Epistula ad abbatem
Του εν αγιοις πατρος ημων Ἰωαννου του Χρυσοστομου επιστολη προς τινα
ηγουμενον αιτησαντα παρ' αυτου πεμφθηναι αυτωι κανονα πνευματικης
διδασκαλιας εις ωφελειαν αυτου τε και των μετ' αυτου αδελφων.
Ἐπειδη εγραψας μοι, ποθεινοτατε μου αδελφε, ινα κανονα σοι παραδωσω
ασκητικον, τι σοι γραψω ουκ οιδα. ∆υνατος δε εστιν ο Κυριος της δοξης Χριστος Ἰησους
γενεσθαι σοι οδηγος, εαν γνησιως προσενεγκηις εαυτον μετα των αδελφων Κυριωι τωι
Θεωι σου, εαν θεληις πατριδα, γενος, υπαρξιν και ολον ομου τον κοσμον αθλητικως
αποδυσασθαι–ο γαρ μη αποτασσομενος πασι τοις υπαρχουσιν αυτου και αποθνηισκων
ολωι τωι κοσμωι ου δυναται του Κυριου γενεσθαι μαθητης–, εαν αγαπησηις Κυριον τον
Θεον σου εξ ολης της ψυχης σου και τον πλησιον σου ως εαυτον, εαν την παρθενιαν σου
αμεμπτως φυλαξηις σωματι και ψυχηι εως τελους, εαν ελεον και συμπαθειαν κτησηται
εκαστος υμων εν τοις της καρδιας αγγειοις και ετοιμασηι εαυτον μετα λαμπαδων
φαιδρων εις απαντησιν του επουρανιου νυμφιου, ινα μη εν τηι ωραι εκεινηι σβεσθηι η
λαμπας εκαστου μη εχουσα ελαιον. Τι γαρ ωφελησει ανθρωπος, εαν αγνον φυλαξηι το
σωμα, το δε εσωθεν της παροψιδος, τουτεστιν η καρδια, γεμει πονηριας, μισους,
μνησικακιας, θυμου, ζηλου, φθονου, υπερηφανειας; Ὁ γαρ οργιζομενος τωι αδελφωι ετι
εν τηι σκοτιαι περιπατει και ανθρωποκτονος εστι, λεγει γαρ η Γραφη. Ει δε τις νομιζει οτι
ακαιρως γραφω, αποβλεψηι εις την παραβολην των δεκα παρθενων. Τας μεν πεντε
φρονιμους, τας δε πεντε μωρας ωνομασεν η θεια Γραφη, ουχι πορνας, αλλ' ουδεν αυτας
ωφελησεν η εξωθεν παρθενια. Ἀντι γαρ ελεου και φιλαδελφιας, ιου και πονηριας
επεπληρωτο η καρδια αυτων και δια τουτο εξεβληθησαν απο του επουρανιου εκεινου
και αρρητου νυμφωνος κραζουσαι· Κυριε, Κυριε, ανοιξον ημιν. Και ουκετι ουδεν
ωφεληθησαν παρα του Κυριου της δοξης, αλλα μονον το ουκ οιδα υμας ηκουσαν· ουκ
εστι γαρ μετα θανατον εξομολογησις μετανοιας, αλλα απαραιτητος κολασις. Ὧδε γαρ
δεησις, ωδε λυσις κακων· και ο εαν δησηι εκαστος φορτιον, τουτο και βαστασει.
Παρακαλω ουν υμας, τεκνα μου και αδελφοι, υποταγητε τωι Κυριωι και αλληλοις εν
φοβωι Χριστου. Και εκαστος υμων προτιμησατω τον αδελφον· ο γαρ δοξαζων τον
αδελφον Ἰησουν δοξαζει, ο δε ατιμαζων τον αδελφον τον Κυριον αθετει τον ειποντα·
εφ' οσον ουκ εποιησατε ενι τουτων των ελαχιστων ουδε εμοι εποιησατε.
Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, υποταγητε τωι ηγουμενωι, ως αυτωι τωι Χριστωι, και
αλληλοις, ινα μη τις εξ υμων ως Ἰουδας ευρεθηι, αλλ' ως οι αποστολοι υποτασσομενοι
τωι Κυριωι· οι γαρ ανθεστηκοτες κριμα εαυτοις ληψονται. Ου κατακρινων δε ταυτα λεγω,
αλλα νουθετων παρακαλω. Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, μη τις εξ υμων αντιλογος η
υβριστης η φλυαρος η αργολογος η καταλαλος η γογγυστης. Ταυ τα γαρ παντα και τα
τουτοις ομοια του διαβολου εισι καρποι και εκ του περισσευματος της καρδιας λαλει το
στομα. Ουτε γαρ την αδελφην Μωσεως και Ἀαρων η παρθενια ευηργετησεν, αλλ'
ελεπρωθη, επειδη εξημαρτεν εις τον μειζονα αδελφον αυτης, ως η Γραφη Μωυσεως
διδασκει. Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, υπακοην κτησασθε χωρις αντιλογιας. Ἡ γαρ
υπακοη μητηρ εστι της αιωνιου ζωης, η δε παρακοη μητηρ εστι της απωλειας.
Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, αγαπησατε αλληλους δια τον Κυριον τον ειποντα οτι· εαν
αγαπατε με τας εντολας μου τηρησατε και εν τουτωι, φησι, γνωσονται παντες οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ανθρωποι οτι εμοι μαθηται εστε, εαν αγαπατε αλληλους. Ὅπου γαρ αγαπη εκει Χριστος
κατοικει· Χριστος γαρ αγαπη εστιν. Ὅπου δε μισος και τα τοιαυτα, οσα προειπομεν, εκει
Χριστος ουκ εστιν, αλλα πονηρος δρα κων εκει αυλιζεται. Καλον μεν ουν εστιν
ασφαλισασθαι, ινα μη φιλονεικια η μαχη ανακυψηι μεταξυ υμων. Ἐαν δε και ηττηθηι τις
εξ υμων, ευθεως προσπεσηι μετα δακρυων τωι αδελφωι, ωι ελυπησε, και διαλλαγηι αυτωι εξ
ολης καρδιας, ως ο Κυριος οραι· ανθρωπος γαρ εις προσωπον, Θεος δε εις καρδιαν. Ἐαν
γαρ μη αφητε τοις ανθρωποις τα παραπτωματα αυτων, ειπεν ο Κυριος, ουδε ο πατηρ
υμων ο ουρανιος αφησει τα παραπτωματα υμων· και αφετε και αφεθησεται υμιν· και ο
ηλιος μη επιδυετω επι τωι παροργισμωι υμων· ου γαρ οιδαμεν τι τεξεται η επιουσα και
ουκ οιδαμεν ποιαι ωραι ο κλεπτης ερχεται. Ἀδυνατον γαρ μνησικακον ψυχην εις θυραν
ζωης εισελθειν. Ἐαν πασαν δικαιοσυνην ποιησηι, βδελυγμα εστιν ενωπιον Κυριου και
ματαια πασα η εργασια του τοιουτου ανθρωπου. Και λοιπον εκαστος ειτε δικαιως ειτε
αδικως επιτιμηθηι η ονειδισθηι η υβρισθηι, εαυτον εχετω αιτιον και μη τον αδελφον. Και
ο μη υπομενων νυν τοτε θλιβεται, οτι ουχ υπεμεινεν, αλλα εξαπωλεσε τον μισθον
αυτου. Ποια γαρ χαρις, λεγει Κυριος, εαν αγαπατε τους αγαπωντας υμας; Ἀλλα αγαπατε
τους εχθρους υμων και ευχεσθε υπερ των επηρεαζοντων υμας, ευλογειτε τους
διωκοντας υμας, ευλογειτε και μη καταρασθε. Και απο του αιροντος τα σα μη απαιτει.
Και εαν τις σε ραπισηι εις την δεξιαν σιαγονα, παρεχε αυτωι και την αλλην. Και μακαριοι
εστε, οταν ονειδισωσιν υμας και διωξωσι και ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων
ψευδομενοι ενεκεν εμου. Χαιρετε και αγαλλιασθε οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις
ουρανοις. Ουκ ειπεν οτι χολατε, αλλα χαιρετε. Ουκουν τηι εντοληι του Κυριου προσεχειν
δει και αυτηι υποτασσεσθαι μετα βιας και μακροθυμιας πολλης. Ἐαν γαρ μη ηι βια και
μακροθυμια, ποιος μισθος; Οι γαρ αδικουντες υμας και συκοφαντουντες ουτοι μισθον
ουρανιον προξενουσιν υμιν και τας ψυχας υμων ευεργετουσι.
Συνεργει γαρ τηι ακοηι των καλων προαιρεσις ουκ αγαθη· οσον γαρ σπουδαζει ο
δια βολος δια των αμελεστερων αδελφων η ετεραις μεθοδιαις θανατωσαι την ψυχην,
τοσουτον παρασκευαζει τον σπουδαιον προστρεχειν και προσκολλασθαι τωι Θεωι. Και
λοιπον κατα μερος υπο Κυριου βοηθουμενη και δυναμουμενη ανωτερα γινεται των
παθων και ουτω κομιζεται τον μισθον παρα του Κυριου και ευρισκεται ο διαβολος, ως
ου θελει, ευεργετης γινομενος αυτης εως θανατου ανταγωνιζομενης της καρδιας.
Λοιπον ο εχων ωτα ακουειν, ακουετω. Παρακαλω ουν, τεκνον μου και αδελφε, επειδη
παλιν μοι προς σε ο λογος, εαν αμαρτηι ο αδελφος σου εις σε η εις τον πλησιον σου η εις
ετερον τι ευρεθηι σφαλμα και θελεις αυτον διορθωσασθαι, πρωτον ασφαλιζου τον εσω
σου ανθρωπον, τουτεστι την καρδιαν σου και φυλαξον αυτην αταραχον μετα της
μνημης του Κυριου Ἰησου Χριστου, ινα μη αλλον θελων διορθωσασθαι την ψυχην σου
διαφθειρηις εν τηι οργηι–κακια γαρ κακιαν ουκ εκβαλλει, αλλα νικα εν τωι αγαθωι το
κακον–και προς το σφαλμα την διορθωσιν επαγαγε, μη δια υβρεων η πληγων, αλλα δια
νηστειας, ει δεοι, καθως δοκιμασηις μετα του Κυριου, τουτο ειδως, οτι χωρις αυτου
ουδεν δυνασαι. Παρακαλει ουν αυτον εν παντι καιρωι, ινα αυτος σοι γενηται οφθαλμος
και χαρισηται σοι συνεσιν καλου τε και κακου. Ἐαν δε προσπεσηι μετανοων και ουτω
δεξαι αυτον· καλη γαρ η συγκαταβασις. Και ουτω, νομιζω, επι συμπαθειαν ουκ οιδεν
αγανακτειν ο Κυριος, αλλ' επι τηι αποτομιαι οργιζεται. Ὃ και επι τωι χρεωφειλετηι των
μυριων ταλαντων ευρισκομεν, των τοσουτων κακων την αφεσιν, και αυτος
παρακαλουμενος υπο του συνδουλου αυτου ουκ αφηκε την οφειλην των εκατον
δηναριων και δια τουτο κατεδικασθη εις το εξωτερον σκοτος. Ἐαν δε τοις αυτοις εμμενηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τις, περι τουτου γνωμην δουναι ουτε τολμω ουτε δυναμαι. Λοιπον, ει τι δοκιμασεις εν
Κυριωι, τουτο πραττε· καλον γαρ το κερδησαι ψυχην· ο γαρ επιστρεψας αμαρτωλον εκ
πλανης οδου αυτου σωσει ψυχην εκ θανατου και καλυψει πληθος αμαρτιων αυτου.
Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, δια του Κυριου την ταπεινοφροσυνην αγαπησατε, ην
μαλιστα ειπεν ο Χριστος, ο ταπεινωσας εαυτον δι' ημας μεχρι θανατου, θανατου δε
Σταυρου, ινα λοιπον και ημεις μιμηται αυτου γενωμεθα και ουτω νικησωμεν την
υπερηφανειαν του διαβολου δια της ταπεινοφροσυνης· και ο Κυριος δια την ταπεινωσιν
ειπεν οτι ο θελων εν υμιν ειναι μεγας εστω παντων εσχατος και παντων δουλος και
παντων διακονος· ο γαρ υψων εαυτον ταπεινωθησεται, ο δε ταπεινος ουδαμοθεν
δυναται καταπεσειν υποκατω παντων κειμενος, ο δε υψων εαυτον κατω φερεται εις την
αβυσσον του πυρος. Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, ελεησατε εαυτους. Παρακαλω υμας
κλαυσατε, ως εχετε καιρον, ινα μη εκει κλαυσωμεν, οπου ο βρυγμος των οδοντων, οπου
ο σκωληξ ο ακοιμητος ουδεποτε τελευται, οπου το πυρ το ασβεστον ποταμηδον διοδευει,
οπου ασπλαγχνοι και ανελεημονες εισιν αγγελοι. Ουκ εχουσιν εξουσιαν ελεησαι τινα η
εντραπηναι γεροντα η φεισασθαι τινος η τιμησαι βασιλεα, αλλ' εκαστον αφειδως
τιμωρησασθαι κατα τας πραξεις αυτου. Παρακαλω ουν υμας, βιασασθε τον νωτον εως
θανατου.
Πολλης βιας εχει χρειαν τουτο το εργον, οτι στενη και τεθλιμμενη η οδος η
απαγουσα εις την θυραν της ζωης και οι βιαζομενοι εισερχονται εν αυτηι· βιαστων γαρ
εστιν η βασιλεια των ουρανων, λεγει Κυριος. Φευγετε δε το της κενοδοξιας πνευμα και
τον της ανθρωπαρεσκειας δαιμονα, ο μαλιστα και χωριζει απο του Θεου· διεσκορπισε
γαρ ο Θεος οστα ανθρωπαρεσκων, κατηισχυνθησαν οτι ο Θεος εξουδενωσεν αυτους. Ἢ
ωδε εχομεν δοξασθηναι και απεχομεν εκει το χρεος εις την γεενναν του πυρος εις
ατελευτητους αιωνας η ωδε εχομεν ατιμασθηναι και εκει εχομεν απολαβειν τον μισθον
εις αιωνα αιωνος. Παρακαλω ουν υμας μη τις εξ υμων φλυαρος η αργολο γος η
καταλαλος η εφευρετης η γογγυστης–ταυτα γαρ τα παθη ουκ εωσι την ψυχην την δοκον
την εν τωι ιδιωι οφθαλμωι ιδειν, αλλα το καρφος το εν τωι οφθαλμωι του αδελφου–
εαυτοις αρεσκοντες, ουχι τωι Θεωι, ων το τελος απωλεια μετα του Φαρισαιου και αυτου
του φρονηματος. Ἀγαπησατε δε την κατα Θεον θλιψιν υπερ την χαραν του αιωνος
τουτου και τον κλαυθμον υπερ τον γελωτα· μακαριοι γαρ οι πενθουντες, ειπεν ο Κυριος,
οτι αυτοι παρακληθησονται. Και ουαι υμιν τοις γελωσιν, οτι κλαυσετε. Φευγετε τους
θελοντας υμας απασχολειν σοφιζομενους τινας ουδεν χρησιμον απο πολλων
αναγνωσματων επι διαστροφηι των ακουοντων. Και μη θηλαζετε ιον ασπιδος δια της
ακοης και μη θελησητε πολλα αναγινωσκειν αλλ' ολιγα και καλως, ινα δωι χαριν τοις
ακουουσι. Μαθετε δε μαλλον πολλα προσευχεσθαι και πολλα κλαιειν· τουτο γαρ
στηριζει τον νουν και τρεφει την ψυχην, το δε πολλα αναγινωσκειν μετεωριζει τον
νουν. Μισησατε δε τας πολλας συντυχιας και τους κατα σαρκα συγγενεις και μη
επιστραφητε προς φιλτρον γονεων η τεκνων η αλλων τινων, αλλ' ως πνευματικους
αυτους ορατε ως και τους λοιπους. Και μη θελησητε ποτε μυστηριον της μονης σαρκικωι
συγγενει εκφαναι, ινα μη κατακριθητε εν ημεραι κρισεως· απεθανετε γαρ τωι κοσμωι και
ουδεν πραγμα εχετε μετα του κοσμου. Λεγει γαρ ο Κυριος δια του Ευαγγελιου, οποτε
ηλθεν η μητηρ αυτου και οι αδελφοι αυτου ιδειν αυτον· και εκτεινας την χειρα αυτου
επι τους μαθητας αυτου λεγων· ουτοι εισιν η μητηρ μου και οι αδελφοι μου οι ποιουντες
το θελημα του πατρος μου του εν ουρανοις. Και παλιν· εξελθε εκ της γης σου και εκ της
συγγενειας σου και δευρο εις γην, ην αν σοι δειξω και τα λοιπα, οσα λεγει Κυριος. Ταυτα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

δε εγραφη εις νουθεσιαν ημετεραν, ο δε βουλομενος τωι Θεωι ευαρεστησαι και το θελημα
του Κυριου ποιησαι δυσι κυριοις ου δουλευει ουδε αγαπαι αλλον τινα υπερ τον Κυριον.
Παρακαλω ουν υμας, μηδεν προτιμησητε του Κυριου μηδε της ψυχης υμων. Τι γαρ
ωφελησει ανθρωπος, εαν απολεσηι την ψυχην αυτου, λεγει Κυριος, η τι δωσει
ανταλλαγμα υπερ της ψυχης αυτου; Ουδεν γαρ εισηνεγκαμεν εις τον κοσμον, δηλον οτι
ουδε εξενεγκειν τι δυναμεθα, αλλα γυμνοι εχομεν αναστηναι μονας τας πραξεις και τα
εργα ενδεδυμενοι, ειτε καλα ειτε φαυλα, ωσπερ ιματιον. Και ου μονον εργων, αλλα και
ρηματων και ενθυμηματων και ουτως επι τωι φοβερωι εκεινωι παραστησομεθα βηματι.
Και εκαστος λοιπον των ιδιων κοπων εχει απολαυσαι κατα την του Κυριου δικαιαν
αποφασιν ειτε εις αναπαυσιν ειτε εις κολασιν εις αιωνα αιωνος και μακαριοι οι
κλαιοντες εν δακρυσιν οδυνηροις απο καρδιας οτι χαρησονται τοτε, μακαριοι οι
αγαπωντες τον Κυριον και τον πλησιον οτι αυτοι ελεηθησονται· ο γαρ αγαπων τον
αδελφον εαυτον αγαπαι και ο μισων τον αδελφον εαυτον μισει· εν τωι αδελφωι γαρ κειται
τα αιωνια αγαθα κληρονομησαι. Μιμηται ουν γενωμεθα των αγιων. Καθως αυτοι
παρηλθον εν πεινηι και διψηι, εν ψυχει και γυμνοτητι και δια πυρος και ξιφους, οι και
δια πασης θλιψεως προθυμως παρηλθον και ημεις ουν εως θανατου μιμησωμεθα. Ἐαν
δε θελησητε αναιδως ζησαι, τουτο θελημα του Θεου ουκ εστιν.
Ἀδιαλειπτως προσευχεσθε χωρις οργης και διαλογισμων· πας γαρ λογισμος
χωριζων τον νουν απο του Θεου, ει και δοκει αγαθος ειναι, ολως διαβολος εστιν, ινα μη
ειπω του διαβολου εστιν. Ἵνα μονον αποπλανησηι τον νουν απο του Θεου και φησι και
εντολας και ευποιιας υπαγορευει εσωθεν εν τηι καρδιαι και αλλας τινας ευ λογους και
αλογους φαντασιας, αις ουδε προσεχειν ολως προσηκει. Ὅλος γαρ ο αγων του διαβολου
εστιν αποχωρισαι και αποβουκολησαι τον νουν απο του Θεου και εις τας κοσμικας
περισυρειν ηδονας. Και ολος ο αγων εστι της ψυχης του μη χωριζειν τον νουν απο του
Θεου μηδε συνδυαζειν και συμφωνειν τοις ακαθαρτοις λογισμοις μηδε προσεχειν οις
εικονογραφει εν τηι καρδιαι ο πανταμιμητος και παλαιος ζωγραφος διαβολος, ποτε μεν
τυπους, ποτε δε τροπους, ποτε δε προσωπα και σχηματα. Μετα δε ταυτα παντα ο
διαβολος απομορφουται και ο αθλιος ανθρωπος ενι τοπωι εστως νομιζει αλλαχου που
ποτε ειναι απατωμενος και δοκει βλεπειν τινας και προσωποις λαλειν και διατασσεσθαι
πραγματα απερ παντα πλανης εστι διαβολικης. Χρη ουν ασφαλιζεσθαι και ηνιοχειν τον
νουν και χαλιναγωγειν αυτον και παντα λογισμον και πασαν ενεργειαν κολαζειν δια
του ονοματος του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου του αιροντος την αμαρτιαν του κοσμου.
Ὅπου το σωμα ισταται εκει και ο νους εστω, ινα μεσον του Θεου και αναμεσον της
καρδιας μηδεν ετερον ευρισκηται η ωσπερ μεσοτοιχον η ως φραγμος επισκοτων την
καρδιαν, ει μη μονον λαλει τωι Κυριωι. Ἐαν δε και ποτε συναρπασηι τον νουν, ου χρη τοις
λογισμοις εγχρονιζειν, ινα μη η συγκαταθεσις των λογισμων εις πραξιν αυτωι λογισθηι
ενωπιον Κυριου εν ημεραι κρισεως, οτε κρινει ο Θεος τα κρυπτα των ανθρωπων και οτε
ενθυμιον ανθρωπου εξομολογησεται σοι. Ἀδυνατον γαρ επιτυχειν της βασιλειας, εαν μη
πρωτον αρνησηται το εαυτου θελημα και τα επιτασσομενα αυτωι υπο του ηγουμενου
αγογγυστως ποιηι μετα φοβου Θεου, καθως ο Κυριος λεγει· ουκ ηλθον ποιησαι το
θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με πατρος· ο ουν ου θελει τις, εαν
πασχηι και υπομενηι, σταυρωσις αυτωι λογιζεται και γινεται τεκνον της αναστασεως και
της αιωνιου ζωης. Μακαριος ανθρωπος, ος υπομενει πειρασμον, οτι δοκιμος γενομενος
ληψεται τον αμαραντινον στεφανον και γενησεται ναος του μεγαλου βασιλεως
Χριστου· και ενοικησω και εμπεριπατησω, λεγει Κυριος, και μονην παρ' αυτωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ποιησομεθα. Τοιαυτας ουν εχοντες επαγγελιας σχολασατε δια παντος και παραμεινατε
Κυριωι τωι Θεωι ημων, εως ου οικτειρησηι υμας, και μηδεν ετερον ζητησητε, ει μη μονον
ελεος παρα Κυριου της δοξης και αρκει υμιν. Ζητουντες δε ελεος εν ταπεινηι και ελεεινηι
καρδιαι ζητειτε. Λοιπον βοατε απο πρωι εως εσπερας, ει δυνατον, και ολην την νυκτα
λεγοντες απαυστως· Κυριε Ἰησου Χριστε, υιε του Θεου ελεησον· Κυριε Ἰησου Χριστε, υιε
του Θεου ελεησον· Κυριε Ἰησου Χριστε, υιε του Θεου ελεησον ημας. Ἀμην. Παρακαλω
ουν υμας, βιασασθε, παλιν λεγω βιασασθε τωι νωι υμων εως θανατου. Πολλης γαρ βιας
χρειαν εχει το εργον τουτο, οτι στενη εστι και τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα εις την
θυραν της ζωης και οι βιαζομενοι εισερχονται εν αυτηι· βιαστων γαρ εστιν η βασιλεια
των ουρανων. Παρακαλω ουν υμας μη χωριζεσθε απο του Θεου, μηδε της καρδιας υμων,
αλλα παραμενετε και φυλαττετε αυτην μετα της μνημης του Κυριου Ἰησου Χριστου·
αυτο και αυτο παντοτε, εως ου εμφυτευθηι το ονομα του Κυριου εσω εν τηι καρδιαι, και
μηδεν ετερον, αχρις ου μεγαλυνθηι Χριστος εν υμιν.
Παρακαλω ουν υμας τον κανονα ταυτης της προσευχης μηδεποτε καταπαυσητε.
Ἤκουσα γαρ ποτε των αγιων πατερων λεγοντων οτι ποιος εκεινος μοναζων, εαν
κανονα καταπαυσηι, αλλα οφειλει ειτε εσθιει ειτε πινει ειτε οδευει ειτε διακονει
αδιαλειπτως κραζειν· Κυριε Ἰησου Χριστε, υιε του Θεου, ελεησον ημας, ινα αυτη η
μνημη του ονοματος του Κυριου Ἰησου Χριστου ερε θισηι προς πολεμον του εχθρου.
Παντα γαρ δια της μνημης του Κυριου εχει ευρειν η βιαζομενη ψυχη ειτε πονηρα ειτε
αγαθα· πρωτον δε τα κακα εχει ιδειν εσω εν τηι καρδιαι και τοτε τα καλα. Ἡ γαρ μνημη
εχει κινησαι τον δρακοντα και η μνημη εχει αυτον ταπεινωσαι. Ἡ μνημη εχει ελεγξαι
την εν υμιν οικουσαν αμαρτιαν και η μνημη εχει αυτην δαπανησαι. Ἡ μνημη εχει
κινησαι πασαν την δυναμιν του διαβολου εν τηι καρδιαι και η μνημη εχει αυτην νικησαι
και εκριζωσαι κατα μερος, ινα το ονομα του Κυριου Ἰησου Χριστου κατερχομενον εις
τον βυθον της καρδιας τον μεν δρακοντα τον κρατουντα τας νομας ταπεινωσηι, την δε
ψυχην σωσηι και ζωοποιησηι, αδιαλειπτως παραμενον το ονομα του Κυριου Ἰησου
Χριστου κραζον, ινα καταπιηι η καρδια τον Κυριον και ο Κυριος την καρδιαν και
γενησεται τα δυο εν. Ἀλλα το εργον τουτο ουκ εστι μιας ημερας η δυο, αλλα χρονου
πολλου και καιρου πολλου· πολλου γαρ αγωνος χρεια και χρονου, εως ου εκβληθηι ο
εχθρος και ενοικησηι ο Χρι στος· ουκ εστι γαρ ημιν η παλη προς αιμα και σαρκα, αλλα
προς τα πνευματικα της πονηριας, λεγει ο αποστολος. Οι ουν αποτασσομενοι και
σπουδαζοντες ευαρεστησαι τωι Κυριωι οφειλουσιν εαυτους εις παντα ταπεινωσαι και
θλιβηναι, ινα μονον επιτυχωσι των μελλοντων αγαθων και της ατελευτητου
αναπαυσεως. Παρακαλω ουν υμας προσεχετε, πως μεταλαμβανετε της τροφης. Λεγει
γαρ ο προφητης· δουλευσατε τωι Κυριωι εν φοβωι· τουτο ειπεν εν καιρωι προσευχης. Και
αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι· και τουτο ειπεν εν καιρωι τροφης. Ουκ ειπεν εν γελωτι και
αδιαφο ριαι, αλλ' εν φοβωι και τρομωι. Τις γαρ τολμησει ποτε βασιλεως παροντος γελασαι
και αγανακτησιν εαυτωι επενεγκασθαι και τιμωριαν. Και, οταν ψαλλητε, νηφοντως
ψαλλετε εν αισθησει καρδιας, ινα γευσηται η καρδια και γινωσκηι τα λεγομενα εν
διακρισει εις δοξαν Χριστου, μη χαυνως, αλλα ζεοντως, ινα και ο νους διεγειρηται και
το σωμα προς την αγρυπνιαν, ινα πανταχοθεν η ψυχη τρεφηται και προκοπτηι. Και μη
θελησητε ποτε τροπαρια πολυσυνθετα λεγειν, ινα μη πλανην υπομεινητε τερπομενοι τηι
φωνηι. Και περι της διακονιας της εις τους αδελφους προσεχε ποιον κελλαριον
προχειριζεις· τον δυναμενον συνειδησιν φυλαξαι τωι Θεωι και τηι συνοδιαι, μη ποτε εις
κριμα εμπεσηι και παγιδα του διαβολου η λαθροφαγον η νοσφιζομενον τι και απολεσηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

την ψυχην αυτου. Ὁμοιως και τας διακονιας εκαστωι κατα την συνειδησιν εγχειριζε· οι
γαρ καλως διακονησαντες παρα Κυριου τον μισθον ληψονται. Ταυτα παντα μετα της
μνημης ποιει του Κυριου και παρακαλει Κυριον τον Θεον, ινα αυτος σου γενηται οδηγος,
εφ' οις αν πραττεις· οπου γαρ Χριστος καλειται και οπου Χριστος παροικησει παντα αγια
εκει, παντα ευλογημενα. Ἐκει Χριστος ευφραινεται και μακαριοι οι αυτον πεινωντες και
οι αυτον διψωντες και οι αυτον τρωγοντες και οι αυτον πινοντες και οι αυτον
αγαπωντες. Τις γαρ ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; Θλιψις η στενοχωρια η
διωγμος η κινδυνος η μαχαιρα η θανατος; Ἡ γαρ γλυκυτης του Χριστου και το θεικον
αυτου φιλτρον παντων ομου περιγινεται μετα της μνημης του Χριστου.
Καθως και οι αγιοι μαρτυρες κατεφρονησαν θανατου δια την αγαπην και την
γλυκυτητα του Χριστου, ινα αυτον μονον κερδησωσιν, καθως και ο αγιος Παυλος
κηρυσσει· ει τις ουκ αγαπαι τον Κυριον Ἰησουν, ητω αναθεμα, μαραναθα, το δε
μαραναθα εβραιστι εστιν· ειδον τον Κυριον. Και ευθεως ωφθη αυτωι ο Κυριος και λεγει
αυτωι· επειδη αγαπαις με, Παυλε, ιδε που ειμι. Ἀπο χαρας ουν λεγει ο Παυλος το
μαραναθα, ειδον τον Κυριον, ιδε ηλθεν ο Κυριος, ιδε που εστιν. Παρακαλω ουν υμας
μισησατε τον καλλωπισμον των ιματιων και αγαπησατε ταπεινοφροσυνην και
πτωχειαν και πασαν θλιψιν αντι χαρας, ινα αγαπησηι υμας ο Χριστος. Φευγετε τας
συντυχιας των γυναικων ειτε κοσμικων ειτε κανονικων· χαλεπον γαρ και ταις
μοναζουσαις αλληλαις συντυγχανειν. Ὁ Κυριος της δοξης εξελειται ημας εκ της
τοιαυτης αγαπης. Παρακαλω ουν υμας, τεκνα, εν τωι εσχατωι μου τουτωι και τελευταιωι
κεφαλαιωι, ινα εκαστος υμων προ οφθαλμων εχηι την εξοδον αυτου της ψυχης καθ'
εκαστην ημεραν και νυκτα και ωραν· οιδε γαρ το μερος τουτο παιδευσαι την ψυχην
προς ασφαλειαν και οδηγησαι προς σωτηριαν, ινα μη τα της αυριον μεριμναι και
φανταζηται–αρκετον γαρ τηι ημεραι η κακια αυτης–, ινα, οταν ελθηι ο Κυριος επι την
ψυχην ημων εν ωραι ηι ουκ οιδαμεν, ετοιμους ημας ευρηι προς την αιωνιον εκεινην και
απεραντον οδον. Ταυτα εγραψα, τεκνον μου και αδελφε, εν πολληι οδυνηι της καρδιας
μου, ουκ απο σκεψεως δε η μελετης–μαρτυρει μοι ο Χριστος. Ἀλλ', ει τι αυτος
υπηγορευσε δια της πονηρας μου καρδιας, τουτο και εγραψα· πραγμα ουκ εχω. Αυτος
γαρ εστιν, ο και εν αλογοις ζυοις εν καιρωι ευθετωι ανθρωπινην φωνην χαρισαμενος, ως
και εν Ῥωμηι τωι κυνι επι Πετρου του αποστολου, ου δια την αγιοτητα του κυνος, αλλα
δια την πιστιν των ακουοντων. Ὁ δε Κυριος της δοξης ο διδασκων ανθρωπον γνωσιν
οδηγησει υμας εις το αυτου θελημα. Ὁ Κυριος της δοξης στηριξει τας ψυχας υμων εν τηι
πιστει αυτου εως τελους. Ὁ Κυριος της δοξης την αυτου ειρηνην και την αυτου αγαπην
χαρισεται υμιν δια παντος. Ὁ Κυριος της δοξης φυλαξει τας ψυχας υμων. Ὁ Κυριος της
δοξης εσται μεθ' υμων. Ὁ βασιλευων προ των αιωνων και νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


