In dictum Pauli: Oportet haereses esse
ΕΙΣ ΤΟ ΑΠΟΣΤΟΛΙΚΟΝ ΡΗΤΟΝ Το λεγον· "∆ει δε και αιρεσεις ειναι εν
υμιν, ινα οι δοκιμοι φανεροι γενωνται."
51.251
αʹ. Ἱκανως πρωην ημιν διεθερμανθη το πνευματικον τουτο θεατρον, οτε την
Ἱερουσαλημ εισηγαγον υμιν τωι λογωι θρηνουσαν, και τας οικειας εξαγγελλουσαν
51.252 συμφορας. Και γαρ ειδον υμων τους οφθαλμους τοτε ωδινοντας πηγας
αφιεναι δακρυων· ειδον, εξ ων επασχον, την εκαστου διανοιαν ολοφυρμων
γεμουσαν και 51.253 συγκεχυμενην. ∆ιο και ταχεως αισθομενος συνεστειλα την
τραγωιδιαν, ηρπασα εκ του μεσου τον λογον, ωστε τον θρηνον εκεινον της εκαστου
καρδιας εκρηγνυσθαι μελλοντα προκατασχειν. Ψυχη γαρ πενθει κατασχεθεισα, ουτε
ειπειν, ουτε ακουσαι τι δυναιτ' αν υγιες. Τινος ουν ενεκεν εκεινων υμας ανεμνησα
νυν; Ὅτι και τα σημερον ρηθησεσθαι μελλοντα συγγενη των τοτε ειρημενων εστιν.
Ὥσπερ γαρ εκεινα την εν τωι βιωι ραιθυμιαν ημων ανεστελλε, και την ολιγωριαν την
περι τα πρακτεα διωρθου, ουτω δη τα ρηθησομενα νυν περι την των δογματων
ακριβη παρατηρησιν ασφαλεστερους ημας εργασασθαι δυναιτ' αν· ωστε εξ απαντων
απηρτισμενους ειναι, εις ανδρα τελειον, εις μετρον ηλικιας φθανοντας κατα τον
θειον Ἀποστολον.
Τοτε το σωμα υμιν εθεραπευσαμεν, νυν την κεφαλην ιατρευομεν· τοτε δια
των Ἱερεμιου λογων, νυν δια των του Παυλου ρηματων. Τινα ουν εστι τα Παυλου
ρηματα, α σημερον ημιν εξεργασασθαι προκειται; ∆ει δε και αιρεσεις ειναι, φησιν, εν
υμιν, ινα οι δοκιμοι φανεροι γενωνται εν υμιν. Ου μικρον το ζητουμενον. Ει γαρ
συμβουλευων τουτο φησιν ο Παυλος, και δει αιρεσεις ειναι, αναιτιοι οι τας αιρεσεις
εισαγοντες. Ἀλλ' ουκ εστι τουτο, ουκ εστιν· ου γαρ συμβουλευοντος το ρημα εστιν,
αλλα το μελλον προλεγοντος. Ὥσπερ γαρ ιατρος, ορων τον καμνοντα αδηφαγιαι και
μεθηι προσεχοντα και ετεροις κεκωλυμενοις, φησιν οτι την αταξιαν ταυτην δει
πυρετον τεκειν, ουχι νομοθετων, ουδε συμβουλευων, αλλ' εκ των παροντων το
μελλον μετα σκεψεως προλεγων· και γεωργος παλιν, η κυβερνητης ορων νεφων
συνδρομας και βροντας καταῤρηγνυμενας μετα αστραπων, φησιν οτι δει τα νεφη
ταυτα τεκειν υετον και ομβρον σφοδρον, ουδε ουτος παραινων, αλλα το εσομενον
προαναφωνων· ουτω και Παυλος το, ∆ει, τεθεικε. Πολλακις γουν και ημεις ορωντες
ανθρωπους αλληλοις συῤρηγνυμενους και χαλεπαις εαυτους πλυνοντας λοιδοριαις,
λεγομεν, ∆ει συμπληγαδας γενεσθαι τουτους και φυλακιζεσθαι, ου συμβουλευοντες
ουδε ημεις, ουδε παραινουντες εκεινοις, (πως γαρ;) αλλ' απο του παροντος το
μελλον στοχαζομενοι. Ουτω δη και ο Παυλος ουχι συμβουλευων ταυτα φησιν, οτι
∆ει και αιρεσεις εν υμιν ειναι, αλλα προαναφωνων και προφητευων το μελλον
εσεσθαι Ὅτι γαρ ου συμβουλευει αιρεσεις ειναι, αυτος εστιν ο λεγων, οτι Καν
αγγελος υμας ευαγγελιζηται παρ' ο παρελαβετε, αναθεμα εστω. Αυτος εστιν ο την
περιτομην, επειδη παρα καιρον παρελαμβανετο, και εθολου το καθαρον του
κηρυγματος, εκβαλλων και λεγων, Ἐαν περιτεμνησθε, Χριστος υμας ουδεν
ωφελησει.
Πως ουν, φησι, και αιτιαν προσεθηκεν ειπων, Ἵνα οι δοκιμοι φανεροι
γενωνται; Το, Ἵνα, πολλαχου εν ταις Γραφαις ουκ εστιν αιτιολογιας, αλλα της των
πραγματων εκβασεως. Οιον, ηλθεν ο Χριστος, και τον τυφλον αναβλεψαι εποιησε·
κακεινος μεν αυτον προσεκυνησεν· οι δε Ἰουδαιοι, τουτου θεραπευθεντος, παντα
εποιουν, ωστε συσκιασαι το θαυμα, και τον Χριστον ηλαυνον. Τοτε τοινυν φησιν· Εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κριμα εγω ηλθον εις τον κοσμον τουτον, ινα οι μη βλεποντες βλεπωσι, και οι
βλεποντες τυφλοι γενωνται. Ἆρα ουν δια τουτο ηλθεν, ινα εκεινοι τυφλοι γενωνται;
Ου δια τουτο ηλθε, τουτο δε εξεβη, και την εκβασιν εν σχηματι αιτιολογιας τεθεικε.
Παλιν, νομος εδοθη, ινα 51.254 κωλυσηι την των αμαρτηματων φοραν, ινα
επιεικεστερους ποιησηι τους δεχομενους. Ἀλλα τουναντιον εξεβη παρα την ραιθυμιαν
εκεινων· ηυξησαν γαρ τα αμαρτηματα· και φησιν ο Παυλος, Νομος δε παρεισηλθεν,
ινα πλεονασηι το παραπτωμα· και μην ου δια τουτο επεισηλθεν, αλλ' ινα ελαττωσηι
το παραπτωμα. Τουτο δε εξεβη παρα την αγνωμοσυνην των δεξαμενων αυτον. Ουτω
δη και ενταυθα, το, Ἵνα, ουχι αιτιολογιας εστιν, αλλα εκβασεως. Ὅτι γαρ αλλη τις
εστιν αιτια των αιρεσεων, και ου δια τουτο εγενοντο αιρεσεις, ινα οι δοκιμοι
φανεροι γενωνται, αλλ' ετερωθεν ελαβον τας προφασεις, ακουσον του Χριστου
δηλον τουτο ποιουντος ημιν· Ὡμοιωθη, φησιν, η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι
σπειροντι καλον σπερμα εν τωι αγρωι αυτου· και εν τωι καθευδειν τους ανθρωπους,
ηλθεν εχθρος ανθρωπος, και εσπειρε τα ζιζανια. Ὁραις, οτι δια τουτο αιρεσεις, επειδη
εκαθευδησαν οι ανθρωποι, επειδη εῤραιθυμησαν; επειδη ου προσεσχον μετα
ακριβειας τοις λεγομενοις; Ἵν' ουν μη λεγηι τις, Τινος ενεκεν συνεχωρησεν ο
Χριστος; φησιν ο Παυλος, οτι Ουδεν σε βλαπτει η συγχωρησις αυτη· εαν ηις δοκιμος,
φανερωτερος εσηι μαλλον. Ου γαρ εστιν ισον, μηδενος υποσκελιζοντος, μηδε
απατωντος, επι της ορθης στηναι πιστεως, και μυριων προσρηγνυμενων κυματων,
ασειστον και απεριτρεπτον μειναι. Καθαπερ ουν τα δενδρα αι των ανεμων
προσβολαι παντοθεν ριπιζουσαι ισχυροτερα ποιουσιν, αν ηι καλως εῤριζωμενα και
μετα ακριβειας· ουτω δη και τας ψυχας τας πεπηγυιας εν τωι θεμελιωι της ορθης
πιστεως, οσαι αν προσβαλωσιν αιρεσεις, ου περιτρεπουσιν, αλλα και ισχυροτερας
ποιουσι. Τι ουν προς τους ασθενουντας, φησι, και περιτρεπομενους και
υποσκελιζομενους ραιδιως; Ουδε εκεινοι παρα την της αιρεσεως προσβολην, αλλα
παρα την οικειαν ασθενειαν τουτο πασχουσιν. Ἀσθενειαν δε ου φυσικην λεγω, αλλα
την εκ προαιρεσεως, την και εκγληματων αξιαν και υπο κολασιν και τιμωριαν
κειμενην, ην και ημεις κυριοι διορθωσαι. ∆ιο κατορθουντες τε επαινουμεθα, και μη
κατορθουντες κολαζομεθα.
βʹ. Και ινα μαθηις, οτι τους νηφοντας ουδεν δυναται παραβλαψαι, και
ετερωθεν τουτο αποδειξαι πειρασομαι. Τι του διαβολου γενοιτ' αν πονηροτερον, τι
δε μιαρωτερον; Ἀλλ' ομως ουτος ο πονηρος και κακουργος και πολλην εχων ισχυν,
μετα παντων αυτου των μηχανηματων προσβαλων τωι Ἰωβ, και πασαν αυτου την
βελοθηκην εις την οικιαν και το σωμα του δικαιου κενωσας, ου μονον αυτον ου
περιετρεψεν, αλλα και λαμπροτερον εποιησε. Και ουτος μεν ουδε παρα του διαβολου
τοτε εβλαπτετο· ο δε Ἰουδας, επειδη ημελημενος και ραιθυμος ην, ουδεν παρα της
του Χριστου συνουσιας εκερδανεν, αλλ' εμεινεν ων προδοτης μετα τας πολλας
παραινεσεις εκεινας και συμβουλας· το δε αιτιον, οτι μη βουλομενον τινα ουκ
αναγκαζει, ουδε βιαζεται ο Θεος· ωσπερ ουν ουδε εκεινον. Ουτως εαν νηφωμεν και
ημεις, ουδε ο διαβολος ημας βλαψαι δυναται· αν δε μη νηφωμεν, αλλα ραιθυμωμεν,
ουδε παρα των ωφελουντων κερδανουμεν 51.255 ποτε, αλλα και ζημιαν
υποστησομεθα την εσχατην. τοσουτον εστι ραιθυμια κακον. Οι γουν Ἰουδαιοι ου
μονον ουκ ωφεληθησαν, του Χριστου παραγενομενου, αλλα και εβλαβησαν· αλλ' ου
παρα τον Χριστον, αλλα παρα την οικειαν αυτων ραιθυμιαν και αγνωμοσυνην. Και
τουτο ακουσον αυτου του Χριστου λεγοντος· Ει μη ηλθον, φησι, και ελαλησα αυτοις,
αμαρτιαν ουκ ειχον· νυν δε προφασιν ουκ εχουσι περι της αμαρτιας αυτων. Ὁραις, οτι
η παρουσια αυτου και συγγνωμης αυτους απεστερησε, και την απολογιαν αυτων
εξεκοψε;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Τοσουτον εστι κακον μη συγκροτειν εαυτον, μηδε τα καθ' εαυτον οικονομειν
ως χρη. Τουτο και επι σωματων συμβαινον ιδοι τις αν· τον μεν γαρ νοσουντα τας
οψεις και αυτος ο ηλιος σκοτιζειν ειωθε, τον δε υγιη ουδε το σκοτος παραβλαψαι
δυναται. Και τουτον ουχ απλως μηκυνω τον λογον· αλλ' επειδη πολλοι τας εαυτων
αφεντες ραιθυμιας αιτιασθαι, και την αγνωμοσυνην αυτων και την αναισθησιαν
διορθουν, τουτο μεν ου ποιουσι, περιερχονται δε ζητουντες εαυτοις ψυχρας
απολογιας, και λεγοντες· Ει μη ο διαβολος ην, ουκ αν απωλομεθα· ει μη νομος ην,
ουκ αν ημαρτομεν· ει μη αιρεσεις ησαν, ουκ αν υπεσκελισθημεν. Σκηψεις ταυτα και
προφασεις, ανθρωπε· τον γαρ νηφοντα ουδεν βλαπτει ποτε, ωσπερ ουν τον
καθευδοντα και ραιθυμουντα και την εαυτου προδιδοντα σωτηριαν ουδεν ωφελει.
Τουτο γουν αυτο και ο Παυλος αινιττομενος ελεγεν, Ἵνα οι δοκιμοι φανεροι
γενωνται εν υμιν· τουτεστι, μη θορυβεισθε, μηδε αλυετε· ουδεν υμας αι αιρεσεις
παραβλαψαι δυνανται.
Ὅτι μεν ουν, ει και περι αιρεσεων ην ο λογος, ουδε ουτως εχει ζητημα το
ειρημενον, εκ τουτων δηλον. Προφητεια γαρ εστιν, ου συμβουλη· προῤρησις, ου
παραινεσις· και το, Ἵνα, εκβασεως, ουκ αιτιολογιας. Ὅτι δε ουδε περι δογματων
εστιν ο λογος αυτωι νυν, αλλα περι πενητων και πλουσιων, περι του φαγειν και μη
φαγειν, περι της των ευπορων ασωτιας και λαιμαργιας, περι της των πενητων
εγκαταλειψεως της παρ' αυτων γενομενης, ανασχεσθε μικρον ανωθεν διηγουμενου·
ουδε γαρ αν αλλως υμιν γενοιτο σαφες το λεγομενον. Ἐπειδη γαρ ηρξαντο σπειρειν
τον λογον της ευσεβειας οι αποστολοι, προσηλθον ευθεως τρισχιλιοι, και παλιν
πεντακισχιλιοι, και παντων αυτων ην η καρδια και η ψυχη μια. Το δε της ομονοιας
αιτιον, και συνδησαν αυτων την αγαπην, και τοσαυτας ψυχας εις εν συναγαγον, η
των χρηματων υπεροψια ην. Ουδεις γαρ τι των υπαρχοντων, φησιν, ιδιον ελεγεν
ειναι, αλλ' ην αυτων απαντα κοινα. Ἐπειδη γαρ ανηιρεθη η ριζα των κακων, την
φιλαργυριαν λεγω, παντα επεισηλθε τα αγαθα, και λοιπον συνεσφιγγοντο προς
αλληλους, ουδενος οντος του διαιρουντος αυτους. Το γαρ εμον, και το σον, τουτο το
ψυχρον ρημα και μυριους πολεμους εις την οικουμενην εισαγαγον, εκ της αγιας
εκεινης Ἐκκλησιας εξωριστο, και την γην ᾤκουν, καθαπερ οι αγγελοι τον ουρανον,
και ουτε εφθονουν οι πενητες τοις πλουτουσιν· ουδε γαρ ησαν πλουσιοι· ουτε
υπερεωρων οι πλουσιοι των πενητων· ουδε γαρ ησαν πενητες· αλλα παντα ην κοινα.
Και ουδε εις τι των υπαρχοντων ιδιον ελεγεν ειναι· ου γαρ, καθαπερ νυν γινεται,
ουτω και τοτε συνεβαινε. Νυν μεν γαρ εχοντες τα εαυτων, διδοασι τοις δεομενοις·
τοτε δε ουδε τουτο ην, αλλ' αποσταντες της δεσποτειας των οικειων χρηματων, και
εις μεσον αυτα καταθεντες και ανα 51.256 μιξαντες, ουδε δηλοι λοιπον ησαν οι
πρωην οντες ευποροι· ωστε και ει τις εκ της υπεροψιας των χρηματων εγενετο
τυφος, και ουτος ανηιρητο πανταπασι, παντων οντων εν ισοτητι μιαι, και των
χρηματων αναμιχθεντων απαντων. Ουκ εκ τουτου δε μονον, αλλα και εξ αυτου του
τροπου της καταβολης εστιν αυτων ιδειν την ευλαβειαν. Ὅσοι γαρ κτητορες χωριων
η οικιων υπηρχον, πωλουντες εφερον τας τιμας, και ετιθουν παρα τους ποδας των
αποστολων. Ουκ ειπεν, οτι εις τας χειρας αυτων ενεβαλλον, αλλα, Παρα τους ποδας
αυτων ετιθεσαν, την αιδω και την ευλαβειαν και τον φοβον, ον περι τους
αποστολους ειχον, δια τουτου δεικνυντες· ου γαρ διδοναι μαλλον, η λαμβανειν
ενομιζον. Και τουτο γαρ μαλιστα εστιν υπεριδειν χρηματων· τουτο θρεψαι γνησιως
εστι Χριστον, οταν μη μετα απονοιας και τυφου τουτο ποιηις, οταν ως σαυτον
μαλλον, η τον λαμβανοντα ευεργετων, ουτω παρεχηις.
Ει γαρ μη ουτω διακεισαι, μηδε δωις· ει μη νομιζεις λαμβανειν μαλλον η
διδοναι, μη παρασχηις. Τουτο και ετεροις λοιπον ο Παυλος εμαρτυρησεν, ουτω
λεγων· Γνωριζω δε υμιν, αδελφοι, την χαριν του Θεου, την δεδομενην εν ταις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἐκκλησιαις της Μακεδονιας, οτι η κατα βαθος πτωχεια αυτων επερισσευσεν εις τον
πλουτον της απλοτητος αυτων, οτι κατα δυναμιν, μαρτυρω, και υπερ δυναμιν,
αυθαιρετοι μετα πολλης παρακλησεως δεομενοι ημων, την χαριν και την κοινωνιαν
της διακονιας της εις τους αγιους επληρωσαν. Ὁραις πως αυτους επι τουτωι μαλλον
θαυμαζει, οτι χαριν ειδοτες, και δεομενοι, και παρακαλουντες, ουτω την επι των
χρηματων δαψιλειαν επεδεικνυντο;
γʹ. ∆ια τουτο και τον Ἀβρααμ θαυμαζομεν, ουχ οτι μοσχον εθυσε μονον, ουδε
οτι αλευρα εφυρασεν, αλλ' οτι μετα πολλης ηδονης και ταπεινοφροσυνης τους
ξενους υπεδεχετο, προστρεχων, θεραπευων, κυριους. καλων, θησαυρον μυριων
αγαθων ευρηκεναι νομιζων, ει ποτε ιδοι παριοντα ξενον. Ουτω γαρ διπλη
ελεημοσυνη γινεται, οταν και διδωμεν, και διδοντες μετα προθυμιας παρεχωμεν.
Ἱλαρον γαρ δοτην, φησιν, αγαπαι ο Θεος. Ἐπει καν μυρια καταβαληις ταλαντα μετα
απονοιας και τυφου και κενοδοξιας, τα παντα απωλεσας· καθαπερ εκεινος ο
Φαρισαιος, ος αποδεκατων αυτου τα υπαρχοντα, επειδη και μεγα εφρονει και
εφυσατο, παντα απολεσας, ουτω κατηλθεν απο του ιερου. Ουκ επι των αποστολων
δε ουτως· αλλα χαιροντες, αγαλλομενοι, κερδαινειν τα μεγιστα νομιζοντες, ουτως
εφερον τα χρηματα, και αγαπητον ειναι ενομιζον, ει καταξιωσειεν οι αποστολοι
δεξασθαι. Και καθαπερ προς τας μεγαλας τινες αρχας καλουμενοι, και τας
βασιλικωτερας των πολεων μελλοντες οικειν, διαπαντος την ουσιαν αυτων πασαν
εξαργυρισαντες, ουτω μεθιστανται· ουτω δη και οι ανθρωποι τοτε εποιουν εκεινοι,
προς τον ουρανον κληθεντες, εις την ανω μητροπολιν και την εκει βασιλειαν.
Ἐπειδη γαρ ᾔδεσαν, οτι εκεινη οντως αυτων εστιν η πατρις, εξαργυρισαντες
την εαυτων ουσιαν, δια των αποστολικων αυτην χειρων εκει προεπεμπον. Και γαρ
εσχατης ανοιας εστιν αφειναι τι των ημετερων εναπομειναι ενταυθα, ημων μικρον
υστερον μελλοντων εντευθεν αποδημειν· και γαρ οπερ απολειφθηι, ζημια 51.257
γινεται. Παντα τοινυν εκει προπεμπεσθω, ενθα και ημεις διαπαντος διατριβειν
μελλομεν λοιπον. Ταυτα γαρ και αυτοι λογισαμενοι, πασαν απεδυσαντο την ουσιαν,
και διπλουν εγινετο το κατορθωμα· και γαρ τοις δεομενοις την πενιαν διωρθουν, και
πλειω και ασφαλεστεραν την αυτων ουσιαν εποιουν, εις τον ουρανον τους εαυτων
μετατιθεντες θησαυρους. Ἐκ τουτου τοινυν του νομου και του εθους εγενετο τις
συνηθεια θαυμαστη τοτε εν ταις εκκλησιαις· συνιοντες γαρ οι πιστοι παντες μετα
την της διδασκαλιας ακροασιν, μετα τας ευχας, μετα την των μυστηριων κοινωνιαν,
της συναξεως λυθεισης, ουκ ανεχωρουν ευθεως οικαδε, αλλ' οι πλουσιοι και
ευπορωτεροι φεροντες οικοθεν τροφας και εδεσματα, τους πενητας εκαλουν, και
κοινας εποιουντο τραπεζας, κοινας εστιασεις, κοινα συμποσια εν αυτηι τηι εκκλησιαι·
ωστε και απο της κοινωνιας της κατα την τραπεζαν, και απο της ευλαβειας της απο
του τοπου, και πανταχοθεν την αγαπην αυτοις επισφιγγεσθαι, και πολλην μεν την
ηδονην, πολλην δε αυτοις γινεσθαι την ωφελειαν. Οι τε γαρ πενητες παραμυθιας
απελαυον ου της τυχουσης, και οι πλουτουντες πολλην ευνοιαν και παρα των
τρεφομενων, και παρα του Θεου, δι' ον ταυτα εποιουν, καρπωσαμενοι πολλην την
χαριν, ουτως απηιεσαν οικαδε. Και μυρια εκ του πραγματος τουτου εγινετο τα αγαθα,
και το παντων κεφαλαιον, η φιλια θερμοτερα ην καθ' εκαστην συναξιν, μετα
τοσαυτης φιλοφροσυνης αλληλοις συνηνωμενων αυτων ευεργετουντων τε αυτων
και ευεργετουμενων. Τουτο τοινυν το εθος Κορινθιοι, του χρονου προιοντος,
διεφθειρον, και καθ' εαυτους εστιωμενοι οι ευπορωτεροι τους πενητας παρεωρων,
και ουκ ανεμενον υστεριζοντας πολλακις, και υπο βιωτικων χρειων, οια τα των
πενητων, κατεχομενους και βραδυνοντας. Ἐκ δε τουτου συνεβαινε παραγενομενους
αυτους υστερον μετα αισχυνης αναχωρειν, της τραπεζης αναιρεθεισης, φθανοντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

τουτων, κακεινων υστεριζοντων. Ὁρων τοινυν ο Παυλος εκ του πραγματος τουτου
πολλα κακα, τα μεν γινομενα, τα δε μελλοντα (και γαρ καταφρονησις των πενητων
τοις πλουσιοις εγινετο και υπεροψια πλειων, και τοις πενησιν αθυμια και απεχθεια
προς τους πλουτουντας, και οσα αλλα εικος ην απο τουτων τεχθηναι των κακων),
διορθουται την πονηραν ταυτην και πικραν συνηθειαν. Και ορα μεθ' οσης συνεσεως
και επιεικειας εις την διορθωσιν ενεβαλεν. Ἀρχομενος γαρ ουτω φησι· Τουτο δε
παραγγελλων ουκ επαινω, οτι ουκ εις το κρειττον, αλλ' εις το ηττον συνερχεσθε. Τι
δε εστιν, Ουκ εις το κρειττον; Οι προγονοι, φησιν, οι υμετεροι και οι πατερες και τας
εαυτων ουσιας επωλουν και τα κτηματα και τας υπαρξεις, και κοινα παντα ειχον,
και πολλην προς αλληλους την αγαπην· υμεις δε οφειλοντες εκεινους ζηλουν, ου
μονον ουδεν εποιησατε τοιουτον, αλλα και οπερ ειχετε μονον, και τουτο απωλεσατε,
τα συμποσια τα κατα συναξιν γινομενα· δια τουτο φησιν, Ὅτι ουκ εις το κρειττον,
αλλ' εις το ηττον συνερχεσθε. Και εκεινοι μεν και των κτηματων απαντων τοις
πενησι παρεχωρησαν· υμεις δε τραπεζης αυτοις μεταδιδοντες, και ταυτης
απεστερησατε. Πρωτον μεν γαρ, συνερχομενων υμων εν εκκλησιαι, ακουω σχισματα
εν υμιν υπαρχειν, και μερος τι πιστευω.
δʹ. Ὅρα πως παλιν συνετως ποιειται την διορθωσιν. Ουκ ειπεν, ουτε Ἀπιστω,
ουτε Πιστευω· αλλα μεσον αφηκε το ρημα, οτι Μερος τι και πιστευω· ου πι 51.258
στευω τελεον, αλλ' ουδε απιστω τελεον· του δε η τουτο, η εκεινο συμβηναι
παντελως υμεις κυριοι. Ἂν μεν γαρ διορθωσησθε, ου πιστευω· αν δε επι των αυτων
μεινητε, πιστευω. Ουτε ουν κατηγορησε, και κατηγορησεν. Ου κατηγορησεν
απηρτισμενως, ινα αυτοις ελπιδα δωι διορθωσεως και προθεσμιαν μετανοιας· ουκ
αφηκεν ανεγκλητους, ινα μη επι της αυτης μεινωσι ραιθυμιας. Ουτω τελεον
επιστευσα, φησι· τουτο γαρ εστι το ειπειν, Μερος τι πιστευω. Τουτο δε ελεγε
προτρεπων μεταβαλεσθαι και διορθωσασθαι και απαγαγειν αυτον του καν εκ μερους
πιστευσαι τι κατ' αυτων τοιουτον. ∆ει γαρ και αιρεσεις ειναι, ινα οι δοκιμοι φανεροι
γενωνται εν υμιν. Ειπε ουν τας αιρεσεις. Ἐνταυθα προσεχετε, οτι ου περι δογματων
εστι το, ∆ει αιρεσεις εν υμιν ειναι· αλλα περι της διχονοιας της κατα τας τραπεζας.
Ειπων γαρ, ∆ει δε και αιρεσεις ειναι, επηγαγε και τον τροπον των αιρεσεων·
Συνερχομενων γαρ υμων επι το αυτο, ουκ εστι κυριακον δειπνον φαγειν. Τι εστι,
Κυριακον δειπνον φαγειν; ∆εσποτικον δειπνον, φησιν, ουκ εστι φαγειν· εκεινο
λεγων το δειπνον, ο τηι εσχατηι νυκτι παρεδωκεν ο Χριστος, οτε οι μαθηται μετ'
αυτου παντες ησαν. Ἐν εκεινωι γαρ τωι δειπνωι και ∆εσποτης και δουλοι παντες ομου
κατεκειντο· υμεις δε συνδουλοι οντες αλληλους διεστησατε και απεσχισατε.
Κακεινος μεν ουδε τον προδοτην απηλασε· και γαρ ο Ἰουδας μετ' αυτων ην τοτε· συ
δε τον αδελφον διακρουηι. ∆ια τουτο φησιν, Ουκ εστι κυριακον δειπνον φαγειν,
κυριακον δειπνον καλων, το μεθ' ομονοιας, το κοινηι παντων συγκεκλημενων.
Ἕκαστος γαρ το ιδιον δειπνον προλαμβανει φαγειν· και ος μεν πειναι, ος δε μεθυει.
Και ουκ ειπεν, Ὃς μεν πειναι, ος δε εσθιει, αλλα τωι της μεθης ονοματι μαλλον αυτων
καθηψατο. Κακει και ενταυθα αμετρια, φησι. Συ μεν υπο της αδηφαγιας
διαῤρηγνυσαι, εκεινος δε υπο του λιμου τηκεται· συ και των υπερ την χρειαν
μετεχεις, εκεινος δε ουδε των αναγκαιων απελαυσε. ∆ιπλουν το δεινον, της ισοτητος
διαφθαρεισης, τουτο αιρεσεις καλει· επειδη φιλονεικως προς αλληλους διεκειντο
και διεστασιαζον, και ος μεν επεινα, ος δε εμεθυε. Και καλως ειπε, Συνερχομενων
υμων επι το αυτο.
Τινος γαρ ενεκεν συνερχεσθε; φησι· τι βουλεται η συνοδος; τινος ενεκεν η
συλλογη κοινη, οταν η τραπεζα μη γινεται κοινη; ∆εσποτικα εστι τα χρηματα, απερ
ελαβομεν· κοινα προκεισθω τοινυν τοις συνδουλοις τοις ημετεροις. Μη γαρ οικιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ουκ εχετε εις το εσθιειν, και πινειν; η της εκκλησιας του Θεου καταφρονειτε, φησι,
και καταισχυνετε τους μη εχοντας; Συ μεν νομιζεις, φησι, τον αδελφον υβριζειν
μονον, κοινωνει δε και ο τοπος της υβρεως. Ἐκκλησιας γαρ ολοκληρου
καταφρονεις. Ἐκκλησια γαρ δια τουτο λεγεται, οτι κοινηι παντας υποδεχεται. Τι
τοινυν της οικιας σου την ευτελειαν εις την εκκλησιαν εισαγεις; Ει γαρ καταφρονεις
του αδελφου, αιδεσθητι τον τοπον· και γαρ η εκκλησια υβριζεται. Και ουκ ειπεν,
Ἀποστερειτε τους μη εχοντας, η, Ουκ ελεειτε τους μη εχοντας, αλλα τι; Καταισχυνετε
τους μη εχοντας. Ἐντρεπτικωτατα την ασωτιαν αυτων ετραγυδησεν. Ου γαρ ουτω
μελει τωι πενητι, φησιν, υπερ της τροφης, ως υπερ της υβρεως. Ὅρα πως και υπερ
τουτου σεμνως απελογησατο, κακεινων σφοδροτερον καθηψατο. Τι υμιν ειπω;
επαινεσω υμας; Ἐν τουτωι ουκ επαινω. Τι τουτο; Μετα την αποδειξιν της ατοπιας
υφειμενη η 51.259 κατηγορια, και μαλα εικοτως, ινα μη αναισχυντοτεροι γενωνται.
Πριν η μεν γαρ αποδειξαι το πραγμα ατοπον, απηρτισμενην εξηνεγκε την αποφασιν,
ειπων· Τουτο δε παραγγελλων ουκ επαινω· οτε δε απεδειξεν ακριβως πολλων οντας
εγκληματων αξιους, υφειμενηι κεχρηται τηι διαβοληι, τηι των ειρημενων κατασκευηι
και αποδειξει το σφοδροτερον της κατηγοριας αφεις εναποκεισθαι. Ειτα επι την
μυστικην τραπεζαν εξαγει τον λογον, μειζονως αυτους φοβησαι βουλομενος. Ἐγω
γαρ, φησι, παρελαβον απο του Κυριου, ο και παρεδωκα υμιν. Ποια ακολουθια αυτη;
Περι αριστου διαλεγηι κοινου, και μυστηριων φρικτων μεμνησαι; Ναι, φησιν. Ει γαρ
τα πνευματικα εκεινα, ει γαρ η τραπεζα η φρικωδης κοινη πασι προκειται, και
πλουσιωι και πενητι, και ουχι δαψιλεστερον απολαυει ταυτης ο πλουσιος, ουδε
ελαττον ο πενης, αλλα μια τιμη, και προσοδος μια· και εως αν παντες μετασχωσι και
κοινωνησωσι της πνευματικης και ιερας ταυτης τραπεζης, ου συστελλεται τα
προκειμενα, αλλ' εστηκασιν οι ιερεις απαντες, και τον παντων πενεστερον και
ευτελεστερον αναμενοντες· πολλωι μαλλον επι της αισθητης τουτο χρη ποιειν. ∆ια
τουτο εμνησθην εκεινου του κυριακου δειπνου. Ἐγω γαρ παρελαβον απο του
Κυριου, ο και παρεδωκα υμιν, οτι ο Κυριος Ἰησους εν τηι νυκτι, ηι παρεδιδοτο, ελαβεν
αρτον, και ευχαριστησας εκλασε, και ειπε· Τουτο μου εστι το σωμα το υπερ πολλων
κλωμενον εις αφεσιν αμαρτιων. Τουτο ποιειτε εις την εμην αναμνησιν. Ὡσαυτως
και το ποτηριον μετα το δειπνησαι, λεγων· Τουτο το ποτηριον η καινη διαθηκη εστιν
εν τωι εμωι αιματι.
εʹ. Ειτα πολλα διαλεχθεις περι των αναξιως κοινωνουντων τοις μυστηριοις,
και σφοδρα αυτων καθαψαμενος και διελεγξας, διδαξας τε οτι τοις τον Χριστον
αποκτεινασι την αυτην υποστησονται τιμωριαν οι το αιμα αυτου και το σωμα απλως
και ως ετυχε λαμβανοντες, παλιν εις την προκειμενην υποθεσιν τον λογον
εξηγαγεν, ειπων· Ὥστε, αδελφοι, συνερχομενοι εις το φαγειν, αλληλους εκδεχεσθε.
Ει δε τις πειναι, εν οικωι εσθιετω, ινα μη εις κριμα συνερχησθε. Ὅρα πως
λανθανοντως και λαιμαργιαν αυτων κατεγνω, και ουκ ειπεν, Ει δε πεινατε, αλλ', Ει
δε τις πειναι, ινα εκαστος αισχυνομενος αυτος υπευθυνος φανηναι τοις εγκλημασι,
προλαβων διορθωσηται. Και εις κολασεως δε φοβον τον λογον κατεκλεισεν, 51.260
ειπων· Ἵνα μη εις κριμα συνερχησθε, τουτεστιν, εις κατακριμα και εις ονειδισμον. Ου
γαρ εστι τροφη, φησιν, ουδε τραπεζα η μετα αισχυνης του αδελφου, η μετα
καταφρονησεως της εκκλησιας, η μετα λαιμαργιας η ασωτιας γινομενη. Ουκ εστιν
ευφροσυνη ταυτα, αλλα κολασις και τιμωρια. Μεγαλην γαρ επισπασθε καθ' εαυτων
δικην τους αδελφους υβριζοντες, της εκκλησιας καταφρονουντες, οικιαν ιδιωτικην
τον αγιον τοπον ποιουντες δια το καθ' εαυτους εσθιειν. Ταυτα και υμεις ακουσαντες,
αγαπητοι, επιστομιζετε τους απλως τηι αποστολικηι κεχρημενους ρησει και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

διδασκαλιαι· διορθουτε τους επι βλαβηι τηι εαυτων και τηι ετερων ταις Γραφαις
κεχρημενους.
Ἔγνωτε γαρ περι τινος φησι το, ∆ει δε και αιρεσεις ειναι εν υμιν, περι της
διχοστασιας της εν ταις τραπεζαις γινομενης, επειδη Ὁ μεν πειναι, ο δε μεθυει. Και
μετα της ορθης πιστεως και πολιτειαν συμβαινουσαν τοις δογμασιν επιδειξωμεθα,
πολλην περι τους πενητας φιλοφροσυνην, πολλην υπερ των δεομενων ποιουμενοι
προνοιαν· εμποριαν πνευματικην εμπορευσωμεθα, μηδεν πλεον της χρειας
επιζητωμεν. Τουτο πλουτος, τουτο εμπορια, τουτο θησαυρος ανελλιπης, το παντα τα
οντα εις τον ουρανον μετατιθεναι, και θαῤρειν λοιπον υπερ της φυλακης των
αποκειμενων. ∆ιπλουν γαρ ημιν απο της ελεημοσυνης εσται το κερδος, οτι τε ουκετι
δεδοικαμεν υπερ των καταβληθεντων χρηματων, μηποτε ληισται και τοιχωρυχοι και
οικετων κακουργια αυτα λυμηνηται, και οτι κειμενα ουχ απλως κατορωρυκται
ακαρπα· αλλ' ωσπερ ριζα εν λιπαρωι φυτευθεισα χωριωι, καθ' εκαστον ενιαυτον
ωριμους φερει τους καρπους, ουτω και αργυριον εν ταις των πενητων χερσι
φυτευθεν, ου καθ' εκαστον ενιαυτον μονον, αλλα και καθ' εκαστην ημεραν
πνευματικους ημιν φερει τους καρπους, παῤρησιαν προς τον Θεον, αμαρτηματων
συγχωρησιν, αγγελων εγγυτητα, συνειδος αγαθον, ευφροσυνην πνευματικης
αγαλλιασεως, ελπιδα ακαταισχυντον, τα θαυμαζομενα αγαθα, απερ ητοιμασεν ο
Θεος τοις αγαπωσιν αυτον, και τοις εν θερμηι και ζεουσηι ψυχηι εκζητουσι το ελεος
της επιφανειας αυτου· ης γενοιτο παντας ημας τον παροντα βιον ευαρεστως
διανυσαντας επιτυχειν, της αιωνιου των σωζομενων χαρας, χαριτι και οικτιρμοις
του αληθινου Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος συν
τωι Πατρι και τωι παναγιωι αυτου Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


