In secundum domini adventum
Εις την δευτεραν παρουσιαν του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και εις το,
"Παντες παραστησομεθα τωι βηματι του Χριστου, και εκαστος υπερ
εαυτου λογον δωσει τωι Θεωι."
59.619
αʹ. Ἐνομιζον μεγαλα τινα και υπερφυη τηι προτερα ημεραι υμιν ειρηκεναι· και
γαρ ην φυσει μεγαλα, και παντα υπερβαινοντα λογον· αλλ' ομως τα σημερον
λεχθεντα τοσαυτην εχει την υπερβολην προς εκεινα, οσην εκεινα προς τα ημετερα.
Καιτοι γε ουκ ᾤμην αυτα εχειν υπερβολην· αλλ' ομως επελθοντα τα σημερον
αναγνωσθεντα πολυ πλεον εκεινων εφανησαν λαμπροτερα. Τινα δε εισι τα σημερον
αναγνωσθεντα; Ὅτι Παντες μεν παραστησομεθα τωι βηματι του Χριστου· γεγραπται
γαρ, Ζω εγω, λεγει Κυριος, οτι εμοι καμψει παν γονυ, και πασα γλωσσα
εξομολογησεται τωι Θεωι. Ἄρα ουν εκαστος ημων περι αυτου λογον 59.620.40 δωσει
τωι Θεωι. Βλεπε, ουκ ειπεν απλως, Προσκυνησει εκαστος, αλλα και Ἐξομολογησεται
εκαστος, τουτεστιν, ευθυνας δωσει των πεπραγμενων. Ἔσο τοινυν, ανθρωπε,
εναγωνιος παντοτε, τον κοινον ∆εσποτην ορων επι του βηματος καθημενον, και μη
σχιζε και μεριζε την Ἐκκλησιαν, της χαριτος αποῤρηγνυμενος· και γαρ ο Χριστος και
σε και πασαν την ανθρωπινην φυσιν απαιτησει λογον. Ἵνα δε μη δοξηι ως επιτηδες
φοβων ημας ταυτα λεγειν, εκ της προκειμενης ακολουθιας παλιν εχεται της 59.621
αυτης υποθεσεως, λεγων· Μηκετι ουν αλληλους κρινωμεν, αλλα τουτο κρινετε
μαλλον, το μη τιθεναι τινα προσκομμα τωι αδελφωι αυτου η σκανδαλον. Τουτο δε
ουκ εκεινου μαλλον εστιν, η τουτου. ∆ιο αμφοτεροις αρμοζειν δυναται, και του
τελειου σκανδαλιζομενου τηι των βρωματων παρατηρησει, και του ατελους
προσκοπτοντος επι τηι σφοδραι επιπληξει. Συ δε μοι σκοπει, αγαπητε, ποσην δωσομεν
τιμωριαν οι σκανδαλιζοντες απλως. Ει γαρ ενθα παρανομον ην το γινομενον, δια το
ακαιρως επιτιμαιν, εκωλυσε τουτο γινεσθαι, ωστε μη σκανδαλισθηναι και προσκοψαι
τον αδελφον, οταν μηδε διορθουντες σκανδαλιζωμεν τινα, τινος εσμεν αξιοι; Ει γαρ
το μη σωσαι, εγκλημα (και δεικνυσιν ο το ταλαντον κατορυξας), το σκανδαλισαι τι
ουκ εργαζεται; Τι ουν, εαν οικοθεν, φησι, σκανδαλιζηται ασθενης ων; ∆ι' αυτο μεν
ουν τουτο αν ειη δικαιον παντα υπομενειν. Ει γαρ ισχυρος ην, ουδε τοσαυτης
επιμελειας αυτωι εδει· νυνι δε επειδη ατελεστερος εστι, δια τουτο πολλης χρηιζει της
σπουδης. Παρεχωμεν τοινυν αυτωι τουτο, και πανταχοθεν αυτον διαβασταζωμεν.
Ουδε γαρ των οικειων κακων υφεξομεν λογον μονον, αλλα και υπερ ων ετερους
σκανδαλιζομεν. Ει δε εκειναι και καθ' εαυτας χαλεπαι αι ευθυναι, οταν και τα
σκανδαλα προστεθωσι, ποτε σωθησομεθα; Μη γαρ νομισωμεν, ει κοινωνους
ευροιμεν των αμαρτηματων, ως απολογιαν εξομεν· τουτο ημιν και προσθηκη
γενησεται τιμωριας· επει και ο οφις μαλλον εκολασθη της γυναικος· ωσπερ ουν και
η γυνη του ανδρος, και Ἰεζαβελ δε χαλεπωτεραν εδωκε δικην του Ἀχααβ
αρπασαντος τον αμπελωνα.
Και συ τοινυν οταν αιτιος ετεροις απωλειας γενησηι, χαλεπωτερα πεισηι των
υποσκελισθεντων παρα σου. Ουδε γαρ ουτω το αμαρτειν, ως το και ετερους εις τουτο
εναγειν απολλυσι· διο φησιν, Ου μονον αυτο ποιουσιν, αλλα και συνευδοκουσι τοις
πρασσουσιν. Ὥστε οταν ιδωμεν τινας αμαρτανοντας, μη μονον μη ωθωμεν αυτους,
αλλα και ανελκωμεν εκ του βοθρου της πονηριας, ινα μη της ετερων απωλειας
αυτοι την δικην υποσχωμεν. Ἀλλα γαρ επι την προκειμενην υποθεσιν επανελθωμεν.
Παντες γαρ, φησι, παραστησομεθα τωι βηματι του Χριστου, και λογον δωσομεν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Θεωι. Τι ουν ποιησομεν οι εν αμαρτιαις προδιδοντες εαυτους εκοντες; τινα εξομεν
την παραψυχην; τινα παραμυθιαν; πως εξιλεωσομεθα τον φοβερον δικαστην; ποσης
αισχυνης πληρωθωμεν, ορωντες προ οφθαλμων τας ασεβειας ημων; Ὅμως εαν
θελησωμεν νυν διεγερθηναι προς τα Θεωι αρεστα, δυνησομεθα και παντα τα
ημαρτημενα απονιψασθαι, και τα φοβερα εκεινα κριτηρια διαφυγειν. Τουτο δε εσται,
εαν μνημονευσωμεν διηνεκως της εντευθεν αποδημιας του σωματος ημων·
Μιμνησκου γαρ, φησιν, τα εσχατα σου, και εις τον αιωνα ουχ αμαρτησεις· επειτα
αναλογιζωμεθα το φοβερον βημα του Χριστου, εν ωι παντα γυμνα και
τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου, τα εν λογωι, τα εν εργωι, τα εν διανοιαι· επειτα
τον ποταμον του πυρος, τον δεσμον τον αλυτον, το σκοτος το αφεγγες, τον βρυγμον
των οδοντων, τον σκωληκα τον ιοβολον, την ημεραν εκεινην, την οδυνηραν μεν
τοις αμαρτωλοις, φαιδραν δε και ηδειαν τοις εργα δικαιοσυνης επιτελεσασιν.
βʹ. Ἀλλ' εισι τινες των ανθρωπων τοσαυτης ανοιας πεπληρωμενοι, ως
ψευδεις ηγεισθαι τας θεοπνευστους Γραφας, και το δικαιον του Θεου
αλληγορουντες. Ἀκηκοα γαρ τινων φιλαμαρτημονων, και υπο πολλης φιληδονιας
κατεχομενων, λεγοντων τοιαυτα, οτι, φασιν, Ὁ Θεος προς φοβον των ανθρωπων
ηπειλησε ταυτα· μη γενοιτο γαρ, οτι ελεημων ων κολασει τινα, και μαλιστα των
επεγνωκοτων αυτον. Ἀκουσατε ουν οι απολωλεκοτες τας καρδιας ανθρωποι, οι τηι
υποβοληι του μισοκαλου πειθομενοι του χαιροντος υμων τηι απωλειαι. Ἵνα γαρ 59.622
μη φοβηθεντες εις χρηστον βιον εαυτους μεταβαλωμεν, και φυγωμεν της κολασεως
τα βασανιστηρια, δια τουτο εις ταυτην ημας ηγαγε την αφοβιαν· οπως ενταυθα
αμελησαντες, εις αυτον τον του ᾅδου πυθμενα εαυτους εμβαλωμεν. Λεγετε ουν μοι,
οι ψευστην τον Θεον αποφαινοντες, οι ρηματα μονον ψιλα τας αγιας Γραφας
λογιζομενοι, και ουχι αληθειαν, τι νομιζετε, ω ανοητοι; ουχ ο πλουσιος εκεινος
κολαζεται, ο τον Λαζαρον υπεριδων; ουχι αι μωραι παρθενοι του νυμφωνος
εκβαλλονται; ουχι οι μη θρεψαντες Χριστον, εις το πυρ απερχονται το ητοιμασμενον
τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου; ουχ ο τα ρυπαρα ιματια ενδεδυμενος, χειρας
και ποδας δεθεις εκβαλλεται εις το πυρ; ουχι ο τα εκατον δηναρια απαιτησας
παραδιδοται τοις βασανισταις; ου το περι των μοιχων ειρημενον αληθεια εστιν, οτι
Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το πυρ αυτων ου σβεσθησεται; η απειλαι μονον
ταυτα εισι; Ναι, φησι. Και ποθεν, ειπατε μοι αθλιοι, πραγμα τοιουτον τολματε
αποφηνασθαι, και ταυτα οικοθεν φεροντες την αδικον ψηφον;
Ἐγω δε και αφ' ων ειρηκε ο Χριστος και αφ' ων πεποιηκε, τουναντιον
αποδειξαι πειρασομαι. Ει γαρ περι των μελλουσων κολασεων ου πιστευομεν, καν
απο των ηδη γεγενημενων πιστευσωμεν· ου γαρ δη τα γεγενημενα και εις εργον
εξελθοντα απειλαι και ρηματα εισι μονον. Τις ουν την οικουμενην κατεκλυσεν
απασαν επι του Νωε, και το χαλεπον εκεινο ναυαγιον ειργασατο, και την του γενους
ημων πανωλεθριαν παντος εποιησε; τις παλιν μετα ταυτα τους κεραυνους εκεινους
και τους πρηστηρας αφηκεν επι την Σοδομων γην; τις την Αιγυπτον απασαν
κατεποντισε; τις τας εξακοσιας χιλιαδας επι της ερημου κατεστρωσε; τις την
συναγωγην Ἀβιρων κατεφλεξε; τις τους περι Κορε και ∆αθαν ανοιξαι τηι γηι το στομα
και καταπιειν εκελευσε; τις τας εβδομηκοντα χιλιαδας εν μιαι καιρου ροπηι
κατηνεγκεν επι του ∆αυΐδ; τις τας εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας εν μιαι νυκτι
εθανατωσεν επι της προφητειας Ἡσαΐου; Ειπω και τους κατ' ιδιαν κολασθεντας, τον
διηνεκει παραδοθεντα τιμωριαι Καιν, τον καταλευσθεντα μετα παντος του γενους
Χαρμην, τον υπερ συλλογης ξυλων το αυτο παθοντα εν σαββατωι, τους επι
Ἐλισσαιου τεσσαρακοντα και δυο παιδας τους υπο των θηριων δαπανηθεντας, και
μηδε απο της ηλικιας τυχοντας συγγνωμης; Ει δε και μετα την χαριν τοιαυτα ιδειν
εθελοις, εννοησον, οσα επαθον οι Ἰουδαιοι, πως τα ιδια τεκνα κατεφαγον αι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γυναικες αυτων, οι μεν οπτωσαι, αι δε και αλλως δαπανωσαι· πως λιμωι
παρεδοθησαν ανηκεστωι, και πολεμοις ποικιλοις και χαλεποις, ως πασας τας
εμπροσθεν τραγωιδιας αποκρυψαι τηι των οικειων υπερβοληι συμφορων. Ὅτι γαρ ο
Χριστος αυτους ταυτα ειργασατο, ακουσον αυτου ταυτα προλεγοντος, και δια
παραβολων, και σαφως και ανακεκαλυμμενως· δια παραβολων μεν, ως οταν λεγηι·
Τους δε μη θελοντας με βασιλευσαι επ' αυτους, αγαγετε και κατασφαξατε· και δια
του αμπελωνος, και δια του γαμου· σαφως δε και διαῤρηδην, ως οταν λεγηι απειλων,
οτι Πεσουνται εν στοματι μαχαιρας, και εσται συνοχη επι της γης εθνων, εν αποριαι
ηχουσης θαλασσης και σαλου, αποψυχοντων ανθρωπων απο φοβου, και Ἔσται
θλιψις τοιαυτη, οια ου γεγονε πωποτε, ουδε μη γενηται. Και ο Ἀνανιας και η
Σαπφειρα υπερ κλοπης ολιγων αργυριων οσην εδωκαν δικην, απαντες ιστε. Τας δε
καθημερινας συμφορας ουχ ορατε, οσας υποφερομεν αμαρτανοντες; η ουδε ταυτα
γεγενηται; Ουχ ορατε και νυν τους λιμωι τηκομενους, τους ελεφαντι και λωβηι
σωματος κατεχομενους, τους πενιαι διηνεκει συζωντας, τους μυρια ανηκεστα και
θλιβερα πασχοντας; Πως ουν αν εχοι λογον τους μεν κολαζεσθαι, τους δε μη
κολαζεσθαι; Ει γαρ ουκ αδικος ο Θεος, ωσπερουν ουδε αδικος, παντως και συ δικην
δωσεις αμαρτανων· ει δε, επειδη φιλανθρωπος εστιν ο Θεος, ου κολαζει, ουδε
τουτους εδει κολασθηναι. Νυνι δε δια ταυτα υμων τα ψυχρα ρηματα, πολλους και
ενταυθα κολαζει ο Θεος· ινα, οταν τοις ρημασι μη πιστευσητε της απειλης, καν τοις
πραγμασι πιστευσητε της τιμωριας· και επειδη τα παλαια ουχ 59.623 ουτως ημας
φοβει, τοις εφ' εκαστης γενεας συμβαινουσι τους κατα καιρον διορθουται
ραιθυμουντας.
γʹ. Και τινος ενεκεν ου παντας ενταυθα κολαζει, φησιν; Ἵνα δωι τοις αλλοις
προθεσμιαν μετανοιας. Τινος ουν ενεκεν ου παντας τιμωρειται εκει; Ἵνα μη πολλοι
διαπιστησωσιν αυτου τηι προνοιαι. Ποσοι ληισται οι μεν εαλωσαν, οι δε απηλθον μη
δοντες δικην; που τοινυν η φιλανθρωπια του Θεου και η δικαιοκρισια; εμον γαρ
εστιν ερεσθαι σε. Ει μεν γαρ μηδεις ολως ετιμωρειτο, ειχον επι τουτο καταφυγειν·
οταν δε οι μεν δωσι δικην, οι δε μη δωσι, καιτοι χειρονα αμαρτανοντες, πως αν εχοι
τουτο λογον μη των αυτων πλημμεληματων τας αυτας ειναι δικας; πως δε ουκ αν
δοξαιεν αδικεισθαι οι κολασθεντες; Τινος ουν ενεκεν, φησιν, ου παντες ενταυθα
κολαζονται; Ἄκουσον αυτου περι τουτων σοι απολογουμενου. Ἐπειδη γαρ απεθανον
τινες πυργου κατενεχθεντος, ελεγε τοις υπερ τουτων διαπορουσι· ∆οκειτε οτι ουτοι
μονοι αμαρτωλοι παρα παντας εισιν; Ουχι, λεγω υμιν· αλλ' εαν μη μετανοησητε και
υμεις, παντες ως αυτοι απολεισθε· παραινων ημιν και διδασκων μη θαῤρειν, οταν
ετερων δοντων δικην, ημεις πολλα πλημμελησαντες μη δωμεν· αν γαρ μη
μεταμελωμεθα, δωσομεν παντως. Και πως, φησιν, αθανατα κολαζομεθα, ενταυθα
βραχυν χρονον αμαρτοντες; Ὥσπερ δη και ενταυθα τις ανθρωπος εν βραχειαι καιρου
ροπηι ενα φονον ποιων, τηι των μεταλλων διηνεκει καταδικαζεται ταλαιπωριαι. Ἀλλ'
ο Θεος ουχ ουτω, φησι. Πως ουν τριακοντα οκτω ετη εν τοιαυτηι κολασει τον
παραλυτον κατειχεν; Ὅτι γαρ δια αμαρτηματα αυτον εκολασεν, ακουσον τι φησιν·
Ἴδε υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε, ινα μη χειρον σοι τι γενηται. Ἀλλ' ομως ελαβε
λυσιν, φησιν. Ἀλλ' ου τα εκει τοιαυτα. Ὅτι γαρ εκεινα ουχ εξει λυσιν ποτε, ακουσον
αυτου λεγοντος, Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το πυρ αυτων ου σβεσθησεται·
και, Πορευσονται ουτοι εις ζωην αιωνιον, και ουτοι εις κολασιν αιωνιον. Ει τοινυν η
ζωη αιωνιος εστι, και η κολασις αιωνιος. Ουχ οραις, ποσα ηπειλησεν Ἰουδαιοις; Ἆρα
ουν εξεβη τα απειληθεντα, η λογος ην τα ειρημενα; Και παλιν, Ου μη μεινηι λιθος επι
λιθον. Ἆρα εμεινε; Τι δε, οτι και ειπεν, Ἔσται θλιψις, οια ου γεγονε πωποτε; Ἆρα ουν
ουκ εγενετο; Ἀναγνωθι την ιστοριαν του Ἰωσηππου, και ουδε αναπνευσαι δυνησηι
ακουων, απερ επαθον επι των πραγματων εκεινοι. Φησι γαρ, οτι πασαν ενικησε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τραγωιδιαν εκεινα τα δεινα, και οτι πολεμος ουδεις ουδεποτε τοιουτος εθνος
κατελαβε. Ταυτα λεγω, ουχ ινα υμας λυπησω, αλλ' ινα υμας ασφαλισωμαι, και μη
ψυχαγωγησας υμας περιττα, παρασκευασω χαλεπωτερα υπομειναι. ∆ια τι γαρ, ειπε
μοι, αξιοις κολαζεσθαι αμαρτανων; ουχι προειπε σοι απαντα; ουχι ηπειλησεν; ουχι
εφοβησεν; ουχι μυρια ειργασατο υπερ της σωτηριας της σης; ουχι λουτρον
παλιγγενεσιας εδωρησατο, και τα προτερα παντα αφηκεν; ουχι μετα την αφεσιν
ταυτην και το λουτρον, και την εκ της μετανοιας βοηθειαν παλιν αμαρτανοντι σοι
δεδωκεν; ουχι ευκολον σοι εποιησε την οδον και μετα ταυτα της των αμαρτηματων
αφεσεως;
Ἄκουε τοινυν και οια επεταξεν. Ἐαν αφηις τωι πλησιον, αφιημι σοι καγω,
φησι. Ποιαν τουτο δυσκολιαν εχει; Κρινατε ορφανον, και δικαιωσατε χηραν, και
δευτε, και διαλεχθωμεν, φησι, και εαν ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως φοινικουν, ως
χιονα λευκανω. Ποιον τουτο εχει μοχθον; Λεγε συ, φησι, τας αμαρτιας σου πρωτος,
ινα δικαιωθηις. Τινα τουτο δυσκολιαν εχει; Τας αμαρτιας σου εν ελεημοσυναις
λυτρωσαι. Ποιος τουτο ιδρως; Ειπεν ο τελωνης, Ἱλασθητι μοι τωι αμαρτωλωι, και
κατηλθε δεδικαιωμενος. Ποιος πονος μιμησασθαι τον τελωνην· Ἀλλ' ου βουληι
πεισθηναι ουδε μετα τας τοσαυτας απο 59.624 δειξεις, οτι κολασις εστι και τιμωρια;
Ουκουν ουδε τον διαβολον ειποις αν κολαζεσθαι. Πορευεσθε γαρ, φησιν, εις το πυρ
το αιωνιον το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου. Ει γαρ γεεννα ουκ
εστιν, ουδε εκεινος κολαζεται· δηλον οτι και ημεις οι τα τουτου εργα επιτελουντες
[ου] κολασθησομεθα· και γαρ και ημεις παρηκουσαμεν, ει και μη επι τοις αυτοις. Πως
δε ου δεδοικας, ανθρωπε, τολμηρα φθεγγομενος, οταν λεγηις, οτι Φιλανθρωπος εστιν
ο Θεος, και ου κολαζει; Και εαν κολασηι, ευρισκεται κατα σε ουκ ετι φιλανθρωπος
ων; Ὁραις εις οια ρηματα υμας ο διαβολος αγει; Τι δε; οι τα ορη κατειληφοτες
μοναχοι, και μυριαν ασκησιν επιδειξαμενοι εν ορεσι και σπηλαιοις και ταις οπαις της
γης, αρα αστεφανωτοι απελευσονται; Ει γαρ οι πονηροι μη κολαζονται, μηδε εστι
μηδενος αντιδοσις, ερει παλιν αλλος ισως, οτι ουτε οι αγαθοι στεφανουνται. Ουχι,
φησιν· αλλα τουτο τωι Θεωι πρεπον εστι, το βασιλειαν μονην ειναι παρ' αυτωι, και μη
γεενναν. Ουκουν ο πορνος και ο μοιχος και ο μυρια κακα εργασαμενος των αυτων
απολαυσεται τωι σωφροσυνην και αγιωσυνην και εγκρατειαν και πασαν αγγελικην
πολιτειαν επιδειξαμενωι; Ει δε μη εστι γεεννα, αναστασις δε παντως εσται, και οι
πονηροι των αυτων αγαθων τευξονται τοις δικαιοις. Και τις αν τουτο ειποι και των
σφοδρα εξεστηκοτων ανθρωπων; μαλλον δε τις αν τουτο ειποι δαιμων; Ἀλλα και
αυτοι οι δαιμονες γεενναν ομολογουσιν ειναι· διο και εβοων λεγοντες, Ἦλθες ωδε
προ καιρου βασανισαι ημας; Πως ουν ου δεδοικας και φριττεις, ανθρωπε, των
δαιμονων ομολογουντων αυτος αρνουμενος; πως ου συνοραις τον διδασκαλον των
πονηρων τουτων δογματων; Ὁ γαρ τον εξ αρχης απατησας ανθρωπον, και προτασει
μειζονων ελπιδων, και των εν χερσιν εκβαλων αυτον αγαθων, ουτος εστιν ο και νυν
ταυτα υποβαλλων λεγειν τε και νοειν· και δια τουτο πειθει τινας υποπτευειν μη
ειναι γεενναν, ινα εμβαληι εις γεενναν. Και γαρ ο Θεος απεναντιας απειλει γεενναν,
και ητοιμασε γεενναν, ινα ημεις μαθοντες, ουτως ευσεβως βιωσωμεν, του μη
εμπεσειν εις γεενναν. Καιτοι γε ει γεεννης ουσης ο διαβολος σε ταυτα αναπειθει, πως
αν, μη ουσης ωμολογησαν οι δαιμονες, οις περισπουδαστον εστι μηδεν τοιουτον
υποπτευειν ημας, ινα τηι αδειαι γενομενοι ραιθυμοτεροι, μετ' αυτων εις το πυρ εκεινο
εμπεσωμεν; Και πως, φησι, τοτε ωμολογουν οι δαιμονες; Την αναγκην ου φεροντες
την επικειμενην αυτοις. Ἅπερ ουν εννοουντες απαντα, παυεσθωσαν και εαυτους και
ετερους απατωντες οι ταυτα λεγοντες. Ὁ Θεος γαρ, φησιν, εμφανως ηξει, ο Θεος
ημων, και ου παρασιωπησεται. Πυρ ενωπιον αυτου καυθησεται, και κυκλωι αυτου
καταιγις σφοδρα. Πυρ ενωπιον αυτου προπορευσεται, και φλογιει κυκλωι τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εχθρους αυτου. Και τινες εισιν οι εχθροι του Θεου, αλλ' η οι πορνοι, οι μοιχοι, οι
αρσενοκοιται, οι μαλακοι, οι ειδωλολατραι, οι πλεονεκται, οι μεθυσοι, οι επιορκοι, οι
γογγυσται, οι οργιλοι, οι μνησικακοι, οι υπερηφανοι, οι αλαζονες, οι τοις γονευσιν
απειθεις, οι ανελεημονες; Τουτοις πασιν εν τηι φοβεραι της κοινης αναστασεως ημεραι
παρακελευεται ο κριτης λεγων, Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι, εις το πυρ
αιωνιον το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου.
δʹ. Ει δε περι τουτων των ειρημενων δωσομεν δικην, πολλωι μαλλον υπερ
των ρηματων τουτων δωσουσιν ευθυνας επι του βηματος εκεινου του φοβερου οι τα
φοβερα και φρικωδη διασυροντες του Χριστου ενταλματα, και πολλων τον τονον
των σπουδαζειν βουλομενων εκλυοντες, και ουδε τους βαρβαρους Νινευΐτας
μιμουμενοι. Ἐκεινοι γαρ καιτοι τουτων παντων οντες απειροι, ακουσαντες οτι η
πολις καταστραφησεται, ου μονον ουκ ηπιστησαν, αλλα και εστεναξαν, και σακκον
περιεβαλοντο και συνεχυθησαν· και ου προτερον απεστησαν παντα ποιουντες, εως
αν ελυσαν την οργην και την αγανακτησιν του Θεου. Συ δε ο Χριστιανος ο τοσαυτην
λαβων πειραν πραγματων και ρηματων, εξουδενοις τα ειρημενα υπο του Χριστου;
Ουκουν εσται 59.625 σοι τα εναντια.
Ὥσπερ γαρ οι Νινευῗται φοβηθεντες τα ρηματα, ουχ υπεμειναν την απο των
πραγματων πειραν· ουτω και συ της απο των ρηματων καταφρονων απειλης, την
απο των πραγματων υποστησεις κολασιν. Ουχ οραις τι πεποιηκεν ενταυθα ο Χριστος;
πως δυο λαβων ληιστας, ου των αυτων αυτους ηξιωσεν, αλλα τον μεν εις βασιλειαν
εισηγαγε, τον δε εις γεενναν επεμψε; Και τι λεγω ληιστην και ανδροφονον; Ουδε γαρ
του μαθητου αυτου εφεισατο, επειδη προδοτης εγενετο, αλλα και επι βροχον ορων
ορμωντα αυτον, και αγχομενον και μεσον ρηγνυμενον (και γαρ Ἐλακησε μεσος, και
τα σπλαγχνα αυτου εξεχυθη παντα)· αλλ' ομως απαντα ταυτα παθειν αυτον
συνεχωρησεν, απο των παροντων πειθων σε και περι των εκει παντων. Μη τοινυν
φενακιζετε εαυτους, ανθρωποι, τωι διαβολωι πειθομενοι· εκεινου γαρ εισι ταυτα τα
νοηματα. Ει γαρ δικασται και δεσποται και διδασκαλοι, και ημεροι και βαρβαροι,
τους μεν αγαθους τιμωσι, τους δε πονηρους κολαζουσι, πως αν εχοι λογον παρα τωι
Θεωι τα εναντια γινεσθαι, και των αυτων αξιουσθαι τους τε αγαθους και τους
πονηρους; Ποτε δε και απαλλαγησονται της κακιας οι πονηροι; Ὅταν γαρ
προσδοκωσι νυν κολασιν, και μεταξυ τοσουτον φοβον εχωσι τον απο των δικαστων
και των νομων, και ουκ αφιστανται της πονηριας· οταν απελθοντες εκει και τον
φοβον τουτον αποθωνται, και μη μονον εις γεενναν ουκ εμπεσωσιν, αλλα και
βασιλειας επιτυχωσι, ποτε πονηρευομενοι στησονται; Τουτο ουν φιλανθρωπιας, ειπε
μοι, το την πονηριαν επιτεινειν; το τηι κακιαι αθλον τιθεναι; το των αυτων αξιουν
τον σωφρονα και τον ακολαστον, τον πιστον και τον ασεβη, τον ελεημονα και τον
απανθρωπον; Ει μεν γαρ μηδεν μελει τωι Θεωι μηδε αμαρτανοντων ημων, μητε
κατορθουντων, ισως εχει τινα λογον το λεγειν μη ειναι κολασιν· ει δε τοσαυτην
σπουδην ποιειται ο Θεος, ωστε μηδε αμαρτανειν ημας, και τοσαυτα πραγματευεται,
ωστε κατορθουν ημας τας εντολας, ευδηλον οτι και αμαρτανοντας κολαζει, και
κατορθουντας στεφανοι. Συ δε μοι σκοπει των πολλων την ανωμαλιαν. Ἐνταυθα
μεν γαρ εγκαλουσι τωι Θεωι, οτι μακροθυμει πολλακις, και περιοραι πολλους μιαρους,
ασελγεις, πλεονεκτας, μη διδοντας δικην· εκει παλιν εαν απειλησηι κολαζειν αυτους,
σφοδροι και βαρεις εισιν αιτιωμενοι· καιτοι γε ει τουτο λυπει, εκεινο αποδεχεσθαι
εχρην και θαυμαζειν. Ἀλλ' ω της ανοιας! ω της αλογου και αναιδους γνωμης! ω
φιλαμαρτημονος και φιληδονου, και προς κακιαν ρεπουσης ψυχης! Και γαρ απο
πολλης φιληδονιας τα δογματα απαντα ταυτα τικτεται· ως ει γε βουληθειεν οι τα
τοιαυτα λεγοντες αρετης επιλαβεσθαι, ταχεως και περι της γεεννης πεισθησονται,
και ουκ αμφιβαλουσι. Και που, φησι, και εν ποιωι χωριωι αυτη εσται η γεεννα; Τι γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σοι περι τουτου μελει; Το γαρ ζητουμενον εστι δειξαι, οτι εστιν· οπου δε ταμιευεται,
και εν ποιωι χωριωι, μη ζητει. Τινες μεν γαρ μυθολογουντες φασιν, οτι εν τηι κοιλαδι
του Ἰωσαφατ εστιν η γεεννα, ο περι πολεμου τινος ειρηται παρελθοντος. Και γαρ εν
τηι κοιλαδι Ἰωσαφατ κρισει δικαιαι τιμωρων τους εναντιους αρδην απωλεσεν, ων επι
επταετη χρονον ηρκεσεν εις καυσιν τα οπλα τοις την Ἱερουσαλημ κατοικουσι. Και
νυν τουτο εις την γεενναν ελκουσιν· η δε Γραφη ου τουτο φησι. Και εν ποιωι τοπωι,
φησιν, εσται; Ἔξω που, ως εγωγε οιμαι, του κοσμου παντος τουτου. Καθαπερ γαρ
των βασιλεων τα δεσμωτηρια και τα μεταλλα ποῤρω διεστηκεν, ουτω και της
οικουμενης ταυτης εξω που εστιν η γεεννα. Μη ζητωμεν τοινυν που εστιν, αλλα πως
αν αυτην φυγωμεν, μηδε επειδη παντας ενταυθα ου κολαζει ο Θεος, δια τουτο
απιστωμεν τοις μελλουσι· φιλανθρωπος γαρ εστι, και μακροθυμει· και δια τουτο
τεως απειλει, και ουκ ευθεως κολαζει· Ου γαρ θελω, φησι, τον θανατον του
αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι και ζηιν αυτον. Ει δε μη εστι θανατος αμαρτωλου,
περιττον το ειρημενον.
εʹ. Και οιδα μεν, οτι ουδεν αηδεστερον τουτων υμιν των λογων· αλλ' εμοι
τουτων ουδεν εστιν ηδυτερον. Ειθε 59.626 γαρ ην αει και δια παντος περι γεεννης
διαλεγεσθαι ημας, και αριστοποιουμενους, και δειπνουντας, και λουομενους! ουδε
γαρ αν ηλγησαμεν τοις ενταυθα δεινοις, ουκ αν ησθημεν τοις χρηστοις. Τι γαρ μοι
και ειπειν εχεις δεινον; πενιαν, νοσον, αιχμαλωσιαν, πηρωσιν σωματος; Ἀλλα παντα
ταυτα γελως εισι προς την εκει κολασιν. Καν τους δι' ολου βασανιζομενους λιμωι
λεγηις· καν τους εκ πρωτης ηλικιας πεπηρωμενους και προσαιτουντας, τρυφη ταυτα
εισι προς εκεινα τα κακα. Συνεχως τοινυν, αγαπητοι, στρεφωμεν τους περι τουτων
λογους, και εν διανοιαι, και επι γλωττης· ου γαρ αφιησιν εμπεσειν εις γεενναν το
μεμνησθαι γεεννης. Ουκ ακουεις Παυλου λεγοντος, Οιτινες δικην τισουσιν αιωνιον
απο προσωπου Κυριου; Ουκ ακουεις οιος ο Νερων εγενετο, ον και μυστηριον του
Ἀντιχριστου καλει ο Παυλος; Το γαρ μυστηριον, φησιν, ηδη ενεργειται της ανομιας.
Τι ουν; ουδεν πεισεται ο Νερων ο Πετρον και Παυλον τιμωρησας; ουδεν πεισεται ο
Ἀντιχριστος, ουδεν ο διαβολος; Ουκουν ο Ἀντιχριστος και ο διαβολος ουκ
αποστησονται ποτε της κακιας, μη κολαζομενοι. Ναι, φησιν· αλλ' οτι μεν εστι
κολασις και γεεννα, παντι που δηλον· οι δε απιστοι εμπεσουνται μονοι. Τινος
ενεκεν, ειπε μοι; Ὅτι, φησιν, οι πιστοι τον ∆εσποτην επεγνωσαν τον εαυτων. Και τι
τουτο; οταν γαρ ο βιος ακαθαρτος ηι, μειζονα και δια τουτο δωσουσι δικην των
απιστων· Ὅσοι γαρ, φησιν, ανομως ημαρτον, ανομως και απολουνται· και οσοι εν
νομωι ημαρτον, δια νομου κριθησονται· και, Ὁ οικετης ο ειδως το θελημα του κυριου
αυτου, και μη ποιησας, δαρησεται πολλα. Ει δε ουκ εστι βιου δουναι δικην, αλλ'
απλως ταυτα ειρηται, ουδε ο διαβολος τιμωρηθησεται. Και γαρ τον Θεον οιδε, και
ανθρωπων μαλλον πολλωι· και οι δαιμονες δε παντες και ισασιν αυτον, και
φριττουσι, και κριτην αυτον ομολογουσιν. Ει τοινυν βιου ουκ εστι δουναι λογον,
ουδε πονηρων πραξεων, διαφευξονται και ουτοι. Ουκ εστι ταυτα, ουκ εστι· μη
εαυτους απατατε, αγαπητοι. Ει γαρ μη εστι γεεννα, πως κρινουσι τας δωδεκα φυλας
του Ἰσραηλ οι αποστολοι; πως φησιν ο Παυλος· Ουκ οιδατε, οτι αγγελους κρινουμεν;
μητοιγε βιωτικα; πως δε παλιν ο Χριστος ελεγεν· Ἄνδρες Νινευῗται αναστησονται εν
τηι κρισει, και κατακρινουσι την γενεαν ταυτην; και, Ἀνεκτοτερον εσται τηι γηι
Σοδομων και Γομοῤρας εν ημεραι κρισεως; Τι τοινυν παιζεις εν ου παικτοις πραγμασι;
τι απαταις σεαυτον, και παραλογιζηι την ψυχην σου, ανθρωπε; τι δε και τηι του Θεου
φιλανθρωπιαι αντιμαχηι; ∆ια γαρ τουτο και ητοιμασε την γεενναν, και ηπειλησεν, ινα
μη εμπεσωμεν εν αυτηι, τωι φοβωι βελτιους γενομενοι. Ὥστε ο τον περι τουτων
αναιρων λογον ουδεν ετερον λανθανει ποιων η εις αυτην την γεενναν εαυτον ωθει,
και εμβαλλει δια της απατης ταυτης. Μη τοινυν εκλυσηις τας χειρας των υπερ αρετης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

πονουντων, μηδε επιτεινηις την ραιθυμιαν των καθευδοντων. Ει γαρ πεισθειεν οι
πολλοι, οτι γεεννα ουκ εστι, ποτε αποστησονται της κακιας; που δε το δικαιον
φανειται; Ου λεγω επι αμαρτωλων και δικαιων, αλλ' επι αμαρτωλων και
αμαρτωλων. ∆ια τουτο ο μεν εκολασθη ενταυθα, ο δε ουκ εκολασθη τα αυτα
αμαρτανων, η και χαλεπωτερα πολλωι. Ει γαρ ουκ εστι γεεννα, ουδεν υπερ τουτων
απολογησασθαι δυνησεται τοις εγκαλουσι. ∆ιο παρακαλω παντας υμας παυσαμενους
του γελωτος τουτου του σατανικου, επιστομιζειν τους υπερ τουτων υμιν
αντιλεγοντας. Και γαρ και των σμικροτατων εν τοις αμαρτημασι και εν τοις
κατορθωμασιν ακριβης εσται η εξετασις. Και γαρ και οφθαλμων ακολαστων
δωσομεν δικην, και ρηματος αργου, και γελωτος ατακτου, και λοιδοριας απλως, και
ενθυμησεως κακης, και μεθης ευθυνας υφεξομεν· ως παλιν εν τοις αγαθοις και
ποτηριου ψυχρου ληψομεθα μισθον, και λογου αγαθου, και στεναγμου μονου. ∆ος
γαρ, φησι, το σημειον επι προσωπον των στεναζοντων και κατοδυνωμενων. Πως
ουν τολμαις ειπειν, οτι μετα τοσαυτης ακριβειας εξεταζων τα ημετερα ο Θεος απλως
και εικη την γεενναν ηπειλησε; Μη, παρακαλω, μη, δεομαι υμων, μη ταις κεναις
ταυταις ελπισιν εαυτους απολεσητε και τους πειθομενους υμιν. Ει γαρ τοις ημετεροις
λογοις απιστειτε, εξετασατε Ἰουδαιους, 59.627 Ἕλληνας, αιρετικους απαντας, και
παντες ως εξ ενος στοματος αποκριθησονται, οτι κρισις εσται και ανταποδοσις. Ἀλλ'
ουκ αρκουσιν οι ανθρωποι; Ἐρωτησον και τους δαιμονας αυτους, και ακουσηι
λεγοντων αυτων· Τι ηλθες ωδε προ καιρου βασανισαι ημας; και απαντα ταυτα
συναγαγοντες, πεισατε εαυτους μη ματην λαλειν· 59.628 ινα μη δια της πειρας
μαθητε την γεενναν, αλλ' εντευθεν σωφρονισθεντες τας βασανους εκεινας
δυνησησθε εκφυγειν, και των μελλοντων αγαθων επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, συν τωι
Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


