In illud Isaiae: Ego dominus deus feci lumen
ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΦΗΤΙΚΗΝ ΡΗΣΙΝ Την λεγουσαν· "Ἐγω Κυριος ο Θεος
εποιησα φως και σκοτος, ποιων ειρηνην, και κτιζων κακα."
56.141
αʹ. Ὀλιγα μεν τα ειρημενα, γλυκεια δε του μελιτος η πηγη, μελιτος κορον
ουκ εχοντος. Τουτο μεν γαρ το αισθητον μελι εν τηι γλωττηι καταλυει την ηδονην,
και εις φθοραν χωρει· το δε της διδασκαλιας μελι εγκευθεται τωι συνειδοτι, διηνεκη
την ευφροσυνην παρασχον, και προς αφθαρσιαν ημας χειραγωγουν. Και το μεν απο
βοτανων συντιθεται, το δε απο των θειων Γραφων υφαινεται. Τουτο σημερον υμας
εν επλησεν ο καλως ειρηκως, και της υπακοης το βρα βειον ηρπασε, και της αγαπης
την ισχυν υπεδειξε και της πιστεως την ευγενειαν.
Φερε δη και ημεις την ειωθυιαν παλιν υμιν παραθωμεν τραπεζαν μετα
πολλης της προθυμιας· και γαρ σφοδρα χαιρομεν, οτι ιπποδρομιας ουσης λαμπρας,
τοσουτον ενταυθα πλη θος αφικται της εκει καταφρονησαν διατριβης. ∆ιο δη και
αυτοι μετα πολλης της δαψιλειας τον κρατηρα ιστωμεν, κρατηρα ου μεθην
ποιουντα, αλλα σωφρο συνην κατασκευαζοντα. Τοιουτος γαρ ο των Γραφων οινος,
τοιαυτα της τραπεζης ταυτης τα οψα· ου πιαι 56.142 νει σαρκα. Και ταυτα λεγομεν
ουκ ατιμαζοντες της σαρκος την φυσιν, αλλα προτιμωντες της ψυχης την ευγενειαν·
ουδε την χρησιν εκβαλλοντες, αλλα την αμετριαν κολαζοντες. Καν γαρ
φιλοσοφωμεν, ουτω δει φιλοσοφειν, ωστε μη διδοναι τοις των αιρετικων στο μασι
λαβην. Και γαρ το σωμα τουτο ελαττον μεν της ψυχης, ουκ εναντιον δε τηι ψυχηι·
αλλ' απλη μεν αυτη, διακονειται δε ταις επιθυμιαις ταις εκεινου. Ὁ αριστοτεχνης
Θεος ουκ εκ μιας και δυο και τριων ουσιων τοδε το παν συνεστησατο, αλλα ποικιλας
και διαφορους φυσεις εισηγαγε, της οικειας σοφιας την περιουσιαν εν τηι διαφοραι
των γινομενων επιδεικνυ μενος. Ου γαρ ουρανον εποιησε μονον, αλλα και γην· ου
γην μονον, αλλα και ηλιον· ουχ ηλιον μονον, αλλα και σεληνην· ου σεληνην μονον,
αλλα και αστερας· ουκ αστερας μονον, αλλα και αερα· ουκ αερα μονον, αλλα και
νεφελας· ου νεφελας μονον, αλλα και αιθερα· ουκ αιθερα μονον, αλλα και λιμνας,
και πηγας, και ποτα μους, και ορη, και ναπας, και βουνους, και λειμωνας, 56.143 και
παραδεισους, και σπερματα, και φυτα, βοτανων ειδη ποικιλα, και διαφορα σχηματα,
και διαφορους ενεργειας, και διαφορους φυσεις, α πανταχου τωι κο σμωι περιιων ιδοι
τις αν· και το σωμα της οικουμε νης επιτρεχων τωι λογισμωι, ερει μετα του
Προφητου· Ὡς εμεγαλυνθη τα εργα σου, Κυριε. Παντα εν σοφιαι εποιησας.
Ὥστε ει βουλει θεατρον ιδειν, καταλιπων εκεινο το σατανικον, ελθε επι
τουτο το πνευματικον· ει βουλει λυρας ακουσαι, αφεις εκεινην την μελωιδιαν, και το
ευτονον της διανοιας συντεινας, ελθε επι ταυτην την διεγειρουσαν σου το φρονημα,
νευρουσαν σου την διανοιαν. Ὅρα φθογγους διαφορους και νευρας ενηλλαγμενας,
μιαν και παναρ μονιον τωι αριστοτεχνηι Θεωι πανταχοθεν αναπεμ πουσας [μελωιδιαν.
Ὡσει] γαρ τις [φθογγος του πνευ ματος] εκ διαφορων φθογγων συγκειμενος μιαν
εχει μελωιδιαν, την εις τον ποιησαντα δοξολογιαν· και ηχουσι μεν καθ' εαυτας αι
νευραι, ηχουσι δε και μετ' αλληλων. Και ινα μαθηις πως καθ' εαυτας ηχουσι, κρουσον
τωι λογισμωι την νευραν του ουρανου, και ακουσηι μεγαλα ηχουσης, και τωι Θεωι
δοξαν αναπεμ πουσης.
Ὅπερ ουν και ο Προφητης συνιδων, ελεγεν· Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν
Θεου, ποιησιν δε χειρων αυτου αναγγελλει το στερεωμα. Ἀπο της νευρας εκεινης
μεταβηθι επι την νευραν της ημερας και της νυκτος, και οψει και τουτους τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

φθογγους λυρας απασης και κιθαρας ηδιω φθεγγομενους· και μαλιστα, οταν ηι τις ο
τας νευρας ταυτας ανακρου σασθαι επισταμενος. Και πως ηχουσι; φησι. Στομα
ουρανος ου κινει, ουτε γλωτταν, ουδε υπερυαν, ουδε οδοντας, ουδε χειλη· πως ουν η
φωνη προεισι; πως δε η ημερα φθεγγεται; Ουδε γαρ ταυτα οργανα φω νητικα εστιν,
αλλα δρομος εστιν ηλιου και σεληνης, ημερα και νυξ, καιρου παροδος. Ἵν' ουν μη
τις των παχυτερων ταυτα ακουων θορυβηται και ταραττηται, ακουσον πως ο
Προφητης επαγωνιζεται τωι ειρημενωι. Ειπων γαρ, οτι Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν
Θεου, και οτι Ἡμερα τηι ημεραι ερευγεται ρημα, και νυξ νυκτι αναγγελλει γνωσιν,
ουκ εστη μεχρι τουτου, αλλ' επηγαγεν· Ουκ εισι λαλιαι, ουδε λογοι, ων ουχι
ακουονται αι φωναι αυτων.
Ὃ δε λεγει, τοιου τον εστι· ου μονον φωνην εχουσιν ημερα και νυξ, και
ουρανος, αλλα και τοιαυτην φωνην, η της ανθρωπι νης εστιν ευσημοτερα, και
σαφεστερα, και ευτονω τερα. Πως και τινι τροπωι; Ἄκουσον της ρησεως αυτης. Ουκ
εισι λαλιαι, ουδε λογοι, ων ουχι ακου ονται αι φωναι αυτων. Τι ποτ' ουν τουτο
εστιν; Ἐγκωμιον της φωνης, επαινος της ηχης. Ἡ μεν γαρ εμη φωνη τωι εμωι
ομοφωνωι γνωριμος, ετερογλωσσωι δε ουκετι. Οιον τι λεγω, Ἑλλαδι διαλεγομενωι μοι
γλωττηι, αν τοινυν την φωνην ειδηι τις, εκεινος ακουσεται μου· ο δε Σκυθης, και ο
Θραιξ, και ο Μαυ ρος, και ο Ἰνδος ουκετι· η γαρ διαφορα της γλωττης ουκ αφιησιν
ευσημον αυτωι γενεσθαι την εμην δια λεξιν.
βʹ. Παλιν εγω του Σκυθου και του Θραικος διαλεγο μενου ου δυνησομαι
ακουειν, ουδε ετερος της ετερου γλωττης· επι δε του ουρανου, και νυκτος, και της
ημερας ουκ εστι τουτο, αλλα τοιαυτη αυτων εστιν η φωνη, ως πασηι γλωττηι, πασηι
λαλιαι, παντι εθνει ακουεσθαι, και ευδηλον ειναι και σαφη. ∆ια τουτο ει πων, οτι Οι
ουρανοι διηγουνται δοξαν Θεου, και, Ἡμερα τηι ημεραι ερευγεται ρημα, επηγαγεν·
Ουκ εισι λαλιαι, ουδε λογοι, ων ουχι ακουονται αι φωναι αυτων. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστι· τοιαυτην εχουσι λαλιαν, και τοιαυτην εχουσι φωνην η ημερα, και η
νυξ, και ο ουρανος, και τα κτισματα απαντα, ως πα σαις ταις λαλιαις, τουτεστι,
πασαις ταις γλωτταις, πασι τοις εθνεσιν ακουεσθαι αυτων την φωνην. Ου γαρ εστι
λαλια, φησι, τουτεστιν, ουκ εστιν εθνος, ουκ εστι φωνη, ενθα μη ακουεται η φωνη
του ουρανου· αλλα και ο Σκυθης, και ο Θραιξ, και ο Μαυρος, και ο Ἰνδος, και ο
Σαυροματης, και πασα λαλια, και πασα γλωττα, και παν εθνος δυνησεται ταυτης
υπακουειν της φωνης. Πως και τινι τροπωι; Τουτο λοιπον ακουε, ινα μαθηις πως
σιγων ο ουρανος φθεγγεται.
Ὅταν γαρ ιδηις αυτου το καλλος, το μεγεθος, την θεσιν, το διαρκες, την
φαιδροτητα, και ταυτα παντα συναγαγων παρα σαυτωι, δοξασηις τον ∆ημιουργον,
ευφημησηις τον ποιησαντα, ο ουρανος φωνην αφηκε, δια της γλωττης αναπεμψας
τωι Θεωι δοξαν. Και τουτο εστι το ειρημενον, οτι Οι ουρανοι διηγουνται δοξαν Θεου.
Πως και τινι τροπωι; Τον θεατην τωι καλλει της οικειας φαιδροτητος εις θαυμα
παραπεμ ποντες του ∆ημιουργου. Ὅταν γαρ ιδων το τοιουτον εργον, ειπηις, ∆οξα σοι,
ο Θεος, ηλικον σωμα ειργασω, και εν τωι μεσωι τεθεικας· οι ουρανοι την δοξαν
ταυτην ανηνεγκαν, τηι σηι γλωττηι χρησαμενοι, και δια της οψεως το θαυμα
παραπεμποντες. Ουτω σι γωντες αναφερουσι δοξαν τωι Θεωι, και ταυτης της φωνης
παντες ακουουσιν. Ἐπειδη γαρ ουκ εστιν ακοηι ταυτα μαθειν, αλλ' οψει και θεωριαι,
οψις δε πασι μια, ει και η γλωττα διαφορος, και Βαρβαρος, και Σκυθαι, και Θραικες,
και Μαυροι, και Ἰνδοι ταυτης ακουουσι της φωνης, τουτεστι, το θαυμα βλεποντες,
το καλλος εκπληττομενοι, την φαιδροτητα, το μεγε θος, τα αλλα απαντα τα προς τον
ουρανον, δοξαν ανα φερουσι τωι ∆ημιουργωι οι καλως φρονουντες. Το αυτο και περι
της ημερας και της νυκτος εστιν ει πειν. Ὥσπερ ουτος τωι καλλει, τηι θεσει, τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μεγεθει, τηι φαιδροτητι, τωι διαρκει του χρονου, τηι χρειαι, τηι ενεργειαι, τοις αλλοις
απασιν εις θαυμα παραπεμπων τον θεατην, ποιει δοξαν αναφερειν τωι ∆ημιουργωι·
ουτω νυξ και ημερα.
Ὅταν γαρ ιδηις την ευταξιαν των καιρων τουτων, και πως το οικειον
απαρτισασα μετρον η ημερα, ου φιλονεικει την νυκτα εξωσαι των οικειων ορων,
ουδε πλεονεξιαν τινα επιδεικνυται, ουδε, επειδη φαιδροτερα εστιν αυτης, τον
απαντα βιαζεται κατασχειν χρονον, αλλ' αναχωρει· και η νυξ το αυτο παλιν,
απαρτισασα τον αυτης δρομον, πα ραχωρει τηι ημεραι, και τουτο επι τοσουτοις ετεσι
γεγονε, και ουδεμια συγχυσις, ουδε ταραχη, και ουτε αυτη εξωθησεν εκεινην, ουτε
εκεινη επλεονεκτησε ταυτην, καιτοι η μεν φαιδροτερα, η δε ζοφωδεστερα· παλιν την
ευταξιαν θαυμασας, ου δοξαν αναπεμψεις Θεωι; Και καθαπερ αδελφαι δυο οικειως
προς αλλη λας διακειμεναι, πατρωιον διανειμαμεναι κλη ρον εν σταθμοις και ζυγοις,
ουδε το τυχον ετερα την 56.145 ετεραν πλεονεκτει· ουτω δη και νυξ και ημερα τον
χρονον απαντα διελομεναι, τοσαυτην διατηρουσιν ισοτητα, ουδε το τυχον αλληλας
πλεονεκτουσαι, οσην ιστε δια της πειρας αυτης μαθοντες. Ἀκουετωσαν οι
πλεονεκται, και τους αδελφους εξωθουμενοι του κλη ρου· αιδεισθωσαν των καιρων
την ευταξιαν, νυκτος και ημερας την ισηγοριαν, και καταλυετωσαν το εαυ των
νοσημα. Ουτω τοινυν Ἡμερα τηι ημεραι ερευγε ται ρημα, και νυξ νυκτι αναγγελλει
γνωσιν, ου φωνην αφιεισαι, αλλα δια της ευταξιας, και του ρυθ μου, και της
ισοτητος, και των απαρεμποδιστων με τρων, σαλπιγγος λαμπροτερον τον
∆ημιουργον ανα κηρυττουσαι, ουκ εν μιαι της οικουμενης γωνιαι, αλλ' οσην ο ηλιος
εφοραι γην.
Αυται γαρ αι φωναι παντα χου της οικουμενης φερονται, επειδη πανταχου ο
ουρανος, και πανταχου ημερα, και πανταχου νυξ, και την διδασκαλιαν αυτων
εκτεινουσι και εν γηι, και εν θαλαττηι. ∆ια τουτο ο Προφητης ουκ ειπεν απλως, οτι οι
ουρανοι φθεγγονται δοξαν Θεου, αλλα, ∆ιη γουνται, τουτεστι, και ετερους
παιδευουσι, και μα θητας εχουσι το των ανθρωπων γενος, και διδασκα λειον
μεγιστον εις το μεσον εισι προβαλλομενοι, αντι βιβλιων, και γραμματων, της οικειας
φυσεως το καλλος και ιδιωταις, και σοφοις, και πασι παρ εχοντες επιεναι, καθαπερ
εν βιβλιωι την εγκειμενην αυτοις περι της του Θεου σοφιας και δυναμεως διδα
σκαλιαν. Ουτω και ανθρωποι ουχι φθεγγομενοι, αλλα και σιγωντες δι' ετερων
δοξαζουσι τον Θεον· διο και ο Χριστος ελεγε· Λαμψατω το φως υμων εμπρο σθεν
των ανθρωπων, οπως ιδωσι τα καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον Πατερα υμων, τον
εν τοις ουρανοις.
Ὥσπερ ουν τις ορων βιον λαμποντα, και σιγωντος του βιουντος, δοξαν
αναφερει τωι Θεωι· ουτω δη και το καλλος ορων του ουρανου, δοξαζει τον ποιησαντα.
∆ια τουτο ελεγεν· Οι ουρανοι διη γουνται δοξαν Θεου, δια των θεατων· Ἡμερα τηι
ημεραι ερευγεται ρημα, και νυξ νυκτι αναγγελλει γνωσιν. Γνωσιν· ποιαν; Την περι
του ποιησαντος. Ὥσπερ γαρ η ημερα εις εργασιαν εξαγει τον ανθρω πον, ουτως η νυξ
διαδεχομενη, απο των μυριων ανα παυει μοχθων, και των φροντιδων αφιησι, και κα
μνουσαν την κορην κοιμιζουσα, και τα βλεφαρα κατα στελλουσα, ακμαζουσηι τηι
δυναμει παρασκευαζει την ακτινα δεχεσθαι παλιν. Ὥστε και ταυτης ουκ ολιγον το
χρησιμον, αλλα και σφοδρα πολυ. Ει γαρ μη διανεπαυε τον ανθρωπον απο των
μυριων μοχθων υποδεχομενη, ουδεν οφελος ην της ημερας εις εργα σιαν αυτον
εισαγαγουσης· της γαρ φυσεως απαγορευ ουσης τωι διηνεκει πονωι, διεφθαρη αν, και
απωλετο το ζωον, και ουδεν αυτωι πλεον εκ της ακτινος εγε νετο. Ἡ τοινυν ποιουσα
την ημεραν χρησιμον τωι αν θρωπωι, αυτη μαλιστα εστιν η δια της οικειας διακο νιας
τον απολαυοντα της χορειας αυτης προς την του Θεου γνωσιν χειραγωγουσα. Ὅταν
γαρ εννοησηι τις, ποσον μεν το χρησιμον της ημερας, ποσον δε το της νυκτος, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

πως αυτη διαδεχεται εκεινην, και εναλλαξ, ωσπερ εν τινι χορωι, το γενος ημων αμοι
βαδον διαδεχομεναι διατηρουσι, καν απαντων ανθρω πων νωθεστερος ηι, δυνησεται
τον οικειον λογισμον ανακινων ειδεναι του αριστοτεχνου Θεου την σοφιαν, ην δια
της ημερας και της νυκτος επεδειξατο, εκεινην μεν εις εργασιαν, ταυτην δε εις
ανεσιν των πονων αποκληρωσας ημιν.
γʹ. Ἀλλα ταυτα μεν εκ των προοιμιων απαντα ειπειν εξεβημεν· επειδη δε των
σημερον ημιν αναγνωσθεν των τινα πολλους των ου προσεχοντων ισως εθορυβη
56.146 σε, και των απειρως Γραφας εχοντων, φερε δη, πολληι τηι ρυμηι προς ταυτα
χωρησωμεν. Ἀνεγνωσθη μεν γαρ και η αιμοῤροουσα, η τηι αφηι τας πηγας των
αιματων στησασα, και τηι της πιστεως δυναμει τοσ ουτον συλησασα θησαυρον· και
γαρ ην κλοπη το γινομενον· αλλα και κλοπη ευδοκιμουσα, και η συ λησασα μετα τον
ελεγχον επαινουμενη. Αυτος γαρ ο συληθεις Ἰησους ανακηρυττει το γυναιον.
Ἀνεγνωσθη και τα στιγματα Παυλου, τα τραυματα, τα δεσμωτη ρια, αι απαγωγαι, τα
ναυαγια, τα δεσμα, αι αλυσεις, αι επιβουλαι αι ποικιλαι και διηνεκεις, οι θανατοι οι
καθημερινοι, ο λιμος, το διψος, η γυμνοτης, η επι συστασις η καθημεραν. Ἀλλα τι
παθω; Ἀναγκη φυγειν πολληι τηι σφοδροτητι χρησαμενον, μη παλιν ο Παυλος
κατασχων, απαγαγηι του προκειμενου.
Και γαρ ιστε, πολλακις ετερωθι με βαδιζοντα και τε τραμμενον απαντησας εν
μεσωι τωι λογωι κατεσχε, και ουτως ειλεν, ως εν αυτωι πεισαι καταλυσαι τον λογον.
Ἵν' ουν μη και σημερον τουτο παθωμεν, κα θαπερ χαλινον εκεισε φερομενωι τωι
λογωι μετα πολ λης της σφοδροτητος εμβαλοντες, ουτως αυτον ελκυ σωμεν, και επι
την προφητικην αγαγωμεν ρησιν. Τις ουν εστιν η ρησις; Ἐγω Κυριος, φησιν, ο
ποιησας φως και σκοτος, ο ποιων ειρηνην, και κτι ζων κακα. Ὁρατε ως ουκ εικη
ουδε ματην επι το χωριον τουτο τον δρομον εποιησαμεθα, αλλα παντα τα αλλα
παρατρεχοντες, ενταυθα απαντησαι εσπουδα ζομεν. Και γαρ πολυν τωι μη
προσεχοντι τον θορυβον εμποιει το ειρημενον.
∆ιαναστητε τοινυν, και συντει νατε την ακοην, και πασαν βιωτικην φροντιδα
εκβα λοντες, προσεχετε τοις λεγομενοις. Και γαρ βουλομαι τουτον νυν υμιν της
ενταυθα παρουσιας τον μισθον αποδουναι, και των πνευματικων εμπλησας εδεσμα
των, ουτως εκπεμψαι, ωστε και τους απολειφθεντας εργωι μαθειν ηλικην υπεμειναν
ζημιαν· εισονται δε, ει μετα ακριβειας υποδεξαμενοι τα λεγομενα, και προς εκεινους
διαβιβασαι δυνηθειητε. Ἐγω Κυριος ο Θεος, ο ποιησας φως και σκοτος, ο ποιων ει
ρηνην, και κτιζων κακα. Συνεχως αυτο περιστρεφω, ωστε εντεθηναι υμων τηι
διανοιαι, και τοτε την λυσιν επαγαγειν. Ουδε γαρ ουτος μονος τουτο φησιν, αλλα και
ετερος προφητης συνωιδα αποφθεγγομενος ελεγεν· Ει εστι κακια εν πολει, ην Κυριος
ουκ εποιησε; Τι ουν εστι το ειρημενον; Ἅπασι γαρ δει μιαν λυσιν επαγαγειν. Τις ουν
εστιν η λυσις; Ει μα θοιμεν των λεξεων τουτων την δυναμιν. Ἀλλα προσ εχετε μετα
ακριβειας· ου γαρ εικη ουδε ματην συν εχως τουτο υμιν παραγγελλομεν, αλλ' επειδη
προς το βαθος των νοηματων λοιπον χωρουμεν. Των πραγμα των τα μεν εστι καλα,
τα δε κακα, τα δε μεσα· ων ενια πολλοις μεν ειναι δοκει κακα, ουκ εστι δε, αλλα
λεγεται μονον και υποπτευεται. Ἀλλ' ινα σαφεστερον ο λεγω ποιησω, φερε και επι
παραδειγματων τον λογον γυμνασωμεν. Ἡ πενια δοκει μεν πολλοις ειναι κακον,
ουκ εστι δε· αλλ' ει τις νηφει και φιλοσοφει, και κακων αναιρετικον. Ὁ 56.147
πλουτος παλιν δοκει μεν πολλοις ειναι καλον, ουκ εστι δε απλως καλον, ει μη τις εις
δεον αυτωι χρωμενος ειη.
Ει γαρ απλως καλον ην ο πλουτος, εδει και τους εχοντας αυτον ειναι καλους·
ει δε ου παντες οι πλου τουντες εναρετοι, αλλ' οι καλως τωι πλουτωι κεχρη μενοι,
ευδηλον οτι ουχ απλως αυτο καθ' εαυτο ο πλου τος καλον, αλλ' υλη τις εστιν αρετης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εν τωι μεσωι κειμενηι. Σκοπει δε. Εισιν εν τωι σωματι ποιοτητες, ας οι εχοντες απ'
αυτων καλουνται. Οιον τι λεγω· το λευκον ουκ εστιν ουσια, αλλα ποιοτης, και
συμβεβη κος επιγινομενον τηι ουσιαι· αν ουν τινι προσγενηται τουτο, λευκον τον
τοιουτον καλουμεν. Ἔστιν αῤρωστια παλιν και αυτη ποιοτης τις ουσα και
συμβεβηκος· καν τινι προσγενηται, αῤρωστον τον τοιουτον κα λουμεν. Ει τοινυν και
ο πλουτος ην αρετη, εδει τον εχοντα τον πλουτον εναρετον ειναι και λεγεσθαι· ει δε
ου παντως ο πλουσιος εναρετος, ουκ αρετη, ουδε καλον ο πλουτος απλως, αλλα
παρα την γνωμην του χρωμενου τουτο γινεται. Παλιν η πενια ει κακον ην, εδει τους
εν πενιαι απαντας ειναι κακους· ει δε πολ λοι των εν πενιαι οντων των ουρανων
επελαβοντο ουκ αρα η πενια κακον.
δʹ. Τι ουν, οτι πολλοι βλασφημουσι δια την πενιαν; φησιν. Ου δια την πενιαν,
αλλα δια την οικειαν αφρο συνην τε και μικροψυχιαν τουτο ποιουσι. Και τουτων
αποδειξις ο μακαριος Ἰωβ, ος εν εσχατηι πενιαι ων, και προς αυτο της πενιας
κατενεχθεις το βαραθρον, ου μονον ουκ εβλασφημησεν, αλλ' ευλογων τον Θεον διε
τελει, λεγων· Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος αφει λετο· ως τωι Κυριωι εδοξεν, ουτω και
εγενετο· ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον εις τους αιωνας. Ἀλλα και δια τον
πλουτον πολλοι, φησιν, αρπαζουσι και πλεονεκτουσιν. Ἀλλ' ου δια τον πλουτον,
αλλα δια την οικειαν αφροσυνην· και τουτου μαρτυς παλιν ο αυτος ανθρωπος ουτος,
ος εν τοσουτωι πλουτωι ου μονον ουχ ηρπασε τα ετερων, αλλα και τα οικεια [εδιδου],
και λιμενα τοις ξενοις κατεσκευαζεν, ουτω λεγων· Ἡ οικια μου παντι ξενωι ελθοντι
ηνεωικτο.
Και ο Ἀβρααμ πλουτον τοσουτον εχων, τοις παριουσι παντα εδαπανα· και
ουτε τουτον, ουτε εκεινον πλεονεκτην ο πλουτος εποιησεν, ωσπερ ουδε βλασφημον
ουτε εκεινον, ουτε τον Λαζαρον η πενια· αλλ' ουτω διελαμψαν εκατεροι, μηδε της
αναγκαιας ευπορουντες τροφης, ως τον μεν παρα του Θεου δε ξασθαι την μαρτυριαν,
του τα αποῤρητα σαφως ειδο τος· τον δε υπο των αγγελων προηγουμενων ουτως
εντευθεν απενεχθηναι, και ομοσκηνον τωι πατριαρχηι γενεσθαι, και των αγαθων
απολαυειν, ων εκεινος. Ἄρα των μεσων ταυτα εστι, πενια και πλουτος, υγιεια και
νοσος, και ζωη και θανατος, δοξα και τιμη, δουλεια και ελευθερια, και οσα τοιαυτα·
ου γαρ δει παντα επιεναι, ωστε μη μηκυνειν τον λογον, αλλα εν τουτοις παρεχοντα
υμιν αφορμας, επι τα κατεπει γοντα βαδιζειν. ∆ιδου γαρ, φησι, σοφωι αφορμην, και
σοφωτερος εσται.
Ἄρα των μεσων ταυτα εστι παντα, ως τουτοις και εις καλον, και εις κακον, οι
χρωμενοι δυναιντ' αν. Ὅτι γαρ των μεσων εστι ταυτα, ων ο πλουτος, εδειξεν ο
Ἀβρααμ, εις δεον 56.148 αυτωι χρησαμενος. Ἔδειξε δε και επι του Λαζαρου ο
πλουσιος, επι απωλειαι της εαυτου κεφαλης τα οντα δαπανησας. Ουτε ουν καλον
απλως ο πλουτος, ουτε κακον. Ει καλον ην απλως, αλλ' ουχι μεσον, ουκ αν ο επι του
Λαζαρου πλουσιος τοιαυτα εκολαζετο· ει κακον ην, ουκ αν Ἀβρααμ ουτως
ευδοκιμησε πλου σιος ων. Τοιουτον τι και η νοσος εστιν. Ει γαρ κακον ην η νοσος,
εδει και τουτον κακον ειναι τον εχοντα. Ἄρα και Τιμοθεος εμελλεν ειναι κατα τουτο
κακος, εσχατηι νοσωι παλαιων. Οινωι γαρ ολιγωι χρω, φησι, δια τον στομαχον σου, και
τας πυκνας σου ασθε νειας. Ει δε ου μονον κακος ουκ ην εντευθεν, αλλα και πολλου
μισθου προσθηκην ελαμβανε, γενναιως την αῤρωστιαν ενεγκας, ευδηλον οτι ου
κακον η νοσος. Και ετερος δε προφητης τους οφθαλμους νοσων διετε λει· αλλ' ου
κατα τουτο κακος, αλλα και προεφητευε, και τα μελλοντα προεωρα, και ουδεν η
νοσος εις την αρετην εγενετο κωλυμα. Ἀλλ' ουδε η υγιεια απλως καλον, αν μη τις
εις δεον κεχρημενος αυτηι ειη, αλλ' εις εργασιαν πονηραν, η εις αργιαν ανοητον·
ουδε γαρ τουτο ανευθυνον. ∆ιο και ο Παυλος ελεγεν· Ει τις ου θελει εργαζεσθαι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

μηδε εσθιετω. Ἀλλα ταυτα των μεσων εστι, παρα τους χρωμενους ποτε μεν τουτο,
ποτε δε εκεινο γινομενα.
Και τι δει λεγειν υγιειαν, και νοσον, και πλουτον, και πενιαν; Αυτο γαρ
τουτο, ο δοκει τοις πολλοις ειναι των αγαθων κε φαλαιον, και των κακων ο
κολοφων, ο θανατος, λεγω, και η ζωη, ουδε ταυτα απλως εσται, αλλα και ταυτα των
μεσων, παρα την γνωμην των χρωμενων εκατερα ταυτα γινομενα. Οιον τι λεγω· το
ζηιν καλον, οταν εις δεον χρωμενος αυτωι τις ειη· οταν δε εις αμαρτηματα και
παρανομιας, ουκετι αν ειη καλον, αλλα βελτιον τον τοιουτον τελευτησαι. Παλιν ο
πολλοις φευκτον ειναι δοκει, μυριων αγαθων γενοιτ' αν αιτιον, οταν αιτιαν εχηι την
προσηκουσαν. Και δηλουσιν οι μαρτυρες, οι παντων εισι δια την τελευτην μακαριω
τεροι. ∆ια δη τουτο ο Παυλος ουχ απλως επεθυμει ζηιν εν Χριστωι, αλλ' επειδη τουτο
αυτωι καρπος εργου.
Και τι αιρησομαι γαρ, φησιν, ου γνωριζω· συν εχομαι δε εκ των δυο, την
επιθυμιαν εχων του αναλυσαι και συν Χριστωι ειναι· πολλωι γαρ μαλ λον κρεισσον·
το δε επιμειναι τηι σαρκι αναγκαι οτερον δι' υμας. ∆ια δη τουτο και ο Προφητης, Τι
μιος εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυ του· ουχ απλως ο θανατος, αλλ' ο
τοιοσδε θανατος. Και παλιν αλλαχου, Θανατος αμαρτωλων πονηρος. Ὁραις και τουτο
των μεσων, ουχ απλως καλον, ουδε απλως κακον, αλλ' απο της γνωμης των
υποδεχομε νων αυτο; ∆ια δη τουτο και ο σοφωτατος Σολομων, το μεσον τουτων το
χρησιμον καταλεγων, και φιλο σοφων υπερ αυτων, και δεικνυς οτι ουχ απλως τουτο
καλον, κακεινο κακον, αλλα μετα καιρου του προσ ηκοντος γινεται καλα, καν
φορτικα ειναι δοκηι, οταν τον καιρον μη εχηι τον προσηκοντα, Καιρος του κλαυσαι,
και καιρος του γελασαι, ελεγε, καιρος του ζησαι, και καιρος του αποθανειν. Ουδε γαρ
παντα χου το χαιρειν καλον, αλλ' εστιν οπου και βλαβερον· 56.149 ουτε πανταχου
το αλγειν καλον, αλλ' εστιν οπου και θανασιμον και ολεθριον. Και τουτο αυτο παλιν
δει κνυς ο Παυλος ελεγεν· Ἡ κατα Θεον λυπη μετα νοιαν εις σωτηριαν
αμεταμελητον κατεργαζεται· η δε του κοσμου λυπη θανατον κατεργαζεται.
εʹ. Ὁραις και τουτο των μεσων ον; Ουκουν και το εναντιον αυτου των μεσων,
το χαιρειν λεγω. ∆ιοπερ ουχ απλως χαιρειν εκελευσεν, αλλα χαιρειν εν Κυριωι. Ἀλλ'
ο μεν των μεσων λογος ικανως ημιν διευκρινη ται, ειγε ακροατας εχει προσεχοντας·
ιτεον δε λοιπον επι τα μη μεσα, αλλα επι τα καλα, α ουκ αν γενοιτο κακα, και επι τα
κακα, α ουκ αν γενοιτο καλα.
Ταυτα μεν γαρ τα ειρημενα ποτε μεν τουτο, ποτε δε εκεινο γινεται· οιον ο
πλουτος ποτε μεν κακον, οταν εις πλεονεξιαν δαπαναται, ποτε δε καλον, οταν εις
ελεη μοσυνην αναλισκηται· και τα αλλα τοιαυτα κατα τον κανονα τουτον. Ἔστι δε
τινα, α ουκ αν ποτε γενοιτο κακα· τα δε, εναντια τουτοις, αει κακα, και ουκ αν ποτε
γενοιτο καλα· οιον ασεβεια, βλασφημια, ασελ γεια, ωμοτης, απανθρωπια,
γαστριμαργια, και οσα τοιαυτα. Ου λεγω οτι ανθρωπος κακος ουκ αν ποτε γενοιτο
καλος, ουτε καλος ουκ αν ποτε γενοιτο κακος· αλλ' οτι αυτα τα πραγματα ουκ αν
ποτε γενοιτο. Ταυτα μεν γαρ ειη επι της οικειας ταξεως, τα τε καλα, και τα κακα· ο δε
ανθρωπος, οταν μεν εκεινα ελη ται, καλος, οταν δε εναντια, κακος. Ουκουν τρεις
αυται μοιραι· τα μεν γαρ καλα ουκ αν γενοιτο κακα, οιον σωφροσυνη, ελεημοσυνη,
και οσα τοιαυτα· τα δε κακα ουκ αν ποτε γενοιτο καλα, οιον ασελγεια, απαν θρωπια,
ωμοτης· τα δε ποτε μεν τουτο, ποτε δε εκεινο γινομενα, παρα την γνωμην των
χρωμενων.
Ὁ πλουτος ποτε μεν γαρ εις πλεονεξιαν υπηρετειται. ποτε δε εις
ελεημοσυνην· αλλα παρα την γνωμην του χρωμενου. Πενια ποτε μεν εις
βλασφημιαν, ποτε δε εις ευφημιαν και φιλοσοφιαν υπηρετειται. Ἐπει ουν πολλοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

των αλογωτερων (επι γαρ την λυσιν ιτεον λοι πον) ου τα κακα μονον, α ουκ αν ποτε
γενοιτο καλα, αλλα και των μεσων ενια κακα καλουσιν, οιον πενιαν, αιχμαλωσιαν,
δουλειαν, απερ εδειξαμεν ου των κα κων, αλλα των μεσων οντα· πολλοι δε, οπερ
εφθην ειπων, ταυτα κακα καλουσιν, ουκ οντα κακα· περι ων ο προφητης φησι, των
κατα την των πολλων υπονοιαν καλουμενων, ου των οντως κακων· περι
αιχμαλωσιας, περι δουλειας, περι λιμου, και οσα τοιαυτα. Ὅτι γαρ ταυτα ου κακα,
αλλα και κακων αναιρετικα, τον λιμον προτερον εις μεσον αγαγωμεν, τον πασι
φρικτον και φοβερον ειναι δοκουντα. Πως ουν ου κακον, μανθανε, και παιδευου
φιλοσοφειν. Ἡνικα των Ἑβραιων ο δημος εις εσχατον εξωκειλε παρανομιας, τοτε δη
ο μεγας Ἠλιας, και των ουρα νων αξιος, ο βουλομενος την εκ της ραιθυμιας νοσον
ανελειν, και διορθωσαι ταυτην, επηγαγε λεγων· Ζηι Κυριος, ωι παρεστην ενωπιον
αυτου, ει εσται υετος, ει μη δια στοματος μου· και ο μηλωτην μο νην κεκτημενος,
τον ουρανον απεκλεισε· τοσαυτη παῤρησια αυτωι προς τον Θεον. Ὁραις οτι ου κακον
η πενια; Ουκ αν ο παντων ανθρωπων πενεστερος τοσαυτης απελαυσε παῤρησιας, ως
χαμαι βαδιζων, ενι μονωι λογωι τοσαυτην ισχυν επιδειξασθαι.
Ειπων 56.150 τοινυν τουτο, επηγαγε λιμον, καθαπερ παιδαγωγον αριστον,
και διορθωτην των γινομενων κακων· και καθαπερ πυρετου λαβρου εις σωμα
εμπεσοντος, και αυται της γης αι φλεβες ανεξηρανθησαν, και χειμαῤ ροι επελιπον,
και βοταναι, και της γης αι λαγονες αγονοι λοιπον ησαν. Και ου μικρα τοτε ο δημος
εκαρ πωσατο, της ρυμης της επι την παρανομιαν απαλλα γεις, και συσταλεις, και
γενομενος επιεικεστερος, και τωι προφητηι χειροηθης. Οι γαρ προς τα ειδωλα
τρεχοντες, και τους υιους αυτων κατασφαττοντες τοις δαιμονιοις, ουτοι τοσουτων
ιερεων της Βααλ αναιρου μενων, ουκ εδυσχεραναν, ουκ ηγανακτησαν, αλλ' ηνεγκαν
σιγηι και φοβωι το γινομενον, απο του λιμου βελτιους γενομενοι.
ςʹ. Ὁραις ως ου μονον [ου] κακον ο λιμος, αλλα και κακων αναιρετικος, εν
ταξει φαρμακου τα νοσηματα διορθωσαμενος; Ει και την αιχμαλωσιαν αυτην βου λει
ιδειν ου των κακων ουσαν, εννοησον τινες μεν ησαν οι Ἰουδαιοι προ της
αιχμαλωσιας, τινες δε εν τηι αιχμαλωσιαι, ινα μαθηις οτι ουτε η ελευθερια απλως
καλον, ουτε η αιχμαλωσια κακον. Ὅταν μεν γαρ ησαν εν ελευθεριαι, και την πατριδα
ειχον την εαυτων, τοιαυτα επραττον, ως καθ' εκαστην ημεραν τους προφητας αυτων
καταβοαιν, των νομων πατουμε νων, και των ειδωλων προσκυνουμενων, και των εν
τολων του Θεου παραβαθεισων· επειδη δε απηνε χθησαν εις γην αλλοτριαν, και εν
τηι των βαρβαρων χωραι διετριβον, ουτω συνεσταλησαν, και βελτιους εγενοντο, και
του νομου φυλακες, ως εστιν εκ του ψαλμου τουτο μαθειν, ον αναγκαιον εις μεσον
αγαγειν σημερον, ινα μαθητε της αιχμαλωσιας τον καρπον.
Τις δε εστιν ο ψαλμος; Ἐπι των ποταμων Βαβυλωνος εκει εκαθισαμεν, και
εκλαυσαμεν εν τωι μνησθηναι ημας της Σιων. Ἐπι ταις ιτεαις εν μεσωι αυτης
εκρεμασαμεν τα οργανα ημων. Ὅτι εκει επηρωτησαν ημας οι αιχμαλωτευσαντες
ημας λογους ωιδων, λεγοντες· Ἄσατε ημιν εκ των ωιδων Σιων. Πως αισωμεν την
ωιδην Κυριου επι γης αλ λοτριας; Ειδες πως αυτους συνεστειλεν η αιχμαλω σια; Προ
μεν γαρ ταυτης και των προφητων εν ηχουντων μη παραβαινειν τον νομον, ουκ
ηνεσχοντο· μετα δε ταυτην, και των βαρβαρων επικειμενων, και των κυριευοντων
καταναγκαζοντων και κατεπειγον των παραβαινειν, ουχ υπηκουον, αλλ' ελεγον·
Ουκ αισομεν την ωιδην Κυριου επι γης αλλοτριας, επειδη ο νομος τουτο ουκ
επετρεπεν. Ὅρα δε και τους παι δας τους τρεις ου μονον ουδεν βλαπτομενους απο
της αιχμαλωσιας, αλλα και λαμπροτερους απ' αυτης γε νομενους· και τον ∆ανιηλ
ομοιως. Τι δε ο Ἰωσηφ; τι κακον επαθε, και ξενος, και δουλος, και δεσμιος γε
νομενος; ουχι δια τουτο μονον ευδοκιμει και ελαμπε; Τι δε η βαρβαρος εκεινη γυνη,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

και εν πλουτωι και υπερηφανιαι και εν ελευθεριαι διατριβουσα, εντευθεν απωνατο;
ουχι παντων ην αθλιωτερα, επειδη τουτοις εις δεον χρησασθαι ουκ ηθελησεν;
Ουκουν ταυτα μεν ημιν αποδεδεικται σαφως, τινα μεν κακα, τινα δε καλα,
τινα δε μεσα· και οτι περι των μεσων ο προφη της φησιν, ου των οντως κακων, αλλα
των δοκουντων 56.151 ειναι τοις πολλοις, αιχμαλωσιας, δουλειας, απαγωγης. Τινος
δε ενεκεν ταυτα ειρηται, αναγκαιον ειπειν Φιλανθρωπος ων ο Θεος, και περι το
ελεειν οξυς, προς δε το τιμωρεισθαι και κολαζειν αναδυομενος, ωστε μη τους
Ἰουδαιους παραδουναι τιμωριαις, προφητας επεμψε, φοβων αυτους δια των
ρηματων, ωστε μη κολασαι δια των πραγματων, οπερ και επι των Νινευιτων εποιει.
Και γαρ εκει τοτε την πολιν καταστρεψαι ηπειλησεν, ουχ ινα καταστρεψηι, αλλ' ινα
μη καταστρεψηι· οπερ ουν και εγενετο. Τουτο δη και τοτε επραττε, και προφητας
επεμπεν, απειλων βαρβαρων εφοδον, πολεμους, αιχμαλωσιας, δουλειας, απαγωγην,
την εν αλλοτριαι διατριβην. Και καθαπερ πατηρ φιλοστοργος παιδα ακολαστον εχων
και ραιθυ μον, σωφρονισαι θελων, ιμαντας επιζητει, σχοινους απειλει, λεγων· ∆ησω,
μαστιξω, αναιρησω, και γι νεται εν τοις ρημασι φοβερος, ωστε ταυτηι την κακιαν
αναστειλαι του νεου· ουτω δη και ο Θεος ηπειλει συν εχως, τωι φοβωι ποιησαι
βελτιους βουλομενος.
Ταυτα ορων ο διαβολος, και βουλομενος εκλυσαι την εκ της τοιαυτης
απειλης διορθωσιν γινομενην, καθηκε ψευ δοπροφητας, και των προφητων
απειλουντων αιχμα λωσιαν, και δουλειαν, και λιμους, εκεινοι τα εναντια ελεγον,
ειρηνην, ευετηριαν, και μυριων αγαθων απο λαυσιν. ∆ιο και ονειδιζοντες αυτοις οι
προφηται ελε γον· Ειρηνη, ειρηνη· και που εστιν ειρηνη; Και οσοι των φιλολογων,
τουτο ισασιν, ως απαντα κρα τειν, α τοις προφηταις προς τους ψευδοπροφητας
εγενοντο, εκλυοντας του λαου την σπουδην. Ἐπει ουν ουτως εκλυοντες διεφθειραν
τον λαον, φησιν ο Θεος δια των προφητων· Ἐγω ο Θεος ποιων ειρηνην, και κτιζων
κακα. Και ποια κακα; Ταυτα τα ειρημενα, αιχμαλωσιαν, δουλειαν, και οσα τοιαυτα·
ου πορνειαν, και ασελγειαν, και πλεονεξιαν, ουδε αλλο των τοιου των ουδεν. ∆ια
τουτο και ο ετερος προφητης ειπων, Ει εστι κακια εν πολει, ην Κυριος ουκ εποιησε,
ταυτην λεγει την κακιαν, τους λιμους, τας νοσους, τας θεηλατους πληγας. Ουτω και
ο Χριστος, οταν λεγηι, Ἀρκετον τηι ημεραι η κακια αυτης, τους ιδρωτας, τον μοχθον,
την ταλαιπωριαν φησι.
ζʹ. Τουτο ουν φησιν ο προφητης· Μη υμας εκλυετω σαν οι ψευδοπροφηται· ο
γαρ Θεος υμιν ειρηνην δου ναι δυναται, και αιχμαλωσιαι παραδουναι· τουτ εστιν, Ὁ
ποιων ειρηνην, και κτιζων κακα. Και ινα μαθηις οτι τουτο εστιν αληθες, αυτας τας
λεξεις βασανισωμεν μετα ακριβειας. Ειπων γαρ ανω, Ἐγω ειμι ο ποιησας φως και
σκοτος, τοτε επηγαγε, Ποιων ειρηνην, και κτιζων κακα. ∆υο εναντια ανω τεθεικε,
και δυο εναντια μετα ταυτα, ινα μαθηις οτι ου περι πορνειας λεγει, αλλα περι
συμφορων. Τι γαρ αντιδιαστελλεται τηι ειρηνηι; Ευδηλον οτι αιχμαλωσια, ουκ
ασελγεια, ουδε πορνεια, ουδε πλεονεξια. Ὥσπερ ουν ανωτερω εναντια δυο τεθεικεν,
ουτω δη και εν 56.152 ταυθα· εναντιον δε τηι ειρηνηι ου πορνεια, ουδε μοι χεια, ουδε
ασελγεια, ουδε αι λοιπαι κακιαι, αλλ' αιχμαλωσια και δουλεια. Ἀλλ' οπερ επι των
στοι χειων πασχουσι, τουτο και επι των πραγματων. Οιον τι λεγω· ωσπερ εποιησε
φως και σκοτος, και πολλοις το μεν φως ηδυ δοκει ειναι, το δε σκοτος επαχθες, και
διαβαλλουσι την νυκτα ως πονηραν τινα ουσαν· ουτω δε και επι των πραγματων.
Ἀλλ' ουτε την νυκτα διαβλητεον, ουδε το σκοτος, ουδε απλως την δουλειαν, και την
αιχμαλωσιαν.
Τι γαρ, ειπε μοι, φαυλον εχει το σκοτος; ουχι πονων εστιν αναπαυσις; ουχι
φροντιδων ανεσις; ουχι λυπης αναι ρεσις; ουχι ισχυος προσθηκη; Ει δε μη σκοτος ην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

και νυξ, ποτε αν απελαυσαμεν του φωτος; ουκ αν διεφθαρη και απωλετο τουτο το
ζωον ο ανθρωπος; Ὥσπερ δε το σκοτος δοκει μεν τοις ανοητοις ειναι κακον, ουκ εστι
δε, αλλα προς την ημεραν ημιν συν τελει, και προς τας εργασιας εν αυτηι τους
αναπαυ σαμενους επιτηδειοτερους κατασκευαζει· ουτω ουδε αιχμαλωσια φαυλον·
περι ης ο προφητης διελεγετο λεγων, Ὁ ποιων ειρηνην, και κτιζων κακα· αλλα
χρησιμωτερον τοις εις δεον χρωμενοις· σωφρονεστε ρους δε και επιεικεστερους ποιει
περικοπτουσα απο νοιαν. Ἀδουλωτον γαρ η αρετη, και ουδεν αυτης περι γενεσθαι
δυναιτ' αν, ου δουλεια, ουκ αιχμαλωσια, ου πενια, ου νοσος, ουκ αυτο, ο παντων
τυραννικωτε ρον, ο θανατος. Και δηλουσιν απαντες οι ταυτα υπο μειναντες απαντα,
και δι' αυτων μειζονως λαμψαν τες. Τι γαρ τον Ἰωσηφ εβλαψεν η δουλεια· (ουδεν
γαρ κωλυει παλιν τον αυτον ανδρα εις μεσον αγα γειν·) τι γαρ τα δεσμα; τι δε αι
αλυσεις; τι δε η συκοφαντια; τι δε η επιβουλη; τι δε η επι της αλλο τριας διατριβη; Τι
τον Ἰωβ η των βουκολιων και των ποιμνιων αναιρεσις, ο βιαιος και αωρος των
παιδων θανατος, η πληγη του σωματος, αι πηγαι των σκω ληκων, η οδυνη η
ακαρτερητος, η επι της κοπριας καθεδρα, η επιβουλη της γυναικος, τα ονειδη των
φιλων, αι λοιδοριαι των οικετων; Τι δε τον Λαζαρον το εν τωι πυλωνι κεισθαι, και
ταις γλωσσαις των κυ νων περιλειχεσθαι, και ο λιμος ο διηνεκης, και η υπεροψια
του πλουσιου, και τα τραυματα, και η νοσος η αφορητος, και η ερημια των
προισταμενων, και η υπεροψια των βοηθουντων; Τι δε τον Παυλον αι νιφαδες
εκεινων των δεσμωτηριων, των απαγωγων, των θανατων, των καταποντισμων,
των λοιπων πει ρασμων, ας ουδε λογωι εξαριθμησαι ενι; Ταυτα απαντα
αναλογισαμενοι, κακιαν φευγωμεν, αρετην διωκωμεν· και ευχωμεθα μεν μη
εισελθειν εις πει ρασμον· ει δε ποτε εμπεσωμεν, μη αλυωμεν, μηδε δυσχεραινωμεν·
και γαρ οπλα εστι ταυτα αρετης τοις εις δεον χρωμενοις, και δυνησομεθα δια
παντων ευδοκιμειν εαν νηφωμεν, και των αιωνιων αγαθων απολαυσαι· ων γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


