Glaphyra in Pentateuchum
ARGUMENTA GLAPHYRORUM S. CYRILLI ALEXANDRINI
ARCHIEPISCOPI. IN GENESIM.
ΛΟΓ. Αʹ.
Ὅτι δια πασης της Μωσεως γραφης, το του Χρι στου μυστηριον αινιγματωδως
σημαινεται. Περι του Καιν και του Ἄβελ. ΛΟΓ. Βʹ. Περι του Νωε, και της κιβωτου.
Περι της γυμνωσεως του Νωε, και Χαμ. Περι του Ἀβρααμ και του Μελχισεδεκ. ΛΟΓ.
Γʹ. Περι του Ἀβρααμ, και της επαγγελιας της κατα τον Ἰσαακ, και οτι δι' αυτων
προετυπουτο της πιστεως το μυστηριον. Περι του Ἀβρααμ και του Ἰσαακ. Περι του
Ἰσαακ και της Ῥεβεκκας. Περι του Ἡσαυ, και του Ἰακωβ, οτι εις τυπον τεθεινται των
δυο λαων, του τε Ἰσραηλ και του δια πιστεως της εν Χριστωι. ΛΟΓ. ∆ʹ. Περι του
πατριαρχου Ἰακωβ. Ἔτι περι του αυτου. ΛΟΓ. Εʹ. Περι του Ἰακωβ. ................. Ἔτι περι
του Ἰακωβ. Ἔτι περι του αυτου. ΛΟΓ. ϛʹ. Περι του Ἰωσηφ. Περι του Ἰουδα και της
Θαμαρ. Ἔτι περι του Ἰωσηφ. Περι του Ἰωσηφ και των υιων αυτου Ἐφραιμ και
Μανασση. λΟΓ. Ζʹ. Περι της ευλογιας των ιβʹ πατριαρχων. Περι του Ῥουβειμ. Περι
του Ἰουδα. Περι του Ἰσαχαρ. Περι του Γαδ. Περι του Νεφθαλειμ. Περι του Βενιαμιν.
Περι του Συμεων και Λευΐ. Περι του Ζαβουλων. Περι του ∆αν. Περι του Ἀσηρ. Περι
του Ἰωσηφ. 69.12 IN EXODUM. ΛΟΓ. Αʹ. ................. Ἔτι περι Μωσεως. Περι της
Μωσεως οπτασιας της εν τωι βατωι. ΛΟΓ. Βʹ. Περι της θυσιας του αμνου. Περι της
αναθεσεως των πρωτοτοκων. Περι Μεῤρας, και του ξυλου παραδειχθεντος τωι
μακαριωι Μωσηι. Περι του μαννα και της ορτυγομητρας. Περι των δια Μωσεως
γεγονοτων τριων σημειων. ΛΟΓ. Γʹ. Περι της παταχθεισης πετρας. Περι της εν τωι
ορει Σινα καθοδου, και της πα ραστασεως του Ἰσραηλ. Περι της εις το ορος ανοδου
Μωσεως και Ἀαρων, και Ναδαβ και Ἀβιουδ, και των εβδομηκοντα πρεσβυτερων του
λαου. Περι μοσχοποιιας Ἰσραηλ. Περι του καλυμματος του εν τωι προσωπωι Μω σεως.
IN LEVITICUM. Ὅτι Χριστου το παθος σωτηριον. Ὅτι της μυστικης ευλογιας εν
μεθεξει γεγο νοτες, αγιοι και ιεροι παντη και παντως εσο μεθα. Περι του καθαρισμου
της λεπρας. Περι της των Ἰουδαιων συναγωγης, οτι συνεβη πεσειν αυτην εξ
απειθειας. Περι του μη εισερχεσθαι τον Ἀαρων δια παντος εις τα Ἅγια των αγιων.
IN NUMEROS.
Περι Χριστου και της Ἰουδαιων Συναγωγης Περι των
κατασκεψαμενων την γην της επαγ γελιας. Ὅτι γεγονεν ημιν αρτος ζωης ο Χριστος.
Περι της δαμαλεως της πυῤρας, της κατακαει σης εξω της παρεμβολης. Περι του
οφεως του χαλκου. IN DEUTERONOMIUM. Περι της νενευροκοπημενης δαμαλεως
εν τηι φαραγγι. Περι της αιχμαλωτου γυναικος ξυρομενης και ονυχιζομενης. Περι
του πολεμουντος προς τους εναντιους. Περι των λιθων κεκονιαμενων. Περι εκλογης
του Ἰησου.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΓΕΝΕΣΙΝ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ
Ὅτι δια πασης της Μωσεως γραφης, το του Χριστου μυστηριον
αινιγματωδως σημαινεται. Ἐρευνατε τας Γραφας, τοις Ἰουδαιων δημοις
προσπεφωνηκεν ο Χριστος· ουχ ετερως αν ισχυσαι της αιωνιας ζωης εφικεσθαι
τινας, εναργεστατα λεγων, ει μη καθαπερ τινα θησαυρον ανορυττοντες το γραμμα το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

νομικον, τον εν αυτωι κεκρυμμενον περιεργαζοιντο μαργαριτην, τουτεστι, Χριστον,
εν ωι παντες εισιν οι θησαυροι της σοφιας και γνωσεως οι αποκρυφοι, κατα την του
μακαριου Παυλου φωνην. Περι της ουτω σεπτης και αξιαγαστου σοφιας ητοι
γνωσεως εφη που και Σολομων· Ἐαν ζητησηις αυτην ωσπερ αργυριον, και ως
θησαυρους ανερευνησηις αυτην, τοτε συνησεις φοβον Κυριου, και επιγνωσιν Θεου
ευρησηις. Γενοιτο δ' αν ουδε του τοιουδε το ισοστατουν, παρα τε τοις την αμωμητον
επαινουσι ζωην, και κατορθουν ηιρημενοις τα παντων αριστα και εξαιρετα, και
φωτος του θειου τον οικειον αναπιμπλασι νουν· δια τοι του δειν τοις περι Θεου
λογοις ακαταληπτως εντρυφαιν, και λυχνον ωσπερ τινα ποιεισθαι το Γραμμα το
ιερον, κατα τον αγιον Ψαλμωιδον διακεκραγοτα τε και λεγοντα· Λυχνος τοις ποσι
μου ο νομος σου, και φως ταις τριβοις μου. Ουκουν επειδηπερ σαφως και αναφανδον
ζωης εστι της αιωνιου προξενον, και απασης ημιν ευθυμιας οδος το περιεργαζεσθαι
φιλειν το Χριστου μυστηριον· φερε δη παλιν ιδρωτα προσθεντες τον ονησιφορον,
και προ γε των αλλων και ημιν αυτοις, τα δι' ων αν ημιν το Χριστου μυστηριον ευ
μαλα 69.16 κατασημαινοιτο, συναγειραι τε αμα, και οπως αν εκαστον εννοιων εχοι,
διειπειν σπουδασωμεν· ως αν γενοιτο τα προς ημων ειρημενα λεπτας εχοντα
φαντασιας, εσθ' οτε το αληθεστερον θεωρηματων, προφασις αγαθη τοις
ευμαθεστεροις, και αναβασμοι τροπον τινα, προς την αμεινονα τε και υπερτατω
κειμενην ανακομιζοντες γνωσιν. Ἐκθησομεθα δε χρησιμως, προτερον μεν, τα
ιστορικως πεπραγμενα· διασαφησαντες δε τα τοιαδε συμμετρως, και οια περ εκ
τυπου και σκιας μεταπλαττοντες το διηγημα, σαφη ποιησομεθα την αφηγησιν,
απονενευκοτος ημιν του λογου προς το Χριστου μυστηριον, και αυτον εχοντος
περας, ειπερ εστιν αληθες, οτι τελος νομου και προφητων ο Χριστος. Ει δε πη γενοιτο
και αφαμαρτειν των πρεπωδεστερων ως εν ισχνοτητι νοηματων και ασαφειαι πολληι,
συγγνωμονας ειναι προσηκει τρυς εντευξομενους. Ἰστεον δε δη, οτι Περι της εν
πνευματι και αληθειαι προσκυνησεως και λατρειας επτακαιδεκα συνθεντες βιβλια,
και πολλην εν εκεινοις αθροισαντες νοηματων πληθυν, παρηκαμεν οικονομικως τηι
προκειμενηι συγγραφηι τα εντεταμενα κεφαλαια, και αβασανιστα τετηρηκαμεν· καν
ει που συνεβη μνημονευσαι τινος ως εξ αναγκαιου λογου. Ἀρξομεθα τοινυν των επι
τηι Γενεσει γλαφυρωτερων· ουτω τε λοιπον εφεξης τα πεντε Μωσεως δραμοντες
βιβλια, περιεργασομεθα προς αυτοις και τα εκ της ετερας γραφης τωι προκειμενωι
χρησιμα σκοπωι. Περι του Ἀδαμ. αʹ. Ὁ νομομαθης αληθως και ιερωτατος Παυλος, της
δια Χριστου σωτηριας εννενοηκως το μυστηριον, ανακεφαλαιωσιν εν αυτωι γενεσθαι
φησι των τε εν ουρανωι και των επι της γης, εν ευδοκιαι τε και θελησει του Θεου και
Πατρος, την των ολων επανορθωσιν, και την εις οπερ ην εν αρχηι αναφοιτησιν των
κατεφθαρμενων, τωι της ανακεφαλαιωσεως σαφηνιζων ονοματι. ∆ιεμεμνητο γαρ
που, κατα γε το εικος, Θεου λεγοντος δια φωνης προφητων· Μη μνημονευετε τα
πρωτα, και τα αρχαια μη συλλογιζεσθε. Ἰδου εγω ποιω καινα, α νυν ανατελει, και
γνωσεσθε αυτα. Τοιγαρτοι και αυτος ατε και θειοις εντεθραμμενος λογοις, την εν
τουτοις ημιν προαγορευσιν εκπεπερασμενην ηδη πως εν Χριστωι παρεδειξε λεγων·
Ὥστε ει τις εν Χριστωι καινη κτισις, τα αρχαια παρηλθεν, ιδου γεγονε τα παντα
καινα. Ἀνεστοιχειωμεθα γαρ εν Χριστωι, και γεγοναμεν καινη κτισις. Και εν αυτωι δη
και μονωι το καινον ονομα πεπλουτηκαμεν· κεκλημεθα γαρ Χριστου. Και γουν παλιν
αυτος που φησιν ο θεσπεσιος Παυλος περι ημων· Οι δε του Χριστου Ἰησου την σαρκα
εσταυρωσαν συν τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις. Ἁγιοπρεπης γαρ ο βιος τοις εν
Χριστωι, και σαρκικων επεκεινα παθων, και γεωδους ακαθαρσιας. Ὅτι δε εμελλεν
ηξειν εφ' ημας το καινον ονομα το επικληθεν ημιν εν Χριστωι, σαφες αν γενοιτο,
Θεου διακεκραγοτος δια φωνης αγιων· Τοις δουλευουσι μοι κληθησεται ονομα και
69.17 νον, ο ευλογηθησεται επι της γης. Ευλογησουσι γαρ τον Θεον τον αληθινον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ουκουν επειδηπερ ουκ αν ενδοιασειε τις, ορθα και εικοτα φρονειν ηιρημενος, οτι
καινα γεγονεν εν Χριστωι, φερε, καταθρησωμεν την παλαιωσιν ητις ποτε εστι, και
τινος αν λεγοιτο γενεσθαι τυχον η προς αμεινον επανορθωσις, ως απο γε του μη εις
απαν εῤρωσθαι τε και αλωβητως εχειν· ηγουν απο του κατεφθαρμενου, και εις οπερ
ουκ ην εν αρχαις αδοκητως υπενηνεγμενου. Ειδειη γαρ αν ωδε τις, και μαλα ορθως,
το οποιπερ αν ημιν ο του προτεθεντος λογου διαιττει σκοπος, και το αμωμητως εχον,
εξοιχοιτο αν ουδαμως. βʹ. Ουκουν ο των ολων αριστοτεχνης Θεος, δυναμει τηι ιδιαι
και παντουργικηι, τουτεστι, τωι Υιωι, προς παν οτιουν των πρακτεων χρωμενος·
Γεγονε γαρ δι' αυτου τα παντα, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν· ουρανον τε και γην
και προ γε των αλλων εν αρχηι διετεκτηνατο, και προς γενεσιν εκαλει, καιτοι μη
οντα ποτε. Πως δε αρα, τυχον ει τις εροιτο, και ποθεν, ακουσεται προς ημων το
σοφον δη τουτο και αριστον αληθως· Τις εγνω νουν Κυριου; η τις συμβουλος αυτου
εγενετο; Ει γαρ δη τις ελοιτο τα τοιαδε διαμαθειν, οτι δεησει παντως αυτωι και νου
και φρενος, κατα γε την εν Θεωι νοουμενην, ουκ αμφιλογον. Ἀλλ' οτι μικρα τα εν
ημιν η και ουδεν ολως ως προς Θεον, σαφηνιει δε λεγων αυτος· Ου γαρ εισιν αι
βουλαι μου, ως αι βουλαι υμων, ουδε ωσπερ αι οδοι υμων, αι οδοι μου. Ἀλλ' ως
απεχει ο ουρανος απο της γης, ουτως απεχει η οδος μου απο των οδων υμων, και τα
διανοηματα υμων απο της διανοιας μου. Ἀνεισθω δη ουν, ως περιττη και ουδαμοθεν
αλωσιμος, η περι τουτων βασανος. ∆ημιουργει γαρ ως οιδε, και οπως αν δυναιτο
Θεος. Ἐκπεποιημενων δη ουν ουρανου και γης εν αρχαις, ειτα της των υδατων
πληθυος εις ενα χωρον συνεσταλμενης· εικειν γαρ ην αναγκη τωι λεγοντι·
Συναχθητω το υδωρ εις συναγωγην μιαν· εξεκαλυπτετο μεν η γη, ποαις δε ταις ουτω
πολυειδεσι πανταχου ηνθιζετο, και ην ασυνηθως ευπρεμνοτατη ξυλων εγκαρπων
λαχουσα γενεσιν. Ἡλιου δε και σεληνης εφαινοντο κυκλοι, και νομος ην ο παρα του
Θεου βραβευων εκαστωι το της αρχης μετρον. Τεταχατο γαρ, ο μεν εις ηω και αυγας·
η δε εις νυκτα και σκοτος· και αυτος δε τοις αστροις ο συμπας ημιν ουρανος
κατεῤραινετο. Και μην και εφ' οτωι γεγονασιν, εθεσμοθετει λεγων· Και εστωσαν εις
σημεια και εις καιρους, και εις ημερας και εις ενιαυτους, και εστωσαν εις φαυσιν εν
τωι στερεωματι του ουρανου, ωστε φαινειν επι της γης. Ἐπειδη δε ζωη κατα φυσιν
εστιν ο των ολων ∆ημιουργος, και αυτην των υδατων την φυσιν μητερα νηκτων και
των εις αερα πτηνων ειργαζετο. Γην δε δη παλιν εκελευε και κτηνων πολυμορφον
εκδουναι φυσιν, και θηρων αγριων ατιθασσα γενη. Και αμελητι το δοκουν και υπερ
νουν εξεπραττετε. Ἐφ' εκαστωι των πεποιημενων, Λογος ην ο 69.20 δημιουργος, και
νευμα μονον η γενεσις. Ἁνδανουσης δε και αυτωι τωι των ολων τεχνιτηι της εν τοις
γεγονοσιν ευκοσμιας, σκεψις εισηιει λοιπον ετερα τον δι' ον εκεινα παρηχθη προς
υπαρξιν, τελευταιον εισφερουσα, φημι δε τον ανθρωπον. Ἔδει γαρ, εδει τον των
ολων ∆ημιουργον αγαθον οντα κατα φυσιν, μαλλον δε αυτο το αγαθον τουθ' οπερ
εστι, και προς ημων γινωσκεσθαι. Ἔδει πληρη γενεσθαι την γην των ειδοτων
δοξολογειν, και απο καλλονης κτισματων, καθα γεγραπται, την του
δεδημιουργηκοτος κατασκεπτεσθαι δοξαν. Ὡς γαρ ο προφητης φησιν Ἡσαΐας, Ουκ
εις κενον εποιησας αυτην, δηλον δε οτι την γην, αλλ' εις το κατοικεισθαι. Ἦν ουν
αναγκαιον, ζωον εν αυτηι πλαττεσθαι λογικον, προαναδειχθεντων αυτου των οσα
εστι τελουντα προς τερψιν, και προς γε ευ πεποιησθαι δοκειν. Ταυτηιτοι
προαναφηνας εν κοσμωι τωι δεοντι γην τε και ουρανον, και τα εν αυτοις, επι την του
ανθρωπου κεχωρηκε κατασκευην· ου της γενεσεως πρεσβυτεραν εποιειτο την
σκεψιν· καιτοι την αλλην απασαν κτισιν αποσχεδιαζων ρηματι, και τωι ιδιωι λογωι
συνιστας ως Θεος. Ἐπειδη δε εστιν ανθρωπος ζωον αληθως ευφυες και
θεοειδεστατον· ως αν μη δοκηι της ανωτατω δοξης το μιμημα, των ισων εις ποιησιν
τοις ουχ ωδε εχουσι λαχειν, και προβουλιοις ετιμα και αυτουργιαι το τεχνημα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἄγαλμα δε διαπλασας εκ γης, ζωον αυτο λογικον αποτελει, και ινα τους της ιδιας
φυσεως ανατρεχοι λογους, αφθαρτον, ζωοποιον ευθυς ενεχαραττε πνευμα·
γεγραπται γαρ· Και ενεφυσησεν εις το προσωπον αυτου πνοην ζωης, και εγενετο ο
ανθρωπος εις ψυχην ζωσαν. Ειτα παραδεισου και τρυφης ηξιου, και το κατα παντων
των επι γης αυτωι προσνενεμηκε κρατος· νηκτοις επετιθει και πτηνοις ηγουμενον,
και αγελας μεν αγριων αυτωι κατεζευγνυ θηρων, υπεστρωννυ δε και αυτα τοις
αλλοις ομου των ιοβολων τα γενη. Ἐκδεδιεναι δε οτι προσηκει τον ανθρωπον,
φυσικοις εκελευσεν αναπειθειν νομοις. Ἦν ουν αρα της ανωτατω δοξης το
εκμαγειον, και θεοπρεπους εξουσιας εικων επι γης ο ανθρωπος. Ἐπειδη δε τον εις
τουτο ηκοντα λοιπον ευκλειας και τρυφης διειδεναι δη που παντως εχρην, οτι Θεον
εχει τον εφεστηκοτα, βασιλεα τε και κυριον· ινα μη ταις αγαν ευημεριαις ετοιμοτατα
διολισθησηι εις το οιεσθαι τυχον απηλλαχθαι και εξουσιας και της του κρατουντος
υπεροχης, νομον ευθυς εδιδου, και ταις παραβασεσιν εποιειτο γειτονα την
κολαζουσαν απειλην. Ἁμαρτιας μεν γαρ ουπω τις ην επι της γης ο τροπος, ενος
οντος και μονου. Ἵνα δε γενοιτο και υπο νομον, επενοειτο τις αυτωι και φυλακης
τροπος· Ἀπο γαρ παντος ξυλου, φησι, του εν τωι παραδεισωι βρωσει φαγηι. Ἀπο δε του
ξυλου του γινωσκειν καλον και πονηρον, ου φαγεσθε απ' αυτου. Ἣν δ' αν ημεραν
φαγητε απ' αυτου, θανατον αποθανεισθε. Ειτα μιας του Ἀδαμ παραιρεθεισης
πλευρας, το γυναιον δε πλαττεται, και προς παιδων γονην υπηρετησον αυτωι, και
συμβιοτευσον ως ομογενες, και δη και συνδιαιτωμενον εν απλοτητι διατελει· Ἐπειδη
δε 69.21 ταις του διαβολου παρηνεχθη συκοφαντιαις προς παραβασιν, και το
αποῤρητον των ξυλων εδωδιμον εποιησατο· συγκατωλισθε δε και αυτος ο προπατωρ
Ἀδαμ, η φυσις ευθυς θανατωι κατεδικαζετο. Και τωι μεν γυναιωι το, Ἐν λυπαις τεξηι
τεκνα, τωι δε Ἀδαμ, Ἐπικαταρατος η γη εν τοις εργοις σου, προσεφωνει Θεος. Και
προς γε δη τουτοις, των πολυευκτων και εν αρχαις ενδιαιτηματων και της του
παραδεισου τρυφης εξεπεμποντο. Γυμνοι δε οτι και ανειμονες, και εν χρειαι λοιπον
εσθηματων οντες, τοτε δη μολις εμανθανον· και χιτωνες ησαν αυτοις προς τουτο
δερματινοι, Θεου κατοικτειραντος· και γην επεγραφοντο μητερα, και τοις της
φθορας υπεφεροντο λινοις, ελελοιπει δε, οιμαι, παντελως ουδεν των εις εσχατην
ταλαιπωριαν αυτοις. γʹ. Ἀλλα τι δητα; φησειεν αν, οιμαι, τις· ει προς τοσαυτην
εμελλεν αθλιοτητα κατοιχησεσθαι γεγονως ο ανθρωπος, πως ουκ αμεινον αυτωι
παρα πολυ νοοιτ' αν εικοτως το μη υπαρχειν αυτον; Λαμπρον δε ουτως και
αξιαγαστον αποτελει τον ουκ εις μακραν εσομενον οικτρον και ελεεινον, και εν αραι
και δικηι. Ἠγνοει μεν ουν ηκιστα γε το μελλον Θεος ων κατα φυσιν ο ∆ημιουργος.
Ἐπειδη δε ειδως ειργαζετο, πως ουκ αδικησας μαλλον η γουν ονησας αλωσεται,
ειπερ εστιν αμεινον αληθως τοις εσομενοις αθλιως το μηδολως ελθειν εις γενεσιν,
κατα γε την αυτου του Σωτηρος φωνην, ην επι τωι προδοτηι λελαληκε μαθητηι· Καλον
ην αυτωι, ει ουκ εγεννηθη ο ανθρωπος εκεινος; Προς δη τα τοιαυτα φαιην αν, οτι
σφαλερον αγαν και της εις ληξιν ηκουσης εμβροντησιας εγγυς, μαλλον δε εισω τε
και επεκεινα πολυ, το τοις θειοις σκεμμασιν ως ουκ ορθως γεγονοσιν επιτιμαιν· και
την ανωτατω φυσιν, η του πρεποντος αλογησαι τυχον, η γουν οιεσθαι διαμαρτειν
του χρησιμου τε και εν αμεινοσιν ως εν γε τοις καθ' ημας. Πρεποι δ' αν μαλλον εν
ταις βουλαις και πραγμασι το αμωμητως εχον απονεμοντας αυτηι, παραιτεισθαι το
φρονειν υπερ α δει φρονειν, και το περιεργον εν τουτοις ουκ ανεπιπληκτον εαιν. Και
προς γε δη τουτωι κακεινο, οιμαι που, καταλογιζεσθαι χρη· ποτερον τοις το ειναι
μετα του ευ ειναι λαχουσιν, αμεινον δη που το μη ελθειν εις γενεσιν, ηγουν το
υπαρξαι, και της του ∆ημιουργου μεταλαχειν ημεροτητος· αλλ' ουκ αν ενδοιασειε
τις, καθαπερ εγᾦμαι. Ὥσπερ γαρ τοις εσομενοις αθλιως, ει παρενεχθειεν εις γενεσιν,
το μη τουτου τυχειν νοοιτ' αν εικοτως αμεινον τε και αιρετωτερον· κατα τον αυτον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

οιμαι, τροπον και τοις ως ηκιστα διακεισομενοις χρημα καλον τε και αξιοληπτον το
εν υπαρξει γενεσθαι και ζηιν. Τι ουν, ειπε μοι; Χρηναι γαρ εγωγε φημι τον επι τοδε
λογον αναβιβαζεσθαι προς ημων και εις τα πολυ λιαν των καθ' ημας επεκεινα· φημι
δε δη παλιν τους μακαριους αγγελους. Πεποιηνται δε δη παρα Θεου, και την εξ ουκ
οντων εχουσιν εις το ειναι παροδον Ἄγγελοι τε και Ἀρχαγγελοι, Θρονοι τε και
Ἐξουσιαι, ∆υναμεις και Ἀρχαι, και αυτα δε προς τουτοις τα ανωτατα Σεραφιμ.
Ἐτελει δε και αυτος εν τοις γεγονοσιν ο δρακων 69.24 ο αποστατης, και αι συν αυτωι
δυναμεις αι πονηραι, και ησαν ομου τοις αλλοις αγιοις και λογικοις κτισμασι, τας
ανω πληρουντες μονας, διαπρεποντες εν δοξηι, και των καθ' ημας πολυ δη λιαν εν
αμεινοσι, και ασυγκριτον εχοντες την υπεροχην. Και γουν ειρηται που παρα Θεου·
Μετα των Χερουβιμ τεθεικα σε. Ἀλλ' ερηρεισμενην μεν εχουσι την δοξαν τα αγια
Χερουβιμ, και σωζει βεβαιως την οικειαν αρχην. Και χιλιαι τε χιλιαδες λειτουργουσι
Θεωι, και μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν αυτωι. Κατωλισθε δε μεθ' ετερων ο
Σατανας, και της οικειας δοξης εστερηται. Ἄρ' ουν επειδηπερ απολιπειν εμελλε την
οικειαν αρχην εθελοντης διανευσας επι το προσκρουειν Θεωι· οκνον εισδεχεσθαι, τον
επι τηι ποιησει φημι των αγιων αγγελων, τον των ολων εδεησε ∆ημιουργον, και την
ουτω λαμπραν και αξιαγαστον αποσεισασθαι κτισιν. Ειτα πως ουκ αν ηδικησθαι
δοξειεν, ει μη παρηχθη προς γενεσιν η παρεστωσα τε εις δευρο και λειτουργουσα
πληθυς, και Θεωι τωι τεκτηναμενωι τηρουσα το γνησιον, και το εις ληθην ελθειν της
ιδιας αρχης ουκ ανεχομενη παθειν; Τι γαρ, ειπε μοι, το σφοδρα λυπουν, ει
διημαρτηκασι τινες εξ υπεροψιας του ευ ειναι τυχον; Ἀλλ' οιγε τουτων αμεινους,
εστασι μετα Θεου, και της ημεροτητος αυτου πλουσιως αναπιμπλαμενοι, μακραις και
ακαταληκτοις δοξολογιαις καταγεραιρουσι. Και περι αυτων, οιμαι που, φησιν ο
μακαριος ∆αβιδ· Μακαριοι παντες οι κατοικουντες εν τωι οικωι σου, εις τους αιωνας
των αιωνων αινεσουσι σε. Ἔχοντος δε ωδε του περι τουτων λογου, φερε καθεντες
την βασανον και εν τοις καθ' ημας αυτους, εκεινο διασκεψωμεθα. δʹ. Πεποιητο μεν
γαρ ο ανθρωπος εν αρχαις των ιδιων θεληματων τας ηνιας πεπιστευμενος, και την
εφ' ωιπερ αν ελοιτο ροπην ανειμενην εχων. Ἐλευθερον γαρ το Θειον, προς ο και
μεμορφωτο. Ὧδε δε ην, οιμαι, και ουχ ετερως κεκτησθαι το αξιαγαστον, ει εθελοντης
ορωιτο της αρετης εργατης, και γνωμης εχων καρπον, το εν εργοις ειλικρινες, ουκ
αναγκης ωσπερ αποτελεσμα φυσικης, ουκ εφιεισης ολως εξω φερεσθαι του καλου,
καν ει δραιν ελοιτο το μη ουτως εχον. Ουκουν ανηπτο μεν εν αρχαις ο ανθρωπος την
εφ' απασι τοις πρακτεοις ανειμενην τε και αφετον της διανοιας ροπην· αλλα τοις του
δρακοντος φενακισμοις, εφ' α μη προσηκεν, ασυνετως παρεκομιζετο, και δι' ουδενος
εποιειτο λογου την παραβασιν. Ταυτηιτοι κατεδικαζετο θανατωι και φθοραι,
προαναθρουντος, οιμαι, Θεου το ως εν γε τωι συμβεβηκοτι λυσιτελεστερον.
∆ιανενευκως γαρ απαξ εις αμαρτιαν ο ανθρωπος, και αῤρωστουσης αυτωι της
φυσεως την εις τα φαυλα ροπην, εν ισωι που ταχα τοις ακαθαρτοις πνευμασι,
διηνεκες επι γης κατεφωρατο κακον. Ἐπενοειτο τοινυν χρησιμως ο της σαρκος
θανατος, ουκ εις ολεθρον ολοτελη παραπεμπων το ζωον· εις καινουργιαν δε μαλλον,
και, ιν' ουτως ειπωμεν, εις ανασκευην οια τι σκευος συντεθλασμενον κατα καιρους
εφυλαττετο. 69.25 Ὅτι μεν γαρ συμβησεται μεταξυ τωι ζωωι το παθειν την φθοραν,
ουκ ηγνοηκεν ο ∆ημιουργος, αλλ' ηπιστατο, μετα τουτου και των ατοπων την λυσιν,
και της φθορας την αναιρεσιν, και εις το αμεινον ανακομιδην, και των εν αρχαις
αγαθων την αναληψιν. Ἤδει γαρ οτι πεμψει κατα καιρους τον ιδιον Υιον εν
ανθρωπειαι μορφηι τεθνηξομενον υπερ ημων, και του θανατου καταλυσοντα κρατος,
ινα και νεκρων και ζωντων κυριευσηι. Τι γαρ; ει μη παντες πεπιστευκασιν, αλλ' ηγε
των σεσωσμενων πληθυς αριθμων κρειττων υπαρχουσα, της εκεινων απωλειας
οιονει κατορχησεται· και το λυπουν επ' εκεινοις, εωλον αποφανει, μονονουχι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

λεγουσα· Τοιγαρουν εδονται της εαυτων οδου τους καρπους. ∆ιασωζεσθαι γαρ εξον,
ει βεβουλοιντο, και διαδραναι μεν των μεταξυ παρεισδεδυκοτων τα βλαβη, τον
λυτρωτον ου προσιενται, τουτεστι, Χριστον. Ἆρα γαρ ει τις, ειπε μοι, τα εις γηπονιαν
τεχνιτης, τοις των δενδρων ευφυεστεροις τον ιδιον ενεπιμπλη κηπον· ειτα μη παντα
διαφυγειν τα εκ διαφορων αιτιων συμβεβηκε βλαβη· ουκ αν οιοιτο τις μη ορθως
ελεσθαι πονειν τον γηπονειν ηιρημενον; Ἀλλ' ουκ αν, οιμαι, τις καταμωμησαιτο.
Πολλου γε και δει· ο μεν γαρ την δεουσαν των πεφυτευμενων εποιειτο φροντιδα, τα
δε ηῤρωστησε το παθειν. Ἆρ' ουν ερουμεν ως ην αμεινον το μηδολως χρηναι τινας
ιεναι επι το γηπονειν· μητε μην τοις ευγενεστατοις εντεθηλεναι φυτοις τον
παραδεισον, εαιν δε μαλλον ανελειν εις απαν της φυτουργιας τους τροπους, ινα μη
αδικοιντο των πεφυτευμενων τινα; Και πως ουν ουκ αποπληκτον κομιδηι το ορθως
εχειν οιεσθαι ταυτι· εʹ. Ουκ ουν ουκ εν δικηι γραψομεθα τον ∆ημιουργον
παρενεγκοντα προς υπαρξιν, εαυτους δε μαλλον αιτιασομεθα την εθελουσιον
παθοντες βλαβην, ει νου και φρενος εσμεν εν καλωι. Ὅτι γαρ παρακομιζων ευθυς εις
το ειναι τον ανθρωπον, ενενοει μεν οτι πεσειται εις την φθοραν· ουκ ηγνοει δε και
τους της θεραπειας τροπους, αναπειθει σαφως ο θεσπεσιος Παυλος, της δια Χριστου
σωτηριας την ως εν προγνωσει πνευματος αρχαιοτητα μαρτυρων. Ἐπιστελλει γαρ
ουτως Τιμοθεωι τωι οικειωι μαθητηι· Μη ουν επαισχυνθηις το μαρτυριον του Κυριου
ημων, μηδε εμε τον δεσμιον αυτου· αλλα συγκακοπαθησον τωι Ευαγγελιωι κατα
δυναμιν Θεου του σωσαντος ημας, και καλεσαντος κλησει αγιαι, ου κατα τα εργα
ημων, αλλα κατα ιδιαν προθεσιν και χαριν την δοθεισαν ημιν εν Χριστωι Ἰησου προ
χρονων αιωνιων, φανερωθεισαν δε επ' εσχατων των χρονων δια της επιφανειας του
Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. Ἑτεροις δε αυ·Οιδαμεν, οτι τοις αγαπωσι τον Θεον
παντα συνεργει εις αγαθον, τοις κατα προθεσιν κλητοις ουσιν. Ὅτι ους προεγνω, και
προωρισε συμμορφους της εικονος του Υιου αυτου, εις το ειναι αυτον πρωτοτοκον
εν πολλοις αδελφοις. Ους δε προωρισε, τουτους και εκαλεσε· και ους εκαλεσε,
τουτους και εδικαιωσεν. Ους δε εδικαιωσε, τουτους και εδοξασεν. Ἀκουεις 69.28
οπως δεδοσθαι φησι την εν Χριστωι χαριν προ χρονων αιωνιων· προεγνωσθαι δε και
προωρισθαι σαφως παρα του Θεου και Πατρος τους συμμορφους εσομενους της
εικονος του Υιου αυτου. Προεγνωστο γαρ, ως εφην, ο της ενανθρωπησεως τροπος·
εταμιευετο δε καιρωι τωι προσηκοντι των αῤρωστηματων η λυσις, και μαρτυρησει
παλιν ο Παυλος, ωδι εγγραψας· Τωι δε δυναμενωι ημας στηριξαι κατα το Ευαγγελιον
μου, και το κηρυγμα Ἰησου Χριστου, κατα αποκαλυψιν μυστηριου χρονοις αιωνιοις
σεσιγημενου, φανερωθεντος νυν δια τε Γραφων προφητικων κατ' επιταγην του
αιωνιου Θεου, εις υπακοην πιστεως, εις παντα τα εθνη γνωρισθεντος, μονωι σοφωι
Θεωι δια Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τον αιωνα. Ἀμην. Σεσιγητο μεν γαρ το
μυστηριον, πεφανερωτο δε νυν, δια τε νομου και προφητων, κατα θελησιν του Θεου
και Πατρος. Ἀνεστοιχειωμεθα και γαρ εν Χριστωι προς το εν αρχαις,
ανατετραμμενων των μεταξυ παρεισβεβληκοτων εξ απατης διαβολικης. Ἔφη γαρ
ωδε παλιν ο Παυλος περι του παντων ημων Σωτηρος Χριστου· Ἐν ωι εχομεν την
απολυτρωσιν δια του αιματος αυτου, την αφεσιν των αμαρτηματων κατα τον
πλουτον της χρηστοτητος αυτου, ης επερισσευσεν εις ημας, εν πασηι σοφιαι και
φρονησει, γνωρισας ημιν το μυστηριον του θεληματος αυτου, κατα την ευδοκιαν
αυτου, ην προεθετο εν αυτωι εις οικονομιαν του πληρωματος των καιρων,
ανακεφαλαιωσασθαι τα παντα εν τωι Χριστωι, τα εν τοις ουρανοις, και τα επι της γης,
εν αυτωι. Ἐν ωι και εκληρωθημεν, προορισθεντες κατα προθεσιν του τα παντα
ενεργουντος κατα την βουλην του θεληματος αυτου, εις το ειναι ημας εις επαινον
δοξης αυτου τους προηλπικοτας εν τωι Χριστωι. Ἰδου δη παλιν προωρισμεθα μεν,
κατα προθεσιν του Πατρος· πρεσβυτεραν δε ωσπερ και την ελπιδα του ειναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

πεπλουτηκαμεν, Θεου το χρημα προεγνωκοτος, και εν ιδιαις βουλαις τα εφ' ημιν
επομενα καταγραφοντος. Ἐπειδη γαρ πεφενακικε τον Ἀδαμ, και τοις της ραιστωνης
εγκλημασιν ενοχον απεφηνεν εν αρχαις ο της αμαρτιας ευρετης κατακομισθηναι τε
ουτω συνεβη προς θανατον, διαβεβηκε δε εις παντας ανθρωπους η δικη, καθαπερ εκ
ριζης επι τα εξ αυτης ιοντος του παθους· βεβασιλευκε γαρ απο Ἀδαμ και μεχρι
Μωσεως, και επι τους αμαρτησαντας επι τωι ομοιωματι της παραβασεως Ἀδαμ
λοιπον αναγκαιως προενοησε των ιδιων κτισματων ο ∆ημιουργος, και ριζαν ημιν
ωσπερ του γενους εμηχανατο δευτεραν, εις αφθαρσιαν ημας την προτεραν
αναβιβαζουσαν, ιν' ωσπερ ημας η του πρωτου τε και απο της γης εχαραξεν εικων, το
εκτεθναναι δειν, και τοις της φθορας εναλωναι βροχοις· ουτω παλιν ημιν η δευτερα
και μετ' εκεινον αρχη, τουτεστι, Χριστος, και η προς αυτον ομοιωσις δια πνευματος,
το ανωλεθρον ενσημηνηται· και ωσπερ ημας εν εκεινωι το δυσηκοον ταις τιμωριαις
υπηνεγκεν, ουτως εν τουτωι το εικτικον και το εις απαν ευπειθες ευλογιας της
ανωθεν και παρα Πατρος αποφηνηι μετεσχηκοτας. Ἐγενετο γαρ, φησιν, ο πρωτος
ανθρωπος Ἀδαμ εις ψυχην 69.29 ζωσαν, ο εσχατος Ἀδαμ εις πνευμα ζωοποιουν. Και
παλιν ετερως ημιν αυτο διεσαφει, λεγων· Ὁ πρωτος ανθρωπος εκ γης χοικος· ο
δευτερος ανθρωπος ο Κυριος εξ ουρανου. Οιος ο χοικος, τοιουτοι και οι χοικοι· και
οιος ο επουρανιος, τοιουτοι και οι επουρανιοι. Και καθως εφορεσαμεν την εικονα
του χοικου, φορεσομεν και την εικονα του επουρανιου. Και αυθις· Χριστος ημας
εξηγορασεν εκ της καταρας του νομου, γενομενος υπερ ημων καταρα.–Τεταπεινωκε
γαρ εαυτον, καθα γεγραπται· καθικετο δε και εθελοντης εν τοις καθ' ημας ο
μονογενης του Θεου Λογος, ουχ ινα μεθ' ημων βασιλευηται τωι θανατωι,
παραπεμποντος του Ἀδαμ και εις αυτον την νεκρωσιν· επειδη εστιν αυτος ο τα παντα
ζωογονων· αλλ' ινα το τηι φθοραι κατοχον ειδος αποφηνας, μεταστοιχειωσηι προς
ζωην. Ταυτηιτοι γεγονε σαρξ. Ουτω και ο σοφος γραφει Παυλος· Ἐπειδη γαρ δι'
ανθρωπου θανατος, και δι' ανθρωπου αναστασις νεκρων, και ωσπερ εν τωι Ἀδαμ
παντες αποθνησκουσιν, ουτω και εν τωι Χριστωι παντες ζωοποιηθησονται. Ἀμαθες
γαρ οιεσθαι, γηγενη μεν οντα και ανθρωπον τον Ἀδαμ της επ' αυτωι γενομενης αρας
την δυναμιν, καθαπερ τινα κληρον, διαιττοντα φυσικως, εις ολον πεμψαι το γενος·
ανωθεν δε οντα και εξ ουρανου, και Θεον κατα φυσιν τον Ἐμμανουηλ, και τον προς
ημας ομοιωσιν εσχηκοτα, και δευτερον ημιν Ἀδαμ γεγονοτα, μη ουχι της οικειας
ζωης πλουσιως μετεσχηκοτας αποφηναι παλιν τους οιπερ αν ελοιντο της προς αυτον
οικειοτητος εν πιστει μεταλαχειν. Συσσωμοι μεν γαρ γεγοναμεν αυτωι δι' ευλογιας
της μυστικης. Ἡνωμεθα δε και καθ' ετερον τροπον, οτι της θειας αυτου φυσεως
γεγοναμεν κοινωνοι δια του πνευματος. Ἐναυλιζεται γαρ ταις των αγιων ψυχαις,
και ως ο μακαριος Ἰωαννης φησιν· Ἐν τουτωι γινωσκομεν οτι εν ημιν εστιν, εκ του
Πνευματος ου εδωκεν ημιν. Ουκουν αυτος εστιν ημων η ζωη, αυτος η δικαιωσις.
Γεγραπται δε παλιν· Ἄρ' ουν ως δι' ενος παραπτωματος εις παντας ανθρωπους εις
κατακριμα, ουτω και δι' ενος δικαιωματος εις παντας ανθρωπους εις δικαιωσιν
ζωης. Και παλιν· Ὥσπερ γαρ δια της παρακοης του ενος ανθρωπου αμαρτωλοι
κατεσταθησαν οι πολλοι, ουτω δια της υπακοης του ενος ανθρωπου δικαιοι
κατασταθησονται οι πολλοι. Ἔστι τοινυν ουκ ασυμφανες, ως και εν Ἀδαμ τωι πρωτωι
το επι Χριστον μυστηριον διεμορφουτο τοτε, ου δια γε το ισον απαραλλακτως
ανατυπουμενον, αλλ' ετερως τε εχον και εν αντιστροφωι σχηματι. Ὁ μεν γαρ ην αρχη
τωι γενει, προς θανατον, προς αραν, προς κατακρισιν· ο δε προς παν τουναντιον, εις
ζωην, εις ευλογιαν, εις δικαιωσιν. Και ο μεν εις σαρκα μιαν εδεχετο την γυναικα, και
διολωλε δι' αυτης· Χριστος δε την Ἐκκλησιαν εαυτωι συναπτων δια του πνευματος,
εκρυεται τε και ανασωζει, και απατης διαβολικης αποτελει κρειττονα. Τοιγαρτοι και
αναπειθει βοαιν· Ου γαρ αυτου τα νοηματα αγνοουμεν. Και ο μεν προπατωρ Ἀδαμ,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αμαρτιας οψωνιον και παραβασεως δικην εδεχετο την 69.32 φθοραν· εγκλημα δε ην
η δικαιοσυνη Χριστωι, κατα γε την των Ἰουδαιων εμβροντησιαν. Τοιγαρτοι δια το
παθημα του θανατου τιμηι στεφανουται και δοξηι, κατα την του μακαριου Παυλου
φωνην. Και τωι μεν Ἀδαμ μονα τε και μολις τα επι γης υπεταττετο· Χριστωι δε τα
παντα. Καμψει γαρ αυτωι παν γονυ επουρανιων, και επιγειων, και καταχθονιων, και
πασα γλωσσα εξομολογειται, οτι Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος.
Ἀμην. Περι του Καιν, και του Ἄβελ. αʹ. Ὑπενηνεκται μεν η ανθρωπου φυσις, ως εν
αρχηι του γενους εν Ἀδαμ, καθαπερ εφην αρτιως, θανατωι και αμαρτιαι· λελυτρωται
δε ουχ ετερως, πλην οτι δια μονου Χριστου. Ὡς γαρ ο αυτου γεγραφε μαθητης, Ουκ
εστιν ονομα ετερον υπο τον ουρανον το δεδομενον εν ανθρωποις, εν ωι δει σωθηναι
ημας. Ἔδει γαρ, εδει τον δι' ου τα παντα παρηχθη προς υπαρξιν, ανακαινιστην
γενεσθαι των κατεφθαρμενων, και την εκ της αμαρτιας εξελασθαι πηρωσιν·
καταργησαι δε το λυπουν, και το ευ ειναι παλιν διανειμαι πλουσιως τοις δι' αυτου
γεγονοσι. ∆υναμεως γαρ της θεοπρεπους, και μεντοι και εξουσιας, δοιην αν εγωγε
λαμπραν γενεσθαι κατορθωσιν, και το εκ του μη οντος εις το ειναι δυνασθαι
παρενεγκειν, και τα του καλως τε και αλωβητως εχειν ημαρτηκοτα μονονουχι
παλιναγρετα προς το ευ ειναι καλειν. ∆εδεικται μεν ουν εν Ἀδαμ ο επι τωιδε τυπος.
Ἴδοι δ' αν τις ουδεν ηττον αυτον και εν τοις εξ αυτου γεγονασι γραφομενον.
Ἀνακεφαλαιουται γαρ εν Χριστωι τα τε εν τοις ουρανοις και τα επι της γης ο Θεος και
πατηρ. Και το εφ' α μη προσηκεν ολισθησαν, αναβιβαζεται προς το εν αρχαις, δι'
αυτου δη και μονου των μεταξυ παρεισβεβληκοτων, οιχομενων ηδη προς το μηδεν,
και εις καινοτητα κτισεως αναστοιχειουμενων των επι της γης. Καινη γαρ κτισις εν
αυτωι, και αληθης ο λογος. Ἄθρει δη ουν, αθρει και εν Ἄβελ τε και Καιν, το Χριστου
μυστηριον, δι' ου και σεσωσμεθα. Γεγραπται τοινυν εν τηι Γενεσει· Ἀδαμ δε εγνω
Ευαν την γυναικα αυτου, και συλλαβουσα ετεκε τον Καιν, και ειπεν· Ἐκτησαμην
ανθρωπον δια του Θεου, και προσεθετο τεκειν τον αδελφον αυτου τον Ἄβελ. Και
εγενετο Ἄβελ ποιμην προβατων. Καιν δε ην εργαζομενος την γην. Και εγενετο μεθ'
ημερας, ηνεγκε Καιν απο των καρπων της γης θυσιαν τωι Κυριωι, και Ἄβελ ηνεγκε
και αυτος απο των πρωτοτοκων των προβατων αυτου, και απο των στεατων αυτων.
Και επειδεν ο Θεος επι Ἄβελ, και επι τοις δωροις αυτου επι δε Καιν και επι ταις
θυσιαις αυτου ου προσεσχε. Και ελυπησε τον Καιν λιαν, και συνεπεσε το προσωπον
αυτου. Και ειπε Κυριος ο Θεος τωι Καιν· Ἱνατι περιλυπος εγενου, και ινατι συνεπεσε
το προσωπον σου; Ουκ εαν ορθως προσενεγκηις, ορθως δε μη διεληις, ημαρτες;
ησυχασον, προς σε η επιστροφη αυτου, και συ αρξεις αυτου. Και μετ' ολιγα· Και ειπε
Καιν προς Ἄβελ τον αδελφον αυτου· ∆ιελθωμεν δη εις το πεδιον. Και εγενετο εν τωι
ειναι αυτους εν τωι πεδιωι, και ανεστη Καιν επι Ἄβελ τον 69.33 αδελφον αυτου, και
απεκτεινεν αυτον. Και ειπε Κυριος ο Θεος προς Καιν· Που εστιν Ἄβελ ο αδελφος σου;
Ὁ δε ειπεν· Ου γινωσκω· μη φυλαξ του αδελφου μου ειμι εγω; Και ειπεν ο Θεος· Τι
εποιησας; Φωνη αιματος του αδελφου σου βοαι προς με εκ της γης. Και νυν
επικαταρατος συ επι της γης, η εχανε το στομα αυτης δεξασθαι το αιμα του αδελφου
σου εκ της χειρος σου. Ὅτι εργαι την γην, και ου προσθησει την ισχυν αυτης δουναι
σοι· στενων και τρεμων εσηι επι της γης. Και ειπε Καιν προς Κυριον· Μειζων η αιτια
μου του αφεθηναι με. Και ει εκβαλεις με σημερον απο προσωπου της γης, και απο
του προσωπου σου κρυβησομαι, και εσομαι στενων και τρεμων επι της γης, και εσται,
πας ο ευρισκων με αποκτενει με. Και ειπεν αυτωι Κυριος ο Θεος· Ουχ ουτως· πας ο
αποκτεινας Καιν, επτα εκδικουμενα παραλυσει. Και εθετο Κυριος ο Θεος σημειον τωι
Καιν, του μη ανελειν αυτον παντα τον ευρισκοντα αυτον. Ἐξηλθε δε Καιν απο
προσωπου του Θεου. βʹ. Καιν μεν τοινυν και μεντοι και Ἄβελ, αμφω μεν εγενεσθην
εξ Ἀδαμ, κλωνες δε ησαν ωσπερ τρυφεροι τε και ευανθεις, ριζης ανισχοντες εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αρχαις τε και πρωτης και επ' αυτοις η ανθρωπου φυσις εμελετα το καρπογονον, και
το αυξανεσθαι και πληθυνεσθαι μολις ην εν αρχηι του φαινεσθαι, και εν ισχυι
λοιπον. Ἀλλ' ο μεν Καιν προεπηδα χρονωι τωι κατα γενεσιν. Ειπετο δε και ην μετ'
αυτον ο Ἄβελ· και εως μεν ηστην απαλοι τε και νεοι, καθαπερ τινες νεοττοι
παρετρεφοντο τοις γεγεννηκοσιν. Ἐπειδη δε εις ηβην οι νεανιαι ηλθον, και λοιπον
τελουντες εν ανδρασιν εφαινοντο, προς διαφορους ετραποντο φιλεργιας. Και ο μεν
Καιν, ησθεις, οιμαι που, χλοηφορουσηι τηι γηι, και πολυ δη λιαν ευξυλον τε και
ευεργεστατην ορων, και καρποις ωραιοις πεποικιλμενην, δειν ωιηθη ταις επιεικειαις
αποφαινειν ημεροτεραν των ορωμενων την οψιν· και τα οικοθεν τε και φυσικως
αξιεραστα και αυτοματως εις τουτο διηκοντα καλλους διενοειτο που, κατα γε το
εικος ως ει τυχοιεν ιδρωτος γεωπονικου, ραιδιως αν εις οψιν ελθειν, την ασυγκριτως
προφερεστερον Ἐσκευαζετο δη ουν αγροικοπρεπως, και παντι δη σθενει χρωμενος,
αποπεραινειν ηθελε τον σκοπον. Ἐδιδου δε αυτωι ισως η φυσις το ειδεναι και ταυτα,
και θειος εις νουν και αποῤρητος νομος ενεχαραττε που την ων αν ελοιτο γνωσιν.
Ἀλλα ταυτι μεν ο Καιν σπουδης ηξιουτο, και πονων· Ἄβελ δε ο σοφος τον επι ξυλοις
ιδρωτα, και σκαπανηι μεθεις, και μην και αρπης ουκ ανεχομενος, αγελαις οΐων
επετρεπετο. Παρεκομιζον δε ισως εις τουτο γνωμης αυτον, αρνειοι μεν μητρασιν
λεπτον υπηχουντες ετι, και μολις αναβληχομενοι, απαλοις δε και νεοπαγεσι ποσιν
ευανθει ποαι βραχυ διασκαιροντες· και μην επι τουτο και αι μηκαδες αιγες τα
υψηλοτατα των πετρων αμογητι διαθρωσκουσαι. Ψηφωι δε, οιμαι, παγκαληι την
ποιμενικην στεφανουν ηξιου σοφος ων αγαν, της επ' ανθρωποις ηγεμονιας
προμελετησιν ωσπερ τινα το χρημα τιθεις, ωδε τε εχειν ηγουμενος. Λαων ποιμενας
τους εθνων η πολεων, η δημων 69.36 προεστηκοτας ονομαζειν εθος και αυτηι τηι
Γραφηι τηι θεοπνευστωι, και τοις Ἑλληνων λογασιν. Ἀπονενευκοτοιν δη ουν τοιν
νεανιαιν, του μεν επι γηπονιαν, θατερου γε μην ως επι τι των αμεινονων, την
ποιμενικην, προιων, ο χρονος τωι Καιν μεν δασυ κομωντας τους κηπους και καρποις
ωραιοις επιθει διαβριθεις· τωι δε Ἄβελ προηκουσαν εις πληθυν ως πλειστην οσην
απετελει τα συναγηγερμενα. Ειτα νομος ο εν ημιν της εμφυτου θεογνωσιας, εκαλει
τους ανδρας προς το δειν αναπτειν τα χαριστηρια τωι παντων ∆ημιουργωι, και παντος
ημιν αγαθου δοτηρι Θεωι. Ει γαρ εστι κατεφθαρμενος και ουκ αληθης οραται τυχον
εν τοις ειδωλων προσκυνηταις ο του διειδεναι σκοπος τις ο των ολων εστι ποιητης,
αλλ' ουν εμφυτος τε και αναγκαιος διανυττει νομος, και αυτοκελευστος εγειρει
γνωσις, εις γε το χρηναι νοειν το υπερτερουν, και αμεινον ασυγκριτως η καθ' ημας,
τουτεστι Θεον. Ἄγει δη ουν ο μεν ιερος τε και πανσοφος Ἄβελ τα της αγελης
απολεκτα, και αριστινδην εγκεκριμενα· Ἤνεγκε γαρ, φησιν, απο των πρωτοτοκων
των αμνων, και απο των στεατων αυτων, τουτεστι τα προυχοντα και εξαιρετα. Και
τον της ιερουργιας ουκ αγνοησας τροπον, παρετιθει τα στεατα. Καιν δε ουχ ουτως,
πολυ δε λιαν ατημελως· τα μεν γαρ οτι μαλιστα των ωριμων εκπρεπη, ταις ιδιαις
εχαριζετο τρυφαις, ελυπει δε τοις δευτεροις τον επι παντων Θεον. Ουκουν επι μεν
τοις του Ἄβελ δωροις πυρ καθιεν ουρανοθεν, δαπανασθαι παρεσκευασε τα ιερωματα·
Ἐπι δε Καιν και επι ταις θυσιαις αυτου, ου προσεσχε, φησιν. Ου γαρ το συνηθες
επηφιει πυρ τοις προσενηνεγμενοις. Ἐντευθεν ο Καιν ανιαται σφοδρα, και αλυει
δεινως. ∆ιδασκομενος δε της αποστροφης την αιτιαν, και ψηφον ελοντος την
αμεινω του Ἄβελ, ουκ ετραπετο μαλλον προς επανορθωσιν των διεπταισμενων· εις
οργας δε ακαιρους αποταυρουμενος πρωτος εν ανθρωποις τον ατιθασσον ωδινει
φθονον· μονονουχι δε της αποστροφης αμυνομενος τον των ολων Θεον, δολωι
μετεισι τον τεθαυμασμενον. Και νομον επατει φιλοστοργιας, διαβολικης μεν
φαυλοτητος και ανοσιων σκεμματων, εκμεμεστωμενον εχων τον νουν· πλαττομενος
δε το χρηστον εις λογους· ∆ιελθωμεν γαρ, φησιν, εις το πεδιον. Ἀκουεις οπως εκαλει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

μεν επ' αγρους ως εποπτης εσοιτο της επιεικειας αυτου, και της των ανθεων
πολυειδους απολαυσοι θεας; Ἀνοσιευεται δε, και πρωτολειον ωσπερ τι και απαρχην
τωι θανατωι διδωσι τον ομαιμονα, και της εις μιαιφονιαν οδου τηι ανθρωπου φυσει
διδασκαλος ην. ∆ιαπυνθανομενου δε του Θεου και λεγοντος, Που Ἄβελ ο αδελφος
σου; ψευδοεπει μεν ο δειλαιος, και υπαντιαζει σκληρως το, Ουκ οιδα, λεγων. Ἐπειδη
δε φονευτης ηλεγχετο, και υπενηνεκται ταις αραις, ωιηθη δε παλιν οτι τεθνηξεται
και αυτος, και ει μη βουλοιτο Θεος, και λυσις εσται το χρημα αυτωι της εκ Θεου
οργης. Ἔφασκε γαρ· Ει εκβαληις με σημερον απο προσωπου της γης, και απο του
προσωπου σου κρυβησομαι, και εσομαι στενων και τρεμων επι της γης, και εσται,
πας ο ευρισκων με αποκτενει με. Ἀλλ' οτι παντη τε και 69.37 παντως υποκεισεται
ταις αραις και των οικειων ανοσιουργηματων υφεξει τας δικας τρισαθλιον εν γηι
διατριβων βιον, επληροφορειτο σαφως Θεου λεγοντος· Ουχ ουτως, οτι πας ο
αποκτεινας Καιν επτα εκδικουμενα παραλυσει. Το δε επτα τιθησιν αντι του πολλα,
ομοιον ουν ως ει λεγει, πολλων και ανοσιων πλημμεληματων χαριειται δικην τωι
αδελφοκτονωι Καιν, ο της ενσωματου ζωης ανιεις αυτον. Ει δε δη τις ελοιτο και επτα
τον αριθμον ειναι λεγειν τα εκδικουμενα, χαλεπον ουδεν αναμετρουντα ειπειν, οτι
πρωτη μεν αμαρτια τωι Καιν, το μη διελειν ορθως, μητε μην αναθηναι Θεωι τα
παντων εξαιρετα. ∆ευτερον δε δη το μαθοντα την αμαρτιαν μη τραπεσθαι προς
μεταγνωσιν, και ταις εις το αμεινον αναδρομαις επανορθουν τα διεπταισμενα,
καταθηγεσθαι δε προς οργας, και ταις του πελας ευδοκιμησεσιν εποτρυνεσθαι· ον
εδει που παντως ελεσθαι ζηλουν, ουκ εχθρον ηγεισθαι, και αδικοις ομμασιν
υποβλεπεσθαι. Τριτη δε και προεισβολη τις ωσπερ της εις το χρηναι φοναιν
αγριοτητος, ο ανημερος φθονος. Τεταρτη δ' αυτο, ∆ιελθωμεν εις το πεδιον, δολου
και απατης αποδειξιν εχον. Πεμπτη δε της ανοσιου μιαιφονιας τα εγκληματα.
Καταλογισθειη δ' αν εις εκτον αυτωι πλημμελημα, το ψευδοεπησαι τον Θεον. Εις
εβδομον δε, το ακοντος του Θεου, νομιζειν δυνασθαι διαδραναι τας δικας, της εν
σωματι ζωης ουκ ανεθελητως απηλλαγμενον. Ἀλλα δεδωκε, φησιν, ο Θεος σημειον
τωι Καιν του μη αποκτειναι αυτον παντα τον ευρισκοντα αυτον. Ἐξηλθε δε Καιν απο
προσωπου του Θεου. Ὑπεκειτο δε παραχρημα ταις αραις, και ο της αποστροφης
ηκολουθει τροπος. Τον γαρ τοι προς ληξιν του παντος ηδη διελασαντα κακου
εποπτευσειεν αν πως η παναγνος και αγιωτατη φυσις; γʹ. Και ταυτι μεν ημιν ως εν
παχει πραγματων και ιστορικως ειρησθω τεως. Μεταχρωννυντες δε ωσπερ της
εικονος την γραφην, και την εν τωι γραμματι σκιαν μεταχαραττοντες εις αληθειαν,
φερε δη, φερε, και λιαν ισχνως εκαστα βασανιζοντες, εκεινο λεγωμεν, οτι το
Χριστου μυστηριον καταθρησαι τις αν προανατυπουμενον εν αρχαις ως εν σκιαι τωι
συμβεβηκοτι. Ἔδει γαρ, εδει της ανθρωπου φυσεως διατεθεισης εις αμαρτιαν, και
τοις του θανατου βροχοις αδοκητως ενειλημμενης, το της εις το αμεινον ανακομιδης
προαναφωνεισθαι μυστηριον, και τον δι' ημας και υπερ ημων τεθνηξομενον κατα
καιρους μη αγνοηθηναι Χριστον. Πεποιηται τοινυν ο προπατωρ Ἀδαμ κατα γε την
πιστιν των ιερων Γραμματων, κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν Θεου. Γεγεννηνται δε
και προηλθον απ' αυτου, πρωτος μεν ο Καιν, δευτερος δε μετ' εκεινον ο Ἄβελ. Ἀλλα
τωι μεν Καιν το εξ Ἰσραηλ προσωπον περιθησομεν. Ἐπει τοι και αυτος ο Χριστος
ισοτροπους οντας τωι Καιν τους των Ἰουδαιων δημους, αυτον προσημαινειν ηξιου.
Αυτος γαρ εφασκεν· Ἐαν υμεις μενητε εν τωι λογωι τωι εμωι, αληθως μαθηται μου
εσεσθε, και γνωσεσθε την αληθειαν, και η αληθεια ελευθερωσει υμας. Οι δε της
πατρικης ελευθεριας ου συνιεντες το καλλος, σαρκικοις αυχημασιν εναγλαΐζεσθαι
δειν επεχειρουν, λεγοντες· Σπερμα Ἀβρααμ εσμεν, και ουδενι δεδουλευκαμεν
πωποτε. Πως συ λεγεις, οτι 69.40 Ἐλευθεροι εσεσθε; Τι ουν προς ταυτα Χριστος; Ει
τεκνα, φησιν, του Ἀβρααμ ητε, τα εργα του Ἀβρααμ εποιειτε αν. Νυνι δε ζητειτε με
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αποκτειναι ανθρωπον, ος την αληθειαν υμιν λελαληκα, ην ηκουσα παρα του
Πατρος· τουτο Ἀβρααμ ουκ εποιησε. Πατερα δε αυτοις απονεμει τον Σαταναν, λεγων·
Ὑμεις ποιειτε τα εργα του πατρος υμων. Ἐκεινος ανθρωποκτονος ην απ' αρχης, και
εν τηι αληθειαι ουχ εστηκεν, οτι ψευστης εστι, καθως και ο πατηρ αυτου. Και ουδεπου
νομιουμεν, νοουντες ορθως, του πονηρου τε και αρχεκακου δαιμονος διαμεμνησθαι
Χριστον· εκλελυττηκοσι δε τοις Ἰουδαιοις, και την ανοσιαν κατ' αυτου μιαιφονιαν
ωδινουσι, τον πρωτον ανθρωποκτονον και του ψευδους επιτηδευτην, φημι δη τον
Καιν, διδωσι πατερα, κακεινου τον Σαταναν, τον της αμαρτιας ευρετην.
Ἐπιδιδασκοντων τινων τινα πατερα τωι διαβολωι δωσομεν, η ποιον ειναι φαμεν της
εκεινου δυστροπιας το αρχετυπον, αρχετυπωι δε ωσπερ τωι Καιν καθαπερ εικονα
προσνεμει τους της ενουσης αυτωι δυσσεβειας την εις παν οτιουν εμφερειαν νοσειν
ειρημενους. Ὅτι γαρ εθος τωι Σωτηρι Χριστωι, Σαταναν αποκαλειν τον τοις εκεινου
προσεοικοτα τροποις, καταθρησωμεν αν και λιαν αμογητι τοις αγιοις λεγοντα
μαθηταις· Ουκ εγω υμας τους δωδεκα εξελεξαμην, και ιδου εις εξ υμων διαβολος
εστι; Παρεικαστεον τοινυν τωι Καιν τον Ἰσραηλ, περι ου γεγραπται· Υιος πρωτοτοκος
μου Ἰσραηλ. Μετα δε γε τον πρωτοτοκον Ἰσραηλ, δευτερος ωσπερ εν χρονωι, και
νεωτατος ανεφανη Χριστος, υιος και αυτος του Ἀδαμ. Τοιγαρτοι και Υιον ανθρωπου
σοφως τε και οικονομικως εαυτον ωνομαζε πανταχη· αλλ' ο μεν Ἰσραηλ, τιμαιν
εδοκει Θεον προσφερων τα προσκαιρα και ευμαραντα, και ων ου σφοδρα πολυς ο
λογος, και τοις περι γην σπουδασμασιν, ολον ωσπερ ετιθει τον νουν. Ἐτραπετο γαρ
εις γεηπονιαν ο Καιν, Ἄβελ δε ην ποιμην προβατων. Καθηγειτο γαρ της λογικης
αγελης ο Ἐμμανουηλ, και αυτος εστιν ο Ποιμην ο καλος ο εν τοπωι πιονι, και εν νομηι
αγαθηι, καθα γεγραπται, τας ανω τε και επι γης διαποιμαινων αγελας. Προς ον και ο
προφητικος αναπεφωνηκε λογος· Ποιμαινε τον λαον σου εν ραβδωι φυλακης σου,
προβατα κληρονομιας σου. Ουκουν ο μεν Ἰσραηλ τοις γεωδεστεροις ηξιου τιμαιν τον
Θεον, καρποφορων τα εν νομωι, και τας ανεθελητους αυτωι θυσιας ανατιθεις.
Τοιγαρουν και ηκουσε δια φωνης αγιων· Ὁλοκαυτωμα των κριων σου, και στεαρ
αρνων, και αιμα τραγων και ταυρων, ου βουλομαι, ουδ' αν ερχησθε οφθηναι μοι. Τις
γαρ εξεζητησε ταυτα εκ των χειρων υμων; πατειν την αυλην μου ου προσθησεσθε.
Ἐαν φερετε σεμιδαλιν, ματαιον· θυμιαμα, βδελυγμα μοι εστι. Και παλιν, Ἵνα τι μοι
λιβανον εκ Σαββα φερετε, και κιναμωμον εκ γης μακροθεν; Τα ολοκαυτωματα υμων
ου εισι δεκτα, και αι θυσιαι υμων ουχ ηδυναν με. Τουτο εστιν εναργως το επι ταις
θυσιαις του Καιν μη προσεσχηκεναι Θεον. Ἄβελ δε ο δικαιος, τουτεστι Χριστος, 69.41
εδωροφορει Θεωι τα των λογικων ποιμνιων πρωτοτοκα, τουτεστι, τους τρυφερους
την καρδιαν, και νηπιαζοντας τηι κακιαι, και απολεκτους εν αρεταις, και εικονι τηι
προς αυτον την του πρωτοτοκου φορουντας δοξαν. Ἐκκλησια γαρ πρωτοτοκων
απογεγραμμενων εν τοις ουρανοις, η των δια πιστεως κεκλημενων εις αγιασμον
πληθυς ονομαζεται παρα γε τωι θεσπεσιωι Παυλωι· ταυτης ουν αρα της αγιας πληθυος
και της των πρωτοτοκων αγελης ιερουργος γεγονεν ο Χριστος. ∆ι' αυτου γαρ
εσχηκαμεν την προσαγωγην εν πνευματι προς τον Θεον και Πατερα. Και θυσια καλη
γεγοναμεν και ευπροσδεκτος, υπερ μοσχον νεον κερατα εκφεροντα και οπλας. Ἡ μεν
γαρ δι' αιματων προσαγωγη χθαμαλη τε εστι και γεωδεστερα, και το ευωδες ουκ
εχουσα παρα Θεωι. Ἡ δε γε εν πνευματι και δια Χριστου λατρεια πολυ δη λιαν εστιν
ανδανουσα τωι Πατρι. Και γουν τοις εξ Ἰσραηλ προσκομιζουσι τα απο γης, εφωνει
Θεος· Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους, ουδε εκ των ποιμνιων σου χιμαῤρους·
οτι εμα εστι παντα τα θηρια του αγρου, κτηνη εν τοις ορεσι και βοες. Ἔγνωκα παντα
τα πετεινα του ουρανου, και ωραιοτης αγρου μετ' εμου εστιν εαν πεινασω, ου μη σοι
ειπω· Ἐμη γαρ εστιν η οικουμενη, και το πληρωμα αυτης. Ἡμιν δε τοις εν Χριστωι
δεδικαιωμενοις και ηγιασμενοις εν πνευματι, προσεφωνει λεγων· Θυσον τωι Θεωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευχας σου, και επικαλεσαι με εν ημεραι
θλιψεως σου, και εξελουμαι σε, και δοξασεις με. Ουκουν εν αμεινοσι των απο της
γης τα πνευματικα, και πολυ προφερεστερα της κατα νομον θυσιας, η δια Χριστου.
Προσεκλινετο δη ουν ουχι ταις του Καιν θυσιαις, αλλα ταις του Ἄβελ, ο Θεος. Και
δια ποιαν αιτιαν; Ὁ μεν γαρ Ἰσραηλ προσεκομιζε μεν ορθως. Θυειν γαρ εδει Θεωι.
∆ιειλε δε ουκ ορθως, προσεδρευων αει τοις τυποις, και τοις εν σκιαις εφηδεσθαι
νομισας Θεον. Τοιγαρτοι και ημαρτε και ησυχαζειν εκελευετο, τουτεστι, των
αρχαιων και κατα νομον καταληγειν εθων, και ηγουμενον ποιεισθαι Χριστον.
Ειρηται γαρ τωι Καιν· Ἥμαρτες, ησυχασον· και προς γε τον Ἄβελ· προς σε η
επιστροφη αυτου, και συ αρξεις αυτου. Ἀλλ' ειπερ ηθελησεν ο Ἰσραηλ την εκ των
γεωδεστερων προσαγωγην, και της κατα νομον λατρειας το ανωφελες
παρωθουμενος, αρχοντα και καθηγητην της εις το αμεινον οδου ποιεισθαι Χριστον,
ην αν ελευθερος μεθ' ημων, και εν βιβλιωι των ζωντων, κατα τας Γραφας. Ἐπειδη δε
ισωι τωι Καιν φθονου προφασιν και μιαιφονιας αρχην την του Σωτηρος ημων
ευδοκιμησιν εποιησατο, πεπτωκεν εις αραν, και επτα γεγονεν εκδικουμενων ενοχος.
Πολλαις γαρ ενοχοι γεγονασι δικαις και ποιναις αγριαις υπενηνεγμενοι, στενοντες
τε και τρεμοντες διατελουσιν οι δειλαιοι· πανταχη γαρ ξενοι, και επηλυτοι και
περιδεεις, και την οτι μαλιστα τοις ελευθεροις πρεπωδεστατην ουκ εχοντες
παῤρησιαν. Πλην εδεξατο σημειον ο Καιν του μη ανελειν αυτον· απολωλε γαρ ουκ
εις απαν ο Ἰσραηλ, σεσωσται δε το καταλειμμα, κατα 69.44 την του προφητου
φωνην, και τουτο ειδως προανεφωνει, λεγων· Και ει μη Κυριος Σαβαωθ εγκατελιπεν
ημιν σπερμα, ως Σοδομα αν εγενηθημεν, και ως Γομοῤρα αν ωμοιωθημεν. Και μεν
τοι και προς τωιδε και ο θεσπεσιος Μελωιδος, μη εις απαν αφανιζεσθαι τον Ἰσραηλ
ελιπαρει προς τον των ολων Θεον· Μη αποκτεινηις αυτους, μηποτε επιλαθωνται του
νομου σου. Πλην εκβεβηκεν ο Καιν απο προσωπου του Θεου. Γεγραπται γαρ ουτως·
Ἐξηλθε δε Καιν απο προσωπου του Θεου· πεπονθασι δε τι τοιουτον οι εξ Ἰσραηλ,
προς ους ειρηται δια φωνης του προφητου· Ὅταν τας χειρας υμων εκτεινητε προς
με, αποστρεψω τους οφθαλμους μου αφ' υμων, και εαν πληθυνητε την δεησιν, ουκ
εισακουσομαι υμων. Αι γαρ χειρες υμων αιματος πληρεις. Ἀπεκτειναν γαρ τον των
ολων Κυριον, και τετολμηκασιν ειπειν εκ πολλης αγαν ανοσιοτητος, Το αιμα αυτου
εφ' ημας, και επι τα τεκνα ημων. Ἀλλα το μεν αιμα του Ἄβελ μονον ταχα που
κατακεκραγει του φονευτου· το δε γε τιμιον αιμα του Χριστου κατακεκραγε μεν και
της των Ἰουδαιων ωμοτητος και αχαριστιας· εξηρε δε τον κοσμον της αμαρτιας, ως
κεχυμενον υπερ αυτου. Τοιγαρτοι φησιν ο θεσπεσιος Παυλος· Προσελθειν ημας τους
εν πιστει δεδικαιωμενους, αιματος ραντισμωι κρειττον λαλουντι παρα τον Ἄβελ.
Πρεποι δ' αν κακεινο, οιμαι, τοις ειρημενοις επενεγκειν. Μετα γαρ τοι το εκτεθναναι,
φησι, τον Ἄβελ, εγνω Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου, και συλλαβουσα ετεκεν υιον,
και επωνομασε το ονομα αυτου Σηθ, λεγουσα· Ἐξανεστησε γαρ μοι ο Θεος σπερμα
ετερον αντι Ἄβελ, ον απεκτεινε Καιν. Ειτα μεθ' ετερα· Ἔζησε δε, φησιν, Ἀδαμ
τριακοντα και διακοσια ετη· και εγεννησε κατα την ιδεαν αυτου, και κατα την
εικονα αυτου, και επωνομασε το ονομα αυτου Σηθ. Ἄθρει δη ουν οτι μετα τον Ἄβελ
θανατον, εμφερεστατος τωι κατ' εικονα και ομοιωσιν Θεου, τουτεστι τωι Ἀδαμ,
τικτεται παλιν υιος Σηθ. Μετα γαρ τοι το αποθανειν κατα σαρκα τον Ἐμμανουηλ,
ετερον ευθυς ανεφυ σπερμα τωι Ἀδαμ, καταπλουτουν εν εαυτωι της θειας εικονος το
υπερτατον καλλος· Ἀναμορφουμεθα γαρ εις Χριστον δια πνευματος οι πιστευοντες.
Ὅτι δε τουτοις γενους ριζα τις ωσπερ και προφασις ο Χριστου γεγονε θανατος, αυτος
τουτο πιστωσεται λεγων· Ἀμην, αμην λεγω υμιν· εαν μη ο κοκκος του σιτου πεσων
εις την γην αποθανηι, αυτος μονος μενει· εαν δε αποθανηι, πολυν καρπον φερει. Ὅτε
τοινυν πεπτωκεν οια τις κοκκος εις γην, ασταχυος δικην, πολλοστος ανεφυ, της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ανθρωπου φυσεως αναπλαττομενης εν αυτωι, προς την εν αρχαις εικονα, καθ' ην ο
πρωτος γεγονεν ανθρωπος. δʹ. Ἄξιον δε και το εξ αμφοιν ημας πολυπραγμονειν
γενος, το τε του Καιν φημι και του Σηθ· περιεσται γαρ δη τι καντευθεν ημιν το
τελουν εις ονησιν· γεγραπται δε ουτως· Και εγνω Καιν την γυναικα αυτου, και
συλλαβουσα ετεκε τον Ἐνως, και ην οικοδομων πολιν, και επωνομασε την πολιν επι
τωι ονοματι του υιου αυτου Ἐνως. Ἐγεννηθη δε τωι Ἐνως, Γαιδαδ, και Γαιδαδ
εγεννησε τον Μαουΐαν. Και Μαουΐας εγεννησε τον Μαθουσαλα, και Μαθουσαλα
εγεννησε τον Λαμεχ, και ελαβεν εαυτωι Λαμεχ δυο γυναικας· ονομα δε μιαι Ἀδα, και
ονομα τηι δευτεραι Σελλα. 69.45 Ειπε δε γυναιξιν Ἀδαι και Σελλαι· Ἀκουσατε της
φωνης μου, γυναικες Λαμεχ· ενωτισασθε μου τους λογους· οτι ανδρα απεκτεινα εις
τραυμα εμοι, και νεανισκον εις μωλωπα εμοι· οτι επτακις εκδεδικηται εκ Καιν, εκ δε
Λαμεχ εβδομηκοντακις επτα. Ἔχεις εν τουτοις της εκ Καιν τεκνολογιας σαφη την
αφηγησιν· ιδωμεν και τις ην η απο Σηθ. Γεγραπται δε παλιν ουτως· Ἔζησε δε Σηθ
πεντε και διακοσια ετη, και ετεκε τον Ἐνως· περι ου το ιερον Γραμμα φησι· Ουτος
ηλπισεν επικαλεισθαι το ονομα Κυριου του Θεου. Και εγενοντο πασαι αι ημεραι Σηθ,
δωδεκα και εννακοσια ετη. και απεθανε. Και εζησεν Ἐνως ετη εκατον εννενηκοντα,
και εγεννησε τον Καιναν· και εγενοντο πασαι αι ημεραι Ἐνως πεντε και εννακοσια
ετη, και απεθανε. Και εζησε Καιναν εβδομηκοντα ετη και εκατον, και εγεννησε τον
Μαλελεηλ. Και εγενοντο πασαι αι ημεραι Καιναν δεκα ετη και εννακοσια, και
απεθανε. Και εζησε Μαλελεηλ πεντε και εξηκοντα και εκατον ετη, και εγεννησε τον
Ἰαρεδ. Και εγενοντο πασαι αι ημεραι Μαλελεηλ ετη πεντε και εννενηκοντα και
οκτακοσια, και απεθανε. Και εζησεν Ἰαρεδ δυο και εξηκοντα ετη και εκατον, και
εγεννησε τον Ἐνωχ· ειτα φησιν· Ευηρεστησε δε Ἐνωχ τωι Θεωι, και ουχ ευρισκετο,
διοτι μετεθηκεν αυτον ο Θεος. Ἄθρει δη ουν, και προ γε δη των αλλων, ως
ονομαζονται μεν οι εκ Καιν, και ο της των γενων διαδοχης ερπει λογος. Ου μην οτι
και εις ποσον ετων αριθμον ο της εκαστης ζωης εκτεταται χρονος προενηνεκται
σαφως, καθαπερ αμελει και επι των γεγονοτων απο Σηθ. Ἀναγεγραπται γαρ ακριβως
ο εκαστου χρονος, τινα τε και ποσον εβιω, και προ τεκνων γονης, και μετα τουτο, ετι
λεπτως και ακριβως αναμαθοι τις αν εκ των ιερων Γραμματων. Μηνυσις ουν αρα και
τουτο εστι ουκ ασυμφανης τοις γε ολως τα τοιαδε φιλοκρινειν ηιρημενοις, ως ουκ αν
ανασχοιτο Θεος την των φιλαμαρτημονων ειδεναι ζωην. Ἀκουσονται γουν επι του
θειου βηματος λεγοντος του Χριστου· Ἀμην λεγω υμιν, ουδεποτε εγνων υμας.
∆ιαπιπτει μεν γαρ ουδεν το γε ηκον εις ειδησιν, λεγω τον των ολων Θεον. Ειδως δε
ουκ οιδε τους φιλαμαρτημονας, δια γε της εις αυτους αποστροφης το αγαν εντενες.
Ουκουν σεσιωπηται μεν τοις εκ Καιν, ο της ζωης χρονος. Πεπραχασι γαρ
αξιακουστον μεν ουδεν· α δε ην εικος, και προς ζημιαν εσεσθαι τοις εντευξομενοις
τηι περι αυτων συγγραφηι. Ηυμοιρηκασι δη ουν, και μαλα δικαιως, και της παρα Θεωι
μνημης. Ποιειται γε μην εν λογωι, το ειδεναι λεπτως την των αγιων ζωην, και ουδεν,
οιμαι, των κατ' αυτους εξοιχοιτο αν τον θειον τε και ακηρατον νουν. Και πιστωσεται
λεγων ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος· Ουχι δυο στρουθια ασσαριου πωλειται; και εν
εξ αυτων ου πεσειται επι της γης ανευ του Πατρος ημων του εν τοις ουρανοις· υμων
δε και αι τριχες της κεφαλης πασαι ηριθμημεναι εισιν. Ει δε εν λογωι τεθειται παρα
Θεωι και ο των τριχων αριθμος, δια τοι το παντα σαφως ειδεναι τα κατ' αυτους, και
εν φροντιδι ποιει· κατα τινα 69.48 δη τροπον, ο αυτης της ζωης αγνοηθειη καιρος;
Ὀφθαλμοι γαρ, φησι, Κυριου επι δικαιους. Και ο μεν δευτερος ευθυς απο Καιν Ἐνως,
επωνυμον εσχεν εν τηι γηι πολιν· καιτοι των αγιων ως εν αυχηματος ταξει
πεποιημενων το χρηναι φρονειν και λεγειν· Ουκ εχομεν ωδε μενουσαν πολιν· αλλα
την μελλουσαν επιζητουμεν, ης τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος. Ἡγουμενων τε και
ονομαζοντων παροικιαν την εν τωιδε τωι βιωι ζωην. Ψαλλει δε που και ο θεσπεσιος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

∆αβιδ· Ἄνες μοι, οτι εγω παροικος ειμι εν τηι γηι και παρεπιδημος, καθως παντες οι
πατερες μου. Περι δε των τα επιγεια φρονουντων, εν τωι μηʹ ψαλμωι λεγει·
Ἐπεκαλεσαντο τα ονοματα αυτων επι των γενων αυτων. Ἀνεφυ δε απο Σηθ ο
θεσπεσιος Ἐνως, περι ου γεγραπται· Ουτος ηλπισεν επικαλεισθαι τωι ονοματι Κυριου
του Θεου αυτου. Το γαρ εν Χριστωι γενος αγιον και ιερον, και εν ελπιδι δοξης της
υπερ ανθρωπον. Ειπερ οντες εκ γης, κεκλημεθα προς υιοθεσιαν του παντων
∆εσποτου, και εις αδελφοτητα του Χριστου, ος δι' ημας γεγονε καθ' ημας, ινα και
ημεις δι' αυτον εν αμεινοσι τε και υπερ ανθρωπον θεοι, δηλονοτι χαριτι και
φιλανθρωπιαι, την δοξαν αποκερδαινοντες. Ἐγω γαρ ειπα, φησι· Θεοι εστε, και υιοι
Ὑψιστου παντες. Ἤλπισε τοινυν Ἐνως κληθησεσθαι παρ' ετερων επ' ονοματι
Κυριου του Θεου αυτου· τουτεστι, Θεος. Ἐπειδη γαρ ην ουκ αθαυμαστος τοις της
οσιοτητος εμπρεπων αυχημασι, Θεον ωνομαζον αυτον των επιεικεστερων ταχα που
τινες τηι υπερτατηι τιμηι στεφανουν ηιρημενοι. Ἡκετω δη ουν ο λογος ημιν επι τον
οικειον σκοπον. Ἰουδαιοι μεν γαρ, οι και εισιν εικονες των απο Καιν· οτι μεν εισι,
γινωσκονται παρα γε του παντων Θεου· οτι δε την απογραφην εν βιβλωι ζωης ουκ
εχουσι, σαφες αν γενοιτο δια γε του σεσιγησθαι των απο Καιν την ζωην. Ὅτι γαρ
αναγραπτον το εν Χριστωι γενος, και εν μνημηι τηι παρα Θεωι, παραδειξειεν αν, οιμαι
που, το αναγεγραφθαι σαφως, την των δικαιων ζωην, φημι δη των απο Σηθ. Και ο
μεν Ἐνως δευτερος ευθυς εκ Καιν, πολιν εσχεν επωνυμον. Φρονουσι γαρ μονα τα επι
γης οι ταλανες Ἰουδαιοι, την των πρωτοτοκων ουκ ειδοτες εκκλησιαν, ουτε μην εις
την ανω σπευδοντες πολιν. Ευδοκιμει δε λιαν ο απο Σηθ, τουτεστι, Ἐνως.
Ὀνομαζεται γαρ ηδη και Θεος. Πεπλουτηκαμεν δε δια πιστεως την επι τωιδε δοξαν, οι
Χριστωι προσδεδραμηκοτες, και της εις αυτον ελπιδος, απριξ ημμενοι. Προσθειην δ'
αν ετι και ετεραν, οις εφην, επιτηρησιν αναγκαιαν. Γενεαλογειν γαρ ειπερ ελοιτο τις
τους τε απο Καιν και Σηθ, προαναθεις εκατερου ριζαν ωσπερ τινα τον Ἀδαμ, εβδομον
μεν ευρησει Λαμεχ δια του Καιν ερχομενον· εβδομον δε αυτον Ἐνωχ δια του Σηθ
γεγονοτα. Ἔχει δε ουτως η επ' αμφοιν των γενητων απαριθμησις· Ἀδαμ, Καιν, Ἐνως,
Γαιδαδ, Μαουΐας, Μαθουσαλα, Λαμεχ. Και παλιν· Ἀδαμ, Σηθ, Ἐνως, Καιαν,
Μαλελεηλ, Ἰαρεδ, Ἐνωχ. Ἴδωμεν τοινυν εν τισιν εκατερος.Ὁ μεν γαρ Λαμεχ ταις
εαυτου γυναιξιν ανεκοινουτο, 69.49 λεγων· Ἀκουσατε μου της φωνης, γυναικες
Λαμεχ, ενωτισασθε μου τους λογους· οτι ανδρα απεκτεινα εις τραυμα εμοι, και
νεανισκον εις μωλωπα μοι, οτι επτακις εκδεδικηται εκ Καιν· εκ δε Λαμεχ
εβδομηκοντακις επτα· ο δε δικαιος Ἐνωχ πιστει μετετεθη του μη ιδειν θανατον, κατα
την του μακαριου Παυλου φωνην, Και ουχ ηυρισκετο, διοτι μετεθηκεν αυτον ο Θεος.
Ἐν εσχατοις γαρ καιροις καθ' ους ο εν Χριστωι πεφηνε σαββατισμος, περιδεης μεν ο
Ἰσραηλ, και εις τον του κολαζεσθαι φοβον οραται πεσων, ως ανδρα απεκτονως, και
εφ' αιματι λοιπον τωι αγιωι κρινομενος· πολυ δε μειζονως η Καιν αυτος. Ὁ μεν γαρ
εις ενα των καθ' ημας πεπλημμεληκως, επτα γεγονεν εκδικουμενοις ενοχος· ο δε εις
αυτον δε δεδυσσεβηκως τον Ἐμμανουηλ, πολυ δη μειζονως ευθυνεται. Ἐκδεδικηται
μεν γαρ εκ Καιν επτακις· εκ δε του Ἰσραηλ εβδομηκοντακις επτα. Ἕψεται γαρ
αναλογως ταις δυσσεβειαις η δικη. Οι δε εν Χριστωι δια πιστεως ευδοκιμησαντες
κατα τον της επιδημιας αυτου καιρον, ουκ αν ευρεθειεν ετι ζητουντος του Σατανα.
Μετατεθησονται γαρ παρα Θεου προς την ασυγκριτως αμεινονα και ευκλεεστεραν
ζωην παρα Θεου εκ θανατου και φθορας εις μακραιονα βιον, απο του φρονειν τα
σαρκος, εις το δραιν εθελειν τα ανδανουντα Θεωι, εξ ατιμιας εις δοξαν, εξ ασθενειας
εις δυναμιν, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα
συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΛΟΓΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
Περι του Νωε και της κιβωτου. αʹ. Νωε γεγονεν ανηρ αγαθος, και φιλοθεΐας
μεν της ανωτατω γνησιος εραστης, ευδοκιμησεως δε της εις τουτο προτιθεις ουδεν.
Ἐπειδη δε ην λαμπρος, και περιοπτος, και ευκλεης αγαν, και διαβοητος, τοις
αυχημασιν ευ μαλα κατεστεμμενος, εικοτως εθαυμαζετο. Ἕρπει δη ουν επ' αυτον ο
λογος, και της δια Χριστου σωτηριας εικονα και τυπον αναθεις ωσπερ τινα την επ'
αυτων γενομενην οικονομιαν, ονησειεν αν, ως γε οιμαι, και ου μετριως τους
εντευξομενους. Φερε δη ουν εκαστα των κατ' αυτον ως ενι διηγησωμεθα, το της
ιστοριας απολεπτυνοντες παχος, και εις θεωριαν την πνευματικην μεταχρωννυντες
αστειως τα εμφανως γεγονοτα. βʹ. Γεγενηται τοινυν εξ Ἀδαμ ο Σηθ μετα την Ἄβελ
σφαγην. Ἀπο δε γε του Σηθ ο Ἐνως, ος ηλπισεν επικαλεισθαι το ονομα Κυριου του
Θεου αυτου. 69.52 Κεκληται γαρ παρα τοις τηνικαδε Θεος ο Ἐνως. Ἐπειδη γαρ
ετεθηπεσαν της ενουσης αυτωι δικαιοσυνης το μεγεθος, Θεον ωνομαζον ευθυς,
πρεπειν οτι μαλιστα γε τηι του ανδρος αρετηι την επωνυμιαν ηγουμενοι. Ἀπο δε του
Ἐνως, ητοι του επικλην Θεου, γεγονασιν ετεροι, μεθ' ους και Λαμεχ ο Νωε πατηρ, ος
επι τηι του παιδος γενησει, προφητης ευθυς αναδεικνυται· καθαπερ αμελει και
Ζαχαριας επι τωι μακαριωι Βαπτιστηι. Νωε μεν γαρ ο Λαμεχ ωνομαζε τον υιον· ο εστιν
αναπαυσις, ει γλωσσηι τηι καθ' ημας η λεξις διερμηνευοιτο. Ἀποδιδους δε ωσπερ την
αιτιαν της τοιασδε κλησεως ο Λαμεχ, Ουτος, φησι, διαναπαυσει ημας απο των εργων
ημων, και απο της γης ης κατηρασατο Κυριος ο Θεος. Ἐπι λαμπραις ουν ουτω και
λιπαρωταταις ελπισιν, η Νωε γενεσις προανεφωνειτο τοις παλαι. Και ην δεκατος εξ
Ἀδαμ δια Σηθ γενεαλογουμενος, μεχρις αυτου διηκοντος, του διακεκλησθαι δειν,
προς απαντων Θεους, τους εξ Ἐνως γεγονοτας του επικλην Θεου. Ἀλλ' ην ο Νωε,
φησι, πεντακοσιων ετων, και εγεννησε τρεις υιους, τον Σημ, τον Χαμ, τον Ἰαφεθ. Και
ο μεν Σημ τελειοτης, ητοι φυτευμα μετονομαζοιτο αν εξ Ἑβραιων εις Ἑλλαδα
φωνην· θερμασια δε ο Χαμ· πλατυσμος δε ο Ἰαφεθ. Ειτα φησι το Γραμμα το ιερον·
Ἐγενετο δε ηνικα ηρξαντο οι ανθρωποι πολλοι γινεσθαι επι της γης, και θυγατερες
εγεννηθησαν αυτοις. Ἰδοντες δε οι υιοι του Θεου τας θυγατερας των ανθρωπων, οτι
καλαι εισιν, ελαβον εαυτοις γυναικας απο πασων ων εξελεξαντο. Και ειπε Κυριος ο
Θεος· Ου μη καταμεινηι το πνευμα μου εν τοις ανθρωποις τουτοις, εις τον αιωνα, δια
το ειναι αυτους σαρκας. Ἔσονται δε αι ημεραι αυτου ρκʹ ετη. Οι δε γιγαντες ησαν επι
της γης, εν ταις ημεραις εκειναις. Και μετ' εκεινο· Ὡς αν εισεπορευοντο οι υιοι του
Θεου προς τας θυγατερας των ανθρωπων, και εγεννησαν εαυτοις· εκεινοι ησαν οι
γιγαντες οι απ' αιωνος οι ανθρωποι οι ονομαστοι. Ἐπειδη γαρ εις πολλην ηδη
πληθυν το των ανθρωπων εξετεινετο γενος, εις επιθυμιαν εκτοπωτατην γυναιων
εκπεπτωκοτες οι υιοι, φησι, του Θεου, ελαβον εαυτοις γυναικας απο πασων ων
εξελεξαντο. Οιδαμεν ουν οτι των αντιγραφων τινα περιεχει σαφως· Ἰδοντες δε οι
αγγελοι του Θεου τας θυγατερας των ανθρωπων. Ειτα περιτρεπουσι τινες της
φιλοσαρκιας τα εγκληματα, και της ουτω μυσαρωτατης επιθυμιας αναπτουσι τας
αιτιας ωλισθηκοσιν αγγελοις, οι την ιδιαν αρχην ου τετηρηκασι, κατα το
γεγραμμενον. Ἐγω δε οτι παν αῤρωστημα νου πρεποι αν εκεινοις, φαιην αν και
συνθησομαι· το δε γε του εικοτος λογισμου την επι τωι πραγματι πιστιν ως απωτατω
φερεσθαι συγχωρειν, ειη αν, ως γε μοι φαινεται, των ατοπωτατων. Σκοπος γαρ ημιν
την εφ' εκαστωι των γεγραμμενων αληθειαν κατασκεπτεσθαι φιλειν, και ουχι δη
παντως τα της των δαιμονων αγελης εννοειν αῤρωστηματα. Μαλιστα μεν γαρ αει
τας επιθυμιας επομενας ορωμεν τοις εν ημιν αυτοις και εμφυτοις κινημασιν. Ἢ γαρ
τα 69.53 σαρκος αγαπωμεν παθη, η δι' ων αν γενοιτο τα σαρκος, ταυτα περι πλειστου
ποιειν ειθισμεθα. Ἔξω δε νομων των φυσικων, ουκ αποκομιζουσιν ημας ηδοναι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

κατα γε το αυτωι μοι καλως τε και αληθως εχειν δοκουν. Οιον φερε ειπειν, βρωσις τε
και ποσις, και η γυναιων τυχον ομιλια φυσικη, σαρκος αν ειεν εργα τε και παθη.
Πλουτου δε αυ και δοξης επιθυμιαι, ταις της σαρκος υπηρετουσιν ηδοναις, και
σχεδον απαντα δια τουτων ερχεται τα εν κοσμωι παθη, κατα το λεχθεν τωι σοφωι
μαθητηι, οτι παν το εν κοσμωι, η επιθυμια της σαρκος και η επιθυμια των οφθαλμων,
και η αλαζονεια του βιου. Των τοιουτων ημας αι πικραι επιθυμιαι και δειναι,
σαγηνευουσιν ευκολως επι το φρονειν ελεσθαι και δραιν τα της σαρκος· των γε μην
εξω σωματος και παρα φυσιν εραιν, ουδεις αναπεισει λογος. Ειτα πως ουκ αν γενοιτο
μωριας εγγυς το σαρκικων ερασθαι λεγειν τα σαρκος ανωτερω και εξεστηκοτα
πνευματα· ποιαν εις τουτο κινησιν εχοντα φυσικην, η ποιου νομου κατερεθιζοντος,
καθαπερ αμελει, και ημας αυτους εις γε το χρηναι διψαιν τα τοιαδε των παθων,
αλλως τε; Μη γαρ δη τυχον της επι τουτοις αιτιας απαλλαττομεν των δαιμονιων το
στιφος. Ἀνοσιον γαρ και βεβηλον, και εις παν οτιουν των εκτοπων ευπετες. Και
νοσειτω μετα των αλλων, ει δοκει, και τας παρα φυσιν ηδονας. Ἀλλ' οταν η θεια
λεγει Γραφη, ως συνηιεσαν μεν τοις γυναιοις, τα δε ετεκε τους καλουμενους
γιγαντας· τουτεστιν, εξαισια τερατα, πλην ανθρωπους λογικους· τι δη αρα προς
τουτο διαλογιζεσθαι χρη; Ου γαρ απο γε πνευματων των απωτατω σαρκος γενοιτ' αν
εις γυναιον ανθρωπου καταβολη. Εικαιομυθουσι δε τινες, και κατασοφιζονται το
χρημα, πιθανοις ως οιονται λογισμοις το αδυνατον υποκλεπτοντες· γεγονοτα γαρ εν
ανδρασι τα πονηρα φασι δαιμονια, δι' αυτων ειργαζετο τας των σπερματων
καταβολας. Ἀκαλλη δε σφοδρα και αμαθιας εμπλεων τον λογον αυτοις ευρησομεν.
Ὃ γαρ ουκ ειρηκεν η θεια Γραφη, τινα δη τροπον παραδεξομεθα, και εν τοις αληθως
εχουσι καταλογιουμεθα; Ουκουν αναγνωσομεθα μαλλον· Ἰδοντες δε οι υιοι του Θεου
τας θυγατερας των ανθρωπων, οτι καλαι εισιν, ελαβον εαυτοις γυναικας απο πασων
ων εξελεξαντο. Ἐμπεδοι δε μαλλον ημιν ορθως εχουσαν την τοιανδε γραφην, και η
παρα των ετερων ερμηνευτων αποδοσις. Ἀκυλας μεν γαρ φησιν, Ἰδοντες δε οι υιοι
των θεων τας θυγατερας των ανθρωπων. Συμμαχος δε αυ αντι του, υιοι των θεων,
εκδεδωκεν οι υιοι των δυναστευοντων. Υιους δε θεων και μην και δυναστευοντων
τους απο γε του Σηθ και του Ἐνως ωνομαζον, δια τε την ενουσαν αυτοις οσιοτητα
και φιλοθεΐαν, και το παντων δυνασθαι καταθλειν των ανθεστηκοτων· επαμυνοντος
που κατα το εικος του Θεου, και περιφανες αποφαινοντος το ιερωτατον τε και αγιον
γενος· οπερ ην αμικτον τωι ετερωι, τουτεστι, τοις απο Καιν και μην και Λαμεχ· ος δη
και κατ' ιχνος ιων του πατρος, γεγονε φονευτης· ωμολογει γαρ, Ὅτι ανδρα
απεκτεινα εις τραυμα εμοι, και νεανισκον εις μωλωπα 69.56 εμοι. Ἔως μεν ουν το
ιερον γενος αυτο καθ' εαυτο και αμιγες του χειρονος διετελει, της εις Θεον ευσεβειας
το καλλος ακραιφνες ετι και απαραποιητον εναστραπτον εν αυτοις ην, και
αξιαγαστους ετιθει. Ἐπειδη δε παρωλισθον εις φιλοσαρκιας, και γυναιων ωραις
εκσεσοβημενοι προς αποστασιν ησαν, Ἔλαβον γαρ, φησιν, απο πασων ων
εξελεξαντο εκ των θυγατερων των ανθρωπων· τουτεστι, των απο Καιν· καιτοι θεοι
και θεων υιοι, και δυναστευοντων ονομαζομενοι, παρεκομιζοντο λοιπον προς τα
εκεινων εθη, και εις αισχραν τε και βεβηλον πολιτειαν και ζωην. Και ετικτον μεν αι
γυναικες τερατα. παραχαραττοντος Θεου και αυτα λοιπον των ανθρωπινων
σωματων τα καλλη, δια το ακρατες εις ορεξεις πορνικας των τηνικαδε. Ἦσαν δε οι
τικτομενοι γιγαντες, τουτεστιν, αγριοι τε και ευσθενεις, και πολυ παθοντες το
ειδεχθες, και τοις των σωματων μεγεθεσι πλεονεκτουντες των αλλων. Ἰστεον δε οτι
τους αγαν ευρωστατους, γιγαντας αποκαλειν κατειθισται πως της θεοπνευστου
Γραφης ο λογος. Και γουν εφη περι τε Περσων και Μηδων δια φωνης προφητων·
Γιγαντες ερχονται πληρωσαι τον θυμον μου χαιροντες αμα και υβριζοντες.
Προσκεισομεθα δε ουδαμως ταις Ἑλληνων ψευδοεπιαις. Ειωθασι γαρ οι παρ' αυτοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

λογαδες, ποιηται δε μαλιστα, κατα το αυτοις ευ εχειν δοκουν, τας των πραγματων
αφηγεισθαι τε και διαπλαττειν φυσεις· αιρειν τε υψου τα μικρα και κατεῤριμμενα,
και ταις αγαν ψευδομυθιαις κατασεμνυνειν οιεσθαι δειν, καν ει πολυ του πρεποντος
εξοιχοιτο το διηγημα. Ὧν ο μεν την Σικελιαν ολην υφ' ενος των γιγαντων
ανεῤριφθαι φησι εις τον ουρανον, ο δε και ετι μειζον τε και απηχεστερον εφ' ετερωι
ψευδεται. Γεγονασι μεν γαρ, ως εφην, δεινοι μεν ιδειν, απλετοι δε εις αλκην σκληροι
και δυσαντητοι, και ταις των σωματων υπεροχαις, βραχυ κατα το εικος των αλλων
υπεραιρομενοι, πλην ου, καθαπερ οι τα επ' αυτοις μυθοπλαστειν ειωθοτες, και
αυτων ηπτοντο νεφων. γʹ. Μεμιγμενων τοιγαρουν αλληλοις των γενων, και παντων
απονενευκοτων εις αχαλινον αμαρτιαν· Ειδε, φησι, Κυριος ο Θεος, οτι
επληθυνθησαν αι κακιαι των ανθρωπων επι της γης, και πας τις διανοειται εν τηι
καρδιαι αυτου επιμελως πονηρα πασας τας ημερας, και ενεθυμηθη ο Θεος, ητοι
μετεμεληθη· και καθ' ετεραν δε εκδοσιν, την Ἀκυλου φημι, Ὅτι εποιησε τον
ανθρωπον επι της γης, και διενοηθη, και ειπεν· Ἀπαλειψω τον ανθρωπον ον εποιησα
απο προσωπου της γης· απο ανθρωπου εως κτηνους, και απο των ερπετων εως των
πετεινων του ουρανου· οτι ενεθυμηθην οτι εποιησα αυτους. Νωε δε ευρε χαριν
ενωπιον Κυριου του Θεου. Συνιης οτι κατα παντος ανθρωπου βουλεται την
απαλειψιν. Ἐπειδη δε τοις της ευσεβειας τροποις ο Νωε κατεκαλλυνετο, δυσωπειται
μονον· και ου συνδιολλυσι τοις ετεροις αυτον, ανασωζει δε πανοικι. Και δη φησιν
προς αυτον· Καιρος παντος ανθρωπου ηκει εναντιον εμου, οτι επλησθη η γη αδικιας
απ' αυτων, και ιδου εγω καταφθειρω αυτους, και την γην. Ποιησον ουν σεαυτωι
κιβωτον εκ ξυλων τετραγωνων· νοσσιας ποιησεις κατα την κιβωτον, και
ασφαλτωσεις αυτην εσωθεν τε και εξωθεν, τηι ασφαλτωι. Και ουτω ποιησεις την 69.57
κιβωτον· τριακοσιων πηχεων το μηκος της κιβωτου, και πεντηκοντα πηχεων το
πλατος, και τριακοντα πηχεων το υψος αυτης. Ἐπισυναγων ποιησεις την κιβωτον,
και εις πηχυν συντελεσεις αυτην ανωθεν. Και μεθ' ετερα παλιν· Εισελευσηι δε εις την
κιβωτον συ και οι υιοι σου, και η γυνη σου, φησιν, και αι γυναικες των υιων σου
μετα σου, και απο παντων των θηριων και απο παντων των κτηνων, και απο πασης
σαρκος δυο δυο. Ἀπο παντων εισαξεις εις την κιβωτον, ινα τρεφηις μετα σεαυτου·
αρσεν και θηλυ εσονται απο των πετεινων παντων κατα γενος· και απο των κτηνων
κατα γενος, και απο παντων των ερπετων των ερποντων επι της γης, κατα γενος
αυτων δυο δυο. Ἀπο παντων εισελευσονται προς σε τρεφεσθαι μετα σου, αρσεν και
θηλυ. Και απο μεν των καθαρων, επτα επτα συλλεξεις, φησι· δυο δε αυ εκ των
ακαθαρτων. Τουτων τοιγαρουν απαντων εκπεπερασμενων, καθαπερ προσεταξεν ο
των ολων Θεος, κατεπνιγετο μεν πασα σαρξ· ολην επικλυζοντων την υπουρανιον
υετων και χαλαζης, και ραγδαιοτατης υδατων καταφορας της ανωθεν και εξ
ουρανου· επενηχετο δε η κιβωτος φορτον εχουσα δικαιων ψυχας. Ἀλλα βραχυ των
υδατων υφιζηκοτων, Ἐκαθισε, φησιν, η κιβωτος επι τα ορη τα Ἀραρατ· και ανοιξας ο
Νωε την θυραν της κιβωτου, πεμπει τον κορακα ιδειν ει κεκοπακε το υδωρ απο
προσωπου της γης· ο δε ουχ υπεστρεψεν. Ειτα μετ' εκεινον ηφιει περιστεραν, και ουχ
ευρουσα, φησιν, η περιστερα αναπαυσιν τοις ποσιν αυτης, υπεστρεψε προς αυτον εις
την κιβωτον· οτι υδωρ ην επι παν το προσωπον της γης. Και εκτεινας Νωε την χειρα
αυτου, ελαβεν αυτην, και εισηγαγεν αυτην προς εαυτον εις την κιβωτον.
Ἐξεπεμπετο δε και δευτερα μεθ' ημερας επτα, και υπενοστησε προς εσπεραν, καρφος
ελαιας εχουσα εν τωι στοματι αυτης· και τριτην ηφιει παλιν μεθ' ημερας επτα, η δε ου
προσεθετο, φησι, του επιστρεψαι προς αυτον ετι. Συνηκε δε ουτω λοιπον ως
κατεποθη μεν απαν εκ της γης το υδωρ. Ὤφθη δε παλιν η ξηρα και τα εν αυτηι.
Ἐπειδη δε ομου τοις ιδιοις τεκνοις, και απασι τοις συνειλεγμενοις εξετορε τε λοιπον
και των υδατων απηλλαγμενην την γην εθεασατο, θυσιαστηριον ευθυς ανεδειματο·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

και ολοκαυτουν εσπουδαζε τα καθαρα και αβεβηλα των κτηνων και των πετεινων·
ανατιθεις, οιμαι που, τα χαριστηρια τωι διασωσαντι Θεωι. Ου γεγονοτος, Ὠσφρανθη,
φησι, Κυριος ο Θεος οσμην ευωδιας, και ειπε Κυριος ο Θεος διανοηθεις· Ου μη
προσθησω ετι του καταρασασθαι την γην δια τα εργα των ανθρωπων· οτι εγκειται η
διανοια ανθρωπου επιμελως επι τα πονηρα εκ νεοτητος αυτου. Ου προσθησω ουν ετι
παταξαι πασαν σαρκα ζωσαν, καθως εποιησα, πασας τας ημερας της γης, σπερμα και
θερισμος, ψυχος και καυμα, θερος και εαρ, ημεραν και νυκτα ου καταπαυσουσι. Και
προς τουτοις, Ἔτι και ευλογησε, φησι, Κυριος ο Θεος τον Νωε και τους υιους αυτου,
και ειπεν αυτοις· Αυξανεσθε και πληθυνεσθε, και πληρωσατε την γην, και
κατακυριευσατε αυτης. Και ο φοβος υμων και ο τρομος υμων εσται επι πασι τοις
θηριοις της γης, και επι πασι τοις κτηνεσι, και επι παντα τα ορνεα του ουρανου, και
επι παντα τα κινουμενα επι της γης, και επι παντας τους ιχθυας της θαλασσης, υπο
χειρας υμιν δεδωκα. 69.60 δʹ. Ἀφιγμενου δε ηδη προς τουτο ημιν του λογου, ως εν
αφηγησει λοιπον τηι κατα το γραμμα και ιστορικως, ενδει, ως γε οιμαι, παντελως
ουδεν. Φερε δη ουν κατ' ιχνος των ειρημενων την εσω κεκρυμμενην διακομιζοντες
θεωριαν, το Χριστου μυστηριον διαπλαττωμεν, και της δι' αυτου σωτηριας εικονα
δεικνυωμεν Νωε τε αυτον, και την επι τηι κιβωτωι σοφην και αποῤρητον οικονομιαν.
Γεγεννηται τοινυν Νωε δια Λαμεχ, ουχι του προπεφονευκοτος ανδρα και νεανισκον,
αλλ' εξ ομωνυμου του δια Σηθ. Ἀνεφυ δε και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος εξ
Ἰσραηλ, αγιου μεν δια τους πατερας· εξ ομοτροπουντος δε λαου του Λαμεχ και
ομογνωμονουντος τωι φονευτηι· ομωνυμου τε ηδη καθο φονευτηι. Ειρηται δε που
προς Ἰουδαιους· Τινα των προφητων ουκ απεκτειναν οι πατερες υμων; Και παρα
Χριστου· Και υμεις αναπληρωσατε το μετρον των πατερων υμων. Και μην και δια
φωνης Ἡσαΐου φησιν· Ὅταν τας χειρας εκτεινητε προς με, αποστρεψω τους
οφθαλμους μου αφ' υμων· και εαν πληθυνητε την δεησιν, ουκ εισακουσομαι υμων·
αι γαρ χειρες υμων αιματος πληρεις. Και ενδεκατος μεν εξ Ἀδαμ ο Νωε· Χριστος δε
δη παλιν ως εν εσχατωι τε και ενδεκατωι καιρωι γεγεννηται κατα σαρκα, και της εφ'
ημιν οικονομιας αρχεται. Τουτο δ' αν μαθοις ωδε τε εχειν και αληθες, οτι παντη τε
και παντως ερεις, απο γε των ιερων Γραμματων αναπεπεισμενος. Ὁ γαρ τοι τους
εργατας εις τον αμπελωνα μισθουμενος εν ωραι τηι ενδεκατηι προσπεφωνηκε τισιν·
ουτοι δ' αν ειεν οι εξ εθνων, Τι εστηκατε ωδε ολην την ημεραν αργοι; Των δε
αναφανδον ειρηκοτων, οτι Ουδεις ημας εμισθωσατο· κεκληκε γαρ ουδεις προ της
του Σωτηρος ημων επιδημιας εις θεογνωσιαν τα εθνη· χρηστως και φιλοικτιρμονως,
Ὑπαγετε και υμεις, φησιν, εις τον αμπελωνα, και ο εαν ηι δικαιον, δωσω υμιν. Και ο
δια Μωσεως νομος την του προβατου σφαγην αναμεσον των εσπερινων, προς
εσπεραν τε και υπο λυχνους ηδη τελεισθαι προστεταχεν. Οιονει γαρ πως επ' αυταις
ηδη δυσμαις ηκοντος του καιρου, μονονουχι δε και συστελλομενου λοιπον του
παροντος αιωνος, γεγονεν ανθρωπος ο Μονογενης του Θεου Λογος, και την υπερ
παντων ανετλη σφαγην, ποινης και δικης ελευθερων, και παντος του τοιουδε
δειματος απωτατω τιθεις τους πεπιστευκοτας. Αυτος γαρ εστιν ο κατα αληθειαν
Νωε, τουτεστιν, η δικαιοσυνη και η αναπαυσις· ερμηνευεται γαρ ωδε το ονομα.
∆εδικαιωμεθα γαρ, κατα τας Γραφας, ουκ εξ εργων δικαιοσυνης, ων εποιησαμεν
ημεις, αλλα κατα το πολυ αυτου ελεος. Γεγονε τοινυν ημιν τοις πεπιστευκοσι
δικαιοσυνη Χριστος, και μην και αναπαυσις, ειπερ εστιν αληθες. Ὡς μεμαλακισται
μεν αυτος δια τας ανομιας ημων, και δια τας αμαρτιας ημων παρεδοθη, και τωι
μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν. Και, Κυριος παρεδωκεν αυτον ταις αμαρτιαις ημων,
κατα την του προφητου φωνην. Χριστου ουν παθοντος υπερ ημων σαρκι, μακαριοι
και αξιοζηλωτοι 69.61 Και τι γαρ; ουχι των τοιωνδε μετακεκλημεθα, και των
ουρανιων χαρισματων κατατρυφωμεν, και καταπλουτουμεν την μεθεξιν, και το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

δυσαχθες της αμαρτιας αποβαλοντες φορτιον, ανιεμεθα λοιπον εις ευημεριαν
πνευματικην; Ἐκαλει γαρ ημας εις τουτο λεγων αυτος· ∆ευτε προς με, παντες οι
κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Ἄρατε τον ζυγον μου εφ' υμας,
και μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι, και ευρησετε αναπαυσιν
ταις ψυχαις υμων. Ὅτι γαρ εμελλεν αναπαυσαι ημας ο Χριστος, και ο αρχαγγελος
Γαβριηλ προανεφωνει τηι αγιαι Παρθενωι λεγων· Μη φοβου, Μαριαμ· ευρες γαρ χαριν
παρα τωι Θεωι· και ιδου συλληψηι εν γαστρι, και τεξεις υιον· και καλεσεις το ονομα
αυτου Ἰησουν· αυτος γαρ σωσει τον λαον αυτου απο των αμαρτιων αυτων. Και μην
και οι θεσπεσιοι προφηται την δ' αυτου γενησομενην αναπαυσιν προαναφωνειν
εσπουδαζον. Ὁ μεν γαρ εφασκε· Θαρσει, Σιων, μη παρεισθωσαν αι χειρες σου, Κυριος
ο Θεος σου εν σοι δυνατος, σωσει σε, και ανακαινιει σε εν τηι αγαπησει αυτου. Ἡσαΐας
δε αυ μονονουχι και εν οψει λοιπον εποιειτο λεγων· Ἰσχυσατε, χειρες ανειμεναι, και
γονατα παραλελυμενα, παρακαλεσατε, οι ολιγοψυχοι τηι διανοιαι, ισχυσατε, μη
φοβεισθε. Ἰδου ο Θεος ημων. Ἰδου Κυριος μετα ισχυος ερχεται, και ο βραχιων μετα
κυρειας. Ὡς ο ποιμην ποιμανει το ποιμνιον αυτου, και τωι βραχιονι αυτου συναξει
αρνας, και τας εν γαστρι εχουσας παρακαλεσει. Γεγονε τοινυν ημιν δικαιοσυνη τε
και αναπαυσις ο Χριστος· σεσωκε δε ημας και απο της γης ης κατηρασατο Κυριος ο
Θεος. Ταυτι γαρ ημιν επι Νωε προφητευων εφασκεν ο Λαμεχ. Ἔστι δε ουκ
αμφιλογον οτι της εν Ἀδαμ παραβασεως τα εγκληματα, λελυται παλιν εν Χριστωι.
Γεγονε γαρ υπερ ημων καταρα, κατα το γεγραμμενον, της αρχαιας αρας απαλλαττων
την γην. ∆ι' αυτου γαρ απαντα προς το εν αρχαις ανακεφαλαιουσθαι φαμεν τον
Πατερα και Θεον· Και τα μεν αρχαια παρηλθε, γεγονε δε τα παντα καινα, και ει τις εν
Χριστωι καινη κτισις. Ειπερ εστι δευτερος Ἀδαμ δι' υπακοης ανατρεπων το του
πρωτοπλαστου κατηγορημα· φημι δη την εν αρχαις παραιτησιν γεγενημενην
παρακοην. Ὧδε φρονειν εδοκει και τωι θεσπεσιωι Παυλωι. Γραφει γαρ ουτως· Ὥσπερ
γαρ δια της παρακοης του ενος ανθρωπου αμαρτωλοι κατεσταθησαν, ουτω και δια
της υπακοης του ενος, δικαιοι κατασταθησονται πολλοι. Γεγονε δε ο Χριστος
υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου. Ὥσπερ ουν επαρατος ην η γη
δια την εν αρχαις παραβασιν εν Ἀδαμ, ουτω γεγονεν ευλογημενη δια την υπακοην
του Χριστου. Ἐλυτρωσατο δε και ετερως ημας απο της γης επαρατου γεγενημενης.
Καινους γαρ ουρανους, και καινην γην, κατα τα επαγγελματα αυτου, προσδοκωμεν,
καθα και ο σοφος του Σωτηρος ειρηκε μαθητης. Ἐνεκαινισε δε ημιν και την εις τα
ανω τε και εις 69.64 ουρανους αναφοιτησιν· και προδρομος υπερ ημων εις την αγιαν
εισεφρησε γην· ην κληρονομησειν εφασκε τους πραεις, τουτεστι, τους τοις
ευαγγελικοις μαθημασιν εις πραοτητα παιδαγωγουμενους. Ειπερ ο μεν νομος,
οφθαλμον αντι οφθαλμου, και οδοντα αντι οδοντος, τραυμα τε αντι τραυματος,
αντεπαγεσθαι δειν τοις αδικουσιν εκελευσεν. Ἡμιν δε Χριστος, Τωι παιοντι σε, φησιν,
εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την αλλην. Νωε τοινυν γεγονεν
ενδεκατος εξ Ἀδαμ δια τε Σηθ και Ἐνως, Ὃς ηλπισεν επικαλεισθαι το ονομα Κυριου
του Θεου αυτου, δια πλειστην οσιοτητα και θεοφιλη πολιτειαν. Γενεαλογειται δε και
ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος παρα των αγιων ευαγγελιστων εξ Ἀδαμ, και μεχρις
αυτου του Ἰωσηφ δια παντος, ως επος ειπειν, αγιου, του της γενεαλογιας ηκοντος
λογου. εʹ. Ἀλλα φερε, λεγωμεν τον οιονει φυρμον και την εις αλληλα γενομενην
αναχυσιν των γενεων, του τε αγιου φημι, και του μη τοιουδε, τουτεστι, του βεβηλου
και μυσαρωτατου. Ὅνπερ γαρ τροπον οι εξ Ἐνως γεγονοτες του επικλην Θεου, ταις
των ανθρωπων επεμαινοντο θυγατρασιν, ου γεγονοτος ετεροτροποι τε ησαν ευθυς,
και τοις εκεινων ηθεσι τε και νομοις διαβιουν ηιρημενοι, την εις παν οτιουν των
εκτοπων κατηῤρωστουν αποφθοραν· ουτως και οι εξ αιματος του Ἰσραηλ, εως μεν
ησαν αγιοπρεπους πολιτειας εργαται, και προγονικης ευσεβειας αριστοι μιμηται,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

παντα μεν απεσπουδαζον φαυλοτητος τροπον, απαραποιητα τε παντελως ως εν γε
δη σφισιν αυτοις, της ευκλεους πολιτειας τετηρηκασι τα αυχηματα. Ἐπειδη δε τοις
ομοροις εθνεσιν ενεπλεκοντο, καιτοι διαβεβληκοτος το χρημα του νομου
αναπιμπλαμενοι παραχρημα της ενουσης αυτοις βδελυριας, ευπαροιστοι τε και
ελαφροι λιαν, και τι γαρ ουχι των ανωτατω κακων νοσουντες ηλισκοντο; Και τογε
παραδοξοτερον. Τα μεν γαρ εθνη τηι κτισει καιτοι λελατρευκοτα παρα τον κτιστην,
και ποιητην, και εις πολυθεον πλανην απονενευκοτα τηι προς τουτο γνησιοτητι, τας
των δαιμονων αγελας ετιμων. Ὁ δε ανωθεν τε και εκ πατερων αγιος Ἰσραηλ, εν
ολιγωι παντελως εποιειτο λογωι την αποστασιν. Τοιγαρτοι Θεος δια φωνης αγιας
φησι προς αυτους· Ἀπελθετε εις νησους Χετιειμ, και ιδετε, και εις Κηδαρ
αποστειλατε, και νοησατε σφοδρα, και ιδετε ει γεγονε τοιαυτα, ει αλλαξονται εθνη
θεους αυτων, και ουτοι ουκ εισι θεοι. Ὁ δε λαος μου ηλλαξατο την δοξαν αυτων, εξ
ης ουκ ωφεληθησονται. Ἐξεστη ο ουρανος επι τουτωι, και εφριξεν η γη επι πλειον
σφοδρα, λεγει Κυριος· οτι δυο και πονηρα εποιησεν ο λαος μου· εμε εγκατελιπον
πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις λακκους συντετριμμενους, οι ου
δυνησονται υδωρ συνεχειν. Και παλιν· Ὅτι κατα αριθμον πολεων σου, ησαν θεοι
σου, Ἰουδα, και κατα αριθμον διοδων της Ἱερουσαλημ, εθυον τηι Βααλ· ινα τι λαλειτε
προς με; Παντες υμεις ηνομησατε, και παντες υμεις ησεβησατε εις εμε, λεγει Κυριος.
Κατυχοντο γαρ εις τουτο σκαιοτητος λογισμων, μαλλον δε και εγχειρηματων, ως
γυναιοις μεν επιμισγεσθαι πλανωμενοις ετι. Ἐπειδη δε ετικτον, καιτοι δεον ευθυς
της Ἰου 69.65 δαιων λατρειας εναποσημαινεσθαι τοις βρεφεσι τα γνωρισματα, την εν
ογδοηι περιτομην, και τας επι τουτων θυσιας, αναθημα τοις ακαθαρτοις δαιμοσι τα εκ
των ηγιασμενων απεφεροντο λαων. Και τουτο, οιμαι, εστι το δια φωνης προφητου
περι αυτων ειρημενον· Ὅτι τεκνα αλλοτρια εγεννηθησαν αυτοις. Συναφειαι
τοιγαρουν τηι προς το χειρον κατεφθαρμενου λοιπον του αγιου γενους, και οσον
ηκεν εις ποιοτητα και διαφοραν γνωμης τε και τροπου, και μην και εθων
συνενηνεγμενων εις εν του τε Ἰσραηλ, και των εθνων ολεθρον απαντων των οντων
επι της γης ο των ολων ∆ημιουργος εικοτως κατεψηφιζετο. Ἡμεροτητι δε τηι
εμφυτωι νικωμενος, ουκ ισοπαλη ταις αμαρτιαις αυτων εποιειτο την οργην. Ἵνα δε
μη εις απαν καταφθειρηται το επι γης γενος, την ως εν πιστει δικαιωσιν, και την δι'
υδατος εφεσιν προανεδειξε δια Νωε. Ταυτηιτοι γεγονεν ανθρωπος, και τοις
ανθρωποις συνανεστραφη ο Μονογενης, κατα το γεγραμμενον· ο αληθεστερος Νωε·
και δη και ως εν τυπωι της εν αρχαις εκεινης και διαβοητου κιβωτου, μονονουχι και
επηξατο την Ἐκκλησιαν· εις ην οι εισπεπηδηκοτες, τον επηρτημενον τωι κοσμωι
διαδιδρασκουσιν ολεθρον. Ουτω και ο θεσπεσιος Παυλος το επι τηι κιβωτωι
μυστηριον διερμηνευει λεγων· Πιστει χρηματισθεις Νωε, κατεσκευασε κιβωτον εις
σωτηριαν του οικου αυτου. Εις ην, ωσπερ και Πετρος φησιν, ολιγαι, τουτεστιν, οκτω
ψυχαι, διεσωθησαν δι' υδατος. Ὃ και αντιτυπον ημας νυν σωζει βαπτισμα, ου
σαρκος αποθεσις ρυπου, αλλα συνειδησεως αγαθης επερωτημα εις Θεον. Τινα δη ουν
αρα τροπον η κιβωτος διεπηγνυτο; Τριακοσιων πηχεων, φησι, ποιησεις το μηκος της
κιβωτου, και ευρος πεντηκοντα· υψος δε τριακοντα. Ἐπισυναγων ποιησεις την
κιβωτον, και εις πηχυν συντελεσεις αυτην ανωθεν. Ὅτι δε το Χριστου μυστηριον
υποσημηνειεν αν, ει και λιαν αμυδρως, η τοιαδε κατασκευη, παντι τωι σαφες αν
γενοιτο και μαλα ραιδιως, του θεσπεσιου Παυλου γραφοντος τοις εν πιστει
δεδικαιωμενοις, ως αδιαλειπτον περι αυτων ποιοιτο την προσευχην· Ἵνα εξισχυσωσι
καταλαβεσθαι συν πασι τοις αγιοις, τι το πλατος, και μηκος, και υψος, και βαθος,
γνωναι τε την υπερβαλλουσαν της γνωσεως αγαπην του Χριστου. ϛʹ. τις ουν αρα εστι
των της κιβωτου μετρων ο λογος; Της αγιας και ομοουσιου Τριαδος, ορθη και
απεξεσμενη δηλωσις, και της μιας Θεοτητος το αρτιως εχον, και το εις παν οτιουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

παντελειον. Τουτο γαρ ημιν ως εν γε δη τοις προκειμενοις αριθμοις υποδηλουμενον
κατιδοι τις αν, εκεινο διενθυμουμενος· ως εστιν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι, τους
την ανοπιν εχοντας ανακυκλησιν αριθμους, τελειοτητος ποιεισθαι συμβολον. Οιον
δε δη τι φημι· αρχομενη γαρ εκ πρωτης η εβδομας, εν Σαββατωι διαπεραινεται κατα
την εβδομην. Ειτα παλιν αριθμουμεν την εφεξης απο πρωτης αρχομενοι μεχρι παλιν
εβδομης. Ὁμοιως εις αριθμον ιοντες τον δεκα, παλιν εκ πρωτης της εφεξης δεκαδος
αρχομεθα· κατα τον ισον δε τουτον τροπον τε και λογον, συγκεισεται και ο τελειος
εκ τελειων αριθμος, 69.68 τουτεστι, ο εκατον εκ δεκαδων δεκα· και ανακυκλησιν
εχων και αναδρομην την εις μοναδα παλιν. Ὅπερ ουν εφην, τελειοτητος συμβολον
παρα γε τηι θειαι Γραφηι, πας αριθμος ανοπιν ωσπερ ιων μετα το εις περας ηκειν το
αυτωι πρεπον τε και ωρισμενον. Ὅρα τοινυν της αγιας Τριαδος το παντελειον ως εν
τρισι πηχεων εκατοντασι. Τουτο γαρ μηκος τηι κιβωτωι. Ὅτι δε εστι, ιν' ουτως
ειπωμεν, τελειοτης τελειοτητων η ως εν μοναδι Θεοτης, υπεμφηνειεν αν το ευρος,
ευ μαλα επι πηχεις ιον πεντηκοντα· τουτεστιν, ως εν εβδομασιν επτα
προσενηνεγμενης αυταις και μοναδος, δια το μιαν ειναι Θεοτητος φυσιν. Και αυτο δε
το υψος, ουχ ετεραν ημιν η ταυτην ωδινει την εννοιαν. Ἀποπεραινεται μεν γαρ εις
πηχεων δεκαδα τριτην· εις ενα δε δη τον υπερκειμενον τε και ανωτατω καταληγει
παλιν. Τριακοντα γαρ, φησι, πηχεων το υψος αυτης· και εις ενα πηχυν συντελεσεις
αυτην. Ευρυνομενη γαρ ωσπερ εις τρεις υποστασεων και μην και προσωπων ιδικων
διαφορας η αγια Τριας, εις μιαν Θεοτητος οιονει συστελλεται φυσιν. Ἕλληνες μεν
γαρ την εις πολυθεον πλανησιν τιμωσιν οδον. Ἡμεις δε Πατερα, και μην και Υιον
και αγιον Πνευμα καταλογιζομενοι τε και τιθεντες αληθως εν υποστασεσιν ιδικαις,
ενοτητι φυσεως στεφανουν ειθισμεθα. Και τηι της ουσιας ταυτοτητι συνεγειροντες
μονονουχι και εις ενα πηχυν την μακραν και ευρειαν, και μεν τοι και υψηλην,
συντελουμεν κιβωτον. Ἀνασωζει τοιγαρουν ημας εν πιστει Χριστος, και οια περ εις
κιβωτον εισοικιζεται την Ἐκκλησιαν, εν ηι γεγονοτες υπερνηξομεθα μεν του
θανατου το δειμα, διαδιδρασκομεν δε το συγκατακρινεσθαι τωι κοσμωι. Συνεσται γαρ
ημιν ο δικαιος Νωε, τουτεστι Χριστος. ζʹ. Ἄξιον δε οιμαι πολυπραγμονησαι λεπτως
τινες αν νοοιντο τυχον οι τωι Νωε συνεισθεοντες εις την κιβωτον, και την δια
πιστεως τε και υδατος σωτηριαν αποκερδαινοντες. Γεγραπται τοινυν, οτι Εισηλθε
Νωε εις την κιβωτον, και οι υιοι αυτου, και η γυνη αυτου, και αι γυναικες των υιων
αυτου μετ' αυτου. Συνεισκεκομικε δε τουτοις, και απο παντος ζωου και των
πετεινων, επτα μεν των καθαρων, ανα δυο δε των ακαθαρτων. Ἐδοκει γαρ ωδε
θεσμοθετειν τωι Θεωι. Ὀνοματα δε τοις υιοις αυτου, Σημ, Χαμ, Ἰαφεθ·διερμηνευεται
δε ο μεν Σημ, φυτευμα και τελειοις· θερμασια δε ο Χαμ, και πλατυσμος ο Ἰαφεθ.
Σεσωσμεθα γαρ εν Χριστωι δια πιστεως οι εξ ατελους ωσπερ πολιτειας της κατα
νομον εις την της ευαγγελικης παιδευσεως τελειοτητα, καθαπερ τινα μοσχια
πεφυτευμενοι λεπτα. Τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος ∆αβιδ τοις μεν των Ἰουδαιων λαοις
την εν Χριστωι δικαιωσιν ου προσιεμενοις επετιμα, λεγων· Ἠγαπησας κακιαν υπερ
αγαθοσυνην· αδικιαν υπερ το λαλησαι δικαιοσυνην· ηγαπησας παντα ρηματα
καταποντισμου, γλωσσαν δολιαν. ∆εδυσφημηκασιν γαρ ακαθεκτως εις τον Υιον. ∆ια
τουτο, φησιν, ο Θεος καθελει σε εις τελος· εκτιλαι σε και μεταναστευσαι σε απο
σχηνωματος σου, και το ριζωμα σου εκ γης ζωντων. Περι δε των ηγαπηκοτων την εν
69.69 Χριστωι δικαιωσιν και ζωην· Πεφυτευμενοι εν τωι οικωι Κυριου, εν ταις αυλαις
του Θεου ημων εξανθησουσιν. Ὅτι δε ου διχα του θειου πυρος και νοητου, και οιονει
της δια πνευματος θερμασιας ενηργηκεν εις ημας την παρ' εαυτου χαριν ο
Ἐμμανουηλ, πιστευσεται και ο θεσπεσιος Παυλος· Τωι πνευματι ζεοντας ορασθαι
θελων τους εν αγιασμωι κεκλημενους. Ουδεν δε ηττον ημας εμπεδοι και ο σοφος
Ἰωαννης λεγων· Ἐγω μεν βαπτιζω υμας εν υδατι εις μετανοιαν· ο δε οπισω μου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

ερχομενος ισχυροτερος μου εστιν· ου ουκ ειμι ικανος τα υποδηματα βαστασαι. Αυτος
υμας βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι. Ἀπεψυκται μεν γαρ η των Ἰουδαιων
αγαπη δια το Πληθυνθηναι την ανομιαν παρ' αυτοις, καθα γεγραπται. Θερμοι δε δη
λιαν και προς γε τουτο ημεις. Τοιγαρτοι φαμεν· Τι ημας χωρισει απο της αγαπης του
Χριστου; θλιψις, η στενοχωρια; η λιμος, η διωγμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η
μαχαιρα; Ουκουν των ζεοντων τωι πνευματι τυπος αν γενοιτο και μαλα σαφης ο Χαμ,
ος νοειται θερμασια. Ὅτι δε και εις πλατυσμον καρδιας απενενηγμεθα της εν νομωι
ζωης την θλιψιν εκβαινοντες, υπεμφηνειεν αν ο τριτος ημιν Ἰαφεθ, εις πλατυσμον
μετονομαζομενος. Ἰουδαιοις μεν γαρ προσεφωνει Θεος δια φωνης Ἡσαΐου·
Ἀκουσατε λογον Κυριου, ανδρες τεθλιμμενοι, και αρχοντες του λαου του εν
Ἱερουσαλημ· Και παλιν· Μαθετε ακουειν στενοχωρουμενοι. Ἐκβεβηκως δε ο Παυλος
την εν νομωι στενωσιν προσπεφωνηκε τισι των ηδη πεπιστευκοτων· Το στομα ημων
ανεωιγε προς υμας, Κορινθιοι. Ἡ καρδια ημων πεπλατυται· ου στενοχωρεισθε εν
ημιν. Στενοχωρεισθε δε εν τοις σπλαγχνοις υμων. Την δε αυτην αντιμισθιαν, ως
τεκνοις λεγω, πλατυνθητε και υμεις. Μη γινεσθε ετεροζυγουντες απιστοις.
Ἠκολουθουν γαρ ετι τοις Ἰουδαιων ενταλμασι, και ανονητοις εικαιοβουλιαις.
Ψαλλει δε που και ο ∆αβιδ προς τον των ολων Σωτηρα Χριστον, ως εκ προσωπου του
νεου λαου και εν Χριστωι· Ὁδον εντολων σου εδραμον, οταν επλατυνας την καρδιαν
μου. Πεπλατυται γαρ ημων ο νους εις σοφιαν, ενηυλισμενου τε και ωικηκοτος εν ταις
απαντων ψυχαις δια πνευματος του Ἐμμανουηλ. Τοιοιδε μεν ουν οι εν Χριστωι δια
πιστεως. ηʹ. Ὅτι δε πλειστη μεν η των εν πιστει δεδικαιωμενων καθαρωτατη πληθυς,
μειων γε μην η εξ Ἰουδαιων, αναμαθοι τις αν εντευθεν αμογητι. Ἑπτα μεν γαρ εν τηι
κιβωτωι τα εκ των καθαρων εισκεκομικε ζωων, ανα δυο δε αυ τα εκ των ακαθαρτων·
τουτεστι, των κυριοκτονων Ἰουδαιων. Σεσωσται γαρ το καταλειμμα, κατα την του
προφητου φωνην. Πλην οτι κατα καιρους απανιστασθαι τε και αποφοιταιν της
πιστεως εμελλον τινες των εξ αιματος Ἰσραηλ, υπετυπου παλιν. Ἀπεστειλε γαρ,
φησιν, εκ της κιβωτου τον κορακα ιδειν ει κεκοπακε το υδωρ· ο δε ουχ υπεστρεψεν.
Ἐνεπνιγη δε, οιμαι, τοις υδασιν, ερεισμα τε και στασιν ουχ ευρηκως. Ουκουν το 69.72
της πιστεως απολισθησαι του Χριστου και απονοσφιζεσθαι, παντως προξενον
απωλειας. Ουτω και ο μακαριος Παυλος τοις μετα την πιστιν εν νομωι τελειουμενοις,
ηγουν οιηθεισιν εσεσθαι τελειοις, Κατηργηθητε, φησιν, απο Χριστου, οιτινες εν
νομωι δικαιουσθε, της χαριτος εξεπεσατε· ημεις γαρ πνευματι εκ πιστεως ελπιδα
δικαιοσυνης απεκδεχομεθα. Ἄθρει δε οπως εκ των ακαθαρτων πτηνων ο κοραξ
αποστατης. Ἦσαν γαρ εξ Ἰουδαιων οι μετα την εν Χριστωι δικαιωσιν ανοπιν ιοντες
επι τας του νομου σκιας. Και περι αυτων, οιμαι που, και ο σοφος Ἰωαννης γραφει· Ἐξ
ημων εξηλθον, αλλ' ουκ ησαν εξ ημων· ει γαρ ησαν εξ ημων, μεμενηκεσαν αν μεθ'
ημων. Λεγοντος δε και του Πνευματος εναργως, οτι Ἐν υστεροις καιροις
αποστησονται τινες της πιστεως, προσεχοντες πνευμασι πλανοις, ορα και τουδε
σαφη τυπον δια Νωε γεγενημενον. Ἀπεστειλε μεν γαρ πρωτην τε και δευτεραν
περιστεραν κατασκεψομενας, ωσπερ ει εν υφιζησει γεγονεν ο κατακλυσμος. Αι δε
υπενοστησαν ως εις καλιαν εις την κιβωτον, και τι καρφος εχουσης μιας εν τωι
στοματι αυτης, καθα γεγραπται, θαλος δε τουτο ελαιας ην. Ἀποστελλονται μεν γαρ
οι αγιοι παρα Χριστου κατασκεψομενοι τε τον κοσμον, και τους εν αυτωι.
Ὑπονοστουσι δε ωσπερ λαλουντες ειρηνην. Τουτι γαρ οιμαι πλαγιως υποδηλουν το
εν στοματι κεισθαι της περιστερας τον της ελαιας θαλον. Συμβολον γαρ ειρηνης αει
πως εστι το φυτον. Φιλοθεοι μεν ουν οι πιστει κεκαθαρμενοι, και ως εν πραοτητι
πολιτειας ευαγγελικης, απολεκτοι τωι Θεωι. Πλην, οτι και εξ αυτων αποστησονται
τινες εν εσχατοις καιροις, καθαπερ εφην αρτιως, εμφηνειεν αν ο τυπος. Τριτη γαρ
και τελευταια πεμπεται περιστερα, και ουκ εμελετα την υποστροφην. Ἀπομεμενηκε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

γαρ. Ὑπολοφησαντος δε του κατακλυσμου, κεκαθικεν η κιβωτος επι τα ορη Ἀραρατ,
α διερμηνευεται μαρτυρια καταβασεως. Ὑψηλοι γαρ ωσπερ και οιονει πως εν ορεσι
δια το της ευαγγελικης πολιτειας υπερανεστηκος, οι εν Χριστωι δια πιστεως, τον
ανωθεν και εξ ουρανου καταβεβηκοτα Θεον Λογον, τοις απανταχη κηρυττοντες, οις
και αυτος επεφωνει Θεος δια προφητου φωνης· Γινεσθε μοι μαρτυρες, και εγω
μαρτυς, λεγει Κυριος ο Θεος· και ο παις ον εξελεξαμην. Ἀνωτερω δη ουν της εν
κοσμωι χθαμαλοτητος των εν Χριστωι τα αυχηματα. θʹ. Γεγονε δε οτι και Ἀρχιερευς
εφ' ημας ο Ἐμμανουηλ, δι' ου και την προσαγωγην εσχηκαμεν προς τον Πατερα και
Θεον, και ανεκαινισθημεν προς το εν αρχαις, λελυμενης της αρας, της επι τωι
πρωτοπλαστωι φημι, ορα δη τοις εφεξης γεγραμμενοις εμβαλειν. Ἐπειδη γαρ
εξηρανθη, φησιν, η γη, εξηλθεν ο Νωε της κιβωτου, και παντες οι συν αυτωι. Και
ωικοδομησε, φησι, θυσιαστηριον τωι Θεωι, και ελαβεν απο παντων των κτηνων των
καθαρων, και απο παντων των πετεινων των καθαρων, και ανηνεγκεν
ολοκαρπωσεις επι το θυσιαστηριον. Και ωσφρανθη ο Θεος οσμην ευωδιας. Και ειπε
Κυριος ο Θεος διανοηθεις· Ου προσθησω ετι καταρασασθαι την 69.73 γην δια τα εργα
των ανθρωπων. Και μεθ' ετερα παλιν· Και ευλογησε Κυριος ο Θεος τον Νωε, και τους
υιους αυτου, και ειπεν αυτοις· Αυξανεσθε και πληθυνεσθε, και πληρωσατε την γην,
και κατακυριευσατε αυτης, και ο φοβος υμων, και ο τρομος εσται επι πασι τοις
θηριοις, και επι πασι τοις κτηνεσι της γης, και επι παντα τα ορνεα του ουρανου, και
επι παντα τα κινουμενα επι της γης, και επι παντας τους ιχθυας της θαλασσης· υπο
χειρας υμιν δεδωκα. Ουκουν οτε γεγονεν ημων αρχιερευς ο Χριστος, και
προσεκομισθημεν δι' αυτου νοητως εις οσμην ευωδιας τωι Θεωι και Πατρι, τοτε και
ευμενειας της παρ' αυτου πλουσιως ηξιωμεθα, και βεβαιαν εσχηκαμεν την υποθεσιν,
του μηκετι καθ' ημων ισχυσαι τον θανατον. Λελυται και τα εξ οργης, οιχεται δε ποι
και τα εκ της αρχαιας αρας εκεινης. Ηυλογημεθα γαρ εν Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου
τωι Θεωι Πατρι η δοξα, συν τωι αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
Περι της γυμνωσεως του Νωε και του Χαμ. αʹ. Συμπεπερασμενων απαντων των επι
τηι κιβωτωι, και παρωιχηκοτος μεν του κατακλυσμου, γηπονουντος δε ηδη του Νωε,
τινα δη αρα τα εν αυτωι πεπραγμενα παρα του Χαμ, πολυπραγμονησει παλιν ημιν ο
λογος. Ἀναπεισει γαρ δη τους οιπερ αν ελοιντο διαβιουν εννομως της εις τους
πατερας αιδους ουδεν το παραπαν ηγεισθαι ισοστατουν, και παραιτεισθαι σαφως ως
τι των σφαλερωτατων το κατα τι γουν ολως επιμειδιαιν αυτοις, καν ει του πρεποντος
εξω φεροιντο βραχυ ταις της φυσεως ασθενειαις υπενηνεγμενοι. Ὅτι γαρ σεπτον αει
πως εστι των γονεων το χρημα, και αυτος ο θειος ημας εκπαιδευει νομος·
προεπιταξας γαρ δειν εξ ολης ψυχης και καρδιας τον ενα τε και φυσει Θεον αγαπαιν,
Τιμα, φησι, τον πατερα σου, και μητερα σου, ινα ευ σοι γενηται, και εσηι μακροβιος
επι της γης. Ἐν εικονι γαρ ωσπερ και εν μιμησει Θεου καταλογισθειεν αν οι
γεγεννηκοτες. Μνησθητι γαρ, φησιν, οτι δι' αυτων εγεννηθης. Ταυτηι τοι παλιν
φησιν, Ὀφθαλμον καταγελωντα πατρος, και ατιμαζοντα γηρας μητερος, εκκοψαισαν
αυτον κορακες εκ των φαραγγων. Ὅτι τοινυν και εν αραι και δικηι το μη δειν οιεσθαι
τιμαιν πατερας, και μην και αιδους απασης αξιουν, και δια γε του Χαμ αναμαθοι τις
αν και λιαν ευκολως. Ἦσαν γαρ, φησιν, οι υιοι Νωε οι εξελθοντες εκ της κιβωτου,
Σημ, Χαμ, Ἰαφεθ. Χαμ δε ην πατηρ Χανααν. Τρεις ουτοι εισιν οι υιοι Νωε. Ἀπο
τουτων διεσπαρησαν επι πασαν την γην. Και ηρξατο Νωε ανθρωπος γεωργος γης,
και εφυτευσεν αμπελωνα, και επιεν εκ του οινου, και εμεθυσθη, και εγυμνωθη εν τωι
οικωι αυτου· και ειδε Χαμ ο πατηρ Χανααν την γυμνωσιν του πατρος αυτου, και
εξελθων επηγγειλε τοις αδελφοις αυτου εξω. Και λαβοντες Σημ και Ἰαφεθ το
ιματιον, επεθεντο επι τα δυο νωτα αυτων, και επορευθησαν οπισθοφανως, και
συνεκαλυψαν την γυμνωσιν του πατρος αυτων, και το προσωπον αυτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

οπισθοφανες, και την 69.76 γυμνωσιν του πατρος ουκ ειδον. Ἐξενηψε δε Νωε απο
του οινου, και εγνω οσα εποιησεν αυτωι ο υιος αυτου ο νεωτερος, και ειπεν·
Ἐπικαταρατος Χανααν, παις οικετης εσται τοις αδελφοις αυτου, και ειπεν·
Ευλογητος Κυριος ο Θεος Σημ, και εσται Χανααν παις αυτου. Πλατυναι ο Θεος τωι
Ἰαφεθ, και κατοικησατω εν τοις σκηνωμασι Σημ, και γενηθητω Χανααν παις αυτου.
Νωε μεν γαρ αμπελωνα πεφυτευκως, των οικειων ενεφορειτο πονων, και κατοινος
μεν ασυνηθως ην. Ἀδοκητον δε φιλοινιας εγκλημα, την ανεθελητον υπομεινας
γυμνωσιν, οικοι τε και αποπτος ην τοις πολλοις. Ὁ δε τας φρενας ουκ ασφαλης, φημι
δη τον Χαμ, της θεας το απρεπες ανοσιου γελωτος εποιειτο προφασιν· καιτοι
καταμφιασαι δε, μονονουχι δε και επαμυναι τωι φυσαντι, μεθηι πλεονεκτουμενωι, και
τοις εξ οινου πταισμασιν υπενηνεγμενωι. Ἀλλα παρεις τα τοιαδε, και της εις τον
φυσαντα τιμης ου μετριως ολιγωρων, προξενειν επειγεται τοις αλλοις την θεαν, και
σκηνην οια τινα προσθεις τον πρεσβυτην, γελαιν αναπειθει τους αδελφους. Οιδε
ησαν αμεινους της εν αυτωι δυσβουλιας· κατασοφιζομενοι δε το συμβεβηκος, και της
θεας το ακαλλες τοις περιβλημασιν αφανιζοντες, ανοπιν εβαδιζον. Ἐδοκει γαρ
ευσεβειν αυτοις, και μηρους αιδεισθαι πατρος, δι' ων και γεγονασιν. Ἐπει δε
διεγηγερμενος εν αισθησει του πραγματος γεγονεν ο πατηρ, επαραται μεν ευθυς τον
του πρεποντος, και της εις αυτον αιδους ηφειδηκοτα παραλογως, και ζυγον αυτωι
τον οικετικον επετιθει δικαιως, Χανααν ονομαζων δια τους εξ αυτου Χαναναιους, οι
και της δικης αυτωι συμμεθεξειν εμελλον. Παγγενη γαρ εκολαζετο. Ευλογηκε δε τους
τιμησαντας. βʹ. Ἐμφηνειε δ' αν αινιγματωδως και τοδε δη παλιν το επι τοις
Ἰουδαιοις μυστηριον. Τρεις μεν γαρ οι παντες γεγονασι λαοι, ο τε εν πρωτωι καιρωι
καθαπερ και ο Σημ, και μην και ο δια μεσου κατα τον επαρατον Χαμ, και ο τριτος ο
λοισθος νοοιτο δ' αν ως εν τελευταιοις Ἰαφεθ, ος ερμηνευεται πλατυσμος. Ἐπειδη δε
ημιν απεκαλυψεν ο Θεος και Πατηρ τον ιδιον Υιον, ος δια μηρων σημαινεται, και
οσον ηκεν ειπειν εις το νοητον της θεοτητος καλλος, ασχημονα τε και ατερπη δια το
ανθρωπινον· Ουδε γαρ ειχεν ειδος, ουδε καλλος, κατα την του προφητου φωνην·
τοτε δη τοτε, καθα και αυτη των πραγματων επιμαρτυρησειεν αν η εκβασις, ο μεν
πρωτος τε και λοισθος λαος, τουτεστιν, οι εν αρχηι και πρωτοι πιστευσαντες, και μην
και ο κληθησαμενος εν εσχατοις, δεδυσωπηνται τον Ἐμμανουηλ. Ευλογηνται δε δι'
αυτου παρα του Θεου και Πατρος. Ὁ δε γε τοιν δυοιν μεταξυ γεγονως, καταμειδιασας
ωσπερ Χριστου δια το της ανθρωποτητος ακαλλες, και τον εκ Θεου πεφηνοτα Υιον
κατα πολλους ατιμασας τροπους, εν τωι της δουλειας απομεμενηκε τροπωι, και της
των πατερων ελευθεριας απωλισθεν. Ὅτι δε εμελλον οι εν εσχατοις καιροις εκ των
Ἰουδαιων πιστευσαντες των πρωτων εσεσθαι κοινωνοι μονονουχι και ομεστιοι· ατε
δη και εις μιαν συνενεχθεντες πολιν, ηγουν αυλην η εστιαν, τουτεστι την
Ἐκκλησιαν, υπεφηνεν ειπων, Πλατυναι ο Θεος τωι Ἰαφεθ, τουτ 69.77 εστι, τωι τριτωι
και εν εσχατοις· τριτος γαρ ο Ἰαφεθ· και κατοικησατω εν τοις σκηνωμασι του Σημ,
τουτεστι, του πρωτου· και γενηθητω Χανααν παις αυτων· τουτο, οιμαι, εστιν οπερ
εφη Χριστος τοις Ἰουδαιων δημοις· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι πας ο ποιων την
αμαρτιαν, δουλος εστι της αμαρτιας. Ὁ δε δουλος ου μενει εν τηι οικιαι εις τον αιωνα,
ο υιος μενει εις τον αιωνα· εαν ουν ο υιος υμας ελευθερωσηι, ελευθεροι εσεσθε.
Καταμειδιασαντες γαρ οι ταλανες Ἰουδαιοι της του Σωτηρος ημων οικονομιας, και
την αποκαλυψιν αυτου την παρα του Θεου και Πατρος εις ημας γενομενην ου
τετιμηκοτες, εν τωι της δουλειας μεμενηκασι πνευματι. Περι του πυργου και της
αυτου κατασκευης. Ἐλελοιπει μεν ουδεν τηι ανθρωπειαι φυσει προς το ευ ειναι και
ευημερειν. Πληρη γαρ αυτην απετελει και παντος επιμεστον αγαθου ο των ολων
Ποιητης. Ὑπενηνεκται δε προς το μειον η πριν μεγαλη ζημιουμενη κατα βραχυ, τα
δι' ων ην εικος ορασθαι σεπτην, και αρτιως εχουσαν εις το λιαν επιπρεπες. Οιον φερε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

ειπειν, απημποληκε μεν το αφθαρτον εν Ἀδαμ. Ειρηται γαρ προς αυτον, Γη ει, και εις
γην απελευσηι. Ἐστερηται δε μετα τουτο του πνευματος. Ἐπειδη γαρ μονα φρονειν
εθελοντας τα σαρκος ανοσια τε και μυσαρωτατα παθη τους επι γης εωρα Θεος, Ου μη
καταμεινηι το πνευμα μου, φησιν, εν τοις ανθρωποις τουτοις, δια το ειναι αυτους
σαρκας. Ἀλλ' ιδου δη τι και ετερον υπομενει παλιν. Ἐπ' ανοσιοις γαρ σκεμμασι και
αποπληκτοις εικαιοβουλειαις κατεγνωσμενοι τινες εις ετεροιαν αυτην και
ασυμφωνον εκκομιζουσι γλωσσαν. Ἦν μεν γαρ, φησι, πασα η γη χειλος εν, και φωνη
μια πασι. Και εγενετο εν τωι κινησαι αυτους απο ανατολων, ευρον πεδιον εν γηι
Σενααρ, και κατυκησαν εκει, και ειπεν ανθρωπος τωι πλησιον· ∆ευτε, πλινθευσωμεν
πλινθους, και οπτησωμεν αυτας πυρι. Και εγενετο αυτοις η πλινθος εις λιθον· και
ασφαλτος ην αυτοις ο πιλος. Και ειπαν, ∆ευτε, οικοδομησωμεν εαυτοις πολιν και
πυργον, ου η κεφαλη εσται εως του ουρανου, και ποιησωμεν εαυτοις ονομα προ του
διασπαρηναι επι πασαν την γην. Ειτα κατεισιν ο Θεος, ουτω γαρ εφη το Γραμμα το
ιερον, και συγχει μεν αυτων τας γλωσσας, κατασκεδαννυσι δε και εις πασαν αυτους
την γην. Ἐπετιμα μεν γαρ τοις επιχειρημασιν ο των ολων Θεος, ου δεδιε δε το
συμπερασμα· ως δε υπεροπτον τι βεβουλευμενους, ημεροτητι τηι εμφυτωι χρωμενος,
υποπαυει των εγχειρηματων τηι πολυγλωσσιαι· σημαινων οτι τας υπερ ανθρωπον
σκεψεις, και ει φεροιντο πως δια των αμηχανων, ουκ ανεπιπληκτους εαι. Αυτας δε
συγχει τας γλωσσας, τα γαρ τοι μονης της του ∆ημιουργου δεομενα τεχνης, και μεν
τοι και εξουσιας, αρμοσειεν αν ουχ ετερωι τωι ποθεν, αλλ' αυτωι δη και μονωι.
Γλωσσης δε μεταπλασμον, και το εξευρυνεσθαι λογον εις ηχω την διαφορον,
αναθειη τις αν εικοτως τωι γε αληθως μονωι τε και κατα φυσιν ∆ημιουργωι.
Ἀμοιρησειε δ' αν ουτι που το γεγονος, του σφοδρα εικοτως διαγελασθαι δειν. 69.80
Ὑπειληφασι γαρ, ουκ οιδ' οπως, παντη τε και παντως ισχυσειν και αχρις αν αυτων
ουρανων τον εκ πλινθου τε και γης αναδειμασθαι πυργον. Ειεν δ' αν εις τυπον, οιμαι
που, και αυτοι δη παλιν της Ἰουδαιων ασυνεσιας, ευρησειν υπειληφοτων την προς
Θεον οικειοτητα· μονονουχι δε και αυτην την εις τα ανω πορειαν, ου δια γε του δραιν
ελεσθαι τυχον τα αυτωι δοκουντα και φιλα, ουτε μην δια πιστεως της εις Χριστον,
αλλ' ωσπερ τινα πυργον εξανισταντων, αμαθως το επι γυμνηι και μονηι τηι των
πατερων ευκλειαι φρονησαι τα υψηλα. Ἄνω τε γαρ και κατω τον Ἀβρααμ
ονομαζοντες, και γηΐνοις αυχημασι την ιδιαν ωσπερ οικοδομουντες δοξαν, αει πως
κατεγινωσκοντο. Ἀλλ' επετιμα μεν τοις τον πυργον τεκταινομενοις ο Θεος, και εις
πολλας αυτους κατεμεριζε γλωσσας. Προαναφωνησιν δε ωσπερ τινα γενεσθαι
φαμεν, το επ' εκεινοις τοτε, των τοις Ἰουδαιοις συμβεβηκοτων. Φρονουντας γαρ
λιαν τα υψηλα, και δι' ων ηκιστα χρη την εις τα ανω ζητουντας πορειαν,
κατεσκεδασεν εις πολυγλωσσιαν, τουτεστιν, εις παντα τα εθνη. ∆ιεσπαρησαν γαρ
χωρας τε της σφων και πολεως, και οικων απηλαμενοι, και γεγονασι πλανηται εν
τοις εθνεσι, κατα την Προφητου φωνην. Ἀλλ' εν Χριστωι το πολυγλωσσον, σημειον
ην αγαθον. Συνηγμενων γαρ των μαθητων κατα την ημεραν της Πεντηκοστης εις
οικον ενα· Ἐγενετο, φησιν, εκ του ουρανου αφνω ηχος, ωσπερ φερομενης πνοης
βιαιας, και επληρωσεν ολον τον οικον ου ησαν καθημενοι. Και ωφθησαν αυτοις
διαμεριζομεναι γλωσσαι ωσει πυρος, εκαθισε τε εφ' ενα εκαστον αυτων, και
επλησθησαν απαντες Πνευματος αγιου, και ηρξαντο λαλειν ετεραις γλωσσαις,
καθως το Πνευμα εδιδου αυτοις αποφθεγγεσθαι. Τι δε δη και ελαλουν; χορηγουντος
του Πνευματος την εις τα ανω πορειαν, την εις ουρανους αναβασιν εν Χριστωι δια
πιστεως, την απαντων των κατα την οικουμενην γλωσσων, ητοι λαων η εθνων εις
ενοτητα συνδρομην εν Πνευματι. Ἐξωμολογειτο γαρ απασα γλωσσα βροτων τωι
Χριστωι, και τα αυτου ελαλει μυστηρια. Ουκουν επι μεν του πυργου σκεδασμου και
αποδρομης της εις παντα τα εθνη, σημειον ην η πολυγλωσσια· επι δε του Χριστου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

της εις ενοτητα δια Πνευματος συνδρομης, και της εις τα ανω πορειας. Γεγονε γαρ
ημιν ο Χριστος, πυργος ισχυος, κατα την του Ψαλλοντος φωνην, εις την ανω
διακομιζων πολιν, και τοις των αγιων αγγελων συναπτων χοροις τους επι της γης.
Περι του Ἀβρααμ και του Μελχισεδεκ. αʹ. Νομον μεν εις βοηθειαν δεδωκεν ο των
ολων Θεος· γεγραπται γαρ ωδι. Πλην οτι παιδοκομει μεν ο νομος, τελειοι δε λοιπον
το Χριστου μυστηριον, χαλεπον ουδεν εξ αυτων ημας καταθρειν των ιερων
Γραμματων, την επι τωιδε πιστιν ερανιζομενους ευ μαλα, και τα αληθη συλλεγοντας·
αποχρη δε, οιμαι, και ο θεσπεσιος λεγων Παυλος περι ταιν δυοιν διαθηκαιν·
Ἀθετησις μεν γαρ γινεται προαγουσης εντολης δια το αυτης ασθενες και ανωφελες.
Ουδεν γαρ ετελειωσεν ο νομος· επεισαγωγη δε κρειττονος 69.81 ελπιδος, δι' ης
εγγιζομεν τωι Θεωι. Ουκουν ιοι μεν τις και μαλα ραιδιως εις οικειοτητα την ως προς
Θεον, ου δια γε της πρωτης και Μωσαικης εντολης· δια της λεγομενης δε επεισηχθαι
ελπιδος, ην ταις εις το αμεινον ψηφοις στεφανουν εδοκει τωι μυσταγωγωι προς
αληθειαν βλεποντι. Ἠθετησθαι δε σαφως τα εν νομωι φησι, και της προαγουσης
εντολης το μηδεν δυνασθαι τελειουν καθοριζων, επιστελλει Ἑβραιοις· Ει γαρ η
πρωτη εκεινη ην αμεμπτος, ουκ αν δευτερας εζητειτο τοπος. Μεμφομενος γαρ αυτηι
λεγει· Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και συντελεσω επι τον οικον Ἰσραηλ, και
επι τον οικον Ἰουδα διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις
πατρασιν αυτων εν ημεραι επιλαβομενου μου της χειρος αυτων, εξαγαγειν αυτους εκ
γης Αιγυπτου· οτι αυτοι ουκ ενεμειναν εν τηι διαθηκηι μου, καγω ημελησα αυτων,
λεγει Κυριος. Ὅτι αυτη η διαθηκη ην διαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ μετα τας ημερας
εκεινας, λεγει Κυριος· διδους νομους μου εις την διανοιαν αυτων, και επι καρδιας
αυτων επιγραψω αυτους· και εσομαι αυτοις εις Θεον, και αυτοι εσονται μοι εις λαον.
Και ου μη διδαξουσιν εκαστος τον πλησιον αυτου, και εκαστος τον αδελφον αυτου,
λεγοντες· Γνωθι τον Κυριον· οτι παντες ειδησουσι με απο μικρου εως μεγαλου
αυτων, οτι ιλεως εσομαι ταις αμαρτιαις αυτων, και των ανομιων αυτων ου μη
μνησθω ετι. Ἐπιφερει δε τουτοις ευθυς· Ἐν δε τωι λεγειν καινην, πεπαλαιωκε την
πρωτην· το δε παλαιουμενον και γηρασκον, εγγυς αφανισμου. Ουκουν ασθενης ο
νομος, και πολυ το αδρανες εχον οραται λοιπον προς γε το δυνασθαι φημι τελειουν
εις αγιασμον. Ὅτι δε αμεινων η εν Χριστωι δικαιωσις και η λατρεια, Θεου
διακεκραγοτος ακουσηι σαφως δια προφητων φωνης, τοις την εννομον τετιμηκοσι
λατρειαν, και οιονει πως απριξ ημμενοις της παλαιωθεισης εντολης, ποτε μεν,
Λουσασθε, καθαροι γενεσθε· ποτε δε δη αυ, Ἔλεον θελω και ου θυσιαν, και
επιγνωσιν Θεου η ολοκαυτωματα. Ἠλεημεθα γαρ εν Χριστωι, και εν αυτωι τεθεαμεθα
νοητως τον Πατερα, και τον φυσει Θεον εγνωκαμεν. βʹ. Ευπετους δε αγαν οντος
μυρια μεν οσα τοις ειρημενοις επισωρευειν ετι, προσεπενεγκειν δε φωνας προφητων
αγιων, δι' ων αν τις ιδοι και μαλα σαφως απαραδεκτον τωι Θεωι την κατα νομον
λατρειαν· ινα μη του προκειμενου σκοπου τον λογον εξελκυσωμεν, και οιχοιτο που
μακραν το διηγημα, τριβον ωσπερ εφ' ετεραν ιον, επ' αυτον ηδη βαδιουμεθα τον
θεσπεσιον Ἀβρααμ. Ὃς επειπερ επυθετο τον αδελφοπαιδα Λωτ αδοκητως
κεκινδυνευκοτα, κατυκει γαρ εν Σοδομοις, και εν οικεταις ηδη ην δοριληπτος ων,
εξοπλιζει μεν τους οικογενεις, και ετερους τινας των συνωμοτων Ἐσχολ, Ἀνναν, και
Μαμβρη· αντεξαγει δε τοις νενικηκοσιν, ουκ αγεννως, και της εκεινων πλεονεξιας
απαλλαττει τον ανθρωπον. Και συν αυτωι πλειστην οσην ανασωζει 69.84 πληθυν,
συνηδικημενην και κινδυνευουσαν. Ὑπονοστουντι δε οικοι, και της κατ' εχθρων
ευανδριας σεπτα φεροντι τα γνωρισματα, προσυπηντων αυτωι αναγκαιως οι δια των
αυτου πονων ωφελημενοι. Γεγραπται γαρ ουτως· Ἐξηλθε δε βασιλευς Σοδομων εις
απαντησιν αυτωι, μετα το υποστρεψαι αυτον απο της κοπης του Χοδολογομορ, και
των βασιλεων των μετ' αυτου, εις την κοιλαδα του Σαυη. Τουτο δε ην πεδιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

βασιλεως· προσεπαγει δε οτι Και Μελχισεδεκ, βασιλευς Σαλημ, εξηνεγκεν αυτωι
αρτους και οινον· ην δε ιερευς του Θεου του υψιστου. Και ευλογησε τον Ἀβρααμ, και
ειπεν· Ευλογημενος Ἀβρααμ τωι Θεωι τωι υψιστωι, ος εκτισε τον ουρανον και την γην.
Και ευλογητος ο Θεος ο υψιστος, ος παρεδωκε τους εχθρους σου υποχειριους σου, και
εδωκεν αυτωι δεκατην απο παντων. Ἄθρει δη ουν της εν Χριστωι τελειωσεως τους
τυπους εναστραπτοντας εναργως τωι Μελχισεδεκ, και της κατα νομον λατρειας το
μετρον εν μειοσιν. Ειπερ εστιν ουκ ενδοιαστον οτι παντη τε και παντως το ελαττον
υπο του κρειττονος ευλογειται, κατα το γεγραμμενον, Ῥιζα δε ωσπερ των εξ Ἰσραηλ,
ο θεσπεσιος Ἀβρααμ, και το εν αυτωι προυχον τε και εξαιρετον, ο Λευι, τοις της θειας
ιερωσυνης κατεστεμμενος αυχημασιν. Ἀλλ' ην εν οσφυι κειμενος ετι. ∆υναμει γαρ
ην των εξ αυτου κατα καιρους εσομενων πατηρ ο μακαριος Ἀβρααμ. Και τουτο,
οιμαι, εστι, το σοφως ειρημενον περι του Λευΐ. Ἔτι γαρ ην εν τηι οσφυι του πατρος,
οτε συνηντησεν αυτωι ο Μελχισεδεκ. Ευλογηται τοινυν η κατα νομον δικαιοσυνη
παρα της εν Χριστωι λατρειας, ης τυπος ο Μελχισεδεκ. Προφερεστερα δε οτι και
ασυγκριτως η ευλογια, οια τε της ουχ ωδε εχουσης, πως αν ενδοιασειε τις; Ἀλλα περι
μεν των τοιουτων ισχνως και διεσμιλευμενως, ουκ εις μακραν θεωρησομεν. γʹ.
Φιλοπευστησει δε ισως και προ γε των αλλων, ο χριστομαχειν ηιρημενος, τις δη αρα
γεγονεν ο Μελχισεδεκ. ∆ιαφοροις γαρ δοξαις ταις επ' αυτωι καταμεθυουσι τινες,
υθλοις εικαιοις ασυνετως ενολισθησαντες, και τοις εθεσι της θεοπνευστου Γραφης
ου σφοδρα προσεσχηκοτες. Οι μεν γαρ ως εν φασματι και ειδει μονωι τωι καθ' ημας το
Πνευμα το αγιον υπαντησαι, και μονον οφθηναι φασι νενικηκοτι τωι Ἀβρααμ. Οι δε
τουτο μεν ουχι· δεδιασι γαρ, οιμαι που, το πολυ λιαν απονενευκος εις το ακαλλες,
δυναμιν δε ειναι διισχυριζονται της των αγγελων πληθυος περιφανη τε και
εκκριτον. Παρεκομισε δε αυτους εις την επι τουτωι δοξαν, αδρανης, ως εοικε, και
ασυφηλος νους. Ἐπειδη γαρ, φασιν, ερμηνευεται Σαλημ ειρηνη· βασιλευς δε Σαλημ ο
Μελχισεδεκ κατωνομασται, μη ανθρωπος νοεισθω, φασιν, αλλ' εστω το Πνευμα
δηλουμενον. Ἴδιον γαρ η ειρηνη Θεου, και αυτος ειρηνης καταρξει μονος.
Προσεπαγουσι δε τουτοις, Ει μητε αρχην ημερων, μητε ζωης τελος εχει, το αναρχον
τε και ατελευτητον ανθρωπωι προσνεμειν, πως ουκ αν γενοιτο μωριας γραφη;
Νοεισθω δη ουν το Πνευμα παλιν. Ει γαρ και αφ 69.85 ωμοιωται, φησι, τωι Υιωι του
Ὑψιστου, μενει δε και ιερευς εις το διηνεκες, πως ου δια παντων οιηθειημεν αν ουκ
ανθρωπον ειναι τον Μελχισεδεκ; Ειτα τουτοις ετερους συνεπιπλεκοντες λογισμους
εμπεδουν οιονται προς αληθειαν τον ουκ οιδ' οθεν αυτοις πορισθεντα λογον. Ἡμας
δε αναγκη το εις νουν ηκον ειπειν, ταις εκεινων υποψιαις το ως αριστα τε και ορθως
εχειν δοκουν ανθυπενεγκειν ηιρημενους. Πρωτον μεν γαρ ει φρονειν εγνωκασι τα
εικοτα, πολιν ειναι και αυτοι συνομολογησουσι την Σαλημ, ης ου πρωτος τε και
μονος βεβασιλευκεν ο Μελχισεδεκ, αλλ' ησαν που παντως πλειστοι, οσοι μεν προ
αυτου, γεγονασι δε και ετεροι μετ' αυτον. Ει δε τις ημας οιοιτο ψευδοεπειν, ηκετω
και δεικνυτω και εις δευρο της Σαλημ βασιλευοντα τον Μελχισεδεκ· και τοι πολεως
ουσης των κατα την Ἰουδαιαν μιας, η μετωνομασται ταχα που Ἱερουσαλημ. Ὅρασις
δε ειρηνης και τουτο διερμηνευεται. Ἀλλ' ουκ αν επιδειξειε τις. Ἀμαθες ουν αρα ταις
ονοματων ερμηνειαις προσεσχηκοτας αναιρειν αποτολμαιν τα σαφη τε και
ωμολογημενα. Ὅτι δε αμαθες το χρημα και ασυνεσιας εμπλεως ο επι τωιδε λογος,
ακονιτι διοψομεθα κακεινο εις νουν δεχομενοι. Ἑρμηνευεται γαρ Ἱερουσαλημ,
καθαπερ εφην αρτιως, Ὅρασις ειρηνης, η, Μετεωρος θανατου. Ἰσραηλ δε αυ, Νους
ορων τον Θεον. Αινος δε και υμνησις, Ἰουδας. Ἀλλ' οσοι γεγονασι κατα καιρους
ανοσιοι τε και βεβηλοι βασιλεις της Ἱερουσαλημ επι τε τον Ἰσραηλ, και Ἰουδαν,
διαβεβοηκεν εναργως το Γραμμα το ιερον. Ουκουν επειδηπερ ορασεως ειρηνης,
αινου τε και υμνησεως, και νου Θεον βλεποντος ουκ αν επιγειος γενοιτο βασιλευς.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

Ἀλλ' ουδ' αν ανθρωπωι το χρημα πρεποι, φερε λεγωμεν, ταις των ονοματων
ερμηνειαις προσεσχηκοτες, τους κατα καιρους βεβασιλευκοτας σκιας ειναι και
ειδωλα, και ουδε ανθρωπους ολως· το Πνευμα δε μαλλον, καθα και επι του
Μελχισεδεκ. Ὅτι δε η των ονοματων δυναμις, ητοι των ερμηνειων, κατ' ουδενα
τροπον την των πραγματων εις εαυτην καταβιασεται φυσιν, καντευθεν αν μαθοις.
Ἆρα γαρ ουκ οιησεται τις, μαλλον δε και αληθες ειναι παντη τε και παντως ερει, ως
ειπερ εστιν ορασις ειρηνης η Ἱερουσαλημ, εδει δη παντως αυτην μη αγνοησαι
Χριστον; Αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων, κατα τας Γραφας. Ἀλλ' ου τεθεαται τοις
της διανοιας ομμασι τον δι' ου την προσαγωγην εσχηκαμεν, και εις ενοτητα την εν
πνευματι κεκολλημεθα τωι Πατρι, τον ποιησαντα τα αμφοτερα εν, και εις ενα καινον
ανθρωπον τους δυο κτισαντα λαους. Πως ουν ορασις ειρηνης ει μη τεθεαται τον
Χριστον; και ειπερ εστιν μετεωρος θανατου, τουτεστι, θανατου κρειττων και
ανωτερα, πως η αθλια διολωλε δια την εις Χριστον απιστιαν; προσεφωνει γαρ λεγων
τοις Ἰουδαιοις αυτος· Ἀμην λεγω υμιν, εαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, αποθανεισθε
εν ταις αμαρτιαις υμων. Και ει Νους ορων Θεον, Ἰσραηλ ερμηνευεται, τι μη τεθεαται
την δοξαν Χριστου, δι' ου και εν ωι αυτον εγνωκαμεν τον Πατερα; πως δε
κατεληφθησαν 69.88 υπο της σκοτιας; η πως ελεγετο περι αυτων, και των ηγεισθαι
λαχοντων, Ἄφετε αυτους, τυφλοι εισιν οδηγοι τυφλων; Ποια γαρ αν νοοιτο
τυφλοτης εις νουν ορωντα Θεον; Ουκουν αμαθιας εμπλεων το ταις ονοματων
ποιοτησι παντη τε και παντως και αυτων των πραγματων απονεμειν το κρατος.
Ἀπειρξει δε, οιμαι, λοιπον παντελως ουδεν ορθως και καθηκοντως υπονοειν
ανθρωπον οντα τον Μελχισεδεκ, βεβασιλευκεναι δε κατα καιρους της Σαλημ, καν
ερμηνευοιτο τυχον ειρηνη. δʹ. Προσεπαθρητεον δε τοις ειρημενοις και τοδε·
βλεπομεν γαρ αρτι δι' εσοπτρου και αινιγματος τα θεια μολις μυστηρια· ολοκληρως
δε των γεγονοτων ουδεν εξομοιουν εχοντες τηι θειαι τε και αποῤρητωι φυσει, εκ
μυριων οσων παραδειγματων μετριως ερανιζομεθα το δυνασθαι τι περι αυτης η
νοειν η φρασαι κατα γε το εφικτον. Ουδεν δε ηττον ασυμφανες αγαν εστι το επι
Χριστου μυστηριον, και ο της ενανθρωπησεως λογος ου τοις τυχουσιν αλωσιμος.
Βαθυς δε δη λιαν της οικονομιας ο λογος. Θεος γαρ ων και εκ Θεου κατα φυσιν ο
Μονογενης, γεγονεν ανθρωπος, και εσκηνωσεν εν ημιν. Κεχρηματικε δε και
Ἀποστολος και Ἀρχιερευς ημων, και απηλλαξεν ημας του βραδυγλωσσου νομου,
μετατεθεικε δε και εις ευφωνιαν μαθηματων ευαγγελικων. Και ουχι τουτο μονον,
αλλα γαρ και αιχμαλωτους οντας ανηκεν ημας, καθελων τον αρχοντα του αιωνος
τουτου, και εξ ᾅδου μυχων εῤρυσατο τους κεκοιμημενους, και τεθεμελιωκε μεν την
Ἐκκλησιαν, κεχειροτονηται δε και αρχων εφ' ημας, και διεβιβασε μεν εν πιστει τον
Ἰορδανην, δεδωκε δε την εν πνευματι περιτομην, και εις την των ουρανων
εισκεκομικε βασιλειαν. Ὅτι μεν ουν γεγονε καθ' ημας, αποχρησειν οιμαι λεγοντα
τον θεσπεσιον ευαγγελιστην, Και ο Λογος σαρξ εγενετο, και εσκηνωσεν εν ημιν. Ὅτι
δε κεχρισται και εις ιερεα και αποστολον, η του Ἀαρων αναδειξις υπεμφηνειεν αν
και μαλα σαφως. Κατεχριετο γαρ ελαιωι τωι ηγιασμενωι, και εις αρχοντα τεθειται και
ηγουμενον ιερεων και λαου, και μην και μετωποις ακροις το ψελλιον εδεχετο το
χρυσουν, ητοι το πεταλον, γραφην εχον το ονομα Κυριου. Τουτο δε ην εναργες της
του Σωτηρος ημων βασιλεως συμβολον, και οιονει διαδημα λαμπρον και περιοπτον.
Ὅτι δε αμεινων της νομικης λατρειας η δια Χριστου, κατιδοι τις αν ως εν Ἀαρων,
καθαπερ αμελει και εν τωι Μελχισεδεκ. ∆εκατας μεν γαρ οι Λευῗται παρα των υιων
Ἰσραηλ κατα νομους εδεχοντο. Πλην εκελευσε Θεος εκ της των Λευιτων δεκατης
απονεμεσθαι δεκατην ως ηγουμενωι τωι Ἀαρων, κατα τε τον του δειν ιερασθαι
τροπον ταις ανωτατω κομωντι τιμαις. Συνες ουν οπως και εν προσωπωι του Ἀαρων ο
δεκατας λαμβανων, Λευι δεδεκατωται. Τεθειται γαρ Ἀαρων εις προσωπον του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Χριστου. Και οι μεν αλλοι παντες Λευῗται και ιερεις τας κατα νομον θυσιας ετελουν,
στασιν εχοντες επι την πρωτην σκηνην. Μονος δε και εκ παντων ο θεσπεσιος
Ἀαρων, απαξ του ενιαυτου, κατα το γεγραμμενον, εις τα Ἅγια των αγιων εισηιει, και
ου χωρις αιματος, κατα τον 69.89 νομον. Τυπος δ' αν ειη και τοδε Χριστου του
τεθνεωτος απαξ υπερ των αμαρτιων ημων, κατα τας Γραφας, εισελαυνοντος δε και
εις την ανω τε και ιερωτατην σκηνην. Ταυτην γαρ ημιν ενεκαινισεν οδον, αγιαζων
τε τωι αιματι τωι ιδιωι την Ἐκκλησιαν. Και ο μεν θεσπεσιος Μωσης, προκεχειρισμενος
εις αποστολην, εδεετο του Θεου, λεγων· ∆εομαι, Κυριε, ουκ ευλαλος ειμι προ της
χθες, ουδε προ της τριτης ημερας, ουδε αφ' ου ηρξω λαλειν τωι θεραποντι σου,
ισχνοφωνος, και βραδυγλωσσος εγω ειμι. Προσετιθει δε τουτοις· Προχειρισαι αλλον
δυναμενον ον αποστελεις. Ειτα προς αυτον ο των ολων Θεος· Ουκ· ιδου Ἀαρων ο
αδελφος σου ο Λευΐτης, επισταμαι οτι λαλων λαλησει αυτος σοι, και ιδου αυτος
εξελευσεται εις συναντησιν σου. Και ιδων σε χαρησεται εν εαυτωι, και ερεις προς
αυτον, και δωσεις τα ρηματα μου εν τωι στοματι αυτου και συμβιβασω υμας α
ποιησετε, και λαλησει αυτος σοι προς τον λαον, και αυτος εσται σου στομα.
Βραδυγλωσσος μεν γαρ ομολογουμενως και ευστομειν ουκ ειδως ο παλαι νομος δια
κυκλου μολις μακρου, του κατα το Γραμμα φημι, μονονουχι και υποψελλιζων ημιν
το Θεωι δοκουν· στομα δε Μωσεως το ευφωνοτατον, ο Χριστος, μεθιστας τους τυπους
εις αληθειαν, και προτιθεις ετοιμην τοις απανταχου των αναγκαιων την ειδησιν.
Τοιγαρτοι φησιν εν τεσσαρακοστωι και ογδοωι Ψαλμωι· Ἀκουσατε ταυτα, παντα τα
εθνη, ενωτισασθε, παντες οι κατοικουντες την οικουμενην. Ἀνετυπουτο δη ουν ως
εν Ἀαρων ο Χριστος. Και το γε παραδοξοτερον. Μη γαρ τοι θαυμασηις, ει εν τοις
εγνωκοσιν αυτον και εν ειδησει των νομων της ιδιας υπεροχης εσκιαγραφει το
μεγεθος· οτε και ως εν ανδρι πεφηνεν αλλογενει, και αιχμαλωσιας ανιεντι τον
Ἰσραηλ, και την αγιαν και ιεραν θεμελιουντι πολιν, και εχοντι αμαχον την κατα
παντων ισχυν. Ποιησομαι δε σαφη την αφηγησιν, βραχυλογησας ως ενι. εʹ. Ἦκτο μεν
αιχμαλωτος η Ἰουδαια ποτε, και μακρους εν Βαβυλωνι κατετρυχοντο χρονους οι εξ
Ἰσραηλ, σκληραι και βαρβαρωι δουλειαι κατηχθισμενοι. Ἐπει δε ο Καμβυσου Κυρος
Μηδων τε αμα και μην και Περσων εξηρτημενος το κρατος, πολεμον αιρεται προς
Ἀσσυριους ομορους οντας και γειτονας, τοτε δη τοτε και αυτην την Βαβυλωνα κατα
κρατος ελων, ανηκε τους Ἰουδαιους την Ἀσσυριων θρηνουντας πλεονεξιαν, και ουκ
αδακρυτι προσθεοντας· διαβεβαιουμενους τε οτι και προειρητο παρα Θεου δια
φωνης αγιων, οτι και ηξει κατα καιρους, και περιεσται των ανθεστηκοτων, και
αυτος ανησει δεσμων τους ηδικημενους· και οτι τον οικον εγερει παλιν αυτος τον εν
Ἱεροσολυμοις, ον Ἀσσυριοι καταπιμπρωντες, εδυσσεβουν εις Θεον. Και
ψευδοεπουντας εν τουτοις τους εξ Ἰσραηλ ουχ ευρησομεν, τας των αγιων προφητων
πολυπραγμονουντες γραφας. Ἔφη δε ουτω Θεος δια φωνης Ἡσαΐου· Ουτω λεγει
Κυριος ο λυτρουμενος σε, και ο πλασσων σε εκ κοιλιας· Ἐγω Κυριος ο συντελων
ταυτα, εξετεινα τον ουρανον μονος, και εστερεωσα την γην. Τις ετερος 69.92
διασκεδασει σημεια εγγαστριμυθων και μαντειας απο καρδιας; αποστρεφων
φρονιμους εις τα οπισω, και την βουλην αυτων μωραινων, και ιστων ρηματα παιδος
αυτου, και την βουλην των αγγελων αυτου αληθευων. Ὁ λεγων Ἱερουσαλημ,
Κατοικηθησηι· και ταις πολεσι της Ἰουδαιας, Οικοδομηθησεσθε, και τα ερημα αυτης
ανατελει. Ὁ λεγων τηι αβυσσωι, Ἐρημωθησηι, και τους ποταμους σου ξηρανω· ο
λεγων Κυρωι φρονειν, και παντα τα θεληματα μου ποιησει. Ὁ λεγων Ἱερουσαλημ,
Οικοδομηθησηι, και τον οικον τον αγιον μου θεμελιωσω. Ουτω λεγει Κυριος ο Θεος
τωι χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας, επακουσαι εμπροσθεν αυτου εθνη, και
ισχυν βασιλεων διαῤρηξω. Ἀνοιξω εμπροσθεν αυτου θυρας, και πολεις ου
συγκλεισθησονται· εγω εμπροσθεν σου πορευσομαι, και ορη ομαλιω, θυρας χαλκας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

συντριψω, και μοχλους σιδηρους συνθλασω, και δωσω σοι θησαυρους σκοτεινους,
αποκρυφους, αορατους ανοιξω σοι· ινα γνωις οτι εγω Κυριος ο Θεος ο λαλων το
ονομα σου, ο Θεος Ἰσραηλ· ενεκεν Ἰακωβ του παιδος μου, και Ἰσραηλτου εκλεκτου
μου, εγω καλεσω σε τωι ονοματι σου, και προσδεξομαι σε· συ δε ουκ εγνως οτι εγω
Κυριος ο Θεος· και ουκ εστιν ετι πλην εμου Θεος, και ουκ ᾔδεις με. Ἀκουεις οπως
εναργως το, Ουκ ᾔδεις με, φησιν· ουδε εν τοις ειδοσι Θεον τον ουτω περιφανη
καταταττειν αξιων, ον αυτος ετιθει, και βασιλεων κρειττονα, και μυριων οσων
εθνων δεσποτην. Τυποι γαρ ησαν τα επ' αυτωι των δια Χριστου κατορθωματων.
Προηγορευσε μεν γαρ ως αυτος διασκεδασει τας Βαβυλωνιων ψευδομαντειας, και τα
των εγγαστριμυθων σημεια. Τας δε των ιδιων προφητων, ους και αγγελους
ωνομασε, βουλας ητοι προαγορευσεις, ου διεψευσμενας αποφανει.
Προκαταμεμηνυκε δε οτι και τας της Ἰουδαιας οικοδομησει πολεις, και την αβυσσον
ερημωσει, και παντας αυτης καταξηρανει τους ποταμους· αβυσσον, οιμαι που, την
Βαβυλωνα λεγων, δια τοι το πληθος των κατοικουντων εν αυτηι· ποταμους δε αυτης,
τα εθνη τα συῤρεοντα πανταχοθεν εις επικουριαν. Ἀλλα φερε λεγωμεν τα επι Κυρωι
σαφως, μεταπλαττοντες αστειως εις το Χριστου μυστηριον, τα δι' εκεινου
κατωρθωμενα. ϛʹ. Γεγονε τοινυν ο Κυρος, μητρος μεν Μανδανης της Ἀστυαγου
θυγατρος του Μηδων εξαρχοντος· πατρος δε Καμβυσου, Περσου μεν το γενος,
επιεικους δε λιαν τους τροπους. Ὅθεν τινες των αρχαιοτερων, ημιονον τε και
ετεροφυα τον Κυρον ωνομαζον. ∆ια γε, οιμαι, το πατρος και μητρος ως εν τωι γενει
διαφορον. Περσαι γαρ δη παρα Μηδους εθνος ετερον. Ἴδοις δ' αν τι τοιουτον και επι
Χριστου. Μητρος μεν γαρ γεγονε κατα σαρκα της αγιας Παρθενου, καθ' ημας τε
ουσης και ανθρωπου την φυσιν· πατρος δε των καθ' ημας ουδενος· αλλ' ιν' ουτως
ειπωμεν, ετεροφυους εις απαν, και ανωικισμενου την φυσιν, και παν
υπερθρωσκοντος το τελουν εν γενητοις. Τοιγαρτοι και εφασκε προς Ἰουδαιους
οιομενους οτι καθ' ημας εστι, και γεγονε καθ' ημας· Ὑμεις εκ των κατω εστε, εγω εκ
των ανω ειμι. Και κεκρατηκε μεν ο Κυρος μυριων οσων εθνων, και απασα μεν αυτον
υπεδεχετο πολις. Ἔλαβε δε και θησαυρους σκοτεινους, αποκρυ 69.93 φους,
αορατους, και μακρας ανηκε δουλειας τον Ἰσραηλ. Βεβασιλευκε δε της υπ' ουρανον
ο Ἐμμανουηλ, και ως των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην πασα μεν αυτον εισδεχεται
πολις· ανειται δε ηδη δουλειας και πλεονεξιας διαβολικης παν οσον εκβεβιαστο, και
υπ' αυτωι πραττειν ηναγκαστο γενος. Καταφοιτησας δε και εις ᾅδου κεκενωκε
θησαυρους σκοτεινους, αποκρυφους, αορατους. Θυρας χαλκας συνετριψε, και
μοχλους σιδηρους συνεθλασεν. Ἔφη γαρ τοις εν δεσμοις· Ἐξελθετε· και τοις εν τωι
σκοτει, Ἀνακαλυφθητε. Τοιγαρτοι και παλαι προς Ἰωβ εφη τον τληπαθεστατον και
ακαταγωνιστον αθλητην· Ἦλθες επι πηγην θαλασσης, εν δε ιχνεσιν αβυσσου
περιεπατησας. Ἀνοιγονται δε σοι φοβωι πυλαι θανατου, πυλωροι δε ᾅδου ιδοντες σε
επτηξαν. Ἀναγνωσομεν γαρ ως εν ερωτησει ταυτι· καταδεικνυντος του λογου τα δια
Χριστου κατορθωματα, και εν αυτοις πεπραγμενα τοις του ᾅδου μυχοις. Εις τουτο
γαρ Χριστος απεθανε και εζησεν, ινα και νεκρων και ζωντων κυριευσηι. Και Κυρος
μεν παλαι χρηματα δους, τον εν Ἱεροσολυμοις προστεταχεν αναδειμασθαι ναον.
Τεθεμελιωκε δε την Ἐκκλησιαν την αγιαν οντως και διαβοητον πολιν, ο
Ἐμμανουηλ, οια τινα Βαβυλωνα κατασεισας εισαπαν την αλαζονα και υβριστριαν
ειδωλολατριαν. Και περι μεν Κυρου Θεος, οτι Παντα τα θεληματα μου ποιησει, φησι.
Προσπεφωνηκε δε που και τοις Ἰουδαιων λαοις εξουθενουσιν αυτον ο παντων ημων
Σωτηρ· Ὑμεις κατα την σαρκα κρινετε. Και ετερωθι που, Και εαν κρινω εγω, η κρισις
η εμη αληθινη εστιν· οτι ου ζητω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος
με Πατρος. Και Κυρωι μεν εφη Θεος· Ἐκαλεσα σε τωι ονοματι μου. Κυριος δε αληθως ο
Ἐμμανουηλ, ει και πεφηνεν ανθρωπος. Ὅτι δε εις τυπον Χριστου της δοξης τα επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

Κυρωι τεθειται, πληροφορησει σαφως τα εξης ειρημενα δια της του προφητου
φωνης· Ἐγω εποιησα γην και ανθρωπον επ' αυτης. Ἐγω τηι χειρι μου εστερεωσα τον
ουρανον, και πασι τοις αστροις ανετειλαμην. Ἐγω ηγειρα αυτον κατα δικαιοσυνην,
και πασαι αι οδοι αυτου ευθειαι. Ουτος οικοδομησει την πολιν μου, και την
αιχμαλωσιαν του λαου μου επιστρεψει, ου μετα λυτρων, ουδε μετα δωρων, ειπε
Κυριος Σαβαωθ. Ουτως λεγει Κυριος· Ἐκοπιασεν Αιγυπτος, και εμποριαι Αιθιοπων,
και οι Σαβαειμ ανδρες υψηλοι επι σε διαβησονται, και σοι εσονται δουλοι, και οπισω
σου ακολουθησουσι δεδεμενοι εν χειροπεδαις, και προσκυνησουσι σοι, και εν σοι
προσευξονται, οτι εν σοι ο Θεος εστιν, και ουκ εστι Θεος πλην σου. Συ γαρ ει Θεος,
και ουκ ᾔδειμεν, ο Θεος του Ἰσραηλ Σωτηρ. Αισχυνθησονται και εντραπησονται
παντες οι αντικειμενοι αυτωι, και πορευσονται εν αισχυνηι. Ὁ γαρ ποιησας την γην,
και ανθρωπον επ' αυτης, ο διακοσμησας τοις αστροις τον ουρανον, ηγειρεν ημιν
δικαιοσυνην τον Ἰησουν εκλυτρουμενον δωρεαν· ∆εδικαιωμεθα γαρ εν πιστει,
δεσμων ανιεντα και αιχμαλωσιας, οικοδομουντα πνευματικως την νοητην
Ἱερουσαλημ, και θεμελιουντα την 69.96 Ἐκκλησιαν, ως και αυταις ακατασειστον
ειναι ταις ᾅδου πυλαις, και αναλωτον εχθροις. Τουτον οντα Θεον κατα φυσιν
επιγινωσκοντες οι παλαι πλανωμενοι, λεγουσι· Συ γαρ ει Θεος ημων, και ουκ
ᾔδειμεν. Και ουκ εστι Θεος πλην σου. Τουτωι προσκυνησουσι, τουτωι καμψει παν
γονυ, και πασα γλωσσα εξομολογησεται οτι Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν Θεου
Πατρος. Τουτωι τετολμηκασιν αντιστηναι τινες των εξ Ἰσραηλ. Κατηισχυνθησαν δε
και πεπτωκασι, και εν τροπηι πεπορευνται κατα την του προφητου φωνην. Κυρος μεν
ουν ο Καμβυσου, τεθεμελιωκε τον οικον του Θεου τον εν Ἱεροσολυμοις, εις τυπον
Χριστου. Ὅτι δεαυτος εμελλεν ο Ἐμμανουηλ αποπεραινειν το χρημα πνευματικως τε
και νοητως, και δι' ετερας ευθυς αναμαθοι τις αν εικονος. Ἐπειδη γαρ της εν
Βαβυλωνι δουλειας ανηκεν ο Κυρος τον Ἰσραηλ· καθηγηται παραχρημα και οιονει
πως εξαρχοντες ανεδεικνυντο του λαου, Ζοροβαβελ ο του Σαλαθιηλ εκ φυλης
Ἰουδα, και Ἰησους ο του Ἰωσεδεκ ο ιερευς ο μεγας. Οις και αφιγμενοις εις
Ἱεροσολυμα, δια φωνης Ἀγγαιου του προφητου της εις τον οικον εχεσθαι φιλεργιας
επισκηπτει Θεος. Γεγραπται γαρ ουτω· Ἐν τωι δευτερωι ετει επι ∆αρειου του βασιλεως
εν τωι μηνι τωι εκτωι, μιαι του μηνος, εγενετο λογος Κυριου εν χειρι Ἀγγαιου του
προφητου λεγων, Ειπον προς Ζοροβαβελ τον του Σαλαθιηλ τον εκ φυλης Ἰουδα, και
προς Ἰησουν τον του Ἰωσεδεκ τον ιερεα τον μεγαν, λεγων· Ταδε λεγει Κυριος
παντοκρατωρ· Ὁ λαος ουτος λεγουσιν· Ουχ ηκει ο καιρος του οικοδομησαι τον οικον
Κυριου. Και εγενετο λογος εν χειρι Ἀγγαιου του προφητου, λεγων· Ει καιρος μεν
υμιν εστι του οικειν εν οικοις κοιλοσταθμοις· ο δε οικος Κυριου εξηρημωται; Και
μεθ' ετερα παλιν, Και εξηγειρε Κυριος το πνευμα Ζοροβαβελ του Σαλαθιηλ εκ φυλης
Ἰουδα, και το πνευμα Ἰησου του Ἰωσεδεκτου ιερεως του μεγαλου, και το πνευμα των
καταλοιπων παντος του λαου. Και εισηλθον, και εποιουν τα εργα εν τωι οικωι Κυριου
παντοκρατορος Θεου αυτων. Ἄθρει δη ουν ως εν τυπωι και εικονι διπληι τον
Ἐμμανουηλ, βασιλεα μεν, ως εν γε τωι Ζοροβαβελ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα της τοτε
κρατειν λαχουσης εν Ἰσραηλ· αρχιερεα δε αυ ως εν ομωνυμωι τωι Ἰησου τωι αρχιερει
τωι μεγαλωι· και μην και εξαρχοντα της οδου της εις την αγιαν πολιν, εκ γης
αλλοφυλων· φημι δη παλιν της Βαβυλωνιων. Ἄθρει και τεχνουργον οντα, και
επιμελητην του αγιου ναου. Ἑπομενοι γαρ δια πιστεως καθηγητηι τωι Χριστωι, ως
βασιλει και αρχιερει, εκ διαβολικης πλεονεξιας, και ωσπερ εκ γης αλλοφυλων, εξ
απατης κοσμικης εις την αγιαν εισιμεν πολιν, την των πρωτοτοκων Ἐκκλησιαν, ην
αυτος εγερει Χριστος ως εν γε λιθοις τοις νοητοις. Και μαρτυρησει γραφων ο Παυλος
τοις δια πιστεως εκλελυτρωμενοις και ακολουθειν ελομενοις τοις ιχνεσι του
Χριστου· Ἐν ωι και υμεις συνοικοδομεισθε εις κατοικητηριον του Χριστου εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

πνευματι. Ὅτι δε και αμεινων η δοξα της Ἐκκλησιας παρα την πρωτην και εν αρχαις,
την επι γε φημι τωι εκ 69.97 λιθων ναωι, διαμεμηνυκεν ειπων δια φωνης Ἀγγαιου
παλιν· Τις εξ υμων, ος ειδε τον οικον τουτον εν τηι δοξηι αυτου τηι εμπροσθεν, και
πως υμεις βλεπετε αυτον νυν καθως ουχ υπαρχοντα ενωπιον υμων; Και μεθ' ετερα
παλιν· Ἐμον το αργυριον, και εμον το χρυσιον, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, διοτι
μεγαλη εσται η δοξα του οικου τουτου η εσχατη υπερ την πρωτην, λεγει Κυριος
παντοκρατωρ· και εν τωι τοπωι τουτωι δωσω ειρηνην. Και ειρηνη ψυχης εις
περιποιησιν παντι τωι κτιζοντι του αναστησαι τον ναον τουτον. Και ανιδρωτι μεν αν
τις συλλεξαιτο τα δι' ων ημιν ως εν γε τοις παλαι Χριστος κατεγραφετο. Ἵνα δε μη
τωι πληθει των παραδειγματων αποκομιζεσθαι ποι του πρεποντος ο λογος ημιν δοκηι,
παρεντες τεως το και δι' ετερων ιεναι λοιπον, εκεινο φαμεν· ∆εησει δη παντως ημιν,
δυοιν ελεσθαι θατερον. Ἢ γαρ τους δι' ων εκεινα γεγονασιν εισαπαν αναιρησομεν,
καθοριζοντες των τυπων το μη λιαν απλημμελες, ει νοοιντο δι' ανθρωπων των καθ'
ημας γεγονοτες, καιτοι πολυ λιαν εχοντες το θεοπρεπες· η το Πνευμα λεγοντες αει
μορφουσθαι προς ειδος το καθ' ημας, εξ αναγκης ομολογησομεν και εις Κυρον αυτο
διαπεπλασθαι ποτε, τον ουκ ειδοτα Θεον. Ειρηται γαρ προς αυτον, Συ δε ουκ ᾔδεις με.
Ἀναιρουμενων δε των εν τυποις, σκια μεν ισως ο Ἀαρων· Ζοροβαβελ δε ο του
Σαλαθιηλ, και μεν τοι και Ἰησους ο του Ἰωσεδεκ ο ιερευς ο μεγας, εν ονομασιν ειεν
αν ψιλοις τε και μονοις. ζʹ. Ἀλλ' οιμαι δη μαλλον εκ λογισμου του εικοτος
αναπεπεισμενους συναινεσειν ορθως, ως ην μεν ανθρωπος ο Μελχισεδεκ, πολεως
βασιλευων της Σαλημ· τυπον δε ημιν αυτον εποιειτο Χριστου, λεπτονους εις θεωριας
πνευματικας υπαρχων ο Παυλος· ενισταμενοι δε μετα τουτο, και ουδεν ηττον
λεγουσιν ως ανθρωπος μεν ουκ ην ο Μελχισεδεκ· το Πνευμα δε μαλλον το αγιον· η
γουν ετερα τις δυναμις των ανωθεν και εξ ουρανου, την λειτουργικην εχουσα ταξιν·
δοκει γαρ ωδε φρονειν ετεροις, εκεινο φαμεν αναγκαιως οτι πλημμελησουσι κατα
δυο τροπους, και την θειαν και αῤρητον του Πνευματος φυσιν εις τον μη πρεποντα
τροπον αυτηι κατασυροντες, και την γεννητην και πεποιημενην κτισιν, εις δοξαν
υπερτενη φληναφως ανακομιζοντες. Τινα τροπον ερω. Γεγραπται περι του
Μελχισεδεκ, ως ην ιερευς του Θεου υφιστου. Ει δε δη το Πνευμα το αγιον εστιν ο
Μελχισεδεκ, κατεκομισθη λοιπον εν ιερουργοις το Πνευμα, και λειτουργικην εχει
την υπουργιαν. Ὑμνησει δη ουν και αυτο μενα των αγιων αγγελων τον ανωτατω
Θεον. Γεγραπται γαρ, οτι Ευλογειτε τον Κυριον, παντες οι αγγελοι αυτου, λειτουργοι
αυτου, οι ποιουντες το θελημα αυτου. Ειη γαρ αν ουδαμοθεν ασυμφανες, ως ος
ετερωι που παντως ιερουργει, και ουχ εαυτωι το ιερουργουν, ιερουργει δε τωι Θεωι, τωι
προυχοντι. Ουκουν ει φαμεν ιερατευειν το Πνευμα, την θειαν που παντως
υποκαθηται φυσιν· τελει δε μαλλον και εν γενητοις, και προσκυνησει μεν μεθ' ημων.
Ἁγιασει δε παντως ουχ εαυτο, επει τοι το αγιαζομενον, κρειττονι που παντως η καθ'
εαυτο την φυσιν αγιαζεται. Ἁγιασθησεται δε μεθ' ημων. Πως ουν ετι και Θεος κατα
φυσιν το αγιαζο 69.100 μενον; Ἦ γαρ ου πας ιερευς αγιαζεται, εισεισι τε ουτως επι το
χρηναι λοιπον και ιερουργειν; Ου γαρ εαυτωι τις λαμβανει την τιμην, καθα
γεγραπται, αλλ' ο καλουμενος υπο του Θεου, καθα και Ἀαρων. Προστεθεικε δε ο
Παυλος, οτι Και αυτος ο Χριστος ουχ εαυτον εδοξασε γεννηθηναι αρχιερεα, αλλ' ο
λαλησας προς αυτον· Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε. Καθως και εν ετερωι
λεγει, Συ ιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν Μελχισεδεκ. Ειδεναι γαρ αναγκαιον,
ως ουδ' αν αυτος ο Υιος ο εκ Θεου Πατρος Λογος, ιερατευειν λεγοιτο, και εν ταξει
γενεσθαι τηι λειτουργικηι, ει μη νοοιτο καθ' ημας γεγονως, και ωσπερ κεκληται
προφητης και μην και αποστολος δια το ανθρωπινον, ουτω και ιερευς. Πρεποι γαρ
αυτωι της δουλειας σχηματι, τα δουλοπρεπη· και τουτο εστιν η κενωσις. Ὁ γαρ
υπαρχων εν μορφηι και ισοτητι του Πατρος, ωι και αυτα τα ανω παρεστηκασι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

Σεραφιμ, ωι λειτουργουσι χιλιαι χιλιαδες αγγελων, επειδη κεκενωκεν εαυτον, τοτε
δη τοτε των αγιων λειτουργος και της σκηνης της αληθινης αναδειχθηναι λεγεται.
Τοτε και ηγιασται μεθ' ημων ο υπερ πασαν κτισιν. Ὅ τε γαρ αγιαζων, φησι, και οι
αγιαζομενοι εξ ενος παντες. ∆ι' ην αιτιαν ουκ επαισχυνεται αδελφους καλειν
αυτους, λεγων, Ἀπαγγελω το ονομα σου τοις αδελφοις μου. Ουκουν ο αγιαζων ως
Θεος, οτε γεγονεν ανθρωπος, και εσκηνωσεν εν ημιν, και κεχρηματικεν αδελφος
κατα το ανθρωπινον, τοτε και συν ημιν αγιαζεσθαι λεγεται. Ἔστι τοινυν και το δειν
ιερατευειν και το αγιαζεσθαι μεθ' ημων της μετα σαρκος οικονομιας. Και τοις της
κενωσεως μετροις, ορθως τε και αμωμητως φρονειν ηιρημενοι, τα τοιαδε
προσγραψομεν. Ει δε δη το Πνευμα μηδαμου την κενωσιν υπομεμενηκος ιερατευειν
λεγομεν, δοξης αυτο της θεοπρεπους εξοισομεν, και εν τοις υπο Θεον λογιουμεθα
που, μετρον αυτωι διδοντες το γεννητον. Ἢ δη δεικνυτωσαν ημιν ενανθρωπησαι το
Πνευμα, και υποβασιν οικονομικην υπομειναν, καθαπερ αμελει και τον Υιον. Ου γαρ
επειδηπερ εστιν ομοουσιος η αγια και προσκυνουμενη Τριας, ταυτηιτοι καθ' ουπερ αν
ελοιτο τις προσωπου τον της ενανθρωπησεως καθοριει λογον. Γεγονε γαρ
ανθρωπος, ουκ αυτος ο Πατηρ, ουδε το Πνευμα το αγιον, μονος δε ο Υιος. Ουτως
ημας αι θειαι μεμυσταγωγηκασι Γραφαι. Τι τοινυν παραβιαζονται την αληθειαν, και
το προφασιν ουκ εχον του κεκενωσθαι δειν, φημι δη το Πνευμα το αγιον, εν τοις της
κενωσεως κατακομιζουσι μετροις, ειπερ εστιν αληθως τοις ιερουργειν τεταγμενοις
εναριθμιον; Ἱερευς μεν γαρ ην ο Μελχισεδεκ. Ἀλλ' εις τιμην φησι του Υιου προς
τυπον της κατ' αυτον εσομενης ιερωσυνης κατα καιρους, αυτο δι' εαυτου
διεμορφουτο το Πνευμα. Ουκουν, ερησομαι γαρ, κατημελησεν αρα το Πνευμα το
αγιον, της εις τον Υιον τιμης και αγαπης, και ολιγα του πραγματος φροντιζειν αξιοι·
καιτοι πως ου ληρος ηδη ταυτι φρονειν η λεγειν; ∆οξαζει γαρ τον Υιον ο
Παρακλητος, 69.101 τουτεστι το Πνευμα. Και περι αυτου φησιν, Ἐκεινος εμε δοξασει.
Το τοινυν τιμαιν ηιρημενον και τουτο ακαταληκτως, τι μη μαλλον αυτο γεγονεν
Ἀαρων; αυτο δη και Κυρος ο Περσων τε και Μηδων κρατησας; και μεν τοι και Ἰησους
ο του Ἰωσεδεκ, και μεν τοι και Ζοροβαβελ ο του Σαλαθιηλ, ο εκ φυλης Ἰουδα, η και
Μωσης, προς ον ειρηται που την Χριστου μεσιτειαν εφ' εαυτου δεικνυοντα·
Προφητην αναστησω αυτοις εκ των αδελφων αυτων, ωσπερ σε, και δωσω τους
λογους μου εν τωι στοματι αυτου, και λαλησει αυτοις καθα αν εντειλωμαι αυτωι; Τι
μη γεγονεν αυτο και Ἰησους ο του Ναυη, ο μετα Μωσεα στρατηγος, ος διεβιβασε τον
Ἰορδανην τους υιους Ἰσραηλ, και περιετεμε μαχαιραις πετριναις, εισκεκομικε δε και
εις την γην της επαγγελιας; η ουκ εν Χριστωι βεβαπτισμεθα και περιτετμημεθα μεν
αχειροποιητωι περιτομηι δια Πνευματος, γεγοναμεν δε κληρονομοι της των ουρανων
βασιλειας; καιτοι πως τουτο ουκ εναργες; Ουκουν η το Πνευμα δωσομεν αει
μορφουμενον, και ως εν εκαστωι των ωνομασμενων, ινα τιμησηι τον Υιον, ηγουν
εσται λοιπον αληθης ο λογος, ως ολιγα του πρεποντος καταφωραται πεφροντικος·
εφηκε γαρ δη των αρχαιοτερων τισιν εις τυπον και ομοιωσιν πλαττεσθαι του Υιου·
απαγε της των λογισμων ατοπιας. Ουκουν ανθρωπος ο Μελχισεδεκ, ουχι το Πνευμα
το αγιον. ηʹ. Ὅτι δε ουδ' αν ειναι νοοιτο δυναμις αγια και λειτουργικη, καθα φρονειν
εδοξε τισι, φερε δη λεγωμεν, τα εξ εικοτων συλλεγοντες λογισμων εις την της
αληθειας αποδειξιν. Ἐκεινοις μεν γαρ, τοιοσδε τις και σοφος, καθαπερ ουν οιονται
κατα σφας αυτους, συντεθηται λογος. Ἐπειδη γαρ, φησι, γεγραπται περι του
Μελχισεδεκ, ως απατωρ τε ην, και αμητωρ, και μην και αγενεαλογητος· ευλογηκε δε
καιτοι τοσουτον οντα τον Ἀβρααμ· Ευλογειται δε το ελαττον υπο του κρειττονος και
μειζονος, απασης αντιλογιας διχα· μη νοεισθω, καθ' ημας, αλλ' εστω την φυσιν
αγγελος, ηγουν, των ανω δυναμεων και λειτουργικων μια τις σεπτη και
δεδοξασμενη. Ἐγω δε, αγαπητοι, τεθαυμακα λιαν, ει τροπος αυτους ευλαβειας της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

εις τον θεσπεσιον Ἀβρααμ, της του χρησιμου και πρεποντος απεκομισε θηρας, και
των αναγκαιων εις αληθειας ευρεσιν απεβουκολισε λογισμων. Εις ομοιωσιν γαρ δη
και τυπον του Ἐμμανουηλ παραδεικνυντες ημιν τον Μελχισεδεκ, ουκ εις την των
πραγματων ποιοτητα βλεπουσιν, η τον της ιερωσυνης δοκιμαζουσι τροπον·
βασανιζουσι δε μαλλον των εις τουτο παρενηνεγμενων τας φυσεις. Τι γαρ αν
γενοιτο το λυπουν, φαιη τις αν εικοτως αυτοις, ευλογεισθαι τον Ἀβρααμ, ως εξ
ανθρωπου τυχον του Μελχισεδεκ, καν ει μη νοοιτο κρειττων αυτου; Ου γαρ αι
φυσεις εν τουτοις, αλλ' ο των δρωμενων δοκιμαζεται νους, και της αληθειας οι
λογοι, των εν σκιαις αινιγματων αμεινους προαναφαινονται. Ὅτι γαρ εστι των λιαν
ατοποτατων, ουχι τα εκ των σημαινομενων αντιπαρεξαγειν τοις εν σκιαις, επ' αυτας
δε μαλλον ιεναι τας φυσεις των εις μεσον ενηνεγμενων, εισηι τοι καντευθεν.
Ἀπολεκτος ην Ἀαρων, προεστηκως και ηγουμενος της αγιας σκηνης, ταις ανωτατω
τιμαις εν ιερωσυνηι 69.104 κατεστεμμενος. Πως ουν ηγιαζετο; η κριος εσφαζετο, και
τωι αιματι κατεχριετο το ακρον του ωτος του δεξιου, και μην και χειρος και ποδος·
ετελειουτο δε ουτω, προς ιερουργιαν; αλλ', ω βελτιστοι, φαιην αν αυτοις, ει ταις
φυσεσι των αγιαζοντων και των αγιαζομενων προσκεισθαι καλον· και ουχι δη
μαλλον ως εκ τυπου και σκιας επ' αυτο της αληθειας ιεναι το καλλος, πως ετι το
ελαττον υπο του κρειττονος ευλογειται; Τι το αμεινον εν τουτοις, φραζοντων
εκεινοι. Ἆρα και κριου κατοπιν τον Ἀαρων θησομεν; εν αλογωι ζωωι τελειουται το
λογικον. Αιματι προβατων τον απολεκτον εις ιερωσυνην ηγιασθαι φησομεν, και
σποδος δαμαλεως ραντιζουσα, τους κεκοινωμενους αγιαζει, προς την της σαρκος
καθαροτητα· τι ουν αρα το χρημα; τι των νοηματων το βαθος; Τυποι και εικονες τα
δρωμενα, και ιν' ουτως ειπωμεν, αγιασμου προαναδειξις ην του κατα Χριστον. Ὁ δε
τυπος εν πραγμασιν, ουκ εν τηι των αγιαζοντων, ηγουν των αγιαζομενων
καταφωραται φυσει. Ἐπει, καθαπερ εφην αρτιως, το κρειττον υπο του ελαττονος
ευλογειται, ειπερ εστιν εν αμεινοσιν η ανθρωπου φυσις δαμαλεως και κριου. Μη
τοινυν ερυθριατωσαν, καν ει πολυ κρειττων υπαρχων ο Ἀβρααμ του Μελχισεδεκ,
ευλογεισθαι λεγηται παρ' αυτου. Ὁ γαρ τυπος ην ο νικων, και ουχι δη μαλλον η του
ευλογουντος φυσις. Θαυμαζω δε οτι και εις ομοιωσιν και τυπον διαμορφουντες
αυτον του Υιου, αμητορα τε ειναι και απατορα φασιν ως αγγελον, καιτοι τροπον
τινα και αμφιθαλους οντος Χριστου. Γεγονε γαρ αυτωι μητηρ μεν επι γης, η αγια
Παρθενος. Ἦν δε και εστιν εν ουρανωι Πατηρ, ο Θεος. ∆ειν δε οιμαι τας εικονας
γραφεσθαι, προς τα αρχετυπα. Ἐπειδη δε, Μητε αρχην ημερων, μητε ζωης εχειν
τελος τον Μελχισεδεκ ο θεσπεσιος εφη Παυλος, ταυτηιτοι και δυναμιν λογικην και
ιερουργον υπαρχειν αυτον, διατεινονται τε και λεγουσιν· ουκ εννοουντες, οτι
παρατρεχει τι των αναγκαιων αυτους. Ουδεν γαρ των τελουντων εν γενητοις,
αναρχον εσται κατα τον χρονον. Ἀλλ' ειτιπερ ολως παρηκται προς υπαρξιν, τουτο
και αρχην εχει ζωης και ημερων. Τις ουν αρα τωι μακαριωι Παυλωι γεγονε σκοπος του
λογου; η πως εις τυπον και ομοιωσιν του Χριστου παρεδειξε τον Μελχισεδεκ; Των εξ
εικαιοτητος ουν εννοιων τον νουν αποστησαντες, φερε δη φερε διασκεψωμεθα, και
ως ενι λεγωμεν. θʹ. Νομομαθης ων αγαν, ουκ εξ απλων εννοιων τον προς Ἰουδαιους
ποιειται λογον, αλλ' εκ γραμματων Μωσαικων, οις ην εικος και ουχ εκοντας
παραχωρειν τους τηι αληθειαι πολεμειν εγνωκοτας. ∆εχεται τοινυν τον Μελχισεδεκ
εις ομοιωσιν τοτε και υποτυπωσιν του Χριστου, δια τοι το λεγεσθαι βασιλεα
δικαιοσυνης, και μην και ειρηνης. Πρεποι γαρ αν, οιμαι, ταυτι δη μονωι κατα λογον
τον μυστικον, τωι Ἐμμανουηλ. ∆ικαιοσυνης γαρ και ειρηνης πρυτανις ανεδειχθη τοις
επι γης. Και δεδικαιωμεθα μεν εν αυτωι, το της αμαρτιας αχθος αποπεμψαμενοι.
69.105 Ἐσχηκαμεν δε και ειρηνην την προς τον Πατερα και Θεον, την μεσολαβουσαν
τε και διιστωσαν ημας των τροπων ακαθαρσιαν απονιψαμενοι, ενουμενοι τε ωσπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

αυτωι δια πνευματος· Ὁ γαρ κολλωμενος τωι Κυριωι, φησιν, εν πνευμα εστιν. Ἔστι
τοινυν κατα γε την Ἑλλαδα φωνην, Μελχι μεν, ο βασιλευς· Σεδεκ δε, δικαιοσυνη.
Και ιδοι τις αν τον Μελχισεδεκ, ως εν ιδιαι κλησει πεπλουτηκοτα, κατα γε την εκ των
σημαινομενων δυναμιν, το, βασιλευς δικαιοσυνης. Ἐν δε τωι βασιλευς ειρησθαι
Σαλημ βασιλευς ειρηνης. Ἥρμοσε δη ουν ο θεσπεσιος Παυλος, ως εξ ομοιωσεως ηδη
σαφους τε και εμφανους του Μελχισεδεκ, τα τοιαδε Χριστωι. ∆εχεται δε της υπερ
νομον ιερωσυνης συμβολον, το κατευλογησαι τον Ἀβρααμ, οινον τε και αρτους
αυτωι παρασχειν. Ευλογουμεθα γαρ ουχ ετερως παρα Χριστου, του μεγαλου τε και
αληθους ιερεως. Ευλογουμεθα δε κατα τον θεσπεσιον Ἀβρααμ, ευσθενεστατα
καταγωνισαμενοι τους αρχοντας του αιωνος τουτου, και της των πολεμιων χειρος
αμεινους αναδεικνυμενοι, και μηδενος των εν κοσμωι δεδεημενοι· πλουτον δε
μαλλον ηγουμενοι νοητον τα παρα Θεου, και την ευκλεα και αμαραντον των
ανωθεν χαρισματων διανομην. Ἐννοει γαρ οτι νενικηκοτα τον Ἀβρααμ, και
υποστρεφοντα μεν εκ της κοπης των βασιλεων, καθα γεγραπται, ουκ αξιωσαντα δε
τι παρα του Σοδομων αρχοντος εις ιδιαν κτησιν ελειν, ευλογησε τον Μελχισεδεκ. Ὁ
μεν γαρ Σοδομιτων ηγουμενος, ως νενικηκοτι τωι Ἀβρααμ εφασκε· ∆ος μοι τους
ανδρας, την δε ιππον λαβε σεαυτωι· ο δε μηδενος των εκεινου μεταποιεισθαι
διεγνωκως, Ἐκτενω, φησι, την χειρα μου προς τον Θεον τον υψιστον, ος εκτισε τον
ουρανον και την γην, ει απο σπαρτιου εως σφαιρωτηρος υποδηματος ληψομαι απο
παντων των σων, ινα μη ειπηις· Ἐγω επλουτισα τον Ἀβρααμ. Χαιρειν γαρ αγιοις εθος
ουκ επι πλουτωι κοσμικωι. Κεκρατηκοτες τοινυν ορατων τε και αορατων εχθρων, και
ουδεν απο κοσμου δεχομενοι, τιμωντες δε μαλλον τον ανωθεν πλουτον,
ευλογουμεθα δια Χριστου, του της ειρηνης βασιλεως. Ευλογουμεθα δε, ξενιον ωσπερ
ουρανου, και ζωης εφοδιον δεχομενοι τα μυστικα. Σεσιγησθω γαρ τεως, ει δοκει·
ευλογουμεθα δε παρα Χριστου και πρεσβειαις ταις υπερ ημων προς τον Πατερα. Ὁ
μεν γαρ Μελχισεδεκ ευλογει τον Ἀβρααμ, ουτω λεγων· Ευλογητος ο Θεος ο υψιστος,
ος εδωκε τους εχθρους σου υποχειριους σοι. Ὁ δε Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, το
παντων ημων ιλαστηριον, Πατερ αγιε, φησι, τηρησον αυτους εν τηι αληθειαι σου.
Ουκουν και εκ της των ονοματων ερμηνειας αρπαζει το χρησιμον, εις υποτυπωσιν
του Χριστου. Και αυτον δε της ιερωσυνης τον τροπον, εις παραδειξιν του πραγματος
εποιειτο σαφη. Ἄρτους γαρ και οινον εξεκομιζεν ο Μελχισεδεκ. Ὅτι δε απατωρ η
αμητωρ ην, ηγουν αγενεαλογητος, η αρχην ημερων, η τελος ζωης ουκ εχων ο
Μελχισεδεκ, ουδαμου διαμεμηνυκε το Γραμμα το ιερον. Πεφενακικεν ουν αρα, φαιη
τις αν ισως, ο 69.108 θεσπεσιος Παυλος. Ου τουτο φαμεν, μη γενοιτο· λαλει γαρ
αληθειαν· δεχεται δε μαλλον ο μυσταγωγος τεχνιτης, αναγων εις τυπον της δοξης
του Ἐμμανουηλ και την επι τουτοις αυτοις οικονομικην αφηγησιν. Ὅτι γαρ μονον
ην ιερευς ο Μελχισεδεκ, η θεοπνευστος ημιν υπεφηνε Γραφη, γενος ουκ ονομασασα,
η τινος εξεφυ πατρος η μητρος· αλλ' ουδε εις ποσον ετων κατεληξεν αριθμον, η
ποιας εχων ευρισκεται της ιερωσυνης τας διαδοχας προσθεισαν ευρισκομεν.
Ὑποπλαττεται τοινυν η των τοσουτων ημιν αφηγησις, οιονει πως το διηνεκες και
αναρχον του Χριστου, καθο νοειται Θεος. Ἄναρχον δε φημι, το ως εν ποσοτητι,
δηλονοτι τηι κατα χρονον. Αυτος γαρ εστι των αιωνων ο ποιητης. Ὑπεμφαινει δε
προς τουτωι και το ακαταληκτον της ιερωσυνης. ∆ια τουτο φησιν ο μακαριος Παυλος
περι του Μελχισεδεκ, οτι μητε αρχην ημερων μητε ζωης τελος εχων, αφωμοιωμενος
δε τωι Υιωι του Θεου μενει εις το διηνεκες ιερευς. Ἔοικε δε και ετερον τι σοφον
βεβουλευσθαι παλιν· και τι δη τουτο εστιν, ως αν οιος τε ω, διειπειν πειρασομαι. ιʹ.
Ἀντεπραττον οι Ἰουδαιοι τοις περι Χριστου κηρυγμασι, και των αποστολικων
σπουδασματων μονονουχι καταμειδιαιν ετολμων, δυο ταυτα προτεινοντες· εν μεν,
ως ειη των αμηχανων την τοις πατρασι διωρισμενην δια φωνης του πανσοφου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

Μωσεως απρακτειν εντολην, και αθετεισθαι τον νομον, πολιτειας ετερας, της ουδενι
των παλαι διεγνωσμενης, αδοκητως εισκρινομενης· ετερον δε αυ· Μη γαρ δη χρηναι
διισχυριζοντο της ιερωσυνης την δοξαν εξω της απολεκτου φερεσθαι φυλης,
τουτεστι, της του Λευΐ. Ἄνω τε και κατω της εν ιερωι λειτουργιας αποσοβουντος
Θεου τους ουκ οντας αυτης, και δικην ευθυς τωι τοιωιδε τολμηματι καθοριζοντος την
εσχατην. Ἀγωνιζεται τοινυν νομομαθης ων ο Παυλος, και πειραται πληροφορειν,
απο τε του εικοτος, και μεντοι και εξ αυτης της θεοπνευστου Γραφης, οτι και νομου
καινοτης, και ιερωσυνης αυτης προανεφωνειτο μεταθεσις· και προανελαμψεν εν
τυποις η εκατερου δηλωσις. ∆εχεται δη ουν ουκ εκ φυλης οντα Λευιτικης τον
Μελχισεδεκ, ειτα δεικνυσιν ιερεα μεν οντα του υψιστου Θεου, προσαγοντα δε και
αρτους και οινον, εφη τε ουτω περι αυτου· Θεωρειτε δε πηλικος ουτος, ωι και
δεκατην Ἀβρααμ εδωκεν εκ των ακροθινιων ο πατριαρχης. Και οι μεν εκ των υιων
Λευι την ιερατειαν λαμβανοντες, εντολην εχουσιν αποδεκατουν τον λαον κατα τον
νομον, τουτεστι, τους αδελφους αυτων, καιπερ εξεληλυθοτας εκ της οσφυος
Ἀβρααμ. Ὁ δε μη γενεαλογουμενος εξ αυτων, δεδεκατωκε τον Ἀβρααμ, και τον
εχοντα τας επαγγελιας ευλογηκε· χωρις δε πασης αντιλογιας το ελαττον υπο του
κρειττονος ευλογειται. Ἀλλ' ουκ εν τηι φυσει την υπεροχην τωι Μελχισεδεκ, αλλ' εν
γε τωι τροπωι της ιερωσυνης ενειναι φαμεν, ουκ ανανευοντος του προπατορος
Ἀβρααμ, απονεμοντος δε ωσπερ το προυχειν αυτωι, δι' ων εγνω τιμαιν, και αυταις
ταις των δεκατων προσαγωγαις. Ἀποδεκατουσι 69.109 μεν γαρ οι εξ αιματος Λευι
τον λαον, καιπερ οντας αδελφους· ο δε μη γενεαλογουμενος εξ αυτων, τουτεστιν, ο
Μελχισεδεκ (ου γαρ ην εκ φυλης Λευΐ), δεδεκατωκε τον Ἀβρααμ, και ευλογηκε. Και
ο μεν τυπος, εν τουτοις. Χριστος δε δη αυ, ο εν σκιαις γραφομενος, αγενεαλογητος
ων, τοις κατα νομον ιερασθαι τεταγμενοις (ανατεταλκε γαρ εκ της Ἰουδα φυλης, εις
ην ουδεν περι ιερεων Μωσης ελαλησε), δεδεκατωκε τους υιους Λευι, τουτεστι, την
κατα νομον ιερωσυνην. ∆εδεκατωκε δε παλαι μεν εν Μελχισεδεκ· υστερον δε και εν
Ἀαρων. Ἀπεδεκατου γαρ και αυτος τους υιους Λευΐ, τυπον επεχων τηςιερωσυνης
Χριστου, καθαπερ ηδη προειπομεν. ιαʹ. Ἀποδεδεικται τοινυν εν μεν τωι Μελχισεδεκ,
οτι μεταστησεται ποτε της ιερωσυνης το χρημα, της κατα νομον ιερατευουσης
φυλης· και μην, οτι και ετερος ιερουργιας αναλαμψει τροπος τε και νομος. Ἦν γαρ
πως αναγκη συμμεθιστασθαι και αποφοιταιν ταις ιερουργιαις και αυτον τον νομον.
Τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος Παυλος φιλοσοφει τα τοιαδε, και φησιν· Ει μεν ουν
τελειωσις δια της Λευιτικης ιερωσυνης ην (ο λαος γαρ επ' αυτης νενομοθετηται), τις
ετι χρεια κατα την ταξιν του Μελχισεδεκ ετερον ανιστασθαι ιερεα, και ου κατα την
ταξιν Ἀαρων λεγεσθαι; Μετατιθεμενης γαρ της ιερωσυνης, εξ αναγκης και νομου
μεταθεσις γινεται. Και παλιν· Και περισσοτερον ετι καταδηλον εστιν, ει κατα την
ταξιν Μελχισεδεκ ανισταται ιερευς ετερος, ος ου κατα νομον εντολης σαρκινης
γεγονεν, αλλα κατα δυναμιν ζωης ακαταλυτου. Μαρτυρειται γαρ, Ὅτι συ ιερευς εις
τον αιωνα κατα την ταξιν Μελχισεδεκ. Ὁραις οπως το μηδεν δυνασθαι τελειουν της
κατα νομον ιερωσυνης καταψηφιζεται, χρησιμωτατην αποδεικνυς της κρειττονος
εντολης την επεισφοραν. Ει γαρ ην εν εκεινηι το αναγκαιον, τι μη μαλλον, φησι,
κατα την ταξιν Ἀαρων ιερευς ετερος αναδεικνυται, και ου κατα την ταξιν
Μελχισεδεκ, ος ην ομοιωσις και τυπος Χριστου, ηκιστα μεν σαρκικως ιερατευοντος
ετι, κατα δυναμιν δε μαλλον ακαταλυτου ζωης; Τρεφει γαρ ημας εις αμαραντον
ζωην ταις μυστικαις ιερουργιαις, καιτοι σαρκικως ιερατευοντος Ἀαρων. Βουθυσιαι
τε γαρ δι' αυτου, και προβατων ησαν σφαγαι, και σποδος δαμαλεων ραντιζουσα τους
κεκοινωμενους, προς την της σαρκος καθαροτητα· και ετερα αττα προς τουτοις, ου
τελειουντα κατα συνειδησιν τους λατρευοντας. Ἀδυνατον γαρ αιμα ταυρων,
αφαιρειν αμαρτιας. Ὅτε τοινυν και ετερος ημιν εισκεκομισται τροπος ιερουργιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αφιστας των πρωτων και αρχαιοτερων εθων, ετερος που παντως και ιερευς. Και ει
καινην επηγγελται διαθηκην ο Θεος, παλαιωθεισης της πρωτης, ο κατα την ταξιν
Μελχισεδεκ ιερευς, εφ' ου πρεποι αν και το εις αιωνα νοεισθαι· ουδεις αν ετερος ειη
παρα τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι δοξα
συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Γʹ.
Περι του Ἀβρααμ, και της επαγγελιας της κατα τον Ἰσαακ, και οτι δι' αυτων
προετυπουτο της πιστεως το μυστηριον. αʹ. Ἀρχιερεα και αποστολον της ομολογιας
ημων γενεσθαι Χριστον, ο θεσπεσιος γραφει Παυλος· και μην, οτι της αρχαιας και δια
Μωσεως εντολης την ασυγκριτως αμεινω και προφερεστεραν ημιν εισκεκομικως,
φημι δη την ευαγγελικην, κρειττονος διαθηκης γεγονεν εγγυητης, διεβεβαιουτο
σαφως. Και αληθης ο λογος· ειπερ ο μεν νομος οργην κατεργαζεται, και αμαρτιας
εστιν παραδεικτικος, δικαιοι δε ημας η δια της του Σωτηρος ημων ημεροτητος
διακονουμενη χαρις. Ὡς γαρ αυτος που φησιν, ουκ ηλθεν ινα κρινηι τον κοσμον, αλλ'
ινα σωθηι ο κοσμος δι' αυτου. Ὅτι τοινυν, καν ει μη γεγονε το κατα σαρκα τυχον εκ
φυλης του Λευι, κεχρηματικε τε και εστιν αρχιερευς εις τον αιωνα κατα την ταξιν
της ιερωσυνης Μελχισεδεκ, αποχρωντως ημιν ηδη διεδειξεν ο λογος. Ὅτι δε της εν
πιστει δικαιοσυνης το μυστηριον της εν νομωι περιτομης πρεσβυτεραν εχει την
προαναῤρησιν, και οτι προκατεγραφετο τοις εξ Ἰσραηλ ο τυπος του, μη αν ετερως
δυνασθαι σωθηναι ποτε, πλην οτι δια μονου Χριστου του δικαιουντος τον ασεβη, και
ανιεντος εγκληματα. Και προς γε δη τουτοις, οτι Θεου κληρονομοι, και εν τοις οτι
μαλιστα γνησιοις κατατεταξονται τεκνοις οι εκτης επαγγελιας, της εν Ἰσαακ
γεγενημενης προς τον μακαριον Ἀβρααμ, φερε δη λεγωμεν, εξ αυτων ελοντες των
ιερων Γραμματων, και τας εφ' εκαστωι ποιουμενοι πιστεις λεπτως και εξητασμενως.
βʹ. Γραφει τοινυν Ῥωμαιοις ο ιερωτατος Παυλος· Τι ουν ερουμεν ευρηκεναι Ἀβρααμ
τον προπατορα ημων κατα σαρκα; Ει γαρ Ἀβρααμ εξ εργων εδικαιωθη, εχει καυχημα,
αλλ' ου προς Θεον. Τι γαρ η Γραφη λεγει; Ἐπιστευσε δε Ἀβρααμ τωι Θεωι, και
ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην. Τωι δε εργαζομενωι ο μισθος ου λογιζεται κατα
χαριν, αλλα κατα οφειλημα. Τωι δε μη εργαζομενωι, πιστευοντι δε επι τον δικαιουντα
τον ασεβη, λογιζεται η πιστις αυτου εις δικαιοσυνην. Καθαπερ και ∆αβιδ λεγει τον
μακαρισμον του ανθρωπου, ωι ο Θεος λογιζεται δικαιοσυνην, χωρις εργων· Μακαριοι
ων αφεθησαν αι ανομιαι, και ων επεκαλυφθησαν αι αμαρτιαι· μακαριος ανηρ, ωι ου
μη λογισηται Κυριος αμαρτιαν. Ὁ μακαρισμος ουν ουτος, επι την περιτομην, η και
επι 69.113 την ακροβυστιαν; Λεγομεν γαρ, οτι ελογισθη τωι Ἀβρααμ η πιστις εις
δικαιοσυνην. Πως ουν ελογισθη; εν περιτομηι οντι, η εν ακροβυστιαι; Ουκ εν
περιτομηι, φησιν, αλλ' εν ακροβυστιαι. Και σημειον ελαβε περιτομης, σφραγιδα της
δικαιοσυνης της πιστεως της εν τηι ακροβυστιαι, εις το ειναι αυτον πατερα παντων
των πιστευοντων δι' ακροβυστιας, εις το λογισθηναι αυτοις εις δικαιοσυνην, και
πατερα περιτομης τοις ουκ εκ περιτομης μονον, αλλα και τοις στοιχουσι τοις ιχνεσι
της εν ακροβυστιαι πιστεως του πατρος ημων Ἀβρααμ. Και προς δη τουτοις,
ισχνοτεραν ετι ποιειται του μυστηριου την βασανον. Ουτω τε φησιν· Ου γαρ δια
νομου η επαγγελια τωι Ἀβρααμ, η τωι σπερματι αυτου, το κληρονομον αυτον ειναι
του κοσμου, αλλα δια δικαιοσυνης πιστεως. Ει γαρ οι εκ νομου κληρονομοι, φησι,
εκκεκενωται η πιστις, και κατηργηται η επαγγελια. Ὁ γαρ νομος οργην
κατεργαζεται. Ου γαρ ουκ εστι νομος, ουδε παραβασις. ∆ια τουτο εκ πιστεως, ινα
κατα χαριν εις το ειναι βεβαιαν την επαγγελιαν παντι τωι σπερματι, ου τωι εκ του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

νομου μονον, αλλα και τωι εκ πιστεως Ἀβρααμ, ος εστι πατηρ παντων ημων (καθα
γεγραπται, οτι Πατερα πολλων εθνων τεθεικα σε), κατεναντι ου επιστευσε Θεου, του
ζωοποιουντος τους νεκρους, και καλουντος τα μη οντα ως οντα. Ἀκουεις ανω τε και
κατω διαβεβαιουμενου και λεγοντος, ουχ υπεσταλμενως, ως ουπω μεν εχοντι την
περιτομην, εν ακροβυστιαι δε μαλλον ετι τυγχανοντι δεδοται τωι Ἀβρααμ η δια
πιστεως αυτον δικαιουσα χαρις, και μην οτι κληρονομοι τεθεινται των παρα Θεου
χαρισματων οι ιχνηλατειν εθελοντες της εν ακροβυστιαι πιστεως του προπατορος
Ἀβρααμ την μιμησιν, και ουτι που παντως οι μεγα φρονειν ειωθοτες επι τηι δια
Μωσεως διακονουμενηι σκιαι, και σαρκικον αυχουντες πατερα τον Ἀβρααμ, ος
Πολλων εθνων ωνομασται πατηρ, καιτοι του Ἰσραηλ ενος εθνους οντος, καν ει
εκτεινοιτο τυχον εις πληθυν ου μεμετρημενην, οτι των εν πιστει γεγονε πατηρ, οι εξ
απασης, ως επος ειπειν, πολεως τε και χωρας συνειλεγμενοι, συσσωμοι γεγονασιν εν
Χριστωι, και εις αδελφοτητα κεκληνται πνευματικην. Γεγενηνται μεν γαρ εξ Ἀβρααμ
Ἰουδαιοι. Πλην ου παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ, ουδε οτι εισι σπερμα Ἀβρααμ,
παντες τεκνα. Προσοικειοι δε μαλλον η πιστις αυτωι τους εν ακροβυστιαι
πιστευσαντας. Πεποιηται γαρ η υποσχεσις, δεδοται δε και η δικαιουσα χαρις, ουπω
μεν εχοντι την περιτομην τωι Ἀβρααμ, οντι δε μαλλον εν ακροβυστιαι, κατα γε την
πιστιν των ιερων γʹ. Ὅτι δε της εν πιστει δικαιοσυνης το δωρον ουκ επι μονον αν ιοι
τον Ἀβρααμ, ει και εν αυτωι γεγονεν η υποσχεσις, εκπεφοιτηκε δε ωσπερ και εις
παντας λοιπον τους πεπιστευκοτας, εμπεδοι παλιν ημας ο σοφωτατος Παυλος, οις
εναγχος εφην προστιθεις· Ουκ εγραφη δε δι' αυτον μονον, οτι ελογισθη αυτωι προς
δικαιοσυνην, αλλα και δι' ημας, οις μελλει λογιζεσθαι τοις πιστευουσιν επι τον
εγειραντα Ἰησουν τον Κυριον ημων εκ νεκρων· ος παρεδοθη 69.116 δια τα
παραπτωματα ημων, και ηγερθη δια την δικαιοσυνην ημων. Ουκουν ξενιον ουρανου
και δωρον ημεροτητος της ανωθεν, η εκ πιστεως ημας δικαιουσα χαρις· και εν
τεκνοις Ἀβρααμ καταλογισθειεν αν, ουχι δη παντως οι εξ αυτου κατα σαρκα
γεγονοτες, αλλ' οσοι την προς αυτον πεπλουτηκασι συμμορφιαν, και αδελφοι
φρονουντες πιστευουσιν εις τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον. Ουτοι και των παρα
Θεου χαρισματων εσονται κληρονομοι, παρωθεντος εξ απιστιας του κατα σαρκα
Ἰσραηλ. ∆ιεπλαττετο δε, και μαλα σαφως, και τουτο ημιν εν τωι κατα Ἰσαακ
μυστηριωι. Ἀλλα φερε λεγωμεν ως ενι δη παλιν, αυτα παραθεντες εις ειδησιν τα
Μωσεως γραμματα. Ἔχει δε ουτως· Μετα δε τα ρηματα ταυτα, φησιν, εγενηθη ρημα
Κυριου προς Ἀβρααμ εν οραματι, λεγον· Μη φοβου Ἀβρααμ, εγω υπερασπισω σου. Ὁ
μισθοςσου πολυς εσται σφοδρα. Λεγει δε Ἀβρααμ· ∆εσποτα, τι μοι δωσεις; Ἐγω δε
απολυομαι ατεκνος. Ὁ δε υιος Μασεκ της οικογενους μου, ουτος ∆αμασκος Ἐλιεζερ.
Και ειπεν Ἀβρααμ· Ἐπειδη εμοι ουκ εδωκας σπερμα, ο δε οικογενης μου
κληρονομησει με. Και ευθυς φωνη Κυριου εγενετο προς αυτον, λεγουσα· Ου
κληρονομησει σε ουτος, αλλ' ος εξελευσεται εκ σου, ουτος κληρονομησει σε.
Ἐξηγαγε δε αυτον εξω, και ειπεν αυτωι· Ἀναβλεψον δη εις τον ουρανον, και
αριθμησον τους αστερας, ει δυνησηι εξαριθμησαι αυτους. Και ειπεν· Ουτως εσται το
σπερμα σου. Και επιστευσεν Ἀβρααμ τωι Θεωι, και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην.
Συνηπτο μεν γαρ αυτωι και συνεστιος ην η μακαρια Σαῤρα (η διερμηνευομενη
λεγεται αρχουσα), γυνη την ωραν εκπρεπεστατη και λιαν ευπροσωπος· μεμαρτυρηκε
γαρ ουτως το Γραμμα το ιερον. Παρειπετο δε δευτεροις ωσπερ και νοθοις
υπηρετουσα γαμοις η οικογενης, τουτεστιν, η Ἄγαρ (και αυτη δε παροικησις
ερμηνευομενη). Ἀλλ' η μεν Σαῤρα, τεκνων ουπω γνησιων ωδινα λαβουσα,
κατεθρηνει την απαιδιαν. Ἡ δε Ἄγαρ ετικτε τον Ἰσμαηλ. Ἐχοντων δε ωδε των εν
ιστοριαι πραγματων, προσελαλει Θεος τωι Ἀβρααμ λεγων· Ἐγω υπερασπισω σου, ο
μισθος σου πολυς εσται σφοδρα. Ὁ δε, τι προς ταυτα φησι; ∆εσποτα, τι μοι δωσεις;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

Ἐγω δε απολυομαι ατεκνος· ο δε υιος Μασεκ της οικογενους μου, ουτος ∆αμασκος
Ἐλιεζερ. Ἐπιτηρει του λογου το ακριβες. Τι μοι γαρ δωσεις, φησιν, ω ∆εσποτα;
Συνιης οπως ουδενος το παραπαν ετι δεισθαι φησι των επιγειων κτηματων, αλλ'
ουδ' αν ει γενοιτο και ετι πλειονων δεσποτης, θυμηδιαν ηγεισθαι το χρημα φησιν, ει
μη γνησιον εχοι τον κληρονομον εξ ελευθερων αναφυντα γαμων, τον αληθως υιον.
Ἄθρει δε, οτι προς το ειδεναι σαφως το λυσιτελες, η φυσις αυτομολος και διχα
νομων γεγραμμενων. Καιτοι γαρ οντος υιου, φημι δη του Ἰσμαηλ, ατεκνον εαυτον
ωνομαζεν ο θεσπεσιος Ἀβρααμ. Οιδεν ουν αρα και μαλα σαφως η φυσις, οτι μηδε
υιος ολως ονομαζοιτο αν εικοτως, ο εκ κιβδηλων τε και νοθων αναφυς
νυμφευματων. Ου γαρ δωσει ριζαν εις βαθος, κατα το γεγραμμενον. Ὅτι δε, καν ει
69.117 γενοιτο ποτε τεκνον εκ θεραπαινης τισι, ψυχρον τε και εωλον το χρημα που
παντως, και ουκ αν ελευθεροις καταγραφοιτο θυμηδιας, προσαπεδειξε λεγων· Ὁ δε
υιος Μασεκ της οικογενους μου, ουτος ∆αμασκος Ἐλιεζερ. Τουτεστι, Γενησεται μοι
λοιπον ο εκ της οικογενους, αιματος φιλημα. Τουτο γαρ εστι το, ∆αμασκος.
Καταλογισθησεται δε και εις αντιληψιν και επικουριαν την παρα Θεου. Τουτο γαρ
παλιν το Ἐλιεζερ. Ὅμοιον ουν ως ει λεγει σαφως· Ἀνθ'αιματος του γνησιου και
αγαπης της? αυτο, αιματος φιλημα και αντιληψις η παρα Θεου καθαπερ εξ αναγκης
ο οικογενης μου γενησεται· εσται δε μου και κληρονομος. Τι ουν μοι δωσεις; Ει μη
γνησιον εχοιμι τον διαδεξομενον, υπο μωμον εσται παντηι τε και παντως ο σος
Ἀβρααμ, ω ∆εσποτα. Τεκνων γαρ ερημος απαλλαττεται των αληθινων και εξ
ελευθερας. Ἀλλ' ου μακρα λυπεισθαι τον δικαιον ηφιει Θεος. Σπερμα γαρ ευθυς
επηγγελτο το εν Ἰσαακ, ο και ισαριθμον εσεσθαι φησι τηι των αστερων αμετρη
των πληθυι. ∆ιεβεβαιουτο δε, οτι μυριων οσων εθνων κληθησεται πατηρ, καιτοι τοις
εις απαιδιαν επτοημενος δειμασι. Πεπιστευκε δε, φησιν, Ἀβρααμ τωι Θεωι, και
ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην. Γερας ουν εχει την δικαιοσυνην, ο πιστει τιμων τον
των ολων ∆εσποτην. Μεμαρτυρηκε γαρ δια τουτου, το παντα δυνασθαι κατορθουν
αυτωι· ο δε απιστος τε και αμελητης, αλαζων εσται και υβριστης. Πεσειται δη ουν
ταυτηιτοι λοιπον και υπο δικην και λογους. Πεπιστευκεν ουν Ἀβρααμ τωι Θεωι, και
δεδικαιωται παρ' αυτωι. Προσαπαιτει δε σημειον εις βεβαιωσιν και αληθειαν των, ως
εσονται, προεπηγγελμενων. Ειτα Θεος οικονομικως σκηπτεται το ενωμοτον
καταδονεισθαι πως προς διψυχιαν ουκ αφιεις τον πεπιστευκοτα. Γεγραπται γαρ
ουτως· Ειπε δε προς αυτον· Ἐγω ο Θεος ο εξαγαγων σε εκ χωρας Χαλδαιων, ωστε
δουναι σοι την γην ταυτην κληρονομησαι αυτην. Ειπε δε· ∆εσποτα Κυριε, κατα τι
γνωσομαι οτι κληρονομησω αυτην; Ειπε δε αυτωι Λαβε μοι δαμαλιν τριετιζουσαν,
και κριον τριετιζοντα, και τρυγονα, και περιστεραν. Ἔλαβε δε εαυτωι ταυτα παντα,
και διειλεν αυτα μεσα, και εθηκεν αντιπροσωπα αλληλοις. Τα δε ορνεα ου διειλε.
Κατεβη δε ορνεα επι τα σωματα, επι τα διχοτομηματα αυτων· και συνεκαθισεν
αυτοις Ἀβρααμ. Περι δε ηλιου δυσμας, εκστασις επεσεν επι τον Ἀβρααμ, και ιδου
φοβος σκοτεινος μεγας επιπιπτει αυτωι. Και εῤρεθη προς Ἀβρααμ· Γινωσκων γνωσηι,
οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι ουκ ιδιαι, και δουλωσουσιν αυτους, και
κακωσουσιν αυτους ετη τετρακοσια. Το δε εθνος ωι εαν δουλευσωσι, κρινω εγω.
Μετα δε ταυτα εξελευσονται ωδε μετα αποσκευης πολλης. Συ δε απελευσηι προς τους
πατερας σου μετ' ειρηνης, τραφεις εν γηρει καλωι. Τεταρτηι δε γενεαι,
αποστραφησονται ωδε. Ουπω γαρ αναπεπληρωνται αι αμαρτιαι των Ἀμοῤραιων εως
του νυν. Ἐπειδη δε εγενετο ο ηλιος προς δυσμας, φλοξ εγενετο. Και ιδου κλιβανος
καπνιζομενος, και λαμπαδες πυρος, αι διηλθον ανα μεσον των διχοτομη 69.120
ματων τουτων. Ἀλλα τι δη παντως εστι το γεγενημενον, ο φιλομαθης κατασκεψεται,
και τον της ορκωμοσιας περιεργασεται τροπον· τι αν βουλοιντο δηλουν τα
διχοτομηματα, λεγων, τι δε των ορνεων η πτησις, και τα επ' αυτα συνδρομη· τι δε δη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

αυ και η του Ἀβρααμ συγκαθησις, τι δε και η φλοξ η διαιττουσα μεσον των
διχοτομηματων. Ἀφηγησομεθα δη ουν. δʹ. Ἀναγκαιως ορκου χρειαν επληρου
Χαλδαιοις το δια μεσον ιεναι των διχοτομηθεντων ζωων, και οιονειπως αναφωνειν
δι' αυτου του δρωμενου ουτω· Μη γενοιμην ως ταδε. Χαλδαιωι δη ουν το γενος
υπαρχοντι τωι Ἀβρααμ, και αρτι της ενεγκουσης εκθεοντι, τα συνηθη δραιν επι τοις
ορκοις εκελευσεν οικονομικως ο των ολων ∆εσποτης, αναπλεκων αστειως εν τοις
τεθυμενοις το Χριστου μυστηριον. Ἐπειδη δε εις γην εφεξης ηπλουτο λοιπον τα
διχοτομηματα, ωσανει μελλοντος δια μεσον χωρειν του Θεου, Ὄρνεα, φησιν, επ'
αυτα συνεθει πολλα, και συνεκαθισεν αυτοις Ἀβρααμ. Τουτεστι, περιζησας
εφυλαττεν, ινα μη τι γενοιτο βλαβος, και τοις ακαθαρτοις των ορνεων προκεοιντο
τροφη τα εις ορκου χρειαν παρενηνεγμενα. Περι δε δυσμας ηλιου, φησιν, εκστασις
και φοβος επιπιπτει τωι Ἀβρααμ. Και τις αν νοοιτο παλιν η τουδε προφασις, φρασαιμ'
αν ως ενι. Χαλδαιοις ην εθος και εν υποληψει χρηστηι και αδιαβλητωι παντελως,
περιεργαζεσθαι λεπτως των ορνεων τας πτησεις. Ἠφιει δη ουν οικονομικως ο των
ολων Θεος, εξ ων ᾔδει και δραιν ην εθος τισι, παιδευεσθαι τα εσομενα.
Συνενεχθεντων τοινυν επι τα διχοτομηματα των πτηνων, εξεδειματουτο λοιπον ο
θεσπεσιος Ἀβρααμ, εννενοηκως που ταχα, ποι δη αρα και επι τινας το σημειον
εκβησεται. Φαυλον γαρ ειναι, και ουχι των εξω φροντιδος εδοκει το επιπτηναι τοις
θυμασι τα των ορνεων βδελυρωτατα. Ἀκαθαρτα γαρ πως αει τα σαρκοφαγειν
ειωθοτα. Ἐπειδαν δε περι της ιδιας εδεδιει κεφαλης, μη αρα πως και επ' αυτην ιοι το
χρημα, της επι τουτοις αγωνιας αυτον απολυει. Ου γαρ ηξει, φησιν, επι σε τα
υποπτευομενα. Γινωσκων δε γνωσηι οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι
αλλοτριαι. Και πολλοι μεν εσονται λιαν οι κακουν εθελοντες, ων ησαν εις τυπον τα
τοις προκειμενοις θυμασιν επι π[τ]αντα ορνεα. Πλην ολιγα λελυπηκοτες, αποτισουσι
δικας. Συ δε απελευσηι προς τους πατερας σου, τραφεις εν γηρει καλωι. Ειτα φησιν,
οτι προς αυταις ηδη δυσμαις γεγονοτος ηλιου, φλοξ πυρος και κλιβανος και
λαμπαδες δια μεσων ᾔεσαν των διχοτομηματων. Νοειται δε παλιν εν ειδει πυρος το
Θειον, κατα την των Χαλδαιων συνηθειαν, τον ορκον αποπληρουν. Τοιγαρτοι και ο
θεσπεσιος Παυλος εις ορκου δυναμιν δεχεται το χρημα, και φησι· Τωι δε Ἀβρααμ
επαγγειλαμενος ο Θεος, επει κατ' ουδενος ειχε μειζονος ομοσαι, ωμοσε καθ' εαυτου,
λεγων· Ἦ μην ευλογων ευλογησω σε, και πληθυνων πληθυνω σε. Και ουτος
μακροθυμησας, επετυχε της επαγγελιας. Ἄνθρωποι γαρ κατα του μειζονος ομνυουσι,
και πασης αυτοις αντιλογιας περας, εις βεβαιωσιν, ο ορκος. Ἐν ωι περισσοτερον
βουλομενος ο Θεος επιδειξαι τοις κληρονομοις της επαγγελιας το αμεταθετον της
βουλης αυτου, εμεσιτευσεν ορκωι, ινα δια δυο πραγματων αμεταθετων, εν οις
αδυνατον ψευσασθαι τον Θεον, ισχυραν παρακλησιν εχωμεν, οι καταφυγοντες
κρατησαι της προκειμενης ελπιδος. 69.121 εʹ. Οικονομικωτατα τοινυν ενωμοτον την
επαγγελιαν εποιειτο Θεος, καιτοι ψευδοεπειν ουκ ειδως· ιν', ως ο θεσπεσιος γραφει
Παυλος, ισχυραν εχωμεν την παρακλησιν, οτι προς περας εκβησεται παντη τε και
παντως ουκ ενδοιαζοντες ετι. Ουκουν (βραχυ γαρ ανοπιν ανακομισω τον λογον) εν
ωδισιν ετι της Ἄγαρ εχουσης τον Ἰσμαηλ, δεδυσφορηκεν η Σαῤρα, της οικογενους
ουκ ενεγκουσα ταχα που τα επι γε τωι κυοφορειν αυχηματα και την ου μετριαν
οφρυν. Ειτα της εστιας ελαυνει, και ουπερ αν ελοιτο βαδιζειν εκελευεν, εφεντος
αυτηι τουτο δραιν του κατα νομον συνωικηκοτος, φημι δη του Ἀβρααμ. Ἀλλ' ως το
Γραμμα φησι το ιερον, Ευρεν αυτην αγγελος Κυριου του Θεου επι της πηγης του
υδατος εν τηι ερημωι εν τηι οδωι Σουρ. Και ειπεν αυτηι ο αγγελος Κυριου· Ἄγαρ
παιδισκη Σαῤρας, ποθεν ερχηι; και που πορευηι; Και ειπεν· Ἀπο προσωπου Σαῤρας της
κυριας μου εγω αποδιδρασκω. Ειπε δε αυτηι ο αγγελος Κυριου· Ἀποστραφηθι προς
την κυριαν σου, και ταπεινωθητι υπο τας χειρας αυτης. Και υπενοστησε μεν η Ἄγαρ,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

και τον της δουλειας υπεδυ ζυγον. Ἐνομοθετει δε και Θεος ηδη την περιτομην τωι
Ἀβρααμ, λεγων· Συ δε την διαθηκην μου διατηρησεις, συ και το σπερμα σου μετα σε
εις τας γενεας αυτων. Και αυτη η διαθηκη ην διατηρησεις, ανα μεσον εμου και υμων,
και ανα μεσον του σπερματος σου εις τας γενεας αυτων. Περιτμηθησεται υμων παν
αρσενικον, και περιτμηθησεσθε την σαρκα της ακροβυστιας υμων, και εσται εις
σημειον διαθηκης ανα μεσον εμου και υμων. Και παιδιον οκταημερον
περιτμηθησεται υμιν, παν αρσενικον εις τας γενεας υμων. Ὁ οικογενης και ο
αργυρωνητος, απο παντος υιου αλλοτριου, ος ουκ εστιν εκ του σπερματος σου,
περιτομηι περιτμηθησεται, ο οικογενης της οικιας σου και ο αργυρωνητος. Και εσται
η διαθηκη μου επι της σαρκος υμων, εις διαθηκην αιωνιον. Και απεριτμητος αρσην,
ος ου περιτμηθησεται την σαρκα της ακροβυστιας αυτου, τηι ημεραι τηι ογδοηι,
εξολοθρευθησεται η ψυχη εκεινη εκ του γενους αυτης, οτι την διαθηκην μου
διεσκεδασεν. Ἐπειδη δε ην αναγκαιον τοις θειοις υπεικειν νομοις. περιετμηθη μεν ο
θεσπεσιος Ἀβρααμ πανοικι. Περιετεμε δε και τοις αλλοις ομου τον Ἰσμαηλ.
Γεγενηται δε λοιπον ο εκ της ελευθερας, τουτεστιν ο Ἰσαακ. Και τι το μετα τουτο; Ου
φορητος ην ετι ο νοθος αθυρων υιος κατα την εστιαν ο Ἰσμαηλ, και εν ισωι που ταχα
τωι Ἰσαακ τιμωμενος. Ειδε γαρ, φησι, Σαῤρα τον υιον Ἄγαρ της Αιγυπτιας, ος εγενετο
τωι Ἀβρααμ, παιζοντα μετα Ἰσαακ του υιου αυτης. Ειτα προσεισι δεδακρυμενη, κατα
το εικος, και λεγουσα· Ἔκβαλε την παιδισκην ταυτην, και τον υιον αυτης. Ου γαρ μη
κληρονομησει ο υιος της παιδισκης ταυτης μετα του υιου μου Ἰσαακ. Σκληρον δε,
φησιν, εφανη το ρημα σφοδρα εναντιον Ἀβρααμ περι του υιου αυτου. Ειπε δε ο Θεος
τωι Ἀβρααμ· Μη σκληρον εστω το ρημα εναντιον σου περι του παιδιου και περι της
παιδισκης. Παντα οσα εαν ειπηι σοι Σαῤρα, ακουε 69.124 της φωνης αυτης, οτι εν
Ἰσαακ κληθησεται σοι σπερμα. Και τον υιον δε της παιδισκης ταυτης, εις εθνος μεγα
ποιησω αυτον, οτι σπερμα σου εστιν. Ἀνεστη δε Ἀβρααμ το πρωι, και ελαβεν αρτους
και ασκον υδατος, και εδωκεν Ἄγαρ, και επεθηκεν επι τον ωμον και το παιδιον, και
απεστειλεν αυτην. Ἀπελθουσα δε επλανατο την ερημον, κατα το φρεαρ του Ὅρκου.
Ἐξελιπε δε το υδωρ εκ του ασκου, και εῤριψε το παιδιον υποκατω μιας ελατης.
Ἀπελθουσα δε, εκαθητο απεναντι αυτου μακροθεν, ωσει τοξου βολην. Ειπε γαρ· Ου
μη ιδω τον θανατον του παιδιου μου, και εκαθισεν απεναντι αυτου. Ἀναβοησαν δε
το παιδιον εκλαυσεν. Εισηκουσε δε ο Θεος της φωνης του παιδιου εκ του τοπου ου
ην. Και εκαλεσεν αγγελος του Θεου την Ἄγαρ εκ του ουρανου, και ειπεν αυτηι· Τι
εστιν, Ἄγαρ; μη φοβου· επακηκοε γαρ ο Θεος της φωνης του παιδιου σου εκ του
τοπου ου εστιν. Ἀναστηθι και λαβε το παιδιον, και κρατησον τηι χειρι σου αυτο. Και
ανεωιξεν ο Θεος τους οφθαλμους αυτης, και ειδε φρεαρ υδατος ζωντος, και
επορευθη, και επλησε τον ασκον υδατος, και εποτισε το παιδιον. Και ην ο Θεος μετα
του παιδιου, και ηυξηθη. Ὁ μεν γαρ θεσπεσιος Ἀβρααμ, τοις της φιλοπαιδιας
ηττωμενος νομοις, μετεποιειτο του Ἰσμαηλ. Ἐπειδη δε το θειον αυτον εκαλει
χρησμυδημα προς γε το χρηναι μονωι προσκεισθαι τωι Ἰσαακως επ' αυτωι γενομενης
της επαγγελιας, ηφιει την Ἄγαρ, και ομου τωι βρεφει της δεσποτικης εστιας απαιρειν
εκελευε, του κατα Χριστον μυστηριου τον τυπον του νομου προαναφαινοντος. ʹ. Και
δη και λεγωμεν ανακομιζοντες αναγκαιως εις το εν αρχαις τον λογον.
Ευσυνοπτοτατα γαρ ωδι καταθεωιτο τις αν, οτι πρεσβυτερα των εν νομωι τα δια
Χριστου· και της εν σαρκι περιτομης, η εν πιστει δικαιωσις, αρχαιοτεραν εχει την
προαναδειξιν. Σημειον γαρ δεδοται τωι Ἀβρααμ η περιτομη, της εν ακροβυστιαι
πιστεως, κατα την του σοφωτατου Παυλου φωνην. ∆εδυσφορηκε τοινυν ο μακαριος
Ἀβρααμ, οτι μη τεκνου γεγονεν ελευθερου πατηρ. Και τον εκ της Αιγυπτιας εχων
υιον, φημι δη της Ἄγαρ, αθυμωτατα διετελει, εν ισωι της απαιδιας τιθεις σπερμα το
νοθον και ουκ ελευθερον. Ἐπειδη δε τας επαγγελιας εδεχετο τας επι γε τωι γνησιωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

παιδι, φημι δη τωι Ἰσαακ, ηκουε τε σαφως, ως εσται πατηρ εν αυτωι μυριων τε οσων
και αναριθμητων εθνων, εδικαιουτο πιστευων. Ὅτι δε και εν κατασχεσει γενησεται
της επιδειχθεισης αυτωι παρα Θεου γης, Σοι γαρ, εφασκε, δωσω την γην ταυτην
πληροφορεισθαι παρεκαλει λεγων· ∆εσποτα, κατα τι γνωσομαι τουτο, οτι
κληρονομησω αυτην; Ταυτηιτοι Θεος λαμβανειν εκελευε τα διχοτομηματα, δαμαλιν
τριετιζουσαν, αιγα τε ομου, και μην και κριον, τρυγονα τε και περιστεραν. Και τα μεν
τετραποδα των ζωων δεδιχοτομηκεν Ἀβρααμ, αντιπροσωπα δε αλληλοις, τουτεστι,
στοιχηδον συνετιθει. Τα δε ορνεα ου διειλεν. Ἐπεσοβει δε και τα καταφθειρειν
εθελοντα των πτηνων. Ἡλιου δε ηδη προς αυταις καταιροντος ταις εις εσπεραν
εσχατιαις, εν ειδει πυρος διεθει τα διχοτομηματα Θεος. Ποιον ουν αρα λογον
εφαρμοσαιμεν αν τοις τοιοισδε πνευματικον, ερουμεν ως ενι. ζʹ. Γεγονε μεν γαρ
πρωτος ωσπερ υιος τωι των ολων Θεωι ο κατα σαρκα Ἰσραηλ. Υιος γαρ, φησι, 69.125
πρωτοτοκος μου Ἰσραηλ· πλην ως εκ δουλης και εξ Αιγυπτου λελυτρωμενος. Ἀλλ'
εν τεκνοις αυτον ουκ ηξιου Θεος καταλογιζεσθαι ποθεν (η φιλελευθερος γαρ και
φιλογνησια φυσις)· εζητει δε μαλλον τον ανδανοντα λαον, τουτεστι, τον δια πιστεως
της εν Χριστωι κατ' επαγγελιαν, εν ωι και πατερες γεγονασι πολλων εθνων, οι αμφι
τον θεσπεσιον Ἀβρααμ. Κεκληρονομηκασι γαρ την επι τωιδε δοξαν, ουκ εν τωι κατα
σαρκα Ἰσραηλ, αλλ' εν τοις εξ εθνων δια πιστεως ανασεσωσμενοις. Και μαρτυρησει
γραφων ο Παυλος. Ου γαρ δια νομου η επαγγελια τωι Ἀβρααμ εις το κληρονομον
αυτον ειναι κοσμου, αλλα δια δικαιοσυνης πιστεως. Ἐπιγραφομεθα γαρ πατερα τον
Ἀβρααμ, οι εν ακροβυστιαι πιστευσαντες, και καθ' ομοιοτητα την αυτου παρα Θεου
δικαιουμενοι. Σαφηνιει δε σφοδρα το θειον ημιν μυστηριον νομομαθης ων ο
Παυλος. Ἐπιστελλει γαρ ωδι μετα την εν Χριστωι τελειωσιν, ανοπιν ωσπερ ιουσι
Γαλαταις επιτιμων· Λεγετε μοι οι υπο νομον θελοντες ειναι, τον νομον ουκ ακουετε;
Γεγραπται γαρ οτι Ἀβρααμ δυο υιους εσχεν, ενα εκ της παιδισκης, και ενα εκ της
ελευθερας. Ἀλλ' ο μεν εκ της παιδισκης, κατα σαρκα γεγενηται· ο δε εκ της
ελευθερας, δι' επαγγελιας. Ἅτινα εστιν αλληγορουμενα. Αυται γαρ εισιν αι δυο
διαθηκαι· μια μεν, απο ορους Σινα, εις δουλειαν γεννωσα, ητις εστιν Ἄγαρ. Το γαρ
Σινα, ορος εστιν εν τηι Ἀραβιαι· συστοιχει δε τηι νυν Ἱερουσαλημ, δουλευει δε μετα
των τεκνων αυτης. Ἡ δε ανω Ἱερουσαλημ, ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ ημων.
Γεγραπται γαρ· Ευφρανθητι στειρα η ου τικτουσα, ρηξον και βοησον η ουκ ωδινουσα,
οτι πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον, η της εχουσης τον ανδρα. Ἡμεις δε,
αδελφοι, κατα Ἰσαακ επαγγελιας τεκνα εσμεν. Ἀλλ' ωσπερ τοτε ο κατα σαρκα
γεννηθεις εδιωκε τον κατα πνευμα, ουτως και νυν. Ἀλλα τι λεγει η Γραφη; Ἔκβαλε
την παιδισκην και τον υιον αυτης· ου γαρ μη κληρονομησηι ο υιος της παιδισκης
μετα του υιου της ελευθερας. Ἡμεις δε, αδελφοι, ουκ εσμεν παιδισκης τεκνα, αλλα
της ελευθερας, τηι ελευθεριαι ηι ημας Χριστος ηλευθερωσε. Στηκετε ουν, και μη παλιν
ζυγωι δουλειας ενεχεσθε. Συνιης ουν, οπως των δυο διαθηκων φησιν εναργως
εικονας, Ἄγαρ τε και Σαῤραν. Και παρεικαζει μεν το θεραπαινιδιον τηι των Ἰουδαιων
μητρι, τουτεστι, τηι επι γης Ἱερουσαλημ, επει τοι δουλειας υπεστρωται νομοις, και
ουκ ελευθερωι διαπρεπει πνευματι. Την δε γε πρωτην και ελευθεραν, φημι δη την
Σαῤραν, η και αρχουσα ταυτηιτοι και ερμηνευεται, της υψου τε και ανω φησιν
Ἱερουσαλημ ανηφθαι τους τυπους, γεγενησθαι τε μητερα διαβεβαιουται σαφως των
εν πιστει δεδικαιωμενων, και εξ επαγγελιας Θεου κεκλημενων, εις το ειναι τεκνα
του Ἀβρααμ. Ἡμεις γαρ, φησι, κατα Ἰσαακ επαγγελιας τεκνα εσμεν. Ἠλευθερωμεθα
γαρ εν Χριστωι, δι' ου και εν ωι το θειον και ανωθεν καταπλουτουντες πνευμα,
κατατεταγμεθα μεν εν τεκνοις Θεου, Κραζομεν δε, Ἀββα ο Πατηρ, και κληρονομοι
γεγοναμεν 69.128 των επηγγελμενων τοις αγιοις αγαθων, μονονουχι και
ομωμοκοτος καθ' εαυτου του Θεου. Παρεληφθη γαρ ως εν ορκωι του Πατρος ο υιος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ητοι το επ' αυτωι μυστηριον. Ἔθος γαρ ομνυναι τωι Πατρι ως κατα ιδιας δυναμεως
του Υιου, και τουτο εστι το ομνυναι καθ' εαυτου. Ἐπειπερ ουχ ετερος παρ' αυτον ο
Υιος, κατα γε, φημι, της ουσιας τον λογον, και το ταυτον της θεοτητος. Και γουν ο
θεσπεσιος Μωσης οτε δεδειχεν ημιν ομνυντα Θεον, παρακεκομικε λεγοντα και μαλα
σαφως, οτι Ἀρω εις τον ουρανον την χειρα μου, και ομουμαι τηι δεξιαι μου. ∆εξια γαρ
του Θεου και Πατρος, ο Υιος, δι' ης των ολων κατακρατει, και οιονει του παντος
καταδρασσεται, και θεοπρεπως εργαζεται καλων τα ουκ οντα προς γενεσιν, και τοις
ηδη γεγονοσι, το ευ ειναι διανεμων. Ουκουν ως εν ορκου χρειαι βεβαιουντος εις
πιστιν της επαγγελιας τους κληρονομους, το του Σωτηρος ημων παρεληφθη
μυστηριον. Και ανετυπουτο δη μαλλον ως εν δαμαλει Χριστος, και μην και αιγι, και
κριωι, και ως εν δυοιν στρουθιοιν, τρυγονι τε, φημι, και περιστεραι. Και τις αν ο
τουτου νοοιτο λογος, κατα το εγχωρουν αφηγησομαι. ηʹ. Ποτε μεν γαρ δια το αγαν
ευσθενες και ακαταγωνιστον εις αλκην, δηλον δε οτι την θεοπρεπη, μοσχωι
παρεικαζεται. Ποτε δε αυ, δια το ανθρωπινον, και επει τοι γεγονεν υπο νομον,
δαμαλις ονομαζεται. Κατοπιν γαρ πως αει και εν μειοσι το θηλυ του αῤρενος ως
ηγουμενου και προυχοντος. Ἁπασης μεν γαρ επεκεινα κτισεως ο Υιος, και
ασυγκριτοις υπεροχαις την των γενητων υπερφερει φυσιν τε και δοξαν, ριζαν εχων
την ανωτατην, τον των ολων Πατερα φημι δη και Θεον. Ἐπειδη δε πεφυκε καθ'
ημας, κεχρηματικεν υπο νομον ως ηγουμενον. Τοιγαρτοι και εφασκεν· Ουκ ηλθον
καταλυσαι τον νομον, αλλα πληρωσαι. Ἀναθησομεν δε και τουτο τοις της κενωσεως
μετροις, ορθα φρονειν ηιρημενοι. ∆ια τουτο δαμαλις ο Χριστος, το του νομου
προσωπον αναπληρουντος Μωσεως, ητοι του κατ' αυτον ορισθεντος νομου.
Ἀφομοιουται δε και αιγι. ∆ια ποιαν αιτιαν; Προσκεκομικε γαρ εαυτον υπερ των
αμαρτιων ημων, κατα τας Γραφας. Χιμαρος δε το υπερ αμαρτιας θυμα κατα τον
νομον. Παραβαλλεται δε και κριωι, δια το των λογικων ηγεισθαι ποιμνιων. Εις γαρ
ημων εστι καθηγητης ο Χριστος. Και ημεις μεν λαος νομης αυτου και προβατα χειρος
αυτου, κατα το γεγραμμενον. Ἐπειδη δε ωμοιωθη κατα παντα τοις αδελφοις,
τουτεστιν ημιν, καθεις εαυτον εις κενωσιν, γραφεται μεν εν κριωι, νοειται γε μην
ηγουμενος. Κριοι γαρ αει της αγελης οι προυχοντες. Ὁ αυτος ουν αρα και δαμαλις,
δια τοι το υπο νομον, και μην και ως αιξ, σφαγιον υπερ αμαρτιας. Και προσετι κριος,
ως ηγουμενος. Ου τοις ιχνεσιν επεσθαι δειν ηιρημενοι, και διασπευδοντες, Ἐν νομηι
αγαθηι, και εν τοπωι πιονι, κατα την του προφητου φωνην, εσομεθα, και εν αυλαις
ιεραις καταλυσομεν. Ἐνοικιει γαρ ημας ταις ανω μοναις, αυτος ων και κριος και
αρχιποιμην, και ως 69.129 εις εξ ημων υπο νομον, και υπερ νομον, ως Θεος αυτος η
πασα δικαιωσις, ει και Ἐν τοις ανομοις ελογισθη, και την δι' ημας υπεμεινε σφαγην.
Μορφουται δε αυ και ως εν τρυγονι και περιστεραι. Αυτος γαρ η μονη νοητη και
λαλιστατη τρυγων, το ευστομον αληθως στρουθιον, ο εξ ουρανου και ανωθεν, ος
τοις ευαγγελικοις κηρυγμασι κατεκηλησε την υπ' ουρανον· ωι και αυτη
προσπεφωνηκεν η νυμφη, τουτεστιν, η εξ εθνων Ἐκκλησια· ∆ειξον μοι την οψιν
σου, και ακουτισον μοι την φωνην σου· οτι η φωνη σου ηδεια, και η οψις σου ωραια.
Ὁ αυτος η απλη και ακακουργος και δολον ουκ εχουσα περιστερα. Ου γαρ ευρεθη
δολος εν τωι στοματι αυτου, κατα το γεγραμμενον. Τριετιζουσα δε η δαμαλις, και μην
και τα ετερα των κτηνων. Παντελειος γαρ ο Κυριος. Της των κτηνων ηλικιας το ως
εν Θεοτητι τελειον του Μονογενους υποφαινουσης αστειως. Και διαπτυσσεται μεν
τα κτηνη· δεδιχοτομηνται γαρ. Μεμενηκε δε των στρουθιων αδιχοτομητος η δυας.
Και τις ο λογος; Ἧ μεν γαρ γεγονε σαρξ ο μονογενης του Θεου Λογος, οιονει πως
δεδιχοτομηται, και εις θεωριαν ευρυνεται την διπλην ο επ' αυτωι λογος. Ὁτε μεν
γαρ, την ως εκ Πατρος αυτου θειαν και αποῤρητον νοουμεν γεννησιν· οτε δε αυ, το
της ενανθρωπησεως λαλουμεν μυστηριον, το βαθυ της οικονομιας μονονουχι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

διαπτυσσοντες και απλουντες εις ειδησιν τοις ουκ ειδοσιν αυτο. Ἀλλ' ει και γεγονε
διττος οιονει πως ο επ' αυτωι λογος, αλλ' εις που παντως και ο αυτος, ου
διαιρουμενος εις δυο, μετα την προς σαρκα συνοδον. Ουτε μην εις υιων δυαδα
τεμνομενος· εις γαρ και αμεριστος ο Χριστος. Τυπος δ' αν γενοιτο και τουδε σαφης,
το αδιατμητον των στρουθιων· Τα γαρ ορνεα, φησιν, ου διειλε. Και εσημαινετο μεν
ως απο της γης δια το ανθρωπινον, ως εν γε τωι μοσχωι, και μην και αιγι και κριωι.
Νοειται δε παλιν ως εξ ουρανου και ανωθεν, δια τοι το ειναι ο Θεος δια των
στρουθιων. Ὅτι δε καιτοι την υπερ ημων εκουσιον υπομειναντος σφαγην, Ἡ σαρξ
αυτου ουκ ειδε, κατα το γεγραμμενον, διαφθοραν· και οτι κατα την του Ψαλλοντος
φωνην, Ουκ ωφελησει εχθρος εν αυτωι, και υιος ανομιας ου προσθησει του κακωσαι
αυτον. Παραδειξειεν αν και μαλα σαφως ως εν τυπωι δη παλιν ο θεσπεσιος Ἀβρααμ,
τα καταφθειρειν εθελοντα των πτηνων, αφιστας των διχοτομηματων.
Προαπαγγελθεισης δε τωι Ἀβρααμ της εσομενης κατα καιρους εν Αιγυπτωι
πλεονεξιας κατα των εξ αιματος αυτου, τουτεστι, του Ἰσραηλ και της παραδοξου
λυτρωσεως, Περι τας ηλιου, φησι, δυσμας κλιβανος πυρος καπνιζομενος, και
λαμπαδες πυρος, δια μεσων ᾔεσαν των διχοτομηματων. Προανετειλε μον γαρ των εξ
επαγγελιας ο δια Μωσεως νομος, δουλειας τε περι των εξ Ἰσραηλ, και μην και
λυτρωσεως, μακρα τοις ακροωμενοις εισφερων τα διηγηματα. Ἐν εσχατοις δε του
αιωνος καιροις, και οιονει προς εσπεραν, Γεγονε σαρξ ο Λογος. Ειη γαρ, οιμαι, τουτι,
και ετερον ουδεν, το, ως εν ειδει 69.132 πυρος την θειαν τε και αποῤρητον φυσιν, επ'
αυτα διαιττειν τα διχοτομηματα. Ἀλλ' Ἦν, φησι, φλοξ πυρος, και κλιβανος πυρος, και
λαμπαδες πυρος. Γεγονε γαρ αληθως το σεπτον της ενανθρωπησεως μυστηριον, τοις
μεν απειθειν ηιρημενοις και απονενευκοσι προς το εξηνιον, κλιβανος τε και φλοξ,
και η πασων αφορητος και εσχατη δικη. Και γουν περι των εξ Ἰσραηλ, οι το Χριστου
μυστηριον ασυνετως περιυβριζοντες κακονοοι τε και αλαζονες ηλισκοντο, φησιν ο
∆αβιδ προς τον των ολων Πατερα και Θεον· Θησεις αυτους ως κλιβανον πυρος, εις
καιρον του προσωπου σου· Κυριε, εν τηι οργηι σου συνταραξεις αυτους, και
καταφαγεται αυτους πυρ. Καιρος δε προσωπου του Πατρος, ο της ενανθρωπησεως
νοοιτο αν εικοτως· ειπερ εστι και προσωπον και εικων του Θεου και Πατρος, ο Υιος.
Ουκουν φλοξ αγρια και κλιβανος, τοις απωθειν εθελουσι της ενανθρωπησεως του
Μονογενους το μυστηριον. Τοις γε μην επεγνωκοσι την επιφανειαν αυτου, καθα
γεγραπται, Λαμπας εν σκοτωι φωτιζουσα, και της διαβολικης αχλυος το παχος
απολεπτυνουσα, και τοις δια μεσον προσπταιειν σκανδαλοις την των σεβομενων
αυτον ουκ εφιεισα πληθυν. Ουτως ημιν ωνομαζε τον Υιον ο Θεος και Πατηρ, και δια
φωνης Ἡσαΐου, λεγων· ∆ια Σιων ου σιωπησομαι, και δια Ἱερουσαλημ ουκ ανησω,
εως αν εξελθηι ως φως η δικαιοσυνη μου. Το δε σωτηριον μου, ως λαμπαδες
καυθησεται. Σωτηριον γαρ και δικαιοσυνη παρα του Θεου και Πατρος εις ημας
γεγονεν ο Υιος· ειπερ εστιν αληθες ως εν αυτωι δικαιουμεθα, και τον παλαι καθ'
ημων τυραννησαντα νικωντες θανατον, παλινδρομουμεν εις αφθαρσιαν, και εις
οπερ ην εν αρχαις η φυσις αναμορφουμεθα. θʹ. Ὅτι δε ην αναγκαιον πεφηνοτος ηδη
του Ἐμμανουηλ, και του κατ' αυτον μυστηριου παραδειχθεντος εν κοσμωι, της
Μωσαικης λατρειας τους τυπους τοις ευαγγελικοις παιδευμασιν υποφερεσθαι, και
υπεικειν ωσπερ ταις αμεινοσι και τελεωτεραις εντολαις, εσκιαγραφειτο παλιν ως εν
τυπωι το χρημα παχει. Και τις δη ουτος, ερω. Ἐπειδη γαρ ουκ ετικτε μεν η Σαῤρα,
κεκυοφορηκε δε τον Ἰσμαηλ η Ἄγαρ, οφρυν ανατεινουσα κατα της ελευθερας
εφωρατο λοιπον. Σαῤρα δε ουκ οιστην εποιειτο την υπεροψιαν, και δη και εκακου
την Αιγυπτιαν. Ἡ δε της εστιας απεδρα, και επλανατο κατα την ερημον. Ἤρετο δε
αυτην αγγελος εξ ουρανου, οποι τε ιοι και οθεν ικοι παλιν. Ἡ δε προς ταυτα φησιν·
Ἀπο προσωπου Σαῤρας της κυριας μου εγω αποδιδρασκω. Τι ουν ο θεσπεσιος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

αγγελος; Ἀποστραφηθι, φησι, προς την κυριαν σου, και ταπεινωθητι υπο τας χειρας
αυτης. Προανεδειχθη μεν γαρ ωδινουσα τον Ἰσραηλ η κατα νομον λατρεια. Οικετις
δε ουσα (πνευμα γαρ ελευθερον ουκ ην εν αυτηι), μονονουχι προεκυοφορησε της
νεας και ευαγγελικης παιδευσεως τον εξ Αιγυπτου λαον. Τοιγαρτοι και πεφρονηκε
μεγα, και εδιωκε τους εν Χριστωι, και κατα των ευαγγελικων θεσπισματων υψηλην
αιρουσα την οφρυν, πολυτροπως ηλισκετο. Ἐπετιμα γαρ τοις αγιοις αποστολοις η
των Ἰουδαιων Συναγωγη, διαῤρηδην λεγουσα· Παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν, μη
69.133 διδασκειν επι τωι ονοματι τουτωι, και ιδου επληρωσατε την Ἱερουσαλημ της
διδαχης υμων. Ὁραις οπως κατεπαιρεται της Σαῤρας η Αιγυπτια, και καταθρασυνεται
της ελευθερας το θεραπαινιδιον. Ἀλλ' ενικατο τωι χρονωι, και αποδιδρασκει τροπον
τινα τιμωσα το εξηνιον, προσταττεται δε δι' αγγελου φωνης, μη παραιτεισθαι την
ελευθεραν, τουτεστι, την εις ελευθερον αξιωμα καλουσαν παιδευσιν, ταπεινουσθαι
δε μαλλον υπο τας χειρας αυτης. Ἡ γαρ δια νομου λατρεια, δια σχηματων ιουσα και
τυπων, δουλευει τροπον τινα τοις ευαγγελικοις παιδευμασιν, αμυδρον της αληθειας
το καλλος εφ' εαυτηι δεικνυουσα. ∆ι' αγγελων τοινυν ο παλαι δια Μωσεως ωριζετο
νομος, και δια φωνης αγγελου τοις δια Χριστου θεσπισμασιν υποφερειν ωσπερ
προστασσεται τον αυχενα, και υποκλινεσθαι τηι ελευθεραι, και ουχ εκουσα
παραχωρειν. Τουτο γαρ, οιμαι, νοητως εστι το, υπο χειρα της Σαῤρας γενεσθαι την
Ἄγαρ. Μεμνησθαι δε αναγκαιον, ως διαθηκων δυαδα τεθεικεν αυτας και ο θεσπεσιος
Παυλος, την μεν εις δουλειαν γεννωσαν, συστοιχον τε τηι νυν Ἱερουσαλημ· την δε
εις ελευθεριας αξιωμα, φημι δη την Σαῤραν. Ὅτι δε πεφηνοτος ηδη Χριστου
συνανατελει δη παντως της εν πνευματι περιτομης ο καιρος, εδιδασκετο σαφως ο
μακαριος Ἀβρααμ. Ἐθεσμοθετει γαρ ο Θεος, το χρηναι πληρουν την περιτομην, δια
σαρκικων, οιμαι, παραδειγματων προαναφαινων τα νοητα. Περιτμηθησεται γαρ σου,
φησι, παν αρσενικον. Και ταις εις τουτο ραιστωναις ολεθρον και απωλειαν επεμετρει
την δικην· εφη γαρ, οτι και απεριτμητος αρσην, ος ου περιτμηθησεται την σαρκα της
ακροβυστιας αυτου τηι ημεραι τηι ογδοηι, εξολοθρευθησεται η ψυχη εκεινη εκ του
γενους αυτης, οτι την διαθηκην μου διεσκεδασεν. Ὁραις οτι της εν πνευματι και
αληθειαι περιτομης τυπος ωσπερ τις εν σαρκι προεδεικνυτο. Πραττεται γαρ τηι ογδοηι,
καθ' ην εκ νεκρων ανεβιω Χριστος. Και καιρος ην ηδη του μεταλαχειν αγιου
Πνευματος, και την εν αυτωι δεχεσθαι περιτομην, ου σαρκα λυπουντος, αλλα πνευμα
καθαιροντος· ου σωματικων απαλλαττοντος ρυπων, αλλα ψυχικων ημας
νοσηματων απολυοντος. Ὅτε γαρ ανεβιω Χριστος, καταλυσας του θανατου το
κρατος, τοτε δη, τοτε και απαρχην ωσπερ τινα του αγιου Πνευματος τοις αγιοις
ενεθηκε μαθηταις. Ἐνεφυσησε γαρ, φησιν, εις αυτους λεγων· Λαβετε Πνευμα αγιον.
Συλληψεται δε τωι λογωι και ο σοφωτατος Ἰωαννης, λεγων· Ουδεπω γαρ ην Πνευμα
αγιον, οτι Ἰησους ουδεπω εδοξασθη. ∆εδοξασται μεν γαρ, εγηγερμενος εκ νεκρων,
κατα την ογδοην. Τοιγαρτοι και εις ημας ηνεχθη το πνευμα, και εν αυτωι
περιτετμημεθα περιτομηι αχειροποιητωι και νοητηι. Ἁνδανει γαρ ουτος Θεωι της
περιτομης ο τροπος. Και γουν ο θεσπεσιος Παυλος ωδε πη φησιν· Ου γαρ ο εν τωι
φανερωι Ἰουδαιος εστιν. ουδε η εν τωι φανερωι εν σαρκι περιτομη, αλλ' ο εν τωι
κρυπτωι Ἰουδαιος, και περιτομη καρδιας εν πνευματι, ου γραμματι. Ου ο επαινος ουκ
εξ ανθρωπων, αλλ' εκ του Θεου. ιʹ. Ἀπρακτουσης δε οτι της εν νομωι λατρειας, και
κατακρατουσης ηδη της νεας και εν Χριστωι, και των 69.136 εν πιστει λαων
αναδεδειγμενων, οι και εν τοις της ελευθερας τεθεινται τεκνοις το δουλοπρεπες ουκ
εχοντες πνευμα (διακεκραγασι γαρ· Ἀββα, ο Πατηρ), καιρος ην ηδη, την των
Ἰουδαιων αποπεμπεσθαι συναυλιαν και Συναγωγην, και αποκληρον ωσπερ της
επαγγελιας τον εξ αυτης γενεσθαι λαον. Και μην οτι και επιστρεψει κατα καιρους,
και εσται δεκτη, τευξεται δε και της ανωθεν και παρα Πατρος ημεροτητος, τον των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

ολων Σωτηρα και Λυτρωτην επιγινωσκουσα, σημαινει δη παλιν το Γραμμα το ιερον.
Ἔπαιζον μεν γαρ αλληλοιν επιθρωσκοντα τα μειρακια, Ἰσαακ δηλονοτι, και μεντοι
και Ἰσμαηλ. ∆ιωξις δε, οιμαι που, της παιδιας ην ο τροπος· και ειπετο μεν διωκων ο
Ἰσμαηλ, κατεφωρατο δε φευγων ο Ἰσαακ. Ἀλλ'ηγανακτει προς τουτο της ελευθερας
ο νους, φημι δη της Σαῤρας. Και δη και εφασκε προς τον θεσπεσιον Ἀβρααμ· Ἔκβαλε
την παιδισκην ταυτην και τον υιον αυτης· ου γαρ μη κληρονομησει ο υιος της
παιδισκης ταυτης μετα του υιου μου Ἰσαακ. Και ουκ αταραχος μεν ο λογος ην εν
ωσιν Ἀβρααμ. Ἤκουσε δε παρα Θεου, το χρηναι τοις της Σαῤρας καταπειθεσθαι
λογοις. Και δη και αρτοις και υδασι την Ἄγαρ εφοδιασας, ομου τωι παιδι της
δεσποτικης εστιας απελθειν εκελευεν. Ἡ δε ᾤχετο μεν αλυουσα και δεδακρυμενη·
πλην επλανατο κατα την ερημον. Κινδυνευοντος δε του παιδιου και κατοιμωζοντος,
∆ιηνοιξε, φησιν, ο Θεος τους οφθαλμους της Ἄγαρ, και ειδε πηγην υδατος ζωντος,
και εποτισεν αυτο. Ἄθρει δη ουν οπως προς την του μυστηριου γνωσιν ουκ
ασυντελες ουδε αυτο που ταχα των νηπιων το αθυρμα. Ἐδιωκε μεν γαρ ο Ἰσμαηλ
τον Ἰσαακ.Ἀλλ' οτι διωξει κατα καιρους ο εκ της θεραπαινης, τουτεστιν, ο Ἰσμαηλ,
τον εκ της ελευθερας, ηγουν τον εν πιστει και εν Χριστωι λαον, διεσαφει λεγων ο
μακαριος Παυλος, επι τε του Ἰσμαηλ και του Ἰσαακ ουτω λεγων· Ἀλλ' ωσπερ τοτε ο
κατα σαρκα γεννηθεις εδιωκε τον κατα πνευμα, ουτω και νυν. Ἐπειδη δε
πεπολεμηκε τοις εξ ελευθερας ο Ἰσμαηλ, εκπεμπεται λοιπον η των Ἰουδαιων
Συναγωγη, στυγνον και αλιπαρες εφοδιον εχουσα, αρτον τε και υδωρ. Τουτεστιν,
επιμετρηθεντα τροπον τινα γνωσεως τε και ευσεβειας λογον, δι' ων ην εικος ουκ
εισαπαν οιχησεσθαι προς το εκτεθναναι δειν. Ἔφη γαρ που Θεος, λειψανον ωσπερ τι
και σπερμα βραχυ της κατα νομον επιεικειας καταλελοιπως εν τωι Ἰσραηλ· Και
εσομαι αυτοις εις αγιασμα μικρον εν ταις χωραις, ου εαν εισελθωσιν εκει. Μικρον δε
φησιν αγιασμα γενησεσθαι τοις εξ Ἰσραηλ, μετα γε την εν τοις εθνεσι διασποραν, δια
τοι το μη αγαν των Ἰουδαιων ευσθενες εις το δυνασθαι, φημι, καν γουν τον δια
Μωσεως αποπεραινειν νομον, ολιγιστα δε και μολις επιτηρειν, την εν σαρκι που
ταχα περιτομην, και αργιαν την εν Σαββατωι. Ὕδατι τοινυν και αρτοις εφοδιαζεται
μολις η εις δουλειαν γεννωσα, τουτεστιν, η των Ἰουδαιων Συναγωγη. Και
δεδυσφορηκε μεν Ἀβρααμ αποτρεχουσης της Ἄγαρ, ηφιει δ' ουν ομως Θεου
προσταττοντος. Ἐλυπει μεν γαρ 69.137 ομολογουμενως τους αγιους αποστολους και
ευαγγελιστας εκπιπτων ο Ἰσραηλ. Πλην απενοσφιζοντο και ουχ εκοντες αυτου, δια
τοι το τωι Θεωι δοκουν και την εις Χριστον αγαπησιν. Και γουν ο θεσπεσιος γραφει
Παυλος, Ὅτι λυπη μοι εστι μεγαλη, και αδιαλειπτος οδυνη τηι καρδιαι μου. Ηυχομην
γαρ αυτος εγω αναθεμα ειναι απο Χριστου, υπερ των αδελφων των συγγενων μου
των κατα σαρκα, οιτινες εισιν Ἰσραηλιται. Ἀποπεμπτος δε γενομενη η των Ἰουδαιων
μητηρ, μακρους επλανατο χρονους· και κεκινδυνευκε μεν απολεσθαι λοιπον εις το
παντελες. αλλ' ει κραυγασειαν αναβοωντες κατα καιρους προς Θεον, παντη τε και
παντως ελεηθησονται. ∆ιανοιξει γαρ αυτων της διανοιας τους οφθαλμους, και
οψονται και αυτοι την πηγην του ζωντος υδατος, τουτεστι, Χριστον· και δη και
πιοντες, εν αυτωι ζησονται. Λουσαμενοι τε και καθαροι γενησονται, κατα την του
προφητου φωνην. Ὅτι δε εστι πηγη ζωης ο Χριστος, σαφηνιει λεγων ο Ψαλμωιδος
προς τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον· Ὡς επληθυνας το ελεος σου ο Θεος! οι δε υιοι
των ανθρωπων, εν σκεπηι των πτερυγων σου ελπιουσι· μεθυσθησονται απο πιοτητος
οικου σου, και τον χειμαῤρουν της τρυφης σου ποτιεις αυτους, οτι παρα σοι πηγη
ζωης, Ουχ ετερος δε παρα ταυτην, η ο Χριστος. ∆ι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η
δοξα και το κρατος, συν τωι αγιωι και ομοουσιωι αυτου και ζωοποιωι Πνευματι, εις
τους συμπαντος και ατελευτητους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του Ἀβρααμ και
του Ἰσαακ. αʹ. Και εγενετο μετα τα ρηματα ταυτα, ο Θεος επειραζε τον Ἀβρααμ, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

ειπε προς αυτον· Ἀβρααμ, Ἀβρααμ. Ὁ δε ειπεν· Ἰδου εγω. Και ειπε Λαβε τον υιον σου
τον αγαπητον, ον ηγαπησας, τον Ἰσαακ, και πορευθητι εις την γην την υψηλην, και
ανενεγκε αυτον εις ολοκαρπωσιν εφ' εν των ορεων ων αν σοι ειπω. Τοιαυτα μεν δη
τα θεοθεν διηγγελμενα. Ἀμελλητι ουν ο δικαιος επισαξας την ονον αυτου, καθα
γεγραπται, δυοιν δε μονοιν οικεταιν επεσθαι διειπων, και τον αγαπητον αρπασας
υιον, επι την θυσιαν ᾤχετο. Ἐπειδη δε εις τον ιερον εκεινον αφικτο χωρον τριτηι
μολις ημεραι, Καθισατε αυτου μετα της ονου, τοις οικεταις φησιν· εγω δε και το
παιδαριον διελευσομεθα εως ωδε, και προσκυνησαντες αναστρεψομεν προς υμας.
Ἐπιφορτισας δε τον υιον τοις εις ολοκαρπωσιν ξυλοις, και βαδιζειν ουτως
αναπεισας, ηκολουθει. Ἐπειδη δε το παιδαριον ανεπυνθανετο του πατρος, λεγον·
Ἰδου το πυρ και τα ξυλα, που εστι το προβατον εις ολοκαρπωσιν; Ὁ Θεος, φησιν,
οψεται εαυτωι προβατον εις ολοκαρπωσιν, τεκνον. Ἀναδειμαμενος δε το θειον
εκεινο θυσιαστηριον, επισωρευει τα ξυλα. Συμποδισαντα δε και το μειρακιον επ'
αυτοις, και δη και της μαχαιρας επειλημμενον, αγγελου διακωλυει φωνη, μη δη
χρηναι λεγουσα το παιδαριον αποσφαττειν αυτον. εγνωκεναι γαρ τον Θεον ηδη την
ενυπαρχουσαν αυτωι προθεσιν αγαθην. Ειτα κριον των κερατων· εξηρτημενον εν
φυτωι Σαβεκ κατιδων ο δικαιος, αναπληροι την θυσιαν, αντι του παιδος αναφερων
αυτον. Κατεισι δε 69.140 ουτως προς τους οικετας, υγια φερων αυτοις τον υιον. Το
μεν ουν της ιστοριας επιτεμοντες πλατος, και ως εν βραχει συνενεγκοντες λογωι το
λυσιτελουν εις αποδειξιν του, δια τουτων το περι του Σωτηρος ημων
προανατυπουσθαι μυστηριον, κατα δυναμιν παλιν την εαυτων λαμβανοντες,
εξειπειν ουκ οκνησομεν. Ει δε δη μη παντα εποιτο λογωι τα εν ταις ιστοριαις κειμενα,
καταιτιασθω μηδεις. Ἐν γαρ τωι περιττωι της ιστοριας πολλακις κρυπτεται το
πνευματικον· ωσπερ ουν αμελει και τα λιαν ευοσμοτατα των εν λειμωσιν ανθεων
εικαιοις εξωθεν φυλλοις περιχλαινιζεται, απερ ει τις αποτεμοι, γυμνον ευρησει το
ωφελουν τε και χρησιμον. Εισιτω δη τοινυν ημιν της αλληγοριας ο λογος. βʹ. Το μεν
ουν πειραζεσθαι τον μακαριον Ἀβρααμ, και θυειν επιταττεσθαι τον υιον τον
αγαπητον, δυσφορουντα μεν, κατα το εικος, ως γεννητορα, και θερμωι της φυσεως
κεντρωι προς φιλοστοργιαν νυσσομενον, προτιμωντα δ' ουν ομως το εκ του
πραγματος αγαθον, αυτο δη παλιν ημιν και σφοδρα σαφως εκεινο δηλοι το παρα του
Σωτηρος ειρημενον, Ουτω γαρ ηγαπησεν ο Θεος τον κοσμον, ως τον Υιον αυτου τον
μονογενη εδωκεν, ινα πας ο πιστευων εις αυτον, μη αποληται, αλλ' εχει ζωην
αιωνιον. Ει γαρ χρη τι και ανθρωπινον ειπειν εις αποδειξιν του νοηματος εναργη,
κατεδακνετο τροπον τινα πεμπων εις θανατον δι' ημας τον Υιον ο Θεος και Πατηρ, ει
και ᾔδει πεισομενον των λυπουντων ουδεν, επει και αυτος ην απαθης ως Θεος.
Ὅμως δ' ουν το εκ του θανατου χρησιμον εννοων, την απαντων, φημι, σωτηριαν και
ζωην, της πατρι πρεπουσης φιλοστοργιας ημελει. ∆ιο δη και Παυλος αυτον
απεθαυμαζε, λεγων· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ' υπερ ημων παντων
παρεδωκεν αυτον. Ἐπι τινι δ' αν γενοιτο δικαιως το θαυμα της εις ημας αγαπης του
Θεου και Πατρος, ει μη τι και των αβουλητων εδοξεν υπομενειν παραδους υπερ
ημων τον ιδιον Υιον; Τοιουτον γαρ τοι νοειν ημας αναπειθει το, Ουκ εφεισατο,
λεγων ο Παυλος. Ὅπερ ουκ αν επι τοις τυχουσι ρηθειη ποτε, αλλ' επι μονοις τοις
μεγαλου τινος κατανεανιευομενοις πραγματος, ως εν τωι, Πλατυνον τα σχοινισματα
σου, και τους πασσαλους σου κατισχυσον, ετι εις τα δεξια και εις τα αριστερα
εκπετασον· ετι δε, οτι Πηξον, μη φεισηι. Και παλιν, Ῥυσαι αγομενους εις θανατον, και
εκπριου κτεινομενους, μη φεισηι. Και ταυτα μεν ημιν εις το, Λαβε τον υιον σου τον
αγαπητον, ειρησεται. Οι δε τωι πρεσβυτηι συμπαρομαρτυρουντες και συμπαραθεοντες
οικεται δυο και μεχρι της τριτης ημερας, τυπος αν ειεν των εις δουλειαν
κεκλημενων δια του νομου δυο λαων, του τε Ἰσραηλ και του Ἰουδα, φημι. Οι και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

μονοις χρηναι τοις του Θεου και Πατρος ακολουθειν ᾤοντο διαταγμασιν, ωσπερ
εκεινοι τωι Ἀβρααμ, ουπω τον δι' ου παντα νοουντες Υιον, ουδε τον του Πατρος
κληρονομον επιγινωσκοντες, ουπερ αν εισφεροι καλλιστην ημιν την εικονα, μικρος
και εν κολποις ετι του οικειου πατρος ο Ἰσαακ κειμενος, και την δεσποτηι πρεπουσαν
ουπω φορων εξουσιαν. Ἦν μεν γαρ και εστιν 69.141 αει Κυριος και Θεος παντελειος
ο Υιος. Τωι δε μη πασιν υπαρχειν καταφανης, και μαλιστα τοις ανοσιοις Ἰουδαιοις εις
μονην ορωσι την σαρκα, μικρος τις ειναι και ο τυχων ενομιζετο. Συμμετρειται δε
πως αναλογως και ταις απαντων διανοιαις η περι αυτου γνωσις. Και μικρα μεν εν
μικροις, μεγαλη δε αυ εν μεγαλοις ευρισκεται. Και γουν οι μεν προφηται φασιν, οτι
Μεγας και φοβερος εστιν επι παντας τους περικυκλωι αυτου, τουτεστι, τους εγγυς
αυτου γεγονοτας δια πολλην αγαν αγχινοιαν. Ὠδινει δε και ο Παυλος τινας, Ἄχρις
ου μορφωθηι Χριστος εν αυτοις. Τουτεστιν, αχρις αν οι μεγαλοι και υπερφυεις της
θεοτητος αυτου χαρακτηρες εις τον εκεινων ηρεμα διαπλαττοιντο νουν. Το δε
ακολουθησαι μεν τους οικετας και μεχρι τριτης ημερας, μη μην και επιτετραφθαι
προς την γην ανακομιζεσθαι την υψηλην τε και ιεραν, καθιζειν δε μαλλον αυτοις
προστεταχθαι μετα της ονου, την δια νομου προς Θεον ακολουθησιν των δυο λαων
υποδηλοι, και μεχρι του τριτου παρατεινασαν χρονου, τουτεστι, του τελευταιου,
καθ' ον ημιν επεφανη Χριστος. Τρισι γαρ ο συμπας αιων εκμετρειται καιροις,
παρωιχηκοτι, φημι, και ενεστωτι, και μελλοντι. Ουκουν εν τριτωι το τελος.
Ἐπιδημησαι γε μην τον Χριστον εν εσχατοις του αιωνος καιροις, η θεια λεγει Γραφη.
Κατακολουθησας τοινυν ο Ἰσραηλ δια νομου τωι Θεωι, και μεχρι των χρονων της του
Σωτηρος ημων επιδημιας, ουκ ηθελησε δια της πιστεως ακολουθησαι Χριστωι, προς
τον υπερ παντων αναβαινοντι θανατον, μαλλον δε και κεκωλυται δια πολλας
αμαρτιας. Πωρωσις γαρ απο μερους γεγονε τωι Ἰσραηλ· ητις δια της ονου σημαινεται
της τοις οικεταις συνουσης ποτε. Ἀλογιας γαρ η ονος της εσχατης εικων· αλογιας δε
τεκνον η πωρωσις. Το δε, των οικετων απονοσφιζεσθαι μεν και αναχωρειν αμα τωι
υιωι τον πατερα, ως δε και εις αυθις επανηξει λεγειν· (Ἐγω γαρ, φησι, και το
παιδαριον διελευσομεθα εως ωδε, και προσκυνησαντες αναστρεψομεν προς υμας,)
σημαινει την προσκαιρον αναχωρησιν του Θεου την εκ των υιων Ἰσραηλ, και την
επι τελει των αιωνων επ' αυτους εσομενην υποστροφην, δια της εις Χριστον πιστεως
επιτελουμενην. Ὅταν γαρ το πληρωμα των εθνων εισελθηι, τοτε πας Ἰσραηλ
σωθησεται. Το δε μη λεγειν μεν εναργως τον μακαριον Ἀβρααμ, οτι θυσων ανεισι
τον υιον, προφασιν δε ωσπερ το, Ἕως ωδε διελευσομεθα, λαβειν, σημειον αν γενοιτο
σαφες του μη πεπιστευθαι τοις Ἰουδαιων λαοις το Χριστου μυστηριον. Και αληθης
ημιν ο περι τουτου φανειται λογος, οταν ιδωμεν τον Ἰησουν προσλαλουντα μεν
Ἰουδαιοις ως εν παραβολαις και δι' αινιγματων, λεγοντα δε και προς τους εαυτου
μαθητας· Ὑμιν δεδοται γνωναι τα μυστηρια της βασιλειας του Θεου, τοις δε λοιποις
εν παραβολαις. Το δε γε παιδαριον, τουτεστιν, ο Ἰσαακ, τοις της ολοκαυτωσεως
ξυλοις κατεφορτιζετο δια χειρος του πατρος, και μεχρι των της θυσιας αφικνειται
τοπων. Ἐπωμαδιον γαρ τον οικειον φερων σταυρον, εξω της πυλης επαθεν ο 69.144
Χριστος, ουκ εξ ανθρωπινης ισχυος βεβιασμενος εις το παθειν, αλλ' εκ θεληματος
οικειου, και βουλης του Θεου και Πατρος, κατα το ειρημενον παρ' αυτου τωι Ποντιωι
Πιλατωι, Ουκ εχεις κατ' εμου εξουσιαν ουδεμιαν, ει μη ην δεδομενον σοι ανωθεν.
Ἐπιτεθεις δε τοις ξυλοις ο Ἰσαακ, και του θανατου και του παθειν υποκλεπτεται.
Κριος δε εις την θυσιαν αναβαινει θεοσδοτος. Και γαρ ην μεν οντως ο εκ της ουσιας
του Θεου και Πατρος αναλαμψας Λογος εν τωι ιδιωι ναωι, τωι εκ Παρθενου, φημι, και
προσηλωθεντι τωι ξυλωι. Ὑπαρχων δε ως Θεος απαθης και αθανατος, και θανατου
και παθους εαυτον υπεξαγει. Ἀναβαινει δε εις οσμην ευωδιας τωι Θεωι και Πατρι δια
του ιδιου σωματος, οπερ αυτος ειληφεναι λεγεται παρα του Πατρος, κατα το εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

Ψαλμοις ειρημενον ως παρ' αυτου· Θυσιαν και προσφοραν ουκ ηθελησας, σωμα δε
κατηρτισω μοι, ολοκαυτωματα, και περι αμαρτιας ουκ ευδοκησας. Τοτε ειπον· Ἰδου
ηκω. Ἐν κεφαλιδι βιβλιου γεγραπται περι εμου· Του ποιησαι το θελημα σου
ηβουληθην. Ὅτι δε τα εκ της προτεθεισης ημιν ιστοριας καλως δη λιαν εις Χριστον
ανοισθησεται, μαρτυρησει παλιν αυτος που λεγων· Ἐν κεφαλιδι βιβλιου γεγραπται
περι εμου. Βιβλιον γαρ πενταμερες ολον εστι το Μωσεως σοφωτατον συγγραμμα.
Κεφαλη δε ωσπερ και αρχη του βιβλιου παντος, η επικλην Γενεσις, εν ηι ταυτα
γεγραπται περι Χριστου. Ὄτι δε παλιν η κεφαλη την αρχην παρα ταις θειαις σημαινει
Γραφαις, πληροφορηθησηι καλως, εκεινο συνιεις, οπερ ο Παυλος φησιν· Ὅτιπερ
παντος ανδρος η κεφαλη, ο Χριστος εστιν. Κεφαλη δε γυναικος, ο ανηρ. Κεφαλη δε
Χριστου, ο Θεος. Ἀρχη μεν γαρ του ανδρος ο Χριστος, ως εκ του μη οντος εις το ειναι
παρενεγκων. Ἀρχη δε παλιν εστιν της γυναικος ο ανηρ, δια το ειρημενον τε και
αληθως πεπραγμενον· Αυτη κληθησεται γυνη, οτι εκ του ανδρος αυτηις εληφθη.
Χριστου δε αρχην, αυτον ειναι φησι τον Θεον, επειπερ εξ αυτου κατα φυσιν εστιν ο
Υιος, και αρχην αναρχος εχει τον γεννησαντα, μετα και του συνυπαρχειν αιδιως
αυτωι. γʹ. Ἄριστα μεν ουν, καθαπερ εγᾦμαι, τοις της ιστοριας λογοις εφηρμοσται το
μυστηριον. Χρη δε, οιμαι, λοιπον εξαισιωι θαυματι κατακαλλυνεσθαι προς ημων τον
θεσπεσιον Ἀβρααμ, και τοις εις ακρον επαινοις ευκλεα τοις απανταχου και
περιοπτον αναδεικνυσθαι. Και προς γε δη τουτωι περιαθρεισθαι σαφως της θειας
ευτεχνιας ημιν το βαθος. Ἐπειραζετο γαρ ο θεσπεσιος Ἀβρααμ, ουκ ηγνοηκοτος Θεου
το εσομενον. Λαθοι γαρ αν ουδεν τον παντα ειδοτα νουν. Τοιγαρτοι και εφασκε· Τις
ουτος ο κρυπτων με βουλην, συνεχων δε ρηματα εν καρδιαι, εμε οιεται κρυπτειν; και
δια φωνης Ἡσαΐου παλιν· Ὅτι εγω ειμι ο Θεος, και ουκ εστιν ετι πλην εμου.
Ἀναγγελλων προτερον τα εσχατα πριν αυτα γενεσθαι, και αμα συντετελεσται.
Ουκουν αποπληκτον κομιδηι, και εν τοις αγαν απηχεστατοις καταλογιουμεθα
φρονουντες ορθως, το ηγνοηκεναι μεν οιεσθαι τα εσομενα τον των ολων Θεον,
πειραζειν δε δια τουτο τον Ἀβρααμ. Ἀλλ' ην αναγκαιον, μη εν ειδησει μονηι 69.145 τηι
παρα Θεωι την του δικαιου καταλαμπρυνεσθαι 69.145 κεφαλην· ευκλεεστατην δε
μαλλον καταπλουτησαι την ευκλειαν, και εν ταις απαντων γνωσεσι δια πειρας
αυτης εφ' απασι τοις αριστοις μεμαρτυρημενην· Ἔδει και δια των ιερων βοασθαι
Γραμματων, οτι πλειστον οσον εν αυτωι το ευηνιον, και των θεσπισματων πολυς ην ο
λογος, μαλλον δε το υπερτερουν ουδεν. Ἧκε δε εις τουτο γνωμης τε και προθυμιας,
ως και αυτης αλογησαι της εις τεκνον αγαπης, και την της παιδοκτονιας μη
καταδεισαι γραφην. Και το γε παραδοξοτερον, εν αυτωι προσεδοκησε πατηρ εσεσθαι
πολλων εθνων. Ἀλλ' ᾔδει και αψευδουντα προς τουτο Θεον. Ειτα προσεκομιζεν εις
θυσιαν το παιδαριον, ουκ εν απογνωσει γεγονως των επηγγελμενων, αλλα ταις του
∆εσποτου δυναμεσιν αναθεις, το οπως αν ειδειη πληρουν το ωμοσμενον. Και ουκ
ακερδες το χρημα αυτωι, καιτοι δια πειρας ιοντι της ουτω πικρας. Ἐδιδασκετο γαρ ως
απο γε του μελλοντος συμβαινειν, της εκ νεκρων αναστασεως το λογου παντος περα
και αξιακουστον θαυμα, και προσετι το σεπτον και μεγα της ενανθρωπησεως του
Μονογενους μυστηριον. Και γουν ο θεσπεσιος Παυλος, Πιστει, φησι, προσενηνοχεν
Ἀβρααμ τον Ἰσαακ πειραζομενος, και τον μονογενη προσεφερεν ο τας επαγγελιας
αναδεξαμενος. Προς ον ελαληθη· Ἐν Ἰσαακ κληθησεται σοι σπερμα· λογισαμενος οτι
και εκ νεκρων εγειραι δυνατος ο Θεος, οθεν αυτον και εν παραβοληι εκομισατο.
Ἐπειδη γαρ εμελλε κατα καιρους ο Θεος και Πατηρ, ριζαν ωσπερ αυτον και γενεσιν
μυριων οσων αποφαινειν εθνων, τεθνεωτος υπερ του κοσμου του Ἐμμανουηλ.
ταυτηιτοι δια πειρας αυτης χρησιμως ο δικαιος εδιδασκετο του Θεου και Πατρος την
υπερφυα και αφραστον εις ημας αγαπησιν· ος γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο,
καθαπερ ηδη προειπομεν, αλλ' υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον των εν πιστει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

δεδικαιωμενων, και εις τεκνα λελογισμενων του προπατορος Ἀβρααμ. Ει γαρ τι χρη
και των ανθρωπινων διατεκμηρασθαι, φαιην αν οτι φορτικον τε και δυσοιστον τωι
μακαριωι, γεγονεν Ἀβρααμ το προσταξαι Θεον καταθυειν τον Ἰσαακ. Πως γαρ οιει
διακεισθαι τοτε τον τουτο δραιν επιτεταγμενον; Ἀνηρ εις γηρας εληλακως βαθυ, ενα
και οψιγενη πλουτησας υιον, παρηιρημενος τωι χρονωι το και ετερων δυνασθαι
γενεσθαι πατηρ, αφηλικεστεραν δε και αυτην εχων την συνωικισμενην (ην γαρ και
αυτη πρεσβυτις η Σαῤρα), τον ουτω τριποθητον αποσφαττειν υιον αμελλητι
προσεταττετο, τον μονογενη και πολυευκτον. Ποιαι γαρ δυνασθαι χειρι
προσεδοκησεν ο πρεσβυτης, κατωθησαι μεν του μειρακιου το ξιφος, την δε ουτως
ελεεινην κατα του ιδιου γεννηματος τολμησαι σφαγην; Ἆρ' ουν ουκ εννοειν
ακολουθον, οτι πικρος και δριμυς εννοιων οχλος την του δικαιου ψυχην αφορητως
κατεληΐζετο; Και ποτε μεν η φυσις εις φιλοστοργιαν κατεβιαζετο· ποτε δε το θειον
εδυσωπει χρησμυδημα, και ταχα που προς αβουλητον ευπειθειαν ως εξ αναγκης
εκαλει. Μεγα δη ουν αληθως το του δικαιου θαυμα, και παντος 69.148 επαινου
λοιπον το θεοφιλες. Προσεκομιζε γαρ το λογικον ιερειον, και τοις της φυσεως
νομοις εῤρωσθαι φρασας, και της απαραιτητου φιλοστοργιας πατησας το κεντρον,
και των επιγειων ουδεν τηι εις Θεον αντιπαρεξαγων αγαπηι. Τοιγαρτοι και
δεδοξασται, και φιλος εκληθη Θεου. Και εις περας αυτωι το προσδοκηθεν, τα της
ελπιδος εκβεβηκε. Γεγονε γαρ πολλων και αναριθμητων εθνων πατηρ εν Χριστωι. ∆ι'
ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. Περι του Ἰσαακ και της Ῥεβεκκας. αʹ. Τοις εν Χριστωι δεδικαιωμενοις,
και την προς αυτον ενοτητα δια του μεταλαχειν αγιου Πνευματος εν ευδοκιαι Πατρος
εκπεπλουτηκοσιν, ο σοφος επιστελλει Παυλος· Ἡρμοσαμην γαρ υμας ενι ανδρι
παρθενον αγνην παραστησαι τωι Χριστωι. Κλητορες γαρ ωσπερ και νυμφαγωγοι
γεγονασιν οι μακαριοι μαθηται, τους ετι μακραν ποιουντες εγγυς, και μονονουχι
κολλωντες Χριστωι, και τηι του πνευματος ενωσει συνδεοντες. Και παραστησει μεν
εαυτωι την Ἐκκλησιαν Χριστος· διανισταντος αυτην, μονονουχι δε και προσαγοντος,
του Θεου και Πατρος, και τωι ιδιωι κατεγγυωντος Υιωι, πλην οτι μεσιτευοντων αγιων
ουκ αν ενδοιασειε τις. Ὁ μεν γαρ θεσπεσιος ∆αβιδ προαναφωνων ημιν το μυστηριον,
προς αυτην που φησιν· Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου, και
επιλαθου του λαου σου και του οικου του Πατρος σου· οτι επεθυμησεν ο βασιλευς
του καλλους σου· οτι αυτος εστι Κυριος σου, και προσκυνησεις αυτωι. ∆ιωμολογηκε
δε και ο Παυλος, καθαπερ εφην αρτιως, οια τινα νυμφην παρασταθηναι Χριστωι τους
πεπιστευκοτας. Ἀλλα το ουτω σεπτον και αξιακουστον αληθως μυστηριον κατιδοι
τις αν ουδεν ηττον ημων και τωιδε δη παλιν. Γεγραπται γαρ, οτι και Ἀβρααμ ην
πρεσβυτερος προβεβηκως ημερων, και Κυριος ευλογησε τον Ἀβρααμ κατα παντα. Και
ειπεν Ἀβρααμ τωι παιδι αυτου τωι πρεσβυτερωι της οικιας αυτου, τωι αρχοντι παντων
των αυτου· Θες την χειρα σου επι τον μηρον μου, και εξορκιω σε Κυριον τον Θεον
του ουρανου, και τον Θεον της γης, ινα μη λαβηις γυναικα τωι υιωι μου Ἰσαακ απο
των θυγατερων των Χαναναιων, μεθ' ων εγω οικω εν αυτοις. Ἀλλ' εις την γην, ου
εγενομην, πορευσηι και εις την φυλην μου. Και ληψηι γυναικα τωι υιωι μου Ἰσαακ
εκειθεν. Ταυτα τοιγαρουν προστεταχοτος του Ἀβρααμ, διωμνυτο μεν ο οικετης
παραχρημα, τωι μηρωι δεσποτου την χειρα επιτιθεις. ∆ι' ου παρεσται νοειν το
μονονουχι κατα πασης της εσομενης εξ αυτου γονης πεποιησθαι την ορκωμοσιαν.
Ἐπαναθεμενος δε καμηλοις δεκα πολλα των Ἀβρααμ αγαθων, αφικνειται δρομαιος
εις την μεσην των ποταμων. Και καταιρει μεν εις πολιν Ναχωρ· οκλαζει δε τας
καμηλους εξω της πολεως παρα το φρεαρ του υδατος, το προσοψε ηνικα
εκπορευονται αι υδρευομεναι. Ἀφικομενος δη ουν εκεισε, Θεον ελιπαρει λοιπον
ανευρυναι την οδον, και καταδειξαι παρθενον ευδρανη και φιλοξενον, και οκνου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

του βλεποντος εις αγαπην κρειττονα. Ἔσται γαρ, φησιν, η 69.149 παρθενος, ηι εαν
εγω ειπω, Ἐπικλινον την υδριαν σου ινα πιω, και ειπηι, Πιε, και τας καμηλους σου
ποτιω, εως αν παυσωνται πινουσαι, ταυτην ητοιμασας τωι παιδι σου Ἰσαακ. Ἀλλ'
ηκεν ουκ εις μακραν η καλη τωι ειδει και ευπρεπεστατη παρθενος, φημι δη, Ῥεβεκκα.
Ἐξαιτουντι δε πιειν, προσηγεν ετοιμως. Ἐπηγγελλετο δε και αυτας ποτιειν τας
καμηλους, και εις εργον ηγετο τα επηγγελμενα. Συμβαλλει δη ουν ο οικετης
εντευθεν, ως αυτη λοιπον ειη, και ουχ ετερα. Τοιγαρτοι ψελλια τε και ενωτια
λαβων, προσεκομιζε τηι νεανιδι. Ἡ δε οικοι παρελθειν, επεσθαι τε αυτηι παραχρημα
προσεταττεν. Ου γεγονοτος, ξενιζεται μεν αυτου, λαμπραν δε διηγησιν του ιδιου
δεσποτου τον πλουτον ποιειται. Προσετιθει δε, οτι ενα και αγαπητον εχων υιον τον
Ἰσαακ, παντα δεδωκεν αυτωι, και δεσποζει των ολων ο νεανιας. Ἐπειδη δε
αποτρεχειν ηθελεν ομου τηι νεανιδι λοιπον ο νυμφαγωγος, διερωτωσι Ῥεβεκκαν ει
συμβαδιειται τωι κεκληκοτι, και ασπαστην ποιησεται την αποδρομην. Ἡ δε κατανευει
προθυμως. Ἀφιγμενην δε ουτως, εισοικιζεται μεν εθελοντης ηδη ο Ἰσαακ·
παρεκληθη δε ουτως σφοδρα, καιτοι τεθνεωσης αυτωι της μητρος. Μακρος μεν ουν
και πολυς της ιστοριας ο λογος. Πλην επιτεμοντες ως ενι ταυτην, διαρκως
ειρηκαμεν. Ἡκετω δε ουν της θεωριας η δυναμις επι το λιαν ευτεχνες, και τον του
μυστηριου τυπον αναδεικνυτω παλιν. ως εν αμυδραις μεν ετι σκιαις, πλην ωδινοντα
την αληθειαν. βʹ. Ουκ ηξιωσεν Ἀβρααμ εκ των θυγατερων Χανααν αρμοσαι γυναικα
τωι ηγαπημενωι, φημι δη, τωι Ἰσαακ· αλλ' εις την των ειδωλολατρουντων χωραν τον
γνησιον αποτρεχειν εκελευεν οικετην, φροντιουντα γυναικος της οτι μαλιστα
πρεπωδεστατης αυτωι. Ου γαρ ηθελησεν ο Θεος και Πατηρ την των Ἰουδαιων
Συναγωγην συναψαι Χριστωι, ος εν Ἰσαακ σημαινεται. Ὀψιγενης γαρ ο Ἰσαακ και
αγαπητος. Πεφηνε δε και εν εσχατοις καιροις ο Χριστος, και εστιν ηγαπημενος,
τερψις τε και αγαλλιασμα· ερμηνευεται γαρ ουτως ο Ἰσαακ. Ὅτι δε Χαναναιοι τυπος
αν νοοιντο των εξ Ἰσραηλ, σαφες αν γενοιτο, και μαλα ραιδιως, ως απο γε της του
ονοματος ερμηνειας. Χαναναιοι γαρ, ετοιμοι προς ταπεινωσιν. Τισι δ' αν πρεποι το
μελλειν ελθειν εις ταπεινωσιν, μαλλον δε ηδη και ηκειν, πλην οτι τοις Ἰουδαιοις;
Τεταπεινωνται γαρ, της εν Χριστωι δοξης ωλισθηκοτες, και εις παν οτιουν των
εκτοπων κατεῤριμμενοι. Ουκουν ουκ εκ Χανααν, αλλ' εκ μεσης των ποταμων Ἰσαακ
η νυμφη. Ὡς γαρ εφην, ουκ εξ Ἰουδαιων, αλλ' εξ εθνων η συνηρμοσμενη τωι Σωτηρι
Χριστωι πνευματικως Ἐκκλησια. Πλην, δια βουλης του Πατρος, μεσολαβουντων
οικετων των οτι μαλιστα πιστων και γνησιων, ινα νοωμεν τους μαθητας, οι και
ταμιαι γεγονασι και οικονομοι των Χριστου του Θεου μυστηριων· μονονουχι δε και
εν χερσιν εχοντες παντα τα εν τωι οικωι αυτου. Ουτοι καταλελοιποτες την Ἰουδαιαν,
καθαπερ αμελει και ο του Ἀβρααμ οικετης την Χαναναιαν, εις την των
ειδωλολατρουντων χωραν κατεβαινον, αναθεμενοι τροπον τινα τα εκ του Θεου και
Πατρος αγαθα, και πληρη μεν εχοντες τον νουν σοφιας της ανωθεν, επιμεστοι 69.152
δε χαρισματων των δια του Πνευματος. Ἐπιτηρει δε οτι και ανωνυμος ο οικετης του
Ἀβρααμ, ινα κατα παντος φερηται μαθητου πιστου τε και δεδοκιμασμενου, της
διακονιας ο τυπος. Και κατελυσε μεν εκεινος προς τωι φρεατι του υδατος προς
εσπεραν, παρεκαλει δε δι' ευχης Θεον γενεσθαι συλληπτορα, και εφ' υδατος την
παρθενον ηθελε δοκιμαζειν. Ἐπεφοιτησαν δε και οι θεσπεσιοι μαθηται, καθαπερ
εφην αρτιως, ταις των εθνων χωραις το προς εσπεραν, τουτεστιν, εν εσχατοις του
αιωνος καιροις, και παρ' υδασι την νοητην εδοκιμαζον παρθενον. Ἐπιτηδειοτατη
γαρ λιαν η Ἐκκλησια, και ευρωστως εχουσα προς γε το δυνασθαι, φημι, τον
ζωοποιον αρυσασθαι λογον, εκ των πηγων του Σωτηριου, κατα το γεγραμμενον.
Ἔχει δε και ουκ ανικανως, το γε ηκον εις νου και φρενος επιτηδειοτητα προς, το και
ετεροις δυνασθαι χορηγειν τα τελουντα προς ζωην. Ἐποτιζε γαρ η Ῥεβεκκα αυτον τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

τον οικετην και τας καμηλους. Και ο μεν οικετης, τυπος αν νοοιτο νυνι των εξ
Ἰσραηλ. Ἄνθρωποι γαρ οι νομον εχοντες ηδη παιδαγωγον, και ως εν σκιαις μεν ετι
το Χριστου μυστηριον, πλην ουκ αμυσταγωγητοι παντελως. Κτηνων δε αλογων
ουδεν διαφεροντες οι εξ εθνων, οι και ταις καμηλοις παρεικαζο[ι]ντο αν εικοτως.
Ἀνιερον γαρ κατα νομους το ζωον. Τοιοιδε παντως οι μηπω Θεον ειδοτες τον φυσει
τε και αληθως. Ἱκανωτατη δη ουν καταρδειν η Ἐκκλησια τοις ιεροις τε και θειοις
ναμασι, τους τε εξ Ἰουδαιων ηκοντας επι το δειν ελεσθαι την εις Χριστον αγαπην·
και τους εξ εθνων κεκλημενους. Ἐπειδη δε τοιαυτην ουσαν οι μαθηται τεθεανται
την παρθενον, ψελλιοις τε αυτην κατηγλαιζον ευθεως, και μεντοι τον εν ωσι
προσεθεσαν κοσμον· τουτεστι, λαμπραν απετελουν και εκπρεπεστατην τοις εις
ευηκοΐαν αυχημασι. Κεκοσμημενη γαρ ακοη, παραδηλωσειεν αν το ευηκοον.
Περιφανη δε ωσπερ ορασθαι παρεσκευαζον και τοις εξ εργων, ητοι χειρων
κατορθωμασιν Οιμαι γαρ τουτι, το και αυταις ενιεναι χερσι τα ψελλια. Και ο μεν
οικετης ο του Ἀβρααμ αφηγειτο τοις εν Χαραν, του ιδιου δεσποτου τον πλουτον, και
οτι μονον ενα και ηγαπημενον εχει τον κληρονομον. Μεμυσταγωγηκασι δε τα εθνη
και οι θεσπεσιοι μαθηται, τον του Θεου και Πατρος ανακηρυττοντες πλουτον, την
ελπιδα, την ζωην, τον αγιασμον· εις δε οτι και μονος Υιος κατα φυσιν και αληθως ο
Χριστος, ος και των ολων τεθειται κληρονομος, απηγγελλον εναργως. Και ηρωτατο
μεν η παρθενος, ει συμβαδιειται τωι οικετηι προθυμως· η δε κατενευεν ευθυς.
Ἑτοιμοτατη γαρ λιαν η εξ εθνων Ἐκκλησια, μονονουχι δε και θερμη προς αγαπην
την επι Χριστωι. Και μαρτυρησει λεγων ο θεσπεσιος ∆αβιδ περι της εξ εθνων αγελης·
Τηι ετοιμασιαι της καρδιας αυτων προσεσχε το ους σου. Ἐπει δε συνηφθη λοιπον ο
Ἰσαακ τηι Ῥεβεκκαι,Παρεκληθη, φησι, περι της μητρος αυτου. Παρεστι δη ουν και δια
τουδε νοειν, οτι λελυπηται μεν ο Χριστος μονονουχι τεθνεωσης δια της απιστιας της
Ἰουδαιων Συναγωγης, εξ ης και αυτος κατα σαρκα 69.153 γεγενηται· επειδη δε
γεγονε νυμφιος της εξ εθνων Ἐκκλησιας, κατεληξε τροπον τινα της επ' εκεινηι
λοιπον κατηφειας. Ειρηται γαρ που δια φωνης προφητων προς την Ἐκκλησιαν· Και
εσται, ον τροπον ευφρανθησεται νυμφιος επι νυμφηι, ουτως ευφρανθησεται Κυριος
επι σοι. ∆ι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι δοξα συν αγιωι Πνευματι, εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του Ἡσαυ και του Ἰακωβ, οτι εις τυπον τεθεινται
των δυο λαων, του τε Ἰσραηλ, και του δια πιστεως της εν Χριστωι. αʹ. Αυται δε αι
γενεσεις Ἰσαακ του υιου Ἀβρααμ, Ἀβρααμ εγεννησε τον Ἰσαακ. Ἦν δε Ἰσαακ
ετωτεσσαρακοντα, οτε ελαβε την Ῥεβεκκαν, θυγατερα Βαθουηλ του Συρου, εκ της
Μεσοποταμιας, αδελφην Λαβαν του Συρου, εαυτωι γυναικα. Ἐδειτο δε Ἰσαακ Κυριου
περι Ῥεβεκκας της γυναικος αυτου, οτι στειρα ην. Ἐπηκουσε δε αυτου ο Θεος, και
ελαβεν εν γαστρι Ῥεβεκκα η γυνη αυτου. Ἐσκιρτων δε τα παιδια εν αυτηι. Ειπε δε· Ει
ουτως μοι μελλει γινεσθαι, ινα τι μοι τουτο; Ἐπορευθη δε πυθεσθαι παρα Κυριου. Και
ειπε Κυριος αυτηι· ∆υο εθνη εν τηι γαστρι σου εισι, και δυο λαοι εκ της κοιλιας σου
διασταλησονται. Και λαος λαου υπερεξει. Και ο μειζων δουλευσει τωι ελαττονι. Και
επληρωθησαν αι ημεραι του τεκειν αυτην, και τηιδε ην διδυμα εν τηι κοιλιαι αυτης.
Ἐξηλθε δε ο υιος ο πρωτοτοκος πυῤρακης ολος ωσει δορα δασυς. Ἐπεκαλεσε δε το
ονομα αυτου Ἡσαυ. Και μετα τουτο εξηλθεν ο αδελφος αυτου, και η χειρ αυτου
επειλημμενη της πτερνης Ἡσαυ. Και εκαλεσε το ονομα αυτου Ἰακωβ. Ἰσαακ δε ην
ετων εξηκοντα, οτε ετεκεν αυτους Ῥεβεκκα. Ηυξηθησαν δε οι νεανισκοι. Και ην
Ἡσαυ ανθρωπος ειδως κυνηγειν αγροικος. Ἰακωβ δε ανθρωπος απλαστος, οικων
οικιαν. Ἠγαπησε δε Ἰσαακ τον Ἡσαυ, οτι η θηρα αυτουβρωσις αυτωι. Ῥεβεκκα δε
ηγαπα τον Ἰακωβ. Ἥψησεδε Ἰακωβ εψημα. Ἦλθε δε Ἡσαυ εκ του πεδιουεκλειπων.
Και ειπεν Ἡσαυ τωι Ἰακωβ· Γευσον με απο του εψηματος του πυῤρου τουτου, οτι
εκλειπω εγω. ∆ια τουτο εκληθη το ονομα αυτου Ἐδωμ. Ειπε δε Ἰακωβ τωι Ἡσαυ·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

Ἀποδου σημερον τα πρωτοτοκιασου εμοι. Και ειπεν Ἡσαυ· Ἰδου εγω πορευομαι
τελευταιν, και ινα τι μοι ταυτα τα πρωτοτοκια; Και ειπεν αυτωι Ἰακωβ· Ὄμοσον μοι
σημερον· και ωμοσεν αυτωι. Ἀπεδοτο δε Ἡσαυ τα πρωτοτοκια τωι Ἰακωβ.Ἰακωβ δε
εδωκε τωι Ἡσαυ αρτον και εψημα φακου· και εφαγε και επιε, και αναστας ᾤχετο. Και
εφαυλισεν Ἡσαυ τα πρωτοτοκια αυτου. Πατερα μεν εσεσθαι πολλων εθνων τον
θεσπεσιον Ἀβρααμ ψευδοεπειν ουκ ειδως επηγγελλετο Θεος, και αριθμου κρειττονα
την εξ αυτου φανεισθαι πληθυν ανω τε και κατω διισχυριζετο. Ὡσει αμμος γαρ
εσται, φησιν, η αναριθμητος, και ωσει αστρα του ουρανου τωι πληθει. Ἀλλα της ουτω
περιφανους ευκλειας το περας εκβεβηκεν, ουκ εν γε δη μονωι τωι Ἰσραηλ, αλλα και
επι ταις εθνων αγελαις. Εισκεκληνται γαρ δια πιστεως, και ειεν αν οι τοιοιδε μαλλον
εν Ἰσαακ, τουτεστιν, εξ επαγγελιας· και μαρτυρησει γραφων ο σοφωτατος Παυλος·
Προιδουσα δη η Γραφη οτι εκ πιστεως τα εθνη δικαιοι ο Θεος, προευηγγελισατο τωι
Ἀβρααμ, οτι Ἐνευλογηθησονται εν σοι παντα τα 69.156 εθνη. Ὥστε οι εκ πιστεως
ευλογουνται συν τωι πιστωι Ἀβρααμ. Ὅσοι γαρ εξ εργων νομου εισιν, υπο καταραν
εισι. Γεγραπται γαρ, οτι Ἐπικαταρατος πας ος ουκ εμμενει εν πασι τοις γεγραμμενοις
εν τωι βιβλιωι του νομου του ποιησαι αυτα. Ὅτι δε εν νομωι ουδεις δικαιουται παρα
Θεου, δηλον οτι ο δικαιος εκ πιστεως ζησεται. Ὁ δε νομος ουκ εστιν εκ πιστεως, αλλ'
ο ποιησας αυτα, ζησεται εν αυτοις. Ἄραρεν ουν οτι τα επηγγελμενα διεπεραινετο·
και ουχι δη παντως δια των εν νομωι παιδαγωγουμενων, αλλα των εν πιστει
δεδικαιωμενων. Παρεισεδυ δε οικονομικως η δια Μωσεως εντολη, ουκ ημελημενης
της επαγγελιας, αλλ' ινα παιδαγωγηι και ανακομιζηι κατα βραχυ προς την δια
πιστεως κλησιν· και των ηδη προεισβεβηκοτων ελεγχουσα την ασθενειαν,
χρειωδεστατην απασι και αναγκαιαν ηδη πως αποδειξηι λοιπον την δια πιστεως
χαριν και την εν Χριστωι δικαιωσιν· Ἔφη δε ουτω παλιν ο θεσπεσιος Παυλος·
Ἀδελφοι, κατα ανθρωπον λεγω, ομως ανθρωπου διαθηκην κεκυρωμενην ουδεις
αθετει, η επιδιατασσεται. Τωι δε Ἀβρααμ εῤρεθησαν αι επαγγελιαι και τωι σπερματι
αυτου. Ου λεγει, Και τοις σπερμασιν, ως επι πολλων, αλλ' ως εφ' ενος. Και τωι
σπερματι σου, ος εστι Χριστος. Τουτο δε λεγω διαθηκην κεκυρωμενην υπο Θεου. Ὁ
μετα τετρακοσια και τριακοντα ετη γεγονως νομος, ουκ ακυροι εις το καταργησαι
την επαγγελιαν. Ει γαρ εκ νομου η κληρονομια, ουκετι εξ επαγγελιας, τωι δε Ἀβρααμ
δι' επαγγελιας κεχαρισται ο Θεος. Προσεπαγει δε τουτοις και την αιτιαν ευθυς της
του νομου προεισβολης, ουτω λεγων· Τι ουν ο νομος, των παραβασεων χαριν
προσετεθη αχρις ου ελθηι το σπερμα ο επηγγελται, διαταγεις δι' αγγελων εν χειρι
μεσιτου. Ὁ δε μεσιτης ενος ουκ εστιν. Ὁ δε Θεος εις εστιν· ο ουν νομος κατα την
επαγγελιαν του Θεου; μη γενοιτο. Ει γαρ εδοθη νομος ο δυναμενος ζωογονησαι,
οντως εκ νομου αν η δικαιοσυνη ην. Ἀλλα συνεκλεισεν η Γραφη τα παντα υπο
αμαρτιαν, ινα η επαγγελια εκ πιστεως Ἰησου Χριστου δοθηι τοις πιστευουσι· προ δε
του ελθειν την πιστιν, υπο νομον εφρουρουμεθα, συγκλειομενοι εις την μελλουσαν
δοξαν αποκαλυφθηναι. Ὥστε ο νομος παιδαγωγος ημων γεγονεν εις Χριστον, ινα εκ
πιστεως δικαιωθωμεν. Ἐλθουσης δε της πιστεως, ουκ ετι υπο παιδαγωγον εσμεν.
Παντες γαρ υιοι Θεου εστε δια πιστεως της εν Χριστωι Ἰησου. Ουκουν ηκιστα μεν
ενδοιασειε τις αν, ως ελεγχος ην ο νομος της των παιδαγωγουμενων ασθενειας,
παραδεικτικος δε μαλλον πταισματων και αμαρτιας. Ου γαρ, φησιν, ουκ εστι νομος,
ουδε παραβασις. Και παλιν· Την δε αμαρτιαν ουκ ᾔδειν, ει μη δια νομου. Και
ελθουσης της εντολης, φησιν, η αμαρτια ανεζησεν· εγω δε απεθανον. Και παλιν·
Ἄχρι του νομου ην αμαρτια εν κοσμωι· αμαρτια γαρ ουκ ελλογειται μη οντος νομου.
Ὁ γαρ νομος οργην κατεργαζεται. Πεπαιδαγωγηκε τοινυν ο νομος επι Χριστον,
ελεγχων τους παραβαινοντας, και αυτηι πειραι διδασκων τους επι της γης, ως εστιν
αμηχανον την εκ νομου διαδραναι γραφην 69.157 το εις αμαρτιαν ευκολον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

ηῤρωστηκοτα τον ανθρωπον δει δε παντως αυτωι της δια Χριστου σωτηριας του
δικαιουντος εν πιστει και οικτιρμοις. βʹ. Προδηλον ουν, οτι της εφ' ημιν οικονομιας
ο λογος αναγκαιοτατην απεφηνε της δια Μωσεως εντολης την οιονει προαναδειξιν
της κατοπιν ευθυς και εν Χριστωι δραμουσης χαριτος, παρακομιζουσης εις μεσον το
εξ επαγγελιας Θεου προαναφωνουμενον σπερμα, τουτεστι, τους εν Χριστωι δια
πιστεως. Γεγονε γαρ ουτω πατηρ αναριθμητων ο θεσπεσιος Ἀβρααμ. Ἄθρει δη ουν,
αθρει της οικονομιας το σχημα, διαπεπλασμενον αστειως ως εν τυπωι παλιν τη των
αδελφων ξυνωριδι τηι εξ Ἰσαακ, Ἡσαυ τε, φημι, και μεντοι και Ἰακωβ. Ουκουν
ειρητο παρα Θεου προς τον θεσπεσιον Ἀβρααμ, οτι Ἐν Ἰσαακληθησεται σοι σπερμα.
∆ιερμηνευων δε το χρησμυδημα, νομομαθης ων ο Παυλος, Τωι δε Ἀβρααμ εῤρεθησαν
αι επαγγελιαι, φησι, και τωι σπερματι αυτου. Ου λεγει, και τοις σπερμασιν, ως επι
πολλων, αλλ' ως εφ' ενος, Και τωι σπερματι σου, ο εστι Χριστος. Ουκουν εν Χριστωι
τα επηγγελμενα διεπεραινετο, και εις εικονα και τυπον αυτου τεθειται πως ο Ἰσαακ.
∆ιερμηνευεται δε η τοιαδε κλησις, χαρα και αγαλλιαμα. Ἀγαλλιαμα δε τον Χριστον
και ο θεσπεσιος ∆αβιδ ωνομαζε, λεγων ως εκ προσωπου των δεδιψηκοτων την δι'
αυτου σωτηριαν· Το αγαλλιαμα μου, λυτρωσαι με απο των κυκλωσαντων με.
∆ιενηξαμεθα γαρ εν Χριστωι τας των φονωντων επαναστασεις· και πεπατηκαμεν εν
αυτωι σκορπιους και οφεις, και επι ασπιδα και βασιλισκον επεβημεν οι
πεπιστευκοτες. Ὅτι δε αγαλλιαμα ο Χριστος παρα ταις θειαις Γραφαις ωνομασται,
και προφητικος ημας αναπεισει λογος. Ἔχει γαρ ωδε· Και ανατελει Κυριος
δικαιοσυνη και αγαλλιαμα εναντιον των εθνων παντων. Γεγονε γαρ ο Ἐμμανουηλ
ουχι μονοις τοις εξ Ἰσραηλ αλλα και τοις ανα πασαν την οικουμενην εθνεσι τε και
λαοις δικαιοσυνη και αγαλλιαμα. ∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι, και την εκ της αρχαιας
αρας δυσφημιαν απεκρουσαμεθα. Μετημφιεσμεθα γαρ ωσπερ ευφροσυνην και
χαραν, θανατου και αμαρτιας απηλλαγμενοι, και τι γαρ ουχι των ανωθεν και παρα
Θεου πλουτησαντες αγαθων; Τοιγαρτοι δοξολογειν δεδιδαγμεθα, λεγοντες·
Ἀγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι Κυριωι. Ἐνεδυσε γαρ με ιματιον σωτηριου, και
χιτωνα ευφροσυνης. Και τις δη ουτος εστιν ο της ευφροσυνης χιτων, σαφηνιει
λεγων ο ιερωτατος Παυλος· Ὅσοι γαρ εις Χριστον εβαπτισθητε, Χριστον ενεδυσασθε.
Και παλιν· Ἐνδυσασθε τον Κυριον Ἰησουν Χριστον, και της σαρκος προνοιαν μη
ποιεισθε εις επιθυμιαν. Ἀγαλλιαμα τοινυν ο Ἰσαακ ως εν τυπωι Χριστου τοις
προκειμενοις ημιν θεωρημασι χρειωδεστατα παρειλημμενος. Τουτωι γεγονε Ῥεβεκκα
γυνη. ∆ιερμηνευοιτο δε αν και αυτη, πλειστη τε και οση υπομονη Ἀλλα και το τησδε
προσωπον εις το της Ἐκκλησιας παραληψομεθα νοουντες ορθως, ης το ευδοκιμον εν
υπομονηι. Και γουν τοις ταυτης τεκνοις, της ως. εν πιστει, φημι, και πνευματι
σωτηριας, οδος 69.160 πεφηνεν η υπομονη. Ἱεροι γαρ αυτοις προσπεφωνηκασι
λογοι, ποτε μεν, οτι Ἐντηι υπομονηι υμων κτησασθε τας ψυχας υμων· ποτε δε αυ·
Ὑπομονης γαρ εχετε χρειαν, ινα το θελημα του Θεου ποιησαντες, κομισησθε την
επαγγελιαν. Ὅρα τοινυν την Ῥεβεκκαν οψε μεν και μολις ωδινουσαν (στειρα γαρ
ην), αποτεκουσαν δ' ουν ομως εκ φιλοτιμιας Θεου, και εξ αγαπησεως Ἰσαακ, τον τε
Ἡσαυ τον πρωτοτοκον, και ευθυς κατοπιν ιοντα τον Ἰακωβ. ∆ι' ων ευ μαλα παλιν
ημιν εξεικονισθειεν αν οι δυο λαοι, ο τε Ἰσραηλ, και μεντοι και εξ εθνων. Και ο
πρωτοτοκος μεν ο Ἰσραηλ, (προεισκεκληται γαρ δια νομου)· δευτερος δε και μετ'
εκεινον, ο εν πιστει δια Χριστου. Ἴδοι δ' αν τις των δυο λαων την ως εν γνωμηι και
τροποις διαφοραν, και εξ αυτων, οιμαι που, των ονοματων α ην εν αμφοιν, και εκ
της των σωματων ιδεας, ητοι κατασκευης. Ὁ μεν γαρ Ἡσαυ διερμηνευεται δρυς,
τουτεστιν, απηνης τε και ακαμπης. Ειρηται δε που προς τον Ἰσραηλ παρα του Θεου
Γινωσκω εγω οτι σκληρος ει, και νευρον σιδηρουν ο τραχηλος σου, και το μετωπον
σου χαλκουν. Πτερνιστης δε ο Ἰακωβ, τουτεστι, τεχνιτης, ητοι νικαιν ειδως. Πτερνιει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

γαρ τις ον αν ηττησηι. Νικαι δε δη παντως, ουχ ο εν νομωι λαος, αλλ' ο εν Χριστωι δια
πιστεως, και τα εκ της αμαρτιας διαδραμων εγκληματα, και αυτο καταμβλυνων του
θανατου το κρατος. Και ο μεν Ἡσαυ πυῤρακης ην ολος· γεγραπται γαρ ωδι, Και ωσει
δορα δασυς· ανηρ δε λειος ο Ἰακωβ. Αινιγμα δη ουν η πυῤροτης, θυμου και οργης·
ειπερ εστιν αληθως ως ερυθρον αει πως το χρωμα τοις εν οργαις. Θηριοπρεπες δε οτι
το λασιοτριχον και δασυ, πως αν ενδοιασειε τις; Κατιδοι δ' αν, οιμαι, πας τις εν τοις
τοιουτοις οντα τροποις τον Ἰσραηλ· και θυμωι μεν η λογισμωι τωι καθηκοντι
διοικουμενον· απονενευκοτα δε λιαν εις το θρασυ και ανημερον. Τοιγαρτοι και
απεκτονασι μεν αγιους προφητας, δεδυσσεβηκασι δε και εις αυτον εν εσχατοις τον
Ἐμμανουηλ. Ἡ δε γε λειοτης, ανθρωποπρεπους ιδεας μηνυσις εναργης. Ἤπιος δε
σφοδρα, και πολυ δη λιαν βλεπων επι το ημερον, ο νεος τε και εν πιστει λαος. Ἡ γαρ
του στοματος αστειοτης, εις παραδειξιν εσται σαφη του νοητου τε και εσωθεν
καλλους. Καθαπερ αμελει και εν Ἡσαυ, αγριοτητος ειναι σημειον δεδωκαμεν το
δασυ τε και ερυθρον. Πλην αμφοιν μητηρ ην μια, τουτεστιν, η Ῥεβεκκα. Παρεστησε
δε εαυτωι την Ἐκκλησιαν ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος παρθενον αγνην
υπηρετουσαν ωσπερ εις αναγεννησιν την πνευματικην των δυο λαων. Ὅσον γαρ
ηκεν εις τον της επιδημιας σκοπον, εκτισεν αυτους εις ενα καινον ανθρωπον, ποιων
ειρηνην, και αποκαταλλασσων τους αμφοτερους εν ενι πνευματι κατα το
γεγραμμενον. Ἀλλ' ην εξηνιος ο Ἰσραηλ και ασυμφωνος τωι νεωι λαωι, κατα χρονον
ων πρωτοτοκος. ∆ηλοι γαρ, οιμαι που τι και το εν αυτηι τηι νηδυι ανασκιρταιν τα
βρεφη, την εσομενην ωσπερ εχθραν υποσημαινοντα. Ὅτι δε αμεινων ο νεος εσται,
και εν ευκλειαι τηι προφερεστεραι 69.161 παρα τον Ἰσραηλ τον πρωτοτοκον,
κατεσημανεν ευθυς ο παντα ειδως, ουτω λεγων· Και ο λαος λαου υπερεξει, και ο
μειζων δουλευσει τωι ελασσονι. Προεκηρυττετο μεν γαρ το επ' αμφοιν μυστηριον και
δια φωνης αγιων· και οτι κατοπιν ηξει των εθνων ο Ἰσραηλ, πολυτροπως ημιν
προεπηγγελλετο· Θεου δε το χρημα και εν αυτωι τωι τοκωι δεικνυοντος, προεξεπιπτε
μεν της νηδυος ο Ἡσαυ, ειπετο δε ο Ἰακωβ, οτι πτερνιει και νικησει τον αδελφον,
δια του της πτερνης επειληφθαι καταδεικνυς. γʹ. Και ταυτι μεν ειρησθω, προς το
παρον του λογου τας αφορμας απο τε της των σωματων ιδεας και αυτου του τοκου
λαμβανοντος. Και δι' ετερων δε ουδεν ηττον ιοντες εννοιων, φερε λεγωμεν ως ενι
τα επ' αμφοιν. Μηνυσις γαρ εσται της εκατερου γνωμης, και αυτος ο του βιου
τροπος. Ἰσηλικες μεν γαρ αλληλοιν οι νεανιαι, πλην ουκ ισογνωμονες, ουδε εν
βουλαις απαραλλακτοις. Ὁ μεν γαρ Ἡσαυ τας εν αγροις και θηραις ηγαπα διατριβας·
ο δε ην αστικος, ευπροσιτος δηλονοτι και κοινωνικος, και ανηρ απλαστος οικων
οικιαν. Και ο μεν ακαθεκτος εις επιθυμιας σαρκικας, και των αγαν ευτελεστατων τα
καλλιστα των ιδιων γερων κατοπιν ωσπερ ιεις, και τα ψυχρα τε και ευωνα των
αναγκαιων αντωνουμενος. Ὁ δε των αριστων απληστος εραστης, και τα δι' ων αν
γενοιτο λαμπρος πανταχοθεν αναζητων. Ἐξεπριατο γαρ τα, πρωτοτοκια
παραῤριπτουντος αυτα του Ἡσαυ, και τον της γαστρος κορον των ιδιων αξιωματων
ατημελως προτετιμηκοτος. Ταυτηιτοι λοιπον εκληθη το ονομα αυτου Ἐδωμ.
τουτεστι, γηινος, Γηΐνου γαρ αληθως και χθαμαλωτατου φρονηματος ελεγχος
εναργης, το αλογησαι μεν δοξης της ενουσης αυτωι, και τα της γνωσεως πρεσβεια
παρ' ουδεν ποιεισθαι παντελως, ανθελεσθαι δε μαλλον ως αμεινω και
προφερεστεραν την προσκαιρον ηδονην, και το παραυτικα τερπνον ψηφωι
στεφανουν τηι κρειττονι, και ει πολλην εχοι την ζημιαν. Τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος
Παυλος, πορνον τε και βεβηλον τον ουτως αισχρως διαβιουν ηιρημενον, εικοτως
απεκαλει. Τυπον ωσπερ τινα των εις τουτο φαυλοτητος κατωλισθηκοτων παρατιθεις
τον Ἡσαυ, και γουν το αχαλινον εις επιθυμιας, σαρκικας δηλονοτι και γεωδεστερας,
επικλημα και γραφην εποιειτο, λεγων· Μη τις πορνος η βεβηλος ως Ἡσαυ, ος αντι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

βρωσεως μιας απεδοτο τα πρωτοτοκια αυτου. Ουκουν τοις των νεανισκων τροποις
αντιπαρεξαγοντες ακριβως και της Ἰουδαικης πολιτειας τον σκοτον, και της εξ
εθνων πληθυος το ειλικρινες και ελευθερον, τα εικοτα λεγωμεν. Ἦν μεν γαρ ο
Ἰσραηλ αγροικος τε και γεωδεστεραν εχων την φρενα, γαυρος τε και φιλοπολεμος,
και πολυ λιαν ανεπτοημενος εις μιαιφονιας, κατα τον αγροικον τε και θηριοκτονον
Ἡσαυ. Και γουν προφητικος μεν αυτοις ενεκαλει λογος, οτι Παγιδας εστησαν
διαφθειραι ανδρας. Αυτος δε ο Χριστος επηρατο λεγων, οτι ∆ωρεαν εκρυψαν μοι
διαφθοραν παγιδος αυτων, ματην ωνειδισαν την ψυχην μου. Ἐλθετω αυτοις παγις
ην ου γινωσκουσι και η θηρα ην εκρυψαν, συλλαβετω 69.164 αυτους. Πεπομφασι γαρ
των Φαρισαιων τινας μετα των καλουμενων Ἡρωδιανων (δασμολογοι δε ουτοι),
πειραζοντες και λεγοντες· Ει εξεστι φορους δουναι Καισαρι, η ου; Θηρευτης ουν αρα
και ο Ἰσραηλ. Ὁ δε τε νεος και εν πιστει λαος, κατα τον θεσπεσιον Ἰακωβ, αστικος
και φιλεστιος, πραος και καθεστηκως, απλους και ακακουργος, οικων οικιαν, κατα
το γεγραμμενον. Ἀληθες γαρ ειπειν, οτι των εν πιστει δεδικαιωμενων η πραοτατη
πληθυς, πολιν ωσπερ τινα λαμπραν και ευνομουμενην απεγραψατο την Ἐκκλησιαν,
και οικον ερηρεισμενον, και τοις πειραζουσιν ακατασειστον, την εν Χριστωι
πολιτειαν και ζωην εποιησατο. Και απλους μεν αυτοις ο νους, και δυστροπιας
απασης απηλλαγμενος. Ἀπηχθημενον δε σφοδρα ποιουνται, το ως εν γνωμηι τε και
τροποις πεπλασθαι δοκειν. Και περι αυτων οιμαι που τον θεσπεσιον φαναι ∆αβιδ·
Κυριος κατοικιζει μονοτροπους εν οικωι. Μονοτροπος γαρ ο απλους εν Χριστωι, ος
και εν οικωι κατοικιζεται. Καιτοι τωι Ἰσραηλ επιφωνουντος τινος των αγιων
προφητων, οτι Ταις πολυοδιαις σου εκοπιασας. Ουκουν εναυλιζονται μεν οι εν
Χριστωι, καθαπερ εις οικον την εν οσιοτητι και αγιασμωι πολιτειαν και ζωην. Αυτοι
δε το χρημα ταις σφων κεφαλαις οια τινα στεφανον αναπλεκοντες αλοιεν αν, και
μην και ευημεριας καταλογιζομενοι τροπον. Ταυτηιτοι φασι, ποτε μεν, οτι
Ηυφρανθην επι τοις ειρηκοσι μοι· Εις οικον Κυριου πορευσωμεθα· ποτε δε αυ, Μιαν
ηιτησαμην παρα Κυριου, ταυτην ζητησω. Και τι το αιτημα; ποια δε και η μια χαρις; Το
κατοικειν με εν οικωι Κυριου, φησι, πασας τας ημερας της ζωης μου, του θεωρειν με
την τερπνοτητα Κυριου, και επισκεπτεσθαι τον ναον τον αγιον αυτου. Ἀκουεις οπως
εν ταξει χαριτος λαμπρας και εξηιρημενης καταλογεισθαι φησι το κατοικειν εν οικωι
Θεου, και εν αυλαις ταις θειαις ποιεισθαι τας διατριβας; Ἡ δε γε οικησις ου
σωματικη, νοοιτο δ' αν μαλλον ως εν εδραιοτητι γνωμης και εναρετου ζωης. Ἀλλ',
Ἠγαπα, φησιν, ο Ἰσαακ τον Ἡσαυ, οτι η θηρα αυτου βρωσις αυτωι. Ἠξιωτο γαρ
αγαπης της ανωθεν ο πρωτοτοκος Ἰσραηλ, οτι της εν νομωι πολιτειας την
κατορθωσιν, και τους επι τωιδε πονους, τροφην ωσπερ τινα προσεκομιζε τωι Θεωι.
Γεγονασι γαρ αγιοι και εν Ἰσραηλ, φιλοθεοι τε και νομοφυλακες. Και γουν ο
προφητης Ἡσαΐας εταλανιζε μεν ως πεπορνευμενην την Ἱερουσαλημ. Ἔφη δε οτι
δικαιοσυνη κατα καιρους εκοιμηθη εν αυτηι, τουτεστιν, ανεπαυσατο, και κατελυσε,
δια τοι το εν αυτηι γενεσθαι πολλους της εν νομωι πολιτειας ανειλημμενους τα
αυχηματα. Ἦν ουν εν δοξηι τηι παρα Θεωι πρωτοτοκος ων ο Ἰσραηλ, πλην ου μεχρι
παντος διεσωσατο την τοις εαυτου πρεσβειοις απονεμηθεισαν τιμην. Παρακεχωρηκε
δε ωσπερ τωι νεωι και κατοπιν ιοντι λαωι, τουτεστι, τοις εξ εθνων, τα πρωτοτοκια,
πολυ λιαν απονενευκως εις τα σαρκος τε και κοσμου. Και γουν ως, εν ταις
ευαγγελικαις ανεγνωσθη παραβολαις, Ἐποιει μεν γα 69.165 μους ο βασιλευς τωι υιωι
αυτου. Ειτα παρησαν οι δειπνοκλητορες, τοις δαιτυμοσιν απαγγελλοντες τα παρα
Θεου, τουτεστιν, Ἰδου το αριστον μου ητοιμασα, οι ταυροι μου και τα σιτιστα
τεθυμενα, και παντα ετοιμα· δευτε εις τους γαμους. Οι δε ουκ ηθελον ελθειν, φησιν.
Ἀλλ' ην εκαστωι παραιτησις το δοκουν. Ὁ μεν γαρ εφασκε· Γυναικα εγημα, εχε με
παρηιτημενον. Ὁ δε, Ἀγρον ηγορασα, και ου δυναμαι ελθειν. Ὁραις ουν οπως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

μεμιμηνται τον Ἡσαυ, την των προσκαιρων και σαρκικων απολαυσιν της παρα Θεωι
δοξης προτετιμηκοτες, μονονουχι δε και ετεροις τα πρωτοτοκια προθεντες ελειν.
Ἀντεισκεκληνται γαρ ευθυς οι εξ εθνων πιστευσαντες, και την τωι Ἰσραηλ
οφειλομενην αποκεκερδηκασι δοξαν, και μεντοι και ευλογιαν, δια το ετοιμον εις
υπακοην, και το λιαν ευσταλες και διεγηγερμενον εις γε το χρηναι πληρουν τα
ανδανοντα τωι Θεωι. Γενοιτο δ' αν ημιν και τουτου μαρτυς, ο θεσπεσιος ∆αβιδ, ουτω
λεγων περι αυτων· Την επιθυμιαν των πενητων εισηκουσας, Κυριε, τηι ετοιμασιαι της
καρδιας αυτων προσεσχε το ους σου. Ἑτοιμοτερος γαρ αει πως εις ευπειθειαν ο εν
πιστει λαος, καιτοι των εξ Ἰσραηλ την εν νομωι παιδευσιν προπεπλουτηκοτων. Ἀλλ'
ει και των θειων μαθηματων κατηῤρωστησε την πτωχειαν των εθνων η πληθυς·
αλλ' ευπετεστερα γεγονεν εν πιστει, και τοις δια Χριστου θεσπισμασιν ως οξυ
παραθεισα το ους, ο δια της αυτου μεμαρτυρηται φωνης. Ἔφη γαρ ωδε δια της του
Ψαλλοντος λυρας· Λαος ον ουκ εγνων, εδουλευσε μοι, εις ακοην ωτιου υπηκουσε
μου. Περι δε γε του Ἰσραηλ ως ηδη πεσοντος εις αλλοτριωσιν, και ορθοποδειν μεν
ουκ αξιουντος ετι, πεπηρωμενον δε ωσπερ της διανοιας το σκελος, φησιν· Υιοι
αλλοτριοι εψευσαντο μοι, οι υιοι αλλοτριοι επαλαιωθησαν, και εχωλαναν απο των
τριβων αυτων. Τριβοι μεν γαρ ορθαι τε και απλανεις επι Χριστον αποφερουσαι, και η
δια νομου παιδευσις, και προφητων αγιων προαγορευσις. Ἐπειδη δε εις το δια νομου
και προφητων κατηντηκασι τελος, τουτεστι Χριστον, εχωλαναν εξ ασυνεσιας, ουκ εξ
υγιους διανοιας εμπαροινουντες αυτωι, και θανατωι περιβαλειν τολμησαντες τον
αρχηγον της ζωης. Ὅτι τοινυν ο νεος τε εν πιστει λαος την τωι Ἰσραηλ οφειλομενην
ευλογιαν ηρπασεν, ευπετεστεραν εχων την γνωμην εις γε τοι το δειν τοις θειοις
υπεικειν νευμασι, καντευθεν ημιν παρεσται νοειν. Γεγραπται γαρ ωδι· Ἐγενετο δε
μετα το γηρασαι τον Ἰσαακ, και ημβλυνθησαν οι οφθαλμοι αυτου του οραιν· Και
εκαλεσεν Ἡσαυ τον υιον αυτου τον πρωτοτοκον, και ειπεν αυτωι· Υιε μου. Και ειπεν·
Ἰδου εγω. Και ειπεν· Ἰδου εγω γεγηρακα, και ουκ οιδα την ημεραν της τελευτης μου·
Νυν ουν λαβε το σκευος σου, την τε φαρετραν και το τοξον, και εξελθε εις το πεδιον,
και θηρευσον μοι θηραν, και ποιησον μοι εδεσματα, ως φιλω εγω· και ενεγκε μοι ινα
φαγω, οπως ευλογησηι σε η ψυχη μου πριν αποθανειν με. Ταυτα μεν ουν εφη προς
τον Ἡσαυ ο πατηρ. Ὁ δε παραχρημα τους επι τηι θηραι κατορθωσων πονους της
69.168 εστιας απαιρει, και νεανικως εσκευαζετο. Και τι μετα τουτο; Πειθει Ῥεβεκκα
τον Ἰακωβ φθασαι τε τον Ἡσαυ, και μην και αρπασαι την ευλογιαν. Ὁ δε τουτο δραιν
εδεδιει μεν εξ αρχης· παραθηγουσης δε της μητρος, δυο μεν εξ αγρων εριφους
εισφερει, καλους τε και απαλους, και οψοποιιας ηπτετο· περιθεις δε τοις ωμοις τα
δερματα, και της δειρης τα γυμνα κατημφιεσμενος, απεμιμειτο καλως την Ἡσαυ
δασυτητα, και το αγαν λασιοτριχες, ως αν διαπαιζηι τας του πατρος χειρας, ει
επαφωιτο τυχον. Ειτα το οψον εις χειρας ελων, εισεθει προς τον πατερα, και δη και
εφασκε· Πατερ. Ὁ δε ειπεν· Ἰδου εγω. Τις ει συ, τεκνον. Και ειπεν Ἰακωβ τωι πατρι·
Ἐγω Ἡσαυ ο πρωτοτοκος σου, καθα ελαλησας μοι εποιησα. Ἀναστας καθισον, και
φαγε της θηρας μου, οπως ευλογησηι με η ψυχη σου. Ἐπειδη δε κατεδηδοκεν ο
πρεσβυτης το προκομισθεν, εφη προς το μειρακιον· Ἔγγισον μοι, και φιλησον με,
τεκνον. Και εγγισας εφιλησεν αυτον· και ωσφρανθη της οσμης των ιματιων αυτου,
και ευλογησεν αυτον, και ειπεν αυτωι· Ἰδου οσμη του υιου μου, ως οσμη αγρου
πληρους ον ευλογησε Κυριος, και δυη σοι Κυριος απο της δροσου του ουρανου, και
απο της πιοτητος της γης, πληθος σιτου και οινου. Και δουλευσατωσαν σοι εθνη, και
προσκυνησατωσαν σοι αρχοντες, και γινου κυριος του αδελφου σου. και
προσκυνησουσι σοι οι υιοι του πατρος σου. Ὁ καταρωμενος σε, επικαταρατος· και ο
ευλογων σε, ευλογημενος. Ουκουν προαποκεκερδηκε μεν Ἰακωβ την παρα του
πατρος ευλογιαν· ειτα δευτερον εξ αγρων κατοπιν ερχεται την θηραν ελων ο Ἡσαυ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

Προσκομισας δε τωι πατρι, περιττος ην ετι, και το γεγονος εδιδασκετο. Ἤκουσε γαρ
ευθυς· Ἔλθων ο αδελφος σου, μετα δολου ελαβε την ευλογιαν σου. Ουκ αδακρυτι δε
λεγοντος, Μη ευλογια μια εσται σοι, πατερ; ευλογησον δη καμε· εφη παλιν ο Ἰσαακ·
Ἰδου απο της πιοτητος της γης εσται η κατοικησις σου· και απο της δροσου του
ουρανου ανωθεν, και επι τηι μαχαιραι σου ζησηι, και τωι αδελφωι σου δουλευσεις.
Ἔσται δε ηνικα εαν καθεληις και εκλυσηις τον ζυγον αυτου απο του τραχηλου σου. Το
μεν ουν της ιστοριας συνενεγκοντες πλατος, ως εν ολιγοις κομιδηι, τοις
εντευξομενοις ευ μαλα παρατεθεικαμεν. Χρηναι δε υπολαμβανω, τοις αισθητως
γεγονοσιν εφαρμοσαι τα πνευματικα. δʹ. Φαμεν ουν οτι και προ γε των αλλων, των
εν πιστει, φημι, και εν Χριστωι κεκλημενων, τωι Ἰσραηλ ενετελλετο ο των ολων
∆εσποτης και Πατηρ, ξενιον ωσπερ τι λαμπρον, και καρπους επιεικειας, και οιονει
πονων αγαθων ευρηματα, προσκομιζειν επειγεσθαι την ανδανουσαν αυτωι πολιτειαν
και ζωην, η δια της εν νομωι ζωης τοις παλαι προανεγραφετο, μονονουχι τοις τυποις
εγκεκρυμμενη, και ως υλη λανθανουσα τωι περιττωι του γραμματος, ουκ αναλωτος
γε μην τοις εθελουσι φιλοθηραιν δια της εν πνευματι και ακριβους θεωριας. Τουτο,
οιμαι, εστι το της Ἡσαυ θηρας επιθυμησαι τον Ἰσαακ. Ἀλλα προσεταττετο μεν,
καθαπερ εφην, ο Ἰσραηλ, και δη και υπεσχετο κατορθουν. Ἔφη γαρ εν Χωρηβ
συνηθροισμενης της εκκλησιας, και εν ειδει πυρος επι το ορος Σινα
καταφοιτησαντος Θεου· Παντα οσα αν ειπηι Κυριος ο Θεος, ποιησομεν, και
ακουσομεθα. Ἀμελητης δε λιαν κατεφωρατο δια των πραγματων, καιτοι προχειρος
ων εις επαγγελιαν. Ταυτηιτοι και δια μεσου χωριει, φθανει τε ουτως ο πτερνιστης,
Ἰακωβ, τουτ 69.169 εστιν, ο νεος τε και ως εν πιστει λαος. Προσκεκομικε γαρ τωι Θεωι
τα ζητουμενα, αναδυομενου τε και μελλοντος του πρωτοτοκου λαου,
προεκαρποφορησε την πιστιν, ην και εν ταξει τροφης η θεια ποιειται φυσις. Και γουν
ο Σωτηρ τοις αγιοις αποστολοις ουτω την Σαμαρειτων επιστροφην προκατεμηνυε,
λεγων· Ἐγω βρωσιν εχω φαγειν, ην υμεις ουκ οιδατε. ∆ιατρανων δε το ειρημενον,
Ἐμον βρωμα εστι, φησιν, ινα ποιω το θελημα του πεμψαντος με, και τελειωσω
αυτου το εργον. Ὅτι δε γεγονεν ανονητον μεν τοις εξ Ἰσραηλ το ετοιμον εις
υποσχεσιν, ουκ εξοιχομενου προς περας αυτοις του πραγματος, ηδικησε δε τα εθνη
παντελως ουδεν ο επι γε το χρηναι πιστευειν οκνος επεγνωκοτα τον Λυτρωτην, και
τετιμηκοτα λοιπον ταις εις παν οτιουν των αγαθων ευπειθειαις, δια παραβολης ημας
εδιδαξεν ο Χριστος. Ἔφη γαρ ουτως· Ἄνθρωπος τις ειχε τεκνα δυο, και προσελθων
τωι πρωτωι, ειπε· Τεκνον, υπαγε σημερον εργαζου εν τωι αμπελωνι μου. Ὁ δε
αποκριθεις ειπεν, Ου θελω. Ὕστερον δε μεταμεληθεις απηλθε. Προσελθων δε τωι
ετερωι ειπεν ωσαυτως. Ὁ δε αποκριθεις ειπεν· Ἐγω, Κυριε, και ουκ απηλθε. Τις εκ
των δυο εποιησε το θελημα του Πατρος; Ὁ απελθων εις τον αμπελωνα δηλονοτι, και
ει βραχυ μεταξυ παρεισεδυ το αδρανες, οκνειν αναπειθον το υπεσχημενον. Θεα δη
ουν εν τουτοις προχειροτατα μεν επι την θηραν ιοντα τον Ἡσαυ, και τουτο δραιν
υπισχνουμενον, φθανοντα δε τον Ἰακωβ, καιτοι τουτο δραιν εν αρχαις αρνουμενον,
πλην ευλογηθεντα παρα του πατρος. Ουτω και ο νεος λαος αρπαζει την ευλογιαν,
μονονουχι καταπλαστον εχων της Ἰουδαικης πολιτειας το σχημα. Καθαπερ αμελει
και Ἰακωβ την Ἡσαυ δασυτητα τοις των εριφων δερμασιν απεμιμειτο σοφως. Ἀλλ'
ηκουε του πατρος ευθυς ανακεκραγοτος· Ἡ μεν φωνη φωνη Ἰακωβ, αι δε χειρες
χειρες Ἡσαυ. Τινα δη ουν αρα τροπον εφαρμοσαιμεν αν τοις εν πιστει λαοις το και
εν ειδει γενεσθαι, και ως εν μιμηματι της Ἰουδαικης πολιτειας τε και ετεραν εχειν
παρ' αυτους την φωνην; Ουκουν εκεινο φαμεν, ως εστιν αει παρα ταις θειαις
Γραφαις, εργου και κατορθωματων ητοι πρακτικης ενεργειας σημειον χειρ. Ὅσον
ουν ηκεν εις ενεργειας ταυτοτητα και πιοτητα κατορθωματων, και αυτοι πληρουσι
τον νομον οι εν Χριστωι νοητως τε και πνευματικως ιερουργουμενοι, και εις οσμην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

ευωδιας εαυτους προσκομιζοντες τωι Θεωι και Πατρι. Και γουν ο Χριστος διαῤρηδην
νομους ημιν τεθεικως ευαγγελικους, Μη νομισητε, φησιν, οτι ηλθον καταλυσαι τον
νομον η τους προφητας. Ουκ ηλθον καταλυσαι τον νομον, αλλα πληρωσαι. Ἀμην
γαρ λεγω υμιν, εως αν παρελθηι ο ουρανος και η γη, ιωτα εν η μια κεραια ου μη
παρελθηι απο του νομου, εως αν παντα γενηται. Συνιης ουν, αποπληρουσι τον νομον
οι εν Χριστωι την εν πνευματι περιτομην αντι της σαρκινης εισδεχομενοι.
Εισερχομενοι δε και εις την καταπαυσιν του Χριστου, και εν Χριστωι σαββατιζοντες,
και τον εν κρυπτωι και εσω δεικνυοντες Ἰουδαιον. Τουτο, οιμαι, εστι το τας χειρας
εχειν Ἡσαυ, 69.172 πλην ετεραν παρ' αυτον την φωνην. Ου γαρ τοι ταις Ἰουδαιων
αθυρωγλωττιαις αποκεχρημεθα· ουτε μην τον αγορασαντα ημας ∆εσποτην
αρνουμενοι δυσφημειν ειθισμεθα· συνδοξολογουμεν δε μαλλον τωι Θεωι και Πατρι
τον Υιον, και Κυριον, και Σωτηρα, και Λυτρωτην ονομαζομεν. εʹ. Ἄξιον δε οιμαι και
της επ' αμφοιν ευλογιας την δυναμιν πολυπραγμονουντας ως εν τωι εις νουν ηκον
ειπειν. Ειη γαρ αν τοις εντευξομενοις προς ωφελειαν το χρημα. Ἔφη τοινυν ο
μακαριος Ἰσαακ επι μεν του Ἰακωβ· Ἰδου οσμη του υιου μου, ως οσμη αγρου
πληρους ον ευλογησε Κυριος. Και δυη σοι Κυριος απο της δροσου του ουρανου, και
απο της πιοτητος της γης πληθος σιτου και οινου. Και δουλευσατωσαν σοι εθνη, και
προσκυνησατωσαν σοι αρχοντες, και γινου κυριος του αδελφου σου. Και
προσκυνησουσι σοι οι υιοι του πατρος σου. Ὁ καταρωμενος σε, επικαταρατος· και ο
ευλογων σε, ευλογημενος. Μεμικται πως εν τουτοις της ιστοριας ο λογος, και δια
δυοιν προσωποιν ερχεται προς εν τι το αληθες και δια πραγματων αυτων
μεμαρτυρημενον. Ἀποπεραινεται μεν γαρ ουχι δη που παντως εν Ἰακωβ, αλλα και εν
Χριστωι τα τοιαδε, και εν τοις εν πιστει δεδικαιωμενοις, οι και τεκνα γεγονασι κατ'
επαγγελιαν εν Ἰσαακ. Ἁρμοσει δη ουν της προφητειας ο νους και λαωι τωι νεωι, και
αυτωι τωι Χριστωι, ος εστιν αρχη και ηγουμενος. Λελογισται δε και εις δευτερον Ἀδαμ,
και ριζα τις ωσπερ της ανθρωποτητος ανεφυ δευτερα. Καινη γαρ κτισις τα εν Χριστωι,
και ανεκαινισθημεν εν αυτωι προς αγιασμον τε και αφθαρσιαν και ζωην. Σημαινει δε,
οιμαι, της ευλογιας ο λογος, την εν Χριστωι και πνευματικην ευωδιαν, οιον αγρου
και λειμωνος ευανθεστατου καλην και ηδειαν την εξ ηρινων ανθεων ιεντος οσμην.
Ουτω γαρ ημιν εαυτον εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων ωνομαζεν ο Χριστος, λεγων μεν·
Ἐγω ανθος του πεδιου, κρινον των κοιλαδων. Κρινον γαρ ην και ροδον εκ γης
αναφυς, δια το ανθρωπινον. Πλην ουκ ειδως αμαρτιαν, θεοπρεπεστατην δε μαλλον
τοις ανα πασαν την οικουμενην την εκ των κατορθωματων ευωδιαν ιεις. Ἀγρωι
τοιγαρουν ευλογημενωι παρα Θεου, παρεικαζει Χριστον· και σφοδρα εικοτως· ειπερ
οσμη εστι της γνωσεως του Θεου και Πατρος. Ἔφη γαρ ωδε παλιν ο θεσπεσιος
Παυλος· Τωι δε Θεωι χαρις τωι παντοτε θριαμβευοντι ημας εν τωι Χριστωι, και την
οσμην της γνωσεως αυτου φανερουντι δι' ημων εν παντι τοπωι. Ἐφανερουτο δε δια
των αγιων αποστολων ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ως οσμη της γνωσεως του
Θεου και Πατρος. Ει γαρ εγνωκε τις τον Υιον, εγνω που παντως και τον Πατερα, δια
τον της φυσεως ταυτον, και κατα παν οτιουν ισως τε και απαραλλακτως εχον.
Ἁρμοσει μεν ουν τα τοιαδε Χριστωι, πρεποι δ' αν εικοτως και λαωι τωι νεωι, το, ∆υη
σοι Κυριος απο της δροσου του ουρανου, και απο της πιοτητος της γης, πληθος σιτου
και οινου. Ἡ γαρ ουρανου μεν δροσος, γης δε πιοτης, τουτο εστι, ο εκ Θεου Πατρος
λογος, ημιν δεδοται κατα μεθεξιν δηλονοτι την δια Πνευματος, και θειας μεν
φυσεως δι' αυτου γεγοναμεν κοινωνοι. Ἐσχηκαμεν δε πληθος 69.173 σιτου και
οινου, τουτεστιν, ισχυος και μεντοι και ευφροσυνης. Ειπερ αληθης ο λογος ο λεγων,
Ἄρτος στηριζει καρδιαν ανθρωπου, και οινος ευφραινει. Ἰσχυος ουν αρα της νοητης
και εν πνευματι σημειον ο αρτος· θατερου γε μην ο οινος. ∆εδοται δε ταυτα τοις εν
Χριστωι δι' αυτου. Πως η τινα τροπον, εδραιοι γεγοναμεν εις ευσεβειαν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

αμετακινητοι τροπον τινα, και ορθα φρονειν ειδοτες, και ακατασειστως
ερηρεισμενοι; Ἐλαβομεν γαρ εξουσιαν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι
πασαν την δυναμιν του εχθρου. Τουτο οιμαι το πληθος εστι σιτου. Ἀλλα και οινου
παλιν ελαβομεν. Τηι γαρ ελπιδι χαιρομεν και εγενηθημεν ευφραινομενοι, κατα το
γεγραμμενον. Προσδοκωμεν γαρ τας ανω μονας, την εν αφθαρσιαι ζωην, τον
μακραιωνα βιον, το αυτωι συμβασιλευσαι Χριστωι. Ειρησθω δε και εφ' ημιν τα τοιαδε.
Καλει γαρ εις τουτο εικοτως ο λογος. Ειτα μετοιχησεται της ευλογιας η δυναμις επ'
αυτον αυθις τον Ἐμμανουηλ. ∆ουλευσατωσαν γαρ σοι εθνη, φησι, και
προσκυνησατωσαν σοι αρχοντες, και γινου κυριος του αδελφου σου. Κεχρηματικε
μεν γαρ πρωτοτοκος ο Ἐμμανουηλ, οτε γεγονε καθ' ημας, και εν πολλοις αδελφοις.
Ἀλλ' ουχι ταυτης ενεκα της αιτιας απολισθησειεν αν, του και Θεος ειναι και των
ολων Κυριος· προσκυνουμεν γαρ ως ∆εσποτην, και κεκυριευκεν ως Θεος των εις
αδελφοτητα κεκλημενων δια της χαριτος. Τις γαρ εν νεφελαις, φησιν, ισωθησεται
τωι Κυριωι; και τις ομοιωθησεται αυτωι εν υιοις Θεου; Κεκυριευκε τοινυν ως Θεος των
εις αδελφοτητα παρενηνεγμενων ο Ἐμμανουηλ, και αυτωι καμψει παν γονυ
επουρανιων, και επιγειων, και καταχθονιων, και πασα γλωσσα εξομολογησεται, οτι
Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος. Και ο καταρωμενος μεν,
επικαταρατος· ο δε ευλογων, ευλογημενος. Και εναργης ο λογος. Ἐπαρατοι γαρ και
θεομισεις οι δυσφημουντες αυτον· επιμεστοι δε των ανωθεν και παρα Θεου
χαρισματων, οι ευλογουντες, τουτεστιν, οι την θειαν αυτου δοξαν καταγγελλοντες.
ʹ. Αυτη μεν ουν η Ἰακωβ ευλογια, της αναφορας την δυναμιν επ' αυτον εχουσα τον
Ἐμμανουηλ, και τους εν πιστει δεδικαιωμενους. Ἴδωμεν δε και την αλλην, τουτεστι,
την επι τωι πρωτοτοκωι γεγενημενην, δηλον δε οτι τωι Ἰσραηλ, ου και εις τυπον ο
Ἡσαυ. Ἰδου γαρ, φησιν, απο της πιοτητος της γης εσται η κατοικησις σου, και απο
της δροσου του ουρανου ανωθεν, και επι τηι μαχαιραι σου ζησηι, και τωι αδελφωι σου
δουλευσεις. Ἔσται δε ηνικα αν καθεληις και εκλυσηις τον ζυγον αυτου απο του
τραχηλου σου· δεδοται γαρ ευλογια τωι Ἰσραηλ, ο δια Μωσεως νομος. Χριστου γαρ
ην λογος διακονηθεις δι' αγγελων. Ὅτι γαρ αυτος ελαλει τοις αρχαιοτεροις,
πιστωσεται γραφων ο σοφωτατος Παυλος· Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο Θεος
λαλησας τοις πατρασιν εν τοις προφηταις, επ' εσχατου των ημερων τουτων
ελαλησεν ημιν εν Υιωι. Ἰδιους δε λογους τον νομον ειναι και αυτος ο Σωτηρ
κατεδειξε λεγων· Ἀμην λεγω υμιν, εως αν παρελθηι ο ουρανος και 69.176 η γη· ιωτα
εν η μια κεραια ου μη παρελθηι απο του νομου, εως αν παντα γενηται. Ὁ ουρανος και
η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσιν. Ειπερ ουν εστιν αληθες οτι
Χριστου λογος ην, και ο δι' αγγελων νομος, εν ταξει γεγονεν ευλογιας τωι Ἰσραηλ,
Χριστον δε ειναι την ουρανου δροσον, και γης νοωμεν πιοτητα. Σπαταλαι γαρ ωσπερ
η των αγγελων πληθυς ταις ανωθεν και πνευματικαις καταρδομενη δροσοις, ουτω
και πιανουσα η γη εντρυφαι τοις νοητοις υετοις εις καρποφοριαν πνευματικην. Ἀλλ'
ημεις μεν οι εν Χριστωι δια πιστεως αρτωι τε και οινωι πεπλουτισμεθα. Ἀμετοχος δε
τουτων ο Ἰσραηλ· ου γαρ επενηνεκται τουτο ταις ευλογιαις Ἡσαυ. Ἀμετοχοι δε και
ετερως οι ταλανες Ἰουδαιοι,της μυστικης ευλογιας· επει μηδε τουτο δεδοται τηι κατα
νομον λατρειαι, τετηρηται δε μαλλον τοις εν Χριστωι και εν πιστει λαοις. Και ημεις
μεν εν ειρηνηι δια Χριστου, εν πολεμοις δε ο Ἰσραηλ, και κεκληρονομηκαμεν
αισθητως της επαγγελιας την γην, τυπον εχουσαν της ανω και νοητης, ης και αυτος
ο Σωτηρ εμεμνητο, λεγων· Μακαριοι οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι την γην.
Και ημεις εν τεκνοις δι' ελευθερου πνευματος, και ως καθ' ημας τε και αδελφωι
προσιεμεν τωι Χριστωι, καλην και εθελουσιον ποιουμενοι την υποταγην. Ὑπεζευκται
δε ανω παλιν ο Ἰσραηλ, και τοις Μωσεως κατηχθισται νομοις, θανατον υπομενων
την επι ταις παραβασεσι δικην. Ἤκουε γαρ Ἡσαυ· Και τωι αδελφωι σου δουλευσεις·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

τουτεστιν, υποταχθησηι, και ουχ εκων τωι κατα σε την φυσιν. Ἄνθρωπος δε και καθ'
ημας ο Μωσης, ουδεν εχων το περισσον οσον ηκεν ειπειν, εις τον της ανθρωποτητος
λογον. Και γουν ο παντων ∆εσποτης λαον εκαλει Μωσεως τον Ἰσραηλ·
μεμοσχοποιηκασι γαρ κατα την ερημον. Ειτα προς Μωσεα Θεος· Βαδιζε, καταβηθι,
φησι, το ταχος εντευθεν· ηνομησε γαρ ο λαος σου, ον εξηγαγες εκ γης Αιγυπτου.
Παυλος μεν ουν ο θεσπεσιος και αυτον ανετιθει τωι μακαριωι Μωσηι τον εν γραμματι
νομον. Ἔφη γαρ ουτως· Ἀθετησας τις νομον Μωσεως, χωρις οικτιρμων επι δυσιν η
τρισι μαρτυσιν, αποθνησκει. Ὅτι δε εμελλεν ο Ἰσραηλ τον δια του πανσοφου
Μωσεως αποθεσθαι ζυγον, καλουντος αυτον του Χριστου προς την δια πιστεως
χαριν, προκαταμεμηνυκεν ειπων· Ἔσται δε ηνικα αν καθεληις και εκλυσηις τον ζυγον
αυτου απο τραχηλου σου. Ἐξελυσαν γαρ των τραχηλων τον του νομου ζυγον
δυσφορητον οντα λιαν οι εξ Ἰσραηλ πιστευσαντες. Κεκληνται γαρ εις ελευθερον
αξιωμα δια της πιστεως εν Χριστωι. ∆ι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν
αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ∆ʹ.
Περι του πατριαρχου Ἰακωβ. αʹ. Ἀληθες οτι παντες οι θελοντες ζηιν ευσεβως
εν Χριστωι Ἰησου, διωχθησονται. Θηρων γαρ αυτοις αγριων επιθρωσκουσι δικην, οι
της ανομιας υιοι, της σφων δυστροπιας γραφην ωσπερ τινα και καταῤρησιν την των
ευδοκιμειν ειωθοτων λαμπροτητα καταλογιζομενοι. Ἐλεγχεται γαρ πως αει τηι των
αμεινονων παραθεσει τα χειρω. Και τα ψηφον εχοντα την προφερεστεραν
μονονουχι των ηττωμενων καταγραφει το ακαλλες. Τι ουν εντευθεν; Τα εκ φθονου
βελη, και το εκ της βασκανιας τοις νενικημενοις εντυφεται πυρ, μανιας αρχη, και
ανοσιοτητος αφορμη κατα των ως αριστα βιουν ηιρημενων. Οι και ει γενοιντο τυχον
εν αγωσι και πονοις, αλλ' ουν ουκ εις απαν ειεν αν τοις πολεμουσιν αλωσιμοι.
Περιοψεται γαρ ουδαμως ο των αγιων προεστηκως τους υπερ αυτου κινδυνευοντας.
Ἐξελειται δε μαλλον και σφοδρα ραιδιως, και λαμπροτερους αποφανει, τληπαθειας
γυμνασμα προθεις τον ιδρωτα αυτοις. Συλληψεται δε τωι λογωι και ο θεσπεσιος
Παυλος ωδι γεγραφως· Πιστος δε ο Θεος, ος ουκ εασει υμας πειρασθηναι υπερ ο
δυνασθε, αλλα ποιησει συν τωι πειρασμωι και την εκβασιν του δυνασθαι υπενεγκειν.
Και αυτοι δε διακεκραγασιν εν τηι βιβλωι των Ψαλμων οι τοις αγωσιν ωμιληκοτες,
και τους επι ταις διωξεσι πονους διενεγκοντες ουκ αγεννως· Ὅτι Ἐδοκιμασας ημας,
ο Θεος, επυρωσας ημας ως πυρουται το αργυριον. Εισηγαγες ημας εις την παγιδα·
εθου θλιψεις επι τον νωτον ημων· επεβιβασας ανθρωπους επι τας κεφαλας ημων.
∆ιηλθομεν δια πυρος και υδατος, και εξηγαγες ημας εις αναψυχην. Ἀκουεις οπως
ηκιστα μεν τα εφ' οις δοκιμαζονται δυσφορειν εγνωκασι, χαιρουσι δε μαλλον ως
αμεινους αναδεδειγμενοι, και δια πειρας αυτης οπερ εισιν εγνωσμενοι, και επι ταις
εις ακρον φιλοθεΐαις δια του παθειν μεμαρτυρημενοι. ∆ιελθειν γαρ εφασαν δια
πυρος. Ὥσπερ γαρ, οιμαι, τα δοκιμωτατα των θυμιαματων πυρι προσωμιληκοτα, της
ενουσης αυτοις ευοσμιας τοτε ποιουνται την ενδειξιν· ουτω και οσια ψυχη
πυρουμενη τροπον τινα δια του πειραζεσθαι και πονειν, εναργεστεραν ποιειται της
ενουσης αυτηι πολυειδους αρετης την εκφασιν. Πλην περι παντος αγιου ψαλλει μεν
που και φησιν ο θεσπεσιος ∆αβιδ, οτι Παραβαλει αγγελος Κυριου κυκλωι των
φοβουμενων αυτον, 69.180 και ρυσεται αυτους. Αυτος δε παλιν της επικουριας ο
χορηγος διαῤρηδην φησιν· Ὅτι επ' εμε ηλπισε, και ρυσομαι αυτον. Κεκραξεται προς
με, και εισακουσομαι αυτου· μετ' αυτου ειμι εν θλιψει, εξελουμαι αυτον, και δοξασω
αυτον, μακροτητος ημερων εμπλησω αυτον, και δειξω αυτωι το σωτηριον μου. Ποιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

ουν αρα εστι το σωτηριον του Θεου και Πατρος; Ὁ εξ αυτου Θεος Λογος, ο δι' ημας
καθ' ημας και εν δουλου μορφηι γεγονως οικονομικως. Ουτως αυτον ωνομαζεν ο
Πατηρ και δι' Ἡσαΐου λεγων· Και οψονται τα εθνη την δικαιοσυνην μου, και
βασιλεις την δοξαν μου. Το δε σωτηριον μου ως λαμπας καυθησεται. Γεγονε γαρ
ημιν δικαιοσυνη και δοξα παρα του Θεου και Πατρος, ο Υιος, και μεν και σωτηριον.
∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι, και εις την της υιοθεσιας ανεκομισθημεν δοξαν. Ὅτι δε
και σεσωσμεθα τα του θανατου φυγοντες δεσμα, και ανατρεχοντες εις αφθαρσιαν,
πως αν ειη λοιπον, η ποθεν αμφιβολον; Ἐπεφανη γαρ ημιν ως εν νυκτι και εν σκοτωι
λαμπας, ο Υιος, φως το θειον ταις των πιστευοντων ψυχαις ενιεις. Τοιγαρτοι και
εφασκεν· Ἐγω ειμι το φως του κοσμου. Ὅτι τοινυν κατα την αυτου του Σωτηρος
φωνην μακαριοι οι δεδιωγμενοι ενεκεν δικαιοσυνης. Κληρον γαρ εξουσι τον εν
ουρανοις, και αυτον επαμυνοντα τον των ολων Θεον και Σωτηρα. Ὄψονται δε και
αυτο το επι Χριστου μυστηριον· και εξ αυτων ουδεν ηττον αναμαθοι τις αν, των
κατα τον μακαριον Ἰακωβ. Παραθειναι δε οιμαι πρεπον τα επ' αυτωι γεγραμμενα,
προς ακριβεστεραν ειδησιν τοις εντευξομενοις. Ἔχει δε ουτω· Και ενεκοτει Ἡσαυ τωι
Ἰακωβ περι της ευλογιας, ης ευλογησεν αυτον ο πατηρ αυτου. ειπε δε Ἡσαυ εν τηι
διανοιαι· Ἐγγισατωσαν αι ημεραι του πενθους του πατρος μου, ινα αποκτεινω Ἰακωβ
τον αδελφον μου. Ἀπηγγελθη δε τηι Ῥεβεκκαι τα ρηματα Ἡσαυτου υιου αυτης του
πρεσβυτερου. Και πεμψασα εκαλεσεν Ἰακωβ τον υιον αυτης τον νεωτερον, και ειπεν
αυτωι· Ἰδου Ἡσαυ ο αδελφος σου απειλει σοι του αποκτειναι σε. Νυν ουν, τεκνον,
ακουσον μου της φωνης, και αναστας αποδραθι εις την Μεσοποταμιαν, προς Λαβαν
τον αδελφον μου εις Χαῤραν. Και οικησον μετ' αυτου ημερας τινας εως του
αποστρεψαι τον θυμον και την οργην του αδελφου σου, και επιλαθηται α πεποιηκας
αυτωι, και αποστειλασα μεταπεμψομαι σε εκειθεν, μηποτε ατεκνωθω απο των δυο
υμων εν μιαι ημεραι. Ειτα της αποδημιας ευπροσωπον αφορμην εποριζετο τωι υιωι, και
δη προσελθουσα τωι Ἰσαακ, εφη· Προσωχθικα τηι ζωηι μου δια τας θυγατερας των
υιων Χετ. Ει ληψεται Ἰακωβ γυναικα απο των θυγατερων της γης ταυτης, ινα τι μοι
το ζηιν; Ἵνα γαρ μη ανεθελητον τωι πατρι ποιοιτο την αποδρομην ο μακαριος Ἰακωβ,
λυπης τε και οργης αναδειχθειη προξενος, ευτεχνως το γυναιον αναπειθει τον
πρεσβυτην, επιτρεψαι τωι υιωι την αποδημιαν. Προσκαλεσαμενος γαρ, φησιν, Ἰσαακ
τον Ἰακωβ, ευλογησεν αυτον, και ενετειλατο αυτωι λεγων· Ου ληψηι γυναικα εκ των
θυγατερων 69.181 Χανααν. Ἀναστας αποδραθι εις την Μεσοποταμιαν, εις τον οικον
Βαθουηλ του πατρος της μητρος σου, και λαβε σεαυτωι γυναικα εκειθεν εκ των
θυγατερων Λαβαν του αδελφου της μητρος σου. Ὁ δε Θεος μου ευλογησαι σε και
αυξησαι σε και πληθυναι σε, και εσηι εις συναγωγας εθνων, και δυη σοι την ευλογιαν
Ἀβρααμ του πατρος σου, σοι και τωι σπερματι σου μετα σε, κληρονομησαι την γην της
παροικησεως σου, ην εδωκεν ο Θεος τωι Ἀβρααμ. βʹ. Ὅσον μεν ουν εις γε το γραμμα
και τα εκ της ιστοριας υποδηλουμενα, πρεποι αν ουκ εν μικρωι ποιεισθαι θαυματι την
τε Ῥεβεκκαν αυτην, και τον μακαριον Ἰακωβ. Ἡ μεν γαρ ως προυχοντι τωι ανδρι
προσεκομιζε λιτην, την επι γε τωι υιωι, φημι. Ὁ δε τον της φυσεως νομον εποιειτο
παραχρημα του πρεποντος βραβευτην, και τον ανεθελητον τηι μητρι γαμον
παραιτεισθαι προστεταχε τωι υιωι, κολακευων τροπον τινα τον εξ αυτου φυντα και
τεθραμμενον ευσεβως, κατ' ιχνος ιεναι της πατρυας αρετης. Πανταχη γαρ
ευρησομεν τον θεσπεσιον Ἰακωβ, τοις των γεγεννηκοτων εικοντα νευμασι, και
μηνυσιν ωσπερ εναργη τε και ουκ αμφιλογον της εις Θεον ευσεβειας το χρημα
ποιουμενον. Ὅσον δε ηκεν εις θεωριας λογον, οιμαι ιεναι την εσωτατω πορειαν δη
παλιν, αναμνησαι δε δειν εκεινο υπολαμβανω. Ειη γαρ αν ωδι και λιαν απονητι
καταφανες το θεωρημα. Ῥεβεκκα μεν γαρ προ ωδινος ετι της επι τοκωι φημι, των εξ
αυτης γεγονοτων κυοφορουσα την ξυνωριδα, δυσφορητον κομιδηι την δυσφημιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εδεχετο, και εν αυτοις ην ηδη τοις του θανατου δειμασιν· ουκ εν μετριοις οντων
σκιρτημασι των εμβρυων. Ειτα τι το χρημα διαλανθανειν ηθελεν επερωτωσα Θεον
και λεγουσα· Ει ουτω μοι μελλει γενεσθαι, ινα τι μοι τουτο; Και τι προς ταυτα ο Θεος;
∆υο εθνη και δυο λαοι εκ της κοιλιας σου διασταλησονται, και λαος λαου υπερεξει,
φησι, και ο μειζων δουλευσει τωι ελαττονι. Ουκουν εις τυπον παραδεξωμεθα των δυο
λαων, του τε εξ Ἰσραηλ, και του δια πιστεως, Ἡσαυ τε και Ἰακωβ· αλλ' Ἐνεκοτει,
φησιν, Ἡσαυ τωιἸακωβ, οτι μεν των πρεσβειων εστερητο καταπωλησας τα
πρωτοτοκια, και παρεις ετερωι την εαυτου τιμην, και μεν οτι και δευτερος τα εκ της
θηρας προσαγαγων, της ευλογιας διημαρτε. Ταυτηιτοι και εν αγριοις ην ηδη
σκεμμασι, και τον τωι φθονωι συμφρονα τε και αδελφον εμελετα φονον. Ἐνεκοτει δε
ομοιως, και επεμηνισε δεινως ο πρωτοτοκος Ἰσραηλ, τοις εν πιστει και μετ' αυτον,
τουτεστι, τωι νεωι λαωι. Ἐπει τοι γεγονεν εν ταξει τηι πρωτηι παρα Θεωι, και εν
πρωτοτοκου μοιραι λελογισται, και ευλογιας της ανωθεν επιμεστος ην, την εν
Χριστωι δια πνευματος καταπλουτησας χαριν. Ἐπεφυετο δη ουν τοις εν Χριστωι δια
πιστεως ο Ἰσραηλ· οσον δε ηκεν εις το αυτωι δοκουν, και εις δυναμιν εγχειρηματων,
και πικρος γεγονε φονευτης, διωξεις επενεγκων, και τοις εκ φονου και βασκανιας
κατατιτρωσκων βελεσιν. Ἀλλ' επειθεν η Ῥεβεκκα τον Ἰακωβ τα οικοι μεθεντα
παραιτεισθαι τον αδελφον· ιεναι τε προς Λαβαν ανθρωπον ειδωλολατρην.
Προυτρεπε δε και αυτος ο θεσπεσιος Ἰσαακ, ο του Ἰακωβ πατηρ παραιτεισθαι μεν
γαμον τον εκ Χανααν, εφιεσθαι δε μαλλον του ποιεισθαι συνοικον 69.184 εκ των
θυγατερων Λαβαν. Κινδυνευοντι γαρ και διωκομενωι τωι νεωι λαωι, τας των
φονωντων οργας παραιτεισθαι σωφρονως συμβεβουλευκεν η Ἐκκλησια· ης αν ειη
τυπος η Ῥεβεκκα. Συνεπινευει δε ωσπερ και αυτος ο της Ῥεβεκκας νυμφιος, τουτεστι
Χριστος, παρωθεισθαι μεν οικειοτητα την πνευματικην των εις ανοσιους
εκκεκαυμενων οργας, και φοναιν αγριως μεμελετηκοτων. Οικειοτητος δε σημειον ο
γαμος. Ἀνθαιρεισθαι δε μαλλον τας εκ του οικου Λαβαν, τουτεστι τας εξ εθνων.
Ευρησομεν δε τους αγιους αποστολους, οι και των εν πιστει και νεων λαων
γεγονασιν απαρχη, διαπεραινειν εσπουδακοτας τα εντεταλμενα τωι Ἰακωβ.
Ἀπενοσφιζοντο μεν γαρ της Ἰουδαιων αγελης, ατε δη φονωσης κατ' αυτων.
Μεταμειβοντες δε χωρας και πολεις, τας των διωκοντων υποτρεχειν οργας
νουνεχως εσπουδαζον. ∆ιεμεμνηντο γαρ επισκηπτοντος του Χριστου και λεγοντος·
Ὅταν διωκωσιν ημας εκ της πολεως ταυτης, φευγετε εις την ετεραν. Προσελαλουν
δε και αυτοις τοις εξ αιματος Ἰσραηλ απειθειν ηιρημενοις και υβριζουσιν αφειδως·
Ὑμιν ην αναγκαιον πρωτον λαληθηναι τον λογον του Θεου· επειδη δε απωθεισθε
αυτον, και ουκ αξιους κρινετε εαυτους της αιωνιου ζωης, ιδου στρεφομεθα εις τα
εθνη. Ουτω γαρ εντεταλκεν ημιν ο Κυριος. Ἀκουεις οπως ο της Ἐκκλησιας νυμφιος,
τουτεστι Χριστος, εντεταλται τοις ιδιοις εις την των Ἑλληνων απιεναι πληθυν, και
τεκνογονειν εκειθεν, και πατερας ωσπερ αναφαινεσθαι λαων. Τοιγαρτοι και ο
σοφωτατος Παυλος τοις εξ εθνων δι' αυτου πιστευσασιν επιστελλει λεγων· Καν γαρ
μυριους παιδαγωγους εχητε εν Χριστωι, αλλ' ου πολλους πατερας. Ἐν γαρ Χριστωι
Ἰησου δια του Ευαγγελιου εγω υμας εγεννησα. Ὅτι δε και συνεσται Θεος, και
ευλογησει πλουσιως τους εν πιστει λαους, παραδειξειεν αν και μαλα ραιδιως ο
θεσπεσιος Ἰσαακ, αποτρεχοντα τον Ἰακωβ της πατρυας εστιας ταις ανωθεν
ευλογιαις στεφανων και λεγων· Ὁ δε Θεος μου ευλογησαι σε, και αυξησαι σε, και
πληθυναι σε· και εσηι εις συναγωγας εθνων. Και δυη σοι την ευλογιαν Ἀβρααμ του
πατρος σου. Ηυλογηνται γαρ οι εν Χριστωι, ηυξηνται τε λιαν, και εις πληθος
γεγονασι, και συναγωγας εθνων, και συγκληρονομοι τεθεινται των αγιων πατερων.
Ἀνακλιθησονται γαρ μετα Ἀβρααμ, και Ἰσαακ, και Ἰακωβ, και εν τηι βασιλειαιτων
ουρανων, κατα την αυτου του Σωτηρος φωνην. Ηυλογημεθα δε παρ' αυτου παλιν·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

εφη γαρ υπερ ημων· Πατερ αγιε, τηρησον αυτους εν τηι αληθειαι σου. Ει δε δη νοοιτο
και του Ἡσαυ μητηρ η Ῥεβεκκα, διαλυμανειται τουτο τοις θεωρημασι παντελως
ουδεν. Εις τυπον μεν γαρ των εξ Ἰσραηλ παρεδεξαμεθα τον Ἡσαυ· Ῥεβεκκαι γε μην
το της Ἐκκλησιας δεδωκαμεν προσωπον. Ἀλλα και αυτοι γεγονασιν οι εξ Ἰσραηλ της
Ἐκκλησιας υιοι δια πιστεως εν Χριστωι, εις λαον μεν ουκετι τον παλαι και αρχαιον
εκεινον λελογισμενοι, μεταστοιχειουμενοι δε μαλλον εις νεον τοις εξ εθνων αναμιξ.
Ει τις γαρ εν Χριστωι, καινη κτισις· ος και τους δυο λαους εκτισεν εις ενα καινον
ανθρωπον, ποιων ειρηνην, κατα τας Γραφας, και αποκαταλλασσων αμφοτερους εν
ενι πνευ 69.185 ματι προς τον Πατερα. Λελυκε γαρ το μεσοτοιχον του φραγμου, και
κατηργηκεν εν δογμασι τον των εντολων νομον. γʹ. Ἐφοδιασθεντα δη ουν ταις παρα
πατρος ευλογιαις τον Ἰακωβ, απεκομιζον οι ποδες επι τον αυτωι προτεθεντα της
αποδημιας σκοπον. Και ποια δη παλιν τα μεταξυ γεγονοτα, δι' αυτων εισομεθα των
ιερων Γραμματων. Ἔχει δε ουτως· Και εξηλθεν Ἰακωβ απο του φρεατος του ορκου,
και επορευθη εις Χαῤραν, και απηντησε τοπωι, και εκοιμηθη εκει. Ἔδυ γαρ ο ηλιος·
και ελαβεν απο των λιθων του τοπου, και εθηκε προς κεφαλης αυτου, και εκοιμηθη
εν τωι τοπωι εκεινωι, και ενυπνιασθη. Και ιδου κλιμαξ εστηριγμενη εν τηι γηι, ης η
κεφαλη αφικνειται εις τον ουρανον, και οι αγγελοι του Θεου ανεβαινον και
κατεβαινον επ' αυτην. Ὁ δε Κυριος επεστηρικτο επ' αυτης, και ειπεν· Ἐγω ο Θεος
Ἀβρααμ του πατρος σου, και ο Θεος Ἰσαακ, μη φοβου. Ἡ γη, εφ' ης συ καθευδεις, επ'
αυτης σοι δωσω αυτην, και τωι σπερματι σου· και εσται το σπερμα σου ωσει αμμος της
θαλασσης. Και πλατυνθησεται επι θαλασσαν, και λιβα, και βοῤραν, και επι ανατολας.
Και ενευλογηθησονται εν σοι πασαι αι φυλαι της γης, και εν τωι σπερματι σου. Και
ιδου εγω μετα σου διαφυλασσων σε εν τηι οδωι πασηι, ου εαν πορευθηις, και
αποστρεψω σε εις την γην ταυτην, οτι ου μη σε εγκαταλιπω, εως του ποιησαι με
παντα οσα ελαλησα σοι. Και εξηγερθη Ἰακωβ εκ του υπνου αυτου, και ειπεν, οτι
Ἔστι Κυριος εν τωι τοπωι τουτωι εγω δε ουκ ᾔδειν. Και εφοβηθη, και ειπεν· Ὡς
φοβερος ο τοπος ουτος! Ουκ εστι τουτο αλλ' η οικος Θεου, και αυτη η πυλη του
ουρανου. Και ανεστη Ἰακωβ το πρωι, και ελαβε τον λιθον ον υπεθηκεν εκει προς
κεφαλης αυτου. Και εστησεν αυτον στηλην, και επεχεεν ελαιον επι το ακρον αυτης,
και εκαλεσε το ονομα του τοπου εκεινου, Οικος Θεου. Ὄνομα μεν ουν πολεως ειναι
φαμεν το Φρεαρ του ορκου. Γεγραπται γαρ ουτω περι αυτου· Ἐγενετο δε εν τηι ημεραι
εκεινηι, και παραγενομενοι οι παιδες Ἰσαακ, απηγγειλαν αυτωι περι του φρεατος, ου
ωρυξαν, και ειπαν, ουχ ευρομεν υδωρ. Και εκαλεσεν αυτον ορκον. ∆ια τουτο εκαλεσε
το ονομα τηι πολει, Φρεαρ ορκου, εως της σημερον. Ὅρκου δε Φρεαρ ει τις ελοιτο
μαθειν, ανθ' οτου δη παλιν εκεινο φαμεν. Ἐκει γαρ ορκον ειρηνης εθεντο προς τον
Ἰσαακ οι Γεραριτων ηγουμενοι, Ἀβιμελεχ και οι συν αυτωι. Ἀπαιρει δη ουν ο
θεσπεσιος Ἰακωβ της πατρυας εστιας και πολεως αυτης, και γενους απενοσφιζετο.
Ταυτηιτοι δεινως και αλυειν ηρχετο. Ἐνενοει γαρ που κατα το εικος ως αλητης εσται
και ξενος, και οικησει μεν επ' αλλοδαπης. Ἔσται δ' ισως και υφ' ετερους, και
ασυνηθη δουλειας δεξεται ζυγον. Εικειν γαρ τοις κρατουσιν αναγκη και τους αγαν
ευγενεις. Συλλαμβανεται δε και παραχρημα Θεος ο καρδιας ειδως και νεφρους, και
ταις ουτω πικραις δυσφημιαις ουκ εαι καταπνιγεσθαι την του δικαιου ψυχην.
Παρεδειξε γαρ οτι πληθυς αγγελων, ανω τε και κατω διαιττουσα, διασωζει ραιδιως
τους ανακειμενους Θεωι. Τουτι γαρ, 69.188 οιμαι, και ετερον ουδεν δια των
ονειρατων επαιδευετο· αισθητως μεν γαρ την εις το ανω διηκουσαν εθεατο κλιμακα.
Καθοδου δε και ανοδου σημειον ην, ει και εν παχεσιν ωσπερ εγραφετο τυποις.
Ἤκουε δε και φωνης αυτου λεγοντος του τοις αγγελοις προσταττοντος, οτι της
δοθεισης αυτωι παρα πατρος ευλογιας αυτος εσται το περας. Ἐκταθησεται γαρ το
σπερμα σου, φησιν, εις ηω τε και δυσιν, βοῤραν τε και νοτον. Ἔφασκε δε οτι και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

αυτον εξει τον επαμυνοντα και διασωζοντα πανταχη. Ἄφυπνος δε γεγονως, ουκ εν
μετριοις ην θαυμασιν ο θεσπεσιος Ἰακωβ, και δη και εφασκεν, οτι, Ἔστι Κυριος εν τωι
τοπωι τουτωι, εγω δε ουκ ᾔδειν. Ἀλλα τι αν βουλοιτο δια τουτου δηλουν, πως ουκ
αξιον ιδειν; Μικρας κομιδη τας δοξας περι Θεου εν τοις αρχαιοτεροις ευρησομεν.
Ὤοντο γαρ οτι την μεν αλλην απασαν γην ηφιει το θειον, συνεστελλετο δε ωσπερ εις
μονην εκεινην, εις ην και κεκληνται παρ' αυτου τα οικοι μεθεντες, και της
Χαλδαιων απαιροντες. Ἐπειδη γαρ οι των ειδωλων προσκυνηται την πολυθεον
νοσουντες πλανησιν, εκαστωι των δαιμονιων ιδικην ωσπερ τινα νεμοντες χωραν,
και μονονουχι τυραννους ισταντες τους κατα πολιν προσκυνουμενους, ουχι παντας
δυνασθαι πανταχη και τιμασθαι δειν υπελαμβανον. Τοιγαρτοι και οι μακαριοι
πατριαρχαι αρτι των της ειδωλολατρειας ηθων, και πολυθεου πλανης
απηλλαγμενοι, και Θεον τον φυσει και αληθως αναπεπεισμενοι προσκυνειν, ουκ εν
πασηι γηι και εν παντι τοπωι, παρειναι τε σφισι και επαμυνειν ᾤοντο, μικρα κομιδηι
φρονουντες ετι. Παιδευεται τοινυν ο μακαριος Ἰακωβ και της αποδημιας επλουτει
καρπον, το λειπον εν πιστει. Ἐμανθανε γαρ ως εν παντι τοπωι και πασηι χωραι το
θειον εστι. Και κατοικει μεν εν ουρανωι, περιεπει δε την συμπασαν γην, και
πεπληρωκε την οικουμενην, και υπ' αυτωι παντα εστι, τα εν ουρανωι πνευματα, α
ανω τε και κατω διαθειν προσταττονται, και αυτον εχουσι κεφαλην και εφεστηκοτα.
∆ια τουτο τεθαυμακε λεγων οτι, Ἔστι Κυριος εν τωι τοπωι τουτωι, εγω δε ουκ ᾔδειν.
Οιηθεις δε τον λιθον των ονειρατων αυτων γενεσθαι παραιτιον, και αυτον τοις
ενουσιν ετιμα, καταπιαινων ελαιωι. Και μην Οικον εκαλει Θεου, και πυλην του
ουρανου τον χωρον, και ανεστηλου τον λιθον. δʹ. Και ταυτι μεν ημιν ως εν
παχυτεραις αφηγησεσιν ειρησθω παλιν. Καταψιλουν γαρ εδει, της ιστοριας το
αναντες ειναι δοκουν. Μεθισταντες δε ηδη προς θεωριαν πνευματικην το
προκειμενον, παλιν εκεινο φαμεν, οτι τας των φονωντων οργας, φημι δη των
Ἰουδαιων, ο νεος και εν πιστει λαος, ως εν απαρχηι τοις αγιοις αποστολοις
νοουμενος, υποτρεχειν μεν ηπειγετο και παραιτεισθαι λιαν. Ἀπαιρων δε ωσπερ απο
πολεως εις πολιν, τας εξ εθνων αγελας εμνηστευετο, και συλλεγειν ωσπερ εις
εαυτον δια της εν πνευματι και νοητης κοινωνιας, επεθυμει λιαν. Καθαπερ αμελει
και Ἰακωβ επι τας του Λαβαν ηπειγετο θυγατερας, εκδειματουντος Ἡσαυ, και φοναιν
αγριως επικεχειρηκοτος. Ἐπειδη δε ο εν πιστει λαος επανεπαυσατο τωι Χριστωι, ος
εστι λιθος εκλεκτος, ακρογωνιαιος, εντιμος· τουτο γαρ, οιμαι, 69.189 εστι το
εφυπνουν τωι λιθωι· μεμαθηκαμεν, οτι μονοι μεν εις γην ουκ εσονται, συλληπτορας
δε και επαρωγους τους αγιους εξουσιν αγγελους, ανω τε και κατω διαθεοντας. Ἔφη
γαρ που Χριστος· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, απαρτι οψεσθε τον ουρανον ανεωιγοτα, και
τους αγγελους του Θεου αναβαινοντας και καταβαινοντας επι τον Υιον του
ανθρωπου. Τουτο, οιμαι, εστιν η κλιμαξ, η ανω τε και κατω των αγιων πνευματων
διαδρομη, πεμπομενων εις διακονιαν, δια τους μελλοντας κληρονομειν βασιλειαν.
Ἐπεστηρικτο δε τηι κλιμακι Χριστος, ως μεχρις αυτου φθανοντων των αγιων
πνευματων, και αυτον εχοντων τον επιστατην· ουχ ως οντα κατ' αυτα, αλλ' ως Θεον
και Κυριον. Ἔφη δε που και ο ∆αβιδ ανθρωπωι παντι τωι κατοικειν ελομενωι εν
βοηθειαι του Ὑψιστου, Ὅτι τοις αγγελοις αυτου εντελειται περι σου, του διαφυλαξαι
σε εν πασαις ταις οδοις σου. Ἐπι χειρων αρουσι σε, μηποτε προσκοψηις προς λιθον
τον ποδα σου. Ἐπι ασπιδα και βασιλισκον επιβησηι, και καταπατησεις λεοντα και
δρακοντα. Πεπατηκαμεν γαρ επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την
δυναμιν του εχθρου, Χριστου διδοντος την εξουσιαν. Ἄξιοι δη ουν και θεοπτιας οι εν
Χριστωι, και του διακεισθαι τεθαῤρηκοτως οτι και συνεσται και επαμυνει, και
διασωσει πανταχου, και εγκαρπους αποφανει. Ἰδου γαρ εγω, φησι, μεθ' ημων ειμι
πασας τας ημερας, εως της συντελειας του αιωνος. Ὅτι δε και πεπλουτηκασιν οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

μακαριοι μαθηται, και αναριθμητων εθνων γεγονασι πατερες, εν πιστει τηι εν Χριστωι
λεγω, και ως εν γεννησει τηι πνευματικηι, παντι που δηλον, Παυλου λεγοντος
εναργως, τοις δι' αυτου πιστευσασιν· Ὅτι καν μυριους παιδαγωγους εχητε εν
Χριστωι, αλλ' ου πολλους πατερας. Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου, δια του Ευαγγελιου εγω
υμας εγεννησα. Γεγονε τοινυν αυτων το σπερμα, ταις αμμοις ισαριθμον. Ἐκτεταται
δε και εις ακτινας και δυσιν, και δεξια και ευωνυμα· νοτον δη λεγω και βοῤραν. Ἀλλ'
ην και ο λιθος ως εν τυπωι Χριστου τιμωμενος και αναστηλουμενος, εν ελαιωι τε
δεδευμενος. Κεχρισται γαρ παρα του Θεου και Πατρος ο Ἐμμανουηλ, ελαιον
αγαλλιασεως παρα τους μετοχους αυτου. Ἐγηγερται δε και εκ νεκρων, καιτοι
καταβεβηκως εθελοντης εις θανατον. Και τουτο, οιμαι, εστι το ανεστηλωσθαι τον
λιθον. Κηρυττεται δε και δια των αγιων αποστολων ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος,
ως κεχρισμενος παρα Πατρος εν αγιωι Πνευματι και εγηγερμενος εκ νεκρων. ∆ι' ου
και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. Ἔτι περι του πατριαρχου Ἰακωβ. αʹ. Το θειων ημας εφιεσθαι λογων,
και διψαιν οτι μαλιστα το χρηστον τι μαθειν, οτι παντων αριστον, και ταις ανωτατω
ψηφοις εστεφανωμενον παρα Θεου, πως αν ενδοιασειε τις; Ἄξιον δε οτι του παντος
λογου το χρημα εστι και προς αναγκαιον ημιν εκτελευτησει περας, και αυτος ημας
πεπληροφορηκεν ο 69.192 Σωτηρ ουτω λεγων· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρανων
ανθρωπωι εμπορωι, ζητουντι καλους μαργαριτας. Ὃς ευρων ενα πολυτιμον
μαργαριτην, απελθων πεπρακε παντα οσα ειχε, και ηγορασεν αυτον. Ἀναγκαιον δη
ουν προαναζητεισθαι παρ' ημων καλους μαργαριτας. Ευρησομεν γαρ ωδι τον ενα και
πολυτιμον μαργαριτην, τουτεστι, Χριστον. Και τινες αν ειεν οι καλοι μαργαριται, και
αξιοληπτον εχοντες κτησιν ων η ζητησις, εις μεσον αγει τον ενα, φαιην αν παντη τε
και παντως οι αγιοι, περι ων ειρηται δια προφητου φωνης, οτι Λιθοι αγιοι κυλιωνται
επι της γης. Ἐκβασανιστεον δη ουν ευ μαλα τα εφ' εκαστωι μαλιστα των
αρχαιοτερων ειρημενα τε και πεπραγμενα. Κατοψομεθα γαρ εν αυτοις το βαθυ της
ευσεβειας μυστηριον, τουτεστι, Χριστον, ως εν τυποις ετι σοφως και εντεχνως
σκιαγραφουμενον. Ευρησομεν δε προς τουτωι, και την εν αυτωι νοουμενην
οικονομιαν, ασαφειαις μεν τισι κατεσκιασμενην, πλην ουκ εις απαν ασυμφανη την
παραδειξιν. Προκεισεται δε τωι λογωι και νυν, τα κατα τον θεσπεσιον Ἰακωβ, οπως τε
και τινα τροπον διεβιω, λελεξεται. Και το σχημα της ολης οικονομιας, φημι δη της
ευαγγελικης, ως εν αυτωι διαδειξομεν, τα της ιστοριας ευανθεστατα μελιττων δικην
περιιπταμενοι, και το εφ' εκαστου χρησιμον, εις την του λογου διασαφησιν
συναγειροντες. Ει δε δη μη παντα ταις θεωριαις εισκρινοιτο τα περι αυτου
γεγραμμενα, χαλεπαινετω μηδεις, εκεινο διενθυμουμενος, ως τα μεν εστιν ιδια
τροπον τινα, των ιστορικως γεγονοτων, τα δε και δι' εννοιων των εσωτατω χωρει,
και εις την του μυστηριου διαμορφουται δυναμιν. βʹ. Γεγραπται τοινυν ωδι παλιν,
Και εξαρας Ἰακωβ τους ποδας, επορευθη εις γην ανατολων, προς Λαβαν τον υιον
Βαθουηλ του Συρου, αδελφον δε Ῥεβεκκας μητρος Ἰακωβ και Ἡσαυ. Και οραι,
καιιδου φρεαρ εν τωι πεδιωι. Και ησαν εκει τρια ποιμνια προβατων αναπαυομενα επ'
αυτου. Ἐκ γαρ του φρεατος εκεινου εποτιζον τα ποιμνια. Λιθος δε ην μεγας επι τωι
στοματι του φρεατος, και συνηγοντο εκει παντα τα ποιμνια, και απεκυλιον τον
λιθον απο του στοματος του φρεατος, και εποτιζον τα προβατα, και αποκαθιστων
τον λιθον επι το στομα του φρεατος, εις τον τοπον αυτου. Ειπε δε αυτοις Ἰακωβ·
Ἀδελφοι, ποθεν εστε υμεις; Οι δε ειπον, εκ Χαῤραν εσμεν. Ὁ δε ειπεν αυτοις·
Γινωσκετε Λαβαν τον υιον Ναχωρ; Οι δε ειπον· Γινωσκομεν. Ὁ δε ειπεν αυτοις·
Ὑγιαινει; οι δε ειπον· Ὑγιαινει. Και ιδου Ῥαχηλ ηθυγατηρ αυτου ηρχετο μετα των
προβατων. Και ειπεν Ἰακωβ· Ἔτι εστιν ημερα πολλη, ουπω ωρα συναχθηναι τα
κτηνη. Ποτισατε τα προβατα, και απελθοντες βοσκετε. Οι δε ειπον· Ου δυνησομεθα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

εως του συναχθηναι παντας τους ποιμενας, και αποκυλισουσι τον λιθον απο του
στοματος του φρεατος, και ποτιουμεν αυτα. Ἔτι αυτου λαλουντος αυτοις, και Ῥαχηλ
η θυγατηρ Λαβαν ηρχετο μετα των προβατων του πατρος αυτης. Αυτη γαρ εβοσκε τα
προβατα του πατρος αυτης. Ἐγενετο δε ως ειδε Ἰακωβ την 69.193 Ῥαχηλ θυγατερα
Λαβαν αδελφου της μητρος αυτου, και προσελθων απεκυλισε τον λιθον απο του
στοματος του φρεατος, και εποτισε τα προβατα Λαβαν του αδελφου της μητρος
αυτου. Και εφιλησεν Ἰακωβ την Ῥαχηλ, και βοησας τηι φωνηι αυτου, εκλαυσε, και
απηγγειλε τηι Ῥαχηλ οτι αδελφιδους του πατρος αυτης, και οτι υιος Ῥεβεκκας εστι.
Και δραμουσα απηγγειλε τωι πατρι αυτης, κατα τα ρηματα ταυτα. Ἐγενετο δε ως
ηκουσε Λαβαν το ονομα Ἰακωβ του υιου της αδελφης αυτου, εδραμεν εις συναντησιν
αυτου, και περιλαβων αυτον, εφιλησε, και εισηγαγεν αυτον εις τον οικον αυτου, και
διηγησατο τωι Λαβαν παντας τους λογους τουτους, και ειπεν αυτωι Λαβαν· Ἐκ των
οστων μου και εκ των σαρκων ει συ. Μετα την εξαιρετον εκεινην θεοπτιαν και
αποκαλυψιν· τεθεαται μεν γαρ κλιμακα διηκουσαν εις τον ουρανον, εφεστωτα δε
τον Κυριον επ' αυτης, και ανω τε και κατω διαθεοντας τους αγγελους, ηκουσε τε
σαφως, οτι και συνεσται Θεος αυτωι, και εις πληθυν αμετρητον απλωσει λαων το
σπερμα αυτου. Μετα το αναστηλωσαι τον λιθον εις τυπον Χριστου, τοτε δη, τοτε
τεθαῤρηκοτως, και ερηρεισμενην εχων επι Θεωι την επι τοις εσομενοις ελπιδα, προς
τον της αποδημιας σκοπον συντεινεται, και εις γην αφικνειται την προς ηω
κειμενην. Και γνωριμον ευθυς καθιστησιν εαυτον πολλοις μεν ποιμεσιν, ως ειη τις
και αυτος των αγαν εξησκημενων εις ποιμαντικην. Ἐντριβες δε οτι χρημα αυτωι
φανερον καθιστησι λεγων· Ἔτι εστιν ημερα πολλη. Νυν ουν ποτισαντες τα προβατα,
απελθοντες βοσκετε. Γνωριζεται δε και τηι του Λαβαν θυγατρι πρωτολειον ωσπερ τι
και απαρχην της ενουσης αυτωι καλοκαγαθιας επιδιδους, το αξιωσαι φροντιδος τα
υπ' αυτης βοσκομενα και ποτισαι τα προβατα. Ἐνενοει γαρ που κατα το εικος ηθεσι
τοις αριστοις εντεθραμμενος, ως ην ακαλλεστατον κομιδηι παρθενον ουσαν την
Ῥαχηλ και εν ωραι γαμου, περιμειναι των ποιμενων την αθροισιν, ινα του λιθου
κεκινημενου ποτισηι τα προβατα, παραχωρουσα τοις αλλοις δια τε το αναλκες, και
την παρθενωι πρεπουσαν αιδω. Ἄλλως τε και νομος αυτον εκαλει φιλοστοργιας, εις
γε το χρηναι λοιπον τοις εξ αιματος, και αγχισποροις αναφαινεσθαι χρησιμον.
Πεποτικε δη ουν τα προβατα της Ῥαχηλ, μονος του φρεατος αποκυλισας τον λιθον.
Ἀναμνησαι δε αναγκαιον, οτι και ο θεσπεσιος Μωσης της Αιγυπτιων αποδραμων, εις
την των Μαδιηναιων αφικνειται χωραν. Ειτα ποιμεσι περιτυχων, και τας του Ἰοθορ
θυγατερας αδικουμενας ευρων, δια των ισων εγνωριζετο σπουδασματων. Ἔχει δε
ουτω τα επ' αυτωι γεγραμμενα· Ἀνεχωρησε δε Μωσης απο προσωπου Φαραω, και
κατυκησεν εν γηι Μαδιαμ. Ἐλθων δε εις γην Μαδιαμ, εκαθισεν επι του φρεατος. Τωι
δε ιερει Μαδιαμ ησαν επτα θυγατερες, ποιμαινουσαι τα προβατα του πατρος αυτων
Ἰοθορ. Παραγενομεναι δε, ηντλουν εως επλησαν τας δεξαμενας, ποτισαι τα προβατα
του πατρος αυτων Ἰοθορ. Παραγενομενοι δε οι ποιμενες, εξεβαλον αυτας. Ἀναστας
δε Μωσης, ερυσατο αυτας, και εποτισε τα 69.196 προβατα του πατρος αυτων.
Παρεγενοντο δε προς Ἰοθορ τον πατερα αυτων. Ὁ δε ειπεν αυταις· Τι οτι εταχυνατε
του παραγενεσθαι σημερον; Αι δε ειπον· Ἄνθρωπος Αιγυπτιος εῤρυσατο ημας απο
των ποιμενων, και ηντλησεν ημιν, και εποτισε τα προβατα. Ὁ δε ειπε ταις
θυγατρασιν αυτου· Και που εστιν; ινα τι ουτω καταλελοιπατε τον ανθρωπον;
Καλεσατε ουν αυτον, οπως φαγηι αρτον· κατωικισθη δε Μωσης παρα τωι ανθρωπωι.
Συνιης ουν οπως αδελφα τροπον τινα τα νοηματα, και συγγενη πως αγαν τα εξ
αυτων υποδηλουμενα. Πλην ο θεσπεσιος Μωσης την των ετερων ποιμενων
αποστησας πλεονεξιαν, ηντλησε τε και πεποτικε τας Ἰοθορ αγελας. Και μονος δε τον
λιθον απεκυλισεν Ἰακωβ, καιτοι πλειστων οσων ουκ ανιδρωτι τουτο δραιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

ειωθοτων, και πεποτικεν ομοιως τα Λαβαν θρεμματα. Και ωσπερ Μωσης εις ανδρος
ειδωλολατρου κατηρεν εστιαν, ουτω και ο θεσπεσιος Ἰακωβ. Ειδωλων γαρ ετι
προσκυνητης ην ο Λαβαν και θεραπευτης. Ἐπειδη δε το των εν πιστει λαων
προσωπον τε και σχημα περιτεθεικεν ο λογος τωι Ἰακωβ, φερε δη λεγωμεν τα
εσωτατω και κεκρυμμενα, το της ιστοριας ανευρυνοντες παχος. γʹ. Λαος μεν ουν ο
κτιζομενος, κατα γε την του Ψαλλοντος φωνην, ειη αν ουχ ετερος οιμαι που, πλην ο
νεος και εν Χριστωι, τουτεστιν, ο δια πιστεως εις την του πρωτοτοκου δοξαν
παρενηνεγμενος, παρωθεντος του πρωτου και ωλισθηκοτος του Ἰσραηλ. Γεγονε γαρ
εις ουραν ο υπαρχων κεφαλη, τουτεστι, προυχων, και ο προεγνωσμενος, της ετερων
κλησεως παρακολουθημα λεγεται. Τεθεινται γαρ εις νωτον, και κατοπιν ιασι των
εθνων. Πτερνιστης ουν αρα λαος ο εν Χριστωι δια πιστεως, και ως εν ταξει
λελογισται τηι κατα τον θεσπεσιον Ἰακωβ. Νοοιτο δ' αν ως εν απαρχηι του τοιουτου
γενους, ο των αγιων αποστολων χορος, οι γεγονασι μεν εξ αιματος τε και γενους
Ἰσραηλ· επειδη δε την εν Χριστωι πιστιν πεπλουτηκασι, και ωσπερ τινα στεφανον την
εκ του αγιου Πνευματος ανεδησαντο χαριν, προσκεκρουκασι τοις εκ γενους.
Ταυτηιτοι φονωντας, και μην και αγριως εκλελυττηκοτας, καταλιμπανουσι,
μονονουχι δε και πατρυας εστιας, και αυτης της ενεγκουσης απανισταμενοι γης,
φημι δη της Ἱερουσαλημ, ητοι της Ἰουδαιων χωρας, τηι των εθνων προσβαλλουσι,
Χριστον εχοντες αῤρωγον, και προς παν οτιουν των αγαθων συλληπτορα, και
συμπαραθεοντας τους αγγελους, και ελπισι ταις ανωθεν ερηρεισμενοι, και
προσδοκωντες εσεσθαι πατερες πολλων εθνων, ως εις ηω τε και δυσιν βοῤραν τε και
νοτον, το εξ αυτων εκτεινεσθαι σπερμα, τουτεστι, τους δια πιστεως αναγεννωμενους
εν πνευματι, και εν Χριστωι δεδικαιωμενους. Οις και προσεφωνουν λεγοντες· Ὑμεις
δη γενος εκλεκτον, βασιλειον ιερατευμα, εθνος αγιον, λαος εις περιποιησιν, οπως
τας αρετας εξαγγειλητε του εκ σκοτους υμας καλεσαντος εις το θαυμαστον αυτου
φως. Οι ποτε ου λαος, νυν δε λαος Θεου εν Χριστωι. Ὅτι δε πατερας λαων οι
διδασκειν αυτους επιτεταγμενοι παρα τηι θειαι κεκληνται Γραφηι, πως αν ενδοιασειε
τις; –Ἀπενοσφιζοντο τοινυν της Ἰουδαιων χωρας, και τον αλαζονα και υβριστην
αφεντες λαον, εστρεφοντο προς τα εθνη, κατα τας του Σωτηρος ημων εντολας, αλλ'
69.197 οτι ποιμενες εισι πνευματικοι, και παιδαγωγιας της κατα Θεον επιστημονες,
παραχρημα δεικνυουσιν, απρακτειν ουκ ανεχομενοι περι το σφισιν αυτοις οτι
μαλιστα πρεπωδεστατον. Προσκομιζουσι γαρ ευθυς της εν Χριστωι διδασκαλιας τον
λογον, και το πεφυκος ωφελειν, αναπειθουσι δραιν. Καθαπερ αμελει και ο θεσπεσιος
Ἰακωβ, τοις απο Χαῤραν ποιμεσιν, οτι και αυτος ειη ποιμην, εναργες εποιει λεγων·
Ἔτι εστιν ημερα πολλη, ουπω ωρα συναχθηναι τα κτηνη. Ποτισαντες τα προβατα,
απελθοντες βοσκετε. Ἀκουεις οπως κατανεμειν προστεταχε τα προβατα τοις ποιμεσι;
Τουτο τοι και ο σοφωτατος μαθητης ενετελλετο δραιν τοις του λαου πρεσβυτεροις,
ηγουν, επισκοποις. Πρεσβυτερους ουν, φησι, τους εν υμιν παρακαλω ο
συμπρεσβυτερος, και μαρτυς των Χριστου παθηματων, ο και της μελλουσης
αποκαλυπτεσθαι δοξης κοινωνος· Ποιμανατε το εν υμιν ποιμνιον του Χριστου.
∆ιιοντες δε κατα χωραν τε και πολιν, μυριους οσους και ετερους ποιμενας εφεσταναι
προσεταττον τοις λαοις, και των λογικων προβατων ποιεισθαι φροντιδα·
καταβοσκειν δε, ωσπερ εν νομηι αγαθηι, και εν τοπωι πιονι, και εις ποαν ωσπερ
αποκομιζειν ευανθεστατην, την θεοπνευστον Γραφην. Ζωαρκες γαρ εδεσμα ψυχης, ο
του Θεου λογος. Ειρησθω δη ουν ποιμεσι τοις πνευματικοις, επιμελου των εν πεδιωι
χλωρων, και κερεις ποαν, και συναγαγε χορτον ωριμον, ινα εχηις προβατα εις
ιματισμον· γεγονασι δε και ετερως παρα τοις εθνεσιν οι θεσπεσιοι μαθηται, και των
παρ' εκεινοις ποιμενων, τουτεστι, σοφων τε και διδασκαλων, καθηγηται
διεδεικνυντο, την αληθεστεραν τοις ακροωμενοις παιδαγωγιαν εισφεροντες. Και οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

πολυ δη λιαν ευσθενεστερον τε και αμεινον η εκεινοι, τυχον ειδειη τις αν και λιαν
ευκολως, εκεινο διενθυμουμενος. ∆υσαχθης μεν γαρ τωι φρεατι λιθος επεκειτο, ον
πλειστη μεν οση ποιμενων αθροισις απεσαλευε μολις. Ἔδρα δε τουτο και μονος ο
Ἰακωβ. Τι τοινυν το φρεαρ, τι δε δη αυ και ο λιθος υποσημηνειεν αν, φερε λεγωμεν
ως ενι. Εισομεθα γαρ ωδι, και της των ποιμενων ισχυος την διαφοραν, και το εν
συνεσει προυχον τε και υπερκειμενον, των μαθητων του Σωτηρος. δʹ. Ὕδατι τοινυν
αφομοιουν εθος τηι Γραφηι, την περι Θεου γνωσιν. Ὅτι γαρ ην ζωοποιος,
μεμαρτυρηκεν ο Σωτηρ, προς τον εν ουρανοις Πατερα λεγων· Αυτη δε εστιν η
αιωνιος ζωη, ινα γινωσκωσι σε τον μονον αληθινον Θεον, και ον απεστειλας Ἰησουν
Χριστον. Προσελαλει δε και γυναιωι τωι εκ της Σαμαρειας φημι ποτε· Ει ᾔδεις την
δωρεαν του Θεου, και τις εστιν ο λεγων σοι δος μοι πιειν, συ αν ᾔτησας αυτον, και
εδωκεν αν σοι υδωρ ζων. Οιμαι που τον παρ' εαυτου λογον και παιδευσιν ονομαζων
ζωοποιον. Προσεφωνει δε και ο ∆εσποτης· Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω.
Και μην και δια της του προφητου φωνης, επαιτιαται τινας αμαθως απονευσαντας
εις το δειν ετερους προσιεσθαι διδασκαλους μετα την εν νομωι παιδευσιν, και
εκκεκλικοτας εις διδασκαλιας και ενταλματα ανθρωπων. Ἔφη δε ουτως· Ἐξεστη ο
ουρανος επι τουτωι, και 69.200 εφριξεν επι πλειον, λεγει Κυριος· οτι δυο πονηρα
εποιησεν ο λαος μου. Ἐμε εγκατελιπον πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις
λακκους συντετριμμενους, οι ου δυνησονται υδωρ συνεχειν. Ὕδωρ δη ουν το
ζωοποιον, ο θειος αν ειη λογος. Πλην εν βαθει κειται πολλωι, και ουκ αν οιμαι τις
αυτον ανιδρωτι πορισαιτο ποτε. Ου γαρ ετοιμος ελειν τοις εθελουσιν απλως.
Ἐπωματιζει δε ωσπερ λιθος αυτωι βαρυς και δυσπαρακομιστος, η περι αυτον ασαφεια
της εν ημιν διανοιας νικωσα το αδρανες. Και δη δει πονου και ιδρωτος μακρου τοις
τα νοητα κατανεμουσι θρεμματα προς το απαλλαξαι μεν της ασαφειας τον λογον,
αρυσασθαι τε ουτω λοιπον και οιονει πως εκ βαθους εις τον ανω τε και εμφανες
ενεγκειν, παραθειναι τε σαφως εις απολαυσιν ζωαρκη τοις εντευξομενοις. Ἀλλ' οι
μεν παρ' Ἕλλησι ποιμενες, τουτεστιν, οι παρ' αυτοις σοφοι και λογαδες πολλοι και
κατα πληθυν συνθεοντες των περι Θεου δογματων οιονει το αληθες παροχλιζουσι·
δοξαζουσι γαρ ουκ ορθα περι αυτου, Θεου μεν ομολογουντες φυσιν, διανεμοντες δε
την της θεοτητος δοξαν, οις αν ελοιντο τυχον. Ἐξαρκει δε και μονος εις των εν
Χριστωι ποιμενων αποκινησαι του φρεατος, καιτοι κομιδηι δυσδιακομιστον οντα τον
λιθον· τουτεστι, την επεῤριμμενην ταις περι Θεου δοξαις επικαλυψιν τε και
ασαφειαν, οθεν εναργη τοις εθνεσι καθιστωσι την αληθειαν, και τον ενα και φυσει
και αληθως παραδεικνυντες Θεον, ου διαλελοιπασι. Και γουν ο μακαριος Παυλος
Ἀθηνηισιν ελθων, τοις τηιδε λογασι το υδωρ το ζων παρετιθει, λεγων· Ἄνδρες
Ἀθηναιοι, κατα παντα ως δεισιδαιμονεστερους υμας θεωρω. ∆ιερχομενος γαρ, φησι,
και αναθεωρων τα σεβασματα υμων, ευρον και βωμον, εν ωι επεγραφετο· Ἀγνωστωι
Θεωι. Ὃν ουν αγνοουντες ευσεβειτε, τουτον εγω καταγγελλω υμιν. Βλεπετε γαρ
οπως καιτοι λαων οντες ηγουμενοι, και των παρα σφισι ποιμενες και καθηγηται,
μολις του φρεατος βραχυ παροχλιζουσι, τον δυσαχθη λιθον, ευσεβειν μεν οιομενοι,
δια γε της εις το θειον αιδους, πολυ δε της αληθειας απεσφαλμενοι. Βωμον γαρ
αναδειμαμενοι, γραφην ενεκολαπτον, Ἀγνωστωι Θεωι, τουτεστι, και τωι μη γνωσθεντι
δαιμονι. Ἀλλ' εκεινοι μεν αριστην ενομιζον επι Θεωι την δοξαν ελειν. Κατασοφιζεται
δε την γραφην ο θεσπεσιος Παυλος, και πολυ δη λιαν ευτεχνως αγει προς το
χρησιμον, τον ουκ εγνωσμενον αυτοις Θεον, Χριστον ειναι λεγων. Ὃν γαρ υμεις,
φησιν, αγνοουντες ευσεβειτε, τουτον εγω καταγγελλω υμιν. Ὁραις οπως απεκαλυψε
το φρεαρ, απεκυλισε τον λιθον, την ζωοποιον αυτοις παρεδειξε γνωσιν. Ἀσυγκριτος
τοινυν της των ποιμενων αγχινοιας η διαφορα. Οι μεν γαρ, καιτοι λιαν οντες
πολλοι, της αληθους περι Θεου δοξης κατοπιν ᾔεσαν και της των δογματων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

ασαφειας ηττωμενοι, παρεφεροντο προς το δοκουν. Ὁ δε καιτοι μονος ων παρετιθει
την αληθειαν. Ἀπεκυλισε γαρ τον λιθον μονος ο Ἰακωβ, και τα υπο την Ῥαχηλ
ποτιζει προβατα. Και μεν τοι αξιεραστον ηγειτο την κορην. Ἐφιλησε 69.201 γαρ,
φησι, την Ῥαχηλ, και ανεγνωριζετο μεν τωι 69.201 Λαβαν ευθυς, ος δη και εφεστιον
εποιειτο λοιπον αγαπης τε και περιπλοκων ηξιου τον αδελφοπαιδα, και εν τοις
αγχισποροις κατελογιζετο. Ἔφη γαρ· Ἐκ των οστων μου και εκ των σαρκων μου ει
συ. Ἑρμηνευεται μεν η Ῥαχηλ, Θεου προβατον. Περιθειη δ' αν τις αυτηι, και μαλα
εικοτως, της εξ εθνων Ἐκκλησιας το σχημα. Αυτη γαρ εστι το του Χριστου προβατον,
το τοις αρχαιοτεροις ποιμνιοις αναμιχθεν, και ταις του Σωτηρος αυλαις
ενσεσηκασμενον. Τοιγαρτοι και εφασκε· Και αλλα προβατα εχω, α ουκ εστιν εκ της
αυλης ταυτης. Κακεινα με δει αγαγειν, και της φωνης μου ακουσουσι, και γενησεται
μια ποιμνη, εις ποιμην. Ἐποιμαινον δε και οι θεσπεσιοι μαθηται την Ἐκκλησιαν
Χριστου, ητοι τα υπ' αυτηι νοουμενα λογικα θρεμματα, και δη και γεγονασιν αυτης
ερασται και νυμφαγωγοι, παριστωντες αυτην τωι Θεωι παρθενον αγνην, μη εχουσαν
σπιλον, η ρυτιδα, η τι των τοιουτων· αγιον δε μαλλον και αμωμον. εʹ. Ὅτι δε και την
του γενους αρχην, και οιονει τας πρωτας της ριζης εκβολας, εξ εθνων εσχηκασιν οι
εξ Ἰσραηλ, εκ των του Λαβαν συνησομεν λογων. Ἀνηρ γαρ ειδωλολατρης
κατησπαζετο τον Ἰακωβ, και εξ ομαιμονος αυτον γενεσθαι φησι, δηλον δε οτι
Ῥεβεκκας· σαρκα τε αυτον και οστουν ιδιον απεκαλει. Κεκληται γαρ ο θεσπεσιος
Ἀβρααμ εν ακροβυστιαι, τεθραμμενος εν γηι Χαλδαιων εθεσι τε και νομοις τοις
Ἑλληνικοις, και σημειον ελαβε περιτομην, σφραγιδα της εν ακροβυστιαι πιστεως,
κατα το γεγραμμενον. Συγγενης ουν αρα τοις εξ εθνων και ο πρωτοτοκος Ἰσραηλ·
καιτοι νομωι διεσταλμενος, εις γε το ετερος ειναι δοκειν. Ἀλλ' εν Χριστωι γεγονασιν
εν οι δυο. Περιειλε γαρ το μεσολαβουν, καταργησας τον εν γραμμασι νομον, και την
διιστωσαν περιτομην. Ἀνεκαινισθημεν γαρ εις ενα καινον ανθρωπον, συσσωμα τε
και ομοψυχουντα τα εθνη τοις εξ Ἰσραηλ. Μονονουχι δε και εις ταυτοτητα
συνενηνεγμενα δια της εν πνευματι κοινωνιας, οραται λοιπον. Ἔφη γαρ που
Χριστος προς τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον· Θελω ινα ωσπερ εγω και συ εν
εσμεν, ουτω και αυτοι εν ημιν εν ωσιν. Αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων, ο το
μεσοτοιχον του φραγμου λυσας, καθαπερ εφην αρτιως, και θεις εκ μεσου το διιστων,
και συνδεων ημας οιον εις ενοτητα δια πνευματος. Σημειον ουν αρα, και μαλα
σαφες, της εν πιστει τε και πνευματικης ενωσεως των δυο λαων το περιπλεκεσθαι
τωι Ἰακωβ τον Λαβαν, ομολογησαι τε οτι και οστουν ειη και σαρξ αυτου. Ὅτι δη προς
τουτοις ετερον, φερε δη λεγωμεν, εξ αυτων ελοντες των ιερων Γραμματων. Ειπε
γαρ, φησι, Λαβαν τωι Ἰακωβ· Ὅτι γαρ αδελφος μου ει, ου δουλευσεις μοι δωρεαν.
Ἀπαγγειλον μοι τις ο μισθος σου εστι. Τωι δε Λαβαν ησαν δυο θυγατερες, ονομα τηι
μειζονι Λεια, και ονομα τηι νεωτεραι Ῥαχηλ. Οι δε οφθαλμοι Λειας ασθενεις, Ῥαχηλ
δε ην καλη τωι ειδει και ωραια τηι οψει σφοδρα. Ἠγαπησε δε Ἰακωβ την Ῥαχηλ,και
ειπε· ∆ουλευσω σοι επτα ετη περι Ῥαχηλ της θυγατρος σου της νεωτερας. Ειπε δε
αυτωι Λαβαν· Βελτιον δουναι με αυτην σοι, η δουναι με αυτην ανδρι 69.204 ετερωι.
Οικησον μετ' εμου. Και εδουλευσεν Ἰακωβ περι Ῥαχηλ ετη επτα. Και ησαν εναντιον
αυτου ωσει ημεραι ολιγαι, παρα το αγαπαιν αυτον αυτην. Ειπε δε Ἰακωβ τωι Λαβαν·
∆ος μοι την γυναικα μου. Πεπληρωνται γαρ αι ημερα· μου, οπως εισελθω προς
αυτην. Συνηγαγε δε Λαβαν παντας τους ανδρας του τοπου, και εποιησε γαμον. Και
εγενετο εσπερα. Και λαβων Λαβαν Λειαν την θυγατερα αυτου, εισηγαγε αυτην προς
Ἰακωβ. Και εισηλθε προς αυτην Ἰακωβ. Ἔδωκε δε Λαβαν Ζελφαν την παιδισκην
αυτου, Λειαι τηι θυγατρι αυτου παιδισκην. Ἐγενετο δε πρωΐ, και ιδου ην Λεια. Ειπε δε
Ἰακωβ τωι Λαβαν· Τι τουτο εποιησας μοι; ου περι Ῥαχηλ εδουλευσα παρα σοι; Και ινα
τι παρελογισω με; Ειπε δε Λαβαν· Ουκ εστιν ουτως εν τωι τοπωι ημων, δουναι την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

νεωτεραν πρινη την πρεσβυτεραν· συντελεσον ουν τα εβδομα ταυτης, και δωσω σοι
και ταυτην αντι της εργασιας, ης εργαι παρ' εμοι επτα ετη ετερα· εποιησε δε Ἰακωβ
ουτως, και ανεπληρωσε τα εβδομα ταυτης. Και εδωκεν αυτωι Λαβαν Ῥαχηλ την
θυγατερα αυτου αυτωι γυναικα. Ἔδωκε δε Λαβαν Ῥαχηλ τηι θυγατρι αυτου Βαλλαν,
την παιδισκην αυτου αυτηι παιδισκην, και εισηλθε προς Ῥαχηλ. Ἠγαπησε δε Ῥαχηλ
μαλλον η Λειαν, και εδουλευσεν αυτωι επτα ετη ετερα. ʹ. Τα μεν ουν εκ της ιστοριας,
ουδενος αν δεοιτο λογου πρας διασαφησιν· αναντες γαρ εν αυτοις παντελως ουδεν.
Πλην ει τις εκεινο λεγοι των τα τοιαδε φιλοκρινειν ειωθοτων· Ου γαρ των αγαν
απηχεστατων λελογισται παρ' ημιν, το δυοιν ευθυς ομιλησαι γαμοιν, και δη και
γυναιων εισοικισασθαι ξυνωριδα, και τουτο αδελφων· προς τουτο φαμεν, οτι τοις
αρχαιοτεροις ολος ην ο του βιου σκοπος εις πολυπαιδιαν· και δη και εν μοιραι της
ανωτατω πασων ευημεριας το χρημα λελογιστο. Ἀπηλλακτο δε και μωμου παντος το
ου μοναις δυσιν, αλλα και ετι πλειοσι συγκατευναζεσθαι γυναιξιν, εις πληθος
αμετρητον το γενος εκτεινοντας. Και γουν εν ευλογιας ταξει παρα Θεου την
τεκνογονιαν εδεχοντο. Κατεπηγγελλετο δε και αυτος ο των ολων ∆εσποτης και τοις
ανωθεν και προ Μωσεως αγιοις χαριεισθαι το δωρον, και αυτοις δε τοις λαχουσι την
δια νομου παιδαγωγιαν. Ἔφη γαρ, οτι Ουκ εσται αγονος ουδε χηρα εν υιοις Ἰσραηλ.
Και ουκ εν ταξει νομου παραδεξομεθα την φωνην, επαγγελιαν δε μαλλον ειναι
φαμεν. Τα μεν γαρ οσα εστιν εφ' ημιν, θεσμοις υποφερεται, και μαλα ορθως· τα δε
οσα των πραγματων ουκ εφ' ημιν, αλλ' εν τοις της φυσεως νομοις εχει το
αποτελεσμα, νομον ουκ εχει τον βραβευτην. Προδηλον ουν αρα, και ουδενι των
οντων ασυμφανες, ως ουκ αν προστεταχεν ο ∆ημιουργος μη ειναι στειραν η αγονον
εν υιοις Ἰσραηλ. Ἀλλ' ει γενοιντο του νομου φυλακες, καρποφορους αποφαινειν ως
Θεος επηγγελλετο. Ουκουν εν σπουδηι μεν τοις αρχαιοτεροις και εν ευκλειας ταξει
λελογιστο της πολυπαιδιας το χρημα. Μετατιθεμεθα δε ημεις εν Χριστωι, προς το
χρηναι μαλλον καρποφορειν εν πνευματι· τον μεν γαμον ουκ ατιμαζοντες,
αιρουμενοι δε το υπερ τουτο λιαν και ψηφωι τηι υπερτατηι στεφανουμενον παρα τε τηι
69.205 θεοπνευστωι Γραφηι, το απερισπαστως, φημι, προσεδρευειν Θεωι, και μη
μεριζεσθαι ποι προς τα εν κοσμωι. Ὁ γαρ αγαμος, φησιν ο Παυλος, μεριμναι τα του
Κυριου· ο δε γεγαμηκως μεριμναι τα του κοσμου, πως αρεσει τηι γυναικι, και
μεμερισται. Ζ. Ἄλις δη ουν ημιν του περι τουτων λογου. Φερε δη θεωρησωμεν, τοις
πνευματικοις θεωρημασι τον νουν ενιεντες· εκεινο διενθυμουμενοι, και μαλα
ορθως, ως ουκ αμισθος ην τοις αγιοις αποστολοις ο επι τοις κηρυγμασι πονος, ουτε
μην αγεραστος ο ιδρως. Ἔφη γαρ ο Λαβαν προς Ἰακωβ· Ου δουλευσεις μοι δωρεαν.
Ἐποιουντο δε και οι θεσπεσιοι μαθηται, λαμπρων αυχηματων υποθεσιν την των
πιστευοντων εν αρχαις πληθυν. Προσεφωνει γουν ο Παυλος αυτοις· Χαρα και
στεφανος μου. Ὑπομνησαι δε δειν αναγκαιως υπολαμβανω των εν αρχαις ημιν
χρειωδεστατα παρειλημμενων. Ἔφην γαρ, οτι το προσωπον Ἰακωβ ως εν θεωριαις
πνευματικαις υποδυεται μεν εσθ' οτε των αγιων αποστολων ο χορος, ως απαρχη
γεγονως των ηγιασμενων εν πνευματι, και εν πιστει δεδικαιωμενων· οτε δε αυ και
αυτος ο Χριστος, ως της ανανεουμενης εις αφθαρσιαν ανθρωποτητος απαρχη, ως
πρωτοτοκος εν πολλοις αδελφοις, ως δευτερος Ἀδαμ, και ριζα του γενους δευτερα
μετα την πρωτην. Περιτρεπει τοινυν ο λογος αει των θεωρηματων τον σκοπον, ηιπερ
αν ιεναι πρεποι. Το γαρ τοι διαμαρτειν λογισμου του καθηκοντος, ακαλλεστεραν
εργασεται των θεωρηματων την αποδοσιν. Φορεσει δη ουν εις γε το παρον το Ἰακωβ
προσωπον ο Ἐμμανουηλ, ο εξ ουρανου νυμφιος, ο τας Λαβαν θυγατερας οιον ουκ
ανιδρωτι λαβων. Ἴδιον μεν γαρ της ανωτατω πασων ουσιας, το ακονιτι κατορθουν,
απερ αν ελοιτο δραιν. Ἔφη γαρ που περι αυτης και ο μακαριος προφητης Ἡσαΐας·
Ὄτι ου πεινασει, ουδε κοπιασει, ουδε εστιν εξευρεσις της φρονησεως αυτου. Κατ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

ουδενα γαρ τροπον επιδεες το Θειον, αλλ' εστι παντελειον εν εαυτωι, ουκ εισποιητον
εχον το δυναμουσθαι προς τινος, ουτε μην νομωι σωματων τροφαις η ποτοις
νευρουμενον· αλλ' αυτο, φυσει δυναμις. Τοιγαρτοι και στερεοι μεν ουρανους,
διανεμει δε το δυνασθαι μετ' εξουσιας, οις αν ελοιτο τυχον. Ἀλλ' ωσπερ, καιτοι
λυπεισθαι μη πεφυκος, λυπεισθαι λεγεται (φησι γαρ που προς την των Ἰουδαιων
μητερα, δηλον δε οτι την Συναγωγην· Και ελυπεις με εν πασι τουτοις. Γραφει δε που
και ο θεσπεσιος Παυλος· Και μη λυπειτε το Πνευμα το αγιον του Θεου το κατοικουν
εν υμιν)· ουτω καν ει λεγοιτο καμειν, ουχ οτι γεγονεν εν αισθησει πονου, τα τοιαδε
φαμεν· αλλ' οτι πονειν ειπερ ην αυτωι εθος, πεπονθεν αν, τα υπερμεγεθη των
πραγματων και εξαιρετα κατορθων, και αυτα, εφ' οις ην εικος δεινους και πικρους
ανατληναι πονους, ει των καθ' ημας τις ην. Ουκουν εκ των ανθρωπινων ιοντες εις
εννοιας τας υπερτατω, μονονουχι πονωι και ιδρωτι καταμεθυουσαν καταθρησαιμεν
αν την υπερ ημων φροντιδα της ακηρατου φυσεως. Αυτην γε μην απαλλαξομεν
69.208 αναγκαιως του πονειν· επει τοι μη καθ' ημας, μαλλον δε και υπερ πασαν την
κτισιν, ταις ιδιαις υπεροχαις εμφιλοχωρουσα τε και ερηρεισμενη. Ουκ αμισθι
τοιγαρουν, αλλ' ουδε ιδρωτος διχα Χριστος πρωτην μεν συνηγαγετο την Ἰουδαιων
Συναγωγην, ην εν σχηματι τωι της Λειας παραληψομεθα. ∆ιερμηνευεται γαρ
κοπιωσα και ανανεουμενη. Κεκοπιακε δε ταις Αιγυπτιων πλεονεξιαις κατηχθισμενη,
και τον δυσφορητον εχουσα της δουλειας ζυγον. Και μην και ανενεωθη προς το
πατρωιον σεβας. Μετεπλαττετο δε ωσπερ εκ λατρειας ειδωλομανους επι το ειδεναι
λοιπον τις ο φυσει και αληθως εστι Θεος. Ἐπεφωνει γαρ αυτοις δια Μωσεως· Ἄκουε,
Ἰσραηλ, Κυριος ο Θεος σου Κυριος εις εστι· και το, Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην
εμου. Ἀλλ' επεθυμει μεν ο Χριστος της Ῥαχηλ εν αρχαις, τουτεστι, της εξ εθνων
Ἐκκλησιας. Τοιγαρτοι εφασκε περι της Ἰουδαιων Συναγωγης προς τον ιεροφαντην
Μωσεα· Λελαληκα προς σε απαξ και δις, λεγων· Ἑωρακα τον λαον τουτον, και ιδου
λαος σκληροτραχηλος εστιν. Ἔασον με εξολοθρευσαι αυτους, και εξαλειψω το
ονομα αυτων υποκατωθεν του στερεωματος του ουρανου, και ποιησω σε εις εθνος
μεγα και ισχυρον, και πολυ μαλλον η τουτο. Ἀλλ' ην αναγκη τους ελαφρον ετι και
ευπαρακομιστον εν γε δη σφισιν αυτοις εχοντας νουν, ουκ ευθυς διαιττειν επι το
τελειον, και την επεκεινα νου και της εξ αυτου φρονησεως παιδευσιν, φημι δη την
ευαγγελικην, προκατηχεισθαι δε μαλλον δια των υποβεβηκοτων, μονονουχι και
προγυμνασμα της εν Χριστωι ζωης ποιεισθαι την νομικην. Ουκουν επεθυμει μεν της
νεωτερας εν αρχαις, τουτεστι, της εξ εθνων Ἐκκλησιας ο εξ ουρανου νυμφιος.
Προεισοικιζεται δε ωσπερ την πρεσβυτεραν οιονει πως ουκ αμογητι. ∆εδουλευκε γαρ
υπερ Λειας ο Ἰακωβ. Ὅτι δε πολλοις και μεγαλοις εξηιρηται πονοις της Αιγυπτιων
δουλειας ο Ἰσραηλ, ουκ ασυμφανες. Ὅλη γαρ αυτοις πεπολεμηκεν η κτισις. Σημειον
ουν αρα του μη ανιδρωτι λελυτρωσθαι τον Ἰσραηλ, και Θεου γενεσθαι λοιπον δια
της εν νομωι λατρειας η του Ἰακωβ δουλεια, τελουμενη που παντως ουκ ανευ
μοχθου. Συντετελεσμενων δε των εβδομων της πρεσβυτερας, ηγαγετο την Ῥαχηλ,
τουτεστι, την νεωτεραν, την και εν αρχαις ποθουμενην. Εισκεκληται γαρ δευτερα
μετα την πρωτην η εξ εθνων Ἐκκλησια το του Θεου προβατον· ερμηνευεται γαρ
ουτω και Ῥαχηλ, καθαπερ ηδη προειπον. Ὅτι δε κεκμηκε τροπον τινα και υπερ
αυτης ο Χριστος, παρεδειξε παλιν ημιν ο θεσπεσιος Ἰακωβ, τον επταετη πονον και
υπερ Ῥαχηλ ανατλας. Ει γαρ ενεδεχετο καμειν, καιτοι Θεον οντα κατα φυσιν, τον
Υιον, πως αν ου γεγονεν εν τουτωι, την Ἡρωδου διωξιν υπομεινας εν αρχαις, τας
των Φαρισαιων επιβουλας, τας των ηγουμενων συκοφαντιας, τα εμπτυσματα, τα
ραπισματα, τας κατα νωτου πληγας, την των στρατιωτων παροινιαν, και αυτον εν
εσχατοις τον επι ξυλου θανατον; Λαβαν δε θυγατερες, ανδρος ειδωλολατρουντος ετι,
Λεια και Ῥαχηλ. Κεκληνται 69.209 γαρ εξ εθνων, πρωτη μεν η των Ἰουδαιων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

Συναγωγη· ριζης γαρ και γενους Ἑλληνικου γεγονε και αυτος ο θεσπεσιος Ἀβρααμ·
δευτερα δε και μετα την πρωτην η νεωτερα, τουτεστιν, η Ἐκκλησια. Και οι μεν
οφθαλμοι Λειας παραλελυμενοι και αδρανεις· Ῥαχηλ δε καλη τωι ειδει, και ωραια τηι
οψει σφοδρα. Και περι μεν των Ἰουδαιων εφη που Χριστος τοις αγιοις αποστολοις·
Ἄφετε αυτους, τυφλοι εισιν οδηγοι τυφλων. Ὑμων δε μακαριοι οι οφθαλμοι οτι
βλεπουσι, και τα ωτα υμων οτι ακουουσιν. Ουκουν το αναλκες προς θεοπτ[ε]ιαν της
Ἰουδαιων Συναγωγης κατασημαινοιτο αν εικοτως δια των της Λειας οφθαλμων. Το
δε σοφον τε και εννουν, και το πολυ λιαν εξωραισμενον εις συνεσιν των εν πιστει εν
Χριστωι, και μεντοι, και το εν εργοις περιφανες δια του της Ῥαχηλ προανεγραφετο
καλλους. Και προς μεν την των Ἰουδαιων μητερα, το, Ἰδου οι οφθαλμοι σου ουκ
εισιν, ουδε η καρδια σου καλη, προφητικος αναβοατω λογος· καλειτω δε ο Χριστος
την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, και λεγετω περι αυτης· Οι οφθαλμοι σου περιστερων.–
Ἐπεθυμησε γαρ του καλλους αυτης, κατα την του Ψαλλοντος φωνην. Ουκουν
εποιειτο συνοικον ο Χριστος πρωτον μεν την των Ἰουδαιων Συναγωγην,
νυμφαγωγουντος Μωσεως και μεσιτευοντων αγγελων· επ' εκεινην δε ωσπερ
δευτεραν την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, οιονει μεσιτου παρειλημμενου και επ' αυτηι του
μακαριου Βαπτιστου. Τοιγαρτοι και εφασκε, τον νοητον τουτονι και θειον ημιν
κατασημαινων γαμον· Ὁ εχων την νυμφην νυμφιος εστιν· ο δε φιλος του νυμφιου ο
εστηκως και ακουων αυτου, χαραι χαιρει δια την φωνην του νυμφιου. Αυτη ουν η
χαρα η εμη πεπληρωται. Ἐκεινον δει αυξανειν, εμε δε ελαττουσθαι. Ἔλεος δε και
πιστις τηι νυμφηι το εδνον. Ἔφη γαρ που δια φωνης προφητων, ο ανωθεν ηκων και
εξ ουρανου νυμφιος προς την εξ εθνων Ἐκκλησιαν· Και μνηστευσομαι σε εμαυτωι εις
τον αιωνα, και μνηστευσομαι σε εμαυτωι εν δικαιοσυνηι και κριματι, και εν ελεει, και
εν οικτιρμοις. Και μνηστευσομαι σε εμαυτωι εν πιστει, και επιγνωσηι τον Κυριον.
Ἠγαγετο μεν γαρ, καθαπερ εφην αρτιως, προ της εξ εθνων Ἐκκλησιας την
πρεσβυτεραν. Ἀλλ' ο της μνηστειας τροπος, και της συναφειας η δυναμις, ουκ εις
αιωνα γεγονεν. Ἔφη γαρ που παλιν περι αυτης, οτι Αυτη ου γυνη μου· και εγω ουκ
ανηρ αυτης. Και παλιν· Ἔδωκα αυτηι βιβλιον αποστασιου εις τας χειρας αυτης.
Ἀποβεβληται γαρ ως πεπορνευμενη, και επι τοις αγαν απηχεστατοις κατεγνωσμενη.
Ἔφη γαρ που περι αυτης· Ἐαν εξαποστειληι ανηρ την γυναικα αυτου, και απελθηι απ'
αυτου, και γενηται ανδρι ετερωι, μη ανακαμπτουσα ανακαμψει προς αυτον ετι; ου
μιαινομενη μιανθησεται η γυνη εκεινη; Και συ εξεπορνευσας εν ποιμεσι πολλοις, και
ανακαμπτε προς με, λεγει Κυριος. Ἆρον εις ευθειαν τους οφθαλμους σου, και ιδε που
εξεφυρθης. Ἐπι ταις οδοις εκαθισας αυταις ωσει κορωνη ηρημωμενη, και 69.212
εμιανας την γην εν ταις πορνειαις σου, και εν ταις κακιαις σου, και εσχες ποιμενας
πολλους εις προσκομμα σαυτηι. Ὄψις πορνης εγενετο σοι απηναισχυντησας προς
παντας. Ουχ ως οικειον με εκαλεσας και πατερα και αρχηγον της παρθενιας σου· μη
διαμενει εις τον αιωνα; Ἀλλ' εν τουτοις μεν η πρεσβυτερα· Ῥαχηλ δε την νεωτεραν,
τουτεστι, την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, εαυτωι μνηστευεται, και τουτο διηνεκως. Το δε
εμαυτωι, νοεισθω κατα τοιονδε τροπον. Ἐμνηστευσατο μεν γαρ την Ἰουδαιων
Συναγωγην, αλλα δια μεσιτου Μωσεως. Συνηφθη δε ωσπερ τηι εξ εθνων Ἐκκλησιαι,
φωναις ιδιαις αυτην εις τουτο καλων, και καθ' ενα των επι της γης ορωμενος
ανθρωπος. Κατενευε γαρ τηι νυμφηι βοωσηι· ∆ειξον μοι την οψιν σου, και ακουτισον
μοι την φωνην σου. Ἤκουον μεν γαρ και οι παλαι λαλουντος αυτου, πλην δια
Μωσεως η προφητων. Ἐν εσχατοις δε του αιωνος καιροις, αυτος ημιν δι' εαυτου
λελαληκεν ο Υιος, καθα και ο σοφος μεμαρτυρηκε Παυλος. ηʹ. Ἄξιον δε προς
τουτοις, και την των εξ Ἰακωβ γεγονοτων υιων πολυπραγμονησαι γενεσιν· οποσοι
τε, και τινων εξεφυσαν ιδειν. Τετοκε τοινυν πρωτη μεν η Λεια τεσσαρας· Ῥουβειμ,
Συμεων, Λευι και Ἰουδαν. Ἐπειδη δε ην στειρα και ατεκνος ετι Ῥαχηλ,αλυουσα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

σφοδρα και απορουμενη, το της απαιδιας κατασοφιζεται χρημα. Πειθει γαρ τον
Ἰακωβ λεγουσα· Ἰδου η παιδισκη μου Βαλλα. Εισελθε προς αυτην, και τεξεται επι
των γονατων μου, και τεκνοποιησομαι καγω εξ αυτης. Ου και εις περας
εξενηνεγμενου, δυο [ε]γενεσθην τωι Ἰακωβ υιοι, ∆αν τε και Νεφθαλειμ. Λεια γε μην
Ζελφαν την εαυτης οικοτριβα παρευναζουσα δυοιν ετεροιν πατερα γενεσθαι ποιει,
Γαδ και Ἀσηρ. Και τι μετα τουτο; Ἐπορευθη δε, φησιν, Ῥουβειμ εν ημεραις θερισμου
πυρων, και ευρε μηλα μανδραγορου εν τωι αγρωι, και ηνεγκεν αυτα προς Λειαν την
μητερα αυτου. Ειπε δε Ῥαχηλ τηι Λειαι τηι αδελφηι αυτης· ∆ος μοι των μανδραγορων
του υιου σου· ειπε δε Λεια· Ουχ ικανον σοι οτι ελαβες τον ανδρα μου, μη και τους
μανδραγορας του υιου μου ληψηι; Ειπε δε Ῥαχηλ, Ουχ ουτως· κοιμηθητω μετα σου
την νυκτα ταυτην αντι των μανδραγορων του υιου σου. Εισηλθε δε Ἰακωβ εξ αγρου
εσπερας, και εξηλθε Λεια εις συναντησιν αυτωι, και ειπε· Προς με εισελευσηι σημερον.
Μεμισθωμαι γαρ σε αντι των μανδραγορων του υιου μου. Ου δη γεγονοτος, τετοκε
παλιν Λεια τον Ἰσαχαρ, επ' αυτωι δε και Ζαβουλων. Ἡκοντων δε ηδη προς τουτο
λοιπον αριθμου των εξ Ἰσραηλ, Ἐμνησθη, φησιν, ο Θεος της Ῥαχηλ, και επηκουσεν
αυτης Κυριος, και ανεωιξεν αυτης την μητραν, και συλλαβουσα ετεκε τωι Ἰακωβ υιον.
Ειπε δε Ῥαχηλ· Ἀφειλεν απ' εμου ο Θεος μου το ονειδος· και εκαλεσε το ονομα αυτου
Ἰωσηφ, λεγουσα· Προσεθετο μοι ο Θεος υιον ετερον. Τετοκε δε προς τουτωι Βενιαμιν.
Ἔχει δε ουτω παλιν τα επ' αυτηι γεγραμμενα· Ἐγενετο δε, ηνικα ηγγισε Χαβραθα του
ελθειν εις γην Ἐφραθα, ετικτε Ῥαχηλ, Και εδυστοκησεν εν τωι τοκετωι· εγενετο δε, εν
τωι σκληρως αυτην τικτειν, ειπεν αυτηι η μαια· Θαρσει· και γαρ ουτος σοι εστιν υιος.
Ἐγενετο δε, εν τωι αφιεναι αυ 69.213 την την ψυχην (απεθνησκε γαρ), εκαλεσε το
ονομα αυτου, υιος οδυνης μου. Ὁ δε πατηρ εκαλεσεν αυτον Βενιαμιν. ∆υστοκησασα
τοινυν επι τελει Ῥαχηλ, επ' αυταις ωδισι των καθ' ημας απηλλαττετο. Ὧδε μεν ουν
εχει των εξ Ἰακωβ η γενεσις· αλλα τις αν ειη των γεγραμμενων ο εσωτατω νους,
ειδειη μεν αν αυτος ο παντα ειδως, Ἐν ωι παντες εισιν οι θησαυροι της σοφιας, και
της γνωσεως αποκρυφοι, κατα το γεγραμμενον. Λεπτοις δε ημεις καταθρησωμεν
οφθαλμοις, και της εν αυτοις αχλυος το παχος κατισχνουν ως ενι, πειρωμενοι, τωι
σοφουντι τυφλους εκεινο λεγωμεν· Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους μου, και
κατανοησω τα θαυμασια εκ του νομου σου. Ουκουν (επανηξω γαρ εις το εν αρχαις
και αναμνησω παλιν ων εφην), Λειαν μεν την πρεσβυτεραν, τηι των Ἰουδαιων
Συναγωγηι παρεικαστεον ευ μαλα· Ῥαχηλ δε αυτην, των εθνων Ἐκκλησιαν υπαρχειν
υποληψομεθα. Κρηπιδα δε ωσπερ προυποθεντες των λογων την επι τωιδε πιστιν, τα
λοιπα προσποιησωμεν. θʹ. Τετοκε τοινυν η Λεια πρωτη τεσσαρας, ειτα μεταξυ
γεγονασιν εκ δυοιν θεραπαιναιν Βαλλας τε και Ζελφας, ετεροι τεσσαρες. Ἐπειδη δε
τους εν αγροις ευρημενους παρα Ῥουβειμ μανδραγορας διενειμαντο προς αλληλας
Λεια τε και Ῥαχηλ, αμφω γεγονασι μητερες· και τικτει μεν Λεια προς εκεινοις τοις
τεσσαρσι τον Ἰσαχαρ, ο εστι μισθος· ειτα τον Ζαβουλων, ο σημαινει παλιν
ερμηνευομενον ευλογια τε και ευοδια. Τετοκε δε και Ῥαχηλ τον Ἰωσηφ, ο εστι
προσθηκη Θεου. Και μετ' αυτον εν τελει τον Βενονι, ο εστι υιος οδυνης. Πρωτη μεν
γαρ ετεκνωσε τωι Θεωι την των Ἰουδαιων πληθυν η εν χρονωι πρεσβυτερα, τουτεστιν,
η Συναγωγη. Ὅτι δε τους εξ αυτης γεγονοτας, υιους εκαλει Θεος, συνησεις ευ μαλα,
προς Μωσεα μεν λεγοντος· Υιος πρωτοτοκος μου Ἰσραηλ. ∆ια γε φωνης Ἠσαΐου·
Ἄκουε,ουρανε, και ενωτιζου, η γη· οτι Κυριος ελαλησεν· Υιους εγεννησα και υψωσα·
αυτοι δε με ηθετησαν. Πλην οτι γεγεννηνται μεν εξ ελευθερων δια τους πατερας, οις
ουκ επεῤριπτε τον εκ νομου ζυγον· την γαρ τοι των πατερων ελευθεριαν και αυτος
ημιν ο θεσπεσιος Παυλος παρεδειξε, λεγων· Ἐγω δε εζων χωρις νομου ποτε. Το, εγω,
τηι ριζηι του γενους ανατιθεις, και ταις των πατερων αναπτων κεφαλαις. Ὅτι δε
εμελλον, καν ει γεγονασιν εξ ελευθερων, τον της κατα νομον δουλειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

υποδραμεισθαι ζυγον, παραδειξειεν αν ημιν αινιγματωδως η γειτονευουσα και
παρεζευγμενη γενεσις των τεσσαρων, οι και γεγονασιν εκ θεραπαινων. Ἀλλ' εστι τι
και εν αυτοις μυστηριον. Οι μεν γαρ εκ Βαλλας, ∆αν τε και Νεφθαλειμ, επεγραφοντο
τηι Ῥαχηλ· οι δε γε της Ζελφας, Γαδ και Ἀσηρ, επεγραφοντο τηι Λειαι, και των εκ
Βαλλας ησαν οψιγενεστεροι. Ἀλλ', οιμαι που, παντως επαπορησειεν αν τις, και μαλα
εικοτως, πως αν οι εκ δουλης, φημι της Βαλλας, επιγραφοιντο τηι Ῥαχηλ· καιτοι της
εξ εθνων Ἐκκλησιας αποπληρουσι τον τυπον. Τι ουν προς τουτο φαμεν; Ὅτι
γεγονασιν εν αρχαις οι μακαριοι προφηται καταριθμουμενοι 69.216 μεν εν τεκνοις
της δουλευουσης Ἰερουσαλημ, υιοι δε τροπον τινα της εξ εθνων Ἐκκλησιας.
Ἐφρονουν γαρ τα αυτης, αναδειχθησεσθαι λεγοντες, και αναλαμψειν κατα καιρους
το Χριστου μυστηριον, και δια μυριων οσων σχηματων προανατυπουντες αυτο,
μονονουχι δε και εις οψιν αγοντες τοις αρχαιοτεροις. Οι δε μετ' εκεινους ετι παλιν
εις δουλειαν γεγεννημενοι, Χριστον ου προσηκαντο, της ελευθεριας τον χορηγον·
οτι δε αμεινους οι πρωτοι των μετ' αυτους, αταλαιπωρον ιδειν, Θεου λεγοντος δια
φωνης Ἠσαΐου· Πως εγενετο πορνη πολις πιστη Σιων πληρης κρισεως, εν ηι
δικαιοσυνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται; Συνιης οπως πληρης μεν κρισεως,
τουτεστιν, ορθοτητος, και δικαιων καταλυμα λεγει γενεσθαι την Ἱερουσαλημ, ητοι
την Σιων, εκμεμεστωσθαι δε φονευτων εν υστεροις. ιʹ. Ἴδοι δ' αν τις, και μαλα
σαφως, και εξ αυτων, ει βουλοιτο, των ονοματων, οτι τροφιμοι μεν Ἐκκλησιας ειεν
αν οι δια της Βαλλας· εχθροι δε μαλλον οι εκ Ζελφας. Ἑρμηνευεται μεν γαρ ο ∆αν,
κρισις· Νεφθαλειμ δε, πλατυσμος. Τουτο γεγονε τοις προφηταις το κηρυγμα. Ὅτι γαρ
εμελλεν ο Χριστος κριναι την οικουμενην εν δικαιοσυνηι, και καταψηφισασθαι μεν
ως πλεονεκτησαντος και ανηιρηκοτος ημας του Σατανα· σωσαι δε και ημας, και εκ
πολλης αγαν στενοχωριας εις πλατειαν ωσπερ μεταστησαι καρδιαν, χαλεπον ουδεν
επιδειξαι παλιν. Ὁ μεν γαρ μακαριος Ψαλμωιδος ανακεκραγε λεγων, ως εκ
προσωπου των εν Χριστωι και ηγιασμενων εν πνευματι· Ὁδον εντολων σου εδραμον,
οταν επλατυνας την καρδιαν μου. Ὁ δε γε σοφωτατος Παυλος ετεροζυγειν εθελουσι
τοις εκ Κορινθου πεπιστευκοσιν επιστελλει, λεγων· Το στομα ημων ανεωιγε προς
υμας, Κορινθιοι, η καρδια ημων πεπλατυται. Ου στενοχωρεισθε εν ημιν,
στενοχωρεισθε δε εν τοις σπλαγχνοις υμων· την δε αυτην αντιμισθιαν ως τεκνοις
λεγω. Πλατυνθητε και υμεις, μη γινεσθε ετεροζυγουντες απιστοις. Ὅτι δε κρισις
ορθη και δικαια γεγονε παρα Χριστου, σαφηνιει μεν παλιν αυτος ο μακαριος ∆αβιδ,
το των πλεονεκτηθεντων προσωπον εαυτωι περιτιθεις, και λεγων προς τον των
ολων Σωτηρα Χριστον· Ἐξεγερθητι, Κυριε, και προσσχες τηι κρισει μου, ο Θεος μου, ο
Κυριος μου, εις την δικην μου. Αυτος γε μην ο Σωτηρ εναργες τουτο καθιστησι
λεγων· Νυν κρισις εστι του κοσμου τουτου, νυν ο αρχων του κοσμου τουτου
εκβληθησεται εξω· καγω εαν υψωθω εκ της γης, παντας ελκυσω προς εμαυτον.
Ὁραις οτι κρισιν ημιν εσομενην δικαιαν και καρδιας πλατυσμον οι προφηται
προανεκηρυττον το επι Χριστωι λαλουντες μυστηριον; Γεγονασι τοινυν εκ Βαλλας
∆αν τε και Νεφθαλειμ, ο εστι κρισις και πλατυσμος· απο δε γε της Ζελφας Γαδ και
Ἀσηρ· και διερμηνευεται δε πειρατηριον ο Γαδ, πλουτος γε μην ο Ἀσηρ. Ἆρ' ουν ουχι
τοιουτοιγεγονασιν οι τελευταιοι μετα τους πρωτους των Ἰουδαιων λαοι; Ειτα πως
αμφιλογον; Ἐξ αυτων γαρ τουτο κατιδοι τις αν των κατα Χριστον γεγονοτων. Οι μεν
γαρ επειραζον αυτον μετα των καλουμενων Ἡρωδιανων, λεγοντες· ∆ιδασκαλε,
οιδαμεν οτι 69.217 αληθης ει, και ου μελει σοι περι ουδενος· ου γαρ βλεπεις εις
προσωπον ανθρωπων, αλλ' επ' αληθειας την οδον του Θεου διδασκεις· εξεστι δουναι
κηνσον Καισαρι, η ου; Προσηιεσαν δε πειραζοντες, ινα παγιδευσωσιν αυτον.
Μεμαρτυρηκε γαρ ουτως ο θεσπεσιος ευαγγελιστης. Οι δε λημματων ενεκα και
φιλοκερδιας ου παρεδεχοντο τον υιον. Ἔφησαν γαρ, φησιν, εν εαυτοις· Ουτος εστιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

ο κληρονομος, δευτε, αποκτεινωμεν αυτον, ινα ημων η κληρονομια γενηται. Ὅτι δε
φιλοπλουτοι και φιλοκερδεις αγαν οι Φαρισαιοι γεγονασι, και το των Γραμματεων
ανοσιον στιφος, κατιδοι τις αν, και λιαν ετοιμως, τοις περι αυτων γεγραμμενοις τον
νουν ενιεις. Ὁ μεν γαρ Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, απεμπολησαι δειν εφασκε τον
επιγειον πλουτον τοις τα ανω φρονειν ηιρημενοις, και διανεμειν τα οντα πτωχοις,
ινα τον ανω κερδανωσι θησαυρον. Ἀλλ', ως φησιν ο ευαγγελιστης, ηκουον ταυτα οι
Γραμματεις και οι Φαρισαιοι φιλαργυροι οντες, και εξεμυκτηριζον αυτον. Ὅτι δε και
μεχρι των αγαν ευτελεστερων καθικνουμενοι, μετα πολλης ακριβειας λεπτολογιαις
εσπουδαζον, ουδε το βραχυ μεθιεντες τοις μη προσαγουσι κατα νομον τας
τεταγμενας δεκατας, καιτοι του νομου πεφροντικοτες ολιγα, παντελως αυτοις
διεσαφει λεγων ο Κυριος· Ουαι υμιν, Γραμματεις και Φαρισαιοι υποκριται, οτι
αποδεκατουτε το ηδυοσμον, και το ανηθον, και το κυμινον· και αφηκατε τα
βαρυτερα του νομου, την κρισιν, και τον ελεον, και την πιστιν. Ουκουν ο μεν Γαδ
πειρατηριον, πλουτος δε ο Ἀσηρ. Και αμφω εγενεσθην εκ θεραπαινης της Ζελφας,
μετα τον ∆αν τε και Νεφθαλειμ, οι ησαν εκ Βαλλας. Ἀλλ' εν τουτοις μεν, ημιν ο προ
της του Σωτηρος ημων επιδημιας καιρος γεγραφθω· καθ' ον ην ετι στειρα Ῥαχηλ,
τουτεστιν, η εξ εθνων Ἐκκλησια· η οτι τεξεται πολλους, και αναριθμητων εσται
τροφος, προανακεκραγε μεν Ἡσαΐας λεγων· Ευφρανθητι, στειρα, η ου τικτουσα.
Ῥηξον και βοησον, η ουκ ωδινουσα· οτι πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον η της
εχουσης τον ανδρα. ∆ιεσαφει δε και αυτος ο θεσπεσιος ∆αβιδ περι Θεου λεγων· Ὁ
κατοικιζων στειραν εν οικωι, μητερα επι τεκνοις ευφραινομενην. Ἔφη δε που προς
αυτην και ο των ολων ∆εσποτης και Θεος· Ἆρον κυκλωι τους οφθαλμους σου, και ιδε
παντας. Και παλιν· Ἰδου ουτοι ποῤρωθεν ερχονται, ουτοι απο βοῤρα, και ουτοι απο
θαλασσης, αλλοι δε εκ γης Περσων. Φερε δη ουν, ει δοκει, καταθρωμεν οπηνικα και
οπως τετοκεν η στειρα. Ουκουν μετ' εκεινους οι γεγονασιν εκ θεραπαινων, τους εν
αγρωι μανδραγορας ευρισκει Ῥουβειμ, ο εξ Ἰακωβ πρωτοτοκος· προσκομιζει δε Λειαι
τηι ιδιαι μητρι. Ἡ δε τηι Ῥαχηλ ζητουσηι διδωσι. Και τικτει μεν Λεια, λαβουσα τους
μανδραγορας, δυο παλιν υιους, τον τε Ἰσαχαρ και μεντοι και τον Ζαβουλων. Ειτα
μεμνηται Θεος της Ῥαχηλ, και διανοιχθεισης αυτηι της μητρας, και αυτη τετοκε τον
Ἰωσηφ, και τελευτωσα τον Βενιαμιν. Λεια μεν ουν οτι την των Ἰουδαιων
Συναγωγην υπαινιττεται69.220, Ῥαχηλ δε την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, προμεμηνυκεν
ημιν πλειστακις ο λογος. Μεθεντες δη ουν ως ανονητον ετι το ταυτολογειν, λοιπον
αφηγωμεθα τινος αν ειεν εις τυπον οι μανδραγοραι, δια του πρωτοτοκου Ῥουβειμ
ηυρημενοι. Τι δ' αν βουλοιτο δηλουν η εις αμφω τε και εν ισωι ταχα που διανεμησις·
δεδωκε γαρ η Λεια τηι Ῥαχηλ· τι δε προς τουτοις και αυτη των παιδων η γενεσις, εν
ταις των ονοματων σημασιαις ωδινουσα το μυστηριον. ιαʹ. Μανδραγοραι τοινυν
φυονται μεν εν αγροις· ειδος δε το μηλον αυτοις. Ὑπνηλον δε οτι το χρημα εστι, και
βαθει καταμεθυσκον καρωι τους μετεσχηκοτας, ου μακρου δεησειν οιμαι προς
αποδειξιν λογου, τας των αῤρωστουντων αγρυπνιας της ιατρων εμπειριας εσθ' οτε
νικωσης τηι των μανδραγορων φυσικηι ενεργειαι. Οι και υποφηνειαν ημιν
αινιγματωδως το Χριστου μυστηριον, υπνουντος τροπον τινα δι' ημας, και καθιεντος
εις κενωσιν εαυτον μεχρι θανατου, ει και ανεβιω παλιν. Θεος γαρ ην κατα φυσιν, και
γεγονε σαρξ. Ὅπου δε ολως ο θανατος εν υπνου ταξει παρειλημμενος, ζητητεον εκει
και την εις ζωην αναβιωσιν. Ὅλον δε ωσπερ εν τουτοις το Χριστου μυστηριον. Και
γουν ο θεσπεσιος Παυλος τοις εξ ελαφριας κεκινημενοις εις ετεροφρονα δοξαν,
επισκηπτει λεγων· Παρεδωκα γαρ υμιν εν πρωτοις ο και παρελαβον· οτι Χριστος
απεθανεν υπερ των αμαρτιων ημων, κατα τας Γραφας, και οτι εταφη, και οτι
εγηγερται τηι τριτηι ημεραι κατα τας Γραφας. Και μεθ' ετερα· Ει δε Χριστος κηρυσσεται
οτι εκ νεκρων εγηγερται, πως λεγουσιν εν υμιν τινες, οτι αναστασις νεκρων ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

εστιν; Ἐπειδη γαρ πρωτος εν ανθρωποις υπνον εδειξε τον θανατον ο Χριστος (ζωη
γαρ ην κατα φυσιν), θυρα τις ωσπερ και οδος εις το χρηναι λοιπον και αυτου
θανατου κατανεανιευεσθαι, τηι ανθρωπου γεγονε φυσει. Ταυτηιτοι και ο σοφωτατος
Παυλος ανω τε και κατω τους τωι θανατωι κατειλημμενους ονομαζει κεκοιμημενους·
ως οσον ουδεπω και αναβιωσομενους δια Χριστου. Ἔφη γαρ παλιν· Ει γαρ
πιστευομεν οτι Χριστος απεθανε και ανεστη, ουτω και ο Θεος εγερει τους
κοιμηθεντας συν τωι Ἰησου, και παραστησει συν ημιν. Ὕπνου δη ουν σημειον οι
μανδραγοραι. Και τουτους ευρισκει πρωτοτοκος ων ο Ῥουβειμ, ειτα διεκομισε τηι
μητρι· η δε διενειματο προς την αδελφην. Πρωτοι γαρ οι εξ Ἰσραηλ του πρωτοτοκου
κατα τον χρονον νενοηκασι τε και πεπλουτηκασι το επι Χριστου μυστηριον· και δη
και τηι ιδιαι μητρι, φημι δη τηι Ἱερουσαλημ, ευρημα λαμπρον της ενουσης αυτοις
αγχινοιας προσκεκομικοτες, χαιρειν ανεπειθον. Προ γαρ τοι της των εθνων κλησεως
μεμυσταγωγηκασιν οι θεσπεσιοι μαθηται τους ανα πασαν την Ἰουδαιαν. Ει γαρ και
μη παντες τυχον πεπιστευκασιν, αλλ' ουν μετα τον επι Χριστωι προσηκασι λογον.
Σεσωσται δε το καταλειμμα, κατα τας Γραφας. Ὅτι δε προειληφασιν εν πιστει τους εξ
εθνων Ἰουδαιοι, προδηλον δηπου, και ουδενι των οντων ασυμφανες. Λαβουσα
τοινυν η Λεια τους μανδραγορας, δυο τετοκε υιους, Ἰσαχαρ τε και Ζαβουλων. Και
μισθος μεν ο Ἰσαχαρ ερμηνευεται· ετερος γε μην, τουτεστιν, ο Ζαβουλων, ευοδωμα
τε και ευ 69.221 λογια, Ὡς γαρ εφην ηδη, δια των αγιων αποστολων ως παρα τεκνων
ιδιων η των Ἰουδαιων Συναγωγη παραδεξαμενη λοιπον το Χριστου μυστηριον,
μητηρ απεδειχθη τεκνων των επι μισθωι τε και ευλογιαις κατευοδουμενων παρα
Θεωι. Ὅτι γαρ ουκ αμισθος η πιστις η εις Χριστον, διδαξειεν αν ευθυς των
πλημμεληματων η αφεσις. Πιστωσεται δε προς τουτο και αυτος λεγων ο Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, ο πιστευων εις εμε, εχει ζωην
αιωνιον. Ουδεν ηττον και ο μακαριος Παυλος· Ἐγγυς σου το ρημα εστιν εν τωι
στοματι σου, και εν τηι καρδιαι σου· τουτεστι, το ρημα της πιστεως ο κηρυσσομεν. Ὅτι
εαν ειπηις εν τωι στοματι σου, οτι Κυριος Ἰησους, και πιστευσηις εν τηι καρδιαι σου, οτι
ο Θεος αυτον ηγειρεν εκ νεκρων, σωθησηι. Καρδιαι γαρ πιστευεται εις δικαιοσυνην·
στοματι δε ομολογειται εις σωτηριαν. Τις ουν αρα μειζων τε και αξιοληπτος εστι
μισθος του διασωσαι ψυχην; Ὅτι γαρ το χρημα εξαιρετον και του παντος αξιον
λογου, και αυτος ημας ο Σωτηρ αναπειθει λεγων· Τι γαρ ωφεληθησεται ανθρωπος
εαν τον κοσμον ολον κερδησηι, την δε ψυχην αυτου ζημιωθηι; η τι δωσει ανθρωπος
ανταλλαγμα της ψυχης αυτου; Ευκλεης ουν αρα και σωτηριος τοις πιστευουσιν ο
μισθος. Ὅτι δε τοις εν Χριστωι δεδικαιωμενοις εψεται που παντως και το ευλογεισθαι
δειν, ειη αν ουκ αμφιλογον. Ἡγιασμεθα γαρ εν πνευματι. Και φησιν ο μακαριος
∆αβιδ· Ευλογια Κυριου εφ' υμας. Ευλογημενοι υμεις τωι Κυριωι, τωι ποιησαντι τον
ουρανον και την γην. Ἔφη δε που Θεος και δια της του Ἡσαΐου φωνης, προς την των
πιστευοντων μητερα, φημι δη την Ἐκκλησιαν· Ἐπιθησω το πνευμα μου επι το
σπερμα σου, και τας ευλογιας μου επι τα τεκνα σου. Ταυτηιτοι και ο σοφωτατος
Παυλος τοις εν πιστει δεδικαιωμενοις επιστελλει, λεγων· Ευλογητος ο Θεος και
Πατηρ του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ο ευλογησας ημας εν πασηι ευλογιαι
πνευματικηι, Οι δε της ανωθεν ευλογιας πλουσιως μετεσχηκοτες, πως αν ουκ
ευοδωθειεν εις παν εργον αγαθον; Ὁδος γαρ, φησιν, ευσεβων ευθεια εγενετο, και
παρεσκευασμενη οδος των ευσεβων. Ἡ γαρ οδος Κυριου, κρισις. Περι μεν γαρ της
Ἰουδαιων Συναγωγης εφη που Θεος· Ἰδου εγω εμφρασσω τας οδους αυτης, και την
τριβον αυτης ου μη ευρηι. Ἡμας δε εισπεμπων ταις ανω μοναις δια λειας ωσπερ και
εψιλωμενης οδου, τοις αγιοις διακελευεται λειτουργοις· Ἀνοιξατε πυλας, εισελθετω
λαος φυλασσων δικαιοσυνην, και αναγγελλων αληθειαν, αντιλαμβανομενος
αληθειας, και φυλασσων ειρηνην. Και παλιν· Ὁδοποιησατε τωι λαωι μου, και τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

λιθους της οδου διαῤριψατε· ινα μη τοις δια μεσου σκανδαλοις προσπταιοντες,
οκνον εισδεξοιντο τον επ' αγαθοις σπουδασμασιν. Ουκουν τους επι μισθωι τε και
ευλογιαις κατευοδουμενους παρα Θεωι, τετοκε Λεια· Ῥαχηλ δε ομοιως λαβουσα τους
μανδραγορας, τετοκε τον Ἰωσηφ. Παραδεξαμενη γαρ ωσπερ η Ἐκκλησια το 69.224
Χριστου μυστηριον δια των αγιων αποστολων, ως εξ ομοιας μεν αδελφης της των
Ἰουδαιων Συναγωγης, μητηρ πεφηνε λαου του εν προσθηκαις αει, και εις πληθυν
ιοντος ου μεμετρημενην· (διερμηνευεται γαρ Ἰωσηφ, προσθηκη Θεου·) προστεθειται
δε ταις εξ Ἰσραηλ αγελαις η εξ εθνων Ἐκκλησια. Τοιγαρτοι και εφασκεν ο Χριστος·
Και αλλα προβατα εχω, α ουκ εστιν εκ της αυλης ταυτης, κακεινα με δει αγαγειν, και
της φωνης μου ακουσουσιν, και γενησεται μια ποιμνη, εις ποιμην. Προστεθειται
τοινυν η εξ εθνων αγελη, καθαπερ εφην αρτιως, τοις αρχαιοτεροις ποιμνιοις, και
ακαταληκτον εχει την εις το ετι τε και ετι πλουσιαν επιδοσιν· αχρις αν και αυτος εν
τελευταιοις ωσπερ καιροις ο Βενιαμιν γεννηθηι, τουτεστιν, ο υιος οδυνης λαος. ιβʹ.
Και τις δη ουτος εστιν, εφ' ον και αυτη λοιπον η τεκουσα παυσεται, και εις ετεραν
ωσπερ μετοιχησεται ζωην; Τετελευτηκε γαρ η Ῥαχηλ επ' αυταις ωδισι του Βενιαμιν.
Το μεν ουν αγαν ηκριβωμενως ειδεναι ταυτι, Θεωι δη παλιν αναθησομεν, και τοις
νουνεχεσιν η καθ' ημας· λυπει δε ουδεν, το γε εις νουν ηκον ειπειν. Οιμαι δη ουν οτι
νοοιτ' αν εικοτως υιος οδυνης λαος η εν εσχατοις του αιωνος καιροις των
πιστευοντων πληθυς. Κατ' εκεινο γαρ εσται του καιρου και ο της ανομιας υιος, Ὁ
αντικειμενος, και υπεραιρομενος επι παντα λεγομενον Θεον η σεβασμα· ωστε αυτον
εις τον ναον του Θεου ως Θεον καθισαι, αποδεικνυντα εαυτον οτι εστι Θεος. Ουτος
τοι; αγιοις αντιταξεται, και ατιθασσων ουδεν διοισει θηριων. Ὡς γαρ αυτος ειρηκεν ο
Σωτηρ, εσται τοτε θλιψις μεγαλη, οια ου γεγονεν απ' αρχης κοσμου, ουδ' ου μη
γενηται. Ὅτι δε ουχ ετεροις μαλλον αλλ' η τοις αγιοις εγκατασκηψει τα της παρ'
εκεινου σκαιοτητος και απανθρωπιας, διαμεμηνυκε παλιν επενεγκων αυτος ο
Χριστος· Και ει μη εκολοβωθησαν αι ημεραι εκειναι, ουκ αν εσωθη πασα σαρξ. ∆ια δε
τους εκλεκτους κολοβωθησονται αι ημεραι εκειναι. Ὡς γαρ διωξεως εσομενης κατα
παντος απολεκτου και γνησιου την πιστιν, ως δεινης και αφορητου πλεονεξιας, και
μεντοι και αικιων εποισθησομενων τισιν· εσται μου παντως εν συστολαις ο καιρος,
συμμετρουντος, οιμαι, του φιλοικτιρμονος Θεου τηι των καμνοντων ισχυι τον
πειρασμον. Ουτω φρονειν αναπειθει και ο σοφωτατος Παυλος· Πιστος δε ο Θεος ος
ουκ εασει υμας πειρασθηναι υπερ ο δυνασθε, αλλα ποιησει συν τωι πειρασμωι και την
εκβασιν του δυνασθαι υπενεγκειν. Γεννηθεντος τοινυν του Βενιαμιν, τουτεστι, του
εν τελει τε και εν οδυναις λαου, πεπαυσεται και Ῥαχηλ. Μετοιχησεται γαρ, ωσπερ
εφην αρτιως, εις ετεραν ζωην η Ἐκκλησια, τουτεστιν ημεις, οι δια πιστεως της εις
Χριστον την δια Πνευματος ενωσιν προς Θεον πλουτησαντες. Και μη τοι θαυμασηις ει
θανατος την Ῥαχηλ των εν τωιδε τωι κοσμωι μετεθηκε πραγματων. Θορυβησει γαρ
εσθ' οτε το χρημα τινας, ενηνεγμενους εις θεωριαν του παλαι συμβεβηκοτος·
Πεπαυσεται δη ουν η Ἐκκλησια κατα καιρους, και σβεσθησεται θανατωι τροπον τινα·
και τουτο εστιν η προς τα αμεινω μεταστασις; Προς δη τα τοιαδε φαμεν· Ἐκκλησιαν
οταν 69.225 ακουσηις, την των πιστευοντων αγιαν πληθυν ισθι τοι λεγειν· ηι το
εκτεθναναι κατα τοπον ζωης της εν κοσμωι και σαρκικης, οδος εστι προς επιδοσιν
της εν Χριστωι πολιτειας και ζωης και μεταστασεως τροπος εις τα αμεινω και
υπερκειμενα. ∆ια τουτο και ο μακαριος Παυλος, ραγδαιοτεραν τισιν επιφερει την
επιπληξιν λεγων· Ει απεθανετε απο των στοιχειων του κοσμου, τι ως εν κοσμωι
ζωντες δογματιζεσθε; Ἐπιστελλει δε παλιν τοις την σαρκικην και φιληδονον
αποσειομενοις ζωην· Ἀπεθανετε γαρ, και η ζωη υμων κεκρυπται συν τωι Χριστωι εν
τωι Θεωι. Ὅταν ουν ο Χριστος φανερωθηι, η ζωη υμων, τοτε και υμεις συν αυτωι
φανερωθησεσθε εν δοξηι. Νεκρουν δε ημας και τα μελη τα επι της γης δειν εφη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

σαφως, πορνειαν δη λεγων και ακαθαρσιαν, και τα τουτοις αδελφα. Ουκουν ο της
Ῥαχηλ θανατος σημαινει που παντως της των πιστευοντων αγελης, τουτεστι, της
Ἐκκλησιας, τον εν Χριστωι νοουμενον θανατον, εις ετεραν ωσπερ αποφεροντα ζωην·
ειπερ εστιν αληθες, οτι τα καθ' ημας μεταστησεται εκ φθορας εις αφθαρσιαν, εκ
θανατου προς ζωην, εξ ασθενειας εις δυναμιν, εξ ατιμιας εις δοξαν, εκ
μεμετρημενων καιρων εις μακραιωνα βιον. Ουτω γαρ, ουτω και αυτωι διαπαντος
συνεσομεθα τωι Χριστωι· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα και το κρατος
συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Εʹ.
Περι του Ἰακωβ. αʹ. Πολυμερως και πολυτροπως η θεοπνευστος Γραφη της
δια Χριστου σωτηριας προαναφωνει τους τυπους, ου μετριαν εντευθεν τοις
εντευξομενοις τιθεισα την ονησιν. Ὅνπερ γαρ τροπον οι την εν πιναξιν επιστημην
εις απαν εξησκημενοι, ταις των χρωματων πολυειδεσι μορφαις καταποικιλλουσι,
τας σκιας εις εμφανεστεραν αγοντες οψιν, και πολυ το επιχαρι καταχεοντες της
γραφης· ουτω και η τουδε του παντος τεχνιτις σοφια, τουτεστι Θεος, δια ποικιλων
οσων αυχηματων προαναφαινει λεπτως του μυστηριου το καλλος, ινα συνιεντες ως
εν αινιγμασι, και μονονουχι προκατηχησιν και προεισβολην εις συνεσιν το πραγμα
ποιουμενοι, προς την της αληθειας παραδοχην, ετοιμοτεροι πως ειεν οι
μυσταγωγουμενοι. ∆ιατριβομεν τοινυν εν τωιδε τωι κοσμωι, μικρον διαφεροντες, η
ταχα που και ηττωμενοι των αλογων ζωων, ειπερ αληθη την επιπληξιν εποιειτο
69.228 Θεος κατα των εξ Ἰσραηλ, ουτω λεγων· Ἔγνω βους τον κτησαμενον, και ονος
την φατνην του κυριου αυτου· Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω, και ο λαος μου ου συνηκεν.
Ει δε νομον εχοντες τον παιδαγωγον, επι ταις ουτω δειναις αμαθιαις οι των
Ἰουδαιων δημοι κατεγινωσκοντο, τις αν γενοιτο λοιπον λογος ο ζητουμενος περι
των εθνων, οις της πολυθεου πλανης ο βαθυς ενεσκηψε σκοτος; Κατω γαρ ωσπερ
διανενευκοτες αει, και ταις της σαρκος επιθυμιαις ενειλημ[μ]ενοι, μονα φρονειν
εσπουδαζον τα επι της γης, ουδ' οσον ειπειν τον της διανοιας οφθαλμον ανατεινειν
ισχυοντες εις τα της φιλοθεΐας αυχηματα. Ἐντευθεν ημιν εποιμωζοντες και
μονονουχι κειμενοις επιδακρυοντες οι μακαριοι προφηται, μυριου; οσους
δεδαπανηκασι λογους. Ὁ μεν γαρ μακαριος Ἡσαΐας, Ἐπλατυνε, φησιν, ο ᾅδης την
ψυχην αυτου, και διηνοιξε το στομα αυτου, μη διαλιπειν. Ου γαρ ην απονευσις του
κακου· αφορητωι δε ωσπερ πλεονεξιαι κατηχθισμενοι τηι του καθ' ημων
τυραννησαντος Σατανα, κατεβαινον μεν εις αιδου, κατα την εντευθεν απαλλαγην οι
δειλαιοι, χανδον του θανατου καταπινοντος, και καταποιμαινοντος ωσπερ ημας εις
τουτο της αμαρτιας ευρετου. Και γουν ουκ αδακρυτι, καθαπερ εφην αρτιως, της
τοιασδε συμφορας διεμεμνητο και αυτος ο θεσπεσιος ∆αβιδ. Ἔφη δε ουτω περι ημων,
ποτε μεν· Ὡς προβατα εν ᾅδηι εθεντο, θανατος ποιμανει αυτους· οτε δε πολιν· Ὁ
ποιμαινων τον Ἰσραηλ προσσχες, ο οδηγων ωσει προβατον τον Ἰωσηφ· ο καθημενος
επι τα Χερουβιμ, εμφανηθι· εξεγειρον την δυναστειαν σου, και ελθε εις το σωσαι
ημας. Ταυτηιτοι και ου μεχρι παντος υπο τωι θανατωι μεμενηκαμεν. Πεπομφε γαρ
ημιν εξ ουρανου ο Θεος και Πατηρ ποιμενα τον αγαθον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον· ουκ εις ᾅδου ποιμαινοντα τους υπ' αυτον γενομενους, αλλ' εις αφθαρσιαν
και ζωην αποφεροντα. Κατανεμει γαρ εν κρινοις, και εν νομηι αγαθηι, και εν τοπωι
πιονι, κατα το γεγραμμενον· ποαν ημιν παρατιθεις την πνευματικην, και τοις
ανωθεν και εξ ουρανου καταμεθυσκων ναμασι, και εγκαρπους αποτελων, και προς
γε δη τουτοις, εις πληθυν αμετρητον κατευρυνει λαων. Και μοι παλιν ως εν σκιαις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

κατιδοι τις αν, οπερ εφην, τον θεσπεσιον Ἰακωβ, και τα επ' αυτωι γεγραμμενα
παρατιθεντος του λογου, και της ιστοριας το δοκουν ειναι πως ασυμφανες ως ενι
καταλευκαινοντος. Γεγραπται τοινυν ωδι· Ἐγενετο δε, ως ετεκε Ῥαχηλ τον Ἰωσηφ,
ειπεν Ἰακωβ τωι Λαβαν· Ἀποστειλον με ινα απελθω εις τον τοπον μου, και εις την
γην μου· αποδος μοι τας γυναικας μου, και τα παιδια μου, περι ων δεδουλευκα σοι,
ινα απελθω. Συ γαρ γινωσκεις την δουλειαν, ην δεδουλευκα σοι· και οσα ην κτηνη
σου μετ' εμου. Μικρα γαρ ην οσα σοι ην εναντιον μου, και ηυξηθη εις πληθος. Και
ηυλογησε σε Κυριος επι τωι ποδι μου. Νυν ουν ποτε ποιησω καγω εμαυτωι οικον; Και
ειπεν αυτωι Λαβαν· Τι σοι δωσω; Και ειπεν αυτωι Ἰακωβ· Ου δωσεις μοι ουδεν. Ἐαν
ποιησηις μοι το 69.229 ρημα τουτο, παλιν ποιμανω τα προβατα σου σημερον και
φυλαξω. Παρελθετω παντα τα προβατα σου σημερον, διαχωρισον εκειθεν παν
προβατον ποικιλον και περκνον· και παν βοσκημα φαιον εν τοις αρνεσι. Και παν
διαλευκον και ραντον εν ταις αιξιν, εσται μοι μισθος, και επακουσεται μου η
δικαιοσυνη μου εν τηι ημεραι τηι αυριον, οτι εστιν ο μισθος μου ενωπιον σου. Παν ο αν
μη ηι ραντον η διαλευκον εν ταις αιξι, και φαιον εν τοις αρνεσι, κεκλεμμενον εσται
παρ' εμοι. Ειπε δε αυτωι Λαβαν· Ἔστω κατα το ρημα σου. Και διεστειλεν εν τηι ημεραι
εκεινηι τους τραγους τους ραντους και διαλευκους, και πασας τας αιγας τας ραντας
και διαλευκους, και παν ο ην λευκον εν αυτοις, και παν ο ην φαιον εν τοις αρνεσι,
και εδωκε δια χειρος των υιων αυτου, και απεστησε οδον τριων ημερων, ανα μεσον
αυτων, και ανα μεσον Ἰακωβ. Ἰακωβ δε εποιμαινε τα προβατα Λαβαν τα
υπολειφθεντα. ∆ει δη παλιν ημας ως εν βραχεσι συνενεγκειν της ιστοριας το πλατος·
προσεπειπειν δε ουτω, τις αν γενοιτο πρεπων ταις επ' αυτηι θεωριαις ο νους. βʹ.
∆εδουλευκε τοινυν ο μακαριος Ἰακωβ τωι Λαβαν, υπερ δυοιν θυγατεραιν, Λειας τε,
φημι, και Ῥαχηλ. Μακρους δε εις τουτο δαπανησας χρονους, γεννηθεντος αυτωι του
Ἰωσηφ εκ Ῥαχηλ της οτι μαλιστα διαφεροντως ηγαπημενης, αλυει λοιπον εικοτως,
οικοι δε τε ιεναι διασπευδει παλιν. Και ο της αποδημιας λογος ουκ απιθανον εχει την
ευρεσιν. Ει γαρ μελλοιμι, φησιν, αμισθι τε και διηνεκως κατανεμειν τα σα, ποτε
ποιησω καγω εμαυτωι οικον; τουτεστι ποτε τοις εμαυτου παιδιοις τα ζωαρκη
συλλεξαιμι, κεκλησομαι δε και αυτος οικου δεσποτης; Ἀλλα ταυτι μεν Ἰακωβ.
Μεταποιειται δε Λαβαν ως αγαθου ποιμενος, ηυλογεισθαι τε φησιν επι τηι εισοδωι
αυτου. Μεθιησι δε ουδαμως· καιτοι της υπερ των θυγατερων δουλειας εις περας
ηκουσης το ωρισμενον. Ὑπισχνειται δε τον ανδανοντα χορηγησειν μισθον. Ὁ δε οτι
μεν γινοιτο χρηστος και επιεικης και των αγαν τληπαθεστατων, και μην ευλογιας
αυτωι της παρα Θεωι προξενος, διεβεβαιουτο σαφως. Ἔφη γαρ, οτι Ευλογησε σε ο
Θεος επι τωι ποδι μου, αντι της εισοδου τον ποδα τιθεις. Τουτο γαρ εφη προλαβων ο
Λαβαν. Αιτει δε μισθον, και κατανεμησειν επαγγελλεται τας Λαβαν αγελας.
Ἀπονεμηθεντων αυτωι και διεσταλμενων ιδικως των κατεῤραντισμενων, ητοι
διαλευκων και σποδοειδων. Ου δη γεγονοτος αποδιιστησι μεν ο Ἰακωβ ομου τοις
ιδιοις τεκνοις την αποκληρωθεισαν αυτωι αγελην, καταποιμαινει δε αυτος τα Λαβαν
ετι. Τις δη ουν αρα των τοιουτων ημιν σαφης γενοιτο αν και εις ισχνοτητα την
πνευματικην περιεπτισμενος ο νους, ειπειν αναγκαιον. γʹ. Περικεισθω τοινυν το
αυτου του Χριστου προσωπον Ἰακωβ, καθαπερ αμελει και φθασαντες ειπομεν.
Χριστος γαρ ο αληθης πτερνιστης. Πεπατηκε γαρ ολοτροπως την αμαρτιαν, και καθο
νοειται, και πεφηνεν ανθρωπος, νεωτατος ων και των προ αυτου γεγονοτων
οψιγενεστερος, αγιων δη λεγω προφητων, και αυτου δε Μωσεως. Ὅμως εχει τα
πρεσβεια, και εστι πρωτοτοκος δια το εν πολλοις αδελφοις καθικεσθαι τον
Μονογενη. Αυτος εστιν ο ευλογουμενος παρα του 69.232 Πατρος δια πληθους σιτου
και οινου. Αυτωι δεδουλευκασιν εθνη, και προσκεκυνηκασιν αρχοντες. Και ο
καταρωμενος αυτον επικαταρατος· ο δε ευλογων ευλογημενος, κατα την ευλογιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

Ἰσαακ. Αυτος ο καθ' ομοιοτητα την Ἰακωβ καθαπερ τινα πατρυαν εστιαν μονονουχι
απολελοιπως τον ουρανον, και προς Λαβαν αφιγμενος, ον τωι κοσμωι παρεικαστεον,
τωι μη ειδοτι ποτε τις ο φυσει Θεος, κατηῤρωστηκοτι δε ωσπερ αγαν την πολυθεον
πλανησιν· ειδωλολατρης γαρ και ο Λαβαν. Ἴδιος μεν ουν και ο κοσμος Χριστου,
καθο και φυσει νοειται Θεος, και των ολων Κυριος και δημιουργος, ουκ ιδιος δε
παλιν δια την αποστασιν, και το ηδη πως δοκειν ετερου γενεσθαι δια την αμαρτιαν.
Ἐπεγραφετο γαρ βασιλεα τον Σαταναν. Ουκουν καταβεβηκεν ο Λογος εξ ουρανου,
την πατρυαν ωσπερ καταλελοιπως εστιαν. Τουτο γαρ εφην αρτιως. Και ην ως ξενος
εν ιδιωι τωι κοσμωι. Και μαρτυρησει λεγων ο σοφος Ἰωαννης· Ἐν τωικοσμωι ην, και ο
κοσμος δι' αυτου εγενετο, και ο κοσμος αυτον ουκ εγνω. Ἀλλα ταυτι μεν ισως
αρμοσειεν αν εικοτως τοις της επιδημιας καιροις. Ὅτι δε και προ της
ενανθρωπησεως εν ιδιοις ην ως Θεος· αγνοουμενος δε τωι κοσμωι, των καθ' ημας
εποιειτο προνοιαν, εξ εμφυτου καλοκαγαθιας και θεοπρεπους ημεροτητος,
παραδειξειεν αν ευθυς ο θεσπεσιος Ἰακωβ ως εν τυπωι τωι καθ' εαυτον. Ἐποιμαινε
γαρ τα προβατα Λαβαν, καιτοι μισθον εχων παρ' αυτου το συμπαν ουδενα· ελπιδι δε
μονηι, εις τουτο ηγμενος ταιν δυοιν αυτου συναπτεσθαι θυγατεραιν, και τεκνων
γνησιων αναδειχθησεσθαι πατηρ. Λεια δε ηστην και Ῥαχηλ. Θεος γαρ ων κατα φυσιν
ο Υιος, εν τωι κοσμωι ην· τουτο γαρ ο Λαβαν. Και κατεποιμαινε δε τινα τροπον
οικονομων ως Θεος τα ζωαρκη, δωρουμενος τους απο γης καρπους, ανιεις πηγας
υδατων, και ποταμων ναματα, τον ηλιον αυτου ανατελλων, κατα το γεγραμμενον,
υετους καθιεις, εντιθεις τηι ανθρωπου φυσει την εμφυτον φρονησιν. Αυτος γαρ εστι
Το φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον κοσμον.
Ἐπληρου δε ταυτα δια μονην, ως εφην, την ημεροτητα την εμφυτον· και μισθον μεν
ωσπερ ουδενα παρα των εν κοσμωι τηνικαδε δεχομενος, ου δοξολογιαν, ου
προσκυνησιν, ου δοξαν ορθην, και απλανη διαληψιν την περι αυτου· προεγνωκως δε
οτι δυο γυναικας εξει κατα καιρους, αι γνησιων αυτωι τεκνων εσονται μητερες,
τικτουσαι νοητως. Ποιαι δε αυται, Πρωτη μεν η πρεσβυτερα, τουτεστι, Λεια, της
Ἰουδαιων Συναγωγης τον τυπον αποπεραινουσα. ∆ευτερα δε και μετ' ου πολυ και
τριποθητος, η νεωτερα Ῥαχηλ, τουτεστιν, η εξ εθνων Ἐκκλησια, η και τετοκε τον
Ἰωσηφ, Θεου προσθηκην ερμηνευομενον. Προστεθειται μεν γαρ τοις εξ Ἰσραηλ η εξ
εθνων αγελη. Νοειται δε και ετερως, ταις κατα καιρον των πιστευοντων προσθηκαις
εις πληθυν αμετρητον ιουσα. Πλην ορα την επιτηρησιν. Ὀνινησι γαρ λιαν το ακριβες
εν τουτοις· Γεγεννηκεν η Λεια προ Ῥαχηλ· ειτα μεταξυ παιδισκαι δυο Βαλλα τε και
Ζελφα. Ἀλλ' 69.233 ηρεμει τεως Ἰακωβ· ιδιον δε οικον ουπω ποιειν εσκεπτετο.
Τετοκεν η Ῥαχηλ τον Ἰωσηφ, και οικον λοιπον εραι· Ποτε γαρ, φησι, ποιησω εμαυτωι
οικον; Τετοκε μεν γαρ η των Ἰουδαιων Συναγωγη τους εις δουλειαν την υπο νομον.
Ἀλλ' ουπω Χριστος ιδιον οικον εχειν ωμολογει σαφως. Ου γαρ απεδεχετο λιαν τον
εκ λιθων ναον, ον Σολομων ανεδειματο. Και γουν Ἰουδαιων εξωφρυωμενοις αγαν
επι τωιδε ποτε μονονουχι και επιπληττει λεγων· Ὁ ουρανος μοι θρονος, η δε γη
υποποδιον των ποδων μου. Ποιον οικον οικοδομησετε μοι, λεγει Κυριος· η τις τοπος
της καταπαυσεως μου; Ἀλλ' ουδε οικος Θεου γεγονε νοητος ο Ἰσραηλ. Ου γαρ
κατυκηκεν εν αυτοις. Ἐπειδη δε τετοκεν η εξ εθνων Ἐκκλησια τον νεον τε και εν
προσθηκαις λαον, οικον ιδιον εαυτωι λοιπον ο Σωτηρ κατεσκευαζετο. Και τις δη
ουτος εστιν; Ἡμεις οι πιστευσαντες, περι ων φησι και δια προφητου φωνης· ∆ιδους
νομους μου εις την διανοιαν αυτων, και επι καρδιας αυτων επιγραψω αυτους. Και
εσομαι αυτοις εις Θεον, και αυτοι εσονται μοι εις λαον. Κατοικει εν ημιν δια του
Πνευματος, καθαπερ αρτιως εφην, ου κατοικησας εν Ἰσραηλ. Ὅτι γαρ αμετοχοι του
Πνευματος, ως εν τυπωι λεγω τωι καθ' ημας, οι προ της επιδημιας, σαφηνιει λεγων ο
σοφωτατος Ἰωαννης· Ουπω γαρ ην Πνευμα, οτι Ἰησους ουδεπω εδοξασθη.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

Ἐγηγερμενος γαρ εκ νεκρων, και εις εικονα την θειαν την ανθρωπου φυσιν
αναμορφων, πρωτοις ενεφυσησε τοις αγιοις αποστολοις, λεγων· Λαβετε Πνευμα
αγιον. Ἔφη δε που και ο θεσπεσιος Παυλος· Ου γαρ ελαβετε Πνευμα δουλειας παλιν
εις φοβον, αλλ' ελαβετε Πνευμα υιοθεσιας, εν ωι κραζομεν· Ἀββα, ο Πατηρ. Ουκουν
Πνευμα μεν δουλειας ην εν Ἰσραηλ· εν ημιν δε τοις απο Ῥαχηλ, τουτεστι, της εξ
εθνων Ἐκκλησιας, Πνευμα Θεου προς υιοθεσιαν, οικον ημας αποτελουν τον
πνευματικον. Ἐλευθεροι γαρ οι απο Ῥαχηλ, ης οι οφθαλμοι καλοι και ωραιοι, καιτοι
της Λειας ουχ ωδε εχουσης. Ὁραι γαρ ουχ υγιως η των Ἰουδαιων Συναγωγη. Και
μαρτυρησει λεγων ο σοφωτατος Παυλος· Ἄχρι γαρ της σημερον ημερας το αυτο
καλυμμα επι τηι αναγνωσει της Παλαιας ∆ιαθηκης μενει, μη ανακαλυπτομενον, ο τι
εν Χριστωι καταργειται. Ἀλλ' εως σημερον ηνικα αναγινωσκεται Μωσης, καλυμμα
επι την καρδιαν αυτων κειται. Ἡνικα δε εαν επιστρεψηι προς Κυριον, περιαιρειται το
καλυμμα. Ὁ δε Κυριος το Πνευμα εστιν. Ου δε το Πνευμα Κυριου, εκει ελευθερια.
Ἀλλ' ημεις απαντες, ως εφη παλιν αυτος, ανακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν
Κυριου κατοπτριζομενοι, την αυτην εικονα μεταμορφουμεθα απο δοξης εις δοξαν,
καθαπερ απο Κυριου Πνευματος. Συνιης οτι καλοις οφθαλμοις και ανακεκαλυμμενωι
προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομεθα; Λαμπροι γαρ οι της Ῥαχηλ οφθαλμοι,
καθαπερ εφην αρτιως. Ἐπειδη τοινυν η νεωτατη Ῥαχηλ τον Ἰωσηφεκτετοκεν,
οικαδε μεν ιεναι διασπευδει λοιπον ο θεσπεσιος Ἰακωβ. Μεταποιειται δε Λαβαν, και
ευλο 69.236 γεισθαι φησιν εις πληθυν αρδην της αγελης ευρυνομενης. ∆ειται γαρ
λιαν ο κοσμος Θεου, καν ει μη λεγει τυχον, αλλ' ουν τωι ειδεναι και ομολογειν οτι
παντα αυτωι τα τε ζωαρκη, και τα εις ευ ειναι παρα Θεου. Ἐξαιτει δε μισθον ο
μακαριος Ἰακωβ εικηπαρειναι μη ενεχομενος ετι. Και ην ο μισθος ουκ ανεθελητος
αυτωι, τα κατεῤραμμενα τα σποδοειδη. Κατα μεν ουν τους ανωθεν ετι και
παρωιχηκοτας καιρους, καιτοι διοικων τον κοσμον εξ ημεροτητος της εμφυτου και
θεοπρεπους, ο δι' ου τα παντα Θεος Λογος, ηφιει τους εν αυτωι πορευεσθαι ταις οδοις
αυτων, κατα το γεγραμμενον. Ἐπειδη δε τετοκεν η Ἐκκλησια, τον εν προσθηκαις αει
και νεον λαον, τουτεστι, τους δια πιστεως της εις αυτον αναγεννησιν ηδη λαχοντας
την πνευματικην, απαιτει τον κοσμον μισθον ωσπερ τινα της υπερ αυτου προνοιας
τους εις το πιστευειν ετοιμοτερους, ων αν εις τυπον τα σποδοειδη και ραντα. Τι δη
τουτο εστιν; Ἀει περ εν ταις οΐων τε και αιγων αγελαις τα μονοειδη τοις τρεφουσιν
αιρετωτερα· τα δε ραντα και κατεστιγμενα ταξιν εχει δευτεραν, και ουκ εν ισωι λογωι
τοις αλλοις. Ἔριον γαρ εν αυταις ου μονοειδες, αλλ' εν βραχυ παραλλαξ, ετεροχρουν
δε εστιν και οιονει περιπεφυρμενον. ∆εχεται τοινυν απο του κοσμου Χριστος, ουχι
δη που παντως τα εν αυτωι τιμια, και εν ανθρωποις απολεκτα, αλλ' οσα μαλλον εν
αυτοις εν υφεσει τε ειναι δοκει, και ουκ εν ισηι δοξηι. Πιστωσεται δε τον λογον και ο
θεσπεσιος Παυλος, επιστελλων τοις πεπιστευκοσι· Βλεπετε γαρ την κλησιν υμων,
αδελφοι, οτι ου πολλοι σοφοι κατα σαρκα, ου πολλοι δυνατοι, ου πολλοι ευγενεις·
αλλα τα μωρα του κοσμου εξελεξατο ο Θεος, ινα καταισχυνηι τους σοφους, και τα
ασθενη του κοσμου εξελεξατο ο Θεος, ινα καταισχυνηι τα ισχυρα. Νοηθειη δ' αν και
ετερως, ειπερ βουλοιτο τις εξακριβουν τα τοιαδε, σποδοειδες ραντον. Ποικιλον γαρ
πως οι εν Χριστωι το ευπρεπες εχοντες ως εν εργοις τε και λογοις. Το μεν γαρ φαιον
τε και μελαν καταλογισθειη εις αινιγμα και σκιαν του κατα Χριστον μυστηριου, και
τον επ' αυτωι σκοτεινον ασυμφανη τοις πολλοις καταγραψοι λογον. Ἔφη γαρ που
και ο θεσπεσιος ∆αβιδ εν βιβλιωι Ψαλμων, οτι Ἔθετο σκοτος αποκρυφην αυτου,
κυκλωι αυτου η σκηνη αυτου. Σκοτεινον υδωρ εν νεφελαις αερων· το οιονει
δυσκαταληπτον των περι Θεου δογματων σκηνηι παρεικαζων, και ονομαζων τον
σκοτον, και υδωρ σκοτεινον εν νεφελαις αερων. Κατεπαγγελλεται δε και η Σοφια
τισι χαριεισθαι πλουσιως το νοειν δυνασθαι παραβολας και σκοτεινον λογον, ρησεις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

τε σοφων και αινιγματα. Ουκουν το βαθυ και οιονει μελαν των επι Χριστου
δογματων, το φαιον ημιν υπαινιττεται χρωμα. Το δε γε λαμπρον και οιονειπερ
διαφανες, το ως εν εργοις φημι τοις κατ' ευσεβειαν παραθησει το ετερον, τουτεστι,
το λευκον. Τοιγαρτοι και ο παντων ∆εσποτης την εν Χριστωι πιστεως καθαρσιν
προκαταμηνυει λεγων δια της του προφητου φωνης· Μαθετε καλον ποιειν,
εκζητησατε κρισιν, ρυσασθε αδικουμενον, 69.237 κρινατε ορφανωι, και δικαιωσατε
χηραν, και δευτε, και διαλεχθωμεν, λεγει Κυριος. Και εαν ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως
φοινικουν, ως χιονα λευκανω. Ἐαν δ' ωσιν ως κοκκινον, ως εριον λευκανω.
Ἀπολεκτοι τοινυν και εν λογωι τωι προυχοντι παρα γε τωι παντων Σωτηρι Χριστωι οι
δευτεραν μεν εχοντες εν τωι κοσμωι ταξιν. Τεθειμενοι δε ωσπερ παρ' αλλους εν
μειοσιν, και εν δοξηι πλεονεκτουμενοι, κατεῤραμμενοι δε ωσπερ και το ποικιλον
εχοντες νοητως ως εν βαθει δογματων των περι Θεου, και τον τοις αλλοις
ασυμφανη καταπλουτουντες λογον, φαιδροτητι τε τηι κατ' ευσεβειαν ευ μαλα
διαπρεπεις. Μισθον μεν ουν Ἰακωβ τα κατεῤραμμενα. Τινα δε τροπον κατεσοφιζετο
μεν τον Λαβαν, πλειστα δε οσα τα αιρεθεντα ποιει, πολυπραγμονωμεν, ει δοκει, και
εξ αυτων αναμαθωμεν των ιερων Γραμματων. Ἔχει γαρ ουτως· Ἔλαβε δε εαυτωι
Ἰακωβ ραβδον στυρακινην χλωραν, και καρυΐνην, και πλατανου. Και ελεπισεν αυτας
Ἰακωβ λεπισματα λευκα, περισυρων το χλωρον. Ἐφαινετο δε επι ταις ραβδοις το
λευκον, ο ελεπισε ποικιλον. Και παρεθηκε τας ραβδους, ας ελεπισεν, εν ταις ληνοις
των ποτιστηριων του υδατος, ινα, ως αν ελθωσι τα προβατα πιειν, ενωπιον των
ραβδων ελθοντων αυτων εις το πιειν, εγκισσησωσι τα προβατα εις τας ραβδους. Και
ετικτον τα προβατα διαλευκα, και ποικιλα, και σποδοειδη ραντα. Τους δε αμνους
διεστειλεν Ἰακωβ, και εθηκεν εναντιον των προβατων κριον διαλευκον, και παν
ποικιλον εν τοις αμνοις. Και διεχωρισεν εαυτωι ποιμνια καθ' εαυτον, και ουκ εμιξεν
αυτα εις τα προβατα του Λαβαν. Ἐγενετο δε εν τωι καιρωι ωι ενεκισσων τα προβατα εν
γαστρι λαμβανοντα, εθηκεν Ἰακωβ τας ραβδους εναντιον των προβατων εν ταις
ληνοις, του εγκισσησαι αυτα κατα τας ραβδους. Ἡνικα δε αν ετεκε τα προβατα, ουκ
ετιθει. Ἐγενετο δε τα ασημα του Λαβαν, τα δε επισημα του Ἰακωβ· και επλουτησεν ο
ανθρωπος σφοδρα σφοδρα. Ποιμενικης μεν ουν επιστημης το ειδεναι φαμεν, οτι τοις
ορωμενοις τα εμφερη παντων τε και παντως αποτεκοιεν αν οιες τε και αιγες, και
τοις των παραπιπτοντων χρωμασι γενοιτ' αν ομοειδη τα εξ αυτων, ει εν τωι κιτταιν
θεασαιτο. Ἔοικε δε πως τοις κατα φυσιν το χρημα κατορθουσθαι νομοις. Ἄῤρητα δε
τα τοιαυτα παντελως, και ταις ημετεραις εννοιαις αστιβη. Ἀπολεκτα δε τα σποδοειδη
και κατεῤραμμενα κατα θειαν ομφην εποιειτο παλιν ο θεσπεσιος Ἰακωβ. Ἔφη γαρ
που προς Λειαν τε και Ῥαχηλ. Και εγενετο ηνικα ενεκισσων τα προβατα εν γαστρι
λαμβανοντα, και ειδον τοις οφθαλμοις μου εν τωι υπνωι. Και ιδου οι τραγοι και οι
κριοι αναβαινοντες ησαν επι τας αιγας και τα προβατα, διαλευκοι και ποικιλοι, και
σποδοειδεις ραντοι. Και ειπε μοι ο αγγελος του Θεου καθ' υπνον· Ἰακωβ. Ἐγω δε
ειπα· Τι εστι; Και ειπεν· Ἀναβλεψον τοις οφθαλμοις σου, και ιδε τους τραγους, και
τους κριους αναβαινοντας επι τα προβατα και τας αιγας διαλευκους, και ποικιλους,
και σποδοειδεις ραντους. Ταυτι μεν ουν φησι το Γραμμα το ιερον. Ἀλλα φερε της
ιστοριας το χθαμαλον υποτρεχοντες, αναβαινωμεν επι τα πνευματικα. δʹ. Ῥαβδος
ημιν αινιγματωδως επιγραφει παλιν τον Ἐμμανουηλ. Ὠνομασται γαρ ωδι παρα τηι
θεοπνευ 69.240 στωι Γραφηι. Ἡσαΐας μεν γαρ ο θεσπεσιος· Και εξελευσεται ραβδος,
φησιν, εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος εκ της ριζης αναβησεται. Προς δε γε τον εν
ουρανοις Πατερα και Θεον, το των πιστευοντων προσωπον υποδυς ο θεσπεσιος ημιν
ανεφωνησε ∆αβιδ· Ἡ ραβδος σου και η βακτηρια σου, αυται με παρεκαλεσαν.
Παρακεκλημεθα γαρ εν Χριστωι, και αυτον ερεισμα πεποιημεθα. Γεγραπται γαρ, οτι
Ὑπερστερισει τους δικαιους ο Κυριος. Ἡμιν ουν τραγοις λογικοις θρεμμασι τοις ανα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

πασαν την οικουμενην, και εν ολωι τωι κοσμωι, ραβδον ωσπερ τινα παρατιθησι
εαυτον ο Χριστος. Ῥαβδον δε ουχ απλως, αλλα στυρακινην, και καρυΐνην, και ως εκ
πλατανου. Φυτον δε και τουτο των εις ορθοτητα μεμαρτυρημενων· και θανατου μεν
η στυρακινη σημειον. Ἀρωμασι γαρ το τεθνηκος θεραπευεται σωμα, αρωματων δε
ηδιστον ο στυραξ. Ἀπεθανεν δε δι' ημας ο Χριστος, και εταφη, κατα τας Γραφας·
καρυΐνη δε, εγρηγορσεως τε και αυπνιας. Ἐνεργει γαρ εν ημιν τα τοιαδε φυσεως.
Ἐγηγερται δε υπερ ημων ο Χριστος. Ου γαρ γεγονε κατοχος ταις ᾅδου πυλαις, ουτε
μεν εις απαν ηλω τοις του θανατου δεσμοις. Ἡ εκ πλατανου δε παλιν υπεμφαινειν
εοικε τον εις υψος τε και προς τον ανω δρομον, τουτεστιν, την εις ουρανους
αναβασιν του Χριστου. Ευφυες γαρ ξυλον και των αγαν ευμηκεστατων η πλατανος.
Ὑψωθη δε παρα του Πατρος ο Υιος. Ἔφη γαρ ο Πετρος περι αυτου· Τηι δεξιαι ουν του
Θεου υψωθεις. Και ο Παυλος, υπερυψουσθαι φησιν αυτον, και λαβειν το ονομα το
υπερ παν ονομα, και την παρα παντων προσκυνησιν. Ει δε τις βουλοιτο, και καθ'
ετερον τινα νουν εκληψεται το φυτον. Και τις ο τροπος; Οι περι τας των ονοματων
ετυμολογιας περιεργως, δια το λιαν ευρυνεσθαι τωι ξυλωι το πεταλον, ταυτηιτοι και
πλατανον ωνομασθαι φασιν. Πλατυνομεθα γαρ και ημεις δια πιστεως και αγαπης,
μονονουχι περιφυντες Χριστωι. Στενος γαρ ο νομος λιαν και τεθλιμμενος των
ειδωλολατρουντων ο νους. Και γουν ταις μεν εξ εθνων αγελαις επεφωνει Θεος δια
προφητου φωνης· Μαθετε ακουειν στενοχωρουμενοι· Κορινθιοις δε ο Παυλος
υπονοστειν ελομενοις επι την αρχαιαν πλανησιν μετα το εν πιστει πλατος
επιστελλει λεγων· Το στομα ημων ανεωιγε προς υμας, Κορινθιοι, η καρδια ημων
πεπλατυνται. Ου στενοχωρεισθε εν ημιν, στενοχωρεισθε δε εν σπλαγχνοις υμων.
Την δε αυτην αντιμισθιαν, ως τεκνοις λεγω, πλατυνθητε και υμεις, μη γινεσθε
ετεροζυγουντες απιστοις. Τις γαρ μετοχη δικαιοσυνηι και ανομιαι; και τις κοινωνια
φωτι προς σκοτος; τις δε συμφωνησις Χριστωι προς Βελιαλ; Και μην ο Ψαλμωιδος
προς αυτον εν πνευματι που φησι τον Ἐμμανουηλ, την του νομου στενοτητα
διασυρων· Πλατεια η εντολη σου σφοδρα. Και παλιν· Ὁδον εντολων σου εδραμον,
οταν επλατυνας την καρδιαν μου. Προς τουτωι ετι· Και επορευομην εν πλατυσμωι, οτι
τα δικαιωματα σου εξεζητησα. Ὅτι δε και η ραβδος η καρυΐνη, καθαπερ 69.241
εναγχος εφην, αυπνιας εστιν εμποιητικη φυσις, λεγοντος Θεου προς τον προφητην
Ἱερεμιαν· Τι συ οραις, Ἱερεμια; Και ειπα, φησι, Βακτηριαν καρυΐνην. Και ειπεν Κυριος
προς με· Καλως εωρακας, διοτι εγρηγορα εγω επι τους λογους μου του ποιησαι
αυτους· Ουκουν ως εν ειδει της ραβδου νοουμενος εαυτον ημιν ωσπερ παρατιθησιν ο
Χριστος, ως τεθνεωτα, και εγηγερμενον, και εις ουρανους υψουμενον,
κατευρυνοντα τε δια του Πνευματος νοητως τας των δεχομενων αυτον καρδιας.
Ἀλλα που τας ραβδους τεθεικεν ο Ἰακωβ; Ἐν ταις ληνοις των ποτιστηριων. Νοοιντο
δ' αν παλιν ληνοι τε και ποτιστηρια της λογικης αγελης, τουτεστιν ημων, συγγραφη
Μωσεως, και τα προφητικα κηρυγματα, τον ανωθεν ημιν και παρα Θεου μονονουχι
βρυοντα λογον. Γεγραπται γαρ, οτι Και αντλησετε υδωρ μετ' ευφροσυνης εκ των
πηγων του σωτηριου. Ἐκει τον Ἐμμανουηλ ευρησομεν την της δυναμεως ραβδον,
και ως εν θανατωι δι' ημας, και πρωτοτοκον εκ νεκρων, και υψουμενον εν δοξηι, και
πλατυνοντα τους πεπιστευκοτας, καθαπερ εφην αρτιως. Συμπας γαρ ωσπερ των
αγιων προφητων ο λογος, και μεν τοι Μωσεως διανενευκεν επι το Χριστου
μυστηριον. Τοιγαρτοι και ο σοφος εφη Παυλος, οτι Τελος νομου και προφητων ο
Χριστος. Πλην ελεπισεν Ἰακωβ τας ραβδους λεπισματα λευκα, περισυρων το
χλωρον· εκιττων τε ουτως επ' αυταις το ποικιλον τα θρεμματα. Περισυρει γαρ ωσπερ
ο Χριστος την του νομου σκιαν, και προφητικων συγγραμματων το οιονει
κατακαλυμμα, λελευκασμενον δε ουτω και ευκατοπτον κομιδηι τον εν αυτοις ημιν
αποφαινων λογον, επωιδην αναφερει πνευματικην· μονον δε ουχι και αναπειθει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

κιτταιν τωι εκποικιλλεσθαι θελον εις αρετην, διφυα πως αυτην επιτηδευοντας, εργωι,
τε φημι, και λογωι. Και γουν οι θεσπεσιοι προφηται των εν πιστει δεδικαιωμενων το
προσωπον υποτρεχοντες ανακεκραγασιν εναργως· ∆ια τον φοβον σου, Κυριε, εν
γαστρι ελαβομεν, και ωδινησαμεν, και ετεκομεν πνευμα σωτηριας σου. Ἔφη δε που
και παλιν ιδιως ο αυτος μακαριος Ἡσαΐας· Ἰσχυσατε, χειρες ανειμεναι, και γονατα
παραλελυμενα. Παρακαλεσατε, οι ολιγοψυχοι τηι διανοιαι, ισχυσατε, μη φοβεισθε.
Ἰδου ο Θεος ημων κρισιν ανταποδιδωσι, και ανταποδωσει. Και παλιν· Ἰδου, Κυριος
μετα ισχυος ερχεται, και ο βραχιων αυτου μετα κυριας, ως ποιμην ποιμανει το
ποιμνιον αυτου, και τωι βραχιονι αυτου συναξει αρνας, και τας εν γαστρι εχουσας
παρακαλεσει, τουτεστι, παρακλησις εσται πνευματικη τοις ηδη τον θειον ωδινουσι
λογον, ως εγκαρποις εσομενοις, και οσον ουδεπω μελλουσι τεκειν της ευαγγελικης
πολιτειας τα αυχηματα. Καρπος γαρ ουτος οσιας τε και ακιβδηλου ψυχης. Ἀλλ'
εποιησε, φησι, Ἰακωβ εαυτωι ποιμνια καταμονας, και ουκ εμιξεν αυτα εις τα προβατα
Λαβαν. Ἀσυμβατον γαρ τωι αγιωι το βεβηλον· τωι καθαρωι το ρυπουν. Καταμονας δε οι
του Χριστου το συναναφυρεσθαι τοις εν κοσμωι παραιτουμενοι, και φιλοσαρκιας
απασης απηλλαγμενοι, και ουκ ασημοι 69.244 κατα τον βιον, γνωριμωτατοι δε
μαλλον εξ αρετης. Ἐγενετο γαρ, φησι, τα ασημα του Λαβαν· τα δε επισημα του
Ἰακωβ. Πλην ουκ αφθονητος ην Ἰακωβ. Ἐπειδη δε πλουτουντα τε και ευημερουντα
τεθεανται, κατεδακνοντο λιαν οι τουτου υιοι. Τοιγαρτοι και αποδημειν εσκεπτετο,
και εις την πατρυαν εστιαν αυθις αποφοιταιν. Γεγραπται γαρ, οτι Και επλουτησεν ο
ανθρωπος σφοδρα. Και εγενοντο αυτωι κτηνη πολλα, και βοες, και παιδες, και
παιδισκαι, και καμηλοι, και ονοι, και ημιονοι. Ἤκουσε δε Ἰακωβ τα ρηματα των
υιων Λαβαν λεγοντων· Ειληφεν Ἰακωβ παντα τα του πατρος ημων, και εκ των του
πατρος ημων πεποιηκε πασαν την δοξαν ταυτην. Και ειδεν Ἰακωβ το προσωπον
Λαβαν, και ιδου ουκ ην προς αυτον ως χθες και τριτην ημεραν. Ειπε δε Κυριος προς
Ἰακωβ· Ἀποστρεφου εις την γην του πατρος σου, και εις την γενεαν σου, και εσομαι
μετα σου. Ἀποστειλας δε Ἰακωβ εκαλεσε Ῥαχηλ και Λειαν ειςτο πεδιον, ου ην τα
ποιμνια. Και ειπεν αυταις· Ὁρω εγω το προσωπον του πατρος υμων, οτι ουκ εστι
προς εμε ως χθες και τριτην ημεραν. Ὁ δε Θεος του πατρος μου ην μετ' εμου. Και
αυται δε οιδατε οτι εν πασηι τηι ισχυι μου δεδουλευκα τωι πατρι υμων. Ὁ δε πατηρ
υμων παρεκρουσατο με, και ηλλαξε τον μισθον μου των δεκα αμναδων. Ειτα φησι,
οτι Και αφειλετο ο Θεος παντα τα κτηνη του πατρος υμων, και εδωκε μοι αυτα.
Πεπλουτηκε μεν γαρ αληθως ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, εις πληθυν αμετρητον,
συναγειρων εν κοσμωι τους ιδιους προσκυνητας· οι και διανοιας αγαθης αναθημα
λαμπρον της υπ' αυτον δουλειας ποιουνται την ομολογιαν, λεγοντες· Ἡμεις δε λαος
νομης αυτου, και προβατα χειρος αυτου. Ἀλλ' ηρεμειν επι τουτοις ουκ ανεχονται τα
του κοσμου τεκνα. Συλωμενον δε ωσπερ ορωντες τον εαυτων πατερα, και την του
αγαθου ποιμενος υποτρεχοντα χειρα τα των προβατων επισημοτατα· και
ποικιλλομενους ταις πολυειδεσιν αρεταις τους υπο Χριστωι γεννωμενους,
τονθορυζουσι λεγοντες· Ειληφεν Ἰακωβ παντα τα του πατρος ημων, και εκ των του
πατρος ημων πεποιηκε πασαν την δοξαν ταυτην. Και ψευδοεπουσιν ουδαμως.
Ἀληθης γαρ ο λογος. Συνεκομισε γαρ απαντας εις εαυτον τους εν κοσμωι Χριστος,
ενσηκασαμενος τε ταις ιδιαις αυλαις τας των πιστευσαντων αγελας, πλουτον εχει
τον θεοπρεπη και δοξαν εξηιρημενην. Ἔφη γαρ που και αυτος προς τον εν τοις
ουρανοις Πατερα και Θεον, οτι Παντα τα εμα σα εστι, και τα σα εμα, και δεδοξασμαι
εν αυτοις. Ἴδωμεν δε και αυτον του Ἰακωβ τον μισθον. Ἐγενοντο δε αυτωι, φησι,
κτηνη πολλα, και βοες, παιδες τε και παιδισκαι, καμηλοι και ονοι. Ὁραις
συναγειροντα και τον Χριστον εκ παντος γενους, κατα το γεγραμμενον· Ὁμοια εστιν
η βασιλεια των ουρανων σαγηνηι βληθεισηι εν τηι θαλασσηι, και εκ παντος γενους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

συναγαγουσηι. ∆εχεται γαρ τον δουλον, ινα τοις εις ελευθεριαν αυχημασιν αποφηνηι
λαμπρον. ∆εχεται τους υπο νομον ως ιερους 69.245 ηδη και εις θυσιαν επιτηδειους
την πνευματικην, ως εν οιος ταξει και βοος· ινα μεταστησας εις φαιδροτητα
πολιτειας ευαγγελικης, ιερωτερους εργασηται. ∆εχεται δε προς τουτοις και το
ανιερον τε και ακαθαρτον γενος· ως εν ταξει καμηλου και μεντοι και ονου, ινα της
πολυθεου πλανης τον ρυπον εκτηξας, καθαρους τε και ηγνισμενους τοις των αγιων
συναψηι χοροις. Κεκινημενων δη ουν εις φθονον των Λαβαν υιων, και αυτου δε του
Λαβαν, αμειδη τε και σκυθρωπαζουσαν και βασκανιας ουκ ελευθεραν την οφρυν
αποφαινοντος· Ου γαρ ην το προσωπον αυτου, φησι, καθως χθες και τριτην ημεραν·
επανηκειν εις τα οικεια τωι Ἰακωβ ενετελλετο Θεος. Ὁ δε τα γυναια μετεπεμπετο,
Λειαν τε φημι και Ῥαχηλ, και την μεν του πατρος αδικιαν αφηγειτο σαφως.
Προσετιθει δε, οτι Ἀφειλετο ο Θεος παντα τα κτηνη του πατρος υμων, και εδωκε μοι
αυτα. Και αποκριθεισα Ῥαχηλ και Λεια, ειπον αυτωι· Μη εστι μερις ημιν, η
κληρονομια εν τωι οικωι του πατρος ημων; Ουχ ως αι αλλοτριαι λελογισμεθα αυτωι;
πεπρακε γαρ ημας, και κατεφαγε καταβρωσει το αργυριον ημων. Παντα τον πλουτον
και την δοξαν ην αφειλετο ο Θεος του πατρος ημων, ημιν εσται και τοις τεκνοις
ημων. Νυν ουν οσα ειρηκε σοι ο Θεος σου, ποιει. Καταστυγναζοντος γαρ επι Χριστωι
του κοσμου, και των αυτου τεκνων, παρακλησις ανωθεν και εξ ουρανου, τουτεστι,
παρα Πατρος, ταις του Σωτηρος διδοται νυμφαις, φημι δη ταις Ἐκκλησιαις. Πλην η
παρακλησις, δι' Υιου παραπορθμευοντος ωσπερ ημιν τους παρα Πατρος λογους. Ὃν
γαρ απεστειλεν ο Θεος, τα ρηματα του Θεου λαλει, κατα την Ἰωαννου φωνην. Ἄθρει
γαρ οπως προσελαλει μεν ο Θεος τωι Ἰακωβ, ο δε ταις αυτου νυμφαις, Λειαι τε, φημι,
και Ῥαχηλ. Ὁ δε της παρακλησεως λογος ην, το δειν απαιρειν αυτας αμα τωι ιδιωι
νυμφιωι της του πατρος εστιας. Ουτω και ο μακαριος Ψαλμωιδος εν πνευματι προς
την Ἐκκλησιαν φησι· Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου, και
επιλαθου του λαου σου, και του οικου του πατρος σου. Ὅτι επεθυμησεν ο βασιλευς
του καλλους σου. Ὅτι αυτος εστι Κυριος σου, και προσκυνησεις αυτωι. Ουκουν τα
παρα Θεου ταις αυτου νυμφαις λελαληκεν ο Ἰακωβ. Και τις ην ο λογος; μεμψις κατα
του Λαβαν· ως ειη μεν αδικος τε και πονηρος, και βραδυς εις εκτισιν, ων αν
εποφλοιη μισθων. Γραφεται δε και αυτος ο Χριστος επι πολληι λιαν αναισθησιαι τον
κοσμον, αποτιννυειν ουκ ανεχομενον ως ∆εσποτηι τα χαριστηρια, και ως εν
οφληματος ταξει και μισθου τα υπερ της φροντιδος της εις αυτον ξενια πνευματικα,
πιστιν δη λεγω και αγαπην, προσκομιζειν ουκ εθελοντα. Πλην υπ' αυτωι τα παντα
γεγονε σαγηνευοντος του Θεου και Πατρος. Ἔφη γαρ που προς αυτον ο Υιος· Ους
δεδωκας μοι εκ του κοσμου σοι ησαν, και εμοι αυτους δεδωκας. Και τουτο ην αρα το,
Ἀφειλεν ο Θεος παντα τα κτηνη του πατρος υμων, και εδωκε μοι αυτα. Αι δε σεμναι
του Σωτηρος νυμφαι κατακολουθειν μεν ετοιμως επαγγελλονται· πεπρασθαι δε
ωσπερ αυτωι παρα 69.248 του κοσμου φασιν. Ἐξεπριατο γαρ τωι ιδιωι αιματι τας
Ἐκκλησιας ο Ἐμμανουηλ, και ηλλοτριωνται του παλαι πατρος. Λογος γαρ αυταις
κοινωνιας η μεριδος ουδεις εστι προς κοσμον, εξ ου και κεκληνται. Πλουτος δε
μαλλον αυταις και τοις τεκνοις αυτων ο υπερ νουν και λογον· αυτος η μερις και ο
κληρος, δοξα τε και καυχημα, και παν οτιουν των τελουντων εις λαμπροτητα και
ευημεριαν. Σκυθρωπαζει μεν ουν ο κοσμος ομου τοις ιδιοις τεκνοις επι Χριστωι, και
τωι της βασκανιας δαπαναται πυρι, προηκοντα δοξης εις τουτο βλεπων ως ολην υφ'
εαυτωι ποιησασθαι την υπ' ουρανον, και κατακρατησαι των επι της γης. Ὅτι δε
τονθορυσμων επεκεινα, και λοιδοριων τα της μανιας αυτωι παρατεινεται, και διωκει,
και φοναι, και οσον ειπειν εις εγχειρηματων δυναμιν τηι του Σωτηρος αναφερεται
δοξηι, και ταις υπ' αυτου Ἐκκλησιαις, και τοις αυτου τεκνοις, τουτεστι, τηι των
πιστευοντων πληθυι καταφωραται πολεμιωτατος, αταλαιπωρον ιδειν τουτο μαθειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

ελομενοις δια των εφεξης· Ἀναστας γαρ, φησι, Ἰακωβ, ελαβε τας γυναικας αυτου,
και τα παιδια αυτου επι τας καμηλους, και επηγαγε παντα τα υπαρχοντα αυτου, και
πασαν την αποσκευην αυτου, ην περιεποιησατο εν τηι Μεσοποταμιαι, και παντα τα
αυτου, και απηλθε προς Ἰσαακ τον πατερα αυτου εν γηι Χανααν. Λαβαν δε ᾤχετο
κειραι τα προβατα αυτου. Ἔκλεψε δε Ῥαχηλ τα ειδωλα του πατρος αυτης· εκρυψε δε
Ἰακωβ Λαβαν τον Συρον του μη αναγγειλαι αυτωι, οτι απεδιδρασκε. Και απεδρα
αυτος, και παντα τα αυτου, και διεβη τον ποταμον, και ωρμησεν εις το ορος Γαλααδ.
Ἀνηγγελη δε Λαβαν τωι Συρωι τηι τριτηι ημεραι οτι απεδρα Ἰακωβ. Και παραλαβων
παντας τους αδελφους αυτου μετ' αυτου, εδιωξεν οπισω αυτου οδον ημερων επτα,
και κατελαβεν αυτον εν τωι ορει Γαλααδ. Ἦλθε δε ο Θεος προς Λαβαν τον Συρον καθ'
υπνον την νυκτα, και ειπεν αυτωι. Φυλαξαι σεαυτον του μη λαλησαι προς Ἰακωβ
πονηρα. Και κατελαβε Λαβαν τον Ἰακωβ. Ἰακωβ δε επηξε την σκηνην αυτου εν τωι
ορει. Λαβαν δε εστησε τους αδελφους αυτου εν τωι ορει Γαλααδ. Περιτυγχανει μεν
ουν ο Λαβαν, επαιτιαται δε λιαν τον θεσπεσιον Ἰακωβ, οτι λεληθοτως απεδρα,
μονονουχι κεκλοφως τας θυγατερας αυτου, και τους εν οικωι θεους. Ἔφη γαρ ωδι·
Νυν ουν πεπορευσαι· επιθυμιαι γαρ επεθυμησας απελθειν εις τον οικον του πατρος
σου. Ἵνα τι εκλεψας, φησι, τους θεους μου; Ἀλλ' ουκ ᾔδει, φησιν, Ἰακωβ, οτι Ῥαχηλ
η γυνηαυτου εκλεψεν αυτους. Ἐρευνησας δε Λαβαν τους ιδιους θεους, ουχ ευρισκει
παρα τηι Λειαι, αλλ' ουδε εν τωι οικωι θεραπαινων Βαλλας τε και Ζελφας. Ἐπειδη δε
προσεδοκησεν η Ῥαχηλ ερευνηθησεσθαι παρα του πατρος, ουκ ακομψως το ρημα
κατασοφιζεται. Ἔλαβε γαρ τα ειδωλα, φησι, και ενεβαλεν αυτα εις τα σαγματα της
καμηλου, και επεκαθισεν αυτοις, και ειπε τωι πατρι αυτης· Μη βαρεως φερε, κυριε, ου
δυναμαι αναστηναι ενωπιον σου. οτι κατ' εθισμον των γυναικων μοι εστι. Ἠρευνησε
δε Λαβαν εν ολωι τωι οικωι αυτου, και ουχ ευρε τα ειδωλα. Ἠπορηκοτος τοινυν ηδη
πως, ολοφυρομενου τε κατα 69.249 το εικος, των ιδιων θεων την απωλειαν,
επηιτιατο λοιπον εικοτως ο μακαριος Ἰακωβ, ως εικη διωκειν αυτον ηιρημενον, και
εγκαλειν ουκ εχοντα παντελως ουδεν. Ειτα περι συμβασεως αυτοις κεκινηνται
λογοι, και συνεσις παρ' αμφοιν εις ειρηνην επραττετο. Ἀποκριθεις γαρ ο Λαβαν,
φησιν, ειπε τωι Ἰακωβ· Αι θυγατερες σου θυγατερες μου, και υιοι σου, υιοι μου, και τα
κτηνη σου κτηνη μου, και παντα οσα συ οραις, εμα εστι, και των θυγατερων μου. Τι
ποιησω ταυταις σημερον, και τοις τεκνοις αυτων οις ετεκον; Νυν ουν δευρο,
διαθωμεθα διαθηκην εγω και συ, και εσται εις μαρτυριαν ανα μεσον εμου και σου.
Ειπε δε αυτωι· Ἰδου ουδεις μεθ' ημων εστιν, ιδε ο Θεος μαρτυς ανα μεσον εμου και
σου. Λαβων δε Ἰακωβ λιθον, εστησεν αυτον στηλην. Ειπε δε Ἰακωβ τοις αδελφοις
αυτου· Συλλεγετε λιθους. Και συνελεξαν λιθους, και εποιησαν βουνον, και εφαγον
εκει επι του βουνου. Και ειπεν αυτωι Λαβαν· Ὁ βουνος ουτος μαρτυρει ανα μεσον
εμου και σου σημερον. Και εκαλεσεν αυτον Λαβαν, Βουνος μαρτυριας. Ἰακωβ δε
εκαλεσεν αυτον, Βουνος μαρτυς. εʹ. Ἐπιτροχαδην μεν ουν εν τουτοις και κολοβουν
ως ενι σπουδαζοντες τα της ιστοριας αφηγημεθα. Τα δε εις νουν ηδη τον εσωτατω
διατρανουν αναγκαιον. Ὅτι τοινυν επεμανισεν ο κοσμος πλουτουντι Χριστωι τας
των πιστευοντων αγελας, και επιθρωσκει λελυττηκως, ου μακρων αν δεοιτο λογων
τις εις παραδειξιν εναργη. Θεα γαρ οπως απαιροντος του Ἰακωβ διωκει φωνων ο
Λαβαν ομου τοις ιδιοις τεκνοις. Ἀπαιρει δε ωσπερ και απο κοσμου Χριστος ομου ταις
εαυτου νυμφαις, τουτεστι ταις Ἐκκλησιαις, και οιονει πανοικι μετανισταται, νοητως
τοις ιδιοις επιφωνων· Ἐγειρεσθε, αγωμεν εντευθεν. Ὁ δε της απαρσεως τροπος ουκ
αισθητως, ουτε μην εις τοπον εκ τοπου σωματικως εκπραττοιτο αν. Κομιδηι γαρ
αηθες το ωδε φρονειν η λεγειν. Ἀλλ' εκ του φρονειν τα του κοσμου προς το δραιν
εθελειν τα δοκουντα Θεωι χρησιμως αποπεραινεται. Ὡς γαρ ο μακαριος γραφει
Παυλος, ουκ εχομεν ωδε μενουσαν πολιν, αλλα την μελλουσαν επιζητουμεν, ης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος. Γραφει δε και ετερος των αγιων αποστολων·
Παρακαλω ως παροικους και παρεπιδημους, απεχεσθε των σαρκικων επιθυμιων,
αιτινες στρατευονται κατα της ψυχης. Περιπατουντες δε επι της γης, ως εν ουρανωι
ποιωμεθα το πολιτευμα, διαζηιν σπουδαζοντες σαρκικως μεν ουκ ετι, αγιοπρεπως δε
μαλλον και πνευματικως. ∆ιανιστησι δε προς τουτο ημας επιστελλων ο Παυλος· Μη
συσχηματιζεσθε τωι αιωνι τουτωι, αλλα συμμορφουσθε τηι ανακαινωσει του νοος
υμων, εις το δοκιμαζειν υμας τι το θελημα του Θεου το αγαθον, και ευαρεστον, και
τελειον. Ἐπειδη δε ου τωι κοσμωι συνεσχηματισμεθα την κοσμικην απατην
εκβαινοντες, μιμησομεθα παρ' αυτου. Και τουτο ειδως ουτως εχον εφασκεν ο Σωτηρ·
Ει εκ του κοσμου ητε, ο κοσμος αν το ιδιον εφιλει· επειδη δε εκ κοσμου ουκ εστε, δια
τουτο μισει υμας ο κοσμος. Ουκουν διωκει μισων. Φονωντα δε και αποταυρουμενον
εις ακαθεκτους οργας, ανασειραζει Θεος, ουδ' οσον ειπειν απηνεσι λογοις
καταλυπειν εφιεις. Ἔφη γαρ προς τον Λαβαν ο Θεος, φησι· Φυλαξαι σεαυτον μη πως
λαλησηις κατα Ἰακωβ πονηρα. Ἀλλ' επαιτιαται μεν ο κοσμος ως σεσυλημενος, και
απολωλοτων αυτωι των θεων. Ἐκεκλοφει δε τουτους η Ῥαχηλ. Πλην ορα την
επιχειρησιν. Ἠρευνησε παρα τηι Λειαι τους θεους ο Λαβαν, και μεν τοι και παρα ταιν
δυο θεραπαιναιν, και 69.252 ουχ ευρε, φησι. Ἐπεκαθητο δε αυτοις η Ῥαχηλ,
προφασιζομενη τα κατ' εθισμον. Τι ουν ο λογος; Ου της Ἰουδαιων Συναγωγης, αλλ'
ουδε των εις δουλειας γεγενημενων κατορθωσις ην η των ειδωλων καθαιρεσις·
αλλα της νεωττης Ῥαχηλ, τουτεστι, της Ἐκκλησιας ατιμιαι περιβαλουσης τα
χειροποιητα· μονον δε ουχι και πληρουσης επ' αυτοις το δια της του προφητου
φωνης ειρημενον· Και εξαρεις τα ειδωλα τα περιηργυρωμενα, και περικεχρυσωμενα
λεπτα ποιησεις, και λικμησεις ωσει υδωρ αποκαθημενης, και ως κοπρον ωσεις αυτα.
Ἐπειδη ουχ ευρηνται παρα του Λαβαν οι αυτου θεοι, τας εις ειρηνην συμβιβασεις
εποιει το λοιπον προς τον θεσπεσιον Ἰακωβ. Ουκ ετι γαρ εχων ο κοσμος τους
ψευδωνυμους θεους, φιλος εσται· μαλλον δε γεγονεν Χριστωι ηδη και της ειρηνης ο
συνδεσμος. Αυτος εστι παλιν ο ευδοκιμωτατος λιθος, ο πολυτελης, ο ακρογωνιαιος,
ο εντιμος, ο εις κεφαλην γωνιας, και εις τα θεμελια Σιων. Ἔστησε γαρ, φησιν, Ἰακωβ
στηλην, εις τυπον Χριστου. Συσσωρευονται δε και ετεροι λιθοι των αγιων
αποστολων, ητοι των εν πιστει δεδικαιωμενων, και ηγιασμενων εν πνευματι,
προανατυπουντες αστειως την επι Χριστωι συνδρομην. Περι μεν γαρ των αγιων
αποστολων προφητικος εφη λογος· ∆ιοτι λιθοι αγιοι κυλιονται επι της γης.
∆ιεδραμον γαρ την συμπασαν γην οι θεσπεσιοι μαθηται, το ευαγγελικον τοις εθνεσι
διακομιζοντες κηρυγμα. Προς δε τους εν πιστει δεδικαιωμενους ο σοφος επιστελλει
Παυλος· Ἐν ωι και υμεις συνοικοδομεισθε εις κατοικησιν του Θεου εν Πνευματι αγιωι.
Κεκληται τοινυν η των λιθων αθροισις, Βουνος μαρτυριας παρα γε τωι Λαβαν, ο δε
θεσπεσιος Ἰακωβ επι το ετι μειζον τε και υπερτερουν ασυγκριτως, τουτεστι Χριστον,
ανακομιζει το νοημα, Βουνος μαρτυς ονομασας το γεγενημενον. Κεφαλη γαρ των
πιστευοντων αυτος ο Χριστος. Ὅτι δε σωζοντι τους ιδιους τωι παντων Σωτηρι
Χριστωι, και της εν κοσμωι κακιας εξαγοντι, και η των αγγελων παρεσται πληθυς
λειτουργουσα, δηλον δε οτι και την τεταγμενην αυτοις αποπληρουσα δουλειαν,
αναμαθοι τις αν ευκολως και δια τωνδε παλιν. Ἀποχωρουντος γαρ ηδη του Λαβαν,
οικαδε τε υπονοστουντος ειρηνικως, Ἀναβλεψας, φησιν, Ἰακωβ ειδε παρεμβολην
παρεμβεβληκυιαν, και συνηντησαν αυτωι οι αγγελοι του Θεου. Ειπε δε Ἰακωβ, ηνικα
ειδε αυτους· Παρεμβολη Θεου αυτη, και εκαλεσε το ονομα του τοπου, Παρεμβολαι.
Γεγραπται δε οτι Παρεμβαλει αγγελος Κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον, και
ρυσεται αυτους. Και παλιν, οτι Τοις αγγελοις αυτου εντελειται περι σου του
διαφυλαξαι σε εν πασαις ταις οδοις σου. Σωζει δη απαντας τους αγαπωντας αυτον ο
Κυριος ημων Ἰησους Χριστος· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα αμα τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Ἔτι περι του Ἰακωβ. αʹ. Ουκ
αθαυμαστος μεν των αγιων ο τροπος παρα γε τοις αριστα βιουν ηιρημενοις· το δε της
εκεινων πολιτειας ευκλεες παρα μεν παντος οιχησεται λογου. 69.253 Γενοιτο δ' αν
τοις εθελουσι ευσεβειν υποτυπωσις αγαθη, το τινα χρη τροπον κατ' ευθυ φερεσθαι
του εικοτος και ανδανοντος Θεωι, διατρανουσα ποικιλως. Χρηναι γαρ εγωγε φημι,
μαλλον δε και αυτος της θεοπνευστου Γραφης ο λογος, των αρχαιοτερων αγιων
αναθεωρουντας ορθως την εκβασιν της αναστροφης μιμεισθαι την πιστιν· μονον δε
ουχι και κατ' ιχνος ιεναι της ενουσης αυτοις αρετης. Και γαρ εστι των ατοπων, τους
μεν οσοι τεχνων γεγονασιν επιστημονες των βασιλικων, καθηγητας εις τουτο
ποιεισθαι τους προ αυτων, και ζηλουν επειγεσθαι τους οτι δη μαλιστα το επιεικες εν
ταυταις ηκριβωκοτας· ημας δε αυτους, οις το κατορθουν ο σκοπος την αρετην, μη
ουχι της διανοιας τον οφθαλμον ενερειδοντας ταις των αρχαιοτερων επιεικειαις
αναματτεσθαι τροπον τινα παρ' αυτων τα δι' ων αν εσοιτο τις παρα Θεωι
δοκιμωτατος, και της ευαγους πολιτειας επιστημονα τον οικειον αυτος απεργασοιτο
νουν. Προκεισθω δη ουν ουδενος ηττον ημιν ο θεσπεσιος Ἰακωβ, ανεπιπληκτον μεν
ως ενηι, και τωι καιρωι πρεπουσαν τωι τηνικαδε φημι οδον διαστειχων την ως εν γε
πολιτειαι ζωης, συλληπτορα δε και προεστηκοτα τον των ολων εχων Θεον, πονοις
μεν εσθ' οτε περιτυχειν εφιεντα χρησιμως· ου γαρ αν ανιδρωτι κατακτησαιτο τις τα
εις αρετην αυχηματα· μετα δε γε τα γυμνασματα στεφανουντα ταις ευθυμιαις, και
οια τινα των αγαν ευσθενεστατων αγωνιστων τηι των αθλων αμφιλαφειαι
καταπλουτιζοντα. Μη γαρ ειπηις κατα σαυτον· Ἀνθ' οτου μη απονον εδωρειτο Θεος
τοις αγιοις το κατευφραινειν ειδος; Τουτο γαρ ην αγυμναστους εαιν, και ηκιστα μεν
μισθον αρετης απονεμειν αυτοις το ευ ειναι τυχον· αβασανιστου δε μαλλον
θεληματων ροπης ποιεισθαι καρπον το επ' αυτοις ευμενες, και την λαμπραν τε και
αξιοληπτον των χαρισματων φιλοτιμιαν. Ἔδει δε μαλλον ευδοκιμουντας ορασθαι,
και εργοις αυτοις αξιους προαναφαινεσθαι των παρα Θεου· προκεισθαι δε ωσπερ και
τοις μετ' αυτους εις παραδειγμα τε και υποτυπωσιν εναργη του δειν ελεσθαι
φιλεργεστατους ειναι και νεανικους, εννοουντας οτι τοις μεν αταλαιπωρον και
κατεγνωσμενον διαβιουσι ζωην, ουδεις αν γενοιτο μισθος, εψεται δε παντως τα
παντων εξαιρετα, τοις οτι μαλιστα φιλοπονωτατοις, και ιδρωτα τον επ' αγαθοις των
ηδιστων των εν βιωι προτετιμηκοσι. Ουτω τις εφασκε των σοφων· Τεκνον, ει
προσερχηι δουλευειν τωι Κυριωι, ετοιμασον την ψυχην σου εις πειρασμον, ευθυνον
την καρδιαν σου, και καρτερησον. Τικτει μεν γαρ η υπομονη δοκιμην, η δε δοκιμη
ελπιδα· η δε ελπις ου καταισχυνει, κατα το γεγραμμενον. Ἑψομεθα δε δη τωι
προκειμενωι σκοπωι. βʹ. Μετα την του Λαβαν τοινυν αποχωρησιν την εκ του ορους
Γαλααδ, εις την ενεγκουσαν ηπειγετο, και διασπευδειν ηθελεν ο θεσπεσιος Ἰακωβ.
Ἀπηλλαγμενος δε μολις της Λαβαν εφοδου, και αναπνευσας βραχυ, χαλεπωτεροις
ευθυς περιπιπτει δειμασι. Ἐπειδη γαρ εδει της Μεσοποταμιας απαιροντα, και εις γην
Χανααν αποτρεχοντα, δια μεσης ιεναι της Σηειρ, εν ηι κατυκησεν Ἡσαυ, περιδεης δε
αγαν ην. 69.256 Ου γαρ ηγνοει λελυπηκως της τε ευλογιας ενεκα, και αυτων δε των
πρωτοτοκιων. Τινα δε τροπον την επι τουτοις λυπην απεσκευαζετο, και εις αγαπην
και ημεροτητα καθιστη τον αδελφον, πως ουκ αξιον εδειν, και προς γε τουτωι
θαυμασαι; Γεγραπται τοινυν· Ἀπεστειλε δε Ἰακωβ αγγελους εμπροσθεν αυτου προς
Ἡσαυ τον αδελφον αυτου εις γην Σηειρ, εις χωραν Ἐδωμ, και ενετειλατο αυτοις,
λεγων· Ουτως ερειτε τωι κυριωι μου Ἡσαυ· Ουτως λεγει ο παις σου Ἰακωβ· Μετα
Λαβαν παρυκησα, και εχρονισα εως του νυν· και εγενοντο μοι βοες, και ονοι, και
προβατα, και παιδες και παιδισκαι. Και απεστειλα αγγειλαι τωι κυριωι μου Ἡσαυ, ινα
ευρηι ο παις σου χαριν εναντιον σου. Και απεστρεψαν οι αγγελοι προς Ἰακωβ,
λεγοντες· Ἤλθομεν προς τον αδελφον σου Ἡσαυ, και ερχεται εις συναντησιν, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

τετρακοσιοι ανδρες μετ' αυτου. Ἐφοβηθη δε Ἰακωβ σφοδρα, και ηπορειτο. Και διειλε
τον λαον τον μεθ' εαυτου, και τους βοας, και τα προβατα εις δυο παρεμβολας. Και
ειπεν Ἰακωβ· Ἐαν ελθηι Ἡσαυ εις παρεμβολην μιαν, και εκκοψηι αυτην, εσται η
παρεμβολη η δευτερα εις το σωζεσθαι. Ειπε δε Ἰακωβ· Ὁ Θεος του πατρος μου
Ἀβρααμ, και ο Θεοςτου πατρος μου Ἰσαακ, Κυριε, ο ειπων μοι, Ἀποτρεχε εις την γην
της γενεσεως σου, και ευ σε ποιησω, ικανουσθω μοι απο πασης δικαιοσυνης, και απο
πασης αληθειας, ης εποιησας τωι παιδι σου. Ἐν γαρ τηι ραβδωι μου ταυτηι διεβην τον
Ἰορδανην, νυνι δε γεγονα εις δυο παρεμβολας. Ἐξελου με εκ χειρος του αδελφου
μου Ἡσαυ, οτι φοβουμαι εγω αυτον, μη ποτε ελθων παταξηι με, και μητερα επι
τεκνοις. Συ δε ειπας· Καλως σε ποιησω, και θησω το σπερμα σου ως την αμμον της
θαλασσης, και ουκ αριθμηθησεται απο του πληθους. Συνιεις οπως υποτρεχει
θωπικως τον Ἡσαυ, μονον δε ουχι περισαινει λελυπημενον, και υποκλεπτειν
πειραται δια γε του χρηστοεπειν το ακρατες της οργης. Καιτοι γαρ το εν αμεινοσι
ειναι λαχων δια την του πατρος ευλογιαν, και τηι των πρωτοτοκων δοξηι
προκεκριμενος, και Θεον εχων επαρωγον καθυφικοιτο αγιοπρεπως, εκεινο που
παντως κατορθουν ηιρημενος· Ει δυνατον, το εξ υμων μετα παντων ανθρωπων
ειρηνευετε. Λογος μεν γαρ εσθ' οτε και τραχος και αναντης και υπεροψιας εμπλεως
αφορητος εσται τισιν. Ὡς δε σοφος εγραφε Παροιμιαστης, Ἀποκρισις υποπιπτουσα
αποστρεφει θυμον. Και μοι βλεπε του δικαιου το εις ευσεβειαν ευτεχνες. Ἀποστελλει
μεν γαρ αγγελους ειρηνην αιτησοντας, και τρυφερωτατους προς τον Ἡσαυ
διακομισοντας λογους· ανω τε γαρ και κατω προστεταχε λεγειν· Ταδε λεγει ο παις
σου ο Ἰακωβ. Τρεπεται δε παλιν αυτος εις ευχας, και την αει σωζουσαν επικουριαν
αυτων ου διαλιμπανει. Ἐμπεδοι δε, οτι την εις το μαλλον ελπιδα των ηδη
παρωιχηκοτων η πειρα διεσαφει, λεγων· Ἐν τηι ραβδωι μου ταυτηι διεβην τον
Ἰορδανην, νυνι δε γεγονα εις δυο παρεμβολας. Ἔφη γαρ, οτι Αυτην μονην την
οικοθεν εχων ραβδον διεβην τον Ἰορδανην, και πολλων γεγονα δεσποτης, το σον
εχων ευμενες, ω ∆εσποτα. Εισομεθα δια του 69.257 των τοινυν και ημεις, οτι πραους
ειναι δει και ειρηνικους, και δια παντος θηρασθαι τροπου το διαζηιν αμαχι. ∆ουλον
γαρ Κυριου, φησιν, ου δει μαχεσθαι, αλλ' ηπιον ειναι προς παντας, κατα το
γεγραμμενον. Ἀποκεχρησθαι μεν γαρ και ταις ανθρωπιναις ημας ευτεχνιαις εις το
αγαθον, το απειργον ουδεν, ειη δ' αν, οιμαι, των λιαν επαινουμενων. Ζητειν δε
αναγκη, καν ει τουτο γενοιτο παρ' ημων, την παρα Θεου φροντιδα, και την ανωθεν
επικουριαν, ου φρονουντας τα υψηλα· διενθυμουμενους δε μαλλον το γεγραμμενον·
Ὅσωι μεγας ει, τοσουτωι ταπεινου σεαυτον, και εναντι Κυριου ευρησεις χαριν. Ουτω
φρονειν τε και δραιν ηιρημενοι τα εκ της ειρηνης κερδανουμεν αγαθα, και τους καθ'
ημων αγριαινοντας εις ημεροτητα μεταστρεψομεν. Θηρες γαρ αγριοι, φησιν,
ειρηνευσουσι σοι. Τουτο πεπραχεν Ἰακωβ. Ου γαρ μονοις τον αδελφον αιμυλοις και
απαλοις εκμειλισσεται λογοις, αλλα και ξενιων και των οντων εποιειτο κοινωνον,
μεριδα λιπαρωτατην απονεμων αυτωι, προβατα τε και βοας, αιγας τε και ονους,
καμηλους και μοσχους. Κρειττων γαρ ειρηνη χρηματων, και προοιχεσθω φιλιας της
εις αδελφους των προσκαιρων η κτησις. Και γουν εδεδιει μεν, ως εφην, ο θεσπεσιος
Ἰακωβ, τον αδελφον Ἡσαυ, και ως αυτικα δη μαλα τα εξ οργης πεισομενος, αθυμος
ην, και φθονον πατησας τον εν αρχαις περιεφυ τον Ἰακωβ, και συν δακρυοις
ησπαζετο, και τοις φυσεως νομοις το βραδυνειν δυνασθαι τα εις αγαπην εδιδου.
Γεγραπται γαρ, οτι Και προσδραμων Ἡσαυ εις συναντησιν αυτωι, και περιλαβων
αυτον εφιλησε, και προσεπεσεν επι τον τραχηλον αυτου, και εκλαυσαν αμφοτεροι.
Και ταυτα δη παντα τα πραοτητος κατορθωματα, καρπος υφειμενου και
αφιλοκομπου φρονηματος, και ξενιον ευμενειας Θεου τοις αγαπωσι αυτον,
καταψιλουντος το αναντες, και καταλεαινοντος το τραχυ, και ταις ευθυμιαις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

καταπιαινοντος τους αυτωι προσκεισθαι σπουδαζοντας. Ἀλλ' οιμαι δη δειν εις
θεωριαν πνευματικην ημιν μεταπλαττεσθαι το διηγημα. Και φερε δη λεγωμεν
ανοπιν ιοντες, και εις αρχην ανατρεχοντες του παντος λογου. Σαφες γαρ αν γενοιτο
τοις χρηστομαθειν ηιρημενοις το Χριστου μυστηριον. γʹ. Φονωντα τοινυν τον
αδελφον και θηριωδως αγριαινοντα δεδειως, ως εικοτως, ο θεσπεσιος Ἰακωβ, την
εις Χαῤραν τε και Λαβαν αποδημιαν εστελλετο, συναινουντος αυτωι την αποδρομην
του πατρος, τουτεστι του Ἰσαακ. Ἐδοκει γαρ ωδε παρακρουσασθαι δειν του
λελυπημενου την εφοδον. Ἀφιγμενος δη ουν προς Λαβαν, εμνηστευετο μεν τας του
ανδρος θυγατερας, Λειαν τε φημι και Ῥαχηλ, και δη και τεκνων επλουτει γονην, και
θρεμματων αγελας, και προς τουτοις ετι την ετεραν ουσιαν. Ἐπειδη δε ηκεν εις
τουτο λοιπον ευθυνιας, οικον ιδιον εχειν εσκεπτετο, και απαιρει μεν της Χαῤραν και
της Λαβαν εστιας, ομου τοις πεπορισμενοις, και μην και μερα γυναικων και τεκνων.
∆ιωκοντος δε του Λαβαν, κατελαμβανετο μεν, συνετιθει δε τα προς ειρηνην, και της
αγαπης τον συνδεσμον εβεβαιου Χριστος. Ἀνεστηλουτο γαρ ο λιθος εις τυπον αυτου.
Ειτα μετα τουτο μεταθεοντος οικαδε 69.260 λοιπον και αποιχομενου του Λαβαν,
συμβεβηκεν εις ειρηνην και αυτωι τωι παλαι φονωντι και αγριαινοντι, τουτεστιν
Ἡσαυ. Κατησπαζοντο γαρ αλληλους, καταχωννυντες τροπον τινα ταις εις
φιλαλληλιαν συνδρομαις, την επι τοις φθασασι δυσθυμιαν. Ἐν τουτοις μεν ο συμπας
της ιστοριας διεπεραινετο λογος, μεμνημεθα δε και ημεις τωι μεν Ἰακωβ το αυτου
του Χριστου περιθεντες προσωπον, εις δε που και το των εν πιστει δεδικαιωμενων.
Τον δε γε Ἡσαυ ανατυπουν εφαμεν εφ' εαυτωι τον εκ περιτομης και εν νομωι λαον·
μαλισθ' οτι και αυτος ο παντων ∆εσποτης Θεος εν ωδισιν ετι την των νεανισκων
εχουσηι δυαδα, τηι Ῥεβεκκαι φησι· ∆υο εθνη και δυο λαοι εκ κοιλιας σου
διασταλησονται, και λαος λαου υπερεξει, και ο μειζων δουλευσει τωι ελασσονι. Ὃ δη
και τετελεσται δια Χριστου. Πρωτοι γαρ οντες ως κατα χρονον οι εξ Ἰσραηλ,
ωνομασμενοι δια τουτο πρωτοτοκοι, κατοπιν γεγονασι, και εις νωτον τεθεινται των
δια πιστεως εν Χριστωι, οι και την του πρωτοτοκου κεκληρονομηκασι δοξαν, δια τον
εν αυτοις πρωτοτοκον, ει και εστι μονογενης, ωι και συμμορφοι γεγονασι, την δια
πνευματος αναγεννησιν εχοντες εις αφθαρσιαν τε και αγιασμον. Φθονωι ουν
διακεκαυμενος, Ἡσαυ, τουτεστιν ο Ἰσραηλ, εδιωκε τον Ἰακωβ, φημι δη τον Χριστον.
Ἀδιαφορει δε, ως εφην, εν τουτοις ημιν ο λογος, το πρεπον αει θηρωμενος, και ποτε
μεν εις Χριστον αναφερων τον Ἰακωβ, ποτε δε εις τον νεον εν πιστει λαον.
∆εδιωγμενος δε τροπον τινα και ουχ εκων ο Χριστος εις την των εθνων απεδημησε
χωραν, διαῤρηδην ανακεκραγως· Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την
κληρονομιαν μου, εδωκα την ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας εχθρων αυτης.
Ἐγεννηθη η κληρονομια μου εμοι ως λεων εν δρυμωι. Ἔδωκεν επ' εμε την φωνην
αυτης, δια τουτο εμισησα αυτην. Ἀλλα και ταις εν τωι κηπωι γυναιξι μετα την εκ
νεκρων αναστασιν εξ ημεροτητος και φιλανθρωπιας εαυτον εμφανη καθιστη,
λεγων· Ὑπαγετε, απαγγειλατε τοις αδελφοις μου, ινα απελθωσιν εις την Γαλιλαιαν,
κακει με οψονται. Ἀφιγμενος δη ουν εις την Γαλιλαιαν, καθα και ο θεσπεσιος Ἰακωβ
εις Χαῤραν, εποιμαινε τα προβατα Λαβαν, τουτεστι του κοσμου, του τηι κτισει
λελατρευκοτος, και πεπλανημενου, καθα και ο Λαβαν. Ἐκει γεγονως, οια τις
νυμφιος εισοικιζεται νοητως παρθενον αγνην, την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, τουτεστι
Ῥαχηλ, συνεισαγων αυτηι και την ηδη δια νομου προκατεζευγμενην αυτωι, την των
Ἰουδαιων Συναγωγην, ης τυπος η Λεια. Σεσωσται γαρ το καταλειμμα του Ἰσραηλ,
κατα την του προφητου φωνην, ει και μη πασα τυχον η πληθυς την δια πιστεως εν
Χριστωι τετιμηκε χαριν. Ἀναδεδειγμενος δη ουν ο νυμφιος παρα τοις εθνεσιν ο
Χριστος, και αναγεννησας τηι χαριτι πλειστους οσους εις υιοθεσιαν εν πνευματι, και
θρεμματων λογικων ουκ ευαριθμητον αληθως αθροισας αγελην, εδιωχθη παρα του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

κοσμου. Πεπολεμηκασι γαρ τηι δοξηι Χριστου των εν κοσμωι τινες τας υπερτατω τιμας
ανειμενοι, και δυσκατ 69.261 αγωνιστον επι γης εσχηκοτες την δυναστειαν. Ἀλλα
και τουτου η θεια δεδυσωπηκε χαρις. Συνεβη δε και ο κοσμος εις ειρηνην Χριστωι,
καθα και ο Λαβαν τωι Ἰακωβ. Ἀλλ' εν υστεροις καιροις ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος και αυτον οικειωσεται τον παλαι διωκτην Ἰσραηλ, καθαπερ αμελει και ο
Ἰακωβ τον Ἡσαυ, μετα την εκ της Χαῤραν επανοδον ησπαζετο. Ὅτι γαρ
εισδεχθησεται μετα καιρους και αυτος ο Ἰσραηλ εις αγαπησιν την επι Χριστωι δια
πιστεως, ενδοιασαιμεν αν ηκιστα γε τοις της θεοπνευστου Γραφης εικοντες λογοις.
Ἔφη γαρ που δι' ενος των αγιων προφητων ο των ολων ∆εσποτης· ∆ιοτι ημερας
πολλας καθισονται οι υιοι Ἰσραηλ, ουκ οντος βασιλεως, ουδε οντος αρχοντος, ουκ
ουσης θυσιας, ουδε οντος θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας, ουτε δηλων, και μετα ταυτα
επιστρεψουσιν οι υιοι Ἰσραηλ, και επιζητησουσι Κυριον τον Θεον αυτων, και ∆αβιδ
τον βασιλεα εαυτων, και ελπισονται επι τωι Κυριωι, και επι τοις αγαθοις αυτου επ'
εσχατου ημερων. Συλλεγοντος γαρ ετι τους εξ εθνων πεπιστευκοτας του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου, κατηρεμησε πως ο Ἰσραηλ, ου νομον εχων των πρακτεων
τον βραβευτην, ου τωι θειωι θυσιαστηριωι τα νενομισμενα προσφερων· περιμενων δε,
ωσπερ εκ της των εθνων κλησεως υποστρεφοντα Χριστον, επι το χρηναι λοιπον και
αυτον δια πιστεως εισοικισασθαι, και τωι της αγαπης νομωι μονονουχι και συνθησαι
τοις αλλοις. Ἐπιτηρει γαρ, οτι χαιρων επι τεκνων γοναις, και πολλαις θρεμματων
αγελαις, υποστρεφει μεν εκ Χαῤραν Ἰακωβ, εκδεχεται δε ουτω λοιπον και αυτον εις
αγαπησιν τον Ἡσαυ. Ἐπιστρεψει τοινυν κατα καιρους μετα την των εθνων κλησιν ο
Ἰσραηλ, και αυτον δε τον εν Χριστωι πλουτον θαυμασει. Ἔνεστι γαρ ευκολως δια
των ιστορικως πεπραγμενων και τουτο αυτο τοις εθελουσι καταθρειν. Ἀπεστειλεν
Ἰακωβ ξενια τωι Ἡσαυ μετατιθεις εις αγαπησιν, και ταις των δωρων φιλοτιμιαις.
Προσαπεστειλε δε και αγγελους ειρηνικους προς αυτον ερωντας λογους. Και οτι
παρεσται, και ουκ εις μακραν τα εις φιλιαν αυτων καταστησοντα, εναργες
αποπεραινει κατα καιρους και τουτο ο Χριστος. Ἔφη γαρ που προς Ἰουδαιους δια
φωνης προφητου· Και ιδου, εγω αποστελω υμιν Ἠλιαν τον Θεσβιτην, πριν ελθειν
την ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη. Ὃς αποκαταστησει καρδιαν πατρος
προς υιον, και καρδιαν ανθρωπου προς τον πλησιον αυτου, μη ελθων παταξω την
γην αρδην. Ἐκεινος ελθων εντρεψει μου κατα το εικος τον δυσαγωγον Ἰσραηλ,
αποστησει της αρχαιας οργης, φιλον κατασκευασει και ειρηνικον τωι Χριστωι,
μονονουχι και παροντα δεικνυων της παρ' αυτου φιλοτιμιας τα ξενια, τουτεστι, την
των πιστευοντων ελπιδα. Ου γαρ εις μηκος ετι καιρων τα της επαγγελιας οιχησεται
τοις τηνικαδε πιστευουσιν, αλλα γειτων η δωρεα, και κατα ποδας η χαρις.
Καταργουμενου μεν ευθυς του της αμαρτιας υιου, καταφοιτωντος δε μετα των
αγιων αγγελων εξ ουρανου του παντων ημων Σωτηρος Χριστου, δι' ου και μεθ' ου
τωι Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 69.264 Ἔτι
περι του Ἰακωβ. αʹ. Κατυχετο μεν η ανθρωπου φυσις δια της αμαρτιας εις θανατον.
Ἐπειδη δε εις απαν του σωζειν ειδοτος απενοσφιζετο, μονονουχι και δορυληπτος ην
ο κατ' εικονα την θειαν τετεχνουργημενος, και τωι της δουλειας αχθει
κατεφορτιζετο. Ὑπετιθει γαρ δη και ουχ εκων την αυχενα τωι πλεονεκτησαντι
Σαταναι, ος και εκ πολλης λιαν της αγερωχιας (υπεροφρυ γαρ το πνευμα το
πονηρον), απαντων, ως επος ειπειν, των επι της γης κατεθρασυνετο, λεγων· Την
οικουμενην ολην καταληψομαι τηι χειρι ως νοσσιαν, και ως καταλελειμμενα ωα
αρω, και ουκ εστιν ος διαφευξεται με, η αντειπει μοι. Βεβασιλευκε γαρ εκ
πλεονεξιας, ως εφην, και ωνομασται Θεος του αιωνος τουτου. Προσκεκυνηκε γαρ ο
κοσμος αυτωι, και λελατρευκε τηι κτισει παρα τον κτισαντα. Ἐπειδη δε και εις τουτο
ενηνεγμενους ταλαιπωριας κατηλεει Θεος, αποστελλειν ημιν τον Υιον εξ ουρανου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

επηγγελλετο, την ανθρωπου φυσιν ανακομισαντα παλιν εις οπερ ην εν αρχαις.
Καινη κτισις τα εν Χριστωι, κατα τας Γραφας. ∆ιακομισται δε των εις ημας αγαθων
λογων γεγονασιν οι μακαριοι προφηται, Ὑπερ της εις ημας χαριτος
προφητευσαντες, ερευνωντες εις τινα και ποιον καιρον εδηλου το εν αυτοις πνευμα
Χριστου, προμαρτυρουμενον τα εις Χριστον παθηματα, και τας μετα ταυτα δοξας, οις
απεκαλυφθη, οτι ουχ εαυτοις, ημιν δε διηκονουν αυτα. Γραφει γαρ ουτως του
Σωτηρος ο μαθητης. Και πολυς μεν ο παρ' αυτοις περι της του Σωτηρος ημων
ενανθρωπησεως λογος, και οτι κατα καιρους αφιξεται λυτρωτης. Προς ευμαθειαν δε
των εντευξομενων ολιγα περ ενεγκειν το λυπουν ουδεν. Ἐπικλημα δε τοις Ἰουδαιων
δημοις το χρημα ποιεισθαι πρεποι αν, ως εξ αυτων ενεστι των πραγματων ιδειν.
Καιτοι γαρ ενον εκ προφητικων του Σωτηρος καταθρησαι λογων την αφιξιν, μαλλον
δε ταχα που και συνιεντες οι ταλανες και εξ αυτης της εν νομωι σκιας, αντεφεροντο
δυστροπως τοις θεοθεν κεχρησμωιδημενοις, και αυτωι τωι Χριστωι, η και οπερ εφη
Παυλος ημιν ο σοφος· Πωρωσις απο μερους γεγονε τωι Ἰσραηλ, ινα βλεποντες μη
βλεπωσι, και ακουοντες μη ακουσωσι, μηδε συνιωσι. Καθα και αυτος ειρηκεν ο
Σωτηρ. Ἔφη τοινυν, μαλλον δε και αυτον ημιν εισκεκομικε τον Ἐμμανουηλ εν
ιδιαις συγγραφαις ο θεσπεσιος Ἡσαΐας λεγοντα σαφως· Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου
εινεκεν εχρισε με, ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με, ιασασθαι τους
συντετριμμενους την καρδιαν, κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν, και τυφλοις
αναβλεψιν, καλεσαι ενιαυτον Κυριου δεκτον, και ημεραν ανταποδοσεως. Ταυτα γαρ
γεγονε τα λαμπρα της επιδημιας αυτου κατορθωματα. Ὠσηε δε παλιν εφη που περι
αυτου· Και συναχθησονται υιοι Ἰουδα, και υιοι Ἰσραηλ επι το αυτο, και θησονται
εαυτοις αρχην μιαν, και αναβησονται εκ της γης, οτι μεγαλη η ημερα του Ἰεζραηλ.
Πλειστοι μεν γαρ οσοι κατα καιρους οι παρα τοις 69.265 Ἰουδαιοις καθηγηται μονοις
τιμαιν τοις χειλεσι ανα πειθοντες τον των ολων Θεον, και διδασκοντες διδασκαλιαν
ενταλματα ανθρωπων τους υπο χειρα λαους. Μια δε η κατα παντων τε και επι
παντας αρχη τεθειται Χριστος, και ανεβημεν εκ της γης, τουτεστι, τα ανω φρονειν
δεδιδαγμεθα. Μεγαλη γαρ αληθως η ημερα του Ἰεζραηλ, τουτεστι, της του Θεου
σπορας, ητοι του Υιου. Ταυτης δε ημιν της ημερας διεμεμνητο λεγων και ο θεσπεσιος
∆αβιδ· Αυτη η ημερα ην εποιησεν ο Κυριος, αγαλλιασωμεθα και ευφρανθωμεν εν
αυτηι. Και προσετι Παυλος ημιν ο σοφωτατος· Ἰδου νυν καιρος ευπροσδεκτος, ιδου
νυν η ημερα σωτηριας, καθ' ην δηλονοτι και σεσωσμεθα, Χριστου καλουντος εις
τουτο. Ὡς γαρ ο σοφος ειρηκε μαθητης· Ουκ εστιν ονομα ετερον υπο τον ουρανον, το
δεδομενον ανθρωποις, εν ωι δει σωθηναι ημας. Πευσηι δε λεγοντος και Ἱερεμιου
σαφως· Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και αναστησω τωι ∆αβιδ ανατολην
δικαιαν· βασιλευσει βασιλευς, και συνησει, και ποιησει κριμα και δικαιοσυνην επι
της γης. Ἐν ταις ημεραις αυτου σωθησεται Ἰουδας, και Ἰσραηλ κατασκηνωσει
πεποιθοτως. Και τουτο το ονομα αυτου, ο καλεσει αυτον Κυριος Ἰωσεδεκ, εν τοις
προφηταις. Βεβασιλευκε γαρ εφ' ημας δικαιος βασιλευς ο Χριστος, κριμα πεποιηκε
και δικαιοσυνην, απαλλαξας αμαρτιων τους ηπατημενους, και καταδικασας τον
εχθρον του πλεονεκτησαντος Σατανα. Τουνομα δε αυτωι Ἰωσεδεκ, τουτεστι,
δικαιοσυνη Θεου. ∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι, και ουκ εξ εργων δικαιοσυνης α
εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα το πολυ αυτου ελεος. Τοιγαρτοι και εφασκεν ο Θεος
και Πατηρ· Ἐγγιζει ταχυ η δικαιοσυνη μου, και το ελεος μου αποκαλυφθησεται.
Ἔλεος γαρ και δικαιοσυνη γεγονεν ημιν παρα του Θεου και Πατρος ο Χριστος, ον
αυτωι δη τουτωι τωι ονοματι και ο λαμπρος των αγιων απεκαλει χορος. Ὁ μεν γαρ
μακαριος Σαμουηλ, ο διαβοητος εν προφηταις, προσελαλει τοις εξ Ἰσραηλ, λεγων·
Και ιδου, εγω διεληλυθα ενωπιον υμων εκ νεοτητος μου και εως της ημερας ταυτης.
Ἰδου εγω, αποκριθητε κατ' εμου ενωπιον Κυριου, και ενωπιον Χριστου αυτου. Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

παλιν· Μαρτυς Κυριος εν υμιν, και μαρτυς Χριστος αυτου εν τηι ημεραι ταυτηι, οτι ουχ
ευρηκατε εν τηι χειρι μου ουδεν. Σαφεστερως δε και ο μακαριος ∆αβιδ τας των
Ἰουδαιων απονοιας, και το αχαλινον θρασος το κατα Χριστου, και το εικαιον εν
σκεμμασι, και μειρακιωδες εν λογισμοις, μονονουχι και καταιτιαται λεγων· Ἵνα τι
εφρυαξαν εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι
αρχοντες συνηχθησαν επι το αυτο, κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου.
Κενα γαρ οντως τα της Ἰουδαιων αμαθιας κατα Χριστου βουλευματα. Ου γαρ αν
απεθανεν η ζωη, ουδ' εν ταις ᾅδου πυλαις γεγονε κατοχος, ο και τοις κατω
πνευμασιν ειπων· Ἐξελθητε· και τοις εν τωι σκοτει· Ἀνακαλυφθητε. Κατεθρηνει
69.268 δε και την Ἱερουσαλημ ο προφητης Ἱερεμιας, ως ανοσιαν, ως Κυριοκτονον,
ως βεβηλον, ως αχαριστον. Ἔφη γαρ ουτω· Πνευμα προ προσωπου ημων, Χριστος
Κυριος, συνεληφθη εν ταις διαφθοραις αυτων, ου ειπαμεν· Ἐν τηι σκιαι αυτου
ζησομεθα εν τοις εθνεσι. ∆εον γαρ ελεσθαι την δια πιστεως χαριν, ως οδον
σωτηριον, θεομαχουντες ηλισκοντο. Ουκουν ο μεν των ολων Γενεσιουργος, ο
μονογενης του Θεου Λογος, καθιεις εαυτον εις κενωσιν, κεχρισται παρα του Πατρος,
και γεγονε καθ' ημας. Και ο της κενωσεως σκοπος, εις το διασωσαι τους επι της γης.
Και γουν ο προφητης Σοφονιας ευηγγελιζετο, λεγων· Χαιρε σφοδρα, θυγατερ Σιων,
κηρυσσε, θυγατερ Ἱερουσαλημ, ευφραινου και κατατερπου εξ ολης της καρδιας σου,
θυγατερ Ἱερουσαλημ. Περιειλε Κυριος τα αδικηματα σου, λελυτρωται σε εκ χειρος
εχθρων σου. Βασιλευσει Κυριος Ἰσραηλ εν μεσωι σου, ουκ οψει κακα ουκ ετι. Οι δε
απειθεις και ατεγκτοι, και περα παντος ιοντες θρασους, πεπαρωινηκασιν εις αυτον τα
παντων αισχιστα, και δρωντες ευκολως και βουλευομενοι προαλεστερον. Τοιγαρτοι
και εκτετικασι μεν των πλημμεληματων τας δικας. Κακοι γαρ κακως απολωλασι.
Πλην ουκ εις απαν. Ἠλενηται γαρ, και σεσωσται το καταλειμμα, κατα την του
προφητου φωνην. βʹ. Ὅτι τοινυν ταυτα τουτον εξει τον τροπον κατα καιρους, ο
θεσπεσιος Ἰακωβ εδιδασκετο, Θεου το χρημα διαμορφουντος αστειως. Και οπως,
ερω, ανατιθεις δε αναγκαιως τα εξ ιερων Γραμματων· εχει δε ουτως· Ἀναστας δε την
νυκτα εκεινην, ελαβε τας δυο γυναικας, και τας δυο παιδισκας, και τα ενδεκα παιδια
αυτου, και διεβη την διαβασιν του Ἰαβω[χ], και ελαβεν αυτους, και διεβη τον
χειμαῤρουν, και διεβιβασε παντα τα αυτου. Ὑπελειφθη δε Ἰακωβ μονος, και
επαλαιεν ανθρωπος μετ' αυτου, εως πρωΐ. Ειδε δε, οτι ου δυναται προς αυτον, και
ηψατο του πλατους του μηρου αυτου, και εναρκησε το πλατος του μηρου Ἰακωβ, εν
τωι παλαιειν αυτον μετ' αυτου. Και ειπεν αυτωι· Ἀποστειλον με· ανεβη γαρ ο ορθρος.
Ὁ δε ειπεν· Ου μη σε αποστειλω, εαν μη με ευλογησηις. Ειπε δε αυτωι· Τι το ονομα σου
εστιν; Ὁ δε ειπεν· Ἰακωβ. Και ειπεν αυτωι· Ου κληθησεται ετι το ονομα σου Ἰακωβ,
αλλ' Ἰσραηλ εσται το ονομα σου, οτι ενισχυσας μετα του Θεου, και μετα ανθρωπων
δυνατος. Ἠρωτησε δε Ἰακωβ, και ειπεν· Ἀπαγγειλον μοι το ονομα σου. Και ειπεν·
Ἵνα τι τουτο ερωταις συ το ονομα μου; Και ηυλογησεν αυτον εκει, και εκαλεσεν
Ἰακωβ το ονομα του τοπου εκεινου, Ειδος Θεου. Ειδον γαρ Θεον προσωπον προς
προσωπον, και εσωθη μου η ψυχη. Ἀνετειλε δε αυτωι ο ηλιος, ηνικα παρηλθεν αυτον
το ειδος του Θεου. Αυτος δε επεσκαζε τωι μηρωι αυτου. ∆ιεβιβασε τον Ἰαβωχ, ητοι τον
χειμαῤρουν, ο θεσπεσιος Ἰακωβ παντα τα αυτου, και αυτος απομεμενηκε μονος. Ειτα
το χρημα, πως ουκ αξιον ιδειν; Φερε ουν καταθρησωμεν την αιτιαν. Κατ' ευθυ γαρ
ουτος ο λογος ημιν των πνευματικων οιχησεται. γʹ. Ἐν Ἐδωμ και Σηιρ κατυκησεν
Ἡσαυ, και κατεκρατει της γης, και εν δυναστειαις ην ταις ουκ υπερ χειρα την Ἰακωβ.
Ἐπειδη δε της των ποταμων 69.269 απαιροντι μεσης και της του Λαβαν εστιας, και
εις την πατρυαν ελθειν διασπευδοντι γην, πασα πως ην αναγκη δι' Ἐδωμ ποιεισθαι
την αποδρομην, οικονομικωτατως λιαν την προς τον αδελφον ειρηνην ησπαζετο,
και δη και αγγελους ξενιας αμα λαμπρας προβαδιζειν ειπεν, οτι και αυτος οψομενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

ηξει, προσερων τε αμα προκαταμηνυειν εκελευε δωροις τε και λογοις τιθασσων
αποφαινει τον παλαι φονωντα και αγριαινοντα. Ἐπειδη δε παρησαν οι
προεσταλμενοι, λεγοντες· Ἤλθομεν προς τον αδελφον σου Ἡσαυ και ιδου αυτος
ερχεται σοι εις συναντησιν, και υʹ ανδρες μετ' αυτου· περιδεης δε ην αγαν ο
θεσπεσιος Ἰακωβ· ου γαρ εχων ειδεναι σαφως ποτερωι δη φιλωι και ειρηνικωι
περιτευξεται, η ως ουδεν ηττον ανεπτοημενωι προς το αυτωι συνηθες θρασος, και τα
εκ φθονου δραιν ηιρημενωι· ∆ιεβιβασεν ο Ἰακωβ παντα τα αυτου, και απομεμενηκε
μονος· εκεινο, οιμαι που, παντως καθ' εαυτον εννενοηκως, ως ει μεν οφθειη
χρηστος τε και πραος, χαλεπον ουδεν παρειναι τε και προσειπειν, διαβιβασθεντα
παλιν γυναια τε και τεκνα. Ει δε ηκοι σκληρος και δυσερις ετι, και του φοναιν ουκ
αμεινων, φεισεται μεν νηπιων, και το των γυναιων ελεησει δακρυον· καταλαβων δε
μονον αυτον, εκπλησει τα εκ θυμου, και αποχρων εσται προς αρκεσιν αυτωι του
λελυπηκοτος ο θανατος. Πλην οτι και ελπιδος επεκεινα τουτο αυτωι προβεβηκε
δυναμει Θεου, ως φθασαντες ηδη προειπομεν. Ἠσπασαντο γαρ αλληλους. Ἀπο
τοινυν του συμβεβηκοτος, του μυστηριου την δυναμιν επαιδευετο. Πως, η τινα
τροπον, ερω δη παλιν, ∆ιεβιβασε μεν γαρ παντα αυτου τον χειμαῤρουν. Ἐπειδη δε
απομεμενηκε μονος, επαλαιεν ανθρωπος μετ' αυτου εως πρωΐ. Τον μεν ουν
προσπαλαιοντα φαμεν αγιον αγγελον, τυπον Χριστου του καθ' ημας δια το
ανθρωπινον. Ὅτι δε μη και αυτος τοις αλλοις ομου διεβη τον χειμαῤρουν, ητοι τον
Ἰαβωχ, ος ερμηνευεται παλη, γεγονεν αυτοις η δοκουσα μαχη. Και τις αν νοοιτο
παλιν ο τουδε λογος, ητοι νους ο εσωτατω; Προς μεν γαρ τους διαβαινοντας τον
Ἰορδανην, ου και εις τυπον ο Ἰαβωχ, ου παλαιει Χριστος, ουδε εν ταξει πολεμιων η
αντιπαλων ποιειται τους τα αυτου τιμωντας μυστηρια. ∆ιασωζει δε μαλλον και
νενικηκοτας τον κοσμον, ως εν μαχηι τηι, φημι, νοητηι, στεφανοι, και ταις ανωτατω
καταφαιδρυνει τιμαις. Παλη δε ονομα τωι ποταμωι. Βιαστη γαρ εστιν η βασιλεια των
ουρανων, και βιασται αρπαζουσιν αυτην. Και, Στενη λιαν η πυλη, και τεθλιμμενη η
οδος η απαγουσα εις την ζωην, και ολιγοι εισιν οι ευρισκοντες αυτην. Ὅτι τοινυν
εμελλον [οι] εξ Ἰακωβ εσομενοι κατα καιρους, ουτε διαβησεσθαι τον Ἰορδανην,
τουτεστι, την δια του αγιου βαπτισματος χαριν, και ανοσιως ατιμασαι, και αυτον δε
λοιπον αντιπαλον εξειν τον Ἐμμανουηλ, υπεδηλου το γεγονος. Ὅτι γαρ οι μη
τιμωντες τηι πιστει καταλογισθησονται παντη τε και παντως εις ανθεστηκοτας,
πληροφορησει λεγων αυτος ο Σωτηρ· Ὁ μη ων μετ' εμου, κατ' εμου εστιν. Ἀλλα μετ'
αυτου μεν ειεν οι πεπιστευκοτες. Ἀληθες δε οτι και 69.272 το εμπαλιν, πως αν
ενδοιασειε τις; Πλην Ἐπαλαιε, φησι, μετα Ἰακωβ ο ανθρωπος εως πρωΐ, και ειδεν οτι
ου δυναται προς αυτον. Ἀκουεις, οπως εν νυκτι γεγονεν η παλη; Ἠλεγχετο δε
πιπτων και νικωμενος, οτι τα ανεφικτα εζητει, θεομαχειν ηιρημενος, και
περισσευεσθαι του παντα ισχυοντος Θεου. Τουτο, οιμαι, εστιν, οπερ εφη ψαλλων και
ο θεσπεσιος ∆αβιδ περι των εξ Ἰσραηλ, οτι δεινα κατα της εαυτων κεφαλης
εσκεπτοντο, ινα μη λεγοιμι Χριστου· ∆ιελογισαντο βουλην ην ου μη δυνωνται
στησαι. Ἐμαχαισατο τοινυν ο Ἰσραηλ τωι Χριστωι, εν σκοτωι γεγονως, τουτεστι, τον
θειον νουν εις φωτισμον ουκ εχων, ουτε μην την διαυγαζουσαν ημεραν, ουτε τον
ανισχοντα νοητως εωσφορον εν ταις των πιστευοντων καρδιαις. ∆ιαμεμενηκε γαρ
απειθης, και ως ο προφητης φησιν, Ὑπομειναντων αυτων φως, εγενετο αυτοις
σκοτος· μειναντες αυγην, εν αωριαι περιεπατησαν. Ἀλλ' ογε θεσπεσιος Παυλος, τοις
εν πιστει δεδικαιωμενοις, και τον δια Πνευματος πλουτισμον εκπεπλουτηκοσιν
επιστελλει, λεγων· Ουκ εσμεν νυκτος, ουδε σκοτους, αλλ' υιοι φωτος και ημερας.
Ὅτι δε αμεινους της Ἰουδαιων αμαθιας γεγονασι, και τον εκεινοις πρεποντα
παρηλασαν σκοτον, υπεδηλου προστιθεις· Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικεν.
Ἀποθωμεθα ουν τα εργα του σκοτους, και ενδυσωμεθα τα οπλα του φωτος· ως εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

ημεραι, ευσχημονως περιπατησωμεν. Ουκουν, εν ημεραι μεν οι πιστευσαντες, οι δε
απειθεις ως εν νυκτι και εν σκοτωι μαχονται τωι Χριστωι. Τουτο πεπραχασιν οι εξ
Ἰακωβ, πλην ησθενηκασι και νενικηνται, και ορθοποδειν ουκ εχουσιν. Ἥψατο γαρ,
φησιν, ο παλαιων ανθρωπος μετα του Ἰακωβ του πλατους του μηρου αυτου, και
εναρκησε το πλατος του μηρου Ἰακωβ εν τωι παλαιειν αυτον μετ' αυτου. Τι δε δη αρα
καντευθεν εισομεθα, φερε λεγωμεν. Ὡς δε ο μηρος ως επιπαν παρα γε τηι
θεοπνευστωι Γραφηι τα εις τεκνων γονην αναγκαια του σωματος υπεμφαινει μορια,
και αυτην δε λοιπον ως εκ τουτου την γονην. Περι μηρους γαρ απασι τα παιδογονα
κειται μελη. Και γουν ο μακαριος Ἀβρααμ, οτε τον γνησιον οικετην γυναικα
ληψομενον τωι Ἰσαακ εις την των ποταμων εξεπεμψε μεσην, ομνυειν εκελευεν,
ουτω λεγων· Θες την χειρα σου υπο τον μηρον μου· τουτεστι, Ὄμνυθι κατα Θεου, και
κατα των εσομενων εξ εμου, και γονης της δεσποτικης. Ὁ μηρος ουν, τους εκ μηρων
σημαινεται. Ἐναρκησε τοινυν ο μηρος Ἰακωβ. Ἐχωλαναν γαρ οι εκ των μηρων
αυτου γεγονοτες, τουτεστιν, οι εξ Ἰσραηλ. Και μαρτυς αυτος ο Σωτηρ δια φωνης του
∆αβιδ, ουτω λεγων· Υιοι αλλοτριοι εψευσαντο μοι· υιοι αλλοτριοι επαλαιωθησαν,
και εχωλαναν απο των τριβων αυτων. Ὅτι δε χωλοτητα νοητην υπομεμενηκεν ο
Ἰσραηλ, και ο σοφος ηπιστατο Παυλος. Γραφει γουν και αυτος· ∆ιο τας παρειμενας
χειρας, και τα παραλελυμενα γονατα ανορθωσατε, και τροχιας ορθας ποιησατε τοις
ποσιν υμων, ινα μη 69.273 το χωλον εκτραπηι, ιαθηι δε μαλλον. Ἴασις δε της τοιασδε
χωλοτητος ουκ αν ετερως γενοιτο ποτε, πλην οτι δια μονης της εις Χριστον πιστεως
και αγαπης. Οι δε την πιστιν ου προσηκαμενοι μεμενηκασιν εν χωλοτητι, και εν
εκτροπηι του παθους, κατα την του μακαριου Παυλου φωνην. Αινιγμα δη ουν της
Ἰσραηλ χωλοτητος νοητης, το συμβεβηκος τωι Ἰακωβ περι μηρον παθος εν τωι
παλαιειν αυτον. Πλην οτι ψευδοεπησαιμεν αν ου τι που, διαβεβαιουμενοι τε και
λεγοντες, οτι τοις εν νυκτι και σκοτεινον εχουσι νουν αντιφερεται τροπον τινα και
προσπαλαιει Χριστος, παραλυων εις χωλοτητα την πνευματικην, αναμαθοι τις αν
ουδεν ηττον ευκολως και δια των εφεξης. Ἔφη γαρ τωι Ἰακωβ ο προσπαλαιων
ανθρωπος· Ἀποστειλον με· ανεβη γαρ ο ορθρος. Συνιης, οπως ουκ ανεχεται παλαιειν
διαυγαζουσης ημερας. Ου γαρ μαχεται τοις εν φωτι γεγονοσι. Οις αν ειη πρεπον, τοις
εις τουτο λαμπροτατον διεληλυθοσι, και το φαναι λοιπον· Ὁ Θεος, ο Θεος μου, προς
σε ορθριζω. Και προς γε δη τουτο, το, Πρωι εισακουσηι της φωνης μου, πρωι
παραστησομαι σοι, και εποψεις με. Ἀνισχοντος γαρ κατα νουν ημιν του της
δικαιοσυνης φωτος, τουτεστι Χριστου, και νοητην εν καρδιαις ημων ιεντος αυγην,
τοτε δη, τοτε και μαλα λαμπροι παραστησομεθα τε αυτωι δια της εις απαν επιεικειας,
και της ανωθεν εποπτειας εαυτους αποφανωμεν αξιους· Ὀφθαλμοι γαρ Κυριου,
φησιν, επι δικαιους. Ὄρθρου δη ουν ανισχοντος ηδη, καταλυει την παλην. Θεα δη
οπως οικονομικως και ευτεχνεστατα λιαν διδασκει τον Ἰακωβ αποφοιταν εθελοντα,
μεταποιεισθαι τε και λιαν επιθυμειν επιδουναι των αναγκαιων εις σωτηριαν αυτωι.
Ὁ γαρ ολως νενικηκως, και αποστηναι δυναμενος, καν ει μη μεθοιτο τυχον ο
νενικημενος, εξουσιαν δε ωσπερ επιδιδους του, ειπερ ελοιτο, και απριξ εχεσθαι
τυχον, Ἀποστειλον με, φησι. Τουτωι προσεοικος ευρησομεν το προς Μωσεα παρα
Θεου σοφως τε και οικονομικως ειρημενον. Ἐβουλετο μεν γαρ ειδωλολατρουντα
κατα την ερημον (μεμοσχοποιηκε γαρ) εξαιτησαι δικας τον αποπληκτον Ἰσραηλ.
Ἐφιεις δε ωσπερ τωι μακαριωι Μωσει, κατακωλυειν, ει βουλοιτο, την οργην, και τας
υπερ των ημαρτηκοτων ποιεισθαι λιτας, Λελαληκα προς σε, φησιν, απαξ και δις,
λεγων· Ἑωρακα τον λαον τουτον, και ιδου λαος σκληροτραχηλος εστιν· εασον με,
εξολοθρευσω αυτους, και εξαλειψω το ονομα αυτων υποκατωθεν του ουρανου, και
ποιησω σε εις εθνος μεγα. Ἐπειδη δε συνηκεν ο Μωσης της θειας ημεροτητος την
οικονομιαν, επι το κωλυειν ερχεται, και φησιν· Ει μεν αφηις αυτοις αμαρτιαν, αφες·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

ει δε μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου ταυτης ης εγραψας. Ουκουν κατα τοιονδε
τροπον προς Ἰακωβ ειρηται το, Ἀποστειλον με, παρα του παλαιοντος προς αυτον. Ὁ
δε ταχυ που συνιεις τις ο παλαιων εστι, και εν αισθησει λοιπον του παντος γεγονως
πραγματος, μεταποιειται λιαν, και φησιν· Ου μη σε ανω, εαν μη με ευλογησηις.
Ηυλογηται 69.276 δε, και γεγονεν αυτωι της ευλογιας ο τροπος, ο εξ ονοματος του
πρωτου προς ετερον μεταβιβασμος. Ου κληθησεται γαρ, φησιν, ετι το ονομα σου
Ἰακωβ, αλλ' η Ἰσραηλ εσται το ονομα σου· [του μεν Ἰακωβ]σημαινοντος τον
πτερνιζοντα, τουτεστι, τον ευδρανη και νηφαλιον εις το δυνασθαι κατορθουν α δει·
του δε Ἰσραηλ νουν ορωντα Θεον ερμηνευομενου. Τις ουν ο λογος, φερε δη
λεγωμεν, βραχυ την αφηγησιν ανοπιν ανασειραζοντες. δʹ. Παλαισας ο Ἰακωβ και
νενικημενος, και παθων εν σκοτωι την ναρκωσιν, την εν μηρωι δηλονοτι, λοιπον
αντεχεται του παλαιοντος ως ειρηνικως, διαυγαζοντος φωτος, και ορθρου λοιπον
ηδη γεγονοτος· εξεβιαζετο δε ωσπερ εις ευλογιας αυτον, και δη και ηυλογηται·
μετωνομασται γαρ Ἰσραηλ. Ἀντεξαγων γαρ ωσπερ ο Ἰσραηλ τωι Ἐμμανουηλ το
απειθες και δυσαγωγον, πλην ως εν αγνοιαι και σκοτωι, τωι της αμαθιας, φημι.
Πεπωρωτο γαρ· επεγνω μολις ανισχοντος και αυτωι κατα νουν του θειου φωτος.
Ηυλογηται τε παρα Χριστου, ει και μη απας τυχον, αλλ' ουν εν μοιραι τινι των
πεπιστευκοτων. Γεγονε γαρ λειμμα κατ' εκλογην χαριτος τωι Ἰσραηλ, κατα το
γεγραμμενον, και πεπιστευκασι των Ἰουδαιων ουκ ολιγοι τον αριθμον. Και προ γε
των αλλων οι θεσπεσιοι μαθηται, οι ποτε μεν ησαν Ἰακωβ, το αδρανες εχοντες εν
νομωι, και οιονει πτερνιζοντες, περιπνευοντες τε γοργως, και οτι μαλιστα
παραιτουμενοι το προσκρουειν Θεωι. Ἄμεμπτοι γαρ ησαν κατα δικαιοσυνην την εν
τωι νομωι. Γεγονασι δε μετα τουτο και Ἰσραηλ, τουτεστι, μετακεχωρηκασιν εις νουν
ορωντα Θεον λοιπον. Το γαρ ειδεναι Χριστον, τις δη αρα, και ποθεν γεγονε καθ'
ημας, η ποιος αυτωι της μετα σαρκος οικονομιας ο τροπος· τουτο ειναι φημι, της
αληθους θεοπτ[ε]ιας το φως εισδεξασθαι κατα νουν. Ὅτι δε μειζων, και
προφερεστερα, και ασυγκριτως αμεινων της εν νομωι πολιτειας η περι Θεου γνωσις,
πληροφορησει λεγων αυτος δι' ενος των προφητων· Ὅτι ελεον θελω, και ου θυσιαν·
και επιγνωσιν Θεου, η ολοκαυτωματα. Και Παυλος, ως γεγενητο μεν κατα
δικαιοσυνην την εν νομωι, λαμπρος τε και αμεμπτος· Ἡγειται δε τα τοιαυτα ζημιαν,
δια το υπερεχον της γνωσεως του Χριστου. Ὅτι δε εστι και της εν εργοις
φαιδροτητος, εν αμεινοσιν η ακιβδηλευτος γνωσις περι Χριστου, σαφηνιει δη παλιν
Τιμοθεωι γραφων ο Παυλος, γυμναζεσθαι αυτον προς ευσεβειαν· Ἡ γαρ σωματικη
γυμνασια προς ολιγον εστιν ωφελιμος, η δε ευσεβεια προς παντα ωφελιμος εστιν,
επαγγελιαν εχουσα ζωης της νυν και της μελλουσης. Ὡς γαρ αυτος ειρηκεν ο Σωτηρ
προς τον εν ουρανοις Πατερα, Αυτη εστιν η αιωνιος ζωη, ινα γινωσκωσι σε τον
μονον αληθινον Θεον, και ον απεστειλας Ἰησουν Χριστον. Ουκουν καν ει τις ειη
τυχον Ἰακωβ, τουτεστιν, ει πτερνιζειν δυναιτο, και διαδιδρασκειν αστειως και
νεανικως παν οπερ εστι παραλυειν ειδος και καλουν εις αμαρτιαν, προκοψει δια
Χριστου και εις συνεσιν αγιοπρεπη. Κεκλησεται δε και Ἰσραηλ, τουτεστι, Θεον ορων.
Τοτε δη, τοτε και μετα ανθρωπων εσται δυνατος, ενισχυσας μετα Θεου. Ου γαρ ουν
το αναλκι κατηῤρωστηκοτος εργον αν γενοιτο το ειδεναι Θεον, και την επ' αυτωι
γνωσιν ελειν, ει και εν 69.277 εσοπτρωι βλεποι και αινιγματι· αλλα του προς τουτο
λοιπον ασθενειας ενηνεγμενου, ως δι' ουδενος μεν ποιεισθαι λογου τα σαρκικα και
εγκοσμια· γοργωι δε ωσπερ και ακαθεκτωι φρονηματι διαιττειν δυνασθαι προς το τωι
Θεωι δοκουν· οτι ουτος εσται δυνατος εν ανθρωποις, και ενισχυσει μετα Θεου.
Ουκουν ηυλογηται μεν ο θεσπεσιος Ἰακωβ, προσελιπαρει δε λεγων· Ἀναγγειλον μοι
ονομα σου. Και ειπε, φησιν· Ἵνα τι τουτο ερωταις συ το ονομα μου; Ουκ απαγγελλει
δε τουνομα Θεος, οτι κατα φυσιν εστι, και δια τουτου δεικνυς. Ὄνομα μεν γαρ ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

ανθρωπωι τυχον ιδικως ουδεν αν ειη Θεωι· πλην εξ ων ειναι πεφυκε πολλαχως
ονομαζεται. Φως γαρ, και ζωη, και δυναμις, και αληθεια, μονογενης, και απαυγασμα,
και χαρακτηρ του γεννησαντος, ελεος, και σοφια, και δικαιοσυνη, και απολυτρωσις.
Συνιεις δε δη παλιν ο μακαριος Ἰακωβ, οτι Θεος αν ειη λοιπον, ωι μηδεν ονομα
προσκεοιτο αν ιδικως, εκαλεσε το ονομα του τοπου εκεινου, Ειδος Θεου. Ειδον γαρ
Θεον προσωπον προς προσωπον, φησι, και εσωθη η ψυχη μου. Ἄθρει δη ουν οπως
γεγονεν Ἰσραηλ, τουτεστι, Θεον ορων. Ἀνθρωπου παλαιοντος, εωρα, φησι, τον Θεον
προσωπον προς προσωπον, και σεσωσθαι την εαυτου ψυχην. Ἡ γαρ τοι γνωσις η επι
Χριστωι, χρημα εστι σωτηριον. Θεος ουν αρα και μετα σαρκος ο Λογος. Θεον γαρ
εωρακεναι φησι προσωπον προς προσωπον ο πατριαρχης Ἰακωβ. Ἀνατειλαντος δε
του ηλιου, Παρηλθε, φησι, το ειδος του Θεου· αυτος δε επεσκαζε τωι μηρωι. Ὡς γαρ
εφην ηδη, πεφωτισμενων των Ἰουδαιων, πεπαυται μεν η παλη. Παρηλασε δε και το
ειδος του Θεου, τουτεστιν, αναβεβηκεν εις ουρανους ο Χριστος. Ουκ απηλλακται δε
χωλοτητος ο Ἰσραηλ. Σεσωσται γαρ ουχ απας. Πασχει δε ωσπερ δια των
απειθουντων επι το μη εις απαν ορθοποδειν. Μετωνομασται τοινυν Ἰσραηλ, και εις
νουν ορωντα Θεον ο πτερνιστης μετεγραφετο. Και τι μετα τουτο παλιν; Και Ἰακωβ
απαιρει, φησιν, εις σκηνας, και εποιησεν εαυτωι οικιας, και τοις κτηνεσιν εαυτου
εποιησε σκηνας. ∆ια τουτο εκαλεσε το ονομα του τοπου εκεινου, Σκηναι. Ἀκουεις
οπως κατυκησεν εν σκηναις. Σημειον δ' αν γενοιτο και τουτο σαφες της εις το
αμεινον μεταδρομης της εις Ἰσραηλ διανοιας. Σκηνοποιησας γαρ ηδη, και
κατυκησεν εν αυταις. Νου γαρ ηδη βλεποντος και θεοπτ[ε]ιας ηξιωμενου, και ταις
εις το αμεινον επιδοσεσιν εις τελειοτητα τεθραμμενου τε και αναθεοντος, καρπος αν
γενοιτο παρα Θεωι τιμιος, το δι' ουδενος μεν ετι ποιεισθαι λογου τα εν τωιδε τωι
κοσμωι πραγματα, παροικιαν δε μαλλον οιεσθαι την εν σωματι ζωην. Νους γαρ ουτος
αγιοπρεπης και πολιτειας εξαιρετου και ανωικισμενης μηνυσις ακριβης. Πειθοιο δ' αν
εις τουτο λοιπον υπεροχης αφιγμενου και ψαλλοντος του μακαριου ∆αβιδ· Ἄνες μοι,
οτι παροικος εγω ειμι εν τηι γηι και παρεπιδημος, καθως παντες οι πατερες μου.
Γραφει δε και ο Παυλος τοις εις μετρον ηλικιας ηκουσι του πληρωματος του
Χριστου, και εις ανδρα 69.280 τελειον αφιγμενοις· Ουκ εχομεν ωδε μενουσαν πολιν,
αλλα την μελλουσαν επιζητουμεν, ης τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος. Το εν σκηναις
ουν αρα κατοικειν ελεσθαι τον θεσπεσιον Ἰακωβ, ητοι τον Ἰσραηλ, σημειον αν
γενοιτο, και ουδενι που ταχα των ευφρονουντων ασυμφανες, το παροικιαν ηγεισθαι
πρεπειν τα εν τωιδε τωι κοσμωι πραγματα, τους αναμυοντας ηδη προς Θεον, και τον
νουν εχοντας εκλελαμπρυσμενον. Ειτα μετεισι εις Σαλημ πολιν Σικιμων, η εστιν εν
γηι Χανααν· ου δη παλιν ο δικαιος εγυμναζετο, τα επι ∆ιναι τηι θυγατρι πεπονθως
αδικηματα. Ἡ μεν γαρ οια τε νεανις και παρθενος ετι κουριζουσα, της του πατρος
εξεθει σκηνης, τας των εγχωριων εποπτευουσα θυγατερας. Ἀνεπτοηται γαρ αει το
θηλυ γενος εις το αγαπαιν επειγεσθαι τον ισηλικα. Ουκουν εξεθει μεν η νεανις·
Ἐμμωρ δε αυτην ο Σιχεμ ουκ εν κοσμωι κατεβιαζετο. ∆ιεπαρθενευσε γαρ, και
ασχετως ηδη πως επιθυμιας εναλους, και συνοικον ηξιου ποιεισθαι την κορην. Τοτε
δη, τοτε Συμεων και Λευι, οι της νεανιδος αδελφοι, παρεθηγοντο προς οργας, και
αφορητον εποιουντο την υβριν, ανοσια τε λοιπον και κατα των ηδικηκοτων
εσκεπτοντο δραιν. Ἀναπειθουσι μεν γαρ τους απο Σικιμων, την πατρυαν αυτοις και
νενομισμενην συνελεσθαι περιτομην. Ἀπεκτονασι δε παντος ελεους και οικτιρμων
εις απαν εξηιρημενων. Ἀλλ' ηγανακτει προς τουτο λιαν ο θεσπεσιος Ἰακωβ, επετιμα
τε λεγων· Μισητον με πεποιηκατε, ωστε πονηρον με ειναι τοις κατοικουσι την γην.
Ου γαρ μεμετρηται τοις απεκτονοσι τα εξ οργης, ουτε μην ως υπο πατρι τεθραμμενοι
δικαιωι πεφρονηκασι τι των ουκ εις απαν εκτετραμμενων. Πεπορθηκασι γαρ,
απεκτονασι δε τους συνελομενους τα ισα φρονειν αυτοις, και πιστει τεθαῤρηκοτας.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

Τις ουν εντευθεν γενοιτο αν εις ημας η ονησις (εικαιομυθος γαρ ουδαμως η
θεοπνευστος Γραφη), φερε δη λεγωμεν ως ενι. εʹ. Γεννησιν μεν γαρ γεγεννημεθα
πνευματικην, και εν τεκνοις Θεου τεταγμεθα δια Χριστου. Ουκουν ει γενοιτο ψυχην
αναγεννηθεισαν ηδη δια του αγιου βαπτισματος, και εις θυγατερα Θεου τεθειμενην,
καταφθαρηναι τυχον υπο των τουτο δραιν ειωθοτων, η εις το φρονειν ελεσθαι τα
σαρκικα παρενηνεγμενην, η ως εις εκ τοπου διεστραμμενας εννοιας τας περι Θεου
(τοιαυτα γαρ αληθως τα των ανοσιων αιρετικων δοξαρια)· οι της ηδικημενης κατα
πιστιν αδελφοι, καν ει ταξιν εχοιεν την ιερουργον, καθαπερ αμελει και ο Λευι, καν
ειτε Συμεων νοοιντο τυχον, τουτεστιν, οι εν ταξει των υπηκοων κειμενοι
(ερμηνευεται μεν γαρ υπακοη Συμεων), αγανακτουντων μεν, οτι πεπλεονεκται τις
των κατα πιστιν οικειων αυτοις· μη μην και εις αιμα χωρουντων ετι, μητε μην
αγριας τους κατεφθαρκοτας εξαιτουντων δικας, ινα μη ακουσειαν Χριστου λεγοντος
αυτοις· Μισητον με πεποιηκατε, ωστε πονηρον με ειναι τοις κατοικουσι την γην.
Μεμνησθαι γαρ αναγκαιον, οτι και αυτος ο Σωτηρ γυμνουντι την μαχαιραν επετιμα
ποτε τωι θεσπεσιωι Πετρωι, λεγων· Ἀποστρεψον την μαχαιραν σου εις την θηκην
αυτης· παντες γαρ 69.281 οι λαβοντες μαχαιραν, εν μαχαιραι απολουνται. Ου γαρ τοι
μαχαιραις εξοπλιζεσθαι κατ' εχθρων πρεποι αν ημας, τους της εις Θεον ευσεβειας
υπεραθλειν ηιρημενους· αλλ' ειναι μεν τληπαθεις, και ει διωκειν ελοιντο τινες,
ευλογειν δε λοιδορουμενους, πασχοντας μη απηχειν, παραδιδοναι δε μαλλον τωι
κρινοντι δικαιως. Παραφυλακτεον δε τοις παραιτουμενοις την καταφθοραν, το μη
εξοιχησεσθαι ποι της πατρυας σκηνης, τουτεστι, του οικου του Θεου, μηδε ταις των
αλλοφυλων, ητοι ταις των ετεροφρονων, προσβαλλειν αγελαις. Ἐξελθουσα γαρ
∆ινα της πατρυας σκηνης, εις οικον απηνεχθη Σιχεμ. Ἀλλ' ουκ αν υβρισθη ποτε τοις
του πατρος δωματιοις εμφιλοχωρουσα, και σκηναις αγιων ενδιαιτωμενη. Ὅτι γαρ το
χρημα καλον, και εις ονησιν ουκ ασυντελες, αναπεισει ψαλλων ο μακαριος ∆αβιδ·
Μιαν ηιτησαμην παρα Κυριου, ταυτην ζητησω, του κατοικειν με εν οικωι Κυριου
πασας τας ημερας της ζωης μου, του θεωρειν με την τερπνοτητα Κυριου, και
επισκεπτεσθαι τον ναον τον αγιον αυτου. Ὅτι εκρυψε με εν σκηνηι αυτου, εν ημεραι
κακων μου εσκεπασε με εν αποκρυφωι της σκηνης αυτου. Περιδεα τοινυν και αθυμον
γεγονοτα κομιδηι τον Ἰακωβ, απαιρειν εκελευσε Θεος. Ἔχει δε ουτως· Ειπε δε ο Θεος
προς Ἰακωβ· Ἀναστας αναβηθι εις τον τοπον Βαιθηλ, και οικει εκει, και ποιησον εκει
θυσιαστηριον τωι Θεωι τωι οφθεντι σοι, εν τωι αποδιδρασκειν σε απο προσωπου Ἠσαυ
του αδελφου σου. Ειπε δε Ἰακωβ τωι οικωι αυτου, και πασι τοις μετ' αυτου· Ἄρατε
τους θεους τους αλλοτριους εκ μεσου υμων, και καθαρισθητε, και αλλαξατε τας
στολας υμων, και ανασταντες αναβωμεν εις Βαιθηλ, και ποιησωμεν εκει
θυσιαστηριον τωι Θεωι τωι επακουσαντι μοι εν ημεραι θλιψεως, ος ην μετ' εμου, και
διεσωσε με εν τηι οδωι ηι επορευθην. Και εδωκαν τωι Ἰακωβ τους θεους αλλοτριους οι
ησαν εν ταις χερσιν αυτων, και τα ενωτια τα εν τοις ωσιν αυτων, και κατεκρυψεν
αυτα Ἰακωβ υπο την τερεβινθον την εν Σικιμοις, και απωλεσαν αυτα εως της
σημερον ημερας. Προσεκαλει μεν δη τον δικαιον εις Βαιθηλ απο Σικιμων ο των
ολων Θεος. Ὁ δε ην ουκ απειθης. Ειτα γεγονως εν Λουζα δια μεσου, και θεοπτ[ε]ιας
ηξιωμενος, και οτι πολλων εσται πατηρ εθνων ταις επαγγελιαις εμπεδουμενος,
Ἄνεισιν εις Βαιθηλ, και εστησεν εκει, φησιν, Ἰακωβ στηλην εν τωι τοπωι ωι ελαλησε
μετ' αυτου ο Θεος, στηλην λιθινην, και εσπεισεν επ' αυτην σπονδην, και επεχεεν επ'
αυτην ελαιον. Και εκαλεσεν Ἰακωβ το ονομα του τοπου εν ωι ελαλησε μετ' αυτου ο
Θεος, Βαιθηλ. Πολλα κατα ταυτον εις αποδειξιν ουκ ασυμφανη του μετατετραφεναι
τον Ἰακωβ εις γην Ἰσραηλ, και εις το αμεινον ασυγκριτως μεταφοιτησιν ελειν.
Κατυκησε μεν γαρ εν σκηναις, ο το παροικον εν κοσμωι των αγιων το γενος
μονονουχι δια τουδε καταδεικνυς. Ειτα μεταξυ τα επι τηι θυγατρι συμβεβηκοτα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

παθων, και λελυπημενος ου μετριως τοις αγεννως ηττωμενοις υπο θυμου, Συμεων
τε, φημι, και Λευι, επετιμα δεινως, αγιοπρεπες οτι [το] αν 69.284 εξικακον και το
τληπαθες εν τοις πειρασμοις, δια πραγματων ημιν αποφαινων. Ἐπειδη δε κεκληται
παρα Θεου, και αναβεβηκεν εις Βαιθηλ, τουτεστιν, εις οικον Θεου (διερμηνευεται
γαρ ωδε Βαιθηλ)· ιερουργει τωι Θεωι, και μυσταγωγος αποδεικνυται. Τινα γαρ τροπον
εις οικον ιεναι προσηκει Θεου, καθιστησι εναργες τοις επομενοις αυτωι. Ἀποβαλειν
γαρ εκελευσε συρφετον ωσπερ τινα και ακαθαρσιαν τους αλλοτριους θεους, και
αλλαξαι τας στολας. Ὃ δη και δραιν εθος εις οψιν ημας καλουμενους Θεου, και εις
τον θειον αυτου ναον εισελαυνοντας, κατα τον καιρον μαλιστα του αγιου
βαπτισματος. ∆ει γαρ ημας ποιεισθαι μεν ωσπερ εκ μεσου τους αλλοτριους θεους, και
της τοιασδε πλανης αποφοιτωντας λεγειν· Ἀποτασσομαι σοι, Σατανα, και πασηι τηι
πομπηι σου, και πασηι τηι λατρειαι σου. ∆ει δη παντας ημας αλλαξαι και την στολην,
αποδυομενους μεν ωσπερ τον παλαιον ανθρωπον, τον φθειρομενον κατα τας
επιθυμιας της απατης· μεταμφιεννυμενους δε τον νεον, τον ανακαινουμενον κατ'
εικονα του κτισαντος αυτον. Ἀποβεβληκασι δε και τα εν τοις ωσιν αι μετα του
Ἰακωβ γυναικες. Εισελθουσαι γαρ και γυναικες εις οικον Θεου, κοσμημα μεν ουδεν
εχουσαι σαρκικον, απολυουσαι δε και αυτας τας τριχας, εγκληματων ταχα που των
εξ εμπλοκης τας εαυτων απαλλαττουσι κεφαλας. Τουτο ειναι φημι το περιελειν τας
γυναικας τον εν τοις ωσι κοσμον. Ὅταν τοινυν αναβωμεν εις Βαιθηλ, τουτεστιν, εις
οικον Θεου, εκει τον λιθον επιγνωσομεθα, λιθον τον εκλεκτον, τον εις κεφαλην
γεγονοτα γωνιας, τουτεστι Χριστον. Ὀψομεθα δε χριομενον παρα του Πατρος εις
ευφροσυνην και αγαλλιαμα πασηι τηι υπ' ουρανον. Κεχρισται γαρ, ως εφην, παρα του
Θεου και Πατρος ο Υιος, Ἡ παντων ημων ευφροσυνη, το οικουμενικον αγαλλιαμα,
κατα την του Ψαλλοντος φωνην. Ἴδοις δ' αν και τουτο προανατυπουμενον εν τοις
αρτιως ημιν ειρημενοις. Ἀνεστηλου γαρ Ἰακωβ τον λιθον, ελαιωι τε και οινωι
καταρδευων αυτον. Τυπος δε αρα το δρωμενον ην μυστηριου του κατα Χριστον, δι'
ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ ς ʹ.
Περι του Ἰωσηφ. αʹ. Μεγα μεν ομολογουμενως το της ευσεβειας μυστηριον,
τουτεστι Χριστος, βαθυς δε δη λιαν ο επ' αυτωι λογος, και ο της μετα σαρκος
οικονομιας σκοπος. Ἀλλ' ειη μεν αν ηκιστα γε τοις εθελουσιν απλως, γενοιτο δ' αν
τοις αρτιφροσιν ουκ ανιδρωτι 69.285 συμφανης· επει τοι τηι θειαι καταλαμπομενοι
χαριτι, σοφοι και αγχινοοι, νομικων τε και προφητικων συγγραμματων εισιν
επιστημονες. Και γουν ο θεσπεσιος Πετρος, ο προυχων εν μαθηταις, και των αλλων
υπερκειμενος, ωμολογει μεν την πιστιν ορθως· ηκουε δε παρα Χριστου· Μακαριος ει,
Σιμων Βαρ Ἰωνα, οτι σαρξ και αιμα ουκ απεκαλυψε σοι, αλλ' ο Πατηρ μου ο εν τοις
ουρανοις. Μυσταγωγει γαρ ημας ο Θεος και Πατηρ τον εφ' Υιωι λογον· ανασωζει τε
ουτω λοιπον ως Σωτηρι και Λυτρωτηι προσκομιζων αυτωι. Ουδεις γαρ ερχεται προς
με, φησιν, εαν μη ο Πατηρ μου ο πεμψας με ελκυσηι αυτον. Ἵνα τοινυν δια πασης, ως
επος ειπειν, της αγιας Γραφης τον επ' αυτωι συνιεντες λογον, και απλανη την πιστιν
συλλεγοντες, μη ταις επαρατοις διψυχιαις σειομενην ωσπερ και καταμεθυουσαν
εχωμεν την καρδιαν· μηδε τοις εξ αμαθιας περιπιπτοντες κλονοις· λοιπον ακουωμεν
λεγοντος Θεου δια φωνης προφητων· Ἠγαπησαν κινειν ποδας αυτων, και ουκ
εφεισαντο, και ο Θεος ουκ ηυδοκησεν εν αυτοις. Ταυτηιτοι δια μυριων οσων εικονων
ημας εμπεδοι προς την αληθειαν, και την επ' αυτωι πιστιν χρησιμως προκατεβαλετο
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα κατα καιρον συμβαινοντα, λαμπρας ωσπερ ανατιθεις της επ' αυτωι γνωσεως
εικονας. Ἴδωμεν τοινυν και εν τοις κατα τον θεσπεσιον Ἰωσηφ, ει μη, οπερ εφην,
αληθες αν ειη παλιν. Ἔχει δε ουτως τα επ' αυτωι· Αυται δε αι γενεσεις Ἰακωβ· Ἰωσηφ
δεκαεπτα ετων γεγονως, ποιμαινων ην μετα των αδελφων αυτου τα προβατα, νεος
ων, μετα των υιων Βαλλας, και μετα των υιων Ζελφας των γυναικων του πατρος
αυτου. Κατηνεγκε δε Ἰωσηφ ψογον πονηρον προς Ἰσραηλ τον πατερα αυτου. Ἰακωβ
δε ηγαπα τον Ἰωσηφ παρα παντας τους υιους αυτου, οτι υιος γηρως ην αυτωι.
Ἐποιησε δε αυτωι χιτωνα ποικιλον. Ἰδοντες δε οι αδελφοι αυτου, οτι ο πατηρ αυτον
φιλει εκ παντων των υιων αυτου, εμισησαν αυτον, και ουκ εδυναντο λαλειν αυτωι
ουδεν ειρηνικον. βʹ. Πεποιηται μεν γαρ ο του βιβλιου συγγραφευς, των εξ Ἡσαυ
γεγονοτων απαριθμησιν ακριβη. Τινες γαρ τινων εξεφυσαν, και οποι ποτε γης
εκαστοι αυτων κατωικηκασι, και την κατα τινων διελαχον αρχην, το ιερον ημας
εδιδαξε Γραμμα· γενναιον γε μην ουδεν, αλλ' ουδε μνημης αξιον πεπραχοτος τινος.
Μονονουχι δε παρανηχεται τους ωνομασμενους ο λογος, καταιρει δε ωσπερ επι τον
θεσπεσιον Ἰωσηφ· και τους εξ αιματος Ἰακωβ λαμπρον ποιειται διηγημα. Νεωτατος
μεν ουν των αλλων ο Ἰωσηφ (επτακαιδεκα γαρ ην ετων), ιδρωτος γε μην ουκ ημελει
ποιμενικου· τοις δε αλλοις αδελφοις αναμιξ των ισων ηπτετο σπουδασματων, ου την
τοις εν ηβηι θυμηρεστατην και αει πως προσφιλη ραιστωνην τετιμηκως· ου την
προωρον του βιου φροντιδα παραιτουμενος, ουδε το ανεισθαι μαλλον ηγαπηκως,
ατε δη και εν μειρακιοις ετι τελων· αλλ' οια πρεσβυτης, εν ευδιαι μεν ηδη λογισμων
γεγονως, και τον νουν εχων ευ βεβηκοτα· πολιωι τε τωι λογωι χρωμενος, και της
εσομενης λαμπροτητος προαναφαινων το καλλος, εθαυ 69.288 μαζετο μεν εικοτως
παρα γε τωι μακαριωι και φιλοστοργωι πατρι, αγαπης τε και φειδους διαφεροντως
ηξιουτο. Ἧν γαρ αυτωι, φησι, και γηρως υιος. Και τι τουτο εστι; Τας εν ημιν διαθεσεις
ο λογος ημιν πολυπραγμονει. Αι μεν γαρ επι παισι των γεγεννηκοτων φιλοστοργιαι,
ισαι τε εις απαν παρα γε τισι, και κατ' ουδενα τροπον εν μειοσι. Πλεονεκτει δε
πολλακις και καταβιαζεται τον νουν η φυσις, απονειμαι τι βραχυ παρα τους αλλους
συμπειθουσα τοις καταδεεστεροις, ατε δη και υπαρχουσιν εν χρεια φειδους της
προυργιαιτερας. Ἄλλως τε πολλων εσθ' οτε γεγεννημενων, καταληγει πως, και τωι
τελευταιωι λοιπον ενορμιζεται της αγαπης το περιττον, την επι τοις προλαβουσι
φιλοστοργιαν, του μετ' αυτους εις εαυτον πως αρπαζοντος. Φιλοκαινος γαρ ο
ανθρωπινος νους, και των μεν ηδη προγεγονοτων τον κορον ουκ αποσειεται· των δε
ουπω παροντων, η και αρτιως πεπορισμενων μεταποιειται λιαν, και ακμαιοτεραν επ'
αυτοις την επιθυμιαν εισδεχεται. Ἠγαπα τοινυν παρα τους αλλους τον Ἰωσηφ ο
θεσπεσιος Ἰακωβ, Ὅτι γηρως υιος ην αυτωι. Ἰστεον δεοτι, καιτοι την Λειαν
προεισοικισαμενος εν Χαῤραν, ηγαπησε την Ῥαχηλ, η τον Ἰωσηφ εκτετοκε, και
τελευτωσα τον Βενιαμιν. Προς δη τουτο φαμεν, οτι αμφω μεν ηστην γηρως υιω. Το
δε γε του Ἰωσηφ προς παν οτιουν ευφυες ουκ ισον εφ' απασιν· ετεροκλινη δε ωσπερ
και επ' αυτον νενευκοτα παρεδειξε τον πρεσβυτην. ∆ιελογιζετο γαρ που, κατα το
εικος, ως εσται λαμπρος και αοιδιμος. Και ο των της νεοτητος σκιρτηματων ου
πεφροντικως, εις ανδρα ηδη τελων, πως ουκ αν γενοιτο των τεθαυμασμενων;
Κεκαινουργηκε δε τι παρα τους αλλους επ' αυτωι και ο μακαριος Ἰακωβ· χιτωνα τε
γαρ εξυφαινει ποικιλον, και εσθημασιν ετιμα τοις εκπρεπεστατοις. Τι ουν εντευθεν;
Κατεθηγοντο προς οργας οι απο Ζελφας τε και Βαλλας, συναπεκομιζοντο δε τουτοις
εις λυπην εκτοπωτατην, και τον επι τωι μειρακιωι λοιπον εισεδεχοντο φθονον, οι εκ
της ελευθερας, φημι δη της Λειας. Ἠδικει μεν γαρ αυτους ο νεανιας ουδεν· η δε του
πατρος αγαπησις και το του παιδος ευφυες, της αδικου βασκανιας αυτοις ενετιθει το
πυρ· και τοις απο γλωττης κατηκοντιζον τεως, διαλοιδορουμενοι πως και
διασυροντες, εφ' οις ην εικος τον εφηβον ηδη κατονειδιζεσθαι παρ' εχθρων. Τουτο,
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οιμαι, εστι το, Κατηνεγκαν δε Ἰωσηφ ψογον πονηρον προς Ἰσραηλ τον πατερα
αυτων. Ουκουν ακροβολισμοι μεν ωσπερ των ανοσιων σκεμματων γεγονασιν
απαρχαι, φιλοψογιαι τε και σκωμματα τα απο γλωττης αχαλινωτου και φθονωι
λοιπον υπηρετειν τεταγμενης. Ἀνεκαιετο δε τα προς εχθραν αυτοις εντονωτεραν, εκ
τοιασδε τινος αιτιας· τωι μεν γαρ νεανιαι προαναφαινει Θεος, ως εσται κατα καιρους
λαμπρος και αποβλεπτος, και των αδελφων εν αμεινοσι, και ταις εις ληξιν ευκλειαις
κατεστεμμενος. Προκλησις δε, οιμαι, το δρωμενον ην, ακονωσα το μειρακιον εις
εφεσιν αρετης. Ὅνπερ γαρ τροπον οι παιδοτριβαι τους νεους αλειφοντες,
παραθηγουσι μεν 69.289 εις ευτολμοτατα τολμηματα, και το τληπαθες ελεσθαι τιμαιν
αναπειθουσι, τα γερα προαγορευοντες, α τηι του νικαιν συνθεουσι δοξηι αι των
αγωνοθετουντων φιλοτιμιαι, τας παρα των θεωμενων ευφημιας, τους επαινους,
τους κροτους· ουτω και ο των ολων Θεος, οταν ιδηι ψυχην ευφυα, δοκιμωι τε και
ακιβδηλωι διαπρεπουσαν νωι, και προς παν των αριστων εχουσαν επιτηδειως, καλει
δη τοτε προς το δραιν ελεσθαι το αγαθον· προαναδεικνυς τα εσομενα, και διανιστας
οικονομικως εις προθυμιαν, δηλον δε οτι την επ' αρεταις. Ὅραμα τοινυν και ομφη
τις ανωθεν επεφοιτησε ποτε τωι νεωι, φημι δη τωι Ἰωσηφ· ο δε, οιμαι που, θαυμασας
ανεκοινουτο τοις αδελφοις, ουτω λεγων· Ἀκουσατε του ενυπνιου τουτου ου
ενυπνιασθην· Ὤμην ημας δεσμευειν δραγματα εν μεσωι τωι πεδιωι, και ανεστη το
εμον δραγμα και ωρθωθη· περιστραφεντα δε τα δραγματα υμων, προσεκυνησαν τωι
εμωι δραγματι. Ειπον δε αυτωι οι αδελφοι· Μη βασιλευων βασιλευσεις εφ' ημας, η
κυριευων κυριευσεις ημων; Και προσεθεντο ετι μισειν αυτον, ενεκεν των ενυπνιων
αυτου, και ενεκεν των ρηματων αυτου. Ἄθρει δη ουν, οτι προς επιδοσιν αυτοις τα
της βασκανιας οιχεται, και τροφην ωσπερ τινα ποιουνται τωι φθονωι τα εκ των
ενυπνιων υποδηλουμενα. Οι γαρ ολως την αρχην ου μετριως ασχαλλοντες,
διαφεροντως οτι τετιμητο, πως αν οιστον εποιησαντο το ελεσθαι και προσκυνειν,
και ταξιν αυτωι τηρησαι την ωδε σεπτην και πολυ λιαν υπερηρμενην; Πλην εκεινο
αξιον ιδειν, πως αει ο φθονος ανοσιαν εχει την εφοδον, και δια των ισων ερχεται
κακων. Ευρησομεν δε τυφλον τε και θεομαχον οτι μαλιστα το θηριον. Ἐπιτηρει γαρ,
οπως Θεου προαγγελλοντος τωι Ἰωσηφ την της εσομενης ευκλειας λαμπροτητα, δεον
εκεινο διενθυμεισθαι σαφως, ως ουκ αν ο τα δικαια κρινων Θεος εποισειεν αν τοις
ουχ ελειν αξιοις τας ανωτατω τιμας, ειτα χαιρειν επ' αδελφωι διαφανεστατην εχοντι
την ελπιδα και θειαι ψηφωι τετιμημενωι· τουτο μεν ου δεδρακασιν, αδροτερον δε του
φθονου διανιστωσι το κεντρον, και θηρων δικην επιμεμανηκασι, μονονουχι και
επιτιμωντες Θεωι τωι την δοξαν υπισχνουμενωι, και οτι περιοπτος εσται
προαναφαινοντι. Τουτο γεγονος ευρησομεν επι τε Καιν και Ἄβελ. Ἐπειδη γαρ ο των
ολων Θεος την Ἄβελ θυσιαν επαινων ηξιου, και πυρ καθιεις ουρανοθεν, εδεχετο την
δωροφοριαν, τηι του Καιν ου προσεσχηκως· τον μιαιφονον ευθυς εισεδεχετο φθονον,
και ταις ανωθεν ψηφοις την οικειαν ωσπερ αντεξαγων οργην, δολωι μετεισι τον
αδελφον, και δη και διολλυσι. Καταληγει γαρ πως εν τουτοις ο φθονος αει. Ἀλλα τις
αν γενοιτο των οραματων ο νους; ∆ραγμα δε γαρ εις καιρου σημειον παραδεξομεθα.
Το γε μην εν δοξηι περιφανες η του ενος εγερσις υπεμφηνειεν αν. Ὅτι τοινυν ηξει
καιρος, καθ' ον εσται μεν ευκλεης ο θεσπεσιος Ἰωσηφ, υποπεσειται δε ωσπερ αυτωι
και υπενεχθησεται και αυτη των αδελφων η πληθυς, προυπεδειξεν αινιγματωδως το
αυτου δραγμα παρα των ετερων προσκυνουμενον. Ἀλλ' ου μεχρι τουτων τωι Ἰωσηφ
τα ενυπνια· αλλα 69.292 τι και ετερον επι τωιδε τεθεαμενος, αφηγειται παλιν αυτου
περι τωι μακαριωι πατρι και τοις αδελφοις. Ειδε γαρ, φησιν, ενυπνιον ετερον, και
διηγησατο αυτο τωι πατρι αυτου και τοις αδελφοις αυτου, και ειπεν· Ἰδου
ενυπνιασαμην ενυπνιον ετερον· Ὥσπερ ο ηλιος και η σεληνη και ενδεκα αστερες
προσεκυνουν με. Και επετιμησεν αυτωι ο πατηρ αυτου, και ειπεν αυτωι· Τι το
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενυπνιον τουτο ο ενυπνιασθης; Ἆρα γε ελθοντες ελευσομεθα εγω τε και η μητηρ σου
και οι αδελφοι σου προσκυνησαι σοι επι την γην; Ἐζηλωσαν δε αυτον οι αδελφοι
αυτου, ο δε πατηρ αυτου διετηρει το ρημα. Ευτεχνης ο πρεσβυτης, και ταις ανωτατω
διαπρεπης αγχινοιαις. Συνιησι μεν γαρ των οραματων την δυναμιν· επετιμα δε τωι
παιδι, λεγων· Ἆρα γε ελθοντες ελευσομεθα εγω τε και η μητηρ σου και οι αδελφοι
σου προσκυνησαι σοι επι την γην; Και τις αν νοοιτο; σοφος δε οπως και αναγκαιος ο
της επιτιμησεως τροπος. Ἀνακοπτει μεν γαρ ευφυως των ακροωμενων τον φθονον,
και θρασει αφορητωι τον νεανισκον καταχεομενον τιθασσευει λοιπον τροπον τινα,
και καλει προς το ημερον· ουκ εαι δε το μειρακιον τηι των ενυπνιων ελπιδι
καταλαζονευεσθαι των αδελφων, αλλ' ουδε της εις πατερα τιμης αβουλως
ολιγωρειν, μονονουχι και προωρον της εσομενης λαμπροτητος την υπεροχην
αρπαζειν εν εαυτωι. Ὅρα γαρ οπως περιιστησιν ευφυως εις εκβασιν ουκ ενδεχομενην
των οραματων την δυναμιν. Τεθνεωσης γαρ ηδη της Ῥαχηλ, η τον Ἰωσηφ εκτετοκε,
Μη εγω, φησι, και η μητηρ σου προσκυνησομεν σοι; Ἔδρα δε τουτο, καθαπερ εφην
αρτιως, και της του νεανισκου φρενος κατασυρων τον ογκον, και των αδελφων τον
εγηγερμενον επ' αυτον κατευναζων φθονον. Ἔσεσθαι γε μην προσδοκαι το χρημα
αυτος. Ἀκηκοε γαρ ου παρεργως, αλλ' ουδε ληθης αξιους ποιειται τους λογους, ει και
το εικαιον αυτων κατεγραφε. Τετηρηκε γαρ αυτους, οτι και εις περας εκβησονται
ταχα που τεθαῤρηκως. Μετα δε γε την των ενυπνιων αφηγησιν, Ἀπυχοντο μεν οι
αδελφοι τοις αιπολιοις ομου κατανεμειν εν Σιχεμ. Ειτα μικρου δια μεσου
παραθεοντος χρονου, προτρεπει το μειρακιον ο πατηρ επισκεψομενον ιεναι τους
αδελφους. Ουχι γαρ, φησιν, οι αδελφοι σου ποιμαινουσιν εν Σιχεμ; ∆ευρο αποστελω
σε προς αυτους. Και ειπεν αυτωι· Ἰδου εγω. Ειπε δε αυτωι Ἰσραηλ· Πορευθεις ιδε ει
υγιαινουσιν οι αδελφοι σου και τα προβατα, και αναγγειλον μοι. Προθυμοτατα μεν
ουν ιεναι κατεπαγγελλεται, και δη και απαιρει, και αποκεχωρηκεν εκ της κοιλαδος
Χεβρων. Ἐκπεριθεοντι δε την ερημον, εφη τις περιτυχων εφ' οτωι τε ηκοι, και οποι
ποτε, και επι τινας ιεται. Ὁ δε προς ταυτα ευθυς· Τους αδελφους μου ζητω,
απαγγειλον μοι που βοσκουσιν. Ειπε δε αυτωι, φησιν, ο ανθρωπος, απηρκασιν
εντευθεν. Ἥκουσα γαρ αυτων λεγοντων· Πορευθωμεν εις ∆οθαΐμ. Ου και αφιγμενος,
αδοκητως επεβουλευετο. Ἐπι καιρου γαρ ωσπερ ο φθονος το παλαι δοκουν
ειργαζετο. ∆ιαχρησασθαι μεν ουν εις απαν επεθυμουν αυτον οι απο 69.293 Βαλλας τε
και Ζελφας των θεραπαινων· εφασκον γαρ· Ἰδου ο ενυπνιαστης εκεινος ερχεται. Νυν
ουν δευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και ριψωμεν αυτον εφ' ενα των λακκων, και
ερουμεν· Θηριον πονηρον κατεφαγεν αυτον· και οψομεθα τι εσται τα ενυπνια αυτου.
Ἀκουσας δε Ῥουβειμ, εξειλετο αυτον εκ των χειρων αυτων, λεγων Ου παταξομεν
αυτον εις ψυχην. Ειπε δε αυτοις Ῥουβειμ· Μη εκχεητε αιμα, εμβα[λ]λετε αυτον εις
ενα των λακκων τουτων των εν τηι ερημωι, χειρα δε μη επενεγκητε αυτωι. Ειπε δε
ουτως, οπως εξεληται αυτον εκ των χειρων αυτων, και αποδωι αυτον τωι πατρι
αυτου. Τον χιτωνα δη ουν αφελομενοι τον ποικιλον. καθιεσαν εις λακκον ου
τεθνεωτα τον Ἰωσηφ, πλην ως τεθνηξομενον και ουκ εις μακραν. Ἐπειδη δε
Ἰσμαηλιται τινες, αρωματων εμποροι, προς την Αιγυπτιων ηπειγοντο,
συμβουλευοντος Ἰουδα (μη γαρ δη χρηναι διολλυναι τον αδελφον ανεκεκραγει
σαφως), απημποληκασι το μειρακιον καταθεμενοις υπερ αυτου τοις εκπριασθαι
βουληθεισιν, εικοσι χρυσους. Και απεκομισθη μεν εις Αιγυπτον Ἰωσηφ. Ῥουβειμ δε
παλιν το γεγονος ουκ ειδως, αφικετο μεν επι τον λακκον. Ἐπειδη δε το παιδαριον ου
τεθεαται, κεκινδυνευκεναι νομισας, περιῤρηγνυσι μεν το ιματιον, επικλημα δε τοις
αλλοις εποιειτο τον Ἰωσηφ, ουτω λεγων· Το παιδαριον ουκ εστιν· εγω δε που
πορευσομαι ετι; Μονονουχι γαρ φησι· Πως αν υποστρεψαιμι προς τον πατερα, η πως
αν ολως προσδεξαιτο τον ηγαπημενον ουκ εχοντας; τι δε δη και ερουμεν απαιτουντι
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι πατρι το παιδαριον; Οι δε τον χιτωνα τον ποικιλον αιγος αιματι καταδευσαντες,
προσεκομιζον τωι πατρι, δολωι και απατηι μεθυοντας συνθεντες λογους. Τουτον γαρ
ευρομεν, φασιν; επιγνωθι ει χιτων του υιου σου εστιν η ου. Κατοιμωζει δε ο πατηρ,
και ταχα που της των υιων βασκανιας, και ανοσιων σκεμματων κατεκεκραγει,
λεγων· Θηριον πονηρον κατεφαγε τον Ἰωσηφ. ∆υσευναστον τε και ανουθετητον
παντελως, και επι τηι του παιδος συμφοραι την δυσθυμιαν εδεχετο. Ου γαρ ηθελε,
φησι, παρακληθηναι λεγων, οτι Καταβησομαι προς τον υιον μου πενθων εις ᾅδου.
Ἐκβεβηκοτος δη ουν εις περας του της ιστοριας λογου, μετοιχησεται παλιν ο νους
των εσωτατω προς ερευναν. Και οια τισι σκιαις τοις αισθητως γεγονοσιν
επιχρωματιζων την αληθειαν, ευπρεπες ως ενι το της θεωριας απεργαζεται καλλος.
γʹ. Τετοκε τοινυν τον Ἰωσηφ η νεωτερα Ῥαχηλ, η καλη τωι ειδει, και λαμπραις
ομματων βολαις αποστιλβουσα το επιχαρι· καιτοι της Λειας ουχ ωδε εχουσης. Ποθεν;
Γεγραπται γαρ, οτι οι μεν Ὀφθαλμοι Λειας ασθενεις· Ῥαχηλ δε ην καλη τωι ειδει και
ωραια τηι οψει σφοδρα. Ἀλλα Λειαν μεν ελεγομεν την των Ἰουδαιων μητερα,
τουτεστι, την Συναγωγην· τας επι τουτωι πιστεις συλλεγοντες απο τε των οφθαλμων
και της του ονοματος ερμηνειας. Ἀκαλλης γαρ οντως και πολυ νοσουσα το
αῤρωστον, η εσω τε και εις νουν ορασις της Ἰουδαιων Συναγωγης. Ὀφθαλμοι γαρ
αυτοις, και ου βλεπουσι, κατα την του προφητου φωνην. Ου γαρ εγνωκασι τα
Μωσεως, ουτε μην γεγονασιν οιοι τε καταθρειν τα εν αυτωι μυστηρια, δι' ων
πολυτροπως ο Ἐμμανουηλ κατεγραφετο. Ἑρμηνευεται δε Λεια, κοπιωσα, καθα και
εν ετεροις ειρηκαμεν. Κεκοπιακε γαρ η των Ἰουδαιων Συναγωγη, βραδυ και
δυσοιστον αχθος τον δια Μωσεως εχουσα νομον. Τοιγαρτοι και ο Χριστος 69.296 ως
κοπιωντας αυτους και κατηχθισμενους, εις την δια πιστεως ανεσιν εκαλει λεγων·
∆ευτε παντες προς με, οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. Ἀλλα
Λεια μεν εν τουτοις. Καθαροι δε αγαν οι της Ῥαχηλ οφθαλμοι. Τεθεαται γαρ η εξ
εθνων Ἐκκλησια την δοξαν Χριστου, και εν αυτωι τον Πατερα· κεκληται δε προς
οικειωσιν του νοητου νυμφιου, τουτεστι Χριστου, μετα την πρωτην. Αυτη γαρ η
νεωτατη ρυτιδα μη εχουσα, καιτοι παλαιωθεισης της πρωτης, και επει τοι
γεγηρακεν, εγγυς γενομενης αφανισμου. Ἑρμηνευεται δε και η Ῥαχηλ, Θεου
ποιμνιον. Ποιμνιον γαρ του Σωτηρος η Ἐκκλησια· ος Ἰουδαιοις μεν εφασκε δι' ενος
των αγιων προφητων· Και ειπα· Ου ποιμανω υμας. Το αποθνησκον αποθνησκετω,
και το εκλειπον εκλειπετω, και τα καταλοιπα· κατεσθιετω εκαστος τας σαρκας του
πλησιον αυτου. Ἡμων δε δη περι, Τα προβατα τα εμα της φωνης μου ακουουσι, και
ακολουθουσι μοι, καγω διδωμι αυτοις ζωην αιωνιον. Ἔστι μεν ουν ποιμην αγαθος,
και εν πασιν αυτος πρωτευων. Κεχρηματικε δε και προβατον, επει τοι γεγονε καθ'
ημας. Και γουν ο σοφος Ἰωαννης τοις Ἰουδαιων δημοις αυτον παρεδειξε, λεγων· Ἴδε
ο αμνος του Θεου ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Μυριοι μεν γαρ εσφαττοντο,
κατα τον του νομου τυπον, αλλ' ουδεις απηλειψε την αμαρτιαν του κοσμου.
Ἀδυνατον γαρ αιμα ταυρων και τραγων αφαιρειν αμαρτιαν. Ἀνηιρηκε δε του κοσμου
την αμαρτιαν ο αμνος ο αμωμος, ο αληθινος, το αμωμον ιερειον. Ουκουν και ως
προβατον λελογισται μεθ' ημων. Καλοιτο δ' αν δια τουτο και της Ἐκκλησιας υιος ως
πρωτοτοκος εν αδελφοις. Ἰστεον δε οτι και Ἰωσηφ ερμηνευεται προσθηκη και
αυξησις Θεου. Ἀει γαρ εις αυξησιν των της Ἐκκλησιας τεκνων η αγια πληθυς
επιδιδοται. Τοιγαρτοι και ειρηται προς αυτην· Ἆρον κυκλωι τους οφθαλμους σου,
Σιων, και ιδε παντας. Ἰδου συνηχθησαν, και ηλθοσαν προς σε. Και παλιν· Ἰδου ουτοι
ποῤρωθεν ερχονται, ουτοι απο βοῤρα, και ουτοι απο θαλασσης, αλλοι δε εκ της
Περσων. Γεγραπται δε και εν ταις Πραξεσι των αποστολων· πη μεν, οτι ο μεν Κυριος
προσετιθει τους σωζομενους καθ' ημεραν επι ταυτο· πη δε δη αυ· Μαλλον δε
προσετιθεντο πιστευοντες τωι Κυριωι πληθη ανδρων τε και γυναικων. Ταυτηιτοι,
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθαπερ ηδη προειπον, νοοιτ' αν εικοτως ο νοητος Ἰωσηφ, τουτεστιν, οι εν Χριστωι,
προσθηκη Θεου. Ἴοι δ' αν ημιν ο λογος ουκ απο σκοπου τους εις αυτον πιστευσαντας
ωσανει και αυτον οικονομικως ονομαζων. Ἔστι γαρ, αυτος μεν η κεφαλη· σωμα δε
και μελη, εκ μερους ημεις. Και αυτος μεν η αμπελος· εμπεφυκαμεν δε κληματων
δικην ημεις, ενωσει τηι κατα πνευμα δι' αγιασμου συνδουμενοι. Ἀλλ' Ἦν, φησιν,
Ἰωσηφ δεκακαι επτα ετων. Και οτι μεν νεος κομιδηι, παραδειξειεν αν, οιμαι που, και
δια τουτων ημιν η Γραφη. Νεωτατον δε των αλλων και αυτον ειναι φαμεν τον
Ἐμμανουηλ, το εν χρονωι πρεσβυτερον τοις προ αυ 69.297 του γεγονοσιν
αναπτοντες, οιον Μωσηι και προφηταις· εκβασανιζοντες δε των γεγραμμενων την
δυναμιν, οιησομεθα τι και ετερον δια τουτου κατασημαινεσθαι. Καταγραψει γαρ πως
ημιν και αυτο ταχα που της μετα σαρκος οικονομιας το βαθυ μυστηριον, και ο των
ετων αριθμος. Και τινα δη τροπον, διατρανουν ως ενι πειρασομαι· ως γαρ εφην ηδη
και εν ετεροις· μεμνησομαι γαρ. δʹ. Ἔθος τηι θειαι Γραφηι, τους ανοπιν ιοντας των
αριθμων, μετα την αυτοις τεταγμενην εκπληρωσιν, τελειοτητος ποιεισθαι συμβολα.
Οιον τι φημι· Τον δεκα ειπερ τις αναμετρησαιτο και υπερτρεχειν ελοιτο, παλιν εκ
μοναδος αρξεται, καθαπερ εις τελος καταιρων αυτον. Ὁμοιως επι της εβδομαδος.
Ἀρξαμενος γαρ εκ πρωτης, ανεισι μεν εφεξης επι την εβδομην· ειτα κατακλεισας εις
τελος τον των ημερων αριθμον, επανηξει παλιν επι την πρωτην. Τελειοτητος ουν
αρα ταυτηιτοι ποιειται σημεια τους ωδε εχοντας των αριθμων ο ιερος ημιν λογος. Και
γουν τηι των ταλαντων διανομηι, τον εις ληξιν ηκοντα φιλεργιας της κατα Θεον,
δεκα φησιν ειληφεναι ταλαντα και μην και επανω τεθεισθαι πολεων δεκα· οτι των
ευδοκιμησεων τελειοτητι παντη τε και παντως ισομοιρησει τα γερα, δια τουτου
καταδεικνυς ο τουτων διανομευς, τουτεστι Χριστος· Στειραν δε γε τεκειν επτα, των
αγιων τις εφη, το επτα που τιθεις αντι του πολλα, και οσα τυχον εις τελειον αριθμον
καταλογισθειεν αν υπο του των α[να]μετρειν ηιρημενων. Ὅταν τοινυν λεγηται περι
του Ἰωσηφ, οτι ην ετων δεκα και επτα, συντεθεισθαι δωσομεν τον Ἐμμανουηλ εις
ενα Χριστον και Υιον εκ δυοιν τελειοιν, θεοτητος τε και ανθρωποτητος. Ου γαρ τοι
παραδεξομεθα το τισι δοκουν, οιομενοις οτι ψυχης λογικης ο θειος εκεινος
κεκενωτο ναος, ον εκ της αγιας Παρθενου πεφορηκεν ο Θεος Λογος. Ἀλλ' ωσπερ ην
τελειος εν θεοτητι, ουτω και εν ανθρωποτητι, πλην εις ενα συγκειμενος αποῤρητως
τε και υπερ νουν. Ουκουν σημαινει μεν το τελειον εν θεοτητι και υπαινιττεται πως
ημιν ο δεκα αριθμος. Το δε ουτως εχον, εν ανθρωποτητι παλιν υπεμφηνειεν αν ο
επτα, μειονεκτουμενος μεν ως εν Τριαδι του δεκα, επενηνεγμενος δε αυτωι και
οιονει προσκειμενος. Μετα γαρ τοι τον δεκα αριθμον συμβεβηκεν ο επτα. Ἐν
υπεροχηι δε Τριαδος, τουτεστι Θεοτητος, ο εκ Πατρος Θεος Λογος· εν υφιζησει δε το
ανθρωπινον, και Θεου δοξης εν μειοσι. Και ο μεν Θεος Λογος νοειται προων,
προσγεγονε δε αυτωι το ανθρωπινον. Ουκουν αναγκαιως προτετακται μεν ο δεκα
αριθμος, επενηνεκται γε μην ο επτα. Ἰωσηφ γαρ, φησιν, δεκα και επτα ην ετων.
Ἄθρει δη μοι προς τουτωι το προσκαιρον τε και αναρχον, ως εν γε δη χρονωι, φημι,
του Ἐμμανουηλ. Γεγονε μεν γαρ ετων απαριθμησις ως εν εικονι τωι Ἰωσηφ· αλλ'
επενηνεκται το ην. Κεκληται μεν γαρ εις γενεσιν την καθ' ημας νοουμενην, και εις
ετων αριθμον δια το ανθρωπινον, καιτοι Θεος ων ο Λογος. Ἀλλ' εψεται παντως το
ην αυτωι. Νοειται γαρ και εστιν αληθως τωι Θεωι και Πατρι συναΐδιος, και, ως ο
θεσπεσιος φησιν 69.300 Ἰωαννης, Ἐν αρχηι ην ο Λογος, και ο Λογος ην προς τον
Θεον, και Θεος ην ο Λογος. Ουκουν ερω εισαυθις· ∆εκα μεν και επτα ετων ην Ἰωσηφ
ο θεσπεσιος, τας δε του πατρος αγελας συνεποιμαινε τοις αδελφοις, τοις απο Ζελφας,
φημι, και Βαλλας, τουτεστι, τοις εκ θεραπαινων. Γεγονως γαρ ανθρωπος ο εκ Θεου
Λογος, την των Ἰουδαιων ανω τε και κατω περιεθει χωραν, συναγειρων ωσπερ εις
αγαπησιν την προς Θεον και Πατερα απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ. Ὡς γαρ ο
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μακαριος γραφει Παυλος, Θεος ην εν Χριστωι, κοσμον εαυτωι καταλλασσων.
Ἐποιμαινε τοινυν τοις εις δουλειαν γεγεννημενοις ο Ἐμμανουηλ, και τοις οιονει
πως εκ δυο παιδισκων, νοθην, και ουκ ελευθεραν λαχουσι την γενεσιν. Μετα γαρ τοι
την του Ἱεροβοαμ βασιλειαν, απηρκασι μεν της Ἱερουσαλημ αι δεκα φυλαι,
κατυχοντο δε και κατωικηκασιν εν τηι Σαμαρειαι, παραφεροντος εις τουτο του
Ἱεροβοαμ. Πεπλανηνται δε και προσκεκυνηκασι ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις εκει.
Ὅθεν και δια φωνης Ἰεζεκιηλ, ως δυο γυναικας εκπεπορνευμενας κατηιτιατο Θεος,
ουτω λεγων· Υιε ανθρωπου, δυο γυναικες ησαν θυγατερες μητρος μιας, και
εξεπορνευσαν εν τηι Αιγυπτωι, εν τηι νεοτητι αυτων επορνευσαν, και επεσον οι μαστοι
αυτων. Ἐκει διεπαρθενευθησαν. Τα δε ονοματα αυτων, Ὀολλα η πρεσβυτερα, και
Ὀολιβα η αδελφη αυτης. Και εγενοντο μοι, και ετεκον υιους και θυγατερας· και τα
ονοματα αυτων, Σαμαρεια η Ὀολλα, και Ἱερουσαλημ η Ὀολιβα. Συνεποιμαινε τοινυν
καθ' ημας γεγονως ο Υιος τοις εκ δουλειας αμα και εκ πορνειας γεγεννημενοις.
Καθηγουνται γαρ ετι των εξ Ἰσραηλ οι κατα νομον προεστηκοτες, καιτοι
διδασκοντος ηδη και μυσταγωγουντος Χριστου τους προσιοντας αυτωι, και εις την
της αληθειας αποκομιζοντος τριβον. Αυτη δε ην αυτος. Τοιγαρτοι και εφασκεν· Ἐγω
ειμι η οδος. Ἀλλ' οι μεν Γραμματεις και Φαρισαιοι και την της νομοθεσιας εχοντες
δοξαν, κατεβοσκον εις τριβολους, εις ακανθας, εις πλανησιν, εις διδασκαλιας και
ενταλματα ανθρωπων· ο δε εις νομην αγαθην, και εις ποαν ωσπερ ευανθεστατην,
των ευαγγελικων παιδευματων την ευφυα και αξιαγαστον γνωσιν. Και οι μεν ησαν
ποιμενες ραιθυμοι τε και αναπεπτωκοτες, και προς γε τουτοις, λημματων ηττωμενοι,
και φιλοκερδειαν νοσουντες εσχατην· το γαλα κατεσθιοντες, τα ερια
περιβαλλομενοι, και το παχυ σφαζοντες, κατα την του προφητου φωνην· μισθωτοι
και αγερωχοι, και ολιγου παντελως αξιουντες λογου το χρηναι πονειν υπερ των
προβατων. Ἀλλ' ωσπερ οι απο Ζελφας τε και Βαλλας, ψογον πονηρον κατηγαγον επι
τον Ἰωσηφ, ουτω και των ανοσιων Φαρισαιων η δυστροπωτατη πληθυς
διαβεβληκασι τον Ἐμμανουηλ, και συκοφαντειν απετολμων την δοξαν αυτου·
Σαμαρειτην, και οινοποτην, και δαιμονωντα προς τουτοις, και ταις του Βεελζεβουλ
ενεργειαις επικουρουμενον εις γε το δυνασθαι, φημι, τα πονηρα των ηῤρωστηκοτων
εξελαυνειν 69.301 πνευματα, δυσσεβως ονομαζοντες. Τοιγαρτοι και δια φωνης
προφητου της των Ἰουδαιων αθυροστομιας κατεκεκραγει λεγων αυτος ο
Ἐμμανουηλ· Ουαι αυτοις, οτι απεπηδησαν απ' εμου. ∆ειλαιοι εισιν, οτι ησεβησαν εις
εμε. Ἐγω δε ελυτρωσαμην αυτους· αυτοι δε κατελαλησαν ψευδη κατ' εμου. Και
παλιν· Πεσουνται εν ρομφαιαι οι αρχοντες αυτων, δι' απαιδευσιαν γλωττης αυτων.
Πεφλυαρηκε τοινυν κατα Χριστου των Φαρισαιων το στιφος, το θρασυ τε και
ανελευθερον. Και τουτο, οιμαι, εστι το κατενεγκειν τους αδελφους ψογον πονηρον
κατα Ἰωσηφ. Ἀλλ' ηγαπατο, φησιν, παρα του πατρος, οτι υιος γηρως ην αυτωι.
Γεγονασι μεν γαρ και ετεροι ποιμενες, καλοι τε και αγαθοι, προ της του Σωτηρος
ημων αναδειξεως της εν κοσμωι και μετα σαρκος· και προ γε των αλλων Μωσης ο
θεσπεσιος, και οι καθεξης τας λογικας αγελας διαποιμαινοντες. Πλην διαφεροντως
ηγαπησε τον Υιον ο Πατηρ, καιτοι τελευταιον οντα μετα τους αλλους, και εν
εσχατοις του αιωνος γεγονοτα καιροις. Ἁρμοσει μεν ουν τωι Ἰακωβ υιον γηρως εχειν
τον Ἰωσηφ. Θεος δε αγηρως, αναρχος τε και αναυξης, και αει παντελειος. Ταυτηιτοι
σοφως της του πρεποντος θηρας αφαμαρτειν ουκ εφιεντες τον λογον, γηρως ωσπερ
υιον γεγεννησθαι φαμεν τωι Θεωι και Πατρι τον Ἐμμανουηλ, ως εν χρονοις γεγονοτα
τοις τελευταιοις του αιωνος, δηλονοτι του ενεστωτος, και επει τοι μετ' αυτον ετερος
ουδεις. Ου γαρ εν ετερωι σωζεσθαι προσδοκωμεν. Ἀρκεσει δη μονος, οτι μηδε εν
αλλωι κεισθαι φαμεν την του κοσμου σωτηριαν και ζωην. Αυτος ουν ημας εις αιωνας
ποιμανει, κατα την του Ψαλλοντος φωνην, και υπ' αυτωι κεισομεθα τωι αγαπητωι,
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεφηνοτι μεν εν εσχατοις του αιωνος καιροις, καθαπερ εφην αρτιως, μετα σαρκος,
προυφεστηκοτι δε ως Θεωι. Φαμεν γαρ ειναι τωι Πατρι συναΐδιον. Ουκουν ηγαπατο
μεν παρα του πατρος διαφεροντως ο Ἰωσηφ· χιτωνα δε αυτωι ποικιλον εδιδου, γερας
ωσπερ εξαιρετον, και της ενουσης φιλοστοργιας μηνυσιν εναργη το χρημα τιθεις.
Ἀλλ' ην και τουτο τοις αδελφοις βασκανιας ερεθισμα, και φθονου προφασις· καθως
και αυτο των πραγματων διδαξει το περας. Ἐπεμαινοντο δε και οι Φαρισαιοι τωι
ηγαπημενωι, τουτεστι Χριστωι, δια τοι το παρα Θεου και Πατρος ποικιλοτροπον τινα
κατημφιεσθαι δοξαν. Τεθαυμαστο γαρ κατα πολλους, οιμαι, τροπους· τουτο μεν ως
ζωοποιος, τουτο δε ως φως και καταφωτιζειν οιος τε τους εν σκοτωι, ως λεπρους
καθαριζων, και νεκρους καν ηδη δυσωδουντας ραιστα εγειρων, ως θαλασσαις
επιτιμων, και αυτοις επ' εξουσιας εποχουμενος κυμασι. Και γουν ηδη πως Ἰουδαιοι
διηπορηκοτες, και τωι της βασκανιας πυρι λοιπον αφορητως κατατρυχομενοι, προς
αλληλους ελεγον· Τι ποιουμεν; οτι ουτος ο ανθρωπος πολλα σημεια ποιει. Αινιγμα
δη ουν ο παμποικιλος ημιν χιτων εστι της πολυειδους ευκλειας, ην ο Θεος και Πατηρ
περιθειναι λεγεται τωι Υιωι καθ' ημας γενομενωι δια το ανθρωπινον. Ἐπει το γε ηκον
εις ιδιαν φυσιν, αυτος εστιν ο 69.304 της δοξης Κυριος· καν ει λεγοι τυχον
οικονομικως δια την προς ημας ομοιωσιν· Πατερ, δοξασον σου τον Υιον.
Παρεθηγοντο δη ουν εις λυπας οι εκ θεραπαινων, εφ' οις εφην αρτιως. Και προς γε
δη τουτοις, υποπτοι γεγονασι δια την των ενυπνιων αφηγησιν. Προαναμανθανοντες
γαρ, ως αυτοι μεν εσονται κατα καιρους υπο ποδας, και προσκυνηται· ο δε λιαν δη
υπερκεισεται, και εις τουτο δοξης αναδραμειται λοιπον, ως και αυτοις γενεσθαι
προσκυνητον τοις γεγεννηκοσιν· επετριζον ηδη τους οδοντας αυτων, και τας επι το
χρηναι φοναιν εισεδεχοντο γνωμας. Παρωξυνοντο δε και οι Ἰουδαιοι, και λελυπηντο
ου μικρως, μανθανοντες οτι και αυτους υπερκεισεται τους αγιους Πατερας ο
Ἐμμανουηλ, και προσκυνητος εσται παντι τωι λαωι, μαλλον δε απασηι τηι γηι. Και
τουτο συνιεντες εφασκον· Ουτος εστιν ο κληρονομος, δευτε αποκτεινωμεν αυτον,
και κατασχωμεν την κληρονομιαν αυτου· καιτοι του μακαριου ∆αβιδ αναφανδον
λεγοντος ενηνθρωπηκοτι τωι Μονογενει· Παντα τα εθνη οσα εποιησας, ηξουσι και
προσκυνησουσιν ενωπιον σου, Κυριε· αλλοτε δ' αυ και αυτων των εξ Ἰσραηλ τον επι
Χριστωι φθονον και την ανοσιαν οργην καταφανη τιθεντος και λεγοντος· Ὁ Κυριος
εβασιλευσεν, οργιζεσθωσαν λαοι. Ἀποχρωντως δη ουν τον απηνη και ατιθασσον των
Ἰουδαιων καταδειξαντες φθονον, επι καιρου λεγωμεν τα δυσοιστα τε και μιαιφονα
τολμηματα, πανταχη τον της ιστοριας παραθλιβοντες λογον, και εις αυτον της
ενανθρωπησεως του Μονογενους αναθεοντες τον σκοπον. Ἀνακομιζει γαρ αυθις εις
τουτο ημας ο λογος. εʹ. Ἰεναι μεν γαρ εν Σιχεμ τον θεσπεσιον Ἰωσηφ το του πατρος
αναπειθει προσταγμα, ειπερ εισιν εν ευρωστιαις, και οποι ποτε και τινα δη τροπον
διαποιμαινουσιν εποπτευσηται τους αδελφους. Ὁ δε απεισι μεν, ευρισκει δε μολις,
ηκιστα μεν εν Σιχεμ, κατοιχομενους δε μαλλον εις ∆οθαΐμ. Ὡς δε δη προσιοντα
τεθεανται, πικρον και απηχθημενον μειδιωσι, λεγοντες· Ἴδε ο ενυπνιαστης εκεινος
ερχεται. ∆ιαχρησασθαι δε βουλομενους απειργει μεν ο Ῥουβειμ· καθιεσαν δ' ουν εις
ενα των λακκων, και της του Ῥουβειμ συμβουλης αλογησαντες. Μετ' ου πολυ δε του
λακκου τον νεανιαν ανιμησαμενοι, τοις Ἰσμαηλιταις απεδοντο καταβαινουσιν εις
την Αιγυπτιων. Ὑπονοστησας γε μην επι τον λακκον ο Ῥουβειμ, ειτα το μειρακιον
ουχ ευρων, εκτεθναναι δε ηδη νομισας, εργον τε γενεσθαι της των φονωντων
ανοσιοτητος, δεδυσφορηκεν ου μικρον. Και απεκομισθη μεν Ἰωσηφ εις Αιγυπτον·
τεθρηνηκε δε ο πατηρ, και μεχρι πολλου κατοιμωζων διετελει. Ἀπεσταλη δε παρα
του Θεου και Πατρος και αυτος ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, επισκεψομενος τους
εξ Ἰσραηλ, ει διατελουσιν εν ευρωστιαις, δηλον δε οτι ταις νοηταις, και ει μεμενηκεν
εν καλωι τα υπ' αυτους θρεμματα, της των ποιμενων επιεικειας ουκ απομοιρησαντα.
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλλ' ευρηνται μεν ουκ εν Σιχεμ, αλλ' εν ∆οθαΐμ. Ἡ Σιχεμ ωμος ερμηνευεται.
Σημειον δ' αν γενοιτο φιλεργιας το μελος. Κατειθισται γαρ πως η θεοπνευστος
Γραφη, ποτε μεν ισχυν, ποτε δε εις εργου τυπον ποιεισθαι τον ωμον. Οιον εκεινο
φαμεν το, ∆ος καρδιαν σου εις τους ωμους, τουτεστιν, εις φιλεργιαν. ∆οθαιμ δε
παλιν, εκλειψις ικανη. Κατεληφθησαν τοινυν οι εξ Ἰσραηλ, ουκ εν 69.305 φιλεργιαις
οντες ταις εις αρετην, ουτε μην εν ευδοκιμησεσι ταις κατα τον νομον, αλλ' εν
εκλειψει πολληι, δικαιοσυνης δηλονοτι και απασης επιεικειας. Ου γαρ ην δικαιος
ουδε εις, ουκ ην ποιων χρηστοτητα, ουκ ην εως ενος· αλλ', ως Θεος που φησι δια της
του προφητου φωνης, μονην αυτωι προσηγον την απο γλωττης τιμην, τον νουν
ετερωθι μεταστησαντες, και του χρηναι πληρουν τα νενομισμενα δια Μωσεως,
ποῤρω που μετοικισαμενοι την καρδιαν. Προσεκειντο γαρ μοναις διδασκαλιαις, και
ενταλμασιν ανθρωπων. Ἀλλ' επεγνωσαν μεν παροντα μετα σαρκος τον ηγαπημενον,
τον νοητον Ἰωσηφ. Ἔφη γαρ ο μακαριος ευαγγελιστης Ἰωαννης, οπως μεν τοι και εκ
των αρχοντων πολλοι επιστευσαν εις αυτον, αλλα δια τους Φαρισαιους ουχ
ωμολογουν. Ἐπιγνοντες τοινυν πεπαρωινηκασιν εις αυτον. Ἀπεκτονασι γαρ, και
ωσπερ εις τινα λακκον καθηκαν οι δειλαιοι, το βαθυ και σκοτεινον του θανατου
βαραθρον, τουτεστι τον ᾅδην. Ουτω γαρ ημιν αυτον και ο θεσπεσιος ∆αβιδ
κατεσημαινε λεγων ως προς τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον, ως εκ προσωπου
Χριστου· Κυριε, ανηγαγες εξ ᾅδου την ψυχην μου, εσωσας με απο των
καταβαινοντων εις λακκον. Ἄθρει δε μοι των ιερων Γραμματων την ισχυν, και το
πολυ λιαν απεξεσμενον εις το ακριβες· Ὁ λακκος, φησι, κενος, υδωρ ουκ ειχεν, ινα
σαφως και εναργως ο ᾅδης ημιν δια τουτου κατασημαινηται. Και τινα τροπον, ερω·
υδωρ μεν γαρ συμβολον αν ειη ζωης, ως ζωοποιον. Ὕδωρ δε ουκ ειναι φησιν εν τωι
λακκωι. Των γαρ ζωης εστερημενων νοοιτ' αν εικοτως ο ᾅδης οικος τε και
ενδιαιτημα. Πλην ανεβιβασθη το παιδαριον. Ἀνεβιω δε και ο Χριστος εκ νεκρων. Ου
γαρ γεγονε τωι λακκωι κατοχος. Ουδε μεμενηκεν ο Χριστος εις ᾅδου, κεκενωκε δε
μαλλον αυτον. Ἔφη γαρ τοις εν δεσμοις· Ἐξελθετε. Ἐπειδη δε ανεβιβασθη, και ουκ
εις μακραν ο θεσπεσιος Ἰωσηφ απηλθεν εις την Αιγυπτιων, εκπριαμενων αυτον των
Ἰσμαηλιτων· ησαν δε αρωματων εμποροι. Ἀνεβιω μεν γαρ και ο Χριστος, και
αναβεβηκεν εκ του λακκου. Μεταπεφοιτηκε δε την Ἰουδαιαν αφεις εις την των
εθνων χωραν· περιφεροντων αυτον των νοητων Ἰσμαηλιτων, τουτεστι, των εν
υπακοηι Θεου· ερμηνευεται γαρ ουτως η λεξις. Τινες δ' αν ειεν οι τοιοιδε; Παλιν οι
μακαριοι μαθηται, το ους υποθεντες τοις δια Χριστου παιδευμασι, και απαρχη
γεγονοτες των ευδοκιμουντων εν υπακοηι και πιστει, και τοις υπερ νομον
αυχημασιν. Οι γαρ τοιοιδε νοοιντ' αν εικοτως και αρωματων εμποροι, το Χριστου
μυστηριον ευωδιαζοντες, και απασης αρετης ιδεαν εν ιδιαις ψυχαις αναματτομενοι
γενικως. Ουτοι τον Ἰησουν εξεπριαντο τροπον τινα, παντα μεν αφεντες τα εν νομωι
λαμπρα, τον ενα δε και πολυτιμον εμπορευσαμενοι μαργαριτην, κατα την αυτου του
Σωτηρος παραβολην. Ουτοι τοις εθνεσι διεκομισαν τον Χριστον, ιερουργουντες το
Ευαγγελιον, και ανα πα 69.308 σαν την υφ' ηλιον κηρυττοντες ως Θεον και Κυριον,
και ως λιθον εκλεκτον, αποδοκιμασθεντα μεν παρα των εν νομωι και νοητων
οικοδομων, εκλεκτον δε και εντιμον παρα Θεωι, και εις κεφαλην γωνιας κειμενον.
Πλην οτι κεκωλυκεν ο Ῥουβειμ φονωντας τους αδελφους· δεδυσφορηκε δε και
Ἰουδας. Και ην μεν Ῥουβειμ πρωτοτοκος· Ἰουδας γε μην εκ της εις βασιλειαν
κεκλημενης φυλης. Ουκουν οσοι την του πρωτοτοκου συμμορφιαν πεπλουτηκασι,
ειπερ ησαν εξ Ἰουδαιων, και οσοι κεκληνται προς την των ουρανων βασιλειαν, το
δια Χριστου προσηκαμενοι κηρυγμα, δεδυσφορηκασιν ου μικρως επι τοις κατ' αυτου
τολμημασιν. Ἦσαν γαρ, ησαν ουκ ευαριθμητοι κατ' εκεινο καιρου, κατα τε την
Ἱερουσαλημ και την ετεραν των Ἰουδαιων χωραν, οι λελυπημενοι και
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συναλγησαντες Χριστωι ητιμασμενωι. Τεθρηνηκε δε ο πατηρ τον Ἰωσηφ· Ου γαρ
ηθελε παρακληθηναι, φησιν. Παρεστι δη ουν καντευθεν ιδειν οτι λελυπηκεν ου
μετριως τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον η εις Χριστον παροινια και τα μιαιφονα
των Ἰουδαιων εγχειρηματα. Προσκεκρουκασι δε ουτω δεινως, ως παραιτεισθαι
παρακλησιν, μονονουχι δε και ανεχεσθαι μηδενος ειπερ ελοιτο τις τας υπερ αυτων
ποιεισθαι λιτας. Ἐλιπαρουν μεν γαρ οι προφηται πολλακις, και σωζεσθαι
παρεκαλουν τον Ἰσραηλ· καιτοι δεδρακοτα τα επεκεινα λογου παντος κατα των
προφητων. Κατενοησε δε την ημεροτητα πολλακις Θεος· οικεται γαρ ησαν οι
κινδυνευσαντες Ἐπει δε πεπαρωινηκασιν εις αυτον τον Χριστον, απαρακλητος ο
Πατηρ, δυσανατρεπτος ο θυμος. Ὕβρισται γαρ ουκ ετι τις προφητης, αλλ' ο των
ολων Σωτηρ, ο ∆εσποτης των προφητων, τουτεστι Χριστος, δι' ου και μεθ' ου τωι
Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι
του Ἰουδα και της Θαμαρ. αʹ. Σκοπος τηι θεοπνευστωι Γραφηι, το Χριστου μυστηριον
δια μυριων οσων ημιν κατασημηναι πραγματων. Παρεικασαι δ' αν τις αυτην λαμπραι
και αξιαγαστωι πολει, και ου μιαν εχουσηι την βασιλεως εικονα, πλειστας δε οσας, και
εν τοπωι παντι ανατεθειμενας περιφανως. Ἄθρει γαρ οπως των εις τουτο τελουντων
διηγηματων ουδεν μεν παριησιν, ερχεται δε δια παντων. Καν ει εχοι τι το ακαλλες
της ιστοριας ο λογος, δι' ουδενος ποιειται τα τοιαδε τυχον, ες τ' αν αυτηι το
προκειμενον εξυφαινηται καλως· Ποιεισθαι γαρ καταῤρησιν της των αγιων ζωης ου
σκοπος αυτηι· πολλου γε και δει· διαμορφουν δε μαλλον ημιν του μυστηριου την
γνωσιν, δι' ων αν γενοιτο σαφης τε και αληθης ο επ' αυτωι λογος· και ουδαμοθεν
εχων το επιτιμασθαι δειν, ως της αληθειας ημαρτηκως. Γραφεται τοινυν ημιν ως εν
τωι Ἰουδαι παλιν, και μεντοι και τηι Θαμαρ, της του Σωτηρος οικονομιας το
μυστηριον. Ἐγενετο γαρ, φησιν, εν τωι καιρωι εκεινωι, κατεβη Ἰουδας απο των
αδελφων αυτου, και αφικετο προς ανδρα τινα Ὀδολαμιτην, ωι ονομα Ἵρας. Και ειδεν
εκει Ἰουδας θυγατερα ανθρωπου Χαναναιου, ηι ονομα Σαβα. Και ελαβεν αυτην, και
εισηλθε προς αυτην, και συλλαβουσα 69.309 ετεκεν υιον, και εκαλεσε το ονομα
αυτου Ἥρ. Και συλλαβουσα παλιν, ετεκεν υιον, και εκαλεσε το ονομα αυτου Αυναν.
Και προσθεισα, ετι ετεκεν υιον, και εκαλεσε το ονομα αυτου Σηλωμ. Παιδες μεν ουν
ουτοι γεγονασι τωι Ἰουδαι τρεις. Ἐπειδη δε εις ηβην ηκον οι νεανιαι, δεχεται την
Θαμαρ, και τωι πρωτοτοκωι συγκαθειργνυσι, τουτεστι, τωι Ἥρ. Ἐπειδη δε ην πονηρος
εν οφθαλμοις του Θεου, προ παιδων γονης των καθ' ημας απηλλαττετο. Ἀπεκτεινε
γαρ, φησιν, αυτον ο Θεος. Ειτα προτρεπει τον Αυναν ο πατηρ, τηι του αδελφου
συγκατευναζεσθαι γυναικι, και αναστησαι σπερμα τωι κατοιχομενωι. Ὁ δε, επειπερ
ουκ αυτου φησιν εμελλεν εσεσθαι το γεννωμενον, τον συνοδου νομον ηδικει,
καταχεων εις γην, και ουχι μαλλον εδιδου την σποραν. ∆ιολλυται δε και ουτος ευθυς
εκ θειας οργης. Ου γεγονοτος, εδεδιει λοιπον ο Ἰουδας τον τριτον αυτηι
συγκατοικιζειν υιον, φημι δη τον Σηλωμ. Και των εις τουτο δειματων η προφασις
ην, Μη αρα πως και αυτος απολοιτο, φησιν. Ἐποιειτο δε σκηψιν του μη χρηναι
πληρουν τον γαμον, το της του παιδος ηλικιας κομιδηι βραχυ. Ειπε γαρ, φησι, τηι
νυμφηι αυτου· Καθου χηρα εν τωι οικωι του πατρος σου, εως μεγας γενηται Σηλωμ ο
υιος μου. Ειπε γαρ· Μη ποτε αποθανηι και ουτος, ωσπερ οι αδελφοι αυτου.
Ἀπελθουσα δε Θαμαρ εκαθητο, εν τωι οικωι του πατρος αυτης. Ειτα καιρου
διαγεγονοτος, δεδυσφορηκεν η Θαμαρ επι τωι μελλησμωι του γαμου. Συνιησι δε ηδη
πως, ως ουκ αν οισει προς περας αυτηι το επηγγελμενον ο κηδεστης. Σκηπτεται δε
μαλλον ανατιθεις εις υπερθεσιν και εις ελπιδας ουκ εσομενας το προσδοκηθεν. Και τι
δη αρα προς τουτο μηχαναται λοιπον; Ἀπηγγελη, φησι, τηι Θαμαρ τηι νυμφηι αυτου,
λεγοντες· Ἰδου ο πενθερος σου αναβαινει εις Θαμνα κειραι τα προβατα αυτου. Και
περιελομενη τα ιματια της χηρευσεως αφ' εαυτης, περιεβαλ[λ]ετο θεριστρον, και
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαλλωπισατο, και εκαθητο προς ταις πυλαις Αιναν, η εστιν εν παροδωι Θαμνα. Ειδε
γαρ οτι μεγας γεγονεν ο υιος αυτου Σηλωμ, αυτος δε ουκ εδωκεν αυτην αυτωι
γυναικα. Και ιδων αυτην ο Ἰουδας, εδοξεν αυτην πορνην ειναι. Κατεκαλυψατο γαρ
το προσωπον αυτης, και ουκ επεγνω αυτην. Ειτα συνηρπαζετο προς επιθυμιαν·
αιτουντι δε τωι γυναιωι μισθωματα, πεμψειν εριφον επηγγελλετο, ομηρα τε της
επαγγελιας αιτουσηι, διδωσι την ραβδον, και τον δακτυλιον, και τον ορμισκον·
τουτεστι κοσμημα τι των περι την δεριν (οιηθειη δ' αν τις, και μαλα εικοτως, ατε δη
Χαλδαιον οντα τον Ἰουδαν, μη εν ραιθυμιαι γενεσθαι του κατακλινεσθαι φιλειν)·
φιλοκοσμοι γαρ οι Χαλδαιοι, χρυσωι δε και χειρας και δεριν καταλαμπρυνουσι, και
αυτην δε τριχα στεφανουσιν εσθ' οτε. Νενομισται δε και τουτο παρ' αυτοις και
ανδροπρεπες, γνωρισμα τε της ανωτατω λοιπον ευγενειας και των εις ανδρειαν
επαινων ουκ αμοιρουν. Τουτων δε ωδε τετελεσμενων, ᾤχετο μεν ο Ἰουδας οιπερ ην
εν αρχαις ο σκοπος αυτωι. Ἡ δε προς την του πατρος 69.312 εστιαν ανεκομιζετο, και
δη και εν καλωι της ελπιδος ην κυοφορουσα λοιπον. Ἐπειδη δε τουτο μεμαθηκεν ο
Ἰουδας, τεθναναι δειν εφη το γυναιον ως πεπορνευμενον. Ὡς δε ην εν εσχατοις,
παρεδειξεν αυτωι την ραβδον και τα λοιπα, λεγουσα· Ἐκ του ανθρωπου ουτινος
ταυτα εστιν, εγω εν γαστρι εχω. Και ειπεν· Ἐπιγνωθι τινος ο δακτυλιος, και ο
ορμισκος, και η ραβδος αυτη. Ἐπεγνω δε Ἰουδας και ειπε, δεδικαιωται Θαμαρ η εγω.
Ου ενεκα ουκ εδωκα αυτην Σηλωμ τωι υιωι μου; Και ου προσεθετο ετι γνωναι αυτην.
Ἐγενετο δε, φησιν, ηνικα ετικτε, και τηιδε ην διδυμα εν τηι γαστρι αυτης. Ἐγενετο δε
εν τωι τικτειν αυτην, ο εις προεξηνεγκε την χειρα αυτου. Λαβουσα δε η μαια, εδησεν
επι την χειρα αυτου κοκκινον, λεγουσα· Ουτος εξελευσεται προτερος· ως δε
επισυνηγαγε την χειρα, ευθυς εξηλθεν ο αδελφος αυτου. Ἡ δε ειπε· Τι διεκοπη δια σε
φραγμος; Και εκαλεσε το ονομα αυτου, Φαρες. Μετα τουτο εξηλθεν ο αδελφος
αυτου, εφ' ων ην εν τηι χειρι αυτου το κοκκινον· και εκαλεσε το ονομα αυτου, Ζαρα.
Και ταυτι μεν εφην απο γε του γραμματος. Κεκρυμμενος δε παλιν των αναγκαιων ο
νους. Ὃν και οπως αν εχοι, διασκεψομεθα, και ουκ εις μακραν. βʹ. Χρηναι δε οιμαι
και προ γε των αλλων εκεινο ειπειν, οτι καν ει γενοιντο πως εν τοις ου σφοδρα
σεμνοις οι δοξαν εχοντες την διαφανη παρα γε τηι θεοπνευστωι Γραφηι, Θεου τι των
αναγκαιων εις ονησιν ευ μαλα διοικουμενου, διωσομεθα ποι μακραν το εκ του
σκανδαλιζεσθαι βλαβος· ει εν λογωι ποιουμεθα το ειναι σοφοι και αγχινοοι, και των
οικονομικως χρειωδεστατα δρωμενων ουκ ανεπιστημονες. Ἐννοωμεν γαρ, οτι και ο
μακαριος προφητης Ὠσηε γυναικα μεν πορνην εαυτωι κατεμισθουτο ποτε, και τον
ουτω διαβεβλημενον ου παρηιτειτο γαμον, και τεκνων απηχθημενων κεχρηματικε
πατηρ· οις ην ονοματα· Ου λαος μου, και, Ουκ ηλεημενη. Και τι το χρημα και επι
τισιν επραττετο, διειπειν ουκ οκνησομεν. Ἐπειδη γαρ τοις των προφητων
κηρυγμασιν αντεφεροντο των εξ Ἰσραηλ οι δοκουντες ειναι περιφανεστατοι, και
απαραδεκτος αυτοις ο θειος ην λογος· επραττετο δια των αγιων εκεινα κατα
καιρους, ινα καν γουν εν αυτοις τοις δρωμενοις τα εσομενα βλεποντες καθαπερ εν
πινακι λαμπρως και αναφανδον γεγραμμενα, προς την του συμφεροντος ευρεσιν
καταθειεν τον νουν, και προς γε το δειν ελεσθαι το ωφελουν αυτοι τε
μεταφοιτησειαν, αναπειθοιεν δε και ετερους. Ἐμανθανον γαρ, οτι και ου λαος
εσονται κατα καιρους, και εν τοις ουκ ηλεημενοις κατατεταξονται, σκληροι τε και
αφιληκοοι, και τι γαρ ουχι των τοιουτων ηῤρωστηκοτες και μεχρι παντος
εξεληλεγμενοι; Το δε γε τηι πορνηι συγκατηυλισθαι τυχον τον προφητην, τυπος ην
αρα Θεου, καθαπερ τινι πορνηι και μυσαρωτατηι γυναικι τηι των Ἰουδαιων Συναγωγηι
συνωικηκοτος τροπον τινα, και παιδων γενεσιν την απηχθημενην απ' αυτης
ελομενου. Ἐννοουντες ουν αρα της κατα καιρους οικονομιας τους τροπους, ψογου
και καταβοης της επι γε τωι πορνευσαι, φημι, αυτην τε την Θαμαρ και μεντοι και τον
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδαν εικοτως απαλλαξομεν· συνοδον δε 69.313 μαλλον οικονομικην γενεσθαι
φαμεν. Ἡ μεν γαρ επεθυμει γονης ελευθερας, του κατα νομον συνωικηκοτος
εστερημενη· ο δε ην ηδη πως ουκ εν αιτιαι πολληι του και, ειπερ ελοιτο, συνελθειν
ετεραι, τεθνεωσης αυτωι της πρωτης. Κοινωνιας δε της πνευματικης και μην και
τοκου του νοητου συνοδος ποι παντως ημιν και αποτεξις σωματικη καταγραψειεν
αν εφ' εαυτης τους τυπους. Χειραγωγηθειη γαρ ωδε και ουχ ετερως αν μαλλον επι το
αληθες ο ανθρωπινος νους. γʹ. Καταβεβηκε τοινυν Ἰουδας, και αφικετο προς
ανθρωπον, ωι ονομα Ἵρας. Αιπολος δε ουτος και τεχνιτης τα ποιμενικα. Και την
Σαβαν εκεισε θεασαμενος, εποιειτο μεν συνοικον, μητερα δε και τριων απεδειξε
τεκνων· Ἣρ δη λεγω και Αυναν, και μεντοι και Σηλωμ. Και ο μεν Ἣρ δερματινος,
τουτεστι σαρκινος, ερμηνευεται· πεπληγως δε καρδιαν Αυναν· εκσπασμος δε ο
τριτος, ηγουν υπολυσις και ειρηνευσις. Καταβεβηκε δε και εξ ουρανων, καθαπερ εκ
τινος αγιας γης, ο μονογενης του Θεου Λογος, ο αληθως υμνουμενος, και της
βασιλειας την δοξαν φυσικως ανημμενος. Τουτι γαρ ημιν το Ἰουδα προσωπον
υπεμφηνειεν αν· αινεσιν μεν γαρ η του ονοματος σημασια δηλοι. Βασιλικωτατη δε
των αλλων, και εν ταις εις ακρον υπεροχαις η Ἰουδα τεθειται φυλη. Τοιγαρτοι και ο
θεσπεσιος Ἰακωβ, την επ' αυτωι ποιουμενος ευλογιαν, Ἰουδα φησι, Σε αινεσαισαν οι
αδελφοι σου. Μεμαρτυρηκε δε και ο σοφωτατος Παυλος, ως εκ της Ἰουδα φυλης
ανεφυ Χριστος, ο παρα πασης κτισεως υμνουμενος. Καταβεβηκε τοινυν ο μονογενης
του Θεου Λογος, και επεφοιτησε μεν τηι ερημωι Μαδιαμ διαποιμαινοντι τοτε τωι
μακαριωι Μωσει. Ὤφθη γαρ αυτωι εν ειδει πυρος εν τηι βατωι, και συνηφθη τροπον
τινα δι' αυτου, καθαπερ αλλοφυλωι Χαναναιαι γυναικι, τηι κατ' Αιγυπτον Συναγωγηι
των υιων Ἰσραηλ· καθαπερ αμελει και ο Ἰουδας δια του ποιμαινοντος τηι Σαβαι, η
διερμηνευεται υψωσις τε και επαρσις. Κεκλημενη γαρ ωσπερ εις οικειοτητα την ως
προς Θεον η των Ἰουδαιων Συναγωγη, χθαμαλη μεν ην ουκετι και πεπατημενη, και
το της δουλειας εχουσα σμικροπρεπες, υψηλη δε γεγονε και διαφανης. Λελυτρωται
γαρ ως εκ καμινου σιδηρας, και εξ οικου δουλειας, κατα το γεγραμμενον. Ειτα της εν
Αιγυπτωι Συναγωγης της ως αλλοφυλου τε και ειδωλολατρουσης ποτε τρεις
γεγονασι λαοι, την υιων ταξιν αποπληρουντες Θεωι, και μιας μεν ωσπερ
εκπεφυκοτες μητρος, μερισαμενοι δε την εν χρονωι γενεσιν. Και τινα δη τροπον,
ερουμεν ουκ εις μακραν. Ειτα την Θαμαρ πρωτωι μεν τωι Ἣρ, ος ην πρωτοτοκος,
συνηψεν Ἰουδας. Ἐπει δεπονηρον οντα διωλεσε Θεος, διαδεχεται τον γαμον ευθυς ο
Αυναν, ος ην και γενεσει και χρονωι δευτερος. Ὁ δε επειπερ ουκ ηθελεν εγειραι
σπερμα τωι αδελφωι, συνδιολλυται τωι πρωτωι, θειας και αυτον εις τουτο
υπενεγκουσης οργης. Ειτα τον τριτον, τουτεστι, τον Σηλωμ, ουκ εφιησιν ο πατηρ
μεταποιεισθαι του γαμου, μη αρα τοις πρωτοις συναποληται δεδιως. 69.316 Και τι δη
το χρημα, διειπειν πειρασομαι σοφουντος Θεου. Την γαρ τοι πρωτην τε και εν
Αιγυπτωι Συναγωγην, ην αλλοφυλον ειναι δεδωκαμεν, δια τοι το λιαν απηγριωσθαι
τοτε τροποις τε και εθεσιν Ἑλληνικοις, μεταῤρυθμισας Θεος, δια πολιτειας εκ νομου,
νεαν ωσπερ απεδειξε Συναγωγην, και οιονει πως ετεραν παρα την πρωτην. Και
τουτο εστιν η Θαμαρ. Ἄθρει δε, οπως και εν ταις των ονοματων ερμηνειαις
ευρισκεται το μυστηριον. ∆ιερμηνευεται γαρ η Θαμαρ, εκλειψις, η σαλευομενη.
Σεσαλευται δε και εκλελοιπεν αληθως η των Ἰουδαιων Συναγωγη. Πως η τινα
τροπον; Ου γαρ μεμενηκεν ακατασειστος εις το παντελες η κατα νομον λατρεια,
παρακεχωρηκε δε τηι εν πνευματι. Και εισεκομισθη λοιπον η δια Χριστου,
κατηγορουσα της πρωτης, ως ουκ εχουσης το αμεμπτον. Ἡρμοσατο δε και ο Χριστος
την Ἐκκλησιαν καθαπερ τινα παρθενον αγνην, την αρχαιαν εκεινην και πρωτην
αφεις. Ἔκλειψις δη ουν και σαλευομενη ταυτηιτοι δικαιως η των Ἰουδαιων νοειται
Συναγωγη. Ὅτι δε ουδεις εν νομωι δικαιουται παρα Θεωι, ουτε μην εν τηι των
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδαιων Συναγωγηι της του Θεου γαληνοτητος η μεθεξις ην (Ὁ γαρ νομος οργην
κατεργαζεται, κατα το γεγραμμενον), υποφηνειεν αν αινιγματωδως των Ἰουδα
παιδων η γενεσις, συνωικηκοτων τηι Θαμαρ. Ἣρ μεν γαρ ο πρωτοτοκος εστι
δερματινος, ητοι γηινος. Ἐπειπερ δε ην πονηρος, θανατωι κατεδικαζετο. Πονηρος δε
κατα το αληθες ο πρωτος ωφθη λαος, καταγογγυζων Θεου και λεγων· Μη δυνησεται
ο Θεος ετοιμασαι τραπεζαν εν ερημωι; Ἐπει επαταξε πετραν, και εῤρυησαν υδατα, και
χειμαῤροι κατεκλυσθησαν, μη και αρτον δυναται δουναι; Ἀλλα και οτε την γην της
επαγγελιας κατασκεψαμενοι παρησαν οι απεσταλμενοι, ως αυτικα δη μαλα
απολουμενοι μειρακιωδως ωλοφυροντο, τον παντα ισχυοντα Θεον ταις απειθειαις
περιυβριζοντες. Τοιγαρτοι και διολωλασι, και εισβεβηκε μεν ουδεις εις την γην της
επαγγελιας, πεπτωκε δε τα κωλα αυτων εν τηι ερημωι, κατα το γεγραμμενον. Ουκουν
ο πρωτοτοκος Ἣρ, τουτεστιν, ο πονηρος τε και σαρκικος, διολωλε πρωτος, καρπον
ουδενα εχων ευσεβειας. Τουτι γαρ υπεμφηνειεν αν ημιν ως εν τυπωι παλιν η
απαιδια· εικονες γαρ ωσπερ των εν νοησει τα αισθητα. Ειτα μετ' εκεινον δευτερος
ωσπερ τις υιος του λυτρωσαμενου Θεου, και εξ οικου δουλειας εξαγαγοντος, ο μετ'
εκεινους λαος· ος διεκομισθη μεν τον Ἰορδανην, στρατηγουντος Ἰησου,
κεκληρονομηκε δε την γην της επαγγελιας. Γεγονε δε μετα τουτο και υπο κριτας,
αλλ' υποπεπτωκε και αυτος αγανακτησει τηι ανωθεν. Ἦν γαρ αληθως Αυναν,
τουτεστι πεπληγως καρδιαν. Ἐτραπετο γαρ εκτοπως εις πολυθεΐαν, τον ενα και
φυσει και αληθως καταλελοιπως. Ουκουν και απωλετο και δεδουλευκεν
αλλοφυλοις. Ταυτι γαρ ημας η των καλουμενων Κριτων εδιδαξε βιβλος. Τεθνηκε
τοινυν εν απαιδιαι και ουτος, καθως και ο Ἣρ, σπειρων εις ουδεν, τουτεστιν εις γην.
Ὅθεν ην εικος ουδενα παντως αποκερδαναι καρπον, η και αναστησαι σπερμα τωι
αδελφωι αυτου. Κατωκνησε δι 69.317 και ο μεσος τε και ως εν χρονωι δευτερος λαος,
δια της κατα νομον επιεικειας αντι των απειθησαντων εαυτον ωσπερ αναστησαι
Θεωι, και νεον ηδη πως ανταναφυντα λαον επιδειξαι δια πραγματων. Τουτο γαρ
εστιν, οιμαι, αινιγματωδως το αναστησαι σπερμα τωι αδελφωι αυτου. Ἀνηιρημενοιν
δη ουν τοιν δυοιν ως επ' αιτιαις ευλογοις (ο μεν γαρ ην πονηρος, ο δε πεπληγως
καρδιαν), εξειργει τον τριτον της προς Θαμαρ ομιλιας, δεδιως δη ο πατηρ μη αρα πως
τοις ηδη διολωλοσι και αυτος καταφθειροιτο. Τον γαρ τοι τριτον λαον τον οιονει και
νεωτατον, τον ως εν λοισθωι καιρωι των αγιων προφητων (μεθ' ων και γειτων ευθυς
ο θεσπεσιος Βαπτιστης, τον δη παροντα δεικνυων τον εξ ουρανου, τουτεστι
Χριστον), ουκ εφηκε Θεος οιονει πως ενεχεσθαι ταις αγκαλαις των Ἰουδαιων
Συναγωγης, ουτε μην εθελει τον απ' αυτης εχειν καρπον, μη αρα πως απολοιτο και
αυτος. Ὁ γαρ νομος οργην κατεργαζεται, δικαιουται δε εν αυτωι παντελως ουδεις.
Ἄθρει δε, οπως του λοισθου τε και ως εν πιστει λαου διαδειξειεν αν εφ' εαυτωι τον
τυπον ευ μαλα Σηλωμ. Ἑρμηνευεται γαρ εκσπασμος, η απολυσις. ∆απανωσης γαρ
ωσπερ της θειας οργης τους εξ αιματος Ἰσραηλ, δια τοι τα εις Χριστον
ανοσιουργηματα και ου φορητην παροινιαν, εξεσπασθησαν ως απο θηρος οι
πεπιστευκοτες, και ανεινται τροπον τινα των εις το κολαζεσθαι δειν κατειληφοτων
δεσμων. Σεσωσται γαρ το καταλειμμα, κατα τας Γραφας. Και γουν εφη που Θεος δια
φωνης προφητου· Ὃν τροπον οταν εκσπασηι ο ποιμην εκ στοματος του λεοντος δυο
σκελη, η λοβον ωτιου, ουτως εκσπασθησονται οι υιοι Ἰσραηλ. Ἐκσπασμος ουν
Σηλωμ, ταυτηιτοι και ονομαζεται. Παραιτουνται δε οτι της Θαμαρ την ομιλιαν,
τουτεστι, το εν νομωι καρποφορειν, οι πεπιστευκοτες, και εξεσπασμενοι της των
απωλολοτων πληθυος, αναμαθοις αν αμογητι, λεγοντος του μακαριου Παυλου περι
αυχηματων των κατα τον νομον· Ἀλλ' ει τινα ην μοι κερδη, ταυτα ηγημαι δια
Χριστον ζημιαν. Ἐπεθυμει γαρ δικαιοσυνην μεν ιδιαν ουκ εχειν, φημι δε δη την εν
νομωι παλιν, αλλα δικαιοσυνην την εκ πιστεως της εν Χριστωι Ἱησου. Ἀσυναφης ουν
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι Θαμαρ Σηλωμ ο νεωτατος. ∆ια δε τουτο χηρα μεμενηκε, και μακρους εν τουτωι
διατετελεκε χρονους. Ου γαρ εφεντος Θεου καρποφορειν ετι την Ἰουδαιων
Συναγωγην, χηρα τις ωσπερ και ητεκνωμενη και ανδρος ερημη, του νοητου
νυμφιου, κεχρηματικε τε και γεγονεν αληθως. Ἔφη γαρ που Χριστος, οτι Αυτη ου
γυνη μου, καγω ουκ ανηρ αυτης. Ἆρ' ουν ουδεις το παραπαν αυτης μετα τουτο
γεγονε λογος; ου φροντιδος ηξιωται της παρα Θεου; Μη τουτο υπολαβηις. Καιτοι γαρ
επι ταις απασων εσχαταις δυσσεβειαις κατεγνωσμενην, δι' εμφυτον ημεροτητα
κατελεησει Θεος εν εσχατοις του αιωνος καιροις· καρποφορησει δε και αυτη τα
Χριστου γνωρισματα. Κατοπιν δε οτι βαδιειται των εθνων, δι' αυτων ουδεν ηττον
των γεγραμμενων εισομεθα. Ἀναβεβηκως γαρ Ἰουδας κειραι τα προβατα αυτου,
οδου παρεργον την προς αυτην εποιειτο συνοδον· 69.320 ραβδον δε, και δακτυλιον,
και ορμισκον αυτην εφιησιν εχειν, αποστελλειν και εριφον υπισχνουμενος. Ἱδιαν
γαρ ωσπερ και αναγκαιοτατην εχων φροντιδα Χριστος το δεχεσθαι τους καρπους της
λογικης αγελης, δηλον δε οτι των πεπιστευκοτων και ηγιασμενων εν πνευματι,
παροδικην ωσπερ τινα και ουχι παντως εσπουδασμενην ποιησεται κατα καιρους την
προς την των Ἰουδαιων Συναγωγην εν πνευματι κοινωνιαν· εγκαρπον δε ωσπερ
αποφανει, την παρ' αυτου σοφιαν ωδινουσαν. Παραθησεται δε ωσπερ εαυτον αυτηι,
καθαπερ και ημιν αυτοις, ως ραβδον δυναμεως, ως εικονα και ομοιωσιν του Θεου
και Πατρος (τουτο γαρ ο δακτυλιος), ως ωραιον καλλει παρα τους υιους των
ανθρωπων. Τουτι γαρ οιμαι δηλουν τον ορμισκον. Σκευος γαρ απαν το τελουν εις
κοσμημα, καλλους αν νοοιτο σημειον. Ἀποστελλει δε αυτηι και τον εριφον, τουτεστι,
των ημαρτημενων χαριειται την αφεσιν. Ἔριφος γαρ κατα νομον υπερ αμαρτιας
εσφαζετο, και πλημμεληματων αφεσιν υπαινιττεται. Σωζεται δε η Θαμαρ, καιτοι
ψηφον λαβουσα θανατου, και ποιναις ταις εσχαταις υπενηνεγμενη λοιπον.
Καταδεδικαστο γαρ η Θαμαρ ως πεπορνευμενη. Σωζεται δε ομως· υπεδειξε γαρ την
ραβδον, τον δακτυλιον τε και τον ορμισκον. ∆ιωμολογηκε τε σαφως ως
κεκυοφορηκεν εξ Ἰουδα, και τον αυτου καρπον εχοι. Ἀπαλλαξει δε και αυτην του
κολαζεσθαι δειν την των Ἰουδαιων Συναγωγην κατα καιρους ο Χριστος, της προς
αυτον κοινωνιας τα συμβολα φερουσαν, και οτι κεκυοφορηκε τα αυτου δεικνυουσαν
εναργως. Ουτω γαρ που και αυτοι φασιν, οι δια της εις Χριστον πιστεως ευδοκιμειν
ηιρημενοι· ∆ια τον φοβον σου, Κυριε, εν γαστρι ελαβομεν, και ωδινησαμεν, και
ετεκομεν πνευμα σωτηριας σου, ο εκυησαμεν επι της γης. Θαμαρ δε ξυνωριδα
βρεφων ωδινουσα, προς αυτωι γεγονε τωι τοκωι λοιπον. Ειτα καθιησι μεν ο
πρωτοτοκος την χειρα· συνενεγκοντος δε αυ προς το ανοπιν αυτην, καιτοι σπαρτιον
ηδη λαβουσαν το κοκκινον, προεκθρωσκει το δευτερον, οια τινος φραγμου
διακεκομμενου, ειτα κατεισιν ο πρωτος, λοισθος. Γενοιτο δ' αν και τουτο σημειον
ουκ ασυμφανες ημιν του προκεκλησθαι τα εθνη των εξ αιματος Ἰσραηλ, και την του
πρωτοτοκου δοξαν ελειν τους εν υστεροις καιροις εκτετιμημενους. Ἕψεται δε οτι
και αυτος, ουκ αμφιλογον, την Χριστου θυσιαν καταδεξαμενος· αιματος γαρ του
αγιου τυπος αν ειη το κοκκινον. Τις ουν αρα εστιν ο το μεσοτοιχον του φραγμου
λυσας, και εν ταξει μεν πρωτοτοκου κεκληκως τον δευτερον, κατοπιν δε θεις τον
πρωτον; Ἢ δηλον οτι Χριστος· δι' ου και μεθ' ου η δοξα τωι Θεωι και Πατρι συν αγιωι
Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Ἔτι περι του Ἰωσηφ. Ἐπι τα λοιπα
των λογων ιτεον, ων ηδη φθασαντες πεποιημεθα, περι του Ἰωσηφ· εις τελος ημιν
ηκουσης το αυτηι πρεπον ηδη της μεταξυ παρεισκεκριμενης ιστοριας. της περι του
Ἰουδα, φημι, και μεντοι και της Θαμαρ. Μεταβαλοντες γαρ εις το Χριστου 69.321
προσωπον τον θεσπεσιον Ἰωσηφ, εμβεβλησθαι μεν εν τωι λακκωι παρα των αδελφων
ελεγομεν· ανακεκομισθαι δε αυ και καταπεπρασθαι τοις Ἰσμαηλιταις, οι και
αρωματων των ευοσμοτατων εμποροι τε ησαν και τοις ουκ εχουσι διακομισται.
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀπενηνεχθαι τε δι' εκεινων αυτον εις την Αιγυπτιων, προσθεντες ειρηκαμεν. Ὅτι
καθεις εαυτον εις κενωσιν ο Μονογενης, και εν τοις καθ' ημας γεγονως·
κεχρηιματικως και αδελφος τοις επι της γης, και προ γε των αλλων τοις εξ Ἰσραηλ,
θανατον υπεμεινε, και ανετλη σταυρον, καταβεβηκε τε εις αιδου, ου και εις τυπον ο
λακκος. Πλην ανεβιω παλιν, και των εξ αιματος Ἰσραηλ απενοσφιζετο. ∆εδοται δε
ωσπερ τοις των νοητων αρωματων εμποροις, τουτεστι, τοις αγιοις αποστολοις, οι το
αυτου μυρον ευωδιαζοντες, εις την των εθνων αφικοντο χωραν, δια των
ευαγγελικων κηρυγματων τοις ουκ ειδοσιν αυτον αποφεροντες, την του δουλου
μορφην περικειμενον. Κηρυσσεται γαρ δι' ημας εν σαρκι γεγονως, και εν τηι του
δουλου μορφηι. Τουτο, οιμαι, εστι το απενεχθηναι τον Ἰωσηφ δια των Ἰσμαηλιτων
εις Αιγυπτον. Τι ουν αρα συνεβη παθειν εκει γεγονοτα, τι δε εδει προς τουτο δρασαι,
καταθρωμεν, ει δοκει. Ἔτι μεν γαρ νεος ων και εν εφηβοις τελων, ενικα της
Αιγυπτιας το ασελγες, μονονουχι και συν βιαι πολληι κατωθουμενος εις γε το θελησαι
δραιν α μη θεμις. Ἡ μεν γαρ εξηπτο των ιματιων απριξ τε και αναιδως, και εις
ανεθελητον αμαρτιαν ου μετριως κατεβιαζετο. Ὁ δε και αυτο το ιματιον αφεις,
μαχλωσης αγριας απηλλαττετο, και αναλωτος ην τωι παθει. Σεσυκοφαντηται δε μετα
τουτο, περιτρεποντος εις αυτον του γυναιου τα εγκληματα, εν αιτιαις αισχροτητος ο
σωφρων τε και φιλελευθερος ην. Πλην εκρατει του δεσμωτηριου, φησι. Γεγονε δε
και εν τοις εθνεσιν ο Χριστος, ως εν προσωπωι, φημι, των αγιων αποστολων, οι και
τα στιγματα αυτου περιφερειν εφασκον εν ιδιωι σωματι. Παρηιτουντο μεν γαρ
συσχηματιζεσθαι τοις τα εν κοσμωι φρονειν ελομενοις, απωτατω δε ησαν σαρκικων
επιθυμιων. Τοιουτοσι γαρ αει ο των αγιων βιος. Ἀλλ' επεβουλευοντο δια τουτο, και
δη και συκοφαντουμενοι παρα των ειωθοτων ηγεισθαι φορτικους τους εν Χριστωι
ζηιν εθελοντας, πειρασμοις περιπεπτωκασι, δεσμωται γεγονασι. Πλην εμεμνηντο
Χριστου λεγοντος· Ει εκ του κοσμου ητε, ο κοσμος αν το ιδιον εφιλει· επειδη δε εκ
του κοσμου ουκ εστε, δια τουτο μισει υμας ο κοσμος· καθαπερ αμελει και τον Ἰωσηφ
η μαχλωσα γυνη. Πλην και εν αυτοις επλατυνοντο τοις πονοις, της του Θεου χαριτος
εξημερουσης αυτους, ους ην μαλιστα διαπονησειν εικος. Ἐπεγαννυτο γαρ, ως εφην,
ο δεσμοφυλαξ τωι Ἰωσηφ. Ειτα των ευνουχων του Φαραω, του τε οινοχοου, φημι, και
προσετι του σιτοποιου, δεδεμενων, διεσαφει τα ονειρατα. Και δια τουτο, φησι, ο
θεσπεσιος Ἰωσηφ ου μετριως εθαυμαζετο· ενυπνιασθεντος δε και αυτου του Φαραω
την τε εσομενην ουκ εις μακραν ευκαρπιαν και τον εκ του λιμου πονον, ως εν βουσι
μεν προτερον πιοσι τε και ισχναις, ως εν ασταχυσι δε μετα τουτο τεθεαμενου· 69.324
των τε εν Αιγυπτωι σοφων ουδεν εχοντων ειπειν, απειρηκοτων δε παντελως προς το
δυνασθαι διατρανουν τα εκ των οραματων υποδηλουμενα· μεμαρτυρηται μεν αυτος
ως οιος τε τουτο δραιν· παρελθων δε διεσαφει. Και δη και θαυμασας ο Φαραω, ταμιαν
αυτον και ηγουμενον επι την εαυτου καθιστησιν αρχην. Ἐδιωκετο μερ γαρ ο
Χριστος, καθαπερ εφην αρτιως, ως εν προσωπωι των αγιων αποστολων. Ἀλλ' εν
αυτοις οντες τοις πονοις οι περι ων ο λογος, ως σοφοι λιαν και τα πολλοις αποῤρητα
διατρανουν οιοι τε, φανεροι μεν ησαν εν αρχαις των εν κοσμωι τισιν, ειτα και αυτοις
τοις κρατουσι της γης, οι και πιστευσαντες οτι και αυτην εχουσι των εσομενων την
γνωσιν, εξ αποκαλυψεως Θεου εν Πνευματι, οικονομους και αρχοντας εθνων
γινεσθαι συγκεχωρηκασι, διανεμειν τε τοις εν λιμωι μαθηματων, α και εις ζωην
συνεχει την ακηρατον, τουτεστι τον θειον τε και ουρανιον λογον, και την εις παν
οτιουν των αριστων αποκομιζουσαν παιδευσιν. Ουτοι και κατεκτησαντο, μαλλον δε
δι' αυτων ο Χριστος, τωι Θεωι και Πατρι την των εθνων χωραν, καθαπερ αμελει και
τωι Φαραω την των Αιγυπτιων ο Ἰωσηφ, ωι και γεγονασιν υιοι δυο, Μανασσης και
Ἐφραιμ, εκ μητρος Ἀσενεθ της Πετεφρη θυγατρος, ος ην ιερευς. Και ερμηνευεται μεν
ο Μανασσης, ληθη κακων των συμβεβηκοτων· εις αυξην τε και επιδοσιν την εις γε
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το αμεινον, ο Ἐφραΐμ. Ἐξ ιερας γαρ ωσπερ μητρος, φημι δε της Ἐκκλησιας, καρποι
γεγονασι, και εν υιοις Θεου δια πιστεως της εν Χριστωι καταλογισθειεν αν οι εξ
εθνων κεκλημενοι, οι και εις ληθην ενεχθησονται των πονων. Ἐπιλησονται γαρ,
φησι, την θλιψιν αυτων την πρωτην, και ου μη αναβηι αυτων επι την καρδιαν. Ἐπι
γαρ κεφαλης αυτων αινεσις, και αγαλλιαμα, και ευφροσυνη καταληψεται αυτους.
Ἀπεδρα οδυνη, λυπη και στεναγμος. Ἥξουσι δη ουν κατα καιρον εις ληθην κακων,
βαδιουνται δε και εις αυξην, επι το της ελπιδος γλυκυ διατρεχοντες περας.
Μετοιχησονται γαρ εκ των επιγειων εις τα επουρανια, απο των εν χρονωι
μεμετρημενων εις τα επεκεινα χρονου· εκ φθορας εις αφθαρσιαν, εις δοξαν εξ
ατιμιας, εξ ασθενειας εις δυναμιν. Ἐγκειμενου δε ετι και παρατεινοντος του λιμου,
κατεβησαν οι εξ Ἰακωβ εις Αιγυπτον πριασθαι τροφας. Ειτα μικρου μεταξυ
παρεισθεοντος λογου, μονονουχι δε και εναθυροντος αυτοις του Ἰωσηφ (εφασκε γαρ
ως ηκιστα μεν σιτιων ενεκα, κατασκεψομενοι δε μαλλον ηκουσι την γην),
προσαπαιτουντος δε τον Βενιαμιν, ος ην αδελφος αυτωι και νεωτατος, ενισταμενου
δε οτι ουκ αν της Αιγυπτιων αζημιοι απαλλαξειαν, ει μη παροισειαν το μειρακιον·
αγεται μολις εφεντος αυτοις του πατρος. Ἐπειδη δε ηκον ομου τωι παιδι, λοιπον επι
την εστιαν εκαλει, υδατι δε διανενιμμενους αρτοις τε και οινωι κατεκορεννυ λοιπον.
Τεθλιμμενοι γαρ ωσπερ και αφορητωι λιμωι εκπεπιεσμενοι, δηλον δε οτι τωι νοητωι,
κατα καιρους Ἰουδαιοι, την οφρυν αφεντες την υψηλην και αγερωχον, ηξουσιν επι
Χριστον, της παρ' αυτου γλιχο 69.325 μενοι τροφης, αγιας τε και πνευματικης, φημι,
και ζωοποιου. Ὁ δε ου προσδεξεται μεν, πλην ου διχα του νεου λαου, ου και εις
τυπον ειη αν ο Βενιαμιν. Ἐλθοντες δε ωσπερ εν ομοψυχιαι και ως εν γνωμηι μιαι,
προσδεξεται μεν ιλαρως, εισοισει δε ωσπερ εις ιδιον οικον, τουτεστι, την Ἐκκλησιαν.
Ειτα διανιψων υδατι καθαρωι, τωι της παλιγγενεσιας λουτρωι, αρτωι τε και οινωι
διαθρεψει, Μυστικως ο λογος. Πλην κακεινο προς τουτωι λεγωμεν· ανεγνωριζετο
μεν γαρ τοις αδελφοις ο Ἰωσηφ αμα τωι Βενιαμιν αφιγμενοις, και δη και τραπεζης
αυτους ηξιου, καθαπερ εναγχος εφην. Κληρον δε ουδενα δους, ολως αποτρεχειν
εκελευε κατακομιουντας προς αυτον τον πατερα, φημι δη τον Ἰακωβ. Ἐπειδη δε
καταβεβηκε, και ηδη παροντα τεθεαται τοις τεκνοις ομου, τοτε δη, τοτε την απασων
αριστην απενειμε γην. Σημειον δ' αν γενοιτο και τουτο σαφες, οτι δεξεται μεν ο
Χριστος τους εξ Ἰσραηλ επιστρεφοντας εν εσχατοις του αιωνος καιροις, συνοντος
αυτοις δηλονοτι κατα τροπον ομοψυχιας και του νεου λαου. Τουτο γαρ, ως εφην, ο
Βενιαμιν. Πλην ου διχα των αγιων Πατερων ο εν ελπισιν ημιν αποδοθησεται κληρος.
Ὥσπερ γαρ αυτοι, καιτοι κατα πιστιν αποθανοντες, ως γουν ο σοφος εφη Παυλος,
Ουκ εκομισαντο την επαγγελιαν, του Θεου, περι ημων κρειττον τι προβλεψαμενου,
ινα μη χωρις ημων τελειωθωσιν· ουτω και ημεις περιμενουμεν τους Πατερας, ινα μη
χωρις αυτων τελειωθωμεν. Ὁμου τοιγαρουν τοις αγιοις Πατρασιν, οι πρωτοι τε και
μεσοι και τελευταιοι λαοι, τον αριστον τε και ανεκποιητον της των ουρανων
βασιλειας αποληψομεθα κληρον εν Χριστωι· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η
δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας. Ἀμην. Περι του Ἰωσηφ και των υιων αυτου
Ἐφραιμ και Μανασση. α. Πασα μεν δοσις αγαθη, και παν δωρημα τελειον ανωθεν
εστι καταβαινον εκ του Πατρος των φωτων. Ουδεν δε ειναι φημι των ουτω σεπτων
και εξηιρημενων αγαθων, ο μη δια Χριστου κερδαινομεν. Γεγονε γαρ, φησι, μεσιτης
Θεου και ανθρωπων, και δι' αυτου την προσαγωγην εσχηκαμεν εν ενι Πνευματι προς
τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον. Τοιγαρτοι και εφασκεν· Ουδεις ερχεται προς τον
Πατερα, ει μη δι' εμου. Ἐν αυτωι δε και δι' αυτου παν πληρωμα χαριτος και
κληροδοσια λαμπρα. Πλουσιος γαρ ων ο Θεος, επτωχευσε δι' ημας, ινα ημεις τηι
αυτου πτωχειαι πλουτησωμεν, και εις την των αγιων Πατερων αναφοιτωντες δοξαν,
και της αυτοις οτι μαλιστα πρεπωδεστατης ελπιδος μεταλαχειν ισχυσωμεν. Θεα δε
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθη τον επι τουτοις λογον, τοις ιεροις Γραμμασιν ενιεις τον της διανοιας
οφθαλμον. Ἔχει γαρ ωδε παλιν· Ἐγενετο δε μετα τα ρηματα ταυτα, και ανηγγελη τωι
Ἰωσηφ, οτι ο πατηρ αυτου ενοχλειται. Και αναλαβων τους δυο υιους αυτου τον
Μανασση και τον Ἐφραιμ, ηλθε προς Ἰακωβ. Ἀπηγ 69.328 γελη δε τωι Ἰακωβ,
λεγοντες· Ἰδου ο υιος σου Ἰωσηφερχεται προς σε· και ενισχυσας Ἰσραηλ εκαθισεν επι
την κλινην. Και ειπεν Ἰακωβ τωι Ἰωσηφ· Ὁ Θεοςμου ωφθη μοι εν Λουζαι εν γηι
Χανααν, και ευλογησε με, και ειπε μοι· Ἰδου εγω αυξησω σε και πληθυνω σε, και
ποιησω σε εις συναγωγας εθνων, και δωσω 69.328 σοι την γην ταυτην, και τωι
σπερματι σου μετα σε εις κατασχεσιν αιωνιον. Νυν ουν οι δυο σου υιοι, οι γενομενοι
σοι εν γηι Αιγυπτωι, προ του με ελθειν προς σε εις Αιγυπτον, εμοι εισιν, Ἐφραιμ και
Μανασσης, ως Ῥουβειμ και Συμεων εσονται μοι. Τα δε εκγονα, α εαν γεννησηις μετα
ταυτα, σοι εσονται, επι τωι ονοματι των αδελφων αυτων κληθησονται εν τοις
εκεινων κληροις. Ἐγω δη ηνικα ηρχομην εκ της Μεσοποταμιας της Συριας, απεθανε
Ῥαχηλ η μητηρ σου εν γηι Χανααν, εγγιζοντος μου κατα τον ιπποδρομον Χαβραθα
της γης του ελθειν εις γην Ἐφραθα, και κατωρυξα αυτην εν τηι οδωι του ιπποδρομου.
Αυτη εστι Βηθλεεμ. Ἐτεθραπτο μεν γαρ ο μακαριος Ἰακωβ εν γηρει καλωι, κατα το
γεγραμμενον. Ἐπειδη δε των καθ' ημας απεδημει πραγματων, ευλογειν εσκεπτετο
τους εξ Ἰωσηφ· οι επειπερ ησαν εκ μητρος αλλογενους, της Ἀσενεθ θυγατρος ιερεως
του Πετεφρη, ινα μητις αυτους καταμυσαττοιτο των εξ Ἰσραηλ, εκφυλον τε και
οθνειον ηγοιτο το γενος, σοφως τε και οικονομικως ο θεσπεσιος Ἰακωβ αυτον τε τον
Ἰωσηφ και ετερους υιους εισπειραται διδασκειν, οτι ταις θειαις επομενος ψηφοις,
παντας οικειουται τους εξ αυτων γεγονοτας. Ὤφθη γαρ μοι, φησιν, ο Θεος εν γηι
Χανααν, και οτι πλειστων μεν οσων εσομαι λαων πατηρ, κατευρυνθησομαι δε και εις
εθνη και συναγωγας εθνων, αναφανδον επηγγελλετο Ἐν ταυτωι δη ουν, και Θεον
αναπειθει τιμαιν ταις εις αληθειαν δοξαις. Και οικειους ηγεισθαι διδασκει τους
αγχιστευοντας, μαλλον δε τους εξ αυτων αναφυντας, καν ει γεγονασι τυχον εκ
μητρος αλλογενους. βʹ. Βραχυ δε της ιστοριας το παχος εκβαινοντες, εκεινο φαμεν·
Ουτω και ημεις οι εν πιστει δεδικαιωμενοι γεγοναμεν εν Χριστωι, Θεου μεν υιοι, των
δε αγιων οικειοι, μεσιτευοντος αυτου, και δι' εαυτου συνδεοντος αυτωι τε και τωι
Πατρι και τοις των αγιων χοροις· καθαπερ αμελει και Ἰωσηφ, οιονει μεταξυ
κειμενος, υιους μεν εποιει του ιδιου πατρος τον Ἐφραιμ και Μανασση, εγγραφεσθαι
δε και αυτωι τωι καταλογωι των πατριαρχων. Νυν γαρ, φησιν, οι δυο σου υιοι οι
γενομενοι σοι εν Αιγυπτωι, εμοι εισιν, Ἐφραιμ και Μανασσης, ως Ῥουβειμ και
Συμεων εσονται εμοι. Τουτεστιν, εν πρωτοτοκοις εσονται, συντεταξονται δε και τοις
εν υπακοηι. Ἦν μεν γαρ πρωτοτοκος Ῥουβειμ. Ὑπακοη δε παλιν ο Συμεων
ερμηνευεται. Γεγοναμεν δε δια πιστεως οι εσχατοι πρωτοι, και την του πρωτοτοκου
δοξαν ο εξ εθνων εκληρωσατο λαος. Τετιμηνται δε δι' υπακοην και ευπειθειαν.
Αυτος γαρ αυτοις μεμαρτυρηκεν ο Χριστος, ουτω λεγων· Λαος ον ουκ εγνων
εδουλευσε μοι, εις ακοην ωτιου υπηκουσε μου. Ει γαρ και γεγοναμεν εκ μητρος
ωσπερ ετερογενους δια το 69.329 εξ εθνων κεκλησθαι την Ἐκκλησιαν, αλλ'
εξαρκεσει μεσολαβων ο Ἐμμανουηλ, και εις το συναψαι δι' εαυτου τωι Θεωι και
Πατρι, και τοις των αγιων εγγραψαι κληροις, και εις την εκεινοις πρεπουσαν δοξαν
ανενεγκειν, και ιερον ημας αποφηναι γενος. Ἄθρει δε οπως εξ αγαπης της περι τον
μακαριον Ἰωσηφ εις ιδιους υιους καταταττει τους εξ αυτου. Ἠγαπημεθα γαρ και
ημεις εν Χριστωι, και επειπερ δι' αυτου εν πνευματι γεννησιν γεγεννημεθα την
πνευματικην, αξιοληπτοι γεγοναμεν τωι Πατρι, καθαπερ εφην αρτιως· και τοις προ
ημων αγιοις συντεταγμεθα. Πλην ει και υιοι κεκλημεθα του Θεου και Πατρος, υπο
χειρα παλιν εσομεθα του προσαγοντος ημας και συνενουντος αυτωι, τουτεστι
Χριστωι. Θεα γαρ οπως ο μακαριος Ἰακωβ μετα το τοις ιδιοις εγγραψαι τεκνοις τον τε
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐφραιμ και Μανασση, Τα δε εκγονα, φησιν, α εαν γενηται σοι, σοι εσονται. Συνιης
ουν οτι καν υιοι του Θεου και Πατρος χρηματιζωμεν, ουδεν ηττον εσομεθα του
Χριστου. Και τουτο, οιμαι, εστιν οπερ εφη προς τον Πατερα· Ους δεδωκας μοι εκ του
κοσμου, σοι ησαν, και εμοι αυτους δεδωκας· και δεδοξασμαι εν αυτοις.
Κατορωρυχθαι γε μην την Ῥαχηλ εν Βηθλεεμ εφασκεν Ἰακωβ. Μεμνημεθα δε
πολλακις εις εικονα και τυπον της εξ εθνων Ἐκκλησιας την Ῥαχηλ ονομασαντες.
Γενοιτο δ' αν, οιμαι, τις ου ψευδοεπης ει βουλοιτο λεγειν, οτι προς ετεραν τινα ζωην,
την αμεινω δηλονοτι και της εγκοσμιου προφερεστεραν, μεταπεφοιτηκεν η
Ἐκκλησια· κοσμωι μεν αποθανουσα δια το μη ανεχεσθαι φρονειν τα αυτου, Θεωι δε
ζωσα πνευματικως εν Χριστωι δια πολιτειας ευαγγελικης. Ει γαρ και εστιν εν κοσμωι
δια την εν σαρκι ζωην, αλλ' οιονει κρυπτεται το εν κοσμωι λαμπρον ουκ εχουσα,
μονονουχι δε και συνεταφη Χριστωι· και τουτο, οιμαι, εστιν οπερ εφη Παυλος ημιν ο
σοφωτατος· Ἀπεθανετε γαρ, και η ζωη υμων κεκρυπται συν τωι Χριστωι εν τωι Θεωι.
Συνες γαρ οτι τεθαμμενης της Ῥαχηλ εν Βηθλεεμ, και ουχ ορωμενης ετι, μονονουχι
συνεκρυπτετο και αυτος ο Ἐμμανουηλ. Γεγεννητο γαρ ουπω δια της αγιας
Παρθενου. Ἐπαινεσωμεν δη ουν τον τοιουτον της Ἐκκλησιας θανατον εις αρχας
αναφεροντα ζωης της αγιας τε και εν Χριστωι. Κακεινο δε οιμαι προσειπειν
αναγκαιον. Εισδεξαμενος εις τεκνα τους εξ Ἰωσηφ ο πατηρ τεθνεωσης αυτων της
μητρος, εντελλεται και περι αυτης. Τοιγαρτοι τον εν ωι τεθαπται κατασημηναι χωρον
ειη αν ετερον ουδεν αναπειθοντος η οτι προσηκει την δεουσαν επ' αυτηι ποιεισθαι
φροντιδα. Ἐνετελλετο δε και ο Θεος και Πατηρ τωι Υιωι περι της Ἐκκλησιας, και
φροντιδος αυτην αξιουν αναπειθει, νενικημενην θανατωι δια την αρχαιαν αραν.
Τοιγαρτοι και ανακεκραγεν ο θειος ημιν ∆αβιδ προς τον εν ουρανοις Πατερα και
Θεον· Ἔντειλαι, ο Θεος, τηι δυναμει σου, δυναμωσον, ο Θεος, τουτο ο κατειργασω εν
ημιν. Μονονουχι γαρ και παραδεικνυς το τωι θανατωι κατοχον σωμα, δια της
δυναμεως του Θεου και Πατρος, τουτεστι, του Υιου απαλλαττεσθαι μεν ελιπαρει της
φθορας· αναφοιτησαι δε αυθις εις το εν αρχαις, τουτεστιν, εις την εν Χριστωι
μακαριαν και ακηρατον ζωην. 69.332 γʹ. Ὅτι δε πρωτοτοκος ων, και τοις εις τουτο
πρεσβειοις τετιμημενος ο Ἰσραηλ, απωλισθε μεν της ενουσης δοξης αυτωι,
μεταπεφοιτηκε δε της ουτω λαμπρας ευκλειας η χαρις επι τον νεον τε και εξ εθνων
ηκοντα λαον, και δια των εφεξης ουδεν ηττον εισομεθα. Ἰδων γαρ, φησιν, Ἰσραηλ
τους υιους Ἰωσηφ, ειπε· Τινες σοι ουτοι; Ειπε δε Ἰωσηφ τωι πατρι αυτου· Υιοι μου
εισιν ους εδωκε μοι ο Θεος ενταυθα. Ειπε δε Ἰακωβ· Προσαγαγε μοι αυτους, ινα
ευλογησω αυτους. Οι δε οφθαλμοι αυτου εβαρυωπησαν απο του γηρως, και ουκ
ηδυναντο βλεπειν. Και ηγγισεν αυτους προς αυτον, και εφιλησεν αυτους, και
περιελαβεν αυτους, και ειπεν Ἰσραηλ προς τον Ἰωσηφ· Ἰδου του προσωπου σου ουκ
εστερηθην, και ιδου εδειξε μοι ο Θεος και το σπερμα σου. Και εξηγαγεν αυτους
Ἰωσηφ απο των γονατων αυτου, και προσεκυνησαν αυτωι επι προσωπον επι της γης.
Λαβων δε Ἰωσηφ τους υιους αυτου, τον τε Ἐφραιμ εν τηι δεξιαι, εξ αριστερων δε
Ἰσραηλ· τον Μανασση δε εν τηι αριστεραι, εκ δεξιων δε Ἰσραηλ· ηγγισεν αυτους αυτωι.
Ἐκτεινας δε Ἰσραηλ την χειρα την δεξιαν, επεβαλεν επι την κεφαλην Ἐφραΐμ· ουτος
δε ην ο νεωτερος· και την αριστεραν επι την κεφαλην Μανασση, εναλλαξας τας
χειρας. Και ευλογησεν αυτους, και ειπεν· Ὁ Θεος ωι ευηρεστησαν οι πατερες μου
ενωπιον αυτου, Ἀβρααμ και Ἰσαακ· ο Θεος ο τρεφων με εκ νεοτητος μου εως της
ημερας ταυτης· ο αγγελος ο ρυομενος με εκ παντων των κακων, ευλογησαι τα παιδια
ταυτα. Παρειστηκει μεν γαρ τα μειρακια. ∆ιεπυνθανετο δε ο πρεσβυτης, τινος ειεν.
Ἄρα και προς γε δη ταυτα φησιν ο Ἰωσηφ· Οι δυο υιοι μου. Ειτα προσενηνεγμενους
και γεγονοτας εγγυς, φιληματων τε αυτους και περιπλοκων ηξιου. Συνες ουν οπως
οιονει πως ου γινωσκομενοι τωι Θεωι και Πατρι, γνωριμοι τε γεγοναμεν, και εγγυς εν
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστωι. Προσιεται δε και λιαν ασμενως, επιμαρτυρουντος ημιν την προς εαυτον
οικειοτητα του Υιου, αγαπης τε ουτως ημας αξιοι, καλει προς ενωσιν, δηλον δε οτι
την νοητην και εν πνευματι. Τυπος δ' αν γενοιτο και μαλα σαφης, φιλημα μεν
αγαπης, ενωσεως δε περιληψις ητοι περιπλοκη. Τοιγαρτοι και ο σοφωτατος Παυλος
επιστελλει λεγων τοις εις Χριστον πιστευσασιν, οτε μεν, οτι Νυνι δε οι ποτε οντες
μακραν εγενηθητε εγγυς, προσκομιζοντος δηλονοτι του Χριστου, οτε δε αυ, Νυνι δε
γνοντες Θεον, μαλλον δε γνωσθεντες υπο Θεου. Ἐποπτειας γαρ αξιοι, και
επιγινωσκει μονους ο Θεος και Πατηρ τους πνευματικην εχοντας οικειοτητα προς
τον Υιον, και την δια πνευματος αναγεννησιν υπ' αυτωι τε και δι' αυτου
πλουτησαντας. Καθαπερ αμελει και εν Αιγυπτωι τους τωι αιματι του αμνου
καταχριομενους, γνωριμους εποιειτο λεγων· Και οψομαι το αιμα, και σκεπασω υμας,
και ουκ εσται εν υμιν πληγη του εκτριβηναι υμας, οταν παιω εν γηι Αιγυπτωι.
Ευθυμος δε λιαν γεγονως ο Ἰακωβ προς τον υιον, τουτεστι, τον Ἰωσηφ, εφη· Ἰδου
του προσωπου σου ουκ εστερηθην, και ιδου 69.333 εδειξε μοι ο Θεος και το σπερμα
σου. Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις Ἰουδαιους, ο Πατηρ εστερηται του Υιου. Οιηθεντες γαρ
οτι κατοχος εσται ταις του ᾅδου πυλαις, και τοις αλλοις ομου κεισεται νεκρος,
θανατωι περιβεβληκασιν. Ἀλλ' ουκ ενεδεχετο θανατωι περιβεβλησθαι τον της ζωης
αρχηγον. Ουκουν ανεβιω, και παλιν αυτον ο Πατηρ τεθεαται, και το εξ αυτου δε και
εν αυτωι γενος, δηλον δε οτι τους πιστευσαντας, το εθνος το αγιον, το βασιλειον
ιερατευμα, τον εις περιποιησιν λαον. Οις και αυτος ο Χριστος επιγαννυται, λεγων·
Ἰδου εγω και τα παιδια, α μοι εδωκεν ο Θεος. Και προσεκομιζε μεν Ἰωσηφ τωι πατρι·
οι δε προσεκυνουν. Ειτα του μεν Μανασση, ος ην πρωτοτοκος, εστωτος εις δεξιον,
του δε νεωτατου Ἐφραιμ εις ευωνυμον· παραλλαξας αυτοις τας χειρας εθηκεν ο
Ἰακωβ, και τον μεν Ἐφραιμ τηι της δεξιας τετιμηκεν επιθεσει, δευτερειων δε ηδη
ωσπερ ηξιου τον Μανασση, χειρα δους αυτωι την ευωνυμον, ουτω τε της εις αυτους
ευλογιας αρχεται. Εισδεδεγμεθα γαρ εις προσκυνητας οι τε πρωτοι, και μετ' εκεινους
λαοι, προσκομιζοντων ημας ου Μωσεως ου προφητων· αργοτερος γαρ εις σωτηριαν
ο νομος· αλλ' αυτου του Υιου· ∆ι' αυτου γαρ, ως εφην, την προσαγωγην εσχηκαμεν.
Και ην μεν αυτωι σκοπος της εξ εθνων αγελης προταξαι τον Ἰσραηλ. Εις δεξιον γαρ
εστη τον Μανασση του πατρος ο Ἰωσηφ. Ἐπειδη δε περα λογου δεδυσσεβηκασιν εις
αυτον, προτετιμηκεν ο Πατηρ τους εν χρονωι δευτερους, τουτεστι τα εθνη, Και
γεγονασι μεν οι εσχατοι πρωτοι, και οι πρωτοι εσχατοι. Ηυλογηκε δε Ἰακωβ τα
μειρακια, Θεον ονομαζων τον τρεφοντα και αγγελον τον ρυομενον αυτον, τωι Θεωι
και Πατρι συναπτων εις απαν τον Υιον, ος και δια φωνης προφητων μεγαλης βουλης
Ἄγγελος ονομαζεται. Ουκουν πασα χαρις, και απασης εις ημας ευλογιας και
επικουριας τροπος, γενοιτ' αν ουχ ετερως, πλην οτι δι' Υιου παρα του Πατρος. Και
γουν ο θεσπεσιος Παυλος, Χαρις υμιν και ειρηνη, φησιν, απο Θεου και Πατρος ημων
και Κυριου Ἰησου Χριστου. Ἀσχαλλει γε μην ο θεσπεσιος Ἰωσηφ κατοπιν ωσπερ του
νεου τεθειμενον ιδων τον πρωτοτοκον. Ειτα του μυστηριου την δυναμιν διεσαφησεν
ο πατηρ λεγων· Και ουτος εσται εις λαον, και ουτος υψωθησεται· αλλ' ο αδελφος
αυτου ο νεωτερος μειζων αυτου εσται, και το σπερμα αυτου εσται εις πληθος εθνων.
Ειτα μεθ' ετερα, Και εθηκε, φησι, τον Ἐφραιμ εμπροσθε του Μανασση. Ὅσον μεν γαρ
ηκεν εις το δοκουν τωι Χριστωι, ουκ αν απωλισθε της οικειας δοξης ο Ἰσραηλ. Και
γουν εφασκεν εναργως· Ουκ απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου
Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε πεπωρωται, κατα το γεγραμμενον, και την του καλουντος εις
σωτηριαν κλησιν περιυβριζων μεμενηκεν απειθης, τεθειται προς ευωνυμον, το μειον
εχων εν δοξηι. Και ευλογειται μεν και υψουται και αυτος, ως εν γε τωι σεσωσμενωι
μερει· και τουτο εστι το καταλειμμα, κατα την του 69.336 προφητου φωνην·
υπερκειται δε λιαν ο εξ εθνων, και εις συναγωγας λαων κατευρυνεται, και μειζων
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστι του Ἰσραηλ τηι των πιστευσαντων αμετρωι πληθυι ποιουμενος την υπεροχην·
μιαι γαρ και ισηι χαριτι κατεστεμμεθα προς αγιασμον οι τε εξ Ἰσραηλ και μεν τοι και
οι εξ εθνων πιστευσαντες, και εν Χριστωι δεδικαιωμενοι· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι
και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΓΕΝΕΣΙΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Ζʹ.
Περι της ευλογιας των ιβʹ πατριαρχων. Σκοπος μεν τωι λογωι το αφηγησασθαι
δειν των ειρημενων εκαστα παρα του προπατορος Ἰακωβ των εκβησομενων κατα
καιρους επι τοις εξ αυτου γεγονοσιν υιοις. Προδιαμαρτυρεται δε ωσπερ εκεινο
σαφως ως δυσεφικτος μεν κομιδηι των ειρημενων ο νους, και ου βασιμος τοις
πολλοις, αινιγματωδης δε και ασυμφανης την δηλωσιν. Μεμικται δε τωι της
ευλογιας τροπωι, το μη ουτως εχον, και το ετι τουτων δυσεφικτοτερον.
Ἐπαγγελλεται μεν γαρ ο θεσπεσιος Ἰακωβ προαγορευειν τοις τεκνοις τα εν εσχατοις·
ποιειται γε μην των παρωιχηκοτων την μνημην, και πλημμελειαν αναμετρει,
πρωτην μεν την του Ῥουβειμ, ειτα γειτονα ευθυς και μετ' εκεινην, την Συμεων και
Λευΐ. Ειτα τις ο φαναι θαῤρων, ως ευλογιας τισιν εσται τροπος, η των ηδη
προεπταισμενων αναμνησις, και ουκ αν νοοιτο ψευδοεπης, και του καθηκοντος
εξωκειλε νου; Βαθυς ουν αρα και ου λιαν εκκειμενος τοις ελειν εθελουσιν ο επι τωιδε
λογος. Τι ουν αρα φαμεν την ενδεχομενην τοις προκειμενοις; Ἢ και συλληβδην
ειπειν παντος του γενους, ητοι των εκαστοις φυλης τυπον, οποιος τις εσται κατα
καιρους, και καταῤρηθησεται μεν επι τισιν, ευδοκιμησει δε οπως, η και εν τισιν εσται
τυχον, και οποιπερ αν τα κατ' αυτην εκτελευτησειεν· εισκομιει που παντως ημιν της
προφητειας η αφηγησις. Ἄθρει δε οπως οις μεν απο των ηδη γεγενημενων τα εν
υστεροις εσομενα ζωγραφει, ετεροις δε αυ την των ονοματων αφηγησιν, ητοι την
ερμηνειαν, μηνυσιν ωσπερ τινα ποιειται των εσομενων, και σαφη προαναδειξιν.
Γεγραπται τοινυν ωδι· Ἐκαλεσε δε Ἰακωβ τους υιους αυτου, και ειπε· Συναχθητε ινα
απαγγειλω υμιν τι απαντησει υμιν επ' εσχατου των ημερων. Ἀθροισθητε και
ακουσατε, υιοι Ἰακωβ· ακουσατε Ἰσραηλ του πατρος υμων. Περι Ῥουβειμ. Ῥουβειμ
πρωτοτοκος μου, συ ισχυς μου και 69.337 αρχη τεκνων μου, σκληρος φερεσθαι και
σκληρως αυθαδης. Ἐξυβρισας ως υδωρ, μη εκζεσηις. Ἀνεβης γαρ επι την κοιτην του
πατρος σου, τοτε εμιανας την στρωμνην ου ανεβης. Κεκλοφε μεν ουν τον του πατρος
γαμον ο Ῥουβειμ· ηλω τε ουκ ασυμφανως, δεδρακως α μη θεμις, και ως πονηρον το
χρημα και αυταις ταις εξ Ἰακωβ κατεδικαζετο ψηφοις. Πονηρον γαρ, φησιν, εφανη
ενωπιον Ἰακωβ. Ἀλλ' ου τι που το ηδη παρωιχηκος ως εν εσχατοις εσται καιροις
υποτοπησειεν αν οιμαι τις. Ἠλιθιον γαρ κομιδηι το τηιδε νοειν. Μεταπλαττοντες δε
ωσπερ της πλημμελειας τον τυπον, επι τι των εοικοτων, την του πρωτοτοκου λαου,
φημι δη του Ἰσραηλ, αμαρτιαν οψομεθα· γυναιον μεν γαρ οια τι την εξ Αιγυπτου
συναγωγην προσηγαγετο ο Θεος, δια τοι της κατα νομον νοητης κοινωνιας.
Προσιετο γαρ, και ηξιου μεν οικειοτητος. εγκαρπον τε ουτω και τεκνων ετιθει
μητερα, μονονουχι νυμφαγωγουντος αυτην του πανσοφου Μωσεως, και της
συναφειας τον τροπον μεσολαβουντων αγγελων. Ἀλλ' η προς τουτο παρα Θεου
παρενεχθεισα Συναγωγη τον της γνησιοτητος ελυπει νομον, συναπτομενη τροπον
τινα τοις του γεγαμηκοτος υιοις, και υπ' αυτοις πορνευουσα, και καρποφορουσα μεν
ουκετι τωι δια νομου συνωικηκοτι, υποφερουσα δε μαλλον τον ιδιον νουν τοις
ετερων σπερματισμοις, δηλον δε οτι νοητοις και τοις κατα μαθησιν λεγω.
Ἀτιμαζουσα γαρ ως εωλον το προκεισθαι Θεωι, προς ενταλματα και διδασκαλιας
ανθρωπων ετραπετο, και μαθηματων των ανωθεν αλογησασα, το δοκουν απλως
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιειτο νομον. Τοιγαρτοι και ο προφητης Ἡσαΐας, Πως εγενετο, φησι, πορνη πολις
πιστη Σιων, πληρης κρισεως; εν ηι δικαιοσυνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται. Το
αργυριον υμων αδοκιμον. Οι καπηλοι σου μισγουσι τον οινον υδατι. Ἐκοιμηθη μεν
γαρ παρ' αυτηι, και κατελυσεν η δικαιοσυνη, τουτεστι Θεος. Ἀλλ' εισεδεξατο
φονευτας, μοιχωμενους, και φθορους, τους αργυριον αυτηι διδοντας αδοκιμον, και
αναμιγνυντας τον οινον υδατι. Ἀδοκιμος γαρ αληθως ο λογος των αναπειθοντων
αυτην ελεσθαι τιμαιν διδασκαλιας και ενταλματα ανθρωπων. Κεκαπηλευμενη δε
ωσπερ και του χειρονος ουκ ασυμμιγης, η παρ' εκεινων αφηγησις. Τουτο γαρ, οιμαι,
εστι το αναμεμιχθαι λεγειν τον οινον υδατι. Ὅτι δε το χρημα τον των ολων ελυπει
Θεον, και ως πεπορνευμενην εικοτως κατηιτιατο την Ἱερουσαλημ, ακουε σαφως οτε
μεν λεγοντος δια της Ἱερεμιου φωνης· Ἆρον εις ευθειαν τον οφθαλμον σου, και ιδε
που εξεφυρθης. Ἐπι ταις οδοις εκαθισας αυταις ωσει κορωνη ηρημουμενη, και
εμιανας την γην εν ταις πορνιαις σου, και εσχες ποιμενας πολλους εις προσκομμα
σεαυτηι. Ὅψις πορνης εγενετο σοι, απηναισχυντησας προς παντας· ουχ ως συνοικον
με εκαλεσας, και πατερα και αρχηγον της παρθενιας σου· και αυθις οτε δε αυ· Ἐαν
εξαποστελληι ανηρ την γυναικα αυτου, και απελθηι απ' αυτου, και γενηται ανδρι
ετερωι, μη ανακαμπτουσα ανακαμψει προς αυτον ετι; Ου μιαινομενη μιανθησεται η
γυνη 69.340 εκεινη; Και συ εξεπορνευσας εν ποιμεσι πολλοις, και ανεκαμπτες προς
με; λεγει Κυριος. Τον δε γε της επι τουτωι πορνειας τροπον και αυτος ημιν ο Σωτηρ
υπεδειξεν εναργως. Οι μεν γαρ φιλαιτιοι τε αει και ασυνετοι Φαρισαιοι προσηιεσαν
λεγοντες· ∆ιατι οι μαθηται σου παραβαινουσι την παραδοσιν των πρεσβυτερων; Ου
γαρ νιπτονται τας χειρας, οταν αρτον εσθιωσι. Προς αυτους δε ο Χριστος· ∆ιατι και
υμεις παραβαινετε την εντολην του Θεου δια την παραδοσιν υμων; Ὁ γαρ Θεος ειπε·
Τιμα τον πατερα σου και την μητερα σου, ινα ευ σοι γενηται· υμεις δε λεγετε, φησιν·
Ὃς εαν ειπηι τωι πατρι η τηι μητρι αυτου Κορβαν, ο εστι δωρον ο εαν εξ εμου
ωφεληθηις, ου μη τιμησει τον πατερα αυτου η την μητερα αυτου, και ηκυρωσατε την
εντολην του Θεου δια την παραδοσιν υμων. Ἀκουεις οπως υφ' ετεροις γεγονοτες
καθηγηταις ετερα αττα παρα το τωι νομοθετηι δοκουν φρονειν και δραιν ηιρημενοι
καταφωραθειεν αν και λιαν αμογητι; Ουκουν εκπεπορνευκεν η των Ἰουδαιων
Συναγωγη, αλλ' η γε παρθενος αγνη τε και αμωμος, η σπιλου παντος και ρυτιδων
απηλλαγμενη, τουτεστιν, η Ἐκκλησια, σεπτον και αδιαλωβητον τωι Χριστωι τον της
συζυγιας διατηρησειν τυπον υπισχνειται λεγουσα· Ἀδελφιδος μου εμοι, καγω αυτωι.
Ουκουν εις εικονα της Ἰουδαιων Συναγωγης, την του Ἰακωβ παροισωμεν
παλλακιδα, φημι δη την Βαλλαν, ηι κεκοινωνηκεν ο Ῥουβειμ, τουτεστιν, ο
πρωτοτοκος λαος· μαλισθ' οτι ερμηνευεται μεν η Βαλλα πεπαλαιωμενη, και ο
Ῥουβειμ υιος βεβηλωσεως. Πεπαλαιωται γαρ και ρυτιδωδης γε μην η των Ἰουδαιων
Συναγωγη· αντανεφυ δε ο νεος και εν πιστει λαος. Και επ' αυτωι δη χαιρων ψαλλετω
∆αβιδ· Λαος ο κτιζομενος αινεσει τον Κυριον. Καινη γαρ κτισις τα εν Χριστωι, κατα
τας Γραφας· βεβηλος δε και ρυπων νοοιτ' αν ο Ἰσραηλ, την δια Χριστου καθαρσιν
ουκ εισδεδεγμενος· και τι λεγω τουτο; και αυτωι τας χειρας επενεγκων τωι λαλουντι
προς καθαρσιν. Τοιγαρτοι και δια φωνης αυτων ειρηται των αγιων προφητων, ποτε
μεν· Ει αλλαξεται Αιθιοψ το δερμα αυτου, και παρδαλις τα ποικιλματα αυτης· και
υμεις δυνησεσθε ευ ποιησαι μεμαθηκοτες τα κακα· ποτε δε αυ ως προς γυναικα την
Ἱερουσαλημ· Ἐαν αποπλυνηι εν νιτρωι, και πληθυνηις σεαυτηι ποαν, κεκηλιδωσαι
εναντιον εμου εν ταις ανομιαις σου, λεγει Κυριος.–Ῥουβειμ τοινυν, φησι Ἰακωβ,
πρωτοτοκος μου· συ ισχυς μου και αρχη τεκνων μου. Ἐπι γαρ τωι πρωτοτοκωι και εξ
Αιγυπτου λαωι πολλης ισχυος επιδειξις γεγονε παρα Θεου. Ἐκολαζετο γαρ κατα
πλειστους οσους και ουκ αθαυμαστους τροπους των Αιγυπτιων η χωρα· τουτο μεν
υδατων μεταστοιχειουμενων εις αιμα, σκνιπων ανεῤριπισμενων, ανενηνεγμενου
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βατραχου, χαλαζης καθιεμενης, πρωτοτοκων ανηιρημενων, και προς τουτοις ετι δια
μεσης ιοντων θαλασσης ως δια ξηρας των λελυτρωμενων. Ἰσχυς ουν αρα ταυτηιτοι
Θεου κεκληται Ῥουβειμ· αλλ' ην σκληρος φερε 69.341 σθαι, και σκληρος αυθαδης,
τουτεστιν, αμεταποιητος και ακαμπης, και αγριος, επελευστικος. Ὁρμητιαι γαρ οι
Ἰουδαιοι κατα το αληθες και πολυ λιαν εξηνιοι. Τοιγαρτοι δικαιως ακουουσι·
Σκληροτραχηλοι και απεριτμητοι καρδιαις και τοις ωσιν, υμεις αει τωι Πνευματι τωι
αγιωι αντιπιπτετε. Και αυτος δε ο Χριστος· Τινα, φησι που, των προφητων ουκ
απεκτειναν οι πατερες υμων; Και υμεις επληρωσατε το μετρον των πατερων υμων.
Ἰταμος ουν αρα και προαλης εις οργας, και δυσοιστον εχων την εφοδον ο Ἰσραηλ,
και εξυβριζων ως υδωρ, τουτεστιν, αφορητον εχων την καθ' ων αν ελοιτο
καταδρομην. Τοιαυται γαρ πως εισιν αι των υδατων φοραι. Ἀλλα μη εκζεσηις, φησι.
Και τι δη τουτο εστι; Το εκζεον υδωρ ανω που φερεται, των λεβητων υπερχεομενον,
και δοκει πως ειναι και πολυ. Ἐπειδη τοινυν υδατος αυτωι περιτεθεικεν ορμην,
επιμενει τηι του λογου μεταφοραι, και φησι· Μη εκζεσηις, ο εστι, μη υπεραρθηις εις
πληθος, μηδε γενοιο πολυς. Ευαριθμητοι γαρ ως προς την των Ἑλληνων πληθυν οι
εξ αιματος Ἰσραηλ ανασεσωσμενοι δια πιστεως της εν Χριστωι. Ειτα την αιτιαν
επιφερει του συμβησομενου, και φησι· Ἀνεβης γαρ επι κοιτην πατρος σου, τοτε
εμιανας την στρωμνην ου ανεβης. Ὡς γαρ ηδη προειπον, ουκετι μεν τα εν νομωι
διερευνωμενοι και τοις ανωθεν λογιοις και τοις ανθρωπων ενταλμασι, της επι
Χριστωι γνωσεως ταυτηιτοι διημαρτηκασι. ∆ια τουτο και αυτος φησιν· Ἐρευνατε τας
Γραφας, οτι υμεις δοκειτε εν αυταις ζωην αιωνιον εχειν. Και εκειναι εισιν αι
μαρτυρουσαι περι εμου, και ου θελετε ελθειν προς με, ινα ζωην εχητε. Και παλιν· Ει
επιστευετε Μωσει, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν. Ἐπηιτιατο δε
λιαν και τους των Ἰουδαιων καθηγητας, ουτω λεγων· Ουαι υμιν, Γραμματεις και
Φαρισαιοι υποκριται, οτι κλειετε την βασιλειαν των ουρανων εμπροσθεν των
ανθρωπων. Ὑμεις γαρ ουκ εισερχεσθε, ουτε τους εισερχομενους αφιετε εισελθειν.
Και παλιν· Ουαι υμιν, Γραμματεις και Φαρισαιοι υποκριται, οτι περιαγετε την
θαλασσαν και την ξηραν ποιησαι ενα προσηλυτον. Και οταν γενηται, ποιειτε αυτον
υιον γεεννης διπλοτερον υμων. Ἀλλ' ουκ αν εγενετο γεεννης υιος, ει μη τοις των
μοιχωμενων προσετεθη λογοις. Ἀναβεβηκασι τοινυν επι κοιτην πατρος οι εξ αιματος
Ἰσραηλ· παρωθουμενοι μεν το τωι νομοθετηι δοκουν, ως εωλον· τους ιδιους δε τοις
παιδευομενοις εισκρινοντες λογους, και ακαθαρσιας αυτοις ενιεντες σπερματα. Περι
Συμεων και Λευΐ. αʹ. Συμεων και Λευι αδελφοι συνετελεσαν αδικιαν εξ αιρεσεως
αυτων. Εις βουλην αυτων μη ελθοι η ψυχη μου, και επι τηι συστασει αυτων μη
ερεισαι τα ηπατα μου, οτι εν τωι θυμωι αυτων απεκτειναν ανθρωπους, και εν τηι
επιθυμιαι αυτων ενευροκοπησαν ταυρον. Ἐπικαταρατος ο θυμος αυτων, οτι αυθαδης,
και η μηνις αυτων, οτι εσκληρυνθη. ∆ιαμεριω αυτους εν Ἰακωβ, και διασπερω
αυτους εν Ἰσραηλ. Ἐκπεπορνευμενης της Ἱερουσαλημ, και ανοσιοις φενακισμοις
των ετεροδιδασκαλειν ειωθοτων υπενεγκουσης 69.344 τον νουν, εχαλεπαινε μεν
εικοτως ο των ολων Θεος, εφασκε δε δια φωνης Ἡσαΐου και μαλα σαφως· Ὁ λαος
ουτος τοις χειλεσι με τιμαι, η δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει απ' εμου. Ματην δε
σεβονται με, διδασκοντες διδασκαλιας ενταλματα ανθρωπων. Ἐπειδη δε ταις εις
τουτο παραφοραις τε και ραιθυμιαις οιονει πως καταμεθυουσαν την βεβηλον
Ἱερουσαλημ μεταρυθμιζειν επι το αμεινον ο Θεος και Πατηρ εσκεπτετο, πεπομφεν εξ
ουρανου τον ιδιον Υιον καθ' ημας γεγονοτα, τουτεστιν, ανθρωπον· ιν' επειπερ επ'
ανηνυτοις πραγμασιν η των αγιων προφητων κατελυσε πληθυς· εφασκον γαρ·
Κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; καν γουν αυτον ηκοντα λοιπον εντρεποιντο τον
Υιον. Οι δε και εις τουτο καθηκοντο δυσβουλιας, ωστε οιεσθαι και κληρον ελειν
δυνασθαι τον δεσποτικον, απεκτονοτες δε τους αγιους, δυσσεβειας τε της εις ακρον
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιοντες επεκεινα, και εις αυτον εκτοπως πεπαρωινηκασι τον Υιον. Ειπον γαρ εν
εαυτοις· Ουτος εστιν ο κληρονομος, δευτε αποκτεινωμεν αυτον, και κατασχωμεν την
κληρονομιαν αυτου. Και ου μεχρι τουτων τα της δυσσεβειας αυτοις, αλλα γαρ τοις
αγιοις προφηταις προσεθεσαν τους δευτερους, τους αγιους αποστολους φημι, ουδε
αυτων αιματων ετι φειδομενοι. Τοιουτονι τινα νουν ο της προκειμενης ημιν
προφητειας ωδινει σκοπος. Ἔοικε μεν γαρ ο θεσπεσιος Ἰακωβ των εν Σικιμοις
πεπραγμενων διαμεμνησθαι παλιν. Ἔχει δε ουτω κατα αληθειαν ο του δικαιου
σκοπος· πως γαρ το ηδη γεγενημενον ως εσομενον κατα καιρους παραδεξαιτο αν τις;
Ουκουν απο του γεγονοτος εν Σικιμοις, επι τον ισον της αμαρτιας τροπον αναφερει
τα επι Χριστωι, καθαπερ αμελει και επι τωι πρωτοτοκωι Ῥουβειμ. Τι τοινυν
πεπραχασιν εν Σικιμοις Συμεων και Λευι; ∆ινα μεν γαρ η Λευι τε και Συμεων αδελφη
της του πατρος εξεθει σκηνης, τας των εγχωριων οψομενη θυγατερας· Σιχεμ δε
αυτην ο Ἐμμορ εβιαζετο. ∆ιεπαρθενευσε γαρ αυτην. Οι δε προς τουτο ασχαλλοντες,
και τον εξ απατης αυτης εκμηχανωμενοι φονον, προανεπειθον μεν την πατρικην
αυτοις συνελεσθαι περιτομην, ως εσομενους αυτικα και κατα γενος οικειους, ει
τουτο δραιν ελοιντο. Πεπραχοτας γε μην απεκτονασιν αδοκητως· αποχρησειν αυτοις
εις απολογιαν οιομενοι, το δη χρηναι λεγειν· Ἀλλ' ωσει πορνηι χρησονται τηι αδελφηι
ημων; βʹ. Ἰτεον δη ουν επι το τουτωι δη προσεοικος, και δη διαπλαττομεν ως ενι,
καλως το θεωρημα, τα συντελουντα προς διασαφησιν πανταχοθεν ερανιζομενοι.
Ἄτε τοινυν τον επι τωι Ἰακωβ κατευρυνοντες λογον, οπως τε και τινα τροπον εβιω
διηγημεθα, και τινας μεν εισωικισατο γυναικων. τεκνων δε οσων ανεδειχθη πατηρ.
Ἐλεγομεν οτι ηγαγετο μεν την Λειαν των του Λαβαν θυγατερων την πρεσβυτατην,
δευτεραν δε μετ' εκεινην, και ουκ εις μακραν την νεωτατην Ῥαχηλ. ∆ιεβεβαιουμεθα
δε οτι Λεια μεν εις τυπον ημιν της Ἰουδαιων εσται Συναγωγης, Ῥαχηλ δε της εξ
εθνων Ἐκκλησιας. Ἐπει τοι Λεια μεν ερμηνευεται κοπιωσα, ασθενεστεροις δε και
ακαλλεστεροις εχρητο 69.345 τοις οφθαλμοις. Κεκμηκε δε λιαν η των Ἰουδαιων
Συναγωγη νομωι τωι δια Μωσεως κατηχθισμενη, και ουκ ευσθενεσιν οφθαλμοις προς
το του Σωτηρος ημων ορωσα μυστηριον. Ῥαχηλ δε ην καλη τωι ειδει και ωραια
σφοδρα. Ἐκπρεπεστατη δε λιαν η εξ εθνων Ἐκκλησια. Λειας δη ουν τελευταια
θυγατηρ γεγονεν η ∆ινα. Τυπος δ' αν γενοιτο και αυτη της εκ περιτομης πληθυος, η
και εν χρονοις γεγονε τοις εσχατοις, καθ' ους ενηνθρωπησεν ο Μονογενης. Ὅτε
τοινυν η των εκ περιτομης τελευταια πληθυς, εξω βραχυ γενομενη της πατρυας
σκηνης, τουτεστι, των κατα τον νομον εθων, τοις εγχωριοις προσεβαλλεν· ηγουν
επεμισγετο κατα μαθησιν, λεγω δη τοις αγιοις αποστολοις, ουκ ετι μεν ζωσιν
Ἰουδαικως, εν υποληψει δε ωσπερ γεγονοσι των ετερογενων· τοτε δη, τοτε νοητως
διεπαρθενευετο, της εν Χριστωι πολιτειας και ευαγγελικης τα σπερματα παρ' αυτων
δεχομενη. Ἀλλ' ηγανακτουν προς τουτο των Ἰακωβ παιδων τινες Συμεων και Λευι,
τουτεστιν, οι τε εν υπηκοων κειμενοι ταξει, και συν αυτοις το ιερον και απολεκτον
γενος. Ἑρμηνευεται μεν γαρ Συμεων υπακοη· Λευι δε προσειλημμενος η απολεκτος.
Ὅτι δε τοις αγιοις αποστολοις επεφυοντο δεινως οι της κατα νομον ιεροσυνης
λαχοντες τα αυχηματα, συνθεοντων αυτοις και λαων, πως εστιν αμφιβαλλειν;
Ἐπετριζον δε τους οδοντας, των υπ' αυτοις γεγονοτων την επιστροφην καταφθοραν
ονομαζοντες, και οια τι των αγαν εκτοπων επιφεροντες εγκληματων· Ἰδου γαρ,
εφασκον, πεπληρωκατε την Ἱερουσαλημ της διδαχης υμων. Ἐπειδη δε κατωνειδιζον
ως ουκετι ζωντας Ἰουδαικως, εμανθανον οτι τετιμητο παρ' αυτοις η περιτομη· το
διατειχιζον δε ολως εις διαφοραν ουδεν· ειπερ ελοιντο νοειν τα Μωσεως καθ' ον
εδει τροπον. Ου γαρ ο εν τωι φανερωι, φησι, Ἰουδαιος εστιν, ουδε η εν τωι φανερωι εν
σαρκι περιτομη· αλλ' ο εν τωι κρυπτωι Ἰουδαιος, και περιτομη καρδιας εν πνευματι,
ου γραμματι. Ὁραις οπως οι δοξαν εχοντες αλλογενων συνεσχηματιζοντο τοις
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδαιοις, την εν πνευματι περιτομην, και τον εν τωι κρυπτωι περιφεροντες
Ἰουδαιον. Ἀλλα και ουτως απεκτονασι προανελοντες προφητας, και αυτον δε τον
Ἐμμανουηλ. Συνετελεσαν τοινυν, φησιν, αδικιαν Συμεων και Λευι, εξ αιρεσεως
αυτων· συμπεφωνηκασι γαρ και συνεβησαν αλληλοις εις την κατα των αγιων
αδικιαν ο τε Συμεων και μεν τοι και ο Λευι, τουτεστι λαοι τε και ιερεις. Το δε εξ
αιρεσεως αυτων, αντι του κατα σκεψιν και βουλησιν. Ου γαρ εκ γε του
συμβεβηκοτος απλως τα δεινα των πεπονθοτων κατεσχεδιαζετο, αλλ' ουδε
απροβουλευτα τα τολμηματα και το εκτοπον θρασος· αλλ' εκ συνεδριων αυτων επι
το δραιν ᾔεσαν τα παντος επεκεινα κακου. Παραιτειται δη ουν ο θεσπεσιος Ἰακωβ
την επι τωιδε συνθεσιν, τας κοινοβουλιας, την σκεψιν. Μη γαρ εισελθοι, φησιν, η
ψυχη μου εις βουλην αυτων, και επι τηι συστασει αυτων μη ερειται τα ηπατα μου.
Ὅμοιον γαρ ως ει λεγοι· μητε τοις της διανοιας ομμασιν ενατενισαιμι ποτε ταις
τοιαισδε βουλαις, μητε μην εις καρδιαν ολως παραδεξαιμην 69.348 πωποτε τα
παγχαλεπα ταυτι των ησεβηκοτων σκεμματα. Ουτω και ο προφητης Ἡσαΐας τους
των Ἰουδαιων δημους ταλανιζει, λεγων· Ουαι τηι ψυχηι αυτων, διοτι βεβουλευνται
βουλην πονηραν, καθ' εαυτων ειποντες, ∆ησωμεν τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν
εστι. Ψαλλει δε και ο ∆αβιδ· Μακαριος ανηρ ος ουκ επορευθη εν βουληι ασεβων, και
εν οδωι αμαρτωλων ουκ εστη. Και παλιν· Ἐμισησα εκκλησιαν πονηρευομενων, και
μετα ασεβων ου μη καθισω. Ἀποφοιται τοιγαρουν ο θεσπεσιος Ἰακωβ των Ἰουδαικων
σκεμματων· επιλεγει δε τας αιτιας, και φησιν, Ὅτι εν τωι θυμωι αυτων απεκτειναν
ανθρωπους, και εν τηι επιθυμιαι αυτων ενευροκοπησαν ταυρον. Ἀπεκτονασι μεν γαρ
αγιους, ως εφην, ανοσιωι θυμωι προς ωμοτητα και απανθρωπιαν στρατηγουμενοι,
ανηνυτον δε και ακατασκεπτον επιθυμιαν παντελως εις νουν ελοντες οι ταλανες,
ενευροκοπησαν ταυρον, τουτεστι Χριστον. Και τις η επιθυμια, προλαβοντες
ειρηκαμεν. Ἐπεγνωκοτες μεν γαρ οτι κληρονομος εστιν, επεθυμησαν εχειν την
κληρονομιαν αυτου. γʹ. Και ορα του λογου την επιτηρησιν. Ἀπεκτονασι μεν γαρ τους
ανθρωπους, ενευροκοπησαν δε τον ταυρον. Θανατωι μεν γαρ περιβεβληκασι τους
αγιους, και μεμενηκασι νεκροι τον της ανστασεως καιρον περιμενοντες. Ἀλλ' οια τις
μοσχος υπο αετου νευροκοπουμενος, ωκλασε μεν οιονει πως εις γην ο Χριστος, εκων
υπομεινας τον της σαρκος θανατον· πλην ου γεγονε τωι θανατωι κατοχος· αλλ' ει και
γεγονε νεκρος ως ανθρωπος, απομεμενηκε ζων τηι της θεοτητος φυσει. Ταυρος δε ο
Χριστος· ευσθενες γαρ οτι μαλιστα το ζωον, καθαρον τε και ιερωτατον. Κυριος δε
των δυναμεων ο Υιος, ος ου πεποιηκεν αμαρτιαν, εαυτον δε μαλλον ανεθηκεν υπερ
ημων εις οσμην ευωδιας τωι Θεωι και Πατρι. Ἀκουετωσαν τοινυν οι τον ουτω σεπτον
νευροκοπησαντες ταυρον· Ἐπικαταρατος ο θυμος αυτων, οτι αυθαδης· και η μηνις
αυτων, οτι εσκληρυνθη. Τι δη ουν αρα πεπονθασιν; Ἐξυχοντο της εαυτων, και
απολελοιπασι μεν την ενεγκουσαν· διεσπαρησαν δε και γεγονασι πανταχου ξενοι,
και επηλυδες και περιδεεις. Ἀληθες γαρ οτι ωσπερ ορνιον οταν εκπετασθηι της ιδιας
καλιας, ουτω και ανθρωπος οταν εκσπασθηι εκ των ιδιων τοπων. Προσεπειπειν δε
οιμαι κακεινο πρεπον, οτι τοις μεν τον ταυρον νευροκοπησασιν εις αραν εσται το
χρημα· τοις γε μην επηλγηκοσι, και το ουτω δεινον αποσειομενοις εγκλημα, λυτρον
εσται και καθαρσις και αμαρτιων αποθεσις. Ευρησομεν δε δια της εν νομωι σκιας,
οπερ εφην γραφομενον. Ἔχει γαρ ουτως εν τωι ∆ευτερονομιωι· Ἐαν δε ευρεθηι
τραυματιας εν τηι γηι, ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι κληρονομησαι, πεπτωκως εν
τωι πεδιωι, και ουκ οιδασι τον παταξαντα, εξελευσεται η γερουσια σου, και οι κριται
σου, και εκμετρησουσιν επι τας πολεις τας κυκλωι του τραυματιου, και εσται η πολις
η εγγιζουσα τωι τραυματιαι. Και ληψεται η γερουσια της πολεως εκεινης δαμαλιν εκ
βοων, ητις ουκ ειργα 69.349 σται, και ητις ουχ ειλκυσε ζυγον· και καταβιβασουσιν η
γερουσια της πολεως εκεινης την δαμαλιν εις φαραγγα τραχειαν, ητις ουκ ειργασται,
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε σπειρεται, και νευροκοπησουσι την δαμαλιν εν τηι φαραγγι, και
προσελευσονται οι ιερεις οι Λευιται, οτι αυτους επελεξατο Κυριος ο Θεος σου
παρεστηκεναι αυτωι, και ευλογειν επι τωι ονοματι αυτου, και επι τωι στοματι αυτων
εσται πασα αντιλογια και πασα αφη. Και πασα η γερουσια της πολεως εκεινης, οι
εγγιζοντες τωι τραυματιαι, νιψονται τας χειρας επι την κεφαλην της δαμαλεως της
νενευροκοπημενης εν τηι φαραγγι, και αποκριθεντες ερουσιν· Αι χειρες ημων ουκ
εξεχεαν το αιμα τουτο, και οι οφθαλμοι ημων ουχ εωρακασιν. Ἵλεως γενου, Κυριε,
τωι λαωι σου Ἰσραηλ, ους ελυτρωσω εκ γης Αιγυπτου, ινα μη γενηται αιμα αναιτιον
εν τωι λαωι σου Ἰσραηλ, και εξιλασθησεται αυτοις το αιμα. Συ δε εξαρεις το αιμα το
αναιτιον εξ υμων αυτων. Ἀλλ' ειρησεται μεν κατα καιρους εις εκαστα λεπτως, πλην
εκεινο φαμεν. Συνες οπως εαυτους απαλλαττουσι τινες των εφ' αιματι
κατηγορηματων, ανατυπουσης ημιν της δαμαλεως εφ' εαυτηι τον Ἐμμανουηλ.
Χρηναι γαρ οιμαι δειν εαυτους απαλλαττοντας λεγειν· Αι χειρες ημων ουκ εξεχεαν
το αιμα τουτο. Ἀλλ' ο γε των Ἰουδαιων δημος ουχι τουτο ποτε διακεκραγως
αλωσεται. Τετολμηκασι δε μαλλον ειπειν νευροκοπουντες τον μοσχον, Αι χειρες
ημων εξεχεαν το αιμα τουτο. Ἕτερον γαρ, οιμαι, παρα τουτο εστιν ουδεν το
ασυνετως ειπειν επι Χριστωι· Το αιμα αυτου εφ' ημας, και επι τα τεκνα ημων. Περι
του Ἰουδα. Ἰουδα, σε αινεσουσιν οι αδελφοι σου. Αι χειρες σου επι νωτου των
εχθρων σου. Προσκυνησουσι σοι οι υιοι του πατρος σου. Σκυμνος λεοντος Ἰουδα· εκ
βλαστου, υιε μου, ανεβης, αναπεσων εκοιμηθης ως λεων, και ως σκυμνος. Τις εγερει
αυτον· Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, και ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως αν
ελθηι τα αποκειμενα αυτωι. Και αυτος προσδοκια εθνων. ∆εσμευων προς αμπελον τον
πωλον αυτου, και τηι ελικι τον πωλον της ονου αυτου. Πλυνει εν οινωι την στολην
αυτου, και εν αιματι σταφυλης την περιβολην αυτου. Χαροποι οι οφθαλμοι αυτου
απο οινου, και λευκοι οι οδοντες αυτου η γαλα. Σαφης ευ μαλα της ευλογιας ημιν εν
γε τουτοισι διαφαινεται ο τροπος, της του Σωτηρος ημων οικονομιας την
προαγορευσιν τοις ακροωμενοις εισκεκομικως. Προκαταβαλλεται δε ωσπερ ταις
ευφημιαις αρχην, την τε του ονοματος σημασιαν, και μεν τοι το προυχον εν δοξηι
παρα τας ετερας της Ἰουδα φυλης. Ει γαρ δη τις ελοιτο διατρανουν τον Ἰουδα φωνην
ητοι τουνομα, διερμηνευσειεν αν αινον, η υμνησιν, η υμνουμενον. Ἔχει δε ο λογος
την αναφοραν, εις τον εκ της Ἰουδα φυλης τον κατα σαρκα Χριστον. Πεφηνε γαρ εξ
Ἰουδα, και Ἰεσσαι, και ∆αβιδ, και ηπρος την της σαρκος γενεσιν παραληφθεισα
Παρθενος. Προαναθρησας δη ουν ο προφητης εις τον εκ της 69.352 Ἰουδα φυλης,
αληθες ονομα σοι, φησι, καθα και αυτη των πραγματων η δυναμις ενδειξειεν αν.
Ἔσηι γαρ υμνητος, και την τωι Θεωι πρεπουσαν αποισεις δοξαν. Ἁρμοσει γαρ αν ουχ
ετερωι το δοξολογεισθαι πρεπειν, πλην οτι μονωι τωι γε αληθως οντι τε και
εγνωσμενωι Θεωι. Ει γαρ πεφηνας ανθρωπος, και κεκενωκας εαυτον, αλλ' ουν εσηι
γνωριμος σεπτος και αοιδιμος. Οι δε αδελφοι δια το ανθρωπινον ουχ ως ανθρωπωι
προσκεισονται, αλλ' εν αδελφοις τεθεντα κατακροτησουσιν ως ∆εσποτην,
υμνησουσιν ως δημιουργον, καιτοι τελουντα μετ' αυτων εν κτισμασιν επιγνωσονται
τον των ολων βασιλεα και Κυριον, καιτοι τηι του δουλου μορφηι κατεσκιασμενον.
Ὅτι δε απαντων κρατησει των ανθεστηκοτων, και περιεσται ραιδιως ο Ἐμμανουηλ
των εχθρων, προανεφωνει, λεγων· Αι χειρες σου επι νωτου των εχθρων σου. Τουτο
και αυτος δια φωνης του ∆αβιδ προκεχρησμυδηκεν ο Χριστος. Ἔφη γαρ· Ὅτι
καταδιωξω τους εχθρους μου, και καταληψομαι αυτους, και ουκ αποστραφησομαι,
εως αν εκλιπωσιν. Ἐκθλιψω αυτους, και ου μη δυνωνται στηναι· πεσουνται υπο
τους ποδας μου Ουκουν επι νωτου των εχθρων αι χειρες εσονται, φησιν, ως
διωκοντος μαλλον η φευγοντος· ουχ ως πληττομενου μαλλον, αλλ' ως αυτου
καταπαιοντος. Ἀληθες γαρ το εν βιβλωι των Ψαλμων υμνουμενον, οτι Ουκ ωφελησει
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχθρος εν αυτωι, και υιος ανομιας ου προσθησει του κακωσαι αυτον. Ει γαρ και αυτος
διδωσιν ημιν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του
εχθρου, πως ουκ αναγκαιον ομολογειν οτι προ ημων αυτος υπο χειρας κειμενους
εξει τους αντεξαγειν εθελοντας, και ανοσιως αντεγειρομενους; Ὅτι τοινυν το
φευγειν ουκ οιδε, διωκειν δε μαλλον, και ων αν βουλοιτο κρατειν, και τουτο
αμογητι· νενικηκε γαρ τον κοσμον· προκαταμεμηνυκε λεγων ο θεσπεσιος Ἰακωβ· Αι
χειρες σου επι νωτου των εχθρων σου, και προσκυνησουσι σοι οι υιοι του πατρος
σου. Και τις αν νοοιτο παλιν η διαφορα των αινουντων αδελφων, και των του
πατρος υιων, οι τοις προσκυνουσι συντεταξονται; Πως ουκ αναγκαιον ειπειν;
Ἐπεγραφετο τοινυν εις πατερα τωι Χριστωι καιτοι πατηρ κατα αληθειαν ουκ ων ο
μακαριος Ἰωσηφ. Ἦσαν δε αυτωι υιοι και θυγατερες εκ πρωτων γαμων. Ἐπειδη δε
ησαν ταχα που και συνεστιοι τωι Χριστωι, σημεια ποιουντα βλεποντες, και ου σφοδρα
τοις νομικοις εικοντα νευμασι δια τοι το εις τροφας αδιαφορον, και το μη λιαν
ελεσθαι τιμαιν την εν Σαββατοις αργιαν· εφασκε γαρ· Ου το εισερχομενον εις το
στομα κοινοι τον ανθρωπον· και οτι Κυριος εστι του Σαββατου ο Υιος του ανθρωπου·
εμεριζοντο τηι γνωμηι, και ουτε τιμαιν ολοτροπως ηθελον, δια γε το δοκειν ουκ
απλημμελως εχειν αυτωι τα περι τον νομον, ουτε μην αθαυμαστον εαιν ηξιουν τον
ουτω λαμπρον. Και γουν προσηιεσαν αυτωι ποτε λεγοντες εναργως· Ει ταυτα ποιεις,
φανερωσον σεαυτον τωι κοσμωι. Ουδεις γαρ τι εν κρυπτωι ποιει, και ζητει 69.353
αυτος εν παῤρησιαι ειναι. Προσεθηκε δε τουτοις ο ευαγγελιστης· Ουδε γαρ οι αδελφοι
αυτου επιστευον εις αυτον. Ἀλλ' οι ταυτα λεγοντες εν αρχαις, προιοντος του χρονου
πεπιστευκασιν. Πεπληροφορηνται γαρ οτι και Θεος κατα φυσιν εστι, και ει γεγονεν
εν σαρκι, και πεφηνεν ανθρωπος. Τουτο τοι και ο μακαριος προφητης Ἱερεμιας,
προεγνωκως εν πνευματι, προς αυτον φησι τον Ἐμμανουηλ· Ὅτι και οι αδελφοι σου,
και ο οικος του πατρος σου, και ουτοι ηθετησαν σε, και αυτοι εβοησαν εκ των οπισω
σου. Ἐπισυνηχθησαν, μη πιστευσηις εις αυτους, οτι λαλησουσι προς σε κακα. Οι γαρ
παλαι τοις αλλοις ομου κατακεκραγοτες αυτου, συνηνεχθησαν εν πιστει, χρηστα
λελαληκασι περι αυτου. Ἰακωβος γουν ο μακαριος ταις δωδεκα φυλαις επιστελλει
λεγων· Ἰακωβος Θεου και Κυριου Ἰησου Χριστου δουλος. Ουκουν αινεσουσιν ως
Θεον και οι δια πιστεως και αγιασμου του δια πιστεως κεκλημενοι προς αδελφοτητα·
προσκυνησουσι δε ουδεν ηττον και οι του πατρος υιοι. Προδηλον δε οτι οι
προσκυνουντες αινεσουσι, και οι τον αινον υφαινοντες, ουδεν ηττον εσονται
προσκυνηται. Και γαρ εστι σκυμνος λεοντος εξ Ἰουδα Χριστος, Υιος ων Θεου παντα
ισχυοντος, ωι το αμαχι προσεστι νικαιν και το μονωι δυνασθαι καταπληττειν λογωι
τους ανθεστηκοτας· ως γαρ φησιν ο προφητης· Λεων ερευξεται, και τις ου
φοβηθησεται; Σκυμνος ουν λεοντος ο Χριστος· καθαπερ απο βλαστου και εκ ριζης
ευγενους αναφυς, της αγιας Παρθενου. Και γαρ εστιν αυτος η της δυναμεως ραβδος,
ην εκ Σιων ημιν απεστειλεν ο Θεος η παντας παρακαλουσα και ανεχουσα βακτηρια,
η ευθυτητος τε και βασιλειας, η ορθως μεν και πραως τας των αγιων αγελας
διαποιμαινουσα, συντριβουσα δε καθαπερ σκευος κεραμεως τους υπ' αυτωι νεμεσθαι
μη ανεχομενους. Αυτος η ραβδος η Ἀαρων, η τοπον εχουσα την θειαν σκηνην, και εις
τα Ἄγια των αγιων εισενηνεγμενη, η εξανθησασα καρυα· οπερ εστιν αναστασεως
συμβολον. Ξυλον γαρ το εκ καρυας, αυπνιας εστι πως εμποιητικον. Ἐκτετιμηται δε
το της αναστασεως μυστηριον εν Ἐκκλησιαις Θεου. ∆ια τουτο και ο μακαριος Ἰακωβ
βλαστον ονομασας, ευθυς διαμεμνηται των εν τελει της οικονομιας, και φησι·
Ἀναπεσων εκοιμηθης ως λεων, τουτεστιν, ουκ αβουλητον υπεστης θανατον, αλλα
και τοι παντας ελειν ως λεων και καταπτοησαι δυναμενος, και της των θηρευοντων
εκδυναι χειρος, εθελοντης ανεκλιθης, και ου, καθαπερ ωιηθησαν οι σταυρουν
ηιρημενοι, θανατωι κατισχημενος, αλλ' οιον υπνωι χρησαμενος, και καταμυσας βραχυ.
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τις ουν αυτον εγερει; φησι. Ὅμοιον ως ει λεγοι, κατεκλιθη μεν εκων, πλην ου της
παρ' ετερου δεησεται συνεργιας εις αναστασιν. Παναλκης γαρ αυτος ως δυναμις του
Πατρος· και ουκ ανικανως εχων, εις γε το δυνασθαι, και μαλα ραιδιως, τον εαυτου
ζωοποιησαι ναον. Τουτο τοι και εφασκεν Ἰουδαιοις προσλαλων· Λυσατε τον ναον
τουτον, και εν τρισιν ημεραις 69.356 εγερω αυτον. Ὅτι τοινυν ουδεις αν γενοιτο
προς τουτο αυτωι συνεργος, αρκεσει δε μονος αυτος ως ισχυς του γεγεννηκοτος,
υποδηλωσειεν αν ουκ ασυμφανως ο λογος. Ἀλλα τις δη αρα και ο της επιδημιας
εσται καιρος, εμφανιζει λεγων· Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, και ηγουμενος εκ των
μηρων αυτου, εως αν ελθηι ωι αποκειται. Και αυτος προσδοκια εθνων. Ἦρχον μεν γαρ
Ἰουδαιοι, και εξ αιματος Ἰσραηλ ησαν οι παρ' αυτοις ηγουμενοι· μεχρις αν Ἡρωδης ο
Ἀντιπατρου παις, Παλαιστινος ων, τετραρχης ωνομασται, και μετεποιησατο της
αρχης· εφ' ου και αυτος γεγεννηται Χριστος, η των εθνων προσδοκια. Ὅτι γαρ
σεσωσται η των εθνων πληθυς γεννηθεντος αυτου, μακρων ου δεησει προς
αποδειξιν λογων, αυτου διακεκραγοτος του πραγματος. Πλην οτι προεισεφρησε μεν
δια πιστεως ο εξ εθνων αρτιγενης τε και νεος λαος, εισκληθησεται δε μετ' αυτον και
ο Ἰσραηλ, εδιδαξε λεγων ευθυς· ∆εσμευων προς αμπελον τον πωλον αυτου.
Προσεδησε γαρ ωσπερ εαυτωι δια πιστεως, η αμπελος η αληθινη, τουτεστι Χριστος,
τον εξ εθνων λαον, ον τωι πωλωι παρεικαζει. Προσεδησε δε οτι τηι ελικι της αμπελου,
τουτεστιν, αγαπηι τηι παρ' εαυτου, τον πωλον της ονου αυτου, φημι δη τον εκ της
αρχαιοτερας της Ἰουδαιων μητρος, ητοι της Συναγωγης πεπιστευκοτα λαον, πως αν
ενδοιασειε τις, απασης, ως επος ειπειν, της θεοπνευστου Γραφης λαλουσης ημιν το
μυστηριον; Ὅτι δε εμελλεν αιματι τωι ιδιωι την εαυτου καταφοινιξαι σαρκα,
προσηλουμενος τωι ξυλωι, και τηι λογχηι διανενυγμενος, ενεφηνεν, ειπων· Πλυνει εν
οινωι την στολην αυτου, και εν αιματι σταφυλης την περιβολην αυτου. Και γουν ο
θεσπεσιος Ἡσαΐας, την εις ουρανους αναφοιτησιν του Χριστου διηγουμενος, τους
αγιους εφησεν αγγελους ειπειν, ητοι τας ανω δυναμεις· Τις ουτος ο παραγενομενος
εξ Ἐδωμ; Ἐρυθρημα ιματιων αυτου εκ Βοσορ. Και παλιν· Ἵνα τι σου ερυθρα τα
ιματια; και τα ενδυματα σου ως απο πατητου ληνου. Ὅτι δε καν ει γεγονεν εν
νεκροις, καν ει τας των Ἰουδαιων παροινιας ανετλη, ραπισματα και ονειδισμους, ου
πολυς αυτωι των τοιουτων ο λογος, πεπονθοτι δι' ημας, και ανασωσαντι την υπ'
ουρανον· εστι δε μαλλον εν ταις αυτωι φιλαιταταις αει και συνηθεσιν ευθυμιαις,
παραδειξειεν αν ειπων· Χαροποι οι οφθαλμοι αυτου απο οινου. Νοηθειη γαρ αν εν
τουτοις, καθαπερ εγω οιμαι, το οιονει φιλομειδες, και το αει πως ευθυμον τε και
ιλαρον της θεοτητος αυτου. Ἱλαρος γαρ πως αει τοις πεπωκοσιν ο νους, και των
καταλυπειν ειωθοτων οτι μαλιστα καταφρονητης. Ἐπειδη δε εξ οδοντων ωσπερ
προεισιν ο λογος, λευκους ειναι και αυτους φησι, ως καθαρον τε και εκλευκον τον
απο γλωττης ιεντας λογον. Ἁμαρτοεπης γαρ ουδαμως, ευθυρημων δε μαλλον και
αληθης ο Χριστος· και παν, ει τι φθεγξαιτο, τουτο εστιν αγιοπρεπες, και
τεθαυμασμενον, και πλειστην οσην εμποιουν τοις· ακροωμενοις την εις ψυχην τε
και νουν λαμπροτητα. Περι του Ζαβουλων. Ζαβουλων παραλιος, κατοικησει και
αυτος παρ' ορμον πλοιων, και παρατενει εως Σιδωνος. Φθασαν 69.357 τες ηδη
προειπομεν, οτι τον της προκειμενης ημιν προφητειας βασανιζοντες λογον, και
οπως αν εχοι και διαπεραινοιτο καλως, καταθρειν σπουδαζοντες, τουτο μεν ως εξ
ομοιοτητος των ηδη προειργασμενων πεποιησθαι φαμεν, τουτο δε και εξ αυτης ευ
μαλα της των ονοματων ερμηνειας, μονονουχι πλαστουργουμενον, και την των
εσομενων ιδεαν προαναφαινοντα διαδειξειεν αν, οιμαι, τις νουν εχων. Ὃ δη
μαλιστα κατιδειν εξεσται παλιν επι τε του Ζαβουλων, και των εφεξης.
∆ιερμηνευεται γαρ ευοδια τε και ευλογια παρα γε τοις τα τοιαυτα διατρανουν ευ
μαλα κατειθισμενοις. Ευλογημενους δη ουν τινας αρα των εξ Ἰσραηλ ευρησομεν, και
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την εφ' απασι τοις ανδανουσι Θεωι ευοδιαν πεπλουτηκοτας· πλην οτι τους δια
πιστεως της εις Χριστον δεδικαιωμενους, και τηι του αγιου Πνευματος
λελαμπρυσμενους χαριτι· ως και ισχυσαι λοιπον ου ψευδοεπουντας ανακραγειν·
Ευλογημενοι ημεις τωι Κυριωι τωι ποιησαντι τον ουρανον και την γην. Ἁρμοσαι δ' αν
οιμαι και περι αυτων τον μακαριον προφητην Ἡσαΐαν ειπειν· Ὁδος ευσεβων ευθεια
εγενετο, και παρεσκευασμενη η οδος των ευσεβων. Ἡ γαρ οδος Κυριου κρισις. Τους
ωδε λαμπρους και ευλογημενους εις την ιεραν τε και θειαν αυλην εισκαλεισθαι
προστεταχεν ο των ολων Θεος, ουτω λεγων· Ἀνοιξατε πυλας· εισελθετω λαος
φυλασσων δικαιοσυνην, και φυλασσων αληθειαν, αντιλαμβανομενος αληθειας, και
φυλασσων ειρηνην. Ἀλλ' ινα μη τοις δια μεσου σκανδαλοις προσπταιοντες, οκνον
εισδεξαιντο τον επ' αγαθοις, ευοδιαν ωσπερ γενεσθαι προστεταχε, και
καταψιλουσθαι την εισδρομην, ουτω λεγων τοις αγιοις ιερουργοις· Πορευεσθε δια
των πυλων μου, και τους λιθους της οδου διαῤριψατε. Ουκουν ειεν αν ευλογημενοι
τε και ευοδουμενοι, την εις Χριστον πιστιν οι τετιμηκοτες εξ Ἰσραηλ. Κατοικησειν γε
μην αυτους ητοι τον Ζαβουλων την τηι θαλασσηι γειτονα χωραν διεβεβαιουτο σαφως.
Οιονει πως εκεινο λεγων, οτι τοις εθνεσιν αναμιξ εσται λοιπον ο Ἰσραηλ, ατε δη και
εις μιαν ποιμνην συνενηνεγμενων των δυο λαων, και υπο χειρα την ενος του κατα
φυσιν αγαθου γεγονοτων αρχιποιμενος, τουτεστι Χριστου. Ὅτι δε το αινιγμα
αληθες, πληροφορησει ραιδιως της θεοπνευστου Γραφης ο λογος, τοις εξ εθνων
απονεμων την προσοικον τηι θαλαττηι χωραν. Ἔφη γαρ ουτως· Χωρα Ζαβουλων, γη
Νεφθαλειμ οδον θαλασσης, και οι λοιποι οι την παραλιαν οικουντες, Γαλιλαια των
εθνων. Ὁ λαος ο καθημενος εν σκοτει, φως ιδε μεγα. Συνιης οπως χωραν Ζαβουλων
την των εθνων απεκαλει, οι και φως τεθεανται μεγα, δηλον δε οτι δια Χριστου.
Συμπεφωτισται δη ουν τοις την παραλιαν κατοικουσιν, ο συνοικος Ἰσραηλ. Ειη δ' αν,
οιμαι, τουτι το ευοδουσθαι παρα Θεου. Ὅτι γαρ τωι φωτιζεσθαι παντη τε και παντως
εποιτο αν το και ευοδουσθαι δειν, εισομεθα παλιν του Σωτηρος λεγοντος τοις
Ἰουδαιων δημοις· Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη σκοτια υμας
καταλαβηι. Ὁ παλαι τοινυν λαος καταμονας οικων, ο τοις εθνεσιν 69.360
αναφυρεσθαι παραιτουμενος, αυτοις εσται συγκατοικος, διασταντος προς διαφοραν
ουδενος· δια τε το λελυσθαι παρα Χριστου το μεσοτοιχον του φραγμου, και τον
νομον των εντολων ενδειγμασι κατηργησθαι, και τους δυο λαους εκθεσθαι λοιπον
εις ενα καινον ανθρωπον εν Χριστωι δια Πνευματος. Ἔσται δε, φησι, και παρ' ορμον
πλοιων, τουτεστιν, ως εν λιμενι τυχον ασφαλει, και ακυμονι, και εις Χριστον
αναπτων της ελπιδος τα πεισματα. Ἐκ πολλης γαρ ωσπερ αποφοιτησας ζαλης,
ενορμισθησεται λοιπον τηι παρ' αυτωι χαριτι, καθαπερ αμελει και εν λιμεσιν ολκαδες.
Το δε δη και μεχρις αυτης παρατεινεσθαι της Σιδωνος ειπειν, υποδηλουν εοικεν οτι
τοσαυτη προς ενωσιν πνευματικην συνδρομη των δυο γενησεται λαων, ως τους εξ
αιματος Ἰσραηλ και αυτας εμπλησαι τας πολεις, τας εν πολληι παρα Θεωι
γεγενημενας αιτιαι και διαβοληι, ως αποπλανωσας ποτε και διαρπαζουσας τροπον
τινα τους σεβομενους αυτον. Ἔφη γαρ που δια φωνης προφητων· Και τι υμεις εμοι,
Τυρος και Σιδων, και πασα Γαλιλαια αλλοφυλων; Μη ανταποδομα και υμεις
ανταποδιδοτε μοι, η μνησικακειτε και υμεις επ' εμοι; Ὀξεως και ταχεως
ανταποδωσω το ανταποδομα υμων εις κεφαλας υμων, ανθ' ων το αργυριον μου και
το χρυσιον μου ελαβετε, και τα επιλεκτα μου και τα καλα εισηνεγκατε εις τους ναους
υμων. Και τους υιους Ἰουδα και τους υιους Ἰσραηλ απεδοσθε τοις υιοις των
Ἑλληνων, οπως εξωσητε αυτους εκ των οριων αυτων. Ἄθρει δη ουν οπως αι παλαι
δειναι και πολεμιωταται πολεις, και ολεθρου προξενοι τοις εξ Ἰσραηλ, παντος
ελευθερους δειματος εισδεξονται τους πεπιστευκοτας, συνδεοντος εν ειρηνηι προς
ομοψυχιαν τους δυο λαους του Σωτηρος ημων Χριστου, και καταλυοντος μεν την
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχθραν, συγκατοικιζοντος δε τοις εθνεσιν εν αγαπηι τον Ἰσραηλ. Οιμαι δη ουν ωδε τε
και ου καθ' ετερον τροπον τον Ζαβουλων κατοικησειν παραλιον. Περι του Ἰσαχαρ.
Ἰσαχαρ το καλον επεθυμησεν, αναπαυομενος ανα μεσον των κληρων. Και ιδων την
αναπαυσιν οτι καλη, και την γην οτι πιων, υπεθηκε τον ωμον αυτου εις το πονειν,
και εγενηθη ανηρ γεωργος. Μισθος δη παλιν ο Ἰσαχαρ ερμηνευεται. Ειη δ' αν ως απο
γε του σημαινομενου τυπος οια τις και εικων ουκ ασυμφανης των ως εν ταξει
μισθου παρα του Θεου και Πατρος απονεμηθεντων Χριστωι· Αιτησαι γαρ, φησιν ο
∆αβιδ, παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου
τα περατα της γης. Ψαλλει δε που και παλιν τους δοθεντας, οιμαι που. τωι
Ἐμμανουηλ, μονονουχι καταδεικνυς· Ἰδου η κληρονομια Κυριου, υιοι· ο μισθος του
καρπου της γαστρος. ∆εδονται γαρ, φησι, τωι Ἐμμανουηλ μισθος οια τις οι
πεπιστευκοτες απο τε των εξ αιματος Ἰσραηλ, και της ετερας πληθυος, φημι δη της
εξ εθνων. Κυριον δε ονομασας τον Ἰησουν, και καρπον αυτον εφησε γενεσθαι
γαστρος, δια τοι την καθ' ημας ομοιωσιν. Γεγεννηται γαρ εκ γυναικος, και καρπος
νηδυος εδειχθη παρθενικης. Ουκουν τους πιστευοντας αποκεκερδηκεν ο Χριστος, και
περι αυτων ταχα που προς τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον φησι· Ους δεδωκας μοι
εκ του κο 69.361 σμου, σοι ησαν, και εμοι αυτους δεδωκας. Ουτοι δη ουν το καλον
επεθυμησαν, τουτεστι παν οπερ αν λεγοιτο τε και εστιν αληθως εξαιρετον, και των
οτι μαλιστα φιλτατων Θεωι. Τουτο ποιουνται περι πολλου, και κατορθουν
σπουδαζουσιν, ως εκ διανοιας αγαθης αναφωνουντες λεγειν· Τα κριματα Κυριου
αληθινα, δεδικαιωμενα επι το αυτο επιθυμητα υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυν.
Καλον δε προς τουτωι, το επιθυμειν υπ' αυτωι γενεσθαι Χριστωι. Ὃ δη και η νυμφη
φησιν εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων· Ἐν τηι σκιαι αυτου επεθυμησα, και εκαθισα. Ὁ
γνωμης τοινυν εις τουτο προηκων λαος, κατασκεψεται μεν ακριβως τους περι Θεου
κληρους, τουτεστι, τα εν ελπισιν αγαθα τοις ευσεβουσιν επηγγελμενα. Περι ων και ο
θειος εφη ∆αβιδ· Ἐν ταις χερσι σου οι κληροι μου. Καταλυσει δε ωσπερ εν αυτοις, και
επαναπαυσεται παντη τε και παντως, οτι τευξεται προσδοκων. Ἐπαινεσας δη ουν
την εαυτου βουλην τε και κρισιν, και ου μετριου θαυματος την εν γε τουτοις
αξιωσας αναπαυσιν, τουτεστι, την εις αιωνα τιμην, την ως εν αγιασμωι τελειωι εχοντι
ζωην, την ατελευτητον δοξαν, την αναποβλητον βασιλειαν, και οσα και νου και
γλωττης επεκεινα, τληπαθης εσται λοιπον. Ἑωρακως γαρ οτι πιων η γη, τον ωμον
υποθησει, φησι, και αγαπησει τον πονον. ∆εχεται δε το παραδειγμα παρα των ως
αριστα γηπονειν ειωθοτων, οι φιλεργεστατοι τε εισι και σκαπανης φιλοι, και μην και
αροτροις ενιδρουν σπουδαζουσιν, ει δη πιειρας λαβοιντο γης, εννοουντες, οιμαι που,
καρπον τον αμφιλαφη, και τα εξ αυτης εσομενα. Παροτρυνει δε πως εις τουτο και ο
σοφος ημας Ὠσηε, λεγων· Σπειρατε εαυτοις εις δικαιοσυνην, τρυγησατε εις καρπον
ζωης· φωτισατε εαυτοις φως γνωσεως. Ἐκζητησατε τον Κυριον εως ου ελθηι
γεν[ν]ηματα δικαιοσυνης υμιν. Ἐκηυξατο δε και ο μακαριος Παυλος ειπων· Ὁ δε
επιχορηγων σπερμα τωι σπειροντι και αρτον εις βρωσιν, χορηγησει και πληθυνει τον
σπορον υμων, και αυξησει τα γεν[ν]ηματα της δικαιοσυνης υμων, ινα παντοτε πασαν
αυταρκειαν εχοντες περισσευητε εις παν εργον αγαθον. Περι του ∆αν. ∆αν κρινει τον
λαον αυτου, ωσει και μια φυλη εν Ἰσραηλ· και γενηθητω ∆αν οφις, εφ' οδωι
εγκαθημενος επι τριβου, δακνων πτερναν ιππου, και πεσειται ο ιππευς εις τα
οπισθια, την σωτηριαν περιμενων παρα Κυριου. Ἕπεται παλιν τηι του ονοματος
ετυμολογιαι ο λογος. Κριτης γαρ ητοι κρισις ο ∆αν. Ἐμφηνειε δ' αν ως εφ' εαυτωι και
ουτος παλιν τον ευκλεα και περιοπτον των αγιων αποστολων χορον· οι εις αρχην
τεθεινται των πεπιστευκοτων, και το κρινειν ελαχον, κατανεμοντος αυτοις το χρημα
Χριστου. Και γουν ο θεσπεσιος Παυλος φησι· Ουκ οιδατε οτι αγγελους κρινουμεν,
μητιγε βιωτικα; Κριτης μεν ουν εις και νομοθετης κατα τας Γραφας ο Χριστος. Ει δε
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρεσβευουσιν υπερ Χριστου οι αποστολοι, και εν αυτοις τεθειται της καταλλαγης ο
λογος, ουδεν το παραδοξον, ει και νοοιντο κριται καθ' ομοιο 69.364 τητα του
Χριστου. ∆ιακεκραγε δε που και ο μεγας ημιν Ἡσαΐας, την τε αυτου του Χριστου
θεοπρεπη βασιλειαν, και την αυτων των αγιων αποστολων αναῤρησιν εμφανη
καθιστας· Ἰδου δη βασιλευς δικαιος βασιλευσει, και αρχοντες μετα κρισεως αρξουσι.
Παλαι μεν γαρ εβασιλευον της Ἱερουσαλημ οι εκ της Ἰουδα φυλης· τεταχαντο δε
προς το κρινειν οι τηι αγιαι σκηνηι προσεδρευοντες, και τον της ιερωσυνης λαχοντες
κληρον· Χειλη γαρ ιερεως φυλαξεται κρισιν, και νομον εκζητησουσιν εκ στοματος
αυτου. Ἐπειδη δε της εν νομωι σκιας οιονει συνεσταλμενης, και της εν πνευματι τε
και αληθους λατρειας εισκεκομισμενης δια Χριστου, λαμπροτερων εδει τωι κοσμωι
κριτων, εισκεκληνται προς τουτο λοιπον οι θεσπεσιοι μαθηται, και εις τον των κατα
νομον καθηγητων εισεφρησαν κληρον. Τοιγαρτοι προς μεν την Ἰουδαιων μητερα,
φημι δη την Ἱερουσαλημ, ελεγετο παρα του Θεου δια της του Ψαλλοντος φωνης·
Ἀντι των πατερων σου εγεννηθησαν υιοι σου, τουτεστιν, Οι σοι χρηματιζοντες υιοι,
την των πατερων ταξιν διελαχον. Προς δε γε τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον·
Καταστησεις αυτους αρχοντας επι πασαν την γην. Ὃ δη και εις περας ενηνεγμενον
ιδοι τις αν. Ἄρχοντας γαρ πεποιημεθα, και κριτας εσχηκαμεν οικουμενικους, τους
αγιους μαθητας, ων ταις υποθηκαις και αυτο το Χριστου λαλειται μυστηριον,
επειπερ εισιν αυτοι και ταμιαι του σωζοντος λογου, και των πρακτεων εισηγηται· το
μεν οσον εστι τοις παιδευομενοις ασυντελες εις ονησιν ως κιβδηλον αποκρινοντες,
εισποιεισθαι γε μην οτι πρεποι το πεφυκος ωφελειν συμβουλευοντες. ∆αν τοινυν
φησι, τουτεστιν, οιπερ αν ολως προχειρισθειεν κατα καιρους επι το κρινειν εθνη και
λαους, ουτω καταρξουσι δυνατως και συν ευκλειαι πολληι, καθαπερ αμελει και μια
φυλη των εξ Ἰσραηλ. Φησι δε, οιμαι, την βασιλευουσαν την Ἰουδα παντως, και ουχ
ετεραν. Ὅτι γαρ εκτετιμηνται, και εις ακρον ηκουσι δοξης, παρα γε τοις του Σωτηρος
προσκυνηταις, οι παρ' αυτου προκεχειρισμενοι της υφ' ηλιωι καθηγηται πως εστιν
αμφιβαλλειν; Πλην οτι το αρχειν αυτοις ουκ αταλαιπωρον εσται παντελως, εμελλον
δε πολλων και αναριθμητων πειρασθαι κακων· παραποδισθησονται δε οτι και ουκ
εις απαν ευρησουσι της αποστολης τον δρομον κινδυνων απηλλαγμενον, ως εν
τυπωι παραδειγματος υπεμφηνειεν, ειπων, οτι Γενηθητω ∆αν· αντι του, εσται το ∆αν
ο των διωκοντων δημος, ως οφις εν οδωι καθημενος επι τριβου δακνων πτερναν
ιππου, τουτεστι, δεινα και αφυκτα δογματα διδους. Τοιγαρτοι των εχεων δηγματα
δυσδιαφυκτα πως εισιν, ει και εις αυτην γενοιντο την πτερναν. Αυτος γαρ σου, φησι,
τηρησει κεφαλην, και συ τηρησεις αυτου πτερναν. Ἐπεβουλευσαν δε ουτω τινες τοις
αγιοις αποστολοις, ως και αυτον επαγαγειν τον της σαρκος θανατον. Και δη τι
τοιουτον υποστηναι φαμεν αυτους, οποιον αν παθηι τυχον ιππευς, οκλασαντος
ιππου, και ανοπιν ωσπερ υφιζηκοτος. Ὑπτιασθησεται γαρ ο επιβατης, και εις γην,
οιμαι, πεσων, περιμενει τον σωζοντα. Περιμενουσι 69.365 δε οι θεσπεσιοι μαθηται
τον της εαυτων δοξης τε και σωτηριας καιρον, καθ' ον εισκεκλησονται εις βασιλειαν
ακλονητον και αιωνιον, επιφωνουντος αυτοις του Χριστου· ∆ευτε, οι ευλογημενοι
του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης
του κοσμου. Τετελεκασι γαρ τον δρομον, τετηρηκασι δε και την πιστιν. Ουκουν τον
αμαραντον της δοξης αποκομιουνται στεφανον. Ει δε δη βουλοιτο τις ουχι τωι ∆αν
εσεσθαι τινας ως οφεις εγκαθημενους οδωι, αλλ' αυτον ετεροις επιβουλευσειν τον
∆αν· εκεινο ερουμεν, οτι το κρινειν τε και καθηγεισθαι λαων εχοντες οι Γραμματεις
τε και Φαρισαιοι, πικροτατων εχεων επεφυοντο δικην τωι Χριστωι, και οιονει πως
ιππεα δια ψιλης τε και λειας αιττοντα τριβου, δηγμασι παρακοπτοντες ανοσιως
ηλισκοντο. Ἀλλ' ει και πεπτωκεν ο ιππευς, εθελοντης ανατλας τον της σαρκος
θανατον· αλλ' ουν και αναβιωσεται, συλληπτορα και επαρωγον ποιουμενος τον
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατερα. ∆υναμις γαρ ων του Θεου και Πατρος, ο Υιος, τον ιδιον αυτος εξωοποιησε
ναον. Ταυτηιτοι σεσωσθαι λεγεται παρα του Πατρος κεκινδυνευκως ως ανθρωπος,
καιτοι κατα φυσιν υπαρχων Θεος, και ολην αυτος εις το ευ ειναι συνεχων ορατην τε
και αορατον κτισιν. Ουτω που συνιεις και ο θεσπεσιος Παυλος, περι αυτου φησι· Και
γαρ ει εσταυρωθη εξ ασθενειας, αλλα ζηι εκ δυναμεως Θεου. Περι του Γαδ. Γαδ
πειρατηριον πειρατευσει αυτον· αυτος δε πειρατευσει αυτον κατα ποδας. Ἡρμηνευσε
παλιν το τι αν βουλοιτο δηλουν ο Γαδ· πειρασμος γαρ, η πειρατηριον. Πρεποι δ' αν,
οιμαι, και δια τουτου νοεισθαι τον θεοστυγη τε και αλαζονα των Γραμματεων τε και
Φαρισαιων εσμον· οι το θειον τε και ευαγγελικον παρωθουμενοι κηρυγμα, και των
αναγκαιων τιμωντες εις ονησιν ουδεν, επεβρυχον τους οδοντας Χριστωι, διδασκοντι
μεν τα υπερ σκιαν και νομον, ευδοκιμουντι δε λιαν και τεθαυμασμενωι,
καταπληττοντι τε ουδεν ηττον τους ανα πασαν την Ἰουδαιαν τηι των
τετερατουργημενων υπερβοληι, και ταις εισηγησεσι ταις εις παν οτιουν των
αρεσκοντων Θεωι συνεισφεροντι τα παραδοξα. Και γουν οτε, κατα την του προφητου
φωνην, την Βηθανιαν αφεις, εισεφρησεν εις Ἱεροσολυμα, αυτος πραυς επιβεβηκως
επι υποζυγιον και πωλον νεον, οι μεν προηγουμενοι παιδες ευφημουντες εφασκον·
Ὡσαννα τωι υιωι ∆αβιδ. Ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου. Των δε
συνθεοντων τινες τα ιματια κατεστρωννυον εν ταις οδοις, και ουκ αθαυμαστον
εποιουντο την εισβολην· οι δε διεῤρηγνυντο, και οξυτεροις του φθονου πληττομενοι
κεντροις, προσελαλουν αλληλοις, μονονουχι δε και κατηιτιωντο μελλοντας ετι περι
το χρηναι φοναιν. Ἔφασκον γαρ, οτι Θεωρειτε οτι ουκ ωφελει ουδεν. Ἴδε ο κοσμος
ολος οπισω αυτου απηλθεν. Ἐπειδη δε την των ηδη πεπιστευκοτων πληθυν
εδεδιεσαν, χειρων μεν τεως εφειδοντο, και της εις προυπτον επιβολης. Ἵνα δε τοις
Ῥωμαιων προσκρουσειε στρατηγοις, επιπεμπουσι τινας των ιδιων μαθητων μετα
των καλουμενων Ἡρωδιανων λεγον 69.368 τας· ∆ιδασκαλε, οιδαμεν οτι αληθης ει,
και αμελει σοι περι ουδενος· ου γαρ βλεπεις εις προσωπον ανθρωπων. Ἔξεστι δουναι
κηνσον Καισαρι, η ου; Ἀλλ' ηλεγχοντο παραχρημα, λεγοντος αυτοις του Χριστου,
μετα την των δηναριων δειξιν· Ἀποδοτε τα Καισαρος Καισαρι, και τα του Θεου τωι
Θεωι. Οι δε δη, προς τουτο κατερυθριασαι δεον και αποσχεσθαι λοιπον του πειραζειν
αυτον, πειραν αυτου καθιεσαν και ετεραν. Ποιησας μεν γαρ ωσει φραγελλιον εκ
σχοινιου, παντας εξεβαλεν εκ του ιερου τους πωλουντας τα προβατα και τας βους,
λεγων· Ἄρατε ταυτα εντευθεν· Μη ποιειτε τον οικον του Πατρος μου, οικον
εμποριου. Οι δε αγανακτουντες παραγινονται· Ἐν ποιαι εξουσιαι ταυτα ποιεις, και τις
εδωκε σοι την εξουσιαν ταυτην; Τι ουν προς τουτο ο Χριστος; Ἐρωτησω, φησι, καγω
υμας λογον, και ειπατε μοι· Το βαπτισμα Ἰωαννου ποθεν ην; εξ ουρανου, η εξ
ανθρωπων; Οι δε διελογιζοντο, φησιν, εν εαυτοις, οτι Ἐαν ειπωμεν, εξ ουρανου, ερει
ημιν· ∆ιατι ουν ουκ επιστευσατε αυτωι; Ἐαν ειπωμεν, εξ ανθρωπων, φοβουμεθα τον
οχλον. Παντες γαρ ως προφητην ειχον τον Ἰωαννην. Και λεγουσι, φησιν· Ουκ
οιδαμεν. Τι ου προς ταυτα Χριστος· Ουδε εγω λεγω υμιν εν ποιαι εξουσιαι ταυτα ποιω.
Ουκουν πειρατηριον ο Γαδ, τουτεστιν, οι αει πειραζοντες Φαρισαιοι. Πλην
αντεπειραζοντο καταποδας, τουτεστιν, ευθυς. Χριστος γαρ ην ο κατα την του
προφητου φωνην δρασσομενος τους σοφους εν τηι σοφιαι αυτων, και τας των
πολυπλοκων βουλας περιστας αστειως εις αντιστροφον ζητησιν. Περι του Ἀσηρ.
Ἀσηρ πιων αυτου ο αρτος, και αυτος δωσει τροφην αρχουσι. Πλουτος τοι παλιν ο
Ἀσηρ. Ὧδε γαρ εχει του σημαινομενου η δηλωσις. Ειη δ' αν, οιμαι που, κανταυθα
νοουμενος, εν ωι παντες εισιν οι θησαυροι της σοφιας και γνωσεως αποκρυφοι,
τουτεστι Χριστος, ο εν αγρωι κρυπτομενος θησαυρος, ο πολυτιμητος μαργαριτης, ο
και εν προσωπωι της σοφιας εναργεστατα λεγων· Πλουτος και δοξα εμοι υπαρχει, και
κτησις πολλων, και δικαιοσυνη. Αυτος ο την γην επισκεψαμενος, καθα φησιν ο
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆αβιδ· Ἐπληθυνας του πλουτισαι αυτην. Γραφει δε που και ο σοφωτατος Παυλος
ημιν περι αυτου· Ευχαριστω τωι Θεωι μου παντοτε περι υμων, επι τηι χαριτι του Θεου
τηι δοθεισηι υμιν εν Χριστωι Ἰησου, οτι εν παντι επλουτισθητε εν αυτωι, εν παντι λογωι
και πασηι γνωσει. Συνεπτωχευσε γαρ ημιν, καιτοι πλουσιος ων ο Θεος, ινα ημεις τηι
αυτου πτωχειαι πλουτησωμεν. Τουτωι δη παντως εστι και πιων ο αρτος, τουτεστι,
λιπαρος αγαν και τροφιμωτατος. Τρεφει γαρ ημας ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ου
μαννα το αισθητον καθιεις, καθα και παλαι τοις εξ Ἰσραηλ, αλλ' εαυτον ταις των
πιστευοντων ενοικιζων ψυχαις δια του αγιου Πνευματος. Τοιγαρτοι και εφασκε τοις
Ἰουδαιων δημοις· Ἀμην 69.369 αμην λεγω υμιν, ου Μωσης δεδωκεν υμιν τον αρτον
εκ του ουρανου τον αληθινον. Ὁ γαρ αρτος του Θεου εστιν ο καταβαινων εκ του
ουρανου, και ζωην διδους τωι κοσμωι. Και παλιν· Ἐγω ειμι ο αρτος της ζωης. Ἄρτος
δε και ετερως νοειται ζωοποιος κατα τι των αποῤρητοτερων. ∆ιδωσι δε τοις αρχουσι
τροφην. Φαιην γαρ αν, οτι Θρονοι τε και Ἐξουσιαι, Ἀρχαι και ∆υναμεις, αγγελοι και
αρχαγγελοι, και πασα κτισις αγια και λογικη, τροφην ποιειται Χριστον. Και ως αν
νοεισθαι το χρημα πρεποι. Ἀλλα και τοις των επι γης ποιμνιων καθηγηταις διανεμει
τροφας, δηλον δε οτι τας πνευματικας, την των θειων μυστηριων αποκαλυψιν, την
απασης ειδησιν αρετης, ινα και αυτοι τους υπεζευγμενους αποτρεφοιεν λαους τοις
εις ζωην παιδευμασι. Τοιγαρτοι και προς αυτους, ∆ωρεαν ελαβετε, φησι, δωρεαν
δοτε. Και μην και ετερωθι· Τις αρα εστιν ο πιστος δουλος και φρονιμος, ον
καταστησει ο Κυριος αυτου επι της οικιας αυτου, του δουναι εν καιρωι το
σιτομετριον; Ἀμην λεγω υμιν· μακαριος ο δουλος εκεινος, ον ελθων ο Κυριος αυτου
ευρησει ουτως ποιουντα. Ἀμην λεγω υμιν, οτι επι πασι τοις υπαρχουσιν αυτου
καταστησει αυτον. Τουτο ποιουντας ευρησομεν τους των Ἐκκλησιων διδασκαλους,
και προ γε δη τουτων τους αγιους αποστολους. Ἐπιστελλει γουν ο μακαριος Παυλος
τισιν· Ἐπιποθω γαρ υμας ιδειν, ινα τι μεταδω χαρισμα υμιν πνευματικον εις το
στηριχθηναι υμας. Παρακεκλησθαι δε και αυτοι λεγουσι παρα Θεου, τοις ανωθεν
αγαθοις αναπιμπλαντος αυτους δηλονοτι, και ταις δια Πνευματος χορηγιαις
πλουσιως καταπιαινοντος. Ἀσηρ δη ουν αρα Χριστος, η οι Χριστον πλουτησαντες, ων
αν νοοιτο και πιων ο αρτος. Περι του Νεφθαλειμ. Νεφθαλειμ στελεχος ανειμενον,
επιδιδους τωι γεν[ν]ηματι καλλος. Ἐφαρμοσειεν αν, οιμαι τις, και ουκ απο σκοπου,
και τοδε δη παλιν αυτωι που ταχα τωι Ἐμμανουηλ, και μην ει βουλοιτο, και αυτοις
τοις εν πιστει δεδικαιωμενοις, και ηγιασμενοις εν πνευματι. Ἐλεγετο μεν γαρ προς
την των Ἰουδαιων μητερα, φημι δη την Ἱερουσαλημ, δια φωνης Ἱερεμιου· Ἐλαιαν
ωραιαν, ευσκιον τωι ειδει, εκαλεσε Κυριος το ονομα σου. Εις φωνην περιτομης αυτης
ανηφθη πυρ επ' αυτην. Μεγαλη η θλιψις επι σε. Ἠχρειωθησαν οι κλαδοι αυτης, και
Κυριος των δυναμεων ο καταφυτευσας σε, ελαλησεν επι σε κακα. Ὅτε γαρ εδει της
καθηκουσης αυτην επιμελειας τυχειν (σημαινει γαρ, οιμαι, τουτι, και ετερον ουδεν,
η περιτομη), τοτε και ηχρειωσθαι και εμπεπρησθαι φησιν αυτην, οτι μη παροντα τον
γεωργον επιγινωσκειν ηθελε, τον, οια τινι δρεπανηι τηι τομωτατηι, του πνευματος
ενεργειαι των αχρειων ημας απαλλαττοντα, τουτεστι, των γεωδεστερων και
σαρκικων, ινα την εις παν οτιουν των τεθαυμασμενων εφεσιν τε και προθυμιαν
εκτεκωμεν. Ἔστι γουν ακουσαι λεγοντος εναργως του παντων ημων Σωτηρος
Χριστου· 69.372 Ἐγω ειμι η αμπελος η αληθινη, και ο Πατηρ μου ο γεωργος εστι. Παν
κλημα εν εμοι μη φερον καρπον, αιρει αυτο· και παν το καρπον φερον καθαιρει
αυτο, ινα καρπον πλειονα φερηι. Ῥιζα μεν γαρ οια τις, και αμπελου στελεχος
εμβεβοθρευμενης ασφαλως, των εις καινοτητα ζωης ενηνεγμενων ο Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος. Κληματων δε δικην ημεις καθ' ενωσιν την εν πνευματι
προσπεφυκαμεν τε και απηρτημεθα νοητως, αγαπηι τηι εις αυτον συνδουμενοι, και
ενσπαταλωντες πιοτητι τηι παρ' αυτου, και τηι θειαι τρεφομενοι χαριτι προς
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καρποφοριαν αρετης. Ἐπισκεπτεται δε τα καθ' ημας συν Υιωι και αυτος ο Πατηρ.
Ἀλλ' εστι που δηλον, οτι καν ει αμπελος νοοιτο Χριστος, γεωργος δε ο Πατηρ, εν
Χριστωι δη παντως το αχρειον αποκερει, και φροντιδος αξιοι το ως αριστα εχειν
δυναμενον και καρποφορουν εν αυτωι. Ὅτε τοινυν εχρην εν αμεινοσιν ορασθαι
γεγενημενην την των Ἰουδαιων μητερα, την ευσκιον τε και ωραιαν ελαιαν, ως ο
προφητης φησι, τοτε και απολωλε, και ανηφθη πυρ εν αυτηι. Τοιγαρτοι και ο σοφος
Ἰωαννης, Ἤδη δε και η αξινη, φησι, προς την ριζαν των δενδρων κειται· παν ουν
δενδρον μη ποιουν καρπον καλον, εκκοπτεται, και εις πυρ βαλλεται. Ὅτι δε εμελλε
ταις εις ληξιν ηκουσαις κακου περιπεσεισθαι συμφοραις η διαβοητος πολις.
προανεχρησμυδησε λεγων ο προφητης Ζαχαριας· Και εσται ο κοπετος της
Ἱερουσαλημ ως κοπετος ροωνος εν πεδιωι εκκοπτομενου. Και παλιν ως προς αυτην·
∆ιανοιξον, ο Λιβανος, τας θυρας σου, και καταφαγετω πυρ τας κεδρους σου.
Ὀλολυζετω πιτυς, διοτι πεπτωκε κεδρος. Ὅτι μεγαλως μεγιστανες εταλαιπωρησαν.
Ὀλολυξατε, δρυες της Βασανιτιδος, οτι κατεσπασθη ο δρυμος ο συμφυτος. Λιβανος
μεν γαρ ορος εστι τηι κεδρωι κατακομον. Ευωδες δε το φυτον, και των οτι μαλιστα
τεθαυμασμενων εις καλλος. Λιβανωι δη ουν παρεικαζει την Ἱερουσαλημ, ουκ
αθαυμαστον εχουσαν την των ιερεων πληθυν, το γε ηκον, φημι, προς τας εκ νομου
τιμας. Τεθειντο γαρ ηγουμενοι, και οιαπερ εν δρυμοις αδρα τε και ευθυμηκεστατα
ξυλα, το των αλλων απαντων ανεχοντες μετρον, και πολυ των υπο χειρα λαων
υπερκειμενοι. Ἀλλ' εμπεπρησται μεν Ἱερουσαλημ, τουτεστιν, ο Λιβανος. Οι δε εν
αυτηι λαμπροι, και περιφανεστατοι, και το εν ευκλειαις εχοντες υψος, τεθρηνηκασιν
αλληλους, πιπτοντες τε και απολλυμενοι, και ωσπερ τισι δρυτομοις περιπεσοντες
ευσθενεστατοις τοις Ῥωμαιων στρατηγοις. Ἀλλ' ο γε Κυριος ημων Ἰησους Χριστος,
δι' ων εκεινοι κακοι κακως απολωλασι, στελεχος γεγονεν ανειμενον. Ἐντρυφαι γαρ
αει ταις ακαταληκτοις εις το ανω φοραις, και ολης, ως επος ειπειν, της υπ' ουρανον
κατευρυνεται. Και αυτο δη τουτο προανεφωνει σαφως ο Θεος δια φωνης Ἰεζεχιηλ
ουτω λεγων· Και ληψομαι εκ των επιλεκτων της κεδρου, εκ κορυφης καρδιας αυτων
αποκνιω, και καταφυτευσω εγω επι ορος υψηλον, και κρεμασω αυτο εν ορει
μετεωρωι του Ἰσραηλ. Και καταφυτευσω, και εξοισει βλαστον, και ποιησει καρπον,
και εσται εις 69.373 κεδρον μεγαλην, και αναπαυσεται υποκατω αυτου παν θηριον,
και παν πετεινον υπο την σκιαν αυτου αναπαυσεται. Και τα κληματα αυτου
αποκατασταθησεται, και γνωσονται παντα τα ξυλα του πεδιου, οτι εγω Κυριος, ο
ταπεινων ξυλον υψηλον, και υψων ξυλον ταπεινον, και ξηραινων ξυλον χλωρον,
και αναθαλλων ξυλον ξηρον. Ἐγω Κυριος ελαλησα, και ποιησω. Συνιης ουν οτι τα
επιλεκτα της κεδρου λαβων, καταπεφυτευκεν ημιν το της ζωης ξυλον ο Θεος και
Πατηρ, τουτεστι Χριστον. Ἐπιλεκτα δε της κεδρου φησι την Ἰουδα φυλην, την
καταρχουσαν αει, και των αλλων ευκλεεστεραν· εξ ης ανεφυ και Ἰεσσαι, και ∆αβιδ,
και η αγια Παρθενος, η τον Ἰησουν εκτετοκεν. Ὅτι δε και επι ξυλου κεκρεμασται δι'
ημας το εκ της απολεκτου κεδρου ληφθεν, και φυτον εστι καλον τε και
ευανθεστατον, πως εστιν αμφιβαλλειν; Ἀνεβλαστησαμεν δε και ημεις δια βουλης
του Πατρος, τα παλαι ξηρα και καρπον ουκ εχοντα ξυλα, ξηρων γεγονοτων και
αυανθεντων τροπον τινα των ως εν υγροτητι και ζωηι του νομου, τουτεστι, των εξ
Ἰσραηλ. Και οι μεν ησαν υψηλοι, ταπεινοι δε ημεις και κατεῤριμμενοι. Ἀλλ'
υψωθημεν εν Χριστωι δια πιστεως. Οι δε της αρχαιας κατωλισθον δοξης, και
γεγονασι ταπεινοι. Θεος ουν εστιν ο των ολων Κυριος, ο και ιδιοις νευμασι ταπεινων
τα υψηλα, και ανακομιζων υψου τα ταπεινα, και ξηραινων ξυλον χλωρον, και
αναθαλλων ξυλον ξηρον. Ὅτι γαρ η ακανθης και τριβολου διενεγκοντες ουδεν, οι εκ
της αρχαιας Συναγωγης μονονουχι και της αγιας αποκειρονται γης, αντανεφυ δε
ωσπερ η των εν πιστει πληθυς, και τοις των δενδρων ευοσμοτατοις παρεικαζεται,
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαθησηι, λεγοντος του Θεου· Και ποιησω την ερημον εις ελη, και την γην εν
υδραγωγοις. Θησω εις την ανυδρον γην κεδρον, και πυξον, και μυρσινην, και
κυπαρισσον, και λευκην. Και μεθ' ετερα· Και εσται αντι της στοιβης αναβησεται
κυπαρισσος, αντι δε της κονυζης αναβησεται μυρσινη. ∆ια μεν γαρ της κεδρου
νοησεις την εις αφθαρσιαν ελπιδα των πεπιστευκοτων· σηπεσθαι γαρ ουκ οιδεν η
κεδρος. ∆ια δε της πυξου, το μητε εν κουφοτητι νου, μητε μην εν ελαφριαι φρενων,
τους εν Χριστωι νοεισθαι πρεπον. Συνετοι γαρ απαντες, επειτοι νουν εχουσι τον
Χριστον. Ναστον δε ξυλον το πυξινον, και πολλην εχον εν εαυτωι την πυκνωσιν. ∆ια
δε της μυρτου, το ευοσμον εν αγιασμωι, και το αειθαλες εν χαριτι. ∆ια δε γε της
κυπαρισσου, το υψηλον και ευωδες. Ὑψηλον δε φημι κατα γε την αρετην και το ως
εν δογμασι περιφανες. ∆ια δε της λευκης, το οιονει λαμπρον τε και εκλευκον εις
δικαιοσυνην. Λαμπροι γαρ οι εν Χριστωι, τηι παρ' αυτου καταγλαιζομενοι χαριτι.
Στελεχος δη ουν ανειμενον Νεφθαλειμ, η αυτος ο Χριστος, η οι Χριστου γνωριμοι.
Ἐπειδη δε φησι· Ἐπιδιδους τωι γεννηματι καλλος· υποδηλωσειεν αν, ως εγᾦμαι,
τοιουτον τι παλιν. Ἐν αρχαις μεν γαρ ο Χριστος, εν τωι καθ' ημας ορωμενος σχηματι,
οτι Θεος κατα φυσιν εστι, και ει γεγονε σαρξ, ουκ επιστευετο. Και γουν λιθολευστον
μεν ποιειν οι Ἰουδαιοι απετολ 69.376 μων, επικλημα και γραφην επιῤριπτουντες
αυτωι το, Ὅτι συ, ανθρωπος ων, ποιεις σεαυτον Θεον. Ευρησομεν δε και αυτους τους
αγιους αποστολους κατατεθηποτας μεν ως τερατουργον, πλην ουπω σαφως το περι
αυτου συνιεντας μυστηριον. Τοιγαρτοι κατηυναζετο μεν η θαλασσα, και πνευματων
αγριων ανεκοπτετο φορα, Χριστου γενεσθαι προσταττοντος. Οι δε, φησι,
διελογιζοντο εν εαυτοις λεγοντες· Ποταπος εστιν ουτος, οτι και η θαλασσα, και οι
ανεμοι υπακουουσιν αυτωι; Ὁραις οπως, οπερ ην κατα φυσιν, τουτεστι Θεος, και ει
γεγονε σαρξ, ουπω τοις κατα κοσμον εγνωριζετο, και ην εν δοξαις ταις ουπω
λαμπραις; Ἐπειδη δε προς επιδοσιν εν ημιν η περι αυτου κεχωρηκε γνωσις,
επιστευθη λοιπον, οτι Θεος κατα φυσιν εστι, και αυτωι παν γονυ καμψει,
προσκυνουσης αυτον της υπ' ουρανον. Ουκουν προιουσης εις τελειοτητα της περι
αυτου γνωσεως εν ημιν, ωραιος ων καλλει παρα τους υιους των ανθρωπων, τοτε δη,
τοτε διαγινωσκεται. Ει δε δη και εφ' ημων νοοιτο τυχον το, Ἐπιδιδους τωι γεννηματι
καλλος, ουκ ασυμφανης ο λογος. Προκοπτοντες γαρ αει κατα αρετην, και των
αμεινονων εφικνουμενοι, ητοι τοις εμπροσθεν επεκτεινομενοι, κατα την του
μακαριου Παυλου φωνην, εις καλλος αει το περιφανεστερον αναθρωσκομεν· καλλος
δε φημι το πνευματικον, ινα και ημιν λεγηται λοιπον· Ἐπεθυμησεν ο Βασιλευς του
καλλους σου. Περι του Ἰωσηφ. Υιος ηυξημενος Ἰωσηφ· υιος ηυξημενος, ζηλωτης
υιος μου νεωτατος, προς με αναστρεψον. Εις ον διαβουλευομενοι ελοιδορουν, και
ενειχον αυτωι κυριοι τοξευματων, και συνετριβη μετα κρατους τα τοξα αυτων, και
εξελυθη τα νευρα βραχιονων χειρων αυτων δια χειρα δυναστου Ἰακωβ. Ἐκειθεν ο
κατισχυσας Ἰσραηλ παρα Θεου του πατρος σου· και εβοηθησε σοι ο Θεος ο εμος, και
ευλογησε σε ευλογιαν ουρανου ανωθεν, και ευλογιαν γης εχουσης παντα, ενεκεν
ευλογιας μαστων και μητρας, ευλογιας πατρος σου και μητρος σου. Ὑπερισχυσας επ'
ευλογιαις ορεων μονιμων, και επ' ευλογιαις θινων αιωνιων, αι εσονται επι κεφαλην
Ἰωσηφ, και επι κορυφης, ων ηγησατο, αδελφων. Ἐπ' αυτον ημιν παλιν τον
Ἐμμανουηλ ο της προφητειας διερπει λογος. Ειη δ' αν, οιμαι που, το δηλουμενον εξ
αυτης ετερον ουδεν η οπερ εφην αρτιως, το, Ἐπιδιδους τωι γεννηματι καλλος. Το γαρ
ηυξησθαι λεγειν αυτον, την εις το απ' αρχης επιδοσιν, και επιδρομην της ενουσης
αυτωι ευκλειας φυσικως, διασημαινει παντως, κατα γε το ορθως εχειν υπειλημμενον.
Ἐπειδη γαρ ο μονογενης του Θεου Λογος, Θεος υπαρχων και εκ Θεου, κεκενωκεν
εαυτον, κατα τας Γραφας, καθεις εθελοντης εις οπερ ουκ ην, και την αδοξοτατην
ταυτην σαρκα ημπεσχετο, και εν τηι του δουλου μορφηι πεφηνε, γεγονως υπηκοος τωι
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεωι και Πατρι μεχρι θανατου· ταυτηιτοι λοιπον υπερυψουσθαι λεγεται, και ως ουκ
εχων δια το ανθρωπινον μονονουχι, και εν χαριτος μοιραι, λαβειν το ονομα το υπερ
παν ονομα, κατα την του μακαριου Παυλου φωνην. Ἀλλ' ην το χρημα κατα το 69.377
αληθες, ου δοσις ως εν αρχηι των ουκ ενοντων αυτωι φυσικως· πολλου γε και δει.
Νοοιτο δ' αν μαλλον αναφοιτησις και αναδρομη προς το εν αρχηι, και ουσιωδως και
αναποβλητως υπαρχον αυτωι. Τοιγαρτοι και εφασκε, της ανθρωποτητος το
σμικροπρεπες υποδυς οικονομικως· Πατερ, δοξασον με τηι δοξηι ηι ειχον προ του τον
κοσμον ειναι παρα σοι. Ἀει γαρ ην εν δοξηι θεοπρεπει τωι ιδιωι συνυπαρχων
Γεννητορι προ παντος αιωνος και χρονου και της του κοσμου καταβολης. Αυξην δη
ουν νοητεον επι Χριστου, την της ευκλειας επιδοσιν, ην αει πως ευρυτεραν και
εμφανεστεραν εχει Θεος· οτι κατα φυσιν εστι παρα των εν κοσμωι νοουμενος, και ως
των ολων Κυριος, συνδοξολογουμενος τε και συμπροσκυνουμενος τωι Θεωι και
Πατρι. Πλην αυτος υπαρχων των αιωνων ο ποιητης, νοοιτ' αν εικοτως γεγονως και
νεωτατος. Πεφηνε γαρ εν τελευταιοις του αιωνος καιροις μετα τον των αγιων
προφητων ευκλεα τε και αξιαγαστον χορον, και απαξαπλως μετα παντας τους προ
της επιδημιας ως εν υιων ταξει λελογισμενους δι' αρετην. Ζηλωτος δε οτι γεγονεν ο
Ἐμμανουηλ, πως εστιν αμφιβαλειν; Ἀλλα ζηλωτος μεν αγιοις, οι τοις ιχνεσιν αυτου
κατακολουθειν σπουδαζοντες, και προς το θειον αυτου μορφουμενοι καλλος, αυτον
τε ποιουμενοι των πρακτεων υπογραμμον, την απασων αριστην αποφερονται δοξαν.
Ζηλωτος γε μην και καθ' ετερον αν νοοιτο τροπον τοις ουκ αγαπαιν ηιρημενοις, φημι
δε τοις Ἰουδαιων καθηγηταις, ητοι τοις Γραμματευσι και Φαρισαιοις, οι πικρον
ωδινοντες εν εαυτοις ζηλον, και βασκανιας υποθεσιν την απαραβλητον αυτου
ποιουμενοι δοξαν, κατα πολλους ηλισκοντο τροπους. ∆ιανιστη μεν γαρ τους νεκρους
ο Χριστος οδωδοτας ηδη και διεφθαρμενους, και αυτου του θανατου κρειττων
εφαινετο. Οι δε, κατατεθηπεναι δεον και προς το χρηναι πιστευειν ιεσθαι, λοιπον
ουδεν ενδοιαζοντας ετι, τουτο μεν ουκ εδρων, εδακνοντο δε τωι φθονωι, και πικρας
εδεχοντο λυπας εις νουν. Τον εκ γενετης ιατο τυφλον, και αμαρτωλον απεκαλουν.
∆αιμονιων ακαθαρτων ηλαυνοντο στιφη, και χορηγον αυτωι της δυναμεως τον
Βεελζεβουλ κατεψευδοντο· λιθοις εβαλλον, ανοσιωτατα λεγοντες· Περι καλου εργου
ου λιθαζομεν σε· αλλα περι βλασφημιας, οτι συ ανθρωπος ων, ποιεις σεαυτον Θεον.
∆ιεπριοντο λεγοντες· Ουτος εστιν ο κληρονομος· δευτε αποκτεινωμεν αυτον.
Ζηλωτος ουν αρα και τοις μισειν ελομενοις, πλην ουκ εις απαν αλωσιμος. Ει γαρ και
ανετλη σταυρον, αλλ' ως Θεος ανεβιω, πατησας τον θανατον, μονονουχι δε και του
Θεου και Πατρος επιφωνουντος και λεγοντος· Προς με αναστρεψον. Ἀναβεβηκε γαρ
εις τους ουρανους, ινα και ακουσηι λεγοντος· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους
εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Ὅτι γαρ υποπεπτωκασι, καιτοι πλειστην
οσην την κατ' αυτου μανιαν ωδινοντες, εδιδαξεν ειπων· Εις ον διαβουλευομενοι
ελοιδορουν, και ενειχον αυτωι κυριοι τοξευματων. Συνεδρια γαρ συναγειροντες
εβουλευοντο πικρα των τοξευματων 69.380 οι κυριοι, τουτεστιν, οι των λαων
ηγεμονες, οι επ' αυτωι παραθηγοντες τους οιονει τραυματιζοντας, και ακιδων εν
ταξει μονονουχι και εμπηγνυμενους, διατοι το δραιν α μη θεμις αποτολμαιν, και
θηρων αγριων επιθρωσκειν δικην. Πλην συνετριβη τα τοξα αυτων, και εξελυθη
νευρα βραχιονων αυτων δια χειρα δυναστου Ἰακωβ, τουτεστι, του Θεου και Πατρος,
ος εστι των δυναμεων Κυριος, ος και ευλογεισθαι παρεσκευασε τον Υιον εν τε
ουρανωι και επι της γης. Γραφει μεν γαρ ο θεσπεσιος Παυλος· Ὅταν δε εισαγαγηι τον
πρωτοτοκον εις την οικουμενην, λεγει· Και προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι
Θεου. Φασκει δε που και ο μεγας ημιν ∆αβιδ· Πασα η γη προσκυνησατωσαν σοι, και
ψαλατωσαν σοι. Ταυτην ειναι φαμεν την ανωθεν ευλογιαν, και την εν τηι γηι κατω
την παντα εχουσαν, τουτεστιν, εν ηι δια Χριστον πασα λοιπον αρετη, και λιαν
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμφιλαφεις οι της εις Θεον ευσεβειας καρποι. Ειρηται γαρ που προς τον Υιον·
Ἐπεσκεψω την γην, και μεθυσας αυτην επληθυνας, του πλουτισαι αυτην. ∆εδοσθαι
γε μην αυτωι την ανωθεν ευλογιαν, και μεντοι την απο γης, διεβεβαιουτο σαφως·
Εινεκεν ευλογιας μαστων και μητρας, ευλογιας πατρος και μητρος. ∆ι' ου σαφως και
εναργως η τε εκ Θεου και Πατρος γεννησις του Μονογενους, και η δια της αγιας
Παρθενου σημαινεται, καθο νοειται και πεφηνεν ανθρωπος. Υιος γαρ υπαρχων
φυσικως τε και αληθως του Θεου τε και Πατρος, δι' ημας ανετλη την δια γυναικος τε
και μητρας γεννησιν, και μαστους τεθηλακεν. Ου γαρ τοι, κατα τινας, δοκησει
γεγονεν ανθρωπος, αλλ' ως τουτο κατα αληθειαν πεφηνως, οπερ εσμεν και ημεις
αυτο[ι], τοις της φυσεως επομενος νομοις, και τροφης ηνεσχετο, καιτοι ζωην αυτος
τωι κοσμωι διδους. Ταυτηιτοι και ο μακαριος Ἡσαΐας μηνυσιν ωσπερ τινα του κατα
αληθειαν ενανθρωπησαι τον Κυριον, το δεδεησθαι τροφης νηπιοπρεπους, εποιειτο
λεγων· Βουτυρον και μελι φαγεται. Ηυλογηται τοινυν ενεκε μαστων και μητρας. Ὡς
γαρ εφην φθασας, επει τοι γεγονεν ανθρωπος και υπηκοος τωι Πατρι,
κεκληρονομηκεν ονομα το υπερ παν ονομα, και αυτωι καμψει παν γονυ,
επουρανιων, και επιγειων, και καταχθονιων, ομολογουντων οτι Κυριος Ἰησους
Χριστος, εις δοξαν Θεου Πατρος. Πλην ει και πεφηνε καθ' ημας, αλλ' ουν
υπερκεισεται παντος αγιου, και υπερανεστηξει θεοπρεπως των ανωθεν ετι και
ονομαστων πατερων. Ὃ γαρ ο Ψαλλων φησιν· Ὅτι τις εν νεφελαις ισωθησεται τωι
Κυριωι; η τις ομοιωθησεται αυτωι εν υιοις Θεου; τουτο διδασκει λεγων ο μακαριος
Ἰακωβ· Ὅτι υπερισχυσας επ' ευλογιαις ορεων μονιμων και θινων αιωνιων. Ὄρη γαρ
αιωνια τε και μονιμωτατα, και μεντοι και θινας αιωνιους, τους αγιους φησι, δια τοι
το ηρθαι της γης, και φρονειν μεν ουδεν των κατεῤριμμενων, ζητειν δε τα ανω, και
εις τα των αρετων υψωματα ευ μαλα διαιττειν. Κατοπιν ουν αρα της Χριστου δοξης
και οι των Πατερων επισημοτατοι, και εις ληξιν 69.381 ηκοντες αρετης. Οι μεν γαρ
ησαν οικεται, καν ει τεταχαντο λοιπον εν τεκνοις· ο δε Κυριος, ως Υιος, τα δι' ων
εκεινοι γεγονασι λαμπροι, κεχορηγηκως αυτοις. Τοιγαρτοι και λεγουσιν, οτι Ἐκ του
πληρωματος αυτου ημεις παντες ελαβομεν, και χαριν αντι χαριτος. Ουκουν της
δοξης ο στεφανος επικεισεται μεν φυσικως τηι του Σωτηρος ημων κεφαληι·
διαβησεται δε ουδεν ηττον, και δωρον εσται δοτον, και επ' αυτους αγιους τους υπ'
αυτωι γεγονοτας, οι τον αμαραντον της δοξης περικεισονται στεφανον· και κοινωνοι
των αυτου παθηματων γεγενημενοι, συμμεθεξουσι της ευκλειας. Ἄραρε γαρ, οτι
συμπεπονθοτες αυτωι, και συμβασιλευσουσιν. Περι του Βενιαμιν. Βενιαμιν λυκος
αρπαξ· το πρωινον εδεται ετι, και εις το εσπερας διαδωσει τροφην. Προτετοκε μεν η
Ῥαχηλ τον θεσπεσιον Ἰωσηφ, επ' αυτωι δε τον Βενιαμιν· αλλ' υιος μεν νεωτατος
Ἰωσηφ προς του πατρος ωνομαζετο. Ουτω τε εχειν το χρημα δωσομεν. Νεωτερον δε
νεωτατου φαμεν γενεσθαι τον Βενιαμιν. Ἀλλ' υιος μεν νεωτατος Βενιαμιν· και δη
νοοιτ' αν εικοτως οια τις εικων και τυπος του νεωτατου λαου· ος και δια των αγιων
κεκληται μαθητων, μετα γε το εκ νεκρων αναβιωναι Χριστον, και προς τον εν
ουρανοις υπονοστησαι Πατερα και Θεον. Ἅρπαγι δε λυκωι παρεικαζεται, δια τοι το,
οιμαι, θερμον εις ορεξεις τας επι γε το μαθητιαιν, και επιθρωσκειν αει, και μαλα
προθυμως, οια τισι θηραις ταις εις παν οτιουν των τρεφοντων εις ευεξιαν, δηλον δε
οτι την πνευματικην. ∆εινοι γαρ ιδειν το τελουν εις ονησιν, και μην και αρπασαι το
ωφελουν· οξεις εις αποδρομην των αδικειν ειωθοτων. Εισι δε λιαν εις φοβους ουκ
ευκολοι, ουδ' αν ει κυνων αυτοις περιχεοιντο δικην, οι των αγαθων εργων τε και
λογων αποσοβειν ηιρημενοι, καταναρκωσι δε την προ[σ]βολην. Μεμαθηκασι γαρ, και
μαλα νεανικως· Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; θλιψις, η
στενοχωρια, η λιμος, η διωγμος, η γυμνοτης, η κινδυνος, η μαχαιρα; Ἀλλ' ουδ' αν
ολως αυτους οι ψευδοποιμενες της αυτοις αγαπωμενης εξωσειαν τριβου, βαλλοντες
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις νεφρους [ταφρους?] ου φειδομενοι, κατα το γεγραμμενον. Τληπαθεστατοι γαρ οι
τοιοιδε λιαν, και ζωην ηγουμενοι το παθειν· διακεκραγασι γουν· Ἐμοι το ζηιν
Χριστος και το αποθανειν κερδος. Ουκουν, καν ει λυκοις αρπαξι παρεικαζοιντο, κατα
γε τους αρτιως ημιν παραδεδειγμενους τροπους, ουδεν, ως εοικεν, εις το μη εχειν
ορθως αδικηθειεν αν, επει τοι και αυτος ο Σωτηρ λεοντα τε και παρδαλιν, ητοι
πανθηρα εαυτον ονομαζει, λεγων· ∆ιοτι εγω ειμι ως πανθηρ τωι Ἐφραιμ, και ως
λεων τωι οικωι Ἰουδα. Και εγω ερχομαι, και πορευσομαι, και ληψομαι, και ουκ εσται ο
εξαιρουμενος.–Ἀγρου δε θηρια, και αυτους αποκαλει τους εις αυτον πιστευοντας,
ουτω λε 69.384 γων δια φωνης Ἡσαΐου· Ευλογησει με τα θηρια του αγρου, σειρηνες
και θυγατερες στρουθων. Ὅτι δεδωκα εν τηι ερημωι υδωρ, και ποταμους εν γηι
ανυδρωι, ποτισαι το γενος μου το εκλεκτον, λαον μου ον περιεποιησαμην τας αρετας
μου διηγεισθαι. Συνιης ουν, οπως το γενος το εκλεκτον αγρου θηρια και σειρηνας
ωνομασε, τουτεστι, τα των στρουθιων ευστομωτατα. Και θηρια μεν, δια το μη
ανεχεσθαι ταχα που τιθασσευοντος του Σατανα, και υπο χειρα ποιεισθαι την εαυτου
σπουδαζοντος, επιθρωσκειν δε μαλλον αυτωι, μονονουχι δε και κατασινεσθαι τους
εφ' απερ ου θεμις μετασοβειν ηιρημενους· σειρηνας δε, οτι καλλιεπουσιν αγαν τα
Χριστου κατορθωματα λεγοντες, και τας εις αυτον υμνουντες τιμας. Ουκουν λυκος ο
Βενιαμιν ο νεος και εν πιστει λαος, ου και το λιαν ετοιμον εις το δυνασθαι νοειν το
τελουν εις ονησιν, και μεντοι και το ισχυσαι και ετερους ωφελειν, υποφαινει λεγων·
Το πρωινον εδεται ετι, και το εσπερας διαδωσει τροφην. Ὁ μανθανων εοικε πως αει
τωι τρεφομενωι. Εισοικιζεται γαρ εις νουν τα μαθηματα, καθαπερ αμελει κακεινος εις
γαστερα το εδωδιμον. Ἀποδει δε του τρεφοντος ο διδασκων ουδεν. Και γουν ο
θεσπεσιος Παυλος τροφηι παρεικαζει της διδασκαλιας τον τροπον· εφη γαρ, οτι
Τελειων εστιν η στερεα τροφη, των δια την εξιν τα αισθητηρια γεγυμνασμενα
εχοντων προς διακρισιν καλου τε και κακου. Ουκουν ο Βενιαμιν λυκος αρπαξ. Το
πρωινον εδεται ετι, και εις το εσπερας διαδωσει τροφην. Ὅμοιον ως ει λεγοι·
Μαθητιων ετι και προς το αρτιως εχειν ουπω διεληλακως, ωφελησειεν αν ετερους,
και ολιγος κομιδηι διαδειξει καιρος τους αρτι πεπιστευκοτας και εις το διδασκειν
επιτηδειους. Περι μεν γαρ των εξ Ἰσραηλ ελεγετο, δι' αμαθιαν, οιμαι που, πολλην
και το εις νουν εσω παχος· Ἰδου λαος μωρος και ακαρδιος. Ὀφθαλμοι αυτοις, και ου
βλεπουσιν· ωτα αυτοις, και ουκ ακουουσι. Και παλιν· Οι αιρομενοι εκ κοιλιας, και
παιδευομενοι εως γηρως. Ἐπιστελλει δε τοις εν πιστει και εν Χριστωι λεγων ο σοφος
Ἰωαννης· Ου χρειαν εχετε ινα τις διδασκηι υμας, αλλ' ως αυτου χρισμα διδασκει υμας
περι παντων. Νουν γαρ εχουσι Χριστου του παντα ειδοτος, και ουκ ανικανως
εχουσιν εις το διδασκειν και παρακαλειν αλληλους. Ει δε δη προσηκει και επ' αυτου
του μακαριου Παυλου την επι τωι Βενιαμιν προαγορευσιν εκπεπερανθαι λεγειν, και
τηιδε αν εχοι καλως τε και αληθως. Ὁ γαρ διωκων την Ἐκκλησιαν, και λυκου δικην
τοις αγαπωσι Χριστον επιτρεχων, εν ολιγωι κομιδηι προς παν τουναντιον μετεποιηθη
καιρωι. Ευηγγελισατο γαρ την πιστιν ην επορθει ποτε, και αναφερει τα χαριστηρια
τεθειμενος εις αποστολην, καιτοι προτερον ων βλασφημος τε και διωκτης και
υβριστης. Ουτω γαρ που φησιν αυτος. Γεγονε δε και εκ φυλης Βενιαμιν. Και αυτον δε
τον θεσπεσιον φημι ∆αβιδ της κατ' αυτον ιστοριας διαμεμνησθαι σαφως, εν
εξηκοστωι και εβδομωι ψαλμωι λεγοντα· Ἐκει Βενιαμιν νεωτερος εν εκστασει.
Ἄρχοντες Ἰουδα ηγεμονες αυτων, αρχοντες Ζαβουλων, αρχον 69.385 τες Νεφθαλειμ.
Ἰουδαιοι γαρ οντες και εξ αιματος Ἰσραηλ οι μακαριοι μαθηται, καθηγηται γεγονασι
των εν Χριστωι δια πιστεως δεδικαιωμενων, μεθ' ων και αυτος ο εκ φυλης Βενιαμιν
επιστελλων τε και λεγων· Ειτε γαρ εξεστημεν, Θεωι· ειτε σωφρονουμεν, υμιν.
Ευηγγελιζετο γαρ εθνεσι τε και Ἰουδαιοις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον· δι'
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΞΟ∆ΟΝ ΛΟΓΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
Περι γενετης Μωσεως. αʹ. Ἄρτι και μολις το επι τηι Γενεσει βιβλιον δια
πολλης αγαν ισχνομυθιας ως ενι διαπεραναντες, εκ δυναμεως εις δυναμιν, κατα γε
το εν Ψαλμοις υμνουμενον, ουδ', οσον ειπειν, βραχυ διαπνευσαντα, τον αγαθοις
ιδρωσιν εντριβη μετοιχεσθαι δειν αναπειθομεν καλαμον. Ἁπτομεθα γαρ, εθελοντος
τε και σοφουντος Θεου, των εν τηι Ἐξοδωι κεφαλαιων, α παραλελειφθαι δοκει
συντεθεικοσιν ημιν την ηθικην παραινεσιν, οτε και μακρους εδοκει παραιτεισθαι
λογους, καταδεικνυειν εθελουσι τις αν νοοιτο προς ημων ο της εν πνευματι τε και
αληθειαι προσκυνησεως τροπος. Ἀποδιελοντες γαρ εκαστα των εγκειμενων
κεφαλαιων τοις πεντε Μωσεως βιβλοις, και της εν αυτωι θεωριας τον σκοπον ευ
μαλα προαθρησαντες, τα μεν οσα ταις ηθικαις υφηγησεσιν 69.388 αναγκαια πως ην
και οτι μαλιστα χρειωδεστατα, συντεθεικαμεν επι καιρου, και ως εν ταξει δη λεγω τηι
εκαστωι πρεπωδεστατηι· τα δε δι' ων ην εικος το Χριστου μυστηριον ως εν σκιαις ετι
ταις κατα νομον, ως ενι, προαναφαινεσθαι, τηι μετ' εκεινην τετηρηκαμεν συγγραφηι·
εφ' ηι και νυν ιδρουν ελομενοις, αγαπητε Παλλαδιε, συναθλησεις οιδ' οτι δια
προσευχης. Βαδιμον μεν ηκιστα γε τοις καθ' ημας το χρημα εστι, γενοιτο δ' αν καν
γουν εκ μερους ευστιβες, Χριστου δη παλιν την ες γε τουτι διευρυνοντος τριβον.
Αυτος γαρ εστιν η οδος, και αυτος η θυρα, και εν αυτωι παντες εισιν οι θησαυροι της
σοφιας και της γνωσεως αποκρυφοι. Ποιησομεθα δε του βιβλιου συγγραφην ουκ
απαραλειπτως και εφεξης δια παντος ερχομενοι κεφαλαιου (πλειστα γαρ οσα,
καθαπερ εφην αρτιως, απολεγδην εισπεποιημεθα, τηι ετεραι συνταξει περιφανως
ευρησομεν)· α δ' αν ορωιτο λοιπον τωι προκειμενωι σκοπωι χρησιμα, ταυτα κατα γε το
εγχωρουν βασανιζοντες ακριβως τε και διεσμιλευμενως, κατευθυ της αληθειας
ηξομεν. Ἐπει δε ο του βιβλιου σκοπος εις λυτρωσιν φερει την δια Χριστου, πασα πως
αναγκη προκεκινδυνευκος ου μετριως το ανθρωπινον επιδειξαι γενος, και εις ληξιν
ηδη της ανωτατω ταλαιπωριας ενηνεγμενον. Προηκοι γαρ αν ωδε τε και ουχ ετερως
εν κοσμωι τωι πρεποντι της επικουριας ο λογος· Ἡ γαρ δυναμις μου, φησιν, εν
ασθενειαι τελειουται. ∆ειν δε οιμαι και τοις ιατρων επιστημοσι και δοκιμωτατοις, ει
δη ποι μελλοιεν εφ' οις αν ειεν σοφοι θαυμαζεσθαι που, προκεισθαι τον αῤρωστον,
περι ον αν γενοιτο και η της ενουσης αυτοις ευτεχνιας επιδειξις. βʹ. Ουκουν, ηδη
λεγωμεν, οτι λιμου κατωθουντος ποτε και αφορητως ενσκηπτοντος και εγκειμενου
τοις υιοις Ἰσραηλ, κατυχοντο μεν εκ γης Χανααν εις Αιγυπτον εν εβδομηκοντα που
και πεντε ψυχαις, καθα γεγραπται. ∆ιερποντος δε του καιρου λοιπον, εις πληθυν την
αριθμου κρειττονα το γενος αυτοις εξετεινετο. Γεγραπται γαρ· Οι δε υιοι Ἰσραηλ
ηυξηθησαν, και επληθυνθησαν, και χυδαιοι εγενοντο, και κατισχυον σφοδρα·
επληθυνε δε η γη αυτους σφοδρα. Ἐπειδη δε της Αιγυπτιων χωρας ο καθηγεισθαι
λαχων, την εις πληθυν επιδοσιν των Ἑβραιων ουκ ανυποπτον ειχεν, επεβουλευσε,
και επεστησεν αυτοις επιστατας των εργων, ινα κακωσωσιν αυτους εν τοις εργοις. Ὁ
δε δη του κακουσθαι τροπος ην ο επι σκαπαναις ιδρως, πλινθουργια μακρα και
αμισθος, και μην και το αναδειμασθαι πολεις οχυρας τωι Φαραω, τουτεστι,
πεπυργωμενας, η ουτως ευρειας και μακρας, ως κομιδηι [αναλωτους] ταις αλλαις
ειναι δοκειν, δια πληθυν δηλονοτι των ενωικηκοτων. Πειθω δε ησαν και Ῥαμεσση,
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αλλαι πολεις. Περιειστηκει δε τωι τυραννωι προς το παρ' ελπιδας η σκεψις. Ἐν
γαρ τοι τωι ταπεινουσθαι, φησι, τους κολαζομενους εν υπεροχαις το δειγμα εν
μειζοσιν ην, και πλειους εγενοντο. δια του κακουν ειωθοτος ωφελειν εθελοντος του
Θεου τους ανοσιως εξυβριζομενους. Ὃ δη και συνιεις ο τυραννος, προσετιθει τοις
πονοις ετεραν επιβουλην. Ταις γαρ Ἰουδαιων εκελευε μαιαις, ει μαιευο[ι]ντο
γυναικας τας επ' ωδισιν ηδη και τοκοις, το εν υποψιαις 69.389 αυτων καταπνιγειν
γενος, τουτεστι, το αρσεν, ζωογονειν δε το θηλυ. Λογου γαρ εδοκει μηδενος αξιουν
το αναλκι και αφιλοπολεμον, και εις δειλιας ευκολον, και νομωι φυσεως
τεθρυμμενον. Ἀλλ' ουκ εδρων αι μαιαι το δυσσεβες, ηρεσκον τε δια ταυτα Θεωι. Τι
ουν ο αλιτηριος; Ἀπαμφιεννυσι την οργην, και τους της ανοσιοτητος τροπους
αναισχυντειν αναπειθει. Συνεταξε γαρ Φαραω παντι τωι λαωι αυτου λεγων· Παν
αρσεν, ο αν τεχθηι τοις Ἑβραιοις, εις τον ποταμον ριψατε, και παν θηλυ ζωογονειτε
αυτο. γʹ· Ἀλλ' ιστασθω μεν εν τουτωι της ιστοριας ο λογος. Φραζωμεν δε ηδη, τοις
εσωτατω θεωρημασιν ενιεντες τον νουν, οτι, της ανθρωπου διανοιας εγκειμενης
επιμελως επι τα πονηρα εκ νεοτητος αυτου, ενδειαι των ανωθεν αγαθων, απαν, ως
επος ειπειν, το επι γης εφθειρετο γενος, και λιμος οια τις των ουρανιων ημας
κατεβοσκετο μαθηματων, καθαπερ αμελει καταθρησαιμεν αν και τον ως εν τυπωι
παραβολης γραφομενον ασωτον, ος την πατρυαν ουσιαν εν αλλοδαπηι κατεδηδοκεν,
επεθυμει τε χορτασθηναι των κερατιων [ων ησθιον] οι χοιροι. Ταυτηιτοι
προσδεδραμηκαμεν τοις γεωδεστεροις, αφεντες το αμεινον και το δειν εφιεσθαι των
λυσιτελεστερων, δι' ων ην εικος ευμενειας της ανωθεν ουχ αμαρτειν, και οικειοτητα
την ως προς Θεον πλουτουντας ορασθαι. ∆ιωλισθηκοτες δη ουν παντος του ανεχειν
ισχυοντος εις γε το ευ ειναι και μετα Θεου, ταμιαν μεν ουκετι των καθ' ημας
εποιουμεθα τον φυσει τε και αληθως οντα ∆εσποτην. Γης δε ωσπερ αγιας, της
φιλοθεου ζωης εκκεχωρηκοτες, και εις την αισχιω τε και ακαλλεστεραν, και υπο τωι
διαβολωι κειμενην μονονουχι κατεῤρυηκοτες, εν ισωι γεγοναμεν τοις εκ Χανααν
κατοιχομενοις εις Αιγυπτον, και υπο χειρα γεγενημενοις την Φαραω τε και
Αιγυπτιων, οι ταις των δαιμονιων λατρειαις εκτοπως εγκειμενοι, και παν ειδος
φαυλοτητος ουκ ανεπιτηδευτον εχοντες, παραδειξειαν αν ως εν εικονι λοιπον εν
εαυτοις αυτον τε τον Σαταναν, και τους υπ' αυτωι, ους και θεους ενομιζον,
εκκεκρουσμενους μεν της αριστης φρονησεως, αχλυν τε και σκοτον τον εξ αμαθειας
ηῤρωστηκοτες. Ἐπειδη δε υπο δεινωι και αλιτηριωι δεσποτηι γεγοναμεν, φημι δη τωι
Σαταναι, πηλωι και πλινθειαι κατετρυχομεθα, φημι δη τοις περι γην τε και τοις εν
αυτηι βδελυρωτατοις σπουδασμασιν ουκ ανιδρωτι τελουμενοις. Ου γαρ απηλλακται
πονων, καν ει το εικαιον εχοι τυχον, ο τουδε του βιου περισπασμος. Ἐπιστατας δε
ωσπερ των εργων των οτι μαλιστα φιλτατων αυτωι κατεχειροτονησε των
αδικουμενων ο Σατανας τους ακαθαρτους δαιμονας, ητοι τας υπ' αυτωι δυναμεις, οι
ταις πολυτροποις των παθων πλεονεξιαις τον εκαστου των επι της γης
καταφορτιζουσι νουν, δεδιοτες, οιμαι, μη αρα που σχολαιον της διανοιας τον
οφθαλμον ανεντες προς Θεον, της υπ' αυτωι δουλειας εκλυσειαν τον αυχενα·
φιλελευθερα γαρ λιαν η ανθρωπου φυσις. Ὅτι δε δοξα και πλουτος τοις ακαθαρτοις
δαιμοσι 69.392 και αυτωι τωι Σαταναι λελογισται τε και εστιν ο εικαιος ημων
περισπασμος, και οι περι σαρκα πονοι, και σπουδη βλεπουσα προς τα γεωδεστερα,
παραδειξειεν αν αινιγματωδως το πολεις εγειρειν τωι Φαραω τοις εξ Ἰσραηλ, πηλωι
και πλινθειαι τρυχομενοις· κατεστυγμενον τε οτι ποιειται το αρσεν, τουτεστι, το
νενευκος εις ανδρειαν, δηλον δε οτι την επ' αρεταις. Μονονουχι δε και αποπνιγει το
μαχιμον τοις των ηδονων εγκαθιεις τελμασιν, προσιεται δε το μη ευσθενες, και ως
αχρηστον αμαχει τοις ιδιοις υποφερει ζυγοις, εκδειξειεν ουκ ασυμφανως το
ριπτεσθαι μεν δειν το αρσεν εν υδασι λεγειν, ζωογονεισθαι δε το θηλυ. Τυπος γαρ αν
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενοιντο των αφανεστερων τα ως εν οψει τε και εναργειαι. Ουκουν ανωθεν τε και εκ
πατερων ηῤρωστηκοτες την αμαρτιαν, και τηι των αγαθων ενδειαι πεπιεσμενοι, ταχα
που και αβουλητως οι ταλανες τωι της κακιας εξαρχοντι Σαταναι κατεζευγμεθα, και
τοις της φαυλοτητος επισταταις υπενηνεγμεθα, φημι δη τοις ακαθαρτοις δαιμοσι,
και ην εν λοισθωι του παντος ηδη κακου τα καθ' ημας, εκλελοιποτος ουδενος των εις
αθλιοτητα και ταλαιπωριαν, πλην ηλεει Θεος, εξειλετο τε και σεσωκε. Και τινα δη
τροπον, δια των εφεξης και παρεζευγμενων εισομεθα. Παροισομεν γαρ εις εικονα
και υποτυπωσιν της δια Χριστου σωτηριας τα επι τωι θεσπεσιωι Μωσει γεγραμμενα.
δʹ. Ἦν δε τις εκ της φυλης Λευι, ος ελαβεν εκ των θυγατερων Λευι, και εσχεν αυτην,
και εν γαστρι ελαβεν, και ετεκεν αρσεν. Ἰδοντες δε αυτο αστειον, εσκεπασαν αυτο
μηνας τρεις. Ἐπειδη δε ουκ ηδυναντο ετι κρυπτειν αυτο, ελαβεν η μητηρ αυτου
θιβην, και κατεχρισεν αυτην ασφαλτωι πισσηι, και ενεβαλε το παιδιον εις αυτην, και
εθηκεν αυτην εις το ελος περι τον ποταμον. Και κατεσκοπευεν η αδελφη αυτου
μακροθεν, μαθειν τι το αποβησομενον αυτωι. Κατεβη δε η θυγατηρ Φαραω λουσασθαι
επι τον ποταμον, και αι αβραι αυτης παρεπορευοντο παρα τον ποταμον. Και ιδουσα
θιβην εν τωι ελει, αποστειλασα την αβραν, ανειλετο αυτην. Ἀνοιξασα δε, οραι παιδιον
κλαιον εν τηι θιβηι, και εφεισατο αυτου η θυγατηρ Φαραω, και εφη· Ἀπο των παιδιων
των Ἑβραιων τουτο. Και ειπεν η αδελφη αυτου τηι θυγατρι Φαραω· Θελεις καλεσω
σοι γυναικα τροφευουσαν εκ των Ἑβραιων, και θηλασει σοι το παιδιον; Ἡ δε ειπε·
Πορευου. Ἀπελθουσα δε η νεανις εκαλεσε την μητερα του παιδιου. Ειπε δε αυτηι η
θυγατηρ Φαραω· ∆ιατηρησον μοι το παιδιον τουτο, και θηλασον μοι αυτο, εγω δε
δωσω σοι τον μισθον. Ἔλαβε δε η γυνη το παιδιον, και εθηλασεν αυτον.
Ἀνδρυνθεντος δε ηδη του παιδιου, εισηγαγεν αυτο προς την θυγατερα Φαραω, και
εγενηθη αυτηι εις υιον. Ἐπωνομασε δε το ονομα αυτου, Μωσης, λεγουσα· Ἐκ του
υδατος ανειλομην αυτον. Ἐπειδη γαρ ο Θεος και Πατηρ ηλεει λοιπον την υπ'
ουρανον, ανοσιωι τυραννωι και ωμοτατωι ληιστηι θητευουσαν, του ιδιου Υιου ουκ
εφεισατο, κατα το γεγραμμενον, αλλ' υπερ ημων παντων παρεδωκεν αυτον. Ἐν
μορφηι γαρ υπαρχων 69.393 και ισοτητι τηι προς αυτον, ο εξ αυτου τε και εν αυτωι
κατα φυσιν Υιος, καθεις εαυτον εις κενωσιν, γεγονε καθ' ημας, ως φησιν ο σοφος
ευαγγελιστης Ἰωαννης, εις τα ιδια ηλθεν. Ἀπεσταλη γαρ, ως αυτος που φησιν, εις τα
απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ· αλλ' οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον. Τοιγαρτοι και
λιαν επηιτιατο αυτους δια φωνης Ἡσαΐου λεγων· Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, η γη,
οτι Κυριος ελαλησεν· Υιους εγεννησα και υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν. Ἔγνω βους
τον κτησαμενον, και ονος την φατνην του κυριου αυτου, Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω, και
ο λαος με ου συνηκε. Προσκεκρουκοτων δη ουν των εξ αιματος Ἰσραηλ και τον
φυσει τε και αληθως ∆εσποτην ουκ επεγνωκοτων, εισκεκληνται δια πιστεως οι των
ειδωλων προσκυνηται, και η των αθεων ανοσια τε και βδελυρωτατη πληθυς επεγνω
τον Λυτρωτην. Και τουτο ην αρα το δια φωνης προφητων τοις εξ Ἰσραηλ
προαναφωνουμενον· Καθεστηκα εφ' υμας σκοπους. Ἀκουσατε της φωνης της
σαλπιγγος· και ειπαν· Ουκ ακουσομεθα. ∆ια τουτο ηκουσε τα εθνη, και οι
ποιμαινοντες τα ποιμνια αυτων. Ἄκουε, γη· Ἰδου εγω επαγω επι τον λαον τουτον
κακα, τον καρπον αποστροφης αυτων, οτι τωι λογωι μου ου προσεσχον, και τον νομον
μου απωσαντο. Ἄθρει δη ουν, αθρει περιφανως το μυστηριον, και ως εν γε τοις κατα
Μωσεα, καθαπερ εφην αρτιως. Γεγονε μεν ο θεσπεσιος Μωσης εκ φυλης τε και
αιματος του Λευΐ. Κεχρηματικε δε και αυτος ο Ἐμμανουηλ, οσιος τε και ακακος, και
αρχιερευς ολος ων ιερος· ει και εκ της Ἰουδα νοοιτο φυλης, ινα και υμνητος και
βασιλευς ειναι πιστευηται, και οτι μη κατα σαρκα το ιερον αυτωι, καθαπερ αμελει και
τοις Ἰουδαιων καθηγηταις, αλλ' ως Θεωι τε και βασιλει των ολων εν αγιασμωι τε και
δοξηι. Ουκουν ο τυπος εν σαρκικοις, ιν' υπερ σαρκα το αληθες, τουτεστι Χριστος, ος
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρτιγενες νοειται παιδιον δια τοι την της θεοτητος ακακιαν, ηγουν οτι γεγονε νεα
κτισις. Ἀποδυσαμενοι γαρ την εν φθοραι παλαιωσιν, εις καινοτητα ζωης
μετακεχωρηκαμεν εν αυτωι. Νεα δε ωσπερ κτισις το βρεφος. Ὅτι δε ακακιας
συμβολον το αρτιγενες εστι παιδιον, αταλαιπωρον ιδειν και εξ αυτων, ειπερ ελοιτο
τις, των του Σωτηρος παραδειξαι λογων. Γυναια μεν γαρ προσεποθει ποτε, και δη και
βρεφη προσηγον, ινα επιθηι αυτοις τας χειρας, καθα γεγραπται. Ὄχλον δε νομισαντες
ειναι, απειργον οι μαθηται. Ὁ δε προς αυτους· Ἄφετε τα παιδια, φησι, και μη
κωλυσητε αυτα ερχεσθαι προς με· των γαρ τοιουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων.
Ἐπειδη δε ποτε και διαλογισμος εισηλθεν εν αυτοις, τις αρα μειζων εν τηι βασιλειαι
των ουρανων· εφη γαρ ουτως ημιν ο σοφος ευαγγελιστης· επιλαβομενος, φησι,
παιδιον, εστησεν αυτο εν μεσωι, και ειπεν· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν μη στραφητε
και γενησθε ως τα παιδια ταυτα, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων.
Και τι το στραφηναι, και τοις παιδιοις ημας εξομοιουσθαι φιλειν, διεσαφει γραφων ο
69.396 μακαριος Παυλος· Ἀδελφοι, μη παιδια γινεσθε ταις φρεσιν, αλλα τηι κακιαι
νηπιαζετε· ταις δε φρεσι τελειοι γινεσθε. Ἄραρεν ουν οτι δια την της θεοτητος
ακακιαν ως εν νηπιωι Χριστος σημαινεται. Σεσιγηται δε και εν τοις ιεροις Γραμμασιν
οικονομικως ο Μωσεως πατηρ. Και γαρ ενον ειπειν· Ὁ δεινα τυχον ελαβεν εκ των
θυγατερων Λευΐ· το δε, Ἦν τις, φησιν, οτι και απατωρ το κατα σαρκα Χριστος
πλαγιως υποδηλων, πλην εν υποψιαι γεγονε πατηρ· ενομιζετο γαρ υιος ειναι Ἰωσηφ.
Ἀλλ' ην αστειον, φησι, το παιδιον. Και γαρ ωραιος καλλει παρα τους υιους των
ανθρωπων ωνομασται τε και εστι Χριστος. Ἐπεφωνει δε αυτωι και ετερωθι που παλιν
ο θεσπεσιος ∆αβιδ· Περιζωσαι την ρομφαιαν σου επι τον μηρον σου, δυνατε τηι
ωραιοτητι σου και τωι καλλει σου. Νοητεον δε οτι το καλλος το ως εν δοξηι τε, φημι,
και φυσει της υπερ παντα θεοτητος ουκ αν ενδοιασειε τις· ου γαρ δη που τα σαρκος
αυχηματα περιθειη τις αυτωι Χριστωι, και εις δοξαν αυτου καταλογιειται, πολλου γε
δει. Κενωσις γαρ αυτωι και ταπεινωσις της μετα σαρκος οικονομιας ολον εστι το
μυστηριον. Γραφει δε που και ο προφητης Ἡσαΐας περι αυτου· Και ειδομεν αυτον, και
ουκ ειχεν ειδος, ουδε καλλος, αλλα το ειδος αυτου ατιμον, εκλειπον παρα παντας
τους υιους των ανθρωπων. Και ου δη που φαμεν, οτι των της θεοτητος αυχηματων ο
του προφητου καταγορευει λογος, εκεινο δε μαλλον αναπειθει νοειν, οτι τηι της
θεοτητος δοξηι συγκρινομενα τα σαρκος, ουδενος αξια φανειται λογου. Ἐν ειδει γαρ
πεφηνεν ο Υιος τωι λιαν ακαλλεσταστωι. Θεος γαρ ων κατα φυσιν, γεγονε καθ' ημας.
Ἀμετρητον δε το μεσολαβουν, και ασυγκριτοις διαφοραις μειονεκτειται Θεου το
ανθρωπινον. εʹ. Ἄθρει δε οπως παν αρσεν επιβουλευεσθαι προστεταχοτος του
Φαραω, κρυπτει μεν το βρεφος η τεκουσα γυνη, καθιεισα δε μετα τουτο και
εγκατακλεισασα τηι θιβηι, ητοι τηι κλειστηι, ριπτει μεν αυτο εν τοις ελεσιν,
αναλαμβανει δε παραχρημα παρ' αυτοις ευρουσα τοις υδασιν η του διωκοντος παις,
και ανοιγει μεν την θιβην, ειτα κλαιον ευρουσα το βρεφος. οτι τε Ἑβραιος ειη
συνιησιν ακριβως, και αναδιδωσι τρεφειν τηι τεκουσηι, παλιν μισθον των τροφων
υποσχομενη. Τινα δη νουν εφαρμοσαιμεν αν τοις τοιοισδε λογοις; η τι το μυστηριον
περιαθρειν αναγκαιον; Προ μεν γαρ της του Σωτηρος ημων επιδημιας ουκ ην επι της
γης το αρσεν ανεπιβουλευτον. Ἄρσεν δε νοουμεν το ως εν ανδρειαι τηι πνευματικηι,
και ης αν ειεν καρποι τα ανδανοντα τωι Θεωι. Ουκουν εν κινδυνωι το αρσεν,
μονονουχι ταις κοσμικαις ηδοναις οια τε βορβοροις η τελμασιν εγκαθιεντος του
Σατανα, και εναποπνιγοντος τους παραιτουμενους το αναλκι και θηλυπρεπες, το ως
εν ηθει φημι και τροποις. Τοιγαρτοι και εφασκον οι Πνευματοφοροι κατατεθηποτες,
οιμαι που, την απαντων εκτροπην επι το μη εχον ορθως· Παντες εξεκλιναν, αμα
ηχρειωθησαν, ουκ εστι ποιων χρηστοτητα, ουκ εστιν εως ενος. Ἦν γαρ ηδη πως και
ανεπιτηδευτον παντελως απασιν ανθρωποις το αγαθον, ουκ αφιεντος ανδριζεσθαι
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του 69.397 της αμαρτιας ευρετου. Ἐπειδη δε γεγονε μεθ' ημων, και τοις
επιβουλευομενοις εναριθμιος ην ο Ἐμμανουηλ, το φυσει τε και αληθως αῤρεν
βρεφος, τουτεστι το θρυπτεσθαι μη ειδος· ου γαρ μεμαλακισται προς αμαρτιαν·
διελαθε μεν εν αρχαις τον αρχοντα του αιωνος τουτου· κεκρυπται γαρ το παιδιον,
τουτεστι Μωσης· επειδη δε προηλθεν εις ηλικιαν, τοις του διαβολου στρατηγημασι
κατατεθηγμενη προς μιαιφονιαν η τεκουσα Συναγωγη· πεφηνε γαρ εξ Ἰουδαιων ο
κατα σαρκα Χριστος· κατεκλεισεν εν μνημειωι. Τυπος δ' αν γενοιτο και τουδε σαφης
δια χειρος ωσπερ της ιδιας μητρος εν τηι καλουμενηι θιβηι καθιεμενος ο Μωσης, και
προς γε τουτοις εκτιθεμενος. Ἠλλοτριωσε γαρ εαυτης τον Ἐμμανουηλ η των
Ἰουδαιων Συναγωγη. Ἀλλ' η γε του Φαραω θυγατηρ, τουτεστιν, η εξ εθνων
Ἐκκλησια, καιτοι πατερα ποτε λαχουσα τον Σαταναν, ευρισκει παρ' υδασιν, ων αν
νοοιτο τυπος το αγιον βαπτισμα, δι' ου και εν ωι Χριστος ευρισκεται, και ανοιγει την
θιβην. Ὅτι γαρ ου μεμενηκεν εν νεκροις, ανεβιω δε μαλλον πατησας τον θανατον,
εξω τε μνημειου γεγονε, πεπιστευκασιν αληθως οι δια πιστεως ευρηκοτες τον δι'
ημας εις θανατον, ινα και υπερ ημων εις ζωην. Ευρισκει δε κλαιον το παιδιον.
Περιτευξομεθα δε και ημεις τωι Χριστωι την των Ἰουδαιων ανοσιοτητα, και τα εις
αυτον γεγονοτα διηγουμενωι, μονονουχι δε και κλαιοντι. ∆υσφορητικως γαρ φησιν·
Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου, εξηριθμησαν παντα τα οστα μου. Αυτοι δε
κατενοησαν, και επειδον με· διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον
ιματισμον μου εβαλον κληρον. Και μην και ετερωθι που· Ἔδωκαν εις το βρωμα μου
χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος. Ὅτι δε και εξ Ἰουδαιων πεφηνεν ο
Χριστος, επεγνω τε και πεπιστευκεν η εξ εθνων Ἐκκλησια. Ειπε γαρ, φησιν, η
θυγατηρ Φαραω· Ἀπο των παιδιων των Ἑβραιων τουτο. Πλην οτι κατα καιρους παρα
της εξ εθνων Ἐκκλησιας δεξεται Χριστον η των Ἰουδαιων Συναγωγη,
μυσταγωγουμενοι δηλονοτι το επ' αυτωι μυστηριον, παραδειξειεν αν και λιαν
αμογητι εκ της θυγατρος Φαραω παραδεξασθαι το παιδιον την τεκουσαν αυτο.
Ἐκθεμενη γαρ ωσπερ τον Ἰησουν η των Ἰουδαιων Συναγωγη, και αποβαλουσα ταις
απειθειαις, εν τελευταιοις αυτον καιροις παραδεξεται ταις της Ἐκκλησιας
μυσταγωγουμενη φωναις. Και οτι μη ακερδες, αλλ' εν μεγαλαις ελπισι το χρημα
αυτη λοιπον αναπεπεισμενη. Θεα γαρ οπως η του Φαραω θυγατηρ μισθους
επηγγελλετο τηι Μωσεως μητρι, παιδοκομειν ελομενηι το εξ αυτης. Ουκουν η
Μωσεως γενεσις και τα επ' αυτωι κατασημηνειεν αν και μαλα σαφως τοις αρτιφροσι
το Χριστου μυστηριον, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι
Πνευματι νυν και αει και εις τους απεραντους αιωνας. Ἀμην. Ἔτι περι Μωσεως. ʹ.
Την Μωσεως γενεσιν πολυπραγμονουντες, ως ενι το Χριστου μυστηριον
διεδεικνυμεν της των νοηματων ισχνοτητος διαγραφουσης αυτον οικονομικως
69.400 εν αρτιγενει νηπιωι, δια τοι την της θεοτητος ακακιαν, και το ακακουργον
παντελως, και το εις απαν απλουν, ηγουν οτι νεα πεφηνε κτισις. Ἀλλα φερε δη
παλιν και καθ' ετερον τροπον καταθρησωμεν εν αυτωι τον Ἐμμανουηλ
μορφουμενον. Τελος γαρ νομου και προφητων ο Χριστος. Ἐγενετο τοινυν, φησιν, εν
ταις ημεραις ταις πολλαις εκειναις, μεγας γενομενος Μωσης εξηλθε προς τους
αδελφους αυτου τους υιους Ἰσραηλ· κατανοησας δε τον πονον αυτων, οραι
ανθρωπον Αιγυπτιον τυπτοντα Ἑβραιον των αδελφων εαυτου· και παταξας τον
Αιγυπτιον, εκρυψεν αυτον εν τηι αμμωι. Ἐξελθων δε τηι ημεραι δευτεραι, οραι δυο
ανδρας Ἑβραιους διαπληκτιζομενους, και λεγει τωι αδικουντι· ∆ιατι συ τυπτεις τον
πλησιον; Ὁ δε ειπε· Τις σε κατεστησεν αρχοντα και δικαστην εφ' ημας; Ἢ ανελειν με
συ θελεις, ον τροπον ανειλες χθες τον Αιγυπτιον; Ἐφοβηθη δε Μωσης, και ειπεν· Ει
ουτως εμφανες γεγονε το ρημα τουτο; Ἤκουσε δε Φαραω το ρημα τουτο, και εζητει
ανελειν τον Μωσην. Ἀνεχωρησε δε Μωσης απο προσωπου Φαραω, και κατυκησεν εν
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γηι Μαδιαμ. Ἐλθων δε εν τηι γηι Μαδιαμ, εκαθισεν επι του φρεατος. Τωι δε ιερει
Μαδιαμ ησαν επτα θυγατερες ποιμαινουσαι τα προβατα του πατρος αυτων Ἰοθορ.
Παραγενομεναι δε ηντλουν, εως επλησαν τας δεξαμενας, ποτισαι τα προβατα του
πατρος αυτων Ἰοθορ. Παραγενομενοι δε οι ποιμενες εξεβαλον αυτας· αναστας δε
Μωσης εῤρυσατο αυτας, και ηντλησεν αυταις, και εποτισε τα προβατα αυτων.
Παρεγενοντο δε προς Ῥαγουηλ τον πατερα αυτων. Ὁ δε ειπεν αυταις· Τι οτι
εταχυνατε του παραγενεσθαι σημερον; Αι δε ειπον· Ἄνθρωπος Αιγυπτιος εῤρυσατο
ημας εκ των ποιμενων, και ηντλησεν ημιν, και εποτισε τα προβατα ημων. Ὁ δε ειπε
ταις θυγατρασιν αυτου· Και που εστι; και ινα τι ουτως καταλελοιπατε τον ανθρωπον;
Καλεσατε ουν αυτον οπως φαγηι αρτον. Κατωικισθη δε Μωσης παρα τωι ανθρωπωι, και
εξεδοτο Σεπφωραν την θυγατερα αυτου Μωσηι γυναικα. Ἐν γαστρι δε συλλαβουσα η
γυνη ετεκεν υιον, και επωνομασε Μωσης το ονομα αυτου Γηρσαμ, λεγων, οτι
Παροικος ειμι εν γηι αλλοτριαι. Ὧδε μεν ουν τα Μωσεως. Θεωριας δε της εσωτατω
συνθησει παλιν ημιν ο λογος, απονεμοντες τηι ιστοριαι οτι μαλιστα το πρεπον αυτηι·
το δε οσον αν φαινοιτο ταις πνευματικαις αφηγησεσιν υπηρετειν ευ μαλα
δυναμενον, τουτο περιτρεπων εις οικονομιαν την επι Χριστωι. ζʹ. ∆ιεπυθου δε οτι
μεγας γενομενος Μωσης, εξηλθε προς τους αδελφους αυτου. Και γαρ εστιν αληθης ο
θεσπεσιος γραφων Παυλος· Ὅτε δε ηλθε το πληρωμα του χρονου, εξαπεστειλεν ο
Θεος τον Υιον αυτου γενομενον εκ γυναικος, γενομενον υπο νομον. Τις δη ουν αρα
νοοιτ' αν εικοτως της ενθαδε δηλουμενης αποστολης ο τροπος, η τι το εκβεβηκεναι
φησομεν, κατιδειν αναγκαιον. Ἢ γαρ ουχι τον εκ Θεου Πατρος Λογον εν τοις καθ'
ημας γεγονοτα, τουτεστιν ανθρωπον, μονονουχι και εκβεβηκεναι δωσομεν, εξω τε
γενεσθαι της θεοπρεπους ερουμεν ευκλειας, 69.401 ειπερ εστιν αληθες, οτι πλουσιος
ων επτωχευσε, και καθηκεν εαυτον εις κενωσιν. Και γουν εκπεπερασμενης ηδη της
οικονομιας, οτε και αναφοιταιν εμελλε προς τον Πατερα συνεδρευσων αυτωι, και των
υπερτατων επιβησομενος θωκων· Πατερ, φησι, δοξασον με τηι δοξηι ηι ειχον προ του
τον κοσμον ειναι παρα σοι. Ὁ δε ουρανου και γης Κυριος ως Θεος ανημμενος
ουσιωδως των ολων το κρατος, ουκ αν εξοιχοιτο πως των καθ' εαυτον εν τηι δουλου
μορφηι γεγονως· ο δε εν ωι ζωμεν, και κινουμεθα, και εσμεν, ει μεθ' ημων ορωιτο
γυμνος και εν μνημασιν, ει και ανεβιω παλιν ως ζωη, ουκ αυτωι δοξειεν εξω
γενεσθαι βραχυ των οτι μαλιστα πρεποντων αυτωι. Ειτα πως ενδοιασειε τις;
Ἐκβεβηκε τοινυν προς τους αδελφους αυτου, τουτεστι, τους υιους Ἰσραηλ. Αυτων
γαρ αι επαγγελιαι, αυτων οι πατερες, προς ους τα επηγγελμενα. Τοιγαρτοι εφασκεν·
Ουκ απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ. Ἀλλα δεινην και
δυσοιστον αληθως υπομενοντας την πλεονεξιαν (επεπηδα γαρ ωσπερ συντριβων ο
Σατανας), ελευθερουν εσκεπτετο, και πονου παντος αποφαινειν απηλλαγμενους.
Ἀπεκτονως δε τροπον τινα τον αδικειν ηιρημενον, κατεκρυψεν εις γην, τουτεστιν, εν
τοις υποχθονιοις ετιθει μερεσι, κατακλειων εις ᾅδην. Τουτο τοι φημι το εν ψαμμωι
κρυπτειν τεθνεωτα τον Αιγυπτιον. Ὅτι δε τα των δαιμονιων θεομιση και ακαθαρτα
στιφη τηι του Σωτηρος ημων αῤρητωι δυναμει συνηλαυνετο εις τον ᾅδην,
κατεδικαζετο δε την αβυσσον οικειν, αναμαθοι τις αν και μαλα ραιδιως εκ των
ευαγγελικων αναγνωσματων. Παρεκαλουν γαρ αυτον, φησιν, οι δαιμονες, ινα μη
επιταξηι αυτοις εις την αβυσσον απελθειν. Ὡς γαρ πληθυος ηδη πολλης
προαπεσταλμενης, οι περιλειφθεντες ετι προσιοντες παρεκαλουν ανεισθαι τεως
αυτοις το τοις ετεροις συγκατακρινεσθαι. Ὅτι δε κατηικιζοντο της εις ημας ωμοτητος
εισπραττομενοι δικας, καταθεωιτο τις αν, ει βουλοιτο, και αμογητι, ανακεκραγοτων
ακουων· Ἔα, τι ημιν και σοι, Ἰησου Ναζαρηνε; Ἦλθεςωδε προ καιρου βασανισαι
ημας; Ουκουν επειδηπερ ετεθεατο Χριστος αφορητως εγκειμενον τοις επι γης τον
Αιγυπτιον, κατεκρυψεν αυτον εις τον ᾅδην. Τουτο τοι παλιν ως εν σκιαις και τυποις
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποτετελεκεν Ἰησους, ο διαβιβασας τον Ἰορδανην τους υιους Ἰσραηλ, και
στρατηγησας μετα Μωσεα. Κατεδησε γαρ εν σπηλαιωι τους πεντε των Ἀμοῤραιων
βασιλεις, πλαγιως ημιν του τυπου προαναφαινοντος, οτι μετα την εν νομωι
πολιτειαν αναδειχθεις εφ' ημας ο Ἐμμανουηλ βασιλευς, τους των δαιμονιων
εξαρχοντας, καθαπερ εν βαθει κατασφραγιει σπηλαιωι τοις υποχθονιοις μυχοις.
Ἀνηιρημενου δη ουν του εγκειμενου και θλιβοντος, τηι ημεραι τηι δευτεραι, φησι, δυο
διαπληκτιζομενων Ἑβραιων, βραβευτης εις μεσον ειη Μωσης, και διαλλακτης εις
ειρηνην τοις αφιλαλληλως διεστηκοσιν. Εις εχθραν ενεφαινετο, λεγων τωι
καταβιαζεσθαι τον αδελφον εθελοντι· Ἵνα τι συ τυπτεις τον πλησιον; Ὁ δε προς
αυτον· Τις σε κατεστησεν αρχοντα και δικαστην εφ' ημας; Ἢ ανελειν 69.404 με συ
θελεις ον τροπον ανειλες τον Αιγυπτιον χθες; Προκατακλεισας γαρ ωσπερ εις αιδην
τον Σαταναν ο Ἐμμανουηλ, δικαιοσυνης εφαινετο βραβευτης τοις εξ Ἰσραηλ, και
φιλαλληλιας διδασκαλος, αγαπης μεν της εις αδελφους μεταποιεισθαι κελευων,
ειρηνης δε και ομοψυχιας ουδεν ηγεισθαι το αμεινον. Τοιγαρτοι και εφασκεν·
Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν. Οι δε, την εισηγησιν επαινεσαι δεον, και θαυμασαι
τον διαλλακτην, της ειρηνης τον χορηγον, και της αγαπης τον πρυτανιν, των
αριστων αυτοις μαθηματων τον ηγουμενον, δεδυσσεβηκασιν ου μετριως. Ου γαρ
εποιουντο καθηγητην. Ἀλλα καιτοι δια της του Ψαλλοντος φωνης λεγοντι σαφως·
Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου επι Σιων ορος το αγιον αυτου, απασης
αναισχυντιας ιοντες επεκεινα, σκληρως τε και αφιλοθεως αντεφεροντο λεγοντες,
ποτε μεν, οτι Τις εδωκέ σοι την εξουσιαν ταυτην; ποτε δε παλιν· Οιδαμεν οτι Μωσει
λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστι· και τα δι' ων εσωζοντο
καταγραφοντες εις καταῤρησιν, και της επικουριας τον τροπον ασυνετωτατα
διασυροντες. Ἐνεκαλειτο μεν γαρ ο θεσπεσιος Μωσης ως ανελων τον Αιγυπτιον,
καιτοι θλιβοντα και εγκειμενον, και αφορητοις πλεονεξιαις τας των Ἑβραιων
αγελας καταφορτιζοντα. Καταχωννυων δε ωσπερ εις αβυσσον ο Χριστος τα πονηρα
δαιμονια, και της καθ' ημων τυραννιδος και ουχ εκοντα μεθιστας δια το των
εχοντων εκπεμπειν αυτα· καιτοι δεον επι τουτωι θαυμαζεσθαι, τους των ειωθοτων
φιλοψογειν ου διεδρα λογους. Τετολμηκασι γαρ ειπειν εγκλημα ποιουμενοι την
τερατουργιαν· Ουτος ουκ εκβαλλει τα δαιμονια, ει μη εν Βεελζεβουλ αρχοντι των
δαιμονιων. Ἐπιτηρει δε οτι περιβλεψαμενος ο Μωσης ωδε και ωδε, και τεθεαμενος
ουδενα, τεθνεωτα τον Αιγυπτιον κατεκρυψεν εν ψαμμωι. Ειτα παρελθων,
συμβουλευει τα εις ειρηνην τοις εξ αιματος αδελφοις. Πολεμει γαρ Κυριος επι
Ἀμαληκ, πλην εν χειρι κρυφαιαι, καθα γεγραπται, και ουδενος ορωντος των επι γης
ωικονομειτο δια Χριστου τα των πραγματων αποῤρητοτερα. Πως γαρ η ποτε
κατεδικαζοντο των δαιμονιων τα στιφη, και την αβυσσον οικειν προσεταττοντο, τις
αν ειδειη των επι γης; Συνελασας δη ουν εις αδου τον Σαταναν, και προαπαλλαξας
τους επι γης της εκεινου πλεονεξιας, εκαλει λοιπον εις ειδησιν αρετης. Τουτο και
αυτος ο Χριστος ουκ ασυμφανως που φησιν· Ἢ πως δυναται τις εισελθειν εις την
οικιαν του ισχυρου, και τα σκευη αυτου διαρπασαι, εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον,
και τοτε την οικιαν αυτου διαρπασηι; Προκαταδησας γαρ ωσπερ τον ισχυρον,
τουτεστι τον Σαταναν, μεθιστησι δια πιστεως εις εαυτον τα σκευη αυτου, τουτεστι
τους υπ' αυτωι πραττοντας ποτε και εν αχρειοις σκευεσι λελογισμενους. Ἀλλ' εφ' οις
ην εικος καταθαυμαζεσθαι πρεπειν, επι τουτοις αυτοις κατεσκωμμενος ανοσιως
μεταπεφοιτηκεν αναγκαιως την Ἰουδαιαν αφεις, εν ηι και γεγεννηται κατα γε την
σαρκα· καιτοι κατα αληθειαν Ἰουδαιος ουκ ων ως ο Λογος, αλλ' ανωθεν 69.405 και
εξ ουρανου, και παρα Πατρος, καθαπερ αμελει και ο θεσπεσιος Μωσης, ετικτετο μεν
εν Αιγυπτωι, και ην Ἑβραιος εξ Ἑβραιων, ριζαν εχων ευγενη και αγιαν του πατρος.
Ἀλλα των εξ αιματος ονειδιζοντων αυτωι, και εν εσχαταις εχοντων διαβολαις τα
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερ γε σφων αυτων πραττομενα, μετετεθη λοιπον εις την Μαδιαμ, και εις την των
ετερογενων μεθωρμιζετο χωραν. Ειτα προσιζησας τωι φρεατι, ταις Ἰοθορ επημυνε
θυγατρασιν. Αι μεν γαρ ουσαι τον αριθμον επτα και τας του ιδιου πατρος αγελας
διαποιμαινουσαι, προσεκομιζον ταις ληναις δεδιψηκοτα τα θρεμματα. Ἀρυσαμενας
δε ηδη και συν ιδρωτι πολλωι, πεπλεονεκτηκασι των αιπολων τινες. Ὑπερηθλησε δε
Μωσης, και χερσιν ιδιαις ανιμωμενος, εποτισε τα προβατα αυτων, καθα γεγραπται.
Ἐν ταξει δη ουν του κοσμου τον Ἰοθορ παραδεξομεθα, ος ην ιερευς των
Μαδιηναιων, ου Θεωι τωι φυσει και αληθως ποιουμενος την λατρειαν, αλλα τοις
κτισμασι παρα τον κτισαντα και ποιητην, η τοις εκ λιθων πεποιημενοις, και τοις
τεκτονων φιλοτεχνημασι. Πεπλανητο δε και ο κοσμος, δαιμονιοις και ου Θεωι
προσκυνων. Ἑρμηνευεται δε και Ἰοθορ περισσοτης, η περιττος. Τοιουτος δε και ο
κοσμος, περιττοτης ων ολος· δια τοι το δραιν τους τα αυτου φρονειν ελομενους των
αναγκαιων ουδεν, εικαιοις δε ωσπερ καταμεθυειν περισπασμοις, και διαῤριπτεισθαι
τροπον τινα προς αχρειους ηδονας. Ειη αν ουκ αμφιλογον, οτι τοις εθελουσι βιουν
ορθως περιττα τα σαρκος, και το φρονειν τα εν κοσμωι, της του χρησιμου και
αναγκαιου διημαρτηκε θηρας, ειπερ εστιν αληθες, οτι Το φρονημα της σαρκος εχθρα
εις Θεον· και ο φρονων τα του κοσμου, εχθρος του Θεου καθισταται. Περιττοτης ουν
αληθως το φρονειν ελεσθαι τα εν κοσμωι, και αυτος δε ο κοσμος. Ἔφη γαρ που ο
Χριστος· Τι ωφεληθησεται ανθρωπος εαν τον κοσμον ολον κερδησηι, την δε ψυχην
αυτου ζημιωθηι· Ἢ τι δωσει ανθρωπος ανταλλαγμα της ψυχης αυτου; ηʹ.
Μετακεχωρηκε τοινυν εκ της Αιγυπτιων εις Μαδιαμ ο Μωσης, εν ισωι δε τροπωι και ο
Χριστος εκ της Ἰουδαιας εις την Γαλιλαιαν. Ἄθρει δε οτι μια μεν η Λευι θυγατηρ η
τον ιερον τεκουσα Μωσεα. Πλειους δε μην και επτα τον αριθμον αι Ἰοθορ του
Μαδιηναιου. Μια μεν γαρ και η των Ἰουδαιων πληθυς, εξ ης και γεγεννηται κατα
σαρκα Χριστος, ως εν τυπωι τωι κατα Μωσεα. Πολλαι δε λιαν αι οιονει του κοσμου
θυγατερες, ειτουν αγελαι τυχον εν αυτωι κατοικουντων εθνων. Ἀφεις ουν αρα
Χριστος την οθεν εξεφυ κατα την σαρκα Συναγωγην, επι τας πολλας των εθνων
απονενευκεν αγελας· ας πονηροι ποιμενες κατεβιαζοντο, τουτεστιν, οι
κοσμοκρατορες του κοσμου τουτου. ∆ιεσωσε δη αυτος. Ἀλλα φερε λεγωμεν της
πλεονεξιας τον τροπον τον της αρωγης προσεπαγοντες. Ἔθος τηι θειαι Γραφηι λακκωι
παρεικαζειν την εμφυτον εν ημιν περι Θεου γνωσιν, και καθ' ην εκαστα των
πρακτεων ποδηγουμεθα. Ἀναβρυει γαρ ωσπερ εν ημιν καθαπερ απο πηγης του νου
και η παντος ειδησις αγαθου, και της περι Θεου 69.408 δοξης η ως εν εσοπτρωι τε και
αινιγματι γνωσις. Και γουν τους της εις Θεον αγαπης ολιγωρησαντας,
μετακεκλιμενους δε ανοσιως επι το χρηναι τοις δαιμοσιν αναπτειν το σεβας,
κατηιτιατο λεγων δια φωνης Ἱερεμιου· Ἐξεστη επι τουτωι ο ουρανος, και εφριξεν επι
πλειον η γη σφοδρα, λεγει Κυριος, οτι δυο πονηρα εποιησεν ο λαος μου· εμε
εγκατελιπον πηγην υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις λακκους συντετριμμενους,
οι ου δυνησονται υδωρ συνεχειν. Λατρεια γαρ η ψευδωνυμος, λακκος οια τις εστι
συντετριμμενος· ου γαρ αν αρυσαιτο τις εκειθεν τον ζωοποιειν ισχυοντα λογον·
πηγη δε ζωης αληθως η αμωμητος περι Θεου γνωσις. Ουκουν της εμφυτου γνωσεως
εικων αν ειη λοιπον ο λακκος ημιν. Ἀλλα εως μεν προς ειδησιν την επι Θεωι ορθωι
και ακαταβιαστωι κεχρημεθα νωι, κατευθυ της αληθειας ηξομεν. Ει δε ταις των
δαιμονιων απαταις πλεονεκτουμενος παρατρεποιτο τις επι το αυτωι δοκουν, τας
ιδιας εκεινοις δαπανησει σπουδας. Τουτο, οιμαι, εστιν αινιγματωδως το αρυσαθαι
μεν το υδωρ τας Ἰοθορ θυγατερας, συν βιαι δε τουτο τους πλεονεκτουντας ελειν. Ἐν
τοιαυταις ειναι φαμεν αῤρωστιαις τους πεπλανημενους, παρατρεπομενης αυτοις της
εμφυτου γνωσεως επι το ακαλλες, τουτεστιν, εις πλανησιν, και εις το τοις δαιμονιοις
χρησιμον. Ἀλλ' επημυνεν ο Χριστος. Ἀπεσοβησε μεν γαρ τους αλιτηριους
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψευδοποιμενας, πεποτικε δε το υδωρ το ζων, τουτεστι, το θειον αυτου και ουρανιον
κηρυγμα. Τοιγαρτοι και εφασκεν· Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω. Ουκουν
παραληψωμεθα μεν τον Ἰοθορ εις το του κοσμου προσωπον του περισσοτητος και
εξιτηλιας μεμεστωμενου. Θυγατερας δε ειναι φαμεν τας επτα τας απανταχου των
εθνων αγελας, ως εφ' εκαστηι των θυγατερων Ἰοθορ πληθυος σημαινομενης. Οι δε γε
ποιμενες οι πονηροι τε και βιαιοτατοι νοοιντ' αν εικοτως τα των δαιμονιων στιφη.
Ὁ δε επαμυνων Χριστος, ο και θειοις ημας εκμεθυσκων ναμασιν. Ἐπειδη δε τας των
ανοσιων ποιμενων πλεονεξιας διεδρων αι νεανιδες, υπονοστουσι προς Ῥαγουηλ τον
εαυτων πατερα, φημι δη τον Ἰοθορ. Ἐρομενου δε αυταις της ασυνηθους ταχυτητος
την αιτιαν, την Μωσεως επικουριαν ευθυς απαγγελλουσιν. Ὁ δε εισοικιζεται
παραχρημα τον ανθρωπον, και Σεπφωραν αυτωι διδωσι γαμειν των εαυτου
θυγατερων την προυχουσαν και ευπρεπεστατην· η δε τετοκε Γηρσαμ. Ἐπειδη γαρ
ωφελησε Χριστος τα εν κοσμωι των εθνων συστηματα, εγνωριζετο μεν αυτωι
μυσταγωγουντων αυτωι των δι' αυτου σεσωσμενων, οτι και επαμυνειν οιος τε και
μην και χειρος εξελεσθαι ραιδιως των αδικειν ηιρημενων. Ουτω τε λοιπον προσισται
μεν ασμενως, καθα και Ῥαγουηλ Μωσεα τον ιερωτατον. Συμβαινει δε ωσπερ εις
οικειοτητα την ως προς αυτον νυμφην οια τινα περικαλλεστατην παριστας αυτωι την
εξ εθνων Ἐκκλησιαν, η δια της Σεπφωρας νοειται. ∆ιερμηνευεται γαρ επισκεψις η
ωραια, και μεν τοι και χαρις πνοης. Ἐπεσκεψατο γαρ ανατολη εξ υψους την ως
69.409 αληθως εκπρεπη και ωραιαν, φημι δη την Ἐκκλησιαν, και δωρον αυτης και
ξενιον ουρανου κεχαρισται της εαυτου πνοης την επιδοσιν, φημι δη την του αγιου
Πνευματος μεθεξιν. Ἡ δε τετοκεν αυτωι τον Γηρσαμ, φημι δη λαον τον παροικον
αληθως. Οι γαρ τοι τωι θειωι κατεσφραγισμενοι Πνευματι, και της ανωθεν επισκοπης
αξιουμενοι, και εις ωραιοτητα διαπεπλασμενοι την ως προς Υιον, παροικοι, κατα το
αληθες, εισιν εν τωιδε τωι κοσμωι. Ἁρμοσειε δ' αν αυτοις οτι μαλιστα διακεκραγεναι
τε και λεγειν· Ουκ εχομεν ωδε μενουσαν πολιν, αλλα την μελλουσαν επιζητουμεν,
ης τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος. Περιπατουντες γαρ επι γης, εν ουρανωι
πολιτευονται, και γλιχονται μεν ουδαμως των εν τωιδε τωι κοσμωι πραγματων·
μεταποιουνται δε σφοδρα των εις αιωνα τον μελλοντα. Ἀκολουθειν γαρ εγνωκασι
δια της οντως αστειας και τετορνευμενης ζωης τωι δι' ημας καθ' ημας και εν τωιδε τωι
κοσμωι παρωκηκοτι Χριστωι. Πεφρονηκε γαρ ου τα τουδε του κοσμου, πολλου γε και
δει· τυπος δε μαλλον ημιν της υπερκοσμιου και εννομωτατης πεφηνε ζωης. Ἐπιτηρει
δε οπως οικονομικως δη λιαν το Γραμμα το ιερον, τον των επτα νεανιδων πατερα,
πριν μεν εις αυτας γενεσθαι την δια Μωσεως επικουριαν, ωνομασεν Ἰοθορ, ειτα
μετα τουτο Ῥαγουηλ· και Ἰοθορ μεν περιττοτης, ητοι περιττος ερμηνευεται, καθαπερ
ηδη προειπον, Ῥαγουηλ δε ποιμασια Θεου. Κεχρησομαι γαρ τηι λεξει δια το χρησιμον.
Ἐλεγομεν δε το του κοσμου προσωπον περιθεντες αυτωι, οτι περιττος και εικαιος
αληθως ο εν κοσμωι περισπασμος. Ἀλλ' ην μεν εν τουτοις πριν ωφεληθηναι παρα
Χριστου τον των νεανιδων χορον. Ἐπειδη δε πλεονεξιας εξηιρηνται, και της των
ανοσιων ποιμενων εξω τεθεινται χειρος, τοτε δη, τοτε μετωνομασται Ῥαγουηλ, ο
εστι Θεου ποιμνιον, ητοι ποιμασια, κατα γε την της ερμηνειας δυναμιν.
Ὑποδεδραμηκε γαρ την χειρα του παντων αρχιποιμενος, φημι δη Χριστου· δι' ου και
μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. Περι της Μωσεως οπτασιας της εν τωι βατωι. Οι μακαριοι προφηται περι των
καθ' ημας ου μετριως πεφροντικοτες, ατε δη πνευματοφοροι και ακριβη των
πραγματων ποιουμενοι την κατασκεψιν, συλληπτορα και επαρωγον αναδεικνυσθαι
παρεκαλουν τοις επι της γης τον του Θεου Λογον, αυτωι δε και μονωι το ανασωσειν
δυνασθαι τους εις ληξιν ηκοντας κακων αναθεντες ως Θεωι. Γεγονασι μεν γαρ των
αριστων εισηγηται, και την της σωτηριας παραδεικνυντες οδον σοφοι τε και
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγχινοοι. Και τι γαρ ουχι λαχοντες των επαινουμενων, εικοτως κατεθαυμαζοντο;
Ἀλλ' ησαν ουχ οιοί τε καθ' ημων τυραννιδος αποσοβησαι τον Σαταναν, ουτε μην τα
βεβηλα των δαιμονιων ελασαι στιφη, οι τους αθλιους ημας πολυτροπως
κατεληΐζοντο, μονονουχι και εν ταξει των δορυκτητων ποιουμενοι, και ζυγωι
δουλειας καταφορτιζοντες τα αυτοις δοκουντα φρονειν τε και δραιν ανοσιως
ηναγκαζον· δασμολογοι δε ωσπερ δεινοι τε και ατεγκτοι προσαγειν εκελευον τα της
λατρειας αυτοις, και ως επι οφληματος ταξει, το καταμιαινεσθαι δειν τοις περι γην
σπουδασμασι, και δια τουτο μονα φρονειν ελεσθαι τα σαρκικα. Ἧν ουν 69.412 αρα
της αῤρητου φυσεως αποτελεσμα λαμπρον, την αλαζονα και βεβηλον του διαβολου
κατασεισαι πλεονεξιαν, και δουλειας μεν απαλλαξαι της ουτω βλαβερωτατης και
μυσαρωτατης τους επι της γης, αποφηναι δε λοιπον της αρετης εργατας. Ὅτι δε
τουτο ουτω μεγα και πολυευκτον αγαθον υπαρξειν εμελλε κατα καιρους τοις επι της
γης, καθεντος εαυτον εις κενωσιν τε και ανθρωποτητα του Μονογενους, δια των
ιερων Γραμματων ουδεν ηττον εισομεθα. Ἔχει δε ουτως· Μετα δε τας ημερας τας
πολλας εκεινας ετελευτησεν ο βασιλευς Αιγυπτου, και κατεστεναξαν οι υιοι Ἰσραηλ
απο των εργων, και εβοησαν, και ανεβη η φωνη αυτων προς τον Θεον απο των
εργων, και εισηκουσεν ο Θεος των στεναγμων αυτων, και εμνησθη ο Θεος της
διαθηκης αυτου προς Ἀβρααμ, και Ἰσαακ, και Ἰακωβ. Και επειδεν ο Θεος τους υιους
Ἰσραηλ, και εγνωσθη αυτοις. Κατεβιαζοντο μεν γαρ οι Αιγυπτιοι τους εξ Ἰσραηλ τον
της αναγκαιου θητειας επιῤριπτουντες ζυγον, και πικρους αυτοις και
αφιλοικτειρμονας εργοδιωκτας επιστησαντες, οι κατωδυνον αυτων την ζωην, καθα
γεγραπται. Οι δε ταις αγαν πλεονεξιαις πεπιεσμενοι κλαιοντες και κατοιμωζοντες
της ανωθεν ημεροτητος αξιουσθαι, λοιπον ελιπαρουν οι ταλανες. Ἀλλ' επεσκεπτετο
Θεος, και εισειδε, φησι, τους υιους Ἰσραηλ, και εγνωσθη αυτοις. Ὅτε τοινυν εσμεν εν
αγνοιαι Θεου, τοτε και τοις αδικουσιν υποκεισομεθα, και τοις της αμαρτιας βορβοροις
ενκυλινδουμεθα, πικρους και ωμους των τοιουτων εχοντες επιστατας, τους
ακαθαρτους δαιμονας. Ἕψεται δε και παντως του γνωναι Θεον της ελευθεριας η
χαρις. Ἀλλ' εκεινα μεν επραττετο τυπικως· εγραφη δε προς νουθεσιαν ημων, καθως
γεγραπται. Και εφ' ενος μεν εθνους των εξ αιματος Ἰσραηλ ο τυπος. ∆ιδαξει δ' ευ
μαλα και σαφως οτι τοις ακαθαρτοις πνευμασι και τωι διαβολωι σκοπος, συνωθειν
επειγεσθαι τους επι γης εικαιοις ενιδρουν σπουδασμασι, και τα σαρκος εργα
πληρουν· ινα μη σχολαιον εχοντες νουν και αναμυοντα προς τα ανω, τον των ολων
ειδειεν Θεον· ουτω τε λοιπον και εις το αυτωι δοκουν επευθυνοντο, και της επ' αυτωι
δουλειας απονευουσι ζυγον. Ἐπειδη δε ενεστι τηι ανθρωπειαι φυσει το φιλελευθερον,
ουκ επαινουμεν εσθ' οτε τα παθη· καταμυσαττομεθα δε πολλακις ανανηφοντες
βραχυ, και των της σαρκος ηδονων το αχαρι, την ανωθεν και παρα Θεου διψωμεν
επικουριαν, και της αβουλητου δουλειας ου μετριαν ποιουμεθα την καταβοην.
Τουτο, οιμαι, εστι το καταστεναξαι προς Θεον τους υιους Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε εστιν
αγαθος, απεστειλεν ημων Σωτηρα και Λυτρωτην εξ ουρανου τον Υιον, ος γεγονε
καθ' ημας, τουτεστιν ανθρωπος. Και το χρημα ημιν αινιγματωδως προανεφωνει
παλιν το Γραμμα το ιερον. Ἔφη γαρ ουτως· Και Μωσης ην ποιμαινων τα προβατα
Ἰοθορ του πενθερου αυτου του ιερεως Μαδιαμ· και ηγε τα προβατα εις την ερημον,
και ηλθεν εις το ορος του Θεου Χορεβ. Και ωφθη αυτωι αγγελος Κυριου εν φλογι
πυρος εκ του βατου. Και οραι οτι ο βατος κα 69.413 τακαιεται πυρι, ο δε βατος ου
κατεκαιετο. Ειπε δε Μωσης· Παρελθων οψομαι το οραμα το μεγα τουτο, οτι ου
κατακαιεται ο βατος. Ὡς δε ειδε Κυριος οτι προσαγει ιδειν, εκαλεσεν αυτον ο Κυριος
εκ του βατου λεγων· Μωση, Μωση. Ὁ δε ειπε· Τι εστι; Και ειπε· Μη εγγισηις ωδε.
Λυσον το υποδημα εκ των ποδων σου, ο γαρ τοπος εν ωι συ εστηκας, γη αγια εστι. Και
ειπεν αυτωι· Ἐγω ειμι ο Θεος του πατρος σου, ο Θεος Ἀβρααμ, και ο Θεος Ἰσαακ, και ο
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος Ἰακωβ. Ἀπεστρεψε δε Μωσης το προσωπον αυτου· ευλαβειτο γαρ καταβλεψαι
ενωπιον του Θεου. Νομον μεν γαρ εις βοηθειαν εδωκεν ο Θεος, κατα την του
προφητου φωνην (προαπεφηνε γαρ οικονομικως Μωσεα παιδαγωγον), μονονουχι
δε προς αναδειξιν των τελειοτερων εποιειτο την σκιαν· πλην οτι κατα καιρους
αναβλεψειν εμελλεν η αληθεια. Και τελος ην της παιδαγωγιας, το Χριστου
μυστηριον, οπερ δια της οπτασιας ευ μαλα κατεπαιδευετο. Φυτον μεν γαρ ο βατος
εστι θαμνοειδες τε και ακαρπον, και ακανθαις ολιγα παραχωρουν. Πολλη δε αυτον
περιεχειτο φλοξ. Ἐν ειδει γαρ πυρος αγιος αγγελος επληρου το χρημα· και ηρτο μεν,
υψου δε λιαν η φλοξ, ηδικει δε ολως τον εν ωι πεφηνε βατον, ουδεν. Ἀνοσιον
αληθως και περα λογου παντος το δρωμενον ην. Πυρ ακανθαις συμβαινον και
ημεροτατοις αυτην περιθαλπον προσβολαις, μονονουχι της εμφυτου δυναμεως
κατημεληκος, και ραιθυμον κομιδηι τοις φθειρεσθαι δυναμενοις ενιζηκος. Τοιγαρτοι
Μωσης ο θεσπεσιος κατατεθηπει την οψιν. Τις ουν ο λογος; Πυρι την θειαν
παρεικαζει φυσιν το ιερον Γραμμα, δια τοι το παναλκες, και το παντος δυνασθαι
καταθλειν ευκολως, ξυλοις και ποαις ταις εν αγρωι τον απο γης ανθρωπον.
Τοιγαρτοι φησι, ποτε μεν· Ὁ Θεος ημων πυρ καταναλισκον εστιν· ποτε δε αυ·
Ἄνθρωπος ωσει χορτος· αι ημεραι αυτου, ωσει ανθος του αγρου, ουτως εξανθησει.
Ἀλλ' ωσπερ εστιν ου φορητον ακανθαις το πυρ, ουτω και θεοτης ανθρωποτητι. Πλην
εν Χριστωι συνεβη και γεγονεν οιστη. Κατυκηκε γαρ εν αυτωι παν το πληρωμα της
θεοτητος σωματικως, καθα και ο σοφος μεμαρτυρηκε Παυλος. Και ο φως οικων
απροσιτον, τουτεστι Θεος, τωι εκ παρθενου ναωι κατηυλιζετο, καθεις εαυτον εις
αξιαγαστον ημεροτητα, και οιονει περιστελλων την ακρατον της ιδιας φυσεως
προσβολην, ινα γενηται χωρητος, καθαπερ αμελει και ακανθας το πυρ. Ὅτι δε το
φθειρεσθαι πεφυκος, τουτεστι, την σαρκα φθορας απετελει κρειττονα, διαδειξειεν αν
αινιγματωδως το επι τωι βατωι πυρ αδιαλωβητον παντελως τηρησαν το ξυλον. Ὅτι
δη τον ιδιον εζωποιει ναον, και αφθαρτον απετελει και θανατου κρειττονα, ζωη
κατα φυσιν υπαρχων ο εκ Θεου Λογος, πως αν ενδοιασειε τις; Ἐφειδετο τοινυν της
ακανθης το πυρ, και οιστη γεγονεν η φλοξ σμικρωι και ασθενεστατωι ξυλωι.
Κεχωρηκε γαρ, ως εφην, θεοτης ανθρωποτητι. Και τουτο γεγονεν εν Χριστωι το
μυστηριον. Κατυκηκε δε και εν ημιν ο του Θεου Λογος, ου ποινας αιτων, 69.416 ου
δικας εισπραττομενος, αλλα χρησταις και ημεροταταις περιαστραπτων προσβολαις.
Ὡς γαρ αυτος που φησιν, Ουκ απεστειλεν ο Θεος τον Υιον εις τον κοσμον, ινα κρινηι
τον κοσμον, αλλ' ινα σωθηι ο κοσμος δι' αυτου. Ου κατεκαιετο τοινυν ο βατος
περιεχομενης αυτωι της φλογος. Ου γαρ εξηιτημεθα δικας των ημαρτημενων,
καθαπερ εφην αρτιως· περιλαμπει δε μαλλον ημας ο Χριστος δια του αγιου
Πνευματος, και εστιν εν ημιν δι' αυτου, και εν αυτωι κραξομεν, Ἀββα ο Πατηρ.
Κατατεθηπως δε την οψιν ο μακαριος Μωσης, προσετιθει λοιπον εκεινο, λεγων·
Παρελθων οψομαι το οραμα τουτο το μεγα, τι οτι ου κατακαιεται ο βατος. Ἀλλ'
ειργει λεγων ευθυς ο μακαριος αγγελος ως εκ προσωπου του Θεου· Μη εγγισηις ωδε·
λυσαι το υποδημα εκ των ποδων σου. Ὁ γαρ τοπος εν ωι συ εστηκας, γη αγια εστι.
Την ερημον την ανυδρον, την ακανθοτοκον, εν ηι και ο βατος, γην αγιαν αποκαλει.
Χωρος δε απα, αγιος εν ωιπερ αν ειη Χριστος. Ευ δε δη λιαν και εν ερημωι φαινεται,
τυπον επεχουσηι της εξ εθνων εκκλησιας, προς ην και ο λογος φησιν ιερος·
Ευφρανθητι, ερημος διψωσα· αγαλλιασθω ερημος, και ανθειτω ως κρινον.
Ὑπισχνειτο δε που και ο Θεος, ποιησειν την ερημον εις ελη, και την διψωσαν γην εν
υδραγωγοις. Πεπλεονακε γαρ εφ' ημας τους εξ εθνων κεκλημενους του Σωτηρος η
χαρις, και ποταμος οια τις τοις ανωθεν επικλυζων ναμασι καταμεθυσκει πλουσιως.
Τουτο τοι και ο θεσπεσιος ημιν ∆αβιδ· Ἔθετο ποταμους εις ερημον, και γην
καρποφορον εις αλμην απο κακιας των ενοικουντων εν αυτηι. Ἐν ερημωι τοινυν ο
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βατος, και αγια λοιπον η τουτον εχουσα γη, και ιερα τωι Θεωι. Και προσιων ο Μωσης
ανακοπτεται, και του ποδος αναλυειν προσταττεται το υποδημα. Νεκροτητος δε και
φθορας το χρημα σημειον, ειπερ εστι παν υποδημα ζωου λειψανον τεθνειωτος ηδη
και κατεφθαρμενου. Ἀπροσιτος ουν ο Χριστος τοις εν νομωι, και τηι παιδαγωγικηι
λατρειαι. Προαπονιζεσθαι γαρ αναγκη τον μολυσμον, και τον εκ της αμαρτιας
προαποτριβεσθαι ρυπον. Και εστιν αμηχανον, αιμα ταυρων αφαιρειν αμαρτιαν.
∆ικαιουται γαρ ουδεις εν νομωι. Κατηργημενης δε ουπω της αμαρτιας, ισχυειν
αναγκη την φθοραν, και κατακρατειν των μεμολυσμενων ετι τον θανατον. ∆ει δη
ουν αρα τους ιδειν εθελοντας το Χριστου μυστηριον, την εν τυποις και σκιαις
προαποθεσθαι λατρειαν, την μητε φθορας, μητε αμαρτιας κρειττονα. Συνησει γαρ
τοτε, και εις την αγιαν εισβησεται γην, τουτεστι, την Ἐκκλησιαν. Ὅτι γαρ οι της
κατα νομον λατρειας ουκ εξισταμενοι κεκρατηνται τηι φθοραι, σαφηνιει λεγων αυτος
ο Χριστος· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν μη φαγητε την σαρκα του Υιου του ανθρωπου,
και πιητε αυτου το αιμα, ουκ εχετε ζωην εν εαυτοις. Τουτο δε ην το μυστηριον, ου
παρα τοις εν νομωι ποθεν, αλλα παρα τοις την πιστιν εκδεδεγμενοις, και εν Χριστωι
δεδικαιωμενοις, και την αμεινω της νομικης καταπλουτουσι παιδευσιν, φημι δε την
ευαγγελικην. Ὑπο 69.417 φθοραν ουν αρα και οιον εν νομωι την του θανατου
μητερα, φημι δη την αμαρτιαν, ουπω δια πιστεως αποφορτισαμενοι, και μακραν οι
τοιοιδε Χριστου. Ει δε βουληθειεν απολυσασθαι το υποδημα, τουτεστι, την φθοραν,
την δικαιουν ουκ ισχυουσαν, και την ζωοποιον αληθως προσιεμενοι χαριν, εγγιουσι
τοτε τωι δικαιουντι τον ασεβη, τουτεστι Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα,
συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΞΟ∆ΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Βʹ.
Περι της θυσιας του αμνου. αʹ. Ὅτι ουν [εν] Χριστωι δη και μονωι το του
θανατου διαδιδρασκομεν κρατος, και ως ο σοφος ημιν διαγεγραφε μαθητης, Ουκ
εστιν ονομα υπο τον ουρανον το δεδομενον ανθρωποις, εν ᾦ δει σωθηναι ημας,
αναμαθοι τις αν και καθ' ετερους πολλους, ειπερ ελοιτο, τροπους. Μυριαι γαρ οσαι
παρα γε τηι θεοπνευστωι Γραφηι λαμπραι και διαφανεις εικονες, την του μυστηριου
δυναμιν απαστραπτουσι. Φερε δη ουν τα εις τουτο χρησιμα συναγειροντες, και δια
των εφεξης δεικνυωμεν. Παρηλθον μεν εις μεσον Μωσης τε και Ἀαρων· αφικομενοι
δε προς Φαραω διαῤρηδην εφασκον· Ταδε λεγει Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ·
Ἐξαποστειλον τον λαον μου, ινα μοι εορτασωσιν εν τηι ερημωι. Και ειπε Φαραω, Και
τις εστιν ου εισακουσομαι της φωνης αυτου, ωστε εξαποστειλαι τους υιους Ἰσραηλ;
Ουκ οιδα τον Κυριον, και τον Ἰσραηλ ουκ εξαποστελω. Και λεγουσιν αυτωι· Ὁ Θεος
των Ἑβραιων προσκεκληται ημας. Πορευσομεθα ουν οδον ημερων τριων, οπως
θυσωμεν τωι Θεωι ημων, μη ποτε συναντησοι ημιν θανατος, η φονος. Και ειπεν
αυτοις ο βασιλευς Αιγυπτου· ∆ια τι, Μωση και Ἀαρων, διαστρεφετε τον λαον μου
απο των εργων; Ἀπελθετε εκαστος υμων εις τα εργα αυτου. ∆ιαβολικης γαρ ων
εμπλεως απονοιας ο αποπληκτος Φαραω, τις ο Ἑβραιων Θεος ουκ ειδεναι φησιν.
Ἐπειδη δε συχναις και αφορητοις πληγαις κατηικιζετο, και διωλετο κατα βραχυ των
Αιγυπτιων η χωρα, τουτο μεν εις αιμα μεταστοιχειουμενων αυτοις των υδατων,
ακριδος τε και χαλαζης επενηνεγμενης τηι γηι, σκνιπων, και βατραχων κινουμενων,
και μεν τοι και τριημερου καταχεομενου σκοτους, ανησειν μεν μολις, ουχ εκων
επηγγελλετο, ην δε ατεραμων, και μετα τουτο παλιν δεινος και απεσκληκως, και
δυσμετακομιστος κομιδηι προς το ελεσθαι, φημι, της ουτω μακρας δουλειας
απαλλαξαι τον Ἰσραηλ. Ειτα Θεος εσκεπτετο τοις των Αιγυπτιων πρωτοτοκοις
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαφειναι τον ολοθρευτην. Ἐπειδη δε 69.420 ην αναγκαιον μη τοις ανοσιοις γενεσι
συναπολεσθαι τους εξειλεγμενους, αγαπηι τηι δια τους πατερας, τον επι του Πασχα
νομον διετυπου Θεος· και το του Χριστου μυστηριον προαποπεραινεσθαι της οργης
μαλα προστεταχε. ∆ι' ου παλιν παρεσται νοειν, ως εστιν αμηχανον δια Μωσεως η
νομου καταργεισθαι θανατον. Ἐξιστησι δε τον ολοθρευτην το τιμιον αιμα του
Χριστου, και απαλλαττει φθορας τους ηγιασμενους. Ζωη γαρ εστιν εκ ζωης, και Θεος
των ολων, ως Θεος εκ Θεου. Ἔφη τοινυν ωδε το Γραμμα το ιερον· Και ειπε Κυριος
προς Μωσην και Ἀαρων εν γηι Αιγυπτου, λεγων· Ὁ μην ουτος υμιν αρχη μηνων,
πρωτος υμιν εστιν εν τοις μησι του ενιαυτου. Λαλησον προς πασαν συναγωγην υιων
Ἰσραηλ, λεγων; Τηι δεκατηι του μηνος τουτου λαβετωσαν εκαστος προβατον κατ'
οικους πατριων, προβατον κατ' οικιαν. Ἐαν δε ολιγοστοι ωσιν οι εν τηι οικιαι, ως μη
ικανους ειναι εις προβατον, ληψεται μεθ' εαυτου τον γειτονα τον πλησιον αυτου.
Ειτα χρηναι λαβειν ορισαμενος, επιδιαταττει παλιν οποιον δη ειναι προσηκει το
θυμα, οπηνικα τε και οπως ιερουργεισθαι δεησει. Τελειον γαρ, φησιν, αμωμον,
ενιαυσιον εσται υμιν, απο των αμνων και απο των εριφων ληψεσθε, και εσται υμιν
διατετηρημενον εως τεσσαρεσκαιδεκατης του μηνος τουτου. Και σφαξουσιν αυτο
παν το πληθος συναγωγης υιων Ἰσραηλ προς εσπεραν· και ληψονται απο του
αιματος, και θησουσιν επι των δυο σταθμων, και επι την φλιαν εν τοις οικοις εν οις
φαγωσιν αυτα εν αυτοις. Και φαγονται τα κρεα εν τηι νυκτι ταυτηι οπτα πυρι, και
αζυμα επι πικριδων εδονται. Ουκ εδεσθε απ' αυτων ωμον, ουδε εψημενον εν υδατι,
αλλ' οπτα πυρι, κεφαλην συν τοις ποσι, και τοις ενδοσθιοις. Ουκ απολειψετε απ'
αυτου εις το πρωι, και οστουν ου συντριψετε απ' αυτου. Το δε καταλειπομενα απ'
αυτου εως πρωι, κατακαυσετε πυρι. Ἐπαγει δε τουτοις ο νομοθετης τα εφεξης,
οποιον τε ειναι πρεπει των δαιτυμονων το σχημα διδασκων, και τινα τροπον
εξηρτισμενους της ιερωτατης απτεσθαι κοινης ακολουθον αυτους. Ουτω γαρ
φαγεσθε αυτο, φησι· Ἔστωσαν υμων αι οσφυες περιεζωσμεναι, και τα υποδηματα εν
τοις ποσιν υμων, και αι βακτηριαι εν ταις χερσιν υμων· και εδεσθε αυτο μετα
σπουδης. Πασχα γαρ εστι Κυριου. Ὠφελησει δε αυτους, και κατα τινα τροπον η του
προβατου σφαγη, καλως δε λιαν απογυμνων· Και διελευσομαι εν γηι Αιγυπτου, και
παταξω παν πρωτοτοκον απο ανθρωπου εως κτηνους, εν πασι τοις θεοις των
Αιγυπτιων ποιησω την εκδικησιν· εγω Κυριος. Και εσται υμιν εν σημειωι το αιμα επι
των οικιων υμων, εν αις υμεις εσεσθε εκει. Και οψομαι το αιμα, και σκεπασω υμας,
και ουκ εσται εν υμιν πληγη του εκτριβηναι, οταν παιω εν γηι Αιγυπτου. Ειτα παλιν
μεθ' ετερα· Ἑπτα ημερας εδεσθε αζυμα, φησιν, απο δε της πρωτης, αφανιειτε ζυμην
εκ των οικιων υμων. Και την του παραβαινοντος τιμωριαν ορισαμενος, επιλεγει
παλιν· Και η ημερα η πρωτη κεκλησεται αγια, και ημερα η εβδομη, κλητη αγια εσται
υμιν. Το μεν δη θειον λογιον ουτως εχει· διελθοντες δε παλιν ανα μερος αυτο, τον
εκαστωι 69.421 πρεποντα νουν εφαρμοσαι πειρασομαι [λεγ, πειρασομεθα], την εκ των
σημαινομενων δυναμιν πολυτροπως εις αυτον αναφεροντες τον Χριστον. βʹ.
Ὁριζεται τοινυν εν αρχηι του ετους, εν τωι πρωτωι μηνι, της ιερουγιας ο καιρος· αρχη
γαρ παντων εστιν ο Χριστος, επει μηδε προσφατος δια τοι την εκ Θεου Πατρος προ
αιωνων γεννησιν. Ἁγιαζει δε αυτος κατα παντα χρονον, τα απ' αρχης μεχρι τελους,
αλλ' ωσπερ εν μηνι των νεων η πανηγυρις. Παρυχετο μεν γαρ τα αρχαια, κατα την
του μακαριου Παυλου φωνην· Ἰδου γεγονε τα παντα καινα. Και ανεθαλλεν και
ανθρωπου φυσις προς το εν αρχαις εν Χριστωι. ∆ουλοις τε ουσιν ετι τοις υιοις
Ἰσραηλ, και υπο χειρα πραττουσι την τυραννικην, ειχον γαρ ετι την των Αιγυπτιων,
τα τοιαυτα διεταττετο· του λογου παλιν αινιγματωδως υπεμφαινοντος, μη αν ετερον
δυνασθαι την του ανθρωπου ψυχην προς ελευθεριαν μεν την εξ αμαρτιας
αναδραμειν, την δε του διαβολου πλεονεξιαν αποφυγειν, και εις την ανω γενεσθαι
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολιν απο της εν κοσμωι διατριβης, ει μη δια της του Χριστου μετοχης και
φιλανθρωπιας, κατα το ειρημενον παρ' αυτου προς τους ανοητους Ἰουδαιους· Ἀμην,
αμην λεγω υμιν, οτι πας ο ποιων την αμαρτιαν, δουλος εστι της αμαρτιας· ο δουλος
ου μενει εν τηι οικιαι εις τον αιωνα· ο υιος μενει εις τον αιωνα. Ἐαν ουν ο υιος υμας
ελευθερωσηι, οντως ελευθεροι εσεσθε. Και παλιν· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν μη
φαγητε την σαρκα του Υιου του ανθρωπου, και πιητε αυτου το αιμα, ουκ εχετε ζωην
εν εαυτοις· ης εις τυπον νοοιτο καλως της επαγγελιας η γη, εις ην εξ Αιγυπτου
μεταχωρειν ηπειγοντο. Λαμβανεται δε το προβατον απο δεκατης του μηνος ημερας,
και διατηρειται μεχρι της τεσσαρεσκαιδεκατης, ινα σφαττηται προς εσπεραν. Και του
δη χαριν; ερει τις τυχον· βαθυς γαρ οντως ο λογος. Τι γαρ, ειπε μοι, διεκωλυεν ημεραι
πρωτηι διαλαμβανεσθαι του μηνος; Τι δε αρα νομοθετειν ανεπεισε τον Θεον εν
ημεραις πεντε τετηρημενον ιερουργειν ουτως προς εσπεραν το θυμα; Πεντε γαρ
ημερων αριθμον ευρησομεν απο της δεκατης αρξαμενοι. Του μεν ουν μη εν ημεραι
πρωτηι λαμβανεσθαι τον αμνον, αλλ' εν τηι δεκατηι του μηνος, σημαινειν εοικεν, οτι
πολλοι προεβαδιζον χρονοι, και μακροι τινες ησαν αιωνες οι προ ημων, καθ' ον ην
αει και εστιν, και εσται Θεος. Εισβαινει δε γειτων ευθυς μετ' εκεινους αιων ουτος ο
καθ' ημας, ως δια πενθημερου της αρτιως ημιν ειρημενης οδου, εις πεντε καιρους
διαιρουμενος. Σαφηνιει δε σφοδρα καλως ημιν το ζητουμενον, η του Σωτηρος
παραβολη, τουτον εχουσα τον τροπον· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρανων
ανθρωπωι οικοδεσποτηι, οστις εξηλθεν αμα πρωι μισθωσασθαι εργατας εις τον
αμπελωνα αυτου. Συμφωνησας δε μετα των εργατων εκ δηναριου την ημεραν,
απεστειλεν αυτους εις τον αμπελωνα αυτου. Και εξελθων περι τριτην ωραν, ειδεν
αλλους εστωτας εν τηι αγοραι αργους, κακεινοις ειπεν· Ὑπαγετε και υμεις εις τον
αμπελωνα μου, και ο αν ηι δικαιον, δωσω υμιν. Οι δε απηλθον. Παλιν δε 69.424 περι
την εκτην ωραν και εννατην εποιησεν ωσαυτως. Περι δε την ενδεκατην εξελθων,
ευρεν αλλους εστωτας, και λεγει αυτοις Τι ωδε εστηκατε ολην την ημεραν αργοι;
Λεγουσιν αυτωι· Ουδεις ημας εμισθωσατο. Λεγει αυτοις· Ὑπαγετε και υμεις εις τον
αμπελωνα μου. Ὁραις δη ουν εν τουτοις και λιαν εναργεστατα και σαφως εις ολους
πεντε καιρους τον καθ' ημας αιωνα διηιρημενον; Και πρωτον μεν ειναι λογιουμεθα,
καθ' ον ην ετι τας εν παραδεισωι διατριβας ο προπατωρ εχων Ἀδαμ· δευτερον δε μετ'
εκεινον και ως ωραι τριτηι δηλουμενον, καθ' ον Νωε και οι συν αυτωι· τριτον δε ως εν
εκτηι, καθ' ον εκαλει τον Ἀβρααμ εις επιγνωσιν της αληθειας ο επι παντων Θεος· το
τεταρτον δε, ως εν ωραι παλιν εννατηι, του Μωσεως δηλονοτι και των προφητων.
Περι την ενδεκατην, τουτεστιν, εν τωι πεμπτωι καιρωι, συστελλομενης ηδη της
ημερας, και οιονει καταλυοντος εις τελος ηδη του παροντος αιωνος, εμισθωσατο τα
εθνη Χριστος κεκλημενα προς την επιγνωσιν παρ' ετερου μηδαμως κατα τους
ανωθεν και παρωιχηκοτας καιρους. ∆ιο δη παρα παντας οι τελευταιοι φασι το· Ουδεις
ημας εμισθωσατο. Λαμβανεται τοινυν το προβατον κατα την ημεραν της πενθημερου
την πρωτην, τουτεστι, την δεκατην, τυπον επεχουσαν της του αιωνος αρχης, και
διατηρηθεν εν τωι τελευταιωι καιρωι, τουτεστιν, εν τηι τεσσαρεσκαιδεκατηι, σφαζεται
προς εσπεραν· ινα παλιν εννοηις, ως ουτε νεον εστιν, ουδε προσφατον το του Χριστου
μυστηριον· αλλ' εφυλαττετο μεν εν προγνωσει του Πατρος, και εξ αυτης της του
κοσμου καταβολης. Ἀπεθανε δε υπερ ημων εν τοις εσχατοις του αιωνος καιροις,
ουπω μεν του νοητου και θειου φωτος καταλαμποντος· τωι δ' εξ αγνοιας σκοτωι
βεβαπτισμενης ετι της γης, και τας απαντων καρδιας καταμολυνοντων ταις πλαναις
των κοσμοκρατορων του σκοτους τουτου. ∆ια τουτο και, Ἐγω ειμι το φως του
κοσμου, επιδημησας εφασκεν ο Σωτηρ. Και φωστηρες εν κοσμωι λογον ζωης
επεχοντες, οι αγιοι χρηματιζουσι· και προσετι τουτο· Και υμεις εστε το φως του
κοσμου, δια το δυνασθαι φωτιζειν τους οντας εν σκοτωι, δικαιως ακουουσιν.
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀποθαυμασεις δε παλιν και ετεραν εν τουτωι μυστικην ευρισκων οικονομιαν.
Σφαζεται γαρ ο αμνος εν τεσσαρεσκαιδεκατηι του μηνος ημεραι, πληρη την οικειαν
εχοντος δοξαν του σεληναιου κυκλου, και νοθωι μεν ωσπερ φωτι την οικουμενην
καταυγαζοντος, αρχομενου δ' ουν ομως αποληγειν κατα βραχυ, και ωσπερ εξ
αναγκης ηδη συστελλοντος την ενοικουσαν αυτωι τιμην τε και χαριν· ινα νοησηις
εντευθεν, ως εξ εικονος τε και σκιας του παραθεντος πραγματος επι την των
αληθεστερων καταληψιν χειραγωγουμενος, οτι κατα πασαν μεν εδοξαζετο την
οικουμενην ο της νυκτος αρχων, τουτεστιν ο διαβολος, δια της σεληνης ως εν τυπωι
δηλουμενος (σεληνη γαρ εις αρχην τεθειται της νυκτος), και ωσπερ νοθον τι φως
την του κοσμου σοφιαν ταις των πλανωμενων καρδιαις εντιθεις, 69.425
πληρεστατην εαυτωι την δοξαν επραγματευετο. Ἀπεθανε δε δι' ημας και υπερ ημων ο
Χριστος, ο Ἀμνος ο αληθινος, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, και την του
διαβολου κατελυσε δοξαν. Ἀποληγειν γαρ αναγκη αυτην και δαπανασθαι κατα
βραχυ, προς την ειρηνην και αγαπην ηδη την ως προς Θεον της των εθνων πληθυος
αναβαινειν επειγομενης δια της προς αυτην αποστροφης και πιστεως. Και τουτο ην
αρα το εν Ψαλμοις ᾀδομενον παλαι περι Χριστου· Ἀνατελει εν ταις ημεραις αυτου
δικαιοσυνη, και πληθος ειρηνης, εως ου ανταναιρεθηι η σεληνη. Ἀνετειλε γαρ εν
ημεραις Χριστου δικαιοσυνη δια πιστεως· πληθος δε ειρηνης, δια της προς Θεον
επιστροφης. Και προς τουτοις ετι και ο της νυκτος αρχων αντανηιρηται, τουτεστιν ο
διαβολος. Ἐπιτηρει δε οπως ουκ αναιρεθησεσθαι φησι την σεληνην απλως,
ανταναιρεθησεσθαι δε μαλλον· ως γαρ ηδη προανελων, δηλον δε δηπου παντως, οτι
τον ανθρωπον ανταναιρειται ο διαβολος. Λαβετωσαν τοινυν, φησιν, εκαστος
προβατον κατ' οικιαν. Τελειος γαρ εν εκαστωι Χριστος δια μετοχης του αγιου
Πνευματος ενοικιζεται, και ου μεμερισται, καθαπερ ο Παυλος φησι. Πλην εαν ωσι,
φησιν, ολιγοστοι ως μη ικανους ειναι εις προβατον, συλληψεται μεθ' εαυτου τον
γειτονα τον πλησιον αυτου. Οι γαρ ουκ εχοντες εξ εαυτων τελειον δυνασθαι
συνιεναι μονοι το Χριστου μυστηριον, η και ουκ αρκουντες εις κατανοησιν την περι
αυτου δια την της οικειας εννοιας ασθενειαν, μεθεξουσι παλιν, αυτους συνεργατας
ωσπερ και συλληπτορας τους ομοπιστους δεξαμενοι. ∆ια γαρ της αλληλων
νουθεσιας εσθ' οτε και εις μειζους η καθ' ημας θεωριας αναβαινειν ισχυομεν. Ὥσπερ
ουν αμελει και ο σοφος εκεινος ευνουχος ανεπυνθανετο του Φιλιππου, της περι
Χριστου προφητειας επακροωμενος· ∆εομαι σου, περι τινος ο προφητης λεγει, περι
εαυτου η περι ετερου τινος; Ὁραις οπως τον γειτονα συλλαβων (εγγυς γαρ αλληλων
οι παντες εσμεν, οσοι εις τον ενα και κοινον της πιστεως λογον), μετοχος ηδη του
νοητου προβατου δια της ερευνης ανεδεικνυετο. Ἠξιου γαρ ευθυς και βεβαπτισθαι,
και δη και βεβαπτισται. Ἔστω δε, φησι, το προβατον τελειον. Παντα γαρ ην εν
Χριστωι τα θεοπρεπη γνωρισματα. Ἀλλ' εστω και αρσεν, ο νομοθετης διηγγειλεν.
Αυτος γαρ ην τε και εστιν, ο πασιν ημιν ενιεις της θεογνωσιας τα σπερματα, και
ωσπερ τινα γην θελητην. Ὥσπερ ουν και ο προφητικος εχει λογος, επιτελων τωι Θεωι
και Πατρι την ανθρωποτητα δια των ευαγγελικων κηρυγματων. Ἀλλα προς τουτοις
και ενιαυσιον εστω, η κατα τον χρονον, ινα μη ηι ως ατελες, ουπω πληρωθεντος επ'
αυτωι του ετους· η οτι την επι τωι παθει θεοπρεπεστατην εορτην καθ' εκαστον ετος
εμελλον επιτελειν, οι τα εκ του παθους αποκερδαινοντες αγαθα. Ἀπο δε των αμνων
και απο των εριφων λαμβανεσθαι λεγει. Και ο μεν αμνος ως καθαρον τε και αμωμον
θυμα κατα νομον νοειται, το δε των εριφων γενος υπερ των αμαρτιων αει τωι
θυσιαστηριωι προσφερε 69.428 ται. Ευρησεις δε τουτο και εν Χριστωι. Ἦν γαρ ο αυτος,
και ως αμωμον ιερειον, εις οσμην ευωδιας αναφερων εαυτον τωι Θεωι και Πατρι, και
ως εριφος υπερ των ημετερων αμαρτιων σφαζομενος. Μετα δε γε την σφαγην,
καταχριειν τωι αιματι τους των οικηματων σταθμους και την φλιαν επιταττει, ουχ
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερον τι σημαινειν εθελων, ως γε μοι δοκει, η οτι τωι σεπτωι και τιμιωι αιματι του
Χριστου, την επιγειον εαυτων οικιαν ασφαλιζομεθα, τουτεστι το σωμα, την εκ
παραβασεως νεκρωσιν δια μετοχης της ζωης εξελαυνοντες. Ζωη γαρ και αγιασμος, η
Χριστου μετοχη. Και αυτον δε θορυβο[υ]ντες τον ολοθρευτην, ως αγαν αποτατω
ποιουμενοι δια της χρισεως τον επιβουλευοντα δαιμονα, τα εκ σαρκικων κινηματων
απονεκρουμεθα παθη. Θυρας δε νοησεις της αρτιως ημιν ειρημενης οικιας, τας εν
ημιν αισθησεις δηλαδη· δι' ων ταις απαντων καρδιαις η των πραγματων διακονειται
ποιοτης, και η των επιθυμιων αμετρητος επιχειται πληθυς. Θυρας δε αυτας και ο
προφητης Ἰωηλ ονομαζει λεγων· Ὡς εισελευσονται τινες κλεπται δια των θυριδων
ημων· ου γαρ ησαν κατακεχρισμεναι τωι αιματι του Χριστου. Ἐσθιεσθαι δε
προσταττει τα κρεα ταυτηι τηι νυκτι, τουτεστι, κατα τον αιωνα τον ενεστηκοτα. Ουτω
γαρ αυτον και ο Παυλος επεκαλει, λεγων· Ἡ νυξ προεκοψε, η δε ημερα ηγγικεν.
Ἡμεραν εν τουτοις διαῤρηδην ειπων τον αιωνα τον μελλοντα, ον αυτος φωτιζει
Χριστος. Φαγονται τοινυν τα κρεα κατα τον αιωνα τουτον, φησιν. Ἕως μεν γαρ
εσμεν εν τωιδε τωι κοσμωι δια της αγιας σαρκος τε και του τιμιου αιματος, και
παχυτερως ετι μεταληψομεθα του Χριστου. Εις δε την ημεραν καταντησαντες της
δυναμεως αυτου, καθως γεγραπται, και εις την λαμπροτητα των αγιων
αναβεβηκοτες, καθ' ετερον τινα τροπον αγιασθησομεθα παλιν, και ως οιδεν ο των
εσομενων αγαθων διανομευς και δοτηρ. Ἄλλως τε και ομολογιαν εχει του παθους,
και του δι' ημας οικονομικως παραδειχθεντος θανατου του Χριστου, της αγιας αυτου
σαρκος η μεταληψις, και η ποσις ομοιως η εκ του σωτηριου αιματος. Ουτω γαρ αυτος
που φησιν, οτε τοις εαυτου γνωριμοις τους επι τωι μυστηριωι νομους ετιθει· Ὁσακις
γαρ αν εσθιητε τον αρτον τουτον, πινητε δε το ποτηριον τουτο, τον εμον θανατον
καταγγελλετε. Ουκουν επι μεν του παροντος αιωνος, δια μεν της μετοχης των
αρτιως ωνομασμενων, καταγγελουμεν εικοτως τον θανατον αυτου· οταν δε λοιπον
εν τηι δοξηι παραγενηι του Πατρος, ουκ ευκαιρως ετι την επι τωι παθει προσοισομεν
ομολογιαν αυτωι, αλλ' επιγνωσομεθα μεν καθαρως ως Θεον προσωπον προς
προσωπον, ως Παυλος φησι· ∆οξολογησομεν γαρ, φησιν, ως ∆εσποτην. Ἅπαξ γαρ
αποθανων ουκετι αποθνησκει, θανατος αυτου ουκετι κυριευει, κατα την του Παυλου
φωνην. ∆ιο δη και εφασκεν· Ει και εγνωμεν κατα σαρκα Χριστον, αλλα νυν ουκετι
γινωσκομεν. Τοτε γαρ ουκ αφ' ων εστιν ανθρωπος, αλλ' εξ ων εστι Θεος αληθινος,
λαμπροτερον επιγνωσομεθα, συμπεπερασμενης 69.429 ηδη της οικονομιας, εφ' ηι και
γεγονε σαρξ. Ἀργησουσι γαρ, κατα το εικος, οι περι σαρκωσεως λογοι, γνωσις δε η
μειζων εισβησεται, και θεια τις εν ημιν αναλαμψει συνεσις παρ' αυτου σωτηριας της
εν δοξηι θεοπρεπει. Πυρι δε οπτω[ν]τας εσθιεσθαι του προβατου κελευει τα κρεα, δια
τοι το χρηναι θερμους ειναι τωι πνευματι τους εις καταληψιν αναβαινοντας του
Χριστου. Ζεειν δε αυτους τωι πνευματι, κελευει και Παυλος. Ἀλλα και αρτους
αζυμους επι πικριδων φαγονται, φησι, δι' αινιγματος υποφαινων, οτιπερ οι μετοχοι
γεγονοτες του Χριστου, αζυμοις ωσπερ και καθαρωταταις επιθυμιαις την εαυτων
οφειλουσιν αποτρεφειν ψυχην, εις αδολον τινα και αμιγη φαυλοτητος
προσεθιζοντες πολιτειαν· και μη παραιτεισθαι δια τουτο τας εκ των πειρασμων
πικριας, κατα το ειρημενον υπο τινος· Τεκνον, ει προσερχηι δουλευειν Θεωι,
ετοιμασον την ψυχην σου εις πειρασμον, ευθυνον την καρδιαν σου και καρτερησον.–
Ἀλλα και ουκ εδεσθε, φησιν, απ' αυτου ωμον. Τι ουν αρα και τουτο εστιν; Ὁ ωμον
εσθιων, ουκ εις πεψιν εσθιει· αλλ' ουδε υπεικει τοις οδουσιν ολως η τοιαδε τροφη.
Τουτο δε αν δρωιεν εικοτως οι μη δι' ερευνης τον επι τωι Χριστωι καταλεπτυνοντες
λογον, πυρουντες τε και δοκιμαζοντες, κατα το υπο του ∆αβιδ μελωιδουμενον· Και εν
τηι μελετηι μου εκκαυθησεται πυρ. Κωλυει δε παλιν εσθιειν ηψημενον εν υδατι, την
υδαρεστεραν και εκλελυμενην περι αυτου διαληψιν, ου καλην εσεσθαι τροφην ταις
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των πιστευοντων διανοιαις υποδηλων. Ὑδαρεστερα δε περι αυτου διαληψις, το μη
Θεον οιεσθαι κατα φυσιν υπαρχειν αυτον, αλλ' εις την των ποιηματων κατακομιζειν
ταξιν· ο και δραιν αμαθως ου καταναρκωσι τινες, τα οικονομικως ειρημενα περι
αυτου δια την ενανθρωπησιν, εις το οικειον περιελκοντες θελημα, και τροφην
ωσπερ τινα της ενουσης αυτοις δυσσεβειας ποιουμενοι. Ουκ εδεσθε τοινυν, φησιν,
ηψημενον εν υδατι, αλλ' η οπτα πυρι, δια την ηδη προαποδοθεισαν αιτιαν, και οτι τα
λογια Κυριου πεπυρωμενα. Θερμοι γαρ παντες εισιν οι περι της θεοτητος αυτου
λογοι, και ουδεν εχοντες υδαρες η απεψυγμενον, κατα τον λεγοντα παλιν εν βιβλωι
Ψαλμων· Πεπυρωμενον το λογιον σου σφοδρα, και ο δουλος σου ηγαπησεν αυτο.
Κεφαλην δε παλιν συν τοις ποσι και τοις εντοσθιοις επιταττει φαγειν, ολην εξ ολου
του κατ' αυτου μυστηριου την γνωσιν ταις των πιστευοντων διανοιαις ενοικιζεσθαι
θελων. Χρη γαρ ειδεναι προ παντων, οτιπερ ην [εν] αρχηι, Θεος ων ο Λογος, εν Πατρι
και μετα Πατρος· τουτεστιν η κεφαλη, αρχη του παντος υπαρχουσα μυστηριου.
∆ευτερον δε οτι και Θεος ων, παλιν επανηξει, κριτης τελος επιθησων τηι καθ' ημας
οικονομιαι· τουτο γαρ ημιν σημαινουσιν οι ποδες, το τελος οντες ολου του σωματος.
Νοησεις δε τα εντοσθια τον αποκεκρυμμενον και οιονει μεσον τον ενανθρωπησεως
λογον. Ουκουν ολοκληρος μεν δια τουτων η πιστις· ολος δε και τελειος εν ημιν δια
της τοιασδε γνωσεως ο Χριστος. Ταυτης γαρ ενεκα της αιτιας οιηθειην αν εγωγε
69.432 τον Ἰωαννην ειπειν· Ὁ ων, ο ην, ο ερχομενος. Ειτα παλιν ο νομοθετης
επιταττει, λεγων· Ουκ απολειψετε απ' αυτων εως πρωΐ, αινιγματωδως, ως εοικε, δια
τουτων αποκωλυων τας επι γε το βουλεσθαι νοησαι τελειως ουκ αγαθας υπερθεσεις.
Μη γαρ πεπεμφθω, φησιν, εις αναβολην η τελεια τε και αληθης περι αυτου γνωσις,
μηδε φυλαττετωσαν τινες εαυτοις εις υπερκαιρον χαριν το μετασχειν τελειως αυτου,
μετεσχηκοτες απαξ και ολως αψομενοι. Τουτο μεντοι ποιουσιν οι δια μεν της
κατηχησεως των περι Χριστου δογματων απογευσαμενοι, φυλαττοντες δε το δια του
Πνευματος φωτισμον, και την δια του βαπτισματος χαριν, εις μακραν και υπερωρον
αναβολην, την επι γηραι, φησι. Πολυ γαρ δη τε το βλαβος εντευθεν και αδοκητως
συμβαινει. Μαλιστα μεν γαρ ει και των οικειων επιτευξεται βουλευματων, ουκ
ασφαλης η ελπις. Ἐκβεβηκοτος δε παλιν εις τελος αυτωι του σκοπου, αγιαζεται μεν,
πλην μονην εχει των πλημμεληματων την αφεσιν, και το ταλαντον αποκομιζει τωι
οικειωι δεσποτηι ξηρον, ουδεν επεργασασθαι σχολασας αυτωι. Ἀλλα και οστουν ου
συντριψεται απ' αυτου, φησιν. Ἄβρωτα γαρ τοις ημετεροις οδουσιν αει τα οστα.
Τοιουτος δε τις εστι ταις ανθρωπιναις διανοιαις και ο λευκος, ιν' ουτως ειπω, και
κεκρυμμενος της θεοτητος αυτου Λογος. Ὅτι μεν γαρ κατα φυσιν εστιν ο Υιος, και
οτι γεγεννηται παρα του Θεου και Πατρος, ορθως δη σφοδρα νοουντες πιστευομεν,
ζητουμεν δε ουκετι, κατα την του αγιου φωνην. Τις γαρ οιδεν ειπειν τον της
γενεσεως τροπον; Πως δε ουκ αληθης ο προφητης βοων· Την γενεαν αυτου τις
διηγησεται; Ὅτι αιρεται απο της γης η ζωη αυτου. Ουκουν εν τουτοις τα οστα, την
των υπερ νουν δογματων στεῤροτητα λεγει. Ταυτα συντριβειν ημας ο νομοθετης ουκ
εαι· συντριβουσι δε ολον εφ' εαυτοις, οι τα ορθα διαστρεφοντες αιρετικοι. Τον γαρ
της θειας και αῤρητου γεννησεως περιεργαζονται τροπον, ασυγκριτον τινα
νοσουντες αβουλιαν, και το γεγραμμενον εις νουν ου δεχομενοι· Τις εμετρησεν τον
ουρανον σπιθαμηι; Ὅπερ ουν εικοτως ημεις παραιτουμεθα, το συντριβειν του αμνου
τα οστα σωφρονως αποναρκησαντες, πιστει δε μαλλον τα υπερ ημας δεχομενοι.
Μεμνησθαι γε μην αναγκαιον, οτι και ιστορικωτερον περι του Σωτηρος ημων
εληφθη το γεγραμμενον, ου συντριψοντων των του Πιλατου στρατιωτων τα σκελη
αυτου, καθα γεγραπται. Τα δε καταλειπομενα απ' αυτου, εως πρωι δη χρηναι
κατακαιεσθαι λεγει. Πρωι δε παλιν ονομαζων τον εις αιωνα τον μελλοντα
φωτισμον, οτε και προσωπον κατα προσωπον τον εαυτων οψομεθα βασιλεα και
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεον, ουκετι καθαπερ και νυν εν αινιγματι και εσοπτρωι, και σκιαι, και εκ μερους, ως
ο Παυλος φησι. Ὡς ουν μελλουσης το τηνικαδε δια λαμπροτερας γνωσεως
αφανισθηναι τροπον τινα [της] ως εν αινιγματι περι αυτου θεωριας, ωσπερ εν τυπωι
παλιν πυρι κατακαυθησεσθαι λεγει τα καταλειπομενα απ' αυτου εως πρωΐ. Σχημα δε
τους δαιτυμονας κελευει 69.433 τοιουτον εχειν· Αι οσφυες υμων εστωσαν
περιεζωσμεναι, φησιν, και τα υποδηματα εν τοις ποσι, και αι βακτηριαι εν ταις
χερσιν υμων. Και φαγεσθε αυτο μετα σπουδης. Πασχα εστι Κυριωι. Το μεν ουν
εζωσθαι την οσφυν, γοργοτητος αν ειη συμβολον, και φρονηματος νεανικου, κατα
το ειρημενον παρα Θεου προς τον δικαιον Ἰωβ· Ζωσαι ωσπερ ανηρ την οσφυν σου.
Και παλιν περι τινος εν προφηταις, Και εσται δικαιοσυνηι εζωσμενος την οσφυν
αυτου, αντι του, γοργος και ανδρειος εις δικαιοσυνην. Σημαινει δε το υποδημα την
ετοιμοτητα της γνωμης προς το βαδιζειν αμελ[λ]ητι προς οπερ αν βουληται Θεος.
Ἐπει και Παυλος τοιουτωι νοι γραφει· Και υποδησαμενοι τους ποδας εν ετοιμασιαι του
Ευαγγελιου της ειρηνης. Και προσετι τουτωι και ο προφητης Ἱερεμιας, Και νυν,
Ἰσραηλ, τι Κυριος ο Θεος σου αιτει παρα σου, αλλ' η φοβεισθαι Κυριον τον Θεον σου,
πορευεσθαι εν πασαις ταις οδοις αυτου; Ῥαβδος δε η κατα χειρας, την
αντιστηριζουσαν ημας ελπιδα και ανεχουσαν εις υπομονην υποφαινει, κατα το εν
προφηταις κειμενον· Ἐλπισατε επι τωι Κυριωι, και αντιστηρισασθε επι τωι Θεωι. Μετα
σπουδης δε παλιν εσθιεσθαι τον αμνον επιταττει· το μη νωθρον μηδε παρειμενον εν
εργοις αγαθοις αναφαινεσθαι δειν τον εν μεθεξει γεγονοτα Χριστου, σαφως δη λιαν
υποτυπων, αλλ' εντονον τε και ζεουσαν εφ' οισπερ αν οιηται λυσιτελησειν αυτωι
προθυμιαν εισφεροντα. Και μοι παλιν εννοει τον μακαριον επιστελλοντα Παυλον·
Ουκ οιδατε οτι οι εν σταδιωι τρεχοντες παντες μεν τρεχουσιν, εις δε λαμβανει το
βραβειον; Ουτω τρεχετε, ινα καταλαβητε. Χρηναι δε υπολαμβανων πανταχοθεν
ημας θηρασθαι το ωφελουν, εφ' ετεραν ηξω διανοιαν. Ουχ αβροδιαιτον τινα και
ανειμενον ορασθαι βουλεται τον ηγιασμενον δια Χριστου, αλλα σχημα το τοις
οδιταις πρεπον περιτιθησιν ο νομος αυτωι· δυο ταυτα, κατα το εικος, υπεμφαινων· η
γαρ οτι διαβησεται ποτε και δραμειται προς αληθειαν τα εν τυπωι και σκιαι· η οτι
προσηκοι τον απαξ μετεσχηκοτα Χριστου, γοργοις ωσπερ και ευτροχωτατοις ποσι
ταις εις το αγαθον προθυμιαις αποκεχρημενον, επι πασαν αρετην ιεναι, την εν
κοσμωι βδελυραν ηδονην παρατρεχοντα. Ἐπαγει δε την αιτιαν ευθυς του δειν
ορασθαι τοιουτον τον αρτιως ημιν κατωνομασμενον, Πασχα, λεγων, εστι Κυριου,
τουτεστι, διαβατηριον. ∆ιαβαινομεν γαρ απο της εν κοσμωι ζωης, εις θεοφιλη
πολιτειαν. Ειτα παλιν ευθυς, τινα και ποσην αποκερδαινουσιν εκ τουτου την ονησιν,
φανερον αυτοις καθιστας· παν μεν γαρ πρωτοτοκον εν γηι Αιγυπτωι παταξειν
επαγγελλεται· αυτοις δε τοις τον αμνον βεβρωκοσιν, εν σημειωι γενησεσθαι το αιμα
φησιν, ως υπο σκεπην εντευθεν γενεσθαι την παρ' αυτου, προς το μη εκτριβηναι
οταν παιηι εν γηι Αιγυπτωι. Κολαζει μεν γαρ ο Θεος τον απειθη και ανηκοον, και της
αγιοτητος αμετοχον της παρα Χριστου. Γνωριζει δε μονους, και φροντιδος αγαθης
αξιοι τους, οιπερ αν φαινο[ι]ντο κατακεχρισμενοι τωι αιματι του αμνου του
αληθινου, 69.436 και τοις ασεβεσιν ουκ επιτρεπει συνδιολλυσθαι τον ηγιασμενον·
αλλ' εξαιρετον αυτοις απονεμει φιλανθρωπιαν. Ἐφ' επτα δε ολαις ημεραις αρτοις
αζυμοις προστρεφεσθαι κελευει τους τον ιερον φαγοντας αμνον· καθαρωταταις
επιθυμιαις, ως γε μοι φαινεται, και απασης φαυλοτητος απωικισμεναις, και την
εαυτων αποτρεφειν ψυχην αναπειθων τους ηγιασμενους δια Χριστου. Ἁγια δε η
πρωτη και η εβδομη καλεισθω, φησιν, ημερα. Ἅγιος γαρ ημων ο εν αρχηι της
γενεσεως χρονος· ουπω τον παραδεισον εκβεβηκοτος δια την παραβασιν του
προπατορος Ἀδαμ, αλλ' εν αυτωι μεν διαιτωμενου, φυλαττοντος δε ετι την δοθεισαν
εντολην. Ἅγιος δε παλιν ο και εν εσχατοις, δια Χριστου, δικαιουντος εν πιστει τους
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσιοντας αυτωι, και εις εκεινο παλιν ανακομιζοντος, εις οπερ ημεν εν αρχαις.
Ουκουν ολον ημιν εν τουτοις το περι του Σωτηρος ημων προανετυπουτο μυστηριον.
∆ιο δη και σφοδρα καλως προς Ἰουδαιους αυτος ελεγε· Ει επιστευετε Μωυσηι, φησιν,
επιστευσατε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψε. Περι της αναθεσεως των
πρωτοτοκων. αʹ. Λελυτρωμεθα μεν εκ της αρχαιας ημων ανατροφης
πατροπαραδοτου, κατα το γεγραμμενον, Ου φθαρτοις αργυριωι η χρυσιωι, αλλα τιμιωι
αιματι ως αμνου αμωμου και ασπιλου Χριστου, προεγνωσμενου μεν προ καταβολης
κοσμου, φανερωθεντος δε επ' εσχατου. Ἅτε Θεος ων φυσει, και εν μορφηι και ισοτητι
Θεου και Πατρος, και επει ωνομασται και πρωτοτοκος ο Μονογενης, επι γης ωφθη,
και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Ἔφη γαρ που περι ημων εν Ψαλμοις προς τον εν
ουρανοις Πατερα και Θεον· Ἀπαγγελω το ονομα σου τοις αδελφοις μου, εν μεσωι
Ἐκκλησιας υμνησω σε. Ἀναλαβων γαρ εις εαυτον τα ανθρωπινα, και καθεις
οικονομικως εν τοις καθ' ημας τα καθ' εαυτον, αδελφους ημας αποκαλειν ουκ
αισχυνεται, επειτοι κεκλημεθα προς υιοτητα δι' αυτου. Και γαρ εστιν αληθες, και εξ
αυτων μεμαρτυρηται των πραγματων, οτι τον ιδιον Υιον της απαντων ημων
σωτηριας ανταλλαγμα δεδωκεν ο Πατηρ. Ουκουν ως ο Παυλος φησι, Τιμης
ηγορασμεθα, και ουκ εσμεν εαυτων. Ἀλλ' εις υπερ παντων απεθανεν, ινα οι παντες
μηκετι εαυτοις ζωμεν, αλλα τωι υπερ ημων τεθνεωτι και εγηγερμενωι. Ὅτι τοινυν
εκαστος των δια Χριστου σεσωσμενων, και οιονει συμμορφιαν την προς αυτον ευ
μαλα πεπλουτηκοτων δι' αγιασμου εν Πνευματι, Θεωι την οικειαν εποφληι ζωην,
σαφες αν γενοιτο προσλαλουντος τοις αρχαιοτεροις του πανσοφου Μωσεως· Και
εσται, ως αν εισαγαγηι σε Κυριος ο Θεος σου εις την γην των Χαναναιων, ον τροπον
ωμοσε τοις πατρασι σου, και δωι σοι αυτην· και αφοριεις παν διανοιγον μητραν τα
αρσενικα τωι Κυριωι, παν διανοιγον μητραν εκ των βουκολιων, η εν τοις κτηνεσι σου,
οσα αν γενηται σοι τα αρσενικα, αγιασεις αυτα τωι Κυριωι. Παν διανοιγον μητραν
ονου, αλλαξεις προβατωι· εαν δε μη αλλαξηις, λυτρωσηι αυτο. Παν πρωτοτοκον
ανθρωπου των υιων σου λυτρωσηι. Συναγηγερμενης δε της εκκλησιας κατα καιρους
εν Χωρηβ, δια των ισων ερχεται λογων, εθεσμοθετει δε παλιν, λεγων ωδι· Τα
πρωτοτοκα των υιων σου δωσεις εμοι. Ουτω ποιησεις τον μοσχον σου, και το
προβατον σου, και το υποζυγιον σου. Ἑπτα ημεραις εσται υπο την μητερα, τηι δε
ογδοηι ημεραι αποδωσεις μοι αυτο. Και ανδρες αγιοι εσεσθε μοι. 69.437 βʹ. Ευαφορμως
μεν ουν ο των ολων Θεος την των ολων αναθεσιν αιτει, και αυτωι χρηναι
διισχυριζεται καθιερουν ημας τα αῤρενικα. Ἐπειδη γαρ διολωλασι μεν τα των
Αιγυπτιων πρωτοτοκα, σεσωσται δε πανοικι και διεδρα τον ολοθρευτην ο
ηγαπημενος Ἰσραηλ, τωι αιματι του αμνου κατακεχρισμενος οσον εις τυπον Χριστου
του δι' ημας εν νεκροις, ινα καταργησηι τον θανατον, ταυτηιτοι δικαιως ειεν αν
εαυτων μεν ουκετι τα σεσωσμενα· πρεποι δ' αν μαλλον αυτα διακεκτησθαι λοιπον
ως ιδια τον υπερ εαυτων κεκινδυνευκοτα. Ὃν γαρ τροπον οι τους ηδη γεγονοτας
υποχειριους βαρβαρικοις απαλλαττειν ισχυοντες, και της αδοκητως επενεχθεισης
δουλειας ελευθερουν δια του την προς εκεινους ανατληναι μαχην, μονονουχι την
δεσποτου λοιπον επεχουσι ταξιν, αιματι τωι ιδιωι τους αλοντας κατακτωμενοι· κατα
τον ισον, οιμαι, τουτον λογον και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, το των ακαθαρτων
δαιμονων καταδησας στιφος, και το ιδιον αιμα τεθεικως υπερ ημων· αποστησας τε
ουτω τον θανατον, και καταλυσας την φθοραν, ιδιους ημας ποιειται λοιπον, ως την
εαυτων μεν ουκετι, την αυτου δε μαλλον διαζωντας ζωην. Ει μη γαρ απεθανεν υπερ
ημων, ουκ αν διεσωθημεν· και ει μη γεγονεν εν νεκροις, ουκ αν το δυσαντητον του
θανατου κατεσεισθη κρατος. Ουτω και ο θεσπεσιος Παυλος μεμυσταγωγηκε, λεγων,
τους δια Χριστου σεσωσμενους· Χριστωι συνεσταυρωμαι· ζω δε ουκετι εγω· ζηι δε εν
εμοι Χριστος. Ὃ δε νυν ζω εν σαρκι, εν πιστει ζω τηι του Υιου του Θεου του
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαπησαντος με, και δοντος εαυτον υπερ εμου. Ὥσπερ ουν μονονουχι την του
σφαγεντος αμνου ζωην εζων οι εξ Ἰσραηλ, ουτω και ημεις ουχι την ιδιαν ετι ζωμεν
ζωην, αλλα την του δι' ημας αποθανοντος Χριστου, ει και ανεβιω παλιν. Ζωη γαρ ην
κατα φυσιν, ως Θεος. Χρη τοινυν ημων αγιαν ειναι την ζωην· τοιαυτη γαρ η
Χριστου. Ἁγιως δε ζηιν ηιρημενοι, την αξιαγαστον αυτου καταπλουτησομεν εικονα,
συμμορφοι τε γεγονοτες τωι δι' ημας καθ' ημας, και Μονογενει μεν ως Θεωι,
πρωτοτοκωι δε δια το ανθρωπινον, ιερειον αναθεμα και αξιοληπτον αληθως εσομεθα
τωι Θεωι και Πατρι. Ἁγιαζεται τοινυν τα πρωτοτοκα και αρσενικα, δια τοι το εν εικονι
νοεισθαι Χριστου. Ὥσπερ γαρ τα βρεφη προσεκομιζον μεν αι μητερες· προσιετο δε
και λιαν ασμενως ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, και τοις αγιοις προσπεφωνηκε
μαθηταις· Ἄφετε τα παιδια, και μη κωλυετε αυτα ερχεσθαι προς με· των γαρ
τοιουτων εστιν η βασιλεια των ουρανων· ουτω κανθαδε νοησεις· αγαπαι το
πρωτοτοκον ο Θεος και Πατηρ, ως εν εικονι Χριστου διαπρεπον. Μονα δε απολεκτα
τα αρσενικα των πρωτοτοκων. Ἔδει γαρ, εδει σωζεσθαι τωι Χριστωι το αυτωι μαλλον
πρεπωδεστατον καλλος, και τοις κατ' εικονα την προς αυτον ως εν ειδει των
πρωτοτοκων μεμορφωμενοις. Ἔστι γαρ ομου πρωτοτοκος τε και αρσην, οτι μη οιδε
μαλακισμον εις αμαρτιαν· μαλακισμου δε τυπος, το θηλυ. ∆ει δη ουν την εικονα
φορουντας Χριστου, παραιτεισθαι μεν φρονημα το θη 69.440 λυπρεπες· αποσειεσθαι
δε λιαν, ως επαρατον αληθως και Θεωι κατεστυγημενον, το μαλθακον τε και
ανειμενον, και αναλκι, και σφριγωδες ανεχειν· και ανδροπρεπη προθυμιαν εις γε το
δειν ελεσθαι, φημι, κατορθουν αρετην. Ἀλλαττεται δε προβατωι παν διανοιγον
μητραν ονου. Και τις ο λογος; Ἀνιερον μεν γαρ και βεβηλον κατα νομον η ονος·
ιερον δε το προβατον· τοιγαρτοι και υπερ ονου προσαγεται. Ὑπαινιττεται δε παλιν
ημιν ο νομος εν τουτοις, οτι και το βεβηλον αγιον εν Χριστωι, και το ανιερον, και
δεκτον δι' αυτου και το απαραδεκτον. Ἐπειδη γαρ ημεν αμαρτωλοι και ακαθαρτοι,
γεγονεν αυτος υπερ ημων αγιον θυμα, και εις οσμην ευωδιας. Ἀπεθανε γαρ υπερ
αμαρτωλων, δικαιος υπερ αδικων, υπερ των ακαθαρτων ο καθαρος, καθα και
προβατον υπερ ονου. Λυτρουται δε τα ανθρωπων πρωτοτοκα δωρων, κατα το εικος,
ητοι τιμημα των προσδοκιμαζομενων. ∆ια ποιαν αιτιαν; Ὅτι το ανατεθειμενον ολως
και ηγιασμενον τωι Θεωι καταθυεσθαι που εχρην παντως. Παραιτειται δε την
ανδροκτονιαν ο κτισας εν αφθαρσιαι Θεος τα παντα. Ου γαρ εποιησεν θανατον, ουδε
επ' απωλειαι ζωντων τερπεται, κατα το γεγραμμενον. Ουτε μην εν ισωι τοις
ακαθαρτοις δαιμοσι, τοις καταφθειρομενοις εφηδεται· προσταττει δε μαλλον υπερ
αυτου καθειναι το λυτρον, μονονουχι και διαῤρηδην ομολογειν ως αυτωι την
οικειαν οφειλομεν ζωην. Τουτο γαρ εποισει το καλουμενον διδραγμον τελεισθαι
προσταττων. Λυτρον δε το αληθες και υπερ παντων, αυτος νοοιτο Χριστος, δι' ου,
και εν ωι νενικηκαμεν την φθοραν· δεδωκε γαρ εαυτον υπερ ημων. Ἑπτα δε δειν εφη
πληρουν ημερας υπο μητρι τον αμνον· προσκομιζεσθαι δε κατα την ογδοην. Ου γαρ
τοι τεχθεν εκ μητρας, ευθυς κατεσφαζετο· τωι δε της τεκουσης γαλακτι προανδρισθεν
ηρεμα, και διισχυσαν βραχυ, τοτε δη, τοτε και εις οσμην ευωδιας επιτηδειως εχειν
αυτο, διετυπου Θεος. Τυπος δ' αν ειη και τοδε μυστικου και αναγκαιου πραγματος. ο
και εις δευρο τετηρηται παρ' ημιν τοις τα λογικα θρεμματα καθιερουν ειωθοσι τωι
παντων κρατουντι Θεωι. Ου γαρ ομου κεκλημενους, και εις τας του πιστευειν αρχας
εκβεβηκοτας, και αμυητους ετι προσκομιζομεν τηι θειαι τε και αναιμακτωι θυσιαι·
προκατηχουντες δε μαλλον, μονονουχι δε και υπο μητρι τρεχοντες, τουτεστι, τηι
Ἐκκλησιαι, και οιον τινι γαλακτι νηπιοπρεπει και τρυφερωι καταπιαινοντες λογωι.
Και γουν ο θεσπεσιος Παυλος τοις ουπω την εξιν τελειοις επιστελλει λεγων· Γαλα
υμας εποτισα, και ου βρωμα. Ουπω γαρ ηδυνασθε, αλλ' ουδε ετι νυν δυνασθε. Και
παλιν εν ετεραι Ἐπιστοληι· Πας γαρ ο μετεχων γαλακτος, απειρος λογου δικαιοσυνης.
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Νηπιος γαρ εστι. Τελειων δε εστιν η στερεα τροφη, των δια την εξιν τα αισθητηρια
γεγυμνασμενα εχοντων προς διακρισιν καλου τε και κακου. Ἀνδρυθεντας δη ουν και
τεθραμμενους ευ μαλα τοις εις κατηχησιν λογοις προσαγομεν κατα την ογδοην,
τουτεστι παριππευσαντος του καιρου καθ' ον ησαν εν νηπιοτητι, και λοιπον ετερου
μετ' εκεινον εισβαινοντος, καθ' ον το 69.441 του Χριστου μυστηριον παρα[τε]θειη τις
αν αυτοις επι καιρου και πρεποντως. Κατασημαινει γαρ ημιν η ογδοη τον της
αναστασεως καιρον, οτε τον υπερ ημων υπομεινας θανατον, ανεβιω Χριστος, ωι
συμμορφουμεθα νοητως αποθνησκοντες δια του αγιου βαπτισματος, ινα και της
αναστασεως τυχωμεν. Πιστωσεται δε και ο Παυλος γραφων· Συνεταφημεν γαρ αυτωι
δια του βαπτισματος εις τον θανατον, ινα ωσπερ ηγερθη Χριστος εκ νεκρων δια της
δοξης του Πατρος, ουτω και ημεις εν καινοτητι ζωης περιπατησωμεν. Ἀνατικτομενοι
τοινυν δια της πιστεως εις επιγνωσιν αληθειας, και συμμορφιαν ηδη πλουτησαντες
την προς τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον τον δι' ημας τε και εν ημιν πρωτοτοκον·
ειτα λογικον τε και αδολον εκπινοντες γαλα, εις μετρον ηλικιας αναβαινοντες του
πληρωματος αυτου, κατα το γεγραμμενον, τοτε δη, τοτε λοιπον ιεροι παντες
εσομεθα, και εις αναθημα τωι Θεωι· και κοσμωι μεν αποθνησκοντες, νοητως δε Θεωι
ζωντες αγιως. Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το παρ' αυτωι σφαζεσθαι τωι θυσιαστηριωι των
κτηνων τα πρωτοτοκα. Γραφει δε και ο θεσπεσιος Παυλος τοις ουτω ηγιασμενοις·
Ἀπεθανετε γαρ, και η ζωη υμων κεκρυπται συν Χριστωι εν τωι Θεωι. Ἱερος ουν αρα
των αγιων ο θανατος, και μοι τι τοιουτον ο μακαριος ∆αβιδ αναβλεψαι δοκει· Τιμιος
γαρ, φησιν, εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυτου. Πρεποι δ' αν, καθαπερ
εγᾦμαι, των αρτιως ημιν ειρημενων εννοιων ο τροπος, ουχι δηπου μονον τοις εξ
εθνων επιστρεφουσιν εις την της αληθειας επιγνωσιν, αλλα και οτι μαλιστα τοις εκ
νομικης κεκλημενοις λατρειας, προς την εν Χριστωι δικαιωσιν και αγιασμον τον εν
Πνευματι. Ἐτρεφετο μεν γαρ ο αμνος, ητοι το μοσχαριον επτα ημερας υπο την
μητερα· προσηγετο δε κατα την ογδοην, αινιγματωδως, οιμαι που, παραδηλουντος
Θεου (σκια γαρ ο νομος), ως ην αναγκαιον προπαιδαγωγεισθαι δια τυπων, και οιονει
μαθημασιν τοις ου λιαν ανδροπρεπεστεροις, νηπιοπρεπεσι δε μαλλον, τους ιερους
εσομενους, και εις οσμην ευωδιας ανακομισθησεσθαι μελλοντας τωι Θεωι. Καιρος δε ο
μαλιστα τηι τοιαιδε τελειωσει πρεπων το Χριστου μυστηριον, ο δια της ογδοης
σημαινεται. Ἀπροσιτος ουν δια νομικης λατρειας ο Θεος, προσιτος δ' αν γενοιτο δια
μονου Χριστου. ∆ι' αυτου γαρ την προσαγωγην εσχηκαμεν, ως μεθ' ημεραν εβδομην,
τουτεστι, παρεληλακοτος ηδη του κατα νομον σαββατισμου, ητοι καθολικου και
γενικωτερου ως εκ μερους, της κατα νομον λατρειας. Τετελειωκε γαρ ο νομος ουδεν·
αναφερει δε εις τουτο Χριστος· αρτιοι γαρ εις αρετην οι πεπιστευκοτες, και το
τελειον εχοντες εν γνωσει δια Χριστου· νουν γαρ εχομεν τον αυτου, και δι' αυτου τε
και συν αυτωι τωι Θεωι και Πατρι συν αγιωι Πνευματι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. Περι Μεῤρας, και του ξυλου του παραδειχθεντος τωι μακαριωι Μωσηι.
αʹ. Της των Αιγυπτιων απαιροντες γης οι εξ Ἰσραηλ, και τον δυσαχθη της δουλειας
ζυγον αποδυ 69.444 σαμενοι μολις, δια μεσης θαλασσης ᾔεσαν ως επι ξηρας, αμογητι
δε και τουτο διαπεραινοντες. Ἐπαγησαν γαρ ωσει τειχος τα υδατα τοις θειοις
εικοντα νευμασιν. Ειτα μετα τουτο πανστρατι κεκινδυνευκοτα τεθεαμενοι τον
Φαραω, και πεπνιγμενον τοις υδασιν, οικτρως τε διολωλοτας τους αφορητους ποτε
και σκληραγωγουντας αυτους αφιλοικτιρμονως, ωιδας ανιεσαν τωι Θεωι, και υμνοις
αυτον τοις χαριστηριοις καταγεραιροντες εφασκον· Ἄσωμεν τωι Κυριωι· ενδοξως γαρ
δεδοξασται· ιππους και αναβατην εῤριψεν εις θαλασσαν. Βοηθος και σκεπαστης
εγενετο μοι εις σωτηριαν. Τεθαυματουργηκε γαρ χρησιμως ο των ολων Θεος. Καιτοι
γαρ πλειστα τε οσα και λιαν αξιοθαυμαστα παραδειξας αυτοις τα εν Αιγυπτωι σημεια,
προσετι φιλοτιμως το και δι' αυτης διαιττειν θαλασσης δυνασθαι τους υπ' αυτωι
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονοτας, ιν' ευ βεβηκοτα λοιπον και ερηρεισμενον εν αυτοις εχοιεν νουν, και δη
και πιστευοιεν ως ου καθ' ενα των ψευδωνυμων εστι θεων, ηγουν ανθρωπινης
ευρεματα τεχνης, και το βρετας απλως εκ ξυλου και λιθου πεποιημενον· αλλ' οτι
των ολων υπαρχων Κυριος, ως υπο ποδας κειμενηι κελευει τηι κτισει, και οπερ αν
ελοιτο κατορθουν ευκολως διαπεραινεται. Ἵνα δε και τι μειζονως θαυμαζοντες
ωφελοιντο, πλουσιωτερον απαιρειν εκελευεν, και εις την τοις πατρασιν
επηγγελμενην επειγεσθαι γην, στρατηγουντος και καθηγουμενου του πανσοφου
Μωσεως. Ειτα τι το μετα τουτο, σαφηνιει δη παλιν το Γραμμα το ιερον· Ἐξηρε γαρ,
φησι, Μωσης, τους υιους Ἰσραηλ απο θαλασσης Ἐρυθρας,και ηγαγεν αυτους εις την
ερημον Σουρ, και επορευοντο τρεις ημερας εν τηι ερημωι, και ουχ ευρισκον υδωρ
ωστε πιειν. Ἦλθον δε εις Μεῤραν, και ουκ ηδυναντο πιειν υδωρ εκ Μεῤρας· πικρον
γαρ ην. ∆ια τουτο επωνομασθη το ονομα του τοπου εκεινου, Πικρια. Και διεγογγυζεν
ο λαος επι Μωσην, λεγοντες, Τι πιομεθα; Ἐβοησε δε Μωσης προς Κυριον, και εδειξεν
αυτωι Κυριος ξυλον, και ενεβαλεν αυτο εις το υδωρ, και εγλυκανθη το υδωρ. Ἐκει
εθετο αυτωι δικαιωματα και κριματα και κρισεις. Και εκει αυτον επειραζε, και ειπεν·
Ἐαν ακοηι ακουσηις της φωνης Κυριου του Θεου σου, και τα αρεστα ενωπιον αυτου
ποιησηις, και ενωτισηι ταις εντολαις αυτου, και φυλαξηις παντα τα δικαιωματα αυτου,
πασαν νοσον ην επηγαγον τοις Αιγυπτιοις, ουκ επαξω επι σε. Ἐγω γαρ ειμι Κυριος ο
ιωμενος σε. Και ηλθον εις Ἐλειμ· και ησαν εκει δωδεκα πηγαι υδατων, και
εβδομηκοντα στελεχη φοινικων. Παρενεβαλον δε εκει επι τα υδατα. Ἄθρει δη ουν
πως ουκ αγυμναστως αυτους λελυτρωμενους, ουδε τωι της ευθυμιας εντρυφωντας
πλατει, παρακομιζεσθαι προς το ραιθυμον εφιησιν οικονομικως, ινα μη κατα βραχυ
προς ληθην ιοντες του διασωζειν ισχυοντος, εις την εν Αιγυπτωι πλανησιν ευκολως
υπονοστησειαν. Συλλεγουσι γαρ οι πονοι προς Θεον. Και γουν ο προφητης φησιν·
Κυριε, εν θλιψει, εμνησθημεν σου, εν θλιψει μικραι η παιδ[ε]ια σου ημιν. Μακραν
τοιγαρουν και διψαδα διιοντες γην, εν σπανει γεγονασι των αναγκαιων εις ζωην. Ου
γαρ 69.445 ευρισκον υδωρ ωστε πιειν· παρατεινομενου δε του διψαιν και εις τριτην
ημεραν, μολις αυτοις ευρισκεται το ποθουμενον. Ἀλλ' ην και τουτο αχρηστον
παντελως. Πικρον γαρ το Μεῤρας ην υδωρ, και τοις διψωσιν ουκ ασφαλες εις γε το
δυνασθαι, φησιν διαδραναι θανατον· δυσφορουσι τε εντευθεν, και του μεσιτου
κατακεκραγασιν· αλυει δε ο Μωσης. Ειτα του παντα ειδοτος Θεου ξυλον αυτωι
παραδειξαντος, εμβαλλει τοις υδασι, τα δε παραδοξως εις γλυκυ τε και ποτιμωτατον
μεθιστανται ναμα. Ἐκπεπωκοτες ουν και ωφελημενοι, τεθαυμακασι την θεοσημειαν,
παρεμβαλλουσι μετα τουτο και πηγαις υδατων δωδεκα, ενθα και εβδομηκοντα
στελεχη φοινικων ην. Κατηυλιζοντο δε τοτε τρυφωντες εκει. Ὅτι τοινυν εν πιστει
και ουχ ετερως ευρειν ην δυνασθαι της σωτηριας την οδον, δια σκιας και τυπων
επληροφορει Θεος. Ταυτηιτοι και σφαζειν εκελευσεν εν Αιγυπτωι τον αμνον, και
πιστευειν ηθελον, οτι τωι αιματι κατακεχρισμενοι, τον τοις πρωτοτοκοις
επεῤριμμενον διακρουσονται θανατον. Ἢ γαρ ουχι φαιη τις αν, και μαλα εικοτως,
οτι προγυμνασμα πιστεως το δρωμενον ην; Τινα γαρ αν, ειπε μοι, τροπον
κατοῤρωδησειεν ο θανατος προβατου σφαγην; Ἀλλ' ην μυστηριου το χρημα τυπος.
Ἐκρυεται γαρ ο Χριστος αιματι τωι ιδιωι τους ηγιασμενους εν πιστει, και θανατου
φθορας αποφαινει κρειττονας. Τι δε δη παλιν εστι το επι τηι Μεῤραι, φερε λεγωμεν ως
ενι. βʹ. Ὕδατι τον θειον παρεικαζει λογον η θεοπνευστος Γραφη. Ὥσπερ γαρ εστι
σωματων ζωοποιον το υδωρ το αισθητον· ουτω και ο θειος ει καθικοιτο λογος εις
νουν, ονησει[εν] αν ου μετριως αυτον. Τοιγαρτοι και ο Χριστος ταις Ἰουδαιων
αγελαις προσλαλων ανακεκραγει, λεγων· Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω.
Και προς γε την γυναικα εκ Σαμαρειας, Και πας ο πινων εκ του υδατος τουτου,
διψησει παλιν· ος δ' αν πιηι εκ του υδατος ου εγω δωσω αυτωι, ου μη διψησει εις τον
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιωνα. Ἄρτι τοινυν οι εξ Ἰσραηλ την θεομιση των Αιγυπτιων αφεντες λατρειαν,
μετεθεντο ταις γνωμαις εις το τελεσφορειν απερ αν βουλοιτο Θεος. Ἀλλ' ουπω τοις
ανωθεν τε πεπαιδαγωγηνται νομοις, ουπω των νοητων υδατων απογευσαμενοι,
μονονουχι ξηρον και δεδιψηκοτα τον νουν ειχον εν εαυτοις. Ειτα μολις
περιτυγχανουσιν τηι Μεῤραι· αλλ' ουκ ηδυναντο πιειν υδωρ· πικρον γαρ ην. Ἔπειτα
Μωσεως το ξυλον εμβεβληκοτος, της εμφυτου πικριας το υδωρ απηλλαττετο. Τις
ουν η Μεῤρα; Φαιην αν οτι το Γραμμα το νομικον. Πικρος γαρ ο νομος, ειπερ εστι
κολαστης. Και γουν ο θεσπεσιος εφη Παυλος· Ἀθετησας τις νομον Μωσεως χωρις
οικτιρμων επι δυσιν η τρισιν μαρτυσιν αποθνησκει. Ὁραις οτι πικρος ην και
δυσοιστος και αυτοις ταχα που τοις εθελουσι κατορθουν; Και γουν οι θεσπεσιοι
μαθηται τοις μετα την πιστιν αναπτουσι τινας εις λατρειαν αυθις την νομικην,
διαῤρηδην εφασκον· Και νυν τι πειραζετε τον Θεον επιθειναι ζυγον επι τον
τραχηλον των μαθητων, ον ουτε ημεις, ουτε οι πατερες ημων ισχυσαμεν βαστασαι;
Και γουν ο μα 69.448 καριος Παυλος κατακρισεως διακονιαν αποκαλει την δια του
πανσοφου Μωσεως εντολην. Ἔφη γαρ ουτως· Ει γαρ η διακονια της κατακρισεως
δοξα, πολλωι μαλλον περισσευει η διακονια της δικαιοσυνης εν δοξηι. Ἔφη δε και
ετερωθι· Το γραμμα αποκτεινει, το δε πνευμα ζωοποιει. Γραμμα σαφως, οιμαι που,
τον νομον, πνευμα δε παλιν, την εν πνευματι λατρειαν αποκαλων, τουτεστι, την
ευαγγελικην· πικρος γαρ ο νομος. Ἑρμηνευεται δε πικρα και η Μεῤρα. Ὅτι δε η δια
νομου παιδευσις αυτη καθ' εαυτην, και οσον ηκεν εις τυπους, ζωοποιειν ουχ οια τε,
το διατεινεσθαι περιττον. Ουδεις γαρ εν νομωι δικαιουται παρα Θεωι, κατα το
γεγραμμενον. Ἀλλα και αυτος εσται δη τοτε ζωοποιος ο νομος, απαλλαγησεται και
της κατα γραμμα πικριας, ει γενοιτο παραδεκτικος μυστηριου του κατα Χριστον·
τελος γαρ νομου Χριστος εις σωτηριαν παντι πιστευοντι, νοουμενος δηλονοτι
πνευματικως· τυπος δ' αν ειη και τουδε σαφης το επι Μεῤραι συμβεβηκος. ∆ηλοι γαρ
το ξυλον, τον του Σωτηρος σταυρον, ητοι το επ' αυτωι μυστηριον· οπερ ει γενοιτο
τοις εν νομωι παραδεκτον, γλυκυ και το πικρον ευρησουσιν· ου γαρ τοις πιστευουσιν
εις Χριστον, φιλαιτιος τε εστι και κολαστης ο νομος, αλλ' ηδη ζωοποιος,
μεταπλαττομενης ευ μαλα της ιστοριας ημιν προς θεωριαν πνευματικην, και
ποδηγουσης επι Χριστον, ος εστι ζωη και ζωοποιος. Τοτε γαρ, τοτε και νομος ημιν
οριει δικαιωματα τε και κρισεις. Ἀποκομιει γαρ ευθυς επι το αυτωι δοκουν, και την
εις παν οτιουν των αριστων καταδειξει τριβον, εξω τε δειματων και του κολαζεσθαι
προσδοκαιν γενεσθαι παρασκευαζει. Πασαν γαρ, φησι, πληγην ην επηγαγον τοις
Αιγυπτιοις, ουκ επαξω επι σε. Ουκουν τοις εν νομωι τουτο λαβουσι μυστηριον, ελπις
αγαθη του διαβησεσθαι κολασιν. Και τουτο, οιμαι, εστιν ο και αυτος ειρηκεν ο Σωτηρ
τοις Ἰουδαιων δημοις κατα τον της επιδημιας καιρον· Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι ο
τον λογον μου ακουων, και πιστευων τωι πεμψαντι με, εχει ζωην αιωνιον, και εις
κρισιν ουκ ερχεται· αλλα μεταβεβηκεν εκ του θανατου εις ζωην. Και παλιν· Ὁ
πιστευων εις τον Υιον, ου κρινεται. Παραδεξαμενος τοινυν τα δικαιωματα Χριστου,
τοτε δη, τοτε και εις Ἐλειμ ηξομεν· ο εστιν, αναβασις. Ἀναβιβαζομεθα γαρ εκ της
αρχαιας ημων νηπιοτητος εις αρτιως εχουσαν φρενα, και εις μετρον ηλικιας του
πληρωματος του Χριστου καταντησαντες, ταις των νοητων υδατων πηγαις
εντρυφησομεν. ∆υοκαιδεκα δε αυται τον των αγιων αποστολων ημιν καταγραφουσι
χορον· περιτευξομεθα δε και τοις εβδομηκοντα στελεχεσι των φοινικων. Γεγραπται
γαρ, οτι μετα τους αγιους αποστολους ανεδειξεν ο Κυριος ετερους εβδομηκοντα. Ὅτι
δε πηγαι κατα το αληθες οι θεσπεσιοι μαθηται, τον θειον ημιν και σωτηριον και
αναγκαιον εις ζωην αναβρυοντες λογον, παραδειξειεν αν ευ μαλα τοις εν νομωι
δεδικαιωμενοις ο των ολων Θεος, ουτω λεγων· Ἀντλησατε υδωρ μετ' ευφροσυνης εκ
των πηγων του Σωτηριου. Ἁγιου δε περι παντος ο θεσπεσιος Με 69.449 λωιδος,
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ικαιος, φησιν, ως φοινιξ ανθησει. Και μη τοι θαυμασηις. Ἐπει και αυτος ο Χριστος
τηι τοιαιδε κλησει κατονομαζεται παρα γε τηι θεοπνευστωι Γραφηι. Ἔφη γαρ που παλιν
η νοητη νυμφη, τουτεστι η Ἐκκλησια, περι του ανωθεν και εξ ουρανου νυμφιου,
φημι δη Χριστου· Ειπα· Ἀναβησομαι επι τωι φοινικι· κρατησω των υψων αυτου. Ἀει
γαρ εστιν ευθαλες το φυτον, γλυκυ τε και ευριζον, και λελευκασμενην εχον την
καρδιαν. Τοιουτοειδης δε πως εστιν ο Χριστος νοητως, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και
Πατρι η δοξα, συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του
μαννα, και της ορτυγομητρας. αʹ. Θαυματουργει δε παλιν ο των ολων Θεος, και
μετιησι μεν εκ δυναμεως εις δυναμιν, κατα το γεγραμμενον· τοις δε αμηχανοις
ευρισκει πορους, της εαυτου δοξης απανταχου προνοων, και πολυτροπως
αποδεικνυς, οτι δη μονωι μετεστιν αυτωι το αμογητι δυνασθαι κατορθουν και τα περα
λογου, και οις αν εικοτως εποιτο προς ημων το καταθαυμαζεσθαι δειν, ινα δια
παντων ορωιτο Θεος, ου καθ' ενα των εκ τεχνης ανθρωπων, ηγουν ανοσιως
εξηιρημενων, αλλα φυσει τε και αληθως. Ἀπο γαρ των ενδοξως αποτελουμενων
καταθρησειε τις αν και αταλαιπωρως κομιδηι την ακηρατον φυσιν· ηι προσεστι μεν
ως ιδιον αγαθον, το παναλκες τε και αμαχον προς παν οτιουν ων αν ελοιτο δραιν.
Προσεστι δε και μετα τουτου το ανεξικακον. Ἴδοι δ' αν ο φημι, και μαλα σαφως, και
εν τοις αρτιως ημιν προκειμενοις. Γεγραπται γαρ, οτι Τηι πεντεκαιδεκατηι ημεραι, τωι
μηνι τωι δευτερωι, εξεληλυθοτων αυτων εκ γης Αιγυπτου, διεγογγυζε πασα
συναγωγη υιων Ἰσραηλ επι τε Μωση και Ἀαρων, και ειπον προς αυτους οι υιοι
Ἰσραηλ· Ὄφελον απεθανομεν πληγεντες υπο Κυριου εν γηι Αιγυπτου, οταν
εκαθισαμεν επι των λεβητων των κρεων, και ησθιομεν αρτους εις πλησμονην! Ὅτι
εξηγαγετε ημας εις την ερημον ταυτην, αποκτειναι πασαν την συναγωγην ταυτην εν
λιμωι; Ειπε δε Κυριος προς Μωσην· Ἰδου εγω υω υμιν αρτους εκ του ουρανου, και
εξελευσεται ο λαος, και συλλεξουσι το της ημερας εις ημεραν, οπως πειρασω αυτους
ει πορευσονται εν τωι νομωι μου. Και εσται τηι ημεραι τηι εκτηι, και ετοιμασουσι ο αν
εισενεγκωσι, και εσται διπλουν ο αν συναγαγωσι το καθ' ημεραν εις ημεραν. Τα μεν
γαρ των Αιγυπτιων, καθαπερ ηδη προειπαμεν, διολωλασι πρωτοτοκα· εξεπεμποντο
δε της χωρας οι εξ Ἰσραηλ, ουδε, οσον ειπειν, επισιτισασθαι συγχωρουμενοι. Το γαρ
σταις αυτων εξηνεγκαν προ του ζυμωθηναι τα φυραματα αυτων. Ἐφοδιασαμενοι δε
τοις παρατυχουσιν απλως, εξηιεσαν εν σπουδηι, και εν ισωι το δειμα τοις διωκουσιν
Αιγυπτιοις και τοις την διωξιν υπομενουσιν. Οι μεν γαρ τοις ηδη ολωλοσι
προστεθη[σ]γεσθαι προσεδοκουν ουκ εις μακραν, ει μη τοις θειοις εικοντες νευμασιν
εξελασαιεν της χωρας τον Ἰσραηλ· οι δε, ει καταληφθειεν μελλοντες και
απολυομενοι την αναδρομην, ᾤοντο δη παντως τους επ' αυτοις τοις εσχατοις
αγωνας εισβη 69.452 σεσθαι, και κινδυνευσειν αφιλοικτιρμονως. Ἐξυχοντο τοινυν,
ου κομιδηι των εις αποδημιαν πεφροντικοτες, και τα εν χερσι μολις αρπασαντες,
μονονουχι δε των οικοι κειμενων κεκλοφοτες αναγκαιως τα λιαν ευπαροιστα, α δη
και κατεδηδοκοτες, ειτα ποθεν αν αυτοις εν ερημωι τα ζωαρκη προσγενοιντο
διηπορηκοτες, κατωλισθον εις επιθυμιαν της εν Αιγυπτωι τροφης, και οτι μεν των
εσχατων εξηιροντο παντων και της εν Αιγυπτωι δουλειας, επιλανθανονται, και οιονει
πως κατακεκραγασι της επικουριας· και οτι λελυτρωνται, χαλεπαινουσι, και της
τριποθητου και ευκταιοτατης απασιν ανθρωποις ελευθεριας, γαστρος ακαθαρτου
προταττουσι κορον. Και θορυβει μεν το χρημα τον μεσιτευοντα, τουτεστι Μωυσεα.
Χορηγησειν δε παραχρημα την των εδωδιμων αφθονιαν αυτοις επαγγελλεται Θεος,
και προσκεκρουκοσιν ου μετριως, ημερως ετι προσφερεται. Το μεν γαρ παρ' αυτου τα
ζωαρκη δεχεσθαι θελειν, μωμον αν εχοι παντελως ουδενα· λυπει δε λιαν ο
γογγυσμος. Και γαρ ουν αυτος ο Σωτηρ εν προσευχαις ημας εδιδαξε λεγειν· Τον
αρτον ημων τον επιουσιον δος ημιν σημερον. Ἀλλ' ει τουτο μεν λεγοιμεν, κατ'
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδενα δη τροπον αιτιασομεθα τον ∆εσποτην, εξαιτησομεν δε μαλλον παρ' αυτου τα
εις ζωην επιτηδεια. Οι δε γε των Ἰουδαιων δημοι, δεον αιτησαι τροφας, οτι
λελυτρωνται χαλεπαινουσι, και την ουτω σεπτην και αξιοληπτον χαριν
ανοη[το]τατα καθυβριζουσιν, ως των ηδιστων αυτους εκπεμψασαν, αρτου τε, φημι,
και κρεων. Ουκουν γογγυζουσι μεν, και κατακεκραγασιν ανοσιως. Ἀνεξικακει δε
Θεος, και αδοκητον αυτοις αφθονιαν επαγγελλεται. Και δη και καθιησιν αφατωι
δυναμει εσπερας μεν την ορτυγομητραν· αμα δε τηι εωι, το μαννα. Και ως ο θειος εφη
∆αβιδ, Ἄρτον ουρανου εδωκεν αυτοις, αρτον αγγελων εφαγεν ανθρωπος.
Πεπληροφορηκε δε δια πειρας αυτης και πραγματων, οτι δυναται ο Θεος αρτον τε
δουναι και ετοιμασαι τραπεζαν εν ερημωι, καθαπερ αμελει και ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος τα ισα τερατουργων, πεντε διακλασας αρτους, εκορεσε μεν εν ερημωι
πολλους, οτε συνεκομισθησαν λειψανων κοφινοι δωδεκα Ἀπεριεργαστοι δε
παντελως της θαυματουργιας οι τροποι, πιστει δη ουν τιμασθω τα υπερ νουν, και
ακουετω Θεος παρα παντων τεθαυμακοτων· Οιδα οτι παντα δυνασαι· αδυνατει δε σοι
ουδεν. βʹ. Ἀλλ' εν τουτοις μεν ημιν ο περι των αισθητων εστω λογος. Τις δ' αν
γενοιτο λοιπον της πνευματικης θεωριας ο νους, η τι του νομου το αινιγμα
πολυπραγμονειν αναγκαιον, φιλοθηρειν ευ μαλα διεσπουδακοσιν ημιν την
αληθειαν. Εισομεθα τοινυν και δια τουτων, ως εστιν αναμφιλογως της ευαγγελικης
πολιτειας κατοπιν η νομικη, και των εις φιλοσαρκιαν αιτιαματων ουκ ελευθερα,
απηλλακται δε ουχι γεωδους επιθυμιας, αλλ' η γε θεια και ευαγγελικη, πνευματικη
τε εστι και αμωμος, και ασυγκριτον εχει το καλλος. Ληψομεθα δε την εφ' εκαστηι
διαδειξιν και πληροφοριαν, τον επ' αμφοιν ευ μαλα βασανιζοντες λογον εκ 69.453
της θεοπνευστου Γραφης. Ἐγενετο γαρ, φησιν, εσπερα, και ανεβη ορτυγομητρα, και
εκαλυψε την παρεμβολην. Το πρωι δε εγενετο, καταπαυομενης της δροσου κυκλωι
της παρεμβολης, και ιδου επι προσωπον της ερημου λεπτον ωσει κοριον, λευκον
ωσει παγος επι της γης. Ἰδοντες δε αυτο[ι] οι υιοι Ἰσραηλ, ειπαν ετερος ετερωι· Τι
εστι τουτο; ου γαρ ᾔδεισαν τι ην. Ειπε δε Μωυσης προς αυτους· Ουτος ο αρτος ον
εδωκεν υμιν ο Κυριος φαγειν· τουτο το ρημα ο συνεταξε Κυριος. Συναγαγετε απ'
αυτου εκαστος εις τους καθηκοντας γομορ, κατα κεφαλην, κατ' αριθμον ψυχων
υμων. Ἕκαστος συν τοις συσκηνοις υμων συλλεξετε. Ἐποιησαν δε ουτως οι υιοι
Ἰσραηλ, και συνελεξαν, ο το πολυ, και ο το ελασσον, και εμετρησαν το γομορ· και
ουκ επλεονασεν ο το πολυ, και ο το ελαττον, ουκ ηλαττονησεν, εκαστος εις τους
καθηκοντας παρ' εαυτωι. Ειπε δε Μωυσης προς αυτους· Μηδεις καταλ[ε]ιπετω απ'
αυτου εις το πρωΐ. Και ουκ ηκουσαν Μωυσηι, αλλα κατελιπον τινες απ' αυτου εις το
πρωΐ, και εξεζεσε σκωληκας, και επωζεσε. Και επικρανθη επ' αυτοις Μωσης. Και μεθ'
ετερα παλιν· Ειπε δε Μωσης προς αυτους· Τουτο το ρημα εστιν, ο ελαλησε Κυριος·
Σαββατα αγια αναπαυσις τωι Κυριωι αυριον. Ὅσα εαν πεσσητε, πεσσετε· και οσα εαν
εψητε εψετε, και παν το πλεοναζον, καταλιπετε αυτο εις αποθηκην τωι πρωΐ. Και
κατελιπον απ' αυτου εις το πρωΐ, καθαπερ συνεταξεν αυτοις Μωσης, και ουκ
επωζεσε, ουδε σκωληξ εγενετο εν αυτωι. Ἕκαστον μεν ουν το αρκουν αυτωι
συγκομιζειν εκελευεν. Ειργει δε ουδαμως εργωι, ειπερ ελοιτο τυχον και τοις απουσι
συλλεγειν, και τωι της αγαπης καταφαιδρυνεσθαι νομωι. Ἀποφασκει δε παντελως το
φυλαττειν εις το πρωΐ, και τουτο δραιν εφη προ μονου του Σαββατου, ινα και ο της
αργιας μη ατιμαζοιτο νομος. Ου γαρ ην ολως ευρειν εν Σαββατωι, μηδε καθιεντος
Θεου, μονονουχι δε δια τουδε και αναγκαζοντος αφιλοεργειν εν Σαββατωι. Ἀλλ'
ολιγα των θειων χρησμωιδηματων πεφροντικασι τινες, και τετηρηκασι προ
Σαββατου, και, ως φησι το Γραμμα το ιερον, Ἐπωζεσε, και εξεζεσε σκωληκας. Και
επικρανθη Μωσης· εκδεδραμηκασι τε και εν Σαββατωι συλλεξοντες, και ηγανακτει
Θεος. Γεγραπται γαρ ουτως· Ἐγενετο δε εν ημεραι τηι εβδομηι, εξηλθον τινες εκ του
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαου συλλεξαι, και ουχ ευρον. Ειπε δε Κυριος προς Μωσην· Ἕως τινος ου βουλεσθε
εισακουειν τας εντολας μου και τον νομον μου; Ἴδετε, ο Κυριος εδωκε την ημεραν
ταυτην Σαββατα. ∆ια γαρ τουτο αυτος εδωκεν υμιν τηι ημεραι τηι εκτηι αρτους δυο
ημερων· καθισασθε εκαστος εις τους οικους υμων, μηδεις υμων εκπορευεσθω εκ του
τοπου αυτου τηι ημεραι τηι εβδομηι. Και τις αν γενοιτο προς ημων ο τοις ειρημενοις
πρεπων τε και αρμοδιωτατος λογος; Τι δη το εσπεραι μεν την ορτυγομητραν ελθειν,
δεδοσθαι δε εν φωτι και ορθρωι το μαννα; Οιμαι δε εγωγε πολυπραγμονεισθαι
πρεπειν· και προ γε των αλλων, τι μεν η ορτυγομητρα, τι δε και το μαννα σκιας.
69.456 γʹ. Ὅτι τοινυν σαρκικων επιθυμιων ουκ απηλλαγμενη των Ἰουδαιων η ζωη,
νοοιτ' αν εικοτως, και ελεγξειε σαφως το εδωδιμα ποιεισθαι ζητειν τα εν Αιγυπτωι
κρεα, και ταις εις τουτο ροπαις εκνενικημενον, μονονουχι δε και τυραννουμενον
εχειν τον νουν. Ἀλλ' ουκ αν ορωιτο τα καθ' ημας εν τουτοις. Ἡγιασμεθα γαρ εν
Χριστωι, και εσμεν επεκεινα σαρκικης ακαθαρσιας. Ἐπιμαρτυρησει δε γραφων ο
θεσπεσιος Παυλος· Οι δε του Χριστου Ἰησου, την σαρκα εσταυρωσαν συν τοις
παθημασι και ταις επιθυμιαις. Και τι το, εσταυρωσαν; αντι του, θανατωι
παραδεδωκασι, νοητωι δηλονοτι, δια γε το μη ανεχεσθαι κατα σαρκα ζηιν, μητε μην
ελεσθαι φρονειν τα προσκαιρα, κατανεκρουν δε μαλλον τα μελη το επι γης,
πορνειαν, παθος, επιθυμιαν κακην, και περιπατειν μεν επι γης, γλιχεσθαι δε σφοδρα
των ανω πολιτευματων. ∆ιαμεμνηται γαρ βοωντος Γραμματος ιερου· Πνευματι
περιπατειτε, και επιθυμιαν σαρκος ου μη τελεσητε. Ἀδρανης ουν αρα των Ἰουδαιων
ο νους, και ταις των παθων προσβολαις πολυ δη λιαν ευκαταγωνιστος· εραι γαρ ετι
των σαρκικων, και ητταται των γεωδεστερων. Ταυτι δε ημιν, ως εφην, δια της
ορτυγομητρας σημαινεται. Ὀρεγει γε μην επιζητουσι Θεος, ουχ ελκων αυτος εις
επιθυμιας, ουπω δε διδους το κατανεανιευεσθαι παθων· οτι μη τοις εν νομωι το
εκπρεπες εις ζωην, και το εις απαν ηγιασμενον, τετηρητο δε μαλλον τοις εν
πνευματι. Τοιγαρτοι και διαθηκην καινην επηγγειλατο δια προφητου Θεος, ου κατ'
εκεινην την πρωτην, οτι μη εχει το αμεμπτον· ετεραν δε και πνευματικην, τελειουν
ισχυουσαν κατα συνειδησιν τους πιστευοντας. Θεα δε ωσπερ εν εσπεραι [η] των
ορτυγομητρων γινεται προς την Ἰουδαιων Συναγωγην πτησις. Φησι γαρ· Ἐγενετο δε
εσπερα, και ανεβη ορτυγομητρα· πλαγιως ημιν του πραγματος υπεμφαινοντος, οτι
μηδε εστιν εν φωτι νοητωι των γηΐνων ο εραστης, αλλ' ως εν νυκτι και σκοτωι. Και το
χρημα εστιν, ου διεψευσμενως· αμαθιας γαρ και πωρωσεως, ηγουν αχλυος της
νοητης, ο των Ἰουδαιων ουκ απηλλακται νους. Τοιγαρτοι και ο Χριστος προσεφωνει
λεγων· Ἐγω ειμι το φως του κοσμου. Ἐν αχλυι δη ουν και ως εν σκοτωι λοιπον οι
ουπω πεπιστευκοτες· ου γαρ αφικοντο προς το φως. Ἔφη δε που περι τε των
Φαρισαιων και των υπο χειρα λαων, ο Χριστος· Ἄφετε αυτους· τυφλοι γαρ εισιν,
οδηγοι τυφλων. Ἀφεγγης ουν αρα των Ἰουδαιων ο νους· τοιγαρτοι νοσουσι κατα
σαρκος, και μονονουχι και εκκρεμανται των γεωδεστερων. Λογιουμεθα ουν το
μαννα, σκιαν ειναι και τυπον των δια Χριστου παιδευματων τε και χαρισματων, α
και ανωθεν εστι και εξ ουρανου, και το γεωδες ουκ εχει ποθεν· αμοιρει δε μαλλον
και βδελυριας σαρκικης, και εστιν αληθως ουκ ανθρωπων μονον, αλλα και αγγελων
τροφη. Πεφανερωκε γαρ ημιν ο Υιος εν εαυτωι τον Πατερα, και τον περι της αγιας
και ομοουσιου Τριαδος λογον δι' αυτου πεπιστευμεθα, και εις πασαν τριβον αρετης
ευ μαλα πεποδηγημεθα. Τροφη δε πνευματων, η εν γε τουτοις 69.457 εστιν ορθη και
ακιβδηλος γνωσις. Ειη δ' αν ως εν φωτι και ημεραι των δια Χριστου παιδευματων η
χορηγια. Τοιγαρτοι το μαννα κατεδοθη τοις αρχαιοτεροις, διαυγαζουσης ημερας. και
σκιδναμενου φωτος. ∆ιηυγαζε γαρ εν ημιν τοις πιστευουσιν η ημερα, κατα το
γεγραμμενον, και φωσφορος ανετειλεν εν ταις απαντων καρδιαις, και ο της
δικαιοσυνης ανισχεν ηλιος, τουτεστι Χριστος, ο του νοητου μαννα δοτηρ. Ὅτι γαρ
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως εν εικονι μεν εκεινο το αισθητον ετι, το δε αληθες αυτος, πληροφορησει λεγων
προς Ἰουδαιους· Οι πατερες υμων εφαγον το μαννα εν τηι ερημωι, και απεθανον.
Ουτος εστιν ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβαινων, ινα τις εξ αυτου φαγηι, [και] μη
αποθανηι. Ἐγω ειμι ο αρτος ο ζων, ο εκ του ουρανου καταβας. Ἐαν τις φαγηι εκ
τουτου του αρτου, ζησει εις τον αιωνα. Και ο αρτος ον εγω δωσω, η σαρξ μου εστιν,
ην εγω δωσω υπερ της του κοσμου ζωης. Ἀποτρεφει γαρ ημας εις αμηρυτον ζωην ο
Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, και ταις εις ευσεβειαν υποθηκαις, και δι' ευλογιας της
μυστικης. Αυτος ουν αρα και δι' αυτου το μαννα το θειον και ζωοποιον αληθως. Και
τουτο ο κατεδηδοκως, αμεινων εστι φθορας, και υφαλειται θανατον, ουχ οι
φαγοντες το αισθητον. Ου γαρ ην ο τυπος σωτηριος, υπεπλαττετο δε της αληθειας
την μορφωσιν. Ἐκελευσε δε το μαννα ο Θεος, υετου δικην ανωθεν καθιεις, το
αποχρων εκαστωι συλλεγειν, συναγειρειν δε, ειπερ ελοιντο τινες, και τοις την αυτην
οικουσι σκηνην. Ἔκαστος γαρ, φησι, συν τοις συσκηνοις υμων συλλεξατε, και ου
καταλειψετε, φησιν, απ' αυτου εις το πρωΐ. Χρη γαρ ημας των θειων τε και
ευαγγελικων αναπιμπλασθαι μαθηματων. Ἐν ισωι δη μετρωι μικροις και μεγαλοις
διανεμοντος ημιν του Χριστου την παρ' εαυτου χαριν, και ομοιως απαντας
αποτρεφοντος εις ζωην, συναγειρειν τοις αλλοις εθελοντος τους ευσθενεστερους,
και ιδρουν υπερ αδελφων, και τους ιδιους αυτοις εκδανειζειν πονους, και των
ανωθεν χαρισματων ποιειν τε κοινωνους. Και τουτο ειναι οιμαι το προς αυτους
ειρημενον τους αγιους αποστολους· ∆ωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε. Μονονουχι γαρ
πλειστον εαυτοις το μαννα συλλεγοντες, διανεμειν εσπουδαζον τοις την αυτην
οικουσι σκηνην, τουτεστι την Ἐκκλησιαν. ∆ιετελουν γαρ οι θεσπεσιοι μαθηται
νουθετουντες, εισηγουμενοι, προς παν οτιουν αποφεροντες των επαινουμενων, και
αφθονως απασι παρατιθεντες εις μεθεξιν, ην αυτοι παρα Χριστου πεπλουτηκασι
χαριν. Και γουν ο μακαριος Παυλος επιστελλει τισιν· Ἐπιθυμω γαρ ιδειν υμας, ινα τι
μεταδωι υμιν χαρισμα πνευματικον εις το στηριχθηναι υμας. Ει δε δη νοοιτο καθ'
ετερον τροπον το, Ἕκαστος συν τοις συσκηνοις υμων συλλεξατε, τουτεστι, μη χυδην
απαντες, μηδε αναμιξ, αλλα κατα γενος, ητοι κατα σκηνας, ποιεισθωσαν την
συγκομιδην, τοιωσδε νοησεις. Χρη γαρ ημας τοις ομοπιστοις ομου των θειων
εμφορεισθαι λογων, και ζητειν το μαννα το νοητον· ου τοις ετεροφροσι, μονονουχι
δε και αλλογενεσιν ασυνετως συναποφερεσθαι. 69.460 Ὃ δη και ποιουμεν,
αποσοβουντες μεν Ἐκκλησιων τους ετεροδοξους και διεστραμμενους, ομου δε τοις
κατα πιστιν οικειοις τας εξ ουρανου πλουτουντες τροφας. Ειρηται δε μη
καταλιμπανειν εις το πρωΐ· του νομου παλιν υπεμφαινοντος, οτι το κεχρησθαι τοις
τυποις παρωιχηκοτος του χρονου, καθ' ον ησαν ετι χρησιμοι τε και αναγκαιοι, παντη
τε και παντως υπο κρισιν αγει και κολασιν· Ἐξεζεσε γαρ σκωληκας το τετηρημενον.
Κολασεως τε και φθορας μηνυσις αν ειη και αυτη σαφης. Ἔσονται γαρ παντες υπο
φθοραν και κολασιν οι τηρουντες την σκιαν μετα την της αληθειας αναδειξιν.
Ὁποιον τι πεπονθεναι φαμεν τους, οις ο μακαριος γραφει Παυλος· Κατηργηθητε απο
του Χριστου, οιτινες εν νομωι δικαιουσθε, της χαριτος εξεπεσατε. Και παλιν·
Ἐναρξαμενοι πνευματι, νυν σαρκι επιτελεισθε· τοσαυτα επαθετε εικη, ει γε και εικη.
Ουκουν αποφασκει φυλαττειν εις το πρωΐ· ινα δια του πρωΐ, τον μετα τον νομον
νοησηις καιρον, καθ' ον η του Χριστου πεφηνε παρουσια, και το θειον ημιν ανελαμψε
φως. Ἀλλ' ετηρουν εις το πρωΐ, σαββατιζειν μελλοντες οι εξ Ἰσραηλ, και τουτο Θεου
προσταττοντος. Τι δη ουν αρα εστι το φυλαττεσθαι μεν το του Σαββατου
προσυλλεχθεν, μη μην ετι και διαφθειρεσθαι, μηδε τοις τετηρηκοσιν
επιπικραινεσθαι τον Μωσεα; Ἀφιγμενοι γαρ δια πιστεως εις τον εν Χριστωι
νοουμενον σαββατισμον, τουτεστιν εις αργιαν τε και καταληξιν την εξ αμαρτιων,
ουχ ως αχρηστον παραιτουμεθα την προσωρευθεισαν εν ημιν και οιονει
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προαποκειμενην του νομου παιδευσιν χειραγωγουσαν ημας εις Χριστον· παιδαγωγος
γαρ ο νομος· εχοντες δε μαλλον αυτον ομου τοις ευαγγελικοις παιδευμασιν, ουκ
εσομεθα μακραν του επαινειν πρεπειν, και τουτο δρωσι Θεος ουκ επιπικραινεται. Και
γουν ο Σωτηρ τουτο διδασκων αυτος λεγει ημιν, οτι Πας Γραμματευς μαθητευθεις τηι
βασιλειαι των ουρανων, ομοιος εστι ανθρωπωι οικοδεσποτηι, οστις εκβαλλει εκ του
θησαυρου αυτου καινα και παλαια. Ἀνεγκλητον ουν το προσωρευθεν εν ημιν μαννα
δια του νομου, καν ει εν τωι νοητωι τηροιτο σαββατισμωι. Περιτυγχανομεν μεν γαρ
ταις δια Μωσεως σκιαις οι εν Χριστωι σαββατιζοντες, ινα την εν αυταις ζητωμεν
αληθειαν. Ἐπαρατον δε και υπο δικην ετιθει το εν Σαββατωι συλλεγειν, μαλλον δε ου
καθιει το μαννα ο Θεος. Σαββατιζοντες γαρ εν Χριστωι νοητως, τα εν τυποις μεν
ουκετι συλλεξομεν. Ου γαρ σαρκικης ανθεξομεθα περιτομης, ουδε βοας η προβατα
καταθυσομεν, παρωσομεθα δε μαλλον το παχυ των τυπων, αυτην εχοντες την
αληθειαν, τουτεστι Χριστον. δʹ. Ἀποχρων μεν ουν, καθαπερ εγᾦμαι, και σαφης εν γε
τοις προκειμενοις ημιν πεποιηται λογος. Ἐπειδη δε περ εν βιβλιωι τωι επικλην
Ἀριθμοις, και ετεραις δε διηγηματων προσθηκαις εχοντες ευρισκομεν το κεφαλαιον,
δειν ωιηθην αναγκαιως, ουκ αβασανιστα παρελθειν τα εν τηι Ἐξοδωι σεσιγημενα. Ειη
γαρ αν ωδι τοις εντευξομενοις αμφιλαφεστερα μαλλον η νοησις. Γεγραπται τοινυν·
Ὅτι και ο επι 69.461 μικτος ο εν αυτοις επεθυμησεν επιθυμιαν, και καθισαντες
εκλαιον και οι υιοι Ἰσραηλ, και ειπαν· Τις ημας ψωμιει κρεα; Ἐμνησθημεν ιχθυας
ους ησθιομεν εν Αιγυπτωι δωρεαν, και τους σικυους, και τους πεπονας, και τα πρασα,
και τα κρομμυα, και τα σκοροδα. Νυνι δε η ψυχη ημων καταξηρος, ουδεν πλην εις το
μαννα οι οφθαλμοι ημων. Ειτα τουτοις επιφερει· Και ηκουσεν Μωσης κλαιοντων
αυτων κατα δημους αυτων, εκαστον επι της θυρας αυτου. Και εθυμωθη οργηι Κυριος
σφοδρα, και εναντι Μωσηι ην πονηρον. Ἄθρει δη ουν οπως ευπαρακομιστος λιαν ο
Ἰσραηλ, και ουχ οπερ (σιξ) ετεροις ωφελειν οιος τε· νοσει δε το αναλκι και εν μονοις
τοις καθ' εαυτον. Κατηῤρωστησε μεν γαρ ο επιμικτος την εκτοπωτατην ουτω και
βδελυρωτατην επιθυμιαν· ους δε ην εικος επιτιμησειν αυτοις, αναπεισθηναι τε
μαλλον φρονειν ελεσθαι τα πρεπωδεστερα, νοσουσι χειρονως. Και αλυει μεν ου
μετριως ο θεσπεσιος Μωσης, εφη δε εναργως προς τον των ολων Θεον, ως ουκ αν
ισχυσειε μονος τον ουτω διαβριθη και δυσοιστον ανατληναι πονον. Εις αποδειξιν δε
του πραγματος, και το λιαν αμηχανον και δυσποριστον παρεκομιζε λεγων· Ποθεν
μοι δουναι τωι λαωι τουτωι κρεα φαγειν; ∆υσθυμιας δε εις τουτο ηδη καθιγμενος, ως
ηδη πως αποβιωναι θελων, Ει γαρ ουτω συ ποιεις μοι, φησιν, αποκτεινον με εν
αναιρεσει, ινα μη ιδω μου την κακωσιν. Ἀνεχει και απολεκτους ποιησαι κελευει τους
συλληψομενους αυτωι, και συμμεθε[ξ]οντας της φροντιδος, απο πασης της
συναγωγης ανδρας τον αριθμον εβδομηκοντα. Ειπε γαρ Κυριος προς Μωσην·
Συναγαγε μοι εβδομηκοντα ανδρας απο των πρεσβυτερων Ἰσραηλ, ους αυτος οιδας
οτι ουτοι εισι πρεσβυτεροι του λαου, και γραμματεις αυτων, και αξεις αυτους προς
την σκηνην του μαρτυριου, και στησονται εκει μετα σου, και καταβησομαι, και
λαλησω εκει μετα σου. Και αφελω απο του πνευματος του επι σοι, και θησω επ'
αυτους, και συναντιληψονται μετα σου την ορμην του λαου· και ουκ οισεις αυτους
συ μονος. Ου δη γεγονοτος (παρεστηκει γαρ ευθυς τους των αλλων
διαπρεπεστερους), αγιου μεν αυτους εμπιπλησι Πνευματος ο των ολων Θεος· ειτα
μετα τουτο ταις των κλαιοντων επιθυμιαις ενδιδους, καθιει μεν αυτοις την
ορτυγομητραν. Οι δε κυκλωι της παρεμβολης σωρηδον οντες, κειμενην συναγειρουσι
μεν γεγηθοτες ευ μαλα· κατεδηδοκασι δε θηριοπρεπως, κορου και αυταρκειας
ηφειδηκοτες. Συνειλεγμενης δε αυτοις και αληλισμενης πληθυος ου μετρητης
στρουθιων, και παρατεινουσης της κρεοφαγιας εις μηνος ημερας, τελευταια λοιπον
επισκηπτει νοσος, και ως ο προφητης φησιν, Ἐπλατυνεν ο ᾅδης την ψυχην αυτου,
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και διηνοιξε το στομα αυτου, του μη διαλιπειν. Τα κρεα γαρ, φησιν, ην ετι εν τοις
οδουσιν αυτων, πριν εκλιπειν. Και Κυριος εθυμωθη εις τον λαον, και επαταξε Κυριος
τον λαον πληγην μεγαλην σφοδρα, και εκληθη το ονομα του τοπου εκεινου, Μνημα
της επιθυμιας, οτι εκει εθαψαν τον λαον τον επιθυμητην. Ἐνδεοντος γαρ αυτοις
69.464 των αγαθων ουδενος, αλλα καιτοι μετην αυτοις πλουσιως ταις του μαννα
χορηγιαις αδιαβλητως εντρυφαιν, κρεων ερωσι και πρασων, σικυους και πεπονας
ονομαζουσι, κρομμυα τε και σκοροδα. Τοιγαρτοι φαγοντες, ουκ εις μακραν
διολωλασι. ∆ιδωσι μεν γαρ την ορτυγομητραν Θεος, ουκ επαινων την επιθυμιαν,
πληροφορων δε μαλλον δια πραγματων, ως ουδεν αμηχανον αυτωι. Κολαζει δε μετα
τουτο λοιπον ακολουθως αισχραις εναλοντας ηδοναις. Πεπονθασι τι κατα τον της
επιδημιας του Σωτηρος ημων καιρον οι ταλανες Ἰουδαιοι. Σκιαι γαρ τουτων εκεινα,
και τυποι προανεφαινοντο των υστερων τα παλαι συμβεβηκοτα. Καθιγμενου γαρ
ημιν ανωθεν και εξ ουρανου του αληθεστερου μαννα, Χριστου, και αποτρεφειν οιου
τε, και υπισχνουμενου προς αμηρυτον ζωην, των επιγειων την χρησιν την κατα
κοσμον αληθως και υδαρεστατην ασυνετως ανθηιρημενοι, προσκεκρουκασιν
αναγκαιως, και ουχι δη μονωι τωι των ολων Θεωι, αλλα και αυτωι δη τωι θεσπεσιωι
Μωσηι. Γεγραπται γαρ, οτι Και εθυμωθη Κυριος οργηι εις τον λαον αυτου, και εναντι
Μωσηι ην πονηρον. Ἕπεται γαρ αει ταις του Θεου ψηφοις, των αγιων ο νους. Ὅτι
μεν ουν των ανωθεν αγαθων τα προσκαιρα τε και σαρκικα προετιθει πανταχη των
Ἰουδαιων ο δημος, αναμαθοι τις αν εκ της ευαγγελικης παραβολης. Οι μεν γαρ
δειπνοκλητορες συναγειρειν ηθελον εις τους γαμους· οι δε απυχοντο, φησιν, ος μεν
επι τον ιδιον αγρον, ος δε επι την εμποριαν αυτου. Και ην η παραιτησις, τωι μεν, οτι
Γυναικα εγημα, τωι δε, οτι Ἀγρον ηγορασα, και ου δυναμαι ελθειν. Ὅτι δε και αυτος
της των Ἰουδαιων απειθειας κατακεκραγεν ο Μωσης, πιστωσεται λεγων ο Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος· Μη δοκειτε οτι εγω κατηγορησω υμων προς τον Πατερα.
Ἔστιν ο κατηγορων υμων Μωσης, εις ον υμεις ηλπικατε. Ει γαρ [ε]πιστευετε Μωσηι,
επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψε. Και φορτικον μεν λιαν ηγειται
Μωσης, το υπενεγκειν ετι δυνασθαι τον Ἰσραηλ. Ἡγιαζετο δε ο Θεος ετερους τον
αριθμον εβδομηκοντα, καθαπερ ηδη προειπομεν. Μονος γαρ ημας ο νομος, ου και
τυπος νοοιτ' αν εικοτως ο Μωσης, χειραγωγειν ουχ οιος τε. Ταυτηιτοι και ετεροι
εβδομηκοντα χειροτονουνται πολλοι, το ελλειπον εκεινωι πληρωσοντες, και ως εν
τελειωι πεφηνασιν αριθμωι. Τουδε γαρ αν ειη σημαντικον, ο εβδομηκοντα αριθμος.
Και τινες ουτοι δη παλιν; Οι μετα Μωσεα δια Χριστου προς το καθηγεισθαι
παρενηνεγμενοι, ων και απαρχη και πατερες οι θεσπεσιοι μαθηται. Ἀφελειν δε
λεγεται Θεος απο του πνευματος του οντος επι Μωσεα, και ενειναι τοις
εξειλεγμενοις, και ουχ ετερου του χαριν, η ινα πιστευσωμεν οτι τωι ενι και αγιωι
Πνευματι, τους τε προ ημων αγιους και ημας αυτους αγιαζει Θεος. Ὥσπερ γαρ εις
εστιν ο Πατηρ, εις δε ομοιως και ο Υιος, ουτω και εν το Πνευμα το αγιον, το τε εν
προφηταις εν και εν ημιν. Ἓν δε υπαρχον, ου κατα διαιρεσιν εν πολλοις εννοοιτ' αν
εικοτως, αλλ' εστιν αμεριστον και εν πολληι χαρισμα 69.465 των διανομηι, και
τελειως εχον εν πασιν. Ἐπιτηρητεον δε, οτι τον αριθμον εβδομηκοντα τους
εξειλεγμενους συναγειρειν εκελευεν ο των ολων Θεος. Ἀθροιζεται δε ουκ εις πληρες
αριθμος. Ἐλλελειπασι γαρ δυο, Μωδαδ και Ἐλδαδ. Ὑστεριζοντας δε και τουτους
επιπλη Θεος του Πνευματος. Προεφητευσαν γαρ εν τηι παρεμβοληι. Και ζηλουσι μεν
τινες των αμφι Μωσεα, και δη και ειργεσθαι δειν εφασκον αυτους. Ὁ δε το του
Χριστου προαναθρων μυστηριον, Τις δυη, φησι, τωι λαωι Κυριου προφητας, οταν δωι
Κυριος το πνευμα αυτου επ' αυτους; Συνησομεν δε και δια τουτων, οτι σεσαγηνευκεν
ο νομος, και προσεκομιζε τωι Θεωι παιδαγωγησαι πολλους επι το Χριστου μυστηριον.
Πλην ου παντας προσκομιζειν οιος τε ην· υστεριζοντας και τουτους ηγιασεν ο
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστος. Κεκληνται μεν γαρ οι εξ εθνων επι την της αληθειας επιγνωσιν, ου δια
Μωσεως η νομου, δυναμει δε μαλλον τηι του Θεου και Πατρος, αποκαλυπτοντος τοις
αγνοουσιν αυτου την ιδιαν εικονα, τουτεστι τον Υιον· κεκλημενους δε και αγιους
ετιθει καταχριων τωι πνευματι. Και ζηλουσι· μεν οι εν νομωι τους εν Χριστωι και εν
πιστει δεδικαιωμενους και ηγιασμενους εν πνευματι. Πλην εγεγηθει ο Μωσης
προεγνωκως το μυστηριον. Ουκουν ου φρονουσι τα Μωσεως, ζηλουντες ατοπως
τους αγιους εν Χριστωι των Ἰουδαιων οι δημοι. Ἀναμηρυσαμενοι δη ουν ωσπερ εις το
εν αρχαις τον λογον, εκεινο φαμεν· Ἐν μεν τωι πρωτωι κεφαλαιωι διεδεικνυτο σαφως,
οτι σαρκικος μεν ετι των Ἰουδαιων ο δημος. Ἕτερος δε και αγιοπρεπης και αμεινων
αληθως ο των εν πιστει και εν Χριστωι, και οτι σκιαν επληρου και τυπον των δια
Χριστου χαρισματων το μαννα το αισθητον. Ἐδιδασκομεθα δε προς τουτοις, οτι εαν
τας νομου σκιας και μετα χρονον αυταις ετοιμον φυλαττωμεν, προσκρουσομεν τωι
Θεωι, εσομεθα δε και αυτοις τοις αγιοις απηχθημενοι. Κατεπικραινετο γαρ επι τοις
τετηρηκοσι το μαννα ο Μωσης. Ἐν δε τοις δευτεροις ενεστιν ιδειν, οτι το μαννα το
νοητον ατιμαζοντες Ἰουδαιοι, και αποσπουδαζοντες μεν τα ανωθεν και δια Χριστου,
προσκεκλιμενοι δε ωσπερ τοις γεωδεστεροις, και νενευκοτες αμετρως επι τας
δυσωδεις ηδονας, επισημως διολωλασιν. Ἔδει γαρ παντως ηγεισθαι μεν εν αμεινοσι
τα παρα Θεου, στεφανουσθαι δε τηι πιστει τον απαντων ημων Σωτηρα και Λυτρωτην,
φημι δη Χριστον· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις
τους αιωνας. Ἀμην. Περι των δια Μωσεως γεγονοτων τριων σημειων. αʹ. Την μεν
θειαν, ητις ποτ' εστιν καταθρησαι φυσιν, ουκ αν δυναιτο τις. Ἄποπτος γαρ
παντελως, και μην και επεκεινα νου παντος, και λογου δυναμιν υπερφερεται· μονη
δε υπο μονης εαυτης γινωσκεται. Και πευσει δη τουτο βοωντος Χριστου· Ουδεις γαρ
οιδε, φησι, τις εστιν ο Υιος, ει μη ο Πατηρ· ουδε τον Πατερα τις επιγινωσκει τις εστιν,
ει μη ο Υιος, και ωι αν βουληται ο Υιος αποκαλυψαι. Παρεδειξε τοινυν ημιν το
εξαιρετον καλλος του Θεου και Πατρος, ο Μονογενης, εαυτον ωσπερ λαμπραν
αναθεις εικονα. Τοιγαρτοι φησιν· Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα. Τεθεαμεθα δε
τον Υιον, και τοις της καρδιας ομμασιν, και τοις της σαρκος, οτε καθεις εαυτον εις
κενωσιν, καταβεβηκεν εν τοις 69.468 καθ' ημας· καιτοι και εν μορφηι, και εν ισοτητι,
του Θεου και Πατρος υπαρχων Θεος, και εξ αυτου κατα φυσιν γεγεννημενος. Και μην
εφη μεν ο Βαρουχ, αυτον, οιμαι που, τον Λογον καταδεικνυς· Ουτος ο Θεος ημων, ου
λογισθησεται ετερος προς αυτον. Ἐξευρε πασαν οδον επιστημης, και εδωκεν αυτην
Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι υπ' αυτου. Μετα τουτο επι της γης
ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Προανακεκραγει δε σαφως και ο θειος
ημιν ∆αβιδ· Θεος θεων Κυριος ελαλησεν, και εκαλεσε την γην, απο ανατολων ηλιου
μεχρι δυσμων· εκ Σιων η ευπρεπεια της ωραιοτητος αυτου. Ὁ Θεος εμφανως ηξει, ο
Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται. Καταβεβηκε γαρ εν ειδει πυρος επι ορος Σινα.
Ἀλλ' οτι τυπος ην εκεινα, και ετερον ουδεν, πληροφορει Χριστος. Ὤοντο γαρ οι των
Ἰουδαιων δημοι, την αποῤρητον αληθως τεθεασθαι φυσιν, μεσολαβουντος Μωσεως,
και περισταντος αυτους εν Χωρηβ, και συλλεγοντος εις εκκλησιαν υπο το ορος Σινα.
Ἐπειδη δε και σαλπιγγων ηχη διαπρυσιος εις το ανω διαιττουσα κατεπτοει τους
ακροωμενους, ᾤοντο κατα σφας και φωνης της θειας γενεσθαι κατηκοοι. Ἀλλ' οτι
ταυτι μειρακιωδως εσκεπτοντο, πεπληροφορηκεν εναργως ουτω λεγων ο Θεος·
Φωνην αυτου ακηκοατε, ουδε ειδος αυτου εωρακατε. Και τον λογον αυτου ουκ εχετε
εν υμιν μενοντα, οτι ον απεστειλεν εκεινος, τουτωι υμεις ου πιστευετε. Ουκουν οι
πιστευσαντες, τεθεαμεθα εν Υιωι τον Πατερα, παρεδεξαμεθα δε και τον Λογον αυτου.
Ταυτηιτοι και λελυτρωμεθα· σεσωκε γαρ ημας, ου πρεσβυς, ουκ αγγελος, ουχ ο νομος
ο δια Μωσεως, αλλ' αυτος ο Κυριος, κατα το γεγραμμενον. Ὅτι δε αληθες ο φημι, και
δια των γεγραμμενων εισομεθα. Ἔχει δε ουτως· Και ειπε, φησιν· Ἐγω ειμι ο Θεος του
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατρος σου, ο Θεος Ἀβρααμ, και ο Θεος Ἰσαακ, και ο Θεος Ἰακωβ. Ἀπεστρεψε δε
Μωσης το προσωπον αυτου. Ηυλαβειτο γαρ καταβλεψαι ενωπιον του Θεου. Ἄθρει
του νομου το αδρανες. Ἐμφανιζει γαρ εαυτον ο Θεος των ολων· αλλ' εμφανως
καθισταντος, αποστρεφει το προσωπον Μωσης. Σημειον δ' αν γενοιτο και τουτο ημιν
εναργες του, μηδε αυτους τους υιους την θεοπρεπη του Υιου καταθρησαι δοξαν,
εμφανιζοντος και μονονουχι προσαγοντος εις επιγνωσιν. Τοιγαρτοι και εφασκε δια
φωνης Ἡσαΐου· Ευρεθην τοις εμε μη ζητουσιν· εμφανης εγενομην τοις εμε μη
επερωτωσιν. Ειπα· Ἰδου ειμι τωι εθνει, οι ουκ ηπισταντο με. Ὅλην την ημεραν
εξεπετασα τας χειρας μου προς λαον απειθουντα και αντιλεγοντα. Ουκουν ου
τεθεανται την δοξαν Χριστου, τους της διανοιας αποστρεφοντες οφθαλμους. Και
τουτο, οιμαι, εστι το δια φωνης προφητου περι αυτων ειρημενον· Και εστρεψαντο
επ' εμε νωτα και προσωπον αυτων. Γραφει δε και ο θεσπεσιος Παυλος· Ἄχρι της
σημερον ημερας, επι τηι αναγνωσει της Παλαιας ∆ιαθηκης, το αυτο καλυμμα μενει
μη ανακαλυπτομενον, οτι εν Χριστωι καταργειται. Ἀλλ' εως σημερον 69.469 ηνικα
αναγινωσκεται Μωσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων κειται. Ἡνικα δε αν
επιστρεψηι προς Κυριον, περιαιρειται το καλυμμα. Ὁ δε Κυριος, το Πνευμα εστιν· ου
δε Πνευμα Κυριου, εκει ελευθερια. Ἡμεις δε οι πιστευσαντες, ουκ ευλαβουμεθα
καταβλεψαι ενωπιον του Θεου, αλλ' ηι παλιν αυτος ο θεσπεσιος εφη Παυλος·
Ἀνακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν Κυριου κατοπτριζομεθα. Ἀποστρεφει τοινυν
το προσωπον Μωσης. Ειτα του Θεου λεγοντος, οτι προσηκει βαδιζειν αυτον ομου τηι
γερουσιαι των υιων Ἰσραηλ προς τον αποπληκτον Φαραω, σαφηνιουντα οτι
προσκεκληται ο Θεος τους εξ Ἰσραηλ, ινα θυσωσιν αυτωι κατα την ερημον·
προσθεντος δε οτι δεησει σκυλευσαι τους Αιγυπτιους, δεχομενης γυναικος παρα
γειτονος και συσκηνου αυτης σκευη αργυρα και χρυσα, και ιματισμον· Ἀπεκριθη,
φησιν, ο Μωσης και ειπεν· Ἐαν δε μη πιστευσωσι, μηδε εισακουσωσι της φωνης μου
(ερουσι γαρ, οτι Ουκ ωπται σοι ο Θεος), τι ερω προς αυτους; Ειπε δε αυτωι Κυριος· Τι
τουτο εν τηι χειρι σου· Ὁ δε ειπεν· Ῥαβδος. Και ειπε· Ῥιψον αυτην επι την γην. Και
εῤριψεν αυτην επι την γην και εγενετο οφις, και εφυγε Μωσης απ' αυτου. Και ειπε
Κυριος προς αυτον· Ἔκτεινον την χειρα σου, και επιλαβου της κερκου. Ἐκτεινας ουν
την χειρα, επελαβετο της κερκου, και εγενετο ραβδος εν τηι χειρι αυτου· ινα
πιστευσωσι σοι οτι ωπται σοι Κυριος ο Θεος των πατερων σου, Θεος Ἀβρααμ, και
Θεος Ἰσαακ και Θεος Ἰακωβ. Ἐδεδιει μεν γαρ Μωσηκαι [γρ. μη] αρα τις ειναι δοξηι
τοις υιοις Ἰσραηλ φιλοψευδης τε και εικαιομυθος, οφθηναι μεν εαυτωι λεγων τον
των ολων Θεον, ειπειν δε προσταξαι της Αιγυπτιων πλεονεξιας οτι πρεπει λοιπον
αποφοιταιν εῤρωμενως. Ταυτηιτοι θαυματουργειν εκελευε, και τα υπερ ανθρωπου
φυσιν εργαζεσθαι, μεταπλαττοντος του Θεου την ραβδον εις οφιν, ως αν νοοιτο ουκ
αυτομολης αληθως, αλλα των ανωθεν και παρα Θεου θεσπισματων κομιστης. Το γαρ
αληθες σημειον, ο παντες ημεις πεπιστευκαμεν, η του Λογου εν τοις καθ' ημας
καταφοιτησις, η δια της ραβδου της εις γην πεσουσης σημαινεται. Πως δε και τινα
τροπον, ως ενι δη παλιν ειπειν πειρασομαι. βʹ. Ῥαβδωι παρεικαζει τον εκ Θεου Λογον
φυντα η θεοπνευστος Γραφη, δια τοι το παντα στηριζεσθαι παρ' αυτου· Τωι λογωι
Κυριου, φησιν, οι ουρανοι εστερεωθησαν. Και, Ὑποστηριζει μεν τους δικαιους ο
Κυριος. Ὑπενηνεγμεθα δη τωι Πατρι δι' Υιου, και τουτο αυτος αληθες υπαρχον
υποφαινει λεγων· Και διαξω αυτους υπο την ραβδον μου. Ῥαβδος δε και ετερως,
βασιλειας συμβολον· βασιλευει δε δι' Υιου ο των ολων Θεος και Πατηρ. Αυτον η
ραβδος Ἀαρων η εν τοις αγιοις των αγιων καταβλαστησασα, κατασημηνειεν αν·
αυτον η εκ ριζης Ἰεσσαι, και η παντας ημας παρακαλουσα πνευματικως, και προς γε
το ερηρεισθαι καλως τους πεπιστευκοτας ανεχουσα, κατα το εν Ψαλμοις υμνουμενον
προς τον των ολων Θεον και Πατερα· Ἡ ραβδος σου και η βακτηρια, αυται με
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεκαλεσαν. Ῥαβδος δη ουν, ο Υιος. Ἀλλ' εως μεν [ην] ως εν χειρι του Πατρος και
εν τοις της θεοτητος υψωμασιν, ουπω γενομενος καθ' ημας, αθεοι μεν εν κοσμωι
διετελουμεν οι ταλανες· επλανωμεθα 69.472 δε, τηι κτισει λατρευοντες, και ταις των
ακαθαρτων πνευματων υπενηνεγμενοι πλεονεξιαις. Ἐπειδη δε μονονουχι
(σωματικωτερον ειρησεται δια γε το τηι θεωριαι χρησιμον) της ιδιας δοξης
καταλελοιπως τα υψωματα, και οιονει την του Πατρος χειρα, καθικετο μεν εις γην
εξ ουρανου, γεγονε καθ' ημας, συμμορφος τε [τοις] επι της γης, οι πονηριας εισιν
εμπλεοι (πονηρους γαρ αυτους εκαλεσεν ο Υιος, ουτω λεγων· Ει ουν υμεις πονηροι
οντες, οιδατε δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο Πατηρ υμων
ο εν τοις ουρανοις δωσει αγαθα τοις αιτουσιν αυτο)· μονονουχι και εις οφιν αυτον
μετασκευασαι φαμεν, δια τοι μονον την προς ημας ομοιοτητα και το εν ισωι γενεσθαι
σχηματι. Πονηρος μεν ο ανθρωπος, ει προς ημεροτητα του Θεου συγκρινοιτο.
Μεταβεβηκε τοινυν εις οφιν η ραβδος. Γεγονε γαρ ανθρωπος ο Μονογενης, και εν
τοις ανομοις ελογισθη, και κεχρηματικε μεθ' ημων πονηρος, καιτοι κατα φυσιν
υπαρχων αγαθος, μαλλον δε αυτοχρημα το αγαθον. Ἀλλ' οτι γεγονοτα καθ' ημας τον
Μονογενη παρεδεξαμεθα μεν ημεις, ουκ ηγαπησαν δε οι των Ἰουδαιων δημοι
(αποδεδρακασι γαρ ωσπερ αυτου), σαφες αν γενοιτο δια των ιερων Γραμματων.
Ἔφυγε γαρ Μωσης απο προσωπου αυτου. Πονηρον γαρ ειναι νομισαντες, ου τηι
πιστει τετολμηκασιν, απεκτονασι δε μαλλον, και συνεσταυρωσαν πονηροις. Πλην
οτι κατα καιρους, επιδραξεται μεν απο του Χριστου, γινωσκεται δε οτι πονηρος μεν
ουδαμως, στηριγμα δε μαλλον και ισχυς η πνευματικη των πιστευοντων εστι, δι'
αυτου του γεγονοτος εισομεθα. Φευγοντα γαρ Μωσεα Θεος επιστρεφει. Ἐπειδη δε
του οφεως επελαβετο, γεγονε ραβδος εν τηι χειρι αυτου. Ουκουν τοις μεν ουκ ειδοσι,
πονηρος ειναι δοκει, δια την προς ημας ομοιωσιν· ει γε μην επιλαβοιτο τις αυτου δια
πιστεως, ραβδον ευρισκει και στηριγμα. Ἀξιοχρεως μεν ουν η επι τηι ραβδωι
θεοσημεια, και αναπειθειν οια τε τους εξ Ἰσραηλ, ηγουν απαντας τους επι της γης,
ως επεσκεπται ο Θεος αυτους. Ἐπειδη δε τοις αγαν ηῤρωστηκοσι το δυσηκοον, και
τοις εξω γεγονοσιν ελπιδος του διαδραναι δυνασθαι των σφισιν επηρτημενων το
δυσαχθες, και πλειονων εδει θαυματων· κεκληνται γαρ οι τοιουτοι μολις εις το
ευηνιον. γʹ. Παλιν εφη Θεος προς τον ιερον δηλονοτι Μωσεα· Εισενεγκαι την χειρα
σου εις τον κολπον σου. Και εισηνεγκε την χειρα αυτου εις τον κολπον αυτου, και
εγενηθη η χειρ αυτου λεπρωσα ως χιων. Και ειπε παλιν· Εισενεγκαι την χειρα εις τον
κολπον σου. Και εισηνεγκε την χειρα αυτου εις τον κολπον αυτου, και εξηνεγκε την
χειρα αυτου εκ του κολπου αυτου, και παλιν απεκατεσταθη εις την χροαν της σαρκος
αυτου. Θεοπρεπες γουν οτι μαλιστα γε το απαλλαξαι δυνασθαι λεπραν. Τα δε εις
τουτο λοιπον αγριοτητος αφιγμενα των παθων, ως μηδε αυταις εικειν ανεχεσθαι
ταις των ιατρων εμπειριαις, δεοιτ' αν ηδη πως εν τοις καθ' αυτα μονης ταχα που της
ανωθεν εξουσιας, ηι το αντιστατουν ουδεν, παντα βασιμα και ευηνυτα· ανιατον δε
νοσηματων η λεπρα. Ὅτι τοινυν τα 69.473 εν ανθρωποις απεγνωσμενα, και τα παρ'
ημιν αδυνατα, παρ' αυτωι δυνατα, και ουδεν ολως το αναντες εφηκε νοειν ο των
ολων Θεος, δια του την Μωσεως χειρα θεραπευσαι λελεπρωμενην· ως αν ειδειεν
εντευθεν οι κεκλημενοι, τουτεστιν, οι εξ αιματος Ἰσραηλ, οτι καν δυσδιαφυκτον
εχοιεν την συμφοραν, ταις Αιγυπτιων μοχθηριαις υπεζευγμενοι, και νοσον ωσπερ
τινα παθοντες εσχατην, την υπ' εκεινοις δουλειαν· αλλ' ευμηχανος ο ιατρος, και τα
πολυ δυσεξιτητα των παθων παρενεγκειν ευκολως ειδως και δυναμενος, και τουτο
αμογητι και ουκ εν χρονωι μακρωι. Ἅμα γαρ εισηνεγκε ο Μωσης την χειρα εν τωι
κολπωι, και απηλλακται του νοσειν. Ὑπηινιττετο δε τι ετερον ημιν, καθαπερ εγᾦμαι,
το χρημα. Μακρους γαρ εν Αιγυπτωι τριβοντες χρονους οι εξ Ἰσραηλ, εξεθορον μεν
της ανωθεν και εκ πατερων αυτοις εντριβους επιεικειας, εθεσι τε μαλλον τοις
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιχωριοις ενιζηκοτες, και βαθυνοντες λιαν εις καθεσιν, κατα την του προφητου
φωνην· Λελατρευκασι μεν τηι κτισει, παρα τον κτισαντα. Κατωλισθηκασι δε και εις
παν ειδος ακαθαρσιας, μονονουχι δε τεθνεωτα λοιπον και απεψυγμενον εσχηκασι
νουν. Ἀκαθαρσιας γαρ και νεκροτητος σημειον η λεπρα. Μεμυσταγωγηκε δε δια του
θαυματος, ως ει παραδεξοιτο Θεος αυτους, μονονουχι δε και εγκολπωσοιτο παλιν,
ου δυσαποτρεπτον εξουσι την ακαθαρσιαν, διακρουσονται δε και μαλα ραιδιως τον εκ
της νοητης νεκροτητος μολυσμον. Και ουτωσι μεν ημιν ο εν γε τουτωι λογος. Ὅτι δε
το Χριστου μυστηριον εσκιαγραφειτο παλιν ως εν τηι Μωσεως χειρι λελεπρωμενηι τε
και κεκαθαρμενηι, διειπειν πειρασομαι. Ουκουν, οτι Παντα γεγονε δι' Υιου, και χωρις
αυτου εγενετο ουδε εν, ο θεσπεσιος ημιν ευαγγελιστης Ἰωαννης ευ μαλα
διαμαρτυρεται. Ἐπειδη δε προς παν οτιουν ενεργος ο Πατηρ δι' αυτου, ταυτηιτοι και
η θεοπνευστος Γραφη χειρα τε ημιν, βραχιονα τε και δεξιαν ονομαζει του Πατρος τον
Υιον. Και γουν ο θεσπεσιος Ἡσαΐας, Κυριε, φησι, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο
βραχιων Κυριου τινι απεκαλυφθη; Μεμενηκασι γαρ σκληροι και εξηνιοι, και πολυ
νοσουντες το απειθες οι ταλανες Ἰουδαιοι. Και τωι μεν λογωι Κυριου και αυτους εφη
τους ουρανους εστερεωσθαι ∆αβιδ· δια [δε] γε φωνης προφητων ο Θεος και Πατηρ
διισχυρισατο λεγων· Ἐγω τηι χειρι μου εστερεωσα τον ουρανον. Προσπεφωνηκε δε
και ετεροις· Ἐγω γαρ ο Θεος σου ος ενισχυσα σε, και εβοηθησα σοι, και ησφαλισαμην
σε τηι δεξιαι τηι δικαιαι μου. Χειρα δη ουν εθος τηι θεοπνευστωι Γραφηι τον Υιον
αποκαλειν. Ὅρα τοινυν την Μωσεως χειρα κρυπτομενην εν τωι κολπωι αυτου, ειτα
προς το εξω φερομενην, και ορωμενην εν λεπραι· και παλιν εισφερομενην εν τωι
κολπωι αυτου, και παραχρημα του παθους απηλλαγμενην. Ἐννοουντες δε το
μυστηριον και τον της ενανθρωπησεως τροπον, οπη τε και οπως αν εχηι καταθρειν
σπουδαζοντες, τοιουτο τι γεγονος ευρησομεν. Ἦν μεν γαρ πως ο Υιος εν τωι κολπωι
του Θεου και Πατρος, και δι' αυτου τα παντα πεποιηκεν ο Πατηρ. Αυτος γαρ 69.476
εστιν ο βραχιων ο υψηλος, η παντα ισχυουσα χειρ, η αξιοθαυμαστος δεξια. Ἐπειδη δε
τροπον τινα εις τον ιδιον εκβεβηκεν τοπον, γενομενος ανθρωπος, και τας ασθενειας
ημων ελαβε, κατα την του προφητου φωνην, εν υποληψει γεγονε και ακαθαρσιαι.
Ἀκαθαρτος γαρ η ανθρωπου φυσις προς Θεον, ει γε αληθες ο φησιν ο προφητης
Ἡσαΐας, οτι Πασα η δικαιοσυνη ημων, ως ρακος αποκαθημενης. Ουκουν, το γε ηκον
εις ανθρωπου φυσιν, εν δοκησει γεγονεν ακαθαρσιας, ο παναγνος τε και φως
απροσιτον οικων. Πεπλανηνται γαρ ουτω και οι ταλανες Ἰουδαιοι· τοιγαρτοι και
μεθυσον και Σαμαρειτην ωνομαζον, και εκ πορνειας γεγενημενον, και προς τουτοις
ετι και αμαρτωλον. Ἔφασκον γαρ που τωι εκ γενετης τυφλωι τεθεραπευμενωι· ∆ος
δοξαν τωι Θεωι. Ἡμεις οιδαμεν οτι ουτος ο ανθρωπος αμαρτωλος εστιν. Ἀλλ' ουκ αν,
οιμαι, μωριας εις τουτο κατυχοντο ποτε, ως ειπερ οντα Θεον κατα φυσιν ᾔδεσαν,
φαναι το τοιουτον, και απυλωτον επ' αυτωι διανοιξαι στομα. Ἀλλ' ο εν δοκησει
γεγονως ακαθαρσιας ως ανθρωπος, οτε την καθ' ημας ευτεχνεστατην οικονομιαν
διαγων, εις περας ανεβη προς τον Πατερα, και εν κολποις γεγονεν αυτου· τοτε δη,
τοτε και αυτην απεκρουσατο την δοκησιν του γεγενησθαι μεθ' ημων εν νεκροτητι
και ακαθαρσιαι. ∆οξολογειται δε ως Θεος, δοξολογειται παρα παντων ως Κυριος, ως
αγιων Ἅγιος, ως καταλαμπρυνων την κτισιν, και τοις των ανθρωπων πνευμασι, και
μεν τοι τοις επι γης χορηγων αυτος το παντος δυνασθαι καταθλειν του κατασπιλουν
ισχυοντος. Ὅτι δε κατεδεξατο μεν οικονομικως δι' ημας ο Υιος τα ανθρωπινα, και
γεγονε μεν υπο νομον, κατελογισθη δε και εν τοις ανομοις, αναπεφοιτηκε δε παλιν
εις την εμφυτον τε και εν αρχαις ενουσαν αυτωι τιμην τε και δοξαν, πληροφορησει
λεγων αυτος προς τον εν ουρανοις Πατερα· Πατερ, δοξασον με τηι δοξηι, ηι ειχον προ
του τον κοσμον ειναι παρα σοι. Ὁραις οτι των μεταξυ παρεισβεβηκοτων απαλλακτιαι,
και ουκ αβουλητον μεν εποιησατο την μετα σαρκος οικονομιαν, ηπειγετο δε προς το
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της θεοτητος ευκλεες και το παντα υπερανεστηκος αξιωμα; ∆ια τουτο και ο μακαριος
Παυλος, Ει γε και εγνωκαμεν, φησιν, τον κατα σαρκα Χριστον, αλλα νυν ουκ ετι
γινωσκομεν. Ἀνεβιω γαρ εκ νεκρων, ανεθορε τε προς τον Πατερα μετα σαρκος. Ἀλλ'
ουκετι, φησιν, κατα σαρκα αυτον γινωσκομεν, τουτεστιν, ουκ ετι εν τοις παθεσιν
οντα της σαρκος, παθεσι τε τοις φυσικοις και ανεγκλητοις φημι. Προ μεν γαρ του
τιμιου σταυρου, και πεινησαι λεγεται, και καμειν εκ της οδοιποριας, και περιλυπον
γενεσθαι· και αυτον δε τον επι ξυλου δι' ημας ανατληναι θανατον, αλλα νυν, ουκ εν
τουτοις οντα γινωσκομεν. Ἅπαξ γαρ αποθανων, ουκ ετι αποθνησκει. Ἄφθαρτος γαρ
ο Χριστος, ζωη κατα φυσιν και ζωης χορηγος, οτι και εκ ζωης πεφηνε του Πατρος. δʹ.
Μετα δε γε το επι τηι λεπρωσηι χειρι παραδοξως τετελεσμενον, και τριτωι σημειωι
καθιστησι βεβαιοτερους. Ἔφη γαρ παλιν· Ἐαν δε μη πιστευσωσι σοι τοις δυσι
σημειοις τουτοις, μηδε εισακουσωσι 69.477 της φωνης σου, ληψηι απο του υδατος του
ποταμου, και εκχεεις επι το ξηρον· και εσται το υδωρ, ο εαν λαβηις απο του ποταμου,
αιμα επι του ξηρου. Ἄθρει δη ουν παλιν την των Ἰουδαιων απειθειαν
προεγνωσμενην. Μελληται γαρ αειπερ και βραδεις εις συνεσιν, και δυσμετακομιστοι
προς αληθειαν. Ἠπειθηκασι γαρ τωι της ενανθρωπησεως τροπωι, και τοις δια μεσου
παραδοξως τετελεσμενοις. Ὀψε δε και μολις τωι τελευταιωι σημειωι πεπιστευκασιν, ει
και μη παντες τυχον, αλλ' ουν το καταλειμμα το κατ' εκλογην χαριτος, ως μακαριος
γραφει Παυλος. Και τι το τελευταιον σημειον; Ὁ επι ξυλου θανατος, και η τωι
θανατωι παρεζευγμενη και γειτων ευθυς αναβιωσις του Χριστου. Ὅτι δε σημειον
δεδοται τοις υιοις Ἰσραηλ του Σωτηρος ο θανατος, και αυτο το μεγα και αξιαγαστον
της εκ νεκρων αναστασεως μυστηριον, σαφες αν γενοιτο δι' αυτων του Σωτηρος
ρηματων. Προσηιεσαν μεν γαρ οι Φαρισαιοι ποτε μετα μυριων οσων σημειων
επιδειξιν, ειρωνευομενοι τε και λεγοντες· ∆ιδασκαλε, θελομεν απο σου σημειον
ιδειν. Ὁ δε προς αυτους· Γενεα πονηρα και μοιχαλις σημειον επιζητει, και σημειον ου
δοθησεται αυτηι, ει μη το σημειον Ἰωνα του προφητου. Ὥσπερ γαρ ην Ἰωνας εν τηι
κοιλιαι του κητους τρεις ημερας και τρεις νυκτας, ουτως εσται ο Υιος του ανθρωπου
εν τηι καρδιαι της γης, τρεις ημερας και τρεις νυκτας. Κεκερδακε δε οτι πολλους εξ
Ἰουδαιων ουχι δη μονον, αλλα και εξ εθνων ο του Ἐμμανουηλ θανατος,
αταλαιπωρον ιδειν. Ἔφη γαρ παλιν, ποτε μεν, οτι Ὅταν υψωθω εκ της γης, παντα
ελκυσω προς εμαυτον, ποτε δε αυ, Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν μη ο κοκκος του σιτου
πεσων εις την γην αποθανηι, αυτος μονος μενει· εαν δε αποθανηι, πολυν καρπον
φερει. Ὁραις οπως δι' εναργους παραδειγματος υπεδειξεν ημιν τον εκ του θανατου
καρπον; Ἦν ουν αρα το λοισθον ημιν σημειον, του Σωτηρος οι λογοι, εφ' ωι και η
πιστις ουχι μονων των εξ Ἰσραηλ, αλλα και αυτων, ως εφην, των εκ της ετερας
πληθυος, φημι δε της εξ εθνων. Τινα ουν δη τροπον αυτο δη τουτο κατεσημαινετο;
Ληψηι, φησιν, απο του υδατος του ποταμου, και εκχεεις επι το ξηρον· και εσται το
υδωρ, ο εαν λαβηις απο του ποταμου, αιμα επι του ξηρου. Ζωης μεν γαρ τυπος ητοι
σημειον το υδωρ· και γαρ εστιν αληθως αναγκαιον εις τουτο, και χρειωδεστερον τοις
επι γης. Ουκουν, οιαπερ εκ ποταμου, του ζωογονουντος τα παντα Πατρος, ζωη αυτος
εξεφυ κατα αληθειαν ο Υιος. Ὥσπερ γαρ εστι φως εκ φωτος, ουτω και ζωη εκ ζωης.
Ὅτι δη ουκ εξω υποστας αλλ' εξ αυτου κατα φυσιν εστι του Θεου και Πατρος,
εδιδασκετο Μωσης· ουδεν δε ηττον και ημεις αυτοι. Ληψηι γαρ, φησιν, απο του
υδατος του ποταμου. Ειτα τουτο εκχειν εις γην επεταττετο. Τουτο δε εστιν,
αινιγματωδως, της ενανθρωπησεως το μυστηριον. Ζωη γαρ υπαρχων ο Μονογενης,
και ως εκ ζωης του Θεου και Πατρος αποῤρυτως γεγεννημενος, ανεμιχθη τροπον
τινα τηι εκ γης ανθρωποτητι, καθαπερ αμελει το υδωρ τηι γηι. 69.480 Κατυκηκε γαρ εν
Χριστωι παν το πληρωμα της θεοτητος σωματικως· μονονουχι δε τηι ανθρωπειαι
συνενηνεκται φυσει, και ως ουκ αν δυναιτο τις νοειν η φρασαι· πλην εις αιμα
 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετεποιηθη το υδωρ, Ἡ γαρ κατα φυσιν ζωη, τουτεστιν, ο εκ Θεου Πατρος Λογος,
καθ' ενωσιν οικονομικην, την ως προς σαρκα φημι, ητοι προς ολοκληρον
ανθρωποτητα και φυσιν την καθ' ημας, και εν δοκησει γεγονε του και αυτον
ανατληναι τον θανατον. Φαμεν γαρ οτι και απεθανεν υπερ ημων, ουκ εις ιδιαν
φυσιν τουτο αυτος παθων (τεθναιη γαρ αυτος ουδαμως, ζωη υπαρχων), αλλα τον
της ιδιας σαρκος οικειουμενος θανατον. Ἄθρει γαρ οπως, ει μη εξεχεεν ο Μωσης το
υδωρ εις την γην, ου μετεποιηθη εις αιμα· οπερ εστιν εναργες θανατου σημειον. Ἔξω
μεν γαρ της σαρκος νοουμενος ο εκ Θεου Λογος, ζωη και ζωοποιος εστιν. Ἐπειδη δε
κατυκηκεν εν σαρκι, τοτε δη, τοτε και τεθναναι λεγουσι κατα το ανθρωπινον. Τουτο
δη λοιπον το εξαισιον εστι και διαφανες σημειον, δι' ου και σεσαγηνευται μεν εις
πιστιν το καταλειμμα του Ἰσραηλ, συνεισκεκληται δε και αυτη των εθνων η πληθυς.
Τις γαρ ουκ αν μεταθειτο προς ευπειθειαν, ατονησαντα βλεπων τον παλαι δεινον και
δυσαντητον τοις επι γης θανατον, και κατηργημενην την φθοραν, και εις ελπιδα
ζωης της ατελευτητου την ανθρωπου φυσιν ανηνεγμενην; Ὥσπερ γαρ
συναπεθανομεν τωι Ἀδαμ, ουτω συνεγηγερμεθα τωι Χριστωι, και μαρτυρησει γραφων
ημιν ο θεσπεσιος Παυλος· Ὥσπερ γαρ εν τωι Ἀδαμ παντες αποθνησκομεν, ουτω και
εν τωι Χριστωι παντες ζωοποιησομεθα. Ἐξεπριατο γαρ ημας τωι ιδιωι αιματι, και της
απαντων ζωης ανταλλαγμα την εαυτου ζωην εποιησατο. εʹ. Ἀλλα καιτοι των ουτω
σεπτων τερατουργηματων εκπεπερασμενων, αλυει Μωσης, ητταται δειλιας, ουπω
τεθαῤρηκε την αποστολην. Ἰεναι δη οτι προσηκει προς Φαραω Θεου προσταττοντος,
διαγγελουντα σαφως ανειναι τον Ἰσραηλ, θυσοντα μοι κατα την ερημον·
καταπεφρικε μεν το χρημα ου μετριως, προσφερει τε λεγων αναφανδον, ως ειη μεν
ομολογουμενως ολιγος εις λογους, και παρασημον εχει την γλωτταν· Ου γαρ
ευλαλος ειμι προ της χθες, ουδε προ της τριτης ημερας, ουδ' αφ' ου ηρξω λαλειν τωι
θεραποντι σου, ισχνοφωνος και βραδυγλωσσος εγω ειμι. Ὅτι δη και ανικανως εχει
προς λυτρωσιν των υποδουλειων ζυγων, διεβεβαιουτο σαφως, εφασκε τε· ∆εομαι,
Κυριε, προχειρισαι αλλον δυναμενον, ον αποστελεις. Χαριεισθαι δε και γλωτταν
αυτωι και στομα κατευρυνειν υπισχνουμενου Θεου, και ως αυτος ειη λεγοντος ο
σοφιας και λογου δοτηρ, μακροτεραν εποιειτο την παραιτησιν, ετερον χρηναι λεγων
αναδεικνυσθαι τον δυναμενον. Προσκρουει δη ουν ταυτηι Θεωι. Και θυμωθεις γαρ,
φησιν, οργηι Κυριος επι Μωσην ειπεν· Ουκ ιδου Ἀαρων ο αδελφος σου ο Λευΐτης;
Ἐπισταμαιοτι λαλων λαλησει αυτος σοι. Και προς γε τουτο φησιν, οτι Αυτος εσται
σου στομα· συ δε αυτωι εσηι τα προς τον Θεον. Ὁραις το βραδυγλωσσον του λογου και
παλαι σκιαγραφουμενον ως εν γε τωι θεσπεσιωι Μωσηι; Ου γαρ ικανος ο νομος εις
απαγγελιαν των χρησμωιδηματων, ουτε μην αριστοεπης, η ευγλωττος, εις [το]
ακριβη του συμφεροντος παραθειναι 69.481 την γνωσιν, καθαπερ αμελει ο Χριστος, ο
αληθως Λευΐτης, ου και εις τυπον Ἀαρων. Ὁ μεν γαρ νομοςο δια Μωσεως, εις αρχας
αποφερει μολις των λογιων του Θεου, και στοιχειον εστι τοις νηπιοις εισηγητης,
παιδευτης αφρονων, δια τυπου και σκιας αμυδροτατην ημιν εισκομιζων μολις των
πρακτεων την ειδησιν. Ὁ δε αληθως ικανοτατος και μεγας ημων ιερευς και δυνατος
εις αποστολην, τουτεστι Χριστος, κατασκιασματων απηλλαγμενην παρεδειξε την
αληθειαν. Ου γαρ εστι βραδυς η οκνηρος την γλωτταν, η βραχυς τους λογους κατα
Μωσεα, πολυ δε λιαν ευεπης, και μαλιστα ως σοφιας Λογος του Θεου και Πατρος.
Θεα δε, πως ουχ ικανος μεν ο νομος εις το εξελεσθαι δουλειας τους υπο τωι νοητωι
πραττοντας Φαραω, τουτεστι τωι Σαταναι, ουδ' αν ωφελησαι τι την γην ο θεσπεσιος
Μωσης, καιτοι διαφανεστατην επ' αρεταις την δοξαν ελων, μη ουχι συνοντος τε
αυτωι και επαμυνοντος του Χριστου. Τουτο δ' αν μαθοις ωδε τε εχειν και αψευδως
ειρησθαι αφ' ημων δια το παρεζευχθαι τον Ἀαρων. Και διαλεγεται μεν ο Μωσης,
διατρανοι δε τον λογον Ἀαρων. Ει μη γαρ νοηθειη πνευματικως ο νομος,
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποκαλυπτοντος ημιν τα εν αυτωι του Χριστου, σκοτεινον και ασυμφανες εσται τοις
ακροωμενοις το δηλουμενον. Και γουν Ἰουδαιοι τον διερμηνευοντα τα Μωσεως ουκ
εχοντες, τουτεστι τον Χριστον, απομεμενηκασιν αμαθεις. Τοιγαρτοι και εφασκεν ο
θεσπεσιος Παυλος· Ἄχρι γαρ της σημερον ημερας, το αυτο καλυμμα επι τηι
αναγνωσει της Παλαιας ∆ιαθηκης μενει μη ανακαλυπτομενον, οτι εν Χριστωι
καταργειται. Ἀλλ' εως σημερον ηνικα αναγινωσκεται Μωσης, καλυμμα επι την
καρδιαν αυτων κειται. Ἡνικα δε εαν επιστρεψηι προς Κυριον, περιαιρειται το
καλυμμα. Ὁ δε Κυριος το πνευμα εστι, ου δε το πνευμα Κυριου, εκει ελευθερια.
Ὀρθως ουν εφασκεν ο των ολων Θεος προς τον ιεροφαντην Μωσεα περι του Ἀαρων,
οτι Λαλων λαλησει αυτος σοι, και αυτος εσται σου στομα· συ δε αυτωι τα προς τον
Θεον. Και ου δηπου φαμεν οτι Θεωι προσεχεστερον και μαλλον εγγυς παρα τον
Ἐμμανουηλ ο Μωσης. Ὁ μεν γαρ εστιν Υιος και εκ Θεου Πατρος κατα φυσιν, ο δε
μεθ' ημων εν οικεταις, καν ει καλοιτο γνησιος. ∆οκει δε πως γεγενησθαι τα προς τον
Θεον αυτωι. Κεχρηματικε γαρ υπο νομου ως ανθρωπος ο Χριστος, και τετηρηκε τα
Μωσεως. Περιτετμηται γαρ οκταημερος, και την του διδραχμου συνεισφοραν
εποιησατο, καιτοι κατα φυσιν ελευθερος ων Υιος. Ἔφαγε δε και το πασχα, καιτοι
παλιν ο αυτος ων ο αμνος ο αληθινος ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Ταυτηιτοι
Μωσης μεν γεγενησθαι λεγεται τα προς τον Θεον αυτωι. Ὅτι δε εμελλε και αυταις
απειθειν ο Ἰσραηλ ταις δια Χριστου θεοσημειαις, παραδειξειεν αν ο Μωσης, ουδε
αυτοις τοις θαυμασιν απονεμων την πιστιν. Τοιγαρτοι Μωσεως προσωπον τοις εξ
Ἰσραηλ περιθησομεν, οτε κεκληνται δι' αυτου, και τοις δι' αυτου πεπαιδαγωγηνται
νομοις. Ουκουν οτι μη ικανος ο νομος τοις εις λυτρωσιν, αποχρη δε ημιν εις τουτο το
τιμιον αιμα του Χριστου (δι' αυτου 69.484 γαρ και μονου νενικηται ο θανατος),
σαφες αν γενοιτο και μαλα ραιδιως κακ τωνδε δη παλιν. ʹ. Ἀπαιρει γαρ της
Μαδιηναιων ο θεσπεσιος Μωσης, αναλαβων την γυναικα αυτου και τα παιδια, και
καθικνειτο λοιπον εις Αιγυπτον, αποπεραινων ευ μαλα τα προστεταγμενα παρα
Θεου. Ἐπειδη δε αφεστηκει λοιπον της Αιγυπτιων ου μακραν, εφη προς αυτον ο των
ολων Θεος· Πορευομενου σου και αποστρεφοντος εις Αιγυπτον, ορα παντα τα τερατα
α δεδωκα εν ταις χερσι σου, ποιησεις αυτα εναντιον Φαραω. Και μεθ' ετερα· Συ δε
ερεις Φαραω· Ταδε λεγει Κυριος· Υιος πρωτοτοκος μου Ἰσραηλ. Ειπα δε σοι·
Ἐξαποστειλον τον λαον μου ινα μοι λατρευσηι. Συ δε ουκ εβουλου εξαποστειλαι
αυτους· ορα ουν, εγω αποκτενω τον υιον σου τον πρωτοτοκον. Και εγενετο, φησιν,
εν τηι οδωι εν τωι καταλυματι συνηντησεν αυτωι αγγελος Κυριου, και εζητει
αποκτειναι αυτον. Και λαβουσα Σεπφωρα ψηφον, περιετεμε την ακροβυστιαν του
υιου αυτης, και προσεπεσε προς τους ποδας αυτου, και ειπε· Ἔστη το αιμα της
περιτομης του παιδιου μου. Και απηλθεν απ' αυτης, διοτι ειπεν· Ἔστη το αιμα της
περιτομης του παιδιου μου. Ἄγγελος γαρ εν ειδει τωι καθ' ημας επεθρωσκε τε και
ανελειν επεχειρει, δεδυσωπηται δε μολις, περιτεμουσης Σεπφωρας τον υιον αυτης,
φημι δε Γηρσαμ, ος ην και πρωτοτοκος, διερμηνευεται δε και παροικος. Τινα ουν ο
ολοθρευτης επεχειρει ανελειν, σαφως ου μεμηνυκε Γραμμα το ιερον· αλλ' η Μωσεα
τυχον τηιδε του παιδιου περιτομηι, και ουχ εκων απεληλαται. ∆ιατρανοι δε παλιν ο
τυπος, ως και εν τωι αιματι του Χριστου νενικηται θανατος. Σεσωσται δε των
πατερων η αγια πληθυς, μαλλον δε συμπαν το ανωθεν τε και προ αυτου γενος.
Ἀπεθανε γαρ υπερ παντων, και ο παντων εν αυτωι λελυται θανατος. Ου γαρ εν αιματι
προφητων, αλλ' εν τωι αιματι του Χριστου του νεωτατου και μετ' αυτου
διαδιδρασκομεν τον ολοθρευτην. Εις τουτο γαρ, φησιν, ο Χριστος απεθανε και
εζησεν, ινα και νεκρων και ζωντων κυριευσηι. Ει δε μη λεγοιτο τωι Γηρσαμ
επιθρωσκειν ο ολοθρευτης, και ουχι δη μαλλον τωι μακαριωι Μωσηι, παλιν εκεινο
συνησεις. Ου γαρ δια της κατα νομον περιτομης, τουτεστι, της κατα σαρκα και
 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αισθητης απεληλαται θανατος, αλλα δια της εν Χριστωι, δια πνευματος, ην
ενηργηκεν εν τωι πρωτοτοκωι και νεωι λαωι, και τωι παροικωι μεν επι γης,
επιγραφομενωι δε παλιν της ανω και ουρανικης· ην η νοητη Σεπφωρα, τουτεστιν η
Ἐκκλησια, η εκ Μαδιαμ τε και εξ εθνων, περιτετμηκε ψηφωι. Τυπος δ' αν ειη και
αυτη του πνευματος, δια τοι το παναλκες τε και αθραυστον, και μην οτι και εκ
πετρας. Χριστου γαρ το πνευμα· Πετρα δε ο Χριστος, καθα και ο σοφος γραφει
Παυλος. Ἰστεον δε οτι και ο μετα Μωσεα παλαι γενομενος Ἰησους, μαχαιραις
πετριναις περιετεμε τους υιους Ἰσραηλ, την αχειροποιητον εν Χριστωι δια περιτομην
αινιγματωδως ημιν σημαινων, υφ' ην και ητταται θανατος, ηπερ εστιν 69.485 η
νοητη της κακιας περιτομη, φαυλοτητος τε και ηδονων αποθεσις. Περι γαρ της κατα
σαρκα περιτομης, ο θειος ημιν γραφει Παυλος· Ἡ περιτομη ουδεν εστι. Σοφος δε ημιν
και ιερος ανακεκραγε λογος· Περιτμηθητε τωι Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και
Πατρι η δοξα, συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. ΓΛΑΦΥΡΩΝ
ΕΙΣ ΤΗΝ ΕΞΟ∆ΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ Γʹ. Περι της παταχθεισης πετρας. αʹ. Εισελθετε δια της
στενης πυλης, τοις εαυτου φιλοις επεφωνει Χριστος· στενην μεν, οιμαι, πυλην και
τεθλιμμενην εισβολην το τληπαθες ονομαζων, και την του λογου παντος αξιαν
υπομονην, καθ' ην αν γενοιτο και μαλα πλουσιως το ευδοκιμειν δυνασθαι τοις τα
ανω φρονειν ηιρημενοις, καταφαιδρυνεσθαι τε γυμνασμασι τοις εις ευψυχιαν και
αρετην. Ὥσπερ γαρ το αριστευειν εν μαχαις, τηι του οπλιτευοντος ευανδριαι
μαρτυρει· ουτω τον ευσθενη και γενναιον, εις γε το δυνασθαι, φημι, την ανδανουσαν
τωι Θεωι αρετην κατορθουν, λαμπρον, και περιφανη, και παντος επαινου
μεμεστωμενον αποφηνειεν αν το ευ μαλα δυνασθαι διενεγκειν τους εκ του
πειραζεσθαι πονους. Και γουν του Σωτηρος ο μαθητης, οτι παντη τε και παντως ο
τοιουτος αποβλεπτος εσται, πεπληροφορηκε λεγων· Μακαριος ανθρωπος ος
υπομεινηι πειρασμον, οτι δοκιμος γενομενος, ληψεται τον στεφανον της ζωης. Οι δε
δη προς τουτο λοιπον ευσθενειας εληλακοτες, και την ουτω περιφανη δοξαν
αραμενοι λεγουσιν, οτι Ἐδοκιμασας ημας, ο Θεος, επυρωσας ημας, ως πυρουται το
αργυριον. Ἔθου θλιψεις επι τον νωτον ημων. Ἐπεβιβασας ανθρωπους επι τας
κεφαλας ημων. ∆ιηλθομεν δια πυρος και υδατος, εδοκιμασας ημας εις αναψυξιν.
Ἐκτελευται γαρ ο πονος εις τρυφην, και ανευρυνουσιν αι θλιψεις τοις αθλουσι
γενναιως την ευθειαν οδον. Οιδε μεν τα παντα πριν γενεσεως αυτων ο των κρυπτων
γνωστης, τουτεστι Θεος (Γυμνα γαρ αυτωι τα παντα και τετραχηλισμενα)· περιμενει
δε των πραγματων το περας, και το των πειραζομενων κατα καιρους ευσθενες· ινα
μεν φαινοιντο μη μονον αυτωι κατα προγνωσιν αξιοι γερων, κατακροτοιεν δε
μαλλον ως ηριστευκοτας, και δια πραγματων αυτων επ' αρετηι μεμαρτυρημενους,
αγγελοι τε και ανθρωποι. ∆ια τουτο και ο μακαριος Παυλος περι αυτου τε και 69.488
των αλλων αγιων φησιν, ως ηθληκοτων ευ μαλα και νενικηκοτων, οτι Θεατρον
εγενηθησαν τωι κοσμωι και αγγελοις και ανθρωποις. ∆οκιμαζεται τοινυν πολυτροπως
ο Ἰσραηλ, ινα καν ει φαινοιτο νοσων ετι το αναλκι, θαυμαζοιτο μεν επι πολληι λιαν
ημεροτητι Θεος, πλημμελουντας ανεχομενος· σκιαγραφοιτο δε μαλλον ημιν εφ'
εκαστωι των συμβεβηκοτων το μυστηριον. Ἄρτι μεν ουν τον επι τε τηι ορτυγομητραι
και μεντοι και τωι μαννα διαπερασαντες λογον, ου μετριως κατηῤρωστηκοτα το
αδρανες και φιληδονον διεδεικνυμεν τον Ἰσραηλ. Ἀλλ' ιδου παλιν και ουκ εις
μακραν παροτρυνων οραται. Γεγραπται γαρ ουτω παλιν· Και απηρε πασα η
συναγωγη υιων Ἰσραηλ εκ της ερημου Σιν, κατα παρεμβολας αυτων δια ρηματος
Κυριου, και παρενεβαλον εν Ῥαφιδειν· ουκ ην δε υδωρ τωι λαωι πιειν. Και
ελοιδορειτο ο λαος προς Μωσην λεγοντες· ∆ος ημιν υδωρ, ινα πιωμεν. Και ειπεν
αυτοις Μωσης· Τι λοιδορεισθε μοι; και τι πειραζετε Κυριον; Ἐδιψησε δε λαος υδατι
εκει, και εγογγυζεν ο λαος επι Μωσην λεγοντες· Ἵνα τι τουτο ανεβιβασας ημας εξ
 
 

173

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Αιγυπτου, αποκτειναι ημας και τα τεκνα ημων, και τα κτηνη ημων τωι διψει; Ἐβοησε
δε Μωσης προς Κυριον, λεγων· Τι ποιησω τωι λαωι τουτωι; ετι μικρον και
καταλιθοβολησουσι με. Και ειπε Κυριος προς Μωσην· Προπορευου του λαου τουτου.
Λαβε δε μετα σεαυτου απο των πρεσβυτερων του λαου, και την ραβδον εν ηι
επαταξας τον ποταμον, λαβε εν τηι χειρι σου, και πορευου. Ἰδου εγω εστηκα εκει προ
του ελθειν επι της πετρας εν Χωρηβ. Και παταξεις την πετραν, και εξελευσεται υδωρ
εξ αυτης, και πιεται ο λαος μου. Ἐποιησε δε Μωσης ουτως εναντιον των υιων
Ἰσραηλ, και επωνομασε το ονομα του τοπου εκεινου, Πειρασμον και λοιδορησιν, δια
την λοιδορησιν των υιων Ἰσραηλ, και δια το πειραζειν Κυριον λεγοντες· Ει εστι
Κυριος εν ημιν, η ου; Και ταυτι μεν ημιν εν τηι Ἐξοδωι το θειον εφη χρησμυδημα·
κατακερματιει δε ωσπερ εν τοις Ἀριθμοις ευρυτεραν αφηγησιν, ην και αναγκαιον
οιμαι παρενεγκειν, ως αν εκαστα βασανιζοντες ορθως και απεξεσμενως, αποχρωσαν
εχωμεν των παλαι γεγονοτων τυπικως την ειδησιν, και προς γε δη τουτοις, της
πνευματικης θεωριας το καλλος. Γεγραπται δη ουν· Και ηλθον οι υιοι Ἰσραηλ, και
πασα η συναγωγη εις την ερημον Σιν, εν τωι μηνι τωι πρωτωι, και κατεμεινεν ο λαος
εν Καδης, και ετελευτησεν εκει Μαριαμ, και εταφη εκει. Και ουκ ην υδωρ τηι
συναγωγηι, και συνηθροισθησαν επι Μωσηι και Ἀαρων. Και ελοιδορειτο ο λαος προς
Μωσην, λεγοντες· Ὄφελον απωλομεθα εν τηι απωλειαι των αδελφων ημων εναντι
Κυριου! Και ινα τι ηγαγες την συναγωγην Κυριου εις την ερημον ταυτην αποκτειναι
ημας και τα τεκνα ημων; Και ινα τι τουτο ανηγαγετε ημας εξ Αιγυπτου παραγενεσθαι
εις τον τοπον τον πονηρον τουτον; Τοπος ου ου σπειρεται, ουδε συκαι, ουδε αμπελοι,
ουδε ροαι, ουδε υδωρ [εστι] πιειν. Και ηλθε Μωσης και Ἀαρων απο προσωπου της
συναγωγης επι την θυ 69.489 ραν της σκηνης του μαρτυριου. Και επεσαν επι
προσωπον, και ωφθη η δοξα Κυριου προς αυτους. Και ελαλησε Κυριος προς Μωσην
λεγων· Λαβε την ραβδον, και εκκλησιασον την συναγωγην, συ και Ἀαρων ο αδελφος
σου, και λαλησατε προς την πετραν εναντιον αυτων, και δωσει τα υδατα αυτης· και
εξοισετε αυτοις υδωρ εκ της πετρας, και ποτιειτε την συναγωγην και τα κτηνη
αυτων. Και ελαβε Μωσης την ραβδον την απεναντι Κυριου, καθα συνεταξε Κυριος,
και εξεκκλησιασε Μωσης και Ἀαρων την συναγωγην απεναντι της πετρας. Και ειπε
προς αυτους· Ἀκουσατε μου οι απειθεις· μη εκ της πετρας ταυτης εξαξομεν υμιν
υδωρ; Και επαρας Μωσης την χειρα αυτου, επαταξε την πετραν τηι ραβδωι δις· και
εξηλθεν υδωρ πολυ, και επιεν η συναγωγη, και τα κτηνη αυτων. Και ειπε Κυριος
προς Μωσην και Ἀαρων· Ὅτι ουκ επιστευσατε αγιασαι με εναντιον των υιων
Ἰσραηλ, δια τουτο ουκ εισαξετε υμεις την συναγωγην ταυτην εις την γην ην εδωκα
αυτοις. Τουτο το υδωρ αντιλογιας, οτι ελοιδορηθησαν οι υιοι Ἰσραηλ εναντι Κυριου,
και ηγιασθη εν αυτοις. Ἤεσαν μεν γαρ δι' ηπειρου ξηρας, και πολλην διψαδα
παραθεοντες γην, ειτα τοις εκ της οδοιποριας εναλυοντες πονοις, και ει βραχυ τι
γενοιτο των ειωθοτων λυπειν, δυσφορητον εποιουντο κατα τε Μωσεως και Ἀαρων
την καταβοην. Πλειστης δε οσης και αξιαγαστου θεοσημιας θεωροι γεγονοτες, και
της θειας δυναμεως την υπεροχην δια πειρας αυτης εκμεμαθηκοτες, εδεδιεσαν ετι μη
αρα πως ατονησηι προς το χρηναι φημι διανεμειν τα ζωαρκη, και πανταχοθεν αυτοις
εκποριζειν τα εδωδιμα, και τας των υδατων ποιεισθαι χορηγιας· αλλ' ηττωνται της
ολιγοψυχιας, μειρακιωδη και ανανδρον εχοντες νουν· και ει μικρου λαβοιτο τινος
του πεφυκοτος ανιαιν, επιπηδωσιν ευθυς τωι παιδαγωγωι, και κατακεκραγασιν
ανοσιως, οτι και γεγονεν ολως μεσιτης αυτοις, και κεκληνται δι' αυτου προς
ελευθεριαν. Μακαριζουσι δε τους ταις προλαβουσαις ολιγοψυχιαις ολωλοτας, οτι
των εν Αιγυπτωι κρεων επιθυμιαι ησαν ενειλημμενοι· ειτα την ολεθριον
κατεδηδοκοτες ορτυγομητραν, θανατωι κατεδικαζοντο. ∆ια τουτο φασιν Ὄφελον
απεθανομεν εν τηι απωλειαι των αδελφων ημων, εναντι Κυριου. Και ινα τι ανηγαγετε
 
 

174

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις την ερημον ταυτην, αποκτειναι ημας και τα κτηνη ημων; Ὣ της κακανδριας, ως
ατληπαθες το φρονημα, και πολυ προχειρος εις ακηδιαν ο νους! ∆εδιψηκοσι βραχυ
τα εν Αιγυπτωι δεινα των παρα Θεου λοιπον εν αμεινοσιν ην· και γλυκυς μεν ηδη
πως ο παλαι πικρος της δουλειας ζυγος· δυσοιστος δε ουκετι, καιτοι σκληρος
υπαρχων ο Φαραω· ουκ απηχθημενος ο πηλος, ουδε η των εργοδιωκτων αγριοτης,
αλλ' ηδεα παντα λοιπον. Καθικεσθαι γαρ εις τουτο μωριας αυτους το της διανοιας
αδρανες αναπειθει. Ἄκουε δε, ει δοκει, και τα της Μωσεως μεσιτειας εγκληματα·
Ἵνα τι γαρ, τουτο φασιν, εξηγαγετε ημας εξ Αιγυπτου παραγενεσθαι εις τον τοπον
τον πονηρον τουτον; Τοπος, ου ου σπειρεται, 69.492 ουδε συκαι, ουδε αμπελοι, ουδε
ροαι, ουδε υδωρ εστι πιειν. Ἄθρει ωσπερ υποφερεται προς ανανδριαν, και
διανενευκε μεν ασχετως εις προσκαιρους ηδονας, μεταποιειται δε λιαν τερψεων
κοσμικων· και γαστρος μεν αποδεχεται κορον. ∆ιαπτυει δε την ελπιδα. και της τοις
πατρασιν επηγγελμενης ου κατεχεται γης· ουκ εννοων οτι παντη τε και παντως τα
των χαρισματων εξαιρετα μεσολαβουσι πονοι. Ουδε γαρ ανιδρωτι κατακτησαιτο τις
τα καλλιστα των γερων. Ουκ οιδεν ουν ο Ἰσραηλ αριστευειν, ουδε ταις των παθων
προσβολαις αντεξαγειν νεανικως. Ἐπει μηδε τοις εν νομωι το χρημα τετηρητο·
προητοιμαστο δε μαλλον τοις εν Χριστωι. Ἀλλ' ην μεν εικος αγανακτουντα Θεον,
μηδε της υδατων αυτους αξιωσαι χορηγιας· ινα δε καιπερ εις τουτο καθιγμενοι
σκαιοτητος, και δι' ετερων εις πιστιν ωφελοιντο θαυματων, προσταττεται Μωσης
κατακρουσαι τηι ραβδωι την πετραν. Ἀλλ' ουκ ηγνοει Θεος οτι ταις των δημων
επαναστασεσιν ολιγοψυχησας βραχυ, και αυτος οκλασει περι την πιστιν. ∆ια τουτο
φησιν εν μεν τηι Ἐξοδωι· Λαβε μετα σεαυτου απο των πρεσβυτερων του λαου, και την
ραβδον εν ηι επαταξας τον ποταμον, λαβε εν τηι χειρι σου, και πορευσηι. Ἰδου εγω
εστηκα εκει, προ του σε ελθειν επι της πετρας εν Χωρηβ, και παταξεις την πετραν,
και εξελευσεται εξ αυτης υδωρ, και πινετω ο λαος μου. Ἐν δε τοις Ἀριθμοις· Λαβε
την ραβδον, και εκκλησιασον την συναγωγην, συ και Ἀαρων ο αδελφος σου. Και
λαλησον προς την πετραν εναντιον αυτων, και δωσει τα υδατα αυτοις. Και εξοισετε
αυτοις υδωρ εκ της πετρας, και ποτιειτε την συναγωγην. Ἐπιτηρησον οτι βεβαιων
εις πιστιν προς αναμνησιν της εν Αιγυπτωι τερατουργιας αποφερει λεγων· Λαβε την
ραβδον εν τηι χειρι σου, εν ηι επαταξας τον ποταμον. Ὡς λεγων· Ἡ ραβδος μεγαν
μεταβαλλουσα ποταμον εις αιμα αῤρητωι δυναμει του τα τοιαδε κατορθουντος Θεου
εξοισει λιαν ευκολως και εκ της πετρας το υδωρ. Ειτα καθ' ετερον εμπεδοι τροπον
υπενεγκων, Ἰδου εγω εστηκα εκει. Ου γαρ μονος εσηι, φησιν, ουδε συ του θαυματος
αποτελεστης ειης παλιν· αλλ' εγω την πετραν μητερα πολλων αποδειξω ναματων,
προευτρεπιω το θαυμα, και περιμενω την σην υπουργιαν. Λαλησον τηι πετραι, και
των ρηματων ισχυς εσομαι εγω. Ἀλλα καιτοι ταις τοιαυταις φωναις επιθαρσησαι
δεον, ητονησεν ο Μωσης. Ἔφη γαρ· Ἀκουσατε μου οι απειθεις· μη εκ της πετρας
ταυτης εξαξομεν υμιν υδωρ; Ειτα τυπτει τηι ραβδωι την ακροτομον δις· ως γαρ
εσομενου μηδενος των προσδοκωμενων, καν ει καταπαιοιτο τυχον η πετρα.
Πεπληχε δις· καιτοι τα εν Αιγυπτωι μεταστοιχειωσας εις αιμα, δια του την ραβδον
αποκτειναι προσαπαξ. Πλην εδιδου το ναμα Θεος, καιτοι δια τουτων ου μετριως
παρωργισμενος· ινα μη δοκησις ασθενειας αυτου καταγραφοιτο παρα γε ταις των
ασυνετων υποψιαις. Ἐπιτιμαται δε, φησιν, ο Μωσης· Ουκ εισαξετε γαρ αυτοι, φησιν,
την συναγωγην ταυτην, εις την γην ταυτην, ην εδωκα αυτοις, οτι ουκ επιστευσατε
του αγιασαι με εναντιον των υιων Ἰσραηλ. Ἄγε δη ουν παλιν εις το Χριστου
μυστηριον το της 69.493 ιστοριας μεταπλαττοντες σχημα, τα εικοτα λεγωμεν, τας
θειας ιχνηλατουντες Γραφας, και των εννοιων την δυναμιν προς τοις ιεροις
Γραμμασιν ευ μαλα δοκουν απορθουν σπουδαζοντες. βʹ. Ουκουν εν μηνι τωι πρωτωι
τεθνεωσης της Μαριαμ, δεδιψηκεν ο λαος. Ειτα Θεου προσταττοντος, καταπαιει τηι
 
 

175

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραβδωι την πετραν ο θεσπεσιος Μωσης, παρεστηκοτων αυτωι και των πρεσβυτερων
του λαου, και μεν τοι και Ἀαρων. Και λαλουσι μεν αυτοι προς την πετραν· η δε το
ναμα πλουσιως εκχει, και πεποτικε την συναγωγην, και τα κτηνη αυτων, καθα
γεγραπται. Τι ουν αρα φαμεν υπαινιττεσθαι παλιν δια του τεθναναι την Μαριαμ, η
τις αν ολως νοοιτο, και τι το τελουν επ' αναγκαιαν δηλωσιν, τωι ως εν μηνι τωι
πρωτωι τεθναναι λεγειν αυτην; Παραδεξομεθα δη ουν, Μωσεα μεν εις τον νομον, εις
ιερωσυνην δε, τον Ἀαρων· το δε της Μαριαμ προσωπον, τηι εν νομωι λατρειαι
περιθησομεν. Και γουν εφη Θεος δια φωνης αγιου προς την εξηνιον Ἱερουσαλημ· Και
απεστειλα προ προσωπου τον Μωσην, και Ἀαρων, και Μαριαμ. Ὁραις οπερ τεθειτο
μετα Μωσεως και Ἀαρων εις το καθηγεισθαι του Ἰσραηλ; Μεσιτευοντος γαρ του
πανσοφου Μωσεως, και προεστηκοτος Ἀαρων, τουτεστι, του της ιερωσυνης
αξιωματος δια της εν τυποις λατρειας, αποκεκερδακε τοτε την προς Θεον λατρειαν ο
κατα σαρκα Ἰσραηλ. Ὅτι δε αναγκαιως Μωσηι και Ἀαρων, και το της Μαριαμ
συνεισφερεται προσωπον, καντευθεν απονητι συνιεναι ραιον· τοιγαρτοι τηι Ἐρυθραι
θαλασσηι τοις εαυτου δορυφοροις συναπολωλοτος του Φαραω και πεπνιγμενου
πανστρατιαι, ηιδεν ο Μωσης τα χαριστηρια, και συνετιθει τον υμνον. Ἐξηιεσαν δε αι
χορευουσαι και ελαβε Μαριαμ το τυμπανον αυτης, καθα γεγραπται, βαρειαν που
ταχα και διαπρυσιον ηχην συνανιεισα τοις μελεσιν. Ἀλλ' ην το εν τυποις της
αληθους θεωριας αινιγμα λεπτον. Ὅτι γαρ και αυτος ο νομος, τουτεστι Μωσης, και
μην και συν εκεινωι και Μαριαμ, τουτεστιν, η εν σκιαις και τυποις λατρεια, την
υπερφυα τε και αξιαγαστον του παντων κρατουντος Θεου διακηρυττουσι δυναμιν,
υπεμφηνειεν αν ο της ωιδης τροπος, και η των τυμπανων ηχη. Ουκουν περιθειη τις
αν το της εν νομωι λατρειας προσωπον τηι Μαριαμ, καθαπερ αμελει το μεν του
νομου, Μωσηι, το δε της ιερωσυνης Ἀαρων. Τεθνεωσης τοινυν της Μαριαμ μηνι τωι
πρωτωι, τουτεστιν, εν αρχηι του ετους, κατα τους Ἑβραιων νομους, οτε και αυτο του
αγιου πασχα τελειται μυστηριον, δεδιψηκεν ο λαος. Ἐν γαρ τοι τωι πρωτωι μηνι του
ενιαυτου, ος και των νεων ωνομασται, μονονουχι και τετελευτηκεν η εν σκιαις και
τυποις λατρεια, συνεσταλη τε τροπον τινα, και εκ μεσου γεγονεν. Πως η τινα τροπον;
Ἐπελαμψε γαρ ημιν ο μονογενης του Θεου Λογος εν ειδει τωι καθ' ημας, ως εν μηνι
των νεων. Τοιγαρτοι και εφασκεν αυτος ο λαλων· Παρειμι, ως ωραι επι των ορεων,
και ως εν μηνι των νεων. Ουτω την εξ εθνων Ἐκκλησιαν εκαλει λεγων· Ἀναστα,
ελθε, πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου, οτι ιδου ο χειμων παρηλθεν, ο υετος
απηλθεν, επορευθη εαυτωι. Τα ανθη ωφθη εν τηι γηι 69.496 ημων· καιρος γαρ της
τομης εφθασεν. Ἀνεθαλομεν γαρ εν Χριστωι προς καινοτητα ζωης, και ο της
επιδημιας καιρος, εαρ ωσπερ ημιν ανεδειχθη το νοητον, ευανθη τε και εγκαρπον την
ανθρωπου φυσιν αποτελουν. Τοτε γαρ, τοτε της εν σκιαις συνεσταλμενης, και οιον
τεθνεωσης της Μαριαμ, δεδιψηκεν ο λαος, και εν σπανει γεγονεν υδατων νοητων.
Ἀλλ' εκπεπτωκε πλουσιως το ναμα Χριστου, φημι δε δη παλιν, τα δι' αυτου
θεσπισματα, και την εν πνευματι τε και αληθειαι μυστικην παιδαγωγιαν. Και τουτο
συνεις ο θεσπεσιος γραφει Παυλος· Ου θελω γαρ υμας αγνοειν, αδελφοι, οτι παντες
οι πατερες ημων υπο την νεφελην ησαν, και παντες δια της θαλασσης διηλθον, και
παντες εις Μωσην εβαπτισθησαν, εν τηι νεφεληι και εν τηι θαλασσηι, και παντες το
αυτο πνευματικον βρωμα εφαγον, και το αυτο πνευματικον πομα επιον. Ἔπινον γαρ
εκ πνευματικης ακολουθουσης πετρας. Ἡ δε πετρα ην ο Χριστος. Πετραι δε
παρεικαζεται, δια το αθραυστον και ακλονητον. Ἐρηρεισται γαρ εν ιδιοις αγαθοις η
θεια τε και υπερτατη φυσις. Τινα δη ουν τροπον το υδωρ εκδεδοται, καταθρειν
αναγκαιον. Συνεγηγερμενων γαρ των πρεσβυτερων του νομου, και παρεστηκοτος
Ἀαρων, λογοι μεν εγινοντο προς την πετραν. Καταπαιει δε αυτην και δις ο Μωσης.
Συνδεδραμηκοτων γαρ των πρεσβυτερων του λαου και των ιερεων, οι κατα νομον
 
 

176

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδαγωγουμενοι, τουτεστιν, ο Ἰσραηλ εν προσωπωι Μωσεως, κατελαλησαν του
Χριστου, κατηγορουντες δε επι Πιλατου, και το, αιρε, αιρε, σταυρωσον αυτον,
ανοσιως ανακεκραγασαν. Ειτα και δυσι λελυπηκασι πληγαις. Ἀπεκτονασι γαρ τον
της ζωης αρχηγον. ∆ευτεραν δε ωσπερ τηι πρωτηι πληγηι προσεπαγοντες, οτι και
μεμενηκεν εν νεκροις αναπειθειν ηθελον. Ἀνεβιω μεν γαρ ο Χριστος, πατησας τον
θανατον. Ἐπειδη δε τουτο ηκον οι στρατιωται λεγοντες, οι και τεταχαντο παρ'
αυτων του ταφου φρουροι, παρηγγελλον λεγειν και τουτο ριψοκινδυνως, οτι
κεκλοφασιν αυτον λαθοντες οι μαθηται, και αυτο το σεπτον της αναστασεως
συκοφαντουντες μυστηριον. Ουκουν, εν διττωι γεγονεν η πληγη. Ἀλλ' εκδεδωκεν η
πετρα πλουσιως το ναμα, καιτοι πεπαρωινηκοτος εις αυτον του Ἰσραηλ, και πεποτικε
πασαν την συναγωγην, και επεκλυσε την οικουμενην τοις ιεροις τε και θειοις
ναμασιν. Ουτω γαρ ημιν εαυτον χαριεισθαι κατεπηγγελλετο, δια του προφητου
λεγων· Ἰδου εγω εκκλινω επ' αυτους ως ποταμος ειρηνης, και ως χειμαῤρους
επικλυζων δοξαν εθνων. Ψαλλει δε που και ∆αβιδ· Του ποταμου τα ορμηματα
ευφραινουσι την πολιν του Θεου. Και μεν τοι και προς αυτον τον εν ουρανοις
Πατερα και Θεον· Ὡς επληθυνας το ελεος σου, ο Θεος· οι δε υιοι των ανθρωπων, εν
σκεπηι των πτερυγων σου ελπιουσι. Μεθυσθησονται απο πιοτητος οικου σου, και τον
χειμαῤρουν της τρυφης σου ποτιεις αυτους. Ὅτι παρα σοι πηγη ζωης. Ἄθρει δε οπερ
προεισδραμουσης αυτων απιστιας, καταπαιει την πετραν τηι ραβδωι Μωσης.
Πεπαρυνηκε γαρ εις Χριστον απειθησας ο Ἰσ 69.497 ραηλ· επετιματο Μωσης, συν
αυτωι δε και Ἀαρων. Ου γαρ εισαξετε, φησιν, υμεις τους υιους Ἰσραηλ εις την γην ην
εδωκα αυτοις. Εισκομιει δε ημας εις την των αγιων κληρον, και εις την αληθεστεραν
της επαγγελιας γην, ουχι νομος ο εν τυποις, ουδε της καθ' αυτον ιερωσυνης, το εν
σκιαις αδρανες. Ου γαρ δι' αιματων ευαρεστησομεν, ουτε μην εν αυχημασι τοις
γεωδεστεροις εκπρεπεις εσομεθα παρα τωι Θεωι· βαδιουμεθα δε μαλλον εις την ανω
πολιν, και εις τον των πατερων ηξομεν κληρον, καθηγητην εχοντες τον Χριστον, δι'
ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα, συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. Περι της εν τωι ορει Σιναι καθοδου, και της παραστασεως του Ἰσραηλ.
αʹ. Ὁ Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ταις Ἰουδαιωναγελαις την δια πιστεως λυτρωσιν
ου προσιεμενοις, περιφρονουσι δε λιαν των δι' αυτου θεσπισματων την ονησιν,
οιομενοις τε αυτοις, οτι ο νομος δια Μωσεως αρκεσει, και μονος εις οικειωσιν την
ως προς Θεον, προσεφωνει λεγων· Ουδεις ερχεται προς τον Πατερα, ει μη δι' εμου.
Και παλιν· Ἐγω ειμι η οδος, και εγω ειμι η θυρα. Ψευδοεπησει δε ταυτα λεγων
ουδαμως, επειπερ εστιν αληθεια. Και προσιτος ουχ ετερως ο Θεος και Πατηρ, πλην ει
μη δια μονου του κατα φυσιν Υιου· ο γαρ εγνωκως αυτον εισεται που παντως και
τον εξ ου πεφηνεν Πατερα. Τοιγαρτοι και εφασκεν τοις απειθειν ελομενοις αυτωι, και
ειδεναι λεγουσι τον των ολων Θεον· Ει εμε ᾔδειτε, και τον Πατερα μου ᾔδειτε αν.
Γεγονε μεν γαρ τοις αρχαιοτεροις παιδαγωγος ο Μωσης, μεσιτης και ηγουμενος, και
των παρα Θεου νομων διακομιστης, και αριστος μεν εν αγιοις. Ἀκηκοε γαρ Θεου
λεγοντος εναργως· Οιδα σε παρα παντας, και χαριν ευρες παρ' εμε. Πλην ο νομος ουκ
ευδρανης, ουτε μην οιος τε την προς Θεον οικειωσιν προξενησαι τελειως· δια δε της
Χριστου μεσιτειας και τουτο κερδαινομεν. Αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων, κατα τας
Γραφας· και εν αυτωι δη και μονωι το εν γνωσει τελειον, και πασα δοσις αγαθη, και
αυτος ημας δι' αυτου μονονουχι προσκεκομικε τωι Πατρι. Τοιγαρτοι και εφασκε·
Θελω ινα ωσπερ εγω και συ εν εσμεν, ουτω και αυτοι εν ημιν εν ωσιν. Ουκουν
μεσιτης μεν ο Μωσης, πλην ως εν τυπωι και σκιαις· ο δε αληθης μεσιτης Χριστος, ωι
κεκολλημεθα σχετικως, ειπερ εστιν αληθες οτι καταβεβηκεν εν τοις καθ' ημας, και
γεγονεν ανθρωπος· ινα και ημεις της θειας αυτου φυσεως γενωμεθα κοινωνοι, τηι
του αγιου Πνευματος μετοχηι τε και χαριτι Θεωι συνδουμενοι. Και ταυτι δη παλιν
 
 

177

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισομεθα, τοις ιεροις Γραμμασι τον της εαυτων διανοιας ενερειδοντες οφθαλμον.
Ειπε γαρ, φησι, Κυριος προς Μωσην· Καταβας διαμαρτυραι τωι λαωι, και αγιασον
αυτους σημερον και αυριον. Και πλυνατωσαν τα ιματια, και εστωσαν ετοιμοι εις την
ημεραν την τριτην. Τηι γαρ ημεραι τηι τριτηι καταβησεται Κυριος επι το ορος Σινα,
εναντιον παντος του λαου, και αφοριεις τον λαον κυκλωι, λεγων· Προσεχετε εαυτοις
του μη αναβηναι τινα εις το ορος, και θιγειν τι αυτου. Πας ο αψαμενος του ορους,
θανατωι τελευτησει. Ουχ αψεται αυτου χειρ· εν γαρ λιθοις λιθοβοληθησεται, η βολιδι
κατατοξευθησεται, 69.500 εαν τε κτηνος, εαν τε ανθρωπος, ου ζησεται. Ὅταν δε αι
φωναι και σαλπιγγες και η νεφελη απελθηι εκ του ορους, εκεινοι αναβησονται επι το
ορος. Ἐπειδη γαρ εν Αιγυπτωι θητευοντες και ταις εκεινων ψευδολατρειαις
ενωλισθηκοτες οι εξ Ἰσραηλ, ανθρωπινοις μεν προσεκυνουν ευρημασι, και τοις εκ
λιθου πεποιημενοις, ηγουν εξ ετερας υλης προσεκομιζον τας λατρειας, ελεεινην
νοσουντες την πλανησιν, και, ηι φησιν ο προφητης, τωι ξυλωι λεγοντες· Θεος μου ει
συ, και τωι λιθωι· Συ εγεννησας με, ταυτηι λοιπον αναγκαιως, επειδηπερ αυτους εκ της
αρχαιας εκεινης και βεβηλου ψευδολατρειας εις επιγνωσιν αληθειας ανακομιζειν
ηθελεν ο δημιουργος, ινα μη δοκηι εν τωι μη οντι λατρευειν Θεωι ταις του Μωσεως
φωναις πεφενακισμενοι, ταυτηιτοι χρησιμως και της εν τυποις αυτους θεοπτιας
αξιοι. Βεβαιοτεραι γαρ πιστει τιμασθαι φιλει τα ορωμενα. Καθικνεισθαι δη ουν
αναφανδον επαγγελλεται, και ουκ εις μακραν. Ἵνα δε ειδειεν οτι τοις εις τουτο
τιμης κεκλημενοις, ως κατηκοους τε αμα και θεωρους γενεσθαι του Θεου, ηγουν της
θειας αυτου και αποῤρητου δοξης, εδει παντως και της αυτωι φιλαιτατης αγνειας, και
σαρκικης μεν ακαθαρσιας απαλλαττεσθαι πρεπειν, και προς γε δη τουτωι το
ευειματειν, ινα ορθως τε και καθηκοντως το της εορτης υποπλαττοιτο σχημα. Ἑορτη
γαρ οντως και αξιαγαστος το της ουτω περιφανους αξιουσθαι θεωριας. Ἔτι μεν και
αποκαθηρασθαι κελευει, και γυναιων μεν ομιλιας αποφοιταιν, και εις τριτην αυτους
την εγκρατειαν τεινειν ημεραν. Ἀποπλυνεσθαι δε και αυτα προστεταχε τα αμφια. Ου
και εις περας ενηνεγμενου· Ἐγενετο, φησι, τηι ημεραι τηι τριτηι γενηθεντος προς
ορθρον, εγενοντο φωναι και αστραπαι, και νεφελαι γνοφωδεις επ' ορους Σινα. Φωνη
της σαλπιγγος ηχει μεγα. Και επτοηθη πας ο λαος ο εν τηι παρεμβοληι. Και εξηγαγε
Μωσης τον λαον εις την συναντησιν του Θεου εκ της παρεμβολης, και παρεστησαν
υπο το ορος. Το δε ορος το Σινα εκαπνιζετο ολον δια το καταβεβηκεναι τον Θεον επ'
αυτο εν πυρι· και ανεβαινεν ο καπνος, ως καπνος καμινου· και εξεστη πας ο λαος
σφοδρα. Ἐγενοντο δε αι φωναι της σαλπιγγος προβαινουσαι ισχυροτεραι σφοδρα.
Μωσης ελαλει, ο δε Θεος απεκρινατο αυτωι φωνηι. Νωι μεν γαρ οραται μολις η
υπερτατη και ανωικισμενη φυσις, και η παντος επεκεινα γενητου. Ἐπειδη δε
εμφανεστερων αυτοις πραγματων, τα της θεοπτιας χρειωδως εξεπραττετο, ταυτηιτοι
λοιπον αναγκαιος της οικονομιας ο τροπος δια πολλων εχωρει δειματων. Φωναι γαρ
ησαν και αστραπαι συνεκπιπτουσαι, συνηγειρετο δε και νεφελη γνοφωδης· ινα και η
κτισις υπηρετουσα φαινηται, και τωι των ολων Θεωι δουλον υποβαλλουσα τον
αυχενα. Καταπεφρικοτα τοινυν τον Ἰσραηλ εξεκομισεν ο Μωσης και παριστησιν επι
το ορος· οτι δη πεισονται των αδικουντων ουδεν, αλλ' ημερωι και αγαθωι
περιτευξονται τωι ∆εσποτηι, προμυσταγωγησας ταχα που φησιν. Ἀνακαιομενου δε
του ορους, καπνοι μεν 69.501 ησαν ευθυς εις το ανω διαιττοντες, ορθια τε σαλπιγγος
ηχη· λεπτη μεν εν πρωτοις, δευτερα δε μετα τουτο και προιουσα μετα βραχυ, προς
εμβριθη τε και αδροτεραν εκφωνησιν. Ειτα κατεισιν εν ειδει πυρος ο των ολων Θεος
επι το ορος το Σινα, και εκαλεσε Κυριος Μωσην επι την κορυφην του ορους. Και
ανεβη Μωσης, και ειπε Κυριος προς Μωσην λεγων· Καταβας διαμαρτυραι τωι λαωι, μη
ποτε εγγισωσι προς τον Θεον κατανοησαι, και πεσωσιν εξ αυτων πληθος. Και οι
ιερεις οι εγγιζοντες Κυριωι τωι Θεωι αγιασθητωσαν, μη ποτε απαλλαξηι απ' αυτων
 
 

178

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριος. Και ειπε Μωσης προς τον Θεον· Ου δυνησεται ο λαος προσαναβηναι προς το
ορος το Σινα. Συ γαρ διεμαρτυρησας ημιν, λεγων· Ἀφορισαι το ορος, και αγιασαι.
Ειπε δε αυτωι Κυριος· Βαδιζε, καταβηθι, αναβηθι συ, και Ἀαρων μετα σου. Οι δε ιερεις
και ο λαος μη βαδιζετωσαν αναβηναι προς τον Θεον, μηποτε απολεσηι απ' αυτων
Κυριος. Μονον μεν γαρ εις το ορος αναφοιταιν κελευει τον μεσιτευοντα, φημι δε
Μωσεα· προσιεται δε των αλλων ουδενα· και αστιβες αυτοις αποφαινει το ορος.
Προσηπειλει δε θανατον, ει καταφρονειν ελοιτο τις. Ουκ ωμος, ουδε απηνης, η
δυσπροσιτος ειναι ζητων υπονοεισθαι, κομιδηι γαρ ευηθες το ωδε φρονειν, αλλ' ιν'
εχοιεν ειδεναι και νοειν οτι των αγαν εξηιρημενων εστι και εν υπερταταις οντος
υπεροχαις, τιμης τε και δοξης το εγγυς ειναι δυνασθαι Θεου. Ἦν δε και ετερως των
ατοπωτατων, τοις μεν Αιγυπτιων εθεσιν εντεθραμμενους αυτους, και ειδοτας οτι
των ακαθαρτων δαιμονιων τεμενη βασιμα μεν ουχι τοις εθελουσιν, εφηδετο μολις
τοις εξηλεγμενοις, περιηγνισμενοις ταχα που, κατα γε τους παρ' αυτοις οντας
νομους, εν τοις εσωτατοις γινεσθαι ποτοις, ειτα οιεσθαι το μηδεν τωι των ολων
εγγισαι Θεωι, και των ουτω σεπτων τε και ιερων καταθρησαι χωρων, εν οις η θεια
και αποῤρητος αυτου πεφηνε δοξα. Ἄλλως δε· δειν γαρ εγωγε φημι, δια πολλων
ημας τροπων θηρασθαι φιλειν το τελουν εις ονησιν. Ουκ εδει τοις ισοις τιμασθαι
παρα Θεου λαους και ηγουμενον· τον παιδαγωγησειν μελλοντα, και τους υπ' αυτωι·
τον του νομου διακονον, και εφ' ον οι νομοι· εξηιρημενην δε μαλλον διαλαχειν την
δοξαν αμεινον ην δη που και σοφον, και τοις υπ' αυτου κεισομενοις χρησιμωτατον.
Ὅτι δε αληθες ο φημι, και δι' ετερου συνησεις. Ἔφη γαρ ο των ολων ∆εσποτης προς
τον ιεροφαντην Μωσεα· Ἰδου εγω παραγινομαι προς σε εν στυλωι νεφελης, ινα
ακουσηις λαλουντος μου προς σε, και σοι πιστευσωσιν εις τον αιωνα. Παντα δη ουν
εν κοσμωι και οικονομικως εξεπραττετο. βʹ. Ἀλλ' ην, ως εφην, εν αρχαις σκιαγραφια
τις ωσπερ της του Σωτηρος ημων επιδημιας, μελλοντος επιλαμψειν τοις επι της γης,
ως εν ημεραι τριτηι, τωι λοισθωι καιρωι, καθ' ον και γεγονε σαρξ ο Λογος, και επεφανεν
ημιν, κατα τας Γραφας· προκηρυττοντος δε την υπ' αυτου τε και δι' αυτου
προκεισομενην κατα καιρους τοις πιστευσασι καθαρσιν. ∆ιαμαρτυραι γαρ, φησι, τωι
λαωι, και εστωσαν ετοιμοι εις την ημεραν την τριτην. Τηι γαρ ημεραι τηι τριτηι
καταβησεται ο Κυριος επι τωι ορει Σιναι. Και τις αρα τοι της ετοιμασιας ο τροπος,
διασαφει 69.504 ο Μωσης ουτω λεγων· Τρεις ημερας, φησι, μη προσελθητε γυναικι.
Ἀποπλυνεσθαι δε δειν διεβεβαιουτο σαφως και αυτα τα ιματια. Ἀλλ' εν μεν τωι
χρηναι λεγειν μη συγκατευναζεσθαι γυναιξιν, ομιλιας δε της προς εκεινας
αποφοιταιν, των της σαρκος ηδονων η νεκρωσις ευ μαλα κατασημαινεται. Ἐν δε γε
τωι δειν και αυτα καθηρασθαι τα αμφια, καταγραφεται πως ημιν η δι' υδατος
καθαρσις, δηλον δε οτι και δια πνευματος απαλλαττοντος μολυσμων. Ὡς γαρ ο
μακαριος γραφει Παυλος· Οι τα Χριστου φρονειν ηιρημενοι, και περιπατουντες εν
Πνευματι την σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις· και
νεκρουσι μεν τα μελη επι της γης, πορνειας, ακαθαρσιας, παθος, επιθυμιαν κακην.
Ἔσθημα δε ποιουνται λαμπρον, την ανωθεν χαριν, η και αυτον τον Ἐμμανουηλ.
Ἐνδυσασθε γαρ, φησι, τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, και της σαρκος πορνειαν
μη ποιεισθε εις επιθυμιαν. Ἀλλα ταυτι μεν εκελευσε δραιν τοις το τηνικαδε Μωσης.
Ἀκηκοαμεν δε και ημεις και αυτου του νομου κηρυττοντος αινιγματωδως το τωι
Χριστωι δοκουν, και δι' υδατος καθαρσιν, και των σαρκικων επιθυμιων την
νεκρωσιν. Προστεταχε γαρ ο νομος, υδατι μεν καταῤραινεσθαι τους μεμολυσμενους,
προς την της σαρκος καθαροτητα, εκπεμπεσθαι δε της παρεμβολης ως ακαθαρτον
τον γονοῤρυα· διασυρων, οιμαι που, της ακρασιας το χρημα, και βεβηλον αποφαινων
την της σαρκος ηδονην. Τοιγαρτοι και ημεις οι εν Χριστωι δεδικαιωμενοι και
ηγιασμενοι δια του Πνευματος, μισειν κεκελευσμεθα και τον της σαρκος
 
 

179

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεμολυσμενον χιτωνα. Ουκουν προευτρεπιστης ο νομος, και των δια Χριστου
χαρισματων προαναφαινει το καλλος, ως εν παχεσιν ετι τοις τυποις. Περιαθρωμεν
δε, ει δοκει, και αυτον της επιφανειας τον τροπον. Ἐγενετο γαρ, φησι, τηι ημεραι τηι
τριτηι γενηθεντος προς ορθρον, εγινοντο φωναι και αστραπαι, και νεφελη γνοφωδης
επ' ορους Σινα. Φωνη τις σαλπιγγος ηχει μεγα. Ἐπεδημησε γαρ, ως εφην, και
καταβεβηκεν εξ ουρανων ο Μονογενης, ουκ εν πρωτωι καιρωι, ουδ' εν αρχαις αιωνος
τουτου· ουτε μην εν δευτερωι και τωι δια μεσου χρονωι, αλλ' ως τριτωι και τελευταιωι,
και ως εν ορθρωι τε και εν ημερας αρχηι, τουτεστιν, απεληλαμενης ηδη της νοητης
αχλυος, της ενουσης εν ημιν, και οιονει παρελαυνουσης νυκτος, και ηφανισμενου
του σκοτους. Ὁ μεν γαρ εξ απατης και πλεονεξιας υπονοηθεις ειναι Θεος του αιωνος
τουτου, κατεσκοτισεν νοητως την συμπασαν γην αποφερων εις πολυθεον πλανησιν,
και εις παν ειδος ακαθαρσιας. Ὁ δε των ολων Θεος και Κυριος, τουτεστιν Χριστος,
επεφανεν ημιν, και τριποθητον αληθως ενεδειξεν ημεραν· ης και ο θεσπεσιος ∆αβιδ
εμεμνητο λεγων· Αυτη η ημερα ην εποιησεν ο Κυριος, αγαλλιασωμεθα και
ευφρανθωμεν εν αυτηι. Γεγραφε δε που και ο σοφωτατος Παυλος, οτι μεν Ἡ νυξ
προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικεν. Ὅτι δε αυ· Ουκ εσμεν νυκτος, ουδε σκοτους· αλλ'
υιοι φωτος, και υιοι ημερας. Ὄρθρου δη 69.505 ουν και ως εν ημεραι τριτηι
καταβεβηκεν ο Μονογενης. Ἀστραπαι δε ησαν επ' ορους Σινα, και νεφελη γνοφωδης.
Και αστραπη μεν, εις τυπον του θειου φωτος, και της νοητης αυγης, δηλονοτι του εν
πνευματι, δια Χριστου καταλαμπουσης τα συμπαντα, και διαθεουσης την υπ'
ουρανον. Ουτω γαρ που και ο προφητης ανεφωνει λεγων προς τον των ολων Θεον
και Σωτηρα Χριστον· Ἔφανεν η αστραπη σου τηι οικουμενηι. Και ου δη που φαμεν,
οτι της εξ υετου γεγενημενης αστραπης εποιειτο μνημην· αλλ', ως εφην αρτιως, την
του νοητου φωτος αναλαμψιν τωι της αστραπης ονοματι κατασημαινειν ηθελεν. Ὅτι
δε δυσκατοπτον αληθως το Χριστου μυστηριον, υπεμφηνειεν αν ο γνοφος. Και γουν
και αυτος ο μακαριος ∆αβιδ, ωδε πη συνιεις, καθαπερ εγᾦμαι, προανακεκραγει
λεγων. Και εθετο σκοτος αποκρυφην αυτου, κυκλωι αυτωι η σκηνη αυτου· σκοτεινον
υδωρ εν νεφελαις αερων. Ἀπο της τηλαυγησεως ενωπιον αυτου αι νεφελαι διηλθον.
Κεκρυμμενον γαρ ουτως εστι το Χριστου μυστηριον, ως δεισθαι μυσταγωγιας της
ανωθεν, και αποκαλυψεως της παρα Θεου. Ἤκουε γουν ο Πετρος ευ μαλα, συνιεις
τον εν σαρκι πεφηνοτα Θεον Λογον, και αληθως Υιον· Μακαριος ει, Σιμων βαρ Ἰωνα,
οτι σαρξ και αιμα ουκ απεκαλυψε σοι, αλλ' ο Πατηρ μου ο εν τοις ουρανοις.
Ἐγνωρισθαι δε και ο Παυλος διεβεβαιουτο εαυτωι το μυστηριον κατα αποκαλυψιν
Θεου. Ουκουν, το ασυμφανες της γνωσεως ο γνοφος δηλοι. Ἀνακεκραγε δε και η
σαλπιγξ, των ευαγγελικων θεσπισματων το ευηχες αποφαινουσα. Και γουν εφη που
Θεος δια φωνης των προφητων τοις Ἰουδαιων δημοις· Καθεστηκα εφ' υμας σκοπους.
Ἀκουσατε της φωνης σαλπιγγος. Και ειπαν· Ουκ ακουσομεθα. ∆ια τουτο ηκουσαν τα
εθνη, και οι ποιμαινοντες τα ποιμνια εν αυτοις. Ἄκουε, γη· Ἰδου επαγω επι τον λαον
τουτον κακα, τον καρπον αποστροφης αυτων, οτι τωι λογωι μου ου προσεσχον, και
τον νομον μου απωσαντο. Πεφωνηκε μεν γαρ παρ' αυτοις η σαλπιγξ δια των παρα
Θεου σκοπων, τουτεστι, των αγιων αποστολων. Κεχειροτονηνται γαρ εφ' ημας
σκοποι. Ἀλλ' ειπον· Ουκ ακουσομεθα. ∆ια τουτο ηκουσαν τα εθνη. Και αυτους δε
τους αγιους ευρησομεν μαθητας, τους αναφανδον ειρηκοτας τοις Ἰουδαιων λαοις·
Ὑμιν αναγκαιον πρωτον λαλησαι τον λογον του Θεου. Ἐπειδη δε απωθεισθε αυτον,
και ουκ αξιους υμας αυτους κρινετε της αιωνιου ζωης, ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη.
Ουτω γαρ εντεταλκε ημιν ο Κυριος. Σαλπιγγι δε παρεικαζει δια των Χριστου
κηρυγματων την ευφωνιαν, και ο μακαριος Ἡσαΐας λεγων περι του καιρου της
επιδημιας· Και εσται, εν τηι ημεραι εκεινηι, σαλπιουσι τηι σαλπιγγι τηι μεγαληι. Σαλπιγξ
μεν γαρ και ο νομος, αλλ' ην ισχνοφωνος, και βραδυγλωσσος. ∆ια τουτο και Μωσης,
 
 

180

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι και μολις εις μονην εφωνει την Ἰουδαιαν, εν ηι και γεγονε γνωστος ο Θεος.
Σαλπιγξ δε η μεγαλη, Χριστος, ητοι τα δι' αυτου 69.508 κηρυγματα, περιηχουντα την
υπ' ουρανον. Ἔφη γαρ, Ὅτι κηρυχθησεται τουτο το Ευαγγελιον εν οληι τηι
οικουμενηι, εις μαρτυριαν πασι τοις εθνεσιν. Ὅτι δε ατρεκης ο λογος, μεμαρτυρηκε
αυτο των πραγματων το περας. Ἀνηκοος γαρ ουδεις της του Σωτηρος ημων
απομεμενηκε δοξης. Και εξηγαγε, φησιν, ο Μωσης εις συναντησιν τον λαον του Θεου
εκ της παρεμβολης, και παρεστηκεν επι το ορος Σινα. Ὅρα την Μωσεως
παιδαγωγιαν· αποφερει προς Θεον. Παιδαγωγει γαρ επι Χριστον, και παριστησι μεν
τους υπ' αυτωι τεως παιδαγωγουμενους επι το ορος· ουκ αναβιβαζει γε μεν εν αυτωι.
Ὄρος δε νοησεις εν τουτοις, την υπερφυα τε και υπεραιρουσαν γνωσιν του
μυστηριου του κατα Χριστον. Ὑψηλη γαρ λιαν, και ηκιστα μεν τοις εν νομωι βατη·
πρεπουσα δε μαλλον ημιν τοις ηγιασμενοις εν πνευματι. Ὡς γαρ αυτος ειρηκεν ο
Σωτηρ· Ὑμιν δεδοται γνωναι τα μυστηρια της βασιλειας των ουρανων· τουτοις δε ου
δεδοται, φημι δε τοις Ἰουδαιοις. Ποιουμενος δε και ως εν ειδει προσευχης τους προς
Πατερα και Θεον υπερ ημων λογους· Ἐξομολογουμαι σοι, φησι, Πατερ Κυριε του
ουρανου και της γης, οτι απεκρυψας ταυτα παντα απο σοφων και συνετων, και
απεκαλυψας αυτα νηπιοις. Ναι ο Πατηρ, οτι ουτως εγενετο ευδοκια εμπροσθεν σου.
Ουκουν παριστησι μεν επι το ορος ο Μωσης, ουκ αναβιβαζει δε εν αυτωι· ως γαρ εφην
αρτιως, το τελειον τε και υψηλον εν σοφιαι και γνωσει κερδαινομεν δια Χριστου
μαλλον, ου δια Μωσεως. Ὁ μεν γαρ ην οικετης, και παιδαγωγος· ο δε, ως των ολων
Κυριος, γνωσεως ημιν τελειας πεφηνεν δοτηρ. Ἐν αυτωι γαρ εισι παντες οι θησαυροι
της σοφιας και της γνωσεως αποκρυφοι, κατα το γεγραμμενον. Καθικομενου δη ουν
εν ειδει πυρος του Θεου, καπνοι μεν ησαν, ως εκ καμινου διαιττοντες, και υψου δη
λιαν εξελιττομενοι, και παντος, οιμαι που, κατασκιδναμενοι του λαου.
Καταπεφοιτηκε γαρ εξ ουρανου δι' ημας προς ημας ο του Θεου Λογος ως πυρ
χωνευτηριου, κατα την του προφητου φωνην. Και αυτος ημας εβαπτιζεν εν
Πνευματι αγιωι και πυρι· πυρι δε τωι νοητωι τον εν ημιν δαπανωντι συρφετον, και τον
εξ αμαρτιας εκτηκοντι ρυπον, και αποψυχεσθαι προς εκτοπους ηδονας ουκ αφιεντι
τον νουν· αποτετελεσμεθα δε ταυτηιτοι, τωι πνευματι ζεοντες. Και τουτο αυτο
ενηργησεν εις ημας ο Χριστος. Τοιγαρτοι και εφασκεν· Πυρ ηλθον βαλειν επι την
γην. Και τι θελω ει ηδη ανηφθη; Ουκουν εν ειδει πυρος οικονομικως δη λιαν τοις
αρχαιοτεροις εφαινετο· πλην ου διχα καπνου. Συνησομεν δε και δια τουτου παλιν,
οτι θρηνειν και κατοιμωζειν αναγκη τους αναπιπτοντας εις το ραιθυμον, και της
θειας αυτου δοξης καταφρονειν ηιρημενους. ∆ακρυροειν γαρ αναγκη εν καπνωι.
Κατοιχησονται δε οτι προς το εξωτερον σκοτος οι θεομισεις τε και αλιτηριοι, πως αν
ενδοιασειε τις; Ἐκει γαρ εσται, φησιν, ο κλαυθμος και βρυγμος των οδοντων. Ὅτι
τοινυν πικρον επι ταις ραιστωναις κατασταζουσι δακρυον οι περι ων ο λογος, 69.509
υπεφαινον οι καπνοι. Προσετιθει δε, οτι και αι φωναι της σαλπιγγος εγινοντο
προβαινουσαι, ισχυροτεραι σφοδρα ως εν αρχαις μεν, ολιγους ακροασθαι μολις·
υστερον δε πολλους, μαλλον δε και απασαν την συναγωγην. Σαλπιγξ μεν γαρ και
ευφωνοτατη, και ηχην ιουσα την διαπρυσιαν, το ευαγγελικον εστι κηρυγμα,
καθαπερ ηδη προειπομεν. Ἀλλ' ηκουετο μεν, φησιν, εν αρχαις εις μονην την
Ἰουδαιαν· προβαινοντος δε του καιρου, και εις πασαν ηδη την υπ' ουρανον
περιηιεσαν οι θεσπεσιοι μαθηται, τοις απανταχοσε κηρυττοντες· ωστε και απο
Ἱερουσαλημ μεχρι του Ἰλλυρικου, μαλλον δε και μεχρις αυτων αφικεσθαι τερματων
της γης· και εξ ηους προς εσπεραν, την ιεραν απηχησαι σαλπιγγα. Τουτο, οιμαι, εστι
το γινεσθαι τας φωνας της σαλπιγγος ισχυροτερας. Ειτα μετα τουτο λοιπον
επισκηπτει Θεος τωι μακαριωι Μωσηι διαμαρτυρασθαι τωι λαωι· Μη ποτε, φησιν,
εγγισωσι προς τον Θεον κατανοησαι, και πεσωσιν εξ αυτων πληθος· και οι ιερεις οι
 
 

181

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγγιζοντες Κυριωι τωι Θεωι αγιασθητωσαν, μη ποτε απαλλαξηι απ' αυτων Κυριος.
Ἄθρει δη ουν, αθρει, και εκ τωνδε δη παλιν, ως εστιν αμηχανον δια της Μωσεως
παιδαγωγιας εγγιζειν Θεωι. Προσιεται γαρ ουκ εν τυποις ετι και σκιαις ευδοκιμειν
ελομενους· τοιαυτα γαρ τα Μωσεως· ζητει δε μαλλον εν ημιν της αληθειας το
καλλος. Ἀληθεια δε ο Χριστος, δι' ου την προσαγωγην εσχηκαμεν, και εγγυς
γεγοναμεν του Πατρος, καθαπερ εις ορος αναφοιτησαντες, την περι αυτου γνωσιν.
Ἐπεγνωκοτες γαρ τον Υιον, επεγνωμεν δι' αυτου τε και εν αυτωι τον Πατερα. Ουκουν
δι' αυτου την προσαγωγην εσχηκαμεν, ου δια Μωσεως, τουτεστι, ου δια νομου.
Ἁγιαζεσθαι δε και αυτους προαναφαινοντος εναργως, ουπω τελειως αγιαν την κατα
νομον ιερωσυνην, ως γαρ ετι δεομενην αγιασμου, αλλοθι μη προστεταχεν
αγιαζεσθαι. Ἄμωμος δε, και αγιων Ἄγιος εφ' ημας αρχιερευς, ο Χριστος, και
κρειττονος διαθηκης εγγυος, ως Παυλος φησι. Τοιγαρτοι και πεπαυται μεν η πρωτη.
Γεγονε δε και αυτης ιερωσυνης μεταθεσις, ουκ εχουσης το αμεμπτον, και το ακρως
αγιον. Τετελειωκε μεν γαρ ουδενα κατα συνειδησιν· εισκεκομικε δε μαλλον
βαπτισμων διδαχας, εφηγησεις περιῤραντηριων προς την της σαρκος καθαροτητα.
Καταληγει γαρ εις τουτο μολις της νομικης ιερωσυνης η δυναμις. Ὡς ουκ εχουσα
τοινυν το τελειως αγιον, αγιασθησομενη δε κατα καιρους εν Χριστωι των τυπων
μεταπλαττομενων εις αληθειαν, προστεταχεν αγιαζεσθαι. Προστιθεις δε οτι· Μη ποτε
απαλλαξηι απ' αυτων Κυριος, εφηκε νοειν, οτι θανατος η δικη, τοις την εν νομωι
τιμωσιν ιερωσυνην, αναδειχθεισης εν κοσμωι της δια Χριστου· δι' ου και λαοι και
αυτο το παλαι σεπτον τε και ιερον αγιαζεται γενος· βεβηλον δε παντως, και εν
ακαθαρσιαις, ο μη ηγιασθη παρ' αυτου. ∆ια τουτο εφασκε τοις Ἰουδαιων δημοις·
Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι εαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις υμων
αποθανεισθε. Ὅτι δε εμελλον οι εξ Ἰσραηλ εξηνιοι γεγονοτες αποπεμπεσθαι κατα
καιρους, υπονοστησειν δε ουχ ετερως 69.512 προς Θεον, πλην οτι δια Χριστου,
καταδειξει ραιδιως Θεου λεγοντος οικονομικως τωι παναριστωι Μωσηι· Βαδιζε,
καταβηθι, και αναβηθι, συ και Ἀαρων μετα σου. Ὁραις πως απεπεμπετο Μωσης, ειτα
μονος ουκ επιστρεφει, ανεισι δε παλιν συνομαρτουντος αυτωι και συνδιαθεοντος
Ἀαρων, ος ην εις τυπον Χριστου του μεγαλου ιερεως; ∆ι' αυτου γαρ, ως εφην,
προσιτος ο Πατηρ. Και αποπεμπτοι γεγονοτες κατα καιρους οι εν νομωι, τουτεστιν ο
Ἰσραηλ. Ἐπιγνωσονται μεν εν εσχατοις καιροις τον οσιον τε και ακακον αρχιερεα,
τουτεστιν Χριστον· προσελευσονται δε δι' αυτου τωι Θεωι και Πατρι, καθαπερ εις ορος
αναθρωσκοντες το σεπτον και μεγα της οικονομιας μυστηριον, δι' ου παντας ημας
σεσωκεν ο Χριστος, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα, συν αγιωι Πνευματι,
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι της εις το ορος ανοδου Μωσεως και
Ἀαρων, και Ναδαβ, και Ἀβιουδ και των εβδομηκοντα πρεσβυτερων του λαου. αʹ.
Κεκληνται μεν δια νομου προς Θεον οι εξ αιματος Ἰσραηλ, μεσιτευοντος το τηνικαδε
και διακονουντος Μωσεως. Ἀλλ' ως ο θεσπεσιος γραφει Παυλος, Τετελειωκεν ο
νομος ουδενα. Τελειοτης γε μην αυτου και προφητων νοειται Χριστος. Πασα γαρ
λυτρωσις δι' αυτου. Ἐπει Μη εστιν ετερον ονομα υπο τον ουρανον εν ανθρωποις, εν
ωι δει σωθηναι ημας, και εν αυτωι πασα τελειοτης δι' αγιασμου εν πνευματι. ∆ι' αυτου
κεκλημεθα προς τον Πατερα, και εις την ανω πολιν αναβησομεθα συν αυτωι. Και
γουν εφασκεν εναργως· Ἐν τηι οικιαι του Πατρος μου πολλαι μοναι εισιν. Ει δε μη,
ειπον αν υμιν· Πορευομαι ετοιμασα· τοπον υμιν. Και εαν πορευθω ετοιμασαι τοπον
υμιν, παλιν ερχομαι, και παραληψομαι υμας προς εμαυτον, ινα οπου ειμι εγω, και
υμεις ητε. Πρωτολειον μεν γαρ και οια τις απαρχη της ανθρωποτητος προσεφρησεν
εις τον ουρανον. Ἀνακομισει δε οτι και ημας αυτους, ουκ αν ενδοιασειε τις. Ἐμπεδοι
γαρ εις τουτο ο ψευδεσθαι μη ειδως, και τοις του τυχειν αξιοις την ελπιδα προσθεις.
Ἐσομεθα γαρ ουρανου πολιται κατα καιρους, προαναφοιτησαντος ημων, ως εφην,
 
 

182

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστου, και αληθες οτι χρημα εστι πιστωσεται ο σοφωτατος Παυλος ωδι γεγραφως·
Ου γαρ εις χειροποιητα Ἅγια εισηλθεν ο Χριστος, αντιτυπα των αληθινων, αλλ' εις
αυτον τον ουρανον νυν εμφανισθηναι τωι προσωπωι του Θεου υπερ ημων. Ἦν μεν
γαρ, και εστι, και εσται Θεος ων φυσει, μετα του ιδιου Πατρος και εν οψει του
γεγεννηκοτος. Ἐμφανιζεται δε υπερ ημων, οτι γεγονεν ανθρωπος, ινα και ημεις, οι
των του Πατρος ομματων εξεῤριμμενοι δια τε την εν Ἀδαμ παραβασιν, και την καθ'
ημας τυραννησασαν αμαρτιαν, εν οψει γενωμεθα παλιν αυτου, δια Χριστου τε και εις
το εν αρχαις, των μεταξυ παρεισβεβηκοτων, οιχομενων εις το μηδεν. Κεκλημεθα ουν
δη εν Χριστωι, και εις την ανω πολιν, και της παρα Θεου και Πατρος εποπτιας
αξιουμεθα, και δι' αυτου και εν αυτωι δεδιδαγμεθα προσκυνειν τον των ολων
γενεσιουργον τε και Πατερα Θεον. Προανεφωνει δε και τουτο παλιν 69.513 ημιν ο
νομος αινιγματωδως. Καταβεβηκεν μεν γαρ εν ειδει πυρος ο των ολων Θεος επι το
ορος το Σινα· θεσμοθετησας δε τοις εξ Ἰσραηλ τα δι' ων ην εικος εις αρχας ιεναι
δικαιοσυνης. Προεισβολη γαρ ωσπερ ο νομος των τελειοτερων, στοιχεια τε και
προαγορευσις των δια Χριστου παιδευματων. Και Μωσηι, φησιν, ειπεν· Ἀναβηθι προς
τον Θεον, συ και Ἀαρων, και Ναδαβ, και Ἀβιουδ, και εβδομηκοντα των πρεσβυτερων
Ἰσραηλ, και προσκυνησουσι μακροθεν τωι Κυριωι. Και εγγιει Μωσης μονος προς τον
Θεον. Αυτοι δε ουκ εγγιουσιν. Ὁ δε λαος ου συναναβησεται μετ' αυτων.
Ἀπηγγελκοτος δε ταυτα του πανσοφου Μωσεως, απεκριθη πας λαος φωνηι μεγαληι
λεγοντες· Παντας τους λογους ους ελαλησε Κυριος, ποιησομεν, και ακουσομεθα. Και
τι μετα τουτο; Και εγραψε, φησι, Μωσης παντα τα ρηματα Κυριου. Ὀρθρισας δε
Μωσης το πρωι, ωικοδομησε θυσιαστηριον επι το ορος, και δωδεκα λιθους εις τας
δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ. Και εξαπεστειλε τους νεανισκους των υιων Ἰσραηλ, και
ανηνεγκαν ολοκαυτωματα, και εθυσαν θυσιαν σωτηριου Κυριωι τωι Θεωι, μοσχαρια.
Λαβων δε Μωσης το ημισυ του αιματος ενεχεεν εις τον κρατηρα· το δε ημισυ του
αιματος προσεχεε προς το θυσιαστηριον. Και λαβων το βιβλιον της διαθηκης,
ανεγνω εις τα ωτα του λαου· και ειπαν· Παντα οσα ελαλησεν ο Κυριος ποιησομεν και
ακουσομεθα. Λαβων δε Μωσης το αιμα κατεσκεδασεν του λαου, και ειπεν· Ἰδου το
αιμα της διαθηκης, ης διεθετο Κυριος προς υμας περι παντων των λογων τουτων.
Ἐκπεπερασμενης δε της θυσιας, και κατεῤραμενου παντος του λαου τωι της διαθηκης
αιματι, ανεβη δε, φησιν, ο Μωσης και Ἀαρων, και Ναδαβ, και Ἀβιουδ, και
εβδομηκοντα της γερουσιας του λαου Ἰσραηλ, και ειδον τον τοπον ου ειστηκει ο
Θεος του Ἰσραηλ, και τα υπο τους ποδας αυτου, ωσει εργον πλινθου σαπφειρου, και
ωσπερ ειδος στερεωματος του ουρανου τηι καθαροτητι. Και των επιλεκτων του
Ἰσραηλ ου διεφωνησεν ουδε εις. Και ωφθησαν εν τωι τοπωι του Θεου, και εφαγον και
επιον. Φερε δη ουν, φερε εφ' εκαστωι των ανεγνωσμενων τα εικοτα λεγωμεν, και της
των προκειμενων εννοιας αρχομενοι κατ' ευθυ, τα εις ημας γεγονοτα παρα Χριστου.
Καθαπερ εν πινακι καταγεγραμμενα βλεπωμεν εν τηι θεοπνευστωι Γραφηι, και την
ανω τε και εν τοις ουρανοις Ἐκκλησιαν, ητοι τον ουρανον, και αυτην δε την επι της
γης καθ' ομοιοτητα της ανω, και βουνον, και ορος αποκαλειν, διατοι το επηιρμενον
και ανεστηκος εις την αρετην των κατοικουντων εν αυταις. Ου γαρ εστι χθαμαλος
ουδε κατεῤριμμενος των αγιων ο νους· αλλα φρονηματος μεν υπερφερεται του
γεωδεστερου, και σαρκικων επιθυμιων. Ὑψου δε δη μαλλον αναφοιται· και εστιν
αληθες το δια φωνης του ∆αβιδ· Ὅτι οι θεοι οι κραταιοι της γης σφοδρα επηιρθησαν.
Ὅτι δε τοις ωδε βιουν ηιρημενοις, και εις το λοιπον αρετης αναβεβηκοσι, πρεποι αν
εικοτως το και ταις ανω μοναις εναυλιζεσθαι δειν, πιστωσεται παλιν ο Ψαλμωιδος,
ουτω λεγων· Τις αναβησεται 69.516 εις το ορος Κυριου, η τις στησεται εν τοπωι αγιωι
αυτου; Ἀθωος χερσι, και καθαρος τηι καρδιαι, ος ουκ ελαβεν επι ματαιωι την ψυχην
αυτου, και ουκ ωμοσεν επι δολωι τωι πλησιον αυτου. Το αργυριον αυτου ουκ εδωκεν
 
 

183

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι τοκωι, και δωρα επ' αθωοις ουκ ελαβεν. Ουτος ληψεται ευλογιαν παρα Κυριου,
και ελεημοσυνην παρα Θεου Σωτηρος αυτου. Αυτη η γενεα ζητουντων το προσωπον
του Θεου Ἰακωβ. βʹ. Ὄρος ουν αναβασιμον τοις αγιοις, ο ουρανος, ητοι των
πρωτοτοκων η Ἐκκλησια· βεβηλοις δε γε και ανοσιοις, αστιβες. Προστεταχε τοινυν ο
των ολων Θεος αναφοιταιν εις το ορος Μωσεα τε και Ἀαρων, Ναδαβ τε και Ἀβιουδ,
και εβδομηκοντα των πρεσβυτερων του Ἰσραηλ. Ἔφασκε τε, οτι Και προσκυνησουσι
μακροθεν τωι Κυριωι. Και εγγιει Μωσης μονος προς τον Θεον· αυτοι δε ουκ εγγιουσιν.
Ὁ δε λαος ου συναναβησεται μετ' αυτων. Οι μεν ουν εξ Ἀαρων γεγονοτες υιοι, το
ιερον ημιν σημαινουσι γενος· οι δε πρεσβυτεροι, τους αριστινδην εξειλεγμενους.
Ἀαρων δε παλιν αυτον ημιν υποπλαττεται τον Χριστον, τον οσιον τε και ακακον
αρχιερεα, δι' ου και εσχηκαμεν την δια Πνευματος τε και υδατος γεννησιν,
Ἔκλεκτον γενος, και βασιλειον ιερατευμα, και εθνος αγιον, χρηματιζομεν.
Ἀναβησομεθα τοινυν κατα καιρους και εις την ανω πολιν οι απολεκτοι τε και ιεροι,
συνοντος ημιν και ηγουμενου Χριστου του μεγαλου ιερεως, του δι' ημας καθ' ημας
γεγονοτος, και συμπροσκυνουντος ημιν καιτοι Πατερα οντα κατα φυσιν τον Θεον.
Και εγγιζει μεν ο Μωσης, συν ημιν δε τοις μακραν, ο Υιος. Ὅσον γαρ ηκεν εις το της
μετα σαρκος οικονομιας μυστηριον, Θεωι προσεχεστερος ο Μωσης, ως νομου μεσιτης
και οριστης. Ἐπειδη δε μεθ' ημων γεγονεν ο Υιος, καιτοι Θεος ων φυσει και των
ολων Κυριος, ταυτηιτοι το καθ' ημας ουκ ατιμαζει μετρον. Ἀνεχεται δε οικονομικως
και αυτου κατοπιν νοεισθαι Μωσεως. Και γουν και γεγονε μεθ' ημων υπο τον αυτον
νομον, καιτοι νομοθετης ων ως Θεος. Ὅτι δε γεγονεν υπο νομον, αταλαιπωρον
ιδειν. Περιτετμηται γαρ οκταημερος. Συντετελεκε δε και το διδραχμον, καιτοι κατα
φυσιν ελευθερος ων ως Υιος. Ἀρκεσει δε και αυτο το Γραμμα το ιερον, υπο νομον
γεγενησθαι λεγον τον Ἐμμανουηλ. Ὅτι δε δια το ανθρωπινον, και επειδη γεγονε
καθ' ημας υπο νομον, και εν δευτεροις τεθεισθαι Μωσεως νομιειται, συνησεις και δι'
ετερων. Προσεταττε μεν γαρ ο των ολων Θεος τωι παναριστωι Μωσει της αφορητου
δουλειας ανειναι τον Ἰσραηλ τωι Φαραω λεγοντα· Κυριος ο Θεος των Ἑβραιων
προσκεκληται ημας. Ὁ δε ομολογει το αδρανες ο νομος εις απολυτρωσιν. Ειτα
συναπτει αναδυομενωι και μελλοντι τον θεσπεσιον Ἀαρων εις τυπον Χριστου του
παντα ισχυοντος, δι' ου πασα η λυτρωσις. Ἔφη γαρ ωδε προς Μωσην· Ἰδου δεδωκα
σε Θεον Φαραω, και Ἀαρων ο αδελφος σου εσται σου προφητης. Συ δε λαλησεις αυτωι
παντα οσα εντελλομαι σοι, ο δε Ἀαρων ο αδελφος σου λαλησει προς Φαραω. Ὁραις
οτι μεσιτευει παλιν Ἀαρων το του νομοθετου προσωπον φορουντος Μωσεως.
Ταυτηιτοι και ο μακαριος Παυλος και αυτον ανατιθησι τον νομον αυτωι, 69.517 καιτοι
λυθεντα παρα Θεου. Γραφει γαρ ουτως· Ἀθετησας τις νομον Μωσεως, χωρις
οικτιρμων επι δυσιν η τρισι μαρτυσιν, αποθνησκει. Ἄνιμεν τοινυν καθαπερ εις ορος
τας ανω μονας οι ιεροι και απολεκτοι, της ετερας πληθυος απομενουσης κατω. Ου
γαρ ανελευσεται, φησιν, ο λαος συν αυτοις· οτι κατα την του Σωτηρος φωνην,
Πολλοι κλητοι, ολιγοι δε εκλεκτοι. Ἄνιμεν δε, ου διχα Χριστου. Συνην γαρ τοτε τοις
προσκυνουσιν ο Ἀαρων, και τοις ετι μακραν εναριθμιος ην. Ουτω και ο Χριστος,
μακραν μεθ' ημων δι' ημας, ινα και ημεις συν αυτωι τε και δι' αυτωι εγγυς του
Πατρος. Παντα γαρ δι' ημας και υπερ ημων ωικονομειτο σαφως. Ὥσπερ γαρ γεγονε
μεθ' ημων εν νεκροις, ινα ημεις εις ζωην συν αυτωι τε και δι' αυτου· ανεβιω γαρ το
του θανατου πατησας κρατος, ουτω γεγονε μεθ' ημων αποτερω, καιπερ ὣν εγγυς,
ινα παλιν ημεις συν αυτωι, και δι' αυτου εγγυσωμεν τωι Πατρι· ο δη και τετελεσται.
Μετοχοι γαρ γεγονοτες αυτου δια του Πνευματος, ηνωμεθα τωι Θεωι και Πατρι δι'
αυτου, ειπερ εσμεν αληθως θειας φυσεως κοινωνοι, κατα τας Γραφας. Ἀλλ' υψου
μεν ιεναι προστεταχε, και συναναθρωσκειν εις το ορος Μωσει τε και Ἀαρων, τους
ιερους τε και εξειλεγμενους ο των ολων Θεος. Ὅτι δε τους ευκλειας ηκοντας εις
 
 

184

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο λοιπον, και αναβηναι αληθως εις το ανω προτεθυμενους, ινα και εγγυς
γενοιντο Θεου, προαφαγνιζεσθαι χρη τωι αιματι του Χριστου, ος της απαντων ζωης
ανταλλαγμα την εαυτου ψυχην εποιησατο, ανατεθεικε δε και εις οσμην ευωδιας την
αναληφθεισαν σαρκα. Προσκεκομικε γαρ εαυτον ιερειον αμωμον υπερ ημων τωι
Θεωι, και νοητον ολοκαυτωμα, ως προανετυπου παλιν ημιν ο θεσπεσιος Μωσης, τηι
του πνευματος φωταγωγιαι προς την των εσομενων προηγουμενος γνωσιν. Τουτο
γαρ, οιμαι, συνιεις, προ της εις το ανω πορειας αυτου τε και των κεκλημενων,
Ἔγραψε παντα τα ρηματα του Κυριου. Τι δε τουτωι προειργασται παλιν, ερουμεν
ευθυς. Χρη γαρ, οιμαι, τους της υψου τε και ανω πορειας εφιεμενους, εις νουν και
καρδιαν εγκεχαραγμενον εχειν τον του Θεου νομον, αναφωνειν τε λοιπον καθαπερ
εκ λυρας προς αυτον, Ἐν τηι καρδιαι μου εκρυψα τα λογια σου, οπως αν μη αμαρτω
σοι. Ὥσπερ γαρ εστιν ουκ ασυντελες εις ζωην, και χρημα σωτηριον, το των του Θεου
λογων μεμνησθαι δια παντος· τον αυτον, οιμαι, τροπον ολεθρου προξενον το
επιλανθανεσθαι φιλειν. Γραφει τοινυν ο μακαριος Μωσης παντα τα ρηματα του
Κυριου, περι ων και αυτος επεφωνει τοις παιδαγωγουμενοις δι' αυτου, μαλλον δε
και ημιν αυτοις· Και λαλησεις εν αυτοις καθημενος εν οικωι, και πορευομενος εν
οδωι, και κοιταζομενος, και διανισταμενος. Ὀρθρισας δε το πρωι, θυσιαστηριον
ανεδειματο. Περιΐστησι δε αυτωι δυωκαιδεκα λιθους εις τας δωδεκα φυλας του
Ἰσραηλ. Και απεστειλε τους νεανισκους των υιων Ἰσραηλ, οι και ανηνεγκαν, φησιν,
ολοκαυτωματα, και εθυσαν θυσιαν σωτηριου τωι Θεωι, μοσχαρια. Το μεν ουν
θυσιαστηριον, τυπος αν ειη και μαλα σαφως της Ἐκκλησιας του Χριστου, της οιονει
πως επι το ορος 69.520 κειμενης. Ὑψου γαρ ωσπερ εν ορει την ετεραν ειναι φαμεν,
την των πρωτοτοκων μητροπολιν, ης τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος. Ἐξεικονιζει
τοιγαρουν την Ἐκκλησιαν ημιν το θυσιαστηριον· ωι και λιαν οικονομικως
περιΐστησιν ο Μωσης τους δωδεκα λιθους, εις τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ·
μονονουχι και δια τουτο προπαρεγγυων τοις εξ αιματος Ἰσραηλ, οτι χωρος αυτοις ο
μαλιστα πρεπων, η Ἐκκλησια Χριστου· και ταχα που διακεκραγεναι δεησει·
Κατακυκλωσω το θυσιαστηριον σου, Κυριε, του ακουσαι με φωνην αινεσεως. Ὅτι
προς γαρ αυτους μαλιστα και προ γε των αλλων Σωτηρα και Λυτρωτην απεστειλε
τον Υιον ο Πατηρ, σαφηνιει λεγων αυτος· Ουκ απεσταλην, ει μη εις τα προβατα τα
απολωλοτα οικου Ἰσραηλ. Ἐπειδη δε εις εκτοπους απονοιας ωλισθηκοτες
πεπαρωινηκασιν εις αυτον, μετακεχωρηκεν αναγκαιως επι τα εθνη Χριστος. Ὅτι
τοινυν χωρος ο μαλιστα πρεπων ην αυτοις, καθαπερ εφην αρτιως, το του Χριστου
θυσιαστηριον, προκατεσημαινεν ο Μωσης, περιστησας αυτωι τους δωδεκα λιθους εις
τας δωδεκα φυλας του Ἰσραηλ. Ὅτι δε εμελλον οι επ' ανδρειαι τεθαυμασμενοι, δηλον
δε οτι πνευματικηι και κατα Θεον, οι ευσθενη τε και εῤρωμενον εχοντες νουν,
ιερουργησειν κατα καιρους το Χριστου μυστηριον, καταμαθοι τις αν απο γε του
γεγονοτος. Ἀπεστελλοντο μεν γαρ οι νεανισκοι, και προσηγον τα ολοκαυτωματα.
Τουτο δεδρακοτας τους αγιους αποστολους ευρισκομεν, οι πασαν, ωσπερ ειπειν,
περιεφοιτων την γην, ιερουργουντες αυτωι και προσαγοντες ολοκαυτωματα,
τουτεστι, τους εν αμωμητωι πιστει διαπρεπεις, και μην και σπουδασμασι τους εις
αρετην ευ μαλα διηρτισμενους. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι, διανοιας αδρανους το
μυσταγωγειν δυνασθαι σαφως, ουτε νου νοσουντος το αναλκι, και καταῤρειν
ειωθοτος εις επιθυμιας κοσμικας· εσκευασμενου δε ουτω και νεανικως εχοντος, ως
και ειπειν δυνασθαι λοιπον· Ἐμοι γαρ το ζηιν, Χριστος, και το αποθανειν, κερδος.
Νεανιας γαρ ο τοιουτος, και των αγαν αλκιμωτατων. Πρεπει δ' αν αυτωι, το
καθιερουν τωι Θεωι τα ολοκαυτωματα, και θυσιας πνευματικας, και ιερουργιας
απτεσθαι της νοητης, και την του σωτηριου θυσιαν αποπληρουν· η και δια των
προσενηνεγμενων μοσχαριων ευ μαλα προανεπλαττετο. Ποτε μεν γαρ δια το λιαν
 
 

185

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευσθενες, και οτι των αβεβηλων ζωων το υπερτατον, μοσχος εστι, μοσχωι τελειωι
παρεικαζεται Χριστος· ποτε δε μικρωι μοσχαριωι, και ανθ' οτου, παλιν οραις, γεγονεν
ανθρωπος ο Μονογενης, και υπο ζυγον δουλειας, ειπερ εστιν αληθες οτι πεφηνεν εν
δουλου μορφηι. Ἀλλ' ει και οσον ειπειν ηκεν, εις γε το εν σαρκι μυστηριον, γεγονε
μεθ' ημων υπο ζυγον δουλειας, αλλ' ην δουλειας απειρατος, οτι φυσεως ην της
ανωθεν και ελευθερας. ∆ια τουτο μοσχαριωι παρεικαζεται, οτι και υπο ζυγον, και εξω
ζυγου. Ἀπειρατον γαρ ζυγου το μοσχαριον, ει και ειναι πεφυκεν υπο ζυγον το
τοιονδε γενος. Ἄλλως τε, και ει γεγονεν υπο νομον, ως υπο ζυγον, αλλ' ην
ελευθερος· ην γαρ υπερ νομον, ως ων νομοθετης και Θεος. Και τριτως δε, ει 69.521
δοκει, πεφορηκε την απο γης σαρκα, την νοσουσαν εν εαυτηι δια της αμαρτιας τον
νομον, κατα την του Παυλου φωνην. Ὅσον γαρ ηκεν εις την της σαρκος φυσιν,
τεθεισθαι δοκει και υπο ζυγον αμαρτιας, αλλ' ην απειρατος· Κατεκρινε γαρ την
αμαρτιαν εν τηι σαρκι, ινα το δικαιωμα του νομου πληρωθηι εν ημιν τοις μη κατα
σαρκα περιπατουσιν, αλλα κατα πνευμα. Μοσχαριον ουν ο Χριστος ταυτηιτοι
οικονομικως ωνομασται, και οτι νεα γεγονε κτισις· απαρχη γαρ των εις τουτο
κεκλημενων αυτος. Ὅτι δε ην αναγκαιον αγιαζεσθαι τωι αιματι δραττοντας, και
εγγιζειν Θεωι γλιχομενους, δεδειχεν ο Μωσης, καταῤραινων αιματι παντα τον λαον,
και αυτο το βιβλιον. Εισομεθα δε και δια τουτο παλιν, οτι αυτος ο μονος ατελης εις
αγιασμον. Ἄθρει γαρ οπως τωι του αιματος ραντισμωι και αυτος αγιαζεται· αποπλυνει
γαρ αμαρτιας ηκιστα μεν ο νομος, κατορθοι δε τουτο των δια Χριστου μυστηριων η
χαρις. Ευ δε λιαν και το ορθρισαντα το πρωι τον ιεροφαντην Μωσεα, αυτο τε το
θειον ορθωσαι μυστηριον, και περιστησαι μεν αυτωι, καθαπερ ηδη προειπον,
δυωκαιδεκα λιθους, θυσαι δε και μοσχαρια. Ὄρθρου γαρ ωσπερ και πρωΐας ηδη
γενομενης, μονονουχι δε και Φωσφορου διαυγαζοντος, και νοητης ημιν ανισχουσης
ημερας, παροιχομενης δε ηδη νυκτος, και δαιμονιωδους αργησαντος σκοτους,
λαμπρον ανεδειχθη της Ἐκκλησιας το καλλος το σεπτον εχουσης θυσιαστηριον, εφ'
ου το Χριστου τελει. ται μυστηριον. Παρεστησαν δε αυτωι και αι φυλαι της γης, ως εν
παραδειγμασι τοις λιθοις. Και γουν ο θεσπεσιος Παυλος, την του παραδειγματος
εικονα παραχαραττων εις αληθειαν, επιστελλει τοις ηγιασμενοις εν Χριστωι· Ἐν ωι
και υμεις ως λιθοι ζωντες επωικοδομεισθε οικος πνευματικος εις ιερατευμα αγιον.
Τοτε και οι νεανισκοι προσκεκομικασι τα ολοκαυτωματα, και ιερουργοι γεγονασι
πνευματικοι. Τοτε δη, τοτε και εν προσωπωι γεγοναμεν του Πατρος, και
παρεστηκαμεν αυτωι το της διανοιας ευδρανες, και προς παν οτιουν των αγαθων
ετοιμως εχον, εν ταξει ποιουμενοι παραστηματος. Τουτο τοι σαφως και αυτος ο
θειος ημιν προανεφωνει ∆αβιδ, εκ προσωπου των πεπιστευκοτων ουτω λεγων προς
τον ολων Θεον· Το πρωι εισακουσηι της φωνης μου. Το πρωι παραστησομαι σοι, και
εποψει με, οτι ουχι Θεος θελων ανομιαν συ ει, ουδε παροικησει σοι πονηρευομενος.
Ἡγιασμενοι δη ουν, και ως εν τυποις ετι καθηγνισμενοι τωι αιματι, Ἀνεφοιτων εις το
ορος Μωσης τε και Ἀαρων, και Ναδαβ, και Ἀβιουδ, και εβδομηκοντα της γερουσιας
Ἰσραηλ, και ειδον τα υπο τους ποδας αυτου εργον ωσει πλινθου σαπφειρου, και
ωσπερ εργον στερεωματος του ουρανου τηι καθαροτητι. Και των επιλεκτων του
Ἰσραηλ ου διεφωνησεν ουδεις. Και ωφθησαν εν τωι τοπωι του Θεου, και εφαγον και
επιον. Ἀκουεις οπως τεθεανται τον του Θεου λεγομενον τοπον, ως εν ειδει
στερεωματος ουρανου. Ἐναυγης γαρ ο ουρανος, και σαπφειρωι εοικος το ανωτατω
και αιθεριον χρωμα. Πρεπων δε οτι μαλιστα χωρος ο ουρανος, και εφ' ωι 69.524
επαναπαυεται, καταλυων εν αγγελοις. Ἄγιος γαρ εν αγιοις κατοικει, και οιονειπως
επανακλινεται τοις την ανω τριβουσι πολιν, δια το λιαν ευφυες, και εις αρειοτητα
ζωης ευ μαλα διεξεσμενον. Ἁγιαν γαρ ειναι πιστευομεν την των ανω πνευματων
πληθυν. Ὤφθη δη ουν τα υπο τους ποδας αυτου τοις εις το ορος αναβεβηκοσιν, ως εν
 
 

186

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειδει στερεωματος ουρανου τηι καθαροτητι, φησιν. Ἔδει γαρ, εδει, τους την
πολυθεον ποτε κατηῤρωστηκοτας πλανησιν, και τηι κτισει λελατρευκοτας, ειτα
κεκλημενους εις επιγνωσιν Θεου, χρησιμως τε και αναγκαιως ιδειν οτι και αυτον
υπο ποδας εχει τον ουρανον, και οτι των παντων εστι ∆εσποτης, ως παρενεγκων τα
παντα προς υπαρξιν, ο της αρχαιας αυτους απατης απολυτρουμενος. Ὅτι δε και τοις
εις την ανω κατα καιρους εισελαυνουσι πολιν, παρεικαζεται παλιν το και των θειων
χαρισματων πλουσιως μετασχειν, και το εντρυφησαι δειν τοις πνευματικοις παρα
Χριστου αγαθοις, διαδειξει το, εν τοπωι γενομενους Θεου, φαγειν και πιειν τους
αναβεβηκοτας. Ἀλλ' εν μεν οις εναγχος εφην, μονος προσεταττετο Μωσης εγγισαι
προς τον Θεον· οι γε μην ετεροι προσκυνειν μακροθεν, οις και συνην Ἀαρων.
Ἐλεγομεν δε, οτι μεθ' ημων γεγονε τηι φυσει μακροθεν ο εγγυς του Θεου και Πατρος
ων Υιος, ο ακακος ημων και αμιαντος αρχιερευς· ινα δι' αυτου, και συν αυτωι δη
παλιν, ευρισκωμεθα και ημεις εγγυς. Τοιγαρτοι κεκληται και Ἐμμανουηλ, ο εστι
μεθερμηνευομενος, Μεθ' ημων ο Θεος. Πλην ει και γεγονε μεθ' ημων ως ανθρωπος,
αλλ' εστιν ιδειν ως ουδε αυτωι τωι μακαριωι Μωσηι προσιτος γεγονεν ο Πατηρ, διχα
της αυτου μεσιτειας. Αυτος γαρ εστιν η οδος, αυτος η θυρα, καθαπερ ηδη προειπομεν.
Εισομεθα δε και τουτο παλιν απο γε των εφεξης· Ειπε γαρ, φησιν, ο Κυριος προς
Μωσην· Ἀναβηθι προς με εις το ορος, και ισθι εκει, και δωσω σοι τα πυξια τα λιθινα,
τον νομον, και τας πλακας, ας εγραψα νομοθετησαι αυτοις. Και αναστας Μωσης και
Ἰησους ο παρεστηκως αυτωι, ανεβησαν εις το ορος του Θεου. Ὁραις οτιπερ κεκληται
μεν ο Μωσης τον εν σκιαις ετι και γραμμασιν υποδεξαμενος νομον, συνανατρεχει δε
αυτωι μη συγκεκλημενος ο Ἰησους εις τυπον Χριστου· ος ου καλειται παρα Πατρος,
ισως τοις αλλοις· συνεστι γαρ αει. Βατην δε τοις καλουμενοις την οδον εργαζεται
μεσιτευων και συνων. Ἔστι γαρ αμηχανον, ως εφην, εντος γενεσθαι του Θεου και
Πατρος καθ' ετερον ημας τροπον, πλην οτι δια μονης της αυτου μεσιτειας. Αυτωι
τοιγαρουν η δοξα και το κρατος, ομου τω παναγιωι Πατρι συν τωι αγιωι Πνευματι, εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι μοσχοποιιας του Ἰσραηλ. Οι νομον ουκ
εχοντες εις επικουριαν, τυφλαις και ακατασκεπτοις θεληματων τροπαις προς παν
οτιουν αποφερονται, και λιαν ευκολως, των απηχθημενων, και εν αιτιαι πολληι παρα
τωι Θεωι και ανθρωποις, καν ει πολυ φαινοιντο νοσουντες το αμωμητως εχειν·
μαλλον δε καν ειπερ ειη τι και των αγαν εκτοπωτατων, τουτο και θαυμαζειν και
επαινειν αξιοις, και διακρινειν ουκ οιδεν ο τι ποτε εστιν αξιοληπτον αληθως η το
εναντιον αισχρον και υποπτον. Ὅνπερ γαρ τροπον ολκαδες αι την μεγαλην ταυτην
και ευρυχωρον διαθεουσαι θαλασσαν, ει μεν ευχειρα τε και αριστοτεχνην εχοιεν τον
τοις πηδαλιοις εφεστηκοτα, τον επ' ευθυ διαιττουσι δρομον. Ει δε δη τις ειη των
69.525 ου λιαν ευτεχνεστατων, διαῤριπτουνται πανταχη, μονονουχι προσνευουσαι
τωι προσωθουντι κυματι, οποιπερ αν δυναιτο περιελαυνειν αυτας· ουτω και η
ανθρωπου ψυχη, νομον ουκ εχουσα τον εφεστηκοτα, προς παν αυτηι δοκουν
απονευει ραιδιως, και τοις των ιδιων ηδονων καταμεθυει κυμασι. Τουτο πεπονθοτα
τον Ἰσραηλ ευρησομεν. Βεβηκοτα γαρ ουπω τον νουν εις ευσεβειαν εχων, ουτε μην
ερηρεισμενην μετα Θεου την καρδιαν, ανοπιν ωσπερ ιων κατεφωρατο παλιν, και της
επαρατου και βδελυρας ειδωλολατρειας ηγαπηκως τα εγκληματα. Τοιγαρτοι περι
αυτων και αυτος εφασκεν ο Σωτηρ· Ὅταν δε το ακαθαρτον πνευμα εξελθηι απο του
ανθρωπου, διερχεται δι' ανυδρων τοπων, ζητουν αναπαυσιν, και ουχ ευρισκει, και,
Ὑποστρεψω, φησιν, εις τον ιδιον τοπον. Και ελθον ευρισκει σχολαζοντα,
σεσαρωμενον και κεκοσμημενον· τοτε πορευεται, και λαμβανει ετερα επτα πνευματα
πονηροτερα εαυτου. Και εισελθοντα κατοικει εκει· και γινεται τα εσχατα του
ανθρωπου εκεινου, χειρονα των πρωτων. Ειτα τουτοις προστιθεις, Ἀμην, φησι, λεγω
υμιν, ουτως εσται τηι πονηραι ταυτηι γενεαι. Ἀπεληλατο μεν γαρ εν αρχαις το πνευμα
 
 

187

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το πονηρον, οτε τεθυκασι τον αμνον εις τυπον του Χριστου· κατεχρισθησαν τε τωι
αιματι, και διεδρασαν τον ολοθρευτην. Ἀλλ' ιδου παλιν εισπεπεκε, και πολυ
χειρονως η παλαι, ειπερ εστιν αληθης ο λεγων περι των τα τοιαδε νοσειν ηιρημενων·
Κρεισσον γαρ ην αυτοις μη επεγνωκεναι την οδον της δικαιοσυνης, η επιγνουσιν εις
τα οπισω ανακαμψαι απο της δοθεισης αυτοις αγιας εντολης. Συμβεβηκεν αυτοις το
της αληθους Παροιμιας· Κυων επιστρεψας επι το ιδιον εξεραμα· και, Ὗς λουσαμενη
εις κυλισμα βορβορου. Ἐξ αυτων δε των τετολμημενων καταθρησαιτο τις αν, οτι
των ιδιων εμετων ηπτοντο παλιν, και τοις ανωθεν εγκυλινδεισθαι βορβοροις εξ
υποστροφης εμελετων. Γεγραπται γαρ, οτι Και ιδων ο λαος οτι κεχρονικε Μωσης
καταβηναι εκ του ορους, συνεστη ο λαος επ' Ἀαρων, και λεγουσιν αυτωι· Ἀναστηθι,
και ποιησον ημιν θεους, οι προπορευσονται ημων. Ὁ Μωσης ουτος ο ανθρωπος ος
εξηγαγεν ημας εκ γης Αιγυπτου, ουκ οιδαμεν τι γεγονεν αυτωι. Και λεγει αυτοις ο
Ἀαρων· Περιελεσθε τα ενωτια τα χρυσα τα εν τοις ωσι των γυναικων υμων και των
θυγατερων, και ενεγκατε μοι. Και περιειλοντο πας ο λαος τα ενωτια τα χρυσα τα εν
τοις ωσι των γυναικων αυτων, και ηνεγκαν προς Ἀαρων. Και εδεξατο εκ των χειρων
αυτων, και επλασεν αυτα εν τηι γραφιδι, και εποιησεν αυτοις μοσχον χωνευτον. Και
ειπαν· Ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ, οιτινες ανεβιβασαν σε εκ γης Αιγυπτου. Και ιδων
Ἀαρων, ωικοδομησε θυσιαστηριον απεναντι αυτου, και εκηρυξεν Ἀαρων, λεγων·
Ἑορτη του Κυριου αυριον. Και ορθρισας τηι επαυριον ανεβιβασεν ολοκαυτωματα, και
προσηνεγκε θυσιαν σωτηριου, και εκαθισεν ο λαος φαγειν και πιειν, και ανεστησαν
παιζειν. Ὁ μεν θεσπεσιος Μωσης, τους ευ μαλα μυσταγωγουμενος νομους, εποιειτο
τας διατρι 69.528 βας εν τωι ορει Σιναι. Οι δε προς την μελλησιν αυτου ασυνετως
ολιγωρησαντες, φρενοβλαβεια[ι]ς εις τουτο κατωλισθησαν, ωστε και οτι γεγονασιν
υπο Θεωι τωι παντα ισχυοντι ταχα που λοιπον μηδε ειδεναι παντελως· καιτοι και εν
ειδει πυρος επ' ορους Σινα τεθεαμενοι, και φωνης αυτηκοοι γεγονοτες, και
μεσιτευειν αυτοις λελιπαρηκοτες Μωσεα. Ἀλλ', Ὦ της εις ληξιν ασυνεσιας εμπλεοι,
φαιη τις αν αυτοις και κεχρονικεν ο Μωσης. Ειτα τι τουτο προς τον Θεον αει
συνοντα τοις επι της γης, καν ει μη ορωιτο τυχον; Ἀνακεκραγετω τοινυν ο θεσπεσιος
∆αβιδ· Γενεα σκολια και παραπικραινουσα. Και προς γε τουτο Μωσης· Ἐπελαθου
Θεου τρεφοντος σε. Ποιων δε εδειτο θεων, ο παραδοξως ουτω λελυτρωμενος, δι' ον
η χαλαζα και ο τριημερος σκοτος της των Αιγυπτιων κατεχειτο γης, δι' ον
απολωλασι εν νυκτι μιαι τα παντων πρωτοτοκα; ωι η αγρια και ανουθετητος θαλασσα
την των διωκοντων ωμοτητα διαδιδρασκειν εδιδου; Ἀλλ' ει τις ελοιτο τα καθ'
εκαστα· λεγειν, μακρον εφ' απασι δαπανησει λογον. Μελλοντος δη ουν του
πανσοφου Μωσεως, επεφυοντα τωι Ἀαρων. Ὁ δε αφορητον ηδη πως τεθεαμενος την
εφοδον (ανακεκραγεισαν γαρ· Ποιησον ημιν θεους, οι προπορευσονται ημων),
προσκομιζειν εκελευσε τα τε των γυναικων και των θυγατερων ενωτια. Οι δε
προσηγον ευθυς· οτι πεπτωκασιν εις την εν Αιγυπτωι πλανησιν, και ταις αρχαιαις
ωλισθησαν αβουλιαις, δι' αυτου του πραγματος κατεδειξεν Ἀαρων, εν ειδει του
μοσχου διαπλασας αυτοις το προσκυνουμενον αγαλμα. Μοσχος γαρ ην εν Αιγυπτωι
το σεβας αυτοις τε τοις Αιγυπτιοις, και τοις την εκεινων απατην ηῤρωστηκοσιν.
Ὁραις ουν οπως υποφερονται εις το εν αρχαις. Εισεφρησε παλιν το ακαθαρτον
πνευμα· και γεγονεν αυτοις κατα την του Σωτηρος φωνην, χειρονα των πρωτων, τα
λοισθια. Οιμαι δε οτι λιαν οικονομικως ο θεσπεσιος Ἀαρων εζητησε τα ενωτια,
μονονουχι δια τουτου σημαινων, οτι του καθηκοντος κοσμου την εαυτων
σεσυληκασιν ακοην· εχοντες μεν ουκετι το ευπειθες, παρενηνεγμενοι δε μαλλον εις
θεομιση και βεβηλον απειθειαν. Θεου γαρ λεγοντος, Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι
πλην εμου, ειτα τους λογους κατακροτησαντες, και τηι παγκαλωι ψηφωι τιμησαντες,
ειρηκοτες το, Παντα οσα ειπεν ο Θεος, ποιησομεν και ακουσομεθα· θεους εζητουν
 
 

188

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γλυπτους. Ὁραις οπως αποβεβληκασι το ευηκοον; Και τουτο, οιμαι, των ωτων ο
κοσμος. Θεα δε, οπως καταμειδιαι των εγχειρηματων ο Ἀαρων. Ἐπιδειξας γαρ αυτοις
το εν ειδει μοσχου πεποιημενον αγαλμα, προσεφωνει λοιπον· Ουτοι οι θεοι σου,
Ἰσραηλ, οιτινες ανεβιβασαν σε εκ γης Αιγυπτου. Ἀλλ' ουκ εν μοσχωι λελυτρωται
(πως γαρ η ποθεν), αλλ' εν χειρι κραταιαι, και εν βραχιονι υψηλωι, και εν σημειοις και
τερασιν. Ουκουν ως εις αναμνησιν των παρα Θεου γεγονοτων, κατειρωνευεται
λεγων· Ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ. Προσηγεν δε και θυσιας· εφαγον δε και πεπωκασιν
69.529 ως εν εορτηι, Και ανεστησαν παιζειν. Ἕψεται γαρ αποστασει τηι παρα Θεου το
ενδεσμεισθαι τοις σαρκικοις, και τρυφην ηγεισθαι την ακαθαρσιαν, και τερψιν
οιεσθαι καλην και ηδειαν, τα εφ' οις ην αυτους κατοιμωζειν αξιον. ∆ια τουτο και ο
μακαριος Παυλος, τοις σαρκικοις εγκλημασιν εναριθμιον ετιθει την ακαθαρτον
ειδωλολατρειαν· Φανερα γαρ εστι τα εργα της σαρκος, ατινα εστι, πορνεια,
ακαθαρσια, ασελγεια, ειδωλολατρεια. Προμνηστρια γαρ και των ετι χειρονων η
πλανησις· και το εξω φερεσθαι Θεου, νοσειν αναγκαζει τα παντων αισχιστα των
κακων. Οι μεν γαρ εχορευον, ανιεντες, οιμαι που, τας επιδειπνους ωιδας, δρωντες τε
και λεγοντες α των μεθυοντων εστιν εγκληματα. Ἀγνοουντι δε τα τετολμημενα τωι
θεσπεσιωι Μωσηι φανερα καθιστησι Θεος, ουτω λεγων· Βαδιζε, το ταχος εντευθεν
καταβηθι· ηνομησε γαρ ο λαος, ον εξηγαγες εκ γης Αιγυπτου. Παρεβησαν ταχυ εκ της
οδου ης ενετειλω αυτοις. Ἐποιησαν εαυτοις μοσχον, και προσεκυνησαν αυτωι, και
τεθυκασιν αυτωι, και ειπαν· Ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ, οιτινες ανεβιβασαν σε εκ γης
Αιγυπτου. Και νυν εασον με, και θυμωθεις οργηι εις αυτους, εκτριψω αυτους, και
ποιησω σε εις εθνος μεγα. Και εδεηθη Μωσης εναντιον Κυριου του Θεου αυτου.
Ἀκουεις οπως ελαφρον και ευπαραφορον οντα τον Ἰσραηλ, και πολυ λιαν ευπετη εις
αποστασιν; Ουδε λαον ιδιον ονομαζειν αξιοι· αλλα καιτοι διορισαμενος τον νομον
αυτος, Μωσει το χρημα προσνεμει. Παρεβησαν γαρ, φησι, ταχυ εκ της οδου ης
ενετειλω αυτοις. Ταυτηιτοι και ο Χριστος τοις τα ισα πεφρονηκοσι, και της ασεβειας
την δοκησιν υποπλαττομενοις, αγαθουργειν δε κατ' αληθειαν ου μεμελετηκοσιν, επι
του θειου βηματος ερειν εφη τον Κριτην· Ἀποστητε απ' εμου, εργαται ανομιας, ουκ
οιδα υμας. Ουκουν Θεωι γνωριμοι, και λαος αυτου κατα αληθειαν ειεν αν, οι της εις
αυτον αγαπης αδιασπαστως εχομενοι, και το εν πιστει γνησιον αποσωζοντες, και
ερηρεισμενοι προς αγαθουργιαν, και τα εκ της ελαφριας εγκληματα παρωθουμενοι.
Πλην ελιπαρει Μωσης, και ανακοπτεσθαι την οργην την κατα παντων ηξιου. Ἔδει
γαρ, εδει τον μεσιτευοντα μιμεισθαι Χριστον, ος την ανωθεν εφ' ημας ουσαν οργην
δια πολλην αμαρτιαν απεσοβησεν, ως Υιος την εν πιστει δικαιωσιν τοις ημαρτηκοσι
δωρουμενος. Τυπος ουν αρα της δια Χριστου μεσιτειας, και τουτο δη παλιν. Και ο μεν
θεσπεσιος Μωσης ταις ικεσιαις αποσται το αποτομον της οργης· ειτα κατεισιν εκ του
ορους. Ἐπειδη δε χορευοντων επυθετο, και τας των μεθυοντων εις ους εδεχετο
φωνας, καταῤρηγνυσι τας πλακας εγκεκολαμμενων αυτοις των νομων, ουκετι
παιδαγωγιας αξιων ως απειθεις και αγνωμονας, η ολιγογνωμονας, και κομιδηι μεν
ευπαροιστον εφ' α μη προσηκεν εχοντας νουν, ταχειαν δε ουτω την αποστασιν
πεποιημενους. Ἐπειδη δε ηκεν εις την συναγωγην, συντριβει τον μοσχον. Ειτα
καθιεις εις υδωρ, πεποτικεν αυτο, φησι, τους υιους Ἰσραηλ· μονονουχι δια του 69.532
του σημαινων, οτι και αυτων ηπατων και σπλαγχνων των εν αυτοις αψεται το
δυσσεβημα· οιμαι δε οτι κακεινο ταχα που καταμηνυων αυτοις, οτι της βεβηλου και
βδελυρας ειδωλολατρειας εκμεμεστωμενην εχουσι την καρδιαν. Προσκαλεσαμενος
δε τους εξειλεγμενους, αναιρειν εκελευε τους οτι μαλιστα των αλλων αιτιωτατους,
και αδελφου, και γειτονος, και γνωριμων ηφειδηκοτας. Και δη και πεπτωκασι
χιλιαδες τρεις και εικοσιν. Ἐπειδη δε συμμετρους εζητησε δικας τους αναιδην ουτω
δεδυσσεβηκοτας, υπονοστει προς Θεον, και τας υπερ των ετερων ποιειται λιτας. Τοτε
 
 

189

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δη μολις αυτωι κατανευει Θεος, συνεσεσθαι λεγων ηκιστα μεν αυτος, συναποστελειν
δε μαλλον αυτοις αγγελον επιστατην και καθηγησομενον της οδου. Και προς γε δη
τουτωι κατοιμωζει μεν ο λαος· προσεταττε δε Θεος, αφελεσθαι τας στολας και παντα
τον κοσμον, ιεναι τε ουτως εν κατηφειαι. Ου και εις περας ενηνεγμενου, λαβων,
φησι, Μωσης την σκηνην αυτου, επηξεν εξω της παρεμβολης. Και ουτω μεν της
ιστοριας ως εν βραχεσιν ο λογος. Ευρησομεν δε τους εξ Ἰσραηλ τα ισα τετολμηκοτας,
οτε καθ' ημας γεγονεν ανθρωπος ο Μονογενης. Ἐκαλει μεν γαρ εις βασιλειαν
ουρανων, καθα παλαι δια Μωσεως εις την γην της επαγγελιας, ελευθερωσειν [δε]
επηγγελλετο τους εις αυτον πιστευοντας. Ἠλευθερου γαρ και τους εξ αιματος
Ἰσραηλ της Αιγυπτου πλεονεξιας καταδεξαμενους εν πιστει την δι' αιματος
σωτηριαν. Τεθυκασι γαρ τον αμνον, ως εν τυποις, ετι του Χριστου πληρουντος το
μυστηριον. Ἀλλ' οι νομον εχοντες τον παιδαγωγουντα καλως δια σκιας και τυπων
επι Χριστον, η τους του Μωσεως ανω τε και κατω προισχομενοι λογους, και αυτου
Μωσεως ηφειδηκοτες (ετραποντο γαρ εις διδασκαλιαν και ενταλματα ανθρωπων),
της υπο Θεωι λατρειας απεσειοντο τον ζυγον. Προσηκαντο γαρ ουδαμως τον δι' ου
των ολων κρατει, τουτεστι Χριστον. Και τις η προφασις; Ἀπονενευκασι γαρ εις
απατην κοσμικην, και τας εν τωιδε τωι βιωι τερψεις της προυργιεστερας ποιουνται
σπουδης, προσκεκρουκασιν εικοτως. Κεκλημενοι γαρ εις τους γαμους, ουκ ηθελον
ελθειν, γυναιων τε και αγρων προισχομενοι κτησεις. Και ην μεν ηδη καιρος,
δυσσεβειας εις τοδε κατολισθησαντες, την εις απαν οργην υπομειναι τον Ἰσραηλ.
Ἀλλα των αγιων λιται σεσωκασι το καταλειμμα· πλην εις πολλους η δικη.
Πεπτωκασι γαρ, μαχαιραις και πολεμωι πικρωι δαπανωμενοι, εγνωκασι μολις οτι εν
αυτοις εκβεβηκε κακου της εις Χριστον παροινιας τα εγκληματα. Ἀποβεβληκοτες δε
ωσπερ της αρχαιας εκεινης ευκλειας την περιστολην, και παντα κοσμον
πνευματικον, πολυ νοσουσι το αχαρι, και γυμνοι μεν απασης διατελουσι δοξης. Ὅτι
δε και αυτος αυτων αποπεφοιτηκεν ο Χριστος, υπεφηνεν ο Μωσης, μακραν της
παρεμβολης μεθιστας την εαυτου σκηνην καταλελειμ[μ]ενην. Πως γαρ ο Χριστος τας
των Ἰουδαιων αγελας, ητοι τας παρεμβολας, και της εκεινων πληθυος
αποδεδραμηκως τροπον τινα και αποτατω χωρων, σκηνην ακατασειστον την εξ
εθνων ανεδειξεν. Ἐκ 69.533 κλησιαν· ην και ιδιαν αυτος αποφαινων, δια της του
Ψαλλοντος φωνης ωδε που φησι· Ὧδε κατοικησω, οτι ηιρετισαμην αυτην. Ἔδει
τοινυν και κοσμου και δοξης ορασθαι λοιπον απημφιεσμενους, τους ουκ εχοντας τον
Ἐμμανουηλ, τον της δοξης Κυριον, τον τοις αγαπωσιν αυτον, τον εκ πιστεως και
αρετων περιτιθεντα κοσμον· ως επι τουτωι δη λιαν ησθεντας ειπειν· Ἀγαλλιασθω η
ψυχη μου επι τωι Κυριωι. Ἐνεδυσε γαρ με ιματιον σωτηριου, και χιτωνα ευφροσυνης.
Ὡς νυμφιωι περιεθηκε μοι μιτραν, και ως νυμφην κατεκοσμησε με κοσμωι. Ἐκπρεπες
γαρ δη λιαν το καλλος, δηλον δε οτι το εν Χριστωι το νοητον· δι' ου και μεθ' ου τωι
Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. Περι του καλυμματος του εν τωι προσωπωι Μωσεως. Ἆρα γε
γινωσκεις αν αναγινωσκεις; Πρεποι αν εικοτως τοις Ἰουδαιων επιφθεγγεσθαι
δημοις, οι προς τουτο ηκειν αποπληξιας νοηθειεν αν, ως ακαρδιους λοιπον παρα γε
τοις ιεροις ονομαζεσθαι λογοις. Ἰδου γαρ, φησι, λαος μωρος και ακαρδιος.
Ὀφθαλμος αυτοις, και ου βλεπουσιν· ωτα αυτοις, και ουκ ακουονται. Ὅτι δε
ανονητος παντελως και ο νομος αυτοις γεγονεν ο δια Μωσεως, δια το της ενουσης
αυτοις ασυνεσιας μεγεθος και αυτος ημιν ο Χριστος παρεδειξε λεγων· Ἐρευνατε τας
Γραφας, [και] οτι υμεις δοκειτε εν αυταις ζωην αιωνιον εχειν. Και εκειναι εισιν αι
μαρτυρουσαι περι εμου. Και ου θελετε ελθειν προς με, ινα ζωην εχητε. Πωρωσις μεν
γαρ απο μερους εγενετο τωι Ἰσραηλ, και δια του πνευματος φωτισμον ουκ εχοντες,
οκνηροι μεν ησαν περι την πιστιν, δυσμετακομιστοι δε κομιδηι προς το δειν ελεσθαι
 
 

190

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και φρονειν τα εις σωτηριαν χρησιμα. Ἀλλ' ουκ εξω δικης ειεν αν, οτι, μετα το
ελεσθαι το ωφελουν, ετραποντο μαλλον εις ανουθετητον απειθειαν· και το φως
εχοντες το εξ ουρανου και ανωθεν, ηγαπησαν μαλλον το ως εν νυκτι βαδιζειν και
σκοτωι. Τουτο και ο προφητης υπεσημηνεν λεγων περι αυτων· Ὑπομειναντων αυτων
φως, εγενετο αυτοις σκοτος· μειναντες αυγην, εν αωριαι περιεπατησαν. Μεμενηκασι
γαρ τραχεις και εξηνιοι, και ολιγου παντελως αξιουντες λογου τα λυσιτελη, και δι'
ων εικος και λιαν αμογητι διαδραναι το αδικουν. Ἐπεφωνει μεν γαρ ο Χριστος· Ἐγω
ειμι το φως του κοσμου. Και, Ἕως ου το φως εχετε, περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη η
σκοτια υμας καταλαβηι. Οι δε ησαν εν ισωι τοις ουκ εχουσι νουν, η φρενας. Τοιγαρτοι
και κατεληφθησαν υπο της σκοτιας, και διατελουσιν ως εν νυκτι, αμετοχοι
παντελως της θειας αυγης, και το φως το θειον ουκ εχοντες· ου συνιασι γαρ
παντελως την θεοπνευστον Γραφην. Και δια ποιαν αιτιαν, σαφηνιει λεγων ημιν ο
θεσπεσιος Παυλος· Ἄχρι γαρ της σημερον ημερας το αυτο καλυμμα επι τηι αναγνωσει
της Παλαιας ∆ιαθηκης μενει μη ανακαλυπτομενον, οτι εν Χριστωι καταργειται. Ἀλλ'
εως σημερον ηνικα αναγινωσκεται Μωσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων κειται.
Ἡνικα δ' αν επι 69.536 στρεψηι προς Κυριον, παραιρειται το καλυμμα. Ὁ δε Κυριος το
πνευμα εστιν. Ου δε το πνευμα Κυριου, εκει ελευθερια. Ἄθρει δη ουν το μυστηριον
εν τοις ιεροις και αρχαιοτεροις προσαναλαμπον γραμμασιν. Ἔχει δε ουτως· Και ειπε
Κυριος προς Μωσην· Γραψον σεαυτωι τα ρηματα ταυτα· επι γαρ των λογων τουτων
τεθησομαι σοι διαθηκην και τωι Ἰσραηλ. Και ην εκει Μωσης εναντι Κυριου
τεσσαρακοντα ημερας και τεσσαρακοντα νυκτας. Ἄρτον ουκ εφαγε, και υδωρ ουκ
επιε. Και εγραψε τα ρηματα ταυτα επι των πλακων της διαθηκης, τους δεκα λογους.
Ὡς δε κατεβη Μωσης απο του ορους, και αι δυο πλακες επι των χειρων Μωση.
Καταβαινοντος δε αυτου εκ του ορους, Μωσης ουκ ᾔδει οτι δεδοξασται η οψις του
χρωτος του προσωπου αυτου εν τωι λαλειν αυτον αυτωι. Και ειδεν Ἀαρων και παντες
οι πρεσβυτεροι Ἰσραηλ τον Μωσην. Και ην δεδοξασμενη η οψις του χρωτος του
προσωπου αυτου, και εφοβ[ηθ]ησαν εγγισαι αυτωι. Και εκαλεσεν αυτους Μωσης, και
επεστραφησαν προς αυτον Ἀαρων και παντες οι αρχοντες της Συναγωγης. Και
ελαλησε προς αυτους Μωσης, και μετα ταυτα προσηλθον προς αυτον παντες οι υιοι
Ἰσραηλ. Και ενετειλατο αυτοις λεγων παντα οσα ελαλησε προς αυτον Κυριος εν τωι
ορει Σιναι. Και επειδη κατεπαυσε λαλειν προς αυτους, επεθηκεν επι το προσωπον
αυτου καλυμμα. Ἡνικα δ' αν εισεπορευετο Μωσης εναντιον Κυριου, λαλειν αυτωι,
περιηιρει το καλυμμα, εως του εκπορευεσθαι. Και εξελθων ελαλει πασι τοις υιοις
Ἰσραηλ, οσα ενετειλατο αυτωι ο Κυριος. Και ειδον οι υιοι Ἰσραηλ το προσωπον
Μωσεως οτι δεδοξασται. Και περιεθηκε Μωσης καλυμμα επι το προσωπον αυτου,
εως αν εισελθηι συλλαλειν αυτωι. Καταγραφει μεν γαρ τοις εκ λιθων πυξιοις τον
νομον ο των ολων Θεος. Ἐπειδη δε τηι του θειου φωτος προσβοληι κατηγλαιστο
λοιπον το Μωσεως προσωπον, εν ημεραις τεσσαρακοντα προσεδρευοντος, και των
ανθρωπινων ηφειδηκοτος αυτων, αγνοουσι προς την θεαν οι απολεκτοι των εξ
Ἰσραηλ, και προ γε των αλλων Ἀαρων. Ἀποφοιτωντας δε ηδη και εις φυγην
τραπομενους, επιστρεφει Μωσης, προσελαλει τε ουτω τοις υιοις Ἰσραηλ,
προκαθιστας του προσωπου το καλυμμα, και του θειου φωτος την προσερχομενην
ακτινα τοις κατασκιασμασι μολις φορητην τοις οχλοις αποτελων. Ἀλλ' ηνικα,
φησιν, εισηιει προς τον Θεον, περιηιρειτο το καλυμμα. Συνες δε ουν οπως ταις
Ἰουδαιων διανοιαις αχωρητον πως εστι και αυτου του νομου το φως. Ει δε νοοιτο
πνευματικως τα εν αυτωι γεγραμμενα· αποστρεψει γαρ ετερον ουδεν, η το του
Χριστου μυστηριον, και ταις των ακροωμενων καρδιαις το θειον τε και διειδεστατον
ενιησι φως. Ἀλλ' ουκ αν των ουτω σεπτων ακροασθαι λογων οι εξ Ἰσραηλ, ουδ' αν
συνειεν αμογητι του μυστηριου το βαθος. Και μην ο Νικοδημος οτε την δια
 
 

191

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευματος αναγεννησιν ηκροατο λεγοντος του Χριστου, ψυχρως τε και αδρανως
αναπεφωνηκε, λεγων· Πως δυναται ανθρωπος αναγεννηθηναι 69.537 γερων ων; Μη
δυναται εις την κοιλιαν της μητρος αυτου δευτερον εισελθειν και γεννηθηναι;
Προσετιθει δε τουτοις, αναπειθοντος αυτον του Χριστου το χρηναι πιστει τιμαιν τα
υπερ νουν και λογον· Πως δυναται ταυτα γενεσθαι; καιτοι του νομου δια μυριων
οσων σχηματων προαναγραφοντος το μυστηριον. Ουκουν απαραδεκτον Ἰουδαιοις
και αυτο του νομου φως, και ουχι δη μονοις τοις αδρανεσι και αγελαιοις, αλλα και
αυτοις τοις απολεκτοις και ιεροις. Ἀκηκοας γαρ οτι την Μωσεως πεφοβηνται δοξαν
συν τοις πρεσβυτεροις Ἀαρων. Ἐτιθει δη ουν ο Μωσης χρησιμως σφοδρα το
καλυμμα. Κατασκιασμα γαρ ο νομος εχει, το παχυ του γραμματος, και της ιστοριας το
ου σφοδρα λαμπρον. Ἀλλ' εν οψει, φησι, Θεου εισερχομενος ο Μωσης, περιηιρει το
καλυμμα. Τουτο τοι και εφ' ημων αυτων αληθες ευρησομεν. Ἐνηνεγμενοι γαρ
ωσπερ εν προσωπωι του Θεου και Πατρος, προσκομιζοντος ημας του Χριστου,
κατασκιασματων διχα την Μωσεως οψομεθα δοξαν, πνευματικως νοουντες τον
νομον. Μεταμορφουμεθα γαρ απο δοξης εις δοξαν, κατα το γεγραμμενον. Ὅτι γαρ εν
δοξηι το Χριστου μυστηριον, πως εστιν αμφιβαλλειν, διακεκραγοτος ωδι του
μακαριου Παυλου σαφως περι τε της Πρωτης και ∆ευτερας ∆ιαθηκης· Ει γαρ η
διακονια της κατακρισεως δοξα, πολλωι μαλλον περισσευει η διακονια της
δικαιοσυνης εν δοξηι; Κατηργηται μεν γαρ η του νομου σκια, καιτοι τηι δοξηι
τετιμημενη τηι δια Μωσεως, ηγουν τηι εν προσωπωι Μωσεως. Μενει δε ασαλευτα τα
δια Χριστου, και πλουτει παντως την αμεινω της αρχαιοτερας δοξαν τε και χαριν.
Περιηιρημενων τοιγαρουν των εν νομωι κατασκιασματων, την δοξαν Θεου
κατοπτριζομεθα, κατα το γεγραμμενον. Ει ακουσωμεν εν τυπωι σφαζομενον τον
αμνον, ευθεως γινωσκωμεν το μυστηριον, γνωριζοντες αμνον, ος δι' ημας και υπερ
ημων ανεθηκεν εαυτον εις οσμην ευωδιας τωι Θεωι και Πατρι. Καν σποδος δαμαλεως
ραντιζουσα τους κεκοινωμενους αγιαζηι προς την της σαρκος καθαροτητα· παλιν
ουδεν ηττον νοησωμεν την δια Χριστου καθαρσιν, η δι' υδατος τε και πνευματος, ου
σαρκικων ημας απαλλαττουσα ρυπων, αλλα των εν πνευματι και ψυχηι μολυσμων
τον μωμον εκπλυνουσα. Ἡγιασμεθα γαρ εν Χριστωι. Προσεποισομεν δε και τουτο
χρησιμως. Μεχρι γαρ τουτου των εν τηι Ἐξοδωι κεφαλαιων την αφηγησιν συμμετρειν
εγνωκαμεν, ου προς την των εφεξης καταναρκησαντες ερμηνειαν, αλλ' οτι τους
Περι της εν πνευματι τε και αληθειαι προσκυνησεως συντιθεντες λογους, ταις
καθηκουσαις ερευναις υποβεβληκαμεν αυτην τε της αγιας σκηνης την κατασκευην,
και εκαστα των εν αυτηι κειμενων, αγιαστηριου τε, φημι, και της κιβωτου, τραπεζης,
και λυχνιας, ως ελλελοιπεναι δοκειν τηι των αναγκαιων αφηγησει μηδεν.
∆εδαπανηκαμεν γαρ εις τουτον γε εννατον και δεκατον λογον. Θεωι δε ημων δοξα
εις αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ
ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ΛΕΥΙΤΙΚΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ.
Ὅτι Χριστου το παθος, σωτηριον. αʹ. Ὁ μεν των ολων Θεος θανατον ουκ
εποιησεν, ουδε τερπεται επ' απωλειαι ζωντων· αλλ' εκτισε μεν εις το ειναι τα παντα,
και σωτηριοι αι γενεσεις του κοσμου. Και ουκ εστιν ᾅδου βασιλειον επι της γης, καθα
γεγραπται· φθονωι δε διαβολου θανατος εισηλθεν εις τον κοσμον. Ἔχοι δ' αν εφ'
εαυτωι και μαλα εικοτως το αληθες ο λογος. Ου γαρ αν ουτως ευκλεα και
 
 

192

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αξιοθαυμαστον τοις ευκολως φθειρεσθαι πεφυκοσιν εναπεθηκεν ο ∆ημιουργος,
αλλα παρεισβεβληκε μεν εξ οργης ο θανατος, οτι της θειας αλ[ο]γησας εντολης
απονενευκεν εις το απειθες και δυσηνιον ο προπατωρ Ἀδαμ. Ἀνηιρηται δε λοιπον,
και εκ μεσου γεγονεν εν Χριστωι δι' υπακοης του ενος ανθρωπου τα εγκληματα.
∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι· και μαρτυρησει γραφων ο θεσπεσιος Παυλος· Ὥσπερ γαρ
δια παρακοης του ενος ανθρωπου αμαρτωλοι κατεσταθησαν οι πολλοι, ουτω και δια
της υπακοης του ενος ανθρωπου δικαιοι κατασταθησονται οι πολλοι.
Καταδεδικασμεθα γαρ εν εκεινωι προς θανατον· ηλεημεθα δε δια Χριστου, και
ανεκαινισθημεν εις ζωην· γεγονε γαρ υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου, και τεθεικε
την ψυχην υπερ ημων· Και τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν, κατα τας Γραφας. Φαιη
δ' αν οτι και την κατα κοσμον αμαρτιαν αῤρωστησαντες εν Ἀδαμ, γεγοναμεν εν
Χριστωι θυσια πνευματικη και ευωδης τωι Θεωι και Πατρι, καλη τε και ευπαραδεκτος,
και της κατα νομον σκιας πολυ λιαν εν αμεινοσιν. Ἀπαρχη δε ημων, ο Χριστος, και
αυτος ημιν ανεκαινισεν την οδον· ουτω γαρ 69.541 του φησιν ο ∆αβιδ εν βιβλωι
Ψαλμων προς τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον· Θυσιαν και προσφοραν ουκ
εθελησας· σωμα δε κατηρτισω μοι. Ὁλοκαυτωματα και περι αμαρτιας ουκ
ηυδοκησας. Τοτε ειπον· Ἰδου ηκω, του ποιησαι, ο Θεος, το θελημα σου, ηβουληθην.
Και ταυτι δη παλιν εξεστι καταθρειν και εκ των γεγραμμενων εν τωι Λευιτικωι. Ἔχει
δε ουτως· Ἐαν δε προσφερηις θυσιαν πρωτογεν[ν]ηματων τωι Κυριωι νεα πεφρυγμενα
χιδρα ερεικτα τωι Κυριωι, και προσοισεις την θυσιαν των πρωτογεν[ν]ηματων, και
επιχεεις επ' αυτην ελαιον, και επιθησεις επ' αυτην λιβανον. Θυσια εστι. Και ανοισει
ιερευς το μνημοσυνον αυτης απο των χιδρων συν τωι ελαιωι, και παντα τον λιβανον
αυτης, καρπωμα εστι τωι Κυριωι. βʹ. Ἐναργης ουν λιαν ο του γραμματος νους, και ουκ
αν δεοιτο τινος, καθαπερ εγᾦμαι, πονου προς γε το δυνασθαι, φημι, συνιεναι
λεπτως. Πλην εκεινο ερω· Χιδρα λεγεται τα εξ οσπριων αλευρα. Ἐν δε γε τοις τυποις
το Χριστου λαμβανει μυστηριον. Και εστιν αυτος η υπερ ημων θυσια, το
πρωτογεν[ν]ημα το πνευματικον, τουτεστιν, η της ανθρωποτητος απαρχη, ο
πρωτοτοκος εκ νεκρων, ο πρωτος εις αφθαρσιαν, το οιονει πρωτολειον των
κεκοιμημενων. Ὡς κοκκος μεν του σιτου πεσων επι την γην και αποθανων,
ασταχυος δε δικην πολλοστος αναφυς. Τουτο γαρ ημιν αυτος αφηγειτο λεγων· Ἐαν
μη ο κοκκος του σιτου πεσων εις την γην αποθανηι, αυτος μονος μενει, εαν δε
αποθανηι, πολυν καρπον φερει. Πλην απεθανεν, ου δι' εαυτον, αλλ' ημιν. Ἀλλ' ημιν
υπεμφηνειεν αστειως το γραμμα το νομικον. Ει γαρ δη τις ελοιτο, φησι, δωροφορειν
θυσιαν πρωτογεν[ν]ηματων τωι Κυριωι, νεα πεφρυγμενα χιδρα ερεικτα τωι Θεωι.
Ἄθρει δη ουν, οπως εκ νεων ημας προσαγειν καρπον προτρεπει Μωσης, ητοι το
γραμμα το νομικον. Ἀπαρχη γαρ, ως εφην, της εις καινοτητα ζωης ανανεουμενης
φυσεως Χριστος, και εν αυτωι γεγονε τα παντα καινα. Πλην, ουκ [εκ] μονου
προσφερεται σιτου τα εις θυσιαν, αλλα και εξ οσπριων κατερεικτων. Ὅνπερ γαρ
τροπον εκ σιτου σεμιδαλιν, και ουκ αυτον υγια τον κοκκον ολοκαυτουν διετυπου·
ουτω κανθαδε χρηναι ποιεισθαι κατερεικτα, τουτεστιν, αληλεσμενα τα εξ οσπριων
προστεταχεν, ινα δη φαινοιτο τηι θυσιαι προσον το οιονει εδωδιμον. Κατειθισμεθα
γαρ, ουχ υγια τον κοκκον, συντεθραυσμενον δε μαλλον ποιεισθαι τροφην. Ουκουν
πρωτογεν[ν]ημα μεν, ο Χριστος, και θυσια τωι Θεωι καλη και ευοσμωτατη,
τροφιμωτατη δε λιαν και ημιν αυτοις. Αυτος γαρ εστιν ο αρτος, ο εξ ουρανου
καταβας, και ζωην τωι κοσμωι διδους· και οιονειπως ημιν εδεσμα τον αυτον παραθεις,
καθαπερ σεμιδαλιν η χιδραν. Ἐπιχεεσθαι δε τηι θυσιαι δειν εφη το ελαιον,
καταπλαττεσθαι δε αυτην και λιβανωτωι προστεταχε· του μεν ελαιου το ως εν
πιοτητι και ιλαροτητι συμβολικως υποφαινοντος· του δε γε λιβανου, το ιερον και
ευωδες αστειως ημιν υποσημαινοντος. Γεγονε μεν γαρ, ως εφην, υπερ ημων θυσια ο
 
 

193

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστος, και ως αγρων απαρχη πρωτογεν[ν]ηματων πνευ 69.544 ματικων. Ὅτι δε
ουκ εις δακρυον η τε θρηνος ο θανατος ην αυτωι, επ' αναιρεσει δε μαλλον δακρυων
και θρηνων και επ' ελπιδι τηι λιαν ιλαρωτατηι, πως αν η ποθεν ενδοιασειε τις; Ου γαρ
γεγονε κατοχος ταις ᾅδου πυλαις, ουδε μεμενηκε εν νεκροις. αλλ' ει και κατεπιεν ο
θανατος ισχυσας, κατα την του προφητου φωνην, αλλα παλιν αφειλεν ο Θεος παν
δακρυον απο παντος προσωπου· το ονειδος του λαου αφειλεν απο πασης της γης.
Πως η τινα τροπον; Ἀνεβιω γαρ ο Χριστος, πατησας τε θανατον, ινα και ημας
απαλλαξηι φθορας, και περιστειλας ευ μαλα τον επι τουτωι θρηνον, χαιροντας ηδη
πως αναπεισηι βοαιν· Ἔστρεψας τον κοπετον μου εις χαραν εμοι, διεῤρηξας τον
σακκον μου, και περιεζωσας με ευφροσυνην. Ουκουν εχοι αν εικοτως το ιλαρον, εν
ελπιδι, της θυσιας ο τροπος. Νοοιτο δ' αν και ετερως, ειπερ ελοιτο τις. Ἠλεημεθα γαρ
εν Χριστωι. Και τουτο, οιμαι, εστι το, Ἐλιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου. Ὅτι δε
ουκ επι τισιν ευλογοις αιτιαις, ητοι πλημμελημασιν, ο Χριστου θανατος, αλλ'
ευσημωτατη λιαν και αμωμητος παντελως υπερ ημων θυσια (προσκεκομισται γαρ,
ινα καταργησηι την αμαρτιαν, και τον εξ αυτης τε και δι' αυτην θανατον), δια του
λιβανου συνησεις· ο μεν γαρ προπατωρ Ἀδαμ ταις εν αρχηι παραβασεσιν ευ μαλα
πρεπωδεστατην εκομιζετο την αραν. Ἐπειδη δε την κακοσμον αληθως
προηῤρωστησεν αμαρτιαν, ταυτηιτοι και δικαιως κατεδικαζετο. Ὁ δε γε των ολων
Σωτηρ και Κυριος επ' ουδενι των ατοπων κατεγνωσμενος (ου γαρ εποιησεν
αμαρτιας), καλη και ευωδης γεγονεν υπερ ημων θυσια, και νεων ωσπερ καρπων
απαρχη, και ως εν ειδει παντι, σιτωι τε, φημι, και οσπριοις. Ἀπεθανε γαρ υπερ
παντων μικρων και μεγαλων, εθνων τε και Ἰουδαιων. Γεγοναμεν γαρ δι' αυτου και
εν αυτωι μνημοσυνον τωι Θεωι και Πατρι. ∆ια τουτο φησι το Γραμμα το νομικον· Και
ανοισει ο ιερευς το μνημοσυνον αυτης απο των χιδρων συν τωι ελαιωι, και παντα τον
λιβανον αυτης. Καρπωμα γαρ εστι τωι Κυριωι. Προ[σ]κεκρουκοτες μεν γαρ δια
πολλων αμαρτιων, μονονουχι και εξ ομματων γεγενημεθα του Πατρος. Ἐπειδη δε
γεγονεν υπερ ημων θυσια Χριστος, εμνησθη ημων, και ηυλογησεν ημας· Ηυλογησε
τους φοβουμενους αυτον τους μικρους μετα των μεγαλων. Τοιγαρτοι και
δεδιδαγμεθα ψαλλειν και λεγειν· Ευλογημενοι τωι Κυριωι ημεις, τωι ποιησαντι τον
ουρανον και την γην. Και καθ' ετερον δε τροπον την Χριστου θυσιαν ημιν ο νομος
διασαφει, λεγων· Ἐαν δε θυσια σωτηριου, το δωρον αυτου τωι Κυριωι· εαν μεν εκ των
βοων αυτωι προσαγηι, εαν τε αρσεν, εαν τε θηλυ, αμωμον προσαξει αυτο εναντι
Κυριου, και επιθησει τας χειρας αυτου επι την κεφαλην του δωρου, και σφαξει αυτο
παρα τας θυρας της σκηνης του μαρτυριου. Και προσχεουσιν οι υιοι Ἀαρων οι ιερεις
το αιμα επι το θυσιαστηριον, των ολοκαυτωματων κυκλωι. Και προσαξουσιν απο της
θυσιας του σωτηριου, καρπωμα Κυριωι τα 69.545 στεαρ το κατακαλυπτον την
κοιλιαν, και παν το στεαρ το επι της κοιλιας, και τους δυο νεφρους, και το στεαρ το
επ' αυτων το επι των μηρων, και τον λοβον τον επι του ηπατος συν τοις νεφροις
περιελει. Και ανοισουσιν αυτα οι υιοι Ἀαρων, οι ιερεις, επι το θυσιαστηριον, επι τα
ολοκαυτωματα, επι τα ξυλα επι του πυρος, καρπωμα οσμη ευωδιας τωι Κυριωι. Και
ουχι δη μονον εκ βοων, αλλ', ει δη τις ελοιτο, και εκ προβατων ολοκαυτουν, ειτ' ουν
εξ αιγων την του σωτηριου ποιεισθαι θυσιαν, δια των αυτων επραττετο τροπων, και
εις εφ' απασιν ην της ιερουργιας ο τροπος. Ειτε δη αρσεν ειη τυχον, ειτε θηλυ το
θυμα, μωμου δειν εφη παντος απηλλαχθαι παντελως. Και της θυσιας ο λογος, επ'
αυτον αν ιοι τον Ἐμμανουηλ. Αυτος γαρ ο μοσχος ο σιτευτος, το αμωμον ιερειον, ο
αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, και ως εν ειδει χιμαρου δι' ημας σφαζομενος·
χιμαρος γαρ κατα νομον υπερ αμαρτιας εσφαζετο. Πλην ορα παλιν ισχνως της
θυσιας τον τροπον. Ἀκριβολογειται μεν γαρ ου σφοδρα το Γραμμα το νομικον περι τε
αρσεν και θηλυ. Νοοιτο δ' αν παλιν ως εν αμφοιν ο Χριστος. Ἐν αρσενι μεν, ως
 
 

194

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηγουμενος ητοι καθηγητης. Ἡγεμονικωτερον γαρ θατερου το αρσεν, εν θηλεσι δε ως
γεγονως υπο νομον και ηγουμενος. Ὑπεξουσιον γαρ και εν δευτεροις αει το θηλυ
του αῤρενος, ειπερ εστιν αληθως εν μειοσι και εν υφιζανοντι μετρωι. Πλην αμωμον
το ιερουργουμενον. Τοιουτος δε ο Χριστος. Τοιγαρτοι εφασκεν· Ἔρχεται ο αρχων του
κοσμου τουτου, και εν εμοι ευρησει ουδεν. Και μεντοι προς Ἰουδαιους το εισαπαν
αμωμητον, αποδειξιν εποιειτο την θειαν αυτου φυσιν, λεγων· Τις εξ υμων ελεγχει με
περι αμαρτιας; Ει αληθειαν λεγω, τι υμεις ου πιστευετε μοι; Ἄμωμον ουν ταυτηι το
ιερον θυμα εστι. Ἐσφαζετο μεν εναντι Κυριου παρα τας θυρας της σκηνης,
επενηνεγμενων αυτωι των χειρων του προσκεκομικοτος. Ειτα του αιματος τηι του
θυσιαστηριου βασει προσχεομενου, ολοκαυτουν εφη δειν τα εντοσθια. Πεπρακται
μεν γαρ εν οφθαλμοις ωσπερ του Θεου και Πατρος ο του Υιου θανατος, υπερ της του
κοσμου ζωης την εαυτου τιθεντος ψυχην. Ει γαρ εστιν αληθης ο λεγων· Τιμιος
εναντιον Κυριου ο θανατος των οσιων αυτου· πως ουκ αν αυτον αξιωσειε της ιδιας
επισκοπης τον του Υιου θανατον ο Θεος και Πατηρ; Τιμαι γαρ παντως και εποπτειας
αξιοι· αποστρεφεται δε παλιν το βδελυρον και απηχθημενον. Ουκουν οτι μη ακλεης
ο θανατος, παραδειξειεν αν ευθυς, το και αυτον αυτοπτην λαχειν τον Πατερα. Παρ'
αυταις δε ταις ιεραις εσφαζετο θυραις. Ἀπεθανε γαρ ο Ἐμμανουηλ, ανευρυνων
ωσπερ ημιν την εις τα Ἅγια των αγιων εισδρομην, και της ανω και εν ουρανοις
Ἐκκλησιας ανοιγνυς τας θυρας τοις εις αυτον πιστευουσιν. Κερδαινομεν τοινυν εν
θανατωι του Χριστου το και εις αυτην ελασαι λοιπον την αγιων σκηνην, ην επηξεν ο
Κυριος, και ουκ ανθρωπος, την επουρανιον Ἱερουσαλημ, την ανω καλλιπολιν, την
των αγιων μητερα, και αγγελων τροφον. Ὅτι δε αγιος εσται και ιερος ο Χριστου
θανατος, 69.548 υπεμφηνειεν αν το, [ε]αυτωι χρηναι προσχεισθαι λεγειν τωι
θυσιαστηριωι το αιμα. Κατασημηνειε δ' αν και ετερως, οτι τεθεικε την εαυτου ψυχην
υπερ της Ἐκκλησιας. Τυπος μεν γαρ της Ἐκκλησιας το θυσιαστηριον, ψυχης δε το
αιμα. Ἡ δε των ενδοσθιων αναθεσις, ητοι καθιερωσις, πιμελης δε, λεγω, ηπατος τε
και νεφρων, υποδηλοι παλιν, οτι και αγια, και ιερα, και ευωδη παντα τα εν Χριστωι.
Ἐν ηπατι μεν γαρ, τας εφ' οτιουν επιθυμιας ητοι ορεξεις γινεσθαι φασιν οι ταυτα
σοφοι. Νεφρος δε δη παλιν, μοριον εστιν εν σωματι, διακριτικην εχον την ενεργειαν.
Ἀποκρινει γαρ του χρησιμου το περιττον. Τοιουτον δε τι και εν ημιν αυτοις ο νους
εργαζεται. Κιβδηλευει μεν γαρ, ειπερ εστι σοφος, το αδικειν πεφυκος· προσιεται δε
και λιαν ασμενως το τελουν εις ονησιν. Ψαλλει δε που και ο μακαριος ∆αβιδ, ως εκ
προσωπου του Χριστου· Ἐναντιον σου πασα η επιθυμια μου εστι. Και παλιν· Ὅτι συ
εκτησω νεφρους μου, Κυριε. Ὅτι δε και αρετης αναμεστος της θεοπρετους ο
Ἑμμανουηλ, παραδειξειεν αν ως εν τυπωι παλιν η πιμελη. Ὥσπερ γαρ εν τοις αριστα
τεθραμμενοις των ζωων η πιμελη γινεται· κατα τον αυτον, οιμαι, τροπον εις νουν
αρετη τροφην εχοντα την εξ ουρανου. Ἅγιος δη ουν και αμωμητος ο Χριστος, και
αρετης εμπλεως, ιερος και ευωδης, ολοκαυτωμα νοητον, και ως εν ειδει παντι
προσενηνεγμενον, μοσχωι τε, φημι, και κριωι, και αιγι. Σωτηριος γαρ γεγονεν υπερ
ημων θυσια τε, και δεδωκεν εαυτον υπερ παντων εις, ο παντων ανταξιος. ∆ι' ου και
μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα, συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. Ὅτι της μυστικης ευλογιας εν μεθεξει γεγονοτες, αγιοι και ιεροι παντη και
παντως εσομεθα. Ταμιαι γεγονασι των του Σωτηρος ημων μυστηριων οι θεσπεσιοι
μαθηται, και ουχ εαυτοις αρπαζοντες την τιμην, ουτε μην αυτοκλητοι παρα τουτο
ιοντες· προκεχειρισμενοι δε μαλλον εις αποστολην, και τοις ανα πασαν την υπ'
ουρανον ιερουργειν επιτεταγμενοι το σωτηριον κηρυγμα, τουτεστι, το Ευαγγελιον
του Χριστου. Λαμπρους γαρ ετιθει τους μυσταγωγους, ουτω λεγων· Πορευθεντες
μαθητευσατε παντα τα εθνη. Εικοντες δη ουν, και μαλα προθυμως, τοις ∆εσποτικοις
θεσπισμασι, φωταγωγουσι την οικουμενην· παιδευτην μεν λαχοντες αυτοι τον εν
 
 

195

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουρανοις Πατερα και Θεον, κοινωνους δε της χαριτος αποτελουντες ετερους.
∆ιεμεμνηντο γαρ, κατα το εικος, εις τουτο γνωμης αυτους αποφεροντος του
Χριστου, λεγοντος σαφως· ∆ωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε. Γραφει τοινυν ο θεσπεσιος
Παυλος, και το βαθυ της μετα σαρκος οικονομιας διατρανοι μυστηριον, ωδι που
λεγων· Το γαρ αδυνατον του νομου εν ωι ησθενει δια της σαρκος, ο Θεος τον εαυτου
Υιον πεμψας εν ομοιοτητι σαρκος αμαρτιας, περι αμαρτιας κατεκρινε την αμαρτιαν
εν τηι σαρκι· ινα το δικαιωμα του νομου πληρωθηι εν ημιν, τοις μη 69.549 κατα σαρκα
περιπατουσιν, αλλα κατα πνευμα. Γεγονε γαρ υπερ ημων αμαρτια Χριστος, καθως
γεγραπται, και ου δηπου παντως αμαρτιας ενοχος. Ου γαρ ωδε ληρειν ειθισμεθα, επει
μη ειδεν ολως το πλημμελειν, Θεος ων φυσει, και εκ Θεου πεφηνως του Πατρος,
επειδη δε γεγονε θυμα υπερ αμαρτιας. Το γαρ Πασχα ημων υπερ ημων ετυθη
Χριστος. Ταυτηιτοι φαμεν γενεσθαι και αμαρτιαν. Τεθυται γαρ, ως εφην, ινα τωι ιδιωι
αιματι κατακτησηται την υπ' ουρανον. Ἠγορασμεθα γαρ τιμης, κατα τας Γραφας, και
ουκ εσμεν εαυτων, αλλα του υπερ ημων γεγονοτος αμαρτια, ινα των αρχαιων ημας
απαλλαξηι πλημμεληματων, και αγιους αποφηνηι δια μετοχης της αγιας αυτου
σαρκος, δηλον δε οτι και αιματος. Τουτο τοι και ο θεσπεσιος ημιν προανεφωνει
νομος· γεγραπται γαρ ουτως εν τωι Λευιτικωι· Και ελαλησε Κυριος προς Μωσην,
λεγων· Λαλησον τωι Ἀαρων και τοις υιοις αυτου, λεγων· Ουτος ο νομος της
αμαρτιας. Ἐν τοπωι ου σφαζουσι τα ολοκαυτωματα, σφαξουσι και το της αμαρτιας
εναντι Κυριου. Ἅγια αγιων εστιν. Ἱερευς ο αναφερων αυτην, εδεται αυτην, εν τοπωι
αγιωι βρωθησεται, εν αυληι της σκηνης του μαρτυριου. Πας ο απτομενος των κρεων
αυτης, αγιασθησεται. Ἐν ωι αν επιῤραντισθηι απο του αιματος αυτης επι το ιματιον, ο
αν ραντισθηι επ' αυτο, πλυνθησεται εν τοπωι αγιωι. Και σκευος οστρακινον ου εαν
εψηθηι εν αυτωι, συντριβησεται· εαν δε εν σκευει χαλκωι εψηθηι, εκτριψει αυτο, και
πλυσει υδατι. Παν αρσεν εν τοις ιερευσι φαγεται αυτα. Ἅγια αγιων εστι τωι Κυριωι.
Συνες δη ουν οσπερ καταθυεσθαι κελευει την αμαρτιαν, τουτεστι, το υπερ αμαρτιας.
Χιμαρος δε αρα τουτο ην εις τυπον Χριστου, του δι' ημας, ως εφην, γεγονοτος
αμαρτια. Λελογισται γαρ εν ανομοις, και συνεσταυρωθη ληισταις, κεχρηματικε τε και
αρα. Γεγραπται γαρ, οτι Καταρατος πας ο κρεμαμενος επι ξυλου. Ἀλλα και καθηκεν
εαυτον εν τουτοις δι' ημας οικονομικως· αλλ' ην τε και εστιν αγιος, ου κατα μεθεξιν
την ως παρ' ετερου καθαπερ ημεις, φυσικως δε μαλλον αυτος ως Θεος. ∆ι' αυτου γαρ
πιστευομεν την κτισιν αγιαζεσθαι, καν αγγελους ονομασηις, καν το ετι προυχον εν
δοξηι, καν το υπερκειμενον τε και ανωτερω, Θρονους τε φημι και Ἀρχας, καν αυτα
μοι λεγηις τα Σεραφιμ· αλλ' ουκ αν ετερως αγιαζοιτο ταυτι, πλην οτι παρα Πατρος δι'
Υιου εν Πνευματι. Ουκουν καν γεγονεν αμαρτια, μεμενηκεν οπερ ην, τουτεστιν,
αγιος κατα φυσιν ως Θεος, και ουκ εκ μετρου διδωσι το Πνευμα, κατα την Ἰωαννου
φωνην. Ὅτι δε και ο της σαρκος αυτου θανατος επ' αναιρεσει της σαρκος γεγονως,
αγιος τε και αβεβηλος ην, και ως εν ταξει θυμιαματων ευπαραδεκτος τωι Θεωι και
Πατρι, διαμεμηνυκεν εναργως ο νομος, ειπων· Ἐν τοπωι ου σφαζουσι τα
ολοκαυτωματα, σφαξουσι και το περι αμαρτιας εναντι Κυριου. Ὁλοκαυτωσις ο
Χριστος, τουτεστιν ολος εξ ολου, και ου μερικως, εις οσμην ευωδιας ανακειμενος τωι
Θεωι 69.552 και Πατρι. Ταυτηιτοι και αληθως Ἅγιος αγιων εστιν. Ἡγιασμεθα γαρ εν
αυτωι, και αυτος ημων η πασα δικαιωσις, μαλλον δε και αυτων των ανω πνευματων
αγιασμος, καθαπερ εφην αρτιως. Πλην, Ὁ ιερευς, φησιν, ο αναφερων αυτην, εδεται
αυτην. Ἄθρει δη νυν παλιν οτι προς παν οτιουν των πρακτεων, ιεροις και θειοις η
Ἐκκλησια διοικειται θεσμοις. Του γαρ προσαγοντος την θυσιαν, τα εξ αυτης γινεται.
Οιδε ο φημι, πας οστισουν τοις της Ἐκκλησιας εντεθραμμενος νομοις. Ὅτι δε τοπος
ταις θειαις ιερουργιαις ο μαλιστα πρεπων, η Ἐκκλησια του Θεου, και εν αυτηι
αναγκαιως το Χριστου τελειται μυστηριον, ενδειξειεν αν ουκ ασυμφανως,
 
 

196

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσεπενεγκων οις εφην· Ἐν τοπωι αγιωι βρωθησεται, εν αυληι της σκηνης του
μαρτυριου. Ἀλλ' ην κατ' εκεινο καιρου μια μεν κατα την ερημον σκηνη, και εις μετ'
εκεινην ο ναος, ον εν τοις Ἱεροσολυμοις ο Σολομων εδειματο. Και θανατος ην τοις
εξω θυουσι της σκηνης. Ἔφη γαρ ουτω το Γραμμα το ιερον. Ἄνθρωπος των υιων
Ἰσραηλ, ος αν σφαξηι μοσχον η προβατον, η αιγα εν τηι παρεμβοληι, και ος αν σφαξηι
εξω της παρεμβολης, και επι την θυραν της σκηνης του μαρτυριου, μη ενεγκηι αυτο,
ωστε προσενεγκαι δωρον τωι Κυριωι απεναντι της σκηνης Κυριου, αιμα λογισθησεται
τωι ανθρωπωι, ος εκεινο αιμα εξεχεεν, εξολοθρευθησεται η ψυχη εκεινη [εκ] του
λαου. Ουκουν ανομημα και βεβηλωσις, και υπο δικην αιματος το τοις ανοσιοις
αιρετικοις συναυλιζεσθαι φιλειν, και της προς εκεινους αντεχεσθαι κοινωνιας. Ἔξω
γαρ θυουσι της αγιας σκηνης, το περι της αμαρτιας, ουκ εν τοποις αγιοις την ιεραν
τελουσι θυσιαν. Μια γαρ η Ἐκκλησια, καθα και ο παλαι ναος, μια δε και η σκηνη, της
Ἐκκλησιας το καλλος ως εν τυποις ετι προαναφαινουσα. Θυσομεν τοινυν ημεις το
της αμαρτιας, ως εν αυληι αγιαι, και φαγομεθα των αγιων κρεων, τουτεστι, της
μυστικης ευλογιας εν μεθεξει γεγονοτες αγιασθησομεθα. Και μαρτυρησει λεγων ο
νομος· Πας ο απτομενος των κρεων αυτης, αγιασθησεται. Ἀλλ' εστιν ισοσθενης εις
μυστικην ευλογιαν και ο ραντισμος του αιματος της θυσιας. Ἔφη γαρ παλιν· Και ωι
αν επιῤραντισθηι απο του αιματος αυτης, επι το ιματιον ο εαν ραντισθηι επ' αυτωι,
πλυνθησεται εν τοπωι αγιωι. Και τι το παραδοξον, ει το λογικον αγιαζει ζωον, φημι
δη τον ανθρωπον, οτε και αυτα τα προς υπουργιαν την ιεραν παρειλημμενα των
σκευων, ηγιαζετο κατα τον αυτοις που παντως πρεποντα τροπον; Ταυτηιτοι και εις
κοινην ου παραλαμβανεται χρειαν. ∆ια τουτο τα μεν εκπλυνεται των σκευων, τα δε
συνθραυεται. Τα γαρ τοις θειοις λελειτουργηκοτα, πως αν καλοιτο προς τα
ανθρωπινα; Ὅτι δε εστι των της θυσιας κρεων αγιοπρεπης η μεθεξις, και ουκ αν
ετεροις αρμοσειεν, πλην οτι δη μονοις τοις της αμαρτιας καταθλειν ειωθοσι και
ανδριζομενοις εις αρετην, υπεσημαινε λεγων· Παν αρσεν εν τοις ιερευσι φαγεται
αυτα. Ἅγια αγιων εστι Κυριωι. Ἄρ' ουν, ειπε μοι, το θηλυ γενος αποσοβειν ο νομος
της ευλογιας προστε 69.553 ταχεν; ου τουτο φαμεν· αγιαζεται γαρ συν ημιν. Ἀλλ' εν
τυποις μεν εκεινα και σκιαις. ∆ια δε γε του αρσενικου και ιερου γενους, υπεσημαινεν
ευφυως τους εν Χριστωι νοητως ανδρειους τε και ιερους. Κεκλημεθα τοινυν εις
μεθεξιν της ευοσμωτατης θυσιας, ως ιερον και αποδεκτον γενος, ως εθνος αγιον, ως
βασιλειον ιερατευμα, νεανισκοι και παρθενοι, πρεσβυται μετα νεωτερων. Ἐν γαρ
Χριστωι Ἰησου, ουκ αρσεν και θηλυ, αλλ' ενος παντες εσμεν, ως του ενος μεν αρτου
μετεχοντες, κατα το γεγραμμενον. Και φερε δη λοιπον ακλειστοις στομασι και
ακαταληκτοις φωναις τον των ολων Βασιλεα και Λυτρωτην δοξολογιαις
καταγεραιρωμεν, φημι δε Χριστον, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν
αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του καθαρισμου της
λεπρας. Βεβασιλευκεν ημων η αμαρτια, και κατεκρατησεν των επι της γης, δια τοι το
εγκεισθαι την διανοιαν του ανθρωπου επιμελως επι τα πονηρα εκ νεοτητος, και
αχαλινως ελεσθαι παθειν την εις τα χειρονα ροπην, ποιησας δε παρ' ουδεν της
επιεικειας την δοξαν. Ὁ δε Θεος πλουσιος εν ελεει και οικτιρμοις, καθα γεγραπται,
δια την πολλην αγαπην αυτου, ην ηγαπησεν ημας, και οντας ημας νεκρους τοις
παραπτωμασι συνεζωοποιησε τωι Χριστωι, και συνηγειρε, και συνεκαθισε τοις
επουρανιοις. Πεπλουτηκαμεν γαρ εν Χριστωι την ανωθεν ημεροτητα, και την ακλεα
και παμμοχθηρον αμαρτιαν απενιψαμεθα, κεκλημενοι δια της πιστεως εις αγιασμον.
Και προς γε δη τουτοις και της εις αιωνας ζωης γεγονοτες μετοχοι, δεκτοι τε
εσομεθα, και εις οσμην ευωδιας ανακεισομεθα τωι Θεωι και Πατρι. Και γαρ εστιν
αληθης ο μακαριος Παυλος γραφων, οτι Χριστου ευωδια εσμεν τωι Θεωι. Ὅτι γαρ, ει
και τετυραννηκεν ημων η αμαρτια κατα καιρους, αλλ' απεκρουσαμεθα την κηλιδα,
 
 

197

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διεσμηγμεθα τον ρυπον κατεληξαμεν εν Χριστωι των αρχαιων αῤρωστηματων, ιερος
ημας αναπεισει λογος. Γεγραπται γαρ ουτως εν τωι Λευιτικωι· Και ελαλησε Κυριος
προς Μωσην, λεγων· Ουτος ο νομος του λεπρου, ηι αν ημεραι καθαρισθηι· και
προσαχθησεται προς τον ιερεα, και εξελευσεται ο ιερευς εξω της παρεμβολης, και
οψεται ο ιερευς, και ιδου ιαται η αφη της λεπρας απο του λεπρου. Και προσαξει ο
ιερευς, και ληψονται τωι κεκαθαρισμενωι δυο ορνιθια ζωντα και καθαρα, και ξυλον
κεδρινον, και κεκλωσμενον κοκκινον και υσσωπον. Και προσαξει ο ιερευς, και
σφαξουσι των ορνιθιων το εν, εις αγγειον οστρακινον, εφ' υδατι ζωντι. Και το
ορνιθιον το ζων ληψεται αυτο, και το ξυλον το κεδρινον, και το αλαστον κοκκινον,
και την υσσωπον, και βαψει αυτα, και το ορνιθιον το ζων εις το αιμα του ορνιθιου
του σφαγεντος εφ' υδατι ζωντι, και περιῤρανει επι τον καθαρισθεντα απο της λεπρας
επτακις, και καθαρος εσται. Και εξαποστελει 69.556 το ορνιθιον το ζων εις το πεδιον,
και πλυνει ο κα69.556 θαρισθεις τα ιματια αυτου. Και ξυρηθησεται απ' αυτου πασαν
την τριχα, και λουσεται εν υδατι, και καθαρισθησεται. Και μετα ταυτα εισελευσεται
εις την παρεμβολην, και διατριψει εξω του οικου αυτου επτα ημερας. Και εσται τηι
ημεραι τηι εβδομηι, και ξυρηθησεται πασαν την τριχα αυτου, την κεφαλην αυτου, και
τον πωγωνα, και τας οφρυς, και πασαν την τριχα αυτου ξυρηθησεται, και πλυνει τα
ιματια αυτου, και λουσεται το σωμα εαυτου υδατι, και καθαρος εσται. Ὁ μεν ουν της
ιστοριας εμφανης αν ειη λογος, καν ει μη τις ελοιτο διατρανουν, εχει δε ουδεν το
τελουν εις ονησιν, ει μη νοοιτο πνευματικως. Ουκουν φερε λεγωμεν
μεταπλαττοντες ευφυως το του γραμματος αδρανες εις το του Χριστου μυστηριον.
Ὀλιγα δε αττα των αναγκαιων εις διασαφησιν χρησιμως ημιν προειρησεται. Λεπρα
γαρ αβουλητον το παθος τοις τινων επισυμβαινει σωμασιν. Ἔστι δε οτι μαλιστα
βορον, και κατευρησεται πως αει προς το εντος μαλλον η πριν των εν οις αν γενοιτο
καταδραττεσθαι μερος. ∆υσδιαφυκτον δε κομιδηι το αῤρωστημα, και ιατρων μεν
επιστημης, ηγουν της υπο του των ταυτα σοφων επικουριας ουκ ανεχομενον,
αποχωρουν δε δη μολις ωσπερ αντεγειρομενης αυτωι της φυσεως, και το βλαβος
αποκρουομενης επαμυνοντος του Θεου. Πλην ο νομος ως ακαθαρτον τον λεπρον
αποπεμπεσθαι δειν εφη της παρεμβολης. Ειρηται γαρ που προς τον ιεροφαντην
Μωσεα παρα του Θεου προσταξαντος τοις υιοις Ἰσραηλ· Και αποστειλατωσαν εκ της
παρεμβολης παντα λεπρον, παντα γονοῤρυη, και παντα ακαθαρτον τηι ψυχηι. Και ου
δη που φαμεν οτι ταις των σωματων αῤρωστιαις ο νομος επιτιμαι. Κομιδηι γαρ ευηθες
τους αβουλητως ηῤρωστηκοτας, καιτοι μαλλον ελεεισθαι δεον, προστεθεισθαι δε
δικας. Ἀλλ' ην εν τυποις τα δια του πανσοφου Μωσεως ωδινοντα την αληθειαν.
Λεπρα μεν γαρ νεκροι την σαρκα, αμαρτια δε αυ ψυχαις συμβαινουσα, και εις νουν
ειπερ ιοι τον ανθρωπινον δια νεκρων εργων· τουτον αχρειον τε ευθυς και
απεψυγμενον αποτελει. Ἔργα δε ειναι φαμεν τα νεκρα της σαρκος δηλονοτι τα
μυσαρα και βεβηλα παθη, και το φρονειν ελεσθαι τα επι της γης. Ταυτηιτοι και εν
αρχαις ελεγομεν, οτι νεκρους ημας οντας τοις παραπτωμασιν, ο Θεος και Πατηρ
συνεζωοποιησε τωι Χριστωι. Ουκουν δια πραγματος εμφανους, εις εννοιας ημας ο
λογος αποτορνευει λεπτας. Ἐκπεμπει γαρ της παρεμβολης τους λελεπρωμενους·
αινιγματωδως υποφαινων οτι τους τηι αμαρτιαι νενεκρωμενους, μονονουχι δε και
ποικιλοις παθεσι κατεστιγμενον εχοντας νουν, και πολυ νοσουντας ως εν γε δη
σφισιν αυτοις το ακαλλες, αποχωρειν αναγκη της των αγιων πληθυος, και εξω που
φερεσθαι των ιερων καταλογων. Συναγελασθησεται γαρ ουδαμως τοις δικαιοις ο
πονηρος, τοις βεβηλοις ο ρυπων, ουτε μην συνεσται τοις ηγιασμενοις ο
δυσαπονιπτον εχων της αμαρτιας τον μολυσμον. Τις γαρ κοινωνια, φησι, φωτι προς
σκοτος, η τις μερις πιστωι μετα απιστου; Ὅτι δε τοις ορθως εθελουσι 69.557 βιουν,
αναγκαιον εις ονησιν το αποφοιταιν επειγεσθαι πονηρων· αυτη παλιν ημας η
 
 

198

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεοπνευστος Γραφη αναπεισει. Ἔφη γαρ που ο Θεος τοις εαυτου γνωριμοις·
Ἐξελθετε, εξελθετε εκ μεσου αυτων, και αφορισθητε, οι φεροντες τα σκευη του
Κυριου. Σκευη δε Κυριου νοηθειεν αν, αι πολυειδεις αρεται. Ταυτηιτοι και ο
θεσπεσιος Παυλος· Ἐνδυσασθε, φησιν, την πανοπλιαν του Θεου. Ουκουν ως εν τυπωι
των λεπρων, τον ηῤρωστηκοτα την αμαρτιαν και μεμολυσμενον πληθυος της των
αγιων αποσοβει Θεος. Ἀλλ' ην δη που τινα και σφοδρα εικος των ηῤρωστηκοτων
αποκρουεσθαι, το παθος. Καταληγομεν γαρ εξ αμαρτιων εσθ' οτε μεθισταντες τον
νουν επι το δραιν ελεσθαι και φρονειν τα αμεινω και πρεπωδεστερα. Τι ουν ο νομος;
Ἆρα τοις εθελουσι μετανοειν, ου καταδεικνυει την οδον; ουκ ανοιγνυσι της
σωτηριας την πυλην; Μη τουτο υπολαβηις. Ἀγαθος γαρ και φιλανθρωπος ο
∆εσποτης. Ἄκουε λεγοντος εναργως· Ἐπιστραφητε οι επιστρεφοντες, και ιασομαι τα
συντριμματα υμων. Και μην και δια φωνης Ἰεζεχιηλ· Ἐπιστραφητε και αποστρεψατε
εκ πασων των ανομιων υμων, οικος του Ἰσραηλ, και ουκ εσονται υμιν εις κολασιν
αδικιας. Ποια τοινυν εστι της σωτηριας η οδος; Τις ο απαλλασσων τους ημαρτηκοτας
του κολαζεσθαι δειν; Τις ο λυτρουμενος και ανασωζων ευκολως; Ὁ Κυριος ημων
Ἰησους ο Χριστος, ο δους εαυτον αντιλυτρον υπερ παντων, και αγιαζων ημας τωι
ιδιωι αιματι. βʹ. Ἄθρει δε μοι παλιν ως εν σκιαις ετι τοις εν νομωι γεγραμμενοις, το
μυστηριον. Προσεκομιζετο γαρ ο λεπρος εξω γεγονοτι της πυλης, τωι κατα νομον
ιερατευοντι. ∆ιανενευκοτος δε ωσπερ επι του παθους το αμεινον, και οτι παυσεται
λοιπον, και καταληξει υπεμφαινοντος, επληρουντο τα εις καθαρισμον, κατα γε το
νομοθετηι δοκουν. Ὀρνιθιων μεν γαρ καθαρων ελαμβανετο δυας· ξυλον δε κεδρινον
και κεκλωσμενον κοκκινον, ως εν ειδει σπαρτιου, και μην και υσσωπον, ποας δε
ειδος και τουτο. Ειτα το μεν εν των ορνιθιων εφ' υδατι κατεσφαζετο, θατερον γε
μην, ομου τοις αρτιως ημιν ειρημενοις, βαπτισθεν εν τωι υδατι, και μεν τοι του
τεθνεωτος αιματι, πεπονθος ουδεν, ανειτο λοιπον. Ειτα τον ηῤρωστηκοτα την
λεπραν, επτακις τωι υδατι επιῤραινων ο ιερευς, των εκ νομου κατηγορηματων
ελευθερον απετελει. Προσεξυρατο δε την τριχα, και εισεθει λοιπον ανεγκλητως εις
την παρεμβολην, και εις τον ιδιον οικον, ημερας εξω μεμηνως επτα. Οι γαρ παλαι
την της αμαρτιας περιφεροντες νεκρωσιν, και πολυειδει παθων αγριοτητι
κατεσπιλωμενοι, και λεπραν ωσπερ ηῤρωστηκοτες την νοητην· πεπλανημεθα γαρ τηι
κτισει λατρευσαντες, προσκεκομισμεθα τωι Θεωι ιερει τωι μεγαλωι και οσιωι και
ακακωι, κατα την του μακαριου Παυλου φωνην. Προσκεκομισμεθα δε παρα του Θεου
και Πατρος. Ἔφη γαρ που Χριστος τοις Ἰουδαιοις προσλαλων· Μη γογγυζεσθε κατ'
αλληλων. Ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ ο πεμψας με ελκυσηι
αυτον. Προσκομιζει γαρ ο Θεος και Πατηρ τους ηῤρωστηκοτας ως ιδιαι δυναμει τωι
Υιωι. Παραγεγονε γαρ ιασθαι τους συντετριμμενους την καρδιαν, ανοιξαι οφθαλμους
τυφλων. Ἐαν λοιπον το αναλκι τε και 69.560 αδρανες εις γε το χρηναι πληρουν τα
Θεωι θυμηρη παραιτουμενοι, φιλεργεστατην εχωμεν την καρδιαν, και των της
επιεικειας εργων απριξ ημμενοι, την ευκλεα και αξιοθαυμαστον επιτηδευσωμεν
πολιτειαν, τον φυσει τε και αληθως ∆εσποτην επιγινωσκοντες, ουτω λεγωμεν, κατα
την του Ψαλλοντος φωνην· Ευλογει, η ψυχη μου τον Κυριον, τον ευιλατευοντα
πασαις ταις ανομιαις σου, τον ιωμενον πασας νοσους σου, τον λυτρουμενον εκ
φθορας την ζωην σου, τον στεφανουντα σε εν ελεει και οικτιρμοις. Ἐπιτηρει δε οπως
εξω γεγονοτι της πυλης τωι ιερει, και αποτατω της παρεμβολης, ο την λεπραν
πεπονθως εισκομιζεται. Ἐξεῤριμμενοις γαρ ωσπερ ημιν, και πολεως της αγιας και
ιερας εξω που μεμενηκοσι, φημι δε της Ἐκκλησιας του Θεου, την καθ' ημας εχων
ομοιωσιν επεφοιτησεν ο Χριστος. Ἐπισκεψαμενος δε, απεφηνε καθαρους δια του
αγιου βαπτισματος τε και του σωματος αυτου. Τεθυται γαρ υπερ ημων, και σωτηριον
ημιν ανεδειχθη φαρμακον, το και αυτον υπερ ημων ανασχεσθαι παθειν τον επι
 
 

199

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξυλου θανατον. Τουτι γαρ ημιν εν τοις ιεροις εσκιαγραφειτο Γραμμασιν. ∆υο γαρ
ορνιθια καθαρα λαμβανεται. Τυπος δε ην αρα και τουτο Χριστου του ανωθεν και εξ
ουρανου. Ἀεροπετες γαρ το ορνιθιον. Καταβεβηκε δε προς ημας ανωθεν τε και εξ
ουρανων ο Ἐμμανουηλ. Ουτω γαρ που φησιν· Ουδεις αναβεβηκεν εις τον ουρανον, ει
μη ο εκ του ουρανου καταβας, ο Υιος του Θεου. Γραφει δε και ο σοφος Ἰωαννης· Ὁ
ανωθεν ερχομενος επανω παντων εστι. Καθαρα δε τα ορνιθια. Και γαρ εστιν αληθως
καθαρος και αβεβηλος ο Κυριος, ουκ ειδως αμαρτιαν. Και ουτι που φαμεν, ως δυο
νοουμεν Χριστους, καν ει δυο λεγοιντο ορνιθια. Σοφην δε και αναγκαιαν ο λογος
ημιν εισκομιζει την θεωριαν. Θεος γαρ ων κατα φυσιν ο Μονογενης, την της αγιας
Παρθενου πεφορηκε σαρκα, και συντιθεται μεν ωσπερ εκ δυοιν, φυσεως λεγω της
ανωτατω και ανθρωποτητος αποῤρητως και υπερ νουν. Πλην εις Κυριος Ἰησους
Χριστος. Θεωρει δ' ουν ο λογος την εκ δυοιν εις εν τι συνδρομην. ∆υο ουν ταυτηιτοι
τα ορνιθια σημαινων πολυτροπως δη ο νομος το Χριστου μυστηριον, δειν εφη
παραλαμβανεσθαι και κεδρινον ξυλον· τυπος δ' αν ειη και τοδε της αγιας αυτου
σαρκος, ουκ ανεχομενης παθειν την καταφθοραν. Ἄσηπτον γαρ το ξυλον. Ὕσσωπος
γε μην ειεν αν εις τυπον του αγιου Πνευματος ζεων την ενεργειαν, δι' ης τωι
πνευματι ζεοντες αποτελουμεθα την εν σπλαγχνοις ακαθαρσιαν οιονει πως
εκτετηγμενοι. Ποα γαρ η υσσωπος θερμη τε τηι φυσει, και διασμηχειν οια τε την εν
σπλαγχνοις συνηνεγμενην φλεγματωδη και ψυχραν ακαθαρσιαν. Ἀπαλλαττει δε
ημας, ως εφην, τηι του πνευματος ενεργειαι Χριστος, των εις νουν εσω κεκρυμμενων
παθων. Ευ δε δη λιαν εφ' υδατι ζωντι και το της ποας ειδος παραλαμβανεται.
Βεβαπτισμεθα γαρ εν Πνευματι αγιωι και πυρι, κατα το γεγραμμενον. Θερμη δε, ως
εφην, η ποα, και της του πνευματος ενεργειας παραδεκτικη. Το δε κεκλωσμενον
κοκκινον, 69.561 αυτο δη παλιν εφ' εαυτωι τον της ενανθρωπησεως του Μονογενους
υπεμφαινει τροπον. Πεπλεκται γαρ ωσπερ σαρκι και αιματι Θεος ὣν ο Λογος.
Ἐξεικονιει δε ο κοκκος, αιμα τε και σαρκα. Τοιουτοχρωος γαρ οραται και εσται.
Σφαζεται τοινυν το ορνιθιον εφ' υδατι ζωντι εν ωι το περιλειφθεν, ομου τοις αλλοις
βαπτιζεται, και λοιπον ανειται πεπονθος ουδεν, καθαπερ ηδη προειπον. Τεθυται γαρ
υπερ ημων ο Χριστος· αλλ' ην ο αυτος και εν θανατωι, και υπερ θανατον. Ἐθανατωθη
μεν γαρ σαρκι, κατα το γεγραμμενον, εζωοποιηθη δε πνευματι, εν ωι και τοις εν
φυλακηι απειθησασι ποτε πνευμασιν πορευθεις εκηρυξεν. Ἧ μεν γαρ νοειται και
γεγονεν ανθρωπος, υπεστη τον θανατον· ηι δε εστιν αληθως ζωη τε και εκ ζωης,
θανατου κρειττων εφαινετο. Ουκουν εις τον του τεθνεωτος θανατον, το ορνιθιον το
ζων εβαπτιζετο. Του νομου κατασημαινοντος αινιγματωδως, οτι και τοι κατα φυσιν
ζωη και εκ ζωης υπαρχων ο Λογος, της ιδιας σαρκος οικειουται τον θανατον. Ου γαρ
ην αλλοτρια αυτου η αναληφθεισα σαρξ, αλλ' ιδια αυτου. Κατεῤραμμενος δε ο
λεπρος επτακις τωι υδατι των εκ του λεπρουσθαι λοιπον αιτιαματων απηλλαττετο.
Καθαρους δε, ως εφην, και ημας αποφαινει Χριστος, δια του αγιου βαπτισματος ημας
αγιαζων. Τουτο γαρ οιμαι δηλουν το επτακις. Ουτω τε συνεις ο μακαριος εφη
Παυλος· Ου δε επλεονασεν η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις. Ουκουν το
αμφιλαφες της χαριτος και το οιονει πως τελειως εχον εις αποκαθαρσιν, δια του
επτακις σημαινεται. Κατεῤραμμενος δε ο λεπρος, εξυρετο την τριχα. Κεκαθαρμενοι
γαρ δια του αγιου βαπτισματος, οιονει και τα σαρκος βλαστηματα, τουτεστι, τας εν
ημιν και εμφυτους ηδονας ως εν ειδει τριχων νοουμενας ομου τοις ετεροις
πταισμασιν αποτιθεμεθα, και τουτο ημιν ενεργουντος Χριστου. Λογος γαρ εστιν
αυτος ζων τε και εναργης και τομωτατος αποκειρων αμαρτιας, και της εκ παθων
ακαθαρσιας απαλλαττων τον νουν. Ἐξυρημενος δη ουν ο λεπρος, εισελθει λοιπον εις
την παρεμβολην· ουπω γε μην και εις τον ιδιον οικον. Κεκαθαρμενοι γαρ, ως εφην,
συναπτομεθα τοις αγιοις, συνδιαιτωμεθα λοιπον τωι οσιωι και ιερωι γενει· εισιμεν τε
 
 

200

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω και εν οικωι Θεου, πλην ουπω εις τας ανω μονας. Τετηρηται γαρ εις αιωνα τον
μελλοντα τοις αγιοις το δωρον. Ταυτηιτοι και εισελασει εις την παρεμβολην ο
κεκαθαρμενος, επτα διατριψας ημερας, και εις τον ιδιον οικον εισελθει λοιπον. Μετα
γαρ τοι τον αιωνα τον ενεστηκοτα την δια Χριστου καθαρσιν εχοντες, και εν ταις
ανω μοναις καταλυσομεν· εκαστος τε των ηγιασμενων, καθαπερ εις ιδιον οικον τον
εκνεμηθησομενον αυτωι καταλυσει κληρον. Ου καταλυσει γαρ παραυτικα τοις
πεπιστευκοσι τα γερα· αλλ' επ' ελπισι μεν αγαθαις η κλησις, και ο του πνευματος
αῤραβων. Ἀναλαμψει δε η χαρις κατα καιρον, και της ελπιδος το περας εν Χριστωι,
δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. 69.564 Περι της των Ἰουδαιων Συναγωγης, οτι συνεβη πεσειν αυτην
εξ απειθειας. αʹ. Της Ἰουδαιων Συναγωγης το κατεσκληκος αγαν, και μεν τοι το
απειθες και δυσαγωγον του τροπου, φανερον ετιθει και παλαι Θεος δια φωνης
Ἰεζεχιηλ, ουτω λεγων, οτι Πας ο οικος Ἰσραηλ, φιλονεικοι εισι και σκληροκαρδιοι.
Τοιγαρτοι και αυτος ο Σωτηρ, ως το σωζεσθαι παραιτουμενην, και την ενουσαν αυτηι
σκαιοτητα κατηιτιατο, λεγων· Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ η αποκτενουσα τους
προφητας, και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην· ποσακις ηθελησα
επισυναγαγειν τα τεκνα σου, ον τροπον επισυναγει ορνις τα νοσσια αυτης υπο τας
πτερυγας· και ουκ ηθελησατε. Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος. Ὁ μεν γαρ των ολων Θεος
ανασωζειν αυτην δια μυριων οσων ηθελε τροπων. Οι δε πολλοι λιαν απονενευκοτες
εις το εξηνιον, και φειδους της ανωθεν αλογησαντες, δειναις και ακατασκεπτοις
απεφεροντο τροπαις εις ολεθρον και απωλειαν. Και τουτο νομοθετησας δια Μωσεως
τα δι' ων ην δυνασθαι παιδαγωγεισθαι καλως προς ειδησιν αρετης, και της αληθειας
την γνωσιν αποκερδαινειν ευ μαλα, και τας των αγιων προφητων αναδειξεις κατα
καιρους εποιειτο χρησιμως, ινα εχοιεν και ετερους των καλλιστων εισηγητας,
καταῤρυθμιζειν ειδοτας εις ευκλεα πολιτειαν εις εννομωτατην ζωην, και προς παν
οτιουν των τεθαυμασμενων. Ἀλλα δεον αναπτειν τα χαριστηρια τωι των ολων Θεωι,
και προσιεσθαι μεν ασμενως τους παιδαγωγους, τιμης δε πασης αυτους αξιουν,
μεταπλαττεσθαι δε ωσπερ και μαλα προθυμως προς τα αμεινω, και φωνηι ελεσθαι τηι
πρεπωδεστεραι· σκληροι τε και ατεγκτοι και τα ετι χειρω νοσουντες ηλισκοντο.
Τοιγαρτοι και διολωλασιν, και επ' αυτοις ο προφητης Ἱερεμιας ωδε φησιν· Οικος
Ἰσραηλ επεσεν, ουκ εστιν αναστησας αυτον. Ἄθρει δε μοι το χρημα παλιν, και δια
των Μωσεως γραμματων αινιγματωδως φωνουμενον. Ἔχει γαρ ουτως εν τωι
Λευιτικωι· Και ελαλησε Κυριος προς Μωσην και Ἀαρων, λεγων· Ὡς αν εισελθητε εις
την γην των Χαναναιων, ην εγω διδωμι υμιν εν κληρωι, και δωσω αφην λεπρας εν
ταις οικιαις της γης της εγκτητου υμιν. Και ηξει τινος αυτου η οικια, και αναγγελει
τωι ιερει λεγων· Ὥσπερ αφη εωραται μοι εν τηι οικιαι. Και προσταξει ο ιερευς
αποσκευασαι την οικιαν προ του εισελθειν τον ιερεα ιδειν την αφην, και ου μη
ακαθαρτα γενεσθαι παντα οσα εαν ηι εν τηι οικιαι. Και μετα ταυτα εισελευσεται ο
ιερευς καταμαθειν την οικιαν, και οψεται ο ιερευς την αφην. Και ιδου η αφη εν τοις
τοιχοις της οικιας, κοιλαδας χλωριζουσας η πυριζουσας, και οψις αυτου ταπεινοτερα
των τοιχων. Και εξελθων ο ιερευς εκ της οικιας επι την θυραν της οικιας, αφοριει ο
ιερευς την οικιαν επτα ημερας. Και παλιν ηξει ο ιερευς τηι ημερα τηι εβδομηι, και
οψεται την οικιαν· και ιδου διεχυθη η αφη εν τοις τοιχοις της οικιας, και προσταξει ο
ιερευς, και εξελουσι τους λιθους εν οις εστιν η αφη· και εκβαλουσιν αυτους εξω της
πολεως, εις τοπον 69.565 ακαθαρτον. Και την οικιαν αποξυσουσιν εσωθεν κυκλωι,
και εκχεουσι τον χουν τον απεξυσμενον εξω της πολεως εις τοπον ακαθαρτον. Και
ληψονται λιθους ετερους απεξυσμενους, και θησουσιν αντι των λιθων, και χουν
ετερον ληψονται, και εξαλειψουσι την οικιαν. Ἐαν δε επελθηι παλιν η αφη, και
ανατειληι εν τηι οικιαι, μετα το εξελειν τους λιθους, και μετα το αποξυσθηναι την
 
 

201

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικιαν, και μετα το εξαλειφθηναι την οικιαν, και εισελευσεται ο ιερευς, και οψεται ει
διακεχυται η αφη εν τηι οικιαι, λεπρα εμμονος εστιν εν τηι οικιαι, ακαθαρτος εστι. Και
καθελουσι την οικιαν, και τα ξυλα αυτης, και τους λιθους αυτης, και παντα τον χουν
της οικιας εξοισουσιν εξω της πολεως, εις τοπον ακαθαρτον. Ειτα τον εν αυτηι
κοιμωμενον και εσθιοντα και ολως εισβαινοντα προειρηκως ακαθαρτον, εισαγει
παλιν επισκοπουντα τον ιερεα. Λεγει γαρ· Ἐαν δε παραγενομενος ο ιερευς εισελθηι
και ιδηι, και ιδου διαχυσει ου διαχειται η αφη εν τηι οικιαι μετα το εξαλειφθηναι την
οικιαν, και καθαριει ο ιερευς την οικιαν, οτι ιαθη η αφη. Και ληψεται αφαγνισαι την
οικιαν δυο ορνιθια καθαρα ζωντα, και ξυλον κεδρινον, και κεκλωσμενον κοκκινον,
και υσσωπον. Και σφαξει το ορνιθιον το εν εις σκευος οστρακινον εν υδατι ζωντι.
Και ληψεται το ξυλον το κεδρινον, και το κεκλωσμενον κοκκινον, και την υσσωπον,
και το ορνιθιον το ζων, και βαψει αυτα εις το αιμα του ορνιθιου του εσφαγμενου εφ'
υδατι ζωντι, και περιῤρανει εν αυτοις επι την οικιαν επτακις. Και αφαγνιει την
οικιαν εν τωι αιματι του ορνιθιου εσφαγμενου, και εν τωι υδατι τωι ζωντι, και εν τωι
ορνιθιωι τωι ζωντι, και εν τωι ξυλωι τωι κεδρινωι, και εν τηι υσσωπωι, και εν τωι
κεκλωσμενωι κοκκινωι, και εξαποστελει το ορνιθιον το ζων εξω της πολεως εις το
πεδιον, και εξιλασεται περι της οικιας, και καθαρα εσται. Ὅλον ημιν εν τουτοις
αναφαινεται σαφως το περι της Ἰουδαιων Συναγωγης μυστηριον, και τα εξ αρχης
μεχρι τελους επ' αυτης γεγονοτα ηδη, και εσομενα παρα Χριστου. Και φερε δη παλιν
ως ενι λεπτως διεξιοντες εκαστα, και την εν τωι γραμματι παχυτητα διαπτυσσοντες,
της εγκεχωσμενης αυτωι θεωριας το καλλος απογυμνουν σπουδασωμεν. βʹ. Λεπρα
μεν ουν η εις σωμα γινομενη το ανθρωπινον, παθος εστιν, ιατρων μεν τεχναις
αποκρουεσθαι μη δυναμενον, μονηι δε υπεικει μετα των αλλων τηι μεγαληι και
πανσθενει δεξιαι, και τηι παντουργωι δυναμει του Θεου νικωμενον. Ἐν δε τοις απαξ
παθουσι, φαινεται καθ' ετεραν οψιν ηπερ ην εν αρχαις η σαρξ. Ἑτεροχροια γαρ τις
επισυμβαινουσα την φυσιν διαψευδεται, μεθισταμενης εις το παρα φυσιν, οσον εις
την θεαν του σωματος τοιαυτην τινα προσηκεν υπολαμβανειν, και της εν ημιν
προαιρεσεως την μεταβολην, και την εκ των αμεινονων επι τα χειρω καταστασιν.
Πολλοι γαρ πολλακις εξ αγαθης τινος γνωμης εις την αισχιω μεταχωρησαντες, και
το τηι φυσει πρεπον εκβαινοντες, πολυτροπωι φαυλοτητι την εαυτων ψυχην
καταστιζουσιν, οιονει σωζοντες εκατερου την οψιν εαυτοις· ουτε γαρ παντως εις
παντελη του αγαθου ζημιαν εκπιπτουσιν, ουτε μην εις ολοκληρον φαυλοτητα τε και
ατραπιαν εκτρε 69.568 χουσι. Της τοιαυτης τοιγαρουν εν ημιν γενομενης εσθ' οτε
καταστασεως, και των οσα περι την ανθρωπινην εξιν τε και προαιρεσιν γενεσθαι
φιλει, τον λελεπρωμενον εικονα ποιει πολλακις η θεια Γραφη· και οτε μεν τον
εκαστου τροπον, καθαπερ εν πινακι καταδεικνυσι, προσωπον ενος αυτου
λαμβανουσα παρατιθησιν εις μεσον. Ὅτε δε και καταστασιν τινα τοιαυτην, η εθνους,
η πολεως, η χωρας υπεμφαινειν βουλεται, τοτε της οικιας παρεισαγουσα σχημα, δια
το ειναι περιεκτικον των οικουντων εν αυτηι, πληθυντικην ποιειται την δηλωσιν.
Νοησεις τοινυν οικιαν λελεπρωμενην ακουων, ολην εισαπαξ την των Ἰουδαιων
Συναγωγην τοις ιδιοις δηλονοτι κατεφθαρμενην παθεσι, και των μεν θεοθεν αυτηι
κεχρησμωιδημενων ου σφοδρα φροντιζουσαν, αποκλινουσαν δε πως εις το και
δυνασθαι δραιν απερ ην αυτοις προς ηδονην μαλλον, η απερ εμελλον αποδειξειν
αγαθην. Ἀναγγειλαι δε τι τωι ιερει λεγων, ωσπερ αφη λεπρας οραται εν τηι οικιαι, και
ουδε που φαμεν κατηγορησαντα τινα της οικιας της εαυτου ιεναι προς τον ιερεα τον
νομοθετην ειπειν, ωσπερ δε μαλλον εξ ιατρου τωι συμβεβηκοτι φαρμακον
εξαιτησοντα. Ἐπειδη δε λελεπρωσθαι δεδωκαμεν την των Ἰουδαιων Συναγωγην,
φερε τις ο αναγγελλων το παθος εστι; τις δ' αυ παλιν ο ιερευς, ως ενι καλως
θεωρησωμεν. Περικεισθω δη ουν το του αναγγελλοντος προσωπον, των αγιων
 
 

202

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφητων ο χορος, οι και εξηγγειλον τωι παντων αρχιερει και προστατηι των
ημετερων ψυχων, τουτεστι Χριστωι, και προ της ενανθρωπησεως της Ἰουδαιων
απονοιας τα παθη, και την των τροπων ανοσιοτητα και καταφθοραν ου μισει και
απεχθειαι προς εκεινους ποθεν, αλλ' αιδοι τηι περι τον ευεργετην νικωμενοι, και
συνομολογουντες μεν ουκ αδακρυτι τα εκεινων πλημμεληματα, ελεεισθαι δ' ουν
ομως παρακαλουντες αυτην. Και μοι παλιν εις τουτο δεχου τροπον τινα την
Ἰουδαιων οιμωζοντα λεπραν, και επ' αυτηι λιαν καταδακνωμενον τον μακαριον
προφητην Ἱερεμιαν, δι' ων ουτω φησιν προσευχομενος· Αι αμαρτιαι ημων
αντεστησαν ημιν, Κυριε. Ποιησον ημιν ενεκεν του ονοματος, οτι πολλαι αι αμαρτιαι
ημων εναντιον σου. Σοι ημαρτομεν. Ὑπομονη Ἰσραηλ, Κυριε, και σωσεις εν καιρωι
κακων. Ἵνα τι εγενηθης ωσει παροικος επι της γης, και ως αυτοχθων εκκλινων εις
καταλυμα; Μη εσηι ως ανθρωπος υπνων, η ως ανηρ μη δυναμενος σωζειν; Και συ εν
ημιν ει, Κυριε, και το ονομα σου επικεκληται εφ' ημας, μη επιλαθηι. Και παλιν· Οιμοι
ψυχη, οτι απολωλεν ευλαβης απο της γης, και κατορθων εν ανθρωποις ουχ υπαρχει.
Παντες εις αιματα δικαζονται, εκαστος τον πλησιον αυτου εκθλιβουσιν εκθλιβηι. Ἐπι
το κακον τας χειρας αυτων ετοιμαζουσιν. Ἐν γαρ τοις τοιουτοις θρηνημασι των
προφητων, την περι του λεπρωσθαι τον Ἰσραηλ παραγγελιαν παραδεξομεθα.
Προσταττει γε μην ο ιερευς αποσκευασαι την οικιαν Φοβερωτατη μεν γαρ η επι τοις
πλημμελημασι τοις ημετεροις επισκοπη του Θεου γινεται. Κολαζεσθαι δε αναγκη
τους ενοχους οντας, οις αν ηδη κακοις δια τουτο φιλ 69.569 ανθρωπος ων,
παραγγελλει καθαρισμους αγαπαιν και την επισκηψασαν νοσον αποσκευαζεσθαι,
φθανειν τε ουτω την εκ της επισκεψεως δικην, ως εν τωι Ἀποπλυνον απο κακιας την
καρδιαν σου, Ἱερουσαλημ, ινα σωθηις. Ἕως ποτε υπαρχουσιν εν σοι διαλογισμοι
πονων σου; Πονων δε διαλογισμοι τινες αν νοοιντ' αν εικοτως, η εκεινοι δη παντως
δι' ων εις πονους και τας επι ταις πλημμελειαις δικας εισηλθομεθα. Ὅρα τοινυν εν
τουτοις επιταττοντα τον ιερεα προαποσκευαζεσθαι τας αιτιας, εφ' αις αν νοοιτ' αν
τις εικοτως υποπεσεισθαι ταις τιμωριαις. γʹ. Ειτα φησι· Και εισελευσεται ο ιερευς,
καταμαθειν την οικιαν, και οψεται την αφην, και ιδου η αφη εν τοις τοιχοις. Και
παλιν· Ἐξελθων ο ιερευς εκ της οικιας επι την θυραν της οικιας, και αφοριει ο ιερευς
την οικιαν επτα ημερας. Μετα γαρ την εξ αγαθοτητος προσδιαστολην, και το επι
επτα δειν προκαθηρται, φαινομενη παλιν η φαυλοτης εν σχηματι λεπρας εις
ευλογον αγανακτησιν κεκληκεν εικοτως τον ιερεα, το θειον εν τουτοις φορουντα
προσωπον. ∆ιο δη παλιν εποπτευσας την αφην, τουτεστι, τα του παθους σημεια και
συμβολα, την οικιαν αφωρισεν εις ολας ημερας επτα. Λελυπημενος γαρ και λιαν
εικοτως επι ταις εις τον νομον παροινιαις των εξ Ἰσραηλ, και τοι φιλανθρωπος ων ο
Θεος, εξεπεμψε παντας εις αιχμαλωσιαν, παραδους εις χειρα των Βαβυλωνιων εφ'
ολοις ετεσι τον αριθμον εβδομηκοντα· ημεραν δε μιαν εις δεκα τεθεικως. Ἑπτα
φησιν ειναι τας ημερας του αφορισμου της οικιας, την ημεραν εις ενιαυτους δεκα
λογιζομενος, κατα το ειρημενον τωι προφητηι Ἰεζεχιηλ· Ἡμεραν ενιαυτον τεθεικα
σοι. Ἐπισφραγιει και τον λογον, και ο περι της Συναγωγης ευχομενος αγγελος εν τωι
Ζαχαριαι, λεγων· Κυριε παντοκρατωρ, εως τινος ου μη ελεησεις την Ἱερουσαλημ και
τας πολεις Ἰουδα, ας υπερειδες; Τουτο εβδομηκοστον ετος. Ειτα παλιν φησιν, οτι
Ἐπανηξει ο ιερευς τηι ημεραι τηι εβδομηι. Την δε του ιερεως επανοδον, νοησεις εν
τουτοις ετερον ουδεν, η της του Θεου φιλανθρωπιας την εις το εθνος επιστροφην·
ως τωι δια τουτο ταδε λεγει Κυριος· Ἐπιστρεψω επι την Ἱερουσαλημ εν οικτιρμωι, και
οικος μου ανοικοδομηθησεται εν αυτηι, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και μετρον
εκταθησεται επι Ἱερουσαλημ. Ἢ και παλιν, ως εν εκεινωι· Τισι διαθω Ἐφραιμ,
υπερασπιω σου, Ἰσραηλ; Ὡς Ἄδαμα θησομαι σε, και Βοειμ. Μετεστραφη η καρδια μου
εν τωι αυτωι· συνεταραχθη η μεταμελεια μου· ου μη ποιησω σοι κατα την οργην του
 
 

203

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θυμου μου. Ου μη εγκαταλιπω του εξαλειφθηναι Ἐφραΐμ. ∆ιοτι Θεος ειμι εγω, και
ουκ ανθρωπος εν σοι αγιος. Ὅταν ουν φησιν· επανηκοι μεν ο ιερευς τηι ημεραι τηι
εβδομηι ιδειν την οικιαν, και ιδου διεχυθη η αφη εν τοις τοιχοις της οικιας· και
προσταξει ο ιερευς, και εξελουσι τους λιθους εν οις εστιν η αφη, και εκβαλουσιν
αυτους εξω της πολεως. Και μεθ' ετερα· Και ληψονται λιθους απεξυσμενους ετερους,
και αντιθησουσιν αντι των λιθων εκεινων. Μετα γαρ το ανεθηναι της 69.572 επι τοις
παρωιχηκοσιν αιτιας, περισκεψαμενος παλιν την των Ἰουδαιων Συναγωγην ο τα
παντα εν ημιν εταζων Θεος, και πασαν μεν, κατα το εικος, ουκ ετι λεπρωσαν, πλην
ουκ εισαπαν της αρχαιας φαυλοτητος απηλλαγμενην ευρων, ου κατα παντων
εποιησατο την οργην, μονον δε κατα εκεινων οιπερ ησαν αιτιοι του πασχειν αυτην,
και της νοσου γεγονασιν αφορμη· ους και λιθους ονομαζει, μερη τινα της ολης
οικιας ητοι του εθνους υποδεικνυς. Ουτοι δε ησαν, τινες μεν των κατα καιρους
βασιλεων εις ετερας λατρειας περιπλανωντες τον λαον· τινες δε των
ψευδοπροφητων, τα απο καρδιας αυτων λαλουντες, καθα γεγραπται, και την των
ακροωμενων ευλαβειαν παραλυοντες, ους και υπεξαιρεισθαι της οικιας κελευει,
σημαινων τον εκεινων αφορισμον, ητοι την εις αφανισμον εκβολην. Ὁποιον εστιν
επι μεν τωι Ἰεχονιαι το ειρημενον παρα Θεου· Γη, ακουε των λογων Κυριου. Γραψον
τον ανδρα τουτον, εκκηρυκτον ανθρωπον. Ἐπι δε τοις ψευδομαντεσι· ∆ια τουτο
απεθερισα τους προφητας υμων. Ἀπεκτεινα αυτους εν ρηματι στοματος μου. Και
παλιν εκεινο· ∆ια τουτο ηγουμενοι λαου αποῤριφησονται εξ οικου τρυφης αυτων,
δια τα πονηρα επιτηδευματα αυτων εξωσθησαν. Και παλιν· Ἕνεκεν ακαθαρσιας,
διεφθαρη φθοραι. Το δε αντι των υφαιρεθεντων λιθους ετερους αντεισαγεσθαι
παλιν, καθαρους και απεξυσμενους, δηλοι το κατα καιρον αναδεικνυσθαι τινας δια
της του Θεου βουλης, τους αντιστηριζοντας τον οικον Ἰσραηλ, και συνεχοντας εις
αδιαφθορον τοπον, η βασιλεας δηλονοτι, η προφητας, η αγιους. Ὡς εν τωι προς τον
μακαριον Ἡσαΐαν ειρημενωι παρα Θεου· Ταδε λεγει Κυριος Σαβαωθ· Πορευου εις το
παστοφοριον, προς Ὀμναν τον ταμιαν, και ειπον αυτωι· Τι συ ωδε; και τι σοι εστιν
ωδε; οτι ελατομησας σεαυτωι ωδε μνημειον, και εποιησας σεαυτωι εν υψηλωι
μνημειον, και εγλυψας σεαυτωι εν πετραι σκηνην. Ἰδου δη Κυριος Σαβαωθ εκβαλει
εκτριψαι ανδρα, και αφελει την στολην σου, και τον στεφανον σου τον ενδοξον, και
ριψει σε εις χωραν μεγαλην και αμετρητον, και εκει αποθανηι. Και θησει το αρμα σου
το καλον εις ατιμιαν, και τον οικον του αρχοντος σου εις καταπατημα. Και
αφαιρεθησηι εκ της οικονομιας σου, και εκ της στασεως σου. Και εσται εν τηι ημεραι
εκεινηι, καλεσω τον παιδα μου Ἐλειακειμ τον του Χελκιου, και ενδυσω αυτον την
στολην σου, και τον στεφανον σου δωσω αυτωι, και το κρατος, και την οικονομιαν
σου δωσω εις τας χειρας αυτου, και εσται ως πατηρ τοις οικουσιν εν Ἱερουσαλημ.
Ἀλλα και χουν ετερον, φησιν, ληψονται, και εξαλειψουσι την οικιαν· το
Ἐξαλειψουσιν, αντι του περιαλειψουσι τεθεικως. Σημαινει δε και τουτο την δια των
αγιων προφητων γεγενημενην παρακλησιν τωι Ἰσραηλ, οι καλοις τε και αγαθοις
περιαλειφοντες λογοις τους αμαρτανοντας, ανεπειθον ιεναι προθυμως επι το
δοκουν τωι Θεωι, και αποτριβεσθαι μεν την εκ παθων βεβη 69.573 λωσιν, ζηλουν δε
μαλλον και επειγεσθαι εφ' οις αν ο νομοθετης ειδεναι χρησιμον τους λατρευοντας
αυτωι. Ὁποιον εστι το δι' ενος των αγιων προς αυτους ειρημενον· Ἐκζητησατε το
καλον, και μη το πονηρον, οπως ζησεσθε, και εσται Κυριος ο Θεος, ο παντοκρατωρ
ουτως μεθ' υμων. Και μετα τουτο φησιν· Ἐαν δε επελθηι παλιν αφη της λεπρας, και
ανατειληι εν τηι οικιαι, μετα το εξελθειν τους λιθους, και μετα το αποξυσθηναι την
οικιαν, και μετα το εξαλειφθηναι. Και εισελευσεται ο ιερευς, και οψεται ει
διακεχυται η αφη εν τηι οικιαι. Λεπρα εμμονος εστιν εν τηι οικιαι· ακαθαρτος εστιν. Και
καθελουσι την οικιαν, και τα ξυλα αυτης, και τους λιθους αυτης, και παντα τον χουν
 
 

204

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της οικιας εξοισουσιν εξω της πολεως εις τοπον ακαθαρτον. Ὅτε γαρ απας επενοηθη
θεραπειας τροπος τοις εξ Ἰσραηλ, και ωφελησαν μεν ουδεν υπεξαιρεθεντες οι
ψωριωντες λιθοι, ανονητος δε απεδειχθη λοιπον και η δια των προφητων αλοιφη,
τουτεστι, παρακλησις, εισερχεται παλιν επισκεψομενος την λεπρωσαν ο ιερευς.
Εισβεβηκε γαρ εν τωιδε τωι κοσμωι μετα σωματος ο Μονογενης. Ὅτε γεγονεν
ανθρωπος, ποσην η τινα μεταβολην εκ της αρχαιας φαυλοτητος εις πολλην αγαθην
πολιτειαν ελεγχει Συναγωγη περισκεψομενος ακριβως. Ἐπειδη δε παθεσι τοις εξ
αρχης ενεχομενην ετι κατελαβε, και νοσουσαν εμμονον την ακαθαρσιαν,
καθαιρεισθαι προσταττει λοιπον, εκπεμπεσθαι δε εις τοπον ακαθαρτον. Λελυται γαρ
ολη των Ἰουδαιων η δια νομου συστασις, και το εθνος εις παντα διεσκορπισθη τοπον
ακαθαρτον, κατα το εν προφηταις ειρημενον· Και διασκορπιω αυτους εις παντα
ανεμον. Ἢ Λικμιω αυτους εις παντα τα εθνη. Παραληψηι εις τουτο καλως, και το
παρα του Σωτηρος ειρημενον επι τωι ναωι τωι παρ' αυτοις· Βλεπετε ταυτα παντα.
Ἀμην λεγω υμιν, ου μη μεινηι λιθος επι λιθον, ος ου μη καταλυθησεται. Ἐπιλεγει δε
τουτοις, οτι Πας ο εισπορευομενος εις την οικιαν, πασας τας ημερας ας αφωρισμενη
εστιν, ακαθαρτος εσται εως εσπερας. Και ο κοιμωμενος εν τηι οικιαι, πλυνει τα ιματια
εαυτου, και ακαθαρτος εσται εως εσπερας. Και ο εσθιων εν τηι οικιαι, παλιν ομοιως·
εκεινο σαφως υποδηλων οτι πας ο τοις Ἰουδαιοις καθ' οιονουν τινα τροπον, δια του
τα ισα φρονειν κολλωμενος, εσται δη παντως και της εκεινων ακαθαρσιας μετοχος.
Ειτα παλιν επαθρησοντα την λεπρωσαν, και αυθις εισφερει τον ιερεα· Ἐαν γαρ
παραγενομενος εισελθηι, φησιν, ο ιερευς ιδηι. Και ιδου διαχυσει ου διαχειται η αφη εν
τηι οικιαι, μετα το εξαλειφθηναι την οικιαν, οτι ιαται η αφη. Καθηιρεθη μεν γαρ δια
την εις Χριστον παροινιαν ως ακαθαρτος η των Ἰουδαιων Συναγωγη, και της Θεου
φιλιας εξωλισθε. Πλην εν τουτωι μακρον παρατεινασα χρονον, αχρις αν εισελθηι το
πληρωμα των εθνων, κατα την του Παυλου φωνην, ελεηθησεται παρα Χριστου.
Ἐπισκεπτομενου δη παλιν αυτην κατα το λεληθως ως Θεου, και παλιν εις
δικαιοσυνην επ' εσχατοις επαναγοντος χρονοις, δικαιοσυνην δε παντως την δια πι
69.576 στεως και αγαπης της εις αυτον. Παραγενησεται τοινυν επισκοπησων, και
εισαυθις αυτην ο παντων αρχιερευς· και βελτιουμενην ευρων, παραχρημα καθαριει,
και προσδεξεται, κατα το ειρημενον δια των αγιων προφητων· Ἐν τηι ημεραι εκεινηι,
λεγει Κυριος, συναξω την απωσμενην, και την συντετριμμενην εισδεξομαι, και ους
απωσαμην. Και θησομαι την συντετριμμενην εις υπολημμα. Και εν ετερωι δε παλιν·
∆ιοτι ημερας πολλας καθισονται οι υιοι Ἰσραηλ ουκ οντος βασιλεως, ουδε οντος
αρχοντος, ουκ ουσης θυσιας, ουδε οντος θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας, ουτε δηλων.
Και μετα ταυτα επιστρεψουσιν οι υιοι Ἰσραηλ, και επιζητησουσι τον Θεον αυτων, και
∆αβιδ τον βασιλεα αυτων· και εκστησονται επι τωι Κυριωι, και επι τοις αγαθοις αυτου
επ' εσχατου των ημερων. Ὅταν ουν επισκοπησηι την λεπρωσαν, φησιν, ο ιερευς, και
καθαρισηι αυτην· και ληψονται αφαγνισαι την οικιαν δυο ορνιθια ζωντα καθαρα, και
ξυλον κεδρινον, και κεκλωσμενον κοκκινον, και την υσσωπον. Και παλιν· Το
ορνιθιον το ζων βαψει αυτο εις το αιμα του ορνιθιου εσφαγμενου εν τωι υδατι ζωντι,
και εν τωι ορνιθιωι τωι ζωντι, και εν τωι ξυλωι τωι κεδρινωι, και εν τηι υσσωπωι, και εν
τωι κεκλωσμενωι κοκκινωι, και εξαποστελει το ορνιθιον το ζων εξω της πολεως εις
πεδιον καθαρον, και εξιλασεται περι της οικιας, και καθαρα εσται δʹ. Ὅλον δη παλιν
εν τουτοις περιαθρει σαφως του Σωτηρος ημων το μυστηριον, και τον δια του αγιου
βαπτισματος καθαρισμον. ∆υο μεν γαρ ορνιθια ληφθηναι κελευει ζωντα και καθαρα·
ινα νοησηις δια των πετεινων τον ουρανιον ανθρωπον ομου και Θεον, εις δυο μεν
φυσεις, οσον ηκεν εις τον εκαστηι πρεποντα λογον διαιρουμενον. Λογος γαρ ην ο εκ
Θεου Πατρος αναλαμψας, εν σαρκι τηι εκ γυναικος, πλην ου μεριζομενος. Εις γαρ εξ
αμφοιν ο Χριστος. Και δια τουτο ως δυο λαμβανεται τα ορνιθια, και νοειται παλιν,
 
 

205

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως εν αμφοτερα, πλην ζωντα και καθαρα. Ζωης γαρ και καθαροτητος απασης
παρεκτικος και αυτος καθ' εαυτον ο Λογος, και ο εκ Παρθενου ναος τον ζωντα
Λογον εχων εν εαυτωι. Ἦν γαρ ιδιον αυτου το σωμα, και ουκ αλλοτριον φορημα.
∆ιατοι τουτο εις Κυριος Ἰησους Χριστος. Προς δε γε τοις ορνιθιοις, και ξυλον
κεδρινον λαμβανειν κελευει, ινα δια τουτου αφθαρτον ειναι το σωμα νοησηις
Χριστου. Ου γαρ οιδε διαφθοραν· παραιτειται γαρ η κεδρος το φθειρεσθαι. ∆ια δε του
μη κατεφθαρθαι νοειν το αγιον σωμα Χριστου, πιθανος δη λιαν ο περι της
αναστασεως αυτου λογος εισφερεται. Το δε κεκλωσμενον κοκκινον, την επι τωι
θανατωι του Σωτηρος ημων ομολογιαν υποσημαινει. Και γουν ειρηται που περι της
Ἐκκλησιας εν τωι Ἄσματι των ᾀσματων· Ὡς σπαρτιον κοκκινον χειλη σου, αδελφη
μου νυμφη. Ἐπειδη γαρ αει της Ἐκκλησιας τα χειλη την δια του αιματος του Χριστου
σωτηριαν ανακηρυττει, και επ' αυτωι της πιστεως την ομολογιαν ποιεισθαι κελευει
τον προσερχομενον, σπαρτιωι κοκκινωι παρεικαζει καλως τα χειλη αυτης· και αυτης
δε της μυστικης ευλογιας η μεθεξις καταγγελιαν εχει του θανατου και της
αναστασεως αυτου του Χριστου. α και προτερον ομολογειν αναπειθοντες τους
πιστευοντας, προσαγομεν τε τωι αγιωι βαπτισματι, και τελειουμεν εν αιματι ∆ιαθηκης
αιωνιου, καθα γεγραπται. Και γαρ την επι τωι αιματι του Χριστου της πιστεως
ομολογιαν, δια του κοκκινου σημαινει· δια δε της υσσωπου, την του αγιου
Πνευματος ζεσιν. 69.577 Θερμη γαρ η ποα, και των εκ ψυχροτητος παθων σμηκτικη.
Τοιαυτη δε και η του αγιου Πνευματος εν ημιν ενεργεια τε και δυναμις. Ληψεται
τοινυν, φησιν, ο αγνιζων την λελεπρωμενην, το ορνιθιον το ζων, και το κεδρινον
ξυλον, και το κοκκινον, και την υσσωπον, και βαψει αυτα εις το αιμα του ορνιθιου
του εσφαγμενου, εφ' υδατι ζωντι, και περιῤρανει εν αυτοις επι την οικιαν επτακις.
Και αφανιει την οικιαν εν τωι αιματι του ορνιθιου, και εν τωι υδατι τωι ζωντι, και εν
τωι ξυλωι τωι κεδρινωι, και εν τηι υσσωπωι, και εν τωι κεκλωσμενωι κοκκινωι. Ου γαρ
ετερως δυνασθαι την των Ἰουδαιων Συναγωγην τον εξ απειθειας αποπλυνασθαι
μολυσμον, και την εκ των ποικιλων πλημμεληματων αποθεσθαι κηλιδα, παλιν ημιν
ο νομος υποδηλοι, ει μη δια μονης ευλογιας της παρα Χριστου, και της εις αυτον
ομολογιας και πιστεως, τελειουμενης δηλονοτι και αγιαζομενης δια του
βαπτισματος του αγιου. Ἐπιτηρει γαρ οπως δια των ειρημενων ολοκληρος ημιν
ζωγραφειται Χριστος, και η εν αυτωι πιστις τε και ομολογια σημαινεται. ∆ια μεν γαρ
του ορνιθιου του ζωντος, τον αει ζωντα, και ζωοποιον και ουρανιον νοησαις Λογον,
δια δε του εσφαγμενου, το τιμιον αιμα του παθοντος ναου. Σαρκι γαρ αυτον
πεπονθεναι φαμεν, πλην ως εν ιδιωι σωματι. ∆ια δε του ασηπτου ξυλου, την σαρκα
την αδιαφθορον· δια δε της υσσωπου, το Πνευμα· δια δε του κοκκινου, την εφ'
αιματι ∆ιαθηκης την ομολογιαν· δια δε του ζωντος υδατος, την ζωοποιον του
βαπτισματος χαριν, ην και εν αυτωι τωι παθει καλως υπεσημαινεν η αγια του
Σωτηρος ημων πλευρα, υδωρ τωι αιματι συνεκπεμπουσα, ωι και χρηναι την οικιαν
επιῤραινεσθαι φησιν, ινα και αφαγνιζηται, κατα το ειρημενον Ἰεζεχιηλ τωι προφητηι·
Και ληψομαι υμας εκ των εθνων, και συναξω υμας εκ των χωρων, και ρανω εφ'
υμας υδωρ καθαρον, και καθαρισθησεσθε. Περιῤραινεσθαι δε και ουκ εισαπαξ αυτην,
αλλ' επτακις κελευει. Ου γαρ επλεονασεν η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις. Ειτα
τουτοις επαγει παλιν ο νομοθετης, οτι και εξαποστελει το ορνιθιον το ζων εξω της
πολεως εις το πεδιον, και εξιλασεται περι της οικιας, και καθαρα εσται. Εις τυπον της
Ἰουδαιων Συναγωγης, ητοι παντος του εθνους, την αρτιως ημιν κατωνομασμενην
Οικιαν ελαβομεν. Πολιν δε ειναι δωσομεν, την πολλων οικιων περιεκτικην.
Τοιαυτην τινα ειναι νοησεις την καθ' ημας οικουμενην, πολλα μεν ανθρωπων
συνεχουσαν γενη· τειχει δε ωσπερ τινι κυκλωι περιεζωσμενην τωι στερεωματι· μεθ' ο
λοιπον ηδη το πλατυ τε και καθαρον των ανω κοσμων νοειται πεδιον. ∆ιδασκει
 
 

206

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοινυν ο νομοθετης δια του προς το εξω της πολεως πεδιον ανιεσθαι το ορνιθιον,
την τε απο κοσμου μεταστασιν, και την εις ουρανους αναβασιν του Χριστου. Γεγονως
γαρ ουτος προς τον Πατερα και Θεον, υπερ απαντων ημων και της Ἰουδαιων
Συναγωγης, εξιλασεται, και καθαρισθησομεθα. Ὥσπερ γαρ ο σοφωτατος φησι
μαθητης Ἰωαννης· Παρακλητον εχομεν προς τον Πατερα, Ἰησουν Χριστον δικαιον.
Και αυτος ιλασμος εστιν υπερ των αμαρτιων ημων, ου περι των ημετερων δε μονον,
αλλα και 69.580 περι ολου του κοσμου. Καλως ουν αρα προς Ἰουδαιους εφασκεν· Ει
επιστευετε Μωσηι, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψε. ∆ι' ου και μεθ'
αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του μη εισερχεσθαι τον
Ἀαρων δια παντος εις τα Ἄγια των αγιων. αʹ. Θεος ων φυσει και εκ Θεου Πατρος ο
Μονογενης καθηκεν εαυτον εν τοις καθ' ημας, και επι γης ωφθη, κατα το
γεγραμμενον, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη, και ουχ ετερου του χαριν, η ινα,
καθα φησιν ο θεσπεσιος Παυλος, ελεημων γενηται, και πιστος αρχιερευς τα προς
Θεον, εις το ιλασκεσθαι ταις αμαρτιαις του λαου. Νομος μεν γαρ δια Μωσεως τοις
παλαι τεθεσπισμενος μεσολαβουντων αγγελων, ανθρωπους καθιστησι τους ιερεας,
την κοινην της φυσεως νοσουντας ασθενειαν, και δι' αυτην οφειλοντας, καθαπερ
υπερ των του λαου, ουτω και υπερ των ιδιων αγνοηματων, θυσιαν προσφερειν. Ὁ δε
λογος της ορκομοσιας της μετα νομον, Υιον εις τον αιωνα τετελειωμενον· οθεν και
σωζειν εις το παντελες δυναται τους προσερχομενους δι' αυτου τωι Θεωι, παντοτε
ζων εις το εντυγχανειν υπερ αυτων. Ἐξιλασσεται δε ο Χριστος, ηκιστα μεν υπερ
εαυτου. Και αληθης ο λογος· Ου γαρ εποιησεν αμαρτιαν· υπερ ημων δε μαλλον. Και
τουτο ημιν ευ μαλα σαφηνιει γεγραφως ο θεσπεσιος Παυλος περι αυτου· Ὃν
προεθετο ο Θεος ιλαστηριον δια πιστεως εν τωι αυτου αιματι. Ταυτηιτοι και
εισβεβηκεναι φησιν αυτον εις τα Ἅγια των αγιων απαξ, και αιωνιαν λυτρωσιν
ευραμενον, και μιαι προσφοραι τετελειωκοτα, και τουτο εις το διηνεκες τους
αγιαζομενους. Και σεσωσμεθα μεν ημεις· αυτος δε τας αμαρτιας ημων αιρει, και περι
ημων οδυναται. Τεθεικε γαρ την ιδιαν ψυχην εθελοντης υπερ ημων· πλην ανεβιω.
Θεος γαρ ην φυσει, και εστιν εν ουρανοις εν δεξιαι του Πατρος, παντοτε ζων εις το
εντυγχανειν υπερ αγιων, καθαπερ εναγχος εφην. Και ταυτι μοι παλιν ως εκ νομικης
ειρηται σκιας, ην και οπως αν εχοι σαφως αφηγησομαι. Γεγραπται τοινυν εν τωι
Λευιτικωι· Και ειπε Κυριος προς Μωσην· Λαλησον προς Ἀαρων τον αδελφον σου, μη
εισπορευεσθω πασαν ωραν των αγιων το εσωτερον του καταπετασματος, εις
προσωπον του ιλαστηριου, ο εστιν επι της κιβωτου του μαρτυριου, και ουκ
αποθανειται. Ἐν γαρ νεφεληι οφθησομαι επι του ιλαστηριου. Ἔδει γαρ, εδει τον
Ἀαρων εικονα και τυπον αποπληρουν τεταγμενην της ιερωσυνης Χριστου μη κατα
πασαν ωραν, ηγουν εν παντι καιρωι, την εις τα Ἅγια των αγιων ποιουμενον
εισδρομην, οιονει παρασημαινει του μυστηριου το καλλος. Ἅπαξ γαρ εισβεβηκεν ο
Χριστος, αιωνιαν λυτρωσιν, ως εφην, ευραμενος. Πλημμελημα τοινυν εις αυτην την
αληθειαν δια των εν τυποις, το μη κατ' ετος και απαξ εις τα Ἅγια των αγιων
εισελαυνει τον Ἀαρων, αλλα κατα πασαν ωραν, και ως εν παντι καιρωι. ∆ια τουτο
χρηναι τηρειν προστεταχεν, ινα μη αποθανηι. Ει δε θανατος ην η δικη τωι παραλυοντι
την σκιαν, και εις τον της αληθειας εμπαροινουντα τυπον, τις εσται λοιπον η
επιτιμησις τοις εις αυτην πλημμε 69.581 λουσι την αληθειαν, τουτεστι Χριστον; Ὃ
δη πεπραχασιν Ἰουδαιοι την εις αυτον πιστιν ου προσιεμενοι, και κατα μυριους
οσους ατιμαζοντες τροπους, και τοι λεγοντα σαφως· Ἐγω ειμι η αληθεια, τουτεστι
των εν νομωι τυπων η πληρωσις. Τελος γαρ νομου και προφητων ο Χριστος. Γραφει
γαρ ουτως ημιν ο νομομαθης και ιερωτατος Παυλος. Ειργεται τοινυν ο Ἀαρων, του
μη ποιεισθαι δια παντος την εις τα Ἅγια των αγιων εισβολην, ινα του μυστηριου το
καλλος αδιαλωβητον τε και ακραιφνες, και αυταις ημιν αναστραπτοι ταις σκιαις. ∆ι'
 
 

207

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετους μεν ουν και καθ' ενα καιρον η εισοδος. Τινα δ' αν γενοιτο τροπον, και ουκ αν
αμαρτοι του πρεποντος, ενομοθετει λεγων· Ουτως εισελευσεται Ἀαρων εις το αγιον.
Ἐν μοσχωι εκ βοων περι αμαρτιας, και κριον εις ολοκαρπωμα, και χιτωνα λινουν
ηγιασμενον ενδυσεται, και περισκελες λινουν εσται επι του χρωτος αυτου, και
ζωνην λινην ζωσεται, και κιδαριν λινην περιθησεται. Ἱματια αγια εστι· και λουσεται
υδατι παν το σωμα αυτου, και ενδυσεται αυτα. Και παρα της συναγωγης των υιων
Ἰσραηλ ληψεται δυο χιμαρους εξ αιγων περι αμαρτιας, και κριον ενα εις
ολοκαυτωμα. Και προσαξει Ἀαρων τον μοσχον τον περι αμαρτιας της εαυτου, και
εξιλασεται περι εαυτου και του οικου αυτου. Και ληψεται τους δυο χιμαρους, και
στησει αυτους εναντι Κυριου παρα την θυραν της σκηνης του μαρτυριου, και
επιθησει Ἀαρων επι τους δυο χιμαρους κληρον, ενα τωι Κυριωι, και κληρον ενα τωι
αποπομπαιωι. Και προσαξει Ἀαρων τον χιμαρον, εφ' ον επηλθεν επ' αυτωι ο κληρος
τωι Κυριωι, και προσοισει περι αμαρτιας· και τον χιμαρον, εφ' ον ο κληρος του
αποπομπαιου, στησει αυτον ζωντα εναντι Κυριου του εξιλασασθαι επ' αυτου, ωστε
εξαποστειλαι αυτον εις την αποπομπην, και αφησει αυτον εις την ερημον. Τον μεν
ουν της θυσιας εν τουτοις ημιν εξηγειται τροπον. Ειτα προσκεκομικε τον μοσχον
Ἀαρων τον περι της αμαρτιας της εαυτου, και του οικου εαυτου. Τεθυμενου δε του
μοσχου, και μην του κριου γεγονοτος εις ολοκαυτωμα, κατα τον αυτωι πρεποντα
νομον· Και ληψεται, φησι, το πυρειον πληρες ανθρακων πυρος απο του
θυσιαστηριου απεναντι Κυριου. Και πληρωσει τας χειρας θυμιαματος συνθεσεως
λεπτης, και εισοισει εσωτερον του καταπετασματος, και επιθησει το θυμιαμα επι το
πυρ εναντι Κυριου, και καλυψει η ατμις του θυμιαματος το ιλαστηριον το επι των
μαρτυριων, και ουκ αποθανειται. Και ληψεται απο του αιματος του μοσχου, και
ρανει τωι δακτυλωι το θυσιαστηριον· ρανει επτακις απο του αιματος τωι δακτυλωι
αυτου. Προσεπαγει δε τουτοις· Και σφαξει τον χιμαρον περι της αμαρτιας τον παρα
του λαου εναντι του Κυριου, και εισοισει απο του αιματος αυτου εσωτερον του
καταπετασματος· και ποιησει το αιμα αυτου, ον τροπον εποιησε το αιμα του μοσχου.
Και ταυτι δη ταυτα προστεταχε γενεσθαι, υπερ του εξιλασασθαι φημι υπερ των
ακαθαρσιων των υιων Ἰσραηλ, και περι πασων των αμαρτιων αυτων. Κατεχριετο δε
τωι αι 69.584 ματι του τε μοσχου, και μην και του χιμαρου, ουχι μονον το ιλαστηριον,
και η εσωτερα σκηνη, τουτεστι, τα Ἅγια των αγιων, αλλα και αυτο το των
καρπωματων θυσιαστηριον, εν τηι πρωτηι σκηνηι. Ἔφη γαρ παλιν· Και εξελευσεται επι
το θυσιαστηριον το απεναντι Κυριου, και εξιλασεται επ' αυτου· και ληψεται απο του
αιματος του μοσχου, και απο του αιματος του χιμαρου, και επιθησει επι τα κερατα
του θυσιαστηριου κυκλωθεν. Και ρανει επ' αυτο απο του αιματος τωι δακτυλωι αυτου
επτακις, και καθαρισει αυτο, και αγιασει αυτο απο των ακαθαρσιων των υιων
Ἰσραηλ. Προσεπαγει δε παλιν Και προσαξει τον χιμαρον τον ζωντα, και επιθησει
Ἀαρων τας δυο χειρας αυτου επι την κεφαλην του χιμαρου του ζωντος. Και
εξαγορευσει επ' αυτου πασας τας ανομιας των υιων Ἰσραηλ, και πασας τας αδικιας
αυτων, και πασας τας αμαρτιας αυτων. Και επιθησει αυτας επι την κεφαλην του
χιμαρου του ζωντος, και εξαποστελει εν χειρι ανθρωπου ετοιμου εις την ερημον. Και
ληψεται ο χιμαρος εφ' εαυτωι τας ανομιας αυτων εις την αβατον, και εξαποστελει
τον χιμαρον εις ερημον. βʹ. Ταυτα μεν ουν εν τυποις τεθεσπισμενα κατα καιρον, ωδε
τε εχει, και δη και επραττετο. Ἐπειδη δε παρυχηκεν η σκια, και ο της διορθωσεως
ενεστη καιρος, φερε δη, φερε λεπταις και αστειοτατοις εννοιαις χρωμενοι, τον του
νομου σκοπον επι το του Χριστου μυστηριον μεταπλαττωμεν. Εισηλθε μεν γαρ εις τα
Ἅγια των αγιων εφ' απαξ ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, αιωνιαν λυτρωσιν
ευραμενος. Πλην εν αιματι διαθηκης αιωνιου, και ου δι' αιματος τραγων και
μοσχων, δια δε του ιδιου αιματος, απαλειφων την αμαρτιαν του κοσμου. Τεθυται
 
 

208

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ ουχ υπερ γε της εαυτου ποθεν, αλλ' υπερ της ημων σωτηριας. Ἑψομεθα δη ουν
και αυταις ευ μαλα ταις του νομου σκιαις, Ἦν μεν και σφοδρα εικος, μαλλον δε και
αναγκαιον, τον θεσπεσιον Ἀαρων υπερ των ιδιων αγνοηματων θυσιαν προσφερειν.
Ου γαρ αν νοοιτο γεγονως του πλημμελειν εν αμεινοσιν ανθρωπος ων. Χριστωι δε
ουκετι το τοιουτον αρμοσει· πολλου γε και δει. Καταπεπλουτηκεν γαρ εν ιδιαι φυσει
το απλημμελες ως Θεος. Πλην εν αυτωι τε και δι' αυτου, και αυτων των ηγιασμενων
η καθαρσις, ιερεων τε φημι, και μην και λαων. Θεα γαρ οπως ο Ἀαρων την εν
Χριστωι νοουμενην θυσιαν και νοητην ευοσμιαν εν τοις υπερ αυτου θυμασιν
υποπλαττεται. Μοσχος γαρ ην και κριος εις ολοκαυτωσιν. Νοειται δε παλιν ως εν γε
τωι μοσχωι Χριστος. Ἀμφιλαφη γαρ λιαν τα υπερ αγιων προσκομιζομενα τωι Θεωι, και
πλουσιοι σφοδρα των τοιουτων οι τροποι. Ἱερον δε ζωον, και των αλλων απαντων
των εις θυσιαν επιτηδειων, υπερκειμενον το του μοσχου χρημα. Ουκουν της θυσιας
το τελειον υπεμφηνοιεν αν ημιν ο μοσχος. Κριος δε παλιν εις ολοκαυτωσιν, γεγονε
γαρ εις οσμην ευωδιας ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, τωι Θεωι και Πατρι· το οιονει
βδελυρον τε και κακοσμον της αμαρτιας του κοσμου παραλυων εν εαυτωι. Ἐπιτηρει
δε οπως προστεταγμενος ο Ἀαρων την εις τα Ἅγια των αγιων εισβολην ποιεισθαι
κατα καιρους, και αποπεραινειν ευ μαλα τας υπερ γε των ιδιων αγνοηματων θυσιας,
ουκ εν τωι της αρχιερωσυνης σχηματι 69.585 οραται κατ' εκεινο καιρου, αλλα χιτωνα
φησι λινουν ηγιασμενον ενδυσεται, και περισκελες λινουν εσται επι του χρωτος
αυτου, και λινην ζωνην ζωσεται, και κιδαριν λινην περιθησεται· τα ιματια αγια
εστιν, και λουσεται εν υδατι παν το σωμα αυτου. Ἀλλ' ην απασιν ιερουργοις συνηθες
τε τουτο και κατα νομον το σχημα. Τις αν ουν γενοιτο και τουτων ημιν ο λογος
πιθανος, ως οιμαι, μαλλον δε και αληθης; Ου γαρ ην ακολουθον υπερ ιδιων θυοντα
πλημμεληματων τον Ἀαρων, εν ειδει φαινεσθαι του Χριστου, του μη ειδοτος την
αμαρτιαν. Στολισμος γαρ ο μαλιστα πρεπων αυτωι, και αυτο της αρχιερωσυνης το
σχημα, της του Σωτηρος ημων βασιλειας τε ομου και ιερωσυνης ανετυπου το
καλλος. Ὅτι δε εστιν αμηχανον εις τα Ἅγια των αγιων εισελασαι δυνασθαι τινας,
και εις την σκηνην την αληθινην, ην επηξεν ο Κυριος και ουκ ανθρωπος, μη ουχι τωι
της παλιγγενεσιας υδατι προκαθηγνισμενους, εδηλου σαφως ο νομος, υδατι
προστασσων απολουσασθαι τον Ἀαρων, ει μελλοι ποιεισθαι την εις τα Ἅγια των
αγιων εισδρομην. Ἄνθρακας δε δειν απ' αυτου λαμβανειν του θυσιαστηριου
προστεταχεν εισω τε αποκομιζειν, τουτεστιν, εσωτερον του καταπετασματος.
Ἐπιταττει δε ουτως αυτοις πληρη την δρακα λεπτου θυμιαματος ποιειν. Ου και εις
περας ενηνεγμενου, καλυψει, φησιν, η ατμη του θυμιαματος το ιλαστηριον το επι
των μαρτυριων. Τυπος δε ην αυτου ο Χριστος, ος τεθυται μεν ως μοσχος·
ολοκαυτουται γε μην, ως κριος, και ολην εμπιπλησι την αγιαν σκηνην, τουτεστι, την
Ἐκκλησιαν, της νοητης ευοσμιας ως και λεξεται προς ημων· Μυρον εκκενωθεν
ονομα σου. ∆ια τουτο νεανιδες ηγαπησαν σε, και ειλκυσαν σε. Ὀπισω σου εις οσμην
μυρου σου δραμουμεν. Ἀλλα φερε, τον λογον αναβιβαζωμεν εν αρχαις. Ἥξει γαρ
ουτως ημων κατ' ευθυ του πρεποντος η των νοηματων εφηγησις. Μοσχος μεν ουν
και κριος υπερ γε του Ἀαρων, τα εις θυσιαν ηγμενα· χιμαροι δε δυο παρα του λαου,
και μην και κριος ολοκαυτωμα. Γεγραπται γαρ ωδι· Κληροι δε τοις χιμαροις· εις μεν
τωι Κυριωι, ετερος γε μην τωι αποπομπαιωι. Και ποιον αν ειη το επ' αυτοις μυστηριον,
ειπειν αναγκαιον. Τινες μεν ουν οιονται τον ενα των τραγων, αποπομπαιωι τινι και
ακαθαρτωι δαιμονι δεδοσθαι τε και ανιεσθαι κατα την ερημον, ημεις δε ταυτην την
δοξαν εκτοπου δεισιδαιμονιας μεμεστωμενην ειναι φαμεν, και των εις Ἑλληνικην
ηκοντων πλανησιν αιτιαματων ουκ απαλλαξομενην. Μαλλον δε· προσεποισω γαρ
υποστολης διχα, το ετι μειζον, εις ανισοτητα λογισμων της εις Θεον αμαρτιας
εισηγητην τον νομον ευρησομεν, καιτοι της πολυθεου πλανης πολυτροπως
 
 

209

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξελκοντα, και τον ενα τε και φυσει παραδεικνυντα των ολων Κυριον, και επι την
της αληθειας επιγνωσιν παιδαγωγειν ειωθοτα. Φαιη γαρ αν τις ευθυς των ορθα
φρονειν ειωθοτων· Ἀνθοτου προστεταχεν ανεισθαι τε και απονεμεσθαι καθαπερ
τινα θυσιαν πονηραι και αντικειμενηι δυναμει τον Θεον προσκεκομισμενον, φημι δη
τον χιμαρον; Τι δε και ευρησομεν 69.588 των αναγκαιων εις ονησιν πεπραχοτα τον
Ἀαρων, οτε τας χειρας επιτιθεις τωι τραγωι, κατηγορευε τας αμαρτιας των υιων
Ἰσραηλ; Ἆρα ουκ αν νοοιτο της ανωτατω λοιπον εμβροντησιας το χρημα μεστον, και
δυσσεβειας Ἑλληνικης, και λογισμων σκαιοτητος ουκ απηλλαγμενον; Και τισιν η
πως αμφιλογον ετι το γε ουτω κατηῤρωστηκος εναργη την καταῤρησιν; γʹ. Τι ουν
αρα το δρωμενον ην; ∆υο μεν γαρ παρεκομιζοντο χιμαροι καλοι τε και ισομεγεθεις
αλληλοις, αμφω τε ισηλικες, ομοχροοι τε και κατ' ουδενα τροπον παθοντες την
εμπηριαν· κληροι δε λοιπον εγραφοντο δυο, τα των χιμαρων ονοματα, κατα γε το τωι
νομοθετηι δοκουν ευ μαλα κατασημαινοντες. Εις μεν γαρ ωνομαζετο Κυριος· ετερος
δε Ἀποπομπαιος. Ὡς ουν, των τραγων ωνομασμενων, του μεν ενος, Κυριου, του δε
ετερου, Ἀποπομπαιου· δια τοι το αποπεμπεσθαι· τουνομα γαρ εντευθεν αυτωι,
δαιμονα δε ουχι τον Ἀποπομπαιον, αυτο δε το ζωον νοησομεν ειρησθαι. Και ο μεν
Κυριος, τουτο γαρ των χιμαρων ενι ην ονομα, ως εφην, ισοπρεπως εσφαζετο. Ἡγιαζε
δε τωι αιματι την εσωτατην σκηνην, και μην και αυτο το εξω τε και των
καρπωματων θυσιαστηριον, εφ' ωι και τας κατα νομον ετελουν θυσιας. Ὅ γε μην
ετερος, τουτεστιν, ο Ἀποπομπαιος, εις την αβατον εξεπεμπετο, κατηγορευκοτος επ'
αυτωι του Ἀαρων τας αμαρτιας των υιων Ἰσραηλ. Σημαινεται δε δι' αμφοιν ο
Χριστος· αποθανων μεν, ως ανθρωπος, και τεθυμενος υπερ ημων, ως εν ειδει
τραγου. Ἐσφαζετο γαρ εις αφεσιν αμαρτιων ο χιμαρος, αγιαζων δε την Ἐκκλησιαν,
ως εν τυπωι νοουμενην της εσωτατης σκηνης· και μην και αυτους τους εν νομωι.
Ἡγιαζετο γαρ, ως εφην, τωι αιματι του χιμαρου και αυτο το κατα νομον
θυσιαστηριον. Χωρις δε πασης αντιλογιας, το ελαττον υπο του κρειττονος
ευλογειται. Ουκουν εν νομωι το τελειον, ουδ' αν εχηι το αγιαζειν δυνασθαι τινας η
κατα νομον λατρεια. ∆ειται γαρ αναγκαιως ως τελειουν ισχυοντος, του Χριστου, και
αγιαζοντος τωι ιδιωι αιματι τους την νομικην λατρειαν επιτηδευοντας. Τοιγαρτοι και
ο θεσπεσιος Παυλος περι εαυτου τε και των εκ περιτομης κεκλημενων, ουτω που
φησιν· Ειδοτες δε οτι ου δικαιουται ανθρωπος εξ εργων νομου, ει μη δια πιστεως
Ἰησου Χριστου. Και ημεις εις Ἰησουν Χριστον επιστευσαμεν, ιν' εχοιμεν δηλονοτι
την παρ' αυτου δικαιωσιν. Ουκουν τεθυται μεν υπερ των αμαρτιων ημων, κατα τας
Γραφας· ανεβιω δε αυ, και εις την ανθρωποις αβατον απεδημησεν χωραν, τουτεστι,
τον ουρανον, αποβασταζων ωσπερ τας αμαρτιας ημων. Αυτος γαρ, που φησιν, τας
αμαρτιας ημων αιρει, και περι ημων οδυναται. Τουτο, οιμαι, εστιν ο Ἀποπομπαιος.
Ἀπεπεμπετο μεν γαρ, ωσπερ εκ των καθ' ημας εις την ανω πολιν, νυν εμφανισθηναι
τωι προσωπωι του Θεου υπερ υμων. Και προς τουτο ημας εμπεδοι γραφων ο μακαριος
Ἰωαννης· Τεκνια, ταυτα γραφω υμιν, ινα μη αμαρτητε. Και εαν δε τις αμαρτηι,
παρακλητον εχομεν προς τον Πατερα, Ἰησουν Χριστον δικαιον. Και αυτος ιλασμος
εστι περι 69.589 των αμαρτιων ημων, ου περι των ημετερων δε μονον, αλλα και περι
του ολου κοσμου. Ἀρεστον ουν, οτι διεσμηγμεθα μεν εν Χριστωι, και τωι μωλωπι
αυτου ημεις ιαθημεν. Αυτος δε εστι παρακλητος υπερ ημων, και εις την ανθρωποις
αβατον αναπεφοιτηκε χωραν, ης αν ειη τυπος η ερημος. Προδρομος γαρ υπερ ημων
εισηλθεν εις τον κοσμον, και αυτος ημιν ενεκαινισε την οδον, προσφατον και ζωσαν,
και εισερχομενην εις το εσωτερον του καταπετασματος. Ἀποπομπαιος αρα Χριστος,
ως εν ειδει τραγου φερων ημων τας αμαρτιας. Χιμαρος γαρ, ως εφην, υπερ αμαρτιων
εσφαζετο. Ἡ δε των χιμαρων εις το παν οτιουν ισοτης τε και ομοιωσις τον αυτον
οντα παρεδειξεν αινιγματωδως. Ἐπειδαν γαρ ουκ ην τον σφαγεντα χιμαρον
 
 

210

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναβιωναι παλιν, εδοξε γαρ τερατοποιΐα τις ειναι το χρημα, και ετερον ουδεν.
Ἀφιλοκομπον δε το Θειον αει, καιτοι παντα παραδοξως ενεργειν ισχυον. Ταυτηιτοι
και οικονομικως δυο παρελαμβανοντο, την προς αλληλους εμφερειαν ισοπαλη τε
και ανεπιληπτον εχοντες. Καθαπερ αμελει και επι καθαρισμου του λεπρου, δυο
παλιν ορνιθια παρακομιζεσθαι δειν κεχρησμυδηκεν ο νομοθετης· ων το μεν
εσφαζετο, θατερον δε ανειται κατα την ερημον. ∆ια μυριων γαρ οσων ημας
εναργεστατων παραδειγματων εκπεπαιδευκεν ο νομος του Χριστου μυστηριον· δι' ου
και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα και το κρατος συν αγιωι Πνευματι, νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ,
ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΑΡΙΘΜΟΥΣ ΒΙΒΛΙΟΝ.
Περι Χριστου και της Ἰουδαιων Συναγωγης. Ἀπηνη και αγροικον επι Χριστον
την γλωτταν ανεντες οι ταλανες Ἰουδαιοι, κατα πολλους αν αλοιεν 69.592 τροπους.
Γεγονε δε οτι το χρημα αυτοις ουκ αζημιον, ειδειη τις αν και εξ αυτων των
συμβεβηκοτων. Ὁ γαρ πρωτοτοκος Ἰσραηλ, και δοξαν εχων την επι τωιδε περιφανη,
ο αγαπητος και απολεκτος, οπισω τεθειται των εθνων, και γεγονεν εν εσχατοις,
μαλλον δε εν παντι κακωι. Και τουτο αυτοις προανεφωνει Κυριος, δια Ὠσηε λεγων·
Ουαι αυτοις, οτι απεδημησαν απ' εμου. ∆ειλαιοι εισιν, οτι ηνομησαν εις εμε. Ἐγω δε
ελυτρωσαμην αυτους· αυτοι δε κατελαλησαν κατ' εμου ψευδη. Ουδεν γαρ αυτων
εστιν απηχες εις λογους, ο μη τετολμηκασιν ειπειν. ∆εδυσφημηκασι γαρ, ουκ
εννοουντες το γεγραμμενον· Θανατος και ζωη εν χειρι γλωσσης· Οι δε κρατουντες
αυτης, εδονται τους καρπους αυτης. Ἐπειδη δε πεπαρωινηκασιν εις αυτον, αχαλινον
εις συκοφαντιαν την γλωσσαν ανεντες, καθαπερ εφην αρτιως· ταυτηιτοι και της εις
αυτον ελπιδος διωλισθηκασι, και δη μη ακουοντων λεγοντος· Ουτος ο κληρος σου,
και η μερις σου, του απειθειν υμας εμοι, λεγει Κυριος. Ουκουν οτι γλωσσαλγιας
εγκλημασι γεγονοτες ενοχοι, και της εις Χριστον παροινιας πικρας εμελλον
αποτιννυναι δικας, και εκ των γεγραμμενων εν τοις Ἀριθμοις ευ μαλα συνθησομεν.
Ἔχει δε ουτως· Και ελαλησεν Μαριαμ και Ἀαρων κατα Μωση, ενεκεν της γυναικος
της Αιθιοπισσης, ην ελαβε Μωσης, οτι γυναικα Αιθιοπισσαν ελαβε. Και ειπον· Μη
Μωσηι μονωι ελαλησε Κυριος; Ουχι και ημιν ελαλησε; Και ηκουσε Κυριος. Και ο
ανθρωπος Μωσης πραος σφοδρα παρα παντας ανθρωπους τους οντας επι της γης.
Και ειπε Κυριος παραχρημα προς Μωσην, και Ἀαρων, και Μαριαμ· Ἐξελθετε υμειςοι
τρεις εις την σκηνην του μαρτυριου. Και εξηλθον οι τρεις εις την σκηνην του
μαρτυριου. Και κατεβη Κυριος εν στυλωι νεφελης, και εστη επι τας θυρας της σκηνης
του μαρτυριου· και εκληθησαν Ἀαρων και Μαριαμ, και εξηλθον αμφοτεροι. Και ειπε
προς αυτους Κυριος· Ἀκουσατε τον λογον μου. Ἐαν γενηται υμιν προφητης Κυριωι,
εν οραματι αυτωι γνωσθησομαι, και εν ενυπνιωι λαλησω αυτωι. Ουχ ουτως ως ο
θεραπων μου Μωσης εν ολωι μου τωι οικωι πιστος εστι. Στομα κατα στομα λαλησω
αυτωι εν ειδει, και ου δι' αινιγματων, και την δοξαν μου ειδε. Και δια τι ουκ
εφοβηθητε καταλαλησαι κατα του θεραποντος μου Μωση. Και οργη θυμου Κυριου
επ' αυτοις, και απηλθον· και η νεφελη απεστη απο της σκηνης· και ιδου Μαριαμ
λεπρωσα ωσει χιων. Και επεβλεψεν Ἀαρων προς Μαριαμ, και ιδου λεπρωσα. Και
ειπεν Ἀαρων προς Μωσεα; ∆εομαι, Κυριε, μη συνεπιθηι ημιν αμαρτιαν, δι' οτι
ηγνοησαμεν καθ' ου ημαρτομεν. Μη γενηται ημιν ως ισον θανατου, ωσει εκτρωμα
 
 

211

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορευομενον εκ μητρας μητρος, και κατεσθιει το ημισυ των σαρκων αυτης. Και
εβοησε Μωσης προς Κυριον, λεγων· Ὁ Θεος, δεομαι σου, ιασαι αυτην. Και ειπε Κυριος
προς Μωσην· Ει ο πατηρ αυτης πτυων ενεπτυσεν εις το προσωπον αυτης, ουκ
εντραπησεται; Ἑπτα ημερας αφορισθησεται εξω της παρεμβολης. Και μετα ταυτα
εισελευσεται. Και αφ 69.593 ωρισθη Μαριαμ εξω της παρεμβολης επτα ημερας, και ο
λαος ουκ εξηρεν, εως ου εκαθαρισθη Μαριαμ. Συγγενη μεν ουν και ταυτα τοις ηδη
προειρημενοις. Της γαρ εν εκεινοις θεωριας ου λιαν απυκισται, αδελφην δε ωσπερ
και συμφυα την διανοιαν εχει. Λαλει γαρ και αυτα το μυστηριον, και της Ἰουδαιων
Συναγωγης την εφ' οις εις αυτον πεπαρυνηκεν ατιμιας εισφερει. ∆ιαλλαττει δε πως
κατα μερος βραχυ των πλημμεληματων ο τροπος. Ἐλεπρουτο μεν γαρ εν εκεινοις η
Συναγωγη, και ακαθαρτος ην, πολλοις και διαφοροις πταισμασιν εαυτην
καταφθειρουσα. Ἐν δε τουτοις, μονης ημιν της εις Χριστον παροινιας ο λογος
αναπλαττει τα εγκληματα, και της μεν Ἰουδαιων αλαζονειας διαγραφει το φυσημα,
καταδεικνυει δε την πραοτητα του λεγοντος· Μαθετε απ' εμου οτι πραος ειμι και
ταπεινος τηι καρδιαι. Προς δε τουτοις ετι και την του τα δικαια κρινοντος εισκομιζει
φιλανθρωπιαν μη μεχρι παντος, μηδε απεραντον τινα την οργην τοις πλημμελουσιν
επαγοντος· αλλα μοττουντος μετα το πληξαι, σωζοντος τε και υγιαζοντος. Ὡς μεν
ουν εν κεφαλαιωι εν ολιγοις ειπειν ολως εν τουτοις ο των προκειμενων διανενευκε
σκοπος. ∆ιαλαβοντες δη ανα μερος των ειρημενων εκαστον, τον εν αυτοις
λανθανοντα διαπτυξωμεν νουν, θυραν τωι λογωι διανοιγνυντος Θεου του λεγοντος
τοις ελπιζουσιν επι αυτον· Και δωσω σοι θησαυρους σκοτεινους, αποκρυφους,
αορατους ανοιξω σοι. βʹ. Κατειρηκασι τοινυν του πανσοφου Μωσεως Ἀαρων τε και
Μαριαμ ενεκεν της γυναικος της Αιθιοπισσης ην ελαβε, και ειπαν· Μη Μωσηι μονωι
ελαλησε Κυριος; Ουχι και ημιν ελαλησε; ∆υο ταυτα της κατα Μωσεως φλυαριας τα
εγκληματα, πρωτον μεν, οτι γυναικα, φημι, την Αιθιοπισσαν ελαβε· προς δε τουτο
δευτερον, το ειπειν· Μη Μωσηι μονωι ελαλησε Κυριος, ουχι και ημιν ελαλησεν; Ἐν
μεν γαρ τωι πρωτωι παρανομιας υπομενει γραφην· εν δε τωι δευτερωι, το μη εν
μεγαλοις σφοδρα τεθεισθαι λεγεται, μητε μην εξαιρετον τινα παρα τους αλλους
εσχηκεναι την χαριν, ει γε και ετεροις οραται λαλησας Θεος. Ἐρουμεν δε κατα ταξιν,
τωι πρωτωι κατηγορηματι τον πρωτον απονεμοντες λογον· ουτω τε παλιν εντευθεν
τα εκ των τυπων εις αυτον ηδη μεταληψομεθα τον Χριστον. Γυναικα μεν τοινυν
ηγαγετο και παλαι Μωσης, και συνοικον την Μαδιανιτιδι εποιησατο, την Ἰοθορ
θυγατερα φημι· χρονου δε παριππευσαντος ου μικρου την Αιθιοπισσαν επεγαμει, και
αλλογενη και μελαιναν. Καιτοι του νομοθετου σαφως διαγγελλοντος, μη χρηναι
τοις αλλογενεσιν ολως επιμισγεσθαι τους υιους Ἰσραηλ. Ουτως γαρ γεγραπται· Την
θυγατερα σου ου δωσεις τωι υιωι αυτου, και την θυγατερα αυτου ου ληψηι τωι υιωι σου.
Ἐπι τουτοις ως παρανομιας ο μεγας κρινεται Μωσης, υπο τε του Ἀαρων και της
Μαριαμ, ου νενοηκοτων, κατα το εικος, και δι' αυτου παλιν ως εν τυπωι το καλως
οικονομηθεν μυστηριον, οπερ ηδη φανερον ως ενι καταστησομεν, την του
πραγματος φυσιν εις αυτον ευ μαλα κατασκευαζοντες τον Χριστον, ωι και 69.596 νυν
τε Μωσεως περιθησομεν προσωπον. Νομοθετης γαρ ο Χριστος, και μεσιτης Θεου και
ανθρωπων, ωσπερ ουν ην αμελει κακεινος. Ἐπει και ουτος ημιν κατεσημαινε λεγων·
Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος υμων εκ των αδελφων υμων, ως εμε. Εις δε
γε το σχημα της Ἰουδαιων ιερωσυνης Ἀαρωνληφθησεται, και αναπληρωσει της
Συναγωγης το προσωπον η Μαριαμ. Κατηγορευσαν τοινυν του Σωτηρος ημων
Χριστου και οι των Ἰουδαιων πρεσβυτεροι, και αυτη δε μετ' εκεινων η Συναγωγη,
την των θειων ενταλματων παραβασιν εγκαλουντες αυτωι, δια γε του λεγειν· Ει ην
ουτος παρα Θεου ο ανθρωπος, ουκ αν ελυε το Σαββατον. ∆ιεπριοντο δε και καθ'
ετερον τροπον, οτι την μελαιναν, τουτεστι, την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, εμνηστευετο,
 
 

212

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και επεγαμει τροπον τινα τηι πρωτηι, τουτεστι τηι Ἰσραηλιτιδι, ητις ην παλιν η
Συναγωγη. Ὅτι δε διεπριοντο καταλυομενων αυτοις, των εξ εικαιας επιτηρησεως
εθων, η και των εν τυποις λαληθεντων δια Μωσεως, ου χαλεπον συνιδειν τον απαξ
τοις ευαγγελικοις ομιλουντα συγγραμμασιν. Ὅτι δε παλιν εμνηστευετο την εξ εθνων
Ἐκκλησιαν, μελαινομενην ετι δια το εν γνωσει και τροποις σκοτεινον· ουπω γαρ ην
εν αυτηι το φως το αληθινον, το καταλαμπρυνειν και καταλευκαινειν ειδος,
συλλεξαιτο μεν αν τις και λιαν ευκολως την εκ προφητων αποδειξιν.
Πρεπωδεστερον δε μοι φαινεται δια της του Σωτηρος οικονομιας επιδεικνυειν αυτο.
Ουκουν αλλογενεσι μεν ουσι τοις Σαμαρειταις εκηρυττε, και αρχην ωσπερ τινα και
θεμελιον της των εθνων Ἐκκλησιας εν εκεινοις προκατεβαλλετο. Ὅτι δε ησαν
αλλογενεις και της εξ Ἰσραηλ αγελης εξηυλισμενοι, κατιδοι τις αν καντευθεν
απονητι. Τους γαρ εαυτου μαθητας καταγγελλοντας εκπεμπων των ουρανων
βασιλειας το κηρυγμα· Μη απελθητε, φησιν, εις οδον εθνων, και εις πολιν
Σαμαρειτων μη εισελθητε. Πορευεσθε μαλλον προς τα απολωλοτα προβατα του
οικου Ἰσραηλ. Ὁραις οπως εξωθεν τεθεικεν εκεινους των προβατων του οικου
Ἰσραηλ; Ουκουν ουπω μεν των της ισραηλιτιδος αποφοιτησας γαμων, τουτεστι της
Συναγωγης ετι δε πως αυτηι δοκων συνοικειν, επεμνηστευετο τροπον τινα, και
επεγαμει την μελαιναν την αλλογενη, τουτεστι, την εξ εθνων Ἐκκλησιαν. ∆ια τουτο
και προς Ἰουδαιους διαλεγομενος εφασκε· Και αλλα προβατα εχω, α ουκ εστιν εκ της
αυλης ταυτης, κακεινα με δει αγαγειν· και γενησεται μια ποιμνη, εις ποιμην.
∆ριμυτερον δε πως και εξελεγχων ως απειθεις οτε διαῤρηδην απεπυνθανοντο
λεγοντες· Ει συ ει Χριστος, ειπε ημιν παῤρησιαι. Ἀπεκριθη αυτοις ο Ἰησους· Ειπον
υμιν, και ου πιστευετε. Τα εργα α εγω ποιω εν τωι ονοματι του Πατρος μου, ταυτα
μαρτυρει περι εμου. Ἀλλ' ου πιστευετε, οτι ουκ εστε εκ των προβατων των εμων.
Ἴδια γαρ ηδη προβατα τους εξ εθνων απεκαλει. Ἐφ' ωι και λιαν οι Φαρισαιοι
διαπριομενοι τε και χαλεπαινοντες, ως αγαπωντι μεν τους αλλογενεις, παρ' ουδεν
δε το θειον ποιουμενωι, νομον επισκηπτοντες εφασκον· Ου καλως ημεις 69.597
λεγομεν οτι Σαμαρειτης ει συ, και δαιμονιον εχεις; Ει μη γαρ φασι τα Σαμαρειτων, ει
μη φιλελλην ησθα και φιλαλλογενης, ουκ αν ολως ανεμιχθης τοις εξ εθνων. Και ει
μη το εν Ἕλλησι δαιμονιον υπηρχεν εν σοι· δαιμονιωντας γαρ εκαλουν τους
ειδωλολατρας, δια τον εν αυτοις οντα διαβολον, ουκ αν εν τωι μηδενι, φασιν,
εποιησω λογωι των νομικων ενταλματων την παραβασιν. Και οτι μαλιστα πληρωσις
μαλλον εστι νομου τα δια Χριστου, και ου παραβασις, κατα το ειρημενον παρ' αυτου·
Ουκ ηλθον καταλυσαι τον νομον, αλλα πληρωσαι. Ἦν γαρ μονου του γραμματος
μετασκευη προς αληθειαν. Ὁ μεν ουν της επι τηι μελαινηι κατηγοριας τροπος εν
τουτοις, και η της εν Χριστωι δυστροπιας εικων, ως εν τοις κατα Μωσεα ληφθησεται,
την δε τουτωι και γειτονα και αδελφην λοιδοριαν εισοισομεν ως εκ τυπου παλιν επι
το αληθες μεταστοιχειουντες των λεγομενων τον νουν. Ου γαρ μονωι, φησι, τωι
Μωσει λελαληκε Κυριος· αλλα και ημιν ελαλησεν. Ἐξ αλαζονειας ο λογος, εκ
διακενου φυσηματος η φωνη. Χρηναι γαρ δη που φρονουντας ορθως μη παντως εις
ισον αναβαινειν επειγεσθαι μετρον τωι δικαιως ακουσαντι· Οιδα σε παρα παντας, και
χαριν ευρες παρ' εμοι· ανατιθεναι μαλλον τα εφ' οις τετιμηνται χαριστηρια, την
ανωθεν ωρισμενην ουχ υπερβαινοντες ταξιν· ουτε μην αρπαζοντας εαυτοις την
ουτω δοθεισαν τιμην. Ὅπερ αν νοοιτο δικαιως της εσχατης αλαζονειας ουκ
αμοιρουν. Ἀλλ' εννοει παλιν τον μεν Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, φανερον τοις
Ἰουδαιοις καθιστωντα του Θεου και Πατρος τον αυτωι και μονωι φυσικως
εγνωσμενον σκοπον, και λεγοντα· Ἀπ' εμαυτου ου λαλω, αλλ' ο πεμψας με Πατηρ,
αυτος μοι εντολην δεδωκε τι ειπω και τι λαλησω. Και παλιν· Τα ρηματα α εγω λαλω,
ουκ εστιν εμα, αλλα του πεμψαντος με. Ειτα προς τουτο παλιν αποθρασυνεται
 
 

213

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελετωντας τους ανομους Γραμματεις τε και Φαρισαιους, και επι τωι λαλησαι προς
τους πατερας αυτων τον Θεον, ου μετριως απαυθαδειαζομενους, ταυτης ενεκα της
αιτιας απειθειν ηιρημενους. Λεγουσι γαρ· Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωσει λελαληκεν ο
Θεος· τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν. Ὁραις ουν οπως δια του λεγειν
εξεπιστασθαι λαλησαι τον Θεον Μωσηι, μονονουχι γαρ το αρχαιον εκεινο φασι και
σκληροτεροις ρημασι· Μη Χριστωι μονωι λελαληκεν ο Θεος και Πατηρ, και ουχι τοις
ημετεροις πατρασιν; εν δε τωι, φασι, τωι Σινα. Και ηκουσε Κυριος. Και Ὁ ανθρωπος
Μωσης πραος σφοδρα παρα παντας ανθρωπους τους οντας επι της γης. Ἀλαζονειας
ως εοικεν αφορμην την Μωσεως εποιουντο πραοτητα Μαριαμ τε και Ἀαρων. Ἀλλ'
επι τουτωι και δυσωπουντος εκεινου χαλεπαινει Θεος, και αυτοκλητος επι το δικαιως
αγανακτειν κατα των εξυβρισαι τετολμηκοτων ερχεται την επι τωι γνησιωι
λειτουργωι καταφρονησιν, εις αυτον οικειουμενος. Ουτω νοησεις και επι Χριστου.
Ἀπο μεν γαρ της ενουσης αυτωι πραοτητος τε και φιλανθρωπιας προαλεστεροι πως
εις καταφρονησιν ησαν οι Φαρισαιοι. Ἀλλ' ην, ως εοικεν, 69.600 αναμφισβητητως
οραιν, ως ου διαφευξουσι την ανωθεν κινησιν. Ὡς γαρ υβρισμενος εν Υιωι,
δυσφορησειν εμελλεν ο Θεος και Πατηρ. Ειχε γαρ γνωσιν αδιδακτως, και δια
θεοπρεπους γνωσεως, τους εκ της των Φαρισαιων υπεροψιας αποπτυσθεντας
λογους. γʹ. Ειτα τουτοις εφεξης· Και ειπε Κυριος παραχρημα, φησι, προς Μωσην και
Ἀαρων, και Μαριαμ· Ἐξελθετε υμεις οι τρεις εις την σκηνην του μαρτυριου. Και
κατεβη Κυριος εν στυλωι νεφελης, και εστη επι θυρας της σκηνης του μαρτυριου.
Ὑπεμφαινει παλιν ο λογος, οτιπερ εσται κριτης ο Θεος των καταλαλουντων του
Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου, και κατελευσεται παντως εκ δικης εις οργην τοις
διαλοιδορεισθαι τετολμηκοσι και φιλονεικησαι προς ισοτιμιαν αυτωι. ∆ι' Υιου δε
παντως η κρισις, συνοντος δηλονοτι αδιαστικτως του τεκοντος αυτωι, κατα το· Ἐγω
εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι. Ἐπειδη δε τωι τα δικαια κρινοντι παρεστωτες
εφαινοντο Μαριαμ τε και Ἀαρων· Ἀκουσατε, φησι, των λογων μου. Ἐαν γενηται,
φησι, προφητης υμιν τωι Κυριωι, εν οραματι αυτωι γνωσθησομαι και εν υπνωι λαλησω
αυτωι, ουχ ουτως ως ο θεραπων μου Μωσης εν ολωι τωι οικωι μου πιστος εστι· στομα
κατα στομα λαλησω αυτωι, εν ειδει, και ου δι' αινιγματων. Και την δοξαν Κυριου
ειδε. Μωσης το εξαιρετον, εν θεοπτιαις παρα τους αλλους δια τουτου τετηρηται, και
το εξηλλαγμενως δυνασθαι των θειων παρακροασθαι λογων, επεμαρτυρηθη καλως.
Τουτο δ' αν ιδοις αληθεστερον επι Χριστωι. Ου γαρ ωσπερ εν προφηταις ελαλησεν ο
Θεος και Πατηρ, ουτω και εν Υιωι. Ἀλλ' οι μεν ουν δια του Πνευματος εχορηγουντο
την γνωσιν ων εδει μαθειν. Ὁ δε οιδεν ου διδακτως τα εν πνευματι βουλευματα, ως
σοφια και βουλη του γεννησαντος. Και οι μεν μακαριοι προφηται την δι' αινιγματων
εδεχοντο θεωριαν της δοξης αυτου. Θεον γαρ ουδεις εωρακε πωποτε. Θεωρειται δε
μονωι τωι κατα φυσιν Υιωι. Και ουτως αν νοοιτο θεοπρεπως. Και τουτου μαρτυς αυτος
ημιν Σωτηρ γενησεται, λεγων· Ουχ οτι τον Πατερα εωρακε τις, ει μη ο ων παρα του
Θεου· ουτος εωρακε τον Πατερα. Ουκουν ουκ ευλογως, μαλλον δε ηδη και δυσσεβως
Ἰουδαιοι το λαλησαι τοις πατρασιν αυτων τον Θεον προισχομενοι, παρ' ουδεν
εποιουντο λεγοντα τον Χριστον, οπερ ηκουσε παρα του Πατρος, ταυτα και λαλειν. Τα
μεν γαρ εν τωι ορει τωι Σινα, σκιαι και τυποι εισι και αινιγματα, κεκρυμμενην τινα
και ου σφοδρα συμφανη την του διαστελλομενου γνωσιν ωδινοντα. Χριστος δε των
του Πατρος ρηματων αυτηκοος ην, ει δε τι πρεποι δια την του νοηματος
απαραιτητον χρειαν, και σωματικωτερον ειπειν. Εισφερει γε μην και πολλην ο λογος
την επι Χριστωι διαφοραν, ως προς απαντας τους ετερους, Ἐν ολωι γαρ τωι οικωι μου
πιστος εστιν. Ἢ ουχι δια τουτου μερικην μεν τινα και συμμεμετρημενην την
οικονομιαν επιδεικνυει, την δια νομου και προφητων; γενικην δε και καθολου την
δια Χριστου; Ὁ μεν γαρ νομος ενα τον εξ Ἰσραηλ εσωζεν οικον· Χριστος δε ουχ
 
 

214

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτως, συμπαντα τε τον κοσμον δια 69.601 πιστεως της εις αυτον, και δι' αιματος του
ιδιου αγοραζων, κατα το γεγραμμενον, τωι Θεωι και Πατρι. ∆ιοτι τοινυν φησιν· Ουκ
εφοβηθητε καταλαλησαι κατα του θεραποντος μου Μωση; Τοιουτο γαρ εστι το δια
του προφητου προς τους ανοσιους Φαρισαιους και παλαι λαλουμενον δια τας επι
Χριστωι φλυαριας τε και αθυρογλωττιας· Ὑμεις δε προσαγετε ωδε, υιοι ανομοι,
σπερμα μοιχων και πορνης. Ἐν τινι ενετρυφησατε; και επι τινα ηνοιξατε το στομα
υμων; και επι τινα εχαλασετε την γλωσσαν υμων; Ὅλως γαρ ωσπερ τηι θεομαχωι
γλωσσηι τας ηνιας χαλασαντες οι Φαρισαιοι ευτροχωτατην τροπον τινα την
δυσφημιαν εποιουντο τα Χριστου, και προς υπερογκον αλαζονειαν αναφυσσωμενοι,
τους εξ απονοιας ερευγονται λογους. Οις και λιαν επαλγησας ο Μελωιδος· Ειπα, φησι,
τοις παρανομουσι· Μη παρανομειτε, και τοις αμαρτανουσι· Μη υψουτε κερας, μη
επαιρεσθε εις υψος το κερας υμων, και μη λαλειτε κατα του Θεου αδικιαν.
Παρηνομουν γαρ οντως ον ηκιστα χρη δυσσεβως κατακρινοντες, και εις υψος το
κερας επαιροντες αλοιεν αν, ου μονωι παραχωρουντες Χριστωι, το ειδεναι το θελημα
του Πατρος, και αυτοι δε μαλλον επιστασθαι τουτο διισχυριζομενοι, δια του λεγειν,
καθαπερ ηδη προειρηται· Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωσει λελαληκεν ο Θεος, ως και
απειθειν δια τουτο σπουδαζειν. Και απεστη μεν τωι τηνικαδε της του μαρτυριου
σκηνης η νεφελη. Λεπρωσα δε παραχρημα εφαινετο Μαριαμ, και ουχ απλως, αλλ' ως
χιων. Και γαρ ταις εις Χριστον παροινιαις, και τοις ανοσιοις των Ἰουδαιων
τολμημασιν επασχαλλουσα, και διατεθεισα πικρως ανεπτη τροπον τινα, και
αναπεφοιτηκε της Συναγωγης, η θεια τε και ακηρατος φυσις, κατα το ειρημενον
παρα Χριστου· Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κληρονομιαν μου.
Καταβεβηκως γαρ ο Κυριος εν στυλωι νεφελης ως νεφελη παλιν αποφοιται, κατα τον
εν γραμματι τυπον. Ἐπειδη δε της των Ἰουδαιων Συναγωγης εικοτως απενοσφιζετο,
ακαθαρτος ανεδειχθη παραχρημα· και ακαθαρτος ουχ απλως, αλλ' εις ακροτητα
δραμουσα του παθους. Το γαρ σφοδρα καταλευκαινεσθαι τον λεπρωθεντα λεγειν,
της νοσου την επιτασιν εχει. Τι δ' αν γενοιτο χιονος το λευκοτερον; Ἦν γαρ δη και
εικος, μαλλον δε αναγκαιον, και αναμφιβολως εχον το εν παντι γενεσθαι κακωι την
των Ἰουδαιων Συναγωγην της του διασωζοντος αποπεσουσαν φροντιδος. Ὁ μεν ουν
ατιθασσος τε και φιλοσκωμμων των αγελαιων εσμος, ακαθαρσιαι τε και ατιμιαι
κολαζεται, κατα το υπο των αγιων ορθως ειρημενον προς τον Θεον· Πληρωσον τα
προσωπα αυτων ατιμιας, και γνωσωσιν οτι ονομα σοι, Κυριος. Συγκατηγορησας δε τηι
Μαριαμ ου συλλεπρουται χρησιμως ο Ἀαρων, καιτοι την ισην εποφλησας τωι
κρινοντι δικην. Ἐπειδη γαρ τιμιον και μεγα παρα Θεωι της ιερωσυνης το χρημα,
ταυτηιτοι το εν λεπραι φαινεσθαι διαφυγων, λυπηι μαλλον τηι υπερ της τουτο
παθουσης εκολαζετο, κατα το ειρημενον παρα Θεου· Περιζωσασθε και κοπτεσθε, οι
ιερεις, θρηνειτε, οι λειτουργουντες θυσιαστη 69.604 ριωι· εισελθετε εν σακκοις
λειτουργουντες Θεωι, οτι απελιπεν εξ οικου Θεου ημων θυσια και σπονδη. Προσεισι
δε λεγων τωι πανσοφωι Μωσηι· ∆εομαι, Κυριε, μη συνεπιθηι ημιν αμαρτιαν, διοτι
ηγνοηκαμεν καθ' ου ημαρτομεν. Οι γαρ γενει μεν οντες εξ Ἰσραηλ, και τηι κατα
σαρκα σχεσει της Ἰουδαιων Συναγωγης ουκ οντες αλλοτριοι, μυστηριων δε των του
Σωτηρος ημων αποδεδειγμενοι ταμιαι, τα υπερ των εξ αγνοιας ημαρτηκοτων
αναφερειν εμελλον προσευχας· καιτοι συμπταισαντες εν αρχηι. Μη συνεπιθεσθαι δε
τηι του Πατρος οργηι παρακαλουσι Χριστον, οπερ εποιει λεγων ο Παυλος· Ἀδελφοι, η
μεν ευδοκια της εμης καρδιας, και η δεησις προς τον Θεον υπερ αυτων εις σωτηριαν.
Ἀλλ' ην τουτο λεγων, και οικονομος μυστηριων Θεου, και ιερουργος του θειου
κηρυγματος· οπερ ην τοτε και ο Ἀαρων. Βοωντος δε του Μωσεως υπερ της
λελεπρωμενης και ιασασθαι παρακαλουντος αυτην, υπερτιθεται το συγγνωναι Θεος·
Ἀφορισθητω, λεγων, επτα ημερας εξω της παρεμβολης, και μετα ταυτα εισελευσεται
 
 

215

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν. δʹ. Ἡμιν ως εν εικονι διαδεικνυοντος του λογου, οτι ταχεια μεν εις ελεειν, και
τροπον τινα προς το παρακαλειν εαυτην η θεια φυσις ετοιμοτατη, τωι δε πληθει
πολλακις η τωι μεγεθει των ημετερων πταισματων αποτραχυνεται, και την επι τοις
ενοχοις φιλανθρωπιαν αναδυεται. Σημαινει δε κακεινο, κατα γε τον ημετερον νουν,
οτι πολλη μεν αγιων πρεσβεια αναβεβηκε προς τον Θεον, υπερ του Ἰσραηλ· ουκ
ενδεχομενου δε του μη κολασθησεσθαι πρεπειν αυτον, ουκ επι τοις τυχουσι
κατεγνωσμενων, δευτερον ετιθει της δικης τον ελεον. Ὅτι δε πολλακις δια των
ημετερων πταισματων παραθηγεται Θεος, εις το και αυτης εσθ' οτε της οτι μαλιστα
φιλαιτατης αυτωι γαληνοτητος κατοκνειν την επιδοσιν, χαλεπον ουδεν και δια
τουτων ιδειν. Ἀπεκαλυπτετο τε δια του αγιου Πνευματος Ἱερεμιαι τωι προφητηι την
εσομενην κατα καιρους εν χωραι τηι των Ἰουδαιων σφαγην· κατατρεχοντων αυτην
πολεμου νομωι των Βαβυλωνιων· αλλ' ως πολλων ηδη πεσοντων τε και ορωμενων
νεκρων, προς αγιον προφητην φησι· Οι μοι οτι εκλειπει η ψυχη μου, επι τοις
ανηιρημενοις· περιδραμετε εν ταις οδοις Ἱερουσαλημ, και ιδετε, και γνωτε, και
ζητησατε εν ταις πλατειαις αυτης· εαν ευρητε ανδρα, ει εστι ποιων κριμα, και ζητων
πιστιν, και ιλεως εσομαι αυτοις, λεγει Κυριος. Ὁραις εν τουτοις ωδινοντα μεν επι τοις
ανηιρημενοις αυτον, και προχειρον μεν ελεειν εθελοντα την Ἱερουσαλημ·
ειργομενον δε που εφ' εαυτου μονονουχι, και ανασειραζοντα την θεοπρεπη
γαληνοτητα, δια το της αμαρτιας υπερογκον, ζητουντα δ' ουν ομως του
κατοικτειρειν τας αφορμας, και εφ' ενι θελοντα καταλυειν τα εκ της οργης· ενα γαρ
ανδρα τους θελοντας επιδεικνυναι πιστον εν αυτηι διεπλαττετο. Ἐκπεμπεται τοινυν
η Μαριαμ επι τηι λεπραι κατοχος. Ἀλλ' ουκ εξηιρε, φησιν, ο λαος, εως εκαθαρισθη
Μαριαμ. Περιμενουμεν γαρ και ημεις οι πιστευοντες εις Χριστον τον των Ἰουδαιων
καθαρισμον, δηλον δε οτι τον δια πιστεως. Ουτω τε το λοιπον τας εν τωιδε τωι βιωι κα
69.605 ταλιποντες σκηνας, επι την ανω πολιν αναζευξομεν, και εις την της
επαγγελιας αναδραμουμεθα γην. Ἀληθευει δη ουν ο Σωτηρ, οταν λεγηι προς τους
Ἰουδαιους· Ει πιστευετε Μωσηι, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψε· δι'
ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι των κατασκεψαμενων την γην της επαγγελιας. αʹ.
Ἐξαιρετος μεν ο κληρος τοις αγαπαιν ηιρημενοις τον ολων βασιλεα Θεον. Ἡτοιμασται
δε αυτοις των υπερ νουν αγαθων η κτησις. Και πιστωσεται λεγων ο μακαριος
προφητης Ἡσαΐας· Ἔστι κληρονομια τοις θεραπευουσι Κυριον. Και παλιν· Και εσηι
πεποιθως επι Κυριον, και αναβιβασει σε επι τα αγαθα της γης· και ψωμιει σε την
κληρονομιαν Ἰακωβ του Πατρος σου. Το γαρ στομα Κυριου ελαλησε ταυτα. Ουκουν
αληθης αν ειη, και ερηρεισμενη παντη τε και παντως η υποσχεσις· ου γαρ αν αμαρτηι
ταληθους, ουδ' αν διαψευσαιτο ποτε το του Θεου στομα· αποπερανει δε παντως τα
επηγγελμενα. Και τουτο ειδως ο θεσπεσιος Μελωιδος ουτω που φησι· Κυριος μερις
της κληρονομιας μου· συ ει ο αποκαθιστων την κληρονομιαν εμοι. Τινες ουν αρα οι
θεραπευοντες τον Κυριον, η και εις τινας ουτω λαμπρος τε και αξιοληπτος
καταντησει κληρος; Οι τωι Θεωι δοκουν αποπεραινειν εσπουδακοτες, και προς παν
οτιουν των τεθαυμασμενων αμελητι διαιττειν ειδοτες, και παντος εχθρου καταθλειν
αοκνοτατα προθεμενοι, και ουχ ως ιδιαις δυναμεσι, ηγουν ευτεχνιαις
επιθαρσησαντες, αλλ' οπλον ωσπερ τι προισχομενοι την ανωθεν χαριν, προεστηκοτα
τε και συνασπιζοντα τον των ολων εχοντες Θεον. ∆ιατεθεντες γαρ ουτω, φασιν· Ουκ
επι τωι τοξωι μου ελπιω, και η ρομφαια μου ου σωσει με. Ἔσωσας γαρ ημας εκ των
θλιβοντων ημας, και τους μισουντας ημας κατηισχυνας. Τους μεν αγαθους και
ευτολμοτατους, και εις το χρηναι πιστευειν ετοιμοτερους, εκπρεπεστατους αποτελει,
πλουσιαι χειρι διανεμων τα αγαθα· τους δε γε τα παντων αισχιστα νοσειν ηιρημενους
εις το απειθες, αποβουκολησει παντως των απολεκτων αγελης, και παντος
 
 

216

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποσοβησει πραγματος κατευφραινειν ειδοτος. Ἐπιφωνησει δε ως παρ' εκαστωι
μαλιστα δικαιως· Αυτη η μερις σου, μερις του απειθειν υμας εμοι. Τοιουτοις
υποπεπτωκοτας εγκλημασι τους των Ἰουδαιων δημους ευρησομεν. Τοιγαρτοι
διωλισθηκασι της ελπιδος, και αποκληροι μεμενηκασι καιτοι της κληρονομιας ουσης
αυτων· ειπερ εστιν αληθες, ως αυτων εισιν αι επαγγελιαι, κατα την του μακαριου
Παυλου φωνην. Ἐπειδη δε ηπειθηκασι τωι καλουντι προς αυτας, αμετοχοι
μεμενηκασι, και κατα την του Σωτηρος φωνην· Γεγονασιν οι εσχατοι πρωτοι, και οι
πρωτοι εσχατοι. Και τουτο δη παλιν εξ αυτων ημιν των αρχαιοτερων
προανεφωνειτο Γραμματων. Ἔχει δε ουτω· Και μετα ταυτα εξηιρεν ο λαος εξ Ἀσο
69.608 ρωθ, και παρενεβαλεν εν τηι ερημωι τηι Φαραν· και ελαλησε Κυριος προς
Μωσην, λεγων· Ἀποστειλον σεαυτωι ανδρας, και κατασκεψασθωσαν την γην των
Χαναναιων, ην εγω διδωμι τοις υιοις Ἰσραηλ εις κατασχεσιν, ανδρα ενα κατα φυλην
και δημους πατριων αυτων εξαποστελεις αυτους· παντα αρχηγον αυτων. Και
εξαπεστειλεν αυτους Μωσης εκ της ερημου Φαραν δια φωνης Κυριου, παντες ανδρες
αρχηγοι υιων Ἰσραηλ. Ουτοι οι μεν ουν απολεκτοι των φυλων ανδρες τον αριθμον
δυοκαιδεκα της αλλης πληθυος απενοσφιζοντο. Και δη ανηιεσαν ευ μαλα
κατασκεψομενοι ποτερον ποτε πιων η λεπτογεως η χωρα, ευβοτος τε και αγαθη, και
γονιμωτατη, ηγουν ξηρα τε και ακαρπος· η ξυλων τροφος ημερων, η καρπων
ωραιων λαχουσα γενεσιν, ει μη αμελετητον εχει το ληιον δυνασθαι κομαιν· και προς
τουτοις ετι τινες αν ειεν οι κατοικοι, ποτερον ποτε δεινοι προς αλκην, και
καταγωνιστοι τα πολεμικα, και ου τοις τυχουσιν ευαντητοι, ηγουν τοις ανδριζεσθαι
μεμελετηκοσιν ευκολως αλωσιμοι· οσαι δε δη αυ και τινες αι πολεις, αρα ψιλαι και
ατειχιστοι, ηγουν αριστα πεπυργωμεναι. Προσετιθει δε ο Μωσης οτι και αυτων
δεησει των καρπων αποδρεψαμενους οιονει προς αποδειξιν, επανηκειν αυτους.
Ἀναβεβηκοτες δη ουν αποφαινειν ηπειγοντο το κεκελευσμενον. Ἐπιτηδειου δε
οντος καιρου κατεσκεπτοντο τε την γην, και δη και βοτρυν επαναθεμενοι, χρημα τι
παραδοξον και ασυνηθες, αληθες θαυμα τε και αμα παρησαν αζημιοι, και επανηκον
επι Μωσεα. Πλην επεμεριζοντο ταις γνωμαις ετι. Αινειν μεν γαρ ηξιουν, και
απηγγελλον απαντες, ως αγαθη και πιων η γη, και τουτου μαρτυρα επεκομιζον τον
εξ αυτης ληφθεντα καρπον· αλλ' οι μεν θρασυ το εθνος το επ' αυτης ωνομαζον
ευσθενες τε και μαχιμωτατον, και ταις των παντων υπεροψιαις ολιγα παραχωρουν.
Υιους γαρ, φασι, γιγαντων εωρακαμεν εκει· υψηλον δε ουτω και ευμεγεθες, ως
ακριδων, οιμαι που, διενεγκειν τους εξ αιματος Ἰσραηλ, ει ταις εκεινων υπεροχαις
συγκρινοιντο. Χαλεβ δε και Ἰησους εφασκον εναργως, ως αγαθη τε και πιων η γη.
Και ει αιρετιζει ημας Κυριος, εισαξει ημας εις αυτην. Περιεσονται δε οτι των
καθηκοντων, Θεου προασπιζοντος, διεβεβαιουντο παλιν. Ἐπειδη δε των τοιουτων
ηκροωντο λογων οι εξ Ἰσραηλ, η πολλη τε και αγελαια πληθυς, ευθυς εις ληθην
υπενεχθεισα Θεου, και των εν Αιγυπτωι σημειων αμνημονησασα, πολυ το δειμα
νοσει, οκνει προς την μαχην, απεφηνε την αντιστασιν, εραι δε ουκετι των
επηγγελμενων· ου την του βοηθουντος διενοειτο χειρα την παναλκη τε και αμαχον,
κατοιμωζει δε μειρακιωδως, και αυτικα δε μαλα, γυναιοις τε ομου και φιλτατοις των
πολεμιων ξιφεσι δαπανηθησεσθαι προσδοκαι. Και δη και φαναι τετολμηκασιν, ως ην
αμεινων θητεια αυτοις η εν Αιγυπτωι, και το της δουλειας αχθος ευφορητοτερον.
Ὑπονοστησαι τε οτι δεησει προς Αιγυπτιους δακρυῤροουντες εφασκον·
παραθηγοντας προς ανδρειαν τους αμφι τον Ἰησουν και Χαλεβ, και χουν
καταπαττομενους καταλιθουν επ 69.609 εχειρουν. Ἡκοντων δε ηδη προς τουτο
λοιπον αθλιοτητος των πραγματων, ωφθη, φησι, δοξα Κυριου εν νεφεληι επι την
σκηνην του μαρτυριου, εν πασι τοις υιοις Ἰσραηλ, και διολλυναι μεν απαντας
αμελητι διεσκεπτετο. Προσπιπτοντος δε και εκλιπαρουντος Μωσεως, κατανευει
 
 

217

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μολις. Ειπε γαρ φησι, Κυριος προς Μωσην· Ἵλεως αυτοις ειμι κατα το ρημα σου.
Ἀλλα ζω εγω, και ζων το ονομα μου. Και εμπλησει η δοξα Κυριου πασαν την γην.
Ὅτι παντες οι ανδρες οι ορωντες την δοξαν μου, και τα σημεια α εγω εποιησα εν τηι
Αιγυπτωι, και εν τηι ερημωι ταυτηι, και επειρασαν με τουτο δεκατον, και ουκ
εισηκουσαν μου της φωνης. Ἢ μην ουκ οψονται την γην ην ωμοσα τοις πατρασιν
αυτων, αλλ' η τα τεκνα αυτων, α εστι μετ' εμου ωδε· οσοι ουκ οιδασιν αγαθον η
κακον. Πας νεωτερος απειρος, τουτοις δωσω την γην. Παντες δε οι παροξυναντες με,
ουκ οψονται αυτην· ο δε παις μου Χαλεβ, οτι εγενηθη πνευμα ετερον εν αυτωι, και
επηκολουθησε μοι· εισαξω αυτον εις την γην εις ην εισηλθον εκει, και το σπερμα
αυτου κληρονομησει αυτην. Ἄθρει δη ουν, οτι παγχαλεπα μεν παρα Θεωι της
απειθειας τα εγκληματα. ∆υσοιστον δε την ζημιαν υπομενειν αναγκη τους υπ' αυτην
γεγονοτας. Τουτο τοι παθοντα τον Ἰσραηλ ευρησομεν, τοις αρχαιοτεροις Γραμμασι
τα νεα συμβαλλοντες, και συμβαινουσαν ταις σκιαις αποφαινοντες την αληθειαν.
Προτρεπει μεν γαρ Μωσης ιεναι κατασκεψομενους ευ μαλα της επαγγελιας την γην
τους εξηλεγμενους εκ πασων των φυλων. Ἐπειδη δε ηκον, και ηδη παρησαν, οι μεν
κατηγορευον τον αριθμον οντες δεκα, και απασηι τηι συναγωγηι δειματων τε ομου,
και θεομισους απιστιας γεγονασι προξενοι, Οι δε δη λειπομενοι δυο Χαλεβ τε ο του
Ἰεφωνη, και μεν τοι και Ἰησους προυτρεπον τε ιεναι καταδηιωσαντες, και αυτην δε
την γην επαινειν ηξιουν, πιων οτι και ευκαρπος, και μην και ληΐων αριστοτροφος
εναργως ανακεκραγοτες. Ἀλλ' οι μεν εξεπιπτον της επαγγελιας, οι δε ουρανιαι ψηφωι
κληρονομοι της ανωθεν τεθεινται, και τετιμηνται παρα Θεου. βʹ. Ποιος ουν αρα
λοιπον της αληθους και πνευματικης θεωριας ο τροπος ειπειν αναγκαιον. ∆ια των
Μωσεως βιβλιων, ητοι των εν αυτοις ως εν τυποις ετι προαναπεπλασμενων τοις
αγιοις αγαθων, ητοι της γης της αγιας της τοις πατρασιν επηγγελμενης εξεπεμπετο
τροπον τινα των Ἰουδαιων ο νους. Ἔστι γαρ, εστιν ιδειν εν τοις νομικοις
συγγραμμασι κατεσκιασμενον τοις τυποις το Χριστου μυστηριον· και τον δι' αυτου εν
πνευματι αγιασμον, και την τοις αγιοις επηγγελμενην ελπιδα. Τεθυται μεν γαρ ο
αμνος ο εν Αιγυπτωι παρα των εξ Ἰσραηλ· κατεχριοντο τε τωι αιματι, και κατειργηται
ο ολοθρευτης. Ὅτι δε ατονησει θανατος εν θανατωι Χριστου, και τους εν αγιωι
Πνευματι κατακεχρισμενους παρελασει λοιπον η φθορα, προεπηγγειλεν η σκια. Ὅτι
δε και της εν αρχαις δοθεισης ευημεριας επιδραξομεθα, και εν τωι παραδεισωι της
τρυφης ανακομισθησεται παλιν ο ανθρωπος, ουδεν ηττον ημιν υπεμφηνειεν αν
69.612 ο νομος. Ἑορταζειν μεν γαρ προστεταχεν, εν τωι μηνι τωι εβδομωι, και
πεντεκαιδεκατηι του μηνος, και καλυντρα τε φοινικων λαβοντες εις χειρας, και
ωραιου ξυλου καρπον, και κλαδους ξυλου δασεις, και ιτεας, και αγνου. ∆εχεσθαι δε
ουχ απλως προστεταχεν, αλλ' εν πρωτηι τε ημεραι και εβδομηι· κλητην τε αγιαν την
πρωτην ονομαζει, και μην τοι και την εβδομην. Ὑπεδηλου δε το χρημα πλαγιως, οτι
δεδοται μεν ο παραδεισος εν πρωτωι καιρωι τηι του γενους αρχηι, φημι δε τωι Ἀδαμ·
δοθησεται δε και εν εσχατωι, τουτεστι, τηι συντελειαι του παροντος αιωνος· ου τυπος
αν ειη και μαλα σαφης, η τελευταια της εβδομης ημερα. Ἁγια δε η πρωτη, και η
εβδομη. Ἅγιος γαρ ημων ο καιρος, καθ' ον ην ετι την δοθεισαν αυτωι φυλαττων
εντολην ο πρωτοπατωρ Ἀδαμ· αγιος δε παλιν ο εν εσχατοις. Ἡγιασμεθα γαρ εν
Χριστωι, των εξ αμαρτιας εγκληματων απηλλαγμενοι, και μετοχοι γεγονοτες του
αγιου Πνευματος. Ουκουν δια τυπου και σκιας μονονουχι προαποστελλει Μωσης,
ητοι των νομικων γραμματων η δυναμις, τους ευμαθεστερους και οιονει πως
εξειλεγμενον εχοντας τον νουν, εις κατασκεψιν ακριβη των επηγγελμενων παρα
Θεου. Ἐπειδη δε τοις εθελουσι τυχειν των ουτω σεπτων και ευκλεεστατων αγαθων,
ου προς αιμα τε και σαρκα η παλη· προς αρχας δε μαλλον και εξουσιας, και τους
κοσμοκρατορας του αιωνος τουτου, κατα το γεγραμμενον· κατοκνουσι την μαχην οι
 
 

218

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φρονουντες τα της σαρκος· οι τα προσκαιρα τε και απολλυμενα της εις αιωνα
τρυφης προτετιμηκοτες. Ἄθρει γαρ οτι και οι εξ Ἰσραηλ, γυναιων τε περι και τεκνων
ανω τε και κατω λεγουσι ταις των απολεκτων φωναις εις τοσουτο δειλιας τε και
αθλιοτητος κατενηνεγμενοι. Ἐννοει δε και τους εν καιρωι της επιδημιας του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου ταις των Ἰουδαιων φωναις ζημιουμενους την πιστιν. Ὁ μεν
γαρ Κυριος ημων Ἰησους Χριστος την των ουρανων βασιλειαν τοις πιστευουσιν
εχαριζετο. Πλην εκαλει προς ευτολμιαν, δηλον δε οτι την πνευματικην. Και οτι
προσηκει της του διαβολου πλεονεξιας καταθλειν ευ μαλα τους επ' αυτωι πεποιθοτας
διεκελευετο λεγων· Ἰδου δεδωκα υμιν πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι
πασαν την δυναμιν του εχθρου. Οι δε πιστευειν ουκ ηθελον, της εις Θεον αγαπης
προταττοντες τα σωματικα. Κεκλημενοι γαρ εις τους γαμους, ηρξαντο, φησιν, απο
μιας παραιτεισθαι παντες. Και ο μεν εφασκεν· Ἀγρον ηγορασα· ο δε· Γυναικα εγημα,
και ου δυναμαι ελθειν. Ὁραις αδελφοτητα παθων; οραις συγγενειαν νοσηματων;
Ουκουν οι μεν Γραμματεις τε και Φαρισαιοι καταγορευουσι τροπον τινα δια του μη
βουλεσθαι βαδιζειν εις αυτην, της επαγγελιας του Θεου, μητε μην ετερους εαιν.
Τοιγαρτοι και ηκουον· Ουαι υμιν τοις νομικοις, οτι ηρατε την κλειδα της γνωσεως.
Αυτοι ουκ εισελθετε, και τους εισερχομενους εκωλυσατε. Ἀπολωλασι γαρ ταις των
ηγουμενων φωναις οι υπο χειρα λαοι. Ουτω που δια φωνης προφητου φησιν ο Θεος,
οτι Οι ποιμενες ηφρονησαντο, και τον Κυριον ουκ εζη 69.613 τησαν· δια τουτο ουκ
ενοησε πασα η νομη, και διεσκορπισθησαν. Τοιγαρτοι και η πολλη των Ἰουδαιων
πληθυς απωλισθε μεν της επαγγελιας, αμετοχος δε της δια Χριστου χαριτος γεγονε.
Πλην σεσωσται το καταλειμμα δια Χριστου. Τυπος δ' αν ειη και τουδε σαφης ο Χαλεβ
υιος Ἰεφονη, και μεν τοι και Ἰησους· οι μυρια μεν οσα προσεφωνουν τοις εξ Ἰσραηλ,
παραθηγοντες εις ανδρειαν, καλην τε και αξιοληπτον την γην ονομαζοντες, και οτι
κρατησουσι των εθνων ανακεκραγοτες· αλλα μικρου διολωλασι. Ειπε γαρ, φησι,
πασα η συναγωγη, καταλιθοβολησαι αυτους. Πλην δε τεθεινται και κληρονομοι
παρα Θεου. Τις ουν αρα εστιν ο Χαλεβ, σαφηνιει το ονομα. ∆ιερμηνευεται γαρ, πασα
καρδια· Ἰεφονη δε παλιν, η επιστροφη. Ουκουν οι τελειαν εχοντες μετα Θεου την
καρδιαν, υιοι της επιστροφης συν τοις Ἰησου. Ειεν δ' αν ουτοι παλιν οι
πεπιστευκοτες, και ως εν απαρχηι νοουμενοι τοις αγιοις αποστολοις, οι κεκληκασι
τον Ἰσραηλ· και εν αυτοις αν νοοιτο το καταλειμμα. Και καλουντες κεκινδυνευκασι.
Πλην της αγιας γης τεθεινται κληρονομοι. Ὅτι γαρ πασαν ωσπερ ητοι τελειαν
εσχηκασι μετα Θεου την καρδιαν οι υιοι της επιστροφης, τουτεστιν, οι
επιστρεψαντες εκ των νομικων ενταλματων επι την δια πιστεως λατρειαν τε και
χαριν, αναμαθοι τις αν Παυλου γραφοντος εναργως· σκυβαλα μεν ηγοιτο τα εν
νομωι, και καταλογισαιτο ζημιαν δια το υπερεχον της γνωσεως του Θεου· και ινα
αυτον κερδανηι, και την αυτου δικαιωσιν εχηι. Ὅτι τοινυν απολισθησει μεν της
επαγγελιας ο Ἰσραηλ, απολειται δε ουκ εισαπαν, αλλ' ως εν ολιγηι μοιραι σωθησεται·
τουτο γαρ, οιμαι, εστι το καταλειμμα, συνησεις ευ μαλα, καθαπερ ηδη προειπον·
εισκομιζομενον βλεπων εξ επαγγελιας Θεου τον Χαλεβ, συνεζευγμενου τροπον τινα,
και παραθεοντος του σωζοντος· ερμηνευεται γαρ ωδε Ἰησους. Και γουν ο θεσπεσιος
αγγελος Γαβριηλ αυτος ην οτε τηι αγιαι Παρθενωι τον της ενανθρωπησεως του
Μονογενους ευηγγελιζετο τροπον· Μη φοβου, φησι, Μαριαμ· ευρες γαρ παρα Θεωι
χαριν. Και ιδου συλληψηι εν γαστρι, και τεξηι υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου
Ἰησουν. Ουτος εσται μεγας, και Υιος Ὑψιστου κληθησεται. Μονον ουν αρα της
Ἰουδαιων Συναγωγης το καταλειμμα κεκληρονομηκε τας επαγγελιας, και εις γην
εισεβη την ιεραν. Ὁ μεν ουν πολλου γε και δει. Συνηλασε δε ωσπερ αυτωι ο νεος τε
και εν πιστει λαος. Ὑπισχνειτο γαρ ο των ολων Θεος συνεισκομιειν τωι Χαλεβ παν
παιδιον νεον. Τουτο και ο θειος ημιν ∆αβιδ υπεσημαινε λεγων περι της των αγιων
 
 

219

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κληρονομιας· Γραφητω αυτη εις γενεαν ετεραν και λαος ο κτιζομενος αινεσει τον
Κυριον. Ου γαρ τοις εν νομωι παιδαγωγουμενοις, αλλ' εις γενεαν ετεραν ο κληρος
τετηρηται. Και τις η ετερα γενεα; Ὁ νεος, ως εφην, και εν πιστει λαος. Ἐκτισμεθα γαρ
εν Χριστωι προς καινοτητα ζωης, αποδυσαμενοι τον παλαιον ανθρωπον, συν τοις
παθημασι και ταις επιθυμιαις. Κτισαι γαρ λεγεται τους δυο λαους ο Χριστος εις ενα
καινον ανθρωπον, 69.616 ποιων ειρηνην, και αποκαταλλασσων αμφοτερους εν ενι
πνευματι προς τον Πατερα. Ουκουν εις τυπον αν ειεν του νεου λαου τα και αυτωι τωι
Χαλεβ συνεισκομιζομενα βρεφη. Οις και ο θεσπεσιος μαθητης επεστελλε λεγων· Ὡς
αρτιγενη τα βρεφη το λογικον και αδολον γαλα ποθησατε, ινα εν αυτωι αυξηθητε εις
σωτηριαν, ειπερ εγευσασθε οτι χρηστος ο Κυριος. Ὅτι δε και ο θεσπεσιος Παυλος
ουτω συνεις τα εν νομωι, μεταπλαττει προς αληθειαν τον εν γε τοις γραμμασι τυπον,
μαθησηι σαφως, ως δη γεγραφοτος Ἑβραιοις, Ὅτι, καθως λεγει το Πνευμα το αγιον·
Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη σκληρυνητε τας καρδιας υμων, ως εν
τωι παραπικρασμωι κατα την ημεραν του πειρασμου εν τηι ερημωι, ου επειρασαν με οι
πατερες υμων, εδοκιμασαν με, και ειδον τα εργα μου. Τεσσαρακοντα ετη προσωχθισα
τηι γενεαι εκεινηι, και ειπα· Ἀει πλανωνται τηι καρδιαι. Αυτοι δε ουκ εγνωσαν τας
οδους μου, οις ωμοσα, και ουκ εισελευσονται εις την καταπαυσιν μου. Ἵνα δε και
ημεις την επαρατον απιστιαν διωθουμενοι, και ως αποτατω της εαυτων ιεντες
ψυχης, κληρονομοι της επαγγελιας ευρισκωμεθα, προσεφωνει παλιν· Βλεπετε,
αδελφοι, μη ποτε εσται εν τινι υμων καρδια πονηρα απιστιας εν τωι αποστηναι απο
Θεου ζωντος, αλλα παρακαλειτε εαυτους καθ' εκαστην ημεραν, αχρις ου το σημερον
καλειται, ινα μη σκληρυνθηι τις εν υμιν απατηι της αμαρτιας. Μετοχοι γαρ του
Χριστου γεγοναμεν, εανπερ την αρχην της υποστασεως μεχρι τελους βεβαιων
κατασχωμεν, εν τωι λεγεσθαι· Σημερον εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη
σκληρυνεσθε τας καρδιας υμων, ως εν τωι παραπικρασμωι. Τινες γαρ ακουσαντες
παρεπικραναν, αλλ' ουχι παντες οι εξελθοντες εξ Αιγυπτου δια Μωσεως. Τισι δε
προσωχθισε τεσσαρακοντα ετη; Ουχι τοις αμαρτησασιν, ων τα κωλα επεσαν εν τηι
ερημωι; Τισι δε ωμοσε μη εισελευσεσθαι εις την καταπαυσιν αυτου, ει μη τοις
απειθησασι; Και βλεπομεν οτι ουκ ηδυνηθησαν εισελθειν δια την απειθειαν. Ὅτι γαρ
το εξηνιον, και το μη τοις θειοις υπεικειν νευμασι, προεξενησεν αυτοις επιτηδευειν
εθελουσι της ελπιδος την απεμπολην· ονησειε δ' αν ου μετριως το εμπαλιν, ουδεν
ηττον ημας αναπεισει λεγων· Φοβηθωμεν ουν μη ποτε καταλειπομενης επαγγελιας
εισελθειν εις την αναπαυσιν αυτου, δοκηι τις εξ υμων υστερηκεναι. Και γαρ εσμεν
ευηγγελισμενοι, καθαπερ κακεινοι. Ἀλλ' ουκ ωφελησεν ο λογος της ακοης εκεινους
μη συγκεκραμενος εν πιστει τοις ακουσασιν. Εισερχομεθα γαρ εις την καταπαυσιν
αυτου οι πιστευσαντες τωι παντων ημων Σωτηρι και Λυτρωτηι· φημι δε τωι Χριστωι,
δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν τωι αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας.
Ἀμην. Ὅτι γεγονεν ημιν αρτος ζωης ο Χριστος. αʹ. Ταις των Ἰουδαιων φιλομαθειαις
επιτιμων ο θεσπεσιος προφητης Ἱερεμιας, και μαλα εικοτως εφασκε· Πως ερειτε, οτι
και μαλα σοφοι εσμεν 69.617 ημεις, και νομος Κυριου μεθ' ημων εστιν; Ει ματην
εγενηθη σχοινος ψευδης Γραμματευσιν. Ἠσχυνθησαν σοφοι, επτοηθησαν, και
εαλωσαν, οτι τον λογον του Κυριου απεδοκιμασαν. Σοφια τις εστιν εν αυτοις; Καιτοι
γαρ επι τηι των νομων ειδησει πολυ λιαν εξογκουμενοι, και υψηλην αιροντες την
οφρυν οι Γραμματεις τε και Φαρισαιοι, και της αγελαιου πληθυος
κατασοβαρευομενοι, πολυ νοσουντες το ευηθες, ασοφοι τε και ολιγογνωμονες εξ
αυτων ηλεγχοντο των πραγματων. Ἀπεδοκιμαζον γαρ την ανωθεν και εξ ουρανου
σοφιαν, τον εκ Θεου Πατρος Λογον, Ὃς εγενηθη ημιν σοφια απο Θεου, δικαιοσυνη τε
και αγιασμος και απολυτρωσις. Ταυτηιτοι γεγονασιν αδοκιμοι και ακαρδιοι, μωροι
και τυφλοι, κατα την αυτου του Σωτηρος φωνην. Ἐπειδη δε τον θειον
 
 

220

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρωθουμενοι λογον, και της ζωοποιου χαριτος ως αποτατω διαιττοντες, και ταις
αγαν απειθειαις καταλυπουντες τον Θεον κατα μυριους οσους ηλισκοντο τροπους,
λιμωι διολωλασι. Και τουτο ην το δια φωνης προφητων παρα Θεου λελεγμενον· Ἰδου
ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και επαξω λιμον επι την γην· ου λιμον αρτου, ουδε
διψαν υδατος· αλλα λιμον του ακουσαι λογον Κυριου. Και σαλευθησονται υδατα,
εως θαλασσης, και απο βοῤρα εως ανατολης περιδραμουνται ζητουντες τον λογον
Κυριου, και ου μη ευρωσιν. Οις γαρ εξον εχειν αυτον και μαλα πλουσιως, ανουστατα
διωθουμενοι, ψηφωι λοιπον θειαι κολαζονται, τα παντων αριστα ζημιουμενοι, και τα
δι' ων ην εικος καταπλουτειν μονονουχι δυνασθαι τοις ανωθεν αγαθοις· αλλ'
εκεινοις μεν απειθειν ελομενοις, και την θειαν τε και αξιαγαστον χαριν ανοσιως
περιυβριζουσιν, ο των θειων μαθηματων λιμος επενηνεκται, και σφοδρα εικοτως.
Ἡμιν δε τοις εις αυτον πιστευουσιν, αρτος ζωης γεγονεν ο Ἐμμανουηλ, Ἄρτος εξ
ουρανου καταβας, και ζωην διδους τωι κοσμωι· εν ωι και δι' ου το θεομισες της
φθορας υπερθεοντος κρατος, και την ανωθεν και εξ ουρανου μεταμφιεννυμενοι
χαριν, τουτεστι, την αφθαρσιαν, προκεκομισμεθα τωι Θεωι και Πατρι, λαμπροι τε και
ιεροι. Και τι γαρ ουχι των τοιουτων πεπλουτηκοτες διατελουμεν εν κοσμωι; τοις
τοιουτοις ημας εφιστησι λογισμοις το γραμμα το νομικον. Ἔχει δε ουτω· Και
ελαλησε Κυριος προς Μωσην, λεγων· Λαλησον τοις υιοις Ἰσραηλ, και ερεις προς
αυτους· Ἐν τωι εισπορευεσθαι υμας εις την γην, εις ην εγω εισαγω υμας εκει, και
εσται, οταν εσθιητε υμεις απο των αρτων της γης, αφελειτε αφαιρεμα, αφορισμα τωι
Κυριωι, απαρχην φυραματος υμων· αρτον αφαιρεμα αφαιριειτε αυτο ως αφαιρεμα
απο αλωνος, ουτως αφοριειτε αυτο· απαρχην φυραματος υμων, και δωσετε
αφαιρεμα Κυριωι εις τας γενεας υμων. Ὅταν δε διαμαρτητε, και μη ποιησητε πασας
τας εντολας ταυτας, ας ελαλησε Κυριος προς Μωσην, καθα συνεταξε Κυριος ο Θεος
υμιν εν χειρι Μωση απο της ημερας, ηι συνεταξε Κυριος προς υμας, και επεκεινα εις
τας γενεας υμων· και εσται, εαν εξ οφθαλ 69.620 μων της συναγωγης ακουσιως
γενηθηι, και ποιησει πασα η συναγωγη μοσχον ενα εκ βοων αμωμον εις ολοκαυτωμα,
εις οσμην ευωδιας τωι Κυριωι, και θυσιαν τουτου και σπονδην αυτου, κατα την
συνταξιν αυτου, και χιμαρον εξ αιγων ενα περι αμαρτιας. Και εξιλασεται ο ιερευς
περι πασης συναγωγης υιων Ἰσραηλ, και αφεθησεται αυτοις, οτι ακουσιον εστι· και
αυτοι ηνεγκαν το δωρον αυτων καρπωμα Κυριωι περι της αμαρτιας αυτων εναντι
Κυριου, περι των ακουσιων αυτων. Και αφεθησεται πασηι συναγωγηι υιων Ἰσραηλ,
και τωι προσηλυτωι προσπορευομενωι προς υμας, οτι παντι τωι λαωι ακουσιον. Ἐαν δε
ψυχη μια αμαρτηι ακουσιως, προσαξει αιγα μιαν ενιαυσιον περι αμαρτιας. Και
εξιλασεται ο ιερευς περι της ψυχης της ακουσιασθεισης και αμαρτουσης ακουσιως
εναντι Κυριου εξιλασασθαι περι αυτου. Και αφεθησεται αυτωι τωι εγχωριωι εν τοις
υιοις Ἰσραηλ, και τωι προσηλυτωι τωι προσκειμενωι εν αυτοις. Νομος εις εσται εν
αυτοις, ος εαν ποιησηι ακουσιως. Και ταυτα μεν εν τοις Ἀριθμοις· εν δε τωι Λευιτικωι
διαμορφοι μεν ετερως το μυστηριον, πλην ου σφοδρα προς ανομοιοτητα διεστηκει
τα θεωρηματα. Φερε δη ουν κακεινων επιμνησθεντες, επει το λιαν εισιν αναγκαια
προς ειδησιν, μιαν ωσπερ επ' αμφοιν εξυφαινωμεν την αφηγησιν. Γεγραπται δε
ουτω παλιν· Και ελαλησε Κυριος προς Μωσην, λεγων· Ειπον τοις υιοις Ἰσραηλ, και
ερεις αυτοις· Ὅταν εισελθητε εις την γην ην εγω διδωμι υμιν, και θερισητε τον
θερισμον αυτης, οισετε δραγματων απαρχην του θερισμου υμων προς τον ιερεα. Και
ανοισει το δραγμα εναντι Κυριου δεκτον υμιν, τηι επαυριον της πρωτης ανοισει αυτο
ο ιερευς. Και ποιησετε εν τηι ημεραι εν ηι φερητε το δραγμα, προβατον αμωμον
ενιαυσιον εις ολοκαρπωμα τωι Κυριωι. Και την θυσιαν αυτου δυο δεκατα σεμιδαλεως
αναπεποιημενην εν ελαιωι, θυσιαν τωι Κυριωι εις οσμην ευωδιας τωι Κυριωι, και
σπονδην αυτου, το τεταρτον οινου και αρτου. Και πεφρυγμενα χιδρα νεα ου
 
 

221

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φαγεσθε, εως εις αυτην την ημεραν ταυτην, εως αν προσενεγκητε υμεις τα δωρα του
Θεου υμων. Νομιμον αιωνιον εις τας γενεας υμων, εν πασηι κατοικιαι υμων. βʹ.
∆ραγμα μεν ουν, ληΐων απαρχη, και νεας συμβολον ευκαρπιας. Ἄρτος δε αυ σιτου
λοιπον συναγηγερμενου, και εις την αλωσιν σεσωρευμενου, και ταχα που και εις
αυτας αποθηκας κεκομισμενου. Ἀναθημα δε τωι Θεωι τοις ηδη κατωικηκοσι της
επαγγελιας την γην, ταυτα ποιεισθαι προστεταχεν, ινα δι' αμφοιν νοοιτο Χριστος·
αρτος μεν εξ ουρανου και ζωοποιος, και απαρχη φυραματος των εις καινοτητα ζωης
ανακτιζομενων εν αυτωι. Του μεν γαρ αρχαιοτερου φυραματος απαρχη γεγονεν ο
Ἀδαμ· επειδη δε της δοθεισης αλογησας εντολης παρωλισθεν εις παραβασιν,
επαρατος ην ευθυς, και θανατωι και φθοραι το ανθρωπινον εν αυτωι κατεδικαζετο
γενος. Ἀπαρχη δε Χριστος του δευτερου φυραματος, ος και διεδρα την αραν, δι'
αυτον δηλονοτι τον υπερ ημων γενομενον καταραν. Και το της φθορας παρελαυνει
κρατος, δι' αυτον δη παλιν τον ελευθερον εν νεκροις. Ἀνεβιω μεν γαρ πατη 69.621
σας τον θανατον. Μονονουχι δε και αναθημα λαμπρον και δωροφορια, και οια τις
ανθρωποτητος απαρχη, κεκαινουργημενος εις αφθαρσιαν ανεβη προς τον Πατερα.
Τοιγαρτοι τον αρτον εν τηι αγιαι φερεσθαι σκηνηι, και εν τοις Ἁγιοις των αγιων
ανακεισθαι Θεωι, την εις ουρανους αναφοιτησιν υπεμφηνειεν αν, και μαλα εικοτως,
του Ἐμμανουηλ. Ἀνηλθε γαρ ουκ εις χειροποιητα ποθεν, ουτε μην εις τα αντιτυπα
των αληθινων, αλλ' εις αυτον τον ουρανον νυν εμφανισθηναι τωι προσωπωι του
Θεου υπερ ημων, κατα το γεγραμμενον. Ὅτι δε, και αρτος εστι ζωοποιος ο εξ
ουρανου και ανωθεν, απαλλαττει τε προς τουτωι και αμαρτιων, και αγνοηματων
ελευθεροι τους επι της γης, εις οσμην ευωδιας εαυτον υπερ αυτων ανατιθεις τωι Θεωι
και Πατρι, συνησεις ευ μαλα τοις της διανοιας ομμασιν ως μοσχον ολοκαυτουμενον
καθορων σφαζομενον, και ως χιμαρον υπερ των του λαου αγνοηματων.
Παραπτωματα γαρ τις συνησει; κατα το γεγραμμενον. Ἄθρει δη οπως ο νομοθετης
της εν νομωι λατρειας υπερκειμενην ασυγκριτως την δια Χριστου καθαρσιν εκαλεσεν
σαφως. Ει γαρ παρελθητε, φησι, τα Μωσεως, και της νομικης λατρειας αν
αλογησαντες εντολης κατεφορωιντο τινες, τοτε δη, τοτε την δι' αιματων υμιν
αμνησιαν επικυρουσαν ευρησετε, μοσχου καταθυομενου και χιμαρου
προσενηνεγμενου. Τουτο δε ην εις τυπον Χριστου. Ουκουν καθοριζει μεν ο νομος
των παραβαινοντων την κολασιν· απαλλαττει δε δικης και των εξ αγνοιας
αιτιαματων ελευθεροι το τιμιον αιμα Χριστου. Τεθεικε γαρ την ψυχην υπερ ημων,
ινα του κοσμου καταλυσηι την αμαρτιαν. Ουκουν ως εν αρτωι νοοιτο Χριστος ως ζωη,
και ζωοποιος· ως εν μοσχωι παλιν ολοκαυτουμενος και εις οσμην ευωδιας εαυτον
ανατιθεις τωι Θεωι και Πατρι· και ως εν ειδει χιμαρου γεγονως δι' ημας αμαρτια, και
υπερ αμαρτιων σφαζομενος. ∆ραγμα δε αυ, καθ' ετερον νοοιτο τροπον. Τις δε και
ουτος εστιν, ως ενι, λελεξεται. Ἀσταχυσι μεν τοις εν αγρωι παρεικασειε τις αν το
ανθρωπινον γενος, το οιονει πως ανισχον εκ της γης, και την εαυτωι πρεπουσαν
περιμενον εκπληρωσιν, και χρονωι κειρομενον αμωντος θανατου. Ουτω και αυτος ο
Χριστος τοις αγιοις εφασκε μαθηταις· Ουχ υμεις λεγετε, οτι ετι τετραμηνον εστι, και
ο θερισμος ερχεται; Ἰδου λεγω υμιν· επαρατε τους οφθαλμους, και θεασασθε τας
χωρας οτι λευκαι εισι προς θερισμον ηδη. Και ο θεριζων, μισθον λαμβανει, και
συναγει καρπον εις ζωην αιωνιον. Ουκουν, ως εφην αρτιως, ληΐοις τοις εν αγρωι
παρεικαστεον ευ μαλα τους επι της γης. Γεγονε δε καθ' ημας ο Χριστος, ασταχυος
δικην αναφυς εκ της αγιας Παρθενου. Ἐπει τοι και σιτου κοκκον και αυτον ημιν
ωνομαζε, λεγων· Ἀμην, αμην λεγω υμιν· εαν μη ο κοκκος του σιτου πεσων εις την
γην αποθανηι, αυτος μονος μενει· εαν δε αποθανηι, πολυν καρπον φερει. Ἀναθημα δε
ωσπερ υπερ ημων γεγονε τωι Πατρι, και εν ταξει δραγματος, ως γης απαρχη, δι' ων
εκτετοκε, μαρτυρομενης εις 69.624 ευκαρπιαν. Ἄσταχυς γε μην νοουμενος εις, καθα
 
 

222

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ημεις αυτοι, ουκ ασταχυς εις, αλλ' ως δραγμα προσαγεται, τουτεστιν, εκ πολλων
ασταχυων, δεσμη μια. Και τι το χρημα εστιν αναγκαιον εις ονησιν, και μυστηριου
τυπον αποπληρουν. Εις μεν γαρ εστιν Ἰησους ο Χριστος, πλην ως εν ειδει δραγματος
πολλοστος νοειται, και εστι, δια το παντας εχειν εν εαυτωι τους πιστευοντας, καθ'
ενωσιν δε δηλονοτι την πνευματικην. Ἐπει τινα τροπον ο μακαριος γραφει Παυλος·
Ὡς συνεγηγερμεθα τε αυτωι, και συνεκαθισαμεν εν τοις επουρανιοις. Ἐπειδη δε εστι
καθ' ημας, συσσωμοι γεγοναμεν αυτωι, και την προς αυτον ενοτητα δια του σωματος
πεπλουτηκαμεν. Ταυτηιτοι φαμεν, οτι παντες εσμεν εν αυτωι. Και γουν αυτος που
φησι προς τον εν ουρανοις Πατερα και Θεον· Θελω, ωσπερ εγω και συ εν εσμεν, ουτω
και αυτοι εν ημιν. Ὡς αν ο κολλωμενος τωι Κυριωι, εν πνευμα εστι. ∆ραγμα τοινυν ως
παντας εχων εν εαυτωι, και υπερ παντων ανακειμενος, και ανθρωποτητος απαρχη
τετελειωμενης εν πιστει και οφειλουσης ηδη λοιπον εις τους ανω και εν ουρανωι
κομιζεσθαι θησαυρους. Προσκομιζεσθαι δε δειν το δραγμα φησι τηι επαυριον της
πρωτης, ο εστι τηι τριτηι. Ἀνεβιω γαρ εκ νεκρων κατα την τριτην ημεραν, αυτου τε
αναπεφοιτηκεν εις ουρανον, εις την σκηνην την αληθινην, και εις τα Ἅγια των
αγιων. Ἀλλ' ωσπερ αρτος νοουμενος κατεσημαινετο καν τωι μοσχωι τωι προς
ολοκαυτωσιν και εις οσμην ευωδιας, και μεν τοι και εν χιμαρωι των αγνοηματων
παρεστηκοτι· ουτω δη παλιν, και ει δραγμα νοοιτο τυχον, αλλ' εστιν αυτος το
ενιαυσιον προβατον, τουτεστι το τελειον. Παντελειος γαρ και ανενδεης ο Χριστος
ιδιαι φυσει. Ἔστι δε προς τουτωι και αμωμος παντελως. Ου γαρ εγνωκεν αμαρτιαν,
ουδ' εστι δολος εν τωι στοματι αυτου. Αυτος τε η σεμιδαλις η λαμπρα, και
ελαιοδευτος, τουτεστιν, η ως εν πιοτητι και ιλαροτητι ζωη. Ζωμεν γαρ χαιροντες εν
αυτωι δια την αποκειμενην ελπιδα, και τηι του αγιου Πνευματος καταρδευομενοι
χαριτι, κατα το εν Ψαλμοις εκεινο, φαμεν· Ἐλιπανας εν ελαιωι την κεφαλην μου.
Γεγοναμεν γαρ ηλεημενοι, δια πιστεως εν Χριστωι, ωι τροπον τινα και συνθυμιωμεθα
δευτεραν εχοντες ταξιν· καθαπερ αμελει τα καλουμενα χιδρα προς την εκεινου
σεμιδαλιν. Χιδρα γαρ ειναι φαμεν, τα εξ οσπριων αλευρα. Ὅτι γαρ και ει γεγονε καθ'
ημας οικονομικως, υπερ ημας ο Χριστος νοοιτ' αν εικοτως, ενδοιασειεν αν ουδεις.
Ουκουν τιμιωτερα μεν ασυγκριτως η αυτου ζωη. Ἁγια γαρ παντελως και αμωμος. Ἐν
μειοσι δε και κατοπιν τα καθ' ημας, και ως εν ταξει χιδρων, ως προς γε, φημι, την
απο σιτου σεμιδαλιν. Ζωης δε τυπος σεμιδαλις. Πλην συναναφερεται προς το
θυσιαστηριον τα χιδρα τηι σεμιδαλει. Συνθυμιωμεθα γαρ, ως εφην, Χριστωι, και αυτωι
παντες ευωδιαζομεν, και εσμεν συν αυτωι δεκτοι τωι Θεωι και Πατρι. Και οι Χριστον
ουκ εχοντες, ουδ' αν εισιν ολως εις θυσιαν επιτηδειοι· Χωρις γαρ εμου, φησιν, ου
δυνασθε ποιειν ουδεν. 69.625 Νια δε, φησιν, ου φαγεσθε εως εις αυτην την ημεραν
ταυτην, εως αναφερητε το δραγμα. Ουτε γαρ ο του νομου καιρος, ουτε μην ο των
αγιων χορος προφητων την νεαν ειχε τροφην, τουτεστι, τα δια Χριστου παιδευματα,
ουτε μην αυτον τον της ανθρωπειας φυσεως ανακαινισμον, πλην ως εν μονηι
προσαγορευσει τυχον. Ἐπειδη δε ανεβιω λοιπον ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, και
ως εν ταξει δραγματος, την της ανθρωποτητος απαρχην προσκεκομικεν εαυτον τωι
Θεωι και Πατρι, τοτε δη, τοτε και εις νεαν ωσπερ ζωην μεταστοιχειουμεθα.
Πολιτευομεθα γαρ ευαγγελικως, Ουκ εν παλαιοτητι γραμματος, αλλ' εν καινοτητι
Πνευματος· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι της δαμαλεως της πυῤρας, της κατακαεισης εξω της
παρεμβολης. αʹ. Ἀλλα μεν που και φησιν ο θεσπεσιος ∆αβιδ· Τι αποδωσω τωι Κυριωι
περι παντων ων ανταπεδωκε μοι; Πρεποι δ' αν μαλιστα και ημιν αυτοις η τοιαδε
φωνη. Τι γαρ εσται το παρ' ημιν ισοστασιον τωι Θεωι και Πατρι; ∆εδωκε γαρ υπερ
ημων τον ιδιον Υιον, ινα πας ο πιστευσας εις αυτον, μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην
αιωνιον· μονονουχι και της αυτωι πρεπουσης αφειδησας φιλοστοργιας. ∆εδωκε γαρ
 
 

223

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαυτον ταις αμαρτιαις ημων, κατα τας Γραφας, και σεσωσμεθα μεν ημεις·
μεμαλακισται δε αυτος δια τας αμαρτιας ημων, και υπερ ημων οδυναται, και αυτον
ανατλας τον της σαρκος θανατον· ουχ ινα μεθ' ημων εν νεκροις ορωιτο μεμενηκως,
αλλ' ινα συν αυτωι τε και δι' αυτον εις ζωην αναθεοντες, και παλινδρομουντες εις
αφθαρσιαν, χαιροντες λεγωμεν· Που η νικη σου, θανατε; που σου το κεντρον, ᾅδη;
Τις ουν λοιπον εις τουτο αποφερουσα τριβος; Ἡ δια του βαπτισματος χαρις, δι' ου
παντα ρυπον αποτριβομενοι, κοινωνοι της θειας αναδεικνυμεθα φυσεως,
ενοικουντος ημιν δια του Πνευματος του Χριστου. Τοτε γαρ, τοτε εῤραντισμενοι την
συνειδησιν απο νεκρων εργων, ως μακαριος γραφει Παυλος, και της μυστικης
ευλογιας γεγονοτες μετοχοι, και της ανωθεν χαριτος τον οικειον αναπιμπλαντες
νουν, ζηλωτοι και αποβλεπτοι, και τι γαρ ουχι των τοιουτων ορωμεθα; Ἴδοις δ' αν
αληθες οπερ εφην, τα επι τηι δαμαλει τεθεσπισμενα ει συνησεις. Και ελαλησε, φησι,
Κυριος προς Μωσην και Ἀαρων, λεγων· Αυτη η διαστολη του νομου, οσα συνεταξε
Κυριος λεγων· Λαλησον τοις υιοις Ἰσραηλ, και λαβετωσαν προς σε δαμαλιν πυῤραν,
αμωμον, ητις ουκ εχεται εν αυτηι μωμον, και ηι ουκ επεβληθη επ' αυτην ζυγος. Και
δωσεις αυτην προς Ἐλεαζαρ τον ιερεα, και εξαξουσιν αυτην εξω της παρεμβολης εις
τοπον καθαρον, και σφαξουσιν αυτην ενωπιον αυτου. Και ληψεται Ἐλεαζαρ απο του
αιματος αυτης, και ρανει απεναντι του προσωπου της σκηνης του μαρτυριου, απο
του αιματος αυτης επτακις. Και κατακαυσουσιν αυτην 69.628 εναντιον αυτου, και το
δερμα αυτης, και τα κρεα, και το αιμα αυτης συν τωι κοπρωι κατακαυθησεται. Και
ληψεται ο ιερευς ξυλον κεδρινον, και υσσωπον, και κοκκινον, και εισβαλουσιν εις
μεσον του κατακαυματος της δαμαλεως. Και πλυνει τα ιματια αυτου ο ιερευς, και
λουσεται το σωμα αυτου υδατι, και μετα ταυτα εισελευσεται ο ιερευς εις την
παρεμβολην, και ακαθαρτος εσται ο ιερευς εως εσπερας. Και ο κατακαιων αυτην
πλυνει τα ιματια αυτου, και λουσεται το σωμα αυτου υδατι, και ακαθαρτος εσται εως
εσπερας. Και συναξει ανθρωπος καθαρος την σποδον της δαμαλεως. Και εν τοις εξης·
Και εσται τοις υιοις Ἰσραηλ και τοις προσηλυτοις τοις προκειμενοις εν μεσωι υμων,
νομιμον αιωνιον. Προσεπαγει δε τουτοις ο νομοθετης, οτι καταμιαινει μεν τινας και
βεβηλους αποφαινει το τεθνεωτος αποθηγειν. Ἔσται δε ακαθαρτος ο τουτο παθων
εφ' ολαις ημεραις τον αριθμον επτα. Ἁγνηθησεται δε τηι σποδωι της δαμαλεως αναμιξ
υδατι το αιμα εῤραμμενος τηι ημεραι τηι τριτηι, και μεν τοι και εν εβδομηι. Ει δε μη
τουτο δρυη, φησιν, αναπονιπτον εξει την ακαθαρσιαν. Ἀποτιει δε και δικας, οτι την
σκηνην Κυριου εμιανεν. Ἐκτριβησεται, φησιν, η ψυχη αυτου εξ Ἰσραηλ, οτι υδωρ
ραντισμου ου περιεῤραντισθη επ' αυτον. Ει δε και εν οικωι γενηται, φησιν,
εκτεθναναι τινα, καθοριζεσθω δη τοτε και αυτης της εστιας, και παντων των εν
αυτηι, σκευων δη λεγω, της ακαθαρσιας το εγκλημα. Και ει πωματων ερημα κεοιτο
τινα των αγγειων, εστω και ταυτα μεμολυσμενα. Βεβηλος δε ουδεν ηττον, φησιν, ο
αψαμενος εν πεδιωι η τραυματιου τυχον, η οστεου νεκρου, η μνηματος. Τινι δη ουν
αποσμηχεσθαι τα τοιαυτα προστεταχεν, ερουμεν ως ενι την του Γραμματος ασαφειαν
τοις καθηκουσι λογισμοις ευτεχνως διαπτυσσοντες. βʹ. ∆αμαλις μεν ουν η αμωμητος
παντελως, και ρυπου παντος εισαπαν απηλλαγμενη, και ουκ ειδυια το πλημμελειν, ο
Κυριος ημων Ἰησους Χριστος. Ἐθαρσησε γαρ ειπειν· Ἔρχεται ο αρχων του κοσμου
τουτου, και εν εμοι ευρησει ουδεν. Και μεν τοι προς Ἰουδαιους· Τις εξ υμων ελεγξηι
με περι αμαρτιας; Ει αληθειαν λεγω, δια τι υμεις ου πιστευετε μοι; Πλην εκεινο αθρει
δη, ποτε μεν μοσχος, ποτε δε δαμαλις παρα γε τοις ιεροις ωνομασται λογοις, ινα δια
μεν του αῤρενος, ως καθηγητης, δια δε του θηλεως, ως εν μειονι τε και υποταγηι
σημαινηται. Καθηγουμενος γαρ των ολων ο Θεος, και το κατα παντων μετα του
Θεου και Πατρος ανημμενον κρατος· γεγονε μεν γαρ εκων υπο νομον, τετηρηκε δε
τα Μωσεως, ως προυχοντος, ει και ην οικετης. Και θαυμαστον ουδεν, οτι και
 
 

224

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφητης ωνομασται, και εν δουλου πεφηνε μορφηι, καιτοι προφητων υπαρχων
Κυριος και Θεος. Πυῤρα δε η δαμαλις· τετελεσται γαρ εφ' αιματι της ενανθρωπησεως
το μυστηριον, ειπερ εστιν αληθες οτι γεγονεν υπηκοος τωι Πατρι μεχρι θανατου,
θανατου δε σταυρου, και αφικται σωζων την υπ' ουρανον ιδιωι αιματι. Αιματος δε
σημειον αν γενοιτο και μαλα σαφως η πυῤροτης. Ἀλλ' ει και γεγονεν υπηκοος τωι
Πατρι, και μεθ' ημων υπο νομον οικονομικως ως ανθρωπος, ει και 69.629 δουλος
ωνομασται, της αναληφθεισης σαρκος ουκ ατιμασας την σαρκα· αλλ' ην τε και εστι
και ουτως ελευθερος, οτι και φυσει Θεος, και ζυγωι δουλειας ηκιστα μεν ενδουμενος,
απειρατος δε τουτο, ουδε παντελως. Ἔρχεται γαρ ανωθεν, και επανω παντων εστιν,
εξ αυτης αναφυς της ελευθερας ουσιας του Θεου και Πατρος. Ταυτηιτοι την δαμαλιν
παρενεχθηναι δειν εφη, πυῤραν τε και αμωμον, και των ζευγληι πονων απειρατον. Ει
γαρ κεκενωκεν εαυτον ο Μονογενης καθιεται δε και εκων εν δουλου μορφηι, πως αν
η ποθεν ειη αν αμφιλογον ως εσται μεν παντως εξ υψωματων η υφεσις, εκ
πληρωματων δε η κενωσις; εξ εμφυτου δε αυ και πρεσβυτερας ελευθεριας η
καθοδος, η ως εν γε, φημι, τηι του δουλου μορφηι. Ἡ ουν δαμαλις μεν διατοι το εν
υποταγηι τε και υπο νομον ως ηγουμενον· πυῤρα δε οτι της οικονομιας ο τροπος εφ'
αιματι γεγονε δι' ημας και υπερ ημων. Ἄμωμος δε, δια το απλημμελες· ου γαρ οιδεν
αμαρτιαν. Ἔργου δε και ζευγλης απειρατος, δια το ελευθερον εν θεοτητι, και το
αηθες της δουλειας, ει και γεγονε καθ' ημας και εν δουλου μορφηι. Ἀλλα δωσουσι,
φησι, την δαμαλιν προς Ἐλεαζαρ τον ιερεα, και εξαξουσιν αυτην εξω της
παρεμβολης εις τοπον καθαρον, και σφαξουσιν αυτην ενωπιον αυτου. Τυπος δ' αν
ειη των ιερων και ηγιασμενων, και τωι αγιωι Πνευματι κατακεχρισμενων, ο ιερευς·
επειτοι και προς ημας τους πεπιστευκοτας ειρηται που δια φωνης αγιου· Ὑμεις δε
γενος εκλεκτον, βασιλειον ιερατευμα, εθνος αγιον. Ἡμιν αρα τοις ιεροις, τωι
απολεκτωι γενει, και τωι αγιωι εθνει δεδοται Χριστος παρα Θεου και Πατρος, αγιασμος
και απολυτρωσις, σοφια και δικαιοσυνη, Σωτηρ τε και Λυτρωτης, και ως θεσπεσιος
γραφει Παυλος, εξω της πυλης επαθεν. Ἔνθα και ημας ιεναι δειν εφη, τον
ονειδισμον αυτου φεροντας, τουτεστι, τον ιδιον σταυρον. Τουτο και αυτος εφασκεν
ο Σωτηρ· Ει τις θελει οπισω μου ελθειν, απαρνησασθω εαυτον, και αρατω τον
σταυρον αυτου, και ακολουθειτω μοι. Ὅτι δε τοις ιεροις και ηγιασμενοις
πρεπωδεστατον τε και οικειον εις ονησιν, μονονουχι και εν οφθαλμοις εχειν τον
αποθανοντα Χριστον, υπεμφηνειεν αν, το ως εν οψει ιερεως κατασφαττεσθαι δειν
νομοτεθησαι δαμαλιν. Ὅτε δε μεμνημεθα του δι' ημας και υπερ ημων αποθανοντος
Χριστου, τοτε δη, τοτε μειζονως κατατεθηπαμεν τον θεσπεσιον ημιν υποφωνουντα
Παυλον περι αυτου· Εις γαρ υπερ παντων απεθανεν, ινα οι ζωντες, μηκετι εαυτοις
ζωσιν, αλλα τωι υπερ ημων αποθανοντι και εγερθεντι. Και παλιν· Ἐγω γαρ δια νομου
νομωι απεθανον, ινα Θεωι ζησω, Χριστωι συνεσταυρωμαι. Ζω δε ουκετ' εγω, ζηι δε εν
εμοι Χριστος. Ὃ δε ζω εν σαρκι, εν πιστει ζω τηι του Υιου του Θεου, του αγαπησαντος
με, και παραδοντος εαυτον υπερ ημων. Ουκουν προκεισθω τροπον τινα τοις της
διανοιας ομμασι την υπερ ημων υπομενων σφαγην. Ζησομεν γαρ ουτως εαυτοις μεν
ουκετι, Θεωι δε μαλλον, ως ηγορασμενοι τωι αιματι του Χριστου, του δοντος εαυτον
υπερ ημων, κατα 69.632 τας Γραφας. Προσεταττε γε μην τηι του ιερεως χειρι,
καταῤραινεσθαι τωι αιματι την αγιαν σκηνην, και τουτο επτακις· καταπιμπρασθαι δε
την δαμαλιν, ουδενος το συμπαν εκβεβλημενου των οσα εστιν αυτης· αλλ' ομου τοις
κρεασι και κοπρωι, το δερμα και τα λοιπα του σωματος. Ἁγιαζει γαρ ο Χριστος τωι
ιδιωι αιματι την αληθεστεραν σκηνην, τουτεστι, την Ἐκκλησιαν· αγιαζει δε τελειως,
τουτεστι, πλουσιως. Τουτο γαρ, οιμαι, εστι το επτακις τωι αιματι καταῤραινεσθαι την
σκηνην. Τελειοτητος δε σημειον, ο μεχρις επτα προηκων αριθμος. Το δε γε πυρι την
δαμαλιν καταπιμπρασθαι μετα την σφαγην, υπεμφαινειν εοικε την μεχρι θανατου
 
 

225

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοκιμασιαν, ην υπερ ημων υπεστη Χριστος. ∆οκιμαζεται γαρ εν πυρι το αργυριον,
κατα το εν Ψαλμοις υμνουμενον, οτι Ἐδοκιμασας ημας, ο Θεος, επυρωσας ημας, ως
πυρουται το αργυριον. Ὅτι δε δι' υπακοης της μεχρι θανατου δεδοκιμασται τροπον
τινα ο Χριστος, εκδειξειεν αν ουκ ασυμφανως εκεινο, οιμαι που. Ἔφη μεν γαρ που
δια φωνης Ζαχαριου του προφητου, ταχα που προς τους εν πιστει δεδικαιωμενους,
ηγουν υπερ ων απεθανε· Και ερω προς αυτους· Ει καλον ενωπιον υμων εστι, δοτε
στησαντες τον μισθον μου, η απειπασθε. Ειτα φησιν ο προφητης· Και εστησαν τον
μισθον μου, τριακοντα αργυριους. Και ειπε Κυριος προς με· Καθες αυτους εις το
χωνευτηριον, και σκεψαι ει δοκιμον εστιν, ον τροπον εδοκιμασθην υπερ αυτων.
Ουκουν υπεμφηνειεν αν, ως εφην, το μεχρι θανατου δεδοκιμασθαι Χριστον, το πυρι
την δαμαλιν καταπιμπρασθαι μετα την σφαγην. Πλην ουδεν αποβλητον αυτης.
Ὅλος γαρ αγιος ο Χριστος, και τα κρεα, και το δερμα, τουτεστι, τα τε εν κατακαλυψει
κεκρυμμενα, και τα εμφανη και προχειρα. Θεος γαρ ην φυσει, γεγονως καθ' ημας,
πλην ουκ ειδως αμαρτιαν. Κεδρινον δε ξυλον, και μεν τοι και υσσωπος, και κλωσμα
κοκκινον, εμβαλλεται τηι σποδωι, του μεν κεδρινου, την αφθαρσιαν αστειως ημιν
υπεμφαινοντος· σηψεως γαρ αμεινων η κεδρος· της δε υσσωπου, την καθαρσιν·
σμηκτικη γαρ η ποα, και τας εν σπλαγχνοις ακαθαρσιας εκτηκουσα φυσικως· του δε
κοκκινου κλωσματος, την προς σαρκα του Λογου συνδρομην ευ μαλα
κατασημαινοντος· ενεπλακη γαρ ωσπερ ο Λογος τηι σαρκι και αιματι, δεδοκιμασται
δε δι' ημας και δια πυρος και μεχρι θανατου, καθαπερ εφην εναγχος. Ἀλλ' ην το
παθος αυτου, και ο της ενανθρωπησεως τροπος, αφθαρσιας ημιν και καθαρισμου
προξενος. ∆εδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι τον εν ψυχηι και σπλαγχνοις αποτρεψαμενοι
μολυσμον, ειπερ εστιν αληθως το σωτηριον βαπτισμα και η της δυναμεως, ου σαρκος
αποθεσις ρυπου, αλλα συνειδησεως αγαθης επερωτημα εις Θεον· δι' ουπερ αν
γενοιτο πλημμεληματων η αφεσις, εψεται παντως ταις του πιστευειν ομολογιαις η
χαρις. Ὅτι δε το υπερ ημων τεθναναι Χριστον, οδος γεγονεν εις αφθαρσιαν και
ζωην, ουδαμοθεν αμφιλογον. Ὁ δε κατεμπιπρας δαμαλιν, και αναμισγων τηι σποδιαι
το κεδρινον ξυλον, την τε 69.633 υσσωπον, και το κοκκινον, και μεν τοι ο συλλεγων
την σποδιαν, ακαθαρτοι, φησιν, εως εσπερας, καιτοι φαιδρυνομενοι τα αμφια, και
υπαρχοντες καθαροι· καταδεικνυντος ταχα που του νομου το της ανθρωπινης
φυσεως ασθενες, και οτι λεπτως τε και ακριβως ει ερευνωιτο τα καθ' ημας,
ανεπιτιμητος παντελως ουδεις των τεταγμενων εις λειτουργιαν, δηλον δε οτι την
θειαν τε και ιεραν, αλλα καν τις ειη τυχον των εις αριστα βιουν ηιρημενων, και εις
οσον οιον τε καθαρος, ουκ αμωμητον εξει την λειτουργιαν. Ἄξιος γαρ ουδεις των
του Σωτηρος ημων μυστηριων αποθιγειν. Και θαυμαστον ουδεν· αναπεισει γαρ ημας
ο λογος ο ιερος, ουτω λεγων· Ἄστρα δε ου καθαρα ενωπιον αυτου. Ουκουν ει
συγκρινοιτο τα καθ' ημας τηι καθαροτητι του Χριστου, ακαθαρτα και μεμολυσμενα,
και υπο δικησιν εσται την θειαν. Θαυμασειε δ' αν τις και σφοδρα εικοτως τον θειον
λεγοντα Μελωιδον· Ἐαν ανομιας παρατηρεις, Κυριε, τις υποστησεται; Ὅτι παρα σοι ο
ιλασμος εστιν. Ἐπιτιμαται δη ουν και ο δοκων ειναι καθαρος. Πολυ γαρ αμεινον, ως
εφην, η κατα ανθρωπου φυσιν, το απλημμελες παντελως, και το εν ημιν
καθαροτητος πλησιασαι Χριστωι. Ἔξω δε της παρεμβολης αποχεεσθαι δειν εφη το
υδωρ του αγνισμου, και ουχι δη μαλλον εν αυτηι τηι παρεμβοληι. Ἔξω γαρ ωσπερ της
Ἰουδαιων Συναγωγης η εν Χριστωι καθαρσις. Ἀπεφοιτησε γαρ αυτης εντελεστατα
λεγων· Ἰδου αφιεται υμιν ο οικος υμων ερημος. Μετεῤρυηκε δε ωσπερ επι τα εθνη
λοιπον η αφαγνιζουσα χαρις· και ως ο Παυλος φησιν· Οι μακραν γεγονασιν εγγυς.
Κεκληνται γαρ δια πιστεως, και την εν Χριστωι δικαιοσυνην πεπλουτηκασιν,
απειθειν ελομενων των εξ Ἰσραηλ. Ὅτι δε παν ειδος ακαθαρσιας διασμηξειεν αν και
λιαν ευκολως το υδωρ του αγνισμου, διεσαφει λεγων, ως Ει τις αψαιτο νεκρου,
 
 

226

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταμιανθησεται μεν· απαλλαχθειη δ' αν ουχ ετερως του συμβεβηκοτος, ει μη
καταῤραινοιτο τωι υδατι του αγνισμου κατα την τριτην και εβδομην ημεραν. Και
νεκροτης μεν, σωματων φθορα, και ακαθαρσιας συμβολον. Ὁ δε του υδατος
ραντισμος, αναμεμιγμενης αυτωι της σποδου της δαμαλεως και των ετερων, τυπος
αν ειη του αγιου βαπτισματος. Ουκουν ο νεκροις εργοις και τοις εις φθοραν
μιασμασιν ενεχομενος· εργα δε νεκροτητος τα σαρκος ειναι φαμεν ανοσια τε και
βεβηλα παθη, πορνειαν, ακαθαρσιαν, παθος, επιθυμιαν κακην· ουχ ετερως αν εχοι το
καθαρον, ει μη αφαγνιζοιτο τε και τον μολυσμον απονιψοι δια του αγιου
βαπτισματος, κατα τε την τριτην και την εβδομην. Και σημαινει μεν η τριτη τον της
αναστασεως καιρον, τον εσχατον τε και ως εν τελει λοιπον, καθ' ον γεγονεν
ανθρωπος ο Μονογενης. Ει δε δη και οικος καταμιαινοιτο, φησι, τεθνεωτος τινος εν
αυτωι, ακαθαρτοι μεν οι εισβαινοντες εν αυτωι. Βδελυρον δε και σκευος απαν και
αγγειον ου πεπωπασμενον· πλην τωι υδατι του αγνισμου και ταυτα διακαθαιρεται
κατα τον ισον τροπον, κατα την τριτην και την 69.636 εβδομην ημεραν. Οικον δε τον
μεμολυσμενον, σκευη τε τα εν αυτωι, και αγγειον ου πεπωπασμενον, ο νομοθετης
ημιν εν τουτοις υποδηλουν εοικεν, την κυριοκτονον ταχα που των Ἰουδαιων
Συναγωγην· συλληβδην μεν, απασων ως εν οικωι νοουμενην· καθεκαστον δε, ωσπερ
δια των σκευων. Σκευος γαρ επι γης ο ανθρωπος. Ὅτι δε αυτοις ουκ ασφαλης ο νους,
ετοιμος δε λιαν εις μολυσμους, και προς το παν οτιουν εισδεξασθαι των αδικειν
ειωθοτων, υπαινιττεται πως δια των αγγειων των ου πεπωπασμενων, εις α τοις
εθελουσι κατολισθειν ευκολον, καν ειτε ασκαλαβωτες, ειτ' ουν ετερον τι των
ενοικιδιων υπαρχοι ζωων. Ἀλλ' ογε των εν πιστει δεδικαιωμενων, ουχ ωδε εχει
νους. Ἀσφαλης γαρ και πεπωπασμενος, και τοις αδικειν ειωθοσιν ουχ αλωσιμος.
Ἀλλα καν ει τις αψηται, φησιν, η τραυματιου τυχον, η οστεου νεκρου, η μνηματος,
και ουτως εστω μεμολυσμενος. Και τραυματιαν ειναι φαμεν τον ουχ υγια την
καρδιαν, τετραυματισμενον δε ωσπερ, η επιθυμιαις κοσμικαις, η θελημασι κοσμικοις,
ειτ' ουν σαρκικοις. Νεκρου δε οστεον παραδεξομεθα αν εις ακαθαρσιας λειψανον·
μνημα δε αυ, εις αναμνησιν τροπον τινα και αποθανουσης ακαθαρσιας. Πληττει γαρ
εστιν οτε την καρδιαν ο Σατανας. Ἡττωμενοι δε ανα μερος τοις της σαρκος παθεσι
και ημεις αυτοι νοσουμεν ουκ εις απαν την εφ' οτιουν αμαρτιαν, εν λειψανοις δε
αυτης ετι σταντες διατελουμεν εν κοσμωι. Οιον τι φημι· κρατειν επειγεται τις οργης,
η φιλαργυριας, διαφευγει δε ουκ εισαπαν την υπερβολην. Τουτο, οιμαι, εστι το εν
λειψανοις ειναι τινας ακαθαρσιας, ου σημειον αν γενοιτο του νεκρου το οστουν.
Ἀλλα και παθους ηδη νενικημενου προς αναμνησιν καθιεντες τον νουν, και
τεθαμμενης ηδονης εγγυς ιοντες εσθ' οτε πλημμελουμεν ου μικρως. Ἀπαλλαττομεθα
δε των τοιουτων αιτιαματων, διασμηχοντος ημας του Χριστου, και τωι ιδιωι παθει
διακαθαιροντος. Ἀπεθανε γαρ υπερ ημων, και τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν. Και
αυτος τας αμαρτιας ημων αιρει, και εστι παρακλητος προς τον Πατερα περι των
αμαρτιων· ου περι των ημετερων δε μονον, αλλα και περι ολου του κοσμου, καθα
γεγραφε τισιν ο θεσπεσιος Ἰωαννης. Ἐν αυτωι δη ουν η πασα καθαρσις, η πασα
δικαιωσις, ο αγιασμος, η λυτρωσις, συν αυτωι τε και δι' αυτου τωι Θεωι και Πατρι η
δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του οφεως του
χαλκου. αʹ. Ὁ μεν Θεος θανατον ουκ εποιησεν, ουδε τερπεται επ' απωλειαι ζωντων,
κατα το γεγραμμενον. Ἔκτισε γαρ εις το ειναι τα παντα, και σωτηριοι αι γενεσεις του
κοσμου. Ἐπειδη δε του γενους η απαρχη, τουτεστιν Ἀδαμ, κατηῤρωστησε την
παρακοην, και της θειας αλογησας εντολης, προσκεκρουκε τωι Θεωι δημιουργωι,
ταυτηιτοι κατωλισθεν εις φθοραν· και επαρατος μεν η ανθρωπου φυσις, και υπο
δικην το γενος. Ἡμεις δε οι ταλανες καιτοι γεγονοτες εν αφθαρσιαι, σκιαις εν ισωι
λοιπον και ποαις ταις εν αγρωι, βραχυ και μολις νοστησαντες, πιπτομεν αδοκητως ως
 
 

227

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι μητερα την γην. Ἐντευθεν οι αγιοι διαφορως ανακεκραγασι τα καθ' ημας
ανοιμωζοντες. Ἔστιν ουν ακουειν αναφανδον βοωντος του μεν μακαριου ∆αβιδ·
Ἄνθρωπος ματαιοτητι ωμοιωθη· Ἡσαΐου δε αυ· Πασα σαρξ ως χορτος και πασα
69.637 δοξα ανθρωπου, ως ανθος χορτου. Καθικομεθα γαρ, ως εφην, εις τουτο
λοιπον αθλιοτητος τε και ταλαιπωριας, ως οτωιπερ αν εικοτως τα καθ' ημας
παρεικαζοντος, μη αν δυνασθαι λεγειν, καιτοι λιαν οντας σοφους τους
Πνευματοφορους. Ἀλλ' εν τουτοις γεγονοτας, ου περιειδεν ο Ποιητης· ηξιωσε δε
μαλλον και φειδους και λογου, και θανατου και φθορας ελευθερους απεφηνεν εν
Χριστωι. Πως, η τινα τροπον; Προδηλον μεν απασι, καν ει μη τις λεγοι τυχον· πλην
και εν αυτοις κατιδοι τις αν τοις αρχαιοτεροις Γραμμασιν, του μυστηριου την
δυναμιν. Ἔχει δε ουτως εν τοις Ἀριθμοις· Και επαραντες εξ Ὢρ του ορους οδον επι
θαλασσαν Ἐρυθραν, περιεκυκλωσαν την γην Ἐδωμ· και ωλιγοψυχωσεν ο λαος εν τηι
οδωι· και κατελαλει ο λαος προς τον Θεον κατα Μωση λεγοντες· Ἵνα τι εξηγαγες
ημας εξ Αιγυπτου, αποκτειναι ημας εν τηι ερημωι; Ὅτι ουκ εστιν αρτος, ουδε υδωρ. Ἡ
δε ψυχη ημων προσωχθισεν εν τωι αρτωι τωι διακενωι τουτωι. Και απεστειλε Κυριος εις
τον λαον τους οφεις τους θανατουντας, και εδακνον τον λαον. Και απεθανεν ο λαος
πολυς των υιων Ἰσραηλ. Και παραγενομενος ο λαος προς Μωσην ελεγεν οτι,
Ἡμαρτηκαμεν, οτι κατελαλησαμεν του Κυριου και κατα σου. Ευξαι ουν προς Κυριον,
και αφελετω αφ' ημων τον οφιν. Και ηυξατο Μωσης περι του λαου. Και ειπε Κυριος
προς Μωσην· Ποιησον σεαυτωι οφιν, και θες αυτον επι σημειου. Και εσται εαν δακηι
οφις ανθρωπον, πας ο δεδηγμενος ιδων αυτον ζησεται. Και εποιησεν ο Μωσης οφιν
χαλκουν, και εστησεν αυτον επι σημειου. Και εγενετο οταν εδακνεν ο οφις
ανθρωπον, και επεβλεψεν επι τον οφιν τον χαλκουν, και εζη. Ἐθητευον μεν γαρ εν
Αιγυπτωι, και αφορητωι δουλειαι κατηχθισμενοι λελυτρωνται παρα Θεου, πολλων και
αξιαγαστων γεγονοτων εκει σημειων. Μετεστοιχειουτο μεν γαρ εις αιμα το υδωρ,
βατραχοι τε και σκνιπες, και μεν τοι και κυνομυιαι, και χαλαζης επαγωγαι
μονονουχι της Αιγυπτιων κατεστρατευον γης· εκολαζοντο δε και σκοτωι, και των
πρωτοτοκων ο θανατος αφορητως κατηικιζετο τους πλεονεκτειν ηιρημενους, Θεου
παραδοξως ανασωζοντος τους εξ Ἰσραηλ. Ειτα δια μεσης θαλασσης ιοντες ως επι
ξηρας αθλιως απολωλοτας εθεωντο τους Αιγυπτιους. Ἄρτον εδεχοντο τον εξ
ουρανου· καθιει γαρ αυτοις το μαννα Θεος. Ειπετο δε ως εν πετραι νοουμενος
Χριστος· και αδοκητως ναμασι δεδιψηκοτας ηλεει. Παναλκες γαρ το Θειον, και
αφθονως τα ζωαρκη δωρουμενον τοις ανακειμενοις αυτωι. Ἀλλ' οι των ουτως
εξαιρετων απολαυσαντες αγαθων, ολιγοις ελεγχονται πονοις. Ὅτι και αμνημονες
των παρα Θεου, και ηκιστα μεν εδραιοι προς το πιστευειν αυτωι, θρασεις δε και
ευκατασειστοι και ετοιμοι προς μικροψυχιαν, και τα εφ' οις τετιμηνται παραλογως
ηγνοηκοτες. ∆ιακενον γαρ καλουσιν αρτον τον εξ ουρανου, και την των υδατων
επηιτιωντο σπανιν· καιτοι μεμαθηκοτες ως ανηνυτον ουδεν τηι θειαι τε και αποῤρητωι
φυσει, η και ποταμιων ναματων μητερα την ακροτομον αυτοις πετραν ετιθει.
Ἀπροφασιστον 69.640 δε κατα Θεου ποιουμενοι την καταῤρησιν, τοις των οφεων
δηγμασιν εκολαζοντο. Ειτα της σφων αυτων πλημμελειας ερχομενοι προς
αναμνησιν, δακρυῤροουσι λοιπον, και ομολογουσι τα εγκληματα, παρακαλουσι τον
μεσιτευοντα, φημι δη Μωσεα, φιλοικτειρμονα τε και ηπιον επ' αυτοις καταστησαι
Θεον. Ὁ δε προσπιπτων ελιπαρει, τοις γε μην ανωθεν εικων νευμασιν, οφιν
ειργαζετο χαλκουν, υψου τε ετιθει, και τοις πληττομενοις εκελευεν ατενιζειν εις
αυτον· ο δη και δρωντες εσωζοντο. βʹ. Ἀλλα τις ο λογος, αλλα τι το μεγα και σοφον
μυστηριον, πολυπραγμονειν ακολουθον. Ου γαρ αρκεσει το γραμμα τοις
νουνεχεστεροις, εγκεχωσται δε ωσπερ τοις τυποις τα μυστηρια. Ουκουν φερε
λεγωμεν, ως εκ τυπου παλιν επι το καθολου και γενικωτερον, και οπερ εστιν αληθες
 
 

228

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταπλαττοντες το διηγημα. ∆υσαρεστουμενοι γαρ τοις παρα Θεου και ανωθεν
αγαθοις, και ακατασκεπτως ιοντες επι το ηδυ μαλλον η το συμφερον, και τα της
αρετης γυμνασματα παρωθουμενοι, προσκειμενοι δε τοις αισχιστοις, λελυπηκαμεν
τον ευεργετην, προσκεκρουκαμεν ου καθ' ενα τροπον τωι ∆ημιουργωι. Ταυτηιτοι
πεπτωκαμεν υπο τα των οφεων δηγματα· οφεων δε φημι των νοητων, οι δια πασης
ημας πληττοντες αμαρτιας, τοις του θανατου δεσμοις υποφερουσιν. Ἐξαρχει δε
ωσπερ της των ιοβολων θηριων πληθυος ο δρακων ο αποστατης, τουτεστιν ο
Σατανας, ου τοις δηγμασιν εν αρχαις τε και πρωτοις διολωλεν ο ανθρωπος,
τουτεστιν, ο Ἀδαμ. Ἕρπει δε καθαπερ εκ ριζης και εις ημας το κακον, τους εξ αυτης
γεγονοτας. Σεσωσμεθα δε τινα τροπον. Τεθεαμεθα γαρ τον οφιν, τουτεστι, Χριστον.
Πως ουν οφις ο αγαθος κατα φυσιν ο Θεος, μαλλον δε αυτοχρημα το αγαθον; Ὅτι
γεγονε καθ' ημας, τους εκ προαιρεσεως πονηρους, Γεγονεν εν ομοιωματι σαρκος
αμαρτιας· και, Ἐν τοις αδικοις κατελογισθη. Ὅτι δε ημεις πονηροι, γεγονοτες δε ουχ
ουτως παρα Θεου, μεταῤρυηκοτες δε εις τουτο φαυλοτητος, δια τοι την καθ' ημων
τυραννησασαν αμαρτιαν, διατρανοι λεγων και αυτος ο Χριστος· Ει ουν υμεις πονηροι
οντες, οιδατε δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων· ποσωι μαλλον ο Πατηρ υμων
ο ουρανιος δωσει αγαθα τοις αιτουσιν αυτον; Ὄφις δη ουν ο Χριστος, ος εν
ομοιωματι πονηριας, οτι γεγονεν ανθρωπος. Ἀλλ' ει τις αυτον θεασαιτο νοητως,
αμεινων εσται φθορας, και υπεραλειται θανατον, και αλογησει δηγματων, και της
των ιοβολων πληθυος ου φροντιει. Ὀψομεθα δε Χριστον συνιεντες ορθως το επ'
αυτωι μυστηριον. Και αραροτως πιστευοντες οτι Θεος ων κατα φυσιν, γεγονεν
ανθρωπος· αλλ' ει και ην εν ομοιωματι πονηριας, ουδεν ηττον απομεμενηκεν
αγαθος. Γεγονε γαρ καθ' ημας, ουχ ινα μεθ' ημων ορωιτο πονηρος, αλλ' ινα ημας
αγαθους εργασηται, τωι αγιωι μεταστοιχειωσας Πνευματι προς παν ειδος αρετης. Ἐπι
σημειου γε μην ο οφις. Ὑψωθη γαρ ο Χριστος επι του τιμιου σταυρου, και τουτο
αυτος Ἰουδαιοις προσεφωνει λεγων· Ὅταν υψωσετε τον Υιον του ανθρωπου, τοτε
γνωσεσθε οτι 69.641 εγω ειμι. Ὅτι δε τυπος εις το αυτου βλεπει μυστηριον,
αναμαθοις αυτου λεγοντος εναργως· Ὥσπερ γαρ ο Μωσης υψωσε τον οφιν εν τηι
ερημωι· ουτως υψωθηναι δει τον Υιον του ανθρωπου. Χαλκους δε ο οφις ην, δια το
ευηχες τε και ευφωνοτατον του θειου τε και ευαγγελικου κηρυγματος. Ἀνηκοος γαρ
ουδεις των δια Χριστου θεσπισματων, αλλ' εις απασαν μεν την υπουρανιον. το επ'
αυτου λαλειται μυστηριον, και αυτωι καμψει παν γονυ, και πασα γλωσσα
εξομολογησεται οτι Κυριος Ἰησους Χριστος, εις δοξαν Θεου Πατρος. Ἀμην.

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ, ΓΛΑΦΥΡΩΝ ΕΙΣ ΤΟ ∆ΕΥΤΕΡΟΝΟΜΙΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ.
Περι της νενευροκοπουμενης δαμαλεως εν τηι φαραγγι. αʹ. Πολυμερως και
πολυτροπως παλαι ο Θεος λαλησας τοις πατρασιν εν τοις προφηταις, επ' εσχατων
των ημερων τουτων ελαλησεν ημιν εν Υιωι, ον εθηκεν κληρονομον παντων, δι' ου
και τους αιωνας ποιησεν. Ἀλλ' οι μεν συνιεντες ορθως οτι Θεος ων φυσει, καθικετο
μεν εις κενωσιν, οτι γεγονε σαρξ, και εσκηνωσεν εν ημιν, κατα τας Γραφας, την
θειαν τε και αξιοληπτον εκπεπλουτηκασι χαριν. Ὅσοι γαρ ελαβον αυτον, εδωκεν
αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γενεσθαι, φησιν. Οι δε τον θειον και σωτηριον αληθως
διωθουμενοι λογον διωλισθηκασι της ελπιδος, κακοι κακως απολωλασι· τον των
ολων Σωτηρα και Λυτρωτην ανοσιως περιυβριζοντες. Ειεν δ' αν και ουτοι οι ταλανες
Ἰουδαιοι, οις και αυτος ο προφητης Ἱερεμιας εποιμωζει, λεγων· Τις δωσει τηι κεφαληι
 
 

229

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μου υδωρ, και τοις οφθαλμοις πηγην δακρυων, και κλαυσομαι τον λαον ημερας και
νυκτος; Οις γαρ εξον ειναι λαμπροις και αξιοζηλωτοις, και της ενουσης ευημεριας
εστερημενοι, πως ουκ αν ειεν αξιοι του και εν ισωι λοιπον τοις τεθνεωσι
καταλογιζεσθαι; Οις αν εικοτως επικωκυσειε και το εξ αγαπης και φιλαλληλιας
επισταξαι δακρυον. Παντος δη ουν ερημοι γεγονασιν αγαθου, και εξ αυτων ωσπερ
κατεσεισθη βαθρων ο εξηνιος Ἰσραηλ. Μεταπεφοιτηκε γαρ επι τα εθνη Χριστος·
σωζεται δε και μολις ως εν ολιγοστηι μοιραι λοιπον ο δυσμαθης Ἰουδαιος. Και τουτο
εστιν, οιμαι, το δια φωνης Ἡσαΐου προφητι 69.645 κως υμνουμενον· Και ει μη Κυριος
Σαβαως εγκατελιπεν ημιν σπερμα, ως Σοδομα αν εγενηθημεν, και ως Γομοῤρα αν
ωμοιωθημεν. Φερε ουν, ει δοκει, και εξ αυτων των Μωσαικων καταθρησωμεν
λογων του μυστηριου την δυναμιν. Γεγραπται γαρ ουτως εν τωι ∆ευτερονομιωι· Ἐαν
δε ευρεθηι τραυματιας εν τηι γηι, ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι κληρονομησαι,
πεπτωκως εν τωι πεδιωι, και ουκ οιδασι τον παταξαντα, εξελευσεται η γερουσια σου
και οι κριται σου, και εκμετρησουσιν επι τας πολεις τας κυκλωι του τραυματιου. Και
εσται η πολις η εγγιζουσα τωι τραυματιαι, και ληψεται η γερουσια της πολεως εκεινης
δαμαλιν εκ βοων ητις ουκ ειργασται, και ητις ουχ ειλκυσε ζυγον· και
καταβιβασουσιν η γερουσια της πολεως εκεινης την δαμαλιν εις φαραγγα τραχειαν,
ητις ουκ ειργασται, ουδε σπειρεται. Και νευροκοπησουσι την δαμαλιν εν τηι φαραγγι,
και προσελευσονται οι ιερεις και οι Λευῗται, οτι αυτους εξελεξατο Κυριος ο Θεος σου,
παραστηναι αυτωι, και ευλογειν επι τωι ονοματι αυτου, και επι τωι στοματι αυτων
εσται πασα αντιλογια, και πασα αφη. Και πασα η γερουσια της πολεως εκεινης, οι
εγγιζοντες τωι τραυματιαι, νιψονται τας χειρας επι την κεφαλην της δαμαλεως της
νενευροκοπημενης, εν τηι φαραγγι, και αποκριθεντες ερουσιν· Αι χειρες ημων ουκ
εξεχεαν το αιμα τουτο· και οι οφθαλμοι ημων ουχ εωρακασιν. Ἵλεως γενου τωι λαωι
σου Ἰσραηλ, Κυριε, ους ελυτρωσω εκ γης Αιγυπτου, ινα μη γενηται αιμα αναιτιον εν
τωι λαωι σου Ἰσραηλ. Και εξιλασθησεται αυτοις το αιμα. Συ δε εξαρεις το αιμα το
αναιτιον εξ ημων αυτων· εαν δε ποιησηι το καλον και αρεστον εναντιον Κυριου του
Θεου σου. βʹ. Τετραυματισται μεν ουν δι' ημας ο Ἐμμανουηλ· μεμαλακισται γαρ δια
τας αμαρτιας ημων, κατα τας Γραφας. Ηυρηται δε τουτο παθων εν τηι των Ἰουδαιων
γηι, και εξω πυλης Ἱερουσαλημ. Πλην ουκ ᾔδεσαν τον παταξαντα, πως η τινα τροπον.
Τι δη αρα φησιν ο νομος, Καιτοι της Ἰουδαιων ανοσιοτητος εργον ειναι φαμεν τα
κατα Χριστου τολμηματα. Αυτοι γαρ Πιλατωι προσηγαγον· αυτοι διακεκραγοτες
αλοιεν αν· Αιρε, αιρε, σταυρωσον αυτον. Και παλιν· Ἐαν μη τουτον αποκτεινηις, ουκ
ει φιλος του Καισαρος. Και οι θεσπεσιοι δε μαθηται της εκεινων δυστροπιας
κατηγορευον εναργως, προς τον εν ουρανοις Πατερα Θεον, ωδι λεγοντες· Ἐπ'
αληθειας γαρ συνηχθησαν εν τηι πολει ταυτηι επι τον αγιον παιδα σου Ἰησουν
Χριστον, ον εχρισας, Ἡρωδης τε και Ποντιος Πιλατος συν εθνεσι και λαοις Ἰσραηλ.
Ἐναργεστατα δε και αναφανδον ο μακαριος Πετρος τοις Ἰουδαιων λαοις επιπληττει,
λεγων, ποτε μεν οτι Τον αρχηγον της ζωης απεκτεινατε, ποτε δε αυ· Ὑμεις δε τον
αγιον και δικαιον ηρνησασθε, και ηιτησασθε ανδρα φονεα χαρισθηναι υμιν. Τι ουν
αρα φησιν ο νομος, οτι ουκ οιδασι τον παταξαντα; Μυστικος ο λογος, και ου πασιν
απλως εγκειμενος· μονοις δε ταχα γνωριμος τοις νοουσιν ορθως το μυστηριον του
Χριστου. Ὤοντο γαρ οι των Ἰουδαιων καθηγηται, 69.648 και οι τοις ανοσιοις αυτων
κοινωνουντες σκεμμασιν, οτι κεκρατηκασι, και ουχ εκοντος Χριστου και ταις
εαυτων δυστροπιαις το χρημα προσνεμοντες, εχαιρον μεν ως νενικηκοτες, και ουκ
ᾔδεισαν οτι πεπονθεν εκων, και τοις του Πατρος επομενος νευμασιν, εαυτον
δεδωκεν υπερ ημων. Και γουν Πιλατωι φησιν εναργως· Ουκ ειχες κατ' εμου εξουσιαν
ουδεμιαν, ει μη ην σοι δεδομενον ανωθεν. Ουκουν δεδωκεν ο Πατηρ τον Υιον, και,
ιν' ουτως ειπωμεν, αυτος τον Ἐμμανουηλ παταξαι λεγεται. Και γουν εν βιβλωι
 
 

230

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ψαλμων το Χριστου προσωπον εισφερεται, λεγον περι της των Ἰουδαιων
ανοσιοτητος, προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον, οτι Ὃν συ επαταξας, αυτοι
κατεδιωξαν, και επι το αλγος των τραυματων μου προσεθηκαν. Μη μεγα δη ουν
φρονειτω λοιπον ο κυριοκτονος· ου γαρ αυτικα κεκρατηκασιν, ως ασθενουντος
Χριστου, μανθανετωσαν δε δια Μωσεως το αληθες. Ου γαρ ισασι τον παταξαντα.
Ὅρα τοινυν τον τετραυματισμενον εν τηι των Ἰουδαιων γηι, τον Ἐμμανουηλ. Το δε
επ' αυτωι μυστηριον, παρ' αυτοις μεν ουδαμως πληρουμενον· αινιγματωδως δε
μαλλον ιερουργουμενον εν τηι των εθνων χωρα τε και γηι. Ει γαρ μεν ευρεθειη,
φησιν, ο τραυματιας, ληψονται δαμαλιν ζυγου και πονων απειρατον· και δη
καταβιβασαντες αυτην εις τραχειαν και ανηροτον φαραγγα, νευροκοπειτωσαν δια
των τεταγμενων εις ιερουργιαν. Ἀπονιψαμενοι δε τας χειρας επ' αυτηι, λεγοντων,
οτι Αι χειρες ημων ουκ εξεχεαν το αιμα τουτο. ∆αμαλις μεν ουν ως εν τυπωι Χριστου,
καθαπερ ηδη προειπομεν. ∆αμαλις μεν, ανθ' οτου και ζυγου απειρατος, και υπο
ζυγον ως ανθρωπος, και μην εξω ζυγου, δια τοι το ειναι κατα φυσιν Θεος.
Ἐλευθερον γαρ το Θειον, και ουδενι των οντων υπεζευγμενον· κατακρατουν δε
μαλλον των ολων, και υπο χειρας εχον την συμπασαν κτισιν. Ἀλλ' ελευθερος ων
κατα φυσιν ο Υιος ως Θεος, γεγονε μεθ' ημων ως ανθρωπος, και υπο ζυγον.
Τοιγαρτοι μεθ' ημων Θεον επεγραφετο τον Πατερα. Ὑπεζευγμεθα δε ημεις τηι της
θεοτητος εξουσιαι. Ουκουν δαμαλις μεν η υπο ζυγον οσον ηκον εις την φυσιν, εξω δε
ζυγου, δια την της θεοτητος δοξαν, και το εισαπαν ελευθερον. Ἀλλ' ορα την δαμαλιν
εις τραχειαν και ανηροτον αποφερομενην φαραγγα. Μετα γαρ τοι τον τιμιον
σταυρον, οτε τραυματιας ηυρηται Χριστος, της Ἰουδαιων αποπεφοιτηκε γης,
μεταπεφοιτηκε δε λοιπον επι την των εθνων χωραν, ητις ουκ ειργασται, ουδε
σπειρεται. Προ γαρ τοι του και αυτοις εθνεσιν επιλαμψαι Χριστον, διετελουν εν
κοσμωι, γη τις ωσπερ ξηρα και ανηροτος, και της κατα Θεον ευκαρπιας ερημη. Και
γουν ο προφητης Ἡσαΐας περι αυτης, Ευφρανθητι, ερημος, φησιν, και αι κωμαι
αυτης. Ἀγαλλιασθω ερημος, και ανθειτω ως κρινον. Ουκουν τραχειαι τινι και ουκ
ειργασμενηι γηι, και ακαρπωι παντελως την των εθνων χωραν, ητοι πληθυν, ευ μαλα
παρεικαστεον. Ἐκει ∆ια των θειων ιερουργων νευροκοπεισθαι δειν εφην την
δαμαλιν. Τελειται γαρ, ως εφην, παρ' ημων τοις εξ 69.649 εθνων το Χριστου
μυστηριον, και ομολογουντες αυτου το παθος, και την εκ νεκρων αναβιωσιν, ταις
μυστικαις προσιεμεν ευλογιαις. Τουτο, οιμαι, εστι το νευροκοπεισθαι την δαμαλιν.
Καταγγελλοντες γαρ, ως εφην, τον θανατον αυτου, και μεντοι και την αναστασιν, το
σεπτον τελουμεν μυστηριον. Ἀλλ' οσοι της Ἰουδαιων ανοσιοτητος αποφοιτωσι
μακραν αφεντες την πολιν, εν ηι τετραυματισται τε και ηυρηται πεπονθως, επι την
τραχειαν και ανηροτον ηκοντες φαραγγα, εκει νιψονται τας χειρας επ' αυτωι τωι
Χριστωι. Ἀπολουσονται γαρ εις τον αυτου θανατον βαπτιζομενοι· τουτι γαρ, οιμαι,
εστι, το· Ἐπ' αυτωι νιψονται τας χειρας. Ὁμολογουντες δε οτι της Ἰουδαιων
ανοσιοτητος γεγονασι κοινωνοι, κομιουνται την αφεσιν. Ἰουδαιοι μεν γαρ
εμπαροινησαντες τωι Χριστωι, ταις εαυτων κεφαλαις καταγραφουσι το δυσσεβημα,
λεγοντες· Το αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων. Οι δε της παρ' αυτου
γλιχομενοι χαριτος, και την δια του αγιου Πνευματος ζητουντες καθαρσιν, δι' ων
εγνωκασι τιμαιν, μονονουχι και ανακεκραγασι, λεγοντες· Αι χειρες ημων ουκ
εξεχεαν το αιμα τουτο. Ἐν Χριστωι δη ουν η καθαρσις. Καν ει τις εξ Ἰουδαιων ελοιτο
φρονειν ορθα· ο δη και δεδρακασι και προ γε των αλλων οι θεσπεσιοι μαθηται, και οι
δι' αυτων πιστευσαντες, οις αν τις εικοτως και το της γερουσιας περιθειη προσωπον·
τιμιοι γαρ και απολεκτοι, την του Ἰσραηλ ανοσιοτητα παραιτουμενοι δια πιστεως
της εν Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι της αιχμαλωτου γυναικος, ξυρομενης, και
 
 

231

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονυχιζομενης. αʹ. Ἐξειλετο μεν εξ οικου δουλειας, και ως εκ καμινου σιδηρας τους εξ
αιματος Ἰσραηλ ο των ολων Θεος, μονονουχι πεπολεμηκως Αιγυπτιοις εν χειρι
κραταιαι, και εν βραχιονι υψηλωι, καθα γεγραπται· και ταις των πλεονεκτουντων
απονοιαις αντεξαγων τα θαυματα. Ειργασται γαρ σημεια και τερατα, και προστεταχε
μεν θαλασσης ιεναι μεσον ως επι ξηρας. Ὡς δε ο θειος εφη ∆αβιδ· Ἐτροφοφορησεν
αυτους εν τηι ερημωι, και αρτον ουρανου εδωκεν αυτοις. Ἄρτον αγγελων εφαγεν
ανθρωπος. Πηγας ανηκεν υδατων. Και τι γαρ αν ουχι των λιαν τεθαυμασμενων
παραδοξως διεπεραινετο. Ουκουν ως θειος γραφει Μωσης· Ὡς αετος σκεπασαι
νοσσιαν αυτου, εδεξατο αυτους, και ανελαβεν αυτους επι των μεταφρενων αυτου. Οι
δε, εις τουτο καθηκοντο δυσβουλιας και σκαιοτητος λογισμων, και αγριων
επιχειρηματων, ως και παροντα μετα σαρκος ετελουν τον Λυτρωτην απειθουντες.
Και τι τουτο λεγω, τα ετι χειρω μεθεις; Ἀπεκτεινασι γαρ θερμωι και ανημερωι θρασει
προς την ανωτατω λοιπον ανοσιοτητα στρατηγουμενοι. Ταυτηι τοι δικαιως
αποπεμπεται μεν η κυριοκτονος Ἱερουσαλημ, και της προς Θεον οικειοτητος ερημη
λοιπον δεδειγμενη, προς παν οτιουν μετακεχωρηκε των κακων, αυτοκλητον ωσπερ
της ιδιας κεφαλης κατεχουσα δικην. Ἧ και αυτος πεφωνηκεν ο Ἐμ 69.652 μανουηλ,
ουτω λεγων· Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ, η αποκτεινουσα τους προφητας, και
λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην· ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα
τεκνα σου, ον τροπον επισυναγαγει ορνις τα νοσσια εαυτης υπο τας πτερυγας, και
ουκ ηθελησατε. Ἰδου αφιεται ο οικος υμων ερημος. Ὅτι γαρ εμελλε την ουτω δεινην
και δυσοιστον ανατληναι δικην η των Ἰουδαιων Συναγωγη κατεστυγημενη παρα
Χριστου, και αυτος ημιν αινιγματωδως παραδειξειεν αν ο νομος. Ἔχει γαρ ουτως·
Ἐαν δε εξελθηις εις πολεμον επι τους εχθρους σου, και παραδωι αυτους Κυριος ο Θεος
σου εις τας χειρας σου, και προνομευσηις την προνομην αυτων, και ιδηις εν τηι
προνομηι γυναικα καλην τωι ειδει, και επιθυμησηις αυτης, και λαβηις αυτην σεαυτωι
γυναικα· και εισαξηις αυτην εις την οικιαν σου ενδον, και ξυρησεις την κεφαλην
αυτης, και περιονυχιεις αυτην, και περιελεις τα ιματια της αιχμαλωσιας αυτης απ'
αυτης, και καθιειται εν τηι οικιαι σου, και κλαυσεται τον πατερα και την μητερα
μηνος ημερας. Και μετα ταυτα εισελευσηι προς αυτην, και συνοικισθησηι αυτηι, και
εσται σου γυνη. Και εσται εαν μη θεληις αυτην, εξαποστελεις αυτην ελευθεραν, και
πρασει ου πραθησεται αργυριου, ουκ αθετησεις αυτην, διοτι εταπεινωσας αυτην. Το
μεν ουν περιεργασασθαι της ιστοριας τον λογον, και τεχνην ποιεισθαι θελειν των εν
σκιαις βασανον, εικαιον οιμαι που· δυσεφικτον γαρ ουδεν· ψιλος δε δη σφοδρα, και
συν ιδρωτι ληπτος των τεθεσπισμενων ο νους. Ἰτεον δη ουν εις ερευναν των
πνευματικων. βʹ. Τις γαρ ολως, η προς τινας νοοιτ' αν γεγονως ο πολεμος; και τις η
καλη τωι ειδει και ευπρεπεστατη γυνη; τι δε δη αυ το αποψιλουσθαι μεν αυτην της
κεφαλης την τριχα; απαλλαττεσθαι δε και ονυχων, και των της αιχμαλωσιας
εσθηματων; Ουκουν, καθαπερ ηδη προειπον, οια τις αιχμαλωτος εθητευσεν
Αιγυπτιοις η των Ἰουδαιων Συναγωγη. Καθικοντο μεν γαρ οι πατερες εις Αιγυπτον,
λιμου κατωθησαντος, εν αρχαις. Ἐπειδη δε μακρος διιππευσας χρονος, αδρους και
ευτολμωτατους, και αριθμου κρειττονας επετελει λοιπον, περιδεεις ησαν Αιγυπτιοι,
μη αρα τωι πληθει θαρσησαντες καταστρατευοιντο μεν αυτων, υπο χειρα δε ποιοιντο
την σφων τους παλαι κεκρατηκοτας. Ἐντευθεν ο Ἰσραηλ τοις εις πλινθειαν ιδρωσιν
ου μετριως κατηικιζετο. Πλην ηλεει Θεος. Πεπολεμηκεν γαρ, ως εφην,
πλεονεκτουσιν ου φορητως τοις Αιγυπτιων δεσμοις, εξειλετο και νενικηκεν. Ειδεν
εν τηι προνομηι την δορυληπτον Ἱερουσαλημ, ητοι την των Ἰουδαιων πληθυν τωι της
πατρυας ευγενειας διαστιλβουσαν καλλει· καλη γαρ και αξιαγαστος δια τους
πατερας. Ἐπειδη δε τεθεαται και επεθυμησεν αυτης, τουτεστιν, αξιεραστον
εποιησατο, μονονουχι δε και συνοικησαι θελησας, και αγαθων σπουδασματων αυτην
 
 

232

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποδειξαι μητερα, εισηγαγεν εις τον ιδιον οικον. Και τι δη τουτο εστιν; Ἔπηξεν εν τηι
ερημωι την αγιαν σκηνην, ινα ταις κατα νομον θυσιαις, και ταις εν τυπωι λατρειαις
παιδαγωγουμενη, μανθανηι κατα βραχυ το Χριστου μυστηριον. 69.653 Παιδαγωγος
γαρ ο νομος επι Χριστον, ως γουν ο μακαριος εφη Παυλος. Εισοικισαμενος και
εξυρησε, και ονυχων απηλλαξε, και των της αιχμαλωσιας αμφιων. Κεφαλην μεν
ουν, το Γραμμα το ιερον κατειθισται πως εις νου ποιεισθαι δηλωσιν· τριχας δε τας εν
αυτηι τοις εις νουν παρεικαζει νοημασιν. Ουκουν η ξυρησις των τριχων την εννοιων
αποθεσιν ευ μαλα παραδηλοι· ο δη και λελυτρωμενος ο αρχαιος Ἰσραηλ πληρουν
επεταττετο, Θεου λεγοντος εναργως δια του πανσοφου Μωσεως· Ουκ εσονται σοι
θεοι ετεροι, πλην εμου. Και παλιν· Ου ποιησεις ουτω Κυριωι τωι Θεωι σου. Τα γαρ
βδελυγματα α Κυριος εμισησεν, εποιησαν τοις θεοις αυτων. Ἐν Αιγυπτωι μεν γαρ
ποιουμενοι τας διατριβας, ετερας ειχον εννοιας, μυριους ειναι νομιζοντες τους
θεους, και τηι κτισει το σεβας παρα τωι Κτιστηι αναπτοντες· ξυλοις τε και λιθοις
ανατιθεντες την δοξαν. Ἐπειδη δε κεκληνται δια Μωσεως εις επιγνωσιν του Θεου
του κατα φυσιν αληθους και μονου, πως εστιν αμφιβαλλειν οτι και ετερων αυτοις
εννοιων καινοτητα παντη τε και παντως εισεκομισεν ο καιρος; Τουτο και ημιν
επειγεσθαι κατορθουν ο θεσπεσιος Παυλος προστεταχε λεγων· Μη συσχηματιζεσθε
τωι αιωνι τουτωι· αλλα μεταμορφουσθε τηι ανακαινισει του νοος υμων, εις το
δοκιμαζειν υμας τι το θελημα του Θεου το αγαθον και ευαρεστον και τελειον. Το μεν
ουν ψιλουσθαι την κεφαλην ταυτι δη που παντως υπεμφηνειεν αν. Το δε δη και
ονυχων απαλλαττεσθαι μακρων, ρυπου και ακαθαρσιας αποβολην απαινιττεται.
Ῥιπωσι γαρ λιαν οι της χρειας ευμηκεστερους τους ονυχας εχειν, ουκ οιδ' οπως
ηγαπηκοτες. Ἀποφοιταιν εδει τον Ἰσραηλ, της προς Θεον οικειοτητος ηξιωμενον, ουκ
αν ενδοιασειε τις, ανακεκραγοτος του νομου σαφως· Ου φονευσεις, ου μοιχευσεις, ου
ψευδομαρτυρησεις κατα του πλησιον σου μαρτυριαν ψευδη· και οσα τουτοις
συνηρμοσται. Τα δε της αιχμαλωσιας ιματια, φαιην αν εγωγε της δουλειας το σχημα,
και της εν φαυλοτητι πολιτειας αναγραφειν τους τυπους. Ὑπενηλλαγμενη μεν γαρ
τοις του διαβολου θελημασι, και ταις εκεινου πλεονεξιαις υποφερουσα τον αυχενα,
αμφιον ωσπερ τι διεῤρωγος και ρυπων την φιλοσαρκιαν εδεχετο. Ἐπειδη δε
λελυτρωτο νομωι, και τα αμεινω κατεπαιδευετο φρονειν τε και δραιν, της αρχαιας
φαυλοτητος απεδυσατο τα εγκληματα, και οια τινα χιτωνα λαμπρον την δια νομου
παιδευσιν εαυτωι περιθεις διετελει λοιπον. Και τουτο, οιμαι, εστιν, ο δη και ημας
αυτους αναπειθει δραιν ο θεσπεσιος Παυλος, λεγων ουτως· Ἀπεκδυσαμενοι τον
παλαιον ανθρωπον συν ταις πραξεσιν αυτου, και ενδυσαμενοι τον νεον τον
ανακαινουμενον κατ' εικονα του κτισαντος αυτον. Ἀπαμφιεννυμεθα δε και εν τωι
αγιωι βαπτισματι, μονονουχι παραῤριπτοντες τωι Σαταναι τα της αιχμαλωσιας ιματια.
Ουτω τε λοιπον αυτον ενδυσαμενοι τον Ἐμμανουηλ ανατιθεμεν τωι Θεωι και Πατρι
τα χαριστηρια λεγοντες· Ἀγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι Κυριωι· ενεδυσε γαρ με
ιματιον σωτηριου, και χιτωνα ευφροσυνης. Ἔφη 69.656 δε παλιν νομοθετης ὣν ο
Παυλος· Ἐνδυσασθε τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, και της σαρκος προνοιαν μη
ποιεισθε εις επιθυμιαν. Ὁραις οπως απαμφιεννυμενοι τα σαρκος ως αιχμαλωσιας
ιματια λαμπρωι και θειωι περιβληματι κεχρημεθα τωι Χριστωι. Αυτος γαρ εστιν ο της
ευφροσυνης χιτων, και το της σωτηριας ιματιον. Κατεψιλωμενη δη ουν την τριχα,
και περιηιρημενη, φησιν, ονυχας τε τους ρυπουντας και μακρους, και τα της
αιχμαλωσιας εσθηματα, τοτε δη, τοτε το σον οικησει δωματιον, και εισοικισθησεται
μεν ως εν ταξει της γεγαμημενης. Πλην κλαυσεται τον πατερα και την μητερα μηνος
ημερας, τουτεστι, των οικοι διαμεμνησεται. Και μετα τουτο εισελευσηι προς αυτην,
και εσται σου γυνη. ∆ειν γαρ οιμαι τους εις οικειοτητα κεκλημενους την ως προς
Θεον, ατοπων μεν εννοιων και εικαιων ενθυμηματων των επι γε τωι πλημμελεισθαι
 
 

233

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φημι και ρυπου παντος τον νουν απαλλαττοντας, και ως ο θεσπεσιος γραφει Παυλος,
τον παλαιον ανθρωπον τον φθειρομενον κατα τας επιθυμιας της απατης,
προσεδρευειν απερισπαστως τωι τετηρηκοτι, και εις οικειοτητα την πατρικην
παραδεξαμενωι Θεωι. το γαρ προσεδρευειν απερισπαστως παραδηλωσειεν αν, οιμαι
που, το καθισαι εν τηι οικιαι σου. Και γουν ο μακαριος ∆αβιδ, αριστον τε και
ονησιφορον αληθως το χρημα ειδως· Μιαν ηιτησαμην, φησι, παρα Κυριου, ταυτην
εκζητησω, το κατοικειν με εν οικωι Κυριου πασας τας ημερας της ζωης μου· του
θεωρειν με την τερπνοτητα Κυριου, και επισκηπτεσθαι τον ναον τον αγιον αυτου.
Σημειον δ' αν γενοιτο και μαλα σαφες, του και ερηρεισθαι τον νουν, αναπεπλησθαι
τε και αγαπης της εις Θεον, το δειν οιεσθαι και τουτο δια παντος ταις θειαις αυλαις
εμφιλοχωρειν. Πλην ουκ ηγνοησε της ανθρωπου διανοιας το μετρον ο ∆ημιουργος.
Πως γαρ η ποθεν; Ειπερ εστιν αληθης ο λεγων, οτι Αυτος εγνω το πλασμα ημων.
Ἀποφοιτωντες μεν γαρ της εν κοσμωι ζωης, και των της φιλοσαρκιας παθων τον
νουν υπεξαγοντες, ουκ εισαπαν ανεγκλητως τουτο ποιειν ειθισμεθα. Ἀσθενουμεν δε
πως εν αρχαις, και υποφερεται μεν ο νους ταις εις το φαυλον ηδοναις. ∆ιολισθησει δ'
αν ευκολως των εν κοσμωι περισπασμων εις αναμνησιν· μονονουχι δε και την προς
αυτον οικειοτητα πολυ δη λιαν ασπαζεται· καν ει καταγχοι τυχον ο νομος, και
ανοπιν ωσπερ ανασυραζοι Θεος εις προφερεστεραν ημας και ασυγκριτως αμεινω
μετακομιζων ζωην. Ἐπειδη γαρ εστιν αναντης η αρετη, λειοτατη δε ωσπερ η εις το
φαυλον ημας αποφερουσα τριβος, ταυτηι τοι το πονειν διωθουμενοι, την ετεραν ιμεν
ευκολως. Τι τοινυν φησιν ο νομος; Κλαυσεται τον πατερα και την μητερα μηνος
ημερας· τουτεστιν, ουκ ευθυς ασπαστον ποιησεται το την σην εστιαν οικειν·
διαμεμνηται δε των οικοι βραχυ. Συμβαινει δε τουτο τοις εμπιπτουσιν εις
αιχμαλωσιαν οι καν ει γενοιντο τυχον παρα τοις εχουσιν εν τιμηι, καν ει παρακεοιτο
πως αυτοις το τρυφαιν αφθονως, αλλ' ουν οικου και γεγενηκοτων πολεως τε της
σφων, 69.657 εφιενται παλιν και ουδεν ηττον εισι των ιδιων μνημονες, και
δακρυῤροουσιν εσθ' οτε, πονου και ανιας τον οικειον αναπιμπλαντος νουν, οτι της
ενεγκουσης εστερηνται. Τουτο συνεβη παθειν ταις Ἰουδαιων αγελαις. Λελυτρωνται
μεν γαρ εξ Αιγυπτου και πικρας δουλειας εξηιρημενοι, κεκληνται παρα Θεου προς
την ανωθεν αυτοις και εκ πατερων ελευθεριαν, αλλ' ησαν και ουτω των εν Αιγυπτωι
μνημονες· και εκλαιον λεγοντες· Ὄφελον απεθανομεν πληγεντες υπο Κυριου εν γηι
Αιγυπτωι. Κατεπεφυοντο δε και Μωσεως, λεγοντες· Ἵνα τι εξηγαγες ημας, εν τηι
ερημωι ταυτηι; Ὅτι τοινυν αναγκη της επαρατου φιλοσαρκιας, και της εις κοσμον
ζωης απαλλαττομενους, δυσαποσπαστως εχειν εν αρχαις, και ζητειν εσθ' οτε τα εν
αυτωι, πλαγιως ημιν υπεμφαινει λεγων ο νομοθετης, οτι Κλαυσεται τον πατερα και
μητερα μηνος ημερας. Και ου δη που φαμεν οτι κλαιειν αυτους προστεταχε·
συγχωρει δε μαλλον, και ασθενουντων ανεχεται. Και ανιεσθαι δειν εφη τοις
πεπονθοσι αυτο τα εγκληματα, δια τοι το ουπω κεκτησθαι το τληπαθες. Και γουν
συγκεχωρηκε του παθους κατα την ερημον τηι των Ἰουδαιων Συναγωγηι, και ουκ εις
απαν ωλοθρευσε τους ημαρτηκοτας, ει και ηγανακτει χρησιμως. Ὅτι γαρ ουκ αει
συγκεχωρηκεν αῤρωστειν, και της αρχαιας ημας οικειοτητος, της εν κοσμωι φημι
μνημας εισδεχεσθαι, παρεδειξεν εναργως, χρονους τωι κλαιειν απονεμων ου
μακρους· μηνος γαρ ημερας, τουτεστι καιρου περιοδον βραχειαν τινα και
συνεσταλμενην. Τοιουτον τινα νουν, και θειος ημιν Μελωιδος εισκεκομικεν ειπων
προς την εξ εθνων Ἐκκλησιαν· Ἄκουσον, θυγατερ, και ιδε, και κλινον το ους σου,
και επιλαθου του λαου σου, και οικου του πατρος σου· οτι επιθυμησει ο βασιλευς του
καλλους σου.– Κλαυσασα τοινυν τον πατερα, φησιν, και την μητερα μηνος ημερας,
εσται σου τοτε γυνη. Ἀπαλλαττομενοι γαρ, ως εφην, της εν κοσμωι ζωης, τοτε δη,
τοτε Θεωι κολλωμεθα, καθ' ενωσιν δηλονοτι την πνευματικην. Ὁ γαρ κολλωμενος
 
 

234

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι Κυριωι, εν πνευμα εστιν. Ἀλλ' εσται, φησιν, Ἐαν μη θεληις αυτην, εξαποστελεις
αυτην ελευθεραν, και πρασει ου πραθησεται αργυριου. Ὅτε γαρ δεδυσσεβηκεν η των
Ἰουδαιων Συναγωγη, και αυτωι τας χειρας επαφεισα Χριστωι, οτι πεπαρυνηκεν εις
τον εαυτης ∆εσποτην, τοτε μεμισηται, και γεγονεν ανεθελητος· μονονουχι δε και της
θειας τε και ιερας εστιας εξεπεμπετο. Πλην εις δουλειαν ου παραδεδοται, ουδε οιον
πεπραμενη τωι Σαταναι, τοις εκεινου θελημασι παντελως υπενηνεκται· ου γαρ
λελατρευκεν ειδωλοις, καιτοι της εις Χριστον οικειοτητος απολισθησας ο Ἰσραηλ.
Ἀπομεμενηκε δε τον ενα και φυσει Θεον ομολογων τε και προσκυνων, και αγαπην
τετηρηκε την εις Μωσεα και νομον· ου γαρ ηθετησεν αυτον ο των ολων Θεος, οτι
της προς αυτον οικειοτητος ηξιωθη ποτε. Τουτο γαρ ημας διδασκει λεγων· Ουκ
αθετησεις αυτην οτι εταπεινωσας αυτην. Ταπεινωσιν γαρ ενταυθα φησι την
διαπαρθενευσιν, ητοι της πνευματικης συναφειας τον τροπον, δηλον δε οτι της εν
Χριστωι· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι, και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι, εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι του πολεμουντος προς τους εναντιους. Ἀναλαβετε
οπλα και ασπιδα, προσπεφωνηκε 69.660 τισιν ο προφητης Ἡσαΐας. Παυλος γε μην ο
σοφωτατος· Ἐνδυσασθε, φησιν, την πανοπλιαν του Θεου. Οι γαρ Θεωι γνωριμοι, και
αρετης ερασται, και ταις παγκαλαις επιεικειαις συντροφοι, καταστρατευονται μεν
οτι μαλιστα γενικως απασης βεβηλου και σαρκικης ηδονης, αντεξαγουσι δε ωσπερ
ταις του διαβολου δυστροπιαις, το ερηρεισμενον εν πιστει, το ακατασειστον εις
υπομονην, το εις πονους τληπαθες, και το προθυμον εις φιλεργιαν, την εφ' απασι
δηλονοτι τοις τεθαυμασμενοις. Ἀλλ' ουκ αν, οιμαι, τις εις τουτο ποτε πνευματικης
ευῤρωστιας αφικοιτο μετρον, ως και την ουτω περιφανη και παντος υπεκεινα
θαυματος δοξαν ελειν, ει μη Χριστον εχοι τον προασπιζοντα. Συναθλησει δε παντως,
και συνεσται προθυμως τοις τα αυτου φρονειν ηιρημενοις, και την δι' αυτου
καθαρσιν εκπεπλουτηκοσιν, αυχημα τε ποιεισθαι μεμελητηκοσι τον ονειδισμον
αυτου. Και γουν ο θεσπεσιος Ψαλμωιδος· Ὁ κατοικων εν βοηθειαι του Ὑψιστου, εν
σκεπηι του Θεου ουρανου αυλισθησεται. Ἐρει τωι Κυριωι· Ἀντιληπτωρ μου ει, και
καταφυγη μου, ο Θεος μου, βοηθος μου, και ελπιω επ' αυτον. Ὅτι αυτος ρυσεται με
εκ παγιδος θηρευτων, και απο λογου ταραχωδους. Ἀμεινους γαρ οτι των πολεμιων
εσομεθα, διασωζοντος του Θεου, πιστος εσται λεγων αυτος· Ὅτι επ' εμε ηλθε, και
ρυσομαι αυτον. Κεκραξε τε προς με, και επακουσομαι αυτου· μετ' αυτου ειμι εν
θλιψει· εξελουμαι, και δοξασω αυτον. Ἀλλ' ορα το χρημα, και δι' αυτου γραφομενον
του πανσοφου Μωσεως. Ἔφη γαρ· Ἐαν δε εξελθηις παραβαλειν εις τον πολεμον επι
τους εχθρους σου, και φυλαξηι απο παντος πονηρου ρηματος· εαν ηι εν σοι ανθρωπος
ος ουκ εστι καθαρος εκ ρυσεως αυτου νυκτος, και εξελευσεται εξω της παρεμβολης,
και ουκ εισελευσει εις την παρεμβολην. Και εσται το προς εσπεραν λουσεται το σωμα
αυτου εν υδατι, και δεδυκοτος ηλιου, εισελευσεται εις την παρεμβολην. Και τοπος
εσται σοι εξω της παρεμβολης· και εξελευσηι εκει εξω· και πασσαλος εσται σοι επι
ζωνης σου. Και εσται οταν διακαθιζανηις εξω, και ορυξεις εν αυτωι, και απαγαγων
καλυψεις την ασχημοσυνην σου εν αυτωι. Ὅτι Κυριος ο Θεος σου εμπεριπατει εν τηι
παρεμβοληι σου, εξελεσθαι σε, και παραδουναι τον εχθρον σου εις τας χειρας σου. Και
εσται η παρεμβολη σου αγια, και ουκ οφθησεται εν σοι ασχημοσυνη πραγματος, και
αποστρεψει απο σου. Ἀκουεις οτι τους κατανεανιευεσθαι των εχθρων και ευδοκιμειν
εθελοντας, απαλλαττεσθαι χρη παντος μολυσμου; Ἡ παλη γαρ ημων, ου προς αιμα
και σαρκα, αλλα προς τας αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του
σκοτους, προς τα πνευματικα της πονηριας εν τοις επουρανιοις, αι τον ανθρωπινον
ακριβως κατασκεπτονται βιον, και της εκαστου ζωης πολυπραγμονουσι τον τροπον.
∆ει δη ουν αμωμητον τε και ανεπιληπτον ημας ποιεισθαι την πολιτειαν, ινα μη τοις
παρ' εκεινων εγκλημασιν υποφερηται. Και γαρ και εχθρος εστι και εκδικητης ο της
 
 

235

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτιας πατηρ. Οι μεν 69.661 ουν εν τωιδε τωι κοσμωι, νομωι πολεμου και μαχης
ανεγειρομενοι τοις εχθροις, τας εις σωμα πληγας ητοι δεχονται τυχον, ηγουν ετεροις
επαγουσιν. Ἡμεις δε ουχ ουτω· Τα γαρ οπλα ημων ου σαρκικα, κατα το γεγραμμενον.
Ουκουν ουδε εις σαρκα πληττομεθα, αλλ' εις νουν και καρδιαν εισδεχομενοι τας
επιθυμιας, και εις τα της φιλοσαρκιας διαπιπτοντες παθη. Χρη τοινυν ημας
παντευχιαις ενηρμοσθαι ταις πνευματικαις, και τηι ανωθεν χαριτι περιφραττεσθαι,
και εις οσον οιον τε τον νουν εξω βελους νοητου ποιεισθαι παντος. Περιεσομεθα γαρ
ωδι των ανθεστηκοτων, και περα παντος ιεντες παθους, αδιαλωβητον τωι Θεωι το της
ψυχης τηρησομεν καλλος. Ταυτηι τοι φησιν ο νομος· Ἐαν δε εξελθηις παρεμβαλειν εις
πολεμον επι τους εχθρους σου, και φυλαξηι απο παντος ρηματος πονηρου, τουτεστιν,
αιτιας απασης αποτατω ποιει σαυτον, μηδεις εσται κατα σου λογος αληθης επ'
αισχιωι τε και διαβεβλημενωι πραγματι, παραιτου την καταῤρησιν την εφοτωιουν και
αργειτω κατα σου παν ρημα πονηρον. Ὅτι δε ημας και της σαρκικης ακαθαρσιας
αποφορτιζεσθαι χρη τα εγκληματα, παρεδειξεν αινιγματωδως, τον εκ ρυσεως αυτου
μεμολυσμενον εξω μεν ιεναι της παρεμβολης επιταττων απολουεσθαι δειν υδατι
προς εσπεραν, υπονοστειν δε ουτως οικοι τε λοιπον, και εις αυτην, ει βουλοιτο, την
παρεμβολην. Ειτα τι το χρημα, και τις αν γενοιτο των τοιουτων ο νους, διειπειν
πειρασομαι. Ει γαρ γενοιτο τις ανθρωπινος μολυσμος βραχυ προς το αναγκες του νου
διανενευκοτος, και ανεντος εισβολην ταις εις το φαυλον επιθυμιαις, οσον μεν ηκεν
εις τουτο της των αγιων πληθυος απονοσφιζεσθαι δειν, δεδικαιωκεν ο ∆εσποτης, και
τοις ακαθαρτοις τον καθαρον ουκ εαι συναυλιζεσθαι. Ἀφιησι γαρ ουδαμως
ανεπιπληκτον εν ημιν την καταφθειρουσαν αμαρτιαν. Ἀλλ' ευρησομεν εν Χριστωι
την καθαρσιν, υδατι τε διαγνιζομενοι, κατα γε φημι το, Λουσασθε, καθαροι γινεσθε.
Τουτο δρωντες το προς εσπεραν, τουτεστιν, εν εσχατοις του αιωνος καιροις· ο δη και
πεπερασμενον κατιδοι τις αν επι ταις των αγιων αγελαις. Οι γαρ ταις εκτοποις
φιλοσαρκιαις μεμολυσμενοι, οι της των αγιων πληθυος και παρεμβολης εξω
μενοντες ποτε, οι ποῤρω που της ιερας αγελης, την δια του αγιου βαπτισματος
πεπλουτηκοτες καθαρσιν, γεγονασιν εγγυς οι μακραν, κοινωνοι των αγιων
αποδεδειγμενοι, και συμπολιται λοιπον και συμμετοχοι της ελπιδος, εν καιρωι
δηλονοτι της επιδημιας της οιονει πως εν εσπεραι και προς αυταις γενομενης ταις
του παροντος αιωνος δυσμαις. ∆ειν μεν ουν εφη, τους την εν Χριστωι καθαρσιν
εμπορευομενους αποκρουεσθαι φιλειν τα εκ της φιλοσαρκιας εγκληματα. Ἀλλ' εσται
σοι, φησιν, και τοπος εξω της παρεμβολης, και εξελευσηι εκει εξω, και πασσαλος
εσται επι της ζωνης σου. Και εσται οταν διακαθιζανηις εξω, και ορυξεις εν αυτωι· και
επαγαγων κατακαλυψεις την ασχημοσυνην σου εν αυτωι. Ὅτι Κυριος ο Θεος σου
εμπεριπατει εν τηι παρεμβοληι σου, εξελε 69.664 σθαι σε και παραδουναι τον εχθρον
σου εις τας χειρας σου. Και εσται η παρεμβολη σου αγια, και ουκ οφθησεται εν σοι
ασχημοσυνη πραγματος. Παραιτεισθαι γαρ οτι μαλιστα παν ειδος ακαθαρσιας πρεποι
αν, ως εφην, τους κατανδριζεσθαι των νοητων επιθυμουντας εχθρων. Ἐπειδη δε
πολλα πταιομεν απαντες, και νοσει μεν η ανθρωπου φυσις το ευολισθον εις το
πλημμελες, συνιησι δε ουδεις παραπτωματα, κατα την του Ψαλλοντος φωνην· ει δε
γενοιτο, φησι, μιαι των εμφυτων και εν ημιν ακαθαρσιων μονονουχι περιθραυεσθαι,
και αλισκεσθαι τι νενοσηκοτας των εξω νομου και ζωης αγιοπρεπους· ενοικει γαρ
τοις μελεσι της σαρκος της αμαρτιας ο νομος, πρωτον μεν, μη εναργως και
ακρυπτως, μητε μην εν οψει πολλων τα εκ της αῤρωστιας παρακεισθω πταισματα·
αλλ' οιον εξω και λεληθοτως, και ως ανωτατω της παρεμβολης, ειτα ταις
επανορθοσιαις τουτων καλυπτεσθω, φησι· Σοφοι γαρ κρυψουσι τας εαυτων
αισχυνας, κατα το γεγραμμενον. Καταληγοντες δε των πλημμεληματων, και ταις εις
το αμεινον ροπαις αναστοιχειουντες τροπον τινα τον νουν, εις το δειν ελεσθαι το
 
 

236

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωφελουν, εκ μεσου ποιουμεθα των ηδη προεπταισμενων το ακαλλες, και την
κακοσμον αμαρτιαν ταις των εφεξης ευωδιαις νικησαντες, εισελευσομεθα παλιν εις
την των αγιων παρεμβολην, τουτεστιν, εις την των πρωτοτοκων Ἐκκλησιαν. Ἐν
Χριστωι δε και τουτο διαπεραινεται. Και τινα τροπον; Ει λαβοιμεν τον εαυτων
σταυρον, κατα την αυτου φωνην, γοργωι και ευζωνοτατωι κεχρημενοι φρονηματι. Το
γαρ εχειν ημας επι του ζωστηρος πασσαλον, ηγουν το ξυλον, τουτο δη που ταχα
πλαγιως ημιν υπαινιττεται. Πνευματικος ουν ο νομος, και των νοητων την
υποτυπωσιν ποιεισθαι φιλει τα σωματικα. Ου γαρ εσμεν εν ακαθαρσιαις, εν
οφθαλμοις τουτο πεποιηκοτος Θεου, εις αφεδρωνας ιεντες, και περιττωματων των
απο γαστρος εαυτους απαλλαττοντες. Ἀλλ' ως εφην αρτιως, τυποι και εικονες των
νοητων ειεν αν και τα εν αισθησει κειμενα. ∆ει δη ουν ημας καταχωννυειν τας
ακαθαρσιας· οτι Κυριος ο Θεος περιπατει εν τηι παρεμβοληι. Ἐνοικει γαρ εν ημιν και
εμπεριπατει Χριστος· καν ασχημον ιδηι πραγμα και ακαλλες εν ημιν, επανισταται
παραχρημα, Ἅγιον γαρ Πνευμα σοφιας φευξεται δολον, κατα το γεγραμμενον, και
απαναστησεται απο λογισμων ασυνετων. Ει δε ευρισκει καθαρους και
διεσμηγμενους, και παθων αμεινους και μολυσμων, ενοικησει προθυμως, και εκ
χειρος εχθρων απαλλαξει. Τοιγαρτοι φησιν· Ἅγιοι εσεσθε, οτι εγω αγιος. Και παλιν·
Ἐξελθετε εκειθεν, και ακαθαρτου μη απτεσθε, καγω εισδεξομαι, λεγει Κυριος.
Ἐκκεκαθαρμενους γαρ ουτω προσδεξεται χαιρων ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος· δι'
ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. Περι των λιθων κεκονιαμενων. αʹ. Σοφος ην αγαν ο θεσπεσιος
Παυλος παιδαγωγεισθαι λεγων τους αρχαιοτερους δια των Μωσεως γραμματων επι
το Χριστου μυστηριον. Ἔχει γαρ ωδε το χρημα, και αληθης ο λογος. Περιτρεποντες
μεν γαρ εις αληθειαν τα δια Μωσεως τεθεσπισμενα παγκαλην ουσαν εν αυτοις την
θεωριαν ευρησομεν. Και 69.665 απριξ ωσπερ ημμενοι του γραμματος, και των εν
τυποις ου μεθιεμενοι λοιπον, ακουσομεθα του προφητου λεγοντος· Λιαν εβαθυνατε
εις καθισιν. Ουδεν γαρ εγηγερμενον και ονησιφορον αληθως εν γε ταις σκιαις
ευρησομεν· ανεγκλητον δε παντελως αποφανουμεν την εντολην. Ταυτηι τοι και ο
θεσπεσιος Μωσης καλυμμα ετιθει επι το προσωπον αυτου, κατασημαινων, οιμαι που,
τοις νουνεχεστεροις, οτι διπλους ο νομος· και εστι μεν εσωτατω το αληθες·
επενηνεκται δε προσωπου δικην η σκια, και περιττον επιβλημα τοις κεκρυμμενοις
εστι τα εξωφανη. ∆ιδασκει τοινυν ημας εν τωι ∆ευτερονομιωι Μωσης, οτι της νεας
και εν Χριστωι διαθηκης οι μυσταγωγοι, λαλησουσι μεν κατα καιρους τον δι' αυτου
λογον, παιδαγωγησουσι δε προς αληθειαν, και φανερωτεραν του γραμματος
ποιησονται την αφηγησιν, πνευματικωτερον ερμηνευοντες. Γεγραπται δε ουτω· Και
προσεταξε Μωσης και η γερουσια Ἰσραηλ, λεγων· Φυλασσεσθε πασας τας εντολας
ταυτας, ας εντελλομαι υμιν σημερον· και εσται ηι αν ημεραι διαβητε τον Ἰορδανην,
εις την γην ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι, και στησεις σεαυτωι λιθους μεγαλους,
και κονιασεις αυτους κονιαι, και γραψεις επι των λιθων παντας τους λογους του
νομου τουτου, ως αν διαβητε τον Ἰορδανην, ηνικα αν εισελθηις εις την γην ην
Κυριος ο Θεος των πατερων σου διδωσι σοι, γην ρεουσαν γαλα και μελι, ον τροπον
ειπε Κυριος ο Θεος των πατερων σου σοι. Και εσται εαν διαβητε τον Ἰορδανην,
στησετε τους λιθους τουτους, ους εγω εντελλομαι σημερον, εν ορει Γαιβαλ· και
κονιασεις αυτους κονιαι· και οικοδομησεις εκει θυσιαστηριον Κυριωι τωι Θεωι σου·
θυσιαστηριον εκ λιθων· ουκ επιβαλεις επ' αυτους σιδηρον. Λιθους ολοκληρους
οικοδομησεις το θυσιαστηριον Κυριωι τωι Θεωι σου. Και ανοισεις επ' αυτους
ολοκαυτωματα Κυριωι τωι Θεωι σου, και θυσεις θυσιαν σωτηριου, και φαγηι, και
εμπλησθησηι και ευφρανθησηι εναντιον Κυριου του Θεου σου. Και γραψεις επι των
λιθων τουτων παντα τον νομον τουτον. Ἄθρει δη μοι παλιν οτι ποιεισθαι
 
 

237

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προστεταχεν ου παρεργον τους επι γε τοις εσομενοις παρ' αυτου λογους, πλειστης
οσης επιμελειας αυτους αξιουν. Ουτοι δε ησαν, οι παρα των αγιων αποστολων.
Ἕκαστα δε αν μερος ως ενι διατρανουν ευ μαλα πειρασομαι. βʹ. Ει γαρ γενοιτο, φησι,
διαβηναι ημας τον Ἰορδανην, εισελασαι δε και εις την τριποθητον της επαγγελιας
γην, τοτε δη, τοτε μεγαλους εφ' υψηλου θεντες λιθους, κονιασετε μεν αυτους,
εγγραψετε δε παντα τον νομον τουτον σαφως σφοδρα. Λιθοι μεν ουν οι μεγαλοι και
υψου τεθειμενοι, των αγιων ημιν αποστολων σημαινουσι τον χορον, οι μεγαλοι και
υψηλοι και περιοπτοι κατα το αληθες εισιν. Ὅσον γαρ ηκεν εις αρετην, και εις
αυχηματα πολιτειας της εν Χριστωι, το ισοστατουν εν τουτοις ουδεν. Ευρισκομεν γαρ
εν ταις υπεροχαις ανεστηκοτας τους καθ' ημας, και πολυ δη λιαν υπερκειμενους. Τις
γαρ, ειπε μοι, νουν εχων περι των ισων αμιλλησεται τοις ιεροις εκεινοις και
διαβοητοις ανδρασιν, ους και φιλους 69.668 ιδιους ωνομασεν ο Χριστος; Ουκετι γαρ,
φησι, λεγω υμας δουλους· υμεις φιλοι μου εστε. Φως δε αυτους του κοσμου, και αλας
της γης ωνομασε, και τοις ιδιοις και αυτωι πρεπουσιν αξιωμασι κατηγλαισμενους
ορασθαι προστεταχεν· ευεργετας ετιθει, και ιατρους απεδειξεν οικουμενικους,
λεγων· Ἀσθενουντας θεραπευετε, δαιμονια εκβαλλετε, λεπρους καθαριζετε, νεκρους
εγειρετε· δωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε. Μεγαλοι δη ουν οι λιθοι, και ωσπερ εν ορει
κειμενοι. Το γαρ της δοξης περιφανες και το εν ευκλειαι περιοπτον, υψου δη λιαν και
ωσπερ εν ορει κειμενους φαινεσθαι ποιει. Ἀλλα τινες αν ειεν οι ισταντες τους
λιθους; Οι διαβαινοντες τον Ἰορδανην. Οι εις αγιον Χριστον πιστευσαντες, και την
δια του αγιου βαπτισματος καταπλουτουντες χαριν. Ουτοι δη παντως εφ' εαυτοις
ανιστασι διδασκαλους και μυσταγωγους, του Σωτηρος ημων τους μαθητας, τους
αγιους αληθως και απολεκτους λιθους, περι ων ημιν λογιον εφη προφητικον· Ὅτι
λιθοι αγιοι κυλιονται επι της γης. Μονονουχι γαρ κατεκυλισθησαν τοις υπ' ουρανον,
οι θεσπεσιοι μαθηται, περινοστουντες την οικουμενην, και τοις απανταχη της
ενουσης αυτοις ευσεβειας δεικνυντες το καλλος, και τον αληθη μαργαριτην
διακηρυττοντες, τον ενα και πολυτιμητον λιθον, τουτεστι, τον Χριστον.
Κεκονιαμενοι δε οι λιθοι γραφην εχουσι, τον νομον σαφως σφοδρα. Ἐν γαρ τοις
αγιοις αποστολοις λευκως και αναφανδον τας εν νομωι θεωριας ευρησομεν, ουκετι
τωι γραμματι κατεσκιασμενας, ουδε αμυδρον εχουσας επιβλημα την σκιαν, λαμπρας
δε και καθαρας. Πνευματικη γαρ των αγιων η παιδευσις. Λαλουσι δη ουν λαμπρως
τον νομον. Και τουτο, οιμαι, εστι, κεκονιαμενοις τοις λιθοις εγγραφειν αυτον σαφως
σφοδρα, κατα το γεγραμμενον. Ἀνατιθεμενων δε των λιθων, εφ' οις ην ο νομος,
αναδειμασθαι δειν εφη θυσιαστηριον εξ ετερων ολοκληρων λιθων, τουτεστιν,
αδιατμητων, και ταις εκ σιδηρου πληγαις ουκ ηδικημενων. Και τις αν γενοιτο και
τουδε λογος; Λιθος μεν γαρ Ἀκρογωνιαιος εντιμος ο Χριστος· τεθειται δε και εις τα
θεμελια Σιων. Ὑπ' αυτωι γαρ ερηρεισμεθα, και υποβαθραν ωσπερ τινα λαβοντες
αυτον ασφαλη και ακραδαντον. Και ημεις ως λιθοι ζωντες εποικοδομουμεθα, οικος
πνευματικος, εις ναον αγιον, εις κατοικητηριον Θεου εν πνευματι. Ἀλλ' ουδεν ηττον
εσμεν και οιονει τι θυσιαστηριον, συναγηγερμενοι μεν καθ' ενωσιν την
πνευματικην, και την εν Χριστωι πιστιν ευωδιαζοντες, προσκομιζοντες δι' αυτου τωι
Θεωι και Πατρι καθαπερ εν ταξει των ευοσμοτατων θυμιαματων τα εξ αρετων
αυχηματα. Και γουν ημιν ο θεσπεσιος επιστελλει Παυλος· Παραστησατε τα σωματα
υμων θυσιαν ζωσαν, αγιαν, ευαρεστον τωι Θεωι, την λογικην λατρειαν υμων. Λιθοι
δη ουν και ημεις αυτοι, πλην ολοκληροι και απληγες. Οι γαρ αυτον, ως εφην,
ευωδιαζοντες τον Χριστον, ολοτελη ποιουνται της εαυτων διανοιας την καθιερωσιν·
ου μεμερισμενοι προς 69.669 τα εν κοσμωι, ουτε μην τα εκ της βεβηλου και βδελυρας
αμαρτιας ετι φορουντες τραυματα· αλλ' ωσπερ εστιν αμεριστος ο Χριστος, ουτω και
αυτοι μονοτροποι τε και αληθεις· Θεωι μεν μονωι προσκειμενοι, παραιτουμενοι δε
 
 

238

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεριζεσθαι δοκειν εις τα σαρκος τε και κοσμου. Ουτως εαυτον αναθεις, ο ιερος
γραφει Παυλος· Ἐμοι γαρ το ζηιν, Χριστος, και το αποθανειν, κερδος. Μεμνησθαι δε
αναγκαιον, ως τον αυτον ημιν εν ετεροις κατεχρησμυδησε νομον, ουτω λεγων· Ἐαν
δε θυσιαστηριον εκ λιθων ποιησηις μοι, ουκ οικοδομησεις αυτους τμητους, το γαρ
εγχειριδιον σου επιβεβληκας επ' αυτο, και μεμιανται. Ὁλοκληροι δη ουν και
απληγες οι λιθοι κατα γε τους αρτιως ημιν ειρημενους τροπους. Ἀλλα φαγηι, φησι,
και εμπλησθησηι εκει, και ευφρανθησηι εναντι Κυριου του Θεου σου. Τοις γαρ εις
τουτο λοιπον αφιγμενοις ευκλειας, ως ευωδιαζειν δυνασθαι τον Χριστον, αρμοσειεν
και σφοδρα εικοτως, και το της ιερας και θειας αναπιμπλασθαι τροφης, και μην και
ευφραινεσθαι νοητως εν οφθαλμοις του Θεου. ∆ιαπεραινεται δε και τουτο ταις
μυστικαις ευλογιαις κεχρημενων εν Ἐκκλησιαις των πεπιστευκοτων εις τον Κυριον
ημων Ἰησουν τον Χριστον· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν αγιωι
Πνευματι νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. Περι εκλογης του
Ἰησου. αʹ. Ὀρθως δη σφοδρα συνεις ο σοφος Ἰωαννης, και το Χριστου μυστηριον, και
της Μωσεως διακονιας το μετρον, προσπεφωνηκε λεγων, οτι Ὁ νομος δια Μωσεως
εδοθη· η χαρις και η αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο. Ἀλλ' ην μεν ο νομος
ετοιμος εις οργην, και τοις παραβαινουσιν ευθυς και αμελητι πικρας επετιθει δικας·
απαξαπλως κατηγορει της φαυλοτητος, και της αμαρτιας εποιειτο την καταῤρησιν.
Ἁμαρτια γαρ, φησιν, ουκ ελλογειται μη οντος νομου. Και παλιν· Την αμαρτιαν ουκ
εγνων, ει μη δια νομου. Πλημμεληματων δε ημας ανιησιν ο Χριστος. ∆ικαιοι γαρ εν
χαριτι, και αγιαζει τους πεπιστευκοτας, και των παλαι τοις πατρασιν επηγγελμενων
εισκομιζει το περας. Ὅτι δε εστιν επ' αμφοιν αληθη, σαφηνιει παλιν ο Παυλος, ωδι
γεγραφως· Το μεν γραμμα αποκτεινει, το δε πνευμα ζωοποιει. Γραμμα μεν γαρ
ονομαζει την εν νομωι σκιαν· πνευμα δε αυ την εν πνευματι και αληθειαι λατρειαν,
φημι δη την ευαγγελικην· ην τοις ανα πασαν την οικουμενην κεκαινουργηκεν ο
Χριστος. Ἐπειδη γαρ ουκ ην αμεμπτος η πρωτη, ταυτηι τοι λοιπον αναγκαιως και ο
της δευτερας εζητηθη τοπος. Και την μεν επαλαιου Θεος, καινην υπισχνουμενος.
Συνεσταλμενου δε ωσπερ Μωσεως και εκ μεσου λοιπον γεγονοτος, ανεφυ τροπον
τινα, και καθηγητης εφ' ημων ανεδειχθη Χριστος, δι' ου και εν ωι, και εις την των
ουρανων βασιλειαν εισκεκομισμενοι την τοις απεραντοις αιωσι συντρεχουσαν
ευημεριαν αποληψομεθα, την ευαγη και οσιαν, και πασης αιτιας απηλλαγμενην
διαβιουντες ζωην. Πεπαιδαγωγηκε και προς τουτο ουτως ημας διακεισθαι και
φρονειν αυτα τα δια Μωσεως τοις παλαι τε 69.672 θεσπισμενα. Γεγραπται γαρ ωδι·
Και εκαλεσε Μωσης Ἰησουν, και ειπεν αυτωι εναντι παντος του Ἰσραηλ· Ἀνδριζου
και ισχυε. Συ γαρ εισελευσηι προ προσωπου του λαου τουτου εις την γην, ην ωμοσε
Κυριος τοις πατρασιν ημων δουναι αυτοις, και συ κληρονομησεις αυτην αυτοις. Και
εσται Κυριος ο συμπορευομενος σοι μετα σου. Ου μη ανησει σε, ουδε μην εγκαταλιπηι
σε. Μη φοβου, μηδε δειλια. Μελλοντος απαιρειν πραγματων του παναριστου
Μωσεως και εις τας ανω λοιπον μεθαρμοζεσθαι μονας, αντανισταται τροπον τινα
και διαδεχεται την ηγεμονιαν ο θεσπεσιος Ἰησους. Καταληγοντος γαρ ωσπερ του
παλαιου και αρχαιου γραμματος και της εν νομωι λατρειας, καθαπερ ηδη προειπον,
μονονουχι και συνεσταλμενης, καταπεφοιτηκε προς ημας εξ ουρανων ο Μονογενης,
και εν ειδει γεγονε τωι καθ' ημας. Ὁ δε των ολων κατεξουσιαζων Θεος ως ο
πρεσβυτατον εχων το επι τοδε λαμπρον αξιωμα, σκηπτεται χρησιμως δια την προς
ημας ομοιωσιν το εις αρχας βασιλειας καλεισθαι δοκειν. Τοιγαρτοι και εφασκεν·
Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου· δηλον δε οτι του Θεου και Πατρος, επι Σιων
ορος το αγιον αυτου, διαγγελλων το προσταγμα Κυριου. Εικοντα δη ουν τηι του
Χριστου δοξηι Μωσεα, μηδεις εις μεσον αγετω παλιν· μη κρατειτωσαν οι τυποι, μητε
μην αναμοχλευεσθω προς τινος η σκια. Τα αρχαια παρηλθεν, ιδου γεγονε τα παντα
 
 

239

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καινα. Ἢ ειπερ τις ελοιτο τουτο δραιν, ιστω την θειαν ατιμαζων οικονομιαν, και τωι
Θεωι δοκουν αποβιαζομενος, και το σεπτον και μεγα παραλυων μυστηριον. Ὁ γαρ
τυποις ετι προσκειμενος μετα την αναδειξιν Ἰησου, καταλογων μεν των ιερων ως
απωτατω κεισεται· αποκληρος δε και αμετοχος παντελως των δια Χριστου
χαρισματων αποδειχθησεται. Τουτο τοι παθοντας των εν Γαλατιαι τινας ελεγχει
σαφως ο θεσπεσιος γραφων Παυλος· Ὦ ανοητοι Γαλαται, τις υμας εβασκηνεν; οις
κατ' οφθαλμους Ἰησους Χριστος προεγραφη εσταυρωμενος. Τουτο μονον εθελω
μαθειν αφ' υμων. Ἐξ εργων νομου το πνευμα ελαβετε, η εξ ακοης πιστεως; Ουτως
ανοητοι εστε, εναρξαμενοι πνευματι, νυν σαρκι επιτελεισθε; Ειτα τουτοις
προσεπαγει παλιν· Ἀπηλλοτριωθητε απο Χριστου, οιτινες εν νομωι δικαιουσθε. Της
χαριτος εξεπεσατε. Ἡμεις γαρ δια πιστεως ελπιδα δικαιοσυνης απεκδεχομεθα. Πιστος
μεν γαρ αληθως, και των οτι μαλιστα διαπρεπεστατων, ο μεγας Μωσης. Ἀλλ' ην
οικετης, και τουτο αυτου μετρον, μεσιτης και διακονος του κατακρινοντος νομου.
Ἐπεδημησε δε ο τουτου ∆εσποτης, και εισκεκομικεν ημιν την δικαιουσαν χαριν.
Ἠρεμειτω τοινυν ο νομος, ο της αμαρτιας κατηγορος, η της κατακρισεως διακονια,
δι' ου τα παντα συνεκλεισεν εις αμαρτιαν ο Θεος, ινα τους παντας ελεησηι, κατα το
γεγραμμενον. βʹ. Ἀλλα τι προς Ἰησουν ο μεγας εφη Μωσης; Ἀνδριζου και ισχυε. Συ
γαρ εισελευσηι προ προσωπου του λαου τουτου εις την γην, ην ωμοσε Κυριος τοις
πατρασιν ημων δουναι αυτοις, και συ κληρονομησεις αυτην αυτοις. Ὅρα τοινυν του
νομου την 69.673 προαγορευσιν. Ουκ ηγνοησεν ο Μωσης του Σωτηρος την δοξαν,
την ασυγκριτον, υπεροχην την κατα παντος αγιου, μαλλον δε απασης κτισεως
λογικης. Ἔγνω την αμαχον χειρα, την παναλκη και ακαταγωνιστον εξουσιαν,
μονονουχι δε και κατατεθηπει βλεπων πιπτοντας εχθρους, ατονουντα θανατον,
φευγοντα Σαταναν, και τον ανικητον παλαι και δυσκαταγωνιστον θηρα περιδεη και
ηττωμενον, εμφραττομενον της αμαρτιας το στομα, λεπρους εκκεκαθαρμενους,
καταπεφρικοτας δαιμονας, και θαλασσαν αγριαινουσαν, ενι κατευναζομενην
ρηματι. Ουκ ηγνοησεν οτι δεδικαιωκεν ο δι' αυτου νομος ουδενα· και γαρ ην
αμηχανον αιμα ταυρων και τραγων αφαιρειν αμαρτιαν. Ἀπαλλαξει δε την
οικουμενην ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος των αρχαιων αιτιαματων, και επειπερ
εστιν αυτος η αληθεια, και ο κατα φυσιν αγιος, αγιαζει τους πεπιστευκοτας τωι ιδιωι
αιματι, και θανατου μεν και φθορας αμεινους αποφαινει, εισκομιει δε και εις αυτην
την των ουρανων βασιλειαν, την αξιεραστον αληθως και αγιαν γην της ανω μονης,
την εν ουρανωι καλλιπολιν, την των πρωτοτοκων Ἐκκλησιαν, ης τεχνιτης και
δημιουργος ο Θεος. Ὅτι δε συναθλησεται και συνεργασεται προς παν οτιουν ο Θεος
και Πατηρ καθ' ημας γεγονοτι τωι Υιωι, καθιστησιν εναργες προστεθεικως Μωσης·
Και Κυριος ο συμπορευομενος μετα σου ουκ ανησει σε, ουδ' ου μη εγκαταλιπηι σε.
Παναλκης μεν ουν ο Υιος, και αμαχον εχει την εξουσιαν· επειπερ εστι κατα φυσιν
Θεος. Ἐπικουρεισθαι δε λεγεται παρα του Πατρος δια το ανθρωπινον· πρεποντος του
λογου και αυτου δε του πραγματος τωι της δουλειας σχηματι, και αυτωι δε τωι τροπωι
της μετα σαρκος οικονομιας. Και γουν ο Υιος ινα πιστευηται καθ' ημας γεγονως, και
τωι ανθρωπωι πρεπον ασθενες υποπλαττεται, λεγων προς τον εν τοις ουρανοις
Πατερα και Θεον· Ὅτι ουκ εγκαταλειψεις την ψυχην μου εις ᾅδην, ουδε δωσεις τον
οσιον σου ιδειν διαφθοραν. γʹ. Ὅτι δε και η δια νομου παιδευσις ουδενι μεν που ταχα
των προ της επιδημιας κατεστη γνωριμος νοηθεισα πνευματικως, τεθαυμασται δε
λοιπον επιλαμψαντος του Χριστου, μονονουχι δε εν οψει τεθειται μικροις και
μεγαλοις, καταφοιτησαντος εφ' ημας του αγιου Πνευματος, δι' ου συνιεμεν και τα
βαθη του Θεου, σαφες κακ τωνδε δη παλιν. Ἔχει γαρ ωδε· Και εγραψε Μωσης παντα
τα ρηματα του νομου τουτου εις βιβλιον, και εδωκε τοις ιερευσι τοις υιοις Λευι, τοις
αιρουσι την κιβωτον της διαθηκης Κυριου, και τοις πρεσβυτεροις υιων Ἰσραηλ. Και
 
 

240

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενετειλατο Μωσης αυτοις εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγων· Μετα επτα ετη εν καιρωι
ενιαυτου αφεσεως, εν εορτηι Σκηνοπηγιας, εν τωι συμπορευεσθαι παντα Ἰσραηλ,
οφθηναι ενωπιον Κυριου του Θεου σου, εν τωι τοπωι ωι αν εκλεξηται Κυριος,
αναγνωσεσθε τον νομον τουτον εναντιον παντος Ἰσραηλ εις τα ωτα αυτων.
Ἐκκλησιαζετε τον λαον, τους ανδρας και τας γυναικας, και τα εκγονα, και τον
προσηλυτον σου τον εν ταις πολεσι σου, ινα ακουσωσι, και ινα μαθωσι φο69.676
βεισθαι Κυριον τον Θεον αυτων, και ακουσωνται ποιειν παντας τους λογους του
νομου τουτου. Ἀκουεις οτι γεγραφε μεν τον νομον· επισκηπτει δε και τοις
εξειλεγμενοις ιερευσι τε φημι, και μεν τοι και πρεσβυτεροις εβδομου παρελασοντος
ετους, εν καιρωι της αφεσεως, εν εορτηι της Σκηνοπηγιας, εκκλησιαζειν απαντας
νεανιας και πρεσβυτας, γυναια τε και παιδας, και τοτε συνειλεγμενοις αναγινωσκειν
αυτον. Ὅτι γαρ εμελλον πολλοι και ουκ ευαριθμητοι παριππευσειν χρονοι, αχρις αν
επιλαμψηι Χριστος, και ο της ενανθρωπησεως αναδειχθειη καιρος, αναμαθοι τις αν
δια γε του δειν δι' επτα ετων ποιειν την αναγνωσιν. Ὁ γαρ επτα αριθμος πληθυος αν
ειη σημαντικος παρα τηι θειαι Γραφηι, κατ' εκεινο δε, οιμαι που, το Στειρα δε ετεκεν
επτα. Και παλιν· Μη καταπιστευσηις τωι εχθρωι σου εις τον αιωνα· επτα γαρ εισι
πονηριαι εν καρδιαι αυτου. Ἔφη δε που και ο Παροιμιαστης· Ἑπτακις πεσειται ο
δικαιος, και αναστησεται. Ἐπιτηρει δε οτι εν ετεσι τοις επτα τοις προ της αφεσεως,
τουτεστιν, εν χρονοις τοις προ της επιδημιας, ο νομος ουκ ανεγινωσκετο. Ὅμοιον
γαρ το μηδ' ολως αναγινωσκειν αυτον, το μηδεν δυνασθαι νοειν, καν ει τις αυτον
αναγινωσκοι τυχον. Γνωριμος δε, ως εφην, τοτε δη γεγονε μικροις και μεγαλοις, οτε
και ο της αφεσεως ενεστη καιρος. Ὁ μεν γαρ νομος τοις αρχαιοτεροις ενετελλετο,
λεγων· ∆ι' επτα ετων ποιησεις αφεσιν, και ουτω ποιησεις αυτην. Ἄφες παν χρεος
ιδιον ο οφειλει σοι ο πλησιον. Και παλιν· Ἐαν κτησεις παιδα Ἑβραιον, εξ ετη
δουλευσει σοι· τωι δε ετει τωι εβδομωι αφησεις αυτον ελευθερον απο σου. Ὁ δε Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος επι τελει των αιωνων, και μονονουχι επτα ετων, αφηκε τα
οφειληματα, και ανηκεν ημαρτηκοτας, και χρεωφειλεταις ουσιν, εχαρισατο, κατα
την ευαγγελικην παραβολην, δουλους οντας της αμαρτιας, και υπεζευγμενους τωι
Σαταναι, τωι της ελευθεριας πνευματι λαμπρους απεφηνε και ηγλαισμενους.
Ἀνεδειχθη δε της αφεσεως ο καιρος, εν καιρωι της Σκηνοπηγιας, η το της
αναστασεως υποδηλοι μυστηριον, οτε το εκαστου των εν γηι κειμενων διαπηγνυται
σκηνος, η τοι το σωμα. Ἐπειδη γαρ εκ νεκρων ανεβιω Χριστος, πατησας τον
θανατον, και σκυλευσας τον ᾅδην, και ειρηκως τοις εν δεσμοις· Ἐξελθετε, και τοις εν
τωι σκοτει, ανακαλυφθητε, τοτε τωι αγιωι ανακαλλυνων Πνευματι την ανθρωπου
φυσιν, ως εν απαρχηι του γενους, και των ανακτιζομενων εις αγιασμον, ενεφυσησε
τοις αγιοις αποστολοις λεγων· Λαβετε Πνευμα αγιον. Τοτε και ανευχθησαν οι της
διανοιας ημων οφθαλμοι. Τοτε πεφωτισμεθα, και τον παλαι κεκρυμμενον, και
ουδενι που ταχα των αρχαιοτερων γνωριμον νενοηκαμεν νομον. Τοτε
συνεγηγερμεθα και εκ των περατων της γης, εις ον εξελεξατο τοπον, τουτεστι, την
Ἐκκλησιαν, εκει γεγονοσιν ημιν τον εν σκιαις και τυποις διερμηνευουσι νομον οι
απολεκτοι τε και ιεροι μυσταγωγοι και διδασκαλοι. Και γουν ο 69.677 θεσπεσιος
Παυλος τους τυπους ευ μαλα μεταστοιχειων εις πνευματικην θεωριαν, και
επιστελλει, και φησι· Ει γαρ το αιμα ταυρων και τραγων, και σποδος δαμαλεως
ραντιζουσα τους κεκοινωμενους αγιαζει προς την της σαρκος καθαροτητα· ποσωι
μαλλον το αιμα του Χριστου; Σφαζοντων δε των εξ Ἰσραηλ τον αμνον, και
προσεδρευοντων ταις σκιαις, τον του μυστηριου τυπον εις Χριστον αναφερων, εφη
παλιν, οτι Το πασχα ημων ετυθη Χριστος. Ἐπιστελλει δε και ετεροις· Λεγετε μοι, οι
υπο νομου θελοντες ειναι, τον νομον ουκ ακουετε; Γεγραπται γαρ, οτι Ἀβρααμ δυο
υιους εσχεν, ενα εκ της παιδισκης, και ενα εκ της ελευθερας. Ἀλλ' ο μεν εκ της
 
 

241

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδισκης, κατα σαρκα γεγενηται· ο δε εκ της ελευθερας, δι' επαγγελιας· ατινα εστιν
αλληγορουμενα. Αυται γαρ εισι δυο ∆ιαθηκαι· μια μεν απο ορους Σινα, εις δουλειαν
γεννωσα, ητις εστιν Ἀγαρ. Το γαρ Ἀγαρ Σινα ορος εστιν εν τηι Ἀραβιαι, συστοιχει δε
τηι νυν Ἱερουσαλημ. ∆ουλευει γαρ μετα των τεκνων αυτης. Ἡ δε ανω Ἱερουσαλημ
ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ ημων. Μυσταγωγουμενοι τοινυν πνευματικως τον
νομον τον θειον εν εαυτοις εισδεχομεθα φοβον. Ὅτι δε εμελλε συσταλησεσθαι κατα
καιρους της εν τυποις και σκιαι λατρειας η δυναμις, παρεδειξε παλιν αινιγματωδως ο
Μωσης. Γεγραπται γαρ οτι ηνικα δε συνετελεσε Μωσης γραφων παντας τους λογους
του νομου τουτου εις βιβλιον, εως εις τελος, και ενετειλατο τοις Λευιταις τοις
αιρουσιν την κιβωτον της ∆ιαθηκης Κυριου, λεγων· Λαβοντες το βιβλιον τουτο,
θησετε αυτο εκ πλαγιων της κιβωτου της ∆ιαθηκης Κυριου του Θεου ημων. Συνες
ουν οπως εις εν τι μερος της κιβωτου, και ουκ εν αυτωι τωι μεσωι προστεταχεν
αποκεισθαι τον νομον· ως οσον ουδεπω παρεσομενων των νεων και δια Χριστου
θεσπισματων, οις ην αναγκη παραχωρειν την αρχαιοτεραν εντολην· μονονουχι δε
και διδοναι τοπον, η και εκ μεσου χωρειν, ινα το τυχον επεισφερηται. Ουκ
αποβαλλεται μεν γαρ της αγιας κιβωτου· δεκτος γαρ εν Ἐκκλησιαις ο δια Μωσεως
νομος, πλην, ουκ εν πρωτωι τεθειται τοπωι· συνεσταλη δε ωσπερ και μεμενηκεν εκ
πλαγιου, παραχωρων, ως εφην, τοις ασυγκριτως υπερκειμενοις, τουτεστι, τοις θειοις
τε και ευαγγελικοις θεσπισμασι, δι' ων ημας εις θεογνωσιαν, και εις πασαν ειδησιν
αρετης πεπαιδαγωγηκεν ο Χριστος· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν
αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

242

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


