In Ecclesiasten
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΕΙΣ ΤΟΝ
ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΝ
Πολλοι μεν των επιεικεστερων διαπορουσιν επι του βιβλιου τουτου, οι δε
προπετεστεροι και καταγελωσιν. Ἵν' ουν αμφοτερων τα παθη λυσωμεν, φερε, απο
του τελους αυτου συστησωμεν. Περας λογου το παν ακουε· τον θεον φοβου και τας
εντολας αυτου φυλασσε, οτι δη τουτο πας ανθρωπος· οτι συμπαν το ποιημα αξει ο
θεος εις κρισιν εν παντι παρεωραμενωι, εαν τε αγαθον εαν τε κακον· οπερ λεγει ο
Χριστος· αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Και ποιημα και θεον φησιν. Τι δει
πολλων λογων; Ταυτα ουν ειδοτες, καν μη ευρισκωμεν τινα των εγκειμενων, μη
καταγινωσκωμεν των ρηματων· εκεινα γαρ ισως εχει εννοιαν μεγαλην και δυνατην.
Και γαρ υψηλον το βιβλιον και ηθικωτατον και μουσικωτατον και περι των κατα
τον βιον πολλης γεμον φιλοσοφιας.
∆ιο παρακαλω προσεχειν. 1 Ῥηματα Ἐκκλησιαστου υιου ∆αυιδ. Καλως
εαυτον Ἐκκλησιαστην ενταυθα καλει· καθαπερ ουν εκκλησιαν συνισταμενος, ουτω
τηι οικουμενηι διαλεγεται, περι των κοινων πραγματων προθεμενος ειπειν, ατε του
κοινου δεσποτου δουλος ων. Ου γαρ προς Ἰουδαιους διαλεγεται, καθαπερ οι λοιποι,
αλλα προς πασαν <την> κτισιν και την οικουμενην. Φερε ουν, οσα βουλεσθε των
φιλοσοφων τουτοις παραβαλωμεν, και ευρησομεν εκεινα ευχερη οντα των εξωθεν.
Ῥηματα Ἐκκλησιαστου υιου ∆αυιδ. Εικοτως και τον πατερα φησιν και τον τοπον της
βασιλειας· Ἰσραηλ εν Ἱερουσαλημ· επειδη γαρ μετα τουτον οι βασιλεις του Ἰσραηλ
ουκ εν Ἱερουσαλημ ησαν, αλλ' εν Σαμαρειαι. ∆ια τουτο καλεσας, ου περι μικρων ημιν
διαλεγεται, αλλα περι των μεγαλων πραγματων. Ματαιοτης ματαιοτητων, ειπεν ο
Ἐκκλησιαστης, <ματαιοτης ματαιοτητων>, τα παντα ματαιοτης. Καλως τιθησιν
εαυτον εν τωι μεταξυ, και ου λεγει· ειπεν ο θεος, αλλ' ειπεν ο Ἐκκλησιαστης. Ου γαρ
πιστεως ενταυθα εχρηιζεν, ινα του θεου το αξιοπιστον παρενεγκηι, αλλα τινος
αυτοθεν δηλου οντος και απο λογισμων και απο της των πραγματων πειρας
διδασκοντος, ωσανει ελεγεν· εδει μεν παντας παντα παρα του θεου μανθανειν·
επειδη δε ουκ εβουληθητε, αλλ' επτοησθε, καν παρ' εμου ακουσατε· δια τουτο ουν
συνελθωμεν, ινα μαθωμεν οτι ματαιοτης ματαιοτητων, τα παντα ματαιοτης. Και
πανυ· ου γαρ μικρον προς την της αληθειας ευρεσιν το ψευδος ειδεναι και την
απατην και τα φαντασματα. Ποια δε παντα φησιν; και τι ποτε εστιν ματαιοτης
ματαιοτητων; Πολλωι γαρ τωι επωιδωι κεχρηται· ωσπερ ματαιον τηι γραφηι καλειν εθος
εστιν το μη κατα τινος πραγματος ον, ει νομιζεται μεν ειναι, ουκ εστιν δε. Τα ειδωλα
των εθνων ματαια· ουχ οτι ειδωλα ουκ εστιν– [ουκ] εστιν γαρ–αλλ' οτι [ματαια] θεοι
ουκ εισιν. Ὅταν το μεν ονομα παρηι, η δε υποθεσις καθειστο, ονομα μηκετι, <αλλα>
ψευδωνυμα· ως αν τις ειποι φιλονεικων τον εν τηι σκιαι ανθρωπον ανθρωπον ειναι·
ουκ εστιν γαρ· ου γαρ επιδεχεται τον κατα του ανθρωπου λογον· ουκουν ματαιος
εκεινος.
Τινος ουν ενεκεν ματαιοτης ματαιοτητων; Ἐπιτασιν του πραγματος λεγει· ως
οταν ειπωμεν δοξα δοξων, την υπερβαλλουσαν λεγομεν δοξαν, η βασιλευς βασιλεων
τον υπερβαλλοντα βασιλεα, ουτω ματαιοτης ματαιοτητων. Ἀπο δε του εναντιου, ει
βουλει, τον λογον πειρασωμεθα κινησαι· δει γαρ υμας μαθειν ακριβως την λεξιν
ταυτην. Ἀληθεια αληθειας λεγομεν μεγαλη. Φως η φως φωτος· το μεν γαρ εν σκοτει
φως ουκ αν ειη μεγα· οταν δε εν φωτι φανηι, τοτε και λεγομεν φως μεγα, οιον ο
ηλιος ο αισθητος, φως φωτος. Ὁ δε ηλιος της δικαιοσυνης ου φως φωτων, αλλα φως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αληθινον. Βουλει δε και περι σωματος; Και αυτο ειπω· το σωμα φθαρτον, η δε κονις
φθορα φθορας, η ως ειποιμεν βασιλειαι βασιλειων. Ὅταν και την συγκρισιν προς τα
ομογενη εχηις, καλος καλων πανυ καλος αν ειη. Ὥστε ουχ απλως ματαιοτης, αλλα
τοιαυτη μεθ' ην ουκ αν ειη ετερα ματαιοτης. Ἐννοησον μοι σκιαν· τουτο ματαιοτης
ματαιοτητων παρα ζωγραφιαν. Ὥσπερ γαρ εστιν αληθεια αληθειας, οιον η του θεου
και η ημετερα, ουτως ματαιοτης ματαιοτητων, και ουχ απλως ματαιοτης, αλλα
παντων ματαιοτης ανωτατω. Παντα ματαιοτης. Τα παντα ποια λεγει; Ουρανον, γην,
θαλατταν, τονδε τον κοσμον; Μη γενοιτο. Βλασφημον γαρ το λεχθεν· τα γαρ εργα
του θεου ουκ αν ειη ματαια, αλλα αληθη· και παντα γαρ τα εργα σου, φησιν, αληθινα
και πασαι αι οδοι αυτου κρισεις. Περι ποια ουν λεγει· ματαιοτης ματαιοτητων; η ουκ
αρκειται απαξ ειπων, αλλ' επιλεγει αει ουτως; Ἀπο διαθεσεως φθεγγεται τωι
διπλασιαζειν αυτα. Μη φοβηθωμεν, αγαπητοι, μη θορυβηθωμεν, μη πλανηθωμεν, μη
πανταχου περιαγαγωμεν τον λογον. Ἐγγυθεν ο ελεγχος. Τι ουν φησιν; Τις περισσεια
τωι ανθρωπωι εν παντι μοχθωι αυτου ωι μοχθει υπο τον ηλιον; Ειδες ποια παντα
φησιν; Τα των ανθρωπων εργα τα βιωτικα, εμποριας, καπηλειας, πραγματειας,
δοξαν, πλουτον, τρυφην. Και ορα πως κατεβαλεν το πραγμα, και ορα πως πρωτον
μεν μοχθον καλεσας, ο προσισταται μαλιστα τωι ακροατηι, ειπεν δη και ακερδη τον
μοχθον. Και ουκ αποφαινεται ενταυθα, αλλ' ερωται· τις περισσεια τωι ανθρωπωι; Ὃ
και σφοδρα θαρρουντος ην τοις ελεγχοις και πολλην εμφαινον την βαρυτητα και
κατα γινωσκοντος ως μαινομενων και εικηι παντα ποιουντων. Ὁ δεινα οικημα
εδειματο, λαμπρον κατεστησεν. Τι τουτωι το οφελος; Ουδεν. Τεχνιτας συνηγαγεν,
χρηματα ανηλωσεν, την επιθυμιαν επληρωσεν, απετεμετο εταιρας, αρρωστιας
υπεμεινεν, φροντιδας, προσκρουσματα, χαριτας ᾔτησεν, παντα συνεδραμεν. Τι το
περισσον; ειπε μοι. Τι μικρον η μεγα απωνασθαι ηδυνηθη; Ἕτερος παλιν, κληρον
πατρωιον παραλαβων, πορνας εθρεψεν, αρχης επεβη, μεγαλα ειργασατο. Τι το περας,
ειπε μοι, εν παντι μοχθωι αυτου; Ου λεγω οτι του μοχθου το μεν καλον, το δε κακον.
Παντα μοι φερε εις μεσον και ουδεν ευρησεις. Τα γαρ της ευσεβειας ου μοχθου· το
γαρ παραυτικα ελαφρον της θλιψεως εις υπερβολην βαρος δοξης ημιν κατεργαζεται·
και δευτε προς με παντες οι κοπιωντες· αρατε τον ζυγον μου, οτι χρηστος, και το
φορτιον μου ελαφρον.
Τουτο δε μοχθος, ατε μητε τον θεον εχον συμπραττοντα, μητε ταις ελπισι
κουφιζομενον. Και ει βουλει τον ανθρωπον αυτον ελεγχομενον ειπειν μοχθον,
βουλει και ου παραιτουμαι. Ουτος ο μοχθος υπο τον ηλιον, εκεινος ο μοχθος ουχ υπο
τον ηλιον, αλλ' υπερ τον ηλιον. Ἡμων γαρ το πολιτευμα εν ουρανοις υπαρχει. Ὁραις
πως ευθεως εν αρχηι και εν προοιμιοις διωρισατο περι ων ελεγεν; Περι των υπ'
ουρανον πραγματων, περι των μοχθηρων τουτων και επιπονων περι ων οι
ανθρω<ποι μοχθουσιν> *** 2 *** διακεισθαι και μηδεν αυτα τιθεσθαι· ο και Παυλος
φησιν· ουκ εν τιμηι τινι προς πλησμονην της σαρκος. Ὁ δε πονηρος † τινι δικην
φησιν, το συναγειν † Ὅτι τωι ανθρωπωι τωι αγαθωι προ προσωπου αυτου εδωκεν
σοφιαν και γνωσιν και ευφροσυνην· και τωι αμαρτωλωι εδωκεν περισπασμον του
περισπασθηναι και του συναγαγειν. Το μη αναπνειν, το ετεροις μοχθειν· οραις πως
απαγει του συναγειν χρηματα, πως ιστησιν την επιθυμιαν, πως εκκοπτει την
φαντασιαν, πως εξαγει προς δαπανην και αναλωσιν; Ὁ γαρ αφ' εαυτου κωλυων, πως
ετερωι δωσει; Ὁ δε εαυτωι παρεχων, πολλωι μαλλον και ετερωι· παιδευεται γαρ
καταφρονειν χρηματων.
Μαθωμεν ουν οτι το μεν καταφρονειν εργον του θεου εστιν, το δε τρυφαν
περιττον· εις αναγκαιας γαρ αναλωσει χρειας. Ου γαρ ισως αν παρεδεξατο τις
ακουων οτι το ελεειν εργον θεου, ως ο ακουων οτι το τρυφαν εργον θεου. Μη
φοβηθηις αναλωσαι· διδωσιν σοι ο θεος· τουτοις χαιρει μαλιστα η εκεινοις· επει που
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

χρησιμα τα παροντα χρηματα; Συγκρινει τουτον προς τον αποτιθεμενον. Και δειξει
τηι ψυχηι αυτου αγαθον. Ἐμοι δοκει την ελεημοσυνην λεγειν· τουτο γαρ οντως
αγαθον, τουτο ψυχη ανθρωπου, οταν ελεηι το σωμα του πλησιον. Ἀπ' εκεινου
αρχεται και εις τουτο ληγει. Ουχ απλως φησιν αγαθον, αλλα προς τον φειδωλον και
μικρολογον, τον μικροψυχον, ειτα παλιν φησιν· και γε τουτο ματαιοτης. ∆ια τι το
συναγειν; Ἕτερος γαρ αυτο ληψεται.
3 Τοις πασιν χρονος, και καιρος τωι παντι πραγματι υπο τον ουρανον.
Ἐνταυθα παιδευομεθα μητε αλγειν επι τοις δεινοις, μητε χαιρειν επι τοις καλοις. Ου
γαρ δη, καθαπερ ημεις θορυβουμεθα και λεγομεν οτι «συνεβη τοδε, ουτω συμβαινει
απο αμαρτιας ημετερας», αλλα φυσιν τοιαυτην ο βιος εχει· προς δε την φυσιν
αγανακτειν ου χρη. Ὥσπερ ου δυσχεραινομεν επι χειμωνος, ουδε επι θερους, ουτως
ουδε επι τοις παρουσι πραγμασιν· εκαστον γαρ δει γενεσθαι και εκαστον εχει καιρον.
Μη ως επι παραδοξοις αλγει· ωσπερ τα κακα, ουτως και τα καλα αναγκη συμβηναι·
μαλλον δε ου κακα, αλλ' ουτω φαινομενα, οιον δει χαιρειν, αλλα και αλγειν. Και
ορα ποθεν πιστουται τον λογον· τουτο δε απο των συμβαινοντων παρ' ημων,
δεικνυς οτι αναγκαιως γιγνεται. Ουκ αει το οικοδομειν καλον, ουκ αει το φυτευειν,
αλλ' εστιν οπου και εναντιον και ου μονον καλον. Και αρχεται απο των συνεκτικων
και ο μαλιστα ηδονων και αθυμιας εστιν αιτιον. Καιρος του τεκειν και καιρος του
αποθανειν. Τι αλγεις επι θανατωι; Μη γαρ παρα προσδοκιαν γεγονεν; Μη γαρ παρ'
ελπιδας; Κατα καιρον ηλθεν ισως αναγκαιον τωι γενεσθαι. Το αποθανειν ταχυτερον,
πως και τινι τροπωι ισως ευκαιρον; Καιρος του φυτευειν και καιρος του εκτιλαι το
πεφυτευμενον. Ειτα αυτο απο των φυτων πιστουται· μη αει φυτευειν δει, ουδε
εσταναι; Καθαπερ γαρ συ ου συγχωρεις τας γεγηρακυιας μενειν αμπελους, αλλ'
αναιρεις, ουτω και ο θεος· ακολουθια πραγματων εστιν, μη αλγει. Ὅρα πως
χρησιμον και προς ευθυμιαν το βιβλιον.
Καιρος του αποκτειναι και καιρος του ιασθαι. Και ταυτα εναντια. Και ποιος
καιρος του αποκτεννειν; Οιον τους πονηρους. Παρα τωι θεωι καιρος τουτου και
τουτου. Καιρος του καθελειν και καιρος του οικοδομειν, καιρος του κλαυσαι και
καιρος του γελασαι. Και ποιος καιρος εστιν ακαιρος; Ὅτε ακαιρος εστιν ο γελως και
αχρηστος. Ει γαρ εκεινων των γενικων καιρος, πολλωι μαλλον τουτων δι' ε κεινα·
ουχ απλως συμπτωματα ταυτα εστιν; Και ταυτα ο θεος ωρισεν· μη αει γελαν, ινα μη
διαχυθωμεν, μη αει κλαιειν, ινα μη καταπιπτωμεν. Καιρος του περιλαβειν· περι
γαμου. Καιρος του ζητησαι και καιρος του απολεσαι. Και μην εξ ημετερας ραθυμιας
γιγνεται. Μη νομιζε, φησιν. Ἔστιν καιρος οτε δει σε απολεσαι. Ἢ ινα μη πενθωμεν
τουτο φησιν, η, ινα και εκοντες προωμεθα· εστιν οπου το μη ζητησαι ευκαιρον, αλλα
βελτιον απολεσαι. Καιρος του φιλησαι και καιρος του μισησαι· ουκουν και
φιληθηναι και μισηθηναι. Συμπαντα α εποιησεν καλα εν καιρωι αυτων. Τι τοινυν
μοχθεις; Παντα θαυμαστα, παντα οσα γεγονεν εν καιρωι αυτων καλα. Μη απλως την
λυπην ειπηις, αλλα μετα του καιρου δειξον μοι ταυτην, και δεικνυμι σοι της ηδονης
ουσαν βελτιω και του γελωτος. ∆ιο και φησιν· βελτιον πορευθηναι εις οικον
πενθους η εις οικον γελωτος. Ουδεν τουτων αυτο καθ' εαυτο καλον, ουτε κακον· το
αποθανειν βελτιον του γενεσθαι, οιον εν γηραι. Ουδε γαρ αλλο τι του καιρου χωρις
καλον, καν τροφην ειπηις, καν ποτον. Και γε συμπαντα τον αιωνα εδωκεν εν καρδιαι
αυτων, οπως μη ευρηι ανθρωπος το ποιημα ο εποιησεν ο θεος απ' αρχης και μεχρι
τελους. Ου βουλεται, φησιν, ο θεος τα εργα αυτου φανερα ειναι τοις ανθρωποις,
καταστελλων αυτων την πολυπραγμοσυνην. Ουτω, φησιν, τους χρονους
κατεσκευασεν σοφως, ως μη δυνασθαι ευρειν τους ανθρωπους τα γενομενα· το γαρ
πληθος των ημερων ισως επισκοτει και ληθην εμποιει. Ἢ τουτο φησιν οτι, καιπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τον χρονον ειδοτες καθ' ον γιγνεται τα εργα, ου δυνατον συνιδειν. Ἔγνων οτι ουκ
εστιν αγαθον εν αυτοις, ει μη του ευφρανθηναι και του ποιειν αγαθον εν ζωηι αυτου.
Τουτο εστιν ποιημα αγαθον, ελεησαι.
Μελλων γαρ επι ευποιΐαν παρακαλειν, προτερον αυτο νομοθετει, πασχειν ευ·
ο γαρ εαυτωι χρηστος και ετερωι εσται. Τουτο δομα θεου εστιν. Καν λεγηι δομα θεου,
τουτο ωρισεν ο θεος μονον ειναι καλον, απο του μοχθου βουλομενος ημας
απαγαγειν του παροντος βιου και του εν τουτοις μοχθειν. Ἔγνων <οτι> παντα, οσα
εποιησεν ο θεος, αυτα εσται εις τον αιωνα· επ' αυτων ουκ εστιν προσθειναι και απ'
αυτων ουκ εστιν αφελειν. Ἐνταυθα παλιν αυτου την σοφιαν θαυμαζει, οτι ουτως
διαρκες και ανελλιπες αυτου το εργον ως πανταχου αρκειν. Και ο θεος εποιησεν, ινα
φοβηθωσιν απο προσωπου αυτου. Ὅρα και ταυτα· ουχ ινα παρασαλευθωσιν μονον,
αλλ' ινα αυτον και θαυμαζωσιν· εικος ουν τα προς υποθεσιν θεογνωσιας
γεγενημενα, μεγαλα τινα και θαυμαστα. Το γενομενον ηδη εστιν, και οσα του
γινεσθαι ηδη γεγονεν. Τα δε των ανθρωπων ου τοιαυτα, αλλ' αει γιγνεται. Και ο
θεος ζητησει τον διωκομενον.
Ὅρα πως μεταξυ φιλοσοφιας εντιθησιν ρηματα και ου λεγει ενταυθα
«ματαιοτης» περι των πασχοντων κακως· επειδη γαρ ειπεν οτι δι' ημας εποιησεν τα
εργα, ωστε αυτον επιγινωσκεσθαι, και θεογνωσιας αιτιον τουτο. Τι ουν; φησιν, τας
αδικιας πως περιοραι; Ἔρχεται λοιπον και επι τον της προνοιας λογον, οτι και τουτο
δεικνυσιν οντα τον θεον. Ὁ θεος ζητησει τον διωκομενον· καν μη νυν, αλλα μετα
ταυτα· απο της πειρας οιδα ταυτα, φησιν. Και ετι ειδον υπο τον ηλιον τον τοπον της
κρισεως, εκει ο ασεβης, και τον τοπον του δικαιου, εκει ο ευσεβης. Ειδον και
κολαζομενους· οπερ και ο πατηρ αυτου φησιν. Και ειπα εγω εν καρδιαι μου· συν τον
δικαιον και συν τον ασεβη κρινει ο θεος. Και εκεινος επαθλον της αρετης λημψεται
και ουτος της κακιας. Ειδον τον τοπον· ουχι τοπον της κολασεως λεγει· υπο τον
ηλιον, γαρ φησιν· ου λεγω σοι τα μελλοντα, ειδον πολλαχου συμβαντα ταυτα. Ὅτι
καιρος τωι παντι πραγματι και επι παντι τωι ποιηματι. Ὥστε μη ζητειν· οιδεν τους
καιρους ο θεος, ποτε και ποτε εκεινους κολασθηναι δει. Ἐκει ειπα εγω εν καρδιαι μου
περι λαλιας υιων ανθρωπων, οτι διακρινει αυτους ο θεος. Ἐκει ειπον· μη λαβηις εις
δογματα ταυτα, απερ ουτως διαπορων ελεγεν, επει και ο ∆αυιδ εισαγει τινα λεγοντα·
και ειπον· αρα ματαιως εδικαιωσα την καρδιαν μου και ενιψαμην εν αθυοις τας
χειρας μου, και· ειπον εν τηι εκστασει μου· απερριμμαι απο προσωπου των οφθαλμων
σου, και· ειπον εν τηι ευθηνιαι μου· ου μη σαλευθω εις τον αιωνα. Περι λαλιας υιων
ανθρωπου οτι διακρινει αυτους ο θεος· επειδη πολλοι του θεου κατηγορου σιν και
διαγελωσιν εικηι, τοτε αυτους παιδευσει, τοτε αυτους διδαξει. Και του δειξαι οτι
αυτοι κτηνη εισιν και γε αυτοις. Ὅρα τοινυν ο και νυν γιγνεται. Πολλοι του θεου
κατηγορουσιν, πολλοι αυτον αδικον ειναι φασιν, πολλοι αυτον μη προνοειν· ουτοι
των κτηνων τι διαφερουσιν; Ὅταν ουν ο θεος το κατ' αξιαν απονεμηι εκαστωι, του
καιρου καλουντος, τοτε δειξει την ανοιαν αυτων, τοτε διακρινει αυτους. Ὅτι
συναντημα υιων του ανθρωπου και συναντημα του κτηνους· ως ο θανατος τουτου,
ουτως ο θανατος τουτου. ∆εικνυσιν οτι θανατος εις εκατεροις, σωμα εν, πλασις μια·
και ει τουτο αγνοουσιν εικοτως κτηνη, οτι πνευμα εν τοις πασιν. Και τις οιδεν
πνευμα υιων του ανθρωπου [και συναντημα του κτηνους· ως ο θανατος τουτου,
ουτως ο θανατος τουτου. Και τις οιδεν πνευμα υιων του ανθρωπου] ει αναβαινει
ανω, και πνευμα του κτηνους ει καταβαινει κατω εις την γην; Τουτο δε φησιν περι
εκεινων, οτι κτηνη εισιν. Ει γαρ ταυτα εωρων και περι αναστασεως εφιλοσοφουν,
ουκ αν ταυτα εφθεγξατο, ουκ αν ειπεν· επει οτι γε αυτος ουχ ουτως διεκειτο δηλον
εκ των μετα ταυτα· οτι αξει ο θεος αυτους εις κρισιν. Ὅτι τις αξει αυτον του ιδειν εν
ωι αν γενηται μετ' αυτον; Ἐπειδη πολλοι βουλονται καταλειψαι χρηματα, τις αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

δυνησεται ενεγκειν, ωστε ιδειν τα γενομενα; φησιν. Ὅρα πως συνεχως αυτους τεως
εμβαλλει εις το καταφρονειν χρηματων και μη ζητειν μετα την εντευθεν αποδημιαν.
4 Και επεστρεψα εγω και ειδον συμπασας τας συκοφαντιας. Ἐπεστρεψα, τι
εστιν; Ἐλογισαμην, φησιν, τα καλα του βιου και ειδον ματαια· ειτα μετεβαλον
εμαυτον και ελογισαμην αυτου τα λυπηρα και ειδον υπερβαλλοντα. Τουτο εστιν
επεστρεψα. Ὅταν ουν τα μεν αγαθα αυτου ματαια, τα δε δεινα χαλεπα, τι το κερδος;
ειπε μοι. Ειδον δακρυον των συκοφαντουμενων και ουκ εστιν αυτους ο παρακαλων.
Ἀπαρηγορητα κλαιουσιν· δεινον γαρ συκοφαντια. ∆εινον· και μην ουκ εδει τουτο
δεινον ειναι, αλλα τουναντιον. Ὅταν γαρ δικαστης μη καταδικαζηι, τινος ενεκεν
θρηνεις; Ἀλλ' ομως ουτω λυπηρον το γενος των ανθρωπων, ως και επι τουτωι
θρηνειν. Και επηινεσα εγω συμπαντας τους τεθνηκοτας, τους ηδη αποθανοντας υπερ
τους ζωντας, οσοι ζωσιν εως του νυν· και αγαθος υπερ τους δυο τουτους οστις ουκ
εγενετο. Τουτο ουκ εστιν αυτου ψηφος, αλλα της συγκεχυμενης διανοιας· πολλα γαρ
εν αθυμιαι φθεγγομεθα, απερ ουκ αναγκη φερειν εις δογματων αυθεντιαν. ∆ια τουτο
γαρ φησιν· ειπον εν τηι εκστασει μου· πας ανθρωπος ψευστης· ωστε ουκ εμη η
αποφασις, αλλα της αθυμουσης ψυχης η ψηφος. Ἴδε τουτον ακουοντα και ορωντα
και βλεποντα, θρηνουντα εκεινους· ουτω το παθος εταραξεν. Πως εικος αυτους
διακεισθαι; Ποσης αξιοι τιμωριας αν ειεν οι συκοφανται; Εικοτως και οι των εξωθεν
νομοι τοις αυτοις υπαγουσιν αυτους επιτιμιοις. Και ειδον εγω συμπαντα τον μοχθον
και συμπασαν ανδρειαν του ποιηματος, οτι το ζηλος ανδρος απο του εταιρου αυτου
και γε τουτο ματαιοτης.
Τουτεστιν, το νεωτερικον αυτων τουτο. Ὅταν ευ πραττωσιν, τοτε παλιν
βασκανια, και βασκανια και παρα του οικειου· τουτο εστιν το δεινον, ωστε, ει και μη
ματαια ην *** Ἀλλ' ετερωθεν παλιν ορα εναντιας δυο κακιας διωρισμενας, και
θαυμασον πως ουδεν οντα φθονει δε ως μενοντα και αει οντα. Τι φθονεις τοις μη
ουσιν; φησιν. Ὁ αφρων περιελαβεν τας χειρας αυτου και εφαγεν τας σαρκας αυτου.
Τουτεστιν, ουδενος φειδεται, αλλ' ει δεοι και εαυτον φαγειν, αφειδης εστιν και
ωμος· τουτεστιν, συνεδησεν εαυτον και κατεφαγεν. Ἀγαθον πληρωμα δρακος
αναπαυσεως υπερ πληρωμα δυο δρακων μοχθου. Ἀγαθοι οι δυο υπερ τον ενα. Ουτω
και ο Χριστος· ου εισιν δυο η τρεις συνηγμενοι εις το εμον ονομα, εκει ειμι εν μεσωι
αυτων. Συναγει ημας και διδασκει αλληλους φιλειν, ει και μη οικειοι, δια την χρειαν
την αναγκαιαν· επειδη γαρ ειπεν περι ενος απολαυοντος πλουτου, βελτιον ειναι δυο,
ει δε και τρεις πολλωι κρειττον.
Και διδασκει απο των πραγματων των οικτρων και βιωτικων· αν τε
αναπαυεσθαι δεηι αν τε πασχειν κακως, μεγαλη η συμπαθεια. Ἀγαθοι οι δυο υπερ τον
ενα, οις εστιν αυτοις μισθος εν μοχθωι αυτων· οτι εαν πεσωσιν, ο εις εγειρει τον
μετοχον αυτου, και ουαι τωι ενι, οταν πεσηι <και μη ηι δευτερος του εγειραι αυτον. Και
γε εαν κοιμηθωσιν δυο, και θερμη αυτοις·> και ο εις πως θερμανθηι; Και <εαν>
συνεκραταιωθη ο εις, οι δυο στησονται κατεναντι αυτου, και το σπαρτιον το
εντριτον ου ταχυ απορραγησεται. Ὁ εις, φησιν, ουδε αναστηναι δυνησεται, ουδε
αναπαυεσθαι· οι δε δυο και εν συμφοραις μεγα εισιν. Το δε σπαρτιον το εντριτον ου
ταχυ απορραγησεται. Ἐπι σχοινιου, φησιν, μεγαλη ασφαλεια η συναφεια· ου πολλωι
μαλλον επι ανθρωπου η ομονοια και η αγαπη; Ἀγαθος παις πενης και σοφος υπερ
βασιλεα πρεσβυτερον και αφρονα· οτι εξ οικου δεσμων εξελευσεται του βασιλευσαι,
οτι και γε εν βασιλειαι αυτου εγενηθη πενης. Ἐκεινος μεν, φησιν, και εν βασιλειαι
πενης, ουτος δε απο δεσμου θαυμαστος εσται. Ουδεν εκεινον εκωλυσεν τα δεσμα,
ουδεν τουτον ωνησεν η βασιλεια. Ουκ εστιν περασμος τωι παντι λαωι, τοις πασιν οσοι
εγενοντο εμπροσθεν αυτου. Τουτεστιν, υπερβαλλοντα ην τα ηδη γεγενημενα, λυσαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

δεινα· ουτος δε ικανος εστιν και τοις μετα ταυτα αποδουναι αδειαν πολλην· ωσπερ
εκεινοι ου λυπουνται δια τουτον, ουτως ουτοι [ουκ] ευφραινονται δια τουτον. Ὁ μεν
γαρ πονηρος και τους μετ' αυτον λυπει, ο δε αγαθος και τους προ αυτου ευφραινει.
Και γε οι εσχατοι ουκ ευφρανθησονται επ' αυτωι. Ἢ παλιν εκεινος φησιν οτι και τους
προ αυτου και τους μετ' αυτον λυπησει ο πονηρος. Ὅτι και γε τουτο ματαιοτης· οιον
ανθρωπος, εαν ηι. Φυλαξον τον ποδα σου εν ωι αν πορευηι εις οικον θεου. Τουτεστιν,
καθαρος εσηι αρπαγης, πλεονεξιας· οξεις οι ποδες αυτων εκχεαι αιμα. Ἢ τουτο
φησιν· μη τοις αυτοις ποσιν και εις κακιαν και εις οικον θεου τρεχε, επει καν εκεινωι
τωι χρονωι και εγγισον του ακουειν· τουτεστιν, πειθου τωι θεωι· τουτο γαρ υπερ
θυσιασμα γενοιτο. Ὅτι ουκ εισιν ειδοτες του ποιειν κακα. Τοιουτοι οι ακουοντες
ουδε εισονται κακιαν. Πως γαρ; Ὥσπερ οι καλα σιτουμενοι ουδε ο τι ποτε εστιν
αρρωστια επιστανται.
5 Μη σπευδε επι στοματι σου, και καρδια σου μη ταχυνετω του εξενεγκαι
λογον προ προσωπου του θεου. Παλιν ενταυθα κελευει μη απλως μηδε ως ετυχεν
υπισχνεισθαι τωι θεωι. Ὅτι ο θεος εν τωι ουρανωι και συ επι της γης· δια τουτο
εστωσαν οι λογοι σου ολιγοι. Τουτεστιν, δυνησεται σε κολασαι. Ει γαρ ανθρωπωι
πολλακις διαλεγομενος αμαρτησει, πολλωι μαλλον τωι θεωι. Ὅτι παραγινεται
ενυπνιον εν πληθει πειρασμου και φωνη αφρονος εν πληθει λογων. Ἐνταυθα την
φαντασιαν φησιν· τα ψευδη πραγματα ενυπνια φησιν· συμβαινει γαρ σε και
ψευσασθαι. Ὁραις ποσα περι υποσχεσεως φησιν; Καθως ευξηι ευχην τωι θεωι, μη
χρονισηις του αποδουναι αυτην· ουκ εστιν θελημα εν αφροσιν. Συ ουν οσα αν ευξηι
αποδος. Ἀγαθον το μη ευξασθαι σε η το ευξασθαι σε και μη αποδουναι. Μη δωις το
στομα σου του εξαμαρτησαι την σαρκα σου. Μη πασας βουλευου βουλας ως
γινομενας την σαρκα απολλυειν, οιον μοιχειας, πορνειας. Μη ειπηις προ προσωπου
του θεου οτι· αγνοια εστιν, Ὁραις ποσος σου προνοιας λογος, ινα μη και τουτου δικην
δωις και διαφθαρηι τα ποιηματα των χειρων σου, οτι εν πληθει ενυπνιων και
ματαιοτητων και λογων πολλων.
Τα ποιηματα σου· τα ψευδη και πεφαντασμενα και ουδεν εχοντα αληθες. Ἐαν
συκοφαντιαν πενητος και αρπαγην κριματος και δικαιοσυνης ιδηις εν χωραι, μη
θαυμασηις επι τωι πραγματι. Μη θαυμαζε, φησιν, επι ταις αδικιαις. Ὑψηλος επανω
υψηλου. Του γαρ αδικουντος ετερος εστιν πολεμιος. Και υψηλοι επ' αυτοις. [Και
περισσεια γης.] Ὥσπερ ουκ εστιν ουτος μονος υψηλος, αλλα και αλλος. Και περισσεια
γης. Ὥσπερ αυτη πολλη, ουτως και υψηλη η προσοδος. Ἢ οτι εχει δουναι τωι
αδικουμενωι. Ἵνα γαρ μη λεγηις· και τι το οφελος; Μετα το αδικηθηναι ουχ οραις
πλουτουντα. Ειτα και ετερωθεν· Ἀγαπων αργυριον ου πλησθησεται αργυριου· και τις
ηγαπησεν εν πληθει αυτου γενημα; Τουτεστιν, τον ποθον αυτων στησαι αδυνατον.
Καν απαντα λαβηι, πλειονων εφιεται, ωστε τον μελλοντα αργυριου εμπιμπλασθαι ου
πολλα περιβαλλεσθαι χρη, αλλα τον ποθον καταλυσαι τον περι τα χρηματα. Ἄν τε
χρηματα αν τε γενηματα τις φιληι, περιττον ουδεν. Τουτο περιττον, οτι πολλοι ου
θελουσι τα γενηματα αυτων. Και γε τουτο ματαιοτης. Ἐν πληθει αγαθωσυνης
επλησθησαν εσθιοντες αυτην· και <τι> ανδρεια τωι παρ' αυτης; Ὅτι αρχη του οραν
οφθαλμοις αυτου. Τι το περισσον; φησιν. Ἀνδρεια πεποιημενη, ανω ειπεν· τουτεστιν,
τι το κερδος απο της ευφοριας; Το συνεχως ενοραν, πλεον δε ουδεν, και αρχην
λαμβανειν του βλεπειν εις αυτα. Ειτα ετερωθεν αυτο βαλλει παλιν. Γλυκυς ο υπνος
του δουλου, ει ολιγον, ει πολυ φαγεται. Ὅτι γαρ ουδεν το περισσον εστιν, ομου
ηδονη παραγινεται και εν τουτωι και εν εκεινωι. Ου δια τουτο παντα ποιουμεν, δι'
ηδονην; Και τωι εμπλησθεντι του πλουτησαι ουκ εστιν ο αφιων αυτον του καθευδειν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Ὁ δε απολαυων πλειονων ου δυναται καθευδειν εν ηδονηι. Ειτα λεγει οτι ουδε εις
αυτους παραπεμπεται ο πλουτος.
Ἔστιν αρρωστια ην ειδον υπο τον ηλιον, πλουτον φυλασσομενον τωι παρ'
αυτου εις κακιαν αυτου, και απολειται ο πλουτος εκεινος εν περισπασμωι πονηρωι,
και εγεννησεν υιον και ουκ εστιν εν χειρι αυτου ουδεν. Καθως εξηλθεν απο γαστρος
μητρος αυτου γυμνος, αποστρεψει του πορευθηναι ως ηκει. Ὅταν γαρ ισως
αφικνειται ωσπερ ηλθεν γυμνος, τι το κερδος; Ὅσα ενομοθετησεν ο θεος, ουκ
αφιησιν μετ' αυτων απελθειν. Πολλακις και ενταυθα οντας κατελειψεν· πολλακις
μη καταλειφθεις, πλειοσιν κακοις περιεβαλεν τους λοιπους. 6 Ἐαν γεννησηι ανηρ
εκατον και ετη πολλα ζησεται, και ψυχη αυτου <ουκ> εμπλησθησεται, και γε ταφη
ουκ εγενετο αυτωι, ειπα· αγαθον υπερ αυτον το εκτρωμα. Ἑλωμεθα τουτον υπερ
τουτον τημερον. Το εκτρωμα, τι φησιν; Μαλλον υπερ εκεινον αναπαυεσθω ουτος.
Πας μοχθος του ανθρωπου εις το στομα αυτου. Ὅρα πως λανθανοντως διαβαλλει
την τρυφην. Ὅσα αν μοχθησηις ουκ εκει τελευται; Τινος ενεκεν πολλα περιβαλληι;
Τινος ενεκεν φειδηι; Τινος ενεκεν ουκ αναλισκεις; Τινος ενεκεν φοβηι και πλειονων
εφιεσαι; Ουχ εν στομα μελλει δεχεσθαι το παν; Τι σοι πλεον κται φειδωλιας; Ουκ εις
αυτον απελευσηι τον τοπον τωι τρυφησαντι; Ὅτι περισσεια τωι σοφωι υπερ τον
αφρονα; Ἄρα απο συνεσεως τουτο.
∆ιοτι ο πενης οιδεν πορευθηναι κατεναντι της ζωης. Ὅταν γαρ πενης μεν
τρυφαι, πλουσιος δε μηκετι, ουκ απο σοφιας και ανοιας τουτο; Ἀγαθον οραμα
οφθαλμων υπερ περισσευμα ψυχηι. Βελτιον ευφραινεσθαι, φησιν, τοις οφθαλμοις η
εχειν αποκειμενα εκεινα α ου βλεπει οφθαλμος. Και γε τουτο ματαιοτης και
προαιρεσις πνευματος. Ει τι εγενετο, ηδη κεκληται ονομα αυτου. Τουτεστιν, γνωστα
τοις ανθρωποις εστιν. Και εγνωσθη ο εστιν ανθρωπος· ουδεν. Ου δυνησεται κριθηναι
μετα του ισχυρου υπερ αυτον. Μετα του θεου, φησιν· ου δυνησεται τον λογον αυτον
απαιτησαι. Ὅτι εισι λογοι πολλοι πληθυνοντες ματαιοτητα. Ὅτι εν πολλοις λογοις
ελεγχεται, η οτι και αυτος πολλα ποιει ματαια. Ου δυναται εγκαλεσαι υπερ της
φυσεως, οτι φθαρτη· και γαρ ο βιος αυτου πολλωι χειρων. Ὅτι τις οιδεν τι αγαθον
[εν] τωι ανθρωπωι εν τηι ζωηι αυτου; Ουδεις οιδεν. Ουκ αρα εγκλημα; Πανυ· δι' αυτο
τουτο οτι ουκ ισασιν το συμφερον, αλλ' ωσπερ εν σκοτωι οικουσιν, ωστε ουτε
κριθηναι δυνανται προς τον θεον, ουδε τι αποκρινασθαι ισασιν. Ταχεως αυτο ερει. Οι
δε τα οικεια συμφεροντα αγνοουντες, πως δυνησονται δικαζεσθαι τωι θεωι; Ἀριθμον
ημερων ζωης ματαιοτητος αυτου· και εποιησεν αυτα εν σκιαι. Ἐποιησεν αυτα αφανη·
τουτο γαρ εστιν ως εν σκιαι. Ὅτι τις απαγγελει τωι ανθρωπωι τι εσται οπισω αυτου
υπο τον ηλιον; Τα γαρ πραγματα κατα παντα τον βιον κρινει ο θεος· πολλακις το
τελος των πραγματων εν ετεραι γενεαι εδωκεν, ωστε τον μελλοντα την κρισιν αυτου
μανθανειν ζην αει χρονον. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· ει και μηδεν ετερον, το
ολιγοχρονιον ημας αφαιρειται. Τι γαρ; Ει μελλεις εγκαλειν τωι θεωι οτι σε ταχεως
ανηρπασεν απο του κοσμου, ειτα μετα ταυτα συνεβη δεινα ειναι, ουκ εχων ειδεναι
αυτα τα μετα σε, ουδεν εχεις λεγειν, αλλα αλισκηι.
7 Ἀγαθον ονομα υπερ ελεον αγαθον. Τουτεστιν, βελτιον απολαυειν φημης
καλης και συζεσθαι, η απο ελεου· εκεινος γαρ υπευθυνος. Πως ουν λεγεις· τις οιδεν
το οντως αγαθον; Ουκ ισμεν. Τεως δε α ισμεν, ταυτα εστιν. Και ημερα του θανατου
υπερ ημεραν γενεσεως αυτου. Το μεν γαρ αναπαυσις, το δε προοιμιον πονων.
Ἀγαθον πορευθηναι εις οικον πενθους. Τουτεστιν ευκολον· το γαρ αγαθον ενταυθα
τουτο φησιν, το ραιδιον. Ἢ πορευθηναι εις οικον ποτου, καθοτι τουτο τελος παντος
ανθρωπου. † Και ειχεν αντιδουναι ουδεις ο μη δυναμενος ταυτην αποδουναι την
αμοιβην, εκεινην δε χαριτι παντως· † εκειθεν φθονος και βασκανια. Ἱκανην εχεις
παραμυθιαν το μηδενα διαφυγειν· εκειθεν ευφροσυνην ληψονται.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Ὁραις εν τοις δεινοις σοι κοινωνουντας απαντας· *** εντευθεν λυπην
πολλακις και βλασφημιαν· μαλιστα γαρ τα μη οντα καθολικα λυπει καλα οντα, τα
δεινα ευφραινει. Και ο ζων δωσει αγαθον εν καρδιαι αυτου. ∆ωσει προς καρδιαν
αυτου παραμυθιαν, ου τηι ψυχηι, ουχι *** τον απελθοντα· τετιμηκα<ς> δε τους
προσηκοντας παρακαλεσας, αλλα σαυτωι μαλλον την παραμυθιαν ποριζομενος.
∆ιπλα τα αγαθα· οτε απελθων ανεπαυσατο, οτε ετι μενων ουκ ηλγησεν επι τοις
δεινοις. Ὅτι ως φωνη των ακανθων υπο τον λεβητα, ουτως γελως των αφρονων·
και γε τουτο ματαιοτης. Ἄσημος, αηδης, ακερδης, ανωφελης. Μη ειπηις· τι εγενετο
οτι αι ημεραι αι προτεραι ησαν αγαθαι υπερ ταυτας; οτι ουκ εν σοφιαι ηρωτησας περι
τουτου. Ει γαρ εξετασεις και τουτων τα χρηστα, ειδες αν πολυ το αντιρροπον· η, ει
μη τουτο· ουτως εδει γενεσθαι. Ει δε τουτο ουκ εν σοφιαι, πολλωι μαλλον τα αλλα α
εξεταζουσιν. Ἀγαθη σοφια μετα κληρονομιας. Τουτεστιν εν περιουσιαι. Ὅτι εν σκιαι
αυτης η σοφια ως σκια αργυριου. Τουτεστιν, ουκ εντευθεν αναπαυσει μονον, αλλα
και εν λαμπροτητι εσηι πολληι. Ἴδε τα ποιηματα του θεου· οτι τις δυνησεται κοσμησαι
ον αν ο θεος διαστρεψηι αυτον; Περι τιμωριας φησιν. Τις δυνησεται σωσαι ον αν ο
θεος τιμωρησηται; Ὅρα τα Σοδομα. Ποιηματα αυτου· ουχι την κτισιν φησιν, αλλα
τας οικονομιας. Ἐν ημεραι αγαθωσυνης ζηθι εν αγαθωι, και ιδε εν ημεραι κακιας· ιδε,
και γε συν τουτωι συμφωνως τουτο εποιησεν ο θεος περι λαλιας. Τουτεστιν, νοησον
τα επερχομενα, κατασκεψαι ακριβως οτι συμπαν το ποιηθεν συζει ο θεος· αν τε
καλον αν τε κακον, προς εν απανται τελος. Περι λαλιας, ινα μη ευρεθηι οπισω
ανθρωπου μηθεν. Ουτω μεντοι συμφωνον, ως μηδε ειδεναι την ομονοιαν και το
τελος.
Ἔστιν δικαιος απολλυμενος εν δικαιωι αυτου, και εστιν ασεβης μενων εν
κακιαι αυτου. Παλιν αλλη απορια και αγνοια· τον μεν ουκ ωνησεν η δικαιοσυνη, τον
δε ουκ εφθειρεν η κακια. Μη γινου δικαιος πολυ, μηδε σοφιζου περισσα, μηποτε
εκπλαγηις. Ὁραις τι φησιν; Μη γινου δικαιος· τουτεστιν, μη ζητει πασαν του θεου την
δικαιοσυνην, μηδε ζητει ακριβως ευρειν το δικαιον του θεου· ου γαρ δυνασαι. Ὅτι
γαρ τουτο φησιν, το εξης δηλοι. ∆ιδου τωι ακαταλημπτωι· μεγαλη ευρεσις αγνοια, ινα
μη εκστηις σου· ουτε γαρ ευρησεις τι, και τουτο πεισει. Ἀγαθον το αντεχεσθαι σε εν
τουτωι, και απο τουτου μη μιανηις την χειρα σου. Τουτωι· ηγουμαι αντεχεσθαι σε
καλων, μη μιαινεσθαι τοις πονηροις. Ἡ σοφια βοηθησει τωι σοφωι υπερ δεκα
εξουσιαζοντας τους οντας εν τηι πολει. Ου γαρ εστιν ανθρωπος μη δεομενος
βοηθειας. Ὅτι ανθρωπος ουκ εστιν δικαιος εν τηι γηι, ος ποιησει αγαθον και ουχ
αμαρτησεται. Καιτοι καν θαυμαστος τις ειη και δικαιος, εικοτως αμαρτανει· σοφιας
δε εστιν διορθουσθαι τα πλημμεληθεντα.
Και γε εις παντας τους λογους ους αν λαλησουσιν ασεβεις, μη θηις καρδιαν
σου. Τουτεστιν, μη ακριβως εξεταζε τα περι σου λεγομενα, επει ουδε ο δουλος
εκφευξεται. Ὅπως μη ακουσηις του δουλου σου καταρωμενου σε. Ἂν γαρ θεληις τα
περι σου λεγομενα εξεταζειν, και ο δουλος εμπεσειται. Ὅτι πολλακις πονηρευσεται
σε και καθοδους πολλας κακωσει καρδιαν σου. Ἂν γαρ τουτο ποιηις, δωσεις τηι
καρδιαι σου κατα σαυτου βουλας· και προχειρον σαυτον ποιησεις τοις βουλομενοις
αδικειν σε, αν ταυτα παντα ακριβως εξετασηις. Ὅτι και συ κατηρασω· α εξεταζεις.
Παντα ταυτα επειρασα εν τηι σοφιαι. Ειπα· σοφισθησομαι. Τουτεστιν, εξετασον
σαυτον, και υπευθυνος ει και συ. Μη τοινυν αγανακτει, ει ταυτα βουλεται α και συ
ποιεις. Παντα ταυτα επειρασα εν τηι σοφιαι· τουτεστιν, επαθον αυτα αλλα
κατεφρονησα. Και αυτη εμακρυνθη απ' εμου μακραν υπερ ο ην, και βαθυ βαθος, τις
ευρησει αυτο; Ἐβουληθην ακριβως ζην, αλλ' εμακρυνθη υπερ εμε η σοφια, υπερ το
προτερον εμακρυνθη απ' εμου. Τοιουτον γαρ τι εστιν; Ὅταν φρονωμεν, τοτε μαλιστα
ισμεν οσον αυτης απεχομεν, ωσπερ ο βλεπων, ουτος οιδεν οσον αυτου απεχει ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ηλιος. Ἐκυκλωσα εγω και η καρδια μου του γνωναι και του κατασκεψασθαι και
ζητησαι σοφιαν και του γνωναι ασεβους αφροσυνην και οχληριαν και περιφοραν.
Και ευρισκω εγω αυτην και ερω πικροτερον υπερ θανατον, συν την γυναικα, ητις
εστιν θηρευμα. Γυναικα μετα ταυτα ητοι την αφροσυνην φησιν, η, ει μη τουτο, την
ανοητον γυναικα, οτι θηρευμα εστιν χαλεπον. Και αι σαγηναι καρδια αυτης, δεσμος
εις χειρας αυτης· αγαθος προ προσωπου του θεου εξαιρεθησεται απ' αυτης, και
αμαρτανων συλλημφθησεται εν αυτηι. Ἴδε τουτο ευρον, ειπεν ο Ἐκκλησιαστης, μια
τηι μιαι του ευρειν λογισμον, και επεζητησεν η ψυχη μου και ουχ ευρον· και
ανθρωπον ενα απο χιλιων ευρον και γυναικα εν πασιν τουτοις ουχ ευρον. Πλην ιδε
τουτο ευρον ο εποιησεν ο θεος συν τον ανθρωπον ευθη, και αυτοι εζητησαν
λογισμους πονηρους. Τι ταυτης της σοφιας ισον; Τι των δογματων ορθοτερον;
Ἐποιησεν τον ανθρωπον ευθη *** 8 *** και οτι ουκ εστιν γινωσκων τι το εσομενον.
Τοσαυτα ειδως, τουτο αγνοειν φησιν, αλλα δει πιστευειν· εσται γαρ κρισις. Παντι γαρ
καιρος εστιν πραγματι, ωστε απο στοχασμου τουτο καλως συνιστατο. Ὅτι μεν ουν
εσται κρισις δηλον, ποτε δε ου δηλον. Ουκ απο τουτου δε μονον τουτο αυτο
δεικνυται, αλλα και <απο> του μη δυνηθηναι κωλυσαι θανατον, μηδε αποστειλαι
τινα μελλοντα κινδυνευειν εκ πολεμου δυνατον αυτωι· αλλα κακως μεν ποιησαι
εξουσιαν εχει· και ομως, μετα το ποιησαι, παλιν κολαζονται και τιμωρουνται.
Ἔδωκα την καρδιαν μου εις παν το ποιημα ο πεποιηται υπο τον ηλιον, τα οσα
εξουσιασατο ο ανθρωπος εν ανθρωπωι του κακωσαι αυτον. Και τοτε ειδον ασεβεις εις
ταφους εισαχθεντας, και εκ του αγιου, και επορευθησαν και επηινεθησαν εν τηι πολει,
οτι ουτως εποιησαν. Και γε τουτο ματαιοτης. Ὅτι ουκ εστιν γιγνομενη αντιρρησις
απο των ποιουντων το πονηρον. Τουτεστιν, ου καταγιγνωσκουσιν αυτων, ουκ
εναντιουνται αυτοις· η γαρ ανεπαυσαντο; Και αγαθον ουκ εσται τωι ασεβει και ου
μακρυνει ημερας εν σκιαι. Ἐν αναπαυσει, φησιν. Ὃς ουκ εστιν φοβουμενος απο
προσωπου του θεου. Ἔστιν ματαιοτης, η πεποιηται επι της γης, οτι εισιν δικαιοι, οτι
φθανει προς αυτους ως ποιημα των ασεβων, και εισιν ασεβεις, οτι φθανει προς
αυτους ως ποιημα των δικαιων [πνευμα]· και γε τουτο ματαιοτης. Τουτεστιν,
πολλακις δοξαν ελαβεν πονηραν δικαιος και αγαθην ασεβης, αλλα και τουτο ματην,
ως πεποιημενου, φησιν, ου πεποιημενου. Ου δυνησεται ανθρωπος ευρειν το ποιημα
το πεποιημενον υπο τον ηλιον· οσα αν μοχθησηι ανθρωπος του ζητησαι, και ουχ
ευρησει.
9 Ὅτι συμπαν τουτο εδωκα εν καρδιαι μου, ως οι δικαιοι και οι σοφοι και αι
εργασιαι αυτων εν χειρι θεου. Τουτεστιν, οτι οιδεν οτι ουδεν κερδαινει η του θεου
την προνοιαν και την οικονομιαν την υπο τον ηλιον. Και γε αγαπην και γε μισος ουκ
εστιν ειδως ανθρωπος· τα παντα προ προσωπου αυτων ματαιοτης. Καταγινωσκει
των τεως ουδεν ειδοτων· τουτων παντα ψευδη. Συναντημα εν τωι δικαιωι και τωι
ασεβει, τωι αγαθωι και τωι κακωι, τωι καθαρωι και τωι ακαθαρτωι, τωι θυσιαζοντι και τωι
μη θυσιαζοντι· ως ο αγαθος, ὣς ο αμαρτανων· ὣς ο ομνυων, καθως ο τον ορκον
φοβουμενος. Τουτο ειδον πονηρον εν παντι τωι πεποιημενωι υπο τον ηλιον, οτι
συναντημα εν τοις πασιν· και γε καρδια υιων του ανθρωπου επληρωθη πονηρου, και
περιφερεια εν καρδιαι αυτων εν ζωηι αυτων, και οπισω αυτων προς τους νεκρους.
Ὅτι τις ος κοινωνει προς παντας τους ζωντας; Ἐπαιρει τον θανατον και φορτικον
ειναι φησιν και παντας υπευθυνους ειναι τωι πραγματι. Και επειδη ειδεν
καταπεφρονημενην την τιμωριαν, επαιρει και αυτην τωι λογωι· ουδε γαρ αν ο
μακαριζων προ τουτου τους τεθνηκοτας νυν τους ζωντας εμακαριζεν λεγων· Ἔστιν
ελπις οτι ο κυων ο ζων αγαθος υπερ τον λεοντα τον τεθνηκοτα.
Τουτο πονηρον, τουτο εστιν μοχθηρον, τουτο κολασις μεγαλη, τουτο τιμωρια
χαλεπη, οτι παντες αποθνηισκομεν, καν σοφος, καν οστισδηποτε. Μη μεγα φρονει επ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

αρετηι· αποθνηισκεις γαρ, φησιν. Μη εχου της κακιας· αποθνηισκεις γαρ. Ἐπειδη ειπεν
οτι οι φοβουμενοι τον θεον ζησονται, δια τουτο παλιν λεγει ποσον καλον ζωη,
ποσον κακον θανατος. Ὅρα παλιν πως πειθει μετριαζειν. Ἐπεστρεψα και ειδον υπο
τον ηλιον οτι ου τοις κουφοις ο δρομος, ου τοις δυνατοις ο πολεμος, και γε ου τωι
σοφωι αρτος και ου τοις συνετοις ο πλουτος, και γε ου τοις γινωσκουσιν χαρις. Ὅτι
καιρος και απαντημα συναντησεται εν συμπασιν αυτοις. Ὅτι και γε ουκ εγνω ο
ανθρωπος τον καιρον αυτου· ως οι ιχθυες οι θηρευομενοι εν αμφιβληστρωι κακωι,
και ως ορνεα εν παγιδι. Ταυτα λεγει διδασκων μη τοις πραγμασιν θαρρειν, αλλα την
ελπιδα εχειν εις τον θεον, μη τα πλεονεκτηματα της ανθρωπινης φυσεως μεγα τι
νομιζειν. Και γαρ αποθανουνται παντες. Ου τουτο μονον, αλλ' οτι ουτως
αποθνηισκουσιν, ως οι ιχθυες οι θηρευομενοι κακως εν αμφιβληστρωι· ουτω και
ουτοι ουκ ισασιν την τελευτην. Και γε τουτο ειδον σοφιαν υπο τον ηλιον, και
μεγαλη εστιν προς με· πολις μικρα και ανδρες εν αυτηι ολιγοι, και ελθηι επ' αυτην
βασιλευς μεγας και κυκλωσηι αυτην και οικοδομησηι επ' αυτην χαρακας μεγαλους,
και ευρηι εν αυτηι ανδρα πενητα και σοφον, και διασωσηι αυτος την πολιν εν τηι σοφιαι
αυτου· και ανθρωπος ουκ εμνησθη συν του ανδρος του πενητος. Και ειπα· αγαθη
σοφια υπερ δυναμιν· και σοφια του πενητος εξουδενωμενη. Ὃ λεγει τουτ' εστιν·
μεγα πραγμα οικτιρμονα ειναι και φιλελεημονα και την διορθωσιν των πεπτωκοτων
και κειμενων ποιουμενον, καν μεγαλα ηι τα δεινα τοις εκπεπολεμωμενοις
επικουρειν, καν πενητες ωσιν, μη παροραν.
10 Ἐαν το πνευμα του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε, τον τοπον σου μη αφηις,
οτι ιαμα καταπαυσει αμαρτιας μεγαλας. Τουτ' εστιν μη αφηις· μη καταφρονησηις, εαν
οργισθηι σοι ο κρατων· το γαρ βουλεσθαι καταλλαττειν εαυτωι *** Τον τοπον μη
αφηις· τουτεστιν, η φυγε η εκκλινον η παντα τροπον απολογιας κινησον· τουτο γαρ
ιασεται τα αμαρτηματα. Ἔστιν πονηρια ην ειδον υπο τον ηλιον, ως ακουσιον
εξηλθεν απο προσωπου του εξουσιαζοντος· εδοθη ο αφρων εν υψεσιν μεγαλοις, και
πλουσιοι εν ταπεινωι καθεσθησονται· ειδον δουλους εφ' ιππους και αρχοντας
πορευομενους ως δουλους επι της γης. Οι μεν σοφοι εταπεινωθησαν, υψωθησαν δε
τουναντιον και δουλοι και αφρονες. Ὁ ορυσσων βοθρον εμπεσειται εις αυτον, <και
καθαιρουντα φραγμον δηξεται αυτον οφις>. Ειτα απο των συμβαινοντων λεγει οτι
πολλακις τοιχον τις κατεβαλεν η διωρυξεν και, του μελλοντος αδικεισθαι μη
παροντος, οφις αυτον κατεφαγεν. Πιστωσασθαι ουν τον λογον βουλεται, η πεισαι οτι
ταυτα ουχ απλως γιγνεται, αλλα του θεου πεμποντος τα θηρια. Ἐξαιρων λιθους
διαπονηθησεται εν αυτοις. Ἐαν πεσηι το σιδηριον, και αυτος προσωπον εταραξεν, και
δυναμεις δυναμωσει, και περισσεια τωι ανδρι εν σοφιαι. Ὁ ελεγχων παντα πονον
υπομενει πολυν και πολυν τον ιδρωτα. Ἐαν πεσηι το σιδηριον σχιζοντος ξυλα,
κινδυνευσει επ' αυτοις. Τουτεστιν, ουδε εκει τι γεγονεν· η τουτο λεγει οτι πολλας
εχει αφορμας ο θεος του κολαζειν και τιμωρεισθαι. Ἐαν δακηι οφις εν καιρωι
θερισμου, ουκ εστιν περισσεια τωι επαιδοντι.
Ουδεν πλεον, φησιν· τοτε γαρ χαλεπα τα δηγματα. Τουτο ουν φησιν, οτι, εαν
μη προλαβων μετανοησηις, ουδεν σοι πλεον εσται, αλλα ληψηι πληγην
απαραμυθητον, οταν δεηι θερισθηναι σου το αμαρτημα. Ουκ εγνω ανθρωπος το
γενομενον, και τι το εσομενον· τι οπισω αυτου, τις απαγγελει αυτωι; [Μοχθος των
αφρονων κακωσει αυτον, ος ουκ εγνω του πορευθηναι.] Ἴσως τε, ει ην τις ο <τα>
μετα ταυτα απαγγελλων αυτωι, εγνω αν οτι το γενομενον αυτο εστιν το μελλον· δια
το ολιγοχρονιος ειναι, ουκ οιδεν τα παντα. ∆ια τουτο παραμυθιαν ου μικραν ημιν
εδωκεν τας γραφας ο θεος· πλην ου παντα λεγουσιν αι γραφαι τα κατα τον χρονον
τον εμπροσθεν. Μοχθος αφρονος κακωσει αυτον, ος ουκ εγνω πορευθηναι εις πολιν.
Ἐμοι δοκει λεγειν τους κακουργουντας εν ταις ερημιαις, τους μυρια τεκταινομενους.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Ουαι σοι, πολις, ης ο βασιλευς σου νεωτερος. Ουχ απλως τον απο της ηλικιας λεγει·
ου γαρ αν ειπεν· αγαθον παις πενης σοφος υπερ βασιλεα πρεσβυτην και αφρονα
ουδαμου γαρ την ηλικιαν καθ' εαυτην διαβαλλει. Και οι αρχοντες σου πρωι
εσθιουσιν. Τους τοιουτους <λεγει>· ου γαρ αν αλλως διεστειλεν εκεινον· εχρην γαρ
τον πρεσβυτην αντιδιαστειλαι. Μακαρια η γη, ης ο βασιλευς σου υιος ελευθερων, και
οι αρχοντες σου προς καιρον φαγονται εν δυναμει και ουκ αισχυνθησονται. Ἐκεινοι
γαρ ουκ εν δυναμει ουδε μετα προθυμιας εσθιουσιν, ουκ αντιλεγοντες. Ἐν οκνηριαις
ταπεινωθησεται δοκωσις και εν αργιαις χειρων σταξει οικια. Ὁραις ποσος ψογος τηι
αργιαι; Εις γελωτα ποιουσιν αρτον. Ουχι λιμος υμας αναλωσει, φησιν, αλλα οινος· εις
ευφροσυνην εδοθη, φησιν, αυτοι δε εις μεθην ποιουσιν αυτον· οινος γαρ ευφραινει
ζωντας, ωστε μη μεθυσκεσθαι. Και οινον και ελαιον του ευφρανθηναι ζωντας. Ταυτα
φησιν· εις γαρ ευφροσυνην δεδοται.
11 Ἀποστειλον τον αρτον σου επι προσωπου του υδατος, οτι εν πληθει των
ημερων σου ευρησεις αυτον. Ἀκουετε τι φησιν. Ἐπει <ου> παραχρημα και ου παρ'
αυτον τον καιρον ο καρπος αποδιδοται, αλλα μετα ταυτα χρονωι πολλωι παντως
αποδοθησεται. Καθαπερ γαρ εις υδωρ ριπτουμενος αρτος ευθεως παρατρεχει και
παρασυρεται, ουτως εν τηι ελεημοσυνηι εδωκας και ευθεως ουδεν ελαβες, αλλα
παντως ληψει. Τι ουν, εαν ευθεως ου πειθωμαι, φησιν, αλλ' εν τωι μελλοντι καιρωι;
∆ος μεριδα τοις επτα και γε τοις οκτω. Τουτεστιν τωι πληθει· μη αποστερησηις
αυτους, καν πολλοι ωσιν.
Ὅτι ου γινωσκεις τι εσται πονηρον επι την γην. Τουτεστιν, χρειαν εχεις του
ερανου τουτου. Ἐαν πλησθωσιν τα νεφη υετου, επι την γην εκχεουσιν. Ὥσπερ ταυτα
τοτε αφιασιν τον υετον, οταν πληρωθηι, ουτω και η ελεημοσυνη, οταν απαρτισθηι,
τοτε αποδωσει την αμοιβην. Ἐαν πεσηι ξυλον εν τωι νοτωι και εαν εν τωι βορεαι, ου
πεσειται το ξυλον, εκει εσται. Ὥσπερ τουτο, φησιν, μενει ενθα αν πεσηι, ει εν ερημωι,
ουτω και την ελεημοσυνην ουδεις μετακινησαι δυνησεται· παντως γαρ μενει. Τηρων
ανεμον ου σπερει, και βλεπων εν ταις νεφελαις ου θεριζει. Ἐμοι δοκει τουτο λεγειν
ωστε μη μετα ακριβειας την ελεημοσυνην ποιειν, περιεργαζομενον τους τροπους
των λαμβανοντων. Ει μεν γαρ δικαστης εκαθισας, καλως αν ταυτα εποιησας· ει δε
φιλανθρωπος ει και ελεημων, το ονομα αιδεσθητι της ελεημοσυνης. Ἐμοι δε δοκει
και εις αυτα ταυτα χρησιμον ειναι τουτο, οπερ περι του σπορου και της γεωργιας
φησιν, ωστε μη πανταχου ασφαλη ειναι μηδε ακριβη. Ου γαρ οιδας τι εσται η οδος
της οικονομιας ταυτης και του πνευματος. Πολλαχου σοι διαπιπτει ταυτα, φησιν· ου
δυνατον γαρ ειναι την οικονομιαν του θεου δηλην. Ὡς οστα γαρ της κυοφορουσης,
ουτως ου γνωσει τα ποιηματα του θεου, οσα ποιησει τα συμπαντα. Ἐν πρωΐαι σπειρον
το σπερμα σου, και εν εσπεραι μη αφιετω η χειρ σου, οτι ου γινωσκεις ποιον
στοιχησει, τουτο η τουτο.
Τουτεστιν, και προιμον και οψιμον σπειρον, μη αμελει. Πας καιρος εστω σοι
καιρος· αν γαρ ενος εκπεσηις, του ετερου ουκ εκπεσηις. Πολλας κελευει παρεχειν
αφορμας τοις βουλομενοις συζεσθαι και ευδοκιμειν. Και εαν τα δυο επι το αυτο
αγαθα. Ἐαν γαρ αμφοτερα συμπεσηι καλως, επι του ενος ουκ εκπεσηις. Και συ τοινυν
και δι' οικονομιας και δια παντων και δι' ελεημοσυνης και δια σωφροσυνης και δια
παντων εχου της σαυτου σωτηριας. Γλυκυ το φως και αγαθον τοις οφθαλμοις. Του
θεου θαυμαζει την προνοιαν, πως εποιησεν ηδιστον τον παροντα βιον και ποθεινον
ημιν· και απο τουτου παρασκευαζει ταυτα ποιειν τα δυναμενα ποιειν ημας ζην. Ειτα
εγκωμιαζει παλιν την ζωην· ουδεποτε κορον λαμβανει του φωτος, και τοιουτου
οντος. Ὅτι γαρ δια τουτο ποιει, ορα πως παραινει τωι νεωι προσεχειν εαυτωι, εως αν
ελθηι ο θανατος. Ευφραινου, γαρ φησιν, νεανισκε εν νεοτητι σου, και αγαθυνατω σε
η καρδια σου, και περιπατει εν οδοις αμωμος, και γνωθι οτι επι πασιν τουτοις αξει σε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ο θεος εν κρισει. Και αποστησον θυμον απο καρδιας σου. 12 Και μνησθητι του
κτισαντος σε, εως ου μη σκοτισθηι ο ηλιος και το φως και η σεληνη και οι αστερες,
και επιστρεψουσι τα νεφη οπισω του υετου. Ὥσπερ υετος κατελθων ουκ ανεισιν,
ουτως ουδε τα νεφη τωι τελευτησαντι. Ἐν ημεραι ηι αν σαλευθωσιν φυλακες οικιας
και διαστραφωσιν ανδρες της δυναμεως, <και ηργησαν αι αληθουσαι οτι
ωλιγωθησαν>. Παντα προδιδοασιν.
Μαλιστα ουτω και τοτε εσται, ωσπερ <οτε> εξ αργιας αι αληθουσαι ου
καμνουσι, παρα το μη ειναι ανθρωπους· απολειται η πολις. Και σκοτασουσιν αι
βλεπουσαι εν ταις οπαις. Ἢ τουτο φησιν, οτι οι οξυ βλεποντες τοτε σκοτωθησονται·
ουχι αι βλεπουσαι αι ψυχαι αι διορατικαι. Και κλεισουσιν θυρας εν αγοραι, και
αναστησεται εις φωνην στρουθιου. Τουτεστιν, στρουθοι εννοσσευσουσιν· την
ερημιαν λεγει. Και ανθησει το αμυγδαλον. Ἢ ερημιαν φησιν, η, ωσπερ ο καρπος
ουτος ανθησας παλιν μαραινεται, ουτω και ο ανθρωπος. Και συντριβηι η υδρια επι
την πηγην, <και συντροχασηι ο τροχος επι τον λακκον>. Ὥσπερ αυτη ελαττωθεισα
ουκετι παρεξει υδωρ και ο τροχος δε εμπεσων επι τον βοθρον ουκετι τρεχει, ουτω
και ο ανθρωπος αποθανων. Και το πνευμα επιστρεψει προς τον θεον. Ἐπιστρεψηι γαρ
ο χους επι την γην, ως ην, και το πνευμα επιστρεψηι προς τον θεον, ος εδωκεν αυτο.
Αυτος ουν αυτο λημψεται το πνευμα, ουχι τον χουν μονον.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12


