In ascensionem domini nostri Jesu Christi
Εις την αναληψιν του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου· ελεχθη δε εν τωι
μαρτυριωι της Ῥωμανησιας, ενθα μαρτυρων σωματα, υπο το εδαφος
κειμενα εγγυς λειψανων αιρετικων, ανηνεχθησαν, και ανω κατ' ιδιαν
εταφησαν.
50.441
αʹ. Και οτε του σταυρου μνειαν επετελουμεν, εξω της πολεως την εορτην
επετελεσαμεν, και νυν οτε του σταυρωθεντος την αναληψιν αγομεν την φαιδραν
ταυτην και εξαστραπτουσαν ημεραν, εξω της πολεως παλιν την εορτην επιτελουμεν.
Ποιουμεν δε τουτο, ουχι την πολιν ατιμασαι βουλομενοι, αλλα τιμησαι τους
μαρτυρας σπευδοντες. Ἵνα γαρ μη εγκαλωσιν ημιν οι αγιοι ουτοι, και λεγωσιν· ημεις
ουκ ημεν 50.442 αξιοι μιαν ημεραν του ∆εσποτου ημων εν ταις ημετεραις σκηναις
επιτελουμενην ιδειν· ινα μη εγκαλεσωσιν ημιν οι αγιοι ουτοι και λεγωσιν· οτι το μεν
αιμα ημων υπερ αυτου εξεχεαμεν, και τας κεφαλας ημων αποτμηθηναι
κατηξιωθημεν· την δε ημεραν της εορτης αυτου ου κατηξιωθημεν ιδειν εν τοις
ημετεροις καταγωγιοις τελουμενην· δια ταυτα την πολιν αφεντες, προς τους ποδας
των αγιων τουτων εδραμομεν, δια της παρουσης ημερας, και υπερ του χρονου του
παρελθοντος απολογουμενοι προς αυτους.
Ει γαρ και προ τουτου εδει προς τους γενναιους τουτους της ευσεβειας
αθλητας τρεχειν, οτε υπο το 50.443 εδαφος εκειντο· πολλωι μαλλον νυν τουτο ποιειν
χρη, οτε καθ' εαυτους οι μαργαριται, οτε απηλλαγη των λυκων τα προβατα, οτε
απεστησαν των νεκρων οι ζωντες. Αυτοις μεν γαρ ουδε προ τουτου βλαβη τις ην απο
της κοινωνιας της κατα την ταφην· ων γαρ τα πνευματα εν τοις ουρανοις, ουδεν τα
σωματα εβλαπτετο απο της γειτνιασεως· ων η ψυχη εν τηι χειρι του Θεου, ουδεν τα
λειψανα απο της θεσεως επασχεν. Αυτοις μεν ουν ουδεμια βλαβη ην, ουδε προ
τουτου· ο δε λαος ημιν ου την τυχουσαν ζημιαν υπεμεινεν απο των τοπων, τρεχων
μεν προς τα λειψανα των μαρτυρων, μετα δε αμφιβολιας και διακρισεως ποιουμενος
τας ευχας δια το αγνοεισθαι τας θηκας των αγιων, και που κεινται οι θησαυροι οι
αληθινοι. Και ταυτον εγινετο, ωσπερ αν ει ποιμνια προβατων καθαρων απολαυσαι
ρειθρων επειγομενα ερχοιτο μεν επι τας πηγας τας καθαρας, βρωμου δε ποθεν
εγγυθεν και δυσωδιας εμπεσουσης αναχαιτιζοιτο παλιν· ουτω και επι της ποιμνης
ταυτης συνεβαινεν. Ἐβαδιζε μεν ο λαος προς τας καθαρας των μαρτυρων πηγας·
αισθανομενος δε δυσωδιας αιρετικης εγγυθεν ανιουσης, ανεχαιτιζετο παλιν. Ὅπερ
ουν συνειδως ο σοφος ουτος ποιμην και κοινος διδασκαλος, ο παντα προς οικοδομην
της Ἐκκλησιας οικονομων, ουκ ηνεσχετο μεχρι πολλου ταυτην την ζημιαν περιιδειν
ουτος ο θερμος εραστης και ζηλωτης των μαρτυρων. Ἀλλα τι ποιει; Θεασασθε την
σοφιαν· τα μεν θολερα και δυσωδη ρευματα κατεχωσε και απεφραξε κατω, τας δε
καθαρας των μαρτυρων πηγας εν καθαρωι χωριωι κατεστησε. Και σκοπειτε οσην και
περι τους κατοιχομενους την φιλανθρωπιαν επεδειξατο, και περι τους μαρτυρας την
τιμην, και περι τον λαον την κηδεμονιαν.
Περι μεν τους κατοιχομενους φιλανθρωπιαν επεδειξατο, μη κινησας αυτων
τα οστα, αλλ' αφεις επι του τοπου μενειν· περι δε τους μαρτυρας τιμην, απαλλαξας
αυτους του πονηρου γειτονηματος· περι δε τον λαον κηδεμονιαν, ουκ αφεις αυτους
μετα διακρισεως ποιεισθαι τας ευχας. ∆ια ταυτα υμας ενταυθα ηγαγομεν, ινα
φαιδροτερος ο συλλογος γενηται, ινα λαμπροτερον το θεατρον, ουχι ανθρωπων
μονον, αλλα και μαρτυρων συλλεγομενων· ουχι μαρτυρων μονον, αλλα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αγγελων. Και γαρ και αγγελοι παρεισιν, αγγελων και μαρτυρων η συνοδος γεγονε
σημερον. Και ει βουλει ιδειν και μαρτυρας και αγγελους, ανοιξον της πιστεως τους
οφθαλμους, και οψει το θεατρον εκεινο· ει γαρ πως ο αηρ αγγελων εμπεπλησται,
πολλωι μαλλον η εκκλησια· ει δε εκκλησια, πολλωι μαλλον η παρουσα ημερα, οτε ο
∆εσποτης αυτων αναλαμβανεται. Ὅτι γαρ απας ο αηρ αγγελων εμπεπλησται,
ακουσον τι φησιν ο Ἀποστολος, εντρεπων τας γυναικας ωστε εχειν καλυμμα επι της
κεφαλης· Ὀφειλουσιν αι γυναικες εξουσιαν εχειν επι της κεφαλης δια τους
αγγελους. Και παλιν ο Ἰακωβ, Ὁ αγγελος, φησιν, ο ρυομενος με εκ νεοτητος μου. Και
οι εν τηι οικιαι δε μετα των αποστολων οντες προς την Ῥοδην ελεγον· Ὁ αγγελος
αυτου εστι· και παλιν ο Ἰακωβ, Ειδον, φησι, παρεμβολην αγγελων. Και τινος ενεκεν
παρεμβολην αγγελων ειδεν επι της γης 50.444 και στρατιαν; Καθαπερ βασιλευς
κελευει τα στρατοπεδα εν εκασταις καθεζεσθαι πολεσι, μηποτε βαρβαρικος πολεμος
επαναστας καταδραμηι τας πολεις· ουτω δη και ο Θεος, επειδη και δαιμονες εισιν εν
τωι αερι τουτωι βαρβαροι και αγριοι, και πολεμους εγειροντες αει και της ειρηνης
εχθροι, αντικατεστησεν αυτοις τα στρατοπεδα των αγγελων, ινα φαινομενοι μονον
αυτοις καταστελλωσιν, ινα την ειρηνην ημιν αει πρυτανευσωσι. Και ινα μαθηις οτι
αγγελοι ειρηνης εισιν, ακουσον εν ταις προσευχαις αει λεγοντων των διακονων· Τον
αγγελον της ειρηνης αιτησατε. Ὁραις οτι και αγγελοι παρεισι και μαρτυρες; Τι ουν
αθλιωτερον των απολειφθεντων σημερον; τι μακαριωτερον ημων των
παραγενομενων και απολαυοντων της πανηγυρεως ταυτης; Ἀλλ' οι μεν περι των
αγγελων λογοι εν ετεροις ημας αναμεινατωσαν καιροις· ημεις δε επι την υποθεσιν
της παρουσης εορτης τον λογον αγαγωμεν.
βʹ. Τις ουν εστιν η παρουσα εορτη; Σεμνη και μεγαλη, αγαπητε, και τον των
ανθρωπων υπερβαινουσα νουν, και της μεγαλοδωρεας αξια του ποιησαντος αυτην
Θεου. Σημερον γαρ καταλλαγαι τωι Θεωι προς το των ανθρωπων γεγονασι γενος·
σημερον η χρονια εχθρα κατελυθη, και ο μακρος πολεμος ανηρεθη· σημερον ειρηνη
θαυμασια τις επανηλθεν, ουδεποτε προσδοκηθεισα προτερον. Τις γαρ αν ηλπισεν οτι
Θεος ανθρωπωι καταλλαττεσθαι εμελλεν; ουχ οτι απανθρωπος ο ∆εσποτης, αλλ' οτι
ραιθυμος ο οικετης· ουχ οτι ωμος ο Κυριος, αλλ' οτι αγνωμων ο δουλος. Βουλει
μαθειν πως παρωξυναμεν τον φιλανθρωπον τουτον, τον ημερον ημων ∆εσποτην;
Και γαρ δικαιον μαθειν της προτερας ημων εχθρας την υποθεσιν, ιν', οταν ιδηις
τιμηθεντας ημας, τους εχθρους και πολεμιους, θαυμασηις του τιμησαντος την
φιλανθρωπιαν, ινα μη νομισηις εξ οικειων κατορθωματων γεγενησθαι την
μεταβολην, ινα μαθων αυτου της χαριτος την υπερβολην, μη παυσηι διαπαντος
ευχαριστων αυτωι υπερ του μεγεθους των δωρεων. Βουλει τοινυν μαθειν, πως
παρωξυναμεν ημων τον ∆εσποτην, τον φιλανθρωπον, τον ημερον, τον αγαθον, τον
παντα υπερ της ημετερας σωτηριας οικονομουντα; Ἐβουλευσατο ποτε περι
παντελους αφανισμου του γενους ημων, και ουτως ημιν ωργισθη, ως απολεσαι ημας
μετα γυναικων και παιδων και θηριων και κτηνων και της γης απασης. Και ει
βουλει, εγω σε ποιησω και της αποφασεως αυτης ακουσαι· Ἐξαλειψω γαρ, φησι, τον
ανθρωπον, ον εποιησα, απο προσωπου πασης της γης, και τα θηρια, και τα κτηνη, οτι
ενεθυμηθην, οτι εποιησα τον ανθρωπον.
Και ινα μαθηις οτι ου την φυσιν ημων εμισει, αλλα την κακιαν απεστρεφετο,
ο ειπων, οτι Ἐξαλειψω τον ανθρωπον, ον εποιησα, απο προσωπου της γης, λεγει τωι
ανθρωπωι· Καιρος παντος ανθρωπου ηκει προς με. Ει δε τον ανθρωπον εμισει, ουκ αν
ανθρωπωι διελεχθη. Νυν δε οραις αυτον ουτε βουλομενον ποιησαι, οπερ ηπειλησε
ποιησαι, αλλα και απολογουμενον τωι δουλωι τον Κυριον, και ως ομοτιμωι φιλωι
διαλεγομενον και λεγοντα τας αιτιας της μελλουσης απωλειας εσεσθαι, ουχ ινα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μαθηι τας αιτιας ο ανθρωπος, αλλ' ινα τοις αλλοις ειπων, σωφρονεστερους αυτους
εργασηται. Ἀλλ' οπερ ελεγον, ουτω κακως ημων επραττε το γενος εμπροσθεν, ως
κινδυνευσαι και της γης αυτης εκπεσειν. Ἀλλ' ημεις 50.445 οι της γης αναξιοι
φανεντες, τημερον εις ουρανους ανηχθημεν· οι μηδε της κατω αρχης οντες αξιοι,
προς την βασιλειαν ανεβημεν την ανω, υπερεβημεν τους ουρανους, επελαβομεθα
του θρονου του βασιλικου· και η φυσις, δι' ην εφυλαττε τον παραδεισον τα
Χερουβιμ, αυτη επανω των Χερουβιμ καθηται σημερον. Ἀλλα πως τουτο γεγονε το
θαυμαστον και μεγα; πως ημεις οι προσκεκρουκοτες, οι της γης αναξιοι φανεντες,
και της αρχης της κατωθεν εκπεσοντες προς τοσουτον υψος ανηχθημεν; πως ο
πολεμος κατελυθη, πως η οργη ανηιρεθη; Πως; τουτο γαρ εστι το θαυμαστον, οτι ουχι
των αδικως οργιζομενων τωι Θεωι, αλλ' αυτου του δικαιως αγανακτουντος
παρακαλεσαντος ημας, ουτως ειρηνη γεγονεν. Ὑπερ Χριστου γαρ πρεσβευομεν, ως
του Θεου παρακαλουντος δι' ημων. Τι τουτο; αυτος υβρισται, και αυτος παρακαλει;
Ναι· Θεος γαρ εστι, και δια τουτο ως φιλανθρωπος πατηρ παρακαλει. Και ορα τι
γινεται· Μεσιτης ο του παρακαλουντος Υιος, ουκ ανθρωπος, ουδε αγγελος, ουδε
αρχαγγελος, ουδε των οικετων ουδεις. Και τι ποιει ο μεσιτης; Ἔργον μεσιτου.
Καθαπερ γαρ δυο τινων αποστρεφομενων αλληλους και ου βουλομενων
διαλλαγηναι, ετερος τις ελθων, και μεσον εαυτον εμβαλων εκατερων λυει την
εχθραν· ουτω και ο Χριστος εποιησεν. Ὠργιζετο ημιν ο Θεος, απεστρεφομεθα ημεις
τον Θεον, τον φιλανθρωπον ∆εσποτην· μεσον εαυτον εμβαλων ο Χριστος εκατεραν
την φυσιν κατηλλαξε. Και πως μεσον εαυτον ενεβαλε; Την τιμωριαν την
οφειλομενην ημιν παρα του Πατρος αυτος ενεδεξατο, και την εκειθεν τιμωριαν και
τα ενταυθα ονειδη υπεμεινε. Βουλει μαθειν πως εκατερα αυτος εδεξατο; Χριστος
ημας, φησιν, εξηγορασεν εκ της καταρας του νομου, γενομενος υπερ ημων καταρα.
Ειδες πως ανωθεν την φερομενην τιμωριαν εδεξατο· ορα πως και τα κατωθεν
φερομενα ονειδη υπεμεινεν· Οι ονειδισμοι των ονειδιζοντων σε, φησιν, επεπεσον επ'
εμε. Ειδες πως διελυσε την εχθραν, πως ου προτερον απεστη παντα ποιων και
πασχων και πραγματευομενος, εως τον πολεμιον και εχθρον ανηγαγεν αυτωι τωι
Θεωι, και φιλον εποιησε; Και τουτων των αγαθων υποθεσις η σημερον ημερα·
καθαπερ γαρ απαρχην της φυσεως ημων λαβων, ουτως ανηγαγε τωι ∆εσποτηι. Και
οπερ γινεται επι των πεδιων των σταχυηφορων, ολιγους τις σταχυας λαβων, και
μικρον δραγμα ποιησας, και προσενεγκων τωι Θεωι, δια του μικρου πασαν την
αρουραν ευλογει· τουτο και ο Χριστος εποιησε, δι' εκεινης της μιας σαρκος και της
απαρχης το γενος το ημετερον ευλογηθηναι εποιησεν. Ἀλλα δια τι ου πασαν την
φυσιν ανηνεγκεν; Ὅτι ουκ εστι τουτο απαρχης, εαν το ολον τις προσενεγκηι, αλλ'
εαν τις μικρον προσενεγκων, δια του μικρου το ολον ευλογηθηναι παρασκευασηι. Και
μην ει απαρχη, φησιν, ην, εχρην τον πρωτον ανθρωπον γενομενον αυτον
ανενεχθηναι· απαρχη γαρ 50.446 εστι το πρωτον εκφερομενον, το πρωτον
βλαστανον. Ουκ εστι τουτο απαρχη, αγαπητε, εαν τον πρωτον προσενεγκωμεν
καρπον εξιτηλον οντα και ασθενη, αλλ' εαν τον δοκιμον προσενεγκωμεν. Ἐπει ουν
εκεινος ο καρπος υπευθυνος αμαρτιας ην, δια τουτο ουκ ανηνεχθη, ει και πρωτος
εγενετο· αλλ' ουτος απηλλαγμενος αμαρτιας· δια τουτο και ανηνεχθη, ει και μετα
ταυτα εγενετο· τουτο γαρ απαρχη.
γʹ. Και ινα μαθηις, οτι ουχι ο πρωτος βλαστανων καρπος, τουτο απαρχη, αλλ'
ο δοκιμος και γενναιος και εις ακμην ηκων την προσηκουσαν, απο των Γραφων σοι
παρεξω την μαρτυριαν. Ἐαν εισελθηις, φησιν ο Μωυσης προς τον λαον, εις την γην
της επαγγελιας, ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι, και φυτευσηις εν αυτηι παν ξυλον
ποιουν καρπον βρωσιμον, τρια ετη ου περικαθαριεις τον καρπον αυτου· τωι δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τεταρτωι ετει ο καρπος αυτου αγιος εσται τωι Κυριωι. Και μην ει απαρχη ην το πρωτον
εκφερομενον, τον εν τωι πρωτωι ενιαυτωι καρπον, αυτον εδει δουναι τωι Κυριωι· νυνι
δε φησι· Τρια ετη ου περικαθαριεις τον καρπον αυτου, αλλα αφησεις αυτον, διοτι
εξιτηλον το δενδρον εστι, διοτι ασθενης, διοτι αωρος η γονη· ο δε τεταρτος, φησιν,
αγιος εσται τωι Κυριωι. Και σκοπει σοφιαν νομοθετου· ουτε φαγειν αυτον ειασεν, ινα
μη προ του Θεου αυτος λαβηι τον καρπον· ουτε προσενεχθηναι αυτον επετρεψεν, ινα
μη αωρος προσενεχθηι τωι Κυριωι. Ἀλλα, Ἄφες μεν, φησιν, επειδη πρωτον εστι· μη
προσενεγκηις δε, επειδη αναξιον εστι της τιμης του λαμβανοντος. Ὁραις οτι ου το
πρωτον εκφερομενον, αλλα το δοκιμον, τουτο εστιν απαρχη; Και ταυτα ημιν δια την
σαρκα ην προσηνεγκεν ειρηται.
Ἀνηνεγκε τοινυν την απαρχην της φυσεως της ημετερας τωι Πατρι· και ουτως
εθαυμασε το δωρον ο Πατηρ, και δια την αξιαν του προσενεγκαντος, και δια το
αμωμον του προσενεχθεντος, ως οικειαις αυτο δεξασθαι χερσι, και θειναι πλησιον το
δωρον, και ειπειν· Καθου εκ δεξιων μου. Προς ποιαν φυσιν ειπεν ο Θεος, Καθου εκ
δεξιων μου; Προς εκεινην την ακουσασαν, Γη ει, και εις γην απελευσηι. Ου γαρ ηρκει
υπερβηναι τους ουρανους; ου γαρ ηρκει μετα αγγελων στηναι; ουκ ην αφατος και
αυτη η τιμη; Ἀλλ' υπερεβη αγγελους, παρηλθεν αρχαγγελους. υπερεβη τα Χερουβιμ,
ανεβη ανωτερον των Σεραφειμ, παρεδραμε τας αρχας, ου προτερον εστη, εως ου του
θρονου επελαβετο του ∆εσποτικου. Ουχ οραις τουτι το μεσον του ουρανου προς την
γην; μαλλον δε κατωθεν αρξωμεθα· ουχ οραις, απο του ᾅδου προς την γην το
διαστημα οσον; απο της γης παλιν προς τον ουρανον; απο του ουρανου παλιν προς
τον ουρανον τον ανωτερον; απ' εκεινου προς τους αγγελους, προς τους
αρχαγγελους, προς τας ανω δυναμεις, προς αυτον τον θρονον τον βασιλικον; Τουτο
ολον το διαστημα και το υψος την φυσιν την ημετεραν ανηγαγε. Βλεπε που κατω
εκειτο, και που ανεβη· ουτε 50.447 καταβηναι ην κατωτερον, ου κατεβη ο ανθρωπος,
ουτε αναβηναι ανωτερον, ου ανηγαγεν αυτον παλιν. Και ταυτα δηλων ο Παυλος
ελεγεν· Ὁ καταβας αυτος εστι και ο αναβας. Και που κατεβη; Εις τα κατωτερα μερη
της γης, και ανεβη υπερανω παντων των ουρανων. Μαθε τις ανεβη, η ποια φυσις, η
πως προ τουτου διακειμενη· ηδεως γαρ ενδιατριβω τηι ευτελειαι του γενους του
ημετερου, ινα μεθ' υπερβολης μαθω την τιμην την απο της φιλανθρωπιας του
∆εσποτου. Γη και σποδος ημεν ημεις· αλλ' ουπω τουτο εγκλημα· της φυσεως γαρ ην
η ασθενεια. Ἀλογων διεκειμεθα ανοητοτερον· Παρασυνεβληθη γαρ ο ανθρωπος τοις
κτηνεσι τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις. Τουτο δε εστιν, αλογων χειρονα,
γενεσθαι ομοιον τοις αλογοις. Το μεν γαρ ειναι αλογον φυσει, και μενειν επι της
αλογιας, της φυσεως εστι· το δε λογωι τιμηθεντας προς εκεινην την ανοιαν
καταπεσειν, της προαιρεσεως εστιν εγκλημα. Ὥστε οταν ακουσηις, οτι ωμοιωθη τοις
αλογοις, μη νομισηις, οτι των αλογων ισους δειξαι τους ανθρωπους, αλλ' οτι
κακεινων χειρους αποφηναι βουλομενος, τουτο ειρηκε. Και γαρ των αλογων
εγενομεθα χειρους και αναισθητοτεροι, ουχ οτι ανθρωποι οντες εκει κατεπεσομεν,
αλλ' οτι και προς μειζονα ηλασαμεν αγνωμοσυνην. Και τουτο δηλων Ἡσαΐας ελεγεν·
Ἔγνω βους τον κτησαμενον, και ονος την φατνην του κυριου αυτου· Ἰσραηλ δε με
ουκ εγνω. Ἀλλα μη αισχυνωμεθα επι τοις προτεροις· Ου γαρ επλεονασεν η αμαρτια,
υπερεπερισσευσεν η χαρις.
Ειδες πως των κτηνων ολιγωτεροι ημεν· βουλει και των πετεινων
αλογωτερους ημας ιδειν; Τρυγων και χελιδων, στρουθια αγρου εγνωσαν καιρους
εισοδου αυτων· ο δε λαος μου ουκ εγνωσαν τα κριματα μου. Ἰδου και των ονων και
των βοων, ιδου και των πετεινων, της τρυγονος και της χελιδονος ημεις
αλογωτεροι. Βουλει μαθειν αλλην αναισθησιαν ημων; Των μυρμηκων ημας ποιει
μαθητας· ουτως απωλεσαμεν τας κατα φυσιν φρενας· Πορευθητι γαρ, φησι, προς τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μυρμηκα, και ζηλωσον τας οδους αυτου. Μυρμηκων εγενομεθα μαθηται, οι κατ'
εικονα Θεου γενομενοι. Ἀλλ' ουχ ο ποιησας αιτιος, αλλ' ημεις μη μειναντες επι της
εικονος. Και τι λεγω μυρμηκων; λιθων εγενομεθα αναισθητοτεροι. Βουλει και
τουτων παραγω την μαρτυριαν; Ἀκουσατε, φαραγγες και τα θεμελια της γης, οτι
κρισις τωι Κυριωι προς τον λαον αυτου. Προς ανθρωπους δικαζηι, και τα θεμελια της
γης καλεις; Ναι, φησι· των γαρ θεμελιων της γης αναισθητοτεροι εισιν οι ανθρωποι.
Ποιαν ουν ετι ζητεις υπερβολην κακιας, οταν και ονων αναισθητοτεροι, και βοων
αλογωτεροι, και χελιδονος και τρυγονος αγνωμονεστεροι, και μυρμηκων
ασυνετωτεροι, και λιθων αναισθητοτεροι, και οφεων ισοι φαινωμεθα; Θυμος γαρ
αυτοις, φησι, κατα την ομοιωσιν του οφεως· ιος ασπιδων υπο τα χειλη αυτων. Και τι
χρη λεγειν των αλογων την αναισθησιαν, οταν και αυτου του διαβολου φαινωμεθα
τεκνα καλουμενοι; Ὑμεις γαρ, φησιν, υιοι του διαβολου εστε. 50.448 δʹ. Ἀλλ' ομως
ημεις οι αναισθητοι και αγνωμονες, οι ανοητοι, οι των λιθων αναισθητοτεροι, οι
παντων κατωτεροι, οι ατιμοι, οι ευτελεστατοι· πως ειπω; τι λαλησω; πως εξενεγκω
το ρημα τουτο; η φυσις η ευτελης, η παντων ασυνετωτερα, παντων ανωτερα γεγονε
σημερον. Σημερον απελαβον αγγελοι, ο παλαι εποθουν· σημερον ειδον αρχαγγελοι, ο
παλαι επεθυμουν, την φυσιν την ημετεραν απο του θρονου αστραπτουσαν του
βασιλικου, δοξηι και καλλει στιλβουσαν αθανατωι. Τουτο γαρ παλαι εποθουν
αγγελοι, τουτο γαρ παλαι επεθυμουν αρχαγγελοι. Ει γαρ και υπερεβαινεν αυτους η
τιμη, αλλ' ομως εχαιρον και επι τοις ημετεροις αγαθοις· και γαρ οτε εκολαζομεθα,
ηλγουν· ει γαρ και εφυλαττε τα Χερουβιμ τον παραδεισον, αλλ' ομως ηλγουν. Και
καθαπερ οικετης συνδουλον λαβων εις φυλακην, δια το προσταγμα του δεσποτου
φυλαττει μεν τον συνδουλον, αλγει δε επι τωι γινομενωι δια την συμπαθειαν την περι
τον ομοδουλον· ουτω και τα Χερουβιμ ελαβε μεν φυλαττειν τον παραδεισον, ηλγει
δε ομως επι τηι φυλακηι. Και ινα μαθηις οτι ηλγει, απο των ανθρωπων σοι τουτο ποιω
φανερον. Ὅταν γαρ ιδηις τους ανθρωπους συμπαθουντας τοις συνδουλοις, μηκετι
λοιπον αμφιβαλληις περι των Χερουβιμ· πολυ γαρ των ανθρωπων φιλοστοργοτεραι
αι δυναμεις εκειναι. Τις ουν δικαιων ουκ ηλγησε, κολαζομενων ανθρωπων δικαιως,
και μεθ' αμαρτηματα μυρια; Τουτο γαρ εστι το θαυμαστον, οτι τας αμαρτιας αυτων
μαθοντες, και ιδοντες οτι προσεκρουσαν τωι ∆εσποτηι, ηλγησαν· ο μεν Μωυσης μετα
την ειδωλολατρειαν· διο και ελεγεν· Ει μεν αφιης αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε
μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου, ης εγραψας. Τι τουτο; οραις την ασεβειαν, και
αλγεις υπερ των κολαζομενων; ∆ια τουτο γαρ, φησιν, αλγω, οτι και κολαζονται και
δικαιας κολασεως παρεχονται τας αιτιας. Ὁ δε Ἰεζεκιηλ ιδων τον αγγελον
κατακοπτοντα τον λαον, ανεβοησε μεγα και ωλολυξε, και φησιν· Οιμοι, Κυριε, οτι
εξαλειφεις συ το καταλοιπον του Ἰσραηλ. Και ο Ἱερεμιας, Παιδευσον ημας, Κυριε,
φησι, πλην εν κρισει, και μη εν θυμωι, ινα μη ολιγοστους ημας ποιησηις. Ειτα Μωυσης
μεν και Ἰεζεκιηλ και Ἱερεμιας αλγουσιν, αι δε δυναμεις εκειναι ουδεν επασχον επι
τοις ημετεροις κακοις; Και πως αν εχοι τουτο λογον; Ὅτι γαρ οικειουνται τα
ημετερα, μαθε οσην χαραν επεδειξαντο, οτε ειδον ημιν καταλλαγεντα τον ∆εσποτην.
Ει δε μη προ τουτου ηλγουν, ουκ αν ουδε μετα ταυτα ησθησαν. Ὅτι δε εχαιρον,
δηλον εξ ων φησιν ο Χριστος, Ὅτι χαρα εσται εν ουρανωι και επι γης επι ενι
αμαρτωλωι επιστρεφοντι. Ει δε ενα αμαρτωλον επιστρεφοντα ορωντες αγγελοι
χαιρουσι, δια της απαρχης σημερον ορωντες την φυσιν απασαν εισενηνεγμενην εις
ουρανον, πως ουκ αν μεγιστην εδεξαντο ηδονην; Ἄκουσον γουν και ετερωθεν των
ανω δημων την ευφροσυνην την επι τηι ημετεραι καταλ 50.449 λαγηι· οτε γαρ ετεχθη
ο Κυριος ημων το κατα σαρκα, ιδοντες οτι κατηλλαγη λοιπον τοις ανθρωποις· ου γαρ
αν, ει μη κατηλλαγη, τοσουτον κατεβη· ιδοντες ουν τουτο, χορον στησαμενοι επι της
γης εβοων και ελεγον· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη, εν ανθρωποις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ευδοκια. Και ινα μαθηις, οτι δια τουτο δοξαζουσι τον Θεον, επειδη απελαβεν η γη τα
αγαθα, επηγαγον και την αιτιαν, Ἐπι γης ειρηνη, λεγοντες, εν ανθρωποις ευδοκια,
τοις εκπεπολεμωμενοις, τοις αγνωμοσιν. Ειδες πως δοξαζουσι τον Θεον επι τοις
αλλοτριοις αγαθοις, μαλλον δε επι τοις ιδιοις· τα γαρ ημετερα αγαθα, εαυτων
νομιζουσιν ειναι· βουλει μαθειν, οτι και μελλοντες οραιν αυτον αναβαινοντα,
εχαιρον και εσκιρτων; Ἄκουσον του Χριστου λεγοντος, οτι ανεβαινον και
κατεβαινον συνεχως. Τουτο δε επιθυμουντων εστιν ιδειν το παραδοξον θεαμα. Και
ποθεν δηλον, οτι ανεβαινον, και κατεβαινον; Αυτου ακουσον λεγοντος· Ἀπαρτι
οψεσθε τους ουρανους ανεωιγμενους, και τους αγγελους του Θεου αναβαινοντας και
καταβαινοντας επι τον Υιον του ανθρωπου· τοιουτον γαρ των ερωντων το εθος·
ουδε τον καιρον αναμενουσιν, αλλα προλαμβανουσι την προθεσμιαν τηι ηδονηι. ∆ια
τουτο καταβαινουσιν, επειγομενοι το καινον και παραδοξον εκεινο ιδειν θεαμα,
ανθρωπον εν ουρανωι φανεντα· δια τουτο πανταχου αγγελοι, και οτε ετικτετο, και
οτε ανιστατο, και σημερον οτε ανεβη. Ἰδου γαρ δυο, φησιν, εν εσθητι λαμπραι, δια
του σχηματος την ηδονην δηλουντες· και ειπον προς τους μαθητας· Ἄνδρες
Γαλιλαιοι, τι εστηκατε; ουτος ο Ἰησους ο αναληφθεις αφ' υμων εις τον ουρανον,
ουτως ελευσεται, ον τροπον εθεασασθε αυτον πορευομενον εις τον ουρανον. εʹ.
Ἐνταυθα μοι μετα ακριβειας προσεχετε. Τι δηποτε ταυτα λεγουσι; μη γαρ ουκ ειχον
οφθαλμους οι μαθηται; μη γαρ ουχ εωρων το γινομενον; ουκ ειπεν ο ευαγγελιστης,
οτι βλεποντων αυτων επηρθη; Τινος ουν ενεκεν παρεστηκασιν οι αγγελοι
διδασκοντες αυτους, οτι εις τον ουρανον ανεβη; ∆ια δυο ταυτας αιτιας, μιαν μεν,
επειδη ηλγουν αει επι τηι αναχωρησει του Χριστου· οτι γαρ ηλγουν, ακουσον τι προς
αυτους φησιν· Ουδεις με ερωται εξ υμων, Που υπαγεις; αλλ' οτι ταυτα ειπον, η λυπη
πεπληρωσεν υμων την καρδιαν. Ει γαρ φιλους εχοντες και συγγενεις χωριζομενοι
τουτων ου φερομεν, πως οι μαθηται τον Σωτηρα, τον διδασκαλον, τον κηδεμονα,
τον φιλανθρωπον, τον ημερον, τον αγαθον ορωντες χωριζομενον αυτων, πως ουκ
αν ηλγησαν; πως ουκ αν ωδυνηθησαν; ∆ια τουτο εστηκεν ο αγγελος την απο της
ανοδου γινομενην λυπην δια της επανοδου παλιν παραμυθουμενος. Ουτος γαρ,
φησιν, ο Ἰησους ο αναληφθεις αφ' υμων εις τον ουρανον, ουτως ελευσεται.
Ἠλγησατε, φησιν, οτι ανεληφθη; Ἀλλα μηκετι αλγειτε· και γαρ ελευσεται παλιν.
Ἵνα γαρ μη ποιησωσιν, οπερ εποιησεν ο Ἑλισσαιος ιδων τον διδασκαλον
αναλαμβανομενον, και διαῤρηξας τον χιτωνισκον· ουδε γαρ ειχε τινα παρεστωτα και
λεγοντα, οτι παλιν ηξει Ἠλιας· ινα ουν μη τουτο 50.450 ποιησωσιν ουτοι, δια τουτο
οι αγγελοι παρειστηκεισαν παραμυθουμενοι την αθυμιαν. Και μια μεν αυτη αιτια της
των αγγελων παρουσιας· δευτερα δε ταυτης ουκ ελαττων, δι' ην αιτιαν και
προσεθηκεν, Ὁ αναληφθεις. Τις ουν εστιν αυτη; Εις τον ουρανον ανελαμβανετο.
Πολυ δε το διαστημα ην, και ουκ ηρκει η δυναμις της ημετερας οψεως σωμα
αναλαμβανομενον ιδειν μεχρι των ουρανων· αλλα καθαπερ πετεινον εις υψος
ιπταμενον, οσωιπερ αν εις υψος ανελθηι, τοσουτωι μαλλον αποκρυπτεται απο της
ημετερας οψεως· ουτω δη και το σωμα εκεινο οσωιπερ αν εις υψος ανηιει, τοσουτωι
μαλλον εκρυπτετο, ουκ αρκουσης της ασθενειας των οφθαλμων παρακολουθησαι
τωι μηκει του διαστηματος. ∆ια τουτο παρειστηκεισαν οι αγγελοι, διδασκοντες την
εις τον ουρανον ανοδον, ινα μη νομισωσιν οτι ως εις τον ουρανον ανεβη ως Ἠλιας,
αλλ' οτι εις τον ουρανον ανεβη· δια τουτο φησιν, Ὁ αναληφθεις αφ' υμων εις τον
ουρανον. Ουδε γαρ αν απλως τουτο προσεθηκεν. Ἠλιας μεν ουν ως εις τον ουρανον
ανεληφθη, δουλος γαρ ην· ο δε Ἰησους εις τον ουρανον, ∆εσποτης γαρ ην· εκεινος εν
αρματι πυρινωι, ουτος εν νεφεληι. Ὅτε μεν γαρ τον δουλον εδει κληθηναι, αρμα
επεμπετο· οταν δε τον Υιον, θρονος βασιλικος· και ουχι απλως βασιλικος θρονος,
αλλ' αυτος ο πατρικος. Και γαρ περι του Πατρος φησιν ο Ἡσαΐας, Ἰδου Κυριος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

καθηται επι νεφελης κουφης. Ἐπει ουν ο Πατηρ επι νεφελης καθηται, δια τουτο και
τωι Υιωι την νεφελην επεμψε. Και ο μεν Ἠλιας ανελθων αφηκε μηλωτην επι τον
Ἑλισσαιον· ο δε Ἰησους αναβας αφηκε χαρισματα επι τους μαθητας, ουχ ενα
προφητην ποιουντα, αλλα μυριους Ἑλισσαιους· μαλλον δε εκεινου πολλωι μειζους
και λαμπροτερους. ∆ιαναστωμεν τοινυν, αγαπητοι, και προς την επανοδον εκεινην
βλεψωμεν. Και γαρ ο Παυλος φησιν, Αυτος καταβησεται απ' ουρανου ο Κυριος εν
κελευσματι, εν φωνηι αρχαγγελου· και ημεις οι ζωντες, οι περιλειπομενοι,
αρπαγησομεθα εν νεφελαις εις απαντησιν του Κυριου εις αερα, αλλ' ου παντες. Ὅτι
γαρ ου παντες αρπαγησομεθα, αλλ' οι μεν μενουσιν, οι δε αρπαγησονται, ακουσον τι
φησιν ο Χριστος· Ποτε ευρεθησονται δυο εν τωι μυλωνι αληθουσαι· μια
παραλαμβανεται, και μια αφιεται· και δυο εσονται επι κλινης μιας· εις
παραλαμβανεται, και εις αφιεται. Τι βουλεται το αινιγμα τουτο; τι βουλεται το
μυστηριον τουτο το αποῤρητον; ∆ια του μυλου τους εν πενιαι ζωντας και ταλαιπωριαι
παντας ημιν εδηλωσε· δια δε της κλινης και της αναπαυσεως τους εν πλουτωι και
τιμηι παντας ηινιξατο. Και βουλομενος δειξαι οτι και απο πενητων σωζονται και
απολλυνται, ειπεν, οτι και των εν τωι μυλωνι μια παραλαμβανεται, και μια αφιεται·
και των εν τηι κλινηι εις παραλαμβανεται, και εις αφιεται· δηλων οτι οι μεν
αμαρτωλοι αφιενται ενταυθα και μενουσι την τιμωριαν· οι δε δικαιοι αρπαζονται εις
τας νεφελας. Καθαπερ γαρ βασιλεως εις πολιν εισελαυνοντος, οι μεν εν αξιωμασι
και αρχαις, και πολλην προς αυτον παῤρησιαν εχοντες, 50.451 προ της πολεως
εξελθοντες απαντωσιν, οι δε καταδικοι και οι κατακεκριμενοι ενδον φυλαττονται
την ψηφον την παρα του βασιλεως αναμενοντες· ουτω και οταν ο Κυριος
παραγινηται, οι μεν παῤρησιαν εχοντες εις μεσον αυτωι απαντωσι τον αερα, οι δε
καταδικοι και πολλα εαυτοις συνειδοτες αμαρτηματα ενταυθα αναμενουσι τον
δικαστην. Τοτε και ημεις αρπαγησομεθα· ουκ εμαυτον αριθμων εις την ψηφον των
αρπαζομενων ειπον, ημεις· ουχ ουτως αναισθητος ειμι και αγνωμων, ως αγνοειν τα
οικεια αμαρτηματα. Ει γαρ μη συνταραξαι εφοβουμην την ηδονην της παρουσης
εορτης, καν εδακρυσα πικρον ταυτης αναμνησθεις της φωνης, επειδη και των
οικειων αμαρτιων εμνησθην. Ἐπειδη δε ου βουλομαι συγχειν της παρουσης εορτης
την ευφροσυνην, ενταυθα καταλυσω τον λογον, ακμαζουσαν υμιν της ημερας
εκεινης την μνημην επαφεις, ινα μητε ο πλουσιος επι τωι πλουτωι χαιρηι, μητε ο
πενης επι τηι πενιαι ταλανιζηι εαυτον· αλλ' εκαστος, αφ' ων εαυτωι συνοιδεν, η τουτο
η εκεινο ποιηι. Ουτε γαρ ο πλουσιος μακαριος, ουτε ο πενης ελεεινος· αλλ' ος εαν της
αρπαγης εκεινης καταξιωθηι της εν νεφελαις, μακαριος και τρισμα 50.452 καριος,
καν απαντων πενεστατος ηι· ωσπερ ουν ο εκπεσων, ελεεινος και τρισαθλιος, καν
απαντων ευπορωτατος ηι. ∆ια τουτο λεγω, ινα οι μεν εν αμαρτημασιν οντες,
θρηνωμεν εαυτους· οι δε εν κατορθωμασι ζωντες, θαῤρειτωσαν απαντες· μαλλον δε,
μη θαῤρειτωσαν μονον, αλλα και ασφαλιζεσθωσαν· μητε εκεινοι θρηνειτωσαν
μονον, αλλα και μεταβαλεσθωσαν.
Ἔξεστι γαρ και τον εν κακιαι, μετασταντα της πονηριας, προς αρετην
επανελθειν, και δυνηθηναι γενεσθαι των εξ αρχης ευ βεβιωκοτων ισον· οπερ και
ημεις σπουδασωμεν· και οι μεν αρετην εαυτοις συνειδοτες, μενετωσαν επι της
ευσεβειας, αυξοντες αει τουτο το καλον κτημα, και τηι παῤρησιαι προστιθεντες τηι
προτεραι· οι δε απαῤρησιαστοι, και συνειδοτες εαυτοις αμαρτηματα πολλα,
μεταβαλλωμεθα, ινα και προς την εκεινων παῤρησιαν φθασαντες, κοινηι παντες και
ομοθυμαδον μετα της οφειλομενης δοξης τον των αγγελων υποδεξωμεθα βασιλεα,
και της μακαριας ευφροσυνης απολαυσωμεν εκεινης εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι
ημων, ωι η δοξα και το κρατος, αμα τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


