In Genesim (sermo 3) [Sp.]
Λογος εις την αρχην της αγιας Τεσσαρακοστης, και εις εξοριαν του Ἀδαμ,
και περι πονηρων γυναικων.
56.525
αʹ. Προκειται ημιν, αγαπητοι, πνευματικη τραπεζα, εκ των θειων Γραφων
πληρουμενη· πληρης αγαθων, ουκ εδεσματων απολλυμενων· αλλα τρυφη προχεουσα
της αληθειας διδαγματα· ουκ αρτον φερουσα προσκαιρον, αλλα νοηματων αΰλων
πανδαισιαι τας ψυχας εκτρεφουσα· ουκ οινον μεθην εργαζομενον, αλλα ζεσει Πνευματος
την καρδιαν αναφλεγουσα· ου κρεων απολλυμενων, αλλα χαρας σταζουσα ηδονην
επουρανιον· ου κιθαρας η αυλους αναπεμπουσα, αλλα ψαλμους και υμνους θεοτερπεις
μελωιδουσα· ου πορνικοις ορχημασι τοις αισθητοις οφθαλμοις την θεωριαν εκλυουσα,
αλλα τους οφθαλμους της καρδιας προς ποθον της βασιλειας των ουρανων διεγειρουσα·
ου μιμων και κακοηθων ανδρων αγει θορυβον, αλλα προφητικας σαλπιγγας, τα ωτα της
διανοιας ημων προς διδασκαλιαν ψυχωφελη χειραγωγουσα· ου τον εξω ανθρωπον εις
μετεωρισμους και γελωτας και εις βαραθρα ακολασιας εμβαλλουσα, αλλα τον ενδον
προς θεογνωσιας αναπτουσα ερωτα, και των βιωτικων απαντων απαρνουμενη την
συνθεσιν τε και συγκρασιν, προς μονην την της βασιλειας αειζωον αναβιβαζει οδον. Και
επι μεν της αισθητης τραπεζης καν βρωματων περισσοτερον μεταλαβηι τις, την κοιλιαν
αλγει, και των εντοσθιων ειλισσομενων βλαβην ου την τυχουσαν εργαζεται· επι δε της
πνευματικης τραπεζης τουναντιον· εαν αυτην απληστως εντρυφησηις, δυνησηι και βιον
κατορθωσασθαι και πραξιν θεαρεστον επιτηδευσαι· και οσον πλειονα τρυφαις, τοσουτον
προς πλειονα ποθον διεγειρεις σαυτον.
Παλιν ουν επι της πρωτης τραπεζης εαν οινου εις κορον μεταλαβηις, και των
ποδων το βαδισμα κωλυεις, και τοις οφθαλμοις τα μη προσηκοντα θεωρεις, και τηι
γλωσσηι τα μη βουλομενα λαλεις, και συχνους ερευγμους εκ κατωτατου στηθους
αναφερεις, και τοις φιλοις καταγελαστος δεικνυσαι, και τοις δουλοις ευκαταφρονητος,
ως εν οινωι τας φρενας απολεσας. Ἐπι δε της δευτερας τραπεζης, 56.526 εαν απληστως
αντλησηις αυτης τα νοηματα, ορθως τας τριβους πορευσηι προς τας εντολας, ας ελαβες
παρα του Κυριου· και τοις οφθαλμοις της διανοιας τα αυλα κατοπτευσεις, και εκ του
βαθους της καρδιας σου λογους αγαθους ερευξηι, κατα τον προφητην τον λεγοντα,
Ἐξηρευξατο η καρδια μου λογον αγαθον, και τοις φιλοις κατακεκοσμημενος οφθησηι,
και τοις οικεταις ευχρηστος και προσηνης και πραυς αναδειχθησηι. Ἴδωμεν ουν της
πνευματικης τραπεζης τα κερδη· αναπτυξωμεν αυτης των νοηματων την ευπρεπειαν·
καρυκευσωμεν αυτης εις κορον το γλευκος το αθολωτον, το αποσταζον εξ αυτης.
Ἀκουσωμεν αυτης των υμνων και των ωιδων, ης ο υμνος δαιμονας τρεπει και αι ωιδαι
τον αρχοντα του σκοτους αποστρεφουσι. Σαλπισωμεν εν νεομηνιαι σαλπιγγι, εν ευσημωι
ημεραι εορτης ημων. Νηστεια παρηχθη η των αποστολων φιλη, νηστεια παρηχθη η των
μαρτυρων καλλονη· νηστεια παρηχθη η των μοναζοντων συντροφος· νηστεια παρηχθη,
ην και αυτος ο Κυριος εν σαρκι περιων (σιξ) εφυλαξεν αυτης τους ορους. Και ει θελεις,
αγαπητε, ακουε αυτης τας αριστειας. Νηστειαν Ἀδαμ μη φυλαξας, εξοριστος γεγονε του
παραδεισου, και γην ακανθηφορον εργαζεσθαι εκελευσθη. Νηστειαν μη φυλαξαντες οι
επι του Νωε ανθρωποι, της θεικης αγανακτησεως εν πειραι γεγονασι, και κατακλυσμου
παγκοσμιου δικην υπεστησαν. Νηστειαν Νωε προς ολιγον καταλελοιπως, θριαμβος και
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γυμνος τοις υιοις αυτου προεκειτο. Νηστειαν μη φυλαξας Ἡσαυ των πρωτοτοκιων την
τιμην απωλεσε, και της πατρικης ευχης αλλοτριος εγενετο.
Νηστειαν μη φυλαξαντες οι υιοι Ἰσραηλ, της επουρανιου τρυφης και της χαριτος
της θεικης εξεπεσον. Ἔμαθες τους μη τιμησαντας αυτην οια επαθον· γνωρισον και τους
φυλαξαντας αυτην, οιας τι 56.527 μης και χαριτος εγενοντο αξιοι. Νηστειαν
καρπωσαμενος Μωυσης νομον εδεξατο, και δημαγωγος του Ἰσραηλ αξιος ανεδειχθη.
Νηστειαν καρπωσαμενος Ἠλιου δι' αρματος πυρινου εις ουρανον ανηχθη, δι' ου και η
παντιμος μηλωτη υπερ βασιλικην πορφυριδα τιμιωτερα ανεδειχθη. Νηστειαν εν λακκωι
∆ανιηλ κτησαμενος, τα αγρια θηρια φιμωσας, αλωβητος της τουτων βορας γεγονε.
Νηστειαν οι τρεις παιδες αγκαλισαμενοι, την καμινον την εξαφθεισαν επταπλασιως
κατεσβησαν, και το πυρ εποιησαν ως πνευμα δροσου διασυριζον. Νηστειαν ασπασαμενος
Ἰωαννης, μειζων εν προφηταις ανηγορευθη, και τον Κυριον της δοξης κατηξιωθη
βαπτισαι εν τωι Ἰορδανηι. Και τι προφητας και δικαιους εις μεσον παρεισαγω; Νηστειαν
και ο Χριστος ασπασαμενος, τον εχθρον κατεβαλε, και ημας θεωρητας αυτου γενεσθαι
κατηξιωσε. ∆ιο ταυτην υποδεξωμεθα, το τιμιον δωρον, το αγιον κειμηλιον, το της
αληθειας ινδαλμα, της ευσεβειας το κεφαλαιον, τον της πνευματικης διδασκαλιας
συνηγορον, των παθων την νεκρωσιν, της αμαρτιας την αναιρεσιν, της κακιας τον
αντιπαλον, της παρθενιας την ομοδοξον, των δαιμονων την αφανιστριαν, του διαβολου
την αποτιμησιν, των ειδωλων την καθαιρεσιν, των Ἐκκλησιων την ευπρεπειαν, των
βασιλεων το κρατος, των ιερεων το εγκαλλωπισμα, των ανδρων την φρονησιν, των
γυναικων την σωφροσυνην, των νηπιων την παιδαγωγιαν, των δουλων την αναῤρυσιν,
των πτωχων την παραμυθιαν.
Τις νηστειαν ασπασαμενος ουκ εδοξασθη; τις ταυτην φυλαξας ουκ εμεγαλυνθη;
τις τους θεσμους αυτης συντηρησας ουκ εμακαρισθη; τις κτησαμενος ταυτην ουκ
ενικησε πειρασμους; τις ακουσας ταυτης τας υποσχεσεις ουχι παρα ανθρωποις ετιμηθη
μονον, αλλα και της του Θεου οργης και αγανακτησεως εξηρπαγη; Ουχι Ἀχααβ ταυτην
οπλισαμενος θεηλατου οργης εῤρυσθη, και ο τοις ορνεοις εις βρωσιν δοθεις και τοις
θηριοις, και Ου εν τωι αιματι, φησιν, αι πορναι λουσονται. δι' αυτης απηλλαγη του
θανατικου κινδυνου, και υπερ προφητην δυνατωτερα εδειχθη; Ουχι ταυτην οι Νινευιται
φυλαξαντες, ανθρωποι και τα κτηνη, της τριημερου απειλης ανηρπαγησαν, και του
προφητου Ἰωνα το ρημα ανεργον εγενετο; Ουχι ταυτην τηρησαντες οι Προφηται,
θεωριων και οπτασιων Θεου παντοκρατορος μετοχοι γεγονασι, και τα μελλοντα ως
ενεστωτα προεθεωρησαν και εθεσπισαν; Ουχι και οι Ἀποστολοι ταυτην οπλισαμενοι,
Πανταχου κυκλωι της γης διεδραμεν ο φθογγος αυτων, και εις τα περατα της οικουμενης
τα ρηματα αυτων; Ουχι και οι Μαρτυρες ταυτης ενστερνισαμενοι, ναους και βωμους και
κνισσας των ειδωλων κατεβαλον, και τον θυμον των τυραννων εις ουδεν ελογισαντο;
Ουχι οι Ὅσιοι ταυτην ποθησαντες, τον κοσμον και τα εν κοσμωι κατελιπον απαντα, και
εν ερημιαις και ορεσι και σπηλαιοις και ταις οπαις της γης κατα τον αποστολον Παυλον
οικησαντες, αυτοπροσωπως τον διαβολον κατεβαλον, και τουτου τα στρατευματα;
Ταυτην και ημεις φυλαξωμεν των ψυχων την γαληνην, των σωματων το
ιατρειον, των λογισμων την ειρηνην, των επιθυμιων την νεκρωσιν, την κωλυουσαν
αρπαζειν τον αλλοτριον πλουτον, την μη καταδεχομενην ορφανους αδικησαι, την μη
επαγουσαν χηραις πενθος ζημιας, την μη βιωτικαις μεριμναις ασχοληθηναι ημας
συγχωρουσαν, την αγγελοις ομοδιαιτους τους βροτους εργαζομενην, την του Κυριου
τον νομον ημερας και νυκτος μελεταιν διακελευομενην. Φησι γαρ ο προφητης Ζαχαριας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

περι ταυτης, και τρανοτερον την δοξαν αυτης ανακαλυπτων διαπρυσιως βοαι· Ταδε
λεγει Κυριος παντοκρατωρ· Νηστεια η τεταρτη, και νηστεια η πεμπτη, και νηστεια η
εβδομη εσονται τωι οικωι Ἰουδα εις χαραν και εις ευφροσυνην και εις εορτας αγαθας.
Ειδετε παντες πως ανοιγει των εορτων την υποθεσιν η νηστεια; Ἐμαθετε πως
τρανοτερον αυτης καταγγελλει τας αριστειας και τα κλεη; Γνωριζετε πως υψοι αυτη
προς τον ποθον τον πνευματικον τους εισδεχομενους αυτην. Βουλεσθε σαφεστερως
αυτης την υποθεσιν μαθειν; Ἀνοιξατε τα ωτα υμων της διανοιας, και δεξασθε τοις
λογισμοις υμων τα πνευματικα αισματα, βρυοντα εκ της πηγης της αθανασιας αειῤρυτα
ναματα. Τι λεγεις, Προφητα; Ποιον Ἰσραηλ παρεισαγεις; τον σαρκικον, η τον νουν
ορωντα Θεον; τον εβδελυγμενον δια τας ακαθεκτους 56.528 θυσιας, η τον επεισαχθεντα
δια της των Ἀποστολων διδασκαλιας; τον αιμασι κριων και ταυρων θυσιαζοντα, η τον
αναιμακτως θυοντα, τον αιροντα την αμαρτιαν του κοσμου; τον θυσαντα αντι Θεου τοις
γλυπτοις, η τον απο των βωμων και των ξοανων εξαρπαγεντα, και εις υιοθεσιαν
πνευματικην ανακραθεντα; ∆ηλον οτι τον νεον, τον περιουσιον δια του βαπτισματος
λαον, τον εν υδατι και πυρι ανακαθαιρομενον. Και γαρ δια Ἡσαΐου του προφητου
αναφανδον βοαι· Τας νεομηνιας υμων και τα σαββατα και ημεραν μεγαλην ουκ
ανεχομαι, νηστειαν και αργιαν και τας εορτας υμων μισει η ψυχη μου. Προσεχετε, οτι
τον αρτιφανη λαον προσκαλειται δια του Προφητου της νηστειας το δωρον
κατορθωσασθαι· ου γαρ του Θεου αποβαλλομενου αυτων την νηστειαν και την δεησιν
και τας νεομηνιας και τα σαββατα, αλλ' οτι πληρης αυτων.
∆ια δε των πραξεων αυτοι των βεβηλων κατελιπον τον Θεον, και τον εκλεκτον
λαον τον την παρουσιαν του μονογενους Υιου αυτου προκαταγγειλαντα αυτοι αδικως
ανειλον, ον μεν εν ξυλινωι πριονι, ον δε εν λακκωι βορβορου κατηγαγον. Και τι
προφητας λεγω; Αυτοι γαρ τον εαυτων ∆εσποτην ως καταδικον εσταυρωσαν και
ανειλον λεγοντες· Ουτος εστιν ο κληρονομος· δευτε, αποκτεινωμεν αυτον. Βλεπεις την
αλλοτριωσιν, ην ηλλοτριωσαν εαυτους δια των εργων των ατοπων; Ὁ Κυριος ουν
αυτους ουκ απωσατο, αλλ' αυτοι εαυτους ξενους της προγονικης παῤρησιας
απειργασαντο. Ταυτα οι υιοι Ἰσραηλ εμελετησαν· ουτως ο εκλεκτος λαος του Κυριου
εφρυαξατο, κατα τον θεοπατορα ∆αυιδ λεγοντα· Ἵνα τι εφρυαξαν εθνη, και λαοι
εμελετησαν κενα; και τα εξης. Ὁρατε, πιστοι, της νηστειας την χαριν; βλεπετε αυτης τα
βραβεια α προξενει τοις ατρεπτωι γνωμηι αυτην κεκτημενοις; κατανοειτε τους
περιφρονουντας αυτης την νομοθεσιαν, οια σκληρα και τραχεια δεικνυται; Ῥομφαια
εστι λυομενη, εν προθυροις της του Θεου βασιλειας ισταμενη, και εκθαμβουσα τους μη
μετα επιεικειας και πραοτητος αυτην εισδεχομενους· παλιν δε νωτα διδωσι προσηνως
πασι τοις μετα καθαρου συνειδοτος αυτην προσλαμβανουσι, και προς αληκτον βιον, και
χαραν αμοχθον, και τρυφην ανωδυνον χειραγωγουσα, και μυριων αγαθων αντιδοσιν
χορηγουσα. Και ει θελεις, εκ των πολλων ολιγα συλλεξαντες ειπωμεν, τις νηστειαν
κτησαμενος, μεριμνων βιωτικων εσχολασε ποτε, τις αυτην αγκαλισαμενος ουκ ορθως
τας οδους Κυριου διωδευσε, τις ταυτην φυλαξας, ου πραως τον πλουν τον γηινον
επερασε, τις αυτην εσχηκως, ορφανον η χηραν ηδικησε, τις αυτην μαθητευσας, τας
ηδονας του αερος ουχ υπηλθε γαληνως, τις ταυτην ασπασαμενος ουκ οπτασιων και
θεωριων Κυριου κατηξιωθη, τις αυτηι γλυκανθεις διελιπε μελετων ημερας και νυκτος εν
τωι νομωι Κυριου. Ὁρατε αυτης την παῤρησιαν; ορατε και την τιμην ην περιβεβληται;
πως εξ αρχης κοσμου δεσποζει των ευσεβων; πως τα μετρα αυτης απο καταβολης του
κοσμου τετηρηνται; πως δοξαζει τους τιμωντας αυτην, και τους μη φυλαττοντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εξουθενει; Καθως ανωτερω του λογου ειρηται, τον πρωτον ανθρωπον μη φυλαξαντα
την νηστειαν, εν επιτιμιοις και εσχατηι πτωχειαι καθεστωτα, και ποῤρω του παραδεισου
γεγονοτα δια την ταυτης καταφρονησιν εγνωμεν.
βʹ. Ἀκουσωμεν ουν εξ αρχης της ιστοριας ην ο θεοπτης Μωυσης ταις μετεπειτα
γενεαις εξηγησατο, μαλλον δε ο ∆εσποτης του Μωυσεως, ως πατηρ φιλοστοργος, ημιν
απεκαλυψεν. Ἀλλα προσεχετε, παρακαλω, τοις λεγομενοις· και γαρ την διηγησιν
ταυτην εν επιτομωι βουλομαι διεξελθειν. Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την
γην· η δε γη ην αορατος και ακατασκευαστος, και σκοτος επανω της αβυσσου, και
πνευμα Θεου επεφερετο επανω του υδατος. Και ειπεν ο Θεος· Γενηθητω φως, και
εγενετο φως· και ειδεν ο Θεος το φως, οτι καλον.
Ειδες, αγαπητε, την Γραφην, πως σαφεστεραν ημιν την λυσιν χαριζεται; Και
ειδεν ο Θεος, οτι καλον. Προ γαρ του ελθειν το φως εις τον κοσμον, εγινωσκε την
ουσιαν αυτου οτι καλον ην· αλλα τας ημετερας διανοιας εγειρων προς την του
κατασκευαζομενου δυναμιν και δυναστειαν. Ει μη γαρ 56.529 ην καλον, ουκ αν αυτο
εποιησε, και το σκοτος απ' αυτου διεχωρισεν· ει μη ποθεινον ην, ουκ αν εκαλεσεν αυτο
φως, και το σκοτος νυκτα, ινα εν τωι φωτι αυτου πορευωμεθα διαπαντος, και εν τοις
επιτηδευμασιν αυτου αδολεσχωμεν. Ἠδυνατο γαρ ο Θεος ενι λογωι και μιαι ροπηι παντα
α εποιησεν εν ταις εξ ημεραις ως εν ριπηι οφθαλμου παραστησαι. Ἀλλ' ουκ εδωκε χωραν
τοις μετεπειτα γινομενοις· Ἕλλησι λεγω και τοις σοφοις, οι εμωρανθησαν εν τηι σοφιαι
αυτων· τον γαρ νομον αυτου ουκ εφυλαξαν, διο και η σοφια αυτων εις ασυνεσιαν
κατεγνωσθη. Τα γαρ εν εξ ημεραις δημιουργηθεντα ουκ ωκνησαν οι την κτισιν
μυθολογουντες ειπειν αυτοματως γενεσθαι, και τον ουρανον και την γην, ηλιον και
σεληνην και παντα τα ορωμενα. Ει εν μιαι ωραι ταυτα η σοφια του Θεου εποιησε, τινα
ουκ αν προφασιν αναισχυντιας προβαλλεσθαι ειχον; Ἀλλ' αυτος ως προνοητης
εκωλυσεν αυτων τας αδικους γλωσσας και ιοβολους, τας κατα του ποιητου
επαιρομενας, και παρα τον κτισαντα τηι κτισει λατρευσασας. Ἀλλ' επι το προκειμενον
επανελθωμεν, τον ειρμον της διηγησεως επι τα προσω φεροντες. Ειπεν ο Θεος,
Γενηθητω φως, και εγενετο φως· και εκαλεσεν ο Θεος το φως ημεραν, και το σκοτος
εκαλεσε νυκτα· και εγενετο εσπερα, και εγενετο πρωι, ημερα μια. Και ειπεν ο Θεος·
Γενηθητω στερεωμα εν μεσωι του υδατος, και εστω διαχωριζον ανα μεσον υδατος, και
υδατος. Και εκαλεσεν ο Θεος το στερεωμα ουρανον.
Ειδες εργον εκπληττον διανοιας βροτων, οτι ανευ στυλων και ανευ μοχλων το
δημιουργημα τουτο συνεστηκε μεχρι συντελειας του αιωνος; Ὡς θαυμαστα τα εργα
Κυριου, και τις ικανος εξιχνιασαι αυτα; Και ειδεν ο Θεος, οτι καλον. Και εγενετο εσπερα,
και εγενετο πρωι, ημερα δευτερα. Και ειπεν ο Θεος· Συναχθητω το υδωρ το υποκατω του
ουρανου εις συναγωγην μιαν, και οφθητω η ξηρα· και συνηχθη το υδωρ το υποκατω του
ουρανου εις τας συναγωγας αυτων, και ωφθη η ξηρα· και εκαλεσεν ο Θεος την ξηραν,
γην, και τα συστηματα των υδατων εκαλεσε θαλασσας. Και ειπεν ο Θεος· Βλαστησατω η
γη βοτανην χορτου, σπειρον σπερμα κατα γενος και καθ' ομοιοτητα, και ξυλον
καρπιμον ποιουν καρπον. Ταυτα τωι ρηματι του προστασσοντος αρδην παρισταντο·
ουδεν υπηρχε το κωλυον, ουδεν το παρεμποδιζον. Και εγενετο εσπερα, και εγενετο
πρωι, ημερα τριτη. Ὁραις την Γραφην διανοιγουσαν ημων τας διανοιας προς τα
τελειοτατα; Που εισιν οι λεγοντες, Ουτος ο καρπος πικρος, αυτη η βοτανη δηλητηριον
επαγεται, τουτο το ορνεον σαρκοβορον τι ημιν καλον προξενει; Ἄλλο κραξαν θανατον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

απειλει· ετερον φωνησαν χειμωνα σημαινει· αλλο πετασαν συμφοραν ημιν παρεισαγει.
Πολλων γαρ ηκουσα ταυτα φιλονεικουντων και ληρωδουντων. Ουκ εστι τουτο
παραγραφη Χριστιανων; α γαρ ιδων ο Θεος ειπε καλα λιαν, συ αυτα μη ενυβριζε. Και
ειπεν ο Θεος· Γενηθητωσαν φωστηρες εν τωι στερεωματι του ουρανου εις φαυσιν της
ημερας και εις δαιδουχιαν της νυκτος. Και εποιησεν ο Θεος τον φωστηρα τον μεγαν,
ηγουν τον ηλιον, εις αρχας της ημερας, και τον φωστηρα τον ελασσω εις αρχας της
νυκτος, και τους αστερας. Και εστωσαν εις σημεια και εις καιρους, και εις ημερας και εις
ενιαυτους. Τι πρωτον θαυμασομεν οι ανθρωποι; του ηλιου το υψος το ανεικαστον, το
μεγεθος, την σφοδροτητα, του φωτος το αμετρητον, η της θερμης το ακατασχετον; Πως
εκ μιας θρυαλλιδος, και εκ μιας ουσιας ταυτα παντα κατηγλαισται, δρομον ανυοντος
αυτου, νουν και εννοιαν καταπληττοντα, ως εν μιαι ημεραι απο ανατολης φαινομενος
και προς δυσιν ερχομενος, τοπος ουδεις αποκρυβησεται της θερμης αυτου; Που των
Περσων τα τεκνα, οι θρησκευοντες αυτον ως θεον, και τον κτιστην καταλιποντες, τωι
κτισματι αυτου την τιμην προσαγουσιν;
Ουχι αυτος ο ηλιος αενναως καθ' ημεραν τον αυτου δρομον διατελει μετα φοβου
μεγιστου και ευταξιας, και ποτε μεν νεφεσι καλυπτομενος, ποτε δε νοτου πνευσαντος
τας ακτινας σμικρυνοντος; Ουτος υμων ο ηλιος, εις ον υμεις πεποιθοτες την λατρειαν
προσαγετε. Παντα καλα λιαν του Κυριου τα εργα, και φοβερα και εξαισια· αλλα προς
υπηρεσιαν ημων καθεστηκασιν, ουχι δεσποτειαν. Πως δε και η σεληνη εις δαιδουχιαν
της νυκτος τωι προσταγματι του ποιητου παρηχθη, και ποτε μεν αυξησιν δεχεται, ποτε δε
μειωσιν υπομενει, και ποτε μεν λαμπουσα μαρμα 56.530 ρυγας φωτος επαφιησι, ποτε δε
ληγουσα αυτης τα μετρα απαρασαλευτα διαφυλαττει μετα των αστερων των
πολυαριθμητων χορων; Ἀλλα προς την ακολουθιαν του λογου ηξωμεν. Και εγενετο
εσπερα, και εγενετο πρωι, ημερα τεταρτη. Και ειπεν ο Θεος· Ἐξαγαγετω τα υδατα ερπετα
ψυχων ζωσων κατα γενος, και πετεινα πετομενα κατα το στερεωμα του ουρανου. Και
εποιησεν ο Θεος τα κητη τα μεγαλα. Καταμαθε ακριβως το ρημα του Παντοκρατορος·
Ποσα γενη ιχθυων των εν τηι θαλασσηι παρεστησε, και ποσον δημον πετεινων εν τωι αερι
παρεσκευασε, τα μικρα, τα μειζονα· και θαυμασον της σοφιας αυτου την υπερβολην,
πως ενι λογωι τα παντα παρηχθη. Και εγενετο εσπερα, και εγενετο πρωι, ημερα πεμπτη.
Και ειπεν ο Θεος· Ἐξαγαγετω η γη ψυχην ζωσαν κατα γενος, τετραποδα, ερπετα και
θηρια, και παν κτηνος κατα γενος και καθ' ομοιοτητα. Ὢ της μεγιστης σοφιας! ω της
ανεκδιηγητου αγαθοτητος.
Παντα τα κτηνη και τα θηρια εν ριπηι οφθαλμου εποιησε, λεοντα, αρκον,
δρακοντα, βουν, και ιππον, και οσα τοις ανθρωποις προς υπηρεσιαν περισπουδαστα και
αγωγιμα. Ὁραις του ∆ημιουργου την συνεσιν; Παντα εποιησεν εν εξ ημεραις, φως,
ουρανον, γην, θαλασσαν, ηλιον, σεληνην, αστρα, ορη, βουνους και πεδιαδας, θηρια,
κτηνη, ιχθυας, κητη, τα εν τηι θαλασσηι, τα εν τηι χερσωι. Ὅθεν τιμιωτεραν βουλην και
εργον μεγιστον θελων κατεργασασθαι ο Πατηρ των φωτων, ο ων και ο (σιξ) ην, ο νους ο
αναρχος, ο αγεννητος προς τον Μονογενη· ο γεννησας προς τον γεννηθεντα εξ αυτου
αῤρευστως τον Υιον, τον Λογον, την σοφιαν, την ακαταληπτον, θεοπρεπη και μυστικην
βουλην επεισαγει λεγων· Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν, και καθ'
ομοιωσιν· και αρχετωσαν των ιχθυων της θαλασσης, και των πετεινων του ουρανου,
και των κτηνων, και πασης της γης, και παντων των ερπετων των ερποντων επι της
γης. Και εποιησεν ο Θεος τον ανθρωπον, χουν λαβων απο της γης. Και ινα μη δειξηι το
Πνευμα το αγιον αλλοτριον της δημιουργιας, Ἐνεφυσησεν εις το προσωπον αυτου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πνοην ζωης, και εγενετο ο ανθρωπος εις ψυχην ζωσαν. Ειδες εξαιρετον πλασμα της του
Θεου δημιουργιας; ειδες βασιλεα της κτισεως καθεστωτα τον Ἀδαμ; ειδες τιμην
υπερβαλλουσαν τον εν τηι χειρι δημιουργηθεντα; Μαθε αυτου και τα χαρισματα, α
παρεσχεν αυτωι ο Θεος μετα της πλασεως. Και εφυτευσεν ο Θεος παραδεισον εν Ἐδεμ
κατα ανατολας, και εθετο εκει τον ανθρωπον, ον επλασε· και εξανετειλεν εκ της γης
ξυλον ωραιον εις ορασιν, και καλον εις βρωσιν, και το ξυλον της ζωης εν μεσωι του
παραδεισου, και το ξυλον του ειδεναι καλον και πονηρον.
Βαβαι της τιμης του Θεου της εις ημας γενομενης! βαβαι της φιλανθρωπιας, ης
επεδειξατο τωι γενει των ανθρωπων! βαβαι των αῤρητων αγαθων, ων μετεσχηκεν ο
Ἀδαμ! Ου γαρ ηρκεσθη η αφατος αυτου κηδεμονια, εκ του μη οντος αυτον εποιησεν, εκ
χοος βασιλεα της κτισεως εχειροτονησεν· απο γης υπερτιμον αγγελοις ανεδειξεν· εκ της
αψυχου εμψυχον ινδαλμα επεισηγαγε. Ποιαν αρετην επεδειξατο ο Ἀδαμ, οτι τοιαυτην
αμοιβην αυτωι εχαρισατο; ποιους αγωνας και ιδρωτας υπεμεινεν, οτι τοιουτων
στεφανων επετυχε; ποιαν δοξολογιαν ηνεγκε τωι ποιησαντι, οτι μεσον του παραδεισου
οικιστην αυτον ανεδειξε; ποιον εργον ενδοξον απετελεσεν, οτι αμοχθον βιον
επεσπασατο; ποιαν δουλειαν θεαρεστον κατειργασατο, οτι τοιαυτης απηλαυσε δωρεας;
Ἀλλ' ομως ο φιλανθρωπος τοιουτοις εκοσμησε χαρισμασι το πλασμα, οθεν και προς
περισσοτεραν χαραν, και αγαλλιασιν, και αλλην εργασιαν επεδειξατο. Ἐπεβαλε γαρ,
φησιν, επι τον Ἀδαμ ο Θεος εκστασιν, και υπνωσε, και ελαβεν μιαν των πλευρων αυτου,
και ανεπλασε γυναικα. Ὄντως θαυμαστα τα εργα Κυριου! οντως ανεξιχνιαστοι αι οδοι
αυτου! οντως ανεκδιηγητος η αγαθοτης αυτου! Ου γαρ ηρκεσθη τωι Ἀδαμ απο χοος
γενεσθαι ανθρωπον και εν παραδεισωι της τρυφης απολαυειν κελευσας, αλλα και
βοηθον αυτωι εποιησε. Ποσην χαραν τοτε ην ειληφως ο Ἀδαμ, οτε εθεασατο απο του
υπνου παρακαθιζομενην αυτωι την γυναικα; ποσης ευφροσυνης αυτου η ψυχη
ενεπιμπλατο κοινωνον θεωρων την γυναικα, και ομοτροπον και ομοδοξον αυτην
καθεστωσαν; ποσης θυμηδιας και προφητειας ηξιωθη, εν τωι θεασασθαι Ἀδαμ Ευαν, τοις
αισθητοις οφθαλμοις αυτου μορφην ιδιαν και χαρακτηρα αντικρυς παρισταμενην; Ὅθεν
εν αγαλλιασει 56.531 ψυχης προεφητευσεν αναφανδον την αληθειαν· φησι γαρ, Τουτο
νυν οστουν εκ των οστων μου και σαρξ εκ της σαρκος μου. Αυτη κληθησεται γυνη, οτι
εκ του ιδιου ανδρος εληφθη.
Ειδες προφητην τηλαυγεστατα προλεγοντα τα μετεπειτα γενησομενα; ειδες
Πνευματος αγιου κοινωνιας μετεχοντα τον Ἀδαμ, και χαριτος, ης ηξιωται; ειδες
εξαιρετον λογον τον μετα πολλας γενεας εως εσχατων βεβαιουμενον; δʹ. Ἀλλ' ουκ
ηνεγκε την μεγιστην παῤρησιαν και του Πνευματος την χορηγιαν ο σκολιωτατος
δρακων. Ουκ εφερε τοις οφθαλμοις αυτου θεωρειν την τιμην και την χαριν του
πλασματος, ην ειληφε παρα του ∆ημιουργου· αλλ' απερ εμελετησε, ταυτα και
κατειργασατο. Ευρων γαρ οργανον της εαυτου σκαιωριας και κακοβουλιας τον οφιν,
συνεργον ποιειται της κακιας αυτου· και ουκ ετολμησε προς τον Ἀδαμ εισελθειν, αλλα
προς το σαθροτερον και απαλωτερον, και τωι φρονηματι και τηι πραξει. Και μηδεις του
Θεου την δημιουργιαν μεμψοιτο. Ὥσπερ γαρ τον Ἀδαμ εποιησεν ο Θεος, ουτως και την
Ευαν ωικοδομησε, του αυτου κραματος, του αυτου φυραματος, της αυτης ταξεως.
Ἀλλ' η βουλη του αντικειμενου εποιησε σαθρον και το σωμα και την φρενα της
Ευας. Ὁ γαρ εκ γης χοικος γενομενος αθανατος, και την αξιαν της διαπλασεως ειληφως
χειρι του Παντοκρατορος, και ο της ανθρωπινης επωνυμιας δια δεσποτικης αξιας
προσλαβων το ονομα, και ης ουκ ην αξιος προσηγοριας ακουσας, ταυτης και την πραξιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ειληφως, εις θεοτητος αξιαν τον νουν εαυτου ανεπτερωσε, και κατα του πλαστου αυτου
πτερναν ο αθλιος επηρε· και οπως ακουε. Ὁ γαρ κακοβουλος οφις προσελθων, τι φησι
τηι γυναικι; Τι οτι ενετειλατο υμιν ο Θεος εκ του καρπου του γινωσκειν καλον και
πονηρον μη φαγειν; Ἧ δ' αν ημεραι φαγητε απ' αυτου, διανοιχθησονται υμων οι
οφθαλμοι, και εσεσθε ως θεοι, γινωσκοντες καλον και πονηρον. Βλεπεις, ακροατα, του
εχθρου την επινοιαν; βλεπεις του πλανου τα σκανδαλα; οραις οιος πολυπλοκος ων, δια
ποιων ρηματων εδελεασε την Ευαν; Ἧ δ' αν ημεραι φαγητε απο του απηγορευμενου
ξυλου, διανοιχθησονται υμων οι οφθαλμοι, και εσεσθε ως θεοι, γινωσκοντες καλον και
πονηρον. Ὢ της κακοβουλιας του πλανου! ω της ατιμιας ης προσηγαγε δια δολιων
ρηματων τηι γυναικι! ω της ενεδρας, δι' ης καταβαλλει εις ᾅδου πυθμενα τον εις υψος
αναχθεντα τηι του Θεου φιλανθρωπιαι! Και ου γυμνος προσερχεται τηι Ευαι ο δολιος, ως
ην αυτου η αξια, αλλ' εν ενδυματι του οφεως προσομιλει τηι γυναικι προς το δελεασαι
αυτην, και ακουτισθηναι τουτου τοις ρημασιν ευπειθως. Ει γαρ ηλθεν ως ην
μεμορφωμενος, ευθεως η Ευα απεπηδα, και προς τον ιδιον ανδρα απετρεχεν. Ἀλλα την
του οφεως μορφην ενδυσαμενος ο πανουργος, τοιουτοις λογοις προς αυτην εχρησατο·
Προσελθουσα αψαι του ξυλου, ου υμιν ενετειλατο ο Θεος μη φαγειν· προσχες εις αυτο,
ωραιον εις ορασιν τοις οφθαλμοις σου προκειται, και καλον εις βρωσιν τωι στοματι σου
γενησεται.
Ἰδου νυν φοβερα τοις θηριοις και τοις πετεινοις καθεστηκας, φοβερωτερα μετα
την γευσιν αυτοις οφθησηι· αρτιως μορφην ανθρωπινην περικειμενην σε θεωρουσι, νυνι
δε γευσαμενη του ξυλου, θεοτητος μορφωσιν περιβαλησηι, και γινωσκουσα γενησηι
καλον και πονηρον. Ουδεν απο των οφθαλμων υμων αποκρυβησεται, ουδε εκ της ακοης
υμων τι ληθηι παραδραμηι, αλλα παντα τα ορατα και τα αορατα εν υμιν γενησεται
ευδηλα και φανερα. ∆ελεαζεται τοινυν του πλανου τοις λογοις η γυνη· αρχεται την
επαγγελιαν του οφεως εν τοις στερνοις εγγραφειν, και κατα του πλαστου επαιρει
πτερναν. Ειτα προσεισι τωι ανδρι τοιαυτα απαγγελλουσα τα πικροτερα χολης ρηματα,
και φησι· Τι οτι ημιν ενετειλατο ο Θεος του μη φαγειν του ξυλου τουτου; Ἧ δ' αν ημεραι
φαγωμεθα, διανοιχθησονται ημων οι οφθαλμοι, και εσομεθα γινωσκοντες καλον και
πονηρον. Ὢ συμβουλιας κακιστης! ω λογων πικροτερων χολης! Ουχ εωρακε τοις
οφθαλμοις αυτης το φως της αληθειας· ουχ υπηκουσε τοις ωσιν αυτης της ζωης την
ακροασιν· ουκ εγευσατο τωι στοματι την γλυκυτητα του φιλανθρωπου· ουκ εψηλαφησε
ταις χερσιν αυτης του φωτος την πυλην. Προ της συναφειας ξενον τον ανδρα του Θεου
εποιησε· προ της ενοικησεως πενητα τον βασιλεα καθιστησι· προ της τεκνογονιας τοις
τεκνοις την καταραν ετεκτηνατο· προ του τεκειν υιους και θυγατερας εξοριαν τοις
εγγονοις επεισηγαγε· προ της συμβιωσεως 56.532 του ανδρος, ξενον αυτον του
παραδεισου εποιησεν. Ὢ της κακιας! ω της αφροσυνης! ω της απατης! Πειθει τον ανδρα
τοις λογοις αυτης, και λαβουσα απο του καρπου, φερει προς τον απατηθεντα, και
καταγει εις ᾅδου πυθμενα τον υψηλον τοις θηριοις και πετεινοις φαινομενον·
καταβαλλει την φρενα την παντος του υπο τον ουρανον ακεραιοτεραν σβεννυει το φως
των οφθαλμων των καθ' εκαστην Θεον καθορωντων· εμβαλλει δειλιαν ταις φρεσι του
συνεχως Θεωι εντυγχανοντος· παραλυει τας χειρας τας ευλογησασας τα πετεινα του
ουρανου και τα θηρια της γης, και τουτοις τας επωνυμιας επιθησασας. Γινεται ο
βασιλευς πενης, ο πλουσιος προσδεης, ο φιλικηι συντυχιαι τωι Θεωι διαλεγομενος ως
κλεπτης υπο δενδρον κρυπτομενος· ο αρχων οικετης, ο καθαρος τηι καρδιαι ρερυπωμενος
ολως, ο τηι ψυχηι υπερλαμπρος, σκοτεινος καθεστως. Και ην ιδειν τον ως ηλιον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

λαμποντα εζοφωμενον αιφνης· τον φοβερον τοις δαιμοσιν, ως παιγνιον προκειμενον·
τον ελευθερον πλασθεντα, ως δουλον κρυπτομενον· τον ενδοξον και εντιμον, ως
αδοξον και ρυποειδη κατακειμενον.
∆ιο, φιλακροαμονες, ανακεφαλαιωσαντες την ιστοριαν ταυτην, ιδωμεν της
Γραφης την αβυσσον, τον ειρμον της διηγησεως εμφαινοντες. Και ειδεν η γυνη οτι
καλον το ξυλον εις βρωσιν, και οτι αρεστον τοις οφθαλμοις ιδειν, και ωραιον εστι του
κατανοησαι. Και λαβουσα η γυνη του καρπου αυτου, εφαγε, και εδωκε και τωι ανδρι
αυτης. Ὁραις τρυφην θανατον προξενουσαν; οραις τρυφην εις ᾅδην εκπεμπουσαν; οραις
γευσιν παραδεισου ποιουσαν ξενον τον μεταλαμβανοντα; Και μηδεις των εχοντων
ακεραιοτερον νουν τωι ξυλωι την μεμψιν προσαγαγοιτο, αλλα τωι μεταλαβοντι. Ὥσπερ
γαρ τις βασιλευς στρατιωτηι αυτου παραγγειλας μη εισελθειν τινα των αρχοντων
ενδοθεν του βασιλικου κοιτωνος, ει μη αυτος προσταξει τουτωι, η μυστηριον αυτου
αναγγειλας μηδενα των εξωθεν καταμαθειν πλην αυτου μονον, εκεινος δε εξελθων
καταδηλον ποιησηι τον λογον οις αν θεληι και βουληται, ειπε μοι, ουκ υποστησεται
δικην ο τοιουτος, οτι βασιλικου κατεφρονησε κρατους; Τοιουτον και επι τον Ἀδαμ
εκαινουργηθη. Παντα δεδωκεν αυτωι ο Θεος εις βρωσιν και απολαυσιν, τα φυτα, τους
καρπους, τα υδατα, του παραδεισου την τερπνοτητα, τον ηλιον, την σεληνην και τους
αστερας· ενος δε μονον ξυλου δεδωκεν αυτωι φυλασσειν, υποδειγμα δεσποτικον
εικονιζων και εντολην προς υπακοην του πλαστου.
Αυτος δε μητε τουτων των χαρισματων εντος γενομενος, μητε της αξιας την
υπερβολην τιμησας, μητε του κρατους αυτου την ελευθεριαν φυλαξας, τωι παρανομωι
και εχθρωι της αληθειας επηκροασατο, και ηψατο της παρακοης, και γεγονεν ο αθανατος
θνητος, ο αρχων του παραδεισου γυμνος της τουτου οικησεως, ο τριβους της αληθειας
οδευων, των δαιμονων επιχαρμα γενομενος, ο Πνευματος αγιου εμπεπλησμενος,
πνευματων πονηρων πεπληρωμενος, ο προφητειαι ηγλαισμενος, μηδε εαυτον γνωριζων
οποιος ην. Ἀπαρτισθεισης της παρακοης λοιπον της θανατηφορου, θεασαμενοι Ἀδαμ και
Ευα, οτι γυμνοι υπηρχον δια της παραβασεως αυτων· οτε γαρ θεοκοσμητον στολην της
αθανασιας ησαν περιβεβλημενοι, την εαυτων γυμνωσιν ουχ εωρων· οτε δε ηλθεν η
παραβασις, και απηρτισθη το εργον της παρακοης, τοτε εθεασαντο την ασχημοσυνην
αυτων. Ειτα Ἤκουσαν, φησι, της φωνης του Κυριου περιπατουντος εν τωι παραδεισωι το
δειλινον, και εκρυβησαν ο τε Ἀδαμ και η γυνη αυτου απο προσωπου Κυριου του Θεου.
Περιεκοπη της παῤρησιας η προφασις· ηλθεν η παραβασις, και κρυπτονται απο του
Παντοκρατορος. Τοιουτοι εισιν οι εν αμαρτιαις περιβεβλημενοι. Ὅταν γαρ τις πορνευσηι
η μοιχευσηι, και εξελθηι εκ της θυρας της πορνης, και απαντησηι καν ανδρα καν γυναικα,
συντυχιας ιδιας εαυτων διηγουμενους, ο ποιησας την αμαρτιαν νομιζει οτι η συντυχια
δι' αυτον καθισταται, και ερυθριαι και εντρεπεται, της αμαρτιας αυτον ενδοθεν
διελεγχουσης.
Τουτο πεπονθεν ο Ἀδαμ και η Ευα. Πολλακις γαρ του Θεου περιπατουντος εν τωι
παραδεισωι, ουδεποτε αυτον ηιδεσθησαν η ενετραπησαν· αλλ' οτε απετελεσθη το εργον
της αμαρτιας και της παρακοης, τοτε κρυπτονται απο προσωπου του Θεου του παντα
εφορωντος, κερδαναι τι προσδοκωντες· αλλα ματην αυτοις καθεστηκε η φρονησις αυτη.
∆ιο ως μη εχοντες απολογιαν η παῤρησιαν προς τον κρυφιογνωστην, αυτος ο εταζων
καρδιας και νεφρους φησι προς τον Ἀδαμ· Ἀδαμ, που ει; προφασιν απο 56.533 λογιας
αυτοις χαριζομενος· Που ει; Ἰδου και του ξυλου εφαγες, και της επιθυμιας ουκ επετυχες·
ιδου και την παραβασιν εποιησας, και της θεωσεως εξεπεσες. Ἀδαμ, που ει; Ὁ δε, Της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

φωνης σου ηκουσα περιπατουντος εν τωι παραδεισωι, και εφοβηθην, οτι γυμνος ειμι, και
εκρυβην. Ὁραις της αμαρτιας την εντροπην; οραις της παραβασεως την ασχημοσυνην;
οραις το δικαστηριον το ενδοθεν γεγενημενον τωι Ἀδαμ, και κατηγορουν την αυτου εκ
του Θεου αλλοτριωσιν; Και ειπεν ο Θεος· Τις ανηγγειλε σοι, οτι γυμνος ει, ει μη απο του
ξυλου, ου ενετειλαμην σοι, τουτου μονου μη φαγειν, απ' αυτου εφαγες; Ἀφηκας εμε τον
πλασαντα, και τωι εχθρωι προσηλθες; ειασας εμε τον δημιουργησαντα, και τωι πλανωι
συγκατεθου; Ἐγω σοι ενετειλαμην τουτου μονου μη φαγειν, και συ τωι διαβολωι
συμβουλος γεγονας; Ειπεν ο Ἀδαμ· Ἡ γυνη, ην εδωκας μετ' εμου, αυτημοι εδωκεν απο
του ξυλου, και εφαγον. Ὢ προφασις ευλογον μη εχουσα! ω απολογια μη ωφελουσα τον
λαλουντα! ω λεξις πικρα, μη διασωζουσα τον λεγοντα! Την γυναικα σοι δεδωκα βοηθον,
ουκ αυθεντουσαν· συνηγορον, ου δεσποιναν· ομογνωμονα, ου διδακτριαν· συζυγον, ουκ
αρχουσαν· υποχειριον, ουχ υψηλοτεραν· συγκυπτουσαν σοι, ου κατακρατουσαν σου.
Ὅθεν ως τωι εχθρωι ακροασαμενος, καμου παρακουσας, δεχου τελειαν την επιτιμησιν,
ην ου παρασαλευσουσι μακροι αιωνες, ην ουδεις υπερβησεται τουτου τοις οροις, ην ο
σωμα φορων και ελθων εις τον κοσμον, ου περασει τουτο το πελαγος.
Ὅρα, Ἀδαμ, Ὅτι ηκουσας της φωνης τηςγυναικος σου, και εφαγες απο του
ξυλου, ου ενετειλαμην σοι, τουτου μονου μη φαγειν απ' αυτου, επικαταρατος η γη εν
τοις εργοις σου· εν λυπαις φαγηι αυτην πασας τας ημερας της ζωης σου. Ἀκανθας και
τριβολους ανατελει σοι, και φαγηι τον χορτον του αγρου. Ἐν ιδρωτι του προσωπου σου
φαγηι τον αρτον σου, εως του αποστρεψαι σε εις την γην εξ ης εληφθης· οτι γη ει και εις
γην απελευσηι. Ὢ της καταρας ταυτης, ητις τα ορατα και τα αορατα τρεμειν εποιησεν! ω
της λεξεως, ην οι απειροι αιωνες ου παρεσαλευσαν! ω της επιτιμησεως, δι' ης ο
πολυχρονιος κοσμος αυτην ουκ επαλαιωσεν! ω του ρηματος, ο βασιλεις και αρχοντες,
πλουσιοι και πενητες φριττουσι και δεδοικασι! Και εξεβαλε Κυριος τον Ἀδαμ και την
γυναικα αυτου εκ του παραδεισου της τρυφης, εργαζεσθαι την γην, εξ ης εληφθη· και
προσεταξε Κυριος τα Χερουβιμ και την φλογινην ρομφαιαν φυλασσειν τον Ἐδεμ
παραδεισον, και αδιαβατον τηρειν την εισοδον, ινα μη τις των σαρκα φορουντων και
την παχυτητα του σωματος περικειμενων διελθηι ταυτης την πυλην.
Το δε δεσποτικον ρημα εργον γεγονε αιωνιον, και η αποφασις αυτη θανατον εις
τον κοσμον εισηγαγε· και βασιλεις ταυτην την φωνην δεδοικασι, και αρχοντες τρεμουσι
το ρημα τουτο, πλουσιοι εις την αποφασιν ταυτην εγκεινται, και πτωχοι ως χρεος τουτο
εκδεχονται, και παντες βροτοι ως της φυσεως μετοχοι τον θανατον αναμενουσι. Τι γαρ
επραττεν ο Ἀδαμ εξω του παραδεισου καθημενος; Ἦν σκαπτων, μετα κλαυθμου
εργαζομενος, μετα στεναγμου, ιδρωτι περιῤρεομενος, αχθοφορων, του ηλιου τον
καυσωνα μη φερων, πηγνυμενος τωι της νυκτος παγετωι, και κλαιων ουκ επαυετο
εννοων οιας τρυφης εστερηθη, στεναγμοις εκεχρητο εκ κατωτατου στηθους, λογους
οδυνηρους εξηρευγετο το στομα αυτου· και προς την Ἐδεμ τους οφθαλμους
αναπεταζων, την καραν τε κινων ενθεν κακειθεν, γοερως απωδυρετο, και εν κλαυθμωι
απαραμυθητωι εκραυγαζε φωνηι μεγαληι! ω ποσων αγαθων των σων ηλλοτριωμαι,
πανολβιε παραδεισε! ω ποσης ευφροσυνης ενεπιμπλατο μου η ψυχη θεωρουντος το σον
καλλος! ω ποσης αγαλλιασεως απηλαυον ενδοθεν σου καθημενος. Πως ευφραινομην εκ
της οσμης των ανθεων σου! πως προεκειτο μοι η αμοχθος τραπεζα! πως ανεβλυζε μοι ο
κρατηρ ο αειζωος! πως ενηδυνε μου το πνευμα η των αγγελων πολιτεια! πως
περιελαμπε μου τους οφθαλμους το φως το υπερλαμπρον. Παντα τα ποιηματα ως
βασιλει την τιμην μοι προσεφερον! Πασι τοις θηριοις φοβερος καθισταμην· πασι τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

πετεινοις οις ηθελον προσεταττον· πασα η κτισις ως δεσποτηι μοι προσεβλεπεν. Ἀπηλλο
56.534 τριωμαι τουτων ως παραβατης· εξωρισθην της τρυφης ως ανδραποδον· εδιωχθην
της χαρας σου ως παρανομος· απηλαθην της κατοικιας σου ως δραπετης.
Τι κλαυσω πρωτον, τι δευτερον; την στερησιν του καλλους σου; την χαραν την
αληκτον; την αμεριμνον ζωην; την ακηρατον δοξαν; των αγγελων την αλλοτριωσιν;
την των αρχαγγελων στερησιν; της βασιλειας το κλεος; των δενδρων την τερπνοτητα;
του φωτος σου την λαμπαδουχιαν; την μαρμαρυγην την ακηρατον; την γυμνωσιν ην
περικειμαι; της ασχημοσυνης τα λειψανα; τον ονειδισμον των αγγελων· των θηριων το
ανυποτακτον; των κτηνων το ακαμπτον; του Θεου την φιλιαν; του Πνευματος την
αλλοτριωσιν; τον μακαρισμον τον αΐδιον; Ποιον κοπετον κοψομαι; ποιον κλαυθμον
θρηνησω· ποιαν ταπεινωσιν ασπασομαι; ποιαν τραγωιδιαν αρξομαι; ποιον στεναγμον
αναπεμψω; ποιαν οδυνην καταπαυσω; την αρτιως παρεστωσαν; την μετα ταυτα; την εν
τοις καταχθονιοις, την εν ιδρωτι του προσωπου; των ακανθων την βλαστησιν; της γης
την επιτιμησιν; Ου φερω της λυπης τα λειψανα, ου φερω τον στεναγμον, ου φερω
απεναντι της τρυφης σου καθημενος βλεπειν σε. Ξενος γαρ γεγονα της σης διατριβης,
ξενος της σης κατοικιας, αλλοτριος της αιδιου απολαυσεως, ξενον εμαυτον κατεστησα
του Θεου οικειαι μου βουληι. Ξενος απαρτι γενησομαι της σης θεωριας και ορασεως.
Ουκετι σου της τρυφης απολαυσω, ουκετι της μακαριοτητος σου ηδυνθω, ουκετι σου της
θεας απολαυσω, ουκετι σου της μαρμαρυγης ελλαμφθω, ουκετι εν σοι κατοικησω.
Παντα κενα μοι γεγονε· παντα παρηλθον ως σκια· παντα διεβη ως οναρ· παντα
ηφανισθησαν ως ανυπαρκτα απο των οφθαλμων μου. Ει δυνασαι, καν συ παρακαλεσαι
τον πλαστην, οπως μη χωρισθω της συναυλιας σου. Κατακαμψον τα δενδρα σου, και
προσπεσον τωι ευσπλαγχνωι, και τωι ηχωι των φυλλων σου ανακραξον εν ισχΰι.
Πανολβιος γεγονας κελευσματι του ∆εσποτου, και παῤρησιαν εχεις ως οικος του Θεου
ημων. Ἆρον ωσπερ οφθαλμους των καρπων σου τα ειδη, και ωσπερ στομα ευλαλον την
των φυτων ευωδιαν, ινα μεινηις ανεωιγμενος τωι σε αγαπησαντι. Ἰδου νυν το στομα μου
κραζειν εκοπιασε· ιδου και η γλωσσα μου λαλειν απεπαυσατο· ιδου και ο λαρυγξ μου
σιγηι καταδεδεται.
Ὡς παραβουλος κατακεκριμαι, ως αθλιος γεγυμνωμαι, ως ανομος εκβεβλημαι,
ως γηινος τηι γηι παρεδοθην, οθεν εξηλθον· οθεν επλασθην, αναλυω, και ουκετι σου
θεωρω του καλλους την ωραιοτητα. Ειτα στραφεις προς την γυναικα, ονειδισμοις
εκεχρητο, και εν πικριαι ψυχης ελεγε· Τι μου την αθανασιαν εθερισας, γυναι; τι τον
υψηλον εποιησας ταπεινον; τι τον πανταρχην κατεστησας προσαιτην; τι τον βασιλεα
της κτισεως δουλον ανεδειξας; τι μου τους φωτεινους ετυφλωσας οφθαλμους; τι με την
στολην εξεδυσας, ην ουκ εξυφανας; τι την τιμην μου εφθονησας; τι το αρχετυπον μου
καλλος ημαυρωσας; τι ζωη προσαγορευθεισα, θανατος μοι γεγονας; τι με των αγγελων
αλλοτριωσασα, τοις δαιμοσι συγκατεσκηνωσας; τι με της βασιλειας στερησασα εις ακραν
πτωχειαν κατηγαγες; τι τα ωτα μου της φωνης του Θεου διηνεκως ακουοντα
απεφραξας, ως ασπις βυουσα ητις ουκ εισακουσεται φωνης επαιδοντος; Ου φερω την
επιτιμησιν, προ της συναφειας την λυσιν επιζητω· προ της κατασκηνωσεως την
αναχωρησιν μελετω· προ της συμπλοκης τον χωρισμον μεριμνω· προ του συζευχθηναι
αποστηναι απο σου δυσωπω. Ἄπιθι απ' εμου, γυναι.
Ποτε την γην εργασομαι; ποτε τριβολους ανασπασω; ποτε σιτον ωριμον θερισω;
ποτε ποιησας αλευρον, αρτον κατασκευασω; ποτε καθισας αμεριμνος τουτον
εστιασομαι; ποτε ανωδυνως υπνωσω; ποτε τα φυλλα εκδυσομαι της συκης; ποτε την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ασχημοσυνην της σαρκος μου σκεπασω; ποτε υποδυσομαι τοις ποσι προς το μη
κατακεντασθαι υπο της θεοθεν ανατειλασης μοι ακανθης; ποτε σκεπασμα ποιησω προς
το σπογγισαι τον του προσωπου μου ιδρωτα, ον μοι προεξενησας, γυναι, εξ αφροσυνης;
Συ αεργως μενουσα ουχ οραις την συμφοραν· οτε δε τεξεις τεκνον, τοτε της αποφασεως
η δικη επι σοι ανατελει. Ὅτε το εκγονον απο της κοιλιας σου μελλει εξερχεσθαι, τοτε
μνησθησηι των ρηματων μου· οτε εν οδυνηι τους πονους υπομενεις, τοτε της αποφασεως
ο καιρος σοι εξανθησει· οτε σε καταλαβουσιν αι ωδινες, τοτε του Θεου της καταρας
μνημονευσεις.
Ταυτα και τα τουτοις ομοια ο Ἀδαμ προς την ομοζυγον εν πικριαι ψυχης
προσεφωνει· τουτοις τοις λογοις καταπληττων την Ευαν καθ' εκαστην ημεραν, 56.535
απαραμυθητον την ωιδην ετραγυδει· τουτων των θλιψεων ο πρωτοπλαστος το πελαγος
κεκτημενος, την θεηλατον πολυμοχθως εξεπληρου οργην. Ἠκουσατε, ω τεκνα, του
Ἀδαμ την διαπλασιν· εγνωκατε αυτου της τιμης την αξιαν· εμαθετε τα εκ Θεου δοθεντα
αυτωι· εθεασασθε αυτου και της παραβασεως την εξεωσιν· εκλαυσατε αυτου την
απαραμυθητον τραγωιδιαν· εβλεψατε αυτον απεναντι του παραδεισου στυγνον και
κατηφη γεγονοτα. Στησομεν μεχρι τουτου τον λογον, η διηγησομεθα απερ ημιν η Ευα
κληρονομιαν εχθιστην κατελιπε ταις μετεπειτα γενεαις; Ἀναγκαιον μηκυναι τον λογον
προς το υποδειξαι πασι την εκ της καταρας θεοθεν γενομενην πληγην· πως ευδηλος
ημιν η δικη γεγονε, και τους ορους αυτης μεχρις αιωνος συντηρει, και το του Θεου
αψευδες στομα το αποφηναμενον αυτηι· Πληθυνων πληθυνω τας λυπας σου και τον
στεναγμον σου· και βεβαιοτεραν την λεξιν φανεροι ταις γενεαις ταυταις. Ὥσπερ γαρ
μορφην μητρος εικονιζει θυγατηρ, ειτε δι' οφθαλμου, ειτε δια προσωπου, ειτε δια
ηλικιας· ουτω και νυν μεχρις αιωνος εισηλθε κοσμικη η δικη, και εως της συντελειας τα
μετρα αυτης ου παρασαλευθησονται.
εʹ. Ἀλλα τον νουν υμων αναπετασαντες προς την της διηγησεως εξετασιν
εμφιλοχωρησατε, και τα της αληθειας διηγηματα εν ταις υμων διανοιαις περιθεντες,
ασμενως ταυτα ακουσατε. Ου γαρ περι σωφρονων και δικαιων γυναικων το θεατρον του
λογου ανεκαθηραμεν, αλλα περι πονηρων και ακολαστων και βεβηλων ο λογος της
διηγησεως ανιστορησει. Ποιαν ταξιν αυτων ο λογος παραστησει; των παρθενων, των
ανδρων κοιτην μη αγνοουντων; των εν γαμωι περιελθοντων και τεκνογονιαις μητερων
γενομενων; η των εγκαταλιμπανομενων εν χηρειαις, και τον του Θεου φοβον μη
κεκτημενων; Ἀλλα παντως την πρωτην ηλικιαν δικαιον και οσιον εστι πρωτον
εξετασαι, και ουτως εις τας μετεπειτα αξιας επεισελθειν. Φερε ουν των νεανιδων το
ταγμα εις μεσον παρεισαξωμεν, των δοκουντων ειναι παρθενων, και εγκαυχωμενων τηι
αγνειαι αυτων, και περι τουτων τον λογον παραστησωμεν. Τι αυτων ειπω; Τα σχηματα,
το ηθος, την συνεσιν, πως αγρευουσι τους νεους τοις δικτυοις αυτων και τοις
δελεασμασι.
Πολλακις εν τοις κουβουκλειοις αυτων διερχομεναι, και τοπον εκ τοπου
διατρεχουσαι, δια του βαδισματος των ποδων κτυπον αποτελουσι, και μειδιαμασιν
ασχημοσυνης θορυβων και κροτων τας ακοας των νεων διηχουσι, και εκ θυριδος εις
θυριδα αναπετωσαι τας χειρας, μεχρι στερνων αναισχυντως αυτας επιδιδοασι· νευμασι
σατανικοις τοξευουσαι των ακολαστων τας οψεις, χρυσιον επι το στηθος φερουσαι, και
δακτυλιους εν ταις εαυτων χερσι περιβεβλημεναι, και εν ταις ακοαις αυτων εκ
μαργαρων και υακινθων την της εικονος μορφην αλλοιουσαι, και του προσωπου το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

φυσικον καλλος ψευδομεναι, δια ψιμμιθιου και ετερου ερυθρου τας παρειας
επιχρωσασαι, και τωι τραχηλωι στιλβουσαι, καθαπερ αψυχος στηλη, ωραν καθ' ωραν και
ημερας εξ ημερας τας τριχας περιπλεκουσαι, και μεχρι του μετωπου διαστιλβουσαι, και
τας οφρυας εν μελανι χριουσαι, ιδια κακοηθους πραξεως. Ουχι αυτων πονηροι
καθεστηκασιν οι τροποι; ουχι αυτων τα εργα ατοπα, και πραξεις αι ανωφελεις; ουκ
αυτων αι ανοητοι ελπιδες; Και οσους εν παῤρησιαι ου δυνανται δελεασαι, κρυφιως εν
εαυταις τα τοξα και τα βελη επιτεινουσι· καθαπερ η Ευα τον Ἀδαμ εν αποκρυφοις
εδελεασε. Πολλας γαρ αυτων ακηκοα δια τρυμαλιας σανιδος περιβλεπουσας, και
θεωρουσας τους επι τας πλατειας περιπατουντας, μικρους τε και μεγαλους, και του μεν
την οδον καταγελασασας, του δε την ηλικιαν σμικρυνουσας, του δε τας τριχας και την
στολην εμπαιζουσας, και μιμους καθεστωσας κακοηθων αλλων γυναικων· εν αργιαι
διαγουσας εν εορταις και κυριακαις, και ουδεποτε αυτας ανισταμενας, ουτε επι βρωσιν,
ουτε επι ποσιν, ουτε επι υπνον· αλλα τον καθημερινον καματον και την μεριμναν εν
ταυτηι τηι ημεραι αναλισκουσι· και ουτε πατερας αιδουνται, ουτε μητερας εντρεπονται,
ουτε αδελφους αισχυνονται, ουτε δουλους ευλαβουνται η δουλιδας, αλλα πασιν ομου
γεγενηνται παιγνιον, και προς παντα εισιν ωσπερ ναυς κυμαινομενη. Ἐγκυψατε εν τοις
ταφοις, θυγατερες Σιων, και της αγιας κολυμβηθρας τεκνα, και θεασασθε την εικονα, ην
καλλωπιζετε, 56.536 και τας ανωφελεις και ακαιρους φαντασιας υμων και τα σχηματα,
πως παντα κονις, πως παντα ο πικροτατος θανατος μαραινει, πως παντα τεφρα, πως
δυσωδιας πεπλησμενα. Και μη μου το των γυναικων συστημα καταβοατω ως αυτας
κατηγορουντος.
Ἐγω γαρ εμπροσθεν του λογου ειπον, οτι ου περι συνετων γυναικων ο λογος
ουτος γεγονεν, αλλα περι πονηρων και ασυνετων και αφρονων. Πολλας γαρ εγω οιδα
γυναικας σωφρονας και αγαθας και εν σωφροσυνηι περιπατουσας, ας και ο αποστολος
εμνημονευσεν εν βιβλωι ζωης. Ἀλλα φερε και των αλλων ταγματων τον δημον
ανιστορησωμεν. Τριων γαρ ταγματων εικονας τηι υμων μεγαλειοτητι απηγγειλαμην
φρασαι, παρθενων, και των εν συζυγιαις, και των εν χηρειαις καταγομενων. Ἐπειδη
περι των παρθενων ολιγα εκ των πολλων τηι αγαπηι υμων εξηγησαμην, αρξωμεθα και
περι των εν γαμοις εγκαυχωμενων γυναικων, αιτινες δικην ασπιδος τοις εαυτων
ανδρασι καθεστηκασι. Ποσας γαρ γυναικας ειδον τοις εαυτων συζυγοις θανατον
αιφνιδιον προσενεγκουσας; ποσας επισταμαι τοις εαυτων συνευνοις μη δυναμενας
επαγαγειν θανατον, στενοντας και τρεμοντας δια κακοηθειας πεποιηκυιας αυτους, και
ουδε ως τα ζωα την τιμην αυτοις προσαγουσας; Ἀλλα καν πλουσια υπαρχηι,
εγκαυχωμενη εν τωι πλουτωι αυτης ημερας και νυκτος, ζηιν εν ειρηνηι τον ομοζυγον ουκ
εαι. Καν πενης ηι, διερχομενη απο τοπου εις τοπον, και εις οικιαν εξ οικιας, μαχας
ανεγειρει, θυμους αναῤριπιζει, ταραχας καθεκαστην προσφερει, ουκ εωσα τον ανδρα
αυτης ουτε μετα γειτονος, ουτε μετα γνωριμου ειρηνην εχειν, αλλα παντας υβριζει,
μετα παντων δικαζεται, παντας επιτρεχει, παντας θορυβει, εν αρχαις αυτομολουσα
αναισχυντως, και εν δικαστηριοις ευρισκομενη ως αδικηθεισα, και εν βαλανειοις
πολυλογουσα, και εν εκκλησιαις συντυχιας ακαιρους προσφερουσα, και ταυτα
φλυαρουσα· Ἐγω του βιου μου η αυξησις, εγω των δουλων η παιδαγωγια, εγω των
τροφων η μεριμνητρια· ματην ο συζυγος μου τα πρεσβεια φερει, ουδενος πραγματος
φροντις αυτωι υπαρχει· ου γινωσκει τι εν τωι οικωι μου εκτελω, ει μη τον αρτον ον εσθιει
απο της τραπεζης, και το πομα οπερ πινει μη γινωσκων. Ὢ αναισχυντιας προδηλου!
∆ικαιως η σοφια βοαι· Μη προσεχε φαυληι γυναικι· μελι γαρ αποσταζει εκ χειλεων, ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

προσκαιρον λιπαινει σου φαρυγγα, υστερον μεντοι πικροτερον χολης ευρησεις, και
ηκονημενον μαλλον μαχαιρας διστομου. Ἂν δε και γραμματα ηι μεμαθηκυια, διπλουν το
ειδος της νοσου και της κακιας. Ποσαι γαρ γυναικες δια γραμματων απεκτειναν τους
εαυτων ανδρας, και τα μυστηρια, απερ μονη εγινωσκε και αυτος, εις εμφανισιν και
πραγματων εκβασιν δι' επιστολων εγνωρισθησαν; Ποσας γαρ εγνωκα αποστειλασας
βεβουλλωμενους χαρτας προς κακοηθεστατους ανδρας και μοιχους αυτων, και δια
μακρων χειρων τους συζυγους αυτων απεκτειναν; Τους μεν δια δηλητηριων, τους δε εν
νυκτι αθροον περιπατουντας, πολλους δε και εν αγρωι απιοντας, η μετα ξιφους, η μετα
λιθου, η μετα ξυλου κρουσας τις κατα του μηνιγγος, η κατα κεφαλης, η κατα του νωτου,
αιφνιδιον τελος επηγαγε.
Προσερχονται γαρ αναιδως ταις εκκλησιαις, προφασει προσευχης, και ομνυουσι
κατα του σωματος του αχραντου και του αιματος του Υιου του Θεου, η κατα της αυτου
μητρος, ειτε κατα τινος αγιου· πολλαι γαρ και επι του ζωοποιου ξυλου, του μη αθετησαι
τας μυσαρας αυτων πραξεις, αλλα τας συναλλαγας αυτων βεβαιας εχειν και αδιαλυτους.
Ὦ παναθλια! το φοβερον ονομα του Κυριου συνεργον ποιεις της σης μοιχειας; Ἄφρον
και ανοητε, την παρθενον και θεοτοκον Μαριαν την αμιαντον συνεργατιν καθισταις του
πονηρου σου βουλευματος; Θηριον ανημερον, και κοραξ τρωγων σαρκας, αθυους των
αγιων τους οικους ληιστηριον και αιματων ενοχους αποτελεις; Ἀλλ' ο ναος Κυριου ο
ηγιασμενος και καθαρος ου μολυνεται, συ δε της αφροσυνης σου τους καρπους
τρυγησεις εν καιρωι επιτηδειωι, κατα τον αποστολον Παυλον βοωντα· Ει τις τον ναον
του Θεου φθειρει, φθερει τουτον ο Θεος· ο γαρ ναος του Θεου αγιος εστι. Βουλεσθε και
ετερα λεξωμεν προς την αυτων γνωμην; Αυτη γαρ καν γειτονας εχηι σωφρονας, ημεραν
εξ ημερας αυτας σκοπευει, ταυτας επιτρεχει, καν τινας των γνωριμων και των
συγγενων θεασηται εισερχομενους εις τας οικιας αυτων, αυταις τα εαυτης κακα
προαναφωνουσα, μοιχαλιδας και μαιναδας αποκαλει, τας ελευθερας και τωι σωματι και
τωι πνευματι. Καν 56.537 τεκνα εχηι, ως θηρια ταυτα βλεπει· καν οικετας κεκτηται, καν
δουλας, πραοτης εν αυτηι ουκ εστιν, αλλα και την ημεραν προφασει δουλειας αυτας
μαστιγοι, και εν νυκτι επι τηι εργασιαι αυτας θορυβει. Ουκ εστι φοβος Θεου απεναντι των
οφθαλμων αυτης. Ειτα οταν επι κλινης τωι ανδρι αυτης προσελθηι, ουκ εαι αυτον
υπνωσαι, αλλα θυμοι αυτον κατα των οικετων, εγειρει αυτον προς μαχας κατα των
πλησιον. Ουτος ο δουλος καταφρονει μου, αυτη η οικετις εμπαιζει μοι, ουτος ο πλησιον
ου παυεται λοιδορων με και εν εκκλησιαις, και επι φιλων, και εν ταις αγοραις· ποιησον
την εκδικησιν μου· ου καθισω ετι μετα σου επι τραπεζης, ουκ εσθιω αρτον επι σου· ου
καθευδησω του λοιπου μετα σου· οτι εμοι τηι γυναικι σου ουκ ερυθριαι ο δεινα και η
δεινα, αλλ' ως πηλον με λογιζονται. Και ει στοχαζομενος ταυτα υμιν λεγω, βλεπε μοι
την Αιγυπτιαν, την καταπλεξασαν τον Ἰωσηφ, και τον ανδρα αυτης εις θυμον και μαχην
εγειρασαν· τελευταιον δε και θανατωσαι ηπειλει τον δικαιον, ει μη ο ακοιμητος
οφθαλμος προεφθασε, και εξειλετο αυτον εκ του πικρου θανατου. Ἴδε μοι και την
Ἡρωδιαδα την τον Βαπτιστην αποκτεινασαν. Φησι γαρ ο Προδρομος, Ουκ εξεστι σοι
εχειν την γυναικα Φιλιππου του αδελφου σου, προς τον Ἡρωδην· και αυτη δεσμευσασα
τον εν γεννητοις γυναικων μειζονα, εν τωι συμποσιωι μεσον των ανακειμενων φιλων,
την κεφαλην αυτου απετεμε· και ο μη ισχυσεν η Ἡρωδιας ποιησαι ζωντος του ανδρος
αυτης, ταυτην την παρανομιαν ετελεσε μετα θανατον.
Τι δε και η ∆αλιδας; ουχι τον ωραιοτατον και δυνατωτατον Σαμψων δια
μοιχειας ξυρισασα και δησασα, τοις αλλοφυλοις παρεδωκε και εθανατωσεν; Ἰδου τρεις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

μαρτυρας αξιοπιστους παρηγαγον· ουχι τουτους μονον εν τηι Γραφηι εγκειμενους. Ἀλλ'
Ἐπι δυο και τριων μαρτυρων παν ρημα σταθησεται, ινα μη μακρον τον λογον της
διηγησεως εφαπλωσωμεν. ∆ιο ημας Κυριος ο Θεος εκσπασας εκ της πλανης ταυτης και
της αισχυνης και του ονειδισμου, και εν σωφροσυνηι διαγειν οικονομησει· και υμας εν
καθαρωι συνειδοτι προς τους συζυγους ειναι, και τα τεκνα και τους δουλους, και τους
πλησιον προσηνεις και ιλαρους απεργασαιτο, οπως και της βασιλειας των ουρανων
αξιωθησησθε συμμετοχοι γενεσθαι. Ἀλλ' επειδη και τριτον ταγμα επηγγειλαμην το της
χηρειας ειπειν, τουτο και ποιησομαι, μικροις και περι αυτων χρησαμενος ρημασι. Χηραν
γυναικα κατα τον αποστολον Παυλον τοιαυτην ειναι χρη· τεκνοτροφον, των αγιων ταις
μνειαις κοινωνουσαν, ξενοις την διακονιαν εκτελειν, και μη επιτρεχειν εν επιτηδευμασι
των εαυτης λογισμων. Φησι γαρ, περιβεβλημενη, μετα θανατον του ανδρος αυτης,
χιτωνα χηροσυνης, και κατανενυγμενη, πασι δεικνυομενη τοις ηθεσιν.
Ἄτακτος δε χηρα αγριον θηριον υπαρχει, και κατ' οικους διερχομενη, ρηματα
απρεπη προβαλλεται· Πτωχη υπαρχω, χηρα απερι 56.538 στατος· πλουτος πολυς υπηρχε
μοι εν τε αγροις, εν οικοις, και τετραποδοις και ιματισμοις, και ο συζυγος μου αμυητος
ων τεχνης κοσμικης, αυτα κατηναλωσε· προιξ υπηρχε μοι πολυτελης· οσα αυτωι
ελαλουν ουχ υπηκουεν· αλλα τωι ιδιωι φρονηματι αυτου και μη θελουσα συνηγορος
υπηρχον· ουδεν μοι κατελιπεν. Ὃν δε ζωντα ησπαζετο και ηγκαλιζετο, τουτον μετα
θανατον θριαμβον τοις φιλοις και τοις συγγενεσιν εποιησεν. Ἡ τοιαυτη μετα θανατον
του ανδρος αυτης, περιβλεπεται ενθεν κακειθεν, που παρακοιτον ευρηι κρυφιον, και
προφασει προσευχης η επιμελειας του οικου αυτης θριαμβος τοις πολλοις καθισταται·
και πραξεις αθεμιτους εκτελουσα, και κατα γαστρος συλλαμβανουσα, κρυφιον αυτο
κατεχει, μυρια τεχνασματα προς εαυτην περιποιουσα, προς το εκτρωσαι το βρεφος εκ
της κοιλιας αυτης, ειτε δια δηλητηριου, ειτε δι' ετερων παρανομων γυναικων. Και τον
φοβον του Θεου του εφορωντος τα παντα ου κατεχει εν τηι εαυτης καρδιαι· αλλα την
αμαρτιαν πραττουσα ουκ ερυθριαι, και τον καρπον τον γινομενον εξ αυτης αισχυνεται
και εντρεπεται. Ποσους γαρ εωρακα δουλους δεσποτας δια φιληδονιαν κακοηθων
τοιουτων γυναικων; τους ελευθερους παιδας μετα φοβου, και τρομου παρεστωτας
αυτοις, τας χειρας εν τοις στερνοις αυτων δεδεμενας εχοντας, καν μη θελωσι, και
τουτους χρυσοζωνους και σηρικοφορους περιπατουντας; Ἠκουσατε, φιλοχριστοι, του
λογου την εξηγησιν; εγνωρισατε την υποθεσιν της ιστοριας; Ἐδιηγησαμην των
γυναικων των ακολαστων και αφρονων τα τροπαια. Τουτους τους τροπους η Ευα
εδιδαξε, και η ταυτης επιτιμησις, και της παρακοης η γευσις.
Ἀλλα των σωφρονων και ενδοξων γυναικων μνημονευσαντες ολιγον,
καταπαυσομεν τον λογον. Ἴδε μοι σωφρονα γυναικα την Σαραφθιαν, την τον προφητην
Ἠλιαν θρεψασαν εν καιρωι λιμου. Ἴδε μοι την Σωμανιτιν, ητις εφιλοξενισε τον
Ἐλισσαιον εν τωι οικωι αυτης, εφ' ωι και τον παιδα αυτης ανεστησεν. Ἴδε μοι την Ἄνναν,
την της στειρωσεως δεσμα διαλυσασαν, και τεξασαν τον Σαμουηλ, και δια προσευχης
και δεησεως μητερα αναδειχθεισαν. Ἴδε μοι την Σαῤραν και την Ῥεβεκκαν, την
καθαραν και αμιαντον αυτων συνοικησιν, ην επεδειξαντο τοις πατριαρχαις. Ἴδε μοι την
Σωσανναν, την δια σωφροσυνης κατακρινασαν θανατωι πρεσβυτερους αδικους. Ταυτας
τας γυναικας ζηλωσατε, της μεν το αμιαντον, της δε την προσευχην· αλλης το
φιλοξενον, ετερας την σωφροσυνην, αλλης το θεαρεστον, ινα της βασιλειας των
ουρανων επιτυχητε· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι τιμη και δοξα, συν τωι αγιωι και ζωοποιωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15


