In Kalendas
Του αυτου λογος εν ταις καλανδαις, μη προελθοντος του επισκοπου
Ἀντιοχειας Φλαβιανου. Ἐλεχθη δε κατα των παρατηρουντων τας
νεομηνιας, και κατα την πολιν χορειας τελουντων, και εις το ρητον του
Ἀποστολου· Τα παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε.
48.953
αʹ. Καθαπερ χορος τον κορυφαιον επιζητει, και ναυτων πληρωμα τον
κυβερνητην, ουτω και ο των ιερεων τουτων συλλογος τον αρχιερεα και κοινον
πατερα τημερον. Ἀλλ' επι μεν του χορου και του πλοιου πολυ και του κοσμου και
της ασφαλειας η των προεστωτων απουσια παρασπαται πολλακις· ενταυθα δε ουχ
ουτως. Ει γαρ και μη τηι σαρκι παρεστιν, αλλα τωι πνευματι παρεστι, και νυν μεθ'
ημων εστιν οικοι καθημενος, ωσπερ και ημεις μετ' εκεινου εστωτες ενταυθα.
Τοιαυτη γαρ η της αγαπης δυναμις, τους εκ πολλου διαστηματος οντας συναγαγειν
ειωθε και συνδειν. Τον γουν εν αλλοτριαι διατριβοντα και μακροις διειργομενον
ημων πελαγεσιν αν φιλωμεν, καθ' εκαστην φανταζομεθα την ημεραν, ωσπερ ουν
οταν προς τινα αηδως εχωμεν, ουδ' εγγυς εστωτα βλεπειν δοκουμεν πολλακις. Ουτω
παρουσης μεν αγαπης ουδεν βλαβος εκ του κατα τον τοπον διαστηματος, απουσης δε
ουδεν οφελος εκ της των τοπων εγγυτητος.
Πρυην γουν ημων εγκωμιαζοντων τον μακαριον Παυλον, ουτως
εσκιρτησατε, ως αυτον ορωντες παροντα· καιτοι το μεν σωμα εν τηι βασιλιδι κειται
Ῥωμηι, η δε ψυχη εν ταις χερσι του Θεου· ∆ικαιων γαρ ψυχαι εν χειρι Θεου, και ου μη
αψηται αυτων βασανος· αλλ' ομως η της αγαπης δυναμις προ των οφθαλμων αυτον
εστησε των υμετερων. Και εβουλομην μεν εις την αυτην υποθεσιν καταβηναι και
τημερον, αλλα προς ετερα κατεπειγοντα ημιν ο λογος ωρμηται, τα σημερον υπο της
πολεως απασης αμαρτηθεντα. Τους γαρ ακουοντας των εγκωμιων Παυλου προτερον
της αρετης του Παυλου ζηλωτας ειναι χρη, και της τοιαυτης ακροασεως αξιους. Ἐπει
ουν ου παρεστιν ημιν ο πατηρ, φερε, ταις ευχαις ταις εκεινου θαῤρησαντες της προς
υμας διδασκαλιας αψωμεθα. Και γαρ Μωυσης ου παρων τωι σωματι τοις πολεμουσιν,
ουδεν ελαττον των πολεμουντων, αλλα και πολλωι πλεον, εις την μαχην
συνετελεσεν εκεινην, τηι των χειρων εκτασει τα πραγματα των οικειων επαιρων, και
φοβερα τοις εναντιοις ποιων. Ὥσπερ γαρ η της αγαπης δυναμις ου διειργεται
διαστηματι τοπου, ουτως ουδε η της ευχης ενεργεια, αλλ' ωσπερ εκεινη τους
αλληλων αφεστωτας συνδει, ουτω και αυτη τους ποῤρωθεν οντας τα μεγιστα ωφε
48.954 λειν δυναται. Θαῤρουντες τοινυν επι την μαχην χωρωμεν. Και γαρ και ημιν
πολεμος συνεστηκε νυν, ουκ Ἀμαληκιτων επελθοντων, καθαπερ τοτε, ουδ' ετερων
τινων βαρβαρων καταδραμοντων, αλλα δαιμονων πομπευσαντων επι της αγορας. Αι
γαρ διαβολικαι παννυχιδες αι γινομεναι τημερον, και τα σκωμματα, και αι λοιδοριαι,
και αι χορειαι αι νυκτεριναι, και η καταγελαστος αυτη κωμωιδια, παντος πολεμιου
χαλεπωτερον την πολιν ημων εξηιχμαλωτισαν, και δεον επι τουτοις κατεσταλθαι,
πενθειν, καταδυεσθαι, και τους ημαρτηκοτας, και τους ουχ ημαρτηκοτας, τους μεν
υπερ ων επλημμελησαν, τους δε υπερ ων τους αδελφους ειδον ασχημονησαντας·
περιχαρης ημιν η πολις γεγονε και φαιδρα, και εστεφανωται, και καθαπερ γυνη
φιλοκοσμος και πολυτελης, ουτως η αγορα φιλοτιμως εκαλλωπισατο σημερον,
χρυσια περιθεμενη, και ιματια πολυτελη, και υποδηματα, και ετερα τινα τοιαυτα,
των εν τοις εργαστηριοις εκαστου τηι των οικειων εργων επιδειξει τον ομοτεχνον
παραδραμειν φιλονεικουντος. Ἀλλ' αυτη μεν η φιλοτιμια, ει και παιδικης εστι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

διανοιας, και ψυχης ουδεν μεγα ουδε υψηλον φανταζομενης, αλλ' ομως ου
τοσαυτην επισυρεται βλαβην, αλλ' ανοητος τις εστι μονον σπουδη, γελωτα
καταχεουσα των περι ταυτα εσπουδακοτων. Ει γαρ καλλωπιζειν βουλει, μη το
εργαστηριον, αλλα την σαυτου ψυχην· μη την αγοραν, αλλα την διανοιαν· ινα
αγγελοι θαυμασωσι, και αρχαγγελοι το γινομενον αποδεξωνται, και ο των αγγελων
∆εσποτης αμειψηται σε ταις παρ' εαυτου δωρεαις· ως αυτη γε η επιδειξις, η νυν
γινομενη, και γελωτα και βασκανιαν φερει, παρα μεν των υψηλοτερων την διανοιαν
γελωτα, παρα δε των τα αυτα νοσουντων βασκανιαν και φθονον πολυν.
βʹ. Ἀλλ', οπερ εφην, ου τοσουτων εγκληματων αξια αυτη η φιλοτιμια· οι δε
εν τοις καπηλειοις αγωνες γινομενοι τημερον, ουτοι μεν μαλιστα οδυνωσι, και
ασωτιας και ασεβειας εμπεπλησμενοι πολλης· ασεβειας μεν, οτι παρατηρουσιν
ημερας οι ταυτα ποιουντες, και οιωνιζονται, και νομιζουσιν, ει την νουμηνιαν του
μηνος τουτου μεθ' ηδονης και ευφροσυνης επιτελεσαιεν, και τον απαντα τοιουτον
εξειν ενιαυτον· ασωτιας δε, οτι υπο την εω γυναικες και ανδρες φιαλας και ποτηρια
πληρωσαντες μετα πολλης της ασωτιας τον ακρατον πινουσι. Ταυτα αναξια της ημε
48.955 τερας φιλοσοφιας, καν υμεις ποιητε, καν ετερους ποιουντας περιιδητε, καν
οικετας, καν φιλους, καν γειτονας. Ουκ ηκουσας Παυλου λεγοντος· Ἡμερας
παρατηρεισθε και μηνας και καιρους και ενιαυτους· φοβουμαι μηπως εικη
κεκοπιακα εις υμας. Ἄλλως δε και της εσχατης ανοιας αν ειη απο της μιας ημερας, ει
δεξια γενοιτο, και του παντος τουτο προσδοκαιν ενιαυτου· ουκ ανοιας δε μονον,
αλλα και διαβολικης ενεργειας η κρισις αυτη, μη τηι οικειαι σπουδηι και προθυμιαι,
αλλα ταις των ημερων περιοδοις τα κατα τον βιον επιτρεπειν τον ημετερον. ∆εξιος ο
ενιαυτος εσται σοι δι' ολου, ουκ εαν εν νουμηνιαι μεθυηις, αλλ' εαν και εν νουμηνιαι,
και καθ' εκαστην ημεραν τα τωι Θεωι δοκουντα ποιηις.
Πονηρα γαρ ημερα και αγαθη γινεται, ου παρα την οικειαν φυσιν, ουδεν γαρ
ημερα διενηνοχεν ημερας, αλλα παρα την ημετεραν σπουδην και ραιθυμιαν. Ἂν
δικαιοσυνην εργασηι, χρηστη σοι γεγονεν η ημερα· αν αμαρτιαν εργασηι, πονηρα και
κολασεως γεμουσα. Ἂν ταυτα φιλοσοφηις, και ουτω διακειμενος ηις, απαντα δεξιον
εξεις τον ενιαυτον, ευχας, ελεημοσυνας καθ' εκαστην εργαζομενος την ημεραν· αν
δε της μεν κατα σαυτον αρετης αμεληις, αρχαις δε μηνων και αριθμοις ημερων
εμπιστευσηις σου της ψυχης την ευφροσυνην, παντων ερημος εσηι των κατα σαυτον
αγαθων. Ὅπερ ουν και ο διαβολος συνιδων, και σπουδαζων ημων εκλυσαι τους περι
την αρετην πονους, και της ψυχης σβεσαι την προθυμιαν, ταις ημεραις επιγραφειν
επαιδευσεν τας ευπραγιας και τας κακοπραγιας. Ὁ γαρ πεισας εαυτον οτι ημερα εστι
κακη και αγαθη, ουτε εν τηι κακηι των αγαθων εργων επιμελησεται, ως εικη παντα
ποιων, και ουδεν ωφελων δια την της ημερας αναγκην· ουτε εν τηι αγαθηι παλιν
τουτο εργασεται, ως ουδεν εκ της οικειας παραβλαπτομενος ραιθυμιας, δια την της
παλιν ημερας ευκληριαν· και ουτως εκατερωθεν την εαυτου προδωσει σωτηριαν· και
ποτε μεν ως ανονητα πονων, ποτε δε ως περιττα, εν αργιαι και πονηριαι βιωσεται.
Ὅπερ ουν ειδοτας φευγειν δει του διαβολου τας μεθοδειας, και ταυτην εκβαλειν της
διανοιας την ψηφον, και μη παρατηρειν ημερας, μηδε την μεν μισειν, την δε φιλειν.
Ου γαρ ινα ημας εις ραιθυμιαν εμβαληι μονον, αλλ' ινα και του Θεου τα
δημιουργηματα διαβαληι, ταυτα ο πονηρος δαιμων εκεινος σκευωρει, και εις
ασεβειαν ομου και εις ραιθυμιαν τας ημετερας καθελκυσαι βουλομενος ψυχας. Ἀλλ'
ημας αποπηδαιν χρη, και σαφως ειδεναι οτι ουδεν κακον, αλλ' αμαρτια μονον, και
ουδεν αγαθον, αλλ' αρετη μονον, και το δια παντων αρεσκειν Θεωι.
Ου ποιει μεθη ευφροσυνην, αλλ' ευχη πνευματικη· ουκ οινος, αλλα λογος
διδασκαλικος. Ὁ οινος χειμωνα, ο δε λογος γαληνην εργαζεται· εκεινος θορυβον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επεισαγει, ουτος ταραχην εκβαλλει· εκεινος σκοτοι την διανοιαν, ουτος
εσκοτισμενην φωτιζει· εκεινος αθυμιας τας ουκ ουσας εμβαλλει, ουτος τας ουσας
απελαυνει. Ουδεν γαρ ουτως ευθυμιαν και ευφροσυνην ποιειν ειωθεν, ως τα περι
φιλοσοφιας δογματα, το των παροντων υπεροραιν πραγματων, το προς τα μελλοντα
κεχηνεναι, το μηδεν των ανθρωπινων βεβαιον ειναι νομιζειν, μη πλουτον, μη
δυναστειαν, μη τιμας, μη θεραπειας. Ἂν ταυτα ειδηις φιλοσοφειν, καν πλουτουντα
θεασηι τινα, ου δηχθησηι φθονωι, καν εις πενιαν καταπεσηις, ου ταπεινωθησηι 48.956
τηι πτωχειαι· ουτω διαπαντος εορταζειν δυνασαι. Τον γαρ Χριστιανον ουχι μηνας,
ουδε νουμηνιας, ουδε κυριακας εορταζειν χρη, αλλα δια παντος του βιου την αυτωι
πρεπουσαν εορτην αγειν. Τις δ' αυτωι πρεπουσα εορτη; Ἀκουσωμεν Παυλου
λεγοντος· Ὥστε εορταζωμεν, μη εν ζυμηι παλαιαι, μηδε εν ζυμηι κακιας και πονηριας,
αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας. Ἂν τοινυν καθαρον εχηις το συνειδος,
εορτην εχεις διαπαντος, χρησταις συντρεφομενος ελπισι, και εντρυφων τηι των
μελλοντων αγαθων προσδοκιαι· ωσπερ ουν αν απαῤρησιαστον εχηις, και
αμαρτηματων πολλων υπευθυνος ηις, καν μυριαι ωσιν εορται και πανηγυρεις, των
πενθουντων ουδεν αμεινον διακεισηι. Τι γαρ οφελος μοι λαμπρας ημερας, της ψυχης
εσκοτισμενης μοι τωι συνειδοτι; Ει δε αρα τι και καρπωσασθαι απο νουμηνιας βουλει,
εκεινο ποιησον. Ὅταν ιδηις ενιαυτον πληρωθεντα, ευχαριστησον τωι ∆εσποτηι, οτι σε
εισηγαγεν εις την περιοδον ταυτην των ενιαυτων· κατανυξον σου την καρδιαν,
αναριθμησαι σου τον χρονον της ζωης, ειπε προς εαυτον· Αι ημεραι τρεχουσι και
παρερχονται, οι ενιαυτοι πληρουνται, πολυ της οδου προεκοψαμεν· αρα τι ημιν
ειργασται καλον; αρα μη κενοι και ερημοι δικαιοσυνης απασης εντευθεν
απελευσομεθα, το δικαστηριον επι θυραις, προς γηρας ημων επειγεται λοιπον η ζωη.
γʹ. Ταυτα απο νουμηνιας φιλοσοφει, ταυτα απο της περιοδου των ενιαυτων
αναμιμνησκου· της μελλουσης ημερας αναλογιζωμεθα, μηποτε και προς ημας ειπηι
τις εκεινο, το προς τους Ἰουδαιους ειρημενον τωι προφητηι· Ἐξελιπον εν ματαιοτητι
αι ημεραι αυτων, και τα ετη αυτων μετα σπουδης. Ταυτην την εορτην ην ειπον εγω,
την διηνεκη, και περιοδους ετων ουκ αναμενουσαν, ουδε περιγραφομενην ημεραις,
και πλουσιος και πενης αγειν δυνησεται ομοιως· ου γαρ χρηματων ενταυθα χρεια,
ουδ' ευποριας, αλλ' αρετης μονης. Ουκ εχεις χρηματα; αλλ' εχεις του Θεου τον
φοβον, παντων χρηματων ευπορωτερον θησαυρον, ουκ αναλισκομενον, ου
μεταβαλλομενον, ου δαπανωμενον. Ἴδε εις τον ουρανον, και τον ουρανον του
ουρανου, την γην, την θαλασσαν, τον αερα, τα γενη των ζωων, τα παντοδαπα φυτα,
την φυσιν των ανθρωπων απασαν· εννοησον αγγελους, αρχαγγελους, τας ανωτερας
δυναμεις· αναμνησθητι οτι ταυτα παντα του ∆εσποτου σου εστι κτηματα. Ουκ εστι δε
ουτως ευπορου ∆εσποτου δουλον πενητα ειναι, εαν ιλεω τον εαυτου Κυριον εχηι. Το
παρατηρειν ημερας ου Χριστιανικης φιλοσοφιας, αλλ' Ἑλληνικης πλανης εστιν. Εις
την ανω πολιν απεγραψω, εις την εκει πολιτειαν τελεις, αγγελοις σαυτον αναμιξας·
ου ουκ εστι φως εις σκοτος ληγον, ουθ' ημερα εις νυκτα τελευτωσα, αλλα διαπαντος
ημερα, διαποντος φως.
Προς εκεινα τοινυν βλεπωμεν διαπαντος. Τα ανω γαρ, φησι, ζητειτε, ου ο
Χριστος εστιν εν δεξιαι του Θεου καθημενος. Ουδεν εχεις κοινον προς την γην, ενθα
ηλιου δρομοι, και περιοδοι, και ημεραι· αλλ' εαν ορθως ζηις, η νυξ ημερα σοι γινεται·
ωσπερ ουν τοις εν ασελγειαι και μεθηι και ακολασιαι βιουσιν η ημερα αυτων προς το
της νυκτος μεταφερεται σκοτος, ου του ηλιου σβεννυμενου, αλλα της εκεινων
διανοιας τηι μεθηι σκοτιζομενης. Το προς 48.957 ημερας επτοησθαι τοιαυτας, και
πλειονα εν αυταις δεχεσθαι ηδονην, και λυχνους απτειν επι της αγορας, και
στεφανωματα πλεκειν, παιδικης ανοιας εστιν. Συ δε ταυτης απηλλαξαι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ασθενειας, και εις ανδρας τελεις, και εις την των ουρανων ενεγραφης πολιτειαν. Μη
τοινυν επι της αγορας ανακαυσηις πυρ αισθητον, αλλ' επι της διανοιας αναψον φως
πνευματικον. Λαμψατω γαρ, φησι, το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως
ιδωσι τα καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον Πατερα ημων τον εν τοις ουρανοις.
Τουτο το φως πολλην σοι φερει την αμοιβην. Μη την θυραν της οικιας στεφανωσηις,
αλλα τοιαυτην επιδειξαι πολιτειαν, ωστε τον της δικαιοσυνης στεφανον σηι κεφαληι
παρα της του Χριστου δεξασθαι χειρος, Μηδεν εικη, μηδε απλως γενεσθω· ουτω
Παυλος επεταξε παντα εις δοξαν Θεου ποιειν. Ειτε γαρ εσθιετε, φησιν, ειτε πινετε,
ειτε τι ποιειτε, παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε. Και πως εστι, φησι, φαγειν και ποιειν
εις δοξαν Θεου; Καλεσον πενητα, κοινωνον ποιησον της τραπεζης τον Χριστον, και
εις δοξαν Θεου εφαγες και επιες. Ἀλλ' ου τουτο μονον επεταξεν εις δοξαν Θεου
ποιειν, αλλα και τα λοιπα απαντα, οιον εστιν εμβαλειν εις την αγοραν, και οικοι
μειναι· αμφοτερα ταυτα δια τον Θεον γενεσθω. Και πως εστιν αμφοτερα ταυτα
γινεσθαι δια τον Θεον; Ὅταν εις εκκλησιαν βαδιζηις, οταν ευχης μετεχηις, οταν
διδασκαλιας πνευματικης, η προοδος εις δοξαν Θεου γεγονε. Παλιν εστιν οικοι δια
τον Θεον μειναι. Πως και τινι τροπωι; Ὅταν ακουσηις θορυβους, αταξιας και πομπας
διαβολικας, πονηρων ανθρωπων και ακολαστων την αγοραν πεπληρωμενην, οικοι
μενε, και της ταραχης απαλλαττου ταυτης, και εμεινας εις δοξαν Θεου. Ὥσπερ δε τας
οικοι διατριβας και τας εξοδους εξεστι ποιεισθαι δια τον Θεον, ουτω και επαινους
και ψογους. Και πως εστιν εις δοξαν Θεου τινα επαινεσαι, φησι, και αιτιασασθαι;
Καθιζεσθε πολλακις εν τοις εργαστηριοις, ορατε παριοντας πονηρους και φαυλους
ανθρωπους, τας οφρυς ανασπωντας, πεφυσιωμενους, παρασιτους και κολακας
πολλους επισυρομενους, πολυτελη φορουντας ιματια, πολλην περιβεβλημενους την
φαντασιαν, τα παντων αρπαζοντας, πλεονεκτουντας.
Ἂν ακουσηις τινος λεγοντος, Ουχι ζηλωτος ουτος, ουχι μακαριος;
επιτιμησον, εγκαλεσον, επιστομισον, ταλανισον, δακρυσον· τουτο εστι ψεξαι δια τον
Θεον. Ὁ ψογος διδασκαλια τοις συγκαθημενοις φιλοσοφιας και αρετης ο τοιουτος,
μηκετι περι τα βιωτικα κεχηνεναι. Ειπε προς τον ταυτα ειρηκοτα· ∆ια τι μακαριος
ουτος; επειδη θαυμαστον ιππον εχει και χρυσοχαλινον, και οικετας πολλους
κεκτηται, και φαιδραν περιβεβληται στολην, και μεθηι και τρυφηι διαῤρηγνυται καθ'
εκαστην ημεραν; Ἀλλα δια τουτο αθλιος αν ειη και ταλαιπωρος, και μυριων
δακρυων αξιος. Ὁρω γουν υμας ουδεν δυναμενους επαινεσαι των αυτου, αλλα τα
εκτος αυτου παντα, τον ιππον, τον χαλινον, τα ιματια, ων ουδεν εστι προς αυτον. Τι
γενοιτ' αν ουν αθλιωτερον, ειπε μοι, τουτου, οταν ο μεν ιππος αυτου, και ο χαλινος
του ιππου, και των 48.958 ιματιων το καλλος, και η σωματικη των οικετων ευεξια
θαυμαζηται, αυτος δε ανεγκωμιαστος παρατρεχηι; Τι τοινυν γενοιτ' αν πενεστερον
τουτου, του μηδεν εχοντος καλον οικειον μηθ' ο δυνησεται εντευθεν απενεγκειν,
αλλα τοις αλλοτριοις καλλωπιζομενου πασιν; Οικειος γαρ ημων κοσμος και πλουτος
ουκ οικεται και ιματια και ιπποι, αλλα ψυχης αρετη, και πλουτος αγαθων εργων, και
η προς τον Θεον παῤρησια.
δʹ. Παλιν ετερον αν ιδηις πτωχον, απεῤριμμενον, καταφρονουμενον πτωχειαι
και αρετηι συζωντα, και ταλανιζομενον παρα των συγκαθημενων, επαινεσον τουτον,
και γεγονεν ο επαινος του παρελθοντος παραινεσις και συμβουλη χρηστης και
αγαθης πολιτειας. Ει λεγουσιν, αθλιος και ταλαιπωρος, ειπε οτι παντων μεν ουν
ουτος μακαριωτατος, τον Θεον εχων φιλον, αρετηι συζων, πλουτον κεκτημενος
ουδεποτ' επιλειποντα, συνειδος εχων καθαρον. Τι γαρ αυτωι βλαβος εκ της ενδειας
των χρηματων, οταν τον ουρανον και τα εν τωι ουρανωι μελληι κληρονομειν αγαθα;
Ἂν ουτω και αυτος φιλοσοφηις, και αλλους παιδευηις, πολλην ληψηι και του ψογου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

και των επαινων την μισθαποδοσιαν, αμφοτερα εις δοξαν Θεου ποιησας. Και οτι ου
ματην σε ψυχαγωγω ταυτα λεγων, αλλα μεγαλη τις τοις ουτω την γνωμην
διακειμενοις κειται παρα του Θεου των ολων αμοιβη, και αρετη τις νενομισται το
πραγμα, το τα τοιαυτα ψηφιζεσθαι, περι των ουτω ζωντων, ακουσον τι φησιν ο
προφητης, και πως εν ταξει κατορθωματων τιθησι το τους πονηρευομενους
εξουθενειν, και τους φοβουμενους τον Θεον δοξαζειν. Μετα γαρ το καταλεξαι την
αλλην αρετην του μελλοντος παρα του Θεου τιμασθαι, και ειπειν, οιον ειναι χρη τον
εν τωι αγιωι κατοικουντα σκηνωματι, οτι αμωμον, και εργαζομενον δικαιοσυνην, και
απονηρον, και τουτο προσεθηκεν· ειπων γαρ· Ὃς ουκ εδολωσεν εν γλωσσηι αυτου,
και ουκ εποιησε τωι πλησιον αυτου κακον· επηγαγεν· Ἐξουδενωται ενωπιον αυτου
πονηρευομενος, τους δε φοβουμενους τον Κυριον δοξαζει· δεικνυς οτι και τουτο εν
τι των κατορθωματων εστι, [τουτεστι], το καταφρονειν των πονηρων, και επαινειν
και μακαριζειν τους αγαθους. Και παλιν αλλαχου το αυτο τουτο δηλων ελεγεν· Ἐμοι
δε λιαν ετιμηθησαν οι φιλοι σου, ο Θεος, λιαν εκραταιωθησαν αι αρχαι αυτων. Ὃν ο
Θεος επαινει, μη μεμψηι· επαινει δε τον εν δικαιοσυνηι ζωντα, καν πτωχος ηι. Ὃν ο
Θεος αποστρεφεται, μη επαινεσηις· αποστρεφεται δε τον εν πονηριαι ζωντα, καν
πολυν ηι περιβεβλημενος πλουτον. Ἀλλ' αν τ' επαινηις, αν τε ψεγηις, αμφοτερα ως ο
Θεος βουλεται ποιει. Ἔστι και εγκαλεσαι εις δοξαν Θεου, Πως; Ἐπι των οικετων
αγανακτουμεν πολλακις. Πως ουν εστιν εγκαλεσαι δια τον Θεον; Ἂν μεθυοντα ιδηις,
αν κλεπτοντα, η τον οικετην, η τον φιλον, η ετερον τινα των σοι προσηκοντων, αν
εις θεατρα τρεχοντα, αν της ψυχης αμελουντα της εαυτου, αν ομνυοντα, αν
επιορκουντα, αν ψευδομενον, αγανακτησον, κολασον, επιστρεψον, διορθωσαι· και
ταυτα παντα εποιησας δια τον Θεον. Ἂν εις σε αμαρτανοντα ιδηις, και της εις σε
θεραπειας ελλειποντα, συγγνω 48.959 θι, και συνεγνως δια τον Θεον. Νυνι δε πολλοι
τουναντιον ποιουσι, και επι των φιλων, και επι των οικετων. Ὅταν μεν γαρ εις
αυτους αμαρτωσιν, πικροι και ασυγγνωστοι γινονται δικασται· οταν δε εις τον Θεον
ενυβριζωσι, και τας εαυτων απολωσι ψυχας, ουδενα ποιουνται λογον. Παλιν, φιλους
ποιησαι χρη; ∆ια τον Θεον ποιησον. Ἐχθρους ποιησαι χρη; ∆ια τον Θεον ποιησον. Και
πως εστι φιλους ποιησαι δια τον Θεον και εχθρους; Ἂν μη τας φιλιας εκεινας
εφελκωμεθα, οθεν εστι χρηματα λαβειν, οθεν κοινωνησαι τραπεζης, οθεν
προστασιας ανθρωπινης τυχειν, αλλ' εκεινους θηρευωμεν και ποιωμεν φιλους, τους
δυναμενους ημων αει ρυθμισαι την ψυχην, συμβουλευσαι τα δεοντα, αμαρτανουσιν
επιτιμησαι, πλημμελουντας ελεγξαι, υποσκελιζομενους ανορθωσαι, και συμβουληι
και ευχαις βοηθουντας προσαγαγειν τωι Θεωι. Παλιν εχθρους εξεστι ποιησαι δια τον
Θεον.
Ἐαν ιδηις τινα ακολαστον, μιαρον, πονηριας γεμοντα, δογματων ακαθαρτων
πεπληρωμενον, υποσκελιζοντα σε και παραβλαπτοντα σε, αποστηθι και
αποπηδησον, καθαπερ και ο Χριστος εκελευσεν ειπων· Ἐαν ο οφθαλμος σου ο δεξιος
σκανδαλιζηι σε, εξελε αυτον και βαλε απο σου, κελευων τους φιλους εκεινους, τους
εν οφθαλμων ταξει ποθεινους οντας, και αναγκαιους εν τοις βιωτικοις πραγμασιν,
αποκοπτειν, και εκβαλλειν, αν παραβλαπτωσιν εις την της ψυχης σωτηριαν ημας.
Ἂν συλλογων κοινωνηις, και λογον αποτεινηις μακρον, δια τον Θεον και τουτο
ποιησον, καν σιγαις, δια τον Θεον σιγησον. Και πως εστι συλλογου κοινωνειν δια τον
Θεον; Ἂν συγκαθημενος τισι, μηδεν περι βιωτικων διαλεγηι πραγματων, μηδε των
απλων και εικη και ουδεν ημιν προσηκοντων, αλλα περι φιλοσοφιας της ημετερας,
περι γεεννης, περι βασιλειας ουρανων, αλλα μη τα περιττα και ανονητα, οιον· τις
αρχης επεβη; τις παρελυθη της αρχης; τινος ουν ενεκεν ο δεινα εζημιωται; ποθεν ο
δεινα εκερδανε και ευπορωτερος γεγονε; τι κατελιπεν ο δεινα τωι δεινι τελευτων;
πως δε ο δεινα απετυχεν, εις τους πρωτους των κληρονομων εγγραφησεσθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

προσδοκησας; και πολλα ετερα τοιαυτα. Μη δη τα τοιαυτα διαλεγωμεθα, μηδε
ετερων διαλεγοντων ανεχωμεθα· αλλα σκοπωμεν τι ποιουντας, η τι λεγοντας εστιν
αρεσαι Θεωι. Παλιν εστι σιγησαι δια τον Θεον, υβριζομενος, λοιδορουμενος, μυρια
πασχων κακα, αν φερηις γενναιως, και μηδεν ρημα βλασφημον εξενεγκηις εις τον
ταυτα ποιουντα. Ουκ επαινεσαι δε και ψεξαι μονον, ουδε ενδον μειναι και εξελθειν,
ουδε φθεγξασθαι και σιγησαι, αλλα και κλαυσαι και λυπηθηναι, και ησθηναι και
ευφρανθηναι εστιν εις δοξαν Θεου. Ὅταν γαρ ιδηις η αδελφον αμαρτανοντα, η
σαυτον παραπτωματι περιπεσοντα, ειτα στεναξηις και λυπηθηις, εκερδανας απο της
λυπης σωτηριαν αμεταμελητον, καθαπερ ο Παυλος φησιν· Ἡ γαρ κατα Θεον λυπη
σωτηριαν αμεταμελητον κατεργαζεται. Ἂν ιδηις ευδοκιμουντα ετερον, ειτα μη
βασκηνηις, αλλ' ως επι οικειοις αγαθοις ευχαριστησηις τωι Θεωι, τωι ποιησαντι
λαμπρον σου τον αδελφον, και της χαρας ταυτης πολυν ελαβες τον μισθον.
εʹ. Τι γενοιτ' αν ουν, ειπε μοι, των βασκανων ελεεινοτερον, οταν εξον και
χαιρειν και κερδαινειν δια την χαραν, αυτοι και λυπεισθαι αιρωνται μαλλον επι ταις
των ετερων ευδοκιμησεσι, και μετα της λυπης ετι και κολασιν επισπασθαι παρα του
Θεου, και τιμωριαν αφορητον; Και τι χρη λεγειν επαινους, και ψογους, και λυπας,
και χαρας, οπου γε και απο των μικροτατων αυτων και ευτελεστατων πραγματων τα
μεγιστ' εστι καρπωσασθαι, αν δια τον Θεον αυτα ποιωμεν; Τι γαρ του κειρασθαι
ευτελεστερον; Ἀλλ' εστι και τουτο ποιησαι δια τον Θεον. Ὅταν γαρ μη την κομην
διαθηις, μηδε καλλωπισηις την οψιν, μηδε προς δελεαρ και απατην των ορωντων
σαυτον κατακοσμησηις, αλλ' απλως και ως ετυχε και οσον η χρεια απαιτει μονον, δια
τον Θεον τουτο εποιησας, και παντως εξεις τον μισθον, οτι επιθυμιαν εκολασας
πονηραν, και φιλοτιμιαν ακαιρον ενεκοψας. Ει γαρ ο ποτηριον μονον ψυχρου δους
δια τον Θεον, βασιλειαν ουρανων κληρονομησει, ο παντα ποιων δια τον Θεον
εννοησον ποσης απολαυσεται της αμοιβης. Ἔστι και βαδιζειν δια τον Θεον, και
βλεπειν δια τον Θεον. Πως εστι βλεπειν δια τον Θεον, και βαδιζειν; Ὅταν μη προς
πονηριαν τρεχηις, οταν μη περιεργαζηι τα αλλοτρια καλλη, οταν ιδων γυναικα
απαντωσαν, χαλινωσηις τον οφθαλμον, τειχισηις την οψιν τωι του Θεου φοβωι, δια
τον Θεον τουτ' εποιησας· οταν τα μη πολυτελη, και μαλακωτερους ημας ποιουντα,
αλλα τα δυναμενα ημας σκεπειν, ταυτα περιβαλλωμεθα μονον. Ἔστι και μεχρις
υποδηματων τουτον εξαγαγειν τον νομον. Και γαρ πολλοι προς τουτο βλακειας και
ασωτιας εξωλισθον, ως και τα υποδηματα καλλωπιζειν, και παντοθεν αυτα
ποικιλλειν, ουχ ηττον η τας οψεις ετεροι· οπερ ψυχης εστιν ακαθαρτου και
διεφθαρμενης. Ει γαρ και αυτο μικρον ειναι δοκει, αλλα μεγαλης εξωλειας δειγμα
και ελεγχος αν ειη τουτο, και επ' ανδρων και επι γυναικων. Ἔξεστι τοινυν και
υποδημασι χρησθαι δια τον Θεον, οταν πανταχου την χρειαν επιζητωμεν, και τουτο
μετρον της απολαυσεως ποιωμεθα. Και οτι και δια βαδισεως και δια στολης εστι τον
Θεον δοξασαι, ακουσον τι φησι σοφος τις ανηρ· Στολισμος ανδρος, και γελως
οδοντων, και βημα ποδος αναγγελλει τα περι αυτου. Ὅταν γαρ κατεσταλμενοι [και
σεμνοι], και σεμνοτητος γεμοντες, και πολλην πανταχοθεν επιδεικνυμενοι την
σωφροσυνην φαινωμεθα· και απο ψιλης της συντυχιας και ο απιστος, και ο
ακολαστος, και ο θορυβωδης τον τοιουτον ιδων θαυμασεται, καν απαντων
αναισθητοτερος ηι. Καν γυναικα αγωμεθα, δια τον Θεον τουτο ποιωμεν, ινα
σωφρονωμεν, ουχ ινα την ουσιαν ευπορωτεραν εργαζωμεθα, ινα ψυχης ευγενειαν
επιζητωμεν, μη χρηματων περιουσιαν, μηδε προγονων περιφανειαν, αλλα τροπων
αρετην και επιεικειαν· συνεμπορον του βιου λαμβανωμεν, ουχι καπηλειας
κοινωνον. Και τι δει παντα καταλεγειν; Ἔξεστι γαρ λοιπον ημιν εκ των ειρημενων
εκαστον εφοδευειν των γινομενων και πραττομενων, και παντα δια τον Θεον ποιειν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Και καθαπερ οι εμποροι περιπλεοντες το πελαγος, και εις πολεις ορμιζοντες, ου
προτερον αποβαινουσι του λιμενος, ουδε εις την αγοραν αναβαινουσιν, εως αν
πυθωνται, οτι κερδος εχει τι των εκει αποτεθειμενων· ουτω και συ μηδεν μητε
πραξηις, μητ' ειπηις, αν μη κερδος εχηι το κατα Θεον. Και μη μοι λεγε οτι ου δυνατον
δια τον Θεον παντα ποιειν. Ὅταν γαρ υποδεσις, και κουρα, και ιματιων στολη, και
βαδισις, και οψις, και ρηματα, 48.961 και συνεδρια, και εισοδοι και εξοδοι, και
σκωμματα και επαινοι, και ψογοι και εγκωμια, και φιλιαι και εχθραι δυνωνται δια
τον Θεον γινεσθαι, τι εστι λοιπον ο μη δυνατον γενεσθαι δια τον Θεον, αν θελωμεν;
Τι δεσμοφυλακος χειρον; ου παντων βιος ο πονηροτατος ειναι δοκει, Ἀλλ' εξεστι τωι
βουλομενωι κακειθεν κερδαναι, οταν των δεδεμενων φειδηται, οταν τους αδικως
εμβεβλημενους θεραπευηι, οταν μη πραγματευηται απ' αλλοτριας συμφορας, οταν
κοινος προκεηται λιμην τοις δεομενοις απασι. Ουτως ο δεσμοφυλαξ εκεινος εσωθη ο
επι Παυλου· οθεν δηλον οτι παντοθεν, αν θελωμεν, δυναμεθα πραγματευεσθαι.
ς ʹ. Τι φονου χαλεπωτερον, ειπε μοι; Ἀλλ' ηδυνηθη ποτε δικαιοσυνην τεκειν
τωι ποιησαντι τουτο το τολμημα· τοσουτον εστι το δια τον Θεον τι ποιειν. Και πως
ηδυνηθη δικαιοσυνην εργασασθαι φονος; Οι Μαδιηναιοι ποτε βουλομενοι τον Θεον
εκπολεμωσαι τοις Ἰουδαιοις, και ταυτηι προσδοκωντες αυτων περιεσεσθαι, ει της
ευνοιας αυτους αποστερησαιεν του ∆εσποτου, κορας καλλωπισαντες, και του
στρατοπεδου προστησαντες, εδελεασαν αυτους, και εις πορνειαν ηγαγον, ειτα
εκειθεν εις ασεβειαν. Τουτο ιδων Φινεες, μεταχειρισαμενος ξιφος, και πορνευοντας
δυο καταλαβων, εν αυτηι τηι αμαρτιαι αμφοτερους εξεκεντησε, και εστησε του Θεου
την οργην απο της γνωμης. Και το μεν γενομενον φονος ην, το δε κατορθουμενον εξ
εκεινου σωτηρια των απολλυμενων απαντων, οθεν και δικαιοσυνην ηνεγκε τωι
ποιησαντι. Και ου μονον ουκ εμιανε τας χειρας, αλλα και καθαρωτερας ειργασατο ο
φονος εκεινος, και μαλα εικοτως· ου γαρ τους αναιρεθεντας μισων, αλλα των
λοιπων φειδομενος τουτ' ειργασατο· απεκτεινε δυο, και εσωσε μυριαδας απειρους.
Καθαπερ γαρ ιατροι ποιουσι τα σεσηποτα των μελων εκτεμνοντες, ολοκληρον
σωζουσι το σωμα [και υγιες]· ουτω κακεινος εποιησε.
∆ια τουτο φησιν ο ψαλμωιδος· Ἔστη Φινεες και εξιλασατο, και εκοπασεν η
θραυσις, και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην εις γενεαν και γενεαν, εως του αιωνος.
Ἀθανατος γουν η μνημη του κατορθωματος μενει. Παλιν ετερος ηυξατο, και
προσεκρουσε τωι Θεωι· τοσουτον εστι το μη ποιειν τι δια τον Θεον· ο Φαρισαιος λεγω.
Ἀλλ' ωσπερ Φινεες φονον ποιησας ευ 48.962 δοκιμησεν, ουτω και ουτος ου παρα την
ευχην, αλλα παρα την γνωμην, μεθ' ης ηυξατο, κατεπεσε προσκρουσας. Ουτως οταν
μη δια τον Θεον γινηται τι, καν πνευματικον ηι το γινομενον, τα μεγιστα βλαψειεν·
ωσπερ ουν οταν δια τον Θεον γινηται, καν βιωτικον ηι το γινομενον, τα μεγιστα
ωφελει τον μετα φιλοθεου γνωμης ποιουντα. Τι γαρ φονου χειρον και χαλεπωτερον;
αλλ' ομως δικαιον ειργασατο τον τολμησαντα. Ποιαν ουν εξομεν απολογιαν ημεις οι
λεγοντες, οτι ου δυνατον παντοθεν κερδαινειν, και παντα δια τον Θεον εργαζεσθαι,
οταν ευρεθηι τις και απο φονου κερδανας; Ἂν εθελωμεν προσεχειν, δια παντος του
βιου την πνευματικην ταυτην εμπορευσομεθα πραγματειαν, καν πριασθαι τι, καν
αποδοσθαι δεηι· οιον οταν μη πλεον της νενομισμενης απαιτωμεν τιμης, οταν μη
τους καιρους της στενοχωριας παρατηρωμεν, και τοτε τοις δεομενοις μεταδιδωμεν·
Ὁ γαρ τιμιουλκων σιτον δημοκαταρατος. φησι. Και τι χρη καθ' εκαστον λεγειν, δεον
δι' ενος υποδειγματος το παν συλλαβειν; Καθαπερ γαρ οι οικοδομοι, επειδαν
μελλωσι τοιχον εγειρειν, σπαρτιον τειναντες απο γωνιας εις γωνιαν, ουτως
υφαινουσι την οικοδομην, ωστε μη ανωμαλον αυτης γενεσθαι την επιφανειαν· ουτω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

δη και ημεις αντι σπαρτιου το ρημα τουτο τειναντες το λεγον· Ειτε εσθιετε, ειτε
πινετε, ειτε τι ετερον ποιειτε, παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε.
Ἄν τε ευχωμεθα, αν τε νηστευωμεν, αν τε εγκαλωμεν, αν τε συγγινωσκωμεν,
αν τε επαινωμεν, αν τε ψεγωμεν, αν τε εισιωμεν, αν τε εξιωμεν, αν τε πωλωμεν, αν
τε αγοραζωμεν, αν τε σιγωμεν, αν τε διαλεγωμεθα, αν τε αλλο οτιουν πραττωμεν,
εις δοξαν Θεου παντα ποιωμεν, καν μη τι εις δοξαν Θεου γινηται, μηδε γινεσθω,
μηδε λεγεσθω παρ' ημων· αλλ' αντι βακτηριας μεγαλης, ανθ' οπλου και ασφαλειας,
αντι θησαυρων αφατων, οπουπερ αν ωμεν, το ρημα τουτο μεθ' εαυτων
περιφερωμεν, εγγραψαντες τηι διανοιαι, ινα παντα εις δοξαν Θεου και ποιησαντες και
ειποντες και πραγματευσαμενοι, της παρ' αυτου τυχωμεν δοξης και ενταυθα και
μετα την εντευθεν αποδημιαν. Τους γαρ δοξαζοντας με, φησι, δοξασω. Μη τοινυν
ρημασιν, αλλα και δια των πραγματων αυτον δοξαζωμεν συνεχως συν Χριστωι τωι
Θεωι ημων, οτι αυτωι πρεπει πασα δοξα, τιμη και προσκυνησις, νυν και αει και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


