Collectio dictorum veteris testamenti
ΣΥΝΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΑΝΑΓΩΓΙΚΩΣ ΕΡΜΗΝΕΥΟΜΕΝΩΝ ΡΗΤΩΝ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ
ΑΓΙΑΣ ΓΡΑΦΗΣ
Ἐρανισθεισα κατα συνοψιν και σαφεστεραν απαγγελιαν, εκ τε των του
θεσπεσιου Κυριλλου, και των του μεγαλου Μαξιμου, και λοιπων εξηγητων.
ΒΙΒΛΟΣ ΓΕΝΕΣΕΩΣ.
77.1176
Ἐπικαταρατος η γη εν τοις εργοις σου. Κατηραμενη γη εν τοις εργοις του Ἀδαμ, η
σαρξ εστι του γεωθεντος νου· ου εργα τα παθη της ατιμιας. ∆ιο και κατηραται. Ἥτις
σαρξ αναδιδωσιν αυτωι, ως μεν ακανθας, μεριμνας, και φροντιδας· ως δε τριβολους,
πειρασμους, και κινδυνους, κατα τε λογον και θυμον και επιθυμιαν. Το δε, Ἐν ιδρωτι
του προσωπου σου φαγηι τον αρτον σου, λαμβανοιτ' αν και περι πραξεως και θεωριας·
εν πονωι γαρ της πρακτικης φαγηι τον αρτον της θεωρητικης. Καιν μεν, το φρονημα της
σαρκος, ο πρωτον εγεννησεν ο Ἀδαμ, δια της παρακοης· Ἄβελ δε, το φρονημα του
πνευματος, οπερ υστερον εγεννησεν ο αυτος Ἀδαμ, δια της μετανοιας. Το τοινυν κατα
τον Ἄβελ φρονημα του πνευματος προ της τελειας εξεως συνεξελθειν τωι κατα τον Καιν
φρονηματι της σαρκος εις το πεδιον, λεγω δε το πλατος της φυσικης θεωριας,
αποκτεινεται παρ' αυτου. Καλον γαρ προ της τελειας εξεως, μη απτεσθαι φυσικης
θεωριας, ινα μη λογους πνευματικους εκ των αισθητων επιζητουντες ..... παθη
συλλεγοντες. Ἐν γαρ τοις ατελεσι, πλεον τα φαινομενα των αισθητων σχηματα
δυναστευει προς την αισθησιν, ταις προς την ψυχην, οι εγκεκρυμμενοι φαινομενοις
σχημασι, λογοι των γεγονοτων. Πας ο αποκτεινας Καιν επτα εκδικουμενα παραλυσει.
Καιν μεν ο της γαστριμαργιας λογισμος. Ἑπτα δε εκδικουμενα, τουτ' εστι, κολασεως
αξια. Ὁ της πορνειας λογισμος και της φιλαργυριας, και ο της λυπης, και ο της οργης,
και ο της ακηδιας, και ο της κενοδοξιας και ο της υπερηφανιας. Ὁ τοινυν την
γαστριμαργιαν αποκτεινας δι' εγκρατειας συναπεκτεινεν αυτηι και τα παρεπομενα αυτηι·
παθη, παραλυσας τας συναφειας.
77.1177 Περι της πυργοποιΐας. Οι τον της Χαλανης πυργον οικοδομουντες, της
του φωτος χωρας της ανατολης κινηθεντες, λεγω δε της μιας και αληθους θεογνωσιας,
ηλθον εις την γην Σεναρ την ερμηνευομενην Βλασφημους οδοντας, και εις πολλας περι
Θεου δοξας καταπεσοντες, τον εκαστης λογον δοξης οιονει πλινθους τινας συνθεντες,
ωικοδομησαν καθαπερ πυργον την πολυθεον αθεΐαν. Ὥσπερ τωι Ἀβρααμ οικουντι μεν εν
τηι ιδιαι γηι ουκ ωφθη Κυριος· κληθεντι δε και εξελθοντι, και εις την υποδειχθεισαν γην
αφικομενωι ωφθη και τας μεγαλας επαγγελιας δεδωκε, και θυσιαστηριον αφηκεν
οικοδομειν και θυσαι· ουτω και ημιν παραμενουσι τωι κοσμωι, και ταις οικοδομικαις
ηδοναις, ουδεμια γινεται θεοθεν ελλαμψις· πειθομενοις δε τοις θειοις προσταγμασι, και
ενθα κελευει Κυριος αφικνουμενοις, εμφανιζει μεν την περι αυτου γνωσιν, οσον
εγχωρει· παρεχει δε μεγαλας ελπιδας, ρωννυει δε τον νουν ημων· ως εγειραι μεν αυτωι
θυσιαστηριον, την καρδιαν· θυειν δε πραξεις αγαθας, και θεωριας πνευματικας. Και
εγενετο λιμος επι της γης, και κατεβη Ἀβρααμ εις Αιγυπτον. Ὅταν ο νους εκαστου λιμωι
περιπεσηι θειων εννοιων και της διατρεφουσης την ψυχην πνευματικως βρωσεως,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αναγκαζεται καταβαινειν εις την αλλοτριαν εξιν· ει τινα δε συμπερινοστουσαν αυτωι
αγαθην συνεσιν ιδοιεν οι δαιμονες, σπευδουσιν υπαγαγειν αυτην τοις σπερματισμοις
του αρχοντος αυτων· ως τωι Φαραω την Σαῤραν οι Αιγυπτιοι. Θεου δε μονου εστιν
εξελεσθαι και τουτον και ταυτην, ως τον Ἀβρααμ και την Σαῤραν, της του τυραννου
χειρος καταδυναστευομενους και κινδυνευοντας. Ἀνεβη δε Ἀβρααμ εξ Αιγυπτου, αυτος
και η γυνη αυτου, και παντα τα αυτου, και Λωτ μετ' αυ του, εις την ερημον. Χρη γαρ τον
εξ ακρας κοσμικης και εφαμαρτου ζωης εις ιεραν πολιτειαν ανατρεχοντα, μηδεν τι των
εαυτου καταλιπειν οπισω, μη διανοιαν, μη φαντασιαν, μη ποτε δι' εκεινο παλινοστειν
αναγκαζοιτο. Μεθαρμοζεσθαι δε πρωτον εις καταστασιν ερημον κακιας και
απαρενοχλητον επιμιξιας φαυλοτητος. Ὥσπερ Ἀβρααμ, αιχμαλωτισθεντος υπο των
πολεμιων του συγγενους αυτου Λωτ, παραλαβων τους οικογενεις αυτου και τινας
αλλογενεις μεν, φιλους δε, κατεδιωξεν οπισω αυτου· και συμμαχων και τροπωσαμενος
απεστρεψε τον συγγενη, και πασαν την αιχμαλωσιαν· ουτω και οι αποστολοι
πνευματικως εξοπλισαντες τους τροφιμους της Ἐκκλησιας, συμπαραλαβοντες δε και
τινας των κοσμικα μεν φρονουντων ετι, φιλων δε τηι ευσεβειαι, κατεδραμον των
αιχμαλωτισαντων ημας δαιμονων, και καταγωνισαμενοι τουτους, επεστρεψαν τους
αιχμαλωτισθεντας συγγενεις αυτων κατα τον λογον της ανθρωποτητος.
77.1180 Της δε τοιαυτης ανδραγαθιας αμοιβην λαμβανουσι κοσμικον μεν ουδεν,
ευφημιας δε παρα των σεσωσμενων, και ευλογιας παρα Χριστου, καθαπερ και Ἀβρααμ.
Ευλογησε γαρ αυτον ο Μελχισεδεκ, ος ην Χριστου τυπος, καθως ο μεγας Παυλος
εδιδαξε· και μηδε τι λαφυρον λαβοντα, αρτωι και οινωι διεθρεψεν. Ἄξιος γαρ, φησιν, ο
εργατης της τροφης αυτου. Οι μεντοι φιλοι μεριδας λαφυρων ελαβον, αυξοντος του
Θεου κανταυθα πολλακις τας ουσιας των συναθλουντων τοις αγιοις. Εις τον
Μελχισεδεκ. Ἀπατωρ μεν και αμητωρ και αγενεαλογητος, ως κατα την αρετην υπερ την
φυσιν, και τα εν τηι φυσει γενομενος· μητε δε αρχην ημερων, μητε ζωης τελος εχων, ως
κατα την γνωσιν υπεριπταμενος τα υπο χρονον και αιωνα, και εις αυτον εισδυς τον
Θεον. Ἀφωμοιωμενος δε Θεωι τωι υψιστωι, κατα την εκ πραξεων και θεωριων προς Θεον
ομοιωσιν, και ως τωι Θεωι ποιηθεις τε και μεταποιηθεις εις Θεον. Μενει δε ιερευς εις τον
αιωνα, ως μηδενι θανατωι κακιας παυομενος του λειτουργειν και παριστασθαι τωι Θεωι.
Μονος δε ταυτα κεκτησθαι λεγεται, ως πρωτος ταυτα κτησαμενος. Των αγγελων
εντειλαμενων τωι Λωτ, σωζεσθαι εις το ορος, ειπεν αυτος· Ου δυνησομαι διασωθηναι εις
το ορος, μη καταλαβηι με τα κακα και αποθανω. Ἰδου η πολις αυτη εγγυς του
καταφυγειν με εκει, η εστι μικρα· και εκει σωθησεται η ψυχη μου. Οι γαρ αρτι της
κακιας εκβαινοντες, ου δυνανται προς υψος ευθεως πολιτειας αναδραμειν, αλλα
αποφοιτωσι μεν των πονηρων τεως εθων, μεταθεουσι δε προς τα ου ποῤρω καλα, και
την υποκαθημενην τωι τελειως εχοντι αγωγην. Και ουτως εκειθεν αναβαινουσιν εις την
υπερκειμενην ζωην, εκ πραξεως εις θεωριαν υψουμενοι. Ἀνεβη δε Λωτ εκ Σηγωρ. Και
εκαθητο εν τωι ορει αυτος, και αι δυο θυγατερες αυτου μετ' αυτου, και ᾤκησεν εν τωι
σπηλαιωι μετ' αυτων. Ἄνεισι μεν ωσπερ δια βαθμων ο νους επι το μετεωροτερον, εχων
μεθ' εαυτου την φρονησιν και την ανδρειαν ως θυγατερας. Ἡ γαρ ηδυπαθεια εξεπεσεν
και απεβληθη δικην της γυναικος του Λωτ. Οικει δε ως εν σπηλαιωι τηι παγιοτητι και
εδραιοτητι του καλου. Γεγραπται γαρ οτι κατοικησει ο δικαιος εν υψηλωι σπηλαιωι
πετρας ισχυρας. Ειη δ' αν πετρα μεν ισχυρα ο Χριστος, δια το πανσθενες· σπηλαιον δε
αυτου η Ἐκκλησια, η περιβολη και σκεπη των αγιων. Πετραν γαρ, φησι, περιεβαλοντο
ην οικουσιν, οι το πυρ της αμαρτιας φευγοντες, και το πυρ της γεεννης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

διαδιδρασκοντες. Ἡ μεν δαμαλις πρωτη ληφθεισα την πρωτην εσημαινε γενεαν. Ὥσπερ
γαρ η δαμαλις, αποδυσπετει προς τον ζυγον, ουτω και η του κατελθοντος 77.1181 εις
Αιγυπτον λαου πρωτη φορα, απεδυσπετει προς την δουλειαν. Ἡ δ' αιξ δευτερα ληφθεισα
την δευτεραν γενεαν ηινιττετο. Ὥσπερ γαρ η αιξ ολιγην παρεχει τοις δεσποταις
προσοδον, ουτω και η δευτερα γενεα ολιγην απενειμε δουλειαν τοις Αιγυπτιοις. Ὁ δε
κριος τριτος ληφθεις την τριτην προεμηνυε γενεαν. Ὥσπερ γαρ ουτος πλειονα διδωσι
προσοδον, ουτω και αυτη πλειονα δουλον παρεσχεν. Ἡ μεν ουν διαιρεσις των τριων
γενεων· η δ' αντιπροσωπος θεσις των διχοτομηματων, την κοινωνιαν της κακουχιας.
Και η πρωτη γαρ γενεα εδυσφορει παροικουσα τοις Αιγυπτιοις. Συνεχωρησε δε την εν
Αιγυπτωι κακωσιν ο Θεος, ινα δυσχερων τοσουτων υστερον απαλλαγεντες, γνωσι
μειζονως τον απαλλαξαντα· γνωσθηι δε και αυτος εν πασηι τηι γηι δι' ων εποιει σημειων.
Ἀσυμφωνος τωι νεωι λαωι, ο κατα χρονον πρωτοτοκος. Τουτο γαρ ηινιττετο τα εν τηι
νηδυι της Ῥεβεκας διασκιρτωντα, και ταρασσομενα βρεφη, την εσομενην εχθραν
υποσημαινοντα. Της πτερνης του Ἡσαυ ο Ἰακωβ επειληπτο τικτομενος. Ἐδηλου δε το
γενομενον, ως ο νους ο βλεπων Θεον δια καθαροτητα (τουτο γαρ ερμηνευεται Ἰσραηλ)
πτερνιζει τα παθη της γαστριμαργιας, αφ' ων και ταλλα ψυχικα νοσηματα τικτονται.
Ἐριφων δερματα νεκρα περιθεμενος ο Ἰακωβ, ετυπου Χριστον σαρκα περιθεμενον
νεκραν οτι προς αμαρτιαν, δι' ης την ημετεραν σωτηριαν βρωσιν ηδιστην τωι Πατρι
προσεκομισε, και την αναφαιρετον ευλογιαν, ως αποδεκτος γενομενος, εκομισατο και
τοις Χριστιανοις εχαρισατο. Ἀλειφων τον λιθον Ἰακωβ. ∆εικνυσιν ως η σκληροκαρδιος
ψυχη των εθνων χρισθησεται μεν τωι αγιωι Πνευματι, αφορισθησεται δε τωι Θεωι.
Ἠνιξατο δε και οτι χρισθησεται τηι θεοτητι η προσληφθεισα σαρξ· λιθος γαρ ο Χριστος
ακρογωνιαιος συναπτων δι' εαυτου τους δυο λαους. Και ειπε Φαραω προς Ἰωσηφ· Ειπον
τοις αδελ φοις σου, Παραλαβοντες τον Πατερα υμων και τα υπαρχοντα υμων, ηκετε
προς με, και δωσω υμιν παντων των αγαθων Αιγυπτου. Ὁ διαβολος ει μονον λαβοι
τινας υπηκοους, πασης φιληδονιας αυτους εμπιπλησιν. Αιγυπτος μεν γαρ η αμαρτια,
αγαθα δε αυτης αι κατ' αυτην ηδοναι. Ἀλλα και αμαξας διδωσιν εις μετακομιδην των
υπαρχοντων αυτοις, ευοδον τιθεις την προς αυτον πορειαν, και απονον. Πατηρ μεν ουν
των αλισκομενων, ο νους. Ὑπαρχοντα δε οι λογισμοι και αι πραξεις. Ὁμοιως δε παλιν ο
βασιλευς Ἀσσυριων τοις εν Ἱερουσαλημ επηγγελλετο λεγων· Ἐκπορευεσθε προς με και
φαγεσθε εκαστος την αμπελον αυτου, και την συκην αυτου, και πιεσθε υδωρ του
λακκου υμων. Ἐπειδη γαρ διττος ο τροπος της αμαρτιας, και η των εμφυτων ηδονων, η
των θυραθεν ηττωμενοι πλημμελουμεν, 77.1184 ειεν αν αμπελος μεν και συκη αι
θυραθεν ηδοναι, υδωρ δε του λακκου ημων αι εμφυτοι, του σωματος ημων
αναβλυζουσαι. Και αι μεν θυραθεν, εισι προσκαιροι, αι δε εμφυτοι μακροχρονιωτεραι.
Ὧν απαντων την απολαυσιν ο διαβολος υπισχνειται τοις απο της αγιοπρεπους
πολιτειας, ως εξ Ἱερουσαλημ, αυτομολουσι προς αυτον, και δουλευειν αυτωι
καταδεχομενοις. Της εξοδου περι του Φαραω. Ὁ Φαραω πρωτον μεν αγριοις πονοις
εκακου τον Ἰσραηλιτικον λαον, την εις πληθος αυξησιν αυτου κωλυειν οιομενος.
Ἀντιπραττοντος δε του Θεου· Καθ' ο τι γαρ, φησιν, εταπεινουν αυτους οι Αιγυπτιοι,
τοσουτωι πλειους εγινοντο, και ισχυον· εφ' ετεραν λαθραιως ερχεται μηχανην, και
προσταττει ταις μαιαις των Ἑβραιων αποκτεινειν μεν τα αρσενα των τικτομενων, τα
θηλεα δε περιποιεισθαι. Ἐπει δε και τουτο κεκωλυκεν ο Θεος· Ἐφοβηθησαν γαρ, φησιν,
αι μαιαι τον Θεον, και ουκ εποιησαν ως συνεταξεν αυταις Φαραω· τριτης επιβουλης
απτεται, και φανερως εντελλεται τοις υπ' αυτον, παν μεν τικτομενον αρσεν ριπτειν εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τον ποταμον, παν δε θηλυ ζωογονειν. Και ο διαβολος γαρ ο νοητος Φαραω κατα του
νοητου Ἰσραηλ, τον ευσεβη λεγω λαον, τριπλουν τροπον επιβουλης ενοησε, δια
κακουργων σκεμματων την εις αρετην επιδοσιν αυτου κωλυειν πειρωμενος. Και πρωτα
μεν πονον, και κακοπαθειαν αυτοις επιφερει· διαμαρτων δε του σκοπου, τους κατα
πιστιν αδελφους αυτων και φιλους εφοπλιζει τοις ανδρειοις εις την ευσεβειαν. Τοις γαρ
θηλυπρεπεσιν ως ασθενεσιν ουκ επιβουλευει, χρησιμους εαυτωι προς αμαρτιαν τουτους
ειδως. Ἀδελφαι δε και φιλαι των Ἑβραιων αι μαιαι, δια την εκ του γενους οικειωσιν.
Ἀποτυγχανων δε και της δευτερας επιβουλης, του θειου φοβου τους εφοπλισθεντας
επεχοντος, αναφανδον επιτρεπει τοις οικειοις υπασπισταις την κατα των αγιων
αγριοτητα και μιαιφονιαν. Ὁ Φαραω της ημετερας πολιτειας, το μεν θηλυ και ασθενες
και ευπειθες αυτωι φιλει και ζωογονει· το δε αῤρεν και ανδρειον και προς επαναστασιν
υποπτον φονευειν επειγεται. Οι δε σωφρονες και προνοητικοι λογισμοι γεννησαντες
την αρετην, ως οι γονεις τον Μωσεα, και τηι κιβωτωι της παιδευσεως ενασφαλισαμενοι,
τον εναρετον ου συγχωρουσι καταποντισθηναι τωι ρειθρωι του βιου. Κομισθεντα δε
τουτον επι την οχθην της σταθεροτητος, η εξω φιλοσοφια λαβουσα, θυγατηρ μεν ουσα
τωι Φαραω, δια τον τυφον και την ασεβειαν, αγονος δε δια το μηδενα τοκον αυτης εις
φως προαγειν θεογνωσιας, υποβαλλομενη υιοθετει τωι μητρυωι γαλακτι τιθηνουμενον.
Ου γαρ αφισταται των ιερων δογματων, ει και την Ἑλληνικην μετερχεται παιδευσιν.
Προς υψος δε πνευματικης ηλικιας αναδραμων, μεσος γινεται δυο μαχομενων,
ομογενους και αλλοφυλου. τουτ' εστιν, ευσεβους λογου και ασεβους, η αρετης 77.1185
και κακιας, και τωι οικειωι συστας αναιρει το αλλοτριον. Φοβηθεις δε τον απο του Φαραω
κινδυνον, φευγει ποῤρωτατω της εξουσιας αυτου, προς υψηλοτεραν πολιτειαν
ανατεινομενος, και τους πονηρους ποιμενας αδικως χρωμενους τωι ναματι διδασκαλιας,
απελαυνει τηι ραβδωι των ελεγχων, καν αλλοφυλωι παλιν συνοικησαι δεηι, τουτ' εστι
συγγενεσθαι τηι θυραθεν φιλοσοφιαι, καταδεχεται τουτο δια την χρειαν, εν γαληνηι
διαγων και ποιμαινων τα κινηματα της ψυχης. Ουτω δε βιουντι φανησεται το κατα την
βατον μυστηριον ελλαμπον αυτωι, και διδασκον οτι το πυρ της θεοτητος περιλαβον την
ανθρωπινην φυσιν, κατα την ενανθρωπησιν, ταυτην μεν επυρακτωσε και εθεωσε, σωαν
συντηρησαν. Τας δε προβαλλομενας ακανθας της αμαρτιας κατεκαυσε. Και οτι
προτυπωσις εστι της εξ εθνων Ἐκκλησιας. Ὥσπερ γαρ η βατος χαμαιπετης εστι, και
διηπλωμενη κατα της γης, και πεφρικυια ταις ακανθαις· ουτω και τα εθνη περι τα γεηρα
προτερον εσυροντο νοηματα, και τα παθη της αμαρτιας, μηδεν υψηλον δυναμενα
φαντασθηναι· και κατα της γης ησαν εσκεδασμενα, και τας ακανθας της αμαρτιας
περιεβεβληντο. Το δε δια του θειου βαπτισματος αυλον πυρ φλογιζον απαθως αυτα
καθαιρει, μονας εμπιπρων τας ακανθας της αμαρτιας· Αυτος γαρ, φησιν, υμας βαπτισει
εν Πνευματι αγιωι και πυρι. Και οτι σκιαγραφει την νηδυν της θεομητορος· εν ηι το πυρ
της θεοτητος αστραψαν ακαταφλεκτον αυτην διεφυλαξεν. Ὥσπερ ο Μωσης
βραδυγλωσσος ην, ουτω και ο Μωσαικος νομος βραδυγλωσσος εστι προς το διαρθρουν
τον περι του οντος λογον, και τρανουν την περι της αγιας Τριαδος θεολογιαν. Και
ισχνοφωνος δε, ως ολιγους προσλαλειν δυναμενος. Ὀλιγοι γαρ οι Ἰσραηλιται προ ολα
τα εθνη. ∆ιο προστιθεται τουτωι και Ἀαρων ο αδελφος αυτου, τουτ' εστιν, ο ευαγγελικος
νομος. Ὥσπερ γαρ ο Χριστος αδελφος εστι Μωσεως κατα το ανθρωπινον· ουτω και ο
ευαγγελικος νομος αδελφος εστι και συμφωνος τωι Μωσαικωι κατα το πνευματικον
αυτου και νοουμενον. Ὃς και διαλεγεται πασι τοις εθνεσιν, ως και Ἀαρων παντι τωι
λαωι. Και ο μεν ευαγγελικος τωι Μωσαικωι γινεται στομα, επει και Ἀαρων τωι Μωσει και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

διερμηνευει α πνευματικως και ασυμφανως εκεινος λαλει, και το ισχνοφωνον αυτου
προς το ευηχεστερον μετατιθησιν. Ουκ ηλθον γαρ, φησι, καταλυσαι τον νομον, αλλα
πληρωσαι δια της του ελλειποντος προσθηκης. Ὁ δε Μωσαικος τωι ευαγγελικωι γινεται
τα προς τον Θεον· τωι γαρ ευαγγελικωι αι αφορμαι της θεοσεβειας εκ του Μωσαικου
γεγονασι. Μωσης δε, φησιν, ην ετων πʹ, οτε ελαλησε προς Φαραω. Ἀαρων δε πγʹ ην
ετων· κατα χρονον μεν γαρ ο πρωτος ο Ἀαρων. Ἐπει και η ευαγγελικη πολιτεια προ της
νομικης εν Ἀβρααμ, και τοις κατ' εκεινον, εφανη. Κατα δε την αποστολην και
διακονιαν, δευτερος, επει και το ευαγ 77.1188 γελιον υστερον του νομου δεδοται.
Ὑπερεχει δε Τριαδι ετων ο Ἀαρων, επει και ο Χριστος κατα την θεοτητα. Και ετερως δε
πρεσβυτερος μεν ο Χριστος, κατα την θεοτητα· υστερογενεστερος δε κατα την
ανθρωποτητα και οικονομιαν. Ἀποπεσουσα της χειρος του Μωσεως η ραβδος, και εις
οφιν μετασχηματισθεισα, και παλιν εν χειρι αυτου ληφθεισα της κερκου, και εις ραβδον
αποκαταστασα, εσημανεν, ως ο πρωτοπλαστος εν χειρι Θεου κατ' αρχας ων απεπεσεν εις
τα γηινα, παραβας την εντολην, και δια της κακιας, εις θανατηφορον πονηριαν οφεως
ειρπυσε. Παλιν δε ο δημιουργος Θεος επιλαβομενος αυτου δια της ενανθρωπησεως εις
την πρωτην απεκατεστησεν εικονα, και το αρχαιον καλλος ενεδυσε δια της φυλακης
των εντολων. Ἡ δε κερκος εσχατον μερος ουσα, την επ' εσχατων ημερων ενανθρωπησιν
παρεδηλου. Εισενεχθεισα εις τον κολπον Μωσεως η χειρ αυτου, και εν τωι εξαγεσθαι
λεπρωθεισα, και αυθις εισενεχθεισα, και εξενεχθεισα καθαρα, εσημανεν ως ο κατ'
εικονα Θεου πεποιημενος ανθρωπος, εως μεν ην τηι σκεπηι του Θεου, καθαπερ εν κολπωι,
καθαρος και καλλιστος ην. Ἐν δε τωι εξαγεσθαι ταυτης δια φιληδονιας και παρακοης,
ελεπρωθη τηι ειδεχθειαι και βδελυριαι της αμαρτιας. Αυθις δε εν τηι σκεπηι του Θεου, δι'
εγκρατειας και υπακοης, και υιοθεσιας γενομενος, αποκατεστη προς την εξ αρχης
ωραιοτητα, και εφανη καθαρος και λαμπρος. Ἡ ερημος αφ' ης πεμπεται Μωσης εις
Αιγυπτον, εστιν ο κοσμος ουτος, η ανθρωπινη φυσις, η η των παθων εστερημενη εξις
και καταστασις, οπου δια θεωριας την των οντων γνωσιν παιδευθεις ο νους, κελευεται
παρα του Θεου κατα το της καρδιας αφανες, εξαγαγειν της σαρκος και της αισθησεως,
ως εξ Αιγυπτου, καθαπερ Ἰσραηλιτας τα θεια των οντων νοηματα, περι τον πηλον των
παθων πονουμενα. Προς τουτο δε βαδιζων μετα και της συμβιου σοφιας, και του εξ
αυτης αυτωι γεννηθεντος εναρετου λογισμου, και τροπου σεμνου, οτε καταλυσηι και στηι
του δρομου της αρετης, ης η στασις κινησις κακιας εστιν, ασχοληθεις περι τι των
εκατερωθεν τηι οδωι ταυτηι παρακειμενων υλικων· τηνικαυτα του δηλωθεντος υιου
αυτου γινομενου ακροβυστου και βεβηλου, οραι καθαπερ αγγελον αποτομον τον
ελεγχοντα λογον της συνειδησεως απειλουντα θανατον. Ὃν η συνοικος αυτου δυσωπει
σοφια, την εγγενομενην υλικην φαντασιαν τωι παιδι λογισμωι περιτεμουσα, και καθαπερ
αιματος ρυσιν την κινησιν εμπαθους ζωης αποξηρανασα. Μωσης μεν προχειρισθεις εις
αποστολην υποδειλιαι και ουκ ευθυδρομει, αλλα και τοις κατα γενος προσηκουσι
κοινολογειται περι της αποδημιας, και συμπαραλαμβανει την γυναικα και τα παιδια.
Ἀαρων δε μηδεν τι τοιουτον δρασας ευθυς ορμαι. Οι μεν γαρ του Μωσαικου νομου δειλοι
τε εισι προς 77.1189 πειρασμους και οκλαζοντες, και μεριζομενοι προς τε τας θειας
εντολας, και προς τας σωματικας και κοσμικας σχεσεις. Οι δε του Ευαγγελιου, και ων
τυπος ο Ἀαρων, τολμηροι τε προς κινδυνους και προθυμοι, και μεριζομενοι προς Θεον
και κοσμον, μονων δε των θειων εντολων εξεχομενοι. Σεπφωρα η Μαδιανιτις τυπος ην
της εξ εθνων Ἐκκλησιας, ητις υπαχθεισα τοις σπερματισμοις Μωσεως, ητοι ταις του
Μωσαικου νομου περι της αγιας Τριαδος αμυδραις θεολογιαις του παιδαγωγουντος επι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

το κατα Χριστον Ευαγγελιον, υιον εσχε το πληθος των δια του αγιου Πνευματος
αναγεννωμενων αυτηι· ον και περιετεμε πετρινηι μαχαιραι, περιελουσα πασαν
φιληδονιαν και αμαρτιαν αυτου τωι κατα Χριστον λογωι, ος λεγεται πετρα μεν δια το
στεῤρον, μαχαιρα δε, δια το διαιρειν το κρειττον απο του χειρονος. Ἔστη δε, φησι, το
αιμα της περιτομης, αντι του, πεπληρωται εντελως η δηλωθεισα πνευματικη περιτομη.
∆ιο και ανεχωρησεν ο τον θανατον επανατεινομενος τωι Μωσει αγγελος. Ὡς ειναι
δηλον, οτι κινδυνου πολλακις διδασκαλος ελευθερουται, καθαιρων τον μαθητην, και
της ωφελειας τουτου σωτηριαν ιδιαν κομιζεται. Ὥσπερ ο Φαραω απηιτει μεν
απαραιτητως τους Ἑβραιους την πλινθειαν, ουκ εδιδου δε αχυρα δι' ων αυτη γινεται·
ουτω και ο διαβολος απαιτει μεν αναγκαστικως τους αυτωι δουλευοντας ανθρωπους τον
μολυσμον, και την ακαθαρσιαν, εκκαιων αυτους αγριως εις λυσσωδεις επιθυμιας·
δυσποριστον δε το πραγμα τιθησιν, ινα μη τωι ραιδιωι ταχεως εις κορον ιοι και
καταφρονησιν. Ειπε Μωσης προς Φαραω· Πορευσομεθα οδον τριων ημερων, εις την
ερημον, οπως θυσωμεν Κυριωι τωι Θεωι ημων· μηποτε συναντησηι ημιν θανατος η φονος.
Ἐπειδη γαρ Αιγυπτιοι εν τωι θυειν απετροπιαζοντο τους νεκρους· προφασιν ο Μωσης
τουτο ποιειται της εις μακραν αποχωρησεως. Μηποτε, φησι, και των αλλοφυλων
θυοντες περιτυχωμεν νεκρωι, και καταλυσωμεν την θυσιαν. Θανατον μεν λεγων, τον
φυσικως αποθανοντα· φονον δε τον εξ επιβουλης φονευθεντα. Χρη δε και ημας
ποῤρωτατω της αμαρτιας γινομενους, θυειν Θεωι, και αποτρεπομενους τα νεκρωτικα και
φονευτικα παθη των ημετερων ψυχων. Και ειπε Μωσης προς Φαραω· Πορευσομεθα συν
τοις νεανισκοις ημων, και τοις πρεσβυτεροις, συν τοις υιοις ημων και θυγατρασι, και
προβατοις και βουσιν ημων· εστι γαρ εορτη Κυριωι τωι Θεωι ημων.
Χρη τους της των δαιμονων και παθων ελευθεριας επιθυμουντας, φευγεν
πειρασθαι τελειως, μηδεν τι λειψανον της εαυτων ψυχης και διανοιας αφεντας οπισω,
δι' ου μελλοιεν υπενεχθηναι παλιν, και αλωναι τοις προτεροις κακοις. Ειεν δ' αν οι
νεανισκοι μεν εις τυπον ανδρειας, οι πρεσβυτεροι δε εις συμβολον φρονησεως, οι δε υιοι
και θυγατερες εις εικονα της εν Χριστωι νηπιοτητος και απλοτητος. Συν ανδρειαι γαρ και
φρονησει και κατα Θεον απλο 77.1192 τητι αποφοιτητεον εξ αμαρτιας εις αγιασμον.
Ἀνδριζεσθε γαρ, φησι, και κραταιουσθω καρδια υμων· και, Γινεσθε φρονιμοι ως οι
οφεις, και ακεραιοι ως αι περιστεραι. Τα προβατα δε και οι βοες, τυπος των σωματικων
τε και αλογωτερων κινηματων· α μηδε αυτα μεθετεον τωι διαβολωι. Ἀλλ' ο Φαραω τους
μεν ανδρας ανιησι και ακων· τα γυναια δε και τους ανηβους παιδας, και τους ασθενεις
γεροντας, και τα αλλα ζωα, πειραται παρακατεχειν. ∆εδιε μεν γαρ τους ανδρειους εις
αρετην, ως ανθιστασθαι δυναμενους· αντιποιειται δε των θηλυπρεπων τε και μαλθακων
ψυχων, και των ησθενηκοτων και απομαχων φρονηματων, και περιποιειται οσον
νηπιωδες εις συνεσιν, και οσον παχυ και αλογον. Ειπε δε Μωσης προς Φαραω· Ἀλλα και
συ δω σεις ημιν ολοκαυτωματα και θυσιας ας ποιη σομεν τωι Κυριωι Θεωι ημων.
Λαμβανει τις εξ Αιγυπτου και Φαραω, και προσφερει τωι Θεωι, λαμβανων εκ της αθεου
σοφιας και της παιδευσεως των εξω, καθαπερ ιερεια την ευγλωττιαν και καλλιεπειαν,
και αναμιγνυων αυτα τοις της ευσεβειας δογμασι, και δια των εντεχνων τηι θεοσεβειαι
βοηθων, και τα οπλα του ψευδους οπλα της αληθειας ποιουμενος· αλλα και το
θεωρητικον τε και εξεταστικον, και το φιλομαθες και το φερεπονον και ει τι τοιουτον,
απο των βλαβερων επι τα ωφελιμα μεταλαμβανοντες, εξ Αιγυπτου και Φαραω προς
Θεον μεταγομεν. Και ουχ ωδηγησεν αυτους Θεος οδον Φυλιστιειμ, οτι εγγυς ην, μηποτε
μεταμελησηι τωι λαωι, ιδοντι πολεμον, και αποστρεψηι εις την Αι γυπτον. Ἐγγυς μεν γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και ευσυνοπτον το περι Χριστου μυστηριον. Ουκ ευθυς δε προς τουτο τους Ἰουδαιους ο
Θεος ηγαγε, δια δε του μακρου νομου και των πολλων αινιγματων, ως δια μακρας τινος
οδου, τουτους ωδηγει προς τουτο· μηποτε πολεμηθεντες τοις λογισμοις της υπερβολης,
αποστρεψωσι παλιν εις την Αιγυπτιακην ασεβειαν, αλλ' ινα ποῤρωθεν εμμελετωντες τηι
σκιαι της αληθειας, και γυμναζομενοι κατα τον πρεποντα καιρον, ευμαρως επι το
τελειον ελθοιεν. Φυλιστιειμ μεν ουν η θαυμαστη ερμηνευεται, οδος δε θαυμαστη η
συντομος, οποια εστιν η του θειου Ευαγγελιου. Ὁ δε Θεος ηγειτο αυτων, ημερας μεν εν
στυλωι νεφελης, δειξαι αυτοις την οδον· την δε νυκτα εν στυλωι πυρος. Στυλος εστι της
αληθειας, ο Θεος απο γης ελκων εις ουρανον. Και νυξ μεν ο προ της ενανθρωπησεως
του Κυριου καιρος· δια τον σκοτον της πλανης, και τον επιπολαζοντα ζοφον των
παθων· ημερα δε ο της επιδημιας αυτου, καθ' ον ανετειλεν αυτος ο ηλιος της
δικαιοσυνης, φωτιζων και λαμπρυνων τας των πιστευοντων ψυχας. Λοιπον ουν μεν
Ἰουδαιους ωδηγει τωι κολαζοντι νομωι· κολασεως γαρ συμβολον το πυρ. Τους
Χριστιανους δε οδηγει τηι δια του αγιου βαπτισματος σωτηριαι. Ὕδωρ γαρ η νεφελη και
συμβολον του θειου υδατος του βαπτισματος.
Ου γαρ 77.1193 εστιν εις την ανω τε και αγιαν αφικεσθαι πολιν, μη
καθοδηγουμενου Χριστου, και την οδον της σωτηριας υποδεικνυοντος. Ἐξηρε δε και ο
στυλος της νεφελης απο προσ ωπου αυτων, και εστη εκ των οπισω αυτων, και εισηλθεν
ανα μεσον της παρεμβολης των Αιγυπτιων, και ανα μεσον της παρεμβολης των υιων
Ἰσραηλ, και ου συνεμιξαν αλληλοις ολην την νυκτα. Νυκτος γαρ ουσης, ητοι καιρου
δειλιαν τοις ευσεβεσιν επαγοντος, ισταται μεσον αυτων τε και των καταδιωκοντων
αυτους, ορατων η αορατων εχθρων, η του Κυριου δυναμις· ουκ εωσα συῤρηγνυσθαι
μεχρις αν ο φοβος παρελθηι. Ἢ και περι των αρτι κατηχουμενων τον της ευσεβειας
λογον ο λογος, οις ασθενεσιν ουσιν ετι συμπλεκεσθαι κωλυει τους πολεμιους. Μεθ' ο δε
καθαπερ δια θαλασσης, δια του θειου βαπτισματος ελθοιεν, αφιησι μαχεσθαι, την
δειλιαν αποθεμενους. Την γαρ Ἐρυθραν θαλασσαν διαβαντες οι Ἰσραηλιται,
μαχιμωτατοι και δυσκαταγωνιστοι γεγονασιν. Ἡ προσγενομενη διψα τοις Ἰσραηλιταις
κατα την ερημον τυπος ην των εν ασκησει πονων, και γυμνασιας προοιμιον. Ὅρα γαρ,
οτι ουκ εν αρχηι προσεβαλεν αυτοις πολεμος εχθρων· ουπω γαρ εγυμνασθησαν εις το
αριστευειν. ∆ια τουτο τοις της σαρκος προτερον δοκιμαζονται πονοις. Εις τουτο δε
βλεπει και το· Πειρασμος υμας ουπω κατελαβεν, ει μη ανθρωπινος. Ξυλωι
κατεγλυκανθη το της Μερας πικρον υδωρ. Ἐν Χριστωι γαρ τωι της ζωης ξυλωι
καταγλυκαινονται μεν τα πικρα· φορητα δε τα δυσοιστα γινονται. Ὥσπερ οι Ἰσραηλιται
των κρεων υπομνησθεντες επεθυμησαν εν Αιγυπτωι γενεσθαι, και δουλευειν παλιν ωστε
εμπλησθηναι αυτων, ουτω και τους ανοητοτερους εν ημιν δριμειαι πολλακις
αναπειθουσιν ηδοναι παθων, φορητην ηγεισθαι την του διαβολου δουλειαν, ενεκεν του
απολαυειν αυτων. Ἐφιησι δε τουτοις ο Θεος, ακαθεκτως εχουσι. Τουτο γαρ η της
ορτυγομητρας εικονιζει μεταληψις. Ἀλλ' ωσπερ εκεινοις προτιμησασι του μαννα το
κρεας εις χολεραν κατεληξεν η βρωσις· ουτω και τουτοις προτιμωσι της ουρανιου
τρυφης την γεηραν, και της πνευματικης ηδονης την σαρκικην, εις ψυχικον ολεθρον η
μεταληψις καταληξει. Περι του μαννα. Το μεν μαννα πρωι κατηρχετο, προτυπουν τον
Χριστον, ος εστιν ουρανιος αρτος τρεφων τας ψυχας των πινων· ος και ανατολη ηλιου
τοις εν σκοτει καθημενοις επιδεδημηκεν· η δε ορτυγομητρα προς εσπεραν, δηλουσα της
νομικης λατρειας την ζωοθυσιαν, ητις εν σκιαις τε και αμυδροις ιχνεσι της αληθειας
επετελειτο, και περας εμελλε δεξασθαι. Περας γαρ της ημερας η εσπερα. Ἐντειλαμενος ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Μωσης Ἰησου του Ναυη επιλεξασθαι ανδρας δυνατους και εξελθειν και παρατα 77.1196
ξασθαι Ἀμαληκ, υπεσημαινεν οτι Ἰησους ο Χριστος υποταγησεται ταις εντολαις του
Μωσαικου νομου. Ουκ ηλθον γαρ, φησι, καταλυσαι τον νομον, αλλα πληρωσαι. Και
επιλεξαμενος εκ παντος του Ἰσραηλ, και εκ παντος εθνους, ανδρας δυνατους· φημι δη
τους ιερους αποστολους και τους διαδοχους αυτων· παραταξεται τωι διαβολωι τωι βασιλει
της κακιας και αμαρτιας, και καταπολεμησει αυτον.
Εισαυριον δε την παραταξιν διωρισατο ποιησασθαι· δηλων τον μετεπειτα καιρον
της ενανθρωπησεως τον μετα το πληρωμα του νομικου χρονου. Ἄνεισι δε επι την
κορυφην του βουνου Μωσης, ιν' εχηι καθοραιν την μαχην. Ἀναβιβαζει γαρ και η κατα
νομον μυσταγωγια προς υψος συμμετρον γνωσεως· οθεν αν Ἰουδαιοι δυναιντο καθοραιν
τα των περι Χριστον στρατηγηματα· και ανατειναντος μεν Μωσεως τας χειρας
κατισχυεν Ἰσραηλ· καθιεντος δε κατισχυεν Ἀμαληκ. Χειρες μεν γαρ αποταδην εις αερα
δεικνυμεναι, το του σταυρου σχημα γραφουσι, πας δε σταυροφορος νικαι· καθαπερ αυ
πας μη τον σταυρον φερων, αλλα την κατα Χριστον πιστιν προεμενος, πολεμειται.
Βαρειαι δε αι χειρες Μωσεως, και μολις επαιρομεναι προς τον ειρημενον τυπον. Ὅτι και
οι του νομου μολις ηκουσιν εις το φορεσαι τον σταυρον του Χριστου. Και λαβοντες,
φησι, λιθον υπεθηκαν υπ' αυτον, και εκαθητο επ' αυτου· και Ἀαρων και Ὢρ, εστηριζον
τας χειρας αυτου, εντευθεν εις, και εντευθεν εις. Λιθος μεν γαρ τιμιος και εκλεκτος ο
Χριστος, εφ' ον ερειδομενοι αναπαυονται, οι εξ Ἰσραηλ πιστευοντες. Ὁ αυτος δε Χριστος
νοειται και Ἀαρων και Ὢρ, ως αρχιερευς και κριτης· Ἀαρων μεν γαρ αρχιερευς, κριτης
δε Ὤρ. Ὃς Χριστος δι' αμφοτερων νοουμενος, υπερειδει τους εξ Ἰσραηλ πιστους, εις την
δια του σταυρου και πιστιν, και νικην, και ουκ εαι βαρεισθαι και κατασπασθαι.
Ἐνηχηθεις θεοθεν ο Μωσης προσεταξε τωι λαωι πλυναι τα ιματια εαυτων, και
αποσχεσθαι γυναικος, και ουτως υπο το ορος Σινα παραστηναι τωι Θεωι. Χρη γαρ
αποπλυνασθαι το αισχος της κακιας και ενδυσασθαι το καλλος της αρετης, και
καθαρευειν σωματικης ηδονης και μολυσμου. Τουτο δε προσταττων ο νομος, ου τυπος ο
Μωσης, παριστησι Χριστωι τωι Θεωι τους πειθομενους παιδαγωγων και ρυθμιζων, και
προσαγων τηι τελειοτητι.
Κατεβη δε ο Θεος ου προς τον λαον, αλλα προς το ορος. Ὁ μεν γαρ των Ἑβραιων
λαος χαμαιζηλος και γεωδης, ο δε των Χριστιανων, υψινους, και τηι θεωριαι μετεωρος,
και των γηινων υπερηιρμενος. Οις και σωματικως ο Θεος επεδημησε και συνανεστραφη
ενανθρωπησας. Πυρ δε περι το ορος, εις φοβον μεν του παχεος λαου, ωι ουκ ην πνευμα
υιοθεσιας, αλλα δουλειας εις φοβον, βιαιως ηγμενωι και ουκ εθελουσιως ευσεβουντι· εις
καθαρσιν δε του νεου· εστι γαρ και πυρ καθαρτηριον. Ὁ δε καπνος το αποκρυφον
ηινιττετο της θειας φυσεως. Ἔθετο γαρ, φησι, σκοτος αποκρυφην αυτου. Ἢ και αλλως,
ο μεν καπνος εις συμβολον της αχλυος, η κατακεχυται της διανοιας των Ἰουδαιων,
77.1197 μη συγχωρουσα εντρανιζειν ταις της αληθειας αυγαις. Το δε πυρ εις εικονα του
φωτος ο καταλαμπει τον νουν των εις Χριστον πιστευοντων. Προβαινουσαι δε αι φωναι
της σαλπιγγος εγινοντο ισχυροτεραι· επιδημησαντος γαρ του Χριστου ημιν, τρανοτερα
και γνωριμωτερα γεγονασι τα περι αυτου τωι νομωι διαγορευομενα. Ἀκουσατε γαρ
ταυτα, φησι, παντα τα εθνη. Ἀλλ' Ὁ μεν Μωσης ελαλει, φησιν, ο δε Θεος απεκρινετο
αυτωι φωνηι. Ὁ μεν γαρ οιον παιδαγωγος εζητει τον νομον ωι βελτιωθηναι μελλοιεν· ο
δε Θεος ενομοθετει. Φωνη δε του Πατρος ο Υιος, ως Λογος. Ἐξ αυτου γαρ ο νομος, ει και
δι' αγγελων τωι Μωσει λελαληται. Κελευσαντος δε του Θεου, ανεισι Μωσης εις την
κορυφην του ορους· καλεσαντος γαρ του Χριστου τον πιστον λαον, τον υπερκειμενον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

του λαου των Ἰουδαιων, και θεραποντα του Θεου, ανεισιν ουτος επι την υψηλοτατην
θεογνωσιαν· ο δε λαος ειργεται εγγιζειν, ινα μη αποθανηι. Τοις γαρ κοσμικοις και
φιλοσαρκοις επικινδυνος η υψηλοτερα θεωρια, αλλα και τοις αναγνοις ιερευσιν·
Ἁγιασθητωσαν γαρ, φησι, μηποτε απαλλαξηι απ' αυτων ο Κυριος· τουτ' εστιν, ανεληι, η
και απαναχωρησηι δια την ακαθαρσιαν αυτων. Καταβαντος δε Μωσεως και
διαμαρτυραμενου τωι λαωι· συγκαταβατικως γαρ και οιονει γεωδως και σωματικως ο
νομος Ἰουδαιοις διαλεγεται· συνανεισιν αυτωι και Ἀαρων, του Θεου κελευσαντος.
Ἐγγιζει γαρ τωι Θεωι προτερος ο Μωσαικος νομος ως αγιος, υστερον δε και ο
ευαγγελικος, ως ιερωτατος, και συζευγνυνται κατα Θεον, ητοι κατα την πνευματικην
θεωριαν· συναιδουσι γαρ κατα γε το πνευματικως θεωρουμενον. Κωλυεται δε το λοιπον
ιερατικον γενος ανελθειν εις την κορυφην του ορους. Τοις γαρ ετι την εν σκιαις τελουσι
λατρειαν ου διδοται παρα Θεου, το προς υψος αναγεσθαι δογματων, τετηρηται δε τοις
εν πνευματι και αληθειαι λατρευταις του Θεου. Ὑμιν γαρ, φησι, δεδοται γνωναι τα
μυστηρια της βασιλειας των ουρανων, εκεινοις δε ου δεδοται. Ὁ Μωσης αφεις την
πεδιαδα, και περι τους προ ποδας του ορους γενομενος, ανηλθεν εις αυτο, και διασχων
την νεφελην, λαμπροτητα Θεου ειδε και επαθε. Πεδιας αναγωγικως ο εναρετος βιος·
παντι γαρ ραιδιος. Προποδες δε του ορους η πρακτικη αρετη, και τοις ανδρειοτεροις
ευεπιχειρητος, δι' ης επι το της θεωριας υψος χειραγωγουμεθα. Ὄρος δε το περιοπτον
και κορυφαιον της θεωρητικης αρετης, ο τοις τελειοις και μονοις βασιμον. Ἀλλ' ουδε
ενταυθα γενομενος, ισχυσε του ποθουμενου τυχειν· ενεποδιζε γαρ η νεφελη, τουτ' εστι,
το παχος της σαρκος. Και διασχων και οιον υπερβας ταις προς Θεον νευσεσιν, ειδε τε
δοξαν Θεου, λογους αποῤρητους μαθων, και πεπονθε λαμπρυνθεις το προσωπον, ως
επικαλυμματος δεισθαι, προς τον λαον.
Και γαρ οι συγγραφεντες αυτωι λογοι καλυμμα μεν εχουσι την σωμα 77.1200
τικην γνωσιν· λαμπροτητα δε, τα εις Χριστον αναγομενα. Την δια ξηρας εν θαλασσηι
διοδον, την δια ραβδου των υδατων πληγην, τον στυλον της νεφελης και του πυρος, και
τα τοιαυτα απαντα σωματικως μεν νοουσιν Ἰουδαιοι. Του δε περικαλυμματος
αφαιρουμενου, τηι λαμπροτητι της αληθειας εντρανιζειν ου σθενοντες καταπιπτουσιν· ει
μη τις Ἀαρων ειη τωι χρισματι του βαπτισματος ιερωμενος, και προς λατρειαν τωι Θεωι
ανακειμενος. Ὁ νομος το Σαββατον δεδωκεν, ινα αναπαυση ται, φησι, το υποζυγιον σου
και ο παις σου. Ἀμφοτερα δε ταυτα το σωμα αινιττονται. Τουτο γαρ του μεν πρακτικου
νοος υποζυγιον εστιν, αχθοφορειν αυτωι τας πραξεις αναγκαζομενον, του δε
θεωρητικου νοος παις εστι, λογικως υπηρετουμενον ταις επιταγαις αυτου. Και τουτωι δε
τωι νοι κακεινωι Σαββατον εστι το περας των ενεργουμενων αυτοις καλων κατα τε
πραξιν και θεωριαν, την προσφορον αναπαυσιν εκαστωι παρεχον. Σαββατον εστι
μυστικον απραξια παθων τελεια, δια της πρακτικης φιλοσοφιας κατορθωθεισα.
Σαββατον εστιν ελευθερια ψυχης λογικης και αυτην αποβαλουσης την προς τα αισθητα
φυσικην ενεργειαν, δια της εν πνευματι φυσικης θεωριας. Σαββατα Σαββατων εστιν
ηρεμια πνευματικη ψυχης, τον νουν συστειλασης, και απ' αυτων παντων των εν τοις
ουσι θειοτερων λογων, και μονωι τωι Θεωι κατ' ερωτικην εκστασιν ολικως αυτον
ενδησασης, και παντελως αμετακινητον τουτον απ' εκεινου δια της μυστικης θεολογιας
ποιησασης. Τον εν Σαββατωι συλλεγοντα ξυλα λιθολευστον ο Θεος γενεσθαι
προσεταξεν. Ἐπει γορ το ξυλον μεν τροφη του αισθητου πυρος, η δε αμαρτια τροφη του
αιωνιου πυρος· τον εν καταπαυσει των πονηρων εργων γενομενον, δια του θειου
βαπτισματος η της μετανοιας, και εν τηι καταστασει ταυτηι τα αμαρτηματα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

μετερχομενον, την εσχατην ταυτην απαιτει δικην, ως μετα το απαλλαγηναι του βαρους
της αμαρτιας, αυθις αυτηι καθυπαγομενον εκουσιως. Ἐνετειλατο δε και δια φωνης
Ἱερεμιου, μη αιρειν βασταγματα εν τηι ημεραι των Σαββατων, μηδε ποιειν εργον, μηδε
εκπορευεσθαι εξ Ἱερουσαλημ. Χρη γαρ τους πνευματικως σαββατιζοντας μη παλιν
αιρειν βαρη αμαρτιας, μη δε ποιειν εργον πονηρον· μηδ' εξω της ιερωτατης και
θεοσεβους πολιτειας φερεσθαι. Ὅτι δε το πονηρον εργον εκωλυσε, δηλον απο του τους
ιερεις εν Σαββατωι και σφαγιαζειν τα θυματα, και κρεανομειν, και περιτεμνειν, και
παντα εργαζεσθαι, οσα προς θεραπειαν Θεου. Και Ἰησους δε ο του Ναυη εν Σαββατωι την
Ἱεριχω πολιορκησας, υπετυπωσεν οτι προσηκει τοις πνευματικως σαββατιζουσιν
ανδριζεσθαι κατα των αντικειμενων δαιμονων. Και εν τωι ∆ευτερονομιωι δε περι παιδος
Ἑβραιου και Ἑβραιας πεπραμενων διαλεγομενος, ειρηκεν. Ἐν δε τωι εβδομωι ετει
εξαποστελεις αυτον, ουκ 77.1201 εξαποστελεις δε αυτον κενον· αλλ' εφοδιασεις αυτον,
απο των προβατων σου, και απο του σιτου σου, και απο της ληνου σου. Ἐπει γαρ
εβδομον μεν το Σαββατον, και εσχατον της ολης εβδομαδος· επ' εσχατων δε των ημερων
ο Λυτρωτης Θεος ενηνθρωπησε· τοτε δη τοτε εξαπεστειλεν ημας δια της εις αυτον
πιστεως και υιοθεσιας, της δια του αγιου βαπτισματος, ελευθερους της δουλειας της
αμαρτιας, πεπραμενους αυτηι· και εφωδιασεν ημας απο των προβατων αυτου, τουτ'
εστιν, απο της κατ' αυτον θυσιας, και απο του σωματος και αιματος αυτου· α δηλουνται
δια του σιτου και της ληνου. Ὁ γαρ μυστικος αρτος και οινος σωμα και αιμα του
Σωτηρος λεγονται και πιστευονται. Ἐν τηι αυτηι δε βιβλωι και ταδε προσεταξε·
∆ι' επτα ετων ποιησεις αφεσιν χρεων. Και τον μεν αδελφον σου ουκ απαιτησεις,
τον δε αλλοτριον απαιτησεις. Ἐπ' εσχατων γαρ, ως ειρηται, των ημερων, ο Θεος
ενανθρωπησας, αφηκε πασι τοις εις αυτον πιστευουσι τας οφειλας των οικειων
αμαρτηματων. Και τον μεν αδελφον αυτου γενομενον δια της προς τον Πατερα
υιοθεσιας της δια του αγιου βαπτισματος, ουκ απαιτει, συγχωρησας τα προωφειλημενα.
Τον δε αλλοτριον της εις αυτον πιστεως, απαιτει παντως παντα. Ἡ εκτη κατα την
Γραφην ημερα την των υπο φυσιν οντων εισηγειται συμπληρωσιν. Ἡ εβδομη δε της
χρονικης ιδιοτητος περιγραφει την κινησιν· η δε ογδοη της υπερ φυσιν και χρονον
υποδηλοι καταστασεως τον τροπον. Ὁ την εκτην θεικως μετα των προσφορων εργων
και εννοιων εαυτωι συμπληρωσας ημεραν, και αυτος μετα του Θεου καλως τα εαυτου
συντελεσας εργα, διεβη τηι κατανοησει πασαν την των υπο φυσιν και χρονον υποστασιν,
και εις την των αιωνων και των αιωνιων μετεταξατο μυστικην θεωριαν, σαββατιζων
αγνωστως, κατα νουν, την ολικην των οντων αποληψιν τε και υπερβασιν. Ὁ δε και της
ογδοης αξιωθεις, εκ των νεκρων ανεστη, των μετα Θεον, λεγω, παντων, αισθητων τε
και νοητων, και λογων και νοηματων, και εζησε την του Θεου μακαριαν ζωην, του
μονου κατ' αληθειαν κυριως ζωη και οντος και λεγομενου, οια και αυτος γενομενος τηι
θεωσει Θεος. Ἕκτη ημερα εστιν η των πρακτικων περι την των κατα φυσιν ενεργειων
παντελης αποπληρωσις. Ἑβδομη δε εστιν η των θεωρητικων περι την αῤρητον γνωσιν,
πασων των φυσικων εννοιων αποπερατωσις και αποπαυσις. Ὀγδοη δε, η προς θεωσιν
των αξιων μεταταξις τε και μεταβασις· και μηποτε ταυτην την εβδομην και την ογδοην
τυχον μυστικωτερον υποφαινων ο Κυριος, προσηγορευσεν ημεραν συντελειας, ως
παντων περιγραφουσαν τα μυστηρια και τους λογους, α ουδεν ουδαμως το παραπαν
των επουρανιων και επιγειων δυναμεων γνωναι προ πειρας του παθειν δυνησεται,
πλην αυτης της ταυτα ποιησασης μακαριας θεοτητος. Ἡ εκτη ημερα τον του ειναι των
οντων λογον υποδηλοι. Ἡ δε εβδομη τον του ευ ειναι των οντων τροπον υποσημαινει.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Ἡ δε ογδοη το του αει ευ ειναι των 77.1204 οντων, αῤρητως μυστηριον υπαγορευει.
Παρασκευη λεγεται η εκτη ημερα, διοτι εν αυτηι παρασκευαζονται προς το Σαββατον
Ἰουδαιοι. Ἦν δε τυπος του παροντος βιου, εν ωι παρασκευαζομεθα προς τον μελλοντα,
καταπαυσιν οντα των εν τωι παροντι γινομενων εργων. Ἐκει γαρ ουδεν των ωδε
σπουδαζομενων επιτελειται. Και καθαπερ Ἑβραιοι του κατα την Παρασκευην
συναγομενου μαννα το μεν κατα την ημεραν ταυτην ησθιον, το δε κατα την εβδομην·
ουτω και ημεις των ενταυθα συναγομενων πνευματικων εργων, των μεν ενταυθα, των
δε εκει απολαυσομεν. Σαββατιζει δε πνευματικως ο προσκαρτερων τωι Θεωι, και σχολην
αγων απο των βιωτικων εργων, και τοις πνευματικοις ενασχολουμενος. Περι του Πασχα
λεπτομερης θεωρια. Ἐν αρχηι του ετους ωριζετο, και εν τωι πρωτωι μηνι, της ιερουργιας ο
καιρος, οτι αρχη παντων, και εν αρχηι παντων και προ παντων ο Χριστος κατα την
θεοτητα. ∆ουλοις δε ουσιν ετι τοις Ἰσραηλιταις των Αιγυπτιων τουτο νενομοθετηται, ει
και νυν αυθις επαναλαμβανει την περι τουτου νομοθεσιαν. Μηδε γαρ αν αλλως
δυνασθαι τους δουλους της αμαρτιας διαφυγειν την τυραννιδα των δαιμονων, ει μη δια
της του Χριστου μετουσιας και κοινωνιας του αληθινου αμνου, του αιροντος την
αμαρτιαν του κοσμου. Λαμβανεται δε το προβατον, ουκ εν τηι πρωτηι ημεραι του μηνος,
αλλ' εν τηι δεκατηι.
Πολλοι γαρ τινες αιωνες ησαν προ της του κοσμου καταβολης, καθ' ους ην ο
Χριστος τηι θεοτητι, ωσπερ και πολλαι ημεραι προ της δεκατης. ∆ιατηρειται δε μεχρι της
ιδʹ δια τους εʹ καιρους των καθ' ημας αιωνων. Πρωτος μεν γαρ καθ' ον ην εν παραδεισωι
Ἀδαμ. ∆ευτερος δε καθ' ον ο Νωε. Τριτος δε καθ' ον ο Ἀβρααμ. Τεταρτος δε καθ' ον ο
Μωσης και οι προφηται. Πεμπτος δε καθ' ον ενηνθρωπησεν ο Χριστος. Τουτον δε τον
καιρον αινιττεται και το, Πεμπτηι δε γενεαι ανεβησαν οι υιοι Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου. Ἐν
τουτωι γαρ η ελευθερια της δουλιας των δαιμονων και των παθων γεγονε. Τουτους,
οιμαι, τους εʹ καιρους υποσημαινει και η παραβολη του μισθωσαμενου τους εργατας εις
τον αμπελωνα αυτου· ος εξηλθεν αμα πρωι, και περι τριτην ωραν και εκτην και
εννατην και ενδεκατην, καθ' ην εμισθωσατο τα εθνη Χριστος κεκλημενα προς εργασιαν
των ευαγγελικων εντολων. Λαμβανεται μεν ουν, ως ειρηται, το προβατον απο ιʹ του
μηνος, και διατηρειται μεχρι ιδʹ, ινα γνωις οτι εφυλαττετο μεν το κατα Χριστον
μυστηριον εν προγνωσει της αγιας Τριαδος, εξ αυτης αρα της του κοσμου καταβολης, ος
ην ο πρωτος καιρος. Ἐτελεσθη δε κατα τον εʹ, ητοι τον τελευταιον, και ετυθη προς
εσπεραν, ετι του σκοτους της αγνοιας και πλανης κατακεχυμενου της γης. Ἦν δε η
σεληνη τεσσαρες και δεκατη τηνικαυτα, και πληροφαης· ινα νοησηις ως του σκοτους
αρχων διαβολος πληρη την οικειαν ειχε δοξαν. Σεληνη γαρ εις αρχην τεθειται της
νυκτος, και ωσπερ τι νοθον φως την του κοσμου σοφιαν ταις των πλανωμενων
καρδιαις εντιθεις, πληρεστατην εαυτωι την δοξαν 77.1205 επραγματευετο· αποθανοντος
δε του αληθινου αμνου δι' ημας, ηρξατο καταλυεσθαι το τοιουτον εκεινου φως.
Ἀποληγειν γαρ εκ τοτε την σεληνην αναγκη, και δαπανασθαι το ταυτης φως. Και τουτο
ην αρα το εν Ψαλμοις ᾀδομενον, Ἀνατελει εν ταις ημεραις αυτου δικαιοσυνη, και
πληθος ειρηνης, εως ου ανταναιρεθηι η σεληνη. Ἀνετειλε γαρ εν ταις ημεραις Χριστου
δικαιοσυνη τε και ειρηνη, και ο της νυκτος αρχων αντανηιρεθη. Ὡς γαρ ανελων τον
ανθρωπον, αντανηιρεθη παρα Χριστου. Λαμβανεται δε εκαστον προβατον κατ' οικιας.
∆ει γαρ εκαστωι τον Χριστον ολον ενοικιζεσθαι. Οι δε μη δυναμενοι καθ' εαυτους τον
Χριστον λαμβανειν, και δι' εαυτων συνιεναι το κατα Χριστον μυστηριον, δι' ασθενειαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

και πενιαν διανοιας, ποιουνται κοινωνους και τους γειτονας, ητοι τους ομοπιστους, ινα
δι' αλληλων εις μειζους θεωριας αναταθωσιν. Ἔστω δε, φησι, το προβατον τελειον·
τελειος γαρ ο Χριστος εν τε θεοτητι και ανθρωποτητι. Ἀλλα και αρσεν· αυτος γαρ εστιν
ο πασιν ημιν εντιθεις της θεογνωσιας τα σπερματα· αλλα και ενιαυσιον, ινα καθ'
εκαστον ενιαυτον επιτεληται το πασχα. Λαμβανεται δε απο των αμνων και απο των
εριφων, ως Θεολογος ηρμηνευσε. Χριονται δε τωι αιματι οι σταθμοι και η φλια, τουτ'
εστι το σωμα. Τουτο γαρ οικια της ψυχης, και τουτο την εκ παραβασεως απελαυνει
νεκρωσιν. Και θυραι δε της τοιαυτης οικιας αι εν ημιν αισθησεις· δι' ων ταις απαντων
καρδιαις η των πραγματων διακονειται ποιοτης. Ἐσθιεσθαι δε τα κρεα προσταττει ταυτηι
τηι νυκτι· τουτ' εστι, κατα τον ενεστωτα αιωνα. Νυκτα γαρ αυτον και Παυλος εκαλεσε,
λεγων· Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγισεν· ημεραν ονομαζων τον αιωνα τον
μελλοντα. Ἕως μεν ουν εσμεν εν τωιδε τωι κοσμωι, εσθιομεν την αγιαν του Χριστου
σαρκα δια της μεταληψεως· μεταβαινοντες δε εντευθεν, τροπον ετερον αυτου
μεταληψομεθα. Πυρι δε οπτωντας εσθιειν κελευει τα κρεα· δηλαδη τωι πυρι του
πνευματος και της αγαπης Χριστου. Ἀλλα και αρτους αζυμους επι πικριδων φαγειν·
ηγουν αζυμοις και καθαραις επιθυμιαις την εαυτων ψυχην αποτρεφειν, και αμιγεσι
φαυλοτητος, και προσιεσθαι τας εκ πειρασμων πικριας. Ουκ εδεσθε δε, φησιν, απ' αυτων
ωμον. Ἐπι γαρ το ωμον ου ραιδιως ηκει τοις οδουσιν, ουδ' εις πεψιν εσθιεται. Ὠμον
παντως εσθιουσιν οι μη δι' ερευνης ακριβους το κατα Χριστον μυστηριον
καταλεπτυνοντες τοις οδουσι της διανοιας· πυρουντες τε και δοκιμαζοντες κατα το υπο
του ∆αβιδ ειρημενον· Και εν τηι μελετηι μου εκκαυθησεται πυρ. Κωλυει δε εσθιειν και
εψημενον εν υδατι, την υδαρεστεραν και εκλελυμενην περι αυτου διαληψιν ου καλην
εσεσθαι τροφην υποφαινων. Κεφαλην δε παλιν συν τοις ποσι και τοις ενδοσθιοις
επιταττει φαγειν, ινα ολη δι' ολου του κατα Χριστον μυστηριου ταις διανοιαις ημων η
γνωσις. Ειη δ' αν κεφαλη μεν η αρχη του μυστηριου, ποδες δε, το τελος. Ἐνδοσθια δε οι
αποῤρητοτεροι και κρυφιωδεστεροι λογοι.
Το 77.1208 δε, Ουχ υπολειψεσθε απ' αυτων τωι πρωΐ· παραδηλοι το μη
παραπεμπεσθαι εις αναβολην, την τελειαν περι αυτου γνωσιν, αλλα πασης
μεταλαμβανειν εις ολοκληρον. Ὀστουν δε απ' αυτου ου συντριψετε, διοτι αβρωτα τοις
οδουσι του νου, οι λευκοι και κεκρυμμενοι της θεοτητος αυτου λογοι δια την οικειαν
στεῤροτητα. Συντριβουσι δε οσον το εφ' εαυτοις, οι τα ορθα διαστρεφοντες αιρετικοι της
θεογνωσιας διδαγματα. Τα δε καταλιμπανομενα απ' αυτου εως πρωι πυρι κατακαιεσθαι
κελευει, δηλων εντευθεν τον εις τον αιωνα τον μελλοντα γενησομενον φωτισμον των
υπολιμπανομενων περι αυτου λογων αδιαγνωστων. Και το μεν περιεζωσθαι την οσφυν,
γοργοτητος αν ειη συμβολον και νεανικου φρονηματος. Ζωσαι γαρ, φησιν, ως ανηρ την
οσφυν σου. Και παλιν περι τινος δια του προφητου, Και εσται δικαιοσυνηι εζωσμενος
την οσφυν αυτου, αντι του, γοργος και ανδρειος εν δικαιοσυνηι. Σημαινουσι δε τα μεν
υποδηματα, την ετοιμοτητα της γνωμης εις το βαδιζειν προς οπερ αν βουλοιτο Θεος.
Φησι γαρ και Παυλος, Και υποδυσαμενος τους ποδας εν ετοιμασιαι του Ευαγγελιου της
ειρηνης. Ἡ δε ραβδος την αντιστηριζουσαν ημας ελπιδα, και ανεχουσαν προς
υπομονην. Το δε μετα σπουδης εσθιεσθαι αμνον, το μη νωθρον μη δε παρειμενον εν τηι
διαγνωσει του κατα Χριστον μυστηριου. Ἐπαγει δε και την αιτιαν του δειν ορασθαι
τοιουτον, Πασχα, λεγων, εστι Κυριωι, τουτ' εστιν, διαβατηριον. ∆ιαβαινομεν γαρ απο
της αμαρτιας εις την αρετην. Ἐφ' επτα δε ολαις ημεραις αρτοις αζυμοις τρεφεσθαι
κελευει τους τον ιερον φαγοντας αμνον. Χρη γαρ καθαραις τροφαις δογματων, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

αμιγεσι φαυλοτητος, αποτρεφειν την εαυτων ψυχην τους μεταλαμβανοντας του
αληθινου Ἀμνου, παρ' ολον εβδοματικον τον αιωνα, τον δια της εβδομαδος
μετρουμενον. Ἁγιαν δε την πρωτην και την εβδομην καλει· αγιος γαρ ο εν αρχηι τε
χρονος, καθ' ον εν παραδεισωι διηιτατο Ἀδαμ, και ο επ' εσχατων, ον ο Χριστος
επιδημησας ηγιασεν Περι του Πασχα, και της Πεντεκοστης, και λοιπων εορτων. Το
Πασχα μεν συμβολον ην πρακτικης φιλοσοφιας, διαβιβαζουσης απο της αμαρτιας εις
την αρετην. Ἡ Πεντηκοστη δε τυπος ην της εν πνευματι φυσικης θεωριας
προσφερουσης τωι Θεωι καθαπερ απαρχας θερους τας περι των οντων ευσεβεις δοξας. Αι
δε σαλπιγγες, συμβολον της κηρυττομενης δια του νομου και των προφητων
ενανθρωπησεως του Θεου. Ὁ δε Ἱλεμ, τυπος της του Θεου προς ανθρωπους καταλλαγης,
ην η του Θεου και Σωτηρος Χριστου κατωρθωσεν ενανθρωπησις. Ἡ δε Σκηνοπηγια
προχαραγμα ην της παγκοσμιου εκ νεκρων αναστασεως.
Περι του Σαββατου. Ου τας ημερας τιμασθαι βουλομενος ο Θεος υπο των
ανθρωπων, προσεταξε τιμασθαι το Σαββατον, και τας ημερας των νεομηνιων και των
εορτων· ουτω γαρ αν επετρεπε λατρευειν τηι κτισει παρα τον κτι 77.1209 σαντα· αλλα
συμβολικως δια των τοιουτων ημερων εαυτον τιμασθαι ενομοτεθησεν. Αυτος γαρ εστι
Σαββατον ....... των εν σωματι μοχθων της ψυχης αναπαυσις, και των κατα δικαιοσυνην
πονων καταπαυσις. Νεομηνια δε, ως αρχη της πρωτης κινησεως των αρετων. Παρ'
αυτου γαρ εχομεν τα σπερματα τουτων, τηι καθ' ημας φυσει συγκαταβεβλημενα. Ἐπει δε
διαφορους οιδε τας εορτας ο νομος, αυτος παλιν ο Θεος εστι Πασχα μεν, ως
ελευθερωτης των τηι πικραι δουλειαι της αμαρτιας κεκρατημενων, και διαβασις απο
αμαρτιας εις αρετην, και απο σκοτους εις φως. Πεντηκοστη, ως απαρχη θερους τωι Θεωι*
προσεφεροντο. Θερος δε μυστικον οι γεωργουμενοι δια της του Σωτηρος
ενανθρωπησεως, ων απαρχη αυτος κατα το ανθρωπινον προσηνεχθη δια του ζωοποιου
θανατου αυτου. Ἐπει δε και σαλπιγγων ην εορτη, και ιλασμου και σκηνοπηγιας, αυτος
αυθις εστι σαλπιγξ μεν, ως ενηχων ημιν τας θειας γνωσεις και τας των μυστηριων
αποκαλυψεις· ιλασμος δε, ως γενομενος υπερ ημων ανθρωπος, ινα ημας δι' εαυτου
καταλλαξηι τωι Πατρι. Σκηνοπηγια δε ως πηξις του διαλυομενου σκηνους ημων· αυτος
γαρ οντως η ζωη και αθανασια των θνητων σωματων ημων. Θερος εστι μυστικον η των
κατα την πρακτικην φιλοσοφιαν και την φυσικην θεωριαν πνευματικωτερων λογων
συλλογη και απολαυσις. Θερος θερους εστιν η μετα την των νοητων θεωριαν συλλογη
και συναγωγη του νου προς τον Θεον, θεριζομενου μεν τηι αποδιαιρεσει των αλλων
παντων οσα μετα Θεον· προσφερομενου δε μονωι τωι Θεωι, τωι προς μονον αυτον
διηνεκως ανατεινεσθαι.
Περι περιτομης. Φυσικον η ακροβυστια. Παν δε φυσικον θειας εργον δημιουργιας
εστι, και δια τουτο λιαν καλον. Και ειδε γαρ, φησιν, ο Θεος παντα οσα εποιησε, και ιδου
καλα λιαν. Ουκουν ο τοις συμβολοις επιβαλλων του νομου, γνωσεται παντως ως ου
την φυσιν ο Θεος μετα τοσαυτας γενεας διορθουμενος, ενομοθετησε περιτεμνεσθαι την
ακροβυστιαν, ως βλαβεραν η ακαθαρτον· αλλα δια της τοιαυτης περιτομης ως συμβολου
την εμπαθη της ψυχης εκελευσε περιτεμνεσθαι διαθεσιν. Και επει η ακροβυστια
ηδυντικου μοριου εστι περιττωμα, την περιττην ηδονην αποτιθεσθαι προσεταξε· περιττη
δε ηδονη πασα αμαρτια. Λοιπον ουν ο μεν την αμαρτιαν φερων, ακροβυστος εστιν, ει
και περιτεμνεται σωματικως· ο δε ταυτην αποθεμενος, περιτετμημενος εστιν, ει και το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

σωμα φερει ακροβυστον. Περιτομη εστι μυστικη, εκουσιος παθων περιαιρεσις. Περιτομη
περιτομης εστιν η και αυτων των κατ' αισθησιν και νουν, περι τα αισθητα και νοητα
φυσικων ενεργειων αποθεσις γινομενη δια της παρου 77.1212 σιας του αγιου
Πνευματος, το σωμα τε και την ψυχην ολικως μεταμορφουσης προς το θειοτερον Ἡ μεν
τραπεζα των αρτων την εκ της γης των ημιν επιτηδειων αναδοσιν υπηινιττετο, η τον
ενιαυσιαιον κυκλον, τεσσαρων καιρων τροπαις μεριζομενον· η δε λυχνια, το εκ των
αστερων φως, η την ημεραν· οθεν και ζʹ τους φωστηρας ειχε, δια τας ζʹ της εβδομαδος
ημερας, η τους ζʹ πλανωμενους αστερας. Ἀλλα τοιαυτα μεν τα της πρωτης σκηνης, εις
συμβολον της παρουσης καταστασεως· ωσπερ της δευτερας σκηνης εις συμβολον της
μελλουσης· το μεν γαρ θυμιατηριον εσημαινε το κεχαρισμενην ειναι ταυτην Θεωι, το δε
μαννα, την τηνικαυτα ουρανιον και πνευματικην τροφην· η δε ραβδος Ἀαρων η
βλαστησασα, το της μελλουσης ιερωσυνης αειθαλες· αι δε πλακες της ∆ιαθηκης τας
πλακας των καρδιων, αις ενεγραφησαν αι εντολαι του Θεου. Ὁ δ' εν απασι χρυσος, το
τιμιωτερα των παροντων ειναι τα μελλοντα. Τα δε επι τωι ιλαστηριωι Χερουβιμ, μιμημα
των αορατων λειτουργικων δυναμεων, ων εν τωι μεσωι χρηματιζων ο Θεος εξιλασκετο.
Οι μεν χρυσοι κωδωνες εδηλουν το της πιστεως καθαρον και λαμπρον, και ευηχον εν
δογμασι και διδαγμασι· οι δε ροΐσκοι τον βιον του ιερεως και διδασκαλου. Ὥσπερ γαρ
της μεν ροιας το μεν φαινομενον σκληρον και στυφον, ο δ' εγκεκρυμμενος καρπος ηδυς·
ουτω και τουτων ο βιος κατεσκληκως μεν και δυσπροσιτος το φαινομενον. Ἐπειδαν δε ο
Γεωργος ημων ανοιξηι και φανερωσηι το αποθετον τουτου καλλος, τοτε γλυκεια γινεται
τοις απολαυσασιν η μετουσια των ιδιων καρπων. Ὀσσυβους καλει τα εξω της χρειας
απηρτημενα του χιτωνος χαριν κοσμου σφαιροειδη απαρτηματα. ∆ει γαρ τον βιον του
ιερεως μη ταις εντολαις κοσμεισθαι μονον, αλλ' εχειν τι οικοθεν εις προσθηκην κοσμου.
Και επιθησεις τωι λογειωι της κρισεως την δηλωσιν και την αληθειαν. Ουκ ην ολως
τεχνημα τι η δηλωσις και η αληθεια· η γαρ αν ειρηκε και τον τροπον της κατασκευης
αυτων· αλλα μονον γνωσις ην τις πνευματικη· επιτιθεντος Μωσεως το λογειον τωι
στηθει του ιερεως, συνεισηρχετο νοητως η δηλωσις και η αληθεια, θεια τις αποκαλυψις
ουσα, και την καρδιαν του ιερεως καταφωτιζουσα. ∆ιο και οι λοιποι ερμηνευται
φωτισμους και δηλους ταυτα ωνομασαν· διδασκουσης ημας της τοιαυτης διατυπωσεως,
ως ει τις το λογειον ητοι το ηγεμονικον της ψυχης, το διακρινον το κρειττον απο του
χειρονος, καθαρον φεροι και λαμπρον, και ταις αρεταις καθαπερ λιθοις τιμιοις τουτον
κατακοσμησοι, των ενθυμηματων ανακυκλουμενων εις εαυτα, και ωσπερ
διπλασιαζομενων, ινα μηδεν αβασανιστως απο της γλωττης προφεροιτο (τουτο γαρ
δηλοι το προστεταχθαι διπλουν ειναι το λογειον), τοτε δη, τοτε παραποδας και
αυτοματως παρεσται τουτωι η δηλωσις και η αληθεια, τας φωτεινας αποκαλυψεις
κομιζουσα. Το μεν λογειον επετιθετο τωι στηθει του αρχιε 77.1213 ρεως, διδασκον οτι
χρη λογωι καταστελλεσθαι το θυμικον αυτου. Τωι δε λογειωι επεκειτο η δηλωσις και η
αληθεια. Τωι μεν γαρ προφορικωι λογωι πρεπει τα της σαφηνειας· τωι ενδιαθετωι δε τα της
αληθειας.
Ἐπι του στηθους δε του ιερεως ησαν τα ονοματα των φυλων. Ὀφειλει γαρ ο
ιερευς εν καρδιαι και νοι φερειν αει τους υφ' εαυτον, και δεισθαι υπερ αυτων. Το αιμα
του σφαγιαζομενου χιμαρου ηγιαζε και την εσω σκηνην, και την εξω, προτυπουν το
αιμα της τυθεισης σαρκος του Χριστου· οπερ αγιαζει και την εσω ψυχην, και την εξω
σαρκα των πιστευοντων· η τους τε εσω του Μωσαικου νομου, και τους εξω, δηλονοτι
πιστευοντας. Ὁ εξ Αιγυπτου της αμαρτιας εξερχομενος νους, επαν μικρον απολειφθηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

της λογικης διακρισεως, ως παλαι του Μωσεως ο Ἰσραηλ, ειδωλολατρει. Ῥιψας γαρ εις
το πυρ των παθων ως μεν ενωτια τους περι θεολογιας λογους· ως δε περιτραχηλιον
κοσμου, τα ορθα κατα την φυσικην θεωριαν δογματα, ως δε ψελλια χειρων, την
ενεργειαν της πρακτικης αρετης, αποτελει φαντασιαν ειδωλον αμαρτιας, ειτα λατρευει
τουτωι δια της πραξεως. Ὁ Μωσης εξω της παρεμβολης πηξαμενος την εαυτου σκηνην,
τουτ' εστιν, εξω των ορωμενων ιδρυσαμενος την εαυτου γνωμην και διανοιαν,
προσκυνειν αρχεται τον Θεον, και εις τον γνοφον ελθων, τον αειδη και αυλον της
γνωσεως τοπον, εκει τελειται τας ιερωτατας μυησεις. Ἰδου, φησι, τοπος παρ' εμοι. Τοπος
το Πνευμα το αγιον, εν ωι τις γενομενος, θεωριας αξιουται θειας. Πετρα δε η στεῤρα
πιστις· οπη δε αυτης η αμυδρα δι' αυτης θεωρια. Ὀπισθια δε Θεου, η αρχαιογονια του
κοσμου, α μονος ειδε Μωσης, μονος τα παρελθοντα προφητευσας. Τρια δε ειδη
προφητειας· το τα παρελθοντα δηλουν, το, τα ενεστωτα, το, τα μελλοντα. Ὥσπερ
Μωσης ο νομοθετης επι του προσωπου καλυμμα εφερεν· ουτω και τα παρ' αυτου
νομοθετηθεντα καλυμμα εφερε, την ασαφειαν. Αιτιον δε και τουτου κακεινου του
καλυμματος, η των Ἑβραιων ασθενεια, μητε την αιγλην του προσωπου Μωσεως, μητε
την αυλιαν των γεγραμμενων, οιων τε οντων ιδειν, οια γεωδη φρονουντων·
εθησαυριζετο δε ημιν, οι και το Χριστου προσωπον, ου τυπος ην ο Μωσης, χωρις
επικαλυμματος ειδομεν, δια των αποστολων και διδασκαλων ημων, κατα το
ανθρωπινον, και την των ασαφων αληθειαν εγνωμεν. Ἀποκαλυφθεντων Μωσηι των
μετα Θεον δημιουργηματων, και των περι την φυσιν του Θεου πλεονεκτηματων· ταυτα
γαρ οπισθια του Θεου· και του της ψυχης αυτου προσωπου δοξασθεντος, ητοι του νοος
αυτου φωτισθεντος και λαμπρυνθεντος· ο λαος ουκ εδυναντο φερειν την τοιαυτην
δοξαν, ουδ' αμεσως ομιλειν τηι θεωριαι. Λοιπον ουν καλυμματος εδεηθη, λεγω δη της
παχυτητος του γραμματος, επισκιαζουσης την λαμπροτητα της θεωριας των νοηματων.
ΤΟΥ ΛΕΥΙΤΙΚΟΥ ΠΕΡΙ ΘΥΣΙΩΝ.
Ουχ ηδεται ζωοθυσιαις ο Θεος· εμπαθους γαρ τουτο. 77.1216 Συμβολικως δε δια
τουτων τας πνευματικας θυσιας ενομοθετησε, νεκρωσιν λεγω παθων σφαζομενων τηι
μαχαιραι του Πνευματος, ο εστι ρημα Θεου, και προσαγωγην των φυσικων δυναμεων, τωι
πυρι του πνευματος ολοκαυτουμενων. Συμβολον γαρ ο μεν κριος του λογιστικου, δια το
ηγεμονικον, ο δε ταυρος του θυμικου, η αιξ δε του επιθυμητικου. Ὁ Μωσης κελευσας
αφαιρειν των ιερειων τους νεφρους, και το στεαρ, και το στηθυνιον, και τον λοβον του
ηπατος, ηινιξατο δια τουτων αφαιρειν τας παρα φυσιν δυναμεις και ενεργειας του τε
θυμου και της επιθυμιας, και τωι θειωι πυρι της κατα την πνευματικην γνωσιν δυναμεως
εκτηκειν αυτας· της μεν επιθυμιας δια των νεφρων δηλουμενης, της δε ενεργειας
αυτης, ητις εστιν η ηδονη, δια του στεατος. Και αυθις του μεν θυμου, δια στηθυνιου· της
δε ενεργειας αυτου δια του λοβου του ηπατος, εν ωι πεπηγεν η πικρα και δριμυτατη
χολη.
Ὁ ιερουργων τωι Θεωι δι' ευσεβους λογου τας των αλλων καρδιας αις αναλογει
το στηθυνιον· και την πρακτικην αυτων δυναμιν, ηι αναλογει ο βραχιων, αφοριζων τηι
ενεργειαι των εντολων, γεγονεν ιερευς, λαμβανων παρα των εαυτους θυσιαν, τωι Θεωι
προσαγοντων το στηθυνιον και τον βραχιονα. Ἀνεπιτηδειος εις ιερουργιαν ο τυφλος
τον νουν, και ο χωλος τωι μη ορθοποδειν εν βιωι και δογμασι· και ο κολοβοῤριν τωι μη
τελειαν εχειν διακρισιν. Συντριμμα δε χειρος και ποδος, η θραυσις της δυναμεως του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

εργαζεσθαι τα καλα, και βαδιζειν επι τα αγαθα. Κυρτος δε ο προς τα κατω κεκυφως, και
μη δυναμενος απο των γηΐνων ανανευειν. Ἔφηλος δε, ο απο νοσηματος μελανθεις την
οψιν του δερματος, οποιος εστιν ο απο αμαρτηματος ζοφωθεις την ψυχην. Λιππος δε
τους οφθαλμους ο βλεπων μεν, ουχ υγιως δε, ως οι αιρετικοι, Θεον μεν ειναι
πιστευοντες, ουχ υγιως δε περι αυτου δογματιζοντες. Ψωρα δε αγρια κατ' αναγωγην
παθους δριμυ ρευμα καταχεομενον της ψυχης, εξ ηδονης μεν αρχομενον, εις πικρον δε
περας καταληγον· λειχην δε, παν οτιουν παθος ερπον κατα της ψυχης, και ευρυνομενον
εις το χειρον. Μονορχις δε, ο εξ ημισειας καρπογονων. ∆ιατι οι Ἰσραηλιται τα μεν
σωματα των θυματων ησθιον, τα δε αιματα προς την βασιν εχεον του θυσιαστηριου. Οι
Ἰσραηλιται νηπιωδεις κατα γνωσιν οντες τυπον εφερον των εισαγομενων προς
ευσεβειαν.
Ὁ τοινυν προς ευσεβειαν εισαγομενος, την μεν πραξιν των εντολων αποτελει,
καθαπερ σαρκας εσθιων των αρετων τα φαινομενα· λεγω δη την ηθικην παιδαγωγιαν,
τους δε λογους αυτων τωι Θεωι παραχωρει δια πιστεως, πιστευων μονον οτι λογους
εχουσι θειους. Το μεν γαρ θυσιαστηριον Θεου συμβολον, η δε τουτου βασις, τυπος της
πιστεως· θεμελιος γαρ αυτη θεογνωσιας, 77.1217 πασαν την οικοδομην της ευσεβειας
βασταζουσα. Χριστος δε παραγενομενος ο αληθης αρχιερευς και θυσας εαυτον, δεδωκε
τοις ανδρικοις εις γνωσιν μετα της σαρκος και το αιμα. Ὁ γαρ τελειος εις αρετην, και
τους λογους των εντολων ως αιμα πινει δια της γνωσεως. Περι λεπρας της οικιας. Ἐν
τωι νομωι τωι περι της οικιας εχουσης λεπραν, ολον ορα το του Σωτηρος ημων
μυστηριον, και τον δια του βαπτισματος καθαρισμον.* Τας δυο του Χριστου φυσεις, ων η
μεν ανωθεν κατηλθεν, η δε κατωθεν ανηλθεν, μετα την αναστασιν. Ζωντα δε και
καθαρα, διοτι ζωης και καθαροτητος αυται παρεκτικαι. Και δια μεν του κεδρινου ξυλου
το αδιαφθορον αινιττεται του σωματος του Χριστου, δια δε του κεκλωσμενου κοκκινου
τους αναμεμιγμενους δυο κρουνους αιματος και υδατος, η τον διπλουν λογον θεοτητος
και ανθρωποτητος. ∆ια δε του υσσωπου την ζεσιν του αγιου Πνευματος· θερμη γαρ και η
ποα σμηκτικη. Και δια μεν του ζωντος ορνιθιου, τον ζωντα Λογον· δια δε του αιματος
του εσφαγμενου, το τιμιον αιμα της προσληφθεισης σαρκος. ∆ια δε του ζωντος υδατος,
την ζωοποιον χαριν του βαπτισματος, ωι περιῤραινεσθαι χρη την οικιαν, ητοι την
οικουμενην επτακις· ειτουν μυστικως δε· μυστικωτατος γαρ ουτος ο αριθμος. Το ζων
ορνιθιον, το εξαποστελλομενον εξω της πολεως εις το πεδιον, εδιδασκεν, οτι ζησεται ο
αποθανων Χριστος, και εξω του κοσμου γενομενος μεταστησεται, και εις το πλατυ δε
και καθαρον πεδιον, τον ουρανον αναδραμειται. Ειρηκεν ο νομος· Την θυγατερα σου ου
δωσεις τωι υιωι του αλλογενους αρχοντος, και την θυ γατερα αυτου ου ληψηι τωι υιωι σου.
Θυγατηρ μεν γαρ του πιστευοντος νοος, η αγαθη διανοια, υιος δε αυτου ο αγαθος
λογισμος. Αυθις δε θυγατηρ μεν του αλλογενους αρχοντος, η του διαβολου του
αρχοντος των παθων, η πονηρα διανοια, υιος δε αυτου ο πονηρος λογισμος. Ου χρη δε
τοις αγαθοις τα πονηρα αναμιγνυσθαι. Το κτηνος σου ου κατοχευσεις ετεροζυγωι, και
τον αμπελωνα σου ου κατασπερεις δια φορον. Κτηνος ενταυθα λεγει το υποζυγον· δια
του υποζυγιου δε το υποχειριον απαν αινιττεται, κελευων τοις ηγουμενοις, μη
συγχωρειν υπαγεσθαι τοις σπερματισμοις των ετεροδοξων τους υπο χειρα, μη πως
ετεροφυη και νοθα τεκωσι δογματα. Παλιν δε αμπελωνα καλει τους
καταπεφυτευμενους εν τηι Ἐκκλησιαι, ους ου χρη παροραιν κατασπειρομενους διαφορως,
ειτουν ποικιλως ασεβων σπερμασιν· ινα μη ταυτα την ικμαδα και πιοτητα των ψυχων
αυτων εις εαυτα δαπανησαντα, ποιησωσιν αυτας ακαρπους εις την ευσεβειαν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

Ἐξοστρακιζων την βλακειαν ο Θεος, και μονης γενεσθαι της χρειας τους υπηκοους
βουλομενος, δια μεν του μη συνυφαινειν λινον και εριον, την ποικι 77.1220 λιαν
εξωρισε· δια δε του μη πορφυραν τοις λινοις, την πολυτελειαν και τον καλλωπισμον·
δια δε του λεπραν ιματιων και λιθων περιεργαζεσθαι, το κτασθαι πλεον της χρειας
απηγορευσε. Τοις γαρ αποθετοις ιματιοις και ταις κεναις οικιαις τουτο συνεβαινε. Καθ'
ετερον δε λογον, δια του λινου και του εριου την του τροπου διπλοην ενεφηνεν,
απαγορευων αυτην. Ουκ αροτριασεις εν μοσχωι παι ονωι επι το αυτο. Ου πολιτευσηι
συζευξας το φιλοπονον σου τωι φιληδονωι. Ζυγα δικαια, και σταθμια δικαια, και χους
δικαιος εσται σοι. Τοις διαφοροις μετροις τουτοις τους διαφορους τροπους της
δικαιοσυνης αινιττεται. Και ο χους γαρ, ειδος μετρου παρ' Ἑβραιοις· νους γαρ ευθης τε
και φιλοδικαιος, ταλαντευει τροπον τινα και μετρει τας των πραγματων φυσεις,
δοκιμαζων και επιμετρων εκαστωι το πρεπον, ουτε τωι ελλιπει, ουτε τωι περιττωι την
ακριβειαν παραλυων.
ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΩΝ ΑΡΙΘΜΩΝ.
Ἐκελευσθησαν Μωσης και Ἀαρων εις παραταξιν και πολεμον επισκεψασθαι,
τουτ' εστιν, απο γραψασθαι παντα αρσενα των υιων Ἰσραηλ απο εικοσαετους και
επανω, παντα εκπορευομε νον εν δυναμει. Πας γαρ υπερβας την παιδικην ασθενειαν και
μαλακιαν, και ηδη γενομενος ανδρικος εις πονους τους υπερ αρετης, και εκπορευομενος
κατα δαιμονων εν δυναμει και γενναιοτητι, εις Θεου παραταξιν απογραφεται, και
Χριστου γινεται στρατιωτης. Ὁ μεν γαρ εικοστος ενιαυτος τοις κοσμικως
στρατευομενοις αυταρκως εις ανδρειαν και συνεσιν. Ὁ δε κατωτερω χρονος ατελης
προς αμφοτερα. Μωσης δε και Ἀαρων απογραφομενοι τους ειρημενους, προετυπουν
αμφω τον ενα Χριστον, τον νομοθετην αμα και αρχιερεα, και απογραφεα των
στρατευομενων αυτωι. Ἀπογραφονται δε, Θεου προσταξαντος, τατε αρσενα παντα της
Λευι φυλης, και τα αρσενα και πρωτοτοκα μονα των αλλων φυλων, απο μηνιαιου και
επανω. Ἀλλ' ο μεν μηνιαιος χρονος και τουτοις κακεινοις συμβολον της κατα Χριστον
εν απλοτητι και ακακιαι νηπιοτητος. Των δε νηπιων τουτων τα μεν Λευιτικα τους
ιερωμενους υποσημαινουσι· τα δε κοσμικα πρωτοτοκα, τους εκ του κοσμικου βιου τον
αληθως πρωτοτοκον Χριστον μιμουμενους, οσον εγχωρει. Ἀπογραφεται δε και τουτους
κακεινους ο Χριστος εν βιβλωι των ανω λειτουργων τε και πρωτοτοκων. Προτετακται δε
το ιερατικον γενος, ως μονωι τωι Θεωι ανακειμενον, και μη μεριζομενον προς Θεον και
κοσμον, καθαπερ μεριζονται τα πρωτοτοκα· αρσενα δε και ταυτα κακεινα, και
θηλυπρεπειας υπερτερα. Το γαρ αναλκι και ακαταγωνιστον, αδοκιμον. 77.1221
Ἀποθανοντων δε παντων ηδη των προαπογρα φεντων, και ουδενος υπολειφθεντος
πλην Χα λεβ υιου Ἰεφωνη, και Ἰησου υιου Ναυη· παλιν απογραφη γινεται των υιων
των τετελευτηκο των, και απογραφονται εις κληρονομιαν της γης.
Οι των ενδεκα φυλων αρσενες απο εικοσαετους και επανω· ουτε δε γυναικες,
ουτε παιδες εις απογραφην λαμβανονται. Κληρος γαρ παρα Θεου και απολαυσις τοις
επιτηδειοις εις την νοητην παραταξιν των αορατων εχθρων, και ακμαιοις εις
πνευματικην ανδραγαθιαν, και βεβηκοσιν εις συνεσιν, αλλ' ου τοις θηλυνομενοις εν
παθεσι, και αδρανεσιν εις αντιστασιν των δαιμονων, ουδε τοις παιδαριωδη φρονησιν
εχουσιν. Ἀπογραφονται κανταυθα παλιν ιδικως τα αρσενα της Λευιτικης φυλης, απο
μηνιαιου και επανω, δια τον ανωτερω δηλωθεντα λογον. Ου διδοται δε τουτοις κληρος
εν υιοις Ἰσραηλ· επειδη τοις ιερευσιν ουκ εστιν εν γηι κληρος, ως τοις αλλοις ανθρωποις,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

αλλ' εν ουρανωι αυτος ο Θεος ωι μονωι λατρευουσι τε και προσεδρευουσι. Και τηι ημεραι ηι
εσταθη η σκηνη, εκαλυψεν η νεφελη την σκηνην, και η νεφελη εκαλυ πτεν αυτην
ημερας, και ειδος πυρος την νυκτα. Παγεισης δε της Ἐκκλησιας των πιστων, ο Χριστος
ανωθεν εσκεπασεν αυτην, τοις μεν της ημερας* ηως τοις πεφωτισμενοις λαμπροτητι
βιου και των δογματων επισκιαζων, και τον καυσωνα των πειρασμων απελαυνων, και
αναψυξιν και ψυχαγωγιαν ενιεις· τους δε καθαπερ εν νυκτι τωι σκοτει της αμαθειας
καθευδοντας, πυρσευων και φωτιζων εις επιγνωσιν και αληθειαν. Χρεια γαρ τοις μεν
ατελεστεροις φωτισμου, προς οδηγιαν του κρειττονος· τοις δε τελειοτεροις επικουριας,
ωστε δυνασθαι διενεγκειν το βαρος και τον καυσωνα της ημερας. Και η κιβωτος της
διαθηκης Κυριου προεπορευετο προτερα αυτων κατασκεψασθαι αυτοις ανα παυσιν.
Κιβωτος ο Χριστος. Ὥσπερ γαρ εκεινη εκ ξυλων ασηπτων και χρυσιου καθαρου
κατασκευασθεισα ενδον, εφερε τον νομον Κυριου· ουτω και το ανθρωπινον του Χριστου
εκ σωματος αφθαρτου καθ' αμαρτιαν, και ψυχης καθαρας και λαμπρας συντεθεν, ενδον
ειχε τον Λογον του Θεου, και Θεον, οστις Χριστος προεπορευσατο εις τα επουρανια μετα
την οικονομιαν, ετοιμασαι τοις λατρευταις αυτου τοπον, ως αυτος ειρηκεν, τοπον δε της
αναπαυσεως δηλονοτι. Και η νεφελη εσκιαζεν επ' αυτους ημερας εν τωι εξαιρειν αυτους
εκ της παρεμβολης. Ὁ Χριστος γαρ, ος εστιν κεφαλη τον καυσωνα των πειρασμων
αποσκεδαζουσα, και ψυχαγωγουσα, επισκιαζει επι τους απαιροντας εξ αγνοιας εις
γνωσιν, και εξ απιστιας εις πιστιν, και κατα δρομον αρετης προκοπτοντας. Χωρις γαρ,
φησιν, εμου ου δυνασθε 77.1224 ποιειν ουδεν.
Ἡμερας δε προσκειται, διοτι τοις εν φωτι καλων εργων πορευομενοις ειωθε
συνεργειν τε και αναψυχειν. ∆ια προσταγματος δε Κυριου τας επαρσεις εποιουντο· διοτι
χρεια και λογου του παροτρυνοντος εις προκοπην, και υπακοης των θειων εντολων. Και
ην ο λαος γογγυζων και λαλων πονηρα εν αντι Κυριου. Και εξεκαυθη εν αυτοις πυρ πα
ρα Κυριου, και κατεφαγε μερος της παρεμ βολης. Τους γαρ ενωπιον του Χριστου
βλασφημουντας και αποστρεφομενους αυτον, καταφαγεται το πυρ της γεεννης. Μερος
δε ειπε, διοτι πολλοι αυτων επιστρεψαντες, εξαιρεθησονται της κολασεως. Και καθ'
ετερον δε καιρον γογγυζοντες κατα του Θεου, και αρτον διακενον το μαννα
προσαγορευοντες, τοις δηγμασι των οφεων διεφθειροντο. Οι γαρ ταις αχαριστιαις τον
ευεργετουντα Θεον ατιμαζοντες, τοις του νοητου δρακοντος δηγμασι περιπιπτουσι. ∆υο
σαλπιγγας ελατας αργυρας ο Θεος ποιειν προσεταξε τωι Μωσει, προς το καλειν την
συναγωγην, και εξαιρειν τας παρεμβολας· και οτε μεν δεον μονους τους ηγουμενους
του λαου συναγεσθαι προς αυτον, τηι μιαι σαλπιζειν, οτε τον λαον ταις δυσι. Προς δε τας
εξαρσεις των παρεμβολων, τεσσαρα σημασιων ωρισεν ειδη δια των τοιουτων
σαλπιγγων. ∆υο μεν ουν αι σαλπιγγες, οτι διττος λογος της εκκλησιαστικης
διδασκαλιας, ο μεν βιον ρυθμιζων, ο δε δογματων επιμελουμενος. Ἐλαται δε και
αργυραι και αμφω, δια το ευηχες και λαμπρον και αμωμητον και τουτου κακεινου. Και
τους μεν ηγουμενους μια συνεκαλει σαλπιγξ. Χρεια γαρ λογου διορθουντος και τοις
καθηγηταις· ανθρωποι γαρ, πλην ολιγου· ∆ιδου γαρ, φησι, σοφωι αφορμην, και
σοφωτερος εσται. Τον δε λαον δυο. Πολλης γαρ ουτος δειται προτροπης και
παρακλησεως. Τα δε τεσσαρα των σημασιων ειδη τα δια των σαλπιγγων γινομενα, τα
τεσσαρα βιβλια των ευαγγελιστων προετυπουν, α δι' ων σημαινουσιν, εξαιρειν ημας
απο των γεηρων τουτων, των εν τοις τεσσαρσι κλιμασι της οικουμενης, και προς την
ανω Ἱερουσαλημ επειγεσθαι διακελευονται. ∆ια δε των δυο σαλπιγγων αι τεσσαρες
σημασιαι, οτι και δια του διπλου Χριστου του θεανθρωπου τα σημαινομενα τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

ευαγγελισταις ενηχηθησαν. Ἢ και αλλως, τα τεσσαρα των σημασιων ειδη συμβολον
ησαν των τεσσαρων ειδων του ηθικου λογου. Ὧν το μεν ενηχει τοις ετι κατηχουμενοις·
τα τρια δε τοις της αγαθης γης ητις εκαρποφορησεν εις τριακοντα, και εις εξηκοντα, και
εις εκατον.
Ἄλλως γαρ και αλλως τουτους διδακτεον. Τοις μεν γαρ τον εν γαμωι βιον
προελομενοις ερεις· ∆εδεσαι γυναικι, μη ζητει λυσιν. Τοις δε τον εν παρθενιαι· Λελυσαι
απο γυναικος, μη ζητει γυναικα. Τοις δε τον εν ασκησει· Νεκρωσατε τα μελη υμων τα
επι της γης. Και εκαστηι ιδεαι βιου το προσηκον ειδος αρμοσεις της προτροπης και
διδασκαλιας. Τοις ιερευσι δε σαλπιζειν αφωρισεν ο νομος, οτι και των ιερεων ιδιον το
διδασκειν. Αι δε πυκναι 77.1225 των Ἰσραηλιτων εξαρσεις, τας πυκνας κατ' αρετην
προκοπας του νεου λαου των πιστων, και καθ' ημεραν οφειλομενας επεκτασεις επι τα
εμπροσθεν, υπεσημαινον. Ἅγιον ωνομασεν ο νομος τον υποσχομενον τωι Θεωι την
εαυτου κομην. Λαμβανεται γαρ η κεφαλη μεν εις τυπον του νου, ως ενδιαιτημα νου· αι
δε τριχες εις τας εννοιας. Νου γαρ αυται γεννηματα. Χρη τοινυν ημας μη γυμνον και
εψιλωμενον εννοιων αγαθων εχειν τον νουν, αλλα βρυοντα ταυταις και κομωντα Θεωι.
Περι της πυῤρας δαμαλεως. Ὁ καταπιπρων την δαμαλιν και αναμιγνυς τηι σποδιαι το
κεδρινον ξυλον, και μεντοι και ο συλλεγων την σποδιαν, ακαθαρτοι γαρ, φησιν, εως
εσπερας, καιτοι φαιδρυνομενοι τα αμφια και υπαρχοντες καθαροι, υποδηλουντος του
νομου το της ανθρωπειας φυσεως ασθενες, και οτιπερ, ει ακριβως ερευνωιτο τα καθ'
ημας, ουδεις των τεταγμενων εις λειτουργιαν παντελως καθαρος. Ἄξιος γαρ ουδεις
αποθιγειν του Σωτηρος ημων μυστηριων· και λοιπον ει συγκρινοιτο τα καθ' ημας
καθαρα τηι καθαροτητι του Χριστου, ακαθαρτα εστι και μεμολυσμενα, ουπερ ενωπιον
ουδε τα αστρα καθαρα, κατα τον ειποντα. Ἀπεκειτο δε το υδωρ του αγνισμου εξω της
παρεμβολης δηλουν οτι εξω της των Ἰουδαιων Συναγωγης, η εν Χριστωι καθαρσις.
Ἀποπεφοιτηκε γαρ αυτης η αφαγνιζουσα χαρις. Ἰδου γαρ, φησιν, αφιεται ο οικος υμων
ερημος. Και νεκροτης μεν σωματος, συμβολον φθορας και ακαθαρσιας. Ὁ δε του υδατος
ραντισμος, τυπος του αγιου βαπτισματος. Κατεῤραινοντο δε τριτην και εβδομην ημεραν.
Το γαρ βαπτισμα πιστιν εχει της τε κατα την τριτην ημεραν αναστασεως του Σωτηρος,
και της κατα την συντελειαν του εβδομου αιωνος επιδημιας αυτου, καθ' ην κρινων,
αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. Ει δε και οικος καταμιαινοιτο, φησι, τεθνεωτος
τινος εν αυτωι, ακαθαρτοι μεν οι εισβαινοντες εν αυτωι. Βδελυρον δε και σκευος απαν
και αγγειον ου πεπωμασμενον· πλην τωι υδατι του αγνισμου, και ταυτα διακαθαιρειν
εκελευσεν ο νομος. Οικος μεν ουν μεμιασμενος, η Συναγωγη των κυριοκτονων
Ἰουδαιων, τεθνεωτος εν αυτοις του Σωτηρος· οτε και μαλλον εμιανθησαν τωι φονωι
αυτου. Και οσοι δε προσηλυτοι εισβαινουσιν εις αυτην, ακαθαρτοι και ουτοι συν αυτηι.
Σκευη δε εν αυτηι οι κατα μερος Ἰουδαιοι, αγγεια ου πεπωμασμενα, δια το αφαιρεθηναι
την ασφαλειαν του νου και της ακοης, και ειναι προχειρους εις πασαν κακιαν.
Γνωμοδοτει μεν ο Ἰοθορ, υπακουει δε ο Μωσης, ινα γνωμεν ως ο εξ εθνων λαος
σοφωτερος του Ἰουδαικου λαου δια της πιστεως γεγονε· και πολλακις εξ εθνων τον
Ἰουδαιον νομοθετησας, πειθομενον λαμβανει ταις κατα Χριστον εντολαις. Το μεν του
Μωσεως προσωπον επεχει Χριστος· νομοθετης γαρ και ουτος, και μεσιτης του Θεου και
77.1228 ανθρωπων· το δε του Ἀαρων, οι ιερεις και αρχιερεις των Ἰουδαιων· το δε της
Μαριας, η Συναγωγη των Ἰουδαιων. Οι τε γαρ ιερεις και ο λαος των Ἑβραιων
κατηγορησαν του Σωτηρος ημων Χριστου παραβασιν του νομου, και οτι την εξ εθνων
Ἐκκλησιαν εμνηστευσατο, την μελαιναν τωι ζοφωι της αμαρτιας. Εικος καρυΐνην ειναι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

την ραβδον Ἀαρων, εις συμβολον εγρηγορσεως. Τωι Ἱερεμιαι γαρ ορωντι ραβδον
καρυΐνην φησιν ο Θεος· Ἰδου εγρηγορα επι τους λογους μου. Ἐβλαστησε δε καρυα,
σημειον και της του ανδρος αρετης, ενδον εχοντος το ταυτης εδωδιμον εν εξει ψυχης,
ουκ εν υψει σωματος. Ἐκ παντος πληθους μονας δωδεκα χιλιαδας επιλεξαμενος
πολεμιστων ο Μωσης, του Θεου προσταξαντος, επαφηκε τοις Μαδιηναιοις, και δι'
αυτων παντας εξωλοθρευσεν. Ἐπανελθοντων δε των αριστεων τουτων, και πολλης
αιχμαλωσιας, εκελευσεν αυτοις παρεμβαλειν εξω της παρεμβολης του λαου, μεχρις
επτα ημερων· αγνισθεντας δε αυτους συν πασι τοις της αιχμαλωσιας, τηι τε τριτηι ημεραι
και τηι εβδομηι, ουτως εισελθειν εις την παρεμβολην. Μετα δε Μωσεα προσεφωνησεν
αυτοις ο τοτε αρχιερευς Ἐλεαζαρ, κελευων μεν αυτους πλυναι τα εαυτων ιματια· της
αιχμαλωσιας δε τον μεν χρυσον, και τον αργυρον, και οσα της στεῤρας υλης δια πυρος
αγαγειν· την δε εσθητα, και οσα της ασθενους υλης δι' υδατος εφαγνισαι, και τηι εβδομηι
ημεραι καθαρισθηναι, και ουτως εισελθειν εις την παρεμβολην. Ὅρα τοινυν τα μυστικως
υποδηλουμενα. ∆εινται μεν αγνισμου τινος οι αριστευσαντες· ουδε γαρ οι κατα
δαιμονων και παθων αριστευσαντες, αμωμητοι παντελως. Το γαρ τελειως αγνον εις τον
αιωνα τετηρηται τον μελλοντα. Ου συμβολον η εβδομη ημερα. Ἑβδομη μεν ημερα το
Σαββατον· καταπαυσις δε τουτο ερμηνευεται. Καταπαυσις δε πασης εργασιας ο μελλων
αιων. Ὁ δε της τριτης ημερας αγνισμος, την δια Χριστου νομοθετηθεισαν καθαρσιν
υπετυπου, δοθεισαν κατα τον τριτον καιρον της τριπλης πολιτειας των Ἰουδαιων. Μετα
γαρ τον καιρον των βασιλεων, και τον των κριτων, υπο των αρχιερεων ηγοντο. Ἐν ωι
καιρωι την δια του ιερου βαπτισματος ο Χριστος ενομοθετησε καθαρσιν· αλλ' ο μεν
Μωσης τον του αγνισμου καιρον μονον εδηλωσε τοις αριστευσιν· ο δε Ἐλεαζαρ και τον
του αγνισμου τροπον. Και γαρ ο μεν κατα Μωσην νομος τον καιρον μονον της δια
Χριστου καθαρσεως προηγορευσε. Το δε κατα Χριστον Ευαγγελιον και τον τροπον της
τοιαυτης καθαρσεως υποδεικνυσι. Τα μεντοι της αιχμαλωσιας ημεις εσμεν· ους οι
αριστευσαντες δωδεκα αποστολοι και οι διαδοχοι τουτων ποιμενες και διδασκαλοι
ηιχμαλωτευσαν απο του διαβολου και των δαιμονων, και καθηγνισαν πυρι του αγιου
Πνευματος, και υδατι του θειου βαπτισματος· της μεν εκαστου ψυχης εις την στεῤραν
υλην λαμβανομενης δια την αθανασιαν· του δε σωματος εις την ασθενη δια το θνητον.
Πλυσις δε των ιματιων η 77.1229 παρασκευη της καθαρσεως, η και αυτη η καθαρσις των
αγιων. Ουτοι γαρ ιματια κατα Χριστον, ους τροπον τινα περιβαλλεται, ενοικων αυτοις.
Των λαφυρων της αιχμαλωσεως διανεμηθεντων εις τε τους αριστεις και εις την αλλην
συναγωγην του λαου, προσεταξεν ο Θεος αποδιελειν τωι Θεωι και τοις Λευΐταις μοιρας
απο της αιχμαλωσιας, εκ τε ανθρωπων, και εκ τετραποδων· και τους μεν αριστεις
προσαγαγειν τωι Θεωι, εκ πεντακοσιων εν· τον δε λοιπον λαον προσαγαγειν τοις
Λευΐταις, εκ πεντηκοντα εν. Οι μεν γαρ ολιγα εχοντες αμαρτηματα, ολιγα οφειλουσιν.
Οι δε πλειοσιν υπευθυνοι πλημμελημασι, παντως πλειονα. Καιτοι εν τηι διανομηι οι μεν
αριστεις μονοι, το ημισυ της ολης αιχμαλωσιας ελαβον· η δε αλλη συναγωγη πασα, το
ημισυ. Τοις γαρ ευδοκιμωτεροις πλειονα χαρισματα διδωσιν ο Θεος. Ἀλλ' οι μεν
αριστεις τωι Θεωι προσαγουσι το λαχος, η δε λοιπη συναγωγη τοις Λευΐταις, ως ειρηται.
Και γαρ οι μεν ευδοκιμωτεροι αμεσως καρποφορουσι τωι Θεωι τα εαυτων κατορθωματα·
οι δε μετ' εκεινους ευδοκιμοι, δια μεσων των ανακειμενων Θεωι αγιων δωροφορουσι
Θεωι, τοις προσεδρευουσιν αυτωι τα προς την χρειαν παρεχοντες, και ταις αγιαις
Ἐκκλησιαις επικουρουντες. Ἀλλα ταυτα μεν εκ θειου προσταγματος. Οικοθεν δε και αφ'
εαυτων οι των αριστεων αφηγουμενοι προσηγαγον τωι Θεωι χρυσους χλιδονας και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ψελλια, και δακτυλια, και περιδεξια, και εμπλοκια. Οι γαρ εν Χριστωι καθηγουμενοι του
λαου και προυχοντες υπερβαινουσι πολλακις τας ευαγγελικας εντολας εις
κατορθωματα, παρθενιαν οικοθεν επιτηδευοντες την μη νενομοθετημενην, και αλλα
τοιαυτα. Και γαρ και Παυλος κελευσθεις απο του Ευαγγελιου τρεφεσθαι, ταις ιδιαις
ετρεφετο χερσι. ∆ια δε των απηριθμημενων χρυσων σκευων, τα διαφορα της τιμιας και
λαμπροτατης αρετης ειδη υποσημαινεται. Ταυτα δε παντα εις την σκηνην του Θεου
εισηχθησαν, φησιν, εις μνημοσυνον αυτων.
Τα γαρ τοιαυτα κατορθωματα των αγιων τηι Ἐκκλησιαι θησαυριζονται κοσμος,
εις μνημοσυνον των κατορθωσαντων. Ἀλλα και οτε η σκηνη προτερον κατεσκευαζετο,
προσεταξε μεν ο Θεος επισκοπηθηναι τον λαον· και προσαγαγειν εκαστον αρσενα τωι
Θεωι, απο εικοσαετους και επανω το ημισυ του διδραχμου. Οι δε αρχοντες οικοθεν και
αφ' εαυτων προσηγαγον τους τιμιους λιθους, και το ελαιον της χρισεως, και την του
θυμιαματος συνθεσιν. Λιθοι μεν ουν τιμιοι, αυτοι οι εκλεκτοι καθηγουμενοι των
Ἐκκλησιων του Χριστου, δια το στεῤρον και καθαρον και λαμπρον και προς τους αλλους
διαφορωτατον· περι ων ειρηται τωι προφητηι, οτι Λιθοι κυλιονται επι της γης. Οι δ'
αυτοι και ελαιον βασιλικον τε και ιερατικον, ου μονον χυοντες [φ. χριοντες] βασιλεις
και ιερεις, αλλα και πιαινοντες τας ψυχας πανσοφοις διδασκαλιαις, και
καθιλαρυνοντες. Οι αυτοι δε και θυμιαμα δια την ευωδιαν των αρετων· συνθετον δε ως
εκ πραξεως και θεωριας ευωδιαζοντες. Περι μεν τοι των εικοσαετων και επανω,
προειρηκαμεν εν τοις προλαβουσι. 77.1232 Κτηνοτροφοι οντες οι της φυλης Ῥουβειμ,
και οι της φυλης Ναδ, επει χωραν εθεασαντο καλην εις κτηνοτροφιαν, προ του
Ἰορδανου, εαλωσαν αυτης και παρεκαλεσαν τον Μωσην, λαβειν αυτην εις κληρον.
Ὀργιζομενου δε και ονειδιζοντος Μωσεως, επηγγειλαντο, ει λαβοιεν ταυτην, αφειναι
μεν επι ταυτης την εαυτων αποσκευην· αυτοι δε ενοπλοι διαπερασαι και συμπολεμειν
τωι λαωι· μη μεντοι και κληρονομιαν αλλην επιζητησαι. Τοιουτοι τον τροπον εισιν οι
πολυκτημονες και του γεηρου πλουτου επιθυμουντες. Ὅλον γαρ τον νουν τεινοντες εις
τουτον, οκνουσι μεν προς τους υπερ αρετης αθλους, και τας υπερ του κληρονομησαι
των επηγγελμενων αγαθων κακοπαθειας. Ὀνειδιζοντος δε του θειου νομου, και οργηι
τουτοις επανατεινομενου, μογις διαβαινουσιν εις παραταξιν, και προσβοηθουσι τοις
ανδραγαθουσι κατα των αορατων εχθρων, και πολεμουμεναις ταις Ἐκκλησιαις
επικουρουσιν. Ου συγκληρονομουσι δε τουτοις, ως την προ του Ἰορδανου κληρονομιαν
προτιμησαντες, ως δεδηλωται· λεγω δη την παρακειμενην τωι ρεοντι και αστατουντι
βιωι απολαυσιν, και κτηνων, και γυναικων, και παιδων ενεκα, και επαυλεων, τον επι
τοις αριστοις οκνον εισδεδεγμενοι.
ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΤΟΥ ∆ΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΥ.
Ἐκελευσε μεν ο νομος Ἑβραιους μεν παιδας και παιδισκας εξ ετη δουλευειν, τωι
δε εβδομωι ελευθερους αφιεσθαι· αλλοφυλους δε εις τον αιωνα δουλευειν, δι' ου το
πεντηκοστον ετος υποσημαινεται. Παντι πρακτικωι παιδος ομοφυλου και παιδισκης
δικην ο λογος και η διανοια μοχθουσι, τους κατ' αρετην της πραξεως τροπους
επινοουντες τε και δημιουργουντες, και αντιταττομενοι τοις αντικειμενοις τηι πρακτικηι
πνευμασι της πονηριας, πληρωσαντες δε την πρακτικην φιλοσοφιαν, ην ο εξ των ετων
παρεδηλωσεν αριθμος. Ἐν ημεραις γαρ εξ ο Θεος εκτισε τον κοσμον, της απαθειας
παραγινομενης. ην αινιττεται το εβδομον ετος. Ἐλευθεροι λοιπον της επι τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

σωματικοις τροποις υπουργιας των αρετων, προς την των συγγενων νοητων
επανερχονται θεωριαν. Ἀλλοφυλος παις εστι και παιδισκη ο θυμος και η επιθυμια· ους
υποζευγνυσι δια παντος τηι δεσποτειαι του λογου, προς υπηρεσιαν των αρετων, δι'
ανδρειας και σωφροσυνης, ο θεωρητικος νους, μη διδους αυτοις ελευθεριαν, εως αν
καταποθηι τωι νομωι του Πνευματος ο νομος της φυσεως, ως υπο ζωης θανατος.
Τοιγαρουν εως εν ημιν ο κοσμος ζηι, και η προς τα υλικα της ψυχης εκουσιος σχεσις, ου
δει παρεχειν τουτοις ελευθεριαν· μηπως μιγεντες τοις αισθητοις ομοφυλοις,
πολεμησωσι τηι ψυχηι, και λαβωσιν αυτην δορυαλωτον τοις παθεσιν. Ὅταν δε
περασωμεν εις τον αιωνα, και φθασωμεν εις απαθειαν, ελευθερους αφησομεν αυτους,
μετασκευασθεντος λοιπον του θυμου μεν προς ζεσιν πνευματικην, και σωφρονα μανιαν·
της επιθυμιας δε, προς ερωτα θειον, και ηδονην αχραντον. 77.1233 Ἐαν τις εκτυφλωσηι
τον οφθαλμον του οικετου αυτου η της θεραπαινης αυτου, ελευθερους εξαποστελει
αυτους· και εαν τον οδοντα του οικετου η της θεραπαινης αυτου εκκοψηι, ελευ θερους
εξαποστελει αυτους. Οικετης μεν και θεραπαινα, οι τινος υπεξουσιοι, ων οι μεν ανδρες,
οι δε γυναικες. Τουτων δε των υπεξουσιων, οφθαλμος μεν ο νους, φωτιζων τας ψυχας
αυτων· οδους δε η διανοια, δι' ης λεπτυνουσι την πνευματικην τροφην.
Ει τις τοιγαρουν η τον νουν εκτυφλωσηι των υπεξουσιων πληγηι ασεβειας, η
ετερας αμαρτιας, η την διανοιαν αυτων καταβλαψηι, εκπιπτειν καταδικαζεται της κατ'
αυτων εξουσιας, και αναξιον του αρχειν εαυτον αποδεικνυσιν. Ἐαν τις κοιμηθηι μετα
γυναικος συνωικισμενης ανδρι, αποκτενειτε αμφοτερους. Ὁ την ψυχην συνημμενην τωι
Θεωι δια πιστεως και αγιασμου τολμων καταμιαναι τωι σπερματισμωι της εν αυτωι
δυσσεβους αιρεσεως, την εσχατην υφεξει δικην συν αυτηι· ο μεν, ως επιβουλευσας
αλλοτριωι γαμωι· η δε, ως ατιμασασα την εις τον ανδρα συναφειαν. Ἐαν δε, φησι, την
μεμνηστευμενην ανδρι παρθενον ευρων τις εν πολει κοιμηθηι μετ' αυτης, αποθανουνται
και αμφω. Ἡ νεανις, οτι ουκ εβοησεν εν τηι πολει· και ο ανθρωπος, οτι εταπεινωσε την
γυναικα του πλησιον αυτου. Παρθενος εστι μεμνηστευμενη ανδρι, η κεκλημενη μεν εις
ευσεβειαν ψυχη, και κατηχουμενη, μηπω δε συναφθεισα τελειως τωι Χριστωι δια του
αγιου βαπτισματος. Ἀῤραβωνος γαρ επεχει λογον ο λογος της κατηχησεως. Ὁ τοινυν
διαφθειρων ταυτην δια μιξεως ασεβων δογματων, την εσχατην και αυτος αποτισει
δικην συν αυτηι, και υποπεσουνται τηι κολασει των, ως ειρηται, μοιχευσαντων· ο μεν, ως
πλημμελησας εις την γυναικα την υπο χειρα λοιπον του μεταβραχυ νυμφιου του
πλησιον αυτου, κατα γε τον λογον της ανθρωποτητος· η δε, ως εν πολει τουτο παθουσα,
λεγω δη τηι Ἐκκλησιαι, ενθα πολλοι οι εξελεσθαι δυναμενοι· και δια του μη βοησαι
καταδεξαμενη. Ἐαν δε, φησιν, εν πεδιωι ευρηι ανθρωπος την παιδα την μεμνηστευμενην
ετερωι, και βιασαμενος κοιμηθηι μετ' αυτης, αποκτενειτε τον κοιμηθεντα μετ' αυτης
μονον. Τηι δε νεανιδι ουκ εσται αμαρτημα θανατου· οτι εν τωι αγρωι ευρεν αυτην.
Ἐβοησεν η νεανις η μεμνηστευμενη, και ο βοηθησων· ουκ ην. Ἀγρος γαρ η ερημια των
επαμυναι δυναμενων, και η σπανις των διδασκαλων· ενταυθα το παθος βιαιον και
ανεπικουρητον. ∆ιο και ως αβουλητον, ακαταγνωστον. Ἐαν δε, φησιν, ευρηι τις παιδα
παρθενον, και βιασαμενος αυτην κοιμηθηι μετ' αυτης, και ευρεθηι, δωσει τωι πατρι της
νεανιδος νʹ διδραχμα αργυριου, και αυτου εσται γυνη. Παρθενον ενταυθα λεγει, την
μηπω κατεγγυηθεισαν Χριστωι δια πιστεως, ασυναφη δε προς αυτον ετι παντελως
μενουσαν. Ει τις ουν απατεων ενωθηι τηι 77.1236 τοιαυτηι δι' ομιλιας ασεβων δογματων·
οποιον τι δρωσιν οι αιρετικοι, Ἕλληνας πολλακις και Ἰουδαιους απατωντες, και εξ
ασεβειας αλλης εις ετεραν ασεβειαν μεταφεροντες· ουκ αζημιον ουδ' ουτως ευρησει το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

εγχειρημα. Ἀποτισει γαρ τωι Πατρι των πνευματων Θεωι δικην του πλημμεληματος,
αυτου δε εσται γυνη, ως ηδη συναφθεισα αυτωι, και αναξιαν του καθαρου νυμφιου
εαυτην καταστησασα. Γυνη, ητις προσελευσεται προς κτηνος βιασθηναι υπ' αυτου,
αποθανειται μετα του κτηνους. Αιῤροητικαι [ισ. αιρετικαι] γαρ ομιλιαι και μιξεις αι
προς τα δογματα των εις αλογιαν και κτηνωδιαν εμπεσοντων αιρετικων, θανατον
ψυχης επαγουσι, τωι τε μεταδιδοντι της λυμης, και τωι μεταλαμβανοντι, θηλυνθεντι
προς την ομιλιαν, δια μαλακιαν ψυχης. Ἐαν μαχωνται δυο ανδρες και παταξωσι
γυναικα εν γαστρι εχουσαν, και εξελθηι το παιδιον αυτης μη εξεικονισμενον,
ζημιωθησεται ο παταξας καθ' ο τι αν επιβαλληι ο ανηρ της γυναικος.
Ἐαν δε εξεικονισμενον ηι, δωσει την ψυχην αντι ψυχης. Καρπος αν ειη και
κυημα νου, η εις Χριστον πιστις, ητις τους θειους ενσημαινεται χαρακτηρας, και την του
Χριστου μεταμορφωσιν επιτιθησι ταις ψυχαις. Ἐαν ουν, τινων δυο αντιθετων
λογομαχουντων περι δογματα, σκανδαλισθηι ψυχη τις ακροωμενη, εγκυμονουσα ετι την
εις Χριστον πιστιν, και αποβαληται ταυτην· ει μεν ατελης ην ετι και ακαλλης, αποδωσει
δικην ο του σκανδαλου παραιτιος, ην επιβαλληι ο νυμφιος της τοιαυτης ψυχης, Χριστος.
Ἀποδωσει δε, φησι, μετα αξιωματος, τουτ' εστι, μετα και του ομολογειν χαριν, οτι μη
και την εσχατην απαιτειται δικην. Ει δε τελειαν ωδινε την εις Χριστον πιστιν, οσον εις
χαρακτηρα και μορφωσιν· τουτο γαρ δηλοι το εξεικονισμενον· λοιπον, ως ηδη τελειαν
ψυχην φονευσας, την εαυτου ζημιωθησεται ψυχην, απαιτουμενος την εσχατην δικην.
Ἐαν κερατισηι ταυρος ανδρα η γυναικα, και αποκτεινηι, λιθοις λιθοβοληθησεται, και ου
βρωθησεται τα κρεα αυτου. Ὁ δε κυριος του ταυρου αθωος εσται. Ἐαν υπεξουσιος τινος,
θυμωδης και υβριστης, η ετερως αιρετικος ανεληι ψυχην, αιτιος αυτηι ψυχικου θανατου
γενομενος, αυτος μεν την εσχατην υποστησεται κολασιν· των δε πραξεων και λογων
αυτου, ουδεις μεταληψεται. Ὁ δε τουτου κατεξουσιαζων ανευθυνος· ως αγνοων την
πονηριαν και κακιαν αυτου. Ἐαν δε, φησι, διαμαρτυρωνται τωι κυριωι αυτου, και ουκ
αφανισηι αυτον, και αυτος προσαποθανειται. Ειδως γαρ και ανεχομενος, κοινωνος
γινεται του φονου. Ἐαν δε λυτρα, φησιν, επιβληθηι αυτωι, δωσει λυτρα της ψυχης αυτου,
οσα αν επιβαλωσιν αυτωι. Τουτ' εστιν, Ἐαν εξομολογησαμενος επιτιμιοις υποπεσηι,
πληρωσει οσα αν κελευσθηι. Ἐαν δε, φησιν, υιον η θυγατερα κερατισηι, ο ταυρος και
ανεληι, γενησεται κατα το δηλωθεν δικαιωμα του νομου. Ἐαν δε παιδα η παιδισκην,
αργυριου λʹ διδραχμα δωσει τωι κυριωι 77.1237 αυτων, και ο ταυρος λιθοβοληθησεται.
Ἐπει γαρ διαφοροι οι αναιρουμενοι, ανδρα μεν και γυναικα νοησεις τους παλαιοτερους
εις αρετην. Ὧν ο μεν ισχυροτερος εις φρονησιν, ο δε ασθενεστερος. Υιον δε και
θυγατερα τους νεωτερους εις αρετην· ων αυθις ο μεν ισχυροτερος, δεδουλωμενος ταις
αμαρτιαις, ων ομοιως ο μεν ισχυροτερος, ο δε ασθενεστερος. ∆ια δε της αποτισεως του
αργυριου, την ελαττονα ζημιαν ηινιξατο. Ου γαρ ισον εις ζημιαν αμαρτωλου και δικαιου
θανατος. Ἐαν τινος ταυρος κερατισηι τον ταυρον του πλησιον, και τελευτηι,
αποδωσονται τον ταυ ρον τον ζωντα, και διελουνται το αργυριον αυ του, και τον
ταυρον τον τεθνεωτα διελουνται. Ἐαν παρ' ουχ εκοντος τινος ζημια γενησεται προς
τινα, ο μεν ζημιωθεις συμμετασχετω του παραμειναντος κερδους τωι ζημιωσαντι, ο
δηλουται δια του ζωντος ετι ταυρου. Ὁ δ' αβουλητως ζημιωσας, παλιν συμμετασχετω
της ζημιας· τωι ζημιωθεντι. Ὃ γενησεται δια του συλλυπεισθαι αυτωι.
Ἐαν δε, φησι, διαμαρτυρηθειη περι του ταυρου, και μη αφανισηι αυτον, και
ανεληι τον ταυρον του πλησιον, αποτισει ταυρον αντι του ταυρου, ο δε τετελευτηκως
αυτωι εσται. Ειδως γαρ και μη ασφαλισαμενος, δοκει συγκατεργασασθαι την αναιρεσιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

του αλλοτριου· διο και απαιτειται μεν δικην υπερ της αναιρεσεως, αυτος δε μονος
ζημιουται κατα ψυχην. Τουτο γαρ, οιμαι, δηλοι, το· Ὁ δε τετελυτηκως αυτωι εσται. Ἐαν
ανθρωπος κλεπτων ψυχην εκ των αδελ φων αυτου, των υιων Ἰσραηλ, καταδυνα
στευσας αποδωται, αποθανειται ο κλεπτης εκεινος. Ὁ δι' απατης υφελων τον ορθα
φρονειν ελομενον, και μετερχομενον βιον ελευθερον κακιας, και καταδυναστευσας και
αποδομενος εις δουλειαν ασεβων δογματων, η σωματικων παθων, αποθανειται
θανατον ψυχικον. Ἐαν τις κλεψηι μοσχον η προβατον, και σφαξηι η αποδωται, εʹ
μοσχους αποτισει αντι του μοσχου. Και ο μοσχος και το προβατον καθαρα ομοιως και τωι
Θεωι προσαγομενα, και αμφω τυπος των καθαρθεντων δια της εις Χριστον πιστεως και
του αγιου βαπτισματος, και Θεωι προσαγομενων. ∆ιχηλουντες γαρ και ουτοι ως δια
πραξεως και θεωριας βαδιζοντες, και μηρυκισμον αναγοντες, ως την παχυτεραν του
λογου τροφην καταλεπτυνοντες εις θεωριαν υψηλοτεραν, και ταις θειαις αυλαις της
Ἐκκλησιας ενσεσηκισμενοι. Ἀλλ' ο μεν μοσχος συμβολον των υψηλοτερων· το δε
προβατον των υποβεβηκοτων· μειζων μεν γαρ ο μοσχος, μειον δε το προβατον. Ἐαν τις
τοιγαρουν αιρετικος κλεψηι τινα τουτων λεληθοτως, και απαγαγων της ευσεβειας
αποκτεινηι τηι μαχαιραι των ασεβων δογματων, η αποδωται πα 77.1240 θεσι
καταδουλουσιν αυτον, αναλογον τηι προτεραι αρετηι του κλαπεντος, αποτισει δικην.
Τουτο γαρ δηλουται δια της μειζονος ζημιας και μειονος. Ἐαν δε εν τωι διορυγματι,
φησιν, ευρεθηι ο κλεπτης, [φ. δ. και] πληγεις αποθανηι, ου λογισθησεται φονος. Τον γαρ
ευρισκομενον διορυττοντα την Ἐκκλησιαν, ινα κλεψηι ψυχην, ει τυχηι τις ανελων, ουκ
ενεχεται φονωι, οσον επι τωι πολιτικωι νομωι, ως φανερωτερον και αναισχυντως
ληιστευοντα. Ἐαν δε ανατειληι, φησιν, επ' αυτον ο ηλιος, ενοχος εσται ο ανελων. Ει γαρ
επι τον, ως ειρηται, κλεπτοντα ανατειληι ο ηλιος της μετανοιας και της ευσεβειας,
ενοχος εσται ο ανελων, ως ευσεβη και ομοπιστον ανηιρηκως. Ἐαν δε μη υπαρχηι αυτωι,
φησι, πραθητω αντι του κλεμματος. Τον γαρ μη εχοντα λυτροις αποκρουεσθαι τα
εγκληματα κλεπτην, λεγω δη τροπους μετανοιας και αντισηκωσεως των ημαρτημενων,
ατιμον οιδεν ο λογος· ο γαρ πιπρασκομενος, ατιμος. Ἐαν δε καταληφθηι, φησι, και
ευρεθηι εν τηι χειρι αυτου το κλεμμα, διπλουν αποτισει. Μη πω γαρ αποκομισας εις
ολεθρον, ολιγην υποστησεται ζημιαν· αναληψεται γαρ παλιν το οικειον ο δεσποτης, και
προσαπαιτησει τον κλεπτην λογους της κλοπης. Ἐκελευσεν ο δια Μωσεως νομος μη
εξελθειν εις πολεμον, μητε τον οικοδομησαντα οικιαν καινην, και μη εγκαινισαντα
αυτην, μητε τον φυτευσαντα αμπελωνα, και μη ευφρανθεντα απ' αυτου, μητε τον
μνηστευσαμενον γυναικα, και μη λαβοντα αυτην, μητε τον δειλον τηι καρδιαι. Τυπος δε
του μεν κατοικιαν, αλλ' ου παροικιαν, τον παροντα βιον ηγουμενου, την καινην οικιαν
οικοδομησανται· του δε φιλοκερδους ο τον αμπελωνα φυτευσας· του φιλοσαρκου ο την
γυναικα μνηστευσαμενος. Ἢ και ετερως· Ὁ πρωτος μεν του φιλοδοξου. Ὁ δευτερος δε
του φιλαργυρου. Ὁ τριτος δε του φιληδονου. ∆ια των τριων δε τουτων τα τρια γενικα
ειδη της κακιας εφαινετο. Ὁ γαρ δειλος τοις τρισι τουτοις επιμεριζεται. ∆ειλοι γαρ
παντες οι τουτοις ενεχομενοι, και ου μονον αδοκιμοι προς νοητον πολεμον, αλλα και
αλλοις αιτιοι γενοιντ' αν δειλιας και φυγης. Ἐπιστρεφει γαρ αυτους η των ειρημενων
παθων σχεσις, και φθειρουσιν ηθη χρηστα ομιλιαι κακαι.
∆ιο και ο μεγας Παυλος επιτιμων τοις κωλυουσιν αυτον αναβαινειν εις
Ἱεροσολυμα, ελεγε· Τι ποιειτε κλαιοντες και συνθρυπτοντες μου την καρδιαν; Ἐγω γαρ
ου μονον δεθηναι, αλλα και αποθανειν ετοιμως εχω υπερ του ονοματος του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου. Ἐαν δε τις λαβη γυναικα προσφατως, ουκ εξελευσεται εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

πολεμον· ενιαυτον ενα ευφρανει την γυναικα αυτου, ην ελαβεν. Ου χρη γαρ τον αρτι
συνοικον εαυτωι λαβοντα την αρετην εις πονους και διωγμους εξαγεσθαι, μεχρις αν
καταδεσμηθειη ταις φιλοστοργιαις αυτης· τουτο γαρ η ενιαυσιος υπεδηλωσεν
ευφροσυνη. Τοιουτον τι πεπραχασι και οι αποστολοι τοις εξ εθνων αρτι προς την
ευσεβειαν ελθουσιν επιστελλοντες. Ἔδοξε γαρ, φησι, τωι αγιωι Πνευ 77.1241 ματι και
ημιν μηδεν πλεον επιτιθεσθαι υμιν βαρος, πλην απεχεσθαι υμας πορνειας, και πνικτου,
και αιματος, και ειδωλοθυτου. Ἐαν τις ανοιξηι λακκον, και μη καλυψηι αυτον πωματι,
και εμπεσηι εκει μοσχος η ονος, ο κυριος του λακκου αποτισει αργυριον τωι κυ ριωι
αυτου· το δε τετελευτηκος εσται αυτωι. Ὁ εμβαθυνων τοις περι της αγιας Τριαδος
δογμασιν, η τοις περι της θειας ενανθρωπησεως, και εξευρισκων ιδιαν πηγην γνωσεως
εκειθεν, ασφαλιζεσθω, μη πως ετεροις ολεθρος το τοιουτον βαθος γενηται και
σκανδαλου προφασις. Χρη γαρ φροντιζειν και των εις υστερον εντυγχανοντων τηι
εξευρεθεισηι πηγηι. Ἀλλα δια μεν του μοσχου το καθαρον γενος υπεμφαινεται· δια δε του
ονου το ακαθαρτον, ηγουν το εν αμαρτιαι. Ὀφλησει τε γαρ δικην τωι Κυριωι αυτων Θεωι,
και αυτωι λογισθησεται του πεπονθοτος ο θανατος, τουτο γαρ διδωσι νοεισθαι το, Και το
τετελευτηκος αυτωι εσται. Ἐαν εξελθον πυρ ευρηι ακανθας, και προσεμ πρησηι αλωνας η
ασταχυας, αποτισει ο το πυρ εκκαυσας. Ὁ το πυρ του λογου επαφεις τοις ακανθωδεσι
δογμασι των αιρετικων, φροντισατω μη ποτε παραβλαψηι και αλων της Ἐκκλησιας, η
σταχυας των ευσεβων δογματων τρεφοντας ψυχας, η πεδιον της θειας Γραφης, λειον
τοις οδευουσιν ορθως, και μηδεν εχον τραχυ και αναντες. Παντα γαρ, φησιν, ενωπια
τοις συνιουσι, και ορθα τοις ευρισκουσι γνωσιν. Ου χρη δε τοις βλαβεροις
συνδιολλυσθαι το χρηστον, ουδε τοις αγριοις συνδαπανασθαι το ημερον. Κρεας
θηριαλωτον ουκ εδεσθε, αλλα τωι κυνι υποῤριψατε αυτο. Βρωμα πνευματικον
διασπαραχθεν αγριοις στομασιν αιρετικων απαγορευει φαγειν, αποῤριπτειν δε τουτο τωι
αναιδει και υλακτικωι και ακαθαρτωι συνταγματι των αλλων αιρετικων. Ἐαν τις αφηι το
κτηνος αυτου, και καταβοσκηθηι αγρον ετερον, αποτισει εκ του αγρου αυτου κατα το
γενημα αυτου. Ἑαν δε παντα τον αγρον καταβοσκηθηι, τα βελτιστα του αγρου αυτου, και
τα καλλιστα του αμπελωνος αυτου αποτισει. Ἐαν τις συγχωρησηι τωι μαθητηι αυτου
λυμηνασθαι ληιον Ἐκκλησιας Χριστου. ει μεν εκ μερους η λυμη γινεται, αναλογον ο
διδασκαλος υποστησεται ζημιαν, οικοθεν· ει δε καθ' ολοκληρον, ολην απολεσει την
εαυτου ψυχην· αυτη γαρ τα βελτιστα, και τα καλλιστα αυτου· παντως και ο
καταλυμαινομενος υφεξει την δικην. Ἐαν εισελθηις εις τον αμητον του πλησιον σου,
συλλεξεις εν ταις χερσι σου σταχυς, και δρε πανον ουκ επιβαλεις. Ἐαν δε εισελθηις εις
τον αμπελωνα αυτου, φαγηι σταφυλην, οσον ψυ χην εμπλησθηναι, εις δε αγγος ουκ
επιβα λεις. Ου χρη γαρ κατακεχρησθαι ταις των αδελφων αγαπαις, τιμαιν δε αυταρκειαν,
το φιλαλληλον.
Και 77.1244 ετερως δε παραινει ο νομος, κερδαινειν μεν και ωφελεισθαι απο της
ομιλιας των εν ταις Ἐκκλησιαις διδασκαλων· αι γαρ Ἐκκλησιαι, ληια τε και αμπελωνες·
μη επιβουλης [φ. επιβαλληις] του δρεπανου, μηδε το φαινομενον υπερ την χρειαν και
περιττον, εναπογραφεσθαι βιβλωι, καθαπερ εμβαλλοντας εις αγγος. Ἴσως γαρ
ευρεθησονται εν αυτωι αδοκιμοι φωναι, καθαπερ τινες αχρηστοι ραγες, μη
επισκοπηθεισαι, μηδε της προσηκουσης επιμελειας αξιωθεισαι, δια το αυτοσχεδιον τε
και προχειρον· και γενησονται σκανδαλου προφασις. Εις τουτο δε φερει και το· Ἐαν
συναντησηις νοσσιαι ορνεων, και η μητηρ θαλπηι επι των νεοσσων, ου ληψηι την μητερα
μετα των τεκνων. Ἀποστελεις την μητερα, τα δε παιδια ληψηι σεαυτωι. Πασα μεν γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

αρετη μητηρ εστι των εξ αυτης κατορθωματων. Νοσσια δε αυτης, η ψυχη εν ηι κατοικει.
Χρη δε τοις μεν κατορθωμασι της αρετης ωφελεισθαι τους εντυγχανοντας και
απολαυειν αυτων, μη επιβουλευειν δε τηι αρετηι του κατορθουντος, μηδε επιχειρειν
ανελειν, και αποσβεσαι αυτην, δια τινος τροπου. Μη ιδων τον μοσχον του αδελφου σου,
η το προβατον αυτου πλανωμενον εν τηι οδωι, παρ ιδηις αυτα, αλλ' αποστρεψον αυτα τωι
αδελ φωι σου. Κελευει μη παριδειν τους υπερουσιους [ισ. υπεξουσιους] του κατα πιστιν
αδελφου, πλανωμενους εν τηι οδωι της πολιτειας των δογματων· αλλ' αποστρεφειν
αυτους της πλανης, και επανασωζειν τωι αδελφωι, και το υστερημα εκεινου αναπληρουν
δια την αδελφιαν. Ἐαν δε, φησι, συναντησηις τωι βοι του εχθρου σου, η τωι υποζυγιωι
αυτου, πλανωμενοις εν τηι οδωι, αποστρεψας αποδωσεις αυτωι. Ὁ αυτος μεν γαρ
κανταυθα περι των υπεξουσιων λογος. Ἀγαπατε δε, φησι, τους εχθρους υμων, ευ
ποιειτε τοις μισουσιν υμας. Ἐαν δε ιδηις, φησι, το υποζυγιον του εχθρου σου πεπτωκος
υπο τον γομον αυτου, ου παρελευσηι αυτο, αλλα συνεγερεις αυτο μετ' αυτου. Πιπτει γαρ
ο καταβαρουμενος τωι αχθει των πειρασμων, και των θλιψεων· ον δει συνεγειρειν, και
δια παρακλησεως και ψυχαγωγιας. Ει δε [φ. δ. δει] τον βουν του εχθρου σου και το
υποζυγιον αυτου επιμελειας αξιουν· πολλωι μαλλον αυτον δη που τον εχθρον, τον της
αυτης κεκοινωνηκοτα φυσεως. Ουκ ερεις κακως κωφον, και απεναντι τυφλου ου
προσθησεις σκανδαλον. Παραινει μη καταλαλειν του αποντος, και δια τουτο μη
ακουοντος, μηδ' επιβουλευειν τωι αγνοουντι. ∆ια μεν γαρ της κωφοτητος το μη ακουειν,
δια δε της τυφλοτητος, το μη γινωσκειν υποδηλουται. Ἐκελευσεν ο νομος τοις
μαστιγουσι τους αμαρτησαντας, μη υπερβαινειν τον τεσσαρακοστον αριθμον των
πληγων· αινιττομενος οτι αι μαστιγες των αμαρτησαντων αχρις της ενανθρωπησεως
του Χριστου, και της εκ νεκρων αναστασεως αυτου, το ενεργον ειχον, περαιτερω δε ου
προεβησαν· δωρησαμενου πασι τοις θελουσι πιστευειν εις αυτον δια του αγιου 77.1245
βαπτισματος ελευθεριαν των επι τοις πεπλημμελημενοις κολασεων. Ἐπει γαρ
ενηνθρωπησε μεν τον πεμπτον καιρον, ως εν τηι περι του Πασχα λεπτομερει θεωριαι, εν
τηι βιβλωι του Λευιτικου προδιειληπται· ανεστη κατα την ηʹ ημεραν. Μετα γαρ την ζʹ,
ητοι το σαββατον, ηʹ παντως η μετ' εκεινην Κυριακη· πεντακις οκτω μετρησεις, και
ευρησεις τον τεσσαρακοντα, ον ουχ υπερβαινουσιν αι μαστιγες των αμαρτηματων. Ει δ'
υπερβησονται, φησιν, ασχημονησει ο μαστιζομενος. Ἀσχημων γαρ οντως και ατιμος ο
μαστιζομενος ετι· λεγω δη μετα την χαριν της ειρημενης αφεσεως. Ἢ γαρ ως μη
πιστευσας μαστιζεται, η ως μετα την αφεσιν αμαρτησας. Ου καταστησεις επι σεαυτωι
αρχοντα ανθρωπον αλλοτριον. ∆ια του αλλοτριου ανθρωπου, τον διαβολον υποδηλοι·
ον παρανομως καθιστωσιν εαυτοις αρχοντα, οι πειθαρχουντες ανοητως ταις πονηραις
αυτου εισηγησεσιν· Ἀλλ' εκ των αδελφων σου, φησιν, εκλεξηι σεαυτωι αρχοντα. Ουτος
δε εστιν ο Χριστος, αδελφος ημων, κατα την ενανθρωπησιν γενομενος, και αρχων των
πειθομενων ταις εντολαις αυτου. Νομιμον ην τους ακουσιως φονευσαντας εις τους
τοπους των ορισθεντων φυγαδευτηριων απ αγεσθαι και φυλαττεσθαι, του αρχιερεως δε
τελευτησαντος απολυεσθαι. Ειεν δ' αν τοιουτοι φονεις αι ψυχαι των προ της
ενανθρωπησεως του Χριστου τετελευτηκοτων, φονευσασαι μεν εαυτας δια τας
αμαρτιας· ακουσιως δε, ως παρ' αυτης εκβιασθεισας εις τουτο. Αι της ιδιας γης
διωχθεισαι, και εις τον ᾅδην απαχθεισαι, καθαπερ εις φυγαδευτηριον, ασφαλως
κατειχοντο. Του δε μεγαλου αρχιερεως Ἰησου Χριστου αποθανοντος, αφειθησαν εκ της
κατα τον ᾅδην ειρκτης. Ὅταν εισελθητε εις την γην ην Κυριος ο Θεος διδωσιν υμιν, και
καταφυτευσητε παν ξυλον βρωσιμον, περικαθαριειτε την ακαθαρσιαν αυτου, ο δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

καρπος αυτου τρια ετη εσται υμιν απερικαθαρτος. Ου βρωθησεται, και τωι ετει τωι
τεταρτωι εσται πας ο καρπος αυτου αγιος τωι Κυριωι. Ἐν δε τωι πεμπτωι ετει, φαγεσθε τον
καρπον αυτου. Ὁ παραδεισος μεν η Μωσαικη συγγραφη, καθαπερ τισι φυτοις πολυειδεσι
και ωραιοις βρυουσα τοις καλλιστοις και ποικιλοις νομοθετημασι. Κελευει δε ο Θεος
περιελειν την εκαστου φυτου ακαθαρσιαν· τουτ' εστι, το εκαστου νομου σωματικον τε
και αισθητον. Ἀκαθαρσια γαρ τουτο τοις πνευματικοις φυτοκομοις, ως αχρηστον τε και
βλαβερον. Προς τουτους γαρ ο λογος. Τρια μεν ουν ετη, καθ' ους ην ο καρπος των
φυτων απερικαθαρτος, οι τρεις καιροι· ο κατα Μωσεα, ο κατα τον Ἰησουν του Ναυη, ο
κατα τους κριτας, καθ' ους ην ο καρπος των νομων ασυμφανης· ητοι το κεκρυμμενον
αυτου, και πνευματικως νοουμενον, τωι παχει της ιστοριας και τηι σκιαι καλυπτομενον.
Τεταρτον δε ετος ο καιρος των προφη 77.1248 των, καθ' ον ο δηλωθεις καρπος αγιος
γεγονε τωι Κυριωι, λοιπον αναφερομενος εις τον Χριστον, δια της μαρτυριας των
προφητικων φωνων. Πεμπτον δε ετος, ο πεμπτος καιρος· καθ' ον ο Χριστος
ενηνθρωπησεν, ως ανωτερω δεδηλωται. Ἔκτοτε γαρ περιαιρεθεντος του καλυμματος,
μεταλαμβανομεν οι πιστοι χρησιμως του καρπου της Μωσαικης νομοθεσιας.
ΕΚ ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΙΗΣΟΥ ΤΟΥ ΝΑΥΗ
Γαβαω μεν εστιν ο υψηλος νους· φαραγξ δε, η τωι θανατωι ταπεινωθεισα σαρξ·
και ο ηλιος μεν, ο φωτιζων τον νουν λογος και χορηγων αυτωι θεωρηματων δυναμιν,
και πασης αγνοιας απαλλαττων· σεληνη δε ο φυσικος νομος, ηγουν η φυσικη διακρισις,
μετριως φωτιζουσα και πειθουσα την σαρκα υποταγηναι τηι ψυχηι. Φυσεως γαρ
συμβολον η σεληνη, δια το τρεπτον. Ὅστις γουν δι' ευσεβους πολιτειας παρατασσεται
προς τους αορατους εχθρους, Ἰησους ο του Ναυη γινεται· και ευχεται στηναι αυτωι τον
μεν ηλιον, ως ειρηται, κατα Γαβαω, την δε σεληνην κατα φαραγγα· τουτ' εστι,
παραμειναι αυτωι προς καθαιρεσιν των της κακιας οχυρωματων, και αναιρεσιν των
πολεμιων. Ὥσπερ μετα την τελευτην Μωσεως Ἰησους ο του Ναυη την ηγεμονιαν
παρελαβεν· ουτω μετα την τελευτην του νομικου γραμματος, Ἰησους ο Χριστος την
ηγεμονιαν του νεου λαου παρελαβε· και ωσπερ δια των πετρινων μαχαιρων, δια του
στεῤρου λογου των εντολων αυτου περιετεμε τουτου την προς τα αισθητα σχεσιν, και
παρεσκευασεν αυτον διαπερασαι το ρεον και αστατον του παροντος βιου, μη βραχεντα,
τουτ εστι, μη ενσχεθεντα τουτωι· τοις ωμοις δε των αρετων επικειμενην φεροντα την
κιβωτον· λεγω δη την δεκτικην των θειων μυστηριων γνωσιν.
ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ.
Περι Σαουλ και ∆αβιδ. Ὁ παλαιος νομος κατα μονον το γραμμα λαμβανομενος,
Σαουλ εστιν, επιληπτος, ατε μυριαις δονουμενος εναντιωσεσι, και μηδεμιαν εχων προς
εαυτον συμφωνιαν. Ἡνικα δε επηχησηι αυτωι η κιθαρα του ∆αβιδ, ηγουν η σοφια του
υποκεκρυμμενου πνευματος· τουτ' εστιν, ο πνευματικος νους· ευθυ σωφρονει, του
πονηρου πνευματος της εναντιωσεως απελαυνομενου. Και δωσω, φησι, την βασιλειαν
τωι πλησιον σου, τωι αγαθωι υπερ σε. Καθαπερ γαρ ο ∆αβιδ πλησιον ην του Σαουλ, ως και
αυτος εις βασιλεα χρισθεις· ουτω και το πνευμα πλησιον ην του εν τωι νομωι γραμματος,
ως υποκεκρυμμενον αυτωι. Ὧ και δεδοται λοιπον το κρατος, σβεσθεντος μεν του κατα το
γραμμα λαμβανομενου νομου, λαμψαντος δε του κατα το πνευμα νοουμενου· ος και
αγαθος ην υπερ εκεινον, οσωι και πολλα καλλιονα των αισθητων τα νοητα, και των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

κατασπωντων εις γην, τα εις ουρανον ανελκοντα. Ὁ Σαουλ, ο φυσι 77.1249 κος εστι
νομος, ο κατ' αρχας κυριευειν της φυσεως παρα του Κυριου λαχων. Ἐπει δε παρεβη την
εντολην δια παρακοης, φεισαμενος του Ἀγαγ βασιλεως Ἀμαληκ, τουτ' εστι του
σωματος, και προς τα παθη κατωλισθεν, εξωθειται της βασιλειας, ινα παραλαβηι τον
Ἰσραηλ ο ∆αβιδ, τουτ' εστιν, ο νομος του πνευματος ο γεννων την ειρηνην την
οικοδομουσαν περιφανως τωι Θεωι τον της θεωριας ναον. Σαμουηλ υπακοη Θεου
ερμηνευεται. Ουκουν εως αν ο καθ' υπακοην λογος εν ημιν ιερατευηι, καν φεισηται του
Ἀγαγ ο Σαουλ, τουτ' εστι, του χοικου φρονηματος· αλλ' ουν αποκτενει τουτον ζηλωσας
ο ιερευς λογος, και πληξει καταισχυνων τον φιλαμαρτημονα νουν, ως παραβατην των
θειων δικαιωματων. Ἐπαν ο νους υψηλοφρονησας, τον κατα των παθων αυτον
χρισαντα της διδασκαλιας λογον, δια της προσηκουσης ερευνης επερωταιν περι των
ποιητεων και ου ποιητεων παυσαιτο, τοις παθεσι παντως εξ αγνοιας αλισκεται, δι' ων
κατα μερος του Θεου χωριζομενος, εν ταις ακουσιοις περιστασεσι προσχωρειται τοις
δαιμοσι, την κοιλιαν θεοποιων, κακειθεν ευρεσθαι θελων των πιεζοντων παρακλησιν.
Και πειθετω σε Σαουλ εν πασι συμβουλον μη λαμβανων τον Σαμουηλ, και εξ αναγκης
ειδωλολατριαν μεταστρεφομενος, και την εγγαστριμυθον, ως δη τινα τον θεον,
επερωταιν ανεχομενος.
ΤΗΣ ∆ΕΥΤΕΡΑΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ.
Περι ∆αβιδ και Ἀβεσσαλωμ. ∆αβιδ μεν ο πρακτικος νους, Ἀβεσσαλωμ δε η οιησις,
ην απεγεννησεν εκ της προς την αισθησιν συνουσιας. Ἑρμηνευεται μεν γαρ Ἀβεσσαλωμ
πατρος ειρηνη νομιζομενη· νομιζοντες δε ειρηνευειν παθων, συνιστωμεν την οιησιν· ην
επαναστασαν αυτωι γνους ο δηλωθεις ∆αβιδ, ατε μετα γνωσεως πραττων, αφεις την
αγιαν σκηνην, και την Ἱερουσαλημ και την Ἰουδαιαν, τουτ' εστιν, την μυστικην
θεολογιαν και την ειρηνικην των θειων θεωριαν, και την επι τοις προλαβουσι καλοις
ευχαριστηριον εξομολογησιν, φευγει προς την Γαλααδ, ητοι μετοικιζεται προς το
πενθος. Γαλααδ γαρ μετοικεσια μαρτυριου .... και προς τοις ειρημενοις αποκαλυψις·
μετοικιζεται και προς τον δια του συνειδοτος ελεγχον, και προς την κατ' ειδος των
αμαρτηματων φανερωσιν, και ουτως εν συναισθησει της εαυτου γενομενος ασθενειας,
και την ταπεινοφροσυνην εις βοηθειαν επισπασαμενος, αναιρει την του τυραννου
οιησιν, και παλιν επανερχεται προς την Ἰουδαιαν, και την Ἱερουσαλημ, και την αγιαν
σκηνην· λεγω δη, προς την εξομολογητικην ευχαριστιαν, και ειρηνικην και απαθη των
οντων θεωριαν, και την υψηλην θεολογιαν. Ἀβεσσαλωμ εστι, πας οιηματιας και
υπερηφανος, ος την κομην τρεφων, ητοι την φαινομενην αρετην 77.1252 η γνωσιν, και
επι ταυτηι μεγα φρονων, δια ταυτης αλισκεται, φυσιωσιν εμποιησασης αυτωι, και την εκ
ταυτης απωλειαν, και κρεμαται αναμεσον ουρανου και γης. Ουτε γαρ εχει γνωσιν
αληθινην, καθαπερ ουρανον ανελκουσαν αυτον, κατασπωσης οιησεως· ουτε μην αρετην
αληθινην, καθαπερ γην καθελκουσαν αυτον, κατασπωσης φυσιωσεως.
Τιτρωσκεται δε τρισι βελεσι κυριως, τηι τε αισχυνηι της ανωφελους δια την
οιησιν πραξεως, και τηι εκδοχηι της αιωνιου κολασεως. Θνησκει δε προ αυτου δι'
αγχονης ο Ἀχιτοφελ, ερμηνευομενος αδελφος δολωι φιλαζων. Τοιουτος δε ο διαβολος·
ου φερων γαρ την ητταν απαγχεται Και εγενετο λιμος εν ταις ημεραις ∆αβιδ, γʹ ετη·
ενιαυτος εχομενος ενιαυτου. Και εζητησε ∆αβιδ το προσωπον Κυριου, και ειπε Κυριος·
Ἐπι Σαουλ και επι τον οικον αυτου η αδικια, περι ου εθανατωσε τους Γαβαωνιτας.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

∆αβιδ μεν ο κατα το πνευμα νομος, ο βασιλευων των πνευματικως Θεωι λατρευοντων
Χριστιανων. Σαουλ δε ο κατα γραμμα νομος, ο βασιλευων των σωματικως Θεωι
λατρευοντων Ἰουδαιων. Ἐπει και ∆αβιδ ερμηνευεται εξουδενωσις, και ικανος ορασει.
Τοιουτος δε ο ευαγγελικος νομος· το μεν παρ' Ἰουδαιοις νομιζομενος, το δε παρα
Χριστιανοις. Ὥσπερ και Σαουλ ερμηνευεται δεδανεισμενος, η δανειον. Τοιουτος δε ο
Μωσαικος νομος, κατα το γραμμα λαμβανομενος. Προσκαιρος γαρ εδοθη και μεχρι της
επιδημιας του ευαγγελικου. Ει γαρ και αιτητος ᾅδης καθ' ετερον λογον ο Σαουλ
ερμηνευεται, αλλα το δηλωθεν σημαινομενον ενταυθα οικειον. Γαβαωνιται δε, οι κατα
την φυσικην θεωριαν υψηλοτεροι λογοι. Γαβαωνιται γαρ ορεινοι η μετεωροι
ερμηνευονται. Ους διεσωσεν Ἰησους ο του Ναυη, αποκτεινας τους πολεμουντας αυτοις
εʹ βασιλεις· και κατεστησεν αυτους τηι σκηνηι ξυλοφορους και υδροφορους, προτυπων
τον Ἰησουν Χριστον, ος απεκτεινε τους κατα την πενταδικην αισθησιν πολεμουντας
τοις κατα την φυσικην θεωριαν υψηλοτεροις λογοις, εμπαθεις λογισμους και τροπους,
και περιποιησαμενος. Τουτους δε τους νοητους Γαβαωνιτας κατεστησε τηι σκηνηι των
θειων μυστηριων, ξυλοφορους μεν, ως χορηγουντας υλην εξαπτικην του φωτος της
γνωσεως· υδροφορους δε, ως κομιζοντας ρυψιν των παθων· η γαρ εν πνευματι φυσικη
θεωρια μεση τις ουσα τυπων και αληθειας, των μεν απαγει, προς δε την επαναγει.
Τουτους τοινυν αναιρει και εξω ποιει της των θειων μυσταγωγιας Σαουλ, ο του
γραμματος νομος, ο των κατα μονην την αισθησιν ζωντων βασιλευων· και ει τις μονου
του γραμματος αντεχομενος, αθετει το υποκρυπτομενον τωι γραμματι πνευμα. Τυπουσι
δε οι Γαβαωνιται και την εθνικην μεριδα τωι κληροδοτηι των θειων επαγγελιων Ἰησου,
και προσταττομενων ξυλοφορειν και υδροφορειν, τουτ' εστι, την περι του σωτηριου
σταυρου και ζωοποιου βαπτισματος γνωσιν βασταζειν· και δια μεν της πρακτικης· ως
ξυλα την 77.1253 νεκρωσιν των επι γης μελων παραφερειν· δια δε της θεωρητικης, ως
υδωρ την επιῤροην της γνωσεως.
Ὠργισθη μεν ουν ο Θεος, δια την των Γαβαωνιτων αναιρεσιν. Ἐπηγαγε δε τον
λιμον, ουκ εν ταις ημεραις του ανελοντος αυτους Σαουλ, αλλα εν ταις του ∆αβιδ· οτι
μηδε πεφυκε, ζωντος του νομικου γραμματος και βασιλευοντος των σωματικων και
παχων την διανοιαν Ἰουδαιων, γνωσθηναι τον λιμον της πνευματικης γνωσεως· αλλ'
αποθανοντος εκεινου τωι περατι του χρονου του ορισθεντος τηι σωματικηι λατρειαι του
νομου, μαλλον εν ταις ημεραις ∆αβιδ γενεσθαι, του νομικου λεγω πνευματος, του
υποκεκρυμμενου τωι γραμματι, λαμψαντος ηδη και βασιλευοντος των πνευματικων και
λεπτων την διανοιαν Χριστιανων. Οι μεν γαρ περι τον ειρημενον Σαουλ, μηδεποτε
πνευματικως γνωσεως απολαυσαντες, ουδε τον λιμον αυτης ηδυναντο γνωναι. Λιμος
γαρ εστιν εκλειψις των κατα πειραν αγαθων εγνωσμενων. Ἐνταυθα δε και σπανις των
πνευματικων της ψυχης βρωματων. Οι δ' αμφι τον δηλωθεντα ∆αβιδ, ουτοι μαλιστα
λιμωττουσι τουτον τον λιμον, οταν περιεπωσι το γενος Σαουλ, εν τωι περιεπειν το
γραμμα, και σωματικως εκδεχεσθαι τα της θειας Γραφης. Περι ου γενους προιοντες
ερουμεν. Λιμος δε τριων ετων, η ελλειψις της κατα τους τρεις νομους, τον τε φυσικον
και τον Μωσαικον, και τον ευαγγελικον, πνευματικης γνωσεως. Ἡ γαρ ενδεια της κατα
τον Μωσαικον νομον πνευματικης θεωριας, εχει παρεπομενην και την κατα τον
φυσικον, και την κατα τον ευαγγελικον· διο και αλληλων εχεσθαι λεγονται. Και αλλως
γαρ ο τον Μωσαικον νομον σωματικως λαμβανων, λιμωττει τα τρια ταυτα αρετην, και
θεωσιν. Ὥσπερ δε το προσωπον χαρακτηριστικον εστι του καθ' εκαστον, ουτως και η
πνευματικη γνωσις εμφατικως χαρακτηριζει το Θειον· ην ο εκζητων, λεγεται εκζητειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

το προσωπον του Κυριου, κατα τον ∆αβιδ, και μανθανει την αιτιαν του τοιουτου λιμου,
οτι κατα του Σαουλ, και κατα του οικου αυτου η αδικια αυτη, ην ηδικησε τους
Γαβαωνιτας. Ἀνθ' οτου γαρ, φησιν, εθανατωσε τους Γαβαωνιτας, ως προτεθεωρηται.
Οικος δε Σαουλ το γενος αυτου, τουτ' εστιν, οι αγαπωντες αυτον. Ειεν δ' αν ουτοι οι
μονοι του γραμματος αντεχομενοι. Και εκαλεσε, φησι, ∆αβιδ τους Γαβαωνιτας και ειπεν
αυτοις· Τι ποιησω υμιν, και εν τινι εξιλασομαι, και ευλογησετε την κληρονομιαν
Κυριου; Και ειπον προς τον βασιλεα· Ὁ ανηρ ος συνετελεσεν ημας, και εδιωξεν ημας, και
ελογισατο εξολοθρευσαι ημας, αφανισωμεν αυτον, του μη εσταναι αυτον εν παντι οριωι
Ἰσραηλ. ∆οτε ημιν ζʹ ανδρας εκ των υιων αυτου, και εξηλιασομεν αυτους τωι Κυριωι εν
τωι βουνωι Σαουλ. Και ελαβεν ο βασιλευς τους βʹ υιους Ῥεσφας παλλακης Σαουλ, τον
Ἑρμονθι, και τον Μεμφιβοσεθ, και τους εʹ υιους Μερωβ θυγατρος Σαουλ, ους ετεκε τωι
Ἐσριηλ, και εδωκεν αυτους εν χειρι των Γαβαονιτων, και εξηλιασαν αυτους εν τωι ορει
εναντιον Κυριου, και επεσον εκει οι ζʹ 77.1256 επι το αυτο, και εθανατωθησαν εν
ημεραις θερισμου, εν αρχηι θερισμου κριθων. Πας τοιγαρουν ο μεν δια πραξεως
κατανοησας την επισκηψασαν οργην του Θεου, δια δε θεωριας εκζητησας τον Θεον,
διδασκεται μεν την αιτιαν, ως προειρηται· κελευεται δε εκδουναι τους βʹ υιους, και
πεντε υιωνους του Σαουλ, εις θανατον. ∆υο μεν υιους, την τε κατα σωμα αμαρτιαν, και
την κατα νουν αυθις αμαρτιαν, ητοι την κατ' ενεργειαν και την καθ' εξιν· φημι δη την
κατα πραξιν, και την κατα συγκαταθεσιν. Πεντε δε υιωνους, τας πεντε χρησεις των
πεντε αισθησεων. Μητηρ μεν ουν των υιων του Σαουλ, Ῥεσφα, ητις ερμηνευεται δρομος
στοματος. Ἡ δε δια μονου στοματος προφορα του νομου, και μη δι' υψηλοτερου νοος
αναβασις, εικοτως γενναι τους δηλωθεντας βʹ υιους. Μητηρ δε των υιων αυτου Μερωβ·
ητις ερμηνευεται πλησμονη φαρυγγος, ητοι γαστριμαργια. Αυτη δε παλιν ακολουθως
γενναι τας ειρημενας παραχρησεις· και η μεν Ῥεσφα, παλλακη, δια την απρεπη και
αναξιαν του νομου μιξιν. ∆ει γαρ μη δια μονου στοματος προφερεσθαι τον νομον· αλλα
και δι' υψηλοτερας θεωριας· η γενναι την γαστριμαργιαν. Ἵνα δε και τα ονοματα των εκ
Ῥεσφας υιων αναπτυξωμεν, Ἑρμοθι μεν ερμηνευεται αναθεμα· τοιουτον δε η κατα
σωμα αμαρτια, ανατιθεισα τωι δαιμονι τον ταυτην ενεργουντα. Μεμφιβοσθε δε αισχυνη.
Τοιουτον δε παλιν η κατα νουν αμαρτια, αισχυνουσα τον νουν, ος εστι δοξα ψυχης.
Ἐπειδη δε και Ἐσδριηλ, του ανδρος της Μερωβ εμνημονευσεν ο λογος, ερμηνευεται δε
Ἐσδριηλ βλεψις δυνατη· τοιουτον δε ο νους· ειη αν Ἐσδριηλ, ο επικλινομενος τηι
γαστριμαργιαι νους, και συγγινομενος αυτηι. Τοιγαρουν πας εκζητων το προσωπον
Κυριου κατα τον ∆αβιδ, αναιρει τους ειρημενους υιους και υιωνους του Σαουλ, δια
μεσης της φυσικης θεωριας, εν τωι υψει της γνωσεως, ωσπερ εκεινος εκεινους δια των
Γαβαωνιτων εν τωι ορει, και εξηλιαζει αυτους εναντι Κυριου· τουτ' εστι, δεικνυσιν
αυτους νεκρους ενωπιον Κυριου. Ἐξηλιασμον γαρ ενταυθα νοουμεν την φανερωσιν, ην
τα παθη πασχουσι, δια των υψηλων της φυσεως λογισμων κατα την υψηλην θεωριαν
θριαμβευομενα. Και ουτως εξιλεουται τον Θεον. Ἀρχη δε θερισμου κριθων, η αρχη της
κατα φυσικην θεωριαν ευσεβειας, οτε θεριζονται τα θρεπτικα του αλογου μερους της
ψυχης νοηματα. Ἀλλα πως οι Γαβαωνιται λεγουσιν αφανισαι τον Σαουλ εκ παντος
οριου Ἰσραηλ, καιτοι Μαριβααλ του υιου μεν Ἰωναθαν, υιωνου δε Σαουλ, παρα τωι Θεωι
διασωθεντος, και αλλων πολλων συγγενειας Σαουλ, ως η των Παραλειπομενων
διδασκει βιβλος; Ἀλλ', ως εοικεν, οικονομικως παρεμιγη τηι ιστοριαι το παραλογον, ινα
ζητησαντες εν τηι αναγωγηι, το ευλογον ευρωμεν.
Ὅταν γαρ οι κατα την φυσικην θεωριαν υψηλοτεροι λογοι το ενδοσιμον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

λαβοντες απο του νοητου ∆αβιδ, ητοι του κατα το πνευμα νομου, τους ανωτερω
διαληφθεντας υιους και υιωνους του 77.1257 Σαουλ αποκτεινωσιν· τοτε παντως
εξαφανιζεται εκ παντος οριου Ἰσραηλ, τουτ' εστιν, εκ παντος λογου τε και τροπου
πνευματικης θεωριας, ο σωματικος νους του Μωσαικου νομου, και η κατα το γραμμα,
κατα την αισθησιν εκδοχη. Και ελαβε, φησι, Ῥεσφα τον σακκον, και διεστρωσεν αυτον
εαυτηι επι την πετραν, εως εσταξεν επ' αυτους υδατα Θεου εξ ουρανου. Ῥεσφα μεν εστιν
ως ειρηται η δια μονου στοματος προφορα του νομου, η τις μετα την αναιρεσιν των εξ
αυτης παθων, ως προδιειληπται, καθαπερ σακκον την μετανοιαν στρωννυσιν εαυτηι, επι
την πετραν των στεῤρων δογματων της κατα Χριστον πιστεως, εως καταπεμφθωσιν αι
των θειων Γραφων γνωσεις εκ του υψους της πνευματικης θεωριας, αι σβεστικαι μεν
των παθων, εξαπτικαι δε των αρετων. Και επηκουσε, φησιν, ο Θεος τηι γηι. Μετα ταυτα
επηκουσεν αυτηι, δεομενηι της ανωθεν ροπης, και τροπον τινα δυσωπουσηι δια του
ακοσμου σχηματος. Γη μεν ουν η καρδια του μετανοουντος, ομβροι δε, αι των δακρυων
επιῤροαι. Ευθηνια δε καρπων η χορηγια των πνευματικων χαρισματων. Και σιτος μεν ο
δια πραξεως στηριγμος της ψυχης. Οινος δε η δια θεωριας ευφροσυνη του νου. Ἔλαιον
δε η δι' αμφοτερων ιλαροτης και καταστασις, και ο δια του αγιου Πνευματος φωτισμος.
Και εδωκε Κυριος θανατον εν Ἰσραηλ πρωι εως ωρας αριστου. Ἀπο πρωι γαρ, τουτ'
εστιν, εκ του πρωτου καιρου της ανθρωπινης ζωης, ο θανατος δια την αμαρτιαν
κατενεμηθη τους ανθρωπους εως ωρας αριστου, τουτ' εστιν, απο Ἀδαμ αχρι του
Χριστου. Ουτος γαρ εστιν αριστος ως αρτος της ζωης, και ως τρεφων και ποτιζων ημας
τωι αχραντωι αυτου σωματι, και τωι τιμιωι αιματι. Και ειπε ∆αβιδ· Ἰδου εγω ημαρτηκα,
και εγω ο ποιμην εκακοποιησα· γενεσθω δη η χειρ σου εν εμοι, Κυριε. Χριστος γαρ ο
νεος ∆αβιδ, ο ποιμην ο καλος, εις εαυτον τας αμαρτιας ημων αναδεξαμενος, εθηκε την
ψυχην υπερ των προβατων. Και εξετεινεν ο αγγελος την χειρα αυτου, φησιν, εις
Ἱερουσαλημ του διαφθειραι εν αυτηι. Και παρεκληθη Κυριος και ειπεν, Ἱκανον νυν,
ανες την χειρα σου. Ἱερουσαλημ γαρ η Ἐκκλησια των πιστων υπερ ης ο Χριστος
αποθανων, και παρακλητος υπερ ημων προς τον Πατερα γενομενος, εστησε την
θανατηφορον χειρα του ολοθρευοντος. Ἀναστας γαρ εκ νεκρων κατηργησε τον
θανατον, και απαρχη αθανασιας τοις οικητορσι της Ἐκκλησιας εγενετο. Ειτα κατα θειαν
υπομνησιν ο ∆αβιδ ενθα τον ολοθρευτην αγγελον ειδεν, εστηκει διαπηξας
θυσιαστηριον, ολοκαυτωματα και ειρηνικα ανηνεγκε τωι Θεωι. Ἵστατο μεν γαρ εκεινος
παρα την αλω του Ὀρνα. Ἅλως δε η Ἐκκλησια των ευσεβων, εις ην ασταχυων δικην
77.1260 συγκομιζονται οι θεριζομενοι δια του ευαγγελικου κηρυγματος, απο της πλανης
και απιστιας, Ἣν αλωνα επριατο νʹ σικλων. Και γαρ ο Χριστος επριατο την Ἐκκλησιαν
πολλου τιμηματος· του ιδιου γαρ αιματος πηξαμενος θυσιαστηριον, εν αυτηι, λεγω δη τα
εν πασαις ταις κατα τοπον εκκλησιαις θυσιαστηρια, εθυσε δυο βοας, δι' ων ο τε εκ
περιτομης πιστευων λαος και ο εξ ακροβυστιας υποσημαινονται. Βοες μεν ως υπο ζυγον
του Ευαγγελιου γεγονοτες· θυσιαζομενοι ως θυοντες εαυτους, δια του σφαγιαζειν τα
παθη. και αναλισκειν αυτα τωι πυρι του αγιου Πνευματος. Θυσιαι δε και ειρηνικα αυτος
παλιν ο Χριστος διο της μυστικης και αναιμακτου θυσιας εκαστου θυομενος, και
ειρηνην τοις εκπεπολεμωμενοις τωι Θεωι δωρουμενος, και αποκαταλλαττων ημας.
ΤΗΣ ΤΡΙΤΗΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ.
Εις τον Ἠλιαν, και εις την Σαραφθιαν. Πασα ψυχη χηρευουσα αρετης και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

γνωσεως, ειπερ υποδεξεται τον θειον και διαγνωστικον λογον, εις μνημην αγοντα των
προτερων αμαρτηματων, και προτιμησει και αυτης της φυσεως την εις αυτον
θεραπειαν· εξει την σαρκα μεν ως υδριαν, χορηγουσαν τον αρτον των αρετων, τον νουν
δε ως καμψακην, πηγαζοντα το φως της γνωσεως· τον εμφυτον δε λογισμον, ως υιον,
την εμπαθη μεν ζωην αποτιθεμενον, της απαθους δε καινοπρεπως αξιουμενον. Ὁ της
αγιας Γραφης λογος τοις υψηλοτεροις νοημασι μικρον εκδυσαμενος την των επ' αυτωι
σωματικως διαπεπλασμενων ρητων συνθεσιν, ως εν φωνηι αυρας λεπτης γνωριζεται τωι
διορατικωτερωι νοΐ· αισθησιν μονον ισχυοντι λαβειν της μηνυουσης αυτον απλοτητος.
Ἐπει δε το μεν Χωρηβ, Νεωμα ερμηνευεται· πο δε σπηλαιον κρυφιος εστι τοπος· πας
κατα τον μεγαν Ἠλιαν ζητων αληθως τον Θεον, ου μονον εν τωι Χωρηβ γενησεται
νεαζων και ακμαζων εν τοις πονοις των αρετων, αλλα και εν τωι σπηλαιωι τωι εν Χωρηβ·
λεγω δη τηι κρυφιοτητι της γνωσεως, τηι ουσηι εν τηι εξει των αρετων.
ΤΗΣ ΤΕΤΑΡΤΗΣ ΤΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΩΝ.
Περι Ἑλισσαιου και διφρου. Το υπερωιον και ο διφρος την υψηλην και
πεφωτισμενην Ἑλισσαιου πολιτειαν εδηλου. Τα μεν ατεκνουντα ρευματα τυπος ην της
αγονου προς ευσεβειαν ανθρωποτητος. Οι δ' αλες, της διδασκαλιας του Σωτηρος. ∆ιο
και προς τους αποστολους υστερον ελεγεν, Ὑμεις εστε το αλας της γης. Ὁ δ' ιασαμενος
αυτα Ἑλισσαιος, αυτου Χριστου, δια μιμησεως απτομενος της μνημης των αγιων· η τις
ως λειψανα φερει τας πραξεις αυτων και τα κατορθωματα· την μεν των παθων
νεκρωσιν αποτιθεται, την δε των αρετων ζωην υποδεχεται.
ΤΗΣ ∆ΕΥΤΕΡΑΣ ΤΩΝ ΠΑΡΑΛΕΙΠΟΜΕΝΩΝ.
Περι Ὀζιου. Και ωικοδομησεν Ὀζιας πυργους εν Ἱερουσαλημ και επι την πυλην
της γωνιας, και επι την γωνιαν της φαραγγος, και επι των γωνιων, και ωικοδομησε
πυργους εν τηι ερημωι. Ὥσπερ Σολομων μεχρι τινος υπηρχε Χριστου· ουτω και Ὀζιας
εως τινος. Ὀζιας γαρ ισχυς Θεου ερμηνευεται, ισχυς δε και δυναμις ενυποστατος του
Θεου και Πατρος ο Χριστος, οικοδομων εν μεν τηι ορασει της ειρηνης· τουτο γαρ
ερμηνευεται Ἱερουσαλημ, λεγω δη τοις τελειοτεροις εις θεωριας καταστασιν· πυργους
των περι της θεοτητος αυτου δογματων. Ἐπει δε γωνια εστιν η Ἐκκλησια των πιστων,
καθαπερ βʹ τοιχους ενουσα και συνεχουσα, τον τε εξ Ἰουδαιων λαον, και τον εξ εθνων·
πυλαι αν αυτης νοηθειεν, οι εισαγωγικοι και των θεωρητικωτερων υποδεεστεροι· εφ'
ους αυθις οικοδομει πυργους των περι της ενανθρωπησεως αυτου δογματων. Ἐπει δε
νοειται φαραγξ η σαρξ ημων, δια το ειναι κατωθεν, ειη αν γωνια ταυτης, η προς την
ψυχην εν πνευματι συναφεια· εφ' ην οικοδομει πυργους των ευαγγελικων εντολων.
Πυργοι δε τα τε ρηθεντα δογματα και ευαγγελικαι εντολαι· ως υψηλα, και φρουρουντα
και φυλαττοντα και ασφαλιζομενα. Ἐπει δε και επι των γωνιων ωικοδομησε πυργους,
γωνιας νοησομεν, τας δια Χριστου γενομενας διαφορους ενωσεις των διηιρημενων·
λεγω δη της κτιστης και ακτιστου φυσεως· ετι δε των ανθρωπων και των αγγελων και
οσα τοιαυτα, εφ' ων οικοδομει πυργους των εφ' εκαστηι ενωσει λογων και τροπων.
Ἔρημος δε εστιν, η των φαινομενων φυσις, ητοι ο κοσμος ουτος, εν ωι πυργους
ωικοδομησε τους λογους των οντων, την γνωσιν της φυσικης εν πνευματι θεωριας. Και
ελατομησε λακκους πολλους, οτι κτηνη πολλα υπηρχεν αυτωι, εν Σεφιλαι εν τηι πεδι νηι,
και αμπελουργοι εν τηι ορεινηι, και εν τηι Καρμηλωι, οτι γεωργος ην. Λακκους λατομει ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

Κυριος εν τηι ερημωι· λεγω δε τωι κοσμωι, και τηι φυσει των ανθρωπων, τας των αξιων
καρδιας εκχοΐζων και αποκαθαιρων του υλικου βαρους τε και φρονηματος, και ποιων
ευρυχωρους προς υποδοχην των θειων της σοφιας και της γνωσεως υετων· ινα
ποτιζωσι τα κτηνη του Χριστου· τους δεομενους λεγω, δια ψυχης νηπιοτητα, της ηθικης
διδασκαλιας. Λακκους καλει η Γραφη τας δεκτικας των ουρανιων χαρισματων της
αυτου γνωσεως καρδιας, λαμπομενας τωι στεῤρωι λογωι των εντολων, και
αποβαλλομενας καθαπερ πωρωματα, την τε προς τα παθη φιλιαν, και την προς τα
αισθητα της φυσεως σχεσιν, και πληρουμενας της ανωθεν φερομενης ρυπτικης των
αρετων εν πνευματι γνωσεως.
Ἐπει δε το Σεφιλα στενην λεκανην ερμηνευει· κτηνη του Σεφιλα ειεν αν οι δια
της στενοχωριας των ακουσιων πειρασμων αποκαθαιρομενοι των ψυχικων κηλιδων,
και 77.1264 δεομενοι ποτισθηναι τον περι καρτεριας και υπομονης λογον. Ἐν τηι πεδινηι
δε οι ευδρομουντες κατ' αρετην, η οι εμπλατυνομενοι τηι κατα τον βιον ευπραγιαι,
δεομενοι ποτισθηναι, οι μεν, τον περι ελεημοσυνης και μεταδοσεως. Ἀμπελουργοι δε
της ειρηνης εισιν οι εν τωι υψει της θεωριας γεωργουντες τον θειον λογον της γνωσεως,
ευφραινοντα ψυχην, και εξιστωντα της υλικης σχεσεως. Ἐπει δε και ο Καρμηλος
επιγνωσις περιτομης ερμηνευεται, αμπελουργους αυτου φησομεν, τους κατ' επιγνωσιν
της περιτομης των υλικων πραγματων, γεωργουντας τον λογον τον περιτεμνοντα την
ψυχην των περιττων και ανωφελων φροντιδων και της φιληδονιας. Χρηζουσι δε και
ουτοι κακεινοι διδασκαλιας των παλαιοτερων τε και τελεωτερων. Γεωργος δε αληθινος
ο Χριστος, γεωργων δια του Ευαγγελιου τους σωζομενους. Ἀλλα πως Ὀζιας ηδυνατο
αμπελουργους εχειν εν τωι Καρμηλωι, αυτος μεν την του Ἰουδα βασιλειαν διεπων, του
Καρμηλου δε κειμενου υπο την βασιλειαν του Ἰσραηλ; Ουδαμως ετερως η κατα λογον
αναγωγης. Και ην Ὀζιας εκζητων τον Κυριον εν ταις ημε ραις Ζαχαριου του συνιεντος
εν φοβωι Κυριου· και ευωδωσεν αυτωι ο Κυριος. Ἐπειπερ Ὀζιας ισχυς Θεου ερμηνευεται,
λοιπον πας νους ισχυν εκ Θεου λαβων εις θεωριαν εκζητει τον Θεον δι' αυτης. Ἐκζητει
δε αυτον ουχ απλως, αλλα εν ταις ημεραις της μνημης του Θεου, εν αις μνημονευει
Θεου. Ζαχαριας γαρ μνημη Θεου ερμηνευεται· ητις μνημη συνετιζει τους εχοντας αυτην.
Συνετιζει δε αυτους εν φοβωι του Κυριου, τουτ' εστιν, εν τηι πραξει των εντολων. Ἀρχη
γαρ, φησι, σοφιας φοβος Κυριου. Ὧ και ευοδοι ο Κυριος εις ευρεσιν, τους τε των
εντολων τροπους διδασκων, και τους των οντων λογους αποκαλυπτων. Τοιγαρουν ο
διχα πραξεως των θειων εντολων εκζητων τον Θεον, ουχ ευρισκει αυτον, μη
ευοδουμενος εις τουτο. Ὁ τοιουτος νους αποτειχιζει την γινομενην προς τον νουν δια
μεσων των αισθητων εισοδον του διαβολου, πηξαμενος εν τηι ερημωι, λεγω δε τηι φυσικηι
θεωριαι, καθαπερ πυργους ασφαλεις τα ευσεβη περι των οντων δογματα. Εις α ο
καταφευγων ου φοβειται τους κατα την ερημον ταυτην, φημι δη την φυσιν των
ορωμενων, ληιστευοντας δαιμονας και πλανωντας τον νουν δια της αισθησεως, και προς
απωλειαν κατασυροντας. Ὁ τοιουτος νους και αληθης εστι γεωργος, καθαρα ζιζανιων,
δια της οικειας σπουδης και επιμελειας, τα θεια των αγαθων σπερματα συντηρων.
ΕΚ ΤΗΣ ΑΥΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ.
Περι Ἐζεχιου. Και ειδεν Ἐζεχιας οτι ηκει Σεναχηρειμ του πο λεμησαι εν
Ἱερουσαλημ· και εβουλευσατο μετα των πρεσβυτερων αυτου και δυνατων, εμφραξαι τα
υδατα των πηγων, α ην εξω της πολεως. Και συνεπισχυσαν αυτον, και συνη γαγε λαον
πολυν, και εξεφραξε τα υδατα των πηγων, και τον ποταμον τον διοριζοντα δια της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

πολεως. Ἐπει Ἐζεχιας κρατος Θεου ερμηνευεται, πας νους 77.1265 δια πρακτικης
φιλοσοφιας κτησαμενος κρατος θειον, επειδαν γνωι κινουμενον κατ' αυτου τον νοητον
Σεναχηρειμ, ος ερμηνευεται πειρασμος ξηραινων, η οδοντες ηκονημενοι, οποιος εστιν ο
διαβολος, βουλευεται μετα των πρεσβυτερων και δυνατων των αμφ' αυτον. Ουτοι δε
εισιν η τε λογιστικη δυναμις, και η θυμικη, και η επιθυμητικη· ας ειληχεν, ως
πρεσβυτερους μεν, οτι πρωται δυναμεις αυται της ψυχης, και συμπληρωτικαι της ουσιας
αυτης, ως δυνατους δε, οτι και αυτο τουτο ∆υναμεις ονομαζονται· και οτι συνεργοι εισι
του νοος προς καθαιρεσιν κακιας, και συστασιν αρετης, και οτι αρχουσιν, η μεν λογικη
δυναμις, των γνωστικων λογισμων· η δε θυμικη, ορμων· και η επιθυμητικη των
επιθυμητικων ορεξεων· ετι δε εκαστη, των κατ' αυτην αποτελεσματων. Τουτους ουν
τους πρεσβυτερους εχων ο νους υγιεις τε και ανεξαπατητους, βουλευεται μετ' αυτων,
ως συνεργων, εμφραξαι τα υδατα των πηγων τα εξω της πολεως.
Ταυτα δε εισιν αι κατα την φυσικην θεωριαν γινομεναι φαντασιαι, και τα
νοηματα των αισθητων. Ὧν φαντασιων και νοηματων πηγαι, αυτα τα αισθητα εξω της
πολεως κειμενα· λεγω δη της ψυχης· και εξωθεν τας εξ αυτων ρεουσας φαντασιας εις
αυτην πεμποντα. Καλως ουν εμφραττει τα τοιαυτα υδατα, ινα μη δι' αυτα παραμενων ο
εχθρος πολεμηι τηι ψυχηι. Ἐμφραττει δε και τον ποταμον τον διερχομενον δια της ψυχης·
ουτος δε εστιν ο της φυσικης θεωριας επιστημονικος λογος· ινα μη λαθηι δι' αυτου
εισελθων. Χρη γαρ τον μη τελεως απαλλαγεντα παθων, εν τωι καιρωι του πολεμου των
παθων, μυειν τας αισθησεις, και παυειν μεν και τας φαντασιας, και τα νοηματα των
αισθητων, και την φυσικην φιλοσοφιαν, κακοπαθειαι του σωματος. Ὧν μεν της
προσευχης τυπος, η του βασιλεως εις τον θειον ναον ανοδος· της δε σωματικης
κακοπαθειας, η του σακκου παραβολη. Συνεπισχυουσι δε και συνεργουσιν αυτωι προς
εμφραξιν, οι τε δηλωθεντες πρεσβυτεροι και ο συναχθεις λαος, οστις εστιν οι ευσεβεις
λογισμοι εκαστης των ειρημενων τριων δυναμεων. Χρη δε φυλαττειν και τα χειλη της
ψυχης, ητοι τας φρουρητικας αυτης αρετας, η τας των αρετων φυλακτικας μεθοδους,
εγκρατειαν και υπομονην, και ταπεινωσιν· και ουτως αποστελλεται θεοθεν αγγελος, ο
διαφθειρων τα παθη λογος της γνωστικης σοφιας, και αναιρει τας ρπεʹ χιλιαδας αυτων.
Ἓξ γαρ δεκακις ξʹ, και τρις ξʹ και ρπʹ, οις προστεθεντων και εʹ συναπαρτιζεται ο των
αναιρεθεισων χιλιαδων αριθμος. Ἐπει γαρ η περι φυσιν των προειρημενων τριων
δυναμεων, πασαν κακιαν ποιει· τον εξ μεν αριθμον λαμβανομεν δια το ποιητικον της
κακιας· εν εξ γαρ ημεραις εποιησεν ο Θεος τον κοσμον. ∆εκακις δε δια την εν κακιαι
τελειαν κινησιν εκαστης δυναμεως. Τελειος γαρ ο δεκα, τελειων και περιοριζων παντας
τους κυριως αριθμους· τρισσουμεν τα αποτελεσθεντα δια το τρισσον των δηλωθεισων
δυναμεων. Και προστιθεαμεν τα πεντε 77.1268 δια την αισθησιν, περι ην η κακια
ενεργειται· πενταδικη γαρ η αισθησις. Χιλιαδες δε τα της κακιας αποτελεσματα, δια το
χεισθαι λιαν καθ' ημων. Ὅτι δε ταις φαντασιαις και τοις νοημασι των αισθητων
αποκεχρηται καθ' ημων ο νοητος Σεναχηρειμ, επηρεαζων και ξηραινων τας ψυχας των
αλισκομενων, τωι χωριζειν αυτας της πηγης των αγαθων, παντι που δηλον. ∆ια γαρ των
φαντασιων τυπουμενα τα σχηματα και τα ειδη των αισθητων, πολλακις εναπομενουσι
τηι ψυχηι, και δεσμουσι και κατασυρουσιν εις την συγχυσιν των παθων, ης ο Σεναχηρειμ
ουτος βασιλευει. Ἡ Βαβυλων γαρ συγχυσις ερμηνευεται. Ὑποστρεφει δε μετ' αισχυνης
τηι οδωι ηι ηλθεν ως γεγραπται· πως οδος εστιν αυτα τα φυσικα παθη, το εσθιειν, το
πινειν, το υπνουν, και οσα προς συστασιν του σωματος· α τωι μεν υπερ την χρειαν τροπωι
της χρησεως αγουσιν εις ημας τον διαβολον· τωι δε κατα την χρειαν τροπωι της χρησεως,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

δι' εαυτων αυθις αποστρεφουσιν αυτον, φευγοντα εις την γην αυτου· ητις εστιν η παγια
της κακιας εξις, ον φευγοντα αναιρουσιν οι υιοι αυτου, και φευγουσιν εις Ἀρμενιαν.
Υιους δε αυτου νοησομεν τους εξ αυτου τικτομενους πονηρους λογισμους, υφ' ων
αναιρειται, οτε συγχρησομεθα τουτοις εις αγαθον· και δι' ων εσπουδασεν ελειν, δια
τουτων ανελωμεν αυτον. Οι και φευγουσιν εις παραθεσιν αναπαυσεως. Ἀρμενια γαρ
ερμηνευεται παραθεσις αναπαυσεως. Παρατιθεασι γαρ ημας αναπαυσει λοιπον. Ἀλλα
ταυτα μεν ουτως. Ποταμος δε διοριζων δια της πολεως, η κατα την φυσικην θεωριαν
γνωσις των αισθητων, ινα σαφεστερον ειπωμεν· ητις διερχομενη δια μεσης της ψυχης,
μεθοριον των ακρων γινεται, νου και αισθησεως, δι' εαυτης συναπτουσα τον νουν τηι
αισθησει. Ἡ γαρ γνωσις των αισθητων, καθ' ο μεν εις ειδος τυπουται τοις σχημασι των
αισθητων, κοινωνει τωι νωι. Και η συνθηκη δε των λεξεων δηλοι την συνοδον του νου
και της αισθησεως. Γνωσις γαρ των αισθητων. Και η μεν γνωσις οικεια τωι νωι· τα δε
αισθητα, οικεια τηι αισθησει. Και προσηυξατο Ἐζεχιας ο βασιλευς, και Ἡσαΐας υιος
Ἀμμως, και εβοησαν εις τον ουρανον, και απεστειλε Κυριος αγγελον, και εξετριψε
παντα δυνατον και πολεμιστην, και αρχοντα και στρατηγον, εν τηι παρεμβοληι βασιλεως
Ἀσσουρ. Και απεστρεψε μετ' αισχυνης προσ ωπου. Χρη τον γνωστικως θεωρουντα την
θειαν Γραφην ασκηθηναι και τας των ονοματων ερμηνειας, αυτοθεν δυναμενας
πολλακις ολην σαφηνιζειν των γεγραμμενων διανοιαν· ειπερ μελλοι μη προς σωμα
μονον και γην Ἰουδαικως καταγειν το υψος του πνευματος. Ἄχαζ εγεννησε τον
Ἐζεχιαν. Ἑρμηνευεται δε Ἄχαμεν ισχυς· Ἐζεχιας δε κρατος θειον. Και λαμβανε 77.1269
ται η μεν ισχυς εις την πραξιν των αγιων εντολων· το δε θειον κρατος εις την αρετην.
Και ωσπερ ο Ἄχαζ εγεννησε τον Ἐζεχιαν, ουτω και η πραξις την αρετην· υφ' ης
διαφθειρεται η κακια. Παλιν ουν, Ἀμμως εγεννησε τον Ἡσαΐαν. Ἑρμηνευεται δε
Ἀμμωςμεν λαου πονος· Ἡσαΐας δε υψος θειον, και λαμβανεται ο μεν πονος εις τους επι
τηι πραξει των αρετων ιδρωτας, η τους επι τηι φυσικηι θεωριαι καματους, το δε υψος εις
την γνωσιν της αληθειας, ην γεννωσιν οι επι τηι πραξει των αρετων ιδρωτες, η της των
γεγονοτων θεωριας οι πονοι, διαφθειρουσαν την αντικειμενην αυτηι δυναμιν του
ψευδους. Ὥσπερ ευχη εστιν υποσχεσις των εξ ανθρωπων Θεωι κατ' επαγγελιαν
προσαγομενων καλων· ουτω προσευχη, κατα τον εικοτα λογον, εσται σαφως η των εκ
Θεου προς σωτηριαν χορηγουμενων τοις ανθρωποις αγαθων εξαιτησις, αντιδοσιν
φερουσα της των προηγουμενων καλης διαθεσεως.
Βοη δε εστιν η των κατα την πραξιν εναρετων τροπων και των κατα την
θεωριαν γνωστικων θεωρηματων, εν τωι καιρωι της των πονηρων δαιμονων
επαναστασεως, επιδοσις τε και επαυξησις· ης παντων ουχ ηκιστα φυσικως ακουει Θεος,
αντι μεγαλης φωνης την των αρετης και της γνωσεως επιμελουμενων λαμβανων
διαθεσιν. Ουρανος δε πολλακις κατα την Γραφην λεγεται αυτος ο Θεος, ως το, Ου
δυναται ανθρωπος λαμβανειν αφ' εαυτου ουδεν, εαν μη ηι δεδομενον αυτωι εκ του
ουρανου, αντι του, εκ του Θεου. Καλει δε ουρανον αυτη και τας ουρανιας δυναμεις. Ὡς
το, Ὁ ουρανος μοι θρονος. Λεγεται δε ουρανος και το υψος της εν ανθρωποις αληθους
γνωσεως. Ὁ γαρ μετα πραξεως γινωσκων, και μετα γνωσεως πραττων, θρονος και
υποποδιον εστι του Θεου. Θρονος μεν δια την γνωσιν, ηι ο Θεος ενθρονιζεται· υποποδιον
δε δια την πραξιν, εφ' εαυτης δεχομενην τας θειας βασεις. Τουτων ουτω
προθεωρηθεντων, λοιπον πας ευσεβης αρετηι και γνωσει, η πραξει και θεωριαι
φρουρουμενος, επειδαν ιδηι δια των παθων επαναστασαν αυτωι την πονηραν και
ολεθριον δυναμιν, καθαπερ και Ἐζεχιας και Ἡσαΐας ειδον επερχομενον αυτοις τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

βασιλεα των Ἀσσυριων, καταφευγει προς τον Θεον, και αλαλητως βοαι προς αυτον, δια
της κατ' αρετην και γνωσιν επιδοσεως, και δεχεται συμμαχον αγγελον· δηλονοτι
μειζονα σοφιας και γνωσεως λογον εκτριβοντα τους πολεμιους. Παρεμβολη δε
βασιλεως Ἀσσουρ εστιν ο προς ηδονην τας φυσικας ορεξεις κινων. Πολεμιστης δε ο το
θυμικον διεγειρων, εις την των ηδονων φυλακην. Ἄρχων δε ο ταις επιφανειαις των
αρετων τας αισθησεις διερεθιζων. Στρατηγος δε ο ειδοποιος των παθων, και της
ενεργειας αυτων επινοητικος. Προσωπον δε του διαβολου, το λειον της ηδονης, και τα
θελκτικα των αισθησεων αισθητα. Και πολλοι εφερον δωρα τωι Κυριωι εις Ἱερουσα λην,
και τα δοματα τωι Ἐζεχιαι βασιλει Ἰουδαιων. Πας νους αρετηι και γνωσει κατεστεμμενος,
και 77.1272 βασιλευων Ἱερουσαλημ, ητοι της ειρηνην ορωσης εξεως· λεγω δη της των
στασιαζοντων παθων απηλλαγμενης καταστασεως (ορασις γαρ ειρηνης Ἱερουσαλημ
ερμηνευεται)· παντως εχει την φαινομενην κτισιν προσφερουσαν αυτωι μεν δοματα, τωι
δε Θεωι δωρα δι' αυτου. Κυριως γαρ δοματα μεν τα τοις ενδεεσι διδομενα· δωρα δε, τα
τοις απροσδεεσιν εισκομιζομενα. ∆ιο τωι μεν Κυριωι δωρα ως παντων απροσδεει τωι δε
Ἐζεχιαι δοματα, διοτι πας ανθρωπος επιδειται, και τροπων εις αρετην, και λογων εις
γνωσιν. Ἀλλα δωρα μεν, οι ενυπαρχοντες εκαστωι ειδει των συμπληρουντων την κτισιν
πνευματικοι λογοι, δι' ων ο της κτισεως γνωριζεται ποιητης, διδασκοντων, οτι εστι τις
των φαινομενων κτιστης και δεσποτης. ∆οματα δε οι ενοντες εκαστωι τουτων αυθις
φυσικοι νομοι· τουτ' εστι, τα φυσικα πλεονεκτηματα, δι' ων παιδευεται τις προς αρετην·
εκλεγομενος του μεν τοδε, του δε τοδε· και τους φυσικους αυτων νομους τοις
προαιρετικοις αυτου τροποις απομιμουμενος.
Ἐγκατεσπειρε γαρ ο Θεος τοις κατα μερος ειδεσι της κτισεως και σοφιας λογους
πνευματικους, μηνυοντας τον ποιητην αυτων Θεον· και φυσικους νομους
παιδαγωγουντας εις αρετην τον θεατην αυτων ανθρωπον. Ἵνα δε εκ πολλων ολιγα
παραθωμεν, αετου φυσικος νομος, το προς την ηλιακην μαρμαρυγην ιθυτενως
ατενιζειν. Ὃ μιμησεται τις, απευθυνων τον νουν εις το θειον φως. Μιμησεται και την
ελαφον, τα υψη των θειων θεωρηματων, καθαπερ εκεινη τα ορη, μεταδιωκων, και τα
εμφωλευοντα τοις ορωμενοις ειδεσι παθη, καθαπερ οφεις, τωι λογωι διαφθειρων της
διακρισεως, και τον τηι μνημηι εναπολαμβανομενον ιον της κακιας, ταις πολλαις και
διαφοροις κατασβεννυων πηγαις της γνωσεως. Μιμησεται και της δορκαδος την
οξυωπτιαν, τους βροχους των επιβουλευοντων τηι αρετηι δαιμονων υπερπηδων. Ἔτι δε
και του ορνεου την ασφαλειαν, τας παγιδας των τηι γνωσει πολεμουντων πονηρων
πνευματων υπεριπταμενος. Οι μεν θειοτεροι της κτισεως λογοι φαινονται εν τηι προνοιαι
και συνοχηι της του καθ' εκαστον ειδους μονιμοτητος, οι δε φυσικοι νομοι ταυτης, εν τηι
ταυτοτητι της του καθ' εκαστον ειδους φυσικης ενεργειας. ∆ι' ων ομου παντων
δοξαζεται μεν ο Θεος, παρ' ου γεγονασι· προκοπτει δε ο ανθρωπος δι' ον αυθις γεγονασι.
Και υπερηρθη κατ' οφθαλμους παντων των εθνων. Ὁ δια πραξεως και θεωριας
μεγαλυνθεις, υπεραιρεται δια πραξεως μεν παντων των σαρκικων και διαβεβλημενων
παθων, υπερανω τουτων γινομενος των δε φυσικων λεγομενων σωματων, ητοι των
υπο γενεσιν οντων και φθοραν· και απλως ειπειν οσα υπο την αισθησιν· δια θεωριας
τους εν αυτοις λογους γνωστικως διαπερασας, και προς τα συγγενη νοητα και θεια τον
νουν αγαγων. Και γαρ η πρακτικη μεν φιλοσοφια τον πρακτικον υπερανω ποιει 77.1273
των παθων· η θεωρια δε τον θεωρητικον υπερανω των ορωμενων καθιστησι. Και ου
κατα το ανταποδομα ο ανταπεδωκεν αυτωι ο Θεος ανταπεδωκεν Ἐζεχιας, αλλ' υψωθη η
καρδια· και εγενετο επ' αυτον οργη και επι Ἰουδαν και επι Ἱερουσαλημ. Πας νους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

φιλοσοφος ομου και φιλοθεος και τον Ἰουδαν εχει και την Ἱερουσαλημ· τον μεν εις την
εξιν της εξομολογησεως και μετανοιας λαμβανομενον· εξομολογησις γαρ ο Ἰουδας
ερμηνευεται· την δε, εις την ειρηνικην της απαθειας καταστασιν, ως ανωτερω
δεδηλωται. Και τον μεν ως πρακτικην φιλοσοφιαν, την δε, ως θεωρητικην
μυσταγωγιαν. Ἡνικα τοινυν πασαν αντικειμενην αρετηι και γνωσει διακρουσαμενος
δυναμιν, και το κατα των πνευματων της πονηριας αναδυσαμενος κρατος, μη την
δεουσαν ευχαριστιαν προσαγαγηι τωι της νικης αιτιωι Θεωι, αλλ' υψωθηι την καρδιαν,
εαυτωι το παν του κατορθωματος επιγραψαμενος· τηνικαυτα ως μη ανταποδους τωι Θεωι,
δεχεται ου μονον αυτος την οργην της εγκαταλειψεως, αλλα και Ἰουδας και
Ἱερουσαλημ, τουτ' εστιν, η τε της πραξεως εξις και η της θεωριας· τηι πραξει μεν
επανισταμενων παθων ατιμιας, τηι θεωριαι δε, ψευδων εννοιων συνεπιπλεκομενων.
Θειος γαρ ως αληθως ορος και νομος, κελευων παιδευεσθαι προς ευγνωμοσυνην δια
των εναντιων, τους επι τοις κρειττοσι φανεντας ευγνωμονας, και τηι σπανει των
αγαθων τους επι τηι αφθονιαι τουτων επαιρομενους. Ἡ γαρ επι κατορθωμασιν οιησις
απαιδαγωγητος μενουσα, το της αντιθεου τικτειν οιδεν υπερηφανιας νοσημα· ινα μη
ευρεθωμεν τωι καλωι προς την του κακου γενεσιν χρωμενοι· και δι' ων εδει πλεον
διασφαχθεισαν, εν ημιν ασαλευτον μενειν την θειαν επιγνωσιν, δι' εκεινων την
αγνοιαν νοσησαντες ταυτης.
Ὁ μεν γαρ οιομενος δι' εαυτου κατορθουν, ουκ επιζητησει λοιπον την πηγαιαν
των καλων αιτιαν· ο δε της εαυτου συναισθομενος περι τα καλα πενιας και ασθενειας,
τρεχει προς τον δουναι δυναμενον της ενδειας την πληρωσιν. Γινεται τοινυν επι τον
ειρημενον νουν η σωτηριος οργη της εγκαταλειψεως, ινα ταπεινωθηι, και επιγνωι τον
χορηγον των κατορθωματων· και μη επελθηι επ' αυτον αλλη οργη της αφαιρεσεως των
δοθεντων χαρισματων. Γεγραπται γαρ ευθυς, οτι Και εταπεινωθη Ἐζεχιας απο του
υψους της καρδιας αυτου, και οι κατοικουντες Ἱερουσαλημ, και ουκ επηλθεν επ' αυτους
οργη Κυριου εν ταις ημεραις Ἐζεχιου. Πας τοιγαρουν δια Θεου την νικην, ως
προδεδηλωται, κτησαμενος, και μη κατα το ανταποδομα, ο ανταπεδωκεν αυτωι ο Θεος,
ανταποδους αυτωι· τουτ' εστι, μη τωι μεγεθει της σωτηριας εξισωσας το πληθος της
ευχαριστιας· μηδε τηι ευεργεσιαι του σωσαντος αντιμετρησας την οικειαν διαθεσιν·
77.1276 ανταποδοσις γαρ του σωθεντος εστιν, η προς τον σωσαντα δι' εργων
αντιμετρουμενη διαθεσις· αλλ' υψωσας εαυτου την καρδιαν, ατε μεγα φρονησας ως μη
παρα Θεου λαβων, ενδικως δεχεται γινομενην επ' αυτον την πρωτην οργην,
συγχωρουντος του Θεου τωι διαβολωι νοητως αυτωι συμπλακηναι, και τους τε κατα την
πραξιν παρασαλευσαι τροπους της αρετης· τους τε κατα την θεωριαν διαυγεις
επιθολωσαι λογους της γνωσεως, ινα μαθων την οικειαν ασθενειαν, επιγνωι την θειαν
δυναμιν, την εν ημιν τα παθη καταπαλαιουσαν, και ταπεινωθηι μετανοησας, και τον
ογκον αποβαλων της οιησεως, και ουτως ιλεωσαμενος τον Θεον αποστρεψηι την
επερχομενην τοις μετανοουσιν οργην, την αφαιρουμενην την φρουρητικην χαριν της
ψυχης, και ερημον καταλιμπανουσαν τον αγνωμονα. Ἡμερας δε Ἐζεχιου νοησεις τους
διαφορους φωτισμους του δηλωθεντος νοος, ους δημιουργει δια της ιδιας ανατολης ο
νοητος ηλιος της δικαιοσυνης. Ὀργη Θεου εστιν η των παιδαγωγουμενων επιπονος
αισθησις, ητοι η των ακουσιων πονων επαγωγη· δι' ης τον επ' αρετηι και γνωσει
φυσιουμενον νουν ο Θεος πολλακις αγει προς συστολην και ταπεινωσιν, αυτον εαυτου
γενεσθαι διδους επιγνωμονα, και της οικειας ασθενειας συνιστορα. Ἑτερα δε οργη
Κυριου εστιν η ανακωχη της των θειων χαρισματων χορηγιας· ητις συμφεροντως επι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

παντα γινεται νουν υψηλον και μετεωρον, και τοις δοθεισιν αυτωι θεοθεν καλοις, ως επι
ιδιοις μεγαλαυχουμενον κατορθωμασι. Γινεται κατα προνοιαν επι τον υψηλοφρονα
νουν οργη εγκαταλειψεως, ητοι συγχωρησις του διοχληθηναι αυτον υπο δαιμονων,
κατα τε την πραξιν, κατα τε την θεωριαν· ινα λαβηι της μεν εαυτου φυσικης ασθενειας
συναισθησιν, της δε σκεπουσης αυτον, και το παντων αγαθων κατορθουσης θειας
δυναμεως τε και χαριτος επιγνωσιν, και ταπεινωθηι, ποῤρω παντελως εαυτου το
αλλοτριον και παρα φυσιν υψος ποιουμενος· ωστε μη επανελθειν επ' αυτον την αλλην
οργην, την των δοθεντων χαρισματων αφαιρεσιν, ταπεινωθεντα και γενομενον της του
τα καλα παρεχοντος επιγνωσεως. Ὁ μη σωφρονισθεις τωι πρωτωι της οργης, υποπιπτει
τωι δευτερωι, και αφαιρειται την των χαρισματων ενεργειαν, και γινεται της
φρουρουσης δυναμεως ερημος. Φησι γαρ εν αλλοις ο Θεος, Ἀφελω τον φραγμον αυτου,
και εσται εις διαρπαγην· και καθελω τον τοιχον αυτου, και εσται εις καταπατημα, και
ανησω τον αμπελωνα μου, και αναβησεται αυτον, ως εις χερσον ακανθα· και ταις
νεφελαις εντελουμαι του μη βρεξαι εις αυτον.
Ἀλλα πως, του Ἐζεχιου σφαλεντος, εγενετο ουκ επ' αυτον μονον η οργη, αλλα
και επι Ἰουδαν, και επι Ἱερουσαλημ, καιτοι του Κυριου σαφως εν αλλοις αποφηναμενου
μη αποθανειν αλλον υπερ της αλλου πλημμελειας, αλλ' εκαστον εν τηι αμαρτιαι αυτου
αποθανεισθαι; Ἐπειδη τον Ἐζεχιαν εις τον φιλοσοφον και φιλοθεον προδιελαβομεν
νουν, και τον μεν Ἰουδαν εις πραξιν, την δε Ἱερουσαλημ εις την θεωριαν· οταν 77.1277
τι καθ' οιον δη ποτε τροπον πεπονθεναι τον νουν νοησωμεν, τοτε και την πρακτικην
αυτου δυναμιν και την θεωρητικην συμπεπονθεναι πιστευομεν. Του γαρ υποκειμενου
πασχοντος, και τα εν υποκειμενωι συμπασχουσιν. Ὑποκειμενον μεν γαρ ο νους, ως
αρετης και γνωσεως δεκτικος. Ἐν υποκειμενωι δε πραξις και θεωρια, αιτινες, προς τον
νουν, συμβεβηκοτων λογον επεχουσι. ∆ιο κατα παντα τροπον και συμπασχουσι
πασχοντι, την αυτου ποιαν κινησιν, αρχην της οικειας αλλοιωσεως εχουσαι. Καλως ουν
τωι ρητωι της Γραφης συμφερεται της θεωριας ο λογος, λυων το φαινομενον απορον.
Μονος γαρ ο νους υψουται, μεγαλοφρονων επι κατορθωματι. Ἡ πραξις δε και η θεωρια
ου πεφυκασι τουτο πασχειν, μη θεωρουμεναι καθ' εαυτας υποστατικως· ομως μεν τοι τωι
νωι κατα τι μολυνομενωι συγχαιρονται. Και εθαψε τον Ἐζεχιαν εν αναβασει ταφων υιων
∆αβιδ, και δοξαν και τιμην εδωκαν αυτωι εν τωι θανατωι αυτου πας Ἰουδα, και οι κατοι
κουντες Ἱερουσαλημ. ∆αβιδ ερμηνευεται μεν εξουδενωσις, ερμηνευεται δε και ικανος
χειρι. Ειη δ' αν τοιουτος ο Χριστος, ον αποδοκιμασαντες εξουδενωσαν οι των Ἰουδαιων
ιερεις τε και αρχοντες, γενομενον δι' ημας ονειδος ανθρωπων απιστουντων τηι αληθειαι,
και εξουδενωμα λαου πληρους αμαρτιων. Ὁ ποιμην ο καλος, ο τιθεις την ψυχην υπερ
ημων των αυτου προβατων· ο αποκτεινας τον λεοντα και την αρκτον, τον θυμον λεγω,
και την επιθυμιαν, τα σπαραττοντα της εν ημιν θειας εικονος το καλλος. Ὁ πυῤρακης,
δια το παθημα της σφαγης. Μετα καλλους οφθαλμων, τουτ' εστι, μετα δοξης των κατα
προνοιαν και κρισιν υψηλοτερων λογων. Ὀφθαλμοι γαρ ειεν αν του λογου η προνοια
και η κρισις, δι' ων ποιειται του παντος την επισκοπην. Ἢ πυῤρακης μεν δια την
φαιδροτητα του βιου. Μετα καλλους δε οφθαλμων, δια τον αμεμπτον λογον της
γνωσεως. Ὁ του νοητου και υπερηφανου, φημι δη του διαβολου σφαγευς, του
πενταπηχυν εχοντος την ηλικιαν, δια την περι τας πεντε του σωματος αισθησεις
αυξησιν της αυτου κακιας· ο βασιλευς του αληθινου Ἰσραηλ, και ορωντος Θεον, οσον
εφικτον· ει και Σαουλ, ο παλαιος κατα τον νομον λαος, μαινεται φθονωι, δια την
απιστιαν τηκομενος, και μη φερων της προσκαιρου δοξης την στερησιν. Ου αφαιρειται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

το δορυ και του υδατος τον φακον· τουτ' εστιν, το κρατος της πρακτικης αρετης, και την
χαριν της γνωστικης θεωριας, ει και ταυτα παλιν διδωσι τοις προς αυτον κατα την
πιστιν διαβαινουσι, δια τους εξ Ἰουδαιων μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν. Ουπερ
παλιν εν τωι σπηλαιωι το της διπλοΐδος αφαιρειται πτερυγιον· τουτ' εστι, το ηθος της
κατα την ηθικην φιλοσοφιαν ασχημοσυνης· η το εν νοημασιν υψηλον της των νομικων
συμβολων και οιωνισματων περι 77.1280 βολης· ουκ αξιον κρινας εχειν αυτα, τον ως εν
σπη77.1280 λαιωι τωι σκοτει των αισθητων, και τηι σκιαι του γραμματος εγκεκλεισμενον.
∆ιπλοις γαρ, το διπλουν του νομου, το φαινομενον τε και το νοουμενον, το σωματικον
τε και το πνευματικον· ο αληθινος ποιμην, και βασιλευς, και των αντικειμενων
αναιρετης δυναμεων.
Ποιμην μεν των την πρακτικην μετερχομενων φιλοσοφιαν, και ποας δικην
νεμομενων φυσικην θεωριαν· βασιλευς δε των νομοις και λογοις πνευματικοις
αγομενων, και δια θεωριας θειοτερας προς αυτον αναγομενων. Τουτου του ∆αβιδ μεν
υιοι, οι εξ αυτου γεννηθεντες εν πνευματι αγιοι. Ταφοι δε τουτων αι μνημαι της κατα
Θεον αυτων επι γης πολιτειας. Ἀναβασεις δε των ταφων αυτων, τα υψη των εν ταις
μνημαις ταυταις κατορθωματων, δι' ων εκεινοι προς Θεον ανεβησαν· οις ενθαπτουσιν
οι ενιδρυοντες, οι τε κατα πραξιν τροποι, και οι κατα θεωριαν λογοι· εις ους
λαμβανονται πας Ἰουδα, και οι κατοικουντες Ἱερουσαλημ, τον τοις ουσιν απασιν
επαινετως αποθανοντα νουν· τοις μεν αισθητοις, τηι αποθεσει της κατ' αισθησιν
ενεργειας· τοις δε νοητοις, τηι αποπαυσει της νοερας κινησεως. Τον τοινυν Ἐζεχιαν
κρατος Θεου μνημονευομενον, ως νουν κραταιον περι πραξιν και περι γνωσιν
λαμπροτατον, θαπτουσιν αποθανοντα· τουτ' εστιν, παντων των οντων κατα γνωμην
απογενομενον, και προς τον υπερ τα οντα γενομενον. Πας Ἰουδα και οι κατοικουντες
Ἱερουσαλημ, η κατ' αρετην πραξις αυτου δηλονοτι, και η κατα γνωσιν αληθης θεωρια,
εν αναβασει ταφων υιων ∆αβιδ, εν τωι υψει, λεγω, της των απ' αιωνος αγιων μνημης,
δεδωκοτες αυτωι δοξαν και τιμην· δοξαν μεν δια το κατ' εικονα καλλος, τιμην δε δια το
καθ' ομοιωσιν μιμημα. Το μεν γαρ ποιει λογων πνευματικων αληθης θεωρια· το δε
παλιν ακριβης πραξις των θειων εντολων. Το, εθαψαν, δε νοησεις, αντι του εθηκαν.
Παρατηρητεον δε οτι ουδεις αναγεγραπται ταφεις εν ταφοις ∆αβιδ, η εν αναβασει
ταφων ∆αβιδ. Του γαρ Σωτηρος ημων Χριστου ασυγκριτος και αχωρητος ο εν σαρκι
βιος, κατα τροπον ομου και λογον. Ἐκαλυψε γαρ, φησιν, ουρανους η αρετη αυτου,
τουτ' εστι, και τας ανω δυναμεις τηι υπεροχηι της υπερβολης.
ΕΚ ΤΗΣ ΒΙΒΛΟΥ ΕΣ∆ΡΑ.
Περι Ζοροβαβελ. Και οτε εξηλθεν ο νεανισκος, αρας το προσ ωπον εις ουρανον,
εναντιον Ἱερουσαλημ, ευ λογησε τον βασιλεα του ουρανου, λεγων· Παρα σου η νικη, και
παρα σου η σοφια, και ση η δοξα, και εγω σος οικετης. Ὁ Ζοροβαβελ σπορα συγχυσεως, η
αναπαυσις ερμηνευεται· εσπαρη γαρ εν Βαβυλωνι, η σημαινει συγχυσιν, αιχμαλωτων
εκει κατεχομενων των γεννητορων αυτου. Και ανετειλεν εκει, νηπιοθεν αυγα 77.1281
ζων το καλλος της αρετης, και της γνωσεως· και απαλλαξας ολον το γενος της εκει
δουλειας, αναπαυσις αυτοις γεγονεν. Λοιπον ουν ειη αν Ζοροβαβελ, νους φιλοσοφος,
πρωτον μεν δια μετανοιας σπειρομενος εν τηι συγχυσει των παθων, ειτα φωτιζων, και
υποδεικνυων την αισχυνην αυτων. Ἔπειτα ελευθερων τους λογισμους και την ψυχην
απο της τοιαυτης αιχμαλωσιας και αναπαυων αυτους. Ουτος τοινυν οτε εξελθηι απο του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

βασιλεως ∆αρειου, λεγω δη του φυσικου νομου, νικησας παρ' αυτου, αιρει το προσωπον
εις τον ουρανον, τουτ' εστι, την διαθεσιν της ψυχης, εν ηι οι χαρακτηρες των καλων, εις
το υψος της γνωσεως ενωπιον της απαθειας. ∆ια γαρ της απαθειας εις το υψος της
γνωσεως ανατεινεται, ζητων τον δοτηρα της νικης. Ἱερουσαλημ γαρ ορασιν ειρηνης
ερμηνευει. Νικην μεν ουν λεγει το κατα των παθων κρατος της πρακτικης· σοφιαν δε,
την δια της θεωρητικης γνωσιν της αληθειας. ∆οξαν δε την εξ αμφοτερων ωραιοτητα
και λαμπροτητα. Ἑνουμεναι γαρ μιαν αναστραπτουσιν αιγλην. Ειτα προστηρησον· οτι
Και εγω σος οικετης. ∆ια γαρ του τοιουτου νοος, ως δι' υπηρετουντος οργανου, την
αρετην και την γνωσιν εν τωι ανθρωπωι επιτελει, μηδεν ετερον συνεισφεροντι πλην της
θελουσης τα καλα διαθεσεως. Ἀλλ' ο μεν πρωτος νεανισκος τωι οινωι δους το κατα
παντων κρατος, τηι ζεσει των σαρκικων ηδονων την νικην κατεχωρησατο. Ὁ δευτερος
δε τωι βασιλει τουτο δους, την κοσμικην δοξαν υπερισχυειν ηινιξατο. Ὁ δε τριτος ο
Ζοροβαβελ δια μεν των γυναικων ενεφηνε το τελος των αρετων, την εις τον Θεον και
εις τον πλησιον αγαπην δια δε της αληθειας, το τελος των γνωσεων, ητοι των οντων
αρχην· λεγω δη τον Θεον. Και οι μεν βʹ νεανισκοι του εξ υλης και ειδους συνθετου
σωματος εικονα φερουσιν· και ο μεν τηι επιθυμιαι, ο δε τωι θυμωι προσνεμει το κυρος.
Ὁ μεν γαρ νους επιθυμιας συμβολον, ο δε βασιλευς θυμου· τυραννικον γαρ ο
θυμος. Ὁ δε γε Ζοροβαβελ τυπον επεχει της απλης και ασυνθετου κατ' ουσιαν ψυχης·
διο και σοφης αντεθηκε. Ταις μεν γαρ σαρκικαις ηδοναις, την πνευματικην την εκ της
ειρημενης αγαπης γινομενην· τωι δε φθειρομενωι κρατει, το αφθαρτον. Και διαλεχθεις
ουτω και νικησας, ηλευθερωσε τον λαον, ως ανωτερω προδιελαβομεν· και επανηγαγεν
εις την Ἰουδαιαν, η εις μετανοιαν και εξομολογησιν, και εις Ἱερουσαλημ, φημι δη την
ειρηνικην και απαθη καταστασιν· και ωικοδομησε τον ναον, την δεκτικην της ανωτατω
σοφιας γνωσιν. Ἑτερα θεωρια εις τον Ζοροβαβελ. Ζοροβαβελ νεος εστιν ο δια του
παλαιου τυπουμενος Ἰησους Χριστος, ο εν τηι συγχυσει της φυσεως ημων συλληφθεις,
και γεννηθεις τελειος ανθρωπος, ο μη γενομενος μεν συν ημιν αιχμαλωτος, μηδε προς
την των παθων συγχυσιν κατασυρεις. Ἁμαρτιαν γαρ, φησιν, ουκ εποιησεν, εν ημιν δε
τοις αιχμαλωτοις τεχθεις, και μεθ' ημων των ανομων λογισθεις. Ουτος εστιν η ανατολη
φωτος της 77.1284 αληθειας του λαμψαντος τοις διασπαρεισιν υπο της πλανης.
Ἀνατελει γαρ, φησιν, ημιν ηλιος δικαιοσυνης, και ανατολη ονομα αυτου. Ουτος εστιν ο
και λογωι και εργωι νικησας ολον τον κοσμον, και αληθως ελευθερων τους πειθομενους
αυτωι, και επαναγων απο σκοτους εις φως, και απο κακιας εις αρετην, και απο θανατου
εις ζωην, και απο γης εις ουρανον. Ουτος εστιν ο σοφος οικοδομος του εμπρησθεντος τωι
πυρι των παθων ημων λογικου ναου, ο κατασκευασας τον αχειροποιητον ναον του
προσλημματος, εν ωι και εσκηνωσεν. Ουτος εστιν ου προειρηκε το Πνευμα το αγιον· Αι
χειρες Ζοροβαβελ εθεμελιωσαν τον οικον τουτον, και αι χειρες αυτου επιτελεσουσιν
αυτον την τε προτεραν δηλουν του ανθρωπου διαπλασιν, και την τελευταιαν εν εαυτωι
αναπλασιν. Ου χειρας ειπε την δημιουργικην δυναμιν. Ουτος εστιν ο Ζοροβαβελ ου εν
τηι χειρι ο λιθος ο κασσιτερινος. Ἑπτα δε του λιθου τουτου οι οφθαλμοι. Ὁ γαρ παλαιος
Ζοροβαβελ ουδαμως ιστορηται λιθον τοιουτον κτησαμενος. Χειρ μεν ουν του νεου
Ζοροβαβελ η πραξις των εντολων αυτου. Λιθος δε κασσιτερινος, η εις αυτον πιστις. Ἡ
γαρ εις αυτον πιστις εν τηι πραξει των εντολων αυτου διαφαινεται. Ἀλλα λιθος μεν αυτη
δια το στεῤρον, οσον προς την αληθειαν, και αμετακινητον. Κασσιτερινος δε δια το τον
κασσιτερον χαρακτηριζειν αυτην. Ὥσπερ γαρ ο κασσιτερος της του αργυρου και της του
μολιβδου μετεσχηκεν ιδιοτητος. Ουτω γαρ αυτη δοξαζει μεν φυλαττομενη, κολαζει δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

μη φυλαττομενη. Τιμωριας μεν γαρ συμβολον ο μολιβδος, λαμπροτητος δε ο αργυρος.
Ἑπτα δε οφθαλμοι της εμπρακτου ταυτης πιστεως, τα ζʹ του αγιου Πνευματος χαρισματα
απερ Ἡσαΐας απηριθμησατο· πνευμα σοφιας, πνευμα συνεσεως, πνευμα γνωσεως,
πνευμα επιστημης, πνευμα βουλης, πνευμα ισχυος, πνευμα φοβου του Θεου. Ἴδιον δε
φοβου μεν η αποχη των κακων, ισχυος δε η πραξις των καλων· βουλης δε η διακρισις
των αντικειμενων· επιστημης δε η των κατα τας αρετας τροπων ειδησις· γνωσεως δε η
των εν ταις εντολαις λογων της θεωριας· συνεσεως δε η προς τους ρηθεντας τροπους
και λογους συνδιαθεσις της ψυχης. Σοφιας δε η των υψηλοτερων ετι και θειοτερων
λογων μυσταγωγια. Ὁ μεν Ἡσαΐας απο του τωι Θεωι μεν προσεχους, ημιν δε τελευταιου
αρξαμενος, κατηλθεν επι το ημιν μεν προσεχες, τωι δε Θεωι τελευταιον, οπερ εστιν ο
φοβος. Ἀρχη γαρ, φησι, σοφιας φοβος Κυριου.
Ἐγω δε τουναντιον απο του φοβου μαλλον αρξαμενος επι την σοφιαν ανηλθον,
ητις εστι τωι μεν Θεωι προσεχης, ημιν δε ποῤρωτατω. Ταυτα εισιν οι ζʹ οφθαλμοι της
εμπρακτου πιστεως, δι' ων φωτιζομεθα τε και προς τον Θεον οδηγουμεθα, και εις την
μιαν αιτιαν των χαρισματων την διαιρουσαν αυτα, συναγομεθα. Περι των
ελευθερωθεντων της αιχμαλωσιας και δουλειας, συνεξελθοντων τωι Ζοροβαβελ. Οι δε
παντες ησαν εξ Ἰσραηλ απο δωδεκαετους χωρις παιδων και γυναικων μυριαδες τεσσα
ρες τρισχιλιοι τριακοσιοι εξηκοντα. Μονος ο γενομενος υπερ τα αισθητα χρονικα νους.
77.1285 Πενταδικη μεν γαρ η αισθησις· εβδοματικος δε ο χρονος, δι' ον ο δωδεκα
συμπληρουται· και της προς ταυτα ψυχης εν τουτοις απαλλαττεται δουλειας,
επειγομενος προς την ανω Ἱερουσαλημ, εχων χωρις παιδων και γυναικων μυριαδας δ'
τρισχιλιους τξʹ. Παιδες μεν ουν εισιν, οι των φυσικων και αδιαβλητων παθων λογισμοι·
γυναικες δε αι κατα φυσιν ορεξεις και ηδοναι· και η τυχουσα γαρ τροφη ποιει κατα
φυσιν ηδονην, προλαβουσαν ενδειαν παραμυθουμενη, και η τυχουσα ποσις την οχλησιν
του διψους αποκρουομενη, και τυχων υπνος την εξ εγρηγορσεως κεκμηκυιαν
ανακτωμενος δυναμιν. Ουτε δε οι δηλωθεντες λογισμοι, ουτε αιρεθεισαι ηδοναι,
συναριθμουμενα τοις ανδρασιν, ως ουχ υφεστωτα καθ' εαυτα, ομως συνεξερχονται
τουτοις φευγουσι την αμαρτιαν, και προς την δικαιοσυνην απιουσιν· ως αναγκαια μεν
εις συστασιν φυσεως, χρησιμα δε προς κτησιν αρετης. Ἢ και αλλως· ου συναριθμουνται,
ως μη συμμεθισταμενα προς την αθανατον ζωην· χωρις γαρ και λογισμων τοιουτων και
ηδονων εκει μεταβαινομεν. ∆ʹ δε μυριαδες εισιν, αι δ' γενικαι αρεται, φρονησις,
ανδρεια, σωφροσυνη, δικαιοσυνη, μεθ' ων και φυσιν και χρονον διαβας ο νους, προς την
της απαθειας ληξιν αποκαθισταται, Ἢ αι δ' γενικαι απαθειαι, ων πρωτη μεν η παντελης
αποχη της κατ' εργον αμαρτιας, εν τοις εισαγωγικοις θεωρουμενη. ∆ευτερα δε η
παντελης αποβολη των εμπαθων λογισμων, εν τοις υπερ τουτους συνισταμενη. Τριτη δε
η περι τα παθη παντελης ακινησια εν τοις υψηλοτεροις γινομενη. Τεταρτη δε η και
αυτης δη της ψιλης φαντασιας των παθων παντελης καθαρσις εν τοις τελειοις ορωμενη.
Ὥσπερ δε υφ' εκαστην γενικην αρετην η απαθειαν, πολλαι εισι μερικαι αρεται και
απαθειαι. Οι δε τρισχιλιοι την τελειαν θεολογιαν υποδηλουσι. Τρεις μεν δια τας τρεις
υποστασεις της Θεοτητος. Χιλιοι δε δια την τελειοτητα της περι εκαστου τουτων
θεολογιας. Τελειωσις γαρ εκατονταδων, η χιλιας· ωσπερ η μεν δεκας μοναδων, η δε
εκατοντας δεκαδων, η δε μυριας χιλιαδων· οι δε τριακοσιοι τους περι αρετης και περι
φυσεως λογους υποσημαινουσι. Των τριακοσιων γαρ επινοιαι διαιρουμενων εις εκατον
τε και διακοσια· ο μεν ρʹ αριθμος μηνυσει την τελειαν αρετην δεκαπλασιαζουσαν την
δεκαδα των θεογραφων εντολων. Ὁ διακοσια δε, την φυσιν εξ υλης και ειδους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

συνεστηκυιαν. Ἐπει γαρ τετραδικη μην η υλη, δια την τετρακτυν των στοιχειων αυτης,
πενταδικον δε το ειδος δια το πενταπλουν της αισθησεως, της τα υλικα σχηματιζουσης,
τετρακις τον νʹ συνθεις, ποιησεις ςʹ ον τωι ρʹ παλιν συναψας δια της αρετης το ευ ειναι.
Οι δε εξηκοντα την ποιητικην των θειων εντολων υποφαινουσι δυναμιν· εν εξ μεν γαρ
ημεραις εποιησεν ο Θεος τον κοσμον τουτον. ∆εκα δε αι θεοδωρητοι εντολαι· εξακις δε
τα δεκα εξηκοντα, μεθ' ων ομου παντων εξερχεται ο ανωτερω διερμηνευθεις Συτ. Ἐπει
δε συνεξηλθον αυτοις και παιδες, και παιδισκαι, και ψαλται, και ψαλτωιδοι, και
καμηλοι, και ιπποι, και ημιονοι, και υποζυγια, ειεν ταυτα τυποι των διαφορων βαθμων
της Ἐκκλησιας, δι' ων προ 77.1288 ετυπουντο αι διαθεσεις των πιστευοντων. Παιδες μεν
γαρ και παιδισκαι, οι φοβωι των αιωνιων κολασεων υπερχομενοι το βαρος της
πρακτικης φιλοσοφιας, και την εν αυτηι σκληραγωγιαν· ων παιδες μεν οι ισχυροτεροι,
παιδισκαι δε οι ασθενεστεροι. Ψαλται δε ων η πραξις βοαι και κηρυττει του Θεου τα
θεληματα τερποντα τους ευσεβεις. Ψαλτωιδοι δε, οι μη μονον ταυτα κατωρθωκοτες,
αλλα και ετερους εις την τουτων πραξιν δια του διδασκειν και ρυθμιζειν εναγοντες.
Καμηλοι δε οι προς υψηλοτερας θεωριας ανατεινομενοι. Ἵπποι δε οι το σταδιον του
κατα Θεον βιου τρεχοντες· ημιονοι δε οι μιγαδες το ηθος, και εν τωι κοινωι το ακοινον
επιδεικνυμενοι, η οι αγονοι κακιας· υποζυγια δε οι τους ασθενεις βασταζοντες και τα
βαρη τουτων φεροντες· οι δε διαφοροι αριθμοι των τε παιδων και παιδισκων, και των
ψαλτων και ψαλτωιδων και των αλλων, εμφαντικοι τινες εισι του διαφορα ειναι και τα
πληθη των ταγματων της Ἐκκλησιας. ∆ιαφορα μεν γαρ ταγματα, διαφορα δε και τα υπο
τα ταγματα πληθη, και αλλα αλλων πλειονα η ελαττονα. Και ακουσαντες οι εχθροι της
φυλης Ἰουδα και Βε νιαμιν, εληλυθασιν επιγνωναι τις η φωνη των σαλπιγγων· και
επεγνωσαν οτι εκ της αιχμαλω σιας οικοδομουσι ναον Κυριωι τωι Θεωι Ἰσραηλ. Ἰουδας
μεν εξομολογησις ερμηνευεται. ∆ιττη δε αυτη, η μεν ευχαριστιαν δεδωρημενων αγαθων
σημαινουσα, η δε εξαγορειαν πεπραγμενων κακων. Πας τοινυν εξομολογουμενος κατα
μιαν τουτων, της φυλης εστι του Ἰουδα. Ἐπει δε και Βενιαμιν πενθος ερμηνευεται, η
στεναγμος μητρος, η οικοδομη λαου· πας πενθων επι τοις οικειοις αμαρτημασιν, η
στεναζων επι τοις αλλοτριοις, τροπον μητρος συμπαθους, η οικοδομων τινας τεχνηι
διδασκαλιας, της φυλης εστι του Βενιαμιν. Οι τοιουτοι δε της των παθων αιχμαλωσιας
ελευθερωθεντες, και κατα την εξιν της απαθειας γενομενοι, οικοδομουσι ναον Κυριωι.
τον εκ διαφορων τροπων αρετης και λογων γνωσεως οικοδομουμενον. Ἐχθροι δε
τουτων εισι, τα τεσσαρα εθνη τα μετοικισθεντα εις γην Ἰσραηλ υπο Ἀσβακαφαθ
βασιλεως Ἀσσουρ, λεγω δη Βαβυλωνιους και Ἐχουθαιους, και Αιμαθαιους, και
Ευσεβαιους. Βαβυλωνιοι μεν ουν η υπερηφανια συγχεουσα τον νουν. Ἐχουθαιοι δε η
κενοδοξια εξιστωσα την διανοιαν. Ἐχουθ γαρ εκστασις ερμηνευεται. Αιμαθαιοι δε η
ανθρωπαρεσκια. Αιμαθ μεν γαρ ορασις φαινομενων· ερμηνευεται· των ορωμενων δε και
φαινομενων ηθων επιμελειται ο ανθρωπαρεσκος. Ευβαιοι δε η υποκρισις. Ευβαιοι γαρ
οφιωδεις ερμηνευονται. Ὁ δε οφις δι' υποκρισεως ηπατησε τον πρωτοπλαστον.
Ἀσβακαφαθ δε ο διαβολος, Ἀσβακαφαθ ερμηνευεται αιχμαλωτιζων· οπισθεν, τουτ' εστι.
κατα το αφανες, η 77.1289 κατα το λεληθος συναρπαζων. Ουτος δε μετυκισε τα δʹ ταυτι
παθη, εις την εξιν της αρετης, και της γνωσεως, παρενειρας αυτα τοις εναρετοις και
γνωστικοις, ινα δια τουτων απο του κατα Θεον σκοπου προς ετερον απαγαγηι τους εν
αγαθοις πονουντας. Τουτων δη των δ' αγαθων οι προεστωτες δαιμονες ακουσαντες της
φωνης των σαλπιγγων εληλυθασιν επιγνωναι, τις εστιν αυτη. Σαλπιγγες μεν ουν, αι
θειαι εντολαι, φωνη δε αυτων αι πραξεις αυτων, ης αισθομενοι οι δαιμονες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

διανιστανται προς κακουργιαν. Και προσελθοντες τωι Ζοροβαβελ, και τωι Ἰησου και τοις
ηγουμενοις των πατριων, λεγουσιν αυτοις· Ἐνοικοδομησομεν υμιν· ομοιως γαρ υμιν
ακουομεν του Κυριου του Θεου, και αυτωι επιθυομεν αφ' ημερων Ἀσφακααθ βασιλεως
Ἀσσουρ· ος μετυκισεν ημας ενθαδε. Και ειπον αυτοις Ζοροβαβελ, και Ἰησους και οι
ηγουμενοι των πατριων· Ουχ υμιν και ημιν το οικοδομησαι οικον Κυριωι τωι Θεωι ημων.
Ἡμεις γαρ μονοι οικοδομησομεν. Ζοροβαβελ μεν εστιν ο πρακτικος νους ως
πολεμικωτερος. Ἰησους δε ο θεωρητικος, ως ιερωτερος. Ἄρχοντες δε των πατριων, αι
της ψυχης δυναμεις, υφ' ας οι τε τροποι της αρετης, και οι λογοι της γνωσεως.
Προσερχονται δε τουτοις οι των ειρημενων παθων δαιμονες, βουλομενοι
συνοικοδομειν τον οικον Κυριου. Ουδεις γαρ των δαιμονων τουτων κωλυει των κατα
Θεον αγωνιζομενων το προθυμον· αλλα και μαλλον τας ελλειψεις των καλων δολερως
περικοψας, τας επιτασεις υπαγορευει, καθαπερ συμπροθυμουμενος· ινα παραπολεσαντες
το ισον σταθμιον της μεσοτητος, λαθωμεν προς αλλο φερομενοι καταγωγιον το φιλον
αυτοις. ∆ιο και λεγουσιν, οτι Ὁμοιως υμιν ακουομεν Κυριου, και αυτωι επιθυομεν,
τουτ' εστιν, αποδεχομεθα τας εντολας Κυριου, και συνεργουμεν τοις ενεργουσιν αυτας,
και οντως ουκ αποστρεφονται ταυτας, εως προς αυτους νενευκεν ο σκοπος των
ενεργουντων παρατραπεις της ευθυτητος. Τους μεν γαρ αλλους δαιμονας ραιδιως αν τις
κατανοησειε· τους δε δοκουντας συνεργειν τωι δρομωι του κατα Θεον βιου, μολις αν οι
κατα τον Ζοροβαβελ και τον Ἰησουν διαγνοιεν, και αποκρουσαιντο την συνεργιαν
αυτων, ευ ειδοτες, ως η ταυτης επιμιξια, της ολης οικοδομης ποιειται καθαιρεσιν. Ου
γαρ προς του Θεου δοξαν αμφοραι, προς δε το παθος, εις ο μεταφερειν οι συνεργουντες
δαιμονες βουλονται. Οι μεν ουν κατ' ελλειψιν αρετης πολεμουντες δαιμονες εισιν, οι τα
απο του θυμου και της επιθυμιας παθη της ατιμιας υποτιθεμενοι· οι δε καθ' υπερβολην,
οι των τεσσαρων παθων προεστηκοτες.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43


