De angusta porta et in orationem dominicam
Περι του κατα Θεον πολιτευεσθαι, και εις το, Στενη η πυλη, και τα εξης·
και ερμηνεια της προσευχης του, Πατερ ημων.
51.41
αʹ. Πασης μεν θεοπνευστου Γραφης η αναγνωσις γινεται τοις προσεχουσιν
ευσεβειας επιγνωσις· η δε σεπτη των Ευαγγελιων γραφη υψηλοτερων εστι
διδαγματων υπεροχη· τα γαρ εν αυτοις εμφερομενα λογια υψιστου Βασιλεως
υπαρχει θεσπισματα. ∆ιο και φοβερα τις ηπειληται κολασις τοις μη φυλαττουσιν
ακριβως τα υπ' αυτου ειρημενα. Ει γαρ των επι γης αρχοντων ο παραβαινων τους
νομους απαραιτητον υφισταται κολασιν, ποσωι μαλλον αφορητοις εκδοθησεται
βασανοις ο του επουρανιου ∆εσποτου αθετων τα προσταγματα; Ἐπει ουν μεγας εστιν
ο της απροσεξιας κινδυνος, μετα πολλης ακριβειας προσεχωμεν τηι ακροασει των
αρτιως αναγνωσθεντων ημιν εκ του Ευαγγελιου ρηματων. Τινα δε ταυτα εστι;
Στενη, φησιν, η πυλη, και τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα εις την ζωην· και ολιγοι
εισιν οι ευρισκοντες αυτην. Και παλιν· Πλατεια η πυλη, και ευρυχωρος η οδος η
απαγουσα εις την απωλειαν, και πολλοι εισιν οι διερχομενοι δι' αυτης. Τουτων εγω
συνεχως ακουων των λογων, και των ανθρωπων την επι τα ματαια βλεπων
σπουδην, λιαν θαυμαζω των ειρημενων την αληθειαν. Παντες γαρ δια της πλατειας
βαδιζουσιν οδου, παντες εις τα παροντα κεχηνασι πραγματα, και των μελλοντων
ουδεποτε λαμβανουσιν εννοιαν· αλλ' εις μεν τας σωματικας απολαυσεις
αδιαλειπτως επειγονται, τας δε ψυχας εωσιν εν λιμωι κατατηκεσθαι· και μυρια καθ'
εκαστην ημεραν λαμβανοντες τραυματα, ουδεποτε αισθησιν εχουσι των εν οις εισι
κακων· και των μεν του σωματος ενεκα παθηματων, φοιτωσι προς τους ταυτα
θεραπευοντας· και αυτους δε τουτους οικαδε παραπεμπονται, και μισθους
παρεχουσιν οτι μαλιστα πλειστους, και καρτεριαν επιδεικνυνται πολλην, και της
επιπονου θεραπειας ανεχονται, ινα την εκεινου υγειαν ωνησωνται· της δε ψυχης
κακως διακειμενης παντελως αμελουσι, και την αξιεραστον αυτης υγειαν λαβειν ου
σπουδαζουσι, καιτοι σαφως επισταμενοι, οτι το μεν σωμα θνητον εστι και επικηρον,
και τοις εαρινοις προσεοικεν ανθεσιν· ομοιως γαρ εκεινοις μαραινεται και
σβεννυται, και φθοραι παραδιδοται· την δε ψυχην ισασιν αθανασιαι τετιμημενην, και
κατ' εικονα θειαν γεγενημενην, και του ζωου πεπιστευμενην τους οιακας. Ὅπερ γαρ
εστιν ηνιοχος αρματι, και κυβερνητης πλοιωι, και μουσικος οργανωι, τουτο ειναι τωι
γηΐνωι τουτωι σκευει την ψυχην ο πλαστης ενομοθετησεν. Αυτη γαρ κατεχει τας
ηνιας, και κινει τα πηδαλια, και τας χορδας ανακρουεται, και ευ μεν τουτο
πραττουσα, το παναρμονιον της αρετης ανακρουεται μελος· οταν δε η χαλασηι τους
φθογγους, η διατεινηι περα του δεοντος, και τηι τεχνηι και τηι αρμονιαι λυμαινεται.
Ταυτης τοινυν αμελουσιν οι πολλοι των ανθρωπων, και ουδε βραχειας αυτην
επιμελειας αξιουσιν, αλλ' απαντα της ζωης αυτων 51.42 τον χρονον εις τας
σωματικας αναλισκουσι φροντιδας· Και οι μεν τον των ναυτιλων ασπαζονται βιον,
και κυμασι και πνευμασι μαχονται, την ζωην και τον θανατον μεθ' εαυτων
περιφεροντες, και τας της σωτηριας ελπιδας εν ολιγαις σανισι κατεχοντες· οι δε τον
της γεωπονιας αναδεχονται ιδρωτα, βους αροτηρας ζευγνυντες, και την γην
αροτριωντες, και νυν μεν σπειροντες και θεριζοντες, νυν δε φυτευοντες και
τρυγωντες, και απας αυτοις ο χρονος μετα της τοιαυτης οδευει ταλαιπωριας· οι δε
τας εμποριας επερχονται, και υπερ τουτων τας εν γηι τε και θαλαττηι ποιουνται
αποδημιας, και της οικειας την αλλοδαπην προτιμωσι, και πατριδα, και γενος, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

φιλους, και ομοζυγους μετα παιδων καταλιμπανοντες, ολιγων ενεκα κερδων την
ξενην ασπαζονται. Και τι δει πασας καταλεγειν τας τεχνας, ας ταις χρειαις του
σωματος εξευρον οι ανθρωποι, εν αις διημερευοντες και διανυκτερευοντες, την μεν
εκεινου θεραπειαν εαυτοις περιποιουνται, την δε ψυχην υπερορωσι πεινωσαν τε και
διψωσαν και αυχμωσαν και ρυπωσαν, και υπο μυριων ενοχλουμενην κακων; Και
μετα πολλους ιδρωτας και πονους ουδε το θνητον σωμα θανατου κρειττον
εργαζονται, και την αθανατον μετα του θνητου ταις αθανατοις υποβαλλουσι
τιμωριαις. βʹ. ∆ια τουτο λιαν ολοφυρομενος την περικεχυμενην αγνοιαν ταις των
ανθρωπων ψυχαις, και της επικειμενης αυτοις αχλυος την παχυτητα, εβουλομην
μεν ευρειν σκοπιαν τινα υψηλην υποδεικνυουσαν μοι παντα τα των ανθρωπων
γενη· εβουλομην δε και φωνης τυχειν, παντα περιηχουσης τα περατα, και πασιν
αρκουσης τοις επι της γης, και στηναι και βοησαι, και την ∆αυιδικην εκεινην
ανακραξαι φωνην· Υιοι ανθρωπων, εως ποτε βαρυκαρδιοι; ινα τι αγαπατε
ματαιοτητα και ζητειτε ψευδος, προτιμωντες των ουρανιων τα φθειρομενα; Ἕως
ποτε τους οφθαλμους μυετε, και τα ωτα βυετε, και της θειας φωνης ουκ ακουετε, της
καθ' εκαστην ημεραν βοωσης· Αιτειτε, και δοθησεται υμιν, ζητειτε, και ευρησετε,
κρουετε, και ανοιγησεται υμιν· πας γαρ ο αιτων λαμβανει, και ο ζητων ευρισκει, και
τωι κρουοντι ανοιγησεται; Ἐπειδη δε τινες ατελεστερον διακειμενοι και προς τα
βιωτικα μαλλον επιῤρεπως εχοντες, και τοις φιλοσαρκοις ενηδυπαθουντες
λογισμοις, ου καθηκοντως ποιουνται τας αιτησεις, τουτου χαριν ο κοινος ∆εσποτης
ευχης ημιν διδασκαλιαν υπεδειξεν, ειπων· Ὅταν προσευχησθε, μη βαττολογειτε,
ωσπερ οι εθνικοι· δοκουσι γαρ, οτι εν τηι πολυλογιαι αυτων εισακουσθησονται·
βαττολογιαν ονομαζων την φλυαριαν, την δια πολλων μεν λογων προσφερομενην,
ωφελειας δε πασης εστερημενην. Ὑπαινιττεται τοινυν, απαγορευων την
βαττολογιαν ο Κυριος, μη χρηναι τους προσευχομενους αιτειν τα ρεοντα και
απολλυμενα· μη σωματος ωραιοτητα, την υπο χρονου μαραινομενην, και υπο νοσου
δαπανωμενην, και υπο θανατου καλυπτομενην· τοιουτον γαρ το σωματικον καλλος.
Ἄνθος εστιν ολιγοχρονιον, 51.43 προς ολιγον μεν φαινομενον τωι εαρι της νεοτητος.
μετ' ολιγον δε φθειρομενον υπο της χρονου παλαιοτητος. Ει δε και την υποστασιν
αυτου τις εξεταζειν εθελοι, τοτε πλεον αυτου διαπτυειν δυνησεται. Ουδεν γαρ
ετερον εστιν, η φλεγμα και αιμα και ρευμα και τροφης διαμασηθεισης χυλος. Ἐκ
τουτου γαρ και οφθαλμοι, και παρειαι, και ρινες, και οφρυες, και χειλη, και ολον
αρδευεται το σωμα· καν επιλειψηι ποτε η τουτων αρδεια, συνεπιλειψει παντως και
του προσωπου η ευμορφια.
Μη πλουτον χρηματων τον καθ' ομοιοτητα των ποταμιων υδατων
επιῤρεοντα τε και μεταῤρεοντα, και νυν μεν παρα τουτον, νυν δε παρ' εκεινον
πηδωντα, και τους κατεχοντας φευγοντα, και τοις φιλουσιν αυτον παραμενειν ουκ
ανεχομενον, και μυριους επιβουλους εχοντα, και σητας, και ληιστας, και
συκοφαντας, και εμπρησμους, και ναυαγια, και πολεμων εφοδους, και δημων
επαναστασεις, και κακουργιας οικετων, και γραμματων αφαιρεσεις, και προσθηκας,
και μειωσεις, και ταλλα οσα τοις ερωσι χρηματων υπο της φιλοπλουτιας επιφυεται
δεινα. Μη δυναστειαν αξιωματων· πολλα γαρ και ταυτηι αλγεινα παραφυεται,
φροντιδων τηκεδονες, αγρυπνιαι συνεχεις, επιβουλαι παρα των φθονουντων,
κατασκευαι παρα των μισουντων, στωμυλια ρητορων τοις κατευγλωττισμενοις
λογοις υποκλεπτουσα την αληθειαν και πολυν τοις δικαζουσι προξενουσα κινδυνον.
Εισι γαρ, εισι βαττολογοι τινες, και ματαιολογοι, ταυτα τε και τα τοιαυτα παρα του
Θεου των ολων αιτουντες, και των οντως αγαθων ουδενα ποιουμενοι λογον. Και
τον μεν ιατρον ουχ οι νοσουντες διδασκουσι των φαρμακων την χρησιν, αλλα των
υπ' αυτου προσφερομενων ανεχονται μονον, καν επιπονος ηι ο της θεραπειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τροπος· και τον κυβερνητην οι πλεοντες ου κελευουσι τοιωσδε κατεχειν τους
οιακας, και το σκαφος ιθυνειν, αλλ' επι των καταστρωματων καθημενοι, της εκεινου
επιστημης ανεχονται, ου μονον εξ ουριων φερομενοι, αλλα και τον εσχατον
υπομενοντες κινδυνον· τωι Θεωι δε μονον, τωι το συμφερον ημιν ακριβως επισταμενωι
διδοναι, οι τας φρενας κακως διακειμενοι παραχωρειν ουκ ανεχονται, αλλ' αιτουσιν
ως ωφελιμα τα ολεθρια, ομοιον ποιουντες αῤρωστωι, τον ιατρον δουναι αυτωι
παρακαλουντι, ουχ οσα λυει την νοσον, αλλ' οσα τρεφει την υλην την της νοσου
μητερα. Ἀλλ' ουκ ανεξεται ο ιατρος της του καμνοντος ικεσιας, αλλα καν δακρυοντα
ιδηι και ολοφυρομενον, τωι νομωι της τεχνης ακολουθει μαλλον, η τοις τουτου
δακρυσιν επικαμπτεται, και την απειθειαν ουκ απανθρωπιαν, αλλα φιλανθρωπιαν
ονομαζομεν· πειθομενος μεν γαρ τωι νοσουντι, και τα προς ηδονην χαριζομενος, τα
πολεμιων εις αυτον εργαζεται· αντιτεινων δε αυτωι, και τηι επιθυμιαι μαχομενος,
ελεωι κεχρηται και φιλανθρωπιαι· ουτω και ο των ημετερων ψυχων ιατρος ουκ
ανεχεται δουναι τοις αιτουσι τα εις βλαβην αυτοις εσομενα. Ουτε γαρ οι φιλοστοργοι
πατερες τοις κομιδηι νηπιοις μαχαιρας επιζητουσιν η πυρος ανθρακας, ορεγειν
ανεχονται· ισασι γαρ σαφως βλαβεραν αυτοις ουσαν την τοιαυτην δοσιν· τινες δε
των εις εσχατην αλογιαν εκπεπτωκοτων, ου μονον σωματος ωραιοτητα, και
πλουτον, και δυναστειαν, και οσα τοιαυτα παρα του των ολων Θεου αιτουσιν, αλλα
και τοις εχθροις αυτων επαρωνται, και τινα τιμωριαν επενεχθηναι αυτοις
ικετευουσι, και ον εαυ 51.44 τοις ημερον ειναι και φιλανθρωπον ευχονται, τουτον
τοις εχθροις ανημερον γενεσθαι και απανθρωπον βουλονται. Ταυτα τοινυν ο
∆εσποτης προαναστελλων, παρεγγυαι μεν μη βαττολογειν· διδασκει δε τινα χρη
λεγειν εν τηι προσευχηι, και εν ολιγοις ρημασι πασαν αρετην εκπαιδευει· ου μονον
γαρ ευχης εστι διδασκαλια εκεινα τα ρηματα, αλλα και βιου τελειου παιδαγωγια. γʹ.
Τινα δε εστι ταυτα, και τις η τουτων εννοια, μετα πολλης ακριβειας εξετασωμεν, και
ως θειους νομους ασφαλως τηρησωμεν. Πατερ ημων, ο εν τοις ουρανοις. Ὢ ποση της
φιλανθρωπιας η υπερβολη! ω ποση της φιλοτιμιας η υπεροχη! ποιος αρκεσει λογος
προς ευχαριστιαν του τοσαυτα πηγαζοντος ημιν αγαθα;
Σκοπησον, αγαπητε, της σης και της εμης φυσεως την ευτελειαν, ερευνησον
την συγγενειαν, την γην, τον χουν, τον πηλον, την πλινθον, την σποδον· απο γαρ
της γης διαπλασθεντες, παλιν εις την γην μετα τελος αναλυομεν. Ταυτα ουν
εννοησας εκπλαγηθι τον ανεξιχνιαστον πλουτον της πολλης περι ημας του Θεου
αγαθοτητος, οτι Πατερα καλειν προσεταχθης αυτον, ο γηινος τον ουρανιον, ο θνητος
τον αθανατον, ο φθαρτος τον αφθαρτον, ο προσκαιρος τον αιωνιον, ο χθες και
πρωην πηλος, τον οντα προ των αιωνων Θεον. Ἀλλ' ου ματην εδιδαχθης ταυτην
αφιεναι την φωνην, αλλ' ινα την υπο της γλωττης σου προφερομενην του Πατρος
ονομασιαν αιδουμενος, μιμηι αυτου την αγαθοτητα, ως και αλλαχου φησι· Γινεσθε
ομοιοι του Πατρος υμων του εν ουρανοις, οτι τον ηλιον αυτου ανατελλει επι
πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. Ου δυναται γαρ Πατερα
καλειν τον φιλανθρωπον Θεον ο την γνωμην εχων θηριωδη και απανθρωπον· ουδε
γαρ σωζει τους χαρακτηρας τους εν τωι επουρανιωι Πατρι αγαθοτητος, αλλ' εις το
θηριωδες ειδος εαυτον μετεμορφωσε, και της θεικης ευγενειας εξεπεσε, κατα το υπο
του ∆αυιδ ειρημενον· Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε, παρασυνεβληθη τοις κτηνεσι
τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις. Ὅταν γαρ τις σκιρται μεν ως ταυρος, λακτιζηι δε
ως ονος, μνησικακηι δε ως καμηλος, και γαστριμαργηι μεν ως αρκτος, αρπαζηι δε ως
λυκος, πληττηι δε ως σκορπιος, υπουλος δε ηι ως αλωπηξ, χρεμετιζηι δε επι γυναιξιν
ως ιππος θηλυμανης, πως δυναται ο τοιουτος την υιωι πρεπουσαν αναπεμψαι
φωνην, και Πατερα εαυτου καλειν τον Θεον; Τι ουν ονομαζεσθαι χρη τον τοιουτον;
Θηριον; Ἀλλα τα θηρια ενι τουτων των ελαττωματων κατεχεται· ουτος δε παντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

συναγαγων εν εαυτωι, και της εκεινων αλογιας γεγονεν αλογωτερος. Και τι λεγω
θηριον; Θηριου παντος χαλεπωτερος εστιν ο τοιουτος. Ἐκεινα μεν γαρ, καιτοι κατα
φυσιν αγρια οντα, ανθρωπινης απολαυσαντα τεχνης, ημερα πολλακις γινεται· ουτος
δε, ανθρωπος ων, και την εκεινων αγριοτητα την κατα φυσιν εις την ημεροτητα
μεταβαλων την παρα φυσιν, ποιαν εξει απολογιαν, την εαυτου πραοτητα την κατα
φυσιν εις αγριοτητα εξαγων την παρα φυσιν, και το μεν αγριον φυσει ποιων ημερον,
εαυτον δε τον ημερον φυσει ποιων αγριον; και λεοντα μεν τιθασσευων, και χειροηθη
ποιων, τον δε θυμον τον ιδιον λεοντος κατασκευαζων αγριωτερον; Καιτοι εκει δυο
εστι κωλυματα, και το λογισμου εστερησθαι το θηριον, και το παντων ειναι
θυμωδεστερον· αλλ' ομως δια της παρα του Θεου δοθεισης σοφιας, και της
θηριωδους περιγινεται φυσεως. Και ο επι των θηριων την φυσιν νικων, εφ' εαυτου
μετα της φυσεως και το της προαιρεσεως απολλυσι καλον· και λεοντα 51.45 μεν
ποιει ανθρωπον, εαυτον δε περιοραι εξ ανθρωπου γινομενον λεοντα· και εκεινωι μεν
τα υπερ φυσιν χαριζεται, εαυτωι δε ουδε τα κατα φυσιν ποριζεται.
Πως τοινυν ο τοιουτος δυνησεται Πατερα καλειν τον Θεον; Ὁ μεντοι περι
τους πλησιον ημερος και φιλανθρωπος, και τους εις αυτον πλημμελουντας ουκ
αμυνομενος, αλλ' ευεργεσιαις τας αδικιας αμειβομενος, ου κατακρινεται Πατερα
καλων τον Θεον. Προσεχε δε τηι ακριβειαι του λογου, πως ημιν νομοθετει το
φιλαλληλον, και εις αγαπητικην απαντας συναπτει διαθεσιν. Ου γαρ εκελευε λεγειν,
Πατερ μου, ο εν τοις ουρανοις, αλλα, Πατερ ημων, ο εν τοις ουρανοις, ινα κοινον
Πατερα εχειν διδαχθεντες, αδελφικην προς αλληλους δεικνυωμεν ευνοιαν. Ειτα
διδασκων ημας καταλιπειν την γην και τα περι γην, και μη κεχηνεναι κατω, αλλα
της πιστεως λαβειν τα πτερα και αναπτηναι τον αερα, και διαβηναι τον αιθερα και
ζητησαι τον καλουμενον Πατερα, προσεταξε λεγειν· Πατερ ημων, ο εν τοις ουρανοις·
ουκ επειδη εν τοις ουρανοις μονον εστιν ο Θεος, αλλ' ινα ημας κατω περι γην
καλινδουμενους ανανευσαι εις ουρανους παρασκευασηι, και τωι καλλει των
επουρανιων αγαθων περιλαμψας, την επιθυμιαν ημων πασαν εκει μετενεγκηι. δʹ.
Ειτα δευτεραν προσεθηκε ρησιν, ειπων· Ἁγιασθητω το ονομα σου. Και μοι μηδεις
ανοητως υπολαμβανετω αγιασμου προσθηκην χαριζεσθαι τωι Θεωι εν τωι λεγειν·
Ἁγιασθητω το ονομα σου· αγιος γαρ εστι, και παναγιος, και αγιων αγιωτατος. Και
ταυτην αυτωι την υμνωιδιαν προσφερει τα Σεραφειμ ασιγητοις βοωντα κραυγαις,
Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος σαβαωθ, πληρης ο ουρανος και η γη της δοξης αυτου.
Ἀλλ' ωσπερ οι τοις βασιλευσι τας ευφημιας προσφεροντες, και βασιλεας καλουντες
και αυτοκρατορας, ουχ ο μη εχουσι χαριζονται, αλλ' οπερ εχουσιν ευφημουσιν· ουτω
και ημεις ου την ουκ ουσαν αγιωσυνην προσφερομεν τωι Θεωι, λεγοντες, Ἁγιασθητω
το ονομα σου, αλλα την ουσαν δοξαζομεν· το γαρ αγιασθητω, αντι του δοξασθητω,
ειρηται. ∆ιδασκομεθα τοινυν δια της φωνης ταυτης τον κατ' αρετην μετιεναι βιον,
ινα τουτον ορωντες οι ανθρωποι, τον ουρανιον ημων Πατερα δοξαζωσιν· ο και
αλλαχου φησι· Λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως ιδωσι τα
καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις. Μετα τουτο
λεγειν εδιδαχθημεν· Ἐλθετω η βασιλεια σου· τυραννουμενοι γαρ υπο των του
σωματος παθηματων, και μυριας πειρασμων δεχομενοι προσβολας, της του Θεου
χρηιζομεν βασιλειας, ινα μη βασιλευσηι η αμαρτια εν τωι θνητωι σωματι ημων εις το
υπακουειν αυτηι εν ταις επιθυμιαις αυτου, μηδε παριστανωμεν τα μελη ημων οπλα
αδικιας τηι αμαρτιαι, αλλ' ινα παραστησωμεν οπλα δικαιοσυνης τωι Θεωι, και
στρατευωμεθα τωι βασιλει των αιωνων. ∆ιδασκομεθα δε προς τουτοις, μη σφοδρα τωι
παροντι βιωι προστετηκεναι, αλλα καταφρονειν μεν των παροντων, επιθυμειν δε
των μελλοντων ως μενοντων, και την βασιλειαν εκεινην ζητειν την ουρανιον και
αιωνιον, και τοις ενταυθα τερπνοις μη κατεχεσθαι, μη σωματων ευμορφιαι, μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

χρηματων ευποριαι, μη κτηματων ευθηνιαι, μη λιθων πολυτελειαις, μη οικων
μεγαλουργιαις, μη ηγε 51.46 μονιαις και στρατηγιαις, μη αλουργιδι και διαδηματι,
μη οψοποιιαις και καρυκειαις και παντοδαπαις χλιδαις, μη αλλωι τινι των τας
ημετερας δελεαζοντων αισθησεις, αλλα πασι τουτοις εῤρωσθαι φρασαντες, της του
Θεου βασιλειας αδιαλειπτως ορεγεσθαι. Ουτως ημας και ταυτην διδαξας την αρετην,
εκελευσε λεγειν· Γενηθητω το θελημα σου, ως εν ουρανωι και επι της γης·
εντεθεικως γαρ ημιν των μελλοντων τον ερωτα, και της επουρανιου βασιλειας την
επιθυμιαν, και τρωσας ημας εκεινωι τωι ποθωι, παρασκευαζει λεγειν· Γενηθητω το
θελημα σου, ως εν ουρανωι, και επι της γης. ∆ος ημιν, φησι, ∆εσποτα, την εν ουρανωι
μιμεισθαι πολιτειαν, ιν' α θελεις αυτος, και ημεις θελωμεν. Ἐπαρκεσον τοινυν
προαιρεσει καμνουσηι, και ποιειν μεν επιθυμουσηι τα σα, υπο δε της του σωματος
ασθενειας κωλυομενηι· ορεξον χειρα τοις τρεχειν μεν επειγομενοις, χωλευειν δε
ηναγκασμενοις. Ὑποπτερος η ψυχη, αλλα βαρυνει ταυτην η σαρξ· οξεια εκεινη προς
τα ουρανια, αλλα βραδεια αυτη προς τα επιγεια· της δε σης βοηθειας παρουσης, εσται
δυνατα και τα λιαν αδυνατα. Γενηθητω τοινυν το θελημα σου, ως εν ουρανωι, και επι
της γης. εʹ. Και επειδη της γης εμνημονευσε, χρεια δε τοις εξ αυτης γεγενημενοις και
εν αυτηι διαιτωμενοις, και γηγενες σωμα περικειμενοις, και της καταλληλου τροφης,
αναγκαιως επηγαγε· Τον αρτον ημων τον επιουσιον δος ημιν σημερον. Ἄρτον
εκελευσεν αιτειν επιουσιον, ου τρυφην, αλλα τροφην, την το ελλειπον
αναπληρουσαν του σωματος, και τον εκ λιμου κωλυουσαν θανατον· ου τραπεζας
φλεγμαινουσας, ουδε οψων ποικιλιας, και οψοποιων μαγγανειας, και αρτοποιων
επινοιας, και οινους ανθοσμιας, και ταλλα οσα τον μεν λαιμον ηδυνει, την δε
γαστερα φορτιζει, την δε διανοιαν σκοτιζει, και σκιρταιν το σωμα κατα της ψυχης
παρασκευαζει, και δυσηνιον τωι ηνιοχωι τον πωλον εργαζεται.
Ου ταυτα ημας αιτειν ο λογος εδιδαξεν, αλλ' Ἄρτον επιουσιον, τουτ' εστιν,
επι την ουσιαν του σωματος διαβαινοντα, και συγκροτησαι ταυτην δυναμενον. Και
τουτον δε ουκ εις πολυν ετων αριθμον αιτειν εκελευσθημεν, αλλα τον σημερον ημιν
αρκουντα μονον· Μη μεριμνησητε γαρ, φησιν, εις την αυριον. Τι δηποτε γαρ περι της
αυριον φροντιζει τις, ο την αυριον ου παντως οψομενος, αλλα τον μεν πονον
δεχομενος, τον δε καρπον ου δρεπομενος; Θαῤρησον τωι Θεωι τωι διδοντι τροφην
πασηι σαρκι. Ὁ το σωμα σοι δεδωκως, και την ψυχην εμφυσησας, και ζωον σε
λογικον κατασκευασας, και παντα σοι τα αγαθα προ διαπλασεως ετοιμασας, πως σε
διαπλασθεντα παροψεται, Ὃς ανατελλει τον ηλιον αυτου επι πονηρους και αγαθους,
και βρεχει επι δικαιους και αδικους; Τουτωι τοινυν θαῤρων, την εφημερον μονην
αιτει τροφην, της δε αυριον αυτωι καταλιπε την φροντιδα, ως και ο μακαριος ελεγε
∆αυΐδ· Ἐπιῤριψον επι Κυριον την μεριμναν σου, και αυτος σε διαθρεψει. Ουτω δια
των ειρημενων την ακραν εκπαιδευσας φιλοσοφιαν, ειδως οτι των αδυνατων εστιν,
ανθρωπους οντας και θνητον σωμα περικειμενους μη πταιειν, εδιδαξε λεγειν· Και
αφες ημιν τα οφειληματα ημων, ως και ημεις αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων. Τρια
κατ' αυτον αγαθα δια τουδε του λογου πραγματευεται· τους μεν 51.47 ακρους την
αρετην μετριοτητα διδασκει φρονηματος, και παρακελευεται μη θαῤρειν τοις
κατορθωμασιν, αλλα δεδιεναι και τρεμειν και των προτερων αμαρτηματων
μνημονευειν· ως και ο θεσπεσιος ποιει Παυλος, μετα μυρια κατορθωματα λεγων·
Ὅτι Ἰησους Χριστος ηλθεν εις τον κοσμον αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι εγω·
ουκ ειπεν, ημην, αλλ', ειμι, δεικνυς οτι απαυστον ειχε των ειργασμενων την μνημην.
Τοις μεν ουν ακροις την αρετην απο της ταπεινοφροσυνης ασφαλειαν δια τουτων
των λογων εμηχανησατο· τους δε πταισαντας μετα την του αγιου βαπτισματος χαριν
ουκ αφιησιν απογινωσκειν της εαυτων σωτηριας, αλλ' αιτειν διδασκει παρα του
ιατρου των ψυχων της αφεσεως τα φαρμακα. Προς δε τουτοις, και φιλανθρωπιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

διδασκαλιαν ο λογος υποτιθεται. Βουλεται γαρ ημας ημερους ειναι περι τους
υπευθυνους, αμνησικακους περι τους εις ημας πλημμελουντας, και τηι περι τουτους
συγγνωμηι εαυτοις δωρεισθαι συγγνωμην, και ημας αυτους προεισφερειν της
φιλανθρωπιας τα μετρα. Τοσουτον γαρ αιτουμεν λαβειν, οσον τοις πλησιον
παρεχομεν, και τοσαυτης αξιουμεν συγγνωμης τυχειν, οσην τοις οφειλουσι
δωρουμεθα. Προς τουτοις εκελευσθημεν λεγειν, Και μη εισενεγκηις ημας εις
πειρασμον, αλλα ρυσαι ημας απο του πονηρου. Πολλα μεν γαρ ημιν εκ διαβολικης
ενεργειας προσγινεται λυπηρα, πολλα δε και εξ ανθρωπων, η προφανως 51.48
επηρεαζοντων, η αφανως επιβουλευοντων. Και το σωμα ποτε μεν επανισταμενον τηι
ψυχηι, χαλεπην εργαζεται βλαβην· ποτε δε παντοδαποις αῤρωστημασι περιπιπτον
οδυνας ημιν επιφερει και αχθηδονας. Ἐπειδη τοινυν πολλα και διαφορα εστι
πολλαχοθεν προσπιπτοντα λυπηρα, εδιδαχθημεν παρα του Θεου των ολων αιτειν
την τουτων απαλλαγην. Αυτου γαρ επαμυνοντος, πασα μεν κατασβεννυται ζαλη, ο
δε κλυδων εις γαληνην μεθισταται, και υποχωρει κατηισχυμμενος ο πονηρος,
καθαπερ ποτε τους ανθρωπους καταλειπων κατα των χοιρων εχωρησεν, ουδε εκεινο
ποιησαι τολμησας διχα του κελευσαντος. Ὁ δε κατα χοιρων εξουσιαν ουκ εχων, πως
ανθρωπων εγρηγοροτων και νηφοντων, και υπο Θεου φυλαττομενων, και βασιλεα
οικειον ηγουμενων αυτον κρατησαι δυνησεται; ∆ια τουτο και τωι τελει της
προσευχης, του Θεου την βασιλειαν και την δυναμιν και την δοξαν υπεδειξεν, ειπων·
Ὅτι σου εστιν η βασιλεια και η δυναμις και η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην. Ταυτα
γαρ, φησιν, αιτω παρα σου, οτι οιδα σε βασιλεα παντων, αιωνιον κεκτημενον
κρατος, και παντα δυναμενον οσαπερ αν θεληις, και δοξαν κεκτημενον αναφαιρετον.
Ὑπερ δε τουτων απαντων ευχαριστησωμεν τωι τοσουτων ημας αξιωσαντι αγαθων,
οτι αυτωι πρεπει πασα δοξα, τιμη και κρατος, τωι Πατρι, και τωι Υιωι, και τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


