In illud: Exiit edictum
ΟΜΙΛΙΑ ΕΙΣ ΤΟ, "Ἐξηλθε δογμα παρα Καισαρος Αυγουστου·" και εις την
απογραφην της αγιας Θεοτοκου.
50.795
αʹ. Μελλοντος, αγαπητοι, του κοινου Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου
τικτεσθαι, δογμα παρα Καισαρος Αυγουστου εξερχεται καθολικον εις πασαν την
οικουμενην. Ἐπειδη γαρ καθολικη χαρις εκλαμπειν εμελλεν εις πασαν την γην,
συναπτεται τροπον τινα τα δημοσια τηι ευσεβειαι· και γινεται εν προσταγμα καθ' ολης
της οικουμενης, τικτομενου του Σωτηρος. Ἐξηλθεν ουν δογμα παρα Καισαρος
Αυγουστου, ωστε απογραφεσθαι πασαν την οικουμενην εις παρασκευην συμφωνιας
της ευσεβειας, εις παροδον του κηρυγματος, εις οδοποιησιν της διδασκαλιας.
Προτερον μεν γαρ αι τοπαρχιαι πυκναι ετυγχανον, επειδη Καισαρος ουκ ην δογμα
του καθολικου κηρυγματος· επειδη δε εμελλε κηρυγμα καθ' ολης της οικουμενης της
ευσεβειας η πιστις διαδιδοσθαι, συναπτεται η οικουμενη υφ' ενι συνθηματι· και ου
μονον η οικουμενη, αλλα και τα κατω τοις ανω, και δημοσιευεται η ευσεβεια
συμφεροντως ανθρωποις, ινα μηδενα διαλαθηι η κατα τον Θεον αληθεια. Καισαρ
Αυγουστος κελευει, και πειθεται Ἰωσηφ, και λαμβανει την παρθενον. Ὅταν
ερωτησηις Ἕλληνα η και αυτον τον Ἰουδαιον, δια τι Αυγουστος πολλωι χρονωι της
βασιλειας τετιμηται (εβασιλευσε γαρ ετη πεντηκοντα εξ και μηνας τεσσαρας);
αποκρινονται μεν ουδεν, νομιζουσι δε κατα αποκληρωσιν αυτωι τον χρονον
γεγονεναι μακροτατον, ουκ ειδοτες τας αιτιας των πραγματων, ουδε πιστευοντες τηι
του Θεου χαριτι.
Ἐπ' αυτου γαρ ετεχθη Ἰησους ο Χριστος. Ει τοινυν βασιλευς Ῥωμαιων
Αυγουστος και πρωτος, εικοτως τηι καταβοληι της Ῥωμαιων βασιλειας την κατα
σαρκα οικονομιαν ανεδεξατο ο Χριστος. Ἔμελλε γαρ η ραβδος εισαγεσθαι η σιδηρα,
η ραβδος περι ης ελεγεν ο ∆αυΐδ· Ποιμανεις αυτους εν ραβδωι σιδηραι· και, Αιτησαι
παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου τα
περατα της γης· ωσανει του Πατρος προς τον Υιον διαλεγομενου, και λεγοντος·
Ἰουδαιοι παρηιτησαντο την σην βασιλειαν, και την αρ 50.796 χην ητιμασαν·
ευκαταφρονητον το εθνος, ολιγοι εισιν οι αποστραφεντες· Αιτησαι παρ' εμου, και
δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα της γης, ου
την γωνιαν της Παλαιστινης, ουδε το εθνος το περιτετμημενον, το ματαιον και
ακαρδιον τηι ψυχηι· αλλα, ∆ωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν
σου τα περατα της γης. Ποιμανεις δε αυτους επειδη ουκ ηβουληθησαν τωι Ευαγγελιωι
υπακουσαι· επειδη ουκ ηβουληθησαν ειξαι τοις θαυμασι, ποιμανεις αυτους, ου λογωι,
αλλ' εργωι και ραβδωι σιδηραι, τηι Ῥωμαιων αρχηι· δια τουτο υποκεινται τηι αρχηι της
ραβδου. Ἰησους γαρ οτε ηλθεν εις Ἱεροσολυμα, και ειδεν εν τωι ιερωι εμποριαν και
πραγματειαν αισχροκερδη· επιπρασκον γαρ εσω, και ηγοραζον, προφασει των
θυσιων ενδον εμπορευομενοι· ποιησας ουν ραβδον και φραγελλιον εκ σχοινιων,
εξεβαλεν αυτους εκ του ιερου, λεγων· Μη ποιειτε τον οικον του Πατρος μου οικον
εμποριου.
Και ει ησαν ανασχομενοι εκεινης της ραβδου, ουκ αν εποιμανθησαν ραβδωι
σιδηραι· επειδη δε την σωτηριον ραβδον ητιμασαν, γεγονασιν ουχ υπο το
φραγελλιον, ουδε υπο τον λογον, τον μαστιζοντα τους ευαισθητους, αλλ' υπο την
ραβδον την σιδηραν· και πολλακις ηθελησαν παρακινησαι, και κατελαβεν αυτους η
σιδηρα ραβδος, ουχ απλως τυπτουσα, αλλ' αναιρουσα. Ὅτε τοινυν η σιδηρα ραβδος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αρχην ελαβε του κρατειν επι Αυγουστου, τοτε δη και ο Χριστος ετεχθη. Ἀρχη
Ῥωμαιων αρχη κηρυγματος, η τεταρτη των χρονων βασιλεια. Ἔστι γαρ ιδειν
μυστικως ταυτα παρα τοις προφηταις τεταμιευμενα· ουδεν γαρ αγραφον κειται ουτε
εν τηι Καινηι, ουτε εν τηι Παλαιαι· αλλα προελαβε την Καινην η Παλαια, και
ηρμηνευσε την Παλαιαν η Καινη. Και πολλακις ειπον, οτι δυο ∆ιαθηκαι, και δυο
παιδισκαι, και δυο αδελφαι, τον ενα ∆εσποτην δορυφορουσι. Κυριος παρα προφηταις
καταγγελλεται· Χριστος εν Καινηι κηρυσσεται· ου καινα τα καινα· προελαβε γαρ τα
παλαια· ουκ εσβεσθη τα παλαια· ηρμηνευθη γαρ εν τηι Καινηι. Ἴδοις γαρ αν τον
∆ανιηλ εκεινον τον νεωτερον τηι ηλικιαι, πολιον δε τηι προφητειαι, εν τηι Βαβυλωνι
50.797 προφητευοντα.
∆ια τι εν Βαβυλωνι, Ἠχμαλωτιστο γαρ ο λαος εις Βαβυλωνα, και
εβδομηκοντα ετη εν γηι Ἀσσυριων επεποιηκει. Ἐκει ουν γενναται ο ∆ανιηλ, εκει
ανατρεφεται, ουδεν βλαβεις εκ της αλλοφυλου γης. Ειχε γαρ το φρονημα το
πατρικον· και γινεται εκ νεοτητος προφητης, και κατελαβεν αυτου το αγιον Πνευμα
την ψυχην, και οκτωκαιδεκαετης γενομενος, της προφητειας απηρξατο. Και πολλα
μεν εστιν α προφητευει, ερμηνευει δε και τεσσαρας βασιλειας. Ειδε γαρ ο
Ναβουχοδονοσορ ο των Ἀσσυριων βασιλευς εν εικονι τεσσαρας διαφορας, εν μεν
σωμα, τεσσαρα δε χρωματα. Ἡ γαρ εικων ειχε μεν την κεφαλην χρυσην, ειχε δε το
στηθος αργυρεον, ειχε δε την κοιλιαν χαλκην, ειχε δε τους ποδας σιδηρους, και απο
τεσσαρων υλων συνεκειτο η εικων. Και ειδε μεν ο βασιλευς· ουκ ην δε ο ερμηνευων.
Ἦλθον οι μαγοι, ηλθον οι Χαλδαιοι, οι μαντεις προεβληθησαν, οι πλανωντες αει τον
βασιλεα εκληθησαν· και τι φασιν; Ειπε ημιν το οναρ, και ερμηνευομεν. Ὁ Θεος ουν
οικονομων, ινα μη συνηθως αυτον απατησωσιν, υπεξαιρει εκ της μνημης του
βασιλεως του ονειρατος την εικονα· και ελεγεν ο βασιλευς· Ειπατε μοι το εμον οναρ.
Ἐκεινων δε σαφως ομολογουντων, οναρ αλλου διηγησασθαι αδυνατως εχειν,
ερμηνευσαι δε μονον εαν ακουσωσιν, παρακαλειται ∆ανιηλ μηνυθεις οτι δυνατος
ειη προς ταυτα, και εισερχεται προς τον βασιλεα Ναβουχοδονοσορ, εχων δια του
αγιου Πνευματος του ονειρατος την αποκαλυψιν, και λεγει προς τον βασιλεα·
Βασιλευ, ταδε και ταδε ειδες. Και αμα τοις λογοις του προφητου ανελαμβανε την
μνημην του ονειρατος ο ακουων· και γεγονεν η ακοη αναμνησις της θεας.
Ἑρμηνευει τοινυν αυτο ο προφητης· ην γαρ λοιπον αξιοπιστος ο ερμηνευων μετα
την επαγγελιαν αυτου του ονειρατος, και λεγει· Ἡ εικων ην ειδες, τεσσαρες εισι
βασιλειαι· τεσσαρες γαρ βασιλειαι αναστησονται επι της γης. Ἐκεινη μεντοι η εικων
ολοκληρος ην· και εν σωμα ειστηκει. Ειδες δε, βασιλευ, οτι λιθος ετμηθη ανευ
χειρων, και συνετριψε την εικονα, και ο λιθος κατεσχε και επληρωσε πασαν την γην.
Τουτ' εστιν ο ειδες· τεσσαρας βασιλειας ειδες· Συ ει η κεφαλη η χρυση. Πρωτοι γαρ
Ἀσσυριοι εβασιλευσαν, πλουσιωτατοι λιαν και λαμπροτατοι και τρυφερωτατοι. Και
λεγει αυτωι· Συ ει η κεφαλη η χρυση· και οπισω σου αναστησεται βασιλεια ηττων
σου.
Μετα γαρ τους Ἀσσυριους βασιλευουσι Περσαι και Μηδοι· γεγονασι δε
φαιδροτατοι και ουτοι. Τριτη βασιλεια αναστησεται η χαλκη, η των Ἑλληνων
βασιλεια και Μακεδονων· οπου Ἀλεξανδρος ων εν τηι Ἑλλαδι, ζευξας επεδραμε τηι
Περσιδι, και κατελυσε μεν τον ∆αρειον, υπο δε την ιδιαν εξουσιαν ηγαγε την αρχην.
Χαλκωι τοινυν παρεβληθη, δια το ευηχον της ομιλιας και της γλωττης. Ἕλληνες γαρ
οι συν Ἀλεξανδρωι, και αυτος ο Ἀλεξανδρος, υπαρχοντες ευγλωττοι την ομιλιαν,
χαλκωι παρεβληθησαν· χρυσος γαρ λαμπρος μεν εστιν, ου μην ευηχος· ομοιως δε και
ο αργυρος χαλκος δε τηι μεν υληι ελαττων, ευηχος δε εστι κατα την ηχην. Λεγει
τοινυν· Τριτη βασιλεια η δια του χαλκου σημαινομενη· τεταρτη δε βασιλεια η
τελευταια σιδηρα. Ποιμανεις τοινυν αυτους εν ραβδωι σιδηραι. Ὅρα συμφωνιαν της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

προφητειας· ειδε μεντοι, οτι ο λιθος ετμηθη εξ ορους ανευ χειρων. Πως ετμηθη; Ου
σιδηρωι, αλλ' ανευ χειρων· αυτοματως γαρ τικτει η Παρθενος· ο δε λιθος επαταξε την
εικονα, και εγενετο εις ορος μεγα και επληρωσε πασαν την οικουμενην. Εις λιθος
πληροι πασαν την γην· Ἐκεινος μεν ο λιθος ετμηθη ανευ χειρων, και εγενετο εις
ορος μεγα, και επληρωσε πασαν την οικουμενην.
βʹ. Ποιος ουτος ο λιθος; Ἄκουε Ἡσαΐου λεγοντος· Ἰδου τιθημι εν Σιων λιθον
προσκομματος, και πετραν σκανδαλου· και πας ο πιστευων εις αυτον ου μη
καταισχυνθηι. Ουχ Ἡσαΐας δε λεγει μονος τουτον τον λιθον, αλλα και ∆αυιδ
προφητευει· Λιθον ον απεδοκιμασαν οι οικοδομουντες, ουτος εγενηθη εις κεφαλην
γωνιας. Παρα Κυριου εγενετο αυτη, και εστι θαυμαστη εν οφθαλμοις ημων. 50.798
Ποια εγενετο η γωνια; Πασα γωνια συναπτει εαυτηι δυο τοιχους· συνηψε δε ο λιθος
Καινην και Παλαιαν, δυο λαους εξ εθνων και εξ Ἰουδαιων· διο Παρα Κυριου εγενετο
αυτη, και εστι θαυμαστη εν οφθαλμοις ημων· ουκ εν τοις παντων οφθαλμοις, αλλ'
εν οφθαλμοις ημων των πιστευοντων. Ὅταν τοινυν ιδηις την Ἐκκλησιαν δια του
ενος λιθου κατεχομενην εξ Ἰουδαιων και εξ Ἑλληνων, νοει μαλιστα το λεγομενον.
Ἀλλα παντως ειποι τις αν· Και που εν ημιν οι εξ Ἰουδαιων; εξ Ἑλληνων μεν γαρ
ορωμεν. οι δε εξ Ἰουδαιων που τυγχανουσι; Ποθεν ην ο Παυλος; ποθεν ην ο Πετρος;
ποθεν δε ο Ἀνδρεας; ποθεν δε ο Ἰωαννης; ποθεν δε η μυριανδρος εν τηι Ἱερουσαλημ
Ἐκκλησια; Πρωτον απο Ἰουδαιων, ειτα εξ Ἑλληνων
.Ὅτε γαρ επιστευσαν οι παρ' αυτοις την ελπιδα εχοντες της ευσεβειας, τοτε
ηλθεν η ραβδος η σιδηρα, και διεσκορπισε τους παραμειναντας τηι απιστιαι. Ποιμανεις
γαρ αυτους εν ραβδωι σιδηραι· ως σκευος κεραμεως συντριψεις αυτους. ∆ια τι, Ὡς
σκευος κεραμεως; Ἐαν μεν ο πηλος πεσηι ετι υγρος ων, αναλαμβανεται· εαν δε
γενηται σκευος, και απαξ πυρι προσομιλησηι, και γενηται ξηροτατον οστρακον,
επειδαν δε συντριβηι, ουκ ετι αναληψιν επιδεχεται. Ποιμανεις αυτους εν ραβδωι
σιδηραι· ως σκευη κεραμεως συντριψεις αυτους. Ἐν μεντοι τηι βασιλειαι τηι σιδηραι
Χριστος γενναται· ετμηθη λιθος ανευ χειρων. Βλεπε συμφωνα τα πραγματα, και
ομοια τα ρηματα· και επαταξε την εικονα, και κατεπαυσε τας επι γης βασιλειας· και
εγενετο εις ορος μεγα, και επληρωσε πασαν την γην. Τουτο Ναβουχοδονοσορ ο
βασιλευς εωρακει το οναρ· επλησθη δε το ενυπνιον, ινα μη διηγησηται τοις μαγοις,
και συνηθως απατηθηι υπ' αυτων, ετερα ανθ' ετερων ακουσας. Μετα χρονον ουν
ολιγον αυτος ο ∆ανιηλ καθ' ετερον τροπον βλεπει το οναρ· ουκ ην δε οναρ, αλλ'
αποκαλυψις οπτασιας· εδοκει ειναι παρα την θαλασσαν· και λεγει ∆ανιηλ· Τεσσαρα
θηρια μεγαλα ανεβαινεν εκ της θαλασσης. Ἠρεμα δε και κατα μικρον
ακολουθησωμεν τωι τυπωι της προφητειας· Ἀνεβαινε, φησι, τεσσαρα θηρια μεγαλα εκ
της θαλασσης, διαφεροντα αλληλων, και, φησι, πλειστη εν αυτοις διαφορα. Το
πρωτον, ωσει λεαινα· και πτερα αυτης ως αετου. Ἔχεις εκει χρυσον, ωδε λεαιναν·
δια τι λεαιναν ωδε κακει χρυσον; Ἐκει χρυσον δια το τρυφηλον και πλουσιον·
ενταυθα λεαιναν δια το θηλυκον και γυναικωδες, ομως δε θηριον. Το πρωτον, ωσει
λεαινα. ∆ευτερον ειδε θηριον ωσει αρκτον, και εις μερος εν εσταθη· εκει αργυρος,
ενταυθα αρκτος, δια το βαρυ. Τριτον, φησι, θηριον ειδον ωσει παρδαλιν, οξυτατον το
θηριον. Ἐπειδη Ἀλεξανδρος ο των Μακεδονων βασιλευς οξυτατα επηλθε την
Ἀνατολην, παρδαλει παρεβληθη. Ἐκει χαλκος δια το ευηχον της Ἑλλαδος γλωσσης,
ενταυθα παρδαλις δια το οξυτατον της εφοδου. Το δε τεταρτον θηριον μεν ονομαζει,
ου λεγει δε ονομα, αλλα φησι φοβερον· φοβερωτατον περισσως· οι οδοντες αυτου
μεγαλοι· περισσως εσθιον, και λεπτυνον, και τα επιλοιπα τοις ποσι κατεπατει· και
αυτο δε διεφερε περισσως παρα παντα τα θηρια τα εμπροσθεν αυτου· και ην φοβερον
το θηριον· και ουκ ειπεν αυτου το ονομα. Ἐπειδη γαρ εμελλε σαφες γινεσθαι το της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

προφητειας χωριον, επι Ῥωμαιων αυτο προφερων, ινα μη υβρισθηι η βασιλεια,
ανωνυμον αυτο θηριον καταλιμπανει.
Ὅτε μεντοι, φησιν, ειδον το τεταρτον θηριον, εφοβηθην και ετρομαξα. Ἦν
γαρ λιαν φοβερωτατον· παντα κατεπατει, παντα συνετριβε, παντα κατησθιε· παντων
εδεσποζεν, οπου απηρχετο, υπεταττε. Και τι φησιν; Ἀθροως ειδον ποταμον πυρος·
θρονος ετεθη, παλαιος ημερων εκαθισε, χιλιαι χιλιαδες ελειτουργουν αυτωι, και
μυριαι μυριαδες παρειστηκεισαν αυτωι, τωι παλαιωι 50.799 των ημερων. Βιβλοι
ανευχθησαν, και ιδου επι των νεφελων του ουρανου ως Υιος ανθρωπου ερχομενος,
και εως του παλαιου των ημερων εφθασε. Και τι ευθεως εγενετο; Ουκ ετι τα θηρια,
ουκ ετι η θαλασσα, ουκ ετι του θηριου ο φοβος· αλλ' ελαβε την αρχην, και αυτος
εδεσποζεν· Ἡ βασιλεια αυτου βασιλεια αιωνιος, ητις ου διαλυθησεται· και γαρ η
αρχη αυτου εως γενεας γενεων. Ἕως ωδε, φησι, το περας του λογου· και ο μεν
προφητης ουτω βλεπει τεσσαρας τας βασιλειας· επρεπε γαρ αυτωι επειδη απειχετο
των βιωτικων πραγματων· ο δε βασιλευς, ως ηρμοττεν αυτωι, βλεπει ως εν χρυσωι
και αργυρωι και χαλκωι και σιδηρωι τεσσαρας βασιλειας. Ει γαρ ειδεν ο βασιλευς ως
θηρια τας βασιλειας, ειτα ηρμηνευσεν αυτωι ∆ανιηλ, ατοπον αν ην λεγειν αυτωι· Συ ει
το πρωτον θηριον· εδοξε γαρ αν υβριζειν τον ακουοντα· αλλα βλεπει βασιλευς ως
βασιλευς, και βλεπει προφητης ως εν αλλωι τυπωι παραπλησια. Ταυτα ημιν ειρηται,
αγαπητοι, ου ματην, ουδε εικη ανειληφοσι την παλαιαν ιστοριαν, αλλ' ινα υμεις
πληροφορηθητε, οτι η Αυγουστου βασιλεια εδοξασθη, ετιμηθη, επηινεθη,
πολυχρονιος υπηρξεν, επειδη επ' αυτου Χριστος ετεχθη, και τοσουτον ετιμηθη ο
ανηρ, ως και το ονομα αυτου γενεσθαι προσηγοριαν του αξιωματος. ∆ει γαρ υμας
ειδεναι, οτι εβασιλευσεν ετι πεντηκοντα εξ· τελεσαντος δε αυτου τεσσαρακοντα δυο
ετη, ο Χριστος τικτεται· τα δεκαπεντε τοινυν ετη αυτου βασιλευοντος Χριστος
ανατρεφεται. ∆ιαδεχεται δε Τιβεριος τον Αυγουστον, και εν τωι οκτωκαιδεκατωι ετει
Τιβεριου βασιλευοντος, ερχεται εις τον σταυρον, και πασχει, και ανισταται, και
αναλαμβανεται.
Ὥστε ειναι μεν Αυγουστου ετη πεντεκαιδεκα, Τιβεριου δε οκτωκαιδεκα·
Ἰησους δε επι Τιβεριου Καισαρος βασιλευοντος τριακονταετης γενομενος,
απεκαλυψε την εαυτου θεοτητα επι τους μαθητας, και επι τουτοις τρια ετη
επεκηρυξε· πανταχου γαρ τιμια η Τριας· διο τρια κηρυξας ετη, τωι οκτωκαιδεκατωι
ετει Τιβεριου απανται εις το παθος, τελεσας της σαρκος την οικονομιαν.
γʹ. Ἐγενετο τοινυν εν ταις ημεραις εκειναις, ινα το αναγνωσμα αναλαβωμεν,
εξηλθε δογμα παρα Καισαρος Αυγουστου απογραφεσθαι πασαν την οικουμενην.
Αυτη η απογραφη σαφηνεια πραγματων, πρωτη γυμνωσις της αληθειας, ινα μη
ρεμβηται το γενος των ανθρωπων· αυτη πρωτη απογραφη. Ἆρα και αυτοις
σεσιωπηται τοις προφηταις; Ἀναδραμωμεν εις την Παλαιαν, εξετασωμεν τα
Ἰουδαικα και τα της των Ἰουδαιων απιστιας. Καλω τον ∆αυιδ εις μαρτυριαν, ανδρα
αξιοπιστον, Ἰουδαιοις μεν τιμιον, εως ψιλης της μνημης, τηι δε Ἐκκλησιαι πιστον. Τι
τοινυν λεγει ∆αυΐδ; Κυριος διηγησεται εν γραφηι λαων και αρχοντων τουτων. Ταυτα
τα ρηματα του προφητου, ταυτα τα πραγματα του Ευαγγελιου. Αυτη πρωτη
απογραφη· ανεβη δε, φησι, και Ἰωσηφ απο της Γαλιλαιας εκ πολεως Ναζαρετ εις την
Ἰουδαιαν εις πολιν ∆αυιδ, ητις καλειται Βηθλεεμ, δια το ειναι αυτον εξ οικου και
πατριας ∆αυιδ, ωστε απογραφεσθαι συν Μαριαμ τηι μεμνηστευμενηι αυτωι γυναικι,
ουσηι εγκυωι. Ἐπι γαρ μονοις τοις μνηστροις η συλληψις εγενετο. Ἐν δε τωι ειναι
αυτους εκει, επλησθησαν αι ημεραι του τεκειν αυτην, και ετεκε τον υιον αυτης τον
πρωτοτοκον, και εσπαργανωσεν αυτον, και εθηκεν αυτον εν τηι φατνηι, διοτι ουκ ην
αυτοις τοπος εν τωι καταλυματι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ουδεν ευτελεστερον τουτου του πραγματος, ουδεν πτωχοτερον της Ἰησου
γενεσεως. Ἰησους επτωχευε δι' ημας, πλουσιος ων· εθηκεν εν φατνηι Μαριαμ τον
Σωτηρα· ουδεν ην υποκειμενον, ουδεν επικειμενον· ουδε γαρ χρειαν ειχεν ο Σωτηρ
της τοιαυτης θεραπειας, ουδε επιμελειας της εξωθεν επεδεε 50.800 το, ωσπερ ουδε
νομωι φυσεως συλλαμβανεται. Ἤρκει γαρ η προσχρησις η της Παρθενου· τα δε παντα
αυτος ην ο οικονομων. Ουτω, φησιν, εθηκεν αυτον εν φατνηι, και ποιμενες ησαν εν
τηι χωραι τηι αυτηι αγραυλουντες. Ὁ μεν Ματθαιος ιστορει, οτι μαγοι παρεγενοντο· ο
δε Λουκας, οτι και ποιμενες ησαν εν τηι χωραι αγραυλουντες· εκει μαγοι, ενταυθα
ποιμενες. Και ηλθεν αγγελος προς αυτους μεγαλα φωνων πραγματα· Χαραν μεγαλην
υμιν ευαγγελιζομαι σημερον, οτι Σωτηρ ετεχθη τωι κοσμωι εν πολει ∆αυΐδ· και του
ενος λαλουντος αγγελου, ηνευχθησαν οι ουρανοι, και ωφθη μια συμφωνια
υμνουντων και λεγοντων· ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη, εν ανθρωποις
ευδοκια.
Παντα γαρ μελλει συναπτεσθαι, ο ουρανος και η γη εις ενοτητα ερχεσθαι, ινα
τα κατω γενηται ανω, ινα υπαρξηι ειρηνη τοις μακραν και τοις εγγυς. Ποιμενες
τοινυν ευαγγελιζονται· δια τι ποιμενες; Ἐπειδη ημεν πεπλανημενοι δικην
προβατων, ηλθε τωι κοσμωι ποιμην Χριστος Ἰησους, ο Σωτηρ της οικουμενης, και
ποιμενες ευαγγελιζονται δια τον ποιμενα, και ∆οξα εν υψιστοις Θεωι. Ἔμελλον γαρ
ανθρωποι δοξαζειν, και ευχαριστειν τωι πεμψαντι επι γης ειρηνην· απηλλαττοντο
γαρ οι ανθρωποι της προς τον Θεον εχθρας. Ἐν ανθρωποις ευδοκια· εμελλε γαρ καλα
δοκειν τοις ανθρωποις τα προς ευσεβειαν. Οι μεν ουν ποιμενες, ευαγγελισθεντες και
ακουσαντες τον λογον, ειδον τα πραγματα· ηλθον εις το σπηλαιον· ουκ ειδον
στρωμνην, ουκ ειδον κλινην, ουκ ειδον τραπεζης παρασκευην, αλλα καθημενην
Μαριαμ και Ἰωσηφ, και τον παιδα ανακεκλιμενον. Ου λεγει τοινυν ο ευαγγελιστης
πρωτον πατερα, αλλα λεγει πρωτον Μαριαμ· εκεινη γαρ μητηρ αληθως· μαλλον δε
ουδε αυτη μητηρ, επειδη ουδε ετεκε φυσικως, αλλα συνελαβεν υπερφυως. Ου γαρ
ᾔδει το γινομενον, αλλ' εργαλειον ην του τεχνιτου. Ειδον μεντοι την Μαριαμ και
τον Ἰωσηφ και τον παιδα ακουσαντες τον λογον ειδον τα πραγματα, εθαυμασαν,
ανεσωθησαν. Ἔκειτο μεντοι το παιδιον ανεχομενον της τεως ατελους κατασκευης
του σωματος, και φερον την αυξησιν τουτου· και ωσπερ τεχνιτης εξεδεχετο και
κατεσκευαζε το εργαλειον, ινα ωσπερ ο κιθαρωιδος χρησηται τηι κιθαραι, και ωσπερ ο
τοξοτης χρησηται τωι τοξωι και τωι βελει εις δεον· ουτω και Ἰησους, κοινωνων τοις
πασι, κατ' ολιγον αυξανεται. ∆ια τι ουν μη αθροως; δια τι μη τελειος αμα
παρεγενετο; Ἦλθε μιμησασθαι την φυσιν ημων, ινα αγιασηι το φυραμα δια της
απαρχης. Ει μεντοι τελειος επεδημησε καθ' ηλικιαν, εμελλον οι αιρετικοι φασκειν·
Ουκ ετεκεν αυτον παρθενος, ουκ ελαβεν εκ του ημετερου γενους το φυραμα. Ἐτεχθη
τοινυν εκ παρθενου, εκ του κοινου φυραματος λαβων, ινα αγιασηι τον Ἀδαμ το
εαυτου πλασμα· και δια τουτο κατ' ολιγον αυξανεται, και ανθρωποις
συναναστρεφεται μεν ως ανθρωπος, αλλα Κυριος ων της φυσεως, αναμαρτητως
επολιτευσατο.
Ὅταν τοινυν ακουσηις αυτον παιδιον, αναλαμβανε εκεινην την προφητειαν
Ἡσαΐου, ην ελεγεν· Παιδιον εγεννηθη ημιν, ου η αρχη εγεννηθη επι του ωμου αυτου·
Θεος ισχυρος, αρχων ειρηνης, πατηρ του μελλοντος αιωνος. Ὅταν ακουσηις παιδιον,
μη καταφρονει του ονοματος, αλλα θαυμασον του Θεου την φιλανθρωπιαν, και
θαυμασον της οικονομιας την σωτηριαν, ινα γενηι αξιος ακουειν των ευαγγελικων
λογων, δια πιστεως παρακολουθων, δια καρτεριας γυμναζομενος, δι' ευλαβειας
αγωνιζομενος, δι' αγαπης τελειουμενος, δια παντων ολοκληρος γινομενος εν
Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων· μεθ' ου τωι Πατρι συν τωι αγιωι Πνευματι δοξα,
κρατος, τιμη και προσκυνησις εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


