In Psalmum 145
ΟΜΙΛΙΑ Ῥηθεισα εις την μεγαλην εβδομαδα, εν ηι διδασκαλια, τινος
χαριν καλειται μεγαλη εβδομας· και εις το, "Αινει, η ψυχη μου, τον
Κυριον·" και εις τον εν ταις Πραξεσι δεσμοφυλακα.
55.519
αʹ. ∆ιηνυσαμεν της νηστειας τον πλουν, και προς τον λιμενα τηι του Θεου
χαριτι λοιπον κατηντησαμεν· αλλα μη δια τουτο ραιθυμωμεν, επειδη προς τον λι
μενα κατηντησαμεν, αλλα δια τουτο σπουδαζωμεν μαλλον, επειδη προς το τελος
εφθασαμεν. Ουτω γαρ και κυβερνηται ποιουσιν· επειδαν μυριοφορον ολκαδα
πεπληρωμενην των σιτων και των φορτιων εις υψος συγκειμενων εις στομα λιμενος
εισαγειν μελλωσιν, εναγωνιοι και περιδεεις εισι, μηποτε μετα τα μακρα πελαγη
πετραι τινι προσρηξαν το πλοιον, εκει την εμποριαν καταδυσηι πασαν. Ουτω δε και
ημας δεδοι κεναι χρη και εναγωνιους ειναι, μη προς τωι τελει της αμοιβης των
πονων εκπεσωμεν. ∆ιο και επιτειναι χρη την σπουδην.
Ουτω και οι δρομεις ποιουσιν· οταν ιδωσιν εαυτους εγγυς των βραβειων
γινομενους, τοτε μαλλον επιτεινουσι τον δρομον. Ουτω και αθλη ται, μετα μυρια
παλαισματα και μυριας νικας, οταν περι τους στεφανους πλησιασωσι, τοτε μαλλον δι
ανιστανται, και συντεινουσιν αυτων την προθυμιαν. Ουτω δη και ημεις ποιησωμεν
νυν. Ὅπερ γαρ κυβερνηταις λιμην, και δρομευσι βραβεια, και αθληταις στεφανοι,
τουτο ημιν η παρουσα εβδομας, το κεφα λαιον των αγαθων, και τα περι τους
στεφανους πα λαισματα νυν ∆ιο και μεγαλην καλουμεν αυτην· ουκ επειδη μειζον
εχουσι μηκος αλλων απασων αι ταυτης ημεραι· και γαρ εισιν ετεραι μειζους· ουδε
επειδη πλειους τον αριθμον· και γαρ ισαι ταις αλλαις εισιν· αλλ' επειδη μεγαλα ημιν
γεγονεν εν αυτηι παρα του ∆εσποτου κατορθωματα. Και γαρ εν ταυτηι τηι εβδο μαδι τηι
μεγαληι η χρονια του διαβολου κατελυθη τυ ραννις, ο θανατος εσβεσθη, ο ισχυρος
εδεθη, τα σκευη αυτου διηρπαγη, η αμαρτια ανηιρεθη, η καταρα κατελυθη, ο
παραδεισος ανευχθη, ο ουρανος βασιμος γεγονεν, ανθρωποι τοις αγγελοις
ανεμιγησαν, το με σοτοιχον του φραγμου ηρθη, το θριγκιον περιηιρεθη, ο της ειρηνης
Θεος ειρηνοποιησε τα ανω και τα επι της γης.
∆ια τουτο μεγαλη καλειται εβδομας· και ωσπερ αυτη κεφαλαιον των λοιπων
εβδομαδων, ουτω ταυτης κεφαλη το σαββατον το μεγα· και καθαπερ εν σωματι
κεφαλη, ουτως εν τηι εβδομαδι το σαββα τον. ∆ια τουτο εν αυτηι πολλοι την σπουδην
επιτει νουσι· και οι μεν την νηστειαν αυξουσιν, οι δε τας αγρυπνιας τας ιερας, οι δε
ελεημοσυνην δαψιλεστε ραν εργαζονται, τηι περι τας αγαθας πραξεις σπουδηι και τηι
συντεταμενηι περι τον βιον ευλαβειαι το με γεθος της ευεργεσιας της εις ημας
γεγενημενης παρα του Θεου μαρτυρουντες.
Καθαπερ γαρ, οτε τον Λαζαρον ανεστησεν ο Κυριος, απηντων αυτωι παντες οι
55.520 εν Ἱεροσολυμοις, και τωι πληθει εμαρτυρουν, οτι αν εστησε τον νεκρον (η γαρ
σπουδη των εξελθοντων του θαυματος ην αποδειξις)· ουτω δη και η νυν σπουδη η
περι την μεγαλην εβδομαδα ταυτην, του μεγεθους των κατορθωματων των εν αυτηι
τεκμηριον εστι και αποδειξις. Ουδε γαρ εκ μιας πολεως εξερχομεθα απαντωντες τωι
Χριστωι σημερον, ουδε εξ Ἱεροσολυ μων μονον, αλλ' απο της οικουμενης απασης μυ
ριανδροι παντοθεν Ἐκκλησιαι εξερχονται απαντωσαι τωι Ἰησου, ου βαΐα φοινικων
κατεχουσαι και επισειου σαι, αλλ' ελεημοσυνην και φιλανθρωπιαν και αρε την και
νηστειαν και δακρυα και ευχας και αγρυ πνιας και πασαν ευλαβειαν προσφερουσαι
τωι ∆εσποτηι Χριστωι. Ουχ ημεις δε μονον ταυτην τιμωμεν την εβδο μαδα, αλλα και οι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

βασιλεις της καθ' ημας οικου μενης, ουχ ως ετυχεν, αυτην τετιμηκασιν, εκεχει ριαν
πασι δοντες τοις τα κοινα των πολεων πρατ τουσι πραγματα, ινα της εκειθεν
απολαυσαντες σχολης, τας ημερας ταυτας απασας τηι πνευματικηι προσεχωσι
θεραπειαι. ∆ια τουτο και των δικαστηριων τας θυρας απεκλεισαν. Ἀργειτω, φησι,
πασα αμφι σβητησις και μαχης ειδος και τιμωριας, αναπαυσα σθωσαν μικρον των
δημιων αι χειρες. Κοινα τα κατ ορθωματα του ∆εσποτου γεγονε· γενεσθω δη τι και
παρ' ημων των δουλων αγαθον. Ου ταυτηι δε μονον αυτην τετιμηκασι τηι σπουδηι και
τιμηι, αλλα και ετεραι ουκ ελαττονι ταυτης. Βασιλικα καταπεμπονται γραμματα,
λεγοντα τους το δεσμωτηριον οικουντας αφιεσθαι των δεσμων. Καθαπερ γαρ ο
∆εσποτης ημων εν ᾅδου γενομενος, τους κατεχομενους υπο του θανα του παντας
απελυσεν· ουτω δη και οι δουλοι τα κατα δυναμιν εισφεροντες, και την ∆εσποτικην
μιμουμενοι φιλανθρωπιαν, δεσμων απολυουσι των αισθητων, επειδη των νοητων
ουκ ισχυουσι.
βʹ. Ταυτην και ημεις τιμωμεν την εβδομαδα, και αντι φοινικων εξηλθον
καγω μεθ' υμων διδασκαλιας λογον προτεινομενος, τα δυο καταβαλλων λεπτα καθα
περ η χηρα. Ἐξηλθον τοτε εκεινοι βαΐα φοινικων εχοντες, και επεβοων και ελεγον·
Ὡσαννα εν τοις υψιστοις· ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου. Ἐξελθωμεν
και ημεις, και αντι των φοινικων βαΐων προαιρεσιν θαλλουσαν επιδεικνυμενοι
βοησω μεν, καθαπερ σημερον υπεψαλλομεν· Αινει, η ψυχη μου, τον Κυριον· αινεσω
Κυριον εν ζωηι· κακεινο το ρημα ∆αυιδικον, και τουτο· μαλλον δε ουδε εκεινο
∆αυιδικον, ουδε τουτο· αλλ' αμφοτερα της του Πνευ ματος χαριτος. Ἐφθεγξατο μεν
γαρ ο προφητης, εκινησε δε την του προφητου γλωσσαν ο Παρακλη τος. ∆ια τουτο
φησιν· Ἡ γλωσσα μου καλαμος γραμ ματεως οξυγραφου. Καθαπερ ο καλαμος ουκ
αφ' εαυτου γραφει, αλλ' απο της εξουσιας της κινουσης αυτον χειρος· ουτω δη και η
γλωττα των προφητων ουκ αφ' εαυτης εφθεγγετο, αλλ' απο της του Θεου χαριτος.
Ἀλλα τινος ενεκεν ουκ ειπεν, Γλωσσα μου καλαμος γραμματεως, απλως, αλλα,
Καλαμος γραμ 55.521 ματεως οξυγραφου; Ἵνα μαθηις, οτι πνευματικη η σοφια· διο
και πολλη η ευκολια, και πολυς ο δρομος. Ἄνθρωποι μεν γαρ αφ' εαυτων
φθεγγομενοι συντι θεασι, βουλευονται, βραδυνουσι, πολυν παρελκουσι χρονον· εκει
δε, επειδη καθαπερ απο πηγης αν εβλυζε τα ρηματα, και ουδεν εμποδιον ην, αλλα
τον δρομον της γλωττης ενικα των νοηματων η επιῤροη, δια τουτο ελεγεν· Ἡ
γλωσσα μου καλαμος γραμμα τεως οξυγραφου. Ἀναβλυζει κατω τα ναματα μετα
πολλης δαψιλειας, φησι. ∆ιο πολλη η οξυτης.
Ου δει σκεψεως ημιν, ουδε μελετης και πονου. Ἀλλ' ιδωμεν τι φησιν. Αινει, η
ψυχη μου, τον Κυριον. Ταυτα και ημεις μετα του ∆αυιδ ψαλλωμεν σημερον. Ει γαρ
και μη τωι σωματι παρεστιν, αλλα τωι πνευματι παρεστι. Και οτι παρεισιν ημιν οι
δικαιοι, και μεθ' ημων ψαλ λουσιν, ακουσον τι φησιν ο Ἀβρααμ προς τον πλου σιον.
Λεγοντος γαρ εκεινου, Πεμψον Λαζαρον, ινα οι αδελφοι μου, μαθοντες τα εν ᾅδου,
διορ θωσωνται τα καθ' εαυτους· λεγει προς αυτον· Ἔχουσι Μωυσεα και τους
προφητας. Και μην Μωυ σης και οι προφηται παντες παλαι τεθνηκεσαν τωι σωματι,
δια των γραμματων δε ειχον αυτους. Ει γαρ εικονα τις αψυχον αναθεις παιδος η
φιλου, νο μιζει παρειναι εκεινον τον απελθοντα, και δια της εικονος αυτον
φανταζεται της αψυχου· πολλωι μαλλον ημεις δια των θειων Γραφων της των αγιων
απο λαυομεν συνουσιας. ουχι των σωματων αυτων, αλλα των ψυχων τας εικονας
εχοντες. Τα γαρ παρ' αυτων ειρημενα των ψυχων αυτων εικονες εισι. Βουλει μα
θειν, οτι ζωσιν οι δικαιοι και παρεισιν; Ουδεις τους τεθνεωτας μαρτυρας καλει· ο δε
Χριστος μαρτυρας αυτους εκαλεσε της οικειας θεοτητος, και προ του των αυτον τον
∆αυιδ, ινα σε διδαξηι οτι ζηι. Των γαρ Ἰουδαιων αμφισβητουντων περι αυτου, λεγει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

προς αυτους· Τι υμιν δοκει περι του Χριστου; τινος εστιν υιος; Λεγουσιν αυτωι, Του
∆αυΐδ. Λεγει αυτοις· Πως ουν ∆αυιδ εν Πνευματι Κυριον αυτον καλει λεγων· Ειπεν ο
Κυριος τωι Κυριωι μου, Καθου εκ δεξιων μου; Ειδες πως ζηι ο ∆αυΐδ; Ει γαρ μη εζη, ουκ
αν εκαλεσεν αυτον μαρτυρα της θεοτητος αυτου. Και ουκ ειπε, Πως ουν ο ∆αυιδ εν
Πνευματι Κυριον αυτον εκαλεσεν; αλλα, Κυριον αυ τον καλει; ινα δειξηι οτι παρεστιν
ετι, και δια των γραμματων φθεγγεται. Ἔψαλλε ποτε ο ∆αυιδ εν ψαλμοις, και ημεις
μετα του ∆αυιδ σημερον. Ἐκεινος κιθαραν ειχεν απο νευρων αψυχων· η Ἐκκλησια
κιθαραν εχει απο νευρων εμψυχων εντεταμενην. Αι γλωτται ημων νευραι της
κιθαρας εισι, διαφορον μεν αφιεισαι τον φθογγον, συμφωνον δε την ευσε βειαν. Και
γαρ και γυναικες και ανδρες, και πρε σβυται και νεοι διηιρηνται μεν κατα την
ηλικιαν, ου διηιρηνται δε κατα τον της υμνωιδιας λογον· την γαρ εκαστου φωνην το
Πνευμα κερασαν, μιαν εν απασιν εργαζεται την μελωιδιαν· καθως και αυτος
εδηλωσεν ο ∆αυιδ, πασαν μεν ηλικιαν, εκατεραν δε φυσιν προς την συμφωνιαν
ταυτην καλων και λεγων· Πασα πνοη αινεσατω τον Κυριον. Αινει, η ψυχη μου,
55.522 τον Κυριον.
Τινος ενεκεν την σαρκα κατελιπε; τινος ενεκεν προς το σωμα ουδεν
διαλεγεται; αρα εσχισεν εις δυο το ζωον; Ουδαμως· αλλα τον τεχνιτην πρω τον
διεγειρει. Ὅτι δε ουκ απεσχισε την σαρκα απο της ψυχης, ακουσον αλλαχου πως
φησιν· Ὁ Θεος, ο Θεος μου, προς σε ορθριζω· Ἐδιψησε σε η ψυχη μου, ποσαπλως σοι
η σαρξ μου, εν γηι. Ἀλλ' εν υμνοις δειξον μοι και την σαρκα καλουμενην, φησιν.
Ευλογει, η ψυχη μου, τον Κυριον, και παντα τα εντος μου το ονομα το αγιον αυτου.
Ειδες και την σαρκα κοινωνουσαν της συμφωνιας; Τι ποτε εστι, Και παντα τα εντος
μου το ονομα το αγιον αυτου; Τα νευρα, φησι, τα οστα, τας φλεβας, τας αρτηριας, και
παντα τα ενδον μορια.
γʹ. Και πως δυναται τα εντος ημων τον Θεον ευλο γειν; Φωνην ουκ εχει,
στομα ουκ εχει, γλωτταν ουκ εχει. Ἡ μεν γαρ ψυχη δυναται· τα δε εντος πως
δυναται, μητε φωνην, μητε γλωτταν, μητε στομα εχοντα, ευλογειν τον Θεον; Ὥσπερ
Οι ουρανοι δι ηγουνται δοξαν Θεου. Καθαπερ γαρ οι ουρανοι ου γλωτταν, ου στομα,
ου χειλη εχουσιν, αλλα τωι καλ λει της οψεως εκπληττοντες τους θεατας παραπεμ
πουσι τωι θαυματι προς την ευφημιαν του πεποιη κοτος αυτους· ουτω δη και τα εντος
ημων εαν επελ θηις απαντα τωι λογισμωι, εαν ιδηις την διαφοραν της ποιοτητος, της
ενεργειας, της δυναμεως, της συμ φωνιας, της διαπλασεως, της θεσεως, του αριθμου,
της αρμονιας, εκεινο το προφητικον αναφθεγξηι ρημα· Ὡς εμεγαλυνθη τα εργα σου,
Κυριε! παντα εν σοφιαι εποιησας. Ειδες πως ευλογει τα εγκατα τον Θεον χωρις φωνης
και στοματος και γλωττης; Τινος ουν ενεκεν προς την ψυχην διαλεγεται; Ἵνα μη της
γλωττης φθεγγομενης εκεινη ρεμβηται, ο πολλακις και εν ταις ευχαις πασχομεν και
εν ταις υμνωιδιαις· ιν' εκατερωθεν η συμφωνια ηι. Ὅταν γαρ ευχομενος μη ακουσηις
των ρηματων του Θεου, πως ο Θεος ακουσεται σου της εντευξεως; Ὅταν ουν λεγηι.
Αι νει, η ψυχη μου, τον Κυριον, τουτο λεγει, ενδον εκ βαθους της καρδιας
αναφερεσθωσαν αι ικετηριαι. Και γαρ ο Παυλος φησι· Ψαλω τωι πνευματι, ψαλω δε
και τωι νοΐ μου.
Μουσικος τις αριστος εστιν η ψυχη, τεχνιτης εστιν· οργανον εστι το σωμα, κι
θαρας και αυλου και λυρας χωραν επεχον. Οι μεν ουν αλλοι μουσικοι ου δια παντος
μετα παντων των ορ γανων εισιν, αλλα ποτε μεν αναλαμβανουσιν αυτα, ποτε δε
αποτιθενται· ου γαρ διηνεκης ο καιρος αυ τοις της μελωιδιας εστι· διοπερ ουδε
διηνεκως τα οργανα μεταχειριζουσι· σε δε βουλομενος ο Θεος δι δαξαι, οτι δια
παντος οφειλεις αυτον υμνειν τε και ευλογειν, ηνωσε τωι τεχνιτηι το οργανον
διηνεκως. Ὅτι γαρ διαπαντος αινειν δει, ακουσον τι φησιν ο Ἀπο στολος·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἀδιαλειπτως προσευχεσθε, εν παντι ευ χαριστειτε. Ἐπει ουν αδιαλειπτως προσευχε
σθαι δει, αδιαλειπτως εστι το οργανον μετα του τεχνιτου. Αινει, η ψυχη μου, τον
Κυριον. Το προ τερον μιαι γλωττηι ελεγε ταυτα ο ∆αυΐδ· νυνι δε, επειδη ετελευτησε,
μυριαις γλωσσαις ταυτα φθεγγε ται, ου ταις παρ' ημιν μονον, αλλα και ταις παντα
χου της οικουμενης. Ειδες οτι ου τεθνηκεν, αλλα ζηι; Πως γαρ τεθνηκεν ο τοσαυτας
εχων γλωττας, και δια τοσουτων στοματων φθεγγομενος; Μεγα αληθως αινος·
εκκαθαιρει γαρ την ημετεραν ψυχην, και πολ λην ημιν εντιθησι την ευλαβειαν.
Βουλει μαθειν, ποση των εις Θεον υμνων η δυ 55.523 ναμις; Ὑμνουντες οι τρεις
παιδες, ουτω την κα μινον εσβεσαν την Βαβυλωνιαν· μαλλον δε ουκ εσβε σαν, αλλ' ο
πολλωι θαυμαστοτερον ην, καιομενην την φλογα, ωσει πηλον, κατεπατησαν τοις
ποσιν. Ουτος ο υμνος εις δεσμωτηριον εισελθων επι του Παυλου τα δεσμα ελυσε, τας
θυρας ανεωιξε του δεσμωτηριου, τα θεμελια διεσεισε, καταπληξει πολληι τον
δεσμοφυ λακα εφοβησε.
Κατα γαρ το μεσονυκτιον υμνουν, φησιν, ο Παυλος και ο Σιλας. Ειτα τι
γεγονε; Τι; Το και νον και παραδοξον παντως· τα δεσμα ελυθη, οι δε δεμενοι τους
λελυμενους εδησαν· και μην δεσμων φυσις εστι, το δεδεμενον εν ακριβειαι πολληι
κατεχειν και υποχειριον ποιειν· νυνι δε ο δεσμοφυλαξ λελυ μενος προς τους ποδας
ηλθε του δεδεμενου Παυλου. ∆εσμων μεν γαρ των αισθητων φυσις εστι, κατεχειν
τον δεδεμενον· δεσμων δε των δια Χριστον τοσαυτη η δυναμις, ωστε τους
λελυμενους τοις δεδεμενοις υποχειριους ποιειν. Εις την εσωτεραν αυτους εβαλε
φυλακην, και ενδον οντες τας εξω θυρας ανεωιξαν. Τους ποδας αυτων ησφαλισατο
τωι ξυλωι, και οι ποδες αυ των οι ησφαλισμενοι των αλλων τας χειρας ελυ σαν. Ειτα
προσεπεσεν αυτωι, φησιν, ο δεσμοφυλαξ, δεδοικως, τρεμων, στενων, αγωνιων,
δακρυων. Τι ποτε γεγονεν; ου συ εδησας; ου συ εν ασφαλειαι κατεσχες; Και τι
θαυμαζεις, ανθρωπε, ει το δεσμω τηριον ανεωιξεν, οπου γε και τους ουρανους
ανοιγειν ελαβεν εξουσιαν. Ὅσα αν δησητε, φησιν, επι της γης, εσται δεδεμενα εν
τοις ουρανοις· και οσα αν λυσητε επι της γης, εσται λελυμενα εν τοις ουρανοις
Ἁμαρτηματων ελυσε δεσμα· τι θαυμα ζεις, ει σιδηρου λυει δεσμα; ∆αιμονων ελυσε
δεσμα, ψυχας δεδεμενας υπ' αυτοις απηλλαξε· και τι θαυ μαζεις, ει τας των
δεσμωτων αλυσεις ανηκε; Και ορα διπλουν το θαυμα· ελυσε παλιν, και εδησεν.
Ἔλυσε μεν γαρ τα δεσμα, εδησε δε αυτων την καρ διαν. Ὅτι γαρ λελυμενοι ησαν,
ουκ ᾔδεισαν. Ἀνεωιξε και εκλεισεν· ανεωιξε μεν γαρ τας του δεσμωτηριου θυρας,
εκλεισε δε τους οφθαλμους της καρδιας δε σμωτων, ωστε μη αισθανεσθαι των
θυρων εκεινων ανεωιγμενων, ινα μη και τηι αδειαι αποχρησαμενοι εις φυγην
αποπηδησωσιν. Ειδες και δεσμουντα και λυοντα, και ανοιγοντα και κλειοντα; δʹ. ∆ια
τουτο εν νυκτι ταυτα εγινετο, ινα αθορυβως το πραγμα γενηται και χωρις ταραχης
πασης. Ουδεν γαρ προς επιδειξιν ουδε φιλοτιμιαν εποιουν οι απο στολοι. Προσεπεσεν
αυτωι ο αρχιδεσμοφυλαξ. Τι ουν ο Παυλος; Ειδες αυτου το θαυμα; ειδες αυ του τα
παραδοξα εργα; Θεασαι αυτου και την κη δεμονιαν, θεασαι αυτου την
φιλανθρωπιαν.
Ἀνεβοησε, φησι, και ειπε· Μηδεν ποιησηις σεαυτωι κακον· απαντες γαρ εσμεν
ενθαδε. Τον δησαντα πικρως ουκ αφηκεν αποθανειν πικρως, ουκ εμνησι κακησε.
Παντες γαρ εσμεν ενθαδε, φησιν. Ὅρα το ατυφον. Ουκ ειπε, Ταυτα τα παραδοξα εγω
εποιησα, αλλα τι; Παντες γαρ εσμεν ενθαδε. Μετα των δεσμωτων εαυτον ηριθμησεν
ο Παυλος. Ἰδων δε εκεινος εθαυμασε το γεγονος, εξεπλαγη επι τωι θαυ ματι,
ηυχαριστησε τωι Θεωι. Ἄξιος οντως πολλης κηδε μονιας και φιλανθρωπιας ο
δεσμοφυλαξ· ουκ ενομι σεν ειναι γοητειαν τα γεγενημενα. Τινος ουν ενεκα ουκ
ενομισεν ειναι γοητειαν τα γινομενα; Ἤκουσεν αυ των υμνουντων τον Θεον· γοης
δε ουδεποτε υμνει τον Θεον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Πολλους γοητας εδεξατο, επει δεσμοφυλαξ ην· αλλ' ουδεποτε εκεινων ουδεις
τοιουτον επεδειξατο ερ γον, ουκ ελυσε δεσμα, ουκ επεδειξατο κηδεμονιαν 55.524
τοιαυτην. Και γαρ ειλετο δεδεσθαι ο Παυλος, και μη φυγειν, ωστε εκεινον απαλλαξαι
της τελευτης. Εισ επηδησε γαρ, ξιφος εχων εν ταις χερσι και λαμπαδα· και γαρ
εβουλετο ο διαβολος δια της σφαγης προ εξαρπασαι αυτον της μετανοιας, αλλ'
ευτονωτεραι φωνηι την σωτηριαν αυτου της ψυχης οξυτερον εκερ δανεν ο Παυλος.
Ου γαρ απλως εβοησεν, αλλα με γαληι φωνηι, λεγων· Παντες εσμεν ενθαδε. Ἐθαυ
μασε την κηδεμονιαν ο δεσμοφυλαξ, προσεπεσε τωι δεδεμενωι ο λελυμενος, και τι
φησιν; Κυριοι, τι με δει ποιειν, ινα σωθω; Συ εδησας, και συ εν απο ριαι ει; συ
ησφαλισω τωι ξυλωι, και συ ζητεις τροπον μετανοιας και σωτηριας; Ειδες θερμοτητα;
ειδες σπουδην; Ουκ ανεβαλετο, αλλ' επειδη απελυθη του φοβου, ουκ απελυθη της
ευεργεσιας, αλλα ευθεως επι την σωτηριαν της ψυχης ορμαι της εαυτου. Νυξ ην, και
μεση νυξ. Ουκ ειπε· Σκεψωμεθα, ημερα γε νεσθω· αλλ' ευθεως επι την σωτηριαν
εδραμε. Μεγας τις εστιν ουτος ο ανηρ, φησιν, υπερβαινει την φυσιν την ανθρωπινην.
Ειδον αυτου το θαυμα, εθαυμασα την φιλανθρωπιαν. Μυρια κακα υπ' εμου παθων,
εν τοις εσχατοις ων, εμε τον δησαντα εις χειρας λαβων, δυναμενος διαχειρισασθαι,
ου μονον ουδεν εποιησεν, αλλα και μελλοντα σφαττειν εαυτον, και το ξιφος ωθειν
δια του λαιμου, εκωλυσεν. Ει κοτως φησι· Κυριοι, τι με δει ποιειν ινα σωθω, Ου γαρ
δη τα θαυματα μονον επι των αποστολων επεσπασατο τους πιστευοντας, αλλα προ
των θαυ ματων ο βιος.
∆ια τουτο φησι· Λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως
ιδωσι τα καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις.
Ειδες θερμοτητα του δεσμο φυλακος; Βλεπε και του Παυλου θερμοτητα. Ουκ
ανεβαλλετο, ουχ υπερειδεν· αλλ' εν τοις δεσμοις ων, εν τωι ξυλωι ων, εν ταις
πληγαις, ευθεως αυτον εμυ σταγωγησε, και μετ' εκεινου την οικιαν απασαν, και
μετα το πνευματικον λουτρον, και μετα την τραπεζαν την πνευματικην, παρεθηκεν
αυτωι και την σαρκικην. Ἀλλα τινος ενεκεν εσεισε το δεσμω τηριον; ∆ιεγειραι τον
δεσμοφυλακα εβουλετο προς την θεαν των γινομενων· ελυσε τα αισθητα δεσμα των
συνδεσμωτων, ινα λυσηι τα νοητα δεσμα του δεσμοφυλακος. Ἀπεναντιας τουτων
εποιησεν ο Χρι στος. Προσηλθεν αυτωι παραλελυμενος ανθρωπος δι πλην τινα
παρεσιν εχων, την μεν απο των αμαρτη ματων, την δε απο του σωματος. Προτερον
την απο των αμαρτηματων παρεσιν ελυσεν, ουτως ειπων· Τεκνον, αφεωνται σου αι
αμαρτιαι. Ειτα επειδη αμφεβαλλον εκεινοι, και εβλασφημουν, και ελεγον, Ουδεις
δυναται αφιεναι αμαρτιας, ει μη μονος ο Θεος, βουλομενος αυτοις δειξαι, οτι Θεος
εστιν αληθως, βουλομενος αυτους κριναι εκ του στοματος αυτων, ινα μελληι λεγειν,
Ἐκ του στοματος σου κρινω σε· συ ειπας, οτι ουδεις δυναται αφιεναι αμαρτιας, ει μη
μονος ο Θεος· ιδου αφιημι, φησιν, αμαρτιας, και ομολογησον μου την θεοτητα· απο
της σης κρισεως εκφερω την ψηφον. Ἀλλ' εκει μεν προτερα η νοητη, υστερα δε η
αισθητη· ενταυθα δε το εναντιον, προτερον τα αισθητα δεσμα, και τοτε τα νοητα
ανηιρητο. Ειδες ποση των υμνων η δυναμις; ποσον ισχυει αινος; ποσον ισχυει ευχη;
Ἀει μεν ουν μεγαλη της 55.525 ευχης η δυναμις· το δε μετα νηστειας ειναι ευχην,
δυνατωτεραν ποιει την ψυχην. Νυν σωφροσυνη λο γισμων παρ' ημων πολλη, νυν
διεγειρεται διανοια, και τα ανω περιβλεπει παντα η ψυχη. ∆ια τουτο αει τηι νηστειαι
την προσευχην συνεζευξεν η Γραφη. Πως και ποτε; Μη αποστερειτε αλληλους,
φησιν, ει μη τι αν εκ συμφωνου, ινα σχολαζητε τηι νη στειαι και τηι προσευχηι. Και
παλιν αλλαχου, Το γενος τουτο ουκ εξερχεται, ει μη εν προσευχηι και νηστειαι. Παλιν
δε αλλαχου, Προσευξαμενοι, φησι, και νηστευσαντες, επεθηκαν αυτοις τας χειρας.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εʹ. Ὁραις πανταχου μετα της νηστειας την προσευχην; Τοτε γαρ και
τερπνοτερα και δοκιμωτερα απο της λυρας αναπεμπεται μελωιδια. Ουκ εισι
διαβροχοι αι νευραι, τηι πλεονεξιαι της μεθης διαλυθεισαι, αλλ' ευτονος ο λογισμος,
διεγηγερμενος ο νους, νηφουσα η ψυχη. Ουτω προσιεναι τωι Θεωι και διαλεγεσθαι
χρη μονον προς μονον. Ει γαρ προς φιλους εχοντες τι των αναγκαιων ειπειν,
καταμονας αυτους λαμβα νοντες, ουτω διαλεγομεθα· πολλωι μαλλον επι του Θεου
τουτο ποιειν χρη, εισελθοντας εις το ταμιειον μεθ' ησυχιας πολλης· και παντως
επιτευξομεθα παντων, αν συμφεροντως την αιτησιν ποιησωμεθα. Και γαρ μεγα
αγαθον ευχη, οταν μετα διανοιας ευ χαριστου γινηται και νηφουσης· πως δε και
ευχαρι στος εσται; Ἂν παιδευσωμεν εαυτους, μη μονον λαμβανοντας, αλλα και
αποτυγχανοντας ευχαριστειν τωι Θεωι. Και γαρ ποτε μεν διδωσιν ο Θεος, ποτε δε ου
διδωσιν· αμφοτερα δε χρησιμως ποιει· ωστε, καν λαβηις, καν μη λαβηις, ελαβες τωι μη
λαβειν· καν επιτυχηις, καν μη επιτυχηις, επετυχες εν τωι μη επι τυχειν. Ἔστι γαρ οτε
το μη λαβειν οπερ αιτουμεν, του λαβειν λυσιτελεστερον γινεται. Ει γαρ μη συμφερον
ημιν πολλακις ην το μη λαβειν, παντως αν εδωκεν αει· το δε συμφεροντως
αποτυχειν, επι τυχειν εστι. ∆ια τουτο και αναβαλλεται την αιτησιν ημων πολλακις,
ου βουλομενος ημας παρελκυσαι, αλλα τηι μελλησει της δοσεως την διηνεκη προσ
εδρειαν σοφιζομενος. Ἐπειδη γαρ λαβοντες πολ λακις οπερ αιτουμεν, μετα το λαβειν
την περι τας ευχας καταλυομεν σπουδην, βουλομενος επιτειναι την εν ταις
ικετηριαις ημων αγρυπνιαν, παρελκει την δοσιν. Ουτω και φιλοστοργοι πατερες
ποιουσι· τα ραιθυμα των παιδων, και προς τα παιδικα παιγνια κατατρεχοντα,
πολλακις υποσχεσει δωρου μεγιστου κατεχουσι παρ' εαυτοις· δια τουτο ποτε μεν ανα
βαλλονται, ποτε δε ου διδοασιν.
Ἔστι γαρ οτε βλα βεραν αιτουμεν αιτησιν· ο δε τα συμφεροντα ημιν μαλλον
ειδως, ο Θεος ουκ επινευει ταις ημετεραις ευχαις, το λυσιτελες ημιν και αγνοουντων
ημων οικονομων. Και τι θαυμαστον, ει ημεις ουκ ακουο μεθα, οπου γε και επι
Παυλου τουτο γεγονε; Και γαρ εκεινος πολλακις αιτησας απετυχε· και ου μονον ουκ
ηλγησεν, αλλα και ηυχαριστησε τωι Θεωι· Ὑπερ τουτου γαρ, φησι, τον Κυριον τρις
παρεκαλεσα· το δε, Τρις, το πολλακις σημαινει. Ει δε Παυλος πολλακις αιτησας ουκ
επετυχε, πολλωι ουν μαλλον ημας επιμενειν χρη. Ἀλλ' ιδωμεν πως, επειδη πολ λακις
αιτησας ουκ ελαβε, διετεθη προς το μη λαβειν. Ου γαρ μονον ουκ ηλγησεν, αλλα και
καυχαται, 55.526 επειδη μη ελαβεν. Ειπων γαρ, οτι Ὑπερ τουτου τρις τον Κυριον
παρεκαλεσα· και ειπε μοι· Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι
τελει ουται· επηγαγεν, οτι Ἥδιστα ουν καυχησομαι εν ταις ασθενειαις μου.
ςʹ. Ειδες ευγνωμοσυνην οικετου; Ἤτησε της ασθε νειας απαλλαγηναι, και
ουκ επενευσεν ο Θεος· και ου μονον ουκ ηλγησεν ο Παυλος, αλλα και καυχαται επι
τηι ασθενειαι. Ουτω και ημεις παρασκευασωμεν τας εαυτων ψυχας, καν δωι ο Θεος,
καν μη δωι ταυτα απερ αιτουμεν, ημεις υπερ αμφοτερων ευχαριστησωμεν τωι Θεωι.
Ἀμφοτερα γαρ ημιν συμφεροντως ποιει. Ει του δουναι κυριος εστι, ουκουν και του
ποτε δουναι, και του τι δουναι, και του μη δουναι. Ουκ οιδας συ τα συμφεροντα, ως
αυτος οιδε σαφως. Πολλακις αιτεις επιβλαβη και σφαλερα· ο δε μαλλον κηδομενος
σου της σωτηριας, ου τηι αιτησει προσεχει, αλλα προ ταυτης το συμφερον σοι
πανταχου σκοπει.
Ει γαρ οι κατα σαρκα πατερες ου παντα αιτουσι τοις παιδιοις παρεχουσιν, ουκ
επειδη καταφρονουσιν αυτων, αλλ' επειδη μαλιστα κηδονται αυτων· πολλωι μαλλον
ο Θεος, και μαλλον φιλων, και πλεον απαντων και το συμφερον ειδως, τουτο ποιει.
Σχολασωμεν ουν ταις ευχαις διηνεκως, μη μονον δι' ημερας, αλλα και δια νυκτος.
Ἄκουσον γαρ τι φησιν αυτος ο προφητης· Μεσονυκτιον εξηγειρομην του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εξομολογεισθαι σοι επι τα κριματα της δικαιοσυνης σου. Ἄνθρωπος βασιλευς εν
φροντισι τοσαυταις ων, δημων και πολεων και εθνων αρχην εγκεχειρισμενος, ειρη
νης φροντιζων, πολεμους καταλυων, πραγματων αφα τον οχλον ορων περι αυτον
αει περιεστωτα, ουδε μι κρον αναπνευσαι εχων, ου μονον τας ημερας, αλλα και τας
νυκτας προσετιθει ταις ευχαις. Ει δε ο βασι λευς ο εν τοσαυτηι τρυφηι ζων, ο τοσαυτας
εχων φρον τιδας, ο τοσουτοις πραγμασι περικυκλουμενος, ουδε την νυκτα ηρεμει,
αλλα των εν ορεσι καθημενων μο ναχων ακριβεστερον τας ευχας ποιουμενος
διετελει, ποιας, ειπε μοι, τευξομεθα συγγνωμης ημεις, εν αδειαι μεν ζωντες πολληι,
και τον ιδιωτικον και απραγμονα επανηιρημενοι βιον, ου μονον δε τας νυκτας καθευ
δοντες απασας, αλλ' ουδε εν τηι ημεραι μετα της προσ ηκουσης αγρυπνιας τας
νενομισμενας επιτελουντες ευχας; Μεγα οπλον προσευχη, μεγας κοσμος ευχη, και
ασφαλεια και λιμην, και θησαυρος αγαθων, και ασυλος πλουτος. Ἀνθρωπων μεν ουν
δεομενοι, και δαπανης χρηματων δεομεθα, και κολακειας δουλο πρεπους, και
πολλης περιοδου και πραγματειας. Ου γαρ εξ ευθειας αυτοις τοις κυριοις δουναι την
χαριν ενι διαλεχθηναι πολλακις, αλλ' αναγκη προτερον δια κονους και οικονομους
αυτων, και επιτροπους, και χρημασι, και ρημασι, και παντι θεραπευσαι τροπωι, και
τοτε δι' εκεινων δυνηθηναι την αιτησιν λαβειν· επι δε του Θεου ουκ εστιν ουτως·
ουδε ουτω δι' ετε ρων παρακαλουμενος, ως δι' ημων αυτων δεομενων, επινευει τηι
χαριτι. Και ενταυθα μεν και λαμβανοντα, και μη λαμβανοντα εστι κερδαινειν· επι δε
των ανθρωπων εν εκατερωι πολλακις εβλαβημεν.
Ἐπει ουν μειζον το κερδος και μειζων η ευκολια τοις τωι Θεωι προσιουσι, μη
καταφρονωμεν ευχης. Τοτε γαρ σοι μαλλον καταλλαγησεται, τοτε σοι μαλλον
διδωσιν οπερ αιτεις, οταν συ δια σεαυτου παρακαληις, οταν 55.527 καθαραν παρεχηις
διανοιαν, οταν νηφοντα λογισμον, οταν μη παρεργως αιτηις, οπερ ποιουσι πολλοι,
και η γλωττα μεν αυτοις λεγει τα ρηματα της ευχης, η δε ψυχη πολλαχου της οικιας,
της αγορας, των οδων περιερχεται· τουτο ολον του διαβολου το μηχανημα. Ἐπειδη
γαρ οιδεν οτι κατ' εκεινον τον καιρον δυναμεθα αφεσεως τυχειν αμαρτιων,
βουλομενος ημιν τον της ευχης προσχωσαι λιμενα, κατ' αυτον ανισταται, εκκρουων
ημων την διανοιαν των λεγομενων, ωστε ζημιωθεντας μαλλον η κερδαναντας
απελθειν. Ταυτα ουν ειδως, ανθρωπε, οταν προσερχηι τωι Θεωι, εννοησον τινι
προσερχηι· και αρκει σοι εις νηψιν το αξιοπιστον του μελλοντος σοι διδοναι την
χαριν. Ἀναβλεψον εις τον ουρανον, και διανοου προς τινα σοι ο λογος εστιν. Ει γαρ
ανθρωπωι τις διαλεγομενος ολιγον αναβεβηκοτι ταις ανθρωπιναις τιμαις, καν
απαντων ραιθυμοτερος ηι, παντως εαυτον διανιστησι, και νηφειν παρακελευεται τηι
ψυχηι· πολλωι μαλλον αν νοησωμεν ημεις, οτι τωι των αγγελων ∆εσποτηι
διαλεγομεθα, ικανην εις το προσεχειν εαυτοις υποθεσιν εκ τουτου ληψομεθα. Ει δε
δει τινα και ετεραν μεθ 55.528 οδον ειπειν, δι' ης δυνησομεθα την ραιθυμιαν
εκφυγειν ταυτην, εκεινο αν ειποιμι· Πολλακις πληρωσαντες την ευχην, μηδεν
ακουσαντες ων ειρηκαμεν, απηλθομεν. Ἂν ουν εννοησωμεν τουτο, ευθεως παλιν
αυτην αναλαβωμεν· καν το αυτο παθωμεν παλιν, και τριτον και τεταρτον αυτην
ειπωμεν, και μη προτερον αποστωμεν ευχομενοι, εως αν απασαν αυτην μετα
διανοιας νηφουσης ειπωμεν. Ἂν αισθηται ο διαβολος, οτι ου προτερον αφισταμεθα,
εως αν μετα σπουδης αυτην και διανοιας νηφουσης ειπωμεν, αποστησεται λοιπον ο
ενεδρευων, ειδως οτι ουδεν εσται πλεον αυτωι της επιβουλης, η το πολλακις
αναγκαζειν την αυτην ημας αναλαμβανειν ευχην.
Πολλα μεθ' ημεραν, αγαπητοι, λαμβανομεν τραυματα εκ των οικειων, εκ των
αλλοτριων, εν αγοραι, εν οικιαι, απο των δημοσιων πραγματων, απο των ιδιωτικων,
απο των γειτονων, απο των φιλων. Παντων εκεινων των τραυματων φαρμακα
επιθωμεν τωι καιρωι της ευχης. ∆υνατος γαρ ο Θεος, ει μετα νηφουσης διανοιας και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

πεπυρωμενης ψυχης και θερμου συνειδοτος αυτωι προσελθωμεν, και συγγνωμην
αιτησαιμεν, παντων ημιν δουναι των πεπλημμελημενων αφεσιν· ης γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα συν τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


