De diabolo tentatore
Προς τους λεγοντας, οτι δαιμονες τα ανθρωπινα διοικουσι, και
δυσχεραινοντας επι ταις του Θεου κολασεσι, και σκανδαλιζομενους επι ταις
των φαυλων ευημεριαις και δυσπραγιαις των δικαιων.
49.241242 Ὁμιλια αʹ.
αʹ. Ἐγω μεν ηλπιζον τηι συνεχειαι της διαλεξεως κορον υμας ληψεσθαι των ημετερων
λογων· ορω δε το εναντιον εκβαινον, ου κορον υμιν απο της συνεχειας γινομενον, αλλα
ποθον αυξανομενον, ου πλησμονην, αλλ' ηδονην προσγινομενην· και ταυτο συμβαινον,
οπερ επι των εξωθεν συμποσιων οι φιλοινοι πασχουσι. Και γαρ εκεινοι, οσωιπερ αν
πλειω τον 49.243244 ακρατον εγχεωσι, τοσουτωι μαλλον το διψος εξαπτουσι· και υμιν,
οσωιπερ αν την διδασκαλιαν ενηχησωμεν, τοσουτωι μαλλον αναπτομεν την επιθυμιαν,
πλειω ποιουμεν την ορεξιν, σφοδροτερον τον ερωτα. ∆ια τουτο, καιτοι πενιαν εσχατην
εμαυτωι συνειδως, ου παυομαι τους φιλοτιμους των εστιατορων μιμουμενος, και συνεχη
παρατιθεις υμιν την τραπεζαν και 49.245 πληρη τον κρατηρα της διδασκαλιας ιστας.
Ὁρω γαρ οτι μετα το παντα αυτον εκπιειν, παλιν διψωντες αναχωρειτε. Και τουτο
δηλον μεν και εκ του παντος εγενετο χρονου, μαλιστα δε εκ της παρελθουσης Κυριακης.
Ὅτι γαρ ακορεστως υμεις μετεχετε των θειων λογιων, εκεινη μαλιστα εδειξεν η ημερα,
εν ηι περι του μη δειν κακως λεγειν αλληλους διελεγομην, οτε και υποθεσιν υμιν
κατηγοριας παρειχον ασφαλεστατην, παραινων τα οικεια αμαρτηματα λεγειν κακως,
αλλα μη τα αλλοτρια περιεργαζεσθαι· οτε τους αγιους παρηγαγον εαυτων μεν
κατηγορουντας, των δε αλλων φειδομενους· τον Παυλον λεγοντα, οτι Ἁμαρτωλων
πρωτος ειμι εγω, και οτι βλασφημον οντα και διωκτην και υβριστην ο Θεος ηλεησε, και
εκτρωμα εαυτον καλουντα, και ουδε της των αποστολων προσηγοριας αξιον ειναι
νομιζοντα· τον Πετρον λεγοντα· Ἔξελθε απ' εμου οτι ανηρ αμαρτωλος ειμι· τον
Ματθαιον τελωνην εαυτον προσαγορευοντα και εν τωι καιρωι της αποστολης· τον ∆αυιδ
βοωντα και λεγοντα, Αι ανομιαι μου υπερηραν την κεφαλην μου· ωσει φορτιον βαρυ
εβαρυνθησαν επ' εμε· και τον Ἡσαΐαν αποδυρομενον και θρηνουντα, οτι Ἀκαθαρτος
ειμι, και ακαθαρτα χειλη εχω· τους τρεις παιδας εν τηι καμινωι πυρος εξομολογουμενους
και λεγοντας, οτι ημαρτον και ηνομησαν και τα προσταγματα του Θεου ουκ
εφυλαξαντο· τον ∆ανιηλ το αυτο τουτο παλιν αποδυρομενον. Ὅτε μετα τον των αγιων
καταλογον τουτων και μυιας εκαλεσα τους κατηγορους, και του παραδειγματος δικαιαν
επηγαγον την αιτιαν, λεγων, οτι καθαπερ εκειναι τοις τραυμασιν εγκαθεζονται
αλλοτριοις, ουτω και οι κατηγοροι τα αλλοτρια δακνουσιν αμαρτηματα, νοσον εκειθεν
τοις συγγινομενοις συλλεγοντες· και τους ταναντια δε ποιουντας μελιττας
προσηγορευον, ουχι νοσηματα συναγουσας, αλλα κηρια πηγνυμενας ευλαβειας
μεγιστης, και ουτω τωι λειμωνι της αρετης των αγιων εφιπταμενας· τοτε δη, τοτε τον
ακορεστον υμων εδειξατε ερωτα. Ἐπειδη γαρ εις μηκος ημιν ο λογος εξεταθη, και μηκος
απειρον, και οσον ουδεποτε, πολλοι μεν προσεδοκων τωι πληθει των λεγομενων την
προθυμιαν υμιν σβεσθησεσθαι, εγιγνετο δε τουναντιον· μαλλον γαρ υμιν η καρδια
διεθερμαινετο, μαλλον εξηπτετο ο ποθος. Και ποθεν δηλον; Οι γουν προς τωι τελει
γενομενοι κροτοι μειζους ησαν, και λαμπροτεραι αι βοαι· και ταυτο συνεβαινεν, οιον επι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

των καμινων. Καθαπερ γαρ εκει παρα μεν την αρχην ου σφοδρα λαμπρον εστι του πυρος
το φως, επειδαν δε απαντων επιλαβηται των επικειμενων ξυλων η φλοξ, εις υψος
αιρεται μεγα· ουτω δη και επι της ημερας τοτε εκεινης τουτο συνεβη. Παρα μεν την
αρχην ου σφοδρα μοι ο συλλογος ουτος εκεκινητο· επειδη δε ο λογος εις μηκος εξεταθη
και παντων επελαβετο των υποκειμενων, και πλειων η διδασκαλια κατεβληθη, τοτε δη,
τοτε υμιν εξεκαιετο της ακροασεως η επιθυμια, και σφοδροτερος ο κροτος εξεῤρηγνυτο.
∆ια τουτο, καιτοι ελαττω των ειρημενων παρεσκευασμενος ειπειν υπερ 49.246 εβην
τοτε την συμμετριαν· μαλλον δε ουδεποτε την συμμετριαν υπερεβην εγω· την γαρ
ποσοτητα της διδασκαλιας ου τωι πληθει των λεγομενων, αλλα τηι διαθεσει των
ακροωμενων μετρειν αν πεφυκα. Ὁ μεν γαρ ναυτιωντας λαβων ακροατας, καν συστειληι
την διδασκαλιαν, παρενοχλειν δοκει· ο δε θερμους και διεγηγερμενους και νηφοντας,
καν εκτεινηι προς μηκος, ουδε ουτω την επιθυμιαν εμπιπλησιν. Ἀλλ' επειδη συμβαινει
ειναι τινας και ασθενεις εν δημωι τοσουτωι, αδυνατουντας παρακολουθησαι τωι μηκει
του λογου, εκεινο αυτους παραινεσαι βουλομαι, ακουσαντας οσα δυνανται δεξασθαι,
και τα αρκουντα λαβοντας αναχωρησαι· ουδεις ο κωλυων ουδε βιαζομενος περα της
οικειας μενειν δυναμεως· τον μεντοι λογον μη αναγκαζετωσαν προ του καιρου και της
οικειας ωρας συστελλεσθαι. Ἐνεπλησθης γαρ συ, αλλ' ο αδελφος σου ετι πειναι· και συ
μεθυεις τωι πληθει των ειρημενων, αλλ' ο αδελφος σου ετι διψαι. Μητε εκεινος
συντριβετω σου την ασθενειαν, αναγκαζων πλειω της οικειας δεξασθαι δυναμεως, μητε
συ επηρεαζε τηι εκεινου επιθυμιαι κωλυων απαν, οσον δυναται δεξασθαι, λαβειν. βʹ.
Τουτο και επι των εξωθεν γινεται τραπεζων· οι μεν θαττον, οι δε βραδυτερον
εμπιπλανται, και ουτε ουτοι εγκαλουσιν εκεινοις, ουτε εκεινοι τουτων
καταγινωσκουσιν· αλλ' εκει μεν το ταχυτερον αποστηναι, εγκωμιον, ενταυθα δε το
ταχυτερον αποστηναι, ουχι εγκωμιον, αλλα συγγνωμης αξιον· εκει το βραδυτερον
παυσασθαι, κατηγορια και μεμψις, ενταυθα το βραδυτερον αποστηναι, επαινος και
ευφημια μεγιστη. Τι δηποτε; Ὅτι εκει μεν εξ αδδηφαγιας η βραδυτης γινεται, ενταυθα
δε εξ επιθυμιας πνευματικης και θειας ορεξεως η παραμονη και η καρτερια συνισταται.
Ἀλλα των μεν προοιμιων αλις· ημεις δε λοιπον επι το χρεος εκεινο βαδιουμεθα, οπερ εξ
εκεινης ημιν υπελειφθη της ημερας. Τι ουν το λεγομενον τοτε ην; Ὅτι μια φωνη πασιν
ανθρωποις ην, καθαπερ και φυσις μια, και ουδεις ετεροφωνος η ετερογλωσσος ην.
Ποθεν ουν η τοσαυτη διαφωνια; Ἀπο της ραιθυμιας των λαβοντων το δωρον· απερ
αμφοτερα τοτε ειρηκαμεν, και δια της ομοφωνιας την του ∆εσποτου φιλανθρωπιαν
δεικνυντες, και δια της διαφωνιας την αγνωμοσυνην των οικετων. Ὁ μεν γαρ και
προειδως, οτι απολουμεν το δωρον, ομως εδωκεν· οι δε εμπιστευθεντες κακοι περι την
παρακαταθηκην εγενοντο. Εις μεν ουν απολογιας ουτος ο τροπος, οτι ουχ ο Θεος
εξεβαλε της δωρεας, αλλ' ημεις απωλεσαμεν τα δοθεντα· δευτερος δε μετ' εκεινον, οτι
μειζονα των απολωλοτων τα δοθεντα υστερον ελαβομεν· αντι πονων προσκαιρων
ετιμησεν αιωνιωι ζωηι, αντι ακανθων και τριβολων τον καρπον του Πνευματος εν ταις
ψυχαις ημων βλαστησαι παρεσκευασεν. Ουδεν ην ευτελεστερον ανθρωπου, και ουδεν
γεγονε τιμιωτερον ανθρωπου. Το εσχατον μερος της λογικης κτισεως ουτος ην· αλλ' οι
ποδες εγενοντο κεφαλη, και εις τον 49.247 θρονον ανηνεχθησαν τον βασιλικον δια της
απαρχης. Καθαπερ γαρ ανθρωπος τις φιλοτιμος και μεγαλοδωρος ιδων τινα εκ ναυαγιου
διαφυγοντα, και το σωμα γυμνον απο των κυματων διασωσαι δυνηθεντα μονον,
δεξαμενος υπτιαις ταις χερσι, λαμπραν περιβαλοι στολην, και προς τιμην αγαγοι την
ανωτατω· ουτω και ο Θεος επι της φυσεως της ημετερας εποιησε· παντα απεβαλεν, οσα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ειχεν, ο ανθρωπος, την παῤρησιαν, την προς Θεον ομιλιαν, την εν τωι παραδεισωι
διαγωγην, τον αταλαιπωρον βιον, και καθαπερ εκ ναυαγιου, γυμνος εκειθεν εξηλθεν·
αλλ' ο Θεος αυτον δεξαμενος περιεστειλεν ευθεως, και κατα μικρον χειραγωγων προς
τον ουρανον ανηγαγε· καιτοι ουκ ην συγγνωμης το ναυαγιον αξιον. Ου γαρ παρα την
των πνευματων βιαν, αλλα παρα την του πλεοντος ραιθυμιαν απαν συνεβη το
κλυδωνιον τουτο. Ἀλλ' ου προς τουτο ειδεν ο Θεος, αλλα το μεγεθος της συμφορας
κατηλεησε, και τον εν λιμενι παθοντα ναυαγιον, καθαπερ εν μεσωι τωι πελαγει τουτο
υπομειναντα, ουτω φιλοφρονως εδεξατο· το γαρ εν παραδεισωι πεσειν, εν λιμενι
ναυαγιον εστιν υπομειναι. Τι δηποτε; Ὅτι ουδεπω λυπης, ουδεπω φροντιδος, ουδε
πονων, ουδε μοχθων, ουδε των μυριων της επιθυμιας κυματων επικωμαζοντων τηι
φυσει τηι ημετεραι, υπεσκελισθη και κατεπεσε. Και καθαπερ οι την θαλατταν πλεοντες
κακουργοι, μικρωι σιδηρωι πολλακις την ναυν διατρησαντες, απασαν επεισαγουσι
κατωθεν τωι πλοιωι την θαλατταν· ουτω δη και τοτε ιδων το πλοιον του Ἀδαμ ο
διαβολος, τουτεστι την ψυχην πολλων γεμουσαν αγαθων, ωσπερ τινι σιδηρωι μικρωι, τηι
ψιληι φωνηι προσελθων και διατρησας, απαντα εκενωσεν εκεινου τον πλουτον, και το
σκαφος αυτο κατεδυσεν. Ἀλλ' ο Θεος μειζω της ζημιας την εμποριαν εποιησατο, και
προς τον θρονον τον βασιλικον την φυσιν ανηγαγε την ημετεραν. ∆ιο και Παυλος βοαι,
λεγων· Συνηγειρε και συνεκαθισεν ημας εν δεξιαι αυτου εν τοις επουρανιοις, ινα
ενδειξηται εν τοις αιωσι τοις επερχομενοις τον υπερβαλλοντα πλουτον της χαριτος
αυτου εν χρηστοτητι εφ' ημας. Τι λεγεις; ηδη το πραγμα γεγονε και τελος εχει, και
λεγεις· Ἵνα εν τοις αιωσι ενδειξηται τοις επερχομενοις; ου γαρ ενεδειξατο; Ἐνεδειξατο
μεν ηδη, αλλ' ουχι πασιν ανθρωποις, αλλ' εμοι τωι πιστωι· ο δε απιστος ουδεπω το θαυμα
ειδε. Τοτε δε εν εκεινηι τηι ημεραι πασα η των ανθρωπων φυσις εις μεσον ελθουσα
θαυμασεται το γεγενημενον, αλλως τε και ημιν τοτε φανερωτερον εσται. Πιστευομεν
γαρ και νυν, αλλ' ουχ ομοιως το θαυμα παριστησιν ακοη και οψις· αλλ' ωσπερ επι των
βασιλεων ακουοντες την αλουργιδα και το διαδημα και τα χρυσα ιματια και τον θρονον
τον βασιλικον, θαυμαζομεν μεν, μειζονως δε τουτο πασχομεν, οταν των
παραπετασματων συνελκυσθεντων ιδωμεν αυτον εφ' υψηλου του βηματος
προκαθημενον· ουτω και επι του Μονογενους· οταν ιδωμεν τα παραπετασματα των
ουρανων συνελκυσθεντα, και καταβαινοντα τον βασιλεα των αγγελων εκειθεν και
δορυφορουμενον υπο των ουρανιων δημων, τοτε μειζον απο της οψεως το θαυμα
δεχομεθα. Ἐννοησον γαρ μοι, οιον εστιν ιδειν την φυσιν την ημετεραν επι των
Χερουβιμ οχουμενην, 49.248 και πασαν αυτηι την αγγελικην περικεχυμενην δυναμιν. γʹ.
Σκοπει δε μοι και την Παυλου σοφιαν, ποσα ονοματα επιζητει, ωστε παραστησαι του
Θεου την φιλανθρωπιαν. Ου γαρ ειπεν απλως την χαριν, ουδε τον πλουτον απλως, αλλα
τι; Τον υπερβαλλοντα πλουτον της χαριτος εν χρηστοτητι. Ἀλλ' ομως και ουτως
ητονησε. Και καθαπερ τα ολισθηρα των σωματων μυριαις κατεχομενα χερσι, διαφευγει
τας λαβας ημων και διολισθαινει ραιδιως· ουτω και την του Θεου φιλανθρωπιαν, οσοις
αν αυτην κατασχωμεν ονομασιν, ουδε ουτω δυναμεθα περιλαβειν, αλλα νικαι το
μεγεθος αυτης εκ πολλης περιουσιας των ημετερων ρηματων την ατονιαν. Ὅπερ ουν
και Παυλος παθων, και ιδων ηττωμενην των ρηματων την δυναμιν του μεγεθους
αυτης, εν ειπων ρημα απεστη. Ποιον δε τουτο; Χαρις δε τωι Θεωι επι τηι ανεκδιηγητωι
αυτου δωρεαι. Ουτε γαρ λογος, ουτε νους ουδεις παραστησαι δυνησεται του Θεου την
κηδεμονιαν. ∆ια τουτο ενταυθα μεν ανεκδιηγητον αυτην ειναι φησιν, αλλαχου δε, και
τον νουν ημων υπερβαινειν, ουτωσι λεγων· Ἡ ειρηνη του Θεου η υπερεχουσα παντα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

νουν φρουρησει τας καρδιας υμων. Ἀλλ' οπερ ελεγον, δυο μεν ουτοι τεως απολογιας
ευρηνται τροποι, εις μεν, οτι ουχ ο Θεος εξεβαλεν, αλλ' ημεις απωλεσαμεν· δευτερος δε,
οτι πλειω των απολωλοτων και μειζονα τα δοθεντα ημιν αγαθα. Βουλομαι δε και τριτον
ειπειν. Τις ουν εστιν ο τριτος; Ὅτι ει και μη εδωκε μειζω των απολωλοτων τα μετα
ταυτα, αλλ' αφειλετο μονον τα δοθεντα ημιν, ημων παρεχοντων την αιτιαν τουτο γαρ
προσκεισθω· και τουτο ικανον καθ' εαυτο δειξαι την κηδεμονιαν αυτου την εις ημας. Ου
γαρ το δουναι μονον, αλλα και το αφελεσθαι τα δοθεντα, μεγιστης φιλανθρωπιας εστι·
και, ει βουλεσθε, επι του παραδεισου τον λογον γυμνασωμεν. Ἔδωκε τον παραδεισον·
τουτο της αυτου κηδεμονιας· αναξιοι της δωρεας ωφθημεν· τουτο της ημετερας
αγνωμοσυνης· αφειλετο την δωρεαν αναξιοις γενομενοις· τουτο της αυτου γεγονεν
αγαθοτητος. Και ποια αγαθοτης, φησι, το αφελεσθαι την δωρεαν; Ἀναμεινον, και
ακουσηι παντως. Ἐννοησον γαρ τις εμελλεν ο Καιν εσεσθαι, εν παραδεισωι διατριβων
μετα την μιαιφονιαν. Ει γαρ και εκπεσων εκεινης της διαιτης, ει μοχθωι και πονωι
καταδικασθεις και του θανατου την απειλην επηρτημενην ορων, ει του πατρος προ των
οφθαλμων βλεπων την συμφοραν και εν χερσιν εχων ετι της οργης του Θεου τα ιχνη,
και τοσουτοις περιεστοιχισμενος δεινοις, εις τοσουτον εξελακτισε πονηριας, ωστ'
αγνοησαι την φυσιν, και επιλαθεσθαι της κοινωνιας των ωδινων, και τον ουδεν
ηδικηκοτα σφαξαι, και αδελφικου σωματος αψασθαι και αιμαξαι την δεξιαν, και του
Θεου παραινουντος ησυχαζειν μη ανεχεσθαι, αλλ' υβρισαι τον πεποιηκοτα, ατιμασαι
τους γεγεννηκοτας, ει εν παραδεισωι διετριβεν ουτος, σκοπει προς οσην αν ηλασε
κακιαν. Ει γαρ τοσουτων επικειμενων των χαλινων, θανασιμα εσκιρτησε σκιρτηματα, οι
49.249 και τα τειχια ταυτα ανηιρητο, που ουκ αν εαυτον κατεκρημνισε; Βουλει και απο
της τουτου μητρος μαθειν, οσον αγαθον γεγονε το της του παραδεισου διαιτης εκπεσειν;
Ἐξετασον τις ην η Ευα προ τουτου, και τις εγενετο μετα ταυτα. Προ τουτου μεν τον
απατεωνα διαβολον, τον πονηρον δαιμονα εκεινον αξιοπιστοτερον ειναι ενομισε των
του Θεου προσταγματων, και απο ψιλης οψεως του δενδρου κατεπατησε τον παρ' αυτου
τεθεντα νομον· επειδη δε εξεπεσε του παραδεισου, σκοπει πως βελτιων εγενετο και
σωφρονεστερα· τεκουσα γαρ υιον, φησιν· Ἐκτησαμην ανθρωπον δια του Θεου. Ἐπι τον
∆εσποτην ευθεως κατεφυγεν η του ∆εσποτου προ τουτου καταφρονησασα, και ουχι τηι
φυσει το πραγμα λογιζεται, ουδε νομωι γαμου τον τοκον ανατιθησιν· αλλ' οιδε τον της
φυσεως ∆εσποτην, κακεινωι χαριτας υπερ της του παιδιου γεννησεως ομολογει. Και η
προ τουτου τον ανδρα απατησασα, υστερον και το παιδιον επαιδευσε, και ονομα
επιτιθησιν αυτωι το δυναμενον αυτο εις υπομνησιν αγειν της του Θεου δωρεας· και
παλιν ετερον τεκουσα, φησιν· Ἐξανεστησε μοι ο Θεος σπερμα αντι Ἄβελ, ον απεκτεινε
Καιν. Μεμνηται της συμφορας, και ουκ αποδυσπετει το γυναιον, αλλ' ευχαριστει τωι Θεωι
παλιν, και το παιδιον απο της δωρεας καλει, διηνεκη παρεχουσα αυτωι διδασκαλιας
υποθεσιν. Ουτω και εν αυτωι τωι αφελεσθαι μειζονα εχαρισατο ο Θεος αγαθα· εξεπεσε
του παραδεισου η γυνη, αλλα προς θεογνωσιαν εχειραγωγηθη δια της εκβολης, ωστε
μειζον ευρεν, η απωλεσε. Και ει χρησιμον ην, φησι, το εκπεσειν του παραδεισου, τινος
ενεκεν εδιδου παρα την αρχην τον παραδεισον ο Θεος; Χρησιμως τουτο δια την
ραιθυμιαν, ανθρωπε, εγενετο την ημετεραν· ως ει γε προσειχον εαυτοις εκεινοι και τον
∆εσποτην επεγινωσκον, και σωφρονειν ηπισταντο και μετριαζειν, εμειναν αν επι της
τιμης· επειδη δε εξυβρισαν εις την δοθεισαν δωρεαν, τηνικαυτα χρησιμον εγενετο το
εκβληθηναι. Τινος ουν ενεκεν παρα την αρχην εδωκεν ο Θεος; Ἵνα την οικειαν
επιδειξηται φιλανθρωπιαν, και οτι αυτος μεν παρεσκευαστο προς μειζονα τιμην αγειν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ημας αει, ημεις δε αιτιοι πανταχου των κολασεων και των τιμωριων, εκβαλοντες
εαυτους δια ραιθυμιας των δεδομενων ημιν αγαθων. Καθαπερ ουν πατηρ φιλοστοργος
παρα μεν την αρχην αφιησιν επι της οικιας τον παιδα τον εαυτου διατριβειν, και των
πατρυων απολαυειν απαντων· επειδαν δε ιδηι φαυλον τηι τιμηι γεγενημενον, απαγει της
τραπεζης και ποῤρωθεν της οικειας οψεως καθιστησι, πολλακις δε και αυτης εκβαλλει
της πατρυας οικιας, ινα εκπεσων εκεινος και βελτιων γενομενος ταις υβρεσι ταυταις
και ταις ατιμιαις, αξιον εαυτον αποφηνηι της επανοδου παλιν, και τον πατρωιον
διαδεξηται κληρον· ουτω και ο Θεος εποιησεν. Ἔδωκε τωι ανθρωπωι τον παραδεισον·
αναξιον φανεντα εξεβαλεν, ινα δια της εξω διατριβης και της ατιμιας βελτιων
γενομενος και σωφρονεστερος, αξιος φανηι της επανοδου παλιν. Ἐπειδη τοινυν μετα
ταυτα βελτιων εγενετο, επαναγει παλιν αυτον, και φησι· Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι
παραδεισωι. Ὁραις οτι ου το δουναι τον παραδεισον, αλλα και το εκβαλειν του
παραδεισου, της μεγιστης κηδεμονιας ην; ει μη γαρ εξεπεσε του 49.250 παραδεισου, ουκ
αν εφανη του παραδεισου παλιν αξιος. δʹ. Τουτον τοινυν διαπαντος τηρωμεν τον λογον,
τουτον και επι της προκειμενης, ει βουλεσθε, γυμνασωμεν υποθεσεως. Ἔδωκε φωνην
κοινην απασι· τουτο της αυτου φιλανθρωπιας. Ουκ εχρησαντο εις δεον εκεινοι τωι
δωρωι, αλλα προς ανοιαν εξεκλιναν εσχατην· αφειλετο το δοθεν παλιν. Ει γαρ επειδη
γλωσσαν ειχον μιαν, εις τοσαυτην εξεπεσον ανοιαν, ως βουληθηναι πυργον εως του
ουρανου οικοδομησαι, ει μη παραχρημα εκολασθησαν, αρα ουκ αν επεθυμησαν και
αυτης του ουρανου της κορυφης επιλαβεσθαι; Τι γαρ; Ει και αδυνατον ην εκεινοις, αλλ'
ομως εκ της προθεσεως τα της ασεβειας αυτοις απηρτιζετο. Ἅπερ απαντα προορων ο
Θεος, επειδη εις δεον ουκ εχρησαντο τηι ομοφωνιαι, εις δεον αυτους διαιρει τηι διαφωνιαι.
Και σκοπει μοι την φιλανθρωπιαν αυτου. Ἰδου, φησι, φωνη μια πασι, και τουτο ηρξαντο
ποιησαι. Τινος ενεκεν ουκ ευθεως ηλθεν επι το διατεμειν την γλωτταν, αλλα προτερον
απολογειται, καθαπερ εν δικαστηριωι κρινεσθαι μελλων; καιτοι γε ουδεις αυτωι ερει· Τι
εποιησας; αλλα κυριος εστι παντα ποιειν οσα βουλεται. Ἀλλ' ομως καθαπερ μελλων
ευθυνας υπεχειν, ουτως απολογιας τιθησιν, ημας διδασκων ημερους ειναι και
φιλανθρωπους. Ει γαρ ο ∆εσποτης τοις δουλοις απολογειται, και ταυτα ηδικηκοσι,
πολλωι μαλλον ημας αλληλοις απολογεισθαι χρη, καν τα μεγιστα ωμεν ηδικημενοι.
Ὅρα γουν πως απολογειται· Ἰδου χειλος εν και φωνη μια πασι, φησι, και τουτο ηρξαντο
ποιησαι. Ὡσανει ελεγε· Μηδεις εγκαλειτω μοι ταυτα την γλωτταν διατεμνομενην ορων,
μηδεις εξ αρχης νομιζετω την διαφωνιαν ταυτην τοις ανθρωποις συγκαταβεβλησθαι.
Ἰδου χειλος εν και μια φωνη πασιν· αλλ' ουκ εχρησαντο εις δεον τηι δωρεαι. Και ινα
μαθηις οτι ου το γινομενον κολαζει τοσουτον, οσον το μελλον προδιορθουται, ακουσον
της επαγωγης· Και νυν ου μη εκλειψηι εξ αυτων παντα, οσα αν επιθωνται ποιησαι. Ὃ δε
λεγει τοιουτον εστιν· Ἐαν μη δωσι δικην νυν, και απο της ριζης αυτης των
αμαρτηματων αναχαιτισθωσιν, ου στησονται της πονηριας ουδαμου· τουτο γαρ εστιν,
Ου μη εκλειψηι εξ αυτων παντα, οσα αν επιθωνται ποιησαι· ωσανει ελεγε· Και ετερα
προσθησουσι μειζονα ατοπηματα. Τοιουτον γαρ η πονηρια· οταν αρχην λαβουσα μη
κωλυθηι, καθαπερ πυρ υλης επιλαβομενον, ουτω προς υψος ανιησιν αφατον. Ὁραις οτι
και το αφελεσθαι την ομοφωνιαν φιλανθρωπιας εγενετο πολλης; Ἐνεβαλε γαρ αυτους
εις διαφωνιαν, ινα μη εκπεσωσιν εις πονηριαν μειζονα. Τουτον δη μοι διατηρειτε τον
λογον, και πεπηγως αει παρ' υμιν εστω και ακινητος, οτι ουκ ευεργετων μονον, αλλα
και κολαζων αγαθος εστι και φιλανθρωπος ο Θεος· και γαρ αι κολασεις αυτου και αι
τιμωριαι μεγιστον ευεργεσιας μερος, μεγιστον προνοιας ειδος εισιν. Ὅταν ουν ιδηις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

λιμους γενομενους, και λοιμους, και αυχμους, και επομβριας, και αερων ανωμαλιας, η
αλλο τι των τοιουτων των κολαζοντων την ανθρωπινην φυσιν, μη δυσχερανηις μηδε
αποδυσπετησηις, αλλα προσκυνησον τον ποιουντα, θαυμασον αυτον της κηδεμονιας.
Ἐκεινος γαρ εστιν ο ταυτα 49.251 ποιων, και το σωμα κολαζων, ινα την ψυχην
σωφρονισηι. Και ο Θεος ταυτα ποιει, φησιν; Ὁ Θεος ταυτα ποιει· καν η πολις παρηι πασα,
καν η οικουμενη πασα, ουκ οκνησω τουτο ειπειν. Ειθε μοι και σαλπιγγος ην φωνη
λαμπροτερα, και εν υψηλωι στηναι χωριωι δυνατον ην, και πασι βοησαι και
διαμαρτυρασθαι, οτι ο Θεος ταυτα ποιει. Ουκ εξ απονοιας ταυτα λεγω, αλλ' εχω
παρεστωτα τον προφητην μετ' εμου βοωντα και λεγοντα, οτι Ουκ εστι κακια εν πολει,
ην Κυριος ουκ εποιησε· κακια δε ομωνυμον εστιν ονομα· και της προσηγοριας εκατερας
βουλομαι την ακριβη μαθειν υμας σημασιαν, ινα μη δια την ομωνυμιαν των πραγματων
συγχεοντες την φυσιν, εις βλασφημιαν εμπεσητε. εʹ. Ἔστι τοινυν κακια, η οντως κακια,
πορνεια, μοιχεια, πλεονεξια, και τα μυρια δεινα τα των εσχατων οντα εγκληματων αξια
και τιμωριων. Παλιν εστι κακια, μαλλον δε ουκ εστιν, αλλα λεγεται, λιμος, λοιμος,
θανατος, νοσος, και οσα τοιαυτα· ταυτα γαρ ουκ αν ειη κακα· δια τουτο ειπον, Λεγεται,
μονον. Τι δηποτε; Ὅτι ει κακα ην, ουκ αν αγαθων ημιν αιτια εγεγονει, σωφρονιζοντα
την απονοιαν, εγκοπτοντα την ραιθυμιαν και προς σπουδην επαναγοντα,
προσεκτικωτερους ποιουντα. Ὅτε γαρ, φησιν, απεκτεινεν αυτους, τοτε εξεζητουν αυτον,
και επεστρεφον, και ωρθριζον προς τον Θεον. Κακιαν ουν ταυτην φησι την
σωφρονιζουσαν, την λαμπρους ποιουσαν, την σπουδαιοτερους εργαζομενην, την προς
φιλοσοφιαν επαναγουσαν, ουκ εκεινην την διαβεβλημενην και εγκληματων αξιαν·
εκεινη γαρ ου Θεου εργον, αλλα της ημετερας προαιρεσεως ευρεμα, αυτη δε προς την
εκεινης αναιρεσιν γινεται. Κακιαν ουν ταυτην καλει την κακωσιν, την εκ των τιμωριων
γινομενην ημιν, ου κατα την οικειαν φυσιν, αλλα κατα την υπονοιαν των ανθρωπων,
ουτως αυτην ονομαζων. Ἐπειδη γαρ κακιαν καλειν ειωθαμεν, ου τας κλοπας και τας
μοιχειας μονον, αλλα και τας συμφορας, απο της των ανθρωπων ψηφου ουτω το
πραγμα εκαλεσε. Τουτο ουν εστιν ο φησιν ο προφητης, οτι Ουκ εστι κακια εν πολει, ην
Κυριος ουκ εποιησε. Τουτο και δια Ἡσαΐου παρεδηλωσεν ο Θεος ειπων· Ἐγω Θεος ποιων
ειρηνην, και κτιζων κακα· κακα παλιν τας συμφορας ονομαζων. Ταυτην και ο Χριστος
την κακιαν εν τοις Ευαγγελιοις αινιττεται, ουτω λεγων τοις μαθηταις· Ἀρκετον τηι
ημεραι η κακια αυτης, τουτεστιν, η κακωσις, η ταλαιπωρια. Πανταχοθεν ουν δηλον, οτι
κακιαν ενταυθα τας τιμωριας καλει, και ταυτας ημιν αυτος επαγει, μεγιστον προνοιας
ειδος παρεχομενος. Και γαρ ο ιατρος, ουχ οταν εις παραδεισους και λειμωνας εξαγαγηι
τον καμνοντα, θαυμαστος εστι μονον, ουδ' οταν εις βαλανεια και κολυμβηθρας υδατων,
ουδ' οταν τραπεζαν παρατιθηι πλουσιαν, αλλα και οταν ασιτον κελευηι διαμενειν, και
οταν αγχηι λιμωι και διψηι κατατεινηι, τηι κλινηι προσηλων και την οικιαν δεσμωτηριον
ποιουμενος, και αυτου του φωτος αποστερων και συσκιαζων πανταχοθεν το δωματιον
παραπετασμασι, και οταν τεμνηι, και οταν καιηι, και οταν πικρα προσαγηι φαρμακα,
ιατρος εστιν ομοιως. Πως ουν ουκ ατοπον εκεινον μεν τοσαυτα εργαζομενον κακα
ιατρον καλειν, τον δε Θεον, ει ποτε εν τουτων ποιη 49.252 σειεν, οιον η λιμον η θανατον
επαγαγοι, βλασφημειν και της του παντος εκβαλλειν προνοιας; καιτοι γε ο αληθης
ιατρος ουτος μονος εστι και ψυχων και σωματων. ∆ια τουτο πολλακις την φυσιν την
ημετεραν παραλαβων εξ ευθηνιας σκιρτωσαν, και πυρετον αμαρτηματων ωδινουσαν,
ενδειαι και λιμωι και θανατωι και συμφοραις ετεραις, και τοις αλλοις οις αυτος οιδε
φαρμακοις απαλλαττει των νοσηματων. Ἀλλ' οι πενητες αισθανονται μονοι του λιμου,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φησιν. Ἀλλ' ουχι μονωι λιμωι κολαζει, αλλα και ετεροις μυριοις· τον εν πενιαι μεν οντα
λιμωι πολλακις εσωφρονισε, τον πλουτουντα δε και ευποριας απολαυοντα κινδυνοις,
νοσημασι, θανατοις αωροις· ευμηχανος γαρ εστι, και ποικιλα εχει της σωτηριας ημων τα
φαρμακα. Ουτω και δικασται ποιουσιν· ου τιμωσι μονον ουδε στεφανουσι τους τας
πολεις οικουντας, ουδε δωρεας παρεχουσι μονον, αλλα και κολαζουσι πολλακις. ∆ια
τουτο και ξιφος αυτοις ηκονηται, και βαραθρα παρεσκευασται, και τροχος, και ξυλα, και
δημιοι, και ετερα μυρια κολασεων ειδη. Ὅπερ ουν επι των δικαστων ο δημιος, τουτο επι
του Θεου λιμος, καθαπερ δημιος, σωφρονιζων ημας και της κακιας απαγων. Ουτω και
επι των γεωργων εστιν ιδειν. Ου γαρ δη μονον περιστελλουσι την ριζαν της αμπελου
ουδε περιφραττουσιν, αλλα και περικοπτουσι και πολλα των κληματων αποτεμνουσι·
δια τουτο ουχι σκαπανη μονον εκεινοις, αλλα και δρεπανα προς τομην επιτηδεια. Ἀλλ'
ομως ουκ εγκαλουμεν ουδε τουτοις· αλλα και τοτε μαλιστα αυτους θαυμαζομεν, οταν
ιδωμεν πολλα των αχρηστων εκκοπτοντας, ωστε τηι των περιττων αποβοληι τοις
μενουσι πολλην παρασκευασαι την σωτηριαν. Πως ουν ουκ ατοπον, πατερα μεν, και
ιατρον, και δικαστην, και γεωργον ουτω δοκιμαζειν, και μητε εκεινον εκβαλλοντα τον
υιον της οικιας, μητε τον ιατρον εκτεινοντα τον καμνοντα, μητε τον δικαστην
κολαζοντα, μητε τον γεωργον κοπτοντα μεμφεσθαι και αιτιασθαι· τον δε Θεον, ει ποτε
βουληθειη καθαπερ καρηβαρουντας ημας απο της πολλης αναστησαι μεθης της κατα
την πονηριαν, μεμφεσθαι και μυριαις βαλλειν κατηγοριαις; Ποσης ουκ αν οιη μανιας,
μηδε της αυτης τωι ∆εσποτηι μεταδιδοναι δικαιολογιας, οσης μεταδιδομεν τοις
συνδουλοις,
ςʹ. Ταυτα υπερ αυτων των εγκαλουντων δεδοικως λεγω νυν, ινα μη προς κεντρα
λακτιζοντες, τους ποδας αιμασσωσιν, ινα μη εις ουρανον τους λιθους βαλλοντες, τηι
κεφαληι τα τραυματα δεξωνται. Ἐγω δε και ετεραν υπερβολην εχω πλειω ταυτης ειπειν.
Ἀνελων γαρ το ζητειν κατα συγχωρησιν λεγω ει χρησιμως ελαβε παρ' ημων ο Θεος,
εκεινο λεγω μονον, οτι ει ελαβε τα δοθεντα, ουδε ουτως εγκαλειν τις ειχεν αυτωι· και
γαρ κυριος ην των αυτου. Ἐν ανθρωποις μεν, οταν ημιν παρακαταθωνται χρηματα και
δανειζωσιν αργυριον, χαριν ομολογουμεν του χρονου, καθ' ον δη εδανεισαν, ουκ
αγανακτουμεν δε υπερ του χρονου, καθ' ον αφαιρουνται τα ιδια· τωι Θεωι δε τα αυτου
βουλομενωι λαβειν εγκαλεσομεν, ειπε μοι; και πως ουκ εσχατης ταυτα ανοιας; Ἀλλ' ουχ
ο μεγας και γενναιος Ἰωβ ουτως εποιησεν· ουδε ηνικα ελαμβανε μονον, αλλα και ηνικα
αφηιρητο, χαριν ωμο 49.253 λογει μεγιστην, ουτωσι λεγων· Ὁ Κυριος εδωκεν, ο Κυριος
αφειλετο· ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον εις τους αιωνας. Ει δε υπερ αμφοτερων
τουτων ευχαριστειν δει και καθ' εαυτο, και της δοσεως η αφαιρεσις ουκ ελαττον ηι
χρησιμωτερα, ποιαν αν σχοιημεν συγγνωμην, ειπε μοι, τον ουτως ημερον και
φιλανθρωπον και κηδεμονα, και παντος ιατρου σοφωτερον, και παντος πατρος
φιλοστοργοτερον, και παντος δικαστου δικαιοτερον, και γεωργου παντος
επιμελεστερον τας ημετερας θεραπευοντα ψυχας τοις εναντιοις αμειβομενοι, και ον
προσκυνειν δεον, αποδυσπετουντες; Ἆρα γενοιτ' αν τι μανικωτερον και αναισθητοτερον
των εν ευταξιαι τοσαυτηι λεγοντων αποστερεισθαι της του Θεου προνοιας ημας; Ὥσπερ
γαρ ει τις φιλονεικοιη τον ηλιον ειναι ζοφερον και ψυχρον, εσχατης παραφροσυνης
εκφερει δειγμα τηι ψηφωι· ουτως ει τις αμφιβαλλοι περι της του Θεου προνοιας, πολλωι
μαλλον μανιας εγκλημασιν εστιν υπευθυνος. Ουχ ουτως ηλιος φανος, ως η του Θεου
προνοια σαφης· αλλ' ομως τολμωσι τινες λεγειν, οτι δαιμονες τα καθ' ημας διοικουσι. Τι
παθω; Φιλανθρωπον εχεις ∆εσποτην· αιρειται μαλλον βλασφημεισθαι υπο σου δια των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ρηματων τουτων, η τοις δαιμοσιν επιτρεψας τα σα πεισαι σε δια των πραγματων πως
δαιμονες διοικουσι. Τοτε γαρ αν εγνως καλως την εκεινων πονηριαν δια της πειρας
αυτης· μαλλον δε και νυν δυνατον υμιν παραστησαι, ως εν μικρωι τινι παραδειγματι·
Ἀπηντησαν τωι Χριστωι δαιμονιζομενοι τινες εκ των μνημειων εξερχομενοι, και
παρεκαλουν αυτον οι δαιμονες επιτρεψαι αυτοις εις την αγελην των χοιρων εισελθειν·
και επετρεψε, και απηλθον και κατεκρημνισαν αυτους ευθεως απαντας· ουτω δαιμονες
διοικουσι. Καιτοι προς τους χοιρους ουδεις ην αυτοις λογος, προς δε σε αει πολεμος
ασπονδος και ακηρυκτος εστι μαχη, και εχθρα αθανατος. Ει δε εκεινων, προς ους ουδεν
ην αυτοις κοινον, ουδε μικραν καιρου ροπην ανασχεσθαι υπεμειναν· ει τους πολεμιους
αυτοις και διηνεκως αυτους δακνοντας υποχειριους ελαβον ημας, τι ουκ αν ειργασαντο;
τι δε ουκ αν των ανηκεστων διεθηκαν; ∆ια γαρ τουτο και ο Θεος αφηκεν αυτους
εμπεσειν τηι των χοιρων αγεληι, ιν' εν τοις των αλογων σωμασι μαθηις αυτων και την
πονηριαν. Και οτι τους δαιμονιζομενους εκεινους ταυτα αν εποιησαν, α και τους
χοιρους, ει μη και εν αυτηι τηι μανιαι πολλης απηλαυον οι δαιμονωντες της του Θεου
προνοιας, δηλον απασι. Και νυν ουν, οταν ιδηις ανθρωπον υπο δαιμονος κινουμενον,
προσκυνησον τον ∆εσποτην, μαθε των δαιμονων την πονηριαν· αμφοτερα γαρ εστιν
ιδειν επι των δαιμονωντων τουτων, και την του Θεου φιλανθρωπιαν, και την των
δαιμονων κακιαν· την μεν των δαιμονων κακιαν, οταν ταραττωσι και θορυβωσι την
ψυχην του παραπαιοντος· την δε του Θεου φιλανθρωπιαν, οταν ουτως αγριον δαιμονα,
ενοικον οντα και επιθυμουντα κατακρημνισαι τον ανθρωπον, κατεχηι και κωλυηι, μη
συγχωρων εις απαν τηι οικειαι χρησασθαι δυναμει, αλλα τοσουτον επιτρεπων
ενδειξασθαι την ισχυν, οσον και τον ανθρωπον σωφρονισαι, και την οικειαν εκφανη
ποιησαι πονηριαν. Βουλει και εφ' ετερου παραδειγματος παλιν ιδειν πως διοικει
δαιμων, οταν ο Θεος αυτωι συγχωρει τηι οικειαι κεχρησθαι δυναμει; Ἐν 49.254 νοησον τα
βουκολια, τα ποιμνια του Ἰωβ, πως εν μιαι καιρου ροπηι παντα καταναλωσε, τον
ελεεινον των παιδων αυτου θανατον, την κατα του σωματος αυτου πληγην ενεχθεισαν·
και οψει το ωμον και απανθρωπον και αφειδες της των δαιμονων πονηριας, και απο
τουτων εισηι σαφως, οτι ει και τοδε το παν επετρεψεν αυτων τηι εξουσιαι ο Θεος, παντα
αν συνεχεαν και συνεταραξαν, και τα των χοιρων ημας διεθηκαν και τα των βουκολιων
εκεινων, ως ουδε μικραν καιρου ροπην φεισασθαι της ημετερας αν ηνεσχοντο
σωτηριας. Ει δαιμονες διυκουν, ουδεν των δαιμονωντων ανθρωπων αμεινον
διεκειμεθα, μαλλον δε κακεινων χειρους αν ημεν. Ουτε γαρ εκεινους καθολου τηι
τυραννιδι των δαιμονων εξεδωκεν ο Θεος, επει πολλωι τουτων χαλεπωτερα αν επαθον,
ων πασχουσι νυν. Ἐγω δε κακεινο αν επυθομην των ταυτα λεγοντων, ποιαν δη αταξιαν
εν τοις παρουσιν ορωντες, δαιμονων διοικησει τα καθ' ημας ανατιθεασι παντα; Καιτοι
γε ηλιον ορωμεν επι τοσουτοις ετεσιν ευτακτα καθ' εκαστην βαδιζοντα την ημεραν,
ποικιλον αστερων χορον την οικειαν διατηρουντα ταξιν, σεληνης δρομους
απαρεμποδιστους, νυκτος και ημερας διαδοχην ακριβη, παντα, και τα ανω και τα κατω
ωσπερ εν αρμονιωι τινι χορειαι, μαλλον δε και πολλωι πλεον και ακριβεστερον, την
οικειαν εκαστον χωραν διαφυλαττον, και ουκ εξισταμενον της ταξεως ης παρα την
αρχην αυτα ποιων εταξεν ο Θεος. ζʹ. Και τι τουτων οφελος, φησιν, οταν ουρανος μεν,
και ηλιος, και σεληνη, και αστερων χορος, και τα αλλα παντα πολλην εχηι την ευταξιαν,
τα δε ημετερα συγχυσεως ηι πεπληρωμενα και αταξιας; Ποιας συγχυσεως, ανθρωπε, και
αταξιας; Ὁ δεινα πλουτει, φησι, και βιαζεται, αρπαζει και πλεονεκτει, τας των πενητων
ουσιας καταπινει καθ' εκαστην ημεραν, και ουδεν πασχει δεινον· ετερος εν επιεικειαι ζηι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

σωφροσυνηι και δικαιοσυνηι και τοις αλλοις απασιν αγαθοις κεκοσμημενος, και πενιαι
και νοσοις και τοις εσχατοις κολαζεται δεινοις. Ταυτ' ουν εστι τα σκανδαλιζοντα σε;
Ταυτα, φησιν. Ἐαν ουν ιδηις και των αρπαζοντων πολλους κολαζομενους, και των εν
αρετηι ζωντων ενιους, η και μυριους απολαυοντας αγαθων, δια τι μη λυεις ταυτην την
ψηφον, μηδε αποδεχηι τον ∆εσποτην; Ὅτι αυτο τουτο εστι το σκανδαλιζον με πλεον. ∆ια
τι γαρ δυο οντων των πονηρων, ο μεν κολαζεται, ο δε διαφυγων απερχεται, και δυο
οντων αγαθων, ο μεν τιμαται, ο δε τιμωρουμενος διατελει; Και τουτο αυτο της του Θεου
προνοιας μεγιστον εργον εστιν. Ει γαρ παντας ενταυθα εκολαζε τους πονηρους, και
παντας ενταυθα ετιμα τους αγαθους, περιττη η της κρισεως ην ημερα. Παλιν ει μηδενα
εκολαζε πονηρον, μηδε ετιμα τινα των αγαθων, και οι φαυλοι φαυλοτεροι και κακιους
αν εγενοντο, ως πολλωι των χρηστων ραιθυμοτεροι· και μειζονως οι βουλομενοι
βλασφημειν, κατηγορησαν αν του Θεου, και ολοσχερως αν ειπον αποστερεισθαι
προνοιας τα καθ' ημας.
Ει γαρ και νυν κολαζομενων τινων πονηρων, και τιμωμενων αγαθων, ομοιως
φασιν απρο 49.255 νοητα ειναι τα των ανθρωπων πραγματα, ει μηδε τουτο εγινετο, τι
ουκ αν ειπον; ποια δε ουκ αν εξεβαλον ρηματα; ∆ια τουτο τους μεν κολαζει, τους δε ου
κολαζει των πονηρων, και τους μεν τιμαι, τους δε ου τιμαι των αγαθων. Ου κολαζει μεν
απαντας, ινα σε πεισηι, οτι εστιν αναστασις· κολαζει δε τινας, ινα τους ραιθυμοτερους τωι
φοβωι δια της των ετερων τιμωριας ποιησηι σπουδαιοτερους. Παλιν τιμαι μεν τινας των
αγαθων, ινα ετερους επισπασηται ταις τιμαις προς τον της αρετης ζηλον· ου τιμαι δε
παντας, ινα μαθηις, οτι εστιν ετερος καιρος αποδιδους απασι τας αμοιβας. Ει μεν γαρ
απαντες ενταυθα απελαμβανον τα κατ' αξιαν, ηπιστησαν αν τωι της αναστασεως λογωι·
ει δε μηδεις απελαμβανε τα κατ' αξιαν, οι πλειους αν εγενοντο ραιθυμοτεροι. ∆ια τουτο
τους μεν κολαζει, τους δε ου κολαζει, και τους κολαζομενους και τους μη κολαζομενους
ωφελων· εκεινων μεν γαρ εκκοπτει την κακιαν, τους δε ετερους τηι τουτων τιμωριαι
σωφρονεστερους ποιει. Και τουτο εξ ων αυτος ειπεν ο Χριστος δηλον. Ἐπειδη γαρ
απηγγειλαν αυτωι, οτι πυργος κατενεχθεις ανθρωπους τινας κατεχωσε, φησι προς
αυτους· Τι νομιζετε, οτι εκεινοι αμαρτωλοι ησαν μονον; Ου, λεγω υμιν· αλλ' εαν μη
μετανοησητε, και υμεις τα αυτα πεισεσθε. Ειδες πως κακεινοι δι' αμαρτιας απωλοντο,
και οι λοιποι ου δια δικαιοσυνην διεφυγον, αλλ' ινα ταις εκεινων τιμωριαις βελτιους
γενωνται; Ουκουν ηδικηνται, φησιν, οι κολαζομενοι· εδυναντο γαρ μη κολασθεντες
ταις ετερων τιμωριαις αυτοι γενεσθαι βελτιους. Ἀλλ' ει ᾔδει βελτιους εσομενους εκ
μετανοιας, ουκ αν εκολασεν ο Θεος. Ει γαρ πολλους προειδως ουδεν απο της
μακροθυμιας αυτου κερδανουντας, ομως φερει μετα πολλης της ανεξικακιας, το αυτου
πληρων και παρεχων αυτοις ανανηψαι ποτε εκ της οικειας ανοιας· πως αν τους
μελλοντας βελτιους απο της ετερων γενεσθαι τιμωριας, απεστερησεν αν του της
μετανοιας κερδους; Ὥστε ουδεν ουτοι ηδικηνται, και της κακιας αυτοις εκκοπεισης τηι
τιμωριαι, και της εκει κολασεως κουφοτερας εσομενης, δια το προλαβοντας ενταυθα
παθειν κακως. Παλιν οι μη κολασθεντες ουδεν ηδικηνται. Ἐξην γαρ αυτοις, ειπερ
εβουλοντο, τηι μακροθυμιαι του Θεου προς μεταβολην αριστην χρησασθαι, και
θαυμασαντας το ανεξικακον αιδεσθηναι της ανοχης την υπερβολην, και μεταστηναι
ποτε προς αρετην, και ταις ετερων τιμωριαις την οικειαν κερδαναι σωτηριαν. Ει δε
επιμενουσι τηι πονηριαι, ουχ ο Θεος αιτιος, ο δια τουτο μακροθυμων, ινα αυτους
ανακτησηται, αλλ' εκεινοι συγγνωμης αναξιοι, οι μη χρησαμενοι εις δεον τηι του Θεου
μακροθυμιαι. Ου τουτον δε τον λογον μονον εστιν ειπειν, δι' ον ου κολαζονται παντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ενταυθα οι πονηροι, αλλα και ετερον ουκ ελαττονα τουτου. Ποιον δη τουτον; Ὅτι ει
πασι παρ' αυτα τα αμαρτηματα τας κολασεις επηγαγεν ο Θεος, προανηρπασθη αν το
γενος ημων, και ουκ αν εφθασεν εις διαδοχην ελθειν. Και ινα μαθηις οτι τουτο εστιν
αληθες, ακουσον του προφητου λεγοντος· Ἐαν ανομιας παρατηρησηι, Κυριε, τις
υποστησεται; Ει δε δοκει και βασανισαι την ρησιν, τον εκαστου βιον αφεντες μετα
ακριβειας εξεταζειν ουδε γαρ δυνατον ημιν ειδεναι τα εκαστωι βεβιωμενα, απερ
αναντιῤρητως απαντες αμαρτανο 49.256 μεν, ταυτα εις μεσον αγαγωμεν, και εκ τουτου
δηλον ημιν εσται και φανερον, οτι ει καθ' εκαστον εκολαζομεθα των αμαρτηματων,
παλαι αν απωλωλειμεν. Ὁ καλεσας τον αδελφον μωρον, ενοχος εστιν εις την γεενναν
του πυρος, φησιν. Ἔστιν ουν τις ημων ος ουχ ημαρτε την αμαρτιαν ταυτην; τι ουν,
ευθεως αναρπασθηναι εδει; ουκουν παντες ανηρπασθημεν τε και ηφανισθημεν αν παλαι
και προπαλαι. Παλιν ο ομνυων, φησι, καν ευορκηι, τα εκ του Πονηρου ποιει πραγματα.
Τις ουν εστιν, ος ουκ ωμοσε; μαλλον δε τις εστιν, ος ουκ επιωρκησε πωποτε; Ὁ προς
γυναικα ιδων, φησιν, ακολαστοις οφθαλμοις, απηρτισμενος εστι μοιχος. Και ταυτης δε
της αμαρτιας πολλους ευροι τις αν υπευθυνους. Ὅταν ουν τα ωμολογημενα τοιαυτα ηι,
ουτως αφορητα, και τουτων εκαστον καθ' εαυτο κολασιν απαραιτητον ημιν επαγηι, ει
και τα λαθρα ημιν ημαρτημενα αναλογισαιμεθα, τοτε οψομεθα μαλιστα την του Θεου
προνοιαν ουκ επαγουσαν καθ' εκαστον αμαρτημα την τιμωριαν ημιν. Ὥστε οταν ιδηις
τινα αρπαζοντα, πλεονεκτουντα, και μη κολαζομενον, αναπτυξον και συ το σαυτου
συνειδος, αναλογισαι σου την ζωην, επελθε τα ημαρτημενα, και μαθησηι καλως οτι σοι
πρωτωι ου συμφερει καθ' εκαστον των αμαρτηματων κολαζεσθαι. ∆ια γαρ τουτο
αφειδως οι πολλοι φθεγγονται, επειδη ου τα ιδια προ των αλλοτριων σκοπουσιν, αλλα
τα ημετερα αφεντες, τα των αλλων εξεταζομεν απαντες. Ἀλλα μηκετι τουτο ποιωμεν,
αλλα τουναντιον· καν μεν δικαιον τινα κολαζομενον ιδηις, αναμνησθητι του Ἰωβ· αν τε
γαρ δικαιος ηι τις, ουτε δικαιοτερος εσται εκεινου, ουτε κατα μικρον εγγυς· αν τε μυρια
πασχηι κακα, ουδεν ουδεπω τοσουτον επαθεν, οσον εκεινος. ηʹ. Τουτο τοινυν εις νουν
λαβων, παυσαι κατηγορων του ∆εσποτου, μαθων οτι ουκ εγκαταλιμπανων τον τοιουτον
ο Θεος αφιησι πασχειν κακως, αλλα στεφανωσαι και λαμπροτερον ποιησαι βουλομενος.
Ἂν δε αμαρτωλον ιδηις τιμωρουμενον, αναμνησθητι του παραλυτικου του τριακοντα
οκτω ετη εχοντος επι της κλινης. Ὅτι γαρ κακεινος δι' αμαρτιας τηι νοσωι παρεδοθη τοτε
εκεινηι, ακουσον του Χριστου λεγοντος· Ἴδε υγιης γεγονας, μηκετι αμαρτανε, ινα μη
χειρον τι σοι γενηται. Ἢ γαρ αμαρτηματων τινομεν δικας κολαζομενοι, η στεφανων
λαμβανομεν υποθεσιν, αν εν κατορθωμασι ζωντες πασχωμεν κακως. Ὥστε καν εν
δικαιοσυνηι, καν εν αμαρτιαις ζωμεν, χρησιμον ημιν η κολασις, οτε μεν λαμπροτερους
ποιουσα, οτε δε σωφρονεστερους εργαζομενη, και την μελλουσαν ημιν επικουφιζουσα
τιμωριαν. Ὅτι γαρ εστιν ενταυθα κολασθεντα και ενεγκοντα ευχαριστως, πραοτερας
απολαυσαι εκει της τιμωριας, ακουσον του Παυλου λεγοντος· ∆ια τουτο εν υμιν πολλοι
ασθενεις και αῤρωστοι, και κοιμωνται ικανοι. Ει γαρ εαυτους εκρινομεν, ουκ αν
εκρινομεθα· κρινομενοι δε υπο Κυριου παιδευομεθα, ινα μη συν τωι κοσμωι
κατακριθωμεν. Ταυτα ουν απαντα ειδοτες, και τα τοιαυτα φιλοσοφωμεν περι της του
Θεου προνοιας, και τους αντιλεγοντας επιστομιζωμεν. Καν ηι τι των γιγνομενων την
διανοιαν υπερβαινον την ημετεραν, μη απο τουτου τα 49.257 καθ' ημας απρονοητα ειναι
νομιζωμεν, αλλ' εκ μερους καταλαβοντες αυτου την προνοιαν, εν τοις ακαταληπτοις
παραχωρωμεν αυτου τωι ανεξιχνιαστωι της σοφιας. Ει γαρ ανθρωπου τεχνην ου δυνατον
καταλαβειν τωι ιδιωτηι, πολλωι μαλλον της του Θεου προνοιας το απειρον αδυνατον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

συνιδειν ανθρωπινηι διανοιαι· Ἀνεξερευνητα γαρ τα κριματα αυτου, και ανεξιχνιαστοι αι
οδοι αυτου. Ἀλλ' ομως απο των ολιγων και περι του παντος σαφη και δηλην λαβοντες
πιστιν, υπερ απαντων των γιγνομενων ευχαριστωμεν αυτωι. Και γαρ και ετερος εστι
λογος αναντιῤρητος τοις βουλομενοις περι της του Θεου προνοιας φιλοσοφειν.
Ἐρωμεθα γαρ τους αντιλεγοντας, Ἆρα εστι Θεος; καν μεν ειπωσιν, οτι ουκ εστι, μηδε
αποκρινωμεθα. Ὥσπερ γαρ τοις μαινομενοις ουκ αξιον αποκρινεσθαι, ουτως ουδε τοις
λεγουσι μη ειναι Θεον, Ει γαρ πλοιον ολιγους ναυτας εχον και επιβατας, ουκ αν ουδε εν
σταδιον διασωθειη χωρις της κυβερνωσης αυτο χειρος, πολλωι μαλλον κοσμος
τοσουτος, τοσαυτα σωματα εχων εν εαυτωι εκ διαφορων συγκειμενα στοιχειων, επι
τοσουτον χρονον ουκ αν διηρκεσεν, ει μη προνοια ην τις εφεστωσα, και τοδε το παν
συγκρατουσα και συνεχουσα διηνεκως. Ἂν δε αισχυνθεντες την κοινην απαντων
ψηφον και την απο των πραγμα 49.258 των πειραν, ομολογησωσιν ειναι Θεον, εκεινο
λεγωμεν προς αυτους, οτι ει εστιν ο Θεος, ωσπερ ουν και εστιν, ακολουθον ειναι και
δικαιον· ει γαρ μη εστι δικαιος, ουτε Θεος εστιν· ει δε δικαιος εστιν, εκαστωι τα κατ'
αξιαν αποδιδωσιν. Ἀλλ' ορωμεν ου παντας ενταυθα κατ' αξιαν απολαμβανοντας·
ουκουν αναγκη τινα ελπισαι ετεραν αποκειμενην αμοιβην, ινα εκαστου τα κατ' αξιαν
απολαβοντος, φανηι του Θεου το δικαιον. Ουτος γαρ ο λογος, ου την περι προνοιας
μονον, αλλα και την περι αναστασεως συνεισαγει φιλοσοφιαν ημιν. Ταυτα τοινυν
ειδοτες, και αυτοι μελετωμεν τα περι προνοιας και αναστασεως, και ετερους
διδασκωμεν, και σπουδην ποιησωμεθα απασαν τους κατα του ∆εσποτου λυττωντας
επιστομιζειν, και αυτοι δοξασωμεν αυτον εν πασιν. Ουτω γαρ πλειω την κηδεμονιαν
αυτου επισπασομεθα, και πολλης απολαυσομεν ροπης, και ουτω δυνησομεθα της οντως
απαλλαγηναι κακιας, και των μελλοντων επιτυχειν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Προς τους εγκαλουντας, τινος ενεκεν ουκ εκ μεσου γεγονεν ο διαβολος· και
οτι ουδεν ημας βλαπτει η τουτου πονηρια εαν προσεχωμεν· και περι
μετανοιας.
Ὁμιλια βʹ.
αʹ. Ὁ μεν Ἰσαακ επιθυμησας ποτε αριστον εκ των χειρων του παιδος φαγειν, τον παιδα
εις την θηραν εξεπεμψεν εκ της οικιας· ουτος δε ο Ἰσαακ επιθυμησας αριστον εκ των
ημετερων χειρων λαβειν, ουχ ημας εξεπεμψεν εκ της οικιας, αλλ' αυτος προς την
ημετεραν εδραμε τραπεζαν. Τι τουτου φιλοστοργοτερον γενοιτ' αν; τι δε ταπεινοτερον;
ος ουτω θερμην επιδειξασθαι την αγαπην κατηξιωσε, και τοσουτον καταβηναι
ηνεσχετο. ∆ια τοι τουτο και ημεις και τον τονον της φωνης και την δυναμιν των ποδων
καταβαλοντες απο της εωθινης διαλεξεως, ιδοντες την πατρικην οψιν, ευθεως
επελαθομεθα της ασθενειας, απεθεμεθα τον οκνον, ανεπτερωθημεν υπο της ηδονης,
ειδομεν την λαμπραν πολιαν, και φωτος ενεπλησθη ημων η ψυχη. ∆ια τουτο και μετα
προθυμιας την τραπεζαν παρατιθεμεθα, ινα φαγων ευλογησηι ημας. Ουκ εστιν ενταυθα
κλοπη και δολος, καθαπερ εκει τοτε· ετερος μεν επεταγη εισενεγκειν, ετερος δε
εισηνεγκεν· αλλ' εγω και επεταγην εισενεγκειν, και εισηνεγκα. Ευλογησον δη ημας, ω
πατερ, ευλογιαν πνευματικην, και ην παντες ευχομεθα λαβειν αει, και την ου σοι μονον,
11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα και εμοι και τουτοις πασι χρησιμην· παρακαλεσον τον κοινον ημων απαντων
∆εσποτην, εις το μακρον γηρας του Ἰσαακ την ζωην 49.258 την σην εξαγαγειν. Τουτο
γαρ και εμοι και τουτοις της δροσου του ουρανου και της πιοτητος της γης τιμιωτερον
και αναγκαιοτερον. Ἀλλα γαρ ωρα λοιπον παραθειναι την τραπεζαν· τις ουν εστιν αυτη;
Τα λειψανα των πρωην ειρημενων προς την υμετεραν αγαπην· ετι γαρ, ετι τον περι του
διαβολου λογον ανακινουμεν, ον προ τουτων των δυο ημερων εκινησαμεν· ον και
εωθεν προς τους μυσταγωγουμενους ειπαμεν, οτε περι αποταγης και συνταγης
διελεγομεθα τουτοις. Ποιουμεν δε τουτο ουκ επειδη ηδυς ημιν ο περι του διαβολου
λογος, αλλ' επειδη ασφαλης υμιν η περι τουτου διδασκαλια· εχθρος γαρ εστι και
πολεμιος· μεγαλη δε ασφαλεια τα των εχθρων ειδεναι σαφως. Ειρηκαμεν πρωην, οτι βιαι
ου κρατει, ουδε τυραννιδι, ουδε αναγκαζων, ουδε βιαζομενος· επει ει τουτο ην, παντας
αν απωλεσε. Και τουτου τεκμηριον παρηγαγομεν τους χοιρους, ων ουκ ηδυνηθησαν
κατατολμησαι οι δαιμονες προ της επιτροπης του ∆εσποτου· τα βουκολια του Ἰωβ και τα
ποιμνια· ουδε γαρ ταυτα διαφθειραι ετολμησεν ο διαβολος, εως ανωθεν την εξουσιαν
ελαβεν. Ἓν τοινυν τουτο πρωτον εμαθομεν, οτι βιαι ημων ου κρατει, ουδε αναγκηι·
δευτερον μετ' εκεινο προσεθηκαμεν, οτι και απατηι κρατων, ουδε ουτω παντων
περιγινεται· και παλιν αυτον τον αθλητην εις μεσον παρηγαγομεν τον Ἰωβ, καθ' ου
μυρια κινησας μηχανηματα, ουδε ουτω περιεγενετο, αλλα και ηττηθεις ανεχωρησεν. Ἓν
υπολειπεται ζητημα λοιπον. Ποιον 49.259 δη τουτο; Ὅτι ει και μη βιαι, φησι, κρατει, αλλ'
απατηι· και δια τουτο βελτιον ην αυτον αφανισθηναι. Ει γαρ και περιεγενετο ο Ἰωβ, αλλ'
ηπατηθη ο Ἀδαμκαι υπεσκελισθη· ει δε ανηιρεθη εκ μεσου καθαπαξ, ουδε ο Ἀδαμ αν
υπεσκελισθη ποτε· νυν δε μενων ητταται μεν υφ' ενος, περιγινεται δε πολλων· δεκα
αυτου κρατουσιν, αλλα μυριων αυτος κρατει και καταγωνιζεται· ει δε ανειλεν αυτον εκ
του μεσου, ουκ αν ουδε οι μυριοι απωλοντο. Τι ουν προς τουτο ερουμεν; Ὅτι μαλιστα
μεν πολυ τιμιωτεροι των ηττωμενων οι κρατουντες, καν οι μεν πλειους, οι δε ελαττους
ωσι. Κρεισσων γαρ εις, φησι, ποιων θελημα Θεου, η μυριοι παρανομοι. ∆ευτερον δε οτι
αναιρεθεντος του ανταγωνιστου, αυτος ο κρατων επηρεαζεται δι' εκεινου. Ἂν μεν γαρ
αφηις μενειν τον αντιπαλον, οι ραιθυμοτεροι ουχι δια τους σπουδαιοτερους, αλλα δια
την εαυτων ραιθυμιαν επηρεαζονται· αν δε ανεληις τον ανταγωνιστην, οι σπουδαιοτεροι
δια τους ραιθυμους επεβουλευθησαν, και την οικειαν ουκ επεδειξαντο δυναμιν, ουδε
των στεφανων επετυχον.
βʹ. Ταχα ουδεπω συνηκατε το λεχθεν· ουκουν αναγκη σαφεστερον αυτο παλιν
ειπειν· Ἔστω ανταγωνιστης εις· εστωσαν δε και αθληται δυο προς εκεινον παλαιειν
μελλοντες, και τουτων των δυο αθλητων ο μεν υπο γαστριμαργιας εστω διεφθαρμενος,
ημελημενος, εξηισθενημενος, εκνενευρισμενος, ετερος δε σπουδαζων, ευεκτων, εν
παλαιστραι διατριβων, εν γυμνασιοις πολλοις, πασαν την ασκησιν την περι την αθλησιν
επιδεικνυμενος· αν τοινυν ανεληις τον ανταγωνιστην, τινι επηρεασας τουτων; αρα τωι
ραιθυμωι και αμελει, η τωι σπουδαιωι τωι τοσαυτα πεπονηκοτι; Ευδηλον οτι τωι σπουδαιωι·
ο μεν γαρ δια τον ραιθυμον ηδικηται αναιρεθεντος του ανταγωνιστου· ο δε ραιθυμος
μενοντος τουτου ουκ ετι δια τον σπουδαιον επηρεασται· απο γαρ της οικειας ραιθυμιας
κατεπεσεν. Ειπω και ετεραν λυσιν του ζητηματος τουτου, ινα μαθηις, οτι ουχ ο διαβολος
επηρεαζει, αλλ' η οικεια ραιθυμια πανταχου υποσκελιζει τους μη προσεχοντας. Ἀφεισθω
ο διαβολος ο σφοδρα πονηρος ου φυσει, αλλα προαιρεσει και γνωμηι· οτι γαρ ουκ εστι
φυσει πονηρος ο διαβολος, απ' αυτων των ονοματων μανθανε· διαβολος γαρ απο του
διαβαλλειν ειρηται· διεβαλε γαρ τον ανθρωπον προς τον Θεον· Ουχι δωρεαν σεβεται σε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

Ἰωβ, λεγων· αλλ' αποστειλον την χειρα σου, και αψαι ων εχει· ει μη εις προσωπον σε
βλασφημησει. ∆ιεβαλε παλιν τον Θεον προς τον ανθρωπον· Πυρ επεσεν εκ του ουρανου,
λεγων, και κατεφλεγε τα προβατα· εσπουδαζε γαρ αυτον πεισαι, οτι ανωθεν εκ των
ουρανων ο πολεμος ουτος ανεῤριπισθη, και συνεκρουσε τον οικετην προς τον δεσποτην,
και τον δεσποτην προς τον δουλον· μαλλον δε ου συνεκρουσεν, αλλ' επεχειρησε μεν,
ουκ ισχυσε δε ιν' οταν ιδηις ετερον συγκρουομενον οικετην προς τον δεσποτην, τον
Ἀδαμ προς τον Θεον, και πιστευοντα αυτου τηι διαβοληι, μαθηις οτι ουκ απο της οικειας
49.260 δυναμεως, αλλ' απο της εκεινου ραιθυμιας τε και αμελειας την ισχυν ελαβε.
∆ιαβολος τοινυν δια τουτο ειρηται· το διαβαλλειν δε και μη διαβαλλειν ου φυσις εστιν,
αλλα πραγμα γιγνομενον και απογιγνομενον, συμβαινον και αποσυμβαινον· τα δε
τοιαυτα ου φυσεως επεχει ταξιν ουδε ουσιας. Οιδα οτι πολλοις δυσκαταληπτος ο λογος
ουτος ο περι της ουσιας και των συμβεβηκοτων· αλλ' εισιν οι και λεπτοτερον ακουειν
δυναμενοι· διοπερ και ημεις ταυτα ειρηκαμεν. Βουλεσθε και εφ' ετερον ονομα ελθω; και
οψεσθε κακεινο ου της ουσιας ουδε της φυσεως ονομα ον. Πονηρος καλειται, η δε
πονηρια ου φυσεως εστιν, αλλα προαιρεσεως· και γαρ και αυτη ποτε μεν εγγινεται, ποτε
δε απογινεται. Μη γαρ δη τουτο μοι ειπηις, οτι επ' εκεινου διαπαντος μενει· και γαρ και
επ' εκεινου ουκ εξ αρχης ην, αλλα μετα ταυτα επεγενετο, διο και αποστατης λεγεται·
καιτοι πολλων ανθρωπων οντων πονηρων, μονος εκεινος πονηρος κατ' εξοχην
λεγεται. Τι δηποτε ουν ουτω καλειται; Ὅτι ουδεν παρ' ημων ηδικημενος, ου μικρον, ου
μεγα εγκαλειν εχων, ιδων τιμηθεντα τον ανθρωπον, ευθεως εβασκηνεν αυτου τοις
αγαθοις. Ταυτης ουν της πονηριας τι γενοιτ' αν χειρον, αλλ' η οταν εχθρα και πολεμος ηι
μηδεμιαν ευλογον αιτιαν εχων; Ἀφεισθω τοινυν ο διαβολος, και παραγαγωμεν εις
μεσον την κτισιν, ινα μαθηις οτι ουχ ο διαβολος ημιν αιτιος των κακων, εαν θελωμεν
προσεχειν· ινα μαθηις, οτι ο ασθενης την προαιρεσιν και ημελημενος και ραιθυμος, και
διαβολου ουκ οντος καταπιπτει και εις βαραθρα πολλα κακιας εαυτον καταβαλλει. Ὁ
διαβολος πονηρος εστιν· οιδα καγω, και ωμολογηται τουτο παρα πασιν, αλλα μετα
ακριβειας προσεχε τοις μελλουσι ρηθησεσθαι νυν. Ου γαρ τα τυχοντα εστιν, αλλ' υπερ
ων πολλαχου πολλοις πολλακις γινονται λογοι, υπερ ων πολλη μαχη και πολεμος ουχι
πιστοις προς απιστους μονον, αλλα και πιστοις προς πιστους· τουτο γαρ εστι το οδυνης
γεμον.
γʹ. Ὁ μεν ουν διαβολος ωμολογηται, καθως εφην, πονηρος ειναι παρα πασι· τι
περι της κτισεως ερουμεν της καλης ταυτης και θαυμαστης; η και η κτισις πονηρα; Και
τις ουτω μιαρος, τις ουτως αναισθητος και παραπληξ ως κατηγορησαι της κτισεως; Τι
ουν περι ταυτης ερουμεν; Ου γαρ εστι πονηρα, αλλα και καλη και δειγμα της του Θεου
σοφιας και δυναμεως και φιλανθρωπιας εστιν. Ἄκουσον γουν πως αυτην ο προφητης
θαυμαζει, λεγων· Ὡς εμεγαλυνθη τα εργα σου, Κυριε! παντα εν σοφιαι εποιησας· ου
καθεκαστον επεξηλθεν, αλλα παρεχωρησε τωι ακαταληπτωι της σοφιας του Θεου. Ὅτι δε
και χρησιμως αυτην ουτω καλην και μεγαλην εποιησεν, ακουσον τινος λεγοντος, οτι Ἐκ
μεγεθους και καλλονης κτισματων αναλογως ο γενεσιουργος αυτων θεωρειται·
ακουσον και του Παυλου λεγοντος· Τα γαρ αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις
ποιημασι νοουμενα καθοραται. Τουτων γαρ εκαστος ηινιξατο δι' ων ειπεν, οτι αυτη προς
θεογνωσιαν ημας 49.261 χειραγωγει· οτι αυτη ποιει επιγινωσκειν τον ∆εσποτην. Τι ουν,
εαν ιδωμεν την καλην ταυτην και θαυμαστην, αυτην γενομενην ασεβειας αιτιαν
πολλοις, αιτιασομεθα αυτην; Ουδαμως, αλλ' εκεινους τους μη χρησαμενους εις δεον τωι
φαρμακωι. Που ουν ασεβειας αιτια αυτη η χειραγωγουσα προς θεογνωσιαν;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

Ἐσκοτισθησαν, φησιν, εν τοις διαλογισμοις αυτων οι φιλοσοφοι, και εσεβασθησαν, και
ελατρευσαν τηι κτισει παρα τον κτισαντα. Ουδαμου διαβολος ενταυθα, ουδαμου δαιμων
ενταυθα, αλλα κτισις εις το μεσον προκειται μονη διδασκαλος της θεογνωσιας. Πως
γουν γεγονεν ασεβειας αιτια; Ου παρα την εαυτης φυσιν, αλλα παρα την αμελειαν των
μη προσεχοντων. Τι ουν; αναιρησομεν και την κτισιν, ειπε μοι; Και τι λεγω περι της
κτισεως; Ἐπι τα μελη ελθωμεν τα ημετερα· και γαρ και ταυτα ευρησομεν απωλειας
αιτια, εαν μη προσεχωμεν, ου παρα την οικειαν δε φυσιν, αλλα παρα την ημετεραν
ραιθυμιαν. Σκοπει δε· Ὀφθαλμος εδοθη, ινα βλεπων την κτισιν δοξαζηις τον ∆εσποτην·
αλλ' εαν μη καλως χρησηι τωι οφθαλμωι, μοιχειας σοι γινεται προξενος· γλωττα δε
εδοθη, ινα ευφημηις, ινα υμνηις τον Ποιητην· αλλ' εαν μη καλως προσεχηις, βλασφημιας
σοι γινεται αιτια· χειρες δε εδοθησαν, ινα ανατεινηις αυτας εις ευχας· αλλ' εαν μη νηφηις,
εις πλεονεξιαν αυτας εκτεινεις· ποδες εδοθησαν, ινα τρεχηις εις καλα εργα· αλλ' εαν
αμεληις, τας πονηρας δι' αυτων εξεις πραξεις. Ὁραις οτι τον ασθενη παντα βλαπτει; οραις
οτι τον ασθενη και τα φαρμακα τα σωτηρια εις θανατον εμβαλλει, ου παρα την οικειαν
φυσιν, αλλα παρα την ασθενειαν την εκεινου; Ἐποιησεν ουρανον ο Θεος, ινα θαυμασας
το εργον προσκυνησηις τον ∆εσποτην· αλλ' ετεροι τον Ποιητην αφεντες, αυτον τον
ουρανον προσεκυνησαν· ταυτα δε απο της εκεινων ραιθυμιας τε και ανοιας. Ἀλλα τι
λεγω κτισιν; Και μην τι του σταυρου σωτηριωδεστερον γενοιτ' αν; αλλ' ο σταυρος ουτος
σκανδαλον τοις ασθενουσι γεγονεν· Ὁ λογος γαρ ο του σταυρου τοις μεν απολλυμενοις
μωρια εστι, τοις δε σωζομενοις δυναμις Θεου· και παλιν· Κηρυσσομεν Χριστον
εσταυρωμενον, Ἰουδαιοις μεν σκανδαλον, εθνεσι δε μωριαν. Τι του Παυλου
διδασκαλικωτερον γενοιτ' αν και των αποστολων; αλλ' οι αποστολοι ουτοι οσμη
θανατου τοις πολλοις εγενοντο· φησι γουν· Οις μεν οσμη θανατου εις θανατον, οις δε
ζωης εις ζωην. Ὁραις οτι ο μεν ασθενης και απο του Παυλου βλαπτεται, ο δε ισχυρος
ουδε απο του διαβολου αδικειται;
δʹ. Βουλει και επι του Χριστου τον λογον γυμναζωμεν; Τι της σωτηριας εκεινης
ισον; τι της παρουσιας εκεινης χρησιμωτερον; αλλ' αυτη η παρουσια η σωτηριωδης, η
χρησιμη, πολλοις προσθηκη κολασεως γεγονεν· Εις κριμα γαρ, φησιν, εγω ηλθον εις τον
κοσμον τουτον, ινα οι μη βλεποντες βλεψωσι, και οι βλεποντες τυφλοι γενωνται. Τι
λεγεις; το φως πηρωσεως αιτιον γεγονεν; Ου το φως πηρωσεως αιτιον γεγονεν, αλλ' η
ασθενεια των οφθαλμων της ψυχης το φως υποδεξασθαι ουκ ισχυσεν. Ειδες οτι ασθενης
παντοθεν βλαπτεται, ο δε ισχυρος παντοθεν ωφελειται; Πανταχου γαρ η προαιρεσις
αιτια, πανταχου η γνωμη κυρια· επει ο διαβολος, ει βουλει μαθειν, και χρησιμος ημιν
εστιν, εαν εις δεον αυτωι χρωμεθα, και τα μεγαλα ημας ωφελει, και κερδαινομεν ου τα
τυχοντα Και τουτο 49.262 εδειξαμεν πολλοστον και απο του Ἰωβ· εξεστι δε και απο του
Παυλου μαθειν· περι γαρ του πεπορνευκοτος γραφων ουτω λεγει· Παραδοτε τον
τοιουτον τωι Σαταναι εις ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι. Ἰδου και σωτηριας
αιτιος ο διαβολος γεγονεν, αλλ' ου παρα την αυτου γνωμην, αλλα παρα την τεχνην του
Ἀποστολου. Καθαπερ γαρ οι ιατροι εχιδνας λαμβανοντες και τα ολεθρια αυτων
αποτεμνοντες μελη, τα θηριακα κατασκευαζουσι φαρμακα· ουτω και ο Παυλος
εποιησεν· οσον χρησιμον ην απο της κολασεως της επαγομενης παρα του διαβολου
λαβων, το λοιπον ειασεν. Ἵνα γαρ μαθηις, οτι ουχ ο διαβολος της σωτηριας αιτιος, αλλ'
απολεσαι τον ανθρωπον και καταπιειν ηπειγετο, ο δε Ἀποστολος δια της αυτου σοφιας
την λαιμην ενεκοψεν, ακουσον εν τηι δευτεραι τηι προς Κορινθιους Ἐπιστοληι τι φησι περι
αυτου του πεπορνευκοτος· Κυρωσατε εις αυτον αγαπην, μη πως τηι περισσοτεραι λυπηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

καταποθηι ο τοιουτος, και πλεονεκτηθωμεν υπο του Σατανα· προεξαρπασωμεν της
φαρυγγος του θηριου τον ανθρωπον, φησιν. Ὡς γαρ δημιωι πολλακις εχρησατο τωι
διαβολωι ο Ἀποστολος· οι δε δημιοι κολαζουσι μεν τους ημαρτηκοτας, ου μην οσον
βουλονται, αλλ' οσον οι δικαζοντες επιτρεπουσιν· ουτος γαρ δημιου νομος, τωι νευματι
του δικαστου προσεχοντα τιμωρεισθαι. Ειδες εις οσον αξιωμα ανεβη ο Ἀποστολος; Ὁ
σωμαπερικειμενος τωι ασωματωι ως δημιωι εχρησατο, και οπερ ο κοινος ∆εσποτης λεγει
τωι διαβολωι περι του Ἰωβ, παραγγελλων ουτως, Ἅψαι της σαρκος αυτου, πλην της
ψυχης αυτου μη αψηι, ορους αυτωι διδους και μετρα τιμωριων, ινα μη προπετες ον το
θηριον αναισχυντοτερον επιπηδησηι, τουτο και ο Ἀποστολος ποιει· παραδους γαρ αυτωι
τον πεπορνευκοτα, φησιν· Εις ολεθρον της σαρκος· τουτ' εστι, Της ψυχης αυτου μη αψηι.
Ειδες αυθεντιαν οικετου; Μη τοινυν φοβου τον διαβολον, καν ασωματος ηι·
προσεκρουσε γαρ· ουδεν δε του προσκεκρουκοτος ασθενεστερον, καν μη σωμα
περικειμενος ηι· ωσπερ ουν ουδεν του παῤρησιαν εχοντος ισχυροτερον, καν σωμα
περιφερηι θνητον.
εʹ. Ταυτα μοι παντα ειρηται νυν, ουχ ινα τον διαβολον εγκληματων απαλλαξω,
αλλ' ινα υμας ελευθερωσω της ραιθυμιας. Και γαρ σφοδρα βουλεται εκεινος των
ημετερων αμαρτηματων επ' αυτον αγειν την αιτιαν, ινα ταυταις ταις ελπισι τρεφομενοι,
και παν ειδος κακιας επιοντες, πολλην αυξησωμεν καθ' εαυτων την κολασιν, ουδεμιας
τυγχανοντες συγγνωμης απο του μετατιθεναι επ' αυτον την αιτιαν· ωσπερ ουν ουδε η
Ευα ετυχεν. Ἀλλ' ημεις μη τουτο ποιωμεν, αλλ' επιγνωμεν εαυτους, επιγνωμεν τα
τραυματα· ουτω γαρ και τα φαρμακα επιθειναι δυνησομεθα· ο γαρ την νοσον αγνοων
ουδεμιαν ποιησεται της αῤρωστιας επιμελειαν. Ἡμαρτομεν πολλα· οιδα καγω· παντες
γαρ εσμεν εν επιτιμιοις· αλλ' ουκ απεστερημεθα συγγνωμης, ουδε εξεπεσομεν
μετανοιας· ετι γαρ εν τωι σκαμματι εστηκαμεν, και εν τοις αγωσι της μετανοιας εσμεν.
Γερων ει και προς την εσχατην απηντηκας εξοδον; Μη νομισηις μηδε ουτως
εκπεπτωκεναι μετανοιας, μηδε απο 49.263 γνωις της σωτηριας της εαυτου, αλλ'
εννοησον τον ληιστην τον εν τωι σταυρωι ελευθερωθεντα. Τι γαρ της ωρας εκεινης
βραχυτερον, καθ' ην εστεφανουτο; αλλ' ομως ηρκεσεν αυτωι και αυτη προς σωτηριαν.
Νεος ει; μη θαρσησηις τηι νεοτητι, μηδε νομισηις ικανην εχειν προθεσμιαν της ζωης· Ἡ
γαρ ημερα Κυριου ως κλεπτης εν νυκτι, ουτως ερχεται. ∆ια τουτο αδηλον ημων εποιησε
την τελευτην, ινα δηλην ποιησωμεθα την σπουδην και την προνοιαν. Ουχ οραις αωρους
καθ' εκαστην ημεραν αναρπαζομενους; δια τουτο παραινει τις· Μη αναμενε επιστρεψαι
προς Κυριον, μηδε αναβαλλου ημεραν εξ ημερας, μη ποτε, ως μελλεις, εκτριβηις. Ὁ
γερων εκεινην εχετω την παραινεσιν· ο νεος ταυτην εχετω την νουθεσιαν. Ἀλλ' εν
ασφαλειαι ει, και πλουτεις, και κομαις χρημασι, και ουδεν σοι γινεται δεινον; αλλ'
ακουσον τι φησιν ο Παυλος· Ὅταν δε λεγωσιν ειρηνην και ασφαλειαν, τοτε αιφνιδιος
αυτοις εφισταται ολεθρος. Πολλης γεμει μεταβολης τα πραγματα· ουκ εσμεν κυριοι της
τελευτης· γενωμεθα κυριοι της αρετης· φιλανθρωπος εστιν ο ∆εσποτης ημων Χριστος.
Βουλεσθε ειπω και μετανοιας οδους; Πολλαι τινες εισι και ποικιλαι και διαφοροι, και
πασαι προς τον ουρανον φερουσιν. Ἔστι πρωτη μετανοιας οδος αμαρτηματων
καταγνωσις· Λεγε γαρ συ πρωτος τας αμαρτιας σου, ινα δικαιωθηις· διο και ο προφητης
εφη· Ειπα· Ἐξαγορευσω κατ' εμου την ανομιαν μου τωι Κυριωι, και συ αφηκας την
ασεβειαν της καρδιας μου. Καταγνωθι τοινυν και συ των ημαρτημενων· αρκει τουτο τωι
∆εσποτηι προς απολογιαν· ο γαρ καταγνους των ημαρτημενων, οκνηροτερος εστι προς
το τοις αυτοις παλιν περιπεσειν. Κινησον τον κατηγορον ενδον το σον συνειδος, ινα μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

εκει κατηγορον εχηις επι του βηματος του Κυριου. Μια μεν ουν μετανοιας οδος, αριστη
αυτη· εστι δε και ετερα ταυτης ουκ ελαττων, το μη μνησικακειν τοις εχθροις, το κρατειν
οργης, το αφιεναι τα συνδουλικα αμαρτηματα· ουτω γαρ ημιν αφεθησεται και τα εις τον
∆εσποτην γεγενημενα· ιδου και δευτερον αμαρτηματων καθαρσιον· Ἐαν γαρ αφητε,
φησι, τοις οφειλεταις υμων, και ο Πατηρ υμων ο ουρανιος αφησει υμιν. Βουλει και
τριτην μαθειν μετανοιας οδον; Ευχη ζεουσα και ακριβης, και απο βαθυτατης καρδιας
τουτο ποιειν. Ουκ ειδες εκεινην την χηραν, πως τον αναισχυντον δικαστην επεσπασατο;
Συ δε ημερον εχεις ∆εσποτην και προσηνη και φιλανθρω 49.264 πον· εκεινη κατ' εχθρων
ᾔτει, συ δε ου κατ' εχθρων αιτεις, αλλ' υπερ της σεαυτου σωτηριας. Ει δε και τεταρτην
θελεις μαθειν, την ελεημοσυνην ερω· πολλην γαρ δυναμιν αυτη εχει, και αφατον· και
γαρ τωι Ναβουχοδονοσορ εις παν ειδος κακιας ελθοντι, και πασαν ασεβειαν επελθοντι,
φησιν ο ∆ανιηλ· Βασιλευ, η βουλη μου αρεσατω σοι· τας αμαρτιας σου εν ελεημοσυναις
λυτρωσαι και τας ανομιας σου εν οικτιρμοις πενητων. Τι γενοιτο ταυτης ισον της
φιλανθρωπιας; Μετα μυρια αμαρτηματα, μετα τοσαυτας παρανομιας επαγγελλεται
καταλλαττεσθαι τωι προσκεκρουκοτι, ει τοις συνδουλοις φιλανθρωπευσεται τοις αυτου.
Και το μετριαζειν δε και ταπεινοφρονειν των ειρημενων απαντων ουχ ηττον δαπαναι
αμαρτηματων φυσιν· και μαρτυς ο τελωνης, κατορθωματα μεν ουκ εχων ειπειν, αντι δε
παντων την ταπεινοφροσυνην προσφερων, και το βαρυ των αμαρτηματων
αποτιθεμενος φορτιον. Ἰδου πεντε μετανοιας οδους εδειξαμεν, πρωτην την καταγνωσιν
των ημαρτημενων, δευτεραν το αφειναι τοις πλησιον τα αμαρτηματα, τριτην την απο
της ευχης γιγνομενην, τεταρτην την απο της ελεημοσυνης, πεμπτην την απο της
ταπεινοφροσυνης. Μη τοινυν αργει, αλλα πασας ταυτας καθ' εκαστην οδευε την
ημεραν· και γαρ ευκολοι αι οδοι, και ουκ εχεις προβαλεσθαι πενιαν· αλλα καν απαντων
πτωχοτερον βιοις, και οργην αφειναι και ταπεινοφρονησαι δυνησηι, και ευξασθαι
εκτενως, και καταγνωναι των ημαρτημενων, και ουδαμου κωλυμα η πενια γινεται. Και
τι λεγω ενταυθα, οπου ουδε εν εκεινηι τηι οδωι της μετανοιας, εν ηι χρηματα καταβαλειν
εστι την ελεημοσυνην λεγω, ουδε εκει κωλυει τι προς εντολην ημας η πενια; Και
εδηλωσεν η τα δυο λεπτα καταβαλουσα χηρα. Μαθοντες ουν την θεραπειαν των
ημετερων τραυματων, συνεχη ταυτα επιθωμεν τα φαρμακα, ινα προς υγιειαν
επανελθοντες την αληθη, και της ιερας τραπεζης μετα παῤρησιας απολαυσωμεν, και
μετα πολλης δοξης απαντησωμεν τωι βασιλει της δοξης Χριστωι, και των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και οικτιρμοις και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι δοξα, κρατος, τιμη, αμα τωι παναγιωι και αγαθωι και
ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ὅτι εκ ραιθυμιας η κακια, και απο σπουδης η αρετη, και ουδεν ουτε οι
ανθρωποι πονηροι, ουτε αυτος ο διαβολος τον νηφοντα παραβλαψαι
δυναται· και η αποδειξις αλλοθεν τε πολλαχοθεν, και εκ των κατα τον
Ἀδαμ και τον Ἰωβ.
Ὁμιλια γʹ.
αʹ. Ἡμεις μεν προ της χθες ημερας τους περι του διαβολου λογους προς την αγαπην
εκινουμεν την υμετεραν· ετεροι δε προ της χθες ημερας, λογων κινουμενων ενταυθα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τοιουτων, εν τοις θεατροις καθημενοι, του διαβολου την πομπην εθεωρουν· ᾀσμα 49.264
των μετειχον εκεινοι πορνικων, υμεις ακροαματων εκοινωνειτε πνευματικων· ησθιον
εκεινοι την ακαθαρσιαν την διαβολικην, εσιτεισθε υμεις το μυρον το πνευματικον. Τις
αρα αυτους απεβουκολησε; τις αρα αυτους απεσχισε της ποιμνης της ιερας; Ἆρα 49.265
κακεινους ο διαβολος ηπατησε; πως ουν υμας ουκ ηπατησεν; Οι αυτοι ανθρωποι υμεις
κακεινοι, κατα την φυσιν λεγω· την αυτην εχετε ψυχην υμεις κακεινοι, τας αυτας εχετε
επιθυμιας τας παρα της φυσεως· πως ουν ουκ εν τοις αυτοις υμεις κακεινοι; Ἐπειδη αι
προαιρεσεις ουχ αι αυται υμιν κακεινοις· δια τουτο εκεινοι μεν εν απατηι, υμεις δε εκτος
της απατης. Ου παλιν τον διαβολον απαλλαττων εγκληματων ταυτα λεγω, αλλ' υμας
αμαρτηματων ελευθερωσαι σπουδαζων. Πονηρος ο διαβολος, ομολογω καγω, αλλ'
εαυτωι πονηρος, ουχ ημιν, αν νηφωμεν· τοιαυτη γαρ της κακιας η φυσις· τοις
κεκτημενοις εστιν ολεθρια μονοις, η δε αρετη τουναντιον· ουχι τους κεκτημενους
μονον, αλλα και τους πλησιον ωφελειν δυναται. Και ινα μαθηις, οτι ο μεν κακος εαυτωι
κακος, ο δε αγαθος, και ετεροις αγαθος, μαρτυριαν σοι παρεχω παροιμιωδη. Τεκνον,
φησιν, εαν κακος γενηι, μονος αντλησεις τα κακα· εαν δε σοφος, εαυτωι και τωι πλησιον.
Ἠπατηθησαν εν τοις θεατροις, αλλ' υμεις ουκ ηπατηθητε. Μεγιστη αυτη πραγματων
αποδειξις, ελεγχος σαφης και λογισμος αναμφισβητητος του πανταχου την προαιρεσιν
ειναι κυριαν. Τουτωι δη και αυτος κεχρησο τωι τροπωι της αποδειξεως· καν ιδηις
ανθρωπον εν πονηριαι ζωντα και πασαν κακιαν επιδεικνυμενον, ειτα αιτιωμενον του
Θεου την προνοιαν και λεγοντα, οτι τυχης και ειμαρμενης αναγκηι και δαιμονων
τυραννιδι την ημετεραν εξεδωκε φυσιν, και παντοθεν την αιτιαν αφ' εαυτου μεν
απαγοντα, επι δε τον δημιουργον και τουδε του παντος προνοουντα μεταφεροντα,
αποφραξον αυτου το στομα, μη λογωι, αλλ' εργωι, επιδειξας συνδουλον ετερον εν αρετηι
και επιεικειαι ζωντα. Ου χρεια λογων μακρων, ου χρεια κατασκευης συμπεπλεγμενης,
ουδε συλλογισμων· δια των εργων η αποδειξις γινεται· ειπε προς αυτον· Και συ δουλος,
κακεινος δουλος· και συ ανθρωπος, κακεινος ανθρωπος· τον αυτον κοσμον οικεις, υπο
τον αυτον ουρανον τας αυτας τρεφηι τροφας· πως συ μεν εν πονηριαι, εκεινος δε εν
αρετηι; ∆ια τουτο και ο Θεος αφηκε τους πονηρους τοις αγαθοις αναμεμιχθαι, και ουκ
αλλην μεν τοις πονηροις εδωκε γην, εις ετεραν δε τους αγαθους οικουμενην απυκισεν,
αλλα ανεμιξε τουτους εκεινοις, πολυ το χρησιμον εργαζομενος. Οι γαρ αγαθοι
δοκιμωτεροι φαινονται, εν μεσωι των κωλυοντων αυτους ορθως ζηιν και προς κακιαν
ελκοντων οντες και της αρετης αντιλαμβανομενοι. ∆ει γαρ, φησι, και αιρεσεις ειναι εν
υμιν, ινα οι δοκιμοι φανεροι γενωνται εν υμιν. Ουκουν και δια τουτο τους πονηρους
αφηκεν ειναι εν τωι μεσωι, ινα οι αγαθοι διαλαμπωσι μαλλον. Ὁραις το κερδος οσον; Ἀλλ'
ου παρα των πονηρων το κερδος, αλλα παρα της ανδρειας των αγαθων. ∆ια τουτο και
τον Νωε θαυμαζομεν, ουχ οτι δικαιος ην, ουδε οτι τελειος ην μονον, αλλ' οτι εν τηι
γενεαι εκεινηι τηι διεστραμμενηι και πονηραι διεσωσε την αρετην, οτε ουκ ειχε παραδειγμα
αρετης, οτε παντες προς πονηριαν αυτον παρεκαλουν· και πασαν απ' εναντιας ηλθεν
εκεινοις, καθαπερ τις οδιτης πολλωι πληθει ρυμηι φερομενωι την εναντιαν οδευων οδον.
∆ια τουτο ουχ απλως ειπε, Νωε δικαιος, τελειος, αλλα προσεθηκεν, εν τηι γενεαι αυτου,
εν τηι διεστραμμενηι, εν τηι απεγνωσμενηι, οτε ουδεν εμπορευμα ην αρετης. Τοις μεν ουν
αγαθοις απο των πονηρων τουτο το κερδος ην· ουτω γουν και δενδρα υπο ανεμων
εναντιων ριπιζομενα ισχυροτερα γινεται. Ἔστι δε 49.266 και τοις πονηροις κερδος απο
της επιμιξιας των αγαθων· αιδουνται, αισχυνονται, ερυθριωσιν εκεινους, καν μη
αποστωσι της κακιας, αλλ' ομως μετα του λανθανειν τολμωσιν απερ τολμωσιν. Ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

μικρον δε τουτο, μη εχειν πεπαῤρησιασμενην την παρανομιαν· ο γαρ των αλλων βιος
κατηγορος της τουτων κακιας γινεται. Ἄκουσον γουν τι φασι περι του δικαιου· Βαρυς
εστιν ημιν και βλεπομενος. Ου μικρα δε αρχη διορθωσεως το δακνεσθαι αυτου τηι
παρουσιαι· και γαρ ει μη εδακνεν αυτους η οψις του δικαιου, ουκ αν τουτο εφθεγξαντο
το ρημα· το δε δακνεσθαι και στυφεσθαι το συνειδος απο της παρουσιας εκεινου, ου
μικρον αν ειη κωλυμα του μη μετα αδειας τηι πονηριαι κεχρησθαι. Ειδες ποσον εστι
κερδος και τοις αγαθοις απο των πονηρων, και τοις πονηροις απο των αγαθων; δια
τουτο ου διειλεν αυτους ο Θεος, αλλ' αφηκεν αναμεμιχθαι.
βʹ. Ὁ αυτος τοινυν ημιν λογος και περι του διαβολου. ∆ια γαρ τουτο και τουτον
αφηκεν ενταυθα ειναι, ινα σε ισχυροτερον εργασηται, ινα λαμπροτερον ποιησηι τον
αθλητην, ινα μειζονα ηι τα αγωνισματα. Ὅταν ουν λεγηι τις, ∆ια τι τον διαβολον αφηκεν
ο Θεος; ταυτα λεγε προς εκεινον τα ρηματα· Ὅτι τους νηφοντας και προσεχοντας ου
μονον ουδεν παρεβλαψεν, αλλα και ωφελησεν, ου παρα την εαυτου προαιρεσιν πονηρα
γαρ εστιν, αλλα παρα την εκεινων ανδρειαν των τηι πονηριαι εις δεον χρησαμενων. Ἐπει
και τωι Ἰωβ προσεπλακη μεν, ου δια τουτο δε, ινα αυτον λαμπροτερον ποιησηι, αλλ' ινα
υποσκελισηι· δια τουτο πονηρος, δια την τοιαυτην γνωμην και την προαιρεσιν· αλλ'
ομως ουδεν παρεβλαψε τον δικαιον, αλλα και απωνατο μαλλον εκεινος απο της μαχης,
οπερ ουν και απεδειξαμεν· και ο δαιμων την πονηριαν, και ο δικαιος την ανδρειαν
επεδειξατο. Ἀλλα και υποσκελιζει πολλους, φησι· παρα την αυτων ασθενειαν, ου παρα
την οικειαν ισχυν· και γαρ τουτο απεδειχθη δια πολλων ηδη. Την σαυτου τοινυν
κατορθωσον γνωμην, και παρ' ουδενος ουδεποτε δεξηι βλαβος, αλλα και τα μεγιστα
κερδανεις, ουχι παρα των αγαθων μονον, αλλα και παρα των πονηρων. ∆ια γαρ τουτο,
καθαπερ εμπροσθεν ειπον, μετ' αλληλων αφηκεν ειναι τους ανθρωπους ο Θεος, και
μαλιστα τους αγαθους μετα των πονηρων, ινα κακεινους προς την οικειαν μεταγαγωσιν
αρετην. Ἄκουσον γουν τι φησι τοις μαθηταις ο Χριστος· Ὡμοιωθη η βασιλεια των
ουρανων γυναικι, ητις λαβουσα ζυμην εκρυψεν εις αλευρου σατα τρια. Ὥστε ζυμης
δυναμιν εχουσιν οι δικαιοι, ινα προς την εαυτων ποιοτητα τους πονηρους
μεταστησωσιν. Ἀλλ' ολιγοι οι δικαιοι, και γαρ και η ζυμη μικρα· αλλ' ουδεν η μικροτης
παραβλαπτει το φυραμα, αλλ' η σμικροτης εκεινη απαν το αλευρον προς εαυτην
μεθιστησι δια της ενουσης αυτηι δυναμεως. Ουτω δη και η δυναμις των δικαιων ουκ εν
τηι ποσοτητι του αριθμου, αλλ' εν τηι του Πνευματος χαριτι την ισχυν εχει. ∆ωδεκα ησαν
οι αποστολοι· ειδες πως μικρα η ζυμη; ολη η οικουμενη εν απιστιαι ην· ειδες ποσον το
φυραμα; αλλ' εκεινοι οι δωδεκα πασαν την οικουμενην προς εαυτους επεστρεψαν. Ἡ
ζυμη και το φυραμα της αυτης φυσεως, αλλ' ου της αυτης ποιοτητος· δια τουτο αφηκε
μεταξυ των δικαιων τους πονηρους, ιν' ωσπερ της αυτης φυσεως εισι τοις δικαιοις,
ουτω και της αυτης προαιρεσεως γενωνται. Τουτων μεμνησθε, τουτοις επιστομιζετε
τους ραιθυμους, τους διακεχυμενους, τους οκνηροτερους, τους αναδυομενους προς τους
της αρετης πονους, τους του κοινου ∆εσποτου κατηγορουντας. Ἥμαρτες, φησιν, 49.267
ησυχασον, μη προσθηις δευτεραν αμαρτιαν χαλεπωτεραν· ουχ ουτω χαλεπον το
αμαρτειν, ως μετα την αμαρτιαν του ∆εσποτου κατηγορειν. Ἐπιγνωθι τον αιτιον της
αμαρτιας, και ουδενα αλλον ευρησεις, η τον ημαρτηκοτα σε. Πανταχου προαιρεσεως
χρεια αγαθης· εδειξα υμιν τουτο ουκ απο λογισμων ψιλων, αλλ' απο συνδουλων των εν
αυτωι τωι κοσμωι ζωντων. Ταυτηι και αυτος κεχρησο τηι αποδειξει· ουτω και ο κοινος
ημας κρινει ∆εσποτης· μαθετε τουτον της αποδειξεως τον τροπον, και ουδεις υμας
δυνησεται συλλογισασθαι. Πορνευει τις; δειξον αυτωι σωφρονουντα ετερον· πλεονεκτει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

τις και αρπαζει; δειξον αυτωι τον ελεημοσυνην διδοντα· εν βασκανιαι ζηι και φθονωι;
δειξον αυτωι τον καθαρον του παθους· υπ' οργης κρατειται; τον εν φιλοσοφιαι ζωντα εις
μεσον αγαγε. Ου γαρ δει μονον εις τα παλαια ανατρεχειν διηγηματα, αλλα και απο των
παροντων λαμβανειν τα παραδειγματα· και γαρ και τημερον δια την του Θεου χαριν ουκ
ελαττονα των προτερων εστι τα κατορθωματα. Ἄπιστος εστι και ψευδεις ηγειται τας
Γραφας ειναι; ου πιστευει, οτι ο Ἰωβ τοιουτος ην; δειξον αυτωι ετερον ανθρωπον τον
εκεινου του δικαιου ζηλουντα τον βιον. Ουτω και ο ∆εσποτης ημας κρινει· συνδουλους
ιστησι μετα συνδουλων, και ουκ απο της αυτου κρισεως φερει την ψηφον, ινα μη
αρξηται λεγειν τις παλιν, καθαπερ εκεινος ο οικετης ο το ταλαντον πιστευθεις, και αντι
ταλαντου κατηγοριαν προσενεγκων, Ὅτι σκληρος ει, ∆εον γαρ στενειν, οτι ουκ
εδιπλασιασε το ταλαντον, αλλα και χαλεπωτεραν την αμαρτιαν ειργασατο, την
κατηγοριαν την κατα του δεσποτου προσθεις τηι οικειαι αργιαι. Τι γαρ φησιν; Ειδον σε οτι
σκληρος ει. Ὦ αθλιε και ταλαιπωρε, και αγνωμονων, και οκνηρε· οφειλων της σαυτου
κατηγορειν αργιας και υφελεσθαι τι της προτερας αμαρτιας, συ δε επι τον δεσποτην την
κατηγοριαν μετενεγκων, αντι του ταλαντου την αμαρτιαν εδιπλασιασας.
γʹ. ∆ια τουτο ο Θεος δουλους και δουλους ιστησιν, ινα ουτοι εκεινους κρινωσι,
κακεινοι δια τουτων κρινομενοι μη εχωσι λοιπον κατηγορειν του ∆εσποτου. ∆ια τουτο
φησιν· Ἔρχεται ο Υιος του ανθρωπου επι της δοξης του Πατρος αυτου. Ὅρα της δοξης το
απαραλλακτον· ουκ ειπεν, Ἐπι δοξης ομοιας τηι δοξηι του Πατρος, αλλ' Ἐπι της δοξης
του Πατρος, και συναξει τα εθνη παντα· φοβερον το κριτηριον, φοβερον τοις
αμαρτανουσι και υπευθυνοις· επει τοις συνειδοσιν εαυτοις κατορθωματα ποθεινον και
προσηνες· Και στησει τα προβατα εκ δεξιων, και τα εριφια εξ ευωνυμων· και ουτοι
κακεινοι ανθρωποι. ∆ια τι ουν εκεινοι μεν προβατα, ουτοι δε εριφια; Ουχ ινα την
εναλλαγην της φυσεως, αλλ' ινα την εναλλαγην της προαιρεσεως μαθηις. ∆ια τι δε οι μη
διδοντες ελεημοσυνην εριφια; Ὅτι ακαρπον εστι το ζωον, και ουτε την απο του
γαλακτος λειτουργιαν, ουτε την απο των γεννηματων, ουτε την απο των τριχων
εισφερειν δυναται τοις κεκτημενοις, πανταχοθεν ερημον ον της τοιαυτης εισφορας δια
το της ηλικιας αωρον. ∆ια τουτο τους ουδενα καρπον ελεημοσυνης φεροντας εκαλεσεν
εριφια, τους εκ δεξιων προβατα· απο γαρ τουτων πολλη η φορα, εκ της του εριου
φυσεως, εκ των γεννηματων, εκ του γαλακτος. Τι ουν φησι προς αυτους; Πεινωντα με
ειδετε, και εθρεψατε· γυμνον, και περιεβαλετε· ξενον, και συνηγαγετε. Παλιν προς
εκεινους τα εναντια· καιτοι γε οι αυτοι ανθρωποι και ουτοι κακεινοι, τας αυτας ελα
49.268 βον επαγγελιας και ουτοι κακεινοι, τα αυτα επαθλα αμφοτεροις προεκειτο
κατορθωσασιν, ο αυτος και προς τουτους και προς εκεινους ηλθε, μετα της αυτης
γυμνοτητος και προς τουτους και προς εκεινους, μετα της αυτης πεινης, και ξενος
ομοιως· παντα ισα κακεινοις και τουτοις. Πως ουν το τελος ουκ ισον; Ὅτι η προαιρεσις
ουκ αφηκεν· αυτη γαρ μονη την διαιρεσιν εποιησατο. ∆ια τουτο εκεινοι μεν εις γεενναν,
ουτοι δε εις βασιλειαν· ει δε ο διαβολος ην αυτοις των αμαρτηματων ο αιτιος, ουκ αν,
αλλου αμαρτοντος και ωθησαντος, ουτοι εμελλον κολαζεσθαι. Ειδες ενταυθα και τους
αμαρτοντας, και τους κατορθωσαντας; ειδες πως ιδοντες τους συνδουλους
επεστομισθησαν; Φερε σοι και εφ' ετερον παραδειγμα τον λογον αγαγωμεν. Παρθενοι,
φησιν, ησαν δεκα. Παλιν ενταυθα αι προαιρεσεις αι κατορθωσασαι, παλιν αι
διαμαρτουσαι, ινα εκ παραλληλου και τουτων τα αμαρτηματα ιδηις, κακεινων τα
κατορθωματα· η γαρ συγκρισις σαφεστερα ταυτα ποιει. Και αυται παρθενοι κακειναι, και
αυται πεντε κακειναι· λαμπαδας ειχον και αυται κακειναι· τον νυμφιον ανεμενον πασαι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

Πως ουν αι μεν εισηλθον, αι δε ουκ εισηλθον; Ὅτι αι μεν απανθρωποι ησαν, αι δε ημεροι
και φιλανθρωποι. Ὁραις παλιν την προαιρεσιν του τελους αιτιαν γινομενην, ουχι τον
διαβολον; ειδες εκ παραλληλου τας κρισεις, και εκ των ομοιων φερομενην την ψηφον;
Συνδουλοι συνδουλους κρινουσι. Βουλει σοι δειξω και εξ ανομοιων γινομενην
συγκρισιν; γινεται γαρ και εξ ανομοιων, ωστε την κατακρισιν γενεσθαι σαφεστεραν.
Ἄνδρες Νινευῗται, φησιν, αναστησονται και κατακρινουσι την γενεαν ταυτην. Ουκετι
ομοιοι οι κρινομενοι· οι μεν γαρ βαρβαροι, οι δε Ἰουδαιοι· οι μεν προφητικης
απηλαυσαν διδασκαλιας, οι δε ουδεποτε μετεσχον θειας ακροασεως. Ου τουτο δε μονον
εστι το διαφορον, αλλ' οτι εκει μεν δουλος απηλθεν, ενταυθα δε ο ∆εσποτης· κακεινος
μεν καταστροφην εκηρυττε παραγενομενος, ουτος δε βασιλειαν ουρανων ευηγγελιζετο.
Τινας ουν εικος ην πιστευσαι μαλλον, τους βαρβαρους και ανοητους και μηδεποτε
μετασχοντας θειας διδασκαλιας, η τους εκ πρωτης ηλικιας προφητικαις εντραφεντας
βιβλοις; Παντι δηλον, οτι τους Ἰουδαιους μαλλον· αλλα γεγονε τουναντιον. Και ουτοι
μεν ηπιστησαν τωι ∆εσποτηι βασιλειαν ουρανων κηρυττοντι, εκεινοι δε επιστευσαν τωι
συνδουλωι καταστροφην απειλουντι, ινα μειζονως κακεινων η επιεικεια και τουτων η
αγνωμοσυνη φανησηται. Μη τι δαιμων; μη τι διαβολος; μη τι τυχη; μη τι ειμαρμενη;
ουχι εκαστος εαυτωι αιτιος και της κακιας και της αρετης εγινετο; Ει γαρ μη αυτοι
εμελλον υπευθυνοι εσεσθαι, ουκ αν ειπεν, οτι Κατακρινουσι την γενεαν ταυτην· ουκ αν
και την βασιλισσαν του νοτου κατακρινειν τους Ἰουδαιους εφη. Ου γαρ δη δημοι δημους
μονον κατακρινουσι τοτε, αλλα και εις ανθρωπος δημον ολοκληρον πολλακις, οταν ους
μεν ενεδεχετο μαλλον απατηθηναι, φαινονται μειναντες ανεξαπατητοι, οι δε εκ παντος
τροπου περιγενεσθαι οφειλοντες, ηττηθεντες τυχωσι. ∆ια τουτο και του Ἀδαμ και του
Ἰωβ εμνησθημεν· αναγκη γαρ παλιν επανελθειν επι την υποθεσιν εκεινην, ωστε τα
λειψανα αποδουναι τωι λογωι. Τωι μεν ουν Ἀδαμ δια ρηματων προσεβαλε ψιλων, τωι δε
Ἰωβ και δια πραγματων· τον μεν γαρ του πλουτου παντος εγυμνωσε και των παιδων
απεστερησε· τουτου δε ου μικρον, ου μεγα τι των οντων αφειλετο. Μαλλον δε και αυτα
τα ρηματα εξετασωμεν, και της επιβολης τον 49.269 τροπον. Προσηλθε, φησιν, ο οφις,
και ειπε τηι γυναικι· Τι οτι ειπεν ο Θεος, Ου μη φαγητε απο παντος ξυλου του εν τωι
παραδεισωι; Ἐνταυθα οφις, εκει γυνη επι του Ἰωβ· τεως πολυ των συμβουλων το μεσον.
Ὁ μεν γαρ δουλος, η δε κοινωνος του βιου· η μεν βοηθος, ο δε υπετετακτο. Ειδες το
ασυγγνωστον οσον; την μεν γαρ ο υποτεταγμενος και δουλευων ηπατησεν, εκεινον δε
ουδε η κοινωνος και βοηθος υποσκελισαι ισχυσεν. Ἀλλ' ιδωμεν και τι φησι· Τι οτι ειπεν
ο Θεος, Ου μη φαγητε απο παντος ξυλου; Και μην ουκ ειπεν ο Θεος τουτο, αλλα το
εναντιον. Ὅρα ουν κακουργιαν του διαβολου· ειπε το μη ειρημενον, ινα μαθηι το
ειρημενον. Τι ουν η γυνη; ∆εον επιστομισαι, δεον μη μεταδουναι λογου, υπο ανοιας
εξελαλησε την γνωμην την ∆εσποτικην· δια τουτο παρεσχεν αυτωι λαβην ισχυραν.
δʹ. Ὅρα οσον κακον εστι το απλως τοις εχθροις και τοις επιβουλοις εαυτους
εγχειριζειν. ∆ια τουτο ο Χριστος ελεγε· Μη δοτε τα αγια τοις κυσι, μηδε ριψητε τους
μαργαριτας υμων εμπροσθεν των χοιρων, μηποτε στραφεντες ρηξωσιν υμας. Τουτο δε
εγενετο επι της Ευας· εδωκε τα αγια τωι κυνι, τωι χοιρωι· κατεπατησεν εκεινος τα ρηματα,
στραφεις εῤρηξε την γυναικα. Και ορα πως κακουργει· Ου θανατωι αποθανεισθε, φησι.
Ἐνταυθα μοι προσεχετε, οτι δυνατη ην η γυνη συνιδειν την απατην. Ευθεως γαρ την
εχθραν και τον πολεμον προεκηρυττε τον προς τον Θεον, ευθεως απεναντιας
εφθεγξατο. Ἔστω· προ τουτου βουλομενωι μαθειν την γνωμην ελεγες· μετα ταυτα
εναντια ειποντι τι ηκολουθεις; Ειπεν ο Θεος· Θανατωι αποθανεισθε· αντεφθεγξατο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

τουτοις εκεινος, και ειπεν· Ου θανατωι αποθανεισθε. Τι του πολεμου τουτου
σαφεστερον; ποθεν αλλοθεν εδει μαθειν τον εχθρον και πολεμιον, αλλ' η εντευθεν εκ
του αντιφθεγξασθαι τωι Θεωι; Ἔδει τοινυν φυγειν ευθεως το δελεαρ, εδει της παγιδος
αποπηδησαι. Ου θανατωι αποθανεισθε, φησιν· ᾔδει γαρ ο Θεος, οτι ηι αν ημεραι φαγητε,
διανοιχθησονται υμων οι οφθαλμοι, και εσεσθε ως θεοι. Ἐλπιδι μειζονος υποσχεσεως
και τα εν χερσιν εξεβαλεν αγαθα· επηγγειλατο ποιησειν θεους, και κατεβαλεν εις την
του θανατου τυραννιδα. Ποθεν ουν επιστευσας, ω γυναι, τωι διαβολωι; τι συνειδες
αγαθον; ουκ ηρκει η αξιοπιστια του νομοθετου, οτι ο μεν Θεος και δημιουργος και
ποιητης, ο δε διαβολος και εχθρος; Και ουπω λεγω διαβολον· οφιν αυτον ενομιζες ειναι
ψιλον· οφιν ουν, ειπε μοι, τοσαυτης ισηγοριας αξιωσαι εχρην, ως και ∆εσποτικην
γνωμην εξαγγειλαι αυτωι; Ὁραις οτι δυνατον ην συνιδειν την απατην, αλλ' ουκ
ηθελησεν αυτη. Καιτοι ο μεν Θεος ικανας εδωκε της ευεργεσιας της εαυτου τας
αποδειξεις, και δια των εργων την κηδεμονιαν επεδειξατο· και γαρ ουκ οντα τον
ανθρωπον επλασε, και ψυχην ενεπνευσε, και κατ' εικονα αυτον εποιησεν, αρχοντα των
επι γης ποιησας απαντων, και βοηθον εχαρισατο, και παραδεισον εφυτευσε, και την
χρησιν των λοιπων επιτρεψας δενδρων, ενος απηγορευσε μη αψασθαι μονου· και τουτο
δε αυτο χρησιμως εκωλυσεν. Ὁ δε διαβολος εργωι μεν ουτε μικρον, ουτε μεγα
επεδειξατο αγαθον, ρημασι δε ψιλοις επαρας την γυναικα, και φυσησας ταις ματαιαις
ελπισιν, ουτως ηπατησεν. Ἀλλ' ομως του Θεου τον διαβολον αξιοπιστοτερον ειναι
ενομισε, καιτοι δια των εργων 49.270 επιδειξαμενου την ευνοιαν· τα ρηματα ψιλα
προσενεγκοντι μονα. αλλο δε ουδεν, επιστευσεν η γυνη. Ὁραις οπως εξ ανοιας μονης και
ραιθυμιας, ουκ απο βιας η απατη γεγονε; Και ινα μαθηις αυτο σαφεστερον, ακουσον, πως
και η Γραφη κατηγορει της γυναικος. Ου γαρ ειπεν, Ἀπατηθεισα, αλλ', Ἰδουσα το ξυλον,
οτι ωραιον εστιν, εφαγεν. Ὥστε της οψεως της ακρατους το εγκλημα, ου της απατης της
παρα του διαβολου μονης· υπο γαρ της επιθυμιας ηττηθη της οικειας, ουχ υπο της
πονηριας του δαιμονος. ∆ια τουτο ουδε συγγνωμης απηλαυσεν, αλλ' ειπουσα, οτι Ὁ
οφις ηπατησε με. και ουτω δικην εδωκε την εσχατην· εν αυτηι γαρ ην το μη πεσειν. Και
ινα μαθηις τουτο σαφεστερον, φερε επι τον Ἰωβ τον λογον αγαγωμεν, απο των
ηττηθεντων επι τον κρατησαντα, απο των νενικημενων επι τον νενικηκοτα· και γαρ
πλειονα ημιν ουτος δωσει προθυμιαν, ωστε ανταραι χειρας κατα του διαβολου. Ἐκει
οφις ην ο απατων, και εκρατησεν· ενταυθα γυνη, και ουκ ισχυσε· καιτοι γε αυτη πολλωι
πιθανωτερα εκεινου. Και τωι μεν Ἰωβ μετα την απωλειαν των χρηματων, μετα την
αποβολην των παιδων και την γυμνωσιν των οντων απαντων η μηχανη προσηγετο·
εκει δε ουδεν τοιουτον ην· ουκ απεβαλε παιδας, ουκ απωλεσε χρηματα ο Ἀδαμ, ουκ επι
κοπριας εκαθητο, αλλα παραδεισον ᾤκει τρυφης, και δενδρων απηλαυε παντοδαπων
και πηγης και ποταμων και της αλλης αδειας απασης. Ουδαμου πονος ουδε οδυνη, ουδε
αθυμια και φροντιδες, ουδε ονειδη και λοιδοριαι, ουδε τα μυρια κακα, απερ κατεσκηψεν
εις τον Ἰωβ· αλλ' ομως ουδενος οντος τοιουτου, κατεπεσε και υπεσκελισθη. Ουκ
ευδηλον, οτι δια ραιθυμιαν; Ὥσπερ ουν εκεινος παντων τουτων επικειμενων και
βαρουντων εστη γενναιως, και ου κατεπεσεν, ουκ ευδηλον οτι και ουτος δια νηψιν
ψυχης;
εʹ. Ἑκατερωθεν ουν, αγαπητε, καρπωσαι μεγιστον κερδος, και φυγε τον του
Ἀδαμ ζηλον, ειδως οσα απο της ραιθυμιας τικτεται κακα· ζηλωσον δε την του Ἰωβ
ευλαβειαν, μαθων οσα απο της σπουδης βλαστανει καλα· τουτον διαπαντος λογιζου τον
στεφανιτην, και πασης οδυνης και περιστασεως ικανην εξεις παραμυθιαν. Καθαπερ γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

εν κοινωι θεατρωι της οικουμενης εστως ο μακαριος και γενναιος εκεινος, απασι δια των
συμβεβηκοτων αυτωι παθων διαλεγεται παντα φερειν τα συμπιπτοντα γενναιως, και
προς μηδεν ενδιδοναι των επιοντων δεινων. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεν ανθρωπινον
παθος, ο μη δυναται παραμυθιαν εκειθεν δεξασθαι· α γαρ εν πασηι τηι οικουμενηι
διεσπαρται παθη, ταυτα ομου συνελθοντα εις εν σωμα κατεσκηψε το εκεινου. Τις ουν
εσται συγγνωμη τωι μη δυναμενωι τι μερος των επαχθεντων εκεινωι δεινων μετ'
ευχαριστιας ενεγκειν, ος μη μερος μονον, αλλ' ολοκληρα φαινεται τα παντων
ανθρωπων φερων κακα; Και ινα μη καταγνωις υπερβολην του λογου, φερε καθ' εκαστον
προχειρισαμενοι των επελθοντων αυτωι, την υποσχεσιν ταυτην επαγωμεν. Και, ει
βουλει, το παντων αφορητοτερον ειναι δοκουν, πρωτον εις μεσον αγαγωμεν, την
πενιαν λεγω, και την εκ ταυτης οδυνην· τουτο γαρ πανταχου παντες ανθρωποι
θρηνουσι. Τι ουν του Ἰωβ πενεστερον γεγονεν, ος και των εν βαλανειοις εῤριμμενων,
και των εν τηι καμιναιαι τεφραι καθευδοντων, και παντων απλως ανθρωπων πενεστερος
ην; Ουτοι μεν γαρ καν ιματιον εχουσι διεῤ 49.271 ρωγος, εκεινος δε γυμνος εκαθητο, και
ο μονον ιματιον ειχε παρα της φυσεως, της σαρκος την περιβολην, χαλεπηι σηπεδονι και
τουτο πανταχοθεν διεφθειρεν ο διαβολος. Παλιν ουτοι οι πενητες καν υπο στεγην εισι
προπυλαιων των εν τοις βαλανειοις, καν καλυβηι καλυπτονται· εκεινος δε αιθριος
διανυκτερευων αει διετελει, ουδε την απο ψιλης στεγης παραμυθιαν εχων· και το δη
μειζον, οτι ουτοι μεν πολλα εαυτοις συνισασι τα δεινα, εκεινος δε ουδεν εαυτωι συνηιδει.
Τουτο γαρ καθ' εκαστον των συμβεβηκοτων αυτωι παρατηρουμενον, ο μειζονα αυτου
την οδυνην εποιει, και πλειονα την αποριαν ειργαζετο, το μηδε την αιτιαν των
γινομενων ειδεναι. Ουτοι μεν ουν, οπερ εφην, πολλα αν εχοιεν εαυτους αιτιασθαι· ου
μικρον δε τουτο εις παραμυθιαν συμφορας, το συνειδεναι εαυτωι δικαιως τιμωρουμενωι·
εκεινος δε και ταυτης απεστερητο της παραμυθιας, και πολιτειαν επιδειξαμενος αρετης
γεμουσαν, τα των εσχατα τετολμηκοτων υπεμεινε. Και ουτοι μεν οι παρ' ημιν πενητες
ανωθεν και εξ αρχης ενεμελετησαν τηι συμφοραι· εκεινος δε αμελετητον υπεμεινε
πενιαν, αθροον δεξαμενος την εκ του πλουτου μεταβολην. Ὥσπερ ουν το την αιτιαν
ειδεναι των γινομενων, μεγιστον εις παραμυθιαν, ουτως ουκ ελαττον εκεινου, το
μελετησαντα πενιαν εξ αρχης, ουτως εν πενιαι διαγειν· ων αμφοτερων ο δικαιος εκεινος
εστερητο, και ουδε ουτω κατεπιπτεν. Ειδες αυτον και προς εσχατην ελθοντα πενιαν, και
μεθ' ην ετεραν ουκ εστιν ευρειν; τι γαρ αν του γυμνου, και μηδε στεγην εχοντος
πενεστερον γενοιτ' αν; Μαλλον δε ουδε εδαφους παντως απολαυειν κυριος ην· ου γαρ
επι της γης, αλλ' επι της κοπριας εκαθητο. Ουκουν οταν ιδηις σαυτον εν πενιαι
γενομενον, εννοησον του δικαιου το παθος, και ευθεως αναστησηι, και παντα
αποκρουσηι λογισμον αθυμιας. Μια μεν ουν αυτη συμφορα παντων ομου των δεινων
υποθεσις ειναι δοκει τοις ανθρωποις· δευτερα δε μετ' εκεινην, μαλλον δε προ εκεινης, η
του σωματος πληγη. Τις ουν ουτως ηῤρωστησε ποτε; τις τοιαυτην νοσον υπεμεινε; τις
τοσαυτην πληγην εδεξατο, η ετερον δεξαμενον ειδεν; Ουκ εστιν ουδεις. Κατα μικρον
αυτωι το σωμα εδαπανατο, και πηγη σκωληκων αυτωι παντοθεν εβρυεν απο των μελων,
και διηνεκης ην αυτη η επιῤροη, και πολλη πανταχοθεν η δυσωδια, και το σωμα κατα
μικρον αναιρουμενον και τοιαυτηι σηπεδονι τηκομενον αηδη τα σιτια εποιει, και λιμος
ην αυτωι ξενος και παραδοξος· ουδε γαρ δεδομενης ηδυνατο της τροφης απολαυειν·
Βρομον γαρ, φησιν, ορω τα σιτια μου. Ὅταν ουν αῤρωστιαι περιπεσηις, ανθρωπε,
αναμνησθητι του σωματος εκεινου, και της σαρκος της αγιας· αγια γαρ ην και καθαρα,
και τοιαυτα εχουσα τραυματα. Καν εν στρατειαι δε τις τεληι, ειτα αδικως και χωρις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ευλογου τινος προφασεως αναρτηθεις εν τωι ξυλωι διαξαινηται τας πλευρας, μητε
ονειδος ειναι νομιζετω το πραγμα, μητε προς την οδυνην ενδιδοτω, τον αγιον τουτον
εννοων. Ἀλλ' ικανην ειχεν ουτος παρακλησιν και παραμυθιαν, φησι, το ειδεναι τον
Θεον αυτωι ταυτα επαγοντα. Τουτο μεν ουν αυτον μαλιστα εταραττε και εθορυβει, οτι
τον δικαιον Θεον, και παντι τροπωι παρ' αυτου θεραπευθεντα, τουτον ενομιζεν αυτωι
πολεμειν. Και προφασιν τινα ευλογον ευρειν των γινομενων ουκ ειχεν· επει, οτε γε
εμαθεν υστερον την αιτιαν, ορα ποσην ευλα 49.272 βειαν επεδειξατο· οτε γαρ ειπεν
αυτωι ο Θεος· Ἄλλως με οιει σοι κεχρηματικεναι, η ινα δικαιος αναφανηις; καταπλαγεις,
φησι· Χειρα θησω επι στοματι μου· απαξ ελαλησα, επι δε τωι δευτερωι ου προσθησω. Και
παλιν, Ἕως μεν ωτος ακοης ηκουον σε το προτερον· νυνι δε ο οφθαλμος μου εωρακε σε·
διο εφαυλισα εμαυτον, και ετακην· ηγημαι δε εμαυτον γην και σποδον.
ςʹ. Ει δε αρκειν τουτο εις παρακλησιν νομιζεις, δυνησηι δε και αυτος ταυτην την
παραμυθιαν εχειν. Καν γαρ μη δια τον Θεον παθηις τι των δεινων, αλλ' εξ ανθρωπων
επηρειας, ευχαριστησηις δε, και μη βλασφημησηις τον δυναμενον κωλυσαι μεν, αφεντα
δε της σης ενεκεν δοκιμης, ωσπερ οι δια τον Θεον παθοντες στεφανουνται, ουτω και συ
των αυτων επιτευξηι μισθων, οτι τας παρα ανθρωπων επαχθεισας σοι συμφορας
γενναιως ηνεγκας, και τωι δυναμενωι αυτας κωλυσαι μεν, μη βουληθεντι δε,
ηυχαριστησας. Ἰδου τοινυν και πενιαν και νοσον, και αμφοτερα μετα της εσχατης
υπερβολης ειδες επενεχθεντα τωι δικαιωι. Βουλει σοι και τον παρα της φυσεως πολεμον
επιδειξω μετα τοσαυτης υπερβολης τωι γενναιωι τοτε επιθεμενον εκεινωι; ∆εκα τεκνα
απωλεσε, τα δεκα αθροον, τα δεκα εν αυτωι τωι ανθει της ηλικιας, τα δεκα πολλην
αρετην επιδεδειγμενα, και ουδε τωι κοινωι της φυσεως νομωι, αλλα βιαιωι θανατωι και
ελεεινωι. Τις αν εχοι τοιαυτην συμφοραν ειπειν; Ουκ εστιν ουδεις. Ὅταν ουν αποβαληις
υιον και θυγατερα ομου, αναδραμε προς τον δικαιον εκεινον, και παντως ευρησεις
πολλην σαυτωι την παραμυθιαν. Ἆρα ουν ταυτα μονα αυτωι συνεβη τα δεινα; Ἡ δε των
φιλων εγκαταλειψις και προδοσια, τα δε σκωμματα και αι λοιδοριαι, η δε χλευασια και ο
γελως· το δε υπο παντων διασυρεσθαι τι αφορητον ην. Ου γαρ ουτως η των συμφορων
φυσις, ως οι παρα τας συμφορας ημιν ονειδιζοντες δακνειν ημων ειωθασι την ψυχην.
Ου μονον ο παρακαλων ουκ ην, αλλα και πολλοι πολλαχοθεν επεκειντο ονειδιζοντες.
Και οραις αυτον τουτο αποδυρομενον, και λεγοντα· Ἀταρ δε και υμεις επεβητε μοι· και
ανελεημονας αυτους καλει, και φησιν· Ὅτι απειπαντο με οι πλησιον μου, και οι οικεται
μου κατ' εμου ελαλουν, και υιους παλλακιδων μου εκαλουν, αυτοι δε απεπηδων.
Ἕτεροι δε, φησιν, ενεπτυον μοι, και θρυλλημα παντων εγενομην, και αυτη, φησιν, η
στολη μου εβδελυξατο με. Ταυτα γε ουδε ακουσαι φορητα, μητι γε δια των πραγματων
αυτων υπομειναι. Πενια εσχατη, και νοσος αφορητος και καινη και παραδοξος· παιδων
αποβολη τοσουτων και τοιουτων και τοιουτωι τροπωι· ονειδη και σκωμματα και
λοιδοριαι παρα ανθρωπων· οι μεν εχλευαζον, οι δε ωνειδιζον, οι δε κατεφρονουν, ουκ
εχθροι μονον, αλλα και φιλοι· ου φιλοι μονον, αλλα και οικεται· ουκ εχλευαζον δε ουδε
ωνειδιζον μονον, αλλα και εβδελυσσοντο, και ταυτα ουκ επι δυο και τρισι και δεκα
ημεραις, αλλ' επι πολλοις τοις μησι· και οπερ επ' εκεινου συνεβη μονου, ουδε την απο
της νυκτος ειχε παραμυθιαν, αλλα των μεθ' ημεραν δεινων προσθηκη μειζων ην η των
νυκτερινων φοβων φαντασια. Ὅτι γαρ χαλεπωτερα εν τοις υπνοις υπεμενεν, ακουσον
τι φησι· ∆ια τι με φοβεις εν υπνοις, και εν οραμασι με καταπλησσεις; Ποιος σιδηρους
ανθρωπος, ποιος αδαμας τοσαυτα αν υπεμεινε δεινα; Ει γαρ και καθ' εαυτο τουτων
εκαστον αφορητον, εννοησον ομου συνελθοντα ποσον ηγειρε θορυβον. 49.273274 Ἀλλ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

ομως εκεινος απαντα ταυτα υπηνεγκε, και εν απασι τοις συμβεβηκοσιν αυτωι ουχ
ημαρτεν, ουδε εν τοις χειλεσιν αυτου εγενετο δολος.
ζʹ. Γενεσθω τοινυν εκεινου τα παθη φαρμακα των ημετερων κακων, και το
χαλεπον τουτου κλυδωνιον των ημετερων παθων λιμην, και εφ' εκαστωι των
συμβαινοντων ημιν αναλογιζωμεθα τον αγιον· και ορωντες εν σωμα τα της οικουμενης
αντλησαν δεινα, γενναιως ημεις επι τοις κατα μερος διακεισομεθα· και καθαπερ προς
μητερα τινα φιλοστοργον πανταχοθεν τας χειρας εκτεινουσαν, και τα παιδια
πεφοβημενα δεχομενην και ανακτωμενην, ουτω προς την βιβλον ταυτην αει
καταφευγωμεν· καν τα παντων οικτιστα ημιν επιηι δεινα, ικανην παντων λαβοντες την
παραμυθιαν, ουτως απελευσομεθα. Ει δε λεγοις οτι, Ἐκεινος Ἰωβ ην και δια τουτο
ηνεγκεν, εγω δε ουκ ειμι κατ' εκεινον, μειζονα μοι σαυτου λεγεις κατηγοριαν, και του
δικαιου παλιν επαινον· μαλλον γαρ σε εικος ενεγκειν, η εκεινον. Τι 49.275276 δηποτε;
Ὅτι εκεινος μεν προ της χαριτος και προ του νομου, οτε ου πολλη της πολιτειας ην
ακριβεια, οτε ου τοσαυτη του Πνευματος η χαρις, οτε δυσκαταγωνιστος η αμαρτια, οτε η
καταρα εκρατει, οτε ο θανατος φοβερος ην· νυνι δε ευκολωτερα τα παλαισματα γεγονε,
μετα την του Χριστου παρουσιαν παντων τουτων ανηιρημενων. Ὥστε ουδεμια ημιν
απολογια, μετα τοσουτον χρονον και τοσαυτην επιδοσιν και τοσαυτας δωρεας παρα του
Θεου δοθεισας ημιν μη δυναμενοις εις το αυτο εκεινωι φθασαι μετρον. Ταυτ' ουν απαντα
εννοουντες, οτι μειζονα εκεινου ην τα δεινα, και οτε χαλεπωτερος ην ο αγων, τοτε
απεδυσατο και επαλαισε, φερωμεν απαντα τα επιοντα γενναιως ημιν, και μετα πολλης
της ευχαριστιας, ινα δυνηθωμεν των αυτων εκεινωι στεφανων τυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα συν τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24


