De insidiis
̓Εκ της ιστοριας Νικολαου ∆αμασκηνου. Περι επιβουλων κατα βασιλεων
γεγονυιων.
1. Ὅτι εστρατευσεν επι την Ἀραβιαν Ἡρωδης, ου συνδοκουν Καισαρι, εφ' οις εκεινος
ηφιει φωνας, και οργην ειχε χαλεπην εις τον Ἡρωδην, επεστειλε τε αυτωι πικροτατα,
και τους ηκοντας παρ' αυτου πρεσβεις ου κατα κοσμον απελυσεν· αφικομενος δ' ως
Καισαρα Νικολαος ου μονον των εγκληματων ερρυσατο Ἡρωδην, αλλα και την
οργην απεστρεψεν επι τους κατηγορους. ο μεν ουν Ἄραψ ηδη ετεθνηκει, του δε
διοικητου ηδη κατεγνω πεισθεις τηι Νικολαου κατηγοριαι, και υστερον ευρων
κακιστον απεκτεινεν. Ἐν τουτωι δε Ἡρωδου ο οικος εταραχθη, του πρεσβυτατου των
υιεων τους μετ' αυτον δυω διαβαλλοντος ως επιβουλευοντας τωι πατρι, οι τηι μεν
ηλικιαι μετ' αυτον ησαν, αξιωματι δε προτεροι δια το εκ βασιλιδος γεγονεναι, τον δε
εξ ιδιωτιδος γυναικος. πριν δε ελθειν εκ Ῥωμης Νικολαον εν συνεδριωι
κατεδικασθησαν οι νεανισκοι, και παρωξυσμενος ευ μαλα ο πατηρ εμελλεν αυτους
αναιρησειν· καταπλευσαντι δε Νικολαωι περι των γεγονοτων απηγγελλε και
συμβουλον εποιειτο. ο δε αυτωι παρηινεσεν αποθεσθαι αυτους εν τινι των ερυματων,
αχρις αν εν τωι πλεονι χρονωι βουλευσαιτο περι αυτων αμεινον, μη δοκοιη υπ' οργης
προαχθεις ανηκεστον τι γνωναι περι των αναγκαιων. αισθομενος δε τουτο
Ἀντιπατρος τον τε Νικολαον υπεβλεπε και αλλους επ' αλλοις αυτος καθιεις τον
πατερα εφοβει, ως αυτικα μαλα αναιρεθησομενον υπο των νεανισκων
διεφθαρκοτων και το στρατιωτικον απαν, ως εφη, και τους απο της θεραπειας, ει μη
δια ταχεων εκποδων αυτους ποιησαιτο. και ος δεισας περι αυτου θαττον η καλλιον
εβουλευσατο, 2 ουδεν ετι μεταδους Νικολαωι, αλλα νυκτωρ τους αναιρησοντας
υποπεμψας. και οι μεν απεθανον, Ἡρωδηι δε των συμπαντων ηδη γινεται κακων
αρχη, τα προ τουτων ευ εστωτων αυτωι των πραγματων. Ἐχθρον δ' ηγειτο
Ἀντιπατρος Νικολαον ανελων τους αδελφους, εμισειτο γε μην δεινον τι μισος ουχ
υπο της βασιλειας μονον, αλλα και της Συριας και των περαν οικουντων. εχωρει δε ο
λογος και εις Ῥωμην, και ουδεις ην ουτε μεγας ουτε μικρος, ος ουκ εμισει τον
ανθρωπον δι' αμφοτερα, και οτι πολυ κρειττους αυτου αδελφους απεκτεινε και οτι
τον πατερα επεισε τοιουτου προσαψασθαι μυσους και την προυπουσαν ευνοιαν
αισχυναι. επει δ' ουν τα ακολουθα δρων τοις προτεροις ανηρ και επι τον πατερα
ωρμησε θαττον επειγομενος την βασιλειαν λαβειν, και το φαρμακον εωνητο εξ
Αιγυπτου, οπερ εμηνυσεν εις των κοινωνουντων της πραξεως, εβασανιζε τε τους
οικετας αυτου ο πατηρ, οι δη το συμπαν φανερον εποιησαν, ως και την τηθιδα
εμελλεν αναιρησειν και τους αλλους αδελφους οντας τους τε των ανηιρημενων
παιδας, ως μηδεις λειποιτο κληρονομος, ετυρευσε δε τι μιαρον και εις τον οικον
Καισαρος πολυ μειζον των εις το γενος παρανομηματων, ηκε μεν ο της Συριας
στρατηγος Ουαρος και οι αλλοι επιμεληται, καθιζει δε συνεδριον ο πατηρ αυτου,
παρηνεχθη δε εις μεσον το φαρμακον και αι των οικετων βασανοι τα τε εκ Ῥωμης
γραμματα, Νικολαωι δε τον αγωνα επετρεψεν ο βασιλευς. κατηγορει μεν ουτος,
απελογειτο δε Ἀντιπατρος, εκρινεν δε Ουαρος μετα των φιλων. καταδικαζεται δ' ουν
Ἀντιπατρος και την επι θανατωι παραδιδοται. Νικολαος δε και τοτε παρηινει πεμπειν
αυτον επι Καισαρα, επει και εις αυτον ηδικησεν, και ο τι αν εκεινος γνωι, τουτο
πραττειν. εφθη δε τα παρα Καισαρος γραμματα ηκοντα και τωι πατρι κολαζειν αυτον
επιτρεποντα. και ο μεν εκολασθη, απεκτεινεν δε και ο Καισαρ την
συγκακουργησασαν αυτωι απελευθεραν. ουδεις δε ην ος ουχι Νικολαον * καλλιστα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κατηγορησαντα του πατραλοιου τε και αδελφοκτονου. Μετα δε ταυτα ολιγου
χρονου διελθοντος τελευται και ο βασιλευς, και το εθνος επανισταται τοις τεκνοις
αυτου και τοις Ἕλλησιν. ησαν δε πλειους μυριων. γενομενης δε μαχης νικαι το Ἑλλη
3 νικον· και ο διαδοχος Ἀρχελαος εις Ῥωμην πλεων ενεκα της ολης αρχης μετα των
αλλων αδελφων παρακαλει συμπλευσαι Νικολαον αναχωρειν ηδη ως εαυτον
εγνωκοτα· και γαρ ην περι ξʹ ετη. συνεπλευσε δ' ουν· και ευρεν παντα κατηγορων
πλεα επι τον Ἀρχελαον. χωρις μεν γαρ ο νεωτερος αδελφος της βασιλειας
αντεποιειτο, χωρις δ' οι συγγενεις απαντες κατηγορουν αυτου, ου τωι νεωτερωι
συναγωνιζομενοι· επρεσβευσαντο δε και αι υφ' Ἡρωδηι Ἑλληνιδες πολεις
αιτουμεναι την ελευθεριαν παρα Καισαρος, και ολον δε το Ἰουδαιων εθνος
επικαλουν φονον τρισχιλιων ανδρων των εν τηι μαχηι πεσοντων, και αξιουν μαλιστα
μεν υπο Καισαρι ειναι, ει δε μη, υπο γε ουν τωι νεωτερωι αδελφωι. τοσουτων δε δικων
επηγγελμενων, αγωνισαμενος υπερ Ἀρχελαου Νικολαος τον προς τους συγγενεις
αγωνα πρωτον κατωρθωσεν, επειτα δε τον προς τους υπηκοους Ἰουδαιους· τον
μεντοι προς τας Ἑλληνιδας πολεις ουκ ηξιου, αλλα και Ἀρχελαωι παρηινει μη
εναντιουσθαι αυταις ελευθεριας γλιχομεναις· αρκειν γαρ αυτωι την αλλην
δυναστειαν. ομοιως δ' ουδε προς τον αδελφον αυτου ηξιου αγωνιζεσθαι δια την
προς τον κοινον αυτων πατερα φιλιαν. διηιτησε δε Καισαρ και το ολον, εκαστωι των
παιδων μερος αποδους της αρχης, την δ' ημισειαν μοιραν Ἀρχελαωι. και Νικολαον
μεν ετιμησεν ο Καισαρ, Ἀρχελαον δε εθναρχην κατεστησεν· υπεσχετο δε, ει αυτον
αξιον παρασκευασειεν, και βασιλεα ταχυ ποιησειν· τους δε μετ' αυτον αδελφους
Φιλιππον και Ἀντιπαν τετραρχας απεδειξεν. 2. Ὅτι μετα τον Ἰνδικον πολεμον
Σεμιραμις, επει οδοιπορουσα εγενετο εν Μηδοις, αναβασα επι τι υψηλον ορος
παντοθεν πλην καθ' εν μερος περιερρωγος και αβατον λισσαδι και αποτομωι πετραι,
εθεατο την στρατιαν απο τινος εξεδρας, ην παραχρημα ωικοδομησατο. ενταυθα δε
στρατοπεδευσαμενηι Σατιβαρας ο ευνουχος επεβουλευσε μετα των Ὄννεω παιδων,
αυτος το παν συστησας και προς τους νεανισκους λεγων, οτι κινδυνος αυτοις ειη εκ
Νινυου βασιλευσαντος αποθανεισθαι· δειν ουν υποφθασαντας εκεινον τε και την
μητερα κτειναντας βασιλευειν. και αλλως δε αυτοις εφη 4 αισχιστον ειναι περιοραν
ακολαστον μητερα εν τοιαιδε ηλικιαι οσημεραι λιχνευομενην υφ' ων ετυγχανεν
ανθρωπων τοσουσδε νεανιας οντας. πυνθανομενων δ' εκεινων· και τις γενησεται
τροπος; ειπεν ως ουδεν χρη καμνειν, αλλ' αναβαντας προς αυτην επι κορυφην του
ορους, επειδαν αυτος κελευσηι (ειχε δε ταυτην την επιμελειαν) ωθειν αυτην απ'
ακρου εις τα κατω. και οι μεν ταυτα συνεθεντο και πιστεις εδοσαν αλληλοις επι
τινος ιερου. ετυχε δε κατοπισθε του βωμου ενθα συνετιθεντο ανηρ Μηδος
αναπεπτωκως και παντα ακουων· ος επει ᾔσθετο, γραψας απαν εις διφθεραν
Σεμιραμει πεμπει δια τινος. η δ' αναγνουσα τηι υστεραιαι επ' ακρου του ορους
αναβιβασαμενη καλει τους Ὄννεω παιδας και κελευει ο τι δηποτ' εννοουμενη ηκειν
ωπλισμενους. και ο Σατιβαρας χαιρων τους νεανισκους μετηιει, ως υπο θεου
ορθουμενης σφισιν της πραξεως, επειδη ωπλισμενους αυτους η μητηρ εκαλει.
αφικομενων δε, μεταστηναι τον ευνουχον κελευσασα Σεμιραμις λεγει προς τους
νεανισκους· ω καλου καγαθου πατρος κακοι παιδες, οι πεισθεντες υπο κακου δουλου
μητρι τηι εαυτων θανατον εβουλευσασθε, ως με ενθενδε ωσετε παρα θεων τα κρατη
εχουσαν· αλλ' ηδ' υμιν εγω· και με κατα κρημνου τουδε ωθειτε, ινα δη κλεος εχοιτε
προς ανθρωπων και βασιλευοιτε κτειναντες την τε μητερα Σεμιραμιν και Νινυαν.†
τον δ' αυτον εδημηγορησε προς Ἀσσυριους. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ.] 3.
Ὅτι επι Σαρδαναπαλλου του βασιλεως Ἀσσυριων Ἀρβακης ο Μηδος ακηκοως τον
βιον και τα ηθη, οις χρηται ο βασιλευς, εις νουν ενεβαλετο και ενεθυμηθη αρα, οτι
αποριαι γενναιου ανδρος ουτος εχοι τα της Ἀσσυριας κρατη. ανδρειοτατον δε φυλον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

το Μηδικον εδοκει τοτε μετα το Ἀσσυριον ειναι. ουτος ουν ο Ἀρβακης εν ομιλιαι
γενομενος Βελεσυι της Βαβυλωνος αρχοντι, και συνεδριτης ων αυτωι προ των
βασιλειων θυρων, ανδρι του Χαλδαιων γενους, (ιερεις δ' ουτοι ησαν και πρωτην
εφερον τιμην) συντιθεται αυτωι, και κοινηι βουλευουσιν επιθεσθαι τηι οληι αρχηι τα τε
Ἀσσυριων κρατη μεταστησαι εις Μηδους. αστρονομωτατοι δε 5 παντων ησαν
Βαβυλωνιοι και σοφιαι και μαντικηι τηι τε δι' ονειρατων και τερατων προυχοντες
πασηι τε ως ειπειν τηι αμφι τα θεια επιστημηι. και δη και τοτε ο Βελεσυς τωι Ἀρβακηι
διαλεγομενος προ των θυρων πλησιον τινος φατνης, εν ηι δυω ιπποι εξεφατνιζοντο·
και πως εν μεσημβριαι κατεδαρθεν αυτοθι, και εν τωι υπνωι εδοξεν οραν τον ετερον
των ιππων επιφορειν τωι στοματι επι τον Ἀρβακην καθευδοντα και αυτον αχυρα, τον
δε ετερον ερεσθαι· τι τουτο ποιεις, ω δαιμονιε, και τα αχυρα τωι ανθρωπωι επιφερεις;
τον δε αποκρινασθαι· φθονω αυτωι· μελλει γαρ βασιλευειν απαντων ων νυν αρχει
Σαρδαναπαλλος. ταυτ' ιδων τε και ακουσας ο Βαβυλωνιος τον Μηδον εγειρει
καθευδοντα, και [ει] δη τι πλειον τα θεια ειδως συμβαλλει την του ονειρου φημην
και κελευει τον Ἀρβακην ιεναι παρα τον Τιγριν ποταμον ρεοντα πλησιον της Νινου
και προσκλυζοντα το τειχος. ιοντων δε και πολλα λεσχηνευομενων, ως αν εταιρων,
λεγει ο Βελεσυς· αγε δη, ω Ἀρβακη, ει σε θειη σατραπην Κιλικιας Σαρδαναπαλλος ο
δεσποτης, τι αν μοι δοιης τωι ευαγγελιζομενωι; ο δ' αποκρινεται· τι μου, ω δαιμονιε,
καταγελαις; δια τι δ' αν με σατραπην Κιλικιας θειτο αλλους εμου κρειττους
παρελθων; και ος· αλλ' ει γε δοιη, πλεον γαρ τι ειδως λεγω, τις εμοι κεισεται χαρις
παρα σοι; κακεινος· ουτι μεμψηι, εφη· μεθεξεις γαρ της αρχης ουκ ελαχιστον μερος. ο
δ' ειπεν· ει δε Βαβυλωνος σε πασης σατραπην ποιησειεν, πως εμοι χρησηι; και ος·
παυσαι προς του ∆ιος, εφη, σφοδρα μου κατακερτομων· ου γαρ οιμαι επιτηδειος
ειναι Μηδος ων υπο Βαβυλωνιου καταγελασθαι. κακεινος· αλλ' ου μα τον μεγαν
Βηλον εγωγε σου καταγελων ταυτα λεγω, αλλα πλεον τι τεκμαιρομενος. και ος εφη·
αλλ' εαν γε Βαβυλωνος σατραπευσω, σε υπαρχον καταστησω της ολης σατραπειας.
και ο Βαβυλωνιος· αλλ' εγωγε σοι ουκ απιστω· τοδε δε μοι λεξον· ει βασιλευς ειης
απασης οποσης νυν Σαρδαναπαλλος αρχει, τι εμε ποιησειας; ο δ' Ἀρβακης ειπεν· ει
σου, ω τλημον, ταυτα ακουσειεν Σαρδαναπαλλος, ευ ισθι οτι και συ καγω κακως
απολουμεθα. αλλα τι σοι επηλθε ταυτα ληρειν; ου παυηι φλυαρων; και ος της χειρος
αυτου λαβο 6 μενος ευτονως· αλλα μα τηνδε την δεξιαν την εμοι τιμιαν και τον
μεγαν Βηλον, ου παιζων λεγω, αλλα τα θεια καλλιστα ειδως. και ο Ἀρβακης ειπεν·
δωσω σοι Βαβυλωνα εχειν και† ταυτα υπο ταυτηι ατελη. και επι τουτοις δεξιαν
αιτουντος μαλα προθυμως διδωσι. και ος ειπε· βασιλευσεις τοινυν, ευ ισθι, αψευδως.
και επει ταυτα συνεθεντο, επι θυρας ᾤχοντο οπισω θεραπευσοντες τα ειωθοτα. μετα
δε ταυτα εν ομιλιαι γενομενος ενι των πιστοτατων ευνουχων ο Ἀρβακης εδεηθη
αυτου δειξαι οι τον βασιλεα· σφοδρα γαρ επιθυμειν τον δεσποτην οστις ειη
θεασασθαι. του δε ειποντος αδυνατων αυτον εραν, μηδενα γαρ πωποτε τυχειν
τουτου, τοτε μεν ησυχασεν. αυθις δε μικρον διαλιπων λιπαρεστερον αυτου εδειτο
φασκων αντι πολλου χρυσου και αργυρου ταυτην αλλαττεσθαι την χαριν. ο δε
ευνουχος νικωμενος υπ' αυτου, ην γαρ ες τα μαλιστα επιτηδειος, και ου βουλομενος
αυτωι αχαριστειν, υπεσχετο, ει καιρος ειη, μνησθησεσθαι τωι δεσποτηι *** ᾤκει ενθα
ετελευτησεν. 4. Ὅτι Ἀμφιων και Ζηθος οι της Ἀντιοπης υιοι γεννηθεντεςκαθ' οδου
εξετεθησαν. Λυκου δε της βασιλειας εκπεσοντος, και Λαΐου ηδη βασιλεως
κατασταντος υπο Καδμειων, Ζηθος και Ἀμφιων εφοιτων εκ του Κιθαιρωνος εις
Θηβας προς τον Λυκον και την μητερα· και ᾔδεσαν οια πασχοι και ητις ειη, ου μεντοι
μονηι εδυναντο αφικεσθαι εις λογους· ειρκτο γαρ τα πολλα υπο της ∆ιρκης. Λαΐου δε
βασιλευοντος, αφικομενοις εις τον Λυκου κηπον η μητηρ αυτων Ἀντιοπη
υδρευομενη διψωσι τον γαυλον προσσχουσα πιειν εδωκεν και μονωθεισα ωδυρετο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τας παθας, προπεπυσμενη οτι παιδες εισιν αυτης, ικετευε τε αμφιπιπτουσα την
μητερα κακων εξελεσθαι, εδηλωσε τε οτι ταυτα πασχοι δια τον εκεινων τοκον. οι δ'
επει παντα εγνωσαν, αχθομενοι τοις κακοις της μητρος Λυκον ευθεως απεκτειναν,
και ∆ιρκην καταλευσαντες εις ποταμον ερριψαν, ος απο του παθους ∆ιρκη καλειται.
Λαιος δ' αυτοις συνεγνω ταυτα δρασασι, και τον Λυκου και Νυκτεως οικον εδωκεν
ανθ' ων ηδικηντο. και ουτω την μητερα ερρυσαντο. 7 5. Ὅτι βασιλευοντι τωι Λαΐωι
και γημαντι Ἐπικαστην παιδες ουκ εγινοντο. τουτων ενεκα εις ∆ελφους χρησομενος
τωι μαντειωι αφικετο. θεος δε αυτωι εχρησε παιδα ποιησεσθαι οστις αυτον αποκτεινας
την μητερα γυναικα εξει. μετα δε τον χρησμον γινεται τωι Λαΐωι κορος, οντινα ευθυς
γενομενον απεθετο εν Κιθαιρωνι, οπως αν φθαρειη. βουκολοι δε Πολυβου τουτον
ανειλοντο· λεγεται δε ο Πολυβος Ἑρμου ειναι· ον εφευροντες απεκομισαν τωι
δεσποτηι. ο δε λαβων ετρεφεν ως αν αυτου γενομενον Οιδιπουν ονομασας· ᾤδει γαρ
τους ποδας υπο σπαργανων. περιιοντι δε τωι χρονωι επει ανηρ εγενετο, επι ζητησιν
ιππων εις Ὀρχομενον αφικνειται της Βοιωτιας, και πως αυτωι Λαιος απανται θεωρος
εις ∆ελφους βαδιζων μετα της γυναικος Ἐπικαστης. ο δε κηρυξ, οστις συνην αυτοις,
εκελευσεν προιων τον Οιδιπουν ειξαι τωι βασιλει της οδου. ο δε υπο
μεγαλοφροσυνης τωι ξιφει πληξας αυτον και Λαιον επιβοηθουντα απεκτεινε, της δε
γυναικος ουχ ηψατο. ταυτα δε πραξας ανεφυγεν εις το ορος και εν τηι υληι αφανης
εγενετο. Ἐπικαστη δε, ολιγον υστερον αφικομενων των θεραποντων, εζητει τον
φονεα του Λαΐου· επει δε ουχ ευρισκετο, θαψασα αυτοθι εν Λαφυστιωι Λαιον τε και
τον κηρυκα, ιναπερ και απεθανον, επανηλθεν εις Θηβας. ο δε Οιδιπους εκ του
Ὀρχομενου εις Κορινθον παρα Πολυβον αφικετο, και τας ημιονους του Λαΐου
(ηλαυνε γαρ και ταυτας) αγαγων Πολυβωι εδωκεν, και† λευκιδα συνην και ως παλαι
πατερα αυτον ενομιζεν. 6. Ὅτι επι Περσεως ταυτα εγενετο. Τανταλος ο Τμωλου, αφ'
ου το ορος ο Τμωλος εν Λυδιαι καλειται, πολεμον εχων προς Ἶλον τον Τρωα Φρυγων
βασιλεα, ηττηθεις μαχηι εκλειπει την χωραν· μελλων δε εις Πελοποννησον
εξοικιζεσθαι, αυτος μεν υπο γηρως εν Λυδιαι εμεινεν, τον υιον δε Πελοπα συν
στρατωι επεμψεν εις την γην. ο δε επει αφικετο υπο πολλωι πλουτωι την αδελφην
Νιοβην αγων, ορμηθεις το τελευταιον εκ Σιπυλου, ταυτην μεν εδωκεν Ἀμφιονι τωι
Θηβαιωι, αυτος δε της Πελοποννησου ηλθεν 8 εις Πισαν, ενθα εβασιλευσεν Οινομαος
θυγατερα εχων Ἱπποδαμειαν, ην αλλοι τε εμνωντο και δη και Μυρτιλος ο
Ὑπεροχιδου, συγγενης Οινομαου. ταυτης ο πατηρ ερων ουδενι ηθελε καταινειν προς
γαμον· η δ' αναινομενη εφυγε τον πατερα. ως δε ηλθεν εις Πισαν ο Πελοψ υπο
πολλωι στρατωι, πεμψας Μυρτιλον Οινομαος προς αυτον επυνθανετο οτου χαριν
αφικοιτο· προσεδοκα δε μνηστηρα αυτον γενεσθαι της θυγατρος. ο δε απεκρινατο
προς τον Μυρτιλον, οτι την χωραν οικησων. και ο Μυρτιλος ειπεν, οτι ουκ ευπετες
ειη ακοντος Οινομαου· αυτος μεντοι δυνασθαι αντ' εκεινου πραξαι, ει υποσχοιτο
Οινομαου κρατησας δωσειν αυτωι προς γαμον την εκεινου θυγατερα. ο δ' υπεσχετο
και ωμοσε ταυτα ποιησειν. μετα ταυτα ερχεται προς Οινομαον ο Μυρτιλος και τα
παρα Πελοπος διηγησατο· ο δε τον στρατον αλισας και αυτος οπλισθεις εξηλθεν εις
μαχην εκβαλειν Πελοπα χρηιζων απο της χωρας. ο δε αυτωι υπαντιαζει μετα των
επομενων, και αρχομενης της μαχης ο Μυρτιλος παραιβατης ων επι του αρματος
πληξας ξιφει τον Οινομαον απο του διφρου κατεβαλε, και ταυτα πραξας προς
Πελοπα απεχωρησεν. πεσοντος δε Οινομαου ο στρατος διεσκεδασθη, και αλλοι αλληι
εφευγον. ο δε Πελοψ καθ' ησυχιαν εις Πισαν ελασας εκεινην κατεσχε και την
Οινομαου πασαν αρχην. υστερον δε Ἱπποδαμειαν γημαι θελων, τον Μυρτιλον, δια τε
τουτο και τηι Ἱπποδαμειαι χαριζομενος δεομενηι τιμωρησασθαι τον φονεα του πατρος,
αγαγων εις πελαγος εποντωσεν και μετα ταυτα εγημε την Ἱπποδαμειαν. 7. Ὅτι
Λαρισα υπο Πιασου του πατρος ερασθεισα και βιασθεισα και βαρεως φερουσα το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

παθος, των τινας οικετων προσποιησαμενη τον πατερα κεκυφοτα εις πιθον οινου
ωσασα επι κεφαλης απεκτεινεν. 8. Ὅτι Αιγισθος Ἀγαμεμνονα κτεινας τον βασιλεα
συμβουληι της γυναικος Κλυταιμνηστρας και τον Ὀρεστην τον του Ἀγαμεμνονος
υιον εμελλεν ανελειν. τουτον δε ερρυσατο Ταλθυβιος εξαρπασας και εκθεμενος εις
την Φωκιδα παρα Στροφιον. δεκατωι δ' ετει εκ Φωκεων ελθων μετα Πυλαδου του
Στροφιου, Αιγισθον και την μητερα κτεινας των Μυκηνων εβασιλευεν. ελαυνομενος
9 δε υπο των Αιγισθου φιλων, κατα δε τον πλειστον λογον υπο Ἐρινυων, ως εναγης,
θεου κελευσαντος εις Ἀθηνας αφικετο, και εν Ἀρειωι παγωι κριθεις απεφυγεν. αυτη η
δικη φονου τεταρτη εν Ἀθηναις εκριθη. 9. Ὅτι Τημενος υπο των εαυτου παιδων
απεθανε δι' αιτιαν τοιανδε. ησαν αυτωι τετταρες υιεις, Κισσος και Φαλκης και
Κερυνης και Ἀγαιος, θυγατηρ δε τουνομα Ὑρνηθω, ηντινα εδωκε γυναικα ∆ηιφοντηι
τωι Ἀντιμαχου του Θρασυανορος του Κτησιππου του Ἡρακλεους. στεργων ουν
ταυτην και τον γαμβρον πολυ μαλλον η τους υιεις και εις απαντα χρωμενος
διετελει. επι τουτωι οι νεανισκοι βαρεως φεροντες εξευρον κακουργους ανθρωπους,
ους επι μισθωι επεισαν τον Τημενον ανελειν. Ἀγαιος δε ο νεωτατος ου μετειχε του
βουλευματος. και οι μεν τον ανθρωπον λουομενον παρα τον ποταμον εν ερημιαι
επιπεσοντες και κατατρωσαντες εκποδων εγενοντο, ετι ζωντα υπο θορυβου
λιποντες. ο δε κομισθεις εις το στρατευμα αγνοων τους φονεας θνησκει, την αρχην
Ὑρνηθοι και ∆ηιφοντηι καταλιπων και τα λογια φρασας απερ ᾔδει του πολεμου περι.
μετα ταυτα δε ζητουμενου του φονου, το συμπαν εγνωσθη, οτι υπο των περι Κισσον
εβουλευθη, και αμα δια την Τημενου επισκιασιν εξεωσθησαν εκ της αρχης,
∆ηιφοντης δε και Ὑρνηθω εβασιλευον δια τε ταυτα και οτι τα λογια ᾔδεσαν, εν οις
της καθοδου η ελπις ην. οι γε μην παιδες εξαρνοι ησαν τον φονον κουκ αρα εμελλον
της αρχης περι ατρεμησειν. τουντευθεν ∆ηιφοντης πρωτον μεν υποπεμψας πρεσβεις
κρυφα Τροιζηνιους και Ἀσιναιους και Ἑρμιονεις και παντας οσοι τηιδε ∆ρυοπες
ᾤκουν αφιστησι των Ἀργειων εθελοντας και αυτους, μη τωι χρονωι ομου κεινοις υπο
∆ωριεων εξανασταιεν. 10. Ὅτι Κρεσφοντης παντων εβασιλευεν των Σπαρτιατων· ος
επειδη διενειμε την γην εις εʹ, μετεμελησε δ' αυτωι εξ ισου διε 10 λοντι, εις ο
συνετελουν οι λοιποι. ταυτα δε μεταβουλευσαμενος κινειν τα πραγματα επειρατο, εκ
μεν του ευπρεπους λεγων απερ και οι εν Λακεδαιμονι, οτι ου δικαιον ειη των ισων
μετεχειν τους εγχωριους τοις ∆ωριευσι. συνεβη δ' αυτωι προς τ' εκεινους
διαβεβλησθαι και προς τους ∆ωριεας, οι και τοτε αυτου ηχθοντο τηι βιαι ουκ
ανεχομενοι το ισομοιρον, και παλαι δ' αυτωι προσεκεκρουκεσαν ανευ σφων
συμβαινοντι τοις εγχωριοις και μετα ταυτα των ισων αυτοις μεταδιδοντι· παντων δε
μαλιστα υφεωρωντο την μετακοσμησιν των τοτε καθεστωτων, προς ης αμεινον
ηγησαντο ειναι ανελοντες αυτον κατα χωραν ατρεμειν. και εποιησαν ταυτα, και
Κρεσφοντην μεν δι' επιβουλης απεκτειναν, ταχυ δε και τους υιεις ηθελον, ους τοτε ο
μητροπατωρ αμα τηι θυγατρι κυουσηι θυειν μελλων ∆ιι Ἀκραιωι εις Τραπεζουντα
μετεπεμψατο· και παρ' αυτωι ετεκεν η θυγατηρ Αιπυτον τον τριτον. ετεχνασαντο ουν
οι φονεις αφικομενοι παρα Κυψελον ως αν παραλαβοντες τους Κρεσφοντου παιδας
ανελοιεν, λεγοντες οτι ο πατηρ αυτους εις Μεσσηνην μετεισιν ιερα θυειν μελλων
ευκταια. ο δε Κυψελος τους μεν δυω εξεπεμψε συν αυτοις εξαπατηθεις, ους εκεινοι
κατα την οδον απεκτειναν, τον δε τριτον ατε νεογενη ουκ εδωκε φησας εν
σπαργανοις ειναι· και ουτος μεν παρα τωι μητροπατορι ετρεφετο. 11. Ὅτι Αιπυτος ο
υιος Κρεσφοντου επεβουλευθη παρα των εμπρησαντων την αυτου οικιαν, και της
επιβουλης ανωτερος γεγονεν. αυθις δε παλιν επεβουλευετο υπο του δημου και αυτος
και οι απογονοι, και ου διελιπον αλληλοις διαστασιαζοντες, αχρις οτου υπο
Λακεδαιμονιων ηνδραποδισθησαν. 12. Ὅτι Φειδων κατα φιλιαν στασιαζουσιν
Κορινθιοις βοηθων, επιθεσεως εκ των εταιρων γενομενης, απεθανεν. 13. Ὅτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Κορινθωι, εξ ου Κορινθος η πολις, υπο των εγχωριων εξ επιβουλης σφαγεντι Σισυφος
αμυνων τους τε αυτοχειρας ετιμωρησατο και αντι τουτου βασιλευς γινεται. 14. Ὅτι
Ἀδυαττεω του Λυδων βασιλεως παιδες διδυμοι, Καδυς και Ἄρδυς· τουτοις κατελιπε
την αρχην, και ομου εβασι 11 λευον αμφοτεροι στεργοντες αλληλους και αυτοι υπο
του πληθους στεργομενοι. και πως η του Καδυος γυνη, ∆αμοννω λεγομενη, υπο
τινος ανεψιου του ανδρος, Σπερμου ονομα, μοιχευθεισα, συν εκεινωι θανατον
εβουλευετο τωι ανδρι· δουσα δε αυτωι φαρμαχον εκτεινε μεν ου, εις νοσον δ'
ενεβαλεν. θεραπευθεις δ' υπο ιατρου ο Καδυς ραιον εσχεν. εκ τουτου τον ιατρον
ανελειν βουλομενη η γυνη φαρμακα μεν αυτωι ουκ εκρινε διδοναι δια την τεχνην,
βοθρον δ' εν τηι οικιαι ορυξασα και επιπολης αυτον αδηλον ποιησασα, κλινην
καθυπερθεν εστρωσεν και αλλας εφεξης. καλεσασα δ' αυτον επι δειπνον ελθοντα
κατεκλινεν ιναπερ ο βοθρος ην. οιχομενου δε κατω, επαμησαμενη την γην αδηλον
εποιησεν. Μετ' ου πολυ δε και ο Καδυς απεθανεν· αυτη δε συν τωι μοιχωι πρωτον μεν
εξελαυνει τον εκεινου αδελφον Ἄρδυν πολλους Λυδων χρημασι θεραπευσασα,
επειτα συνυκησεν αυτωι και βασιλεα απεδειξεν. ο δε Ἄρδυς εξαπιναιως φυγων ομου
γυναικι τε και θυγατρι, ουτω σφοδρα επενητευσεν, ωστε εν Κυμηι αμαξοπηγων διεζη,
υστερον δε πανδοκευων. φασι δ' αυτον τους εγκαταγομενους Λυδων
φιλανθρωπευομενον φιλους παντας αποπεμπεσθαι. τωι δε μοιχωι Σπερμωι ουκ ηρκεσε
ταυτα δρασαντι, αλλα και ες Κυμην πεμψας τινα ληιστην, Κερσην ονομα, κτειναι τον
ανδρα παρεκελευετο. ο δε υπεστη το εργον επι τωι γημαι του Σπερμου την Θυγατερα
και χιλιους στατηρας λαβειν δωρεαν. Ἀφικομενος δ' ο Κερσης εις Κυμην κατηγετο εν
τωι Ἄρδυος πανδοκειωι· ο δε αυτον ομοιως εθεραπευε, και τοις τε αλλοις ηρεσκετο
Κερσης και δη και την θυγατερα αυτου διακονουσαν ηρασθη· και πως αυτον εις
γαμον αιτειται την κορην επι τωι τα μεγιστα υπ' αυτου ευ πεισεσθαι. ο δ' αλλως ουκ
αν διδους δια την φαυλοτητα τανθρωπου επ' ευγενειαι μεγα φρονων, ομως δια την
υποσχεσιν δωσειν ωμολογησεν. ως δε ταυτα συνεθεντο, πασαν αυτωι κατειπεν ο
Κερσης την αληθειαν, οτι ηκοι αναπεισθεις υπο Σπερμου επι τωι γαμωι της εκεινου
θυγατρος ανελειν τον Ἄρδυν, ετοιμος δε νυν ειναι την Σπερμου κεφαλην κομισας
επι τουτοις την 12 Ἄρδυος γημαι θυγατερα. ως δε συνεπηινεσεν, εκελευσεν αυτον
αποκειρασθαι τεως κομωντα, κατασκευασας δε ξυλινην κεφαλην εοικυιαν τηι
Ἄρδυος, και τας κομας αυτηι προσπλασας, ιετο εις Λυδιαν. αφικομενος δε τωι Σπερμωι
πυνθανομενωι περι ων αυτον επεμψεν εφη· παντα διαπεπρακται, καταθεις προτερον
την κεφαλην εν οικισκωι. κελευσαντος δε του Σπερμου δειξαι την κεφαλην ην
εκομισεν, εφη ατοπον ειναι πολλων ορωντων δεικνυναι, αλλα παρελθοντα αυτον ες
το οικημα εκελευσεν οραν μονον μετα μονου· και ος επεισθη, δειξαντος αυτωι χαμαι
κειμενην, και επεκυπτεν ως καταμαθοι. εν τωιδε ξιφει αυτον παισας κατεβαλεν, και
την κεφαλην αποτεμων διεξεπεσε δια της θυρας και εξω προς τον Ἄρδυν ηπειγετο.
οι δε προς ταις θυραις Λυδοι τεως μεν, εισελθοντος του Σπερμου, προσεμενον· ως δ'
ουκ εξηιει πολλου χρονου διαγενομενου, εισελθοντες ορωσι χαμαι νεκρον κειμενον,
κεφαλην ουκ εχοντα. γνοντες δη το γεγονος ησυχιαν ηγον επιχαιροντες αυτωι· ην
γαρ δη κακιστος, και αλλως βασιλευοντος αυτου ηυχμησεν η γη. Σπερμης μεν ουτως
ετελευτησεν βασιλευσας ετη δυω· εν δε τοις βασιλειοις ουκ αναγραφεται. Κερσης δε
φευγων εις τι καπηλειον αφικετο· εγκαταχθεις δε, ατε περιχαρης τωι εργωι, εις μεθην
ωρμησε, και τωι καπηλωι παντα διηγησατο και την κεφαλην εδειξε την Σπερμου. ο δε
συμφρονησας οτι εκ τουτων Ἄρδυς βασιλευσει, τον Κερσην μεθυσας πολλωι οινωι
απεκτεινεν, και την κεφαλην αυτου τε και του Σπερμου λαβων εις Κυμην ηλθε παρα
τον Ἄρδυν. εν φροντιδι δ' αυτωι οντι περι τουτων ελεξεν οτι αγαθα μεγιστα ηκοι
κομιζων. ο δ' ειπε Σπερμον αρα τεθνηκεναι και Κερσην ουκ εσεσθαι μοι γαμβρον;
εμοι γαρ ταυτα μεγιστα εστιν. αποκρινεται Θυοσος, τουτο γαρ ην ονομα τωι καπηλωι·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αλλα ταυτα δη ταυτα φερω· και αμα δεικνυσιν αμφοτερας τας κεφαλας. ο δε ησθεις
εκελευεν αιτειν αυτον ο τι θελοι αντι τουτων. Θυοσος δ' ειπεν· ουτι σε ουτε την
θυγατερα ουτε χρυσον αιτω, αλλα μοι το καπηλειον τουμον ατελες εχειν δος, οταν
βασιλευς γενηι. και ος εδωκεν αυτωι. και Θυοσος ανα χρονον εκ του καπηλευειν
επλουτησεν, και απο τουτου αγοραν πλησιον αυτου και Ἑρμαιον εισατο, Θυοσου
λεγομενον. Λυδοι δε Ἄρδυν 13 επι βασιλειαν καλουσιν αγγελους τε αλλους
πεμψαντες και των Ἡρακλειδων τινας. κατελθων δε ο Ἄρδυς εβασιλευσε μετα
Ἀκιμιον παντων αριστα, και σφοδρα γινεται Λυδοις καταθυμιος και φιλοδικαιος.
συνηριθμησε δε και τον Λυδιον στρατον ο Ἄρδυς, (ην δ' ιπποτης ο πλειστος,) και
ευρεν, ως φασι, μυριαδας γʹ ιππεων. Ἄρδυι δε γηρασκοντι ηδη προσφιλεστατος ην
∆ασκυλος Γυγεω γενος Μερμναδης. ουτος απασαν ως ειπειν την Λυδων αρχην δια
χειρος ειχεν. δεισας ουν Ἀδυαττης ο Ἄρδυος μη του πατρος τελευτησαντος εκεινος
μεν πανθ' υφ' εαυτωι ποιησαιτο, αποκτεινει κρυφα τον ∆ασκυλον. η δ' εκεινου γυνη
κυουσα εφυγεν εις Φρυγιαν, οθεν και ην, δεισασα τους φονεας του ανδρος. ως δε
ταυτα ᾔσθετο ο Ἄρδυς, σφοδρα ηχθεσθη, και Λυδους εκαλεσεν εις εκκλησιαν· και
αυτος εις τουτους κομισθεις, (δεμνιοπετης γαρ ην υπο γηρως) κατηγορει των αιτιων,
ουθεν ειδως οιτινες ησαν, και Λυδους παρεκαλει ζητειν τον ∆ασκυλου φονον,
επηρατο τε μυρια τοις φονευσι και τελος ανειπεν εξειναι τωι χρηιζοντι κτεινειν
αυτους, ει ανευροι. Ἄρδυς μεν ουν βασιλευσας οʹ ετη θνησκει. Ἐπι Μηλεω δε
βασιλευοντος Λυδων σφοδρα ελιμηνε Λυδια, και οι ανθρωποι επι μαντειας
ετραποντο. τοις δ' εσημαινε το δαιμονιον δικας πραττεσθαι του ∆ασκυλου φονου
παρα των βασιλεων. ταυτα ακουσας παρα των χρησμολογων, και οτι δει φευγοντα
επι γʹ ετη καθηρασθαι τον φονον, εφυγεν εθελουσιως εις Βαβυλωνα. επεμψε δε και
εις Φρυγιαν παρα τον ∆ασκυλου παιδα, ∆ασκυλον και αυτον ονομα, οντινα η μητηρ
εν γαστρι εχουσα εφυγε, κελευων εις Σαρδεις αφικνεισθαι και δικας δεχεσθαι του
πατρυου φονου παρ' αυτων, ουτως γαρ εθεσπιζον οι μαντεις. ο δ' ουκ επεισθη,
λεγων μη εωρακεναι τον πατερα· κυεισθαι γαρ ετι οτε ανηιρητο· ουκουν προσηκειν
αυτωι ταυτα πολυπραγμονειν. Μηλης δε φευγων την αρχην επιστευσε Σαδυαττηι τωι
Καδυος, γενος οντι το ανεκαθεν απο Τυλωνος, ος τον φευγοντα επετροπευσε και
κατιοντα εκ Βαβυλωνος εδεξατο μετα τρια ετη και την βασιλειαν οι απεδωκε πιστως.
Βασιλευοντος δε Μυρσου, ∆ασκυλος ο ∆ασκυλου του σφαγεντος υπο Σαδυαττεω, μη
την επιβουλην εις εαυτον επισπασηται υπο των Ἡρακλειδων φοβηθεις, εκ Φρυγιας
φευγων ᾤχετο εις Συ 14 ρους τους εν τωι Ποντωι υπερ Σινωπης οικουντας· εκει δε
καταμεινας γυναικα των εγχωριων εγημε Συραν, εξ ης αυτωι γινεται Γυγης. 15. Ὅτι
Σαδυαττης ο εσχατος βασιλευς Λυδων κατελυθη τροπωι τοιουτωι. ην τις εν Σαρδεσι
∆ασκυλου θειος του εις Ποντον αποχωρησαντος, Ἄρδυς ονομα, Γυγεω παις· ουτος
Σαδυαττηι τωι βασιλει ενετυχεν αχθομενος ατεκνιαι δουναι οι μεταπεμψαμενωι
∆ασκυλον εκ του Ποντου θεσθαι παιδα, ως μη ερημος αυτοις ο οικος γενοιτο, αυτου
μεν οντος απαιδος, εκεινων δε οιχομενων· επιεικες δε ηδη ειναι σπενδεσθαι τοις
∆ασκυλιοις· και γαρ τους του βασιλεως προπατορας εφη καλειν αυτους εις Λυδιαν
απο της φυγης. ταυτα δεομενωι τωι Ἄρδυι διδωσιν ο βασιλευς, και ος επι ∆ασκυλον
πεμψας εις Λυδιαν αυτον εκαλει. ο δε φιλοχωρων ουχ υπηκουσεν, τον μεντοι παιδα
Γυγην επεμψε περι ιηʹ ετη γεγονοτα. τουτον ελθοντα δεχεται ο Ἄρδυς και παιδα
απεδειξεν. ην δε ο Γυγης καλλει τε και μεγεθει διαφερων, τα τε πολεμια γενναιος
και των ηλικων μακρωι τα παντα αριστος, ιππων τε και οπλων χρησιν ησκει. και τις
υπερ αυτου λογος εφοιτησεν προς βασιλεα, οιος ειη κατα τε εργα και ιδεαν, ειτε και
οντως επαινουντος του λεγοντος, ειτε και υπο φθονου, ως αν αυτωι κακον τι
γενοιτο. βασιλευς δε ησθεις μετεπεμψατο τον Γυγην, και θεασαμενος ηγασθη το τε
ειδος και το μεγεθος, εκελευσε τε μετα των δορυφορων ειναι. ολιγου δε χρονου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αυτος, ως φασιν, υποτοπησας το γενναιον του νεανισκου, εκ μεν του φανερου
διαφθειρειν αυτον ουκ εβουλετο, μηδεμιας υπουσης αιτιας, ετερωι μεντοι τροπωι,
πονους προσταττων χαλεπους τε και μεγαλους, επι τε καπρους και αλλα θηρια
στελλων. απαντα δε Γυγης ρωμηι κατειργαζετο· καπειτα υπ' αυτων τουτων
μεταβαλων ο Σαδυαττης εστεργεν αυτον, θαυμαζων το δραστηριον, και της προσθεν
υποψιας ληξας γην αυτωι πολλην ενεχειρισεν· εν ωι αριστα επραξεν ο Γυγης. επει δε
αυτον σφοδρα εστεργεν και παντων μαλιστα προυτιμα, πολλοι δη δια φθονον
ηχθοντο οι και εμεμφοντο τωι βασιλει, ων και Λιξος του Τυλωνιου γενους. ουτος τον
Σαδυαττην ηιτιατο, οτι τον Γυγην εχ 15 θρον πατρωιον οντα μεγαλως ασπαζεται και
παντων ηγεμονα αποδειξει. ο δ' ου προσειχε τον νουν, αλλ' υπο φθονου ᾤετο ταυτα
λεγειν. επει δε πολλακις ταυτα λεγων ο Λιξος ουκ επειθεν, μαινεσθαι προσποιηθεις
δια του Σαρδεων αστεος φοιτων εβοα, οτι Σαδυαττην τον βασιλεα κτεινειν μελλοι
Γυγης ο ∆ασκυλου. εκ τουτων γαμειν εμελλε Σαδυαττης την Ἀρνωσσου θυγατερα
ονομα Τουδω του Μυσων βασιλεως, οστις πολιν Ἀρδυνιον εκτισεν εν Θηβης πεδιωι.
επει δε καιρος ην μετιεναι την γυναικα, αρμα ζευξας και Γυγην επιβιβασας επ' αυτο
εξεπεμψε παρα τον πενθερον, ως αν κομισειεν την νυμφην. φασι δε τερας αυτοις
τοιονδε συνενεχθηναι· αετους βʹ υπερμεγεθεις, ηνικ' εμελλεν εξορμαν, εφιζεσθαι επι
τον θαλαμον ενθα ην, τους δε μαντεις ειπειν οτι δυοιν βασιλεων η παις γυνη εσοιτο
εν τηι πρωτηι νυκτι. μετ' ου πολυ δε Γυγης παρην, και του πατρος δοντος την νυμφην
απεκομιζεν· οχουμενος δ' επι του αρματος ο Γυγης εις ερωτα ενεπεσεν, και καρτερειν
ου δυναμενος επειρατο αυτην και τι και προσεφιλοφρονειτο. η δε μαλα καρτερως
αναινομενη εξεπικραινετο τε και ηπειλει αυτωι πολλα και δεινα. ως δε αφικετο παρα
τον βασιλεα, παντ' εφρασεν οσα ο Γυγης εποιει, και ως μιγηναι οι ηθελεν. ο δε
οργισθεις ωμοσε τηι υστεραιαι Γυγην κτεινειν. ταυτα ηκουσε θεραπαινα παρουσα εν
τωι δωματιωι στεργουσα σφοδρα τον Γυγην· η δε παντ' εκεινωι παραχρημα ηγγειλεν. ο
δε νυκτος ετι ουσης περιδραμων τοις φιλοις κοινουται τον λογον και αξιοι βοηθειν
ορμωντι κτειναι τον βασιλεα. προσανεμιμνησκε δε και της Ἄρδυος αρας, οτι
επηρασατο τοις ∆ασκυλου φονευσι. κρινων δ' ουν εκ των παροντων ανελειν
Σαδυαττην μαλλον περ η αυτος αποθανειν υπ' αυτου, επει τους πιστοτατους των
φιλων ηυτρεπισατο, ιεται συν ξιφει επ' αυτον, της δε θεραπαινης τας θυρας του
δωματιου διοιξασης, επεισελθων κτεινει καθευδοντα Σαδυαττην βασιλευσαντα ετη
γʹ. Ἕωθεν δε καθ' ησυχιαν μετεπεμπετο εκαστον των φιλων και των εχθρων, ως του
βασιλεως αυτους καλουντος, και τους μεν ανηιρει ους ᾤετο εναντιους εσεσθαι, τοις
δε δωρα διδους επικου 16 ρους εποιειτο. επει δε αυτωι πολλοι συνηλισθησαν,
επιβατευων της αρχης πασσυδει εξοπλιζεται, και εξερχεται εις την αγοραν και
συγκαλει Λυδους εις εκκλησιαν. οι δε το μεν πρωτον εταραχθησαν
δυσανασχετουντες το εργον, και επι Γυγην ωρμωντο· πραΰνοντος δ' αυτους εκεινου
και λογον αιτουμενου, ως αν διδαξηι το πληθος περι ων ηγνοει, μολις του θορυβου
εληξαν, τα μεν ακουσαι τι σαφες επιποθουντες, τα δε και φοβουμενοι τους οπλιτας,
και εσιωπησαν. και επεμψαν εις ∆ελφους πευσομενοι ει Γυγην στησαιντο εαυτων
βασιλεα. θεος δ' εκελευσε τοσονδε προειπων οτι τοις Ἡρακλειδαις εις πεμπτην
γενεαν ηκοι τισις παρα των Μερμναδων. τουντευθεν Γυγης ο ∆ασκυλου Λυδων
βασιλευει και γαμει την Μυσην γυναικα, ηντινα Σαδυαττης ηγαγετο, ουδεν
μνησικακησας ων αυτου κατειπε προς εκεινον. Λιξον δε προειπεν εις οψιν μη
αφικνεισθαι επομοσας η μην κατορυξειν αυτον εν ωι αν ιδοι χωριωι πρωτον. ο δ'
εξετρεπετο τον παντα χρονον καθ' ετερας οδους φοιτων, ειργομενος των βασιλειων.
συλλαβειν δ' ουν αυτον επιθυμων Γυγης, ομως ουκ εβουλετο παρα την ρητραν. και
τις αυτωι των φιλων υπεθετο, ει κατα τα συγκειμενα λαβειν αυτον εθελοι, τρεπεσθαι
κατα τας οδους ας εθος ην εκεινωι διεξιεναι· αυτος δ' εφη ταυτας γινωσκειν. ο δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Γυγης εκελευε τον ανθρωπον ηγεισθαι· και αυτος εκεινηι το αρμα κατηλαυνεν, και
πως αυτωι κατα δαιμονα συντυγχανει Γυγης εν επικαμψει της οδου. στενης δ' ουσης,
ουκ εχων οπηι τραπηται εξ οφθαλμων του βασιλεως ο Λιξος, υποδυεται υπο το αρμα
και κρυπτεται. Γυγης δε προνοησας εκσπαν αυτον εκελευεν, και επει εξειλκυσαν οι
θεραποντες και εναντιον εστησαν του αρματος, ειπεν ο Γυγης· ενταυθα δη σε χρη, ω
Λιξε, κατορυξαι· τουτο γαρ ημιν συγκειμενον. και ος ουδεν υποθωπευσας· σε μεν
ουν, εφη, ταυτα παθειν δικαιοτερον, ος εμε διωκων εκτρεπομενον οδους ηλθες ου
πρεπουσας βασιλει. οι δε φιλοι τον Γυγην επι συννοιας γενομενον πολυν χρονον
επεισαν αφειναι Λιξον του θανατου. και ος εφη ομωμοκεναι κατορυξειν αυτον ενθα
αν τυχοι πρωτον· οι δ' εφασαν· επειδαν τελευτησηι τοιγαρουν, ενταυθοι κατορυξον,
και ευορκα σοι εσται. ο δε επεισθη τε και δια ταυτα αφηκεν Λιξον. μετα δε ταυτα επι
δειπνον εκαλεσε χαμαι τε ανεκλινε και τα οστα παρε 17 τιθει φαυλα τε σιτια, πινειν
τε οξος ενεχει· και πως δειπνουντα ηρετο πως τε δειπνοιη. ο δ' ειπεν· ως εικος παρα
ανδρι εχθρωι. ο δε γελασας ευ μαλα των αυτωι παρακειμενων επεδαψιλευετο τε και
ευμενεστερος εγενετο. χρονου δε προιοντος διαλλαγεις φιλον εποιησατο και ουδεν
ετι ειχεν εν γνωμηι των παλαι. 16. Ὅτι εν Ἀθηναις ∆ημοφων εβασιλευσεν, εφ' ου
Ὀρεστηςμητροκτονησας εις Ἀθηνας ηκεν, μετα δε τουτον Ὀξυντης, μετα δ' εκεινον
Θυμοιτης, ος του πατρος τελευτησαντος ειδως την βασιλειαν τωι γνησιωι αδελφωι
προσηκουσαν, δολοφονησας αυτον κατεσχε την αρχην. 17. Ὅτι Κυρηναιοις οι
Βαττου παιδες Ἀρκεσιλαος * προς αλληλους στασιασαντες μαχην ηγειραν Λιβυας επ'
αυτους ενεγκοντες. και ηττωνται Κυρηναιοι· επτακισχιλιοι γαρ απεθανον εν τωι
πολεμωι. Ἀρκεσιλαος δ' επι τουτοις φαρμακον πινει· δυσθνητουντα δ' αυτον ο
αδελφος ηγξε Λεαρχος. τον δε Λεαρχον η του Ἀρκεσιλεω γυνη κτεινει Ἐρυξω· την δε
αρχην ο του Ἀρκεσιλεωπαις εκδεχεται Βαττος χωλος ων. 18. Ὅτι Ἴωνες εν τωι προς
Ὀρχομενιους πολεμωι καταδραμοντες αυτων τας κωμας γυναικας αιχμαλωτους
πολλας ηγαγοντο· καταπαλλακευοντες δ' αυτας παιδας εξεγεννησαν. υποτραφεισης
δε των νοθων νεοτητος ουκ ολιγης, δεισαντες οι γνησιοι εκ της χωρας αυτους
εξανεστησαν. οι δ' εις Θορικον της Ἀττικης αποχωρησαντες, ηγεμονας αυτων
προστησαμενοι ομου τοις Ἴωσιν εξεπλευσαν. συνηιεσαν δε αυτοις πολλοι
Πελοποννησιοι· σχοντες δε προς τωι Ἕρμωι ταις ναυσι και τινα νησιδα
καταλαβομενοι ουχ εκας της ηπειρου, πολλων αυτοις βαρβαρων επιοντων, αντειχον
κρατουντες, και επι τινα λοφον της ηπειρου περασαντες το δη μεταξυ παν χωννυναι
διενοουντο. κανταυθα τειχοδομειν κωλυοντος αυτους Μεννεω του Κυμης τυραννου,
ος τοτε των ταυτηι χωριων εκρατει, Ουατιας αδελφος αυτου φιλιαν και επιγαμιαν
συντιθεται 18 προς αυτους επι τωι κεινον καταλυσαι και αυτοις χωραν δουναι
αυταρκη. οι δε ωμολογησαν εκεινοις τε και των Κυμαιων οσους εδυναντο * και
επεξηλθον επι τον Μεννην. ταχυ δε και του δημου προσθεμενου αυτωι, νικησας μαχηι
παραδιδωσι τοις Κυμαιοις τον αδελφον· οι δ' εκ χειρος βαλοντες αυτον κατελευσαν
και τον Ουατιαν εστησαντο βασιλεα. ο δ' ευθεως τας προς Φωκαιους συνθηκας ηξιου
εμπεδουν, ας υπερ της εκεινων ελευθεριας συνεθετο· οι δ' επεισθησαν και την γην
εδοσαν. 19. Ὅτι Λεωδαμας εβασιλευσε Μιλησιων, και εν τοις μαλιστα επηινειτο
δικαιος τε ων και τηι πολει καταθυμιος, εις ο φονον αυτωι βουλευσας Ἀμφιτρης εν
εορτηι Ἀπολλωνος αγοντα εκατομβην τωι θεωι Λεωδαμαντα κατα την οδον
απεκτεινεν, αυτος δε μετα των αυτου στασιωτων την πολιν κατελαβετο και
τυραννος εγενετο, ισχυι προυχων Μιλησιων. οι δε Λεωδαμαντος παιδες και φιλοι
νυκτος απεχωρησαν εις Ἀσσησον, υποδεχομενου αυτους προθυμως του ενοντος
αρχοντος, οντινα Λεωδαμας προτερον κατεστησεν. μετ' ου πολυ δε Ἀμφιτρης επ'
αυτους συν στρατωι ηλθε και προσκαθισας επολιορκει. οι δε μεχρι μεν τινος
ταλαιπωρουμενοι αντειχον· μετα δε ταυτα εις μαντειον πεμψαντες εχρηστηριαζοντο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

περι του πολεμου. θεος δ' εφη εκ Φρυγιας αυτοις ηξειν βοηθους, οι τισιν τε
πραξονται του Λεωδαμαντος φονου κακεινους τε και Μιλησιους κακων
απαλλαξουσιν. χρονιζομενης δε της πολιορκιας, αφικνουνται νεανισκοι Τοττης και
Ὄννης εκ Φρυγιας, ιερα εχοντες Καβειρων εν κιστει κεκαλυμμενα· εχομενοι δε της
κιστεως αμφοτεροι, ο μεν ενθεν, ο δε ενθεν, νυκτος ετι ουσης προηλθον εις το τειχος
και εκελευον σφας δεχεσθαι. βαρυνομενοι δε υπο των φυλακων και ερωτωμενοι
τινες ειεν, εφασαν οτι κατα προσταξιν θεου ιερα εκ Φρυγιας κομιζοιεν επι τωι
Μιλησιων τε και Ἀσσησιων αγαθωι. οι δ' εις νουν βαλομενοι τον χρησμον δεχονται
τους νεανισκους. εωθεν δ' εις εκκλησιαν συνηλθον οι τε του Λεωδαμαντος παιδες
και οι αλλοι απαντες και τους Φρυγας ηροντο, οιτινες τε ειεν και εφ' οτωι ηκοιεν. οι
δ' εφασαν θεον αυτοις κε 19 λευσαι συν τοις ιεροις εις Ἀσσησον ελθειν τιμωρους
εσομενους του Λεωδαμαντος φονου, οστις αυτοις ειη ο Λεωδαμας, (αυτοι γαρ ου
γινωσκειν·) και κακων ρυεσθαι Μιλησιους και Ἀσσησιους. δειν ουν, οπως αν ταυτα
γενοιντο επιτελη, θυσαι τα νομιζομενα αυτοις. οι δε ταυτα ακουοντες ο πας δημος εν
χαραι ησαν, (τοις γαρ λογιοις συνδρομα εφαινετο) υπεσχοντο τε τα ιερα ιδρυσειν
παρα σφισιν και τιμησειν, ει ταυτα γενοιτο. εκ τουτου μετα τας ιερουργιας εκελευον
αυτους οι Φρυγες οπλισαμενους πανστρατιαι χωρειν επι τους πολεμιους, ηγουμενων
των ιερων προ της φαλαγγος· και εποιησαν ταυτα. οι δε περι Ἀμφιτρην
υπαντιασαντες, ως ηδη πλησιον εγενοντο, εις φυγην ετραποντο, δειματος θειου
εμπεσοντος· οι δ' επομενοι τους μεν εσφαττον, τους δ' εδιωκον, Ἀμφιτρην δ' οι
Λεωδαμαντος παιδες κτεινουσι, και ο πολεμος και η τυραννις επεπαυτο Μιλησιοις.
20. Ὅτι Ἐπιμενης μετα ταυτα αισυμνητης υπο του δημου χειροτονειται λαβων
εξουσιαν κτεινειν ους βουλεται· και ος των μεν παιδων Ἀμφιτρητος ουδενος οιος τ'
ην εγκρατης γενεσθαι· υπεξηλθον γαρ παραχρημα δεισαντες· τα δε οντα αυτοις
εδημευσεν, και αργυριον εκηρυξεν, ει τις αυτους κτεινειεν· των δε κοινωνων του
φονου τρεις απεκτεινε, τοις δε αλλοις φυγην προειπεν· οι δε ᾤχοντο. οι μεν δη
Νηλειδαι κατελυθησαν ωδε. 21. Ὅτι μετα το αγαγειν το νακος τους Ἀργοναυτας τωι
Πελιαι Ἰασων ευθυς ελθων Πελιαι φονον εβουλευε της αρχης περι, Μηδεια δ' αυτωι
υπεστη ανιδρωτι τουτο πραξειν. ταχυ δε ταις εκεινου θυγατρασιν εν ομιλιαι
γενομενη επειθεν, οτι αυταις τον πατερα γηραιον οντα ανηβησαι ποιησειε δια
φαρμακων, ει μιν κατακοψασαι εις λεβητα ζεοντα εμβαλοιεν· εις δε πιστιν του
λογου, ως φασιν, αλλα αττα κατακοψασα προβατα νεα εκ παλαιων εποιει. αι δε δια
τουτο μαλιστα πεισθεισαι τον πατερα εκτειναν· και ως ουδεν εγινετο ων
προσεδοκων, εν πενθει μεγαλωι ησαν. οι δε Ἰωλκοι επι τωι εργωι ηχθηραν Μηδειαν τε
και Ἰασονα, και τους μεν φυγηι εζημιωσαν· οι δ' εις Κορινθον απεχωρησαν· ταις δε
παισι συνεγνωσαν υπο ακακιας εξαπατηθεισαις· θανατου γαρ ρυομεναι τον πατερα
εκ γηρως ακουσαι απεκτειναν. επι δε τωι Πελιου ταφωι 20 αθλα ετεθη μεγιστα, και
τας θυγατερας αυτου ηγαγοντο, ως αν καθαρας φονου, οι αριστοι. εκ Πελοπιας δε
Κυκνος εγενετο, ωι Ἡρακλης εμαχεσατο εν Ἰτωνωι της Ἀχαΐας· Ἄκαστος δ' ο Πελιοεν
Ἰωλκωι εβασιλευεν, του πατρος τελευτησαντος, Ἰασονος φυγοντος εις Κορινθον συν
Μηδειαι. 22. Ὅτι Κυψελος Βακχιαδης και αυτος ων εκ κηδους γυναικειου πρωτος
κτεινας τον τελευταιον Ἱπποκλειδην εβασιλευσεν αντ' αυτου τροπωι τοιωιδε. λογιον
ην τοις Βακχιαδαις υπο του Κυψελου του Ἀετιωνος καταλυθεισιν την αρχην
αφαιρεθηναι. γενομενον ουν αυτον και εν σπαργανοις ετι οντα υποπεμψαντες των
υπασπιστων τινας εκελευον κτειναι. των δε επι τουτωι ελθοντων επι την οικιαν και
μελλοντων αναιρειν, ορεγον τας χειρας το παιδαριον προσεμειδια τοις ανθρωποις·
τους δε οικτος εισηλθε, και εγνωσαν μηκετι αναιρειν, αλλα φρασαντες τωι πατρι τας
αληθειας εκποδων απιεναι. δοξαν δε οι μεν ειπαν, ο δε Ἀετιων εις Ὀλυμπιαν αυτο
υπεκτιθεται και ετρεφεν, ως αν ικετην του θεου. μετα δε ταυτα θαρσησας εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

Κλεωνας ηγαγε μειρακιον ετι οντα και πολλων διαφεροντα την ιδεαν και την
αρετην. ανα δε χρονον ο Κυψελος βουλομενος κατελθειν εις Κορινθον
εχρηστηριαζετο εν ∆ελφοις. συμφερουσαν δε δεξαμενος φημην ουδεν μελλησας
ηκεν εις Κορινθον, και ταχυ των αστων εν τοις μαλιστα αγαστος ην, ανδρειος τε και
σωφρων και δημωφελης δοκων ειναι παρα τους αλλους Βακχιαδας υβριστας τε
οντας και βιαιους. πολεμαρχησας δε ετι μαλλον εστερχθη των πωποτε ταυτην
αρξαντων την αρχην μακρωι αριστος γενομενος· ταλλα τε γαρ ορθως επραξε και
τοδε· νομος καθεστηκει Κορινθιοις τους εν δικαστηριωι αλισκομενους απαγεσθαι
προς τον πολεμαρχον και καθειργνυσθαι των επιτιμιων ενεκα, ων και αυτωι μερος τι
ην. ο δε ουτε καθειρξε τινα πολιτην ουτε εδησεν, αλλα τους μεν απελυεν δεχομενος
εγγυητας, των δε αυτος εγινετο, πασι τε ηφιει το αυτου μερος· εξ ων μαλιστα εν τωι
πληθει εστεργετο. ορων δε τους Κορινθιους εχθρωδως προς Βακχιαδας διακειμενους,
προστατην δ' ουκ εχοντας, ωι χρησαμενοι καταλυσειαν αυτους, επεδωκεν αυτον και
εδημαγωγει το πληθος, τον τε χρησμον λεγων, οτι υπ' αυτου πεπρωται καταλυθηναι
21 αυτους, ανθ' οτου και παλαι γενομενον αυτον ορμησειαν ανελειν, και νυν
επιβουλευειν· αλλ' ου δεδυνησθαι παρατρεψαι τα μοιριδια. οι δ' ασμενως προσιεντο
τους λογους, τοις μεν δυσμενεις οντες, τωι δε ευνοι, και το βεβαιον του κατορθωσειν
το εργον εκ της περι αυτον ανδρειας εχοντες. τελος δε συστησας εταιρικον κτεινει
βασιλευοντα Πατροκλειδην παρανομον οντα και επαχθη· ταχυ δε αντ' εκεινου ο
δημος αυτον βασιλεα κατεστησεν. ο δε τους τε φυγαδας καταγει και τους ατιμους
υπο των Βακχιαδων γενομενους επιτιμους παλιν εποιησεν· και δια τουτο εχρητο εις
ο τι βουλοιτο αυτοις· εις τε αποικιαν εξηγε τους μη φιλους, οπως αν ραιον αρχοι των
λοιπων· επεμψε δε εις τε Λευκαδα και Ἀνακτοριον, οικιστας αυτων Πυλαδην και
Ἐχιαδην ταξας, παιδας αυτου νοθους· τους δε Βακχιαδας φυγαδευσας εδημευσε τας
ουσιας αυτων. οι δε εις Κερκυραν απεχωρησαν. Κυψελος δε Κορινθου πραως ηρχεν
ουτε δορυφορους εχων ουτ' αποθυμιος ων Κορινθιοις. βασιλευσας δε ετη λʹ
ετελευτησεν τεσσαρας υιους καταλιπων, ων γνησιος μεν ην Περιανδρος, οι δε λοιποι
νοθοι. 23. Ὅτι Περιανδρωι τωι τυραννωι Κορινθιων γηραιωι ηδη οντι παντες οι υιεις
ετελευτησαν, ων Ευαγορας μεν αποικιαν εις Ποτιδαιαν εξαγαγων, Λυκοφρων δε
τυραννιδα κατασκευαζομενος παρα τοις περιοικοις, Γοργος δε αρμα ηνιοχων και
πεσων επι τραχηλον, Νικολαος δε, οσπερ εδοκει μετριωτατος ειναι, υπο Κερκυραιων
δολοφονηθεις τροπωι τοιωιδε. Περιανδρος βουλομενος τελευτησαντος αυτου μενειν
τοις εκγονοις την αρχην και λογιζομενος οτι αυτωι μεν επιθοιντο Κορινθιοι,
Νικολαον δε βασιλευοντα ανασχοιντο δια την επιεικειαν, εγνω αποχωρησας αυτος
εις Κερκυραν Νικολαωι παραδουναι την Κορινθον. αισθομενοι δε [ταυτα]
Κερκυραιων τινες την Περιανδρου γνωμην και ελευθερουν την μητροπολιν
θελοντες, τον τε Περιανδρον, ει αφικοιτο, ορρωδουντες, συσταντες κτεινουσι τον
Νικολαον διαιτωμενον παρα σφισιν. ο δε Περιανδρος αθροισας στρατευμα ενεβαλεν
εις Κερκυραν, και την πολιν ελων νʹ τους αιτιους του φονου απεκτεινεν, τους δε
τουτων υιεας πλειστους οντας επεμψε προς Ἀλυαττην τον Λυδων βασιλεα επ'
εκτομηι. οι δε προσσχοντες Σαμωι ικεται της Ἥρας εγενοντο, και αυτους 22 Σαμιοι
αισθομενοι το συμπαν ερρυσαντο. Περιανδρος δε Ψαμμητιχωι Κερκυραν παραδους,
οστις ην Γοργου μεν υιος, αδελφιδους δε εαυτωι, επανηλθεν εις Κορινθον. 24. Ὅτι
εκδεκτορα της βασιλειας κατελιπε Περιανδρος Κυψελον τον Γοργου παιδα, του
σφετερου αδελφου· ος εκ Κερκυρας αφικομενος ετυραννευσε Κορινθου αχρι αυτον
συσταντες τινες των Κορινθιων εκτειναν βραχυν χρονον κατασχοντα την
τυραννιδα, και την πολιν ηλευθερωσαν. ο δε δημος τας τε οικιας των τυραννων
κατεσκαψεν και τας ουσιας εδημευσεν, αταφον τε εξωρισε τον Κυψελον, και των
προγονων τους ταφους ανορυξας τα οστα εξερριψεν, αυτος δε παραχρημα†
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

εστρατευσατο πολιτειαν τοιανδε· μιαν μεν οκταδα προβουλων εποιησεν, εκ δε των
λοιπων βουλην κατελεξεν ανδρων θʹ. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΠΟΛΙΤΙΚΩΝ.] 25. Ὅτι
Μυρων ο Σικυωνιων βασιλευς, απο Ὀρθαγορου καταγων το γενος, ην περι τε τα
αλλα και περι τας γυναικας ακολαστος· ας ου λαθρα μονον, αλλα και φανερως
βιασαμενος ᾔσχυνεν· τελευτων δε και την Ἰσοδημου του αδελφου γυναικα
εμοιχευσεν. ο δε ηισθημενος προτερον μεν ησυχαζεν, ελθοντι δε εκ Λιβυης τωι ετερωι
αδελφωι εφρασεν αδημονων. ην δ', ως φασιν, αυτος μεν απλους το ηθος και ακακος,
ο δε Κλεισθενης δολιος. και ποτε πυνθανομενου τι χρη ποιειν, αυτος μεν ειπεν ουδ'
αν μιαν ημεραν ανασχεσθαι τοιαυτα παθων, αλλα δι' αυτοχειριας αν τον δρασαντα
τιμωρησασθαι. ελεγε δε ταυτα και παρωξυνε τον Ἰσοδημον επι τον Μυρωνα
επιβουλευων τηι τυραννιδι, του μεν αποθανοντος, του δε θυειν τοις θεοις ουκ αν ετι
δυναμενου δια το αιμα του αδελφου. οπερ εδηλωσεν. ως γαρ ο Ἰσοδημος εκτεινε τον
Μυρωνα ζʹ ετη τυραννευσαντα ευρων επι τηι γυναικι, και προς τον Κλεισθενη εφρασε
μεγα στεναξας, εκεινος συναχθεσθαι αμφοτεροις εφη, τωι μεν αποθανοντι, οτι υπο
ταδελφου παθοι ταυτα, εκεινωι δ' αυ, οτι τον αδελφον κτεινας ουκ αν ετι δυναιτο
τοις θεοις θυειν, αλλα δειν ετερον τουτο ποιειν. ο δ' ινα μη της αρχης δια τουτ'
εκπεσοι, πεισθεις αληθη λεγειν αυτον, ενιαυτον 23 διαλιπων προσειλετο κοινωνον.
και ο μεν τουθ' οπερ ετεχναζεν κατειργασατο δια την ευηθειαν εκεινου, και
αμφοτεροι Σικυωνος ηρχον. πολυ μεντοι μαλλον Κλεισθενει προσειχον οι ανθρωποι
ατε φοβερωι οντι και δραστηριωι, και οι εκεινου φιλοι τουτωι προσεχωρουν. τελευτων
δε και της αρχης τον Ἰσοδημον απεστερησεν τοιονδε τι τεχνασας. ην τις Χαιρεδημος,
ανηρ των αστων Ἰσοδημου φιλος. ουτος ορων τον Κλεισθενη εργασιμωτερον,
προσιων περι φιλιας διελεγετο. πολλα δε υπισχνουμενου, Κλεισθενης εκελευσεν
αυτον εις πιστιν ων φησι παρελθοντα Ἰσοδημωι παραινειν απενιαυτισαι δια τον
φονον, οπερ εθος ην ποιειν, ως και θυειν αυτωι και τα ιερα εξεσται κεκαθαρμενωι και
τοις εκεινου παισιν αρχειν· ει δε μη, ενοχον οντα χαλεπως μεν αυτον εμμενειν τηι
τυραννιδι, χαλεπως δε εγγονοις λειψειν. ταυτα λεγοντα ο Χαιρεδημος εδεξατο, και
τωι Ἰσοδημωι συνεβουλευε μεταστηναι επ' ενιαυτον. ο δε οια ανηρ ακακος πεισθεις
επ' ευνοιαι λεγειν αυτον. απεχωρησεν εις Κορινθον, παραδους Κλεισθενει την
τυραννιδα. ο δε παραχρημα εξελθοντος διεβαλλεν ως μετα των Κυψελιδων οι
επιβουλευοντα, οπως αν μονος αρχοι. και δια τουτο στρατον οπλισας εξειργε
κατιοντα, και αυτος ετυραννει βιαιοτατος ων των προ αυτου και ωμοτατος, και
βοηθειας πολλοις εκπεμπων, ως αν εχοι συμμαχους. κατασχων δε την αρχην εν και
λʹ ετη ετελευτησεν. 26. Ὅτι εν τηι Ἀσιαι τελευτησαντος του Μηδων βασιλεως
εκδεχεται την αρχην Ἀστυαγης ο παις, οντινα μετα Ἀρβακην λογος εχει
γενναιοτατον γεγονεναι. επι τουτου βασιλευοντος η μεγαλη γινεται μεταβολη, καθ'
ην εις Περσας εκ Μηδων περιηλθεν η αρχη, δι' αιτιαν τοιανδε. νομος εγενετο εν
Μηδοις, οστις πενης τροφης ενεκα προσιηι ανδρι ευπορωι εαυτον διδους οπως
τρεφοιτο τε και αμπεχοιτο, ισα και δουλον νομιζεσθαι εκεινου· ην δε μη παρεχηι
ταυτα ο λαβων, εξειναι παρ' αλλον αποχωρειν. προσερχεται δη τις μειρακισκος,
ονομα Κυρος, Μαρδος γενος, θεραποντι 24 βασιλειωι, ος ην επι τοις καλλυνουσι τα
βασιλεια. ην δε ο Κυρος του Ἀτραδατου παις, οστις εληιστευεν υπο πενιας· η δε γυνη
αυτου, Ἀργοστη ονομα, η Κυρου μητηρ, αιπολουσα εζη. εκδιδωσιν ουν αυτον ο
Κυρος επι τωι τρεφεσθαι τωι ανδρι, και εκαλλυνε τα βασιλεια, και ην επιμελητης.
βελτιω ουν αυτωι στολην ο επιστατης διδωσι, και εκ των εξω εισηγαγεν εις τους εσω
καλλυνοντας παρα βασιλει, και τωι τουτων επιστατηι συνιστησι. χαλεπος δ' ην ουτος
και εμαστιγου πολλακις Κυρον· και ος αφισταται παρα τον λυχνοφορον· κακεινος
αυτον ηγαπα, και προσαγεται πλησιον βασιλεως, ιν' εν τοις λυχνοφορουσιν αυτωι
ειη. ευδοκιμων δε και εν τουτοις μετηλθε παρα Ἀρτεμβαρην, οστις των οινοχοων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

επεστατει και αυτος βασιλει ωρεγε πιειν την φιαλην. ο δε αυτον προθυμως δεχεται
και οινοχοειν κελευει τοις ομοτραπεζοις βασιλεως. ου πολλου δε χρονου, επει εωρα
αυτον Ἀρτεμβαρης ευ και επιστρεφως διακονουντα και την φιαλην ευσχημονως
επιδιδοντα, πυνθανεται βασιλευς Ἀρτεμβαρου οποθεν ειη ο νεανισκος, ως καλως
οινοχοει. ο δ' ειπεν· ω δεσποτα, σος δουλος, Περσης γενος, εκ των Μαρδων, τροφης
δε χαριν εαυτον δεδωκως μοι. ην δε ο Ἀρτεμβαρης πρεσβυτης· και ποτε δειται
βασιλεως, επει επυρεξε, μεθειναι αυτον εις οικον εστ' αν υγιανηι. αντι δ' εμαυτου,
εφη, ο νεανισκος οδε, (Κυρον λεγων), ον συ επαινεις, οινοχοησει· υιον δ' αυτον
καγω ποιησομαι, ευνουχος ων, ει σοι τωι δεσποτηι οινοχοων καταθυμιος γενοιτο.
ταυτα επηινει ο Ἀστυαγης· και ο μεν απελυετο πολλα εντειλαμενος Κυρωι και
φιλοφρονησαμενος ως αν υιωι, ο δε παρεστως βασιλει την τε φιαλην εδιδου και
ωινοχοει νυκτα και ημεραν, υπεφαινε τε πολλην σωφροσυνην και ανδρειαν. ο δ'
Ἀρτεμβαρης εκ της νοσου ταυτης θνησκει υιοποιησαμενος τον Κυρον. διδωσιν ουν
αυτωι ο Ἀστυαγης ως αν υιει τον συμπαντα βιον Ἀρτεμβαρεω και αλλα πολλα δωρα,
μεγας τε ην και ονομα αυτου παντηι διεφερετο. Ἦν δε Ἀστυαγηι θυγατηρ πανυ γε
γενναια και ευειδης, ηντινα Σπιταμαι διδωσι τωι Μηδωι επι προικι πασηι Μηδιαι. Κυρος
δε μεταπεμπεται τον τε πατερα Ἀτραδατην και Ἀργοστην την μητερα εκ Μαρδων. οι
δε ηκον επ' αυτωι μεγαλωι οντι. εξηγησατο 25 δ' αυτωι και η μητηρ ονειρον, ως
κυουσα αυτον δοξαι κοιμηθεισα εν τωι ιερωι, ηνικα εν Μαρδοις ην αιπολουσα. εδοξα
γαρ, εφη, ουρησαι τοσουτον κυουσα, ω Κυρε, σε, ωστε ποταμου μεγαλου ρευματι
ομοιον γενεσθαι το πληθος του ουρου και κατακλυσαι πασαν την Ἀσιαν, ρυηναι δε
αυτο αχρι θαλαττης. και ο πατηρ ακουσας κελευει τοις εν Βαβυλωνι Χαλδαιοις
υπερθειναι. Κυρος δε τον λογιωτατον αυτων καλεσας εξηγησατο· και ος αποκρινεται
μεγα τε ειναι το προφαινομενον αγαθον και την πρωτην αυτωι τιμην φερον εν Ἀσιαι·
δειν δε κρυπτειν, ως μη Ἀστυαγης ακουσηι· κακιστα γαρ σε τε αποκτενει καμε τον
κριτηρα αυτου. ωμοσαν δε αλληλοις μηδενι κατερειν την οψιν μεγαλην τε ουσαν
και οιαν ουκ αλλην. εκ τουτου πολυ μειζων ο Κυρος γενομενος σατραπην τον αυτου
πατερα Περσων εποιησεν και την μητερα πλουτωι τε και δυναμει Περσιδων πρωτην.
Καδουσιοι δε τοτε πολεμιοι ησαν βασιλει, αρχοντα εχοντες Ὀναφερνην, οστις
προδιδους το εθνος τα βασιλεως εφρονει, και πεμψας αγγελον παρα Ἀστυαγην
ηιτειτο ανδρα πιστον, ως συν αυτωι βουλευσειεν τα περι της προδοσιας. και ος
εκπεμπει Κυρον, ως αν παντα συμπραξειεν· ημεραι δε τεσσαρακοστηι ωρισεν αυτωι
παρ' αυτον εις Ἐκβατανα ανελθειν. και ο του ονειρου κριτης παρεθαρρυνεν αυτον
εις Καδουσιους απελθειν, και φρονηματος ενεπιμπλα. εισηιει δε Κυρον, ατε φυσει
γενναιον και μεγαλοφρονα, ως χρη θεου συλλαμβανομενου Περσας αποστησαι και
Ἀστυαγην πειρασθαι της αρχης παυειν, πιστευειν τε τωι Βαβυλωνιωι τα θεια
καλλιστα εξεπισταμενωι. εθαρρυνον δε αλληλους· ο μεν Βαβυλωνιος Κυρον οτι
ειμαρμενον ειη αυτον καταλυσαι Ἀστυαγην και την εκεινου βασιλειαν ελειν, και
τουτ' αυτος αριστα γινωσκειν· ο δ' αυ Κυρος τον Βαβυλωνιον, οτι μεγαλων αυτον
καταξιωσει γενομενων τουτων, εαν αυτος βασιλευς γενηται. ενεθυμειτο δε ως και
Ἀρβακης παυσας Σαρδαναπαλλον προτερον την εκεινου τιμην αφελοιτο. καιτοι ουτε
Μηδοι κρεισσους Περσων, οις εκεινος επιστευεν, ουτε Ἀρβακης φρονιμωτερος εμου·
τυχη δε και μοιρα καμοι προδεικνυσιν, ωσπερ αρα κακεινωι. ταυτα ενθυμουμενωι
υπηντησε μεμαστιγωμενος ανηρ κοπρον εν κοφινωι εκφερων, επειδη εν τοις οροις
γινεται Καδουσιων· οιωνισαμενος καθυπερτιθεται τωι Βαβυλωνιωι. ο δε εκελευε
πυθεσθαι τις τε ειη ο 26 ανηρ και ποδαπος γενος. πυθομενωι δε Κυρωι αποκρινεται
εκεινος οτι Περσης ειη, Οιβαρας ονομα. και ος ησθη πανυ· ο γαρ οιβαρας δυναται
Ἑλλαδι γλωσσηι αγαθαγγελος. εφη δ' ο Βαβυλωνιος προς Κυρον και ταλλα συμβολα
ειναι αριστα, οτι τε Περσης εστι σοι πολιτης και οτι κοπρον ιππιαν φερει, ητις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

πλουτον και δυναμιν προσημαινει, ωσπερ και τουνομα λεγει. ταχυ δη τον ανθρωπον
ο Κυρος παραλαμβανει συνειναι τε εκελευεν αυτωι· ο δε πειθεται. Ἐκ τουτου παρα
τον Ὀναφερνην εις Καδουσιους ηκε, και πιστεις λαμβανει τε και διδωσι περι της
προδοσιας· επανηιει τε εις Μηδιαν· τον δε Οιβαραν ιππωι τε και στοληι Περσιδι και
θεραπειαι ετιμησεν, ειχε τε πελας, την γνωμην ορων αγαθον, και αμα του
Βαβυλωνιου κελευοντος διαλεγεσθαι αυτωι. εκ δε του κατ' ολιγον εταιριζομενος
εποιειτο και συμβουλον, και ποτ' εις λογους ηλθε τοιουτους, ως αχθοιτο ορων
Περσας υπο Μηδων κακουμενους, και ταυτα ουδεν χειρους οντας τας φυσεις. και ο
Οιβαρας ειπεν· ω Κυρε, ου γαρ εστιν ανηρ τα νυν μεγαλοφρων τε και
μεγαλογνωμων, ος παυσαι Μηδους εθελησει των κρειττονων αρχειν αξιουντας. και
Κυρος εφη· πως ουκ εστιν, ω Οιβαρα; εστιν μεν ισως, αλλα πολληι και κακηι ατολμιαι
χρηται, δι' ην ουδεν δραι δυναμενος. και ο Κυρος εκπειρωμενος· ει δε φανειη
τολμητης ανηρ, πως αν δυναιτο τουτο κατεργαζεσθαι; ο δε αποκρινεται· πρωτον μεν
Καδουσιους προσαγαγομενος εθελοντας· Περσας μεν φιλουσι, Μηδους δε πανυ
μισουσι· επειτα δε και Περσας θαρρυνας τε και οπλισας περι μʹ οντας μυριαδας, και
ασμενως αν εθελησαντας δι' α πασχουσιν υπο Μηδων· επιτηδειοτατη δ' αυτοις προς
τουτο και η χωρα πετρωδης τε και† θρανη ουσα, εφ' ην ει στρατευειν Μηδοι θελοιεν,
κακως απαλλαξουσι. Κυρος δε ηρωτα· ει ανηρ φανειη ταυτα δρων,
συνανακινδυνευσεις αυτωι; και ος· ει γαρ, ω Ζευ, εφη, μαλιστα μεν συ ειης ο τουτοις
εγχειρων, επειδη και ο σος πατηρ αρχει Περσων, και συ †ενασυλωτατος ει και
δυνατωτατος· ει δε μη, οστις ουν ειη. 27 Ἐκ τουτου το ολον βουλευμα εκκαλυπτει τε
αυτωι ο Κυρος και συμβουλωι χρηται, ορων ανδρα φρονιμον και ανδρειον και εν
αυτωι πασας εχοντα τας ελπιδας. και ος συνεπηινει τε και συνεξωτρυνε γνωμας τε
αγαθας υφηγειτο, και ως χρη πεμψαντα παρα Ἀτραδατην τον πατερα κελευειν
οπλιζειν Περσας, τωι λογωι μεν, ως ετοιμοι ειεν βασιλει επι Καδουσιους, τωι εργωι δε
εις αποστασιν· επειτα ως χρη παρα Ἀστυαγου αιτησαμενον ημερας ελθειν αυτον εις
την Περσιδα, ως ιερα ευκταια θυσειεν υπερ βασιλεως και της εκεινου σωτηριας, αμα
δε και του πατρος, επειδη φαυλως εχει υπο νοσου. ει δε ταυτα πραξει, εγχειρητεον
εσται τωι συμπαντι ανδρειως. ουτοι δεινον, ω Κυρε, και αποκινδυνευειν τηι ψυχηι
μεγαλοις εγχειρουντα εργοις, και παθειν, ει δεοι, τουτο ο και μηδεν δρωντας
αναμενει παθειν. ησθη τε ουν ο Κυρος επι τηι γενναιοτητι του ανδρος, και αμα
θαρρυνων αυτον και τον ονειρον εξηγησατο της μητρος και την του Βαβυλωνιου
γνωμην, ην ειπε περι αυτου. και ο Οιβαρας ατε αγχινους πολυ μαλλον αυτον
εξωτρυνεν και διεκελευσατο φυλαττειν τον Βαβυλωνιον, ως μη εξαγγελος ειη
βασιλει του ονειρου, ει αρα κτεινειν αυτον ουχ υπομενοις, οπερ ην αριστον. και ο
Κυρος· αποτροπαιον αν ειη τουτο γ', ειπεν. συνεσιτουντο δη και συνησαν Κυρωι το
απο τουδε ο τε Οιβαρας και ο Βαβυλωνιος. εν δεει δε ων ο Περσης, μη κατειποι προς
Ἀστυαγην ο Βαβυλωνιος περι του ονειρου, προσεποιησατο ιερα πατρια νυκτωρ
επιτελειν τηι σεληνηι, και τον Κυρον ᾔτησε θυματα τε και οινον και οικετας και
στρωματα και ταλλα ων εδει· ηξιου δε Κυρον προσταξαι τοις θεραπευουσι πειθεσθαι
αυτωι. και ος προσεταξε τε και της θυσιας ου μετειχεν, Οιβαρα τεχνησαντος, ος
παρασκευαζεται τα τε αλλα † νυκτα και στιβαδας βαθειας εφ' ων ευωχησονται, και
βοθρον ωρυξεν εν τηι αυτου σκηνηι βαθυτατον. επει δε παντα επραξε και ευωχησε
τον Βαβυλωνιον και εμεθυσεν, υπερ τε τον βοθρον αυτωι κοιτην στορεσας, ως
κατακλινει ες ταυτην, ωσεν αυτον εις τον βοθρον κατω· συνεβαλε δ' αυτωι και τον
οικετην. και αμα ορθρωι Κυρου απαραντος συνωδοιπορει. ου πολυ δε προελθοντων,
επεζητει τον ανθρωπον 28 ο Κυρος· ο δε το μεν πρωτον εφη καταλελοιπεναι αυτον
ετι καθευδοντα υπο μεθης. αγανακτουντος δε Κυρου, τελευταιον εξεφηνε ταληθες,
οτι αυτον κτεινειεν, επειδη μονην σωτηριαν ταυτην εωρα Κυρωι τε και τοις Κυρου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

παισιν ουσαν. λυπηθεις δε πανυ επι τοις πραχθεισι και ετι μαλλον οργισθεις, ωστε
μηκετι προσιεσθαι τον Οιβαραν, αυθις μετεγνω και προσιετο αυτον συμβουλωι τε
εχρητο περι των αυτων. τηι δε του Βαβυλωνιου γυναικι πυνθανομενηι περι του
ανδρος ειπεν οτι υπο ληιστων αποθανοι και ταφειη υπ' αυτου. Μετα ταυτα παρα
βασιλεα Κυρον αφικομενον ο Οιβαρας ανεδιδασκε και εξωτρυνε τα βεβουλευμενα
σφισιν δραν και πεμπειν τε εις Περσας και οπλιζειν τους εν ηβηι και Ἀστυαγην
αιτεισθαι δουναι οι ημερας, ως τε τα ιερα θυσειε και τον πατερα νοσηλευσειε
φαυλως εχοντα. και ος επεισθη, τα τε αλλα οπλα ηδη ην ετοιμα, και ο Κυρος ηιτησατο
βασιλεα την εις Περσας πορειαν, ως αν θυσειεν υπερ αυτου και αμα τον πατερα ιδοι
κακως διακειμενον. ο δ' ου διδωσιν αυτωι υπ' ευνοιας συνειναι θελων· και ο Κυρος
εν αθυμιαι ην Οιβαραι δηλωσας ως αποτυχοι. και ος εθαρρυνε τε αυτον και αυθις
εκελευε διαλιποντα ημερας δεισθαι αυτου περι των αυτων, και τευξεσθαι· δειν δε
αυτον θεραπευειν προθυμως ετι μαλλον η προτερον· και επειδαν δεηται, δι' ετερου
τουτο ποιειν και μη δι' αυτου. και ο μεν ᾤχετο παρα βασιλεα, και του πιστοτατου
των ευνουχων εχρηιζεν, οταν ηι καιρος, αιτησασθαι αυτωι την αφοδον παρα
βασιλεως. επει δ' ουν ποτε εωρα βασιλεα εν πολληι οντα παιδιαι τε και μεθηι, νευει τωι
ευνουχωι λεγειν βασιλει οτι· Κυρος ο σος δουλος αιτειται δουναι αυτωι α ποτε ευξατο
ιερα υπερ σου, οπως αν αυτωι ευμενης ειης, θυσαι, και αμα τον αυτου πατερα
ασθενως εχοντα θεραπευσαι. και ο Ἀστυαγης καλεσας Κυρον και μειδιων διδωσι
αυτωι εʹ μηνας ορισας, τωι δε εκτωι οπως επανεισι διεκελευσατο. *προσκυνησας
καθιστησιν ανθ' εαυτου Τιριδατην οινοχοον βασιλει, αχρι αυτος επανιοι. και επι
Οιβαραν ηλθε γεγηθως. ο δ' αυτον εκελευσε παραχρημα τους οικετας συλλαβοντα
απαιρειν· και, ην γαρ αυτος 29 επιμελητης, νυκτωρ παντα ευτρεπιζει, και εωθεν εις
Περσας οδοιπορουν. Ἡ δε του Βαβυλωνιου γυνη, ος τον ονειρον εφρασε Κυρωι,
προακηκουια αρα παρα του εαυτης ανδρος, ηνικα εζη, την οψιν, ηντινα εφρασεν
αυτωι ο Κυρος, τελευτησαντος αυτηι του ανδρος, συνοικουσα τωι εκεινου αδελφωι,
εκεινης της νυκτος συναναπαυομενη ηκουσε παρ' αυτου οτι μεγας γενομενος
οιχοιτο εις Περσας. η δε αυτωι διηγειτο τον ονειρον και την τουτου κρισιν, ωσπερ
ηκουσε παρα του ανδρος, οτι βασιλευσει Περσων. εωθεν δε ο ανηρ ατρεμας ηκε παρα
Ἀστυαγην, και δι' ευνουχου ερομενος την εισοδον παντα απηγγειλεν, ως ακουσειε
παρα της εαυτου γυναικος, οτι Κυρωι εφρασθη υπο του αποθανοντος ανδρος
θεολογου προς την γενομενην οψιν βασιλευσαι, και τουδ' ουνεκα αρα οιχοιτο νυν
εις Περσας ου παλαι δε και αυτος ταυτα ακηκοεναι παρα της γυναικος· εκαστα τε
σαφως διηγησατο του τε ονειρου και της †χρηστυος. εν πολληι δε συννοιαι γενομενος
Ἀστυαγης πυνθανεται του Βαβυλωνιου· τι ουν χρη ποιειν. και ος εφη· κτεινειν
αυτον επανελθοντα ως ταχιστα· μονη περ αυτη ασφαλεια αν ειη. και ο Ἀστυαγης
αποπεμψαμενος τον Βαβυλωνιον μαλλον τι ενεθυμειτο τους λογους αυτου. εις
εσπεραν δε πινων εκαλεσε τας παλλακιδας ορχηστριδας ουσας και κιθαριστριδας.
και τις αυτων αιδουσα τοιαυτ' ελεγεν· ο λεων τον καπρον υποχειριον εχων μεθηκεν
εις τας λοχμας τας εαυτου, εν αις κρειττων γενομενος πολυν πονον αυτωι παρεξει,
και τελευτων ασθενεστερος ων τον ισχυροτερον χειρωσεται. ταυτα ᾀδουσης ενθυμια
ποιειται Ἀστυαγης ως τεινοντα εις αυτον. παραχρημα δη πεμπει τʹ ιππεις επι Κυρον,
οις εκελευσεν αυτον καλειν οπισω· εαν δε μη επηται, την κεφαλην αποτεμοντας
φερειν. οι δε ᾤχοντο, και επει ηκον παρα Κυρον, εφρασαν τα παρ' Ἀστυαγους.
κακεινος, οια αγχινους, ειτε και Οιβαρα παραινουντος, ειπεν· πως δ' ου μελλω ιεναι,
καλουντος με του δεσποτου; αλλα νυν δειπνησατε, πρωι δε χωρωμεν παρ' αυτον. οι
δε ταυτ' επηινουν. ο δε περσικως οπτα κατακοψας ιερεια πολλα και βους ειστια τε
τους ιππεας και μεθυσκει· προαπεσταλτο δ' αυτωι αγγελος επι τον πατερα χιλιους
ιππεις κελευων και πεντακισχιλιους πεζους επι Ὕρβαν †ετεραν πολιν πεμπειν προ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

οδου κειμενην, τους δε αλλους Περσας οπλιζειν αυτον ταχιστα, ως βασι 30 λεως
προσταττοντος· ου γαρ εδηλωσε τον οντα λογον. μετα δε την εστιασιν εις υπνον
τετραμμενων των ιππεων, αυτος τε και Οιβαρας ως ειχον αναβαντες επι τους ιππους
απελαυνουσι, και ηκον επι την Ὕρβαν ετι νυκτος ουσης, και οπλιζει ο Κυρος τους
ανθρωπους· και συνταττει τους παρα του πατρος ηκοντας ως εις μαχην· και αυτος
μεν εν τωι δεξιωι ισταται, και Οιβαρας εν τωι ευωνυμωι. και ο οινος ανηκε τους παρα
Ἀστυαγους πρωι οιχομενους, και γνοντες Κυρον διωκουσι. και ηκον επι την Ὕρβαν,
και ευροντες εκτεταγμενον συμβαλλουσιν ως εις μαχην. ενθα δη πρωτον πολλην
ανδρειαν Κυρος αποδειξαμενος συν τρισι Περσαις κτεινει περι σʹ και νʹ ιππεις· οι
λοιποι δε φευγουσι παρα βασιλεα και ταυτ' απηγγειλαν. και ος παισας τον μηρον
ειπεν· ω μοι ως πολλακις γνους οτι ου χρη κακους ευ ποιειν ομως αλισκομαι
χρηστοις λογοις, ος και Κυρον παραλαβων πολλων κακων, Μαρδον γενος, ολεθρον
τηλικουτον εποιησα κατ' εμαυτου· αλλα και νυν ου χαιρησει οις θελει. και
παραχρημα καλεσας τους στρατηγους αθροιζειν την δυναμιν κελευει. ως δε
ηθροισθη εις ρʹ μεν πεζων μυριαδας, εικοσιν δε ιππεων, τρισχιλια δε αρματα, ελαυνει
επι Περσας. ηδη δε ωπλιστο κακει η στρατια υπο Ἀτραδατα παντα ειδοτος· και ησαν
λʹ μεν μυριαδες πελταστων, εʹ δε ιππεων, ρʹ δε δρεπανηφορα. ως δ' εις εν συνηλθε
Κυρωι η δυναμις, παρηινεσε τουτοις. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ.] Ἐκ τουτου
αυτος τε και ο πατηρ συνεταττον την στρατιαν, και Οιβαραν αποφαινουσι
στρατηγον, ανδρα ευβουλον και δραστηριον, ος προκαταλαμβανει μεν τας
στενοπορους οδους φυλακαις και τα υψηλοτατα ορη, τον δε οχλον εκ των
ατειχιστων πολεων εις τας ευερκεις μεταγει, φρουρια δ' ενθα καιρος ην εντειχιζεται.
και μετ' ου πολυ Ἀστυαγης ηκε συν τωι στρατωι και τας ερημους πολεις κατεκαε· προς
τε Κυρον και Ἀτραδαταν τον τουτου πατερα πεμψας αγγελους πολλα τε ηπειλει και
ωνειδιζε την προσθεν πτωχειαν, εκελευε τε οπισω παρ' αυτον ιεναι· δησειν γαρ
αυτους μονον παχειαις πεδαις· ει δ' αλωσεσθε, εφη, κακοι κακως απολεισθε. Κυρος
δε αποκρινεται· ουκ αρα συ γε, ω Ἀστυαγη, θεων 31 δυναμιν ᾔδεις, ος ουκ οισθα υπ'
εκεινων τους αιπολους εποτρυνθεντας επι ταδε τα πραγματα, οις επομεθα και εις
τελος. και σοι παραινουμεν, οτι ημας και αυτος ευ ποιεις, θεων σοι επι νουν
αγοντων, απαγειν την δυναμιν και Περσας ελευθερους εαν κρειττους οντας Μηδων,
ως μη τουτους δουλουμενος και των αλλων αποστερηθηις. ταυτα μεν ο αγγελος
απηγγειλεν Ἀστυαγηι. ο δε υπο οργης εξαγει την στρατιαν εις μαχην και εκταττει·
αυτος δε προεκαθητο αναβας δισμυριους εχων δορυφορους περι αυτον. αντεπηιει δε
Κυρος, Ἀτραδατην μεν εν τωι δεξιωι κερατι στησας, Οιβαραν δε επι τωι ευωνυμωι·
αυτος τε μετα των αριστων Περσων εν μεσοις ην. ενθα δη δεινη μαχη γινεται· και
πλειστους εκτεινε Κυρος τε και οι λοιποι Περσαι. σχετλιαζων δε ο Ἀστυαγης επι του
θρονου ειπεν· οι μοι τους τερμινθοφαγους Περσας οια αριστευουσι. και πεμψας
ηπειλει τοις εαυτου στρατηγοις, ει μη νικησουσι τους αντιους, οια πεισονται.
καμνοντες δε οι Περσαι υπο πληθους πολεμιων αλλων επ' αλλοις επιοντων,
κλιθεντες αναχωρουσιν εις την πολιν, προ ης εμαχοντο. εισεληλυθοτας δε θαρρυνει
Κυρος και Οιβαρας, οτι πλειους αυτοι των πολεμιων εκτειναν, και παραινουσι
παιδας μεν και γυναικας εις Πασαργαδας το υψηλοτατον ορος αποπεμψαι, αυτοι δε
εις αυριον επεξελθοντες τελος επιθειναι τηι νικηι. προκειται γαρ αποθανειν πασιν [η]
ηττηθεισι· βελτιον ουν μετα του νικαν, ει δεοι, παθειν τουτο ελευθερωσαντας την
πατριδα. ταυτα ειποντος, οργη και μισος παρισταται πασιν επι Μηδους, και εωθεν
αναπετασαντες τας πυλας επεξιασιν, ηγουμενου Κυρου και Οιβαρα. ο δ' Ἀτραδατης
μετα των γεροντων ερρυετο το τειχος. αντεπιασι δ' αυτοις παμπληθεις Ἀστυαγου
φαλαγγες συν οπλιταις τε και ιππευσι. των δε μαχομενων, ιʹ μυριαδες
εκπεριελθουσαι, καθοτι εταξεν Ἀστυαγης, αιρουσι την πολιν και Ἀτραδατην πολλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τραυματα εχοντα αναπεμπουσιν επι βασιλεα. γενναιως δε και οι Κυρου
αγωνισαμενοι φευγουσιν εις Πασαργαδας, ενθ' αυτοις τεκνα και γυναια ην.
Ἀστυαγης δ', επει αυτωι ηχθη ο Κυρου πατηρ, εφη· ουτος συ δη μοι αγαθος σατραπης,
ον εγω ετιμησα, τοιαυτας χαριτας συν τωι υιει απεδωκατε. και ο γερων εκπνεων ηδη·
ουκ οιδ', εφη, ω δεσποτα, οστις θεων τηνδε την μανιαν εφωρμησε τωι εμωι παιδι· συ
δε μη με αικιζου· ταχυ γαρ ωδ' εχων αποπνευσομαι σοι. 32 και ος ᾤκτειρεν αυτον και
ειπεν· τοιγαρουν σε εγω ουδεν αικιζομαι· οιδα γαρ οτι, ει σοι ο υιος επεισθη, ουκ αν
ταυτα επραξεν. αλλα και θαπτειν σε κελευω ουκ οντα εκεινωι ομογνωμονα τησδε της
μανιας. τουτον μεν ουν ταχυ αποθανοντα θαπτουσι καλως τε και ευ, Ἀστυαγης δ' επι
Πασαργαδας ᾔει δια στενων οδων. ενθεν δε και ενθεν λισσαδες πετραι και ορος
διερρωγος υψηλον ην· δια μεσου δε διεξιεναι τας εμβολας Οιβαρας εφυλαττε μυριοις
οπλιταις· και ην ανελπιστον διελθειν. α δη γνους Ἀστυαγης εκπεριελθειν εκελευε το
ορος δεκα μυριασι εν κυκλωι, εις ο ευροντες ανοδον ανερπουσι και των ακρων
κρατουσιν. Οιβαρας δε και Κυρος συν τωι πληθει παντι νυκτωρ φευγουσιν εις αλλο
ορος χθαμαλωτερον του προτερου. ειπετο δ' η Ἀστυαγεω στρατια κατ' ιχνος
διωκουσα ηδη μεταξυ των ορων· επηιει δη τουντευθεν η Ἀστυαγου στρατια και
εμαχετο προς το ορος ανιουσα μαλα ευψυχως. κρημνοι δε παντηι και δρυμωνες
αγριελαιοι τε συνεχεις ησαν. γενναιοτερον δ' ετι οι Περσαι εμαχοντο, ενθεν Κυρου
εξορμωντος, ενθεν Οιβαρα, ος αυτους ανεμιμνησκε παιδων τε και γυναικων και
πατερων γεροντων και μητερων, ους αισχρον ειναι προεσθαι Μηδοις κατατεμνειν τε
και αικιζεσθαι. ων ακουοντες ερρωσθησαν και συν αλαλαγμωι κατιοντες χερμασι τε
απλετοις βαλλοντες αποριαι βελων καταρασσουσιν εκ του ορους τους πολεμιους. και
πως Κυρος ηκεν επι το πατρωιον οικημα αυτου, ενθα αιπολων, οτε μικρος ην,
ηυλιζετο, και εν αυτωι εθυσεν αλευρα πυρων και κυπαριττου υλην δαφνην τε
υποθεις και πυρ εκτριψας, ως αν κεκμηκως τε και απορως εχων. ευθυς δ' εκ δεξιας
ηστραψε τε και εβροντησεν. Κυρος δε προσεκυνησεν, οιωνοι τε αισιοι επι τωι
οικηματι αυτωι εζομενοι προυφαινον ως εις Πασαργαδας αφικοιτο. εκ τουτου
δειπνοποιησαμενοι εκοιμηθησαν εν τωι ορει· και τηι υστεραιαι τοις οιωνοις πισυνοι
επικαταβαινουσιν επι τους πολεμιους ανερποντας ηδη εις το ορος· και επι πολυ
εμαχοντο ανδρειως. Ἀστυαγης δε πεντακισμυριους επι το ορος εστησε, και εκελευσε
τους κατορρωδουντας την αναβασιν η φευγοντας κατω παρα σφας αποκτεινειν.
αναγκηι ουν εχομενοι Μηδοι τε και οι συμμαχοι ανηιεσαν επι τους Περσας. ενθα δη
καμνοντες υπο του πληθους οι Περσαι εφευγον επ' ακρον το ορος, ινα αυτοις αι
γυναικες ησαν. αι δε ανασυραμεναι εβοων 33 ποι φερεσθε, ω κακιστοι; η αχρι αν
εισδυητε ενθεν γεγενησθε; δια τουτο ο Περσων βασιλευς, επειδαν εις Πασαργαδας
αφικηται, χρυσον δωρειται ταις Περσισι γυναιξιν, και διανεμει εκαστηι εις λογον
δραχμων εικοσιν Ἀττικων. οι δε Περσαι καταισχυνθεντες εφ' οις ειδον και ηκουσαν
επιστρεφουσιν επι τους πολεμιους, και μιαι ορμηι επιδραμοντες εξωθουσιν αυτους εκ
του ορους και κτεινουσιν ουκ ελαττους εξακισμυριων. ου μην Ἀστυαγης αφιστατο
της πολιορκιας. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΑΝ∆ΡΑΓΑΘΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΩΝ].
Πολλων δε αναμεταξυ γενομενων, Κυρος εις την σκηνην παρελθων καθιζει εις τον
του Ἀστυαγου θρονον και το σκηπτρον αυτου λαμβανει. επευφημησαν δε Περσαι,
και Οιβαρας αυτωι την κιδαριν επιτιθησιν ειπων· αξιωτερος συ γε ει Ἀστυαγου
φορειν, θεου σοι διδοντος δι' αρετην, και Περσας Μηδων βασιλευειν. τα τε χρηματα
παντα εις Πασαργαδας απεκομιζον, εφεστωτος Οιβαρα και επιμελητας
καταστησαντος. απλετα δ' ην και α οι Περσαι κατα σκηνας τρεπομενοι τας ιδιωτικας
ωφελουντο. και μετ' ου πολυ φημη παντηι διηγγειλεν την Ἀστυαγου φυγην τε και
ητταν, ως τε υπο θεων του αφηιρηται το κρατος. και οι ανθρωποι αφισταντο και τα
εθνη. πρωτος δ' Ὑρκανων αρχων Ἀρτασυρας ηκε εʹ μυριαδας αγων στρατιας Κυρωι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

και προσεκυνησεν ειπε τε ετοιμην ειναι και αλλην πολυ πλειω, εαν κελευηι· μετα δε
ο τε Παρθυαιος και Σακης και Βακτριος και οι εφεξης απαντες, ωστε σπουδην ειναι
εκαστου τον ετερον φθηναι θελοντος· εις ο Ἀστυαγης μετ' ολιγων υπολειφθεις,
επαιξαντος μετ' ου πολυ Κυρου και εκ του ραιστου μαχηι κρατησαντος, αιχμαλωτος επ'
αυτον αγεται. 27. Ὅτι ο νεος Καισαρ τριτον αγων εν τηι Ῥωμηι μηνα ενταυθοι
παρεπεδημει, ζηλουμενος μεν υπο των ηλικων και φιλων, θαυμαζομενος δε υπο των
εν τηι πολει παντων, επαινουμενος δ' υπο των παιδευτων. τεταρτωι δε μηνι ηκεν εκ
της πατριδος πεμφθεις υπο της μητρος ως αυτον απελευθερος τεταραγμενος και
πολλης αθυμιας μεστος, επιστολην κομιζων, εν ηι εγεγραπτο ως 34 Καισαρ μεν εν τηι
συγκλητωι αποθανοι υπο των περι Κασσιον και Βρουτον. ηξιου δε τον παιδα
επανελθειν ως αυτην· αγνοειν γαρ εφη καυτη ταπο τουδε εσομενα· δειν δε ηδη
ανδρα γιγνεσθαι, και γνωμηι τε α χρη φρονειν και εργωι πραττειν επομενον τηι τυχηι
τε και τοις καιροις. τοιαυτα εδηλου τα παρα της μητρος γραμματα. ομοια δε και ο
ταυτα κομιζων απηγγελλεν· εφη τε ως παραχρημα Καισαρος αναιρεθεντος πεμφθειη
και ουδαμηι διατριψειεν, ως θαττον εχοι μαθων τα γενομενα βουλευσασθαι περι
αυτων· μεγαν δ' ειναι τον κινδυνον τοις του ανηιρημενου συγγενεσι, ον δει πρωτον
σκοπειν οπως διαφευξεται· ου μικραν γαρ ειναι μεριδα την των σφαγεων, οι τους
Καισαρος ελαυνουσι τε και αναιρουσι. ταυτ' ακουσαντες εν πολλωι θορυβωι ησαν,
μελλοντες οσον ουπω δειπνησειν. ταχυ δ' η φημη και τοις εξω διηγγειλε και ανα
πασαν εφοιτα την πολιν τακριβες μεν ου δηλουσα, οτι μεντοι κακον τι μεγα ειη
προσπεπτωκος. συνηιεσαν γουν πολλοι περι ακραν εσπεραν συν φωτι των πρωτων
Ἀπολλωνιατων διαπυνθανομενοι υπ' ευνοιας ο τι ειη το ηγγελμενον. βουλευομενωι
δε Καισαρι μετα των φιλων εδοξε χρηναι τοις επιφανεστατοις δηλωσαι, το πληθος
δε αποπεμψασθαι. και επει ταυτα επραξαν, μολις μεν απηλθεν ο οχλος πεισθεις υπο
των πρωτων, καιρον δ' εσχεν Καισαρ περι των ολων βουλευσασθαι μετα των φιλων,
πορρω της νυκτος ηδη διεληλυθυιας, ο τι ποιητεον ειη και οπως χρηστεον τοις
πραγμασιν. πολλης δε σκεψεως γενομενης, οι μεν παρηινουν των φιλων επι το εν
Μακεδονιαι στρατευμα χωρειν, ο προεξεπεπεμπτο επι τον Παρθικον πολεμον, (ηγειτο
δ' αυτου Μαρκος Αιμιλιος) και συν αυτωι ηκειν τασφαλους ενεκεν εις Ῥωμην επι
αμυναν των σφαγεων· υπαρχειν δε και τους στρατιωτας υπ' ευνοιας της προς
εκεινον τοις* αχθομενους· προσγενησεσθαι δε και τον απο του παιδος οικτον
οφθεντος τωι στρατωι. αλλα ταυτα δυσχερη υπεφαινετο ανδρι κομιδη νεωι και μειζω
η κατα την παρουσαν ηλικιαν τε και απειριαν, αλλως τε και αδηλου ετι ουσης της
των πολλων διανοιας, και πολλων εφεστωτων εχθρων. ουκ εκρατει ουν ηδε η
γνωμη. τιμωροι τε εσεσθαι Καισαρι προσεδοκωντο οι και ζωντος απηλαυον της
τυχης, εις τε 35 αρχας και πλουτον υπ' αυτου προηγμενοι δωρεας τε μεγαλας
εχοντες και οιας ουδ' οναρ ηλπισαν. αλλων δε αλλα παραινουντων, ως αν εν
ασκοποις και ασταθμητοις πραγμασι, κρατιστον ειναι εδοκει Καισαρι την υπερ των
ολων βουλην αναβαλεσθαι αχρι αν τοις και γηραι και φρονησει διαφερουσι των
φιλων συμμιξας κοινωνους ποιησαιτο της γνωμης. εδοξεν ουν δειν ηρεμα εχειν και
εις Ῥωμην βαδιζειν, προτερον δ' εν Ἰταλιαι γενομενον γνωναι τα μετα την Καισαρος
τελευτην επισυμβαντα και μετα των εκει βουλευσασθαι περι των ολων. Και οι μεν
προς τον πλουν παρεσκευαζοντο· Ἀλεξανδρος δε υποτιμωμενος το τε γηρας και την
ασθενειαν εις την πατριδα το Περγαμον απελυετο. Ἀπολλωνιαται δε αθροισθεντες
αχρι μεν τινος εδεοντο Καισαρος υπο φιλοστοργιας μενειν παρα σφας· παρεξειν γαρ
αυτωι την πολιν εις ο τι βουλεται, υπο τε της προς αυτον ευνοιας και της προς τον
τεθνηκοτα ευσεβειας· και αυτωι δε αμεινον ειναι, τοσουτων εχθρων εφεστωτων, εν
φιληι πολει τα εσομενα καραδοκειν. ο δε βουλομενος παρων τοις πραττομενοις
καιροφυλακειν, ου παρελυε την γνωμην, αλλ' αναγκαιον εφη ειναι αποπλειν·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

Ἀπολλωνιατας δε τοτε επηινεσε, και παρελθων εις την αρχην ελευθεριαν τε αυτοις
και ατελειαν αλλας τε ουκ ολιγας χαριτας επιδους και ευδαιμονα την πολιν εν τοις
μαλιστα ποιησας. τοτε δε μετα δακρυων αυτον ο πας δημος αποσπωμενον
προυπεμψε, θαυμαζων το εν τηι παρεπιδημιαι κοσμιον και σωφρον, και αμα
οικτειρων την τυχην. ηλθον δ' ως αυτον εκ της στρατιας ουκ ολιγοι ιππεις τε και
πεζοι, χιλιαρχοι τε και εκατονταρχαι αλλοι τε παμπολλοι θεραπειας χαριν, οι δε κατ'
ιδιας χρειας· οι τοτε παρηινουν επι τα οπλα χωρειν, και αυτοι υπισχνουντο
συστρατευσειν τε και αλλους προσποιησειν επεξιοντας τον Καισαρος θανατον. ο δ'
επαινεσας αυτους ουθεν δειν εφη εν τωι παροντι· οταν μεντοι καληι επι την τιμωριαν,
ηξιου ετοιμους ειναι. οι δ' επειθοντο. Καισαρ δ' ανηχθη τοις επιτυχουσι πλοιοις
χειμωνος ετι οντος σφαλερωτατα, και διαβαλων τον Ἰονιον ποντον ισχει της
Καλαβριας την εγγιστα ακραν, ενθα ουδεν πω σαφες διηγγελλετο τοις ενοικουσι του
εν Ῥωμηι νεωτερισμου. εκβας ουν ταυτηι πεζος ωδευεν επι Λυππας. και ως αφικετο,
εντυγχανει τοις εν Ῥωμηι θαπτομενωι Καισαρι *, οι απηγγελλον τα τε αλλα και ως εν
ταις 36 διαθηκαις ως υιος ειη Καισαρι εγγεγραμμενος, και τρια μερη των χρηματων,
το δε τεταρτον τοις αλλοις ειη δεδομενον, εξ ου και τωι δημωι δοιη κατ' ανδρα εʹ και
οʹ δραχμας, επισκηψειε δε και Ἀτιαι τηι μητρι του παιδος της εαυτου ταφης
επιμεληθηναι, οπως τε ο οχλος βιασαμενος εν μεσηι αγοραι αυτον καυσειε τε και
θαψειεν· τους δε περι Βρουτον και Κασσιον σφαγεις κατειληφοτας το Καπιτωλιον
φρουρειν τους τε δουλους καλειν επ' ελευθεριαι συμμαχους· τηι τε πρωτηι ημεραι και
δευτεραι, καταπεπληγμενων ετι των Καισαρος φιλων, πολλους αυτοις προσεχειν,
επει δ' οι εκ των περιοικιδων πολεων κληρουχοι, ους εκεινος κατυκισε τε και ταις
πολεσιν εγκατεστησεν, ηκον παμπληθεις ως τους περι Λεπιδον τον ιππαρχην και
Ἀντωνιον τον συνυπατον Καισαρος επεξιεναι αυτου τον φονον υπισχνουμενους,
σκεδασθηναι τους πολλους· εκεινους δε μονωθεντας μονομαχους τινας αθροιζειν
και αλλους, οις ην ακηρυκτος εχθρα προς Καισαρα, οι της επιβουλης εκοινωνουν.
και τουτους μεντοι ολιγον υστερον καταβηναι παντας εκ του Καπιτωλιου πιστεις
λαβοντας παρα Ἀντωνιου δυναμιν ηδη μεγαλην εχοντος και διαμεθιεντος εν τωι
παροντι την υπερ Καισαρος επεξοδον· ο κακεινοις αιτιον εγενετο του ασφαλως εκ
της Ῥωμης υπεξελθειν ες Ἄντιον· πολιορκηθηναι δ' αυτων υπο του δημου και τας
οικιας, ηγεμονος μηδενος εφεστωτος, αλλ' αυτου του πληθους υπο της περι Καισαρα
ευνοιας δυσχεραινοντος τον φονον, και μαλιστα επειδη την τε εσθητα ειδεν
ηιμαγμενην και το σωμα νεοσφαγες εκκομιζομενον εις ταφην, οτε και βιασαμενος
θαψειεν αυτο εν μεσηι αγοραι. Ταυτα ως ηκουσε Καισαρ ο νεος, εις τε δακρυα και
οικτον υπο μνημης τανδρος και φιλοστοργιας ερρυη, καινοτερον τε το πενθος
εποιει. παυσαμενος δε ποτε ανεμενεν ετερα γραμματα παρα της μητρος και των εν
Ῥωμηι φιλων, καιπερ ουκ απιστων τοις τα γινομενα απηγγελκοσιν· ου γαρ εωρα
διοτι αν πλασαιντο τα ψευδη. και μετα ταυτα απηρεν εις Βρεντεσιον· εγνω γαρ
ουδενα ενοντα των εχθρων αυτοθι, προτερον δ' υπειδομενος μη υπο του φρουροιτο
η πολις, ουκ εικη τον πλουν εκ του περαν απηυθυνεν. ηκε δ' αυτωι και παρα της
μητρος επιστολη, εν ηι εγεγραπτο δεησις ισχυρα ως ταχιστα αφικεσθαι και εαυτον
εκεινηι τε απο 37 δουναι και τωι συμπαντι οικωι, ως μητις επ' αυτον εξωθεν επιβουλη
συσταιη παιδα Καισαρος αναδεδειγμενον. εδηλου δ' ομοια τοις προτερον
ηγγελμενοις, και ως επι τους περι Βρουτον και Κασσιον εγηγερται ο πας δημος
δυσανασχετων α δρασειαν. επεστειλε δ' αυτωι και ο πατρωιος Φιλιππος δεομενος μη
προσελθειν τηι Καισαρος κληρονομιαι, φυλαξασθαι δε και αυτο τουνομα, δι' α παθοι
κεινος, ζην δ' απραγμονως και ασφαλως. ο δε Καισαρ ᾔδει μεν υπ' ευνοιας ταυτα
παραινουντα, εγινωσκε δε ταναντια, μεγαλα επινοων ηδη και φρονηματος μεστος
ων, ποιουμενος δε ιδια πονον και κινδυνον η ανδρων απεχθειαν, οις ουκ εμελλεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

αρεστος φανεισθαι, ει τοσουδε ονοματος και αρχης παραχωρησειεν οτωιουν, αλλως
τε και της πατριδος συμπροθυμουμενης και επι τας πατρυους τιμας καλουσης αυτον
εκ του δικαιοτατου· και γαρ φυσει και νομωι τας αρχας αυτωι προσηκειν, αγχιστα του
γενους οντι και υπ' αυτου κεινου παιδι τεθειμενωι· και το επεξελθειν δ' αυτωι και
τιμωρησαι τοιαυτα πεπονθοτι παντων ειναι δικαιοτατον. ο μεν δη ταυτα εφρονει τε
και τον Φιλιππον γραφων ανεδιδασκεν ου μαλα πειθομενον. Ἀτια δε η μητηρ το μεν
ευκλεες της τυχης και το μεγεθος της δυναστειας εχαιρεν ορωσα περιεληλυθος τωι
εαυτης παιδι, ειδυια δε μεστον το πραγμα φοβων τε και κινδυνων, και αμα εωρακυια
Καισαρα τον εαυτης θειον οια παθοι, ου πανυ προσιετο παλιν· ευκει δε μεταξυ
αμφοτερων ειναι των γνωμων, της τε του ανδρος Φιλιππου και του υιεος. και η μεν
δια τουτο εν φροντισι μυριαις ην, τοτε μεν ανιωμενη, επειδαν τους ηρτημενους
αριθμηται κινδυνους των συμπαντων αρχειν αξιουντι, τοτε δ' επαιρομενη, επειδαν
το μεγεθος της εξουσιας τε και τιμης λογιζηται. διο αποτρεπειν μεν τον παιδα ουκ
ετολμα μεγαλοις εγχειρουντα και επι δικαιαν αμυναν ωρμημενον, ου μην δη ουδε
συμπαρορμαν δια το αδηλον του δαιμονος· συνεχωρει δ' ομως τουνομα εχειν το
Καισαρος, και αυτη πρωτη συνεπαινος ην. παντων δε των φιλων και περι τουδε ο
Καισαρ πυθομενος α εφρονουν, ουδεν μελλησας τυχηι αγαθηι και επ' ευφημωι
κληδονι δεχεται τουνομα τε και την υιοθεσιαν, η και αυτωι και πασιν ανθρωποις
αρχη αγαθων ην, πολυ δε μαλιστα τηι πατριδι και συμπαντι τωι Ῥωμαιων γενει.
επεμψε δε παραχρημα 38 και επι τας εν τηι Ἀσιαι παρασκευας και τα χρηματα α
προυπεμψε Καισαρ προτερον επι τον Παρθικον πολεμον. και επειδη εκομισθη, και
συν αυτοις ο ετησιος φορος των εν Ἀσιαι εθνων, αρκουμενος Καισαρ τοις πατρυοις
τα δημοσια εις το ταμιειον της πολεως απεπεμψεν. παρηινουν δε και τοτε αυτωι των
φιλων οι και εν Ἀπολλωνιαι χωρειν επι τας αποικιας του πατρος και τα στρατευματα
συγκροτειν, κακεινους εις την υπερ αυτου εξοδον αλλως τε και του ονοματος
μεγαλου *. ηδιστα γαρ και τους στρατιωτας ηγουμενου του Καισαρος υιεος
ακολουθησειν τε και παντα δρασειν· θαυμαστη γαρ τις αυτοις πιστις τε και ευνοια
υπηρχε προς εκεινον και μνημη ων συγκατειργασαντο ζωντι, ποθος τε επι του
εκεινου ονοματος συναγωνιζειν ην αυτοι εκεινωι προτερον περιεθεσαν αρχην. αλλα
τωνδε μεν ουδεπω ο καιρος εφαινετο ειναι· εσπουδαζε δε νομιμως τας πατριους
αρχας μετιων γνωμηι συγκλητου μη λαβειν δοξαν φιλοτιμουμενου μαλλον περ η
νομιμου. διο των φιλων τοις πρεσβυτατιος τε και εμπειριαι προυχουσι μαλιστα
επειθετο, απο τε Βρεντεσιου ωρμησεν επι Ῥωμης. Ἐπιζητει δε τουντευθεν ο λογος
οπως συστησειαν την επιβουλην οι σφαγεις επι Καισαρα και ως το συμπαν
κατειργασαντο, τα τε μετα ταυτα πραχθεντα, κινηθεντων των ολων. διεξειμι ουν,
αυτην τε πρωτον καθοτι εγενετο και οπως τας τε αιτιας υφ' ων συστασα τοσονδε
επεξηλθεν· επειτα δε περι του ετερου Καισαρος, ου ενεκα οδε ο λογος ωρμηται, οπως
τε παρηλθεν εις την αρχην και, επειδη αντ' εκεινου κατεστη, οπως εργα πολεμου και
ειρηνης απεδειξατο. ηρξαν μεν ουν της επιβουλης ανδρες το μεν πρωτον ολιγοι,
μετα δε ταυτα πολλοι και οσοι ουτε προτερον επι ηγεμονα μνημονευονται συστηναι.
φασι γαρ τους μετασχοντας του λογου γενεσθαι υπερ πʹ· εν οις μεγιστον ηδυνατο
∆εκμος τε Βρουτος, φιλος ες τα μαλιστα ων Καισαρι, και Γαιος Κασσιος τε και
Μαρκος Βρουτος, ουδενος ηττον παρα Ῥωμαιοις τοτε επαινουμενος· παντες δε
προτερον αντιπολεμοι τε ησαν και τα Πομπηιου ηυξον· εκεινου τε ηττηθεντος,
γενομενοι υπο Καισαρι το απ' αυτου ειρηνικον βιον ειχον· ουδε γαρ αλλως
φιλανθρωπως προσαγομενου εκαστον εν τηι διανοιαι το δυσελπι αυτων αφηιρουντο,
39 αμνησικακος ων το ηθος προς τους κρατηθεντας δια τινα πραοτητα. καρπουμενοι
δη το απ' εκεινου ανυποπτον κατεχρησαντο αυτωι εις το μαλλον τι λανθανειν
επιβουλευοντες επαγωγοις τε λογοις και εργοις προσποιητοις. αιτιαι δ' αυτους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ενηγον επιχειρειν τανδρι ουκ απο μικρων διαφορων ιδιαι τε εκαστοις και κοινηι πασι
γεγονυιαι. οι μεν γαρ ελπιδος τι εχοντες, ει εκεινον εκποδων ποιησαιντο, αυτοι
ηγεμονες αντ' εκεινου εσεσθαι την επιβουλην συνιστασαν, οι δε υπο οργης ων
παθοιεν παρα τον πολεμον, οικειων αυτοις απολωλοτων, η τα χρηματα αφηιρημενοι
η αρχας εν τηι πολει, ενεπικραινοντο, και το οργιζομενον υποκρυπτομενοι του
ευπρεπους τι μετεποιουντο, ως δυσχεραινοιεν την ενος αρχην, ζητοιεν δε κατ'
ισονομιαν πολιτευεσθαι. αλλα δε αλλοις αιτια συνενεχθεντα υφ' ων ετυχε
προφασεων το μεν πρωτον αυτους τους δυνατωτατους συνεστησεν, επειτα πολυ
πλειους προσηγετο, τους μεν αυτεπαγγελτους κατ' ιδια εγκληματα, τους δε κατα
συμπραξιν ετεροις εκ της παλαι φιλιας πολυ το πιστον υποφαινοντας και κατα τουτο
προσηταιρισμενους. ησαν δε τινες οι κατ' ουδετερον, αλλα τηι τε αξιωσει των
ανδρων συνεπιδιδοντες την γνωμην, και εκ της παλαι δημοκρατιας αχθομενοι τηι
ενος ισχυι, ασμενοι τε αν, ει και μη αυτοι αρξαι του πραγματος, αλλ' ετερου γε
αρξαντος συλλαβεσθαι τοτ' αγαπητως μετα τοιουτων ανδρων, ει και τι δεοι παθειν,
ουκ οκνουντες. πολλα δ' εξωτρυνε και η εκ παλαιου Βρουτοις υπουσα ευκλεια των
προγονων τους απο Ῥωμυλου βασιλεας της Ῥωμης καταλελυκοτων και
δημοκρατιαν πρωτον καταστησαμενων. οι τε φιλοι προτερον οντες τωι Καισαρι
ουκεθ' ομοιως ευνοι ησαν, εις ισον εαυτοις ορωντες τιμωμενους τους παλαι μεν
πολεμιους, υπ' εκεινου δε σωθεντας. ου μην ουδε αυτοις εκεινοις το ευνουν
υπηρχεν, αλλ' επιπροσθεν της χαριτος γινομενον το αρχαιον μισος ουχ ων ευ
επαθον σωθεντες μνημην ενεποιει, αλλ' ων απεστερηθησαν αγαθων κρατηθεντες
εννοουμενοι παρωξυνοντο. πολλοι δε και αυτωι ηχθοντο τωι δι' εκεινου σεσωσθαι,
καιτοι γε ανονειδιστα αυτους παντα πεποιηκοτι· αλλ' ομως αυτο το εν χαριτος μερει
λαβειν ταυθ' α κατα πολλην ευμαρειαν αν κρατουσιν υπηρχε, σφοδρα εν τηι διανοιαι
ενον ελυπει. και μεν δη κακεινων τα ηθη αυτωι διαφορα ηδη ην, των τε συστρα 40
τευομενων παλαι εν ιδιωτων μοιραι των τε ηγεμονων και ου τιμης μεταποιουμενων·
το μεν οτι συγκατελελεκτο εις το αρχαιον στρατιωτικον το πολεμωι αλον, και τους
ισους μισθους εφερεν. ηχθοντο ουν οι φιλοι εν ισωι τιμωμενοι τοις υπ' αυτων
αιχμαλωτοις γενομενοις, εστι δ' υφ' ων και παρωθουμενοι τιμης· πολλοις δε και το
ευ πασχειν υπ' αυτου διαφεροντως ανιαρον ην κατα τε χρηματων δοσεις και αρχων
συνταξεις, ως μονου δυναμενου τουτο ποιειν, των δε αλλων παντων εν ουδενος
μοιραι παρεωσμενων. αυτος τε εκεινος επι πολλαις και καλαις νικαις αγαλλομενος
ουκ απεικοτως πλεον τε η ανθρωπος αξιων ηδη ειναι τοις μεν πολλοις εθαυμαζετο,
τοις δε μεγαλοις και δυναστειας μεταποιουμενοις επαχθης εδοκει ειναι. παντοδαπα
ουν συνεστη φυλα επ' αυτον ανδρων μεγαλων, μικρων, φιλων, πολεμιων,
στρατιωτων, πολιτικων, εκαστων προφασεις ιδιας εις το εργον υποτιμωμενων και
απο των οικειων εγκληματων εμπιστευοντων και ταις παρα των αλλων
κατηγοριαις· εκαστος τε εκαστον συνισταμενοι παρωξυνον, και το εις αλληλους
βεβαιον εκ των ιδιαι υποντων προς αυτον εγκληματων παρειχοντο. διο και,
τοσουτων γενομενων των συσταντων, ουδεις ετολμησε καταμηνυσαι την πραξιν.
φασι δε τινες ολιγον προ του θανατου γραμματιδιον αυτωι υπο του δεδοσθαι μηνυον
την επιβουλην· ο μετα χειρας εχων πριν αναγνωναι απεσφαγη· μετα δε αποθανοντος
ανευρεθη εν τοις αλλοις γραμματιδιοις. Ταυτα μεν ουν υστερον εγνωσθη· τοτε δε
αλλαις επ' αλλαις τιμαις αυτωι ψηφιζομεναις των μεν χαριζεσθαι βουλομενων,
ενιων δε μετα ενεδρας δεχομενων τας υπερβεβλημενας και εις απαντας
εκφεροντων, ως αν φθονος ομου και υποψια εγγενοιτο επαχθης, ο δε ατε απλους ων
το ηθος και απειρος πολιτικης τεχνης δια τας εκδημους στρατειας, ηλισκετο ραιδιως
τουτοις, εκ του εικοτος οιομενος γινεσθαι τους επαινους θαυμαζοντων αυτον
μαλλον περ η επιβουλευοντων. μαλιστα δε των εψηφισμενων ελυπει τους εν τελει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

το και των αρχων ακυρον γενεσθαι της καταστασεως τον δημον, εκεινωι δ' αυτας
αποδεδοσθαι οις βουλοιτο διδοναι, ωσπερ το δογμα εκελευεν ου προ πολλου
κεκυρωμενον. παντοδαπαι δε και εν τωι ομιλωι λογοποιιαι διεφεροντο, αλλων αλλα
διεξιοντων 41 οι μεν γαρ εφασκον βασιλειον αυτωι εγνωκεναι συμπασης γης και
θαλαττης Αιγυπτον αποδεικνυναι, ενθα βασιλιδα Κλεοπατραν αυτωι τεκειν παιδα
Κυρον φοιτησασαν εις ευνην· οπερ αυτος ηλεγξεν εν ταις διαθηκαις ψευδος ον· οι δ'
εν Ἰλιωι τουτο εφασαν αυτον μελλειν καθιστασθαι δια την παλαιαν προς το
∆αρδανιδων γενος συγγενειαν. γενομενον δε τι και τοσον παρωξυνε τα μαλιστα
τους επ' αυτον συνεστωτας. ην αυτωι χρυσους ανδριας, ωσπερ εψηφιστο, επι των
εμβολων. τουτου διαδημα ωφθη περι τηι κεφαληι κειμενον· υποπτως δε πανυ προς
αυτο εχουσι Ῥωμαιοι δουλειας οιομενοι ειναι συμβολον· επελθοντες δε των
δημαρχων Λευκιος και Γαιος εκελευσαν τινι των υπηρετων αναβαντι καθελειν αυτο
και ριψαι. τουτο γενομενον Καισαρ ως ᾔσθετο, καλεσας την συγκλητον εις το της
Ὁμονοιας ιερον κατηγορησε των δημαρχων, φασκων αυτους ειναι τους περιθεντας
κρυφα το διαδημα, οπως αν εν φανερωι αυτον υβρισειαν και δοκοιεν
ανδραγαθιζεσθαι επι τηι εκεινου ατιμιαι, ως ουτε βουλης ουτ' αυτου επιστρεφομενοι·
μειζονος τε γνωμης και επιβουλης ειναι αυτοις το δρασθεν, ει πως δυναιντο εις το
πληθος αυτον διαβαλοντες ως αν δυναστειας παρανομου ερωντα και αυτοι
εξαρχοντες νεωτεροποιιας αποκτειναι. ταυτα ειπων, συνδοξαν τηι συγκλητωι, ηλασεν
αυτους φυγαδας. και οι μεν ᾤχοντο φευγοντες, ετεροι δ' αντ' αυτων δημαρχοι
εγενοντο· ο δε δημος εβοα βασιλεα τε αυτον ειναι και αναδεισθαι μηδεν ετι
μελλοντα, επει και η Τυχη αυτον αναδεδεκεν. ο δε παν αν εφη χαρισαμενος τωι δημωι
δια την προς αυτον ευνοιαν τουτο ουποτε δωσειν, και συγγνωμην ηιτειτο ει
αντιλεγει σωζων τα πατρια· βουλεσθαι γαρ την υπατον αρχην εχειν νομιμως η
βασιλειαν παρανομως. Τοιαυτα μεν δη τοτε ελεγετο· μετα δε ταυτα εορτη εν τηι
Ῥωμηι εγενετο χειμωνος, (Λουπερκαλια καλειται), εν ηι γηραιοι τε ομου πομπευουσι
και νεοι γυμνοι, αληλιμμενοι τε και διεζωσμενοι, τους τε υπαντωντας
κατακερτομουντες και τυπτοντες αιγειοις δοραις. τοτε δε ενστασης, ηγεμων ηιρεθη
Μαρκος Ἀντωνιος· και προηιει δια της αγορας, ωσπερ εθος ην, συνειπετο δε αυτωι και
αλλος οχλος. καθη 42 μενωι δε Καισαρι επι των εμβολων λεγομενων επι χρυσου
θρονου και ιματιον αλουργες αμπεχομενωι πρωτον Λικινιος δαφνινον εχων
στεφανον, εντος δε διαδημα περιφαινομενον, προσερχεται (ην γαρ υψηλος ο τοπος
εφ' ου Καισαρ εδημηγορει) βασταχθεις υπο των συναρχοντων, και κατεθηκεν αυτου
προ των ποδων το διαδημα. βοωντος δε του δημου επι την κεφαλην τιθεναι και επι
τουτο Λεπιδον καλουντος τον ιππαρχην, ο μεν ωκνει· εν τουτωι δε Κασσιος Λογγινος,
εις των επιβουλευοντων, ως δηθεν ευνους ων, ινα και λανθανειν μαλλον δυναιτο,
υποφθας ανειλετο το διαδημα και επι τα γονατα αυτου εθηκεν. συνην δε και
Ποπλιος Κασκας. Καισαρος δε διωθουμενου, και του δημου βοωντος, ταχυ
προσδραμων Ἀντωνιος γυμνος αληλιμμενος, ωσπερ επομπευεν, επι την κεφαλην
επιτιθησιν. Καισαρ δε ανελομενος αυτο εις τον οχλον ερριψε. και οι μεν τελευταιοι
εκροτησαν επι τουτωι, οι δε πλησιον εβοων δεχεσθαι και μη διωθεισθαι την του
δημου χαριν. αλλοι γαρ αλλην γνωμην περι των δρωμενων ειχον· οι μεν γαρ
εδυσχεραινον, ατε δυναστειας δηλωσιν μειζονος η κατα δημοκρατιαν· οι δε
χαριζεσθαι οιομενοι συνεπραττον· οι δε ουκ εξω της γνωμης αυτου διεθροουν τουτο
Ἀντωνιον πεποιηκεναι· πολλοις δ' ην και βουλομενοις βασιλεα αυτον αναμφιλογως
γενεσθαι. παντοδαπαι μεν φημαι εν τωι ομιλωι ησαν. το δ' ουν δευτερον Ἀντωνιου
επιτιθεντος, ο δημος εβοησε· χαιρε, βασιλευ, της εαυτου γλωττης. ο δε ου δεχομενος
εκελευσεν εις το του Καπιτωλιου ∆ιος ιερον αποφερειν αυτο· εκεινωι γαρ μαλλον
αρμοττειν. και παλιν εκροτησαν οι αυτοι, ωσπερ και παλαι. λεγεται δε και ετερος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

λογος, ως ταυτα επραττεν Ἀντωνιος εκεινωι μεν, ως γε ᾤετο, χαριζεσθαι
βουλομενος, αυτωι δε ελπιδα μνωμενος, ει γενοιτο ποιητος υιος. τελευταιον δε
ασπασαμενος Καισαρα διδωσι των παρεστωτων τισιν επιθειναι αυτο επι την
κεφαλην του πλησιον ανδριαντος Καισαρος· οι δ' επεθεσαν. εν δ' ουν τοις τοτε
ουδενος ηττον και τοδε πραχθεν ηγειρε θαττον τους επιβουλευοντας, πιστιν εν
οφθαλμοις μειζω παρασχον ων δι' υποψιας ειχον. Κιννας δε μετ' ου πολυ στρατηγων
Καισαρα παραιτησαμενος δογμα εκυρωσεν κατιεναι τους απελαθεντας δημαρχους
και, ωσπερ βουλεται ο δημος, πεπαυμενους της αρχης ιδιωτας ειναι των 43 κοινων
μη ειργομενους. Καισαρ δε ου διεκωλυε την καθοδον· και οι μεν κατηιεσαν.
αρχαιρεσιαι δ' ησαν ενιαυσιοι υπο Καισαρος αγομεναι· αυτος γαρ ειχε την τουτων
εξουσιαν, ωσπερ εκελευε το δογμα· και δη αποδεικνυσι εις το επιον υπατους Ουιβιον
Πανσαν και Αυλον Ἴρτιον, εις δε τριτον ετος ∆εκμον Βρουτον, ενα των επιβουλων,
και Μουνατιον Πλαγκον. κατοπιν δε τουτου και ετερον επραχθη, ο σφοδρα ηγειρε
τους συνεστωτας. αγοραν κατεσκευαζε μεγαλην και αξιοπρεπη εν Ῥωμηι, και τους
τεχνιτας αθροισας τα εργα εις την κατασκευην διεπιπρασκεν. εν τουτωι δε αυτωι
προσηλθον οι Ῥωμαιων αριστοι τιμας φεροντες, αστινας τοτε εψηφισαντο εν κοινωι.
τουτων δ' ηγειτο μεν ο υπατος, συναρχων τοτε αυτωι ων, κομιζων τα εψηφισμενα·
ραβδοφοροι τε προηιεσαν ενθεν και ενθεν τον οχλον ανειργοντες· συνηιεσαν δε τωι
υπατωι οι τε στρατηγοι και δημαρχοι και ταμιαι και αλλαι πασαι αρχαι· μετα δε η
συγκλητος εν κοσμωι ειπετο και ο πας δημος απειρος το πληθος και οσος ουκ αλλος·
πολλη δε η τε εκπληξις ην και το αξιωμα των πρωτων, εις ους τα συμπαντων
ανηρτητο κρατη, θαυμαζοντων αλλον κρειττω. ο δε προσιοντων εκαθητο και δια το
τοις εκ πλαγιου ομιλειν ουτ' επιστρεψας προς αυτους το προσωπον ουτε προσεχων,
αλλ' ομοιως διοικων α εν χερσιν ειχεν, εις ο των πλησιον φιλων τις ειπεν· ορα τους
εξ εναντιας προσιοντας· και τοτε αποθεμενος τα γραμματιδια επεστραφη και περι ων
ηλθον ηκουεν. † συνοντες ουν αυτοις οι επιβουλευοντες το γεγονος και τους αλλους
της προς αυτον δυσμενειας ανεπλησαν και αυτους ηδη αχθομενους· ωργων τοτε και
οι επι ολεθρωι των συμπαντων, μητι γε επ' ελευθεριαι επιχειρειν τωι ανδρι, και
προσεδοκων χειρωσεσθαι αυτον ανικητον πανταπασι δοκουντα ειναι· δυσι γαρ και
τριακοσιαις μαχαις εδοκει συμβαλων εις εκεινον τον χρονον εν τε Ἀσιαι και Ευρωπηι
ουποθ' ηττησθαι. μονος δε πολλακις εξιων και φαινομενος αυτοις ελπιδα ενεδιδου
του επιβουληι αλωσιμος ειναι· εμηχανωντο τε, ει πως παραλυσειαν αυτου την αμφι
το σωμα φυλακην, λογωι τε κηλουντες ως χρεων ειη ιερον αυτον προς παντων
νομιζεσθαι πατερα τε καλεισθαι της πολεως, και ψηφισματα περι τουτων γραφοντες,
ει πως εκεινος τουτοις παραχθεις τωι οντι πιστευσειεν υπ' αυτων στεργεσθαι, και
τους δορυφορους απολυσειεν οιομενος τηι παντων 44 ευνοιαι φυλαττεσθαι. οπερ
γενομενον πολλην αυτοις εις το εργον ραιστωνην παρεσχεν. Συνηιεσαν δ' εν φανερωι
μεν ουποτε βουλευσομενοι, λαθρα δε κατ' ολιγους εις τας αλληλων οικιας· και
πολλα μεν, ωσπερ εικος ην, ελεχθη τε αυτοις και εκινηθη σκοπουμενοις τοσονδε
εργον οπως τε επιθησονται και οποι. τινες μεν ουν εισεφερον δια της ιερας
καλουμενης οδου ιοντι εγχειρειν· εφοιτα γαρ πολλακις εκεινηι· αλλοι δ' εν ταις
αρχαιρεσιαις, εν αις αυτον εδει καθισταντα εν τωι προ της πολεως πεδιωι τας αρχας
διιεναι τινα γεφυραν, διακληρωσαμενοι το εργον, οπως οι μεν ωσειαν αυτον απο της
γεφυρας, οι δε επιδραμοντες κτεινειαν· αλλοι δε οταν θεαι μονομαχων αγωνται,
(υπογυοι δ' ησαν) ενθα και οπλα ορασθαι παρεσκευασμενα επι την πραξιν
ανυποπτον ην δια τον αγωνα. οι πλειστοι δε παρηινουν εν τηι βουληι συνεδρευοντα
κτεινειν, ηνικα μονος αυτος εμελλεν εσεσθαι· ου γαρ συνεισιασιν οι μη μετεχοντες
αυτης, πολλοι δ' οι επιβουλευοντες υπο τοις ιματιοις εχοντες εγχειριδια. και εκρατει
ηδε η γνωμη. συνελαβε δε και τυχη τις εις τουτο ποιησασα ημεραν ρητην αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

ορισαι, εις ην συνιασιν οι εκ του συνεδριου βουλευσομενοι περι ων αυτος εμελλεν
εισοισειν. επει δε ενεστη η κυρια ημερα, συνηιεσαν παρεσκευασμενοι τοις πασι.
εγινετο δε αυτοις η συνοδος εις την Πομπηιου στοαν, ενθα εκαστοτε συνελεγοντο.
τωι δ' αρα ο δαιμων διεδεικνυε τα †εθη οποια ειη, ως παντα ασταθμητα και της τυχης
ηττω, εις το του εχθρου αυτον υπαγων χωριον, εν ωι εμελλε προ του εκεινου
ανδριαντος νεκρος κεισεσθαι, και ου ζωντος περιεγενετο, τουτου τεθνεωτος προς τωι
ειδωλωι αποσφαττεσθαι. ισχυροτερον δε τι και η μοιρα, ει δη τις επεστη τουτοις. οι τε
γαρ φιλοι εκεινης της ημερας εκωλυον δια τινας φημας οιωνιζομενοι πορευεσθαι εις
το βουλευτηριον, ιατροι τε δια νοσον σκοτωδη εκαστοτε συμβαινουσαν αυτωι και
τοτε προσπεσουσαν, η τε γυνη παντων μαλιστα, Καλπουρνια ονομα, δια τινας οψεις
ενυπνιων δειματωθεισα ενεφυ τε αυτωι και ουκ εφη εασειν εκεινης εξιεναι της
ημερας. παραστας δε Βρουτος, εις των επιβουλευοντων, εν δε τοις μαλιστα φιλος
τοτε νομιζομενος· τι συ λεγεις, ειπεν, ω Καισαρ; και συ ο τηλικοσδε γυναικος
ενυπνιοις και ανδρων ματαιων κληδοσι προσσχων υβριεις την σε τιμησασαν
συγκλητον, ην αυτος συνεκαλεσας, ουκ 45 εξιων; αλλ' ουκ, ην γε μοι πειθηι, αλλα
ριψας τα τουτων ονειροποληματα πορευσηι· καθηται γαρ εξ εωθινου σε περιμενουσα.
και ος επεισθη τε και εξηλθεν. Ἐν τουτωι οι μεν σφαγεις ηυτρεπιζοντο ταττοντες
αυτους οι μεν εις πλησιον αυτου καθεδρας, οι δε εξ εναντιας, οι δε κατοπισθεν. οι δε
ιερεις θυματα προσεφερον προ της εις το βουλευτηριον εισοδου θυσομενωι την
υστατην θυσιαν εκεινην. και δηλον ως ουκ εκαλλιερει. δυσθυτουντες δ' οι μαντεις
ετερα εφ' ετεροις θυματα υπηλλαττον, ει τι αυτοις αμεινον ων εσημαινετο φανειη·
τελευτωντες δε χαλεπως τακ θεων οραν εφασαν, και τινα αλαστορα εν τοις ιεροις
εγκεκρυμμενον διοπτον ειναι. ο δε αχθεσθεις απεστραφη προς δυομενον τον ηλιον·
και οι μαντεις πολυ μαλλον τουτο οιωνισαντο. παροντες δε οι φονεις ησθησαν επι
τουτοις. ο δε Καισαρ, πολυ μαλιστα των φιλων δεομενων αναβαλεσθαι τον
συλλογον εκεινης της ημερας δια τα λεγομενα υπο των μαντεων, εκελευσε και δη
τουτο δραν. ταχυ δ' οι υπηρεται αυτωι επεστησαν καλουντες και λεγοντες οτι πληρης
η βουλη ειη. και ο μεν εις τους φιλους διεβλεψεν, ο δε Βρουτος αυτωι παλιν
παραστας· ιθι, ω αγαθε, εφη, τοις ληροις τουτων χαιρειν φρασας, και α Καισαρι τε
και τηι τοσαυτηι αρχηι διοικειν πρεπει μη αναβαλλου, αισιον οιωνον την σεαυτου
αρετην ποιουμενος. και ο μεν ταυτα παραπειθων, ομου της δεξιας λαβομενος, (εγγυς
δ' ην και το συνεδριον), ηγεν αυτον. ο δε ειπετο σιωπηι. εισιοντα δε αυτον ως ειδεν η
συγκλητος, υπανεστη εις τιμης αξιωσιν. οι δε μελλοντες εγχειρησειν περι αυτον
ησαν. πρωτος δε παντων επ' αυτον καθιει Τυλλιος Κιμβρος, ωι εφευγεν αδελφος
εληλαμενος υπο Καισαρος. εν προσχηματι δη του αντιβολειν αυτον λιπαρως υπερ
του αδελφου προσελθων ηπτετο της αναβολης, και τι θρασυτερον εισω τας χειρας
εχοντος εδοκει δραν, εκωλυε τε, ει βουλοιτο ανιστασθαι και ταις χερσι χρησθαι·
οργιζομενου δ' επιστρεφως εκεινου, εργου ειχοντο οι ανδρες, ταχυ δε παντες
γυμνωσαντες τα εγχειριδια επ' αυτον ωρμησαν. και πρωτος μεν Σερουιλιος Κασκας
κατα τον αριστερον ωμον ορθωι τωι ξιφει παιει μικρον υπερ την κλειν, ευθυνων επ'
αυτην, ταραττομενος δε ουκ ηδυνηθη. Καισαρ δ' ανεστη ως αμυνομενος επ' αυτον·
και ος τον αδελφον βοαι Ἑλλαδι γλωττηι υπο θορυβου. ο δ' υπακουσας ερειδει το
ξιφος κατα 46 της πλευρας. μικρον δε Κασσιος υποφθας εις το προσωπον εγκαρσιαν
αυτωι πληγην διδωσι, ∆εκμος δε Βρουτος υπο ταις λαγοσι διαμπερες παιει, Κασσιος
δε Λογγινος ετεραν επενδουναι πληγην σπευδων του μεν αμαρτανει, τυγχανει δε της
Μαρκου Βρουτου χειρος, Μινουκιος δε και αυτος τυπτων Καισαρα παιει Ῥουβριον
εις τον μηρον, ευκεσαν τε μαχομενοις επ' αυτωι. πιπτει δε υπο πληθους τραυματων
προ του Πομπηιου ανδριαντος. και ουδεις ετι λοιπον ην ος ουχι νεκρον κειμενον
επαιεν, οπως αν και αυτος δοκοιη του εργου συνηφθαι, εις ο εʹ και λʹ λαβων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

τραυματα απεπνευσε. Κραυγη δε μυρια εφερετο, των μεν εκ του συνεδριου
φυγοντων μετ' εκπληξεως, οσοι μη μετειχον του βουλευματος, και οιομενων αυτικα
και επι σφας το δεινον ηξειν, των δ' εξω Καισαρι συνοντων πασης οιομενων ειναι
της βουλης το εργον και στρατευμα μεγα ειναι το επι τουτο εληλυθος, των δ' αλλων
υπ' αγνοιας του γεγονοτος προς το εξαπιναιον του θορυβου και τα εν οψει ορωμενα,
(ταχυ γαρ οι σφαγεις τα εγχειριδια ηιμαγμενα εχοντες *) δειματουμενων τε και
δρομωι φερομενων. παντα δ' ην φευγοντων πλεα μετα κραυγης. εξανεστη δε και ο
δημος ουδενι συν κοσμωι φευγων εκ του θεατρου (ετυγχανε γαρ θεωμενος
μονομαχιας), το μεν πραχθεν βεβαιως ουκ ειδως, υπο δε της παντοθεν βοης
ταραττομενος. οι μεν γαρ εφασαν την συγκλητον υπο των μονομαχων σφαττεσθαι,
οι δε Καισαρος αποσφαγεντος την στρατιαν εφ' αρπαγην της πολεως τετραφθαι,
αλλοι δε αλλα υπελαμβανον. ακουσαι δ' ουδεν ην σαφες· ακριτος γαρ τις επειχε
ταραχος εις ο τους σφαγεας ειδον και Μαρκον Βρουτον παυοντα τον θορυβον και
θαρρειν παρακελευομενον, ως ουδενος κακου γεγονοτος· η δε συμπασα διανοια ην
και τα λογωι κομπαζομενα τοις σφαγευσιν, ως τυραννον κτεινειαν. εγενοντο δ' εν
αυτοις λογοι ως χρη και αλλους αναιρειν, οι εμελλον σφισιν εναντιωσεσθαι και περι
της αρχης αυθις αγωνιεισθαι· ους επισχειν φασι Μαρκον Βρουτον, ου δικαιον
λεγοντα ειναι, προς ους εμφανη μη υπεστιν εγκληματα, τουτους δι' υποψιας
αφανους αποσφαττειν. και ενικα ταυτα. εξαΐξαντες δη τουντευθεν οι σφαγεις
εφευγον θεοντες δια της 47 αγορας εις το Καπιτωλιον γυμνα εχοντες τα ξιφη, υπερ
κοινης ελευθεριας ταυτα βοωντες ειργασθαι. ειπετο δ' αυτοις πολυς μονομαχων και
οικετων οχλος επ' αυτο τουτο ευτρεπης. διαδρομαι δ' ευρειαι ησαν εν τε ταις οδοις
και κατ' αγοραν, διεξελθοντος ηδη του λογου εις το πληθος, οτι σφαγειη Καισαρ,
ευκει τε η πολις αλισκομενηι. αναβαντες δε εις το Καπιτωλιον και διανειμαμενοι το
χωριον εν κυκλωι εφρουρουν, δεδοικοτες μη το Καισαρος στρατιωτικον αυτοις επιοι.
Ὁ δε νεκρος ετι εκειτο ενθα επεσεν ατιμως πεφυρμενος αιματι, ανδρος ελασαντος
μεν προς εσπεραν αχρι Βρεττανων τε και Ὠκεανου, διανοουμενου δ' ελαυνειν προς
εω επι τα Παρθων αρχεια και Ἰνδων, ως αν, κακεινων υπηκοων γενομενων, εις μιαν
αρχην κεφαλαιωθειη γης πασης και θαλαττης τα κρατη· τοτε δ' ουν εκειτο, μηδενος
τολμωντος υπομενειν και τον νεκρον αναιρεισθαι. οι μεν γαρ παροντες
επεφευγεσαν, οι δ' εξω οντες των φιλων εκρυπτοντο εν ταις οικιαις· οι δ' εξηιεσαν
μεταμφιεννυμενοι εις τε τους αγρους και τα συνεγγυς χωρια. παρεστη δ' αυτωι των
φιλων ουδεις πολλων οντων ουτε σφαττομενωι ουτε μετα ταυτα, οτι μη Σαβινος
Καλουισιος και Κηνσωρινος. ουτοι δε επιφερομενων των περι Βρουτον και Κασσιον
μικρον αντισταντες εφυγον δια το εκεινων πληθος· οι δε αλλοι το κατα σφας
περιεβλεπον· τοις δε και βουλομενοις ην τα γιγνομενα. φασι γε τοι τινα αυτων
ειπειν επι τεθνεωτι· αλις τυραννου θεραπειας. οικεται δε δη τρεις, οιπερ ησαν
πλησιον, ολιγον υστερον ενθεμενοι τον νεκρον εις φορειον οικαδε εκομιζον δια της
αγορας ορωμενον, ενθεν και ενθεν ανεσταλμενων των παρακαλυμματων,
αιωρουμενας τας χειρας και τας επι του προσωπου πληγας. ενθα ουδεις αδακρυς ην
ορων τον παλαι ισα και θεον τιμωμενον· οιμωγηι τε πολληι και στονωι
συμπαρεπεμπετο ενθεν και ενθεν ολοφυρομενων απο τε των τεγων καθ' ους αν
γενοιτο και εν ταις οδοις και προθυροις. και επειδη πλησιον της οικιας εγενετο, πολυ
δη μειζων υπηντα κωκυτος· εξεπεπηδηκει γαρ η γυνη μετα πολλου οχλου γυναικων
τε και οικετων, ανακαλουμενη τον ανδρα και εαυτην οδυρομενη, οτι ματην
προυλεγε μη εξιεναι την ημεραν εκεινην. τωι δ' ηδη μοιρα εφειστηκει πολυ κρειττων
η κατα την αυτης ελπιδα. 48 Και οι μεν αυτωι ταφον ηυτρεπιζον, οι δ' αυτοχειρες
πολλους προ του εργου ετοιμασαμενοι μονομαχους, ηνικα μεν εμελλον εγχειρησειν,
ιδρυσαν αυτους εν οπλοις μεταξυ του τε βουλευτηριου και του θεατρου εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

Πομπηιου περιπατωι. ην δ' ο τουτους ευτρεπιζων ∆εκμος Βρουτος, προφασεσι μεν ως
επ' αλλωι, συναρπασαι δη τινα βουλομενος, ως εφη, των εις το θεατρον συνιοντων
μονομαχων, ος αυτον εκεινωι προαπεμισθωσεν, (αγωνες γαρ τοτε ησαν· ους δη και
αυτος δωσειν μελλων προσεποιειτο φιλοτιμως εχειν προς τον τοτε αγωνοθετην) τωι
δ' εργωι η παρασκευη εγινετο επι τον φονον, ιν', ει τι αντικρουσεται των Καισαρι
αμυνομενων, παρειη αυτοις η βοηθεια. τουτους ουν εχοντες κατεβαινον εκ του
Καπιτωλιου και αλλο οικετων πληθος. συγκαλεσαντες δε τον δημον διαπειραν
εγνωσαν αυτου και των εν τελει ποιησασθαι πως εχουσι γνωμης προς αυτους,
ποτερον ως τυραννιδα παυσαντας αποδεχοιντο η ως φονεας * μειζω κακα απ' αυτων
εκραγησεσθαι· ου γαρ απο μικρας διανοιας και παρασκευης γεγονεναι ταυτα, ουτε
υφ' ων επραχθη ουτε επι ους εβουλευθη· μεγαλα γαρ δη στρατοπεδα ειναι τα
Καισαρος επικουρικα και μεγαλους ηγεμονας τους διαδοχους αυτου της διανοιας
υπολελειμμενους. σιγη δε τοτε παρα το αηθες εν θορυβωι της γνωμης πολλη,
καραδοκουντων παντων ο τι πρωτον ως εν τοιωιδε τολμηθειη και αρξειε της
νεωτεροποιιας. εν τουτωι δε Μαρκος Βρουτος, κατα πολλην ησυχιαν του δημου το
μελλον προσδεχομενου, σωφροσυνηι τε βιου δια παντος τιμωμενος κατα τε ευκλειαν
προγονων και την επ' αυτου επιεικειαν ειναι δοκουσαν, ελεξε τοιαδε. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ
ΠΕΡΙ ∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ] Μετα δε την δημηγοριαν αναχωρησαντες παλιν εις το
Καπιτωλιον εβουλευοντο περι των παροντων ο χρη ποιειν. εδοξε δ' ουν αυτοις
πεμψαι πρεσβεις προς τε Λεπιδον και Ἀντωνιον, οπως αν πεισειαν ελθειν τε προς
αυτους εις το ιερον και εν κοινωι βουλευεσθαι περι του μελλοντος συνοισειν τηι
πολει, υπισχνεισθαι τε αυτοις πανθ' οσα εχουσι παρα Καισαρος εν δωρεας μερει
κυρια ποιησειν, ωστε τουτων γ' ουνεκα μη διαφερεσθαι. τοις δ' ηκουσιν εκεινοις
εφασαν εις την υστεραιαν αποκρισιν δωσειν. γενομενων δε τουτων περι δειλην
οψιαν, πολυ μειζων κατεσχε την πολιν θορυβος, εκαστος τε το καθ' εαυτον
εφυλαττετο του κοινου 49 ηδη αφεστηκως, φοβουμενος τας εξαπινης επιβουλας και
επιχειρησεις, των πρωτων εν οπλοις οντων και αλληλοις αντικαθημενων, σφισι δε
ετι αδηλου οντος του βεβαιως προστησομενου. και τοτε μεν, επει νυξ ην, διελυθησαν
απ' αλληλων· τηι δε υστεραιαι ην μεν εν οπλοις Ἀντωνιος υπατος ων, Λεπιδος δε
αθροισας ουκ ολιγην στρατιαν επικουρων δια μεσης αγορας διεξηιει αμυνειν
εγνωκως Καισαρι. ως δε τουτο γεγονος ειδον οι προτερον ενδοιαζοντες, συνερρεον
προς αυτους μεθ' οπλων κατα ιδιας εταιρειας, και μεγα στρατευμα εγενετο. ησαν δε
οι τουτο δεει εδρων ου βουλομενοι φανεροι ειναι χαιροντες επι τηι Καισαρος
τελευτηι, αλλα τωι συνιστασθαι μετα τουτων θεραπευοντες την επειτα ελπιδα. πολλα
δε επεμπετο και εις τους υπο Καισαρος ευ πεπονθοτας η πολεων κατοικησιαις η γης
κληρουχησεσι η χρηματων νομαις, ως μελλοι παντα κινεισθαι, ει μη τι φανειη και
απ' αυτων καρτερον. πολλαι δε και ολοφυρσεις και ικετειαι προς τους εκεινου
φιλους εγιγνοντο, και μαλιστα τους συνεστρατευμενους προτερον μνημονευειν
παρακελευομεναι οιος ων οια παθοι εν ερημιαι φιλων. συνερρεον δε ηδη πολλοι
κατα τε οικτον και φιλοτητα και κερδη ιδια δε, και νεωτερισμου ερωντες, και
μαλιστα επειδη μαλακωτερα τα εκ των εναντιων εφαινετο και ουχ οποια το
προτερον προσεδοκηθη κατα υπονοιαν ισχυος μειζονος. ελεγετο δ' ηδη εκ του
φανερου οτι χρη αμυνειν αυτωι μηδε αλλως ποιειν μηδε περιοραν ατιμωρητον τον
φονον. αλλοι δε αλλα κατα συστασεις αθροιζομενοι ελεγον, οι μεν προς τωνδε, οι δε
προς τωνδε. οσοι δε πολιτειας τι μετεποιουντο ηδομενοι επι τηι συμπασηι μεταβοληι,
εκακιζον τους Καισαρος σφαγεας, οτι ουχι πλειους ανελοιεν των τοτε υποπτων και
βεβαιον αποδοιεν σφισι την ελευθεριαν· πραγματα γαρ αυτοις τους λειπομενους ουκ
ολιγα παρεξειν· ησαν δ' οι προμηθειαι πλεονι δοκουντες και πειραι των επι Συλλα
προτερον ποτε συμπεσοντων ειδοτες παρακελευεσθαι εκ μεσου συστηναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

αμφοτεροις· και γαρ τοτε οι απολωλεναι δοξαντες αυθις αναθαρρησαντες τους
νενικηκοτας ηλασαν· πολυν ουν πονον παρεξειν Καισαρα και απολωλοτα τοις τε
σφαγευσι και τηι τουτων εταιρειαι, μεγαλων στρατευματων ενεστωτων και ανδρων
επ' αυτοις δραστηριων. οι δε περι Ἀντωνιον πριν μεν παρασκευασασθαι
διεπρεσβευοντο και 50 διελεγοντο τοις εν Καπιτωλιωι. επει δε πληθει οπλων και
στρατιας εθαρρησαν, διοικειν ηξιουν τα κοινα παυσαντες τον εν τηι πολει ταραχον.
πρωτον δε εν σφισι βουλην προυθεσαν οπως χρη εχειν προς τους σφαγεας,
συγκαλεσαντες τους φιλους. των δε Λεπιδος μεν απεφηνατο γνωμην πολεμειν
αντικρυς αυτους και τιμωρειν Καισαρι, Ἴρτιος δε διαλεγεσθαι και φιλιαν τιθεσθαι.
αλλος δε την εναντιαν ειπε τωι Λεπιδωι προσθεμενος, ως και ανοσιον ειη περιοραν
νηποινον τον Καισαρος φονον και αυτοις μεντοι ουκ ασφαλες, οσοι εκεινωι ησαν
φιλοι· και γαρ ει εν τωι παροντι ησυχαζουσιν οι αυτοχειρες, αλλα δυναμιν γε
κτησαμενοι χωρησουσιν επι πλεον. Ἀντωνιος δε τηι Ἰρτιου προσθεμενος γνωμηι
σωζειν αυτους ηξιου. ησαν δ' οι αποπεμψασθαι παρακελευομενοι εκ της πολεως
υποσπονδους. Μετα δε θανατον και κηδειαν του μεγαλου Καισαρος συνεβουλευσαν
οι φιλοι Καισαρι τωι νεωι Ἀντωνιον ποιησασθαι φιλον και των πραγματων
επιμελητην. πολλων δε και αλλων αιτιων συμβαντων προς την προς αλληλους
διαφοραν, εδοκει αυτοις την εχθραν εξαπτειν μαλλον †προς αλληλους, διαφορος
μεν ων προς Καισαρα, συμπραττων δ' Ἀντωνιωι. Καισαρ δ' ουδεν ορρωδων εκ του
μεγαλοφρονος θεας εποιει ενστασης εορτης, ην ο πατηρ αυτου κατεστησατο
Ἀφροδιτηι. και αυθις προελθων συν πλειοσιν ετι και φιλοις παρεκαλει Ἀντωνιον
συγχωρησαι τον διφρον μετα του στεφανου τιθεσθαι τωι πατρι. ο δ' ομοια ηπειλησεν,
ει μη τουτων αποστας ησυχιαν αγοι. και ος απηιει και ουδεν ηναντιουτο, κωλυοντος
του υπατου· εισιοντα γε μην αυτον εις το θεατρον εκροτει ο δημος ευ μαλα και οι
πατρικοι στρατιωται ηχθημενοι διοτι τας πατρυους ανανεουμενος τιμας διεκωλυθη,
αλλους τε επ' αλλοις κροτους εδιδουν παρ' ολην την θεαν επισημαινομενοι. ο δε το
αργυριον ηριθμει τωι δημωι· οπερ αυτωι μεγαλην ευνοιαν παρεσχεν. εξ εκεινης δε της
ημερας μαλλον τι φανερος ην Ἀντωνιος δυσμενως εχων προς Καισαρα εμποδων
γενομενον τηι του δημου σπουδηι προς εαυτον· εωρα τε Καισαρ, οπερ αυτωι εκ των
τοτε παροντων καταφανες γενομενον, προστασιας δεομενος πολιτικης. εωρα δε και
τους υπατους εκ του φανερου ανθεστωτας ισχυν τε πολλην εχοντας και αλλην ετι
σφισι προσποιουντας. και γαρ το ταμιειον της πολεως, ο πολλων χρηματων ο πατηρ
51 αυτου ενεπλησεν, εντος δυοιν μηνοιν η Καισαρα τελευτησαι κενον εποιησαν καθ'
ην τυχοι προφασιν εν ακαταστασιαι πολληι πραγματων εκφορουντες αθροον το
αργυριον, και τοις σφαγευσι φιλοι ησαν. μονος δ' ετι λοιπος ην Καισαρ τιμωρος τωι
πατρι, διαμεθεντος Ἀντωνιου το συμπαν και την προς τους φονεις αγαπωντος
αμνηστιαν. συνηιεσαν ουν πολλοι προς αυτον, ουκ ολιγοι δε και προς τους περι
Ἀντωνιον και ∆ολοβελλαν. ησαν δ' οι εν μεσωι την εχθραν αναγοντες αυτων και
πραττοντες τουτο. τουτων δ' ησαν κορυφαιοι Ποπλιος, Ουιβιος, Λευκιος, παντων δε
μαλιστα Κικερων. Καισαρ δε ουκ αγνοων οντινα τροπον αυτωι συνιασιν ουτοι
παροξυνοντες επι Ἀντωνιον, ου διωθειτο, οπως αυτων την βοηθειαν φυλακην τε
ερρωμενεστεραν περι εαυτον καταστησοιτο· ᾔδει γαρ εκαστους ελαχιστα μεν του
κοινου προεστωτας, περισκοπουντας δε αρχην και δυναστειαν, ως αν του ταυτα
κεκτημενου προτερον εκποδων οντος, αυτου δε κομιδη νεωτερου και ουκ αν
ανταρκεσαντος, ως γε υπολαμβανειν, προς τοσονδε ταραχον, αλλων αλλα
προσδοκωντων και ιδιαι σφισιν α δυναιντο κτωμενων. ανηιρημενης γαρ της εις το
κοινον γνωμης, κατα πολλα δε μερη των δυνατων διεσχισμενων, και εκαστων
εαυτοις τα κρατη περιποιουντων τα συμπαντα η οποσα γουν δυναιντο
παρασπασασθαι, πολυπροσωπος τις ην και αλλοκοτος η ταραχη. και Λεπιδος μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

μοιραν τινα της Καισαρος στρατιας απορρηξας αντειχετο και αυτος εξουσιας εν
Ἰβηριαι τηι επι ταδε, Κελτους τε τους γειτνιωντας τηι ανω θαλαττηι κατεχων· τους δε
Κοματους Λευκιος Πλαγκος υφ' αυτωι πεποιητο συν ετερωι στρατωι υπατος και αυτος
αποδεδειγμενος. Ἰβηριας δε τους επεκεινα οικουντας Γαιος Ἀσινιος αλλου στρατου
αρχων υπηκτο. ∆εκμος δε Βρουτος την ισονομον εκρατει Γαλατιαν συν δυοιν
ταγμασιν, εφ' ον εμελλεν αυτικα μαλα χωρειν Ἀντωνιος, Μακεδονιαι δε Γαιος
Βρουτος εφεδρος ην, οσον ουπω περαιωθεις εκ της Ἰταλιας επ' αυτην, και Συριαι
Κασσιος Λογγινος, οστις αποδεδεικτο της Ἰλλυριδος στρατηγος. τοσαυτα μεν
στρατευματα εν τωι τοτε συνειστηκει, και τοσοιδε αρχοντες, αυτος τις εκαστος
εαυτον αξιων την των ολων δυναστειαν εχειν, 52 ανηιρημενου παντος νομιμου και
δικαιου, κατ' ισχυν δε την εκαστοις προσουσαν του πραγματος βραβευομενου. μονος
δε Καισαρ, ωι το συμπαν κρατος καταλελειπτο νομιμως κατα τ' εξουσιαν του
προτερον κεκτημενου και συγγενειαν, αμοιρος ων δυναμεως ηστινοσουν, επλαζετο
μεταξυ αιωρουμενος φθονου τε πολιτικου και πλεονεξιας των [τε] εφεδρευοντων
αυτωι και τοις συμπασι πραγμασιν· απερ υστερον επρυτανευσεν ορθως το δαιμονιον
και η τυχη. ο δε Καισαρ ηδη και περι της ψυχης δεδοικως, ενδηλου αυτωι της
Ἀντωνιου γνωμης γιγνομενης, και ουδενι τροπωι δυναμενος αυτον μεταπεισαι, οικοι
καθηστο καιρον επιτηρων. Πρωτη δ' εν τηι πολει κινησις γινεται εκ των πατρικων
αυτου στρατιωτων αχθομενων επι τηι του Ἀντωνιου περιοψιαι, και κατ' αρχας μεν εν
εαυτοις λογοποιουντων, οτι αμνημονουσι του Καισαρος τον εκεινου παιδα
προπηλακιζομενον περιορωντες, ον εχρην υπο παντων αυτων επιτροπευεσθαι, ει τις
δικαιου λογος η οσιου. μετα δε ταυτα αθροοι γινομενοι μαλλον τι κατεμεμφοντο
σφας συνιοντες επι την Ἀντωνιου οικιαν, (τουτοις γαρ κακεινος εθαρρει) και τινας
λογους εποιουντο εκ φανερου, διοτι καλως εχει μετριωτερον αυτον χρησθαι Καισαρι
και μεμνησθαι ων επεσκηψεν ο πατηρ· και γαρ αυτοις ευσεβεστερον ειναι μη
περιοραν ταυτα, αλλα και τα τυχοντα των εκεινου υπομνηματων διασωζειν, μητι γε
τον παιδα και διαδοχον αποδειχθεντα, εκεινοις τε οραν την ομοφροσυνην εν τωι
παροντι δια το πληθος των περιεστωτων εχθρων ωφελιμωτατην. ταυτα λεγοντων,
ως μη δοκοιη εναντιουσθαι τηι ορμηι Ἀντωνιος, επειδη και δεομενος αυτων
ετυγχανεν, εφη βουλεσθαι και ταυτα δοκιμαζειν, ει γε μετριαζοι κακεινος την τε
προσηκουσαν αυτωι τιμην απονεμοι, ετοιμος τε ειναι εις λογους ελθειν, παροντων
εκεινων και επακροωμενων. οι δ' επηινουν και συνεθεντο αυτον αξειν εις το
Καπιτωλιον και μεσιτευειν τας διαλλαγας, ει αυτος εθελοι. συνεφη δ' ουν, και ευθυς
εξαναστας ᾤχετο εις το του ∆ιος ιερον, εκεινοι τε επεμψαν ως τον Καισαρα. οι δε
συνερρυησαν ασμενοι πολλοι και ηλθον, ωστ' εν αγωνιαι κακεινον γενεσθαι,
απαγγειλαντος τινος αυτωι, διοτι πληθος ηκοι στρατιωτων επι τας θυρας, οι δ' εντος
ειεν ζητουντες αυτον. ο δε ταραχθεις το μεν πρωτον εις τι υπερωιον απεχωρησε συν
τοις φιλοις, οι ετυχον παροντες, και των ανθρωπων επυνθανετο δια 53 κυπτων ο τι
βουλοιντο και του χαριν εληλυθοιεν, εγνωριζε τε αυτους οικειους οντας
στρατιωτας. οι δ' αποκρινονται επι τωι αγαθωι αυτου τε και της ολης μεριδος, ει
κακεινος θελοι αμνησικακειν ων ειργασται Ἀντωνιος· ουδε γαρ αυτοις αρεστα
γεγονε ταυτα· δειν δ' αυτους πασαν οργην εκβαλοντας διαλλαττεσθαι απλως και
αδολως. εις δ' αυτων και μειζονι τηι βοηι βοησας θαρρειν εκελευε και γινωσκειν οτι
κληρονομια οι παντες ειεν αυτου· μεμνησθαι γαρ του κατα γης πατρος ισα και θεου,
και περι των διαδοχων αυτου απαν αν δρασαι και παθειν. αλλος δε μειζον
επιφθεγξαμενος και Ἀντωνιον αν διαχρησασθαι αυτοχειρ εφη, ει μη τας Καισαρος
διαθηκας αμα και βουλης ισα φυλαττοι. και ος θαρρων ηδη επ' αυτοις κατεβη τε και
φιλοφρονηθεις ησθη επι τηι ευνοιαι τε και προθυμιαι. εκεινοι μεν αυτον
παραλαβοντες δια της αγορας λαμπροτατα ηγον εις το Καπιτωλιον αμιλλωμενοι τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

σπουδηι προς αλληλους, οι μεν ηδη αχθομενοι τηι Ἀντωνιου δυναστειαι, οι δε κατ'
ευσεβειαν την προς Καισαρα και τον εκεινου διαδοχον, οι δ' ελπιδος ενεκα της απ'
αυτου, μεγαλα ωφεληθησεσθαι συν τωι δικαιωι προσδοκωντες, οι δε τιμωριαν
σπουδαζοντες γενεσθαι παρα των σφαγεων υπερ του φονου, και ταυτην μαλιστα
πεπραξεσθαι δια του παιδος οιομενοι, ει συλληπτωρ ειη και ο υπατος. παντες γε μην
παρηινουν αυτωι υπο ευνοιας προσιοντες μη φιλονεικειν, αλλα προσεχειν τωι
σφετερωι ασφαλει και ους δυναιτο συμπροσλαμβανειν βοηθους, μεμνημενον ως
σφαλερος ειη ο Καισαρος θανατος. ταυτα ακουων Καισαρ και ορων την των
ανθρωπων σπουδην ουκ απεικοτως περι αυτον, ηκεν εις το Καπιτωλιον, ενθα πολυ
πλειους εωρα πατρικους στρατιωτας, οις εθαρρει Ἀντωνιος, πολυ μαλλον ευνους
αυτωι οντας, ει τι αδικειν περι αυτον εγχειροιη. εκ τουτου απεχωρουν οι πλειους·
περιλειφθεντες δε αμφοτεροι μετα των φιλων διελεγοντο. Ὅτι του Καισαρος εις την
οικιαν απιοντος μετα το διαλλαγηναι προς Ἀντωνιον, μονωθεντα Ἀντωνιον αυθις
ανερεθιζεσθαι την ευνοιαν ορωντα παρα πολυ του στρατιωτικου παντος
απονευουσαν ως προς * εκεινον μεν γαρ εποιουντο παιδα τε ειναι και διαδοχον
αποδεδειχθαι εν ταις διαθηκαις τωι τε ονοματι ομοιως προσαγορευεσθαι, γενναιαν τε
υποφαινειν ελπιδα και απο του της φυσεως δραστηριου, εις ο ο Καισαρ αποβλεψας
ουχ ηττον 54 η την συγγενειαν αποδειξειεν αυτον παιδα, ως μονον εχεγγυον αυτου
την τε συμπασαν αρχην και το του οικου αξιωμα διασωζειν. α δη τοτε
ενθυμιαζομενος Ἀντωνιος μετεγινωσκε και ηλλοιωτο τηι γνωμηι, και μαλισθ' οτε
τους Καισαρος στρατιωτας εν οφθαλμοις ειδεν εαυτον μεν καταλελοιποτας, Καισαρα
δ' εκ του ιερου αθροως προπεμποντας. εδοκει δε τισι μηδ' αν αποσχεσθαι αυτου, ει
μη εδεδιει τους στρατιωτας, μη επ' αυτον ορμησαντες τιμωριαν ποιοιντο, και ακονιτι
πασαν αυτου την μεριδα αφελοιντο. κατελειπετο γαρ αμφοτεροις στρατευματα
εφεδροι. ο μεν δη τοιαυτα λογιζομενος εμελλε τε και ωκνει, καιπερ ηλλοιωμενος τηι
γνωμηι. Καισαρ γε μην πιθανος αδολως γεγονεναι σφισι τας διαλλαγας εφοιτα
οσημεραι επι την οικιαν αυτου, ωσπερ εχρην, υπατου τε οντος και πρεσβυτερου και
πατρικου φιλου, την τε αλλην πασαν απενεμε τιμην, καθοτι υπεσχετο, εις ο
Ἀντωνιος της δευτερας υπηρξεν αυθις αδικιας τροπωι τοιωιδε. αλλαξαμενος
Γαλατιαν επαρχιαν προς Μακεδονιαν μετεβιβαζε τας εν αυτηι δυναμεις εις Ἰταλιαν·
και επει ηκον, εξηιει εκ της Ῥωμης υπαντησομενος αυταις αχρι Βρεντεσιου. οιομενος
δε καιρον επιτηδειον εχειν προς α επενοει διαδιδωσι λογον, ως αρα επιβουλευοιτο.
και τινας συλλαβων στρατιωτας εδησεν ως επ' αυτο τουτο πεμφθεντας, οπως αυτον
ανελοιεν· ηινιττετο δε Καισαρα, ου μην πω σαφως εδηλου. ταχυ δ' η φημη κατα την
πολιν διηγγελλεν ως επιβουλευθειη ο υπατος και συλλαβοι τους επ' αυτον ηκοντας,
συνοδοι τε των εκεινου φιλων εις την οικιαν εγιγνοντο και στρατιωτων συν οπλοις
μεταπεμψεις. περι δε δειλην οψιαν ερχεται και εις Καισαρα ο λογος οτι
κινδυνευσειεν Ἀντωνιος αποσφαγηναι και μεταπεμποιτο τους φυλαξοντας αυτον
εκεινην την νυκτα. και παραχρημα πεμψας ως αυτον ετοιμος εφη ειναι και αυτος
συν τηι εαυτου θεραπειαι παραγενομενος προς κοιτην αυτου [και] τασφαλες παρεχειν,
οιηθεις υπο των περι Κασσιον αυτον και Βρουτον επιβεβουλευσθαι. και ο μεν ταυτα
εφιλανθρωπευετο ουδεν υπονοων περι των υπ' αυτου λεγομενων τε και
βεβουλευμενων. Ἀντωνιος δ' ουν ουδ' αυτον παραδεξασθαι τον αγγελον εφηκεν
εντος των θυρων, αλλ' απειρξεν ατιμως. ο δ' επανελθων και τι πλεον ακηκοως
απηγγελλε Καισαρι ως †ουδε τουνομα αυτου 55 διαφεροιτο περι τας Ἀντωνιου
θυρας εν τοις ανθρωποις ως αυτος ειη ο τους φονεας πεπομφως Ἀντωνιωι, οι δη και
δεσμωται ειεν. ο δε ακουσας το μεν πρωτον υπο του αδοκητου ηπιστει· μετα δε
αισθομενος την ολην γνωμην ως επ' αυτον ειη τετραμμενον, μετα των φιλων
εσκοπει ο τι χρη ποιειν. ηκε δε ο Φιλιππος και Ἀτια η μητηρ διαπορουμενοι τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

παραδοξωι και πυνθανομενοι τις ο λογος ειη και τις η διανοια τανθρωπου, παρηινουν
τε αυτωι υποχωρησαι εκποδων εκεινας τας ημερας, αχρι ταυτα εξετασθεντα
εκκαλυφθειη. και ος, ατε ουδεν εαυτωι συνειδως τοιουτο, ου δειν ᾤετο εκ μεσου
ειναι και τροπον τινα καταγινωσκειν εαυτου· πλεον γαρ ουδεν περαινειν εις
τασφαλες εκποδων γενομενος, αλλ' ισως και διαρας ποι μαλλον εκ του αφανους
αναιρεθησεσθαι. τοτε μεν ουν εν τοιουτοις λογοις ην. τηι δε υστεραιαι εωθεν καθιζει,
ωσπερ ειωθει, μετα των εαυτου φιλων, αναπεταννυναι δε τας θυρας κελευει τοις
ειωθοσι φοιταν και δεξιουσθαι και αστων και ξενων και στρατιωτων, διελεγετο τε
πασιν, ωσπερ και αλλοτε ειωθει, μηδεν εναλλαξας του καθ' ημεραν εθους. Ἀντωνιος
δε συνεδριον των φιλων αθροισας ειπεν εν μεσοις ως επιβουλευομενος και
προτερον υπο Καισαρος ουκ αγνοοιη, επειδη δ' εμελλεν εξω της πολεως βαδιεισθαι,
ως τ' εληλυθος το στρατευμα καιρον παρασχοι τουτον καθ' αυτου, και τινα των επι
την σφαγην πεμφθεντων αφικομενον μηνυτην αυτωι γενεσθαι μεγαλαις δωρεαις,
και δια τουτο τους μεν συλλαβειν, εκεινους δ' εις το παρον αθροισαι συνεδριον, ως
γνωμας ακουσειεν και οπως χρηστεον ειη τοις παρουσι. ταυτα ειποντος Ἀντωνιου
επυνθανοντο οι συνεδροι οπου ειεν οι συνειλημμενοι ανθρωποι ως τι γνοιεν παρ'
αυτων. και ο Ἀντωνιος προσποιηθεις μηδεν τουτο ειναι προς το παρον, ως δηθεν
ομολογουμενου τουτου, και εις αλλα αττα εκτρεψας τον λογον, εκαραδοκει μαλιστα
ει τις ειποι ως χρη Καισαρα αμυνεσθαι και μη ησυχαζειν. σιωπης δ' εκ παντων
γενομενης και συννοιας δια το μηδενα οραν εν μεσωι ελεγχον, ειπε τις, ως αν
ευπρεπως διαλυσειε τον συλλογον, οτι επιεικως προσηκει αυτον φερειν τε και
τιθεσθαι και μη τινα ταραχην υπατον οντα εγειρειν. ο μεν τοιαυτα ειπων τε και
ακουσας διελυσε τον συλλογον· τριτηι δ' η τεταρτηι ημεραι εις Βρεντεσιον ωρμησεν,
ως παραλαβοι την αφιγμε 56 νην στρατιαν· λογος τε ουδε εις ην περι της επιβουλης,
αλλα οιχομενου διαλυουσι το συμπαν πραγμα οι υπολειφθεντες εκεινου φιλοι, και
τους λεγομενους συνειληφθαι των επιβουλων ειδεν ουδεις. Καισαρ δε καιπερ
απολελυμενος της αιτιας ουδεν ηττον ηγανακτει επι τωι λογωι, και μεγαλης
επιβουλης εις αυτον τουτο. εποιειτο τεκμηριον· ει τε παρουσα ετυγχανεν Ἀντωνιωι η
στρατια τεθεραπευμενη χρημασιν, ᾤετο μη αν οκνησαι και επιχειρειν αυτωι, και
ταυτα μηδεν αδικουμενον, αλλ' απο ετερας ελπιδος επι τουτο προαγομενον· δηλον
τε ειναι ταυτα συνθεντα και επι ετερα χωρησειν, και εθελησαι αν ετι εξ αρχης, ειπερ
ενην αυτωι τουτο πραξαντι το αδεες εκ της στρατιας εχειν. οργης ουν δικαιας
επιμπλατο εις αυτον αμα και προνοιας περι αυτου, φανερας της εκεινου γνωμης
γενομενης, παντοσε τε περισκοπων εωρα ουχ ησυχαστεον ον εαυτωι (ου γαρ ειναι
τουτο ακινδυνον), αλλα ζητητεον τινα επικουριαν αντιπαλον τηι εκεινου δυναμει τε
και επινοιαι. ταυτ' ουν ενθυμουμενος εγνω χρηναι φευγειν επι τας πατρυους
αποικιας, αις εδωκε τας κληρουχιας ο πατηρ αυτου και οικιστης εγενετο των
πολεων, ως αναμνησας τους ανθρωπους των εκεινου ευεργεσιων και οδυρομενος
περι ων εκεινος τε επαθε και αυτος πασχει, λαβοι βοηθους, τους δε και χρηματων
δοσει προσαγαγοιτο. τουτο γαρ αυτωι μονον και τασφαλες αμα και ευκλειαν μεγαλην
παρεξειν, ανασωσεσθαι τε και το του οικου κρατος· πολυ γαρ αμεινον ειναι και
δικαιοτερον μαλλον περ η υπο των μηδεν προσηκοντων περιωθουμενον της
πατρυας τιμης ετι και προσαπολεσθαι ανομως τε και αδικως ον τροπον και ο πατηρ.
ταυτα βουλευσαμενος μετα των φιλων και θεοις θυσας τυχηι αγαθηι συλληπτορας
αυτωι γενεσθαι δικαιας και ευκλεους ελπιδος ωρμησεν, ουκ ολιγα επιφερομενος
χρηματα, εις Καμπανιαν πρωτον· η γαρ ζʹ λεγεων και η ογδοη (ουτω γαρ την
συνταξιν καλουσι Ῥωμαιοι)* διαπειρασθαι δε προτερον εδοκει χρηναι της εβδομης·
μειζον τε γαρ αξιωμα*· ενδοθεισης δε ταυτης της αποικιας, και αλλων πολ 57 λων
συνεληλυθοτων*. και ταυτα αυτωι βουλευομενωι και τοις αλλοις συνεδοκει φιλοις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

οι μετειχον της στρατειας των τε μετα ταυτα πραγματων. ησαν δε ουτοι Μαρκος
Ἀγριππας, Λευκιος Μαικηνας, Κοιντος Ἰουεντιος, Μαρκος Μοδιαλιος και Λευκιος.
ειποντο δε αυτωι και αλλοι ηγεμονες και στρατιωται και εκατονταρχαι, και οικετων
πληθος και υποζυγιων τα τε χρηματα κομιζοντων και τας αλλας αποσκευας. τηι
μητρι δ' ουκ εδοκει την γνωμην δηλουν, μη υπο φιλοστοργιας αμα και ασθενειας,
οια γυνη τε και μητηρ, μεγαλαις επινοιαις εμποδων γενοιτο. ελεγε μεν εκ του
φανερου οτι επι τα εν Καμπανιαι βαδιζει των πατρυων κτηματων, ως κακεινα
αποδομενος αθροισειε ταργυριον και εις α προσεταξεν ο πατηρ αναλοιη. αλλ' ο μεν
ου πανυ τι πειθων αυτην ανεζευξεν. τοτε δε Μαρκος Βρουτος και Γαιος Κασσιος επι
∆ικαιαρχιαν ησαν· και πυθομενοι το πληθος των εκ Ῥωμης συνεξεληλυθοτων
Καισαρι, και των αγγελων επι το μειζον ταυτα διηγουμενων, οια φιλει γινεσθαι,
συνεταραχθησαν και εν μεγαλωι δειματι ησαν οιομενοι επι σφας ειναι την εξοδον·
και φευγουσι δια της Ἀδριανης θαλαττης. και Βρουτος μεν εις Ἀχαΐαν ηκε, Κασσιος
δ' εις Συριαν. Καισαρ δε της Καμπανιας εις Καλλατιαν ελθων εδεξαντο αυτον ως
ευεργετου παιδα και δια πλειστης τιμης ηγον. και τηι υστεραιαι εγυμνου τον παντα
λογον αυτοις, και παρεκαλει τους στρατιωτας, ως αδικως και ο πατηρ αποθανοι και
αυτος επιβουλευοιτο. ταυτα λεγοντος, οι μεν εκ της βουλης ου πανυ τι εισηκουον, ο
δε δημος και μαλα προθυμως και ευνοως και τουτον ᾤκτειραν και επεβοων
πολλακις θαρρειν· εις απαν γαρ συλληψεσθαι αυτον και ου περιοψεσθαι, αχρι αν εν
τηι πατρυαι καταστησηι τιμηι. και προσκαλεσαμενος αυτους εις την οικιαν διδωσιν
εκαστωι φʹ δραχμας, και τηι υστεραιαι τους βουλευτας συγκαλεσας παρεκαλει μη
απολειπεσθαι της του δημου ευνοιας, μεμνημενους Καισαρος, ος αυτοις την τε
κατοικιαν και την τιμην περιεθηκε· πεισονται δ' ουκ ελαττω αγαθα υπ' αυτου·
προσηκειν τε ουκ Ἀντωνιωι, αλλ' εαυτωι και καρπουσθαι την απ' αυτων ωφελειαν
και χρησθαι τηι δυναμει τε και τοις οπλοις. και μειζονι σπουδηι ωρμηντο βοηθειν
αυτωι και συναρασθαι πονον τε και κινδυνον, ει δεοι. ο δε Καισαρ επαινεσας την
προθυμιαν παρεκαλεσε συμπροπεμψαι αυτον 58 και τασφαλες τωι σωματι παρασχειν
αχρι της αστυγειτονος αποικιας. ο δε δημος μαλα ηδομενος επ' αυτωι ασμενως
υπηκουσεν, και συν τοις οπλοις ηγαγον αυτον εις την δευτεραν αποικιαν. αθροισας
δε και τουτους εις εκκλησιαν ομοια διελεχθη. και πειθει αμφοτερα τα ταγματα εις
Ῥωμην αυτον παρα τας αλλας κατοικιας προπεμψαι, την τε Ἀντωνιου βιαν, ει τι
κινοιη, ερρωμενως αμυνεσθαι. προσκατελεξε δε και αλλους στρατιωτας μεγαλοις
μισθοις, και τους μεν νεολεκτους εγυμναζε τε και ανεδιδασκε κατα την οδον ιδιαι τε
και κοινηι παντας διαλεγομενος επι Ἀντωνιον ηκειν. πεμπει δ' ετερους των
επομενων φρονησει τε και τολμηι διαφεροντας εις το Βρεντεσιον, ει πως δυναιντο
και τους νεωστι ηκοντας εκ Μακεδονιας στρατιωτας πεισαι τα αυτων ελεσθαι
μεμνημενους Καισαρος του πατρος και μηδενι τροπωι καταπροδοντας τον εκεινου
παιδα. ειρητο δ' αυτοις, ει εκ του φανερου μη δυναιντο, αλλα ταυτα γραψαντας
διαρριψαι πολλαχου, ως διαραμενοι οι ανθρωποι τα γραμματα αναγινωσκοιεν.
προσεσκηψε δε και τοις λοιποις ελπιδων εμπλησας, ηνικα δυναμις αυτωι συνεσται,
ως αν ελοιντο τα αυτου. και οι μεν ᾤχοντο. Τελος του βιου Καισαρος και της
Νικολαου ∆αμασκηνου συγ γραφης. Περι επιβουλων κατα βασιλεων γεγονυιων. Β.
Ἐκ της ιστοριας Ἰωαννου Ἀντιοχεως.1. Ὅτι ∆αβιδ ο βασιλευς Ἱερουσαλημ, εως μεν
ην των νομων φυλαξ, παντας τους πολεμιους εχειρωσατο, ολιγοις δε τισι πταισμασι
του σωματος πιεσθεις θειαις επαιδευετο μαστιξι. προς γαρ των εαυτου παιδων
μικρου της βασιλειας εξεπεσεν. 2. Ὅτι Σεναχειριμ ο των Ἀσσυριων βασιλευς υπο του
ιδιου παιδος ανηιρεθη προς Αιθιοπας διαγωνιζομενος. 59 3. Ὅτι ο βασιλευς
Ἀγαμεμνων αποπλευσας απο της Ἰλιου ειςτην ιδιαν πατριδα ευρε την εαυτου
γυναικα Κλυταιμνηστραν υπο Αιγισθου μοιχευομενην. ακουσασα γαρ αυτη οτι την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

Κασσανδραν ελαβεν εν τηι Τροιαι γυναικα, και αφορμην ευρηκυια, θανατον
κατασκευαζει συν τωι Αιγισθωι τωι εαυτης μοιχωι, και αυτωι γενους οντι βασιλικου.
ενδυσασα γαρ τον ανδρα χιτωνα πανταχοθεν υφασμενον παρεσκευασεν αυτον υπο
Αιγισθου σφαγηναι· και λαμβανει τουτον ανδρα και εσχεν εξ αυτου θυγατερα
Ἠριγονην. ταυτα τοινυν ακουσας ο Ὀρεστης ο του Ἀγαμεμνονος υιος ηλθεν απο του
Σχοινεως, του θρεψαντος αυτον, του πατρος τον θανατον εκδικησων. οι δε περι τον
Αιγισθον και την Κλυταιμνηστραν εβουλευοντο και αυτον ανελειν· αλλ' η τουτου
αδελφη Ἠλεκτρα εξειπεν αυτωι την βουλην. και συν τωι Στροφιωι γενομενος και τωι
υιωι αυτου Πυλαδηι, συγγενων οντων του Ἀγαμεμνονος, παραγινεται εις το μαντειον·
και λαμβανει χρησμον, οτι δει αυτον εκδικησαι τον θανατον του πατρος και ανελειν
τον Αιγισθον και την αυτου μητερα, και την βασιλειαν αναλαβειν του πατρος· οπερ
πεπραχεν επιλαβομενος καιρου, και επελθων αυτοις εν τωι παλλατιωι αμφοτερους
κατασφαζει. Κινησεως ουν κατ' αυτου γενομενης υπο τε του πατρος Κλυταιμνηστρας
και των συγγενων Αιγισθου, και δικης αγωνισθεισης παρα τωι Ἀρειωι παγωι, ψηφον
ελαβεν ο Ὀρεστης, δικαιως ανελειν την μητερα. τουτωι τοινυν τωι τροπωι διαφυγων
τας κατηγοριας βασιλευει του Ἄργους· και εις μανιαν ελθων μετα ταυτα απεδημησε
της χωρας εν ολοις τοις ιεροις θυσιαζων και δεομενος απαλλαγηναι της μανιας,
αχρις ου παραγεγονεν εις το Σιλπιον ορος, εν ωι νυν Ἀντιοχεια η μεγαλη κειται· και
εκει θεραπευθεις επανηλθε. και παραγενομενος εν Σκυθιαι προς την εαυτου αδελφην
Ἰφιγενειαν ιερειαν ουσαν της Ἀρτεμιδος και προσαγουσαν τους ξενους εις θυσιαν,
λεγει τωι Πυλαδηι· ιδου τοσουτων εκφυγοντες κινδυνων μελλομεν εις θυσιαν
προσαγεσθαι· πολλων γαρ ανθρωπων ορωμεν ενταυθα ερριμμενα οστεα. ο δε προς
αυτον εφη· αγωμεν εις το ιερον και ερωτησωμεν ει ζηι Ἰφιγενεια η ση αδελφη, και
προσπιπτοντες αυτηι σωζομεθα. και ποιησαντες τουτο και γνωρισθεντες υπ' αυτης
ελαβον αυτην συν τωι αγαλματι τωι χρυσωι της Ἀρτε 60 μιδος. και περιελθοντες γην
πολλην επανερχονται εις Μυκηνας την ιδιαν πατριδα· και διδωσι την Ἠλεκτραν την
αδελφην προς γαμον τωι Πυλαδηι. μαθων δε ο της Σκυθιας βασιλευς επεμψε
στρατιωτας πολλους επιδιωκοντας αυτους. οι δε κατα την Παλαιστινην ελθοντες και
αρεσθεντες τοις τοποις ᾤκησαν εν αυτηι, την πρωην λεγομενην Νυσαν Σκυθων
μετονομασαντες πολιν. 4. Ὅτι Καμβυσης ο Περσων βασιλευς καθειλε τας Αιγυπτιας
Θηβας και ταυτας εις εδαφος κατεσκαψεν, Ἄμασις τε ο των Αιγυπτιων βασιλευς αμα
τωι βιωι και την βασιλειαν κατεστρεψεν, του εθνους των Αιγυπτιων τελειν υπο
Περσας ομολογησαντος. επι δε την ενδοτεραν ελαυνειν προθυμουμενος υπο της
ειμαρμενης εκωλυθη, δολοφονηθεις υπο των περι αυτον μαγων, βασιλευσας ετη ηʹ.
ουτοι γαρ μετα τον Καμβυσου θανατον τηι αρχηι προσπηδησαντες μηνας ζʹ
κατετρυφησαν, αχρις οι των Περσων αρχοντες αυτους μεν επι της αυλης
κατεχρησαντο, της δε βασιλειας προστατην απεδειξαν ∆αρειον. 5. Ὅτι επι της
αναγορευσεως Ἀλεξανδρου του Μακεδονος των Αιγυπτιων εβασιλευε Νεκταναβω.
και ο των Ἀργειων βασιλευς ∆αναος δια των αυτου νʹ θυγατερων τοις του αδελφου
Αιγυπτου παισι νʹ ουσιν εμηχανησατο θανατον, πλην Λυγκεως. 6. Ὅτι Ῥωμυλος
βασιλευσας Ῥωμαιων διετελει εις μεν τουςπολεμους διαπρεπων, εις δε τους πολιτας
υπερφρονων, και μαλιστα εις τους της βουλης εξεχοντας. τοις μεν γαρ
στρατευομενοις προσφιλης ην, και χωρας αυτοις νεμων, και των λαφυρων διδους·
προς δε την γερουσιαν ουχ ομοιως διεκειτο· οθεν μισησαντες αυτον και περιεχοντες
εν τωι βουλευτηριωι δημηγορουντα διεσπαραξαν τε και διεφθειραν. συνηρατο δε
αυτοις προς το λαθειν ζαλη μεγιστη του αερος και εκλειψις ηλιου· οπερ που και ως
εγεννατο γεγονεν. και ο μεν Ῥωμυλος αυταρχησας ζʹ και λʹ ετη τοιουτον εσχε το
τελος· αφανισθεντος τε ουτως αυτου, το πληθος και οι στρατιωται μαλιστα εκεινον
εζητουν. αυτοι δ' εν απορωι ησαν μητε εξειπειν το πραχθεν εχοντες, μητε βασιλεα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

καταστησαι δυναμενοι. ταρασσομενων ουν αυτων και τι παρασκευαζομενων δρασαι,
Ἰουλιος τις Προκλος, ανηρ ιππευς, στειλαμενος, ως και ετερωθεν ποθεν ηκων
εισεπηδησεν εν τωι μεσωι και εφη· μη λυπεισθε Κυι 61 ριται· εγω γαρ αυτος τον
Ῥωμυλον εις τον ουρανον ανιοντα ειδον. και μοι εφη, ειπειν τε υμιν οτι θεος
εγενετο, και οτι Κυιρινος ονομαζεται, και προσπαραινεσαι υμιν βασιλεα τε παντως
ευθυς ελεσθαι τινα, και τουτωι πολιτευματι κεχρησθαι. λεχθεντων δε τουτων,
απαντες επιστευσαν και της ταραχης απεπαυσαντο, ευθεως τε ναον Κυιρινωι
ωικοδομησαν, και πασι μεν εδοκει βασιλευεσθαι, ου μεντοι και ομοφρονουν· οι τε
γαρ κατ' αρχας Ῥωμαιοι και οι εκ των Σαβινων προσοικισθεντες εκατεροι εξ εαυτων
βασιλεα γενεσθαι ηξιουν, εκ τουτου τε αναρχια συνεβαινεν· ενιαυτον γουν ολον η
συγκλητος το κυρος των κοινων ειχε πραγματων πενθημερον αρχην τοις
επιφανεστατοις των βουλευτων εκ διαδοχης κατανεμουσα, ους μεσοβασιλεις
ωνομασεν. 7. Ὅτι Πρισκος Ταρκυνιος ο της Ῥωμης βασιλευς τριακοστωι και ογδοωι
της βασιλειας ετει υπο των Μαρκιου παιδων, του προτερον δυναστευσαντος της
Ῥωμης, αναιρεθεις ομου τε της βασιλειας και του βιου παυεται. 8. Ὅτι Σερβιος
Ταρκυνιος επι βιωφελεσταταις πραξεσι κοσμουμενος τεταρτωι και τεσσαρακοστωι της
αρχης ετει διαφθειρεται, δολοφονηθεις υπο Ταρκυνιου Σουπερβου, συνοικουντος
μεν τηι αυτου Σερβιου θυγατρι Τουλλιαι, ελκοντος δε το γενος απο Ταρκυνιου
Πρισκου του προ Σερβιου βασιλευσαντος, συνεφαψαμενης, ως φασι, της γυναικος
του μιασματος και χειρας εναγεις τωι του πατρος προσενεγκουσης φονωι. 9. Ὅτι
Ταρκυνιος Σουπερβος ηδη γερων ων εκπιπτει της δυναστειας, παλαι μεν αδηλως δια
τον τροπον μισουμενος, τοτε δη κινησαντος το πληθος ες φανεραν αποστασιν τηι του
ομωνυμου παιδος ακολασιαι. ο μεν γαρ ετυχε την Ἀρδεατων περικαθημενος πολιν κʹ
προς τοις ρʹ σταδιοις της Ῥωμης απωικισμενην. Ταρκυνιος δε, ο του βασιλεως
ομωνυμος, Λουκρητιαν γυναικα γενους παρα Ῥωμαιοις γνωριμωτατου, Κολλατινωι
συνοικουσαν εμιανεν. επανελθουσι δε και τωι πατρι τηι τε λοιπηι κατεμηνυσε
συγγενειαι τωι τε ανδρι, επαρασαμενη τε πολλα τοις αφ' αιματος, ει την συμφοραν
αυτης καταλειποιεν ατιμωρητον, σπασαμενη το ξιφος, οπερ υπο τοις κολποις
αφανως εφερεν, εαυτην εν οψει των παρον 62 των κατειργασατο. τουτο δε τους τε
αλλους εις οργην ανηψεν ελεωι της ανθρωπου (παρησαν γαρ ουκ ολιγοι Ῥωμαιων
επι θεαν του παθους) και ουχ ηκιστα Βρουτον, προσηκοντα μεν κατα γενος εκεινηι,
ανδρα δε δημοτικον τε και μισοτυραννον· ος μαλιστα το πληθος εις την των
βασιλεων ηγειρεν αποστασιν αφειλετο τε της εξουσιας παντελως τον Ταρκυνιον.
αμα γαρ τηι κατα την πολιν επαναστασει και η προς την Ἄρδεαν ουσα στρατια των
Ῥωμαιων απολιπουσα τον τυραννον ᾤχετο, ουδεν ουτε ανακαλουντος ουδε μενειν
δεομενου πεφροντικυια. Ταρκυνιος δε τοις παρουσιν αμηχανων ηλαυνεν επι την
Ῥωμην, ως παυσων τηι παροδωι την ταραχην και την δυναστειαν μετα πειθους
αναληψομενος. απεωσθεις δε υπο των πολιτων απεχωρει συν τοις οικειοις,
βασιλευσας ετη δʹ προς τοις κʹ. καθ' ον δη χρονον η πολις απελυθη της τυραννιδος·
επτα μεν δυναστων εφεξης ανασχομενη, τρια δε και μʹ και σʹ κατα μοναρχιαν ετη
πολιτευσαμενη, συνεσταλμενων αυτηι των της αρχης ορων ετι, ου περα τε σταδιων
ρʹ, ενθα δη μηκιστον, εκτισμενων. εντευθεν εγενοντο βʹ κονσουλοι, ους οι Ἕλληνες
υπατους δια την υπεροχην εκαλεσαν. 10. Ὅτι ∆αρειος ο Περσων βασιλευς, Ἀρσαμου
παις, μεχρι της κατα Βιθυνιαν Χαλκηδονος τας στρατιας προβιβασας, υπο πολλων τε
βασιλεων δορυφορουμενος, και μεγισταις εντρυφων παραταξεσιν, τον μεν υπο
Βαγοου του προκοιτου θανατον διαφυγων, αυτον τε το προσφερομενον πιειν
αναγκασας φαρμακον, παραχρημα διεφθειρεν. και ο μεν Βαγοας δικας υποστας ων
περι τους προτερους ημαρτε βασιλεας, Ἄρσαμον τε και Ὦχον, υπο του ιδιου
φαρμακου αναιρειται· ο δε ∆αρειος εξ ετη προς δυσι μησι δυναστευσας αμα τωι βιωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

και την βασιλειαν κατελυσεν. 11. Ὅτι επι ∆αρειου του βασιλεως Περσων, Φιλιππου
της Μακεδονιας βασιλευοντος χρονους αʹ και κʹ πολλην τε της Ἑλλαδος
καταστρεψαμενου μοιραν, και του τε προς Ἀθηναιους και τον στρατηγον
∆ημοσθενην εχομενου πολεμου, εκκοπεις προτερον τον δεξιον οφθαλμον υπο
Παυσανιου του υπασπιστου διαφθειρεται εν θεατρωι· κινησεως τε μεγιστης των
στρατιωτων επι τωι θανατωι τουτου γενομενης, εμεινεν η αρχη τετραετιαν γυμνη. 63
12. Ὅτι Ἀλεξανδρος ο Μακεδων, ως φησι Ἰωαννης ο Ἀντιοχευςεπι τοσουτοις
κατορθωμασιν υπο Κασανδρου του ιδιου στρατηγου φαρμακον δεξαμενος τον βιον
μετηλλαξεν. 13. Ὅτι εκτωι της υπατειας χρονωι μετα την των τυραννων εξελασιν,
Κασσιου τε και Σουλπικιου την αρχην παραλαβοντων, ες παν μεν κινδυνου
προηλθεν η πολις, του δουλικου πληθους υπο των τυραννων αναπεισθεντος
επιθεσθαι νυκτωρ τοις κεκτημενοις και διαφθειραι τους ανδρας εν ταις ευναις,
επειδαν αυτοι τε προσαγωσι, και οι συλλαβομενοι σφισι των πολιτων τα ερυμνα
καταλαβοιεν του αστεως. ου μην απεβη τι τουτων, Σουλπικιου του υπατου
σωφρονως τους θ' ηγεμονας της επιχειρησεως συλλαβοντος και το κεκινημενον του
δημοτικου κατασπασαντος. 14. Ὅτι ενατωι της ελευθεριας ενιαυτωι, Ποπλου
Καμινιου και Τιτου Λευκιου υπατευοντων, επειδη Μαμηλιος ανηρ Λατινος μεν το
γενος και μεγα παρα τοις ομοφυλοις δυναμενος, συνοικων δε των Ταρκυνιου
θυγατρων τηι νεωτατηι, αναστησας πανδημει το Λατινων γενος χειρα τε μισθοφορον
πολλην αγειρας τιμωρειν τοις κηδεσταις ατιμως παρεωσμενοις της δυναστειας
ηξιου, η βουλη [δε] καταδεισασα το πληθος του πολεμιου νεφους καινον ηγεμονιας
ανευρισκει γενος, προχειρισαμενη τοτε πρωτον δικτατορα. 15. Ὅτι και κατα την
πολιν εμφυλιος ανεφλεγετο ταραχη, του δημου προς το συνεδριον απεχθως εχειν
ηρεθισμενου, αποσταντος δε συν οπλοις της πολεως, και ουτε συνοικειν ετι ουτε
κοινωνειν των αγωνων βουλομενου τοις ευπατριδαις, ει μη των τ' οφληματων
απολυθειη και δικασταις χρησθαι το εντευθεν οικειοις επιτραπειη, ως επικουριαν
του δημοτικου τε και ευτελους οχλου, οι τοις παρα το προσηκον υπο των δυνατων
κατειργομενοις αρηξοιεν και των πολλων ελευθερα διαφυλαξαιεν τα σωματα.
δεισαντες δη ουν οι εν τελει, μη εν τουτωι τι προς των περιοικων νεωτερισθειη, του
δημου πολεμιου τε οντος, και προς τας εξω στρατιας ουχ υπακουοντος, τα
εξαιτησομενα* και διαλλαγας επι τουτοι ευρισκονται. 16. Ὅτι Ποπλιου αυθις και
Βαλεριου την αρχην διαδεξαμενων, 64 η τε κατα πολιν εμφυλιος αναπτεται ζαλη,
του δημου προς τους πατρικιους στασιαζοντος. και πρωτον μεν Καισωνα τον απο
υπατειας κρατησαντες μικρου δειν εσπαραξαν, ει μη ο πατηρ περιπλεξαμενος εις
οικτον τους ορωντας συνηλασεν, επειτα και Σαβινον Σερδωνιον προς τυραννιδα
εκινησαν, ος ταχειας ετυχε καθαιρεσεως, θεραπευθεντος του δημου και τοις υπατοις
συμπραξαντος. 17. Ὅτι κατα τον χρονον, οτε Ἀννιβας επολεμει τοις
Ῥωμαιοις,Ἀντιοχος ο της Συριας βασιλευς υπο Πτολεμαιου του Αιγυπτιων αρχοντος
πολεμουμενος Ξερξηι τωι Ἀρμενιων τυραννωι την εαυτου αδελφην συνοικησας,
εκεινον μεν δια της αδελφης διεχρησατο, την δε Περσων βασιλειαν αυθις
ανεκτησατο. 18. Ὅτι Πτολεμαιου Ἀγαθοκλειαν την εαυτου γυναικα εκβαλοντος και
μιαι τινι των εταιριδων συναφθεντος, ειτα τελευτησαντος Πτολεμαιου, η
Ἀγαθοκλεια Ἀρσινοην διαφθειρει δολωι· και ταυτης συν τοις βασιλειοις
διαφθαρεισης, πολλης τε ταραχης εντευθεν Αιγυπτιοις αναφθεισης, ο τε της Συριας
βασιλευς Σελευκος και της Μακεδονιας Φιλιππος ελπιδι του κρατησειν της χωρας
συν προθυμιαι στρατευουσιν. ους δη Ῥωμαιοι φθασαντες της εγχειρησεως την των
Αιγυπτιων εμφυλιον απεσβεσαν επαναστασιν, Πτολεμαιον τον Ἐπιφανη
αυτοκρατορα του εθνους αποδειξαντες, Προυσιου τοτε των Βιθυνων βασιλευσαντος.
19. Ὅτι Ἀντιοχου, ου επωνυμος εστι πολις παρα Ἀσσυριοις,υιος Σελευκος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

Ἀντιοχος ο επικληθεις Θεος· αλλ' ο μεν Σελευκος επιβουλευειν υποπτευθεις τωι
πατρι κατακτεινεται. 20. Ὅτι ∆ημητριος υιος ην Φιλιππου του Μακεδονων βασιλεως,
ον οι Ῥωμαιοι ομηρον εσχον· συμμαχησαντος δε Φιλιππου τοις Ῥωμαιοις, τουτον
αμειβομενοι της ευνοιας αφιασι τον παιδα της ομηρειας. επανελθοντα δε τον
∆ημητριον εκποδων ο Φιλιππος εποιησατο, πρωτος των απο τουδε του γενους
μιαιφονησας ες τους οικειους. 21. Ὅτι Ἀντιοχος ο της Συριας βασιλευς τον Σελευκου
του αδελφου παιδα υποτοπησας διεφθειρεν, ετεροις τον τουτου φονον επενεγκων,
ους δη και δια φοβον διεχρησατο· αυθις τε προς Πτο 65 λεμαιον στρατευει
αναπαλαιειν ταις συνθηκαις επιχειρουντα. και πολεμησας αυτωι κατα το Πηλουσιον
κρατησας τε παντελως τοις οπλοις φυγειν επι την Ἀλεξανδρειαν ηναγκασεν. και ο
μεν Πτολεμαιος ου προσδεχθεις υπο των Αιγυπτιων προσφευγει τωι γαμβρωι
Ἀντιοχωι. ο δε τουτον παλιν εις την βασιλειαν αποκαθιστησιν, εκειθεν τε κατα
Ἰουδαιων ορμησας αιρει μεν αυτο το αστυ και τους θησαυρους απαντας και τα ιερα
σκευη, και τους ναους συλησας συνεχεε τα του εθνους νομιμα, δειναις τε τιμωριαις
τους ανδρας υποβαλων ελληνιζειν ηναγκαζε, τον τε πατριον αυτων αφελομενος
κοσμον ∆ιος Ὀλυμπιου ανεστησεν αγαλμα· εντευθεν τε ως επι την Σαμαρειαν
ανηλθε και ∆ιος Ξενιου τεμενος ωικοδομησεν. και Ματθιας Ἀσαμωνεου παις την
ιερατειαν παρειληφεν εν Ἱερουσαλημ και τους Ἀντιοχου στρατηγους διεχρησατο.
αλλ' ο μεν απο Σαμαρειας ηκων αυτον τε τον Ματθιαν αναιρει και τους λεγομενους
Μακκαβαιους κολαζει το τε ιερον χοιρειοις αιμασι βεβηλοι και στρατηγους ιδιους
αρχειν του εθνους καθιστησιν. αυτος τε επι την Συριαν ανελθων μεταλλαττει τον
βιον, Ἀντιοχου του Ευπατορος την αρχην διαδεξαμενου. Ἐπειδη δε ∆ημητριος
Ἀντιοχου του Ἐπιφανους υιος παραῬωμαιοις ομηρευων τον του πατρος επυθετο
θανατον, και την βασιλειαν προς του Ευπατορος αρπαγεισαν, ικετευσας την βουλην
και πολλης επικουριας τυχων επι την Συριαν επανερχεται, και κατακτεινει μεν τον
Ευπατορα δυω ετεσιν επιτρυφησαντα, αναλαμβανει δε την βασιλειαν· και συμμαχος
του Ῥωμαιων δημου κληθεις βεβαιως απηλαυσε της ηγεμονιας. ενιαυτους δε βʹ προς
τοις δεκα βιωσας υπο Ἀλεξανδρου δολοφονειται, του και την αρχην διαδεξαμενου.
22. Ὅτι κατα την Ἰβηριαν Βοριανθος ην ανηρ αφανης μεν το γενος, ευτελης τε την
επιτηδευσιν, ουδεν οτι μη ποιμην το κατ' αρχας. ουτος μετα ταυτα ληιστρικου τινος
ηγησατο ταγματος· τελευταιον τοσαυτην περιεβαλετο δυναμιν και τοσαυτα
κοινωνησαι οι της επιχειρησεως ανεπεισε γενη, ως αξιομαχος νομισθηναι Ῥωμαιοις
ικανος τε προς την αρχαιαν και πατριον τους Ἴβηρας επαναγαγειν πολιτειαν.
πρωτος γουν Κοιντος Κεκιλιος Μετελλος 66 επι τονδε τον πολεμον στρατηγος
εκπεμπεται, αριστα και της Ῥωμαιων δυναμεως αξιως τοις αποστασι Κελτιβηρων
προσεπολεμησεν. μηκυνομενου δε παρ' ελπιδα του πολεμου, Κοιντος Πομπηιος
αυθις στρατηγος εξεπλει, μεθ' ον Κοιντος Σκιπιων επι τον αυτον εξεπεμφθη
πολεμον. ων μαλιστα παντων ενεκα δεισαντες οι βαρβαροι κτεινουσιν τον
Βοριανθον τεσσαρα και δεκα Ῥωμαιοις ετη εναντια πολεμησαντα, ταυτηι
προσαγεσθαι τον ηγουμενον της Ῥωμαικης στρατιας ες ευνοιαν αυτων και φειδω
λογισαμενοι. και δη αφικομενοι των αυθεντων του Βοριανθου τινες αθλα των περι
τον ανδρα πεπραγμενων ηξιουν παρα του υπατου κομιζεσθαι οις ο Σκιπιων
αποκρινεται, μηδαμως ειναι Ῥωμαιοις εννομον εν επαινωι ποιεισθαι τας κατα των
στρατηγων τοις αρχομενοις επιχειρουμενας επιβουλας. 23. Ὅτι επι υπατων Γαΐου
Κεκιλιου Μετελλου και Γναΐου Καρβωνος επι της ρξζʹ Ὀλυμπιαδος ο δουλικος
πολεμος εγενετο εν Σικελιαι. οι γαρ ταυτην νεμομενοι την χωραν πολληι των
επιτηδειων εντρυφωντες δαψιλειαι ου σταθμητον εκτησαντο δουλιον πληθος, προς
γε τας των αγρων εξασκουντες αυτοι τριβας και προς γε τηι πανοπλιαι γυμναζοντες
ου μονον τους περιοικους εληΐζοντο, αλλα και τοις διοδευομενοις ξενοις επαφιεντες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

τουτους των επιφερομενων αυτους αφηιρουντο φορτιων. και τοις μεν δραπεταις
ουδεν της λειας παρειχον, αυτοι δε πολλων γεγενημενοι κυριοι χρηματων εκρατουν
μανικως απασης της Λιβυης. οι γουν δραπεται τηι σπανει των αναγκαιων
βεβιασμενοι τηι τε των οπλων θαρρουντες ασκησει και τηι καθαραι συνελαυνομενοι
δικηι επι τους αυθεντας των δεινων μεταβαλλουσι τας χειρας, συνθεμα νυκτερινον
επαγγειλαντες παντι τωι δουλικωι πληθει, Ευνουν τε τινα λεγομενον δραπετην,
φυσει τε μιαρον και πανουργον, και της μυσαρας μιαιφονιας αυθεντην
αποδεικνυντες. επειδη δε ουτος της νυκτερινης εκεινης μανιας βασιλευς ωνομασθη,
συνεσκευαζε τας 67 αρχας δορυφορους τε πλειστους, και των δραματων αρχοντας
απεδεικνυ. και παλαι μεν τοις εαυτου δεσποταις ταυτα τερατευομενος επηγγελτο·
επειδη δε της ολεθριας επελαβετο δυναστειας μυριαδας τε πλειους η μʹ συναθροισας,
εν αυτοις τοις οικοις αναιρει τους δεσποτας, τους μεν αικιαις υποβαλλων, τους δε
και κατα των ρευματων ακοντιζων, ετερους δε των κεφαλων ζημιων διετιθει·
γυναικων δε οσαι μεν εν παρθενιαι υπηρχον, συνηρπαζοντο δουλευειν τοις
δραπεταις ηναγκασμεναι, οσαι δε το πριν ηδη τοις ανδρασι συνυκουν, προς βιαν
ηισχυνοντο. του δε παθους και ταις αλλαις πολεσιν επιδημουντος μελλοντος τε και
εν αυτηι επιφοιταν τηι Ῥωμηι, Ποπλιος Σκιπιων κατ' αυτων στρατευσας τουτων τους
μεν αναιρει, τους δε υπο ζυγον τιθησι. 24. Ὅτι μετα την των αποστατων δουλων
καθαιρεσιν Σκιπιων Ἀφρικανος κατα το βουλευτηριον Τιβεριον Γρακχον, ανδρα των
εν τελει στρατηγων, νεωτερων απτομενον και τον δημον ανασειοντα ξυλωι παισας
κατεκτεινεν. 25. Ὅτι εν τουτωι τωι χρονωι, επανασταντος του δημου, Σκιπιων
Ἀφρικανος φυγας της πολεως γινεται, ζημιουται δε και την εαυτου γυναικα συν
παρθενωι παιδι, και της οικιας αμα τοις υπαρχουσιν αποστερειται. τα μεν γαρ πυρι
κατεφλεχθη, τα δε υπο του δημου διηρπαγη τε και ανηιρεθη· ως δογματι της βουλης
μετα ταυτα εκ του δημοσιου μοιραν ου μικραν τωι ανδρι επιδοθηναι. 26. Ὅτι Ποπλιου
Σκιπιωνος επικλησιν Νασικα και Καλαβιστιου υπατευοντων, αυθις ες την Λιβυην
επεραιουντο Ῥωμαιοι εναντια Ἰουγουρθα τωι Νουμιδων δυναστηι πολεμησοντες.
αιτια δε της προς τον ανδρα διαφορας τοιαδε τις ην. Μασσανασης εγεγονει κατα τους
ανω χρονους βασιλευς της Νουμιδιας, Ῥωμαιοις γεγονως πιστος συμμαχος. τουτωι
παιδες γινονται Μασθαναβαλλος τε και Γολουσσας και τριτος Μιχιψας.
τελευτησαντων δε των ετερων νεων ετι, Μιχιψας χρονοις υστερον την βασιλειαν
εκδεχεται. γενομενοις δε αφ' εαυτου δυω παισι Ἀδερβαλλωι τε και Ἱεμψαλωι το της
Νουμιδιας παραπεμπει τουτοις κρατος, συναρ 68 χοντα τοις εαυτου παισιν αποφηνας
τουτονι τον Ἰουγουρθαν, Μασθαναβαλλου μεν του αδελφου παιδα τυγχανοντα,
τεχθεντα δε εκ παλλακιδος. Ὁ δε δη Ἰουγουρθας, του θειου μετασταντος, ουκ
αγαπησας την οικειαν της βασιλειας μοιραν επιβουλευει τοις περι τον Ἀδερβαλλον,
αμα τωι παππυωι και πατρυωι κληρωι και την προς Ῥωμαιους ευνοιαν τε και φιλιαν
διαδεξαμενοις, και διαφθειρας τους ανδρας αυτος απασης παρανομως εκρατει της
Νουμιδιας. εδοκει δη ουν τωι δημωι μη περιοραν ανδρων ανεκαθεν φιλων τε και
συμμαχων συμφοραν, αλλ' αμυνειν πασηι δυναμει. και δη στρατευειν επ' αυτον
ατερος των υπατων Βεστιας προσταττεται· ος τοις δωροις του Ἰουγουρθου
διαφθαρεις ες διαλλαγας αισχρας τε και της Ῥωμαιων δυναμεως αναξιας αφικετο.
Ταυτας ουν διαλυσαν και ακυρους ειναι ψηφισαμενον το συνεδριον απαλλαττει της
αρχης τον Βιστιαν, ηγεμονα δε τωι κατοπιν ενιαυτωι τουδε του πολεμου Σποριον
Ποστουμιον Ἀλβινον αποδεικνυσιν. επειδη δε και ουτος αμαθως τε και λιαν
ασθενως δια του αδελφου τοις εναντιοις προσεπολεμησεν ηττων των βασιλικων
χρηματων γενομενος, τριτον Κοιντον Κεκιλιον Μετελλον τον υπατον επι τον αυτον
τουτον εκπεμπει πολεμον. ος αφικομενος την μεν στρατιαν διεφθαρμενην υπο της
κακιας των εμπροσθεν ηγησαμενων φρονηματι γενναιωι και μετριαι των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αμαρτανομενων επανορθωσει προς τον Ῥωμαικον επανηγαγε κοσμον, ουδεν απηνες
ουδε πικρον ες ουδενα των υπηκοων ειργασμενος· τον δε Ἰουγουρθαν συχναις
εταπεινωσε μαχαις, πολεις των Νουμιδων πολλας κατα κρατος εξελων και των
ελεφαντων τους μεν διαφθειρας, τους δε ζωντας χειρωσαμενος. ου πορρω γουν
απεχων του τελους των πραττομενων, παρελυθη της αρχης, Γαΐου Μαριου την
αρχην διαδεξαμενου. παραλαβων δε τας δυναμεις ο Μαριος κρατει μεν
αντιταξαμενων των περι τον Ἰουγουρθαν τον βασιλεα των Μαυρουσιων, πολεις δε
και ουτος τινας των Νουμιδων καθελων ες περας ευτυχες δι' ολιγου του παντος
αγωνος αφικετο, ελων υπο χειρα τον βασιλεα των 69 εναντιων, προδοθεντα μεν υπο
του Βοκχου του Μαυρουσιου συμμαχου τοις εναντιοις, αχθεντα δε αιχμαλωτον υπο
Κορνηλιου Συλλου, ανδρος μεγαλου τε και γενναιου τα πολεμικα. Ὁ γαρ τοι Βοκχος
τιθασσευθεις υπο του Συλλου και φιλοφροσυνηι λογου προς ευνοιαν υπαχθεις τον
μεν Ἰουγουρθαν καταφυγοντα μετα την ητταν ως αυτον, καιτοι γαμβρον οντα, συν
ολιγοις στρατιωταις αφικομενωι τωι Συλλαι διδωσιν αγειν, αυτος δε τα Ῥωμαιων
ειλετο. ουτως αρα λογος μετριος και φιλοφροσυνη μειζονα πολλακις των οπλων και
των πολυανθρωπων καθωρθωσε στρατοπεδων. ο γουν Συλλας επι τουτων
μεγαλαυχουμενος και παν το πραχθεν περι τον Ἰουγουρθαν οικειουμενος ες τουτο
προηλθε φιλοτιμιας, ως εντυπωσαι δακτυλιωι την εικονα της πραξεως· ενεγεγλυπτο
γαρ ο μεν Βοκχος παραδιδους, ο δε Συλλας τον Ἰουγουρθαν παραλαμβανων· εφ' ωι
δη χαλεπαινειν αυτωι και φθονειν αδηλως ο Μαριος ηρξατο. 27. Ὅτι Τρυφων τον
βασιλεα Συριας Ἀντιοχον, ου μικρον προσθεν συμμαχος εγεγονει, διεχρησατο δολωι·
αυτος τε την αρχην διαδεξαμενος αυτικα υπο των Συρων διαφθειρεται. κρατει δε της
ηγεμονιας Ἀντιοχος ο Σιδητης, ∆ημητριου μεν παις του προτερου γεγονως, αδελφος
δε του δευτερου ∆ημητριου. 28. Ὅτι Ἀντιοχος ο Σιδητης επικλην, ο την Ἱερουσαλημ
πορθησας Συριας βασιλευς, Ἀρσακηι τωι Παρθυαιων δυναστηι προσπολεμησας
αναιρειται ενατωι της βασιλειας ενιαυτωι, Σελευκος δε επι τουτωι την αρχην
διαδεχεται. αλλ' ο μεν υπο ∆ημητριου αυθις επανελθοντος καθαιρειται της εξουσιας
καταφευγει τε προς τον Παρθυαιον, και την αυτου θυγατερα λαβων μενει κατα την
χωραν. Σκυθων δε τοτε την μεσην των ποταμων επιτρεχοντων και την Ἀρσακου
βασιλειαν ληιζομενων, αυτος τε ο Παρθυαιος κατα τον πολεμον αναιρειται, και ο
μετα τουτον την ηγεμονιαν παρειληφως υποφορος γινεται Σκυθαις. Ἀλεξανδρος δε
ο πρεσβυτερος εκ της Ἀραβιας ηκων πολυ τε πληθος ακοντιστων επαγομενος
∆μητριωι κατα την Συριαν επολεμει· επι πολυ τε αυτοις της μαχης εκτεινομενης,
φευγει ∆ημητριος εις Τυρον, και συλληφθεις αναιρειται ετη δʹ της αρχης απολαυσας.
συνδιαφθειρεται δε τουτωι κατα την ∆αμασκον και ο παις Σελευκος υπο της εαυτου
μητρος δολοφονηθεις Ἀπαμης. 70 29. Ὅτι Μιθριδατης ο του Ποντου βασιλευς
χαλεπος ων και τραχυς καταστασιασθεις υπο του παιδος Φαρνακου παρα τοις
οικειοις στρατιωταις, προς τε θανατον αναγκαιον συνελασθεις, φαρμακον
δηλητηριον εκπιων τελευται περι τον Βοσπορον. 30. Ὅτι Κασσιος ο ταμιας πρωτος
τον του Καισαρος φονον επι νουν εβαλετο τους περι Βρουτον ες την του εργου
κοινωνιαν προελομενος. μετα δε την του Κρασσου συμφοραν ο πολιτικος διεδεξατο
πολεμος, επαρατος τε και πολλων δακρυων γεγονως αιτιος, οτι δη προς ταις αλλαις
ταις κατ' αυτον συμβεβηκυιαις συμφοραις και η τυχη του δημου του Ῥωμαιων εκ
του ηγεμονικου μετεστη προς το υπηκοον. Γαιος δη Καισαρ αναστρεφων εκ της
Γαλατιας πολλων τε και αλκιμων εθνων νικητης υπατειαν επηγγελλεν,
αναμφιλογως οι δια των πεπραγμενων προστεθησεσθαι ταυτην υπολαμβανων.
αντειποντων δε τηι εξαιτησει Μαρκελλου τε του υπατου και Βιβουλου ετι τε
Πομπηιου και του φιλοσοφου Κατωνος, επανιεναι προς την πολιν τας δυναμεις
διαφεις παραταττεται. οι δε ουχ υπατειαν, αλλα θριαμβου καταγωγην αιτουντι τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

Καισαρι εναντιωθηναι τους περι τον Πομπηιον· οι δε προσθηκην τινα του ωρισμενου
χρονου λαβειν βουλομενον, επι τωι παντας ομου τους βαρβαρους καταγωνισασθαι,
ου προσδεχθηναι μεν απο της συγκλητου βουλης. Κουριωνος δε του κατ' εκεινο
δημαρχουντος μονου ψηφισαμενου, διαλυει μεν τον προς τους βαρβαρους πολεμον
ο Καισαρ, θυμωθεις δε πολεμια κατα της βουλης φρονειν ηρξατο. αρας δε εξ
Ἀριμηνου πολεως, ου τας δυναμεις ειχεν ηθροισμενας, συντεταγμενην επηγε τηι
πολει την στρατιαν. οι δε υπατοι και ο Πομπηιος αμα τηι βουληι και παντι των αστων
γνωριμωτερωι, καταδεισαντες την του Καισαρος ορμην την μεν πολιν εκλειπουσιν,
ες δε την Μακεδονιαν και την Ἤπειρον φευγοντες ᾤχοντο. Και ο μεν Πομπηιος συν
τοις απο της βουλης ενταυθα δυναμεις ηθροιζεν και τα προς τον πολεμον εξηρτυετο,
Καισαρ δε παρελθων ες την Ῥωμην, ουδενος εναντιουμενου, και αποδειξας εαυτον
δικτατορα, τους τε δημοσιους θησαυρους αναρρηξας, ες τους στρατιωτας εκενωσεν.
και ευθεως προς τας εν Ἰβηριαι δυνα 71 μεις του Πομπηιου τρεπεται, ως μηδεις
υπολειποιτο κατα νωτου πολεμιος. Ἐπειδη γαρ ο Πομπηιος εγνω προκατειληφθαι τα
εν Ἰβηριαι, επι το Βριττησιον στρατοπεδευσας ες χειρας τωι Καισαρι γινεται.
διαμαρτησας δε της ελπιδος, αυθις επι το ∆υρραχιον καταφευγει, πολυν τε διατριψας
χρονον απαντα τα του πολεμου παρεσκευαζετο, καιτοι προς μικρον αναβαλλομενος
επεξελθειν τωι πολεμωι ενεκεν σημειων τινων. Αι μεν ουν Ῥωμαιων δυναμεις
μετεωροι προς την κατ' αλληλων διεκειντο μαχην· η τε συγκλητος τα δικαια της
Ῥωμης κατα την Θετταλονικην μεταγαγουσα προεκαθητο των πραττομενων· αυτος
τε Καισαρ και Πομπηιος δια των οπλων εκρινοντο. τρεις δ' ουν στρατιας ενταυθα και
μεγαλας Καισαρ καταγωνισαμενος υφ' ηγεμοσι ταττομενας Λουκιωι τε Ἀφρενιωι και
Μαρκωι Πετροκιωι και Μαρκωι Βαρωνι εν ου πολλωι χρονωι, δια μαχης ελθων τωι
Πομπηιωι φευγει το πρωτον ελαττωθεις και μικρον αποσχων ελαττωθηναι
πανταπασιν. ου γαρ αν υπεξεδυ το κακον, ει μη νυξ επιγενομενη τωι εργωι τον μεν
αμα τοις υπολειπομενοις των οικειων διεσωσεν, Πομπηιον δε την στρατιαν απαγειν
θαττον η δει παρεσκευασεν κατα σκοτος ποιεισθαι την διωξιν ου προελομενον. φασι
γουν τον Καισαρα παρ' οσον ηλθε κινδυνου λογιζομενον πολλακις ειπειν, ως
μαχεσθαι μεν αγαθος ειη Πομπηιος, νικαν δε αμαθως εχοι· ου γαρ εν ετερωι χρονωι η
εν εκεινηι τηι ημεραι γεγενησθαι τοις εναντιοις αλωσιμος. μετα δε τουτο πολεως
Θεσσαλικης Φαρσαλου πλησιον μεγαλας αυθις εκατεροι δυναμεις αγειραντες
συνηιεσαν. Πομπηιωι μεν ουν τεσσαρες μυριαδες οπλιτων ησαν, και ιππεις πλειους η
τετρακισχιλιοι καθ' εκατερον των κερατων νενεμημενοι· προς δε τουτοις το εξ
απαντων των ευων εθνων συμμαχικον, και παν ο ην επισημον Ῥωμαιων ειπετο, οι
τε απο της βουλης, πληθος ουκ ευαριθμητον ον, συνεταττοντο, εν οις στρατηγικοι τε
και υπατικοι ανδρες ησαν, πολλων ηδη στρατοπεδων εξηγησαμενοι και πολλους
διαπεπραγμενοι πολεμους. Καισαρι γε μην ουδε ολαι τρεις μυριαδες απεπληρουν την
φαλαγγα, και οι ιππεις χιλιοι. ουδεπωποτε δε τοσαιδε Ῥωμαικαι συνηλθον ες το
αυτο δυναμεις, ουδε υπο βελτιοσιν ηγεμοσι ταττομεναι· 72 αι ραιδιως αν απασαν
εσχατιαν της γης υποκυψαι Ῥωμαιοις ηναγκασαν, ει προς οθνειους αλλα μη προς
εμφυλιους αγωνας ηχθησαν. Τοτε δ' ουν συνελθοντες εμαχοντο καρτερως,
ουδετεροι δια τε αρετην και την ες τους εναντιους απεχθειαν εικοντες. πολλης τε
διαφθορας αφ' εκατερων γενομενης, τελος οι περι τον Πομπηιον εκλειπουσι, και
πολλοι μεν αυτου πιπτουσι, πολλοι δε σποραδες απεχωρουν το στρατοπεδον ερημον
διαρπασαι τοις εναντιοις παραδοντες. αυτος δε Πομπηιος ολιγοις αμα των εταιρων
και τοις φιλτατοις απεχωρει, Αιγυπτον καταλαβειν εν σπουδηι ποιουμενος, ως αν
δοθειη οι προς του τοτε δυναστευοντος ωφελεια, ουπερ δη παλαι τον πατερα υπο
των πολιτων φυγαδευθεντα εις την βασιλειαν αποκατεστησεν. Ὁ δε Πτολεμαιος
αναπεισθεις υπο Θεοδοτου του Χιου, πονηρου τον τροπον ρητορος, της των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

κρατουντων γενεσθαι μοιρας, εν ουδενι δε θεσθαι τα των φιλων ατυχουντων, πριν
καταπλευσαι μηδεν μητε ειποντα μητε οδυρομενον αναιρει τον Πομπηιον. ως γαρ
ᾔσθετο οτι ουτε λαθειν ουτε διαφυγειν δυναται, συνεκαλυψατο αμα και απωλετο.
ανοσιαι τε πραξει μειζον ετι προστιθεις ο Πτολεμαιος ασεβημα της κεφαλης
αφαιρειται τον ανδρα. Μετα δε το παθος του Πομπηιου παρην ευθυς και ο Καισαρ ες
Αιγυπτον, παλαι μεν διωκων τον πολεμιον, τοτε δε ως παρα φιλον τον Πτολεμαιον
αφιγμενος. ο δε αρα παραπλησια και κατα του Καισαρος εβουλευετο, ανελειν τον
ανδρα λοχωι διεγνωκως. ανοιχθεισης δε της επιβουλης, πολεμιος ο Πτολεμαιος
αναφαινεται και δια μαχης ελθων τοις Ῥωμαιοις κατ' αυτον τον αγωνα
διαφθειρεται. μικρον γουν υστερον εν τοις νεκροις ανευρεθη κρικωτον θωρακα
χρυσουν περικειμενος. Αιγυπτον δε Καισαρ ελων Κλεοπατραι την αρχην
παραδιδωσιν, αδελφηι μεν του προτερον βασιλευοντος ουσηι, απο δε της ωρας αυτωι
του σωματος εγνωσμενηι. φασι γαρ αυτην τωιδε πρωτωι Ῥωμαιων ες κοινωνιαν
λεχους ελθειν. ενδημουντος δε δια ταυτην του Καισαρος εν Αιγυπτωι, λογος κατεσχε
το πληθος. ως και επαναστασιν αυτωι παρα των εγχωριων γενεσθαι, και πολλας
μυριαδας υπο των Ῥωμαικων οπλων εντευθεν διαφθαρηναι. 73 Ὁ δε Καισαρ
ακουσας τον Μιθριδατου παιδα Φαρνακην αυθις νεωτεριζειν αρξαμενον απηρε μεν
απο της Αιγυπτου· και καταστρατευσαμενος επ' αυτον και περικλεισας εν τοπωι τινι
της Θετταλιας, προς αυτοχειρα θανατον τουτον ελθειν ηναγκασεν, ες ταυτην αυτον
αγαγων την τελευτην του βιου, ες ην αυτος προτερον τον πατερα συνηλασεν.
Ἐπειδη ταυτα διαπραξαμενος επανηλθεν ες την Ῥωμην, τριτον εαυτον υπατον
ανειπων και κοινωνον της αρχης προσελομενος Μαρκον Αιμιλιον Λεπιδον, ος κατα
τον εμπροσθεν ενιαυτον ιππαρχος ην αυτωι κατα μοναρχιαν εξηγουμενωι. πολλους
τε των Πομπηιανων ανακαλεσαμενος τωι τε δημωι Ῥωμαιων μεγαλας δωρεας και
αφεσεις χρεων χαρισαμενος, στρατηγους τε των αναγκαιων επιμελητας και ιερεις
υπερ το νενομισμενον καταστησας τηι πολει, τους τε ιππεας και εκατονταρχας
αλλους τε τινας καταλεξας, Σαλουστιωι την πολιτικην διοικησιν καταλιμπανει και
τους γεγηρακοτας στρατιωτας, αυτος τε επι την Λιβυην επεραιουτο, ενθα το πολυ
και γνωριμωτατον της Ῥωμαικης ευγενειας συνελθον συμμαχωι τε χρωμενον Ἰωβαι
τωι βασιλει των Μαυρουσιων ανενεουτο τον πολεμον. Ἡγουντο δε των
συνεληλυθοτων ενταυθα Ῥωμαιων Ποπλιος Κορνηλιος Σκιπιων εκ του παλαιτατου
μεν γενους Σκιπιωνος Ἀφρικανου γεγονως, κηδεστης δε Πομπηιου τυγχανων, και
Μαρκος Πετρηιος και Κοιντος Βαρος και Μαρκος Πορκιος Κατων ο φιλοσοφος και
Κορνηλιος Φαυστος Συλλου του μοναρχησαντος παις ων. οις αντιταξαμενος ο
Καισαρ μετα πολλας προσβολας και διαφορους των πραττομενων τυχας κρατει
πανταπασιν· ως Κατωνα μεν και Σκιπιωνα, Πετρηιον τε και Ἰωβαν αυτοχειρας σφας
αυτους ανελειν, Φαυστον τε τον παιδα Συλλου συνοικουντα θυγατρι Πομπηιου προς
αυτου διαφθαρηναι του Καισαρος. Ἐνιαυτον δη ουν υστερον αναστρεψας επι την
Ῥωμην ο Γαιος, τεταρτον εαυτον απεδειξεν υπατον, και τας δυναμεις αναλαβων
ευθυ τας Ἰβηριας εχωρει. οι γαρ δη του Πομπηιου παιδες, εαυτοις τε και τωι πατρι
καθεστωτες ομωνυμοι, Γναιος Πομπηιος και Σεξτος Πομπηιος, μεγαλας εγειραντες
αυθις δυναμεις ανενεουντο τον πολεμον. επει γουν Καισαρ αφικετο, πολλαι μεν και
καρτεραι συνισταντο μαχαι, εσχατη δε πολεως Μουνδης πλησιον γινεται· καθ' ην
φασι παρα τοσον ελθειν κινδυνου τον Καισαρα, 74 ως, παρερρηγμενης ηδη της
οικειας φαλαγγος, σπασαι καθ' εαυτου το ξιφος τεθναναι βουλομενον, πριν μετα
τοσηνδε των πολεμικων εργων δοξαν υπο χειρα δυω μειρακιων πεσοι ανηρ ηδη
προς γηρας σχεδον αφιγμενος. ανακαλεσαμενος δε ομως τους φευγοντας και τας
ταξεις ανανεωσαμενος επιπιπτει τοις εναντιοις και κρατει περιφανως. των δε
Πομπηιου παιδων ο μεν πρεσβυτερος εν τηι παραταξει διαφθειρεται, ο δε νεωτερος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

αγαπητως διασωζεται. Ὁ τοινυν Καισαρ, απαντων ηδη των εμφυλιων πολεμων
κατειργασμενων, επι την Ῥωμην ανεστρεφετο, το τε φρονημα ταις συνεχεσιν
ανδραγαθιαις εξωγκωμενος και παρα το συνηθες τηι Ῥωμαιων ελευθεριαι προς τους
εντυγχανοντας αλαζονευομενος. επει γουν τας τε τιμας και το κυρος του δημου
παρελομενος αυτος επετρεπεν οις εβουλετο, και, της βουλης προς αυτον ιουσης, ουχ
υπανιστατο, αλλα βασιλικοις ειτε αληθεστερον ειπειν τυραννικοις χαιρων δηλος ην
επιτηδευμασιν (εικονας τε γαρ και ανδριαντας και αφιδρυματα τινες αυτωι των
κολακων προσεφερον, αλλοι τε και βασιλεα προσηγορευον), ουτω τοινυν παντων
των εν μνημηι Ῥωμαιων κρειττων φανεις δια την υπερ ανθρωπον δυναμιν θεος
ωνομασθη. εισι δε απο των Τρωικων επι Ἰουλιον Καισαρα ενιαυτοι χιλιοι ρκδʹ. Ἐπει
δε Καισαρ υπερογκωι φρονηματι ες την συγκλητον διεγενετο, βουλευουσι κατ' αυτου
θανατον, φθονωι τε του προσηκοντος και μισει του προτετιμημενου, ανδρες υπερ ξʹ
των τε απο της συγκλητου και των ες τους ιππεας τελουντων, ορκωι την κατ' αυτου
συστασιν βεβαιωσαμενοι. ενηγον δε αρα μαλιστα παντων τους συνωμοτας ες την
επιχειρησιν Βρουτοι δυω, γενους οντες ανεκαθεν αυστηροτατου· ες γαρ δη τον
παλαιον Βρουτον του αιματος ανεφερον την αρχην, ος τους τυραννους εν τοις
ανωτατω χρονοις εκβαλων πρωτος απεδειχθη παρα Ῥωμαιοις υπατος. καιτοι φασι
τινες δημοτικου γεγενησθαι πατρος αυτους αρτι και πρωην ες αρχοντας
παρεληλυθοτος· ου γαρ τωι παλαιωι γε Βρουτωι λειφθηναι γενος ανελοντι τους υιεας·
οις ο φιλοσοφος αντιλεγων Ποσειδωνιος τους μεν εν ηλικιαι φησιν απολωλεναι του
Βρουτου παιδας, τριτον δε λειφθηναι νηπιον, αφ' ου το γενος εις τουσδε καθηκειν.
μητηρ δε αυτοις αδελφη του φιλοσοφου Κατω 75 νος, ον μαλιστα Ῥωμαιων ο
πρεσβυτερος εζηλωσε Βρουτος θειον οντα και κηδεστην υστερον γενομενον. Πορκιαι
γαρ δη τηι Κατωνος συνυκησε θυγατρι, γυναικι σωφρονι και γενναιαι. επι δε τοις
Βρουτοις Γαιος Κασσιος ην εν τηι συνωμοσιαι, ο Κρασσωι επι Παρθυαιους
συστρατευσαμενος, και Σερβιλιος Κασκας, ος δη και πρωτος σπασαι το ξιφος κατα
του Καισαρος λεγεται. Ἐπισταντος δε του καιρου, καθ' ον εδει την βουλην
συνελθουσαν χρηματισαι τι περι των κοινων, παρην και ο Καισαρ ες το
βουλευτηριον μεθεξων των γινομενων. ως δε τα ξιφη διεκομισαν εν κιβωτιωι τινι
κατακρυψαντες, τροπωι δε συμβολαιων παρα το συνεδριον ηγαγον, αυτικα
ανασταντες και περισταντες τον Καισαρα κατετιτρωσκον, επιθεμενων δε αυτων, τα
μεν πρωτα διωθει τους επιοντας και κατα δυναμιν ημυνετο· επει δε τον Βρουτον
γυμνωι τωι ξιφει επ' αυτον χωρουντα και συν τοις πολεμιοις τεταγμενον εθεασατο,
εγκαλυψαμενος παρεδωκε παιειν το σωμα. τρεις γουν και κʹ πληγας αναδεξαμενος
αναλισκεται· ετων δε τηι πολει μετα τον ανοικισμον εννεα που προς τοις ψʹ
γεγονοτων. Ἐπειδη Καισαρ ανηιρεθη κατα το βουλευτηριον, αυθις εμφυλιος ανηφθη
πολεμος. τους μεν γαρ αυθεντας του Καισαρος, οια
της κοινης ελευθεριας προστατας, περιειπε το συνεδριον· ο γε μην υπατος Ἀντωνιος
τοις αχθομενοις τηι του Καισαρος τελευτηι προσθεμενος πιεζειν τους ανδρας και
καταναλισκειν εκ παντος επενοει τροπου, και ου καθηκεν, αχρις ου φυγαδας της
πολεως τους περι τον Βρουτον κατεστησεν. οι μεν γαρ υπεξηλθον δεισαντες την του
Ἀντωνιου δυναμιν δημαγωγουντος κατ' αυτων το πληθος· η δε βουλη αρχας τε και
τιμας τοις ανδρασι προσενειμεν αρχειν Συριας τε και Μακεδονιας ψηφισαμενη.
ταραχθεισης δε της πολεως εν εαυτηι, πολλα τε και εκνομα τον Ἀντωνιον
διαπραττομενον, πολεμιον ανειπεν η βουλη, επι τε τηι συλληψει του ανδρος ηδη της
πολεως συν ταις οικειαις δυναμεσιν απεληλυθοτος Πανσαν τε και Ἵρκτιον τους
υπατους εκπεμπει, τριτον ηγεμονα τουτοις επιταξασα τον Ὀκταουιον ετι νεον οντα.
[ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ ΚΑΙΣΑΡΩΝ]. 76 31. Ὅτι μετα το ανελειν Βρουτον και Κασσιον
τους αυθεντας Καισαρος τον Αυγουστον και διαλαχειν κληρωι την αρχην Ἀντωνιος ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

υπατος πολεμον εγνω κινειν κατα την Ἰταλιαν εμφυλιον. ην δε ουτος αδελφος
Μαρκου Ἀντωνιου, του συν Καισαρι Βρουτωι και Κασσιωι συμπολεμησαντος. ου
πολλωι γε μην χρονωι εν Περουσιωι πολει Τυρρηνικηι σφοδρα των αναγκαιων ενδειαι
πιεσθεις ηλω μεν, ου μην ανηιρεθη, αλλ' εξηλαθη της Ῥωμης προς του Καισαρος συν
τηι γαμετηι του Ἀντωνιου Φολουιαι· ους ο Καισαρ ηλασεν ως νεωτεροποιους και
πολυπραγμονας. 32. Ὅτι Ἡρωδης ο τον προδρομον αποκεφαλισας γενομενος
εμπληθης εκρινετο μηνας ηʹ, και κατα τον αυτου κοιτωνα ανηιρεθη ξιφει,
συνειδυιας, ως φασι, και της γυναικος αυτου. 33. Ὅτι επι Τιβεριου του βασιλεως
γενομενος ο κυριος Ἰησους ετων λγʹ υπο των Ἰουδαιων κατηγορειτο, ως καταλυων
αυτων την δοξαν και ετεραν αντεισαγων καινην. και συναχθεντες απαντες εν
Ἱεροσολυμοις στασιν εκινουν κατ' αυτου, βλασφημιας καταχεοντες εις τε τον θεον
και τον Καισαρα. εντευθεν παρρησιαν λαβοντες και κρατησαντες αυτον εν νυκτι
παρεδωκαν Ποντιωι Πιλατωι τωι ηγεμονι· οστις ειτε δια δειλιαν του πληθους ειτε δι'
επαγγελιαν χρηματων, μηδεμιαν αιτιαν ευρηκως, εκελευσεν αυτον σταυρωθηναι.
και σταυρωθεντος αυτου, σεισμος εγενετο μεγας και σκοτος επι πασαν την γην.
γευσαμενος δε θανατου ανεστη απο των νεκρων τηι τριτηι ημεραι, και ανεληφθη εις
τους ουρανους. μαρτυρες γεγονασι πολλοι θεασαμενοι και συγγραψαντες. 34. Ὅτι
ποτε τον δημον συνελθοντα εν τωι ιπποδρομιωι και τουτον ελεγχοντα υπο των
στρατιωτων διεφθειρεν· εξ ουπερ παντες εσιωπησαν, αχρις ου Κασσιος τε και
Χεραιας, Κορνηλιος τε και Σαβινος, καιτοι χιλιαρχιας παρ' αυτου πεπιστευμενοι,
συνωμοσαντο, παντες τε ως ειπειν οι περι αυτον υπερ τε σφων και των κοινων
εκινηθησαν· και τηρησαντες αυτον εκ του θεατρου ερχομενον, οτε δη τους εκ της
Ἑλλαδος παιδας επι τον ιδιον υμνον μετεπεμπετο, εν στενωπωι τινι τοπωι
προσπεσοντες τιτρωσκουσιν, αλλοι τε εκ των σαρκων αυτου εγευσαντο. ευθεως τε
την γυναικα και την θυγατερα διεχρησαντο. και τα μεν Γαΐου τοιαυτα τρισιν 77 ετεσι
και μησι θʹ ημεραις τε ηʹ και κʹ βασιλευσαντος. και αυτος τοις εργοις ως ουκ ην θεος
εξεμαθεν, υφ' ων τε και μη παρων προσεκυνειτο, τοτε κατεπτυετο, και υφ' ων τε
Ζευς και θεος ωνομαζετο τε και εγραφετο, σφαγιον εγινετο· ανδριαντες τε αυτου και
εικονες εσυροντο, μεμνημενου μαλιστα του δημου ων επεπονθει δεινων. οι δε
στρατιωται οσοι μεν εκ του Γερμανικου μερους ησαν, εθορυβουν τε και εστασιαζον,
ωστε και σφαγας ποιειν· οσοι δε αλλως πως επι τηι βουληι εποιησαντο, πεισθεντες
τοις ορκοις ησυχασαν. τουτων δε περι τον Γαιον πραττομενων, Σεντιος τε και
Σεκουνδος οι υπατοι ευθυς εκ των θησαυρων τα χρηματα ες το Καπιτωλιον
μετεκομισαν, φυλακας τε τους πλειους της γερουσιας επεστησαν και στρατιωτας
ικανους, ινα μη διαρπαγη υπο του πληθους γενηται. ουτοι τε αμα τοις επαρχοις και
τοις περι Σαβινον και Χεραιαν το πρακτεον εσκοπουντο. 35. Ὅτι ο Κλαυδιος ο
βασιλευς των Ῥωμαιων τον τε Χεραιαν και τους αλλους, καιπερ επι τον του Γαΐου
θανατον ησθεις, πρωτα μεν της πολεως εξεβαλεν, επειτα και εδολοφονησεν. ου γαρ
οτι την αρχην δια την εκεινων πραξιν ειληφει χαριν αυτοις ειχεν, αλλ' οτι
ετολμησαν αυτοκρατορα αποσφαξαι εδυσχεραινεν. 36. Ὅτι Κλαυδιος υπο
Ἀγριππινης αναιρειται τροπωι τοιωιδε. αυτη γαρ φαρμακον δηλητηριον υπο
Λουκουστης ανελομενη εν τοις καλουμενοις μυκησιν ενεβαλεν. ο δε υπο τε του
οινου και της αλλης διαιτης μηδεν τι τοιουτον υποπτευων επεβουλευθη· και εκ μεν
του συμποσιου ως και υπερκορης μεθηι εξεκομισθη, δια τε της νυκτος ετελευτησε,
βιωσας ετη ξʹ και γʹ και μηνας βʹ ημερας ιγʹ, αυταρχησας δε ετη ιʹ και γʹ. ταυτα η
Ἀγριππινα ποιησαι ηδυνηθη, οτι τον Ναρκισσον συνεβη μη παρειναι, επει παροντος
αυτου ουκ εδεδρακει τουτο· τοιουτος τις φυλαξ του δεσποτου ην. αποθανοντος δε
του Κλαυδιου, και αυτος ευθυς διεφθαρη παρα τωι της Μεσσαλινης μνημειωι εκ τινος
συντυχιας, οπερ εις τιμωριαν εκεινης ενομισθη. και Κλαυδιος μεν υπο της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

Ἀγριππινης της γυναικος της τε αδελφης, δι' ην τα τε αλλα και επιορκησεν,
επεβουλευθη εν τωι σιτιωι και διεφθαρη κακως, ινα τε ο υιος αυτης μοναρχησηι, και ο
Βρεττανικος αι τε αδελφαι αυτου απολωνται. 78 37. Ὅτι εν τηι Ἰβηριαι Γαιος Ἰουλιος
Ουινδιξ επανισταται τωι Νερωνι, πολλους τε των της συγκλητου βουλης φυγαδων
προσλαβομενος Γαλβαν αποδεικνυσι βασιλεα· ος τας δυναμεις ευθεως εξοπλισας και
παντα τα προς τον πολεμον παρασκευασαμενος επι την Ῥωμην ελαυνει. ο γουν
Νερων ου μετριως επι τουτωι ταραχθεις στρατηγον του πολεμου Ῥουφον Γαλλον
εκπεμπει, ος ουδε ες χειρας ελθειν ανασχομενος προς τον Γαλβαν ομολογει τι και
σπενδεται προς τον Ουινδικα, αυτος μεν των Γαλλιων αρχειν επιλεξαμενος, Ουινδικι
δε την Ἰβηριαν προσηκειν, και τωι Γαλβαι πασαν ομου την Ἰταλιαν και οσα τηι
Ῥωμαιων αρχηι προς υπακοην εθνη τυγχανει. Τουτων αυτοις διομολογηθεντων,
τινες των του Ῥουφου στρατιωτων επιβουλευουσι τωι Ουινδικι, αγνοιαι μεν των
ομιληθεντων, ζηλωι δε της προς αυτον δυναστειας. αλλ' ο μεν Ουινδιξ, καιτοι ραιδιως
δυναμενος σωθηναι, αγανακτησας και ολοφυρομενος, οτι εκ των ομοφρονουντων
εκακωθη, και οτι τα εναντια αμφοτεροι τωι Νερωνι πραττοντες εαυτους απωλλυσαν,
και προσετι του ανθρωπειου βιου καταγνους, και τι προς το δαιμονιον ειπων, οτι
τοιουτου πραγματος αρξαμενος ουκ επληρωσεν, εαυτον προσκατειργασατο. ο γουν
Ῥουφος δεινως επι τωι τοιουτωι παθει υπεραλγησας και τινας των στρατιωτων
κολασας εν αφασιαι κατεστη. ταυτα ως ηγγελθη τωι Νερωνι, ουδεμιαν του λοιπου
των οπλων ελπιδα εποιησατο, αλλ' εβουλευσατο αμφ' αυτον αλλο πραξαι. και
αλλων αλλα λεγοντων, τελος εγνω τους τε βουλευτας αποκτειναι, και την πολιν
καταπρησαι νυκτωρ, ες τε την Ἀλεξανδρειαν πλευσαι, ειπων οτι· καν της αρχης
εκπεσωμεν, το δε τεχνιον ημας θρεψει. οι δε της βουλης ακουσαντες ταυτα προς
τους δορυφορους και τους αλλους, οι την βασιλειον φρουρουσιν αυλην,
προσδιαλεχθεντες, πειθουσι τε αυτους αμα γενεσθαι και μεταποιησασθαι της
Ῥωμαιων επικρατειας. επειδη δε και ουτοι της των βουλευσαντων εγενοντο
γνωμης, αυτικα μεν τον του στρατοπεδου επαρχον Σκιπουλον αναιρουσιν·
αφιστανται δε της του βασιλεως φρουρας. 79 Ὁ δε Νερων, ως και υπο των
σωματοφυλακων κατελειφθη, αποκτειναι μεν εαυτον ουκ ετολμησεν, ινα την
αισχυνην κερδανηι, φυγειν δε επεχειρησεν, προτερον κεραυνωθεισης αυτου της
τραπεζης· εσθητα τε φαυλην ενδυσαμενος και εφ' ιππον ουδεν βελτιονα αναβας,
κατακεκαλυμμενος προς χωριον τι λεγομενον Καισαριου μετα Ἐπαφροδιτου και
Σπορου κατεφυγε. νυκτος δ' ετι ουσης, και αυτου ταυτα πρασσοντος, σεισμος
εξαισιος εν τηι Ῥωμηι γεγονεν. και αυτον γνωρισθεντα υπο τινων αποβηναι μεν του
ιππου παραχρημα, ες τινα δε πλησιον καταφυγειν καλαμωνα, εν ωι μεχρι πολλου
ερριμμενος παντα μεν παριοντα υπετοπειτο, πασαν δε φωνην ως και αναζητουσαν
υπετρεμε, θρηνων τε και ολοφυρομενος εν οις ην προτερον, και οτι εν κοπριαι
ερριπτο. Νερων μεν ουν αυτος παρ' εαυτωι ετραγυδει, και οψε ποτε, επει μηδεις
αυτον εωρα, μετηλθεν εις το πλησιον αντρον, και διψησας επιεν υδωρ. η δε των
Ῥωμαιων βουλη πολεμιον αυτον ανειπουσα δουναι δικας των κατα την αρχην
ημαρτημενων τοιονδε τινα τροπον εψηφισατο· αχθηναι μεν γαρ ες το δεσμωτηριον
γυμνον, κεραιας επιβεβλημενης τωι τραχηλωι, προσταττεται, μετα δε σφοδρον
αικισμον του σωματος ωσθηναι κατα τινος πετρας. α δη προαισθομενος ο Νερων
τους τε χωρουντας επ' αυτον καταδεισας προσεταξε τοις παρουσι και εαυτον και
εαυτους αποκτειναι. επει δε γε ουχ υπηκουσαν, το μεν οτι ουκ ετολμων, το δε οτι
την ταφην αυτου προεφασισαντο, δεινως αλγησας εστεναξεν, οτι μηδεν εδυνατο.
μετα δε τουτο τον Σπορον βουληθεις αποκτειναι διημαρτεν, αποφυγοντος εκεινου.
τοτε εφη· εγω ουδε φιλον ουδε εχθρον εχω· και τουτο ειπων εαυτον επαταξεν·
δυσθανατουντα δε ο Ἐπαφροδιτος προσκατειργασατο. και ο μεν Νερων φυς αριστα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

και τραφεις κακιστα ουτως της αρχης εξεπεσε, λʹ μεν εξ αυτης ωδινος γεγονως ετη,
βασιλευσας δε ιδʹ δυειν μηνων αποδεοντα. και η πολις στεφανωμασι και δαιδουχιαις
διακεκοσμηται, ευχας τε αληθεις και εορτας επετελουν, και τους τι δυνηθεντας επι
του τυραννου φονευοντες, εικονας τε και ανδριαντας κατασπωντες ως και αυτον
εκεινον αικιζοντες διετελουν. 38. Ὅτι Γαλβας ο μετα Νερωνα θαυμαζομενος εν τοις
κατα την αρχην επιτηδευμασιν εδοξε πως ειναι τραχυς τε και προχει 80 ρος εν ταις
των αμαρτανομενων επανορθωσεσι· βραχυν γαρ τινα †προς τον της ηγεμονιας
διατελεσας, επιβουλευθεις υπο του Ὄθωνος αναιρειται κατα μεσην αγοραν. 39. Ὅτι
Ὄθων ανελων τον Γαλβαν ως παρηλθεν εις την ηγεμονιαν, Βιτελλιος υπο των
Γαλατικων τε και Γερμανικων στρατοπεδων αυτοκρατωρ αναγορευθεις ηλασεν επ'
αυτον. Ὄθων δε συν ταις οικειαις υπαντησας δυναμεσιν ελαττουται κατα την
πρωτην συμβολην, και τοις παρουσιν αθυμως διατεθεις, καιτοι στρατιας αυταρκους
αυτωι καθεστηκυιας, υπεξαγειν εαυτον εκ παντος εγνω τροπου. δεομενων δε των
στρατιωτων, μη ταχεως ουτω τας περι του παντος καταβαλειν ελπιδας,
αποκριναμενος, ουδαμως αξιον εαυτον ηγεισθαι τοσαυτης εμφυλιου ταραχης και
κινησεως, εκουσιως υποδεχεται τον θανατον ογδοωι και λʹ της ηλικιας ετει, της γε
μην βασιλειας ημεραι εʹ και ʹ. η δε στρατια επενθησεν αυτον ηττηθεντες του παθους.
και ο μεν την ασελγειαν του εμπροσθεν βιου εν τουτοις θαυμαστως συνεσκιασατο
βεβαιως τον τοιονδε πολεμον τωι εαυτου κατασβεσας αιματι. 40. Ὅτι Βιτελλιος
βασιλευσας κακως και αισχρως, των Ἰουδαιων νεωτεριζειν αρξαμενων,
Βεσπασιανον στρατηγον εκπεμπει της εω, την τουτων κελευσας αυτωι καταλυσαι
θρασυτητα. ως ουν επολιορκει την Ἱερουσαλημ, οι στρατιωται περι αυτον
αθροισθεντες αναγορευουσιν αυτον βασιλεα. οπερ ακηκοως Βιτελλιος Σαβινον τον
αδελφον Βεσπασιανου εν τωι Καπιτολιωι προσφυγοντα συγκατεπρησε τωι ιερωι.
κινησεως δε εντευθεν μεγιστης γενομενης, επειδη και ο του Βεσπασιανου στρατος
εγγιζειν εμελλε τηι πολει, συνδραμοντες απαντες κρατουσι τον Βιτελλιον και
προσαγουσι τοις Βεσπασιανου στρατιωταις και κατακρινουσιν αυτον τελευτης
ασχημονος, της επι τωι Νερωνι πρωην εψηφισμενης. ειλκυσθη γαρ δια πασης της
πολεως γυμνος εσθηματος, ανελκομενου μεν αυτωι του κρανιου δια της κομης, του
δε ξιφους υποβεβλημενου τωι ανθερεωνι, βαλλομενος υπο των προστυγχανοντων,
τελος διατμηθεις τον λαιμον ενεβληθη τωι Θυβριδι εβδομον και νʹ ετος αγων. 81 41.
Ὅτι ο Βεσπασιανος ουτως αρα το πεπρωμενον επι τοις ταισι εγινωσκε τελος, βιου τε
αυτων περι και της ες την ηγεμονιαν παροδου, ως πολλακις, μηνυθεισης επιβουλης,
μηδεν μεν εργασασθαι τους επ' αυτωι συνεστωτας κακον, διαρρηδην δε εν τωι
βουλευτηριωι υπο τηι παντων ακοηι προσειπειν, η τους παιδας εξειν η μηδενα
παντελως της βασιλειας διαδοχον. 42. Ὅτι επι Τιτου του Ῥωμαιων βασιλεως ανηρ
τις Ἴων τογενος, Τερεντιος Μαξιμος ονομα, τα τε αλλα και την φωνην προσεοικως
τωι Νερωνι, (και γαρ δη και ουτος ηιδε προς κιθαραν) Νερων τε ειναι επλαττετο και
διαπεφευγεναι παλαι τους επ' αυτον σταλεντας στρατιωτας, εν αφανει δε που
πεποιησθαι τας διατριβας ες τοδε. πολλους γουν εκ τε της κατω Ἀσιας τουτοις
απατησας τοις λογοις επεσθαι οι ανεπεισεν, και επι τον Ευφρατην προιων πολλωι
πλειους προσεποιησατο. τελος προς Παρθυαιους, ως και οφειλομενης αυτωι προς
εκεινων αμοιβης τινος δια την της Ἀρμενιας αποδοσιν, κατεφυγεν. ου μην αξιον τι
της επινοιας ειργασατο, αλλα φωραθεις ος ην, ταχεως απωλετο. 43. Ὅτι πολλων
αγαθων ενεκα περα του συνηθους προς παντων ποθουμενος τε και θαυμαζομενος
νοσωι τελευται τον βιον προστας της ηγεμονιας Ῥωμαιων βʹ ετη προς μησιν ηʹ.
γεγονε μεν ουν πολλοις ου δια μικρας υπονοιας επιβουλευθεντα μιν προς του
αδελφου τεθνηκεναι, λαγον θαλασσιον εν δειπνωι τινι προσενεγκαμενον. φασι δε
προειπειν αυτωι τον Ἀπολλωνιον, φυλαττεσθαι μαλιστα την απο των οικειοτατων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

επιβουλην. του δε ερομενου· αποθανουμαι δε τινα τροπον; ειπειν τον Ἀπολλωνιον·
ον γε Ὀδυσσευς λεγεται. φασι γαρ κακεινωι εκ θαλαττης αφικεσθαι τον θανατον.
φασι δε αυτον ετι εμπνουν οντα και τυχον περιγενομενον ες λαρνακα πληρη χιονος
εμβαλων, ως αν θαττον απο ψυχους εκλειποι, αυτον επι την Ῥωμην παραληψομενος
την βασιλειαν αφιππευσεν. ο δ' ουν Τιτος ψυχοραγων ηδη εφη· εν μονον
επλημμελησα· το δε τι τουτο ην αυτος μεν ου διεσαφησεν, οι δε παροντες ες τον
∆ομετιανον ουκ εξω του εικοτος αποτεινειν ελογισαντο, οτι αυτον επιβουλευσαντα
οι πολλακις λαβων μεθηκεν, και περιεμεινεν αυ 82 τος υπ' εκεινου διαφθαρηναι, και
την αρχην εις ανδρα κακον και ανοσιουργον περιελθειν. 44. Ὅτι απασιν ο
∆ομετιανος δια το φονικον και θηριωδες της γνωμης εχθιστος ων προς των οικειων
συσταντων επ' αυτωι κατακτεινεται, εʹ και λʹ γεγονως ετη, αρξας δε ιεʹ. το γε μην
σωμα του ανδρος υπο των ατιμοτατων της πολεως εκφορηθεν ασημωι τε και απρεπει
παρεδοθη ταφηι. επιβουλευσαι δε μαλιστα τουτωι τον φονον Παρθενιον τε και
Σιγηρον τους προκοιτους και Ἔντελλον τον τα της αρχης διεποντα βιβλιδια, ουτε
της ∆ομιτιας της του τυραννου γαμετης (ηκτο γαρ δη ταυτην παιδα του Τιτου
τυγχανουσαν) αγνοουσης την επιβουλην, ουτε Νορβανου και Σεκουνδου των
υπαρχων. τουτους γαρ δη μαθοντας, οτι σφας εκποδων αθροως ο ∆ομετιανος
ποιησασθαι διεγνωκεν, και τινα και γραμματα περι τουτου θεασαμενους ουκ
αναβαλλεσθαι την πραξιν, αλλ' ες την επιουσαν ευθεως παρασκευασαμενους
εισπεμψαι συν ξιφιδιωι Στεφανον τον απελευθερον, και τουτον προσπεσοντα
∆ομετιανωι καθευδοντι το μεθημερινον παταξαι μεν, ου μην καιριαν.
αναπηδησαντος γουν εκεινου και τον Στεφανον καταβαλλοντος, δεισαντας τους
περι τον Παρθενιον μη και περιγενηται, επεισελθειν και παντελως αυτον
προσκατεργασασθαι. προσημηναι δε τωι ∆ομετιανωι την τελευτην αλλα τε πολλα,
τουτο μεν τερατα, τουτο δε οψεις ονειρων, και μαλιστα παντων Λαργικνον
αστρολογον τινα. τουτον γαρ δη παρα τοις Γαλαταις προειποντα δημοσιαι. την
τελευτην του τυραννου και τον χρονον αποδηλωσαντα προς του υπαρχου
αναπεμφθηναι τωι ∆ομετιανωι επι κολασει, και αυθις τα αυτα ειποντα και την ημεραν
προαγορευσαντα καταδικασθηναι μεν, ου μην αποθανειν, του τυραννου
αναβαλλομενου την τιμωριαν ες τον ρηθεντα χρονον, οπως δη διαφυγων
δικαιοτερον αυτον ως ψευσαμενον κολασειεν· καν τουτωι, αναιρεθεντος του
∆ομετιανου, διαφυγειν τον ανδρα. κακεινο δε θαυμαστον παρα την τουδε τελευτην
συμβεβηκεν. Ἀπολλωνιον γαρ τον Τυανεα κατ' εκεινην την ημεραν, μαλλον δε παρ'
αυτον τον καιρον της σφαγης, προειπειν Ἐφεσιοις εν κοινωι το περι τον ∆ομετιανον
παθος τοισδε 83 τοις ρημασι· καλως, ω Στεφανε, ευ γε, ω Στεφανε, παιε τον
μιαιφονον. επληξας, ετρωσας, απεκτεινας. 45. Ὅτι Νερβας, επειδη προς τινων δια το
γηρας καταφρονηθεις επεβουλευθη πολλακις, και τον Πετρωνιον και τον Παρθενιον
προσφιλεστατους οι οντας εκδουναι τοις στρατιωταις προς Αιλιανου του των
δορυφορων ηγουμενου εβιασθη· εφ' οις δη και σφοδρα ηνιατο. λεγεται δε Τραιανωι
αλλα τε τινα τελευτων αυτοχειρι επιστειλαι, και τον Ὁμηρικον επιθειναι στιχον·
Τισειαν ∆αναοι εμα δακρυα σοισι βελεσσιν. 46. Ὅτι ο Τραιανος το πιστον προς τους
φιλους ουτως ειχεν ακινητον, ωστε Σουραν Λικιννιον, ανδρα μεγα μεν παρ' αυτωι
δυναμενον, διαβληθεντα δε προς τινων φθονουντων οι της ευπραγιας, μητε
υποπτευσας μητε μισησας, εγκειμενων των διαβαλλοντων και επιβουλευειν αυτωι
τον ανδρα φασκοντων, επι δειπνον ως τον Λικιννιον απηλθεν ακλητος, και πασαν
την φρουραν αποπεμψαμενος, πρωτα μεν τον ιατρον τον του Λικιννιου καλεσας υπ'
εκεινου τους οφθαλμους υπηλειψατο, επειτα δε τον κουρεα μετακαλεσαμενος
ξυρειν εκεινωι το γενειον παραδεδωκεν. επει δ' απηλθεν οικαδε προς τους ειωθοτας
διαβαλλειν τον ανδρα· ει ηθελε με Σουρας αποκτειναι, χθες αν απεκτεινεν. ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

αρα το πιστον της γνωμης εξ ων αυτωι συνηιδει πεπραγοτι μαλλον η εξ ων ετεροι
εδοξαζον, εβεβαιουτο. διο δη ζων τε ομοιως ετι και μετα τουτο του βιου παυσαμενος
κατ' ισον προσεκυνειτο τοις κρειττοσιν. 47. Ὅτι Κασσιος ο της Συριας ηγουμενος,
ανηρ δεινος τα πολεμια πλειστα τε και λογου αξια κατα τον Παρθικον πολεμον
αποδειξαμενος, αλλως δε ουν νεωτεροποιος, καινοτομειν επηρθη, προς της
Φαυστινης της του Μαρκου γαμετης ες τηνδε προαχθεις την εννοιαν. αυτη γαρ τον
Μαρκον αρρωστησαντα τεθνηξεσθαι τε και αλλως νοσωδη οντα οιηθεισα, δεισασα
το μη εις ετερον περιελθουσης της ηγεμονιας ιδιωτευσηι, του Κομοδου ετι νεου ον 84
τος και αρχειν ουκ επιτηδειου, επεισε τον Κασσιον, κρυφα πεμψασα των αυτηι
πιστων τινας, επιθεσθαι τηι βασιλειαι, ην αισθηται τον Μαρκον τεθνεωτα,
συνοικησειν τε αυτωι και ταλλα συμπραξειν υποσχομενη. ος, φημης τινος ψευδους
τεθνηκεναι οι δηλωσασης τον βασιλεα, προεξανεστη της αληθειας ακων τε πολεμιος
ανεφανη τωι αυτοκρατορι. Τουτων μεν ουν ενεκα ο Μαρκος τον τε Κομοδον εκ της
Ῥωμης διεπεμψατο, και επι την Συριαν εκ της Παιονιας εσταλη. ου μην οπλων αυτωι
κατα των επανασταντων εδεησεν. ο γαρ τοι Κασσιος αναιρεθεις προς τινος των αμφ'
αυτον εφθασεν. καθ' ησυχιαν δ' ουν την τε Συριαν και Αιγυπτον επελθων ουτε
δημον ουτε πολιν ουτε ιδιωτην ουτε αρχοντα εσπουδακεναι τα του Κασσιου δοξαντα
επολυπραγμονησεν η εκολασεν, αλλα και υπερ των εν Ῥωμηι συνειλημμενων
(εξεληλεγμενοι γαρ ησαν κανταυθα των βουλευτων συχνοι τα του Κασσιου
περιφανως εσπουδακοτες) επεστειλε τηι βουληι μηδεν χαλεπον γνωναι, τουτοις
αντικρυς τοις ρημασι χρησαμενος· αυτα γαρ ειρησεται την χρηστοτητα του ανδρος
σαφως ενδεικνυμενα. ην δ' ουν τοιαυτα· ικετευω υμας, ω βουλη, καθαραν μου την
αρχην απο παντος αιματος βουλευτικου φυλαξασθαι· μη γενοιτο τινα εξ υμων επ'
εμου η τηι εμηι η τηι υμετεραι ψηφωι θανατωθηναι. και τελος εφη οτι· αν μη τουτου
τυχω, αποισομαι προς τον θανατον. και ουκ επηρε τον Μαρκον ουδε προσηγαγετο
εκβηναι των συνηθων λογισμων ου το αδικον και ανοσιον των τετολμημενων, ουχ
η απιστια των τολμησαντων, ου το υπερ των ομοιων ες αυθις δεος. 48. Ὅτι μεχρι μεν
τινος ο Κομοδος παντα επραττε τοις πατρικοις φιλοις συμβουλοις χρωμενος. επειδη
δε Περεννιον επαρχον των στρατοπεδων κατεστησεν, ανδρα το μεν γενος
Ἰταλιωτην, πονηρον δε το ηθος, αυτος μεν τρυφαις και συμποσιοις εσχολαζεν, ουτος
δε πασης της αρχης την εξουσιαν ενδυσαμενος τους τε πατρυους φιλους πρωτος
διαβαλλειν ηρξατο, και οσοι πλουσιοι ησαν, τουτους εις υποψιαν αγων το μειρακιον
εξεφοβει, ως αν αυτους διαχρησαμενος αφορμην αυτωι παρασχοι αρπαζειν τα
εκεινων. μεχρι μεν ουν τινος επειχε τον νεον η του πατρος μνημη και η των φιλων
αιδως· αλλ' ωσπερ τινος βασκανου τυχης 85 ανατρεπουσης αυτου την κοσμιαν
αρχην, συνεβη τι τοιουτον. Λουκιλλα ην τωι Κομοδωι πρεσβυτατη αδελφη· αυτη
προτερον Λουκιωι Βηρωι αυτοκρατορι συνυκει, ον κοινωνον της βασιλειας Μαρκος
εποιησατο. επειδη ουν συνεβη τον Λουκιον τελευτησαι, μενοντων τηι Λουκιλληι των
της βασιλειας συμβολων, Πομπηιανωι ο πατηρ εξεδοτο αυτην· αλλα και ο Κομοδος
εφυλαττε τας τιμας τηι αδελφηι. επειδη δε ηγαγετο αυτος Κρισπιναν, αναγκη τε
εγενετο την προεδριαν απονεμεσθαι τηι του βασιλευοντος γυναικι, δυσφορως τουτο
φερουσα η Λουκιλλα τωι μεν ανδρι ουκ εθαρρησεν ειπειν, Κοδρατωι δε τινι, εις ον και
διεβαλλετο, υπεθετο τον Κομοδον ανελειν· ο δε Κυντιανωι νεανιαι θρασυτατωι τε και
φονικωτατωι την ολεθριαν επετρεψε πραξιν. οστις λαβων εγχειριδιον και υποστας εν
τηι του θεατρου εισοδωι (εστιν δε αυτη ζοφωδης) ωρμησε κατα του Κομοδου. ως δε
διημαρτε της πληγης, κρατηθεις υπο των σωματοφυλακων απαντα διηλεγξε. και
αυτος μεν παραχρημα δικην ανοιας υπεσχεν, ο δε Κομοδος εκτοτε κοινους εχθρους
απαντας ελογιζετο. υπηρξε δε και τωι Περεννιωι προφασις, ην εζητει· την τε γαρ
αδελφην ο Κομοδος διεχρησατο και παντας αφειδως τους τε οντας εν τηι συνωμοσιαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

και τους ως ετυχε διαβαλλομενους απεσκευαζετο, μαλιστα τους πατρυους και
αναγκαιους φιλους, τουτο του Περεννιου κατασκευαζοντος. ποιησαμενος τε γαρ
εαυτον υπο εξουσιαν επεβουλευε τηι αρχηι, τον τε Κομοδον κατεργασασθαι
βουλομενος και τοις εαυτου παισι την βασιλειαν διανειμαι. εγνωσθη δε η επιβουλη
παραδοξως υπο φιλοσοφου τινος εν τωι θεατρωι μεγαληι τηι φωνηι ανακραζοντος. και
ο μεν υπο του Περεννιου δικας της παρρησιας λαβων πυρι παρεδοθη, ο δε Κομοδος
υπετοπει τε τον Περεννιον και εμεμνητο των λεχθεντων. ολιγου δε χρονου
διελθοντος, στρατιωται τινες των Ἰλλυριων λαθοντες τον Περεννιου παιδα
νομισματα εκομισαν εκτετυπωμενα την εκεινου εικονα· απερ εωρακως ο Κομοδος,
πεισθεις δε τοις λεχθεισιν αυτωι πολλακις, πεμψας δια νυκτος αποτεμνει την
κεφαλην του Περεννιου, και την ταχιστην εκπεμπει προς τον αυτου παιδα, ος ην
επαρχος του εν Ἰλλυριοις στρατοπεδου, τα επι της Ῥωμης ετι αγνοουντι, κελευει τε
αυτον δια τε φιλικων γραμματων ηκειν εν τηι Ῥωμηι, ως και του πατρος αυτου
βουλομενου, και την υπατον αρχην αυτου ληψομενου. ο δε, των αγγελων 86
ειποντων ταυτα, ασχαλλων μεν οτι ατελη κατελιπε τα της τυραννιδος, θαρρων δε τηι
του πατρος δυναμει, ποιειται την οδοιποριαν. γενομενου δε αυτου κατα την Ἰταλιαν,
οις τουτο εντεταλτο, διεχρησαντο. Τοιουτον μεν δη τελος εκεινους κατελαβεν. ο δε
Κομοδος δυω τους επαρχους καταστησας ασφαλεστερον ωιηθη πραττειν. χρονου δε
τινος διαδραμοντος, ετερα τις επιβουλη κατ' αυτου γεγονεν. Ματερνος τις εκ των
στρατιωτων φυγας, πολλα και δεινα διαφορως τολμησας πεισας τε τινας απο των
αυτων εργων χειρα πολλην κακουργων συναθροιζει. και προτερον μεν τας πλησιον
εληιστευσε πολεις, ειτα και μειζονα τολμησας εις την Ἰταλιαν εισεδυ· και επιτηρησας
ημεραν, εν ηι ο βασιλευς πανδημει εορτας επιτελει, και παντες τα εαυτων σχηματα
διηλλαττον ως εβουλοντο, καιρον επιτηδειον νομισας λαβων τε δορυφορου σχημα
επεπηδησε διαχρησασθαι τωι Κομοδωι. αλλ' εις των συν αυτωι κακουργων
παροξυνθεις υπο φθονου προδιαγγελλει τοις του βασιλεως οικειοις· και
συλλαβοντες τον Ματερνον απετεμον αυτου τον αυχενα. Κομοδος δε τοις εαυτου
θεοις ομολογησας χαριστηριους τιμας υπερ τε της σωτηριας και της βασιλειας
επανηγυριζεν. Ὁ δε Κομοδος εκφυγων την Ματερνου επιβουλην πλειονι τε φρουραι
εχρησατο και σπανιως τοις δημοις εφαινετο, τα πλειστα εν προαστειοις διατριβων.
συνεβη γαρ κατ' εκεινον τον χρονον και λοιμωδη νοσον κατασχειν την Ἰταλιαν και
πολλους διαφθειρειν. επεσχε δε και λιμος κατ' αυτο τους ανθρωπους, εκ τοιαυτης
αιτιας. Κλεανδρος τις, τωι μεν γενει Φρυξ συναυξηθεις τε τωι Κομοδωι, εις τοσουτον
υπ' αυτου τιμης προηλθεν, ως και την του σωματος φρουραν και του θαλαμου και
των στρατιωτων προνοιαν εγχειρισθηναι· υπο δε πλουτου και τρυφης ανεπεισθη και
προς βασιλειας επιθυμιαν προηλθεν· ωνουμενος δε πλειστον σιτον απεκλειεν,
ελπιζων τον τε δημον και το στρατοπεδον εν σπανει καταστησας, επιδοσεσι
λαμπραις αλοντας υπαγαγεσθαι· και γυμνασιον και λουτρον μεγιστον κατασκευασας
τουτους εδελεαζεν. οι δε Ῥωμαιοι απεχθως εχοντες προς αυτον και των δεινων τας
αιτιας εις εκεινον αναφεροντες τα μεν πρωτα εν τοις θεατροις κακως ηγορευον, το
δε τελευταιον και εν τωι προαστειωι του Κομοδου πανδημει επελθοντες κατεβοων και
τον Κλεανδρον προς 87 θανατον ᾔτουν. ταραχης δε ουσης, τωι μεν Κομοδωι εκωλυσεν
γνωσθηναι, αυτος δε στρατιωτας επαφηκεν τωι δημωι και μεχρι της πολεως
διωκομενον εκοπτεν. ως δε εν τηι πολει εισηλθεν, οι εν αυτηι μειναντες, αισθομενοι
το κατειληφος παθος, αποκλεισαντες τας εισοδους εκ των δωματων λιθοις και
κεραμοις εβαλλον τους ιππεας. οι δε επασχον απερ εδεδρακεισαν. τιτρωσκομενοι
τοινυν και μη φεροντες εις φυγην ετραπησαν, πολλοι δε και διεφθαρησαν. εμφυλιου
τε πολεμου τηλικουτου την Ῥωμην κατεχοντος, αλλος μεν ουδεις αγγειλαι τωι
Κομοδωι τα πραττομενα εβουλετο δεει της Κλεανδρου εξουσιας· η δε πρεσβυτατη των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

αδελφων του βασιλεως λυσαμενη τας τριχας και ριψασα εαυτην επι της γης απαντα
διηγορευε τα τωι Κλεανδρωι πεπραγμενα, και οτι της βασιλειας εκβαλλονται, ει μη
την ταχιστην προς θανατον εκδοθειη. τοτε και των παροντων τινες εθαρρησαν και
τοις της αδελφης λογοις τον Κομοδον εξεταραξαν. εκπλαγεις δε εκεινος τον τε
επικειμενον κινδυνον καταλαβων την κεφαλην αποτμηθηναι κελευει του
Κλεανδρου, και επι δορατος μακρου εκπεμπει τωι δημωι. ο δε παραχρημα της μανιας
επαυσατο προσανελων μεντοι και τους υιους του Κλεανδρου. Και ο μεν Κλεανδρος
ουτω τε ηνθησεν εν ολιγωι και ουτω διεμαρανθη· ο δε Κομοδος εισελθων εν τωι αστει
μεγαλοφρονως υπεδεχθη. πειραθεις δε τοσουτων κινδυνων απιστως προσεφερετο
πασιν αφειδως τε φονευων και πασαις διαβολαις πιστευων, σχολαζων τε
αλλεπαλληλοις και ακολαστοις του σωματος ηδοναις ηνιοχοις τε και υποκριταις και
θηριων σφαγαις. υπο δε τινος τυχης ελαυνομενος εις τοσουτον μανιας και παροινιας
προυχωρησεν, ως την ιδιαν προσηγοριαν παραιτησασθαι. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ
ΚΑΚΙΑΣ ΚΑΙ ΑΡΕΤΗΣ.] 49. Ὅτι μετα τουτο ο Κομοδος επι τοις οικειοις ασχαλλων
τους μεν απεπεμψατο· αυτος δε επανελθων ες το δωματιον ως δηθεν καθευδησων,
λαβων δελτον γραφει οσους χρη φονευθηναι. ων πρωτη μεν ην Μαρκια, ειποντο δε
Λαιτος και Ἔκλεκτος, επι δε τουτοις πολυ πληθος των της συγκλητου πρωτευοντων,
ως ποτε τας Στυμφαλιδας ορνεις κατατοξευσαι τουτους εν τωι θεατρωι βουλομενος.
τους μεν γαρ ως πρεσβυτας και πατρυους φιλους 88 αιδουμενος εχειν αισχρου βιου
σεμνους εποπτας, των δε πλουσιων τας ουσιας χαρισασθαι βουλομενος μονομαχοις.
την δε δελτον τιθησιν επι του σκιμποδος, ενθα μηδεις εισηιει. παιδιον δε τι μικρον,
οπερ ηγαπα ο Κομοδος και επετερπετο Φιλοκομοδον τε ωνομασεν, τουτο λαβον την
δελτον επαιζεν επι του σκιμποδος αιφνιδιου δε του Κομοδου προελθοντος, εμεινε
παρα τωι παιδιωι το γραμματιον· οπερ ανελομενη η Μαρκια δεδοικυια μη τι των
αναγκαιων υπο νηπιοτητος διαφθειρηι, γνωρισασα την του Κομοδου χειρα διεξηλθε
και ευρεν αυτο θανατηφορον, και προ παντων αυτηι. ανοιμωξασα δε καθ' εαυτην τον
Ἔκλεκτον μεταπεμπεται· δουσα δε το γραμματιον· ορα, εφη, ποιαν μελλομεν
παννυχιζειν εορτην. ο δε αναγνους κατεπλαγη και τουτο δια τινος πιστοτατου
πεμπει παραχρημα τωι Λαιτωι. ταραχθεις δε κακεινος αφικνειται προς Μαρκιαν, ως
δη συσκεψομενος αυτοις· ουδε γαρ ην καιρος μελλησεως. αρεσκει δε δουναι
φαρμακον τωι Κομοδωι· υπεσχετο δε αυτο ραιστα δωσειν η Μαρκια· ειωθει γαρ αυτη
κιρναν αυτωι εν τωι δειπνωι την πρωτην δοσιν. ελθοντι δε αυτωι απο λουτρου διδωσι
καλως κερασασα· ο δε πιων αναισθητως αυτικα επεσεν εις υπνον, υπο τε του κοπου
και της αλλεπαλληλου ηδονης ελκομενος· και μικρον τι ησυχασας ηρξατο εμειν συν
τηι προεγκειμενηι τροφηι και το φαρμακον. η δε Μαρκια φοβηθεισα μη εις παν
εξεμεθηι, η δια την πλημην της τροφης, η δια το προλαμβανομενον υπο των
βασιλεων αλεξιφαρμακον, και παντες απολωνται, μετακαλειται νυκτωρ τον Λαιτον
και τον Ἔκλεκτον. οι δε ως ταυτα επυθοντο, θαρρουσι τουτο Ναρκισσωι τινι
ακμαιοτατωι αποπνιξαι τον Κομοδον. ο δε εισδραμων και παρειμενον ευρων υπο του
φαρμακου και της μεθης, αποσφιγξας τον τραχηλον φονευει. Τοιουτωι μεν τελει βιου
ο Κομοδος βασιλευσας ετεσι ιγʹ μετα την του πατρος τελευτην εχρησατο. οι δε
επιβουλευσαντες αυτωι κρυψαι το γενομενον βουλευσαμενοι εις στρωμνην τινα
ευτελη υποβαλοντες το σωματιον και καταρραψαντες, δι' οικετων, παντας
λαθοντες, της βασιλειου αυλης εξεφορησαν. αυτοι δε το πρακτεον εβουλευοντο,
φημην εγκατασπειραντες, οτι εν τωι μονο 89 μαχιωι αποπληξιαι ο Κομοδος
ετελευτησεν. εδοξεν δε αυτοις επιλεξασθαι ανδρα πρεσβυτην τινα τον διαδεξομενον
την αρχην, οπως απο της πικρας και ακολαστου τυραννιδος παντες αναπνευσειαν.
καθ' εαυτους δε λογιζομενοι ουδενα ουτως επιτηδειον ευρισκον ως Περτινακα, το
μεν γενος Ἰταλιωτην, εν πολλαις πραξεσι στρατιωτικαις ευδοκιμησαντα, μονον τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

των Μαρκου φιλων περιλειφθεντα· προς ον της νυκτος ακμαζουσης παραγινονται,
αυτοι τε και τινες ολιγοι των συνωμοτων. επισταντες δε ταις θυραις διεγειρουσι τον
φυλακα. ανοιξας δε εκεινος και θεασαμενος στρατιωτας και τον επαρχον, αγγελλει
τωι δεσποτηι. ο δε ηκειν αυτους κελευει προσδοκων παραχρημα αποτεμνεσθαι.
εισελθοντας δε αυτους ησπασατο και το κελευσθεν γενεσθαι προετρεπεν. τουτο γαρ,
εφη, δια παντος ενενοει μονος περιλειφθεις των πατρυων αυτου φιλων. προετεινε
τε πολλακις τον τραχηλον απο του σκιμποδος. προς ταυτα ο Λαιτος· παυσαι, φησιν,
αναξια σαυτου και των προβεβιωμενων σοι λεγων. ου γαρ επ' ολεθρωι τωι σωι
ηκομεν, αλλ' επι σωτηριαι τηι τε ημων αυτων και της Ῥωμης. κειται μεν γαρ ο
τυραννος δικην δους την προσηκουσαν, ηπερ αυτος ημας δρασαι διενοειτο. ημεις δε
ηκομεν σοι την βασιλειαν εγχειριουντες, ον ισμεν προυχοντα εν τηι συγκλητωι βουληι
βιωι, μεγεθει, αξιωματι, ηλικιαι, σεμνοτητι, ποθωι τε του δημου. ο δε Περτιναξ·
παυσασθε χλευαζοντες πρεσβυτην. αλλα μην, εφη ο Ἔκλεκτος, αναγνωθι το
γραμματιον· γνωριζεις δε την Κομοδου χειρα. επιγνους δε τα γεγραμμενα ο Περτιναξ
πεισθεις τε ανδρασι και προτερον αυτου φιλοις, παντα πυθομενος τα πεπραγμενα
επιδιδωσιν εαυτον· και συμπαραλαβοντες και των λοιπων οσοι παρησαν, επι το
στρατοπεδον ηπειγοντο. διαπεμπουσι δε τινας τους διαβοησοντας, οτι Κομοδος
τεθνηκεν, Περτιναξ δε επι το στρατοπεδον απεισι βασιλευς. διαδραμουσης δε της
φημης, πας ο δημος ενθουσιωντι εοικως εξεβακχευε και διετρεχε, βοων τε απρεπη,
και οσα προτερον επειχεν ο φοβος, ταυτα προελθουσης αδειας και ελευθεριας
ελεγετο. επει δε εγενοντο εν τωι στρατοπεδωι ο τε Λαιτος και Ἔκλεκτος, εισηλθον
αγοντες τον Περτινακα· και αναγορευεται βασιλευς. 90 50. Ὅτι ευταξιας και
ευμοιριας κατεχουσης τον βιον βασι90 λευοντος Περτινακος, μονοι οι δορυφοροι
ασχαλλοντες μνημηι μαλιστα της προγεγενημενης αυτοις τυραννιδος, αρπαγας τε και
βιας ποθουντες εβουλευσαντο αποσκευασασθαι τον Περτινακα, ζητησαι δε τινα τον
παλιν αυτοις παρεξοντα ακολαστον εξουσιαν. αιφνιδιως τοινυν, ουδενος
προσδοκωντος, αλλα παντων ησυχαζοντων, προσπηδωσι τοις βασιλειοις τα ξιφη
σπασαμενοι. οι δε εν τηι βασιλειωι υπηρεσιαι ταραχθεντες ουκ εμενον, αλλ' εκαστος
ην ειχε φρουραν καταλιπων εφυγεν. ολιγοι δε τινες απαγγειλαντες τωι Περτινακι
την εφοδον συνεβουλευον φυγειν και τηι του δημου και τηι της συγκλητου βοηθειαι
εαυτον επιδουναι. ο δε ουκ ανασχομενος βασιλειας τε ουκ αξια ταυτα νομισας
εξηλθε του δωματιου, προσδοκων πειθειν αυτους και παυσειν της αλογου ορμης,
αιδουμενους το του βασιλεως σχημα και την του ανδρος φιλοσοφιαν. ετι δε
λαλουντος του πρεσβυτου και πολλα παραινουντος, επιπιπτουσι τε αυτωι και
φονευουσιν. δρασαντες δε ουτως ωμον εργον και δεδιοτες την εφοδον την του
δημου, εις το στρατοπεδον δρομωι αναχωρησαντες και τας πυλας αποκλεισαντες επι
του τειχους ανηλθον, φρουρας καταστησαντες, αμυνουμενοι τοις επιουσιν. Ἐπειδη
δε διεφοιτησεν εις τον δημον η του βασιλεως αναιρεσις, ταραχη τε και πενθος
παντας κατειχε, διεθεον τε ενθουσιωσιν εοικοτες, μηδε ευρειν μηδε αμυνασθαι
δυναμενοι τοις δεδρακοσι. μιας δε που και δευτερας ημερας διαδραμουσης, οι μεν
δημοται εκαστος καθ' εαυτον δεδιως υπανεχωρει, οι δε εν αξιωμασιν οντες ες τα
πορρωτατω της πολεως κτηματα απεδιδρασκον, ως αν μη τι δεινον εκ της εσομενης
αρχης παροντες παθοιεν. Τοιουτον μεν δη τελος τωι Περτινακι βασιλευσαντι μηνας
εξ· οι δε στρατιωται, ως ειδον μηδενα τολμωντα επεξελθειν τωι φονωι, αναβαντες επι
το τειχος εκηρυττον· τις βουλεται την βασιλειαν ωνησασθαι; ως δε διεφοιτησεν η
φημη, Ἰουλιανος τις ηδη μεν τετελεκως την υπατον αρχην, εν ευποριαι δε πολληι
ζων, ταυτην ωνειται και βασιλευς αναγορευεται. σχολαζων δε κραιπαλαις και
τρυφαις και αλλοις κακοις, εκ ταυτης της αιτιας οι τε στρατιωται ηγανακτουν, και ο
δημος αισθομενος εν κατα 91 φρονησει αυτον εποιειτο, και Νιγρον εν τοις θεατροις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

επεκαλει βοηθον τε αυτον γενεσθαι την ταχιστην τηι Ῥωμαιων αρχηι ηξιου, ως
εφυβριστα πασχουσηι· και τουτον αναγορευουσι βασιλεα. ο δε και αυτος εξυπτιαζεται
προς την των πραγματων επιμελειαν, και ανειμενως τοις Ἀντιοχευσι συνευφραινετο
εις εορτας και θεας επιδιδους, της τε εις την Ῥωμην αφοδου ημελει, τοις τε
Ἰλλυρικοις στρατευμασι δεον επιφοιτησαι την ταχιστην και φθασαι οικειωσαμενον
αυτα, ουδε των πραττομενων τι αυτοις εδηλου, ελπιζων παντας ομογνωμονας
εσεσθαι τηι Ῥωμαιων ευχηι. ταυτα δε αυτου πραττοντος, διηγγελθη εις Ἰλλυριους και
παν το εκεισε στρατιωτικον, ο ταις οχθαις Ἴστρου τε και Ῥηνου επικειμενον
απειργει τους επεκεινα βαρβαρους και φρουρει την Ῥωμαιων αρχην. ηγειτο δε
τουτων Σεβηρος, ανηρ το μεν γενος Λιβυς, εις δε πραγματων διοικησιν γενναιος.
Ουτος πυθομενος την Ῥωμαιων αρχην μετεωρον φερομενην αρπασαι, καταγνους
του μεν ραιθυμιαν, του δε δυσπραγιαν. ανεπειθον δε αυτον και ονειρατα και χρησμοι
και συμβολα. το γε τελευταιον ωιηθη τον Περτινακα ιδειν εφ' ιππου προιοντα, τον δε
ιππον εκεινον μεν αποσεισαμενον, Σεβηρον δε αναλαβοντα. ουτω τοινυν ο Σεβηρος
αρθεις την γνωμην αποπειραν των στρατιωτων εποιειτο. τα μεν πρωτα κατ' ολιγους
ηγεμονας τε και χιλιαρχους οικειουμενος περι της των Ῥωμαιων αρχης διελεγετο,
ως ερριπτο, ουδενος οντος του κατ' αξιαν αυτην λαμβανοντος και Περτινακος
φονον ζητουντος. ηγεμων γαρ των Ἰλλυριων επι Μαρκου καταστας ο Περτιναξ
μνημης ειχε παρ' αυτοις μεγαλως. Τοιαυτα τοινυν λεγοντος του Σεβηρου, επεδοσαν
εαυτους οι στρατιωται, μαλιστα δια τον Περτινακος φονον, ωστε παραχρημα και
αυτοκρατορα αποδειξαι τον Σεβηρον. ο δε την αρχην υποδεξαμενος και τινα
προσδιαλεχθεις τωι στρατοπεδωι ευθεως την επι την Ῥωμην αφιξιν προηγορευσεν,
ολιγον τινα δους καιρον τοις στρατιωταις αναπαυσεως. ως δε της οδοιποριας
ηρξατο, ουδαμου τρυφην βασιλικην ενδεικνυμενος, αλλα συν τοις στρατιωταις
διαιτωμενος, επεστη τε τοις της Ἰταλιας οροις, την τε φημην προφθασας τοις εκεισε
παρων ωφθη· και παντες αυτον δαφνηφορουντες και ταις πυλαις ηνεωιγμεναις
εδεχοντο. †το γαρ πληθος 92 του στρατου την δυναμιν και το πληθος ακουων, ουτε
δε τωι δημωι πιστευων, ουτε τοις στρατιωταις θαρρων, ους εψευσατο, και δια τουτο
ουδε της πολεως προελθειν ετολμα, αλλα τα ενδον παρεσκευαζετο, ως την Σεβηρου
μαχην εν τηι πολει ποιησομενος. Ἐκεινου δε ταυτα βουλευομενου, ο Σεβηρος
κατελαβε τα τειχη και κελευει δια πασης οδου λανθανοντας και κρυπτοντας τα οπλα
εν ιδιωτων σχηματι εισδυνειν τους στρατιωτας· και ηδη οι πολεμιοι ενδον ησαν, του
Ἰουλιανου εξυπτιαζοντος και αγνοουντος τα πραττομενα. επειδη δε ταυτα διαπυστα
τωι δημωι εγενετο εν πολληι ταραχηι οντι δια [τε] την δυναμιν του Σεβηρου, τα
εκεινου φρονειν προσεποιουντο, του μεν Ἰουλιανου καταγινωσκοντες ανανδρειαν,
του δε Νιγρου μελλησιν τε και ραιθυμιαν. ο δε Ἰουλιανος αφασιαι τε καταληφθεις
πεμπει προς τον Σεβηρον, κοινωνον αυτον της βασιλειας αποφηναμενος. η δε
συγκλητος ορωσα τον Ἰουλιανον εν απογνωσει, τωι δε Σεβηρωι παντας ηδη
προσχωρουντας, συνεδριον ποιησαμενη εν εκεινωι τωι τοπωι, εν ωι ποτε οι υπατοι τα
πραγματα διυκουν, ψηφιζεται τον μεν αναιρεθηναι, αποδεχθηναι δε μονον
αυτοκρατορα Σεβηρον. πρεσβειαν τε προς αυτον εκπεμπει δια των εξοχωτατων της
βουλης πασας τε αυτωι προσφερει τας σεβασμιους τιμας, επι δε τον Ἰουλιανον
χιλιαρχον αποκτενουντα ανανδρον και αθλιον πρεσβυτην ιδιοις χρημασιν
ωνησαμενον ουτω πονηρον τελος. ο μεν ουν ευρεθεις ερημος αισχρως
ολοφυρομενος εφονευθη. επει δε τα παρα της συγκλητου εδηλωθη τωι Σεβηρωι η τε
του Ἰουλιανου αναιρεσις, αναβας επι του βηματος αυτοκρατωρ και Αυγουστος υπο
Ῥωμαιων ανηγορευθη. *** Ὁ δε Σεβηρος θυμωι και οργηι ευθεως προς τους εν Ῥωμηι
φιλους αυτου εχρησατο, και του Ἀλβινου την κεφαλην δημοσιαι ανασταυρωθηναι
επεμψεν. αυτος δε τα κατα την Βρεττανιαν διοικησας δυω τε ηγεμονας αντι ενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

καταστησας παντας τε τους Ἀλβινου φιλους φονευσας ες την Ῥωμην εισηλασεν. 51.
Ὅτι Σεβηρος τωι υιωι Ἀντωνινωι την του Πλαυτιανου θυγατερα κατενεγυησεν, ος ην
επαρχος. ο δε Ἀντωνινος απαρε 93 σκομενος τωι γαμωι την τε γυναικα εμυσαττετο
και τωι πατρι αυτης ηπειλει. ο δε Πλαυτιανος ορων τον μεν Σεβηρον πρεσβυτην και
υπο νοσου οχλουμενον, τον δε Ἀντωνινον εμβριθη και θρασυν νεανιαν, δεδιως τε
αυτου τας απειλας, δρασαι τι μαλλον φθασας η παθειν αναμεινας, μηχαναται τον
Σατουρνινον αναπεισαι, ος ην χιλιαρχος των στρατιωτων, οικειοτατος δε του
Πλαυτιανου, υποσχομενος αυτωι την επαρχοτητα παρασχειν, ει της βασιλειας
επιτυχοι. ταυτα τε και τοιαυτα ακουσας ο ανηρ εξεπλαγη μεν την ψυχην, ουκ
ετολμησε δε αντειπειν, ως μη παραυτα κολασθειη. ειδως δε αδυνατον ον βʹ βασιλεις
διαχρησασθαι, και ταυτα εν διαφοροις οικοις διατριβοντας, μηνυει τε εαυτον τωι
Σεβηρωι και διαγγελλει απαντα, δεικνυει τε αυτωι και γραμματειον της υποσχεσεως.
τοιαυτα δε τινα λεγοντος αυτου, ως ειδε τον Σεβηρον μη πιστευοντα δια το προς
Πλαυτιανον φιλτρον, αλλα μαλλον και τον υιον υποπτευοντα, εφη· δεσποτα,
κελευσατε μοι δηλωσαι αυτωι δια τινος των εμων, οτι δη το εργον κατειργασται, και
ευθεως ορατε αυτον ενταυθα προερχομενον, οιομενον ερημα τα βασιλεια
καταληψεσθαι· ησυχιαν δε ειναι των πραττομενων κελευσατε. Ταυτα ειπων
εντελλεται τινι των πιστοτατων· ο δε αγει τον Πλαυτιανον παραχρημα ενδυσαμενον
θωρακα της του σωματος ασφαλειας χαριν. ως δε παντες αυτον υπεδεχοντο οιομενοι
υπο των βασιλεων κεκλησθαι, ο τε χιλιαρχος ενεδρευων προσειπεν αυτοκρατορα,
και της χειρος λαβομενος εις το δωματιον εσηγαγεν, ενθα εφασκεν ερριφθαι τα των
βασιλεων σωματα· ηδη δε παρεσκευακει ο Σεβηρος νεανιας των περι αυτον
σωματοφυλακων, οι συλληψομενοι εισελθοντα εταχθησαν. ο δε Πλαυτιανος, ως ειδε
τους βασιλεις εστωτας, εαυτον δε συνεχομενον, απολογεισθαι εβουλετο. ως δε και το
του θωρακος υπεφανη μερος, τοτε ο Ἀντωνινος τοις σωματοφυλαξιν επετρεψεν
ανελειν αυτον και δημοσιαι ριψαι. Ὁ μεν ουν Πλαυτιανος τοιουτωι εχρησατο τελει· ο
δε Σεβηρος του λοιπου βʹ επαρχους των στρατοπεδων κατεστησεν, αυτος δε τα
πλειστα διετριβεν εν τοις βασιλικοις προαστειοις τοις παραλιοις της Καμπανιας
δικαζων τε και τα πολιτικα διοικων· την δε του Πλαυτιανου θυγατερα και τον
ταυτης αδελφον εις Σικελιαν εξεπεμψεν αυταρκη δους περιουσιαν, μιμησαμενος τον
Σεβαστον· 94 και γαρ εκεινος τοις Ἀντωνιου παισιν ουτως εχρησατο. επειρατο δε και
τους παιδας συναγειν εις φιλιαν, μυθοις τε αρχαιοις χρωμενος και τα
παρεσκευασμενα υποδεικνυς. οι δε ουδαμως επειθοντο, αλλα και εις το χειρον
ετραποντο, οια τε νεανιαι οντες και υπο βασιλικης εξουσιας εις πασας ηδονων ροπας
απληστως ορμωμενοι· και ησχαλλεν επι τωι τοιουτωι βιωι των παιδων. νικησας δε
τους Βρεττανικους και ηδη γηραιος ων και υπο της νοσου οχλουμενος ηναγκαζετο
οικοι μενειν· τον δε Ἀντωνινον επειρατο εκπεμπειν διοικησοντα τα των
στρατοπεδων. οστις του μεν πολεμου κατεφρονει, μοναρχησειν δε ηπειγετο, και τον
πατερα βραδυνοντα προς τον θανατον οχληρον ενομιζεν, και τους μεν ιατρους και
υπηρετας ανεπειθε κακουργησαι περι την θεραπειαν του γεροντος, ως αν θαττον
αυτου απαλλαγειη. πλην αλλα μολις ποτε Σεβηρος λυπηι το πλειστον διαφθαρεις
ανεπαυσατο, βασιλευσας ιʹ και ηʹ ετη. Ὁ δε Ἀντωνινος, του πατρος αποθανοντος,
λαβομενος εξουσιας ευθυς παντας φονευειν ηρξατο, τους τε ιατρους μαλιστα, οι μη
υπηκουσαν αυτωι· ιδιαι τε δωροις και μεγαλαις υποσχεσεσι τους των στρατιωτων
ηγεμονας εθεραπευεν, ως αν μονον αυτον αυτοκρατορα αποδειξωσιν. ου μην επειθε
το στρατιωτικον. μεμνημενοι γαρ του Σεβηρου ισην αυτοις τιμην τε και ευνοιαν
παρειχοντο. ο δε Ἀντωνινος, επει μη προεχωρει αυτωι τα των στρατοπεδων,
σπεισαμενος ειρηνην εις τους βαρβαρους επι την Ῥωμην ηπειγετο. και επειδη
κατελαβε την μητερα και τον αδελφον εν τοις μεθοριοις της Ῥωμης, αμα αυτοις επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

την πολιν αφικετο. ως δε αυτους ο δημος δαφνηφορων υπεδεξατο, η τε συγκλητος
αυτοκρατορας προσηγορευσεν, και κηδευσαντες τον πατερα ανηλθον ες τα βασιλεια.
διελομενοι δε αυτα εκατερος ᾤκει, παραφραττεσθαι κελευσαντες πασας εισοδους, ει
τινες λανθανουσαι ησαν, μοναις δε δημοσιαις εχρωντο ιδιας φρουρας επιστησαντες,
ουδε συνιοντες, ει μη προς ολιγον οσον δημοσιαι ιεναι· και επιτελεσαντες την εις τον
πατερα τιμην εστασιαζον προς αλληλους, εμισουν τε και εβουλευοντο κατ'
αλληλων, [και] τις πρωτος τον ετερον αποσκευασεται. εμεριζοντο δε και παντων αι
γνωμαι, 95 οσοι εν αξιωμασιν ησαν. ο μεν γαρ Γετας επιεικειας τροπον επεδεικνυτο,
ο δε Ἀντωνινος ωμοτητος. Τουτους δε η μητηρ †μελλοντας διαιρεισθαι την αρχην·
και του μεν Ἀντωνινου παντα τα υπερ Ευρωπην δεχομενου, του δε Γετα την
αντικειμενην ηπειρον Ἀσιαν τε καλουμενην πασαν, ηρεσκεν τον μεν Ἀντωνινον επι
το Βυζαντιον ιδρυσαι το στρατοπεδον, τον δε Γεταν εν Χαλκηδονι της Βιθυνιας,
ουτω τε την τε συγκλητον και τα εθνη και τους στρατιωτας μερισασθαι. ταυτα δε
αυτων διατυπουντων, οι μεν αλλοι παντες σκυθρωποις προσωποις ες την γην
ενευσαν· η δε Ἰουλια· γην μεν, εφη, ω τεκνα, και θαλασσαν ευρισκετε οπως
νειμησθε, την δε μητερα πως αν διελησθε, και πως η αθλια εις εκατερον υμων
νεμηθειην; πρωτον δε εμε φονευσατε, και διελοντες εκατερος παρ' εαυτωι το μερος
θαπτετω. ταυτα λεγουσα μετα δακρυων και οιμωγης αμφοτεροις τε τας χειρας
περιβαλλουσα και υπο τας αγκαλας λαβουσα συναγειν επειρατο. παντας δε οικτου
λαβοντος, διελυθη το συνεδριον, το δε μισος και η στασις ηυξετο. εις παντα γαρ τα
εναντια αλληλοις εφρονουν και οινοχοους και οψοποιους ανεπειθον εμβαλειν
δηλητηρια φαρμακα. ου ραιδιως δε αυτων ουδετερωι προυχωρει· πολληι γαρ εχρωντο
περι τα τοιαυτα φρουραι. τελος δε μη φερων ο Ἀντωνινος, αλλα υπο της περι την
μοναρχιαν επιθυμιας ελαυνομενος, δια ξιφους εχωρησεν, και τον αδελφον επι τοις
στηθεσι της μητρος καταφυγοντα διεχρησατο. Κατεργασθεντος ουν αυτωι του φονου,
προπηδαι του οικου θεων, φερομενος τε δι' ολων των βασιλειων εβοα μεγαν
κινδυνον εκπεφευγεναι μολις τε σωθηναι· τους τε στρατιωτας, οι φρουρουσι τα
βασιλεια, κελευει αυτον αρπασαντας απαγειν ες το σρατοπεδον. πιστευσαντες τε
εκεινοι, το πεπραγμενον ενδον ουκ ειδοτες, θεοντι αυτωι συνεξεδραμον παντες·
ταραχη τε τον δημον κατειχεν ορωντας περι δειλην δια μεσης φερομενον της
πολεως δρομωι τον βασιλεα. ως δε εισεπηδησεν εις το στρατοπεδον ες τε τον ναον,
ενθα τα σημεια εκειτο, ριψας εαυτον ωμολογει χαριτας της σωτηριας. και τοις μεν
στρατιωταις το πραχθεν ουχ ωμολογει· εβουλετο γαρ νοεισθαι μαλλον η ακουεσθαι·
και δια τουτο οσα εν 96 ιηʹ ετεσιν ο Σεβηρος ηθροισεν, εν μιαι ημεραι ες τους
στρατιωτας εξεχεεν, ινα τον αδελφου θανατον κυρωσωσι και τουτον αυτοκρατορα
ψηφισωνται. και επιβας του θρονου του τε αδελφου πολλα κατηγορει και τους
αυτου φιλους δριμεα διεβλεπετο. οι δε και οδυρομενοι επι τοις πεπραγμενοις
αυτοκρατορα αυτον και μοναρχην προσηγορευσαν. ο δε Ἀντωνινος τρεμοντας και
ωχριωντας τους πλειστους καταλιπων ανεδραμεν επι τα βασιλεια. οσοι τε της
συγκλητου βουλης και οσοι γενει η πλουτωι περιειχον ανηιρουντο, και η Κομοδου
αδελφη πρεσβυτις ηδη και υπο παντων ως Μαρκου θυγατηρ τιμωμενη
προσαπωλετο, διο εδακρυσε παρα τηι μητρι αυτου επι τωι του παιδος φονωι. την τε
γυναικα γενομενην αυτωι Πλαυτιαν ουσαν εν Σικελιαι, και τον ανεψιον αυτου
Σεβηρου τε ομωνυμον και τον Περτινακος υιον της τε Κομοδου αδελφης Λουκιλλης
υιον, και ει τι γενος ην βασιλικον εν συγκλητωι εξ ευπατριδων καταβαινον, παν
εξεκοψεν· εις τε τα εθνη πεμπων ηγεμονας τε και επιτροπους ως εκεινου φιλους
διεχρησατο παντας. πασα τε νυξ εφερε † των ανθρωπων φονους παντων ανθρωπων,
και εν ιπποδρομιαι πολλους εφονευσεν. 52. Ὅτι εδει τον Ἀντωνινου βιον τελος
λαβειν. περιεργοτατος γαρ ων εβουληθη μαθειν τον μετ' αυτον βασιλευσαντα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

υποπτευων τε παντας αυτωι προς κολακειαν θεσπιζοντας επιστελλει Ματερνιανωι
τινι τοτε πασας αυτωι τας εν Ῥωμηι πραξεις εγκεχειρισμενωι πιστοτατωι τε ειναι
δοκουντι, κελευει τε αυτωι μαγων τους αριστους ζητησαντι, νεκυιαι τε χρησαμενον
μαθειν. ο δε αδεως τοις κελευθεισι χρησαμενος και μαθων σημαινει τωι βασιλει. οι δε
διακομιζοντες εφιστανται τωι Ἀντωνινωι ηδη τε σκευην ηνιοχου αναλαβοντι και του
αρματος επιβαινοντι, προσκομιζουσι τε τον συνδεσμον των επιστολων, εν αις ην και
τα περι Μακρινου γραμματα. ο δε Ἀντωνινος ορμην ηδη περι την ιπποδρομιαν εχων
κελευει τωι Μακρινωι ιδιασαντι εντυχειν τοις γραμμασι και, ει τι επειγον ειη, αγειν
εις αυτον. ο δε αναγνους και περιτυχων τηι κατ' αυτου θανατηφορωι γραφηι ταυτην
μεν αποκρυπτει, περι δε των λοιπων αγγελλει. φοβηθεις δε, μη και δευτερον ταυτα ο
97 Ματερνιανος επιστειληι, τολμαι δη τι τοιουτον. ην τις εκατονταρχος Μαρτιαλιος
των σωματοφυλακων Ἀντωνινου. τουτου τον αδελφον ανηιρηκει επι ψευδει
διαβοληι ηπειλει τε και αυτωι τωι Μαρτιαλιωι. τουτον επισταμενος ο Μακρινος
αλγουντα πειθει επιβουλευσαι τωι Ἀντωνινωι. καιρου δε τινος δραξαμενος οτε ο
βασιλευς απο της εν Καραις αυλης επι τον νεων ηπειγετο της Σεληνης (αφειστηκει
δε της πολεως ου μικρον), επειχθεντα αυτον προς χρειας υποτοπει και μονωθεντα
παιει. καιριου δε της πληγης γενομενης, και πεσοντος αυτου, πηδησας ιππωι εφυγεν
ο Μαρτιαλιος και επιδιωχθεις κατηκοντισθη. Οι δε εν τωι στρατοπεδωι συνεδραμον
απαντες· και πρωτος ο Μακρινος επιστας τωι πτωματι ολοφυρεσθαι τε και θνησκειν
προσεποιειτο· οι δε λοιποι εχαλεπαινον· συστρατιωτην γαρ και ουκ αρχοντα ᾤοντο
αποβεβληκεναι, και ουδεμιαν επιβουλην υπωπτευον εκ του Μακρινου. ουτω μεν
ουν εκαστος εις τας σκηνας επανηιεσαν. ο δε Μακρινος πυρι παραδους το σωμα και
την κονιν εν καλπει βαλων επεμψε τηι μητρι αυτου εν Ἀντιοχειαι διατριβουσηι.
εκεινη δε επι ταις των παιδων συμφοραις απεκαρτερησε. τοιουτωι μεν δη τελει
εχρησατο Ἀντωνινος και η μητηρ αυτου. ο δε χρονος εν ωι εμοναρχησεν εν εξ ετεσιν
συνετελεσθη. 53. Ὅτι Μακρινος ο βασιλευς Ῥωμαιων εν Ἀντιοχειαι διατριβων τροπωι
τε τινι φιλοσοφου το γενειον και το βημα φυλαττων επεβουλευθη. οι γαρ
στρατιωται παραλαβοντες τας Ἀντωνινου μνημας κατεγινωσκον της Μακρινου
διαιτης, ελυπουντο δε διοτι μη επι την Ῥωμην ηπειγετο, αλλ' εν αλλοδαπηι διετριβε
χωραι, εσθ' οτε και των αναγκαιων σπανιζοντες. ορωντες δε τον Μακρινον εν τρυφηι
και χλιδηι ζωντα προφασεως ολιγης λαβεσθαι ηυχοντο εις το αποσκευασασθαι το
λοιπον. εχρην δε αρα Μακρινον ενιαυτου μονου τηι βασιλειαι επιτρυφησαντα αμα τωι
βιωι και την αρχην καταλυσαι, μικραν και ευτελη προφασιν τοις στρατιωταις της
τυχης παρασχουσης. Μεσα ην τις ονομα, το γενος Φοινισσα απο Ἐμεσου καλου 98
μενης ουτω πολεως, αδελφη δε Ἰουλιας της Σεβηρου γυναικος, Ἀντωνινου δε
μητρος· παρα παντα ουν τον της αδελφης βιον εν τοις βασιλειοις διετριψε. ταυτην ο
Μακρινος μετα την της αδελφης τελευτην προσεταξεν εις την πατριδα
επανελθουσαν εν τοις οικειοις καταβιωναι, παντα εχουσαν τα εαυτης· πλειστων γαρ
ην χρηματων πληρης. επανελθουσα δε διετριβε εν τοις εαυτης. ησαν δε θυγατερες
αυτηι βʹ, Σοαιμις μεν η πρεσβυτερα, η δε ετερα Μαμαια. παιδες ησαν τηι μεν
πρεσβυτεραι Βασιανος ονομα, τηι δε νεωτεραι Ἀλεξιανος· υπο δε ταις μητρασι και τηι
μαμμηι ανετρεφοντο. και ο μεν Βασιανος περι ετη γεγονως τεσσαρισκαιδεκα, ο δε
Ἀλεξιανος δεκατου επιβεβηκως ετους, ιερωντο σχηματι βαρβαρωι χιτωνας τε
χρυσουφεις φορουντες και αλουργιδα ενδιδυσκομενοι. ουτω τε ο Βασιανος ωραιος
τοις στρατιωταις εφαινετο, γενους τε βασιλικου υπαρχων, και ακμηι ηλικιας, αλλως
τε και τους Φοινικης στρατιωτας εχων υπερασπιζοντας, ετι δε και Ἀντωνινου υιος
εφημιζετο, βασιλευς τε παρα παντος του στρατευματος ωνομαζετο. Ὡς δε ταυτα
διηγγελθη, επεδωκεν εαυτην η πρεσβυτις ελομενη παντα κινδυνον αναδεξασθαι,
νυκτωρ τε λαθρα της πολεως υπεξηλθε συν ταις θυγατρασι και τοις εγγονοις· και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

γενομενοι προς τωι τειχει του στρατοπεδου ραιστα υπεδεχθησαν. ευθεως τε τον παιδα
παν το στρατοπεδον Ἀντωνινον προσηγορευσεν, τηι τε πορφυραι χλανιδι
περιβαλοντες ηγον· παντα τε τα επιτηδεια και παιδας και γυναικας οσα τε ειχον εν
κωμαις η αγροις τοις πλησιον εισκομισαντες και τας πυλας αποκλεισαντες εαυτους
παρεσκευαζον. Ὡς δε ταυτα απηγγελθη τωι Μακρινωι εν Ἀντιοχειαι διατριβοντι, η τε
φημη διεδραμεν ανα τα λοιπα στρατοπεδα, οτι τε Ἀντωνινου υιος ευρεθη, και οτι η
Ἰουλιας αδελφη χρηματα διδωσι, παντα τα λεγομενα αληθη πιστευσαντες τας [τε]
ψυχας εξεπτοηντο. ενηγε δε αυτους εις πραγματων καινοτομιαν το Μακρινου μισος
και η Ἀντωνινου μνημη και προ γε παντων η των χρηματων ελπις, ως πολλους και
αυτομολουντας φοιταν. ο δε Μακρινος 99 καταφρονων του πραγματος ως
παιδαριωδους, χρωμενος δε τηι συνηθει ραιθυμιαι, αυτος μεν οικοι μενει, πεμπει δε
ενα των επαρχων του στρατοπεδου, δυναμιν δους οσην ᾤετο εκπορθησειν τους
ανθεστηκοτας. ην δε ο επαρχος Ἰουλιανος. ουτος ως τωι τειχει του στρατοπεδου
παρεστη, οι ενδοθεν στρατιωται ανελθοντες επι τους πυργους τον παιδα τωι εξωθεν
στρατωι δεικνυουσι, [και] Ἀντωνινου υιον ευφημουντες, βαλαντια τε χρηματων
μεστα επεδεικνυον. οι δε πιστευσαντες αυτοις του μεν Ἰουλιανου την κεφαλην
αποτεμνουσιν και πεμπουσι τωι Μακρινωι, αυτοι δε παντες εις το στρατοπεδον
εισεδεχθησαν. ουτως η δυναμις αυξηθεισα ου μονον ην προς το απομαχεσθαι
πολιορκιαι αλλα και εξ αντιστασεως αγωνιζεσθαι αξιοχρεως. Ὁ δε Μακρινος ως
ταυτα επυθετο, αθροισας παντα ον ειχε στρατον απηιει· και ο Ἀντωνινος ουκ
αναμεινας υπηντησε. συμμιξαντων δε αλληλοις των στρατοπεδων, προεδοθη τε ο
Μακρινος και φοβηθεις αποδιδρασκει εν ιδιωτου σχηματι. και ο μεν εφευγεν, ο δε
στρατος εκατερωθεν εμαχετο, αχρις ου Ἀντωνινος διεκηρυκευσατο, την τε
Μακρινου φυγην διαγγελλων και αμνηστιαν τοις υπερ εκεινου μαχομενοις ενορκον
υπισχνουμενος. οι μεν ουν πεισθεντες προσεχωρησαν. ο δε Ἀντωνινος εκπεμπει τους
διωξοντας τον Μακρινον, και καταλαβοντες αυτον εν Χαλκηδονι της Βιθυνιας
κρυπτομενον της κεφαλης απετεμον· ελεγετο δε εις την Ῥωμην σπευδειν. τελει μεν
δη τοιουτωι εχρησατο ο Μακρινος, συναναιρεθεντος αυτωι και του παιδος,
βασιλευσας ενιαυτον ενα. 54. Ὅτι οι στρατιωται ορωντες τον Ἀντωνινον τον νεον
καλλωπιζομενον και ανανδρως κοσμουμενον επιρρεπεστερας τας γνωμας προς τον
της Μαμαιας Ἀλεξανδρον ειχον και ελπιδας κρειττους, εφρουρουν τε αυτον
παντοιως ορωντες επιβουλευομενον υπο του Ἀντωνινου. η τε μητηρ αυτου ουτε
ποτον ουτε εδωδιμον τι εια τον παιδα προσφερεσθαι των υπ' εκεινου πεμπομενων,
οψοποιοις τε και οινοχοοις ο παις εχρητο ου τοις βασιλικοις, αλλα τοις της μητρος,
εδιδου δε και χρηματα λαθραιως τοις στρατιωταις. ταυτα μαθων ο Ἀντωνινος παντι
τροπωι επεβουλευε τωι Ἀλεξανδρωι και τηι μητρι αυτου· αλλα τας επιβουλας
διεκωλυεν 100 η κοινη μαμμη. ως δε τα της επιβουλης αυτωι ου προυχωρει, 100
παραλυσαι της του Καισαρος τιμης ηθελησε τον παιδα· και ουτε εν ταις
προσαγορευσεσιν ουτε εν ταις προοδοις Ἀλεξανδρος εωρατο· οι δε στρατιωται
επεζητουν τε αυτον και ηγανακτουν μηδε την συνηθη φρουραν τωι Ἀντωνινωι
πεμποντες. Ὁ δε Ἀντωνινος εν δεει πολλωι γενομενος, παραλαβων τον Ἀλεξανδρον
κατηλθεν εις το στρατοπεδον· οι δε ανοιξαντες τας πυλας εδεξαντο αυτους
υπερφυως τον Ἀλεξανδρον ευφημουντες. εφ' οις ο Ἀντωνινος αγανακτησας
εκελευσε τινας προς τιμωριαν εκδοθηναι. εκεινοι δε μαλλον ταραχθεντες, αλλως τε
και τον Ἀντωνινον αποσκευασασθαι θελοντες ασχημονουντα βασιλεα, τοτε δη και
τοις συλλαμβανομενοις επαμυνειν δειν ηγουμενοι, καιρον ευκαιρον και προφασιν
δικαιαν νομιζοντες τον μεν Ἀντωνινον αυτον τε και την μητερα Σοαιμιδα (παρην
γαρ) αναιρουσι τους τε περι αυτον παντας, οσοι ενδον κατεληφθησαν υπηρεται τε
και συνεργοι εδοκουν ειναι των αμαρτηματων. τα δε σωματα του τε Ἀντωνινου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

της μητρος παρεδοσαν συρειν τε και υβριζειν τοις βουλομενοις· απερ επι πολυ δια
μεσης της πολεως συρεντα και λωβηθεντα ες τας οχθας απερριφη του Θυβριδος.
Ἀντωνινος μεν ουν εις εκτον ετος ελασας της βασιλειας και χρησαμενος τωι
προειρημενωι βιωι ουτως αμα τηι μητρι κατεστρεψε. 55. Ὅτι Ἀλεξανδρου του Μαμαιας
μετα την εν Περσαις συμφοραν κατα την Ἀντιοχειαν διατριβοντος, αγγελλεται
αυτωι, οτι Γερμανοι Ῥηνον και Ἴστρον διαβαντες την Ῥωμαιων πορθουσιγην και τα
επι ταις οχθαις στρατοπεδα κατατρεχουσιν, πολεις τε και κωμας εμπιπρασι· δεισθαι
τοινυν της αυτου παρουσιας. δηλωθεντα δε ταυτα τον Ἀλεξανδρον εταραξε και τους
εκ του Ἰλλυρικου στρατιωτας ελυπησε διπλη δοκουντας κεχρησθαι συμφοραι, εκ τε
ων επεπονθεισαν Περσαις μαχομενοι, και εξ ων επυνθανοντο τους οικειους υπο
Γερμανων απολωλοτας. ηγανακτουν ουν και τον Ἀλεξανδρον ειχον εν αιτιαι. ην δε
και αυτωι δεος περι της Ἰταλιας· ουδε γαρ πολλην οδον απεχει απο των Ἰλλυριων
εθνων τα Ῥωμαιων. επαγγελλει δε και ακων την εξοδον καταλιπων δυναμιν
αυταρκη ταις Ῥωμαιων οχθαις. ανυσας δε την 101 οδοιποριαν εφισταται τωι Ῥηνωι
και τα προς τον Γερμανικον πολεμον παρεσκευαζε, τον τε ποταμον ναυσι γεφυρωσας
Παρθυαιους τε και Μαυρουσιους πολλους τωι Ῥωμαιων στρατωι συμμιξας ηρτυε τον
πολεμον. εδοξε δε προτερον πρεσβειαν πεμψαι προς αυτους και χρηματα
επαγγειλασθαι, ως αν τηι φιλαργυριαι πεισθεντες παυσωνται του πολεμου. και οι μεν
στρατιωται χαλεπως εφερον, διατριβης τε ματαιας αυτοις γινομενης, και μηδεν
προθυμον η γενναιον παρεχοντος του Ἀλεξανδρου, αλλ' εν ηνιοχειαις τε και
τρυφαις σχολαζοντος. Ἦν δε τις εν τωι στρατωι Μαξιμινος ονομα, το μεν γενος Θρᾲξ
μιξοβαρβαρος, προτερον μεν εν πεδιωι ποιμαινων, εν ακμηι δε της ηλικιας γενομενος
εις τους ιππεις στρατιωτας ταγεις, ειτα, κατ' ολιγον αυτον χειραγωγουσης της τυχης,
και εθνων αρχας πιστευθεις. τοτε δη ο Ἀλεξανδρος πασης αυτον της του στρατου
νεολαιας επεστησεν, ως αν ασκοιη τε αυτους και εις το πολεμειν επιτηδειους
παρασκευαζοι. ο δε μετα πασης σπουδης τα εγκεχειρισμενα ποιουμενος ευνοιαν
πολλην παρα των στρατιωτων εκτησατο. οθεν οι νεανιαι, εν οις ην το πολυ πληθος
Παιονων μαλιστα, τηι μεν ανδρειαι τηι Μαξιμινου εχαιρον, τον δε Ἀλεξανδρον
επεσκωπτον ως υπο της μητρος αρχομενον. υπεμιμνησκον δε αλληλους των τε υπο
ταις ανατολαις δια μελλησιν αυτου πταισματων, και οτι μηδεν γενναιον παρεχοιτο
ες Γερμανους ελθων. οντες ουν και αλλως ες το καινοτομειν επιτηδειοι και το μεν
παρον της αρχης βαρυ δια μηκος εξουσιας ηγουμενοι ακερδες τε ηδη, πασης
προανηλωμενης φιλοτιμιας, εβουλευσαντο αποσκευασασθαι μεν τον Ἀλεξανδρον,
ανειπειν δ' αυτοκρατορα και Αυγουστον τον Μαξιμινον. Ἀθροισθεντες ουν εις το
πεδιον ωπλισμενοι ως επι τα συνηθη γυμνασια, προελθοντα και επισταντα αυτοις
τον Μαξιμινον πορφυραι [τε] περιβαλοντες βασιλικηι αυτοκρατορα αναγορευουσιν. ο
δε τα μεν πρωτα παρηιτειτο και την πορφυραν απερριπτεν· ως δε ενεκειντο ξιφηρεις
αποκτενειν απειλουντες, του παροντος κινδυνου τον μελλοντα προελομενος
ανεδεξατο την τιμην. ως δε ταυτα ηγγελθη τωι Ἀλεξανδρωι, εν μεγιστηι ταραχηι
γενομενος, προπη 102 δησας της σκηνης ενθουσιων και δακρυων και τρεμων, του τε
Μαξιμινου της απιστιας κατηγορει, και τους νεανιας επιορκως ελεγε ταυτα
τετολμηκεναι, δωσειν τε παντα υπισχνειτο οσα αυτοι βουλονται. ως δε ο Μαξιμινος
ωφθη πλησιον, βοη τε και ηχος εξηκουσθη, παλιν ο Ἀλεξανδρος τους στρατιωτας
ελιπαρει προμαχειν και σωζειν ον ανεθρεψαντο και υφ' ωι βασιλευοντι
τεσσαρισκαιδεκα ετεσιν αμεμπτως βεβιωκεισαν· παντας τε εις οικτον και ελεον
προκαλουμενος οπλιζεσθαι εκελευσεν. οι δε στρατιωται τα μεν πρωτα υπισχνουντο,
κατ' ολιγους δε ανεχωρουν και ουδε οπλα λαβειν ηθελον, αλλα και τον επαρχοντα
και τους οικειους Ἀλεξανδρου ᾔτουν προς αναιρεσιν. Παπιανος δε ην ο νομοθετης.
οι δε και την μητερα εμεμφοντο· και μεχρι μεν τινος τοιαυτα βοωντες προσεμενον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

ως δε ο του Μαξιμινου στρατος ηγγισεν, και βοωντες οι νεανιαι προσεκαλουντο τους
συστρατιωτας καταλιπειν μεν γυναιον μικρολογον και μειρακιον δειλον μητρι
δουλευον, προσιεναι δε συστρατιωτηι εν οπλοις αει και πολεμικοις εργοις
διηιτημενωι, πεισθεντες οι στρατιωται τον μεν Ἀλεξανδρον καταλιμπανουσιν, αυτοι
δε προσιασι τωι Μαξιμινωι, αυτοκρατωρ τε υπο παντων εκεινος αναγορευεται. ο δε
Ἀλεξανδρος τρεμων και λειποψυχων μολις εις την σκηνην επανερχεται, και τηι
μητρι περιπλακεις και αποδυρομενος τε και αιτιωμενος αυτην ανεμενε τον
φονευσοντα. Ὁ δε Μαξιμινος υπο παντων Σεβαστος προσαγορευθεις πεμπει τινας
τους φονευσοντας τον Ἀλεξανδρον και την μητερα και ει τινες ανθισταντο των συν
αυτωι. οι δε επιπηδησαντες τηι σκηνηι αυτον τε αναιρουσι και την μητερα και ει τινες
εδοκουν εκεινωι φιλοι, πλην των προς ολιγον φυγειν δυνηθεντων· παντας γαρ ο
Μαξιμινος μετ' ου πολυ συλλαβων απεκτεινεν. τελος μεν δη τοιουτο κατελαβε τον
Ἀλεξανδρον και την μητερα, βασιλευσαντα ετεσι ιδʹ, οσον προς τους αρχομενους
αμεμπτως και αναιμωτι. φονων τε γαρ και ωμοτητος ακριτων τε εργων αλλοτριος
εγενετο εις τε το φιλανθρωπον και ευεργετικον επιρρεπης. πανυ γουν η Ἀλεξανδρου
βασιλεια ευδοκιμησεν εις το ολοκληρον, ει μη διεβεβλητο αυτωι τα της μητρος εις
φιλαργυριαν τε και μικρολογιαν. 56. Ὅτι επι Μαξιμινου του βασιλεως εγενετο τις
και Ὀσροηνων αποστασις· οι πανυ αλγουντες επι τηι Ἀλεξανδρου τελευτηι 103 τινι
Κουαρτιωνι την υπατον αρχην διανυσαντι, φιλωι δε γενομενωι του Ἀλεξανδρου,
πορφυριδα τε ολεθριαν περιεβαλον ακοντι και αυτοκρατορα ωνομασαν. εκεινος μεν
ουν εν τηι σκηνηι καθευδων επιβουλευθεις νυκτωρ ανηιρεθη υπο του συνοντος αυτωι
φιλου προς χαριν του Μαξιμινου. 57. Ὅτι δια την τραχυτητα και ωμοτητα του
Μαξιμινου εις μισος και αποστασιν παντες παρωξυνοντο, αρξασθαι δε ουδεις
ετολμα, αχρις ου Λιβυες επανεστησαν εξ αιτιας τοιασδε. επετροπευε τις της
Καρχηδονιας χωρας τραχυτατα και μετα πασης ωμοτητος καταδικας τε ποιων και
χρηματων εισπραξεις, βουλομενος ευδοκιμειν παρα τωι Μαξιμινωι· εκεινος τε γαρ
τους αρμοζοντας τηι αυτου γνωμηι επελεγετο. διο της Λιβυης αρχων πασιν μεν βιαιως
επεφερετο, νεανισκους δε τινας των παρ' εκεινοις ευ γεγονοτων πλουσιων
καταδικαις περιβαλων εισπραττειν χρηματα ευθεως επειρατο πατρυων τε και
προγονικων ουσιων αυτους αφαιρεισθαι. εφ' οις αλγησαντες ουτοι τα μεν χρηματα
δωσειν υπεσχοντο τριων ημερων αιτησαντες αναθεσιν, συνωμοσιαν δε ποιησαμενοι
παντας τε, ους ᾔδεισαν η πεπονθοτας τι δεινον η παθειν δεδοικοτας, πεισαντες,
κελευουσι νυκτωρ κατελθειν τους εκ των αγρων νεανισκους ξυλα τε και πελεκεις
επιφερεσθαι. οι δε μεγα τι πληθος συνελθοντες, αμα τωι περιορθριον γενεσθαι εις
τους των δεσποτων οικους απαντωσι και συν αυτοις παντες ορμωσι ξιφηρεις· και
προτερον μεν τον επιτροπον αιφνιδιως αναιρουσι και πολλους των περι αυτον
στρατιωτας, επειτα και τον της χωρας ηγουμενον. Ὡς δε ταυτα αυτοις προεχωρησεν,
† ενεργοις μειζοσιν εδοσαν, παν τε το εθνος αναπεισαντες εις αποστασιν (οπερ
ᾔδεσαν παλαι μεν ευχεσθαι μισει Μαξιμινου, φοβωι δε κωλυεσθαι) μεσαζουσης
ημερας επιασιν επι την του ανθυπατευοντος οικιαν· Γορδιανος δε ην ονομα, κληρωι
μεν την ανθυπατον λαχων, πρεσβυτης δε εις ετος πʹ εληλακως πολλων τε προτερον
*** *** πραξεις υπατικας, Σαβινος τε ην ονομα αυτωι, βουλομενον κωλυσαι τα
γινομενα ξυλωι παισθεντα κατα του κρανιου 104 τελευτησαι. και ο μεν δημος εν
τουτοις ην· η δε συγκλητος, απαξ αναρριφθεντος κινδυνου, παντα επραττεν εις το
αποστησαι τα εθνη, πρεσβειαν προς παντας ηγουμενους πεμπουσα και την Ῥωμαιων
γνωμην δηλουσα δεομενη τε συναρασθαι τηι πατριδι. οι πλειστοι μεν ουν
προσηκαντο την πρεσβειαν, ολιγοι δε τινες διεχρησαντο τους ελθοντας. Και τα μεν
κατα την Ῥωμαιων πολιν τε και γνωμην τοιαυτα ην· εν δε τηι Καρχηδονι ουχ ως
ηλπισαν τα πραγματα προυχωρει. Καπελλιανος γαρ ην τις ονομα των απο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

συγκλητου, ηγειτο δε Μαυρουσιων των υπο Ῥωμαιοις Νομαδων, εχων και
στρατιωτων ουκ ευκαταφρονητον δυναμιν. τουτον ο Γορδιανος της αρχης
παραλυσας του εθνους εξελθειν εκελευσεν. ο δε αγανακτησας τωι τε Μαξιμινωι
καθοσιουμενος, απαντα τον στρατον αθροισας κατηλθεν επι την Καρχηδονα. ως δε
απηγγελθη τωι Γορδιανωι ο στρατος προσιων τηι πολει αυτος τε εν εσχατωι δεει ην, οι
τε Καρχηδονιοι ταραχθεντες οιομενοι τε εν πληθει οχλου, ουκ εν ευταξιαι στρατου
νικαν, πανδημει παντες εξιασιν. Ὁ Γορδιανος μεν ουν ο πρεσβυτης αμα τωι της
Καρχηδονος επιβηναι εν απογνωσει γενομενος, εννοων την δυναμιν Μαξιμινου,
ουδεν δε ορων εν Λιβυηι αξιομαχον, ανηρτησεν εαυτον βροχωι. κρυπτομενης αυτου
της τελευτης, τον υιον αυτου στρατηγησοντα του πληθους ειλοντο. γενομενης δε
συμβολης, απαντες οι Καρχηδονιοι διεφθαρησαν. ουχ υπομειναντες γαρ την εφοδον
των βαρβαρων, αλλα παντα α επεφεροντο οπλα ριψαντες, εφευγον· ωθουμενοι δε
υπ' αλληλων οι πλειους απωλοντο. ενθα και ο του Γορδιανου υιος ανηιρεθη και οι
περι αυτον παντες, ως δια πληθος πτωματων μηδε τους νεκρους ταφηναι μηδε του
Γορδιανου του νεου ευρεθηναι σωμα. πολλη δε οιμωγη κατα την πολιν γυναικων τε
και παιδων εγινετο. Τοιουτωι μεν δη τελει ο Γορδιανος εχρησατο, βιωσας τα πρωτα
ευδαιμονως, εν εικονι τε βασιλειας τελευτησας. ο δε Καπελλιανος εις Καρχηδονα
εισελθων παντας τε τους πρωτευοντας απεκτεινεν και, ει τινες διεσωθησαν εκ της
μαχης, εφειδετο ουδενος, ουτε ιερων συλησεως, ουτε χρηματων αρπαγης, αλλα και
τας λοιπας περιηιει πολεις τοιαυτα δρων. ως δε ες την Ῥωμην εδηλωθη η του
πρεσβυτου τελευτη, εν πολληι αφασιαι εγενοντο. εδοξεν 105 ουν αυτοις συνελθειν
και περι των πρακτεων σκεψασθαι και προστησαμενους επιλεξασθαι βασιλεα,
συνηλθον ουν εις το Καπιτωλιον· και ψηφιζονται βασιλεις Μαξιμον τε και
Βαλβινον, ευθεως τε αυτοκρατορας ωνομαζουσιν. Ὁ δε Μαξιμινος ησθη μεν επι τηι
των Ἰταλιωτων ευθυς φυγηι ελπιζων παντας τουτο ποιησειν, ο δε στρατος ηχθετο εν
αρχηι λιμου πειρωμενος. διανυκτερευοντες ουν επι τας Ἄλπεις ηγοντο, ορη υψηλα.
ως δε ταυτας διεβησαν ακωλυτως, καταβαινοντες εις το πεδιον ηδη ανεθαρρησαν τε
και επαιωνισαν. ενθα ην πολις Ἀκυληια, προς ην καταχθεις ο Μαξιμινος ευρε μεν
τας πυλας κεκλεισμενας, τον δε στρατον ηδη απαγορευειν και αναχωρειν
βουλομενον της πολιορκιας, βαλλομενον λιθοις τε και δορασιν. ο δε Μαξιμινος
αγανακτησας προς τους στρατηγους ως αμελεστερον μαχομενους αυτος της μαχης
ειχετο. οι δε απο της Ἀκυληιας πανδημει επι των τειχων νυκτωρ και μεθ' ημεραν
απεμαχοντο. εστρατηγουν δε αυτων και παντα δια φροντιδος ειχον ανδρες βʹ απο
υπατειας, επιλεχθεντες δε υπο της συγκλητου, ων ο μεν Κρισπινος, ο δε Μηνοφιλος
εκαλειτο· και μετα πολλης προνοιας τα επιτηδεια εισεκομισαντο. ην δε και υδατος
αφθονια. ο δε Μαξιμινος εδοξε πεμπειν εν σχηματι πρεσβειας τους κατωθεν
διαλεξομενους, ει αρα πεισειαν αυτους ανοιξαι τας πυλας. ο δε Κρισπινος περιεθεε
δεομενος μη πειθεσθαι υποσχεσεσι τυραννου επιορκου, αλλα προς την Ῥωμαιων
συγκλητον ευνοιαν φυλαττειν. πολλων δε και χρησμων αυτοις και μαντειων αισιων
γενομενων, επεισεν αυτους αποδιωξαι τους πρεσβεις. Ὁ δε Μαξιμινος ταυτα μαθων
πλειονι τωι θυμωι εχρησατο, και γεφυρωσας τον παραρρεοντα ποταμον προσηγγισε
τωι τειχει και τειχομαχειν ηρξατο παντι σθενει. πολλων δε σχεδον εκαστης ημερας
γενομενων προσβολων, και παντος του στρατου ωσπερ σαγηνευοντος την πολιν,
μετα πολλης βιας και προθυμου μαχης αντειχον οι Ἀκυλησιοι πανδημει αμα γυναιξι
και παισιν, ουδε τις ην, ος μη μετειχε των υπερ πατριδος πονων. ουδε ᾤετο
Μαξιμινος αλλως αυτωι την επι Ῥωμην οδον εσεσθαι ευπρεπη, ει μη προτερον την
αντιστασαν της Ἰταλιας πολιν καθεληι. υποσχεσεσι τε ουν και δωρεαις αυτος τε και ο
παις αυτου, ον πεποιηκει Καισαρα, περιθεοντες τον στρατον ανεπειθον. 106 Οι δε
Ἀκυλησιοι λιθοις τε κιρνωντες θειωι και ασφαλτωι και πισσηι και ελαιωι εβαλλον τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

στρατον. πυρωσαντες γαρ ταυτα ομβρου δικην κατεχωννυον, ωστε γυμνουσθαι
αυτους των οπλων καιομενους και διαφθειρεσθαι τα τε προσωπα και τας χειρας
ακρωτηριαζομενους· αλλα μην και τας προσαγομενας μηχανας ταυτηι τηι σοφιαι
κατεκαιον. των μεν ουν πρωτων ημερων αντιπαλος πως και ισορροπος εμενεν η
τυχη της μαχης· χρονου δε γενομενου, ο τε στρατος του Μαξιμινου οκνηρος εγενετο
και πταιων της ελπιδος αθυμως διεκειτο. οι δε Ἀκυλησιοι ερρωνυντο τε και των
στρατιωτων κατεφρονουν, ωστε και σκωπτειν τον Μαξιμινον και υβρεις αισχρας ες
αυτον απορριπτειν. εφ' αις εκεινος κινουμενος τους ιδιους εκολαζεν ως ραιθυμως
και ανανδρως προσφερομενους τηι πολιορκιαι· οθεν αυτωι περιεγενετο προς μεν των
οικειων μισος τε και οργη, προς δε των αντιπαλων καταφρονησις. Συνεβαινε δε τοις
Ἀκυλησιοις πολλην υπαρχειν των επιτηδειων αφθονιαν, παντων εν τηι πολει
σεσωρευμενων. ο δε στρατος τουναντιον εν σπανει παντων υπηρχεν, υπο σκηναις τε
αυτοσχεδιοις και γυμνωι τωι αερι διατριβων. οι γαρ Ῥωμαιοι παντα προκατελαβον,
υπατικους ανδρας προχειρισαμενοι της κατα την Ἰταλιαν φρουρας. συνεβαινε δε και
τον στρατον δοκουντα πολιορκειν αυτον πολιορκεισθαι. οθεν εν απογνωσει
γενομενοι οι στρατιωται τα τε κατα την Ῥωμην και πασαν την Ἰταλιαν πυθομενοι,
αιφνιδιως, αναπαυομενου του Μαξιμινου εν τηι σκηνηι, και της ημερας εκεινης εν
ανεσει του πολεμου ουσης, των τε πλειστων εις τας σκηνας ανακεχωρηκοτων, εδοξε
τοις στρατιωταις, οι προς τηι Ῥωμαιων πολει στρατοπεδον ειχον υπο το καλουμενον
Ἀλβανον, ενθα παιδας και γυναικας καταλελοιπεσαν, φονευσαι τον Μαξιμινον, ως
παυσαιντο χρονιου πολιορκιας, μηκετι δε πορθοιεν Ἰταλιαν υπερ τυραννου
κατεγνωσμενου και μεμισημενου. τολμησαντες τε ουν επιασι τηι σκηνηι περι μεσην
ημεραν, συναραμενων αυτοις και των δορυφορων. τας τε εικονας εκ των σημειων
κατασπωσι και αυτον συν τωι παιδι αναιρουσι. φονευουσι δε και τον επαρχοντα του
στρατου, παντας τε αναιρουσι τους εκεινωι θυμηρεις, ριψαντες τε τα σωματα τοις
βουλομενοις ενυβριζειν. τουτων δε τας κεφαλας ες την Ῥωμην επεμψαν. Τοιουτωι
μεν δη τελει Μαξιμινος και ο παις αυτου εχρησαντο βασιλευσαντες ετη γʹ, δικας
πονηρας αρχης υποσχοντες. ο δε 107 στρατος ως επυθετο τα γινομενα, προς την
Ἀκυληιαν παραγενομενος εν ειρηνικωι σχηματι εντος μεν των τειχων ουχ υπεδεχθη,
τους τε υπο της συγκλητου αναδειχθεντας αυτοκρατορας ευφημει· ουτω τε εμεινεν
παρα τα τειχη κομιζομενος τα χρειωδη παρα των ενδον. οι δε ιππεις οι την
Μαξιμινου κεφαλην κομιζοντες μεταξυ Ἀλτινου τε και Ῥαβεννης περιετυχον
Μαξιμωι αυτοκρατορι, διατριβοντι εν Ῥαβεννηι, ενθα τους τε απο Ῥωμης επιλεκτους
και τους απο Ἰταλιας λογαδας ηθροιζε· αφικτο δε αυτωι και συμμαχων πληθος.
παρασκευαζοντι δε αυτωι τας δυναμεις προσιασιν οι την κεφαλην Μαξιμινου
φεροντες και του παιδος. ευθεως τε Μαξιμος πεμπει τους ιππεις ες την Ῥωμην
αγγελλοντας τα πραχθεντα τωι δημωι και την κεφαλην κομιζοντας του πολεμιου
ανεσκολοπισμενην, ως πασι περιοπτος ειη. και ουδε ειπειν εστιν λογωι εκεινης της
ημερας την εορτην. ουδε γαρ ηλικια τις ην, η μη προς τους βωμους τε και τα ιερα
ηπειγετο, συνηδομενοι τε αλληλοις και εις τον ιπποδρομον συνθεοντες. και αυτος
εκατομβας εθυεν, αρχαι τε πασαι και η συγκλητος, εκαστος τε ωσπερ αποσεισαμενος
πελεκυν τοις αυχεσιν επικειμενον υπερευφραινετο· εις τε τα εθνη αγγελοι και
κηρυκες διεπεμποντο. και ο Μαξιμος επιστας τηι Ἀκυληιαι υπεδεχθη μεγαλοφρονως,
πρεσβειας τε εκ πασης της Ἰταλιας δεχομενος εικονας τε και αγαλματα και
στεφανους. και αυτος δε ο στρατος ο την Ἀκυληιαν πορθησας προηιει εν ειρηνικωι
σχηματι δαφνηφορων αναγκηι· ηγανακτουν γαρ ορωντες τον μεν υπ' αυτων
επιλεχθεντα βασιλευειν καθηιρημενον, κρατουντας δε τους υπο της συγκλητου
ηιρημενους. Ὁ δε Μαξιμος συγκαλεσας παντας βασιλικως τε απεφηνατο αμνηστιαν
τε παντων υποσχομενος και χρηματων πολλων διανομας, ολιγων τε ημερων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

διατριψας την εις την Ῥωμην επανοδον συνεκροτει. και το μεν αλλο στρατιωτικον
απεπεμψεν εις τα εθνη και εις τα οικεια στρατοπεδα· αυτος δε επανηλθεν εις την
Ῥωμην συν τοις δορυφοροις και τοις υπο Βαλβινωι στρατευομενοις. επανηλθον δε
και οι απο Γερμανιας εληλυθοτες συμμαχοι· εθαρρει γαρ αυτων τηι ευνοιαι, ως και
του εθνους επιεικως προτερον αρξας, οτε ιδιωτευσεν. εισιοντι δε αυτωι εις την
Ῥωμην ο τε Βαλβινος υπην 108 τητο επαγομενος Γορδιανον Καισαρα, η τε
συγκλητος και ο δημος ευφημουντες ωσπερ θριαμβευοντα υπεδεχοντο· εχαιρε τε ο
δημος αυτοις σεμνυνομενος ευπατριδαις και αξιοις της βασιλειας. οι δε στρατιωται
διοιδαινον τας ψυχας εβαρουντο τε αυτων αυτην την ευγενειαν και ηγανακτουν, οτι
αρα εχοιεν εκ συγκλητου βουλης βασιλεας. ελυπουν δε αυτους και οι Γερμανοι
παροντες (αντιπαλους γαρ ηλπιζον εχειν) το τε Σεβηρου υποδειγμα αυτους
εταραττεν, ος τους Περτινακα αποκτειναντας απεζωσεν. επιτελουμενου δε αγωνος
του των Καπιτωλιων, παντων τε περι την πανηγυριν ασχολουμενων, αιφνιδιως ην
ειχον γνωμην λανθανουσαν εξεφηναν, και του θυμου μη κρατησαντες ανηλθον
ομοθυμαδον εις τα βασιλεια και τοις πρεσβυταις βασιλευσιν επεισηλθον. συνεβαινε
δε κακεινους μη πανυ τι αλληλοις ομονοειν, οιαπερ η μοναρχιας επιθυμια ειωθε
ποιειν· οπερ αυτοις γεγονεν απωλειας αιτιον. ως γαρ επυθετο ο Μαξιμος
αφικνεισθαι τους πραιτωριανους καλουμενους, εβουλετο μεταπεμψασθαι τους
Γερμανους συμμαχους. ο δε Βαλβινος οιομενος δολον τινα ειναι κατ' αυτου και
σοφισμα (ᾔδει γαρ τους Γερμανους τωι Μαξιμωι ευνοουντας), εκωλυε φασκων ου δια
τους πραιτωριανους αυτους αφιξεσθαι, αλλ' εις το περιποιησαι τωι Μαξιμωι την
μοναρχιαν. εν ωι δη περι τουτων διεφεροντο, εισδραμοντες οι στρατιωται,
εκσταντων αυτοις των πυλωρων, αρπαζουσι τους πρεσβυτας. περιρρηξαντες δε ας
ειχον εσθητας γυμνους της βασιλειου αυλης εξαγουσιν μετα πασης αισχυνης και
υβρεως παιοντες και αποσκωπτοντες, γενειων τε και οφρυων σπαραγμοις και πασαις
του σωματος λωβαις εμπαροινουντες δια μεσης της πολεως επι το στρατοπεδον
απηγον. επει δε ταυτα πυθομενοι οι Γερμανοι οπλα ελαμβανον ως αμυνουντες
αυτοις, μαθοντες οι πραιτωριανοι αφικνουμενους αυτους ηδη παν το σωμα
λελωβημενους τους βασιλεας επι της λεωφορου απερριψαν, αραμενοι τε τον
Γορδιανον αυτοκρατορα αναγορευουσιν, επειδη προς το παρον αλλον ουχ ευρον·
βοωντες τε προς τον δημον, οτι αρα ειησαν αποκτειναντες, ους ο δημος εν αρχηι ουκ
εβουλετο αρξαι, Γορδιανον τε επελεξαντο, εκεινου τε απογονον, και οιον αυτοι
Ῥωμαιοι εξεβιασαντο· εχοντες τε αυτον απηλθον εις το στρατοπεδον και κλεισαντες
τας θυρας ησυχαζον. οι δε Γερ 109 μανοι μαθοντες ανηιρημενους και ερριμμενους, ων
χαριν ηπειγοντο, ουχ ελομενοι πολεμον ματαιον υπερ ανδρων τεθνηκοτων
επανηλθον ες το αυτων καταγωγιον. τελει μεν δη τοιουτωι εχρησαντο οι
προειρημενοι πρεσβυται. 58. Ὅτι επειδη και Γορδιανον εμελλε το κοινον του βιου
καταλαβειν τελος, ο της Συριας ηγουμενος επιστελλει τον Περσων βασιλεα τους
ιδιους ορους υπερβαντα την των Ῥωμαιων γην κατατρεχειν· και δεισθαι της αυτου
παρουσιας τον πολεμον. ταυτα Γορδιανος ο νεος πυθομενος λιαν τε εν αθυμιαι
γενομενος ομως επαγγελλει την επι Περσας εξοδον, και τας του Ἰανου πυλας
αναπετασας, αιπερ επι των μεγιστων πολεμων διηνοιγοντο, ᾤχετο προς την εω. και
ως εις τον Ευφρατην αφικετο εις τε τα του Τιγρητος στομια, συμβαλων τοις
βαρβαροις ευτυχεστατα τον πολεμον διεχειρισεν μεγαλοις αγωσι τας Παρθικας
δυναμεις καταβαλων. εκειθεν δε μετα το περας επανιων, εκτωι της ηγεμονιας
ενιαυτωι προς αυτοις ηδη τοις οροις της οικειας αρχης υπο Φιλιππου, την βασιλειαν
διαδεξαμενου, του κατ' εκεινο καιρου την των στρατιωτων νεολαιαν ασκουντος,
εδολοφονηθη. και Φιλιππος αναγορευθεις βασιλευς ...... 59. Ὅτι Φιλιππος
βασιλευσας και τους Σκυθας νικησας επι το Βυζαντιον ηλαυνεν. και ελθων ες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

Περινθον, ως ηγγελθη αυτωι εμφυλιους στασεις συμβηναι κατα την Ῥωμην, αστινας
∆εκιος εποιησεν απο υπατων και επαρχος της πολεως, τους δυναμενους επισχειν τα
πραττομενα στελλει και την ∆εκιου προκαταληψομενους επαναστασιν· αυτος τε συν
τοις παισιν επακολουθειν επηγγειλατο. ως δε ες την Ῥωμην εφθασαν ους επεμψε
Φιλιππος, δωροις τε και κολακειαις του δημου και της βουλης υπαχθεντες
απαγορευουσι τε Φιλιππωι και τον ∆εκιον αυτοκρατορα συν τοις Ῥωμαιοις
προσαγορευουσι. τουτων αγγελθεντων τωι Φιλιππωι κατα την Βεροην φευγοντι **
και τοις υποκολπιοις ξιφεσιν αναιρουσιν πεμπτον ενιαυτον προσταντα των
πραγματων. εν δε τηι Ῥωμηι τον παιδα τουτου οι της πολεως στρατιωται διεφθειραν.
και τα μεν κατα τουτους τοιουτον εσχε τελος. 110 60. Ὅτι επι Γαλλου και
Βουλουσιανου Αιμιλιανος ο της Μυσιας επαρχος καινοτομειν επεβαλετο, αυτωι τε
την βασιλειαν εκ προγονων αρμοττειν φιλονεικων και της Ῥωμαιων βουλης
μεγιστας κατηγοριας ποιουμενος. εφ' ον οι της Ῥωμαιων προστατουντες εξουσιας
μεγιστωι πληθει στρατευσαντες υπο των οικειων επιβουλευθεντες διεφθαρησαν,
ουπω τριτον ενιαυτον εν τηι προστασιαι των κοινων διατετελεκοτες ουδε τι λαμπρον
η βασιλειας αξιον κατειργασμενοι, εν μνημηι δε μονηι των βασιλεων γενομενοι. ο γε
μην Αιμιλιανος επιπηδησας τηι αρχηι κατα την Σκυθων χωραν και την επι Ῥωμην
αφιξιν προθυμουμενος τεταρτωι μηνι της τυραννιδος προδιεφθαρη τε και εκ των
ανθρωπων ηφανισται. 61. Ὅτι Γαλλιηνος ανηιρεθη προς των οικειων στρατιωτων ες
οργην αναφθεντων, οτι δη πολιν Μογοντιναν συναραμενην Λολλιανωι, ον
νεωτερισαντα καθειλε Ποστουμιος, διαρπασαι μετα την νικην ου συνεχωρησεν. μετα
δε τουτον Μαριος, ανηρ ευτελης και των περι τας βαναυσους γεγονως τεχνας, την
αλουργιδα περιθεμενος δευτεραι της βασιλειας ημεραι κατακτεινεται. εφ' ωι
Βικτωρινος των Γαλλιων το κρατος εκδεχεται, αριστος μεν εν τοις πολεμοις, ταις δε
του σωματος ηδοναις ηττημενος αλλοτριους τε ενυβριζων γαμους και παρθενους
αρπαζων. οθεν εν Ἀγριππινηι πολει Γαλατικηι προς τινος στρατιωτου διαφθειρεται
δευτερωι της ηγεμονιας ενιαυτωι. και τουτον της αρχης διαδεχεται Τετρικος των απο
της συγκλητου βουλης· ος την Ἀκυτανιαν προτερον ηγεμονευων βασιλευς υπο των
στρατιωτων και μη παρων ηιρεθη· περιθεμενος τε την πορφυραν εν Βουρδογαλλωι
πολει της Γαλατιας μεγισταις ενεπεσε ταραχαις. 62. Ὅτι Ὀδεναθος εξ επιβουλης
Γαλλιηνου αναιρειται· και των εκεισε πραγματων αντιλαμβανεται Ζηνοβια,
συνοικουσα μεν Ὀδεναθωι, φρονηματι δε ανδρειωι χρωμενη και δια των εκεινωι
συνοντων τον θανατον του ανδρος εκδικουσα. 111 63. Ὅτι Γαλλιηνος περι
Μεδιολανον πολιν συν τωι αδελφωι Βαλεριανωι μετα την του πατρος τελευτην, ος
εβασιλευσεν ενιαυτους εξ, απο του ∆ελματων ιππαρχου κατακτεινεται· ουτος δε ην
Ἡρακλειανος, ος συμπραξαμενος Κλαυδιωι δια τινος των τολμηροτατων κατα το
δειπνον τον Γαλλιηνον αποσφαττει. 64. Ὅτι επι Κλαυδιου του βασιλεως Αυριολος
επι χρονον συχνον εξω της Γαλλιηνου καταστησας εαυτον εξουσιας επικηρυκευεται
παραχρημα προς Κλαυδιον, και παραδους εαυτον υπο των περι τον βασιλεα
στρατιωτων αναιρειται τηι δια την αποστασιν εχομενων οργηι. 65. Ὅτι Κυντιλιος
αδελφος Κλαυδιου, ος εβασιλευσε Ῥωμαιων, αμα δε τωι γνωναι την βασιλειαν
Αυρηλιανωι παραδεδομενην, εκοντα της αρχης αποστηναι, και των ιατρων τινος
τεμοντος φλεβα αυτωι, και ενδοντος ρευσαι το αιμα, μεχρις αναυδος εγενετο. 66. Ὅτι
Αυρηλιανος εκτωι της ηγεμονιας ενιαυτωι διαφθειρεται, των εις ταχος γραφοντων
οικετων τινος κατασκευασαντος αυτωι τον θανατον. ος την του ανδρος μιμησαμενος
χειρα προς τινας χιλιαρχους αυτωι τε τωι Αυρηλιανωι φιλους γραμματιδιον τι εκομισε
τας των ανδρων τουτων φερον προσηγοριας σεσημειωμενον τον ειωθοτα τροπον
των υπαγεσθαι θανατωι κατεγνωσμενων, επιψευσαμενος ταυτα τον Αυρηλιανον
αναγεγραφεναι. οι δε το πιστον εκ της του βασιλεως προς απασαν πραξιν ατοπον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

σκληραν οξυτητος ειληφοτες φθασαι τι δρασαντες πριν η παθειν εγνωσαν,
διαφθειρουσι τε αυτον κατα μεσην την πορειαν εκ Βυζαντιου προς Ἡρακλειαν ιοντα,
περι το λεγομενον Καινον φρουριον. ου μην ατιμωρητος ετελευτα. οι τε γαρ φονεις
αυτου δικας υπεσχον, και αυτος τοις θειοις των αυτοκρατορων εψηφισθη. 67. Ὅτι
Τακιτου τα της Ῥωμης αναδεξαμενου βασιλεια, Σκυθαι δια της Μαιωτιδος λιμνης
επεραιωθησαν· ους καταπολεμησας επι την Ευρωπην εξωρμησεν. ενθα δη και εις
επιβουλην εμπεσων εξ αιτιας αναιρειται τοιασδε. Μαξιμινωι γενει προσηκοντι την
Συριας αρχην παραδεδωκεν. ουτος τοις εν τελει τραχυτατα προσ 112 φερομενος εις
φθονον αμα και φοβον τον βασιλεα κατεστησεν. τεκοντων δε τουτων μισος, το
λειπομενον εις επιβουλην ετελευτησεν, ης κοινωνους ποιησαμενοι τους Αυρηλιανον
ανελοντας, αυτωι μεν επιθεμενοι τωι Μαξιμινωι κατεσφαξαν, διωξαντες δε
αναζευγνυντα επι την Ευρωπην Τακιτον αναιρουσιν εξ μησι τοις ολοις
βασιλευσαντα. 68. Ὅτι Προβος και Φλωριανος οι δυω αμα συνεβασιλευσαν. και ο
Προβος ου κατα την αυτου προαιρεσιν ανειλε τον Φλωριανον μηνας βʹ προς ημερας
κʹ απολαυσαντα της εξουσιας. 69. Ὅτι Προβου βασιλευσαντος Ῥωμαιων
Σατουρνινος, τωι γενει Μαυρουσιος, ων ες τα μαλιστα τωι βασιλει προσφιλης δια
τουτο τε και την της Συριας αρχην επιτετραμμενος, της βασιλεως αποστας πιστεως
εις επαναστασεως εννοιαν ηλθεν. οπερ ακουσαντι τωι Προβωι και διανοουμενωι το
εγχειρημα μετελθειν εφθησαν οι κατα την ευαν στρατιωται συγκατασβεσαντες τηι
τυραννιδι τον ανθρωπον. επαυσε δε και αλλην επαναστασιν εν τηι Βρεττανιαι
μελετηθεισαν δια Βικτωρινου Μαυρουσιου το γενος· ωιπερ πεισθεις ετυχε τον
επανασταντα της Βρεττανιας αρχοντα προστησαμενος. καλεσας δε τον Βικτωρινον
προς εαυτον και επι τηι συμβουληι μεμψαμενος το πταισμα επανορθωσοντα πεμπει. ο
δε επι την Βρεττανιαν ευθυς εξορμησας περινοιαι ουκ αφρονι τον τυραννον αναιρει.
70. Ὅτι πολλα διαπραξαμενου του Προβου καλως τε και δικαιως οικονομησαντος
την αρχην, επαναστασις εκ της εσπερας αγγελλεται, των εν Ῥαιτιαι και Νωρικωι
δυναμεων Καρωι περιθεντων την αλουργιδα. του δε δυναμιν εναντιωσομενην αυτωι
στειλαντος, οι μεν πεμφθεντες προς Καρον μετεστησαν, αυτοι δ' επισταντες ερημωι
βοηθειας τωι Προβωι, κωλυοντος ουδενος, διεχρησαντο βασιλευσαντα ενιαυτους εξ
μηνας δʹ. 71. Ὅτι Καρινου βασιλευσαντος του υιου Καρου και παντα εκμελως και
λογισμου διχα πραττοντος, αγγελθεισης τοις εν Ἰταλιαι της Νουμεριανου τελευτης,
επι τηι Καρινου περι παντα εκμελειαι και ωμοτητι δυσχεραναντες οι των εκεισε
στρατοπεδων ηγουμε 113 νοι Σαβινωι Ἰουλιανωι την υπαρχον αρχην εχοντι
βασιλικην στολην περιθεντες μαχεσθαι συν αυτωι διενοουντο Καρινωι. Καρινος δε
γνους την επαναστασιν επι την Ἰταλιαν εστελλετο. τοτε δη των στρατιωτων
συμφρονησαι σφισιν τους απο Περσων επανελθοντας αναπεισαντων, ∆ιοκλητιανον
ηδη κατα την Νικομηδειαν την αλουργιδα περιθεμενον αγουσι κατα την Ἰταλιαν. ετι
δε οντος αυτου κατα την οδον, συμβαλων ο Καρινος τοις Σαβινου Ἰουλιανου
στρατιωταις και στρεψας εν τηι μαχηι τουτους, των συν αυτωι τινων επελθοντων,
αιφνιδιον αναιρειται, των χιλιαρχων ενος, ου την γυναικα διαφθειρας ετυχεν,
ανελοντος αυτον. 72. Ὅτι επι ∆ιοκλητιανου Καραυσιος τις, ανηρ τεχθεις μεν εν
αφανεστατηι πολει, περι δε τα στρατιωτικα σπουδηι και γενναιοτητι διαφερων, κατα
μικρον δοξαν αριστην κτησαμενος εκ τοιαυτης αιτιας νεωτεριζειν ηρξατο. Σελβικον
καλουμενον κλιμα κατα την της αλμυριδος θαλασσαν Φραγκοι τε και Σαξονες εθνη
Κελτικα διεταραττον, ληιζομενοι τους εμπορους και των χωριων πορθουντες τα
επιθαλασσια. σταλεις τοινυν ουτος εκ Βονωνιας πολεως Γαλατικης, επειδη πολλους
μεν των βαρβαρων εχειρωσατο, την δε λειαν την εκ του πολεμου ουτε τοις εποικοις
των εθνων απεδιδου, ουτε τοις βασιλευσιν απεπεμπεν, εκουσιως προπεμπειν τους
πολεμιους υπωπτευθη. αναιρεθηναι τοινυν υπο του Ἐρκουλιου προσταχθεις την τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

πορφυραν περιεθετο και την Βρεττανιαν καταλαμβανει. και τουτου τουτο
πεπραχοτος, και κεκινημενων οντων των πραγματων, και Ἀχιλλευς κατα την
Αιγυπτον ενεωτεριζεν, και η Ἀφρικη προς εʹ ανδρων Γεντιανων την προσηγοριαν
επεπολεμητο. 73. Ὅτι ο Γαλεριος, επειδη των κατα την Ῥωμην ᾔσθετο
νεωτερισθεντων, εν μεγαλωι το πραχθεν ποιουμενος επι καταλυσει της τε των
πραιτωριανων στασεως, οιτινες Μαξιμιανον Ἐρκουλιον ανειπον βασιλεα, και της
Μαξεντιου αρχης Σεβηρον συν αποχρωσηι στρατιαι καταπεμπει τον Καισαρα. ος
αφικομενος προς την Ῥωμην τα μεν πρωτα περιιων επολιορκει τον Μαξεντιον,
καταληφθεις δε αδοκητως υπο των της εναντιας γενομενων μοιρας φευγει και 114
αλους εν Ῥαβεννηι διαφθειρεται. συνεβη γουν εντευθεν τας του Μαξεντιου
αυξηθηναι δυναμεις και την αρχην αυτωι βεβαιωθηναι. αλλ' ομως ο Ἐρκουλιος
μανικως της δυναστειας ερων ου πολλωι υστερον, αγερθεντων ες το αυτο των
στρατοπεδων, αφελεσθαι τον παιδα της αλουργιδος επεχειρησε. καταστασιασθεις δε
υπο των στρατιωτων και κινδυνευσας αναιρεθηναι απηρεν ες την Γαλατιαν,
εξεωσθαι προς του υιου της Ἰταλιας πλαττομενος, ως αν υπο του Κωνσταντινου
κηδεστου οντος ανυποπτως υποδεχθειη. γνωμην δε εποιειτο καιρου προς επιβουλην
αφικομενος του κατακτειναι τον Κωνσταντινον. πολλη δε τις κατειχεν ευνοια τους
στρατιωτας εις τον Κωνσταντινον δια τε τα αλλα και την εν πολεμοις ευτυχιαν.
Φραγκους γαρ τοι και Ἀλαμανους, οι Κελτων εισι δυνατωτεροι, πανστρατιαι
διαφθειρας και τους ηγεμονας τουτων ελων εν τηι των επινικιων πανηγυρει
διαγωνισασθαι προς θηρια παρεσκευασεν. ανοιχθεισης ουν της επιβουλης δια
Φαυστης της του Μαξιμιανου θυγατρος (αυτη γαρ συνοικουσα τωι Κωνσταντινωι
κατεμηνυσε τον του πατρος δολον), φευγει μεν ο Ἐρκουλιος, καταληφθεις δε περι
Μασσαλιαν, ως προς τον παιδα παλιν απαιρειν εις Ἰταλιαν διεγνωκει, τιμωριαν
εξετισεν αναιρεθεις εν δικηι. *** 74. *** Ὀγδοηι γαρ που και εικοστηι μετα την
επαναστασιν ημεραι προς των Μαγνεντιου στρατηγων αλους διεφθαρη, της κεφαλης
αφαιρεθεις· ην επι κοντου τινος αιωρησαντες περι πασαν την πολιν οι αλοντες
ηγαγον. εφ' ωι δη χρηματων τε απαγωγαι βαρειαι και φονοι των επιφανεστατων
Ῥωμαιων, υπονοιαι της προς Νεπωτιανον κοινωνιας εγενοντο. ου πολλωι γε μην
υστερον Μαγνεντιος Μορσης πολεως πλησιον εξεωθεις της παραταξεως προς των
περι τον Κωνσταντιον και ου πολυ αποσχων και αυτος υπο χειρα τοις πολεμιοις
πεσειν φευγει, πολλης εκατερωθεν Ῥωμαικης εν τουτωι τωι αγωνι διεφθαρμενης, η
προς οθνειους τε και βαρβαρικους αχθεισα πολεμους αξιοχρεος αν εγενετο και
πολλων επινικιων πομπων ασφαλειας τε τοις ομοφυλοις κατεστη προξενος.
Κωνσταντιος δε προς τον εμφυλιον τρεπεται πολεμον. μεθ' ο δη Μαγνεντιος συχναις
ελαττωθεις μαχαις εαυτον αυτοχειρι θανατωι περι 115 Λουγδουνον πολιν εξαγει του
βιου, την μητερα προανελων, τεταρτωι της βασιλειας ενιαυτωι και μηνι εβδομωι· ο τε
αδελφος αυτωι κοινωνει του θανατου Καισαρ επι φυλακηι των Γαλλιων
αποδεδειγμενος. Περι τουτους γε μην τους χρονους υπο Κωνσταντιου του βασιλεως
Γαλλος ο Καισαρ επι πολλαις και ατοποις αναιρειται πραξεσιν, ανηρ αγριος την
φυσιν ων και τυραννιδα την αρχην καταστησομενος αν, ειπερ αυτοκρατορι γνωμηι
προστηναι οι της ηγεμονιας εξεγενετο. Σιλβανος τε τις κατα την Γαλλιαν νεωτερων
απτομενος προ τριακοστης ημερας εκποδων κατεστη. 75. Ὅτι Ἰουλιανος ο
παραβατης μεχρι μεν τινος δευτερα λογων διετελει τωι αυτοκρατορι. επει δε προς
φθονον των οι δρωμενων κινηθεις Κωνσταντιος τας Γερμανικας καλουμενας
φαλαγγας επι φυλακηι της Γαλατιας εκ του παλαιοτατου καθιδρυμενας απιεναι της
συνηθους ηναγκαζε διατριβης, ως μονωθεις Ἰουλιανος αυτωι τε και τοις βαρβαροις
ευεπιχειρητος ειη, καταινεσει των στρατιωτων αισθομενων της του Κωνσταντιου
γνωμης αυτοκρατωρ αποδεικνυται, ενιαυτον τε καταμεινας αυτοθι την Γαλατιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

κατεστησατο. αρας δε τον στρατον ουτε επι Ἰταλιας την πορειαν εποιειτο, ουτε
ευδηλος ην προς τον εμφυλιον ωρμημενος πολεμον, αλλ' επι τους βαρβαρους αυθις
ιετο. γενομενος δε προς τωι ποταμωι και επιστρεψας την πορειαν εχωρει επι των
Ὀρκυωνιων καλουμενων δρυμων. εκει δε ναυς ποταμιας κατασκευασαμενος και της
στρατιας οσον ην κρατιστον αναλαβων παρα την ποταμιαν οχθην εκομιζετο, ως αν
λαθοι. και πολλα ειργασατο. ο δε Κωνσταντιος επει ᾔσθετο τουτο, προς τον
εμφυλιον πολεμον συν οργηι τρεπεται· ου μην εξεγενετο οι δια μαχης ελθειν τωι
Ἰουλιανωι, βραβευσαντος του θεου τον πολεμον, και κατα μεσην αυτωι την πορειαν
επιγενομενης της τελευτης περι Μοψουεστιαν πολιν, εν οροις Κιλικων τε και Συρων
κειμενην, μεʹ της ηλικιας ενιαυτωι, της δε βασιλειας ληʹ. 76. Ὅτι επι Ουαλεντος του
αρειανοφρονος και Γρατιανου Προκοπιος της σχολης επιλαβομενος επανισταται τηι
Κωνσταντινου 116 πολει, εθορυβει τε τα εν αυτηι βασιλεια ικανως, πολλων τε
γινεται φονων και συμφορων αιτιος. και μεχρι μεν ουν τινος, της τυχης διαφορως
αυτωι τε και Ουαλεντι βραβευουσης, εμενεν ο τυραννος ακλινης· επειδη δε υπο των
ιδιων εγυμνωθη, δεσμιος εν Νακωλειαι πολει Ουαλεντι προσηχθη εκει τε δυω
δενδρων εκδεθεις διεσπαραχθη. και ο Ουαλης τηι κατα Βιθυνιαν οργισθεις
Χαλκηδονι, οια τωι τυραννωι συνελθουσηι και αυτον εξυβρισασηι, τους μεν εις αυτην
οικουντας διεφθειρεν και την του τειχους αυτης καταλυσιν εποιειτο, τους εκειθεν
λιθους εις το λεγομενον Κωνσταντινου λουτρον μεταφερων· ενθα και χρησμον
ευρεθηναι εγκεκολαμμενον εντος των αφελκομενων λιθων. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩ ΠΕΡΙ
ΓΝΩΜΩΝ] 77. Ὅτι Ουαλης ο αρειανοφρων το των Γοτθων γενος χριστιανιζειν
παρασκευασας υπ' αυτων υστερον επολεμειτο, ως και μεχρι τειχων της πολεως
αφικεσθαι. απεσφαξε δε και τον Μαρκελλον και πολλους αλλους εκ της εις
βασιλειαν υποψιας. και απλως ειπειν εκινδυνευον απαντες, οσοι το θ αρχην της
προσηγοριας ελαμβανον, μαλιστα Θεοδοσιοι και Θεοδοτοι· τουτο γαρ η της νεκυιας
αυτωι μαντεια απεφηνεν. αυτικα δε κατα των βαρβαρων εχωρει, και τελευται
ηττηθεις. 78. Ὅτι επι Θεοδοσιου του βασιλεως Μαξιμος εκ των περι τας Βρεττανιας
μερων επαναστας τηι Ῥωμαιων αρχηι καμνοντι τωι Γρατιανωι εις τον κατα
Ἀλαμαννων πολεμον επιτιθεται, και δι' Ἀνδραγαθιου του της τυραννιδος κοινωνου
προ Λουγδουνου της εν Γαλλιαι πολεως ποταμον διαβαινοντι επιβουλευεται δολιως.
ετελευτα μεν ουν Γρατιανος βιωσας ετη κδʹ, βασιλευσας ετη ιθʹ. αιτια δε της κατα
Γρατιανου κινησεως τωι Μαξιμωι γεγονεν ηδε. ουτος Θεοδοσιωι τωι βασιλει κατα την
Βρεττανιαν συστρατευσαμενος εν τοις Ουαλεντος χρονοις, δυσανασχετων οτι
Θεοδοσιος υπο Γρατιανου βασιλειας ηξιωθη, αυτος δε ουδε εις αρχην εντιμον ετυχε
προελθων, ηγειρε τους εν Βρεττανιαι στρατιωτας εις το κατα του βασιλεως εχθος, και
ανηγορευθη παρ' αυτων βασιλευς. του τοινυν Γρατιανου κατα τον ειρημενον τροπον
αναιρεθεντος, περι 117 ηλθεν η αρχη εις Ουαλεντινιανον τον νεον και Θεοδοσιον.
οπηνικα δε τον του βασιλεως φονον ειργασατο Μαξιμος, ευθεως επι την Ῥωμην
αφικετο. τοτε δη και ο βασιλευς Θεοδοσιος εν φροντιδι μεγιστηι καθιστατο δυναμιν
τε κατα του τυραννου ηυτρεπιζεν, ευλαβουμενος μη και τωι νεωτερωι Ουαλεντινιανωι
επιβουλευσειεν. Και ο μεν βασιλευς εις τον κατα Μαξιμου πολεμον ηλαυνε
καταλιπων εν τηι Κωνσταντινου πολει Ἀρκαδιον βασιλευοντα. και καταλαβων την
Θεσσαλονικην ευρισκει τους περι Ουαλεντινιανον εν πολληι αθυμιαι διαγοντας, οτι
δι' αναγκην του τυραννου ως βασιλεα εδεξαντο. αναλαβων ουν τας δυναμεις των
στρατιωτικων ταγματων επι την Μεδιολανον εχωρει· εκει γαρ ο Μαξιμος τα του
πολεμου διηρτυεν. οι δε περι τον τυραννον, ως την του βασιλεως αφιξιν επυθοντο,
ου προς μικρον την ορμην ενεγκειν ηδυνηθησαν, αλλα καταπτηξαντες δεσμιον αυτωι
τον Μαξιμον αγουσιν· ος ανηιρεθη εν τηι κʹ του Αυγουστου μηνος. Ἀνδραγαθιος δε ο
του βασιλεως φονευς, της ηττης γενομενης, εις τον παρακειμενον ποταμον ριψας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εαυτον απεπνιγη. τοτε ουν οι βασιλεις νικηφοροι επι την Ῥωμην εχωρουν,
συμπαρομαρτουντος αυτοις και του Θεοδοσιου παιδος Ὀνωριου. ησαν ουν εν τηι
Ῥωμηι επινικιους εορτας επιτελουντες· οτε δη και την εαυτου αγαθοτητα Θεοδοσιος
περι τον Συμμαχον επεδειξατο. ουτος γαρ εις τους απο υπατιας τελων βασιλικον
λογον εις τον Μαξιμον διεξηλθεν, και δεδιως το της καθοσιωσεως εγκλημα τοις των
εκκλησιων σηκοις προσκατεφυγεν· ον ο βασιλευς πασης φιλανθρωπιας ηξιωσε και
τωι της βουλης ταγματι συγκατεγραψεν. 79. Ὅτι επι Θεοδοσιου του βασιλεως
Ουαλεντινιανος ο νεος βασιλευς αγγελλεται εξ επιβουλης τοιασδε τεθνηκεναι. ο
τουτου πατηρ Ουαλεντινιανος γυναιξι πλειοσιν εχρησατο παρα τους διατεταγμενους
Ῥωμαιων νομους. η τοινυν τουτου δευτερα γυνη θυγατηρ μεν ελεγετο γεγενησθαι
Ἰουστου, Μαγνεντιου δε γυνη του τυραννησαντος κατα τους Κωνσταντιου χρονους,
δια νεοτητα τε ου τυχουσα τεκνων εξ εκεινου χηρευουσα και εγκρατευομενη
διετελει. 118 ης δια καλλους υπερβολην ερασθεις ο βασιλευς αγεται ταυτην κατα
δευτερον γαμον· εξ ης Ουαλεντινιανος ο νεος ο Θεοδοσιωι συμβασιλευσας ετεχθη,
και Γαλλα η Θεοδοσιωι συναφθεισα μετα την Φλακιλλης τελευτην, καθ' ον καιρον
τον τε Μαξιμον ενικα και τον Ουαλεντινιανον εσωζεν· ωστε υπηρχεν αυτωι προς τα
κοινα της βασιλειας και η της κηδειας συναφεια. τοτε δη ουν της του
Ουαλεντινιανου αναιρεσεως διαγγελθεισης, μεγιστον κατειχε πενθος αυτον τε τον
βασιλεα της εω και την αδελφην του τετελευτηκοτος βασιλιδα Γαλλαν, μεγαλη τε
εμελετατο του πολεμου σπουδη κατα του τον φονον εργασαμενου. Ἀρβωγαστης δε
ην, εκ του Φραγκων γενους, Βανδωνος του προς Γρατιανου του βασιλευσαντος την
στρατοπεδαρχικην εξουσιαν επιτραπεντος υιος, φλογοειδης τε και βαρβαρος την
ψυχην, ος τον Ουαλεντινιανον βιασαμενος εις την του πατρος παρηλθε
στρατηλασιαν· ου γαρ ην αντιλεγειν αυτωι δια την εν τοις πολεμοις ρωμην. ουτος
γουν πολλους των εν αξιωμασι παρα την του βασιλεως βουλην διεχειριζετο, και
τουτους ου μονον αγνοουντος του κρατουντος, αλλα και κωλυοντος· εν οις και τον
Ἀρμονιον, ος Ταυρου μεν ην παις του την υπατον διεποντος, επειδη τι τον
Ἀρβωγαστην ελυπησεν, ο μεν επι το ξιφος την χειρα ετρεψεν, ο δε Ἀρμονιος τωι
βασιλει το σωμα παραδους συν τηι αλουργιδι κατετεμνετο· εκ τουτου τε πολλη προς
τον στρατοπεδαρχην και τον βασιλεα γεγονεν η υπονοια. και ο μεν Ουαλεντινιανος
την Θεοδοσιου λαθρα μετεπεμπετο συμμαχιαν, ως μη δυναμενος φερειν την του
τυραννου θρασυτητα· πλην ως τι σοφον κατα του τυραννου πραττειν ηγουμενος
γραμματειον αυτωι της διαδοχης επι του συνεδριου διδωσιν. οπερ δεξαμενος ο
βαρβαρος και αναγνους παραχρημα τοις ονυξι διεσπαραξεν, λεοντωδει δε τηι φωνηι
κατα του βασιλεως οργισθεις, απηιει προκωπον εχων το ξιφος. πολεμιος τοινυν
απεδειχθη φανερος τηι Ῥωμαιων αρχηι. και ο μεν Ουαλεντινιανος εβουλετο
παραχρημα προς τον Θεοδοσιον εξιππευσασθαι, ο δε βαρβαρος την κατ' αυτου
κινησιν επιτεινας, προς τι πολισματιον Ἰταλικον Βερναν λεγομενον διατριβοντι και
ραιθυμοτερον περι την του πολιχνιου φρουραν διαγενομενωι προσπεσων και
αφυλακτον τουτον 119 ευρων ξιφει διεχρησατο. ουτω μεν ουν Ουαλεντινιανος ο
νεος βιωσας ετη κʹ, βασιλευσας δε ετη ηʹ, καταστρεφει τον βιον. Ὁ δε Ἀρβωγαστης,
Ευγενιον αυτωι επι σοφιστικον εγκαθημενον θρονον, και υπο γλωττης
ευδοκιμουντα, ο θειος επεστη Σεριχομηριος, ηνικα παρα τον Θεοδοσιον μετα την
Μαξιμου νικην εν τοις ευοις βασιλειοις απηγετο. και ο μεν Σεριχομηριος το σωμα
καμων ετελευτα κατα την Κωνσταντινου· τον δε Ευγενιον ο βαρβαρος βασιλεα των
εσπεριων αποδειξας ακοντι γε περιτιθησι το σχημα. οστις ευθεως πρεσβειαν προς τον
Θεοδοσιον εστειλε πειρωμενος, ει ομολογοιη φιλος ειναι και δεχοιτο αυτον
βασιλευοντα. ους δη ο Θεοδοσιος ποικιλοις διακρουσαμενος λογοις και
φιλανθρωποις αποκρισεσι δελεασας απεπεμψατο. αυτος δε Ῥωμαικον μεν τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

Τιμασιον, Σκυθικον δε τον Γαιναν, εξ Ἀλανων δε τον Σαουλ αρχοντας των
στρατοπεδων παραλαβων, αμα δε και Στελιχωνα τοις στρατευμασιν επιστησας (ος ην
μεν και αυτος ανεκαθεν του Σκυθικου γενους, της δε του βασιλεως αδελφης Βερηνης
αυτωι προσμανεισης, βασιλεως ουδεν απελειπετο), πολλους τε των Θραικιων Ουννων
συν τοις παρεπομενοις φυλαρχοις διαναστησας ειχετο της προς την Ἰταλιαν πορειας,
ως αν τον Ευγενιον μηδεν τι προσδοκωντα απαρασκευον καταλαβοι. εξιοντι δε αυτωι
της αυλης η βασιλισσα τελευται. Ὁπηνικα δε τοις της Ἰταλιας προσηλθεν οροις, τωι
παραλογωι της οξυτητος και τωι ταχει της αφραστου διαδρομης ο Ευγενιος επτηξεν,
ανηρ απειρος πολεμου και σαλπιγγος. ο δε Ἀρβωγαστης αντεμανη επιθυμων
πολεμου και μαχης και φονων και πολυ της ημερας διαγωνισαμενος· καθ' ην ο ηλιος
αφανης εγενετο τοις ανθρωποις περι μεσην της ημερας ωραν, ωστε και αστερας
φανηναι, και νυκτομαχουντες απαντες ανηλισκοντο συνδαπανωμενοι ξιφεσιν. αχρι
μεν ουν περι τριτην φυλακην της νυκτος εν τουτοις τα των στρατοπεδων υπηρχεν.
επειδη δε Θεοδοσιος, τοτε μεν υπαναχωρησας, τον δε θεον ικετευσας, καθευδουσι τηι
εξης τοις εναντιοις επιπιπτει, το μεν πλειστον εν ταις ευναις, το δε ανισταμενον των
οπλων γεγυμνωμενον διεχειριζετο, αυτον τε τον Ευγενιον ζωγρησας της κεφαλης
αποτεμνει, και μακρωι δορατι περιπηξας εν ολοις 120 τοις της Ἰταλιας οροις
διεπομπευσεν, ως απαν το των πολεμιων πληθος προς τον νενικηκοτα χωρειν και
τοις αυτου πειθεσθαι διαταγμασιν. ο δε Ἀρβωγαστης, εν τουτωι τε το μανικον της
βαρβαρου φυσεως αποδειξας, αυτοχειριαι διεφθαρη τωι σφετερωι περιπεσων ξιφει. επι
τουτοις τε θριαμβοι κατα την Ῥωμην εγενοντο, και στεφανηφορειν την απανταχου
των υπηκοων γην εδοκει και πανηγυριζειν επι τηι καθαιρεσει του τυραννου. 80. Ὅτι
Ῥουφινος ο επιτροπος Ἀρκαδιου εξ επιβουλης Ευτροπιου του προκοιτου της
Ἀρκαδιου διημαρτε κηδειας· αλλ' ομως τηι πλεονεξιαι και τηι χαλεποτητι των τροπων
πασιν υπεροπτος ην, τον τε βασιλεα οικειοτητι των βαρβαρων καταπληττων και
βαρειαν επιτιθεις αναγκην προς το κοινωνησαι της αλουργιδος αυτωι· ποτε δε και
πληθος βαρβαρων εισαγαγων, ων Ἀλαριχος ηγειτο, πασαν ομου την Ἑλλαδα και τα
περι την Ἰλλυριδα διεπορθει, ως και δηλος απασι γενεσθαι τηι της τυραννιδος
επιβουληι. Ὁ μεν γαρ υπεχαιρε και τον κοινον ολεθρον ιδιαν κρηπιδα της βασιλειας
υπελαμβανεν· ο δε βασιλευς εν αφασιαι διετελει. ου μην και ο Στελιχων ενταυθα
ομοιος ην, αλλα διεπλευσε μεν αυτος ες την Ἑλλαδα, καιτοι μηδεν προσηκουσαν
τοις της εσπεριας τερμασι, τας των ενοικουντων οικτειρας συμφορας· και τους
βαρβαρους σπανει των αναγκαιων διαφθειρας επαυσε της των επιχωριων ορμης.
συγκαλεσαμενος δε Γαιναν, ος τοτε των εσπεριων στρατοπεδων εξαρχος ην, αρτυει
την κατα Ῥουφινου σκευην· οτε δη και ο του Ἀρκαδιου στρατος εκ τε της Ευγενιου
καθαιρεσεως και της των βαρβαρων των κατα την Ἰλλυριδα διωξεως επι την
Κωνσταντινου πολιν εχωρει. ο μεν γαρ βασιλευς κατα τους παλαιους νομους εις
υπαντησιν των στρατοπεδων εκ της πολεως προηλθεν, και ο Γαινας αυτον εφρουρει,
πασα δε ην αναγκη και τον της αυλης επαρχον συνεξιεναι· Ῥουφινος τε ην και αμα
τε ο βασιλευς υπο των στρατοπεδων Αυγουστος ονομαζεται, και Ῥουφινος
κατετεμνετο, ταυτης τε ετυχε της τελευτης. παιδες δε αυτου και γαμετη προς την
εκκλησιαν κατεφυγον, διηρπαζοντο δε ακωλυτως απαντα οσα κατα την δυναστειαν
εκτησατο. 81. Ὅτι Γαινας ο των ευων στρατοπεδων εξαρχος βαρβαρος 121 ων το
γενος και υπο Ῥωμαιων κατ' ολιγου επι την στρατηγιδα προελθων αρχειν διενοειτο,
οπως αν και αυτης της βασιλειας κρατησοι. και παν μεν το Γοτθων εθνος εκ της
εαυτου χωρας μετεπεμψατο, τους δε αυτωι επιτηδειους των στρατιωτων αριθμον
εχειν κατεστησεν. Τριβιγιλδου δε ενος των υποστρατηγων αυτου χιλιαρχουντος των
ενιδρυμενων τηι Φρυγιαι στρατιωτων, και γνωμηι αυτου Γαινα νεωτερισαντος και τα
Φρυγων εθνη πανταπασιν ανατρεποντος, επειδη Ἀρκαδιος μηδεν προειδομενος τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

Γαιναν επεμψεν, ευθυς επορευετο, τωι μεν λογωι κατα Τριβιγιλδου, τωι δε εργωι
τυραννησαι βουλομενος. ηγε δε μετ' αυτου Γοτθων τε και ετερων βαρβαρων ουκ
ολιγας μυριαδας, και καταλαβων την Φρυγιαν παντα ανετρεπεν. ευθυς ουν εν
ταραχηι τα Ῥωμαιων ου μονον δια το † προς το γενναιον, αλλ' οτι και τα της ευας
επικαιρα μερη κινδυνευειν εμελλεν. Ἀλλα τοτε μεν ο βασιλευς διαπεμψαμενος προς
τον βαρβαρον λογοις αυτον και εργοις θεραπευειν ετοιμος εγινετο. του δε
εξαιτουντος δυω των προεστωτων της συγκλητου λαβειν απο των υπατων ανδρας,
Σατορνινον τε και Αυρηλιανον, ακοντι αυτους ο βασιλευς τηι αναγκηι του καιρου
παρειχε. και οι μεν υπερ κοινου προαποθνησκειν αιρουμενοι γενναιως τηι του
βασιλεως κελευσει υπηκουον, και πορρω της Χαλκηδονος εν χωριωι ιπποδρομωι
υπηντων, ετοιμοι πασχειν παν ο τι ο βαρβαρος ηθελεν. αλλ' ουτοι μεν ουδεν φαυλον
υπεμειναν, ο δε παρην επι την Χαλκηδονα. απηντα δε εκεισε και ο βασιλευς
Ἀρκαδιος. γενομενοι δε προς τωι οικωι της μαρτυρος Ευφημιας ορκοις επιστουντο
αλληλους. και ο μεν βασιλευς εφυλαττεν· Γαινας δε παρεσπονδει και του οικειου
σκοπου ουκ εξεβαινεν, αλλ' εμπρησμον τε και λαφυραγωγιας εμελετα ποιησασθαι
κατα της Κωνσταντινου πολεως και κατα πασης της Ῥωμαιων αρχης. βεβαρβαρωτο
γουν η πολις υπο του πολλου πληθους, και παντες οι κατ' αυτην εν αιχμαλωτων
μοιραι εγενοντο. τοσουτος ην ο επικρεμασθεις τηι πολει κινδυνος, ως και κομητην
μεγιστον υπο του ουρανου φανηναι. 122 Ὁ μεντοι Γαινας πρωτον μεν επειραθη
αρπαγην των εργαστηριων ποιησασθαι· της δε φημης προμηνυσασης την εφοδον,
εφυλαξαντο προθειναι εν ταις τραπεζαις τον αργυρον, αυθις επι ετεραν εχωρει
γνωμην. νυκτος γαρ επιμεσουσης, εκπεμπει πληθος βαρβαρων επι τωι εμπρησαι τα
βασιλεια και την πολιν. οτε δη και η του θεου περιφανως εδειχθη προνοια περι τε
την Ῥωμαιων αρχην και την πολιν. απροοπτως γαρ τοις επελθουσιν εφανησαν
αγγελοι εν σχηματι οπλιτων, μεγαλα εχοντες σωματα· ους υποτοπησαντες οι
πολεμιοι αληθη στρατον ειναι πολυν και γενναιον καταπλαγεντες υπεχωρησαν. ως
δε απαγγελθεντος τουτου Γαιναι απιστον κατεφαινετο (ηπιστατο γαρ μη παρειναι το
πολυ των Ῥωμαιων οπλιτικον, κατα γαρ τας πολεις ενιδρυτο), πεμπει τε αυθις
ετερους τηι εχομενηι νυκτι, και μετα ταυτα πολλακις. ως δε και διαφορως
αποστειλαντι τα αυτα απηγγελλετο (αει γαρ τοις επιβουλευουσιν οι αγγελοι την
αυτην παρειχον φαντασιαν), τελος αυτος συν πληθει πολλωι παρελθων πειραν των
ακουσθεντων λαμβανει, υπονοησας τε αληθως στρατιωτων ειναι πληθος
υποκρινεται ως επι τον μαρτυρα Ἰωαννην οδευειν, ος ζʹ σημειοις της πολεως
αφειστηκει· συνεξηιεσαν δε αυτωι και οι βαρβαροι τα οπλα λαθραιως κομιζοντες. ως
δε οι φρουροι των πυλων διεκωλυον, οι βαρβαροι τα ξιφη γυμνωσαντες τους επι
ταις πυλαις διεχειρισαντο. Ἐντευθεν πολεμιος απεδειχθη Γαινας. και οι μεν περι την
πολιν απαντες προς την του τειχους φυλακην διεθεον, ο δε βασιλευς κελευει τους
υπολειφθεντας εν τηι πολει βαρβαρους αναιρεισθαι. συμβαλοντες ουν οι στρατιωται
τοις πολεμιοις περι την εκκλησιαν των Γοτθων (ενταυθα γαρ οι περιλειφθεντες
ηθροισθησαν), διαφθειρουσιν απαντας, εμπιπρωσι δε και αυτην την εκκλησιαν.
Γαινας δε μαθων αναιρεισθαι τους μη φθασαντας εξελθειν των πυλων, γνους δε
αυτωι μηκετι προχωρειν τας απαντησεις, αρας απο του μαρτυριου ηλαυνεν επι τα
Θραικια μερη· και καταλαβων την Χερονησον εξ αυτης διαπεραιουσθαι και
καταλαμβανειν την Λαμψακον εσπευδεν, οπως αν των ευων κρατησαι δυνησηται.
ως δε ο βασιλευς εφθη δυναμιν αποστειλας δια τε γης και θαλασσης, ενταυθα παλιν
της του θεου προνοιας εδεικνυτο θαυματα. ως γαρ οι βαρβαροι σχεδιας συμπηξαντες
επεραιουντο, αι τε των Ῥωμαιων νηες παρησαν, οι μεν στρατιωται ραιδιως ταις
ολκασι διεπλεον, οι δε βαρβαροι εν ταις σχεδιαις διωλλυντο υπο 123 του κλυδωνος
εκριπτουμενοι. πολλοι δε και υπο των Ῥωμαιων εφθειροντο, και το πλειστον των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

πολεμιων απωλετο. Γαινας δε αναζευξας δια της Θραικης και φυγηι χρησαμενος
περιπιπτει Ῥωμαικηι δυναμει και αναιρειται αμα τοις συν αυτωι βαρβαροις.
Φραυιανος μεν ουν ο στρατηγος τουδε του πολεμου γενομενος επι την υπατον
προηλθεν αρχην, καθ' ην ετεχθη Ἀρκαδιωι τωι βασιλει ο μικρος Θεοδοσιος. 82. Ὅτι
επι Θεοδοσιου του νεου Ἰωαννης, πρωτοστατης ων των βασιλικων υπογραφεων, μη
ενεγκων την ευτυχιαν της ιδιας αξιας την βασιλειαν αρπαζει και πρεσβειαν
αποστελλει προς τον Θεοδοσιον δεχθηναι εις βασιλεα δεομενην· ους δη ο βασιλευς
εν φρουραι ποιησαμενος πεμπει τον στρατοπεδαρχην Ἀρδαβουριον, ος τον Περσικον
πολεμον ηγωνισατο. και ο μεν εις Σαλωνας παραγενομενος επλει επι την Ἀκυληιαν,
και χρηται τυχης εναντιοτητι, μαλλον δε επιτηδειοτητι, ως υστερον απεδειχθη.
ανεμος γαρ ουκ αισιος πνευσας ες τας χειρας αυτον του τυραννου ενεβαλεν· ος
συλλαβων αυτον ηλπιζεν εις αναγκην τον αυτοκρατορα καταστησαι του ψηφισασθαι
αυτον συμβασιλευοντα. αλλ' ο μεν Θεοδοσιος εν αγωνι εγενετο και ο του
Ἀρδαβουριου παις Ἄσπαρ,και αφασια κατειχε τα Ῥωμαιων πραγματα. ο δε θεος
αγγελον εν σχηματι ποιμενος απεστειλεν οδηγειν τα Ῥωμαιων στρατοπεδα και τον
στρατηγον Ἀρδαβουριον, αγει τε απαντας δια της παρακειμενης τηι Ῥαβεννηι λιμνης
(εν ταυτηι γαρ τηι πολει ο τυραννος διετριβεν), οθεν ουδεις ουδεποτε διαβεβηκεναι
ιστορηται. ουτως ουν διαβαντες την αβατον και βατην δια ξηρας την πορειαν
ευροντες, ανεωιγμενας τε τας πυλας κατιδοντες, της πολεως εγκρατης εγενετο· και
τουτον ανελοντες γνωριμα τωι βασιλει τα πεπραγμενα εποιησαντο. ος ευχαριστησας
τωι θεωι εσκοπει τινα των εσπεριων αναδειξει βασιλεα. 83. Ὅτι επι Θεοδοσιου του
νεου Χρυσαφιος διυκει τα παντα, τα παντων αρπαζων και υπο παντων μισουμενος.
τοτε μεν ουν Ἀττηλας προφασιν την Κωνσταντιου προβαλλομενος αιτησιν, ην
αυτον περι του γαμου της Σατορνιλου θυγατρος ᾔτει, επανι 124 σταται τηι Ῥωμαιων
αρχηι και τον ευνουχον Χρυσαφιον εκδοθηναι οι παρεκελευετο, ως φωραθεντα της
κατ' αυτου επιβουλης. εντευθεν παλιν Ἀνατολιος και Νομος προς τον Ἀττηλαν
παραγινονται, και πειθουσιν αυτον δωροις αποσχεσθαι της κατα του ευνουχου
οργης. 84. Ὅτι Θεοδοσιος ο νεος προς τον Ζηνωνα εχαλεπαινεν. εδεδιει γαρ μηποτε
και τυραννιδι επιθηται, ακινδυνου αυτωι † γενεσθαι της αρπαγης. οπερ ετι μαλιστα
εξεταραττεν αυτον. και πασι τοις αμαρτημασι ραιδιως νεμων συγγνωμην, χαλεπος τε
και αμετατρεπτος ην ου μονον κατα των τυραννιδα μελετησαντων αλλα και των
βασιλειας αξιων νομισθεντων, και σφας εκποδων ποιειν δια παντος εχωρει τροπου.
και προς τοις ειρημενοις προσωποις και Βανδωνα και ∆ανιηλον ως τυραννιδι
επιθεμενους εξεβαλεν. απο της αυτης τοινυν προαιρεσεως και τον Ζηνωνα
αμυνασθαι εσπουδακως της προτερας ειχετο βουλης, ωστε διαβηναι μεν τον
Μαξιμινον εις την Ἰσαυροπολιν και τα εκει χωρια προκαταλαβειν, στειλαι δε δια
θαλασσης επι την εω δυναμιν την τον Ζηνωνα παραστησομενην· και των αυτωι
δεδογμενων ουκ αφιστατο· μειζονος δε αυτον εκταραξαντος φοβου, την παρασκευην
ανεβαλετο. Ἧκε γαρ τις αγγελλων, τον Ἀττηλαν τοις κατα την Ῥωμηνεπιθεσθαι
βασιλειοις, Ὀνωριας της Βαλεντινιανου αδελφης ες επικουριαν επικαλεσαμενης
αυτον. η γαρ Ὀνωρια των βασιλικων και αυτη εχομενη σκηπτρων Ευγενιωι τινι την
επιμελειαν των αυτης εχοντι πραγματων ηλω ες λαθραιον ερχομενη λεχος, και επι
τωι αμαρτηματι ανηιρεθη μεν εκεινος, η δε των βασιλειων ελαθεισα Ἐρκουλανωι
κατεγγυαται, ανδρι υπατικωι και τροπων ευ εχοντι, ως μητε προς βασιλειαν μητε
προς νεωτερισμον υποτοπεισθαι. εν συμφοραι δε και ανιαι δεινηι το πραγμα ποιουμενη
παρα τον Ἀττηλαν Ὑακινθον ευνουχον εκπεμπει τινα, ωστε επι χρημασιν αυτηι
τιμωρησει τωι γαμωι· επι δε τουτοις και δακτυλιον επεμψε πιστουμενη τον βαρβαρον.
και ο μεν παρεσκευαζεν εαυτον χωρειν κατα της των εσπεριων βασιλειας, εβουλετο
δε οπως τον Ἀετιον προκαταλαβοι· μη γαρ αλλως τευξεσθαι της ελπιδος, ει μη γε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

εκεινον ποιησοιτο εκποδων. 125 Ταυτα τοινυν Θεοδοσιος μεμαθηκως επιστελλει τωι
Βαλεντινιανωι την Ὀνωριαν εκπεμπειν τωι Ἀττηλαι. και ο μεν συλλαβων τον
Ὑακινθον απαντα διηρευνησε και μετα πολλους του σωματος αικισμους της
κεφαλης αποτμηθηναι εκελευσεν, Ὀνωριαν δε την αδελφην Βαλεντινιανος τηι μητρι
δωρον εδωκε πολλα αιτησαμενηι αυτην. ουτως μεν ουν Ὀνωρια τοτε της **
απελυετο. 85. Ὅτι τα των εσπεριων Ῥωμαιων εν ταραχηι ην. Μαξιμος τις ανηρ
ευγενης και δυνατος και δευτερον υπατευσας Ἀετιωι τωι στρατηγωι των κατα την
Ἰταλιαν ταγματων δυσμενης ων, ως εγνω και τον Ἡρακλειον (ευνουχος δε ουτος
και την μεγιστην παρα τωι βασιλευοντι εχων ροπην), της αυτης τωι Ἀετιωι εχθιστον
οντα προαιρεσεως (αμφω γαρ της εκεινου την σφετεραν επειρωντο αντεισαγειν
δυναμιν), ες συνωμοσιαν ερχεται· και πειθουσι τον βασιλεα ως, ει μη φθασοι τον
Ἀετιον ανελειν ταχεως, υπ' αυτου φθαρησεται. Ὁ δε Βαλεντινιανος, επειδη αυτωι
εχρην γενεσθαι κακως το τειχος της εαυτου αρχης καταλυοντι, προσιετο τε τους
λογους Μαξιμου τε και Ἡρακλειου και διαρτυει τωι ανδρι τον θανατον, οτε δη ο
Ἀετιος εν τοις βασιλειοις εγινετο κοινωνειν τωι κρατουντι μελλων επι τοις
βουλευμασιν και προνοιας χρυσιον εισαγειν πειρωμενος. ως δε τα περι των πορων
Ἀετιος προυθηκε και αναλογισμον εποιειτο των εκ της εισφορας αθροισθεντων
χρηματων, αθροον ο Βαλεντινιανος ανακραγων ανεθορε τε του θακου και ουκετι
εφη οισειν τοσαυταις εμπαροινουμενος μοχθηριαις· επ' αυτον γαρ φεροντα την
κακων αιτιαν παρελεσθαι αυτον, ωσπερ της ευας βασιλειας, και του της εσπερας
βουλεσθαι κρατους, παραδηλων ως δι' εκεινον† οικειει τον Μαρκιανον εκβαλων της
αρχης. το δε παραδοξον της οργης ως απεθαυμαζεν ο Ἀετιος και επειρατο της
αλογου κινησεως απαγαγειν αυτον, σπασαμενος ο Βαλεντινιανος του κολεου το
ξιφος συν τωι Ἡρακλειωι ωρμησεν, ηδη και αυτου την κοπιδα ευτρεπη υπο την
χλαμυδα φεροντος· πριμικηριος γαρ 126 των κοιτωνων ην. και αμφω κατα του
Ἀετιου κεφαλης συνεχεις επενεγκοντες πληγας ανειλον αυτον, πολλα ανδρος εργα
διαπραξαμενον προς τε εμφυλιους και οθνειους πολεμους. την μεν γαρ Πλακιδιαν,
ητις του Βαλεντινιανου μητηρ ην, και τον παιδα νεον οντα επετροπευε δια της των
βαρβαρων συμμαχιας, τον δε Βονιφατιον συν πολληι διαβαντα χειρι απο της Λιβυης
κατεστρατηγησεν, ωστε εκεινον μεν υπο φροντιδων νοσωι τελευτησαι, αυτον δε της
αυτου γαμετης και της περιουσιας κυριον γενεσθαι. ανειλε δε και Φιληκα δολωι την
στρατηγικην συν αυτωι λαχοντα αρχην, ως εγνω υποθηκηι της Πλακιδιας ες την
αυτου αναιρεσιν παρασκευαζομενον. κατηγωνισατο δε και Γοτθους τους εν Γαλατιαι
τηι προς εσπεραν των ρωμαιων εμβατευσαντας χωριοις. παρεστησατο και
Αιμοριχιανους αφηνιασαντας Ῥωμαιων. ως δε συνελοντα ειπειν, μεγιστην
κατεστησατο δυναμιν, ωστε μη μονον βασιλεις, αλλα και παροικουντα εθνη τοις
εκεινου εικειν επιταγμασιν. Μετα δε τον Ἀετιου φονον και Βοηθιον ο
Βαλεντινιανος, υπαρχον οντα, ανειλεν, εκεινωι ες τα μαλιστα κεχαρισμενον. ως δε
αταφους αυτους επι την αγοραν προυθηκεν, ευθεως την γερουσιαν
μετακαλεσαμενος πολλας των ανδρων εποιειτο κατηγοριας, ευλαβουμενος μη πως
δια τον Ἀετιον επαναστασιν υπομεινοι. ο δε Μαξιμος μετα την Ἀετιου αναιρεσιν
παρα τον Βαλεντινιανον εφοιτα, ως αν επι την υπατον αρχην προαχθειη· ταυτης δε
διαμαρτων της πατρικιοτητος τυχειν εβουλετο. αλλ' ουδε ταυτης αυτον ο
Ἡρακλειος της εξουσιας συνεχωρει· εκ της αυτης γαρ ορμωμενος προαιρεσεως και
βουλομενος μη εχειν αντιρροπον δυναμιν τας του Μαξιμου ανεκοπτεν ορμας,
παραπειθων τον Βαλεντινιανον, απηλλαγμενον της Ἀετιου βαρυτητος μη χρηναι
την εκεινου παλιν εις ετερους μεταφερειν δυναμιν. εντευθεν τε ο Μαξιμος
αμφοτερων διαμαρτων εχαλεπαινεν, και τον Ὀπτηλαν και Θραυστηλαν
μεταπεμψαμενος, ανδρας Σκυθας και κατα πολεμον αριστους, συν Ἀετιωι δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

στρατευσαμενους και Βαλεντινιανωι προσοικειωθεντας, ες λογους ηλθε, και πιστεις
δους και λαβων τον 127 βασιλεα εν αιτιαι ετιθετο του φονου του Ἀετιου ενεκα, και
μετιεναι αυτον αμεινον εδιδασκεν· εσεσθαι γαρ αυτοις τα μεγιστα αγαθα εν δικηι τωι
πεσοντι τιμωρουσιν. Ἡμερων δε διαγενομενων ου πολλων, εδοκει τωι Βαλεντινιανωι
ιππασθηναι κατα το Ἄρεος πεδιον ολιγοις αμα δορυφοροις και τοις περι τον
Ὀπτηλαν και Θραυστηλαν. ως δε αποβας του ιππου επι την τοξειαν εχωρει, ενθα δη
επεθεντο Ὀπτηλας και οι περι αυτον και τα παραιωρημενα αυτοις ελκυσαντες ξιφη
ωρμησαν. και ο μεν Ὀπτηλας κατα του κροταφου παιει τον Βαλεντινιανον,
επιστραφεντα δε ιδειν τον παταξαντα δευτεραν κατα της οψεως επαγαγων
καταβαλλει· ο δε Θραυστηλας τον Ἡρακλειον καθειλε, και αμφω τε το διαδημα του
βασιλεως και τον ιππον λαβοντες ες τον Μαξιμον απετρεχον. ειτε δε προς την
αδοκητον τολμαν, ειτε δε και την εν τοις πολεμοις των ανδρων δοξαν των
παροντων επτοημενων, ακινδυνος αυτοις η επιχειρησις ην. δαιμονιον δε τι επι τωι
Βαλεντινιανου θανατωι συνεβη. μελισσων γαρ εσμος επιγενομενος το ες την γην απ'
αυτου ρυεν αιμα ανιμησατο και απαν εμυζησεν. τελευται μεν ουν ο Βαλεντινιανος
ετη βιωσας επτα και τριακοντα. το εντευθεν δε η Ῥωμη εν θορυβωι και ταραχαις ην,
τα τε στρατιωτικα διηιρειτο πληθη, των μεν τον Μαξιμον βουλομενων παραγειν ες
την αρχην, των δε Μαξιμιανον εσπουδακοτων χειροτονειν· ος ην μεν πατρος
∆ομνινου Αιγυπτιου πραγματευτου, ευημερησαντος δε κατα την Ἰταλιαν, και τωι
Ἀετιωι την του δομεστικου διακονουμενος χρειαν. τωι δε Μαιωρινωι εσπουδακει και
Ευδοξια η του Βαλεντινιανου γαμετη γενομενη. αλλα τηι των χρηματων χορηγιαι ο
Μαξιμος περιων των βασιλειων εκρατει· οιηθεις δε βεβαιαν αυτωι εσεσθαι την αρχην
βιαζεται την Ευδοξιαν θανατον απειλων. Ουτω μεν ουν Μαξιμος επι την Ῥωμαιων
ηγεμονιαν ηλθε. και Γιζεριχος ο των Βανδηλων αρχων την Ἀετιου και
Βαλεντινιανου αναιρεσιν εγνωκως επιτιθεσθαι ταις Ἰταλιαις καιρον ηγησαμενος, ως
της μεν ειρηνης θανατωι των σπεισαμενων λυθεισης, του δε εις την βασιλειαν
παρελθοντος μη αξιοχρεων κεκτημενου δυναμιν, 128 οι δε φασι και ως Ευδοξιας της
Βαλεντινιανου γαμετης υπο ανιας δια την του ανδρος αναιρεσιν και την των γαμων
αναγκην λαθρα επικαλεσαμενης αυτον, συν πολλωι στολωι και τωι υπ' αυτον εθνει
απο της Ἄφρων ες την Ῥωμην διεβαινεν. επειδαν δε εν τωι Ἀζεστωι (τοπος δε ουτος
της Ῥωμης εγγυς) τον Γιζεριχον ο Μαξιμος εγνω στρατοπεδευομενον, περιδεης
γενομενος εφευγεν ιππωι αναβας και αυτων των βασιλικων δορυφορων και των
αμφ' αυτον ελευθερων, οις μαλιστα εκεινος επιστευε, απολιποντων, οι ορωντες
εξελαυνοντα ελοιδορουν τε και δειλιαν ωνειδιζον· της δε πολεως εξιεναι μελλοντα
βαλων τις λιθον κατα του κροταφου ανειλε· και το πληθος επελθον τον τε νεκρον
διεσπασε και τα μελη επι κοντωι φερον επαιωνιζετο. ταυτης μεν ουν εκεινος ετυχε
της του βιου καταστροφης, επι τηι τυραννιδι μηνων αυτωι διαγενομενων τριων. εν
τουτωι δε και Γιζεριχος ες την Ῥωμην εσεβαλε. 86. Ὅτι Ἀβιτου βασιλευσαντος της
Ῥωμης, και λιμου κατατον αυτον καιρον γενομενου, εν αιτιαι τον Ἄβιτον ο δημος
ποιησαμενος ηναγκασε τους εκ Γαλατιας αυτωι συνεισφρησαντας συμμαχους
απαγειν της Ῥωμαιων πολεως. απεπεμπε δε και τους Γοτθους, ους επι τηι σφετεραι
επηγετο φυλακηι, χρηματων αυτοις ποιησαμενος διανομην εκ των δημοσιων εργων,
τοις εμποροις χαλκον αποδομενος· ου γαρ χρυσιον εν τοις βασιλικοις ταμειοις
ετυχεν ον. οπερ τους Ῥωμαιους προς στασιν διανεστησεν αφηιρημενους του της
πολεως κοσμου. Περιφανως δε και ο Μαιωρινος και ο Ῥεκιμερ επανισταντο του εκ
των Γοτθων απηλλαγμενοι δεους, ωστε αυτον πηι μεν τας εμφυλιους ταραχας πηι δε
τους των Βανδηλων πολεμους υφοραθεντα υπεξελθειν της Ῥωμης και εχεσθαι της
επι Γαλατιαν οδου. επιθεμενοι δε αυτωι κατα την οδον Μαιωρινος τε και Ῥεκιμερ εις
τεμενος φυγειν κατηναγκασαν, απαγορευοντα τηι αρχηι και την βασιλειον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

αποδυσαμενον στολην. ενθα οι περι τον Μαιωρινον ου προτερον της πολιορκιας
απεστησαν, πριν η λιμωι πιεσθεις τον βιον απελειπε, οκτω επι της βασιλειας
διαγενομενων 129 μηνων· οι δε φασι οτι απεπνιγη. και τουτο μεν Ἀβιτωι του βιου
τελος και της βασιλειας εγενετο. 87. Ὅτι Μαιωρινος ο των εσπεριων βασιλευς, ως
αυτωι οι εν Γαλατιαι Γοτθοι συμμαχοι κατεστησαν, και τα παροικουντα τηι εαυτου
επικρατειαι εθνη τα μεν λογοις τα δε οπλοις παρεστησατο, και επι την Λιβυην συν
πολληι διαβαινειν επειρατο δυναμει, νηων αμφι τας τʹ αυτωι ηθροισμενων· και επι
συνθηκαις αισχραις καταλυσας τον πολεμον, επανεζευγνυεν. ηδη δε ες την Ἰταλιαν
διαβεβηκοτι ο Ῥεκιμερ θανατον επεβουλευσεν. ο μεν γαρ τους συμμαχους μετα την
επανοδον αποπεμψας συν τοις οικειοις επι την Ῥωμην επανηρχετο, οι δε περι τον
Ῥεκιμερα συλλαβοντες αυτον της αλουργιδος και του διαδηματος εγυμνωσαν,
πληγας τε εντειναντες της κεφαλης απετεμνοντο. τουτο μεν τωι Μαιωρινωι της του
βιου καταστροφης γινεται το τελος. 88. Ὅτι ο Γιζεριχος επορθει τας Ἰταλιας
βουλομενος βασιλευσαι των εσπεριων Ὀλυβριον δια την εξ επιγαμιας συγγενειαν.
ουκ εποιειτο δε προφανη του πολεμου αιτιαν το μη τον Ὀλυβριον ες τα της εσπεριας
διαβηναι βασιλεια, αλλα το μη την Βαλεντινιανου και Ἀετιου δεδοσθαι αυτωι
περιουσιαν, την μεν ονοματι Ευδοκιας, ην ο τουτου παις ειχε, την δε ως Γαυδεντιου
παιδος διαγοντος παρ' αυτωι. 89. Ὅτι επι Ἀνθεμιου και Λεοντος των βασιλεων
Ουλλιβος υπο Ἀναγαστου ανηιρεθη κατα την Θραικην, αμφοτεροι του Σκυθικου
γενους και προς το νεωτεριζειν επιτηδειοι. 90. Ὅτι των Ἰσαυρων εν τηι Ῥοδιων νησωι
προς αρπαγηντραπεντων και φονους εργασαμενων, οι στρατιωται τουτους
διεχειρισαντο. και οι μεν επι τας ναυς φυγοντες επι την Κωνσταντινου αμα Ζηνωνι
τωι επι θυγατρι του βασιλεως γαμβρωι παραγενομενοι και τους την αγοραν
προτιθεντας διαθορυβουντες τον δημον εις λιθοβολιας διανεστησαν. εμφυλιου δε
εντευθεν κινηθεντος πολεμου, νυξ επιλαβουσα την στασιν διελυσεν. Και κατα
τουτον τον χρονον Ἀναγαστης, ο των Θραικιων τελων εξαρχος, προς το νεωτεριζειν
αρθεις τα Ῥωμαιων επετρεχε 130 φρουρια. αιτια δε της αυτου διαφορας ελεγετο, ως
Ἰορδανου του Ἰωαννου παιδος, ονπερ Ἀνεγισκλος ο Ἀναγαστου πατηρ ανηιρηκει,ες
την υπατον ανιεντος τιμην· την γαρ επ' αυτωι γενομενην ο Ἀναγαστης ουκ εδεξατο
ψηφον, ως επιληψιαν νοσων τε και δεδιως, φησι, μηποτε εν τωι της γερουσιας αισχος
απενεγκοιτο τωι παθει, αν ουτω τυχοι. αλλοι δε φασι αυτον χρηματων εφιεμενον ες
την επαναστασιν χωρειν. πολλης δε της περι αυτου γενομενης υποψιας, τελος εκ της
βασιλικης αυλης σταλεντες τινες επεισαν αυτον παυσασθαι της επιχειρησεως. ο μεν
ουν Ἀρδαβουριον τον Ἄσπαρος αιτιον της τυραννιδος απεφηνε και τα τουτου
γραμματα παρα τον βασιλευοντα επεμπεν. ο δε του βασιλεως γαμβρος Ζηνων την
υπατον εχων αρχην εστελλε τους τον Ἰνδακον αποστησοντας απο του λεγομενου
Παπιριου λοφου. τουτον γαρ πρωτος Νεων εφωλευε· μεθ' ον Παπιριος και ο τουδε
παις Ἰνδακος, τους προσοικους απαντας βιαζομενοι και τους διοδευοντας
αναιρουντες. εστελλετο δε και κατα Τζανων βοηθεια ληιζομενων τα περι την
Τραπεζουντα χωρια. διανεστη δε τοτε προς πολεμον και το Γοτθων εθνος Γαλατιαν
την προς εσπεραν νεμομενον, οιπερ παλαι μεν Ἀλλαριχου ωνομαζοντο· ετι γε μην
και το εν Παιονιαι βαρβαρικον πληθος, προτερον μεν υπο Βαλιμερι, μετα δε την
εκεινου αναιρεσιν υπο Θευδιμερι ταττομενον τωι Βαλιμερος αδελφωι. 91. Ὅτι ο των
εσπεριων βασιλευς Ἀνθεμιος νοσωι περιπεσων υπο μαγγανειας χαλεπηι πολλους επι
τουτωι αλοντας εκολασε, μαλιστα Ῥωμανον εν τηι του μαγιστρου αρχηι τελεσαντα και
εν τοις πατρικιοις εγγεγραμμενον, επιτηδειον τε ες τα μαλιστα οντα τωι Ῥεκιμερι· δι'
ον ανιαθεις της τε Ῥωμης εξηλθε και εξακισχιλιους ανδρας ες τον κατα Βανδηλων
πολεμον υπ' αυτον ταττομενους ανεκαλεσατο. 92. Ὅτι επι Λεοντος του βασιλεως
Ἰορδανης ο της ευας στρατηγος και υπατος εις εσχατον ηλθε κινδυνου, αμα δε αυτωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

Μισαηλ και Κοσμας των βασιλειων οντες θαλαμηπολοι, οτι τα βασιλεια φυλαττειν
καταλελησμενοι, του βασιλεως εξω διαιτωμενου, Ἰορδανηι τα ενδον ιστορησαι
βουληθεντι εφηκαν. 131 93. Ὅτι ο Ῥεκιμερ εις διαφοραν προς τον Ἀνθεμιον
κατασταςτον βασιλεα των εσπεριων, και ταυτα θυγατερα αυτου κατεγγυηθεις
Ἀλυπιαν, εμφυλιον ενδον της πολεως συνεκροτησε πολεμον επι μηνας θʹ. και
Ἀνθεμιωι μεν συνεμαχουν οι τε εν τελει και ο δημος, τωι δε Ῥεκιμερι το των οικειων
βαρβαρων πληθος. συνην δε και Ὁδοακρος, γενος ων των προσαγορευομενων
Σκιρων, πατρος δε Ἰδικωνος, και αδελφος Ὀνοουλφου και Ἁρματιου,
σωματοφυλακος τε και σφαγεως γενομενου. και ο μεν Ἀνθεμιος κατυκει εν τοις
βασιλειοις, ο δε Ῥεκιμερ τα περι τον Τιβεριν διαφραξας λιμωι τους ενδον εβιαζετο.
εντευθεν τε αυτοις συμβολης γενομενης, πολυ της Ἀνθεμιου κατεπεσε μοιρας· τους
δε λοιπους ο Ῥεκιμερ παραστησαμενος δολωι βασιλεα τον Ὀλυβριον αποδεικνυσιν.
πεντε γουν διολου μηνας εμφυλιος της Ῥωμης επεκρατει πολεμος, αχρις ου, των
περι τον Ἀνθεμιον ενδοντων τοις βαρβαροις και τον βασιλευοντα γυμνον
καταλιποντων, αυτοις τοις πτωχευουσιν αναμιχθεις εν τοις προσφυξι του μαρτυρος
Χρυσογονου γινεται· εκει τε της κεφαλης αποτεμνεται υπο Γονδουβανδου του
Ῥεκιμερος αδελφου βασιλευσας ετη πεντε μηνας γʹ ημερας οκτωκαιδεκα. Ὁ δε
Ῥεκιμερ αυτον μεν βασιλικης ηξιωσε ταφης, τον δε Ὀλυβριον επι την βασιλειον
ανηγαγεν αυλην. Ὀλυβριου δε κατα τον ειρημενον τροπον την Ῥωμαιων
παρειληφοτος αρχην, Ῥεκιμερ ημερων εισω λʹ καταλυει τον βιον, αιματος αυτωι
πλειστου εξεμεθεντος. Ὀλυβριος δε μετα τουτον ι ʹ μονας επιβιους ημερας υδερωι
συσχεθεις μεταλλαττει, τοις βασιλευσιν αριθμηθεις εις μηνας εξ ημισυ. την δε του
Ῥεκιμερος ταξιν υπεισελθων Γουνδουβαλης, ανεψιος ων αυτου, Γλυκεριον την του
κομητος των δομεστικων αξιαν εχοντα επι την βασιλειαν αγει. γνους δε Λεων ο των
ευων βασιλευς την του Γλυκεριου αναγορευσιν επιστρατευει κατ' αυτου, Νεπωτα
στρατηγον αποδειξας· ος επειδη την Ῥωμην κατελαβεν, αμαχει τον Γλυκεριον
εχειρωσατο και των βασιλειων 132 εξωσας επισκοπον τουτον Σαλωνος
προχειριζεται ηʹ μηνας εντρυφησαντα τηι αρχηι. ευθυς γουν ο Νεπως βασιλευς
αναδειχθεις ηρχε της Ῥωμης. 94. Ὅτι επι Ζηνωνος του βασιλεως Θεοδωριχος ο
Τριαριου την στρατηγιδα των Θραικιων διεπων Ἡρακλειον τον Φλωρου προς το
Χερρονησου τειχος ανειλεν, και της προς Ῥωμαιους υπακοης καταφρονησας
εμφανως εις πολεμον ωρμησεν. βοηθησων τοινυν τοις εκεισε ο Ἰλλους σταλεις υπο
Ζηνωνος πολλην ωφελειαν επεδειξατο. αναμιχθεις δε Βασιλισκωι και συνδιατριψας
αυτωι κοινωνον της κατα του βασιλεως ποιειται βουλης. και δη και Ἁρματιον
προστεθηναι αυτοις υποσχομενου Βασιλισκου, γραμματα λαβων ο Ἰλλους προς τον
Ἁρματιον ες την Κωνσταντινου πολιν επανηκεν. ο δε αυτικα εισηγειτο Βηρινηι
ανδρα ποιησαμενηι Πατρικιον τον απο της αρχης του μαγιστρου της αυτοκρατορος
επιλαβεσθαι εξουσιας, μηδε ετερωι ταυτην προεισθαι. η δε και εξ αυτης τουτου
εφιεμενη ραιστα τε επεκλινε προς τα ειρημενα και, την πρωτην της ιπποδρομιας θεαν
του Ζηνωνος συντελουντος, στελλει τινα προς αυτον ηκειν θαττον αυτον
παρακελευσαμενη. ως δε καταλιπων απαντα Ζηνων προς αυτην εγενετο, εφη
ταχειαν αυτοις δειν φυγην η γενεσθαι υπο τοις αναιρουσιν· απαντων γαρ εις τουτο
συνεληλυθεναι την γνωμην. ο μεν ουν Ζηνων εις ουδεν αναβαλομενος, ως ηκουσεν
ως δεον αυτους αποδραναι, νυκτωρ αμα τηι γαμετηι Ἀριαδνηι και τηι αυτου μητρι
Λαλλιδι αναλαβων παντα οποσα τοις βασιλειοις κειμηλια ην εν τε εσθητι και τωι
αλλωι κοσμωι, ενατηι της υπατειας ημεραι περαιωθεις κατα Χαλκηδονα συν πολλοις
των Ἰσαυρων ᾤχετο, ημιονοις και ιπποις χρωμενος. 95. Ὅτι μετα την επανοδον
Ζηνωνος φωραθεντες τινες επι προφασει τυραννιδος απωλοντο. ουπω δε του
πρωτου διαγενομενου ενιαυτου εκ της επανοδου Ζηνωνος, μικρου προς διαφοραν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

ηλασαν Ἰλλους τε και αυτος εκ του κρατηθηναι Παυλον, τον του 133 βασιλεως
οικετην, προκωπον εχοντα ξιφος, εις επιβουλην Ἰλλου. αλλα τοτε μεν ο Ζηνων
εθεραπευσε το δεινον εκδους εις τιμωριαν τον παιδα. τωι δε επιοντι ενιαυτωι, υπατου
μεν αποδεδειγμενου Ἰλλου και προς την επανορθωσιν της βασιλικης εσπουδακοτος
στοας, ετερα τις κατ' αυτου γινεται επιβουλη εξ αιτιας τοιασδε. βαρβαρος τις Ἀλανος
το γενος κατα την του μαγιστρου σχολην επελθων τωι Ἰλλου ξιφηρης συνεχεται, και
βασανοις υποπεσων εξ υποθηκης Ἐπινικου το πραχθεν ωμολογησεν. ουτος δε ην
γενος μεν Φρυξ, εν δε τοις τα συμβολαια τελουσι τεταγμενος, Ουρβικιωι δε τωι των
θειων αυλων προκοιτωι εκ τινος περιπετειας γνωρισθεις και την ολην αυτωι
περιουσιαν διωικηκως, και προς γε τηι Βηρινηι ωικειωμενος, επι την των πριβατων
ανεδραμεν αρχην, εκειθεν τε και των βασιλειων θησαυρων, και προς τον υπαρχων
ανεβη θρονον. ου δη διελεγχθεντος, ο Ἰλλους, ως ην προς το θησαυριζειν τας οργας
επιτηδειος, και τουτο διαφηκεν, ουδε τον αλοντα κρατησας. Τοτε μεν ουν ο Ζηνων
τον Ἐπινικον εξ αυτου καθελων του θρονου και της ουσιας και της αξιας εγυμνωσε,
θεραπευσαι τον Ἰλλουν εσπουδακως, και τον Θευδεριχον προχειριζεται τον
επιλεγομενον Στραβον, δωρεαις τε αυτον πολλαις συμμαχον και φιλον εποιησατο. ο
δε Ἰλλους τον μεν Ἐπινικον κατα την Ἰσαυρωνεπεμψε φυλαττεσθαι, αυτος δε
λαβομενος του τεθναναι οι τον αδελφον Ἀσπαλιον, εξοδον αιτησας παρα του
βασιλεως αφωρμηθη. και κατα την ενεγκαμενην γενομενος και τωι Ἐπινικωι
εντυχων και γνους εξ αυτου τα της επιβουλης αυτωι υπο Βηρινης συνταγεντα
προσεποιησατο, αχρις ου Ζηνων μεταπεμψαμενος αυτον εκ της συμβασης υπο
σεισμων συμφορας. ** ως δε τον Παμπρεπιον επαγομενος Ἰλλους, ανδρα εκ της
Πανος ωρμημενον πολεως Αιγυπτου, γραμματικην δε μετιοντα και εκ πολλου κατα
την Ἑλληνων οικησαντα, ηκεν, πρωτα μεν αυτον Ζηνων αποδεχεται συν πασι τοις
τελεσι προ πεντηκοντα που σταδιων της Χαλκηδονος· επειτα τα εκ του Ἐπινικου
λεχθεντα απαγγειλας και διαλογισαμενος ουκ ασφαλες ειναι αυτωι επιβαινειν τηι
Κωνσταντινου, 134 εξαιτει την Βηριναν, και λαβων αυτην παρα του Ζηνωνος
εκδοτον Ματρωνιανωι κατατιθεται, τωι της εαυτου γαμετης αδελφωι· ος επι την
Ἰσαυριαν συν πληθει πολλωι ταυτην αγαγων εν τηι κατα Ταρσον εκκλησιαι καθιεροι,
εκειθεν τε ες ∆αλισανδον εφρουρει. Και ο Ἰλλους αμα Ζηνωνι και τηι βασιλιδι ες την
Κωνσταντινου πολιν παραγενομενος παραυτικα τωι Ἐπινικωι την καθοδον
διεπραξατο της καταμηνυσεως χαριν. τωι δε Παμπρεπιωι το λοιπον εν πασηι ευροιαι τα
πραγματα ην τιμηθεντι και τηι του κοιαιστορος αξιαι. συνεστη δε και πολεμος
εμφυλιος προς τωι τελει της Ζηνωνος υπατειας υπο Μαρκιανου και Προκοπιου των
αδελφων δια την προφασιν Βηρινης· και πληθος αθροισαντες βαρβαρων αμα
πολλοις των πολιτων προς την Καισαριου λεγομενην οικιαν στρατοπεδευουσιν,
εκειθεν τε ο μεν εν τοις βασιλειοις κατα του Ζηνωνος επανισταται, ο δε ετερος κατα
Ἰλλου εν τοις λεγομενοις Ουαρανου. αρτι τε της ημερας μεσουσης, και των
βασιλειων ηρεμουντων, εφισταται κατα την του ∆ελφακος στοαν, εν ηι οι ∆ελφικοι
κιονες εστηκασι, ποικιλου χρωματος οντες. και συμπεσοντες τοις φρουροις πολλους
διεχειρισαντο των ενδον, και αυτου δε του βασιλεως εκρατησαν αν, ει μη μικρον
αποδρας διεσωθη. συνεμαχουν δε τουτοις Βουσαλβος τις, ηγουμενος στρατιωτικου
ταγματος, και Νικητας και ο Τριαριου Θευδεριχος. και ο της πολεως ομιλος εκ των
δωματων δια πασης υλης εχωρει κατα των υπερ του βασιλεως αγωνιζομενων. αχρι
μεν ουν φως ην, οι περι τον Μαρκιανον ενικων· επιλαβομενης δε της νυκτος,
Ἰλλους δια προνοιας τους εκ της Χαλκηδονος Ἰσαυρους Πυλιανοις διεβιβασε
πλοιοις, των εκεισε διαπορθμευοντων υπο του Μαρκιανου προκαταλελημμενων, ατε
και κυριου οντος του εκεισε λιμενος. και τηι υστεραιαι του βασιλεως τους εν τελει
παντας συναγαγοντος και επισχοντος εν ταις βασιλειοις αυλαις, ειτα και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

στρατιωτικην επαφεντος χειρα, τρεπεται το του Μαρκιανου μερος και φευγει,
πολλων εξ εκατερων αναιρεθεντων. ολιγοι δε τινες των φυγαδων και την Ἰλλου
επιμπρασαν οικιαν. ο μεν ουν Ζηνων, της εμφυλιου ταραχης πεπαυμενης, τον
Μαρκιανον εν τοις λεγομενοις πρεσβυτεροις καταταττει και εις την Καππαδοκων
Καισαρειαν ελαυνει· και την τουτου γυναικα Λεοντιαν εν τοις λεγομενοις
Ἀκοιμητοις φυγουσαν καταλιμπανει, τους δε λοιπους προς Θευδεριχον αποδραντας
αφαιρειται των υπαρχοντων. κατα 135 δε τον αυτον καιρον και ο ετερος Θεοδωριχος
ο Ουαλαμερος επι την Νεαν Ἤπειρον εκδραμων εγκρατης γινεται πολεως
∆υρραχιου, Ἴσαυροι τε Κωρυκον και Σεβαστην της Κιλικιας ειλον. και Μαρκιανος δε
αποδρας τους φρουρουντας και συν πολλωι πληθει γεωργικωι επελθων τηι κατα
Γαλατιαν Ἀγκυραι απεκρουσθη, Τροκουνδου προκαταλαβοντος το χωριον· και δια
των αυτου δορυφορων κρατηθεντα τουτον αμα γυναικι και παισιν εις τι φρουριον
των εν Ἰσαυριαι καταστησαι **. οθεν ο βασιλευς Θευδεριχον τον Τριαριου παραλυσας
της αρχης Τροκουνδην προχειριζεται, και Ἀετιον των εν Ἰσαυριαι τελων προκαθιζει.
εν ωι χρονωι συνωμοσιαν ποιησαμενοι Ἐπινικος τε και ∆ιονυσιος, υπαρχος της αυλης
ων, και Θραυστηλας στρατηγικην αξιωσιν εχων, αλοντες υπο του βασιλεως
ετιμωρηθησαν. και η των Θεοδωριχων συζυγια αυθις τα Ῥωμαιων εταραττε και τας
περι την Θραικην πολεις εξεπορθει, ως αναγκασθηναι τον Ζηνωνα τοτε πρωτον τους
καλουμενους Βουλγαρους εις συμμαχιαν προτρεψασθαι. Ἐπειδη δε Θεοδωριχος ο
Τριαριου επιτυχων προς τους Ουννους επραξε πολεμωι, και επ' αυτην την
Κωνσταντινου πολιν ωρμησεν, και ταυτην ραιδιως αν υπηγαγετο, ει μη ο Ἰλλους
προκαταλαβων τας πυλας εφυλαττεν· εκειθεν τε επι τας λεγομενας Συκας
διαδραμων αυθις της εγχειρησεως ημαρτεν, ως λοιπον επι τον Προς Ἑστιαις τοπον
και το καλουμενον Λωσθενιν διελθειν και διαπορθμευσασθαι κατα την Βιθυνιαν
εγχειρειν. αλλα και κατα ναυμαχιαν ηττηθεις ᾤχετο προς την Θραικην, εκειθεν τε επι
την Ἑλλαδα αφορμηθεις συν τωι παιδι Ῥεκιταχ και αδελφοις δυω και γαμετηι
Σκυθων τε αμφι τας λʹ χιλιαδας, γενομενος τε κατα τον ∆ιομηδους καλουμενον
Σταβλον αναιρειται, εξ εωθινου αναβας τον ιππον και καταβληθεις υπ' αυτου επι
δορατος ορθου παρα τον της σκηνης τοιχον ισταμενου. οι δε και την πληγην αυτωι
επενεχθηναι ισχυρισαντο υπο του παιδος Ῥεκιταχ μαστιγωθεντος προς αυτου.
παρουσα δε η γαμετη Σιγιλδα νυκτωρ καταθαπτει τουτον. και την μεν του πληθους
επικρατειαν διαδεχεται Ῥεκιταχ Θεοδωριχου παις· παρεδυναστευον τε αυτωι οι εκ
του πατρος θειοι, 136 ους ανελων μικρον υστερον μονος της Θραικων εδυναστευεν
ατοπωτερα του πατρος απεργαζομενος. 96. Ὅτι επι Ζηνωνος Θεοσεβιος τις Προκοπιωι
τωι Μαρκιανου εμφερης πλειστας περινοστησας των της ανατολης πολεων πολλους
τηι περι αυτου† απατησαι δοξηι. 97. Ὅτι Θεοδωριχον τον ετερον αυθις νεωτερισαντα
και την Ῥωμαιων αρχην και τα προσοικα της Ἑλλαδος ληιζομενον Ἰωαννηντον
Σκυθην πεμπει και Μοσχιανον στρατηγους, δολοφονησας προτερον Σαβινιανον τον
εν Ἰλλυριοις αρχοντα. 98. Ὅτι Ζηνων της προς Ἰλλουν εχθρας καταρχεται, πρωτα
μεν Λογγινον λαβειν εξαιτουμενος, επειτα Ἰωαννην τον Σκυθην διαδοχον αυτωι της
αρχης αποστειλας. δημηγορει δε και προς τον δημον οσα εχθρος κατα του Ἰλλου, και
κελευει τους οικειοτατους αυτου της πολεως απελαυνεσθαι, και τας περιουσιας
τουτων δωρειται ταις Ἰσαυρων πολεσιν. Ὁ δε Ἰλλους ες φανεραν αποστασιαν ελθων
τοτε Μαρκιανον αναζωννυσι και προς τον Ὁδοακρον εστελλε, τον της εσπεριας
Ῥωμης τυραννον, και προς τους των Περσων και Ἀρμενιων αρχοντας· παρεσκευαζεν
δε και πλοια. και ο μεν Ὁδοακρος το μη δυνασθαι συμμαχειν απεκρινατο, οι δε δη
αλλοι την συμμαχιαν υπεσχοντο, επειδαν τις προς αυτους ηξει. Ζηνων δε Κονωνα
τον Φουσκιανου εν ιερευσι καταλεγομενον αναλαβειν αυθις τα οπλα παρασκευαζει,
και Ἰλλουλιγγην δε τον νοθον αυτου αδελφον στρατηγον αναδεικνυσιν. προς απερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

Ἰλλους εν Ταρσωι αγαγων την Βηριναν στοληι χρησασθαι βασιλικηι παρεσκευασε και,
οια κυριαν ουσαν της βασιλειας, Λεοντιον αναγορευσαι βασιλεα στασαν εν βηματι.
ην δε ουτος γονεων τε αφανων και πολεως ∆αλισανδου. ως ουν επι την ηγεμονιαν
προηλθεν, αυτικα τας αρχας διωικησατο καθ' ον εδοκιμασε τροπον, και χρηματων
διανομας ποιησαμενος επι την Ἀντιοχειαν αφικετο. Ὁ δε Ζηνων τον Ῥεκιταχ επειδη
ᾔσθετο φθονωι προς Θεοδωριχον αφισταμενον, αναιρεθηναι διεπραξατο προς του
Ουαλιμερος παιδος, ανεψιου οντος του Ῥεκιταχ, εχοντος και παλαιαν οργην 137
προς αυτον οια τον * αυτου αποκτειναντα. επραττε δε την αναιρεσιν εν προαστειωι
Βονοφατιαναις προσαγορευομενωι, ηνικα προς την εστιασιν εκ βαλανειου ηει ο
Ῥεκιταχ, διελασας αυτου την πλευραν. Ἐπι δε τον Ἰλλου πολεμον στελλει
Θεοδωριχον υπατον, και γενομενον κατα την Νικομηδειαν επαναγει εννοιαν λαβων
απιστιας· πεμπει δε αντ' αυτου τινας των καλουμενων Ῥογων συν Ἁρμεναριχωι τωι
Ἄσπαρος παιδι. και στολον δε δια θαλασσης ηφιει ναυαρχους επιστησας Ἰωαννην
τον κατα Βασιλισκον και Παυλον, τον εκ δουλων γενομενον αυτου σακελλαριον. εν
δε τουτωι παραγινονται εκ των Ἰλλου αποσταλεντες Ἀρτεμιδωρος, ο Τροκουνδου
υπασπιστης, και Παπιμος, ος ην ιππαρχος τωι Ἰλλου. εξ εκατερων τοινυν βασιλεων
παρασκευης γενομενης, εμειονεκτειτο το Ἰλλου στρατευμα, ως ευλαβηθεν σφοδρα
επι το Χερρεως ιδειν φρουριον· και πρωτα μεν τα τε προς αποτροφην αρκουντα
επεμψεν αυτωι, και την γαμετην Ἀστεριαν και αλλους, και Βηρινην την βασιλισσαν·
επεστελλε δε και Λεοντιωι εκλιποντι την Ἀντιοχεων θαττον ηκειν προς αυτον. ως δε
ταυτα οι στρατηγουντες αυτων εμαθον, εκαστος τοις πλησιαζουσι φρουριοις
κατεφευγεν· αυτος δε Ἰλλους αμα Λεοντιωι διανυκτερευσας ανηλθεν εις το Χερρις
φρουριον, των Ἰσαυρων αυτους κατα μικρον απολιμπανοντων και τα του βασιλεως
Ζηνωνος αιρουμενων, ξʹ και μονας ημερας του Λεοντιου εν εικονι βασιλειας
διαγενομενου. επομενων δε αυτοις ου μειον η δισχιλιων ανδρων, τους μαλιστα
αυτων ευνους επιλεξαμενοι τους λοιπους εν τοις αντροις απεχωρισαν, α πολλαχου
τηι φυσει των τοπων ειργαστο. Ἀγγελθεισης δε της Ἰλλου και Λεοντιου φυγης, ο
Ζηνων Κοττομενην στρατηγον εκατερων ποιειται δυναμεων, Λογγινον δε τον εκ
Καρδαλων μαγιστρον. και το μεν Θεοδωριχου πληθος ανεκαλεσατο, τους δε των
Ῥογων μενειν εν τηι χωραι προσεταξεν. εν δε τηι του φρουριου προσεδριαι πολλακις
συμβολαι διηγωνι 138 σθησαν. Βηρινα δε μετ' ενατην ημεραν της εν φρουριωι
καταφυγης παρεθεισα ετελευτησε και εν μολιβδινηι εταριχευθη λαρνακι. αλλα μην
και Μαρσος μετα λʹ ημεραν αποθανων τηι ισηι παρεδοθη ταφηι. ο δε Ἰλλους την του
φρουριου φυλακην επιτρεψας Ἰνδακωι Κοττουνηι το λοιπον εσχολαζεν αναγνωσει
βιβλιων, και ο Λεοντιος εν νηστειαι τε και θρηνοις διετελει. εμειονεκτειτο δε εκ
τουτου τα περι τον Ἰλλουν· και ο αντικαστελλος δε υπο των ενδον Ῥωμαιοις
προεδοθη, ως εν απογνωσει τους περι τον Ἰλλουν γενεσθαι. Ὑπατου δε του
Λογγινου κατα τον εξης αποδεδειγμενου χρονον, ο τε Θεοδωριχος παλιν εις
αποστασιν ειδε και τα περι την Θραικην ελυμαινετο χωρια, και ο Ζηνων προς τον
Ὁδοακρον το των Ῥογων επανεστησε γενος, ως εγνω τουτον προς την Ἰλλου
συμμαχιαν παρασκευαζομενον. λαμπραν δε αναδησαμενων νικην των περι τον
Ὁδοακρον, προσετι δε και πεμψαντων δωρα τωι Ζηνωνι των λαφυρων,
αποπροσποιησαμενος συνηδετο τοις πραχθεισιν. οι δε τηι Ἰλλου και Λεοντιου
προσεδρευοντες πολιορκιαι μετα το επιτυχειν του αντιφρουριου πολλοις
μηχανημασιν εχρωντο. αντικαθεζομενων δε των στρατευματων, και ες λογους
φιλιους συνηλθον Ἰλλους τε και Ἰωαννης ο Σκυθης, και γραμματα προς τον Ζηνωνα
διεπεμψατο υπομιμνησκων αυτον της προτερας ευνοιας. ως δε ουδεν πλεον εδρα,
αυθις εν τοις οπλοις εγενοντο. Τωι δε εξης ετει Θεοδωριχος επανελθων εκ Νοβων
εστρατοπεδευσεν εν τωι λεγομενωι Ῥηγιωι και κατερχεται τα πλησιον. ο δε γε Ζηνων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

βουλομενος αυτον υποκλιναι ην ειχεν αυτου αδελφην τηι βασιλιδι συνδιαιτωμενην
απεπεμπεν ετι πολεμουντι αμα πολλωι πλουτωι, οποτερον εθελοι διδους· εκ τουδε
νοειν ην ως φιλοποιουμενος ετι. Μετα δε την Θεοδωριχου της πολιορκιας
απαλλαγην Ἄνθουσα η του Ἰλλου θυγατηρ εν τωι φρουριωι μετηλλαξεν, εξ ουπερ
μαλιστα ο Ἰλλους κατωλιγωρει της φυλακης των ενδον. και ο των 139 Περσων
βασιλευς Περοζης †ζʹ βιους χρονους μετα τον πατερα Ἰσδιγερδην βασιλευσας
ετελευτησεν εν τωι προς τους ομορουντας Ουννους πολεμωι. ενος δε διαγενομενου
χρονου, Καβαδης της βασιλειας κρατει, αλλα και αυτος εξ επιβουλης των εν τελει
τινων της ηγεμονιας ωσθεις εν φρουριωι καθειρχθη, εκειθεν τε λαθρα διαφυγων
προς τους Καδισηνους λεγομενους Ουννους αφικνειται και δι' αυτων αυθις την
βασιλειαν κτησαμενος τους επιβουλευσαντας ανειλεν. Ἐπραχθη δε και η του
φρουριου Χερρις καταληψις τροπωι τοιωιδε. Ἰνδακος ο Κοττουνης παλαι την
προδοσιαν μελετων, αμα δε και την φυλακην του ερυματος επιτετραμμενος, πειθει
τον Ἰλλουν εξω του φρουριου τους αμφ' αυτον παρασκευασαι, ως δη των εναντιων
δια της νυκτος επιοντων, αυτον τε αμα Λεοντιωι εν τωι συνηθει κατευνασθηναι
κοιτωνι. ο δε νυκτος επιλαβομενης δια του ηρεμουντος μερους καλωδιον καθεις
τους εναντιους αναγει. και πρωτα μεν οι των πυλων φυλακες αποσφαττονται,
επειτα βοης ακουσθεισης, ως εθος εστι Ῥωμαιοις λεγειν· Ζηνων Αυγουστε
τουμβικας, παραχρημα μεν Ἰνδακος και οι συν αυτωι προδοντες αναιρουνται, Ἰλλους
δε και Λεοντιος εις το τεμενος του μαρτυρος Κονωνος καταφευγουσιν. και του
Λεοντιου βουληθεντος ανελειν εαυτον, επεσχεν Ἰλλους· ως δε εις αυτους ηλθον οι
εναντιοι, προς βιας εκβαλλονται και ξυλοπεδαις δεθεντες υπο των στρατιωτων
αγονται. και ο μεν Ἰλλους πολλα και ειπων και οδυραμενος ᾔτησε τους περι Παυλον
και Ἰλλουν τους δουλους αυτου γενομενους το μεν της θυγατρος σωμα εν Ταρσωι
ταφηι δουναι, την δε γαμετην ανυβριστον φυλαξαι και τον ουτως ευνουν γενομενον
Κονωνα τον ανδρα φειδους τυχειν. οι δε σπουδαιως ταυτα επετελεσαν, και το μεν
σωμα συν τηι Ἰλλου γαμετηι και τηι παιδι Θεκληι εις το ευκτηριον των γʹ παιδων εν
Ταρσωι απεσωσαν· αυτους δε μικρον εξω του φρουριου λαβοντες και πολλα προς το
θειον συν δακρυσιν απειποντας και τας χειρας εις τον ουρανον ανατειναντας των
κεφαλων απετεμον. αστραπαι δε και βρονται συν χαλαζηι και ανεμωι κατα των
παροντων ηνεχθησαν, και ο ανελων αυτους εξεστη και αναυδος εν Ταρσωι εκομισθη.
Ζηνων δε τας κεφαλας τουτων δεξαμενος αντικρυ της πολεως ανεσκολοπισεν και
Κονωνα θαυμασας 140 θεραπειας αξιουσθαι προσεταξεν. αλλ' ο μεν εφθη τον
θανατον Ἰλλου τε και Λεοντιου μαθειν και σπαραξας εαυτον απεβιου. ο δε βασιλευς
δεινως απασι τοις αλουσιν επεξηιει, τους μεν αναιρων χυδην, τους δε των ουσιων
αλλοτριων. το δε Βηρινης σωμα ες την Κωνσταντινου βασιλικως εκηδευσεν και προς
τωι του ανδρος καταθεμενος μνηματι Αυγουσταν ονομαζεσθαι διεκελευσατο,
πλειστον τε των εν Ἰσαυριαι φρουριων κατελυσεν, και οι της Ἰλλου κεκοινωνηκοτες
προδοσιας οικτιστοις διωλοντο θανατοις, Κοττουνης τε ο δειλαιος και Κονων ο
αγρεωτης και Λογγινος ο του Λογγινου παις και ο Τροκουνδου υπασπιστης
Ἀρτεμιδωρος. 99. Ὅτι Θεοδωριχος και Ὁδοακρος συνθηκας και ξυμβασεις
εποιησαντο προς αλληλους αμφω ηγεισθαι της Ῥωμαιων αρχης, και λοιπον ησαν
αυτοις εντευξεις παρ' αλληλους φοιτωσι συχναι. ουπω δε ηνυετο ημερα δεκατη, και,
του Ὁδοακρου γενομενου παρα τον Θεοδωριχον, προσελθοντες των αυτου ανδρες
δυω τας του Ὁδοακρου ατε ικεται γενομενοι κατεχουσι χειρας, μεθ' ο των
προλοχισθεντων εν τοις παρ' εκατερα οικισκοις επελθοντων αμα τοις ξιφεσιν, εκ δε
της θεας καταπλαγεντων και ουκ επιτιθεμενων τωι Ὁδοακρωι, Θεοδωριχος
προσδραμων παιει τωι ξιφει αυτον κατα την κλειδα, ειποντα δε· που ο θεος;
αμειβεται· τουτο εστιν ο και συ τους εμους εδρασας. της δε πληγης καιριας και μεχρι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

της οσφυος διελθουσης το Ὁδοακρου σωμα, ειπειν φασιν Θεοδωριχον ως· ταχα ουδε
οστουν ην τωι κακωι τουτωι. και τον μεν πεμψας εξω θαπτει εις τας συνοδους των
Ἑβραιων εν λιθινηι λαρνακι ετη βεβιωκοτα ξʹ, αρξαντα δε ιδʹ, τον δε αδελφον τουτου
εν τωι τεμενει φυγοντα κατετοξευσε. συνεχων δε και την Ὁδοακρου γαμετην
Σουνιγιλδαν και Ὀκλαν τον παιδα, ον Ὁδοακρος Καισαρα απεδειξεν, τουτον μεν
εκπεμπει εις Γαλλιαν, εκειθεν δε αποδραντα κατα την Ἰταλιαν διαφθειρει, την δε
υπο λιμου φρουρουμενην εξηγαγε του βιου. 100. Ὅτι Ἀναστασιος ο βασιλευς λυει
τον των δημευσεων φοβον τοις υπηκοοις, απαγορευει δε τοις συκοφανταις την
αδειαν 141 και το της καλουμενης δηλατοριας παθος τιμωρειται και τους εκ των
εισφορων οφειλετας ελευθεροι των εμπροσθεν χρονων. ως δε κατα τας θεας
ατακτουσιν ο της πολεως επαρχος δια προγραμματος τας ενδον διατριβας
απηγορευσεν, υπονοιαι το λοιπον εκδοντες εαυτους οι τοις πλημμελημασιν
ενεχομενοι απαντα διεταραττον. και δη του βασιλεως την ιπποδρομιαν θεωμενου,
πολυς εντευθεν διηγειρετο θορυβος, ως και αυτου του της βουλης ηγουμενου
καταβοαν. Ἰουλιανος δε ην ο Ἀλεξανδρευς των εκ παιδειας και λογων εισηγητης. εν
οργηι τοινυν του βασιλεως ποιημαμενου τους τα τοιαυτα τολμωντας και δια πληθους
στρατιωτικου ανειργειν αυτους επιχειρησαντος εικοτως, εις απεγνωσμενην
ετραπησαν πραξιν πυρ ενιεντες τωι τας θυρας της ιπποδρομιας εχοντι τοπωι, εξ ουπερ
και αι προσπαρακειμεναι στοαι διεφθειραντο ραιδιως· εκειθεν τε τας στηλας των
βασιλεων εκ χαλκου πεποιημενας των ιδρυματων ωθησαντες παν ειδος υβρεως εις
αυτας επετελουν, ως και αυτους εκεινους αικιζομενοι, καιτοι πολλων μεν
αναιρουμενων, πολλων δε και ημιθνητων γενομενων. ο βασιλευς τοινυν ορων την
κατα των υπηκοων αυτου νικην ου πρεπουσαν ειναι, αποπαυει μεν της αρχης τον
Ἰουλιανον, υπαρχον δε προχειριζεται Σεκουνδινον τον της εαυτου αδελφης
Καισαριας ανδρα, και τουτωι ληξασης της των στρατιωτων λυττης, ου χαλεπως και
τα πεπονθοτα των οικοδομηματων ανεκτησατο. κρινων δε εικοτως εκ της των
ενδημουντων Ἰσαυρων επιβουλης διεσκευασθαι ταυτα, αποχωρειν τουτους της
βασιλιδος εκελευσεν ουδ' αξιωματων αφαιρουμενος τινα αυτων ουδε χρηματων, και
ταυτα ηδη αγγελθεισης της κατα την χωραν αυτων αποστασεως. μελλοντων δε και
εν διατριβηι ποιουμενων την αναχωρησιν, συνειδεν αυτοις αναγκην επιθειναι, εξ
ουπερ λαμπροτερον απεδειχθησαν δυσμενεις τωι κρατουντι πολιτευματι. εντευθεν
λοιπον ο του Ζηνωνος αδελφος Λογγινος κατα την Θηβαιων αφοριζεται χωραν και
αυτου απεφθαρη λιμωι μετα χρονους ηʹ, η τε ουσα αυτωι γαμετη Ουαλερια τουνομα
συν τηι παιδι Λογγιναι, η και ωμολογητο Ζηνωνι τωι Ἀνθεμιου και Ἡραΐδος υιωι, και
Λαλις η Ζηνωνος και Λογγινου μητηρ το εν Βροχθοις ουτω προσαγορευομενωι
προαστειωι της Βιθυνων κατελαβον ευκτηριον, εν ωιπερ και Ζηνων ουχ ηκιστα
διεθεριζεν, επιβιωσασαι δε 142 χρονον ου μετριον και τα προς το ζην εξ ερανου
ποριζουσαι αλλοσε αλλη μετηλλαξε τον βιον. Λογγινος δε ο μαγιστρος και
Ἀθηνοδωρος ανδρειαι τε αυχων και πλουτωι συν ετεροις συχνοις ες την Ἰσαυρων
εξεπεσον χωραν. αποστερξας δε ο βασιλευς εσαπαξ τα Ἰσαυρων την τε του
βασιλευσαντος Ζηνωνος περιουσιαν προεγραψεν, ωστε και αυτη γε η βασιλειος
εσθης ωνιος προυκειτο, και το Παπειριου καλουμενον φρουριον πεμψας
κατεστρεψεν, αναιρει δε και τας διδομενας αυτοις παρα του Ζηνωνος σιτησεις
τεινουσας εις υʹ και χιλιας χρυσιου λιτρας ετησιας. αρτυσαμενων δε τα προς
αντιστασιν και ηδη κινηθεντων εκ της σφετερας υπο ηγεμοσι Λιγγινινηι και
Ἀθηνοδωρωι, συνοντων αυτοις και Κονωνος Φουσκιανου του απο επισκοπων και
Λογγινου μαγιστρου και Ἀθηνοδωρου του ετερου, πληθος τε μαχιμων αμφι τας ρʹ
χιλιαδας επαγομενων εκ τε Ἰσαυρων και Ῥωμαιων, των μεν εκουσιως ελομενων
την συμμαχιαν, των δε και αναγκηι επομενων, και διαδραμοντων τας πολεις και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

γενομενων εν Κοτιαειωι τωι αστει της Φρυγιας, υπαντιασαν αυτοις και το του
βασιλεως στρατευμα *αμφι τους δισχιλιους. ηγουντο δε αυτων στρατηγοι βʹ,
Ἰωαννης ο Σκυθης και Ἰωαννης ο Κυρτος, και αυτος εκ Σιλυβριας ορμωμενος,
υποστρατηγοι δε Ἰουστινος εκ Βεδεριανης φρουριου πλησιαζοντος Ναισσωι τηι
Ἰλλυριδι και Ἀψικαλ βαρβαρος γενους των καλουμενων Γοτθων, ετι τε Σιγιζαν και
Ζολβων Ουννων αγοντες πληθος. επειδη δε πλησιον αλληλων ηλθον συρραξαντες
περι δειλην εσπεραν, πολλους των εναντιων διεφθειραν οι Ῥωμαιοι και αυτον
ανελοντες τον ηγεμονα των Ἰσαυρων Λιγγινινην, ως τους περιλειφθεντας δρομαιως
διαφυγειν ες τα σφετερα. ο δε του βασιλεως στρατος επιδιωξας εως και της του
Ταυρου υπερβολης διεμεινεν την του χειμωνος ωραν. 101. Ὅτι επι Ἀναστασιου ο την
υπαρχον ανυων της πολεως Ἡλιας τουνομα την των καλουμενων Βρυτων εορτην
επιτελων, ως ουπω προτερον γεγονεν, υπο τινος βασκανιας αιτιος πολλων εγενετο
φονων. των γαρ αθροισθεντων ες δειλην του δημου αμα ξιφεσι κατ' αλληλων
ωρμηκοτων, πολυς ην των ολλυμενων ο τρο 143 πος. ομοιως και Κωνσταντιος ο
αρχων της πολεως την αυτην επιτελειν των Βρυτων πανηγυριν βουλευσαμενος
ολιγου διωλεσε τον απαντα δημον ποικιλοις διαφθαρεντα τροποις, ως τον βασιλεα
του λοιπου χηρωσαι της καλλιστης ορχησεως τας πολεις. 102. Ὅτι καθ' ον χρονον ο
του βασιλεως του Ἀναστασιου γαμβρος Σεκουνδινος την υπατον αρχην παρειληφει,
εκινηθη τα περι την Παφλαγονιαν. 103. Ὅτι συνεκυκα κατα τον αυτον χρονον τα
κατα την Θραικην Βιταλιανος, ανθρωπισκος βραχυς και τραυλος την φωνην και τας
ακρας τοιν βλεφαροιν υποκεκαυμενος, υιος ων Πατρικιολου πατριδα εσχηκοτος
Ζαλδαβα της κατω Μυσιας πολισμα βραχυ. ουτος επειδη τα πολλα συνδιατριβων
τοις Ουννοις ετοιμοτερος προς απονοιαν ηγγελθη τωι βασιλει· αφαιρεθεις γαρ
σιτησεως δημοσιας των καλουμενων φοιδερατικων ανωνων εισηγειται τοις τα περι
Σκυθιαν και Θραικην πληρουσι ταγματα, δυσχεραινουσι μεν και εξ εαυτων εφ' οις
επασχον προς του την στρατηγιαν εχοντος Ὑπατιου, και δη πειθει ραιδιως τωι πρωτος
αρξαι των παρανομωτατων και επεκεινα τολμης. τους γαρ τωι στρατηγωι
παρεδρευοντας Κωνσταντινον τινα εκ Λυδιας και Κελεαρινον φονευσας, ετι και
Μαξεντιον τον του καλουμενου ∆ουκος την Μυσων επιτετραμμενον αρχην,
διαφθειρει, και τον τωι στρατηγωι συμπνουν και εις απαντα κεχαρισμενον Καρινον
συσχων της του μη ανελειν χαριτος κομιζεται δωρον το συμπραξαι οι προς την της
Ὀδυσσου και της στρατηγιας εξουσιαν καταφημισαντα ως ειη αυτωι τα της
ηγεμονιας επιτετραμμενα, παραδουναι δε και οποσον ην παρ' αυτωι χρυσιον. πεισας
ουν εκ τουτων απαντας βλεπειν εις αυτον, συναθροισας αμφι τας νʹ χιλιαδας
πολεμικων τε και αγροικων ανδρων, τηι Κωνσταντινου προσαγειν ηγγελτο. ο δε
βασιλευς και εξ ων εναγχος επεπονθει προς δειλιαν κατενεχθεις και τωι παραδοξωι
των περισταντων αυτωι δυσχεραινων, προσετι δε και τωι ακουειν τους επιοντας την
ομοιαν της θρησκειας προβαλλεσθαι μεμψιν, σταυρους μεν εκ χαλκου παγηναι υπερ
τας πυλας των τειχων παρακελευεται γραμμασι την αιτιαν του συσταντος επ' αυτον
θορυβου προκαθιστωντας, της δε υπερ των ζωων εισφορας 144 τεταρτην περιελων
μοιραν του Βιθυνων τε και Ἀσιανων εθνους τον ταυτα δηλουντα χαρτην τηι κατα
την πρωτευουσαν εκκλησιαν ιεραι τραπεζηι φερων κατεθηκε και της πολεως
φρουραν εποιειτο δια των εν τοις τελεσιν. ηδη δε του Βιταλιανου προσβαλοντος τοις
της πολεως προαστειοις και περι αυτα τα τειχη εληλακοτος, στελλεται προς αυτον
Πατρικιος ο στρατηγος, αμα μεν ως προσηκοντος οι δια την αρχην του τοιουδε
λογου, αμα δε και ως γερασι προυχων και αξιωσεσιν, και αυτωι δε τωι Βιταλιανωι
μερος ου μικρον της ευπραγιας γενομενος. ος, επειδη παρ' αυτον ηλθε και τηι εκ της
ευεργεσιας παρρησιαι καθηψατο, τα εικοτα ηκουεν, ως οια πολλα προηνεχθη εκ τε
των την βασιλειαν εσχηκοτων, και νυν. ηκειν αυτους δεομενους επανορθωθηναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

μεν των αδικηματων του της Θραικων στρατηγου, κυρωθηναι δε και την ορθως
εχουσαν του θειου δοξαν. τηι δε υστεραιαι των εν πρωτοις παρα του βασιλεως
εισκληθεντων και παραγενομενων Βιταλιανου χωρις (τουτον γαρ ουδε εισω της
πολεως γενεσθαι επεισε), τα μεν επεγκαλεσας ο βασιλευς και ως μηδεν
ολιγωρηθεντας διελεγξας, τα δε εκθεραπευσας δωροις τε και τηι των οφειλομενων
επαγγελιαι, αξειν τε υποσχομενος τους της πρεσβυτερας Ῥωμης τα περι της δοξης
των ιερων καταστησοντας, απεπεμψεν ορκους υπερ της ες το λοιπον ευνοιας αυτων
αποδεξαμενος. οι δε τωι Βιταλιανωι συγγενομενοι αναλαβοντες αυτον τε και το
πληθος ᾤχοντο. Ὁ δε βασιλευς Ἀναστασιος την των εν Θραικηι τελων στρατηγιαν
Κυριλλωι παραδιδωσιν ουκ ασυνετωι ουδε πολεμικης εμπειριας αμαθει. ελθων δε ο
Κυριλλος κατα Μυσιαν και επιβουλευσαι σπουδαζων τωι Βιταλιανωι αυτος
επεβουλευθη πρωτος εν τοις στρατηγικοις οικοις διαφθαρεις ξιφει. ο δε βασιλευς
ακουσας τα συμβαντα δογματι της συγκλητου βουλης της Ῥωμαικης πολιτειας
αλλοτριον τον Βιταλιανον ψηφιζεται και στρατιαν μεγιστην αγειρας αμφι τας πʹ
χιλιαδας αυτοκρατορα τε του πολεμου αποδειξας Ὑπατιον τον αδελφιδουν τον
εαυτου, Ἄλαθαρ δε γενος Σκυθικον επι τηι του στρατηγου των Θραικων προσηγοριαι
επεσθαι οι προσταξας, και Θεοδωρον τον των βασιλικων θησαυρων ταμιαν· οι
συμμιξαντες αυτωι και διαφοροις ελασθεντες τυχαις και ποτε και νικην αραντες
μετριαν εγνωρισαν τωι βασιλευοντι, ωστε αυτον και 145 προελθειν εν τοις ιεροις
τοποις και θεας επιτελεσαι δημοτελεις. ου μακραν δε Ὑπατιος παλιν επι τον
τυραννον ορμησας Ἰουλιανον απεβαλε ζωγρηθεντα, τον εκ του λογου των
λεγομενων μεμοριαλιων, τολμησαντα ολως και θεασασθαι πολεμον. και ο μεν εν
κλωβωι βληθεις και περιαχθεις αφεθη χρυσιωι. αναστησας τοινυν ο Ὑπατιος εκ
τωνδε τον στρατον, αρτι τε και Τιμοθεου τινος των εν τοις σωματοφυλαξιν
τεταγμενων του βασιλεως υπο των βαρβαρων αναιρεθεντος, επι της Ἀκριδος
στρατοπεδευεται το εκ των αμαξων χαρακωμα προβαλομενος. τοτε δε των Ουννων
απαντων συναθροισθεντων και εις αμα εφορμησαντων, επεσχε μεν τις εις βραχυν
χρονον αντιπαλος τοξεια, ως δε οι βαρβαροι τους των αμαξων βοας εβαλλον
συσκευασθεντας ηδη προς μεταστασιν, διαλυεται μεν η του χαρακωματος συνταξις,
επ' αυτους δε ιασιν οι βαρβαροι τους Ῥωμαιους ουδε ανταραι σφισιν τας χειρας
τολμωντας. υπο δε μιας της προς το αποδραναι σπουδης πιεζομενων προς αλληλων,
και υπο τινος μαγειας των βαρβαρων επιγενομενης αχλυος επισκοτισασης αυτοις
τας οψεις, ου προιδοντες εν οις την φυγην εποιουντο τοποις, ες κρημνους και
φαραγγας καταφερομενοι διεφθειροντο. απωλοντο μεν ουν τωιδε τωι τροπωι πλειον η
ξʹ χιλιαδες, και ταις ακρωρειαις το της φαραγγος προσισωθη βαθος υπο του πληθους
των εμπεσοντων ανδρων τε και ζωων αλογων. ηλωσαν δε και οι των λοχαγων την
ταξιν πληρουντες· αυτος δε Ὑπατιος ες την θαλατταν καταδυς και οια τα πολλα των
εν τηι αλι τρεφομενων ορνεων εκ μονης ανεχουσης της κεφαλης επιγνωσθεις
συνεληφθη. πληρων δε Βιταλιανος τοις Ουννοις ον υπεσχετο πορισμον των
χρηματων, αποδιδοσθαι αυτοις τους αλοντας εφηκεν και τον τε Ἄλαθαρ
απελυτρωσατο και Ευσιγνιον αλλους τε συχνους. τον δε Ὑπατιον ο Βιταλιανος
κομιδης ηξιου της δεουσης, ως επι ωνιωι μεγαλωι τον υπερ αυτου τιθεμενος λογον.
και το λοιπον συνεσκευαστο μεν απαντα τα εν Σκυθαις και Μυσοις φρουρια τε και
πολεις, παντες δε αυτον εδεδιεσαν και βασιλεα προσεδοκων. ο δε βασιλευς
προνοουμενος του συμβαντος στελλει τινα Ουρανιον την του καλουμενου
καγκελλαριου ταξιν πληρουντα τωι των οφφικιων μαγιστρωι αμα Πολυχρονιωι τε και
Μαρτυριωι τοις τας των Ουννων πρεσβειας επιτετραμμενοις, συν αυτοις δε και δεκα
χρυσιου λιτρων εκατονταδας. ους δη κατα την Σωζοπολιν ο τυραννος λοχισας αυτην
τε την πολιν εξειλε μηχανηματι δολιωι και 146 το χρυσιον αφαιρειται προς βιαν. εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

δε τηι Κωνσταντινου κατα την της ιππικης θεαν του δημου προς στασιν
διανασταντος, την τε της δειλης πανηγυριν ο βασιλευς ηρνησατο, και φονος ουκ
ολιγος εγεγονει, αυτου τε του της πολεως νυκτεπαρχου του καλουμενου Γετα
αναιρεθεντος κατα την μαχην. ηδη δε μικρου διαδραμοντος χρονου, Βιταλιανος
αυθις αρας νηων ως σʹ στολον και στρατον πεζικον τε και ιππικον πολυν
παραπορευθεις τον Ευξεινον Ποντον αθροως επιων ωφθη τηι Κωνσταντινου.
μετεωρου δε της πολεως ουσης και υπο τους πολεμιους ελπιζομενης γενεσθαι,
στελλεται παρ' αυτον Ἰωαννης την των στρατηλατων και υπατων αξιωσιν εχων, εκ
του της μητρος επωνυμου Βαλεριανης γνωριζομενος. και ο μεν υπαντησας τοις
πολεμιοις τον εκ της πρωτης προσβολης διηγωνιζετο κινδυνον, επι δε τωι λεγομενωι
Λαοσθενιωι ικετευεν, αυτος δε επανηιει δρομαδην παρα τον Ἀναστασιον αγγελλων τα
υπο του τυραννου επιζητουμενα. ως δε ο βασιλευς τηι τε της πολιορκιας αναγκηι και
τηι του στρατηγου και συγγενους εποχηι παντα ποιειν ωμολογει, εφερετο μεν η του
χρυσιου ποσοτης εις πεντακισχιλιας τεινουσα λιτρας, εδιδοτο δε και τα της Θραικιας
αρχης συμβολα παραχρημα, ορκοι τε περι φιλιας παρειχοντο και το της θρησκειας
ανενεουτο κηρυγμα. ως δε ουδε ουτως ελθειν προς τον βασιλεα προεθυμειτο,
απεχωρει. Ἀνθεμιου δε την υπατον αρχην διαδεξαμενου, Βιταλιανος αυθις
εξογκουμενος δεινως τον Ἀναστασιον επαιζεν· και οι των λεγομενων Ουννων
Σαβηρ εκ της προτερας παροτρυνθεντες πειρας πολλαπλασιονες τωι πληθει ταις
πασαις σχεδον επεχεθησαν επαρχιαις της καλουμενης Ποντικης, δρασαντες δε φονον
μυριον και αγελας αιχμαλωτων απηγαγον. αυθις τε κατα την πανηγυριν της
γαστρης συνεβη θορυβον υπο του δημου γενεσθαι. ο δε βασιλευς ατε ουκ απο
γνωμης πεπραχως τας προς τον τυραννον συμβασεις εμηχανατο ει τι δυνηθειη
δρασαι κατ' εκεινου δολιως. ο δε παραχρημα την του βασιλεως πυθομενος γνωμην
αυθις την προτεραν μετερχεται πειραν και συν πολλωι πληθει διαπεραιωθεις τον
Ευξεινον Ποντον ες το Λαοσθενιον ηκεν. προς αυταις δε ταις καλουμεναις Συκαις
(μοιρα δε αυτη της πολεως εσχατη) των βαρβαρων προσελασαντων πεζομαχια τε
συνεκροτηθη προς τους εν εκεινηι φυλαττειν εκ τε Ἰσαυρων και των αλλων
λαχοντας (εωρα γαρ ες τας των προδιδοντων υποσχεσεις ο τυραννος), και νηων
αυτου κατα το μεσαιτατον της Χρυσοπολεως γενομενων, υπαντησασα ναυς ταχυ 147
δρομος του βασιλεως, εφ' ης Ἰουστινος ην των καλουμενων εξσκουβιτορων αρχων,
συμπλακεις μιαι των νηων και ζωγρησας τους εν αυτηι τους αλλους ες φυγην
ετρεψεν. αθροισθεντων δε των πεζων κατα τον Ἀναπλουν νυκτωρ, αισθομενος της
επ' αυτωι γενομενης επιβουλης απεδρα, οι τε συν αυτωι αφαντοι απαντες εν ακαρει
εγενοντο χρονωι τους τρωθεντας εκ των βαρβαρων πηι μεν ημιθνητας πηι δε και
νεκρους καταλειψαντες. μετα δε τινα χρονον ο των Βιταλιανωι συναραμενων
Ουννων ως οτι μαλιστα κρατιστος, ος και τον Κυριλλου του στρατηγου φονον
αυτοχειριαι επραξε, Ταρραχ την προσηγοριαν, περιελθοντος αυτον απατηι Τουργουν
Ουννου και αυτου και χρηματων αποδομενου την τοιαυτην πραξιν, συνδεθεις προς
αυτου και τοις του βασιλεως παραδοθεις ες την Κωνσταντινου ηχθη. και βασανους
προτερον υποστας μετα τουτο ζων ετι πυρι διεφθαρη κατα τον Χαλκηδονος επεκεινα
τοπον, ον Παντειχιον ονομαζουσιν. μετα δε ταυτα Ῥουφινος ο στρατηγος
Ἀναστασιον τε και ∆ομνικον τους του τυραννου σωματοφυλακας ζωγριαι λαβων
εκπεμπει τωι βασιλει, τους δε παραγενομενους ως πολλων θανατων αιτιους ο
αυτοκρατωρ διαφθαρηναι κρινας τοις των νυκτων φυλαξι παραδιδωσιν. οι δε κατα
τον αντικρυ της Κωνσταντινου πολεως λοφον τας κεφαλας εκτεμοντες επι ξυλινων
επεθηκαν κιονων. 104. Ὅτι επι Ἰουστινιανου ετυραννησαν οι Σαμαρειται και
εστεψαν βασιλεα. 105. Ὅτι Ἰουστινος τον ανεψιον αυτου απεκεφαλισεν ως
επιβουλευσαμενον αυτωι. 106. Ὅτι σκανδαλισθεις ο Μαυρικιος επι τωι μισηθηναι δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

το προδουναι την αιχμαλωσιαν γραφει προς τον στρατηγον Κομεντιολον κρυφα
προδουναι τον λαον της Θραικης εις τους βαρβαρους. εγνω ουν ο λαος τον δολον·
τον γαρ στρατηγον κρατησαντες, υπεδειξεν αυτοις τα γραμματα. απο τοτε ουν
εζητουν φονευσαι Μαυρικιον. γνους δε ο Μαυρικιος διεδεξατο Κομεντιολον ποιησας
Φιλιππικον. επεμψαν ουν εντολικαριους δια Κομεντιολον. 148 ην δε εις εξ αυτων
Φωκας. ο ουν Φωκας αντικατεστη τωι βασιλει, και παντων εξελθοντων εις των
πατρικιων επιδραμων τωι Φωκαι απεσπασε των γενειων αυτου. ο δε Φωκας
ενεβλεψεν αυτον αποκρισιν μη δους αυτωι. 107. Ὅτι λιτανευοντος του βασιλεως
Μαυρικιου εις την υπαπαντην γυμνοποδος, λιθοι κατ' αυτου επεμφθησαν εις τα
Καρπιανου, και εκαθισαν τινα φαλακρον εις ονον, βαλοντες εις την κεφαλην αυτου
σκοροδα προς μιμησιν Μαυρικιου, λεγοντες· ευρεν την δαμαλιν απαλην και
τρυφεραν, και ως το καινον αλεκτοριν ουτως αυτην πεπηδηκεν. 108. Ὅτι υφωρατο
Μαυρικιος εις τον στρατον Θραικης και εις τον γαμβρον Φιλιππικον. και ειδεν
αποκαλυψιν ο Μαυρικιος, οτι ιστατο εν τωι πορφυρωι μαρμαρωι της Χαλκης, και
ελεγεν αυτωι· που θελεις αποδωσω σοι; ωδε η εν τωι μελλοντι; ο δε ειπεν· ωδε. και
τοτε επετρεψεν αυτον εκδοθηναι Φωκαι στρατιωτηι· και διυπνισθη. εποιησεν ουν
μετανοιαν τωι Φιλιππικωι ο Μαυρικιος. επεχειρουν ουν οι στρατοι Θραικης
ανερχεσθαι προς επιβουλην Μαυρικιου. εβουλευσαντο ουν οι στρατοι τινα
ποιησουσι βασιλεα. εποιησαν ουν Φωκαν και αφιεσαν τον τε Ἀλεξανδρον και
Λιλλιν, και ηλθαν εως του καμπου Ἑβδομου. υφωρωντο ουν οι της πολεως δια
Μαυρικιον, και ουδεις ετολμα εξελθειν προς αυτους. επεσυρετο ουν εις και απηιει
προς τον στρατον. ηβουληθη ο Μαυρικιος τηι νυκτι φυγειν προς τον αγιον
Αυτονομον, αλλ' επιασεν αυτον η ποδαλγια. προσερρυησαν ουν και τα βʹ μερη
Πρασινοι και Βενετοι, και παντες, και ανηγαγον τον Φωκαν εις σκουταριν εν τωι
τριβουναλιωι του καμπου και ανηγορευσαν αυτον βασιλεα. ο δε Μαυρικιος ακουσας,
εξελθων δια κοχλιου εδοκει μετα του υιου αυτου φευγειν εις τον αγιον Αυτονομον
και προς Χοσροην εν Περσιδι. ην δε μετ' αυτου και Στεφανος ο βαΐουλος Θεοδοσιου ο
κτισας τα Ἁρματιου και το Σαγμα. αντανεμιας γενομενης εξηλθεν εις ∆ιαδρομους. ο
δε Θεοδοσιος ηδυνηθη διαφυγειν, και ουδεις διεγνω. οι δε εφασαν οτι φευγων
εξεβρασε και ετελευτησεν. η δε γυνη του βασιλεως Μαυρικιου και τα τεκνα απηλθον
εν Χαλκηδονι. ο δε Φιλιππικος εκειρατο την κομην κληρικος εν Χρυσο 149 πολει.
εξηιτησεν ουν ο Φωκας τον πατρικιον τον κρατησαντα τον πωγωνα αυτου λεγων·
φερετε τον κατα μου, και απεκεφαλισεν αυτον. εστεψεν ουν τον Φωκαν Κυριακος ο
πατριαρχης εις τον αγιον Ἰωαννην εις το Ἕβδομον. ην δε τωι γενει Θρᾲξ ετων νεʹ,
ειχε δε γυναικα Λεοντιαν και μητερα και θυγατερα ∆υσμενζιανην, και εβασιλευσεν
ετη ηʹ. και εκραξεν ο δημος εν τωι ιπποδρομιωι· Μαυρικιος ουκ απεθανεν, μαθε την
αληθειαν. και εκελευσεν απενεχθηναι Μαυρικιον και τα τεκνα αυτου εις τον μωλον
των Ευτροπιου και αποκτανθηναι. 109. Ὅτι ποιησας τον πατρικιον Πρισκον ο Φωκας
γαμβρον επι θυγατρι και θεωρησας τα λαυρατα του γαμβρου αυτου Φωκας και της
θυγατρος, εις ζηλον ελθων εξητασε τους γραμμιστας και τους πρωτους των μερων. ο
δε γαμβρος αυτου Πρισκος *** ωστε αποστειλαι Ἡρακλειον τον υιον αυτου και
Νικηταν τον υιον Γρηγορα του υποστρατηγου αυτου, υπισχνουμενος αυτοις
προδιδοναι Φωκαν. ηκουετο γαρ οτι καταστρατηγει Φωκα. οι δε Πρασινοι εν
ιπποδρομιαι ελεγον προς Φωκαν· παλιν εις τον καυκον επιες, παλιν τον νουν
απωλεσας. και πολλους εξ αυτων απεκτεινε. θυμωθεντες οι Πρασινοι εκαυσαν το
πραιτωριον. 110. Ὅτι επιβουλους πολλους επιασε Φωκας υπο τε του επαρχου αυτου
και αλλων. και ηλθεν Ἡρακλειος δηλωθεις παρα του Πρισκου πατρικιου εις Ἄβυδον,
και δεξαμενος τον κομητα Ἀβυδουεμαθεν παρ' αυτου τα κινουμενα εν τηι πολει.
επεμφθη δε ο αδελφος Φωκα ο κονδοχειρ εις το Μακρον τειχος, και μαθων εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

Ἄβυδον ειναι τον Ἡρακλειον εφυγεν εν τηι πολει. ο Ἡρακλειοςουν εις Ἄβυδον
παντας τους εξοριστους εδεξατο, ους εξωρισε Φωκας. ηλθε ουν Ἡρακλειος εις
Ἡρακλειαν και ηυξατο εις τηναγιαν Γλυκεριαν, και απο Σιλυβριας εισηλθε πλωι και
απηλθεν εις την νησον την καλουμενην Καλωνυμον. μαθων ουν Στεφανος ο
Κυζικηνος λαβων εκ της θεοτοκου Ἀρτακης στεμμα απηγαγεν αυτο τωι Ἡρακλειωι.
εξηλθεν ουν Φωκας εν Βλαχερναις· εκειτο γαρ Πρισκος ο γαμβρος αυτου εις την
αγιαν σορον προσποιουμενος αλγειν τους ποδας. ο Βουνωσος ουν συνεβουλευετο
αποκτειναι 150 τον γαμβρον αυτου. μαθοντες ουν τινες Πρασινοι οτι ηλθεν ο
βασιλευς εις την νησον την προσπαρακειμενην τηι πολει επηραν την γυναικα και την
μητερα Ἡρακλειου Φαβιαν και απηνεγκαν Ἡρακλειωι. εξηλθεν δε ο Φωκας και
απηλθεν εις Βυριδας και εθεωρει την παραταξιν των πλοιων των ελθοντων μετα
Ἡρακλειου απο Ἀφρικης. ησαν δε τα πλοια εως του Ἑβδομου. και ως εθεωρει οτι
εγγιζουσι τηι πολει, ενιππευσας ο Φωκας εισηλθεν εν τηι πολει και επιτρεπει
φυλαττεσθαι εκ των Πρασινων τον λιμενα τον Καισαριου και τον Σοφιας, τους δε
Βενετους τα επι Ὁρμισδου. ο δε Πρισκος εδηλωσε συναχθηναι τους εξσκουβιτορας
εις τα Βοραΐδος εις τον ιπποδρομον του οικου αυτου αμα τοις στρατιωταις
Βουκελλαριοις. ειχε δε Ἡρακλειος Μαυριτων πληθος πολυ. και εισηλθεν εις
σανδαλον Καλλιοπας ο Τριμολαιμης ο ηνιοχος φορων αρμα και κασσιδα, και
εξελθων εις το ακρομωλον, και επηρε την κασσιδα, ην εφορει, και γνωρισθεντος
αυτου ευθυς εβαλον οι Πρασινοι εις τα Καισαριου πυρ· ο δε Πρισκος ενεψεν αυτον
προς τα εξσκουβιτορα. του δε Βουνωσου απελθοντος εις τα Καισαριου, επηλθον
αυτωι οι Πρασινοι, και φοβηθεις εφυγεν εις μιαν των σκαλων και ελαβε κονταραιαν
εκεισε. οι δε ανθρωποι του Φωκα ανεχωρησαν. ο ουν Φωτιος ο παρα Φωκα
επιβουλευθεις εις την γυναικα αυτου εισελθων εις το παλατιον μετα στρατου,
κρατησας αυτον απο του πωγωνος εξεβαλεν αυτον του παλατιου. εκδυσαντες ουν
αυτον την βασιλικην στολην και εμβαλοντες αυτον εις αγκυρομαχον απηγαγον προς
Ἡρακλειον. ιδων δε αυτον ο Ἡρακλειος εξαγκωνα δεδεμενον λεγει αυτωι· ουτως
εδιοικησας, αθλιε, την βασιλειαν; ο δε ειπεν· συ καλλιον εχεις διοικησαι. ο ουν
Ἡρακλειος καθημενος εις το σελλιν δεδωκεν αυτωι λακταιαν. και επι του τοπου
απεκεφαλισαν αυτον κοψαντες τον ωμον τον δεξιον και την χειρα και την φυσιν,
και βαλοντες εις κονταρια εσυραν αυτον και ∆ομνιτζιολον τον αδελφον αυτου και
Βουνωσον και Λεοντιον τον σακελλαριον αυτου, και εκαυσαν αυτους εις τον Βουν.
151 [Περι επιβουλων κατα βασιλεων γεγονυιων.] [Γ. Ἐκ της ιστοριας Ἰωαννου του
επικλην Μαλελα.] 1. ***λευσατο μετα του Αιγισθου πως οφειλει δολωι φονευ
θηναι ερχομενος ο Ἀγαμεμνων υπο του Αιγισθου. και καταφθασαντος του
Ἀγαμεμνονος την Μυκηναιων πολιν και δεχθεντος υπο της πολεως και της
συγκλητου και του Αιγισθου, εισελθοντος εις το ιδιον παλλατιον εσφαγη. και
εποιησε βασιλεα ευθεως η γυνη αυτου Κλυταιμνηστρα τον Αιγισθον και εγαμηθη
αυτωι νομωι, και εσχεν εξ αυτης θυγατερα, ην εκαλεσεν Ἠριγονην. ητις μετα τον
θανατον του πατρος και της μητρος φοβηθεισα τον Ὀρεστην εαυτην αγχονηι αναιρει.
η δε συγκλητος και η πολις εμισει τον Αιγισθον. ακουσας δε Ὀρεστης ο του
Ἀγαμεμνονος υιος την του ιδιου πατρος επι την Μυκηνην πολιν παρουσιαν ηλθεν
απο του Σχοινεως, ωιτινι εδωκεν αυτον μελλων επι τον πολεμον απελθειν ο
Ἀγαμεμνων ανατραφηναι υπ' αυτου και αναγνωναι. και λαβουσα αυτον η αδελφη
αυτου κρυφα εξειπεν αυτωι οτι βουλεται ο Αιγισθος ανελειν αυτον. και
βουλευομενου του Ὀρεστου τι δει αυτον πραξαι, εν τωι μεταξυ παραγινεται ο
Στροφιος εις την Μυκηνην, εκ γενους υπαρχων του Ἀγαμεμνονος, αμα τωι υιωι αυτου
Πυλαδηι τωι συνανατραφεντι μετα του Ὀρεστου και συνανεγνωκοτι. και μαθων ο
Στροφιος τα συμβαντα τωι Ἀγαμεμνονι συνεβουλευετο αμα τωι Ὀρεστηι πολεμον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

αρασθαι προς τον Αιγισθον. και λαβων τον Ὀρεστην ερχεται *** *** επεισε την ιδιαν
αυτων μητερα, και εδεξατο τον Ὀρεστην. και παρακληθεισα η Κλυταιμνηστρα
εδυσωπησε τον Αιγισθον· και δεχθεις παρα του Αιγισθου ο Ὀρεστης μαινομενος
εκαρτερει βουλομενος εκδικησαι του ιδιου πατρος το αιμα, λεγων πασιν οτι· εμον
εστι το βασιλειον. και ευρηκως καιρον εσφαξεν την ιδιαν μητερα και τον Αιγισθον
βασιλεα τον αυτου πατρωον. και εις παρατροπην ηλθεν απο της μανιας παρετος
γενομενος, και ποτε μεν εφρονει και διηγεν εν ανεσει, ποτε δε εμαινετο. προς δε 152
θεραπειαν των της πολεως και της συγκλητου, οτι εφιλουν τον Ὀρεστην και αυτον
εβουλοντο βασιλευσαι, οι ιερεις αγνευσαντες τον Ὀρεστην και αποκαθαρισαντες
εξιλεωσαντο αυτον του μητρυου φονου του μαινεσθαι, και απαγαγοντες εν τωι ιερωι
της Ἀθηνας τον Ὀρεστην, εφ' ωι ο Ἄρειος παγος υπηρχεν, της δικης ακουσοντα
μεταξυ Οιακος του μετα Τυνδαρεω βασιλεως πατρος Κλυταιμνηστρας και του
Ὀρεστου. οστις μεν ευθυς εξειπε ψηφον δικαιως τον Ὀρεστην εκδικησαι τον φονον
του ιδιου πατρος, μαλιστα και δια τας αλλας γυναικας, οπως μη και ετερα γυνη
τοιουτο δεινον εργασηται. Οι ουν ιερεις λαβοντες τον Ὀρεστην εκ της κρισεως του
Ἀρειου παγου μετα την ψηφον απηγαγον εν ∆ελφοις εις το ιερον του Ἀπολλωνος
παραμειναι, ινα την μανιαν αποθεμενος βασιλευσηι. ο δε Ὀρεστης απελθων εις το
ιερον, εχων τας ιδιας φρενας, αμα τωι Πυλαδηι ποιησας θυσιαν ᾔτει την Πυθιαν
εκφυγειν της μανιωδους νοσου. και εδοθη αυτωι υπο της Πυθιας χρησμος δια στιχων,
ος εστι κοινηι διαλεκτωι ουτως· Ὀρεστα, ουκ αλλως σε δει αργαλεης νοσου μανιαν
αποθεσθαι, ει μη περασας ποντου κυματα Σκυθιην τε γαιαν καταλαβοις. Αυλιδος δε
χωραν εν ιερωι Ἀρτεμιδος ληφθεις σωθησηι εκ βωμων, κακειθεν εκφυγων ανα
χθονιης βαρβαρων χωραν Περσων καταλαβοις. και ουτω χρησμωιδηθεις ο Ὀρεστης
εσημειωσατο, και ευθεως καταπλευσας αμα τωι Πυλαδηι κατεφθασεν επι την Αυλιδα
χωραν της Σκυθιας. και ανελθοντων αυτων εκ του πλοιου, προσεσχεν ο Ὀρεστης
ιερον εστως ως απο μιλιων βʹ της θαλασσης και θανοντων ανθρωπων ερριμμενα
οστεα. και λεγει Πυλαδηι· δοκει σοι θεας ειναι ταδε μελαθρα, ενθα συν ναυσιν
ηκομεν; ορω δε και των θανοντων ξενων τα οστεα. και προσεσχηκως ο Πυλαδης
λεγει τωι Ὀρεστηι· φυγωμεν, εαν σωθησομεθα. ο δε Ὀρεστης εφη· ου φευγομεν· ουτε
γαρ φυγειν ειωθαμεν, ουδε τον χρησμον του θεου κακιστευσομεν. Τουτους δε
εωρακοτες βουκολοι εδραμον προς την Ἰφιγενειαν λεγοντες αυτηι· Ἀγαμεμνονος και
Κλυταιμνηστρας κουρα, ηκασι δυω νεανιαι παρα την κυανεαν. η δε προς αυτους·
ποδαποι; 153 τινος γης; τι τουνομα εχουσιν οι ξενοι; επερωτα γαρ παντας η
Ἰφιγενεια τους συλλαμβανομενους και αγομενους εις θυσιαν ποιας εισι χωρας, και
τοτε αυτους εσφαζεν, βουλομενη μαθειν περι του πατρος αυτης Ἀγαμεμνονος και
περι του πολεμου. οι δε βουκολοι λεγουσιν αυτηι· ετερος προς τον ετερον εφη·
Πυλαδη· του δε συζυγου το ονομα ουκ ισμεν· ουδε γαρ εφη. η δε προς αυτους· τι γαρ
κοινον βουκολοις εν θαλασσηι; οι δε ειπον· βους ηκαμεν νιψαι εναλιαι δροσωι. και
πεμψασα Σκυθας συνεσχεν αυτους· και ηχθησαν εις θυσιαν δεσμιοι. και
δεσμευθεντων αυτων, εκελευσεν αφορισθηναι τον ενα και αχθηναι τον αλλον εις
θυσιαν, και αφωρισαν τον ενα παρα μιαν τον Ὀρεστην, τον δε Πυλαδην ηγαγον προς
θυσιαν παρα τον βωμον Ἀρτεμιδος. και επερωτησεν αυτον η Ἰφιγενεια ποιας αν ειη
χωρας. ο δε εφη· χωρας μεν Ἑλλαδος, εκ πολεως δε Μυκηνης ο δυστυχης παρειμι. η
δε ακουσασα την χωραν και την πολιν, ενθα εβασιλευσεν ο αυτης πατηρ, εδακρυσεν.
νομισασα δε οτι υπο των βουκολων εδιδαχθησαν, λεγει αυτωι· ει εκ Μυκηνης
παρεγενου, οιδας και τις αυτης βασιλευει; ο δε ειπεν· Ἀγαμεμνων ην πρωην. η δε
παλιν προς αυτον· ει τον Ἀγαμεμνονα ακριβως ᾔδεις, τις η τουτου γυνη, και τινας εξ
αυτης παιδας εσχεν; ο δε ειπεν· εσχεν εκ Κλυταιμνηστρας Ὀρεστην και Ἠλεκτραν
και Ἰφιγενειαν, ητις, ως λεγουσι, θυσιαπροσηχθη Ἀρτεμιδι, και η θεος ερρυσατο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

αυτην, και ουκ εγνωσθη που υπαρχει. εσχε δε και Χρυσοθεμιν και Λαοδικην
θυγατερας. η δε ακουσασα ταυτα εκελευσεν αυτον λυθηναι των δεσμων και
γραψασα διπτυχον επιδεδωκεν αυτωι ειπουσα· ιδου το ζην σοι παρεσχεν η θεος δι'
εμου. επομοσον κατ' αυτης οτι το διπτυχον τουτο επιδιδως τωι Ὀρεστηι και κομιζεις
μοι παρ' αυτου γραμματα. ο δε επωμοσατο αυτηι οτι· και εις τας χειρας αυτου διδωμι
αυτο και προς σε αυτον αγω. και λαβων το διπτυχον εξηλθε προ του ιερου, οπου
εφυλαττετο ο Ὀρεστης, και ᾔτησε τους Σκυθας λαλησαι αυτωι. και επιδεδωκεν αυτωι
το διπτυχον ειπων αυτωι· ελθε προς την σην αδελφην. οι δε Σκυθαι εθαυμαζον το
συμβαν και εισηγαγον αυτον αμα τωι Πυλαδηι προς την Ἰφιγενειαν. και λεγει αυτηι ο
Πυλαδης· ιδε ο Ὀρεστης· και ουκ εγνωρισεν αυτον. νομισασα δε οτι ουκ εστιν αυτος,
λεγει οτι· ο εμος αδελφος το Πελοπειον του γενους σημαντρον εχει ελαιαν εν 154 τωι
ωμωι. προσχουσα δε επι τον ωμοπλατην αυτου τον δεξιον ειδε το συσσημον εχοντα
αυτον, και περιεπτυξατο τον Ὀρεστην και εκελευσεν ανενεχθηναι τα πλοια εις την
γην και τους εν αυτοις ναυτας· και νεωλκησαντες αυτα εμειναν εκει τον χειμωνα.
Του δε θερους καταφθασαντος, την Ἰφιγενειαν και το ολοχρυσον αγαλμα της
Ἀρτεμιδος λαβων λαθρα ο Ὀρεστης και Πυλαδης εφυγον δι' ων ειχον πλοιων και
αντεπερασαν επι την χωραν των Ἀδιαβηνων, κακειθεν ηλθον εις την ανατολην εις
το των Σαρακηνων λιμητον και ανηλθον εις την χωραν της Παλαιστινης επι την
Τρικωμιαν· και προσεσχηκοτες το ιερον σχημα της Ἰφιγενειας εδεξαντο αυτην εν
τιμηι. και διετριβον εκει, του Ὀρεστου ληφθεντος και μαινομενου. εκτισαν δε ιερον
οι εν τηι κωμηι Ἀρτεμιδος και εθυσαν παρθενον κορην. και του Ὀρεστου
αναλαβοντος τας ιδιας φρενας, η Ἰφιγενεια ειδεν εν οραματι ελαφον λεγουσαν αυτηι
φυγειν εκ της χωρας εκεινης. και αναστασα πρωι αμα Ὀρεστηι και Πυλαδηι εφυγεν
επι την παραλιον της Παλαιστινης· και εκειθεν αποπλευσαντες ηλθον επι την
Συριαν. ο δε βασιλευς Σκυθιας ονομα Θοας ακουσας οτι το ολοχρυσον αγαλμα της
Ἀρτεμιδος ελαβεν η Ἰφιγενεια και εφυγεν, εξεπεμψε Σκυθας πολλους
καταδιωκοντας αυτην, και φθασαντες ᾤκησαν εις Παλαιστινην. Ὁ δε Ὀρεστης αμα
τοις μετ' αυτου κατελαβε την Συριαν και ανελθων εκ του πλοιου επηρωτα που το
Μελαντιον ορος υπαρχει και το ιερον της Ἑστιας. και ευρηκως εισηλθε και θυσιασας
παρεμενεν εκει· και απαλλαγεις της χαλεπωτατης νοσου εασας την εαυτου μανιαν
εκει ανεχωρησεν, και κατελθων εν τοις ρειθροις των βʹ ποταμων των λεγομενων
Μελαντιων υπο των Συρων, διοτι εκ του Μελαντιου ορους κατερχονται,
απελουσατο, και περασας τον Τυφον ποταμον, τον νυνι λεγομενον Ὀροντην, ηλθεν
επι το Σιλπιον ορος προσκυνησαι τους Ἰωνιτας. οι δε την Συριαν οικουντες Ἰωνιται
ακηκοοτες οτι της νοσου απηλλαγη ο Ὀρεστης απηλθον προς αυτον, επειδη εκ της
χωρας αυτων κατηγετο, και απαντησαντες αυτωι εγνωρισαν τους οντας μετ' αυτου
εκ του ιερου της Ἑστιας και επερωτησαν αυτους· τις εστιν ουτος; οι δε ειπον οτι·
Ὀρεστης εστιν, και προς υμας αυτον φερομεν. οι δε Ἰωνιται 155 ησπασαντο αυτον
ειρηκοτες αυτωι· Ὀρεστα, που την μανιαν απεθου; ο δε Ὀρεστης φοβουμενος ετι της
νοσου την οργην ουκ επεστραφη δειξαι αυτοις το ιερον η το ορος οπου ερρυσθη της
νοσου, αλλα κουφισας την δεξιαν αυτου χειρα υπερανω της αυτου κορυφης τωι της
χειρος αυτου δακτυλωι υπεδειξεν αυτοις το ορος και το ιερον ειρηκως αυτοις οτι· εν
εκεινωι τωι ορει εις το ιερον θεας Ἑστιας την χαλεπην μου μανιαν απεθεμην. και
ευθεως οι Ἰωνιται ποιησαντες στηλην χαλκην τωι σχηματι, ωι υπεδειξεν αυτοις,
υπερανω κιονος μεγαλου λιθινου εις μνημην αιωνιαν και δοξαν της χωρας και του
ιερου της Ἑστιας εσημαινον τοις μετα ταυτα που Ὀρεστης την λυσσωδη μανιαν
απεθετο. ο δε Ὀρεστης προσκυνησας τους Ἰωνιτας κατηλθεν εις το παραλιον της
λεγομενης πρωην Παλαιοπολεως, νυνι δε Σελευκειας, και ευρηκως ναυς εκει
απεπλευσε μετα Ἰφιγενειας και Πυλαδου επι την Ἑλλαδα και ζευξας την εαυτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

αδελφην Ἠλεκτραν τωι Πυλαδηι κατεσχε την Μυκηναιων χωραν εως θανατου. 2. Ὅτι
Ἰουλιος Καισαρ ανελθων απο Ἀντιοχειας εις Ῥωμηεσφαγη υπο του δευτερου
Βρουτου μετα και αλλων συγκλητικων. 3. Ὅτι Ὀκταβιανου αιρεθεντος υπο της
συγκλητου συν Ἀντωνιωι, τωι ιεʹ ετει της τριομβυρατωριας Ὀκταβιανου
τυραννησαντων των Αιγυπτιων και της Κλεοπατρας, τουτο γνωσθεν τοις Ῥωμαιοις,
εξηλθεν Ἀντωνιος απο Ῥωμης οπλισαμενος κατα της Κλεοπατρας και Αιγυπτιων και
επι τα Περσικα μερη, οτι εταρασσον την ανατολην και αυτοι πολεμοις, και κατηλθεν
επι την Αιγυπτον μετα πολλης δυναμεως στρατευματων ο Ἀντωνιος, και φθασας
Ἀλεξανδρειαν την μεγαλην περιεκαθητο πολιορκων αυτην, δηλωσας τηι Κλεοπατραι
δουναι την πολιν. η δε Κλεοπατρα αντεδηλωσεν αυτωι υπονοθευουσα αυτον, ως
ερωσα αυτου. ο ουν Ἀντωνιος ηπατηθη και ερωτι βληθεις εφιλησεν αυτην και
υπεταγη αυτηι. ην δε κονδοειδης η Κλεοπατρα, αλλα πανυ ευπρεπης. και δεξαμενη
τον Ἀντωνιον επι τηι πολει και τα πληθη αυτου εγαμηθη αυτωι. ο δε Ἀντωνιος λαβων
αυτην γυναικα ετυραννησεν αμα αυτηι Ῥωμαιους καταφρονησας και αποταξαμενος
τηι γυναικι αυτου τηι αδελφηι Αυγουστου Ὀκταβιανου, και συναγαγων πληθος πολυ
και αλλο, προτρεψαμενος δε και Περσας πολλα αυτοις συν 156 ταξαμενος, ποιησας
πλοια δρομωνων πολλα και λιβερνα πολεμικα, καταπλευσας απο Ἀλεξανδρειας
ωρμησε κατα Ῥωμαιων μετα της Κλεοπατρας παραλαβειν την αυτην πολιν Ῥωμην
βουλομενος, δια της λεγομενης Ἠπειρου χωρας θελων ανελθειν εν Ῥωμηι. και
γνωσθεισης της τοιαυτης τυραννιδος του Ἀντωνιου και της Κλεοπατρας εν τηι
Ῥωμηι, ευθεως ο Ὀκταβιανος οπλισαμενος κατ' αυτων και δια την Ῥωμην και δια
την ευτελειαν της εαυτου αδελφης, οτι περιεφρονησεν αυτης ο Ἀντωνιος, ελαβεν ο
Αυγουστος στρατηγον δυνατον εκ της συγκλητου, Μαρκον Ἀγριππαν ονομα, και
εζευξεν αυτωι την εαυτου αδελφην Ὀκταβιανος και ωρμησεν απο της Ῥωμης αμα τωι
Ἀγριππαι μετα και στρατιωτικων δυναμεων. και φθασας την Ἤπειρον χωραν εις
τοπον λεγομενον Λευκατην συνεκρουσε τωι Ἀντωνιωι και τηι Κλεοπατραι πολεμον
ναυμαχιας μεγαν, το δε πληθος των αμφοτερων στρατευματων εσκεπασε την γην
και την θαλασσαν. και εσφαγη εξ αμφοτερων μερων τοσουτο πληθος, ωστε τα υδατα
της θαλασσης αιμασι μιγεντα κυματα αιματων και μονον φαινεσθαι. και νικησας ο
Ὀκταβιανος εφονευσε τον Ἀντωνιον, την δε Κλεοπατραν παραλαβων και δησας
εθριαμβευσε κελευσας αυτην φυλαχθηναι εις το ανενεγκαι αυτην εν τηι Ῥωμηι
αιχμαλωτον και πομπευσαι. η δε Κλεοπατρα απεχρησατο εαυτηι υπο ασπιδος
κρουσθεισα και ετελευτα· εβασταζε γαρ ασπιδας εν μουζικιοις και αλλα ερπετα εις τα
πλοια δια τον πολεμον, ως φυλαττεσθαι υπο των στρατιωτων κρυφηι δια των
ασπιδων ετελευτησεν δια το μη ζωσα εν τηι Ῥωμηι ανενεχθηναι. ανηνεχθη δε το
λειψανον αυτης εν τηι Ῥωμηι σμυρνισθεν προς θεραπειαν του Αυγουστου
Ὀκταβιανου και της αυτου αδελφης. οι δε εκθεμενοι τα πατρια Ἀλεξανδρειας της
μεγαλης την Κλεοπατραν εν Αιγυπτωι ειπον ληφθεισαν και αλλα τινα μη
συμφωνουντα τοις Ῥωμαιων συγγραφευσι. Μετα δε ταυτα Ὀκταβιανος συν Ἀγριππαι
τωι στρατηγωι καιγαμβρωι αυτου απο της Ἠπειρου εξορμησας κατηλθεν υποταξαι την
Αιγυπτον χωραν και εθριαμβευσε την εαυτου νικην, και κατιων μετα του πληθους
αυτου υπεταξε τας αλλας χωρας καταλυων τας τοπαρχιας αυτων. ην δε ενιαυτων
ιηʹ, οτε τριομβυρατωρ εγενετο. 4. Ὅτι Ἡρωδης ο δευτερος βασιλευς Ἰουδαιων ο
Φιλιππου 157 γενομενος εμπαθης εκρινετο υπο νοσου επι μηνας ηʹ. και εσφαγη εν
τωι κουβουκλειωι αυτου μετα τους ηʹ μηνας συνειδυιας της αυτου γυναικος. 5. Ὅτι η
γυνη του Πιλατου Προκλα εκαλειτο. 6. Ὅτι Γαιος Καισαρ ο Καλλιγουλας εσφαγη εξ
επιβουλης εν τηι Ῥωμηι εσω εν τωι παλατιωι υπο των ιδιων σπαθαριων των
κουβικουλαριων ευνουχων κατα γνωμην της συγκλητου ων ετων λθʹ. 7. Ὅτι Νερων
επι της υπατειας Τουρπιλλιανου αφανης εγενετο και τελευται, των ιερεων των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

Ἑλληνων κατασκευασαντων αυτωι δια ποτου δοσεως, ως οντος του δογματος των
Ἐπικουρειων του μετ' αυτον λαμβανοντος παρα των ιερεων συνταξιν της βασιλειας,
και εισελθοντος ιδειν αυτον ως αρρωστον, και κεντησαντος αυτον εν τωι παλατιωι
εσω, ετελευτησεν ων ετων ξθʹ. 8. Ὅτι ∆ομετιανος ο βασιλευς Ῥωμαιων εφονευσεν
αγανακτησας τον περιβοητον Ἀσκληπιωνα ειποντα αυτωι οτι σφαγιαζομενος
τελευται. και μετ' ολιγον καιρον κατασκευασθεις ο αυτος ∆ομετιανος υπο της
συγκλητου ως εισηλθεν εν τωι ιερωι θυσιασαι αφανης γενομενος τελευται ετων μεʹ,
φησαντων παντων οτι επηρθη απο της γης εις τον αερα ως φιλοσοφος. ο δε
εφονευθη σφαγιασθεις εν τωι ιερωι υπο της συγκλητου ως υπερηφανος και υβριζων
εις αυτους. οιτινες συγκλητικοι εποιησαν ην εφορει χλαμυδα πορφυραν
κρεμασθηναι εις μιαν αλυσιν των ουσων εν τωι ιερωι κανδηλων, και παντες οι
εισιοντες εις το ιερον ηπατωντο νομιζοντες οτι επηρθη εις τον αερα. εγνωσθη δε
μετα ταυτα οτι εσφαγη, και εγενετο ταραχη πολλη, διοτι εις το ιερον εσφαγη. 9. Ὅτι
Βηρος Ἀντωνινος υιος Μαρκου του φιλοσοφου εν προκενσωι εσφαγη ων ενιαυτων
λθʹ. 10. Ὅτι Περτιναξ εσφαγη υπο των στρατιωτων εξερχομενος απο του παλατιου
ων ενιαυτων οʹ. 11. Ὅτι και ∆ιδιος ο και Σιλβιος εσφαγη υπο κουβικουλαριου εις την
πηγην του παλατιου Ῥωμης εσω ως προσειχε τοις ιχθυσι κατα σκευην των μετ'
αυτον. ην δε ενιαυτων ξʹ. 158 12. Ὅτι επι Σεβηρου ετυραννησε συγκλητικος τις
Νιγερτος κατελθων κατα Περσων. ος μετα το ποιησαι πακτα ειρηνης Περσαις,
ακουσας ο στρατος οτι τινες της συγκλητου Ῥωμης αυτον ωνομασαν βασιλεα,
ανηγορευσαν τον αυτον Νιγερα βασιλεα. και παρελαβε πασαν την ανατολην εως της
Αιγυπτου. οντινα ουκ εδεξαντο οι Λαοδικεις Συροι, αλλ' αντεστησαν αυτωι. και
φοσατευσας παρελαβε Λαοδικειαν και κατεστρεψεν αυτην και κατεσφαξε παντας.
και επεστρατευσε κατ' αυτου ο Σεβηρος και καταδιωξας εφθασεν αυτον εν Θηβαΐδι
της Αιγυπτου· οντινα πολεμωι συλλαβομενος εφονευσεν. υποστρεψας δε απο της
Θηβαΐδος μετα την νικην ηγανακτει κατα των Ἀλεξανδρεων, διοτι εδεξαντο τον
Νιγερα τον τυραννον και επεγραψαν εις τας πορτας της πολεως αυτων· του κυριου
Νιγερος η πολις. και απαντησαντες τωι Σεβηρωι οι δημοι της Ἀλεξανδρειας εκραζον
ταυτα· Οιδαμεν, ειρηκαμεν· του κυριου Νιγερος η πολις. συ γαρ ει ο κυριος αυτου.
και δεξαμενος το ετοιμον της απολογιας αυτων συνεχωρησε το πταισμα και
ινδουλγεντιας αυτοις παρασχων εδεξατο αυτους, και εκτισεν αυτοις δημοσιον
λουτρον το Σεβηριον και ιερα. και εν τωι μελλειν αυτον εξιεναι συνεσχε Θερμον τινα
ονομα, οστις υπηρχε των πρωτων αξιωματικων της πολεως Ἀλεξανδρειας
αγαπωμενος υπο των πολιτων· οστις και λουτρον εκτισεν εξ ιδιων αναλωματων.
οντινα ο Σεβηρος εδημευσεν ως φιλον του Νιγερος. εις δε Λαοδικειαν ελθων
επηινεσεν τους υπολειφθεντας Λαοδικεις και πολλα αυτοις εχαρισατο και δικαιον
μητροπολεως παρεσχε τηι πολει αυτων τον χρονον της βασιλειας αυτου και μονον,
και Σεπτιμιους αυτους εκελευσε χρηματιζειν εις το ιδιον αυτου επωνυμον, και αξιαν
συγκλητικων παρεσχε τοις περισωθεισιν αξιωματικοις της αυτης πολεως, διοτι ουκ
εδεξαντο τον τυραννον Νιγερα, αλλα επολεμησαν αυτον. και παρεσχεν αυτοις και
σιτον και χρηματα πολλα εις ανοικοδομην της πολεως· εκτισε δε αυτοις και ιππικον
και αλλα πολλα. εκτισε δε και τοις Ἀντιοχευσι πολλα. 13. Ὅτι και Ἀντωνινον Γεταν
ο στρατος ανειλεν· ος ετελευτησεν ων ενιαυτων ναʹ. 159 14. Ὅτι και Μακρινος
εσφαγη εν Ἀρχελαΐδι ων ενιαυτων νβʹ. 15. Ὅτι Ἀντωνινος ο Ἡλιογαβαλος εσφαγη
εν τηι Ῥωμηι υποτου ιδιου συγγενους ων ενιαυτων λ ʹ. 16. Ὅτι η συγκλητος Ῥωμης
αποδιεκειτο προς τον Μαξιμινον τον διωκτην Χριστιανων, και ηπειλουν τοις
στρατιωταις τοις ποιησασιν αυτον βασιλεα. δημοτικης ουν ταραχης γενομενης
ενεκεν λιμου, οι πολιται Ῥωμαιων επηλθον τωι Μαξιμωι βασιλει εν τωι παλατιωι, και
εξηλθεν κατ' αυτων οπλισαμενος μετα βοηθειας ο υιος αυτου Πουλχεριανος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

εφονευθη υπο του πληθους της πολεως. της γαρ αμα αυτωι βοηθειας φοβηθεισης το
απειρον πληθος των πολιτων Ῥωμαιων και καταλιπουσης αυτον και φυγουσης
συνεληφθη μονος. ο δε Μαξιμινος εασας το παλατιον εξηλθεν εις Ἀκυληιαν
αγανακτων κατα των της πολεως και κατα του στρατου δια την του υιου αυτου
προδοσιαν. οιτινες στρατιωται ευρηκοτες αφορμην επηλθον αυτωι, και εσφαγη εκει
ων ενιαυτων ξεʹ. 17. Ὅτι και Ἀλβινος συνεσκευασθη εν τωι παλατιωι και εσφαγη υπο
του ιδιου συγγενους ων ετων ξʹ. 18. Ὅτι και Πομπηιανος εξιων εν πολεμωι εσφαγη εν
Παρθιαι ων ενιαυτων νβʹ. 19. Ὅτι επι της βασιλειας Φιλιππου του Ῥωμαιων βασιλεως
εμφυλιου πολεμου γενομενου εν τηι Ῥωμηι μεταξυ στρατιωτων ενεκε Βρουτιδος
μοιχευθεισης, και πολλων σφαγεντων, εξηλθεν ο Φιλιππος εκ του παλατιου μετα
των ιδιων αυτου υιων παυσαι αυτους, και επηλθον αυτωι οι του ενος μερους
στρατιωται και εσφαξαν αυτον μετα των ιδιων τεκνων, και ετελευτησεν ων
ενιαυτων ξγʹ. 20. Ὅτι Γαλλος ανηγορευθη βασιλευς υπο των στρατιωτων και ευθεως
ελθων εν τηι Ῥωμηι εφονευθη ων ενιαυτων ξʹ. 21. Ὅτι Μαριον τον βασιλεα η γυνη
αυτου κοιμωμενον απεσφαξεν, ος ουκ ανηγορευθη βασιλευς υπο της συγκλητου,
διοτι ο στρατος αυτον εποιησε βασιλεα αυθεντησας την συγκλητον. 22. Ὅτι ∆εκιος
εξελθων εν πολεμωι των Φραγγων ως απηρχετο εσφαγη μετα του υιου αυτου υπο
τινος των εξαρχων εν Ἀδυτωι ων ενιαυτων ξʹ. 160 23. Ὅτι Αιμιλιανος ο βασιλευς
Ῥωμαιων εσφαγη εν τωι παλατιωι ως εξηρχετο εν τωι ιερωι ων ενιαυτων μζʹ. 24. Ὅτι ο
Αυρηλιανος συνεβαλε πολεμον, και υπο του ιδιου στρατου εδολοφονηθη ων
ενιαυτων ξεʹ. 25. Ὅτι Προβος ο βασιλευς Ῥωμαιων επολεμησε τοις Γοτθοις εν τωι
Σιρμιωι. και εν τωι πολεμειν αυτον αυτοις εγενετο λιμος κοσμικος μεγας, και μη
ευρεθεντων αποθετων εστασιασεν ο στρατος και επελθων εσφαξεν αυτον εν τωι
Σιρμιωι οντα ενιαυτων μʹ. 26. Ὅτι Μαξεντιος υποστρεψας εκ της Περσαρμενιας και
ανελθων εν Ῥωμηι εσφαγη ων ενιαυτων νγʹ. 27. Ὅτι Κωνσταντινος ο υιος
Κωνσταντινου του μεγαλου εν Ῥωμηι βασιλευων, εξελθων εν προκενσωι εσφαγη ων
ετων κʹ. 28. Ὅτι Γρατιανος αιτιασθεις τον σπληνα και ανερχομενος εν τωι ιππικωι
Κωνσταντινουπολεως θεωρησαι δια του κοχλιου κατα την θυραν του λεγομενου
∆ηκιμου εσφαγη ετων κηʹ. 29. Ὅτι επι Θεοδοσιου του μεγαλου ετυραννησεν ο
Ἴσαυρος Βαλβινιος και εστρεψεν Ἀναζαρβον την πολιν και Ειρηνουπολιν και
Κασταβαλα της Κιλικιας πολιν. και συλληφθεις υπο Ῥουφου στρατηγου ανηιρεθη. 30.
Ὅτι κτιζοντος του μικρου Θεοδοσιου εν Ἀντιοχειαι διαφορα κτισματα ηγγελθη ο
θανατος Βαλεντινιανου βασιλεως Ῥωμαιων σφαγεντος υπο Μαξιμου συγκλητικου
και κρατησαντος και βασιλευσαντος εν Ῥωμηι. 31. Ὅτι Ἄσπαρ ο πατρικιος πολλα
κακα ενεδεικνυτο Λεοντι τωι βασιλει. θαρρων γαρ εις την Γοτθικην χειρα, ην ειχε,
ταυτα επραττεν. εν οις χρονοις παρεκαλει Ἄσπαρ ο πατρικιος επι τωι επιγαμβρευσαι
αυτωι τον υιον αυτου Πατρικιον οντα Καισαρα. του δε δημου ενσταντος και των
μοναχων και των κληρικων, ενδοσιν ελαβε τα του γαμου. υπονοησας δε ο βασιλευς
Λεων τυραννιδα μελεταν Ἄσπαρα τον πατρικιον εφονευσεν εν τωι παλατιωι εσω και
αυτον και Ἀρδαβουριον και Πατρικιον τον Καισαρα τους υιους αυτου εν κομεντωι
κατακοψας τα σωματα αυτων, εις κανθηλια εκβαλων εκ του παλατιου. και εγενετο
εν Κωνσταντινου 161 πολει ταραχη μεγαλη. ειχε γαρ, ως ειρηται, πληθος Γοτθων και
κομητας πολλους και αλλους παιδας και παραμενοντας αυτοις ανθρωπους, ους
εκαλεσε φοιδερατους, αφ' ων και αι φοιδερατικαι αννωναι καταγονται. εις δε
Γοτθος των διαφεροντων τωι Ἄσπαρι, ονομα Ὄστρυς, κομης εισηλθεν εν τωι παλατιωι
τοξευων μετα αλλων πολλων Γοτθων· και συμβολης γενομενης μετα των
εκσκουβιτορων και των αυτου πολλοι Ὄστροι εκοπησαν. και μεσασθεις, ειδως οτι
ηττηθη, εφυγε και λαβων την παλλακιδα Ἄσπαρος ευπρεπη και ευπορον Γοτθισαν,
ητις εφιππος αμα αυτωι εξηλθεν επι την Θραικην. και επραιδευσε χωρια πολλα. περι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

ου εκραξαν οι Βυζαντιοι· νεκρου φιλος ουδεις ει μη Ὄστρυς μονος. ο δε αυτος Λεων
διωγμον εποιησε των Ἀρειανων Ἐξακιονιτων δια Ἄσπαρα και Ἀρδαβουριον και
διαταξεις πανταχου κατεπεμψεν μη εχειν αυτους εκκλησιας η συναγεσθαι εν
εκκλησιαι. 32. Ὅτι εσφαγη ο βασιλευς Ἀνθεμιος εν Ῥωμηι ουτως· ενεχθραι γενομενος
του ιδιου αυτου γαμβρου Ῥεκιμερ του στρατηλατου, φοβηθεις αυτον ως Γοτθον,
απηλθεν εις τον αγιον Πετρον, προσφευγων ως δηθεν αρρωστων. και τουτο γνους
Λεων ο βασιλευς εν Κωνσταντινουπολει επεμψεν εν Ῥωμηι τον πατρικιον Ὀλυβριον
μετα την υπατειαν αυτου, ην εδωκεν αμα Ῥουστικιωι, εις το ποιησαι τον βασιλεα
Ἀνθεμιον και τον γαμβρον αυτου Ῥεκιμερ φιλιασαι ως οντας εκ της συγκλητου
Ῥωμης κελευσας αυτωι οτι· μετα το γενεσθαι * προς Γιζιριχον τον Ουανδαλον τον
ρηγα της Ἀφρικης, ως εχων παρρησιαν * της σης γαμετης Πλακιδιας, ην εχει νυμφην
τωι υιωι αυτου, και πεισον αυτον φιλον μου γενεσθαι. υπελαμβανε γαρ ο βασιλευς
Λεων οτι φιλος ην του Γιζιριχου και οτι του μερους αυτου υπηρχεν, και
παρεφυλαττετο αυτον Λεων, μη, εαν κινησηι κατα Λεοντος πολεμον ο Γιζιριχος,
προδωσει Κωνσταντινουπολιν ο αυτος Ὀλυβριος τωι Γιζιριχωι ως συγγενει, και
βασιλευσει ο αυτος Ὀλυβριος εν Κωνσταντινουπολει. και μετα το οδευσαι τον
Ὀλυβριον εν Ῥωμηι εασαντα την εαυτου γυναικα Πλακιδιαν και την θυγατερα αυτου
εν Κωνσταντινουπολει εγραψεν ο βασιλευς Λεων δια μαγι 162 στριανου Ἀνθεμιωι τωι
βασιλει της Ῥωμης ταυτα, οτι· εγω εφονευσα Ἄσπαρα και Ἀρδαβουριον, ινα μηδεις
μοι εναντιουται κελευοντι· αλλα και συ φονευσον τον γαμβρον σου Ῥεκιμερ, ινα μη
επανω σου κελευηι. ιδου απεστειλα σοι και Ὀλυβριον τον πατρικιον· και φονευσον
και αυτον και βασιλευσον κελευων και μη κελευομενος. ην δε αφορισας ο Ῥεκιμερ
εις εκαστην πυλην Ῥωμης και εις τον πορτον, τουτεστιν εις τον λιμενα, βοηθειαν
Γοτθων, και ει τις εισηρχετο εις Ῥωμην, ηρευνατο τι επεφερετο. και ελθοντος του
μαγιστριανου Μοδεστου του πεμφθεντος προς Ἀνθεμιον παρα του βασιλεως Λεοντος
και ερευνηθεντος, ευρεθησαν αι σακραι Λεοντος αι προς Ἀνθεμιον πεμφθεισαι και
εισηνεχθησαν τωι Ῥεκιμερ· και εδειξεν αυτας Ὀλυβριωι. και λοιπον εξεπεμψεν ο
Ῥεκιμερ προς Γουνδουφαριον τον υιον της εαυτου αδελφης και ηνεγκεν αυτον απο
των Γαλλιων· εκει γαρ ην στρατηλατης εις τας Γαλλιας. οστις ελθων εφονευσεν
Ἀνθεμιον τον βασιλεα οντα εις τον οικον του αποστολου Πετρου, και ευθεως
απηλθεν εις τας Γαλλιας ο Γουνδουφαριος. και εστεψεν ο Ῥεκιμερ βασιλεα
Ὀλυβριον μετα γνωμης της συγκλητου, και εβασιλευσεν ολιγον χρονον. 33. Ὅτι
Μαιουρινος εγενετο απο Ὀλυβριον, και τουτον εφονευσεν ο Ῥεκιμερ ως φιλιασαντα
Γιζιριχωι. 34. Ὅτι επι της βασιλειας Ζηνωνος προφασιν λαβοντες οι εκ του εθνους
των Σαμαρειτων ετυραννησαν και εστεψαν ληισταρχον ονομα Ἰουστασαν
Σαμαρειτην. και εισηλθεν εν Καισαρειαι και εθεωρησεν ιππικον και εφονευσε
πολλους, ηγεμονευοντος της πρωτης Παλαιστινης Πορφυριου. εκαυσε δε και τον
αγιον Προκοπιον ο αυτος Ἰουστασας. και ευθεως ο δουξ Παλαιστινης Ἀσκληπιαδης
ηλθε μετα της αυτου βοηθειας και ο ληιστοδιωκτης Ῥηγις ο αξιωματικος, και
ορμησαντες κατ' αυτων μετα της αυτων βοηθειας συνεβαλον αυτωι και παρελαβον
αυτον και απεκεφαλισαν αυτον, και επεμφθη η κεφαλη αυτου μετα του διαδηματος
τωι βασιλει Ζηνωνι· και ευθεως ο Ζηνων εποιησε την συναγωγην αυτων την ουσαν
εις το Γαργαριζη ορος ευκτηριον οικον της αγιας θεοτοκου, ανανεωσας και τον
αγιον Προκοπιον, ποιησας διαταξιν μη στρατευεσθαι Σαμαρειτην, δημευσας τους
ευπορους αυτων. και εγενετο φοβος και ειρηνη. 163 Ὁμοιως επι της βασιλειας
Ζηνωνος Θευδεριχος ο απο υπατων, ο υιος Ουαλαμερ, ο εν Κωνσταντινου πολει
ανατραφεις και αναγνους και στρατηλατης ων του πραισεντου, εωρακως τι υπεστη
Ἀρματιος, φοβηθεις τον βασιλεα Ζηνωνα ελαβε την εαυτου βοηθειαν και εξηλθεν
απο Κωνσταντινουπολεως ως επι Συλυβριαν απιων δια τους εκει καθεζομενους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

αριθμους. και εξελθων ευθεως ετυραννησε και παρελαβε την Θραικην πασαν, και
ηλθε κατα Ζηνωνος βασιλεως εως Συκων αντιπερα Κωνσταντινουπολεως, κοψας
και τον αγωγον της πολεως· και ποιησας ημερας πολλας και μη δυνηθεις βλαψαι τον
Ζηνωνα ανεχωρησεν εκειθεν ορμησας επι την Ῥωμην κατεχομενην υπο του
Ὁδοακρου ρηγος βαρβαρων. και πολεμησας αυτωι κατα γνωμην της συγκλητου και
προδοσιαν της αυτης συγκλητου Ῥωμης παρελαβεν ανεπηρεαστως την τε Ῥωμην
και τον Ὁδοακρον, και εφονευσεν αυτον και κατεσχε την Ῥωμην γενομενος αντ'
αυτου ρηξ της αυτης Ῥωμης επι χρονους πολλους. και εγενετο μετα ταυτα φιλος
Ζηνωνι τωι βασιλει και παντα επραττε κατα γνωμην αυτου, και τους υπατους
χρηματιζων Κωνσταντινουπολεως και τους υπαρχους των πραιτωριων, και τα
κοδικελλα δε των μεγαλων αυτου αρχοντων απο του βασιλεως Ζηνωνος εδεχετο
μηνυων αυτωι την αληθειαν τινα ηθελε προαχθηναι. 35. Ὅτι επι του αυτου Ζηνωνος
αντηρεν ο πατρικιος Ἰλλους ο Ἴσαυρος, ο θειος του αυτου Ζηνωνος, αναγαγων τον
αυτον Ζηνωνα μετα βοηθειας πολλης την δευτεραν αυτου επαναδον απο της
Ἰσαυριας, οτε εφυγεν απο Κωνσταντινουπολεως βασιλευων. οστις Ἰλλους ανηλθεν
εν Κωνσταντινουπολει μετα Ζηνωνος, και ως θαρρουμενος παρ' αυτωι και θαρρων
αυτωι εβουλευετο μετα Ζηνωνος ο Ἰλλους ωστε εκβληθηναι την πενθεραν Ζηνωνος
απο Κωνσταντινουπολεως, ινα μη παλιν συσκευασηται Ζηνωνα ως το πρωτον. και
πεμπει τον Ἰλλουν ο Ζηνων εις Ἰσαυριαν, ινα ενεγκηι Λογγινον τον αδελφον του
αυτου Ζηνωνος. και κατελθων ο Ἰλλους απεμεινεν εις Ἰσαυριαν χωραν γραφων
Ζηνωνι ωστε λαβειν λογον τον Ἰλλουν δια Βηρινης δεσποινης της πενθερας
Ζηνωνος βασιλεως, ως φοβουμενος Ζηνωνα. και επεισε Βηριναν ο Ζηνων ως
γαμβρος αυτης κατα τα δοξαντα μεταξυ Ἰλλου και αυτου Ζηνωνος, ωστε κατελθειν
και δουναι Ἰλλου λογον ως φοβουμενωι 164 Ζηνωνα απο θειας κελευσεως και
ανενεγκαι Ἰλλουν και τον αδελφον αυτου Λογγινον. και ηλθε Βηρινα η πενθερα
Ζηνωνος εις Ἰσαυριαν· και δεξαμενος αυτην Ἰλλους απεκλεισεν εις καστελλιν της
Ἰσαυριας εχων μετ' αυτου και οχλον βοηθειας πολυν· και εφυλαττον αυτην εκεισε.
και λαβων Λογγινον τον αδελφον Ζηνωνος ανηλθεν εν Κωνσταντινουπολει. και
εγενετο Ἰλλους συγκλητικος και υπατος και μαγιστρος και πατρικιος διοικων την
απασαν πολιτειαν, και ο αδελφος του βασιλεως εγενετο στρατηλατης πραισεντου
μεγαλου ευθεως και υπατος· και παρεσχεν εις τα δʹ μερη ορχηστας εμμαλλους και
μικρους δʹ. Ἡ δε Ἀριαδνη του Ζηνωνος η γυνη γραμματα δεξαμενη παρα της ιδιας
μητρος Βηρινης λαθρα παρεκαλεσε Ζηνωνα ινα απολυθηι εκ του καστελλιου, οπου
ην αποκεκλεισμενη η δεσποινα Βηρινα· ο δε Ζηνων ειπεν ινα αιτησηται τον
πατρικιον Ἰλλουν περι αυτης· και μεταστειλαμενη η δεσποινα Ἀριαδνη ᾔτησεν
αυτον μετα δακρυων δια την αυτης μητερα Βηριναν ινα απολυθηι. ο δε Ἰλλους ουκ
επεισθη, αλλα λεγει αυτηι οτι· ταυτα ζητεις, ινα ποιησηι αλλον κατα του σου ανδρος.
και λοιπον η Ἀριαδνη ειπε τωι Ζηνωνι· η Ἰλλους εστιν εις το παλατιον, η εγω. ο δε
Ζηνων λεγει οτι· ει τι δυνηι, πραξον. εγω σε θελω. και λοιπον Ἀριαδνη η βασιλισσα
κατεσκευασε φονευθηναι τον μαγιστρον Ἰλλουν ως κωλυοντα ανελθειν την μητερα
αυτης, και εκελευσεν Ουρβικιωι τωι ευνουχωι τωι κουβικουλαριωι προτρεψασθαι τινα
εις το φονευσαι τον πατρικιον και μαγιστρον Ἰλλουν. και ιππικου αγομενου
μετεσταλη ο Ἰλλους παρα Ζηνωνος κατελθων εκ του καθισματος εις τον δελφικα
του παλατιου δεξασθαι βαρβαρων πρεσβευτας. και ως ανηρχετο δια του λεγομενου
κοχλιου κατα το ∆εκιμον, εκρουσεν αυτωι παρα το ωτιον κατα της κεφαλης
σχολαριος τις ονομα Σφωρακιος βουλομενος εις βʹ κοψαι. και ευρεθη ο σπαθαριος
του Ἰλλου εγγυς, και προσεσχηκως το ξιφος τηι δεξιαι αυτου χειρι εδεξατο αυτο.
κατελθουσα δε η αρχη του ξιφους εις την κεφαλην του Ἰλλου εκοψε το δεξιον αυτου
ωτιον. και εσφαγη ο σχολαριος. ο δε Ἰλλους κουφισθεις υπο των αλλων σπαθαριων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

και ανθρωπων αυτους απηνεχθη εις τον οικον αυτου βασταζομενος. ο δε Ζηνων
ακουσας επωμοσατο λεγων αγνοειν την κατα του Ἰλλου κατασκευην του θανατου·
και ουκ επεισθη ο Ἰλλους, αλλ' εχων την λυπην περιωδευετο, και 165 καλλιον
εσχηκως απηλθε περαν βουλομενος τι πραξαι. εις τελειον δε υγιανας εμεινεν εχων
της πληγης την ωτειλην, και εφορει καμιλαυκιον. και εισελθων προς Ζηνωνα
ᾔτησεν αυτον επι την ανατολην κατελθειν προς ολιγον χρονον δια το τους αερας
αλλαξαι, επειδη ησθενει εκ της πληγης. ο δε βασιλευς Ζηνων διεδεξατο αυτον εκ της
του μαγιστρου αρχης και εποιησεν αυτον στρατηλατην ανατολην δεδωκως αυτωι
πασαν εξουσιαν εις το ποιειν αυτον ει τι συνιδοι. ο δε Ἰλλους ᾔτησεν αυτον
κατερχομενος λαβειν μεθ' εαυτου προς θεραπειαν Λεοντιον τον Παυλινης εις το
δουναι αυτωι την δεσποιναν Βηριναν μητερα Ἀριαδνης και αγαγαι αυτην εν
Κωνσταντινουπολει. ᾔτησε δε και αλλους της συγκλητου προς ιδιαν αυτου
υποληψιν· ο δε Ζηνων παρεσχεν αυτωι τα αιτηθεντα. και κατηλθεν ο Ἰλλους λαβων
μεθ' εαυτου τον πατρικιον Λεοντιον, ινα λαβηι και ενεγκηι Βηριναν· κατηλθον δε
μετα Ἰλλου και αλλοι πολλοι της συγκλητου. και εισηλθεν εν Ἀντιοχειαι ο Ἰλλους
εχων μεθ' εαυτου πληθος στρατου και Λεοντιον και Παμπρεπιον πατρικιον και τον
απο υπατων Μαρσον και απο υπατων Ἰουστινιανον και απο επαρχων Αιλιανον και
τον απο ιλλουστριων Ματρωνιανον και Κουττουλην τον απ' επαρχων και κομητας
πολλους. και ποιησας βʹ ενιαυτους και κτισας πλειστα και φιλοτιμησαμενος τοις
Ἀντιοχευσιν εξηλθεν απο Ἀντιοχειας επι Ἰσαυριαν δια Βηριναν την δεσποιναν επι
τωι καταγαγαι αυτην εκ του καστελλιου οπου εφυλαττετο, και επεισεν αυτην στεψαι
βασιλεα εις τον αγιον Πετρον εξω της πολεως Ταρσου της Κιλικιας τον πατρικιον
Λεοντιον, πεισας και αυτον στεφθηναι ο Ἰλλους. ην δε ο Λεοντιος ανηρ ευπρεπης
ουλος πολυθριξ ευηλιξ καθαριος. και εποιησε Βηρινα σακραν αυτης τοις
Ἀντιοχευσιν εις το δεξασθαι τον Λεοντιον βασιλεα και μη αντιστηναι αυτους αυτωι.
εποιησε και προς τους αρχοντας παντας και προς τους αρχοντας της ανατολης και
της Αιγυπτιακης διοικησεως σακρας. ειχε δε ουτως· Αιλια Βηρινα η αει Αυγουστα
Ἀντιοχευσι πολιταις ημετεροις. ιστε οτι το βασιλειον [και οτι] μετα την αποβιωσιν
Λεοντος του της θειας ληξεως ημετερον εστιν. προεχειρισαμεθα δε βασιλεα
Στρακωδισσεον τον μετα ταυτα κληθεντα Ζηνωνα, ωστε το υπηκοον βελτιωθηναι
και παντα τα στρατιωτικα ταγματα. ορωσι νυν την πολιτειαν αμα τωι υπηκοωι
κατοπιν φερομενην εκ της αυτου απληστιας 166 αναγκαιον ηγησαμεθα βασιλεα υμιν
στεψαι ευσεβη δικαιοσυνηι κεκοσμημενον, ινα τα της Ῥωμαικης πολιτειας περισωσηι
πραγματα και το πολεμιον ησυχον αξει, τους δε υπηκοους απαντας μετα των νομων
διαφυλαξηι· εστεψαμεν Λεοντιον τον ευσεβεστατον, ος παντας υμας προνοιας
αξιωσει. και ευθεως εκραξεν ο δημος των Ἀντιοχεων απας υφ' εν αναστας· μεγας ο
θεος, και· κυριε ελεησον, το καλον και το συμφερον παρασχου. εξελθων δε απο
Ταρσου πολεως ελθων εισηλθεν ο Λεοντιος ο ανταρτης μονος δια Ἰλλου εν
Ἀντιοχειαι, και εβασιλευσεν εν Ἀντιοχειαι τηι μεγαληι ανταρτης ων και προεβαλετο
επαρχον πραιτωριων Αιλιανον και μαγιστρον Παμπρεπιον και κομητα λαργιτιωνων
Ἰουστινιανον. και εκειθεν εξηλθε πολεμων εν Χαλκιδι πολει της Συριας, διοτι ουκ
εδεξαντο τα λαυρατα αυτου μηνα ενα ημισυ. και γνους Ζηνων ο βασιλευς επεμψε
βοηθειαν πολλην και στρατηλατην Ἰωαννην τον Σκυθην. και ηκουσεν Ἰλλους εις
την Κιλικιαν διαγων και εγραψε Λεοντιωι εν Ἀντιοχειαι, και εξελθων απο Ἀντιοχειας
εφυγον και ανηλθον αμφοτεροι και Παμπρεπιος και Βηρινα και οι λοιποι εις το
Παπυριον καστελλιν εις την Ἰσαυριαν. και Βηρινα μεν ιδιωι θανατωι ετελευτησε,
Παμπρεπιος δε υπονοηθεις ως προδοτης εσφαγη ανω, και ερριφη το λειψανον αυτου
εις τα ορη. Ἰλλου δε και Λεοντιος επι χρονον φωσσευθεντες παρεληφθησαν και
εισενεχθεντες εις προοδον παρα τωι αρχοντι Σελευκειας της Ἰσαυριας απο διαλαλιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

αυτου υπο δημιου απεκεφαλισθησαν, και αι κεφαλαι αυτων ανηνεχθησαν τωι
βασιλει Ζηνωνι. και ως εθεωρει το ιππικον, εισηνεχθησαν εις κοντους, κακειθεν
επερασαν περαν επι τον αγιον Κονωνα εις τους αυτους κοντους κειμεναι επι ημερας
πολλας, και πας ο οχλος Κωνσταντινουπολεως απηρχετο προς θεωριαν αυτων των
κεφαλων. Ἐπι τουτου του βασιλεως Ζηνωνος οι του πρασινου μερους της αυτης
πολεως Ἀντιοχειας εν τωι ιππικωι λιθοβολιαν ποιησαντες, θεωρουντος Θαλασσιου
αρχοντος και υπατικου, δεδωκασιν αυτωι λιθωι κατα της κεφαλης και εφυγαδευσαν
αυτον εκ του ιπποδρομιου. περιβλεψαμενος δε τον δεδωκοτα αυτον ο Θαλασσιος
εγνωρισεν αυτον και πεμψας αμα κατελαβε το ιδιον πραιτωριον συνεσχεν αυτον δια
των κομενταρησιων αυτου, και εισηγαγεν αυτον εν τωι πραιτωριωι αυτου· ην δε
περιχυτης λουτρου. και τουτον ηρξατο εξεταζειν, και γνοντες οι δημοι του πρασινου
μερους ωρμησαν 167 εις το πραιτωριον κατα του αρχοντος, και βαλοντες πυρ
εκαυσαν το λεγομενον Ξυστον και αλλα τινα και απεσπασαν τον δεδωκοτα. ο δε
αρχων Θαλασσιος εφυγεν εξω της πολεως και διεδεχθη, και εγενετο αντ' αυτου
Κοδρατος, η δε ταραχη της πολεως επαυσατο. μετα δε μηνας εξ παλιν ηλθον οι του
αυτου πρασινου μερους Ἀντιοχειας, στασεως γενομενης, επιτελουμενης παλιν
ιπποδρομιας, και εφονευσαν πολλους και εκαυσαν, ως των Ἰουδαιων θεωρουντων
εις το βενετον μερος, και διεδεχθη Θεοδωρος ο κομης της ανατολης, και ειρηνευσαν
τα δημοτικα. Ἐπι του αυτου βασιλεως Ζηνωνος ην τις μοναχος αποκλεισας εαυτον
εν ενι πυργωι του τειχους και ανοικοδομησας την εισοδον και δια θυριδος
διαλεγομενος. και δεξαμενοι προφασιν οι εκ της αυτου πολεως πρασινοι
στασιασαντες δια τον μοναχον την πλησιον ουσαν συναγωγην των Ἰουδαιων
ενεπρησαν και ανασκαψαντες τα λειψανα των τεθαμμενων Ἰουδαιων κατεκαυσαν
αυτα. διδαξαντων δε τουτο τον βασιλεα Ζηνωνα, ηγανακτησε κατα των του
πρασινου μερους, διοτι τους νεκρους των Ἰουδαιων μονους εκαυσαν και τους
ζωντας Ἰουδαιους παντας ειασαν, οφειλοντας και αυτους μετα των νεκρων βαλειν
και υφ' εν παντας καυθηναι. και εσιωπηθη το πραγμα. 36. Ὅτι επι Ἀναστασιου
εγενετο εν τωι ιππικωι στασις, και πολλοι απεθανον και πολλα εκαυθη, και
εξωρισθησαν οι δʹ ορχησται. 37. Ὅτι ο αυτος Ἀναστασιος ο βασιλευς ακουσας οτι
συναγονται οι Ἴσαυροι εις την ιδιαν χωραν αυτων τυραννησαι βουλομενοι, ο δη και
εποιησαν και ηλθον εως Κοτιαειου, οπλισαμενος εστρατευσε κατ' αυτων και
επολεμησεν αυτοις πεμψας στρατηλατας γʹ, Ἰωαννην τον Κυρτον στρατηλατην
πραισεντου και ∆ιογενιανον συγγενεα της Αυγουστας και Πατρικιον και αλλους
μετα πληθους Σκυθων και μετα Γοτθικης και Βεσσικης χειρος. και αναλωσε τους
αυτους Ἰσαυρους και απωλεσε την χωραν αυτων και κατεστρεψε και πυρικαυστα
εποιησε τα καστελλια αυτων, και λαβων αιχμαλωτους τους εξαρχους και
ηγουμενους αυτων εις την αυτων τυραννιδα Λογγινον τον απο μαγιστρων
Φαλακρον και Ἀθηνοδωρον τον νεωτερον και Λιγγινην τον Χωλον και Κονωνα τον
Φουσκιανου τον απο επισκοπων Ἀπαμειας. ο δε Λιγγινης πρωτος απωλετο 168 εν τηι
συμβοληι του πολεμου, οτε υπηντησαν αλληλοις τα εξερκετα εις το Κοτιαειον, εις
πολιν της Φρυγιας, και μετ' αυτον Κονων ο Φουσκιανου. και λοιπον εδωκαν εις
φυγην οι Ἴσαυροι, και τοτε συνεληφθησαν οι λοιποι εξαρχοι αυτων και
απεκεφαλισθησαν, και ανηνεχθησαν αι κεφαλαι αυτων Ἀναστασιωι βασιλει. και μετα
την νικην εδωκε δωρεας πασι τοις υποτελεσι τοις υπο την αυτου βασιλειαν. και
παλιν συνεκροτηθη πολεμος μεταξυ Ἰσαυρων, και εισηνεχθησαν αιχμαλωτοι
Σιλουντιος και Ἴνδης και ο αδελφος αυτου απο της Ἰσαυριας, και Λογγινος ο
αδελφος Ζηνωνος του βασιλεως εξωρισθη. 38. Ὅτι επι του αυτου βασιλεως ο δημος
ο των πρασινων ιππικου αγομενου παρεκαλει τον βασιλεα απολυθηναι τινας
συσχεθεντας παρα του επαρχου της πολεως ως λιθοβολους. και ου παρεκληθη απο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

του δημου ο βασιλευς, αλλα αγανακτησας εκελευσεν αρμα κατ' αυτων εισελθειν, και
εγενετο μεγαλη αταξια. και ανηλθον οι δημοι κατα των εξσκουβιτορων και ελθοντες
επι το καθισμα ερριψε τις λιθον κατα του βασιλεως· και αναστας ο βασιλευς εξεφυγε
τον λιθον, επει εφονευετο. και θεασαμενοι οι εξσκουβιτορες την του ανδρος τολμαν
ωρμησαν κατ' αυτου και κατεκοψαν αυτον οντα Μαυρον κατα μελος· και ουτω την
ψυχην απεδωκεν. ο δε δημος στενωθεις εβαλον πυρ εις την λεγομενην Χαλκην του
ιππικου, και ο περιβολος ολος εκαυθη εως του λεγομενου βασιλικου καθισματος, και
ο δημοσιος εμβολος. πολλων δε συσχεθεντων και τιμωρηθεντων, εγενετο ησυχια,
προαχθεντος επαρχου της πολεως Πλατωνος. 39. Ὅτι επι Κωνσταντινου το επικλην
Τζουρουκκα επαρχου της πολεως εγενετο ακαταστασια. θεωρουντος δεκιμον του
αυτου Κωνσταντιου επαρχου των λεγομενων Βρυτων εν τωι θεατρωι επανεστησαν
αλληλοις τα μερη εν τωι θεατρωι, και πολλοι επνιγησαν εν τοις υδασι και
ετραυματισθησαν και ξιφηρεις ανηιρεθησαν, ωστε και τον υιον του βασιλεως τον απο
παλλακιδος εν τωι θεατρωι αποθανειν. ο δε βασιλευς αγανακτησας πολλους εκολασεν
εξ αμφοτερων των μερων και εξωρισεν και τους τεσσαρας ορχηστας των μερων. 40.
Ὅτι επι της αυτου βασιλειας εν Ἀντιοχειαι στασεις εγενοντο πολλαι και πολλοι
φονοι. 169 41. Ὅτι εν τοις αυτοις χρονοις οι δημοι Ἀλεξανδρειας της μεγαλης
εστασιασαν και εφονευσαν τον αυγουσταλιον αυτων καταγομενον απο Ἀντιοχειας,
τον υιον Πατρικιου του Καλλιωπιου, δια λειψιν αρτου και ελαιου. και αγανακτησας
ο Βασιλευς ετιμωρησατο εξ αυτων των Ἀλεξανδρεων ως τυραννησαντας τους
αρχοντας αυτων. και παλιν μαχην εποιησαν τα μερη, και εξηλθον οι στρατιωται κατ'
αυτων, και ομοφρονησαντα τα μερη πολλους απεκτειναν και εκαυσαν πολλα. Ἐπι
της αυτου βασιλειας ετυραννησε Βιταλιανος ο Θρᾲξ προφασιν τινα λαβων, οτι δια
τους εξορισθεντας επισκοπους. και παρελαβε την Θραικην και Σκυθιαν εως Ὀδυσσου
και Ἀγχιαλου εχων μεθ' εαυτου πληθος Ουννων Βουλγαρων. και επεμψεν ο
βασιλευς Ὑπατιον τον στρατηλατην Θραικη, και παρεταξατο αυτωι Βιταλιανωι, και
συνεβαλον, και επεσον πολλοι εξ αμφοτερων, και εισηλθεν ο Κυριλλος εν Ὀδυσσωι
τηι πολει. ο δε Βιταλιανος ανεχωρησεν εκειθεν. δια δοσεως δε χρηματων εξηγορασεν
ο Βιταλιανος τους φυλαττοντας της Ὀδυσσοπολεως τας πορτας, πεμψας δια τινων
συγγενων των αυτων πορταριων χρηματα και τινας επαγγελιας. προδοσιας δε
γενομενης, εισηλθε νυκτος εις την Ὀδυσσοπολιν και παρελαβε και Κυριλλον και
ανειλεν αυτον· και ηλθε πραιδευων πασαν την Θραικην και την Ευρωπην, εως ου
ηλθεν εις Συκας και τον Ἀναπλουν περαν Κωνσταντινουπολεως βουλομενος και
αυτην Κωνσταντινουπολιν λαβειν. και εκαθητο εις τον Ἀναπλουν επι το Σωσθενην
εις τον ναον του αρχιστρατηγου Μιχαηλ. ο δε Ἀναστασιος μεταστειλαμενος δια
Μαρινου τον φιλοσοφον Προκλον τον Ἀθηναιον, πολεως Ἑλλαδος, ανδρα
περιβοητον, και ειπεν αυτωι ο Ἀναστασις· τι ποιησω τωι κυνι τουτωι, οτι ταρασσει με;
ο δε Προκλος ειπεν αυτωι· μη αθυμει. φευγει γαρ και απερχεται, ει μονον πεμψεις
κατ' αυτου τινας. και ευθεως Ἀναστασιος λεγει Μαρινωι τωι απο επαρχων εστωτι
πλησιον, οτε διελεγετο ο βασιλευς τωι φιλοσοφωι, οπλισασθαι κατα του Βιταλιανου
οντι εις το περαν Κωνσταντινουπολεως. και λεγει Προκλος ο φιλοσοφος εμπροσθεν
του βασιλεως Μαρινωι τωι Συρωι· ο διδωμι σοι λαβε, και εξελθε κατα Βιταλιανου. και
εκελευσεν ο φιλοσοφος ενεχθηναι το λεγομενον θειον απυρον και πολυ τριβηναι
αυτο ως ενταξεις μιγματος λεπτον, και ειπε τωι 170 αυτωι Μαρινωι οτι· οπου ριψεις εξ
αυτου ειτε εις οικον ειτε εις πλοια μετα το ανατειλαι τον ηλιον, ευθεως απτει ο
οικος. και τουτο ποιησας ενικησε τον Βιταλιανον. 42. Ὅτι δια το εις το τρισαγιον
επεισελθειν το· αγιος ο σταυρωθεις ελεησον ημας, θορυβος και στασις εγενετο εν
Κωνσταντινουπολει επι Ἀναστασιου του βασιλεως, και εφονευσαν και εγκλειστον
και εγκλειστην ο δημος· και αναστας ο βασιλευς απηλθεν εις το ιππικον διχα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

διαδηματος. και τουτο γνους ο δημος εισηλθεν εις το ιππικον, και δια
προσφωνησεως αυτου μετεχειρισατο τα πληθη της πολεως παραγγειλας αυτοις μη
ως ετυχεν φονευειν η επερχεσθαι τισι. και ησυχασαν αιτησαντες αυτον φορεσαι το
στεμμα. και αποτοτε ησυχασαν και ανεχωρησαν του κοινοποιειν. και εκελευσε
κρατησιν γενεσθαι, και πολλων κρατηθεντων, τους μεν ετιμωρησατο, τους δε
ερρευματισε δια του επαρχου της πολεως. ταυτα δε επασχον επι πολλας ημερας, και
πληθους απειρου φονευθεντος, ευταξια εγενετο μεγαλη και φοβος εν
Κωνσταντινουπολει και εν εκαστηι πολει της Ῥωμανιας. 43. Ὅτι επι Ἰουστινου του
βασιλεως θορυβος εγενετο εν τηι αγιωτατηι εκκλησιαι, και κατεκραγησαν Ἀμαντιος
πραιποσιτος και Μαρινος ιλλουστριος. και Ἀμαντιος μεν ο πραιποσιτος και
Θεοκριτος ο δομεστικος και Ἀνδρεας ο Λαυσιακος εφονευθησαν, και Ἀρδαβουριος
και Μισαηλ οι κουβικουλαριοι εξωρισθησαν. και ευθεως εισηλθεν εν
Κωνσταντινουπολει Βιταλιανος, και εγενετο στρατηλατης και απο υπατων την
αξιαν και υπατος ορδηναριος μεταχειρισθεις υπο Ἰουστινου βασιλεως μετα
παρακλησεως και ορκων. και ιππικου γενομενου δειλης στασιν εποιησαν οι δημοται,
και εξελθοντες οι στρατιωται πολλους απεκτειναν. μετα ταυτα εφιλιωθησαν τα
μερη, δεκιμον θεωρουντος επαρχου Θεοδωρου, και παιζοντες κοινηι αμφοτεροι
εξηλθον εκ του θεατρου, και τηι επαυριον εις το ιππικον συναχθεντες εδεηθησαν του
βασιλεως θεωρησαι ιππικον, και τα μερη εκραζον ζητουντες τους ορχηστας, οι μεν
πρασινοι τον Καραμαλλον, οι δε βενετοι Πορφυριον τινα απο Ἀλεξανδρειας, οι δε
ρουσιοι και λευκοι τους πρωτους· και παρεσχεν ο βασιλευς εκαστωι μερει το αιτηθεν.
και τουτου γενομενου μετα παλλιων εισηλαυνον εν τηι πολει και εν τωι 171 ιππικωι,
και επαιζον ελαυνοντες κατα πασαν σχεδον την πολιν· εσυραν δε και τινας των
παρακενοτων κοινηι γενομενοι οι των μερων και εβαλον εις την θαλασσαν. ο δε
Βιταλιανος εσφαγη εν τωι παλατιωι υπατος ων και στρατηλατης, και Κελεριανος
κελλαριος αυτου. 44. Ὅτι επι Ἰουστινιανου του βασιλεως εν Καισαρειαι της
Παλαιστινης συνεβη τι τοιουτον γενεσθαι. εν πολει λεγομενηι Νεαπολει εστεψαν
εαυτοις βασιλεα ονομα Ἰουλιανον του λεγομενου Σαβαρωνος. και επελθοντες τοις
χριστιανοις τοις εκεισε οι αυτοι Σαμαρειται πολλους κατεκοψαν τωι τροπωι τουτωι.
εθος εκρατει εν τηι Παλαιστινων χωραι και εν πασηι τηι ανατοληι. τηι σαββατου ημεραι
μετα το αναγνωσθηναι το ευαγγελιον εκ της εκκλησιας εξηρχοντο τα παιδια των
χριστιανων και ηρχοντο παιζοντα εις τας συναγωγας των Σαμαρειτων και ελιθαζον
τους οικους αυτων· ειχον γαρ εθος τηι αυτηι ημεραι υπαναχωρειν και ιδιαζειν. και τωι
χρονωι εκεινωι ουκ ηνεσχοντο δουναι τοπον τοις χριστιανοις, και εξελθοντα τα
παιδια μετα το αγιον ευαγγελιον απηλθον εις τας συναγωγας των Σαμαρειτων και
ελιθαζον, εξελθοντες δε οι Σαμαρειται κατα των παιδιων μετα ξιφων πολλους
απεκτειναν. και πολλα παιδια εφυγον εν τηι αγιαι τραπεζηι του αγιου Βασιλειου του
οντος εκεισε, και κατεδιωξαν αυτα τινες των Σαμαρειτων και κατεσφαξαν υποκατω
της αγιας τραπεζης. μαθων δε ταυτα Ἰουστινιανος επεμψεν Ειρηναιον τον απο
επαρχων τον Πενταδιας, δεδωκως αυτωι εξουσιαν ωστε γραψαι τοις κατα τοπον
αρχουσιν. και αγαγων αυτους μετα βοηθειας ηγαγε Θεοδοτον δουκα Παλαιστινης
τον επικλην Μαγαλαν μετα πολλου πληθους και ετερους πολλους, ωστε οπλισασθαι
κατα των Σαμαρειτων. και πολλους μεν κατεσφαξαν, τους δε λοιπους πραιδευσαντες
πεπρακασιν εν πασηι τηι χωραι της Παλαιστινης διαρπασαντες τους οικους και τα
υπαρχοντα αυτοις. εν οις ελαβον και τον Ἰουλιανον τον Σαβαρωνα, και
αποκεφαλισαντες αυτον επεμψαν την αυτου κεφαλην μετα του διαδηματος και της
λοιπης αυτου βασιλικης φορεσιας τωι βασιλει. και εφοβηθησαν πανυ οι την
Παλαιστινην οικουντες Σαμαρειται. 45. Ὅτι ο αυτος Ἰουστινιανος υπο αγανακτησιν
εποιησε 172 Πρισκον τον απο νοταριων αυτου οντα κομητα εξσκουβιτορων ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

υβρισαντα και λοιδορησαντα την βασιλισσαν Θεοδωραν, και εξωρισεν αυτον εν
Κυζικωι οφειλοντα εις φυλακην βληθηναι, και βληθεις εν τηι φυλακηι διωρυγην
ποιησας εφυγεν εκειθεν και εισηλθεν εν Ἀρτακηι προσφυγιωι χρησαμενος, και μετα
ολιγον χρονον εκελευσθη εν Νικαιαι διαγειν ων κληρικος. 46. Ὅτι εις το δευτερον
ετος Ἰουστινιανου αντηραν αυτωι ο δημος των λεγομενων πρασινοβενετων και
πολλην αταξιαν και αλωσιν εν τηι Κωνσταντινου πολει εποιησαν, και εκαυσαν οι
αυτοι δημοται τους υποτεταγμενους τοπους απο του παλατιου εως του Φορου και
της Ἄρκας δεξια και αριστερα μετα των παρακειμενων πασων οικιων και το
πραιτωριον του επαρχου της πολεως και το λεγομενον Ὀκταγωνον. και παλιν μετα
ταυτα κραζει ο δημος· Ὑπατιε αυγουστε τουμβικας. και αγαγοντες Ὑπατιον τον
στρατηλατην εκ του οικου αυτου και ποιησαντες αυτον φορεσαι βασιλικην φορεσιαν
και αναγαγοντες αυτον εν τωι σκουταριωι, πληρωθεντος δε και ολου του ιππικου εκ
του δημου, ως θελοντων θεωρησαι βασιλεα στεφομενον. ετι δε γεμοντος του αυτου
ιππικου εκ του οχλου, εκελευσεν ο βασιλευς απολυθηναι τον στρατιωτην αυτου
μετα και φανερων εξαρχων. και εισηλθε Μουνδος μεν απο του καθισματος επανω
των θυρων τους οντας δημους εν τωι ιππικωι, και Βελισαριος υποκατωθεν του
καθισματος, και απεκτειναν εν φονωι μαχαιρας περι τας λʹ χιλιαδας. και συνελαβετο
Ἰουστινιανος και τον Ὑπατιον και Πομπηιον και απεκτεινεν αυτους, τον μεν ενα ως
φορεσαντα βασιλικην φορεσιαν και ανταραντα, τον δε ετερον ως συνευρεθεντα μετ'
αυτου, και ιηʹ ιλλουστριους και συγκλητικους δημευσας εξωρισεν δια το και αυτους
τηι τυραννιδι Ὑπατιου προσθεσθαι. και εγενετο ειρηνη εν τηι πολει. και προεβαλετο
επαρχον της πολεως Τρυφωνα και πολλους των δημοτων εκολασε, και ιππικον ουκ
ην επι πολυν χρονον. 47. Ὅτι επι Ἰουστινιανου απεζωσθη Ἰωαννης ο επαρχος
τωνπραιτωριων ο επικλην Καππαδοξ διανυσας την των επαρχων αρχην και πολλα
δυνηθεις, και εδημευθη ως ποιησας μετα Ἀντωνιας πατρικιας γυναικος Βελισαριου
εις το επιβουλευσαι τωι 173 βασιλει Ἰουστινιανωι, και δημευθεις επεμφθη εν Κυζικωι
εν τωι 173 εκει οικειν· και γενομενος εν Ἀρτακηι διακονος κακει παλιν φατριασας
μετα τινων κτητορων της Κυζικου φονευσαντων Ευσεβιον τον επισκοπον της αυτης
Κυζικου πολεως, ταυτα μαθων ο βασιλευς και αγανακτησας κατ' αυτου επεμψε τινας
των πατρικιων και υπατικων ωστε εξετασθηναι τα κατ' αυτον δια τον γενομενον
του επισκοπου φονον, Φλωρον και Παυλον τον απο υπατων τον Γαλατην και Φωκαν
τον πατρικιον και Θωμαν τον απο επαρχων. και ευρεθεις υπο μεμψιν ων του αυτου
φονου εκελευσθη παρα του βασιλεως πεμφθηναι και οικησαι την Ἀντινοου. κακεισε
ποιησας χρονους ικανους εως της τελευτης Θεοδωρας παλιν εκληθη μη ζωσθεις,
αλλα ων παγανος. 48. Ὅτι επι του αυτου βασιλεως Ἰουστινιανου εστασιασαν οι
Σαμαρειται και οι Ἰουδαιοι εν Καισαρειαι της Παλαιστινης ποιησαντες το εν ως εν
ταξει πρασινοβενετων, και επηλθον τοις χριστιανοις της αυτης πολεως και
κατεκοψαν πολλους και επηλθον και ταις εκκλησιαις των ορθοδοξων. ο δε
Στεφανος ο ανθυπατος της αυτης πολεως ο επικλην Συρος θελων βοηθησαι του μη
εισερχεσθαι εν τοις ευκτηριοις, επηλθον αυτωι οι Σαμαρειται, και εφυγεν εις το
πραιτωριον αυτου, και κατεδιωξαν αυτον και εσφαξαν εσω του πραιτωριου και
επραιδευσαν τα πραγματα αυτου. η δε γυνη του αυτου Στεφανου ανηλθεν εις τον
βασιλεα Ἰουστινιανον και εδεηθη αυτου, ο δε οργισθεις εκελευσεν Ἀμαντιωι τωι
στρατηλατηι οντι τοτε εν τηι ανατοληι τωι κατα Ζιμαρχον απελθειν και εκζητησαι τον
φονον του Στεφανου. ο δε Ἀμαντιος ελθων εν Καισαρειαι ηρξατο ζητειν τους
πεποιηκοτας τον φονον, και ευρων τους μεν εφουρκισε, τους δε απεκεφαλισεν,
ετερους δε εχειροκοπησε, τους δε εδημευσε· και εγενετο φοβος μεγας εν Καισαρειαι
της Παλαιστινης. 49. Ὅτι ημεραι σαββατωι λυχνου δευτερου επιβουλην εμελετησαν
τινες επι τωι φονευσαι τον βασιλεα Ἰουστινιανον καθημενον εν τωι παλατιωι εν τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

αυτηι εσπεραι. οι δε την αυτην σκεψιν της επιβουλης μελετησαντες ησαν ουτοι·
Ἀβλαβιος ο κατα Μελτιαδην ο μελιστης, και Μαρκελλος ο αργυροπρατης ο των
Κιλικων ο εχων το εργαστηριον πλησιον της αγιας Ειρηνης της αρχαιας και νεας 174
ο κατα Αιθεριον τον κουρατορα, και Σεργιος ο ανεψιος του αυτου Αιθεριου, ινα
καθημενου του βασιλεως εν τωι παλατιωι οψιας προ μινσων σφαξωσιν αυτον
στησαντες και ανθρωπους ιδιους εις τε το Ἅρμα και εις το Σελεντιαρικιν και κατα
τους Ἰνδους και κατα τον Ἀρχαγγελον, ινα, γινομενης της αυτης επιβουλης,
ταραχην ποιησωσιν. ο δε Ἀβλαβιος και χρυσιον ελαβε παρα Μαρκελλου του
αργυροπρατου περι τας νʹ του χρυσιου λιτρας εις το συνεπαμυναι και παντως
φονευσαι μετα του αυτου Μαρκελλου και Ευσεβιου τον βασιλεα. και δη, του θεου
ουτως ευδοκησαντος, εις εξ αυτων των την επιβουλην μελετησαντων ονομα
Ἀβλαβιος εθαρρησεν Ευσεβιωι τωι ανθυπατωι και κομητι των φοιδερατων και Ἰωαννηι
τωι λογοθετηι τωι κατα ∆ομνεντζιολον την αυτην σκεψιν οτι· εν εσπεραι βουλας
εχομεν επιβηναι τωι βασιλει καθημενωι εν τωι τρικλινωι. και δη, γενομενης της αυτης
σκεψεως, και φανερωθεισης της επιβουλης, ευρεθη Μαρκελλος ο αργυροπρατης τηι
αυτηι εσπεραι, εν ηι την σκεψιν της επιβουλης εμελλον ποιειν, εισερχομενος εν τωι
παλατιωι φορων βουγλην, και ο την επιβουλην φανερωσας Ἀβλαβιος ομοιως και
αυτος απο σπαθιου. και ως προγνωσθεντες εκρατηθη Μαρκελλος ο αργυροπρατης εν
τωι τρικλινωι απο του βουγλιου, και αστοχησας του προσδοκωμενου συσχεθεις εαυτωι
παρεχρησατο, επαγαγων εαυτωι πληγας τρεις μετα του αυτου βουγλιου απεθανε
λαρυγγοτομησας εαυτον. Σεργιος δε ο ανεψιος Αιθεριου δυνηθεις εκφυγειν
προσφυγιωι εχρησατο εν τηι δεσποινηι ημων τηι θεοτοκωι εν Βλαχερναις, και
εκβληθεις εκ των ορων εξεταζομενος κατεθετο, οτι και Ἰσακιος ο αργυροπρατης ο
κατα Βελισαριον τον πατρικιον και αυτος συνοιδε τηι τοιαυτηι επιβουληι, ως οια και
δανεισαμενου χρυσιον Μαρκελλου παρα του αυτου Ἰσακιου, και Βιτος ο
αργυροπρατης και Παυλος ο οπτιων του αυτου Βελισαριου συνοιδαν την αυτην
σκεψιν. και συσχεθεντων αμφοτερων και κολασθεντων Προκοπιωι τωι επαρχωι τοτε
την του επαρχου αρχην ιθυνοντος, συγκαθημενου αυτωι και συνεξεταζοντος
Κωνσταντινου κοιαιστορος και Ἰουλιανου αντιγραφεως και Ζηνοδωρου ασηκρητου
εκλαμβανοντος κατεθεντο τινας, οιτινες και αυτοι εξετασθεντες κατειπον και
Βελισαριου, οστις Βελισαριος και υπο αγανακτησιν εγενετο. τινες δε των
εξονομασθεντων παρ' αυτων και φυγηι εχρησαντο. και εποιησε σελεντιον ο βασιλευς
Ἰουστινιανος και 175 κομεντον κελευσας παντας τους αρχοντας εισελθειν και τον
πατριαρχην Ευτυχιον και τινας εκ των σχολων, και δεξαμενος αυτους εν τωι
τρικλινωι παντων συναχθεντων εκελευσεν αναγνωσθηναι τας καταθεσεις παντων
των εξετασθεντων ενεκε της αυτης επιβουλης, λεγω δη Σεργιου του ανεψιου
Αιθεριου και Ευσεβιου του αργυροπρατου και Παυλου του υποπτιωνος και Βιτου του
αργυροπρατου. και ανεγνωσθησαν αι καταθεσεις, και εβαρηθη εκ των καταθεσεων
αυτων ο Βελισαριος και εγενετο υπο αγανακτησιν. και πεμψας ο βασιλευς επηρε
τους ανθρωπους του Βελισαριου, και ουκ αντεστη, αλλα παντας επεμψε τωι βασιλει.
και υπονοηθεις ο κοιαιστωρ Κωνσταντινος και ο αντιγραφευς Ἰουλιανος, ως φησι,
υπερ Αιθεριου ποιησαντες, ως και αυτου Αιθεριου συνειδοτος τηι επιβουληι ανωθεν,
μετα ημερας εξ εξητασθησαν οι την επιβουλην μελετησαντες υπο Μαρινου του
κομητος των εξσκουβιτορων και Κωνσταντινου του πατρικιου και στρατηλατου. και
εμεινεν ο Βελισαριος υπο αγανακτησεως ων καθημενος εις τον ιδιον οικον, μητε
δημευομενος μητε εξοριζομενος, αλλ' ων εν τωι ιδιωι οικωι. 50. Ὅτι επι του βασιλεως
Ἰουστινιανου εκ του μερους του πρασινου επομπευσε τις οφειλων αποτμηθηναι ως
φθειρας κορην. η δε κορη ην θυγατηρ Ἀκακιου του βασιλικου κουρατορος. και εν τωι
πομπευειν αυτον οι απο του βενετου μερους εν τωι διερχεσθαι αυτον πομπευοντα εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

τηι τοποθεσιαι των λεγομενων Πιττακιων επιρριψαντες ηρπασαν αυτον και
εισηγαγον εν τηι μεγαληι εκκλησιαι. και εγενετο στασις μεγαλη περι τουτου και
ακαταστασια εν τηι αυτηι εκκλησιαι. ο δε βασιλευς εφιλανθρωπευσατο δηλωσας τωι
δημωι δια σελεντιαριου μανδατα· τους δε εκ του βενετου μερους επομπευσεν επι
ημερας δυω. 51. Ὅτι επι επαρχου της πολεως Ζιμαρχου στασις γεγονεν εν τηι
γειτονιαι τηι λεγομενηι των Μαζεντιολου τωι τροπωι τουτωι. πεμψας τινας των
κομενταρησιων Ζιμαρχος ο επαρχος επι τωι κρατησαι τινα νεωτερον ονομα
Καισαριον, αντεστησαν οι της γειτονιας των Μαζεντιολου και εκυλλωσαν πολλους
στρατιωτας και αυτους γε μην τους κομενταρησιους. και επεκρατησεν η μαχη εως
ημερας δυω, και επεμψεν ο βασιλευς Ἰουστινιανος στρατιω 176 τας ετι πλειονας και
εξσκουβιτορας, και πολλοι εκ των εξσκουβιτορων και στρατιωτων εφονευθησαν,
πολλοι δε και εκ του μερους των πρασινων απεθανον. και ανηλθον μαχομενοι εως
του Φορου και του Τετραπυλου και του πραιτωριου του επαρχου της πολεως. και ου
συνεβαλον μετα των πρασινων οι του βενετου μερους, αλλ' ην η μαχη αυτων μετα
των εξσκουβιτορων και των στρατιωτων. συνεβαλον δε εν τωι Στρατηγιωι τηι αυτηι
ημεραι. και διεδεχθη Ζιμαρχος ο απο υπαρχων ανυσας δις την αυτην του επαρχου
αρχην, και γεγονεν αντ' αυτου Ἰουλιανος επαρχος ο απο αντιγραφεων, και εχρησατο
τοις δημοταις, εξαιρετως τοις του πρασινου μερους, πικρως επι μηνας ιʹ και
προσκαιων και κοντευων και αποτεμνων και παρα μελη ποιων αυτους, ευρισκων
αυτους φονεις οντας και εφοδους εις οδους και αρπαγας τολμωντας και ληιστειας και
πειρατειας, και εμεινεν εναρμοσαμενος αυτοις, ως εχρην. και ουτως δια του
Ἰουλιανου επαρχου της πολεως ελαβεν η πολις καταστασιν, και παντες ελευθεριως
και αφοβως προηρχοντο και εθεραπευοντο. Τελος της ιστοριας Ἰωαννου του
επικλην Μαλελα περι επιβουλης Περι επιβουλης κατα βασιλεων γεγονυιας. ∆. Ἐκ
της ιστοριας Γεωργιου μοναχου. 1. Ὅτι ο θεος επλασε τον Ἀδαμ κατ' εικονα και
ομοιωσιν αυτου. ο δε Ἀδαμ εγεννησεν υιους γʹ και θυγατερας βʹ, τον Καιν και τον
Ἄβελ και τον Σηθ και την Ἀζουραν και την Ἀσουαμ.και ο Ἀδαμ κατα κελευσιν θεου
επεθηκεν ονοματα πασι τοις τετραποδοις και πετεινοις και αμφιβιοις και ερπετοις
και ιχθυσι και τοις εαυτου τεκνοις. το δε εαυτου ονομα και της γυναικος αυτου
αγγελος κυριου ειπεν αυτοις. 177 2. Ὅτι επι Κυρου του βασιλεως Περσων Ῥωμος και
Ῥημοςησαν αυταδελφοι, οι και την Ῥωμην κτισαντες. εν δε τωι βασιλευειν εις
εχθραν ελθοντες, και φονευσας Ῥωμος τον Ῥημον εβασιλευσε μονος. 3. Ὅτι η θεια
δικη μετηλθε τον Ῥωμον. αναιρειται γαρ και αυτος μεληδον κατατμηθεις εν τωι της
Ῥωμης βουλευτηριωι βασιλευσας ετη λζʹ. 4. Ὅτι μετα Ὀχοζιαν τον του Ἰωραμ υιον
εβασιλευσε Γοθολια η μητηρ αυτου, και αποκτεινασα παντας τους υιους Ὀχοζιου
παρεκτος ενος νηπιου διασωθεντος παραδοξως υπο της γυναικος Ἰωδαε του ιερεως,
αιφνιδιον το κεκρυμμενον παιδιον αναγορευεται βασιλευς, Ἰωας ονομα. και ο λαος
την Γοθολιαν απεκτεινε εν τωι οικωι του βασιλεως. ο δε Ἰωας βασιλευσας επταετης
εγενετο ευσεβης το προτερον, ειτα παρατραπεις εσφαγη εν τωι οικωι αυτου
βασιλευσας ετη μʹ. εως μεν γαρ ην φωτιζομενος υπο Ἰωδαε του ιερεως καλως
επολιτευετο· μετα δε την τελευτην του ιερεως προς ασεβειαν αποκλινας απεκτεινε
Ζαχαριαν τον προφητην και υιον του διδασκαλου αυτου. ο δε Ζαχαριας αποθνησκων
ειπεν· ιδοι κυριος και κρινατω. και μετα ταυτα επεθεντο αυτωι οι παιδες αυτου εν
αιμασιν υιου Ἰωδαε του ιερεως και εθανατωσαν αυτον εν τωι οικωι αυτου. 5. Ὅτι
μετα Ἰωας εβασιλευσεν Ἀμεσιας ο υιος αυτου, καιεπαταξε τους φονευσαντας τον
πατερα αυτου, τους δε υιους αυτων ουκ εθανατωσεν δια το γεγραφθαι· ουκ
αποθανουνται πατερες υπερ υιων ουτε υιοι υπερ πατερων, αλλ' εκαστος εν ταις
αμαρτιαις αυτου αποθανειται. 6. Ὅτι Ἰουλιος Καισαρ ο και δικτατωρ επικληθεις, ο
εστι μοναρχης, βασιλευσας εν ιταμοτητι ετη ιηʹ ανηιρεθη επι συγκλητου. ο δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

ανεψιος αυτου Καισαρ ο Αυγουστος Ὀκταουιου υιος πασαν την Αιγυπτον υποταξας
και τους φονευσαντας τον θειον αυτου Ἰουλιον ανειλεν. 7. Ὅτι Γαιος πολλας
μιαριας και ανοσιουργιας επετελει. και τουτον οι στρατιωται λουομενον εν τωι
βαλανειωι διεφθειρον. 8. Ὅτι Κλαυδιος ο βασιλευς εφονευσε τους φονεις Γαΐου,
ανηιρεθη δε υπο της ιδιας γυναικος φαρμακωι. 9. Ὅτι τωι δυσσεβεστατωι Νερωνι
λυττησαντι κατα της ορθης 178 και αμωμητου πιστεως ημων, μετα δε ταυτα
επιβουλης κατ' αυτου μηνυθεισης αυτωι, εις ακρον μανιας ελθων ανειλε την μητερα
και την αδελφην και την γυναικα αυτου και αλλους μυριους τωι γενει προσηκοντας
και μεντοι και τους εν Ῥωμηι επισημους την εξ αυτων επαναστασιν υφορωμενος. και
ουτως εκ της αγαν μανιας αποκτηνωθεις και εις προαστειον εξελθων εαυτον
διεχειρισατο. ωσαυτως δε και Πιλατος ποικιλαις περιπεσων συμφοραις εαυτον
ανειλε, της θειας ως εοικε δικης ουκ εις μακραν αυτον μετελθουσης. 10. Ὅτι
Λουκιβιος Ὤθων μανεις εαυτον απεκτεινεν. 11. Ὅτι Ουιτελιος βασιλευσας μηνας βʹ
εσφαγη μεσον της Ῥωμης υπο του δημου. 12. Ὅτι ∆ομετιανος ο αδελφος Τιτου του
σωφρονος βασιλευσας ετη ιεʹ εσφαγη εν τωι ναωι της Ῥωμης κατ' επιβουλην της
εαυτου γυναικος. και διαδοχος του αδελφου γενομενος ου την πατρικην και
αδελφικην εζηλωσεν αριστον πολιτειαν. 13. Ὅτι Βηρος ο υιος Μαρκου του βασιλεως
βασιλευσας ετη ηʹ εσφαγη εν προκενσωι. 14. Ὅτι Περτιναξ βασιλευσας μηνας βʹ
εσφαγη υπο των στρατιωτων εξερχομενος εκ του παλατιου. 15. Ὅτι και ∆αδιος
εβασιλευσε μηνας δʹ και εσφαγη υπο κουβικουλαριου εις την πηγην του παλατιου
θεωρων τους ιχθυας· 16. Ὅτι Ἀντωνινος συν τωι αδελφωι βασιλευσας μηνας δυω
εσφαξε τον ιδιον αδελφον και εμοναρχησεν ετη εξ, και ανταναιρειται υπο των
Ἰουδαιων. 17. Ὅτι και Μακρινος υπ' Ἀντωνινου εσφαγη, και αυτος εσφαγη υπ'
Ἀλεξανδρου. Ἀλεξανδρος δε ο Μαμαιας εσφαγη συν τηι μητρι αυτου Μαμαιαι εξ
επιβουλης Μαξιμινου στρατηγου. 18. Ὅτι μετα Ἀλεξανδρον Μαξιμινος εβασιλευσεν
ετη γʹ και εσφαγη υπο του στρατου αυτου. 19. Ὅτι Φιλιππος ο την Φιλιππου πολιν
κτισας εσφαγη εν τωι παλατιωι. 20. Ὅτι και Ουαλεριανος βασιλευσας ετος εν εσφαγη
υπο του λαου αυτου. 179 21. Ὅτι Γαλλος ο υιος Ουαλεριανου εσφαγη καθευδων υπο
της ιδιας γυναικος. 22. Ὅτι και Αιμιλιανος βασιλευσας ετος εν εσφαγη εν τωι
παλατιωι. 23. Ὅτι Αυρηλιανος υπο κουβικουλαριου εσφαγη. 24. Ὅτι Τακιτος ο
βασιλευς εσφαγη υπο Φλοριανου, και Φλοριανος εσφαγη υπο Προβου, Προβος δε
εσφαγη υπο Καρου, και Καρος εσφαγη υπο Καρινου, Καρινος δε εσφαγη υπο
Νουμεριανου. 25. Ὅτι η θεια δικη μετηλθε τους αλητηριους ∆ιοκλητιανον και
Μαξιμιανον. ο μεν γαρ εσφαγη υπο της συγκλητου, ο δε απηγξατο. 26. Ὅτι Λικιννιος
ο γαμβρος του μεγαλου Κωνσταντινου περιορισθεις εν Θεσσαλονικηι και παλιν
νεωτερισας και οπλων αψαμενος προσταξει Κωνσταντινου ανηιρεθη. 27. Ὅτι
Κωνσταντας ο υιος του μεγαλου Κωνσταντινου τον ιδιον αδελφον Κωνσταντα
φονευσας μονος της δυσεως εκρατησε ετη ι ʹ. εσφαγη δε υπο του δημου. 28. Ὅτι
Ουαλεντινιανου του γεροντος τελευτησαντος Μαξιμινος ο δημιος την υπαρχοτητα
των Γαλλιων εις μανιαν ετρεψε και τινα συσκευην συντεθεικως Θεοδοσιον τον
πρεσβυτην τοις τροπαιοις κεκορεσμενον σφαγηναι προσεταξεν· ος πριν τελευτησει
το θειον βαπτισμα δεξαμενος και εις την αθανασιαν αναγεννηθεις ετελευτησε. κατα
δε τον αυτον καιρον Θεοδοσιος ο νεωτερος εν τηι του δουκος αξιαι ετυγχανεν, τωι δε
αυτωι βελει του φθονου ωιπερ και ο πατηρ δια Μαξιμινου αδικως υπεπιπτεν. αλλ' ο
θεος αυτον διεσωσε. μεινασης παρ' αυτωι της αξιας, και της ουσιας αναδοθεισης
αυτωι, εις την πατρυαν γην των Σπανιων, εν ηι και εγεννηθη, εφοιτησε προσταγματι
βασιλικωι εκεισε ησυχως και πραως τον βιον διαγων, Πλακιλλαν δε τοτε την
γενομενην Αυγουσταν γαμετην ηγαγετο, τοτε και βασιλεας εξ αυτης ποιησων· ητις
την φυσιν τωι λογισμωι και την φημην τοις εγκωμιοις ενικα. εν δε τωι μεταξυ Ουαλης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

γραμματα εκπεμπει προς Γρατιανον τον βασιλεα προσταξας Θεοδοσιον αποσταληναι
προς αυτον. αρξα 180 μενος δε της οδοιποριας Θεοδοσιος και γνους την Ουαλεντος
τελευτην ερχεται εις πολιν καλουμενην Σερμιον. των δε Γοτθων πασαν πολιν και
χωραν αφειδως λυμαινομενων, και των Ῥωμαικων στρατιωτων φευγοντων απο
προσωπου αυτων, τοτε Θεοδοσιον εν τωι Σερμιωι διαγοντα Γρατιανος προσκαλειται
βουληι της συγκλητου Ῥωμαιων φθονουσης αυτωι, και συν ολιγοις στρατιωταις εις
τον ουτως ωμον και τοσουτον πολεμον αποσταληναι Θεοδοσιον πειθει επικινδυνωι
αξιωματι τιμηθεντα στρατηλατου αξιαι τον βασιλεα παρεπεισεν. και ο μεν βασιλευς
της επιβουλης και του φθονου του κατα φυσιν ευοπτου ουδεν εγνω, κατα κρατος δε
τους νομιζομενους αηττητους ειναι Γοτθους νικησας Θεοδοσιος συν ταχει πολλωι τωι
βασιλει τροπαιοφορος παραστας θειαι ψηφωι το βασιλικον διαδημα περιβαλλεται. 29.
Ὅτι Γρατιανος ο βασιλευς ο τον Θεοδοσιον στεψας πολλα ευσεβως και γενναιως
κατορθωσας παρα Μαξιμου του τυραννου ταις Βρεττανιαις επανασταντος δι'
ανδραγαθιαν του δουκος εν Λουγδονωι παρα των ιδιων προδοθεις μαλλον και δια
των πολεμιων συσχεθεις ανηιρεθη. Ουαλεντινιανος δε πτοηθεις, ειρηνης αυτωι
προταθεισης παρα Μαξιμου, και αυτος υποκρινομενος ηδεως εδεξατο. 30. Ὅτι του
Θεοδοσιου ασχολουμενου περι των της Ἀλεξανδρειας Ἑλληνικων ναων των υπο
Θεοφιλου του επισκοπου καταλυθεντων, εν τωι μεταξυ Ουαλεντινιανος εν τοις της
δυσεως μερεσι τηι ψυχηι προς την ηλικιαν θερμαινομενος την πολιτειαν διοικων
βροχωι χρησαμενος επληρωσε το του βιου τελος, δι' ην αιτιαν μεχρι του παροντος
ουκ ισμεν. τινες γαρ ελεγον επιβουληι του στρατηγου Ἀρβογαστου γεγενησθαι τουτο,
και τοιαυτη παρα πασιν εκρατει υποληψις. αλλοι δε αθωον μεν ειναι τον στρατηγον
απο του τοιουτου μυσους ελεγον, αιτιαν δε αυτον παρεσχηκεναι τουτον νεανισκον
αγανακτησαντα εις τουτο προαχθηναι, επειπερ, φασιν, ου συνεχωρειτο παρ' αυτου
ως μηδεπω βεβηκως κατ' εξουσιαν δια παντων την βασιλειαν διοικειν. Θεοδοσιος δε
ουδεν ηττον αναφθεις οπλα κατα Ευγενιου του εις τον τοπον αυτου κατασταντος εις
εκδικησιν ηρπασε, την του θεου γνωμην δια Ἰωαννου μοναχου και ησυχαστου.
Αιγυπτιου μεμαθηκως. ουτος γαρ εν οικισκωι ενενηκοντουτης πελων εκεκλειστο τα
μελλοντα προλεγων. 181 οι δε Ἕλληνες κατα την Ῥωμην θυειν ηρξαντο και
σπλαγχνοκοπιας απο θρεμματων ποιεισθαι νικην αφροντιν απαγγελλοντες Ευγενιωι,
Φλαβιανου του υπαρχου ταυτα σπουδαιοτερον πραττοντος των αλλων και παντας
πειθοντος Ευγενιον νικητην αναφανησεσθαι. ο δε Θεοδοσιος, επειδη τας Ἄλπεις
κατελαβε, στας εφ' υψηλης πετρας οθεν θεωρειν και θεωρεισθαι παρ' ετερου
στρατοπεδου ηδυνατο, εκτεινας τας χειρας ειπεν· θεε παντοκρατορ, συ οιδας οτι εν
τωι ονοματι Χριστου του υιου σου εκδικησεως ενεκα δικαιας τον πολεμον τουτον
ανεδεξαμην. και ει μεν ψευδομαι, τιμωρησον με, ει δε μετα δικαιας αιτιας και σοι
πεποιθως ηλθον ενταυθα, εκτεινον την δεξιαν σου τοις σοις, μηποτε ειπωσι τα εθνη·
που εστιν ο θεος αυτων. και οι στρατηγοι ευθυς ανεψυχωσαν, εξαιρετως δε
Βακουριος ανηρ πιστει και ευσεβειαι και τηι αρετηι της ψυχης και του σωματος
ενδοξος, και ευθυς παντας τους πλησιον τυγχανοντας τουτο μεν τωι κοντωι, τουτο δε
τοις βελεσιν, εστιν δ' οτε και ξιφει εστρωννυεν και τα ταγματα των πολεμιων
διερρηξεν, και διασχισας τας ταξεις προς αυτον επορευετο τον τυραννον. και του
ανεμου σφοδρου γενομενου Ευγενιος προς τους ποδας του βασιλεως ηχθη. και
τουτον εθανατωσαν. 31. Ὅτι Ζηνων ο Ἴσαυρος και πατηρ Λεοντος ευθυς μετα το
βασιλευσαι επιβουλευθεις υπο Βηρινης πενθερας αυτου, γυναικος Λεοντος του
μεγαλου, ως παρα γνωμην αυτης βασιλευσαντος εφυγε προς την ιδιαν πατριδα. η δε
Βηρινα στεψασα Βασιλισκον τον αδελφον αυτης εβασιλευσεν ετη βʹ, απερ εταγησαν
εις τους χρονους Ζηνωνος, ος και τα παλατια τα βασιλικα εκτισεν. μετα δε ταυτα
Ζηνων υποστρεψας και εισελθων εν Κωνσταντινουπολει και τον Βασιλισκον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

χειρωσαμενος εν τηι εκκλησιαι προσφυγοντα εξωρισεν αμα γυναικι και τεκνοις εν
φρουριωι Καππαδοκιας, εν ωι βληθεντες εν πυργωι και της θυρας αναφραγεισης
ετελευτησαν. 32. Ὅτι Ἀναστασιος ο ∆υρραχιτης εβασιλευσεν ετη κζʹ. και βροντων
και αστραπων περι το παλατιον ειλουμενων, και του βασιλεως μονωτατου
καταλειφθεντος και αδημονουντος και φευγοντος απο τοπων εις τοπους εν ενι των
κοιτωνισκων κατελαβεν αυτον η οργη και ριψασα απεκτεινεν, ωστε ευρεθηναι
νεκρον. εφ' ου Βιταλιανος ο Θρᾲξ ανταρας και παραλαβων την Θραικην αμα Σκυθιαι
και Μυσιαι ηλθεν εως του Ἀναπλου παρεδρευων. και 182 ναυμαχησαντος αυτωι
Μαρινου του επαρχου μετα θειου απυρου κατεφλεξε τας ναυς των βαρβαρων.
βυθισθεντων δε παντων σχεδον Ουννων και Γοτθων και Βουλγαρων και του λοιπου
στρατου εν τωι Ῥευματι, Βιταλιανος εφυγε μετα των υπολειφθεντων ολιγων. 33. Ὅτι
επι Ἀναστασιου του βασιλεως γεγονε δημοτικων επαναστασις περι του χριστιανικου
δογματος εν Κωνσταντινουπολει, ως βουληθεντος του βασιλεως προσθειναι εις το
τρισαγιον το· σταυρωθεις δι' ημας ελεησον ημας. του γαρ λογοθετου και του
επαρχου ανελθοντων εν τωι αμβωνι της μεγαλης εκκλησιας και την αιρεσιν
αρξαμενων εκ βασιλικης επιτροπης κηρυττειν, επηλθεν ο δημος και παν το πληθος
της πολεως κατ' αυτων, και μολις εξεφυγον. και γεγονε τοιαυτη στασις και ταραχη
κραζοντων· αλλον βασιλεα θελομεν, ως και τον βασιλεα και τους αρχοντας φευγειν
και αποκρυπτεσθαι την οργην του λαου. συναθροισθεντες ουν οι στασιασται εις τον
οικον του λογοθετου και του επαρχου καταδραμοντες και παντα διαρπασαντες
ενεπρησαν τους οικους αυτων και τους ευρεθεντας εκεισε κατεσφαξαν. ειτα
γενομενης ταραχης μεγαλης και στασεως εμπρησμους οικων πολλων εποιησαντο
και φονους μυριους ειργασαντο και αλλα τοιαυτα φοβερα τε και εξαισια
κατετολμησαν, υβριζοντες Ἀναστασιον μετα κραυγης μεγιστης και Βιταλιανον
ευφημουντες. και ουτως ελθοντες πλησιον της υπ' αυτου του βασιλεως κτισθεισης
κινστερνης του αγιου Μωκιου ευρον τον υπο του βασιλεως αγαπωμενον ηγουμενον
μοναστηριου του αγιου Φιλιππου, ον και φονευσαντες την κεφαλην αυτου επι
δορατος αναρτησαντες εκραζον· ουτος εστιν ο φιλος του εχθρου της αγιας τριαδος.
εκβαλοντες δε και γυναικα εγκλειστον ουσαν πλησιον της Ξηροκερκου πορτης, εις
ην ο βασιλευς ομοιως ειχε πιστιν, και ταυτην ανειλον. το δε σωμα αυτης δησαντες
μετα του προφονευθεντος ηγουμενου και συραντες εκαυσαν αμφοτερα εις τα
Στουδιου. 34. Ὅτι πολλα και ατοπα κακα εργαζομενων των Ἰσαυρων εν
Κωνσταντινουπολει, Ἀναστασιος απαντας της βασιλιδος εξεβαλεν. οι δε προς
τυραννιδα ωρμησαν και εως του Κοτιαειου εξεδραμον. καθ' ων ο βασιλευς
Ἀναστασιος διεγερθεις βασιλικωτερον τουτους ενικησεν. 35. Ὅτι επι Ἰουστινιανου
του κτισαντος την αγιαν Σοφιαν ο 183 δημος ανταρας το λεγομενον
πρασινοβενετον, και πολλην αταξιαν και αρπαγην και σφαγην και εμπρησμον εν τηι
πολει ποιησαντες αναγορευουσι βασιλεα Ὑπατιον εν τωι ιππικωι. πολλου δε λαου
συνδραμοντος, και του ιππικου πληρωθεντος, προσεταξεν Ἰουστινιανος τον στρατον
αυτου, και οι μεν ανωθεν, οι δε κατωθεν του καθισματος τοξευοντες απεκτειναν
χιλιους λʹ· εν οις και τον Ὑπατιον χειρωσαμενος ανειλεν ως βασιλικον διαδημα
φορεσαντα. 36. Ὅτι πολεμου συγκροτηθεντος ποτε μεταξυ Ῥωμαιων και βαρβαρων
επι την Μυσιαν υπεθετο βασιλευς ο Μαυρικιος, ως φασιν, τωι στρατηγωι τωι
καταπιστευθεντι το Ῥωμαιων στρατευμα παραδουναι τουτους τοις πολεμιοις δια την
ανταρσιαν αυτων. οπερ και γεγονεν. και συνεληφθη λαος πολυς. της δε συγκλητου
παρακαλεσασης τον βασιλεα αγορασθηναι αυτους, ειξας ο βασιλευς απεστειλε
πρεσβευτας προς το αγορασαι τους αιχμαλωτους. του δε δηλωσαντος αποδουναι
παντας κατ' ονομα, ο δε βασιλευς μη ανασχομενος, εδηλωσε παλιν ο βαρβαρος κατα
ζʹ. του δε μηδε τουτο καταδεξαμενου απεκτεινεν παντας ο βαρβαρος χιλιαδας ιβʹ. και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

εκ τουτου μισηθεις Μαυρικιος ελοιδορειτο παρα παντων. ελθων δε εις μεταμελον
εξελεξατο ενθεν απολαβειν η εκεισε, και εις μοναστηρια δε απεστειλε, και εποιησαν
δεησεις περι τουτου. προεσκανδαλιζετο δε και εις Φιλιππικον τον γαμβρον αυτου ως
εις το φι γραμμα ονομαζομενον. ος και διαφορως αυτον δι' ορκων επληροφορει
καθαρος ειναι της υποψιας ταυτης. του δε Μαυρικιου τον θεον ικετευοντος περι της
αμαρτιας ταυτης, ειδεν ενυπνιον τοιουτον, ως οτι, λαου πλειστου παρεστωτος τηι
εικονι του Χριστου εν τηι χαλκηι πυληι του παλατιον, φωνη εγενετο εκ της εικονος
λεγουσα· δοτε Μαυρικιον. ον και κρατησαντες παρεστησαν κατενωπιον της εικονος.
και φησιν η θεια φωνη· που θελεις, Μαυρικιε, αποδωσω σοι, ενταυθα η εν τωι
μελλοντι αιωνι; ο δε εντρομος γενομενος αποκριθεις ειπεν· κυριε, ωδε και μη εκει.
και ευθυς εκελευσεν εκδοθηναι αυτον και την γυναικα αυτου και τα τεκνα και
πασαν την συγγενειαν αυτου Φωκαι στρατηλατηι. διυπνισθεις ουν ο βασιλευς
απεστειλε τον παρακοιμωμενον αγαγειν Φιλιππικον τον γαμβρον αυτου. ο δε
θεασαμενος τον παρακοιμωμενον εν τοιαυτηι ωραι ηιτησατο κοινωνησαι, και ουτως
απηιει προς τον βασιλεα καταλιπων την ιδιαν γυναικα επι σακκου και σποδου
κειμενην και κλαιουσαν. και 184 εισελθων εις τον βασιλεα ερριψεν εαυτον εις τους
ποδας του βασιλεως. ο δε βασιλευς εξαγαγων παντας εξω αναστας επεσεν εις τους
ποδας Φιλιππικου λεγων· συγχωρησον μοι, αδελφε, δια τον θεον. εως αρτι γαρ
υπενοουν σε μελλοντα νεωτεριζειν κατ' εμου, αλλα νυν ασφαλως εγνων αθωον
ειναι σε της υπονοιας ταυτης. παρακαλω σε ουν ειπειν μοι, τινα γινωσκεις εν τοις
ημετεροις ταγμασι Φωκαν στρατηλατην. ο δε Φιλιππικος αναλογισαμενος εφη· ενα
γινωσκω, οστις πεμφθεις προ καιρου εκ του στρατου αντελεγε τωι κρατει σου. και ο
βασιλευς ειπεν· ποιας εστι εξεως; ο δε Φιλιππικος λεγει· νεωτερος, δειλος και
θρασυς. και ο βασιλευς φησιν· ει δειλος, και φονευς. και εξηγησατο αυτωι το
ενυπνιον. εν αυτηι τηι νυκτι εφανη αστηρ κομητης. και τηι επαυριον εφθασεν ο
αποσταλεις μαγιστριανος φερων αποκρισιν τοιαυτην· γινωσκε, βασιλευ, οτι
δεξαμενος ο θεος την μετανοιαν σου την μεν ψυχην σου διασωζει και μετα των
αγιων καταταττει, της δε βασιλειας και της παρουσης ζωης μετα πολλων θλιψεων
εκπιπτεις. ο δε Μαυρικιος εδοξασε τον θεον μεγαλως. Της δε μεθοπωρινης ωρας
καταλαβουσης, και του βασιλεως κελευσαντος Πετρωι τωι στρατηγωι εν τηι των
Σκλαβων χωραι τον λαον παραχειμασαι, αντειπεν ο λαος μη καταδεχομενος τουτο.
οθεν οι επισημοι των αρχοντων φυγοντες, και εις εν τα πληθη συναθροισθεντα
προβαλλονται εις το βασιλευειν αυτων Φωκαν τον στρατηλατην. του δε Πετρου και
των λοιπων αρχοντων παραγενομενων, Μαυρικιος το κατ' αυτου μισος των
πολιτων ειδως μεσουσης νυκτος αποδυσαμενος την βασιλικην εσθητα και ιδιωτικην
ενδυσαμενος εισηλθεν εις δρομωνα συν τηι γυναικι και τοις τεκνοις αυτου φευγων
την επαναστασιν του λαου. πασα γαρ η πολις δι' ολης νυκτος αισχισταις υβρεσι και
απειλαις αυτον εβαλλον. ανεμου δε μεγαλου πνευσαντος, μετα κινδυνου μεγιστου
εις τον αγιον Αυτονομον διασωθεις παραδοξως, ευθυς επιτιθενται αυτωι
σφοδροτατοι πονοι αρθριτιδες ποδαγραι και χειραγραι. και αχθεις δεσμιος παρα τωι
Φωκαι ανηιρεθη εις τον Ευτροπιου λιμενα αμα γυναικι και παισι, και πολλα
δυστυχηματα συνεβη γενεσθαι τηι πολιτειαι Ῥωμαιων. ο τε γαρ Χοσροης την ειρηνην
ελυσεν, οι Ἄβαροι τε την Θραικην εδηιωσαν, και τα στρατοπεδα των Ῥωμαιων
διεφθειραν. προς δε τουτοις και θνησις ανθρωπων γεγονεν, και χειμων βαρυτατος,
ωστε παγηναι την θαλασσαν. 185 Ὁ ουν δολιος Φωκας μετα των αμετρητων αυτου
κακων προσεθηκε τελευταιον και τουτο· ποιησας γαρ ιππικον ητακτησε, των δε
δημων τουτο μη καταδεξαμενων, υβρισαν αυτον. μετα δε ταυτα εφθασεν η οργη επι
την κεφαλην του ασεβους Φωκα ανθ' ων εδρασεν αναριθμητων κακων. Ἡρακλειος
γαρ ο στρατηγος Ἀφρικης πλοια πολλα εξοπλισας και στρατον απειρον εξ Ἀφρικης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

και Μαυριτανιας επισυναξας την Κωνσταντινου πολιν κατελαβεν επιφερομενος και
την αχειροποιητον εικονα του κυριου, ως φησι Γεωργιος ο Πισιδιος. και πολεμου
κροτηθεντος ενικησεν Ἡρακλειος Φωκαν τον αλιτηριον. ουτινος ηττηθεντος
Φωτεινος τις εκ των μεγιστανων προεπιβουλευθεις υπο Φωκα εις την συζυγον
εισηλθεν αθροως μετα πληθους εις το παλατιον και τον αθλιον Φωκαν ατιμως εκ
του θρονου αναστησας της βασιλικης εσθητος απεγυμνωσε, και ενδυσας αυτον
μελανα χιτωνισκον και κλοια τωι τραχηλωι αυτου περιθεις ατιμον τινα και ελεεινον
προς Ἡρακλειον απηγαγεν. ον Ἡρακλειος θεασαμενος ειπεν προς αυτον· ουτως,
αθλιε, την πολιτειαν διυκησας; ο δε απεγνωσμενος εκεινος ανθρωπος αποκριθεις
εφη· συ καλλιον εχεις διοικησειν. και πρωτον μεν εκελευσεν Ἡρακλειος τας χειρας
και τους ποδας αυτου αφαιρεθηναι και μετα τουτο εκ των ωμων ακρωτηριαζεσθαι
λωρους, τα δε αιδοια εκτεμνεσθαι και κοντοις αναρτασθαι δια τας αμετρους υβρεις,
ας επραξεν, επειτα δε και την κεφαλην μαχαιραι τεμνεσθαι, το δε
κατεσκηλητευμενον αυτου σωμα κατα την λεγομενην του Βοος αγοραν πυρι
παρεδωκεν. 37. Ὅτι των Περσων υπο Ἡρακλειου του βασιλεως ηττηθεντων οι
καταλειφθεντες των Περσων κατα Χοσροου μανεντες εφ' ενι των βασιλικων οικων
τουτον κατεκλεισαν, προυθηκαν δε αυτωι χρυσον και αργυρον και λιθους ειποντες
προς αυτον· απολαυε τουτων και μονον, δι' ων και τους Ῥωμαιους καθ' ημων
ηγαγες. και ουτω λιμωι και διψηι τιμωρησαντες αυτον αισχρως ανειλον. 38. Ὅτι
Κωνσταντινος ο υιος Ἡρακλειου βασιλευσας ετος εν φαρμακωι υπο των οικειων
ανηιρεθη. 39. Ὅτι Κωνστας ο εκγονος Ἡρακλειου του βασιλεως πολεμησας Μαυιον
τον των Σαρακηνων αρχηγον κατα τον Φοινικα, και μηνυθεισης αυτωι επιβουλης,
ανακοινουται ταυτην γνησιωι τινι των υπηκοων εαυτου φιλωι. ωι και την ιδιαν
εσθητα κατα 186 την εκεινου συμβουλην ενδυσας και εις πενιχρον πλοιον εισελθων
συν ολιγοις απεπλευσε δια της νυκτος εν Κωνσταντινου πολει σωθεις παραδοξως. τηι
δε επαυριον ο την βασιλικην εσθητα περιβεβλημενος επιστας τηι βασιλικηι νηι
συναπτει πολεμον· ον οι πολεμιοι περικυκλωσαντες, δοκουντες αυτον ειναι τον
βασιλεα ισχυρως επολεμουν. ο δε πολλους εξ αυτων ανδρειως ανελων, λαβων και
αυτος καιριαν πληγην ετελευτησε πληρωσας το γεγραμμενον· ινα τις την ψυχην
αυτου θηι υπερ των φιλων αυτου. Ὁ δε Κωνστας ανελων τον ιδιον αδελφον
Θεοδοσιον απηλθεν εν Σικελιαι βουλομενος εν Ῥωμηι την βασιλειαν μεταστησαι.
σφοδρα γαρ εμισηθη παρα των Βυζαντιων ου μονον δια την αναιρεσιν του αδελφου,
αλλ' οτι και Μαρτινον τον παπαν Ῥωμης αγαγων ατιμως εν Κωνσταντινουπολει
εξωρισεν εις Χερσωνα, και Μαξιμου του ομολογητου την γλωσσαν και την δεξιαν
χειρα απετεμεν, και μεντοι και πολλους ετερους των ορθοδοξων αικιαις και εξοριαις
και δημευσεσι κατεδικασεν δια το μη θελειν αυτους τηι των Μονοθελητων αιρεσει
αυτου συνθεσθαι. και πεμψας αγαγειν την γυναικα και τους γʹ υιους αυτου
Κωνσταντινον και Ἡρακλειον και Τιβεριον, οι Βυζαντιοι τουτους ουκ απεστειλαν.
ποιησας ουν εν Σικελιαι ετη εξ αναιρειται λουομενος εν τωι βαλανειωι κατα κεφαλης
λαβων καιριαν πληγην υπο τινος των παρισταμενων. ο δε λαος ιδων τον βασιλεα
τελευτησαντα αναγορευουσι βασιλεα Μιζιζον τινα λεγομενον. οπερ ακουσας
Κωνσταντινος κατελαβε την Σικελιαν μετα πλειστης ναυμαχιας, και χειρωσαμενος
Μιζιζον και τον φονεα του πατρος ανειλε συν τοις στασιασασι. και ουτως επανελθων
εν Κωνσταντινουπολει εδεχθη παρα παντων ευφημουμενος. 40. Ὅτι επι
Κωνσταντινου του πατρος Ἰουστινιανου οι του θεματος των ανατολικων ελθοντες
εν Χρυσοπολει εκραζον λεγοντες· εις τριαδα πιστευομεν, τους τρεις αναγορευσωμεν
και στεψωμεν. εφ' οις θυμωθεις Κωνσταντινος, διοτι μονος ην εστεμμενος, οι δε βʹ
αυτου αδελφοι ουδεμιαν εξουσιαν ειχον, αποστελλει προς αυτους πατρικιον ως
δηθεν αποδεχομενος τουτο, και προσκαλουμενος αυτων τα πρωτεια βουλευσασθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

μετα της συγκλητου, και δη εισελθοντων εν τηι πολει, τουτους μεν ανεσκολοπισε,
τους δε αδελφους αυτου ερινοτομησεν. 187 41. Ὅτι παλιν βασιλευσας Ἰουστινιανος
τον Ἀψιμαρον θριαμβευσας κατα πασαν πολιν ανειλεν, ου μην δε αλλα κατα παντων
εκμανεις και λυττησας αναριθμητον πληθος εκ τε του πολιτικου και στρατιωτικου
συλλογου διεφθειρεν, και τους μεν προφανως εσφαξε, τους δε νυκτος εσακιζεν. οθεν
τοσουτον δεος κατειχε την πολιν, ως και τινας αυτομολησαι προς βαρβαρους. και
μεντοι και Χερσωνιτας μνησικακων απο της εξοριας αυτου στολον εξωπλισε κατ'
αυτων και απεστειλεν. οι δε τον μεν Ἰουστινιανον καθυβρισαν, τον δε εκει
εξοριστον υπο Ἀψιμαρου δι' υπονοιαν βασιλειας Φιλιππικον υιον Νικηφορου του
πατρικιου βασιλεα θαττον ανηγορευσαν. οπερ γνους ο τυραννος Ἰουστινιανος και
επι πλειστον θυμωθεις αμα και φοβηθεις ανηλθε μεχρι Σινωπης ακριβεστερον περι
τουτου μαθησομενος. του δε Φιλιππικου την πολιν συν τωι στολωι καταλαβοντος,
Ἰουστινιανος προς τον ∆αματρυν απεδρα καταλειφθεις υπο παντων. ον αυτικα
Φιλιππικος χειρωσαμενος αισχρως ανειλεν. 42. Ὅτι Φιλιππικου βασιλευσαντος ετη
βʹ, εισελθοντες απο της Θραικης επιβουλοι τινες εξ επιτροπης Θεοδωρου και
Γεωργιου των πατρικιων εκτυφλουσιν αυτον εν τωι παλατιωι μερενδιζοντα. 43. Ὅτι
επι της Ειρηνης της μητρος Κωνσταντινου νεωτερισται τινες φρουρουμενων των
υιων του θεομαχου και κοπρωνυμου εν τωι παλατιωι των Θεραπειας, Κωνσταντινου
και Νικηφορου, πειθουσι προσφυγειν τηι μεγαληι εκκλησιαι και λογον απαθειας
αιτησαι. και τηι προφασει ταυτηι ως βασιλεις αυτους ευφημησαντες και λαον πολυν
συγκινησαντες, εξαγει τουτους Ειρηνη της εκκλησιας και μηδενος αυτοις
προσχοντος εξωρισεν εις Ἀθηνας. ους δη κακεισε τινες αναγορευσαι βουληθεντες,
εξετυφλωσε και το πονηρον του θεοστυγους εξεκοψε σπερμα του μηκετι βασιλευειν
και τυραννειν και την εκκλησιαν του θεου διωκειν. ειτα προς το παλατιον
απελθουσης αυτης των Ἐλευθεριου, Νικηφορος ο πατρικιος και γενικος λογοθετης
ερχεται συν τοις ομοφροσιν αυτου νυκτος εις την χαλκην πυλην του παλατιου, και
ως δηθεν παρα της βασιλισσης πεμφθεις εισερχεται μετα λαμπαδων και οπλων εις το
παλατιον, κακειθεν ευθυς αποστειλας καθ' ολην την πολιν, εξευφημησαν αυτον
βασιλεα. πρωΐας δε γενομενης, η μεν εν τωι παλατιωι κατεκλεισθη, ο δε βασιλευς επι
παντων ανηγορευθη παρα Ταρασιου πατριαρχου. 188 44. Ὅτι επι Νικηφορου του
βασιλεως Βαρδανης πατρικιος και στρατηλατης των ανατολικων, το επικλην
Τουρκος, ανηγορευθη βασιλευς παρα των περατικων θεματων. ος γε πολλα τουτο
παραιτησαμενος και διαδρασαι μη ισχυσας, αλλα βιαι κατελθων εν Χρυσοπολει και
περιπολησας ημερας νʹ και μη δεχθεις υπο της πολεως υπεστρεψε προς τα
Μαλαγηνα. και δη φοβηθεις τον θεον και λογισαμενος μηπως δι' αυτου γενηται
σφαγη χριστιανων, λαβων παρα Νικηφορου λογον απαθειας απηλθε λαθρα του λαου
προς την μονην Ἡρακλειου και παραχρημα γεγονε μοναχος. ερχομενου δε αυτου δια
του σταλεντος βασιλικου πλοιου εν τηι Πρωτηι νησωι εις το μοναστηριον αυτου, ο ην
αυτος προκατασκευασας, Λυκαονες τινες ανδρες η μαλλον ειπειν λυκανθρωποι
εκτυφλουσιν αυτον παρα γνωμην του βασιλεως. διο και λυπηι πολληι συσχεθεις
παντας μεθ' ορκων επληροφορει αναιτιον αυτον ειναι του τοιουτου τολμηματος.
τεκμηριον δ' επι τοις λεγομενοις· και γαρ ουδε φαινεται χριστιανον ποτε φονευσας η
μελος αυτου πανταπασιν ακρωτηριασας, ευσεβης υπαρχων και χριστιανοφιλος. 45.
Ὅτι Κωνσταντινον τον της Ειρηνης υιον υποστρεψαντα εκ της οδοιποριας της προς
τας Πυλας και ελθοντα εις το παλατιον, της μητρος αυτου μη παρουσης,
εκτυφλουσιν αυτον, εκεινης αγνοουσης. και μετα μικρον χρονον ετελευτησεν. 46.
Ὅτι Σταυρακιος ο υιος Νικηφορου του σφαγεντος εις Βουλγαριαν εν τωι παλατιωι
κειμενος δια την πληγην του μηρου και ανορθουσθαι μη δυναμενος απροιτος ην και
αφανης τοις εξω του παλατιου. καντευθεν Μιχαηλ ο γαμβρος αυτου και
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοροπαλατης εξαιφνης αναγορευεται βασιλευς εν τωι ιππικωι παρα της συγκλητου
και των ταγματων, ως ηδη απεγνωσμενου του Σταυρακιου δια την χρονιον
αρρωστιαν. οπερ μαθων Σταυρακιος και το μοναδικον αυτικα σχημα συν τηι γυναικι
αυτου Θεοφανωι περιθεμενος εις τα Βρακα λεγομενον μοναστηριον ετελευτησεν. 47.
Ὅτι Λεων ο Ἀρμενιος κατα της εκκλησιας λυττησας και τας σεβασμιους και αγιας
εικονας καθυβρισας και μυρια κακα ενδεικνυμενος και υποπτευων τισι, και ων μεν
τους οφθαλμους εξορυττων, ετερους δε δεσμιους κατεχων μεθ' ημερας τινας δεινως
ανηιρει. εξ ων υπηρχε Μιχαηλ ο την του εκσκουβιτου ταγ 189 ματος αρχην διεπων.
ον ειρκτηι και πεδαις ειχε τηρουμενον την γενεθλιον του σωτηρος ημεραν
εκδεχομενος διελθειν και ουτως αυτον διαχειρισασθαι. αλλα γε θειαι ψηφωι και
δορυφορων ξιφει κρεουργηθεις αυτος ενδικως μεσον του θειου ναου την πολλους
αγιους ναους και ψυχας και σωματα λιαν ατιμασασαν ψυχην απορρηξας, ευθυς
επικοσμειται τωι της βασιλειας ο δεσμωτης διαδηματι, ος εν ελπισιν ων της ζωης την
στερησιν υπομειναι στεφηφορος αντι δεσμοφορου καθισταται. ουτως ουν
καταστρεφει τον βεβηλον αυτου και βαρβαρωδη βιον και την ανοσιον και
παμπονηρον ψυχην απορρηγνυσιν εν τωι παλατιωι, εν ωι ουδεις των προ αυτου
βεβασιλευκοτων ανηιρηται, γενομενος πολυστομου μαχαιρας εργον πικρον και
ολεθριον της αισχιστης και βδελυρας ζωης δεχεται την περαιωσιν, και δικην των
τετολμημενων εισπραττεται παραδοξον και εξαισιον εν τοποις, ους και ζων ο
εξαγιστος και τρισαθλιος κακως εβεβηλωσε, και σφαγιαζομενος αισχρως τωι λυθρωι
των εναγων αιματων ο πολλων αιματων χριστιανων εμφορηθεις εχρανεν. μετα δη
ταυτα ρακιοις ευτελεσι και τραχεσι περιβληθεν και ακατιωι μικρωι εμβαλλεται το
παμμιαρον και ακαθαρτον αυτου σωμα και κατα την λεγομενην Πρωτην εκφερεται
νησον και κατορυττεται, ουκ οιδ' ανθ' οτου ταυτην κατακριθεισαν την συμφοραν
τοσουτον κακον υποδεξασθαι. 48. Ὅτι Θωμας ο ανταρτης επι τουτου του Μιχαηλ
εφανη εκ των ανατολικων μερων απαρας και λαον αγυρτωδη και επιμικτον
προσυλλεξαμενος και επισυρομενος επι το Βυζαντιον εκινησε της βασιλειας
πανουργως και παρ' αξιαν εφιεμενος. εκ γαρ της Ῥωμαιων γης ορμωμενος δυσγενης
τε και αφανης προς τα μερη της Συριας αφικετο Κωνσταντινον εαυτον μετονομασας
και υιον Ειρηνης της βασιλισσης· καντευθεν γε τοι πολλους των βαρβαρων και
χριστιανων απατησας και λαον απειρον εκ διαφορων εθνων συναθροισας επηιει τηι
Κωνσταντινου πολει εν οχλωι βαρει και στολωι μεγαλωι, καθαπερ τι θηριον
αλλοκοτον και πολυμορφον και πολυκεφαλον τα πολυειδη γενη των εθνων
συναθροισας και ανειλημμενος· και οια τις αλλος Σεναχειριμ κατα της νεας
Ἱερουσαλημ εξοπλισαμενος εμεγαλαυχει τωι πληθει των επομενων και
κατηλαζονευετο. οι δε πολιται σφοδρως και γενναιως αντιπαραταττομενοι τηι ροπηι
και συμμαχιαι του κρειττονος τειχομαχουντες και ναυμαχουντες και 190
πεζομαχουντες ανδρικως και καρτερως απαν αυτων σχεδον το φρυαγμα κατελυσαν.
τας γαρ ναυς πυρπολησαντες και τους λογαδας των πολεμιων τροπωσαμενοι,
σκοτοδινια πολλη και αμηχανια περιεσχε τον ευριπιστον, και τας ελεπολεις πασας
κατεφθειραν. Ἐπει ουν αποκαμων ο ταλας και πεπλανημενος ανονητα πολεμων και
των πραγματων αυτωι κατοπιν προδηλως φερομενων ημεραι και ημεραι, και προς
τουτοις μαθων, ως ο βασιλευς Μιχαηλ τους Βουλγαρους εις συμμαχιαν κατ' αυτου
προσεκαλεσατο, παραχρημα την πολιν εασας κατ' αυτων ᾤχετο. ους δη μαχεσαμενος
και πολλους αυτων διαφθειρας εις Ἀρκαδιουπολιν εαυτον ασφαλιζεται δηθεν την
κατ' αυτου προσβασιν και ελαττωσιν υφορωμενος. οθεν οι περι αυτον αισθομενοι
σαφεστερον την τε δεινην οικειαν απατην και της κενης ελπιδος αποτυχιαν και την
εκεινου πλησιαζουσαν πανωλεθριαν ηρξαντο κατα μικρον υποχωρειν και υπορρεειν
και καταλιμπανειν αυτον ως ματαιον και λαοπλανον. ο δε Μιχαηλ ταυτα
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεμαθηκως αυτικα της πολεως υπεξελθων μετα πλειστης δυναμεως προς αυτον
εξωρμησε, και δη περικαθισας βραχυν τινα καιρον και τουτον αμογητι
χειρωσαμενος, ου και τον τραχηλον κατα την αρχαιαν συνηθειαν πεπατηκως και
ακρωτηριασας αυτου χειρας και ποδας και ουτως ανασκολοπισας κατεπαυσε τον εν
τρισιν ετεσι δι' αυτου καταρξαντα και διαρκεσαντα χαλεπον και δυσοιστον εμφυλιον
πολεμον. Τελος της χρονικης ιστοριας Γεωργιου μοναχου. Περι επιβουλης. Περι
επιβουλων κατα βασιλεων γεγονυιων. Ε. Ἐκ της ιστοριας ∆ιοδωρου Σικελιωτου. 1.
Ὅτι, ανακαμψαντος εις την Αιγυπτον του Σεσοωσιος και διατριψαντος περι το
Πηλουσιον, εστιων αυτον ο αδελφος μετα της γυναικος και των τεκνων επιβουλην
συνεστησατο. αναπαυομενων γαρ αυτων απο της μεθης, εχων καλαμου ξηρου
πληθος 191 εκ χρονου παρεσκευασμενον και τουτο νυκτος τηι σκηνηι περιθεις
ενεπρησεν. αφνω δε του πυρος εκλαμψαντος, οι μεν επι της θεραπειας του βασιλεως
τεταγμενοι παρεβοηθουν αγεννως ως αν οινωμενοι, ο δε Σεσοωσις αμφοτερας τας
χειρας ανατεινας και υπερ της σωτηριας των παιδων και της γυναικος ευξαμενος
διεξεπεσε δια της φλογος. σωθεις δε παραδοξως τους τε αλλους θεους ετιμησεν
αναθημασιν. 2. Ὅτι αρξαντων της Αιγυπτου ιεʹ ετη συνεβη την βασιλειαν περιστηναι
εις ενα. Ψαμμιτιχος γαρ εις των ιβʹ των παρα θαλατταν μερων κυριευων Φοινιξι και
Ἕλλησι τοις εμποροις παρειχε και ελαμβανεν, και ευποριαν ειχε μεγαλην και φιλιαν
προς εθνη και δυναστας. δια δε ταυτα φασι φθονησαντας αυτωι τους αλλους βασιλεις
πολεμον εξενεγκειν. ενιοι δε μυθολογουσιν χρησμον γενεσθαι, ος αν αυτων πρωτος
εκ χαλκης φιαλης εν Μεμφει σπεισηι τωι θεωι, κρατησειν αυτον πασης Αιγυπτου, τον
δε Ψαμμιτιχον, εξενεγκαντος εκ του ιερου των ιερεων τινος φιαλας ιβʹ χρυσας,
περιελομενον την περικεφαλαιαν σπεισαι. υπειδομενους ουν τους συναρχοντας το
πραχθεν αποκτειναι μεν αυτον μη βουληθηναι, φυγαδευσαι δε και προσταξαι
διατριβειν εν τοις ελεσι τοις παρα θαλατταν. και γενομενης της διαφορας εκ της
Καριας ο Ψαμμιτιχος μισθοφορους μεταπεμψαμενος ενικησεν. 3. Ὅτι τους
μισθοφορους ο Ψαμμιτιχος των εγχωριων προτιμων ως δι' αυτων νενικηκως, και
τους μεν μισθοφορους εις τα δεξια ταττοντος, τους δε εγχωριους κατα το ευωνυμον,
οι Αιγυπτιοι παροξυνθεντες και γενομενοι πληθος πλειους των κʹ μυριαδων
απεστησαν και προηγον επ' Αιθιοπιας κεκρικοτες ιδιαν χωραν εαυτοις κατακτασθαι.
4. Ὅτι Ἀπριης δυναμιν πεμψας επι Κυρηνην και Βαρκην και το πλειον αυτης
αποβαλων αλλοτριους εσχε τους διασωθεντας. υπολαβοντες γαρ αυτον επ' απωλειαι
συστησασθαι την στρατειαν απεστησαν. αποσταλεις δε προς τουτους υπο του
βασιλεως Ἄμασις ανηρ επιφανης των ρηθεντων προς ομονοιαν ημελησεν,
τουναντιον δε εκεινους προτρεψαμενος εις αλλοτριοτητα συναπεστη και βασιλευς
αυτος ηιρεθη. 192 5. Ὅτι Σεμιραμις υπο Νινυου του υιου δι' ευνουχου τινος
επιβουλευθεισα και το παρ' Ἄμμωνι λογιον ανανεωσαμενη τον επιβουλευσαντα
κακον ουδεν ειργασατο. 6. Ὅτι Βελεσυς ο των Βαβυλωνιων ιερευς αστρολογος ων
προειπεν Ἀρβακηι οτι παντως δει αυτον βασιλευσαι πασης της χωρας ης αρχει
Σαρδαναπαλλος. ο δε Ἀρβακης επαινεσας τον ανδρα τουτωι μεν επηγγειλατο δωσειν
σατραπειαν της Βαβυλωνιας, της πραξεως επι τελος ελθουσης, αυτος δε καθαπερει
τινος θεου φωνηι μετεωρισθεις τοις τε ηγεμοσι των αλλων εθνων συνιστατο και
προς τας εστιασεις και κοινας ομιλιας εκτενως παντας παρελαμβανεν, φιλιαν
εγκατασκευαζων προς εκαστον. εφιλοτιμηθη δε και τον βασιλεα κατ' οψιν ιδειν και
τον ολον τουτου βιον κατασκεψασθαι. διοπερ δους τινι των ευνουχων χρυσην
φιαλην εισηχθη προς τον Σαρδαναπαλλον, και την τε τρυφην αυτου και τον
γυναικωδη των επιτηδευματων ζηλον ακριβως κατανοησας κατεφρονησε μεν του
βασιλεως ως ουδενος αξιου, προηχθη δε πολυ μαλλον αντεχεσθαι των δοθεισων
ελπιδων υπο του Χαλδαιου. τελος δε συνωμοσιαν εποιησατο προς τον Βελεσυν, ωστε
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον μεν Μηδους αποστησαι και Περσας, εκεινον δε πεισαι Βαβυλωνιους
κοινωνησαι της πραξεως και τον των βαρβαρων ηγεμονα φιλον οντα προσλαβεσθαι
προς την των ολων επιθεσιν. ως δε ο ενιαυσιος της στρατειας διεληλυθει χρονος,
διαδοχης δ' ετερας ελθουσης απελυθησαν οι προτεροι κατα το εθος εις τας πατριδας,
ενταυθα ο Ἀρβακης επεισε τους μεν Μηδους επιθεσθαι τηι βασιλειαι, Περσας δε επ'
ελευθεριαι κοινωνησαι της ηγεμονιας. παραπλησιως δε και ο Βελεσυς τους τε
Βαβυλωνιους επεισεν αντεχεσθαι της ελευθεριας και πρεσβευσας εις Ἀραβιαν
παρεστησατο τον ηγουμενον των εγχωριων οντα φιλον αυτου και ξενον μετασχειν
της επιθεσεως. του δ' ενιαυσιαιου χρονου διελθοντος, παντες ουτοι πληθος
στρατιωτων συναγαγοντες ηκον πανδημει προς την Νινον, τωι μεν λογωι διαδοχην
αγοντες, ως ην συνηθες, τηι δε αληθειαι καταλυσοντες την των Ἀσσυριων ηγεμονιαν.
αθροι 193 σθεντων ουν των προειρημενων δʹ εθνων εις ενα τοπον, ο συμπας αυτων
αριθμος υπηρχε εις μʹ μυριαδας και συνελθοντες εβουλευοντο περι του
συμφεροντος. 7. Ὅτι Παρσωδην τον Περσην, θαυμαζομενον επ' ανδρειαι και συνεσει
και ταις αλλαις αρεταις, φιλον τε υπαρξαι τωι βασιλει και μεγιστον ισχυσαι των
μετεχοντων του βασιλικου συνεδριου. τουτον δ' υπο του βασιλεως εν τινι κρισει
λυπηθεντα φυγειν μετα πεζων γ ιππεων δε α εις Καδουσιους, γενομενον δε
αποστατην αιρεθηναι στρατηγον δια την ανδρειαν. πυνθανομενον δε αθροιζομενην
επ' αυτον μεγαλην δυναμιν καθοπλισαι τους Καδουσιους πανδημει και
καταστρατοπεδευσαι προς ταις εις την χωραν εκβολαις εχοντα τους συμπαντας ουκ
ελαττους κʹ μυριαδων. του δε βασιλεως Ἀρταιου στρατευοντος επ' αυτον μυριασι πʹ
κρατησαι και πλειους μεν των πεντακισμυριων ανελειν, την δε αλλην δυναμιν
εκβαλειν εκ της Καδουσιων χωρας. διο θαυμαζομενον αιρεθηναι βασιλεα· μεγαλης
δε δοξης τυχοντα και γηραι μελλοντα καταστρεφειν τον βιον αραν θεσθαι
παραιτησαμενον τον διαδεξαμενον την αρχην, οπως μηδεποτε διαλυσωνται την
εχθραν Καδουσιοι προς Μηδους· ει δε συνθοιντο ομολογιας, εξωλεις γενεσθαι τους
τε απο του γενους αυτου και Καδουσιους. 8. Ὅτι Σακων εβασιλευσε γυνη τολμηι τε
και πραξει πολυ διαφερουσα των εν Σακαις γυναικων, ονομα Ζαρινα. καθολου μεν
ουν το εθνος τουτο γυναικας αλκιμους εχει κοινωνουσας τοις ανδρασι των εν τοις
πολεμοις κινδυνων, ταυτην δε λεγεται τωι τε καλλει γενεσθαι πασων ευπρεπεστατην
και ταις επιβολαις και τοις κατα μερος εγχειρημασι θαυμαστην. των γαρ
πλησιοχωρων βαρβαρων τους επηρμενους τωι θρασει και καταδουλουμενους το
εθνος των Σακων καταπολεμησαι, της δε χωρας πολλην εξημερωσαι, και πολεις ουκ
ολιγας κτισαι, και το συνολον ευδαιμονεστερον τον βιον των ομοεθνων ποιησαι. 9.
Ὅτι Ἀστιβαρα του βασιλεως των Μηδων εν Ἐκβατανοιςγηραι τελευτησαντος την
αρχην Ἀσπαδαν τον υιον διαδεξασθαι τον υπο των Ἑλληνων Ἀστυαγην
καλουμενον. τουτου δ' υπο Κυρου του Περσου καταπολεμηθεντος, μεταπεσειν την
βασιλειαν εις Περσας. 194 10. Ὅτι οι Σκυθαι τον ομορον χωρον οικουντες της
Ἰνδικης εξ αρχης μεν ολιγην ενεμοντο χωραν, υστερον δε κατ' ολιγον αυξηθεντες
δια τας αλκας και την ανδρειαν πολλην μεν κατεκτησαντο χωραν, το δε εθνος εις
μεγαλην ηγεμονιαν και δοξαν προηγαγον. και προσεκτησαντο χωραν, της μεν
ορεινης εως προς τον Καυκασον, της δε πεδινης τα παρα τον ωκεανον και την
Μαιωτιν λιμνην εως Ταναιδος ποταμου. 11. Ὅτι μυθολογουσι Σκυθαι παρ' αυτοις
γεγενησθαι γηγενη παρθενον· ταυτην δ' εχειν τα μεν ανω μερη του σωματος μεχρι
της ζωνης γυναικεια, τα δε κατωτερα εχιδνης. ταυτηι δε ∆ια μιγεντα γεννησαι παιδα
Σκυθην ονομα. τουτον δε γενομενον επιφανεστατον των προ αυτου τους λαους αφ'
εαυτου Σκυθας προσαγορευσαι. 12. Ὅτι εν τηι νησωι τηι κατα τον ωκεανον εκαστου
συστηματος ο πρεσβυτερος αει την ηγεμονιαν εχει, καθαπερ τις βασιλευς, και τουτωι
παντες πειθονται. οταν δε ο πρωτος τελεσας τα ρʹ και νʹ ετη κατα νομον απαλλαξηι
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εαυτον του ζην, ο μετα τουτον πρεσβυτατος διαδεχεται την ηγεμονιαν. 13. Ὅτι οι εν
τηι νησωι τηι κατα τον ωκεανον ανθρωποι εσθητας κατασκευαζουσιν εκ τινων
καλαμων εχοντων επι τωι μεσωι χνουν λαμπρον και μαλακον, ον συναγοντες και τοις
θαλαττιοις οστρεοις συγκεκολλημενως μισγοντες θαυμαστα κατασκευαζουσιν
ιματια. 14. Ὅτι ωρισμενη εστιν παρ' αυτοις και η διαιτα. διατεταχθαι γαρ ημερας, εν
αις ποτε μεν ιχθυων βρωσιν χρησθαι, ποτε δ' ορνεων, εστι δ' οτε χερσαιων, ενιοτε
ελαιων και λιτοτατων προσοψηματων, εναλλαξ δε αυτους τους μεν αλληλοις
διακονειν, τους δε αλιευειν, τους δε περι τας τεχνας ειναι, αλλους περι αλλα των
χρησιμων ασχολεισθαι, τους δε εκ περιοδου κυκλικης λειτουργειν, πλην των ηδη
γεγηρακοτων. εν ταις εορταις και ταις ευωχιαις λεγεσθαι και αιδεσθαι παρ' αυτοις εις
τους θεους υμνους και εγκωμια, μαλιστα δε εις τον Ἥλιον. 15. Ὅτι θαπτουσι τους
τελευτησαντας οταν αμπωτις γενηται 195 καταχωννυντες εις την αμμον, ωστε κατα
την πλημμυριδα τον τοπον επικλυζεσθαι. 16. Ὅτι Ἑκατη τον ιδιον πατερα Περσην
φαρμακωι διεφθειρεν και την βασιλειαν διεδεξατο. 17. Ὅτι Κιρκη τον ιδιον ανδρα
τον βασιλεα Σαρματων, ους ενιοι Σκυθας φασιν, φαρμακοις ανειλεν και την
βασιλειαν διεδεξατο. 18. Ὅτι Πελιου τους του Ἰασονος αρδην απαντας
αποκτειναντος, και ανακομισθεντων των Ἀργοναυτων, η Μηδεια βουλευεται κατα
Πελιου τον τροπον τουτον. εκομιζε γαρ μεθ' εαυτης πολλας και παραδοξους
δυναμεις φαρμακων ευρημενας υπο της μητρος Ἑκατης και της αδελφης Κικρης· και
ταυταις μηδεποτε χρησασθαι προς απωλειαν ανθρωπων, νυνι δε ραιδιως αμυνασθαι
τους αξιους τιμωριας. προειπουσαν δε τοις αριστευσι τα κατα μερος της επιθεσεως,
εκ των βασιλειων αυτοις επαγγειλασθαι σημανειν της μεν ημερας καπνωι, της δε
νυκτος πυρι, προς την υπερκειμενην της θαλαττης σκοπην. αυτην δε
κατασκευασασαν Ἀρτεμιδος ειδωλον κοιλον, εις τουτο παντοδαπας φυσεις
φαρμακων αποκρυψαι, εαυτης δε τας μεν τριχας δυναμεσι τισι χρισασαν ποιησαι
πολιας, το δε προσωπον και το σωμα ρυτιδων πληρες, ωστε τους ιδοντας δοκειν
ειναι τινα πρεσβυτιν· και αναλαβουσαν το ειδωλον διεσκευασμενον καταπληκτικως
εις οχλων δεισιδαιμονιαν εις την πολιν εισβαλειν αμα ημεραι. ενθεαζουσης δε αυτης,
και του πληθους κατα τας οδους συντρεχοντος, παραγγελλειν πασι δεχεσθαι το
ειδωλον ευσεβως· παρειναι γαρ αυτο εξ Ὑπερβορεων επ' αγαθωι δαιμονι τηι τε πολει
πασηι και τωι βασιλει. παντων δε προσκυνουντων και τιμωντων εισβαλειν την
Μηδειαν εις τα βασιλεια, και τον Πελιαν εις δεισιδαιμονα μανιαν εμβαλειν και τας
θυγατερας αυτου δια τερατειας εις καταπληξιν αγαγειν. απεφαινετο γαρ επι
δρακοντων οχουμενην δι' αερος την Ἄρτεμιν επιπετασθηναι πολλα μερη της
οικουμενης και προς καθιδρυσιν αυτης και τιμας αιωνιους εκλελεχθαι τον
ευσεβεστατον απαντων των βασιλεων· προστεταχεναι δ' αυτηι και το γηρας
αφελοντα το Πελιου δια τινων δυναμεων νεον παντελως ποιησαι το σωμα και
πολλα ετερα προς μακαριον και θεοφιλη βιον δωρησασθαι. εκπληττομενου δε 196
του βασιλεως το παραδοξον, επαγγειλασθαι την Μηδειαν παραχρημα επι του
σωματος εαυτης τας πιστεις παρεξεσθαι. και ειπουσαν μιαν των Πελιου θυγατερων
καθαρον ενεγκειν υδωρ, φασιν εις οικισκον τινα συγκλεισασαν εαυτην και
νιψαμενην το σωμα αποκλυσασθαι τας των φαρμακων δυναμεις φανεισαν νεαν και
δοξαι θεου προνοιαι μετηλλαχεναι το γηρας εις παρθενου νεοτητα. ποιησαι δε αυτην
και ειδωλα φαντασθηναι δρακοντων, εφ' ων αποφαινεσθαι το ειδωλον κομισθηναι.
των δε ενεργηματων υπερ την ανθρωπινην φυσιν φανεντων, και πιστευσαντος
αυτου του βασιλεως, και κατα μονας εντυχειν τωι βασιλει και ειπειν ταις του
βασιλεως θυγατρασι και παρακαλεσαι συνεργειν και συμπραττειν απερ αν αυταις
προσταξηι· προσηκειν γαρ το του βασιλεως σωμα ταις των τεκνων χερσι
θεραπευθηναι. του δε Πελιου ταις θυγατρασι διαρρηδην ειποντος παντα πραττειν
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οσα αν η Μηδεια προσταξηι περι το σωμα του πατρος, και τας παρθενους ετοιμους
ουσας το κελευομενον ποιειν, νυκτος επιγενομενης, και του Πελιου εις υπνον
τραπεντος, λεγειν ως αναγκαιον εν λεβητι καθεψησαι το σωμα του Πελιου.
προσηνως δε τουτο δεξαμενων αυτων, και ετεραν πιστιν προσεπινοησαι των υπ'
αυτης λεγομενων. τρεφομενου γαρ κριου πολυετους κατα την οικιαν, επαγγειλασθαι
ταις κοραις τουτον προτερον καθεψησειν και ποιησειν απ' αρχης αρνα· και
διελουσαν το σωμα κατα μελη του κριου εψησαι και δια τινων φαρμακων
παρακρουσαμενην εξελειν εκ του λεβητος αρνος ειδωλον. και πιστωθεισων,
υπουργησαι τοις προσταγμασι. και των μεν αλλων τον πατερα τυπτουσων
αποκτειναι, την δε Ἄλκηστιν αποσχεσθαι. την δε Μηδειαν του συγκοπτειν η εψειν
το σωμα αποστηναι, προσποιησαμενην δε δειν προτερον ευχας ποιεισθαι τηι Σεληνηι
τας παρθενους αναβιβασαι μετα λαμπαδων επι το μετεωροτατον τεγος των
βασιλειων, αυτην δε τηι Κολχιδι διαλεκτωι κατευχην τινα μακραν διερχοτενην
εγχρονιζειν αναστροφην διδουσαν τοις μελλουσι ποιεισθαι την επιθεσιν. τους δε
Ἀργοναυτας απο της σκοπης καταμαθοντας το πυρ και νομισαντας συντετελεσθαι
την αναιρεσιν του βασιλεως ορμησαι προς την πολιν, παρεισελθοντας δε εντος του
τειχους εσπασμενοις τοις ξιφησιν εις τα βασιλεια μετα των φυλακων τους
εναντιουμενος ανελειν. τας δε θυγατερας ιδουσας τον Ἰασονα και τους αριστεις
περιαλγεις επι τηι 197 συμφοραι γενεσθαι και ορμησαι στερισκειν αυτας του ζην, τον
δε Ἰασονα κατελεησαντα παρακατασχειν και θαρρειν παρακαλεσαντα. και ελαβε την
βασιλειαν την πατρυαν. 19. Ὅτι φονον ακουσιον φευγων ο Βελλεροφοντης ηλθε
προς Προιτον πατρικον οντα ξενον. την δε Προιτου γυναικα δια το καλλος
ερασθεισαν του Βελλεροφοντου και μη δυναμενην πεισαι διαβαλειν αυτον προς τον
ανδρα ως βιασαμενον αυτην. τον δε Προιτον ανελειν μεν τον ξενον μη βουληθηναι,
αποστειλαι δε αυτον εις Λυκιαν γραμματα φεροντα προς Ἰοβατην τον βασιλεα οντα
πενθερον· ον κομισαμενον την επιστολην ευρειν εν αυτηι γεγραμμενον οπως ανεληι
την ταχιστην τον Βελλεροφοντην. ο δε μη βουλομενος αυτον απολεσαι τηι πυρπνοωι
Χιμαιραι εκελευσε συναψαι μαχην. 20. Ὅτι Αιγιαλεια η του ∆ιομηδους συζυγος
τελεως απηλλοτριωθη της του συμβιουντος ευνοιας. ην ου δικαιως τωι συνοικουντι
προσφερομενην δια το μισος παρακαλεσαι τους συγγενεις προς την κατ' αυτου
τιμωριαν. τουτους δε προσλαβομενους Αιγισθον προσφατως κατεσχηκοτα την εν
Μυκηναις βασιλειαν επενεγκειν αυτωι θανατου κρισιν, κατηγορουντας οτι ξενου
πατρος ων τους μεν ευγενεις εκ της πολεως εκβαλειν βουλευεται, των δε συγγενων
Αιτωλων τινας κατοικιζειν. της δε διαβολης πιστιν λαβουσης, φοβηθεντα τον
∆ιομηδην φευγειν εξ Ἄργους μετα των βουλομενων. 21. Ὅτι μετα την Αινειου
τελευτην Σιλουιος επεβουλευθη υπο Ἀσκανιου νηπιος ων. τραφεις δε εν τοις ορεσιν
υπο τινων βουκολων Σιλουιος ωνομασθη, των Λατινων το ορος σιλουαν
ονομαζοντων. 22. Ὅτι Τημενος την Ἀργειαν λαχων ενεβαλε μετα της στρατιας εις
την των πολεμιων χωραν. χρονιζοντος δε του πολεμου, τους μεν υιους ου προηγεν
επι τας ηγεμονιας, τον δε της θυγατρος ανδρα ∆ηιφοντην διαφεροντως
αποδεχομενος ετασσεν επι τας επιφανεστατας πραξεις. εφ' οις οι παιδες αυτου
διαγανακτουντες 198 Κισος και Φαλκης και Κερυνης επιβουλην κατα του πατρος
συνεστησαντο δια τινων κακουργων· οι πεισθεντες υπο τουτων ενηδρευσαν τον
Τημενον παρα τινα ποταμον, και φονευσαι μεν ουκ ηδυνηθησαν,
κατατραυματισαντες δε εις φυγην ωρμησαν. 23. Ὅτι Ἀργειοι πολλα κακοπαθησαντες
εν τωι πολεμωι τωι προς Λακεδαιμονιους μετα του εαυτων βασιλεως, και τοις Ἀρκασι
τας πατριδας αποκαταστησαντες, εμεμφοντο τον βασιλεα δια το την χωραν αυτων
αποδεδωκεναι τοις φυγασιν, αλλα μη σφισιν κατακληρουχησαι. συσταντος δε επ'
αυτον του δημου και τας χειρας απονενοημενως προσφεροντος, εφυγεν εις Τεγεαν
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακει διετελεσε τιμωμενος υπο των ευ παθοντων. 24. Ὅτι Νεμετωρ υπο του ιδιου
αδελφου στερηθεις της βασιλειας, ος Ἀμολιος εκαλειτο, εβασιλευσε δε Ἀλβανων,
τους ιδιους υιους παρ' ελπιδας αναγνωρισας Ῥεμον και Ῥωμυλον επεβουλευσε κατα
του ιδιου αδελφου περι αναιρεσεως. ο και γεγονεν· μεταπεμψαμενοι γαρ τους νομεις
ωρμησαν επι τα βασιλεια και εντος των θυρων εισεβιασαντο και τους υφισταμενους
ανηιρουν, υστερον δε και αυτον τον Ἀμολιον. 25. Ὅτι Ὁστιλιου του υπατου
παραγενηθεντος εκ Ῥωμης ειςἬπειρον, Θεοδοτος και Φιλοστρατος οι μαλιστα
περσιζοντες επεβαλοντο τωι βασιλει παραδουναι τον υπατον. μεταπεμπομενων δε
αυτων τον Περσεα κατα ταχος, ο μεν Ὁστιλιος λαβων υποψιαν μετηλθε νυκτος, ο δε
Περσευς υστερηκως των καιρων της περι τον υπατον συλληψεως απετυχεν. 26. Ὅτι
των φιλων Πτολεμαιου ∆ιονυσιος ο καλουμενος Πετοσαρατις επεχειρησεν
εξιδιοποιεισθαι τα πραγματα· παρο και τηι βασιλειαι μεγαλους κινδυνους
περιεστησεν. ισχυων γαρ μαλιστα των περι την αυλην και παντων Αιγυπτιων
προεχων εν τοις κατα πολεμον κινδυνοις κατεφρονησε των βασιλεων αμφοτερων
δια τε την ηλικιαν και την απειριαν. προσποιηθεις δε υπο του πρεσβυτερου
παρακεκλησθαι προς φονον εμφυλιον διεδωκε λογον εις τα πληθη, φασκων
επιβουλευεσθαι τον νεωτερον Πτολεμαιον υπο του αδελφου. συνδραμοντος δε του
πληθους εις το σταδιον, και 199 παντων παροξυνθεντων επι τοσουτον ωστε
επιχειρειν ανελειν μεν τον πρεσβυτερον, εγχειρισαι δε τωι νεωτερωι την βασιλειαν,
απαγγελθεισης δε της ταραχης εις την αυλην, ο βασιλευς μεταπεμψαμενος τον
αδελφον απελογειτο μετα δακρυων, μη πιστευειν τωι την βασιλειαν επιχειρουντι
σφετερισασθαι και της αμφοτερων ηλικιας καταπεφρονηκοτι· ει δ' ετι δισταζων τηι
διανοιαι φοβηται, παραλαμβανειν αυτον εκελευσε και το διαδημα και την αρχην.
ταχυ δε του μειρακιου τον αδελφον απολυοντος της υποψιας, αμφοτεροι βασιλικας
αναλαβοντες στολας εξηλθον εις το πληθος, φανερον ποιουντες πασιν ως
ομονοουσιν. ο δε ∆ιονυσιος αποτυχων της επιβολης εκποδων εαυτον εποιησε· και το
μεν πρωτον διαπεμπομενος επειθε των στρατιωτων τους οικειους αποστασεως
κοινωνειν των ελπιδων, ειτα εις Ἐλευσιν αναχωρησας προσεδεχετο τους
νεωτεριζειν προαιρουμενους, και των ταραχωδων στρατιωτων αθροισθεντων εις
τετρακισχιλιους. ο δε βασιλευς επ' αυτους στρατευσας και νικησας, και τους μεν
ανελων τους δε διωξας, συνηναγκασε τον ∆ιονυσιον γυμνον διανηξασθαι το ρειθρον
του ποταμου και την αναχωρησιν εις τους Αιγυπτιους ποιησαμενον ανασειειν τα
πληθη προς αποστασιν. δραστικος δε ων και μεγαλης αποδοχης τετευχως παρα τοις
Αιγυπτιοις ταχυ πολλους εσχε τους κοινοπραγειν βουλομενους. 27. Ὅτι Ἀρταξης ο
της Ἀρμενιας βασιλευς αποστας Ἀντιοχοπολιν εκτισεν επωνυμον εαυτου και
δυναμεις αδρας συνηγαγεν. ο δε Ἀντιοχος ισχυων κατ' εκεινους τους χρονους ως
ουδεις των αλλων βασιλεων εστρατευσεν επ' αυτον και νικησας ηναγκασε ποιειν το
προσταττομενον. 28. Ὅτι παλιν αλλη κινησις συνεστη κατα την Θηβαΐδα,
εμπεσουσης ορμης τοις πληθεσι προς αποστασιν. ο δε βασιλευς Πτολεμαιος
αναζευξας επ' αυτους μετα πολλης δυναμεως τα μεν αλλα μερη της Θηβαΐδος
ραιδιως προσηγαγετο. και της καλουμενης Πανων πολεως βεβηκυιας επι τινος
αρχαιου χωματος και δοκουσης οχυρας ειναι εκ δυσπροσιτου, συνεδραμον εις
ταυτην οι πρακτικωτατοι των αφεστηκοτων. Πτολεμαιος δε την τε απονοιαν † εν
Αιγυπτιων και του τοπου την οχυροτητα, συνιστατο πολι 200 ορκιαν, και πασαν
κακοπαθειαν υπομεινας εκρατησε της πολεως, και κολασας τους αιτιους επανηλθεν
εις Ἀλεξανδρειαν. 29. Ὅτι μετα την του Τιμοθεου αναιρεσιν τα πληθη * και τωι
βασιλει δυσχεραινοντες κατα την Ἀλεξανδρειαν επι τοις τετολμημενοις κατα
ταδελφου την τε θεραπειαν την βασιλικην περιεσπασαν και τον πρεσβυτερον
Πτολεμαιον εκ της Κυπρου μετεπεμποντο. 30. Ὅτι ο της Κομμαγηνης επιστατης
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πτολεμαιος ετι μεν και προτερον καταφρονησας των Συριακων βασιλεων αποστατης
εγενετο, και δια τους ιδιους εκεινων περισπασμους αδεως της χωρας εδυναστευσε,
μαλιστα πιστευων ταις των τοπων οχυροτησιν· και ουκ αρκουμενος τηι πλεονεξιαι
ταυτηι, συναγαγων δυναμιν ενεβαλεν εις την καλουμενην Μελιτηνην ουσαν της
Καππαδοκιας και τεταγμενην υπο Ἀριαραθην, και τους ευθετους προκατελαβε
τοπους. στρατευσαντος δε επ' αυτον μετα πολλης δυναμεως Ἀριαραθου, ανεχωρησεν
εις την ιδιαν επαρχιαν. 31. Ὅτι γνωσθεισης της προς ∆ημητριον αλλοτριοτητος των
Ῥωμαιων, συνεβη μη μονον τους αλλους βασιλεις καταφρονησαι της αυτου
βασιλειας, αλλα και τινας των υπ' αυτον τεταγμενων σατραπων· ων ην
επιφανεστατος Τιμαρχος. ην δε ουτος το μεν γενος Μιλησιος, Ἀντιοχου δε του
προβεβασιλευκοτος φιλος· ος πολλακις εις την Ῥωμην εξαπεσταλμενος πρεσβευτης
πολλα κακα διειργασατο την συγκλητον. χρηματων γαρ πληθος κομιζων
εδωροδοκει τους συγκλητικους και μαλιστα τους τοις βιοις ασθενεις
υπερβαλλομενος ταις δοσεσιν εδελεαζεν. δια δε του τοιουτου τροπου πολλους
εξιδιαζομενος και διδους υποθεσεις αλλοτριας της Ῥωμαιων αιρεσεως ελυμηνατο το
συνεδριον, συμπραττοντος Ἡρακλειδου ταδελφου, παντων οντος ευφυεστατου προς
ταυτην την χρειαν. τωι δε αυτωι τροπωι κατα τον ενεστωτα καιρον σατραπης Μηδιας
κατηντησεν εις την Ῥωμην, και πολλα του ∆ημητριου κατηγορησας επεισε την
συγκλητον δογμα περι αυτου θεσθαι τοιουτον· Τιμαρχωι ενεκεν † αυτων βασιλεα
ειναι. ο δε επαρθεις τωι δογματι συνεστησατο κατα την Μηδιαν στρατοπεδον αξιο 201
λογον· εποιησατο δε και συμμαχιαν κατα ∆ημητριου προς Ἀρταξιαν τον βασιλεα
Ἀρμενιας· ετι δε τα προσχωρα των εθνων καταπληξαμενος δια το βαρος της
δυναμεως και πολλους υπηκοους ποιησας ωρμησεν επι το Ζευγμα, και τελος της
βασιλειας εγκρατης εγενετο. 32. Ὅτι Ευμενης ο βασιλευς επι τηι κατα τον Ἀριαραθην
εκπτωσει βαρυνομενος, και δια της ιδιας αφορμης σπευδων αμυνασθαι τον
∆ημητριον, μετεπεμψατο μειρακισκον τινα την ομοιοτητα της οψεως και την
ηλικιαν ομοιαν εχοντα καθ' υπερβολην Ἀντιοχωι τωι προτερον βεβασιλευκοτι της
Συριας. διετριβε δ' ουτος εν Σμυρνηι διαβεβαιουμενος εαυτον Ἀντιοχου του βασιλεως
υιον ειναι, και παρα πολλοις πιστευομενος δια την ομοιοτητα. ως δε παρεγενετο εις
Περγαμον, εκοσμησεν αυτον διαδηματι και τηι λοιπηι προσηκουσηι βασιλεως
περικοπηι, και προς τινα των Κιλικων επεμψεν ονομα Ζηνοφανην. αυτος δε εκ τινος
αιτιας προσκοψας μεν τωι ∆ημητριωι, συνεπιληφθεις δε εν τισι στενοχωρουμενοις
καιροις υπ' Ευμενους του τοτε βασιλεως, κατα λογον προς ον μεν αλλοτριως
διεκειτο, προς ον δε φιλανθρωπως. εις δε χωριον της Κιλικιας δεξαμενος τον
μειρακισκον διεδιδου λογους εις την Συριαν, ως μελλοντος επι την πατρυαν αρχην
κατιεναι του μειρακισκου συν ιδιωι καιρωι. οι δε κατα την Συριαν οχλοι ταις επι των
προτερων βασιλεων φιλανθρωποις εντευξεσι βαρεως εφερον του ∆ημητριου την
αυστηριαν και το των επιβολων δραστικον. διοπερ οικειοι της μεταβολης οντες
μετεωροι ταις προσδοκωμεναις ελπισιν ησαν, ως αυτικα μαλα μεταπεσουμενης της
εξουσιας εις ετερον επιεικεστερον βασιλεα. 33. Ὅτι οι Ὀροφερνου πρεσβευται απο
Ῥωμης ανερχομενοικαι κατα τον πλουν επιβουλευσαντες Ἀριαραθηι περι Κορκυραν
αυτοι προανηιρεθησαν υπο Ἀριαραθου. ομοιως δε και περι Κορινθον επιβουλην κατ'
αυτου συστησαμενων των του Ὀροφερνου, και ταυτην παραδοξως διεκφυγων
διεσωθη προς τον Ἄτταλον εις το Περγαμον. 34. Ὅτι τωι ∆ημητριωι παλιν εκ των
οχλων επεστη περι της 202 βασιλειας κινδυνος δια την προς αυτον αλλοτριοτητα.
των γαρ μισθοφορων τις Ἀνδρισκος ονομα, την δε οψιν και την ηλικιαν ομοιαν
εχων Φιλιππωι τωι Περσεως υιωι, το μεν πρωτον υπο των γνωριμων εσκωπτετο και
Περσεως υιος απεκαλειτο· ταχυ δε παρα τοις πολλοις ο λογος επιστευθη. του δε
Ἀνδρισκου κατα την των πολλων φημην αποτολμησαντος, και μη μονον εαυτον
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Περσεως φασκοντος υιον, αλλα και πλαστην γενεσιν και τροφην αποφαινομενου και
μετα οχλου προσελθοντος τωι ∆ημητριωι και παρακαλουντος αυτον καταγαγειν εις
Μακεδονιαν επι την πατρυαν βασιλειαν, το μεν πρωτον ο ∆ημητριος εσχεν ως περι
μονου. του δε πληθους αθροισθεντος, και πολλων λεγοντων δειν η καταγειν τον
Ἀνδρισκον η παραχωρειν της αρχης τον ∆ημητριον, ει μητε δυναται μητε βουλεται
βασιλευειν, φοβηθεις την των οχλων οξυτητα νυκτος συνελαβε τον Ἀνδρισκον, και
παραχρημα εις την Ῥωμην απεστειλε διασαφων τα λεγομενα περι αυτου τηι
συγκλητωι. Περι αυτου παλιν αλλως η διηγησις. ∆ημητριου του βασιλεως
αναπεμψαντος εις την Ῥωμην νεανισκον τινα ως Περσεως υιον, ονομα Ἀνδρισκον,
τουτον η συγκλητος οικειν προσεταξεν εν τινι πολει των κατα την Ἰταλιαν. ο δε
μετα τινα χρονον διαδρας απηρεν εις Μιλητον. εν ταυτηι δε διατριβων ελογοποιει
περι εαυτου Περσεως εαυτον αποφαινομενος υπαρχειν υιον. εφη δ' εαυτον νηπιον
οντα δεδοσθαι † τωι τωι Κρητι προς ανατροφην, υπο δε του Κρητος αυτωι πινακιδιον
κατεσφραγισμενον αναδεδοσθαι, δι' ου τον Περσεα διασαφειν αυτωι θησαυρους ειναι
κειμενους δυω, τον μεν ενα εν Ἀμφιπολει κειμενον υπο την οδον † οργυαιον το
βαθος οντα ιʹ, εχοντα δε αργυριου ταλαντα ρʹ και νʹ, τον δε ετερον εν Θεσσαλονικηι,
ταλαντων οʹ, κατα μεσην την εξεδραν την εν τωι περιστυλωι κατα την αυλην.
πολλων δε αυτωι προσεχοντων, ηλθεν ο λογος επι τους αρχοντας των Μιλησιων, οι
συλλαβοντες αυτον εις φυλακην απεθεντο. και τινων πρεσβεων παρεπιδημουντων,
προσανηνεγκαν αυτοις συμβουλευομενοι τι χρη πραξαι· οι δε εγγελασαντες
εκελευον αφειναι τον ανθρωπον πλανασθαι. ο δε λαβων την αφεσιν εφιλοτιμηθη
την του δραματος συντελειαν προς τελος αγαγειν. αει δε λαμπροτερον εις την
βασιλικην ευγενειαν διατιθεμενος εξηπατησεν πολλους και αυτους Μακεδονας.
εχων δε συνεργον Νικολαον τινα 203 ψαλτην, Μακεδονα το γενος, επυθετο παρ'
αυτου παλλακιδα γεγενημενην Περσεως του βασιλεως ονομα Καλλιππαν συνοικειν
Ἀθηναιωι τωι Περγαμηνωι. προς ταυτην ουν διελθων και τραγωιδησας την εαυτου
προς Περσεα συγγενειαν ευπορησε παρ' αυτης εφοδια και στολην βασιλικην και
διαδημα και βʹ παιδας προς τας χρειας ευθετους· ηκουσε δ' αυτης οτι και Τηρης ο
βασιλευς των Θραικων εχει γυναικα Φιλιππου του βεβασιλευκοτος θυγατερα. απο δε
τουτων των αφορμων μετεωρισθεις προηγεν εις Θραικην. εν παροδωι δε καταντησας
εις Βυζαντιον ετιμηθη· και ταυτης της αφροσυνης εδωκαν δικας τοις Ῥωμαιοις
Βυζαντιοι. πλειονων δε προς αυτον συρρεοντων, ηκεν εις Θραικην προς Τηρην. ο δε
τουτον τιμησας εδωκεν αυτωι στρατιωτας ρʹ και διαδημα περιεθηκεν. δια δε τουτου
και τοις αλλοις δυνασταις συσταθεις ελαβε παρ' αυτων αλλους ρʹ· και πορευθεις
προς Βαρσαβαν τον Θραικων βασιλεα επεισεν αυτον συγκοινωνησαι της στρατειας
και καταγαγειν αυτον εις Μακεδονιαν, αμφισβητων της των Μακεδονων βασιλειας
ως ουσης πατρυας. υπο δε Μακεδονος καταπολεμηθεις ο Ψευδοφιλιππος εφυγεν εις
Θραικην. τελος εγκρατης εγενετο των κατα Μακεδονιαν πολεων. 35. Ὅτι ο Σκιπιων
εις λογους συνελθων τωι Θαμεαι και μεγαλας αυτωι προτεινων ελπιδας επεισεν
αποστηναι των Καρχηδονιων μεθ' ιππεων χιλιων και διακοσιων. 36. Ὅτι ο
Ψευδοφιλιππος Τελεστην προεχειρισατο στρατηγον. ο δε ταις απο των Ῥωμαιων
ελπισι ψυχαγωγουμενος απεστη μετα των ιππεων και προς Καικιλιον απεχωρησεν. ο
δε Ψευδοφιλιππος επι τοις πραχθεισιν αγανακτησας την τε γυναικα και τα τεκνα του
Τελεστου συλλαβων ετιμωρησατο. 37. Ὅτι Πτολεμαιος ο Φιλομητωρ ηκεν εις Συριαν
συμμαχησων Ἀλεξανδρωι δια οικειοτητα. καταγνους δε αυτου της ψυχης παντελη
αδυναμιαν και προσποιηθεις επιβουλευεσθαι την μεν θυγατερα Κλεοπατραν
απηγαγε προς ∆ημητριον, και συνθεμενος φιλιαν ενεγυησεν αυτωι ταυτην. οι δε περι
τον Ἱερακα και ∆ιοδοτον του Ἀλεξανδρου κατεγνωκοτες, τον δε ∆ημητριον
φοβουμενοι δια τας εις τον πατερα γεγενημενας αμαρτιας, ανεσεισαν τους Ἀντιοχεις
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς αποστασιν, και τον Πτολεμαιον εις την πολιν δεξαμενοι 204 διαδημα
περιεθηκαν και την βασιλειαν ενεχειρισαν. ο δε της μεν βασιλειας ουκ ορεγομενος,
την δε Κοιλην Συριαν επιθυμων προσκτησασθαι, συνεθετο προς ∆ημητριον
κοινοπραγιαν ιδιαι, κυριευειν Πτολεμαιον της Συριας, τον δε ∆ημητριον της πατρυας
βασιλειας. 38. Ὅτι Ἀλεξανδρος ηττηθεις μετα φʹ την φυγην εποιησατο της Ἀραβιας
εις τας καλουμενας Ἄβας προς ∆ιοκλεα τον δυναστην, προς ον ην και τον υιον
Ἀντιοχον προεκτεθειμενος οντα νηπιον. ειθ' οι περι τον Ἡλιαδην και Κασιον
ηγεμονες, οι συνησαν Ἀλεξανδρωι, λαθρα διεπρεσβευσαντο περι της ιδιας ασφαλειας,
επαγγελλομενοι δολοφονησειν τον Ἀλεξανδρον. συγχωρησαντος δε του ∆ημητριου
περι ων ηξιουν, ου μονον προδοται του βασιλεως, αλλα και φονεις εγενηθησαν.
Ἀλεξανδρος μεν ουν υπο των φιλων τουτον τον τροπον ανηιρεθη. 39. Ὅτι ∆ιοδοτος
τις επικαλουμενος Τρυφων, υπαρχων δε εν πολλωι αξιωματι των παρα τωι βασιλει
φιλων, ορων τας ορμας των οχλων και το προς τον δυναστην μισος, αποστας του
∆ημητριου και ταχυ πολλους ευρων κοινωνουντας της προαιρεσεως, τους περι την
Λαρισσαν διωνομασμενους επ' ανδρειαι και την ενθαδε κατοικιαν ειληφοτας δι'
ανδραγαθιαν, αποικους δε οντας της Θετταλικης Λαρισσης, και τοις απο Σελευκου
του Νικατορος βασιλευσι γεγονοτας συμμαχους κατα το πρωτον αγημα της ιππικης
δυναμεως *. εποιησατο δε συμμαχον και τον της Ἀραβιας δυναστην Ἰαμβλιχον, ος
ετυγχανεν εχων παρακαταθηκην Ἀντιοχον τον Ἐπιφανη χρηματιζοντα, παιδα μεν
την ηλικιαν, υιον δε οντα Ἀλεξανδρου. τουτωι μεν ουν διαδημα περιθεις και την
αρμοζουσαν βασιλει θεραπειαν κατηγαγεν επι την πατρυαν αρχην. υπελαμβανε γαρ,
οπερ ην εικος, τα πληθη μεταβολης ορεγομενα προθυμως τον παιδα καταξειν δια
την επιεικειαν των * βασιλεων και δια την του τοτε αρχοντος παρανομιαν. και
πρωτον μεν αθροισας μετριον συστημα κατεστρατοπεδευσε περι πολιν Χαλκιδα
κειμενην εν τοις μεθοριοις της Ἀραβιας, δυναμενην δε δυναμεις ενδιατριβουσας
διαθρεψαι και παρεχεσθαι την ασφαλειαν, εντευθεν τε 205 ορμωμενος προσηγαγετο
τους πλησιοχωρους και των προς πολεμον χρησιμων τας παρασκευας εποιειτο. ο δε
∆ημητριος πρωτον μεν ως ληιστου τινος κατεφρονει και τοις στρατιωταις συλλαβειν
αυτον προσεταξεν· μετα δε ταυτα παραδοξον δυναμιν περιποιησαμενου και
προσχημα της ιδιας τολμης λαβοντος την του παιδος καθοδον επι την βασιλειαν,
εγνω στρατηγον επ' αυτον εκπεμπειν. 40. Ὅτι κατα την Πισιδιαν Μολκεστης τις ην
το μεν γενος Βουβωνευς, αξιωμα δε μεγιστον εχων των περι τους τοπους τουτους
κατοικουντων, δια τε την επιφανειαν στρατηγος αιρουμενος. επι πολυ δε ισχυων
σωματοφυλακας εσχε και φανερως εαυτον ανεδειξε τυραννον. μετα δε τινας
χρονους αδελφος αυτου Σεμιας, σπευδων εις εαυτον περιστησαι την δυναστειαν και
πιστευομενος ως αν αδελφος, ανειλε τον Μοκελτην και την τυραννιδα διεδεξατο. οι
δε υιοι του σφαγεντος αντιπαιδες ετι την ηλικιαν οντες υποτινος συγγενους
απηχθησαν εις την Τερμησσον λαθραιως. εν ταυτηι δε τραφεντες και γενηθεντες
ενηλικοι τον τε πατρωιον φονον μετηλθον και τον τυραννον ανελοντες δυναστευειν
ου προειλαντο, τηι δε πατριδι την δημοκρατιαν απεκατεστησαν. 41. Ὅτι Γαλαιστης
τις Ἀθαμαν το γενος, υιος δε Ἀμυνανδρουτου βεβασιλευκοτος Ἀθαμανων, γενει και
πλουτωι και δοξηι πολυ προεχων των ομοεθνων, εγενετο φιλος Πτολεμαιου του
Φιλομητορος· εν δε τηι προς ∆ημητριον μαχηι των δυναμεων των απο Ἀλεξανδρειας
ηγεμων εγεγονει. ουτος μετα την ητταν και τελευτην Πτολεμαιου ελθων εις
διαβολας ψευδεις, ως εκουσιως τοις πολεμιοις καταπροεμενος τα πραγματα, και του
διαδεξαμενου την βασιλειαν Πτολεμαιου τας δωρεας αφελομενου και χαλεπως
διακειμενου προς αυτον, φοβηθεις απεχωρησεν εις την Ἑλλαδα. εκπεσοντων δε και
αλλων πολλων εκ της Αιγυπτου δια την προς τους οψωνιαζομενους στρατιωτας
στασιν, ανελαβε τους φυγαδας. φησας δε εν παρακαταθηκηι τον βασιλεα Πτολεμαιον
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Φιλομητορα δεδωκεναι παιδιον αυτωι τρεφειν εκ της Κλεοπατρας επι βασιλειαι,
και τουτωι διαδημα περιθεις, και συναγωνιστας εχων πολλους φυγαδας,
παρεσκευαζετο καταγειν επι την πατρυαν βασιλειαν τον παιδα. 42. Ὅτι Αυδας και
∆ιταλκης και Νικοροντης εκ πολεως 206 Ὄρσωνος, οικειοι δε αλληλων και φιλοι,
θεωρουντες την περι τον Ὑριατθον υπεροχην καταπονουμενην υπο Ῥωμαιων και
περι αυτων δεισαντες, καταθεσθαι τινα χαριν τοις Ῥωμαιοις εκριναν, δι' ης εαυτοις
περιποιησασθαι την ασφαλειαν. ορωντες γαρ τον Ὑριατθον επιθυμουντα
καταλυσασθαι τον πολεμον επηγγειλαντο πεισειν Καιπιωνα συνθεσθαι την ειρηνην,
εαν αυτους απολυσηι πρεσβευτας περι διαλυσεων. προθυμως δε του δυναστου
συγχωρησαντος, ουτοι μεν συντομως γενομενοι προς τον Καιπιωνα ραιδιως επεισαν
δουναι σφισιν αυτοις την ασφαλειαν επαγγελλομενοις δολοφονησειν τον Ὑριατθον.
δοντες ουν και λαβοντες περι τουτων πιστεις ταχεως επανηλθον εις την
παρεμβολην· ειποντες δε πεπεικεναι τους Ῥωμαιους περι της ειρηνης εις ελπιδας
αγαθας ηγαγον τον Ὑριατθον, σπευδοντες της αληθους εννοιας απαγαγειν αυτου
την διανοιαν ως πορρωτατω. πιστευομενοι δε αυτου δια την φιλιαν νυκτος ελαθον
εις την σκηνην παρεισελθοντες και τοις ξιφεσι διαχρησαμενοι τον Ὑριατθον
πληγαις ευκαιροις, εκ της παρεμβολης εκπηδησαντες παραχρημα δια της ορεινης
ανοδιαις χρησαμενοι διεσωθησαν προς Καιπιωνα. 43. Ὅτι κατα την Συριαν ∆ιοδοτος
ο Τρυφων επικαλουμενος ανηιρηκως Ἀντιοχον τον Ἀλεξανδρου τον επι βασιλειαι
τρεφομενον, παιδα την ηλικιαν οντα, περιεθετο διαδημα της βασιλειας, και
κρατησας ερημον αυτον ανηγορευσε βασιλεα, και κατα των σατραπων και των
στρατηγων του απο του βασιλικου γενους πολεμειν επειρατο. περι μεν γαρ την
Μεσοποταμιαν ην ∆ιονυσιος ο Μηδος, περι δε την Κοιλην Συριαν οι περι τον
Σαρπηδονα και Παλαμηδην, εν δε τηι παρα θαλατταν Σελευκειαι Αισχριων, εχων μεθ'
εαυτου την βασιλισσαν Κλεοπατραν, ∆ημητριου δε γυναικα του ζωγρηθεντος υπ'
Ἀρσακου. 44. Ὅτι συνετιθεντο προς αλληλους οι δουλοι περι αποστασεως και φονων
των κυριων. παρελθοντες δε προς τον Ευνουν ουκ απωθεν διατριβοντα ηρωτων, ει
συγχωρειται παρα των θεων αυτοις το βεβουλευμενον. ο δε τερατευομενος μετ'
ενθουσιασμου και περι τινων ηκουσι ακουσας διεσαφησεν οτι διδοασιν αυτοις οι
θεοι την αποστασιν, εαν μηδεμιαν υπερβολην ποιησαμενοι 207 παραχρημα μεν
εγχειρησωσι ταις επιβολαις· υπο γαρ της πεπρωμενης αυτοις κεκυρωσθαι την
πατριδα την Ἔνναν, ουσαν ακροπολιν ολης της νησου. τοιουτων λογων ακουσαντες
και διαλαβοντες οτι το δαιμονιον αυτοις συνεπιλαμβανεται της προαιρεσεως, ουτως
παρεστησαν ταις ψυχαις προς την αποστασιν, ωστε μηδεμιαν αναβολην των
δεδογμενων ποιεισθαι. ευθυς ουν τους μεν δεδεμενους ελυον, των δε αλλων τους
πλησιον διατριβοντας συλλαβομενοι περι υʹ συνηθροισαν επι τινος αγρου πλησιον
οντος της Ἔννης. συνθεμενοι δε προς αλληλους και πιστεις επι σφαγιων ενορκους
νυκτος ποιησαμενοι καθωπλισθησαν, ως ποτ' ουν ο καιρος συνεχωρει· παντες δε το
κρατιστον των οπλων τον θυμον ανελαμβανον κατα της απωλειας των
υπερηφανων κυριων· και τουτων αφηγειτο Ευνους. και παρακαλουντες αλληλους
περι μεσας νυκτας εισεπεσον εις την πολιν και τουτους ανηιρουν. 45. Ὅτι πολλους
εχων τους συναγωνιστας αντεταττετο ο Γρακχος, και αει και μαλλον ταπεινουμενος
και παρα προσδοκιαν αποπιπτων εις λυτταν τινα και μανιωδη διαθεσιν ενεπιπτε.
συναγαγων γαρ τους συνωμοτας εις την ιδιαν οικιαν και μετα του Φλακκου
συνεδρευσας εκρινε τοις οπλοις δειν κρατειν των αντιπραττοντων και τας χειρας
τοις τε αρχουσι και τηι συγκλητωι προσφερειν. διο παρεκελευσατο πασιν υπο ταις
τηβενναις φερειν ξιφη και συνακολουθουντας αυτωι τον νουν προσεχειν τοις
παραγγελλομενοις. Ὀπιμιου δε βουλευομενου εις το Καπετωλιον περι του
συμφεροντος, ωρμησεν εκεισε μετα των καχεκτων. ευρων δε τον νεω
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προκατειλημμενον και πληθος των αριστων ηθροισμενον απεχωρησεν εις την οπισω
του νεω στοαν αδημονων και ποινηλατουμενος. ουτω δ' αυτου παροιστρηκοτος,
Κοιντος τις συνηθειαν εχων προς αυτον προσεπεσε τοις γονασιν αυτου δεομενος
μηδεν βιαιον η ανηκεστον πραξαι κατα της πατριδος. ο δε τυραννικως ηδη διεξαγων
αυτον μεν προεωσε πρηνη επι την γην, τοις δε ακολουθουσι προσεταξε
διαχειρισασθαι και ταυτην αρχην ποιησασθαι της κατα των εναντιουμενων
τιμωριας. ο δε υπατος καταπλαγεις τον τε φονον εδηλωσε τηι συγκλητωι και την κατ'
αυτων επιθεσιν [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩΙ ΠΕΡΙ ΣΥΜΒΟΛΗΣ ΠΟΛΕΜΩΝ.] 46. Ὅτι ηκεν εις την
Ῥωμην απο του βασιλικου γενους υπαρ 208 χων Ἰογορθας ετερος, αντιποιουμενος
της Νομαδικης βασιλειας. ευδοκιμουντος δε αυτου καθ' υπερβολην, ο Ἰογορθας
μισθωσαμενος τινας σφαγεις τουτον μεν εδολοφονησεν, αυτος δε ουδενος
κωλυοντος επανηλθεν εις την βασιλειαν. 47. Ὅτι ο πρεσβυτερος Πτολεμαιος εν
Σελευκειαι τηι πολει ων συγκεκλεισμενος υπο τινος των φιλων επιβουλευθεις, τον
μεν επιβουλευσαντα συλλαβων ετιμωρησατο, εις δε το λοιπον ου τοις τυχουσι
φιλοις εαυτον επιστευεν. 48. Ὅτι πολλαι επαναστασεις εγενοντο οικετων. πρωτη
μεν η περι την Νουκεριαν, λʹ οικετων συνωμοσιαν ποιησαμενων και ταχυ
κολασθεντων· βʹ δε η περι την Καπυην, σʹ οικετων επανασταντων και ταχυ
κολασθεντων· γʹ δε αποστασις εγενετο παραδοξος και πολυ τας ειθισμενας
διαλλαττουσα. ην γαρ τις Τιτος μεν Ουεττιος, ιππευς δε Ῥωμαιων, ος εχων πατερα
μεγαλοπλουτον και νεος ων παντελως εις επιθυμιαν ηλθεν αλλοτριας θεραπαινιδος
καλλει διαφερουσης. επιπλακεις δε αυτηι και συμβιωσας ικανον τινα χρονον εις
ερωτα παραδοξον ενεπεσε και διαθεσιν μανιαι παρεμφερη. δια γαρ την φιλοστοργιαν
επιβαλομενος εξαγορασαι την παιδισκην το μεν πρωτον εσχε τον δεσποτην αυτης
αντιπραττοντα, μετα δε ταυτα τωι μεγεθει της τιμης προτρεψαμενος εξηγορασεν
αυτην ταλαντων Ἀττικων ζʹ και την αποδοσιν της τιμης εις τακτον χρονον
συνεθετο. πιστευθεις δε του χρηματος δια την του πατρος ευποριαν απηγαγε την
θεραπαινιδα, και καταδυς εις τινα των πατρικων αγρων εξεπληρου την ιδιαν
επιθυμιαν. ως δε ο συγκειμενος του χρεους χρονος διηλθεν, ηκον οι πεμφθεντες εις
την απαιτησιν. ο δε εις την τριακοστην ημεραν αναβαλομενος την απολυσιν, και το
μεν χρημα ου δυναμενος πορισαι, τωι δε ερωτι δουλευων, επεχειρησε πραξει
παραλογωτατηι. δια γαρ του παθους την υπερβολην και την εκ της επιβολης
επακολουθουσαν αισχυνην εξετραπη προς διαλογισμους παιδαριωδεις και πολλης
αφροσυνης μεστους. προ οφθαλμων γαρ λαμβανων τον εσομενον της ερωμενης
διαχωρισμον τοις μεν απαιτουσι την τιμην ανελπιστον επιβουλην συνεστησατο **
49. ** εφρονει· ως δε ενιοι, οτι κατα διαθηκην τωι ετερωι 209 υιωι τα πλειω κατελιπε
της ουσιας, τοις ολοις εκινδυνευσεν. ο γαρ νεανισκος τολμηι και προπετειαι
διαφερων, περιθεμενος διαδημα και βασιλεα Μακεδονων εαυτον αναδειξας
παρεκαλει πολλους αφιστασθαι Ῥωμαιων και την προγεγενημενην Μακεδοσιν
πατριον βασιλειαν ανακτασθαι. πολλων δε συντρεχοντων, ως αρπαγης εσομενης, ο
δε Ἐξηκεστος αγωνιασας εξεπεμψε τινα τον διασαφησοντα Σεντιωι τωι στρατηγωι την
περι τον υιον απονοιαν. διεπεμψατο δε προς Κοτυν τον βασιλεα Θραικων, αξιων
μεταπεμψασθαι τον νεανισκον και πεισαι της επιβολης αποστηναι. ο δε εχων φιλιαν
προς Ευφηνην μετεπεμψατο αυτον, και παρακατασχων ημερας τινας παρεδωκε τωι
πατρι· και απελυθη των διαβολων. 50. Ὅτι ο Σερτωριος θεωρων ακατασχετον ουσαν
την ορμην των εγχωριων πικρως προσεφερετο τοις συμμαχοις, και τους μεν
καταιτιωμενος απεκτεινεν, τους δε εις φυλακην παρεδιδου, των δε ευπορωτατων
εδημευε τας ουσιας. πολυν δε αργυρον και χρυσον αθροισας ουκ εις το κοινον του
πολεμου ταμιειον κατετιθετο, αλλ' ιδιαι εθησαυριζεν· ουτε τοις στρατιωταις εχορηγει
τας μισθοφοριας, ουτε τοις ηγεμοσι μετεδιδου τουτων, ουτε τας κεφαλικας κρισεις
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα συνεδριου και συμβουλων εποιειτο, διακουων δε ιδιαι και μονον κριτην εαυτον
αποδειξας εποιειτο τας αποφασεις· εις τε τα συνδειπνα τους ηγεμονας ουκ ηξιου
παραλαμβανειν, ουδε φιλανθρωπιας ουδεμιας μετεδιδου τοις φιλοις. καθολου δε δια
την επι το χειρον επιδοσιν της περι αυτον εξουσιας αποθηριωθεις τυραννικως
απασιν προσεφερετο. και εμισηθη μεν υπο του πληθους, επεβουλευθη δε υπο των
φιλων. η δε αναιρεσις αυτου συνετελεσθη τοιωιδε τινι τροπωι. των ηγεμονων οι
μεγιστον εχοντες αξιωμα Περπεννας και Ταρκυνιος συμφρονησαντες αλληλοις
εγνωσαν ως τυραννον οντα τον Σερτωριον ανελειν. προστατης δε της επιβουλης
αιρεθεις ο Περπεννας εκαλεσεν επι δειπνον τον Σερτωριον και τους συνιστορας
συμπαρελαβεν επι την εστιασιν. καταντησαντος δε του Σερτωριου, και των
κοινοπραγουντων συνεπιθεμενων, ο Σερτωριος ανακλιθεις αναμεσον Ταρκυνιου και
Ἀντωνιου υπο τουτων εσφαγη. 210 51. Ὅτι ο Μιθριδατης εξ επιβουλης παρ' ολιγον
εκινδυνευσεν υποχειριος γενεσθαι τοις Κυζικηνοις. συναγωνιζομενος γαρ τις εν ταις
μεταλλειαις Ῥωμαιος εκατονταρχης επεβαλετο τουτο τελεσαι. δια γαρ τας παρ'
αμφοτεροις μεταλλειας συνεχως γινομενων συμπλοκων και συλλογων, εις γνωσιν
ηλθε τοις του βασιλεως δια τας συνεχεις προς αυτους ομιλιας. μονωθεις δε ποτε
κατα την εν τοις ορυγμασι φυλακην και υπο τινος των επιστατουντων εν τοις εργοις
καταπειραθεις περι προδοσιας, προσεδεξατο τους λογους προσποιητικως.
ανενεχθεντος δε του πραγματος προς τον βασιλεα, εκεινος μεν επιθυμων κυριευσαι
της πολεως δωρεας επηγγειλατο, και συνεθετο καιρον εν ωι τον συλλογον εδει
γενεσθαι. του δε Ῥωμαιου πιστεις των επαγγελιων ζητουντος, απελυσεν ο βασιλευς
τους υπερ αυτου συνθησομενους. ο δε ουκ εφησεν αλλως πιστευσειν, εαν μη παρα
του βασιλεως λαβηι τους ορκους. ο δε ουχ ηγειτο βασιλικης αξιας οικειον ειναι
συγκαταβαινειν εις τα ορυγματα. επει δε ο προδοτης ουκ εφησεν αλλως
υπακουσεσθαι, η δε επιθεσις του κυριευσαι της πολεως συνειχεν, ηναγκασθη
συγκαταθεσθαι τοις αξιουμενοις ο Μιθριδατης. καν συνεβη τον βασιλεα γενεσθαι
υποχειριον, ει μη των φιλων τις ευστοχως καταμαντευσαμενος την επιβουλην
κατεσκευασε συμμετρον μηχανην δυναμενην οξεως ανοιγεσθαι τε και κλειεσθαι· και
ταυτης εις το ορυγμα τεθεισης, και του Μιθριδατου μετα των φιλων συνεμβαντων, ο
εκατονταρχος τους μελλοντας μεθ' εαυτου τωι βασιλει τας χειρας προσφερειν † εις
τας χειρας το ξιφος σπασαμενος ωρμησεν επι τον βασιλεα. ο δε φθασας συνεκλεισε
την θυραν και τον κινδυνον εξεφυγεν. 52. Ὅτι των Ἀντιοχεων τινες
καταφρονησαντες Ἀντιοχου τουβασιλεως δια την ητταν ανεσειον τα πληθη και
συνεβουλευον εκ της πολεως μεταστησασθαι. γενομενης δε στασεως μεγαλης, και
του βασιλεως επικρατησαντος, οι αιτιοι της στασεως φοβηθεντες εφυγον εκ της
Συριας και καταντησαντες εις Κιλικιαν επεβαλοντο καταγειν Φιλιππον, ος ην υιος
Φιλιππου του γεγονοτος εξ Ἀντιοχου του Γρυπου. υπακουσαντος δε του Φιλιππου
και καταντησαντος προς Ἄζιζον τον Ἄραβα, ασμενως τουτον προσδεξαμενος Ἄζιζος
και περιθεις διαδημα επι την βασιλειαν κατηγαγεν. 211 53. Ὅτι τας ολας ελπιδας
εχων εν τηι του Σαμψικεραμου συμμαχιαι μετεπεμπετο τουτον μετα της δυναμεως. ο
δε εν απορρητοις συνθεμενος προς Ἄζιζον επ' αναιρεσει των βασιλεων ηκε μετα της
δυναμεως και μετεπεμπετο τον Ἀντιοχον. του δε δια την αγνοιαν υπακουσαντος,
υποκριθεις ως φιλος συνελαβε τον βασιλεα, και τοτε μεν δησας παρεφυλαττεν,
υστερον δε ανειλεν. ομοιως δε και Ἄζιζος κατα τας γενομενας επι μερισμωι της
Συριακης βασιλειας συνθεσεις επεβαλετο δολοφονησαι τον Φιλιππον· ο δε
προαισθομενος την επιβουλην εφυγεν εις την Ἀντιοχειαν. 54. Ὅτι κατα την Ῥωμην
Κατιλινας τις καταχρεως και Λεντλος ο επικαλουμενος Σουρας αθροισαντες οχλον
αποστασιν εμελετησαν κατα της συγκλητου τοιωιδε τινι τροπωι. μελλουσης τινος
εορτης ειναι, καθ' ην εθος ην τους πατρωνευομενους υπο των εν υπεροχαις οντων
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξενια πεμπειν, και δια ταυτην την αιτιαν δι' ολης της νυκτος ανεωιχθαι τας οικιας
συνεβαινε· συνεθεντο ουν κατα τουτον τον καιρον εισπεμπειν εις τας των
επιβουλευομενων οικιας τους προσαξοντας αυτοις τας χειρας· ους εδει την μεν
φαντασιαν χαριν της των ξενιων εισφορας ανυποπτως εισελθοντας, και αδηλως
παρεζωσμενους ξιφη και κατ' ολιγους εφ' εκαστηι οικιαι μεμερισμενους υφ' ενα και
τον αυτον καιρον απασαν σχεδον την συγκλητον ανελειν. τουτον δε τον τροπον
διεσκευασμενης της επιβουλης, παραδοξως διεσωθησαν. οντων γαρ πλειονων η υʹ
των επι την σφαγην τεταγμενων, ενα τουτων διακειμενον ερωτικως προς τινα
παιδισκην και υπο ταυτης παραθεωρουμενον πλεονακις λεγειν οτι μετ' ολιγας
ημερας εσται του πνευματος αυτης κυριος. της δε θαυμαζουσης το ρηθεν και μη
δυναμενης νοησαι την αιτιαν της † αμιλλας, τον μεν νεανισκον μενειν επι της
ανατασεως, την δε κατα την συμπεριφοραν και την μετ' αυτου μεθην
υποκριναμενην κεχαρισμενας ομιλιας, αξιουν δηλωσαι, τινα ποτε νουν εχει το
ρηθεν· τον δε δια τον ερωτα βουλομενον ταυτηι χαρισασθαι πασαν την αληθειαν
μηνυσαι· την δε προσποιηθεισαν μετ' ευνοιας και χαρας δεδεχθαι τον λογον
σιωπησαι· τηι δε υστεραιαι προς την του υπατου Κικερωνος γυναικα καταντησασαν
και κατ' ιδιαν διαλεχθεισαν περι τουτων 212 απαγγειλαι τους ρηθεντας λογους υπο
του νεανισκου, και τουτωι τωι τροπωι φανεραν γενεσθαι την τουτων συνωμοσιαν. τον
δε τα μεν ανατασει και φοβωι, τα δε παρακλησει φιλανθρωπωι χρησαμενον μαθειν
ακριβως παρ' αυτων την ολην επιβουλην. Τελος της ιστοριας ∆ιοδωρου Σικελιωτου.
Ἐκ της ιστοριας ∆ιονυσιου Ἀλικαρνησσεως. 1. Ὅτι, λιμου κατα την Ῥωμην
γενομενου ισχυρου, ανηρ τις οικου τε ουκ αφανους και χρημασιν εν τοις μαλιστα
δυνατος, Σποριος Μαλλιος, Ευδαιμων επικλησιν επι της πολλης ευποριας, νεωστι
μεν παρειληφως τον οικον του πατρος, ηλικιαν τε και ταξιν εχων ιππικην, οια μητε
αρχας παραλαμβανειν μητε αλλην κοινην επιμελειαν μηδεμιαν, λαμπρος ει και τις
αλλος τα πολεμια και πολλοις κεκοσμημενος αριστειοις, κρατιστον υπολαβων
καιρον επιθεσει τυραννιδος επι δημαγωγιαν του πληθους ετραπετο, την ραιστην των
επι τυραννιδα φερουσων οδων. εχων δε πολλους εταιρους και πελατας αλλους αλληι
διεπεμψε, χρηματα δους εκ των ιδιων εις συναγυρμους τροφης· και αυτος εις
Τυρρηνιαν ᾤχετο. εν βραχει δε χρονωι δι' εαυτου τε και των εταιρων πολλην
κατακομισας αγοραν διεμετρει τοις πολιταις, αντι ιβʹ δραχμων διδραχμου
απομετρων τον μοδιον, οσους δε αισθοιτο πανταπασιν αδυνατους και μηδ' υπερ της
εφημερου τροφης εχοντας προεσθαι το διαφορον ανευ τιμης χαριζομενος. ταυτηι τηι
φιλανθρωπιαι τον δημον αναλαβων και θαυμαστην οσην δοξαν απενεγκαμενος
ᾤχετο παλιν εμπορευσομενος ετερας αγορας· και παρην ου δια μακρου ποταμηγους
αγων σκαφας πολλας πανυ μετα τροφης, και τον αυτον τροπον τοις πολιταις
εμετρει. οι δε πατρικιοι ταυτα πραττοντα ορωντες αυτον υποψιας τε ελαμβανον της
αγαν φιλοτιμιας του ανδρος ουδεν αγαθου απολαυσειν οιομενοι, και συνισταμενοι
213 κατα την αγοραν εσκοπουν οντινα χρη τροπον ευπρεπεστερον ανευ κινδυνου
παυσαι τουτων αυτον των πολιτευματων, κρυφα μεν το πρωτον και κατ' ολιγους
συνιοντες και διαλεγομενοι προς αλληλους, επειτα και εκ του φανερου
καταβοωντες, επειδη βαρυς τε και αφορητος ην, εργα τε πραττων υπερηφανιας
μεστα και λογους διεξιων αυθαδεις υπερ εαυτου· ος γε πρωτον μεν καθεζομενος επι
βηματος περιφανους, ωσπερ εθος εστιν τοις τας αρχας εχουσιν, εχρηματιζε τοις
προσιουσιν δι' ημερας περι την σιτοδοσιαν, εκβαλων της τιμης ταυτης τον
αποδειχθεντα επαρχον υπο της βουλης· επειτα συνεχεις ποιουμενος εκκλησιας, ουκ
ον εν εθει Ῥωμαιοις ιδιωτην εκκλησιαν συναγαγειν, πολλα μεν του Μινυκιου
κατηγορει προς τον δημον, ως ονομα φεροντος αρχης μονον, εργον δε ουδεν
αποδειξαμενου τοις πενησιν ωφελιμον, πολλα δε τους πατρικιους διεβαλλε προς τον
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δημον ως ταυτα πραττοντας, εξ ων ολιγος τε και ουδενος αξιος ο δημος εσται, και
ουδε επι σιτοδειαι φροντιδα των απορων εχοντας ουδεμιαν ουτε κοινηι παντας ουτε
ιδιαι τους δυνατου, παντος μαλιστα δεον αυτους χρημασι τε και σωμασιν, ωσπερ
αυτος δη, κακοπαθειν και παντοθεν επεισαγειν τηι πολει τας αγορας. ηξιου τε προς
τα των αλλων εργα πατρικιων τα υφ' εαυτου πραττομενα εξεταζειν, ως πολυ και το
παν αλληλων διαφεροντα. εκεινους μεν γαρ ουδεν εκ των ιδιων εις το κοινον
αναλισκοντας ετι και την δημοσιαν γην σφετερισαμενους πολυν ηδη καρπουσθαι
χρονον, εαυτον δε των δημοσιων ουδεν εχοντα ετι και την πατρυαν καταχορηγειν
ουσιαν εις βοηθειαν των απορων και, επειδαν τα οντα καταναλωσηι, δανεισματα
ποιεισθαι παρα φιλων ουθεν αντικαταλλαττομενον της τοσαυτης φιλοτιμιας οτι μη
την πολιτικην ευνοιαν, ης ουδε τον εξ ανθρωπων πλουτον ηγεισθαι τιμιωτερον. οι
δε περι αυτον συνεστωτες αει σωτηρα και πατερα και κτιστην απεκαλουν της
πατριδος, και την μεν υπατικην εξουσιαν ελαττονα χαριν η κατα το μεγεθος των
εργων αυτου γενησεσθαι δοθεισαν απεφαινον, αλληι δε τινι μειζονι και λαμπραι τιμηι
κοσμειν ηξιουν αυτον, ην και γενος εξει το εξ εκεινου. ως δε και την τριτην εξοδον
ποιησαμενος επι τα παραθαλαττια της Ἰταλιας εκ τε Κυμης και των περι Μισηνον
λιμενων σιτηγους ολκαδας 214 αγων πολλας κατεπλευσεν εις Ὠστιαν, ο της Ῥωμης
εστιν επινειον, και †κατεπαυσε ταις τροφαις την πολιν, ως μηδεν ετι της αρχαιας
ευετηριας διαφερειν, απας ο δημος ετοιμος ην, ει γενοιτο της ψηφου κυριος επ'
αρχαιρεσιαις, ειτε υπατειαν ειτε αλλην τινα τιμην μετιοι, μηδενος † επιτρεποντος
μητε νομου κωλυοντος μητ' ανδρος εναντιουμενου, χαριζεσθαι. ταυτα ορωντες οι
προεστηκοτες της αριστοκρατιας και ουτε επιτρεπειν αξιουντες ουτε κωλυειν
δυναμιν εχοντες εν πολληι παντες ησαν αθυμιαι· και ετι μαλλον διεταραχθησαν,
επειδη, κωλυοντων εκκλησιας συναγειν αυτον και δημηγορειν των τε δημαρχων και
υπατων, συστραφεις ο δημος εκεινους μεν εξεβαλεν εκ της αγορας, τωι δε Μαλλιωι
πολλην αδειαν και ρωμην παρεσχεν. εν τοιαυτηι δη καταστασει της πολεως
υπαρχουσης, ο της αγορας αποδειχθεις επαρχος, αχθομενος μεν επι τοις
προπηλακισμοις των λογων, οις αυτον υβριζων ο Μαλλιος εν ταις εκκλησιαις
διετελει, δεδοικως δε τον ανδρα μαλιστα των αλλων, ει τινος επιλαβοιτο αρχης, μη
προτερον της αριστοκρατιας αυτον ποιησηται, η τον δημον εξερεθισας προς αυτον
ποιησηται δια την εκ της εταιρειας επιβουλην τινα κατ' αυτου μηχανησαμενος,
αγανακτων τε δι' αμφοτερα ταυτα και απηλλαχθαι προθυμουμενος εκεινου μειζονα
η κατ' ιδιωτην ισχυν εχοντος, επιμελη ζητησιν εποιειτο των υπ' αυτου λεγομενων τε
και πραττομενων. πολλων δε οντων, οις ο ανηρ συνεργοις εχρητο των απορρητων,
και ουτε τας φυσεις ομοιων ουτε τας γνωμας παραπλησιων, εμελλε τις οπερ εικος ου
βεβαιος αυτωι εσεσθαι φιλος, η δια φοβον η δια κερδος ιδιον· ωι τα πιστα δους ο
Μινουκιος υπερ του μηδενι φρασειν οστις ην, απασαν εγνω την τε διανοιαν του
Μαλλιου και την παρασκευην. ως δε και τεκμηριον ελαβεν αναμφιλεκτον, και την
πραξιν εν χερσιν ουσαν εγνω, λεγει προς τους υπατους. εκεινοι δε ουκ αξιουντες εφ'
εαυτοις ποιησαι μονοις επιχειρησεως τηλικαυτης εξετασιν εις την βουλην ᾤοντο
δειν το πραγμα εισφερειν, και συνεκαλουν το συνεδριον ευθυς ως περι πολεμου δη
τινος υπεροριου βουλευομενοι. πληρωθεντος δε του συνεδριου δια ταχεων,
παρελθων ατερος αυτων ελεξεν, οτι πραξις αυτοις μεμηνυται συσκευαζομενη κατα
της πολεως πολλης 215 πανυ και ταχειας φυλακης δεομενη δια το του κινδυνου
μεγεθος. ταυτης δ' εφη μηνυτην ου των επιτυχοντων ειναι τινα πολιτων, αλλ' ον
αυτοι δι' αρετην επι της μεγιστης τε και αναγκαιοτατης τωι κοινωι χρειας εταξαν,
δοκιμασαντες αυτου την τε πιστιν και την προς τα κοινα φιλοτιμιαν εκ των παρα
παντα τον βιον επιτηδευομενων. μετεωρου δε της βουλης επι τηι προσδοκιαι
γενομενης, εκαλει τον Μινουκιον. κακεινος ελεξεν· [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩΙ ΠΕΡΙ
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ] Ὡς δε εμηνυθη τηι βουληι, δικτατορα προχειριζονται. ο δε τον
ιππαρχην * εκελευσεν εχοντι τους ιππεις ηκειν ως αυτον περι μεσας νυκτας, τοις δε
βουλευταις εις το Καπιτωλιον εωθεν ετι συλλεγεσθαι, τωι τε Μινουκιωι τον τε
μηνυτην αγοντι και τας αλλας αποδειξεις κομιζοντι προς το βημα παρειναι, απασιν
δε φυλαττειν απορρητα προς τους εξω του συνεδριου τα βουλευματα, μιαν ειναι
λεγων ασφαλειαν, ει μηδεν ο Μαλλιος ακουσειε των περι αυτου λεγομενων τε και
πραττομενων. διαταξας δε ταλλα οσων εδειτο, μεχρι δυσεως ηλιου παντας εν τωι
βουλευτηριωι κατασχων σκοτους οντος ηδη διελυσε τον συλλογον. ως δε μεση νυξ
εγενετο, προελθων εκ της οικιας εξηιει περι τον ορθρον τους επιλεκτους αμφοτερων
των υπατων επαγομενος και αυτους τους υπατους. ουτοι μεν ουν το Καπιτωλιον αμα
τοις βουλευταις εωθεν κατειληφοτες εφρουρουν· ο δε Μαλλιος ουδεν ακηκοως
τουτων, ημερας γενομενης προελθων εις την αγοραν εχρηματιζε τοις δεομενοις επι
του βηματος καθεζομενος. και μετ' ου πολυ παρην ο ιππαρχος Σερουιλιος προς
αυτον αγων τους ακμαιοτατους των ιππεων εχοντας υπο τοις ιματιοις ξιφη, και στας
πλησιον αυτου λεγει· ο δικτατωρ σε κελευει, Μαλλιε, προς αυτον ηκειν. κακεινος
υποτυχων· ποιος, εφη, κελευει με, Σερουιλιε, δικτατωρ προς αυτον ελθειν; ο που και
ποτε γενομενος; και αμα διαταραχθεις περιεβλεψεν εις τους περι το βημα. αφασιας
δε απαντας κατασχουσης δια το μηδενα γινωσκειν τα πραχθεντα υπο της βουλης,
λεγει παλιν ο Σερουιλιος· εισηγγελθης χθες εις την βουλην, ω Μαλλιε, νεωτεροις
επιχειρειν πραγμασιν, ισως ουκ αληθως· ουδενος γαρ αξιον απο της αιτιας
προκαταγινωσκειν. ταυτην εξετασαι την μηνυσιν η βουλη προελομενη δικτατορος
εφησε δειν τοις πραγμασιν, ως ου τον ελαχιστον των κινδυνων τρεχουσα, και απε
216 δειξε της εξουσιας ταυτης κυριον Λευκιον Κοΐντιον Κικιννατον, ον οισθα δηπου
και συ κρατιστον οντα των πατρικιων και δις ηδη ταυτην ανεπιληπτως τετελεκοτα
την αρχην. ουτος ο ανηρ δικαστηριον σοι καθισαι και λογον αποδουναι βουλομενος
απεσταλκεν ημας, εμε τον ιππαρχον αμα τοισδε τοις ανδρασι, αξοντας σε ασφαλως
επι την απολογιαν. ει δε μηδεν αδικειν πεποιθας, ιθι και λεγε τα δικαια περι σαυτου
προς ανδρα φιλοπολιν, ος ουτε δια τον κοινον φθονον ουτε δι' αλλην αδικον
προφασιν ουδεμιαν εκποδων ποιησαι σε βουλησεται. ο δ' ως ηκουσεν αναπηδαι τε και
μεγαλα αναβοησας· ανδρες, εφη, δημοτικοι, βοηθειτε μοι συναρπαζομενωι δια την
προς υμας ευνοιαν υπο των δυνατων· ου γαρ επι δικην καλουμαι προς αυτων, αλλ'
επι θανατον καλουμαι. βοης δε γενομενης και θορυβου πολλου περι το βημα,
συγγνους οτι πλειους εισιν των βοηθουντων οι συλλαμβανειν μελλοντες αυτον, και
ου μακραν ετερους υποκαθησθαι εν οπλοις, καταπηδαι ταχεως απο του βηματος και
δια της αγορας εχωρει δρομωι σπευδων εις την οικιαν καταφυγειν.
καταλαμβανομενος δ' υπο των ιππεων εις εργαστηριον ειστρεχει μαγειρικον και
κοπιδα των κρεοκοπων αρπασας παιει τον πρωτον αυτωι προσελθοντα· επειτα
πολλων επιπεσοντων αθροον, αμυνομενος και βραχυν αντισχων χρονον απεκοπη
υπο τινος τον βραχιονα και πιπτει και κατακοπεις ωσπερ θηριον αποθνησκει.
Μαλλιος μεν δη μεγαλων ορεχθεις πραγματων και μικρου πανυ δεησας την
Ῥωμαιων ηγεμονιαν κατασχειν ουτως αζηλου και πικρας καταστροφης ετυχεν.
εξενεχθεντος δε εις την αγοραν του νεκρου και γενηθεντος πασι φανερου, δρομος ην
και βοη και θορυβος απαντων των κατα την αγοραν, των μεν οικτειροντων, των δε
αγανακτουντων, των δε ομοσε τοις δεδρακοσι χωρειν εσπουδακοτων. τοιαυτης δε
ταραχης γενομενης, μαθων ο δικτατωρ οτι διαπεπρακται τοις ιππευσι το προσταχθεν
εργον, κατεβαινεν απο της ακρας εις την αγοραν τους τε βουλευτας επαγομενος
απαντας και τους ιππεις περι εαυτον εχων γυμνα φαινοντας ξιφη· και δημηγορησας
επ' εκκλησιας απελυσε τον οχλον. των δε δημοτικων οι μεν ου συμβουλευσαντες τηι
καταλυσει της πολιτειας ηγανακτουν και δι' οργης την επιχειρησιν 217 του ανδρος
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελαμβανον· οι δε κοινωνησαντες της συνωμοσιας αφειμενοι του φοβου χαιρειν τε
προσεποιουντο και το συνεδριον των βουλευματων επηινουν· ολιγοι δε τινες εξ
αυτων οι πονηροτατοι λογοποιειν ετολμων εν ταις εξης ημεραις, ως ανηρπασμενου
προς των δυνατων του Μαλλιου, και διαστασιαζειν τον δημον επεχειρουν· ους
αφανει θανατωι διαχρησαμενος ο δικτατωρ, επειδη κατεπαυσε του θορυβου, την
αρχην αποτιθεται. Οι μεν δη τα πιθανωτατα μοι δοκουντες γραφειν περι της
Μαλλιου τελευτης ουτω παραδεδωκασι. λεγεσθω δε και ο δοκων ηττον ειναι μοι
πιθανος λογος, ωι κεχρηται Κιγκιος και Καλπουρνιος επιχωριοι συγγραφεις, οι φασιν
ουτε δικτατορα υπο της βουλης αποδειχθηναι τον Κοιντον, ουτε ιππαρχην υπο του
Κοΐντου τον Σερουιλιον. γενομενης δε της μηνυσεως υπο του Μινουκιου, τους
παροντας εν τωι συνεδριωι πιστευσαντας αληθη τα λεγομενα ειναι, γνωμην
αποδειξαμενου των πρεσβυτερων τινος ακριτον η μην αποκτειναι τον ανδρα,
παραχρημα πεισθεντας, και ουτω τον Σερουιλιον επι τουτο ταξαι το εργον νεον οντα
και κατα χειρα γενναιον. τουτον δε φασι λαβοντα το ξιφιδιον υπο μαλης ελθειν
προς τον Μαλλιον πορευομενον εκ της αγορας, και προελθοντα ειπειν, οτι βουλεται
περι πραγματος απορρητου και μεγαλου διαλεχθηναι προς αυτον. κελευσαντος δε
του Μαλλιου μικρον αποχωρησαι τους εγγυς αυτωι παροντας, επειδη μονωθεντα της
φυλακης ελαβεν, γυμνωσαντα το ξιφος βαψαι κατα της σφαγης. τουτο δε πραξαντα
δρομωι χωρειν εις το βουλευτηριον, ετι συγκαθημενων των συνεδρων, εχοντα το
ξιφος ηιμαγμενον και κεκραγοτα προς τους διωκοντας, οτι κελευσθεις υπο της
βουλης ανηιρηκε τον τυραννον. ακουσαντας δε το της βουλης ονομα τους
ωρμηκοτας παιειν τε και ψαλλειν αυτον αποτραπεσθαι και μηδεν εις αυτον
παρανομησαι. εκ τουτου και την επωνυμιαν τον Ἄλαν αυτωι τεθηναι λεγουσιν, οτι
το ξιφος εχων υπο μαλης ηλθεν επι τον ανδρα· αλας γαρ καλουσι Ῥωμαιοι τας
μαλας. Ἀναιρεθεντος δε του ανδρος καθ' εκατερον τροπον, συνελ 218 θουσα η βουλη
την τε ουσιαν αυτου ειναι δημοσιαν εψηφισατο και την οικιαν εως εδαφους
κατασκαφηναι. ουτος ο τοπος ετι και εις εμε ην εν πολλαις ταις περιξ οικιαις μονος
ανειμενος ερημος, καλουμενος υπο Ῥωμαιων Αικυμηλιον, ως αν ημεις ειποιμεν
ισοπεδον μενον· αικον γαρ υπο Ῥωμαιων το μηδεμιαν εχον εξοχην καλειται.
συμφθαρεντων δε αλληλοις κατα την μιαν εκφοραν των ονοματων, Αικυμηλιον
εκληθη. τωι δε την κατα του Μαλλιου μηνυσιν αποδοντι Μινουκιωι στασιν
ανδριαντος εψηφισατο η βουλη. 2. Ὅτι Κοΐντου Σερουιλιου το τριτον [υπατευοντος]
και Γαΐου Μαρκιου Ῥοτυλλου υπατευοντων κινδυνοι την Ῥωμην χαλεποι
καιαπροσδοκητοι κατεσχον, ους ει μη θεια τις προνοια διεσκεδασε, δυειν κακων
θατερον αν αυτηι συνεπεσεν, η δοξαν αισχιστην ενεγκαι ξενοκτονιας, η φονων
αψασθαι πολιτικων. αφ' ης δ' αιτιας εις τουτους ηλθε τους κινδυνους, μικρα των
προσθεν αναλαβων δι' ολιγων πειρασομαι διελθειν. εν τωι παρελθοντι ενιαυτωι τον
Σαυνιτικον πολεμον υπερ απασης Καμπανιας η των Ῥωμαιων πολις αραμενη και
τρισι νικησασα μαχαις τους αντιταχθεντας εβουλετο μεν απασας αγειν τας δυναμεις
ως ουθενος ετι κινδυνου ταις πολεσι καταλειπομενου, δεομενων δε των Καμπανων
μη καταλιπειν αυτους συμμαχων ερημους, ως επιθησομενων σφισι των Σαυνιτων, ει
μηδεμιαν εχοιεν ξενικην βοηθειαν, εγνω τον απαλλαξαντα του πολεμου τας πολεις
υπατον Μαρκον Ουαλεριον οσην αν αυτοι βουληθωσι τρεφειν στρατιαν εν ταις
πολεσι καταλιπειν. γενομενος δε της εξουσιας ταυτης κυριος ο υπατος, οσοις ην
βουλομενοις οψωνια και μισθους φερεσθαι της φυλακης, τουτους καθιστησιν εν ταις
πολεσιν. εν οις ην το πλειον μερος ανεστιων και καταχρεων και την οικοι πενιαν και
αγνωσιαν ασμενως αποδιδρασκοντων. τουτους οι Καμπανοι ταις οικιαις
αναλαμβανοντες τραπεζαις τε υπεδεχοντο λαμπραις και ταις αλλαις εξενιζον
φιλοφροσυναις. πολυτελης δε και αβροδιαιτος ικανως τοις Καμπανιαν οικουσι και
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νυν εστιν και τοτε ην ο βιος και παντα τον λοιπον εσται χρονον, πολυκαρπον τε
πεδιαδα και πολυβοτον και προς υγειαν ανθρωποις γεωργουσιν αριστην 219 ουσαν.
κατ' αρχας μεν ουν αγαπητως οι φρουροι την φιλοξενιαν των ανθρωπων
ελαμβανον· επειτα διαφθειρομενοι τας ψυχας υπο του κορου των αγαθων πονηρους
υπολογισμους κατα μικρον ελαμβανον, και συνιοντες αλληλοις ελεγον, ως ανοητων
ανθρωπων ποιησουσιν εργον, ει τοσαυτην καταλιποντες ευδαιμονιαν επι τον εν
Ῥωμηι βιον ανακαμψουσιν, ενθα λυπρα μεν η γη, πολλαι δε εισφοραι, πολεμων δε
και κακων αναπαυσις ουδεμια, τα δε των κοινων πονων αθλα παρ' ολιγοις. οι δε
ασθενεις τοις βιοις και των καθ' ημεραν αναγκαιων απορουντες, και ετι μαλλον οι
τα χρεα μη δυναμενοι διαλυσαι τοις συμβαλουσι και την αναγκην αποχρωσαν ειναι
συμβουλον των συμφεροντων σφισιν αποφαινοντες ανευ του καλου, ουδ' ει παντες
νομοι τε και αρχοντες τας εσχατας τιμωριας απειλοιεν αυτοις, εν Καμπανοις ετι
μεθησεσθαι της παρουσης ευδαιμονιας ελεγον, και τελευτωντες εις τοσαυτην
απονοιαν ηλθον, ωστε και λεγειν ετολμων· τι δαι και δρασομεν δεινον, εαν
Καμπανους εκβαλοντες τας εκεινων πολεις κατασχωμεν; ουτοι γαρ αυτοι προτερον
ουκ εκ του †πεδιου κτησαμενοι την γην κατεσχον, αλλα επιξενωθεντες Τυρρηνοις
τοις κατοικουσιν αυτην, και τους ανδρας παντας διαφθειραντες, τας τε γυναικας
αυτων και τους βιους και τας πολεις και την περιμαχητον χωραν παρελαβον, ωστε
συν δικηι πεισονται παν ο τι αν παθωσιν αυτοι της παρανομιας αρξαντες καθ'
ετερων. τι δαι και το κωλυσαν ημας εσται ταυτα μεχρι του παντος χρονου
καρπουσθαι ταγαθα; Σαυνιται μεν γε και Σιτικηνοι και Αυσωνες και παντες οι
περιοικοι τοσουτον δεησουσι Καμπανοις τιμωρουντες εφ' ημας τε στρατευειν, ωστε
αποχρην υποληψονται σφισιν, ει τα εαυτων εασομεν εκαστους εχειν. Ῥωμαιοι δε
ισως μεν και κατ' ευχην δεξονται το πραχθεν απασαν αξιουντες Ἰταλιαν ταις αυτων
αποικιαις κρατεισθαι· ει δε αγανακτειν προσποιουμενοι, πολεμιους ημας κριναντες
ου τοσαυτα δεινα διαθησουσιν, οσα πεισονται προς ημων. χωραν τε γαρ αυτων
δηιωσομεν, οσον αν ημιν δοκηι, και δεσμωτας εκ των αγρων λυσομεν και θεραποντας
ελευθερωσομεν και μετα των εχθιστων αυτοις Ουολουσκων τε και Τυρρηνων και
Σαυνιτων και των ετι ενδοιαστως ακροωμενων Λατινων στησομεθα. ηναγκασμενοις
δ' ανθρωποις και τον εσχατον περι ψυχης τρεχουσι δρομον ουτ' απορον ουθεν ουτ'
αντιπαλον. τοιαυτα 220 διαλεγομενοι προς αλληλους ολιγοι μεν τα πρωτα, επειτα
πλειους, εγνωσαν επιχειρειν ταις πολεσι και δι' ορκων εδιδοσαν αλληλοις το πιστον.
εφθασε δε την επιχειρησιν αυτων εις εμφανες αγαγουσα μηνυσις, ην των
συνομοσαντων τινες εποιησαντο προς τον ετερον των υπατων Μαρκιον, ωι τον κατα
Σαυνιτων πολεμον ο κληρος απενειμεν, ηδη παρειληφοτι τας εν τηι Ῥωμηι
καταγραφεισας δυναμεις και οντι εν οδωι. ο δε υπατος απροσδοκητου και δεινου
πραγματος ακουσας εκρινε μη λεξειν το πραγμα μητ' ειδεναι δοκειν, αλλα δι' απατης
τινος και στρατηγιας κωλυσαι τα συμβησομενα ταις πολεσιν. αποστειλας δη τινας
αμα τοις μηνυταις κατασκευαστους εις τας πολεις πριν αυτος ελθειν, προσεσκευασε
λεγεσθαι προς τους εν ταις παραχειμασιαις, οτι τας μεν φρουρας εγνω καταλιπειν εν
ταις πολεσι τας τοτε ουσας, επειδη βουλομενοις εστιν τοις Καμπανοις αυτας μενειν,
τηι δε οικοθεν αφιγμενηι συν αυτωι δυναμει πολεμειν προς Σαυνιτας παρασκευαζεται.
και επεισεν απαντας ταυτα υπολαβειν. αφικομενος δε εις την Καμπανιαν μετα της
στρατιας απασης εις εκαστην παρηιει πολιν, και τους εν ταις φρουραις
ανακαλουμενος διεκρινεν απαντων τους μετασχοντας της συνωμοσιας, επειτα
φιλανθρωπως εκαστοις διαλεγομενος, ους μεν απελυσε των σημειων, ως αν
χαριζομενος την αφεσιν της στρατειας, ους δε τωι πρεσβευτηι και τωι χιλιαρχωι
παραδους ως επι χρειας δη τινας στρατιωτικας απελυσε (ουτοι δ' ησαν οι
πονηροτατοι και ουχ υπομενοντες αφεισθαι της στρατειας), εντειλαμενος τοις
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγουσιν αυτους εις Ῥωμην διακομισαι και φυλαττειν εν αδηλοις φυλακαις,
χωρισαντας αλλους απ' αλλων, εως αν αυτος αφικηται. τοις δε ανδρασιν
ενθυμουμενοις οτι παντες οι κορυφαιοτατοι της συνωμοσιας οι μεν απολυονται των
σημειων, οι δ' αποστελλονται διχα των αλλων οποιδηποτε, λογισμος εισηλθε
περιφανη γεγονεναι σφων την συνωμοσιαν, και μετα τουτο δεος, ει χωρις αλληλων
γενοιντο και τα οπλα θειεν, μη δικας υποσχωσιν εις Ῥωμην απαχθεντες· συνιοντες
τε κατ' ολιγους εσκοπουν τι χρη πραττειν. επειτα γνωμην τινων εισηγησαμενων
περι αποστασεως, επαινεσαντες το βουλευμα και πιστεις απορρητους εν αλληλοις
ποιησαμενοι οι της στρατειας αφειμενοι περι Ταρρακινα πολιν εν επιτηδειοις
χωριοις παρ' αυ 221 την την οδον στρατοπεδευονται. επειθ' οι μετα του πρεσβευτου
και των χιλιαρχων αποστελλομενοι τους ηγεμονας καταλιποντες, εστιν δ' ους και
των αγοντων σφας στρατιωτων πεισαντες αποστηναι, περι τον αυτον ιδρυονται
τοπον. ως δε απαξ ουτοι τας παροδους κατελαβοντο, πολλοι προσηιεσαν αυτοις
οσημεραι, και χειρ εγενετο περι αυτους καρτερα. επειτα τα δεσμωτηρια υπ' αυτων,
οσα κατα τους αγρους ην, ελυετο και συνερρει. Οι δε των Ῥωμαιων υπατοι πασαν
την μεταξυ γην αδεως διελθοντες, των μεν ουκ εναντιουμενων, των δε
συμπροπεμποντων (πολλαι δ' εισι δυσχωριαι κατα την εκ Ῥωμης εις Καμπανιαν
αγουσαν οδον ορεσι τε και τελμασι και θαλατταις και ποταμοις ναυσιποροις
διακλειομεναι, ας ου ραιδιον ην διελθειν υπο των πολεμιων προκαταληφθεισας), και
τινα και ποταμον, ος δια της Κασιληνων χωρας και πολεως φερεται λʹ της Καπυης
απεχοντα σταδια, Ουλτουρνον ονομα, τετταρων ουκ ελαττω πλεθρων οντα το
πλατος, ξυλινηι γεφυραι διαβαντες, ην εν τρισι κατεσκευασαν ημεραις, διεξηιεσαν, ινα
τοις μεν τα σφετερα φρονουσι Καμπανων θαρσος ως τα κρατιστα προηιρημενοις
εγγενηται, τοις δε ταναντια δεος. και προελθοντες επεκεινα της πολεως απο μʹ
σταδιων Καπυης στρατοπεδευονται εν υψηλωι τοπωι θεντες τον χαρακα, ενθα
υπομενοντες τας παρα Σαυνιτων αγορας τε και συμμαχιας εκαραδοκουν. οι δε αρα
υπισχνουντο μεν αυτοις πλειω των ικανων, επηρκουν δ' ουθεν ο τι και λογου αξιον,
στρατιαν τ' αγειρειν εκ πασης πολεως σκηπτομενοι κατετριβον τους χρονους.
απογνοντες δη της εκειθεν επικουριας, και τας μεν εαυτων δυναμεις ορωντες ουθεν
ισχυος εκ του χρονισμου προσλαμβανουσας, τας δε των πολεμιων μακρωι πλειους
γινομενας, επι τα εργα χωρειν εγνωσαν. Ἐνθυμουμενοι δ' οτι πολυ της στρατιας
εστιν το δυσαγωγον και ταις επιταγαις των ηγεμονων απειθες, ως εν αλλαις τε
πολλαις πειραις εδηλωσε και τα τελευταια εν τηι Καμπανικηι παραχειμασιαι, αφ' ης εις
τοσαυτην απονοιαν ηλθον αυτων τινες, ωστε και πολεσιν επιθεσθαι και τον υπατον
καταλιπειν και κατα της πατριδος οπλα αναλαβειν, τουτους ᾤοντο δειν πρωτον
αποδειξαι σωφρονεστερους, δεινοτερον ποιησαντες αυτοις τον 222 απο των
ηγεμονων φοβον η τον απο των πολεμιων κινδυνον. Ταυτα διανοηθεντες
εκκλησιαν συνηγον· και λεγει Μαλλιος. [ΖΗΤΕΙ ΕΝ ΤΩΙ ΠΕΡΙ ΣΤΡΑΤΗΓΗΜΑΤΩΝ ΚΑΙ
∆ΗΜΗΓΟΡΙΩΝ. ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΥΙΟΥ ΜΑΛΛΙΟΥ ΤΟΥ ΜΟΝΟΜΑΧΗΣΑΝΤΟΣ]. 3. Ὅτι περι
την Ῥηγινων πολιν παθος γινεται δεινον, οιον και περι Μεσσηνην εγενετο την εν
Σικελιαι, μεγαλης φυλακης και προνοιας αξιον απασαις ταις πολεσιν. αναγκη δε τας
αιτιας και τας προφασεις των κατασχοντων αυτην κακων προειπειν. οτε Λευκανοι
και Βρεττιοι δυναμεσι πολλαις επι Θουριους στρατευσαντες την τε χωραν αυτων
εξεπορθησαν και την πολιν περιχαρακωσαντες επολιορκουν, εφ' ους απεσταλη
Ῥωμαιων δυναμις, ης ηγειτο Φαβρικιος ο υπατος, φοβηθεντες οι Ῥηγινοι μη και επι
σφας οι βαρβαροι Ῥωμαιων απελθοντων στρατιαν αποστειλωσι, και την
Ταραντινων πολιν εν υποψιαις εχοντες, εδεηθησαν του Φαβρικιου δυναμιν τηι πολει
λιπειν προς τας αιφνιδιους των βαρβαρων επιδρομας, και ει τις εκ των Ταραντινων
επιβουλη σφισιν απροσδοκητος γενοιτο· και λαμβανουσιν Καμπανους μεν ωʹ,
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σιτικινους δε υʹ, ων απαντων ηγειτο ∆εκιος Καμπανος το γενος. ουτος ο ανηρ, οτε
καταγοιτο παρα τους επιφανεστατους των επιχωριων εστιασεις [τε] λαμπρας κατα
την φιλοφροσυνην των ξενων εστιωμενος, κατασκευας οικιων λαμπρας και
βαθυπλουτους παρα πολλοις ορων κατ' αρχας μεν εμακαριζε τους Ῥηγινους της
ευδαιμονιας, επειθ' ως αναξιοις εφθονει, τελευτων δε ως πολεμιοις επιβουλευειν
ηρξατο· και προσλαβων κοινωνον των απορρητων βουλευματων τον γραμματεα,
πανουργον ανδρα και πασης πονηριας αρχιτεκτονα, προς αυτου παντας Ῥηγινους
αποκτειναι και την ευδαιμονιαν αυτων την μεν αυτος κατασχειν, την δε τοις
στρατιωταις διελειν, λεγοντος οτι Μεσσηνην ολιγωι † προτειχον. υφ' ου πεισθεις και
τον τροπον της επιχειρησεως συν αυτωι βουλευσαμενος, τους ταγματαρχας και τους
επιφανεστατους 223 των στρατιωτων εις το συνεδριον εκαλεσεν· δεηθεις δε
απαντων απορρητους φυλαξαι τους λογους, κινδυνον εφη μεγαν αυτωι
επικρεμασθεντα πολλης πανυ φυλακης και ταχειας δεομενον, ως του καιρου μη
διδοντος αναστροφην. πεπυσμενους γαρ την Πυρρου διαβασιν τους επιφανεστατους
Ῥηγινων κρυφα διαπεμπεσθαι προς αυτον υπισχνουμενους κατασφαζειν την
φρουραν και παραδωσειν εκεινωι την πολιν. ετι ταυτα λεγοντος αυτου, παρην τις
εγκαθετος, αυχμηρος ως εξ οδου, γραμματα υπ' αυτου ∆εκιου κατασκευασμενα
κομιζων, ως παρα ξενου δη τινος ιδιου, εν οις εδηλουτο μελλειν ο βασιλευς
αποστελλειν επι το Ῥηγιον φʹ στρατιωτας ως καταληψομενους την πολιν, ανοιξειν
υπεσχημενων αυτοις Ῥηγινων τας πυλας. τινες μεν λεγουσιν τον γραμματηφορον
υπο Φαβρικιου του υπατου κατα σπουδην απεσταλθαι, την δ' επιστολην ταυτα
περιεχειν, α μικρωι προτερον εφην, και παραινειν ∆εκιωι φθασειν τους Ῥηγινους·
εχει δε λογον αμφοτερα. εδειξε δη ταυτα τοις εν τωι συνεδριωι παρουσιν, και επει
ταχιστα νυξ εγενετο, φρασαντες οι ταγματαρχαι τοις αλλοις στρατιωταις α
διενοουντο πραττειν επι τας οικιας των Ῥηγινων εχωρουν, και τους μεν
ευωχουμενους ετι, τους δε κοιμωμενους καταλαβοντες εν τοις ιδιοις
κατασφαττουσιν εφεστιοις αντιβολουντας και γονασι προσκυλιομενους και ανθ'
οτου ταυτα πασχουσι μαθειν αξιουντας, ουτε ηλικιας ουτε τυχης ουδεμιας
φειδομενοι. φονευσαντες δε τους ανδρας ετι δεινοτερον εργον εξειργασαντο, τας τε
γυναικας των ιδιων ξενων και τας παρθενους διελομενοι συνησαν ακουσαις, ων
τους πατερας και τους ανδρας εν οφθαλμοις απεκτειναν. ∆εκιος δε αντι φρουραρχου
τυραννος εγεγονει της Ῥηγινων πολεως· και λογιζομενος οτι δωσει Ῥωμαιοις ων
εδρασε δικας, Καμπανοις τοις κατεχουσι Μεσσηνην συμμαχιαν τιθεται μεγιστην
ισχυν των εν Σικελιαι πολεων εχουσι, και την πολιν δια πολλης ειχε φυλακης. η δε
βουλη μαθουσα τα περι τους Ῥηγινους παθη παρα των διαφυγοντων τον ολεθρον
ουδε τον ελαχιστον αναμεινασα χρονον αποστελλει στρατιαν νεοσυλλεκτον αγοντα
τον ετερον των κατα πολιν στρατηγων. φθασασα δε την Ῥωμαιων αφιξιν η του
δαιμονιου προνοια τον ηγεμονα της φρουρας ∆εκιον αντι των ανοσιων
βουλευματων εις τα κυριωτατα του ζην ετιμωρησατο μερη, 224 νοσον εις τους
οφθαλμους εμβαλουσα δεινας περιωδυνιας φερουσαν, ην ιασασθαι προθυμουμενος
ανθρωπον εκ Μεσσηνης ιατρον μεταπεμπεται ∆εξικρατην ονομα, πυνθανομενος
αριστον ειναι των κατα την αυτην ηλικιαν ιατρων, αγνοων δε οτι Ῥηγινος ην το
γενος· ος αφικομενος εις το Ῥηγιον εναλειφει τους οφθαλμους αυτου καυστικωι
φαρμακωι, και διακελευσαμενος ανεχεσθαι τας περιωδυνιας, εως αν αφικηται,
καταβας επι θαλατταν εις το παρεσκευασμενον πορθμειον ενεβη και πριν αισθεσθαι
τινα το πραχθεν εις Μεσσηνην απεπλευσεν. ∆εκιος δε μεχρι μεν τινος εκκαιομενης
της ορασεως αλγηδονας τε δεινας υπομενων ηνειχετο τον ιατρον προσδεχομενος·
ως δε πολυς εγινετο χρονος, και τας περιωδυνιας αδυνατος ην ετι φερειν, σπογγισας
το φαρμακον και τους οφθαλμους ανοιξας εγνω τας οψεις εκκεκαυμενος, και τον εξ
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινου χρονον διεμεινε τυφλος· ημερας τε ολιγας ετι περιενεγκας υποχειριος τοις
Ῥωμαιοις γινεται συλληφθεις υπο των ιδιων. ταυτην γαρ οιομενοι τινες απολογιαν
Φαβρικιου την τε πολιν ανεωιξαν τωι στρατηγωι και τον ∆εκιον δησαντες παρεδοσαν
Φαβρικιωι. ο δε την μεν πολιν αποδιδωσι τοις περιουσι Ῥηγινων, τους δε φρουρους
απαντα καταλιπειν αυτοθι κελευσας απηγαγεν ουδεν επιφερομενους εξω των
οπλων· εξ ων τους κορυφαιοτατους ανδρας επιλεξαμενος, ους απεφαινον οι λοιποι
των ανοσιων βουλευματων ειναι κοινωνους, δεσμιους εις Ῥωμην ηγαγεν· ους εν
αγοραι μαστιξιν αικισαμενοι, ως ην πατριον επι τοις κακουργοις κειμενον,
απεκτειναν τωι πελεκει τας κεφαλας αποκοπεντας, εκτος ∆εκιου και του
γραμματεως. ουτοι δε παρακρουσαμενοι τους φυλαττοντας η χρημασιν ωνησαμενοι
το μη μεθ' υβρεως αποθανειν εαυτους διεχειρισαντο. και ταυτα μεν επι τουτοις.
Τελος της ρωμαικης αρχαιολογιας. *** Μετα δε τρεις η τετταρας ημερας εν τωι
μεγιστωι περιστυλωι της αυλης οικοδομησαντες βημα συνεκαλεσαν τους υπασπιστας
και την θεραπειαν, αμα δε τουτοις τους πεζων και τους ιππεων ηγεμονας.
αθροισθεντων δε τουτων, αναβας Ἀγαθοκλης 225 και Σωσιβιος επι το βημα πρωτον
μεν τον του βασιλεως και τον της βασιλισσης θανατον ανθωμολογησαντο και το
πενθος ανεφηναν τοις πολλοις κατα το παρ' αυτων εθος. μετα δε ταυτα διαδημα τωι
παιδι περιθεντες ανεδειξαν βασιλεα και διαθηκην τινα παρανεγνωσαν πεπλασμενην,
εν ηι γεγραμμενον ην οτι καταλειπει του παιδος επιτροπους ο βασιλευς Ἀγαθοκλεα
και Σωσιβιον· και παρεκαλουν τους ηγεμονας ευνοειν και διαφυλαττειν τωι παιδι
την αρχην. επι δε τουτοις δυω καλπιδας αργυρας εισηνεγκαν, ως της μεν μιας
εχουσης τα του βασιλεως οστα, της δ' ετερας τα της Ἀρσινοης. ειχε δε η μεν μια κατα
αληθειαν τα του βασιλεως, η δ' ετερα πληρης ην αρωματων. ταυτα δε ποιησαντες
ευθεως επετελουν την εκφοραν. εν ωι καιρωι πασι τα κατα την Ἀρσινοην συνεβη
γενεσθαι δηλα. του γαρ θανατου φωτισθεντος, ο τροπος επεζητειτο της απωλειας·
ουκ ουσης δε προφασεως αλλης ουδεμιας, της αληθινης φημης προσπεπτωκυιας,
ακμην δ' αμφισβη
τουμενης, το κατ' αληθειαν γεγονος εν ταις εκαστων γνωμαις επεσφραγισθη. διο και
συνεβη μεγαλην γενεσθαι την συγχυσιν των οχλων. του μεν γαρ βασιλεως ουδεις
ουδενα λογον εποιειτο, περι δε της Ἀρσινοης ανανεουμενοι τινες μεν την ορφανιαν
αυτης, ενιοι δε την εξ αρχης εν τωι ζην υβριν ην υπεμεινε και την αικιαν, συν δε
τουτοις το περι την τελευτην ατυχημα, εις τοσαυτην παραστασιν ενεπιπτον και
δυσθυμιαν, ωστε πληρη γενεσθαι την πολιν στεναγμου, δακρυων, οιμωγης
ακαταπαυστου. ταυτα δ' ην τοις ορθως λογιζομενοις ουχ ουτω της προς Ἀρσινοην
ευνοιας τεκμηρια, πολυ δε μαλλον του προς τους περι Ἀγαθοκλεα μισους. ο δε
προειρημενος, επειδη τας υδριας εις τους βασιλικους οικους εθηκε, παραγγειλας
αποθεσθαι τα φαια πρωτον μεν διμηνου τας δυναμεις ωψωνιασεν, πεπεισμενος το
παρα τοις πολλοις μισος αμβλυνειν δια της προς το λυσιτελες ορμης αυτων, ειτα
ενεξωρκισε τον ορκον, ον ησαν ομνυειν ειθισμενοι κατα τας αναδειξεις των
βασιλεων. εξαπεστειλε δε και Φιλαμμωνα τον επισταντα τωι της Ἀρσινοης φονωι,
ποιησας αυτον Λιβυαρχην των κατα Κυρηνην τοπων. το δε παιδιον ενεχειρισεν ταις
περι την Οινανθην και Ἀγαθοκλειαν. μετα δε ταυτα Πελοπα μεν εξεπεμψε 226 τον
Πελοπος εις την Ἀσιαν προς Ἀντιοχον τον βασιλεα παρακαλεσοντα συντηρειν την
φιλιαν και μη παραβαινειν τας προς τον του παιδος πατερα συνθηκας, Πτολεμαιον
δε τον Σωσιβιου προς Φιλιππον τα τε περι της επιγαμιας συνθησομενον και
παρακαλεσοντα βοηθειν, εαν ολοσχερεστερον αυτους Ἀντιοχος επιβαληται
παρασπονδειν. προεχειρισατο δε και Πτολεμαιον τον Ἀγησαρχου πρεσβευτην προς
Ῥωμαιους, ουχ ως επισπευσοντα την πρεσβειαν, αλλ' ως, αν αψηται της Ἑλλαδος
και συμμιξηι τοις εκει φιλοις και συγγενεσιν, αυτου καταμενουντα· προεκειτο γαρ
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι παντας τους επιφανεις ανδρας εκποδων ποιησαι. εξαπεστειλε δε και Σκοπαν
τον Αιτωλον επι ξενολογιαν εις την Ἑλλαδα, πληθος χρυσιου συνθεις εις τα
προδοματα. δυω γαρ εσχε προθεσεις υπερ ταυτης της επιβολης, μιαν μεν αποχρησθαι
τοις ξενολογηθεισιν εις τον προς Ἀντιοχον πολεμον, αλλην δε τους αρχαιους και
προυπαρχοντας ξενους επι τα κατα την χωραν φρουρια και τας κατοικιας
αποστειλαι, τοις δε παραγενομενοις αναπληρωσαι και καινοποιησαι την θεραπειαν
και τα περι την αυλην φυλακεια, παραπλησιως δε και κατα την αλλην πολιν,
νομιζων τους δι' αυτου ξενολογηθεντας και μισθοδοτουμενους των μεν
προγεγονοτων μηδενι συμπαθησοντας δια το μηδεν γινωσκειν, εν αυτωι δε τας
ελπιδας εχοντας και της σωτηριας και της επανορθωσεως ετοιμους εξειν
συναγωνιστας και συνεργους προς το παραγγελλομενον, ταυτα δ' εγενηθη προτερα
του παρα Φιλιππωι διαβουλιου, ως εδηλωσαμεν· αλλ' εκεινων κατα την της
διηγησεως ταξιν προτερων λαμβανομενων, αναγκαιον ην ουτως ταυτα χειριζειν,
ωστε προτερον εξηγεισθαι τας εντευξεις και τους χρηματισμους των πρεσβευτων και
της καταστασεως και της εξαποστολης. ο δε Ἀγαθοκλης, επει τους επιφανεστατους
των ανδρων εκποδων εποιησε, και το πολυ της του πληθους οργης παρακατεσχε τηι
των οψωνιων αποδοσει, παρα ποδας εις την εξ αρχης συνηθειαν επανηλθε. και
ανεθυμιατο παλιν εν τοις πολλοις το προυπαρχον μισος, και παντες ανενεουντο τα
προγεγενημενα περι την βασιλειαν δια τους ανθρωπους τουτους, ετι μιαν ελπιδα
εχοντες και καραδοκουντες την κατα τον Τληπολεμον και ταυτηι προσανεχοντες. ο
δε Τληπολεμος, εως μεν ο βασιλευς εζη, τα καθ' αυτον επραττεν· αμα δε τωι
μεταλλαξαι εκεινον ταχεως εξομαλισας τα πληθη στρατηγος παλιν εγε 227 νηθη
των κατα Πηλουσιον τοπων· και τας μεν αρχας εποιειτο την αναφοραν των
πραττομενων επι το του βασιλεως συμφερον πεπεισμενος υπαρξειν τι συνεδριον, ο
την τε του παιδος επιτροπειαν εξει και την των ολων προστασιαν. ως δ' εωρα τους
μεν αξιους επιτροπης ανδρας εκποδων γεγονοτας, της δε των ολων αρχης
κατατολμωντα τον Ἀγαθοκλεα, ταχεως εφ' ετερας εγενετο γνωμης, υφορωμενος
τον προεστωτα κινδυνον δια την υποκειμενην αυτοις εχθραν, και τας τε δυναμεις
περι αυτον ηθροιζε και περι πορον εγινετο χρηματων, ινα μηδενι των εχθρων
ευχειρωτος ηι. αμα δε και την του παιδος επιτροπειαν και την των ολων προστασιαν
εις εαυτον ηξειν ουκ απηλπιζε, νομιζων και κατα την ιδιαν μεν κρισιν αυτος
αξιοχρεωτερος υπαρχειν Ἀγθοκλεους προς παν ετι μαλλον, πυνθανομενος δε και τας
υφ' εαυτον ταττομενας δυναμεις και τας κατα την Ἀλεξανδρειαν επ' εκεινωι τας
ελπιδας εχειν του καταλυειν την Ἀγαθοκλεους υβριν. ουσης δε περι αυτον οιας
ειρηκα διαληψεως, ταχεως τα της διαφορας αυξησιν ελαβε, συνεργουντων
αμφοτερων προς την τοιαυτην υποθεσιν. ο μεν γαρ Τληπολεμος εξιδιαζεσθαι
σπευδων τους ηγεμονας και ταξιαρχας και τους επι τουτων ταττομενους συνηγε
ποτους επιμελως, και παρα τας συνουσιας τα μεν υπο των προς χαριν λεγοντων †
εκηλουμενος, τα δε υπο της ιδιας ορμης, ατε νεος ων και παρα τον οινον γινομενης
της ομιλιας, ερριπτει λογους κατα της συγγενειας της των περι τον Ἀγαθοκλεα, τας
μεν αρχας αινιγματωδεις, ειτ' αμφιβολους, το δε τελευταιον εκφανεις και την
πικροτατην εχοντας λοιδοριαν. επεχειτο γαρ του θρανογραφου και της
σαμβυκιστριας και της κουριδος ετι δε του παιδαριου του παντα πεποιηκοτος και
πεπονθοτος παρα τους ποτους, οτ' εωινοχοει τωι βασιλει παις ων. επι δε τουτοις αει
των συμπαροντων γελωντων και συμβαλλομενων τι προς τον χλευασμον, ταχεως
εις τους περι τον Ἀγαθοκλεα το πραγμα παρεγενηθη. γενομενης δ' εχθρας
ομολογουμενης, ευθεως ο Ἀγαθοκλης διαβολην εισηγε κατα του Τληπολεμου
φασκων αυτον αλλοτριαζειν του βασιλεως και καλειν Ἀντιοχον επι τα πραγματα·
και πολλας εις τουτο το μερος ευπορει πιθανοτητας, τας μεν εκ των συμβαινοντων
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεκδεχομενος και διαστρεφων, τας δε εκ καταβο 228 λης πλαττων και
διασκευαζων. ταυτα δ' εποιει βουλομενος τα πληθη παροξυνειν κατα του
Τληπολεμου· συνεβαινε δε τουναντιον. παλαι γαρ επι τωι προειρημενωι τας ελπιδας
εχοντες οι πολλοι και λιαν ηδεως εωρων εκκαιομενην την διαφοραν. εγενετο δ' η
καταρχη του περι τα πληθη κινηματος δια τινας τοιαυτας αιτιας. Νικων ο συγγενης
των περι τον Ἀγαθοκλεα, ζωντος ετι του βασιλεως καθεσταμενος ην επι του
ναυτικου, τοτε δε των ***.

 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


