Mystagogiae
ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΑ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΝΕΟΦΩΤΙΣΤΟΥΣ Και αναγνωσις εκ της
Πετρου επιστολης αʹ καθολικης, απο του· Νηψατε, γρηγορησατε, εως
τελους της επιστολης· του αυτου Κυριλλου και Ἰωαννου επισκοπου.
1.1 Ἐποθουν υμιν και παλαι, ω γνησια και επιποθητα της Ἐκκλησιας τεκνα, περι των
πνευματικων τουτων και επουρανιων διαλεχθηναι μυστηριων. Ἀλλ' επειδη σαφως
ηπισταμην οψιν ακοης πολλωι πιστοτεραν ειναι, ανεμενον τον παροντα καιρον,
οπως ευπροσαγωγοτερους υμας περι των λεγομενων εκ ταυτης λαβων της εσπερας
εις τον φωτεινοτερον και ευωδεστερον λειμωνα τουδε του παραδεισου
χειραγωγησω. Ἄλλως δε και χωρητικοι των θειοτερων κατεστητε μυστηριων, του
θειου και ζωοποιου βαπτισματος. Ἐπει τοινυν λοιπον των εντελεστερων δει
μαθηματων παρατιθεναι τραπεζαν, φερε ταυτα υμας ακριβως παιδευσωμεν, ινα
ειδητε την εμφασιν την προς υμων κατ' εκεινην γενομενην του βαπτισματος την
εσπεραν. 1.2 Εισηιειτε πρωτον εις τον προαυλιον του βαπτισματος οικον, και προς τας
δυσμας εστωτες ηκουετε και προσεταττεσθε εκτεινειν την χειρα, και ως παροντι
απεταττεσθε τωι Σαταναι. Χρη δε τουτο υμας ειδεναι, οτι εν παλαιαι ιστοριαι ουτος
κειται ο τυπος. Ὅτε γαρ Φαραω, ο πικροτατος και ωμοτατος τυραννος, κατεθλιβε
των Ἑβραιων τον ελευθερον και ευγενη λαον, ο Θεος απεστειλε τον Μωυσην
εξαγαγειν αυτους εκ της πονηρας των Αιγυπτιων δουλειας. Και αιματι μεν αμνου
εχριοντο αι φλιαι, ινα φυγηι ο ολοθρευων τους το σημειον εχοντας του αιματος
οικους, παραδοξως δε ηλευθερουτο ο των Ἑβραιων λαος. Ἐπειδη δε και
ελευθερωθεντας κατεδιωξε και παραδοξως ειδε την θαλασσαν αυτοις τεμνομενην,
ομως εχωρει, ιχνεσιν ιχνη συμβαλλων, και παραχρημα υποβρυχιος εγινετο,
καταποντουμενος εν θαλασσηι ερυθραι. 1.3 Μεταβηθι μοι λοιπον απο των παλαιων
επι τα νεα, απο του τυπου επι την αληθειαν. Ἐκει Μωυσης απο του Θεου εις
Αιγυπτον πεμπομενος, ενταυθα Χριστος εκ του Πατρος εις τον κοσμον
αποστελλομενος· εκει, ινα εξαγαγηι λαον εξ Αιγυπτου θλιβομενον, ωδε Χριστος, ινα
ρυσηται τους εν τωι κοσμωι υπο της αμαρτιας καταπονουμενους· εκει αιμα αμνου
ολοθρευτου ην αποτροπαιον, ενταυθα του Ἀμνου του αμωμου Ἰησου Χριστου το
αιμα δαιμονων καθεστηκε φυγαδευτηριον. Ἐκεινος ο τυραννος κατεδιωκεν εως
θαλασσης τον παλαιον εκεινον λαον, και σοι ο ιταμος, ο αναισχυντος και αρχεκακος
ουτος δαιμων εως αυτων ηκολουθει των σωτηριων ναματων. Ἐκεινος υποβρυχιος
εν θαλασσηι γινεται, και ουτος εν τωι σωτηριωι υδατι αφανιζεται. 1.4 Ἀλλ' ομως
ακουεις τεταμενηι τηι χειρι ως προς παροντα ειπειν· "Ἀποτασσομαι σοι, Σατανα."
Βουλομαι και τινος ενεκεν ιστασθε προς δυσμας ειπειν· αναγκαιον γαρ. Ἐπειδη του
φαινομενου σκοτους τοπος αι δυσμαι, εκεινος δε σκοτος τυγχανων εν σκοτωι εχει και
το κρατος· τουτου χαριν συμβολικως προς δυσμας αποβλεποντες, αποτασσεσθε τωι
σκοτεινωι εκεινωι και ζοφερωι αρχοντι. Τι ουν υμων εκαστος εστως ελεγεν;
Ἀποτασσομαι σοι, Σατανα, σοι τωι πονηρωι και ωμοτατωι τυραννωι· ουκετι σου
δεδοικα, λεγων, την ισχυν. Κατελυσε γαρ ταυτην ο Χριστος, αιματος μοι και σαρκος
κοινωνησας, ινα δια τουτων των παθηματων καταργησηι θανατωι τον θανατον, οπως
μη δια παντος ενοχος γενωμαι δουλειας. Ἀποτασσομαι σοι τωι δολερωι και
πανουργοτατωι οφει. Ἀποτασσομαι σοι επιβουλωι οντι, και προσποιησει φιλιας
πραξαντι πασαν ανομιαν, και εμποιησαντι τοις ημετεροις προγονοις αποστασιαν.
Ἀποτασσομαι σοι, Σατανα, τωι πασης κακιας δημιουργωι και συνεργωι. 1.5 Ειτα εν
δευτεραι λεξει μανθανεις λεγειν· "Και πασι τοις εργοις σου." Ἔργα δε του Σατανα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

πασα εστιν αμαρτια, ηι και αποτασσεσθαι αναγκαιον, ωσει και τυραννον τις
αποφυγων παντως που και τα τουτου οπλα απεφυγε. Πασα ουν κατ' ειδος αμαρτια
εγκατειλεκται τοις του διαβολου εργοις. Πλην τουτο ισθι οτι οσα λεγεις, μαλιστα
κατ' εκεινην την φρικωδεστατην ωραν, εγγραφα εστιν εν τοις αορατοις του Θεου
γραφομενα βιβλιοις. Ἐπειδαν τοινυν εναντιως τι διαπραττομενος τουτοις αλωις, ως
παραβατης κριθησηι. Ἀποτασσηι τοινυν τοις εργοις του Σατανα, πασαις φημι πραξεσι
και εννοιαις παρα λογον γινομεναις. 1.6 Ειτα λεγεις· "Και πασηι τηι πομπηι αυτου."
Πομπη δε διαβολου εστι θεατρομανιαι, και ιπποδρομιαι, και κυνηγεσια, και πασα
τοιαυτη ματαιοτης, ηις ευχομενος ελευθερωθηναι ο αγιος τωι Θεωι λεγει· Ἀποστρεψον
τους οφθαλμους μου του μη ιδειν ματαιοτητα. Μη περισπουδαστον σοι εστω η
θεατρομανια, ενθα αι ασελγεις εισι των μιμων οψεις, υβρεσι πεπραγμεναι και πασαις
ασχημοσυναις, και εκτεθηλυμενων ανδρων εμμανεις ορχησεις· μητε η των εν
κυνηγιοις εαυτους θηριοις εκδιδοντων, ινα την αθλιαν κολακευσωσι γαστερα· οι,
ινα κοιλιας τροφαις θεραπευσωσιν, αυτοι γαστρος ατιθασων αληθως τροφη γινονται
θηριων· ινα δε δικαιως ειπω, υπερ οικειου θεου της κοιλιας την εαυτων ζωην κατα
κρημνων μονομαχουντων. Φευγε και τας ιπποδρομιας, το εμμανες θεαμα και ψυχας
εκτραχηλιζον· ταυτα γαρ παντα πομπη εστι διαβολου. 1.7 Ἀλλα και τα εν ειδωλιοις
και πανηγυρεσι κρεμνωμενα, εσθ' οτε κρεα, η αρτοι, η αλλα τοιαυτα μιανθεντα τηι
των παμμιαρων επικλησει δαιμονων, εγκαταλεχθειη αν τηι του διαβολου πομπηι.
Ὥσπερ γαρ ο αρτος και ο οινος της ευχαριστιας, προ της αγιας επικλησεως της
προσκυνητης Τριαδος, αρτος ην και οινος λιτος, επικλησεως δε γενομενης, ο μεν
αρτος γινεται σωμα Χριστου, ο δε οινος αιμα Χριστου· τον αυτον δη τροπον, τα
τοιαυτα βρωματα της πομπης του Σατανα, τηι ιδιαι φυσει λιτα οντα, τηι επικλησει των
δαιμονων βεβηλα γινεται. 1.8 Μετα ταυτα λεγεις· "Και τηι λατρειαι σου." Λατρεια δε
εστι διαβολου, η εν ειδωλιοις ευχη· τα προς τιμην γινομενα των αψυχων ειδωλων·
το απτειν λυχνους, η θυμιαν παρα πηγας η ποταμους, ως τινες απ' ονειρατων η εκ
δαιμονων απατηθεντες, επι τουτο διεβησαν, οιομενοι και σωματικων παθων την
ιασιν ευρισκειν· μη τοιαυτα μετελθηις. Οιωνοσκοπια, μαντεια, κληδονισμοι, η
περιαμματα, η εν πεταλοις επιγραφαι, μαγειαις, η αλλαις τισι κακοτεχνιαις, και οσα
τοιαυτα, λατρεια εστι διαβολου. Φευγε ουν ταυτα· ει γαρ τουτοις υποπεσοις μετα την
αποταξιν του Σατανα και την προς τον Χριστον συνταξιν, πικροτερου πειραθησηι του
τυραννου, ισως ως οικειου περιεποντος παλαι, και της πικρας ανιεντος σε δουλειας,
νυν δε σφοδρα παρα σου καταπικρανθεντος, και του Χριστου στερηθησηι, κακεινου
πειραθησηι. Ουκ ηκουσας παλαιας ιστοριας τα περι του Λωτ ημιν και των τουτου
θυγατερων διηγουμενης; Ουχι αυτος μεν σεσωσται μετα των θυγατερων, επειδη το
ορος κατειληφεν, η δε τουτου γυνη στηλη γεγονεν αλος, εστηλιτευμενη δι' αιωνος,
εχουσα της πονηρας προαιρεσεως και υποστροφης την μνημην; Προσεχε τοινυν
σεαυτωι, και μη στρεφου παλιν, βαλων την χειρα επ' αροτρον, εις την αλμυραν του
βιου τουτου πραξιν· αλλα φευγε εις το ορος προς Ἰησουν Χριστον, τον τμηθεντα
λιθον ανευ χειρων, και την οικουμενην πληρωσαντα. 1.9 Ὅτε ουν τωι Σαταναι
αποταττηι, πασαν την προς αυτον πατων διαθηκην, λυεις τας παλαιας προς τον ᾅδην
συνθηκας, ανοιγεται σοι ο παραδεισος του Θεου, ον εφυτευσε κατα ανατολας, οθεν
δια την παραβασιν εξοριστος γεγονεν ο ημετερος προπατωρ. Και τουτου συμβολον
το στραφηναι σε απο δυσμων προς ανατολας, του φωτος το χωριον. Τοτε σοι ελεγετο
ειπειν· "Πιστευω εις τον Πατερα και εις τον Υιον και εις το αγιον Πνευμα και εις εν
βαπτισμα μετανοιας." Περι ων εν ταις προτεραις κατηχησεσιν, ως η του Θεου χαρις
εδωκεν, εν πλατει σοι ειρηται. 1.10 Τουτοις ουν ασφαλιζομενος τοις λογοις, νηφε. Ὁ
γαρ αντιδικος ημων διαβολος, καθως αρτιως ανεγνωσται, ως λεων περιπατει, ζητων
τινα καταπιειν. Ἀλλ' εν μεν τοις προ τουτου χρονοις κατεπιεν ο θανατος ισχυσας·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επι δε του αγιου της παλιγγενεσιας λουτρου, αφειλεν ο Θεος παν δακρυον απο
παντος προσωπου· ουκ ετι γαρ πενθεις, εκδεδυμενος τον παλαιον ανθρωπον· αλλα
πανηγυριζεις, ενδεδυμενος ιματιον σωτηριου, Ἰησουν Χριστον. 1.11 Ταυτα εν τωι
εξωτερωι εγινετο οικωι. Θεου δε θελοντος, οταν εν ταις εξης μυσταγωγιαις εις τα
αγια των αγιων εισελθωμεν, εκει εισομεθα των αυτοθι επιτελουμενων τα συμβολα.
Τωι δε Θεωι δοξα, κρατος, μεγαλωσυνη, συν Υιωι και αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην. 2.τ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ Βʹ ΠΕΡΙ ΒΑΠΤΙΣΜΑΤΟΣ Και
αναγνωσις εκ της προς Ῥωμαιους επιστολης· "Ἢ αγνοειτε οτι οσοι εβαπτισθημεν εις
Χριστον Ἰησουν εις τον θανατον αυτου εβαπτισθημεν;" εως του· "ου γαρ εστε υπο
νομον, αλλ' υπο χαριν". 2.1 Χρησιμαι υμιν αι καθ' ημεραν μυσταγωγιαι, και
διδασκαλιαι καινοτεραι, καινοτερων ουσαι πραγματων απαγγελτικαι, και μαλιστα
υμιν, τοις ανακαινισθεισιν απο παλαιοτητος εις καινοτητα. ∆ια τουτο αναγκαιως
υμιν παραθησομαι τα εξης της χθεσινης μυσταγωγιας, ινα μαθητε τινων ην συμβολα
τα υφ' υμων εν τωι εσωτερωι γενομενα οικωι. 2.2 Ευθυς γ'ουν εισελθοντες, απεδυεσθε
τον χιτωνα· και τουτο ην εικων του τον παλαιον ανθρωπον απεκδυσασθαι συν ταις
πραξεσιν. Ἀποδυθεντες γυμνοι ητε, μιμουμενοι και εν τουτωι τον επι του σταυρου
γυμνωθεντα Χριστον, και τηι γυμνοτητι απεκδυσαμενον τας αρχας και τας εξουσιας,
και μετα παρρησιας εν τωι ξυλωι θριαμβευσαντα. Ἐπειδη γαρ τοις ημετεροις μελεσιν
ενεφωλευον αι αντικειμεναι δυναμεις, ουκ ετι φορειν υμιν εξεστι τον παλαιον
εκεινον χιτωνα, ου τουτον παντως λεγω τον αισθητον, αλλα τον παλαιον
ανθρωπον, τον φθειρομενον εν ταις επιθυμιαις της απατης. Ὃν μη ειη παλιν
ενδυσασθαι τηι απαξ τουτον αποδυσαμενηι ψυχηι, αλλα λεγειν κατα την εν τωι
Ἄισματι των ᾀσματων του Χριστου νυμφην· "Ἐξεδυσαμην τον χιτωνα μου, πως
ενδυσομαι αυτον;" Ὢ θαυμασιου πραγματος· γυμνοι ητε εν οψεσι παντων, και ουκ
ηισχυνεσθε. Ἀληθως γαρ μιμημα εφερετε του πρωτοπλαστου Ἀδαμ, ος εν τωι
παραδεισωι γυμνος ην και ουκ ηισχυνετο. 2.3 Ειτα αποδυθεντες, ελαιωι ηλειφεσθε
επορκιστωι απ' ακρων κορυφης τριχων εως των κατωτατων, και κοινωνοι εγινεσθε
της καλλιελαιου Ἰησου Χριστου. Ἐκκοπεντες γαρ εκ της αγριελαιου, ενεκεντριζεσθε
εις την καλλιελαιον, και κοινωνοι εγινεσθε της πιοτητος της αληθινης ελαιας. Το
ουν επορκιστον ελαιον συμβολον ην της κοινωνιας της πιοτητος του Χριστου,
φυγαδευτηριον τυγχανον παντος ιχνους αντικειμενης ενεργειας. Ὥσπερ γαρ τα
εμφυσηματα των αγιων, και η του ονοματος του Θεου επικλησις, ωσπερ σφοδροτατη
φλοξ, καιει και εκδιωκει δαιμονας, ουτω το επορκιστον τουτο ελαιον επικλησει
Θεου και ευχηι δυναμιν τηλικαυτην λαμβανει ως ου μονον καιον τα ιχνη των
αμαρτηματων αποκαθαιρειν, αλλα και τας αορατους του πονηρου εκδιωκειν
δυναμεις. 2.4 Μετα ταυτα επι την αγιαν του θειου βαπτισματος εχειραγωγεισθε
κολυμβηθραν, ως ο Χριστος απο του σταυρου επι το προκειμενον μνημα. Και
ηρωτατο εκαστος ει πιστευει εις το ονομα του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου
Πνευματος. Και ωμολογειτε την σωτηριον ομολογιαν, και κατεδυετε τριτον εις το
υδωρ και παλιν ανεδυετε, και ενταυθα δια συμβολου την τριημερον του Χριστου
αινιττομενοι ταφην. Καθαπερ γαρ ο Σωτηρ ημων τρεις ημερας και τρεις νυκτας εν τηι
καρδιαι της γης πεποιηκεν, ουτω και υμεις εν τηι πρωτηι αναδυσει την πρωτην
εμιμεισθε του Χριστου εν τηι γηι ημεραν και τηι καταδυσει την νυκτα· ωσπερ γαρ ο εν
νυκτι ουκετι βλεπει, ο δε εν ημεραι φωτι διαγει, ουτως εν τηι καταδυσει ως εν νυκτι
ουδεν εωρατε, εν δε τηι αναδυσει παλιν ως εν ημεραι ετυγχανετε οντες. Και εν τωι
αυτωι απεθνηισκετε και εγεννασθε, και το σωτηριον εκεινο υδωρ και ταφος υμιν
εγινετο και μητηρ. Και οπερ Σολομων επι αλλων ειρηκε, τουτο αρμοσαι αν υμιν· εκει
μεν γαρ ελεγε· "Καιρος του τεκειν, και καιρος του αποθανειν." Ἐφ' υμιν δε το
αναπαλιν· καιρος του αποθανειν, και καιρος του γεννηθηναι. Και εις καιρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αμφοτερων τουτων ποιητικος, και συνδρομος εγινετο τωι θανατωι η γεννησις η
υμετερα. 2.5 Ὢ ξενου και παραδοξου πραγματος· ουκ αληθως απεθανομεν, ουδ'
αληθως εταφημεν, ουδ' αληθως σταυρωθεντες ανεστημεν, αλλ' εν εικονι η μιμησις,
εν αληθειαι δε η σωτηρια. Χριστος οντως εσταυρωθη και οντως εταφη και αληθως
ανεστη· και παντα ημιν ταυτα κεχαρισται, ινα μιμησει των παθων αυτου
κοινωνησαντες, αληθειαι την σωτηριαν κερδησωμεν. Ὢ φιλανθρωπιας
υπερβαλλουσης· Χριστος εδεξατο επι των αχραντων χειρων ηλους και ηλγησε, καμοι
αναλγητι και απονητι χαριζεται δια της κοινωνιας την σωτηριαν. 2.6 Μηδεις ουν
νομιζετω το βαπτισμα αφεσεως αμαρτιων μονον, και υιοθεσιας χαριν τυγχανειν, ως
το Ἰωαννου ετυγχανε βαπτισμα μονης αφεσεως αμαρτηματων παρεκτικον· αλλ'
ακριβως ειδοτων ημων, οτι ως εστιν αμαρτηματων καθαρτηριον και Πνευματος
αγιου δωρεας προξενον, ουτω και των του Χριστου παθηματων αντιτυπον. ∆ια
τουτο γαρ και Παυλος αρτιως βοων ελεγεν· "Ἢ αγνοειτε οτι οσοι εβαπτισθημεν εις
Χριστον Ἰησουν, εις τον θανατον αυτου εβαπτισθημεν; Συνεταφημεν ουν αυτωι δια
του βαπτισματος." Ἴσως γαρ προς τινας ταυτα ελεγε διατεθεντας, ως αφεσεως
αμαρτηματων και υιοθεσιας προξενητικον το βαπ τισμα, ουκ ετι δε και των
αληθινων του Χριστου παθηματων εν μιμησει εχον την κοινωνιαν. 2.7 Ἵνα ουν
μαθωμεν, οτι οσα ο Χριστος υπεμεινε, δι' ημας και την ημετεραν σωτηριαν εν
αληθειαι και ουκ εν δοκησει ταυτα πεπονθε, και ημεις κοινωνοι αυτου των
παθηματων γινομεθα· μετα πασης εβοα Παυλος της ακριβειας· "Ει γαρ συμφυτοι
γεγοναμεν τωι ομοιωματι του θανατου αυτου, αλλα και της αναστασεως εσομεθα."
Καλως δε και το "συμφυτοι". Ἐπειδη γαρ ενταυθα πεφυτευται η αμπελος η αληθινη,
και ημεις κοινωνιαι του βαπτισματος του θανατου "συμφυτοι" αυτου γεγοναμεν.
Ἐπιστησον δε μετα πολλης προσοχης τον νουν τοις του αποστολου λογοις. Ουκ
ειπεν, ει γαρ συμφυτοι γεγοναμεν τωι θανατωι, αλλα, τωι ομοιωματι του θανατου.
Ἀληθως γαρ επι Χριστου θανατος αληθης, εχωριζετο γαρ του σωματος η ψυχη, και
αληθινη ταφη· εν σινδονι γαρ καθαραι το αγιον αυτου σωμα ειλειτο, και παντα
αληθως εν αυτωι συνεβαινεν. Ἐπι δε ημων θανατου μεν και παθηματων ομοιωμα·
σωτηριας δε ουχ ομοιωμα, αλλα αληθεια. 2.8 Ταυτα διδαχθεντες αυταρκως, κατεχετε
δια της μνημης, παρακαλω, ινα καγω ο αναξιος επι υμων λεγω· "Ἀγαπω δε υμας, οτι
παντοτε μου μεμνησθε, και τας παραδοσεις, ας παρεδωκα υμιν, κατεχετε." ∆υνατος
δε εστιν ο Θεος, ο παραστησας υμας ως εκ νεκρων ζωντας, δουναι υμιν εν καινοτητι
ζωης περιπατειν· οτι αυτωι η δοξα και το κρατος νυν και εις τους αιωνας. Ἀμην. 3.τ
ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ Γʹ ΠΕΡΙ ΧΡΙΣΜΑΤΟΣ· Και αναγνωσις εκ της Ἰωαννου αʹ
επιστολης, απο του· "Και υμεις χρισμα εχετε απο του Θεου, και οιδατε παντα", εως
του· "και μη αισχυνθωμεν απ' αυτου επι τηι παρουσιαι αυτου". 3.1 Εις Χριστον
βεβαπτισμενοι και Χριστον ενδυσαμενοι συμμορφοι γεγονατε του Υιου του Θεου.
Προορισας γαρ ημας ο Θεος εις υιοθεσιαν, συμμορφους εποιησε του σωματος της
δοξης του Χριστου. Μετοχοι ουν του Χριστου γενομενοι, χριστοι εικοτως καλεισθε,
και περι υμων ελεγεν ο Θεος· "Μη απτεσθε των χριστων μου." Χριστοι δε γεγονατε,
του αγιου Πνευματος το αντιτυπον δεξαμενοι, και παντα εικονικως εφ' υμων
γεγενηται, επειδη εικονες εστε Χριστου. Κακεινος μεν εν Ἰορδανηι λουσαμενος
ποταμωι και των χρωτων της θεοτητος μεταδους τοις υδασιν, ανεβαινεν εκ τουτων,
και Πνευματος αγιου ουσιωδης επιφοιτησις αυτωι εγινετο, τωι ομοιωι
επαναπαυομενου του ομοιου. Και υμιν ομοιως αναβεβηκοσιν απο της κολυμβηθρας
των ιερων ναματων χρισμα, το αντιτυπον ο εχρισθη Χριστος. Τουτο δε εστι το αγιον
Πνευμα, περι ου και ο μακαριος Ἡσαΐας, εν τηι κατ' αυτον προφητειαι, εκ προσωπου
του Κυριου ελεγε· "Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με· ευαγγελισασθαι
πτωχοις απεσταλκε με." 3.2 Ἐλαιωι γαρ η μυρωι σωματικωι Χριστος υπ' ανθρωπου ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εχρισθη, αλλ' ο Πατηρ αυτον Σωτηρα προχειρισαμενος του παντος κοσμου Πνευματι
εχρισεν αγιωι, ως Πετρος φησιν· "Ἰησουν τον Ναζωραιον, ον εχρισεν ο Θεος
Πνευματι αγιωι·" και ∆αβιδ ο προφητης εβοα λεγων· "Ὁ θρονος σου, ο θεος, εις τον
αιωνα του αιωνος· ραβδος ευθυτητος η ραβδος της βασιλειας σου. Ἠγαπησας
δικαιοσυνην και εμισησας ανομιαν· δια τουτο εχρισε σε ο Θεος, ο Θεος σου, ελαιον
αγαλλιασεως παρα τους μετοχους σου." Και ωσπερ Χριστος αληθως εσταυρουτο και
εθαπτετο και ηγειρετο, υμεις δε κατα το βαπτισμα εν ομοιωματι και συσταυρωθηναι
και συνταφηναι και συναναστηναι αυτωι καταξιουσθε, ουτω και επι του χρισματος.
Ἐκεινος ελαιωι νοητωι αγαλλιασεως εχριετο, τουτ' εστι Πνευματι αγιωι, αγαλλιασεως
καλουμενωι ελαιωι, δια το αιτιον αυτο της πνευματικης αγαλλιασεως τυγχανειν·
υμεις δε μυρωι εχρισθητε, κοινωνοι και μετοχοι του Χριστου γενομενοι. 3.3 Ἀλλ' ορα
μη υπονοησηις εκεινο το μυρον ψιλον ειναι. Ὥσπερ γαρ ο αρτος της ευχαριστιας,
μετα την επικλησιν του αγιου Πνευματος, ουκ ετι αρτος λιτος, αλλα σωμα Χριστου,
ουτω και το αγιον τουτο μυρον ουκ ετι ψιλον, ουδ' ως αν ειποι τις κοινον μετ'
επικλησεως, αλλα Χριστου χαρισμα, και Πνευματος αγιου παρουσιας της αυτου
θεοτητος ενεργητικον γινομενον. Ὅπερ συμβολικως επι μετωπου και των αλλων
σου χριεται αισθητηριων. Και τωι μεν φαινομενωι μυρωι το σωμα χριεται, τωι δε αγιωι
και ζωοποιωι Πνευματι η ψυχη αγιαζεται. 3.4 Και πρωτον χριεσθε επι το μετωπον,
ινα απαλλαγητε της αισχυνης, ην ο πρωτος παραβατης ανθρωπος πανταχου
περιεφερε, και ινα ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζησθε.
Ειτα επι τα ωτα, ινα προσλαβητε ωτα, περι ων Ἡσαΐας ελεγε· "Και προσεθηκε μοι
Κυριος ωτιον ακουειν", και ο Κυριος εν Ευαγγελιοις· "Ὁ εχων ωτα ακουειν,
ακουετω." Ειτα επι την οσφρησιν, οπως του θειου αντιλαμβανομενοι μυρου λεγητε·
"Χριστου ευωδια εσμεν τωι Θεωι εν τοις σωζομενοις." Μετα ταυτα επι τα στηθη, ινα
"ενδυσαμενοι τον θωρακα της δικαιοσυνης στητε προς τας μεθοδειας του διαβολου."
Ὥσπερ γαρ ο Σωτηρ μετα το βαπτισμα και την του αγιου Πνευματος επιφοιτησιν
εξελθων κατηγωνισατο τον αντικειμενον, ουτω και υμεις μετα το ιερον βαπτισμα
και το μυστικον χρισμα ενδεδυμενοι την πανοπλιαν του αγιου Πνευματος, ιστασθε
προς την αντικειμενην ενεργειαν και ταυτην καταγωνιζεσθε, λεγοντες· "Παντα
ισχυω εν τωι ενδυναμουντι με Χριστωι." 3.5 Τουτου του αγιου χρισματος
καταξιωθεντες καλεισθε χριστιανοι, επαληθευοντες τηι αναγεννησει και το ονομα.
Προ γαρ του καταξιωθηναι υμας του βαπτισματος και της του αγιου Πνευματος
χαριτος, ουκ ητε κυριως αξιοι, αλλ' οδευοντες προεβαινετε το ειναι χριστιανοι. 3.6
Ειδεναι δε υμας αναγκαιον, οτι του χρισματος τουτου εν τηι παλαιαι γραφηι το
συμβολον κειται. Και γαρ οπηνικα το του Θεου προσταγμα Μωυσης τωι αδελφωι
μετεδιδου, αρχιερεα καθιστων τουτον, μετα το εν υδατι λουσασθαι, εχρισε, και
εκαλειτο χριστος εκ του χρισματος δηλαδη του τυπικου. Ουτω και τον Σολομωντα
προαγων εις βασιλεα, εχρισεν αυτον μετα το λουσασθαι εν τωι Γειων ο αρχιερευς.
Ἀλλα ταυτα μεν εκεινοις συνεβαινε τυπικως, υμιν δε ου τυπικως, αλλ' αληθως,
επειδη απο του αγιωι Πνευματι χρισθεντος αληθως η αρχη της υμετερας σωτηριας·
εκεινος γαρ αληθως απαρχη, και υμεις το φυραμα· ει δε η απαρχη αγια, δηλονοτι
μεταβησεται επι το φυραμα η αγιοτης. 3.7 Τουτο φυλαξατε ασπιλον· παντων γαρ
εσται τουτο διδακτικον, ει εν υμιν μενοι, καθως αρτιως ηκουσατε του μακαριου
Ἰωαννου λεγοντος και πολλα περι του χρισματος φιλοσοφουντος. Ἔστι γαρ τουτο
το αγιον πνευματικον σωματος φυλακτηριον και ψυχης σωτηριον. Τουτο εκ
παλαιων χρονων ο μακαριος Ἡσαΐας προφητευων ελεγε· "Και ποιησει Κυριος πασι
τοις εθνεσι επι το ορος τουτο", ορος δε καλει την Ἐκκλησιαν, και αλλαχου, ως οταν
λεγηι· "Και εσται εν ταις εσχαταις ημεραις εμφανες το ορος Κυριου" – "πιονται οινον,
πιονται ευφροσυνην, χρισονται μυρον." Και ινα ασφαλισηται σε ακουειν περι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

μυρου τουτου, ως μυστικου, φησι· "Παραδος ταυτα παντα τοις εθνεσιν· η γαρ βουλη
Κυριου επι παντα τα εθνη". Τουτωι ουν χρισθεντες τωι αγιωι μυρωι, τηρησατε αυτο
ασπι λον, αμωμον εν υμιν, δι' εργων αγαθων προκοπτοντες, και ευαρεστοι γινομενοι
τωι αρχηγωι της σωτηριας ημων Χριστωι Ἰησου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. 4.τ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ ∆ʹ ΠΕΡΙ ΣΩΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΑΙΜΑΤΟΣ
ΧΡΙΣΤΟΥ Και αναγνωσις εκ της προς Κορινθιους [επιστολης]· "Ἐγω γαρ παρελαβον
απο του Κυριου [ο] και παρεδωκα υμιν", και τα εξης. 4.1 Και αυτη του μακαριου
Παυλου η διδασκαλια ικανη καθεστηκε πληροφορησαι υμας περι των θειων
μυστηριων ων κατηξιωθητε, συσσωμοι και συναιμοι του Χριστου γενομενοι. Αυτος
γαρ αρτι εβοα·" Ὅτι εν τηι νυκτι ηι παρεδιδοτο ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, λαβων
αρτον και ευχαριστησας εκλασε και εδωκε τοις εαυτου μαθηταις, λεγων· Λαβετε,
φαγετε, τουτο μου εστι το σωμα. Και λαβων ποτηριον και ευχαριστησας ειπε· Λαβετε,
πιετε, τουτο μου εστι το αιμα." Αυτου ουν αποφηναμενου και ειποντος περι του
αρτου· "Τουτο μου εστι το σωμα", τις τολμησει αμφιβαλλειν λοιπον; Και αυτου
διαβεβαιωσαμενου και ειρηκοτος· "Τουτο μου εστι το αιμα", τις ενδοιασει ποτε
λεγων μη ειναι αυτου αιμα; 4.2 Το υδωρ ποτε εις οινον οικειωι νευματι
μεταβεβληκεν εν Κανα της Γαλιλαιας, και ουκ αξιοπιστος εστιν οινον εις αιμα
μεταβαλων; Εις γαμον σωματικον κληθεις ταυτην εθαυματουργησε την
παραδοξοποΐαν, και τοις υιοις του νυμφωνος ου πολλωι μαλλον την απολαυσιν του
σωματος αυτου και του αιματος δωρησαμενος ομολογηθησεται; 4.3 Ὥστε μετα πασης
πληροφοριας ως σωματος και αιματος μεταλαμβανομεν Χριστου. Ἐν τυπωι γαρ
αρτου διδοται σοι το σωμα, και εν τυπωι οινου διδοται σοι το αιμα, ινα γενηι,
μεταλαβων σωματος και αιματος Χριστου, συσσωμος και συναιμος Χριστου. Ουτω
γαρ και χριστοφοροι γινομεθα, του σωματος αυτου και του αιματος εις τα ημετερα
αναδιδομενου μελη. Ουτω κατα τον μακαριον Πετρον θειας "κοινωνοι γινομεθα
φυσεως". 4.4 Ποτε Χριστος τοις Ἰουδαιοις διαλεγομενος ελεγεν· "Ἐαν μη φαγητε μου
την σαρκα και πιητε μου το αιμα, ουκ εχετε ζωην εν εαυτοις." Ἐκεινοι, μη ακηκοοτες
πνευματικως των λεγομενων, σκανδαλισθεντες απηλθον εις τα οπισω, νομιζοντες
τον Σωτηρα επι σαρκοφαγιαν αυτους προτρεπεσθαι. 4.5 Ἦσαν και εν παλαιαι διαθηκηι
αρτοι προθεσεως· αλλ' εκεινοι παλαιας οντες διαθηκης τελος ειληφασιν. Ἐν δε τηι
καινηι διαθηκηι αρτος ουρανιος και ποτηριον σωτηριου, ψυχην και σωμα αγιαζοντα.
Ὥσπερ γαρ ο αρτος τωι σωματι καταλληλος, ουτω και ο Λογος τηι ψυχηι αρμοδιος. 4.6
Μη προσεχε ουν ως ψιλοις τωι αρτωι και τωι οινωι· σωμα γαρ και αιμα κατα την
δεσποτικην τυγχανει αποφασιν. Ει γαρ και η αισθησις σοι τουτο υποβαλλει, αλλα η
πιστις σε βεβαιουτω. Μη απο της γευσεως κρινηις το πραγμα, αλλ' απο της πιστεως
πληροφορου ανενδοιαστως, σωματος και αιματος Χριστου καταξιωθεις. 4.7 Και
υπαγορευει σοι ∆αβιδ ο μακαριος την δυναμιν, λεγων· "Ἡτοιμασας ενωπιον μου
τραπεζαν εξεναντιας των θλιβοντων με." Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Προ της σης
παρουσιας, τραπεζαν οι δαιμονες τοις ανθρωποις ητοιμαζον, ηλισγημενην και
μεμιασμενην, και διαβολικης πεπληρωμενην δυναμεως· αλλα μετα την σην
παρουσιαν, ω ∆εσποτα, ητοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν. Ὅταν ανθρωπος λεγηι
Θεωι· "Ἡτοιμασας ενωπιον μου τραπεζαν", τι αλλο σημαινει η την μυστικην και
νοητην τραπεζαν, ην ο Θεος ημιν ητοιμασεν εξεναντιας, αντι του εκ του εναντιου,
αντικειμενως τοις δαιμοσιν; Και μαλα εικοτως· εκεινη μεν γαρ κοινωνιαν ειχε
δαιμονων, αυτη δε κοινωνιαν Θεου. "Ἐλιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου." Ἐλαιωι
ελιπανε σου την κεφαλην επι μετωπου δια την σφραγιδα, ην εχεις του Θεου, ινα
γενησηι εκτυπωμα σφραγιδος, αγιασμα Θεου. "Και το ποτηριον σου μεθυσκον με ωσει
κρατιστον." Ὁραις ενταυθα ποτηριον λεγομενον, ο λαβων Ἰησους μετα χειρας και
ευχαριστησας ειπε· "Τουτο μου εστι το αιμα, το υπερ πολλων εκχυνομενον εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αφεσιν αμαρτιων." 4.8 ∆ια τουτο και ο Σολομων ταυτην αινιττομενος την χαριν εν
τωι Ἐκκλησιαστηι λεγει· "∆ευρο, φαγε εν ευφροσυνηι αρτον σου", τον πνευματικον
αρτον. "∆ευρο"· καλει την σωτηριον και μακαριοποιον κλησιν· "και πιε εν καρδιαι
αγαθηι οινον σου", τον πνευματικον οινον, "και ελαιον υπερ κεφαλης σου
εκχεισθω·" οραις αυτον και το μυστικον αινιττομενον χρισμα; Και "διαπαντος εστω
σου τα ιματια λευκα, οτι ηυδοκησε Κυριος τα ποιηματα σου·" νυν ηυδοκησε Κυριος
τα ποιηματα σου. Πριν γαρ προσελθειν τηι χαριτι, "ματαιοτης ματαιοτητων" ην τα
ποιηματα σου. Νυν δε αποδυσαμενος τα παλαια ιματια και ενδυσαμενος τα
πνευματικως λευκα, χρη λευχειμονειν διαπαντος. Ου παντως τουτο λεγομεν, οτι σε
δει λευκα περιβεβλησθαι ιματια αει, αλλα τα οντως λευκα και λαμπρα και
πνευματικα αναγκαιον εστι περιβεβλησθαι, ινα λεγηις κατα τον μακαριον Ἡσαΐαν·
"Ἀγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι Κυριωι· ενεδυσε γαρ με ιματιον σωτηριου, και
χιτωνα ευφροσυνης περιεθηκε μοι." 4.9 Ταυτα μαθων και πληροφορηθεις, ως ο
φαινομενος αρτος ουκ αρτος εστιν, ει και τοιουτος εστι τηι γευσει, αλλα σωμα
Χριστου, και ο φαινομενος οινος ουκ οινος εστιν, ει και η γευσις τουτο βουλεται,
αλλα αιμα Χριστου, και οτι περι τουτου ελεγε ψαλλων παλαι ο ∆αβιδ· "Και αρτος
καρδιαν ανθρωπου στηριζει, του ιλαρυναι προσωπον εν ελαιωι·" στηριζου την
καρδιαν, μεταλαμβανων αυτου ως πνευματικου, και ιλαρυνου το της ψυχης
προσωπον. Ὃ γενοιτο σε ανακεκαλυμμενον εχοντα εν καθαραι συνειδησει, την
δοξαν Κυριου κατοπτριζομενον, ερχεσθαι απο δοξης εις δοξαν, εν Χριστωι Ἰησου τωι
Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 5.τ ΚΑΤΗΧΗΣΙΣ
ΜΥΣΤΑΓΩΓΙΚΗ Εʹ Και αναγνωσις Πετρου καθολικης επιστολης· "∆ιο αποθεμενοι
πασαν κακιαν και δολον και καταλαλιαν", και τα εξης. 5.1 Τηι του Θεου
φιλανθρωπιαι, εν ταις προλαβουσαις συναξεσιν, αρκουντως ακηκοατε περι τε
βαπτισματος και χρισματος και μεταληψεως σωματος και αιματος Χριστου. Νυν δε
επι τα εξης μεταβαινειν αναγκαιον, σημερον την στεφανην επιθησοντας τηι
πνευματικηι υμων της ωφελειας οικοδομηι. 5.2 Ἑωρατε τοινυν τον διακονον τον
νιψασθαι διδοντα τωι ιερει, και τοις κυκλουσι το του Θεου θυσιαστηριον πρεσ
βυτεροις. Ου παντως δε δια τουτο εδιδου δια τον σωματικον ρυπον· ουκ εστι τουτο.
Ουδε γαρ ρυπον σωματος εχοντες, την αρχην εισηιειμεν εις την εκκλησιαν. Ἀλλα
συμβολον του δειν ημας παντων καθαρευειν των αμαρτηματων τε και ανομηματων,
το νιψασθαι. Ἐπειδη γαρ χειρες συμβολον πραξεως, νιπτομεθα δε ταυτας, το
καθαρον δηλονοτι και αμωμον των πραξεων αινιττομενοι. Ουκ ηκουσας του
μακαριου ∆αβιδ αυτο τουτο σε μυσταγωγουντος και λεγοντος· "Νιψομαι εν αθυοις
τας χειρας μου, και κυκλωσω το θυσιαστηριον σου, Κυριε"; Ουκουν το νιψασθαι τας
χειρας, το ανυπευθυνον ειναι αμαρτηματων εστιν. 5.3 Ειτα βοαι ο διακονος·
"Ἀλληλους απολαβετε και αλληλους ασπαζωμεθα." Μη υπολαβηις το φιλημα εκεινο
συνηθες ειναι τοις επ' αγορας γινομενοις υπο των κοινων φιλων· ουκ εστι τουτο
τοιουτο, αλλα το φιλημα τουτο ανακιρνησι τας ψυχας αλληλαις, και πασαν
αμνησικακιαν αυταις μνηστευεται. Σημειον τοινυν εστι το φιλημα του ανακραθηναι
τας ψυχας και πασαν εξοριζειν μνησικακιαν. ∆ια τουτο ο χριστος ελεγεν· "Ἐαν
προσφερηις το δωρον σου επι το θυσιασ τηριον, και εκει μνησθηις οτι ο αδελφος σου
εχει τι κατα σου, αφες το δωρον σου επι το θυσιαστηριον, και υπαγε πρωτον
διαλλαγηθι τωι αδελφωι σου, και τοτε ελθων προσφερε το δωρον σου." Ουκουν το
φιλημα διαλλαγη εστι, και δια τουτο αγιον, ως που ο μακαριος Παυλος εβοα λεγων·
"Ἀσπασασθε αλληλους εν φιληματι αγιωι", και Πετρος· "Ἀσπασασθε αλληλους εν
φιληματι αγαπης." 5.4 Μετα τουτο βοαι ο ιερευς· "Ἄνω τας καρδιας." Ἀληθως γαρ
κατ' εκεινην την φρικωδεστατην ωραν δει ανω εχειν την καρδιαν προς τον Θεον,
και μη κατω περι την γην και τα γηινα πραγματα. ∆υναμει τοινυν προσταττει ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ιερευς κατ' εκεινην την ωραν παντας αφιεναι φροντιδας βιωτικας, μεριμνας κατ'
οικον, και εχειν εν ουρανωι την καρδιαν προς τον φιλανθρωπον Θεον. Ειτα
αποκρινεσθε· "Ἔχομεν προς τον Κυριον", τουτωι συγκατατιθεμενοι, δι' ων
ομολογειτε. Μηδεις δε τοιουτος παρεστω, ως στοματι μεν λεγειν· "Ἔχομεν προς τον
Κυριον", τηι δε διανοιαι περι τας βιωτικας εχειν τον νουν φροντιδας. Παντοτε μεν
ουν Θεου μνημονευτεον· ει δε τουτο δια την ασθενειαν την ανθρωπινην αδυνατον,
κατ' εκεινην μαλιστα την ωραν τουτο φιλοτιμητεον. 5.5 Ειτα ο ιερευς λεγει·
"Ευχαριστησωμεν τωι Κυριωι." Ὄντως γαρ ευχαριστειν οφειλομεν, οτι αναξιους
οντας ημας εκαλεσεν εις την τηλικαυτην χαριν, οτι εχθρους οντας κατηλλαξεν, οτι
πνευματος υιοθεσιας κατηξιωσεν. Ειτα λεγετε· "Ἄξιον και δικαιον." Ευχαριστουντες
γαρ ημεις αξιον ποιουμεν πραγμα και δικαιον· αυτος δε ου δικαιον, αλλ' υπερ το
δικαιον ποιων, ημας ευηργετησε και τηλικουτων ηξιωσεν αγαθων. 5.6 Μετα ταυτα
μνημονευομεν ουρανου, και γης, και θαλασσης, ηλιου και σεληνης, αστρων, πασης
κτισεως λογικης τε και αλογου, ορατης τε και αορατου, αγγελων, αρχαγγελων,
δυναμεων, κυριοτητων, αρχων, εξουσιων, θρονων, των χερουβιμ των
πολυπροσωπων, δυναμει λεγοντες το του ∆αβιδ· "Μεγαλυνατε τον Κυριον συν
εμοι." Μνημονευομεν και των σεραφιμ, α εν Πνευματι αγιωι εθεασατο Ἡσαΐας
παρεστηκοτα κυκλωι του θρονου του Θεου, και ταις μεν δυσι πτερυξι
κατακαλυπτοντα το προσωπον, ταις δε δυσι τους ποδας, και ταις δυσι πετομενα, και
λεγοντα· "Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος Σαβαωθ." ∆ια το γαρ την παραδοθεισαν ημιν εκ
των σεραφιμ δοξολογιαν ταυτην λεγομεν, οπως κοινωνοι της υμνωιδιας ταις
υπερκοσμιοις γενωμεθα στρατιαις. 5.7 Ειτα αγιασαντες εαυτους δια των
πνευματικων τουτων υμνων, παρακαλουμεν τον φιλανθρωπον Θεον το αγιον
Πνευμα εξαποστειλαι επι τα προκειμενα, ινα ποιησηι τον μεν αρτον σωμα Χριστου,
τον δε οινον αιμα Χριστου· παντος γαρ ου αν εφαψηται το αγιον Πνευμα, τουτο
ηγιασται και μεταβεβληται. 5.8 Ειτα μετα το απαρτισθηναι την πνευματικην θυσιαν,
την αναιμακτον λατρειαν, επι της θυσιας εκεινης του ιλασμου, παρακαλουμεν τον
Θεον υπερ κοινης των εκκλησιων ειρηνης, υπερ της του κοσμου ευσταθειας, υπερ
βασιλεων, υπερ στρατοπεδων και συμμαχων, υπερ των εν ασθενειαις, υπερ των
καταπονουμενων, και απαξαπλως υπερ παντων των βοηθειας δεομενων δεομενοι δε
παντες ημεις ταυτην προσφερομεν την θυσιαν. 5.9 Ειτα μνημονευομεν και των
κεκοιμημενων, πρωτον πατριαρχων, προφητων, αποστολων, μαρτυρων, οπως ο
Θεος ευχαις αυτων και πρεσβειαις προσδεξηται ημων την δεησιν. Ειτα και υπερ των
κεκοιμημενων αγιων πατερων και επισκοπων, και παντων απλως των ημιν
προκεκοιμημενων, μεγιστην ονησιν πιστευοντες εσεσθαι ταις ψυχαις, υπερ ων η
δεησις αναφερεται, της αγιας και φρικωδεστατης προκειμενης θυσιας. 5.10 Και
βουλομαι υμας απο υποδειγματος πεισαι. Οιδα γαρ πολλους τουτο λεγοντας οτι· Τι
ωφελειται ψυχη, μετα αμαρτηματων απαλλασσομενη τουδε του κοσμου, η ου μεθ'
αμαρτηματων, εαν επι της προσφορας μνημονευηται; Ἆρα γαρ, ει τις βασιλευς
προσκεκρουκοτας αυτωι εξοριστους ποιησειεν, ειτα οι τουτοις διαφεροντες,
στεφανον πλεξαντες, υπερ των εν τιμωριαις αυτωι τουτον προσενεγκοιεν, ουκ αν
αυτοις ανεσιν δυη των κολασεων; Τον αυτον τροπον και ημεις, υπερ των
κεκοιμημενων αυτωι τας δεησεις προσφεροντες, καν αμαρτωλοι ωσιν, ου στεφανον
πλεκομεν, αλλα Χριστον εσφαγιασμενον υπερ των ημετερων αμαρτηματων
προσφερομεν, εξιλεουμενοι υπερ αυτων τε και ημων τον φιλανθρωπον Θεον. 5.11
Ειτα μετα ταυτα την ευχην λεγεις εκεινην, ην ο Σωτηρ παρεδωκε τοις οικειοις αυτου
μαθηταις, μετα καθαρας συνειδησεως Πατερα επιγραφομενος τον Θεον και λεγων·
"Πατερ ημων, ο εν τοις ουρανοις." Ὢ της μεγιστης του Θεου φιλανθρωπιας· τοις
αποπηδησασιν αυτου και εν εσχατοις γενομενοις κακοις τοσαυτην δεδωρηται κακων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αμνηστιαν και χαριτος μετουσιαν, ως και Πατερα επικαλεισθαι. Πατερ ημων, ο εν
τοις ουρανοις. Ουρανοι δε ειεν αν και οι την του επουρανιου φορουντες εικονα, εν
οις εστιν ο Θεος ενοικων και εμπεριπατων. 5.12 "Ἁγιασθητω το ονομα σου." Ἅγιον
εστι φυσει το του Θεου ονομα, καν λεγωμεν, καν μη λεγωμεν. Ἐπειδη δε εν τοις
αμαρτανουσιν εσθ' οτε βεβηλουται κατα το "∆ι' υμας το ονομα μου δια παντος
βλασφημειται εν τοις εθνεσιν", ευχομεθα εν ημιν αγιασθηναι το του Θεου ονομα·
ουχ οτι εκ του μη ειναι αγιον επι το ειναι ερχεται, αλλ' οτι εν ημιν αγιον γινεται
αγιαζομενοις και αξια του αγιασμου ποιουσιν. 5.13 "Ἐλθετω η βασιλεια σου."
Καθαρας ψυχης εστι το συν παρρησιαι φαναι· "Ἐλθετω η βασιλεια σου". Ὁ γαρ
ακουσας Παυλου λεγοντος· "Μη ουν βασιλευετω η αμαρτια εν τωι θνητωι υμων
σωματι", αλλα καθαρας εαυτον πραξει και εννοιαι και λογωι ερει τωι Θεωι· "Ἐλθετω η
βασιλεια σου." 5.14 "Γενηθητω το θελημα σου, ως εν ουρανωι, και επι της γης." Οι
θειοι και μακαριοι του Θεου αγγελοι το του Θεου θελημα ποιουσι, καθως ο ∆αβιδ
ψαλλων ελεγεν· "Ευλογειτε τον Κυριον, παντες οι αγγελοι αυτου, δυνατοι ισχυι,
ποιουντες τον λογον αυτου." ∆υναμει τοινυν ευχομενος τουτο λεγεις· Ὡς εν
αγγελοις γινεται σου το θελημα, ουτω και επι της γης εν εμοι γενηται, ∆εσποτα. 5.15
Τον αρτον ημων τον επιουσιον δος ημιν σημερον." Ὁ αρτος ουτος ο κοινος ουκ εστιν
επιουσιος· ο δε αρτος ουτος ο αγιος επιουσιος εστιν, αντι του επι την ουσιαν της
ψυχης κατατασσομενος. Ουτος ο αρτος ουκ εις κοιλιαν χωρει και εις αφεδρωνα
εκβαλλεται, αλλ' εις πασαν σου την συστασιν αναδιδοται εις ωφελειαν ψυχης τε και
σωματος. Το δε σημερον αντι του καθ' ημεραν λεγει, ως και ο Παυλος ελεγεν· "Ἄχρις
ου το σημερον καλειται." 5.16 "Και αφες ημιν τα οφειληματα ημων, ως και ημεις
αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων." Πολλα εχομεν αμαρτηματα· πταιομεν γαρ και εν
λογωι και εν διανοιαι, και πλειστα καταγνωσεως αξια ποιουμεν. "Και εαν ειπωμεν,
οτι αμαρτιαν ουκ εχομεν, ψευδομεθα", ως λεγει Ἰωαννης. Και συνθηκας προς τον
Θεον τιθεμεθα, συγχωρησαι ημιν παρακαλουντες τα αμαρτηματα, ως και ημεις τοις
πελας τα οφειληματα. Ἐννοουντες τοινυν ανθ' οιων οια λαμβανομεν, μη
αναμεινωμεν μηδε υπερτιθωμεθα συγχωρειν αλληλοις. Τα πταισματα τα γινομενα
εις ημας μικρα εστι και ευτελη και ευδιαλυτα, τα δε εις Θεον υφ' ημων γινομενα
μεγαλα εστι, και της αυτου μονης δεομεθα φιλανθρωπιας. Προσεχε ουν, μη δια τα
μικρα και ευτελη εις σε αμαρτηματα αποκλεισηις σεαυτωι των βαρυτατων
αμαρτηματων την παρα Θεου συγχωρησιν. 5.17 "Και μη εισενεγκηις ημας εις
πειρασμον", Κυριε. Ἆρα τουτο διδασκει ευχεσθαι ημας, μηδολως πειρασθηναι, ο
Κυριος; Και πως ειρηται αλλαχου· Ἀνηρ απειραστος αδοκιμος, και παλιν· "Πασαν
χαραν ηγησασθε, αδελφοι μου, οταν πειρασμοις περιπεσητε ποικιλοις·"; Ἀλλα
μηποτε το εισελθειν εστιν εις πειρασμον το καταβαπτισθηναι υπο του πειρασμου·
εοικε γαρ ο πειρασμος ωσπερ χειμαρρωι τινι δυσκολωι προς διαβασιν. Οι μεν ουν εν
πειρασμοις μη καταβαπτιζομενοι διαβαινουσιν, αριστοι τινες κολυμβηται γινομενοι
και μηδολως υπ' αυτου κατασυρομενοι. Οι δε μη τοιουτοι εισιοντες
καταβαπτιζονται· οιον, ως επι παραδειγματος, Ἰουδας εισελθων εις τον της
φιλοχρηματιας πειρασμον ου διενηξατο, αλλα καταβαπτισθεις ως σωματικως και
πνευματικως απεπνιγη. Πετρος εισηλθεν εις τον της αρνησεως πειρασμον, αλλα
εισελθων ου κατεβαπτισθη, αλλα γενναιως διενηξατο και ερρυσθη απο του
πειρασμου. Ἄκουε παλιν αλλαχου ολοκληρων αγιων χορου ευχαριστουντος επι τωι
εξαιρεθηναι του πειρασμου· "Ἐδοκιμασας ημας, ο Θεος, επυρωσας ημας ως πυρουται
το αργυριον· εισηγαγες ημας εις την παγιδα· εθου θλιψεις επι τον νωτον ημων·
επεβιβασας ανθρωπους επι τας κεφαλας ημων. ∆ιηλθομεν δια πυρος και υδατος, και
εξηγαγες ημας εις αναψυχην." Ὁραις αυτους παρρησιαζομενους επι τωι διελθειν και
μη εμπαγηναι; "Και εξηγαγες ημας εις αναψυχην"· το εις αναψυχην ελθειν ταυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

εστι το απο πειρασμου ρυσθηναι. 5.18 "Ἀλλα ρυσαι ημας απο του πονηρου." Ει ην το
"Μη εισενεγκηις ημας εις πειρασμον" του μηδολως πειρασθη ναι παραστατικον, ουκ
αν ελεγεν· "Ἀλλα ρυσαι ημας απο του πονηρου." Πονηρος δε ο αντικειμενος δαιμων,
αφ' ου ρυσθηναι ευχομεθα. Ειτα μετα την πληρωσιν της ευχης λεγεις "Ἀμην",
επισφραγιζων δια του Ἀμην, ο σημαινει "γενοιτο", τα εν τηι θεοδιδακτωι ευχηι. 5.19
Μετα ταυτα λεγει ο ιερευς· "Τα αγια τοις αγιοις". Ἅγια τα προκειμενα, επιφοιτησιν
δεξαμενα αγιου Πνευματος· αγιοι και υμεις, Πνευματος αγιου καταξιωθεντες. Τα
αγια ουν τοις αγιοις καταλληλα. Ειτα υμεις λεγετε· "Εις αγιος, εις Κυριος, Ἰησους
Χριστος". Ἀληθως γαρ εις αγιος, φυσει αγιος· ημεις γαρ, ει και αγιοι, αλλ' ου φυσει,
αλλα μετοχηι και ασκησει και ευχηι. 5.20 Μετα ταυτα ακουετε του ψαλλοντος μετα
μελους θειου προτρεπρομενου υμας εις την κοινωνιαν των αγιων μυστηριων και
λεγοντος· "Γευσασθε και ιδετε, οτι χρηστος ο Κυριος." Μη τωι λαρυγγι τωι σωματικωι
επιτρεπητε το κριτικον, αλλα τηι ανενδοιαστωι πιστει· γευομενοι γαρ ουκ αρτου και
οινου γευεσθε, αλλα αντιτυπου σωματος και αιματος Χριστου. 5.21 Προσιων ουν μη
τεταμενοις τοις των χειρων καρποις προσερχου, μηδε διηιρημενοις τοις δακτυλοις·
αλλα την αριστεραν θρονον ποιησας τηι δεξιαι, ως μελλουσηι Βασιλεα υποδεχεσθαι,
και κοιλανας την παλαμην δεχου το σωμα του Χριστου, επιλεγων "Ἀμην". Μετ'
ασφαλειας ουν αγιασας τους οφθαλμους τηι επαφηι του αγιου σωματος μεταλαμβανε,
προσεχων μη παραπολεσηις τι εκ τουτου· οπερ γαρ εαν απολεσηις, τουτο ως απο
οικειου εζημιωθης μελους. Ειπε γαρ μοι, ει τις σοι εδωκε ψηγματα χρυσιου, ουκ αν
μετα πασης ασφαλειας εκρατεις, φυλαττομενος μη τι αυτων παραπολεσηις και
ζημιαν υποστηις; Ου πολλωι ουν μαλλον ασφαλεστερον του χρυσιου και λιθων
τιμιων τιμιωτερον διασκοπησεις υπερ του μη ψιχα εκπεσειν; 5.22 Ειτα μετα το
κοινωνησαι σε του σωματος του Χριστου, προσερχου και τωι ποτηριωι του αιματος,
μη ανατεινων τας χειρας, αλλα κυπτων, και τροπωι προσκυνησεως και σεβασματος
λεγων το "Ἀμην", αγιαζου και εκ του αιματος μεταλαμβανων Χριστου. Ἔτι δε της
νοτιδος ενουσης τοις χειλεσι χερσιν επαφωμενος και οφθαλμους και μετωπον και τα
λοιπα αγιαζε αισθητηρια. Ειτα αναμεινας την ευχην, ευχαριστει τωι Θεωι τωι
καταξιωσαντι σε των τηλικουτων μυστηριων. 5.23 Ταυτας κατεχετε τας παραδοσεις
ασπιλους, και απροσκοπους εαυτους διαφυλαξατε· της κοινωνιας εαυτους μη
απορρηξητε, μη δια μολυσμον αμαρτιας των ιερων τουτων και πνευματικων
εαυτους αποστερησητε μυστηριων. Ὁ δε Θεος της ειρηνης αγιασαι υμας ολοτελεις,
και ολοκληρον υμων το σωμα και η ψυχη και το πνευμα εν τηι παρουσιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου τηρηθειη," ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


