De sanctis martyribus
Ἀπελθοντος του επισκοπου μαρτυρων ημεραν εν τηι χωραι επιτελεσαι,
ελεχθη η ομιλια εν τηι πολει εις μαρτυρας, και περι κατανυξεως και
ελεημοσυνης.
50.645
αʹ. Χθες μαρτυρων ημερα, αλλα και σημερον μαρτυρων ημερα· ειθε και αει
μαρτυρων ημεραν επετελουμεν. Ει γαρ οι περι τα θεατρα μεμηνοτες, και προς την των
ιππων αμιλλαν κεχηνοτες, ουδεποτε λαμβανουσι κορον των ατοπων θεαματων
εκεινων, πολλωι μαλλον ημας ακορεστως εχειν δει προς τας εορτας των αγιων. Ἐκει
πομπη διαβολικη, ενταυθα εορτη χριστιανικη· εκει δαιμονες σκιρτωσιν. ενταυθα
αγγελοι χορευουσιν· εκει ψυχων απωλεια, ενταυθα σωτηρια των συλλεγομενων
απαντων. Ἀλλ' εχει τινα ηδονην εκεινα; Ἀλλ' ου τοσαυτην οσην ταυτα. Ποια γαρ ηδονη
τρεχοντας εικη και απλως ιππους ιδειν; ενταυθα δε ουχι αλογων ζευγος οραις, αλλα
μαρτυρων μυρια αρματα, και τον Θεον τοις αρμασιν εφεστωτα τουτοις, και την προς τον
ουρανον οδον ελαυνοντα. Ὅτι γαρ αι ψυχαι των αγιων αρμα εισι του Θεου, ακουσον του
προφητου λεγοντος· Το αρμα του Θεου μυριοπλασιον, χιλιαδες ευθηνουντων. Ὅπερ γαρ
εδωρησατο ταις ανω δυναμεσι, τουτο εχαρισατο και τηι ημετεραι φυσει. Ἐπι των
Χερουβιμ καθηται, καθαπερ και ο ψαλμος φησιν· Ἐπεβη επι των χερουβιμ, και
επετασθη· και παλιν, Ὁ καθημενος επι των χερουβιμ, και βλεπων αβυσσους. Τουτο και
ημιν παλιν εδωκεν· επ' εκεινων καθηται, εν ημιν οικει· Ἐνοικησω γαρ 50.646 και
εμπεριπατησω εν υμιν. Ἐκεινοι γεγονασιν αρμα, ημεις γενωμεθα ναος. Ειδες της τιμης
την συγγενειαν; ειδες πως ειρηνοποιησε τα ανω και τα κατω; ∆ιοπερ ουδεν διεστηκαμεν
των αγγελων, αν θελωμεν. Ἀλλ' οπερ εφην αρχομενος, χθες μαρτυρων ημερα, και
σημερον μαρτυρων ημερα, ουχι των παρ' ημιν, αλλα των εν τηι χωραι· μαλλον δε
κακεινοι παρ' ημιν. Πολις μεν γαρ και χωρα εν τοις βιωτικοις πραγμασιν αλληλων
διεστηκασι, κατα δε τον της ευσεβειας λογον κοινωνουσι και ηνωνται. Μη γαρ μοι την
βαρβαρον αυτων φωνην ιδηις, αλλα την φιλοσοφουσαν αυτων διανοιαν.
Τι γαρ μοι οφελος της ομοφωνιας, οταν τα της γνωμης ηι διηιρημενα; τι δε μοι
βλαβος της ετεροφωνιας, οταν τα της πιστεως ηι συνημμενα; Κατα τον λογον τουτον
ουδεν ουτε χωρα πολεως ευτελεστερα· εν γαρ τωι κεφαλαιωι των αγαθων την ισοτιμιαν
εχουσι. ∆ια τουτο και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ουχι ταις πολεσι μεν ενδιετριβε,
τας δε χωρας ηφιει κενας και ερημους, αλλα διεπορευετο κατα πολεις και κωμας,
κηρυσσων το ευαγγελιον και θεραπευων πασαν νοσον και πασαν μαλακιαν. Τουτον και
ο κοινος ημων ποιμην και διδασκαλος μιμησαμενος, αφηκεν ημας και προς εκεινους
εδραμε· μαλλον δε ουκ αφηκεν ημας προς εκεινους απελθων· προς γαρ τους αδελφους
τους 50.647 ημετερους απηλθε. Και καθαπερ της εορτης των Μακκαβαιων
επιτελουμενης, πασα η χωρα εις την πολιν εξεχυθη· ουτω της εορτης των εκει
μαρτυρων αγομενης, νυν την πολιν απασαν προς εκεινους μεταστηναι εχρην. ∆ια γαρ
τουτο ουκ εν πολεσι μονον κατεφυτευσε μαρτυρας ο Θεος, αλλα και επι της χωρας
αυτης, ινα εκ της των εορτων υποθεσεως προφασιν εχωμεν αναγκαιαν της προς
αλληλους επιμιξιας, και πλειους επι της χωρας η επι της πολεως. Τωι γαρ υστερουντι
την περισσοτεραν τιμην εδωκεν ο Θεος· ασθενεστερον γαρ εστιν εκεινο το μερος· δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τουτο πλειονος απηλαυσε της θεραπειας. Οι μεν γαρ τας πολεις οικουντες συνεχους
απολαυουσι διδασκαλιας, οι δε εν αγροικιαι ζωντες, ου τοσαυτης μετεχουσιν αφθονιας.
Την πενιαν τοινυν των διδασκοντων εν τηι δαψιλειαι των μαρτυρων παραμυθουμενος ο
Θεος, ωικονομησε πλειους παρ' εκεινοις ταφηναι μαρτυρας. Ουκ ακουουσι διδασκαλων
γλωττης εκεινοι διηνεκως, αλλα μαρτυρων φωνης απο του ταφου διαλεγομενης αυτοις
και μειζονα ισχυν εχουσης. Και ινα μαθητε, οτι μειζονα ισχυν εχουσι μαρτυρες και
σιωπωντες ημων των φθεγγομενων, πολλοι πολλακις διαλεγομενοι πολλοις περι
αρετης ουδεν ηνυσαν· ετεροι δε σιγωντες μεγιστα κατωρθωσαν δια την του βιου
λαμπροτητα· ωστε πολλωι πλεον οι μαρτυρες τουτο ειργασαντο, την μεν δια της
γλωττης ουκ αφιεντες φωνην, την δε δια των πραγματων αυτων πολυ της απο του
στοματος ουσαν υψηλοτεραν, δι' ης προς πασαν την των ανθρωπων διαλεγονται φυσιν,
ταυτα τα ρηματα λεγοντες· Ἐμβλεψατε εις ημας, οσα επαθομεν δεινα.
Τι γαρ επαθομεν θανατωι καταδικασθεντες, και ζωην ευροντες διηνεκη;
Κατηξιωθημεν αποθεσθαι τα σωματα δια τον Χριστον· ει δε δια τον Χριστον μη
παρεχωρησαμεν αυτων νυν, μικρον υστερον εμελλομεν και ακοντες αυτων
αποστησεσθαι της προσκαιρου ζωης. Ει και μη μαρτυριον παρελθον ελαβεν, αλλ' ο
κοινος της φυσεως θανατος επελθων κατελυσεν αυτα. ∆ια ταυτα ου παυομεθα
ευχαριστουντες τωι Θεωι, οτι κατηξιωσεν ημας τωι παντως οφειλομενωι θανατωι προς
σωτηριαν των ημετερων αποχρησασθαι ψυχων, και το κατ' αναγκην οφειλομενον εν
δωρεας ταξει ελαβε παρ' ημων, και μετα της μεγιστης τιμης. Ἀλλ' αι βασανοι φορτικαι,
και επαχθεις. Ἀλλ' εν βραχειαι καιρου ροπηι, η δε εκ τουτων ανεσις εν τοις αθανατοις
αιωσι· μαλλον δε ουδε εν βραχειαι καιρου ροπηι φορτικαι αι βασανοι τοις εις τα
μελλοντα βλεπουσι, και προς τον αγωνοθετην κεχηνοσιν. Ἐπει και ο μακαριος
Στεφανος, επειδη τον Χριστον εωρα τοις της πιστεως οφθαλμοις, δια τουτο των λιθων
τας νιφαδας ουκ ειδεν, αλλ' αντ' εκεινων τα βραβεια και τους στεφανους ηριθμει. Και
συ τοινυν μεταστησον απο των παροντων προς το μελλον το ομμα, και ουδε βραχειαν
των δεινων ληψηι την αισθησιν.
βʹ. Ταυτα και πλειονα τουτων οι μαρτυρες λεγουσι, και πειθουσι πολλωι μαλλον,
η ημεις. Ἐγω μεν γαρ αν ειπω οτι ουδεν εχει φορτικον η βασανος, ουκ ειμι αξιοπιστος
ταυτα λεγων· λογωι γαρ τα τοιαυτα φιλοσοφειν ουδεν δυσκολον· ο δε μαρτυς την δια
των πραγματων φωνην αφιεις, ουδενα εχει τον αντιλεγοντα. Και καθαπερ επι των
βαλανειων γινεται εν 50.648 δον, οταν αναζεηι των θερμων υδατων η κολυμβηθρα, και
μηδεις θαῤρηι καταβαινειν, εως μεν αν δια λογων παρακαλωσιν αλληλους οι επι του
χειλους καθημενοι, ουδενα μαλλον πειθουσιν· επειδαν δε εις τις εξ αυτων η την χειρα
καθιηι, η τον ποδα χαλασας μετα του θαῤρειν ολον εναφιηι το σωμα, σιγων των πολλα
φθεγγομενων μαλλον αν επεισε τους ανω καθημενους κατατολμησαι της κολυμβηθρας·
ουτω και επι των μαρτυρων· και γαρ ενταυθα αντι της κολυμβηθρας των υδατων η
πυρα προκειται. Οι μεν ουν εξωθεν περιεστηκοτες καν μυριοις λογοις παρακαλωσιν, ου
σφοδρα πειθουσιν· οταν δε εις τις των μαρτυρων μη τον ποδα, μηδε την χειρα μονον
χαλασηι κατω, αλλ' ολον επαφηι το σωμα, πασης παραινεσεως και συμβουλης
δυνατωτεραν παρεχομενος την δια των πραγματων πειραν, εκβαλλει των
περιεστηκοτων την αγωνιαν. Ειδετε πως δυνατωτερα και σιγωντων η φωνη των
μαρτυρων; ∆ια τουτο αφηκεν ημιν τα σωματα αυτων ο Θεος· δια τουτο παλαι
νικησαντες, ουδεπω και νυν ανεστησαν, αλλα τους μεν αθλους υπεμειναν προ τοσουτου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

χρονου, της δε αναστασεως ουδεπω επετυχον, ουδεπω δια σε και την ωφελειαν την σην,
ινα και συ εκεινον τον αθλητην εννοων προς τον αυτον δρομον διεγερθηις.
Τουτοις μεν γαρ ουδεν βλαβος απο της αναβολης γινεται· σοι δε μεγιστον
οφελος εκ της υποθεσεως τικτεται. Ἐκεινοι μεν γαρ μετα ταυτα αποληψονται, καν μη
νυν απολαμβανωσιν· ει δε εξηρπασεν αυτους εκ του μεσου νυν, πολλην αν ημων
παρακλησιν και παραμυθιαν αφειλετο· μεγιστη γαρ οντως παρακλησις και παραμυθια
απο των ταφων των αγιων τουτων πασιν ανθρωποις προσγινεται. Και των λεγομενων
υμεις μαρτυρες. Πολλακις γουν ημων απειλουντων, κολακευοντων, φοβουντων,
προτρεποντων, ου τοσαυτην εδεξασθε προθυμιαν εις ευχην, ουδε διηγερθητε· εις δε
μαρτυριον απελθοντες, ουδενος συμβουλευοντος, τον ταφον μονον ιδοντες, των αγιων
πολλας εξεχεατε δακρυων πηγας, και διεθερμανθητε εν ταις ευχαις. Καιτοι γε αφωνος ο
μαρτυς κειται εν πολληι τηι σιγηι. Τι ποτ' ουν εστι το κεντουν το συνειδος, και ποιουν
ωσπερ εκ πηγης αναβλυζειν τους των δακρυων κρουνους; Αυτη του μαρτυρος η
φαντασια, και των κατορθωθεντων παντων η μνημη. Καθαπερ γαρ οι πενητες, επειδαν
ιδωσι πλουτουντας ετερους εν αξιωμασιν οντας, δορυφορουμενους, πολλης παρα
βασιλεως τιμης απολαυοντας, ακριβεστερον την εαυτων πενιαν εν ταις ετερων
ευπραγιαις μανθανοντες αποδυρονται· ουτω δη και ημεις, επειδαν αναμνησθωμεν της
των μαρτυρων παῤρησιας, ην εχουσι προς τον βασιλεα των ολων Θεον, και της
λαμπροτητος και της δοξης, και των οικειων αναμνησθωμεν αμαρτηματων
ακριβεστερον την εαυτων πενιαν εκ της 50.649 εκεινων ευποριας κατιδοντες αλγουμεν
και οδυνωμεθα, καταμανθανοντες οσον αυτων απολιμπανομεθα· και τουτο εστι το
ποιουν τα δακρυα.
∆ια τουτο ημιν τα σωματα αφηκεν ενταυθα ο Θεος, ιν' οταν ο των πραγματων
οχλος και φροντιδων πληθος βιωτικων σκοτος πολυ της διανοιας κατασκεδασηι της
ημετερας, η εξ ιδιωτικων η εκ δημοσιων πραγματων πολλα δε τοιαυτα, την οικιαν
αφεντες, της πολεως εξελθοντες, πολλα χαιρειν τοις θορυβοις τουτοις ειποντες,
αναχωρησωμεν εις μαρτυριον, απολαυσωμεν της αυρας εκεινης της πνευματικης,
επιλαθωμεθα της πολλης σχολης, εντρυφησωμεν τηι ησυχιαι, συγγενωμεθα τοις αγιοις,
παρακαλεσωμεν αυτων τον αγωνοθετην υπερ της ημετερας σωτηριας, πολλας ικετηριας
εκχεωμεν, δια τουτων παντων αποθεμενοι το βαρος του συνειδοτος, μετα πολλης της
ψυχαγωγιας οικαδε παλιν επανελθωμεν. Μαρτυρων θηκαι ουδεν αλλο εισιν, αλλ' η
λιμενες ασφαλεις, και πηγαι ναματων πνευματικων, και θησαυροι περιουσιας
αναλωτοι, μηδεποτε ελεγχομενοι. Και καθαπερ οι λιμενες υποδεχομενοι τα πλοια
πολλοις κυμασι περιαντληθεντα εν ασφαλειαι καθιστωσιν, ουτω δη και των μαρτυρων
αι θηκαι υποδεξαμεναι τας ημετερας ψυχας βιωτικοις πραγμασι περιαντλουμενας εν
πολληι καθιστωσι γαληνηι και ασφαλειαι· και ωσπερ αι πηγαι των ψυχρων ναματων τα
πεπονηκοτα και καταφλεχθεντα ανακτωνται σωματα, ουτω δη και αυται τας απο των
ατοπων παθων κατακαυθεισας ψυχας καταψυχουσι, και επιθυμιαν ατοπον, και φθονον
τηκοντα, και θυμον ζεοντα, και ει τι τοιουτον ετερον διενοχλησειεν, απο της οψεως
μονης κατασβεννυσι, και θησαυρων δε εκ πολλης της περιουσιας βελτιους εισιν. Οι μεν
γαρ των χρηματων θησαυροι πολλους παρεχουσι κινδυνους τοις ευρισκουσιν αυτους,
και εις πολλα μερη διαιρεθεντες, ελαττους γινονται τηι διανομηι· ενταυθα δε ουδεν
τοιουτον εστιν, αλλ' ακινδυνος μεν η ευρεσις, αμειωτος δε η διαιρεσις, απεναντιας τοις
αισθητοις θησαυροις. Ἐκεινοι μεν γαρ, ως εφθην ειπων, κατακερματισθεντες ελαττους
γινονται· ουτοι δε οταν εις πολλους διαιρεθωσι, τοτε μαλλον την οικειαν ενδεικνυνται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ευποριαν. Τοιαυτη γαρ των πνευματικων πραγματων η φυσις· αυξεται τηι διανομηι, και
πλειων γινεται τηι διαιρεσει. Ουχ ουτω λειμωνες εισι τερπνοι, ροδα και ια παρεχομενοι
τοις θεωμενοις, ως μαρτυρων ταφοι, αμαραντον τινα και ακαταλυτον ταις ψυχαις
παρεχομενοι των θεωμενων την ηδονην.
γʹ. Ἁψωμεθα τοινυν των θηκων εκεινων μετα πιστεως, διαθερμανθωμεν την
διανοιαν, κινησωμεν οδυρμους. Πολλα ημιν ημαρτηται και μεγαλα αμαρτηματα· δια
τουτο πολλης δεομεθα της θεραπειας, σφοδρας της εξομολογησεως. Ἔῤρευσαν οι αγιοι
μαρτυρες αιμα, ρευσατωσαν σοι οι οφθαλμοι δακρυα· δυνανται και δακρυα πυραν
αμαρτηματων κατασβεσαι· κατεξανθησαν εκεινοι τας πλευρας, δημιους ειδον
περιεστωτας· τουτο και συ ποιησον επι τωι συνειδοτι· καθισον τον λογισμον δικαζοντα
επι του θρονου της αδεκαστου διανοιας, παραγαγε τα ημαρτημενα σοι παντα εις μεσον,
φοβερους επιστησον τοις πλημμελημασι λογισμους, κολασον τας ατοπους ενθυμησεις,
εξ ων τα αμαρτηματα γεγονε, 50.650 μετα πολλης καταξαινεσθω της σφοδροτητος. Ἐαν
ουτω μελετησωμεν δικαζειν εαυτους, και φευξομεθα το φοβερον εκεινο κριτηριον. Ὅτι
γαρ ο κρινων εαυτον νυν, και των ημαρτημενων ευθυνας εαυτον απαιτων ακριβεις, ου
δωσει κατα το μελλον δικην, ακουσον του Παυλου λεγοντος· Ει γαρ εκρινομεν εαυτους,
ουκ αν εκρινομεθα υπο του Κυριου. Τοις γαρ αναξιως μετεχουσι των μυστηριων
εγκαλων, ουτως ελεγεν· Ὁ εσθιων και πινων αναξιως, ενοχος εσται του σωματος και
του αιματος του Κυριου. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· ωσπερ οι σταυρωσαντες, φησι, τον
Ἰησουν, ουτω και οι των μυστηριων αναξιως μετεχοντες δικην δωσουσιν. Και μη
καταγνωσωσι τινες υπερβολην του λογου. Ἱματιον εστι βασιλικον το σωμα το
δεσποτικον· την δε αλουργιδα την βασιλικην και ο διαῤρηξας και ο χερσιν ακαθαρτοις
μολυνας ομοιως υβρισαν· διο και ομοιως κολαζονται· ουτω και επι του σωματος του
Χριστου γινεται. Ἰουδαιοι μεν αυτο διεῤρηξαν τοις ηλοις επι του σταυρου, συ δε εν
αμαρτημασι ζων, ακαθαρτωι τε γλωττηι και διανοιαι. ∆ια τουτο και την αυτην επηρτησε
σοι δικην ο Παυλος, και επαγει λεγων· ∆ια τουτο εν υμιν πολλοι ασθενεις και αῤρωστοι,
και κοιμωνται ικανοι.
Ειτα δεικνυς οτι οι τας ευθυνας των αμαρτηματων εαυτους απαιτουντες
ενταυθα, δικαζοντες αυτων τοις πλημμελημασι, και μηκετι τοις αυτοις περιπιπτοντες,
δυνησονται εξαρπασαι της μελλουσης εαυτους ψηφου της φοβερας εκεινης και
απαραιτητου, προσεθηκε λεγων· Ει γαρ εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα· νυνι δε
κρινομενοι υπο του Κυριου παιδευομεθα, ινα μη συν τωι κοσμωι κατακριθωμεν.
Καταξανωμεν τοινυν ημων την διανοιαν, σφοδρως επιτιμωντες τοις ακολαστοις των
λογισμων· αποσμηξωμεν ημων τας κηλιδας δια των δακρυων· μεγας των οδυρμων
τουτων ο καρπος, μεγαλη παρακλησις και παραμυθια. Ὥσπερ γαρ μεγαλη του γελωτος
και της διαχυσεως η κολασις, ουτω και ο διηνεκης οδυρμος παρακλησιν εμποιει.
Μακαριοι γαρ, φησιν, οι πενθουντες, οτι παρακληθησονται. Ουαι τοις γελωσιν, οτι
αυτοι κλαυσονται. ∆ια τουτο και ο Παυλος, καιτοι μηδεν εαυτωι συνειδως αμαρτημα, εν
δακρυσι και θρηνοις τον παντα διετριβε χρονον. Τις ταυτα φησιν; Αυτος ο μακαριος
εκεινος· Τριετιαν νυκτα και ημεραν, φησιν, ουκ επαυσαμην μετα δακρυων νουθετων
ενα εκαστον υμων. Ἐκεινος τριετιαν, ημεις καν μηνα ενα· εκεινος νυκτας και ημερας,
εκεινος υπερ αλλοτριων αμαρτηματων, ημεις καν υπερ των οικειων πλημμεληματων·
εκεινος ουδεν εαυτωι συνειδως, ημεις καν δια την βαρειαν ημων συνειδησιν. Τινος δε
ενεκεν κλαιει; δια τι μη διδασκει και παραινει μονον, αλλα και δακρυα προστιθησι;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Καθαπερ πατηρ φιλοστοργος παιδα εχων μονογενη αῤρωστιαι περιπεσοντα, μη
προσιεμενον τα φαρμακα των ιατρων, αλλα διωθουμενον, παρακαθημενος κολακευει,
φιλει, περιπτυσ 50.651 σεται τηι της θεραπειας υπερβοληι βουλομενος επισπασασθαι, και
πεισαι δεξασθαι την απο της θεραπειας διορθωσιν· ουτω και ο Παυλος τους πανταχου
της οικουμενης πιστους, καθαπερ υιον μονογενη φιλων, και ορων πολλους πονηριαι
περιπεσοντας και αῤρωστιαις ανιατοις ψυχης, ειτα ευκολως ου δεχομενους τον ελεγχον,
ουδε την εκ της επιτιμησεως διορθωσιν, αλλ' αποπηδωντας, τοις δακρυσι κατειχεν, ινα
οδυρομενον αυτον και θρηνουντα ιδοντες, και προς την οψιν κατακλασθεντες αυτην,
ανασχωνται της ιατρειας, και την αῤρωστιαν αποθεμενοι προς υγειαν επανελθωσι
παλιν· δια τουτο νουθετων εδακρυεν αει. Ει δε τοσαυτηι περι τα αλλοτρια αμαρτηματα
προνοιαι κεχρηται Παυλος, ποσηι προς την των οικειων διορθωσιν ημας προθυμιαι
κεχρησθαι δει; Και γαρ πολλη της κατα Θεον λυπης η δυναμις εις ωφελειας λογον, και
περι ταυτης ο Ἡσαΐας διηγουμενος ουτως ελεγε, μαλλον δε ο Θεος δι' Ἡσαΐα· ∆ι'
αμαρτιας βραχυ τι ελυπησα αυτον. Ουδε αξιαν, φησιν, επεθηκα της πλημμελειας την
κολασιν. Ἐν μεν γαρ τοις κατορθωμασιν υπερβαινει τα μετρα ταις αντιδοσεσιν ο Θεος,
εν δε τοις αμαρτημασι, δια την αυτου φιλανθρωπιαν ελεγχων πολλαχου, βραχειαν την
κολασιν επαγει των πεπλημμελημενων. Ὅπερ ουν και ενταυθα αινιττομενος ελεγε· ∆ι'
αμαρτιαν βραχυ τι ελυπησα αυτον, και ειδον, οτι ελυπηθη, και επορευθη στυγνος, και
ιασαμην τας οδους αυτου.
δʹ. Ὁραις πως και ταχιστη και πολλη της μετανοιας η ωφελεια; Ὀλιγα κολασας
αυτον υπερ αμαρτηματων, φησιν, επειδη ειδον κατηφη γενομενον και στυγνον, και
αυτην την μικραν ανηκα τιμωριαν· ουτω και ετοιμος εστι προς τας ημετερας
καταλλαγας ο Θεος, και προφασιν βραχειαν επιζητει μονον. Παρεχωμεν τοινυν αυτωι
της προς ημας φιλιας τας αφορμας, καθαρους τε αμαρτηματων εαυτους πειρωμεθα
διασωζειν, και ειποτε υποσκελισθειημεν, διαναστωμεν ταχεως πενθουντες τα
πεπλημμελημενα μετα πολλης της ακριβειας, ινα της κατα Θεον χαρας επιτυχωμεν. Ει
γαρ επειδη ελυπηθη, και στυγνος επορευθη, κατηλλαξε τον Θεον, ο και δακρυα
προσθεις, και μετα πολλης αυτον εκτενειας καλων, τι ουκ εργασεται; Οιδα οτι
διεθερμανθη νυν υμων η διανοια, αλλ' οπως την θερμοτητα ταυτην μη εξελθοντες εξω
καταψυξωμεν, αλλ' εν εαυτοις κατασχωμεν, τουτο ποιησωμεν. Ευφορος η χωρα της
υμετερας διανοιας, δεχεται τα σπερματα, και ευθεως διδωσι τους σταχυας, ου δειται
αναβολης, ουδε χρονου· αλλα φοβουμαι τον εχθρον τον υμετερον. Ἔξω της εκκλησιας
εστηκεν ο διαβολος· εις γαρ την ιεραν ταυτην μανδραν εισελθειν ου τολμαι· ενθα γαρ
ποιμην Χριστου, λυκος ου φαινεται, αλλ' εξω τον ποιμενα δεδοικως εστηκεν.
Ἂν εξελθωμεν εντευθεν, ευθεως μη προς συνουσιας ακαιρους, η προς λογους
ανονητους, και διατριβας ακερδεις εαυτους εκδωμεν, αλλ' ως εχομεν εν τηι μνημηι τα
ειρημενα, τρεχωμεν οικαδε, και καθισας εκαστος μετα της γυναικος, μετα των παιδων
μελετατω μετα ακριβειας τα ειρημενα. Ει δε μη βουλεσθε οικαδε αναχωρειν, φιλους
τους κοινωνους της ακροασεως υμιν συλλεξαντες κατ' ιδιαν συνεδρευετε, και τα παρ'
εαυτου φερων εκαστος απερ ισχυσε διατηρησαι, απηρτισμενην εκ δευτερου ποιεισθε την
διδασκαλιαν, ινα 50.652 μη ματην ενταυθα συλλεγησθε. Λυχνος γαρ εστι του Θεου τα
προσταγματα· Λυχνος γαρ εντολη νομου και φως, και ζωη, και ελεγχος, και παιδεια· ο
δε τον λυχνον αναπτων, ουχ ισταται επι της αγορας, αλλ' οικαδε τρεχει, ωστε μη
ανεμων προσβοληι κατασβεσαι το πυρ, μητε μακραι διατριβηι αναλωσαι την φλογα· ουτω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

δη και ημεις ποιωμεν. Ἀνηψεν ημιν το Πνευμα το αγιον την παρ' εαυτου διδασκαλιαν·
εξελθοντες τοινυν και της ακροασεως γεμοντες, καν φιλον, καν συγγενη, καν οικειον,
καν αλλον οντιναουν απαντησαντα ιδωμεν, παραδραμωμεν, ινα μη διαλεγομενων
ημων προς εκεινον ανονητα και περιττα, κατασβεσθηι μεταξυ της διδασκαλιας το πυρ,
αλλ' ακμαζηι ωσπερ εν οικιαι τηι διανοιαι, και εφ' υψηλου του λογισμου καθαπερ επι
λυχνιας τινος καιομενον απαντα τα ενδον φωτιζηι. Και γαρ ατοπον την μεν οικιαν
μηδεποτε ανεχεσθαι εν εσπεραι χωρις λυχνου και φωτος οραιν, την δε ψυχην ερημον
διδασκαλιας οραιν. Ἐντευθεν τα πολλα των αμαρτηματων ημιν συνιστανται, οτι ου
ταχεως λυχνον αναπτομεν τηι ψυχηι· εντευθεν καθ' εκαστην ημεραν προσπταιομεν·
εντευθεν πολλα απλως και ως ετυχεν ημιν εν τηι διανοιαι κειται, επειδη την των θειων
λογων ακροασιν δεχομενοι, πριν η τα προθυρα υπερβηναι της εκκλησιας, ευθεως
ριπτομεν, και το φως κατασβεσαντες, μετα πολλου του ζοφου βαδιζομεν. Ἀλλ' ει και
εμπροσθεν ταυτα εγινετο, μηκετι γινεσθω λοιπον, αλλ' εχωμεν διηνεκη τον λυχνον
καιομενον εν τηι διανοιαι, και προ της οικιας την ψυχην καλλωπιζωμεν. Αυτη μεν γαρ
ενταυθα μενει, εκεινην δε λαμβανοντες εντευθεν απιμεν· δια τουτο και πλειονος αυτην
επιμελειας αξιουν χρη. Νυν δε εισι τινες ουτως αθλιως διακειμενοι, οι τας μεν οικιας
τας ενταυθα και χρυσοις οροφοις, και ψηφισι διηνθισμεναις, και γραφων ανθεσι, και
κιονων λαμπροτητι, και τοις αλλοις κατακοσμουσιν απασι· την δε διανοιαν παντος
ερημου πανδοχειου παρορωσιν ευτελεστερον διακειμενην, βορβορου γεμουσαν,
καπνου, και δυσωδιας πολλης, ερημιας αφατου. Το δε αιτιον τουτων απαντων, οτι
συνεχως ημιν ο λυχνος της διδασκαλιας ου καιεται· δια τουτο τα μεν αναγκαια
ημεληται, τα δε ουδενος αξια σπουδης απολαυει πολλης. Ταυτα μοι ου προς πλουσιους
μονον, αλλα και προς πενητας ειρηται. Και γαρ εκεινοι κατα δυναμιν πολλακις την
εαυτων κοσμουντες οικιαν, την διανοιαν ημελημενην περιορωσι· διο κοινην ποιουμαι
προς αμφοτερους την διδασκαλιαν παραινων και συμβουλευων των εν τωι παροντι βιωι
βραχυν ποιουμενους λογον, απασαν την σπουδην εις την των πνευματικων και
αναγκαιων πραγματων επιμελειαν κενουν. Ὁ πενης ορατω την χηραν την τους δυο
καταβαλουσαν οβολους, και μη νομιζετω την πενιαν εμποδιον ειναι προς εργασιαν
ελεημοσυνης και φιλανθρωπιας· ο πλουσιος λογιζεσθω τον Ἰωβ, και καθαπερ εκεινος
ουχ εαυτωι, αλλα τοις πενησιν εκεκτητο παντα τα οντα, ουτω και ουτος. ∆ια γαρ τουτο
50.653 γενναιως ηνεγκε την αφαιρεσιν αυτων, επειδη και προ της του διαβολου πειρας
εμελετησεν αυτων την αλλοτριωσιν. Και συ τοινυν καταφρονει παροντων των
χρηματων, ινα και αναχωρησαντων ποτε, μη αλγησηις.
Ἀναλισκε εις δεον οταν εχηις, ιν' οταν αφαιρεθηις, διπλουν εχηις το κερδος, τον τε
εκ της αριστης δαπανης αποκειμενον σοι μισθον, και την εκ της υπεροψιας εγγινομενην
φιλοσοφιαν εις τον καιρον της απουσιας αυτων χρησιμευουσαν. Χρηματα γαρ δια τουτο
καλειται, ινα αυτοις εις δεον χρωμεθα, ουχ ινα κατορυττωμεν· κτηματα δια τουτο
λεγονται, ινα ημεις αυτα κτησωμεθα, και μη αυτων γενωμεθα κτηματα. Κυριος ει
χρηματων πολλων, μη τοινυν δουλευε τουτοις, ων εποιησε σε δεσποτην ο Θεος· ου
50.654 δουλευεις δε εις δεον αυτα αναλισκων, αλλα μη κατορυττων. Ουδεν ουτως
ευριπιστον ως πλουτος· ουδεν ουτως ευμεταβλητον, ως ευπορια. Ἐπει ουν αβεβαιος
αυτων η κτησις, και πτηνου παντος ταχυτερον πολλακις ημων αφιπταται, και δραπετου
παντος αγνωμονεστερον αποπηδαι, τον χρονον ον αν ωμεν δεσποται, εις δεον αυτοις
χρησωμεθα, ιν' εκ των αβεβαιων χρηματων βεβαια ενστησαμενοι τα αγαθα, τον εν
ουρανοις αποκειμενον κληρονομησωμεν θησαυρον· ου γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η
δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


