De Christi precibus
Ὅτι το μη λεγειν, απερ ισμεν, και εις ετερους εκφερειν, πενεστερον ποιει,
και την χαριν σβεννυσι· και εις τας ευχας, ας ο Χριστος ηυξατο, και την
εξουσιαν, μεθ' ης απαντα εποιει· και εις την του παλαιου νομου διορθωσιν·
και οτι το σαρκωθηναι την ισοτητα αυτου την προς τον Πατερα ουκ
ελαττοι, αλλα και συνιστησι μαλλον.
Λογος δεκατος.
48.783
αʹ. Ἱκανως εν ταις εμπροσθεν επανηγυρισαμεν ημεραις, των αθλων
επιλαβομενοι των αποστολικων, και τηι διηγησει των πνευματικων εντρυφωντες
κατορθωματων· ωρα δη λοιπον αποδουναι το χρεος υμιν· και γαρ το κωλυον ουδεν. Και
οιδα μεν οτι επιλελησθε των οφληματων υμεις των εμων δια το των ημερων πληθος·
ου μην δια τουτο αυτα εγω αποκρυψομαι, αλλα μετα πασης υμιν ταυτα αποδωσω της
προθυμιας. Ποιω δε τουτο, ου δι' ευγνωμοσυνην μονον, αλλα και δι' ωφελειαν εμην.
Ἐπι μεν γαρ των σωματικων συναλλαγματων κερδος τωι δεδανεισμενωι το τον
δεδανεικοτα επιλαθεσθαι· επι δε των πνευματι48.784 κων συμβολαιων κερδος τωι
μελλοντι καταβαλλειν το χρεος μεγιστον, το τους υποδεχεσθαι μελλοντας διηνεκως
μεμνησθαι των οφληματων. Ἐκει μεν γαρ το δανεισμα αποδοθεν τον μεν καταβαλοντα
αφιησι, μεθισταται δε προς τον υποδεξομενον, και του μεν ηλαττωσε, του δε επλεονασε
την ουσιαν· επι δε των πνευματικων ουχ ουτως, αλλα δυνατον αυτο και καταβαλειν,
και εχειν· και το δη θαυμαστον, οτι τοτε μαλιστα αυτο εχομεν, οταν καταβαλωμεν
ετεροις. Ἂν μεν γαρ εν τηι διανοιαι κατορυξας φυλαξω διηνεκως μηδενι μεταδιδους,
ελαττουται μοι το κερδος, μειουται τα της περιουσιας· αν δε εις απαντας εξ48.785
ενεγκω, και ποιησω μεριστας πολλους και κοινωνους, ων αυτος επισταμαι παντων,
αυξεται μοι τα του πνευματικου πλουτου. Και οτι ταυτα ουτως εχει, και ο μεν ετεροις
μεταδιδους αυξει την παρακαταθηκην, ο δε αποκρυπτων ελαττοι την εργασιαν απασαν,
μαρτυρες οι τα ταλαντα εγχειρισθεντες εκεινοι, ο τα πεντε, και ο τα δυο, και ο το εν. Οι
μεν γαρ διπλασιονα τα εμπιστευθεντα προσηγαγον, και ετιμωντο δια τουτο· ο δε επειδη
εφυλαξε παρ' εαυτωι, και ουδενι μετεδωκε, διπλουν τε αυτο ποιησαι ουκ ισχυσε, δια
τουτο εκολαζετο. Ταυτα ουν ακουοντες απαντες, και την κολασιν την εκειθεν
δεδοικοτες, οπερ αν εχωμεν αγαθον εις τους αδελφους εκφερωμεν, και εις το μεσον
απασι καταβαλλωμεν, αλλα μη αποκρυπτωμεν. Ὅταν γαρ ετεροις μεταδωμεν, τοτε
πλουτουμεν αυτοι μειζονως· οταν κοινωνους ποιησωμεθα της εμποριας πολλους, τοτε
την ημετεραν αυξομεν περιουσιαν. Ἀλλ' ελαττουσθαι σοι τα της δοξης νομιζεις, οταν
μετα πολλων ηις ειδως, α μονος οιδας αυτος. Και μην τοτε αυξεται και τα της δοξης, και
τα της ωφελειας, οταν τον φθονον καταπατησηις, οταν την βασκανιαν σβεσηις, οταν
φιλαδελφιαν επιδειξηι πολλην· αν δε μονος ειδως περιιηις, ανθρωποι μεν ως βασκανον
και μισαδελφον αποστραφησονται και μισησουσιν, ο δε Θεος ως πονηρον την εσχατην
απαιτησει σε δικην· χωρις δε τουτων, και αυτη σε ταχεως η χαρις ερημον
εγκαταλιπουσα οιχησεται. Ἐπει και ο σιτος, αν μεν εν ταις αποθηκαις ηι διηνεκως
κειμενος, δαπαναται, σητος αυτον κατεσθιοντος· αν δε εξενεχθεις εις τας αρουρας
καταβαλληται, πολυπλασιαζεται και ανανεουται παλιν. Ουτω και λογος πνευματικος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εαν ενδον διαπαντος αποκλειηται, φθονωι και οκνωι και τηκεδονι φθειρομενης της
ψυχης και κατεσθιομενης, κατασβεννυται ταχεως· αν δε, ωσπερ εις αρουραν ευφορον,
εις τας των αδελφων ψυχας διασπειρηται, πολυπλασιων ο θησαυρος και τοις
υποδεχομενοις, και τωι κεκτημενωι. Και καθαπερ πηγη συνεχως μεν εξαντλουμενη
καθαιρεται μαλλον και αναβλυζει πλεον, καταχωννυμενη δε αποπνιγεται· ουτω και
χαρισμα πνευματικον και λογος διδασκαλικος συνεχως μεν αντλουμενος και διδους
αρυεσθαι τοις βουλομενοις, αναβλυζει πλεον· βασκανιαι δε και φθονωι καταχωσθεις,
ελαττουται και σβεννυται τελεον. Ἐπει ουν τοσουτον το κερδος ημιν, οπερ αν εχωμεν,
φερε εις μεσον καταθεντες, πασαν υμιν αποδωμεν την οφειλην, προτερον
αναμνησαντες της ακολουθιας των οφληματων τουτων απασης.
βʹ. Ἴστε τοινυν και μεμνησθε πρωην, οτι περι της του Μονογενους δοξης
διαλεγομενοι, πολλας ηριθμουμεν αιτιας της εν τοις ρημασι συγκαταβασεως· και
ελεγομεν, οτι ου μονον δια την της σαρκος περιβολην, ουδε δια την ασθενειαν μονον
των ακουοντων ταπεινα φθεγγεται πολλακις ο Χριστος, αλλα πολλαχου και
ταπεινοφρονειν διδασκων. Κακειναις μεν ικανως τοτε επεξηλθομεν ταις αιτιαις, και της
επι τωι Λαζαρωι, και της προς αυτωι τωι σταυρωι γενομενης ευχης μνημονευσαντες, και
δειξαντες σαφως, οτι την μεν, ινα την οικονομιαν πιστωσηται, την δε, ινα την των
ακουοντων ασθενειαν διορθωσηται, πεποιηκεν, ουδεμιας αυτος δεομενος βοηθειας. Ὅτι
δε πολλα και ταπεινοφρονειν αυτους διδασκων εποιει, και τουτο ακουσον. Ἔβαλεν
υδωρ εις τον νιπτηρα· και ως ουκ αρ48.786 κουν τουτο, ετι και λεντιωι διεζωσατο, προς
την εσχατην ευτελειαν καταγων εαυτον, και ηρξατο νιπτειν τους ποδας των μαθητων,
μετα δε των μαθητων και του προδοτου τους ποδας ενιψε. Τις ουκ αν εκπλαγειη και
θαυμασειε; Του μελλοντος αυτον προδιδοναι νιπτει τους ποδας· και τον Πετρον
διακρουομενον και λεγοντα, Κυριε, ου μη μου νιψεις τους ποδας, ου παρατρεχει, αλλα
φησι προς αυτον· Ἐαν μη νιψω σου τους ποδας, ουκ εχεις μερος μετ' εμου· ο δε, Κυριε,
μη τους ποδας μονον, αλλα και τας χειρας και την κεφαλην. Ειδες ευλαβειαν μαθητου
δι' αμφοτερων, και δια της παραιτησεως, και δια της συγκαταθεσεως; Ει γαρ και εναντια
τα ρηματα, αλλ' υπο ζεουσης αμφοτερα γνωμης ελεγετο. Ὁραις πως πανταχου θερμος ην
και διεγηγερμενος; Ἀλλ' οπερ ελεγον, ινα μη δια την του πραγματος ευτελειαν της
φυσεως καταγνωις ευτελειαν, μετα το νιψαι τι φησι προς αυτους, ακουσον· Γινωσκετε τι
πεποιηκα υμιν; Ὑμεις καλειτε με, ο Κυριος, και ο διδασκαλος, και καλως λεγετε· ειμι
γαρ. Ει ουν εγω ο Κυριος και ο διδασκαλος ενιψα υμων τους ποδας, ουτω και υμεις
οφειλετε αλληλοις ποιειν. Ὑποδειγμα γαρ εδωκα υμιν, ινα ως εγω εποιησα υμιν, και
υμεις αλληλοις ποιητε. Ὁραις οτι πολλα υποδειγματος ενεκεν εποιει; Καθαπερ γαρ τις
διδασκαλος σοφιας πεπληρωμενος παιδιοις ψελλιζουσι συμψελλιζει, και ο ψελλισμος
ου της αμαθιας του διδασκαλου, αλλα της κηδεμονιας της προς τους παιδας εστι
τεκμηριον· ουτω δη και ο Χριστος ου δι' ευτελειαν της ουσιας ταυτα εποιει, αλλα δια
συγκαταβασιν. Και δει ταυτα ουχ απλως παρατρεχειν· και γαρ αυτο τουτο ει καθ' εαυτο
νυν εξετασωμεν, ορα οσον ατοπον εψεται. Ει γαρ ο νιπτων του νιπτομενου
ευτελεστερος ειναι δοκει (εστι δε ο μεν νιπτων ο Χριστος, οι μαθηται δε οι νιπτομενοι),
αρα ευτελεστερος εσται ο Χριστος των μαθητων. Ἀλλ' ουδεις αν τουτο ουδε μαινομενος
ειποι. Ὁραις οσον εστι κακον τας αιτιας αγνοειν, δι' ας ο Χριστος εποιει παντα απερ
εποιει; Μαλλον δε βλεπεις, οσον εστιν αγαθον παντα μετα ακριβειας εξεταζειν, και μη
απλως, οτι ειπε τι ταπεινον η εποιησεν, αλλα και τινος ενεκεν και δια τι προστιθεναι;
Ουκ ενταυθα δε μονον τουτο εποιησεν, αλλα και αλλαχου το αυτο τουτο ηινιξατο. Ειπων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γαρ, Τις εστι μειζων, ο ανακειμενος, η ο διακονων; επηγαγεν, Ουχι ο ανακειμενος; Ἐγω
δε ειμι εν μεσωι υμων, ως ο διακονων. Και τουτο δε ειπε, κακεινο εποιησε, δεικνυς οτι
πολλαχου τα ελαττονα αρπαζει εις διδασκαλιαν των μαθητων, μετριαζειν τε ομου
πειθων αυτους. Και δηλον οτι ου δια το της φυσεως καταδεεστερον, αλλα δια την
εκεινων διδασκαλιαν ταυτα παντα ανεχεται. Και γαρ αλλαχου φησιν· Οι αρχοντες των
εθνων κατακυριευουσιν αυτων, παρα δε υμιν ουχ ουτως· αλλ' ο θελων εν υμιν ειναι
πρωτος, εστω παντων διακονος. Και γαρ Ὁ Υιος του ανθρωπου ουκ ηλθε διακονηθηναι,
αλλα διακονησαι. Ει τοινυν διακονησαι ηλθε και ταπεινοφροσυνην διδαξαι, μη
θορυβου, μηδε καταπιπτε, ει τα των διακονων 48.787 ιδοις αυτον επιτελουντα που και
φθεγγομενον. Ουτω και πολλας των ευχων απο της αυτης επιτελει γνωμης. Και γαρ
προσηλθον αυτωι λεγοντες, Κυριε, διδαξον ημας προσευχεσθαι, ωσπερ Ἰωαννης εδιδαξε
τους μαθητας αυτου. Τι ουν εχρην ποιειν, ειπε μοι; μη διδαξαι αυτους προσευχεσθαι;
Ἀλλα δια τουτο ηλθεν, ινα εις πασαν αυτους εναγαγηι φιλοσοφιαν. Ἀλλ' εχρην διδαξαι;
Ουκουν ευξασθαι εδει. Ἀλλ' εδει ρηματι τουτο μονον ποιησαι, φησιν. Ἀλλ' ουχ ουτως η
δια των ρηματων, ως η δια των πραγματων διδασκαλια τους μαθητευομενους εναγειν
ειωθε. ∆ια τοι τουτο ουχι διδασκει αυτους ευχην μονον την δια των ρηματων, αλλα και
αυτος διατελει τουτο ποιων, και ευχεται διανυκτερευων εν ταις ερημιαις, ημας
παιδευων και νουθετων, επειδαν μελλωμεν ομιλειν τωι Θεωι, φευγειν θορυβους και τας
εν μεσωι ταραχας, και προς ερημιαν αναχωρειν, ουχι τοπων μονον, αλλα και καιρων.
Ἐρημια δε ουχι ορος μονον εστιν, αλλα και οικισκος κραυγης απηλλαγμενος.
γʹ. Και ινα μαθητε οτι συγκαταβασεως εστιν η ευχη, μαλιστα μεν και ηδη δια των
περι τον Λαζαρον συμβαντων απεδειξαμεν· πλην αλλα και ετερωθεν δηλον. Τινος γαρ
ενεκεν επι των μειζονων ουκ ευχεται θαυματων, αλλ' επι των ελαττονων; Ει γαρ
δεομενος βοηθειας ηυχετο και ουκ εχων αυτοτελη δυναμιν, επι παντων ευχεσθαι εδει
και τον Πατερα καλειν· ει δε μη επι παντων, καν επι των μειζονων. Νυν δε το εναντιον
ποιει· επι των μειζονων πραγματων ουκ ευχεται, ινα δειξηι, οτι τους αλλους παιδευων
τουτο εποιει, ουχι δυναμεως δεομενος. Ὅτε γουν τους αρτους ευλογησεν, αναβλεψας
εις τον ουρανον ηυξατο, ημας παιδευων τραπεζης μη προτερον απογευεσθαι, εως αν
ευχαριστησωμεν τωι τους καρπους πεποιηκοτι Θεωι· και πολλους νεκρους αναστησας,
ουκ ηυξατο, επι δε Λαζαρου μονον. Και την αιτιαν τοτε ειρηκαμεν, οτι την ασθενειαν
των παροντων διορθουμενος, ην και αυτος ειπε, σαφως ουτω προσθεις, οτι δια τον
οχλον τον περιεστωτα ειπον. Και οτι ουχ η ευχη, αλλ' η φωνη τον νεκρον ηγειρεν,
ικανως απεδειξαμεν τοτε· και ινα μαθηις τουτο σαφεστερον, ορα. Ὅταν γαρ κολαζειν
δεηι, και οταν τιμαιν, και οταν αμαρτηματα αφιεναι, και οταν νομοθετειν, και οταν τι
των πολλωι μειζονων δεηι ποιειν, ουδαμου τον Πατερα καλουντα αυτον ευρησεις, ουδε
ευχομενον, αλλα μετα αυθεντιας απαντα πραττοντα. Και τουτων εκαστον εγω μεν
απαριθμησομαι· συ δε σκοπει μετα ακριβειας, πως ουδαμου δειται ευχης. ∆ευτε, φησιν,
οι ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν. Και
παλιν, Πορευεσθε απ' εμου, οι κατηραμενοι, εις το πυρ το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και
τοις αγγελοις αυτου. Ἰδου κολαζει και τιμαι μετα αυθεντιας απασης, και ευχης ουδεμιας
δειται. Παλιν, οταν διορθωσαι σωμα δεηι διαλελυμενον. Ἐγερθεις αρον τον κραββατον
σου, και περιπατει· οταν απαλλαξαι θανα48.788 του, Ταλιθα κουμι, αναστηθι· οταν
ελευθερωσαι αμαρτηματων, Θαρσει, τεκνον, αφεωνται σου αι αμαρτιαι· οταν επιτιμησαι
δαιμοσι, Σοι λεγω, το πονηρον δαιμονιον, εξελθε απ' αυτου· οταν καταστειλαι την
θαλασσαν, Σιωπα, πεφιμωσο· οταν καθαραι τινα λεπραι κατεχομενον, Θελω,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

καθαρισθητι· οταν νομοθετησαι, Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, Ου φονευσεις· εγω
δε λεγω υμιν, Ὃς αν ειπηι τωι αδελφωι αυτου, Μωρε, ενοχος εσται εις την γεενναν του
πυρος. Ειδες παντα μετα αυθεντιας ποιουντα δεσποτικης, και εις γεενναν εκβαλλοντα,
και εις βασιλειαν εισαγοντα, και παραλυσιν διορθουμενον, και εις θανατον
απελαυνοντα, και αμαρτιας αφιεντα, και δαιμοσιν επιτιμωντα, και την θαλατταν
καταστελλοντα; Καιτοι τι μειζον, ειπε μοι, εις βασιλειαν εισαγαγειν, και εις γεενναν
εμβαλειν, και αμαρτιας αφιεναι, και νομους θειναι μετα αυθεντιας, η αρτους ποιησαι;
ουκ ευδηλον και ωμολογημενον απασιν, οτι ταυτα εκεινων μειζω; Ἀλλ' ομως επι των
μειζονων ουκ ευχεται, δεικνυς οτι και επι των ελαττονων ου δι' ασθενειαν δυναμεως
τουτο εποιει, αλλα δια διδασκαλιαν των τοτε παροντων. Και ινα μαθηις, οσον εστιν
αμαρτιας αφιεναι, παραγω σοι μαρτυρα τον προφητην· ουδενος γαρ ετερου τουτο
δεικνυσιν ο προφητης, η του Θεου μονου. Τις γαρ Θεος, φησιν, ωσπερ συ, εξαιρων
ανομιας, υπερβαινων αδικιας; Και το εις βασιλειαν δε εισαγαγειν του τον θανατον λυσαι
πολλωι μειζον εστι· αλλ' ομως κακεινο μετ' εξουσιας ποιει. Και το νομοθετειν δε, ου των
υποτεταγμενων, αλλα των βασιλευοντων εστι· και τουτο βοαι μεν αυτη των πραγματων
η φυσις· βασιλεων γαρ μονον εστι τιθεναι νομους· δεικνυσι δε και ο Ἀποστολος, ουτω
λεγων· Περι δε των παρθενων επιταγην Κυριου ουκ εχω, γνωμην δε διδωμι ως
ηλεημενος υπο Κυριου πιστος ειναι. Ἐπειδη γαρ δουλος ην και διακονος, ουκ ετολμησε
προσθειναι τοις εξ αρχης νομοθετηθεισιν. Ὁ δε Χριστος ουχ ουτως, αλλα μετα πολλης
της αυθεντιας τους παλαιους αναγινωσκει νομους, και τους παρ' αυτου παλιν εισαγει. Ει
δε το νομους απλως τιθεναι, βασιλικης μονον εστιν εξουσιας. οταν ευρισκηται μη μονον
νομους τιθεις ουτος, αλλα και τους παλαιους διορθουμενος, τις υπολειπεται λογος τοις
αναισχυντειν βουλομενοις; Ἀπο γαρ τουτου δηλον, οτι της αυτης ουσιας εστι τωι
γεγεννηκοτι. Και ινα σαφεστερον ο λεγω γενηται, επ' αυτο της Γραφης ελθωμεν το
χωριον. Ἀνελθων εις το ορος, φησιν, εκαθητο, και περιεστωτων παντων ηρξατο λεγειν·
Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι, οι πραεις, οι ελεημονες, οι καθαροι τηι καρδιαι. Ειτα
μετα τους μακαρισμους εκεινους λεγει· Μη νομισητε οτι ηλθον καταλυσαι τον νομον η
τους προφητας· ουκ ηλθον καταλυσαι, αλλα πληρωσαι. Τις γαρ τουτο υπωπτευσεν; η τι
των ειρημενων εναντιον ην τοις προτεροις, ινα τουτο ειπηι; Μακαριοι, φησιν, οι πτωχοι
τωι πνευματι, τουτεστιν, οι ταπεινοφρονες. Ἀλλα τουτο και η Παλαια ειπε· Θυσια γαρ τωι
Θεωι πνευμα συντετριμμενον· καρδιαν συντετριμμενην 48.789 και τεταπεινωμενην ο
Θεος ουκ εξουδενωσει. Και παλιν· Μακαριοι οι πραεις. Και τουτο Ἡσαΐας παλιν βοαι εκ
προσωπου του Θεου λεγων· Ἐπι τινα επιβλεψω, αλλ' η επι τον πραον και ησυχιον και
τρεμοντα μου τους λογους; Μακαριοι οι ελεημονες. Και τουτο παλιν πανταχου
διεσπαρται· Μη αποστερησηις γαρ, φησιν, την ζωην του πτωχου, ικετην θλιβομενον μη
απαναινου· και πολυς πανταχου περι φιλανθρωπιας εστιν ο λογος. Μακαριοι οι καθαροι
τηι καρδιαι. Τουτο και ο ∆αυΐδ φησι· Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος, και πνευμα
ευθες εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου. Και τους λοιπους δε ει τις επελθοι μακαρισμους,
ευρησει πολλην ουσαν την συμφωνιαν. Τινος ουν ενεκεν, μηδεν εναντιον ειρηκως τοις
προτεροις, επηγαγεν· Μη νομισητε οτι ηλθον καταλυσαι τον νομον η τους προφητας; Ου
δια τα ειρημενα, αλλα δια τα μελλοντα ρηθησεσθαι ταυτην την διορθωσιν τιθησιν.
Ἐπειδη γαρ εμελλεν εμβαινειν εις επιτασιν εντολων, ινα μη νομισωσι την αυξησιν
εναντιωσιν ειναι, μηδε την προσθηκην μαχην, δια τουτο ειπε· Μη νομισητε οτι ηλθον
καταλυσαι τον νομον η τους προφητας· τουτεστι, μελλω τινα λεγειν τελεωτερα των
προτερον ειρημενων· οιον οτι Ἠκουσατε, Ου φονευσεις· εγω δε λεγω, Ουκ οργισθησηι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ἠκουσατε οτι Ου μοιχευσεις, εγω δε λεγω οτι Ὁ εμβλεψας γυναικα προς το επιθυμησαι
αυτην, ηδη εμοιχευσε· και οσα τοιαυτα. Μη τοινυν νομισητε καταλυσιν ειναι την
τελειωσιν· ου γαρ εστι καταλυσις, αλλα πληρωσις· και οπερ επι των σωματων εποιησε,
τουτο και επι του νομου ποιει. Τι δε επι των σωματων ειργασατο; Ἐλθων και ευρων
αναπηρα πολλα μελη, και ενδεως εχοντα παντα, απηρτισε, και εις την προσηκουσαν
ευκοσμιαν επανηγαγε, δια των πραγματων αυτων απασι ποιων φανερον οτι και τους
αρχαιους αυτος τεθεικε νομους, και την φυσιν την ημετεραν εδημιουργησε. Και οτι
τουτο εσπουδαζεν αποδειξαι, δηλον απο της του τυφλου θεραπειας μαλιστα. Παριων
γαρ και ιδων τινα τυφλον, εποιησε πηλον, και τον τοιουτον πηλον τοις πεπηρωμενοις
επεχρισεν ομμασι, και ειπεν αυτωι· Ὕπαγε, νιψαι εις τον Σιλωαμ. Τινος γαρ ενεκεν ο
νεκρους επιταγματι ψιλωι συνεχως εγειρων, και πολλα ετερα τοιαυτα θαυματουργων,
ενταυθα και εργον τι προστιθησι, πηλον ποιων, και διαπλαττων αυτωι τους οφθαλμους;
ουκ ευδηλον ιν' οταν ακουσηις οτι ελαβεν ο Θεος χουν απο της γης, και επλασεν τον
ανθρωπον, μαθηις δια του νυν γινομενου οτι ουτος εκεινος εστιν ο παρα την αρχην
πλασας τον ανθρωπον; επει ει μη τουτο δειξαι εβουλετο, περιττον ην οπερ ειργαζετο.
Ειτα ινα μαθηις οτι ουχ η του πηλου χρεια συνεπραξεν αυτωι προς την αναβλεψιν του
πεπηρωμενου, αλλ' ηρκει και χωρις της υλης εκεινης προσταγματι μονωι διαπλασαι
τους οφθαλμους, προστιθησι και λεγει· Ὕπαγε, νιψαι εις τον Σιλωαμ. Μετα γαρ το
δειξαι ημιν δια του τροπου της δημιουργιας τις ην ο και εξ αρχης τον ανθρωπον
ποιησας, τοτε λεγει αυτωι· Ὕπαγε, νιψαι εις τον Σιλωαμ. Καθαπερ ουν ανδριαντοποιος
αριστος βουλομενος δια των εργων επιδειξασθαι την εαυτου τεχνην, αφιησι, τον
ανδριαντα διαπλαττων. το μερος, ινα περι της του παντος τεχνης αποδειξιν εν τωι
λειποντι δωι· ουτω και ο Χριστος, οτι τον ολον ανθρωπον αυτος εποιησε δειξαι
βουλομενος, αφηκεν ατελη τουτον, ιν' ελθων 48.790 και τους οφθαλμους αποδους, δια
του μερους την περι του παντος ημιν εγκαταβαληι πιστιν. Και ορα που τουτο εποιησεν·
ουκ επι χειρος και ποδος, αλλ' επι οφθαλμων, του καλλιστου και αναγκαιοτατου των
μελων των ημετερων, και ου τιμιωτερον ημιν ουδεν εστι μελος. Ὁ δε το καλλιστον και
αναγκαιοτατον διαπλασαι δυνηθεις, τους οφθαλμους λεγω, ευδηλον οτι και χειρα και
ποδα και τα λοιπα δυναται κατασκευασαι μελη. Ὢ μακαριων οφθαλμων εκεινων, οι
θεατρον εγενοντο τοις παρουσιν απασι, και παντας προς εαυτους επεσπασαντο, και
φωνην δια του καλλους αφηκαν, διδασκοντες τους παροντας απαντας την του Χριστου
δυναμιν. Και ην παραδοξον το γινομενον· ο γαρ τυφλος τους ορωντας βλεπειν
εδιδασκεν. Ὅπερ ουν και ο Χριστος δηλων ελεγεν· Εις κριμα ηλθον εις τον κοσμον
τουτον, ινα οι μη βλεποντες βλεψωσι, και οι βλεποντες τυφλοι γενωνται. Ὢ πηρωσεως
μακαριας· ους γαρ ουκ ελαβε παρα της φυσεως, ελαβε παρα της χαριτος, ουδεν εκ της
αναβολης ζημιωθεις τοσουτον, οσον εκερδανε του κατα την δημιουργιαν τροπου. Τι γαρ
αν γενοιτο των οφθαλμων θαυμαστοτερον εκεινων, ους αμωμοι και αγιαι χειρες
διαπλασαι κατηξιωσαν; Και οπερ επι της στειρας συνεβη, τουτο και ενταυθα εγενετο.
Καθαπερ γαρ εκεινη ουδεν εκ της μελλησεως παρεβλαπτετο, αλλα και λαμπροτερα
μαλλον εγενετο, ου νομοις φυσεως, αλλα νομοις χαριτος το παιδιον απολαβουσα· ουτω
δη και ο τυφλος ουδεν εκ της παρελθουσης παρεβλαβη πηρωσεως, αλλα και τα μεγιστα
εντευθεν εκερδανε, τον της δικαιοσυνης ηλιον προτερον ιδειν καταξιωθεις, και τοτε
τουτον τον αισθητον. εʹ. Ταυτα λεγω ινα μη δυσχεραινωμεν, επειδαν ιδωμεν η εαυτους,
η ετερους τινας εν συμφοραις οντας. Ἂν γαρ ευχαριστως και γενναιως φερωμεν τα
συμπιπτοντα απαντα, παντως εις τελος χρηστον και πολλα εχον αγαθα πασα ημιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

απαντησεται η συμφορα. Ἀλλ' οπερ ηβουληθην ειπειν, οτι ωσπερ τα σωματα ενδεως
εχοντα απηρτισμενα κατεσκευαζεν, ουτω και τον νομον ατελη λαβων εῤρυθμιζε και
διεπλαττε και προς το βελτιον εξηγε. Μηδεις δε ακουων οτι ο νομος ατελης ην, του
θεντος αυτον κατηγορειν ημας νομιζετω. Ἀτελης γαρ εκεινος ου παρα την οικειαν
φυσιν, αλλα παρα τον χρονον λοιπον εγινετο· επει κατα τον καιρον, ον εισηνεχθη,
σφοδρα τελειος ην, και τοις δεχομενοις αυτον καταλληλος· επειδη δε προς το βελτιον
υπ' εκεινου παιδευθεισα λοιπον η φυσις επιδεδωκεν, ατελεστερος, ου παρα την οικειαν
φυσιν, αλλα παρα την επιδοσιν της αρετης των υπ' αυτου διδαχθεντων ουτος εγενετο.
Και καθαπερ τοξα και βελη, παιδιωι κατασκευασθεντα βασιλικωι προς γυμνασιαν μαλλον
η προς μαχην και πολεμον, αυξηθεντος δε του παιδιου και μαθοντος αριστευειν εν
πολεμοις, αχρηστα γινεται· ουτω δη και επι της φυσεως συνεβη της ημετερας· ηνικα
ατελεστερον διεκειμεθα και γυμναζεσθαι εμανθανομεν, καταλληλα ημιν εδωκεν οπλα,
απερ ηδυναμεθα φερειν μετ' ευκολιας· επειδη δε ηυξηθημεν λοιπον κατα τον της
αρετης λογον, απο της ημετερας τελειοτητος εκεινα λοιπον ατελη γεγονε. ∆ια τουτο
ηλθεν ο Χριστος ετερα μειζονα εγχειριζων ημιν. Και σκοπει μεθ' οσης συνεσεως και τους
πα48.791 λαιους αναγινωσκει νομους, και τους νεους παρατιθησιν. Ἠκουσατε, φησιν,
οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· Ου φονευσεις. Ειπε και παρα τινος εῤρεθη· συ ειπας τουτο, η ο
Πατηρ ο σος; Ἀλλ' ου λεγει. Τινος ουν ενεκεν τουτο εσιγησε, και τον ειποντα ουκ
εποιησε φανερον, αλλ' απροσωπον την νομοθεσιαν εισηγαγεν; Ὅτι ει μεν ειπεν· Ου
φονευσεις, εγω δε λεγω υμιν· Ουκ οργισθησηι, εδοξεν αν βαρυ το λεγομενον ειναι δια
την απονοιαν των ακουοντων μηδεπω συνιεναι δυναμενων, οτι ουκ ανατρεπων τα
προτερα, αλλ' αυξων ταυτα ενομοθετει· και ειπον αν προς αυτον· Τι λεγεις; ο Πατηρ σου
ειπεν· Ου φονευσεις, συ δε λεγεις· Ουκ οργισθησηι; Ἵν' ουν μη τις εναντιον αυτον τωι
Πατρι νομισηι ειναι, η ως σοφωτερον τι πλεον εισφερειν εκεινου, ουκ ειπεν, οτι
Ἠκουσατε παρα του Πατρος. Παλιν ει ειπεν· Ἠκουσατε οτι εγω ειπον τοις αρχαιοις,
αφορητον εδοξεν αν ειναι, και τουτο ουκ ελαττον η το προτερον. Ει γαρ, επειδη ειπε,
Προ του Ἀβρααμ γενεσθαι εγω ειμι, λιθασαι αυτον επεχειρησαν, ει προσεθηκεν οτι και
Μωυσηι αυτος τον νομον εδωκε, τι ουκ αν εποιησαν; ∆ια τουτο ουτε περι εαυτου, ουτε
περι του Πατρος ουδεν ειπων, αλλα μεσον αφεις, και ειπων· Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις
αρχαιοις· Ου φονευσεις· οπερ επι των σωματων εποιησε, δια της του λειποντος
αναπληρωσεως διδαξας αυτους και τον εν αρχηι δημιουργησαντα τον ανθρωπον, τουτο
και ενταυθα ποιει, δια της του νομου διορθωσεως και της του ενδεοντος προσθηκης
διδασκων τις εστιν ο και παρα την αρχην τον νομον δεδωκως. ∆ια τουτο και περι της
του ανθρωπου δημιουργιας διαλεγομενος, ουτε εαυτου, ουτε του Πατρος εμνησθη, αλλα
και ενταυθα απροσωπον τε και αδιοριστον ποιειται τον λογον, ειπων· Ὁ ποιησας εξ
αρχης, αρσεν και θηλυ εποιησεν αυτους· και τωι μεν ρηματι εσιγησε τον ποιησαντα, τωι
δε εργωι εδιδαξε τα λειποντα των σωματων αναπληρων. Ουτω και ενταυθα ειπων, οτι
Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, παρα μεν τινος εῤρεθη εσιγησε, δια δε των εργων
αυτων εδηλωσεν εαυτον. Ὁ γαρ το λειπον αναπληρωσας, ουτος εστιν ο και εξ αρχης
αυτον εισενεγκων. Και αυτους δε τους παλαιους αναγινωσκει νομους, ινα τηι παραθεσει
μαθωσιν οι ακουοντες οτι ουτε εναντιωσεως εστι τα λεγομενα, και οτι τωι γεγεννηκοτι
την αυτην εξουσιαν εχει. Ταυτα και οι Ἰουδαιοι συνηκαν και εθαυμαζον. Και οτι
εθαυμαζον, ακουε του ευαγγελιστου τουτο δηλουντος και λεγοντος· Ἐξεπλησσοντο,
φησιν, οι οχλοι επι τηι διδαχηι αυτου, οτι εδιδασκεν αυτους ως εξουσιαν εχων, και ουχ
ως οι γραμματεις αυτων και οι Φαρισαιοι. Τι ουν, ει κακως τουτο υπωπτευον εκεινοι;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φησι. Και μην ουκ ενεκαλεσεν αυτοις, ουδε επετιμησεν, αλλα και εκυρωσεν αυτων την
γνωμην. Προσελθοντος γαρ ευθεως του λεπρου και λεγοντος· Κυριε, εαν θεληις, δυνασαι
με καθαρισαι· τι φησι; Θελω, καθαρισθητι. Και τινος ενεκεν ουκ ειπεν απλως,
Καθαρισθητι; καιτοι ο λεπρος εμαρτυρησεν αυτωι εξουσιαν εχειν, ειπων, Ἐαν θεληις.
Ἀλλ' ινα μη νομισηις της του λεπρου γνωμης ειναι το Ἐαν θεληις, προσεθηκε και αυτος
λεγων· Θελω, καθαρισθητι. Ουτως επιτηδες πανταχου την εξουσιαν εδεικνυε την
εαυτου, και οτι 48.792 παντα απο αυθεντιας ποιει· επει ει μη τουτο ην, περιττον ην το
λεγομενον.
ʹ. Μαθοντες τοινυν δια παντων αυτου την εξουσιαν, αν ιδωμεν ετερωθι
ταπεινον τι ποιουντα και λεγοντα, δια τε τας αιτιας ας ηριθμησαμεν πρυην, και δια το
βουλεσθαι τους ακουοντας εις ταπεινοφροσυνην εναγαγειν, μη δια τουτο αυτον εις
ευτελειαν ουσιας διαβαλλωμεν. Και γαρ αυτο το σαρκα αναλαβειν απο
ταπεινοφροσυνης υπεμεινεν, ου δια το καταδεεστερον ειναι του Πατρος. Και ποθεν
τουτο δηλον; Και γαρ και τουτο περιφερουσιν οι της αληθειας εχθροι, λεγοντες, οτι Ει
ισος ην τωι γεγεννηκοτι, τινος ενεκεν ο Πατηρ ουκ ανελαβε σαρκα, αλλ' ο Υιος υπεδυ
την του δουλου μορφην; αρα ουκ ευδηλον οτι επειδη καταδεεστερος ην; Και μην, ει δια
τουτο την ημετεραν υπεδυ φυσιν, το Πνευμα, ο φασιν αυτοι του Υιου ελαττον ειναι (ου
γαρ αν ημεις ειποιμεν), εκεινο σαρκωθηναι εδει. Ει γαρ δια τουτο μειζων του Υιου ο
Πατηρ, επειδη ο μεν εσαρκωθη, ο δε ουκ εσαρκωθη, εσται και το Πνευμα αυτου δια την
αυτην αιτιαν μειζον· ουδε γαρ αυτο σαρκα ανελαβεν. Ἀλλ' ινα μη απο συλλογισμων
τουτο αποφαινωμεθα, φερε απ' αυτων των Γραφων αυτο παραστησωμεν, δεικνυοντες
οτι δια ταπεινοφροσυνην σαρκα ανελαβεν. Ὁ γαρ Παυλος ο ταυτα ειδως ακριβως,
επειδαν μελληι τι των χρησιμων ημιν παραινειν, τα υποδειγματα ανωθεν ημιν καταγει
της αρετης· οιον, συμβουλευει πολλακις περι αγαπης, και βουλομενος εναγαγειν τους
μαθητας εις το αγαπαιν αλληλους, Χριστον εις μεσον παραγει λεγων· Οι ανδρες, αγαπατε
τας γυναικας, καθως και ο Χριστος ηγαπησε την Ἐκκλησιαν. Παλιν, επειδαν περι
ελεημοσυνης διαλεγηται, τουτο αυτο ποιει· διο και λεγει· Γινωσκετε την χαριν του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, οτι δι' υμας επτωχευσε πλουσιος ων, ινα υμεις τηι εκεινου
πτωχειαι πλουτησητε. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· ωσπερ ο ∆εσποτης σου επτωχευσε,
σαρκα περιβαλομενος, ουτω συ πτωχευσον εν χρημασι· και γαρ ωσπερ εκεινον ουδεν
εβλαψεν η πτωχεια της δοξης, ουτως ουδε σε βλαψαι δυνησεται η των χρηματων
πτωχεια, αλλα πολυν εργασεται σοι τον πλουτον. Ουτω και περι ταπεινοφροσυνης
παλιν Φιλιππησιοις διαλεγομενος τον Χριστον εις μεσον αγει, και ειπων, Τηι
ταπεινοφροσυνηι αλληλους ηγουμενοι υπερεχοντας εαυτων, επηγαγε· Τουτο γαρ
φρονεισθω εν υμιν, ο και εν Χριστωι Ἰησου, ος εν μορφηι Θεου υπαρχων ουχ αρπαγμον
ηγησατο το ειναι ισα Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσε μορφην δουλου λαβων. Καιτοι ει δια το
ελαττω ειναι κατα φυσιν, κατεδεξατο σαρκα φορεσαι, ουκ ετι ταπεινοφροσυνης το
γενομενον, αλλα περιττως αυτο παρηγαγεν ο Παυλος εις ταπεινοφροσυνην παρακαλων·
ταπεινοφροσυνη γαρ εστιν οταν ισος υπακουηι τωι ισωι. Τουτο ουν και αυτος δεικνυς
λεγει· Ὃς εν μορφηι Θεου υπαρχων ουχ αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα Θεωι, αλλ'
εαυτον εκενωσε μορφην δουλου λαβων. Τι εστιν, Ουχ αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα
Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσε μορφην δουλου λαβων; Ὁ αρπασας τι των μη προσηκοντων
κατεχει τουτο διηνεκως και αποθεσθαι ουκ αν ελοιτο, δεδοικως και θαῤρειν ουκ εχων
υπερ της κτησεως· ο 48.793 δε αναφαιρετον εχων αγαθον, καν αποκρυπτηι τουτο ου
δεδοικεν. Οιον, ινα και επι υποδειγματος ποιησω τον λογον φανερον, εστω τις του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αυτου, ο μεν οικετης, ο δε υιος· εαν ουν ο οικετης ελευθεριαν αναβοησηι μηδαμοθεν
αυτωι προσηκουσαν, και αντικαταστηι τωι δεσποτηι, ουχ υπομενει τι ποιησαι δουλικον,
ουδε επιταττομενος υπακουει, δεδοικως μη τουτο αυτο τηι ελευθεριαι λυμηνηται, και
προσκομμα αυτωι το επιταγμα εργασηται· ηρπασε γαρ την τιμην, και παρα αξιαν εχει. Ὁ
δε υιος ου παραιτησεται επιτελεσαι παν εργον δουλικον, ειδως οτι καν απαντα
διακονησηται τα των δουλων, ουδεν αυτωι τα της ελευθεριας παραβεβλαπται, αλλ'
ακινητα μενει, της φυσικης ευγενειας αναιρεθηναι μη δυναμενης απο των δουλικων
εργων· επειδηπερ ουκ εξ αρπαγης αυτην εχει, καθαπερ ο οικετης, αλλ' ανωθεν και εκ
πρωτης αυτωι συγκληρωθεισαν ημερας. Τουτο ουν και ο Παυλος δηλων περι του
Χριστου φησιν, οτι επειδη φυσει ελευθερος ην και γνησιος υιος, ουχ ως αρπαγην λαβων
την ισοτητα, εδεησεν αυτην αποκρυψαι, αλλα θαῤρων ανελαβε την δουλου μορφην.
Ἤδει γαρ ᾔδει σαφως, οτι η συγκαταβασις ουδεν αυτου την δοξαν ελαττωσαι δυνησεται·
ου γαρ επεισακτος ην, ουδε κατα αρπαγην δοθεισα, ουδε αλλοτρια και μη προσηκουσα,
αλλα φυσικη και γνησια. ∆ια τουτο δουλου μορφην ελαβεν, ειδως σαφως και
πεπεισμενος, οτι ουδεν αυτον τουτο παραβλαψαι δυνησεται. Ουκουν ουδε παρεβλαψεν,
αλλα και εν τηι του δουλου μορφηι την αυτην εμεινε δοξαν εχων. Ὁραις οτι και αυτο το
σαρκα αναλαβειν σημειον εστι του τον Υιον ισον ειναι τωι γεγεννηκοτι, και του την
ισοτητα ταυτην ουκ επεισακτον ειναι, ουδε επιγινομενην και απογινομενην, αλλ'
ακινητον και βεβαιαν, και οιαν εικος εχειν υιον προς πατερα;
ζʹ. Ταυτ' ουν απαντα προς εκεινους λεγωμεν, και σπουδαζωμεν, το γε εις ημας
ηκον, απαγειν αυτους της πονηρας εκεινης αιρεσεως, και προς την αληθειαν επαναγειν.
Και ημεις δε αυτοι μη την πιστιν μονην αρκειν ημιν προς σωτηριαν νομιζωμεν, αλλα
και πολιτειας επιμελωμεθα, και βιον αριστον επιδειξωμεθα, ιν' εκατερωθεν ημιν
απηρτισμενα ηι τα της ωφελειας. Και ο παρεκαλεσα πρυην, τουτο και νυν, ωστε
κατορθωσαι, παρακαλω· και τας προς αλληλους εχθρας καταλυσωμεν, και μιας ημερας
μηδεις πλεον εστω του πλησιον εχθρος, αλλα προ της νυκτος καταλυετω την οργην, ινα
μη καθ' εαυτον γενομενος, και τα γεγενημενα και τα ειρημενα παρα της εχθρας
συλλεγων μετα ακριβειας, χαλεπωτερον το τελος εργασηται, και δυσκολωτεραν ποιησηι
την καταλλαγην. Καθαπερ γαρ τα του σωματος ημων οστα εξολισθησαντα της οικειας
εδρας, αν μεν ευθεως επαναγηται, ου μετα πολλου πονου την οικειαν απολαμβανει
χωραν· αν δε πολυν εξω της οικειας εδρας μεινηι χρονον, δυσκολως επανερχεται παλιν
και προς την οικειαν επανεισι χωραν, και επαναχθεντα δε πολλων δειται των ημερων,
ωστε αρμοσθηναι μετα ακριβειας και εδρασθηναι και μειναι· ουτω δη και ημεις, αν μεν
ευθεως τοις εχθροις καταλλαγωμεν, ευθετως τε τουτο ποιουμεν, και ου πολλης δεομεθα
σπουδης, ωστε εις την αρχαιαν φιλιαν επανελθειν· εαν δε πολυς μεταξυ γενηται χρονος,
ωσπερ τυφλωθεντες απο της εχθρας, ερυθριωμεν, αισχυνομεθα, ετερων δεομε48.794 θα,
ου των συναγοντων δε μονον, αλλα και των μετα την επανοδον κατεχοντων ημας μετα
ακριβειας, εως αν την προτεραν αναλαβωμεν παῤρησιαν. Και ουπω λεγω τον γελωτα
και την αισχυνην. Ποσης γαρ καταγνωσεως αξιον ουκ αν ειη, ετερων δεισθαι των
συναγοντων ημας προς τα ημετερα μελη; Ου τουτο δε μονον γινεται το δεινον τηι
μελλησει και τηι αναβοληι, αλλ' οτι και τα ουκ οντα αμαρτηματα, αμαρτηματα ειναι
δοκει λοιπον· καν οτιουν ο εχθρος φθεγξηται, παντα μεθ' υποψιας δεχομεθα, και
σχηματα, και βλεμματα, και φωνην, και βαδισιν· και γαρ ορωμενος αναφλεγει την
πεπωρωμενην ψυχην, και ουχ ορωμενος ομοιως παλιν λυπει. Ου γαρ δη μονον η οψις
των ηδικηκοτων, αλλα και η μνημη διηνεκως ημας οδυναιν ειωθε, καν ετερου τι περι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αυτου λεγοντος ακουσωμεν, ομοιως φθεγγομεθα παλιν, και παντα απλως τον βιον εν
αθυμιαι και οδυνηι διαγομεν, μειζονα εαυτοις η εκεινοις εργαζομενοι το κακα, και
διηνεκη πολεμον φυλαττοντες επι της ψυχης. Ταυτ' ουν απαντα ειδοτες, αγαπητοι,
μαλιστα μεν σπουδαζωμεν προς μηδενα απεχθως εχειν· ει δε και γενηται τις απεχθεια,
εν αυτηι καταλλαττωμεθα τηι ημεραι. Ἂν γαρ επιλαβηται δευτερας και τριτης, γινεται
ταχεως η τριτη τεταρτη, κακεινη πεμπτη, και αυτη πολλωι πλειους τεξεται παλιν ημερας
απεχθειας ημιν· οσωι γαρ αναβαλλομεθα, τοσουτωι μαλλον ερυθριωμεν. Ἀλλ' αισχυνη
προσελθειν, και καταφιλησαι τον ηδικηκοτα; Τουτο μεν ουν επαινος, τουτο στεφανος,
τουτο εγκωμιον, τουτο κερδος και θησαυρος μυρια εχων αγαθα· και αυτος σε ο εχθρος
αποδεξεται, και οι παροντες απαντες επαινεσονται, καν ανθρωποι δε εγκαλεσωσιν, ο
Θεος στεφανωσει παντως. Ἂν δε εκεινον προτερον αναμεινηις ελθειν και συγγνωμην
αιτησαι, ου τοσουτον εξεις το κερδος· εκεινος γαρ προλαβων το βραβειον ηρπασε, και
την ευλογιαν εις εαυτον μετεστησεν απασαν· αν δε αυτος προδραμηις, ουκ ηλαττωθης,
αλλ' ενικησας τον θυμον, περιεγενου του παθους, φιλοσοφιαν επιδειξω πολλην
υπακουσας τωι Θεωι, ποθεινοτερον τον μετα ταυτα κατεστησας βιον, πραγματων
απηλλαγης και ταραχης. Ου παρα Θεωι δε μονον, αλλα και κατα ανθρωπον σφαλερον
και επικινδυνον εχθρους εχειν πολλους. Και τι λεγω πολλους; ενα και μονον εχειν
εχθρον επικινδυνον, ωσπερ ουν ασφαλες και σωτηριον το παντας κεκτησθαι φιλους.
Ουχ ουτω χρηματων προσοδος, ουχ ουτως οπλα και τειχη και ταφροι και μυρια ετερα
μηχανηματα ημας ασφαλιζεσθαι πεφυκεν, ως φιλια γνησια. Τουτο τειχος, τουτο
ασφαλεια, τουτο περιουσια, τουτο τρυφη, τουτο και τον παροντα βιον ημας μετ'
ευθυμιας παρασκευασει διαγαγειν, και την μελλουσαν χαριειται ζωην. Ἅπερ ουν
απαντα εννοουντες, και το κερδος οσον απο του πραγματος λογιζομενοι, παντα
ποιωμεν και κατασκευαζωμεν, ωστε και τους οντας εχθρους ημιν καταλλαττειν, και
τους μελλοντας γινεσθαι κωλυειν, και των φιλων τους 48.795 οντας ασφαλεστερους
ποιειν. Και γαρ αρχη και τελος αρετης απασης η αγαπη· ης γενοιτο γνησιως και
διηνεκως απολαυοντας ημας, της βασιλειας των 48.796 ουρανων επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


