Catechesis ad illuminandos 2 (recensio e cod. Paris. 409) ̓
1 ∆εινον η αμαρτια και νοσος χαλεπωτατη ψυχης ... αυτης τα νευρα, πυρος δε ..
αυτεξ. βλαστημα προαιρεσεως, και οτι γε (υτ πριορ εκδοσις) .. ομ. σαφως ... ο καρπος
κακος, εκ προαιρεσεως γαρ το κακον, ο φυτουργος αναιτιος. Λοιπον η αμπ..
εκαρποφορησεν εκ προαιρεσεως .. ανθρωπον επ' ευθειαι .. επι εργοις αγαθοις, ως
φησιν ο αποστολος. Ὡς κτιστης αγαθος .. το δε καλως κτισθεν .. εθεραπευον αει τωι
κατεχοντι· υποθου γαρ μοι .. εως οτου .. απεθετο τον ανθρακα και συναπεθετο το
φλεγον ... ουτως και η αμαρτια τ. ν. τ. ψ. υποτεμνουσα .. και επικαλυπτει .. 2 Ἀλλ'
ερει ταχα ... τι ποτε αρα εστιν .. κακον αυτοπροαιρετως αυξανον .. εστιν εν σοι .. της
κρισεως, ω ανθρωπε .. ου φθονος .. 3 Ου μονον .. και ου βλεψει σε .. εκδεσμευει .. εις
βορβορον σε φερει κακων .. αλλα λεγεις .. ριζα μιαι .. πριν ανθεηι, ανελε το κακον, μη
πελυκης? .. αρχομενος αλγειν τον οφθαλμον, ιατρευου ευκαιρως, ινα μη τυφλωθηις
και τοτε επιζητησηις τον ιατρον. 4 Ἀρχηγος αμαρτιας ο δ. γεννητωρ .. Ἰησους ο
Χριστος ειρηκε .. κατασκευασθεις εξ οικειας προαιρεσεως .. λαβων και την .. αρχ. γαρ
ων .. ο γαρ σατανας αντικειμενος λεγεται .. ταυτα διηγηματα, αλλ' απερ εμαθομεν ..
λαβων θρηνον .. ημεραις σου, αφ' ης ημερας εκτισθης, αχρις .. εν σοι. Πανυ καλως το
ευρεθη εν σοι, το γαρ κακον ουκ εξωθεν (cf. priorem textum) .. αλλ' αυτος εγεννησε
το κακον· δια γαρ τουτο ειρηται· Ὑψωθη η καρδια σου επι τωι καλλει σου, και .. σε.
Και τουτο συμφωνως ο Κυριος .. ουτος εμβαλλει .. πειθομενοις αυτωι .. παν ειδος
κακιας .. 5 Τι ουν; απολωλαμεν .. η αμαρτια δεινη .. ουκ εστιν ορθοποδησαι; ινα ουν
συντομως ειπωμεν· απεθανομεν, και ουκ ε. α...λαζαρον τετρ. στησας, ανθρωπε, τον
οδωδοτα, ουκ ευκοπωτερον σε τον ζωντα δυναται αναστησαι (fere ut I.) .. εκχεσας,
ου δυναται σε ρυσασθαι .. μη ριψωμεν εαυτους εις ανελπιστον καταστασιν (cf.).. Και
γαρ δεινον εστιν το μη πιστευειν τηι μετανοιαι, μετανοιαι γαρ ο μη πρ. τ. σ. αφειδως
προστιθησι τα κακα .. Και γαρ ληιστης ο μη κολασιν προσδοκων, την απονοιαν αυξει
.. μετεβληθη .. διδ. ου καρποφορησομεν .. 6 Φιλανθρωπος ουκ ολιγον· μη ειπηις ...
πολλα μοι δεινα .. αρα συγχωρησει; αρα παρεξει την αμνηστιαν; .. αμαρτηματα την
ιατρικην εμπειριαν του δεσποτου· ταυτα ειδως, ω ανθρωπε, επιδος σεαυτον μετα
πιστεως, λεγε .. κατ' εμου την ανομιαν μ. τ. κ. και γενησεται και επι σοι παραπλησιον
το εξης ειρημενον (cod.. ωι ε . ειρημενωι) και αφηκας. 7 A voce φιλανθρωπιαν semel
scripta, ad eam- dem iterum positam fit transitus, omissis 5 ver- sibus, caetera editis
auctiora ad primam Παρηκουσεν Ἀδαμ ο πρωτος ανθρωπος του Θεου· αλλ' ουκ
ηδυνατο ευθεως επαγαγειν αυτωι τον θανατον; ηκουσε γαρ μη φαγειν· το δε μη
φαγειν νηστειας εστι και εγκρατειας υποθεσις. Ἀλλ' ορα τι ποιει ο φιλανθρωπος·
εκβαλλει μεν αυτον του παραδεισου (της γαρ διατριβης εκεινης αναξιος ην δια την
αμαρτιαν) κατοικιζει δε κατεναντιον του παραδεισου, ινα βλεπων οθεν εξεπεσεν και
εκ ποιας τρυφης και εξ οιων εις οια κατηνεχθη, λοιπον εκμετανοιας σωθηι, και
λυθρωθηι (sic) της πικρας γευσεως. Καιν ο πρωτοτοκος ανθρωπος γεγονεν
αδελφοκτονος, ευρετης κακων, αρχηγος του φονου, φθονερος, πασης κακιας
δημιουργος, και αυτος γαρ αιτιος της κακιας εγενετο. Του αγαθου γαρ εφθονησε, και
ανειλε τον αδελφον, και ανελων καταδικαζεται. Ἔφη γαρ ο Θεος προς αυτον· Ἔσηι
στενων και τρεμων ε. τ. γ. Μεγα το αμαρτημα, μικρα δε η καταδικη. 8 Φιλανθρωπια
μεν ουν αληθως και αυτη Θεου (rursus respicit priorem scripturam), αλλ' ετι μικρα
ταυτα προς τα μελλοντα ρηθησεσθαι. Ἀναλογισαι γαρ μοι ... και παρανομια πολλη·
τοτε της γης κατεχυθη, και δια ταυτην κατακλυσμος εμελλεν επερχεσθαι· και τωι φʹ
μεν ετει την απειλην εφερει ο Θεος, τωι δε χʹ επαγει .. παρατεινομενον. Ἆρα γαρ οπερ
ε. τ. μετα την εκατονταετιαν, και παραχρημα .. καιρον μετανοιας διδους .. οι τοτε
ανθρωποι .. φιλανθρωπιας, ει ενηστευσαν, ουκ αν τοιαυτα επαθον. 9 Ἴσως και εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

γυναιξιν (vide I. locum) ερει τις· επορνευσα και εμοιχευσα, και εμολυνα το σωμα
παντοιαις ακολασιαις, αχρηστος γεγονα ... εις Ῥααβ την πορνην, και ου πορνην την
προαιρεσιν, και θαρσησον και συ εις την εαυτης σωτηριαν. Ει γαρ η φανερως και
δημοσιως πορνευσασα, προ της χαριτος δια μετανοιαν σωζεται, αρα η απαξ ποτε
πορνευσασα, μετα την χαριν, δια μετανοιας και νηστειας ου σωζεται; Πως γαρ εσωθη
η Ῥααβ, ακουσον· επιστευσεν .. γυναικων ομοιως η δια μετανοιαν προξενουμενη. 10
Καν ολοκληρος δε .. αυτους ουκ ηρνησατο .. παλιν συνηθως ... σωτηρ ημων εγενετο
.. Ειτα Μωυσης υπερ αρχιερεως αιτων δυσωπει τον θεον, και υιος .. σε δε εξελθοντα
εκ της ατοπου οδου κεκωλυκεν ελθειν εις σωτηριαν; μετανοησον, αδελφε, και αυτος
.. κατ' αξιαν εξειπειν αυτου την φιλ.. των ανθρωπων ομου .. της τουτου φιλ.. ημων
ειπωμεν. 11 Ἐλθε και επι τον ∆αυιδ· ιδε τον μακαριον πως νηστειαις και ψαλμωιδιαις
εαυτον καθωπλισεν, λαβε .. ου συναπεθανε τηι αμαρτιαι· τουτο γαρ εστιν το
περισπουδαστον, το μη συναποθνησκειν τηι αμαρτιαι. Ἦλθεν .. ιατρος του τραυματος
.. οτι ημαρτες .. αλλ' ου ∆αυιδ ο βασιλευς, ο πορφυραν περιβεβλημμενος· ενενοει γαρ
τον αγγελικον του Κυριου στρατον, και τον αορατον ως ορων· ελθοντι προφητηι,
μαλλον δε δι' εκεινου .. εξομ. αληθινην ... ηδη ην ελεγχθεις υπο τινος, μη γ. ηδ.
πολλοι το πραγμα, οξεως γαρ επραχθη. Ὁ πρ. ευθυς παρην, ελεγχος κακεινος ...
ιατρειαν της απειλης. Ναθαν γαρ ο ελεγξας αυτον, ευθεως επηγαγε· Και Κυριος,
φησι, αφειλετο αμαρτημα σου .. εχθρους σου· πολλους μεν γαρ ειχες τ. ε. δια την
δικαιοσυνην, αλλ' εφρουρει σε η σωφροσυνη· προδους δε το μεγιστον οπλον,
ετοιμους εστωτας εχεις κατα σου τους εχθρους επανασταντας· ο μεν ουν προφητης
ουτως αυτον παρεμυθειτο [cf. I. loc.]. 12 Ὁ δε μακαριος ∆αυιδ ει και τα μαλιστα
ηκουσεν οτι παρεβιβασε .. ουκ επι σποδου μονον εκαθητο, αλλα και σποδον ειχε την
βρωσιν, καθως .. τους επιθυμητας οφθαλμους· λουσω γαρ, φησι, καθ' εκαστην νυκτα
την κλινην μου, εν δακρυσι μου την στρωμνην μου [βρεξω]. Ἀρχοντων
παρακαλουντων. .. Ει ουν ο βασιλευς ουτως εξομολογειτο .. μονονουχι την βοηθειαν
του αναβησομενου εις ουρανους εκειθεν [και] λυτρωτην επικαλουμενος, και καταρ.
πικρως .. αυτον ηδει γαρ οτι τωι αφιεντι αφεθησεται. 13 Ὁραις οτι καλον .. οτι τοις
μετανοουσιν εστι .. ευσεβειας, πασης κολασεως αξιος, υπευθυνος της αμαρτιας,
αλλοτριων εργων επιθυμητης, αλλοτριων κτηματων εαυτον υποδικον ποιησαμενος,
αλλ' οτε ... δια της Ἰεζαβηλ απεκτεινε ... ιματια αυτου, κονει την κεφαλην αυτου
κατεπασατο, περιετειχισεν αυτον τηι καθαρωτατηι νηστειαι και τι φ. ο φ. Θεος προς
τον Ἡλιαν; .. αλλα τωι παροντι της μετανοιας καιρωι κατ' αλληλον την συγχωρησιν
δωρουμενος. ∆ικαιον γαρ εστι το προς ε. τ. γ. προσφορως αποκρινασθαι. 14 Ἱεροβοαμ
ο δουλος και αποστατης ε. ε. τ. θ. θυων τοις ειδωλοις επι βωμου, και κρισει Θεου
ξηρα .. τον ελεγχοντα πρ. αλλ' αυτηι ... ιασατο αυτον ο Θεος δια του προφητου ... των
αμαρτιων ιασαμενος ελευθερωσαι ... πρισας, και εν παντοιαις ειδωλολατρειαις
μιανθεις, και πλησας αιματων αθωων την Ἱερουσαλημ .. Κυριος της δεησεως και της
προσευχης αυτου, και .. ει ο τον. πρ. πρ. και αποκτεινας .. συ ο μηδεν τοιουτον
εργασαμενος, εαν μετανοησηις, ου σωζηι; βλεπε μη τηι δυναμει της μετανοιας ματην
απιστησηις. 15 Βουλει γνωναι ποσον ισχυει η μετανοια; θελεις μαθειν το .. ετρεψατο·
μεγα μεν γαρ αληθως και τουτο· αλλ' ετι μικρον προς το μελλον ρηθησεσθαι ..
αποφασιν θειαν εξενεχθεισαν κατ' αυτου του βασιλεως Ἐζεχιου, ελυσε ... αυτωι και
μελλοντι τελευταν .. ποια σωτηριας ελπις; ακουσαντος γαρ το του θανατου
μυστηριον [sic codex, plane solus hic], διελυθη αυτου τα μελη του σωματος,
εκοπησαν τα νευρα, εξελιπεν η ισχυς δια τον του προφητου προς αυτον λογον· και
γαρ ως εκ Θεου εδεξατο την αποφασιν, αλλ' ουκ απεστη ... και ανατεινας τ. δ. απο
της κλινης προς τ. ο. δακρυσι μετανοιας την κλινην κατεβρεξεν (ου γαρ εμποδιζει
παχυτης των τοιχων προσευχας μετ' ευλαβειας αναπεμπομενας, ξυμ εδιτιονε 1).
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Κυριε .. μου, οτι σπερμα Ἀβρααμ εγω ειμι ... κατα κινησιν κ. π. α. ως τινες
ματαιολογουσι, ζωμεν· αλλ' αυτος και του ζην και εως οτε δει ζην, ως βουλει
νομοθετης, τυγχανεις· και ωι το ζην ανελπιστον, δια την προφητικην αποφασιν
ακουσας, τουτωι ... ηλιος ανεποδισε ... προσευξαι τωι τα κρυφια καθορωντι, ινα σ. π.
τας ετοιμασμενας του αιωνιου πυρος μαστιγας. 16 Και εκει ελεγον την μακαριαν
ωιδην οτι .. η νηστεια και η μετανοια .. δαψιλες, εκεινους ο Θεος δικαιως εῤρυσατο·
δια γαρ το μη θελησαι ειδωλολατρησαι, εδωκεν ο Θεος την δυναμιν, επειδη τουτο
αυτωι παρεστη· ελθωμεν δε και εφ' ε. τ. μ. 17 Ἔχων· ως οφις γαρ ωρμησε κατα της
Ἱερουσαλημ ουκ ... φως, ουκ ηκουσας .. ηιχμαλωτισεν ... τεκνα εσφαγμενα ..
Χερουβιμ συνετριψε .. ουρανια· απαγε μη τουτο υπολαμβανεις, ανθρωπε, αλλα τα
γλυκυτατα (λεγε γλυπτα) εν τωι ναωι ... απηνεγκε, παντα τα προσφερομενα περιειλεν·
τον ναον εκ θεμελιων ενεπρησεν, παντα ηφανισεν ο αθλιος ... σκευη ᾆραι, ενδον του
ναου ειδωλων θεσθαι, επι τωι κατασφαξαι τον λαον Κυριου, και φονους αναιτιους
ποιησαι· βαβαι της τοιαυτης συγχωρησεως, αρ' ουν ουκ ην μ. θ. α. ο αθεος βαρβαρος;
18 Ειδες .. κακων της αθεον αυτον ψυχης ... απεθηριωθη και εν ερημωι διετριβεν,
εμαστιγωθη, ινα σωθηι ισχεν ... επειδη προιδων κατασβεσθεν απο της δροσου το πυρ,
ουκ επιστευσεν. Και τι γινεται μετα ταυτα; ακουσον αυτου λεγοντος· εγω ... οτε
τοινυν [caetera ut in priore textu n. 18, 19, p. 31 D] τιμωριαν μονον εαν μετανοησας
μη επιστρεφης παλιν .. 19 Μηδεις ουν αδελφοι απελπισηι της εαυτου σωτηριας [inde
codex noster solus in plane nova luxu-riose vagatur] Σαμψων εκεινος ο ισχυρος εν
πολεμοις, ος και προ γενεσεως επηγγελτο, ως ο αγγελος διεταξατο τηι μητρι αυτου,
[απο παντος] ο εξ αμπελου εμπορευεται και σικερα ου μη πιει (το μη πιειν, νηστειας
ην και εγκρατειας υποθεσις). Και εως μεν ην τετειχισμενος τηι νηστειαι και τηι
προσευχηι και τηι μετανοιαι, κατα χιλιους επιπτον οι αλλοφυλοι, πυλαι πολεων
ανεσπωντο, λεοντες τηι ισχυι του δικαιου κατεπιπτον. Ὅτε δε μεθηι εαυτον
κατεβαπτισεν, αναλωτος τοις αλλοφυλοις και παιγνιον εγενετο. Νηστευσωμεν ουν,
αδελφοι, ινα προς τον παραδεισον επανελθωμεν, οθεν εκπεπτωκαμεν. Ει ενηστευσεν
[cod. εισενηστευσεν] Ἀδαμ, και την εντολην εφυλαξεν, ουκ αν ημεις πεπτωκαμεν εις
τα παθη της ατιμιας· ουκ αν την γην εργαζεσθαι κατεδικασθημεν· ουκ αν η των
τριβολων ανατολη επεφυη και η εν λυπαις ενεσημανθη κατακρισις· τοιαυτα γαρ τα
της αμαρτιας οψωνια. Ἀλλ' ημεις, αγαπητοι, παντοτε και αει εξωμολογημεθα, κατα
τον προφητην ∆αυιδ, οτι εις τον αιωνα το ελεος αυτου [inde vulgata recurrunt, sed
libero pede]. Πετρος ο προστατης και κορυφαιος των αποστολων παρα παιδισκης
ηλεγχθη, και ηρνησατο τον Κυριον τρις, αλλα μεταμεληθεις εκλαυσε πικρως· το δε
κλαυσαι πικρως, την εγκαρδιον μετανοιαν παριστησι, και δια τουτο ου μονον ελαβεν
αφεσιν επι τηι αρνησει, αλλα γαρ και το αποστολικον αξιωμα εσχεν αναφαιρετον. 20
Ἔχοντες ουν αδελφοι πολλους τυπους των αμαρτησαντων και σωθεντων,
προθυμως και αυτοι εξομολογεισθε [caetera iterum recidunt in prius homiliae
exemplar, eodemque modo usque in finem num. 20 pergunt].

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


