De gloria in tribulationibus
Εις το αποστολικον ρητον το λεγον, "Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν
ταις θλιψεσιν, ειδοτες οτι η θλιψις υπομονην κατεργαζεται," και τα εξης.
51.155
αʹ. Ἐπιπονον μεν γηπονωι το ζευξαι βοας, και αροτρον ελκυσαι, και αυλακα
ανατεμειν, και σπερματα καταβαλειν, και ανασχεσθαι χειμωνος, και κρυμον ενεγκειν,
και περιελασαι ταφρον, και πλεονεξιαν υδατων επιουσαν τοις σπερμασιν
αποκρουσασθαι, και οχθας ποταμων υψηλοτερας εργασασθαι, και δια μεσης της αρουρας
βαθυτερας αυλακας ανατεμειν· αλλα τα επιπονα ταυτα, και μοχθον εχοντα, κουφα
γινεται και ραιστα, οταν ταις ελπισιν ο γεωργος ιδηι κομωντα τα ληια, και την δρεπανην
ηκονημενην, και την αλωνα των δραγματων εμπεπλησμενην, και τον καρπον ωριμον
μετα πολλης της ευφροσυνης οικαδε εισκομιζομενον. Ουτω και κυβερνητης αγριων
κυματων κατατολμαι, και χειμωνος, και μαινομενης θαλαττης πολλακις καταφρονει,
και πνευματων αστατων, και διαποντιους κλυδωνας και μακρας οιδε φερειν αποδημιας,
οταν τα φορτια αναλογιζηται, και τους της εμποριας λιμενας, και τον εκ τουτων
απειρον πλουτον τικτομενον ιδηι. Ουτω και στρατιωτης τραυματα φερει, και νεφη
βελων αποδεχεται, και λιμον υποφερει, και κρυμον, και τας μακρας αποδημιας, και τους
επι της παραταξεως κινδυνους, εντευθεν τα τροπαια και τας νικας και τους στεφανους
αναλογιζομενος. Ἀλλα τινος ενεκεν τουτων εμνησθην; η τι μοι βουλεται ταυτα τα
παραδειγματα; Παρακλησιν υμιν εντευθεν προς την ακροασιν εισαγαγειν βουλομαι, και
παραμυθιαν προς τους υπερ της αρετης ιδρωτας. Ει γαρ των ειρη51.156 μενων εκαστος
το επιπονον κουφον ηγειται δια την των μελλοντων ελπιδα, και ταυτα, ει και τις αυτων
επιτυχειν δυνηθειη, τωι παροντι συγκαταλυομενα βιωι, πολλωι μαλλον υμας την υπερ
της πνευματικης διδασκαλιας ακροασιν ανεχεσθαι χρη, και την υπερ της αιωνιου ζωης
παραταξιν τε και τους ιδρωτας γενναιως φερειν. Τοις μεν γαρ αδηλα τα της προσκαιρου
ελπιδος εστι, και εν προσδοκιαι μονηι των χρηστων πολλακις γενομενοι, τον βιον ουτω
κατελυσαν, εντρυφησαντες μεν ταις ελπισιν, επι δε των εργων αυτων ουκ εγγισαντες,
και δη δια ταυτα τα χαλεπωτερα υπομειναντες. Οιον τι λεγω· Μετα τους πολλους
εκεινους πολλακις πονους τε και ιδρωτας ο γηπονος ενιοτε εν αυτωι τωι την δρεπανην
ακοναιν, και προς τον αμητον παρασκευαζεσθαι, ερυσιβης κατενεχθεισης, η πληθους
ακριδων, η περα του μετρου της επομβριας γενομενης, η ετερας τινος πληγης
επενεχθεισης εκ της των αερων ανωμαλιας, απηλθε κεναις οικαδε χερσι, τον μεν πονον
απαντα υπομεινας, του δε καρπου της ελπιδος εκπεσων. Και ο κυβερνητης δε ομοιως
χαιρων τωι πληθει των φορτιων, και μετα πολλης της ηδονης τα ιστια πετασας, και
περασας πολυ πελαγος, εν αυτωι πολλακις τωι στοματι του λιμενος, η σπιλαδος
εμπεσουσης, η υφαλωι και σκοπελωι τινι προσαραξας, η αλληι τινι τοιαυτηι αδοκητωι
περιστασει πληγεις, παντα τον φορτον απωλεσε, και μολις το εαυτου σωμα γυμνον
διεσωσε μετα τους μυριους κινδυνους 51.157 εκεινους. Ουτω και ο στρατιωτης μυριοις
πολλακις παραταξαμενος πολεμοις, και αποκρουσαμενος τους εναντιους, και των
εχθρων περιγενομενος, και εν αυτηι ων τηι προσδοκιαι της νικης, την ζωην μεταλλαξας
απηλθεν, ουδενος ολως εκ των μοχθων και των κινδυνων απολαυσας χρηστου. Τα δε
ημετερα ου τοιαυτα· τας τε γαρ ελπιδας αιωνιους εχει ακινητους τε και βεβαιας, και ου
τωι προσκαιρωι τουτωι συγκαταλυομενας βιωι, αλλα προς την ακηρατον και μακαριαν
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινην και διαιωνιζουσαν ζωην, και ου μονον ανωμαλιαι αερων και αδοκητων
πραγματων περιστασει ουκ επιβουλευομενας, αλλ' ουδε αυτωι τωι θανατωι διαλυομενας.
Ἀπο των ελπιδων δε αυτων ιδοι τις αν και εν αυτοις τοις τυχουσι λαμποντα αυτων τον
καρπον, και πολλην και μεγαλην ουσαν την αμοιβην. ∆ια τουτο ο μακαριος Παυλος
εβοα, λεγων· Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσι. Παρακαλω μη
παραδραμωμεν το ειρημενον απλως· αλλ' επειδη, ουκ οιδα πως, παλιν ημας ο λογος εις
τον του καλου κυβερνητου Παυλου λιμενα εισηγαγεν, εντρυφησωμεν τηι λεξει, βραχειαι
μεν ουσηι, πολληι δε ημας παιδευουσηι φιλοσοφιαι. Τι ποτ' ουν εστιν αρα το ειρημενον,
και τι τουτο ειπων ηινιξατο ημιν, λεγων, Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις
θλιψεσι; Μικρον, ει δοκει, ανωτερω τον της διδασκαλιας λογον αγαγωμεν, και πολλην
οψομεθα την σαφηνειαν, και την των νοηματων δυναμιν εκειθεν τικτομενην ημιν.
Ἀλλα μηδενα το σωμα καταμαλακιζετω· αλλ' αντι δροσου γενεσθω η της πνευματικης
ακροασεως επιθυμια. Και γαρ περι θλιψεως ημιν ο λογος και επιθυμιας αγαθων
αιωνιων, και υπομονης, και της εκ τουτων γινομενης αμοιβης τοις ουκ αναπεπτωκοσι.
Τι ποτ' ουν εστι το, Ου μονον; Ὁ γαρ τουτο ειρηκως, ειπειν ημιν πολλα και ετερα
δεικνυσι προυπηργμενα αγαθα· και μετ' εκεινων και τουτο προστιθησι, το απο της
θλιψεως· διο και ελεγεν ο αυτος· Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσιν.
Ὥστε δε σαφεστερον γενεσθαι το ειρημενον, βραχειαν ωραν ανασχεσθε, μακροτεραν
ημων ποιουμενων την διδασκαλιαν τωι λογωι. Ἐπειδη γαρ κατηγγελθη υπο των
αποστολων το θειον κηρυγμα, και περιηιεσαν πανταχου της οικουμενης σπειροντες της
ευσεβειας τον λογον, και προῤριζον ανασπωντες την πλανην, και τους πατρυους των
ασεβων καταλυοντες νομους, και παρανομιαν απασαν ελαυνοντες, και την γην
εκκαθαιροντες, και ειδωλων μεν και ναων και βωμων και πανηγυρεων των εκειθεν και
τελετων κελευοντες αποπηδαιν, επιγινωσκειν δε τον των ολων ενα και μονον Θεον, και
τας μελλουσας αναμενειν ελπιδας, και περι Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος
διελεγοντο, και περι αναστασεως εφιλοσοφουν, και περι βασιλειας ουρανων
διελεγοντο· δια ταυτα πολεμος ανηφθη χαλεπος, και πολεμων απαντων ο
τυραννικωτατος, και παντα θορυβου και ταραχης και στασεως εγεμε, και πολεις απασαι,
και δημος απας, και οικια, και οικουμενη και αοικητος, ατε δη των παλαιων εθων
διασαλευομενων, και της επι τοσουτον κατασχουσης προληψεως διασειομενης, καινων
δε εισαγομενων δογματων, και ων μηδεις μηδεποτε ηκουσε· προς ταυτα βασι51.158 λεις
ηγριαινον, και αρχοντες εδυσχεραινον, και ιδιωται εταραττοντο, και αγοραι
εθορυβουντο, και δικαστηρια εχαλεπαινε, και ξιφη εγυμνουτο, και οπλα παρεσκευαζετο,
και νομοι ηγανακτουν. Ἐκειθεν τιμωριαι και κολασεις και απειλαι και παντα
συνεκινειτο τα εν ανθρωποις ειναι δοκουντα δεινα. Ὥσπερ θαλαττης μαινομενης και
χαλεπα ναυαγια ωδινουσης, ουδεν αμεινον τα της οικουμενης διεκειτο, πατρος παιδα
δια την ευσεβειαν τοτε αποκηρυττοντος, και νυμφης προς πενθεραν σχιζομενης, και
αδελφων διαιρουμενων, και δεσποτων κατα των οικετων αγανακτουντων, και της
φυσεως σχεδον προς εαυτην στασιαζουσης, και ουκ εμφυλιου μονον, αλλα και
συγγενικου δια πασης οικιας διιοντος πολεμου Ὁ γαρ λογος μαχαιρας δικην εισιων, και
το νοσουν απο του υγιαινοντος τεμνων, πολλην εποιει πανταχου την στασιν ειναι, και
την φιλονεικιαν, και πανταχοθεν μυριας αιρεσθαι κατα των πιστευοντων παρεσκευασεν
επαχθειας και μαχας. Ἐντευθεν οι μεν εις δεσμωτηρια απηγοντο, οι δε εις δικαστηρια, οι
δε την επι θανατον φερουσαν οδον· και των μεν αι ουσιαι εδημευοντο, οι δε και της
πατριδος και της ζωης αυτης πολλακις εξεπιπτον, και πανταχοθεν νιφαδων πυκνοτερα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

περιειστηκει τα κακα· ενδοθεν μαχαι, εξωθεν φοβοι, παρα των φιλων, παρα των
αλλοτριων, παρ' αυτων των τηι φυσει συνδεδεμενων αλληλοις.
βʹ. Ταυτ' ουν ορων ο μακαριος Παυλος, ο της οικουμενης παιδοτριβης, ο των
ουρανιων δογματων διδασκαλος, επειδη τα μεν δεινα εν χερσιν ην και προ των
οφθαλμων πραττομενα, τα δε χρηστα εν ελπισι μονον και επαγγελιαις, βασιλεια
ουρανων, λεγω, και αναστασις, και των αγαθων εκεινων ληξις των παντα νουν και
λογον υπερβαινοντων καμινοι δε και τηγανα και ξιφη και τιμωριαι και παντοδαπαι
κολασεις και θανατοι ουκ εν ελπισιν, αλλ' εν πειραι· οι δε προς ταυτα αγωνιζεσθαι
μελλοντες, αρτιως απο βωμων και ειδωλων και τρυφης και ακολασιας και μεθης
εισποιηθεντες ησαν τηι πιστει, ουδεν υψηλον περι της αιδιου ζωης τεως μεμελετηκοτες
εννοειν, αλλα των παροντων αντεχομενοι μαλλον· και εικος τουτων πολλους
μικροψυχειν και εκλυεσθαι, και αναπιπτειν καθ' εκαστην πολιορκουμενους ημεραν· ορα
τι ποιει ο των αποῤρητων κοινωνος, και προσεχε τηι Παυλου σοφιαι. Συνεχως περι των
μελλοντων αυτοις διαλεγεται, και τα βραβεια υπ' οψιν αγει, και δεικνυσι τους
στεφανους, αλειφων αυτους και παραμυθουμενος ταις των αιωνιων αγαθων ελπισι. Και
τι φησι; Λογιζομεθα γαρ, οτι ουκ αξια τα παθηματα του νυν καιρου προς την μελλουσαν
δοξαν αποκαλυφθηναι εις ημας. Τι γαρ μοι λεγεις, φησι, τραυματα και βωμους και
δημιους και τιμωριας και λιμους και δημευσεις και πενιαν και δεσμα και αλυσεις; παντα
οσα βουλει τιθει τα δοκουντα εν ανθρωποις δεινα, και ουδεν αξιον λεγεις των επαθλων
εκεινων και των στεφανων και των αμοιβων. Τα μεν γαρ τωι παροντι συγκαταλυεται
βιωι, τα δε εν τωι απειρωι αιωνι τελος ουκ εχει· και τα μεν παροδευει προσκαιρα οντα, τα
δε παραμενει διηνεκως αγηρατα συνυπαρχοντα. Ὅπερ και αλλαχου τουτο αυτο
αινιττομενος ελεγε· 51.159 Το γαρ παραυτικα ελαφρον της θλιψεως· τηι ποσοτητι την
ποιοτητα υποτεμνομενος, και τωι χρονωι το φορτικον παραμυθουμενος. Ἐπειδη γαρ τηι
φυσει βαρεα και φορτικα ην τα τοτε συμβαινοντα, τωι προσκαιρωι το φορτικον αυτων
υποτεμνεται, λεγων· Το γαρ παραυτικα ελαφρον της θλιψεως ημων καθ' υπερβολην εις
υπερβολην αιωνιον βαρος δοξης κατεργαζεται ημιν, μη σκοπουντων ημων τα
βλεπομενα, αλλα τα μη βλεπομενα. Τα γαρ βλεπομενα, προσκαιρα· τα δε μη βλεπομενα,
αιωνια. Και παλιν αναγων αυτους εις την εννοιαν του μεγεθους των τοτε αγαθων,
αυτην εισαγει την κτισιν οδυνωμενην και συστεναζουσαν επι τοις παρουσι μοχθηροις,
και σφοδρα επιθυμουσαν τα μελλοντα, ως πανυ οντα χρηστα, λεγων ουτω· Και γαρ η
κτισις συστεναζει και συνωδινει αχρι του νυν. Τινος ενεκεν στεναζει; τινος ενεκεν
ωδινει; Τα μελλοντα εκεινα προσδοκωσα αγαθα και επιθυμουσα την επι το βελτιον
μεταβολην. Και γαρ και αυτη, φησιν, η κτισις ελευθερωθησεται απο της δουλειας της
φθορας εις την ελευθεριαν της δοξης των τεκνων του Θεου. Ὅταν δε ακουσηις, οτι
στεναζει και ωδινει, μη λογικην ειναι νομιζε, αλλα μανθανε της Γραφης το ειδος. Ὅταν
γαρ βουληται ο Θεος μεγα και χρηστον αναγγειλαι τοις ανθρωποις δια των προφητων,
και αυτα τα αψυχα αισθανεσθαι ποιει των γινομενων θαυματων το μεγεθος· ουκ επειδη
αισθανεσθαι την κτισιν φαμεν, αλλ' ινα των θαυματων το μεγεθος παραστησαι δυνηθηι
εκ των συμβαινοντων τοις ανθρωποις. Τουτο δη και ημιν εθος λεγειν, οταν τι των
αδοκητων συμβηι, [οτι αυτη η πολις εστυγνασεν, αυτο το εδαφος σκυθρωπον εγενετο·]
και επι των φοβερων δε ανθρωπων και θηριωδη θυμον εχοντων τουτο αυτο ειποι τις
αν· οτι αυτα τα θεμελια διεσεισεν, αυτοι οι λιθοι αυτον ετρομαξαν· ουκ επειδη οντως οι
λιθοι τουτον ετρομαξαν, αλλ' ινα την υπερβολην της θηριωδους καρδιας αυτου και τον
θυμον παραστησαι δυνηθωσι. ∆ια δη τουτο και ο θαυμασιος προφητης ∆αυιδ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

απαγγελλων τα αγαθα τα τοις Ἰουδαιοις συμβαντα, και την ηδονην την εκ της
ελευθεριας Αιγυπτου εγγινομενην αυτοις, ελεγεν· Ἐν εξοδωι Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, οικου
Ἰακωβ εκλαου βαρβαρου, εγενηθη Ἰουδαια αγιασμα αυτου, Ἰσραηλ εξουσια αυτου· η
θαλασσα ειδε, και εφυγεν, ο Ἰορδανης εστραφη εις τα οπισω· τα ορη εσκιρτησαν ωσει
κριοι, και οι βουνοι ως αρνια προβατων, απο προσωπου Κυριου. Και τουτο ουδαμου
γενομενον ηκουσε τις. Ἡ μεν γαρ θαλασσα, και ο Ἰορδανης ανεστραφη εις τα οπισω
προσταγματι του Θεου· τα δε ορη και οι βουνοι ουκ εσκιρτησαν· αλλ', οπερ εφθην ειπων,
την υπερβολην της ηδονης παραστησαι βουλομενος, και την ανεσιν την εκ της των
Αιγυπτιων κακωσεως υπηργμενην αυτοις, και αυτα τα αψυχα σκιρταιν ελεγε και πηδαιν
επι τοις συμβεβηκοσιν αυτοις χρηστοις· ως οταν τι και λυπηρον απαγγειλαι βουληται εξ
ημετερας αμαρτιας τικτομενον, φησιν· Πενθησει οινος, πενθησει και αμπελος· και
αλλαχου· Ὁδοι Σιων πενθουσιν· αλλα και δακρυειν τα αναισθητα λεγει· Τειχος γαρ
θυγατρος Σιων, καταγαγε δακρυα, φησι· και αυτην δε την γην, και Ἰουδαιαν πενθειν
λεγει και μεθυειν τηι λυπηι ουχ ως των στοιχειων αισθανομενων τουτων, αλλ' οπερ
εφθην ειπων, εκαστος των προφη51.160 των την υπερβολην των εκ Θεου
χορηγουμενων ημιν αγαθων, και των τιμωριων των εκ της ημετερας κακιας
επαγομενων ημιν παραστησαι θελων· διο δη και ο μακαριος Παυλος και αυτος την
κτισιν εισαγει στεναζουσαν και οδυνωμενην, ινα το μεγεθος των δωρεων του Θεου των
μετα ταυτα διαδεξομενων ημας παραστησαι δυνηθηι.
γʹ. Ἀλλα ταυτα παντα, φησιν, εν ελπισιν· ο δε μικροψυχος και ταλαιπωρος
ανθρωπος, και νυν της ειδωλολατρειας απαλλαγεις, και ουκ ειδως περι των μελλοντων
φιλοσοφειν, ου σφοδρα τουτοις διορθουται τοις λογοις, αλλα ζητει και εν τωι παροντι
καιρωι ευρεσθαι τινα παραμυθιαν. ∆ια δη τουτο και ο σοφος ουτος διδασκαλος, και
παντα ειδως, ουκ απο των μελλοντων μονον παραμυθειται αγαθων, αλλα και απο των
παροντων αλειφει χρηστων. Και πρωτον μεν τα υπηργμενα προλεγει τηι οικουμενηι
αγαθα, τα ουκ εν ελπισι και προσδοκιαι, αλλ' εν πειραι και απολαυσει γενομενα απερ και
των μελλοντων και ελπιζομενων μεγιστη και σαφεστατη αποδειξις εστι, και πολυν περι
πιστεως κατατεινας τον λογον, και του πατριαρχου Ἀβρααμ μνημονευσας και της
φυσεως απαγορευουσης του πατερα αυτον εσεσθαι, ηλπισε και προσεδοκησε, και
επεισθη εσεσθαι, διο και εγενετο, κακειθεν αναγων εις το μη δειν ποτε εις την των
λογισμων καταπιπτειν ασθενειαν, αλλα τωι μεγεθει της πιστεως ορθουσθαι και
διανιστασθαι και υψηλα φρονειν· μετα ταυτα λεγει και των υπηργμενων το μεγεθος. Τι
δε τουτο εστιν; Ὅτι τον Υιον, φησι, τον μονογενη, τον γνησιον, τον αγαπητον, τουτον ο
Θεος υπερ ημων των αγνωμονων εδωκεν οικετων, και τους μυριοις βεβαρημενους
αμαρτημασι, και τοσουτοις φορτιοις πιεζομενους πλημμεληματων, ουχι των
αμαρτηματων απηλλαξε μονον, αλλα και δικαιους ειργασατο, ουδεν φορτικον, ουδε
επιπονον επιταξας, ουδε επαχθες, αλλα πιστιν ζητησας παρ' ημων μονον, και δικαιους
εποιησε και αγιους κατεσκευασε, και υιους Θεου απεφηνε, και βασιλειας κληρονομους
απεδειξε, και του Μονογενους συγκληρονομους απειργασατο, και αναστασιν
επηγγειλατο, και αφθαρσιαν σωματων, και ληξιν μετα αγγελων, παντα λογον και νουν
υπερβαινουσαν, και την εν ουρανοις διατριβην, και την μετ' αυτου ομιλιαν και αγιου
Πνευματος εντευθεν ηδη χαριν εξεχεε, και της του διαβολου κατοχης ημας απηλλαξε,
και των δαιμονων ημας εῤρυσατο, και την αμαρτιαν κατελυσε, και την καταραν
ηφανισε, και ᾅδου πυλας συνεκλασε, και τον παραδεισον ηνεωιξεν, ουκ αγγελον, ουκ
αρχαγγελον, αλλ' αυτον απεστειλε τον Μονογενη υπερ της σωτηριας της ημετερας, ως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

φησι δια του προφητου· Ου πρεσβυς, ουδε αγγελος, αλλ' αυτος ο Κυριος εσωσεν ημας.
Ταυτα ου μυριων στεφανων λαμπροτερα; οτι ηγιασθημεν; οτι εδικαιωθημεν; οτι δια
πιστεως; οτι του μονογενους Υιου του Θεου εξ ουρανων κατελθοντος υπερ ημων; οτι
του Πατρος τον αγαπητον αυτου δεδωκοτος δι' ημας; οτι Πνευμα αγιον εδεξαμεθα; οτι
μετ' ευκολιας απασης; οτι χαριτος αφατου και δωρεας απελαυσαμεν; Ταυτα τοινυν
ειπων, και δια μικρων 51.161 ρηματων απαντα δηλωσας, παλιν εις την ελπιδα τον
λογον κατελυσεν. Ειπων γαρ, ∆ικαιωθεντες ουν εκ πιστεως, ειρηνην εχομεν προς τον
Θεον δια του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και την προσαγωγην εσχηκαμεν τηι
πιστει εις την χαριν ταυτην, εν ηι εστηκαμεν, επηγαγε· Και καυχωμεθα επι τηι ελπιδι της
δοξης του Θεου. Ἐπει ουν ειπε τα μεν γεγενημενα, τα δε μελλοντα· το μεν γαρ
δικαιωθηναι, και το τον Υιον υπερ ημων σφαγηναι, και το δι' αυτου τωι Πατρι
προσαχθηναι, και το χαριτος απολαυσαι, και δωρεας, και το αμαρτηματων
απαλλαγηναι, και το ειρηνην εχειν προς τον Θεον, και το αγιου Πνευματος μετασχειν,
ταυτα γεγενημενων εστι· τα δε μελλοντα ην, η δοξα εκεινη η αποῤρητος· ο και αυτο
επηγαγε, λεγων· Ἐν ηι εστηκαμεν, και καυχωμεθα επι ελπιδι της δοξης του Θεου· η δε
ελπις, ωσπερ εφθην ειπων, ου σφοδρα ικανη τον μικροψυχον ορθωσαι και αναστησαι
ακροατην· ορα τι ποιει παλιν, και θεασαι την ευτονιαν Παυλου, και την φιλοσοφον
γνωμην. Ἀπο γαρ αυτων των δοκουντων λυπειν και θορυβειν και ταραττειν τον
ακροατην, απ' αυτων τουτων αναπλεκει της παρακλησεως και του καυχηματος τους
στεφανους. Ἐπειδη γαρ ταυτα παντα κατελεξε, λοιπον επαγει λεγων· Ου μονον ταυτα
λεγω, απερ ειπον, φησιν, οιον το, οτι ηγιασθημεν, οτι εδικαιωθημεν, οτι δια του
Μονογενους, οτι χαριτος απηλαυσαμεν, οτι ειρηνης, οτι δωρεας, οτι αμαρτηματων
αφεσεως, οτι Πνευματος αγιου κοινωνιας, οτι μετ' ευκολιας απασης, οτι και χωρις
μοχθων, και χωρις ιδρωτων, οτι πιστει μονηι, οτι τον Υιον επεμψε τον μονογενη, οτι το
μεν εδωκε, το δε επηγγειλατο, δοξαν αῤρητον, αφθαρσιαν, σωματων αναστασιν, ληξιν
αγγελικην, την μετα Χριστου διαγωγην, την εν ουρανοις διατριβην· ταυτα γαρ απαντα
παρεστησεν εν τωι ειπειν, Και καυχωμεθα επ' ελπιδι της δοξης του Θεου. Ου τοινυν
ταυτα λεγει μονον τα γενομενα και τα εσομενα, αλλα και αυτα τα δοκουντα ειναι εν
ανθρωποις λυπηρα, τα δικαστηρια λεγω, τας απαγωγας, τους θανατους, τας απειλας,
τους λιμους, τας βασανους, τα τηγανα, τας καμινους, την λεηλασιαν, τους πολεμους,
τας πολιορκιας. τας μαχας, τας στασεις, τας φιλονεικιας, και ταυτα τιθησιν εν ταξει
δωρεας και κατορθωματων. Ου γαρ επ' εκεινοις μονοις τοις ειρημενοις χαιρειν δει και
γεγηθεναι, αλλα και εν τουτοις καυχασθαι χρη, ως οταν λεγηι· Νυν χαιρω εν τοις
παθημασι μου υπερ υμων, και ανταναπληρω τα υστερηματα των θλιψεων του Χριστου
εν τηι σαρκι μου. Ειδες ψυχην ευτονον, και γνωμην υψηλην, και φρονημα απεριτρεπτον,
ουκ επι τοις στεφανοις καλλωπιζομενον μονον, αλλα και επι τοις αγωνισμασιν
ενηδυνομενον; ουκ επι ταις αμοιβαις χαιροντα, αλλα και επι τοις παλαισμασιν
εναβρυνομενον; ουκ επι ταις αντιδοσεσιν ευφραινομενον, αλλα και εν αυτωι τωι
παγκρατιωι καυχωμενον; Μη γαρ μοι λεγε την βασιλειαν των ουρανων, μηδε τους
στεφανους εκεινους τους ακηρατους, μηδε τα βραβεια, αλλ' αυτα τα παροντα, τα θλιψιν
εχοντα και μοχθον και ταλαιπωριαν πολλην· ταυτα εις μεσον αγε, και δυνησομαι δειξαι,
οτι επι τουτοις καυχασθαι δει μαλλον μειζονως. Ἐπι μεν γαρ των εξωθεν αγωνων τα
μεν πα51.162 λαισματα τον πονον εχει, ο δε στεφανος την ηδονην· ενταυθα δε ουχ
ουτως, αλλα και προ των στεφανων αυτα τα παλαισματα πολυ φερει το καυχημα. Και
ινα μαθητε οτι ταυτα τουτον εχει τον τροπον, αναλογισασθε εκαστον των αγιων των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εφ' εκαστης γενεας, ως φησιν· Ὑποδειγμα λαβετε, αδελφοι, της κακοπαθειας και της
υπομονης, τους προφητας, οι ελαλησαν τον λογον εν ονοματι Κυριου. Ἀλλα γαρ και
ουτος ο νυν ημιν τον αγωνα τουτον προτεινας. και το παρον πνευματικον θεατρον
συγκροτησας, Παυλον λεγω, μετα το τας μυριας αυτον εκεινας εκαστου των αγιων
καταλεξαι ταλαιπωριας, ας μηδε ραιδιον νυν κατα λογον διεξιεναι, επαγει λεγων·
Περιηλθον εν μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι,
κακουχουμενοι, ων ουκ ην αξιος ο κοσμος, και επι τουτοις πασιν αγαλλομενοι. Τουτο δε
αυτο ιδοι τις αν, οτε μετα την φυλακην και τας λοιδοριας μαστιχθεντες απηλαυνοντο, τι
φησιν; Οι μεν ουν επορευοντο χαιροντες απο προσωπου του συνεδριου, οτι
κατηξιωθησαν υπερ του ονοματος του Χριστου ατιμασθηναι.
δʹ. Ἀλλα γαρ και επι ημων ταυτα γεγονε· και ει βουλοιτο τις, ενθυμηθητω ο
λεγω, εν τωι καιρωι των διωγμων οια συνεβαινεν. Εισηιει παρθενος απαλη και
απειρογαμος, κηρου μαλακωτερον εχουσα σωμα· ειτα τωι ξυλωι προσηλωθεισα
παντοθεν, διωρυττετο τας πλευρας καταξεομενη, και κατεῤρειτο τωι αιματι, και καθαπερ
νυμφευομενη μαλλον και εν πασταδι καθημενη, ουτω μετ' ευνοιας εφερε τα γινομενα
δια την βασιλειαν των ουρανων, εν αυτοις τοις αγωσι στεφανουμενη. Ἐννοησον ηλικον
ην ιδειν τυραννον μετα στρατοπεδων και ξιφων ηκονημενων και οπλων τοσουτων απο
μιας κορης νικωμενον. Ὁραις οτι και αυτη η θλιψις καυχησιν εχει μεγιστην; Και
μαρτυρειτε τοις λεγομενοις υμεις. Ουπω γαρ των μαρτυρων απολαβοντων τας αμοιβας,
ουδε τα βραβεια και τους στεφανους, αλλ' εις κονιν διαλυθεντων και τεφραν, μετα
πασης προθυμιας συντρεχομεν εις τας εκεινων τιμας, και θεατρον συγκροτουμεν
πνευματικον, και ανακηρυττομεν τουτους, και στεφανουμεν αυτους δια τε τα τραυματα
και το αιμα, δια τας βασανους και τας πληγας, δια τας θλιψεις εκεινας και τας
στενοχωριας· ουτω και αυται αι θλιψεις καυχημα εχουσι και προ της αμοιβης.
Ἐννοησον ηλικος ην ο Παυλος τοτε τα δεσμωτηρια οικων, και εις δικαστηρια
επαγομενος, πως περιβλεπτος, πως λαμπρος, και περιφανης παρα πασιν εφαινετο,
μαλιστα δε παρ' ων επολεμειτο, και επεβουλευετο. Και τι λεγω, ανθρωποις περιβλεπτος,
οπου γε και τοις δαιμοσι τοτε μαλλον ην φοβερος, οτε εμαστιζετο; Ὅτε δε εδεσμειτο, οτε
εναυαγει, τοτε τα μεγιστα ειργαζετο σημεια, τοτε μειζονως περιεγενετο των
αντικειμενων δυναμεων. Ειδως ουν καλως το απο των θλιψεων τουτων προσγινομενον
τηι ψυχηι κερδος, ελεγεν· Ὅταν ασθενω, τοτε δυνατος ειμι· ειτα επαγει· ∆ιο ευδοκω εν
ασθενειαις, εν υβρεσιν, εν αναγκαις, εν διωγμοις, 51.163 εν παθημασιν, ινα επισκηνωσηι
επ' εμε η δυναμις του Χριστου. ∆ια τουτο και προς τινας εν Κορινθωι διατριβοντας, και
προς τουτους αποτεινομενος μεγαλοφρονουντας εφ' εαυτοις, των δε λοιπων
καταψηφιζομενους, τον χαρακτηρα της Ἐπιστολης απογραφων, αναγκην εσχεν
εντευθεν των καθ' εαυτον κατορθωματων συνθειναι ημιν την εικονα, και τουτο ουκ
απο των σημειων, ουκ απο των θαυματων, ουκ απο της τιμης, ουκ απο της ανεσεως,
αλλ' απο των δεσμωτηριων, και των δικαστηριων, και του λιμου, και του ψυχους, και
των πολεμων, και των επιβουλων, ουτω λεγων αυτοις· ∆ιακονοι Χριστου εισι·
παραφρονων λαλω, υπερ εγω· και δεικνυς το, Ὑπερ, και την υπεροχην, φησιν· Ἐν
κοποις περισσοτερως, εν πληγαις υπερβαλλοντως, εν φυλακαις περισσοτερως, εν
θανατοις πολλακις, και τα εξης· Ει καυχασθαι δει, τα της ασθενειας μου καυχησομαι.
Ὁραις αυτον εν τουτοις μαλλον μειζονως καυχωμενον, η επι λαμπροις στεφανοις
εγκαλλωπιζομενον, και δια τουτο λεγοντα· Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις
θλιψεσι; Τι δε εστι το, Ου μονον; Ου μονον, φησιν, ουκ εκκακουμεν θλιβομενοι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ταλαιπωρουντες, αλλ' ως επι μειζονι προκοπτοντες τιμηι και δοξηι, καυχωμεθα μαλλον
επι τοις συμβαινουσι θλιβεροις. Ειτα, επειδη δοξαν εφησεν ειναι μεγιστην και καυχημα
απο των θλιψεων και καλλωπισμον· η δε δοξα ευδηλον οτι και ηδονην εχει· οπου γαρ
ηδονη, παντως οτι και δοξα, οπου δε δοξα τοιαυτη, παντως και ηδονη· επειδη τοινυν
εδειξε λαμπρον και περιφανες το θλιβεσθαι και ποιουν καλλωπιζεσθαι, λεγει ετερον
αυτου κατορθωμα μεγιστον, και καρπον μεγιστον τινα και παραδοξον. Τις δε ουτος
εστιν, ιδωμεν. Ειδοτες ουν, φησιν, οτι η θλιψις υπομονην κατεργαζεται, η δε υπομονη
δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η δε ελπις ου καταισχυνει. Τι εστιν· Ειδοτες οτι η θλιψις
υπομονην κατεργαζεται; Τουτο μεγιστον εχει τον καρπον, ισχυροτερον ποιει τον
θλιβομενον τουτο. Καθαπερ γαρ των δενδρων τα μεν σκιατροφουμενα και εν απηνεμοις
εστηκοτα χωριοις, ευθαλουντα τηι ιδεαι, μαλακωτερα γινεται και χαυνα, πασηι ανεμων
προσβοληι ταχεως βλαπτομενα· τα δε εν κορυφαις ορεων υψηλοτεροις εστωτα, και
πολλοις και μεγαλοις ριπιζομενα τοις ανεμοις, και ανωμαλιαν αερων συνεχη φεροντα,
και χαλεπωτατηι ζαληι κλονουμενα, και χιονι πολληι βαλλομενα, σιδηρου παντος
ισχυροτερα μαλλον καθεστηκε· και σωματα δε ομοιως τα πολλαις και ποικιλαις ηδοναις
συστρεφομενα, και μαλακοις ιματιοις κοσμουμενα, και συνεχεσι λουτροις και μυροις
κεχρημενα, και πολυειδεσι τροφαις υπερ 51.164 την χρειαν τρυφωντα, πανταπασιν
αχρηστα προς τους υπερ της ευσεβειας ιδρωτας και πονους καθιστανται, κολασεως οντα
μεγιστης υπευθυνα· ουτω δη και ψυχαι, αι μεν τον αταλαιπωρον βιον μετιουσαι, και
ανεσεως γεμουσαι, και το ηδεως διακεισθαι προς τα παροντα, και τον αναλγητον του
δια την βασιλειαν θλιβεσθαι κατα τους αγιους απαντας προτιμωσαι βιον, κηρου παντος
μαλακωτεραι μαλλον και ασθενεστεραι καθισταμεναι, αιωνιου πυρος καταβρωμα
προκεινται· αι δε κινδυνοις και πονοις και ταλαιπωριαις της δια τον Θεον θλιψεως
επιδεδομεναι, και εν αυταις συστρεφομεναι, αυτου του σιδηρου η του αδαμαντος
στεῤροτεραι και γενναιοτεραι μαλλον εισιν εκ του συνεχως πασχειν κακως, τοις
επιουσιν αχειρωτοι καθισταμεναι, και εξιν τινα προσλαβουσαι υπομονης και ανδρειας
ακαταμαχητον. Και καθαπερ οι μεν πρωτον νηος επιβαντες ναυτιωσι τε και ιλιγγιωσι,
ταραττομενοι και θορυβουμενοι αηδιαι και σκοτοδινιαι κατεχομενοι· οι δε πολλα και
μακρα διαβαντες πελαγη, και μυριων κυματων κατατολμησαντες, και ναυαγιων
συνεχων ανασχομενοι, μετα του θαῤρειν απτονται της τοιαυτης αποδημιας· ουτω δη και
η ψυχη πολλους υπομεινασα πειρασμους, και μεγαλας θλιψεις ανασχομενη, εν μελετηι
λοιπον πονων και εξει καρτεριας καθισταται, ουχ υπαρχουσα ψοφοδεης, ουδε
ευπτοητος, ουδε ταραττομενη τοις προσπιπτουσι λυπηροις, αλλ' απο της συνεχους
γυμνασιας των συμβαινοντων, και της πυκνης μελετης των γινομενων, μετα πολλης
της ευκολιας απαντα φερουσα τα επιοντα δεινα. Τουτο τοινυν ο σοφος αρχιτεκτων της
ουρανιου πολιτειας δηλων, ελεγεν· Ου μονον δε, αλλα και καυχωμεθα εν ταις θλιψεσιν·
οτι προ της βασιλειας και των ουρανιων στεφανων μεγιστον εντευθεν καρπουμεθα τον
μισθον, απο του συνεχως θλιβεσθαι καρτερικωτερας της ψυχης ημων γινομενης, και
των λογισμων ισχυροτερων κατασκευαζομενων. Ταυτ' ουν απαντα ειδοτες, αγαπητοι,
φερωμεν γενναιως τα προσπιπτοντα λυπηρα, δια τε το τωι Θεωι δοκουν, και επι τωι
ημετερωι συμφεροντι, και μη αλυωμεν, μητε αναπιπτωμεν τηι των πειρασμων επαγωγηι,
αλλα και μετα ανδρειας απασης ισταμενοι, ευχαριστωμεν τωι Θεωι διηνεκως υπερ πασων
των εις ημας τελουμενων ευεργεσιων, ινα και των παροντων απολαυσωμεν αγαθων,
και των μελλουσων επιτυχωμεν δωρεων, χαριτι και οικτιρμοις και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι δοξα και το κρατος, αμα τωι αγιωι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


