Catecheses ad illuminandos
Του εν αγιοις πατρος ημων Ἰωαννου αρχιεπισκοπου
Κωνσταντινουπολεως του Χρυσοστομου ομιλιαι κατηχητικαι προς τους
μελλοντας φωτιζεσθαι και προς νεοφωτιστους και εις την επιγραφην
των πραξεων των αποστολων.
Κατηχησις πρωτη προς τους μελλοντας φωτιζεσθαι.
1.1 Χαρας και ευφροσυνης πνευματικης ο παρων καιρος· ιδου γαρ
παραγεγονασιν ημιν αι ποθειναι και επεραστοι των πνευματικων γαμων ημεραι.
Ουδε γαρ αν αμαρτοι τις γαμον ονομαζων τα νυν γινομενα, και ου γαμον μονον
αλλα και στρατολογιαν τινα θαυμαστην και παραδοξον. Και μη νομισηι τις εναντια
ειναι τα ειρημενα αλλ' ακουετω του μακαριου Παυλου του της οικουμενης
διδασκαλου αμφοτεροις τουτοις κεχρημενου τοις παραδειγμασι και ποτε μεν
λεγοντος· «Ἡρμωσαμην υμας ενι ανδρι παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι»·
αλλαχου δε καθαπερ στρατιωταις μελλουσιν εις πολεμον εξιεναι ουτω τα οπλα
περιτιθεντος και λεγοντος παλιν· «Ἐνδυσασθε την πανοπλιαν του Θεου προς το
δυνασθαι υμας στηναι προς τας μεθοδειας του διαβολου».... 1.2 Σημερον χαρα
γινεται εν ουρανωι και επι γης. Ει γαρ επι ενι αμαρτωλωι μετανοουντι τοσαυτη
γινεται ηδονη, επι πληθει τοσουτωι αθροον των μεν του διαβολου παγιδων
καταγελασαντι, εις δε την του Χριστου ποιμνην εγγραφηναι σπουδασαντι ποσωι
μαλλον χαρα γινεται τοις αγγελοις και τοις αρχαγγελοις και πασι ταις ανω δυναμεσι
και πασι τοις επι της γης. 1.3 Φερε τοιγαρουν καθαπερ μελλουσηι νυμφηι εις τας
πασταδας εισαγεσθαι τας ιερας διαλεχθωμεν και υμιν υποδεικνυντες του νυμφιου
τον υπερβαλλοντα πλουτον και την αφατον φιλανθρωπιαν ην περι αυτην
επιδεικνυται, και αυτηι δειξωμεν οιων απαλλαττομενη, τινων απολαυειν μελλει. Και
ει δοκει, πρωτον τα κατ' αυτην γυμνασωμεν και ιδωμεν εν τισιν αυτην ουσαν και
οπως αυτην διακειμενην ο νυμφιος προσιεται· ουτω γαρ μαλιστα και του κοινου
παντων δεσποτου δειχθησεται το απειρον της φιλανθρωπιας. Ουδε γαρ της
ευμορφιας αυτης ουδε του καλλους ερασθεις ουδε της ωρας του σωματος ουτως
αυτην προσηκατο αλλα δυσειδη μαλλον και αμορφον και αισχραν και πανταχοθεν
και ρυπαραν και σχεδον ειπειν εν αυτωι τωι βορβορωι των αμαρτηματων κυλιομενην,
ουτως εις την νυμφωνα εισηγαγεν. 1.4 Ἀλλα μηδεις ταυτα ακουων παρ' ημων, εις
σωματικην παχυτητα καταπιπτετω· περι γαρ ψυχης ημιν ο λογος και της ταυτης
σωτηριας. Ουδε γαρ η ουρανομηκης εκεινη ψυχη ο μακαριος Παυλος, ηνικα ελεγεν·
«Ἡρμοσαμην υμας ενι ανδρι παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι» ετερον τι
ημιν ηινιξατο η οτι τας τηι ευσεβειαι προσελθουσας ψυχας εκεινας, καθαπερ τινα
παρθενον αγνην ηρμοσε τωι Χριστωι. 1.5 Ταυτα τοινυν ακριβως ειδοτες, μαθωμεν
σαφως την προτεραν αυτης αμορφιαν ινα θαυμασωμεν του δεσποτου την
φιλανθρωπιαν. Τι γαρ αν ειη ταυτης δυσειδεστερον, της την οικειαν προεδριαν
καταλιπουσης και της ανωθεν ευγενειας επιλαθομενης, της περι λιθους και ξυλα και
τα αλογα και τα τουτων ατιμοτερα την θεραπειαν επιδεικνυμενης και υπο της
κνισης και του λυθρου του αιματος και του καπνου την αμορφιαν επιτεινουσης;
Ἐντευθεν γαρ λοιπον και ο ποικιλος των ηδονων εσμος, οι κωμοι, αι μεθαι, αι
ασελγειαι, παντα τα αισχρα επιτηδευματα οις και οι υπ' αυτων θεραπευομενοι
δαιμονες χαιρουσιν. 1.6 Ἀλλα ταυτην την ουτω διακειμενην και εις αυτην την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αβυσσον ως ειπειν της κακιας κατενεχθεισαν ιδων ο αγαθος δεσποτης γυμνην και
ασχημονουσαν, και μητε την αμορφιαν λογισαμενος, μητε της πενιας την
υπερβολην, μητε των κακων το μεγεθος, δεικνυς την υπερβαλλουσαν εαυτου
φιλανθρωπιαν, προσεδεξατο. Και δια του προφητου την τοιαυτην διαθεσιν δηλοι
λεγων· «Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε και κλινον το ους σου· και επιλαθου του λαου
σου και του οικου του πατρος σου και επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους σου.» 1.7
Σκοπει πως εξ αυτων των προοιμιων την οικειαν αγαθοτητα εμφαινει, θυγατερα
καλεσαι καταξιωσας την ουτως αποσκιρτησασαν και τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν
εκδεδωκυιαν εαυτην· και ου τουτο μονον αλλ' οτι ουδε ευθυνας απαιτει των
πεπλημμελημενων ουδε δικας εισπραττεται αλλα μονον παραινει και προτρεπεται
υποθειναι την ακοην και την παραινεσιν δεξασθαι και την νουθεσιαν και παρεγγυαι
ληθην ποιησασθαι των εργασμενων. 1.8 Ειδες φιλανθρωπιαν αφατον; Ειδες
κηδεμονιας υπερβολην; Ταυτα γαρ ο μακαριος ∆αβιδ ως προς πασαν την οικουμενην
κακως διακειμενην τοτε εφθεγγετο· και ημας δε νυν ευκαιρον προς τους
επιποθησαντας τον του Χριστου ζυγον και εις την πνευματικην ταυτην
στρατολογιαν επιδραμοντας ταυτα βοαν και λεγειν προς εκαστον των ενταυθα
παροντων, μικρον υπαλλαξαντας το προφητικον λογιον· «Ἐπιλαθεσθε, οι νεοι του
Χριστου στρατιωται, των προτερων απαντων, ληθην ποιησασθε των πονηρων
επιτηδευματων· ακουσατε και κλινατε το ους υμων και δεξασθε την αριστην ταυτην
νουθεσιαν. «Ἄκουσον, φησιν, θυγατερ, και ιδε και κλινον το ους σου και επιλαθου
του λαου σου, και του οικου του πατρος σου.» 1.9 Ὁραις οτι τα αυτα και ο προφητης
τηι οικουμενηι πασηι επαρηινεσεν α και ημεις τημερον παραινουμεν τηι υμετεραι αγαπηι.
Τωι γαρ λεγειν «επιλαθου του λαου σου», την ειδωλολατρειαν και την πλανην ειπεν
αινιττομενος και την προς τους δαιμονας θεραπειαν· «και του οικου, φησι, του
πατρος σου» τουτεστι της προτερας αναστροφης επιλαθου, της εις ταυτην σε την
ασχημοσυνην αγαγουσης. Ἐκεινων απαντων ληθην ποιησαι και πασαν εκεινην την
προληψιν εκβαλε της διανοιας της σης· εαν γαρ τουτο ποιησηις μονον και αποστηις
του λαου σου και του οικου του πατρος σου, τουτεστι της παλαιας ζυμης και της
κακιας εν ηι κατεδαπανηθης και κατηναλωσας σου την της ψυχης ωραν μετα της του
σωματος, επιθυμησει ο βασιλευς του καλλους σου. 1.10 Ὁραις, αγαπητε, οτι περι
ψυχης εστιν ο λογος; Σωματος γαρ αμορφια φυσικη ουκ αν εις ευμορφιαν μετασταιη
ποτε, επειδη τα της φυσεως ακινητα και αμεταθετα ειναι προσεταξεν ο δεσποτης.
Ἐπι δε της ψυχης τουτο ευκολον και σφοδρα ραιδιον. Τινος ενεκεν και δια τι; Ἐπειδη
προαιρεσεως εστι το παν και ου φυσεως· διο και δυνατον και την αμορφον και
σφοδρα δυσειδη αθροον βουληθεισαν μεταβαλεσθαι και εις την ακραν ευμορφιαν
επανελθειν και ευμορφον παλιν γενεσθαι και ευειδη, ωσπερ παλιν ραιθυμησασαν εις
την εσχατην δυσειδειαν κατενεχθηναι. «Ἐπιθυμησει ουν ο βασιλευς του καλλους
σου», εαν εκεινων των προτερων επιλαθηι του λαου σου, λεγει, και του οικου του
πατρος σου. 1.11 Ειδες αγαθοτητα δεσποτου; Ου ματην αρα ουδε εικηι αρχομενος του
λογου γαμον εκαλεσα πνευματικον τα γινομενα. Και γαρ επι του γαμου τουτου του
αισθητου ουκ αλλως δυνατον την απειρογαμον ανδρι συναφθηναι μη των τεκοντων
και θρεψαμενων επιλαθομενην και μεταστησασαν ολοκληρον αυτης την γνωμην
προς τον μελλοντα αυτηι συζευγνυσθαι νυμφιον. ∆ια τουτο και ο μακαριος Παυλος
εις τουτον τον λογον εμπεσων μυστηριον το πραγμα εκαλεσεν· ειπων γαρ· «Ἀντι
τουτου καταλειψει ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα αυτου και
προσκολληθησεται προς την γυναικα αυτου και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν» και
την δυναμιν εννοησας του γινομενου και εκπλαγεις ανεβοησε λεγων· «Το μυστηριον
τουτο μεγα εστι.» 1.12 Και γαρ εστι μεγα ως αληθως· ποιος γαρ λογισμος ανθρωπινος
καταλαβειν δυνησεται του γινομενου την φυσιν, οταν γαρ τις εννοησηι οτι η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γαλακτοτροφηθεισα και θαλαμευομενη κορη και τοσαυτης παρα των τεκοντων
επιμελειας και ανατροφης αξιωθεισα, επειδαν εις ωραν ελθηι γαμου, αθροον εν μιαι
καιρου ροπηι και των ωδινων επιλανθανεται των μητρικων και της αλλης απασης
θεραπειας και συνηθειας και του δεσμου της αγαπης και παντων απαξαπλως και
πασαν αυτης την γνωμην μεθιστησι προς εκεινον ον ουδεποτε εθεασατο πλην
εκεινης της εσπερας και τοσαυτη λοιπον γινεται των πραγματων η μεταβολη ως
εκεινον αυτηι παντα ειναι και νομιζειν και πατερα και μητερα και νυμφιον και οσα
αν ειποι τις και ουδε μνημη τις γινεται των εν τοσουτοις ετεσιν αναθρεψαμενων,
τοσαυτη δε αυτων γινεται η συναφεια ως μηδε δυο ειναι λοιπον αλλα εν. 1.13 Και
τουτο αυτο προφητικοις οφθαλμοις προορων ο πρωτοπλαστος ελεγεν· «Αυτη
κληθησεται γυνη οτι εκ του ανδρος αυτης εληφθη αυτη· αντι τουτου καταλειψει
ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα αυτου και προσκολληθησεται προς την
γυναικα αυτου και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν.» Το αυτο αν τις ειποι και περι του
ανδρος οτι κακεινος των γεννησαμενων επιλαθομενος και του οικου του πατρικου
ενοι και προσκολλαι εαυτον τηι κατα την εσπεραν εκεινην αυτωι συναπτομενηι. Και
ινα δειξηι ημιν η θεια γραφη της συνηθειας την ακριβειαν, ουκ ειπεν οτι ενωθησεται
τηι γυναικι, αλλα προσκολληθησεται προς την γυναικα αυτου. Και ουδε τουτωι
ηρκεσθη αλλα προσεθηκε· «Και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν.» ∆ια τουτο και ο
Χριστος την μαρτυριαν ταυτην παραγων ελεγεν· «Ὥστε ουκετι εισι δυο αλλα σαρξ
μια.» Τοσαυτη, φησι, γινεται η ενωσις και η συναφεια ως τους δυο μιαν ειναι σαρκα.
Ειπε μοι, ποιος λογισμος τουτο ευρειν δυνησεται, ποια διανοια εφικεσθαι του
γινομενου; Ου καλως ελεγεν ο μακαριος ουτος ο της οικουμενης διδασκαλος οτι
μυστηριον εστι; Και ουχ απλως ειπεν μυστηριον αλλα· «Το μυστηριον τουτο μεγα
εστιν.» 1.14 Ει τοινυν επι των αισθητων πραγματων μυστηριον και μεγα μυστηριον
εστι, τι αν τις ειποι κατ' αξιαν επι του πνευματικου τουτου γαμου; Ὅρα δε λοιπον
ακριβως πως επειδη παντα πνευματικα εστι τα ενταυθα, απεναντιας τοις αισθητοις
επιτελειται τα γινομενα. Ἐπι μεν γαρ του γαμου του αισθητου ουκ αν τις ποτε
καταδεξοιτο αγαγεσθαι προτερον τινα εις γυναικα μη την ευμορφιαν αυτης
περιεργασαμενος και του σωματος την ωραν, και ου τουτο μονον αλλα και προ
τουτων των χρηματων την ευποριαν.
1.15 Ἐνταυθα δε τοιουτον ουδεν. ∆ια τι; Ἐπειδη πνευματικα εστι τα
τελουμενα και ο νυμφιος ο ημετερος απο φιλανθρωπιας ορμωμενος επιτρεχει τηι
σωτηριαι των ημετερων ψυχων. Καν γαρ αμορφος ηι τις, καν αισχρος οφθηναι, καν
πενης πενιαν την εσχατην, καν αγενης, καν δουλος, καν απερριμμενος, καν λωβην
σωματος εχων, καν φορτια αμαρτηματων επιφερομενος, ουδεν ακριβολογειται ουδε
περιεργαζεται ουδε ευθυνας απαιτει· δωρεα γαρ εστι και φιλοτιμια και χαρις
δεσποτικη και εν μονον επιζητει παρ' ημων, την ληθην των παρελθοντων και την
μετα ταυτα ευγνωμοσυνην. 1.16 Ειδες χαριτος υπερβολην; Ειδες οιωι νυμφιωι
αρμοζονται οι τηι κλησει πειθομενοι; Ἀλλ' ιδωμεν ει δοκει και τα εξης τουτου του
γαμου του πνευματικου. Καθαπερ γαρ επι των αισθητων γαμων προικωια
συντελειται γραμματεια και εδνα διδοται και τα μεν ο ανηρ προσαγει, τα δε η
μελλουσα συναπτεσθαι, εικοτως και ενταυθα τοιουτον τι γινεσθαι εχρην. ∆ει γαρ
απο των σωματικων επι τα θειοτερα και πνευματικα μεταγειν την διανοιαν. Τινα
ουν εστιν ενταυθα τα προικωια γραμματεια; Τι δε ετερον αλλ' η υπακοη και αι
συνθηκαι αι μελλουσαι προς τον νυμφιον συντελεισθαι. Και τινα τα εδνα απερ ο
νυμφιος προ των γαμων προσαγει; Ἄκουε του μακαριου Παυλου τουτο δεικνυντος
ημιν και λεγοντος ουτως· «Οι ανδρες αγαπατε τας γυναικας καθως και ο Χριστος
ηγαπησε την εκκλησιαν και εαυτον παρεδωκεν υπερ αυτης ινα αυτην αγιασηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

καθαρισας τωι λουτρωι του υδατος εν ρηματι, ινα παραστησηι εαυτωι ενδοξον την
εκκλησιαν μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα η τι των τοιουτων.»
1.17 Ειδες εδνων μεγεθος; Ειδες αγαπης υπερβολην αφατον; «Καθως και ο
Χριστος ηγαπησε την εκκλησιαν και εαυτον παρεδωκεν υπερ αυτης.» Τουτο ουκ αν
τις ποτε ποιησαι κατεδεξατο, το αιμα εκχειν υπερ της μελλουσης αυτωι συναπτεσθαι.
Ἀλλ' ο φιλανθρωπος δεσποτης την οικειαν μιμουμενος αγαθοτητα, τουτο το μεγα
και παραδοξον δια την περι αυτην κηδεμονιαν κατεδεξατο, ινα δια του αιματος του
ιδιου ταυτην αγιασηι, ινα καθαρισας τωι λουτρωι του βαπτισματος παραστησηι εαυτωι
ενδοξον την εκκλησιαν. ∆ια τουτο το αιμα εξεχεε και σταυρον υπεμεινεν ινα και
ημιν δια τουτου τον αγιασμον χαρισηται και καθαρισηι ημας δια της του λουτρου
αναγεννησεως και τους προτερον ητιμωμενους και μηδεμιαν παρρησιαν δυναμενους
εχειν παραστησηι εαυτωι ενδοξους μη εχοντας σπιλον η ρυτιδα η τι των τοιουτων.
1.18 Ὁραις πως δια του ειπειν· «Καθαρισει και παραστησηι εαυτωι ενδοξον την
εκκλησιαν μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα», εδιδαξεν ημας την ακαθαρσιαν εν ηι
προτερον ετυγχανεν ουσα; Ταυτα δη παντα εννοουντες, οι νεοι του Χριστου
στρατιωται, μη προς το μεγεθος των οικειων εφορατε κακων μηδε την υπερβολην
των ημαρτημενων υμιν λογισησθε· μαλλον δε, ταυτα μετ' ακριβειας
αναλογισαμενοι, μηδε ουτως ενδοιασητε αλλ' ειδοτες του δεσποτου το φιλοτιμον,
της χαριτος την υπερβολην, της δωρεας το μεγεθος, οσοι κατηξιωθητε ενταυθα
πολιτογραφηθηναι, μετα πολλης της ευγνωμοσυνης προσελθετε και παντων των
ηδη προπεπραγμενων υμιν αποσταντες ολοκληρωι τηι διανοιαι την μεταστασιν
επιδειξασθε. 1.19 Και επειδη εγνωτε καλως οιους υμας οντας και οπως διακειμενους
ο δεσποτης προσιεται, ου δικας απαιτων των πλημμεληθεντων ουδε των
ημαρτημενων την εξετασιν ποιουμενος, και αυτοι τα παρ' εαυτων εισενεγκατε ου τηι
γλωττηι μονον αλλα και τηι διανοιαι τας προς αυτον ομολογιας βεβαιουντες. «Καρδιαι
γαρ, φησι, πιστευεται εις δικαιοσυνην, στοματι δε ομολογειται εις σωτηριαν.» ∆ει
γαρ και την διανοιαν εστηριχθαι βεβαιως εν τηι ευσεβει πιστει και την γλωτταν δια
της ομολογιας κηρυττειν το πεπηγος της διανοιας. 1.20 Ἐπει ουν ο θεμελιος της
ευσεβειας η πιστις εστι, φερε μικρα περι ταυτης υμιν διαλεχθωμεν ινα τον θεμελιον
αρραγη καταβαλομενοι, ουτω λοιπον μετα ασφαλειας την πασαν οικοδομην
ποιησωμεθα. Προσηκει τοινυν τους εις το ιδιον τουτο το πνευματικον
απογραψαμενους πιστευειν εις τον των ολων Θεον τον πατερα του κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, τον παντων αιτιον, τον αφραστον, τον απερινοητον, τον ουτε λογωι
ουτε διανοιαι ερμηνευθηναι δυναμενον, τον φιλανθρωπιαι και αγαθοτητι τα παντα
συστησαμενον. 1.21 Και εις τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον τον Υιον 1.21 αυτου
τον μονογενη, τον κατα παντα ομοιον και ισον τωι Πατρι και απαραλλακτον εχοντα
την προς αυτον ομοιοτητα, τον ομοουσιον και εν ιδιαι υποστασει γνωριζομενον, τον
αρρητως εξ αυτου προελθοντα, τον χρονων ανωτερον και των αιωνων απαντων
δημιουργον, εν υστεροις δε καιροις δια την ημετεραν σωτηριαν μορφην δουλου
αναλαβοντα και ανθρωπον γενομενον και συναναστραφεντα τηι ανθρωπινηι φυσει,
και σταυρωθεντα και τηι τριτηι ημεραι ανασταντα. 1.22 ∆ει γαρ υμας ταυτα ακριβως
εχειν εμπεπηγοτα υμων τηι διανοιαι ινα μη ευχειρωτοι γενησθε ταις απαταις ταις
διαβολικαις, αλλ' αν τε Ἀρειου παιδες υποσκελιζειν βουλωνται, ειδειητε ακριβως οτι
αποφραττειν δει τας ακοας προς τα παρ' αυτων λεγομενα, μετα παρρησιας προς
αυτους αποκρινομενους και δεικνυντας ομοιον κατα την ουσιαν οντα τωι Πατρι τον
Υιον. Αυτος γαρ εστιν ο ειρηκως· «Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και
ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει» και δια παντων δεικνυσιν οτι την
ισην εχει τωι Πατρι δυναμιν. Ἄν τε Σαβελλιος ετερωθεν διαφθειρειν βουληται τα
υγιη δογματα συναλειφων τας υποστασεις, κακεινωι τας ακοας αποτειχισον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αγαπητε, διδασκων ως η μεν ουσια Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος μια, τρεις
δε αι υποστασεις· ουτε γαρ ο Πατηρ υιος αν δυναιτο λεγεσθαι, ουτε ο Υιος πατηρ,
ουτε το Πνευμα το αγιον ετερον τι παρα τουτο, αλλ' εκαστος εν τηι ιδιαι μενων
υποστασει την ισην δυναμιν κεκτηται. 1.23 ∆ει γαρ και τουτο πεπηγεναι εν τηι
διανοιαι τηι υμετεραι οτι και το Πνευμα το αγιον της αυτης αξιας εστι, καθως και ο
Χριστος τοις μαθηταις ελεγε· «Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη,
βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του Πατρος και του Υιου και του αγιου
Πνευματος.» 1.24 Ειδες ομολογιαν απηρτισμενην; Ειδες διδασκαλιαν μηδεμιαν
αμφιβολιαν εχουσαν; Μη σε τις λοιπον ταραττετω, τας εκ των οικειων λογισμων
ζητησεις επεισφερων τοις της εκκλησιας δογμασι και τα ορθα και υγιη δογματα
επιθολουν βουλομενος. Ἀλλα φευγε των τοιουτων τας συνουσιας ως των φαρμακων
τα δηλητηρια. Και γαρ εκεινων ουτοι χαλεπωτεροι· εκεινα μεν γαρ μεχρι του
σωματος ιστησι την βλαβην, ουτοι δε αυτηι τηι σωτηριαι της ψυχης λυμαινονται. ∆ιο
προσηκει εξ αρχης και εκ προοιμιων φευγειν αυτων τας τοιαυτας διαλεξεις και
μαλιστα μεχρις αν δυνηθητε του χρονου προιοντος, καλως φραξαμενοι καθαπερ
οπλοις τισι πνευματικοις ταις παρα της θειας γραφης μαρτυριαις, επιστομιζειν
αυτων την αναισχυντον γλωτταν. 1.25 Και περι μεν τα δογματα της εκκλησιας
τοσαυτην υμας βουλομεθα την ακριβειαν επιδεικνυσθαι και ταυτα εμπεπηγοτα εχειν
τηι διανοιαι τηι υμετεραι. Ἐπειδη δε προσηκει τους τοιαυτην επιδεικνυμενους πιστιν
και δια της των εργων πολιτειας διαλαμπειν, αναγκαιον και περι τουτου διδαξαι
τους μελλοντας της βασιλικης αξιουσθαι δωρεας ινα ειδεναι εχητε ως ουδεν εστιν
ουτως αμαρτημα ο νικησαι δυναται την φιλοτιμιαν του δεσποτου. Ἀλλα καν τε
πορνος ηι τις, καν τε μοιχος, καν τε μαλακος, καν τε αρσενοκοιτης, καν τε
ηταιρηκως, καν τε αρπαξ, καν τε πλεονεκτης, καν τε μεθυσος, καν τε ειδωλολατρης,
τοσαυτη της δωρεας η δυναμις και του δεσποτου η φιλανθρωπια ως απαντων
τουτων αφανισμον εργασασθαι και αυτων των ηλιακων ακτινων φαιδροτερον
αποδεικνυειν τον γνωμην μονον ευγνωμονα επιδειξαμενον. 1.26 Ἐννοουντες
τοινυν του φιλανθρωπου Θεου την υπερβαλλουσαν δωρεαν, ηδη εαυτους
προευτρεπιζετε και τηι αποχηι των κακων και τηι εργασιαι των αγαθων πραξεων·
τουτο γαρ και ο προφητης παραινει λεγων· «Ἔκκλινον απο κακου και ποιησον
αγαθον.» Και αυτος δε ο Χριστος πασηι τηι ανθρωπινηι φυσει διαλεγομενος ελεγε·
«∆ευτε προς με παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι καγω αναπαυσω υμας· αρατε
τον ζυγον μου εφ' υμας και μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι
και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων.» 1.27 Ειδετε αγαθοτητος περιουσιαν;
Ειδετε κλησεως φιλοτιμιαν; «∆ευτε, φησιν, προς με παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι.» Φιλανθρωπος η κλησις, απορρητος η αγαθοτης «∆ευτε προς με
παντες», ουκ αρχοντες μονον αλλα και αρχομενοι, ου πλουσιοι αλλα και πενητες,
ουκ ελευθεροι αλλα και δουλοι, ουκ ανδρες αλλα και γυναικες, ου νεοι αλλα και
γεροντες, ουχ υγιεις το σωμα αλλα και οι αναπηροι και οι λελωβημενοι τα μελη,
παντες φησιν δευτε. Τοιαυτα γαρ τα του δεσποτου δωρα· ουκ οιδε διαφοραν δουλου
και ελευθερου ουδε πλουσιου και πενητος αλλα πασα αυτη η ανωμαλια εκβεβληται.
«∆ευτε παντες, φησιν, οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι.» 1.28 Ὅρα τινας καλει, τους
εν ταις παρανομιαις καταδαπανηθεντας, τους εν τοις αμαρτημασι πεφορτισμενους,
τους ουδε ανανευσαι λοιπον δυναμενους, τους αισχυνης πεπληρωμενους, τους
απαρρησιαστους. Και τινος ενεκεν καλει; Ουχ ινα ευθυνας απαιτησηι και δικαστηριον
καθισηι. Ἀλλα τι; Ἵνα εκ του κοπου διαναπαυσηι, ινα το βαρυ φορτιον περιεληι· τι γαρ
αμαρτιας βαρυτερον αν γενοιτο ποτε; Αυτη γαρ καν μυριακις ωμεν αναισθητοι και
λανθανειν τους πολλους βουλωμεθα, το συνειδος διεγειρει καθ' ημων τον δικαστην
τον αδεκαστον κακεινος διηνεκως κατεξανισταμενος αδιαλειπτον ημων την οδυνην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εργαζεται, καθαπερ δημιος τις καταξαινων και αγχων τον λογισμον και δεικνυς της
αμαρτιας το μεγεθος. «Τους ουν υπο ταυτης φησιν βεβαρημενους και καθαπερ
φορτιωι τινι κατακαμφθεντας, τουτους αναπαυσω την αφεσιν των ημαρτημενων
χαριζομενος, μονον δευτε προς με.» Τις ουτως λιθινος, τις ουτως ανενδοτος ως μη
υπακουσαι τηι ουτω φιλανθρωπωι κλησει; 1.29 Ειτα διδασκων ημας και τον τροπον
της αναπαυσεως επηγαγεν· «Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας.» Ὑπελθετε μου, φησι,
τον ζυγον. Ἀλλα μη δειλιασητε ζυγον ακουοντες· ουδε γαρ τριβει τον αυχενα ουδε
κατω νευειν παρασκευαζει, αλλα τα ανω φρονειν διδασκει, την αληθη φιλοσοφιαν
ουτος ο ζυγος εκπαιδευει. «Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας και μαθετε·» μονον
υπελθετε τον ζυγον και μαθησεσθε· μαθετε τουτεστιν υποσχετε την ακοην ινα
μαθειν δυνηθητε απ' εμου. Μη γαρ βαρυ τι παρ' υμων επιζητω. Ὑμεις οι δουλοι εμε
τον δεσποτην μιμησασθε, υμεις οι γη και σποδος οντες του ουρανου και γης ποιητην
τον υμετερον δημιουργον ζηλωσατε. «Μαθετε απ' εμου φησιν οτι πραος ειμι και
ταπεινος τηι καρδιαι.» 1.30 Ειδες συγκαταβασιν δεσποτου; Ειδες φιλανθρωπιαν
αμηχανον; Μη βαρυ τι η επαχθες παρ' ημων απηιτησεν· ουδε γαρ ειπεν· Μαθετε απ'
εμου οτι σημεια ειργασαμην, οτι νεκρους ηγειρα, οτι θαυματα επεδειξαμην, απερ της
αυτου μονης δυναμεως ην. Ἀλλα τι; «Μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι
καρδιαι και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις υμων.» Ειδες οσον του ζυγου τουτου το
κερδος, οση η ωφελεια; Ὁ τοινυν υπο τον ζυγον τουτον ελθειν καταξιωθεις και
δυνηθεις μαθειν παρα του δεσποτου πραος ειναι και ταπεινος τηι καρδια. πασαν
αυτου τηι ψυχηι αναπαυσιν προξενησει. Τουτο γαρ εστι το κεφαλαιον της σωτηριας
της ημετερας· ο ταυτην κεκτημενος την αρετην δυνησεται σωματι συμπεπλεγμενος
ταις ασωματοις αμιλλασθαι δυναμεσι και μηδεν εχειν κοινον προς τα παροντα. 1.31
Ὁ γαρ μιμουμενος του δεσποτου την πραοτητα ουκ οργιειται, ουκ επαρθησεται κατα
του πλησιον. Καν πληγας αυτωι τις εντεινηι, ερει· «Ει κακως ελαλησα μαρτυρησον
περι του κακου, ει δε καλως, τι με δερεις;» Καν δαιμονωντα αυτον καλεσηι
αποκρινεται· «Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω» και ουδεν αυτον των επαγομενων δακειν
δυνησεται. Ὁ τοιουτος υπεροψεται πασης δοξης του παροντος βιου και ουδεν αυτον
των ορωμενων επισπασεται· ετερους γαρ οφθαλμους κτησεται λοιπον. Ὁ γαρ
ταπεινος τηι καρδιαι γενομενος ουδεποτε βασκηναι δυνησεται τοις του πλησιον
αγαθοις. Ὁ τοιουτος ουχ αρπασει, ου πλεονεκτησει, ουκ επιθυμησει χρηματων αλλα
και τα οντα προησεται, πολλην την συμπαθειαν περι το ομογενες επιδεικνυμενος. Ὁ
τοιουτος ου διορυξει γαμον αλλοτριον. Ὁ γαρ τον ζυγον υπελθων του Χριστου και
μαθων πραος ειναι και ταπεινος τηι καρδιαι παντως επιδειξεται πασαν αρετην και
τοις ιχνεσιν εξακολουθησει του δεσποτου. 1.32 Ὑπελθωμεν τοινυν τον ζυγον τον
χρηστον και το φορτιον το ελαφρον αρωμεν ινα και την αναπαυσιν ευρειν
δυνηθωμεν. Ὁ τουτον υπελθων τον ζυγον πασης οφειλει της παλαιας συνηθειας
ληθην ποιησασθαι και οφθαλμων ακριβειαν επιδεικνυσθαι· «Ὁ γαρ εμβλεψας
γυναικι φησιν προς το επιθυμησαι ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τηι καρδιαι αυτου», ωστε
ασφαλειαν επιθειναι δει ταις οπτικαις αισθησεσιν ινα μη δι' αυτων θανατος αναβηι.
Ου μονον δε οφθαλμων, αλλα και γλωττης πολλην την ακριβειαν επιδεικνυσθαι
χρη. «Πολλοι γαρ επεσον φησιν εν στοματι μαχαιρας και ουχ ως οι πεσοντες δια
γλωσσης», τα αλλα παθη τα τικτομενα χαλινουν και εν γαληνηι την διανοιαν
καθισταν, τον θυμον εξοριζειν, την οργην, την μνησικακιαν, την εχθραν, την
βασκανιαν, τας επιθυμιας τας ατοπους, την ασελγειαν απασαν, παντα τα εργα της
σαρκος ατινα εστι φησιν μοιχεια, πορνεια, ακαθαρσια, ασελγεια, ειδωλολατρια,
φαρμακεια, εχθρα, ερις, φθονοι, μεθαι, κωμοι. 1.33 Ταυτα τοινυν παντα εκμοχλευειν
προσηκε, τον δε καρπον του Πνευματος εχειν σπουδαζειν, αγαπην, χαραν, ειρηνην,
μακροθυμιαν, χρηστοτητα, αγαθωσυνην, πραοτητα, εγκρατειαν. Ἐαν ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εκκαθαρωμεν η μων την διανοιαν κατεπαιδοντες τα ευσεβη διδαγματα, δυνησομεθα
εντευθεν ηδη εαυτους προευτρεπισαντες και προς την υποδοχην του μεγεθους της
δωρεας αξιους καταστησαι και προς την φυλακην των διδομενων αγαθων. 1.34 Μη
μοι λοιπον περι των εξω καλλωπισμων η φροντις γινεσθω μηδε περι την των
ιματιων πολυτελειαν αλλα πασα η σπουδη μεταγεσθω επι την της ψυχης ευμορφιαν
ωστε το ταυτης καλλος φαιδροτερον γινεσθαι. Μη μοι τα σηρικα ιματια και τα των
σκωληκων νηματα μηδε τα χρυσα περιδερραια. Και γαρ ο της οικουμενης
διδασκαλος ειδως μαλιστα της γυναικειας φυσεως την βλακειαν και της γνωμης το
ευολισθον ουκ ωκνησε και περι τουτων διαταξασθαι. Τι λεγω οτι περι τουτων ου
παρηιτησατο διδαξαι; Περι εμπλεγματων παραινων βοαι και λεγει· «Μη εμπλεγμασιν
η χρυσωι η μαργαριταις η ιματισμωι πολυτελει» μονονουχι διδασκων κοσμεισθαι
βουλει, γυναι, και παρα των ορωντων επαινεισθαι; Ἐγω σοι τους ομογενεις
ανθρωπους αλλα και τον των ολων δεσποτην εις επαινον και ευφημιαν
εκκαλεσομαι. 1.35 Ἐπει δε εκεινον τον κοσμον εξεβαλε τον απο των εμπλεγματων,
τον απο των χρυσιων και μαργαριτων και των ιματιων των πολυτελων, ιδωμεν
λοιπον ποιον αυτηι περιτιθησι κοσμον. Ουτος γαρ ο κοσμος ο εκ των χρυσιων και
των ιματιων, καν προς ολιγον τερψηι την περικειμενην, τωι χρονωι δαπαναται· τι
λεγω δαπαναται; Και προ της δαπανης του χρονου τους των βασκανων οφθαλμους
διεγειρει και τους κακουργους προς την υφαιρεσιν προτρεπεται. Ὁ δε κοσμος ον
περιτιθησιν αυτος αναλωτος, αδαπανητος, διηνεκης, και ενταυθα συμπαραμενων
κακει συναποδημων και πολλην ημιν την παρρησιαν κατασκευαζων. 1.36 Ἀλλ'
αυτων αναγκαιον ακουσαι των αποστολικων ρηματων· τι ουν φησιν; «Ἀλλ' ο πρεπει
γυναιξιν επαγγελλομεναις θεοσεβειν, δι' εργων αγαθων.» Ἄξια, φησι, τωι
επαγγελματι διαπραττου, δια των εργων σαυτην κοσμει των αγαθων. Μιμεισθω η
των αγαθων πραξις το επαγγελμα· επαγγελληι σεβειν τον Θεον, τα εκεινωι αρεσκοντα
εργαζου, τα εργα τα αγαθα. Τι δε εστι δι' εργων αγαθων; Πασα η συναγωγη της
αρετης φησιν, η των παροντων υπεροψια, η των μελλοντων επιθυμια, η
καταφρονησις των χρηματων, η περι τους πενητας δαψιλεια, η επιεικεια, η πραοτης,
η φιλοσοφια, το εν ειρηνηι και γαληνηι την ψυχην διακεισθαι, το μη επτοησθαι προς
την δοξαν του παροντος βιου αλλα ανω τεταμενον εχειν το ομμα και τα εκει
μεριμναν διηνεκως και της εκει εφιεσθαι δοξης. 1.37 Ἀλλ' επειδη προς τας γυναικας
μοι νυν ο λογος μαλιστα, βουλομαι και ετερα τινα ταυταις παρεγγυησαι ωστε μετα
των αλλων και της επιβλαβους συνηθειας απεχεσθαι του μη κονιαν το προσωπον
μηδε ως ελλιπως εχουσης της δημιουργιας προστιθεναι και την υβριν εις τον
δημιουργον εκτεινειν. Τι γαρ ποιεις, ω γυναι; Μη γαρ απο των επιτριμματων και
των υπογραφων προσθηκην εργασασθαι εχεις τωι φυσικωι καλλει η την φυσικην
αμορφιαν μεταβαλειν; Ουτε εκεινωι προσθηκην εργασηι δια τουτων και της ψυχης το
καλλος διαφθερεις. Ἡ γαρ περιεργια αυτη τεκμηριον γινεται της ενδοθεν βλακειας.
Ἄλλως τε και πολυν επισορευεις δια τουτου σαυτηι το πυρ, τας των νεων οψεις
αναπτερουσα και τους των ακολαστων οφθαλμους επισπωμενη και μοιχους
απηρτισμενους εργαζομενη και τον εκεινων ολισθον εις την σην ελκεις κεφαλην.
1.38 Το μεν ουν πρεπον και επωφελες παντη τουτου απεχεσθαι· ει δε μη βουλοιντο
αι τηι κακηι ταυτηι συνηθειαι προκατειλημμεναι, καν γουν επι τον ευκτηριον οικον
αφικνουμεναι μη ποιειτωσαν τουτο. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, εις εκκλησιαν
παραγενομενη ουτω σαυτην διατιθης; Μη γαρ τουτο επιζητει το καλλος ον ερχηι
προσκυνησουσα και τας υπερ των αμαρτηματων εξομολογησεις ποιησομενη; Το
ενδοθεν καλλος επιζητει, την δια των εργων των αγαθων πραξιν, την ελεημοσυνην,
την σωφροσυνην, την κατανυξιν, την πιστιν την ακριβη. Συ δε ταυτα καταλιπουσα
πολλους των ραιθυμων και εν τηι εκκλησιαι υποσκελιζειν επιχειρεις. Και ποσων ταυτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αξια σκηπτων; Εις τον λιμενα παραγινηι και ναυαγιον σαυτηι κατασκευαζηι· προς τον
ιατρον ερχηι τα ελκη θεραπευσαι και μειζονα αυτα εργαζομενη απερχηι. Και τις σοι
λοιπον εσται συγγνωμη; Ἀλλ' ει και προτερον τινες ησαν ουτω ραιθυμως περι την
εαυτων σωτηριαν διακειμεναι, νυν γουν πεισθητωσαν απαλλαγηναι της λυμης
ταυτης· ει γαρ ιματιοις πολυτελεσι κεχρησθαι απηγορευσε, πολλωι μαλλον τοις
επιτριμμασι και ταις υπογραφαις. 1.39 Μετα δε τουτων παρακαλω και ανδρας και
γυναικας τους κληδονισμους και τας παρατηρησεις παντη φευγειν· ταυτα γαρ
Ἑλληνων εστι και των ετι τηι πλανηι προκατειλημμενων ληρηματα, το του κορακος
την φωνην περιεργαζεσθαι και του μυος τον ψοφον και της δοκου τον τρισμον, το
τας υπαντησεις των μεν αισχρως βεβιωκοτων μεθ' ηδονης δεχεσθαι τας δε των εν
ευλαβειαι και σεμνοτητι ως αιτιας μυριων κακων φευγειν. Ὅρα ποσαι του διαβολου
αι μηχαναι· ου μονον γαρ ερημους ημας ειναι βουλεται της αρετης και προς την
κακιαν νενευκεναι, αλλα και μισος ημιν ενθειναι κατασκευαζει ως και
αποστρεφεσθαι τους την αρετην μετιοντας. Και παλιν ου μονον μετιεναι ημας τα
πονηρα βουλεται αλλα και οικειωσαι ημας προς αυτα σπευδει και επειγεται,
παρασκευαζων μεθ' ηδονης αυτα προσιεσθαι. 1.40 Ταυτα μη μικρα ειναι νομισητε
μηδε τα τυχοντα αλλ' ικανα καταβαπτισαι ψυχην και εις αυτον τον πυθμενα της
κακιας αγαγειν. Αυτη γαρ, αυτη του πονηρου δαιμονος η επιβουλη ωστε και δια των
μικρων υποσκελιζειν. Ἀλλ' υμεις οι νεοι του Χριστου στρατιωται και ανδρες και
γυναικες, τουτο γαρ το του Χριστου στρατοπεδον ουκ οιδε φυσεως διαφοραν,
εντευθεν ηδη πασαν τοιαυτην συνηθειαν εκκοψαντες ως μελλοντες τον απαντων
βασιλεα υποδεχεσθαι, ουτως εκκαθαρατε υμων την διανοιαν ωστε μηδενα ρυπον
επισκοτειν τοις υμετεροις λογισμοις. 1.41 Ἀλλα καν εχθρον εχηι τις καταλλαττεσθω,
εννοων οιων αυτος μελλει τυγχανειν παρα του δεσποτου τοσουτοις αμαρτημασι
βεβαπτισμενος και αφιετω τωι πλησιον τα εις αυτον επταισμενα. «Κακιαν γαρ, φησιν,
εκαστος τωι πλησιον αυτου μη λογιζεσθω εν ταις καρδιαις υμων.» Καν γραμματεια
τοινυν τις εχηι και τοκων συναγωγην, ταυτα διασπατω. «Συγγραφην γαρ αδικον,
φησι, διασπα.» Και απλως ειπειν προλαμβανων τα παρ' εαυτου επιδεικνυσθω ινα
μετα πολλης της δαψιλειας τα παρα του δεσποτου δεξηται. 1.42 Και προ παντων την
γλωτταν παιδευετε των ορκων καθαρευειν· ου λεγω των επιορκων αλλα και των
ορκων των εικηι και ματην γινομενων και επι κακωι των ομνυντων. «Ἐρρεθη γαρ
φησιν· ουκ επιορκησεις. Ἐγω δε λεγω υμιν μη ομοσαι ολως.» Ἤκουσας μη ομοσαι
ολως, μηκετι λοιπον ανεχου περιεργαζεσθαι τα παρα του δεσποτου νομοθετηθεντα
αλλα πειθου τωι προσταξαντι και δια παντων εκκαθαιρε σου την διανοιαν. 1.43
Μηκετι ιπποδρομιας εστω σοι λογος και της θεας των παρανομων θεατρων,
ασελγειας γαρ εστι κακεινα υπεκκαυματα, μηδε της ωμης των θηριων τερψεως. Ποια
γαρ ειπε μοι τερψις ιδειν τον ομογενη και της αυτης σοι φυσεως κοινωνουντα υπο
των ανημερων θηριων σπαραττομενον; Και ου δεδοικας ουδε φριττεις μη σκηπτος
ανωθεν κατενεχθεις εμπρησηι σου την κεφαλην; Συ γαρ ακοναις ως ειπειν του θηριου
τους οδοντας· το γε σον μερος δια της οικειας φωνης και αυτος εργαζηι τον φονον, ει
και μη τηι χειρι αλλα τηι γλωττηι. 1.44 Μη, παρακαλω, μη ουτω ραιθυμως περι της
εαυτων βουλευεσθε σωτηριας. Ἐννοει σου την αξιαν και αιδεσθητι· ει γαρ επι
ανθρωπινωι τις αξιωματι μεγα φρονει και πολλακις παραιτειται τι διαπραξασθαι ινα
μη υβριν τωι αξιωματι προστριψηται, συ τοσουτον αξιωμα μελλων κτασθαι ουκ
οφειλεις ηδη σαυτον αιδεσιμον καταστησαι; Το γαρ αξιωμα σου τοιουτον εστιν ως
και τωι παροντι αιωνι συνπαρεκτεινεσθαι και εις την μελλουσαν σοι συναποδημειν
ζωην. Τι δε τουτο εστι; Χριστιανος ακουεις λοιπον δια την του Θεου φιλανθρωπιαν
και πιστος. Ἰδου ουχ εν αξιωμα αλλα δυο· τον Χριστον μελλεις μετ' ου πολυ
ενδυεσθαι και προσηκει σε ως εκεινου σοι πανταχου συμπαροντος ουτω και πραττειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

απαντα και βουλευεσθαι. 1.45 Ἢ ουχ οραις τους τα πολιτικα διοικουντας πραγματα
πως επειδαν ωσιν εσθητα περικειμενοι τας μορφας εχουσαν τας βασιλικας μεγα
φρονουσι και δια τουτο βουλονται πλειονος αξιουσθαι της τιμης και δορυφοριας
απολαυουσιν. Ει τοινυν εκεινοι οι επι ιματιου την μορφην εχοντες επικειμενην
εντευθεν ειναι αιδεσιμοι βουλονται, πολλωι μαλλον συ ο αυτον μελλων ενδυεσθαι
τον Χριστον. «Ἐνοικησω γαρ εν υμιν, φησι, και εμπεριπατησω και εσομαι υμων
Θεος.» 1.46 Φευγετε τοινυν παντα ταυτα τα πονηρα δελεασματα του διαβολου και
της εις την εκκλησιαν εισοδου μηδεν υμιν εστω προτιμοτερον. Και μετα της αποχης
των βρωματων και της των κακων αποχης, πολλη ημιν γινεσθω της αρετης η
σπουδη· και τον καιρον απαντα της ημερας διανειμωμεν, τον μεν εν ευχαις και
εξομολογησεσι, τον δε εν αναγνωσει και κατανυξει ψυχης και η σπουδη ημων πασα
γινεσθω ωστε περι των πνευματικων ημιν ειναι τας διαλεξεις. Πολλης ημιν δει της
ακριβειας προς το μη αλωναι ταις του πονηρου παγισιν. Ει γαρ υπερ αργου λογου
δικας απαιτουμεθα, πολλωι μαλλον υπερ των φλυαριων των ακαιρων, υπερ των
βιωτικων διαλεξεων. 1.47 Ἂν τοινυν ουτω φροντιζητε και επιμελησησθε της κατα
ψυχην υμων υγειας, και τον Θεον εις πλειονα ευνοιαν επισπασεσθε και αυτοι
πλειονος απολαυσετε της παρρησιας και ημεις μετα πολλης της προθυμιας και την
εις το εξης διδασκαλιαν ποιησομεθα, ειδοτες οτι εις ευγνωμονας ακοας και εις
λιπαραν και βαθυγειον αρουραν τα πνευματικα ταυτα καταβαλλομεν σπερματα.
Γενοιτο δε και υμας δαψιλους αξιωθηναι της παρα Θεου δωρεας και ημας της παρ'
αυτου τυχειν φιλανθρωπιας, χαριτι και οικτιρμοις του μονογενους αυτου Υιου μεθ'
ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

2.t ΛΟΓΟΣ Βʹ Του αυτου ακολουθια προς τους μελλοντας
φωτιζεσθαι και σαφης αποδειξις των συμβολικως τε και τυπικως εν τωι
θειωι βαπτισματι τελουμενων.
2.1 Φερε δη παλιν τοις εις το ιδιον του Χριστου απογραψαμενοις μικρα τινα
διαλεχθωμεν, δεικνυντες αυτοις και των οπλων ων μελλουσιν υποδεχεσθαι την
δυναμιν και του φιλανθρωπου Θεου την αφατον αγαθοτητα ην περι το των
ανθρωπων επιδεικνυται γενος, ινα μετα πολλης της πιστεως και της πληροφοριας
προσελθοντες δαψιλεστερας απολαυσωσι της φιλοτιμιας. Ἐννοησον γαρ μοι,
αγαπητε, εξ αυτων των προοιμιων της αγαθοτητος την υπερβολην. Ει γαρ μηδεπω
καμοντας μηδε επιδειξαμενους τι γενναιον τοσαυτης αξιοι της δωρεας και τα εν
παντι χρονωι πεπλημμελημενα αφιησιν, ει μετα την τοσαυτην φιλοτιμιαν
ευγνωμονες γενομενοι τα παρ' εαυτων εισενεγκειν βουληθειητε, ποσης υμας εικος
αξιωθηναι παρα του φιλανθρωπου Θεου της αμοιβης; 2.2 Ἐπι μεν ουν των
ανθρωπινων πραγματων ουδεν εστι τοιουτον ιδειν γινομενον ποτε, αλλα πολλοι
πολλακις μετα τους πολλους πονους και τας ταλαιπωριας ας υφιστανται ελπιδι των
αμοιβων κεναις οικαδε αναχωρουσι χερσιν, η των προσδοκηθεντων αμειβεσθαι
αγνωμονων γενομενων περι τους πολλα κεκμηκοτας η και πολλακις
προαναρπασθεντων εκ του μεσου και μη δυνηθεντων αποπληρωσαι τον οικειον
σκοπον. Ἐπι δε του δεσποτου του ημετερου ου μονον ουδεν εστι τοιουτον
υποπτευσαι ποτε, αλλα και πριν η αρξασθαι ημας των πονων και επιδειξασθαι τα
παρ' εαυτων, προλαμβανων την οικειαν φιλοτιμιαν επιδεικνυται ινα ταις
ευεργεσιαις ταις πολλαις επισπασηται ημας προς την της οικειας σωτηριας προνοιαν.
2.3 Ουτως ουν ανωθεν και εξ αρχης ευεργετων διετελεσε το των ανθρωπων γενος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

Ὁμου γαρ εδημιουργησε τον πρωτοπλαστον και ευθεως και εκ προοιμιων τωι
παραδεισωι τουτον εγκατυκισε και τον αταλαιπωρον αυτωι βιον εκεινον εδωρησατο,
παντων των εν τωι παραδεισωι την απολαυσιν πλην ενος ξυλου παρασχων. Ἀλλ' υπο
ακρασιας εκεινος απατηθεις υπο της γυναικος, κατεπατησε την δοθεισαν εντολην
και υβρισεν εις την τοσαυτην τιμην.
2.4 Ἀλλ' ορα και ενταυθα το μεγεθος της φιλανθρωπιας. ∆εον γαρ τον ουτως
αγνωμονα περι τας προλαβουσας ευεργεσιας γεγενημενον μηκετι συγγνωμης τινος
αξιωσαι αλλ' εξω της αυτου προνοιας τουτον καταστησαι· ου μονον τουτο ουκ
εποιησεν αλλα καθαπερ πατηρ φιλοστοργος παιδα ατακτον εχων, υπο της φυσικης
φιλοστοργιας κινουμενος, ου προς το πλημμελημα τας επιτιμησεις επαγει ουδ' αυ
παλιν παντη αυτον ανιησιν αλλα σωφρονιζει μετριως ωστε μη εις πλειονα κακιαν
εξοκειλαι. Τον αυτον δη τροπον και ο αγαθος Θεος, επειδη πολλην επεδειξατο την
παρακοην, της μεν διαγωγης αυτον εκεινης εξεβαλε, καταστελλων δε αυτου λοιπον
το φρονημα ωστε μη επιπλεον αποσκιρτησαι, πονωι και ταλαιπωριαι κατεδικασε
μονονουχι λεγων προς αυτον· 2.5 Ἡ ανεσις η πολλη και η αδεια εις τοσαυτην σε
παρακοην ηγαγε και εποιησεν επιλαθεσθαι των εμων εντολων, και το μηδεν εχειν
ποιειν παρεσκευασε σε πλεον τι της οικειας φυσεως εννοησαι, «πασαν γαρ κακιαν
εδιδαξεν η αργια», δια τουτο πονωι σε και ταλαιπωριαι καταδικαζω ινα την γην
εργαζομενος υπομνησιν εχηις διηνεκη και της παρακοης και της ευτελειας της
οικειας φυσεως. Ἐπειδη γαρ μεγαλα εφαντασθης και επι των οικειων ορων μειναι
ουκ ηβουληθης, δια τουτο εξ ης γης εληφθης εκεισε παλιν επανελθειν κελευω· «Γη
γαρ ει φησι και εις γην απελευσηι.» 2.6 Και ινα επιτασιν αυτωι της οδυνης εργασηται
και ποιησηι αισθησιν λαβειν του οικειου πταισματος, ου μακραν που αυτον απυκισεν
αλλα πλησιον του παραδεισου, αποτειχισας αυτωι την εκεισε εισοδον ινα καθ'
εκαστην ωραν ορων τινων εαυτον δι' απροσεξιαν απεστερησε, διηνεκους απολαυηι
νουθεσιας και ασφαλεστερος εις το εξης γενηται περι την των διδομενων εντολων
φυλακην. Ὅταν γαρ εν απολαυσει των αγαθων οντες μη αισθανωμεθα ον χρη
τροπον της ευεργεσιας, επειδαν εν στερησει αυτων γενωμεθα, τοτε πλειονα την
αισθησιν λαμβανοντες εκ της αφαιρεσεως μειζονα και την οδυνην υπομενομεν. Ὃ
δη και επι του πρωτοπλαστου τοτε γεγονεν. 2.7 Ἀλλ' ινα μαθηις και του πονηρου
δαιμονος την επιβουλην και του δεσποτου του ημετερου το σοφον και ευμηχανον,
σκοπησον τι μεν ο διαβολος επεχειρησε δια της απατης εργασασθαι τον ανθρωπον,
τινα δε ο δεσποτης και κηδεμων περι αυτον την φιλανθρωπιαν επεδειξατο. Ἐκεινος
γαρ ο πονηρος δαιμων φθονησας αυτωι της εν τωι παραδεισωι διαγωγης ελπιδι
μειζονος υποσχεσεως και των εν χερσιν εξεβαλεν· ισοθεΐαν γαρ αυτον φαντασθηναι
παρασκευασας εις το επιτιμιον του θανατου ηγαγε. Τοιαυτα γαρ αυτου τα
δελεασματα και ου μονον των εν χερσιν ημας αγαθων εκβαλλει αλλα και εις μειζονα
κρημνον εμβαλλειν επιχειρει. Ἀλλ' ο φιλανθρωπος Θεος ουδε ουτω περιειδε το των
ανθρωπων γενος, αλλα δεικνυς και τωι διαβολωι ως ανονητοις επεχειρησε και τωι
ανθρωπωι οσην περι αυτον κηδεμονιαν επιδεικνυται δια του θανατου την αθανασιαν
εδωρησατο. Σκοπει γαρ· εξεβαλεν αυτον εκεινος του παραδεισου, εισηγαγεν ο
δεσποτης εις τον ουρανον· μειζων της ζημιας η εμπορια. 2.8 Ἀλλ' οπερ εξ αρχης
ελεγον διο και ταυτα ειπειν προηχθην, ει τοινυν τον εις τας τοσαυτας ευεργεσιας
αγνωμονα γενομενον τοσαυτης παλιν ηξιωσε της εαυτου φιλανθρωπιας, εαν υμεις
οι του Χριστου στρατιωται περι τας παρεχομενας υμιν αφατους ταυτας δωρεας
ευγνωμονες γενεσθαι σπουδασητε και περι την φυλακην των παρασχεθεντων
διαγρηγορησητε, ποσης ειπε μοι τευξεσθε της παρ' αυτου φιλοτιμιας μετα την
φυλακην; Αυτος γαρ εστιν ο ειρηκως· «Τωι εχοντι δοθησεται και περισσευθησεται.»
Ὁ γαρ περι τα ηδη δοθεντα αξιον εαυτον απεργαζομενος δικαιος αν ειη και μειζονων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

απολαυσαι. 2.9 Παντες τοινυν οσοι κατηξιωθητε εγγραφηναι τηι επουρανιωι ταυτηι
βιβλωι, δαψιλη την πιστιν εισενεγκατε και ερρωμενον τον λογισμον. Πιστεως γαρ
δειται τα ενταυθα γινομενα και των της ψυχης οφθαλμων ωστε μη τοις ορωμενοις
μονον προσεχειν αλλ' απο τουτων φανταζεσθαι τα μη ορωμενα. Τοιουτοι γαρ οι της
πιστεως οφθαλμοι· καθαπερ γαρ οι του σωματος εκεινα μονα οραν δυνανται τα τηι
αισθησει υποπιπτοντα, ουτω και οι της πιστεως απεναντιας εκεινοις. Ουδεν γαρ των
ορωμενων βλεπουσιν αλλα τα μη βλεπομενα ως προ των οφθαλμων κειμενα ουτως
ορωσι. Τουτο γαρ εστι πιστις το τοις μη ορωμενοις ως ορωμενοις προσεχειν. «Ἔστι
γαρ, φησι, πιστις ελπιζομενων υποστασις πραγματων, ελεγχος ου βλεπομενων.» 2.10
Τι ουν εστιν ο φημι και προς τι τουτο μοι ειρηται μη τοις ορωμενοις προσεχειν αλλα
πνευματικους οφθαλμους κεκτησθαι; Ἵν' οταν ιδηις των υδατων την κολυμβηθραν
και την χειρα του ιερεως εφαπτομενην σου της κεφαλης, μητε εκεινο απλως υδωρ
μονον ειναι νομισηις μητε την χειρα μονην του αρχιερεως επικεισθαι σου τηι κεφαληι.
Ουδε γαρ ανθρωπος εστιν ο εργαζομενος τα τελουμενα αλλ' η του Πνευματος χαρις
εστιν η και των υδατων την φυσιν αγιαζουσα και μετα της χειρος του ιερεως
εφαπτομενη σου της κεφαλης. Ου καλως ειπον οτι των της πιστεως οφθαλμων ημιν
χρεια προς την πιστιν των μη ορωμενων ινα μηδεν αισθητον υποπτευωμεν; 2.11 Και
γαρ ταφος εστι και αναστασις το βαπτισμα· «Συνθαπτεται γαρ ο παλαιος ανθρωπος
τηι αμαρτιαι και ανισταται ο νεος ο ανακαινουμενος κατ' εικονα του κτισαντος.»
Ἀποδυομεθα και ενδυομεθα· αποδυομεθα μεν το παλαιον ιματιον το υπο του
πληθους των ημαρτημενων καταρρυπωθεν, ενδυομεθα δε το καινον και πασης
κηλιδος απηλλαγμενον. Τι δε λεγω; Αυτον τον Χριστον ενδυομεθα· «Ὅσοι γαρ,
φησιν, εις Χριστον εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυσασθε.» 2.12 Ἀλλ' επειδη επι θυραις
λοιπον εστιν ο καιρος καθ' ον μελλετε των τοσουτων απολαυειν δωρεων, φερε
διδαξωμεν υμας και εκαστων των γινομενων καθως οιον τε τας αιτιας ινα ειδεναι
εχητε και πλειονα την πληροφοριαν δεξαμενοι ουτως εντευθεν αναχωρησητε. ∆ει
τοινυν υμας ειδεναι τινος ενεκεν μετα την διδασκαλιαν την καθημερινην επι τας
των εξορκιζοντων υμας φωνας παραπεμπομεν. Ουδε γαρ απλως ουδε εικηι τουτο
γινεται, αλλ' επειδη μελλετε ενοικον δεχεσθαι τον επουρανιον βασιλεα δια τουτο
μετα την παρ' ημων νουθεσιαν παραλαμβανοντες υμας οι εις τουτο τεταγμενοι,
καθαπερ οικιαν τινα ευτρεπιζοντες τωι μελλοντι παραγινεσθαι βασιλει, ουτως
εκκαθαιρουσιν υμων την διανοιαν δια των φοβερων εκεινων λογων, φυγαδευοντες
πασαν του πονηρου την μηχανην, και αξιαν της του βασιλεως παρουσιας
κατασκευαζοντες. Ουδε γαρ οιον τε, καν αγριος ηι τις δαιμων καν απηνης, μετα τας
φωνας εκεινας τας φοβερας και την επικλησιν του κοινου παντων δεσποτου μη μετα
πολλου του ταχους αυτων αποστηναι. Μετα τουτου δε και αυτο το γινομενον
πολλην ευλαβειαν εντιθησι τηι ψυχηι και εις πολλην αυτην αγει κατανυξιν. 2.13 Και
το δη θαυμαστον και παραδοξον οτι πασα ανωμαλια και αξιωματων διαφορα
ενταυθα εκποδων γινεται· καν γαρ εν αξιωματι κοσμικωι τις τυγχανηι, καν εν τηι του
πλουτου περιφανειαι, καν επ' ευγενειαι μεγα φρονηι και εν τηι δοξηι του παροντος
βιου, εστηκε και αυτος ομοιως τωι προσαιτηι και τωι τα ρακια περιβεβλημενωι,
πολλακις δε και τους οφθαλμους εκκεκομμενωι και το σκελος πεπηρωμενωι, και ου
δυσχεραινει τοις γινομενοις· οιδε γαρ οτι εν τοις πνευματικοις παντα ταυτα
απεληλαται και ψυχης ευγνωμοσυνη μονον ζητειται. 2.14 Και αι μεν φωναι και αι
επικλησεις εκειναι φοβεραι και θαυμασται τοσουτον εχουσαι το κερδος· το δε σχημα
της των ποδων γυμνοτητος και της των χειρων εκτασεως ετερον τι ημιν
ενδεικνυται. Ὥσπερ οι την αιχμαλωσιαν ταυτην την σωματικην υπομενοντες και
δια του σχηματος την κατηφειαν δεικνυουσι της καταλαβουσης αυτους συμφορας,
ουτω και ουτοι αιχμαλωτοι γενομενοι υπο του διαβολου, επειδη μελλουσιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ελευθερουσθαι της εκεινου τυραννιδος και υπο τον ζυγον ερχεσθαι τον χρηστον,
προτερον δια του σχηματος υπομιμνησκουσιν εαυτους της προτερας καταστασεως ιν'
ειδεναι εχωσι τινος μεν απαλλαττονται, τινι δε προστρεχουσι, και τουτο αυτο
γενηται αυτοις υποθεσις πλειονος ευχαριστιας και ευγνωμοσυνης. 2.15 Βουλεσθε και
προς τους αναδεχομενους υμας μεταγαγωμεν τον λογον, ινα ειδεναι εχωσι κακεινοι
οιων μεν αξιουνται των αμοιβων ει πολλην σπουδην περι υμας επιδειξαντο, οια δε
αυτοις καταγνωσις επεται ραιθυμησασιν. Ἐννοησον μοι, αγαπητε, τους επι χρημασι
τινας αναδεχομενους οπως μαλλον του υπευθυνου και τα χρηματα δεχομενου
εκεινοι πλειονα υφιστανται τον αγωνα. Ἄν τε γαρ ευγνωμων φανηι ο δανεισαμενος
τωι αναδεχομενωι επεκουφισε το φορτιον, αν τε παλιν αγνωμων γενηται εκεινωι
πλειονα τον κρημνον κατεσκευασε. ∆ια τουτο και τις σοφος παραινει λεγων· «Ἐαν
εγγυησηι ως αποτισων φροντιζε.» Ει τοινυν οι επι χρημασι τινας αναδεχομενοι τωι
παντι υπευθυνους εαυτους καθιστασι, πολλωι μαλλον οι εν τοις πνευματικοις και εις
τον της αρετης λογον τινας αναδεχομενοι πολλην την αγρυπνιαν επιδεικνυσθαι
οφειλουσι, παραινουντες και συμβουλευοντες, διορθουντες, πατρικην φιλοστοργιαν
επιδεικνυμενοι. 2.16 Και μη νομιζετωσαν το τυχον ειναι το γινομενον αλλ'
ειδετωσαν ακριβως οτι και της ευδοκιμησεως αυτοι κοινωνοι γινονται ει δια της
οικειας νουθεσιας αυτους προς την της αρετης οδον χειραγωγησουσι και οτι
ραιθυμησαντων παλιν αυτων πολλη αυτοις κεισεται η καταγνωσις. ∆ια γαρ τουτο και
πατερας εθος καλειν τους τοιουτους πνευματικους, ινα δι' αυτων των εργων
μαθωσιν οσην οφειλουσι φιλοστοργιαν εν τηι των πνευματικων διδασκαλιαι περι
τους τοιουτους επιδεικνυσθαι. Ει γαρ τους ουδαμοθεν ημιν προσηκοντας εναγειν εις
τον της αρετης ζηλον καλον, πολλωι μαλλον εκεινον ον εις χωραν τεκνου
πνευματικου αναδεχομεθα, την προσταξιν εις αυτον αποπληρουν οφειλομεν.
Ἐμαθετε και οι αναδεχομενοι ως ου μικρος υμιν επηρτηται κινδυνος ραιθυμησασι.
2.17 Φερε λοιπον και περι αυτων των μυστηριων υμιν διαλεχθωμεν και των
συνθηκων των μελλουσων συντελεισθαι μεταξυ υμων και του δεσποτου. Καθαπερ
γαρ εν τοις βιωτικοις πραγμασιν επειδαν εμπιστευσαι τις βουληθηι τινι τα αυτου
πραγματα, γραμματεια αναγκη συντελεισθαι μεταξυ του εμπιστευομενου και του
εμπιστευοντος· τον αυτον δη τροπον και νυν, επειδη μελλετε πιστευεσθαι παρα του
των απαντων δεσποτου ουκ επικηρα πραγματα ουδε φθαρτα και απολλυμενα αλλα
πνευματικα και επουρανια. ∆ια γαρ τουτο και πιστις λεγεται επειδη ουδεν ορωμενον
εχει αλλα παντα τοις του πνευματος οφθαλμοις κατοπτευεσθαι δυναμενα. Ἀναγκη
γαρ γραμματεια συντελεσθηναι μεταξυ, ουκ εν χαρτηι ουδε δια μελανος αλλ' εν Θεωι
δια πνευματος. Τα γαρ ρηματα α ενταυθα προΐεσθε εγγραφεται εν τωι ουρανωι και τας
συνθηκας ας δια της γλωττης προσφερετε ανεξαλειπτοι μενουσι παρα τωι δεσποτηι.
2.18 Ὅρα δε παλιν ενταυθα της αιχμαλωσιας το σχημα· εισαγοντες γαρ υμας οι ιερεις
προτερον μεν κελευουσι τα γονατα κλιναντας και τας χειρας ανατειναντας εις τον
ουρανον ουτω προσευχεσθαι και δια του σχηματος εαυτους υπομιμνησκειν τινος μεν
απαλλαττεσθε, τινι δε μελλετε εαυτους προσνεμειν. Ειτα καθ' εκαστον ερχομενος ο
ιερευς απαιτει τας συνθηκας και τας ομολογιας και λεγειν παρασκευαζει τα φοβερα
εκεινα ρηματα και φρικης γεμοντα· «Ἀποτασσομαι σοι, σατανα.» 2.19 ∆ακρυσαι μοι
νυν επεισι και ανοιμωξαι μεγα· ενενοησα γαρ την ημεραν εκεινην καθ' ην και αυτος
κατηξιωθην ταυτην αφειναι την φωνην και λογισαμενος το φορτιον των
αμαρτηματων ο εξ εκεινου μεχρι του νυν συνελεξα, συγχεομαι την διανοιαν και
δακνομαι τον λογισμον ορων οσην εμαυτου την αισχυνην κατεσκεδασα δια της μετα
ταυτα ραιθυμιας. ∆ιο και παντας υμας παρακαλω φιλοτιμιαν τινα περι εμε
επιδειξασθαι και επειδαν μελλητε συντυγχανειν τωι βασιλει, δεξεται γαρ υμας μετα
πολλης σφοδροτητος και ενδυσει την βασιλικην εκεινην στολην και παρεξει δωρεας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

οσας και οιας αν βουλησθε, μονον εαν πνευματικα ζητησωμεν, αιτησαι χαριν και
υπερ ημων ωστε των ημαρτημενων ημιν μη απαιτησαι ευθυνας αλλα συγγνωμην
δοντα εις το εξης της παρ' αυτου αξιωσαι ροπης. Ἀλλα τουτο μεν οτι ποιησετε,
φιλοστοργοι τινες οντες περι τους υμετερους διδασκαλους, ουκ αμφιβαλλω. 2.20
Φερε δη λοιπον της ακολουθιας εχωμεθα του λογου. Τοτε τοινυν παρασκευαζει υμας
ο ιερευς λεγειν· «Ἀποτασσομαι σοι, Σατανα, και τηι πομπηι σου και τηι λατρειαι σου και
τοις εργοις σου.» Ὀλιγα τα ρηματα αλλα μεγαλη τουτων η δυναμις. Και γαρ αγγελοι
παρεστηκοτες και αι αορατοι δυναμεις ηδομεναι επι τηι υμετεραι επιστροφηι δεχονται
παρα της υμετερας γλωττης τας φωνας και αναφερουσι τωι κοινωι παντων δεσποτηι
και εν ταις βιβλοις ταις ουρανιοις αυται εγγραφονται. 2.21 Ειδετε οια των συνθηκων
τα γραμματεια; Μετα γαρ την αποταγην του πονηρου και παντων των τωι πονηρωι
διαφεροντων πραγματων παλιν λεγειν παρασκευαζει· «Και συντασσομαι σοι,
Χριστε.» Ειδες αγαθοτητος υπερβολην; Τα ρηματα δεχομενος παρα σου μονον,
τοσουτον εμπιστευει σοι πραγματων θησαυρον, πασης της προτερας αγνωμοσυνης
επιλαθομενος και ουδεν υπομιμνηισκων σε των προτερων αλλ' αρκειται τοις βραχεσι
τουτοις ρημασιν. 2.22 Ειτα μετα την συνθηκην ταυτην και την αποταγην και την
συνταγην, επειδη ωμολογησας την δεσποτειαν και δια των της γλωττης ρηματων
συνεταξω τωι Χριστωι, λοιπον ως στρατιωτην και εις το σταδιον καταλεγεντα το
πνευματικον, αλειφει επι του μετωπου τωι μυρωι τωι πνευματικωι, την σφραγιδα
επιτιθεις και λεγων· «Χριεται ο δεινα εις το ονομα του Πατρος και του Υιου και του
αγιου Πνευματος.» 2.23 Ἐπειδη γαρ οιδε λοιπον οτι μεμηνεν ο εχθρος και θηγει τους
οδοντας και περιερχεται ως λεων ωρυομενος και ορων τους προτερον υπο την αυτου
τυραννιδα τυγχανοντας αθροον κατεξανισταμενους αυτου και αυτωι μεν
αποταξαμενους, μεταταξαμενους δε και την προς τον Χριστον συνταγην
επιδειξαμενους, δια τουτο αλειφει επι του μετωπου και την σφραγιδα επιτιθησιν ινα
αποστρεψηι τας οψεις εκεινος. Ουδε γαρ αντιβλεψαι τολμαι ορων την εκειθεν
αστραπην εκπηδωσαν και αποτυφλουσαν αυτου τας οψεις. Λοιπον γαρ μαχη και
αντιστασις εξ εκεινου προς αυτον γινεται και δια τουτο καθαπερ αθλητας τινας
Χριστου ουτω δια της αλοιφης εις το σταδιον το πνευματικον εισαγει. 2.24 Ειτα μετα
τουτο κατα τον της νυκτος καιρον ολοκληρον αποδυσας το ιματιον και καθαπερ εις
αυτον τον ουρανον εισαγειν μελλων δια των τελουμενων ουτως απαν το σωμα
αλειφεσθαι παρασκευαζει τωι ελαιωι εκεινωι τωι πνευματικωι ωστε παντα τα μελη δια
της αλοιφης τειχισθηναι και αχειρωτα γενεσθαι τοις παρα του εναντιου πεμπομενοις
βελεσι. 2.25 Μετα την αλοιφην τοινυν ταυτην εις τα ιερα ναματα καθιησιν, ομου και
θαπτων τον παλαιον ανθρωπον και ανιστας τον νεον τον ανακαινουμενον κατ'
εικονα του κτισαντος αυτον. Τοτε λοιπον δια των ρηματων του ιερεως και της
τουτου χειρος η επιφοιτησις εφιπταται του Πνευματος του αγιου και αλλος αντ'
αλλου ανεισι, παντα τον ρυπον των αμαρτηματων αποσμηξαμενος και
αποδυσαμενος το παλαιον της αμαρτιας ιματιον και ενδυσαμενος την εσθητα την
βασιλικην. 2.26 Και ινα μαθηις και εντευθεν ως μια η ουσια Πατρος και Υιου και
αγιου Πνευματος, ουτω και η του βαπτισματος γινεται παραδοσις. Ἐπιφωνουντος
γαρ του ιερεως· «Βαπτιζεται ο δεινα εις το ονομα του Πατρος και του Υιου και του
αγιου Πνευματος», τριτον την κεφαλην καθιησι και ανιησι, δια της μυστικης ταυτης
τελετης την του Πνευματος παρασκευαζων επιφοιτησιν δεξασθαι. Ουδε γαρ ο ιερευς
εστι μονος ο της κεφαλης εφαπτομενος αλλα και η του Χριστου δεξια. Και τουτο και
εξ αυτων των ρηματων του βαπτιζοντος δεικνυται· ουδε γαρ λεγει· «Βαπτιζω εγω
τον δεινα» αλλα· «Βαπτιζεται ο δεινα», δεικνυς οτι αυτος μονον διακονος γινεται
της χαριτος και την χειρα την εαυτου παρεχει, επειδη εις τουτο παρα του Πνευματος
τετακται. Ὁ δε παντα πληρων εστιν ο Πατηρ και ο Υιος και το αγιον Πνευμα, η Τριας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

η αδιαιρετος. Ἡ εις ταυτην τοινυν πιστις των αμαρτιων την αφεσιν χαριζεται, αυτη
η ομολογια την υιοθεσιαν ημιν δωρειται. 2.27 Και τα μετα ταυτα δε γινομενα ικανα
διδαξαι ημας τινων μεν ηλευθερωθησαν, τινων δε τετυχηκασιν οι της μυστικης
τελετης ταυτης καταξιωθεντες. Ευθεως γαρ ανιοντας αυτους εκ των ιερων εκεινων
ναματων παντες οι παροντες περιπλεκονται, ασπαζονται, καταφιλουσι, συνηδονται,
συγχαιρουσιν οτι οι προτερον δουλοι και αιχμαλωτοι αθροον ελευθεροι και υιοι
γεγονασι και εις την βασιλικην εκληθησαν τραπεζαν. Μετα γαρ την εκειθεν ανοδον
ευθεως επι την τραπεζαν αγονται την φρικτην και μυριων γεμουσαν αγαθων και του
σωματος απογευονται και του αιματος του δεσποτικου και οικητηριον γινονται του
Πνευματος και καθαπερ αυτον τον Χριστον ενδεδυμενοι ουτω περιΐασιν, ωσπερ
αγγελοι τινες επιγειοι πανταχου φαινομενοι και ταις ακτισι του ηλιου
αντιλαμποντες. 2.28 Ταυτα παντα ου ματην ουδε εικηι προλαβων εδιδαξα την
υμετεραν αγαπην, αλλ' ινα και προ της απολαυσεως πολλην καρπωσησθε την
ηδονην ηδη τηι ελπιδι πτερουμενοι και φρονημα αναλαβητε αξιον των γινομενων
και καθως παρηινεσεν ο μακαριος Παυλος, τα ανω φρονησητε και μεταστησητε υμων
τον λογισμον απο της γης εις τον ουρανον, απο των ορωμενων επι τα μη ορωμενα.
Σαφεστερον δε ταυτα των αισθητων οψεων βλεπομεν τοις πνευματικοις οφθαλμοις.
2.29 Ἀλλ' επειδαν πλησιον γενησθε των προθυρων των βασιλικων και μελλητε
αυτωι προσεγγιζειν τωι θρονωι ενθα προκαθηται ο βασιλευς ο τας δωρεας διανεμων,
πασαν φιλοτιμιαν περι τας αιτησεις επιδειξασθε, μηδεν βιωτικον, μηδεν
ανθρωπινον, αλλ' αξιαν την αιτησιν του παρεχοντος ποιουμενοι. Ἐπιβαινοντες
τοινυν των θειων εκεινων ναματων και το συμβολον της αναστασεως δια της
εκειθεν ανοδου επιδεικνυμενοι, αιτησατε την παρ' αυτου συμμαχιαν ωστε πολλην
υμας την φυλακην των δεδωρημενων υμιν επιδειξασθαι, ωστε αχειρωτους γενεσθαι
ταις του πονηρου μηχαναις. Περι της ειρηνης των εκκλησιων παρακαλεσατε, περι
των ετι πλανωμενων ικετευσατε, περι των εν αμαρτιαις οντων προσπεσετε ωστε
φειδους τινος ημας αξιωθηναι. Ὁ γαρ τοσαυτης υμιν μεταδους παρρησιας και εις
τους πρωτους των φιλων εγγραψας και εις την υιοθεσιαν αναγαγων, τους προτερον
αιχμαλωτους και δουλους και απαρρησιαστους, ουκ ανανευσει προς τας υμετερας
αιτησεις αλλα παντα υμιν παρεξει, την οικειαν αγαθοτητα και εν τουτωι μιμουμενος.
2.30 Και ταυτηι μαλιστα εις πλειονα αυτον ευνοιαν επισπασεσθε. Ὅταν γαρ ιδηι
τοσαυτην υμας κηδεμονιαν ποιουμενους των υμετερων μελων και της των λοιπων
σωτηριας φροντιζοντας, πολλης υμας και δια τουτο αξιωσει της παρρησιας. Ουδεν
γαρ ουτως αυτον ευφραινει ως το συμπαθεις ημας ειναι περι τα μελη τα ημετερα και
πολλην φιλοστοργιαν περι τους αδελφους επιδεικνυσθαι και της σωτηριας των
πλησιον πολλην ποιεισθαι την προνοιαν. 2.31 Ταυτ' ουν ειδοτες, αγαπητοι, μετα
χαρας και ευφροσυνης πνευματικης προς την υποδοχην της χαριτος εαυτους
ευτρεπισατε ινα και υμεις δαψιλους της δωρεας απολαυσητε και κοινηι παντες αξιαν
της χαριτος την πολιτειαν επιδειξαμενοι των αιωνιων και απορρητων επιτυχειν
αγαθων καταξιωθωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

3.t ΛΟΓΟΣ Γʹ Του αυτου ομιλια λεχθεισα προς νεοφωτιστους.
3.1 Ευλογητος ο Θεος· ιδου και απο γης αστερες φαινουσιν, αστερες των
ουρανων φαιδροτεροι. Ἐπι γης αστερες δια τον εξ ουρανων επι γης φανεντα· ουκ επι
γης δε μονον αστερες, αλλα και εν ημεραι αστερες· τουτο δευτερον θαυμα. Ἐν ημεραι
αστερες των εν νυκτι φαιδροτεροι. Ἐκεινοι μεν γαρ του ηλιου φανεντος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

κατακρυπτονται, ουτοι δε του ηλιου της δικαιοσυνης φανεντος μαλλον
εκλαμπουσιν. Ειδες αστερας ποτε μετα ηλιου φανεντας; 3.2 Ἐκεινοι της συντελειας
φανεισης αφανιζονται, ουτοι της συντελειας καταλαβουσης μειζονως διαφαινουσι.
Και περι μεν εκεινων φησι το ευαγγελιον οτι «τα αστρα του ουρανου πεσουνται ως
πιπτουσι φυλλα απο αμπελου»· περι δε τουτων, οτι «οι δικαιοι εκλαμψουσιν ως ο
ηλιος εν τηι βασιλειαι των ουρανων». 3.3 Τι εστιν «ως πιπτει φυλλα απο αμπελου
ουτως οι αστερες του ουρανου πεσουνται»; Καθαπερ η αμπελος εως μεν αν τρεφηι
τους βοτρυας χρειαν εχει και της σκεπης της απο των φυλλων, επειδαν δε αποθηται
τον καρπον και την κομην την απο των φυλλων αποτιθεται, ουτω δη και ο κοσμος
απας εως μεν εχηι εν εαυτωι των ανθρωπων την φυσιν, κατεχει και τα αστρα ο
ουρανος, καθαπερ η αμπελος τα φυλλα· νυκτος γαρ τοτε ουκ ουσης, ουδε αστρων
χρεια λοιπον. 3.4 Πυρωδης των αστρων εκεινων η φυσις, πυρωδης και τουτων των
αστρων η ουσια. Ἀλλ' εκει μεν πυρ αισθητον, ενταυθα δε πυρ νοητον. «Αυτος υμας
βαπτισει, φησιν, εν Πνευματι αγιωι και πυρι.» Βουλει και τα ονοματα εκατερων
μαθειν; Ἐν εκεινοις τοις αστροις εισι ταυτα τα ονοματα ωριων, αρκτουρος, εσπερος
και φωσφορος· εν δε τοις αστροις τουτοις εσπερος μεν ουδεις, φωσφοροι δε παντες.
3.5 «Ευλογητος ο Θεος», παλιν ειπωμεν, «ο ποιων θαυμασια μονος», ο ποιων παντα
και μετασκευαζων αυτα. Οι προ της χθες αιχμαλωτοι, νυν ελευθεροι και πολιται της
εκκλησιας· οι πρωην εν αισχυνηι αμαρτιων, νυν εν παρρησιαι και δικαιοσυνηι. Ου γαρ
ελευθεροι μονον αλλα και αγιοι, ουχ αγιοι μονον αλλα και δικαιοι, ου δικαιοι μονον
αλλα και υιοι, ουχ υιοι μονον αλλα και κληρονομοι, ου κληρονομοι μονον αλλα και
αδελφοι του Χριστου, ουκ αδελφοι του Χριστου μονον αλλα και συγκληρονομοι, ου
συγκληρονομοι μονον αλλα και μελη, ου μελη μονον αλλα και ναος, ου ναος μονον
αλλα και οργανα του Πνευματος. 3.6 «Ευλογητος ο Θεος ο ποιων θαυμασια μονος.»
Ειδες ποσαι του βαπτισματος αι δωρεαι; Καιτοι γε πολλοις δοκει οτι μονον
αμαρτηματων αφεσιν εχει η δωρεα, ημεις δε δεκα απηριθμησαμεθα τιμας. ∆ια τουτο
γουν και τα παιδια βαπτιζομεν καιπερ αμαρτιας ουκ εχοντα ινα προστεθηι αγιασμος,
δικαιοσυνη, υιοθεσια, κληρονομια, αδελφοτης, το μελη ειναι του Χριστου, το
κατοικητηριον γενεσθαι του Πνευματος. 3.7 Ἀλλ' ω ποθεινοτατοι αδελφοι, ει γε
εξεστι μοι αδελφους υμας καλειν, των μεν γαρ ωδινων υμιν εκοινωνησα των
αυτων, αλλα τηι μετα ταυτα ραιθυμιαι την συγγενειαν απωλεσα την ακριβη και
γνησιαν. Πλην δοτε μοι καλεσαι υμας αδελφους δια την πολλην αγαπην και
παρακαλεσαι υμας ωστε οσωι πλειονος απελαυσατε της τιμης τοσουτωι μειζονα
επιδειξασθαι την σπουδην. 3.8 Ὁ μεν γαρ προ τουτου χρονος παλαιστρα και
γυμνασιον ην και συγγνωμην ειχε τα πτωματα· απο δε της σημερον ημερας το
σταδιον ανεωιγεν, ο αγων εφεστηκε, το θεατρον ανω καθηται, ουκ ανθρωπων φυσις
μονον αλλα και αγγελων δημος θεωρει τα παλαισματα και βοαι Παυλος Κορινθιοις
γραφων· «Θεατρον εγενηθημεν τωι κοσμωι, ουκ ανθρωποις δε μονον αλλα και
αγγελοις.» Ἄγγελοι τοινυν θεωρουσιν, ο των αγγελων δεσποτης αγωνοθετει· τουτο
ου τιμη μονον εστιν αλλα και ασφαλεια. Ὅταν γαρ ο την ψυχην αυτου θεις υπερ
ημων ουτος κρινηι τα παλαισματα, ποιας ου τιμης τουτο, ποσης ουκ ασφαλειας; 3.9
Ἐπι μεν ουν των ολυμπιακων αγωνων ο βραβευων μεσος εστηκε των
αγωνιζομενων, ουτε τουτωι ουτε εκεινωι προσκειμενος, αλλα αναμενων το τελος.
∆ια τουτο και μεσος εστηκεν επει και τηι γνωμηι μεσος εστιν. Ἐπι δε ημων και του
διαβολου ου μεσος εστηκεν ο Χριστος, αλλ' ημων ολος εστι. Και οτι ουκ εστι μεσος
αλλα μεθ' ημων ολος εστι, σκοπει εντευθεν. Ἡμας εις τον αγωνα εισιοντας ηλειψεν,
εκεινον εδησεν· ημας ηλειψεν ελαιον αγαλλιασεως, εκεινον εδησε δεσμοις αλυτοις
ινα συμποδιζηται προς τα παλαισματα. Ἐμοι καν υποσκελισθηναι συμβηι χειρα ορεγει
και πεσοντα ανιστησι και πατειν αυτον παλιν ποιει· «Πατειτε γαρ, φησιν, επανω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

οφεων και σκορπιων και επι πασαν δυναμιν του εχθρου.» 3.10 Ἐκεινωι μετα την
νικην γεενναν ηπειλησεν· εγω εαν νικησω στεφανουμαι· εκεινος εαν νικησηι
κολαζεται. Και ινα γνωις οτι τοτε μαλλον τιμωρειται οταν κρατησηι, φερε σοι δειξω
εκ των πραγματων. Ἐνικησε τον Ἀδαμ και υπεσκελισε. Τι ουν το επαθλον της νικης;
«Ἐπι τωι στηθει και τηι κοιλιαι πορευσηι και γην φαγηι πασας τας ημερας της ζωης
σου.» Ει δε τον αισθητον οφιν ουτως εκολασε, ποιαι τιμωριαι κολασει τον νοητον; Ει
τοιαυτη καταδικη του οργανου, ευδηλον οτι πολλωι μειζων κολασις μενει τον
τεχνιτην. Καθαπερ γαρ πατηρ φιλοστοργος τον αποκτειναντα τον υιον τον εαυτου
ευρων ουχι τον φονεα τιμωρειται μονον αλλα και την μαχαιραν αυτην κατακοπτει,
ουτω δη και ο Χριστος ευρων τον διαβολον αποκτειναντα τον ανθρωπον, ουχι τον
διαβολον μονον εκολασεν αλλα και αυτην την μαχαιραν κατεκλασεν. 3.11 Ουκουν
θαρρουντες αποδυσωμεθα προς τα παλαισματα· και γαρ οπλα ημιν περιεβαλε
χρυσιου παντος στιλπνοτερα, αδαμαντος παντος ισχυροτερα, πυρος παντος
θερμοτερα και σφοδροτερα, αερος παντος κουφοτερα. Ουδε γαρ βαρυνει τα γονατα
των οπλων τουτων η φυσις, αλλ' αναπτεροι τα μελη, και μετεωριζει, καν εις τον
ουρανον αναπτηναι βουληθηις μετα των οπλων τουτων, το κωλυον ουδεν. Καινη
γαρ των οπλων η φυσις επειδη και καινος της μαχης ταυτης ο τροπος· ανθρωπος γαρ
ων δαιμοσι πυκτευειν αναγκαζομαι, σαρκα περικειμενος προς ασωματους δυναμεις
παλαιω. ∆ια τουτο μοι τον θωρακα ουκ απο σιδηρου αλλ' απο δικαιοσυνης εποιησεν
ο Θεος· δια τουτο μοι τον θυρεον ουκ απο χαλκου αλλ' απο πιστεως κατεσκευασεν.
Ἔχω και μαχαιραν ηκονημενην, το του πνευματος ρημα. Ἐκεινος αφιησι βελη κατ'
εμου, εχω μαχαιραν εγω· εκεινος τοξοτης εστιν, εγω οπλιτης ειμι. Μαθε και απο
τουτου την διανοιαν εκεινου· ο τοξοτης εγγυς ελθειν ου τολμαι αλλα πορρωθεν
βαλλει. 3.12 Τι δαι; Ἆρα οπλα κατεσκευασε μονον; Ουχι, αλλα και τραπεζαν
ητοιμασεν οπλου παντος δυνατωτεραν, ινα μη καμνων πολεμηις, ινα τρυφων
περιγινηι του πονηρου. Ἂν γαρ ιδηι σε μονον απο των δειπνων επανιοντα των
δεσποτικων, καθαπερ λεοντα ιδων τις πυρ απο του στοματος αφιεντα, ουτω φευγει
παντος ανεμου σφοδροτερον· καν δειξηις αυτωι την γλωτταν ηιμαγμενην τωι αιματι
τωι τιμιωι, ουδε στηναι δυνησεται· αν δειξηις το στομα πεφοινιγμενον, καθαπερ
θηριον ευτελες ουτως επι τα οπισω δραμειται. 3.13 Βουλει τοινυν του αιματος
τουτου μαθειν την ισχυν; Ἀναδραμωμεν επι τον τυπον αυτου, επι τα παλαια
διηγηματα τα εν Αιγυπτωι. ∆εκατην εμελλε πληγην επαγειν ο Θεος τοις Αιγυπτιοις·
τα πρωτοτοκα γαρ αυτων εβουλετο ανελειν επειδη τον πρωτοτοκον αυτου κατειχον
λαον. Τι ουν ινα γενηται ωστε μη συμπλεκεσθαι τους Ἰουδαιους τοις Αιγυπτιοις,
επειδη εις κατειχεν αυτους τοπος; Μαθε του τυπου την δυναμιν ινα μαθηις και της
αληθειας την ισχυν. Πληγη θεηλατος εμελλεν ανωθεν φερεσθαι και ο ολοθρευων
επηιει ταις οικιαις. 3.14 Τι ουν ο Μωυσης; «Θυσατε, φησιν, αμνον αμωμον και το αιμα
αυτου επιχρισατε ταις θυραις.» Τι λεγεις; Αιμα αλογου συζειν ανθρωπους τους
λογικους οιδε; Ναι, φησιν, ουκ επειδη αιμα εστιν αλλ' επειδη του αιματος του
δεσποτικου τυπος εστι. Καθαπερ γαρ οι ανδριαντες οι βασιλικοι αψυχοι οντες και
αναισθητοι τους καταφευγοντας εις αυτους ανθρωπους αισθητικους και εμψυχους
οντας διασυζουσιν, ουκ επειδη χαλκος εισιν αλλ' επειδη εικων του βασιλεως εισιν,
ουτω δη και το αιμα εκεινο το αναισθητον και αψυχον τους ψυχην εχοντας
ανθρωπους εσωσεν, ουκ επειδη αιμα ην αλλ' επειδη του αιματος τουτου τυπος ην.
3.15 Τοτε ειδεν ο ολοθρευων το αιμα ταις θυραις επικεχρισμενον και ουκ ετολμησεν
εισπηδησαι· νυν αν ιδηι ο διαβολος ουχι θυραις επικεχρισμενον το αιμα του τυπου
αλλα τωι στοματι των πιστων επικεχρισμενον το αιμα της αληθειας ταις θυραις του
ναου του χριστοφορου, ου πολλωι μαλλον εαυτον καθεξει; Ει γαρ αγγελος ιδων τον
τυπον ηιδεσθη, πολλωι μαλλον ο διαβολος ιδων την αληθειαν φευξεται. 3.16 Βουλει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

μαθειν και ετερωθεν του αιματος τουτου την ισχυν; Βλεπε ποθεν ερρευσε την αρχην
και ποθεν την πηγην εσχεν, ανωθεν απο του σταυρου, απο της πλευρας της
δεσποτικης. Τεθνηκοτος γαρ, φησι, του Χριστου και εν τωι σταυρωι οντος ετι,
προσελθων ο στρατιωτης ενυξε την πλευραν τηι λογχηι, ειτα εξηλθεν υδωρ και αιμα.
Και το μεν του βαπτισματος συμβολον ην, το δε των μυστηριων. ∆ια τουτο ουκ
ειπεν· Ἐξηλθεν αιμα και υδωρ αλλα πρωτον εξηλθε το υδωρ και τοτε το αιμα, επειδη
πρωτον το βαπτισμα και τοτε τα μυστηρια. Ἔνυξε τοινυν την πλευραν ο στρατιωτης
εκεινος, διωρυξε τον τοιχον του αγιου ναου και εγω τον θησαυρον ευρον και τον
πλουτον ελαβον. Ουτω και επι του αμνου γεγονεν· οι Ἰουδαιοι εσφαζον το προβατον
και εγω την σωτηριαν την απο της θυσιας εκαρπωσαμην. 3.17 «Ἐξηλθεν απο της
πλευρας υδωρ και αιμα.» Μη παραδραμηις απλως, αγαπητε, το μυστηριον. Ἔχω γαρ
και ετερον λογον ειπειν μυστικον· ειπον οτι του βαπτισματος συμβολον και των
μυστηριων εστι το αιμα εκεινο και το υδωρ. Ἐξ εκατερων τουτων η εκκλησια
γεγεννηται, «δια λουτρου παλιγγενεσιας και ανακαινωσεως Πνευματος αγιου», δια
βαπτισματος και δια μυστηριων. Τα δε συμβολα του βαπτισματος και των μυστηριων
απο της πλευρας. Ἀπο της πλευρας αρα την εκκλησιαν εδημιουργησεν ο Χριστος,
καθαπερ απο της πλευρας του Ἀδαμ την Ευαν εδημιουργησε. 3.18 ∆ια τουτο και
Μωυσης περι του πρωτου ανθρωπου διεξιων λεγει· «Ὀστουν εκ των οστεων μου και
σαρξ εκ της σαρκος μου», την πλευραν ημιν αινιττομενος του δεσποτου. Ὥσπερ γαρ
τοτε ελαβεν ο Θεος την πλευραν και διεπλασε γυναικα, ουτως εδωκεν ημιν αιμα και
υδωρ εκ της πλευρας αυτου και ανεπλασε την εκκλησιαν. Ὥσπερ ουν τοτε εν τηι
εκστασει την πλευραν ελαβε, καθευδοντος του Ἀδαμ, ουτω και νυν μετα τον
θανατον το αιμα και το υδωρ εδωκεν, εν πρωτοις δε το υδωρ ειτα το αιμα. Ἀλλ' οπερ
τοτε η εκστασις, τουτο νυν ο θανατος γεγονεν ινα μαθηις οτι ο θανατος ουτος υπνος
λοιπον εστιν. 3.19 Ειδετε πως συνηψεν εαυτωι την νυμφην ο Χριστος; Ειδετε ποιαι
παντας ημας τρεφει τροφηι; Ἐκ της αυτης τροφης και συνεστηκαμεν και τρεφομεθα.
Καθαπερ γαρ γυνη το τεχθεν οικειωι τρεφει αιματι και γαλακτι, ουτω και ο Χριστος
ους εγεννησεν αυτος οικειωι τρεφει διηνεκως αιματι. 3.20 Ἐπει ουν τοσαυτης
απελαυσαμεν δωρεας πολλην επιδειξωμεθα την σπουδην και αναμνησθωμεν των
συνθηκων ων εθεμεθα προς αυτον. Ὑμιν λεγω και τοις νυν μεμυημενοις και τοις
παλαι και προ πολλων ετων· κοινος γαρ προς παντας ημας ο λογος επειδη και
παντες εθεμεθα προς αυτον συνθηκας ας εγραψαμεν ου μελανι αλλα πνευματι, ου
καλαμωι αλλα γλωττηι. Τουτωι γαρ τωι καλαμωι αι συνθηκαι αι προς τον Θεον
γραφονται· δια τουτο και ο ∆αβιδ φησιν· «Ἡ γλωσσα μου καλαμος γραμματεως
οξυγραφου.» Ὡμολογησαμεν αυτου την δεσποτειαν, ηρνησαμεθα την τυραννιδα την
διαβολικην, τουτο χειρογραφον εγενετο, τουτο συνθηκη, τουτο γραμματειον. 3.21
Ὁρατε μη παλιν υποχειριοι γενωμεθα τωι γραμματειωι τουτωι. Ἦλθεν απαξ ο Χριστος,
ευρεν ημων χειρογραφον πατρωιον οπερ εγραψεν ο Ἀδαμ. Ἐκεινος την αρχην
εισηνεγκε του χρεους, ημεις το δανειον ηυξησαμεν ταις μετα ταυτα αμαρτιαις.
Καταρα ην εκει και αμαρτια και θανατος και νομου κατακρισις· παντα ταυτα ανειλεν
ο Χριστος και συνεχωρησε. Και βοαι ο Παυλος λεγων· «Το χειρογραφον των
αμαρτιων ημων ο ην υπεναντιον ημιν, και αυτο ηρκεν απο του μεσου, προσηλωσας
αυτο τωι σταυρωι.» Ουκ ειπεν απαλειψας αυτο, ουκ ειπεν χαραξας αλλα προσηλωσας
αυτο τωι σταυρωι, ινα μηδε ιχνος αυτου μεινηι. ∆ια τουτο ουκ απηλειψεν αλλα
διερρηξεν· οι γαρ ηλοι του σταυρου διερρηξαν αυτο και διεφθειραν ινα αχρηστον
γενηται του λοιπου. 3.22 Και ουκ εν γωνιαι και λαθραι αλλ' εν μεσωι της οικουμενης
εφ' υψηλου του ικριου την διαλυσιν εποιησατο. Βλεπετωσαν αγγελοι, φησιν,
βλεπετωσαν αρχαγγελοι, βλεπετωσαν αι ανω δυναμεις, βλεπετωσαν και οι πονηροι
δαιμονες και αυτος ο διαβολος, οι ποιησαντες υπευθυνους ημας των οφληματων επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

των δανειστων· διαρρηγνυται το χειρογραφον ινα μη μετα ταυτα ημιν
επιπηδησωσιν. 3.23 Ἐπει ουν διερραγη το προτερον, σπουδασωμεν οπως μη γενηται
παλιν αλλο χειρογραφον· δευτερος γαρ σταυρος ουκ εστιν, ου δευτερα αφεσις δια
λουτρου παλιγγενεσιας. Ἄφεσις μεν γαρ εστι, δια λουτρου δε ουκ εστι δευτερα
αφεσις. Ἀλλα μη ραιθυμωτεροι γενωμεθα, παρακαλω. Ἐξηλθες εξ Αιγυπτου, ω
ανθρωπε, μηκετι παλιν Αιγυπτον και τα Αιγυπτου ζητει κακα· μηκετι του πηλου και
της πλινθειας μεμνησο· πηλος γαρ και πλινθεια τα παροντα του βιου πραγματα, επει
και αυτο το χρυσιον πριν η γενεσθαι χρυσιον ουδεν ετερον εστιν η γη. 3.24 Ειδον
θαυματα Ἰουδαιοι· και συ νυν μειζονα οψει και πολλωι λαμπροτερα η τοτε οτε οι
Ἰουδαιοι εξηιεσαν εξ Αιγυπτου. Ουκ ειδες τον Φαραω μετα των οπλων
αποπνιγομενον, αλλ' ειδες τον διαβολον μετα των οπλων καταποντιζομενον.
∆ιεβησαν εκεινοι πελαγος, διεβης συ θανατον· απηλλαγησαν Αιγυπτιων εκεινοι,
ηλευθερωθης δαιμονων συ· δουλειαν απεθεντο βαρβαρικην Ἰουδαιοι, συ δε την
πολλωι καλεπωτεραν την της αμαρτιας. 3.25 Βουλει και ετερωθεν μαθειν πως
μειζονων ηξιωθης συ; Ἰουδαιοι τοτε ουκ ηδυνηθησαν ιδειν το προσωπον Μωυσεως
δοξαζομενον και ταυτα συνδουλου και συγγενους οντος· συ δε το προσωπον ειδες
του Χριστου εν τηι δοξηι αυτου. Και βοαι Παυλος λεγων· «Ἡμεις δε ανακεκαλυμμενωι
προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομεθα.» Ειχον εκεινοι τον Χριστον επομενον
τοτε, αλλα πολλωι μαλλον ημιν νυν επεται. Ἐκεινοις μεν γαρ τοτε ο Κυριος
ηκολουθει δια την χαριν Μωυσεως, ημιν δε ου δια την χαριν Μωυσεως μονον αλλα
και δια την οικειαν υμων ευπειθειαν. Ἐκεινοις μετα την Αιγυπτον ερημος, σοι δε
μετα την εξοδον ουρανος. Ειχον εκεινοι ηγεμονα και στρατηγον αριστον Μωσεα,
εχομεν και ημεις αλλον Μωυσην τον Θεον προηγουμενον ημιν και στρατηγουντα.
3.26 Τι γαρ το τεκμηριον του Μωυσεως εκεινου; «Ἦν γαρ, φησιν, Μωσης πραοτερος
απαντων ανθρωπων των επι της γης.» Τουτο τις ειπων και περι τουτου του
Μωυσεως ουκ αν αμαρτοι. Και γαρ και τουτωι συμπαρην το πραοτατον Πνευμα ως
ομοουσιον και συγγενες. Μωυσης τοτε ανετεινε τας χειρας εις τον ουρανον και
κατηνεγκεν αρτον αγγελων το μαννα. Ουτος ο Μωυσης ανατεινων τας χειρας εις
τον ουρανον φερει την αιωνιον τροφην. Ἐκεινος επληξε την πετραν και εξεβαλε
ποταμους υδατων· ουτος απτεται της τραπεζης, πληττει την νοητην τραπεζαν και
πηγας πνευματος αναβλυζειν ποιει. ∆ια τουτο καθαπερ πηγη εν τωι μεσωι η τραπεζα
κειται, ινα πανταχοθεν τα ποιμνια περιρρεηι την πηγην, ινα απολαυηι των σωτηριων
ναματων. 3.27 Ἐπει ουν τοιαυτη μεν ενταυθα η πηγη, τοιαυτη δε η ζωη και μυριων η
τραπεζα γεμει των αγαθων και πανταχοθεν ημιν βρυει τα δωρα τα πνευματικα, μετα
αληθινης καρδιας προσελθωμεν, μετα συνειδοτος καθαρου, ινα λαβωμεν χαριν και
ελεον εις ευκαιρον βοηθειαν· χαριτι και φιλανθρωπιαι του μονογενους Υιου, κυριου
δε σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι και τωι ζωοποιωι
Πνευματι δοξα, τιμη, κρατος, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

4.t ΛΟΓΟΣ ∆ʹ Του αυτου προς τους νεοφωτιστους και εις το ρητον του
αποστολου· «Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις· τα αρχαια παρηλθεν, ιδου
γεγονε τα παντα καινα».
4.1 Φαιδροτερον σημερον ορω του συνηθους τον συλλογον και την του Θεου
εκκλησιαν αγαλλομενην επι τοις οικειοις τεκνοις. Καθαπερ γαρ μητηρ φιλοστοργος
ορωσα τους εαυτης παιδας κυκλουντας αυτην ηδεται και σκιρται και πτερουται υπο
της ηδονης, τον αυτον δη τροπον και η πνευματικη αυτη μητηρ βλεπουσα τα εαυτης
τεκνα χαιρει και γεγηθεν ορωσα εαυτην καθαπερ πολυφορον αρουραν κομωσαν τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

σταχυσι τουτοις τοις πνευματικοις. Σκοπει δε μοι, αγαπητε, της χαριτος την
υπερβολην. Ἰδου γαρ εν μιαι νυκτι ποσους αθροον απετεκεν η πνευματικη αυτη
μητηρ. Και μη θαυμασηις· τοιαυται γαρ αι ωδινες αι πνευματικαι· ου δεονται χρονου
και περιοδου μηνων. 4.2 Φερε ουν και ημεις συνησθωμεν και κοινωνησωμεν αυτηι
της ευφροσυνης. Ει γαρ επι ενι αμαρτωλωι μετανοουντι χαρα γινεται εν ουρανωι,
πολλωι μαλλον επι τοσουτωι πληθει προσηκει σκιρταν ημας και ευφραινεσθαι και
δοξαζειν τον φιλανθρωπον Θεον επι τηι ανεκδιηγητωι αυτου δωρεαι. Και γαρ αληθως
παντα λογον υπερβαινει των του Θεου δωρεων το μεγεθος. Ποιος νους, ποια
διανοια, ποιος λογισμος καταλαβειν δυνησεται της του Θεου φιλανθρωπιας την
υπερβολην και των αφατων δωρεων τα μεγεθη α τηι των ανθρωπων φυσει
κεχαρισται. 4.3 Οι γαρ χθες και πρωην δουλοι της αμαρτιας και απαρρησιαστοι και
υπο την τυραννιδα του διαβολου τυγχανοντες και καθαπερ αιχμαλωτοι ουτως
αγομενοι και περιαγομενοι, ιδου σημερον εις την των υιων ταξιν εδεχθησαν και τα
των αμαρτηματων αποθεμενοι φορτια και την βασιλικην ενδυσαμενοι στολην, αυτωι
σχεδον αντιλαμπουσι τωι ουρανωι και φαιδροτερον των αστερων τουτων οφθεντες
το φως καταυγαζουσι των εις αυτους ορωντων τας οψεις. Ἐκεινοι μεν γαρ εν νυκτι
μονον φαινουσιν· εν ημεραι δε ουκ αν ποτε φανειεν. Ουτοι δε και εν νυκτι και εν
ημεραι ομοιως λαμπουσιν, αστερες γαρ εισι πνευματικοι, και προς αυτο το ηλιακον
αμιλλωνται φως, μαλλον δε και τουτο πολλωι τωι μετρωι υπερακοντιζουσιν. Ει γαρ
και ταυτηι τηι εικονι εχρησατο ο δεσποτης Χριστος δεικνυς των δικαιων την εν τωι
μελλοντι αιωνι φαιδροτητα ειπων· «Τοτε οι δικαιοι εκλαμψουσιν ως ο ηλιος», ουκ
επειδη τοσουτον λαμπουσιν μονον αλλ' επειδη ουκ ην ετερον αισθητον παραδειγμα
ευρειν τουτου φαιδροτερον, δια τουτο ταυτηι τηι εικονι παρεβαλε την των δικαιων
ληξιν. 4.4 Τουτους ουν και ημεις σημερον περιπτυξωμεθα τους των αστερων μαλλον
φαινειν δυναμενους, τους ταις ηλιακαις ακτισιν αντιλαμποντας, και μη μονον ταις
σωματικαις ταυταις χερσιν αυτους περιβαλωμεν αλλα και δια της παραινεσεως της
πνευματικης την περι αυτους φιλοστοργιαν επιδειξωμεθα και παρακαλεσωμεν,
εννοησαντας της φιλοτιμιας του δεσποτου την υπερβολην και του ιματιου την
φαιδροτητα οπερ ενδυσασθαι κατηξιωθησαν. «Ὅσοι γαρ, φησιν, εις Χριστον
εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυσασθε», ουτω λοιπον απαντα και ποιειν και πραττειν
ωσανει τον των ολων δημιουργον και δεσποτην της ημετερας φυσεως τον Χριστον
ενοικον εχοντας. Ὅταν δε ειπω τον Χριστον, και τον Πατερα λεγω και το Πνευμα το
αγιον. Και γαρ αυτος υπεσχετο λεγων· «Ἐαν τις αγαπαι με και τας εντολας μου
τηρησηι, εγω και ο Πατηρ ελευσομεθα και μονην παρ' αυτωι ποιησομεν.» 4.5 Ὁ
τοιουτος λοιπον καν εν γηι βαδιζηι, ως εν ουρανοις διατριβων ουτω διακεισεται, τα
ανω φρονων, τα ανω φανταζομενος, ουκετι δεδοικως του πονηρου δαιμονος τας
επιβουλας. Ὅταν γαρ ιδηι την τοσαυτην μεταβολην ο διαβολος και οτι οι προτερον
υπο την αυτου δεσποτειαν οντες εις τοσουτον υψος ανηνεχθησαν και τοσαυτης
ηξιωθησαν φιλανθρωπιας παρα του δεσποτου, κατηισχυμμενος απεισιν ουδε
αντιβλεψαι τολμων· ουδε γαρ φερει τας μαρμαρυγας τας εντευθεν απαστραπτουσας,
αλλ' υπο της αυγης του φωτος του εντευθεν εκπεμπομενου αποτυφλωθεις τας οψεις
απεισι νωτα δους. 4.6 Ἀλλ' υμεις οι νεοι του Χριστου στρατιωται, οι εις τον ουρανον
σημερον πολιτογραφηθεντες, οι εις την εστιασιν ταυτην την πνευματικην κληθεντες
και της τραπεζης της βασιλικης απολαυειν μελλοντες, αξιαν του μεγεθους των
δωρεων την προθυμιαν επιδειξασθε ινα και πλειονα την ανωθεν χαριν επισπασησθε.
Φιλανθρωπος γαρ ων ο δεσποτης ο ημετερος, επειδαν ιδηι επι τοις ηδη παρασχεθεισιν
ευγνωμονας γενομενους και πολλην την φυλακην περι το των δωρεων μεγεθος
επιδειξαμενους, επιδαψιλευεται την χαριν καν μικρον τι εισενεγκωμεν μεγαλαις
αυτος ημας φιλοτιμειται ταις δωρεαις. 4.7 Ἐπει και Παυλος ο της οικουμενης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

διδασκαλος προ τουτου διωκων την εκκλησιαν και πανταχου περιων και συρων
ανδρας και γυναικας και παντα συγχεων και ταρασσων και πολλην την μανιαν
επιδεικνυμενος, επειδη φιλανθρωπιας απελαυσε παρα του δεσποτου και
καταυγασθεις τωι φωτι τωι νοητωι απεθετο το σκοτος της πλανης και προς την
αληθειαν εχειραγωγηθη και δια του βαπτισματος απελουσατο τα προλαβοντα
απαντα αμαρτηματα, αθροον ουδε το τυχον αναβαλλομενος, ο προ τουτου υπερ
Ἰουδαιων απαντα πραττων και πορθων την εκκλησιαν, ευθεως συνεχυνε τους
Ἰουδαιους τους κατοικουντας εν ∆αμασκωι, κηρυσσων οτι ο εσταυρωμενος αυτος
εστιν ο υιος του Θεου. 4.8 Ειδες ευγνωμοσυνην; Ειδες δι' αυτων των πραγματων
ημιν δεικνυντα οτι και τα προτερα εξ αγνοιας επραττεν; Ειδες πως δι' αυτης της
πειρας των πραγματων απαντας ημας εδιδαξεν οτι δικαιως ηξιωθη της ανωθεν
φιλανθρωπιας και προς την της αληθειας οδον εχειραγωγηθη. Ὁ γαρ αγαθος Θεος,
επειδαν ιδηι την ψυχην ευγνωμονα μεν, δι' αγνοιαν δε πλανωμενην, ου περιοραι ουδε
αφιησιν επι πολυ απρονοητον αλλα τα παρ' εαυτου απαντα επιδεικνυται και ουδεν
παραλιμπανει των εις την ημετεραν σωτηριαν συντεινοντων, μονον εαν ημεις
εαυτους αξιους κατασκευασωμεν του μετα δαψιλειας την ανωθεν επισπασασθαι
χαριν, καθαπερ και ο μακαριος ουτος· 4.9 Ἐπειδη γαρ α προτερον ειργαζετο εξ
αγνοιας απαντα ειργασατο και νομιζων τον νομον ζηλωι διεκδικειν, θορυβου και
ταραχης πασι αιτιος καθιστατο, μαθων παρ' αυτου του νομοθετου οτι την εναντιαν
οδον βαδιζει και κατα κρημνων απιων ουκ αισθανεται, ουχ υπερεθετο, ουκ
ανεβαλετο, αλλ' ευθεως επειδη κατελαμψεν αυτον το φως το νοητον πασαν την
πλανην αποθεμενος κηρυξ της αληθειας καθιστατο και εκεινους πρωτους επι την
της ευσεβειας οδον αγειν εβουλετο προς ους και τας επιστολας εκομιζε παρα των
αρχιερεων λαβων, καθως και αυτος τωι των Ἰουδαιων πληθει δημηγορων ελεγεν·
«Ὡς και ο αρχιερευς μαρτυρει μοι και παν το πρεσβυτεριον οτι επιστολας δεξαμενος
παρ' αυτων εις ∆αμασκον επορευομην προς τους αρχιερεις ωστε και τους εκει οντας
δεδεμενους αναγαγειν εις Ἱερουσαλημ.» 4.10 Ειδες αυτον καθαπερ λεοντα μεμηνοτα
και πανταχου περιτρεχοντα; Ὅρα αυτον παλιν αθροον εις ημεροτητα προβατου
μεταβαλλομενον και τον προ τουτου δεσμευοντα και εις φυλακας εμβαλλοντα και
παντας τους εις τον Χριστον πιστευοντας ελαυνοντα και διωκοντα εξαιφνης δια τον
Χριστον δια του τειχους εν σπυριδι χαλωμενον ινα διαφυγηι των Ἰουδαιων τας
επιβουλας, αλλοτε δια νυκτος εις Καισαρειαν εκπεμπομενον κακειθεν εις Ταρσον
εξαποστελλομενον ινα μη διασπασθηι υπο της των Ἰουδαιων μανιας. Ειδες, αγαπητε,
οση η μεταβολη; Ειδες οση η μεταστασις γεγονεν; Ειδες πως απολαυσας της ανωθεν
φιλοτιμιας μετα δαψιλειας τα παρ' εαυτου εισηνεγκε, τον ζηλον λεγω, την
θερμοτητα, την πιστιν, την ανδρειαν, την υπομονην, το φρονημα το υψηλον, την
γνωμην την ακαταπληκτον. ∆ιο και πλειονος ηξιωθη της ανωθεν ροπης. Ὅθεν και
γραφων ελεγε· «Περισσοτερον αυτων παντων εκοπιασα, ουκ εγω δε, αλλ' η χαρις
του Θεου η συν εμοι». 4.11 Τουτον δη, παρακαλω, και υμεις μιμησασθε, οι τον του
Χριστου ζυγον νυν υπελθειν καταξιωθεντες και της υιοθεσιας απολαυσαντες, και
τοσαυτην εκ προοιμιων ευθεως επιδειξασθε την θερμοτητα και την εις τον Χριστον
πιστιν ινα πλειονα εφελκυσησθε την ανωθεν χαριν και το παρασχεθεν υμιν ενδυμα
φαιδροτερον απεργασησθε και δαψιλους απολαυσητε της ευνοιας της παρα του
δεσποτου. Ει γαρ μηδεπω μηδεν εργασαμενους αγαθον αλλα και τοσαυτα φορτια
αμαρτηματων εχοντας επικειμενα τοσουτων ηξιωσε δωρεων, την οικειαν
φιλανθρωπιαν μιμουμενος, ου γαρ μονον αμαρτηματων απηλλαξε και δικαιοσυνην
εχαρισατο αλλα και αγιους απεδειξε και υιοθεσιαν παρεσχεν, ει τοινυν προλαβων
τοσαυτα εδωρησατο, ει τα παρ' εαυτων μετα τοσαυτας δωρεας εισενεγκειν
σπουδασετε και μετα της φυλακης των ηδη παρασχεθεντων και πολιτειας ακριβειαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

επιδειξεσθε, πως ου μειζονος παλιν αξιωθησεσθε της φιλοτιμιας; 4.12 Ἠκουσατε γαρ
σημερον του μακαριου Παυλου του νυμφαγωγου της εκκλησιας γραφοντος και
λεγοντος· «Ὥστε ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις»· ουχ ινα περι της αισθητης ταυτης
κτισεως νομισωμεν ειναι το ειρημενον, δια γαρ τουτο προσεθηκεν· «ει τις εν
Χριστωι» διδασκων ημας οτι ει τις προς την εις τον Χριστον πιστιν μετεταξατο,
καινην κτισιν ημιν επιδεικνυσι. Τι γαρ οφελος, ειπε μοι, τοσουτον καινον ιδειν
ουρανον και τα αλλα της κτισεως μερη, οσον κερδος ανθρωπον ιδειν απο κακιας επι
αρετην μετασταντα και απο της πλανης επι την αληθειαν μεταταξαμενον. Τουτο γαρ
καινην κτισιν και ο μακαριος ουτος ωνομασε, διο και επηγαγεν ευθεως· «Τα αρχαια
παρηλθεν, ιδου γεγονε τα παντα καινα», μονονουχι δεικνυς οτι καθαπερ ιματιον
παλαιον αποδυσαμενοι των αμαρτηματων το φορτιον δια της εις τον Χριστον
πιστεως, το καινον τουτο και φαιδρον ιματιον και την στολην την βασιλικην
περιεθεντο οι της πλανης ελευθερωθεντες και τωι φωτι της δικαιοσυνης
καταυγασθεντες· δια τουτο ελεγεν· «ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις· τα αρχαια
παρηλθεν, ιδου γεγονε τα παντα καινα». 4.13 Πως γαρ ου καινα και παραδοξα οταν ο
χθες και πρωην περι την τρυφην και την αδηφαγιαν εσχολακως αθροον εγκρατειαν
και λιτοτητα διαιτης ασπαζηται; Πως ου καινα και παραδοξα τα παντα οταν ο
προτερον ακολαστος και περι τας ηδονας του παροντος βιου καταδαπανωμενος,
εξαιφνης ανωτερος των παθων γεγονως, ως ουδε σωμα περικειμενος, ουτω την
σωφροσυνην και την αγνειαν μεταδιωκηι. 4.14 Ειδες πως οντως καινη κτισις εστι το
γεγενημενον; Ἡ γαρ του Θεου χαρις επεισελθουσα μετεπλασε και μετερρυθμισε τας
ψυχας και αλλας αντ' αλλων αυτας ειργασατο, ου την ουσιαν μεταβαλουσα αλλα
την προαιρεσιν μετασκευασασα και των οφθαλμων της διανοιας το κριτηριον ουκ
αφιεισα λοιπον εναντιαν περι των πραγματων εχειν την υποληψιν, αλλα καθαπερ
λημην τινα των οφθαλμων αποσκεδασασα παρεσχεν ακριβως οραν και της κακιας το
δυσειδες και αμορφον και της αρετης την πολλην ευμορφιαν και την φαιδροτητα.
4.15 Ειδες πως καθ' εκαστην ημεραν καινην εργαζεται κτισιν ο δεσποτης; Τις γαρ
ετερος επεισεν, ειπε μοι, τον πασαν την ζωην πολλακις καταναλωσαντα εις τας του
βιου ηδυπαθειας και λιθους προσκυνουντα και ξυλα και ταυτα θεους ηγουμενον,
αθροον εις τοσουτον υψος αρετης αναδραμειν ως εκεινων μεν απαντων υπεριδειν
και καταγελαν και τους λιθους λιθους οραν ωσαυτως και τα ξυλα ξυλα, τον δε των
ολων δημιουργον προσκυνειν και την εις αυτον πιστιν των εν τωι παροντι βιωι
παντων προτιμαν. 4.16 Ειδες πως η εις τον Χριστον πιστις και η προς την αρετην
επανοδος καινη κτισις λεγεται; Ἀκουωμεν τοινυν, παρακαλω, και οι παλαι
μεμυημενοι και οι προσφατον της φιλοτιμιας απολαυσαντες της δεσποτικης, της
αποστολικης παραινεσεως της λεγουσης· «Τα αρχαια παρηλθεν, ιδου γεγονε τα
παντα καινα» και των προτερων απαντων επιλαθομενοι, ωσπερ εν καινηι
πολιτευομενοι ζωηι ουτω τον εαυτων βιον μεταρρυθμισωμεν, και εννοουντες του
ενοικουντος εν ημιν το αξιωμα ουτως απαντα και λεγωμεν και πραττωμεν. 4.17 Ει
γαρ ανθρωποι τας βιωτικας λειτουργιας αναδεχομενοι και επι της εσθητος πολλακις
ην περικεινται τον τυπον των βασιλικων εικονων επιφερομενοι και δια τουτο
αξιοπιστοι τοις αλλοις απασι φαινομενοι, ουδεν ανασχοιντο αν ποτε πραξαι
τοιουτον ο της εσθητος εκεινης της τους τυπους εχουσης τους βασιλικους αναξιον
αν γενοιτο, αλλα καν αυτοι ποτε επιχειρησωσι, πολλους εχουσι τους διακωλυοντας,
καν ετεροι τινες αυτους κακως διαθειναι βουλοιντο, ικανην εχουσιν ασφαλειαν του
μηδεν αηδες παθειν της εσθητος την περιβολην, πολλωι δη μαλλον οι ουκ επι
ιματιου αλλ' επι ψυχης αυτον τον Χριστον εχοντες ενοικουντα και τον τουτου
Πατερα και του Πνευματος του αγιου την επιφοιτησιν, πολλην αν ειεν δικαιοι την
ασφαλειαν επιδεικνυσθαι και πασιν εαυτους καταδηλους ποιειν δια της ακριβους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

πολιτειας και της του βιου επιμελειας οτι την εικονα την βασιλικην επιφερουσιν.
4.18 Ὥσπερ γαρ εκεινοι επι της εσθητος κατα του στηθους τας μορφας δεικνυντες
τας βασιλικας πασι φανεροι καθεστηκασιν, ουτω και ημεις ει βουληθειημεν, οι απαξ
τον Χριστον ενδυσαμενοι και ενοικον αυτον εχειν καταξιωθεντες, δυνησομεθα δια
της του βιου ακριβειας και σιγωντες απασι δεικνυναι του ενοικουντος εν ημιν την
δυναμιν. Και ον τροπον νυν η της εσθητος υμων περιβολη και το φαιδρον των
ιματιων παντων επισπαται τας οψεις, ουτω και εις το διηνεκες, ει βουληθειητε,
δυνησεσθε την φαιδροτητα του ενδυματος του βασιλικου διατηρουντες,
ακριβεστερον η νυν δια της κατα Θεον πολιτειας και της πολλης ακριβειας τους
ορωντας απαντας εις τον ομοιον επισπασεσθαι ζηλον και εις την του δεσποτου
δοξολογιαν. 4.19 ∆ια γαρ τουτο και ο Χριστος ελεγε· «Λαμψατω το φως υμων
εμπροσθεν των ανθρωπων οπως ιδωσι τα καλα εργα υμων και δοξασωσι τον Πατερα
υμων τον εν τοις ουρανοις.» Ειδες πως παραινει λαμπειν το φως το εν ημιν ου δια
των ιματιων αλλα δια των εργων; Ειπων γαρ· «Λαμψατω το φως υμων», επηγαγεν·
«οπως ιδωσι τα καλα εργα υμων.» Τουτο το φως ου μεχρι των σωματικων
αισθησεων ισταται, αλλα και τας ψυχας των ορωντων και την διανοιαν καταυγαζει
και της κακιας το σκοτος διασκεδασαν προς την ελλαμψιν του οικειου φωτος και
την της αρετης μιμησιν επισπαται τους εντυγχανοντας. 4.20 «Λαμψατω, φησι, το
φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων.» Και καλως ειπεν «εμπροσθεν των
ανθρωπων». Τοσουτον υμων εστω, φησι, το φως ωστε μη μονον υμας καταλαμπειν
αλλα και εμπροσθεν των ανθρωπων φαινειν των δεομενων της τουτου χορηγιας.
Ὥσπερ ουν το αισθητον τουτο φως φυγαδευει το σκοτος και ορθα ποιει βαδιζειν
τους την αισθητην ταυτην οδευοντας οδον, ουτω και το νοητον φως το εκ της
αριστης πολιτειας τους υπο του σκοτους της πλανης το ομμα της διανοιας
τεθολωμενον εχοντας και ου δυναμενους ακριβως ιδειν της αρετης την οδον
καταυγαζει και την λημην των οφθαλμων της διανοιας αποκαθαιρει και προς την
ευθειαν αγει και ποιει βαδιζειν λοιπον επι την της αρετης οδον. 4.21 «Ὅπως ιδωσι τα
καλα εργα υμων και δοξασωσι τον 4.21 Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις.» Ἡ
αρετη, φησιν, η υμετερα και η περι την πολιτειαν ακριβεια και η των καλων εργων
κατορθωσις εις δοξολογιαν διεγειρετω τους ορωντας του κοινου παντων δεσποτου.
Ἕκαστος τοινυν υμων, παρακαλω, σπουδαζετω μετα τοσαυτης ακριβειας βιουν ινα
παρα παντων των εις υμας ορωντων η ευφημια εις τον δεσποτην αναφερηται. 4.22
∆ια τουτο και ο μακαριος ουτος ο μιμητης του Χριστου, ο της αριστης πολιτειας
διδασκαλος, ο πανταχου περιτρεχων και παντα ποιων υπερ της των ανθρωπων
σωτηριας, εγραφε λεγων· «Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις· τα αρχαια παρηλθεν, ιδου
γεγονε τα παντα καινα», μονονουχι παραινων και λεγων· Ἀπεθου το παλαιον
ενδυμα, ελαβες το καινον και τοσαυτην εχον την φαιδροτητα ως αυταις αντιλαμπειν
ταις ακτισι ταις ηλιακαις· σκοπει οπως επι της αυτης φαιδροτητος διατηρηις του
ενδυματος το καλλος. Ἕως γαρ αν βλεπηι ο πονηρος δαιμων εκεινος και εχθρος της
σωτηριας της ημετερας απαστραπτον ημων τουτο το ενδυμα το πνευματικον, ου
τολμαι ουδε πλησιον στηναι, ουτω δεδοικεν αυτου την φαιδροτητα. Ἀποτυφλοι γαρ
αυτου τας οψεις η αστραπη η εντευθεν εκπηδωσα. 4.23 ∆ιο, παρακαλω, ηδη εξ αρχης
και εκ προοιμιων πολυν τον αγωνα, πολλην την φαιδροτητα επιδειξασθε, δια
παντων του ενδυματος τουτου το καλλος λαμπροτερον και φαιδροτερον
κατασκευαζοντες και μητε λογος της γλωττης απλως και εικηι προπηδατω, αλλα
προτερον σκοπωμεν ει τι χρησιμον εχει και ει τινα οικοδομην τοις ακουουσι
παρεχειν δυναται και τοτε μετα πολλου του δεους τα ρηματα προφερωμεν, ωσανει
τινος εστωτος και ταυτα γραφηι παραδιδοντος, μνημονευοντες του παρα του Κυριου
ειρημενου· «Λεγω υμιν οτι παν ρημα αργον ο εαν λαλησωσιν οι ανθρωποι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

αποδωσουσι περι αυτου λογον εν ημεραι κρισεως.» 4.24 Μητε διαλεξις τοινυν
βιωτικη και ανονητος και μηδεν κερδος εχουσα παρ' ημων γινεσθω· καινην γαρ
ειλομεθα λοιπον πολιτειαν και εξηλλαγμενην και προσηκει ημας ακολουθα τηι
πολιτειαι διαπραττεσθαι ινα μη ταυτης αναξιοι γενωμεθα. Ουχ ορατε εν τοις
βιωτικοις αξιωμασι πως οι εις την παρ' αυτοις λεγομενην συγκλητον τελειν
σπουδαζοντες υπο των νομων των ανθρωπινων κωλυονται τινα διαπραττεσθαι των
τοις αλλοις ανθρωποις μετα αδειας συγκεχωρημενων; Τον αυτον δη τροπον και
ημεις οι τε νυν μεμυημενοι και οι παλαι ταυτης της χαριτος αξιωθεντες δικαιοι αν
ειημεν, εις την συγκλητον την πνευματικην απαξ απογραψαμενοι, μη τα αυτα τοις
αλλοις μετιεναι· αλλα και γλωττης ακριβειαν και διανοιας καθαροτητα
επιδεικνυσθαι και εκαστον ημων των μελων παιδαγωγειν μηδεν εργον
μεταχειριζειν ο μη πολυ το κερδος τηι ψυχηι πραγματευεται. 4.25 Οιον τι λεγω; Την
γλωτταν εις υμνους μονον και δοξολογιαν και αναγνωσιν των θειων λογιων και
διαλεξεις πνευματικας απασχολειν· «Ει τις γαρ λογος, φησιν, αγαθος προς
οικοδομην ινα δωι χαριν τοις ακουουσι· και μη λυπειτε το Πνευμα του Θεου εν ωι
εσφραγισθητε.» Ειδετε οτι το μη ταυτα ποιειν εις λυπην του αγιου Πνευματος
συντεινει; ∆ια τουτο, παρακαλω, σπουδαζωμεν μηδεν των λυπουντων το Πνευμα το
αγιον διαπραττεσθαι αλλα καν προιεναι δεηι, μη τα επιβλαβη συνεδρια επιδιωκωμεν
μηδε τους συλλογους τους ανοητους και φλυαριας γεμοντας αλλα προ παντων της
του Θεου εκκλησιας και των ευκτηριων οικων μηδεν ημιν εστω προτιμοτερον και
των συλλογων των πνευματικας εχοντων διαλεξεις. 4.26 Και εκαστον των παρ'
ημων γινομενων πολλης μετεχετω της κοσμιοτητος. «Στολισμος γαρ, φησιν, ανδρος
και γελως οδοντων και βημα ποδος αναγγελλει τα περι αυτου.» Της γαρ εν τηι ψυχηι
καταστασεως εικων αν γενοιτο σαφης η εξωθεν οψις, και η των μελων κινησις
εκεινης μαλιστα δεικνυσι την ευμορφιαν. Καν βαδιζωμεν επι της αγορας, τοιαυτη
ημων εστω η προοδος, τοσαυτης μετεχετω γαληνης και καταστασεως ως
επιστρεφειν εις την ημετεραν θεαν τους απαντωντας, και μητε οφθαλμος ρεμβεσθω
μητε οι ποδες ατακτα βαδιζετωσαν και η γλωττα μετα της ησυχιας και επιεικειας τα
ρηματα προφερετω και απλως απαντα τα εξωθεν μηνυετω της ενδοθεν καθημενης
ψυχης την ευμορφιαν, και ξενη τις και παρηλλαγμενη γινεσθω λοιπον ημων η
διαγωγη, επειδη καινα και ξενα εστι τα υμιν υπηργμενα, καθαπερ ο μακαριος
δεικνυσι Παυλος λεγων· «Ει τις εν Χριστωι, καινη κτισις.» 4.27 Και ινα μαθηις οτι
καινα και παραδοξα τα δεδωρημενα ημιν, οι προ τουτου του πηλου ατιμοτεροι και
χαμαι ως ειπειν συρομενοι αθροον χρυσου φαιδροτεροι γεγοναμεν και αντι της γης
τον ουρανον ηλλαξαμεθα. ∆ια τουτο και παντα τα δεδωρημενα ημιν τυγχανει
πνευματικα. Και γαρ το ενδυμα ημων πνευματικον και η τροφη ημων πνευματικη
και το πομα ημων πνευματικον· λοιπον ακολουθον αν ειη και τα εργα ημων και τας
πραξεις πασας ειναι πνευματικας. Αυται γαρ εισι καρπος του Πνευματος καθαπερ και
Παυλος λεγει· «Ὁ δε καρπος του Πνευματος εστιν αγαπη, χαρα, ειρηνη, μακροθυμια,
χρηστοτης, αγαθοσυνη, πιστις, πραοτης, εγκρατεια· κατα των τοιουτων ουκ εστι
νομος, φησιν.» Καλως ουτως ειπεν· ανωτεροι γαρ του νομου οι την αρετην
μετιοντες και ουχ υποκεινται νομωι· «∆ικαιωι γαρ, φησι, νομος ου κειται.» 4.28 Ειτα
τον καρπον του Πνευματος ημιν διελθων επηγαγεν· «Οι δε του Χριστου την σαρκα
εσταυρωσαν συν τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις», ως αν ειποι τις ανενεργητον
αυτην προς την των κακων εργασιαν απεδειξαν, απρακτον αυτην κατεστησαν,
ουτως αυτην κατηγωνισαντο ως ανωτεραν ειναι και των παθων και των επιθυμιων.
Τουτο γαρ ηινιξατο ειπων «εσταυρωσαν». Καθαπερ γαρ ο επι του σταυρου
προσηλωμενος και τοις ηλοις εκεινοις προσπεπαρμενος υπο των οδυνων
διακοπτομενος και εντευθεν κακειθεν ως ειπειν κεντουμενος, ουκ αν δυνηθειη ποτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

υπο σαρκικης επιθυμιας ενοχληθηναι αλλα και τα παθη παντα και επιθυμια πασα
πονηρα φυγαδευεται, της οδυνης ουδεμιαν χωραν εκεινοις τοις παθεσι παρεχουσης,
τον αυτον δη τροπον και οι τωι Χριστωι εαυτους αναθεντες ουτως αυτωι
προσηλωθησαν και κατεγελασαν των σωματικων αναγκων ωσανει σταυρωσαντες
εαυτους μετα των παθων και των επιθυμιων. 4.29 Οι τοινυν του Χριστου γενομενοι
και αυτον ενδυσαμενοι και της τροφης αυτου της πνευματικης και του ποτου
καταξιουμενοι, ουτως εαυτους ρυθμισωμεν ως μηδεν κοινον εχοντες προς τα του
παροντος βιου πραγματα. Και γαρ εις ετεραν πολιτειαν απεγραψαμεθα, εις την ανω
Ἱερουσαλημ. ∆ιο, παρακαλω, αξια της πολιτειας εκεινης τα εργα επιδειξωμεθα ινα
και δι' ων αυτοι την αρετην μετιμεν και δι' ων ετερους εις την του δεσποτου
δοξολογιαν εκκαλουμεθα, πολλην την ανωθεν ευνοιαν επισπασωμεθα. Ὅταν γαρ
δεσποτης ημων δοξαζηται, μετα πολλης και αυτος δαψιλειας τας παρ' εαυτου
δωρεας ημιν εκχει, ατε αποδεξαμενος ημων την ευγνωμοσυνην και ειδως ως ουκ εις
αχαριστους και αγνωμονας τας παρ' εαυτου ευεργεσιας κατατιθεται. 4.30 Οιδα οτι
μακρον εποιησα τον λογον. Ἀλλα συγγνωτε· η πολλη περι υμας φιλοστοργια εις
μηκος ημιν εξετεινε την διδασκαλιαν. Ὁρων γαρ υμων τον πλουτον τον
πνευματικον και ειδως του πονηρου δαιμονος την μανιαν και οτι νυν μαλιστα
πολλης υμιν δει της ασφαλειας και της φυλακης, δια τουτο ταυτα παρηινεσα ωστε
καθ' εκαστην ημεραν νηφειν και εγρηγορεναι και διηνεκη την αγρυπνιαν
επιδεικνυσθαι και την φυλακην περι τον θησαυρον υμων τουτον τον πνευματικον,
ινα μηδεμιαν παρεισδυσιν ο εχθρος της σωτηριας της ημετερας ευρειν δυνηθηι. 4.31
Τας συνθηκας τοινυν ας προς τον δεσποτην εθεσθε, ου μελανι ουδε χαρτηι ταυτας
εγγραψαντες αλλα τηι πιστει και τηι ομολογιαι, βεβαιους και ακινητους φυλαξαντες,
παντα τον της ζωης χρονον εν τηι αυτηι φαιδροτητι διαμενειν σπουδαζετε. Ἔξεστι
γαρ εαν βουλωμεθα τα παρ' εαυτων εισφερειν διηνεκως, ου μονον επι της αυτης
λαμπροτητος μειναι αλλα και φαιδροτεραν ημων εργασασθαι των ενδυματων
τουτων των πνευματικων την περιβολην, επει και Παυλος μετα την του
βαπτισματος χαριν οσον προηιει ο χρονος, τοσουτωι μαλλον λαμπροτερος και
φαιδροτερος εδεικνυτο, της χαριτος επανθουσης αυτωι. 4.32 Και ημεις τοινυν
σπουδασωμεν εφ' εκαστης ημερας περισκοπειν μηπου τινα σπιλον η ρυτιδα δεξηται
το φαιδρον ημων τουτο ενδυμα, αλλα μεχρι των μικρων νομιζομενων πολλην την
παραφυλακην ποιωμεθα ινα δυνηθωμεν και τα μεγαλα των αμαρτηματων
διαφυγειν. Ἐαν γαρ αρξωμεθα ενιων ως ευτελων καταφρονειν, κατα μικρον οδωι
βαδιζοντες και προς τα μεγαλα των πταισματων ηξομεν. ∆ιο παρακαλω και των
συνθηκων επι της διανοιας την μνημην υμας αει περιφερειν και πασιν οις
επεταξασθε, ταις πομπαις λεγω ταις διαβολικαις και ταις αλλαις πασαις μεθοδειαις
του πονηρου, τουτων διηνεκως φευγειν την λυμην και τας προς τον Χριστον
συνθηκας ακεραιους διαφυλαττειν ινα των πνευματικων τουτων δειπνων συνεχως
απολαυοντες και υπο της εντευθεν τροφης νευρουμενοι αχειρωτοι γενησθε ταις του
διαβολου μηχαναις. 4.33 Και δια της αριστης πολιτειας τοσαυτην επισπασησθε την
παρα του Πνευματος χαριν ως και υμας ακαταγωνιστους ειναι και την του Θεου
εκκλησιαν σκιρταν και γεγηθεναι επι τηι υμετεραι προκοπηι και τον απαντων ημων
δεσποτην δοξαζεσθαι και παντας ημας της των ουρανων βασιλειας καταξιωθηναι·
χαριτι και οικτιρμοις και φιλανθρωπιαι του μονογενους αυτου Υιου κυριου δε ημων
Ἰησου Χριστου μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και
αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

5.t ΛΟΓΟΣ Εʹ Του αυτου παραινεσις ωστε τρυφης απεχεσθαι και
πολυτελειας και μεθης και την συμμετριαν παντων προτιμαν· και προς
τους νεοφωτιστους.
5.1 Ει και η νηστεια παρηλθεν, αγαπητοι, αλλα μενετω η ευλαβεια. Ει και ο
της αγιας τεσσαρακοστης καιρος παρεδραμε, την γουν μνημην αυτης μη αποθωμεθα.
Ἀλλα μηδεις δυσχεραινετω, παρακαλω, προς την παραινεσιν· ουτε γαρ νηστευειν
αναγκαζων παλιν φημι ταυτα αλλα βουλομενος υμας και ανιεσθαι και ακριβεστεραν
νυν μαλλον την αληθη νηστειαν επιδεικνυσθαι. Ἔστι γαρ και μη νηστευοντα
νηστευειν. Και πως; Ἐγω λεγω· οταν βρωματων μεν μεταλαμβανωμεν αμαρτηματων
δε απεχωμεθα. Αυτη γαρ η επωφελης νηστεια και δια ταυτην και η των βρωματων
αποχη γινεται ιν' ευκολωτερον προς τον της αρετης δρομον τρεχωμεν. Ἂν τοινυν
βουλωμεθα και του σωματος την προσηκουσαν επιμελειαν ποιεισθαι και την ψυχην
καθαραν των αμαρτηματων διατηρειν, ουτω ποιωμεν πειθομενοι. 5.2 Και γαρ
ευκολωτερος ημιν ουτος εσται της νηστειας ο τροπος· διοτι επ' εκεινης της νηστειας,
της αποχης των βρωματων λεγω, πολλων ηκουον λεγοντων βαρεως φερειν της
ασιτιας τον πονον και ασθενειαν αιτιωμενων σωματος και πολλα ετερα
αποδυρομενων και λεγοντων υπο της αλουσιας και υδροποσιας διαφθειρεσθαι. Ἐπι
δε ταυτης της νηστειας ουδεν τοιουτον εστι προβαλεσθαι. Ἔξεστι γαρ και τουτων
απαντων απολαυειν και την καταλληλον τωι σωματι θεραπειαν προσαγειν και την
προσηκουσαν της ψυχης επιμελειαν ποιεισθαι. Ουδενος γαρ τουτων τεως απεχεσθαι
νυν παραινω. Ἁμαρτιας μονον αποστηθι και την εκεινης αποχην διηνεκως
επιδεικνυσο. Και ουτω δυνησηι εν παντι τωι της ζωης χρονωι την αληθη νηστειαν
επιτελειν. Ἐκεινων μεν γαρ ων απηριθμησαμεθα, η συμμετρος απολαυσις ου
κεκωλυται· η δε αμαρτια παντη απηγορευται· αυτη δε ουδαμοθεν τικτεται η απο της
τρυφης και αδηφαγιας και πολλης της βλακειας. ∆ιο, παρακαλω, ταυτα ακριβως
επισταμενους μη τα αδικα εις προφασιν ραιθυμιας χρησωμεθα. 5.3 Ὅπερ γαρ
πολλακις ειπον τουτο και νυν ερω· ωσπερ η χρεια και η συμμετρια της μεταληψεως
και τηι του σωματος υγιειαι και τηι της ψυχης καταστασει πολλην παρεχει την
ωφελειαν, ουτω παλιν η αμετρια εκατερωθεν διαφθειρει τον ανθρωπον. Ἡ γαρ
αδηφαγια και η μεθη του σωματος εκλυει τον τονον και της ψυχης διαφθειρει την
υγιειαν. ∆ιο φευγωμεν την αμετριαν και μη ραιθυμως περι την εαυτων σωτηριαν
διακεωμεθα· αλλ' ειδοτες οτι ριζα παντων των κακων εστιν, εκτεμωμεν αυτην μετα
ακριβειας. Καθαπερ γαρ απο πηγης τινος, ουτως απο της τρυφης και της μεθης
απαντα βλαστανει τα των αμαρτηματων ειδη, και οπερ εστιν η καυστικη υλη τωι
πυρι, τουτο η τρυφη και η μεθη προς τον των αμαρτηματων ολισθον· και ωσπερ εκει
πλειονα την πυραν αναπτει και την φλογα εις υψος εγειρει η της υλης αφθονια,
ουτω και ενταυθα την πυραν των αμαρτηματων αυξεσθαι παρασκευαζει το προς την
τρυφην και την μεθην εαυτους εκδιδοναι. 5.4 Και οιδα μεν οτι συνετοι οντες ουκ
ανεξεσθε μετα την ημετεραν παραινεσιν της χρειας υπερβηναι τους ορους. Ἐγω δε
νυν ευκαιρως παραινω ου ταυτην μονον την μεθην εκτρεπεσθαι αλλα και την ανευ
οινου εγγινομενην. Και γαρ αυτη παλιν χαλεπωτερα τυγχανει. Και μη ξενιζετω υμας
το λεγομενον· εστι γαρ και ανευ οινου μεθυειν. Και οτι μεθυειν ανευ οινου εστιν,
ακουε του προφητου λεγοντος· «Ουαι οι μεθυοντες ουκ απο οινου.» Ποια τοινυν εστι
μεθη ουκ απο οινου; Πολλη και διαφορος· και γαρ οργη ποιει μεθην και κενοδοξια
και απονοια και εκαστον των ολεθριων παθων των εν ημιν τικτομενων, ωσπερ
μεθην τινα και κορον εν ημιν εργαζεται και σκοτοι τον λογισμον τον ημετερον.
Ουδεν γαρ εστι μεθη η εκστασις των κατα φυσιν φρενων και παρατροπη λογισμων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

και εκπτωσις συνεσεως. 5.5 Τι τοινυν, ειπε μοι, ελαττον διακεινται των απο οινου
μεθυοντων οι οργιζομενοι και τωι θυμωι μεθυοντες και τοσαυτην επιδεικνυμενοι την
αμετριαν ως κατα παντων ομοιως χωρειν και μητε ρηματων φειδεσθαι μητε
προσωπων ειδεναι διαφοραν. Καθαπερ γαρ οι μαινομενοι και εξεστηκοτες κατα
κρημνων εαυτους ριπτουντες ουκ αισθανονται, τον αυτον δη τροπον και οι
οργιζομενοι και υπο του θυμου πολιορκουμενοι. ∆ιο και σοφος τις παραστησαι
βουλομενος της τοιαυτης μεθης τον ολεθρον φησιν· «Ἡ γαρ ροπη του θυμου αυτου
πτωσις αυτωι.» Ειδες πως εν βραχει ρηματι την υπερβολην του ολεθριου τουτου
παθους ημιν ηινιξατο; 5.6 Και η κενοδοξια δε παλιν και η απονοια ετερα μεθη,
μαλλον δε μεθης χαλεπωτερα. Ὁ γαρ τουτοις αλους τοις παθεσι και αυτων των
αισθητηριων ως ειπειν το κριτηριον απολλυσι και ουδεν ελαττον παλιν των
μαινομενων διακειται. Και γαρ καθ' εκαστην ημεραν υπο των παθων τουτων
σπαραττομενος ουκ αισθανεται μεχρις αν εις αυτον τον βυθον της κακιας
κατενεχθεις, ανιατοις εαυτον περιβαληι κακοις. Φυγωμεν τοινυν, παρακαλω, και την
απο του οινου μεθην και την απο των παθων των ατοπων εγγινομενην ημιν
σκοτωσιν των λογισμων και ακουωμεν του κοινου διδασκαλου της οικουμενης
λεγοντος· «Μη μεθυσκεσθε οινωι εν ωι εστιν ασωτια.» 5.7 Ειδες πως δηλον ημιν
εποιησε δια του ρηματος τουτου οτι εστι και ετερως μεθυειν; Ει γαρ μη ην και ετερα
μεθη, τινος ενεκεν ειπων· μη μεθυσκεσθε, προσεθηκεν· οινωι; Και ορα αυτου της
σοφιας την υπερβολην και της διδασκαλιας την ακριβειαν δια της επαγωγης· ειπων
γαρ· μη μεθυσκεσθε οινωι, επηγαγεν· εν ωι εστιν ασωτια, μονονουχι δεικνυς ημιν οτι
η τουτου αμετρια παντων ημιν αιτια γινεται των κακων. «Ἐν ωι εστι, φησιν, ασωτια»
τουτεστι δι' ου τον πλουτον της αρετης απολλυμεν. 5.8 Και ινα μαθηις οτι τουτο
αινιττεται, εξ αυτης της λεξεως πειρασομαι υμιν τουτο ποιησαι φανερον. Ἀσωτους
γαρ εκεινους καλειν ειωθαμεν των νεων ους εαν ιδωμεν την πατρυαν ουσιαν
απλως και εικηι καταδαπανωντας και εις ουδεν δεον, και ουτε καιρον ειδοτας εξοδου
ουτε δαπανης μετρον, αλλ' εν βραχει χρονωι παντα τον πατρικον πλουτον
καταναλισκοντας και εις εσχατην πενιαν καταφερομενους. Τοιουτοι εισι και οι υπο
της μεθης του οινου αλισκομενοι· ουδε γαρ ισασι λοιπον δεοντως διανεμειν της
διανοιας τον πλουτον, αλλα καθαπερ οι ασωτοι των νεων ουτω και ουτοι υπο της
μεθης καταβαπτιζομενοι καν ρηματα προεσθαι δεηι, καν απρεπη τινα φθεγξασθαι και
ολεθρον πολυν φεροντα, παντα αδεως και λεγουσι και πραττουσι και χειρον των
ασωτων εκεινων την των χρηματων ουσιαν καταναλισκοντων εις την εσχατην
πενιαν της αρετης εαυτους εμβαλλουσι, και τα απορρητα της διανοιας πολλακις
εκφεροντες ουκ αισθανονται, και πασαν αυτων της διανοιας την υπαρξιν
καταναλωσαντες ερημοι και γυμνοι πασης ευλαβειας και συνεσεως αθροον γινονται.
5.9 Ὁ γαρ μεθυων ουκ οιδεν οικονομησαι τους λογους αυτου εν κρισει, αλλ' ωσπερ
οικια παντοθεν ανεωιγμενη και πασιν ευεπιβατος τοις επιβουλευουσι τυγχανουσα,
ουτως εστιν η του τοιουτου διανοια αναπεπταμενη και υπο των ολεθριων παθων
σπαραττομενη. Μεθη γαρ ουδεν ετερον εστιν η προδοσια λογισμων και συμφορα
καταγελωμενη και νοσημα χλευαζομενον. Μεθη αυθαιρετος εστι δαιμων, μεθη
σκοτωσις λογισμων, μεθη συνεσεως ερημια, μεθη των εκ σαρκος παθων υπεκκαυμα.
Τον γαρ υπο δαιμονος ενοχλουμενον πολλακις και ελεουμεν· τουτωι δε και
αγανακτουμεν και οργιζομεθα. Τινος ενεκεν; Ὅτι εκεινο μεν επηρεια του δαιμονος
εστι, τουτο δε ραιθυμιας και πολλης ακρασιας δειγμα, και εκεινο μεν επιβουλη του
διαβολου, τουτο δε επιβουλη των οικειων λογισμων. 5.10 Και ινα μαθηις οτι ουτως
εχει, ορα μοι αυτον τα αυτα υπομενοντα τωι δαιμονωντι η και χαλεπωτερα. Ὥσπερ
γαρ ο δαιμονων αφρον εκ του στοματος αφιησι και καταπιπτει και ακινητος μενει
πολλακις επι του εδαφους, ουδε τους παροντας επιγινωσκων αλλα διαστρεφων των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

οφθαλμων τας κορας, τον αυτον δη τροπον και ο μεθυων, επειδαν η του οινου
αμετρια επεισελθουσα διαφθειρηι το κριτηριον των λογισμων, ομοιως εκεινωι ου
μονον αφρον εκ του στοματος προΐεται ουδε των νεκρων χειρον ερριμμενος κειται,
αλλα και χυμον πολλακις σεσηποτα εκ του στοματος προΐησι. Και εντευθεν λοιπον
γινεται και φιλοις αηδης και γυναικι επαχθης και παισι καταγελαστος και οικεταις
ευκαταφρονητος και πασιν απλως τοις ορωσιν ασχημοσυνης υποθεσις προκειται και
γελωτος. 5.11 Ειδες πως και των δαιμονωντων αθλιωτερον οι τοιουτοι διακεινται;
Βουλει μαθειν μετα τουτων απαντων και το κεφαλαιον των κακων; Τοσαυτα γαρ
ειρηκως ουδεπω τον κολοφωνα επηγαγον· ο μεθυων και της βασιλειας των
ουρανων αλλοτριος γινεται. Και ακουε του μακαριου Παυλου λεγοντος· «Μη
πλανασθε· ουτε πορνοι, ουτε ειδωλολατραι, ουτε μοιχοι, ουτε αρρενοκοιται, ουτε
μεθυσοι βασιλειαν Θεου κληρονομησουσιν.» Ἀλλ' ισως ειποι τις αν· Τι ουν; Και ο
ειδωλολατρης και ο μοιχος και ο μεθυσος ομοιως της βασιλειας εκτος γινονται; –Μη
παρ' εμου ταυτα θελε μανθανειν, αγαπητε. Ἐγω γαρ θειον ανεγνων νομον ουτως
εχοντα· μη τοινυν ταυτα περιεργαζου ει την αυτην τιμωριαν εκεινοις διδωσιν ο
μεθυων αλλ' εκεινο σκοπει οτι ομοιως της βασιλειας την στερησιν υπομενει· ο δε
ταυτης εκτος γεγονως, ποιαν εξει λοιπον παραμυθιαν; 5.12 Και ταυτα νυν λεγω, ου
των παροντων καταγινωσκων, μη γενοιτο· πεπεισμαι γαρ οτι καθαροι του παθους
υμεις τυγχανετε δια την του Θεου χαριν και τουτου μεγιστον ποιουμαι δειγμα την
ενταυθα μετα προθυμιας υμων συνελευσιν, την σπουδην την περι την ακροασιν της
πνευματικης ταυτης διδασκαλιας. Ουδε γαρ ενι τον μη νηφοντα και εγρηγοροτα
θειων λογιων επιθυμειν. Ἀλλα ταυτα λεγω βουλομενος δι' υμων και τους αλλους
απαντας παιδευεσθαι και υμας ασφαλεστερους γενεσθαι ωστε μηδεποτε αλωναι
τουτωι τωι παθει. 5.13 Οι γαρ τοιουτοι και αυτων των αλογων αν ειεν αλογωτεροι.
Και πως; Ἐγω λεγω· τα αλογα επειδαν διψηι μεχρι της χρειας την επιθυμιαν ιστησι
και ουκ αν ποτε ανασχοιτο υπερβηναι την χρειαν· ανθρωποι δε οι λογικοι ου τουτο
σκοπουσιν οπως το διψος παραμυθησωνται, αλλ' οπως υποβρυχιοι γενομενοι
χαλεπωτερον εαυτοις εργασωνται το ναυαγιον. Καθαπερ γαρ πλοιον υπεραντλον
γεγονος ταχεως καταβαπτιζεται, ουτω και ανθρωπος υπερβας της χρειας τους ορους
και μειζον επιθεις το φορτιον τηι γαστρι κατεδυσεν αυτου την διανοιαν και της
ψυχης την ευγενειαν ελυμηνατο. 5.14 ∆ιο πολλην υμας προσηκει ποιεισθαι την
φροντιδα, αγαπητοι, ωστε τους πλησιον διορθουν και εξαρπαζειν του κλυδωνιου
τουτου, ινα μη μονον υπερ των καθ' εαυτους αλλα και της ετερων σωτηριας πολυν
κομισησθε τον μισθον. Ουτω και Παυλος ελεγε· «Μηδεις το εαυτου ζητειτω αλλα το
του πλησιον συμφερον.» Και παλιν· «Οικοδομειτε εις τον ενα.» Μη τοινυν τουτο
ιδηις οτι αυτος υγιαινεις και απηλλαξαι της νοσου, αλλα πολλην ποιου την φροντιδα
και την μεριμναν ωστε και το μελος το σον ελευθερωθηναι της εντευθεν βλαβης και
την νοσον διαφυγειν. «Μελη γαρ εσμεν αλληλων και ειτε πασχει εν μελος
συμπασχειν χρη παντα τα μελη και ειτε δοξαζεται εν μελος συγχαιρειν δει παντα τα
μελη.» 5.15 Ου τοσαυτης υμιν παραινεσεως και συμβουλης ην χρεια κατα τον της
αγιας τεσσαρακοστης καιρον οση νυν. Τοτε μεν γαρ η της νηστειας υποθεσις και
ακοντας υμας εσωφρονιζε· νυνι δε δεδοικα και φοβουμαι την αδειαν και την εκ
ταυτης τικτομενην ραιθυμιαν. Προς ουδεν γαρ ουτως αχρηστον η ανθρωπινη φυσις
ως προς ανεσιν· διο και ο φιλανθρωπος δεσποτης ανωθεν και εκ προοιμιων ωσπερ
χαλινον τινα επιθεις τωι των ανθρωπων γενει πονωι και ταλαιπωριαι τον ανθρωπον
κατεδικασε, πολλην της σωτηριας ημων την προνοιαν ποιουμενος. 5.16 ∆ιηνεκως
γαρ δεομεθα χαλινου ωστε ευτακτα βαδιζειν, επει και Ἰουδαιοι εντευθεν την ανωθεν
οργην επεσπασαντο. Ὅτε γαρ πολλης απελαυσαν της ανεσεως και εν αδειαι γεγονασι,
της σκληρας δουλειας απαλλαγεντες της εν Αιγυπτωι, δεον πλειονα την ευχαριστιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ποιειν και την δοξολογιαν σπουδαιοτερον αναφερειν τωι δεσποτηι και ευγνωμονας
γινεσθαι περι τον τοσαυτας ευεργεσιας εις αυτους καταθεμενον. Οι δε το εναντιον
εποιησαν και υπο πολλης ανεσεως εξετραχηλισθησαν. ∆ια τοι τουτο κατηγορουσα
αυτων η θεια γραφη φησιν· «Ἔφαγεν Ἰακωβ και ενεπλησθη, ελιπανθη και επαχυνθη
και απελακτισεν ο ηγαπημενος.» 5.17 Μετα γαρ τα πολλα θαυματα εκεινα και τα
σημεια τα παραδοξα και της θαλαττης την διαβασιν και τον των Αιγυπτιων ολεθρον
και την ξενην και καινην του μαννα τροφην, ετι εναυλον εχοντες των ευεργεσιων
την μνημην, επειδη εν πολληι ανεσει γεγονασι, ληθην απαντων εκεινων
ποιησαμενοι μοσχον κατασκευασαντες προσεκυνουν λεγοντες· «Ουτοι οι θεοι σου,
Ἰσραηλ, οι εξαγαγοντες σε εκ γης Αιγυπτου.» Ὢ της αγνωμοσυνης, ω της πολλης
αναισθησιας. Τοιουτον γαρ αυτων αει το εθος και οταν μεν ανεσεως λαβωνται κατα
κρημνων φερονται και επιλανθανονται του ευεργετου· οταν δε μικρον
στενοχωρηθωσι, τοτε συστελλονται και ταπεινουνται. ∆ιο και ο μακαριος ∆αβιδ
τουτο δηλων ελεγεν· «Ὅταν απεκτεννεν αυτους, τοτε εξεζητουν αυτον.» 5.18 Ἀλλα
τοιουτο των αγνωμονων οικετων και των αναισθητων Ἰουδαιων το εθος. Ἡμεις δε,
παρακαλω, διηνεκως τας του Θεου δωρεας επι της διανοιας στρεφοντες και
αναμιμνηισκομενοι των ευεργεσιων αυτου το μεγεθος και το πληθος ευγνωμονες
γινωμεθα και δια παντος τον των αγαθων ημιν αιτιον επιγινωσκωμεν και αξιαν των
ευεργεσιων την πολιτειαν επιδειξωμεθα και καθ' εκαστην ημεραν της εαυτων ψυχης
την υγιειαν πραγματευωμεθα. Και μαλιστα υμεις οι προσφατον της θειας
καταξιωθεντες μυσταγωγιας και τα των αμαρτηματων αποθεμενοι φορτια και
λαμπραν την στολην περιβαλομενοι· και τι λεγω λαμπραν στολην, οι τον Χριστον
αυτον ενδεδυμενοι και τον των ολων δεσποτην ενοικον δεξαμενοι, αξιαν του
ενοικουντος την πολιτειαν επιδειξασθε ινα και πλειονα την ανωθεν χαριν
επισπασησθε και μιμηται γενεσθαι σπουδασητε του προτερου μεν διωκτου μετα δε
ταυτα αποστολου γενομενου. 5.19 Ὃς ηνικα μεν εβαπτισθη και τωι φωτι της
αληθειας κατηυγασθη, ευθεως μεν και ουτω μεγας γεγονε, πολλωι δε μειζων εγενετο
του χρονου προιοντος. Ἐπειδη γαρ τα παρ' εαυτου εισηνεγκε, τον ζηλον, την
προθυμιαν, το φρονημα το γενναιον, τον ποθον τον ζεοντα, την υπεροψιαν των
παροντων, επερρει αυτωι λοιπον και τα παρα της του Θεου χαριτος μετα πολλης της
δαψιλειας. Και ο προ τουτου ακαθεκτον την μανιαν επιδεικνυμενος και πανταχου
διατρεχων και δια παντων πολεμων τωι της ευσεβειας λογωι, επειδη επεγνω την της
αληθειας οδον, ευθεως και συνεχυνε τους αγνωμονας Ἰουδαιους και «δια θυριδος εν
σαργανηι» εχαλατο ινα δυνηθηι διαφυγειν των μαινομενων Ἰουδαιων την ωμοτητα.
Ειδετε αθροαν μεταβολην; Ειδετε του Πνευματος την χαριν πως αυτου την ψυχην
μετερρυθμισε, πως αυτου την γνωμην μετεβαλε, πως καθαπερ πυρ εις ακανθας
εμπεσον, ουτως η του Πνευματος χαρις επεισελθουσα και των αμαρτηματων τας
ακανθας ηφανισε και αδαμαντος αυτον στερροτερον ειργασατο; 5.20 Τουτον και
υμεις μιμησασθε, παρακαλω, και δυνησεσθε ου προς δυο και τρεις και δεκα ημερας
και εικοσι μονον καλεισθαι νεοφωτιστοι, αλλα και δεκα και εικοσι και τριακοντα
παρελθοντων ετων και δια πασης ως ειπειν της ζωης ταυτης αξιουσθαι της
προσηγοριας. Ἐαν γαρ το εν ημιν φως, του Πνευματος λεγω την χαριν, σπουδαζωμεν
δια της των αγαθων εργων πραξεως φαιδροτερον απεργαζεσθαι ωστε μηδεποτε
κατασβεσθηναι, δια παντος του χρονου ταυτης απολαυσομεν της προσηγοριας.
Ὥσπερ γαρ εστι τον νηφοντα και εγρηγοροτα και αξιαν πολιτειαν επιδεικνυμενον
διηνεκως ειναι νεοφωτιστον, ουτω παλιν εστι και μετα μιαν ημεραν ραιθυμησαντα
αναξιον γενεσθαι ταυτης της προσηγοριας. 5.21 Ἐπει και ο μακαριος Παυλος δια της
μετα ταυτα αρετης πλειονα την ανωθεν επισπασαμενος ροπην, διηνεκως εν τηι
φαιδροτητι ταυτηι διεμεινε, λαμπροτερον εν αυτωι της αρετης το φως εργαζομενος. Ὁ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

δε Σιμων εκεινος ο μαγος, επειδη μετανοησας επι την δια του βαπτισματος δωρεαν
εδραμε και της χαριτος μεν απελαυσε και της φιλοτιμιας της δεσποτικης, ουκ αξιαν
δε γνωμην εισηνεγκεν αλλα πολλην την ραιθυμιαν επεδειξατο, αθροον ερημος
εγενετο της τοσαυτης δωρεας ως και συμβουλην δεξασθαι παρα του πρωτου των
αποστολων δια μετανοιας το μεγεθος του πλημμεληματος ιασασθαι· «Μετανοησον
γαρ, φησιν, απο της κακιας σου ταυτης, ει αρα αφεθησεται σοι η επινοια της καρδιας
σου.» 5.22 Ἀλλα μη γενοιτο τινα των ενταυθα συνειλεγμενων τοιουτον τι υποστηναι
ποτε, αλλα κατα τον μακαριον Παυλον παντας εις τοσαυτην επιδουναι την αρετην
ως δαψιλεστερας αξιωθηναι της παρα του δεσποτου φιλοτιμιας. Μη γαρ τα τυχοντα
εστιν, αγαπητε, ων ηξιωθημεν· πασαν ανθρωπινην υπερβαινει διανοιαν, νικαι τον
λογισμον τον ημετερον των δεδωρημενων το μεγεθος. Ἐννοησον γαρ μοι οσην
αρχην ενεπιστευθης και οιον αξιωμα ελαβες παρα του των ολων βασιλεως. Ὁ
προτερον γαρ δουλος, ο αιχμαλωτος, ο προσκεκρουκως, εις υιοθεσιαν αθροον
ανηνεχθης. Ουκουν μη ραιθυμησηις μηδε συγχωρησηις αφαιρεθηναι σου τουτο το
αξιωμα μηδε ερημον σε γενεσθαι του πλουτου τουτου του πνευματικου. Ἐαν γαρ συ
μη βουληθηις, ουδεις ποτε αφελεσθαι δυνησεται τα παρα του Θεου σοι δεδωρημενα.
5.23 Καιτοι επι των ανθρωπινων πραγματων τουτο ουκ ενι. Ὅταν γαρ τις αξιωματος
τινος τυχηι παρα του της γης βασιλεως, ουκ εν τηι αυτου γνωμηι κειται η αφαιρεσις,
αλλ' ο την αξιαν παρασχων αυτος και της αφαιρεσεως εστι κυριος και οτε βουλεται
γυμνοι της αξιας τον ειληφοτα και ιδιωτην αθροον απεργαζεται και παραλυει της
αρχης. Ἐπι δε του βασιλεως του ημετερου τουναντιον απαν· το γαρ αξιωμα δια την
αυτου φιλανθρωπιαν απαξ ημιν δωρηθεν, την υιοθεσιαν λεγω, τον αγιασμον, του
Πνευματος την χαριν, ει μη ραιθυμησαιμεν, ουδεις ουδεποτε ημων αφελεσθαι ταυτα
δυνησεται. Και τι λεγω αφελεσθαι, εαν γαρ ιδηι ευγνωμονας γεγενημενους παρα τα
ηδη παρασχεθεντα και προσθηκην ημιν εργαζεται και μετα πολλης της φιλοτιμιας
παλιν αυξει τας παρ' εαυτου δωρεας. 5.24 Ειδοτες τοινυν οτι μετα την του Θεου
χαριν εν ημιν κειται το παν και εν τηι σπουδηι τηι ημετεραι, ευγνωμονες γενωμεθα
περι τα ηδη δωρηθεντα ινα και μειζονων εαυτους αξιους καταστησωμεν. ∆ιο
παρακαλω, οι τε προσφατον αξιωθεντες της θειας δωρεας πολλην την φυλακην
επιδειξασθε και το παρασχεθεν υμιν ενδυμα πνευματικον καθαρον και ακηλιδωτον
διαφυλαττετε, οι τε παλαι ταυτης τυχοντες της δωρεας πολλην του βιου την
μεταβολην επιδειξωμεθα. Ἔστι γαρ, εστιν επανοδος εαν βουλωμεθα και δυνατον εις
την προτεραν επανελθειν ευμορφιαν και φαιδροτητα εαν μονον τα παρ' εαυτων
εισενεγκωμεν. 5.25 Ἐπι μεν γαρ του σωματικου καλλους αμηχανον την απαξ
αμορφον γενομενην οψιν και υπο γηρως η υπο νοσου η υπο ετερας τινος σωματικης
περιστασεως το προτερον απολεσασαν καλλος εις ακμην παλιν επανελθειν. Φυσεως
γαρ εστι το παθος και δια τουτο αδυνατον προς την προτεραν επανελθειν της
ευμορφιας φαιδροτητα. Ἐπι δε της ψυχης, εαν βουλωμεθα, και τουτο γενεσθαι
δυνατον δια την αφατον του Θεου φιλανθρωπιαν, και την απαξ καταρρυπωθεισαν
και δια του των αμαρτηματων πληθους δυσειδη και αισχραν γενομενην ταχεως επι
την προτεραν επανελθειν ευμορφιαν, ει πολλην και ακριβη την μετανοιαν
επιδειξαιμεθα. 5.26 Ἀλλα ταυτα μεν προς εμαυτον λεγω και τους παλαι του
βαπτισματος αξιωθεντας. Ὑμεις δε οι νεοι του Χριστου στρατιωται, εμοι πεισθητε,
και παντι τροπωι σπουδασατε καθαρον υμων το ενδυμα διατηρησαι· πολλωι γαρ
βελτιον υπερ της φαιδροτητος νυν εχειν την μεριμναν και την φροντιδα ωστε
διηνεκως εν καθαροτητι διαμενειν και μηδεμιαν δεξασθαι κηλιδα η ραιθυμησαντας
υστερον δακρυειν και κοπτεσθαι ωστε τον επιγενομενον αποσμηξασθαι ρυπον. Μη
δη τα αυτα ημιν παθητε, παρακαλω, αλλ' η των προλαβοντων ραιθυμια υμιν
ασφαλειας υποθεσις γενεσθω. 5.27 Και καθαπερ στρατιωται πνευματικοι, γενναιοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

και εγρηγοροτες, ουτω καθ' εκαστην ημεραν αποσμηχετε τα οπλα υμων τα
πνευματικα, ινα βλεπων ο πολεμιος των οπλων την αστραπην πορρω γενηται και
μηδε πλησιον εσταναι νομισηι. Ὅταν γαρ ιδηι μη μονον αστραπτοντα τα οπλα αλλα
και υμας πανταχοθεν πεφραγμενους και τον της διανοιας υμων θησαυρον καθαπερ
οικον τινα μετα ακριβειας ησφαλισμενον, εγκαλυψαμενος απεισιν, ειδως ως ουδεν
αυτωι πλεον εσται καν μυριακις επιθεσθαι επιχειρησηι. Ει γαρ και αναισχυντος εστι
και ιταμος και θηριου παντος πικροτερος, αλλ' ορων υμων την παντευχιαν την
πνευματικην και την ισχυν την παρα του Πνευματος υμιν δεδομενην, ακριβεστερον
την οικειαν ασθενειαν καταμανθανων μετα πολλης της αισχυνης αφισταται, σφοδρα
καταγνους εαυτου και γινωσκων ως ανηνυτοις επιχειρει. 5.28 Νηφωμεν τοινυν
απαντες, παρακαλω, και οι παλαι της δωρεας ταυτης αξιωθεντες ωστε δυνηθηναι εις
την προτεραν ευμορφιαν επανελθειν και τον επιγενομενον αποκαθηρασθαι ρυπον,
και οι προσφατον της φιλοτιμιας απολαυσαντες της βασιλικης, πολλην την
αγρυπνιαν και την ασφαλειαν επιδειξασθε ωστε εν διηνεκει καθαροτητι διαμενειν
και μηδεμιαν ρυτιδα η σπιλον δεξασθαι εκ της του διαβολου μηχανης, αλλ' ωσανει
παροντος τουτου και πλησιον εστωτος και τα της πονηριας εξακοντιζοντος βελη,
ουτω πανταχοθεν εαυτους περιφραττωμεν και μετα πολλης αυτωι της σπουδης
αντιταττωμεθα, πολλην της οικειας σωτηριας ποιουμενοι την προνοιαν, ινα και τας
εκεινου μηχανας διαφυγειν δυνηθωμεν και αυτοι ατρωτοι διαμειναντες την ανωθεν
συμμαχιαν επισπασωμεθα. Χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου
μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη· νυν και αει και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

6.t ΛΟΓΟΣ ʹ Του αυτου επιτιμησις προς τους καταλιποντας την
συναξιν και εις τας ιπποδρομιας και τα θεατρα απελθοντας και οσην
προσηκει των ραιθυμουντων αδελφων ποιεισθαι την επιμελειαν· και εις
τους νεοφωτιστους.
6.1 Παλιν ιπποδρομιαι και θεατρα σατανικα, και ο συλλογος ημιν ελαττων
γινεται. ∆ια τουτο καγω δεδοικως την απο της ανεσεως και αδειας ραιθυμιαν
προλαβων παρηινεσα και παρεκαλεσα την υμετεραν αγαπην μητε τον συλλεγεντα
πλουτον απο της νηστειας εκχειν μητε την απο των σατανικων θεατρων λυμην
προστριψασθαι, και ως εοικεν ουδεν ημιν κερδος απο της παραινεσεως γεγονεν.
Ἰδου γαρ τινες των ακηκοοτων της παρ' ημων διδασκαλιας παρασυρεντες σημερον
και την ακροασιν ταυτην την πνευματικην καταλιποντες εκει δεδραμηκασι, παντα
υφ' εν απο της διανοιας της εαυτων ριψαντες, της αγιας τεσσαρακοστης την μνημην,
της αναστασιμου ημερας την σωτηριον εορτην, των θειων μυστηριων την φρικτην
και απορρητον κοινωνιαν, της ημετερας διδασκαλιας την συνεχειαν. 6.2 Ποιαι
τοινυν, ειπε μοι, λοιπον προθυμιαι της συνηθους αψομαι διδασκαλιας, ορων ουδεν
πλεον κερδαινοντας εκ των παρ' ημων λεγομενων αλλ' οσωι τα της διδασκαλιας
ημιν επιτεινεται τοσαυτωι και την ραιθυμιαν ως ειπειν αυξουμενην, οπερ και ημιν
πλειονα την οδυνην εργαζεται και εκεινοις μειζονα προξενει την κατακρισιν.
Μαλλον δε ουκ οδυνη μονον, αλλα και μειζων ημιν η αθυμια γινεται· καθαπερ γαρ
γηπονος επειδαν ιδηι μετα τους πολλους πονους και τους μοχθους μηδεν αξιον των
πονων την γην παρεχουσαν αλλα πετραν αγονον μιμουμενην, οκνηροτερος λοιπον
καθισταται προς την ταυτης εργασιαν, ορων εικηι και ματην εαυτον πονουμενον. Τον
αυτον δη τροπον και διδασκαλος, επειδαν θεασηται μετα την πολλην επιμελειαν και
την συνεχη διδασκαλιαν τους μαθητευομενους επι της αυτης ραιθυμιας μενοντας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

ουκ αν ποτε δυναιτο μετα της αυτης προθυμιας την πνευματικην διδασκαλιαν
προΐεσθαι, καιτοι γε ενταυθα ουδε της αμοιβης των πονων αυτωι ελαττουμενης απο
της ραιθυμιας των ακροατων. 6.3 Ουδε γαρ οπερ εστιν επι της γης ιδειν, τουτο και επι
της πνευματικης διδασκαλιας συμβαινει. Ἐκει μεν γαρ οταν η γη διαψευσηται,
κεναις οικαδε χερσιν ο γηπονος αναχωρει, ουδεμιαν των πονων παραμυθιαν ευρειν
δυνηθεις· ενταυθα δε ουχ ουτως, αλλα καν επι της αυτης ραιθυμιας μενωσιν οι
μαθητευομενοι καν μηδεις ωφεληται εκ των λεγομενων, οταν ο διδασκαλος μηδεν
των προσηκοντων εις αυτον παραλιπηι, και ουτω τας αμοιβας των πονων μετα
δαψιλειας κομιζεται, του φιλανθρωπου Θεου ου δια την εκεινων ραιθυμιαν
υποτεμνομενου των πονων τους μισθους, αλλα καν τε ακουωσι καν τε μη ακουωσι,
δαψιλεις παρεχοντος τας αντιδοσεις. 6.4 Ἀλλ' επειδη ου τουτο σκοπουμεν μονον ει
τα των μισθων ακεραια ημιν μενει και τα των αντιδοσεων, αλλα και το υμετερον
κερδος και την ωφελειαν την υμετεραν περι πολλου ποιουμεθα, οικειαν ζημιαν
κρινοντες την υμετεραν ραιθυμιαν, δια τουτο και ακρωτηριαζεσθαι ημιν λογιζομεθα
τα της ηδονης και μαλιστα οταν εννοησωμεν οτι τουτο αυτο πλειονος κατακρισεως
αιτιον γινεται τοις μετα τοσαυτην παραινεσιν επι της αυτης ραιθυμιας μενουσι και
μηδεν κερδαινειν βουλομενοις απο της συνεχους διδασκαλιας. 6.5 Ὅπερ δε και ο
Χριστος ελεγε περι των Ἰουδαιων· «Ει μη ηλθον και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ
ειχον· νυν δε προφασιν ουκ εχουσι περι της αμαρτιας αυτων», τουτο και ημιν
αρμοσει νυν λεγειν περι των προτιμησαντων της ενταυθα συνελευσεως την εξω
διατριβην και τας επιβλαβεις συνουσιας και τας ιπποδρομιας και τα του διαβολου
θεατρα. Ει μη προλαβοντες τοσαυτην εποιησαμεθα την παραινεσιν, δια παντος του
χρονου ενηχουντες, παρακαλουντες καθαπερ τα παιδια τα μικρα, ουτω καθ' εκαστην
ημεραν δια της συνεχους διδασκαλιας προτρεπομενοι επι την της αρετης οδον,
δεικνυντες της κακιας την λυμην, διεγειροντες προς την των ηδη επταισμενων
διορθωσιν, ει μη τοινυν προλαβοντες ταυτα απαντα πεποιηκαμεν, ταχα αν τις
αυτους και συγγνωμης ηξιωσε. 6.6 Νυνι δε ποιαν εξουσιν απολογιαν; Τις αυτοις
συγγνωμης μεταδωσει, οταν μη μονον αυτοι πολλην εκ της τοσαυτης ραιθυμιας την
βλαβην δεχωνται αλλα και ετεροις σκανδαλου υποθεσις γινωνται, και μητε ο γερων
εις εννοιαν λαμβανηι της ηλικιας τον χρονον, της τελευτης την εξοδον, του φορτιου
των ηδη ημαρτημενων το μεγεθος, αλλα καθ' εκαστην ημεραν αυξηι τα
πλημμεληματα και τοις νεοις την ηλικιαν. διδασκαλος ραιθυμιας γινηται; Ποτε γαρ,
ειπε μοι, ο τοιουτος δυνησεται του παιδος την ραιθυμιαν διορθωσαι και τον νεον
ακοσμουντα σωφρονισαι, αυτος ουδε υπο του χρονου της ηλικιας σωφρονιζομενος
και μελλων ευθυνας υπεχειν ου μονον υπερ των καθ' εαυτον αλλα και υπερ ων
ετεροις ραιθυμιας διδασκαλος γινεται, μηδε ουτως απεχεται της πονηρας ταυτης
συνηθειας. 6.7 Ὥσπερ γαρ ο την αρετην μετιων ου μονον υπερ των οικειων πονων
αναμενει τας αμοιβας αλλα και της ετερων ωφελειας καρπουται τον μισθον,
πολλους εις ζηλον και μιμησιν αγων της οικειας αρετης, τον αυτον δη τροπον και οι
την κακιαν μετιοντες μειζους υπεχουσι τας ευθυνας τωι και ετεροις ραιθυμιας
υποθεσις γινεσθαι. Τι ουν λοιπον τοις νεοις εγκαλεσομεν, των γεγηρακοτων εις
τοσαυτην ραιθυμιαν αποκλιναντων και μηδε της παραινεσεως της αποστολικης
ακουοντων της λεγουσης· «Ἀπροσκοποι γινεσθε και Ἰουδαιοις και Ἕλλησι και τηι
εκκλησιαι του Θεου.» 6.8 Ειδες σπλαγχνα αποστολικα οιαν συμβουλην εισηγαγε,
δεδοικως σφοδρα και τρεμων δια τους εκ της ημετερας ραιθυμιας βλαπτομενους και
ειδως ως ου μικρος κεισεται κινδυνος τοις την ετερων ραιθυμιαν επιτεινουσι; ∆ιο και
ετεροις παραινων δια παντων της αρετης ποιεισθαι προνοιαν ελεγεν· «Ειτε εσθιετε,
ειτε πινετε, ειτε τι ποιειτε, παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε.» Σκοπει μοι παραινεσιν
ακριβεστατην. Παντα, φησιν, απερ μεταχειριζηι και διαπραττηι, ριζαν και υποθεσιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ταυτην εχετω το εις δοξαν Θεου συντεινειν και μηδεν γινεσθω παρα σου ο μη
ταυτην εχει την υποθεσιν. «Ειτε ουν εσθιετε, ειτε πινετε, ειτε τι ετερον ποιειτε,
παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε.» 6.9 Και πως εστι, φησιν, εις δοξαν Θεου εσθιειν και
πινειν; Ὅταν καθημενος επι της τραπεζης ευχαριστηις τωι δεδωκοτι, οταν
επιγινωσκηις τον χορηγον, οταν μηδεμιαν βιωτικην επεισαγαγηις διαλεξιν, αλλα
μετα πολλης της σωφροσυνης την χρειαν του σωματος πληρωσας και την αμετριαν
και την αδηφαγιαν εκκλινας, αναστας ευχαριστησηις τωι την τροφην παρασχοντι εις
συστασιν ημετεραν, τοτε εις δοξαν Θεου παντα εποιησας. «Ειτε γαρ εσθιετε, φησιν,
ειτε πινετε, ειτε τι ποιειτε, παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε.» 6.10 Θεα μοι πως δια της
βραχειας ταυτης λεξεως παντα τον βιον ημων συμπεριελαβεν· ειπων γαρ· ειτε τι
ποιειτε, πασαν ημων την ζωην ενι ρηματι περιεκλεισε, βουλομενος ημας πανταχου
μηδεν προς ανθρωπινην δοξαν αφορωντας διαπραττεσθαι των της αρετης εργων.
Και ου τουτο μονον, αλλ' ειπων· «ειτε τι ποιειτε, παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε», και
ετερον ημιν αινιττεται, το παντη των της κακιας εργων απεχεσθαι και μηδεν
πραττειν ο μη φερει δοξαν τωι κοινωι παντων δεσποτηι. Καν τε ουν αρετην μετιωμεν,
τουτο σκοπωμεν προ παντων τον παρα του μονου Θεου επαινον κομιζεσθαι και
μηδεις ημιν εσται λογος της παρα των ανθρωπων ευφημιας, καν τε ραιθυμωμεν,
εκεινο ημας φοβειτω και τον λογισμον ημων συστελλετω, το κριτηριον εκεινο λεγω
το αδεκαστον, και η της φοβερας εκεινης ημερας επελευσις και το εις βλασφημιαν
του Θεου τεινειν τα παρ' ημων γινομενα. Ὥσπερ ουν επι των την αρετην μετιοντων
φησι· «Τους δοξαζοντας με δοξασω», ουτως ακουε παλιν του προφητου λεγοντος·
«Ουαι υμιν οτι δι' υμας το ονομα μου βλασφημειται εν τοις εθνεσιν.» 6.11 Ὁραις ποση
του ρηματος η αγανακτησις; Πως δε εστι δοξασαι τον Θεον; ∆ια του εις δοξαν του
Θεου ζην και ουτως ημων λαμπειν τον βιον καθαπερ και αλλαχου ελεγε· «Λαμψατω
το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων οπως ιδωσι τα καλα εργα υμων και
δοξασωσι τον πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις.» Ουδεν γαρ ουτω ποιει δοξαζεσθαι
τον δεσποτην τον ημετερον ως αριστη πολιτεια. Καθαπερ γαρ το ηλιακον φως ταις
οικειαις ακτισι καταυγαζει των ορωντων τας οψεις, ουτω και αρετη παντας τους
ορωντας επισπωμενη προς την εαυτης θεαν, εις δοξολογιαν κινει του δεσποτου τους
ευ φρονουντας. Παντα τοινυν απερ αν πραττωμεν, ουτως αυτα πραττωμεν ως εις
δοξολογιαν κινειν εκαστον των ορωντων· φησι γαρ· «Ειτε τι ποιειτε, παντα εις
δοξαν Θεου ποιειτε.» 6.12 Οιον τι λεγω; Καν συντυχειν τινι ποτε βουληθηις, μη τους
εν ευημεριαις και τηι περιφανειαι τηι κατα τον κοσμον τυγχανοντας θεραπευειν
σπουδαζε, αλλα τους εν θλιψεσι, τους εν περιστασεσι, τους εν δεσμωτηριοις, τους
πανταχοθεν ερημους και μηδεμιας απολαυοντας παρακλησεως. Ἐκεινων την
συντυχιαν περι πολλου ποιου· πολυ γαρ εξ εκεινων δεξηι το κερδος και
φιλοσοφωτερος μαλλον εσηι και εις δοξαν Θεου το παν εργασηι. Καν επισκεπτεσθαι
δεηι ορφανους και χηρας, και τους εν πολληι ευτελειαι τυγχανοντας μαλλον προτιμα
των εν δοξηι και περιφανειαι. Αυτος γαρ εστιν ο ειρηκως· «Ἐγω ειμι πατηρ ορφανων
και κριτης χηρων.» Και παλιν· «Κρινατε ορφανωι και δικαιωσατε χηραν και δευτε και
διαλεχθωμεν, λεγει Κυριος.» 6.13 Καν απλως επι της αγορας παραγενεσθαι βουληι,
μνημονευε της αποστολικης παραινεσεως της λεγουσης· «Ειτε τι ποιειτε, παντα εις
δοξαν Θεου ποιειτε»· μη εις ανονητους και επιβλαβεις συνουσιας τον καιρον
αναλισκε, αλλα προς τον του Θεου οικον τον δρομον ποιου ιν' ομου το σωμα και η
ψυχη μεγιστην δεξηται την ωφελειαν. Καν διαλεγωμεθα προς τινας, μετ' επιεικειας
και πολλης της πραοτητος τουτο ποιωμεν και μη ανεχωμεθα βιωτικας και ουδεν
οφελος εχουσας διαλεξεις αποτεινειν, αλλα τοιαυτα διαλεγεσθαι α και τοις ακουουσι
πολλην παρεξει την ωφελειαν και ημας πασης μεμψεως ελευθερωσει. 6.14 Ταυτα
ουχ απλως εκινησα νυν επι της υμετερας αγαπης, αλλ' ινα μαθητε οσης ημιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

ασφαλειας δει ει βουλομεθα τινα ποιεισθαι φροντιδα της σωτηριας της ημετερας και
οσης εισι καταγνωσεως αξιοι οι της ενταυθα συνελευσεως και της πνευματικης
ταυτης διδασκαλιας προτιμωντες τας εξω διατριβας και τας ανονητους και
επιβλαβεις συνουσιας και τας ιπποδρομιας και τα σατανικα και ολεθρια θεατρα και
ουδε του μακαριου Παυλου ακουοντες λεγοντος· «Ἀπροσκοποι γινεσθε και Ἰουδαιοις
και Ἕλλησι και τηι εκκλησιαι του Θεου.» 6.15 Ποια γαρ τοις τοιουτοις λειπεται
συγγνωμη, τις δε απολογια οταν ο χριστιανος και της εντευθεν μετεχων
διδασκαλιας και των φρικτων και απορρητων μυστηριων απολαυων μεταξυ του
Ἰουδαιου και του Ἕλληνος αναστρεφηται κακεινοις χαιρηι οις και εκεινοι ηδονται;
Ποτε δυνησομεθα λοιπον, ειπε μοι, τον πλανωμενον εις την αληθειαν χειραγωγησαι
και εις την ευσεβειαν επισπασασθαι τοσαυτηι ραθυμιαι κεχρημενον; Πως δε ουχ
αρμοσει και ημιν ειπειν προς τους τοιουτους οπερ ο μακαριος Παυλος ελεγε προς
τους εν Κορινθωι εις τους ναους τους ειδωλικους εισιοντας μετα το δεξασθαι τον της
ευσεβειας λογον; «Ἐαν τις ιδηι σε, φησι, τον εχοντα γνωσιν εν ειδωλιωι
κατακειμενον.» 6.16 Ἡμεις δε μικρον υπαλλαξαντες ερουμεν· «Ἐαν τις ιδηι σε τον
εχοντα γνωσιν ευσεβειας εν ταις ανονητοις εκειναις και επιβλαβεσι συνουσιαις
διημερευοντα, ουχι η συνειδησις αυτου ασθενους οντος οικοδομηθησεται εις το
σπουδαιοτερον τα τοιαυτα μεταδιωκειν;» Ὅπερ γαρ ο μακαριος εκεινος ελεγεν,
αναστελλων τους απαραφυλακτως μετα την της ευσεβειας γνωσιν τοις ειδωλιοις
παραβαλλοντας και σκανδαλου τοις λοιποις αιτιους γινομενους, τουτο και ημεις νυν
ευκαιρως ερουμεν προς τους εις τα παρανομα εκεινα συνεδρια τρεχοντας και τας
εξω διατριβας προτιμωντας της ενταυθα συνελευσεως. 6.17 Ἀλλα τι το κερδος των
τοσουτων εγκληματων οταν οι υπευθυνοι μη ακουωσι μηδε παρωσι τουτων
λεγομενων; Μαλλον δε ουδε ουτως ημιν ανονητος εσται η παραινεσις. ∆υνατον γαρ
δια της υμετερας συνεσεως απαντα αυτους μετα ακριβειας μαθειν, και φυγειν μεν
του διαβολου το δελεαρ, επανελθειν δε επι την τροφην την πνευματικην. Ουτω και
ιατροι ποιουσιν· επειδαν γαρ τους αρρωστους επισκεπτωνται, ουκ εκεινοις μονοις τα
περι της θεραπειας διαλεγονται, αλλα και τοις παρεστωσι και υγιαινουσι και τωι
καμνοντι προσηκουσι παντα διαταττονται, κακεινοις εγχειρισαντες την τουτων
επιμελειαν, ουτως εξιασιν ως το παν κατορθωσαντες. Και ημεις τοινυν, ει και μη
παρεισιν οι καμνοντες, αλλ' υμιν τοις υγιαινουσι τα περι της ιατρειας εκεινων
εγχειριζομεν και την οδυνην της ημετερας ψυχης εκκαλυπτομεν ιν' υμεις λοιπον
φροντισητε της σωτηριας των οικειων μελων και πληρωσητε δια των εργων την
αποστολικην παραινεσιν την λεγουσαν· «Ειτε εσθιετε, ειτε πινετε, ειτε τι ποιειτε,
παντα εις δοξαν Θεου ποιειτε.» 6.18 Ὅταν γαρ εξελθων εντευθεν εργον ποιησηι του
αδελφου την σωτηριαν και μη μονον εγκαλεσηις μηδε επιτιμησηις, αλλα και
συμβουλευσηις και παρακαλεσηις και δειξηις της μεν εξω διατριβης την βλαβην, της
δε εντευθεν διδασκαλιας το κερδος και την ωφελειαν, εις δοξαν Θεου το παν
ειργασω και διπλουν σαυτωι τον μισθον κατεσκευασας, υπερ τε ων αυτος της οικειας
σωτηριας τοσαυτην ποιηι την ωφελειαν και υπερ ων το μελος το σον ιατρευσαι
εσπουδασας. Τουτο της εκκλησιας το καυχημα, τουτο του σωτηρος το παραγγελμα,
το μη τα εαυτων μονον σκοπειν αλλα και τα του πλησιον. 6.19 Ἐννοησον γαρ εις
οσον αξιωμα εαυτον αναγει ο του αδελφου την σωτηριαν περι πολλου ποιουμενος·
κατα δυναμιν ανθρωπινην τον Θεον ο τοιουτος μιμειται. Ἄκουε γαρ δια του
προφητου τι λεγει· «Ὁ εξαγων αξιον εξ αναξιου ως στομα μου εσται.» Ὁ τον
ημελημενον, φησιν, αδελφον σπουδαζων διασωσαι και εξαρπασαι της φαρυγγος του
διαβολου, κατα δυναμιν ανθρωπινην εμε μιμειται. Τι τουτου ισον γενοιτ' αν; Τουτο
παντων των κατορθωματων μειζον, τουτο πασης της αρετης το κεφαλαιον. 6.20 Και
μαλα εικοτως· ει γαρ ο Χριστος το αιμα εξεχεε το εαυτου δια την ημετεραν σωτηριαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

και βοαι Παυλος λεγων επι των τα σκανδαλα παρεχοντων και καταβλαπτοντων των
ορωντων την συνειδησιν οτι απολειται ο ασθενων αδελφος επι τηι σηι γνωσει δι' ον ο
Χριστος απεθανεν, ει τοινυν ο δεσποτης σου δι' αυτον το αιμα εξεχεε, πως ου δικαιον
εκαστον ημων καν γουν την δια των λογων παραινεσιν εισφερειν και χειρα ορεγειν
τοις απο ραιθυμιας εις τας του διαβολου παγιδας εμπεπτωκοσιν. Ἀλλ' οτι μεν τουτο
ποιησητε φιλοστοργοι τινες οντες περι τα μελη τα υμετερα και μετα πασης σπουδης
επαναξετε τους αδελφους τους υμετερους προς την κοινην μητερα, πανυ πεπεισμαι
ειδως οτι δια την του Θεου χαριν συνετοι οντες δυνασθε και αλλους νουθετειν. 6.21
Βουλομαι δε λοιπον προς τους νεοφωτιστους τρεψαι τον λογον· νεοφωτιστους δε
λεγω ου τους προσφατον αξιωθεντας της δωρεας της πνευματικης αλλα τους προ
ενιαυτου και προ πλειονος χρονου. Ει γαρ βουλοιντο, δυνησονται και ουτοι
διηνεκως ταυτης απολαυειν της προσηγοριας. Ἡ γαρ νεοτης αυτη γηρας ουκ
επισταται, νοσωι ουχ υποκειται, αθυμιαι ουχ αλισκεται, χρονωι ουκ αμαυρουται,
ουδενι εικει, ουχ υπ' ουδενος ητταται, ει μη υπο αμαρτιας μονης. Το γαρ βαρυ ταυτης
γηρας η αμαρτια. 6.22 Και ινα μαθηις οτι παντων αυτη βαρυτερα, ακουε του
προφητου λεγοντος· «Ὡσει φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε.» Ου μονον δε βαρεια
τυγχανει, αλλα και δυσωδης. Ἐπηγαγε γαρ· «Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες
μου.» Ειδες ου μονον βαρειαν αλλα και δυσωδη την αμαρτιαν; Μανθανε και ποθεν
αυτη τικτεται δια των επαγομενων· «Ἀπο προσωπου γαρ, φησι, της αφροσυνης μου.»
Ἄρα αφροσυνη παντων αιτια ημιν των κακων. Ἔστιν ουν και γεροντα οντα κατα
την του σωματος ηλικιαν νεον ειναι και νεοφωτιστον κατα την της χαριτος ακμην,
και νεον οντα κατα το σωμα γεγηρακεναι κατα το των αμαρτηματων πληθος. Ἔνθα
γαρ αν αυτη εισοδον λαβηι, πολυν τον σπιλον, πολλην την ρυτιδα εργαζεται. 6.23 ∆ιο
παρακαλω και τους προσφατον του βαπτισματος αξιωθεντας και τους προ τουτου
της δωρεας επιτυχοντας, τους μεν αποσμηχειν δι' εξομολογησεως και δακρυων και
μετανοιας ακριβεστατης τον προλαβοντα ρυπον, τους δε την φαιδροτητα διατηρειν
ανθουσαν και της ψυχης το καλλος περισκοπειν ωστε μηδεμιαν ρανιδα δεξασθαι
ρυπον εμποιησαι δυναμενην. Ουχ ορατε τους την λαμπραν εσθητα περιβαλλομενους
οσην σπουδην ποιουνται βαδιζοντες επι της αγορας μηπου ρανις βορβορου
εξακοντισθεισα λυμηνηται του ιματιου το καλλος, καιτοι ουδεμια εντευθεν αν
γενοιτο βλαβη τηι ψυχηι· ιματιον γαρ εστι και υπο σητος αναλισκομενον και υπο
χρονου δαπανωμενον, αλλως δε και ρυπωθεν ευκολως υδατι αποκαθαιρομενον. Ἐπι
δε της ψυχης ει γενοιτο ποτε, ο μη γενοιτο, και δεξεται τινα κηλιδα η δια γλωττης η
δια λογισμων των εν τηι διανοιαι τικτομενων, πολλη ευθεως η λυμη επεισερχεται,
πολυ του φορτιου το βαρος, πολλη η δυσωδια. 6.24 ∆ια τουτο δεδοικως καγω του
εχθρου τας μηχανας συνεχη ποιουμαι την παραινεσιν ινα την νυμφικην στολην
ακραιφνη διατηρησητε και μετα ταυτης αει εις τον γαμον εισιητε τουτον τον
πνευματικον. Ὅτι γαρ γαμος πνευματικος εστι τα ενταυθα τελουμενα, ορα πως
καθαπερ επι των γαμων τουτων των ανθρωπινων μεχρις επτα ημερων αι πασταδες
εισι τεταμεναι, ουτω και ημεις εν τοσαυταις ημεραις την πασταδα ταυτην την
πνευματικην υμιν τεινομεν, την τραπεζαν υμιν παρατιθεντες την μυστικην, την
μυριων γεμουσαν αγαθων. Και τι λεγω επτα ημερας; Ἐαν βουλησθε νηφειν και
εγρηγορεναι, δια παντος του χρονου αυται υμιν αι πασταδες εισι τεταμεναι, μονον
εαν το ενδυμα υμων το νυμφικον ακεραιον και φαιδρον διατηρησητε. 6.25 Ουτω γαρ
και τον νυμφιον εις ερωτα πλειονα επισπασεσθε και αυτοι του χρονου προιοντος
λαμπροτεροι και φαιδροτεροι φανησεσθε, της χαριτος επι πλειον αυξανομενης δια
της των αγαθων πραξεων εργασιας. Γενοιτο δε παντας ημας και της ηδη
παρασχεθεισης δωρεας αξιαν την φυλακην επιδειξασθαι και της ανωθεν
φιλανθρωπιας αξιωθηναι· χαριτι και οικτιρμοις του μονογενους Υιου αυτου κυριου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

δε ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη·
νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

7.t ΛΟΓΟΣ Ζʹ. Του αυτου οτι μεγιστης ωφελειας ημιν υποθεσις
γινεται τα λειψανα των αγιων μαρτυρων και οτι δει υπεροραν των
βιωτικων απαντων και των πνευματικων εχεσθαι και οσον αγαθον ευχη
και ελεημοσυνη· και εις τους νεοφωτιστους.
7.1 Πολλην και διαφορον περι το των ανθρωπων γενος επιδεικνυμενος την
εαυτου προνοιαν ο φιλανθρωπος Θεος ου μονον την κτισιν απασαν εδημιουργησε
και τον ουρανον εξετεινε και την θαλασσαν ηπλωσε και ηλιον ανηψε και σεληνην
φαινειν παρεσκευασε και την γην προς οικησιν εχαρισατο και τα απο της γης απαντα
προς διατροφην και συστασιν των ημετερων παρεσχε σωματων, αλλα και των αγιων
μαρτυρων ημιν τα λειψανα κεχαρισται, και τας ψυχας αυτος λαβων, «δικαιων γαρ,
φησι, ψυχαι εν χειρι Θεου», τα σωματα ημιν τεως κατελιπεν ικανην παρακλησιν και
παραμυθιαν ινα παρα τους ταφους των αγιων τουτων γινομενοι, εις ζηλον και
μιμησιν διεγειρωμεθα και δια της οψεως υπομνησιν λαμβανωμεν των αυτοις
κατορθωμενων και των επι τοις κατορθωμασιν αμοιβων των αποκειμενων. 7.2
Μεγα γαρ οφελος ταις ημετεραις ψυχαις εντευθεν προσγινεται εαν νηφωμεν· ουδε
γαρ ουτω λογος παιδευσαι δυναται και προς φιλοσοφιαν εναγαγειν και την των
παροντων υπεροψιαν ως τα παθη των μαρτυρων σαλπιγγος λαμπροτεραν αφιεντα
φωνην και πασι δια των πραγματων δεικνυντα της αμοιβης των ενταυθα πονων το
μεγεθος και της αντιδοσεως την υπερβολην. Ὅσον γαρ λειπεται λογος πραξεως
τοσουτον τα παρ' ημων λεγομενα της παρα των αγιων τουτων διδασκαλιας. 7.3
Ὅταν τοινυν ενταυθα παραγενομενος, αγαπητε, αναλογισηι τηι διανοιαι οτι ο δημος
ουτος απας μετα τοσαυτης σπουδης συντρεχειν επειγεται ωστε την κονιν
περιπτυξασθαι και την εντευθεν ευλογιαν καρπωσασθαι, πως ουχι μεταρσιος γενησηι
λοιπον τηι διανοιαι και τον ισον ζηλον τωι μαρτυρι επιδειξασθαι σπευσεις, ωστε και
αυτος των αυτων αξιωθηναι αμοιβων; Ἐννοησον γαρ ει παρ' ημων των συνδουλων
ενταυθα τοσαυτης απολαυουσι τιμης, ποσης και ηλικης απολαυσονται παρα τωι
δεσποτηι της παρρησιας εν εκεινηι τηι φοβεραι ημεραι, οτε μελλουσι των ακτινων των
ηλιακων φαιδροτερον απολαμπειν· «τοτε γαρ, φησιν, εκλαμψουσιν οι δικαιοι ως ο
ηλιος.» 7.4 Ειδοτες τοινυν της παρρησιας αυτων το μεγεθος, προς αυτους αει
καταφευγωμεν και την παρ' αυτων συμμαχιαν λαμβανωμεν. Ει γαρ ανθρωποι προς
τον επι γης βασιλεα παρρησιαν εχοντες πολλα και μεγαλα δυνανται τους επ' αυτους
καταφευγοντας ωφελειν, πολλωι μαλλον ουτοι οι αγιοι οι προς τον των ουρανων
βασιλεα την παρρησιαν κτησαμενοι δια των οικειων παθηματων τα μεγιστα ημας
ονησουσι, μονον εαν ημεις τα παρ' εαυτων εισφερωμεν· τοτε γαρ μαλιστα και η παρ'
αυτων προστασια ωφελησαι ημας δυνησεται, εαν μη ραιθυμωμεν αλλα και αυτοι
σπουδαζωμεν τηι προσεδρειαι και τηι περι τον βιον επιμελειαι την φιλανθρωπιαν εφ'
εαυτοις επισπασασθαι του δεσποτου. 7.5 Ὡς προς ιατρους τοινυν πνευματικους επι
τουτους συνεχως καταφευγωμεν. ∆ια γαρ τουτο τα σωματα αυτων κατελιπεν ημιν ο
αγαθος δεσποτης, ιν' ενταυθα παραγενομενοι και τηι της ψυχης διαθεσει ταυτα
περιπτυσσομενοι μεγιστην εντευθεν λαμβανωμεν την ιατρειαν και των ψυχικων και
των σωματικων αρρωστηματων. Ἐαν γαρ μετα πιστεως παραγενωμεθα, καν
ψυχικον εχωμεν παθος καν σωματικον, καταλληλον την θεραπειαν δεξαμενοι
ουτως επαναστρεψομεν. 7.6 Καιτοι επι μεν των σωματικων παθων πολλακις και
αποδημιαν ενι στειλασθαι μακραν ωστε των του ιατρου χειρων τυχειν και χρηματα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

καταβαλειν και πολλα ετερα επινοησαι τα δυναμενα πεισαι εκεινον την απο της
οικειας τεχνης επιστημην εισενεγκειν και τωι παθει παραμυθιαν ευρεσθαι. Ἐνταυθα
δε ουδενος ημιν τουτων δει, ουχ οδοιποριας μακρας, ου καματου, ου πολλης
περιοδου, ου δαπανης χρηματων, αλλ' αρκει πιστιν εισενεγκοντα γνησιαν και
δακρυα θερμα προχεαντα μετα νηφουσης ψυχης παραχρημα και τηι ψυχηι την
ιατρειαν ευρειν και του σωματος την θεραπειαν κομισασθαι. 7.7 Ειδες ιατρων
δυναμιν; ειδες φιλοτιμιαν; ειδες τεχνην ου νικωμενην υπο νοσηματων; Και γαρ επι
των σωματικων παθων πολλακις ενικησε του ιατρου την τεχνην η δυσκολια της
νοσου. Ἐνταυθα δε ουδεν εστι τοιουτον υποπτευσαι ποτε, αλλ' εαν μετα πιστεως την
προσοδον ποιωμεθα, παραχρημα την ωφελειαν καρπουμεθα. Και μη θαυμασηις,
αγαπητε· ο γαρ φιλανθρωπος δεσποτης, επειδη δι' αυτον και την εις αυτον
ομολογιαν απαντα υπεμειναν και μεχρις αιματος αντικατεστησαν προς την
αμαρτιαν αποδυσαμενοι, βουλομενος αυτους και δια τουτου λαμπροτερους
αποφηναι και την δοξαν αυτων επι πλεον αυξησαι και εν τωι επικηρωι τουτωι βιωι, εις
τιμην αυτων τοις μετα πιστεως προσιουσι τας δωρεας φιλοτιμειται. 7.8 Και οτι ου
ρηματα μονον εισι τα παρ' ημων λεγομενα αλλα και αυτη μαρτυρει των πραγματων
η πειρα, και υμεις ευ οιδ' οτι ερειτε και μαρτυρησετε. Ποια γαρ γυνη εν αποδημιαι τον
ανδρα εχουσα και δυσχεραινουσα επι τωι χωρισμωι, παραγενομενη ενταυθα και δια
των αγιων μαρτυρων την ικεσιαν προσαγαγουσα τωι των ολων δεσποτηι, ουχι θαττον
επανηγαγε τουτον εκ της μακρας αποδημιας; και ετερα παλιν ορωσα τον εαυτης
παιδα υπο αρρωστιας χαλεπης πολιορκουμενον και σπαραττομενη ωσπερ ειπειν και
διακοπτομενη τα σπλαγχνα, ενταυθα αφικομενη και θερμα δακρυα αφεισα και
διεγειρασα εις την υπερ αυτης δεησιν τους αγιους τουτους, τους του Χριστου λεγω
στεφανιτας, ουκ ευθεως την νοσον απηλασε και προς υγιειαν τον αρρωστον
επανελθειν παρεσκευασε; 7.9 Πολλοι δε και περιστασεσι πραγματων περιπεπτωκοτες
και κινδυνους αφορητους αυτοις ορωντες επικρεμαμενους, ενταυθα αφικομενοι και
την προσευχην εκτενη ποιησαμενοι, παντων εκεινων των δεινων την πειραν
διεφυγον. Και τι λεγω σωματικα νοσηματα και πραγματων περιστασεις; Πολλοι και
υπ' αυτου του διαβολου τυραννουμενοι και υπο παθων ψυχικων πολιορκουμενοι,
προς τους πνευματικους τουτους ιατρους παραγεγονοτες και εις μνημην ελθοντες
των οικειων πλημμεληματων και τωι λογωι γυμνωσαντες αυτων ως ειπειν τα ελκη,
τοσαυτην εντευθεν εδεξαντο την παραμυθιαν ως αισθησιν ευθεως λαβειν και
κουφοτερον εργασασθαι αυτων το συνειδος και μετα πολλης της πληροφοριας
οικαδε επανελθειν. 7.10 Καθαπερ γαρ πηγας πνευματικας δαψιλη τα ναματα
προχεειν δυναμενας, ουτω τας των αγιων μαρτυρων θηκας ο δεσποτης ημιν
κεχαρισται. Και ωσπερ αι πηγαι των υδατων πασιν αδεως προκεινται τοις αρυεσθαι
βουλομενοις τα εκειθεν ναματα και οσον αν υποδεξασθαι δυνηται του αγγειου το
μεγεθος, τοσουτον λαβων απεισιν ο βουλομενος, τον αυτον δη τροπον και επι των
πηγων τουτων των πνευματικων εστιν ιδειν. Και αυται γαρ αι πηγαι πασιν εισιν
ανειμεναι και ουδεμια εστιν ενταυθα προσωπων διαφορα, αλλα καν πλουσιος ηι τις
καν πενης, καν δουλος καν ελευθερος, καν ανηρ καν γυνη, τοσουτον μετρον
υποδεχεται εκ των θειων τουτων ναματων οσον εαν μεγεθος προθυμιας εισενεγκειν
σπουδασηι. 7.11 Ὅπερ γαρ εστιν εκει τα αγγεια προς την των υδατων υποδοχην,
τουτο ενταυθα η διανοια και η ζεουσα προθυμια και η μετα νηψεως προσοδος. Ὁ γαρ
ουτω προσιων ευθεως τα μυρια κομιζεται αγαθα, της του Θεου χαριτος αορατως
αυτου κουφιζουσης το συνειδος και πολλην την πληροφοριαν παρεχομενης και
παρασκευαζουσης λοιπον της γης απαλλαττεσθαι και προς τον ουρανον
μεθορμιζεσθαι. ∆υνατον γαρ και σωματι περιπεπλεγμενον μηδεν κοινον εχειν προς
την γην αλλα τα εν τοις ουρανοις απαντα φανταζεσθαι και τα εκει περισκοπειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

διηνεκως. 7.12 ∆ια τουτο και Παυλος γραφων ελεγεν ανθρωποις σαρκι
συμπεπλεγμενοις και εν τωι μεσωι στρεφομενοις και γυναικος και παιδων
φροντιζουσιν· «Τα ανω φρονειτε.» Ειτα ινα μαθωμεν τι βουλεται αυτωι η παραινεσις
αυτη και τι εστι τα ανω φρονειν επηγαγεν· «Ου ο Χριστος εστιν εν δεξιαι του Θεου
καθημενος.» Ἐκεινα, φησι, βουλομαι υμας φρονειν τα δυναμενα υμων εκει
μεταστησαι τον λογισμον, τα αφιστωντα υμας των εν τηι γηι πραγματων. «Και γαρ το
πολιτευμα υμων εν ουρανωι υπαρχει.» Ἔνθα ουν απεγραφητε, φησιν, εκει τον νουν
υμων απαντα μεταγαγειν σπουδασατε κακεινα βουλευεσθε και πραττειν α της εκει
πολιτειας υμας αξιους αποφηναι δυνησεται. 7.13 Και ινα μη νομισωμεν αυτον
αδυνατα τινα επιταττειν και υπερβαινοντα την φυσιν την ημετεραν, παλιν δευτεροι
την παραινεσιν και φησι· «Τα ανω φρονειτε, μη τα επι της γης.» Τι εστιν ο βουλεται
ημας παιδευσαι; Μη ταυτα, φησι, φρονειτε τα της γης αξια. Τινα δε εστι τα της γης
αξια; Τα μηδεν εχοντα μονιμον, τα πριν η φανηναι αφιπταμενα, τα μηδεν εχοντα
βεβαιον μηδε ακινητον, τα τωι παροντι βιωι συγκαταλυομενα, τα πριν η ανθησαι
μαραινομενα, τα φθοραι υποκειμενα. Τοιαυτα γαρ απαντα τα ανθρωπινα καν
πλουτον ειπηις καν δυναστειαν καν δοξαν καν σωματος ωραν καν απασαν του βιου
την ευημεριαν. 7.14 ∆ια τουτο και λεξει τοιαυτηι εχρησατο ειπων· «Μη τα επι της
γης», τωι ονοματι της γης την πολλην αυτων ευτελειαν ενδειξασθαι βουλομενος. Μη
τοινυν ταυτα φρονειτε, φησιν, αλλα τα ανω· αντι των επι της γης, των ευτελων
τουτων και παρατρεχοντων, τα ανω φρονειτε, φησι, τα εν τοις ουρανοις, τα ακινητα,
τα τωι διηνεκει αιωνι συμπαρεκτεινομενα, τα τοις της πιστεως οφθαλμοις ορωμενα,
τα τελος ουκ επισταμενα, τα διαδοχην ουκ ειδοτα, τα περας ουκ εχοντα. Περι εκεινα
βουλομαι διηνεκως υμων στρεφεσθαι τον λογισμον. Ἡ γαρ εν τουτοις μελετη της
γης απαλλαττει και προς τον ουρανον μεθιστησι. 7.15 ∆ια τουτο και ο Χριστος
ελεγεν· «Ὅπου ο θησαυρος του ανθρωπου, εκει και η καρδια αυτου.» Ἡ γαρ ψυχη
επειδαν την εννοιαν δεξηται των απορρητων εκεινων αγαθων, καθαπερ απολυθεισα
των συνδεσμων του σωματος, μεταρσιος ως ειπειν γινεται και καθ' εκαστην ημεραν
εκεινων την απολαυσιν φανταζομενη, ουδε εννοιαν λαβειν δυναται των εν τηι γηι
πραγματων αλλα παντα καθαπερ οναρ και σκιαν παρατρεχει, εκει τεταμενον εχουσα
διηνεκως τον λογισμον κακεινα μονονουχι οραν νομιζουσα τοις της πιστεως
οφθαλμοις και εφ' εκαστης προς την εκεινων απολαυσιν επειγομενη. 7.16
Ἀκουσωμεν τοινυν της παραινεσεως του μακαριου τουτου του θαυμαστου της
οικουμενης διδασκαλου, του καλου παιδοτριβου, του γεωργου των ημετερων
ψυχων, κακεινα φρονωμεν απερ αυτος συνεβουλευσεν· ουτω γαρ δυνησομεθα και
των παροντων απολαυειν και των μελλοντων επιτυχειν. Ἐαν γαρ εκεινα ζητωμεν
προηγουμενως, και ταυτα εν προσθηκης εξομεν μερει· «Ζητειτε γαρ, φησι, την
βασιλειαν του Θεου και την δικαιοσυνην αυτου, και ταυτα παντα προστεθησεται
υμιν.» Μη τοινυν απερ εν προσθηκης μερει υπεσχετο ημιν παρεξειν, ταυτα
προηγουμενως ζητωμεν ινα μη εναντια τηι δεσποτικηι παραινεσει διαπραττομενοι,
εκατερων εκπεσωμεν. Μη γαρ αναμενει την παρ' ημων υπομνησιν ο δεσποτης και
τοτε ημιν τας παρ' εαυτου παρεχει δωρεας; Οιδεν ων χρειαν εχομεν προ του ημας
αιτησαι αυτον. Ἂν τοινυν ιδηι περι εκεινα την σπουδην ημας εχοντας, κακεινων ημιν
την απολαυσιν χαριειται και ταυτα μετα δαψιλειας παρεξει απερ εν προσθηκης μερει
φιλοτιμεισθαι υπεσχετο. Ζητωμεν ουν, παρακαλω, τα πνευματικα προηγουμενως
και τα ανω φρονωμεν, μη τα επι της γης, ινα κακεινων επιτυχωμεν και τουτων
απολαυσωμεν. 7.17 Ἐπειδη και οι αγιοι ουτοι μαρτυρες, επει τα ανω εφρονησαν και
της γης υπερειδον κακεινα εζητησαν, δια τουτο κακεινων μετα δαψιλειας επετυχον
και της ενταυθα τιμης καθ' εκαστην ημεραν απολαυουσιν, ει και μη δεονται ταυτης
καθαπαξ αυτης υπεριδοντες, αλλ' ομως δια την ωφελειαν την ημετεραν προσιενται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

την παρ' ημων τιμην και μη δεομενοι, ιν' ημεις την παρ' αυτων ευλογιαν
καρπωσασθαι δυνηθωμεν. 7.18 Και ινα μαθηις οπως υπερειδον παντων των εν τωι
παροντι βιωι ινα δυνηθωσιν επιτυχειν των αθανατων εκεινων αγαθων, εννοει μοι,
αγαπητε, τωι λογισμωι οτι ορωντες τοις σωματικοις οφθαλμοις τον τυραννον πυρ
πνεοντα και θηγοντα τους οδοντας και λεοντος σφοδροτερον την μανιαν
επιδεικνυμενον και πυρ και τηγανα και λεβητας υποκαιομενους παρασκευαζοντα
και παντα ποιουντα ωστε περιγενεσθαι και καταπαλαισαι αυτων τον λογισμον,
καταλιποντες ουτοι τα επι της γης απαντα, τοις της πιστεως οφθαλμοις τον βασιλεα
των ουρανων εθεωρουν και των αγγελων τον δημον παρεστωτα και τα απορρητα
εκεινα αγαθα εφανταζοντο. 7.19 Και το φρονημα εκει μεταστησαντες, ουδενι των
ορωμενων λοιπον επεστρεφοντο· αλλα και των δημιων τας χειρας ορωντες
καταξαινουσας αυτων τας σαρκας και το πυρ τουτο το αισθητον βλεποντες
αναπτομενον και τους ανθρακας εκπηδωντας, αυτοι το της γεεννης πυρ εαυτοις
υπεγραφον και ουτω τον λογισμον αυτων νευρωσαντες ηλλοντο λοιπον ως ειπειν
προς τα δεινα, ου την παρουσαν οδυνην την εγγινομενην τωι σωματι λογιζομενοι
αλλα προς την διηνεκη αναπαυσιν σπευδοντες. Και κατα την παραινεσιν του
μακαριου τουτου τα ανω φρονουντες, διετελουν ου ο Χριστος εστιν εν δεξιαι του
Θεου καθημενος. Και ουδεν των ορωμενων κατεπληττοντο, αλλα παντα παρετρεχον
ως οναρ και σκιαν αυτα ηγουμενοι, δια το πτερωθηναι αυτων τον λογισμον τηι των
μελλοντων επιθυμιαι. 7.20 ∆ια τοι τουτο και ο μακαριος ουτος ειδως της τοιαυτης
συμβουλης την ισχυν ελεγε· «Τα ανω φρονειτε, ου ο Χριστος εστιν εν δεξιαι του Θεου
καθημενος.» Ὅρα διδασκαλου συνεσιν, που ανηγαγεν αθροον τους αυτωι
πειθομενους. Παντας γαρ διατεμων αγγελους, αρχαγγελους, θρονους, κυριοτητας,
αρχας, εξουσιας, πασας τας αορατους εκεινας δυναμεις, τα χερουβιμ, τα σεραφιμ,
παρ' αυτον τον θρονον τον βασιλικον εστησε των πιστων τα φρονηματα· και τους
επι της γης βαδιζοντας δια της οικειας διδασκαλιας επεισε μεν απαλλαττεσθαι των
συνδεσμων του σωματος, ιπτασθαι δε και παρ' αυτον εσταναι τηι διανοιαι τον των
ολων κυριον. 7.21 Και ινα μη νομισωσι παλιν οι ταυτα ακουοντες υπερβαινειν
αυτους την συμβουλην και αδυνατα ειναι τα επιταγματα και υπερ την ανθρωπινην
δυναμιν ειναι το τοιουτον φρονημα αναλαβειν, ειπων· «Τα ανω φρονειτε μη τα επι
της γης», επηγαγεν· «Ἀπεθανετε γαρ.» Ὢ ψυχης πεπυρωμενης και πολυν εχουσης
τον ποθον περι τον Θεον. «Ἀπεθανετε γαρ, φησι», μονονουχι λεγων· Τι κοινον εχετε
προς τον παροντα βιον λοιπον; Τι κεχηνατε προς τα της γης πραγματα; Ἀπεθανετε,
τουτεστι νεκροι γεγονατε τηι αμαρτιαι, καθαπαξ απεταξασθε τηι παρουσηι ζωηι. 7.22
Ειτα ινα μη θορυβηθωσιν ακουοντες απεθανετε, ταχεως επηγαγε· «και η ζωη υμων
κεκρυπται συν τωι Χριστωι εν τωι Θεωι.» Ἡ ζωη, φησιν, η υμετερα νυν ου φαινεται,
κεκρυπται γαρ· μη τοινυν ως ζωντες ουτως ενεργειτε προς τα του παροντος βιου
πραγματα, αλλ' ωσανει αποθανοντες και νεκροι οντες ουτω διακεισθε. Ειπε γαρ μοι,
μη εστι τον αποθανοντα κατα τον βιον τουτον ενεργειν τι λοιπον εις τα παροντα
πραγματα; Ουδαμως. Ουτω, φησι, και υμας αποθανοντας καθαπαξ και νεκρωθεντας
τηι αμαρτιαι δια του βαπτισματος, ακολουθον μηδεν κοινον εχειν προς τα της σαρκος
παθη και τα επι της γης πραγματα. «Ὁ παλαιος γαρ ημων ανθρωπος, φησι,
συνεσταυρωθη και εταφη δια του βαπτισματος.» Μηδεν τοινυν των επι της γης
διαπραττεσθε μηδε ως ζωντες εν τοις παρουσι πραγμασιν ενεργειτε. Ἡ γαρ ζωη η
υμετερα νυν μεν κεκρυπται και αδηλος εστι τοις απιστοις, εσται δε καιρος οτε
φανερα γενησεται. Νυν ουκ εστιν υμετερος ο καιρος· αποθανοντες τοινυν καθαπαξ
μη θελησητε τα επι της γης φρονειν. Το γαρ της αρετης υμων μεγεθος ουτω μαλιστα
διαδεικνυται οταν το φρονημα της σαρκος καταγωνισαμενοι ωσανει νεκροι τωι βιωι
γεγενημενοι ουτω διακεισθε προς απαντα τα βιωτικα. 7.23 Ἀκουετωσαν ταυτα και οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

προσφατον της του βαπτισματος δωρεας αξιωθεντες και ημεις απαντες οι παλαι
ταυτης μετασχοντες της χαριτος και δεχωμεθα την συμβουλην του της οικουμενης
διδασκαλου και εννοησωμεν οιους ειναι βουλεται τους απαξ των απορρητων
μυστηριων μετοχους γεγενημενους, πως αλλοτριους αυτους του παροντος βιου, ουχ
ινα εξω του κοσμου τουτου και μακραν που αποικισθωσιν, αλλ' ινα εν τωι μεσωι
στρεφομενοι των μακραν οντων μηδεν διαφερωσιν αλλα φωστηρων δικην
διαλαμπωσι και δια πραγματων δεικνυωσι τοις απιστοις οτι εις ετεραν πολιτειαν
εαυτους μετεστησαν και ουδεν κοινον εχουσι προς την γην και τα επι της γης
πραγματα. 7.24 Και καθαπερ νυν δια της φαιδρας εσθητος πασι περιβλεπτοι
τυγχανετε και δεικνυσιν υμων της εν τηι ψυχηι καθαροτητος την υπερβολην και η
των ιματιων φαιδροτης, ουτω και τον εξης χρονον και υμας τους αρτι
καταξιωθεντας της δωρεας και παντας τους ηδη της αυτης υμιν απολαυσαντας
φιλοτιμιας, δικαιον δια της αριστης πολιτειας πασι καταδηλους γινεσθαι και φωτος
δικην καταυγαζειν παντας τους ορωντας. Το γαρ ενδυμα τουτο το πνευματικον, ει
βουληθειημεν αυτου την φαιδροτητα διαφυλαττειν, οσον προεισιν ο χρονος
φαιδροτεραν την λαμπηδονα αφιησι και πολλην του φωτος την μαρμαρυγην, οπερ
επι των αισθητων ιματιων ουδεποτε συμβηναι δυνατον. Καν γαρ μυριακις πολλην
αυτων ποιωμεθα την επιμελειαν, και υπο του χρονου δαπαναται και παλαιωθεντα
αφανιζεται και κειμενα υπο σητων αναλισκεται και πολλα ετερα εστι τα
λυμαινομενα τα ιματια ταυτα τα αισθητα. Το μεντοι της αρετης ενδυμα, εαν τα παρ'
εαυτων εισφερειν σπουδαζωμεν, ουτε ρυπον ποτε δεξεται ουτε παλαιοτητος πειραν
ληψεται, αλλ' οσωι αν ο χρονος παρατρεχηι τοσουτωι μαλλον φαιδροτερον και
ακμαιοτερον το καλλος και του φωτος την αυγην επιδεικνυσιν. 7.25 Ειδες ιματιου
δυναμιν; Ειδες ενδυματος φαιδροτητα ου χρονωι εικουσαν, ουχ υπο παλαιοτητος
αμαυρουμενην; Ειδες καλλος αμηχανον; Σπουδαζωμεν τοινυν, παρακαλω, τουτο το
καλλος ακμαζον διατηρειν και μαθωμεν ακριβως τινα εστι τα δυναμενα του
καλλους τουτου την φαιδροτητα διατηρησαι. Τινα ουν εστι; Προ παντων ευχη
εκτενης και ευχαριστια υπερ των ηδη παρασχεθεντων και παρακλησις υπερ της των
δοθεντων ασφαλειας. Τουτο γαρ η σωτηρια η ημετερα, τουτο το φαρμακον των
ημετερων ψυχων, τουτο το ιατρειον των παθων των εν τηι ψυχηι τικτομενων. Ευχη
το τειχος των πιστων, ευχη το οπλον ημων το ακαταγωνιστον, ευχη το καθαρσιον
της ημετερας ψυχης, ευχη η απολυτρωσις των ημετερων αμαρτηματων, ευχη η
υποθεσις των μυριων αγαθων. Ευχη γαρ ουδεν ετερον εστιν η διαλεξις προς τον
Θεον και ομιλια προς τον των ολων δεσποτην. Τι ουν αν ειη μακαριωτερον του
καταξιουμενου συνεχως της προς τον δεσποτην ομιλιας; 7.26 Και ινα μαθηις οσον
εστι τουτο το αγαθον, εννοει μοι τους περι τα παροντα πραγματα επτοημενους, τους
σκιας ουδεν αμεινον διαφεροντας. Οι επειδαν ιδωσι τινα συνεχως τωι επι της γης
βασιλευοντι διαλεγομενον, πως μεγαν τουτον ειναι νομιζουσι και μακαριστοτατον
αποφαινουσι και περιεπουσι ως θαυμαστον τινα και της ανωτατω τιμης ηξιωμενον.
Ει τοινυν ο τοιουτος καιτοι γε ομογενει διαλεγομενος και της αυτης αυτωι φυσεως
κοινωνουντι και περι βιωτικων και επικηρων πραγματων διεξιοντι ουτω
περιβλεπτος ειναι νομιζεται, τι αν τις ειποι περι του καταξιωθεντος τωι Θεωι
διαλεγεσθαι ου περι των επι της γης πραγματων αλλα περι της των αμαρτηματων
συγχωρησεως, περι της αφεσεως των παραπτωματων, περι της φυλακης των ηδη
παρασχεθεντων, περι των μελλοντων παρασχεθησεσθαι, περι των αιωνιων αγαθων;
Ὁ τοιουτος και αυτου του το διαδημα περικειμενου μακαριωτερος αν γενοιτο ει δια
της ευχης επισπασαιτο την ανωθεν ροπην. 7.27 Αυτη προ παντων δυνησεται του
ενδυματος τουτου του πνευματικου την φαιδροτητα διηνεκως ημιν διαφυλαττειν
και μετα ταυτης η δαψιλης ελεημοσυνη, το κεφαλαιον των ημετερων αγαθων, η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

σωτηρια των ημετερων ψυχων. Αυτη η συζυγια τα μυρια ημιν αγαθα ανωθεν
προξενησαι δυναται και την πυραν των αμαρτηματων σβεσαι των ημετερων ψυχων
και πολλην ημιν παρασχειν την παρρησιαν. Ταυτηι τηι συζυγιαι χρησαμενος ο
Κορνηλιος εις τον ουρανον τας ευχας ανεπεμπε. ∆ιο και ηκουσε παρα του αγγελου·
«Αι προσευχαι σου και αι ελεημοσυναι σου ανεβησαν εις μνημοσυνον ενωπιον του
Θεου.» 7.28 Ειδες ανδρα εν χλανιδι και ζωνηι τον απαντα βιον αναστρεφομενον
ποσην εντευθεν εκτησατο την παρρησιαν; Ἀκουετωσαν οι ταις στρατειαις
εγκατειλεγμενοι και μανθανετωσαν ως ουδεν κωλυμα γινεται προς αρετην τωι
νηφειν βουλομενωι αλλ' εξεστι και χλανιδα και ζωνην περικειμενωι και γυναικα
εχοντα και παιδιων επιμελουμενον και οικετων φροντιζοντα και αρχην
εγκεχειρισμενον της αρετης πολλην ποιεισθαι την επιμελειαν. Ἰδου γαρ και ο
θαυμασιος ουτος και χλανιδα και ζωνην περικειμενος και στρατιωτων αρχων,
εκατονταρχος γαρ ην, επειδη εβουληθη και ενηφε και εγρηγορως ην, οσης αξιουται
της ανωθεν κηδεμονιας. Και ινα μαθηις ακριβως οτι η ανωθεν χαρις τοτε ημιν
εφιπταται επειδαν αυτοι τα παρ' εαυτων προτερον εισενεγκωμεν, ακουε της ιστοριας
αυτης. Ἐπειδη γαρ προλαβων πολλας και δαψιλεις τας ελεημοσυνας εποιησατο και
μετ' εκτενειας ταις προσευχαις προσεκαρτερει, κατα την ενατην ωραν, φησι,
προσευχομενωι αυτωι επιστας αγγελος ειπεν· «Κορνηλιε, αι προσευχαι σου και αι
ελεημοσυναι σου ανεβησαν εις μνημοσουνον ενωπιον του Θεου.» 7.29 Μη απλως
παραδραμωμεν το λεχθεν, αλλ' εννοησωμεν μετα ακριβειας του ανδρος την αρετην
και τοτε καταμαθωμεν του δεσποτου την φιλανθρωπιαν, πως ουδενα περιοραι αλλ'
ενθα αν ιδηι νηφουσαν ψυχην εκει την παρ' εαυτου χαριν επιδαψιλευεται.
Στρατιωτης ανθρωπος, ουδεμιας απολαυων διδασκαλιας, εν πραγμασι βιωτικοις
συμπεπλεγμενος, καθ' εκαστην ημεραν μυρια εχων τα περισπωντα αυτον και
ανθελκοντα, ουκ εις συμποσια και μεθην και αδηφαγιαν τον εαυτου βιον
κατανηλισκεν, αλλ' εις προσευχας και ελεημοσυνας και τοσαυτην οικοθεν την
σπουδην επεδεικνυτο και ουτω ταις ευχαις προσηδρευε και τας ελεημοσυνας
δαψιλεις ειργαζετο ως και οπτασιας τοιαυτης αξιον εαυτον αποφηναι. 7.30 Που νυν
εισιν οι τας πολυτελεις τραπεζας παρατιθεντες και πολυν τον ακρατον εγχεομενοι
και διημερευοντες εν τοις συμποσιοις και ουτε προ της εστιασεως πολλακις ευχεσθαι
αιρουμενοι ουτε μετα την εστιασιν την ευχαριστιαν αναφεροντες, αλλα νομιζοντες
παντα αυτοις εξειναι αδεως διαπραττεσθαι δια το εν αρχαις ειναι και στρατιωτικοις
καταλογοις εναριθμεισθαι και χλανιδα και ζωνην περικεισθαι. Ὁρατωσαν του
Κορνηλιου τουτου την εν ταις ευχαις προσεδρειαν, την περι τας ελεημοσυνας
δαψιλειαν, και εγκαλυπτεσθωσαν. 7.31 Ταχα δε ουκ εκεινοις μονοις αξιοπιστος
ουτος γενησεται διδασκαλος, αλλα και πασιν ημιν και αυτοις τοις τον των μοναχων
βιον επανηιρημενοις και την εκκλησιαστικην λειτουργιαν αναδεδειγμενοις. Τις γαρ
ημων ποτε δυνησεται καυχησασθαι οτι η εν ταις ευχαις τοσαυτην επεδειξατο την
προσεδρειαν η περι την ελεημοσυνην ουτω δαψιλης γεγονεν ως τοιαυτης οπτασιας
αξιος γενεσθαι. ∆ιο, παρακαλω, ει και μη προτερον, καν νυν γουν απαντες τουτον
ζηλωσωμεν και οι εν στρατειαι κατειλεγμενοι και οι τον ιδιωτικον βιον μετιοντες
και των τοσουτων δωρεων αξιωθεντες, και μη ελαττους γενωμεθα του μετα
χλανιδος και ζωνης τοσαυτην επιδειξαμενου την αρετην. Τοτε γαρ δυνησομεθα και
του ενδυματος ημων τουτου του πνευματικου το καλλος ακμαζον διατηρησαι ει την
συζυγιαν τουτων των αρετων μετα ακριβειας επιδειξαιμεθα· 7.32 Ει δε βουλεσθε, και
ετερα ταυταις προσθωμεν τα συντελειν δυνατα προς την φυλακην και την
αφθαρσιαν τουτου του ενδυματος, την σωφροσυνην λεγω και τον αγιασμον·
«Ειρηνην γαρ διωκετε, φησιν, ο αποστολος, και τον αγιασμον ου χωρις ουδεις
οψεται τον Κυριον.» Και ταυτην τοινυν μετα ακριβειας μετερχωμεθα, καθ' εκαστην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

ωραν τους λογισμους ημων διερευνωμενοι και μη αφεντες ρυπον τινα η κηλιδα την
ψυχην δεξασθαι εκ των πονηρων ενθυμησεων. 7.33 Ἐαν γαρ ουτω διακαθαιρωμεν
ημων την διανοιαν και πασαν σπουδην περι την ταυτης εχωμεν επιμελειαν,
ευκολωτερον και των αλλων περιεσομεθα παθων και ουτω κατα μικρον εις αυτην
την κορυφην της αρετης ηξομεν και πολλα εντευθεν ηδη εαυτοις προαποθεμενοι τα
εφοδια τα πνευματικα, δυνησομεθα και των απορρητων εκεινων αγαθων αξιωθηναι
των τεταμιευμενων τοις αγαπωσιν αυτον· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι
Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη· νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

8.t ΛΟΓΟΣ Ηʹ. Του αυτου αποδοχη και επαινος εις τους απο της
περιοικιδος παραγινομενους και οτι των δικαιων απαντων επαγγελιας
αισθητας δεξαμενων και αντι των αισθητων τα νοητα φανταζομενων,
ημεις απεναντιας των νοητων επαγγελιαν δεξαμενοι περι τα αισθητα
κεχηναμεν· και οτι προσηκει και υπο την εω και κατα την εσπεραν επι
την εκκλησιαν σπευδοντας τας ευχας ποιεισθαι και τας εξομολογησεις·
και εις τους νεοφωτιστους.
8.1 Ἱκανως υμας ειστιασαν εν ταις παρελθουσαις ημεραις οι καλοι
διδασκαλοι και συνεχους απελαυσατε της πνευματικης αυτων παραινεσεως,
δαψιλους της ευλογιας μετασχοντες απο των λειψανων των αγιων μαρτυρων. Φερε
δη σημερον λοιπον επειδη λαμπροτερον ημιν το θεατρον απειργασαντο οι απο της
χωρας προς ημας συρρευσαντες, και ημεις δαψιλεστεραν αυτοις τραπεζαν
παραθωμεν την πνευματικην την πολλης αγαπης γεμουσαν ην περι ημας
επεδειξαντο. Ταυτην τοινυν αυτοις παρασχοντες την αμοιβην και αποδεξαμενοι της
περι ημας διαθεσεως, πολλην περι αυτους την φιλοξενιαν επιδειξασθαι
σπουδασωμεν. Ει γαρ αυτοι τοσουτον οδου μηκος διανυσαι ουκ ωκνησαν ωστε δια
της εαυτων παρουσιας πολλην ημιν παρασχειν την ευφροσυνην, πολλωι μαλλον
ημας δικαιον δαψιλεστεραν αυτοις σημερον παραθειναι την πνευματικην ταυτην
τροφην, ιν' εφοδια λαβοντες ικανα ουτως εντευθεν οικαδε επανελθωσιν. 8.2
Ἀδελφοι γαρ εισιν ημετεροι και μελη τυγχανουσι του της εκκλησιας σωματος. Ὡς
μελη τοινυν ημετερα περιπτυξαμενοι ουτω γνησιαν την περι αυτους αγαπην
επιδειξωμεθα και μη τουτο ιδωμεν οτι ενηλλαγμενην εχουσι την διαλεξιν, αλλα της
ψυχης αυτων την φιλοσοφιαν μετα ακριβειας κατανοησωμεν, μηδε οτι βαρβαρον
εχουσι την γλωτταν, αλλα το ενδον φρονημα καταμαθωμεν και οτι απερ ημεις εν
λογοις φιλοσοφουντες διδασκειν σπουδαζομεν, ταυτα ουτοι δια των πραγματων
επιδεικνυνται, τον αποστολικον νομον δια των εργων πληρουντες τον κελευοντα
απο της των χειρων εργασιας την καθημερινην ποριζεσθαι τροφην. 8.3 Ἤκουσαν
γαρ του μακαριου Παυλου λεγοντος· «Κοπιωμεν εργαζομενοι ταις ιδιαις χερσι.» Και
παλιν· «Ὅτι ταις χρειαις μου και τοις ουσι μετ' εμου υπηρετησαν αι χειρες αυται.»
Και ταυτα δι' αυτων των εργων πληρουν σπουδαζοντες λαμπροτεραν των λογων
αφιασι φωνην, δια των πραξεων αξιους εαυτους αποφαινοντες και του μακαρισμου
του παρα του Χριστου· «Μακαριος γαρ, φησιν, ο ποιησας και διδαξας.» Ὅταν γαρ η
δια των εργων προηγηται διδασκαλια ουκετι χρεια της δια των λογων παιδευσεως.
Και ιδοις αν τουτων εκαστον νυν μεν παρα το βημα εστωτα το ιερον και τους θειους
νομους αναγινωσκοντα και τους υπηκοους εκπαιδευοντα, νυν δε περι την της γης
επιμελειαν πονουμενον και ποτε μεν αροτρον ελκοντα και τας αυλακας της γης
ανατεμνοντα και τα σπερματα καταβαλλοντα και τοις κολποις αυτης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

παρακατατιθεμενον, ποτε δε το της διδασκαλιας αροτρον μεταχειριζοντα και εις τας
των μαθητευομενων ψυχας τον σπορον των θειων μαθηματων εναποτιθεμενον. 8.4
Μη τοινυν προς το σχημα απλως ορωντες και της γλωττης την διαλεξιν
παρατρεχωμεν αυτων την αρετην, αλλ' ακριβως αυτων καταμαθωμεν τον βιον τον
αγγελικον, την φιλοσοφον διαγωγην. Πασα γαρ τρυφη και αδηφαγια παρα τουτοις
απεληλαται· ου μονον δε ταυτα αλλα και η λοιπη βλακεια η εν ταις πολεσι
πολιτευομενη και τοσαυτα μονον σιτουνται οσα προς την της ζωης συστασιν αυτοις
αρκεσαι δυναται, και τον λοιπον απαντα χρονον εν υμνοις και διηνεκεσιν ευχαις την
εαυτων απασχολουσι διανοιαν και εν τουτωι την αγγελικην διαγωγην μιμουμενοι.
8.5 Καθαπερ γαρ εκειναις ταις ασωματοις δυναμεσιν εν τουτο μονον εργον εστι το
δια παντος υμνειν τον των ολων δημιουργον, τον αυτον δη τροπον και οι θαυμασιοι
ουτοι ανδρες και του σωματος την χρειαν παραμυθουνται δια το σαρκι
συμπεπλεχθαι, και τον αλλον απαντα χρονον τοις υμνοις και ταις ευχαις
προσανεχουσι, πολλα χαιρειν ειποντες ταις βιωτικαις φαντασιαις και δια της
αριστης αυτων πολιτειας τους υπηκοους εις την οικειαν μιμησιν εναγαγειν
σπουδαζουσι. Τις αν ουν κατ' αξιαν τουτους μακαρισειεν οτι της εξωθεν παιδευσεως
μη μετεχοντες την αληθη σοφιαν επαιδευθησαν, δεικνυντες εκεινο το αποστολικον
δια των εργων πληρουμενον· «οτι το μωρον του Θεου σοφωτερον των ανθρωπων
εστιν.» 8.6 Ὅταν γαρ ιδηις τον ιδιωτην τουτον και αγροικον και μηδεν ειδοτα πλεον
η τα κατα την γεωργιαν και την της γης επιμελειαν των μεν παροντων ουδενα
ποιουμενον λογον, προς δε τα εν τοις ουρανοις αποκειμενα αγαθα επτερωμενον την
διανοιαν και φιλοσοφειν επισταμενον περι των απορρητων εκεινων αγαθων και
ταυτα μετα ακριβειας ειδοτα απερ οι φιλοσοφοι και μεγα επι τωι πωγωνι και τηι
βακτηριαι φρονουντες ουδε φαντασθηναι ποτε ηδυνηθησαν, πως ουκ εναργη ληψηι
της του Θεου δυναμεως την αποδειξιν; Ποθεν γαρ, ειπε μοι, αλλοθεν τουτοις η
τοσαυτη της αρετης φιλοσοφια και το μη τοις ορωμενοις προσεχειν αλλα τα αδηλα
και αφανη και τα εν ελπισι των φαινομενων και εν χερσι οντων προτιθεναι; Τουτο
γαρ εστι πιστις οταν τις τα υπο του Θεου επαγγελθεντα καν μη φαινηται τουτοις τοις
του σωματος οφθαλμοις, αξιοπιστοτερα ηγηται των φαινομενων και προ των
οφθαλμων κειμενων των ημετερων. 8.7 Ουτως οι δικαιοι παντες ευδοκιμησαν και
των απορρητων εκεινων αγαθων ηξιωθησαν. Ουτως ο πατριαρχης Ἀβρααμ
ανεκηρυχθη παρα του δεσποτου, την ασθενειαν της ανθρωπινης φυσεως
παραδραμων και προς την δυναμιν του επαγγειλαμενου πασαν αυτου τεινας την
διανοιαν. ∆ιο και ανακηρυττεται υπο της θειας γραφης· «Ἐπιστευσε γαρ, φησιν,
Ἀβρααμ τωι Θεωι και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην.» ∆ια τουτο και εκ προοιμιων
ακουσας· «Ἔξελθε εκ της γης σου και εκ της συγγενειας σου και εκ του οικου του
πατρος σου, και δευρο εις γην ην αν σοι δειξω», μετα πολλης της προθυμιας
υπηκουσε και το επιταχθεν εις εργον ηγαγε και κατελιμπανε μεν την οικειαν γην
ενθα κατασκηνωσας ετυγχανεν, εξειη δε ουκ ειδως οπου στησεται. Ἀλλα των δηλων
και ωμολογημενων προετιμα το κελευσθεν παρα του δεσποτου και ου μονον ου
περιεργαζετο το προσταγμα ουδε εταραττετο τον λογισμον, αλλα προς το αξιωμα του
κελευσαντος αφορων, παντα τα ανθρωπινα κωλυματα παραδραμων, ενος ην μονου
του μηδεν ελλιπειν των προσταχθεντων. 8.8 Ταυτα δε εγινετο ου δια τον δικαιον
μονον ινα δειχθηι αυτου της πιστεως το μεγεθος, αλλ' ινα και ημεις ζηλωται
γενωμεθα του πατριαρχου. Ἐπειδη γαρ ειδεν αυτου την ευγνωμονα ψυχην, δια
τουτο καθαπερ φωστηρα λανθανοντα και κεκρυμμενον εβουληθη εις την Χαναναιαν
αυτον μεταστησαι ινα τους αυτοθι πλανωμενους και υπο του της αγνοιας σκοτους
ετι πεπηρωμενην εχοντας την διανοιαν, εις τον της ευσεβειας χειραγωγησηι λογον.
Ὃ δη και γεγονε και δι' εκεινου λοιπον ουχ οι την Παλαιστινην μονον οικουντες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

αλλα και οι την Αιγυπτον εμανθανον και του Θεου την περι αυτον προνοιαν και του
δικαιου την αρετην. Ὅρα γαρ αυτου της μεγαλοψυχιας την υπερβολην, οπως
πτερωθεις υπο του περι τον Θεον ποθου ου μεχρι των ορωμενων ιστατο ουδε τοις
επαγγελθεισι μονον προσειχεν, αλλα τα μελλοντα εφανταζετο. Και του Θεου γην
αντι γης επαγγειλαμενου και ειποντος· «Ἔξελθε εκ της γης σου και δευρο εις γην ην
αν σοι δειξω», αυτος καταλιπων τα αισθητα των νοητων ηφιετο. 8.9 Ταχα αινιγμα
υμιν ειναι δοκει το ειρημενον; Ἀλλα μη θορυβηθητε· εγω την αποδειξιν επαγω ινα
μαθητε οπως ο δικαιος αισθητων επαγγελιαν δεξαμενος περι τα νοητα την
επιθυμιαν ειχε. Ποθεν ουν τουτο ακριβως εισομεθα; Ἀκουσωμεν αυτου λεγοντος,
μαλλον δε του μακαριου Παυλου, του της οικουμενης διδασκαλου, του μετα
ακριβειας ταυτα απαντα επισταμενου, περι αυτου λεγοντος, ου περι αυτου δε μονον
αλλα και περι των δικαιων παντων. Μνημονευσαι γαρ ποτε βουλομενος του
καταλογου των δικαιων οιον του Ἀβρααμ, του Ἰσαακ, του Ἰακωβ φησι· «Κατα πιστιν
απεθανον ουτοι παντες μη κομισαμενοι τας επαγγελιας αλλα πορρωθεν αυτας
ιδοντες και ασπασαμενοι και ομολογησαντες οτι ξενοι και παρεπιδημοι εισιν επι της
γης.» 8.10 Τι λεγεις, ω μακαριε Παυλε; Ουκ ελαβον τας επαγγελιας; Ου την
Παλαιστινην πασαν κατεσχον; Ου κυριοι της γης γεγονασι; Ναι, φησι· την μεν
Παλαιστινην ειληφασι και της γης την κατασχεσιν, αλλα τοις της πιστεως
οφθαλμοις περι ετερα την επιθυμιαν ειχον. Ἐπηγαγεν ουν λεγων· «Οι γαρ ταυτα
λεγοντες εμφανιζουσιν οτι πατριδα ζητουσι και ει μεν εκεινης εμνημονευον αφ' ης
εξηλθον, ειχον αν καιρον ανακαμψαι· νυν δε κρειττονος ορεγονται, τουτεστιν
επουρανιου.» Ειδες αυτων τον ποθον; Ειδες αυτων την επιθυμιαν; Ειδες πως του
Θεου πανταχου αισθητα επαγγελομενου και περι γης διαλεγομενου, ουτοι εκεινην
εζητουν την πατριδα και εκεινης ορεγοντο της επουρανιου; ∆ια γαρ τουτο
προσεθηκεν· «Ἧς τεχνιτης εστι και δημιουργος ο Θεος.» Ειδες πως των νοητων
επεθυμουν και εκεινα εφανταζοντο τα μη τοις σωματικοις οφθαλμοις φαινομενα
αλλα τηι πιστει νοουμενα; 8.11 Ἀλλ' ενταυθα θορυβειται μου η διανοια και συγχειται
ο λογισμος, οταν εννοησω οτι απεναντιας πασι τουτοις ημεις ερχομεθα. Καθαπερ γαρ
οι δικαιοι ουτοι αισθητων επαγγελιαν δεξαμενοι περι τα νοητα την επιθυμιαν εσχον,
ουτως ημεις νοητων επαγγελιαν δεξαμενοι περι τα αισθητα επτοημεθα και ουκ
ακουομεν του μακαριου Παυλου λεγοντος· «Τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα, τα δε μη
βλεπομενα αιωνια.» Και παλιν αλλαχου δηλων οτι τοιαυτα εστι τα ητοιμασμενα τοις
αγαπωσιν αυτον λεγει· «α οφθαλμος ουκ ειδε και ους ουκ ηκουσε και επι καρδιαν
ανθρωπου ουκ ανεβη.» Ἡμεις δε και μετα ταυτα απαντα περι τα παροντα κεχηναμεν,
τον πλουτον λεγω και την δοξαν του παροντος βιου, την τρυφην, τας τιμας τας παρα
των ανθρωπων· ταυτα γαρ δοκει ειναι τα λαμπρα του παροντος βιου. ∆οκει, ειπον,
επειδη σκιας και ονειρατων ουδεν διενηνοχε. 8.12 Και γαρ ο πλουτος αυτος ουδε
μεχρι της εσπερας πολλακις παρεμεινε τοις αυτον κατεχειν οιομενοις, αλλα καθαπερ
δραπετης αγνωμων απο τουτου προς ετερον μεθισταται, και γυμνους και ερημους
αφιησι τους μετα πολλης της σπουδης αυτον περιεποντας· οτι δε και κινδυνοις
πολλακις περιεβαλεν αφορητοις τους πολλην περι αυτον την επιθυμιαν εχοντας
αυτη των πραγματων η πειρα διδασκαλος απασι καθεστηκε. Τοιουτον τι εστι και η
δοξα η ανθρωπινη; ο γαρ σημερον λαμπρος και επισημος παρα πασι φαινομενος
αθροον ατιμος γινεται και πασιν ευκαταφρονητος. 8.13 Τι ουν τουτων γενοιτ' αν
ουδαμινεστερον, των πριν η φανηναι λεγω αφιπταμενων, των ουδεποτε ισταμενων
αλλ' ουτω ταχεως παρατρεχοντων τους περι ταυτα επτοημενους; Καθαπερ γαρ τον
τροχον ουδεποτε εστιν ιδειν επι του αυτου της αντυγος μενοντα μερους αλλα
διηνεκως στρεφομενον και ανω και κατω περιαγομενον, ουτω και επι των
πραγματων εστιν ιδειν. Ὀξυρροπος γαρ των ανθρωπινων πραγματων η μεταβολη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

και ταχεια η μεταπτωσις και ουδεν βεβαιον ουδε ακινητον εχουσα, αλλα παντα
ευπεριτρεπτα και πολλην εχοντα την προς το εναντιον ροπην. Τι ουν αν ειη τουτων
καταγελαστοτερον των προς τα παροντα κεχηνοτων μεν και προσηλωμενων, των δε
διηνεκως οντων και αει μενοντων ταυτα προτιμοτερα ηγουμενων; 8.14 ∆ια τουτο
και ο προφητης σφοδραν την κατηγοριαν ποιουμενος των περι ταυτα επτοημενων
φησιν· «Ὡς εστωτα ελογισαντο και ουχ ως φευγοντα.» Ὅρα πως ενι ρηματι
παραστησαι αυτων εβουληθη την ουδενειαν, ουκ ειπεν ως παρεχομενα, ουκ ειπεν ως
μεταβαλλομενα, ουκ ειπεν ως παρατρεχοντα, αλλα τι; ως φευγοντα, το ταχος αυτων
ενδειξασθαι βουλομενος και την πολλην και αθροαν μεταβολην και παιδευσαι ημας
μηδεποτε προστετηκεναι τοις ορωμενοις αλλ' εκεινοις μονοις πεποιθεναι και
θαρρειν οις αν ο Θεος επαγγελληται. 8.15 Καν γαρ μυρια κωλυματα εν τωι μεσωι
γενηται, ουχ οιον τε ποτε διαπεσειν τα παρα του Θεου επαγγελθεντα. Ὥσπερ γαρ
αυτος ατρεπτος τυγχανει και αναλλοιωτος και αει μενων και διηνεκως, ουτω και αι
επαγγελιαι αυτου αδιαπτωτοι και ακινητοι τυγχανουσι, πλην ει μηπου παρα εργον
κωλυθωσιν ελθειν. Ἐπι δε των ανθρωπινων πραγματων το εναντιον συμβαινει.
Καθαπερ γαρ φθαρτη και επικηρος εστιν η των ανθρωπων φυσις, ουτω και αι παρα
των ανθρωπων εισι δωρεαι φθαρται και μαραινομεναι. Και εικοτως· επει γαρ
φθαρτοι και ημεις παντες ανθρωποι και των ανθρωπινων δωρεων η φυσις την
ημετεραν φυσιν μιμειται. Ἐπι δε των του Θεου επαγγελιων ουδεν εστι τοιουτον
υποπτευσαι ποτε, αλλα τα επαγγελθεντα εκεινα μονα το βεβαιον εχει και ακινητον
και παγιον και στερεον. 8.16 ∆ιο, παρακαλω, εκεινα ζητωμεν τα αει μενοντα και
μεταβολην ουκ επιδεχομενα. ∆ια γαρ τουτο επιτηδες και τον λογον τουτον εις μεσον
παρηγαγον ινα κοινην προς απαντας ποιησωμαι την παραινεσιν και προς τους παλαι
μεμυημενους και προς τους προσφατον της του βαπτισματος δωρεας αξιωθεντας.
Ἐπειδη τοινυν εν ταις παρελθουσαις ημεραις παρα τους ταφους των αγιων
μαρτυρων συνεχως παραγινομενοι πολλην εκειθεν την ευλογιαν εκαρπωσαμεθα και
δαψιλους απελαυσαμεν της διδασκαλιας, μελλει δε λοιπον η των συναξεων
συνεχεια διακοπτεσθαι, αναγκαιως υπομιμνηισκω την υμετεραν αγαπην ωστε
εναυλον εχειν της τοσαυτης διδασκαλιας την μνημην και των βιωτικων απαντων
προτιμοτερα ποιεισθαι τα πνευματικα. 8.17 Και μετα πολλης της σπουδης και τας υπο
τον ορθρον ευχας και εξομολογησεις ενταυθα παραγινομενους αποδιδοναι τωι των
ολων Θεωι και ευχαριστειν υπερ των ηδη παρασχεθεντων και παρακαλειν πολλης
αξιωθηναι της συμμαχιας προς την εις το εξης φυλακην· και ουτω μετα την
εντευθεν εξοδον μετα πασης ευλαβειας των προσηκοντων εκαστον απτεσθαι
πραγματων. Και ο μεν προς την απο των χειρων εργασιαν επειγεσθω, ο δε εις τον της
στρατειας καταλογον σπευδετω, ετερος περι τα πολιτικα πραγματα· εκαστος μεντοι
μετα φοβου και αγωνιας τοις πραγμασι προσιτω και τον της ημερας καιρον ουτω
διανυετω ως οφειλων περι τον της εσπερας καιρον παλιν ενταυθα παραγενεσθαι και
της ημερας απασης τον λογον αποδουναι τωι δεσποτηι και συγγνωμην αιτησαι περι
των επταισμενων. Ουδε γαρ οιον τε καν μυριακις ασφαλισωμεθα μη πολλοις και
διαφοροις σφαλμασιν υπευθυνους ημας καταστησαι· η γαρ ακαιρως τι εφθεγξαμεθα,
η ματαιαν ακοην παρεδεξαμεθα, η λογισμον απρεπη κατα την διανοιαν εκινησαμεν,
η προπετως ειδομεν, η ματην και εικηι τον καιρον αναλωσαμεν και εις ουδεν δεον.
8.18 Και δια τουτο προσηκει ημας καθ' εκαστην εσπεραν υπερ τουτων απαντων την
συγγνωμην αιτειν παρα του δεσποτου και επι την του Θεου φιλανθρωπιαν
καταφευγειν και παρακαλειν. Και της νυκτος τον καιρον μετα νηψεως ημας
διαγαγοντας, ουτω παλιν επι την υπο τον ορθρον εξομολογησιν απανταν ιν' ουτως
εκαστος ημων τον εαυτου βιον οικονομων, και του παροντος βιου το πελαγος
ακινδυνως διαδραμειν δυνηθηι και της παρα του δεσποτου φιλανθρωπιας αξιωθηναι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

Και επειδαν καιρος συναξεως καληι, παντων προτιμασθω τα πνευματικα και η
ενταυθα συνελευσις, ινα και τα εν χερσιν ημιν μετα ασφαλειας οικονομηται. 8.19
Ἐαν γαρ ταυτα ημιν ηι προηγουμενα, εν εκεινοις ουδενα εξομεν πονον, του
φιλανθρωπου Θεου πολλην ημιν την ευμαρειαν εν αυτοις παρεχοντος· εαν δε των
πνευματικων αμελουντες περι εκεινα μονα σπουδαζωμεν και της ψυχης ουδενα
ποιουμενοι λογον περι τα βιωτικα διηνεκως στρεφωμεθα, και τουτων υπομενουμεν
την ζημιαν και εν εκεινοις ουδεν πλεον εξομεν. Μη τοινυν αντιστρεφωμεν την
ταξιν, παρακαλω, αλλ' ειδοτες του δεσποτου του ημετερου την αγαθοτητα αυτωι
παντα παραχωρωμεν και μη κατατεινωμεν εαυτους ταις βιωτικαις φροντισιν. Ὁ γαρ
εκ του μη οντος εις το ειναι ημας παραγαγων δια την οικειαν φιλανθρωπιαν, πολλωι
μαλλον την λοιπην απασαν ημιν παρεξει προνοιαν· «Οιδε γαρ, φησιν, ο Πατηρ υμων
ο ουρανιος οτι χρηιζετε τουτων απαντων προ του υμας αιτησαι αυτον.» 8.20 ∆ια τοι
τουτο βουλεται ημας πασης τοιαυτης απηλλαχθαι φροντιδος και περι τα πνευματικα
απασαν εχειν την σχολην. Ζητει γαρ συ, φησι, τα πνευματικα καγω σοι μετα
δαψιλειας παρεξω παντα τα σωματικα. Ἐντευθεν και οι δικαιοι παντες ευδοκιμησαν.
Ἀπο γαρ της τουτων αρετης και ο λογος ημιν ουτος εις μεσον ηχθη· ελεγομεν γαρ οτι
αισθητων επαγγελιαν εκεινοι δεξαμενοι πραγματων τα νοητα επεζητουν· ημεις δε
απεναντιας εκεινοις πραττομεν και νοητων επαγγελιαν εχοντες περι τα αισθητα
κεχηναμεν. 8.21 ∆ια τοι τουτο, παρακαλω, καν νυν γουν ημεις οι εν τηι χαριτι,
εκεινους μιμησωμεθα τους οικοθεν και προ του νομου απο της εν τηι φυσει κειμενης
διδασκαλιας προς τοσουτον αρετης υψος φθασαι δυνηθεντας, και πασαν την
σπουδην μεταθωμεν επι την της ψυχης επιμελειαν και εναλλαξωμεν ημων τας
φροντιδας και καταμερισωμεν την μεριμναν και της μεν ψυχης αυτοι την
επιμελειαν αναδεξωμεθα, επειδη τουτο εστι το κυριωτερον εν ημιν· του δε σωματος
απασαν την φροντιδα και την μεριμναν τωι κοινωι παντων δεσποτηι παραχωρωμεν.
8.22 Και τουτο γαρ της αυτου σοφιας και της αφατου φιλανθρωπιας τεκμηριον
μεγιστον οτι του μειζονος εν ημιν, της ψυχης λεγω, την επιμελειαν ημιν ενεχειρισε
διδασκων ημας δι' αυτων των πραγματων οτι αυτεξουσιους ημας ειργασατο και εφ'
ημιν ειναι κατελιπε και τηι γνωμηι τηι ημετεραι και το την αρετην ελεσθαι και το προς
την κακιαν αυτομολησαι· των δε σωματικων απαντων αυτος υπεσχετο την προνοιαν
παρεξειν, εντρεψαι βουλομενος και δια τουτου την ανθρωπειαν φυσιν ωστε μη τηι
οικειαι πεποιθεναι δυναμει μηδε νομιζειν δυνασθαι τι συνεισφερειν προς την του
παροντος βιου συστασιν. 8.23 ∆ια δη τουτο ημας τους λογωι τετιμημενους και
τοσαυτης αξιωθεντας προσεδρειας επι την των αλογων μιμησιν παρορμαι και φησιν·
«Ἐμβλεψατε εις τα πετεινα του ουρανου οτι ου σπειρουσιν ουδε θεριζουσιν ουδε
συναγουσιν εις αποθηκας και ο Πατηρ υμων ο ουρανιος τρεφει αυτα», ωσει ελεγεν·
Ει των αλογων των πετεινων τοσαυτην ποιουμαι φροντιδα ως ασπαρτα και ανηροτα
αυτοις απαντα παρεχειν, πολλωι μαλλον υμων των λογικων πλειονα ποιησομαι την
επιμελειαν, ει τα πνευματικα των σαρκικων προτιμησαι ελοισθε. Ει γαρ και ταυτα δι'
υμας παρηγαγον και την κτισιν απασαν, εγω δε και τουτων τοσαυτην ποιουμαι την
προνοιαν, ποσης ουκ αν υμας αξιωσω της κηδεμονιας δι' ους και ταυτα απαντα
παρηχθη. 8.24 Θαρρωμεν τοινυν, παρακαλω, τηι του Θεου υποσχεσει και ολην ημων
την διανοιαν τεινωμεν περι τον των πνευματικων ποθον και δευτερα παντα
ηγωμεθα της των μελλοντων απολαυσεως, ινα και των παροντων μετα δαψιλειας
επιτυχωμεν και των επηγγελμενων ημιν αγαθων αξιωθηναι δυνηθωμεν και της εν
τηι γεεννηι τιμωριας ελευθερωθηναι. Μη μοι παλιν εις ραιθυμιαν και ανονητους
διατριβας και εις διεφθαρμενους συλλογους και εις συμποσια και μεθην
καθημερινην απας της ημερας ο καιρος καταναλισκεσθω, μη τα καλως συλλεγεντα
δια της μετα ταυτα αμελειας διαρρυηναι ποιησωμεν αλλα μετα ασφαλειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

κατεχωμεν τα δωρηθεντα ημιν απαντα παρα της του Θεου φιλανθρωπιας. 8.25 Και
μαλιστα υμεις οι νεωστι τον Χριστον ενδυσαμενοι και του Πνευματος την
επιφοιτησιν υποδεξαμενοι, καθ' εκαστην ημεραν, παρακαλω, υμων περισκοπειτε του
ενδυματος την φαιδροτητα ωστε μηδαμου σπιλον η ρυτιδα δεξασθαι, μη δια λογων
ακαιρων, μη δι' ακοης ματαιας, μη δια λογισμων πονηρων, μη δι' οφθαλμων απλως
και εικηι τοις προστυγχανουσιν επιπηδωντων. Πανταχοθεν τοινυν εαυτους απαντας
τειχιζωμεν τηι διηνεκει μνημηι της φοβερας εκεινης ημερας ινα εν φαιδροτητι
διαμειναντες και το της αφθαρσιας ενδυμα ασπιλον και ακηλιδωτον διαφυλαξαντες
των απορρητων εκεινων αξιωθωμεν δωρεων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι
αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη· νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46


