Adversus eos qui non adfuerant
63.477 Ὁμιλια παραινετικη λεχθεισα εν τωι ναωι της αγιας Ἀναστασιας
προς τους απολειφθεντας· και απο δειξις περι των αγωνων και αθλων
του μακαριου και δικαιου Ἰωβ.
αʹ. Ὅσωι ελαττους των ειωθοτων οι συνελθοντες, τοσουτωι και ημεις μειζονι
χρησομεθα τηι προθυμιαι. Ουδε γαρ δικαιον αν ειη των απολειφθεντων την ραιθυμιαν
την ημετεραν σπουδην λυμηνασθαι, αλλα δι' αυτο μεν ουν τουτο και δαψιλεστεραν
παραθησομεν την τραπεζαν, ινα τηι, πειραι μαθοντες την ζημιαν οι μη
παραγενομενοι, σπουδαιοτεροι λοιπον περι τας συνοδους γινωνται ταυτας. ∆ιο δη
και την υμετεραν αγαπην παρακαλω προσεχειν τοις λεγομενοις· ουτω γαρ διπλουν
υμιν εσται το κερδος· τοις τε γαρ απολειφθεισι διαβιβαζοντες τα λεγομενα,
σπουδαιοτερους αυτους εργασεσθε, την τε υμετεραν ψυχην φιλοσοφωτεραν
κατασκευασετε. Καθαπερ γαρ της γης η φυσις αμελουμενη μεν, βοτανας εκφερει
πονηρας, συνεχως δε γεωργικων απολαυουσα χειρων, ωριμον διδωσι τον καρπον·
ουτω δη και ανθρωπου ψυχη, η μεν εν ραιθυμιαι κειμενη, πλημμεληματων ακανθας
τικτει· η δε απολαυουσα προνοιας, κομωντα της αρετης φερει τον καρπον. ∆ιο και
τις σοφος παραινει λεγων· Ὥσπερ γεωργιον ανηρ αφρων, και ωσπερ αμπελων ανηρ
ενδεης φρενων· εαν αφηις αυτον, χερσωθησεται και χορτομανησει. Ἵν' ουν μη τουτο
γινηται νυν, συνεχως του λογου την δρεπανην μεταχειριζομεν· καν μεν τι πονηρον
βλαστανηι, διηνεκως εκκοπτομεν· αν δε τι ωριμον και καρπον εχον, τρεφομεν τε και
αρδευομεν, και προς ακμην αγομεν, συνεχη την επιμελειαν επιδεικνυμενοι. ∆ιπλης
γαρ δεομεθα προνοιας, μαλλον δε και τριπλης· μιας μεν, ινα απαλλαγωμεν κακιας·
ετερας δε, ινα κτησωμεθα αρετην· μετα δε ταυτα, ινα την κτηθεισαν διαφυλαξωμεν·
ενθα και πολλου δει μαλιστα πονου· επειδη και ο πονηρος δαιμων εκεινος, και τοις
ημετεροις βασκαινων καλοις, τοις κατωρθωκοσιν επιτιθεται μειζονως· και καθαπερ
οι πειραται και καταποντισται τα μεν αμμον εχοντα πλοια 63.478.20 παρατρεχουσιν,
ει δε που φορτον ιδοιεν εχοντα πολυτελη και πλουτον εναποκειμενον, τουτοις
επιτιθενται, διατιτρωντες κατωθεν, προσβαλλοντες ανωθεν, πασαν κινουντες
μηχανην· ουτω δη και ο διαβολος τοις μαλιστα πολλην συναγηοχοσι την αρετην
προσβαλλειν ειωθεν και φθονειν και επιβουλευειν. Τοσουτοι γουν ησαν ανθρωποι
κατα την οικουμενην επι του Ἰωβ, και προς εκεινον μονον απεδυσατο, και τα
μηχανηματα αυτου παντα εκινησεν· αλλ' ομως ουκ ισχυσε ποιησαι ναυαγιον, αλλα
και πλειονα τον φορτον ειργασατο και μειζονα την εμποριαν. Τοιουτον γαρ η αρετη·
βαλλομενη δυνατωτερα γινεται, και επιβουλευομενη ασφαλεστερα καθισταται. Ὃ
δη και επι του μακαριου γεγονεν εκεινου, ος πανταχοθεν βαλλομενος,
ασφαλεστερος ιστατο, και μυρια βελη δεχομενος, ουκ ενεδιδου, αλλ' εκενωσε μεν
του διαβολου την βελοθηκην, αυτος δε ου κατεπεσεν ουδε υπεσκελισθη, αλλ' ωσπερ
αριστος κυβερνητης, ουτε μαινομενης της θαλαττης και των κυματων
διεγειρομενων κατεποντιζετο, ουτε γαληνης ουσης ραιθυμοτερος εγινετο· αλλ' εν
εκατεραι τηι των καιρων διαφοραι ισην την εαυτου τεχνην διετηρησε, και ουτε
πλουτος αυτον εφυσησεν, ουτε πενια εταπεινωσεν. Ουτε τοινυν κατα ρουν των
πραγματων φερομενων υπτιος ην και αναπεπτωκως, ουτε ολης σχεδον της οικιας
ανατραπεισης και πανωλεθριας γενομενης διεταραχθη και την ανδρειαν ηλεγξε την
εαυτου. Ἀκουετωσαν πλουσιοι, ακουετωσαν πενητες· εκατεροις γαρ το διηγημα
χρησιμον· μαλλον δε πασιν ανθρωποις η ιστορια λυσιτελης, και τοις εν ευημεριαι, και
τοις εν συμφοραις. Ἑκατερα γαρ τα οπλα μεταχειρισας ο της ευσεβειας αγωνιστης, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

της οικουμενης στεφανιτης, εν εκατεροις το τροπαιον εστησε, και προς παν ειδος
πολεμου του δαιμονος επελθοντος εκεινου, προς απαντα παρεταξατο, και εν πασιν
ανεκηρυττετο· και καθαπερ στρατιωτης γενναιος και ειδως νυκτομαχειν,
τειχομαχειν, ναυμαχειν, πεζομαχειν και τοξευειν, και δορυ σειειν, και σφενδοναις
και ακοντιοις και παντι τροπωι μαχης περιγινεσθαι των εναντιων και πανταχου
κρατειν· ουτω δη και ο γενναιος 63.479 εκεινος απαντα πειρασμον μετα πολλης
ηνεγκε της ανδρειας, τον απο πενιας, τον απο λιμου, τον απο νοσου, τον εξ οδυνης,
τον απο της των παιδων απωλειας, τον απο των φιλων, τον απο των εχθρων, τον
απο της γυναικος, τον απο των οικετων. Ουδε γαρ ην ανθρωπινη συμφορα η μη εις
το σωμα εξεκενωθη εκεινου. Ἀλλ' ομως απαντων υπερηνεχθη των δικτυων και
υψηλοτερος γεγονε των του διαβολου καλαμων· και το δη θαυμαστοτερον, οτι και
παντα αυτωι επηιει, και παντα μεθ' υπερβολης και παντα υφ' εν.
βʹ. Μη γαρ δη τουτο μονον ιδηις, οτι τοσαυτα επαθεν, αλλα προσθες, οτι ουδε
κατα μικρον ουδε εκ διαστηματος, αλλ' υφ' εν και ομου. Ου μικρα δε αυτη
πειρασμων προσθηκη· των μεν γαρ αλλων απαντων ανθρωπων πρωτον μεν ουδεις
αν ευρεθειη παντα υπομεινας ομου, αλλ' ει και πενιαι παλαιει, ομως υγειας απολαυει·
ει δε και πενιαι και νοσωι περιεπαρη, αλλα γυναικος πολλακις απελαυσε
παραμυθουμενης φερειν τα δεινα, και αντι λιμενος αυτωι γινομενης· ει δε μη
γυναικος απελαυσε τοιαυτης, αλλ' ουχ ουτω συμβουλευουσης ολεθρια· ει δε και
ουτω συμβουλευουσης ολεθρια, αλλ' ουχι και τους παιδας αθροον απωλεσεν
απαντας· ει δε και αθροον, αλλ' ου τοιουτωι τροπωι τελευτης· ει δε και τοιουτωι
τροπωι τελευτης, αλλα φιλους εσχε παρακαλουντας· ει δε ουκ εσχε παρακαλουντας,
αλλ' ουχι και ουτως επεμβαινοντας· ει δε και επεμβαινοντας, αλλ' ουχι και οικετας
ονειδιζοντας· ει δε και ονειδιζοντας, αλλ' ουχι και εις το προσωπον αυτου
εμπτυοντας· ει δε και εις το προσωπον εμπτυοντας, αλλ' ουχι και νοσωι τοσαυτηι
περιεπαρη· ει δε και νοσωι περιεπαρη τοσαυτηι, αλλα δωματιου και σκεπης απελαυσε,
και ουκ επι της κοπριας εκαθητο· ει δε και επι της κοπριας εκαθητο, αλλ' εσχε τους
χειρα ορεγοντας· ει δε μη εσχε τους χειρα ορεγοντας, αλλ' ουχι και τους
επεμβαινοντας. Ουτος δε απαντα ταυτα υπηνεγκεν, και το δη θαυμαστοτερον, ο
προλαβων ειπον, οτι και ομου παντα, οπερ διπλασιονα και τριπλασιονα ποιει τα
χαλεπα φαινεσθαι, οταν μηδε την εκ της ανακωχης εχηι παραμυθιαν ο
αγωνιζομενος, αλλα τηι συνεχειαι της επαγωγης πλειων ο θορυβος γινηται και
μειζων η ταραχη· οπερ επι τουτου συνεβη. Την μεν γαρ των προβατων απωλειαν και
τον εμπρησμον διεδεχετο των βοων η αρπαγη, και την τουτων η των ονων
αφαιρεσις, και ταυτην η των καμηλων αιχμαλωσια και των οικετων η σφαγη, και
ταυτην η των παιδων απωλεια και ο φρικτος εκεινος και καινος θανατος, και ο
φρικωδεστερος ταφος ο αυτος γαρ ομου και θανατος και ταφος εγινετο, και η
τραπεζα, η νυν μεν εστιωμενα, νυν δε κατακοπεντα δεξαμενη τα σωματα, και αι
φιαλαι και τα ποτηρια μετα του οινου το αιμα υποδεχομενα, και τα κατακεκομμενα
μελη. Ἀλλα ομως την χαλεπην ταυτην τραγωιδιαν ετερα χαλεπωτερα παλιν αυτα
αναμενει, ουδε μικρον αναπνευσαντα. Ἐντευθεν γαρ αι πηγαι των σκωληκων, οι
των ιχωρων ρυακες, η επι της κοπριας καθεδρα, το οστρακον το τας πλευρας
καταξαινον, η δυσωδια των ελκων η τον καινον εκεινον επεισαγουσα λιμον, και
ορωμενων ουκ αφιεισα των σιτιων απτεσθαι, και του λιμου χαλεπωτεραν εντιθεισα
την αηδιαν· και ταυτα ουκ επι δυο και δεκα και εικοσι και εκατον ημερας, αλλ' επι
μησι πλειοσι. Και ουδε ενταυθα ιστατο τα των παλαισματων, αλλ' εν τουτοις οντος
αυτου και αποτηγανιζομενου παντοθεν, ενδοθεν, εξωθεν, 63.480 επηιει και τα της
γυναικος μηχανηματα. Γινεται γαρ του δαιμονος οπλον η συνοικος, και τοξευει τον
ανδρα, την γλωτταν δανεισασα τωι διαβολωι, και βαλλει των ειρημενων βελη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

πικροτερα και ολεθριωτερα. Και ουδε ενταυθα τελος ελαμβανε τα παλαισματα, αλλ'
αρχη παλιν και προοιμια της παραταξεως ην. Ἐπειδη γαρ ουδεν εντευθεν εγενετο
πλεον τωι διαβολωι, των φιλων ο χορος παρεγενετο, εν προσωπειωι συμπαθειας τα
των πολεμιων επιδεικνυμενος, και εναλλονται κειμενωι, και αναξαινουσι τα ελκη,
αλληλους διαδεχομενοι και μηδε αναπνειν εωντες, και πολλους κυκλους
κυκλουντες, χαλεπην τινα χορειαν χορευοντες. Ειπω και της νυκτος τον αφορητον
πειρασμον, και αυτον καινον οντα και παραδοξον; Τοις μεν γαρ αλλοις απασιν
ανθρωποις, καν μυρια πασχωσι δεινα, καν δεσμωτηρια οικωσι, καν αλυσιν
περικεωνται, καν συμφορας θρηνωσι, καν λωβην σωματος υπομενωσι, καν πενιαι
πιεζωνται, καν νοσωι. καν πονοις, καν ταλαιπωριαις, αλλ' ομως επελθουσα η νυξ
φαρμακον επαγει παραμυθιας, αφιεισα των πονων το σωμα, ανιεισα των φροντιδων
την ψυχην· επι δε εκεινου τοτε και ο λιμην σκοπελος γεγονε, και το φαρμακον ελκος
κατεστη, και η παραμυθια προσθηκη τις ην οδυνης χαλεπωτερα, και φοβερωτερος ο
χειμων εγινετο εν τηι πασιν ανθρωποις νυκτι παρεχουσηι γαληνην· και εφευγε μεν
ως απο κυματων της ημερας, δια τας ακαρτερητους οδυνας εκεινας, ευρισκε δε
τρικυμιας και στροβιλους και υφαλους και σπιλαδας, ως παλιν τα εν τηι ημεραι
κυματα ζητειν. ∆ιο δη και αυτος το καινον τουτο παθος διηγουμενος, εβοα λεγων·
Ἐαν κοιμηθω, λεγω· Ποτε ημερα; εαν αναστω, λεγω· Ποτε εσπερα; Τινος ενεκεν, ειπε
μοι; εν μεν γαρ τηι ημεραι εικοτως την νυκτα επιζητεις· εσπεραν γαρ την νυκτα καλει,
ατε ατελειαν πασι παρεχουσαν των μεθημερινων κακων· εν νυκτι δε γενομενος· και
γαληνηι και ληθηι των οδυνων εκεινων και των φροντιδων, τι παλιν επιζητεις την
ημεραν; Ὅτι μοι της ημερας χαλεπωτερα η νυξ· ου γαρ ατελειαν μοι παρεχει των
πονων, αλλ' επιτασιν και θορυβους και ταραχας· και τουτο αυτο διηγουμενος ελεγε·
Φοβεις με εν ενυπνιοις, και εν οραμασι με καταπλησσεις. Και γαρ εξεδειματουτο,
φοβερας οψεις ορων επι της νυκτος, και φοβον αφορητον υπομενων, εκστασιν τε
πολλην και καταπληξιν.
γʹ. Ἆρα ουκ απεκαμετε ακουοντες τας επαλληλους ταυτας συμφορας; Ἀλλ'
εκεινος ουκ εκαμνε πασχων. ∆ιο δη παρακαλω την υμετεραν αγαπην ετι μικρον
αναμειναι· ουδεπω γαρ το παν ειρηκαμεν, ουδε την ετεραν προσεθηκαμεν
υπερβολην. Μια μεν γαρ ην, οτι παντα τα εν ανθρωποις κακα εν σωμα υπεμεινεν·
ετερα δε, οτι παντα ομου, και ουδε την τυχουσαν εσχεν ανακωχην· βουλομαι δε και
τριτην ειπειν· τις ουν εστιν αυτη; Ὅτι των ειρημενων εκαστον ου μονον ουχ ομου
επηλθεν, αλλα και μετα πολλης της υπερβολης και της σφοδροτητος· η τε γαρ πενια
πενιας απασης χαλεπωτερα, η τε νοσος, η τε καθεδρα, η τε των παιδων απωλεια, η τε
των οντων απαντων. Σκοπει δε· Ἀπωλεσε τις τα οντα; αλλ' ουχ ουτως ολοσχερως,
ουδε τροπωι τοιουτωι. Ἀπεβαλε παιδας; αλλ' ουδεποτε υφ' εν απαντας, ουδε
τοσουτους, ουδε τοιουτους. Νοσωι περιεπεσεν; αλλ' ου τοιαυτηι, αλλ' η πυρετοις, η
λωβηι, η ετερωι τινι παθει συνηθει. Ἐκεινη δε η πληγη ξενη τις ην, και τωι πασχοντι
μονωι σαφης. Λογος γαρ ουδεις παραστησαι δυναιτ' αν το πικρον των ελκων εκεινων
και το των τραυματων οδυνηρον, αλλ' αρκει μονον τον εργασαμενον ειποντα και
τον ασχετον αυτου θυμον, ενδειξασθαι της πληγης το 63.481 μεγεθος. Καινη δε και η
καθεδρα ην και ξενη· ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεις πενης ουτω ποτε καθεσθεις
αιθριος δια παντος του χρονου, ωσπερ εκεινος υπεμεινε, γυμνος ιματιων, στεγης
απεστερημενος απασης, επι της κοπριας ηλκωμενος καθημενος. Ἔσχε τις γυναικα
πονηραν πολλακις, αλλ' ουδεις ουδεποτε εγενετο ουτω πονηρα, ως εν τοιαυτηι
συμφοραι επιτιθεσθαι τωι ανδρι, και ξιφος ανονησαι κατα της εκεινου ψυχης, και
συμβουλευσαι τοιαυτας συμβουλας. Και το των φιλων δε ξενον, και το των οικετων·
και το του λιμου δε καινοτερον παλιν, οτι παρακειμενης ουκ απεγευετο της
τραπεζης. Ειπω και τεταρτην υπερβολην; τον πλουτον λεγω τον εμπροσθεν και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ευημεριαν. Ὁ μεν γαρ εξ αρχης εν πενιαι ζησας, ευκολωτερον αν ταυτην ηνεγκεν, ατε
μελετησας το παθος· ο δε εξ ευημεριας τοσαυτης κατενεχθεις, δια το αγυμναστον και
αμελετητον και χαλεπωτεραν υπομενειν εικος την αισθησιν, και πικροτεραν την
οδυνην, και μειζονα την ταραχην. Ἔστι και πεμπτην ειπειν· ποιαν δη ταυτην; Ὅτι
των μεν αλλων εκαστος ανθρωπων πολλα συνειδως εαυτωι πονηρα, την αιτιαν οιδεν
ων πασχει· ου μικρον δε τουτο εις παραμυθιαν· εκεινος δε ουδε τουτο ειχε
λογισασθαι, οτι πλημμεληματων και αμαρτηματων ετινε δικας· ο μαλιστα αυτου τον
λογισμον εθορυβει. Ὅτε μεν γαρ εις τον βιον ειδε τον εαυτου, και το συνειδος υπερ
τον ηλιον λαμπον, και των κατορθωματων το πληθος, ᾔδει οτι στεφανων και
βραβειων και μυριων επαθλων αξιος ην· οτε δε εις το σωμα και τα ελκη και τα
συμβεβηκοτα απαντα, των τα εσχατα τετολμηκοτων ορων εαυτον χαλεπωτερα
πασχοντα, ουδε την αιτιαν ευρισκεν ειπειν δι' ην ταυτα επασχε· διο δη επι το
ακαταληπτον της του Θεου οικονομιας καταφυγων ελεγεν· Ὡς τωι Κυριωι εδοξεν,
ουτω και εγενετο. Και την γυναικα δε επιστομιζων εκ των εγχωρουντων, και
λογισμον συνεθηκε την ευλαβειαν αυτου σφοδρα επιδεικνυμενον, λεγων ουτως· Ει
τα αγαθα εδεξαμεθα παρα Κυριου, τα κακα ουχ υποισομεν; Ειπω και ετεραν
υπερβολην μαλιστα στεφανουσαν και ανακηρυττουσαν τον αθλητην εκεινον, και
δεικνυουσαν αυτου υψηλην και των ουρανων απτομενην ψυχην; Τις ουν εστιν
αυτη; Ἡ απο του χρονου διαφορα· προ γαρ της χαριτος και προ του νομου γενομενος,
τοιαυτα εφιλοσοφησεν. Ου μικρον δε τουτο, αλλα και μυριους δυναμενον πλεξαι
στεφανους. Των γαρ αυτων κατορθωματων ουχ οι αυτοι κεινται μισθοι, οταν ο μεν
εν τοις ανωτεροις χρονοις ταυτα κατωρθωκως ηι, ο δε εν τοις εσχατοις, αλλα πολλωι
μειζους τωι προτερωι. Ου γαρ ην ισον, παραγενομενου του Χριστου και τοσαυτα
επιδειξαμενου και παραινεσαντος και συμβουλευσαντος φιλοσοφειν, και προ της
παρουσιας αυτου και προ νομου και προ προφητων τοιαυτα επιδεικνυσθαι. ∆ια δη
τουτο και παραγενομενος πλειονα αρετης προσθηκην επιζητει, λεγων· Ἐαν μη
περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων πλειον των Γραμματεων και Φαρισαιων, ου μη
εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων. Ὅσωι γαρ πλειων η διδασκαλια γεγονε,
τοσουτωι δικαιοτερα και πλειονα εθετο μετρα αρετης. Ἀλλ' ουτος ου διδασκαλιας
απολαυσας, ου γραμμασιν εντυχων, ου βιβλιοις, ουχ ετερους θεασαμενος, ουκ εις
τον εμπροσθεν χρονον αναδραμειν εχων και τους κατωρθωκοτας εννοησαι· ουδεπω
γαρ ην γραφη, η ιστορια τα γεγενημενα παραδιδουσα· αλλ' εν ατριβει τηι οδωι, εν
απλωτωι τηι θαλαττηι, εν ζοφωι τοσουτωι κακιας, μονος και πρωτος εκεινος τοτε
63.482 ταυτην φιλοσοφιας ετεμε την οδον, τωι κεφαλαιωι των αγαθων μεθ'
υπερβολης ακρος αποδειχθεις. Μεγιστον μεν γαρ και το τα ελαττονα μερη της
αρετης κατορθουν, πολλωι δε μειζον το εν τωι ακροτατωι παντων ακροτατον ειναι·
οτι δε το παντων ακροτατον η υπομονη, ουδεις αντερει. Ταυτα γουν και αυτος ο
διαβολος ειδως, ελεγε· ∆ερμα υπερ δερματος, και παντα οσα υπαρχει τωι ανθρωπωι,
δωσει υπερ της ψυχης αυτου· ου μην δε αλλα αποστειλον την χειρα σου, και αψαι
της σαρκος αυτου. Ὅθεν δηλον οτι παντων ακροτατον τουτο το κατορθωμα, και
νεανικης τινος και σιδηρας δεομενον ψυχης. δʹ. Ειδες αυτον εν τοις πειρασμοις, οσον
ιδειν σοι δυνατον ην; την γαρ ακριβειαν ουδε αυτος ο λογος παραστησαι ισχυσεν.
Ὀδυνην γαρ και βασανους και αθυμιας τυραννιδα και την εκ των τοσουτων
νιφαδων εγγινομενην ταραχην ουδεμια λογου δυναμις ερμηνευσαι δυναται τοις
ακηκοοσιν, ως αυτη των πραγματων η πειρα. Φερε σοι ουν δειξω παλιν αυτον ουδε
γαρ τουτο μικρον, αλλα και σφοδρα φιλοσοφωτατης δεομενον ψυχης εν πλουτωι και
εν ευημεριαι πολλην επιδεικνυμενον φιλοσοφιαν. Τις ουν ην πλουσιος ων; Κοινος
απαντων λιμην, κοινος απαντων πατηρ, κοινος ιατρος, μαλλον δε και ιατρου μειζον·
ακουσον γουν αυτου λεγοντος· Ἐγω ημην οφθαλμος τυφλων, πους δε χωλων. Ὁραις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

πως ιατρου μειζων, αντι της φυσεως τοις πεπηρωμενοις εγινετο; και απερ ουκ
ισχυσαν ιατροι τηι τεχνηι διορθωσαι, ταυτα αυτος ανεκτατο τηι παρακλησει, δια την
πολλην εις αυτους προνοιαν αντι των μελων αυτοις γινομενος. Ὥσπερ γαρ υγιεις
και αρτιποδες και βλεποντες, ουτω διεκειντο οι τα μελη ταυτα κεκολοβωμενοι, ουκ
αισθανομενοι της χωλειας ουδε της πηρωσεως δια την πολλην τουτου προνοιαν. ∆ια
δη τουτο ουδε ειπεν, οτι Ἐγω παρεμυθουμην χωλους και τυφλους, αλλα, Πους
αυτων ημην και οφθαλμος· και παλιν, Ἐγω ημην πατηρ αδυνατων. Ουδε ενταυθα
ειπεν, Παρεμυθουμην ορφανους, αλλα, Πατηρ ημην αυτων· δηλων δια τουτου, οτι
ουδε αισθησιν ηφιει γινεσθαι της ορφανιας, ουδε φανηναι το δεινον συνεχωρει·
καθαπερ εκει την πηρωσιν τηι περιουσιαι της προνοιας των τα τοιαυτα πεπονθοτων,
και αυτην των δεινων αναιρων την αισθησιν. Ου σωματα δε μονον εθεραπευε
κεκολοβωμενα, ουδε ορφανιας διωρθου, τοις μεν αντι μελων, τοις δε αντι γονεων
γινομενος, αλλα και δικαστης αυτοχειροτονητος καθιστατο· μαλλον δε και δικαστου
πλεον· ∆ικην γαρ, φησιν, ην ουκ ᾔδειν, εξιχνιασα, και συνετριψα μυλας αδικων, και
εκ μεσου των οδοντων αυτων εξηρπασα αρπαγμα. Τουτο δικαστου πολυ πλεον. Οι
μεν γαρ δικαζοντες καθηνται αναμενοντες τους ηδικημενους, και μετα την εκεινων
εντευξιν, τοτε την παρ' εαυτων παρεχουσι συμμαχιαν οι δοκιμωτατοι των
δικαζοντων· ως οι γε πολλοι ουδε τουτο· ουτος δε και τους δοκιμωτατους ενικησε,
και εκ πολλου του περιοντος υπερηκοντισεν. Ουδε γαρ ανεμενε τους αδικουμενους
ελθειν προς αυτον, ουδε μετα την εκεινων εντευξιν επηιει τηι συμμαχιαι, αλλα αυτος
προλαμβανων περιηιει ζητων τους ηδικημενους, και ουδε απλως ζητων, αλλα μετα
πολλης της αγρυπνιας, μετα πολλης της φροντιδος. Και τουτο εισηι σαφως, της
λεξεως καταμαθων την δυναμιν· ου γαρ ειπεν, Ἐζητησα, αλλα, ∆ικην ην ουκ ᾔδειν
εξιχνιασα· τουτεστι, ηρευνησα, περιειργασαμην πολυπραγμονων, διετελεσα 63.483
παντα κινων, ωστε ευρειν μη που τις ηδικημενος λανθανηι. Ειδες την αγρυπνον
ψυχην; ορα και την ανδρειαν και την σπουδην· Και συνετριψα μυλας αδικων. Το
δηκτικον αυτο, την δυναστειαν κατελυσα, φησιν, ωστε λοιπον και εις ετεραν
αδικιαν αχρηστους γενεσθαι. Ἀμφοτερους τοινυν ωφελει, τους μεν του παθειν
κακως, τους δε του ποιειν κακως απαλλαττων και σωφρονεστερους ποιων. Ειτα την
ευτονιαν και την καρτεριαν· Και εκ μεσου οδοντων αυτων εξηρπασα αρπαγμα. Ου
γαρ απεγινωσκον ουδε απηγορευον, ει και το πραγμα προκατειλημμενον ην, αλλ'
ηδη και το καταποθεν ανιμωμην, ποιμενος αριστου τινος και νηφοντος προνοιαν
περι τους συνδουλους επιδεικνυμενος. Τι δε η ταπεινοφροσυνη; εννοησον γαρ και
ηλικη· Ει δε και εφαυλισα κριμα θεραποντος μου η θεραπαινης, κρινομενων αυτων
προς με. Τι γαρ ποιησω, εαν επισκοπην μου ποιησηται ο Κυριος; ποτερον ουχ ως εγω
εγενομην εν γαστρι, κακεινοι γεγονασιν; Ειδες συντετριμμενην διανοιαν και των
ανθρωπων την φυσιν επισκεπτομενην μετα ακριβειας και ειδυιαν τι δουλος, τι
ελευθερος, τουτο το υπο πολλων περιφερομενον; Ταυτην γουν εκβαλων την
ανωμαλιαν, απο της ομοτιμιας της κατα την γεννησιν τον περι της φιλοσοφιας
εισαγει λογον. Και το δη θαυμαστον αυτου, οτι ταυτα ποιων, ουδε ταπεινοφρονειν
ενομιζεν, αλλ' οφειλην πληρουν. ∆ιο και λογισμον εθηκε τον απαντας ανθρωπους
πειθοντα, μηδεν πλεον φρονειν των οικετων, καν μυριακις ωσι δεσποται. Τα γαρ
ονοματα ταυτα, ο δουλος και ο ελευθερος, ονοματα μεν εστι μονον ψιλα, πραγματων
ερημα· η δε δουλεια εν αμαρτιαι, και η ελευθερια εν δικαιοσυνηι οριζεται. Ἄρ' ουν
ταπεινος μεν ουτως, ουχι δε ποθεινος και επεραστος; Ναι επεραστος· και σκοπει
κανταυθα την υπερβολην. Ὥσπερ γαρ εν τοις δεινοις μετα πασης σφοδροτητος τα
επενεχθεντα ηνεγκεν, ουτω και εν τηι ευημεριαι την αρετην εκαστην μετα πολλης
κατωρθωσε της περιουσιας, ουχ απλως ουδε ως ετυχεν, αλλα προς αυτο το ακρον
αφικομενος. Ει δε και πολλακις ειπον αι θεραπαιναι μου· Τις αν δυη ημιν των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

σαρκων αυτου εμπλησθηναι; λιαν μου χρηστου οντος. Ἐνταυθα τον ερωτα διηγειται
των οικετων τον μανικον, ον περι αυτον ειχον διακαεις αυτου κατασταντες ερασται,
αφ' ων αυτος εις αυτους επεδεικνυτο. Ουτω γαρ, φησιν, εξεκρεμαντο μου, ουτως
αντειχοντο, ουτως ησαν προσηλωμενοι, ουτως ερωντες, ως επιθυμειν και αυτων
εμπλησθηναι των σαρκων, και καταπιειν και καταφαγειν δια το σφοδρα φιλειν και
εκκαιεσθαι.
εʹ. Τι αν τις ειποι την των χρηματων υπεροψιαν; και γαρ και τουτο μεθ'
υπερβολης αυτωι κατωρθωτο. Ου γαρ δη μονον των αλλοτριων ουκ εφιετο, οπερ
πασχουσιν οι πολλοι νυν, αλλ' ουδε των οικειων, αλλα και αυτων ηλλοτριωτο μετα
πασης υπερβολης· διο και ελεγεν· Ει δε ηυφρανθην πολλου πλουτου γενομενου μοι,
ουδε λιθωι πολυτελει επεποιθησα. ∆ια δη τουτο και αφαιρεθεντων, μετα πολλης
εφερε της ευκολιας την αφαιρεσιν, και παροντων δαψιλη την ελεημοσυνην
ειργαζετο, 63.484 πασι την δεξιαν απλωσας, και την οικιαν ανοιξας. Ουδε γαρ, ο
πασχουσιν οι πολλοι περιεργαζομενοι και πολυπραγμονουντες τους λαμβανοντας,
εποιει ουτος, αλλ', Ἡ θυρα μου, φησι, παντι ελθοντι ανεωικτο. Ἀδυνατοι γαρ, ην ποτε
ειχον χρειαν, ουκ απετυχον· ξενος δε ουκ εξηλθε την θυραν μου κολπωι κενωι. Ειδες
το δαψιλες; ειδες το φιλανθρωπον, το χρηστον, το ταπεινον; Βουλει και την
σωφροσυνην μαθειν; ∆ιαθηκην, φησιν, εθεμην τοις οφθαλμοις μου του μη
κατανοησαι εις παρθενον αλλοτριαν. α μετα ταυτα ελθων ο Χριστος επεταξε, ταυτα
εκεινος δια των πραγματων κατωρθου. Ειδες αυτον πλουτουντα, ειδες πενομενον,
ειδες υγιαινοντα, ειδες νοσουντα; ειδες των πραγματων αυτωι κατα ρουν
φερομενων; ειδες αυτον παντων αφαιρεθεντα; ειδες προς παιδας, προς οικετας, προς
αδικουμενους, προς ορφανους οιον εαυτον παρεσκευασεν; Ει δε και ημην
πεπορευμενος μετα γελοιαστων, φησι· τουτεστιν, ουδε τας συνουσιας ταυτας
εδιωκον τας των γελωτοποιων. Και τουτο δε σωφροσυνης ου μικρον σημειον. Πασαν
γαρ αρετην επηλθε, και των ουδεν εχοντων ακριβεστερον διεκειτο τοσαυτα
περιβεβλημενος· ου γαρ ουτως ο μηδεν εχων απηλλακτο χρηματων, ως εκεινος ο
τοσαυτα εχων. Πανταχου γαρ η γνωμη εστιν η στεφανουμενη. Και προς αυτην της
σωφροσυνης την κορυφην ανεβη, και πασαν αρετην μετα της προσηκουσης
ακριβειας κατωρθου. Ταυτα ζηλου, αγαπητε, ταυτα μιμησαι, και την εικονα ταυτην
την υπογραφεισαν αναλαβων, εμπηξον τωι συνειδοτι τωι σωι· καν εν αθυμιαι ηις, προς
αυτον καταφευγε, καν εν πλουτωι, το φαρμακον εντευθεν λαμβανε, ωστε μητε
πτωχειαι βαπτισθηναι, μητε πλουτωι φυσηθηναι· καν παιδας αποβαληις, εχεις
εντευθεν την παρακλησιν· την γαρ υπερβολην ενταυθα ευρησεις και των συμφορων
και της καρτεριας· καν νοσωι περιπεσηις, εννοησον τας πηγας των σκωληκων, ας
επεζεσε η εκεινου σαρξ, και οισεις απαντα πραως· καν φιλος επιβουλευσηι, παλιν τον
αγιον εις μεσον αγε, και περιεσηι του παθους· καν οι τυχοντες αποχρησωνται,
εννοησον απερ επασχε παρα των οικετων, και πολλην δεξηι την ιατρειαν· καν
πονηρα τις υποληψις σε περιλαβηι, λογισαι οια περι τουτου ελεγον, οτι ουδεπω των
ημαρτημενων αυτωι εδωκεν αξιαν δικην, και οια ωνειδιζον, και περιεσηι και τουτου
του παθους. Ου γαρ εστιν, οπερ αρχομενος ειπον, συμφορα εν ανθρωποις, ην ουχ
υπεμεινεν ο παντος αδαμαντος ουτος στεῤροτερος, λιμον και πενιαν και νοσον και
αποβολην παιδων και ζημιαν τοσουτων χρηματων αθροον υπενεγκων· και μετ'
εκεινο, οτι παρα γυναικος επιβουλευθεις, παρα φιλων επηρεασθεις, παρα οικετων
πολεμηθεις, δια παντων απεδεικνυτο πετρας απασης στεῤροτερος, και ταυτα προ του
νομου και της χαριτος. Και γαρ ουδε την τυχουσαν εξομεν απολογιαν, οταν ημεις οι
μετα νομον και χαριν τοσαυτης απολαυσαντες δωρεας, ελαττον φερωμεν τουτου του
εν αρχηι και προοιμιοις του βιου του ανθρωπινου τοσαυτην επιδειξαμενου
φιλοσοφιαν. Ἵν' ουν και παρακλησιν εχωμεν των λυπηρων, και διδασκαλιαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φιλοσοφιας αριστης, 63.485 ταυτα εγγραψαντες ουτως αναχωρωμεν, και ζηλωμεν
τον αθλητην, και μιμωμεθα αυτου τα παλαισματα· ωστε και των μελλοντων
επιτυχειν αγαθων, χαριτι και φιλ 63.486 ανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


