In illud: Salutate Priscillam et Aquilam
ΕΙΣ ΤΟ "Ἀσπασασθε Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν," και τα εξης, λογος αʹ.
51.187
αʹ. Πολλους υμων οιμαι θαυμαζειν επι την περικοπην της αποστολικης
αναγνωσεως ταυτης, μαλλον δε παρεργον ηγεισθαι και περιττον τουτο της επιστολης το
μερος, δια το προσρησεις εχειν μονον συνεχεις και επαλληλους. ∆ιο δη και αυτος
ετερωσε τημερον ωρμημενος, αποστας εκεινης της υποθεσεως, εις ταυτην καθειναι
παρασκευαζομαι, ινα μαθητε, οτι των θειων Γραφων ουδεν περιττον, ουδεν παρεργον
εστι, καν ιωτα εν, καν μια κεραια ηι, αλλα και ψιλη προσρησις πολυ πελαγος ημιν
ανοιγει νοηματων. Και τι λεγω, ψιλη προσρησις; Πολλακις και ενος στοιχειου προσθηκη
ολοκληρον νοηματων εισηγαγε δυναμιν. Και τουτο επι της του Ἀβρααμ προσηγοριας
εστιν ιδειν. Πως γαρ ουκ ατοπον παρα φιλου μεν επιστολην δεχομενον, μη το σωμα της
επιστολης αναγινωσκειν μονον, αλλα και την κατω κειμενην προσρησιν, κακειθεν
μαλιστα στοχαζεσθαι την του γεγραφοτος διαθεσιν, Παυλου δε γραφοντος, μαλλον δε
ου του Παυλου, αλλα της του Πνευματος χαριτος την επιστολην υπαγορευουσης
ολοκληρωι πολει και δημωι τοσουτωι, και δι' εκεινων τηι οικουμενηι πασηι, νομιζειν
περιττον τι ειναι των εγκειμενων, και παρατρεχειν απλως, και μη εννοειν, οτι ταυτα
παντα τα ανω κατω πεποιηκε; Τουτο γαρ εστι, τουτο, ο πολλης ραιθυμιας ημας ενεπλησε,
το μη πασας επιεναι τας Γραφας, αλλ' α νομιζομεν ειναι σαφεστερα, ταυτα
εκλεγομενους, των αλλων μηδενα ποιεισθαι λογον. Τουτο και τας αιρεσεις εισηγαγε, το
μη βουλεσθαι απαν επιεναι το σωμα, το νομιζειν ειναι τι περιττον και παρεργον. ∆ια
τουτο τα μεν αλλα απαντα ημιν διεσπουδασται, ουχι τα περιττα μονον, αλλα και τα
ανονητα και βλαβερα· των Γραφων δε η εμπειρια ημεληται και παρωπται· και οι μεν
προς την θεω 51.188 ριαν της των ιππων αμιλλης επτοημενοι, και ονοματα, και αγελην,
και γενος, και πατριδα, και ανατροφην των ιππων εχουσιν ειπειν μετα ακριβειας
απασης, και ετη ζωης, και ενεργειας δρομων, και τις τινι συνταττομενος την νικην
αρπασεται, και ποιος ιππος εκ ποιας αφεθεις βαλβιδος, και τινα εχων ηνιοχον, περιεσται
του δρομου, και τον αντιτεχνον παραδραμειται. Και οι περι την ορχηστραν δε
εσχολακοτες, ουκ ελαττω τουτων, αλλα και πλειω μανιαν περι τους εν τοις θεατροις
ασχημονουντας επιδεικνυνται, μιμους λεγω και ορχηστριας, και γενος αυτων, και
πατριδα, και ανατροφην, και τα αλλα παντα καταλεγοντες· ημεις δε ερωτωμενοι,
οποσαι, και τινες εισιν αι Παυλου επιστολαι, ουδε τον αριθμον ισμεν ειπειν. Ει δε τινες
και ειεν τον αριθμον επισταμενοι, αλλα τας πολεις, αι τας επιστολας εδεξαντο, ταυτας
ερωτωμενοι διαπορουσι προς την ερωτησιν. Και ανθρωπος μεν ευνουχος και βαρβαρος,
μυριαις φροντισιν υπο μυριων ελκομενος πραγματων, ουτω προσεκειτο βιβλιοις, ως
μηδε κατα τον καιρον της οδοιποριας ησυχαζειν, αλλ' επ' οχηματος καθημενος,
εγκεισθαι μετα πολλης της ακριβειας τηι των θειων Γραφων αναγνωσει· ημεις δε ουδε
το πολλοστον μερος της ασχολιας εχοντες της εκεινου, και προς τα ονοματα των
επιστολων ξενιζομεθα, και ταυτα καθ' εκαστην κυριακην ενταυθα συλλεγομενοι, και
θειας απολαυοντες ακροασεως. Ἀλλα γαρ ινα μη μονον εις επιτιμησιν τον λογον
αναλωσωμεν, φερε, την προσρησιν αυτην την δοκουσαν ειναι περιττην και
παρενοχλειν, εις μεσον αγαγωμεν. Ἀναπτυσσομενης γαρ αυτης και δεικνυμενου του
κερδους οσον παρεχει τοις προσεχουσιν αυτηι μετα ακριβειας, τοτε μειζων εσται
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατηγορια τοις αμελουσι τοσουτων θη 51.189 σαυρων, και τον πνευματικον απο των
χειρων ριπτουσι πλουτον. Τις ουν εστιν η προσρησις; Ἀσπαζεσθε, φησι, Πρισκιλλαν και
Ἀκυλαν τους συνεργους μου εν Κυριωι. Ἆρα ου δοκει ψιλη τις ειναι προσρησις, και
μηδεν μεγα, μηδε γενναιον ημιν ενδεικνυσθαι; Φερε ουν, εις αυτην μονην απασαν την
διαλεξιν αναλωσωμεν, μαλλον δε ουδε αρκεσομεν σημερον τα εγκειμενα απαντα τοις
ολιγοις τουτοις ρημασιν ανιμησασθαι σπουδασαντες υμιν νοηματα, αλλα αναγκη και εις
ετεραν υμιν ημεραν ταμιευθηναι την των θεωρηματων περιουσιαν, των τικτομενων
απο της ολιγης ταυτης προσρησεως. Ουδε γαρ απασαν αυτην επελθειν παρασκευαζομαι,
αλλα μερος αυτης και αρχην και προοιμιον μονον· Ἀσπασασθε Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν.
βʹ. Πρωτον εστιν εκπλαγηναι του Παυλου την αρετην, οτι την οικουμενην
απασαν εγκεχειρισμενος, και γην και θαλατταν, και τας υφ' ηλιωι πολεις απασας, και
βαρβαρους, και Ἕλληνας, και δημους τοσουτους εν εαυτωι περιφερων, ενος ανδρος και
μιας γυναικος τοσαυτην εποιειτο φροντιδα· και δευτερον τουτο θαυμασαι, πως
αγρυπνον τε και μεμεριμνημενην ειχε ψυχην, ουχι κοινηι παντων μονον, αλλα και ιδιαι
μεμνημενος εκαστου των δοκιμων και γενναιων. Νυν μεν γαρ ουδεν θαυμαστον τους
των Ἐκκλησιων προεστωτας τουτο ποιειν, τωι και τους θορυβους κατεσταλθαι εκεινους,
και μιας πολεως αναδεδεχθαι προνοιαν μονον· τοτε δε ου το των κινδυνων μεγεθος
μονον, αλλα και το της οδου διαστημα, και το των φροντιδων πληθος και τα επαλληλα
κυματα, και το μη συνεχως απασιν επιχωριαζειν αει, και πολλα ετερα πλειονα τουτων,
ικανα της μνημης εκβαλειν και τους σφοδρα επιτηδειους. Ἀλλ' ουκ εξεβαλε τουτους.
Πως ουν ουκ εξεβληθησαν; ∆ια την του Παυλου μεγαλοψυχιαν, και την θερμην αυτου
και γνησιαν αγαπην. Ουτω γαρ αυτους ειχεν εν διανοιαι, ως και εν επιστολαις αυτων
μεμνησθαι πολλακις. Ἀλλ' ιδωμεν τινες και οποιοι ησαν ουτοι, οι τον Παυλον ουτω
χειρωσαμενοι, και προς τον οικειον επισπασαμενοι ποθον. Ἆρα υπατοι τινες και
στρατηγοι ησαν, και υπαρχοι, η αλλην τινα περιφανειαν κεκτημενοι, η πλουτον πολυν
περιβεβλημενοι, και των την πολιν αγοντων; Ουδεν τουτων εστιν ειπειν, αλλα
τουναντιον απαν, πτωχοι και πενητες, και εκ της των χειρων εργασιας ζωντες. Ἦσαν
γαρ, φησι, σκηνοποιοι τηι τεχνηι· και ουκ ηισχυνετο ο Παυλος, ουδε ονειδος ειναι ενομιζε
βασιλικωτατηι πολει και δημωι μεγα φρονουντι, κελευων τους χειροτεχνας εκεινους
ασπαζεσθαι, ουδε καθυβριζειν αυτους ηγειτο τηι προς εκεινους φιλιαι· ουτως ην απαντας
πεπαιδευκως τοτε φιλοσοφειν. Καιτοι γε ημεις πολλακις συγγενεις εχοντες πενεστερους
ολιγωι, της προς αυτους οικειοτητος αλλοτριουμεθα, και ονειδος ειναι νομιζομεν, ει
φωραθειημεν ποτε εκεινοις προσηκοντες· ο δε Παυλος ουχ ουτως, αλλα και
εγκαλλωπιζεται τωι πραγματι, και ου τοις τοτε μονον, αλλα και τοις μετα ταυτα πασι
δηλον εποιησεν, οτι εις τους πρωτους αυτωι την φιλιαν ετελουν 51.190 εκεινοι οι
σκηνοποιοι. Και μη μοι λεγετω τις, Και τι γαρ μεγα και θαυμαστον, και αυτον, απο της
αυτης οντα τεχνης, μη επαισχυνεσθαι τοις ομοτεχνοις; Τι λεγεις; Τουτο γαρ αυτο
μεγιστον εστι και θαυμαστον. Ου γαρ ουτως οι προγονων εχοντες ειπειν περιφανειαν
επαισχυνονται τοις καταδεεστεροις, ως οι γενομενοι ποτε επι της αυτης ευτελειας, ειτα
αθροον εις λαμπροτητα τινα και περιφανειαν αναβαντες. Ὅτι δε Παυλου λαμπροτερον
ουδεν ην, ουδε περιφανεστερον, αλλα και αυτων των βασιλεων επισημοτερος ην, παντι
που δηλον εστιν. Ὁ γαρ δαιμοσιν επιταττων, και νεκρους εγειρων, και εξ επιταγματος
και πηρωσαι, και θεραπευσαι τους πεπηρωμενους δυναμενος, ου τα ιματια και αι σκιαι
απαν νοσηματων ειδος ελυον, ευδηλον οτι ουδε ανθρωπος λοιπον ειναι ενομιζετο, αλλ'
αγγελος τις εξ ουρανου καταβας. Ἀλλ' ομως τοσαυτης απολαυων δοξης, και πανταχου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

θαυμαζομενος, και οπουπερ αν φανειη παντας επιστρεφων, ουκ επηισχυνετο τον
σκηνοποιον, ουδε ελαττουσθαι ενομιζε τους εν τοσουτοις αξιωμασιν οντας. Και γαρ
εικος εν τηι Ἐκκλησιαι τηι Ῥωμαιων πολλους ειναι περιφανεις, ους ηναγκαζε τους
πτωχους εκεινους ασπασασθαι. Ἤδει γαρ, ᾔδει σαφως, οτι ευγενειαν ου πλουτου
περιφανεια, ουδε χρηματων περιουσια, αλλα τροπων επιεικεια ποιειν ειωθεν· ως οι γε
ταυτης μεν απεστερημενοι, απο δε της των γεγεννηκοτων αυτους δοξης
μεγαλοφρονουντες, ονοματι μονον ευγενειας ψιλωι, αλλ' ουχι πραγματι
καλλωπιζονται· μαλλον δε αυτο το ονομα φωραται πολλακις, ει τις επι τους ανωτερω
προγονους των ευγενων αναβαιη τουτων. Τον γαρ περιφανη και λαμπρον, και πατερα
εχοντα επισημον ειπειν και παππον, αν μετα ακριβειας εξετασηις, πολλακις ευρησεις
επιπαππον ευτελη τινα και ανωνυμον εσχηκοτα· καθαπερ των ευτελων ειναι
δοκουντων αν το γενος απαν αναβαινοντες κατα μικρον διερευνησωμεθα, υπαρχους και
στρατηγους ευρησομεν αυτων πολλακις τους ανωτερω προγονους, και εις ιπποφορβους
και συοφορβους ευροι τις αν γεγενημενους. Ἅπερ ουν απαντα Παυλος ειδως, τουτων
μεν ου πολυν εποιειτο λογον, ψυχης δε ευγενειαν εζητει, και τους αλλους ταυτην
θαυμαζειν επαιδευσεν. Ου μικρον ουν τουτο τεως εντευθεν καρπουμεθα, το μηδενι των
ευτελεστερων επαισχυνεσθαι, το ψυχης αρετην επιζητειν, το παντα τα εξωθεν ημιν
περικειμενα περιττα ειναι νομιζειν και ανονητα.
γʹ. Ἔστι και ετερον ουκ ελαττον τουτου καρπωσασθαι κερδος εντευθεν, και ο
μαλιστα συνεχει ημων την ζωην κατορθωθεν. Τι δε τουτο εστι; Το μη κατηγορειν του
γαμου, μηδε νομιζειν εμποδισμα ειναι και κωλυμα της εις αρετην φερουσης οδου, το
γυναικα εχειν, και παιδας τρεφειν, και οικιας προΐστασθαι, και τεχνην μεταχειριζειν.
Ἰδου και ενταυθα ανηρ ην και γυνη, και εργαστηριων προειστηκεσαν, και τεχνην
μετεχειριζοντο, και των εν μοναστηριοις ζωντων ακριβεστεραν επεδειξαντο πολλωι την
φιλοσοφιαν. Ποθεν τουτο δηλον; Ἀφ' ων προσειπεν αυτους ο Παυλος, μαλλον δε ουκ
αφ' ων προσειπεν, αλλα και 51.191 αφ' ων μετα ταυτα εμαρτυρησεν. Ειπων γαρ,
Ἀσπασασθε Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν, προσεθηκεν αυτων και το αξιωμα. Ποιον δη τουτο;
Ουκ ειπε τους πλουσιους, τους περιφανεις, τους ευπατριδας· αλλα τι; Τους συνεργους
μου εν Κυριωι. Τουτου δε ουδεν ισον εις αρετης γενοιτ' αν λογον· και ουκ εντευθεν
μονον, αλλα και εξ ων παρ' αυτοις εμεινεν, ουχι ημεραν μιαν, δυο και τρεις, αλλ'
ενιαυτους ολοκληρους δυο, την αυτων εστιν αρετην ιδειν. Ὥσπερ γαρ οι των εξωθεν
αρχοντες ουκ αν ελοιντο παρ' ευτελεσι και ταπεινοις καταχθηναι ποτε, αλλ' επιζητουσι
λαμπρας οικιας επισημων ανδρων τινων, ωστε μη την των υποδεχομενων αυτους
ευτελειαν τωι μεγεθει της αξιας λυμηνασθαι· ουτω και οι αποστολοι εποιουν· ου προς
τυχοντας κατηγοντο, αλλ' ωσπερ εκεινοι οικιας λαμπροτητα, ουτω της ψυχης αρετην
επεζητουν ουτοι, και μετα ακριβειας διερευνωμενοι τους επιτηδειους αυτοις, προς
εκεινους κατηγοντο. Και γαρ και νομος παρα του Χριστου τουτο κελευων εκειτο. Εις ην
γαρ πολιν, φησιν, η οικιαν εισελθητε, ερωτησατε τις εν αυτηι αξιος εστι, κακει μεινατε.
Ὥστε αξιοι Παυλου ησαν ουτοι· ει δε αξιοι Παυλου, των αγγελων ησαν αξιοι. Ἐγω το
δωματιον εκεινο, και ουρανον και Ἐκκλησιαν θαῤρων αν προσειποιμι. Ὅπου γαρ
Παυλος ην, εκει και ο Χριστος ην. Ει δοκιμην επιζητειτε, φησι, του εν εμοι λαλουντος
Χριστου; Ὅπου δε Χριστος ην, εκει και αγγελοι συνεχως εφοιτων. Οι δε και προ τουτου
παρασχοντες εαυτους αξιους της του Παυλου θεραπειας, εννοησον τινες εγενοντο, ετεσι
δυο συνοικουντες αυτωι, και σχημα, και βαδισμα, και βλεμμα, και τροπον στολης, και
εισοδους και εξοδους, και ταλλα παντα παρατηρουντες. Ἐπι γαρ των αγιων ουχι τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ρηματα ταυτα μονον, ουδε αι διδασκαλιαι και αι παραινεσεις, αλλα και η λοιπη του βιου
πασα αναστροφη αρκουσα γενοιτ' αν τοις προσεχουσι διδασκαλια φιλοσοφιας.
Ἐννοησον ηλικον ην ιδειν Παυλον, και δειπνοποιουμενον, και επιτιμωντα, και
παρακαλουντα, και ευχομενον, και δακρυοντα, εξιοντα και εισιοντα. Ει γαρ
δεκατεσσαρας επιστολας εχοντες μονον, πανταχου της οικουμενης αυτας περιφερομεν,
οι την πηγην των επιστολων εχοντες, οι την γλωτταν της οικουμενης, οι το φως των
Ἐκκλησιων, οι τον θεμελιον της πιστεως, οι τον στυλον και το εδραιωμα της αληθειας,
τινες ουκ αν εγενοντο αγγελωι τοιουτωι συζωντες; Ει γαρ τα ιματια αυτου δαιμοσιν ην
φοβερα, και τοσαυτην ειχον ισχυν, η συνοικησις αυτου ποσην ουκ αν επεσπασατο
Πνευματος χαριν; Το γαρ την κλινην οραιν την Παυλου, το γαρ την στρωμνην, το γαρ τα
υποδηματα, ουκ αν ηρκεσεν αυτοις εις υποθεσιν κατανυξεως διηνεκους; Ει γαρ οι
δαιμονες ορωντες αυτου τα ιματια εφριττον, πολλωι μαλλον οι πιστοι και συζησαντες
αυτωι κατενυσσοντο βλεποντες αυτα. Ἄξιον δε κακεινο εξετασαι, τινος ενεκεν,
προσαγορευων, την Πρισκιλλαν προτεθεικε του ανδρος. Ου γαρ ειπεν, Ἀσπασασθε
Ἀκυλαν και Πρισκιλλαν, αλλα, Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν. Ουδε γαρ τουτο απλως
εποιησεν, αλλ' εμοι δοκει πλειονα αυτηι συνειδεναι του ανδρος ευλαβειαν. Και οτι ου
στοχασμος το ειρημενον, εξεστι και απο των 51.192 Πραξεων τουτο μαθειν. Τον γαρ
Ἀπολλω, ανδρα λογιον οντα και δυνατον εν ταις Γραφαις, και το βαπτισμα Ἰωαννου
μονον ειδοτα, αυτη λαβουσα κατηχησε την οδον του Θεου, και διδασκαλον
απηρτισμενον εποιησεν. Ου γαρ αι επι των αποστολων γυναικες ταυτα εμεριμνων, απερ
αι νυν, οπως λαμπρα ιματια περιβαλοιντο, και επιτριμμασι και υπογραφαις την οψιν
την εαυτων καλλωπισαιεν, και τους ανδρας τους εαυτων εναγχουσαι, της γειτονος και
της ομοτιμου πολυτελεστεραν αναγκαζουσαι πριασθαι στολην, και λευκους ημιονους,
και χρυσοπαστους χαλινους, και θεραπειαν ευνουχων, και πολυν θεραπαινιδων εσμον,
και την αλλην απασαν την καταγελαστον φαντασιαν· αλλα ταυτα παντα
αποσεισαμεναι, και τον κοσμικον αποβαλουσαι τυφον, εν μονον εζητουν, οπως
κοινωνοι γενωνται των αποστολων, και της θηρας αυτων μετασχοιεν της αυτης. ∆ια
τουτο ουκ αυτη μονη τοιαυτη, αλλα και αι λοιπαι πασαι. Και γαρ περι Περσιδος τινος
φησιν, Ἥτις πολλα εκοπιασεν εις ημας, και Μαριαν και Τρυφαιναν απο τουτων
θαυμαζει των πονων, οτι εκοπιων μετα των αποστολων, και προς τους αυτους αγωνας
απεδυσαντο. Και πως Τιμοθεωι γραφων φησι, Γυναικι δε διδασκειν ουκ επιτρεπω, ουδε
αυθεντειν του ανδρος; Ὅταν και ο ανηρ ευλαβης ηι, και την αυτην πιστιν κεκτημενος,
και της αυτης σοφιας μετεχων· οταν δε απιστος ηι και πεπλανημενος, ουκ αποστερει την
αυθεντιαν της διδασκαλιας αυτην. Κορινθιοις γουν επιστελλων λεγει· Και γυνη ητις
εχει ανδρα απιστον, μη αφιετω αυτον. Τι γαρ οιδας, γυναι, ει τον ανδρα σωσεις; Πως δε
αν εσωσεν η πιστη γυνη τον ανδρα τον απιστον; Κατηχουσα δηλονοτι και διδασκουσα
και εναγουσα προς την πιστιν, ωσπερ ουν και αυτη Ἀπολλω η Πρισκιλλα. Ἄλλως δε,
οταν λεγηι, Γυναικι διδασκειν ουκ επιτρεπω, περι της εν τωι βηματι διδασκαλιας λεγει,
περι της εν κοινωι διαλεξεως, και της κατα τον ιερωσυνης λογον· ιδιαι δε παραινειν και
συμβουλευειν ουκ εκωλυσεν. Ου γαρ αν, ει κεκωλυμενον ην, ταυτην επηινεσε τουτο
ποιουσαν. δʹ. Ἀκουετωσαν ανδρες, ακουετωσαν ταυτα και γυναικες· εκειναι μεν, ινα την
ομοφυλον και συγγενη μιμησωνται· ουτοι δε, ινα μη γυναικος ασθενεστεροι φαινωνται.
Τινα γαρ εξομεν απολογιαν, τινα συγγνωμην, οταν γυναικων τοσαυτην προθυμιαν
επιδεικνυμενων και τοσαυτην φιλοσοφιαν, ημεις τοις του κοσμου πραγμασιν ωμεν
συνδεδεμενοι διηνεκως;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ταυτα και αρχοντες μανθανετωσαν, και αρχομενοι, και ιερεις, και οι των λαικων
την ταξιν εχοντες, ιν' εκεινοι μεν μη τους πλουτουντας θαυμαζωσι, μηδε τας
περιφανεις διωκωσιν οικιας, αλλ' αρετην μετα πενιας ζητωσι, και τοις πτωχοτεροις των
αδελφων μη επαισχυνωνται, μηδε τον σκηνοποιον, και τον βυρσοδεψην, και τον
πορφυροπωλην, και τον χαλκοτυπον παρατρεχοντες, τους εν δυναστειαις
θεραπευσωσιν· οι δε αρχομενοι, ινα μη νομιζωσιν ειναι κωλυμα προς την υποδοχην των
αγιων, αλλ' εννοουντες 51.193 την χηραν, η τον Ἠλιαν υπεδεξατο, δρακα αλευρου
μονον εχουσα, και τουτους, οι τον Παυλον διετιαν εξενισαν, τας οικιας διανοιγωσι τοις
δεομενοις, και παντα τοις ξενοις ωσι κοινα κεκτημενοι. Μη γαρ μοι τουτο ειπηις, οτι
οικετας ουκ εχεις διακονουμενους. Καν γαρ μυριους εχηις, ο Θεος σε κελευει δια σαυτου
της φιλοξενιας τον καρπον τρυγαιν. ∆ια τουτο Παυλος χηραι γυναικι διαλεγομενος, και
κελευων αυτην ξενοδοχειν, ου δι' ετερων, αλλα δι' εαυτης τουτο επεταττεν. Ειπων γαρ,
Ει εξενοδοχησεν, επηγαγεν, Ει αγιων ποδας ενιψεν. Ουκ ειπεν, ει χρηματα εδαπανησεν,
ουδε, ει τοις οικεταις εκελευσε τουτο ποιησαι, αλλ', ει δι' εαυτης τουτο ειργασατο. ∆ια
τουτο και ο Ἀβρααμ τριακοσιους οκτω και δεκα οικογενεις εχων, αυτος επι την αγελην
ετρεχε, και τον μοσχον εβασταζε, και τα αλλα απαντα διηκονει, και την γυναικα
κοινωνον εποιει των της φιλοξενιας καρπων. ∆ια τουτο και ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος και εν φατνηι τικτεται, και εν οικιαι τικτομενος τρεφεται, και αυξηθεις ουκ ειχε
που την κεφαλην κλινηι, ινα σε παιδευσηι δια παντων μη προς τα λαμπρα του βιου
τουτου κεχηνεναι πραγματα, αλλ' ευτελειας ειναι εραστην πανταχου, και πτωχειαν
διωκειν, και περιουσιαν φευγειν, και εσωθεν καλλωπιζεσθαι. Πασα γαρ η δοξα της
θυγατρος του βασιλεως, φησιν, εσωθεν. Ἐαν εχηις προαιρεσιν φιλοξενον, απασαν της
φιλοξενιας εχεις την θηκην, καν οβολον ηις κεκτημενος μονον· αν δε μισανθρωπος ηις
και μισοξενος, καν τα παντα ηις περιβεβλημενος πραγματα, εστενοχωρηται σοι τοις
ξενοις η οικια. Ουκ ειχεν αυτη κλινας αργυρενδετους, αλλ' ειχε σωφροσυνην πολλην·
ουκ ειχε στρωμνην, αλλα προαιρεσιν εκεκτητο προσηνη και φιλοξενον· ουκ ειχε κιονας
απαστραπτοντας, αλλ' ειχε ψυχης καλλος απολαμπον· ουκ ειχε τοιχους μαρμαροις
περιβεβλημενους, ουδε εδαφος ψηφισι διηνθισμενον, αλλ' ην αυτη ναος του
Πνευματος. Ταυτα επηινεσεν ο Παυλος, τουτων ηρασθη· δια ταυτα ετη δυο μεινας επι της
οικιας ουκ απανιστατο· δια ταυτα αυτων μεμνηται διηνεκως, και εγκωμιον αυτοις
συντιθησι μεγα και θαυμαστον, ουχ ινα αυτους λαμπροτερους εργασηται, αλλ' ινα τους
λοιπους εις τον αυτον αγαγηι ζηλον, και πεισηι μακαριζειν, ουχι τους πλουτουντας, ουδε
τους εν αρχαις οντας, αλλα τους φιλοξενους, τους ελεημονας, τους φιλανθρωπους, τους
πολλην περι τους αγιους φιλοφροσυνην επιδεικνυμενους.
εʹ. Ταυτα δη και ημεις απο της προσρησεως ταυτης μαθοντες, δια των εργων
αυτων επιδειξωμεθα· και μητε τους πλουτουντας απλως μακαριζωμεν, μητε τους
πτωχους εξευτελιζωμεν, μηδε επαισχυνωμεθα τεχναις, μηδε ονειδος ειναι νομιζωμεν
εργασιαν, αλλα αργιαν, και το μη εχειν τι ποιειν. Ει γαρ ονειδος ην το εργαζεσθαι, ουκ
αν αυτο μετηλθεν ο Παυλος, ουκ αν επ' αυτωι μειζον εφρονησεν, ουτω λεγων· Ἐαν γαρ
ευαγγελιζωμαι, ουκ εστι μοι καυχημα. Τις ουν μοι εστιν ο μισθος; Ἵνα ευαγγελιζομενος
αδαπανον θησω το Ευαγγελιον του Χριστου. Ει δε τεχνη ονειδος ην, ουκ αν τους μη
εργαζομενους εκελευσε μηδε εσθιειν. Ἁμαρτια γαρ μονον εστιν ονειδος· ταυτην δε
αργια τικτειν ειωθε, και ου μιαν 51.194 και δυο και τρεις μονον, αλλα πασαν ομου την
πονηριαν. ∆ια τουτο και τις σοφος δεικνυς, οτι πασαν την κακιαν εδιδαξεν η αργια, και
περι οικετων διαλεγομενος φησιν· Ἔμβαλε αυτον εις εργον, ινα μη αργηι. Ὅπερ γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εστιν ο χαλινος τωι ιππωι, τουτο το εργον τηι φυσει τηι ημετεραι. Ει καλον ην η αργια,
παντα αν ασπαρτα και ανηροτα η γη ανεβλαστανεν· αλλ' ουδεν τοιουτον εργαζεται.
Πρωην μεν ουν εκελευσεν ανηροτα παντα εκβαλειν ο Θεος· νυνι δε ουκ εποιησεν ουτως,
αλλα και ζευξαι βοας, και αροτρον ελκυσαι, και αυλακα ανατεμειν, και σπερματα
καταβαλλειν, και ετεροις πολλοις τροποις θεραπευσαι και αμπελον και δενδρα και
σπερματα τοις ανθρωποις ενομοθετησεν, ιν' η της εργασιας ασχολια πασης απαγηι
πονηριας την των εργαζομενων διανοιαν. Ἐξ αρχης μεν ουν, ινα την δυναμιν
επιδειξηται την εαυτου, χωρις των πονων των ημετερων απαντα αναδοθηναι
παρεσκευασε· Βλαστησατω γαρ η γη βοτανην χορτου, φησι· και παντα εκομα ευθεως·
μετα δε ταυτα ουχ ουτως· αλλα και δια των ημετερων αυτα πονων εκφερεσθαι
εκελευσεν εκ της γης, ινα μαθηις οτι δια το χρησιμον ημιν και λυσιτελες τον πονον
εισηγαγε. Και δοκει μεν ειναι κολασις και τιμωρια το ακουσαι, Ἐν ιδρωτι του προσωπου
σου φαγηι τον αρτον σου· το δε αληθες, νουθεσια τις εστι και σωφρονισμος, και των
τραυματων των απο της αμαρτιας γενομενων φαρμακον. ∆ια ταυτα και Παυλος
ειργαζετο διηνεκως, ουκ εν ημεραι μονηι, αλλα και εν αυτηι τηι νυκτι· και τουτο βοαι
λεγων· Νυκτος γαρ και ημερας εργαζομενοι, προς το μη επιβαρησαι τινα υμων. Και ουχ
απλως τερψεως ενεκεν και ψυχαγωγιας το εργον μετηιει, καθαπερ πολλοι των
αδελφων, αλλα τοσουτον επεδεικνυτο περι αυτο πονον, ως και ετεροις δυνηθηναι
επικουρησαι. Ταις γαρ χρειαις μου, φησι, και τοις ουσι μετ' εμου υπηρετησαν αι χειρες
αυται. Ἄνθρωπος δαιμοσιν επιταττων, της οικουμενης διδασκαλος ων, τους την γην
οικουντας απαντας επιτραπεις, και τας υφ' ηλιωι κειμενας Ἐκκλησιας απασας, και
δημους και εθνη και πολεις μετα πολλης θεραπευων επιμελειας, νυκτα και ημεραν
ειργαζετο, και ουδε μικρον ανεπνει των πονων εκεινων. Ἡμεις δε, ουδε το μυριοστον
της εκεινου φροντιδος μετιοντες, μαλλον δε ουδε εις νουν λαβειν δυναμενοι,
διατελουμεν εν αργιαι ζωντες διηνεκως. Και ποιαν εξομεν απολογιαν, η τινα
συγγνωμην, ειπε μοι; Ἐντευθεν απαντα εις τον βιον εισενηνεκται τα κακα, οτι πολλοι
μεγιστην αξιαν ειναι νομιζουσι, το μη τας εαυτων μεταχειριζειν τεχνας, και εσχατην
κατηγοριαν, το φανηναι τι τοιουτον ειδοτας. Και Παυλος μεν ουκ ηισχυνετο ομου και
σμιλην μεταχειριζων, και δερματα ραπτων, και τοις εν αξιωμασι διαλεγομενος, αλλα
και ενεκαλλωπιζετο τωι πραγματι, μυριων προς αυτον λαμπρων και επισημων
αφικνουμενων ανθρωπων. Και ου μονον ουκ επηισχυνετο ταυτα ποιων, αλλα και
καθαπερ εν στηληι χαλκηι ταις επιστολαις εξεπομπευσεν εαυτου το επιτηδευμα. Ὅπερ
ουν εξ αρχης εμαθε, και μετα ταυτα αυτο μετεχειριζε, και τοτε μετα το εις ουρανον
τριτον αρπαγηναι, μετα το εις παραδεισον απενεχθηναι, μετα το κοινωνησαι ρηματων
αποῤ 51.195 ρητων τωι Θεωι· ημεις δε, ουδε των υποδηματων οντες αξιοι των εκεινου,
αισχυνομεθα τουτοις, εφ' οις εκεινος ενηβρυνετο· και καθ' εκαστην μεν ημεραν
πλημμελουντες, ουδε επιστρεφομεθα, ουδε ονειδος ειναι νομιζομεν· το δε εκ δικαιων
πονων ζηιν, ως αισχρον και καταγελαστον φευγομεν. Τινα ουν εξομεν ελπιδα σωτηριας,
ειπε μοι; Τον γαρ αισχυνομενον, αμαρτιαν αισχυνεσθαι δει, και το τωι Θεωι προσκρουσαι,
και το ποιησαι τι των ου δεοντων, επι δε τεχναις και εργασιαις και εναβρυνεσθαι. Ουτω
γαρ και πονηραν εννοιαν τηι της εργασιας ασχολιαι της διανοιας εκβαλουμεν ραιδιως, και
τοις δεομενοις επικουρησομεν, και τας ετερων ουκ ενοχλησομεν θυρας, και τον νομον
του Χριστου πληρωσομεν τον ειποντα· Μακαριον εστι διδοναι μαλλον η λαμβανειν. ∆ια
γαρ τουτο χειρας εχομεν, ινα εαυτοις βοηθωμεν, και τοις τα σωματα πεπηρωμενοις εκ
των ημετερων εισφερωμεν τα κατα δυναμιν απαντα· ως εαν τις αργων διατεληι, καν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

υγιαινηι, των πυρεττοντων εστιν αθλιωτερος· οι μεν γαρ παρα της ασθενειας εχουσι
συγγνωμην, και τυχοιεν αν ελεου· ουτοι δε καταισχυνοντες την του σωματος ευεξιαν,
εικοτως αν παρα παντων μισουνται, ως και τους του Θεου παραβαινοντες νομους, και
τηι τραπεζηι των ασθενουντων λυμαινομενοι, και την ψυχην την εαυτων φαυλοτεραν
ποιουντες. Ουδε γαρ τουτο μονον εστι το δεινον, οτι δεον οικοθεν και παρ' εαυτων
τρεφεσθαι, τας 51.196 ετερων ενοχλουσιν οικιας, αλλ' οτι και παντων αυτοι γινονται
χειρους. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι των παντων ουδεν, ο μη δια της αργιας απολλυται. Και
γαρ υδωρ, το μεν εστηκος σηπεται, το δε τρεχον και πανταχου πλανωμενον την αρετην
διασωζει την εαυτου· και σιδηρος, ο μεν εν αργιαι κειμενος, απαλωτερος τε και
φαυλοτερος, ιωι πολλωι δαπανωμενος, γινεται· ο δε εν εργασιαις ων, πολυ χρησιμωτερος
και ευπρεπεστερος, αργυρου παντος ουδεν ελαττον αποστιλβων. Και γην μεν την
αργουσαν ιδοι τις αν ουδεν υγιες εκφερουσαν, αλλα πονηρας βοτανας και ακανθας και
τριβολους και ακαρπα δενδρα, την δε εργασιας απολαυουσαν, καρποις ημεροις
κομωσαν. Και εκαστον δε των οντων, ως ειπειν απλως, υπο μεν της αργιας φθειρεται,
υπο δε της οικειας εργασιας χρησιμωτερον γινεται. Ταυτα ουν ειδοτες απαντα, και
ποσον μεν απο της αργιας το βλαβος, ποσον δε απο της εργασιας το κερδος, την μεν
φευγωμεν, την δε διωκωμεν, ινα και τον παροντα βιον ευσχημονως ζησωμεν, και
δεομενοις εκ των ενοντων επικουρησωμεν, και την ψυχην την εαυτων αμεινω
κατασκευασαντες τυχωμεν των αιωνιων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, αμα
τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΕΙΣ ΑΚΥΛΑΝ ΚΑΙ ΠΡΙΣΚΙΛΛΑΝ
Και εις το μη κακως λεγειν τους ιερεις του Θεου.
Λογος βʹ.
αʹ. Ἆρα επαιδευθητε μηδεν ειναι νομιζειν παρεργον των εν τηι θειαι Γραφηι
κειμενων; αρα εμαθετε και επιγραφας και ονοματα και ψιλας περιεργαζεσθαι
προσρησεις, τας εν τοις θειοις Λογιοις γεγραμμενας; Ἐγω μεν γαρ ουδενα οιμαι λοιπον
των φιλοπονων τον ανεξομενον παραδραμειν τι των εν ταις Γραφαις κειμενων
ρηματων, καν ονοματων ηι καταλογος, καν χρονων αριθμος, καν ψιλη προς τινας
προσρησις. Πλην ινα ασφαλεστερα αυτη η διορθωσις γενηται. φερε και τημερον τα
λειπομενα της προσηγοριας της προς Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν επελθωμεν· καιτοι γε ου
μικρα το προοιμιον αυτης ημας ωφελησε. Και γαρ εδιδαξεν ημας, ποσον μεν αγαθον,
εργον, ποσον δε κακον, αργια, και τις η Παυλου ψυχη, πως αγρυπνος και
μεμεριμνημενη, ου κατα πολεις και δημους και εθνη, αλλα και καθ' ενα εκαστον των
πιστων πολλην ποιουμενη την προνοιαν. Ἔδειξε πως ουδεν εις φιλοξενιαν η πενια
γινεται κωλυμα, και οτι ου πλουτου και χρηματων, αλλα αρετης πανταχου χρεια και
προαιρεσεως ευλαβειαν εχουσης, και οτι παντων εισι λαμπροτεροι οι τον του Θεου
φοβον εχοντες, καν εις πενιαν εσχατην κατενεχθωσι. Την γουν Πρισκιλλαν και Ἀκυλαν,
σκηνοποιους οντας και χειροτεχνας, και εν πτωχειαι ζωντας, των βασιλεων παντων
μαλλον εμακαριζομεν νυν· και οι μεν εν αξιωμασι και δυναστειαις σεσιγηνται, ο δε
σκηνοποιος μετα 51.196.30 της γυναικος αιδονται πανταχου της οικουμενης. Ει δε
ενταυθα τοσαυτης απολαυουσι δοξης, εννοησον οσον κατα την ημεραν εκεινην
αξιωθησονται των αντιδοσεων και των στεφανων· και προ της ημερας δε εκεινης, ου
7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μικραν και ηδονην και ωφελειαν και δοξαν εκαρπωσαντο νυν, Παυλωι τοσουτον
συζησαντες χρονον. Και γαρ, οπερ εμπροσθεν ελεγον, τουτο και νυν λεγω, και λεγων ου
παυσομαι, οτι ουχ η διδασκαλια μονον, ουδε η παραινεσις και συμβουλη, αλλα και αυτη
η οψις των αγιων πολλην ειχεν ηδονην και ωφελειαν, και αυτος δε των ιματιων ο
στολισμος, και αυτος των υποδηματων ο τροπος. Και γαρ εντευθεν πολλη τις εις τον
ημετερον εισενηνεκται βιον ωφελεια, το μαθειν μεχρι που τοις αναγκαιοις εχρωντο.
Ουδε γαρ μονον το μετρον ουχ υπερεβαινον της χρειας, αλλ' εστιν οπου ουτε της χρειας
αυτης απελαυον απασης· αλλα και εν λιμωι και διψει και γυμνοτητι διετελεσαν. Και τοις
μεν μαθηταις επιταττων ο Παυλος ελεγεν· Ἔχοντες τροφας και σκεπασματα, τουτοις
αρκεσθησομεθα· περι δε εαυτου φαινεται λεγων, οτι Ἄχρι της αρτι ωρας και πεινωμεν,
και διψωμεν, και γυμνητευομεν, και κολαφιζομεθα. Ἀλλα γαρ α μεταξυ ελεγον, και
μετα ταυτα εισηλθεν, αναγκαιον εις μεσον παραθειναι πολλην εχοντα την ζητησιν. Τι
δε τουτο εστιν; Ἔλεγον, οτι και 51.197 ο των αποστολικων ιματιων στολισμος παρεχει
πολλην ημιν την ωφελειαν· μεταξυ δε με ταυτα λεγοντα εισηλθεν ο νομος του Χριστου,
ον εθηκεν αυτοις, ουτω λεγων· Μη κτησησθε χρυσον, μηδε αργυρον, μηδε χαλκον εις
τας ζωνας υμων, μηδε υποδηματα, μηδε ραβδον εις την οδον· φαινεται δε Πετρος
σανδαλια εχων. Ὅτε γουν ο αγγελος καθευδοντα αυτον εξυπνισε, και εξηγαγε του
δεσμωτηριου, φησιν· Ὑποδησαι τα σανδαλια σου, και περιβαλου το ιματιον σου, και
ακολουθει μοι. Και Παυλος δε Τιμοθεωι γραφων λεγει· Τον φελονην, ον απελιπον εν
Τρωαδι παρα Καρπωι, φερε ερχομενος, και τα βιβλια, μαλιστα τας μεμβρανας. Τι λεγεις;
ο Χριστος ουδε υποδηματα εκελευσεν εχειν, και συ φελονην εχεις, και ετερος σανδαλια
παλιν; Και ει μεν των ευτελων τινες ησαν, και των ου παντοτε τωι ∆ιδασκαλωι
πειθομενων, ουκ ην ζητημα το λεγομενον· επειδη δε οι και τας ψυχας εαυτων
επιδιδοντες, και κορυφαιοι και πρωτοι των μαθητων εισιν ουτοι, και παντα επειθοντο
τωι Χριστωι, ο δε Παυλος ου μονον τα επιταττομενα εποιει, αλλα και υπερ τα σκαμματα
επεπηδα, κακεινου κελευοντος εκ του Ευαγγελιου ζηιν, ουτος εκ των χειρων αυτου εζη,
πλεον τι των επιτεταγμενων ποιησας, αξιον οντως ζητησαι, τινος ενεκεν, παντα αυτωι
πειθομενοι, ενταυθα δοκουσι παραβαινειν αυτου τον νομον. Ἀλλ' ου παραβαινουσιν.
Ουδε γαρ εις τουτο χρησιμος ημιν ουτος εσται μονον ο λογος, εις την υπερ των αγιων
εκεινων ζητησιν, αλλα και εις το τα των Ἑλληνων εμφραξαι στοματα. Και γαρ πολλοι
χηρων οικιας ανατρεποντες, ορφανους γυμνουντες, τα παντων περιβαλλομενοι, λυκων
ουδεν αμεινον διακειμενοι, εκ των αλλοτριων ζωντες πονων, ορωντες πολλακις τινας
των πιστων δι' αῤρωστιαν σωματος πλειονα περιβεβλημενους ιματια, τον νομον ευθεως
ημιν του Χριστου προβαλλονται, και ταυτα λεγουσι τα ρηματα· Ουκ εκελευσεν υμιν ο
Χριστος μη εχειν δυο χιτωνας, μηδε υποδηματα; πως ουν υμεις παραβαινετε τον νομον
τον περι τουτων κειμενον; Ειτα δαψιλες γελασαντες και ανακαγχασαντες, και
καταισχυναντες τον αδελφον, αποπηδωσιν. Ἵν' ουν μη ταυτα γενηται, φερε και την
εκεινων αναισχυντιαν επιστομισωμεν. Ἐξην μεν ουν τουτο προς αυτους μονον ειποντας
απαλλαγηναι. Ποιον δε τουτο; Ὅτι ει μεν αξιοπιστον τινα νομιζεις ειναι τον Χριστον,
εικοτως ταυτα προβαλληι, και ζητεις προς ημας· ει δε απιστεις αυτωι, τινος ενεκεν
προβαλληι τας νομοθεσιας; Ἀλλ' οταν μεν ημων κατηγορειν εθεληις, αξιοπιστος
νομοθετης ο Χριστος ειναι σοι δοκει· οταν δε αυτον προσκυνειν δεηι και θαυμαζειν,
ουδεις ουκετι σοι λογος του κοινου της οικουμενης ∆εσποτου.
βʹ. Πλην αλλ' ινα μη δι' αποριαν απολογιας τουτο λεγειν ημας νομιζωσιν, επ'
αυτην ιωμεν λοιπον των ζητουμενων την λυσιν. Τις ουν η λυσις εσται; Ἐαν ιδωμεν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

τισι, και ποτε, και δια τι ταυτα επεταττεν ο Χριστος. Ου γαρ απλως αυτα καθ' εαυτα τα
λεγομενα εξεταζειν χρη, αλλα και προσωπον, και καιρον, και αιτιαν, και παντα ταυτα
μετα ακριβειας δει ερευνασθαι. Ευρησομεν γαρ ακριβως σκοπουντες, οτι ου πασι ταυτα
επετετακτο, αλλα τοις αποστολοις μονοις, και εκεινοις δε ου μεχρι παντος, αλλα μεχρι
τινος διωρισμενου καιρου. 51.198 Ποθεν τουτο δηλον; Ἐξ αυτων των ειρημενων·
καλεσας γαρ τους δωδεκα μαθητας, ειπεν αυτοις· Εις οδον εθνων μη απελθητε, και εις
πολιν Σαμαρειτων μη εισελθητε· πορευεσθε δε μαλλον προς τα προβατα τα απολωλοτα
οικου Ἰσραηλ· ασθενουντας θεραπευετε, λεπρους καθαιρετε, δαιμονια εκβαλλετε·
δωρεαν ελαβετε· δωρεαν δοτε· μη κτησησθε χρυσον, μηδε αργυρον, μηδε χαλκον εις τας
ζωνας υμων. Ὅρα ∆ιδασκαλου σοφιαν, πως κουφον εποιησε το επιταγμα. Προτερον γαρ
ειπων, Ἀσθενουντας θεραπευετε, λεπρους καθαιρετε, δαιμονια εκβαλλετε, και την παρ'
αυτου χαριν δαψιλη δους αυτοις, τοτε ταυτα επεταξε, τηι των σημειων περιουσιαι ραιδιαν
και κουφην ποιων την πενιαν εκεινην. Ουκ εντευθεν δε μονον δηλον, οτι αυτοις μονοις
ταυτα επετετακτο, αλλα και εξ ετερων πολλων. Και γαρ τας παρθενους εκεινας δια
τουτο εκολασεν, επειδη ελαιον ουκ ειχον εν ταις λαμπασιν αυτων· και ετεροις εγκαλει,
οτι πεινωντα αυτον ειδον, και ουκ εθρεψαν, διψωντα, και ουκ εποτισαν. Τον τοινυν ουκ
εχοντα χαλκον, ουδε υποδηματα, αλλ' εν ιματιον μονον, πως δυνατον ην ετερον
διαθρεψαι, πως γυμνον περιβαλειν, πως αστεγον εις την οικιαν εισαγαγειν; Χωρις δε
τουτων, και ετερωθεν αυτο τουτο δηλον εσται και καταφανες. Προσελθοντος γαρ τινος
και ειποντος, ∆ιδασκαλε, τι ποιησας ζωην αιωνιον κληρονομησω; επειδη τα του νομου
κατελεξεν απαντα, ο δε περιεργαζομενος, ελεγε· Ταυτα παντα εφυλαξαμην εκ νεοτητος
μου· τι ετι μοι υστερει; λεγει προς αυτον· Ει θελεις τελειος ειναι, υπαγε, πωλησον σου τα
υπαρχοντα και δος πτωχοις, και δευρο, ακολουθει μοι. Καιτοι ει νομος και προσταγμα
ην, τουτο πρωτον εξαρχης ειπειν εδει, και νομοθετησαι, και εν προσταγματος ταξει
θειναι, αλλα μη εν συμβουληι και παραινεσει αυτο εισηγησασθαι. Ὅταν μεν γαρ λεγηι,
Μη κτησησθε χρυσον, μηδε αργυρον, επιταττων λεγει· οταν δε λεγηι, Ει εθελεις τελειος
ειναι, συμβουλευων και παραινων λεγει. Ουκ εστι δε ταυτον συμβουλευειν και
νομοθετειν. Ὁ μεν γαρ νομοθετων, εκ παντος τροπου βουλεται το επιταττομενον
γινεσθαι· ο δε συμβουλευων και παραινων και τηι γνωμηι του ακουοντος επιτρεπων την
αιρεσιν των λεγομενων, κυριον ποιει του δεξασθαι και μη τον ακροατην. ∆ια δη τουτο
ουχ απλως ειπεν, Ὕπαγε, πωλησον σου τα υπαρχοντα, ινα μη νομον ειναι νομισηις το
λεγομενον, αλλα πως; Ει εθελεις τελειος ειναι, υπαγε, πωλησον σου τα υπαρχοντα· ινα
μαθηις οτι εν τηι γνωμηι των ακουοντων το πραγμα κειται. Ὅτι μεν ουν τοις αποστολοις
ταυτα επετετακτο μονοις, δηλον εντευθεν· αλλ' ουδεπω την λυσιν ευρηκαμεν. Ει γαρ
και αυτοις τουτο νενομοθετηται μονοις, τινος ενεκεν επιταγεντες μηδε υποδηματα
εχειν, μηδε διπλουν ιματιον, ευρισκονται, ο μεν σανδαλια κεκτημενος, ο δε και
φελονην εχων; Τι ουν αν ειποιμεν προς ταυτα; Ὅτι ουτε αυτους μεχρι παντος αφηκεν
υπο ταυτην ειναι των νομων την αναγκην, αλλ' επι τον σωτηριον ιεναι μελλων
θανατον, απελυσεν αυτους της νομοθεσιας ταυτης. Ποθεν τουτο δηλον; Ἀπ' αυτων των
του Σωτηρος ρηματων. Ἐπειδη γαρ εμελλεν επι το παθος οδευειν, καλεσας αυτους
φησιν· Ὅτε απεστειλα υμας ατερ βαλαντιου και πηρας, μη τινος υστερησατε; Οι δε
αποκριθεντες ειπον· Ουδενος. Ὁ δε ειπεν αυτοις· Ἀλλα νυν ο εχων βαλαντιον, αρατω,
και πη 51.199 ραν· και ο μη εχων, πωλησατω το ιματιον αυτου, και αγορασει μαχαιραν.
Ἀλλ' ισως ειποι τις αν, οτι Τους μεν αποστολους δια των ειρημενων απηλλαξας των
εγκληματων· το δε ζητουμενον εστιν ειπειν, τινος ενεκεν εναντια ο Χριστος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ενομοθετησε, ποτε μεν λεγων, Μη κτησησθε πηραν, ποτε δε λεγων, Ὁ εχων βαλαντιον,
αρατω, και πηραν. Τινος ουν ενεκεν τουτο πεποιηκεν; Ἀξιως της αυτου σοφιας και
προνοιας της υπερ των μαθητων. Παρα μεν γαρ την αρχην ταυτα επεταξεν, ινα εργωι και
πειραι την αποδειξιν της αυτου δυναμεως λαβωσι, και λαβοντες θαῤρησωσι λοιπον εις
την οικουμενην εξελθειν απασαν. Ἐπειδη δε λοιπον ικανως εγνωσαν αυτου την
δυναμιν, εβουλετο και αυτους οικοθεν την αυτων αρετην επιδειξασθαι, και μη μεχρι
τελους αυτους διαβασταζεσθαι, αλλ' ενδιδοναι πολλαχου και συγχωρειν, και
πειρασμους αυτους υπομενειν, ινα μη δια τελους αργοι μενωσι. Και καθαπερ οι
νηχεσθαι διδασκοντες, παρα μεν τας αρχας τας αυτων υποτιθεντες χειρας μετα πολλης
της ακριβειας τους μαθητας τους εαυτων διαβασταζουσι, μετα δε πρωτην και δευτεραν
και τριτην ημεραν πολλαχου την δεξιαν αυτων υποσυραντες εκεινοις, κελευουσιν
εαυτοις βοηθειν, και που και μικρον βαπτιζεσθαι επιτρεπουσι, και πολλην τωι στοματι
δεχεσθαι την αλμην· ουτω δη και ο Χριστος εποιησεν επι των μαθητων. Ἐν αρχηι και εν
προοιμιοις ου μικρον, ου μεγα αυτους αφηκε παθειν, αλλα πανταχου παρην τειχιζων
αυτους, περιφραττων, παντα μετα αφθονιας αυτοις επιῤρειν παρασκευαζων· επειδη δε
εδει και την ανδρειαν αυτους επιδειξασθαι την αυτων, συνεστειλεν ολιγωι την χαριν,
εγκελευσαμενος αυτοις πολλα και δι' εαυτων ανυειν. ∆ια τοι τουτο, οτε μεν ουκ ειχον
υποδηματα, ουδε ζωνην, ουδε ραβδον, ουδε χαλκον, ουδενος υστερηθησαν· Μη τινος
γαρ, φησιν, υστερησατε; Οι δε αποκριθεντες ειπον· Ουδενος. Ἐπειδη δε αυτους εκελευσε
και βαλαντιον εχειν, και πηραν, και υποδηματα, ευρισκονται και πεινωντες και
διψωντες και γυμνητευοντες. Ὅθεν δηλον, οτι πολλαχου συνεχωρει και
παρακινδυνευειν αυτους και στενοχωρεισθαι, ινα τινα μισθον εχωσιν Ουτω που και οι
ορνιθες τοις νεοττοις ποιουσι τοις εαυτων· και γαρ εκεινοι, εως μεν τα πτερα απαλα
εχουσιν, επι της καλιας καθημενοι θαλπουσιν· επειδαν δε ιδωσι πτεροφυησαντας, και
δυναμενους τον αερα τεμνειν, πρωτον μεν περι αυτην την καλιαν ιπτασθαι
παρασκευαζουσιν, επειτα δε και ποῤρωτερω περιαγουσι, παρα μεν την αρχην επομεναι
και διαβασταζουσαι, μετα δε ταυτα αυτους εαυτοις αφιεισαι βοηθειν. Ουτω και ο
Χριστος εποιησε, καθαπερ εν καλιαι, τηι Παλαιστινηι τρεφων τους μαθητας· επειδη δε
πετεσθαι εδιδαξε παρων και διαβασταζων αυτους, τελος αφηκεν εις την οικουμενην
πτηναι, κελευσας και εαυτοις πολλαχου βοηθειν. Και οτι τουτο εστιν αληθες, και ινα
την δυναμιν αυτου μαθωσι, παντων αυτους εγυμνωσε, και μονοχιτωνας απεστειλε, και
χωρις υποδηματων εκελευσε βαδιζειν, αυτης ουν της ρησεως ακουσαντες σαφως
εισομεθα.
Ου γαρ απλως ειπεν αυτοις· Ἄρατε βαλαντιον και πηραν, αλλ' ανεμνησεν
αυτους των προτερων, ουτως ειπων· Ὅτε απεστειλα υμας ατερ βαλαντιου και πηρας, μη
τινος υστερησατε; τουτεστιν, Ου παντα μετα αφθονιας υμιν επεῤρει, και πολλης
απελαυσατε δαψιλειας; αλλα νυν βουλομαι υμας και δι' εαυτων αγωνιζεσθαι· βουλομαι
υμας και πενιας πειραν λαβειν· δια τουτο λοιπον επι την αναγκην ουκ αγω του
προτερου νομου, αλλ' επιτρεπω και βαλαντιον εχειν και πηραν, ινα μη, καθαπερ δι'
51.200 αψυχων οργανων, ενεργειν τα καθ' υμας νομιζωμαι, αλλα και υμεις την οικειαν
εχητε επιδεικνυσθαι φιλοσοφιαν.
γʹ. Και τι, φησιν, ουκ αν μειζων εφανη η χαρις, ει διαπαντος ουτως ετελεσαν
οντες; Ἀλλ' αυτοι ουκ εγενοντο ουτω δοκιμοι· ει γαρ μηδεμιας ελαβον θλιψεως πειραν,
μη πενιας, μη διωγμου, μη στενοχωριας, εμειναν αν αργοι και νωθεις· νυν δε ουχι την
χαριν διαλαμψαι μονον, αλλα και την των υπακουοντων δοκιμην ηθελησεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

επιδειχθηναι, ινα μη μετα ταυτα τινες εχωσι λεγειν, οτι Ουδεν παρ' εαυτων εισηνεγκαν
εκεινοι, αλλα το παν της του Θεου ροπης εγενετο. Ἠδυνατο μεν γαρ αυτους ο Θεος
μεχρι τελους εν αφθονιαι καταστησαι τοσαυτηι, αλλ' ουκ ηθελησε δια πολλας και
αναγκαιας προφασεις, ας πολλακις προς την υμετεραν αγαπην ειρηκαμεν· μιαν μεν δη
ταυτην, ετεραν δε ουκ ελαττονα ταυτης, ινα και μετριαζειν ειδωσι· τριτην δε, ινα μη
μειζονα η κατα ανθρωπον λαβωσι δοξαν. ∆ια δη ταυτα, και πολλωι πλειονα τουτων,
αφεις αυτους πολλοις των αδοκητων περιπιπτειν, ουκ ηβουληθη υπο την ακριβειαν της
νομοθεσιας της προτερας αφειναι, αλλ' εχαλασε και ανηκε της φιλοσοφιας τον τονον
εκεινης, ωστε μη βαρυν τινα και αφορητον αυτοις γενεσθαι τον βιον, πολλαχου
εγκαταλιμπανομενοις, και τον ακριβη νομον εκεινον αναγκαζομενοις τηρειν. Ἐπειδη δε
χρη και το προκειμενον ασαφες ον ποιησαι καταφανες, αναγκαιον και τουτο ειπειν.
Ειπων γαρ, Ὁ εχων βαλαντιον, αρατω, και πηραν, επηγαγε· Και ο μη εχων, πωλησει το
ιματιον αυτου, και αγορασει μαχαιραν. Τι ποτε τουτο εστι; καθοπλιζει τους μαθητας ο
λεγων, Ἐαν τις σε ραπισηι εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την αλλην; ο
κελευων ευλογειν τους λοιδορουμενους, ανεχεσθαι των επηρεαζοντων, ευχεσθαι υπερ
των διωκοντων, ειτα καθοπλιζει, και δια μαχαιρας μονης; Και ποιον αν εχοι τουτο
λογον; Ει γαρ ολως εδει καθοπλισαι, ου μαχαιρας εδει κτησασθαι μονον, αλλα και
ασπιδα και κρανος και κνημιδας.
Ὅλως δε, ει γε ανθρωπινως τα τοιαυτα εμελλεν οικονομειν, ποσοις ουκ ην το
επιταγμα γελως; Ει γαρ μυρια τοιαυτα οπλα εκτησαντο προς τοσαυτην εφοδον και
επιβουλην δημων, τυραννων, πολεων, εθνων, τινες εμελλον οι ενδεκα φανεισθαι;
Φωνης γαρ ακουσαι χρεμετιζοντος ιππου δυνατον ην αυτοις; προς δε την οψιν μονην
ουκ αν κατεπλαγησαν των στρατοπεδων, εν λιμναις και ποταμοις και ακατιοις
τραφεντες μικροις; Τινος ουν ενεκεν τουτο λεγει; Την εφοδον των Ἰουδαιων
ενδειξασθαι βουλομενος, και οτι μελλουσιν αυτον συλλαμβανειν. Και τουτο φανερως
μεν ουκ ηθελησεν ειπειν, δι' αινιγματων δε, ωστε μη θορυβησαι παλιν αυτους. Ὥσπερ
ουν οταν ακουσηις αυτου λεγοντος, οτι Ὃ ηκουσατε εις το ους, κηρυξατε επι των
δωματων, και ο ηκουσατε εν τηι σκοτιαι, ειπατε εν τωι φωτι, ου τουτο υποπτευεις, οτι
κελευει τους στενωπους και την αγοραν αφεντας επι των δωματων κηρυττειν· ουδε γαρ
φαινονται τουτο ποιησαντες οι μαθηται· αλλα το, Ἐπι των δωματων, και το, Ἐν τωι
φωτι, το μετα παῤρησιας αινιττεται· το δε, Εις το ους, και το, Ἐν τηι σκοτιαι, τουτο δηλοι,
οτι Ὅπερ εν μικρωι μερει της οικουμενης, και εν ενι χωριωι της Παλαιστινης ηκουσατε,
τουτο πανταχου της γης εξ 51.201 ηχησατε. Ου γαρ δη εν σκοτιαι, ουδε εις το ους
διελεγετο αυτοις, αλλ' εφ' υψηλων των ορεων, και εν ταις συναγωγαις πολλακις. Ουτω
και ενταυθα υποληπτεον. Ὥσπερ ουν εκει δωματα ακουοντες, ετερως ενοησαμεν, ουτω
και ενταυθα μαχαιρας ακουοντες, μη τουτο νομισωμεν, οτι επεταξε μαχαιρας
κεκτησθαι, αλλ' οτι δια των μαχαιρων την ενεστωσαν αινιττεται επιβουλην, και οτι
μελλει πασχειν παρα των Ἰουδαιων, απερ επαθε. Και τουτο εκ των εξης δηλον. Ειπων
γαρ, Ἀγορασει μαχαιραν, επηγαγε· ∆ει γαρ τα γεγραμμενα περι εμου τελεσθηναι, οτι εν
τοις ανομοις ελογισθην. Ειποντων δε εκεινων, οτι Εισιν ωδε δυο μαχαιραι, και το
λεχθεν μη συνιεντων, φησιν, Ἱκανον εστι Καιτοι γε ουκ ην ικανον· ει μεν γαρ
ανθρωπινηι βοηθειαι κεχρησθαι αυτους εβουλετο, ου μονον δυο και τρεις, αλλ' ουδε
εκατον ησαν ικαναι μαχαιραι· ει δε ουκ εβουλετο ανθρωπινηι βοηθειαι αυτους
κεχρησθαι, και αι δυο περιτται. Ἀλλ' ομως ουκ εξεκαλυψε το αινιγμα· και γαρ πολλαχου
φαινεται τουτο ποιων· επειδαν μη νοησωσι το λεχθεν, παρατρεχει και αφιησι, τηι των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

πραγματων εκβασει των μετα ταυτα την κατανοησιν των ειρημενων επιτρεπων λοιπον·
οπερ ουν και αλλαχου εποιησε. Και γαρ περι της αναστασεως αυτου διαλεγομενος, ουτω
πως ελεγε· Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον. Και ομως ουκ
ᾔδεισαν οι μαθηται το λεγομενον· και οτι ουκ ᾔδεισαν, ο ευαγγελιστης επεσημηνατο,
λεγων· Ὅτε δε ανεστη ο Ἰησους, τοτε επιστευσαν τωι λογωι αυτου, και τηι Γραφη. Και
παλιν αλλαχου· Ουδε γαρ ᾔδεισαν, οτι δει αυτον εκ νεκρων αναστηναι.
δʹ. Ἀλλα το μεν ζητημα ικανην εχει την λυσιν· ημεις δε επι το λειπομενον της
προσρησεως μερος τον λογον αγαγωμεν. Τι ποτ' ουν εστι το λεγομενον, και ποθεν εις
ταυτα εξεβημεν; Ἐμακαριζομεν την Πρισκιλλαν και τον Ἀκυλαν, οτι συνυκουν τωι
Παυλωι, οτι και τον τροπον της στολης, και τον τροπον των υποδηματων, και τα αλλα
απαντα μετα ακριβειας αυτου κατεμανθανον. Ἐντευθεν το ζητημα ημιν ετεχθη τουτο.
Ἐζητουμεν γαρ, τινος ενεκεν, του Χριστου απαγορευοντος μηδεν ολως εχειν, ει μη
μονον ιματιον, εφαινοντο και υποδηματα και φελονην εχοντες. Ειτα ο λογος απεδειξεν,
οτι ου παραβαινοντες τον νομον, αλλα και σφοδρα τηρουντες τουτοις εχρωντο. Ταυτα
δε ελεγομεν, ουκ εις περιουσιαν χρηματων υμας αλειφοντες, ουδε παρακαλουντες
πλειω της χρειας κεκτησθαι, αλλ' ινα εχητε προς τους απιστους αντιλεγειν τους
διαχλευαζοντας τα ημετερα. Και γαρ ο Χριστος λυσας τον προτερον νομον, ουχι οικιας,
ουδε ανδραποδα, ουδε κλινας, ουδε αργυρωματα, ουδε αλλο τι τοιουτον ουδεν
εκελευσεν εχειν, αλλα της αναγκης απηλλαχθαι των προτερον ειρημενων. Και ο
Παυλος δε ουτω παρηινει λεγων· Ἔχοντες τροφας και σκεπασματα, τουτοις
αρκεσθησομεθα. Το γαρ περιττον της χρειας εις τους δεομενους αναλισκεσθαι δει·
καθαπερ ουν και ουτοι εποιουν, Πρισκιλλα και Ἀκυλας. ∆ιοπερ αυτους επαινει και
θαυμαζει, και μεγιστον αυτων συντιθησιν εγκωμιον. Ειπων γαρ, Ἀσπασασθε Πρισκιλλαν
και Ἀκυλαν τους συνεργους μου εν Κυριωι, και την αιτιαν τιθησι της τοιαυτης αγαπης.
Ποιαν δη ταυτην; Οιτινες υπερ της ψυχης μου, φησι, τον εαυτων τραχηλον υπεθηκαν.
Ουκουν δια τουτο αυτους αγαπαις και φιλεις, ισως ειποι τις; Μαλιστα μεν ουν· ει
και τουτο μονον ην, αρκουν εγκωμιον ην. Ὁ γαρ τον στρατηγον σωσας, τους
στρατιωτας διεσωσεν αν· ο τον ιατρον απαλλαξας των κινδυνων, τους καμνοντας εις
υγειαν επανηγαγεν· ο τον κυβερνητην εξαρπασας του κλυδωνος, το πλοιον ολον 51.202
των κυματων απηλλαξεν· ουτω και οι τον διδασκαλον της οικουμενης διασωσαντες, και
το αιμα το εαυτων εκχεαντες υπερ της εκεινου σωτηριας, κοινοι της οικουμενης ησαν
ευεργεται, εν τηι περι τον διδασκαλον προνοιαι τους μαθητας απαντας διασωσαντες. Ἵνα
δε μαθηις, οτι ου περι τον διδασκαλον ησαν τοιουτοι μονον, αλλα και περι των αδελφων
την αυτην επεδεικνυντο προνοιαν, ακουσον των εξης. Ειπων γαρ, Οιτινες υπερ της
ψυχης μου τον εαυτων τραχηλον υπεθηκαν, επηγαγε λεγων· Οις ουκ εγω μονος
ευχαριστω, αλλα και πασαι αι Ἐκκλησιαι των εθνων. Τι λεγεις; σκηνοποιοις, πτωχοις
χειροτεχναις, ουδεν πλεον της αναγκαιας εχουσι τροφης, πασαι αι Ἐκκλησιαι των
εθνων ευχαριστουσι; και τι τοσουτον οι δυο ουτοι Ἐκκλησιας τοσαυτας ωφελησαι
ισχυσαν; ποιαν χρηματων ειχον περιουσιαν; ποιον δυναστειας μεγεθος; τινα παρα
αρχουσι παῤρησιαν; Χρηματων μεν περιουσιαν και δυναστειαν παρα τοις κρατουσιν ουκ
εκεκτηντο· ο δε τουτων απαντων μειζον ην, προθυμιαν γενναιαν και ψυχην προς
κινδυνους παρατεταγμενην μετα πολλης της περιουσιας ειχον. ∆ια τουτο πολλων
ευεργεται εγενοντο και σωτηρες. Ου γαρ ουτως οι πλουτουντες και ψοφοδεεις ως οι
πενιαι συζωντες και μεγαλοψυχοι τας Ἐκκλησιας ωφελειν δυναιντ' αν. Και μηδεις
παραδοξον ειναι νομιζετω το λεγομενον· αληθες γαρ εστι, και απ' αυτων δεικνυται των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

πραγματων. Ὁ μεν γαρ πλουσιος πολλας εχει του παραβλαπτεσθαι τας λαβας. ∆εδοικεν
υπερ οικιας, υπερ οικετων, υπερ αγρων, υπερ χρηματων, μη τις αυτον τι τουτων
αφεληται. Και το πολλων ειναι κυριον, πολλων ειναι δουλον ποιει. Ὁ μεντοι πενης,
ευζωνος τις ων και πασας ταυτας αποθεμενος τας λαβας, λεων εστι πυρ πνεων, και
ψυχην εχει γενναιαν, και παντων εξανισταμενος ραιδιως απαντα πραττει τα δυναμενα
τας Ἐκκλησιας ωφελειν, καν ελεγξαι δεηι, καν επιτιμησαι, καν μυριας δια τον Χριστον
αναδεξασθαι επαχθειας· και επειδη απαξ της ζωης υπερειδε της παρουσης, παντα ραιδιως
και μετα πολλης ποιει της ευκολιας. Τι γαρ και δεδοικεν, ειπε μοι; Μη τις αυτου τα
χρηματα αφεληται; Ἀλλ' ουκ εστι τουτο ειπειν. Ἀλλα μη της πατριδος εκπεσηι; Ἀλλα
πασα η υπ' ουρανον πολις αυτωι εστιν. Ἀλλα μη της τρυφης αυτον τις περικοψηι και της
δορυφοριας; Ἀλλα και τουτοις απασι χαιρειν ειπων, εν ουρανωι πολιτευεται, και προς
την μελλουσαν επειγεται ζωην. Καν αυτην επιδουναι δεηι την ψυχην, και το αιμα
εισενεγκειν, ου παραιτησεται. Ἐντευθεν ο τοιουτος και τυραννων, και βασιλεων, και
δημων, και παντων εστι δυνατωτερος τε και ευπορωτερος.
Και ινα μαθηις οτι ου κολακεια το λεγομενον, αλλ' αληθως, οι μηδεν κεκτημενοι,
ουτοι μαλιστα παντων ελευθεροστομειν δυναιντ' αν, ποσοι πλουσιοι κατα τον καιρον
ησαν Ἡρωδου; ποσοι δυνασται; τις παρηλθεν εις μεσον; τις επετιμησε τωι τυραννωι; τις
ημυνεν αδικουμενοις τοις του Θεου νομοις; Των μεν ευπορων ουδεις· ο δε πενης και
πτωχος, ο μη κλινην, μητε τραπεζαν, μητε στεγην εχων, ο της ερημου πολιτης Ἰωαννης,
ουτος μονος και πρωτος μετα παῤρησιας απασης τον τυραννον ηλεγχε, και τους
μοιχαλιους εξεκαλυπτε γαμους, και παροντων απαντων και ακουοντων, την
καταδικαζουσαν αυτον εξεφερε ψηφον. Και προ τουτου δε παλιν ο μεγας Ἠλιας, της
μηλωτης μηδεν κεκτημενος πλεον, τον ασεβη και παρανομον 51.203 Ἀχααβ εκεινον
μονος ηλεγξε μετα πολλης ανδρειας, Ουδεν γαρ ουτως ελευθεροστομειν παρασκευαζει,
και θαῤρειν εν απασι πειθει τοις δεινοις, και αναλωτους εργαζεται και ισχυρους, ως το
μηδεν κεκτησθαι, μηδε περιβολην τινα πραγματων εχειν. Ὥστε ει τις βουλοιτο πολλην
κεκτησθαι δυναμιν ασπασασθω πενιαν, καταφρονειτω της παρουσης ζωης, μηδεν ειναι
νομιζετω θανατον. Ουτος ουχι των ευπορων μονον, ουδε των αρχοντων, αλλα και
αυτων των βασιλευοντων πλειονα τας Ἐκκλησιας ωφελησαι δυνησεται. Οι μεν γαρ
βασιλευοντες και οι ευποροι, οσα αν ποιησωσιν, απο χρηματων ποιουσιν· ο δε τοιουτος
πολλακις και απο κινδυνων και απο θανατων πολλα και μεγαλα συνετελεσεν. Ὅσωι δε
χρυσιου παντος τιμιωτερον αιμα, τοσουτωι βελτιων εκεινης αυτη η εισφορα.
εʹ. Τοιουτοι τινες ησαν και ουτοι οι Παυλου ξενοδοχοι, η Πρισκιλλα και ο
Ἀκυλας, οι χρηματων μεν περιουσιαν ουκ ειχον, πλουτου δε παντος ευπορωτεραν
εκεκτηντο γνωμην, καθ' εκαστην αποθανεισθαι προσδοκωντες ημεραν, και εν σφαγαις
και αιμασι ζωντες, και δια παντος μαρτυρουντες του χρονου. ∆ια τουτο ηνθει τα
ημετερα κατα τους καιρους εκεινους, οτι ουτω μεν οι μαθηται τοις διδασκαλοις, ουτω δε
οι διδασκαλοι συνεδεδεντο τοις μαθηταις. Ου γαρ δη περι τουτων μονον φησιν ο
Παυλος, αλλα και περι ετερων πολλων. Και γαρ Ἑβραιοις και Θεσσαλονικευσι γραφων
και Γαλαταις, πολλην απασι μαρτυρει πειρασμων επαγωγην, και δεικνυσι δι' ων
επεστελλεν, οτι και ηλαυνοντο και της πατριδος εξεπιπτον, και τας ουσιας απωλλυον,
και μεχρις αυτου του αιματος εκινδυνευον· και απας εναγωνιος αυτοις ο βιος ην, και
αυτα δε ακρωτηριασθηναι τα μελη ουκ αν υπερ των διδασκαλων παρηιτησαντο. Τοις
γουν Γαλαταις επιστελλων ελεγε· Μαρτυρω γαρ υμιν, οτι, ει δυνατον, τους οφθαλμους
υμων εξορυξαντες αν εδωκατε μοι. Και τον Ἐπαφραν δε τον εν Κολοσσαις επι τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αυτοις αποδεχεται παλιν, ειπων, οτι Ἠσθενησε παραπλησιον θανατου, και ηλεησεν
αυτον ο Θεος, ουκ αυτον δε μονον, αλλα και εμε, ινα μη λυπην επι λυπηι σχω. Ουτω δε
ειπε δεικνυς, οτι δικαιως εμελλεν αλγειν επι τηι τελευτηι του μαθητου. Και την αρετην
δε αυτου παλιν εκκαλυπτει πασιν, ουτωσι λεγων, οτι Ἤγγισε μεχρι θανατου
παραβουλευσαμενος τηι ψυχηι, ινα αναπληρωσηι το υμων υστερημα της προς με
λειτουργιας. Τι γενοιτ' αν εκεινων μακαριωτερον, τι δε ημων αθλιωτερον; ει γε εκεινοι
μεν και το αιμα, και την ψυχην υπερ των διδασκαλων προΐεντο, ημεις δε ουδε ρημα
ψιλον πολλακις προεσθαι τολμωμεν υπερ των κοινων πατερων, αλλα ακουοντες
αυτους βλασφημουμενους, λοιδορουμενους κακως και παρα των οικειων και παρα των
αλλοτριων, ουκ επιστομιζομεν τους λεγοντας, ου κωλυομεν, ουκ ελεγχομεν. Ειθε μεν
ουν μη αυτοι της κακηγοριας ηρχομεν ταυτης. Νυνι δε ου τοσαυτα παρα των απιστων
σκωμματα και ονειδη, οσα παρα των δοκουντων ειναι πιστων και μεθ' ημων τεταχθαι
γινομενα εις τους αρχοντας ιδοι τις αν. Ἔτι ουν ζητησομεν ποθεν ραιθυμια τοσαυτη και
ευλαβειας υπεροψια γεγονεν, οταν ουτως ωμεν απεχθως προς τους πατερας διακειμενοι
τους ημετερους; Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεν, ο καταλυσαι και διαφθειραι Ἐκκλησιαν
δυναιτ' αν, μαλλον δε ουκ εστιν ουτω γενεσθαι τουτο αλλαχοθεν ραιδιως, αλλ' η οταν οι
μαθηται τοις διδασκαλοις, και τοις πατρασιν οι παιδες, και τοις αρχουσιν οι αρχομενοι
μη μετα πολλης ωσι συνδεδεμενοι της ακριβειας. Ειτα αν μεν τον αδελφον τις 51.204
ειπηι κακως, και της αναγνωσεως των θειων απειργεται Γραφων. Ἵνα τι γαρ
αναλαμβανεις την διαθηκην μου δια στοματος σου; φησιν ο Θεος· ειτα την αιτιαν τιθεις,
επηγαγε· Καθημενος κατα του αδελφου σου κατελαλεις. Τον πνευματικον δε πατερα
κατηγορων, αξιον ειναι νομιζεις σαυτον επιβηναι των ιερων προθυρων; Και πως αν εχοι
λογον; Ει γαρ οι κακολογουντες πατερα η μητερα θανατωι τελευτωσι, ποιας αξιος εσται
δικης ο τον πολλωι των γονεων εκεινων αναγκαιοτερον οντα και βελτιω τολμων λεγειν
κακως; Και ου δεδοικε, μηποτε διαστασα η γη παντελως αυτον αφανισηι, η σκηπτος
ανωθεν κατενεχθεις καταφλεξηι την κατηγορον γλωτταν;
Ουκ ηκουσας τι πεπονθεν η Μωυσεως αδελφη κατειπουσα του αρχοντος; πως
ακαθαρτος γεγονε, και εις λεπραν ενεπεσε, και την εσχατην υπεμεινεν ατιμιαν, και του
αδελφου παρακαλουντος και τωι Θεωι προσπιπτοντος, ουδεμιας ετυχε συγγνωμης, αλλα
και εκθεμενη τον αγιον εκεινον, και προς την ανατροφην αυτου συντελεσασα, και οπως
η μητηρ γενοιτο τροφος, και μη εν βαρβαρικηι χειρι τραφηι το παιδιον εξαρχης
συμπραξασα, και μετα ταυτα στρατηγησασα του γυναικειου γενους, καθαπερ Μωυσης
του των ανδρων, και παντα συνδιενεγκουσα τα δεινα, και αδελφη Μωυσεως ουσα,
ουδεν ομως απο τουτων απαντων εκερδανεν εις το διαφυγειν την οργην του Θεου επι
τηι κακηγοριαι; αλλ' ο Μωυσης, ο τοσουτον λαον εξαιτησαμενος μετα την αφατον
ασεβειαν εκεινην, ουτος υπερ της αδελφης προσπιπτων και συγγνωμην αιτων, ουκ
ισχυσεν ιλεω ποιησαι τον Θεον, αλλα και επετιματο σφοδρως· ινα μαθωμεν ημεις οσον
κακον εστι, το τους αρχοντας λεγειν κακως, και τους ετερων κρινειν βιους. Και γαρ επι
της ημερας εκεινης, ουκ αφ' ων αμαρτανομεν μονον, αλλα και αφ' ων ετεροις
εψηφισαμεθα, κρινει παντως ημιν ο Θεος· και πολλακις ο τηι φυσει κουφον εστιν
αμαρτημα, τουτο χαλεπον και ασυγγνωστον γιγνεται τηι του αμαρτανοντος περι ετερου
κρισει. Ταχα ασαφες το ειρημενον· ουκουν αυτο σαφες ποιησαι πειρασομαι. Ἥμαρτε τις·
ετερον αμαρτανοντα την αυτην αμαρτιαν κατεδικασε σφοδρως. Ἐν τηι ημεραι εκεινηι ου
τοσαυτην επισπαται κολασιν, οσην η φυσις της αμαρτιας απαιτει, αλλα και διπλασιονα
πολλωι και τριπλασιονα· ου γαρ αφ' ων αυτος ημαρτεν, αλλ' αφ' ων ετερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

αμαρτανοντα τα αυτα χαλεπως εκολασε, ψηφιειται αυτωι την τιμωριαν ο Θεος. Και οτι
τουτο εστιν αληθες, απο των γεγενημενων και εκβαντων, μειζονως, οπερ υπεσχομην
υμιν, αυτο ποιησω καταφανες. Ὁ Φαρισαιος, καιτοι γε αυτος ουδεν αμαρτων, αλλα και
εν δικαιοσυνηι ζησας, και πολλα εχων κατορθωματα ειπειν, επειδη τον τελωνην, τον
αρπαγα και πλεονεκτην και παρανομωτατον κατεδικασε, τοσαυτην εδωκε δικην, ως
εκεινου μειζονι τηρεισθαι κολασει. Ει δε ο μηδεν μεν αμαρτων αυτος, αμαρτανοντα δε
ετερον και περιφανη πασιν επι παρανομιαις οντα, ρηματι ψιλωι καταδικασας τοσαυτην
επεσπασατο κολασιν, οι πολλα μεν καθ' εκαστην ημεραν αμαρτανοντες, ετερων δε βιους
καταδικαζοντες, ουδε εμφανεις οντας τινι, ουδε δηλους, εννοησον οσην υποστησομεθα
κολασιν, πως εκπεσουμεθα πασης συγγνωμης. Ἐν ωι γαρ κριματι, φησι, κρινετε, και
υμεις κριθησεσθε.
ςʹ. ∆ια δη ταυτα αντιβολω, και παραινω, και δεομαι, ταυτης αποστηναι της
πονηρας συνηθειας. Τους μεν γαρ ιερεας κακως ακουοντας ουδεν παραβλαψομεν,
51.205 ου μονον αν ψευδη τα λεγομενα ηι, αλλα καν αληθη· επει και ο Φαρισαιος τον
τελωνην ουδεν κατεβλαψεν, αλλα και ωφελησε, καιτοι γε αληθη περι αυτου λεγων·
ημεις δε εαυτους τοις εσχατοις περιβαλουμεν κακοις· επει και ο Φαρισαιος καθ' εαυτου
το ξιφος ωθησε, και καιριαν πληγην λαβων απηλθεν. Ἵνα ουν μη και ημεις τα αυτα
παθωμεν, κρατωμεν ακολαστου γλωττης. Ει γαρ τον τελωνην ειπων κακως, ου
διεφυγεν εκεινος, οι τους πατερας ημων κακως λεγοντες, ποιαν εξομεν απολογιαν; ει
τον αδελφον βλασφημησασα Μαρια απαξ, τοσαυτην εδωκε δικην, ποιας σωτηριας ημιν
ελπις, οταν μυριαις καθ' εκαστην ημεραν τους αρχοντας πλυνωμεν λοιδοριαις; Μη γαρ
μοι τουτο λεγετω τις, οτι εκεινος Μωυσης ην· δυνησομαι γαρ ειπειν και εγω, οτι
κακεινη Μαρια ην. Ἄλλως δε, ινα και τουτο αυτο μαθηις σαφως, οτι ει και εγκληματων
υπευθυνοι ωσιν οι ιερεις, ουδε ουτω σοι θεμις τον εκεινων βιον κρινειν, ακουσον τι
φησι περι των αρχοντων των Ἰουδαικων ο Χριστος· Ἐπι της Μωυσεως καθεδρας
εκαθισαν οι γραμματεις και οι Φαρισαιοι· παντα ουν, οσα αν λεγωσιν υμιν ποιειν,
ποιειτε· κατα δε τα εργα αυτων μη ποιειτε. Και τι γενοιτ' αν χειρον εκεινων, ων ο ζηλος
εφθειρε τους μαθητευομενους; Ἀλλ' ομως ουδε ουτω κατεβιβασεν αυτους απο της
αξιας, ουδε ευκαταφρονητους εποιησεν ειναι τοις αρχομενοις· και μαλα εικοτως.
Ει γαρ ταυτης επιλαβοιντο της εξουσιας οι αρχομενοι, οφθησονται παντας
αποχειροτονουντες, και εκ του βηματος καταβιβαζοντες. ∆ια τουτο και Παυλος τον
αρχιερεα των Ἰουδαιων υβρισας, και ειπων, Τυπτειν σε μελλει ο Θεος, τοιχε
κεκονιαμενε· και συ καθηι κρινων με; επειδη τινων ηκουσεν επιστομιζοντων αυτον, και
λεγοντων, Τον αρχιερεα του Θεου λοιδορεις; δειξαι βουλομενος, οσην απονεμειν δει
τοις αρχουσι την αιδω και την τιμην, τι φησιν; Ουκ ᾔδειν οτι αρχιερευς του Θεου ην. ∆ια
τουτο και ∆αυιδ παρανομουντα λαβων τον Σαουλ, και φονου πνεοντα, και μυριας οντα
κολασεως αξιον, ου μονον αυτου της ζωης εφεισατο, αλλ' ουτε ρημα φορτικον εις
αυτον εκβαλειν υπεμεινε· και την αιτιαν τιθησι λεγων, οτι Χριστος Κυριου εστιν. Ουκ
εντευθεν δε μονον, αλλα και ετερωθεν εκ πολλης της περιουσιας εστιν ιδειν, πως
ποῤρω που τα των ιερεων διορθουν τον αρχομενον εστηκεναι χρη. Της γαρ κιβωτου
ποτε αναγομενης, επειδη τινες των αρχομενων περιτρεπομενην και καταπιπτειν
μελλουσαν ιδοντες ανωρθωσαν, εν αυτωι τωι χωριωι δικην εδοσαν, υπο του Κυριου
πληγεντες και νεκροι μειναντες. Καιτοι γε ουδεν ατοπον εποιουν· ουδε γαρ ανετρεπον
την κιβωτον, αλλ' ανατρεπεσθαι μελλουσαν και καταπιπτειν ανωρθουν. Ἀλλ' ινα εκ
πολλης περιουσιας μαθηις των ιερεων το αξιωμα, και πως ου θεμις τον υποτεταγμενον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

και εν ταξει λαικων οντα τοιαυτα επανορθουν, απεκτεινεν αυτους εν μεσωι τωι πληθει,
τους αλλους παντας εκ πολλης φοβων της υπερβολης, και πειθων μηδεποτε τοις της
ιερωσυνης προσιεναι αδυτοις. Ει γαρ δη μελλοιεν εκαστοι επι προφασει του τα κακως
γινομενα διορθουν εις το της ιερωσυνης εισαγειν εαυτους αξιωμα, ουτε προφασις
επιλειψει διορθωσεως ποτε, ουτε αρχοντα, ουτε αρχομενον διαγνωσομεθα,
αναμεμιγμενων παντων αλληλοις. Και μη με τις νομισηι των ιερεων κατεγνωκοτα
ταυτα λεγειν (δια γαρ την του Θεου χαριν, πολλην, ως και υμεις ιστε, την επιεικειαν εν
απασιν επιδεικνυνται, και 51.206 ουδεμιαν ουδενι ποτε παρεσχηκασι λαβην), αλλ' ινα
υμεις μαθητε, οτι ει και μοχθηρους ειχετε πατερας και φορτικους διδασκαλους, ουδε
ουτως ακινδυνον υμιν ην, ουδε ασφαλες βλασφημειν αυτους και λοιδορεισθαι. Ει γαρ
επι των σωματικων γονεων σοφος τις φησι, Καν απολιπηι συνεσιν, συγγνωμην εχε· τι
γαρ αυτοις αποδωσεις, καθως αυτοι σοι; πολλωι μαλλον επι των πνευματικων τουτον
φυλαττεσθαι χρη τον νομον, και τον εκαστου βιον εαυτον εκαστον περιεργαζεσθαι και
πολυπραγμονειν, ινα μη ακουσωμεν κατ' εκεινην την ημεραν, Ὑποκριτα, τι βλεπεις το
καρφος το εν τωι οφθαλμωι του αδελφου σου, την δε εν τωι σωι οφθαλμωι ου κατανοεις
δοκον; Και γαρ υποκριτων εργον, το δημοσιαι μεν και παντων ορωντων τας χειρας
φιλειν των ιερεων, και γονατων απτεσθαι, και παρακαλειν υπερ αυτων ευχεσθαι, και
δεομενους βαπτισματος επι τας εκεινων τρεχειν θυρας, οικοι δε και εν αγοραις τους
τοσουτων αγαθων αιτιους ημιν και διακονους μυριοις πλυνειν ονειδεσιν, η ετερων
ονειδιζοντων ανεχεσθαι.
Ει μεν γαρ αληθως κακος ο πατηρ, πως αυτον αξιοπιστον ειναι νομιζεις
διακονον της των φρικτων εκεινων μυσταγωγιας; Ει δε αξιοπιστος εκεινων ειναι σοι
δοκει διακονος, τινος ενεκεν ανεχηι κακως ετερων λεγοντων αυτον, και ουκ
επιστομιζεις, ουδε αγανακτεις, ουδε δυσχεραινεις, ινα παρα του Θεου πολυν τον μισθον
απολαβηις, και παρ' αυτων εκεινων των κατηγορουντων τον επαινον; Καν γαρ μυριακις
ωσιν υβρισται, παντως επαινεσονται σε και αποδεξονται της περι τους πατερας
κηδεμονιας· ωσπερ, αν μη τουτο ποιωμεν, απαντες ημων καταγνωσονται, και αυτοι οι
κακως λεγοντες. Και ου τουτο μονον εστι το δεινον, αλλ' οτι και εκει την εσχατην
δωσομεν δικην. Ουδεν γαρ ουτω τας Ἐκκλησιας λυμαινεται, ως τουτο το νοσημα· και
καθαπερ σωμα μη μετα ακριβειας συνδεδεμενον τηι των νευρων περιβοληι, πολλας
τικτει τας αῤρωστιας, και αβιωτον ποιει τον βιον· ουτω και Ἐκκλησια, μη σφοδραι και
αῤραγει τηι της αγαπης αλυσει περιβεβλημενη, μυριους τικτει πολεμους, και την οργην
του Θεου αυξει, και πολλων πειρασμων γινεται υποθεσις. Ἵνα ουν μη ταυτα συμβαινηι,
μηδε τον Θεον παροξυνωμεν, και τα ημετερα επαυξησωμεν κακα, και την κολασιν
απαραιτητον παρασκευαζωμεν, και πολλης αηδιας πληρωμεν την ζωην την ημετεραν,
προς ευφημιαν την γλωτταν μεταθεντες, τον εαυτων καθ' εκαστην ημεραν
περιεργαζωμεθα βιον, και την ετερων ζωην τωι τα αποῤρητα μετα ακριβειας ειδοτι
κρινειν επιτρεψαντες, αυτοι τα εαυτων αμαρτηματα κρινωμεν. Ουτω γαρ και το της
γεεννης δυνησομεθα διαφυγειν πυρ. Ὥσπερ γαρ οι τα αλλοτρια πολυπραγμονουντες
κακα, των οικειων ουδενα ποιουνται λογον· ουτως οι δεδοικοτες εις τον ετερων
παρακυψαι βιον, πολλην εαυτοις των πεπλημμελημενων ποιησονται την φροντιδα· οι
δε τα εαυτων αναλογιζομενοι κακα, και ταυτα καθ' εκαστην κρινοντες την ημεραν, και
δικας εαυτους απαιτουντες, ημερον εξουσι τοτε τον δικαστην.
Και τουτο ο Παυλος δηλων ελεγεν· Ει γαρ εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα
υπο Κυριου, Ἵν' ουν διαφυγωμεν την ψηφον εκεινην, παντα τα αλλα αφεντες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

περιεργαζωμεθα την εαυτων ζωην, και κολαζωμεν τον λογισμον τον αμαρτανειν
αναπειθοντα, και κατανυττωμεν το συνειδος, και λογον εαυτους απαιτωμεν των
πεπραγμενων ημιν. Ουτω γαρ δυνησομεθα κουφον των αμαρτηματων ποιησαντες το
φορτιον, συγγνωμης απολαυσαι πολλης, και τον παροντα βιον μεθ' ηδονης διαγειν, και
των μελ 51.207 λοντων επιτυχειν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου 51.208 τωι Πατρι δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17


