Contra Anomoeos
ΟΜΙΛΙΑ ρηθεισα εν Κωνσταντινουπολει προς Ἀνομοιους περι
ακαταληπτου, και οτι συμφωνος η Νεα τηι Παλαιαι, και προς τους
απολιμπανομενους των θειων συναξεων.
Λογος ενδεκατος.
48.795
αʹ. Μιαν υμιν διελεχθην ημεραν, και απο της ημερας εκεινης ουτως υμας
εφιλησα, ως εξ αρχης και εκ πρωτης υμιν συντραφεις, ουτως υμιν συνεδεθην τοις
της αγαπης δεσμοις, ως χρονον αφατον της ηδιστης υμων απολαυσας συνουσιας.
Τουτο δε γεγονεν, ουκ επειδη φιλικος τις εγω και αγαπητικος, αλλ' επειδη ποθεινοι
και επεραστοι μαλιστα παντων υμεις. Τις γαρ υμων ουκ αν αγασαιτο και θαυμασειε
τον πεπυρωμενον ζηλον, την ανυποκριτον αγαπην, 48.796 την περι τους
διδασκαλους ευνοιαν, την προς αλληλους ομονοιαν, απερ απαντα ικανα και λιθινην
επισπασασθαι ψυχην; ∆ια τουτο και ημεις της Ἐκκλησιας εκεινης, εν ηι και
ετεχθημεν και ετραφημεν και επαιδευθημεν, ουκ ελαττον υμας φιλουμεν· αδελφη
γαρ εκεινης αυτη, και δια των εργων την συγγενειαν επεδειξασθε. Ει δε πρεσβυτερα
κατα τον χρονον εκεινη, αλλα θερμοτερα κατα την πιστιν αυτη· πλειων ο συλλογος
εκει, και λαμπροτερον το θεατρον, αλλα μειζων ενταυθα η υπομονη, και πλειων της
ανδρειας η επιδειξις, Λυκοι πανταχοθεν τα προβατα περιστοιχιζονται, και το
ποιμνιον ουκ 48.797 αναλισκεται· ζαλη και χειμων και κλυδωνιον περιεστηκε την
ιεραν ταυτην ναυν διηνεκως, και οι εμπλεοντες ου καταποντιζονται· φλογος
αιρετικης επηρεια παντοθεν κυκλουσα, και οι εν μεσωι της καμινου δροσου
πνευματικης απολαυουσιν. Ὁμοιως εστι παραδοξον εν τωι μερει της πολεως ταυτης
την Ἐκκλησιαν ταυτην πεφυτευμενην ιδειν, ωσπερ αν ει τις εν μεσηι καμινωι
θαλλουσαν ελαιαν, και τοις φυλλοις κομωσαν, και τωι καρπωι βριθομενην ιδοι. Ἐπει
ουν ουτως ευγνωμονες υμεις και μυριων αγαθων αξιοι, φερε την υποσχεσιν μετα
πασης χαριτος καταβαλωμεν, ην πρυην υμιν υπεσχομεθα, ηνικα περι των του ∆αβιδ
και του Γολιαθ οπλων εφιλοσοφουμεν παρ' υμιν, δεικνυντες τωι λογωι, ως ο μεν
παντευχιαι τινι πολληι και μεγαληι πανταχοθεν επεφρακτο, ο δε γυμνος των οπλων
εκεινων τηι πιστει τετειχιστο· και ο μεν απο του θωρακος και της ασπιδος εξωθεν, ο
δε εσωθεν απο του πνευματος και της χαριτος εστιλβε. ∆ια τουτο γουν ο παις τον
νεανισκον κατηγωνισατο, ο γυμνος του ωπλισμενου εκρατησεν, ο ποιμην τον
στρατιωτην κατεβαλε· λιθου φυσις ποιμενικου χαλκου φυσιν πολεμικου συνετριψε
και διεφθειρεν. Ουκουν και ημεις τον λιθον εκεινον μεταχειρισωμεθα, τον
ακρογωνιαιον λεγω, τον νοητον. Ει γαρ τωι Παυλωι φιλοσοφειν εξεστι περι της κατα
την ερημον πετρας, παντως ουδε ημιν νεμεσησει τις τον λιθον τουτον κατα τον
αυτον εκλαμβανουσι τροπον. Καθαπερ γαρ επι των Ἰουδαιων ουχ η φυσις της
ορωμενης πετρας, αλλ' η δυναμις της νοουμενης τους ποταμους ηφιει των υδατων
εκεινους· ουτω δη και επι του ∆αυιδ ουχ ο αισθητος, αλλ' ο νοητος λιθος την
βαρβαρικην εκεινην κατηνεγκε κεφαλην· ουτως υμιν και τοτε υπεσχομεθα μηδεν
απο λογισμων ερειν. Τα γαρ οπλα ημων ου σαρκικα, αλλα πνευματικα, λογισμους
καθαιρουντα και παν υψωμα επαιρομενον κατα της γνωσεως του Θεου. Καθαιρειν
τοινυν αυτους, ουκ επαιρειν κελευομεθα· καταλυειν, ουχ οπλιζεσθαι τουτοις
προσεταγημεν· Λογισμοι γαρ θνητων δειλοι, φησι. Τι εστι δειλοι; Ὁ δειλος καν επ'
ασφαλους βαινηι χωριου, ουδεπω θαῤρει, αλλα δεδοικε και τρεμει· ουτω και το
λογισμοις αποδεχθεν, καν αληθες ηι, ουδεπω πληροφοριαν τηι ψυχηι παρεχει και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

πιστιν ικανην. Ἐπει ουν τοσαυτη των λογισμων η ασθενεια, φερε απο των Γραφων
της προς τους εναντιους αψωμεθα μαχης. Ποθεν ουν ημιν αρκτεον του λογου; Ὅθεν
αν βουλησθε, ειτε απο Καινης, ειτε απο Παλαιας· ου γαρ δη μονον εν τοις
ευαγγελικοις και τοις αποστολικοις ρημασιν, αλλα και εν τοις προφητικοις και πασηι
τηι Παλαιαι μετα πολλης της περιουσιας διαλαμπουσαν εστιν ιδειν την του
Μονογενους δοξαν· διο και εντευθεν μοι δοκει προς εκεινους ακροβολισασθαι. Ου
γαρ δη μονους τουτους εντευθεν ποιουμενοι τους λογους, αλλα και ετερους
πλειονας αιρετικους δυνησομεθα καταβαλειν, Μαρκιωνα, Μανιχαιον, Ουαλεντινον,
των Ἰουδαιων απαντα τα συστηματα. Καθαπερ γαρ επι του ∆αυιδ ο μεν Γολιαθ
κατεπεσε, το δε στρατοπεδον απαν εδραπετευσε, και ο μεν θανατος ενος γεγονε
σωματος, και μιας η πληγη κεφαλης, η δε φυγη και η δειλια κοινη του στρατοπεδου
παντος· ουτω δη και εφ' ημων νυν μιας αιρεσεως πληγεισης και καταπεσουσης,
κοινη των απηριθμημενων απαντων εσται φυγη. 48.798 Μανιχαιοι μεν γαρ και οι τα
αυτα νοσουντες εκεινοις τον μεν κηρυττομενον δοκουσι δεχεσθαι Χριστον, τους δε
κηρυττοντας αυτον ατιμαζουσι προφητας και πατριαρχας· Ἰουδαιοι δε παλιν
απεναντιας τους μεν κηρυττοντας αυτον δοκουσι δεχεσθαι και θεραπευειν,
προφητας λεγω και τον νομοθετην αυτων, τον δε κηρυττομενον υπ' αυτων
ατιμαζουσιν. Ὅταν ουν τηι του Θεου χαριτι δειξωμεν πολλην εν τηι Παλαιαι
προαναφωνουμενην του Μονογενους την δοξαν, παντα ταυτα δυνησομεθα τα
θεομαχα καταισχυναι στοματα, και τας βλασφημους επιστομισαι γλωττας. Ὅταν γαρ
φαινηται κηρυττουσα τον Χριστον η Παλαια ∆ιαθηκη, τις εσται Μανιχαιοις και τοις
κατ' εκεινους απολογια ατιμαζουσι την προαναφωνουσαν τον κοινον παντων
∆εσποτην; τις δε συγγνωμη και παραιτησις τοις Ἰουδαιοις τον υπο των προφητων
καταγγελλομενον μη δεχομενοις;
βʹ. Ἐπει ουν τοσαυτη της νικης η περιουσια, επι τα παλαιοτερα βιβλια τον
λογον αγαγωμεν, και των παλαιων αυτων το αρχαιοτερον παντων, επι την Γενεσιν
λεγω, και της Γενεσεως αυτης επι την κορυφην αναβωμεν. Ὅτι γαρ περι του Χριστου
πολλα φησιν ο Μωυσης; ακουσον αυτου Χριστου λεγοντος· Ει επιστευετε Μωυσηι,
επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψε. Που δε εγραψεν εκεινος περι
αυτου; Τουτο ηδη δειξαι πειρασομαι. Ἐπειδη γαρ η κτισις απηρτιστο πασα, και
ποικιλωι μεν ο ουρανος εστεφανωτο αστρων χορωι, παντοδαποις δε ανθεσιν
αντελαμπεν αυτωι κατωθεν η γη, και πληρεις μεν ορεων κορυφαι, πληρη δε και
πεδια και φαραγγες, και απλως πασα η της γης επιφανεια φυτων και δενδρων και
βοτανων ην, και εσκιρτα μεν ποιμνια, εσκιρτα δε βουκολια, των δε ωιδικων ορνιθων
ο χορος, την ιδιαν φυσιν επιδεικνυμενος, μουσικης τον αερα παντα επληρου, και
μεστα πελαγη των εναλιων ζωων ην, πληρεις δε λιμναι και πηγαι και ποταμοι των
εν αυτοις τικτομενων απαντων, και ουδεν ην ατελεστον, αλλα παντα απηρτιστο,
εζητει το σωμα την κεφαλην, η πολις τον αρχοντα, η κτισις τον βασιλεα, λεγω δη
τον ανθρωπον. Μελλων ουν αυτον διαπλαττειν ο Θεος φησιν· Ποιησωμεν ανθρωπον
κατ' εικονα ημετεραν και ομοιωσιν. Προς τινα διαλεγεται; Ευδηλον οτι προς τον
Μονογενη τον εαυτου. Και ουκ ειπε, Ποιησον, ινα μη νομισηις δουλικον ειναι
επιταγμα το λεγομενον, αλλα, Ποιησωμεν, ινα δια του σχηματος της συμβουλης των
ρηματων το ομοτιμον εκκαλυψηι. Ποτε μεν γαρ λεγεται συμβουλον εχειν ο Θεος,
ποτε δε μη εχειν, ου της Γραφης εαυτηι μαχομενης, αλλ' αποῤρητα δογματα
εκκαλυπτουσης ημιν δι' αμφοτερων τουτων. Ὅταν μεν γαρ το ανενδεες αυτου
παραστησαι βουληται, φησιν ουκ εχειν αυτον συμβουλον· οταν δε το ομοτιμον του
Μονογενους, συμβουλον καλει τον Υιον του Θεου. Και ινα μαθηις ταυτα αμφοτερα,
οτι τε συμβουλον τον Υιον καλουσιν οι προφηται, ουχ ως του Πατρος δεομενου
συμβουλης, αλλ' ινα του Μονογενους την τιμην μαθωμεν, και οτι παλιν ου δειται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

συμβουλου, ακουσον του Παυλου λεγοντος· Ὢ βαθος πλουτου και σοφιας και
γνωσεως Θεου, ως ανεξερευνητα τα κριματα αυτου, και ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυτου!
Τις γαρ εγνω νουν Κυριου, η τις συμβουλος 48.799 αυτου εγενετο; Ουτος μεν ουν το
ανενδεες αυτου παρεστησεν, ο δε Ἡσαΐας παλιν περι του Μονογενους του Θεου
λεγων ουτω πως φησι· Και θελησουσιν, ει εγενηθησαν πυρικαυστοι, οτι παιδιον
εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν, και καλειται το ονομα αυτου μεγαλης βουλης
αγγελος, θαυμαστος συμβουλος. Και ει θαυμαστος συμβουλος, πως ο Παυλος φησι·
Τις γαρ εγνω νουν Κυριου η τις συμβουλος αυτου εγενετο; Ὅτι ο μεν Παυλος, καθως
εφθην ειπων, το ανενδεες του Πατρος παραστησαι βουλεται, ο δε προφητης το
ομοτιμον του Μονογενους. ∆ια τουτο και ενταυθα ουκ ειπε, Ποιησον, αλλα,
Ποιησωμεν· το γαρ, Ποιησον, επιταγης εστι προς δουλον γινομενης, και δηλον
εντευθεν. Προσηλθε ποτε εκατονταρχης τωι Ἰησου, και φησι· Κυριε, ο παις μου
βεβληται εν τηι οικιαι παραλυτικος δεινως βασανιζομενος. Τι ουν ο Χριστος; Ἐγω
ελθων θεραπευσω αυτον. Ὁ μεν ουν εκατονταρχης ουκ ετολμησεν ελκυσαι τον
ιατρον εις την οικιαν, ο δε κηδεμων και φιλανθρωπος αυτεπαγγελτος υπεσχετο
βαδιεισθαι εκεισε, ινα αφορμην δωι και προφασιν εκεινωι την αρετην ημιν επιδειξαι
την εαυτου. Ειδως γαρ απερ εμελλεν εκεινος ερειν, υπεσχετο παραγενεσθαι, ινα
μαθηις την ευλαβειαν του ανδρος. Τι γαρ φησιν ο εκατονταρχης; Κυριε, ουκ ειμι
ικανος, ινα μου υπο την στεγην εισελθηις. Ουδε η της νοσου και της αῤρωστιας
αναγκη της οικειας αυτον επεισεν επιλαθεσθαι ευλαβειας, αλλα και εν τηι συμφοραι
την υπεροχην επεγινωσκε του ∆εσποτου. ∆ιο φησιν, Ειπε λογωι, και ιαθησεται ο παις
μου. Και γαρ εγω ανθρωπος ειμι εχων υπ' εμαυτον στρατιωτας, και λεγω τουτωι,
Πορευου, και πορευεται, και τωι αλλωι, Ἔρχου, και ερχεται, και τωι δουλωι μου,
Ποιησον τουτο, και ποιει. Ὁραις, οτι το, Ποιησον, δεσποτου προς δουλον εστι
διαλεγομενου; Ουκουν το, Ποιησωμεν, ομοτιμου τινος. Ὅταν ουν δεσποτης δουλωι
λεγηι, Ποιησον λεγει· οταν δε Πατηρ Υιωι διαλεγηται, Ποιησωμεν. Τι ουν, φησιν, ει ο
μεν εκατονταρχης ουτως υπωπτευε, το δε πραγμα ουχ ουτως ειχε; μη γαρ αποστολος
εστιν ο εκατονταρχης; μη γαρ μαθητης εστιν, ινα αυτου δεξωμαι τα ρηματα; Εικος
αυτον εσφαλθαι, φησι. Καλως· τι ουν; Ἴδωμεν ουν το εξης. Ἆρα διωρθωσεν αυτον ο
Χριστος; αρα επετιμησεν ως σφαλλομενωι και διεφθαρμενα εισαγοντι δογματα; αρα
ειπε προς αυτον· Τι τουτο ποιεις, ανθρωπε; μειζονα περι εμου δοξαν εχεις, η
προσηκε· πλειονα μοι χαριζηι των οφειλομενων εμοι· εξ αυθεντιας με νομιζεις
επιταττειν ουκ εχοντα αυθεντιαν. Ἆρα ειπε τι τοιουτον; Ουδαμως· αλλα και
εκυρωσεν αυτου την γνωμην, και προς τους ακολουθουντας ειπε, Ἀμην λεγω υμιν,
ουδε εν τωι Ἰσραηλ τοσαυτην πιστιν ευρον. Ὁ τοινυν επαινος του ∆εσποτου κυρωσις
γινεται των ρηματων του εκατονταρχου. Ουκ ετι γαρ του εκατονταρχου εστι τα
ρηματα τα ειρημενα, αλλ' αποφασις εστι δεσποτικη· οταν γαρ αυτος επαινεσηι τα
λεχθεντα, και ψηφισηται αυτοις ως καλως ειρημενοις, ως θειον αυτα δεχομαι
χρησμον. Το γαρ κυρος ανωθεν ελαβεν εκ της του Χριστου αποκρισεως.
γʹ. Ὁραις πως συμφωνος η Καινη τηι Παλαιαι; πως εκατερα την αυθεντιαν
επιδεικνυται του Χριστου; Τι ουν, ει εποιει μεν τον ανθρωπον, ως υπουργος δε
48.800 εποιει; Ουκουν ακαιρου φιλονεικιας. Ειπων γαρ, Ποιησωμεν τον ανθρωπον,
ουκ επηγαγε, κατα την εικονα την σην την ελαττω, ουδε, κατα την εικονα την εμην
την μειζω, αλλα τι; Κατ' εικονα ημετεραν, και καθ' ομοιωσιν, τωι ουτως ειπειν
δεικνυς Πατρος και Υιου μιαν ουσαν εικονα· ου γαρ ειπεν εικονας, αλλ' Εικονα
ημετεραν· ου γαρ δυο τινες ανωμαλοι, αλλα μια και αυτη ιση Υιου και Πατρος η
εικων. ∆ια τουτο και εκ δεξιων λεγεται καθησθαι, ινα το ομοτιμον και της εξουσιας
το απαραλλακτον μαθηις· υπουργος γαρ ου συγκαθηται, αλλα παρεστηκε. Και οτι το
μεν καθησθαι το ομοτιμον και απαραλλακτον της δεσποτικης εστιν εξουσιας, το δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

παρεσταναι δουλικης και υποτεταγμενης, ακουσον τι φησιν ο ∆ανιηλ· Ἐθεωρουν
εως ου θρονοι ετεθησαν, και ο Παλαιος των ημερων εκαθητο. Μυριαι μυριαδες
ελειτουργουν αυτωι, και χιλιαι χιλιαδες παρειστηκεισαν αυτωι. Και παλιν ο Ἡσαΐας·
Ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου και επηρμενου, και τα σεραφιμ
ειστηκεισαν κυκλωι αυτου. Και ο Μιχαιας δε, Ειδον τον Κυριον τον Θεον του Ἰσραηλ
καθημενον επι θρονου αυτου, και πασα η στρατια του ουρανου ειστηκει εκ δεξιων
αυτου και εξ αριστερων αυτου. Ὁραις πανταχου τας μεν ανω δυναμεις παρεστηκυιας,
αυτον δε καθημενον. Ὅταν ουν ιδηις και τον Υιον την εκ δεξιων εχοντα καθεδραν,
μη της λειτουργικης και υπουργικης αυτον ειναι νομισηις αξιας, αλλα της δεσποτικης
και αυθεντιαν εχουσης. ∆ια τουτο και Παυλος αμφοτερα ταυτα ειδως, οτι το μεν
παρεσταναι λειτουργουντων εστι, το δε καθησθαι των επιταττοντων και
προσταττοντων, ορα πως αμφοτερα ταυτα διαιρει λεγων ουτω· Προς μεν τους
αγγελους αυτου φησιν· Ὁ ποιων τους αγγελους αυτου πνευματα, και τους
λειτουργους αυτου πυρος φλογα· προς δε τον Υιον· Ὁ θρονος σου, ο Θεος, εις τον
αιωνα του αιωνος· δια του θρονου την βασιλικην ημιν εξουσιαν δηλων. Ἐπει ουν
δια παντων ο λογος ημιν τουτων απεδειξεν ουχι λειτουργικης οντα αξιας τον Υιον,
αλλα της δεσποτικης, ως ∆εσποτην, αυτον προσκυνωμεν και ομοτιμον τωι Πατρι·
ουτω γαρ και αυτος εκελευσεν ειπων, Ἵνα παντες τιμωσι τον Υιον, καθως τιμωσι
τον Πατερα· και την δια της πολιτειας και των εργων ακριβειαν τηι των δογματων
ορθοτητι συναπτωμεν, ινα μη εξ ημισειας ημιν τα της σωτηριας ηι. Πολιτειας δε
ακριβειαν και βιου καθαροτητα ουδεν ουτω δυναται κατορθουν, ως η συνεχης
ενταυθα διατριβη και η μετα προθυμιας ακροασις. Ὅπερ γαρ εστιν επι του σωματος η
τροφη, τουτο επι της ψυχης η των θειων λογιων διδασκαλια. Ου γαρ επ' αρτωι μονωι
ζησεται ανθρωπος, φησιν, αλλ' επι παντι ρηματι εκπορευομενωι δια στοματος Θεου.
∆ια τουτο και λιμον οιδεν εργαζεσθαι το μη μετεχειν τοιαυτης τραπεζης. Ἄκουσον
γουν του Θεου τουτο απειλουντος, και εν ταξει κολασεως και τιμωριας
επανατεινομενου· ∆ωσω γαρ αυτοις, φησιν, ου λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος,
αλλα λιμον του ακουσαι λογον Κυριου. Πως ουν ουκ ατοπον υπερ μεν του τον
σωματικον λιμον αποκρουσασθαι παντα ποιειν και πραγματευεσθαι, τον δε της
ψυχης εκοντας επισπασθαι, καιτοι πολλωι χαλεπωτερον οντα, οσωι και περι μειζονων
η ζημια; Μη, δεομαι και αντιβολω, μη κακως ουτω περι εαυτων βουλευσωμεθα,
αλλα πασης ασχολιας και φροντιδος η ενταυθα 48.801 προτιμασθω διατριβη. Τι γαρ
τοσουτον κερδαινεις, ειπε μοι, της συναξεως απολιμπανομενος, οσον ζημιοις και
σαυτον και την οικιαν πασαν; Καν γαρ θησαυρον ευρηις ολοκληρον χρυσιου γεμοντα,
και δια τουτον απολειφθηις, μειζονα εζημιωθης, και τοσουτωι μειζονα, οσωι των
αισθητων τα πνευματικα αμεινω. Ἐκεινα μεν γαρ καν πολλα ηι, καν παντοθεν
επιῤρεηι, αλλ' ου συναποδημει προς την εκει ζωην, ουδε συμμεθισταται ημιν προς
τον ουρανον, ουδε επι του βηματος παρισταται του φοβερου, αλλα πολλακις και προ
της τελευτης ημας καταλιποντα οιχεται· ει δε και παραμεινειεν μεχρι τελους, αλλ'
υπο της τελευτης διακοπτεται παντως. Ὁ δε πνευματικος θησαυρος αναφαιρετον
εστι κτημα, και πανταχου βαδιζουσιν ημιν και αποδημουσιν επεται, και πολλην επι
του βηματος εκεινου διδωσιν ημιν την παῤρησιαν.
δʹ. Ει δε απο των αλλων συναξεων τοσουτον το κερδος, απο των ενταυθα
συναξεων διπλουν τουτο γινεται. Ου γαρ δη τουτο καρπουμεθα μονον, οτι την
ψυχην τοις θειοις λογοις αρδομεν, αλλ' οτι πολλην μεν των εχθρων
κατασκεδαννυμεν την αισχυνην, πολλην δε τοις αδελφοις τοις ημετεροις παρεχομεν
την παρακλησιν, Τουτο γαρ της παραταξεως το κερδος εστι, το σπευδειν επι το
πονουν του πολεμου μερος, το κινδυνου γεμον. ∆ιοπερ απαντας ενταυθα συντρεχειν
δει, και τους πολεμιους επιοντας αποκρουεσθαι. Ου δυνασαι κατατειναι λογον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μακρον, ουδε εχεις διδασκαλιαν; παραγινου μονον, και το παν απετελεσας. Του γαρ
σωματος η παρουσια προσθηκη της ποιμνης γινεται, και πολλην τοις αδελφοις σου
διδωσι την προθυμιαν, και τοις εχθροις σου περιβαλλει την αισχυνην. Ἂν μεν γαρ
επιβας τις των ιερων τουτων προθυρων ολιγους ιδηι τους συνειλεγμενους, και αυτην
την ουσαν κατασβεννυσι προθυμιαν, και ναρκαι και αναδυεται και οκνηροτερος
γινεται και αναχωρει· ειθ' ουτω κατα μικρον απαν ημιν το πληθος χαυνοτερον εστι
και ραιθυμοτερον. Ἂν δε ιδηι συντρεχοντας, σπουδαζοντας, πανταχοθεν συῤρεοντας,
η των αλλων σπουδη και τωι σφοδρα νωθρωι και παρειμενωι προθυμιας υποθεσις
γινεται. Ει γαρ λιθος προς λιθον τριβομενος πολλακις σπινθηρας εκπηδησαι
παρεσκευασε, καιτοι τι λιθου ψυχροτερον, τι δε πυρος θερμοτερον; αλλ' ομως την
φυσιν ενικησεν η συνεχεια· ει δε επι λιθου τουτο συμβαινει, πολλωι μαλλον επι
ψυχων αλληλαις συντριβομενων και τωι πυρι του πνευματος διαθερμαινομενων.
Ουκ ηκουσατε οτι επι των προγονων των ημετερων εικοσι και εκατον ησαν οι πιστοι
παντες, μαλλον δε προ των εικοσι και εκατον δωδεκα μονοι, και ουδε ουτοι
διεμειναν απαντες, αλλ' εις εξ αυτων απωλετο Ἰουδας, και ησαν ενδεκα παντες;
Ἀλλ' ομως απο των ενδεκα εκεινων εικοσι και εκατον εγε48.802 νοντο, και απο των
εικοσι και εκατον τρισχιλιοι, ειτα πεντακισχιλιοι, ειτα την οικουμενην απασαν
ενεπλησαν της του Θεου γνωσεως. Το δε αιτιον ουδεποτε την επισυναγωγην εαυτων
κατελιμπανον, αλλ' αει μετ' αλληλων ησαν εν τωι ιερωι διημερευοντες, και ευχαις
και αναγνωσεσι προσεχοντες· δια τουτο πολλην εξηψαν την πυραν, δια τουτο
ουδεποτε διεῤρυησαν, αλλα την οικουμενην απασαν επεσπασαντο. Τουτους δε και
ημεις μιμησωμεθα. Πως γαρ ουκ ατοπον, μηδε τοσαυτην επιδεικνυσθαι περι την
Ἐκκλησιαν ταυτην προνοιαν, οσην αι γυναικες περι τας γειτονας τας εαυτων; Και
γαρ εκειναι επειδαν ιδωσι τινα παρθενον πενιχραν και ερημον προστασιας απασης
ουσαν, τα παρ' εαυτων πασαι εισφερουσιν εν ταξει των προσηκοντων γινομεναι, και
πολυν ιδοι τις αν εκει θορυβον τε και οχλον της παρθενου νυμφευομενης· και αι μεν
χρηματα πολλακις εισηνεγκαν, αι δε την παρουσιαν του σωματος· ου μικρον δε και
τουτο· γινεται γαρ παρακαλυμμα της ευτελειας τουτων η σπουδη, και την πενιαν
αποκρυπτουσιν ουτω δια της αυτων προθυμιας. Τουτο δη και επι ταυτης ποιησατε
της Ἐκκλησιας. Παντες πανταχοθεν συντρεχωμεν και συγκαλυψωμεν αυτης την
πενιαν, μαλλον δε λυσωμεν αυτης την πενιαν συνεχως ενταυθα παραγινομενοι.
Κεφαλη της γυναικος εστιν ο ανηρ· βοηθος εστιν η γυνη του ανδρος. Μη τοινυν μητε
η κεφαλη χωρις του σωματος ανεχεσθω των ουδων επιβαινειν των αγιων τουτων,
μητε το σωμα χωρις της κεφαλης φαινεσθω, αλλ' ολοκληρος ενταυθα εισιτω ο
ανθρωπος, εχοντες και τα παιδια μεθ' εαυτων. Ει γαρ δενδρον τερπνον ιδειν απο της
ριζης αυτης νεοφυτον εχον ανεστηκος, πολλωι μαλλον ανθρωπον τερπνον ιδειν, και
ελαιας απασης τερπνοτερον, απο της ριζης αυτης το παιδιον ωσπερ νεοφυτον εχοντα
πλησιον εστως· ου τερπνον δε μονον, αλλα και επικερδες. Και γαρ, οπερ εφθην
ειπων, πλειων ενταυθα μισθος τοις συλλεγομενοις· επει και γεωργον τοτε μαλιστα
θαυμαζομεν, ουχ οταν την πολλακις γεωργηθεισαν γην θεραπευηι, αλλ' οταν τα
ασπαρτα και ανηροτα χωρια λαβων, πολλης αξιωσηι προνοιας. Ουτω δη και Παυλος
εποιει, φιλοτιμουμενος ευαγγελιζεσθαι, ουχ οπου ωνομασθη Χριστος, αλλ' οπου ουκ
ωνομαζετο. Τουτον και ημεις μιμησωμεθα, και εις προσοδον της Ἐκκλησιας, και εις
ωφελειαν την ημετεραν· καθ' εκαστην ουν τρεχωμεν ενταυθα συναξιν. Καν
επιθυμια φλεγηι, κατασβεσαι ραιδιως αυτην δυνησηι, τον οικον τουτον μονον ιδων·
καν οργιζηι, μετ' ευκολιας κοιμισεις το θηριον· καν αλλο τι παθος πολιορκηι, παντα
δυνησηι καταλυσαι τον χειμωνα, και γαληνην εργασασθαι, και ειρηνην πολλην τηι
ψυχηι· ης γενοιτο παντας ημας απολαυειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι η δοξα, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


