Commentarii in Lucam (Homilia 3 et 4) (In occursum domini [homilia
diversa 12])
ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ.
Εις την υπαντην του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου.
77.1040 Πολλη μεν λιαν η συνοδος, και προθυμος ο ακροατης (πληρη γαρ
ορωμεν την Ἐκκλησιαν)· ου πλου 77.1041 σιος δε ο μυσταγωγος. Πλην ο διδους
ανθρωπωι στομα τε και γλωσσαν, χορηγησει παλιν ημιν εννοιας αγαθας. Αυτος γαρ
που φησιν· Πλατυνον το στομα σου, και πληρωσω αυτο. Και επειδη παντες
προθυμως συνηλθετε, της φαιδροτητος της ∆εσποτικης εορτης εις τουτο
συναθροισασης μετα φαιδρων των λαμπαδων, φαιδρως πανηγυρισωμεν, και της
θεωριας αψωμεθα των τημερον θεοπρεπως πληρωθεντων, πανταχοθεν εαυτοις το
βεβαιον εις πιστιν και φιλοθεΐαν συλλεγοντες. Ἴδομεν προβραχεως βρεφος εν
φατνηι κειμενον τον Ἐμμανουηλ, και ανθρωπινως μεν εσπαργανωμενον,
υμνουμενον δε θεικως παρα της των αγιων αγγελων στρατειας· οι δε τον τοκον
αυτου τοις ποιμεσιν ευηγγελιζοντο.
Ἐκνενεμηκε γαρ ο Θεος και Πατηρ, ως γερας εξαιρετον, των περι αυτου
κηρυγματων τας απαρχας τοις εν ουρανωι. Ἴδομεν δε αυτον και τημερον τοις δια
Μωσεως εικοντα νομοις, μαλλον δε τον νομοθετην Θεον, ως ανθρωπον, τοις εαυτου
θεσπισμασιν υποκειμενον. Και δια ποιαν αιτιαν, διδασκει λεγων ο σοφωτατος
Παυλος· Ὅτε ημεν νηπιοι, υπο τα στοιχεια του κοσμου ημεν δεδουλωμενοι. Ὅτε δε
ηλθεν το πληρωμα του χρονου, εξαπεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου γεννωμενον εκ
γυναικος, γεννωμενον υπο νομον ινα τους υπο νομον εξαγορασηι. Ουκουν της του
νομου καταρας εξεπριατο Χριστος τους οντας μεν υπο νομον, ου μην ετι και
τετηρηκοτας αυτον. Ἐξεπριατο δε, πως; Πληρωσας αυτον· και καθ' ετερον δε τροπον,
ινα λυσηι της εν Ἀδαμ παραβασεως τα εγκληματα, ευπειθη και ευηνιον προς παν
οτιουν αυτον παραστησας υπερ ημων τωι Θεωι και Πατρι. Γεγραπται γαρ οτι, ωσπερ
δια της παρακοης του ενος ανθρωπου αμαρτωλοι κατεσταθησαν οι πολλοι, ουτω και
δια της υπακοης του ενος δικαιοι κατασταθησονται οι πολλοι. Ὑφηκε τοινυν τωι
νομωι μεθ' ημων τον αυχενα, και τουτο πραττων οικονομικως· επρεπε γαρ αυτωι
πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Ἐπειδη γαρ ολως ελαβε δουλου μορφην, ταυτης
ενεκα της αιτιας, ως εν τοις υπο ζυγα τελεσας δια το ανθρωπινον, συντετελεκε ποτε
και τοις δασμολογουσι τα διδραχμα, καιτοι κατα φυσιν ελευθερος ων και συντελης,
ως Υιος. Ὅταν ουν ιδηις τηρουντα τον νομον, μη σκανδαλισθηις, μητε μην εν οικεταις
καταγαγηις τον ελευθερον· εννοει δε μαλλον της οικονομιας το βαθος. Ἐνστασης δη
ουν της ογδοης, εν ηι συνηθες την εν σαρκι τελεισθαι περιτομην κατα γε το δοκουν
τωι νομωι, δεχεται το ονομα, τουτ' εστιν το, Ἰησους.
Ἑρμηνευεται δε τουτο Σωτηρια λαου. Ουτω γαρ ηθελησεν ο Θεος και Πατηρ
ονομαζεσθαι τον ιδιον Υιον, γεννηθεντα κατα σαρκα εκ γυναικος· γεγονε τοτε δη
μαλιστα σωτηρια λαου, και ουχ ενος μονου, αλλα και πολλων, μαλλον δε παντος
εθνους και απασης της υπ' ουρανον. Ἐν ταυτωι τοιγαρουν το 77.1044 της περιτομης
ετελειτο χρημα, και την κλησιν εδεχετο. Και τι το αινιγμα, η ποιων μυστηριων ημιν
εσται δεικτικον το τελουμενον, φερε δη παλιν ιδωμεν ερευνησαντες. Ὁ μακαριος
εφη Παυλος· Ἡ περιτομη ουδεν εστιν, και η ακροβυστια ουδεν εστιν. Ἀλλ' εστιν
εικος προς τουτο τινας ειπειν· Ἆρ' ουν το μηδεν τηρεισθαι προστεταχε δια του
πανσοφου Μωσεως ο των ολων Θεος, και κολασιν επαρτησας τοις παραβαινουσιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αυτην; Ναι, φαιην αν. Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις την του πραγματος φυσιν, ητοι το περι
την σαρκα πληρουμενον, ουδεν εστι παντελως, ωδινει δε μυστηριου τυπον ουκ
ακαλλη, μαλλον [δε] της αληθειας εγκεκρυμμενην εχει την δηλωσιν. Κατα γαρ τοι
την ογδοην ημεραν ανεβη ο Χριστος εκ νεκρων, δεδωκεν ημιν την εν Πνευματι
περιτομην. Προστεταχε γαρ ο Θεος τοις αγιοις αποστολοις· Πορευθεντες
μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του Πατρος, και του
Υιου, και του αγιου Πνευματος. Τελεισθαι δε φαμεν την εν Πνευματι περιτομην εν
καιρωι δε μαλιστα του αγιου βαπτισματος, οτε και μετοχους ημας αποφαινει Χριστος
του αγιου Πνευματος. Και τουτου παλιν εις τυπον ην ο αρχαιος εκεινος Ἰησους, ο
μετα Μωσεα στρατηγος. ∆ιεβιβασε γαρ τον Ἰορδανην τους υιους Ἰσραηλ, ειτα
καθισας ευθυς περιετεμε μαχαιραις πετριναις.
Ουκουν οταν διαβωμεν τον Ἰορδανην, τοτε Χριστος ημας περιτεμνει τηι
δυναμει του αγιου Πνευματος, ου σαρκα καθαιρων, αποκειρων δε μαλλον τον εν
ψυχαις μολυσμον. Ἐν ογδοηι τοιγαρουν περιτεμνεται Χριστος, και την κλησιν, ως
εφην, λαμβανει. Τοτε γαρ, τοτε σεσωσμεθα δι' αυτου. Ἀναφερουσι δε αυτον εις
Ἱεροσολυμα παραστησαι τωι Κυριωι. Ὢ μεγαλης και τεθαυμασμενης οικονομιας! Ὢ
βαθος πλουτου και σοφιας και γνωσεως του Θεου! Ὁ εν κολποις ων του Πατρος, ο
συνεδρος αυτωι και συναΐδιος Υιος, ο δι' ου τα παντα προσαγεται θεοπρεπως, πλην
οτε γεγονεν τοις της ανθρωποτητος μετροις, προσφερει δε και θυσιαν ο ταις παρα
παντων λατρειαις καταχρυσουμενος και συνδοξαζομενος τωι ιδιωι Γεννητορι. Τι δε
δη και προσκεκομικεν ως πρωτοτοκος τε και αρσην; Ζευγος τρυγονων, η δυο
νεοσσους περιστερων, κατα το εν τωι νομωι διηγορευμενον. Ἀλλα γαρ τι βουλεται
δηλουν η τρυγων, τι δε και το ετερον, τουτ' εστιν η περιστερα, φερε δη, φερε,
καταθρησωμεν.
Ουκουν το μεν εστι λαλιστατον εν στρουθιοις αγρου, το δε ηπιον τε και
πραον· γεγονε δε τοιουτος εις ημας ο των ολων Σωτηρ, πραοτητα μεν εις ακρον
εχων, τρυγονος δε δικην κατακλυσας την υπ' ουρανον, και της εαυτου καλλιφωνιας
τον ιδιον αμπελωνα πληρων, τουτ' εστιν, ημας τους πιστευοντας εις αυτον·
γεγραπται γουν εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων, οτι Φωνη η της τρυγονος ηκουσθη εν
τηι γηι ημων· λελαληκε γαρ προς ημας το θειον τε και ευαγγελικον σωτηριον
κηρυγμα. Τρυγονες δη ουν και περιστεραι προσεφεροντο, παρασταντος αυτου τωι
Κυριωι, και ην ιδειν καθ' ενα καιρον ομου τοις 77.1045 τυποις την αληθειαν. Ἑαυτον
ουν αρα προσκεκομικεν ο Χριστος εις οσμην ευωδιας, ινα ημας δι' εαυτου και εν
εαυτωι προσαγαγηι τωι Θεωι και Πατρι, λυσηι τε ουτω την εφ' ημιν γενομενην
αποστροφην, δια τε την εν Ἀδαμ παραβασιν και την κατα παντων ημων
τυραννησασαν αμαρτιαν. Ἡμεις γαρ ημεν οι παλαι βοωντες· Ἐπιβλεψον επ' εμε, και
ελεησον με. Ου τι δ' αν γενοιτο ισοῤροπον εχον εις θυμηδιαν του μαθειν, οτι
σεσωκεν ο Θεος την υπ' ουρανον μεσιτευσαντος του Υιου, δια το γενεσθαι καθ' ημας;
Γεγραπται γαρ, οτι Εις Θεος και εις μεσιτης Θεου και ανθρωπων, ανθρωπος Χριστος
Ἰησους, ο δους εαυτον αντιλυτρον υπερ ημων· καθηκετο γαρ εκων προς την ημων
πτωχειαν, ινα ημας αποφηνηι πλουσιους τα αυτου κερδαινοντας.
Ὅρα τοινυν αυτον ως ενα των καθ' ημας προσαγομενον τωι Πατρι, και ταις
του νομου σκιαις επομενον, ετι θυοντα τε κατα το ειωθος, ει και δια της μητρος
επραττετο ταυτα. Ἆρ' ουν ηγνοηθη παρα παντων εν Ἱεροσολυμοις, και ουδενι των
αυτοθι γνωριμος ην; Καιτοι πως τουτο εστιν αληθες; Προεκηρυττε μεν γαρ ο Θεος
και Πατηρ δια των προφητων απ' αιωνος, εσομενον κατα καιρους εμφανη τον Υιον,
ινα σωσηι τους απολωλοτας, και καταφωτισηι τους εσκοτισμενους. Ἔφη γουν δι' ενος
των προφητων· Ἐγγιζει ταχυ η δικαιοσυνη μου και το ελεος μου αποκαλυφθηναι, το
δε σωτηριον μου ως λαμπας καυθησεται. Ἔλεος δε και δικαιοσυνη Χριστος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ἠλεηθημεν γαρ δι' αυτου και δεδικαιωμεθα, τους της φαυλοτητος ρυπους
απονιψαμενοι, δια πιστεως δηλονοτι της εις αυτον. Ὅπερ δε εστι τοις εν νυκτι και
σκοτωι προηγουμενη λαμπας, τουτο και τοις εν αχλυι και σκοτωι νοητωι γεγονεν ο
Χριστος, φως αυτοις το θειον εντιθεις· δια τουτο και οι μακαριοι προφηται μετοχοι
της τοιασδε χαριτος παρεκαλουν γενεσθαι, λεγοντες· ∆ειξον ημιν, Κυριε, το ελεος
σου, και το σωτηριον σου δος ημιν.
Ουκουν εισεφερετο μεν Χριστος εν τωι ιερωι, και βρεφος ων ετι βραχυ τε και
υπομασθιον· ο δε γε μακαριος Συμεων, προφητικηι χαριτι τετιμημενος, δεχεται μεν
εις αγκαλας αυτον· θυμηδιας δε της ανωτατω πιμπλαμενος, ευλογησε τον Θεον
λεγων· Νυν απολυεις τον δουλον σου, ∆εσποτα, κατα το ρημα σου εν ειρηνηι, οτι ιδον
οι οφθαλμοι μου το σωτηριον σου, ο ητοιμασας κατα προσωπον παντων των λαων·
φως εις αποκαλυψιν εθνων, και δοξαν λαου σου Ἰσραηλ. Προητοιμασται γαρ το
Χριστου μυστηριον και προ αυτης της του κοσμου καταβολης· πεφανερωται δε εν
εσχατοις του αιωνος καιροις, γεγονε δε φως τοις εν σκοτωι, και πεπλανημενοις, και
υπο χειρα πεσουσι διαβολικην. Αυτοι δε ησαν οι τηι κτισει παρα τον κτισαντα
λατρευοντες, προσκυνουντες δε και τωι αρχεκακωι δρακοντι, και τηι των δαιμονων
ακαθαρτωι πληθυι την του Θεου δοξαν αναπτοντες· αλλα κεκληνται παρα Θεου
Πατερος προς επιγνωσιν του Υιου, ος εστι φως 77.1048 το αληθινον. Ἔφη γουν δια
φωνης Ἡσαΐου· Σημανω αυτοις, και εισδεξομαι αυτους, διοτι λυτρωσομαι αυτους,
και πληθυνθησονται, καθοτι ησαν πολλοι οι πλανωμενοι, κεκλημενοι δε δια
Χριστου. Πολλοι δε παλιν εισι καθα και προτερον, οι εισεδεχθησαν και λελυτρωνται,
συνθημα λαβοντες ειρηνης παρα Θεου και Πατρος, την δια πιστεως της εις Χριστον
οικειωσιν τε και χαριν.
Κατεσπαρησαν δε εν λαοις οι θεσπεσιοι μαθηται. Και τι το εντευθεν; Οι
μακραν οντες Θεου, κατα διαθεσιν γεγονασιν εγγυς· τουτοις και ο θεσπεσιος Παυλος
επιστελλει λεγων· Νυνι δε υμεις οι ποτε οντες μακραν, εγενηθητε εγγυς εν τωι αιματι
του Χριστου. Ἐγγυς δε γενομενοι, καυχημα ποιουνται Χριστον. Ἔφη γαρ περι αυτων
παλιν ο Θεος και Πατηρ· Και κατισχυσω αυτους εν Κυριωι Θεωι αυτων, και εν τωι
ονοματι αυτου καυχησονται, λεγει Κυριος. Τουτο και ο μακαριος Ψαλμωιδος διδασκει
λεγων, ως προς τον των ολων Σωτηρα φασκων· Κυριε, εν τωι φωτι του προσωπου
σου πορευσονται, και εν τωι ονοματι σου αγαλλιασονται ολην την ημεραν, και εν τηι
δικαιοσυνηι σου υψωθησονται, οτι καυχημα της δυναμεως αυτων συ ει. Ευρισκομεν
δε προφητην Ἱερεμιαν ανακεκραγοτα προς τον Θεον· Κυριε, ισχυς μου και βοηθεια
μου, και καταφυγη μου εν ημεραι κακων μου· προς σε εθνη ηξουσιν απ' εσχατου της
γης, και ερουσιν. Ὡς ψευδη εκτισαντο οι πατερες ημων ειδωλα, και ουκ εστιν εν
αυτοις ωφελιμον. Γεγονε τοινυν φως εις αποκαλυψιν εθνων ο Χριστος, αλλα και εις
δοξαν του Ἰσραηλ. Ει γαρ και γεγονασι τινες εξ αυτων υβρισται και απειθεις, και
ασυνεσιας εμπλεω την διανοιαν εχοντες, αλλ' ουν σεσωσται το καταλειμμα, και
δεδοξασται δια Χριστου. Ἀπαρχη δε τουτων οι θεσπεσιοι γεγονασι μαθηται, ων η της
ευκλειας φαιδροτης ολην περιαστραπτει την υπ' ουρανον· δοξα δε και ετερως του
Ἰσραηλ, οτι προηλθεν εξ αυτων κατα σαρκα, καιτοι Θεος επι παντας, και ευλογητος
εις τους αιωνας. Ἀμην. Ευλογει δε Συμεων την αγιαν Παρθενον, ως υπηρετησασαν
θειαι βουληι, και υπουργησασαν τοκωι, και τους της ανθρωποτητος νομους ουκ
ανασχομενην. Παρθενος γαρ ουσα τετοκε, και ουκ εξ ανδρος, αλλ' επελθοντος επ'
αυτην Πνευματος αγιου.
Τι δε δη αρα περι Χριστου φησιν ο προφητης Συμεων; Ἰδου ουτος κειται εις
πτωσιν και αναστασιν πολλων εν τωι Ἰσραηλ, και εις σημειον αντιλεγομενον.
Τεθειται μεν γαρ παρα του Θεου και Πατρος Ἐμμανουηλ εις τα θεμελια Σιων,
εκλεκτος ων λιθος, ακρογωνιαιος, εντιμος. Ἀλλ' οι μεν επ' αυτωι πιστευσαντες, ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

κατηισχυνθησαν· οσοι δε απιστοι και αμαθεις, και το επ' αυτων μυστηριον ουκ
ισχυσαν ιδειν, πεσοντες συνετριβησαν. Ἔφη γαρ που παλιν ο Θεος και Πατηρ· Ἰδου
τιθημι εν Σιων λιθον προσκομματος, και πετραν σκανδαλου, και ο πιστευων επ'
αυτωι ου μη καταισχυνθηι· εφ' ον δ' αν πεσηι, 77.1049 λικμησει αυτον. Ἀλλ'
ησφαλιζετο τους εξ Ἰσραηλ ο προφητης λεγων· Και αυτον αγιασατε, και αυτος εσται
σου φως· και εαν επ' αυτωι πεποιθως ηις, εσται σοι εις αγιασμον, και ουχ ως λιθωι
προσκομματος συναντησεσθε αυτωι, ουδ' ως πετρας παραπτωματι. Ουκουν επειδηπερ
Κυριον οντα και Θεον τον Ἐμμανουηλ ουχ ηγιασεν ο Ἰσραηλ, ουτε μην ηθελησεν επ'
αυτωι πεποιθεναι, περιπιπτουσιν [ισ. πιπτει] ως λιθωι δια την απιστιαν, συνετριβη και
πεπτωκεν· ανεστησαν δε πολλοι, τουτ' εστιν, οι την εις αυτον πιστιν παραδεξαμενοι.
Μετεφυτευθησαν γαρ εκ νομικης λατρειας εις την πνευματικην, και εκ του
δουλον εχειν εν εαυτοις πνευμα, πεπλουτηκασι το ελευθερουν, τουτ' εστι το αγιον·
κοινωνοι γεγονασι της θειας φυσεως, υιοθεσιας ηξιωνται, και εν ελπισιν εισι του και
αυτην κατακτησασθαι την ανω πολιν, ητοι την των ουρανων βασιλειαν.
Ἀντιλεγομενον δε σημειον τον τιμιον ονομαζει σταυρον, ως και ο σοφωτατος
γραφει Παυλος· Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον, εθνεσι δε μωριαν· και παλιν, Ὁ λογος μεν
ο του σταυρου τοις μεν απολλυμενοις μωρια εστι, τοις δε σωζομενοις ημιν δυναμις
Θεου εις σωτηριαν. Ἀντιλεγεται τοινυν το σημειον, εν τοις απολλυμενοις μεν μωρια
δοξαν ειναι, τοις γε μην επεγνωκοσι την δυναμιν αυτου σωτηρια και ζωη. Ἔφη γουν
Συμεων τηι αγιαι Παρθενωι, οτι Και σου δε αυτης την ψυχην διελευσεται ρομφαια·
ρομφαιαν ταχα που λεγων την λυπην ην εσχεν επι τωι Χριστωι, βλεπουσα
σταυρουμενον ον γεγεννηκεν, και ουκ ειδυια παντως οτι και κρειττων εσται
θανατου, και εκ νεκρων αναστησεται.
Και μη τοι θαυμασηις, ει ηγνοησεν η Παρθενος, οπου και αυτους τους αγιους
αποστολους ολιγοπιστουντας ευρησομεν περι τουτου. Και γουν ο μακαριος Θωμας,
ει μη τας χειρας εβαλεν εις την πλευραν αυτου μετα την αναστασιν εψηλαφησε δε
και τους τοπους των ηλων, ουκ ηνεσχετο πιστευσαι, λεγοντων αυτου των ετερων
μαθητων, οτι εγηγερται Χριστος, και εμφανη κατεστησεν αυτοις εαυτον. Ὠφελει
τοιγαρουν ημας ο σοφωτατος ευαγγελιστης παντα διδασκων, οσα δι' ημας και υπερ
ημων υπεμεινεν ο Υιος γενομενος σαρξ, και την καθ' ημας πτωχειαν ουκ απαξιωσας
λαβειν, ινα δοξολογησωμεν αυτον ως λυτρωτην, ως Κυριον, ως Σωτηρα και Θεον,
οτι αυτωι τε και συν αυτωι τωι Θεωι και Πατρι η δοξα και το κρατος, συν αγιωι
Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


