εμας δικαιολογιας, και πολεμιων δικην αντι βελων τους λογους
πεμπετε, αχρις ου της ψυχης την ενστασιν εκλυσαντες, αδικον απενεγκησθε την νικην·
ουκ ηρκεσε τα παρελθοντα, αλλα και νυν οι τρεις, ως εξ ενος στοματος, τα αυτα
φθεγγεσθε. «Γειτονες οικιας, θεραπαιναι τε μου, αλλογενης ημην εναντιον αυτων.»
Πολλη η πειρα του διαβολου. Οι περιλειφθεντες αυτωι οικειων, χαλεπωτεραν
ειργασαντο την συμφοραν των απελθοντων· εκεινοι μεν γαρ ουδεν εποιουν λοιπον,
ουτοι δε και ωνειδιζον, και παρηκουον, και κατ' αυτου ελαλουν, και τα λοιπα επραττον
απερ επαγει· «Ἐβδελυξαντο με οι ιδοντες με· ους δη ηγαπηκειν, επανεστησαν μοι.»
Φευκτος, φησιν, υπο των πρωην συνομιλουντων γεγονα, και πολεμιους εσχον τους
πρωην αγαπωντας· οι τε γαρ συνομιλοι μου προιοντα βλεποντες, και της αυτων
δεομενον παραμυθιας, ωσπερ αποτροπαιον εφυγον· οι τε ωικειωμενοι προτερον, και της
παρ' εμου επικουριας δεομενοι, και μεντοι και ευεργετηθεντες παρ' εμου, διεθεσαν μοι
κακα. Τοιουτον τι και ∆αβιδ ψαλλει· Ἔθεντο κατ' εμου κακα αντι αγαθων, και μισος
αντι της αγαπησεως μου. «Ἐν γραφειωι σιδηρωι και μολιβωι, η εν πετραις εγγλυφηναι;»
Ἰδου γαρ εγραφη, ουκ εν γραφειωι σιδηρωι, αλλα πολλωι μαλλον η ᾔτησεν· εκεινα μεν
γαρ, ει και εγενετο, χρονος αναλωσε, ταυτα δε μειζονως εγραφη. «Ἀναστησαι το δερμα
μου το αναντλουν ταυτα.» Ειθε, φησιν, αναστησαι ο Θεος το δερμα μου το υπομειναν
ταυτα. ∆ογμα δε εντευθεν διδασκομεθα εκκλησιαστικον, οτι το σωμα το τους
πειρασμους υπομενον και τας βασανους, αυτο συνανισταται τηι ψυχηι, ινα και
συναπολαυσηι· δια τουτο ειπε, το 64.621 αναντλουν ταυτα. Ου γαρ δικαιον, αλλο μεν
πασχειν, αλλο δε ανιστασθαι. Ἄρα ᾔδει περι αναστασεως, εμοι δοκει, και περι
αναστασεως σωματων, ει μη τις λεγει αναστασιν ειναι την απαλλαγην των κατεχοντων
αυτον δεινων. Καλως δε αιτιαν ευλογον τιθησι της μεταβολης. Αυτος, φησιν, επληξεν,
αυτος και ιασεται, και ο τοις δεινοις περιβαλων, αυτος και καθαρον των παθων
αναδειξει και τουτι το δυστηνον σωμα· οψε γουν ποτε της πολυπαθειας απαλλαξας,
εκεχειριαν των επικειμενων παρασχοι πονων. Ὁ μεντοι Θεοδοτιων εκδους, Ὁ αγχιστευς
μου ζηι, και εσχατον επι χωματος αναστησει, πειθει συναπτειν τους δυο στιχους, και
ουτως αναγινωσκειν· Οιδα γαρ οτι αενναος εστιν ο εκλυειν με μελλων επι γης,
αναστησαι το δερμα μου το αναντλουν ταυτα. Ὁ δε νους ουτος· Ἀθανατος εστιν ο Θεος,
ου γενος εσμεν· εμε δε εις γην αναλυσας δια θανατου, παλιν εκ γης εγερει δια της
αναστασεως· η και της νοσου εκλυσας, τουτεστιν, ελευθερωσας, παλιν ανακαινισει το
δερμα μου το τοις ιχωρσι διαφθαρεν· αυτος γαρ αλγειν ποιει, και παλιν αποκαθιστησιν,
αποκτεινει και ζωοποιει. ∆ιο επαγει·

ΚΕΦΑΛ. Κʹ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

«Ευφροσυνη δε ασεβων πτωμα εξαισιον, χαρμονη δε παρανομων απωλεια.» Ει δε
ευφροσυνη αυτων πτωμα εξαισιον, και η χαρμονη αυτων απωλεια, που την απωλειαν
θησομεν, ειπε μοι, που την οδυνην και την αθυμιαν; «Τους υιους αυτου ολεσαισαν
ηττονες, αι δε χειρες αυτου πυρσευσαισαν οδυνας.» Και απο τουτου μεντοι δηλον, οτι
θεηλατος εστιν η πληγη, οτι οι χειρους κατακρατουσι των μειζονων, και περιγινονται
των εχοντων ισχυν οι απεῤριμμενοι. Ἀντι γε μην του, Πυρσευσαισαν οδυνας, ο μεν
Ἀκυλας, επιστρεψουσιν, ειπεν· ο δε Συμμαχος, εποισουσιν.

ΚΕΦΑΛ. ΚΑʹ
«∆ιατι ασεβεις ζωσι, πεπαλαιωνται δε, και εν πλουτωι;» Τοιουτον τι και ∆αβιδ
ψαλλει· Ἰδου ου τοιοι αμαρτωλοι και ευθηνουντες εις τον αιωνα κατεσχον πλουτου.
Και νυν ο Ἰωβ, Ου τουτωι μονωι, φησι, θαυμασαι χρη, οτι αντι πονηριας τοιαυτας
λαμβανουσι τας αμοιβας, αλλ' οτι και αυτη η ευπραγια χειρονας αυτους ποιει.

ΚΕΦΑΛ. ΚΒʹ
«Ἢ λογον σου ποιουμενος ελεγξεις, και συνεισελευσεται σοι εις κρισιν;» Ουτως
εστι φιλανθρωπος, ωστε και κρινων ημας επιτρεπει λεγειν προς αυτον, ως μεθ' ημων
κρινομενον, περι ων βουλομεθα. Φησι γουν εν Ἡσαΐαι· ∆ευτε, και διελεγχθωμεν· Το δε,
διελεγχθωμεν, 64.624 τοιουτον εστιν· Ει τι με εχεις εξελεγξαι, ως μη τα δεοντα
πεποιηκοτα, λεγε· Καγω ο τι ποτε εχω ερων, πεισω σε καταδικαζων σε αξιον ειναι του
καταδικασθηναι.

ΚΕΦΑΛ. ΚΓʹ
«Τις δ' αρα γνοιη, οτι ευροιμι αυτον, και ελθοιμι εις τελος; [Ὁ δε Συμμαχος, Ἕως
της εδρας αυτου.] Ειποιμι δε εμαυτου κριμα· [Ἀνθ' ου παλιν ο Συμμαχος, Προσθησω
εμπροσθεν αυτου κρισιν.] Το δε στομα μου εμπλησαι ελεγχων, γνοιην δε ιαματα α μοι
ερει. [Ὁ δε Συμμαχος, Ῥηματα.] Αισθοιμην δε τινα μοι απαγγελει, και εν πολληι ισχυι
επελευσεται μοι. [Ὁ Συμμαχος, ∆ιαδικαζεται μοι.] Ειτα εν απειληι μοι ου χρησεται. [Ὁ
Συμμαχος, Μονον αυτος μη επιτιθεσθω μοι.] Ἀληθεια γαρ και ελεγχος παρ' αυτου·
εξαγαγοι δε εις τελος το κριμα μου.» Το μεν εκ του λογου συναγομενον τουτο εστι· Τις
αρα μοι δυη τον Θεον ακουοντα μου, και αποκρινομενον μοι; εδικαιωσε γαρ αν με. Τα
δε κατα μερος· Ειθε ην, φησιν, ευρειν τον Θεον· ειθε ην αχρι του θειου θρονου ελθειν,
και παραστηναι, και εντυχειν αυτωι, και δικασασθαι, και την εκειθεν αποφασιν
δεξασθαι· ειθε παρα το θειον εκεινο βημα γεγονως, απωλοφυραμην παντα τα κατ' εμε α
πεπονθα, ειποιμι δε και τα εμοι βεβιωμενα· ινα επ' αυτου λεγων, α τε επραξα, και α
πεπονθα, τηι πειραι μαθω ποιαν εκφερει την κρισιν, και τι προς ταυτα λεγει ιαμα της
εμης αποριας· και ποτερον ισχυρως επεξερχεται με σφοδροτερον τιμωρουμενος, η
ανιησι της απειλης. Ει γαρ και πολληι ισχυι χρησεται μοι, και απειληι, αλλ' ομως οιδα οτι
αληθεια παρ' αυτου εστι, και απροσωποληπτως τους ελεγχους, τουτεστι, τας κρισεις
εξαγει· και πεπεισμαι, ειγε τουτωι ενετυχον, ως την νικωσαν αν καθ' υμων ελαβον
ψηφον· το γαρ, Εις τελος, αντι του, τετελειωμενην, λεγει· παρ' Ἑβραιοις γαρ το τελος,
και η νικη, δια μιας σημαινεται λεξεως· διο εν τισι των ψαλμων, αντι του, Εις τελος, Τωι
41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νικοποιωι, επιγραφεται. Ἤθελον ουν, φησι, μαθειν, τι μοι εμελλεν ερειν ο Θεος, και ει
εμελλε με ομοιως κολαζειν. Ταυτα δε λεγει, ουχ ως καταγινωσκων του Θεου αδικιαν,
αλλ' ως φιλους ελεγχων, ουχ υγιη την περι αυτου υποληψιν εχοντας. Ὁραις πως
επετυχεν ουπερ ηυχετο· τουτο γαρ εσχατον γεγονεν εν τωι βιβλιωι, και θειας ετυχεν
ομιλιας και αποκρισεως. «Ει δε και αυτος εκρινεν ουτως, τις εστιν ο αντειπων αυτωι; ο
γαρ αυτος ηθελησε, και εποιησεν.» Οιδε, φησι, την οδον μου, και οτι αει εσπουδασα
υπακουειν αυτωι· αλλα τις, οταν κρινηι, αντερει αυτωι; α μεν γαρ εμαυτωι συνοιδα, ταυτα
εστι· κρα 64.625 τειτω δε ομως το τωι Θεωι δοκουν, και μηδεις τοις αυτου κριμασιν
αντιπιπτετω. Ει γαρ και δικαιοπραγουντα με κατεκρινε, και ταυτα με παθειν εδοκιμασε,
τις αν αντειπειν εχοι; η παντως ουδεις· συντρεχουσαν γαρ εχει τηι θελησει την δυναμιν,
και το δοξαν αυτωι γινεται. Μη απαιτει με λογους της θειας προνοιας· εν οιδα, οτι ουδεν
εμαυτωι συνοιδα· ει δε εν δεινοις εξεταζομαι, ουκ ανακρινω την του Θεου οικονομιαν,
αλλα τον λογον αγνοων, φημι, οτι ο ηθελησεν εποιησε, και κατω κυπτων προσκυνω,
μηδεν πλεον περιεργαζομενος. «Ἐπι τουτωι απο προσωπου αυτου κατασπουδασθω,
κατανοησω, και πτοηθησομαι εξ αυτου.» Ουχ ημαρτον, φησι· και τι τουτο; Ου γαρ μονον
δι' αμαρτηματα εξεστι κολαζειν Θεωι, αλλα και τουτων χωρις. «Κυριος δε εμαλακυνε
την καρδιαν μου, ο δε παντοκρατωρ εσπουδασε με· ου γαρ ᾔδειν οτι επελευσεται μοι
σκοτος, προ προσωπου δε μου εκαλυψε γνοφος.» Ου γαρ κατ' ακολουθιαν ανθρωπινην
γεγονε τουτο, φησιν, απροσδοκητον το κακον· στοχαζομαι της του Θεου χειρος ειναι
την πληγην. Και καλως ειπε, Προ προσωπου μου· ου γαρ κοινον το σκοτος εστιν, αλλα
της εμης αθυμιας.

ΚΕΦΑΛ. ΚΕʹ
«Ὑπολαβων δε Βαλδαδ ο Σαυχιτης, λεγει· Τι γαρ προοιμιον η φοβος παρ'
αυτου;» Ἐντευθεν αρξομαι, φησι, του λογου, και προοιμιασομαι. Παντα φοβου γεμει και
τρομου, και ουκ εστιν ουδεις ος δυνησεται την χειρα εκεινην διαφυγειν. Προς γε μην
ειρηκεναι τον Ἰωβ· Τις γαρ αν γνοιη οτι πορευσομαι προς αυτον; φησιν, οτι προ παντων
και το μνησθηναι Θεου φοβερον. «Πως γαρ εσται δικαιος βροτος εναντι Κυριου; η τις αν
αποκαθαρισαι αυτον γεννητος γυναικος;» Ἐπειδη γαρ ο Ἰωβ ελεγεν· Ἐβουλομην ελθειν
εις κρισιν· και, οτι Ει και μη ημαρτον, αλλ' ομως κολαζομαι· προς τουτο παλιν ουτος
φησιν, οτι Ουκ εστι δικαιος ουδεις εν ανθρωποις, ουδε καθαρος καθολου, ωστε περιττως
ζητεις την κρισιν και την εξετασιν.

ΚΕΦΑΛ. ΚΣΤʹ
«Ὑπολαβων δε Ἰωβ, λεγει· Τινι προσκεισαι, η τινι μελλεις βοηθειν; ποτερον ουχ
ωι πολλη ισχυς, και ωι βραχιων κραταιος εστι;» Ουδε εγω, φησιν, εγκαλω, οτι του Θεου
το μερος ανεδεξω· και γαρ ουτως εδει· ου μην εμε καταδικαζειν εχρην· και γαρ εστι και
τον υπερ του Θεου 64.628 λογον ειπειν, και τουτον μη αφειναι γενεσθαι εγκλημασιν
υπευθυνον. Ταυτα προς εκεινον σκωπτικως ειρηκως, ως καινοτερον θελοντα φαινεσθαι
του Θεου συνηγορον, περι ου παντες διαληψιν ως σοφου και δυνατου εχουσι, τρεπει τον
λογον επι την του Θεου δυναμιν, δεικνυς ως αμεινον αυτον τα περι της ισχυος δοξαζει
του Θεου, και φησιν·

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ΚΕΦΑΛ. ΚΗʹ
«Ταξιν εθετο σκοτει, και παν περας αυτος εξακριβαζεται.» Καλως ειπε· Ταξιν
εθετο σκοτει, δεικνυς οτι οιδε παραχωρειν και υπεξιστασθαι. Τις απελαυνει τον ζοφον
εκεινον; ποθεν ευταξια τοσαυτη εν πραγματι τοιουτωι; Ειτα την δυναμιν, ειτα την
σοφιαν αυτου διηγειται, πειθων μη θελειν απαιτειν αυτον ευθυνας. Παντων γαρ, φησι,
τα περατα και τας εκβασεις σοφως ο Θεος εξακριβαζεται, τηι απεριληπτωι προνοιαι τα
παντα συμπεριλαμβανων· ουκουν ουδε τας τιμωριας, τας κατα των ασεβων, η διακενης
υπερτιθεται, η ματην επαγει, ο παντα μετρωι, και ταξει, και αρμονιαι διαταξαμενος. «Ειπε
δε ανθρωπωι, Ἰδου η θεοσεβεια εστι σοφια, το δε απεχεσθαι απο κακων εστιν επιστημη.»
Τουτο μεγιστη σοφια, το θεοσεβειν, ου το περιεργαζεσθαι και ευθυνας απαιτειν των
γινομενων· ουδεν ταυτης της τεχνης ισον, ουδεν ταυτης της σοφιας δυνατωτερον,
ουδεν θεοσεβειας αμεινον.

ΚΕΦΑΛ. ΚΘʹ
«∆ιεσωσα γαρ πτωχον εκ χειρος δυναστου, και ορφανωι, ωι ουκ ην βοηθος,
εβοηθησα.» Ἀλλα πρωτον αναθεις τωι Θεωι την επισκοπην και την φυλακην αυτου, τοτε
καυχαται εν Κυριωι. Ὅρα δε αυτον, ουκ επι τηι των κακων αποχηι μεγα φρονουντα, ουκ
επι ταις θυσιαις, καθαπερ Ἰουδαιοι, αλλ' επι τουτωι ωι βουλεται ο Θεος. Κρινατε γαρ,
φησιν, ορφανωι, και δικαιωσατε χηραν· και επι τηι πραξει των αγαθων, ∆ιεσωσα γαρ,
φησι, πτωχον, και εβοηθησα ορφανωι. «Ευλογια απολλυμενου επ' εμε ελθοι. [Ὁ δε
Συμμαχος, κατηντα.] Στομα δε χηρας με ευλογησεν.» Ἴστε δε οτι αχαριστον πως το
γενος εστι των χηρων, ου παρα την οικειαν φυσιν, ουδε προαιρεσιν, αλλα παρα την
αναγκην της πενιας· καμινος γαρ πτωχειας εστιν· και πραγμα δυσκολον επαινεσαι τον
ευ ποιουντα· αλλα τον Ἰωβ και αυται ευλογουν. Ἀναγραφεται δε τα τουτου
ανδραγαθηματα, ινα ζηλωσωμεν. «∆ικαιοσυνην δε ενεδεδυκειν, ημφιασαμην δε κριμα
ισα διπλοΐδι.» Εικοτως δε, μετα το ειπειν· ∆ιεσωσα πτωχον εκ χειρος δυναστου, επηγαγε,
το· Ἐνεδεδυκειν δι 64.629 καιοσυνην· εισι γαρ οι ετερων μεν προΐστανται, αυτοι δε
αδικουσι πολλακις· ουτος δε ουχ ουτως· αλλ' Ἠμφιασαμην, φησι, κριμα, ουτως
ενεκαλλοπιζομην. Καιτοι ετεροι το πραγμα δυσχεραινουσιν, αγανακτουσι, φορτικον
ειναι και βαρυ νομιζουσιν, αλλ' ουκ εγω, φησιν· αλλ' ωσπερ επι διπλοΐδι τις
καλλωπιζοιτο, ουτως εγω επι τηι δικαιοκρισιαι ουχι σημερον μεν, αυριον δε ουκετι, αλλ'
ωσπερ αναγκη τα ιματια διαπαντος εχειν, ουτω και την των αδυνατων εκδικησιν.
Καιτοι τις αυτον κατεστησε δικαστην; Αυτοχειροτονητος κριτης παρα της αρετης
γεγονεν αυτης, καθαπερ Μωυσης· τοιουτους εχρην ειναι τους αρχοντας. Ειδες τουτον εν
τοις πειρασμοις, οσον ιδειν σοι δυνατον ην (την γαρ ακριβειαν ουδε αυτος ο λογος
παραστησαι ισχυσεν· οδυνην γαρ, και βασανους, και αθυμιας τυραννιδα, και την εκ των
τοσουτων νιφαδων εγγινομενην ταραχην, ουδεμια λογου δυναμις ερμηνευσαι δυναται
τοις ακηκοοσιν, ως αυτη των πραγματων η πειρα). Φερε, σοι δειξω παλιν αυτον· ουδε
γαρ τουτο μικρον, αλλα και σφοδρα φιλοσοφωτατης δεομενον ψυχης, εν πλουτωι και εν
ευημεριαι πολλην επιδεικνυμενον φιλοσοφιαν. Τις ουν ην, πλουσιος ων; Κοινος
απαντων λιμην, κοινος απαντων πατηρ, κοινος ιατρος, μαλλον δε και ιατρου μειζων.
Ἄκουσον ουν αυτου λεγοντος. «Ὀφθαλμος ημην τυφλων, πους δε χωλων.» Ὁραις πως
ιατρου μειζων· αντι της φυσεως τοις πεπηρωμενοις εγινετο, και απερ ουκ ισχυσαν τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

τεχνηι διορθωσαι, ταυτα αυτος ανεκτατο τηι παρακλησει, δια την πολλην εις αυτους
προνοιαν αντι των μελων αυτοις γινομενος· ως γαρ υγιεις, και αρτιποδες, και
βλεποντες, ουτω διεκειντο οι τα μελη ταυτα κεκολοβωμενοι, ουκ αισθανομενοι της
χωλειας, ουδε της πηρωσεως, δια την πολλην τουτου προνοιαν. ∆ια δη τουτο ουδε
ειπεν, οτι Ἐγω παρεμυθουμην χωλους και τυφλους, ουκ ειπεν, Ἐπεκουφισα την
συμφοραν, ουδε Της πηρωσεως την αισθησιν ανηιρουν· αλλ', Ὀφθαλμος αυτων ημην,
Ἔβλεπον δι' εμου, Ουκ ελαμβανον πειραν της οικειας αυτων συμφορας δι' εμε, Ουκ
επεζητουν τους χειραγωγουντας, τους οδηγουντας. Πανταχου το σκοτος αυτοις εποιουν
φως. Ὅρα σημεια αποστολικα· Ὀφθαλμος ημην τυφλων, ουκ οφθαλμους αποδιδους
(ουπω γαρ ην αυτη η χαρις), αλλα μηδε αισθεσθαι της συμφορας ποιων· οι δε νυν και
τους βλεποντας, τυφλους ποιουσιν. Ουκ ειπε, ∆ια των οικετων εποιουν· αλλ', Ἐγω
αυτος της φυσεως τα αμαρτηματα διωρθουν, ου τα παρα ανθρωπων μονον, αλλα και τα
παρ' αυτης φυσεως· τα γαρ λειποντα του σωματος μελη προσανεπληρουν τοις δεομενοις
τηι των αναγκαιων επιχορηγιαι, και τηι πολληι προμηθειαι. Προς δε νουν, Τυφλας διανοιας
διηνοιγε, και ωφελει τους πεπηρωμενους την ψυχην, και αυτος αυτων εγινετο 64.632
οφθαλμος· ποδας δε εχαριζετο τοις κεχωλωμενοις τας βασεις της ψυχης, και τωι λογωι
εγινετο αυτων πους, και εχειραγωγει εκατερους. Ειληπται δε ο μεν οφθαλμος επι της
νοητικης οδηγιας, ο δε πους, επι της ηθικης. «Ἐγω ημην πατηρ αδυνατων.» Ουδε
ενταυθα ειπε, Παρεμυθουμην ορφανους· αλλ', Ουδε αισθησιν αφηκα γενεσθαι της
ορφανιας, ουδε φανηναι το δεινον· καθαπερ εκει την πηρωσιν τηι περιουσιαι της
προνοιας, των τα τοιαυτα πεπονθοτων και αυτην των δεινων αναιρων την αισθησιν. Ἐν
τουτοις φωναι δηλουνται του ωφελουντος τους αδυνατους, τους ασθενεις. Ὅρα δε μετα
ποσον χρονον ταυτα λεγει. «∆ικην δε ην ουκ ᾔδειν, εξιχνιασα.» Τουτο δικαστου πολυ
πλεον· οι μεν γαρ δικαζοντες καθηνται αναμενοντες τους ηδικημενους, και μετα την
παρ' εκεινων εντευξιν, τοτε την παρ' εαυτων παρεχουσι συμμαχιαν οι δοκιμωτατοι των
δικαζοντων· ως οιγε πολλοι ουδε τουτο. Ουτος δε και τους δοκιμωτατους ενικησε, και
εκ πολλου του περιοντος υπερηκοντισεν· ουδε γαρ ανεμενε τους αδικουμενους ελθειν
προς αυτον, ουδε μετα την εκεινων εντευξιν εποιει την συμμαχιαν, αλλ' αυτος
προλαμβανων περιηιει ζητων τους ηδικημενους· και ουδε απλως ζητων, αλλα μετα
πολλης της αγρυπνιας, μετα πολλης της φροντιδος. Και τουτο εισηι σαφως, της λεξεως
καταμαθων την δυναμιν· ου γαρ ειπεν· Ἐζητησα, αλλα, ∆ικην ην ουκ ᾔδειν εξιχνιασα,
ηρευνησα, περιειργασαμην, πολυπραγμονων διετελεσα, παντα κινων, ωστε ευρειν μη
που τις ηδικημενος λανθανηι. Ὁραις την προστασιαν, ου μεχρι χρηματων, ουδε μεχρι
τροφης και ενδυματων, αλλα και μεχρι κινδυνων αλλοτριας προισταμην κρισεως. «Ἐκ
μεσου των οδοντων αυτων αρπαγμα εξηρπασα.» Ὅρα την δυσκολιαν του πραγματος.
Καταποθεν, φησιν, ηδη και προληφθεν το πραγμα ανωρθωσα· ου γαρ απεγινωσκον,
ουδε απηγορευον, ει και το πραγμα προκατειλημμενον ην, αλλ' ηδη και το καταποθεν
ανιμωμην, ποιμενος τινος αριστου και νηφοντος προνοιαν περι τους συνδουλους
επιδεικνυμενος, και εκσπων, κατα το ειρημενον, εκ στοματος λεοντος, σκελη προβατου
και λοβους ωτιων. «Περιχαρεις δε εγινοντο οποταν αυτοις ελαλουν· ωσπερ γη διψωσα
προσδεχομενη τον υετον, ουτως ουτοι την εμην λαλιαν» Ὅρα τι φησιν· Ουχ ο πλουτος
αυτον επιφθονον εποιει, ου το των αδικουμενων προΐστασθαι, ουκ αλλο τοιουτον
ουδεν· αλλα παντες αυτου ηδεως ηκουον.

ΚΕΦΑΛ. Λʹ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

«Νυν νουθετουσι με εν μερει, ων εξουδενουν τους πατερας αυτων· ους ουχ
ηγησαμην αξιους· κυνων των εμων νομαδων.» Ἐξουδενουν δε ειπεν; ου χρωμενος
αλαζονικως τηι εξουδενωσει, αλλα σαφως αυτους ειδως πονηρους· κατα το·
Ἐξουδενωται ενωπιον αυτου πονηρευομενος· τους γαρ τοιουτους ουδεν ηγειτο. Το δε·
Νουθετουσι με εν μερει, κατα γε εμε, ουχ οτι μερος ευεργεσιας κατετιθεντο, αλλ' επειδη
αυτος αλλους ενουθετει, νυν δε ουτοι αυτον· δια τουτο ουτως ειρηται· και το μη αξιους
δε ειναι κυνων, ουχ οτι χειρους εισι και του υλακτικου τουδε ζωου, αλλ' οτι ουδε του
κυνοκομειν αξιους αυτους εκρινεν. Ουχ ηγουμην γαρ, φησιν, αυτους αξιους του αγειν
τους κυνας της εμης ποιμνης. Ἀπεποιησατο μεν ουν την νουθεσιαν αυτων, ως μητε απο
της ηλικιας εχοντων το αιδεσιμον, μητε απο της αρετης. Ἐνουθετουν γαρ, φησι· τινες;
τινα; οι νεωτεροι τον υπερ αυτους· οι φαυλοι τον μη τοιουτον· οι ευτελεις και αδοξοι,
τον λαμπρον ποτε και επισημον. Ἐν δε τοις καταποδας και εφεξης, και την ασθενειαν
αυτων αινιττεται, λεγων· «Ἐγω δε επι παντι αδυνατωι εκλαυσα· εστεναξα ιδων ανδρα εν
αναγκαις. Ἐγω δε επεχων αγαθοις, ιδου συνηντησαν μοι μαλλον ημεραι κακων.»
Καιτοιγε εν πλουτωι ων, ουδεν τοιουτον εποιησα, ουκ εφησθην ταις αλλοτριαις
συμφοραις, οπερ πασχω νυν, πολλους ευρισκων τοις εμοις κακοις επιχαιροντας·
τουναντιον μεν ουν, και εκλαυσα, και εστεναξα. Ου μικρον δε και τουτο, αγαπητε, το
συμπαθητικην εχειν διανοιαν. Ἐγω δε, το, Ἐπειχον αγαθοις, συνηντησαν δε μοι ημεραι
κακων, ουτως εκδεχομαι, οτι ∆ια την εις τους αλλους συμπαθειαν προσεδοκων αγαθα,
εις τουναντιον δε μοι τα των ελπιδων εξεβη. Ουτω και Συμμαχος εξεδωκεν· Ἀγαθα
προσεδεχομην, ηλθε δε κακα.

ΚΕΦΑΛ. ΛΑʹ
«∆ιαθηκην εθεμην τοις οφθαλμοις μου, και ου συνησω επι παρθενον.» [Ὁ δε
Συμμαχος, Και ουδεν ενενοησα περι παρθενου.] Ευαγγελικην ακριβειαν ο Ἰωβ
εφυλαττεν· α γαρ μετα ταυτα ελθων ο Χριστος επεταξε, ταυτα ουτος δια των
πραγματων κατωρθου. Και επειδη ο εμβλεψας προς το επιθυμησαι, ηδη εμοιχευσεν,
επαιδαγωγει τον οφθαλμον εις το μη τας ωρας των παρθενων περιεργαζεσθαι. Τι αν
ειποιεν οι τας συνεισακτους εχοντες, και διαβεβαιουμενοι απαθως αυταις συνοικειν, και
μη βλαπτεσθαι; οπουγε ει και τουτο ην, εδει των σκανδαλιζομενων φειδεσθαι· εστω γαρ
σε και συνοικουντα παρθενωι καθαρον ειναι πασης 64.636 εμπαθειας πονηρας, αλλ'
ετερους πληττεις ασθενεστερους. Καιτοιγε ο μακαριος Ἰωβ ουκ ετολμα εαυτωι τοσαυτην
μαρτυρησαι δυναμιν και φιλοσοφιαν· αλλ' ο πασαν επελθων αρετην, και παντων
υπερενεχθεις των του διαβολου δικτυων, και πρωτος, και μονος τοσαυτην
επιδειξαμενος καρτεριαν, και παντα σιδηρον και αδαμαντα τηι της ψυχης παρελθων
εγκρατειαι, και κατακοψας του διαβολου την ισχυν, ουτως εδεδοικει την τοιαυτην
παλην, και ενομιζεν αδυνατον ειναι συνοικουντα παρθενωι μενειν ασινη και καθαρον·
ως μη μονον της συνοικησεως ταυτης ποῤρω και μακραν εαυτον καταστησαι, αλλα και
της οψεως της απλως και απο συντυχιας γινομενης, και νομον εθηκε τοις οφθαλμοις
τοις εαυτου, απλως εις παρθενον μη ιδειν· ∆ιαθηκην γαρ, φησιν, εθεμην τοις οφθαλμοις
μου, και ου συνησω επι παρθενον, τουτεστιν, Ου κατανοησω, ου βλεψω· ᾔδει γαρ, ᾔδει
σαφως, οτι ου μονον τον συνοικουντα, αλλα και τον βλεποντα περιεργως εις οψιν
παρθενικην, δυσκολον, ταχα δε και αδυνατον, την εκειθεν διαφυγειν βλαβην. Ει δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

μικρος σοι προς αμιλλαν ο Ἰωβ, καιτοιγε ουδε της κοπριας εσμεν αξιοι της εκεινου,
πλην αλλ' ει ελαττον σου της μεγαλοψυχιας ειναι νομιζεις το υποδειγμα· εννοησον τον
μακαριον Παυλον, τον μετα την ηκριβωμενην φιλοσοφιαν υποπιαζοντα το σωμα, και
δουλαγωγουντα, και εναγωνιον τον βιον δεικνυντα. ∆ια τουτο και ο Χριστος του
πραγματος δηλων την δυσκολιαν, ουδε εμβλεπειν απλως ηφιει εις τας των γυναικων
οψεις· αλλα και τηι των μοιχων κολασει, τους ουτως ορωντας κολαζειν ηπειλησε· και
ουκ ενομοθετησεν αγαμιαν, αλλα δηλων του πραγματος την φυσιν, ελεγεν· Ὁ
δυναμενος χωρειν χωρειτω. «Ἀδυνατοι δε χρειαν ην ποτε ειχον ουκ απετυχον.» Ὁραις
πως ουκ ην υπεροπτης, πως μετριος, πως κοινος απαντων ιατρος, και κοινος λιμην, και
κοινη καταφυγη των εν αναγκαις οντων, ην ποτε ειχον χρειαν, φησιν, ουχι την μεν ναι,
την δε ου· αλλ' οιαν δηποτε, ει και κινδυνων εγεμεν, ει και δαπανηρα τις ην, ει και
επισφαλης. Και ορα, τουτοις εβοηθει παρ' ων ουδεν προσεδοκα, χηραις, και ορφανοις,
και αδυνατοις. «Φοβος γαρ Κυριου συνεσχε με, απο του λημματος αυτου ουχ υποισω.»
Ἀλλα τοιαυτη μεν η του δικαιου φιλανθρωπια· τι δ' αν τις ειποι την των χρηματων
υπεροψιαν; και γαρ και τουτο μεθ' υπερβολης αυτωι κατωρθουτο· ου γαρ δη μονον των
αλλοτριων ουκ εφιετο, οπερ πασχουσιν οι πολλοι νυν, αλλ' ουδε των οικειων, αλλα
64.637 και αυτων ηλλοτριωτο μετα πασης υπερβολης· διο και ελεγεν· «Ει εταξα χρυσιον
εις χουν μου. [Ὁ δε Συμμαχος, Ἀφοβιαν μου.] Ει δε και λιθωι πολυτελει επεποιθησα, ει δε
και ευφρανθην πολλου πλουτου μοι γενομενου.» ∆ια δη τουτο, και αφαιρεθεντων, μετα
πολλης εφερε της ευκολιας· και παροντων, δαψιλη την ελεημοσυνην ειργαζετο· πασαν
γαρ αρετην επηλθε· και των ουδεν εχοντων ακριβεστερον διεκειτο, τοσαυτα
περιβεβλημενος· ου γαρ ουτως ο μηδεν εχων απηλλακτο χρηματων, ως εκεινος, ο
τοσαυτα εχων· πανταχου γαρ η γνωμη εστιν η στεφανουμενη. «Ει δε και επ'
αναριθμητοις εθεμην χειρα μου.» Ὅτι γαρ ουδε παροντων των χρηστων ο Ἰωβ σφοδρα
αντειχετο, ακουσον τι φησιν· Ει δε και ευφρανθην πολλου μοι πλουτου γενομενου. Τι
λεγεις, ανθρωπε; Ουκ ευφραινου του πλουτου επιῤρεοντος; Ουδαμως, φησι. Τι δηποτε;
Ὅτι ᾔδειν αυτου το αστατον και παραῤρεον, ᾔδειν οτι το κτημα ου μονιμον. «Ἢ ουχ
ορωμεν ηλιον τον επιφαυσκοντα, εκλειποντα, σεληνην δε φθινουσαν; Ου γαρ επ' αυτοις
εστιν.» Ὃ λεγει τοιουτον εστιν· Ει τα κατ' ουρανον αστρα, και διηνεκως λαμποντα,
δεχεται τινα μεταβολην, ηλιος μεν εκλειπων, σεληνη δε φθινουσα· πως ουκ εσχατης
ανοιας, τα επιγεια ειναι νομιζειν μονιμα και πεπηγοτα; ∆ια τουτο, ουτε παροντων
ευφραινετο, ουτε απελθοντων ηλγησεν, επειδη καλως ᾔδει την φυσιν αυτων. Το
λαμπρον τουτο φως απολλυται, και αφανιζεται, και ουχ οραται. Ὁραις οιαν αιτιαν φησι
της μεταβολης των φωστηρων· αρα αρκει και προς φιλοσοφιαν η κτισις ημιν, ουχι προς
θεογνωσιαν μονον. Ὅταν ιδηις οτι μεγας ο ηλιος, θαυμασον τον δημιουργον· οταν ιδηις
οτι εκλειπει, των ανθρωπινων πραγματων το ευφθαρτον καταμανθανε. Ει γαρ ο
παντων εστι λαμπροτερον των επι της γης, τουτο λεγει, και μειουται, και τελευται,
πολλωι μαλλον τα λοιπα παντα· ει το ουτω χρησιμον και αναγκαιον, και ου χωρις ζηιν
ουκ ενι, μεταβολην δεχεται, πολλωι μαλλον τα περιττα, και ουκ αναγκαιως ημιν
προκειμενα. «Ει δε και πολλακις ειπον αι θεραπαιναι μου, Τις αν δυη ημιν των σαρκων
αυτου πλησθηναι, λιαν μου χρηστου οντος;» Ἆρα ουν ταπεινος μεν ουτος ην, ουχι δε
ποθητος και επεραστος; Σκοπει κανταυθα την υπερβολην· ωσπερ γαρ εν τοις δεινοις
μετα πασης σφοδροτητος τα επενεχθεντα ηνεγκεν, ουτω και εν τηι ευημεριαι 64.640 την
αρετην εκαστην μετα πολλης κατωρθωσε της περιουσιας, ουχ απλως, ουδε ως ετυχεν,
αλλα προς αυτο το ακρον αφικομενος· ουτω και ημερος, ου μονον προς τους αλλους,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

αλλα και προς τους οικετας εδεικνυτο· εντευθεν γαρ επιεικεια απασα, οταν προς τον
υποτεταγμενον φιλανθρωπος τις ηι, και μη βιαιος· ελεγον ουν οι θεραποντες· Τις αν δυη
ημιν των σαρκων αυτου εμπλησθηναι; Ἐνταυθα τον ερωτα διηγειται των οικετων τον
μανικον, ον περι αυτον ειχον, διακαεις αυτου κατασταντες ερασται, αφ' ων αυτος εις
αυτους επεδεικνυτο. Ουτω γαρ, φησιν, εξεκρεμαντο μου, ουτως αντειχοντο, ουτως ησαν
προσηλωμενοι, ουτως ερωντες, ως επιθυμειν και αυτων εμπλησθηναι των σαρκων
[καταπιειν και καταφαγειν], δια το σφοδρα φιλειν και εκκαιεσθαι· ουτω λιαν ημην ταις
θεραπαιναις χρηστος και γλυκυς, ως ει οιον τε ην και αυτων μου των σαρκων
εμφορηθηναι, ηδεως αν τουτο εποιουν. «Ἔξω δε ουκ ηυλιζετο ξενος, η δε θυρα μου
παντι ελθοντι ηνεωικτο.» Τουτο της φιλοξενιας, και Ἀβραμιαιας ευγενιας το επισημον.
Κοινην, φησιν, εκεκτημην την οικιαν, κοινην την τραπεζαν, ουκ εμα τα εμα ηγουμενος,
αλλα ∆εσποτικα. Ὁ Κυριος εδωκεν, ουκουν διανεμεσθω τοις συνδουλοις το σιτομετριον.
Ειδες το ταπεινον, ειδες το φιλανθρωπον, ειδες το χρηστον, ειδες το δαψιλες, οτι κοινον
ην αγαθον, πασι την δεξιαν απλωσας, και την οικιαν ανοιξας. Ου γαρ, ο πασχουσιν οι
πολλοι περιεργαζομενοι και πολυπραγμονουντες τους λαμβανοντας, εποιει τουτο· αλλ',
Ἡ θυρα μου, φησι, παντι ηνεωικτο, και ουδεις εξω ηυλιζετο. «Ει δε και αμαρτων
ακουσιως εκρυψα την αμαρτιαν μου· ου γαρ διετραπην πολυοχλιαν πληθους, του μη
εξαγορευσαι ενωπιον αυτων.» Λεγε συ πρωτον τας αμαρτιας σου, ινα δικαιωθηις. Των
μεν ουν κατορθωματων, φησιν, ουδενα μαρτυρα εποιουμην, των δε πταισματων παντας
εβουλομην ειναι τους συνειδοτας· διο ου διετραπην πολυοχλιαν πολεως επ' αυτων
εξαγορευσαι το ιδιον πταισμα. «Ει δε και ειασα αδυνατον εξελθειν θυραν μου κολπωι
κενωι· τις δυη ακουοντα μου;» Ὃ λεγει τουτο εστιν· Ει παρεβλεψαμην τον δεομενον,
μηδε εμου τις ακουσατω. Ὅρα δε, ουκ ειπεν, οτι Ἐλθοντι εδωκα, αλλ', Ουδε μη
βουλομενωι συνεχωρησα. Βιαν επηγε τοις και εκουσιως βουλομενοις αυτον
παρατρεχειν· ᾔδει γαρ το πραγμα, οτι ευπορια εστιν. Ὅσην τοινυν οι πενητες σπουδην
εποιουν διενοχλουντες τους δυναμενους χειρα ορεξαι, τοσαυτην εκεινος ετιθετο
διενοχλων τους ευ παθειν οφειλοντας, και ουκ εια εξελθειν κολπωι κενωι· ου γαρ μονον
εθεραπευεν αυτους υποδεχομενος, αλλα προς τωι τρεφειν, και εφοδια της 64.641 μετα
ταυτα πενιας παρειχε πλουσιως και ιλαρως.

ΚΕΦΑΛ. ΛΒʹ
«Ὑπολαβων δε Ἐλιους ο του Βαραχιηλ, ο Βουζιτης, ειπε· Νεωτερος μεν ειμι τωι
χρονωι, υμεις δε εστε πρεσβυτεροι· διο ησυχασα, φοβηθεις του υμιν αναγγειλαι την
εμαυτου επιστημην.» Ἑκατερωθεν ουν αυτου την συνεσιν στοχαζομεθα, απο τε της
σιγης, απο τε της διαλεξεως. Ἵνα γαρ μη τις ειπηι· Και τινος ενεκεν μη παρα την αρχην
μεθ' ημων εμαχησω υπερ του Θεου; επι την ηλικιαν κατεφυγε, και φησιν, οτι
Προσδοκων γενναιον τι και θαυμαστον παρ' υμων λεγεσθαι, ησυχαζον. Ὅρα πως
αφιλοτιμος ην, πως παρεχωρει των πρωτειων εκεινοις. «Και ιδου ουκ ην τωι Ἰωβ
ελεγχων, ανταποκρινομενος ρηματα αυτου εξ υμων.» Ἢ ουν τουτο φησιν, οτι Ουδε τοτε
οτε ηλεγχετε, ως εδει ηλεγξατε, η οτι υστερον εσιωπησατε. Παντως δε, φησιν, ουκ αν
ειποιτε, οτι Αυτο τουτο σοφον εποιησαμεν, οτι τηι του Θεου μεριδι προσετεθημεν, και
τους υπερ αυτου λογους ανεδεξαμεθα· ουδεν γαρ ηττον ημαρτετε, οτι τε τον Ἰωβ
ελεγξαι ουκ ηδυνηθητε, και οτι ηνεσχεσθε αυτου τοιαυτα λαλουντος, ωστε ασοφον
υμων και τουτο· και ου δυνασθε ειπειν, οτι παρα Θεου χαριν και σοφιαν ευρατε, ατε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

συνηγορουντες αυτωι· νενικησθε γαρ υπο Ἰωβ. «Ἐπτοηθησαν, ουκ απεκριθησαν ετι·
επαλαιωσαν εξ αυτων λογους· υπεμεινα· ου γαρ ελαλησα, οτι εστησαν, ουκ
απεκριθησαν.» Φασι τινες, μη ειναι τους δυο στιχους τουτους του Ἐλιους, αλλα του
συγγραφεως, διαμεσου παραθεντος την των φιλων αποσιωπησιν· εγω δε φημι και
τουτους ειναι του Ἐλιους, σχημα δε ενταυθα εστι λογου, το καλουμενον, κατα
αποστροφην· ως γαρ προς ετερον μεταξυ διαλεγομενος, περι αυτων φησιν, οτι ∆ια τουτο
λαλω, επειδηπερ ουτοι κατεπλαγησαν του Ἰωβ τα ρηματα, και τους εαυτων λογους
παλαιους, και σαπρους, και αχρειους εδειξαν δια της σιωπης· οθεν και επαγει· Ἐγω δε
υπεμεινα, και ουκ ελαλησα, οιομενος αυτους δυνασθαι αντειπειν· επει δε εστησαν, και
περαιτερω προελθειν ουκ ηδυνηθησαν, τοις του Ἰωβ ανακοπεντες λογοις, παρηλθον
διελεγξαι τα ειρημενα. «Ἡ δε γαστηρ μου ωσπερ ασκος γλευκους ζεων δεδεμενος. [Ὁ δε
Συμμαχος, Ὥσπερ οινος νεος αδιαπνευστος.] Ἢ ωσπερ φυσητηρ χαλκεως εῤρηγως.»
Ἐνταυθα δεικνυται, οτι παλαι ο Ἐλιους ωδινων ειπειν, υπεμεινε, και εκαρτερει, και
διαῤραγηναι ειχεν, ωστε πολλης της υπομονης χρεια· οπερ 64.644 εστι μαλιστα σοφιας
εργον, δυνασθαι ρηματα κατασχειν.

ΚΕΦΑΛ. ΛΕʹ
«Ἀπο πληθους συκοφαντουμενοι κεκραξονται, βοησονται απο βραχιονος
πολλων. Και ουκ ειπε, Που εστιν ο Θεος, ο ποιησας με, ο κατατασσων φυλακας
νυκτερινας;» Χρυσοστ. και Ὠριγ. Ἢ ουχ οραις, καθαπερ εν στρατοπεδωι, παντα
διατεταγμενα, και μετα πλειονος ακριβειας εκαστον εν ταξει μενον τηι προσηκουσηι,
ουδεν των παντων τον οικειον υπερβαινον ορον, ουδε τοις αλλοτριοις επιπηδων
χωριοις; Καθευδοντων γουν των ανθρωπων, ουδεις επιβουλευει· οτε τα θηρια
διαβαινει, τοτε ουτοι καθευδουσιν. Ὅρα δε οτι εγκωμια του Θεου και υμνους
διεξερχεται ο Ἰωβ, λεγων περι αυτου, Ὁ κατατασσων φυλακας νυκτερινας. Θελεις ιδειν
πως κατατασσει φυλακας νυκτερινας ο Θεος; Ὅλος ο αιων ουτος νυξ εστι, σκοτος εστι·
το φως τηρειται σοι· νυν γαρ δι' εσοπτρου βλεπεις, μελλεις δε ποτε βλεπειν το φως·
ουκουν νυξ εστι πας ο αιων, και χρεια των φυλακων τεταγμενων εις νυκτα ταυτην, ινα
οι φυλακες, οι επι των νυκτων, φρουρωσι τους εν νυξιν απο των ληιστων, απο των
θηριων, απο των πολεμιων. Τινες οι φυλακες; Οι παρεμβαλλοντες αγγελοι. «Κριθητι δε
εναντιον αυτου, ει δυνασαι αυτον αινεσαι, ως εστι και νυν.» Ὀλυμπ. και Χρυσοστ.
Ἀναλογισαι, φησι, του Θεου την αξιαν, ει χωρησοι τον υμνον ο λογισμος. Τι ουν προς
τοσουτον και τηλικουτον εθελεις κριθηναι, οπουγε μηδε προς αξιαν αυτον υμνολογησαι
οιος τε ει; και ταυτα, εφ' οις νυν σε τιμωρειται. Ει γαρ δικαστηριον, φησιν, εκαθισε, και
τα δικαιωματα προεθηκεν, ουκ αν αυτον επηινεσας, ουκ αν αυτον εδοξασας κατ' αξιαν
επι τοις εις σε γεγενημενοις νυν, οτε νομιζεις αδικεισθαι και κολαζεσθαι· το μεν γαρ, μη
δυνασθαι κατ' αξιαν τον Θεον υμνειν, ουδεν μεγα· το δε, μελλοντα κρινεσθαι προς
αυτον, εν τοις προς ημας, μη δυνασθαι κατ' αξιαν αυτον υμνειν, τουτο μεγα.

ΚΕΦΑΛ. ΛΗʹ
«Μετα δε το παυσασθαι Ἐλιουν της λεξεως, ειπεν ο Κυριος τωι Ἰωβ δια λαιλαπος
και νεφων.» Ἐπει συμβολον ουρανου νεφος, ωσανει αυτον επιστησαι βουλομενος τον
ουρανον τωι Ἰωβ, οιονει τον θρονον αυτου ηγαγε πλησιον αυτου, ωστε διαναστηναι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

αυτου την διανοιαν, και πεισαι οτι ανωθεν αυτη φερεται η φωνη, καθα και επι του
ιλαστηριου της κιβωτου· τουτο μοι δοκει και επι του ορους γενεσθαι, οτε νεφελη
επεστη, ινα μαθωσιν οτι ανωθεν η φωνη. 64.645 «Τις ουτος ο κρυπτων με βουλην;
[Συμμαχος, Σκοτεινος γνωμηι,] συνεχων δε ρηματα εν καρδιαι, εμε δε οιεται κρυπτειν;»
Ὅρα τι ποιει· εμοι δοκει, απο των ρηματων τουτων στοχαζομενωι, ετερον τι αυτου την
διανοιαν εισιεναι. Ἐπειδη γαρ πολλα ην α κατα διανοιαν εσχεν ο Ἰωβ, και εις μεσον
εξενεγκειν ουκ ετολμα, απο τουτου πρωτου διανιστησιν αυτον, και δεικνυσιν οτι
προνοει των ανθρωπινων πραγματων, και παντα οιδε σαφως· ωστε απο των προτερων
εκεινων αρχεται, των μαλλον ασυγγνωστων. Ει γαρ απερ ετολμησεν ειπειν, ουτω
φορτικα και επαχθη, πολλωι μαλλον εκεινα· δια τουτο προτεροις αυτοις επιτιθησι το
φαρμακον· Τις ουτος; φησιν. Ὁμου εκ προοιμιου δεικνυσι το μεσον του Θεου, οιον· Τις ο
κρυπτειν απ' εμου επιχειρων, ειπε μοι, του τα αποῤρητα μετ' ακριβειας ειδοτος; Μη γαρ,
επειδη ουκ ειπες αυτα, ουχι ρηματα εστιν; Ἐτεχθη, και γεγονε λογος· ωστε ματην
κρυπτειν βουλει, α λαθειν ουκ εστιν. Ὁραις πως ημερως, πως διορθωτικως και
ελεγκτικως διαλεγεται. «Ζωσαι ωσπερ ανηρ την οσφυν σου· ερωτησω δε σε, συ δε μοι
αποκριθητι.» Ἐπειδη καταβεβλημενος υπο της αθυμιας ην, διανιστησιν αυτον δια των
ρηματων, ωστε προσεχειν τοις λεγομενοις· και κατ' ερωτησιν προαγει τον λογον, οπερ
εστιν ελεγκτικωτατον μαλιστα· και δεικνυσιν, οτι παντα σοφιαι και συνεσει ποιει, και
ουκ ην του τοσαυτα μετα σοφιας εργαζομενου, ανθρωπον, δι' ον απαντα ετεκτηνατο,
παριδειν ως ετυχε πασχοντα κακως. Ἀποῤρητα μανθανομεν μυστηρια οντως· και το
προς τον Ἰωβ ειρημενον, ου προς εκεινον ειρηται μαλλον η προς ημας· Ζωσαι ωσπερ
ανηρ την οσφυν σου· και γαρ ημιν ταυτης δει της προθυμιας και της διαναστασεως.
«Που ης εν τωι θεμελιουν με την γην;» Τι λεγεις, φησι; γην μεν μετα ακριβειας τοσαυτης
εστηριξα δια σε, σε δε παροψομαι δι' ον εκεινην εποιησα; ∆ια τουτο ου λεγει της
πλασεως την σοφιαν, και την δημιουργιαν την κατα την κατασκευην, αλλ' εκ
περιουσιας απο της γης, απο του ουρανου δεικνυς, οτι Ει ο κοσμος απολαυει τοσαυτης
προνοιας δια σε, ποσωι μαλλον συ; Ουκ ειπε δε, Ὅτε εποιησα· αλλ', Ὅτε εθεμελιωσα· και
γαρ αυτο το στηναι αυτην, μεγαλης τεχνης ην, ουκ εχουσαν θεμελιον, ουτε κρηπιδα,
ουτε υποβαθραν, σωματος ογκον τοσουτον εναρμοσαι, και πηξαι βεβαιως ουτως, ως εν
τοσουτωι χρονωι μη παρασαλευθηναι. «Τις εθετο τα μετρα αυτης, ει οιδας; η τις ο
επαγαγων σπαρτιον επ' αυτης;» 64.648 Ἄρα ουχ απλως τοσαυτη γεγενηται η γη, ουδε ως
ετυχεν· αλλ' εμοι δοκει, ει και το τυχον προσετεθη, ακαιρον ειναι, και ειπερ αφηιρεθη
ομοιως τωι λογωι, πασαν αυτην λυμηνασθαι· και τουτο αινιττεται τα μετρα και το
σπαρτιον. «Ἐθεμην δε αυτηι ορια, περιθεις κλειθρα και πυλας.» Ἐνταυθα δεικνυσιν, οτι
ουτως ασφαλως εστηκεν, ωσανει δεδεμενη. ∆ια μεν ουν τουτου, το ασφαλες· δια δε του
εξης, το ευκολον δεικνυσιν· επαγει γαρ· «Ἐκτιναξαι ασεβεις εξ αυτης.» Περι των
ληιστων, και των τυμβωρυχων, και των αλλων απαντων λεγει, των τηι νυκτι προς την
οικειαν κεχρημενων πονηριαν· ουτοι γαρ, του φωτος ανατειλαντος, ουκετι επι της γης
παῤρησιαζονται, αλλ' εξ αυτης εκτινασσονται, και συστελλονται· μισουσι γαρ το φως,
ως ελεγχον αυτους. «Ἢ συ λαβων γην πηλον, επλασας ζωον, και λαλητον αυτον εθου
επι γης;» Ὀλυμπιοδωρου, Σεβηρου και Χρυσοστομου. Ἀλλα συ, φησιν, ω Ἰωβ, λαβων
χουν υδατι βεβρεγμενον, απο γης επλασας ανθρωπον; και λογωι τουτον εκοσμησας,
ωσπερ εγω; και του κοσμου κοσμον ανεδειξας; Ὅθεν δηλον οτι τα αλλα ουκ ειχε το
λογικον· ου γαρ αν ως εξαιρετον αυτωι τωι ανθρωπωι προσηψε· λαλητον γαρ, το λογικον
φησι ζωον. Το δε, Τεθηναι επι της γης, το ταχθηναι κυριευειν παντων των επι της γης.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

Ὡς εγωγε δι' αμφοτερα ταυτα θαυμαζω τον Θεον, οτι τε φθαρτον το ανθρωπινον σωμα
εποιησε, και οτι εν τηι φθοραι την οικειαν ισχυν επεδειξε και σοφιαν· το γαρ ευτελες της
ουσιας, τουτο δεικνυσι μαλιστα της τεχνης το ευπορον και ευμηχανον· οτι εν πηλωι και
τεφραι τοσαυτην ενεθηκεν αρμονιαν, και τοιαυτας αισθησεις, ουτω ποικιλας και
παντοδαπας, και τοιαυτα δυναμενας φιλοσοφειν· και γαρ απο γης, της υλης ης γινεται
κεραμος και πλινθος μονον, ισχυσεν οφθαλμον ουτω ποιησαι καλον, και τοσαυτην
εκθειναι τουτωι δυναμιν, ως μικρας κορης αντιληψει τοσαυτα οραιν και περιλαμβανειν
σωματα. «Ἦλθες δε επι θησαυρους χιονος; θησαυρους δε χαλαζης εωρακας; αποκεινται
δε σοι εις ωραν εχθρων, εις ημεραν πολεμων και μαχης.» Χρυσοστομου και
Ὀλυμπιοδωρου. Θησαυρους λεγει, ουχ οτι αποθηκαι εισιν, αλλ' οτι ετοιμως ουτως,
ωσπερ και εκ θησαυρων εκβαλλων, δεικνυσιν αυτα οταν βουληται. Οισθα ουν, φησι,
πως την μη φαινομενην χιονα και χαλαζαν εκφαινεσθαι παρασκευαζω; η δυνατος ει
τουτοις κατα πολεμιων χρησασθαι, οπερ εγω ποιειν ικανος; Ὁραις οτι τουτο βουλεται το
ευκαιρον δηλωσαι, ως αρα κατα καιρον τουτο γινεται, και ουχ απλως· κεχρηται γαρ τηι
χιονι και τηι χαλαζηι κατα πολεμιων, και οταν τινας βου 64.649 ληται τιμωρησασθαι.
Ειτα και περι των αλλων απαντων διεξεισιν, υετων, λεγω, και παχνης, και ανεμων.
«Ἀποστελεις δε κεραυνους, και πορευσονται; ερουσι δε σοι, Τι εστιν;» Ὁραις και
κεραυνους αποκρινομενους· ουχ οτι οι κεραυνοι ερουσι· Τι εστιν; αλλ' οτι παντα,
καθαπερ εμψυχα, ουτως υπακουει τωι Θεωι. «Τις δε εδωκε γυναιξιν υφασματος σοφιαν, η
ποικιλτικην επιστημην;» Σεβηρου, Χρυσοστομου και Γρηγοριου του Θεολ.
Ἀπαριθμουμενος την ουρανου και γης ποιησιν, και θαλασσης κλειθρα, και αστερων
θεσιν, και υετου ρυσιν, και τ' αλλα δι' ων κυβερναι την ημετεραν ζωην, Τις, φησι,
γυναικας, καιτοι τα αλλα ασθενεις ουσας, εσοφισεν εις υφασματων κατασκευην, και εις
το ταυτα καταποικιλλειν ταις των εριων βαφαις τε και χρωμασιν; Ἀναμιγνυσι δε η θεια
Γραφη τοις μεγαλοις τα μικρα, και γυναικων θαυμαζει σοφιαν την εν υφασμασι, Τις
εδωκε, λεγουσα, γυναιξιν υφασματος σοφιαν, και ποικιλτικην επιστημην; Ζωου λογικου
τουτου, και περιττου την σοφιαν, και μεχρι των ουρανιων οδευοντος· ου γαρ η τυχουσα
σοφια αυτη ποικιλη τις ουσα, ουδε μικρα η χρησις. Ουκ ατημελισται ουν η περι τους
ιστους φιλοτεχνια, ουδε απεῤριπται ως περιττη, αλλ' ενεστι καν τουτοις θεια σοφια, και
ην ουκ αισχυνεται Θεος ιδιαν αποκαλειν, ουκ αλλον λεγων ειναι ταυτης δοτηρα και
χορηγον αλλ' εαυτον. «Θηρευσεις δε λεουσι βοραν, ψυχας δε δρακοντων εμπλησεις;
∆εδοικασι γαρ εν κοιταις αυτων, καθηνται δε εν υλαις ενεδρευοντες.» Τινος δε ενεκεν
ταυτα φησι; οτι ει των περιττων τοσαυτην ποιουμαι προνοιαν, των ουδε εις δουλειαν
υμιν χρησιμων, ου πολλωι μαλλον υμων; τι γαρ τοσουτον οφελος ανθρωπωι εκ των
τοιουτων;

ΚΕΦ. ΛΘʹ
«Ει εγνως καιρον τοκετου τραγελαφων πετρας, εφυλαξας δε ωδινας ελαφων,
ηριθμησας δε μηνας αυτων πληρεις τοκετου αυτων, ωδινας δε αυτων ελυσας,
εξεθρεψας δε αυτων τα παιδια εξω φοβου, ωδινας δε αυτων εξαποστελεις;» Καλως δε
ειπεν, εφυλαξας· επειδη γαρ αει εν φυγηι, και φοβωι και, ατονιαι το ζωον αει πηδων και
εναλλομενον, πως, φησιν, ουκ αμβλωσκει, αλλα πληρης ο τοκος εξερχεται; Το δε,
Ὠδινας αυτων ελυσας, εμφαντικως ειρηται· αυτοματως γαρ αποκυουσιν, ου δεομεναι
μαιευσεως. Το δε, Ἐξεθρεψας αυτων τα παιδια εξω φοβου; σαφεστερον ο Θεοδοτιων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

ηρμηνευσεν, ειπων· Ἐαν δωσουσι τα παιδια αυτων, διασωσεις αυτα; Το δε,
Ἐξαποστελεις ωδινας αυτων; ει μεν ωδινας αυτων το παθος νοησεις, το, εξαποστελεις,
αντι του, παυσεις, παρειληπται· Παυσεις γαρ, φησι, τας ωδινας· τα 64.652 ωδινηθεντα
και τεθεντα εκληψηι, το, εξαποστελεις, το, εκπεμψεις αυτα, δηλοι· ο και Συμμαχος
ηινιξατο εκδους· α ωδινησαν απολειπουσι· μετα γαρ το εκθρεψαι τα νεογνα, εωσι ταυτα
οποι φιλων αυτοις πορευεσθαι. Ταυτην την διανοιαν και ο εξης στιχος παριστησιν· «Τις
δε εστιν ο αφεις ονον αγριον ελευθερον, δεσμους δε αυτου τις ελυσεν;» Τις τουτο
διετυπωσε, φησι; Τις τους της φυσεως νομους διεθηκεν; Ὅτι γαρ νομοι διηνεκεις εισι,
και ου παραφθειρονται, ισχυρον το ζωον και αδαμαστον, καν μυρια φιλονεικηις, ουκ
αξεις υπο την χειρα την σην. «Ἢ συ περιεθηκας ιππωι δυναμιν [Ὁ Θεοδοτιων δε και
Συμμαχος, ο μεν χρεμετισμον, ο δε κραυγην, εξεδωκεν], ενεδυσας δε τραχηλωι αυτου
φοβον;» Ἐπι τα χρησιμωτατα μεταγει τον λογον, ιππου μνημονευων του χειροηθους,
και πολλα περι του ζωου τουτου διαλεγεται· πως γαυρον, πως ανεστηκος, πως προς
πολεμον επιτηδειον, πως ικανον ανθρωπον διασωσαι. Ὁραις εκαστον γαυρον, και τον
ονον, και τουτον· αλλα τον μεν υποκειμενον, τον δε ου. «Ου μη πιστευσηι εως αν
σημανηι σαλπιγξ.» Ἀκουει, φησι, σαλπιγγος, και οιδε του πολεμου το συνθημα, και
ποῤρωθεν αλαλαζει πολεμικον. «Ἐκ δε της σης επιστημης εστηκεν ιεραξ, αναπετασας
τας πτερυγας ακινητος, καθορων τα προς Νοτον.» Ὅρα εξ ολιγων ποσα φησι. Τινος
ενεκεν ουκ εμνησθη βοος, ουδε προβατων, ουδε των αλλων των τοιουτων ουδενος,
αλλα των αχρηστων, και εικη δοκουντων ειναι; δεικνυς οτι ει εν εκεινοις σοφια
τοσαυτη και προνοια, πολλωι μαλλον εν τουτοις. ΚΕΦ. Μʹ. «Ἦ βραχιων σοι εστι κατα του
Κυριου;» Ὃ μεν μελλει μοι, φησι, περι των ανθρωπων, δηλον εκειθεν αφ' ων περιορων,
και μετεωρων, και της εν τοις ζωοις Προνοιας ηρωτηται. Τινος δε ενεκεν τουτον
επηγαγον σοι τον πειρασμον, νυν ηκουσας, οτι αιτια της εγκαταλειψεως, η της σης
αρετης φανερωσις, ινα δοιης ταυτης δοκιμιον. Ἐνταυθα δε την εμην μανθανε δυναμιν,
και οτι ου πολεμων, πληγηναι σε συνεχωρησα· επει ποια σοι εστιν ισχυς, ινα και εις
πολεμον αντικατασταθω σοι; Ἢ βραχιων σοι εστι κατα τον Κυριου βραχιονα; η δυναμιν
εχεις ισοσθενη; 64.653 «Ἣ φωνηι κατ' αυτου βρονταις;» Ουκ αρα προς επιδειξιν η βροντη,
και τα αλλα παντα, αλλα προς θεογνωσιαν. Ὅρα δι' οσων το ταπεινον της αυτου
φυσεως ελεγχει. Και ου λεγει, οτι Ταπεινος συ· αλλ', οτι Μεγας εγω, και ου δυνασαι
απερ εγω. «Ἀλλα δη ιδου θηρια παρα σοι, χορτον ισα βουσιν εσθιουσιν.» Ἔστι δε και
περι θηριων αισθητων νοησαι τον στιχον, α και την φυσιν πολλακις Θεου βουληθεντος
ηγνοησεν· το γαρ θαυμαστον, οτι το θηριον ουχ αιμοβορον εστιν, αλλα την του βοος
σιτειται τροφην. Ἐπει ουν τουτο παραδοξον, πυνθανεται του Ἰωβ, ει και παρ' αυτωι
τοιουτον τι γινεται, ωστε τα θηρια χορτον εσθιειν, αλλα μη σαρκας. Ειτα λεγει περι δυο
τινων, του μεν χερσαιου, του δε ενυδρου και θαλαττιου. Και ουκ αγνοουμεν οτι πολλοι
περι του διαβολου ταυτα ειρησθαι νομιζουσι, κατα αναγωγην εκλαμβανοντες· δει δε
προτερον της ιστοριας επιμεληθηναι, και ποτε εστι τον ακροατην ωφελειν και εκ της
αναγωγης, μη παριδειν. «Ἐνσιτουνται δε εν αυτωι εθνη, μεριτευονται δε αυτον
Φοινικων εθνη.» [Ἀκυλας δε, Ἡμισευσουσιν αυτον μεταξυ Χαναναιων.] Τοσουτος αυτωι
ο του σωματος ογκος εστιν, ως δυνηθηναι ολοκληρωι εθνει αρκεσαι. Ου γαρ δη ως
τουτου μελλοντος γινεσθαι, ταυτα φησι. Φοινικων δε εμνησθη δια την εμποριαν.

ΚΕΦ. ΜΒʹ

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

«∆ιο εφαυλισα εμαυτον, και ετακην· ηγημαι δε εμαυτον γην και σποδον.» Ταυτα
απολογια υπερ των προτερων απαντων· ουδε γαρ απαλλαγεις του πειρασμου ταυτα
φησιν, αλλ' ετι εν τοις δεινοις ων παλινωιδιαν ηισεν. Ουδεν, φησιν, εμαυτον τιθεμαι,
απολογιαν υπερ των προτερων ποιουμαι, και τουτων αναξιος ημην εγω. Τι ουν ο Θεος;
Ἐπειδη εαυτον κατεδικασε, τοτε εδικαιωσεν αυτον. Θεωρει δε τους αγιους ανδρας, πως
οτε μειζονων αξιουνται, πλειονα κτωνται ταπεινοφροσυνην· ουτω και Ἀβρααμ, οτε ειδε
τον Κυριον, ειπεν· Ἐγω δε ειμι γη και σποδος. «Νυν δε λαβετε επτα μοσχους, και επτα
κριους, και πορευθητε προς τον θεραποντα μου Ἰωβ, και ποιησει καρπωσιν υπερ υμων.»
Ουκ αν τουτο προσεταξεν, ει νομος ην· αλλ' αυτος ιερευς γινεται, εκεινων προσαγοντων
τας θυσιας· και ορα, προσηνεγκεν υπερ των παιδων, προσφερει υπερ των φιλων. Ὁραις
πως το αμνησικακον αυτου δεικνυς, μαρτυρας αυτους ποιει γενεσθαι της αρετης του
ανδρος· και δεικνυσι της αμαρτιας το μεγεθος, και δια της υπερβολης της κατα την
προσφοραν· ου 64.656 γαρ αν τοσουτων εδεησεν ιερειων, μη μεγαλων οντων των
οφειλοντων λυθηναι αμαρτηματων. Ἐμφαινει δε, οτι ουδε θυσια ικανη ην· Ει μη γαρ,
φησι, δι' αυτον, ουκ αν ειασα την αμαρτιαν υμιν δια τουτο δεικνυσιν, οτι και αυτους
ελυσεν. «Ἔδωκε δε ο Κυριος διπλα οσα ην εμπροσθεν Ἰωβ εις διπλασιασμον.» Ἀφηκε
τον διαβολον ο Θεος πασαν αυτου την δυναμιν επιδειξασθαι· και οτε εκενωσε τα βελη
παντα, και ουδεις επιβολης υπελιπετο τροπος, τοτε ενεβιβασεν εκ του σκαμματος τον
αθλητην, ινα λαμπρα και αναμφισβητητος η νικη γενηται. «Ἦν δε αυτος πατρος μεν
Ζαρε, εκ των Ἡσαυ υιων υιος, μητρος δε Βοσοῤρας· ωστε ειναι αυτον πεμπτον απο
Ἀβρααμ.» Ὅτε ην ουτος λαμπων ο δικαιος, ετι εν Αιγυπτωι ησαν Ἰουδαιοι· εμελλον
ανιεναι λοιπον· ως, ειγε εβουλοντο, ου μικρον ευρισκον εμπυρευμα ευσεβειας· ουδε γαρ
εικος ην λαθειν. Ει γαρ ετι και νυν δεικνυται τα λειψανα, πολλωι μαλλον τοτε εδειχθη
αν, νεαρων οντων των πραγματων, και το μεγεθος των συμβεβηκοτων και οι εν τηι
Ἀραβιαι απαντες αν εγνωσαν. «Οι δε ελθοντες προς αυτον φιλοι, Ἐλιφαζ των Ἡσαυ
υιων, Θαιμανων βασιλευς [Ὁ δε Θεοδοτιων, Υιος, εξεδωκεν, Ἰωσαφατ], Βαλδαδ ο
Σαυχαιων τυραννος [ Παλιν ο Θεοδοτιων, Υιος Ἀμμων του Χωβορ], Σωφαρ ο Μιναιων
βασιλευς.» Ἕκαστος δε των αναγινωσκοντων, ωσπερ εις αρχετυπον τινα εικονα ορων
τον αθλητην τουτον τον γενναιον, μιμεισθω την ανδρειαν, ζηλουτω την υπομονην, ινα
την αυτην βαδισας οδον, και προς απασας του διαβολου τας μηχανας γενναιως
παραταξαμενος, των επηγγελμενων αγαθων τοις αγαπωσι τον Θεον, επιτυχειν
δυνηθειη· και γενεσθαι τα του μακαριου τουδε παθη, φαρμακα των ημετερων κακων·
και το χαλεπον τουτου κλυδωνιον, λιμην των καθ' ημας συμφορων. Και εφ' εκαστωι
των συμβαινοντων ημιν λογιζωμεθα τον Ἅγιον· και ορωντες εν σωμα τα της
οικουμενης υποσταν δεινα, γενναιως επι τοις κατα μερος διακεωμεθα· και καθαπερ
προς μητερα τινα φιλοστοργον, πανταχοθεν τας χειρας εκτεινουσαν, και τα παιδια
πεφοβημενα δεχομενην και ανακτωμενην, ουτω προς την βιβλον ταυτην αει
καταφευγωμεν· καν οικτιστα τε και μηκιστα ημιν επιηι δεινα, ικανην παντως λαβοντες
την παραμυθιαν, ουτως απελευσομεθα χαριτι Χριστου του αληθινου Θεου· μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52


