Contra eos qui subintroductas habent virgines
∆Ι∆ΑΣΚΑΛΙΑ ΚΑΙ ΕΛΕΓΧΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΕΧΟΝΤΑΣ ΣΥΝΕΙΣΑΚΤΟΥΣ
Ἐπι μεν των προγονων των ημετερων δυο τινες ησαν προφασεις αι τας
γυναικας συγκατοικιζουσαι τοις ανδρασι· μια μεν η του γαμου, αρχαια τε και δικαια
και ευλογος, ατε τον Θεον εχουσα νομοθετην· «Ἀντι γαρ τουτου καταλειψει, φησιν,
ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα αυτου, και προσκολληθησεται προς την
γυναικα αυτου, και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν·» ετερα δε η της πορνειας, και
νεωτερα ταυτης και αδικος και παρανομος, ατε παρα των πονηρων εισενεχθεισα
δαιμονων. Ἐπι δε της γενεας της ημετερας και τριτος τις επενοηθη τροπος, καινος
τις και παραδοξος, και πολλην εχων αποριαν τοις βουλομενοις την αιτιαν ευρειν.
Εισι γαρ τινες οι γαμου και συνουσιας χωρις κορας απειρογαμους αγομενοι,
καθιζουσιν οικοι δια παντος, και εις εσχατον γηρας εαυτοις συγκατακλειουσιν, ουτε
επι παιδοποιιαι ου γαρ φασιν αυταις συγγενεσθαι, ουτε εξ ακολασιας λεγουσι γαρ
αυτας ακεραιους διατηρειν· αλλ' εαν τις ερηται την αιτιαν, εχουσι μεν πολλας και
μεμελετηκασιν, ευλογον δε, ως εγωγε οιμαι, ουδε μιαν, ουδε σεμνην. Ἀλλα μηπω
περι τουτων, μηδε τας εκεινων τεως λεγωμεν προφασεις, αλλ' ην αυτοι μαλιστα
υποπτευομεν ειναι, ταυτην εις μεσον αγαγωμεν. Τις ουν εστιν αυτη; παντως δε, ει
διαμαρτοιμι του σκοπου, εξεστιν επιλαβεσθαι τοις βουλομενοις υμων. Τις ουν εστιν
η προφασις; ∆οκει μοι τινα ηδονην εχειν το γυναιξι συνοικειν, ου νομωι γαμου
μονον, αλλα και γαμου και συνουσιας χωρις. Ει δε ουκ ορθως δοκω, λεγειν ουκ εχω·
την γαρ εμαυτου τεως υμιν διηγουμαι γνωμην· ταχα δε ου την εμαυτου μονον, αλλα
και την αυτων εκεινων· οτι γαρ και εκεινοις ουτω δοκει, δηλον εκειθεν. Ου γαρ αν
τοσαυτης κατεφρονησαν δοξης και τοσουτων σκανδαλων, ει μη σφοδρα τις ην και
τυραννικη της συνοικησεως ταυτης η ηδονη. Ει δε τινες δυσχεραινοιεν ταυτα
λεγοντων ημων, παραιτησομαι συγγινωσκειν ημιν, και μη αγανακτειν· ου γαρ εκων
ουδε απλως την απεχθειαν αναδεξασθαι ταυτην ειλομην· ουχ ουτως αθλιος εγω και
ταλαιπωρος, ως εικηι βουλεσθαι προσκρουειν απασιν· αλλ' οδυνωμαι σφοδρα και
αλγω και την του Θεου δοξαν υβριζομενην ορων, και την των πολλων σωτηριαν
κατα μικρον υπορρεουσαν δια την ηδονην ταυτην· Ὅτι γαρ ηδυ τουτο και του νομωι
γαμου συνοικειν δριμυτερον εχει τον ερωτα, νυν μεν ισως και θορυβεισθε
ακουοντες, μετα δε την αποδειξιν και αυτοι συνομολογησετε. Ἐπι μεν γαρ της
εννομου γυναικος η μιξις ακωλυτος ουσα, τον τε ποθον παρεμυθησατο και εις κορον
τον ανδρα πολλακις ηγαγε, και την σφοδραν κατελυσεν επιθυμιαν. Και χωρις δε
τουτων και ωδινες και τοκοι και παιδοποιιαι και παιδοτροφιαι, και τα εκ τουτων
επομενα συνεχη νοσηματα, πολιορκουντα το σωμα και μαραινοντα το ανθος της
ωρας, ασθενεστερον το κεντρον εργαζεται της ηδονης. Ἐπι δε της παρθενου ουδεν
τουτων ενι· ουτε γαρ μιξις εστι τον οιστρον της φυσεως δυναμενη χαλασαι και
κατενεγκειν, ουτε ωδινες και παιδοτροφιαι την σαρκα μαραινουσαι, αλλ' επι πολυ
διασυζουσι την ακμην, ατε ανεπαφοι μενουσαι.
Ἐντευθεν των μεν γαμουμενων μετα τους τοκους και τας παιδοτροφιας
ασθενεστερα τα σωματα γινεται, αι δε και εις τεσσαρακοστον ετος μενουσιν
αμιλλωμεναι των παρθενων ταις θαλαμευομεναις· οθεν διπλα τα της επιθυμιας
εγειρεται τοις συνοικουσιν αυταις, τωι τε μη συγχωρεισθαι τηι μιξει τον ποθον
παραμυθεισθαι, και τωι μενειν επι πολυ του ποθου την υποθεσιν ισχυροτεραν.
Ταυτην υποπτευω προφασιν ειναι εγω της ομοσκηνιας ταυτης. Ἀλλα μη
αγανακτωμεν προς αυτους μηδε δυσχεραινωμεν· ουδεις γαρ τον καμνοντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αναστησαι βουλομενος μετ' οργης και επιπληξεως τουτο ποιει, αλλα μετα θεραπειας
και παρακλησεως προσαγει τα φαρμακα. Και γαρ ει μεν κολασαι προυκειτο, και την
των δικαζοντων ειχομεν ταξιν, εχρην και αγανακτειν· ει δε εκεινην αφεντες, την
των ιατρων και θεραπευσαι βουλομενων μεταλαμβανομεν, παρακαλειν χρη και
δεισθαι, και αυτων, ει δεοι, των γονατων αυτων απτεσθαι, ωστε γενεσθαι το
σπουδαζομενον. Καθαπερ ουν οι ιατροι των βλαπτοντων μεν, ηδονην δε εχοντων
απαγοντες, ειτε σιτιων, ειτε ποτων, τουτο προ των αλλων πειθουσι τους αρρωστους,
οτι το τοιουτον μετα της βλαβης πολλην εχει και την αηδιαν· ουτω και ημεις
ποιωμεν, δεικνυντες αυτοις, οτι η ηδιστη αυτη συνοικησις πολυν εχει τον ολεθρον,
και των δηλητηριων ουδεν αμεινον φαρμακων κατεσκευασται. Και δοκει μεν
ευφροσυνην τινα εχειν, πολλην δε εναποκεκρυμμενην δριμυτητα και πικριαν
καταχεει της ηδομενης ψυχης. Ἐπει και αυτη η μετα πειθους αναχωρησις ασφαλης, –
ο μεν γαρ φοβωι της φιλουμενης διαζευγνυμενος και αναγκηι, σφοδροτερος τε
εραστης γινεται, και ισως και επανηξει παλιν· ο δε του πραγματος καταγνους, και
ουτω φυγων ως επιβλαβες και πικρον, ουδ' αν υποστρεψειεν αυθις, την εκ της
οικειας γνωμης ψηφον πασης αναγκης εχων ισχυροτεραν– 2 πως ουν αυτους
πεισομεν, οτι ου βλαβερον μονον τουτο, αλλα και πικρον; πως δε αλλως αλλ' η εξ
αυτης των πραγματων της φυσεως; Ἐρωμεθα ουν αυτους· ει τις πολυτελη τραπεζαν
παραθεις, και πολλων και ηδιστων γεμουσαν εδεσματων, απηγορευε μετα σφοδρας
της απειλης μη απτεσθαι τινος των προκειμενων, αρα αν τις ειλετο τοιαυτηι
παρακαθησθαι τραπεζηι, και κολαζειν εαυτον; Ουκ εγωγε οιμαι· ουδε γαρ τοσαυτην
απο της οψεως εκαρπουτο την ηδονην, οσην απο της κωλυσεως υπεμενε την
αθυμιαν. Τι δαι ει διψωντι και καιομενωι πηγην τις επιδειξας καθαραν τε και διαυγη,
μη μονον αυτης μη απογευσασθαι, αλλα μηδε ακροις θιγειν τοις δακτυλοις
επετρεπεν, αρα αν ταυτης εγενετο τι πικροτερον της κολασεως; Ουδε ενταυθα οιμαι
τινα αντερειν. Τοσουτον γαρ εστι τουτο κακον, οτι και των εξωθεν οι ταυτα
διασκεπτεσθαι μαλιστα οντες δεινοι, ηδονης φυσιν λεγω και λυπης, θελησαντες
ποιησαι κολαζομενους τινας σφοδρως, ουκ αλλως εποιησαν, η τουτωι τωι τροπωι·
πλασαντες γαρ τινα μυθον, αγουσιν εν τωι μυθωι τινα, ον εδει δουναι δικην εσχατην,
και ετερον μεν ουδεν, πανδαισιαν δε παραθεντες αυτωι, και παραρρεον δειξαντες
υδωρ, ουδενος απολαυσαι τουτων συνεχωρουν, αλλ' ομου τε εξετεινε την χειρα
εκεινος και τα ορωμενα απαντα αφιπτατο, και τουτο εγινετο δια παντος. Και ουτος
της κολασεως ο τροπος ην κατα τον μυθον τον εξωθεν. Και φιλοσοφων δε τις ιδων
τινα των αυτωι συνοντων καταφιλησαντα νεον ευμορφον, εθαυμασεν ειπων οτι και
εις πυρ ουτος ραιδιως αν κυβιστησειεν ο τοσαυτην τολμησας δια του φιληματος
αναψαι εν εαυτωι καμινον. Ἐγω δε τοσουτο μεν ουκ αν ειποιμι, οτι τας συνοικουσας
φιλουσιν η επαφωνται· ει δε τινες ετεροι ταυτα κατηγοροιεν, δειξαι πειρασομαι οτι,
καν μεχρι τοσουτου προΐωσι, πικροτεραν παλιν καθ' εαυτων της προτερας
επισπωνται την βασανον.
Ει γαρ οψις μονη τοσαυτην εντιθησιν οδυνην, οταν και αφη προσηι, της
οψεως πολυ παχυτερα απολαυσις, μειζονα αιρει την φλογα, και δριμυτεραν
εργαζεται την αλγηδονα, και χαλεπωτερον ποιει το θηριον. Ὅσωι γαρ αν αυξωμεν τα
της επιθυμιας, και ισχυροτεραν αυτηι παρεχωμεν την τροφην, τοσουτωι και τα της
οδυνης ημιν επιτεινεται. Και καθαπερ ο τηι τραπεζηι και τηι πηγηι παρακαθημενος ουχ
ουτως ορων οδυναται, ως οταν και τηι χειρι θιγειν επιτραπεις απογευσασθαι κωλυθηι
παλιν· ουτω δη και οι των παρθενικων σωματων ψαυσαι επιτρεπομενοι,
χαλεπωτερον της θεας απο της αφης κολαζονται, πικροτεραν εφελκομενοι την εκ
της αποτυχιας οδυνην. Και τι δει ταυτα απο των εξωθεν πραγματων φιλοσοφειν; η
γαρ του Θεου ψηφος η τουτων απαντων ισχυροτερα, αυτη δεικνυσι τουτο τοιουτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ον. Τον γαρ Ἀδαμ κολασαι βουλομενος, ου πορρω του παραδεισου κατυκισεν, αλλ'
αυτου πλησιον εκεινου, ιν' εχηι διηνεκη κολασιν, την θεαν του ποθουμενου χωριου,
θεωρων μεν αυτον δια παντος, απολαυσαι δε ουκ επιτρεπομενος. Ἀλλ' ισως ειποι τις
αν, Και πως, ει πικρον τουτο ουτως εστι τηι φυσει, μετα τοσαυτης αυτο διωκουσιν οι
πολλοι της σπουδης; Ἐγω δε προς τουτο εκεινο αν ειποιμι, οτι αυτο μεν ουν τουτο
μεγιστον τεκμηριον της εσχατης αυτων αρρωστιας εστιν. Τουτο γαρ των νοσουντων
το εθος, ψυχραν τινα και ολιγοχρονιον ηδονην καρπουσθαι, και μακραν εαυτοις
εντευθεν κατασκευαζειν κολασιν. Τουτο και επι των πυρεττοντων ιδοι τις αν. Οι μη
βουλομενοι καρτερησαι μικρον, δι' ολιγοχρονιον τινα ψυχαγωγιαν και ποτων και
σιτιων κεκωλυμενων απτομενοι, μακραν τινα και χαλεπωτατην εαυτοις εργαζονται
νοσον. ∆ει δε τους υγιαινοντας ουκ απο των νοσουντων λαμβανειν τας περι των
πραγματων ψηφους· επει, ει τουτοις εψομεθα, και ιατρικης και φιλοσοφιας
καταγνωσομεθα. Ουδε γαρ ουδε επι πυρετων, ουδε επι γυναικων, αυτο πασχουσι
μονον, αλλα και επι χρηματων και επι των αλλων απαντων οι τα τοιαυτα
νοσουντες. Και γαρ οι περι τα χρηματα μεμηνοτες, ειδοτες οτι τα μικρα ταυτα
ενταυθα προεμενοι τοις δεομενοις μυρια εκει ληψονται αγαθα, κατεχουσιν ομως
αυτα και κατορυττουσι, και παντων εκπεσειν αιρουνται των αγαθων μαλλον δια την
ψυχραν ταυτην και βραχειαν ηδονην, η της αιωνιου κολασεως απαλλαγηναι, και
την αθανατον καρπωσασθαι ζωην, δια της προσκαιρου τουτων υπεροψιας. Τουτο δη
και ουτοι πασχουσι, της μικρας ταυτης επιθυμιας της δια των οφθαλμων ουκ
ανεχομενοι μικρον εαυτους αποστησαι, αφορητον εαυτοις συναγουσι πυρ· και
οσωιπερ αν νομιζωσιν ηδεσθαι, τοσουτωι μαλλον εμπλεκονται τωι κακωι, του
διαβολου τουτο τεχνησαμενου προς την παραμονην της φλογος και επιδοσιν, οθεν
καιομενοι και ηδονται και αλγουσιν, ατοπον τινα κρασιν εν ταις εαυτων
καταφυτευοντες ψυχαις.
3 Ει δε τις ημων ακρασιαν απο τουτων καταγινωσκοι των ρηματων τους γαρ
γενναιους ανδρας και γυναιξι συνοικουντας μηδεν πασχειν δεινον, μακαριζω μεν
τους τοιουτους, και βουλοιμην αν και αυτος τοσαυτην λαβειν ισχυν· και αυτος μεν
ισως πειθομαι οτι δυνατον ειναι τοιουτους τινας· εβουλομην δε και τους
εγκαλουντας ημιν δυνηθηναι πεισαι τουτο, οτι νεος σφριγων, κορη συνοικων
παρθενωι και συγκαθημενος και συνδειπνων και διαλεγομενος δι' ημερας–των γαρ
αλλων ουδεν προστιθημι, τους ακαιρους γελωτας και τας διαχυσεις και τα μαλακα
ρηματα, και τα αλλα, α μηδε λεγειν ισως καλον· αλλ' οτι την αυτην εχων οικιαν, και
τραπεζης και αλων κοινωνων, και μετα παρρησιας πολλης και μεταλαμβανων
πολλων και μεταδιδους, ουδενι των ανθρωπινων αλισκεται, αλλα καθαρος
επιθυμιας τε μενει πονηρας και ηδονης, εβουλομην ταυτα δυνασθαι πειθειν τους
εγκαλουντας ημιν, αλλ' ουκ εθελουσι πειθεσθαι, αλλα και ημων των ταυτα
απολογουμενων καταβοωσιν ως αναισχυντων, και τα αυτα νοσουντων αυτοις, και
την οικειαν περιστελλοντων κακιαν. Και τι ταυτα προς ημας; φησιν· ουδε γαρ της
ετερων ανοιας ημεις υπευθυνοι, ουδε ει τις αλογως σκανδαλιζοιτο, δουναι δικην
αξιος εγω δια την ανοιαν την εκεινου. Ἀλλα Παυλος ουκ ειπε τουτο, αλλα καν
αδικως σκανδαλιζηται τις, και δι' ασθενειαν, βοηθειν εκελευσε. Τοτε γαρ μονον
απαλλαττομεθα της επι τοις σκανδαλιζομενοις τιμωριας κειμενης, οταν εκ του
σκανδαλου κερδος ετερον τικτηται της απο του σκανδαλου βλαβης μειζον· ως αν
τουτο μη ηι, αλλ' εν μονον συμβαιηι το σκανδαλιζεσθαι ετερους, αν τε ευλογως αν τε
αλογως σκανδαλιζωνται αν τε ως ασθενεις, το αιμα αυτων επι την κεφαλην την
ημετεραν, και εκ των χειρων των ημετερων ο Θεος τας τοιαυτας εκζητει ψυχας. ∆ια
τοι τουτο, ινα μη πανταχου μητε φροντιζωμεν μητε καταφρονωμεν των
σκανδαλιζομενων, ορους τινας ημιν και κανονας τεθεικε τοιουτους ο Χριστος, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τουτο κακεινο ποιησας μετα καιρου του προσηκοντος. Ὅτε μεν γαρ περι της των
εδεσματων διελεγετο φυσεως, και εδεικνυ καθαραν αυτην ουσαν, και της Ἰουδαικης
απηλλαττε παρατηρησεως, εισελθοντος του Πετρου και ειποντος οτι
Ἐσκανδαλισθησαν, «Ἄφες αυτους», φησι. και ου μονον κατεφρονησεν αυτων, αλλα
και κατηγορησας, «Πασα γαρ φυτεια, ην ουκ εφυτευσεν ο Πατηρ μου ο ουρανιος,
εκριζωθησεται·» ουτω τον νομον ηκυρωσε τον περι των βρωματων. Ἐπειδη δε οι τα
διδραχμα απαιτουντες τωι Πετρωι προσελθοντες ελεγον, «Ὁ διδασκαλος σου ου τελει
τα διδραχμα», ουκετι το αυτο πεποιηκεν, οπερ επ' εκεινων, αλλα φροντιζει του
σκανδαλου και φησιν, «Ἵνα δε μη σκανδαλισωμεν αυτους, βαλε αγκιστρον εις την
θαλασσαν, και τον αναβαντα πρωτον ιχθυν αρον, και ευρησεις εν τωι στοματι αυτου
στατηρα· τουτον λαβων δος υπερ εμου και σου.» Ὁραις και φροντιζοντα και ου
φροντιζοντα; Ἐνταυθα μεν γαρ ουκ ην κατεπειγον εκκαλυφθηναι του Μονογενους
την δοξαν· πως γαρ, οπου και επετηδευεν αυτην συσκιαζειν, και εκελευε πολλοις μη
λεγειν, οτι αυτος ειη ο Χριστος; Και δια τουτο απο μεν του καταθειναι την δραχμην
ουδεν ην βλαβος, απο δε του μη καταθειναι μεγαλα ετικτετο κακα· ως γαρ τυραννον,
και ανταιροντα, και της πολεως απασης εχθρον, και εις τους εσχατους εμβαλλοντα
κιδυνους, ουτως αν απεστραφησαν. ∆ια δη τουτο και βουλομενους αυτους αρπασαι
τε αυτον και βασιλεα ποιησαι, εφευγεν πορρωθεν, εκ πολλου του περιοντος ταυτην
αποκρουομενος την υποληψιν. Ἐκει δε αναγκαιον το κατορθουμενον ην· διο
χρησιμως τε και ευκαιρως και επι κατορθωματι μειζονι κατεφρονησε του
σκανδαλου. Και γαρ ευκαιρον ην λοιπον τους μελλοντας επι την ακροτατην
αναβαινειν φιλοσοφιαν μη κωλυειν δια την εις τους Ἰουδαιους φειδω, αλλ' αφιεναι
λοιπον του καιρου καλουντος επι την της ψυχης καθαροτητα, και μη κατεχειν εν τηι
σωματικηι παρατηρησει, αλλα συγχωρειν της ταπεινοτητος απαλλαττεσθαι εκεινης.
Ουτω και Παυλος και καταφρονει των σκανδαλιζομενων, και ου καταφρονει,
ακολουθων τωι διδασκαλωι, και φησι, «Παντα πασιν αρεσκω, ου ζητων το εμαυτου
συμφερον, αλλα το των πολλων, ινα σωθωσιν.» Ει δε Παυλος το οικειον παροραι
συμφερον, ινα το των αδελφων ευρηι, ποσης ουκ αν ειημεν αξιοι κολασεως, μηδε
οικειας αποστηναι βλαβης αιρουμενοι υπερ του το ετερων συμφερον ευρειν, αλλ'
ηδεως μεθ' εαυτων και ετερους προσαπολλυντες, παρον και εαυτους και ετερους
διασωσαι; ∆ια δη τουτο, οταν μεν ιδηι πολυ το κερδος, και της του σκανδαλου βλαβης
μειζον, καταφρονει των σκανδαλιζομενων· οταν δε κερδος μεν ηι μηδεν, τουτο δε
μονον το σκανδαλιζεσθαι εκβαινηι, παντα και ποιειν και πασχειν αιρειται, ωστε μη
τουτο γενεσθαι. Και ου φιλοσοφει τοιαυτα, οια υμεις, ουδε λεγει, ∆ια τι γαρ εισιν
ασθενεις; δια τι γαρ αλογως πραττουσιν; αλλα δι' αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα
αυτων φειδεται, επειδη αλογως πασχουσιν, επειδη ασθενεις εισιν.
4 Ειπε γαρ μοι, ποιαν αν εχοι προφασιν ευλογον ειπειν ο σκανδαλιζομενος
επι τωι εσθιοντι κρεα και οινον πινοντι; τουτον γαρ ημιν ο Θεος τον νομον ανωθεν
εθηκεν. Ἀλλ' ομως καν επι τουτοις σκανδαλιζηται τις, και τουτων ο Παυλος
απεχεται. «Ου γαρ μη φαγω κρεα, φησιν, ουδε μη πιω οινον, ινα μη τον αδελφον μου
σκανδαλισω.» Και ουκ ειπε ταυτα απερ υμεις, οτι Ἐγω μελλω της ετερων αλογιας
υπευθυνος ειναι; καν τωι τινι δοξηι σκανδαλισθηναι απλως, εγω δικην αξιος δουναι;
Καιτοι ει και ειπε, δικαιοτερον αν υμων ειπε πολλωι. Ὁ μεν γαρ επ' εκεινοις
σκανδαλιζομενος αλογιστος και σφοδρα ανοητος· ο δε επι τουτοις, πολλας αν σχοιη
δικαιας και ευλογους αιτιας ειπειν· αλλ' ομως και δικαιοτερα υμων ειπων αν ο
Παυλος, ειπερ ηθελεν ειπειν, αλλ' ουκ ειπεν, αλλ' εις εν μονον ειδε, του πλησιον την
σωτηριαν. Και θεα την υπερβολην· ου γαρ ειπεν· «Ἅπαξ, η ∆ις, η τοσον και τοσον
χρονον», αλλ' «Εις τον αιωνα, φησιν, ου μη φαγω», ει σκανδαλιζοιτο ο ετερος. Και
ινα μη νομισηις μεχρι τουτων αυτον εσταναι, και ετερον τι προσεθηκε τουτου πλεον·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ειπων γαρ «Καλον το μη φαγειν κρεα, μηδε πιειν οινον», συνηψε κακεινο· «Μηδε εν
ωι ο αδελφος σου προσκοπτει, η σκανδαλιζεται, η ασθενει.» Και παλιν σκοπει μοι την
σοφιαν του διδασκαλου· τον γαρ ασθενουντα αφεις, τον ισχυρον διορθουται προ
εκεινου· ουτος γαρ αιτιος του ασθενειν εκεινον, ο κυριος ων διορθωσαι την
αρρωστιαν, και μη ποιων. Και τι λεγω περι των ασθενων αδελφων; Και γαρ
Ἰουδαιοις και Ἕλλησι κελευει ταυτην παρεχειν την προνοιαν. «Ἀπροσκοποι γαρ,
φησι, γινεσθε και Ἰουδαιοις και Ἕλλησι και τηι Ἐκκλησιαι του Χριστου.» Ὥστε οσωι
ανισχυροτερον ειναι λεγηις σαυτον, και μηδεν απο της ομοσκηνιας βλαπτεσθαι
ταυτης, τοσουτωι μαλλον υπευθυνον σαυτον καθισταις του διασπασαι τον δεσμον.
Ὅσωι γαρ αν ισχυροτερος ηις, τοσουτωι δικαιοτερος αν ειης τον ασθενεστερον
διαβασταξαι. Ἂν μεν ουν ασθενης ηις, δια σαυτον αποστηθι· αν δε ισχυροτερος, δια
τον ασθενουντα. Ου γαρ εαυτωι μονον, αλλα και ετεροις ισχυρον ειναι χρη τον
ισχυοντα, Ει δε λεγων ισχυειν, την ασθενειαν την εκεινου περιοραις, διπλην δωσεις
δικην, οτι τε ουκ εφεισω, και οτι πολλην εχων του φεισασθαι δυναμιν. Ὑπευθυνος
γαρ εκαστος ημων της του πλησιον σωτηριας εστιν. ∆ια τουτο ουχι τα εαυτων
σκοπειν, αλλα τα του πλησιον εκελευσθημεν. Τιμης γαρ ηγορασθημεν· ο δε
αγορασας ημας τουτο προσεταξεν επι τηι κοινηι παντων ημων λυσιτελειαι. Ουδε γαρ
τουτο μονον συμβαινει το κερδος, οτι τα οικεια συζομεν μελη, αλλ' οτι και εαυτους
εν ασφαλειαι καθιστωμεν πλειονι. Καν γαρ μυριακις φιλοσοφηις, δι' αυτων ελεγχηι
των πραγματων, ου την τυχουσαν δεχομενος βλαβην απο της συνοικησεως ταυτης.
Ὅταν γαρ ιδω σε δυσαποσπαστως εχοντα, και μυριων βλαπτομενων
καταφρονουντα, και πολλων γε εγκαλουντων ουδε επιστρεφομενον, αλλα και την
δοξαν εαυτου καταπατουντα, και τωι κοινωι της Ἐκκλησιας προστριβομενον
κατηγοριαν πολλην, και τα των απιστων ανοιγοντα στοματα, και παντας πονηραι
περιβαλλοντα δοξηι, και τοσαυτα μεν απο του συνοικειν κακα, αγαθον δε μηδεν υμιν
εγγινομενον, απο δε του χωρισμου, τουτων μεν απαντων την αναιρεσιν των κακων,
πολλων δε ετερων κτησιν αγαθων, ειτα ουκ ανεχομενον αποπηδησαι, πως
δυνησομαι πεισαι τους εγκαλουντας, οτι πασης απηλλαξαι συμπαθειας, και
επιθυμιας ει πονηρας καθαρος; Μαλλον δε ουδεν υπερ τουτων φιλονεικω· αλλ' εστω
σε ειναι και συνοικουντα καθαρον· καιτοι γε ο μακαριος Ἰωβ ουκ ετολμησεν εαυτωι
τοσαυτην μαρτυρησαι δυναμιν και φιλοσοφιαν, αλλ' ο πασαν επελθων αρετην, και
παντων υπερενεχθεις των του διαβολου δικτυων, και πρωτος και μονος τοσαυτην
επιδειξαμενος καρτεριαν, και παντα σιδηρον και αδαμαντα τηι της ψυχης παρελθων
εγκρατειαι, και κατακοψας του διαβολου την ισχυν, ουτως εδεδοικει την τοιαυτην
παλην, και ενομιζεν αδυνατον ειναι συνοικουντα παρθενωι μενειν ασινη και
καθαρον, ως μη μονον της συνοικησεως ταυτης πορρω και μακραν εαυτον
καταστησαι, αλλα και της οψεως της απλως και απο συντυχιας γινομενης, και
νενομοθετηκε τοις οφθαλμοις τοις εαυτου, απλως εις παρθενον μηδε ιδειν. Ἤδει
γαρ, ᾔδει σαφως, οτι ου μονον τον συνοικουντα, αλλα και τον βλεποντα περιεργως
εις οψιν παρθενικην δυσκολον, ταχα δε και αδυνατον, την εκειθεν διαφυγειν
βλαβην· διο και ελεγε, «Και ου συνησω επι παρθενωι.»
5 Ει δε μικρος σοι προς αμιλλαν ο Ἰωβ, καιτοι γε ουδε της κοπριας εσμεν
αξιοι της εκεινου, πλην αλλ' ει ελαττον σου της μεγαλοψυχιας ειναι νομιζεις το
υποδειγμα, εννοησον τον μεγαλοφωνοτατον κηρυκα της αληθειας Παυλον, ος
απασαν περιελθων την οικουμενην, και δυνηθεις ειπειν εκεινα τα πολλης γεμοντα
φιλοσοφιας ρηματα, οτι ουκετι αυτος ειη ζων, αλλ' η ο Χριστος εν αυτωι, και οτι
εσταυρωται τωι κοσμωι, και ο κοσμος αυτωι, και οτι καθ' ημεραν αποθνηισκει μετα την
τοσαυτην του πνευματος χαριν και την τοσαυτην των αθλων επιδειξιν, μετα τους
αφατους κινδυνους, μετα την ηκριβωμενην φιλοσοφιαν, δεικνυς ημιν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

παραδηλων, οτι εως αν εμπνεωμεν και την σαρκα ωμεν περικειμενοι ταυτην,
παλαισματων ημιν χρεια και πονων, και ουκ εστιν απραγμονως κατορθωσαι
σωφροσυνην ποτε, αλλα πολλων ιδρωτων ημιν δει και καματων προς τουτι το
τροπαιον, ουτως ελεγεν· «Ὑπωπιαζω μου το σωμα, και δουλαγωγω, μη πως αλλοις
κηρυξας αυτος αδοκιμος γενωμαι.» Ταυτα δε ελεγε δηλων την επαναστασιν της
σαρκος και την απο της επιθυμιας λυτταν, και τον διηνεκη πολεμον, και τον
εναγωνιον αυτου βιον. ∆ια τουτο και ο Χριστος του πραγματος δηλων την
δυσκολιαν, ουδε εμβλεπειν απλως ηφιει εις τας των γυναικων οψεις, αλλα και τηι
των μοιχων κολασει τους ουτως ορωντας κολαζειν ηπειλησεν. Και τωι Πετρωι
ειποντι οτι «Ου συμφερει γαμησαι», ουκ ενομοθετησε μη γαμειν, αλλα παραδηλων
του πραγματος τον ογκον ελεγεν, «Ὁ δυναμενος χωρειν, χωρειτω.» Ἀκουομεν δε και
επι της γενεας της ημετερας, οτι πολλοι και σιδηρωι το σωμα απαν καταδησαντες, και
σακκωι περιβαλοντες, και προς τας των ορων αναδραμοντες κορυφας, και νηστειαι
διηνεκει συζωντες και παννυχισι και αγρυπνιαις, και πασαν επιδεικνυμενοι
σκληραγωγιαν, και γυναιξιν απασαις απαγορευσαντες επιβαινειν του δωματιου και
της καλυβης της εαυτων και τωι τροπωι τουτωι παιδαγωγουντες εαυτους, μογις
περιγινονται της κατα την επιθυμιαν μανιας. Συ δε λεγεις οτι, καν συνοικουντα ιδηις
παρθενωι και προσδεδεμενον, και τρυφωντα, και την ψυχην προιεμενον μαλλον η
την συνοικον, και παντα και παθειν και ποιησαι αιρουμενον η χωρισθηναι της
ποθουμενης, μη πιστευσηις τι πονηρον, μηδε επιθυμιας ειναι νομισηις το πραγμα,
αλλ' ευλαβειας. Ἀλλ' ου περι των σωματα εχοντων, ω θαυμασιε, αλλα περι των
λιθοις συνοικουντων ουτω διακεισθαι χρη. Καιτοι γε πολλοι, και συ μεν ισως
απιστεις δια την πολλην σωφροσυνην· εγω δε ηκουσα διηγουμενων τινων, οτι
πολλοι και προς αγαλματα και λιθους επαθον τι. Ει δε ενθα σκληροτης και
αντιτυπια, η διαπλασις μονη τοσουτον ισχυσεν, οταν μετα της διαπλασεως και σωμα
απαλον υποκειμενον ηι, τινα ουκ εργασεται μανιαν; πως δε ου δοξουσιν εικοτα
λεγειν μαλλον οι κατηγορουντες, η ημεις οι απολογουμενοι; Τι γαρ εικος, ειπε μοι,
επιθυμειν ανδρα γυναικος, η μη επιθυμειν; Παντως αν ειποιμεν επιθυμειν. Παλιν
τον μυριων ωθουσων εξω προφασεων ευλογων ουκ ανεχομενον εξελθειν, αλλ'
εισωθουντα εαυτον επ' ουδενι μεν κατορθωματι, μυριοις δε ονειδεσι και βλαβαις
οικειων τε και αλλοτριων, τι εικος; εξ αγαθης τουτο πασχειν προαιρεσεως, η εκ
πονηρας; Ἐκ πονηρας, ταχα αν ειποι τις μαλλον. Πλην αλλα μηδεν υπερ τουτων
αυτων ακριβολογωμεθα, αλλα κεισθω μηδε κατα λογον σκανδαλιζεσθαι τους
σκανδαλιζομενους, μητε δικαιως, αλλ' εικηι και ματην· τινος ενεκεν συνοικεις, ειπε
μοι, τηι παρθενωι; ∆ι' ουδεν γαρ η συνοικησις αυτη νενομοθετηται, η δι' ερωτα και
ποθον· επει περιελε τουτο, και ανηιρηται η του πραγματος χρεια. Τις γαρ αν ελοιτο,
ανηρ ων, ταυτης χωρις της αναγκης γυναικειας ανεχεσθαι τρυφης και υβρεως και
των αλλων των του γενους ελαττωματων εκεινου; ∆ια τουτο και εξ αρχης ο Θεος
την γυναικα ταυτηι καθωπλισε τηι ισχυι, ειδως οτι σφοδρα ευκαταφρονητος εσται, μη
ταυτην επαγομενη την αρχην, και οτι ουδεις αν ελοιτο αυτηι συνοικησαι καθαρευων
επιθυμιας. Ει γαρ και τοσαυτης επικειμενης αναγκης νυν και πολλης ετερας χρειας–
και γαρ και παιδοποιουσι, και οικουρουσι, και ετερα διακονουνται αλλα και πλειονα
τουτων· ει τοινυν και νυν τοσαυτα λειτουργουσαι τοις ανδρασιν ευκαταφρονητοι
πολλακις εγενοντο, και της οικιας εξεβληθησαν, πως αν επιθυμιας χωρις ησαν υμιν
ποθειναι, και ταυτα τοσουτοις υμας ονειδεσι περιβαλλουσαι; Ἢ λεγετε τοινυν την
αιτιαν της συνοικησεως, η ουδεμιαν υποπτευειν ετεραν αναγκη, αλλ' η πονηραν
επιθυμιαν και ηδονην επονειδιστον.
6 Τι ουν, αν δυνηθωμεν, φησιν, αιτιαν ευλογον και 6 δικαιαν ειπειν, εσηι
ματην ταυτα περι ημων ειρηκως; Μαλιστα μεν ουν ουδεμιαν ερειτε τοιαυτην· πλην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αλλα και ουτως εβουλομην μαθειν, ει τινα σκιαν γουν εχετε ευλογου προφασεως
ειπειν. Ἀπροστατευτον, φησιν, εστιν η παρθενος, ουκ ανδρα εχουσα, ου κηδεστην,
πολλακις δε ουδε πατερα, ουκ αδελφον, και δειται του χειρα ορεξοντος, και την
ερημιαν παραμυθησομενου, και πανταχου προβεβλημενου και καταστησοντος αυτην
εν ασφαλειαι πολληι και λιμενι. Ποιαι ασφαλειαι, ειπε μοι; ποιωι λιμενι; τον γαρ
προβολον ουκ ειργοντα ορω τα κυματα, αλλ' επεγειροντα, και τον λιμενα ουκ
αναστελλοντα τον χειμωνα, αλλα και τας ουκ ουσας τικτοντα τρικυμιας. Ειτα ουκ
αισχυνεσθε, ουκ εγκαλυπτεσθε τοιαυτα απολογουμενοι; Ει γαρ μηδεμια εκ ταυτης
της διακονιας ετικτετο κακηγορια, μηδε βλαβη, μηδε σκανδαλον, αλλα μετ'
ευφημιας εξην το αυτο τουτο ποιειν, τινος ουκ αν ητε ελεεινοτεροι τον πλουτον
αυτης αυξοντες, και προς φιλοχρηματιαν γυμναζοντες, και εις πραγματα
εμβαλλοντες, και προς κοσμικας παιδοτριβουντες φροντιδας, οικονομων ταξιν και
επιτροπων και αγοραιων τινων ανταλλαττομενοι; Και σφοδρα γε. Ου γαρ δυνησεσθε
περι ακτημοσυνης διαλεχθηναι, και πεισαι των οντων καταφρονειν, οι παντα
ποιουντες οπως μενοι και αυξοιτο τα οντα, και ποροι ποροις επιγιγνοιντο, καπηλοι
τινες και παλιγκαπηλοι δι' εκεινας γιγνομενοι. Χρησται γε, ου γαρ; και γενναιαι
υμων αι ελπιδες, οι τον σταυρον κελευσθεντες βασταζειν και επεσθαι τωι Χριστωι,
ριψαντες τον σταυρον, καθαπερ στρατιωται μαλακοι την ασπιδα, ηλακατηι
παρακαθησθε και καλαθισκωι, δι' ετερας αισχροτερας εισοδου την εις τον παροντα
βιον ανοιξαντες θυραν. Ου γαρ ουτως αισχρον τους γεγαμηκοτας ταυτα οικονομειν,
ως τους προσποιουμενους υμας αποπεπηδηκεναι μεν των παροντων, δι' ετερου δε
προσωπου παλιν αυτα υποδυομενους. ∆ια τουτο λαιμαργων και παρασιτων και
κολακων και γυναικοδουλων πανταχου δοξαν λαμβανομεν, οτι χαμαι την ευγενειαν
απασαν ριψαντες την ανωθεν δοθεισαν ημιν, αντικαταλλαττομεθα την απο της γης
δουλοπρεπειαν τε και ευτελειαν. Και χηραις μεν διανειμαι χρηματα ουχ ειλοντο οι
γενναιοι τοτε ανδρες εκεινοι, και ταυτα τοσαυτης βλασφημιας γινομενης δια το
μηδενα ειναι τον οικονομουντα, αλλ' ελαττον της αυτων φιλοσοφιας ειναι τουτο
νομισαντες, ετεροις επετρεψαν· ημεις δε ουκ αιδουμεθα πλουτον αλλοτριον
αυξοντες επι λυμηι των κεκτημενων, των ευνουχων των περι τα τοιαυτα
εσχολακοτων ουδεν αμεινον διακειμενοι, οι καθ' εκαστην ημεραν το αιμα και τας
ψυχας επι των χειρων προσταττομενοι φερειν αντι μεγαλων οπλων. Τι ουν;
αρπαζομενα χρη παντα τα της παρθενου περιιδειν αγομενα τε και περιφερομενα υπο
συγγενων, υπο οικετων, και αλλοτριων η και οικειων; Καλην γε, ου γαρ;
αποδωσομεν τηι παρθενωι την αμοιβην ανθ' ων ουκ εγημεν, ουδε τον παροντα
κοσμον ηγαπησεν, αλλ' αντι παντων ειλετο τον Χριστον, αφεντες αυτην προκεισθαι
τοις βουλομενοις των οντων αποστερειν. Και ποσωι βελτιον ην ομιλησαι γαμωι, και
τωι συνοικουντι προς την των πραγματων τουτων οικονομιαν κεχρησθαι .... η
μενουσαν αγαμον πατησαι μεν τας προς τον Θεον συνθηκας, υβρισαι δε εις πραγμα
ουτω σεμνον και φρικωδες, καθελκυσαι δε και ετερους προς τα ναυαγια των οικειων
κακων; Πως δε αυτην αντι παντων ελεσθαι λεγεις τον Χριστον, του Χριστου
βοωντος, «Ου δυνασθε Θεωι δουλευειν και μαμμωναι»; πως δε τον κοσμον μισησαι
και τα παροντα, προς τας του κοσμου πειθων επτοησθαι επιθυμιας; Τινι δε ποτε των
ανδρα εχουσων δυνησηι παραινεσαι χρηματων περιιδειν, τηι παρθενωι
συγκατασκευαζων τον πλουτον; Αυτην δε ταυτην ποτε αφησεις ευπροσεδρον ειναι
τωι Κυριωι και απερισπαστον, παντα τον βιον και την σπουδην εις τα εκεινης
αναλισκων πραγματα; Ποτε δε δυνησεται η παρθενος φιλοσοφησαι, σε τον ανδρα
ορωσα δεινον ηγουμενον ειναι, ει τα εκεινης διασπασθειη χρηματα; πως δε εισεται
ζημιας υπεροραν, παντα σε και ποιουντα και πασχοντα βλεπουσα, ωστε επιτεινειν
αυτηι τον παροντα πλουτον; Ουχ ουτως ημας απηλλαχθαι βουλεται πραγματων ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Θεος, αλλ' εν τωι των οντων καταφρονειν, τωι παντων απηρτησθαι των βιωτικων.
Ἀλλ' ουκ εατε υμεις, ουδε συγχωρειτε του Θεου τον νομον ισχυειν.
7 Τι ουν, αν της ετερων δεηθηι προστασιας, φησι, και πολλα αναξια υπομεινηι;
νυν γαρ ουκ αναξια της παρθενου ταυτα; Ουδεν ουτως αναξιον της παρθενου, ως το
πλουτειν και περιβεβλησθαι πραγματων πληθος. Τι δαι; ει και ετερα προς τουτοις
κελευοι, οιον δανειζειν χρυσιον, ειτα καλεσασα ημας εις τα συναλλαγματα μη
πειθοι, και μη πεισασα ετερους λαβοι, ημεις εσομεθα αιτιοι; Τι δαι; ει καπηλειας
αλλας τινας ανελευθερους και απρεπεις κατασκευαζοι, ειτα, μη βουλομενων ημων
συμπραττειν, αλλων δεηθειη τινων, εγκαλεισθαι αν ειημεν αξιοι; Ουδαμως, αλλα
και επαινεισθαι· τουναντιον γαρ αν ην ψογου και κατηγοριας το προς τα τοιαυτα
συμβαλλεσθαι αυταις και συμπραττειν. Βουλει μη φερεσθαι μηδε αγεσθαι τα
χρηματα εκεινης; παραινεσον αυτηι καταθειναι ενθα μηδε ανδρος δεησεται προς
φυλακην, και αναλωτα μενει δια παντος· ει δε βουλοιτο πραγματα εχειν, τινος
ενεκεν παιζειν εν ου παικτοις; Το γαρ παρθενον ουσαν τοιαυτα πραττειν, παιζειν
εστι παιδιαν ουχι τερψιν, αλλα θανατον εχουσαν. Ὅταν γαρ υπευθυνον εαυτην
καταστησασα των τοιουτων παλαισματων, αναξια παντα πραττηι της τοιαυτης
υποσχεσεως, μειζων η κολασις, χαλεπωτερα η τιμωρια. Ουκ ηκουσας οιον αυτηι
νομον εθηκεν ο Παυλος, μαλλον δε ο Χριστος ειπων δι' εκεινου, οτι μεμερισται και η
γυνη και η παρθενος, και «Ἡ αγαμος μεριμναι τα του Κυριου, ινα ηι αγια και σωματι
και πνευματι»; Ἀλλ' υμεις ουκ εατε, προς τας επιθυμιας αυτων πασας ανδραποδων
αργυρωνητων ευκολωτερον υπακουοντες. Ναι, φησι· τι ουν, αν εσχατηι πενιαι
παλαιηι; περι μεν γαρ των ευπορων ταυτα καλως ειρηται σοι· τας δε εν πτωχειαι και
αμελειαι πολληι κειμενας ποιον εγκλημα ανορθουν; Ειθε μεν ουν μη κατεβαλλετε
μηδε ωθειτε αυτας προς αυτα της απωλειας τα βαραθρα, και αγαπητον ην· και γαρ ει
τωι κελευσαντι πενητων προΐστασθαι πειθομενος ταυτα ποιεις, εχεις αδελφους
μυριους· εκει την καλην ταυτην εργασιαν επιδειξαι, ενθα μηδεν υφορμει των
σκανδαλισαι δυναμενων, ως ενταυθα γε πασης ωμοτητος και απανθρωπιας χειρον η
ελεημοσυνη. Τι γαρ οφελος, οταν το μεν σωμα διατρεφηις, την δε ψυχην καταδυηις;
οταν ιματιον μεν δωις, την δε υποληψιν των γυμνων αισχροτεραν καταστησηις; οταν
χρησιμος εν τοις σωματικοις γενομενος, παντα λυμηνηι τα πνευματικα; οταν
εξευμαρισας αυτηι τα επι της γης, εκβαληις αυτην των ουρανιων; Ποια δε
ελεημοσυνη, οταν η του Θεου υβριζηται δοξα; οταν ονειδος ηι και αισχυνη και
σκωμματα και λοιδοριαι και της ελεουμενης αυτης και ετερων πολλων των δι'
εκεινης σκανδαλιζομενων; Ουκ απο ελεου αλλ' απο απανθρωπου ταυτα γινεται
ψυχης και απηνους. Ει γαρ εξ ελεου και φιλανθρωπιας εγινετο, περι τους ανδρας
ταυτα επιδεικνυσθαι εχρην. Ἀλλ' αι γυναικες πλειονος δεονται προστασιας, φησιν,
οι δε ανδρες πολλας εχουσιν απο της φυσεως αφορμας. Καιτοι και εν ανδρασιν εισι
πολλοι γυναικων ασθενεστερον διακειμενοι και δια γηρας μακρον, και δι'
αρρωστιαν, και δια πηρωσιν σωματος, και δια νοσους χαλεπας, και δι' ετερας τινας
τοιαυτας προφασεις· πλην αλλ' επειδη μαλιστα του των γυναικων κηδεσθε γενους,
ατε ασθενεστερου οντος, και σφοδρα ελεημονες εστε και συμπαθεις προς εκεινας,
ουδε ενταυθα ταυτης απορησομεν της προφασεως, αλλα δειξομεν υποθεσεις υμιν, αι
και κατηγοριας εισιν απηλλαγμεναι πασης, και πλειονα παρεξουσιν υμιν τον μισθον.
Εισι γαρ γυναικες, αι μεν υπο γηρως παραλελυμεναι, αι δε τας χειρας εκκεκομμεναι,
αι δε τους οφθαλμους πεπηρωμεναι, αι δε αλλα παθη ποικιλα και παντοδαπα
πασχουσαι και την των παθων χαλεπωτεραν πενιαν. Ἥ τε γαρ πενια και το μηδεν
ολως εχειν επιτριβει του σωματος αυταις τα νοσηματα· αυτη τε η πενια παλιν υπο
τουτων χαλεπωτερα γινεται και αφορητοτερα. Ἐπι την τουτων εξελθε θηραν,
ταυτας συναγαγε· μαλλον δε ουδε πονου σοι δει προς την συλλογην· ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

προκεινται πασιν ετοιμοι τοις βουλομενοις ορεξαι χειρα. Καν χρηματα εχηις, εις
ταυτας δαπανησον· καν ισχυρος ηις, ενταυθα την απο του σωματος υπηρεσιαν
εισενεγκε· πολλα και ενταυθα πραγματα οψηι, και σωματικης υπηρεσιας δεομενα και
χρηματων δαπανης και περιδρομης. Και γαρ οικηματα περιποιησαι ταυταις εργον,
και φαρμακα κατασκευασαι, και κλινην και ιματια πριασθαι, και τροφας επιτηδειους,
και τα αλλα απαντα επιμελησασθαι, καν δεκα ωσι μοναι αι τα τοιαυτα νοσουσαι·
νυνι δε η πολις ημιν τουτων εμπεπλησται, και χιλιας και δις τοσαυτας ευρησεις.
Αυται αι δεομεναι προστασιας, αυται αι ερημοι, αυται αι χαμαι κειμεναι· τουτο
ελεημοσυνη, τουτο φιλανθρωπια, τουτο εις δοξαν διαβαινει Θεου, και την των
ορωντων και την των πασχοντων και την των ποιουντων ωφελειαν κατασκευαζει.
Και γαρ των ισχυρων αι ασθενεστεραι δικαιοτερον αν βοηθοιντο, και των νεων αι
γεγηρακυιαι, και των ολως μετρια κεκτημενων αι μηδε της αναγκαιας ευπορουσαι
τροφης, και των παρα πολλοις επεραστων αι βδελυκται παρα πολλοις δια το των
παθων δυσανασχετον, και των υβριν προστριβομενων αι και την γεγενημενην
αποτριψαι δυναμεναι και ευφημιαν προσθειναι. ∆ειξον τοινυν, οτι δια τον Θεον
τουτο ποιεις, και τουτων αντιλαβου. Ἂν δε ταυτας μεν μηδε οναρ ιδειν εθεληις,
ευπροσωπους δε και νεας περιιηις αγρευων, και της ανελευθερου ταυτης αγρας
αιτιαν μεν ετεραν εχων ουκ ανεκτην, προβαλλομενος δε ετεραν δοκουσαν ειναι
ευπροσωπον, την της προστασιας, καν ανθρωπους παραλογισηι, αλλα το αδεκαστον
ουκ απατησεις δικαστηριον, δι' ετεραν μεν ταυτα ποιων προφασιν, αλλην δε
προβαλλομενος.
8 Λεγετε μεν γαρ δια τον Θεον απαντα πραττειν, πραττετε δε α των εχθρων
εστι του Θεου· το γαρ ποιειν το ονομα αυτου βλασφημεισθαι και διαβαλλεσθαι των
εχθρων εστι του Θεου. Ἐγω δε και ετεραν υπερβολην ποιουμαι. Θωμεν γαρ
αληθευειν τον ταυτα λεγοντα, και επιθυμιας καθαρευειν απασης, και εξ ετερου μεν
ουδενος, απο δε ευλαβειας μονης ταυτην αναδεχεσθαι την προστασιαν· ουδε γαρ
ουτως κολασεως αυτον απηλλαγμενον ευρησομεν. Ει μεν γαρ ηπορει προφασεων
ετερων, εν αις και την ευλαβειαν επιδειξασθαι εδει και χωρις των σκανδαλιζομενων
ψυχων τουτο ποιησαι· μαλιστα μεν ουν ουδε ουτως ταυτα πραγματευεσθαι εδει ενθα
μειζων η ζημια του κερδους. Που γαρ ισον, ειπε μοι, παρθενου μιας η δυοιν
προισταμενον σωματικων ενεκεν πραγματων απειρα πληθη σκανδαλισαι κατα
ψυχην; Πλην αλλ' ουχ ουτως η κατηγορια χαλεπον· οταν δε μυριας ευρηις οδους και
κατηγοριας απηλλαγμενας, και σκανδαλων ελευθερας, και μειζονα εχουσας την
ευποριαν, τινος ενεκεν σαυτωι πραγματα πλεκεις εικηι και ματην, και το κερδος
υπορυττεις, και επισφαλως οικοδομεις και επονειδιστως, παρον μετα ασφαλειας και
δοξης πολλης; Ουκ οισθα οτι λαμπρον αποστιλβειν χρη πανταχου του Χριστιανου
τον βιον, και οτι την δοξαν τις την εαυτου καταισχυνας πανταχου λοιπον αχρηστος
εσται, και ουδεν μεγα κερδαναι δυνησεται, καν μεγαλα τυχηι κατορθων; «Ἂν γαρ το
αλας μωρανθηι, φησιν, εν τινι ισχυσει λοιπον;» Ἅλας γαρ ημας ειναι βουλεται και
φως και ζυμην ο Θεος, ως και ετερους δυνασθαι της εξ ημων μεταλαμβανειν
ωφελειας. Ει γαρ αληπτως ζωντες ανθρωποι μολις τους ημελημενους επιστρεψαι
δυναιντ' αν, ει και λαβην δοιημεν αυτοις, πως ου παντοθεν υπευθυνοι της απωλειας
εσομεθα της εκεινων; Ὥσπερ γαρ ουκ ενι βιον εχοντα διεφθαρμενον σωθηναι ποτε,
ουτως ουτε δοξαν εαυτωι περιθεντα πονηραν δυνατον διαφυγειν την κολασιν. Ἀλλ'
ει δει τι και θαυμαστον ειπειν, καν μεγαλα τις αμαρτηι, λαθων δε εργασηται τουτο
και μηδενα σκανδαλισηι, ελαττονα δωσει δικην του καταδεεστερα μεν ημαρτηκοτος,
μετα παρρησιας δε και μετα του πολλους σκανδαλισαι. Και ινα μη θαυμασηις το
λεχθεν, μηδε υπερβολην καταγνωις του λογου, την ψηφον σοι ταυτην οισομεν εκ του
ουρανου, και τον νομον τουτον εκειθεν αναγνωσομεθα. Τον γαρ μακαριον Μωσεα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

και παντων ανθρωπων πραοτατον των επι της γης, και τωι Θεωι φιλον, και
προφητων μειζονα–τοις μεν γαρ αλλοις δι' αινιγματων διελεχθη, τουτωι δε ως αν ει
φιλος προς φιλον· τουτον τοινυν τον τοιουτον, τον μυρια κατα την ερημον
ταλαιπωρηθεντα επι ετεσιν τοσουτοις, τον περι των εσχατων κινδυνευσαντα
πολλακις, παρα τε Αιγυπτιοις υπερ Ἰουδαιων, και παρα Ἰουδαιοις υπερ αυτων παλιν
των αγνωμονων εκεινων, ουδεν ετερον εκωλυσε μετα τας πολλας ταλαιπωριας
εκεινας και τα μυρια κατορθωματα της επαγγελιας τυχειν, η το σκανδαλισαι τους
συνοντας αυτωι επι του υδατος. Και τουτο αινιττομενος ο Θεος ελεγεν, «Ὅτι ουκ
επιστευσατε μοι αγιασαι με εναντιον των υιων Ἱσραηλ, δια τουτο ουκ εισαξετε την
συναγωγην ταυτην εις την γην, ην εδωκα αυτοις.» Καιτοι και προ τουτου τινα
παρηκουσε και γαρ αντειπε τωι Θεωι και απαξ και δις πεμπομενος εις Αιγυπτον, και
μετα ταυτα επι της ερημου διηπιστησε λεγων, «Ἑξακοσιαι χιλιαδες εισι πεζων, και
συ ειπας, Κρεα δωσω αυτοις, και φαγονται μηνα ημερων. Μη προβατα και βοες
σφαγησονται, η παν το οψον της θαλασσης συναχθησεται, και αρκεσει αυτοις;» και
μετα ταυτα δε παλιν απεδυσπετησε, και του δημου την προστασιαν παρηιτησατο· αλλ'
ομως ουδεν τουτων ισχυσεν αυτον αποστερησαι των αθλων των προκειμενων, αλλ'
η το επι του υδατος συμβαν μονον· τηι μεν γαρ φυσει εκεινων ελαττον ην, τωι δε μετα
της ετερων γενεσθαι βλαβης, πολλωι μειζον εγενετο. Ἐκεινα μεν γαρ ιδιαι και
λανθανοντως συνεβη, τουτο δε φανερως και επι του δημου παντος ημαρτανετο. ∆ια
τουτο και εγκαλων ο Θεος τουτο ηινιξατο ειπων, «Ὅτι ουχ ηγιασατε με εναντιον των
υιων Ἰσραηλ», της αμαρτιας αυτων την φυσιν εκκαλυπτων, και οθεν γεγονεν
ασυγγνωστος, παραδηλων. Ει δε τηλικουτον ανδρα τουτο προσκρουσαι εποιησεν,
ημας τους σκωληκας και ουδαμινους πως ου καταδυσει τουτο και απολει; Ουδεν γαρ
ουτως παροξυνει τον Θεον, ως οταν το ονομα αυτου βλασφημηται. Και τοις
Ἰουδαιοις δε τουτο ανω και κατω διετελεσεν εγκαλων οτι, «Το ονομα μου
βεβηλουται·» και παλιν, «Ὑμεις βεβηλουτε αυτο·» και «∆ι' υμας το ονομα μου
βλασφημειται εν τοις εθνεσι·» και τοσαυτη αυτωι του μη συμβαινειν τουτο γεγονε
προνοια, ως και αναξιους σωσαι πολλακις, ινα μη τουτο γενηται. «Ἐποιησα γαρ,
φησιν, ινα μη το ονομα μου βεβηλωθηι·» και «Ου δι' υμας εγω ποιω, οικος του
Ἰσραηλ, αλλ' ινα το ονομα μου μη βεβηλωθηι.» Και ο Παυλος δε αναθεμα ηυξατο
ειναι υπερ της του Θεου δοξης· και αυτος ο Μωσης εξαλειφθηναι της βιβλου
παρεκαλεσεν υπερ της δοξης του ονοματος του Θεου· υμεις δε ου μονον ουδεν
αιρεισθε παθειν, ωστε ταυτην αποκρουσασθαι την βλασφημιαν, αλλα και παντα
πραττετε, δι' ων αυξετε τε αυτην και επιτεινετε καθ' εκαστην ημεραν. Τις ουν ημας
παραιτησεται, τις δε συγγνωσεται; Ουκ εστιν ουδεις. Τοσαυτην δε προνοιαν και ο
Θεος ποιειται και οι αγιοι του μη βλασφημεισθαι το ονομα αυτου, ουχ ως του Θεου
δεομενου της δοξης της παρ' ημων ανενδεης γαρ εστι και τελειος, αλλ' ως πολλης
απο του πραγματος τοις ανθρωποις γινομενης βλαβης. Ὅταν γαρ προς αυτους
διαβληθηι το του Θεου ονομα και η δοξα, ουδεν αυτους ωφελει λοιπον· ει δε ο Θεος
διαβαλλομενος ουδεν ωφελει, πολλωι μαλλον ημεις.
9 Παντα ουν πραττωμεν, ωστε μηδεμιαν γενεσθαι προφασιν σκανδαλου·
αλλα καν αδικως εγκαλωσι πειθωμεν, και διαλυωμεν τα εγκληματα, και μιμωμεθα
τους αγιους, οι τοσαυτην εποιουντο σπουδην και της του Θεου δοξης και της αυτων,
δια την του Θεου. Μη δη παντα ριψαντες απλως και καταπατησαντες αρκειν
ηγωμεθα προς απολογιαν ημιν, εαν ειπωμεν οτι θοιματιον επριαμεθα παρθενωι και
υποδηματα, και τα αλλα τα κατα την σωματικην αναπαυσιν ευ διεθηκαμεν. Και τις
οικονομησει, φησι, τα κατα την οικιαν ημιν; τις δε εποψεται τα οντα, τις δε
προστησεται, και ημων εξω διατριβοντων και γυναικος ενδον ουκ ουσης; Και γαρ
και ταυτα λεγουσιν εναντια τιθεντες τοις προτεροις και αισχροτερα, και ουδενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αυτοις μελει τουτων, ουδε αισχυνονται καθαπερ οι μεθυοντες το επελθον απαν
φθεγγομενοι. ∆ιο μηδε ημεις αποκαμωμεν, καν τοιαυτα ηι τα λεγομενα, ως μηδε
αποκρισεως τινος αξιουσθαι· μη αποκαμωμεν και αποκρινομενοι, και πραιως αυτοις
διαλεγομενοι, εως αν της μεθης αυτους απαλλαξωμεν ταυτης, το γε εις ημας ηκον.
Αισχυνομαι μεν γαρ και ερυθριω ταυτα επιχειρων ανατρεπειν, α αντιλεγειν ουκ
ερυθριωσιν εκεινοι· οιστεον δε ομως την αισχυνην δια το λυσιτελουν τοις ουκ
αισχυνομενοις. Και γαρ ατοπον εγκαλουντας αυτοις την των σκανδαλιζομενων
αδελφων υπεροψιαν αυτους δι' αισχυνην την τουτων υπεροραν θεραπειαν. Τινα γαρ
λεγουσι τα ενδον, ειπε μοι, ων εις την προστασιαν της παρθενου την χρειαν
αναγκαιαν ειναι νομιζουσι; παιδισκων σοι πληθη βαρβαρων εστι και νεωνητων και
δει ταυτας ρυθμιζεσθαι και προς εριουργιαν και προς την αλλην διακονιαν; αλλα
ταμιειον χρηματων πολλων και ιματιων πολυτελων, και δει φυλακα ενδον
καθησθαι δια παντος, και τηι των οικετων κακουργιαι τους οφθαλμους επιτειχιζεσθαι
της παρθενου; αλλα δειπνα και συμποσια συνεχως επιτελεις, και χρη την οικιαν
καλλωπιζεσθαι, και μαγειρους και τραπεζοποιους της προνοιας απολαυειν της
παρθενου; αλλα πολυτροποι δαπαναι και συνεχεις, και δει τινα εφεσταναι δια
παντος, οπως τα μεν φυλαττοιτο μετα ακριβειας, τα δε μη ματην εκρεοι της οικιας;
Ουδεν τουτων, φησιν· αλλ' οπως αυτο το κιβωτιον και το ιματιον και την αλλην
επιβλεποι πενιαν, οπως ευτρεπιζοι την τραπεζαν, και την ευνην στρωννυοι, και πυρ
ανακαιοι, και περιπλυνοι ποδας, και την αλλην αναπαυσιν παρεχοι πασαν. Ειτα αντι
της μικρας και ψυχρας αναπαυσεως ταυτης τοσαυτην οισομεν κακηγοριαν, τοσαυτα
υποστησομεθα ονειδη; Και ποσωι βελτιον αδελφος ταυτα διακονησεται και
ευκολωτερον; τηι τε γαρ φυσει ισχυροτερος γυναικος ο ανηρ, τηι τε χρειαι οικειοτερος
ημιν, και ουχ ουτω δαπανηρος. Ἡ μεν γαρ γυνη, ατε απαλωτερα ουσα, και στρωμνης
δειται μαλακωτερας, και λεπτοτερας εσθητος, και κορης ισως παλιν διακονησομενης
αυτηι, και ου τοσαυτην ημιν παρεχει διακονιαν, οσης αυτηι δει παρ' ημων· ο δε
αδελφος παντων τουτων απηλλακται· ει δε τινος και δεηθειη, των αυτων ημιν
δεησεται. Τουτο δε ου μικρον εις ευκολιαν εστι, το μη διαφορων, αλλα των αυτων εν
χρειαι καθεσταναι τους συνοικουντας· οπερ επι της παρθενου ουκ ενι. Πρωτον μεν
γαρ αν τε λουσασθαι δεηι, αν τε καμνηι το σωμα, ουτε ο αδελφος αυτηι προς ταυτα
διακονησεται, καν σφοδρα εληται ασχημονειν, ουτε αυτη αυτηι αρκεσαι δυνησεται·
αν δε αδελφοι οι συνοικουντες ωσιν, αντιδωσουσιν αλληλοις την υπηρεσιαν ταυτην.
Παλιν οταν καθευδειν δεηι, παρθενου μεν ενδον καθημενης, και κλινας ειναι δυο
χρη, και στρωματα διπλα και επιβληματα, ην δε ευ φρονωσι, και οικηματα· αδελφων
δε οντων, παλιν τα της χρειας συστελλεται, ατε οικειοτερας ουσης. Και γαρ οικος εις,
και προσκεφαλαιον εν, και κλινη μια, και επιβληματα αμφοτεροις αρκεσει τα αυτα·
και ολως ει τις απασαν επεξιοι την διακονιαν, ενταυθα μεν πολλην την ευκολιαν
ευρησει, εκει δε την δυσκολιαν. Και παριημι την ασχημοσυνην της οικιας· οιον γαρ
εστιν ανελθοντα εις ανδρος μοναζοντος οικιαν οραν υποδηματα γυναικεια
κρεμαμενα, και διαζωματα, και κεφαλοδεσμα, και καλαθισκους, και ηλακατην, και
κερκιδας, και κτενας, και ιστοποδην, και τα αλλα απερ ουκ ενι κατα μερος λεγειν
απαντα. Ἢν δε και επι της ευπορου ταυτα εξεταζηις, πλειων ο γελως. Πρωτον μεν
γαρ εν αγεληι θεραπαινιδων τοσουτων μονος στρεφεται μεσος, καθαπερ επι της
ορχηστρας εν τωι χορωι των γυναικων ο τοις υπορχουμενοις υπαιδων χορευτης· ου τι
γενοιτ' αν αισχροτερον και ατιμοτερον; Ἔπειτα διαρρηγνυται την ημεραν ολην προς
οικετας αγανακτων υπερ των τηι γυναικι προσηκοντων πραγματων. Ἢ γαρ αναγκη
σιγαν, και παντων παραμελουντα παρ' εκεινης επιτιμασθαι, η λεγοντα και
επιπληττοντα ασχημονειν· και ορα το συμβαινον. Ὁ γαρ των βιωτικων πραγματων
μηδε εγγυς γενεσθαι κελευσθεις, ουχ απλως βιωτικων, αλλα και των γυναικειων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ενδοτερω γινεται· και γαρ σκευη γυναικεια εκδουναι ου παραιτησονται, αλλ'
επιστησονται τοις αργυροκοποις συνεχως ερωτωντες, ει το κατοπτρον
κατεσκευασται της κυριας, ει τον καδον απηρτισαν, ει το ληκυθιον απεδωκαν. και
γαρ εις τουτο παντα ηκε διαφθορας, ως των βιωτικωτερων μαλλον τας πολλας των
παρθενων τουτοις κεχρησθαι τοις σκευεσιν.
10 Ἐκειθεν παλιν προς τον μυρεψον εδραμεν υπερ των της κυριας
διαλεξομενος αρωματων· πολλακις δε υπερ πλειονος σπουδης και υβρισαι τον
πενητα ου παραιτησεται και γαρ και μυροις χρωνται παρθενοι ποικιλοις τε και
πολυτελεσιν· ειτα απο του μυρεψου προς τον τας οθονας πωλουντα, και απ' εκεινου
παλιν προς τον σκηνοποιον. Ουδε γαρ τα μικρα ταυτα αισχυνονται επιταττειν,
επειδη σφοδρα ορωσιν αυτους υπακουοντας και χαριν εχοντας επιταττουσαις
αυταις, η ετεροις διακονουμενοις. Ἐντευθεν παλιν, οταν επισκευασαι τι δεηι της
περιφορητης εκεινης σκηνης, και μεχρις εσπερας αυτης ασιτοι διατελουσι, τοις
εργαστηριοις προσηλωμενοι. Και ου τουτο που το θαυμαστον, αλλ' οτι και τοις
ταλαιπωροις οικεταις εισιν επαχθεις, και πολλη κατ' αυτων υβρις και αγανακτησις
και κραυγη. Ἐννοησον δε οσαι εκ τουτων αι κακηγοριαι· οικετης γαρ υβρισθεις, και
υπερ τοιουτων πραγματων, επει μηδενι τροπωι τον υβρικοτα αμυνασθαι εχει, δια της
γλωττης τουτο ποιει και της λαθραιας κατηγοριας, ουδενος φειδομενος των
εμπλησαι δυναμενων αυτωι τον θυμον, αλλα μετα τοσαυτης υπερβολης τηι αμυνηι
κεχρηται ταυτηι, μεθ' οσης εικος οικετην οντα, και τοιαυτα υβρισμενον, και ταυτην
εχοντα μονην παραμυθιαν των οικειων κακων κατα του λελυπηκοτος. Ὁ δε τηι
πενιχραι συζων αργυροκοποις μεν ου διαλεξεται, ου γαρ εαι, φησιν, η πενια, ουδε
προσεδρευσει μυροπωλοις, υποδηματορραφοις δε και υφανταις και ποικιλταις και
βαφευσιν ενοχλησει πολλακις. Και τι δει πασαν καταλεγειν την ασχημοσυνην, οιον,
οταν εις οικηματα εισιωσι στημονα και κροκην πωλουντες, οταν εις την αγοραν
περιιωσιν αυτα ταυτα παλιν ζητουντες; Και ταυτα μεν εν ταις οικιαις και εν ταις
αγοραις, και τουτων πολυ καταγελαστοτερα υπομενουσιν. Ἐπι δε της εκκλησιας
ουδε εστιν ειπειν την αισχυνην. Ὥσπερ γαρ δεον μηδενα τοπον αγνοειν αυτων την
υβριν και την ανελευθερον ταυτην δουλειαν, ουτω και εν τωι αγιωι τουτωι και
φρικωδεστατωι χωριωι πασιν αυτων την ακρασιαν ανακηρυττουσι και το δη
χαλεπωτερον, οτι και καλλωπιζονται εφ' οις επαισχυνεσθαι εδει. Ἀπο τε γαρ των
θυρων αυτας εξωθεν δεχομενοι, και αντι των ευνουχων γινομενοι σοβουσιν, και
προηγουμενοι μεγα φρονουσιν, ορωντων απαντων, και ου καταδυονται, αλλα και
επαγαλλονται· και εν αυτωι δε τωι φρικωδεστατωι των μυστηριων καιρωι πολλα προς
την εκεινων αρεσκειαν διακονουνται, πολλοις των ορωντων λαβας παρεχοντες. Αι
δε αθλιαι και ταλαιπωροι, δεον απειργειν αυτους της τοιαυτης χαριτος, και
εναβρυνονται και μεγα φρονουσι. Καιτοι τις αν η ταυταις η εκεινοις, ει γε ημελλεν
αραν τινα επαρασθαι, ταυτης αν ηυρε χαλεπωτεραν, η ωστε μυριους μαρτυρας εχειν
της ακολασιας αυτων, και εν τοις απαντων οφθαλμοις ασχημονειν; Τι δει λεγειν οσα
εν αυταις ταις εκκλησιαις ανατρεπεται δια την τουτων χαριν, οσα των του Θεου
προσταγματων αμελειται παρα πολλων, ωστε μη παροξυνθηναι ταυτας; και τι λεγω,
μη παροξυνθηναι; μονον αν τις αυτων σκυθρωπον εις αυτους ιδηι και αηδες, παντα
αιρουνται υπομενειν, η τουτο παθουσαν εκεινην περιιδειν. Ἀλλα γαρ μεχρι τινος και
ημεις ασχημονουμεν τα εκεινων διηγουμενοι παντα; Ου γαρ δη τουτο προειλομεθα,
επει πολλων αν και μακρων ημιν εδεησε λογων παντα διεξιουσι· μαλλον δε παντα
μεν ουδε βουλομενοις δυνατον ην ειπειν, ολιγα δε εκ πολλων συνθεντας, και ουτως
ικανον ην εργασασθαι το μηκος· αλλ' ουκ εις τουτο ηκομεν, αλλα και τουτων
ακοντες εμνημονευσαμεν, ωστε μικρον επιστυψαι τους νουν εχοντας των
ακροωμενων· λοιπον δε παρακαλειν χρη και ικετευειν. ∆εομαι δη και αντιβολω, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

των γονατων προκυλινδουμαι των υμετερων, και πασιν ικετηριαν τιθημι, πεισθητε,
και ανενεγκωμεν απο ταυτης της μεθης, και εαυτων γενωμεθα, και την τιμην
επιγνωμεν, ην εδωκεν ημιν ο Θεος, και του Παυλου βοωντος ακουσωμεν, «Μη
γινεσθε δουλοι ανθρωπων·» και παυσωμεθα δουλευοντες γυναιξιν επι τωι κοινωι
παντων ημων ολεθρωι. Στρατιωτας ημας ο Χριστος ειναι βουλεται γενναιους και
αθλητας. Ου δια τουτο ημας ωπλισεν τοις οπλοις τοις πνευματικοις, ινα κορων
τριωβολιμαιων αναδεξωμεθα υπηρεσιαν, ινα περι ερια και ιστους και τας τοιαυτας
στρεφωμεθα διακονιας, ινα νηθουσαις και υφαινουσαις παρακαθωμεθα γυναιξιν,
ινα διατελωμεν πασαν ημεραν και ηθη και ρηματα γυναικεια εις την εαυτων
εναποματτομενοι ψυχην· αλλ' ινα βαλλωμεν τας αορατους δυναμεις τας
αντικειμενας ημιν, ινα πληττωμεν τον στρατηγουντα αυταις διαβολον, ινα
ελαυνωμεν τας αγριας των δαιμονων φαλαγγας, ινα κατασκαπτωμεν αυτων τα
οχυρωματα, ινα τας εξουσιας του κοσμοκρατορος του σκοτους δησαντες
αιχμαλωτους αγαγωμεν, ινα τα πνευματικα της πονηριας φυγαδευσωμεν, ινα πυρ
πνεωμεν, ινα προς καθημερινους θανατους ωμεν ετοιμοι και παρεσκευασμενοι. ∆ια
τουτο ενεδυσεν ημας τον θωρακα της δικαιοσυνης, δια τουτο εζωσε την ζωνην της
αληθειας, δια τουτο περιεθηκε την περικεφαλαιαν του σωτηριου, δια τουτο
υπεδησεν τηι ετοιμασιαι του ευαγγελιου της ειρηνης, και την μαχαιραν ενεχειρισεν
του πνευματος, δια τουτο πυρ αφηκεν εις τας ημετερας ψυχας.
11 Ει τινα ουν, ειπε μοι, των στρατιωτων μετα το περιθεσθαι το κρανος, τας
κνημιδας, τον θωρακα, μετα το λαβειν το ξιφος, την ασπιδα, το δορυ, τα τοξα, τα
βελη, την φαρετραν, της τε σαλπιγγος λαμπρον ηχουσης και παντας εξω καλουσης,
των τε πολεμιων σφοδρον πνεοντων και την πολιν εκ βαθρων ανασπασαι
παρεσκευασμενων, ειδες ουκ επι την παραταξιν εξω τρεχοντα, αλλ' εις οικιαν
εισιοντα, και γυναικι παρακαθημενον μετα των οπλων εκεινων· αρ' ουκ αν, ει γε
εξην, μεσον το ξιφος διηλασας, μηδε λογου μεταδους; Ει δε συ τοσαυτης αν
ενεπλησθης οργης, πως οιει τον Θεον επι τοις πολυ τουτων ατοπωτεροις
διακεισεσθαι; Τοσουτωι γαρ αισχροτερα ταυτα εκεινων και ατοπωτερα, οσωι και ο
πολεμος χαλεπωτερος, και οι πολεμιοι σφοδροτεροι, και τα αθλα περι ων ο πολεμος
μειζω, και παντα απλως τοσουτον εξηλλακται, οσον αληθειας και σκιας το μεσον.
Μη δη καταμαλαττωμεν ημων την ισχυν, μηδε εκκοπτωμεν τα νευρα ταις ομιλιαις
ταυταις· και γαρ αφατος και πολλη ταις ψυχαις ημων εντευθεν εισρει κακια. Τι γαρ,
ει και μη αισθανοιμεθα τηι φιλιαι μεθυοντες; τουτο γαρ αυτο και το παντων εστι
δεινοτατον, οτι ουδε ισμεν οπως εκνευριζομεθα και κηρου γινομεθα παντος
μαλακωτεροι. Καθαπερ γαρ τις λεοντα γαυρον και βλοσυρον βλεποντα λαβων, ειτα
αποκειρας μεν την κομην, ανελων δε τους οδοντας και περιελων τους ονυχας,
αισχρον ποιει και καταγελαστον και παιδιοις ευκαταγωνιστον τον φοβερον και
αφορητον και απο μονου του βρυχηματος παντα σειοντα· ουτω δη και αυται παντας
οσους εαν λαβωσιν ευχειρωτους τωι διαβολωι ποιουσι, μαλακωτερους, θερμοτερους,
αναισχυντους, ανοητους, ακροχολους, θρασεις, ακαιρους, αγεννεις, απηνεις,
δουλοπρεπεις, ανελευθερους, ιταμους, φλυαρους, και απλως παντα τα γυναικεια
ηθη τα διεφθαρμενα φερουσαι εις τας τουτων εναποματτονται ψυχας. Και γαρ
αμηχανον τον γυναιξι συνοικουντα μετα συμπαθειας τοσαυτης, και ταις εκεινων
εντρεφομενον ομιλιαις, μη αγυρτην τινα ειναι και αγοραιον και συρφετωδη. Και γαρ
αν φθεγγηται τι, παντα απο των ιστων και των εριων φθεγξεται, της γλωττης αυτου
τηι ποιοτητι των γυναικειων αναχρωσθεισης ρηματων· καν ποιηι τι, μετα πολλης
τουτο εργασεται δουλοπρεπειας, πορρω της Χριστιανοις πρεπουσης ελευθεριας
εαυτον αποικισας και προς ουδεν των μεγαλων κατορθωματων γινομενος χρησιμος.
Και γαρ, ει προς τα βιωτικα και πολιτικα πραγματα αχρηστος ο τοιουτος, πολλωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

μαλλον προς το των πνευματικων μεγεθος, α τοσουτωι δειται γενναιοτερων ανδρων,
ως μηδε απτεσθαι αυτων δυνασθαι τους μελλοντας αυτα μετιεναι, ει μη αγγελοι
γενοιντο εξ ανθρωπων. Ουκ αυτοι δε μονον κακιαν υποδεχονται τοσαυτην, αλλα και
εκειναις ηθων διεφθαρμενων αιτιοι γινονται. Καθαπερ γαρ ουτοι σφοδρα αυταις
αρεσκειν βουλομενοι της αρμοττουσης πολιτειας εκβαινουσιν, ουτω και αυται της
προσηκουσης αυταις αιδους δι' εκεινους εκπιπτουσιν, την πονηραν αυτοις και
ολεθριον παρεχουσαι ταυτην αντιδοσιν. Και γαρ και καλλωπιζονται περιεργοτερον,
και σχηματος και βαδισματος τεθρυμμενου πολλην ποιουνται προνοιαν, και τα μη
προσηκοντα δια πασης φλυαρουσιν της ημερας· επειδη γαρ ορωσι τερπομενους τοις
ακολαστοις τουτοις ηθεσι και ρημασι, παντα επιτηδευουσι, δι' ων κατεχειν αυτους
αιχμαλωτους δυνησονται. Ἀλλ' αν εθελησωμεν μικρον ανενεγκοντες ημων αυτων
γενεσθαι, και εκεινας κερδανουμεν και ημας αυτους και τους αλλους απαντας· και
ωσπερ νυν της των πολλων απωλειας κατεστημεν υπευθυνοι, ουτως τοτε της
παντων σωτηριας αποληψομεθα τον μισθον, και ων δε απολαυομεν νυν αισχρως,
τοτε μετα πολλης απολαυσομεθα της τιμης. Τι γαρ, ειπε μοι, βουλει τιμασθαι παρα
γυναικων; Μαλιστα μεν ουν αναξιον τουτο ανδρος πνευματικου, το τιμης τοιαυτης
εραν· πλην αλλα και τουτο τοτε παρεσται, οταν μη ζητωμεν αυτο. Πεφυκε γαρ
ανθρωπος των μεν θεραπευοντων υπεροραν, τους δε μη κολακευοντας θαυμαζειν·
το δε παθος τουτο πλεον η γυναικεια φυσις υπομενειν ειωθεν. Ἀφορητος τε γαρ εστι
κολακευομενη, θαυμαζει τε μαλιστα παντων τους ουκ ανεχομενους εικειν και
υποκατακλινεσθαι ταις ακαιροις αυτης επιθυμιαις· και τουτο υμεις μοι μαρτυρησετε.
Νυν μεν γαρ ουχ οι εξωθεν μονον, αλλα και αυται καταγελωσιν υμων αι
συνοικουσαι, ει και μη φανερως, αλλ' εν τωι συνειδοτι, και εγκαλλωπιζονται τηι
χαλεπηι ταυτηι τυραννιδι· τοτε δε θαυμασονται παντως υμας, και εκπλαγησονται την
ελευθεριαν υμων. Ει δε απιστειτε τοις ημετεροις λογοις, αυτας εκεινας ερεσθε, τινας
μαλλον επαινουσι και αποδεχονται, τους δουλευοντας η τους κρατουντας αυτων,
τους υποκειμενους και παντα ποιουντας και πασχοντας δια την εις εκεινας χαριν, η
τους ουδεν τουτων ανεχομενους, αλλα και επαισχυνομενους αυτων τοις πονηροις
επιταγμασιν· καν εθελησωσιν ειπειν ταληθες, παντως εκεινους ερουσιν· μαλλον δε
ουδε αποκρισεως χρεια, των πραγματων τουτο βοωντων.
12 Ἀλλ' ηδονης ενεκεν ο συνοικων πλεονεκτει, τους οφθαλμους ευωχων
ταις των παρθενων οψεσιν. Μαλιστα μεν ει και τουτο ουτως ειχε, δι' αυτο μεν ουν
τουτο φυγειν εχρην· νυν δε ημιν ικανως αποδεδεικται, οτι ουχ ηδυ το τοιουτον,
αλλα τουναντιον, το μη ταυτης απολαυειν της θεωριας· συ δε μοι προστιθει και την
απο του συνειδοτος ευφροσυνην. Ουδεν γαρ ουτως ημας ευφραινειν ειωθεν, ως
συνειδος χρηστον, και ελπιδες αγαθαι. Ἀλλ' αναπαυσεως ενεκεν τουτο επιζητεις;
Ἀλλ' αποδεδεικται και τουτο ευκολωτερον ον, οταν αδελφος συνοικηι. Νυν μεν γαρ
ουδεν δουλου διενηνοχας, και ζητων αναπαυσιν δουλειαν ηυρες χαλεπωτατην· τοτε
δε ταυτης τε εκτος εστηκας της λειτουργιας, και των επιταττοντων, ου των
επιταττομενων εσηι· Ὅταν ουν εκει μεν ανθ' ηδονης λυπη, και αντι δοξης αισχυνη,
και αντι ελευθεριας δουλεια, και πονος αντι αναπαυσεως, προσκειται δε και το
βλασφημεισθαι τον Θεον, και απωλεια τοσαυτη, και σκανδαλα, και κολασις
αθανατος, και μυριων εκπτωσις αγαθων, ενταυθα δε ταναντια απαντα, δοξα, τιμη,
ηδονη, παρρησια, ελευθερια, σωτηρια ψυχων, βασιλειας κληρονομια, κολασεως
απαλλαγη, τινος ενεκεν ουκ ανταλλαξομεθα ταυτα εκεινων; Ἐγω μεν ουκ οιδα,
πλην ει τις εαυτον απλως αποπλυναι επιθυμοιη· ουδε γαρ απολογια λοιπον εσται
ημιν ουδε συγγνωμη. Ει γαρ και μηδενος οντος τουτων, παντα υπομενειν εχρην
υπερ της του Θεου δοξης, οταν και τα ενταυθα καρπουσθαι παρηι, και των
μελλοντων επιτυχειν αγαθων, ημεις δε προς τωι την του Θεου βλασφημεισθαι δοξαν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

και εαυτους προσαπολλυωμεν, τις ημας εξαιρησεται και απαλλαξει της τιμωριας της
επι τουτοις κειμενης; Ουκ εστιν ουδεις. Ταυτα ουν απαντα συναγαγοντες, προς
εαυτους καταλλαγωμεν οψε γουν ποτε τηι σωτηριαι των ημετερων ψυχων. Ει δε
δοκει τινα δυσκολιαν εχειν το συνηθειαν διασπασθηναι μακραν, τηι δυναμει του
λογισμου μετα την του Θεου χαριν το παν επιτρεψαντες, κακεινο πεισαντες εαυτους,
οτι, αν αρχην μονον επιθωμεν τωι πραγματι, ουκετι οψομεθα δυσχερες, ουτω
κατατολμησωμεν της συνηθειας. Ἂν γαρ δεκα ημερας εαυτον αποστησηις,
ευκολωτερον τας εικοσιν οισεις, και δις τοσαυτας παλιν· ειτα οδωι προβαινων ουδε
αισθησιν ληψηι λοιπον της εν αρχηι δυσκολιας, αλλα το σφοδρα δυσκαταγωνιστον
ευκολωτατον οψει γινομενον, και εις ετεραν καταστησεις παλιν σαυτον συνηθειαν,
και ραιδιαν ευρησεις την μεταθεσιν ουσαν ου δια συνηθειαν μονον, αλλα και δια τας
χρηστας ελπιδας. Ουτω σε κακειναι θαυμασονται μειζονως, και ο Θεος αποδεξεται
προ εκεινων, και παντες ανθρωποι στεφανωσουσι, και βιον βιωσηι πολλην μεν
εχοντα ελευθεριαν, πολλην δε την ηδονην. Τι γαρ αν γενοιτο ηδιον του πονηρου
συνειδοτος απαλλαγηναι, και τον διηνεκη της επιθυμιας καταλυσαι πολεμον, και
μετα πολλης της ευκολιας τον καλον της σωφροσυνης πλεκειν στεφανον, και
ελευθεροις μεν οφθαλμοις προς τον ουρανον βλεπειν, καθαραι δε φωνηι και καρδιαι
τον απαντων ∆εσποτην καλειν; Ουδεις ουτω δεσμωτης αλυσεως απαλλαγεις και
αυχμου και της αλλης της εν τωι δεσμωτηριωι ταλαιπωριας, μαλλον δε ουδεις ουτω
πεπηρωμενος αναβλεψας και το γλυκυ τουτο φως ιδων αγαλλεται και γανυται και
σκιρται, ως ο της δουλειας ταυτης ελευθερωθηναι δυνηθεις. Και γαρ του φωτος
τουτου γλυκυτερα πολλωι της τυραννιδος εκεινης η απαλλαγη, και ζοφου παντος
χαλεπωτερα της δουλειας εκεινης και των δεσμων η ταλαιπωρια. Ἀλλα γαρ τι χρη
ταυτα μηκυνειν εκατερου του βιου, του μεν την ανελευθεριαν και την αθυμιαν και
την βλαβην και την πολλην τηκεδονα, του δε την ελευθεριαν και την ηδονην και
την ωφελειαν και την πολλην παραδεικνυντα σωφροσυνην; λογος γαρ ουδεις αυτα
παραστησαι δυνησεται, μονη δε των πραγματων η πειρα. Και τοτε εισεσθε καλως
τινων μεν απηλλαγητε κακων, ποιας δε επετυχετε ζωης, οταν ημιν δια των
πραγματων βουληθητε πεισθηναι. Πειθεσθε τοινυν, ινα δια των εργων αυτων τα
ειρημενα μαθητε. Ει δε ετι δυσανασχετειτε και τοις ημετεροις απιστειτε λογοις,
ερεσθε τινα των ταυτην ποτε δουλευσαντων την δουλειαν, ειτα αθροον
απαλλαγεντων, και προς την καλην αναδραμοντων ελευθεριαν· και τοτε γνωσεσθε
της παραινεσεως ταυτης το κερδος. Ἐπει και ο Σολομων ηνικα μεν τηι των βιωτικων
επιθυμιαι πραγματων κατειχετο, μεγαλα τε αυτα ενομιζεν ειναι και θαυμαστα, και
πολλην περι αυτα την φιλοπονιαν επεδεικνυτο, λαμπρας τε οικοδομουμενος οικιας,
και χρυσιον συναγων απειρον, μουσικων τε χορους και τραπεζοποιων γενη
παντοδαπα και μαγειρων παντοθεν αγειρων, και την απο των κηπων χαριν, και την
απο των λαμπρων σωματων ηδονην δαψιλως τηι της ψυχης παρασκευαζων
επιθυμιαι, και πασαν, ως ειπειν, οδον ψυχαγωγιας και τερψεως εαυτωι τεμνων·
επειδη δε μικρον εκειθεν ανηνεγκε, και καθαπερ εξ αβυσσου τινος ζοφερας
αναβλεψαι προς το της φιλοσοφιας ισχυσε φως, το τηνικαυτα την υψηλην εκεινην
και των ουρανων αξιαν αφηκε φωνην, «Ματαιοτης ματαιοτητων, λεγων, τα παντα
ματαιοτης.»
13 Ταυτην και υμεις, και ταυτης υψηλοτεραν, αν εθελητε, ψηφον οισετε περι
της ακαιρου ταυτης ηδονης, αν μικρον εαυτους της πονηρας αποστησητε συνηθειας.
Καιτοι γε ο Σολομων εν τοις ανω γενομενος χρονοις ουδε πολλην απηιτειτο
φιλοσοφιας ακριβειαν· ουτε γαρ τρυφαν ο παλαιος εκωλυσε νομος, ουτε των αλλων
απολαυσεων απολαυειν περιττον εφησεν ειναι και ματαιον· αλλ' ομως και ουτω των
πραγματων εχοντων, ηδυνηθη συνιδειν το εν αυτοις ανονητον, και πολλην αυτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

καταγνωναι ματαιοτητα. Ἡμεις δε επι μειζονα καλουμεθα πολιτειαν, και προς
υψηλοτεραν αναβαινομεν κορυφην και προς μειζονα απεδυσαμεθα σκαμματα. Και τι
γαρ ετερον αλλ' η κατα τας ανω δυναμεις τας νοερας και ασωματους εκεινας
πολιτευεσθαι κελευομεθα; Πως ουν ουκ αισχρον και πολλης αξιον κολασεως
ελαττους εκεινου φανηναι πολλωι, και μη μονον των συγκεχωρημενων μη γινεσθαι
υψηλοτερους, καθαπερ εκεινος, αλλα και των κεκωλυμενων και τιμωριαν εχοντων
αφορητον απτεσθαι; Το γαρ ερωτα πονηρον εν ψυχηι τρεφειν, και προς επιθυμιαν
οραν γυναικα, και καταμανθανειν καλλος αλλοτριον, και καταισχυνειν μεν εαυτον,
βλαπτειν δε τους ασθενεστερους, και πολλας μεν Ἕλλησι παρεχειν λαβας, πολλας δε
Ἰουδαιοις, και τους τε οικειους τους τε αλλοτριους υποσκελιζειν, και πολλην της
του Θεου δοξης κατασκεδαζειν βλασφημιαν, και δουλοπρεπεις αναδεχεσθαι
διακονιας, και προς τον των βιωτικων πραγματων θορυβον εαυτους εισωθειν, και
την δωρηθεισαν ημιν ελευθεριαν προπινειν τωι διαβολωι, και ταυτης χαλεπωτατην
αντικαταλλαττεσθαι τυραννιδα, και καταγελαστον μεν φιλοις, επονειδιστον δε
εχθροις ειναι, και πονηραν μεν τωι κοινωι της Ἐκκλησιας προστριβεσθαι δοξαν,
καταισχυνειν δε το σεμνον της παρθενιας αξιωμα, και τοις ασελγαινειν βουλομενοις
πολλας παρεχειν προφασεις, και ετερα τουτων πλειονα κατασκευαζειν δεινα, ου γαρ
απαντα ουτε συνιδειν ουτε λογωι παραστησαι δυνατον, οσα δια των πραγματων
αυτων υπομενουσι, και των σφοδρα κεκωλυμενων εστι, και των κολασιν εχοντων
αφορητον. Ὥστε ει και μικρα τις εστιν ηδονη, ταυτα παντα αντιθεντες εκεινηι, τον
γελωτα, την αισχυνην, την των πολλων υποψιαν, τας κατηγοριας, τα σκωμματα, τα
ονειδη, τον σκωληκα τον ατελευτητον, το σκοτος το εξωτερον, το πυρ το ασβεστον,
την θλιψιν, την στενοχωριαν, τον βρυγμον των οδοντων, τα δεσμα τα αλυτα, και
καθαπερ εν πλαστιγγι καταθεντες και αντιστησαντες, αποπηδησωμεν οψε γουν ποτε
της χαλεπωτατης και ολεθριας νοσου, ινα μετα λαμπρων εκει τε απελθωμεν
στεφανων, και δυνηθωμεν ελευθεροις στομασι προς τον Χριστον ειπειν οτι. ∆ια σε
και την δοξαν την σην και συνηθειας κατεφρονησαμεν, και ηδονης εκρατησαμεν,
και την ψυχην εθλιψαμεν την ημετεραν, και πασαν φιλιαν εκβαλοντες και
προληψιν, σε και τον εις σε ποθον αντι παντων προτετιμηκαμεν πραγματων. Ουτω
γαρ κερδανουμεν μεν ημας αυτους, κερδανουμεν δε τας αθλιας εκεινας,
κερδανουμεν δε τους σκανδαλιζομενους, και παρ' αυτους στησομεθα τους μαρτυρας,
και την πρωτην ληψομεθα ταξιν. Των γαρ την μεγιστην αθλησιν αθλησαντων
εκεινην, και τας καρτερικας ενεγκοντων οδυνας, ουκ ελαττονα τιθεμαι ανθρωπον
τον επιθυμιαι κατεχομενον παλαιαι, και εν ηδιστηι τινι και αρχαιαι προκατειλημμενον
συνηθειαι, ειτα δια τον του Θεου φοβον διακοπτοντα τα δεσμα, και προς το τωι Θεωι
δοκουν ανατρεχοντα. Και γαρ των σφοδρα εστι χαλεπωτατων, συμπαθειαν τε και
φιλοστοργιαν εκβαλειν αρχαιαν, και τας πολυπλοκους διακοψαι λαβας, και
πτεροφυησαι, και προς τας ουρανιους αψιδας αναδραμειν. Και γαρ καθαπερ εκεινοις
δριμυς ο πονος, ουτω και τουτοις μακροτερα η οδυνη. ∆ιο και οι στεφανοι παλιν
ισοι, επειδη και τα παλαισματα αυτοις παραλληλα κειται. Ει γαρ ο ενα εξαγαγων
τιμιον εξ αναξιου ως στομα του Θεου εσται, ο και εαυτον ελευθερωσας και μυριους
ετερους απαλλαξας κατηγοριας, εννοησον οσον ληψεται τον μισθον, και τηι των
επαθλων ελπιδι κουφιζομενος καταφρονησον συνηθειας πονηρας, ινα κατα το τωι
Θεωι δοκουν τον παροντα διαδραμων βιον και μετα καθαρου συνειδοτος αυτην ιδηις
εκει, και της αγιωτατης αυτης απολαυσηις ομιλιας. Των γαρ σωματικων λοιπον
λυθεντων παθων, και της τυραννικης σβεσθεισης επιθυμιας, ουδεν το κωλυμα
ανδρας τε ομου και γυναικας ειναι εκει, πασης μεν εκποδων πονηρας ουσης
υποψιας, την δε των αγγελων πολιτειαν και την των νοερων δυναμεων εκεινων
δυναμενων διασυζειν των εις την βασιλειαν των ουρανων εισαγομενων απαντων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

Χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, δοξα, τιμη και κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17


