De cerimoniis aulae Byzantinae, lib1.-192
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ του φιλοχριστου και εν αυτωι τωι Χριστωι τωι αιωνιωι
βασιλει βασιλεως υιου Λεοντος του σοφωτατου και αειμνηστου βασιλεως
συνταγμα τι και βασιλειου σπουδης οντως αξιον ποιημα.
Ἄλλοις μεν τισιν ισως εδοξεν αν τουτι το εγχειρημα περιττον, οις ου τοσαυτη των
αναγκαιων φροντις, ημιν δε και λιαν φιλον και περισπουδαστον και των αλλων απαντων
οικειοτερον, ατε δια της επαινετης ταξεως της βασιλειου αρχης δεικνυμενης κοσμιωτερας και
προς το ευσχημονεστερον ανατρεχουσης και δια τουτο θαυμαστης ουσης εθνεσι τε και
ημετεροις. Πολλα γαρ οιδε τωι μακρωι χρονωι συναποληγειν, ως εν αυτωι πραχθεντα και υπ'
αυτου δαπανωμενα, μεθ' ων και το μεγα χρημα και τιμιον, η της βασιλειου ταξεως εκθεσις τε
και υποτυπωσις, ης παροραθεισης και, οιον ειπειν, απονεκρωθεισης, ακαλλωπιστον τωι οντι και
δυσειδη την βασιλειαν ην καθοραν. Ὥσπερ γαρ σωματος μη ευσχημονως διαπεπλασμενου, αλλα
φυρδην και ουκ ευαρμοστως των μελων αυτωι συγκειμενων αταξιαν αν τις το τοιουτον
προσειποι· ουτω και του βασιλικου πολιτευματος μη ταξει αγομενου και κυβερνωμενου, κατ'
ουδεν διοισει της ιδιωτικης και 1.2 ανελευθερου διαγωγης. Ἵν' ουν μη τουτο γενηται και
δοξωμεν ατακτως φερομενοι την βασιλικην καθυβριζειν μεγαλειοτητα, δειν ωιηθημεν, οσα τε
παρα των παλαιοτερων εφευρεθη και παρα των εωρακοτων διηγγελθη και παρ' ημων αυτων
εθεαθη και εν ημιν ενηργηθη, ταυτα φιλοπονωι μελετηι εκ πολλων ερανισασθαι και προς
ευσυνοπτον καταληψιν τωι παροντι εκθεσθαι φιλοτεχνηματι, και πατριων εθων παρεωραμενων
παραδοσιν τοις μεθ' ημας ενσημηνασθαι, και ωσπερ τινα ανθη εκ λειμωνων δρεψαμενους εις
ασυγκριτον ευπρεπειαν τηι βασιλικηι παραθεσθαι λαμπροτητι, και οιον τι κατοπτρον διαυγες και
νεοσμηκτον εν μεσοις τοις ανακτοροις ιδρυσασθαι, εν ωι και τα τηι βασιλειωι αρχηι πρεποντα και
τα τωι συγκλητικωι συστηματι αξια κατοπτευομενα, εν ταξει και κοσμωι αι του κρατους ηνιαι
διεξαγοιντο. Ὡς αν δε σαφη και ευδιαγνωστα ειεν τα γεγραμμενα, και καθωμιλημενηι και
απλουστεραι φρασει κεχρημεθα και λεξεσι ταις αυταις και ονομασι τοις εφ' εκαστωι πραγματι
παλαι προσαρμοσθεισι και λεγομενοις, υφ' ων του βασιλειου κρατους ρυθμωι και ταξει
φερομενου, εικονιζοι μεν του δημιουργου την περι τοδε το παν αρμονιαν και κινησιν, καθορωιτο
δε και τοις υπο χειρα σεμνοπρεπεστερον, και δια τουτο ηδυτερον τε και θαυμαστοτερον, λεκτεον
περι εκαστης ταξεως, οπως τε και καθ' ον οφειλει τροπον εκτελεισθαι και συμπεραινεσθαι.

1.3 Αʹ Ὅσα δει παραφυλαττειν, προκενσου γινομενου εν τηι Μεγαληι
Ἐκκλησιαι, ητοι ταξις και ακολουθια των ευσημων και περιφανων
προελευσεων, εν αις οι βασιλεις απιασιν εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι.
Προ μιας ημερας της οιας ουν ενισταμενης περιφανεστατης εορτης εισερχονται οι
πραιποσιτοι εν τωι Χρυσοτρικλινωι, της καθημερινης δηλονοτι ισταμενης προελευσεως, και
υπομιμνησκουσι τους δεσποτας περι της εορτης, ειτα κελευουσιν τουτους οι δεσποται αγεσθαι
επι την αυριον προκενσον ητοι προελευσιν. Οι δε εξερχομενοι οριζουσι πασιν τοις του
κουβουκλειου, ομοιως και τωι κατεπανωι και τωι δομεστικωι των βασιλικων, συν τουτοις δε και
τοις δυσι δημαρχοις· αποστελλουσι δε και μανδατα τωι τε δομεστικωι των νουμερων και τωι
κομητι των τειχεων, και, απλως ειπειν, πασαις ταις ταξεσι και πασι τοις σεκρετοις
καταμηνυουσι περι της τοιαυτης προελευσεως, ινα εκαστη ταξις και εκαστον σεκρετον κατα την
ιδιαν ταξιν και κατα τον ιδιον του σεκρετου τυπον τα αυτοις αρμοζοντα προευτρεπισωσι. Και
μην και τωι υπαρχωι της πολεως γνωριζουσι του ευτρεπισαι και ανακαθαραι την 1.4 βασιλικην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εξοδον, εν ηι μελλουσιν οι δεσποται προελθειν, και πασας τας εκεισε εισφερουσας λεωφορους
οδους, εν αις μελλουσι διερχεσθαι οι δεσποται δια του πυξινου πρισματος και της εκ κισσου και
δαφνης μυρρινης τε και δενδρολιβανου ταυτην κατακοσμειν και αλλοις, οσα ο τοτε φερει
καιρος, ευωδεσι τε και ποικιλοις ανθεσι.
Τηι δε επαυριον, ηγουν τηι ημεραι της αυτης εορτης, εωθεν πρωΐας εισερχονται οι
πραιποσιτοι μετα πασης της ταξεως του κουβουκλειου εις τον Καβαλλαριον, και καθεζονται
εκεισε. Του δε μεγαλου και οικειακου παππιου ανοιγοντος, εισερχονται, και καθεζονται εν τωι
βηλωι του Πανθεου, και ειθ' ουτως εισερχονται οι βεστητορες, και αιρουσι την Μωσαικην
ραβδον απο του ευκτηριου του Ἁγιου Θεοδωρου του οντος εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και οι των
αλλαξιμων του κουβουκλειου, μετα και των τηι ταξει αυτων διαιταριων, αιρουσι το ταβλιν, εν ωι
αποκειται η βασιλειος εσθης, και τα κορνικλια, απερ τα βασιλεια ενδοθεν περιφερουσι
στεμματα, και οι βασιλικοι σπαθαριοι τα βασιλικα αιρουσιν αρματα τε και σκουταρια και τα
δορατα, και η μεν των αλλαξιμων ταξις φερει την βασιλειον στολην, και αποτιθησιν εν τωι
οκταγωνωι κουβουκλειωι τωι οντι εν τωι παλατιωι της ∆αφνης, ηγουν προ του ναου του αγιου
πρωτομαρτυρος Στεφανου· οι δε τα αρματα φεροντες σπαθαριοι ιστανται μετ' αυτων εν τωι
Ὀνοποδιωι· και δη των δεσποτων απο σκαραμαγγιων εξιοντων του ιερου κοιτωνος, και την
συνηθη ευχην εν τηι κογχηι του Χρυσοτρικλινου, εν ηι ιστορηται η του Κυριου ημων και Θεου
θεοεικελος αγια εικων επι θρονου καθεζομενη, τωι Θεωι αποδιδοντων, εισερχονται οι
πραιποσιτοι απο του βηλου του Πανθεου, και προσκυνουσι τους δεσποτας, και ειθ' ουτως
βαλλουσιν οι δεσποται τα εαυτων χρυσοπερι 1.5 κλειστα σαγια, και εξιασι δια του Φυλακος. Ἐν
δε τωι Σιγματι εκδεχεται αυτους το τε μαγλαβιον και η εταιρεια και ο λογοθετης, μετα του
κανικλειου και του πρωτοασηκρητις και του πρωτονοταριου, και επευχομενοι τοις δεσποταις,
τουτοις συμπορευονται. Και απερχομενοι οι δεσποται εν τωι πρωτοκτιστωι ναωι της υπεραγιας
Θεοτοκου, λαμβανουσι κηρους παρα των πραιποσιτων, δηλονοτι υπο κουβικουλαριου
διδομενους τοις πραιποσιτοις και δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως
απευχαριστουσιν τωι Θεωι. Και ειθ' ουτως εν τωι κατεκεινωι ητοι μετεκεινωι ευκτηριωι της Ἁγιας
Τριαδος, κακεισε δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι, και
ειθ' ουτως εισερχονται εν τοις εκεισε αποκειμενοις εν τωι στενακιωι λειψανοις, κακεισε δια της
τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι. Ειτα εξερχονται εις τον
βαπτιστηρα, εν ωι ιστανται οι τρεις ευμεγεθεις και περικαλλεις σταυροι, και δια νευματος του
πραιποσιτου πηγνυουσιν εκεισε οι κουβικουλαριοι ους κατεχουσι κηρους οι δεσποται· απο των
εκεισε διερχονται και του τρικλινου του Αυγουστεως, εν ωι εκδεχονται οι τε του Χρυσοτρικλινου
και οι βασιλικοι ανθρωποι· κακεισε γαρ επευχονται συν τοις μαγλαβιταις και τοις εταιρειωταις
τους δεσποτας. Οι δε δεσποται μετα του κουβουκλειου μονου και των κοιτωνιτων εισερχονται
εως του οκταγωνου κουβουκλειου του οντος προ του Ἁγιου Στεφανου, εν ωι και η βασιλειος
αποκειται στολη, και εκεισε ιστανται οι του κουβουκλειου επευχομενοι 1.6 τους δεσποτας. Ἀπο
δε των εκεισε εισερχονται οι δεσποται συν τοις πραιποσιτοις εν τωι ναωι του αγιου
πρωτομαρτυρος Στεφανου, και δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι
τωι Θεωι, και ειθ' ουτως προσκυνουσι τον μεγαν και περικαλλη και πολυτιμητον του αγιου
Κωνσταντινου σταυρον. Και μετα το τελεσαι ταυτα εισερχονται εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης,
εκδεχομενοι τον καιρον, ηγουν τον ρεφερενδαριον φεροντα το μανδατον απο του πατριαρχου
και της εκκλησιαστικης καταστασεως, και δη εισερχονται οι πραιποσιτοι, και την ειδησιν
τουτων διδουσι τοις δεσποταις. Ἐξιοντες δε οι δεσποται εν τωι οκταγωνωι κουβουκλειωι, κραζει
φωνηι μεγαληι ο πραιποσιτος, λεγων· βεστητορες· και δη εισερχονται οι βεστητορες και
περιτιθεασι τοις δεσποταις τας τουτων λαμπρας χλανιδας, και ευθεως εξερχονται· οι δε
πραιποσιτοι στεφουσιν τους δεσποτας, δηλονοτι του κουβουκλειου παντος παρισταμενου
κακεισε, οτε ταυτα τελουνται, και μετα το στεφθηναι τους δεσποτας εξερχονται δια του
τρικλινου του Αυγουστεως· εκεισε γαρ ισταται ο λογοθετης του δρομου και ο του κανικλειου και
ο κατεπανω των βασιλικων και το μαγλαβιν και η εταιρεια. Ἔνδοθεν γαρ της μεγαλης πυλης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

του Αυγουστεως ιστανται οι νιψηστιαριοι, βασταζοντες τα χρυσα και εκ λιθων τιμιων
κατεσκευασμενα χερνιβοξεστα, και ιστανται οι δεσποται εις την Χρυσην Χειρα, ηγουν εις τον
πορτηκα του Αυγουστεως εξωθεν της μεγαλης πυλης· κακεισε γαρ και οι του Χρυσοτρικλινου
παριστανται. Και δη δια νευματος του δεσποτου ο πραιποσιτος την κεφαλην 1.7 υποκλινας τοις
δεσποταις, δια της οικειας χλανιδος νευει τωι οστιαριωι τωι την χρυσην βεργαν κατεχοντι·
τεσσαρες γαρ οστιαριοι τας χρυσας εκ λιθων τιμιων ημφιεσμενας βασταζουσι βεργας. Και
εξερχεται, και εισαγει τους τε μαγιστρους ανθυπατους τε και πατρικιους στρατηγους τε και
οφφικιαλιους και κλεισουραρχας, και τουτων κατα το ειωθος προσκυνουντων τους δεσποτας
και κατα τας οικειας ισταμενων ταξεις, δια νευματος του βασιλεως λεγει ο πραιποσιτος ευηχως
πως και εναρμονιως· Κελευσατε. Και δη τουτων εξιοντων, δηλονοτι μετα και των δεσποτων,
παλιν εν τωι Ὀνοποδιωι, ενθα ο της βιγλης δρουγγαριος και του πλωιμου ιστανται, μετα και των
βασιλικων σπαθαριων των βασταζοντων τα βασιλικα αρματα, πιπτουσι κακεισε οι τε μαγιστροι
και οι λοιποι, και απευχαριστουσι τους δεσποτας, δηλονοτι του της καταστασεως εν τωι μεσωι
εστωτος, και δια νευματος του βασιλεως κατα το ειωθος νευει ο πραιποσιτος δια της αυτου
χλανιδος τωι της καταστασεως, και λεγει· Κελευσατε. Και απο των εκεισε συνεξιασι τοις
δεσποταις οι τε μαγιστροι και οι λοιποι εως του μεγαλου Κονσιστωριου, εν ωι ιστανται ο τε του
αγιου Κωνσταντινου σταυρος και η του Μωσεως ραβδος· και μην ο τε πρωτοασηκρητης και ο
πρωτονοταριος, μετα των ασηκρητων και βασιλικων νοταριων και λοιπων σεκρετικων
νοταριων τε και χαρτουλαριων και δη παντων εκεισε αθροιζομενων, και των δεσποτων
ισταμενων ανωθεν του πουλπιτου εμπροσθεν του καμελαυκιου, παλιν δια νευματος του
βασιλεως κατα το ειωθος νευει ο πραιποσιτος τωι σιλεντιαριωι (εκεισε γαρ εν τωι μεσωι του
Κονσιστωριου ιστανται οι σιλεντιαριοι), και λεγει μεγαλως· Κελευσατε. Και απο των εκεισε
διερχονται οι δεσποται εως του τρικλινου των κανδιδατων (εκεισε γαρ ο του Κυριου ισταται
κληρος), και ασπαζονται οι δεσποται τον σταυρον του Κυριου, 1.8 δηλονοτι υπο του
σκευοφυλακος της αυτης εκκλησιας προσφερομενου τοις δεσποταις. Και απο των εκεισε
διερχονται οι δεσποται απερχομενοι εν τωι οκτακιονωι θολωι, ηγουν εις την πρωτην Σχολην,
ονπερ την παλαιαν καλουσι χαραγην, εν ωι ιδρυται ο εξ αργυρου κατεσκευασμενος περικαλλης
σταυρος, και δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι. Και παλιν
απο των εκεισε διερχονται δια του τρικλινου των Ἐκσκουβιτων· εκεισε γαρ ιστανται στιχηδον
δεξια και αριστερα κατα τας οικειας ταξεις, τους δεσποτας εκδεχομενα, τα τε ρωμαικα σκηπτρα
τα λεγομενα βηλα, ομοιως και τα ευτυχια και τα ετερα σκηπτρα, προς τουτοις τα σκευη των
προτικτορων και σινατορων, και τα σκευη των δρακοναριων, λαβουρα τε και καμπηδηκτορια,
μετα και των βανδων, του συμπορευεσθαι τοις δεσποταις. Ἐν δε τωι αυτωι τρικλινωι των
Ἐκσκουβιτων, εν τωι ευωνυμωι μερει ιστανται επι μακρωι σκαμνωι· πρωτη ταξις, οι του
κοιαιστωρος καγκελλαριοι μετα και του αυτων δομεστικου, ρωμαΐζοντες τα τηι εορτηι
αρμοζοντα· δευτερα ταξις, ιστανται και αυτοι επι μακρωι σκαμνωι οι λεγομενοι διπανιται, και
αυτοι τα ειωθοτα ευφημουντες· και τριτη ταξις, ιστανται επι μακρωι σκαμνωι οι νομικοι, και
αυτοι τα ειωθοτα επευχομενοι τους δεσποτας. Και απο των εκεισε απερχονται εις τους Λυχνους,
εν ωι ιδρυται ο εξ αργυρου ετερος κατεσκευασμενος σταυρος, και δια της τρισσης μετα των
κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι, και γινεται εκεισε εν τωι Τριβουναλιωι, πρωτη
δοχη, ηγουν εις τους Λυχνους, δηλονοτι εις την καμαραν ισταμενων των βασιλεων, δεχεται
εκεισε ο δημοκρατης των Βενετων, 1.9 ηγουν ο δομεστικος των σχολων μετα και του περατικου
δημου των Βενετων, και επιδιδωσιν ο δημοκρατης, ηγουν ο δομεστικος, το λιβελλαριν τον
δεσποτην, αφικομενος δηλονοτι υπο του της καταστασεως προς τον βασιλεα, ο δε βασιλευς
επιδιδωσι τουτο τωι πραιποσιτωι, και ακτολογουσιν εκει οι του μερους, ηγουν ο δημος, κατα το
ειωθος, τους δεσποτας· εν δε τωι ακτολογειν τον δημον ο δομεστικος κατασφραγιζει τους
δεσποτας κατα την ευφημιαν του δημου· αυτο γαρ το Τριβουναλιον κατακοσμουσιν οι τε
βεστιοπραται και αργυροπραται δια τε βλαττιων και λοιπων εντιμων απλωματων τε και
πεπλων, και μην δια τε χρυσων και αργυρων παντοιων σκευων τουτο καταγλαΐζουσιν· εν γαρ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τωι αυτωι Τριβουναλιωι δεξιαι και αριστεραι ιστανται πλησιον των λυχνων απο των δημων· και
επεκεινα οι κατα τον τοτε καιρον εντυγχανοντες ενταυθα εθνικοι, και μην και τα συστηματα
της πολεως και οι περι τον υπαρχον οφφικιαλιοι, μετα και του συμπονου και του λογοθετου του
πραιτωριου. Και ειθ' ουτως απο των εκεισε διερχονται οι δεσποται εως του τρικλινου των
Σχολων, και εν τωι προπυλαιωι των Ἁγιων Ἀποστολων δια της τρισσης μετα των κηρων
προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι· και γινεται εκεισε δευτερα δοχη, και δεχεται ο
δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος μετα και του περατικου αυτου δημου των
Πρασινων, και τα εξης επιτελειται, καθως προειρηται εν τηι πρωτηι δοχηι. Και ειθ' ουτως γινεται
τριτη δοχη ενδοθεν της Χαλκης, ηγουν εις την πυλην των Σχολων 1.10 την εισφερουσαν εις τον
θολον της Χαλκης, και δεχεται κακεισε ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των
σχολων, μετα και του περατικου δημου των Βενετων, και τα εξης επιτελειται, καθως
προειρηται· και τα ενδοθεν της χαλκης πυλης εις τον μεγαν θολον δεξια μεν ισταται το ιατρειον
επευχομενον τοις δεσποταις, αριστερα δε οι της παλαιστρας, και αυτοι ευφημουντες τους
δεσποτας· "Εις πολλους χρονους και αγαθους ο Θεος αγαγοι", και τα εξης. Και εξιοντων των
δεσποτων εις την χαλκην πυλην· εκεισε γαρ ιστανται δεξια και αριστερα οι οργαναριοι·
ευφημουντες κατα τυπον τους δεσποτας. Και ειθ' ουτως γινεται δοχη τεταρτη εξω του
καγκελλου της Χαλκης, και δεχεται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του δημου του
Λευκου, δηλονοτι οπισθεν του δημαρχου ισταμενου και του δευτερευοντος αυτου, και τα εξης
επιτελειται, καθως προειρηται. Και απο των εκεισε γινεται πεμπτη δοχη προ της μεγαλης πυλης
της εισφερουσης εις τον Αυγουστεωνα, και δεχεται κακεισε ο δημαρχος των Πρασινων μετα και
του δημου του Ῥουσιου, δηλονοτι οπισθεν του δημαρχου ισταμενου και του δευτερευοντος
αυτου, και τα εξης επιτελειται, καθως ειρηται. Και μετα ταυτην γινεται εκτη δοχη εις το
ωρολογιον της Ἁγιας Σοφιας, και δεχεται κακεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του δημου του
Λευκου, και τα εξης επιτελειται, καθως προειρηται. Και απο των εκεισε εισερχονται οι δεσποται
δια της Ὡραιας Πυλης, και αποστεφονται υπο των πραιποσιτων ενδον του βηλου του
κρεμαμενου εις την καμαραν, ηγουν εις το προπυλαιον του ναρθηκος, Ὁ δε πατριαρχης
εκδεχεται εις την πυλην του ναρθηκος μετα της συνηθους 1.11 αυτου υπηρεσιας και ταξεως, και
μετα το αποστεφθηναι τους δεσποτας εισερχονται προς τον πατριαρχην, και εν πρωτοις μεν
προσκυνουσι το αγιον Ευαγγελιον βασταζομενον υπο του αρχιδιακονου, και ειθ' ουτως
χαιρετιζουσι τον πατριαρχην, και ασπαζονται αυτον, και απερχονται εως των βασιλικων πυλων,
κακεισε δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσιν τωι Θεωι, και της ευχης
υπο του πατριαρχου τελουμενης, γινεται η εισοδος. Τα δε σκηπτρα και παντα τα προγεγραμμενα
σκευη εισερχονται, και ιστανται εις την εκκλησιαν δεξια και αριστερα εις τους ιδιους τοπους· τα
δε ρωμαια βηλα και τα πτυχια ιστανται ενθεν κακειθεν της σωλεας, ο δε του αγιου
Κωνσταντινου σταυρος εις το δεξιον μερος του βηματος. Οι δε μαγιστροι και ανθυπατοι και οι
λοιποι συγκλητικοι, μετα και των βασιλικων ανθρωπων, ιστανται και αυτοι εις το δεξιον μερος
της εκκλησιας εις τους ιδιους τοπους, ενθα και οι δεσποται διερχονται. Και οτε φθασωσιν οι
δεσποται εις τα αγια θυρια εις το πορφυρουν ομφαλιον, εισερχεται μονος ο πατριαρχης ενδοθεν
των κιγκλιδων, κρατων το ευωνυμον αγιον θυριον. Και δια της τρισσης μετα των κηρων
προσκυνησεως απευχαριστησαντες τωι Θεωι οι δεσποται, εισερχονται προσκυνουντες την υπο
του πατριαρχου κρατουμενην αγιαν θυραν, και επι της αγιας τραπεζης γενομενοι, ασπαζονται
το ταβλιν της αγιας ενδυτης, δηλονοτι υπο του πατριαρχου τουτο σηκουμενον, και τοις
δεσποταις προς ασπασμον προσαγομενον, και ειθ' ουτως απλουσιν επανω της αγιας τραπεζης
τους δυο, κατα το ειωθος, λευκους αερας, και προσκυνουσι δια χειρος του πατριαρχου τα
επιδιδομενα αυτοις δυο αγια ποτηρια και τους δυο αγιους δισκους και τα αγια σπαργανα. Και
ειθ' 1.12 ουτως δια του δεξιου μερους του αυτου αγιου βηματος εισερχονται οι δεσποται μετα
του πατριαρχου εις το κυκλιν, εν ωι ιδρυται η διαχρυσος αγια σταυρωσις, και παλιν εκεισε, κατα
το ειωθος, δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι, και
επιδιδωσιν ο πατριαρχης τωι μεγαλωι βασιλει τον θυμιατον, και θυμιαι την αυτην αγιαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

σταυρωσιν, και ασπαζομενοι τον πατριαρχην, αποχαιρετιζουσιν αυτον, και εισερχονται εν τωι
προ του μητατωριου οντι ευκτηριωι, κακεισε δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως
απευχαριστουσιν τωι Θεωι, και ασπαζομενοι τον τιμιον σταυρον, εν ωι παντα τα συμβολα του
παθους του Κυριου ημων και Θεου εμφερονται, εισερχονται εν τωι μητατωριωι. Ὅτε δε μελλουσι
τα αγια δωρα τηι αγιαι τραπεζηι προσαχθηναι, εισερχονται οι πραιποσιτοι, και υπομιμνησκουσι
τους δεσποτας, και περιτιθεασιν αυτους τας εαυτων χλαμμυδας, και εξερχονται οι δεσποται
μετα των χλαμμυδων αυτων αποσκεπαστοι, και διερχονται δια του δεξιου μερους της αυτης
εκκλησιας μετα του κουβουκλειου και της συγκλητου, οψικευομενοι υπο των σκηπτρων και
των λοιπων σκευων, και απερχονται οπισθεν του αμβωνος· εκεισε γαρ τα αγια σκευη ιστανται
εκδεχομενα, και αι των δεσποτων λαμπαδες εκεισε ουτως ιστανται απτουσαι. Και δη
παραγενομενων εκει των δεσποτων, αιρουσιν οι πραιποσιτοι τας λαμπαδας, και επιδιδωσιν εν
ταις χερσι των δεσποτων, και οψικευουσιν οι δεσποται μετα των λαμπαδων τα αγια, μετα και
της συγκλητου και του κουβουκλειου. Και τα σκηπτρα και τα λοιπα σκευη ιστανται εν ταις
οικειαις ταξεσι, και οι δεσποται απερχομενοι δια της σωλεας, ιστανται εξω των αγιων θυρων, ο
μεν πρωτος δεσποτης δεξιαι, ο δε δευτερος αριστεραι, τιθεντες τας τουτων λαμπαδας εν τοις
στηθεσι των αγιων 1.13 θυρων. Τα δε αγια εισερχομενα εις την σωλεαν ιστανται, και ερχεται ο
αρχιδιακονος, και θυμιαι τους δεσποτας, και ειθ' ουτως τον πατριαρχην, και μετα τουτον την
αγιαν τραπεζαν· και ειθ' ουτως εισερχονται παντα τα αγια, και μετα το εισελθειν παντα
αποχαιρετιζουσι οι δεσποται τον πατριαρχην, και διερχονται δια του δεξιου μερους του βηματος
εξωθεν, και εισερχονται εν τωι μητατωριωι, και μετα τουτο εξερχονται παλιν οι δεσποται εν τωι
αυτωι σχηματι εις την αγαπην, και εν τωι δεξιωι μερει του βηματος προς το μητατωριον, ισταται ο
πατριαρχης ενδον των κιγκλιδων, και εν πρωτοις οι δεσποται ασπαζονται τον πατριαρχην
ισταμενοι εξω των κιγκλιδων, και μετ' εκεινον τον τε συγκελλον και τους μητροπολιτας και
αρχιεπισκοπους και τον πρωτοπαππαν της Μεγαλης Ἐκκλησιας και τους αρχοντας του
πατριαρχου· εισαγονται δε ουτοι παντες οι τους δεσποτας ασπαζομενοι δια χειρος του
ρεφερενδαριου, και ειθ' ουτως παλιν ασπαζονται τον πατριαρχην, και ιστανται υποκατω ολιγον
των κιγκλιδων, και ασπαζονται τους της συγκλητου παντας· παντες γαρ ουτοι δια χειρος του
της καταστασεως εισαγονται· και αποχαιρετιζοντες οι δεσποται τον πατριαρχην, εισερχονται εν
τωι μητατωριωι. Ὅτε δε φθασηι η κοινωνια, παλιν εξερχονται οι δεσποται εν τωι προειρημενωι
σχηματι, και απερχονται εν τωι δεξιωι μερει του βηματος, και δεχονται κακεισε την αγιαν
κοινωνιαν, και ασπαζομενοι κατα το ειωθος τον πατριαρχην, εισερχονται εν τωι μητατωριωι, και
κραματιζουσιν εκεισε μετα των μεγιστανων και οικειοτερων ανθρωπων της συγκλητου· και
μετα το κραματισαι τους δεσποτας εισερχονται οι πραιποσιτοι μετα και των επι των αλλαξιμων,
και επιτιθεασι τοις δεσποταις τας 1.14 εαυτων χλανιδας, και ειθ' ουτως εισαγουσιν οι αυτοι
πραιποσιτοι τον πατριαρχην, και ασπαζεται τους δεσποτας, και συνεξεισιν αυτοις εως της μικρας
θυρας της εισφερουσης προς το Ἅγιον Φρεαρ. Ἐν γαρ τηι φλιαι της αυτης θυρας ιστανται οι τε
δεσποται και ο πατριαρχης, ο δε πραιποσιτος και ο αργυρος ιστανται εξω της αυτης θυρας· και
δη δια χειρος του αργυρου λαμβανει ο πραιποσιτος τα χρυσα βαλαντια και επιδιδωσι τωι βασιλει,
και ο βασιλευς διδωσι τοις μελλουσι ταυτα λαμβανειν, κραζοντος δηλονοτι του αργυρου· Τωι ο
δεινα, δεσποται αγαθοι· εισι δε οι λαμβανοντες ταυτην την ευεργεσιαν δια χειρος του δεσποτου
ο τε αρχιδιακονος και οι οστιαριοι και οι ψαλται και οι πενητες και οι προσμοναριοι. Και μετα
ταυτα εξερχονται οι δεσποται μετα του πατριαρχου και εισερχονται εν τωι βηλωι τωι κρεμαμενωι
εις το Ἅγιον Φρεαρ, και στεφει αυτους ο πατριαρχης. Και μετα το στεφθηναι αυτους
λαμβανουσιν εκ χειρος του πατριαρχου τας ευλογιας, ητοι προσφορας, και αντιδιδουσι ταυτας
τοις πραιποσιτοις, και μετα ταυτα διδωσι τοις δεσποταις ο πατριαρχης τα αλειπτα, και
αντιλαμβανει παρα των δεσποτων τα αποκομβια· και ασπαζονται οι δεσποται τουτον, και εξιασι
του Ἁγιου Φρεατος. Και γινεται πρωτη δοχη εξω του Ἁγιου Φρεατος. Και δεχεται κακεισε το
μερος των Βενετων μετα και του εαυτων δημαρχου, και ακτολογουσι τους δεσποτας κατα το
ειωθος· λιβελλαρια γαρ ου διδονται εν τηι υποστροφηι των δεσποτων καθως και εν τηι αφιξει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αυτων· τα δε λοιπα της 1.15 δοχης επιτελειται καθως προειρηται. Και παλιν γινεται δευτερα
δοχη εις την εξω του χυτου της Χαλκης του εκεισε φορνικου καμαραν εις την σιδηραν πυλην,
και δεχεται κακεισε ο δημαρχος των Πρασινων, μετα και του δημου του Ῥουσιου· τα δε λοιπα
της δοχης επιτελειται καθως προειρηται. Και ειθ' ουτως γινεται τριτη δοχη ενδοθεν της Χαλκης
προς την πυλην την εισφερουσαν εις τας Σχολας, και δεχεται κακεισε ο δημοκρατης των
Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα και του περατικου αυτου δημου του Λευκου· τα
δε λοιπα της δοχης επιτελειται καθως προειρηται. Και μετα ταυτην γινεται τεταρτη δοχη εις το
προπυλαιον των Ἁγιων Ἀποστολων, ηγουν εις τας Σχολας, και δεχεται κακεισε ο δημοκρατης
των Πρασιων, ηγουν ο εκσκουβιτος, μετα του περατικου αυτου δημου του Ῥουσιου· τα δε λοιπα
της δοχης επιτελειται καθως προειρηται. Και τελευταια δοχη γινεται εις το Τριβουναλιον,
ηγουν προ των Λυχνων, και δεχεται κακει ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος,
μετα και του περατικου αυτου δημου του Λευκου· τα δε λοιπα της δοχης επιτελειται καθως
προειρηται. Και δη μετα ταυτην την δοχην διερχονται οι δεσποται δια τε των Λυχνων και του
τρικλινου των Ἐκσκουβιτων, εν δε τοις αυτοις Ἐκσκουβιτοις παλιν ευφημουσι τας ευφημιας οι
τε νομικοι και οι διπανιται και οι του κοιαιστωρος καγκελλαριοι καθως και προειρηται,
δηλονοτι εν τοις οικειοις τοποις ισταμενοι. Των δε δεσποτων διερχομενων δια του τρικλινου
των Κανδιδατων εν τηι θυραι του αυτου τρικλινου τηι εξαγουσηι επι το εξαερον των ∆εκαεννεα
Ἀκκουβιτων, ιστανται δυο βουκαλιοι, τα συνηθη της εορτης λεγοντες τοις δεσποταις· και απο
των εκεισε εισερχονται εν τωι Κονσιστωριωι, κακεισε δηλονοτι εναπομενοντων και
επευχομενων τοις δεσποταις ο τε πρωτοασηκρητης και ο πρωτονοταριος μετα των ασηκρητων
και λοιπων οφφικιων, τους τε νοταριους και 1.16 χαρτουλαριους και λοιπους· εν δε τωι
Ὀνοποδιωι παλιν ιστανται οι βασιλικοι ανθρωποι, μετα και του κατεπανω αυτων και του
δομεστικου αυτων· οι δε μαγιστροι και ανθυπατοι και οφφικιαλοι αμα του της καταστασεως
εισερχονται εν τωι στενακιωι της Χρυσης Χειρος, και ιστανται δεξια μεν ουτοι, αριστερα δε οι του
Χρυσοτρικλινου. Και δη των δεσποτων διερχομενων μετα τε του μαγλαβιου και της μεγαλης
εταιρειας, επευχονται παντες οι κακεισε ισταμενοι και οι τοις δεσποταις συνιοντες. Των δε
δεσποτων μονων εισερχομενων εν τωι τρικλινωι του Αυγουστεως, κακεισε γαρ οι του
κουβουκλειου προπορευομενοι μετα των πραιποσιτων, και αυτοι κακεισε στιχηδον επι
ακκουβιτων ιστανται, και δη των δεσποτων μετα των κοιτωνιτων και μονων εισιοντων,
κλειονται μεν αι του Αυγουστεως θυραι δια των κουβικουλαριων, ο δε πραιποσιτος λεγει
ταυτην ρωμαικην λεξιν· "∆ιτ." Και δεχεται ο του κουβουκλειου φωνοβολος, και λεγει ευηχως
πως και εναρμονιως· "Καλως". Και αποκρινονται οι του κουβουκλειου παντες και λεγουσιν·
"Καλως ηλθετε, οι μουλτουσανοι". Ἐν δε τηι αγιαι και μεγαληι Κυριακηι, ηγουν του αγιου Πασχα,
και μονον, προστιθεασι και ταυτην την ρωμαιαν λεξιν· "Ἄνω, φιλλικησιμε". Και μετα ταυτα
εισερχονται οι δεσποται μετα του κουβουκλειου εν τωι οκταγωνωι κουβουκλειωι τωι προ του
Ἁγιου Στεφανου, και εκεισε αποστεφονται, εκβαλλοντες και τας εαυτων χλαμυδας, και
εισερχονται εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης απο διβητησιων, κακεισε σκεπαζομενοι και τα
χρυσοπερικλειστα αμφιεννυμενοι σαγια, εισερχονται εις το ιερον παλατιον, δηλονοτι
προπορευομενων των πραιποσιτων μετα του κουβουκλειου. Και δη εν τωι Χρυσοτρικλινωι 1.17
εισιοντος του κουβουκλειου μετα των πραιποσιτων, ιστανται στιχηδον επ' ευρος του αυτου
Χρυσοτρικλινου, και των δεσποτων διερχομενων, επευχονται το· "Εις πολλους και αγαθους
χρονους ο Θεος αγαγοι την βασιλειαν υμων." Των δε του κουβουκλειου μετα των πραιποσιτων
εξιοντων, υποστρεφουσιν οι δεσποται, και τωι Θεωι απευχαριστουσιν, ευχην αποδιδοντες εν τηι
κογχηι του αυτου Χρυσοτρικλινου, εν ωι ιστορηται η του Κυριου ημων και Θεου θεανδρεικελος
αγια εικων επι θρονου καθεζομενη, και ειθ' ουτως εισερχονται εν τωι ιερωι αυτων κοιτωνι. Χρη
δε ειδεναι οτι κατα την ταξιν ταυτην και τον τυπον επιτελειται η τε αγια και μεγαλη Κυριακη
του Πασχα και η αγια Πεντηκοστη και η θεολαμπης Μεταμορφωσις η τε αγια και γενεθλιος του
Κυριου ημων και Θεου εορτη και η αγια υπερλαμπρος των Φωτων ημερα. Χρη γινωσκειν οτι τηι
αγιαι και μεγαληι Κυριακηι {2#709}2 εξιοντων των δεσποτων κατα τον προειρημενον τυπον και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αλλασσοντων τα εαυτων διβητησια εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης, οτε αποσυναχθωσι παντες οι της
συγκλητου εν τωι πορτηκι του μεγαλου τρικλινου των ιθʹ Ἀκκουβιτων και εν τωι Ὀνοποδιωι,
εισερχονται οι πραιποσιτοι, και υπομιμνησκουσι τους δεσποτας, και βαλλουσιν οι δεσποται τα
εαυτων τζιτζακια, και εξερχονται δια του μεγαλου ακκουβιτου των ιθʹ ακκουβιτων,
οψικευομενοι υπο του κουβουκλειου και των μαγλαβιτων και της εταιρειας, ισταμενων δεξια
και αριστερα του τοιουτου τρικλινου, εν δε τωι δεξιωι μερει του αυτου τρικλινου, καθεζονται εν
τοις χρυσοις και διαλιθοις σελλιοις· και ειθ' ουτως εισερχεται ο τε ραικτωρ και οι πραιποσιτοι
και οι του κουβουκλειου, και ασπαζονται τους δεσποτας, και μετα τουτο δια 1.18 νευματος του
δεσποτου νευει ο πραιποσιτος δια της εαυτου χλανιδος τωι οστιαριωι, τωι την χρυσην βεργαν
κατεχοντι, και εξερχεται του εισαξαι απο του δεξιου μερους στιχηδον τον τε κατεπανω των
βασιλικων, μετα και του δομεστικου και των επι του Χρυσοτρικλινου του τε της καταστασεως
και των σιλεντιαριων και του αδμηνσουναλιου. Και εισερχομενος, ο οστιαριος ενδοθεν του
βηλου, ισταται, και λαμβανει νευμα ο πραιποσιπος παρα του δεσποτου, και δια της οικειας
χλανιδος νευει τωι οστιαριωι, και δη ο οστιαριος σχηματοειδως πως προσκυνων τους δεσποτας,
μετα της δεξιας χειρος οπισθιως κρουει το βηλον, και δια του βηλου υπο των σιλεντιαριων
συρομενου εισαγονται οι προειρημενοι, και ασπαζονται και αυτοι, και παλιν εξιασιν εις καθ' εις
δι' ης ηλθον οδου. Και μετα ταυτα ανιστανται οι δεσποται, και αιρουσιν οι κουβικουλαριοι τα
σελλια, και ιστωσιν αυτα εις την εκ κισσου και μυρρινης και δενδρολιβανου κατεσκευασμενην
εν ειδει του ταυ στοιχειου φιναν εν τωι μεσωι του αυτου τρικλινου. Και ειθ' ουτως λαμβανει
παλιν νευμα ο πραιποσιτος παρα του δεσποτου, και εισερχεται μεσον της αυτης φινας, και
προσκυνει σχηματοειδως πως, και εξερχεται του εισαγαγειν τα βηλα. Και συνεξιασιν αυτωι και οι
δυο οστιαριοι, και ιστανται ενδοθεν του βηλου, και ο εις εξ αυτων, ηγουν ο δεξιος, προσκυνων
και αυτος σχηματοειδως πως τους δεσποτας, και ουτως μετα της δεξιας χειρος οπισθιως κρουει
τα δυο βηλα· οι δε σιλεντιαριοι συρουσι διχως τα βηλα, οιον δεξια και αριστερα, και εισερχεται ο
πραιποσιτος, προπορευομενος τηι ταξει των τε μαγιστρων και ανθυπατων, ηγουν των
φορουντων τους δωδεκα χρυσουφαντους λωρους. 1.19 Και ο μεν πραιποσιτος ισταται εις τον
ιδιον τοπον, ομοιως και οι οστιαριοι ιστανται εις τους ιδιους τοπους, οι δε μαγιστροι και οι
λοιποι ασπαζονται κατα τυπον τους δεσποτας, πρωτον μεν τοις αυτων γονασι, επειτα και ταις
χερσιν, και ειθ' ουτως τωι στοματι, και ιστανται δεξια και αριστερα κατα τας οικειας ταξεις. Και
παλιν εξερχεται ο πραιποσιτος εν τωι αυτωι σχηματι μετα των αυτων οστιαριων, και εισερχονται
παλιν οι δυο οστιαριοι, καθως προειρηται, και ενεργει ο αριστερα ισταμενος οστιαριος καθως
και ο εις τα δεξια, ηγουν ως προγεγραπται. Και εισαγονται κατα το πρωτον σχημα δευτερον
βηλον· οι τε ανθυπατοι και πατρικιοι μετα των εαυτων καμησιων και των λευκων
χρυσοταβλων χλανιδιων, και ασπαζονται και αυτοι τους δεσποτας, και ιστανται δεξια και
αριστερα υποκατω των φορουντων τους χρυσους λωρους. Και παλιν εξερχεται ο πραιποσιτος εν
τωι αυτωι σχηματι, καθως και προειρηται, και εισαγει γʹ βηλον· τους πρωτοσπαθαριους και
οφφικιαλιους, και εις τυχηι και εν αλλοις αξιωμασιν ειναι οφφικιαλιους και ασπαζονται και
αυτοι τους δεσποτας και ιστανται και αυτοι δεξια και αριστερα υποκατω του δευτερου βηλου,
και παλιν μετα τουτο εξερχεται εν τωι αυτωι σχηματι ο πραιποσιτος, καθως και προγεγραπται,
και εισαγει δʹ βηλον· τους ασηκρητας και νοταριους των σεκρετων, και ασπαζονται και αυτοι
τους δεσποτας, και ιστανται και αυτοι δεξια και αριστερα υποκατω της ταξεως του τριτου
βηλου. Και παντων σταντων εις τους ιδιους τοπους, λεγει δια νευματος του δεσποτου ο
πραιποσιτος ευηχως πως και εναρμονιως· "Κελευσατε." Και μετα τουτο επευχονται παντες. "Εις
πολλους χρονους και αγαθους ο Θεος αγαγοι την δικαιαν υμων βασιλειαν." Και μετα 1.20 το
εκβηναι παντας ανιστανται οι δεσποται, και ανερχονται εν τωι μεγαλωι ακκουβιτωι μετα των
πραιποσιτων και των κοιτωνιτων και μονων· εν γαρ τοις αργυροις κιοσι του αυτου ακκουβιτου
κρεμανται βηλα προς το μη ορασθαι τους δεσποτας, οτε ενδιδυσκονται τους λωρους· εν γαρ τωι
αυτωι ακκουβιτωι ενδυουσι τους δεσποτας τους λωρους οι τε των αλλαξιμων του κουβουκλειου
και οι βεστητορες, μετα των πραιποσιτων και του δευτερου και των κοιτωνιτων. Και μετα το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ενδυθηναι τους λωρους τους δεσποτας και υπο των πραιποσιτων στεφθηναι λαμβανουσιν εν
μεν τηι δεξιαι χειρι την ακακιαν, εν δε τηι ευωνυμωι τους εκ λιθων και μαργαρων ημφιεσμενους
χρυσους σταυρους, και οτε κατελθωσι τα βαθρα του αυτου ακκουβιτου, επευχονται αυτοις οι τε
του μαγλαβιου και οι της εταιρειας. Οι δε δεσποται εξερχονται την μεσην του αυτου τρικλινου,
οψικευομενοι υπο του κουβουκλειου εις τον πορτηκα, και απο των εκεισε απερχονται εν τωι
Ὀνοποδιωι· και γινεται αʹ δοχη εκει· οι τε μαγιστροι και ανθυπατοι, οι φορουντες τους λωρους
και οι λοιποι μετα των ιδιων αλλαξιμων, και απο των εκεισε κατερχονται εν τωι Κονσιστωριωι,
και τα εξης επιτελειται καθως και ανωτερω ειρηται και εν ταις λοιπαις προελευσεσι. Και τουτο
δει ειδεναι· οτι τηι αγιαι και μεγαληι Κυριακηι, εις τα αγια και εις τον ασπασμον και εις την αγιαν
κοινωνιαν μετα των χλανιδιων εξερχονται οι δεσποται καθως και εν ταις λοιπαις προελευσεσι,
και ου μετα των λωρων, απο δε του κραματος αμφιεννυνται τους λωρους, και τα εξης
επιτελειται καθως και εν ταις λοιπαις προελευσεσι.
Χρη γινωσκειν οτι τηι εορτηι του γενεσιου της υπεραγιας 1.21 Θεοτοκου ου στεφονται οι
δεσποται καθως και εν ταις λοιπαις προελευσεσιν, αλλα παντων τελουμενων, καθως
προειρηται, εξερχονται οι δεσποται απο διβητησιου απο του κοιτωνος της ∆αφνης, και εν τωι
οκταγωνωι κουβουκλειωι βαλλουσι τας εαυτων χλανιδας κατα τον τυπον των προλεχθεισων
προελευσεων, και τα εξης επιτελειται καθως και εν ταις λοιπαις προελευσεσι, πλην δοχαι παρα
των δημων ου γινονται, αλλ' εν τοις τοποις, εν οις αι δοχαι γινονται, οι των δυο μερων
νοταριοι και μαΐστωρες ρωμαΐζουσι τους δεσποτας τα τηι εορτηι αρμοζοντα· απο μεν της δοχης
των Λυχνων, ο του μερους των Βενετων νοταριος, και δει αυτον περιπατειν οπισθεν των
δεσποτων πλησιον και λεγειν τους κατα τυπον ιαμβους εως των πυλων των αγοντων εις τας
Σχολας. Ἀπο γαρ των εκεισε εισφεροντων μεγαλων πυλων, ηγουν απο του προπυλαιου των
Ἁγιων Ἀποστολων, αρχεται ιαμβιζειν ο του μερους των Πρασινων μαΐστωρ εως της μεγαλης
πυλης των Σχολων της εξαγουσης επι τον της Χαλκης θολον· ενδοθεν γαρ της αυτης πυλης
ισταται ο του μερους των Βενετων μαΐστωρ, και απο των εκεισε αρχεται και αυτος ιαμβιζειν εως
του στενακιου του εξαγοντος προς τον εμβολον του Ἁγιου Φρεατος· εξω γαρ της σιδηρας πυλης
του αυτου στενακιου, εν ωι το ειλημα εστιν, ισταται ο του μερους των Πρασινων νοταριος, και
απο των εκεισε αρχεται και αυτος ιαμβιζειν εως του Ἁγιου Φρεατος. Και δη των δεσποτων
εισερχομενων εν τωι Ἁγιωι Φρεατι, δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως
απευχαριστουσι τωι Θεωι, και προσκυνησαντες το Ἅγιον Φρεαρ, εισερχονται δια της εισαγουσης
πυλης απο των 1.22 εκεισε εις την εκκλησιαν· εκεισε γαρ ισταται ο πατριαρχης μετα της
συνηθους αυτωι υπηρεσιας και ταξεως. Και δη του πατριαρχου θυμιωντος κατα τον τυπον τους
δεσποτας, ασπαζονται αυτον οι δεσποται, και ειθ' ουτως εισερχονται δια της εκεισε εισφερουσης
πυλης προς το δεξιον μερος του βηματος· εκεισε γαρ οι της συγκλητου παντες ιστανται
επευχομενοι τους δεσποτας. Και απο των εκεισε εισερχονται εις τα αγια θυρια, και δια της
τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι, και τα εξης κατα τυπον
τελουσι. Και ειθ' ουτως λαμβανει απο χειρων του καστρησιου ο πατριαρχης τον θυμιατον και
επιδιδωσι τωι βασιλει, και θυμιαι ο βασιλευς περιξ της αγιας τραπεζης, και μετα το θυμιασαι
ισταται και ο πατριαρχης και ο βασιλευς εμπροσθεν της αγιας τραπεζης, και της εκφωνησεως
παρα του αρχιδιακονου γενομενης της τε ευχης παρα του πατριαρχου τελουμενης, και τα εξης
της εκκλησιαστικης καταστασεως γενομενης πασης, εξερχονται οι δεσποται αμα τωι πατριαρχηι,
προπορευομενων αυτων του τε σταυρου και του Ευαγγελιου. Και δη ερχομενων αυτων οπισθεν
του αμβωνος, ηγουν προ των μεγαλων πυλων, ιστανται εκεισε οι τε δεσποται και ο πατριαρχης
μετα τε του σταυρου και του Ευαγγελιου, και δη ερχομενων αυτων, γινεται κακεισε ευχη κατα
την εκκλησιαστικην ακολουθιαν, και ειθ' ουτως συνεξερχεται ο πατριαρχης τοις δεσποταις τας
βασιλικας πυλας, και ασπαζεται αυτους κακεισε, και οι μεν δεσποται εισερχονται εν τωι βηλωι τωι
κρεμαμενωι εν τωι ναρθηκι, και εκεισε σκεπαζομενοι, παλιν εξερχονται, και ασπαζονται τον
πατριαρχην, και αποκινουσι μετα της οικειας λιτης, και ανερχονται εως του πορφυρου μεγαλου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

κιονος του Φορου, και οι μεν δεσποται ιστανται εν ταις του πορφυρου 1.23 μεγαλου κιονος
αναβαθραις, οι δε μαγιστροι και ανθυπατοι και πατρικιοι και λοιποι συγκλητικοι εν τοις δεξιοις
μερεσι προ της των δεσποτων στασεως ιστανται, ηγουν ενδοθεν της κιονοστασιας του Φορου, οι
δε του κουβουκλειου εν ταις δεξιαις αναβαθραις του αυτου κιονος, οι δε δημοι των δυο μερων
ιστανται εν ταις εκεισε μικραις αναβαθραις αντικρυ των δεσποτων, δηλονοτι εξω της
κιονοστασιας του δεξιου μερους, εν ωι οι της συγκλητου ιστανται. Και δη του πατριαρχου
ανερχομενου μετα της οικειας λιτης, προεισερχονται μεν ενδοθεν της κιονοστασιας οι εκδικοι
μετα της εαυτων βακτηριας προ της πρωτης αναβασεως της δεσποτικης ανοδου του κιονος και
εισερχονται οι μητροπολιται και αρχιεπισκοποι, και την κατα τυπον αποτελουσι προσκυνησιν,
δηλονοτι δια του της καταστασεως και του ρεφερενδαριου προσαγομενους και τους δεσποτας
προσκυνουντας, και ιστανται μεν ουτοι εν τωι ευωνυμωι μερει των αναβαθρων του κιονος. Και
μετα ταυτα εισερχονται οι προπορευομενοι της εκκλησιαστικης λιτης και ψαλλοντες, και ειθ'
ουτως εισερχεται ο πατριαρχης μετα τε του σταυρου και του Ευαγγελιου, παρακρατουμενος υπο
των πρωτων και οικειων αυτου· και οτε της πρωτης βαθμιδος της δεσποτικης αναβασεως ελθηι,
επιδιδουσι τοις δεσποταις οι πραιποσιτοι τους συνηθεις κηρους κατα το ειωθος, και
προσκυνουσι τον σεβασμιον τυπον του ζωοποιου σταυρου, ασπαζομενοι το τε αγιον Ευαγγελιον
και αυτον τον τιμιον σταυρον, επειτα τον πατριαρχην. Και οι μεν δεσποται ιστανται εν ωι τοπωι
και προΐσταντο, ο δε σταυρος ισταται εν τηι εφιδρυμενηι βασει ταις αυταις αναβαθραις· ο δε
πατριαρχης μετα του Ευαγγελιου και των οικειων διακονων και ψαλτων ανερχεται εν τωι 1.24
ευκτηριωι του αυτου κιονος, ηγουν του Ἁγιου Κωνσταντινου, και δια νευματος του πραιποσιτου
αρχονται ψαλλειν τα δυο μερη την της εορτης καταβασιαν. Και τουτου τρισσως ᾀδομενου,
γινεται η συνηθης εκτενη παρα του διακονου, δηλονοτι προκυπτοντος δια των θυριδων του
ευωνυμου μερους του αυτου ευκτηριου. Και δη της εκτενης τελεσθεισης μετα την του
πατριαρχου εκφωνησιν, αποχαιρετιζουσι τουτον οι δεσποται εν οις ιστανται τοποις και μετα της
οικειας λιτης κατερχονται εως του ναου της υπεραγιας Θεοτοκου των Χαλκοπρατειων, και
καθεζονται εν τωι ναρθηκι επι της αυτης εκκλησιας, της βασιλικης ταξεως εκεισε παρισταμενης,
ηγουν του κουβουκλειου και των ασηκρητων, χρυσοτρικλινιτων· τε και βασιλικων ανθρωπων.
Και δη των μητροπολιτων διερχομενων, ποιουσι παλιν προσκυνησιν κατα τον ειρημενον
ανωθεν τυπον της προσκυνησεως, και ειθ' ουτως εισερχονται και οι της λιτης του πατριαρχου
προπορευομενοι και ψαλλοντες, και μετα ταυτα εισερχεται ο πατριαρχης μετα τε του σταυρου
και του Ευαγγελιου. Και ανιστανται οι δεσποται, και υπαντωσιν αυτωι και ασπαζονται, και
ιστανται αμφοτεροι επι των βασιλικων πυλων, και της συνηθους ευχης τελουμενης υπο του
πατριαρχου, καθως ανωτερω ειρηται, γινεται η εισοδος, και δη των δεσποτων εισερχομενων εν
τωι βηματι και το αποκομβιν επι της αγιας τραπεζης αποτιθεμενων, εξερχονται δια του
αριστερου μερους του αυτου θυσιαστηριου, και διερχονται δια του γυναικιτου της αυτης 1.25
εκκλησιας. Ἐν δε τωι γυναικιτηι εναπομενει πασα η συγκλητος, επευχομενοι τοις δεσποταις, και
εισερχονται οι δεσποται μετα του πατριαρχου και του κουβουκλειου δια της τροπικης εις την
αγιαν τραπεζαν της αγιας σορου, και παλιν δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως
απευχαριστουσι τωι Θεωι, αποτιθεασιν ετερον αποκομβιν εν τηι αγιαι σορωι, και ειθ' ουτως εν τωι
ευωνυμωι ευκτηριωι της αυτης εκκλησιας μετα των κηρων ευχομενοι, αποτιθεασιν ετερον
αποκομβιον εν τηι αγιαι σορωι. Και απο των εκεισε εισερχονται εν τηι τροπικηι της αγιας σορου,
και ασπαζομενοι αποχαιρετιζουσι τον πατριαρχην, και αλλασσουσιν οι δεσποται τα
χρυσοκεντητα τουτων πορφυρα σκαραμαγγια και μετα την του Ευαγγελιου απολυσιν και της
εκτενης παλιν εισερχεται ο πατριαρχης εν τηι αυτηι τροπικηι, και στεφει τους δεσποτας, και τας
συνηθεις διδωσιν ευλογιας, ητοι τας προσφορας και τα αλειπτα, και αντιλαμβανει παρα των
δεσποτων τα αποκομβια· ταυτα δε παντα επιτελειται κατα τον προειρημενον τυπον. Και μετα
ταυτα ασπαζομενοι τουτον αποχαιρετιζουσι, και προεξεισι των δεσποτων ο πατριαρχης. Και ειθ'
ουτως εξερχονται οι δεσποται, και γινεται δοχη εν αυτωι τωι γυναικιτηι της εκκλησιας παρα τε
των μαγιστρων ανθυπατων τε και πατρικιων και λοιπων οφφικιαλιων, και δια νευματος του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

πραιποσιτου λεγει ο της καταστασεως το· "Κελευσατε." Και δη των συγκλητικων εξιοντων,
συνεξερχονται και οι δεσποται, και καββαλικευουσι εν τωι εμβολωι, και γινεται πρωτη δοχη εις
το Μιλιον, εις την καμαραν, και δεχεται κακεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του δημου του
Λευκου, δηλονοτι της συνηθους ταξεως τελουμενης κατα τον 1.26 τυπον της δοχης. Και παλιν
μετα μικρον, δεχεται ο δημαρχος των Πρασινων μετα και του δημου του Ῥουσιου, και τα εξης
επιτελειται κατα τον τυπον της δοχης. Παλιν μετα μικρον, δεχεται ο δημοκρατης των
Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος, μετα και του περατικου δημου των Πρασινων, και τα εξης
επιτελειται κατα τον τυπον της δοχης. Και παλιν μετα μικρον, ηγουν εις το καγκελον το εισαγον
εις την Χαλκην, δεχεται ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα και
του περατικου δημου των Βενετων, και τα εξης επιτελειται κατα τον τυπον της δοχης. Και απο
των εκεισε διερχονται οι δεσποται, και αποκαταβαινουσι προ της μεγαλης πυλης του τρικλινου
των Κανδιδατων, και απο των εκεισε διερχονται εν τωι ναρθηκι της του Κυριου εκκλησιας, και
εκεισε, ασφαλιζομενων υπο των κουβικουλαριων των πυλων, αποστεφονται παρα των
πραιποσιτων οι δεσποται, και εισερχονται εν τωι ναωι του Κυριου, και δια της τρισσης μετα των
κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι. Και απο των εκεισε εισερχονται εις το ιερον
παλατιον, συνεισιοντος αυτοις και του κουβουκλειου, και επι του Χρυσοτρικλινου
ευφημουνται, καθα προειρηται.
Ειδεναι δε δει οτι, κατα τον τυπον ταυτης της προελευσεως, επιτελειται και η του
Ευαγγελισμου προελευσις κατα παντα ομοιως. Ει γαρ φθασηι ειτε εν σαββατωι ειτε εν κυριακηι,
και αι δοχαι παρα των δημων γινονται, και τα οργανα εν ταις τεσσαρσιν αυλουσι δοχαις· ει δε
τυχηι αλλη ημερα, ιστανται μεν τα μερη, ητοι οι δημοι, εν τοις προειρημενοις αυτων της ταξεως
τοποις, και δη διερχομενων των δεσποτων μετα της συνηθους ταξεως της προελευσεως,
επευχονται μεν εν οις ιστανται τοποις, κατασφραγιζοντες αυτους, μηδεν ακτολογουντες. Χρη δε
ειδεναι οτι κατα τον τυπον ταυτης της προελευ 1.27 σεως του Ευαγγελισμου, επιτελειται και η
προελευσις του αγιου και μεγαλου Σαββατου· αλλασσοντων γαρ των δεσποτων τα λεγομενα
παγανα εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης, και εξερχομενων εν τωι οκταγωνωι κουβουκλειωι, και
βαλοντων τας παγανας χλαμμυδας, εξερχονται δια του Αυγουστιωνος. Ἔνδον γαρ της μεγαλης
πυλης του αυτου Αυγουστιωνος ισταται κουβικουλαριος, επωμιον φορτωμα το κεντηναριον
φερων και περιπατων οπισθεν πλησιον των δεσποτων. Και δη της συνηθους ταξεως τελουμενης
εν ταις δοχαις κατα την συνηθειαν της προελευσεως του Ευαγγελισμου, ιαμβιζουσι και οι των
μερων νοταριοι και οι μαΐστορες εν τοις οικειοις αυτων, καθως προειρηται εν τωι Ευαγγελισμωι,
τοποις. Και δη δια του Ἁγιου Φρεατος των δεσποτων διερχομενων, καθως προειρηται, και επι
του βηματος εισερχομενων, καθως ειπομεν, και της ενδυτης κατα την εκκλησιαστικην
καταστασιν υπαλλαττομενης, λαμβανει ο πραιποσιτος εκ χειρος του κουβικουλαριου το
κεντηναριον, και επιδιδωσι τωι βασιλει, και ο βασιλευς αποτιθησι τουτο εν τωι πεζουλιωι του
θαλασσιδιου της αυτης αγιας τραπεζης. Και ειθ' ουτως θυμιωντος του δεσποτου κατα τον
προειρημενον τυπον του Ευαγγελισμου, διερχονται δια του αριστερου μερους του αυτου
βηματος, και εισερχονται εν τωι σκευοφυλακιωι, κακεισε θυμιωντος του δεσποτου τα ιερα σκευη,
καθεζονται εν τοις χρυσοις τουτων σελλιοις, ο δε πατριαρχης επι του εκεισε ισταμενου θρονου.
Και δη του πατριαρχου επιδιδοντος τοις δεσποταις το τε ναρδον και τα τριψιδια, και μετα ταυτα
προσκυνει ο του σκευοφυλακιου χαρτουλαριος, και λαμβανει ευχην παρα του πατριαρχου, και
εξερχομενος ποιει την διανομην του ναρδου εις τους της συγκλητου, και μετα το τελειωθηναι
την τοιαυτην διανομην, εξερχονται οι δεσποται μετα του πατριαρχου, και διερχονται δια του
1.28 αριστερου μερους του βηματος, και του Ἁγιου Νικολαου διερχομενοι εξερχονται προς την
μεγαλην πυλην την εξαγουσαν εις το Ἅγιον Φρεαρ. Ἔνδοθεν γαρ ταυτης της πυλης ισταμενου
του πατριαρχου και των δεσποτων, επιδιδωσιν ο πατριαρχης τας ευλογιας, ητοι τας προσφορας,
τοις δεσποταις, κακεισε δε τουτον ασπαζομενοι οι δεσποται αποχαιρετιζουσι, και δια του Ἁγιου
Φρεατος διερχονται. Ἐξιοντων δε των δεσποτων την εξω πυλην του Ἁγιου Φρεατος, ισταται
κακεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα και του δημου του Λευκου κατασφραγιζοντες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

διερχομενων των δεσποτων [καθως προειρηται, ακτολογουσι τα μερη] και ακτολογουντες τα τηι
εορτηι προσηκοντα. Ου γαρ ιστανται οι δεσποται, κατα το ειωθος, εν τωι ακτολογειν τα μερη,
αλλα διερχομενων των δεσποτων, καθως προειρηται, ακτολογουσι τα μερη. Ὁ δε των Πρασινων
δημαρχος ισταται μετα του δημου του Ῥουσιου εις την σιδηραν πυλην, και των δεσποτων
διερχομενων, και αυτοι ακτολογουσι τα τηι εορτηι προσηκοντα. Και απο των εκεισε διερχονται οι
δεσποται δια τε της Χαλκης και των Σχολων και των Ἐκσκουβιτων, και εισερχονται δια του
Κυριου εν τωι ιερωι παλατιωι.

1.29 Βʹ Ἄκτα της εορτης των Χριστουγεννων.
Ἐξιοντων των δεσποτων απο του παλατιου εις την προελευσιν και της ειωθυιας πασης
ταξεως επακολουθουσης, γινεται πρωτη δοχη εις το Τριβουναλιον, ηγουν εις τους Λυχνους, και
δεχεται κακεισε ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα και του
περατικου δημου των Βενετων, και μηπω των δεσποτων φθασαντων εκεισε, λεγουσιν οι
κρακται την φωνην, ηχ. γʹ· "Ἀστηρ τον ηλιον προμηνυει εν Βηθλεεμ Χριστον ανατειλαντα εκ
παρθενου." ∆οχη αʹ. Και δη των δεσποτων ερχομενων και ισταμενων εις τον ειωθοτα τοπον της
αυτων στασεως, ηγουν εις την καμαραν, λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα". Ὁ λαος·
"Πολλα ετη, εις πολλα". Και παλιν οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι η ενθεος βασιλεια." Φθογγει
και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του
Κυριου." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι,
ο δεινα και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν
χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι ο δεινα και ο δεινα αυγουσται των Ῥωμαιων."
Φθογγει και ο λαος 1.30 εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι συν
ταις αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Φθογγει και ο λαος απαξ· "Πολυχρονιον ποιησηι ο
Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα ετη." ∆οχη βʹ, προ των πυλων των Ἁγιων Ἀποστολων,
ηγουνεις τας Σχολας. ∆εχεται εκεισε ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβικος, μετα
του περατικου δημου των Πρασινων, και μηπω των δεσποτων φθασαντων εκεισε, λεγουσιν οι
κρακται την φωνην, ηχ. γʹ· "Ὁ αμητωρ εν ουρανοις, απατωρ τικτεται επι της γης." Ἄλλο· "Ὁ
φυτουργος των ανθρωπων φιλανθρωπος καταδεχεται ανθρωπος γεννηθηναι." Και δη των
δεσποτων ερχομενων και ισταμενων εις τον ειωθοτα τοπον της αυτων στασεως, ηγουν εις την
καμαραν, λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα". Ὁ λαος· "Πολλα ετη, εις πολλα." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, η εκλογη της Τριαδος." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος
εκ τριτου· "Ἅγιε". Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Φθογγει και ο
λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα αυγουσται των
Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, δεσποται, συν
ταις αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Φθογγει και ο λαος· "Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος
την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα ετη." ∆οχη γʹ, ενδοθεν της Χαλκης· δεχεται εκεισε ο
δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα του περατικου δημου των
Βενετων, και μηπω των δεσποτων φθασαντων εκεισε, λεγουσιν οι κρακται την 1.31 φωνην, ηχ.
γʹ· "Σειρας ρηγνυων της αμαρτιας σπαργανουται Θεος εν φατνηι." Τα δε της ευφημιας ακτα
αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις. ∆οχη δʹ, εξωθεν
της Χαλκης· δεχεται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του δημου του Λευκου, και λεγουσιν
οι κρακται την φωνην, ηχ. γʹ· "Ἀστηρ προτρεχει και λαμπει εν σπηλαιωι, τον ∆εσποτην του
ηλιου τοις μαγοις καταμηνυσαι· βρεφος γαρ ωφθη, και σαρξ εκ της Παρθενου, την παλαιαν
παρακοην του Ἀδαμ εξαφανιζων. Αυτος το κρατος υμων, δεσποται, εις μηκος χρονων φυλαξηι
εις ανεγερσιν Ῥωμαιων." Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου,
καθως και εν τηι αʹ δοχηι ειρηται. ∆οχη εʹ, εις τον λεγομενον Ἀχιλλεα, πλησιον της μεγαλης
πυλης της Μελετης· δεχεται εκεισε ο δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου του Ῥουσιου, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

λεγουσιν οι κρακται την φωνην, ηχ. αʹ· "Ὁ αμητωρ εν ουρανοις· απατωρ τικτεται επι της γης."
Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις
δοχαις. ∆οχη ϛʹ, εις το ωρολογιον της Ἁγιας Σοφιας· δεχονται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων
μετα του δημου του Λευκου, και λεγουσιν οι κρακται την φωνην, ηχ. γʹ· "Τον εν Ἐδεμ
παραδεισον ηνεωιξεν εν Βηθλεεμ η Παρθενος, εξ ης ο Χριστος και Θεος ημων ευδοκησε
τεχθηναι· σαρκωθεις γαρ εξ αυτης φιλανθρωπως της πικρας ηλευθερωσεν ημας γευσεως της
αμαρτιας· τον γλυκασμον της αφατου αυτου μεγαλης εξουσιας και την εν κρυφιωι τρυφην εξ
αυτης Σωτηρα ημων ευρηκοτες, συμφοιτοι γεγοναμεν της θειας αυτου κληρονομιας." 1.32 Και
δη των δεσποτων ερχομενων και ισταμενων εις τον ειωθοτα τοπον της αυτων στασεως, ηγουν
εις το ωρολογιον, λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη, εις
πολλα." Οι κρακται· "Ὁ των παντων Ποιητης και ∆εσποτης." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου·
"Πολλοι υμιν χρονοι". Οι κρακται· "Ὁ τεχθεις εκ Παρθενου αγιας." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ.
"Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Τους χρονους υμων πληθυνηι συν ταις αυγουσταις και τοις
πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος· "Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα
ετη." Ὑποστροφη των δεσποτων απο της Ἁγιας Σοφιας προς το παλατιον. Των δεσποτων
στεφομενων υπο του πατριαρχου εν τωι ειωθοτι τοπωι του Ἁγιου Φρεατος ενδον του βηλου,
λεγουσιν οι κρακται την φωνην, ηχ. γʹ· "Ἀστηρ τον ηλιον προμηνυει" και τα εξης. Και δη των
δεσποτων εξιοντων και ισταμενων, λεγουσιν οι κρακται· "Καλως ηλθετε, το προβλημα της
Τριαδος." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ. "Καλως ηλθετε". Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε
των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις προειρηται· το δε τελευταιον
ακτον λεγουσιν οι κρακται· "Προσκυνησαντες του τεχθεντος Χριστου την δοξαν". Και ο λαος·
"Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν ..." ∆οχη δευτερα, εξω του θολου της σιδηρας πυλης·
δεχεται ο του μερους των Πρασινων δημαρχος μετα του δημου του Λευκου, και λεγουσιν οι
κρακται την φωνην, ηχ. γʹ· "Ὁ ουρανος τον αστερα πεμπει καθοδηγων τους μαγους εν τηι
γεννησει, η γη το σπηλαιον ευτρεπιζει υποδεξασθαι τον των ολων ποιητην· αλλ' αυτος ο την
1.33 ημετεραν προσλαβομενος σαρκα εκ της Παρθενου, την υμων θεοστεπτον βασιλειαν φυλαξηι
εν τηι πορφυραι." Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα των κρακτων και του λαου, καθως και
εν τηι πρωτηι δοχηι της υποστροφης ειρηται. ∆οχη τριτη, ενδοθεν της Χαλκης· δεχεται κακεισε ο
δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα και του περατικου δημου των
Βενετων, και λεγουσιν οι κρακται τον απελατικον, ηχ. γʹ· "Τον εν Ἐδεμ παραδεισον ηνεωιξεν εν
Βηθλεεμ η Παρθενος", και τα εξης. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και
του λαου, καθως και εν τηι πρωτηι δοχηι της υποστροφης ειρηται. ∆οχη τεταρτη, εις τους Ἁγιους
Ἀποστολους, ηγουνεις τας Σχολας· δεχεται κακεισε ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο
εκσκουβιτος μετα και του περατικου δημου των Πρασινων. Και λεγουσιν οι κρακται του
περατικου την φωνην, ηχ. γʹ· "Ὁ πασης κτισεως πληρωτης και δεσποτης ακενωτωι κενωσει τηι
προς ημας εκκενουται, ινα τον ανω πληρωσηι κοσμον εκ του ημων κατωτατου γενους ο
ζωοδοτης αυτος το κερας υμων, δεσποται, ανυψωσηι εν πασηι τηι οικουμενηι, τα εθνη παντα
δουλωσηι του προσφερειν, ως οι μαγοι, τα δωρα τηι υμων βασιλειαι". Τα δε της ευφημιας ακτα
αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν τηι δευτεραι δοχηι ειρηται. ∆οχη
πεμπτη, εις το Τριβουναλιον, ηγουν εις τους Λυχνους· δεχεται εκεισε ο δημοκρατης των
Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα και του περατικου δημου των Βενετων, και
λεγουσιν οι κρακται το απελατικον, ηχ. γʹ· "Ἀστηρ προτρεχει και λαμπει εν σπηλαιωι" και τα
εξης. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται 1.34 παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν τηι
πρωτηι δοχηι ειρηται.
Ειδεναι δε δει οτι, κατα τον τυπον και την ταξιν ταυτης της εορτης, γινονται αι δοχαι
και ευφημιαι της τε εορτης των Φωτων και της εορτης του αγιου Πασχα και της εορτης της
αγιας Πεντηκοστης και της εορτης της Μεταμορφωσεως, και απιοντων εν τηι Ἁγιαι Σοφιαι των
δεσποτων και παλιν απ' αυτης υποστρεφοντων εν τωι παλατιωι.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

1.35 Γʹ Ἑορτη των Φωτων.
Ἄκτα των δυο μερων ∆οχη πρωτη, των Βενετων, φωνη πλαγ. δʹ "Σημερον ο συντριψας
εν υδασι τας κεφαλας των δρακοντων την κεφαλην υποκλινει τωι Προδρομωι φιλανθρωπως."
∆οχη βʹ, των Πρασινων, φωνη πλαγ. δʹ· "Χριστος αγνιζει λουτρωι αγιωι την εξ εθνων αυτου
Ἐκκλησιαν." ∆οχη γʹ, των Βενετων, φωνη, ηχ. πλαγ. αʹ· "Πυρι θεοτητος Ἰορδανου υδασι? φλογα
σβεννυει της αμαρτιας." ∆οχη δʹ, των Βενετων, φωνη πλαγ. δʹ· "Ὁ συναναρχος τωι Πατρι Θεος
Λογος εν Ἰορδανηι σημερον προηλθε βαπτισθηναι, και την καραν υποκλινει δουλικως τωι
Προδρομωι, ον ουρανων αι δυναμεις τρεμουσι καθορωσαι· αλλ' ο τον κοσμον φωτισας τηι αυτου
επιφανειαι υψωσηι και μεγαλυνηι το κρατος της υμων βασιλειας εις ευτυχιαν και δοξαν των
Ῥωμαιων." ∆οχη εʹ, των Πρασινων, ηχ. πλαγ. δʹ· "Χριστος ενδυεται ρειθρα φιλανθρωπως του
Ἰορδανου." ∆οχη ϛʹ, των Βενετων, φωνη, ηχ. πλαγ. αʹ· "Πυρι της θεοτητος Ἰορδανου" και τα
εξης. Ἀκτολογια της ϛʹ δοχης· λεγουσιν οι κρακται· "Ὁ βαπτισθεις εν υδασιν Ἰορδανου."
Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι 1.36 υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Και την καραν υποκλινας
δουλικως τωι προδρομωι·" Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται·
"Τους χρονους υμων πληθυνηι συν ταις αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις·" ο λαος·
"Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα ετη." Ὑποστροφη των
δεσποτων τηι αυτηι εορτηι. ∆οχη αʹ, των Βενετων, απελατικον, ηχ. πλαγ. αʹ· "Ὁ συναναρχος τωι
Πατρι Θεος Λογος" και τα εξης. ∆οχη βʹ, των Πρασινων, απελατικον, ηχ. γʹ· "Ὁ φωτιζων εν
Πνευματι τωι αγιωι εβαπτισθη υδατι επιγειωι, και το φως του βαπτισματος εδωρησατο ανθρωποις·
αλλ' ο ταυτα τελεσας Χριστος φιλανθρωπιαι το υμετερον βασιλειον κρατος κατα σειραν
αδιαδοχον κελευηι ευτυχειν Ῥωμαιοις και βασιλευειν." ∆οχη γʹ, των Βενετων, απελατικον, ηχ.
πλαγ. αʹ· "Ὁ κεφαλας των δρακοντων, ευεργεται, εν Ἰορδανου τοις ρευμασι συντριψας, προ
ποδων υμων συντριψηι τας κεφαλας των βαρβαρων· θεοστεπτοι ευεργεται, η Τριας η τρισαγιος
τας νικας υμων πληθυνηι· ο βαπτισθεις υπερ ημων κατα σαρκα και αγιασας την φυσιν των
υδατων." ∆οχη δʹ, των Πρασινων, απελατικον, ηχ. δʹ· "Ὁ τηι παλαμηι βαπτισθεις σημερον του
Προδρομου τηι φρικτηι αυτου παλαμηι βασιλεις υμας κηρυττηι, θεοστεπτοι ευεργεται, και
χρηστους υμας δεικνυηι πασηι τηι οικουμενηι. Τωι λουτρωι γαρ αγιασας, της αφθαρσιας τωι ελαιωι
βαπτιζηι την βασιλειαν, σωτηριαν δωρουμενος τοις Ῥωμαιοις και αντιληψιν μεγιστην και δοξαν
της βασιλειας." ∆οχη εʹ, των Βενετων, απελατικον, ηχ. πλαγ. δʹ· Το φως επεφανεν υλικως εν
σωματι, ινα φως γενομενοι Θεου 1.37 φωτι μιγωμεν. Παρεστιν υδατι πλυνων και τελειων τωι
πνευματι, συγκατελθωμεν τουτωι, ινα συνανυψωθωμεν. Σημειωθωμεν μυστικως του μυστηριου
την ισχυν εγνωκοτες, αναλαβωμεν οι παντες τον δευτερον μη τον πρωτον Ἀδαμ ως
αναγεννηθεντες." Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως
και εν ταις λοιπαις δοχαις. Το δε τελευταιον ακτον λεγουσιν οι κρακται· "Προσκυνησαντες του
επιφανεντος Χριστου την δοξαν·" ο λαος· "Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν."

1.38 ∆ʹ Ἄκτα τηι εορτηι του αγιου Πασχα.
∆οχη πρωτη, των Βενετων, φωνη, ηχ. αʹ· "Θεικης εγερσεως δυναστειαι ο του θανατου
πολεμος διελυθη." ∆οχη βʹ, των Πρασινων, φωνη, ηχ. αʹ· "Φωτος απροσιτου λαμπηδονες
νεκροις επελαμψαν τοις εν σκοτει. Χριστος γαρ ωφθη νεκρος εν ταφωι, θανατωι θανατον
θανατωσας, συνανεστησε τους δεσμιους τηι τριημερωι αυτου εγερσει· αυτος την δοξαν υμων,
δεσποται, εις μηκος χρονων φυλαξηι εν τηι πορφυραι." ∆οχη γʹ· των Βενετων, φωνη, ηχ. γʹ·
"Πασχα Κυριου σημερον καθορωντες μελωιδικως κραυγαζομεν ομοφρονως." ∆οχη δʹ, των
Βενετων, φωνη, ηχ. αʹ· "Θεικης εγερσεως δυναστειαι," και τα εξης. ∆οχη εʹ, των Πρασινων,
φωνη, ηχ. αʹ· "Ὁ αχρονως τωι Πατρι συμβασιλευων επ' εσχατων τοις ανθρωποις χρονικως
συνανεστραφη, και εν τωι σταυρωι τον ᾅδην και θανατον αιχμαλωτισας, τριημερωι αυτου εγερσει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

τοις νεκροις την αναστασιν εγκαινιζων· αυτος το κερας υμων, δεσποται, ανυψωσηι ταις νικαις
κατα βαρβαρων." ∆οχη ϛʹ, των Βενετων, φωνη, ηχ. γʹ "Φωτος απροσιτου λαμπηδονες" και τα
εξης. Ἀκτολογια της ϛʹ δοχης· λεγουσιν οι κρακται· "Ὁ των παντων Ποιητης 1.39 και ∆εσποτης."
Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Ὁ αναστας παραδοξως εκ ταφου."
Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "και το χαιρε δεδωκως
μυροφοροις." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Τους χρονους
υμων πληθυνηι συν ταις αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος· "Πολυχρονιον ποιησηι
ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις πολλα ετη." Ὑποστροφη των δεσποτων τηι αυτηι εορτηι. ∆οχη
αʹ, των Βενετων, φωνη, ηχ. αʹ· "Το μεγα και σεβασμιον της αναστασεως μυστηριον
λαμπρυνομενη σημερον η κτισις εορταζει· ο γαρ της δοξης Κυριος το σκυθρωπον αφανισας του
θανατου και τα του ᾅδου σκυλευσας βασιλεια, συνανεστησε τους παλαι τεθνεωτας. Χαραν
ανεκλαλητον και θειον Πασχα τελειται παραδοξως. Μεγαλυνεται το κρατος υμων, δεσποται, εις
δοξαν, εις καυχησιν, εις ανεγερσιν Ῥωμαιων." Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα των
κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις. Το δε τελευταιον ακτον λεγουσιν οι
κρακται· "Καλως ηλθον οι δεσποται συν ταις αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος·
"Καλως ηλθετε." Οι κρακται· "Προσκυνησαντες του ανασταντος Χριστου την δοξαν." Ὁ λαος·
"Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος ..." ∆οχη βʹ, των Πρασινων, απελατικον, ηχ. αʹ· "Σημερον το τοις
αγγελοις απορρητον εκτελειται της αναστασεως μυστηριον. Ὁ γαρ εμπιμπλων παν ζων
ευδοκιας σαρκι θανατουται ως ανθρωπος, και την απληστον του ᾅδου τυραννιδα αιχμαλωτευει,
νεκρωσας τον νεκρωτην· νυν ηφανισθη το προ αιωνων αισχος, νυν εξηνθησεν η χαρα 1.40 των
περατων. Ὁ πανταναξ δε Θεος και ζωοδοτης, τους δεσποτας φυλαττε εν τηι πορφυραι." ∆οχη γʹ,
των Βενετων, φωνη, ηχ. αʹ· "Σταυρον και θανατον υπομεινας Χριστος, κατηλθεν εκων εν ταφωι,
και τας του ᾅδου συντριψας πυλας τηι θεικηι αυτου εξουσιαι, πασιν αναστασιν εγκαινιζει τοις απ'
αιωνος νενεκρωμενοις. Ἡ κτισις σημερον εορταζει διπλουν το Πασχα της σωτηριας, ορωσα το
σκηπτρον υμων, δεσποται, τηι αναστασει Χριστου συνανατελλον." Τα δε της ευφημιας ακτα
αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις. Το δε τελευταιον
λεγουσιν οι κρακται. "Προσκυνησαντες του ανασταντος Χριστου την δοξαν." Ὁ λαος·
"Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την ..." ∆οχη δε τεταρτηι, των Παρσινων, φωνη, ηχ. γʹ· "Πασχα
Κυριου σημερον καθορωντες" και τα εξης. ∆οχη εʹ, των Βενετων, φωνη, ηχ. αʹ· "Ἐγκαινιζεται
σημερον των ανθρωπων η φυσις, παραδοξως εκ φθορας μεταπλαττομενη προς αφθαρσιαν,
στολιζεται την στολην της προτερας δοξης, μηκετι τωι θανατωι κατεχομενη. Ὁ γαρ εχων το
κρατος του θανατου, ο του Πατρος συναναρχος και συναΐδιος Λογος, σκυλευσας τα βασιλεια του
ᾅδου, ελυσε τον δεσμον των αιχμαλωτων, πασι δωρησαμενος ελευθεριαν, ος και φυλαξηι το
κρατος της βασιλειας εις δοξαν, εις καυχημα, εις ανεγερσιν Ῥωμαιων." Τα δε της ευφημιας ακτα
αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις. Το δε τελευταιον
ακτον λεγουσιν οι κρακται· "Προσκυνησαντες του ανασταντος Χριστου την δοξαν." Ὁ λαος·
"Πολυχρονιον ..."

1.41 Εʹ Ἄκτα τηι εορτηι τηι δευτεραι της διακαινησιμου.
Μετα την απολυσιν της εκκλησιας, οτε ακουμβισωσιν οι δεσποται επι της τραπεζης,
αυλει το οργανον των Βενετων, και λεγει ο λαος· "Ἁγιαχας." Και οτε παυσηι το οργανον,
λεγουσιν οι κρακται· "Τρισαγιε, συμβασιλευσον τους δεσποτας." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου·
"Τρισαγιε." Οι κρακται· "και συ αυτους θεραπευσον επι πασιν." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ·
"Τρισαγιε." Οι κρακται· "Πλεοναζων της ζωης αυτων χρονους." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ.
"Τρισαγιε." Οι κρακται· "εις τελειαν χαρμονην των Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ·
"Τρισαγιε." Οι κρακται· "συν αυγουσταις ευσεβεσι φιλοθεοις." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ·
"Τρισαγιε." Οι κρακται· "και τοις τιμιοις πορφυρογεννητοις εν τηι πορφυραι." Φθογγει και ο λαος
εκ τριτου· "Τρισαγιε." Οι κρακται· "και Βενετων των γνησιων υμων δουλων." Φθογγει και ο
λαος εκ γʹ "Τρισαγιε." Οι κρακται· "Ἐς, ο αναστας Θεος ημων, τους δεσποτας φυλαττε." Και ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

λαος ομοιως εκ τριτου· "οι ες, ο αναστας Θεος ημων, τους δεσποτας φυλαττε." Οι κρακται·
"Πνευμα το παναγιον, τας αυγουστας σκεπασον." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ. Οι 1.42 κρακται·
"Μητηρ του Θεου ημων, φυλαττε τα πορφυρογεννητα." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται·
"Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων." Φωνη, ηχ. αʹ. "Ἐξανοιγεσθωσαν ταφοι, και νεκροι
εξαναστητωσαν· ο γαρ Κυριος εκ ταφου σημερον εξανεστη. Ευφραινεσθωσαν οι ζωντες και ζωης
εντρυφατωσαν· του γαρ θανατου το κεντρον σημερον ηφανισθη. Λευχειμονειτω η κτισις τον
κτιστην ανευφημουσα· η τυραννις γαρ της αμαρτιας σημερον καθηιρεθη. Ἀγαλλιασθω μεγαλως
η πολις υμων, δεσποται, θεοτητι τηι εν Τριαδι σημερον προσκυνουσα, εις καταπτωσιν βαρβαρων
και ανεγερσιν Ῥωμαιων." Και απο φωνης, λεγουσιν απελατικον, ηχ. αʹ. "Το μεγα και σεβασμιον
μυστηριον της αναστασεως" και τα εξης. Και μετα το τελειωσαι τον δημον των Βενετων
ακτολογει ομοιως και ο δημος των Πρασινων, και λεγει απελατικον, ηχ· αʹ. "Σημερον το τοις
αγγελοις απορρητον" και τα εξης. Και μετα το τελειωσαι τον δημον των Πρασινων λεγουσιν οι
κρακται των Βενετων· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ.
"Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ·
"Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις αυγουσταις και τοις
πορφυρογεννητοις." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Ἐς, ο αναστας Θεος
ημων τους δεσποτας φυλαττε." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Οι ες, ο αναστας Θεος ημων, τους
δεσποτας φυλαττε." Οι κρακται· "Πνευμα το παναγιον τας αυγουστας σκεπασον." Φθογγει και ο
λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Μητηρ του Θεου ημων, φυλαττε τα πορφυρογεννητα". Φθογγει
και ο λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων." Φθογγει και ο
λαος 1.43 ομοιως εκ τριτου.
Και ευθεως ριπτει ανωθεν απο της θυριδος ο αρτοκλινης τα δυο μερη τα αποκομβια, και
επευχονται τοις δεσποταις, και αναχωρουσιν. Ὑποστροφη των δεσποτων δειλης απο τους
Ἁγιους Ἀποστολους προς το παλατιον.
∆οχη αʹ, εις τους Λεοντας. ∆εχεται εκεισε ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο
δομεστικος των Σχολων, μετα και του περατικου δημου των Βενετων, και λεγουσιν οι κρακται·
"Καλως ηλθεν η ενθεος βασιλεια." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Καλως ηλθετε." Τα δε της
ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις,
και μετα το αποκινησαι τους δεσποτας, λεγει ο δημος τα δρομικα· "Χαιροις, κραταιοτατε
αυτοκρατορ, χαρα της οικουμενης, του Θεου ο θεραπων, Ῥωμαιων ευτυχια, αγαλλιασις
Βενετων, ευφροσυνη και κοσμιοτης, σε η θεοτης επι χρονους εκατον αξιωσηι την εαυτου διεπειν
πολιτειαν." Ἄλλο· "Χαρα ωδε σημερον, γαληνη και πραοτης μεγαλη· οι γαρ δεσποται χαραν
ημφιεσμενοι ως εωσφοροι εκλαμπουσιν εν τωι κρατει, και δεξιουται τωι κοσμωι ευτυχια. Αυτη
γαρ χαρα ημων και αγαλλιασις κοσμου." Ἄλλο· "Ἐποιησε δυναμιν η δεξια του Θεου ημων,
δεσποται, αντελαβετο ειρηνη της ιδιας πολιτειας, και εν αυτωι εν τηι πιστει υψωσε προς
ευμενειαν. Ἀγαλλεσθε ουρανιαι στρατιαι των ασωματων, συναγαλλου στρατοπεδον των
Ῥωμαιων, και επαγαλλεσθε παντες Χριστιανοι εορταζειν Κυριωι." Ἰστεον οτι ταυτα τα δρομικα
λεγονται και εν ταις λοιπαις προελευσεσι.
∆οχη βʹ, εις τον Ἅγιον Πολυευκτον. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του
δημου του Λευκου, και λεγουσιν οι κρακται·" Καλως ηλθεν η ενθεος βασιλεια." Τα δε της
ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε 1.44 των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις
δοχαις. ∆οχη γʹ, εις την Ἁγιαν Ευφημιαν του Ὀλυβριου. ∆εχεταιεκεισε ο δημοκρατης των
Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος, μετα και του περατικου δημου των Πρασινων και λεγει
δρομικα, ηχ. αʹ· "Ὁ αχρονως τωι Πατρι" και τα εξης. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε
των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις.
∆οχη δʹ, εις το Φιλαδελφιον. ∆εχεται κακεισε ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο
δομεστικος των σχολων, μετα και του περατικου δημου των Βενετων. Τα δε της ευφημιας ακτα
αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις.
∆οχη εʹ, εις τον Ταυρον. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

Ῥουσιου. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν
ταις λοιπαις δοχαις.
∆οχη ςϛʹ, εν τωι φουρνικωι των Ἀρτοπωλων. Ὑποστρεφομενος αυτος δημαρχος μετα του
δημου του Ῥουσιου, ποιουσιν εκει δοχην. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των
κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις.
∆οχη ζʹ, εν τωι Φορωι. ∆εχεται εκεισε ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος,
μετα του περατικου δημου των Πρασινων. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των
κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις.
∆οχη ηʹ, εν τωι Πραιτωριωι. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων, μετα του δημου του
Λευκου. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν
ταις λοιπαις δοχαις. Ἐν δε τωι 1.45 τελευταιωι ακτωι λεγουσιν οι κρακται· "Καλως ηλθεν η
αναιρεσις των της Ἄγαρ." Ὁ λαος· "Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας εις
πολλα ετη."
∆οχη θʹ, εν τωι φουρνικωι του Μιλιου. Ὑποστρεφομενος ο αυτος δημαρχος των Βενετων
μετα του δημου του Λευκου, ποιει εκεισε δοχην. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των
κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις. Και παλιν μετα μικρον της τοιαυτης
δοχης δεχεται ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο δομεστικος των εκσκουβιτων. Τα δε της
ευφημιας ακτα αιδονται παρα τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις.
Και παλιν μετα μικρον της τοιαυτης δοχης δεχεται ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο
δομεστικος των Σχολων, εις το καγκελλον της Χαλκης. Τα δε της ευφημιας ακτα αιδονται παρα
τε των κρακτων και του λαου, καθως και εν ταις λοιπαις δοχαις.

1.46 ϛʹ Ἄκτα εορτηι τηι Κυριακηι του Ἀντιπασχα.
Ἰστεον οτι τηι κυριακηι του Ἀντιπασχα, οτε ακουμβισωσιν οι δεσποται επι της τραπεζης,
η αυτη ταξις και ακολουθια γινεται της δευτερας της διακαινησιμου, δηλονοτι και αι
ακτολογιαι των δυο μερων, και παντα, καθως προειρηται, πλην οι μεν Βενετοι λεγουσιν
απελατικον, ηχ. πλαγ. δʹ· "Ἀνακαινιζου η κτισις, Χριστος ανεστη, εορταζε Κυριωι τας εορτας σου.
Ἐσφραγισμενου γαρ του ταφου, ο της ζωης ηλιος ανατειλας και οφθεις αποστολοις των θυρων
κεκλεισμενων, το Πνευμα το αγιον δι' αυτου εγκαινιζει, και ειρηνην χαριζεται πασηι τηι
οικουμενηι, και το βασιλειον κρατος αστερος ανατολη του αδυτου νεουργει και μεγαλυνει, ως
λαμπρος ηλιος, προερχομενος σημερον εις δοξαν, εις καυχημα, εις ανεγερσιν Ῥωμαιων". Οι δε
Πρασινοι τονδε· "Ἀποβαλοντες συμβολα λυπηρας κατηφειας οι αποστολοι, χαιροντες προηλθον
εις Γαλιλαιαν και ειδον ον εποθουν εκ νεκρων εγηγερμενον. Ἀπορρητον εδεξαντο παρ' αυτου
μυσταγωγιαν, και ως ακτινες διαδραμοντες τον κοσμον φαιδρομορφον εκηρυξαν της
αναστασεως την ημεραν. Αυτων η προστασια τηι θεικηι παντευχιαι υμας διαφυλαξηι, δεσποται, εις
ευτυχιαν Ῥωμαιων." Ἰστεον οτι υποστρεφοντων των δεσποτων δειλης απο 1.47 τους Ἁγιους
Ἀποστολους εις το παλατιον ταυτηι τηι εορτηι, η αυτη ταξις και ακολουθια γινεται της δευτερας
της διακαινησιμου, δηλονοτι και αι δοχαι εν τοις προειρημενοις τοποις και αι ακτολογιαι,
καθως προειρηται, πλην λεγουσιν οι Βενετοι το απελατικον, ηχ. πλαγ. δʹ· "Ἀνακαινιζου η
κτισις" και τα εξης, οι δε Πρασινοι. ηχ. πλαγ. δʹ· "Ἀποβαλοντες τα συμβολα λυπηρας κατηφειας"
και τα εξης, αλλο, ηχ. αʹ· "Ὁ αχρονως τωι Πατρι" και τα εξης.

1.48 Ζʹ Τηι εορτηι της Μεσοπεντηκοστης.
Χρη ειδεναι οτι και τηι προελευσει ταυτηι της Μεσοπεντηκοστης, και απιοντων των
δεσποτων και παλιν υποστρεφοντων, και αι δοχαι και αι ακτολογιαι ομοιαι γινονται της
δευτερας της διακαινησιμου, πλην οι μεν Βενετοι λεγουσιν απο φωνης απελατικον, ηχ. αʹ·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

"Πνευμα μεγα και σεβασμιον, ο ανω δοξαζομενος συν τωι Πατρι ως παντων Κυριος, εν ιερωι
συνομιλος ων Ἑβραιοις διδασκει Σοφιας βρυειν ναματα, υπερφυως η Σοφια του Ὑψιστου
αναφωνων· οι διψωντες προσερχεσθε, και δροσιζεσθε του Πνευματος την ποσιν. Ἐκεινο το
αειζωον πομα τα πληθη αγαλλονται πινοντα, και γεραιρουσι το κρατος υμων, δεσποται, εις
δοξαν, εις καυχημα, εις ανυψωσιν Ῥωμαιων." Οι δε Πρασινοι λεγουσι τονδε, ηχ αʹ· "Ὁ μεσιτης
ων πλασματος και Πατρος του ιδιου, θειε Λογε, του ναου εορτης εν μεσωι παρρησιαζει· ο μελλων
εκ της πλευρας της αχραντου ρειθρα προχεειν αφθαρσιας ολωι τωι κοσμωι, νυν διψωντας ποτιζεις
εκ χειλεων διδασκαλιας ναματα, και ο ασυνετος δημος θαυμαζει μεν, ου βουλεται δε γνωναι οτι
σηι εξειργασται σοφιαι παντα και συνεχεται σηι κυβερνησει. Συ ουν 1.49 δοξασας τωι στεφει, Θεε,
δεσποτας παλαμηι σου, φυλαττε εις ανεργεσιν Ῥωμαιων." Χρη ειδεναι οτι ταυτηι τηι εορτηι της
Μεσοπεντηκοστης, επι της τραπεζης των δεσποτων καθεζομενων, η αυτη ταξις και ακολουθια
γινεται, καθως και εν τηι δευτεραι της διακαινησιμου.

1.50 Ηʹ Τηι εορτηι της Ἀναληψιμου.
Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Ἀναληψιμου, οτε ακουμβισωσιν οι δεσποται επι της τραπεζης,
η αυτη ταξις και ακολουθια γινεται της δευτερας της διακαινησιμου, δηλονοτι και αι
ακτολογιαι των δυο μερων και παντα, καθως προειρηται, πλην οι μεν Βενετοι λεγουσι την
φωνην, ηχ. πλαγ. αʹ· "Ὡς αειζων ρειθρον, πηγην αγιαν Χριστιανοι ευρηκοτες μονην σε, την
παναγιαν του Θεου Μητερα, δυσωπουμεν ως Θεοτοκον, και εξαιτουμεν στοματι ασιγητωι·
πτερυξι της σης πρεσβειας ο δεινα και ο δεινα περιφυλαττε μεχρι τελους." Ὁ απελατικος, ηχ. δʹ·
"Σε, την πασταδα του Χριστου, δι' ης ελαμψε Χριστος κατα σαρκα τοις βροτοις, αινουμεν λαοι
επαξιως· Θεοτοκε, τους δεσποτας ως φωστηρας περισωζε εις ανεγερσιν κοσμου και Βενετων αει
σε κεκτημενων κραταιωμα βοηθειας." Οι δε Πρασινοι λεγουσι την φωνην πλαγ. δʹ· "Ἡ πηγη της
ζωης Ῥωμαιων, Παρθενε, Μητερ Θεου του Λογου, συστρατηγησον μονη τοις δεσποταις εν τηι
πορφυραι, τοις λαβουσιν εκ σου το στεφος, οτι αυτοι σε κεκτηνται κατα παντα θυρεον
απροσμαχητον εν τηι πορφυραι." Ἄλλο, ηχ. δʹ. "Καταφυγης ελπιδα και σωτηριας και αντιληψεως
1.51 κλεος σε την παναγνον Χριστιανοι κεκτημενοι, εξαιτουμεν ως σκεπην, πρεσβευτικαις
περιεπε πτερυξι· σε γαρ κεκτηνται ισχυν κατ' εχθρων τροπαιοφορον." Ἰστεον οτι ταυτηι τηι εορτηι
γινονται αι δοχαι ουτως·
∆οχη αʹ, εξωθεν της καμαρας του εμβολου, εν ωι και ο κιων ισταται. ∆εχεται εκεισε ο
δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα του περατικου δημου των
Βενετων.
∆οχη βʹ, εις τον αγωγον, εν ωι το υδωρ εκρει. ∆εχεται εκεισε ο δημοκρατης των
Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος.
∆οχη γʹ, εις τον Ἅγιον Μωκιον. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του
δημου του Λευκου.
∆οχη δʹ, εν τωι Ἑξακιονιωι. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου
του Ῥουσιου.
∆οχη εʹ, εις τον Ξηρολοφον, αντικρυ του ευκτηριου του Ἁγιου Καλλινικου. ∆εχεται
κακεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα και του δημου του Λευκου.
∆οχη ςϛʹ, εις τον Βουν. ∆εχεται εκεισε ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο δομεστικος
των εκσκουβιτων.
∆οχη ζʹ, εις τα Ἀμαστριανου. ∆εχεται εκεισε ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο
δομεστικος των σχολων.
∆οχη ηʹ, εις το Φιλαδελφιον. Ὑποστρεφομενος ο δημαρχος των Βενετων μετα του
δημου του Λευκου, ποιει εκεισε δοχην.
∆οχη θʹ, εις τον Ταυρον. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου του
Ῥουσιου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

∆οχη ιʹ, εν τωι φουρνικωι των Ἀρτοπωλων. Ὑποστρεφομενος ο δημαρχος των Πρασινων
μετα του δημου του Ῥουσιου, ποιει εκεισε δοχην.
∆οχη ιαʹ, εν τωι Φορωι. Ὑποστρεφομενος ο δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου του
Ῥουσιου ποιει εκεισε δοχην.
1.52 ∆οχη ιβʹ, εν τωι Πραιτωριωι. ∆εχεται εκεισε ο δημαρχος των Βενετων μετα του
δημου του Λευκου.
∆οχη ιγʹ, εν τωι φουρνικωι του Μιλιου. Ὑποστρεφομενος ο δημαρχος των Βενετων μετα
του δημου του Λευκου, ποιει εκεισε δοχην. Και παλιν μετα μικρον της τοιαυτης δοχης δεχεται ο
δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος, μετα του περατικου δημου των Πρασινων.
Και παλιν μετα μικρον υποστρεφομενος ο δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου του
Ῥουσιου, ποιουσιν εκεισε δοχην αντικρυ του Ἀχιλλεως προς την πυλην της Μελετης, και παλιν
μετα μικρον της τοιαυτης δοχης δεχεται ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των
σχολων, μετα του περατικου δημου των Βενετων εις το καγκελλον της Χαλκης.
Χρη ειδεναι οτι αι ακτολογιαι των δοχων γινονται καθως και εν τηι δευτεραι της
διακαινησιμου. Αι φωναι των Βενετων, ας λεγουσι δρομικως· "Χαιροις, κραταιοτατε
αυτοκρατορ," και τα εξης. Οι απελατικοι· "Προστασιαν ακαθαιρετον και σκεπην την
ανυμφευτον λαβοντες, θεοστεπτοι ευεργεται, και ταις αυτης εγκαυχομενοι παναχραντοις
πρεσβειαις, ακαταμαχητοι οντες εθνεσιν υπεναντιοις. Αυτη γαρ επισκιαζει εν ημεραι πολεμου
ταις κορυφαις υμων, και ταις νικαις υμας δεικνυει στεφανιτας εις ευτυχιαν και δοξαν των
Ῥωμαιων." Ἄλλο, ηχ. γʹ· "Ευλογειται το ορος των Ἐλαιων· εν αυτωι γαρ ευλογειται η χορεια
των αποστολων, και ειδον δοξαν Ὑψιστου, εκειθεν προς ουρανον σαρκι αναφερομενον Θεον
και πυλας αιωνιους ανοιγομενας και τον ∆εσποτην προσδεχομενας. Στρατιαι δε των αγγελων
υμνολογουσι και τον Πατερα προς τον Υιον ειποντα· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν σοι κλινηι παν
ποιηματων γονυ." Ἄλλο, ηχ. πλαγ. δʹ· "Ἐπεστη Χριστος τοις αποστολοις και ωφθη αυτοις 1.53
ειρηνην λεγων, και τας ρησεις των προφητων αυτοις ερμηνευων, προς το ορος των Ἐλαιων
παντας εξηγαγεν αρδην, και τας χειρας εις υψος αρας, ευλογησας αυτους, εις ουρανους
ανεληφθη, επαγγειλαμενος αυτοις και την του αγιου Πνευματος παρουσιαν, χαρας αυτους
εμπλησας. ∆ιο αυτος ο Θεος ημων, ευεργεται, ευλογησηι υμας εν πασι και χαρας εμπλησηι την
υμων βασιλειαν." Αι φωναι των Πρασινων, ας λεγουσιν, ηχ. δʹ· "Καταφυγης ελπιδα και
σωτηριας", και τα εξης. Ἄλλο, ηχ. γʹ· "Προσκυνησαντες παντες οι αποστολοι ομου Χριστον εις
ουρανους αναληφθεντα, κατελαβον την Ἰερουσαλημ μετα χαρας, οτι ευροσαν Χριστον Ἰησουν,
τον Υιον του Θεου, ον εγραψε Μωσης και οι λοιποι των προφητων, και εθεασαντο την δοξαν
αυτου μετα σταυρου εκ δεξιων καθημενου του Πατρος· αυτος υμας φυλαξηι, ευεργεται, εις
ευτυχιαν Ῥωμαιων." Ἄλλο, ηχ. βαρ. "Ξενον θαυμα· ως γαρ υετος επι ποκον, λογος του Πατρος·
και νυν ορατε, εις ουρανους ανιων σαρκοφορος, οτι επληρωσε το θελημα του Πατρος,
συγκαλεσας τα εθνη παντα τηι αληθειαι λατρευειν, οθεν και πληρωσας την καθ' ημας οικονομιαν
εκ δεξιων εκαθισε της δυναμεως Κυριου· αυτος υμας φυλαξηι, ευεργεται, εις ευτυχιαν
Ῥωμαιων."

1.54 Θʹ Τηι εορτηι της Πεντηκοστης.
Των Βενετων, φωνη, ηχ. πλαγ. δʹ· "Ἡ του θειου Πνευματος παρουσια τοις εν γηι
επελαμψε θεογνωσιαι." Ἄλλο, ηχος ο αυτος. "Ὁ Παρακλητος σημερον ουρανοθεν, ως εν
πυριναις γλωσσαις επιφοιτησας τοις αποστολοις, εδιδασκεν κηρυττειν την ομοουσιον πιστιν της
Τριαδος, τα εθνη εφωτισεν, την πλανην κατεφλεξε, τους ευεργετας ταις νικαις ωραΐζει, και τωι
βραχιονι αυτων βαρβαρους καθυποτασσει· αγαλλιασθω πασα η οικουμενη, οτι νικη βασιλευει
και χαρα εν τοις Ῥωμαιοις." ∆οχη βʹ, των Πρασινων, φωνη, ηχ. δʹ· "Τηι τετραπληι τριαδι των
αποστολων η της Τριαδος ωφθη πυρσοφαΐα." Ἄλλο, απελατικος πλαγ. δʹ· "Ὁ εν πυριναις
γλωσσαις Χριστος τα εθνη εις επιγνωσιν αγαγων αληθειας, αυτος υμας, θεοστεπτοι ευσεβεις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

ευεργεται, εν τηι του Πνευματος επιφοιτησει ηγιασμενον στεφανον επεθηκεν ουρανοθεν ταις
τιμιαις κορυφαις υμων· διο αυτον δυσωπουμεν εκ καρδιας απαυστως· Κυριε, ο αιωνιως
βασιλευων, τουτους ημιν χαρισον εις χαραν και ανεγερσιν των Ῥωμαιων." ∆οχη γʹ. των
Βενετων, φωνη, ηχ. δʹ· "Πυρος εν ειδει το Πνευμα τοις αποστολοις επεστη σημερον ουρανοθεν."
Ἄλλο, ηχος ο αυτος· "Ὁ γλωττομορφοις Θεος πυρσοφαΐαις τας των εθνων εκμειωσας αθεΐας, δι'
υμων, 1.55 ανδρειοτατοι δεσποται, εκπολεμησαι επαγγελλεται και εκμειωσαι τας των εθνων
αθεΐας, και ομογλωττους εν πιστει τους αλλογλωσσους ελκυσηι ο δεινα και ο δεινα, η χαρα και
ανεγερσις των Ῥωμαιων." ∆οχη τεταρτη, των Βενετων, φωνη πλαγ. δʹ· "Ἡ του θειου Πνευματος
παρουσια," και τα εξης. Ἄλλο, ηχ. δʹ· "Ἡ υπεραρχιος Τριας, ο δεινα και ο δεινα θεοστεπτοι,
αδιαιρετως εν τωι στεφει υμων δεικνυται ευδοκουσα· εν ταυτηι γαρ τηι ημεραι Πατηρ τας πλακας
Μωσηι παρεχει, Υιος το Πνευμα τοις μαθηταις δωρειται, αυτο το Πνευμα πυριναις γλωσσαις
τυπουμενον φανερουται· τριπλασιαζομενης δε της εορτης υμων, θεολογειται σημερον η
ομοουσιος Τριας η στεφουσα υμας." ∆οχη εʹ, των Πρασινων, φωνη, ηχ. γʹ· "Λιμην των θειων
διδαγματων, η του παναγιου Πνευματος χαρις." Ἀπελατικος· "Τωι Ἁγιωι Πνευματι εστεφθητε, οι
δεσποται των Ῥωμαιων, και εν αυτωι οδηγειτε τον λαον υμων εν πασηι προσκυνειν αληθειαι το
τρισυπερθεον κρατος." ∆οχη ϛςʹ, των Βενετων, φωνη, ηχ. δʹ· "Πυρος εν ειδει το Πνευμα" και τα
εξης. Ἄλλο, πλαγ. δʹ· "Θεος το Πνευμα, σημερον εγνωρισθη τοις αποστολοις εν γλωσσαις
πυριμορφοις, και υμας, θεοστεπτοι ευεργεται, τηι αλουργιδι και τωι στεφει δοξασας, εδικαιωσεν
βουλησει θεοκριτωι βασιλευειν επαξιως Ῥωμαιων. ∆οξα Θεωι τωι στεψαντι υμας εις ανεγερσιν
Ῥωμαιων." Ἀκτολογια της εκτης δοχης. Λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος·
"Εις πολλα ετη, εις πολλα." Οι κρακται· "Ὁ των παντων Ποιητης και ∆εσποτης." Φθογγει και ο
λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται. "Ὁ το παρακλητον και αγιον Πνευμα."
Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι 1.56 κρακται· "Καταπεμψας εν γλωσσαις των
αποστολων." Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Τους χρονους
υμων πληθυνηι συν ταις αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ·
"Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας." Τριλεξια εις την αυτηνεορτην, πλαγʹ. δʹ·
"∆εξαι δουλους, δεσποτα, του υμνειν το ευσεβες σου· ο Θεος ο στεψας αυτοχειρως την κορυφην
υμων αξιωσηι.
Ἔνθεν κακειθεν τα βηλα οι σιλεντιαριοι, και εισαγει ο πραιποσιτος βηλον αʹ·
μαγιστρους, και ο μεν πραιποσιτος ανερχεται και ισταται εν τηι ταξει αυτου. Οι δε μαγιστροι και
οι μελλοντες καθεξης εισερχεσθαι εν εκαστωι βηλωι, εισερχομενοι ου πιπτουσι, και απελθοντες
ιστανται απο των αρχοντων του κουβουκλειου ενθεν κακεισε, κατα τας αυτων ταξεις και
στασεις. Ειθ' ουτως λαβων παλιν νευμα ο πραιποσιτος, εξερχεται μετα των δυο οστιαριων και
εισαγει βηλον δευτερον· πατρικιους και ανθυπατους. Βηλον γʹ· πατρικιους και στρατηγους.
Βηλον τεταρτον· τον υπαρχον των πραιτωριων, τον κυαιστωρα, ανθυπατους των θεματων και
επαρχους. Βηλον εʹ· τον λογοθετην του στρατιωτικου, τον δομεστικον των Ἱκανατων, τον
δομεστικον των Νουμερων, τον δομεστικον των Ὀπτιματων, τον δομεστικον των τειχων, τον
σακελλαριον, τον του σακελλιου, τον του Ειδικου, τους δημαρχους των δυο μερων, τον
κουρατορα τον μεγαν, τον τοποτηρητην των σχολων και δισυπατους, σπαθαριους,
συγκλητικους και υπατους. Βηλον ϛʹ· κομητας των σχολων. Βηλον ζʹ· βασιλικους κανδιδατους.
Βηλον ηʹ· δομεστικους των σχολων. Βηλον θʹ· τους απο επαρχων. Ει τυχωσι δε και πρεσβεις
μεγαλου εθνους, εισερχονται απο κελευσεως, και προσκυνησαντες 1.57 τον βασιλεα και
ασπασαμενοι, εξερχονται, μηδεν ετερον πραττοντες. Και ειθ' ουτως λαβων νευμα ο πραιποσιτος
παρα του βασιλεως, λεγει μεγαλως το· "Κελευσατε." Ἅπαντες δε ανταποκρινονται· "Εις πολλους
και αγαθους χρονους ο Θεος αγαγοι την βασιλειαν υμων." Και εξερχονται οθεν εισηλθον,
βασταζομενου του βηλου, του οντος κατω εν τοις κιοσιν, υπο των προειρημενων δυο
σιλεντιαριων. Και παντων εξελθοντων, ανισταται ο βασιλευς, και απερχεται οπισθεν των ιθʹ
Ἀκκουβιτων προς το υπαλλαξαι τον λωρον δια των βεστητορων, και ηνικα υπαλλαξει,
εξερχονται οι βεστητορες, και μενει ο βασιλευς μετα του κουβουκλειου μονου, και στεφεται υπο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

του πραιποσιτου, και εξερχεται, κρατων εν μεν τηι δεξιαι, χειρι ανεξικακιαν, εν δε τηι αριστεραι
σκηπιωνα επικειμενον τωι ωμωι αυτου, και διερχεται μεσον δια του μεγαλου τρικλινου και των
δυο κιονων, ενθα το βηλον κρεμαται. Ἐξερχομενου δε του βασιλεως απο του βηλου, ιστανται εξ
αριστερας ο δρουγγαριος της βιγλας και πρωτοσπαθαριοι, και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο
των αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται δια του πορτηκος του μεγαλου τρικλινου, ενθα η
εκθεσις των ιθʹ Ἀκκουβιτων τιθεται, και απελθων ισταται εν μεσωι των δυο κιονων. Και
δεχονται αυτον εκεισε εις τον Ὀνοποδα πατρικιοι τε και στρατηγοι, και προσκυνησαντες τον
βασιλεα μη πεσοντες κατω νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, κακεινος λεγει·
"Κελευσατε." Αυτοι δε το· "Εις πολλους χρονους και αγαθους." Ἐν δε ταυτηι τηι δοχηι ιστανται
σπαθαροκανδιδατοι και σπαθαριοι ενθεν κακεισε, και οι μεν σπαθαροκανδιδατοι και οι
σπαθαριοι κατερχονται τα γραδηλια του Κονσιστωριου, οι μεν εκ δεξιων, οι δε εξ ευωνυμων
των πυλων. Οι δε πατρικιοι και οι στρατηγοι διερχονται 1.58 την μεσην πυλην και ευθεως οι μεν
απο δεξιας πατρικιοι και στρατηγοι κατερχονται τα γραδηλια της αριστερας πυλης· ο δε
βασιλευς δηριγευομενος υπο του κουβουκλειου, κατερχεται το πουλπιτον, και ισταται υπο το
καμελαυκιν εν τωι πορφυρωι λιθωι, και δεχονται αυτον εκεισε πατρικιοι και στρατηγοι μετα της
συγκλητου. Και προσκυνησαντων τον βασιλεα μη πεσοντων κατω, νευει ο πραιποσιτος απο
κελευσεως τωι σιλεντιαριωι, κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Και απο των εκεισε δηριγευομενος ο
βασιλευς υπ' αυτων παντων, διερχεται δια των Ἐκσκουβιτων και των Σχολων, και εξερχεται
την μεγαλην πυλην, και διερχομενος δια μεσου του Μιλιου και του Αυγουστεως, εισερχεται εν
τηι πυληι του ωρολογιου της Μεγαλης Ἐκκλησιας.
Ἰστεον δε οτι εν τηι διοδωι του βασιλεως τελουνται απαντα τα αισια ακολουθως, ον
τροπον ανωτερω εν τηι καθολου προελευσει της Χριστου γεννησεως εξεθεμεθα. Και εισελθοντος
του βασιλεως εν τηι προειρημενηι πυληι του ωρολογιου, δεχονται αυτον οι του μερους των
Βενετων εκεισε, ουκ επιδιδωσι δε εκεισε ο δημαρχος λιβελλαριον, ει μη μονον ακτολογει, μη
πραττων ετερον τι. Και ειθ' ουτως εισερχεται ο βασιλευς ενδον του βηλου του κρεμαμενου
οπισθεν της πυλης του ναρθηκος εν τωι μητατωριωι, και λαβων ο πραιποσιτος το στεμμα απο της
κεφαλης αυτου, εισερχεται εν τωι ναρθηκι και απανται αυτον ο πατριαρχης, ο δε βασιλευς
ασπαζεται το τε Ευαγγελιον και τον σταυρον. Και ειθ' ουτως προσκυνησαντες αλληλους ο τε
βασιλευς και ο πατριαρχης και ασπασαμενοι, απερχονται μεχρι των βασιλικων πυλων. Και ο μεν
πατριαρχης αρχεται τελειν την ευχην της εισοδου της θειας λειτουργιας, ο δε βασιλευς παρα
1.59 του πραιποσιτου λαβων κηρια, ευχεται. Και αποδοντων αμφοτερων τας ευχας αυτων τωι
Κυριωι, επιδιδωσιν ο βασιλευς τους κηρους τωι πραιποσιτωι, και αυτος τωι της καταστασεως. Ὁ δε
βασιλευς προσκυνει τον τιμιον σταυρον και το αχραντον Ευαγγελιον και διερχεται μετα του
πατριαρχου μεσον του ναου, και δια της πλαγιας του αμβωνος εισερχονται εν τηι σωλεαι, και
πλησιασαντες ταις αγιαις θυραις, ο μεν πατριαρχης εισερχεται εις το θυσιαστηριον, ο δε
βασιλευς αψας κηρους και ευξαμενος επιδιδωσι τους κηρους τωι πραιποσιτωι, και εισερχεται εις
το θυσιαστηριον· μελλοντος δε εισιεναι, ιστανται μητροπολιται κατεχοντες τα αγια θυρια, και
επινευσαντων αυτα προς τον βασιλεα μικρον, φιλει ο βασιλευς τους επ' αυτοις πεπαρμενους
σταυρους, και εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και ευξαμενος εμπροσθεν της αγιας τραπεζης
εφαπλοι εν αυτηι ειλητα δυο, και επιτιθησι τα προσενεχθεντα· δισκους δυο και ποτηρια δυο, ειτα
ασπαζεται τα αγια σπαργανα, και ειθ' ουτως λαβων αποκομβιον παρα του πραιποσιτου, τιθησι
και αυτο εν τηι αγιαι τραπεζηι. Και προσκυνησαντες αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης,
εξερχεται ο βασιλευς απο του θυσιαστηριου, και απερχεται εις το μητατωριον, και απτων εκεισε
κηρους και ευξαμενος, υπαλλασσει το λωρον, και της θειας λειτουργιας τελεσθεισης, ηνικα
μελλουσι διερχεσθαι τα Ἅγια, περιβαλλεται ο βασιλευς χλανιδα, και δηριγευομενος υπο των εξ
εθους απερχεται εν τωι τοπωι, εν ωι ισταται το κηριον, ηγουν η λαμπας, ηνπερ μελλει βαστασαι,
και σταντων παντων των πατρικιων ενθεν κακεισε, διερχεται ο βασιλευς μεσον αυτων. Ὁ δε
πραιποσιτος λαβων το κηριον, επιδιδωσιν αυτο τωι βασιλει, ο δε βασιλευς διερχεται οψικευων
τα Ἅγια, και εισελθων ενδον της σωλεας 1.60 και πλησιον των αγιων θυρων γενομενος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

επιδιδωσι το κηριον τωι πραιποσιτωι, κακεινος επιτιθησιν αυτο επανω της σωλεας πλησιον των
αγιων θυρων, εν τωι δεξιωι μερει, ο δε βασιλευς ισταται πλησιον του αυτου κηριου, εως αν
διελθωσι τα Ἅγια. Και ηνικα διελθωσι τα Ἅγια, προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους ο τε
βασιλευς και ο πατριαρχης, και απερχεται ο βασιλευς δηριγευομενος υπο των κατα συνηθειαν
δια των εξω του θυσιαστηριου εν τωι μητατωριωι. Και του καιρου της θειας αγαπης εγγισαντος,
δηλοι ο της καταστασεως τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι βασιλει, ο δε βασιλευς εξερχεται, και
δηριγευομενος υπο των προειρημενων τουτεστι των αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε
και στρατηγων, μετα και της συγκλητου απερχεται, και ισταται εν τωι δεξιωι μερει του
θυσιαστηριου επακουμβιζων τωι καγκελλωι εν τωι αντιμισιωι της πλαγιας, και εκεισε διδωσιν ο
βασιλευς αγαπην τωι τε πατριαρχηι, μητροπολιταις τε και επισκοποις, αρχουσι τε της εκκλησιας,
και πασι τοις εξ εθους, και ειθ' ουτως προσκυνησαντες αλληλους ο τε βασιλευς και ο
πατριαρχης, κατερχεται ο βασιλευς και ισταται, ενθα ειθισται αυτον διδοναι την αγαπην καθ'
εκαστην προελευσιν. Και εισερχονται εν ενι βηλωι μαγιστροι τε και πατρικιοι και στρατηγοι,
μετα και δομεστικων, και οι τα πρωτα οφφικια κατεχοντες δημαρχοι τε και ο της καταστασεως·
απαντες δε οι προειρημενοι εισερχομενοι προς το ασπασασθαι τον βασιλεα προσκυνουσι, μη
πιπτοντες δια την Ἀναστασιν, αλλ' απερχομενος εκαστος κατα ταξιν, διδωσι την αγαπην τωι
βασιλει. Και ειθ' ουτως απαντες ιστανται εν ταις ταξεσιν αυτων, και προσκυνουσιν αμφοτεροι
αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, και απερχεται ο βασιλευς εν τωι μητατωριωι.
Και της θειας κοινωνιας εγγιζουσης, εισερχεται ο της καταστασεως και δηλοι τωι
πραιποσιτωι, κακεινος τωι βασιλει, ο δε βασιλευς εξερχεται και δηριγευομενος υπο των προειρη
1.61 μενων παντων, απερχεται και ισταται εμπροσθεν του θυσιαστηριου εν τωι βασιλικωι
αντιμισιωι, και ευξαμενος εκεισε ανερχεται, και κοινωνει εκ των του πατριαρχου χειρων ον
τροπον εν τηι προλαβουσηι εορτηι της Χριστου Γεννησεως ειρηται, και μετα το κοινωνησαι τον
βασιλεα προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, και απερχεται ο
βασιλευς εν τωι μητατωριωι, και εξελθων εν τωι τρικλινωι, κραματιζει μετα φιλων, ων αν
κελευει.
Χρη δε ειδεναι οτι ηνικα αρξηται η θεια λειτουργια, ευθεως ανερχονται οι του
κουβουκλειου εν τοις κατηχουμενιοις, και εξερχεται η αυγουστα εκ του μητατωριου, του οντος
εν τοις κατηχουμενιοις, και καθεζεται επι σελλιου και ιστανται οι του κουβουκλειου απαντες
ενθεν κακεισε, οι δε ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι ιστανται οπισθεν της αυγουστης, και λαβων
νευμα ο πραιποσιτος παρα της αυγουστης, εξερχεται μετα δυο οστιαριων βασταζοντων βεργια,
και εισαγει βηλον αʹ· πατρικιας ζωστας, βηλον βʹ· μαγιστρισας, βηλον γʹ· πατρικιας και
ανθυπατους, βηλον δʹ· πατρικιας και στρατηγισας, βηλον εʹ· επαρχισας και κυαιστωρισας, βηλον
ϛʹ· επαρχισας θεματικας ανθυπατισας, την δρουγγαριαν της βιγλης, πρωτοσπαθαριας,
σπαθαροκανδιδατισας, τουρμαρχισας τοποτηρητισας, σπαθαριας υπατισας, και στρατωρισας,
βηλον ζʹ· κομητισας των σχολων, κανδιδατισας, σκριβωνισας, δομεστικας των ταγματων,
βεστητωρισας, σιλεντιαρισας, κομητισας του Ἀριθμου, κομητισας των Ἱκανατων. Και μετα το
δουναι πασαις την αγαπην την αυγουσταν, νευει τωι πραιποσιτωι, κακεινος λεγει· "Κελευσατε".
Αυται δε το· "Εις πολλους και αγαθους χρονους", και εξερχονται. Ἀναστασα δε η αυγουστα,
εισερχεται εν τωι μητατωριωι μετα των οικειακων αυτης κουβικουλαριων, οι 1.62 δε λοιποι του
κουβουκλειου κατερχονται εις τον βασιλεα. Και αναστας ο βασιλευς απο του κραματος,
περιβαλλεται τον λωρον δια των βεστητορων, και κελευσας τωι πραιποσιτωι, προσκαλειται τον
πατριαρχην, και του πατριαρχου ελθοντος, προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους ο τε βασιλευς
και ο πατριαρχης, και διερχονται δια του τρικλινου, εν ωι εκραματισε, και μελλοντων
εξερχεσθαι εν τωι Ἁγιωι Φρεατι, ισταται ο βασιλευς εν τηι πυληι μετα του πατριαρχου, ο δε
πραιποσιτος και ο αργυρος ιστανται εξω της αυτης θυρας, και δη δια χειρος του αργυρου
λαμβανει ο πραιποσιτος τα χρυσα βαλαντιδια, και επιδιδωσι τωι βασιλει, και ο βασιλευς διδωσι
τοις μελλουσι ταυτα λαμβανειν, κραζοντος δηλονοτι του αργυρου· "Τωι ο δεινα δεσποται
αγαθοι." Εισιν δε οι λαμβανοντες ταυτην την ευεργεσιαν ο τε αρχιδιακονος και οι οστιαριοι και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

οι ψαλται και οι προσμοναριοι, και ειθ' ουτως εισερχονται ενδον της κορτινας της κρεμαμενης
εν τωι Ἁγιωι Φρεατι. Ὁ δε πραιποσιτος λαβων το στεμμα, επιδιδωσι τωι πατριαρχηι, και στεφει ο
πατριαρχης τον βασιλεα, και επιδιδοντος του πατριαρχου τωι μεγαλωι βασιλει ευλογιας, ομοιως
και τωι μικρωι, λαβων ο βασιλευς παρα του πραιποσιτου αποκομβιον, αντιδιδοι τωι πατριαρχηι, ο
δε πατριαρχης τωι βασιλει αλειπτα, ομοιως και ο ετερος βασιλευς το αυτο ποιει. Προσκυνησαντες
δε αμφοτεροι αλληλους και ασπασαμενοι οι τε βασιλεις και ο πατριαρχης, εξερχεται ο βασιλευς
απο των εκεισε, και διερχεται δια της μεσης, και εισερχεται την μεγαλην πυλην της Χαλκης, απο
δε των εκεισε δια τε των Σχολων και των Ἐκσκουβιτων, εκτελουντων των περατικων μερων
ακολουθως και των πολιτικων απαντα τα κατα συνηθειαν.
Καταλαβουσης δε της συγκλητου εν τωι Κονσιστωριωι, μενει εκεισε υπερευχο 1.63 μενη
τον βασιλεα· κατελθων δε τα γραδηλια ο βασιλευς, μενει εκει, και ο της καταστασεως μετα
σιλεντιαριων και βεστητορων, υπερευχομενοι τον βασιλεα το· "Εις πολλους και αγαθους
χρονους." Ὁ δε βασιλευς δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου και των
πατρικιων, διερχεται μεχρι του στενου, και μενουσιν οι πατρικιοι, και αυτοι υπερευχομενοι τον
βασιλεα. Εισελθων δε ο βασιλευς εν τωι τρικλινωι του Αυγουστεως, παραυτικα ασφαλιζουσι τας
θυρας κουβικουλαριοι, ο δε βασιλευς νευει τωι πραιποσιτωι και λεγει ρωμαιστι· "∆ιτ." Και
αποκριθεις εις των κουβικουλαριων λεγει· "Καλως." Οι δε λοιποι παντες του κουβουκλειου,
σταντες δικην του Π στοιχειου, λεγουσιν και αυτοι ρωμαιστι· "Ἦλθες η μουλτος αννος,
φιλικησιμε." Εισελθων δε ο βασιλευς εν τωι Ὀκταγωνωι, λαβοντος του πραιποσιτου το στεμμα
απο της κεφαλης του βασιλεως, εισερχονται οι βεστητορες και απαλλασσουσι τον λωρον, και
εξερχονται. Ὁ δε βασιλευς περιβαλλομενος σαγιον χρυσουν, απο των εκεισε, δηριγευομενος υπο
τε του κουβουκλειου πρωτοσπαθαριων τε και λοιπων οικειακων, διερχεται δια του Αυγουστεως
και της Ἀψιδος και εισερχεται εν τωι θεοφυλακτωι παλατιωι. Καταλαβουσης δε της ωρας,
καθεζεται επι της τραπεζης, η δε τραπεζα εστιν αποκοπτη, και ειθ' ουτως εισερχονται οι του
κουβουκλειου, και παριστανται καθως και η ταξις εχει ενθεν κακεισε του κλητωριου·
εισερχονται δε και οι φιλοι εν τωι κλητωριωι, φορουντες οι μεν πατρικιοι τα χλανιδια αυτων, και
παλιν, ηνικα εισελθηι το δουλκιν, περιβαλλονται αυτα. Ἰστεον δε οτι οι αρχοντες του
κουβουκλειου δι' ολης 1.64 της διακαινησιμου εν τηι αυτηι τραπεζηι, ηγουν τηι χρυσηι, τελουσι
διπλουν παραστασιμον. Χρη δε ειδεναι οτι ει μεν τυχωσι πρεσβεις μεγαλων εθνων, και κελευσηι
ο βασιλευς τουτους καλεσαι, ισταται η χρυση μικρα τραπεζα ανω ενθα το πενταπυργιον ισταται,
και καθεζεται εκει ο βασιλευς, οι δε πρεσβεις καθεζονται εν τηι μεγαληι χρυσηι τραπεζηι. Ἀριστερα
δε του πενταπυργιου ισταται σκαμνον, εχον βαθρα, και ανερχεται δι' αυτου ο της τραπεζης, και
ισταται ανω καθυπουργων τωι βασιλει, οι δε εγγιστιαριοι ιστανται παντες κατω, ιστανται δε
ομοιως και εξ αριστερων του αυτου πενταπυργιου, εχοντος και αυτου βαθρα, και ανερχεται δι'
αυτου ο επιγκερνης. Ἰστεον δε και τουτο, οτι ιστανται εν τηι καμαραι του Χρυσοτρικλινου τηι
εξαγουσηι προς τον Τριπετωνα παρατραπεζα δυο· ει δε κελευει ο βασιλευς γενεσθαι κατα
προσθηκην ετερα δυο παρατραπεζα, ισταται το εν εν τηι αριστεραι καμαραι, το δε ετερον εν τηι
δεξιαι.
Γνωστεον δε και τουτο, οτι ει μεν τυχηι η εορτη του Ευαγγελισμου τηι αυτηι ημεραι του
Πασχα, τελειται ουτως· εξερχεται μετα λιτης εκ του θεοφυλακτου αυτου παλατιου, απο της
παναγιας Θεοτοκου του Φαρου, και διερχεται δια των διαβατικων των Ἁγιων μʹ και της Ἀψιδος,
και απερχεται εν τωι ναωι της Παναγιας Θεοτοκου εν τηι ∆αφνηι· απο δε των εκεισε απερχεται εις
τον ναον του Ἁγιου Στεφανου, και τελεσαντος τα συνηθη, οι μεν ιερεις απο των εκεισε
λιτανευοντες, υποστρεφουσιν εν τωι παλατιωι, ο δε βασιλευς εισερχεται εν τωι εκεισε οντι
κοιτωνι του Αυγουστεως, εκδεχομενος τον καιρον· καταλαβοντος δε του καιρου, τελει απαντα
ακολουθως τα του Πασχα, ως ανωτερω ειρηται. 1.65 Ιʹ Ὅσα δει παραφυλαττειν εν τηι δευτεραι
ημεραι της διακαινησιμου. Προερχονται ταχιον απαντες οι αρχοντες απο λευκων χλανιδιων εν
τηι Ἀψιδι, αλλασσουσι δε οι μεν πατρικιοι χλανιδια χρυσοταβλα, οι δε λοιποι εκαστος κατα την
αυτου ταξιν τε και αξιαν, του δε κουβουκλειου οι μεν πραιποσιτοι και οστιαροπριμικηριοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

περιβεβληνται χλανιδια χρυσοταβλα, οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι τα σπαθια αυτων.
Ἀνοιξαντος δε του παλατιου, οι μεν του κουβουκλειου απαντες εισερχονται δια των διαβατικων
των Ἁγιων μʹ, εκδεχομενοι εκεισε τον βασιλεα, οι δε πατρικιοι και στρατηγοι αμα των
δομεστικων ιστανται εν τωι ημικυκλιωι του Τρικογχου, ως ειθισται αυτοις. Ὁ δε βασιλευς
δηριγευομενος υπο των του κουβουκλειου, φορων σαγιον χρυσουν, εξερχεται δια της γανωτης
πυλης του Τρικογχου, και δεχονται αυτον εκεισε πατρικιοι τε και στρατηγοι αμα δομεστικοις,
και δηριγευομενος απο τε των του κουβουκλειου πρωτοσπαθαριων βαρβατων, μαγλαβιτων, και
λοιπων οικειακων, διερχεται δια της ∆αφνης, απτων, ως εξ εθους, εν τοις ευκτηριοις κηρια, και
εισερχεται εν τωι κοιτωνι του Αυγουστεως, εκδεχομενος τον καιρον. Καταλαβοντος δε του
καιρου, περιβαλλεται χλανιδα δια των βεστητορων λευκην χρυσοφεγγη, και δηριγευομενος υπο
των αρχοντων του κου 1.66 βουκλειου, διερχεται δια του Αυγουστεως, ιστανται δε εξω της
πυλης, ενθα το βηλον κρεμαται, πρωτοσπαθαριοι βαρβατοι, ηλλαγμενοι, βασταζοντες
σπαθοβακλια. Και διελθων ο βασιλευς δια του στενου της Χρυσης Χειρος, ανερχεται εν τηι χαλκηι
πυληι του Ὀνοποδος, και δεχονται αυτον πατρικιοι και στρατηγοι· προσκυνησαντων δε τωι
βασιλει, νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως απο κελευσεως, και λεγει· "Κελευσατε." Αυτοι
δε υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Οι δε σπαθαροκανδιδατοι και σπαθαριοι
ιστανται ενθεν κακειθεν, βασταζοντες τα διστραλια αυτων. Και απο των εκεισε δηριγευομενου
του βασιλεως, οι μεν σπαθαροκανδιδατοι και σπαθαριοι κατερχονται τα γραδηλια του
Κονσιστωριου, οι μεν την δεξιαν πυλην, οι δε την αριστεραν, οι δε πατρικιοι εξερχονται την
μεσην πυλην, και οι μεν εκ δεξιων κατερχονται τα γραδηλια της δεξιας πυλης, και οι εξ
αριστερων κατερχονται τα γραδηλια της αριστερας πυλης. Ὁ δε βασιλευς μετα του
κουβουκλειου κατερχεται το πουλπιτον, και ισταται υπο το καμελαυκιον εν τωι πορφυρωι λιθωι,
και δεχονται αυτον παλιν εν τωι Κονσιστωριωι πατρικιοι και στρατηγοι αμα συγκλητωι· και
προσκυνησαντες, νευοντος του πραιποσιτου τωι σιλεντιαριωι απο κελευσεως, λεγει·
"Κελευσατε." Αυτοι δε το· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Ἀπο δε των εκεισε
δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των προειρημενων, λεγοντος του της καταστασεως κατα βαθρον·
"Καπλατε, δομηνι," διερχεται δια των Ἐκσκουβιτων και των Σχολων και της Χαλκης, και
απερχεται εν τωι Ἁγιωι Φρεατι· τα δε μερη δεχονται τον βασιλεα εις τας συνηθεις στασεις
σφραγιζοντες, μηδεν ετερον ποιουντες, λεγουσιν δε οι νοταριοι και οι μαΐστορες τους κατα
τυπον ιαμβους, εν οις τοποις ειθισται 1.67 αυτοις. Ἅψας δε κηρους ο βασιλευς και ευξαμενος,
επιδιδωσιν αυτους τωι πραιποσιτωι, ο δε πατριαρχης εξελθων απανται τον βασιλεα εν τωι Ἁγιωι
Φρεατι· προσκυνησαντες δε και ασπασαμενοι αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης,
εισερχονται εις την εκκλησιαν; απελθοντων δε αυτων εμπροσθεν των αγιων θυρων, ο μεν
πατριαρχης εισερχεται εν τωι θυσιαστηριωι, ο δε βασιλευς εμπροσθεν εστως των αγιων θυρων
ευχεται κρατων κηρους, και ευξαμενος επιδιδωσιν αυτους τωι πραιποσιτωι, και εισερχεται εις το
θυσιαστηριον, και ευξαμενος προσκυνει την αγιαν τραπεζαν, και διερχεται δια της σωλεας
μελλων δε εξερχεσθαι την σωλεαν, λαμβανει παρα του πραιποσιτου κηριολιτανικιν, και ευθεως
αρχονται οι ψαλται εν τωι αμβωνι το· "Χριστος ανεστη." Και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο
παντων των κατα συνηθειαν, εξερχεται μεσον του ναου, και εξερχεται δια των βασιλικων
πυλων, και διελθων τον ναρθηκα και τον λουτηρα, κατερχεται τα γραδηλια του Ἀθυρος, και
διερχεται δια του Μιλιου και την Μεσην, και ανερχεται εις τον Φορον, και μεχρι του κιονος
απελθων, ενθα καθιδρυται ο ναος του Ἁγιου Κωνσταντινου, ανερχεται ο βασιλευς τα εμπροσθεν
γραδηλια του ναου, και ισταται εκεισε, επακουμβιζων τωι καγκελλωι εν τωι δεξιωι μερει, και
ηνικα μελλει ανερχεσθαι τα αυτα γραδηλια ο βασιλευς, διδωσι το κηριον αυτου τωι πραιποσιτωι.
Οι δε πατρικιοι και παντες οι αρχοντες ιστανται κατω, εκαστος αυτων κατα την αυτων ταξιν τε
και στασιν, ως προειρηται, και καταλαβοντος του πατριαρχου μετα της λιτης, διερχεται μεσον
αυτων, και μελλοντος του σταυρου ανερχεσθαι τα γραδηλια, ενθα ο βασιλευς ισταται, απτει
κηρους ο βασιλευς, και προσκυνει τον τιμιον σταυρον, και προσκυνησας επιδιδωσι τους κηρους
1.68 τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της καταστασεως, και πηγνυσιν αυτους ο της καταστασεως εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

τοις της λιτης μανουαλιοις· ο δε σταυρος ανερχεται και ισταται εν τηι βασει οπισθεν του
βασιλεως, εμπροσθεν της πυλης του ναου.
Ὁ δε πατριαρχης ανερχεται εν τηι εκκλησιαι μετα των κατα συνηθειαν ανερχομενων μετ'
αυτου καθ' εκαστην και ο κληρος ισταται κατω μετα του κοινου λαου εξ αριστερας του
βασιλεως, και της εκτενους τελουμενης, λαμβανει ο βασιλευς παρα του πραιποσιτου κηρια και
προσευχεται, και παλιν διδωσιν αυτα τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι της καταστασεως,
αυτος δε πηγνυσιν αυτα εν τοις της λιτης μανουαλιοις. Και παραυτικα ο της καταστασεως
διευθετει τους τε πατρικιους και λοιπους αρχοντας τους μελλοντας δηριγευειν τον βασιλεα, και
προσκυνησαντες αλληλους ο τε βασιλευς και ο παρτιαρχης, αρχονται ψαλλειν το τροπαριν οι
ψαλται· "Χριστος ανεστη." Κακειθεν δηριγευομενος υπο των προειρημενων, διερχεται την
Μεσην λιτανευων, το δε τροπαριν εν τηι της λιτης περιοδωι αρχεται ο της καταστασεως, και
ανελθων την Μεσην, διερχεται δια τε των Ἀρτοπωλιων και του Ταυρου. Καταλαβων τον ναον
της παναγιας Θεοτοκου των ∆ιακονισσης, επιδιδωσιν ο βασιλευς το λιτανικιον, και μεχρι του
Φιλαδελφιου διελθων, εκκλινει το δεξιον μερος, και ερχεται δια τε των Ὀλυβριου και των
Κωνσταντιανων μεχρι του Ἁγιου Πολυευκτου. Ὑπαλλαξαςδε κακεισε κηριον, και λαβων ετερον
κηριον παρα του πραιποσιτου, διερχεται την Μεσην μεχρι των Ἁγιων Ἀποστολων, και εισελθων
εις τον ναρθηκα, καθεζεται επι σελλιου προσμενων τον πατριαρχην. Και του πατριαρχου
καταλαβοντος μετα της λιτης, οι μεν κοινοι κλη 1.69 ρικοι και οι πολιτικοι εισερχονται εις τον
ναον δια της πλησιον ουσης των βασιλικων πυλων δεξιας πυλης, τα δε ορφανα εισερχονται δια
της μεσης πυλης· ωσαυτως και οι μητροπολιται και οι επισκοποι, εισερχομενοι δια των
βασιλικων πυλων, προσκυνουσι τωι βασιλει, μη πιπτοντες κατω. Πλησιαζοντος δε του
πατριαρχου, ανισταται ο βασιλευς και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους και ασπασαμενοι,
απερχονται μεχρι των βασιλικων πυλων, και ο μεν πατριαρχης αρχεται τελειν την ευχην της
εισοδου της θειας λειτουργιας, ο δε βασιλευς αψας κηρους και ευξαμενος επιδιδωσιν αυτους τωι
πραιποσιτωι, και αυτος τωι της καταστασεως· και του πατριαρχου τελεσαντος την ευχην,
προσκυνει ο βασιλευς το αχραντον Ευαγγελιον και τον τιμιον σταυρον, και διερχεται μεσον του
ναου δια της πλαγιας του αμβωνος, ερχεται εις την σωλεαν, και ο μεν πατριαρχης εισερχεται εις
το θυσιαστηριον. Ὁ δε βασιλευς ευξαμενος, ως ειθισται αυτωι, εμπροσθεν των αγιων θυρων,
εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και προσκυνησας την αγιαν τραπεζαν, και λαβων παρα του
πραιποσιτου αποκομβιον, τιθησιν αυτο εν τηι αγιαι τραπεζηι. Ευξαμενοι δε εις τον ταφον του τε
πατρος ημων Χρυσοστομου και του θεολογου του Ἁγιου Γρηγοριου, και αψαντες κηρους,
εξερχονται αμφοτεροι ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης δια της αριστερας πλαγιας του
θυσιαστηριου, και απερχονται εν τηι σορωι του Ἁγιου Κωνσταντινου, κακεισε ευξαμενοι, και
αψαντες κηρους, εξερχονται, και απερχονται εν τοις ταφοις των αγιωτατων πατριαρχων
Νικηφορου και Μεθοδιου· αψας δε κακεισε κηρους ο βασιλευς και ευξαμενος, εισερχεται εν τοις
ταφοις των βασιλεων, και αψας κακεισε κηρους, εξερχεται. Και διερχονται αμφοτεροι ο τε
βασιλευς και ο 1.70 πατριαρχης δια του αριστερου μερους του ναου, ηγουν του γυναικιτου,
αντικρυ του θυσιαστηριου, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους ο βασιλευς και ο
πατριαρχης, υποστρεφει προς το εκτελεσαι την θειαν λειτουργιαν, ο δε βασιλευς διερχεται δια
του γυναικιτου και εξερχεται εις τον ναρθηκα, και εκκλινας προς το εξ αριστερας μερος του
λουτηρος, οι μεν πατρικιοι ιστανται εξωθεν της πυλης του κοχλιου, υπερευχομενοι τον βασιλεα,
ο δε βασιλευς δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, σπαθαροκανδιδατων και
επι των οικειακων και των επι του μαγλαβιου και λοιπων, ανερχεται δια του αυτου αριστερου
κοχλιου εν τοις σεπτοις κατηχουμενειοις, τα δε βηλα τα κρεμαμενα εν τοις κατηχουμενειοις
σιλεντιαριοι ποιουσι, και απελθων ισταται εν τοις δεξιοις μερεσι, ενθα ειθισται αυτωι καθ'
εκαστην προελευσιν ιστασθαι, και τελει την θειαν λειτουργιαν· οι δε πατρικιοι και οι στρατηγοι
ανερχονται οπισθεν του βασιλεως δια του αυτου κοχλιου, και ιστανται απεναντι του
θυσιαστηριου, ενθα και το βασιλικον αντιμισιον προκειται, εν ωι και κοινωνει ο βασιλευς εν ταις
τοιαυταις προελευσεσιν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

Καταλαβοντος δε του καιρου της θειας κοινωνιας, απερχονται σιλεντιαριοι δυο απο
κελευσεως, και προσκαλουνται τον πατριαρχην, και ο πατριαρχης, παρακρατουμενος υπ' αυτων,
ανερχεται, και απαντωσιν αυτον εν τωι του κοχλιου πληρωματι, ηνικα μελλει εισερχεσθαι εν
τοις σεπτοις κατηχουμενειοις, οι του κουβουκλειου αρχοντες. Και εισελθων εν τοις
κατηχουμενειοις ο πατριαρχης, προτιθησιν τα δωρα εν τωι βασιλικωι αντιμισιωι, ο δε πραιποσιτος
απελθων μετα των αρχοντων του κουβουκλειου, προσκαλειται τον βασιλεα, και υπ' αυτων
δηριγευομενος ο βασιλευς απερχεται, και κοινωνει εκ των του πατριαρχου χειρων, ειτα
εισερχεται ενδον του δεξιου βηλου, 1.71 και καθεζεται εκεισε επι σελλιου, μεχρις αν
κοινωνησωσιν εκ των του πατριαρχου χειρων πατρικιοι τε και στρατηγοι μετα των λοιπων των
εξ εθους. Ειθ' ουτως εξερχεται ο βασιλευς, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους ο τε
βασιλευς και ο πατριαρχης, ο μεν βασιλευς απερχεται εν ωι τοπωι εκτελει την θειαν λειτουργιαν,
ως προεφημεν, ο δε πατριαρχης κατερχεται πληρωσαι την θειαν λειτουργιαν, και διασωζουσιν
αυτον οι του κουβουκλειου αρχοντες μεχρι του τοπου, εν ωι και απηντησαν αυτον, εν τωι
ανερχεσθαι αυτον, κακειθεν διασωζουσιν αυτον σιλεντιαριοι δυο μεχρι του ναου. Και της θειας
λειτουργιας τελεσθεισης, διερχεται ο βασιλευς δια των εμπροσθεν κατηχουμενειων και δια των
ενδον απερχεται εν τωι θεοφυλακτωι παλατιωι, ηγουν τωι οντι εκεισε, και εισερχεται εν τωι
κοιτωνι αυτου. Και κατερχονται δυο σιλεντιαριοι απο κελευσεως και προσκαλουνται τον
πατριαρχην, και τουτου ανελθοντος και πλησιασαντος, δεχονται αυτον αρχοντες του
κουβουκλειου, και ελθων καθεζεται μικρον, και εισελθων ο πραιποσιτος δηλοι τωι βασιλει. Ὁ δε
βασιλευς κελευει τωι πραιποσιτωι προσκαλεσασθαι τον πατριαρχην, και ενωθεντες αμφοτεροι ο
τε βασιλευς και ο πατριαρχης εν τωι τρικλινωι, εν ωι ισταται η τραπεζα, προσκαλειται τους ιερεις,
και ποιουσι τον στιχον, και ευλογησας την τραπεζαν ο πατριαρχης, απαλλασσει το ωμοφοριον
αυτου, και λαβοντες αυτο οι ιερεις εξερχονται, και ειθ' ουτως καθεζονται αμφοτεροι εν τηι
τραπεζηι ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης· οι δε του κουβουκλειου παριστανται εν τηι τραπεζηι
ενθεν κακεισε, ως ειρηται. Και πιοντων προς απαξ του βασιλεως και του πατριαρχου, νευει ο
πραιποσιτος απο κελευσεως, και εισερχονται οι της υπουργιας, ο δε της τραπεζης εισελθων
ισταται εν τηι κατω πυληι εμπροσθεν του βηλου, 1.72 και νευει αυτον ο πραιποσιτος απο
κελευσεως, και νυσσει το βηλον μετα της χειρος, και αιρουσι αυτο υπερθεν εγγιστιαριοι, και
εισερχονται οι φιλοι, και τελειται απασα η της τραπεζης ακολουθια. Και ανιστανται
υπερευξαμενοι τον βασιλεα, και εξερχονται, και ο μεν βασιλευς μενει μετα μονου του
πατριαρχου, και του κουβουκλειου παρισταμενου, και πιοντες προς απαξ ανιστανται, και
προσκληθεντες οι ιερεις απο κελευσεως εισερχονται, και περιβαλλομενος ο πατριαρχης το
ωμοφοριον αυτου, ποιουσι τον στιχον, και επιδους ο πατριαρχης τωι βασιλει ευλογιας,
εξερχονται οι ιερεις. Και ειθ' ουτως προσκυνησαντες αλληλους, και ασπασαμενοι ο τε βασιλευς
και ο πατριαρχης, απερχεται μεν ο πατριαρχης και διασωζουσιν αυτον οι του κουβουκλειου
μεχρι των κατηχουμενων, ο δε βασιλευς αναπαυεται μικρον εκεισε, και καταλαβουσης της ωρας
περιβαλλεται ο βασιλευς κολοβιν τριβλατιν χρυσοσωληνοκεντητον, δια λιθων και μαργαρων
ημφιεσμενον, ο και βοτρυς καλειται, και σπαθιον ομοιως χρυσουν δια λιθων και μαργαρων
ημφιεσμενον, και ειθ' ουτως επιτιθησιν ο πραιποσιτος την τογα, ηγουν την τιαραν, επι της του
βασιλεως τιμιας κεφαλης. Και εξερχεται ο βασιλευς δηριγευομενος υπο των αρχοντων του
κουβουκλειου, φορουντων αυτων σαγια αληθινα, και διερχεται δια των κατηχουμενιων του
ναρθηκος, τα δε βηλα τα οντα εκεισε κουβικουλαριοι βασταζουσι, και διερχεται δια του
αριστερου κοχλιου, δι' ου και ανηλθεν, και δεχονται αυτον οι τε μαγιστροι και πατρικιοι εξωθεν
του αυτου κοχλιου εις τον λουτηρα, ενθα και το πρωι ανερχομενου του βασιλεως εμειναν,
υπερευχομενοι τον βασιλεα. Και εξελθων ο βασιλευς, ιππευει εν τηι πυληι, εν ηι ειθισται αυτωι
καθ' εκαστην προελευσιν τουτο ποιειν. Ὁ δε ιππος εστρωται σελλοχαλινον χρυσουν 1.73
διαλιθον, ημφιεσμενον απο μαργαρων, εν δε τηι ουραι του αυτου ιππου και τοις τεσσαρσι ποσιν
αποκρεμανται πετασοι πρανδιοι. Ἱππευουσιν δε ευθυς απο των εκεισε οι τε αρχοντες του
κουβουκλειου, μαγιστροι, πατρικιοι και πασα η συγκλητος εφ' ιππων εστολισμενων υπο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

καταφρακτων, απαντες δε αυτων απο σαγιων αληθινων. Ἱππευουσι δε ωσαυτως και οι
σπαθαροκανδιδατοι αμα τοις σπαθαριοις, ιππευουσι δε εφ' ιππων εστολισμενων, ως προειρηται,
περιβεβλημενοι σπαθια, κρατουντες σκουταρια τε και διστραλια, αλλ' οι μεν
σπαθαροκανδιδατοι φορουσι και μανιακια, διερχονται δε αμφοτεροι αυτων εν τοις πλαγιοις των
πατρικιων ενθεν κακεισε. Οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι απο καμισιου φορουντες τα σπαθια,
κατεχουσιν εν ταις χερσι διστραλια και διερχονται και αυτοι εφιπποι πλησιον των αρχοντων
του κουβουκλειου ενθεν κακεισε. Ὁ δε της καταστασεως απο σαγιου αληθινου διερχεται
εμπροσθεν του βασιλεως πεζος μετα και σιλεντιαριων πεζων, ομοιως και αυτοι απο σαγιων
αληθινων, βασταζοντες και βεργια χρυσα διαλιθα, ο δε πρωτοστρατωρ και ο κομης του σταβλου
ενθεν κακεισε του βασιλεως, οι δε στρατορες περιξ, αμφοτεροι δε αυτων πεζοι. Κανδιδατοι δε
και σκριβονες και μανδατορες βασιλικοι δηριγευουσιν εμπροσθεν του βασιλεως ηλλαγμενοι
πεζοι, κατα την αυτων ταξιν, οι δε κουρσορες και δεκανοι δηριγευουσιν εμπροσθεν του
βασιλεως πεζοι, κατα ταξιν. ∆ηριγευουσι δε και στρατορες πεζοι μετα σκουταριων, κατεχοντες
εν ταις χερσι κλαδους δαφνων, και ουτοι μεν δηριγευουσιν εμπροσθεν, οπισθεν δε διερχονται
εφιπποι πρωτοσπαθαριοι ευνουχοι, περιβεβλημενοι σπεκια αληθινα χρυσοκλαβα και σπαθια,
κατεχουσι δε και τα σπαθοβακλια αυτων, επικειμενα τοις αυτων ωμοις· οι δε ιπποι αυτων
εστολισμενοι απο καταφρακτων.
1.74 Πλησιον δε των αυτων πρωτοσπαθαριων ευνουχων ο λογοθετης του δρομου,
περιβεβλημενος σαγιον αληθινον, εφ' ιππου εστολισμενου, απο δε αυτων πρωτοσπαθαριοι
βαρβατοι, περιβεβλημενοι σπεκια, κατεχοντες σπαθοβακλια επικειμενα τοις ωμοις αυτων,
ομοιως και αυτοι εφ' ιππων εστολισμενων· ειθ' ουτως κουβικουλαριοι εφιπποι, ο δε
δρουγγαριος της βιγλης και οι μαγλαβιται μετα των λοιπων οικειακων των μη πεζευοντων,
τοποτηρητων των ταγματων και κομητων, διερχονται απο διαστηματος, κρατουντες των
οπισθεν προελευσιν κατα την αυτων ταξιν, οπισθεν δε αυτων ο τοποτηρητης του Ἀριθμου,
κρατων τα πληθη των λαων προς το μη συγχυθηναι αυτους εν τηι προελευσει. ∆ηριγευομενος
υπο των προειρημενων παντων, ο βασιλευς διερχεται μεχρι των μαρμαρινων λεοντων, και
δεχεται αυτον ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα και του
περατικου δημου των Βενετων, αυτος δε ο δημοκρατης κρατουμενος υπο του της καταστασεως
απερχεται, και προσκυνησας τους ποδας του βασιλεως ασπαζεται αυτους [και επιδιδωσιν αυτωι
το λιβελλαριον·] ο δε βασιλευς δεξαμενος αυτον, επιδιδωσιν αυτον τωι κομητι του σταβλου, ο δε
δημοκρατης στας παλιν εν τηι αυτηι στασει, του μερους ακτολογουντος, κατασφραγιζει τον
βασιλεα.
Τελεσαντος δε τα εξ εθους του μερους, αποκινει μεν ο βασιλευς, αυτοι δε οι του μερους
προπορευονται εμπροσθε του βασιλεως, λεγοντες δρομικα, ει δε κελευει ο βασιλευς, και
απελατικα, αποσωζοντες τον βασιλεα μεχρι του αγιου Χριστοφορου. Χρη δε ειδεναι οτι οι
δημοκραται των δυο μερων των περατικων και οι δημαρχοι της πολιτικης, εκαστος αυτων κατα
το μερος αυτων, εν τηι αʹ δοχηι επιδιδοασι λιβελλα 1.75 ριον, εν δε ταις λοιπαις δοχαις
λιβελλαρια ουκ επιδιδοσαι· προς απαξ γαρ τουτο και μονον. Ἡ δε πολιτικη του μερους των
Βενετων μετα και του δημαρχου δεχονται τον βασιλεα εν τωι Ἁγιωι Χριστοφορωι, και επιδιδωσιν
ο δημαρχος τωι βασιλει λιβελλαριον. Τελεσαντες δε τα ακτα, αποκινει ο βασιλευς, το δε μερος
διασωζει τον βασιλεα, λεγοντες εμπροσθεν δρομικα, ει κελευει, και απελατικα· τουτο δε τελει εν
εκαστον μερος εν τηι αυτου δοχηι διασωζοντες τον βασιλεα. ∆εχονται εκεισε των περατικων
μερων Πρασινων ο λαος τον βασιλεα εν τοις του Ὀλυβριου, και επιδιδωσιν ο δημοκρατης τωι
βασιλει λιβελλαριον, και διασωζουσι τον βασιλεα μεχρι του Φιλαδελφιου των περατικων μερων
Βενετων. Και δεχεται ο περατικος δημος των Βενετων τον βασιλεα εν τωι Φιλαδελφιωι,
διασωζουσι δε εως των Πρασινων της πολιτικης του Μοδιου, και δεχονται τον βασιλεα εν τωι
Μοδιωι, και επιδιδωσιν ο δημαρχος λιβελλαριον τωι βασιλει, και τελεσαντες απαντα, ως
προειρηται, διασωζουσιν τον βασιλεα μεχρι του Ταυρου της πολιτικης του μερους των Βενετων.
Και δεχονται τον βασιλεα εν τωι Ταυρωι και διασωζουσιν εως των Ἀρτοπωλιων της πολιτικης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

του μερους των Πρασινων, και δεχονται τον βασιλεα εν τωι Φορωι των περατικων Πρασινων,
δεχονται τον βασιλεα εν τωι πλακωτωι του Μιλιου της πολιτικης του μερους των Πρασινων,
δεχονται τον βασιλεα εν τωι Ζευξιππωι των περατικων μερων Βενετων, δεχονται τον βασιλεα εν
τηι Χαλκηι. Και ευθεως πεζευουσιν απαντες, και μενει εφιππος μονος ο βασιλευς· κακειθεν
δηριγευομενος υπο παντων, ως προειρηται, διερχεται δια των κορτινων μεχρι της ενδον
μεγαλης πυλης των Ἐκσκουβιτων, εν ηι γινεται η των σκριβονων προβολη, και πεζευει εκεισε
και διερχεται δια των Ἐκσκουβιτων εμπροσθεν των τριων 1.76 πυλων του Κονσιστωριου,
μενουσι δε εκει οι της συγκλητου υπερευχομενοι τον βασιλεα, και εισερχεται ο βασιλευς την
μεσην πυλην την εισαγουσαν προς την εκκλησιαν του Κυριου, μενουσι δε εκεισε οι πατρικιοι και
οι στρατηγοι υπερευχομενοι και αυτοι τον βασιλεα. Και εισελθοντος του βασιλεως εις την
χαλκην πυλην του Κυριου, κλειουσιν ευθεως τας θυρας οι του κουβουκλειου και υπερευχονται
τον βασιλεα, και λαβοντος του πραιποσιτου την τογα απο της κεφαλης του βασιλεως, εισερχεται
ο βασιλευς και ισταται εμπροσθεν των αγιων θυρων, και αψας κηρους, ευχεται εκεισε, και
ευξαμενος διερχεται δια των διαβατικων του Κυριου και εισερχεται εν τωι ημικυκλιωι του
Τρικογχου, και διελθων δια των διαβατικων των Ἁγιων Τεσσαρακοντα, εισερχεται εν τωι
Χρυσοτρικλινωι, και σταντες οι του κουβουκλειου παντες εν τωι αυτωι τρικλινωι υπερευχονται
τον βασιλεα· "Εις πολλους και αγαθους χρονους·" και εξερχονται.
Ἰστεον δε οτι ει μεν τυχηι τηι αυτηι προελευσει, ηγουν τηι δευτεραι της διακαινησιμου, η
εορτη του Ευαγγελισμου, τελειται ουτως· Ἐξερχεται ο βασιλευς ηλλαγμενος την του
Ευαγγελισμου στολην, και ανερχεται εν τωι Φορωι, τηι ταξει και προελευσει της του
Ευαγγελισμου εορτης, και ανελθων εν τωι Φορωι και τελεσας απαντα κατα συνηθειαν, α ειωθεν
εν τηι του Ευαγγελισμου εορτηι τελειν, διερχεται την Μεσην λιτανευων, αρξαμενου του της
καταστασεως το της εορτης τροπαριον· "Σημερον της σωτηριας ημων το κεφαλαιον," και
απερχεται μεχρι της παναγιας Θεοτοκου των ∆ιακονισσης. Καταλαβων δε εκεισε, εισερχεται εν
τωι ναωι και τελει το προκειμενον, τον Ἀποστολον και το αχραντον Ευαγγελιον, και μετα την
εκτενη, απαλλασσει ο βασιλευς την στολην, ην φορει, του Ευαγγελισμου, και περιβαλλεται την
της αυτης ημερας στολην, ηγουν δευτερας της διακαινησιμου, ως ανωτερω ειρηται. Και
αρξαμενων εν τωι αμβωνι των 1.77 ψαλτων· "Χριστος ανεστη," εξερχεται ο βασιλευς απο των
εκεισε, και απερχεται λιτανευων, αρχομενου του της καταστασεως το τροπαριον, εν τωι ναωι των
Ἁγιων Ἀποστολων, και εκτελουνται τα της προελευσεως δευτερας της διακαινησιμου, ως
ανωτερω ειρηται. Ἰστεον δε και τουτο, οτι επι Λεοντος, του της θειας ληξεως, εγενετο η ταξις
αυτη· Ἱππευει ο βασιλευς απο σκαραμαγγιου χρυσουφαντου εστεμμενος, και ουτως απερχεται
εις τους Ἁγιους Ἀποστολους, και παλιν υποστρεφων εφιππος περιβαλλεται κολωβιον, τον
λεγομενον βοτρυν, και στεφεται το ασπρον στεμμα και ουτως υποστρεφει· και τελειται ουτως
εως της σημερον ημερας.

1.78 Κʹ (ΙΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι γʹ διακαινησιμου εις τον Ἅγιον
Σεργιον.
Προερχονται απαντες οι αρχοντες, ηλλαγμενοι απο λευκων χλανιδιων, εκαστος κατα
την αυτου ταξιν και την αυτου στολην, και εισερχεται η προελευσις εν τωι Ἰουστινιανου
τρικλινωι. Περι δε ωραν τριτην γινεται απο κελευσεως μεταστασιμον, και περιβαλλομενος ο
βασιλευς διβητισιον λευκον και τζιτζακιον, δηριγευομενος υπο των αρχοντων του
κουβουκλειου, διερχεται δια του Χρυσοτρικλινου και του Τριπετωνος και ισταται εν τηι
εξαγουσηι πυληι του Τριπετωνος προς τον Λαυσιακον, οι δε πατρικιοι και στρατηγοι ιστανται εις
την αυτην πυλην μεχρι της εξαγουσης πυλης εις τον Ἰουστινιανον ενθεν κακεισε.
Προσκυνησαντων δε παντων τωι βασιλει, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι της
καταστασεως και λεγει· "Κελευσατε," αυτοι δε υπερευχονται τον βασιλεα· "Εις πολλους και
αγαθους χρονους." Και δηριγευομενος υπο παντων αυτων εξερχεται εν τωι τρικλινωι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

Ἰουστινιανου και ισταται εν τωι πρωτωι ομφαλιωι του αυτου τρικλινου. Ἑνωθεντες δε οι
πατρικιοι και στρατηγοι εκεισε και η λοιπη συγκλητος και πεσοντες, νευοντος του πραιποσιτου
απο κελευσεως σιλεντιαριωι τωι 1.79 εστωτι εν μεσωι της δοχης, κακεινος λεγει· "Κελευσατε".
Αυτοι δε υπερευχονται τωι βασιλει· "Εις πολλους και αγαθους χρονους". Οι δε
σπαθαροκανδιδατοι και οι σπαθαριοι ιστανται οπισθεν των πατρικιων, και αρχοντες του
κουβουκλειου ενθεν κακειθεν ως ειθισται αυτοις εν εκαστηι προελευσει τουτο τελειν.
∆ηριγευομενος δε υπ' αυτων ο βασιλευς διερχεται επι τα Σκυλα, εν δε τωι Ἱπποδρομιωι ιστανται
κανδιδατοι, σκριβονες και βασιλικοι μανδατορες ως μελλοντες δηριγευειν τον βασιλεα ηνικα
εξελθηι εν τωι Ἱπποδρομωι. Και εξελθων ο βασιλευς εν τωι Ἱπποδρομωι, δηριγευομενος υπ' αυτων
παντων και των προειρημενων, διερχεται δια του Ἱπποδρομου, τα δε πληθη των οχλων
ιστανται εν τωι Ἱπποδρομωι υπερευχομενοι τον βασιλεα. Και διελθων ο βασιλευς δηριγευομενος
υπο παντων δια των παλαιων ασηκρητειων, απερχεται εν τωι ναωι του Ἁγιου Σεργιου.
Μελλοντος δε του βασιλεως εισερχεσθαι εν τοις κατηχουμενιοις, μενουσιν εξω της
πυλης πατρικιοι και στρατηγοι, ο δε ηγουμενος του αυτου ναου δεχεται εκεισε τον βασιλεα απο
της πυλης, βασταζων θυμιατον και θυμιων εμπροσθεν του βασιλεως. Ὁ δε βασιλευς, εισελθων
εν τοις κατηχουμενιοις, απτει κηρους απεναντι του θυσιαστηριου υπερθεν των βασιλικων
πυλων και ευχεται εκεισε· ευξαμενος δε εν τωι οντι των κατηχουμενιων ευκτηριωι της
υπεραγιας Θεοτοκου, αψας δε κακεισε κηρους και ευξαμενος εξερχεται, και ισταται εν τωι
παρακυμπτικωι του θυσιαστηριου, εν ωι ειθισται αυτωι καθ' εκαστην προελευσιν ιστασθαι και
εκτελειν την θειαν λειτουργιαν, απτει δε κακεισε κηρους. Τωι δε καιρωι της θειας κοινωνιας
ανερχεται ο ιερευς μετα και λοιπων ιερεων, προσφερων το τιμιον δωρον, και 1.80 εισελθοντος
του ιερεως μετα του τιμιου δωρου, κοινωνει ο βασιλευς εν τωι ευκτηριωι και εξελθων εισερχεται
εν τωι μητατωριωι. Κοινωνησαντες δε και οι του κουβουκλειου απαντες, απερχονται οι ιερεις και
προτιθεασι το τιμιον δωρον εν τωι αντιμισιωι τωι οντι απεναντι του θυσιαστηριου υπερθεν των
βασιλικων πυλων, και προσκληθεντες οι πατρικιοι, στρατηγοι τε και η συγκλητος παρα του της
καταστασεως κοινωνουσι, και ειθ' ουτως κατερχονται οι ιερεις προς το εκτελεσαι την θειαν
λειτουργιαν. Και της θειας λειτουργιας τελεσθεισης, διερχεται ο βασιλευς δια των
κατηχουμενιων, και κατελθων εν τωι τρικλινωι, καθεζεται επι της αυτου τιμιας τραπεζης μετα
και φιλων, ων αν κελευηι καλεσαι. Κραματισας δε και αναστας, περιβαλλεται το τζιτζακιν, και
δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, μαγλαβιτων τε και λοιπων οικειακων,
διερχεται δια των κατηχουμενιων. Ὁ δε ηγουμενος θυμιαι εμπροσθεν του βασιλεως μεχρι της
εξαγουσης πυλης των κατηχουμενων. Ἐξελθοντος δε του βασιλεως την αυτην πυλην, δεχονται
αυτον πατρικιοι και στρατηγοι εν τηι αυτηι πυληι, εν ηι και εμειναν εν τηι εισοδωι του βασιλεως,
και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των προειρημενων κατα την αυτην ταξιν, διερχεται δια των
παλαιων ασηκρητειων και του Ἱπποδρομου, οι δε πατρικιοι μενουσιν εις τα Σκυλα,
υπερευχομενοι τον βασιλεα. Και απο των εκεισε δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των αρχοντων
του κουβουκλειου και του της καταστασεως, μετα των σιλεντιαριων διερχεται δια του
Ἰουστινιανου τρικλινου. Ὁ δε της καταστασεως μενει μετα των σιλεντιαριων εν τηι πυληι του
Λαυσιακου, υπερευχομενοι και αυτοι τον βασιλεα. Κακειθεν δηριγευομενος υπο των αρχοντων
του κουβουκλειου. εισερχεται δια του Τριπετωνος εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και απαλλαξας το
τζιτζακιν, καθεζεται επι της αυτου 1.81 τιμιας και χρυσης τραπεζης μετα και φιλων, ους
εκελευσε τηι αυτηι ημεραι καλεσαι. Χρη δε ειδεναι και τουτο, οτι ταυτηι τηι ημεραι απερχεται ο
πατριαρχης εν Βλαχερναις μετα λιτης, και εν τουτωι ουχ ευρισκεται εις την προελευσιν ταυτην.

1.82 ΚΑʹ (ΙΒʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι δʹ της διακαινησιμου, και οσα εν
αυτηι τελειται.
Προερχονται παντες, ηλλαγμενοι απο λευκων χλανιδιων, ως ανωτερω προειρηται, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

εισερχεται η προελευσις εν τωι Ἰουστινιανωι. Ὁ δε βασιλευς περιβαλλεται διβητησιον και
τζιτζακιν και ισταται εν τωι Χρυσοτρικλινωι εν τηι εξαγουσηι καμαραι εν τωι Τριπετωνι· το δε των
αργυρων πυλων βηλον αιρεται υπο σιλεντιαριου, και εξελθων απο κελευσεως οστιαριος, εισαγει
τον ορφανοτροφον ηλλαγμενον, και συν αυτωι εισερχονται φωτισματα εξ και εκ των ορφανων
ορφανα εξ εκαστον παρακρατων φωτισμα, και εκμασσουσι τα τουτων μετωπα ο τε πρεσβυτερος
και ορφανοτροφος, και ασπαζεται ο βασιλευς το αυτο φωτισμα εν τωι μετωπωι. Τελεσθεντων δε
τουτων και εν τοις λοιποις πεντε φωτισμασι και ασπασαμενου αυτα του βασιλεως, ευθεως
φωνοβολουσι τα ορφανα, ως ειθισται αυτοις, και ειληφοτα αποκομβια παρα του βασιλεως
εξερχονται, και στοιχηθεντος του κλητωριου, γινονται μινσαι, και καθεζεται ο βασιλευς εν τηι
τιμιαι χρυσηι τραπεζηι μετα και αρχοντων, ους αν κελευσηι καλεσαι τηι αυτηι ημεραι.

1.83 ΚΒʹ (ΙΓʹ) Περι της του πατριαρχου προσκλησεως.
Χρη τον πραιποσιτον τηι ημεραι της τετραδος, ωραι πρωτηι, εισελθειν προς τον βασιλεα
και υπομνησαι, ει αρα κελευσει προσκληθηναι τον πατριαρχην, οπως ελθηι τηι επαυριον ο
πατριαρχης μετα παντων των ειωθοτων αυτωι ιερεων προς το δουναι αγαπην τωι βασιλει και
αριστησαι εν τηι τιμιαι χρυσηι τραπεζηι μετα του βασιλεως κατα την εξ αρχης και ανωθεν
παραδεδομενην ακριβειαν. Τουτο δε τελειται εν οιαι δ' αν ημεραι κελευσηι ο βασιλευς αριστησαι
μετ' αυτου τον πατριαρχην. Προ γαρ μιας ημερας γινεται η προσκλησις απο κελευσεως, και
αποστελλει ο πραιποσιτος κουβικουλαριον και σιλεντιαριον, και προσκαλουνται τον
πατριαρχην μετα των συν αυτωι προειρημενων.

1.84 ΚΓʹ (Ι∆ʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εʹ της διακαινησιμου, του
ασπασμου τελουμενου επι του Χρυσοτρικλινου.
Προερχονται παντες, ηλλαγμενοι απο λευκων χλανιδιων, εκαστος κατα την αυτου
ταξιν, ως ανωτερω ειρηται, και εισερχεται η προελευσις εν τωι Ἰουστινιανωι τρικλινωι.
Ἀποστελλεται δε απο κελευσεως δια του πραιποσιτου κουβικουλαριος και σιλεντιαριος, και
προσκαλουνται τον πατριαρχην· καταλαβοντος δε του πατριαρχου, εισερχεται δια της Ἀψιδος,
και διελθων δια των διαβατικων του Τρικογχου, εισερχεται δια του μονοθυρου του Ειδικου και
κατερχεται τα βαθμιδια, και μελλοντος αυτου κατερχεσθαι τα σκαλια του Λαυσιακου, δεχονται
αυτον οι του κουβουκλειου απαντες, και διελθοντες μεσον δια του Λαυσιακου, εισαγουσιν
αυτον οι του κουβουκλειου εν τωι Τριπετωνι, και ισταται εμπροσθεν του ωρολογιου. Ἵσταται δε
σκαμνον εκει, και ηπλωται επ' αυτο σκαμναλιον, και εισελθων καθεζεται επ' αυτου. Ὁ δε
πραιποσιτος εισελθων δηλοι τωι βασιλει, και ευθεως ο βασιλευς φορων το διβητησιον αυτου,
περιβαλλεται τζιτζακιν, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, εξερχεται και
προσκαλειται τον πατριαρχην, ο δε πατριαρχης επακουμβιζων τηι του 1.85 πραιποσιτου χειρι,
εισερχονται εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και δεχεται αυτον ο βασιλευς εν τωι μεσωι του αυτου
τρικλινου, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους και ασπασαμενοι, ο τε βασιλευς και ο
πατριαρχης καθεζονται ομου εν τωι αυτωι τρικλινωι. Καταλαβουσης δε της ωρας προς το δουναι
την αγαπην, εισερχονται οι του κουβουκλειου απο κελευσεως. Και οι μεν αρχοντες του
κουβουκλειου ιστανται ενθεν κακεισε της χρυσης τραπεζης πλησιον των χρυσων σκευων, οι δε
σπαθαροκουβικουλαριοι και κουβικουλαριοι ιστανται οπισθεν των εστωτων εν τωι
Χρυσοτρικλινωι σκευων ενθεν κακεισε, δια το χωρηθηναι τους μελλοντας εισιεναι εν τηι αγαπηι
ιερεις. Και ο μεν βασιλευς καθεζεται επι σελλιου χρυσου εμπροσθεν του πενταπυργιου, ο δε
πατριαρχης ομοιως και αυτος καθεζεται επι σελλιου εξ αριστερας του βασιλεως, ου μεντοι
επισης· οι δε ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι ιστανται οπισθεν του βασιλεως κατα την ταξιν αυτων.
Λαβων δε νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι οστιαριωι, κακεινος εξερχεται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

κατεχων εν τηι χειρι αυτου βεργιον χρυσουν διαλιθον, και ετοιμασας βηλον αʹ· μητροπολιτας,
εισερχεται και ισταται εν τωι ουδωι των αργυρων πυλων του Χρυσοτρικλινου. Και λαβων αυθις
νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι οστιαριωι, κακεινος νυσσει το βηλον μετα της
χειρος, και αιρουσιν αυτο υπερθεν σιλεντιαριοι. Και εισερχεται δια του αριστερου μερους του
Χρυσοτρικλινου βηλον αʹ· μητροπολιται και επισκοποι, και σταντος του οστιαριου υπο το
ειρημενον βηλον, πιπτουσιν οι αυτοι, και ανασταντες διερχονται μεχρι της μεσης του τρικλινου.
Ὁ δε οστιαριος προπορευεται αυτων, και εστως απεναντι του πολυελαιου του κρεμαμενου εν τωι
μεσωι της χρυσης τραπεζης, πιπτοντων το δευτερον εκεισε και ανασταντων, απερχονται και
ιστανται επι της χρυσης τραπεζης, και σταντος του πρωτου αυτων εμπροσθε της χρυσης
τραπεζης, πιπτουσι παντες. Λαβοντες δε ο τε της 1.86 καταστασεως και ο ρεφερενδαριος τον
πρωτον αυτων, αποφερουσιν αυτον προς τον βασιλεα, και προσκυνησας τα γονατα και τας
χειρας του βασιλεως, ασπαζεται αυτον, και διελθων δια του δεξιου μερους ισταται απο των
αρχοντων του κουβουκλειου. Ἀσπασαμενοι δε και οι εισελθοντες μετα ταυτα απαντες τηι ταξει
ταυτηι απερχονται και ιστανται απ' αυτου επ' ευθειας απαντες εν τωι δεξιωι μερει, ως προειρηται.
Και αυθις εξελθων ο οστιαριος απο κελευσεως, εισαγει δια του δεξιου μερους βηλον βʹ· τον
κληρον της Μεγαλης Ἐκκλησιας· προσκυνησαντες δε και αυτοι ομοιως τηι προειρημενηι ταξει
και ασπασαμενοι τον βασιλεα, απερχονται και ιστανται εν τωι αριστερωι μερει του αυτου
τρικλινου, και αυτοι απο των αρχοντων του κουβουκλειου. Και εξελθων παλιν ο οστιαριος απο
κελευσεως δια νευματος του πραιποσιτου, εισαγει δια του αριστερου μερους βηλον γʹ·
ηγουμενους· εισελθοντες δε και αυτοι και προσκυνησαντες εκ γʹ, ασπαζονται τον βασιλεα ον
τροπον και οι προ αυτων, και διελθοντες δια του δεξιου μερους, ιστανται απο των
μητροπολιτων και επισκοπων. Και ειθ' ουτως λαβων ο της καταστασεως τον ρεφερενδαριον,
ριπτει αυτον προς τους ποδας του βασιλεως· ασπασαμενος δε τους τε ποδας και τα γονατα
αυτου, αναστας ασπαζεται τον βασιλεα, και απελθων, εν τωι αριστερωι μερει ισταται μετα του
κληρου της εκκλησιας εν τωι αυτου βαθμωι, και ευθεως ο της καταστασεως εξερχεται· νευων δε ο
βασιλευς τωι πραιποσιτωι, λεγει· "Κελευσατε." Και απελθοντες παντες οι εισελθοντες δια των
τριων βηλων, ιστανται ομαδον εν τωι κατωτερωι μερει της χρυσης τραπεζης. Ὁ δε βασιλευς και ο
πατριαρχης ανασταντες, ιστανται εν τωι ανωτερωι μερει της αυτης χρυσης τραπεζης, βλεποντες
προς ανατολας, και ποιει ο 1.87 πατριαρχης ευχην συναπτην, και τελεσθεισης της ευχης, λεγει ο
πραιποσιτος· "Κελευσατε." Και εξερχονται απαντες οι ιερεις τε και ηγουμενοι, και υπερευχονται
τον βασιλεα. Ὁ δε βασιλευς μετα του πατριαρχου εισερχονται εις τον ναον της υπεραγιας
Θεοτοκου του Φαρου, κακεισε τελουσι την θειαν λειτουργιαν, και στοιχηθεντος του κλητωριου,
γινονται μινσαι, και οι μεν κληθεντες ιερεις τε και ηγουμενοι μενουσιν εν τωι παλατιωι, οι δε
λοιποι ειληφοτες χρηματα αναχωρουσι και αυτοι υπερευχομενοι τον βασιλεα. Τελεσθεισης δε
της θειας λειτουργιας, εξερχεται ο βασιλευς απο της εκκλησιας μετα του πατριαρχου και
εισερχεται εν τωι Χρυσοτρικλινωι· εισερχονται δε και οι κατα συνηθειαν ιερεις απο κελευσεως
και ποιουσι τον στιχον, και ευλογησας ο πατριαρχης την τραπεζαν, απερχεται και ισταται ενδον
του βηλου εν τηι καμαραι τηι ουσηι εκ δεξιων των αργυρων πυλων του Χρυσοτρικλινου, και
εκβαλλει το ωμοφοριον αυτου, και λαβοντες οι ιερεις, ηγουν οι κουβουκλεισιοι, εξερχονται.
Ἐκβαλοντος δε και του βασιλεως το σαγιον, οπερ φορει, καθεζονται αμφοτεροι ο τε βασιλευς
και ο πατριαρχης εν τηι αποκοπτηι τραπεζηι, εισενεγκαντων δε των κουβικουλαριων τα
κουκουμαρια, πινουσι προς απαξ. Τηι γαρ ταξει ταυτηι εισερχονται τα κουκουμαρια δια των
κουβικουλαριων, ηνικα ο βασιλευς μετα του πατριαρχου αρισται. Και ειθ' ουτως, ως προειρηται,
εισερχεται ο της τραπεζης και ισταται εν τωι ουδωι των αργυρων πυλων. Ειτα νευει ο βασιλευς
τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της τραπεζης. Του δε της τραπεζης νυξαντος το βηλον μετα της
χειρος, αιρουσιν αυτο σιλεντιαριοι υπερθεν, και εισερχονται οι φιλοι· δια γαρ της εβδομαδος εν
εκαστηι εισοδωι και εξοδωι το αυτο βηλον υπο δυο σιλεντιαριων βασταζεται. Εισελθον 1.88 τες δε
οι φιλοι, καθεζονται εν τηι τιμιαι χρυσηι τραπεζηι του βασιλεως, ωσαυτως και εν τοις
παρατραπεζιοις, ωσαυτως και εν ταις των κλητωριων εισοδιεξοδοις μινσων τε και λοιπων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

χρειων.
Ἐν δε τηι εισοδωι του ενος εκαστου μινσου εν τηι τραπεζηι αξιοι ο βασιλευς τον
πατριαρχην προς το ευλογησαι. Ὁ δε πατριαρχης προτρεπεται κατα μινσον ενι εκαστωι
μητροπολιτηι κατα την εαυτου προκαθεδριαν και ευλογει, και πασης της του τραπεζιου
ακολουθιας τελεσθεισης, ανιστανται, και υπερευξαμενοι τον βασιλεα εξερχονται, και μενει ο
βασιλευς μετα μονου του πατριαρχου εν τηι τραπεζηι. Πιοντες δε παλιν προς απαξ ανιστανται,
και ευθεως ο βασιλευς περιβαλλεται το σαγιον αυτου, προσκληθεντες δε και οι ιερεις
εισερχονται, και περιβαλλομενος ο πατριαρχης το ωμοφοριον αυτου εν τηι προλεχθεισηι καμαραι
δια των ιερεων, εξερχεται. Και ποιουσι τον στιχον, και μετα τον στιχον επιδιδωσιν ο πατριαρχης
τωι βασιλει ευλογιας, και εξερχονται οι ιερεις, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους ο τε
βασιλευς και ο πατριαρχης και ασπασαμενοι, ο μεν βασιλευς εισερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου,
τον δε πατριαρχην λαβοντες οι αρχοντες του κουβουκλειου και οι κουβικουλαριοι, διασωζουσιν
αυτον μεχρι της πυλης του Σπαθαρικιου.

1.89 Κ∆ʹ (ΙΕʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι παρασκευηι της διακαινησιμου.
Προερχονται απαντες εν τωι παλατιωι, ηλλαγμενοι απο λευκων χλανιδιων, ως
προειρηται· ανοιξαντος δε του παλατιου εισερχεται η προελευσις εν τωι νεωι τρικλινωι τωι
καλουμενωι Ἰουστινιανωι. Καταλαβουσης δε της ωρας, στοιχειται το κλητωριον, ειθ' ουτως
γινονται μινσαι. Και οι μεν κληθεντες φιλοι μενουσιν, οι δε λοιποι απαντες απερχονται εν τοις
οικοις αυτων. Ὁ δε βασιλευς εξελθων καθεζεται επι της χρυσης τραπεζης εν τωι Χρυσοτρικλινωι
μετα των φιλων, ων εκελευσε κληθηναι, και πασης της του τραπεζιου ακολουθιας τελεσθεισης,
ανιστανται και απερχονται εκαστος εν τοις οικοις αυτων. Ἰστεον δε και τουτο, οτι η αυτη ταξις
παρακολουθει και επι τηι αυριον, ηγουν το σαββατον της αυτης εβδομαδος.

1.90 ΚΕʹ (Ιϛʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι Κυριακηι του αντιπασχα, απιοντος
του βασιλεως εν τηι Ἁγιαι Σοφιαι.
Εισερχεται η προελευσις απο αλλαξιμων εις το Ἰουστινιανον, και περι ωραν τριτην
διδονται μινσαι, και γινεται μεταστασιμον εν τωι Κονσιστωριωι, και απερχονται οι δεσποται εις
τον Αυγουστεα, και αλλασσουσι τα διβητησια και τας χλαμυδας και εξερχονται. Και γινεται η
πρωτη δοχη· των πατρικιων, εν τωι Ὀνοποδιωι. Και λεγει ο της καταστασεως· "Κελευσατε." Και
επευχονται· "Εις πολλους χρονους." Και εξερχονται εως του μεγαλου Κονσιστωριου, ενθα
ιστανται υπατοι κονσιστωριωι και οι λοιποι συγκλητικοι, και σταντων των δεσποτων εις το
κιβωριον επανω των προφυρων γραδηλιων, πιπτουσιν οι συγκλητικοι παντες αμα τοις
πατρικιοις, και ανασταντων αυτων, λαμβανει ο σιλεντιαριος νευμα δια του πραιποσιτου και
λεγει· "Κελευσατε." Οι δε· "Εις πολλους χρονους," και απερχονται δια των Σχολων. Τα δε μερη
ιστανται κατασφραγιζονται και μονον, οι δε νοταριοι και οι μαΐστορες λεγουσι τους ιαμβους.
Και δια του χυτου απερχονται εις τα κατηχουμενα οι δεσποται και μονον αμα του κουβουκλειου
και των σιλεντιαριων και λειτουργουσιν 1.91 εκεισε και αριστουσι μετα του πατριαρχου, και
υποστρεφοντες φορουσι τα διβητησια οι δεσποται και τζιτζακια, και υποστρεφουσιν
οψικευομενοι υπο των πατρικιων και σιλεντιαριων φορουντων σαγια αληθινα, και εισερχονται
δια του Κυριου της εκκλησιας.

1.92 ΚΣʹ (ΙΖʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι τετραδι της Μεσοπεντηκοστης και
της εν τωι ναωι του Ἁγιου Μωκιου προελευσεως.
Προερχονται απαντες οι αρχοντες εννυχιοι ηλλαγμενοι εν τωι παλατιωι, ηγουν εν τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ναωι του Κυριου, φορουντες σαγια αληθινα, πατρικιοι τε και στρατηγοι, πραιποσιτοι τε και
οστιαριοι και πριμικηριοι, οι δε ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι σπεκια αληθινα, ομοιως δε και οι
βαρβατοι πρωτοσπαθαριοι, οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι και οι κουβικουλαριοι απο καμινσιων,
βασταζοντες οι σπαθαροκουβικουλαριοι και τα διστραλια αυτων, οι δε κανδιδατοι και
μανδατορες, ωσαυτως και οι σκριβωνες φορουντες τας εαυτων στολας, ως ειθισται αυτοις·
ανοιξαντος δε του παλατιου επι του Κυριου, φορων ο βασιλευς σκαραμαγγιον διασπρον
χρυσοκλαβον και στεφθεις υπο του πραιποσιτου, εξερχεται εξω της πυλης του Κυριου, και
δεχονται αυτον εκεισε πατρικιοι και στρατηγοι. Και δηριγευομενος υπ' αυτων παντων,
εξερχεται μεχρι της μεγαλης πυλης των Ἐκσκουβιτων, εν ηι και οι σκριβωνες προβαλλονται·
ιππευει δε εκεισε ο βασιλευς εφ' ιππου εστρωμενου απο σελλοχαλινου χρυσου διαλιθου
χειμευτου, ημφιεσμενου απο μαργαρων· εν δε τοις τεσσαρσι ποσι του αυτου ιππου και τηι ουραι
πρανδιοι πετασοι αποκρεμανται, και διερχεται δια 1.93 των κορτινων και της Χαλκης. Οι δε
πατρικιοι και στρατηγοι και αρχοντες του κουβουκλειου μετα πασης της συγκλητου, φορουντες
σαγια αληθινα, ιππευουσιν εξω των κορτινων, και ουτοι μεν εφ' ιππων δηριγευοντες τον
βασιλεα μετα σιλεντιαριων και απο επαρχων και του της καταστασεως διερχομενου εν τωι μεσωι
και εστωτος την προελευσιν. Οι δε πεζοι οι δηριγευοντες τον βασιλεα εισιν ουτοι· σπαθαριοι
βασταζοντες διστραλια, φορουντες και τα σκουταρια αυτων, κανδιδατοι βασταζοντες ομοιως,
σκριβωνες και μανδατορες βασταζοντες τα βεργια αυτων· παντες δε ουτοι ενθεν κακεισε
δηριγευουσι τον βασιλεα, εν δε τωι μεσωι αυτων σιλεντιαριοι τεσσαρες, βασταζοντες χρυσα
διαλιθα βεργια, φορουντες σαγια αληθινα. ∆ηριγευομενος δε υπ' αυτων παντων, ο βασιλευς υπο
τε πεζων και εφιππων, διερχεται δια τε του Φορου και του Ταυρου, του Φιλαδελφιου, του Βοος,
του Ξηρολοφου και του Ἑξακιονιου. Καταλαβων δε εν τηι τριοδωι, ενθα ο ναος του Ἁγιου
Ἀποστολου Ὀνησιμου, εκνευει δεξιαι και διερχεται δια του Ἁγιου Ἰακωβου του Περσου· απο δε
των εκεισε εισερχεται εν τωι σεπτωι ναωι του αγιου μαρτυρος Μωκιου. Εισελθων δε ο βασιλευς εν
τωι λουτηρι και διελθων μεχρι των γραδηλιων των ανερχομενων εν τωι ναρθηκι, κακεισε
νιψαμενος, διερχεται δια του ναρθηκος, σταντες δε οι πατρικιοι και στρατηγοι μετα της
συγκλητου πλησιον της εισαγουσης πυλης εις τον κοχλιαν, επευχονται τον βασιλεα, εκαστος
αυτων, ως προειρηται. Ὁ δε βασιλευς δηριγευομενος υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου
και βασιλικων οικειακων, του της καταστασεως τε και σιλεντιαριων, ανερχεται δια του
κοχλιου, και μικρον εκκλινας αριστερον, διερχεται δια των κατηχουμενιων του ναρθηκος και
εισερχεται εις τον κοιτωνα αυτου, και εισελθων υπαλλασσει διβητησιον ασπρον, οι δε ευνουχοι
πρωτο 1.94 σπαθαριοι υπαλλασσουσι διβητησια ασπρα και σαβανια, βασταζοντες και τα
σπαθοβακλια αυτων, φορουντες και τα σπαθια αυτων, διερχονται οπισθεν του βασιλεως, ως
ειθισται αυτοις. Ὁ δε της καταστασεως εισελθων δηλοι τωι πραιποσιτωι ως οτι ηγγισεν ο καιρος
της λιτης μετα του πατριαρχου, ο δε πραιποσιτος εισελθων δηλοι τωι βασιλει. Του δε βασιλεως
εξελθοντος εκ του κοιτωνος αυτου εν τοις κατηχουμενιοις υπερθεν των βασιλικων πυλων,
εισερχονται οι βεστητορες και υπαλλασσουσι την χλανιδα τον βασιλεα, τα δε εκεισε κρεμαμενα
βηλα εν τοις κατηχουμενιοις κουβικουλαριοι ποιουσιν. Ἐξελθοντα δε τον βασιλεα εκ των
βηλων και δηριγευομενον υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, δεχονται αυτον εκεισε εξω
του βηλου πατρικιοι τε και στρατηγοι, και πεσοντες προσκυνουσι, και νευει ο πραιποσιτος απο
κελευσεως τον της καταστασεως, κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Αυτοι δε υπερευχονται το· "Εις
πολλους και αγαθους χρονους." Και δηριγευομενος υπο παντων φορουντων τα χρυσοταβλα
αυτων χλανιδια, κατερχεται τον κοχλιαν, και δεχονται αυτον παλιν εκεισε, ηγουν εν τωι
πληρωματι του κοχλιου, πατρικιοι τε και στρατηγοι συν πασηι τηι συγκλητωι, και παντων
πεσοντων, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι σιλεντιαριωι, κακεινος λεγει· "Κελευσατε."
Αυτοι δε υπερευχονται ομοιως· "Εις πολλους και αγαθους χρονους·" ∆ηριγευομενος δε ο
βασιλευς απο των εκεισε, διερχεται δια του ναρθηκος, και εξελθων την ουσαν αντικρυ των
βασιλικων πυλων του μεγαλου ναου πυλην, κατερχεται τα γραδηλια, και εκκλινας εξ
αριστερας, εξερχεται την πυλην, δι' ης ειθισται αυτωι καθ' εκαστην προελευσιν διερχεσθαι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

απανται την λιτην εν τηι μεσηι, και αψας 1.95 κηρους και ευξαμενος, προσκυνει τον τιμιον και
ζωοποιον σταυρον και το αχραντον Ευαγγελιον, ειτα προσκυνησαντες αμφοτεροι, ο τε βασιλευς
και ο πατριαρχης, διερχεται εμπροσθεν της λιτης, δηριγευομενος υπο των κατα συνηθειαν, δια
του λουτηρος, και ανελθων τα εισαγοντα γραδηλια εν τωι ναρθηκι, εισερχεται εις τον αυτον
ναρθηκα και καθεζεται επι σελλιου χρυσου εξ αριστερας της εισαγουσης απο των βαθρων μεσης
πυλης, εκδεχομενος μεχρις αν καταλαβηι ο πατριαρχης μετα λιτης. Και τουτου γινομενου και
μελλοντος του τιμιου σταυρου εισερχεσθαι την ευωνυμον των γραδηλιων πυλην, ανισταται ο
βασιλευς, και ανελθοντος του πατριαρχου τα γραδηλια, απερχεται ο βασιλευς μετα του
πατριαρχου, και ιστανται αμφοτεροι εν τωι ουδωι των βασιλικων πυλων, και ο μεν βασιλευς
αψας κηρους ευχεται, ο δε πατριαρχης τελει την ευχην της εισοδου της θειας λειτουργιας, και
ευξαμενος ο βασιλευς επιδιδωσι τα κηρια τωι πραιποσιτωι· τελεσθεισης δε και της ευχης
προσκυνει το αχραντον Ευαγγελιον και τον τιμιον σταυρον. Και επιλαβομενου του βασιλεως
της χειρος του πατριαρχου, διερχονται μεσον δια του ναου και δια της δεξιας πλαγιας του
αμβωνος εισερχονται εν τηι σωλεαι, και απελθοντων μεχρι των αγιων θυρων, ο μεν πατριαρχης
εισερχεται εις το θυσιαστηριον, ο δε βασιλευς ευξαμενος και επιδους τωι πραιποσιτωι τους
κηρους, εισερχεται.
Ἡνικα δε μελλει εισερχεσθαι εις το θυσιαστηριον, επιρρεπουσιν οι μητροπολιται κατα
το εθος τα αγια θυρια προς τον βασιλεα, και προσκυνησας ο βασιλευς τους επ' αυτοις
πεπαρμενους σταυρους, εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και ευξαμενος υπαλλαξας την αγιαν
τραπεζαν, ως ειθισται αυτωι, τιθησιν επ' αυτηι αποκομβιον και διερχεται μετα του πατριαρχου
δια της πλαγιας του θυσιαστηριου εκ δεξιων μεχρι των 1.96 αγιων θυρων του βηματος. Και ο
μεν πατριαρχης μενει εν τωι θυσιαστηριωι προς το εκτελεσαι την θειαν λειτουργιαν, ο δε
βασιλευς εξελθων εκ θυσιαστηριου διερχεται δια της πλαγιας του γυναικιτου, οι δε πατρικιοι
ιστανται εξωθεν της πυλης της εισαγουσης εις τον κοχλιαν μετα στρατηγων, της καταστασεως
τε και σιλεντιαριων, μετα της συγκλητου υπερευχομενοι τον βασιλεα. Ὁ δε βασιλευς,
δηριγευομενος υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου και των βασιλικων οικειακων,
ανερχεται δια του μυστικου κοχλιου και εισερχονται εις το παρακυπτικον, ενθα και την θειαν
λειτουργιαν τελει· και ει μεν κελευει ο βασιλευς, εκδεχεται εκεισε τον πατριαρχην, μεχρις αν
καταλαβηι του ακουμβισαι αυτον εν τηι τραπεζηι, ει δε μηγε, διερχεται δια των κατηχουμενιων,
δηριγευομενος υπο των προειρημενων, και απερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου. Ἡνικα δε καταλαβηι
ο του κλητωριου καιρος, εξερχεται ο βασιλευς απο του κοιτωνος αυτου, δηριγευομενος υπ'
αυτων, και απερχεται εν τοις κατηχουμενιοις, εν οις και η τιμια τραπεζα ισταται αυτου. Και δη
καταλαβοντος του πατριαρχου απο προσκλησεως, δεχονται αυτον αρχοντες του κουβουκλειου
μετα κουβικουλαριων απο κελευσεως εν τωι κοχλιαι, δι' ου ανηλθεν ο βασιλευς εν πρωτοις προ
του καταλαβειν την λιτην, και αποφερουσιν αυτον δια των κατηχουμενων, και εισελθων
ενουται τωι βασιλει. Εισερχονται δε και οι ιερεις και ποιουσι τον στιχον, και λαβοντες οι αυτοι
ιερεις του πατριαρχου το ωμοφοριον, εξερχονται, και καθεζονται αμφοτεροι, ο τε βασιλευς και ο
πατριαρχης, εν τηι τραπεζηι. Πιοντων δε ως ειθισται αυτοις προς απαξ, εισερχονται οι φιλοι, και
πασης της του τραπεζιου ακολουθιας τελεσθεισης, ανιστανται και εξερχονται, και μενει ο
βασιλευς μετα του πατριαρχου εν τωι κλητωριωι, πιοντες δε 1.97 παλιν αμφοτεροι προς απαξ,
ανιστανται. Ειτα προσκυνησαντες αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, ο μεν πατριαρχης
εξερχεται, διασωζουσι δε αυτον αρχοντες του κουβουκλειου μεχρι του προειρημενου κοχλιου, ο
δε βασιλευς δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου και βασιλικων οικειακων,
απερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου, εκδεχομενος τον καιρον. Καταλαβοντος δε του καιρου της
προελευσεως, εξερχεται απο του κοιτωνος αυτου εν τοις κατηχουμενιοις υπερθεν τοις των
βασιλικων πυλων και υπαλλασσει την στολην, ην ειθισται αυτωι εν ταυτηι τηι εορτηι
περιβεβλησθαι. Και λαβων ο πραιποσιτος την τιαραν, επιτιθησιν αυτην επι την κεφαλην του
βασιλεως, και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο του κουβουκλειου, κατερχεται υπο του
προειρημενου δυτικου κοχλιου, απαντες δε αυτων απο σαγιων αληθινων, και δεχονται αυτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

εν τωι ναρθηκι εξωθεν της πυλης του αυτου κοχλιου ωσαυτως και οι του κουβουκλειου
αρχοντες. Και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι της καταστασεως,
κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Και δηριγευομενος υπ' αυτων, ο βασιλευς εξερχεται την ουσαν
προς τα γραδηλια μεσην πυλην του ναρθηκος και ιππευει εκεισε εφ' ιππου λευκου εστρωμενου
υπο σελλοχαλινου χρυσου διαλιθου χειμευτου, ημφιεσμενου απο μαργαρων, οι δε λοιποι
αρχοντες ιππευουσιν εξω της πυλης. Ἐν δε τηι περιοδωι του βασιλεως τελειται η της
προελευσεως ταξις υπο τε των εφιππων και πεζων ωσαυτως και των μερων, ον τροπον
ανωτερω τηι δευτεραι της διακαινησιμου των Ἁγιων Ἀποστολων επι λεπτωι εξεθεμεθα.
Ἐξελθοντος δε του βασιλεως εν τηι πυληι, εν ηι διερχεται εν εκαστηι προελευσει, ηγουν τηι ουσηι
προς αρκτον, δεχονται αυτον εκεισε εν πρωτοις ο δομεστικος των 1.98 σχολων μετα του
περατικου δημου των Βενετων, επιδιδωσι δε λιβελλαριον τωι βασιλει, φορων χλανιδιον βενετον
χρυσοΰφαντον, και διασωζει τον βασιλεα το αυτο μερος μεχρι του Ἑξακιονιου. Ὁ δε δομεστικος
των εκσκουβιτων μετα του περατικου δημου των Πρασινων δεχονται τον βασιλεα εν τωι
Ἑξακιονιωι, και επιδιδοντος του δημοκρατου λιβελλαριον, διασωζουσιν αυτον μεχρι της
Μονητας· φορει δε και ο δημοκρατης χλανιδα πρασινον χρυσοΰφαντον κατα την αναλογιαν του
μερους αυτου. Και της πολιτικης το μερος των Πρασινων δεχονται τον βασιλεα εν τηι Μονητηι,
και επιδιδωσιν ο δημαρχος τωι βασιλει λιβελλαριον και διασωζει τον βασιλεα το αυτο μερος
μεχρι της πρωτης καμαρας του Ξηρολοφου, φορουντος του δημαρχου χλανιδα πρασινον. Και
της πολιτικης το μερος των Βενετων δεχονται τον βασιλεα εν τηι καμαραι του Ξηρολοφου,
φορουντος του δημαρχου χλανιδα βενετον, επιδιδωσι δε τωι βασιλει λιβελλαριον, και
διασωζουσιν οι του μερους τον βασιλεα μεχρι της μεσης του Ξηρολοφου· της πολιτικης το μερος
των Πρασινων δεχονται τον βασιλεα εν τηι μεσηι του Ξηρολοφου και διασωζουσιν αυτον μεχρι
του Βοος. Της πολιτικης το μερος των Βενετων δεχονται τον βασιλεα εν τωι Βοι και διασωζουσι
μεχρι του Ἀμαστριανου, και δεχεται εκεισε ο εκσκουβιτος μετα του περατικου μερους των
Πρασινων, και διασωζουσιν αυτον μεχρι του Φιλαδελφιου· των περατικων μερων Βενετων
δεχονται τον βασιλεα εν τωι Φιλαδελφιωι και διασωζουσι μεχρι του Μοδιου· της πολιτικης το
μερος των Πρασινων δεχονται τον βασιλεα εν τωι Μοδιωι και διασωζουσι μεχρι του Ταυρου,
κακειθεν το μερος της πολιτικης των Βενετων διασωζει μεχρι των Ἀρτοπωλιων. Ειθ' ουτως το
1.99 μερος των Πρασινων διασωζει μεχρι του Φορου· ειθ' ουτως το μερος των Βενετων [της
πολιτικης] μεχρι του Πραιτωριου και παλιν μεχρι του Μιλιου· μερος Βενετων της πολιτικης
μεχρι της καμαρας του Μιλιου· της πολιτικης το μερος των Βενετων δεχονται τον βασιλεα εν τωι
Μιλιωι, ηγουν εν τηι καμαραι, και διασωζουσι μεχρι του Μαρμαρωτου· των περατικων μερων
Πρασινων δεχονται τον βασιλεα εν τωι Μαρμαρωτωι και διασωζουσι μεχρι του Ζευξιππου· της
πολιτικης το μερος των Πρασινων δεχονται τον βασιλεα εν τωι Ζευξιππωι και διασωζουσι μεχρι
της Χαλκης· των περατικων μερων Βενετων δεχονται τον βασιλεα εν τηι Χαλκηι, και ειθ' ουτως
πεζευουσιν απαντες, και μενει εφιππος μονος ο βασιλευς. Ἰστεον δε οτι εν εκαστον μερος εν
εκαστηι αυτων δοχηι λεγει τα κατα συνηθειαν ακτα, εν δε τηι προπομπηι λεγει εμπροσθεν δρομικα,
ει τυχηι απο κελευσεως, λεγει και απελατικους. Κακειθεν δηριγευομενος ο βασιλευς υπο
παντων, ως προειρηται, διερχεται δια των κορτινων μεχρι της ενδον πυλης των εκσκουβιτων,
εν ηι γινεται η των σκριβωνων προβολη, εν δε τηι αυτηι πυληι πεζευει ο βασιλευς, διελθων μεχρι
των τριων πυλων του Κονσιστωριου· μενουσι δε εκεισε οι της συγκλητου, υπερευχομενοι τον
βασιλεα. Ὁ δε βασιλευς εισερχεται την μεσην πυλην προς τον ναον του Κυριου, και μενουσιν
εκει πατρικιοι και στρατηγοι, υπερευχομενοι και αυτοι ομοιως. Του δε βασιλεως εισελθοντος
την χαλκην πυλην του Κυριου, ευθεως κλειουσι τας θυρας οι του κουβουκλειου και
υπερευχονται τον βασιλεα, και λαβοντος του πραιποσιτου την τιαραν απο της κεφαλης του
βασιλεως, εισερχεται ο βασιλευς και ισταται εμπροσθεν των αγιων θυρων, αψας δε κηρους και
ευξαμενος, διερχεται δια των διαβατικων 1.100 του Κυριου και εισερχεται εν τωι ημικυκλιωι του
Τρικογχου. ∆ιελθων δε δια των διαβατικων των αγιων μʹ, εισερχεται εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και
σταντες οι του κουβουκλειου απαντες εν τωι Χρυσοτρικλινωι υπερευχονται τον βασιλεα· "Εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

πολλους και αγαθους χρονους ο Θεος αγαγοι την βασιλειαν υμων", και εξερχονται. ∆ει ειδεναι
και τουτο, ανα ποσων δοχων δεχονται τα μερη εν ταυτηι τηι προελευσει. Ὁ δημοκρατης των
Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων, μετα του περατικου αυτου δημου των Βενετων,
δεχεται δοχας τρεις· ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο εκσκουβιτος, μετα του περατικου
αυτου δημου, δεχεται δοχας δυο. Ὁ δημαρχος των Βενετων, μετα του δημου του Λευκου,
δεχεται δοχας επτα. Ὁ δημαρχος των Πρασινων μετα του δημου του Ῥουσιου δεχεται δοχας εʹ.
Ὁμου δοχων ιζʹ.

1.101 ΚΖʹ (ΙΗʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει της αγιας
Χριστου του Θεου ημων Ἀναληψεως.
Προερχονται απαντες οι αρχοντες εννυχιον εν τωι παλατιωι απο σκαραμαγγιων, και ει
κελευει ο βασιλευς απελθειν δια του πλοος, κατα συνηθειαν, εισερχεται ταχιον εις το χελανδιον
μεθ' ων αν κελευει, και απερχεται μεχρι του βραχιαλιου της Χρυσης πορτης, κακεισε εξελθων
απο του χελανδιου αυτου, διδοται σιλεντιον δια του πραιποσιτου απο κελευσεως τοις εκεισε
αρχουσι, και υπεξελθοντες μικρον, ιστανται οι αρχοντες του κουβουκλειου, φορουντες σαγια
αληθινα, κυκλικωι τωι σχηματι· και εισερχεται ο βασιλευς μεσον αυτων και στεφεται υπο του
πραιποσιτου δια το ολως, ως ανωτερω ειρηται, εμπροσθε βαρβατων μη στεφεσθαι· ενεκα γαρ
ταυτης της αιτιας την κυκλικην στασιν εκτελουσιν οι προρρηθεντες αρχοντες του
κουβουκλειου. Και ειθ' ουτως ιππευει απο των εκεισε απο σκαραμαγγιου χρυσοκλαβου και
διερχεται δια του εκεισε οντος λειμωνος και του παρατειχιου, και απερχεται μεχρι της
εξαγουσης πορτης απεναντι της πηγης, και δεχεται αυτον εκεισε εξω της αυτης πορτης ο
δομεστικος των Νουμερων, φορων σαγιον αληθινον, 1.102 βασταζων και θυμιατον. Και απο των
εκεισε απερχεται μεχρι της παναγιας Θεοτοκου της Πηγης, και προ του εισελθειν τον βασιλεα
την εξω πυλην πεζευουσιν οι τε πατρικιοι και η συγκλητος απασα, και δηριγευομενος υπ' αυτων
ο βασιλευς, εφιππος αυτος μονος, εισερχεται μεχρι του λουτηρος, και κατελθων εκεισε του
ιππου, εισερχεται δια της εισαγουσης πυλης δεξιας του λουτηρος, και μενουσιν εκεισε πατρικιοι
εξω της πυλης του κοχλιου. Ὁ δε βασιλευς δηριγευομενος υπο των αρχοντων του
κουβουκλειου, ανερχεται δια του αυτου κοχλιου, και διελθων δια του στενου τρικλινου, εν ωι
και το αριστον τηι αυτηι ημεραι τελειται, και δια του μητατωρικιου, εισερχεται εν τωι κοιτωνι.
Ἀπαλλαξας δε το στεμμα δια του πραιποσιτου, μενει εκεισε τον καιρον προσμενων, αλλασσει δε
λευκον διβητησιον. Καταλαβοντος δε του καιρου, και δηλωθεις ο πραιποσιτος παρα του της
καταστασεως, αυτος εισελθων δηλοι τωι βασιλει, και δοθεντος σιλεντιου απο κελευσεως δια του
της καταστασεως, ανερχονται οι πατρικιοι δια του αυτου κοχλιου και εισερχονται εν τωι
προειρημενωι στενωι τρικλινωι. Ὁ δε βασιλευς περιβαλλομενος χλανιδα, ως ειθισται αυτωι,
εξερχεται εκ του κοιτωνος, και δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, απερχεται
μεχρι της πυλης του προλεχθεντος στενου τρικλινου, και δεχονται αυτον εκεισε οι τε πατρικιοι
και στρατηγοι απο χρυσοταβλων χλανιδιων, και πεσοντες, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως
τωι της καταστασεως και λεγει. "Κελευσατε." Αυτοι δε υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους
χρονους." Και δηριγευομενος απο των εκεισε υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου και της
συγκλητου, κατερχεται δι' ου και ανηλθε κοχλιου, και δεχονται παλιν εν τωι πληρωματι του
κοχλιου οι τε πατρικιοι και στρατη 1.103 γοι αμα τηι συγκλητωι, και παλιν λαβων νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι σιλεντιαριωι, κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Αυτοι δε
υπερευχονται τον βασιλεα· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και δηριγευομενος υπ' αυτων ο
βασιλευς, εξερχεται την πυλην λουτηρος, φωνουντος κατα το συνηθες του της καταστασεως το·
"Καπλατε, ∆ομηνι", και δεχεται ευθεως ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των
σχολων, και επιδιδωσι τωι βασιλει, κρατουμενος υπο του της καταστασεως, σταυρους
ροδοπλοκους, και μετ' ολιγον δεχεται ο δημαρχος των Βενετων, κρατουμενος δε και αυτος υπο
του της καταστασεως, επιδιδωσι τωι βασιλει σταυρους και οσφραδια, ως προειρηται, και ευθεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

αρχεται ο νοταριος του αυτου μερους λεγειν τους ιαμβους της εορτης. Ἐν δε τηι εξω πυληι
δεχεται ο δημοκρατης των Πρασινων, ηγουν ο δομεστικος των εκσκουβιτων, επιδιδωσι δε και
αυτος τωι βασιλει, κρατουμενος υπο του της καταστασεως, σταυρους ροδοπλοκους και οσφραδια.
Ειτα δεχεται ο δημαρχος των Πρασινων, επιδιδωσι δε και αυτος τωι βασιλει ως και οι προ αυτου.
Και μικρον υπεξελθων ο βασιλευς απο της δοχης των Πρασινων, δηριγευομενος υπο των
ανωτερω ειρημενων, δεχεται την λιτην, και αψας κηρους, ευχεται εν τωι τιμιωι στραυρωι και
προσκυνει το τε αχραντον Ευαγγελιον και αυτον τον τιμιον σταυρον. Και ειθ' ουτως
προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους, και ασπασαμενοι, υποστρεφει ο βασιλευς, και
δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων και της
συγκλητου, διερχεται εμπροσθεν της λιτης, και εισελθων δια της μεσης πυλης του λουτηρος,
εισερχεται εν τωι ναρθηκι και καθεζεται επι σελλιου, προσμενων μεχρις αν καταλαβηι η λιτη
μετα του πατριαρχου. Και καταλαβουσης της 1.104 λιτης, ανισταται ο βασιλευς, και
προσκυνησαντες αμφοτεροι και ασπασαμενοι απερχονται και ιστανται εν τωι ουδωι των
βασιλικων πυλων, και λαβων κηρους παρα του πραιποσιτου ο βασιλευς, ευχεται εκεισε, ο δε
πατριαρχης εκτελει την ευχην της εισοδου της θειας λειτουργιας.
Ευξαμενος δε ο βασιλευς, επιδιδωσι τους κηρους τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της
καταστασεως, και τελεσαντος του πατριαρχου την ευχην, προσκυνει ο βασιλευς το αχραντον
Ευαγγελιον και τον τιμιον σταυρον, και επιλαβομενος της χειρος του πατριαρχου και
δηριγευομενος υπο των προειρημενων παντων, διερχονται αμφοτεροι μεσον δια του ναου, και
δια της δεξιας πλαγιας του αμβωνος, εισερχονται αμφοτεροι, ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, εν
τηι σωλεαι και οι αρχοντες του κουβουκλειου, οι δε λοιποι μενουσιν εξωθεν της σωλεας εστωτες
ενθεν κακεισε. Ἐλθοντες δε μεχρι των αγιων θυρων, ο μεν πατριαρχης εισερχεται εις το
θυσιαστηριον, ο δε βασιλευς ισταται εμπροσθεν των αγιων θυρων, και αψας κηρους ευχεται και
επιδιδωσιν αυτους τωι πραιποσιτωι, και προσκυνησας τας αγιας θυρας, εισερχεται εις το
θυσιαστηριον και προσκυνει την αγιαν τραπεζαν και επιτιθησιν επ' αυτηι αποκομβιον, και
εξελθων εκ του θυσιαστηριου, δηριγευομενος υπο των εξ εθους, διερχεται δια του δεξιου μερους
του ναου και ανερχεται δια του προειρημενου κοχλιου εν τοις κατηχουμενιοις, και απελθων
τελει εν τωι ειθισμενωι τοπωι την θειαν λειτουργιαν. Και εν τωι καιρωι της θειας κοινωνιας
αποστελλει ο πραιποσιτος απο κελευσεως σιλεντιαριους, και προσκαλουνται τον πατριαρχην,
και ανερχεται δια του αυτου κοχλιου, και διελθων δια των κατηχουμενιων, απερχεται εν τωι
συνηθει τοπωι, ενθα και το αντιμισιον, και κοινωνει ο βασιλευς εκ των του πατριαρχου χειρων,
και ειθ' 1.105 ουτως απερχεται ο πατριαρχης, και ισταται εν τωι αντιμισιωι τωι οντι απεναντι της
πυλης, εν ωι αρισται τηι αυτηι ημεραι ο βασιλευς, και κοινωνουσιν εκεισε οι συνηθεις αρχοντες, και
ειθ' ουτως κατερχεται ο πατριαρχης προς το εκτελεσαι την θειαν λειτουργιαν. Ὁ δε βασιλευς
απερχεται δια του τρικλινου, εν ωι αρισται, και εισερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου.
Τελεσθεισης δε της θειας λειτουργιας, αποστελλονται σιλεντιαριοι παρα του
πραιποσιτου απο κελευσεως, και προσκαλουνται τον πατριαρχην. Ὁ δε πατριαρχης ανερχεται,
κρατουμενος υπο των σιλεντιαριων, δια του προειρημενου κοχλιου και εισερχεται εν τοις
κατηχουμενιοις, κακεισε μικρον προσμειναντος, εισερχεται ο πραιποσιτος και δηλοι τωι βασιλει,
και λαβων νευμα παρα του βασιλεως, εξερχεται μετα των αρχοντων του κουβουκλειου, και
προσκαλουνται τον πατριαρχην, και ενουται τωι βασιλει εν τωι τρικλινωι, εν ωι και το κλητωριον
ητοιμασται, και ειποντων τον στιχον, υπεξερχεται μικρον ο πατριαρχης και εκβαλλει το
ωμοφοριον αυτου, ωσαυτως και ο βασιλευς εκβαλλει το σαγιον αυτου. Και καθεζονται
αμφοτεροι εν τωι κλητωριωι, και πιοντων προς απαξ, εισερχονται οι φιλοι, και ειθ' ουτως
εισερχονται και οι των αμφοτερων μερων δημωται κατω εν τωι λουτηρι, και αριστωντος του
βασιλεως, αυτοι εκτελουσι τας συνηθεις ακτολογιας, και ηνικα εισελθηι το δουλκιν, αποστελλει
ο βασιλευς αποκομβια, και λαβοντες αυτα, υπερευχονται και ανιστανται, και μενει ο βασιλευς
και ο πατριαρχης. Και πιοντων προς απαξ, ανιστανται, και περιβαλλεται ο βασιλευς το σαγιον
αυτου, ο δε πατριαρχης το ωμοφοριον αυτου, ειτα λεγουσι τον στιχον και προσκυνουσιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αλληλους, και ο μεν βασιλευς απερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου, ο δε πατριαρχης, οπου βουλεται.
1.106 ΚΗʹ (ΙΘʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι παραμονηι του Ἁγιου Ἠλιου, και τηι αυτηι εορτηι.
∆ειλης, περι ωραν εβδομην, προερχεται η συγκλητος απο σκαραμαγγιων εις τον Ἱπποδρομον,
και ανοιγοντος του παπια, εισερχεται η συγκλητος δια των Σκυλων και του Ἰουστινιανου και
του Λαυσιακου εις τον Χρυσοτρικλινον, κακειθεν διερχεται, και εισερχεται εις τον ναον της
υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου. Ὁ δε παπιας ισταται εις τας ανατολικας, εις το πορφυρουν
μαρμαρον, μετα διαιταριων βασταζοντων τα βασιλικα, και της συγκλητου διερχομενης εκεισε,
διδωσιν ο παπιας ενι εκαστωι ανα βασιλικου. Και δη της συγκλητου εισερχομενης εν τωι ναωι της
υπεραγιας Θεοτοκου, απαρχεται η ακολουθια του λυχνικου, και ταυτης τελουμενης, περι την
απολυσιν λεγεται απολυτικιν προς το "Συνταφεντες σοι," οπερ εποιησε Λεων ο σοφωτατος και
αγαθος βασιλευς· Ἀντιφωνως δε τουτου ψαλλομενου υπο τε του κουβουκλειου και του
βασιλικου κληρου, μετα την απολυσιν της τοιαυτης ψαλμωιδιας επιδιδοται τοις τε μαγιστροις,
πραιποσιτοις, ανθυπατοις, πατρικιοις τε και οφφικιαλιοις 1.107 παρα του βασιλεως ανα ενος
αργυρου μικρου σταυρου, μηνυεται δε ο πατριαρχης, ινα ελθων επι την αυριον επιτελεσηι την
θειαν λειτουργιαν. Τηι δε εωθεν αλλασσει πασα η συγκλητος απο λευκων χλανιδιων· οι δε
δεσποται αλλασσουσι τα πορφυρα διβητησια, και περι ωραν δευτεραν κελευουσιν οι δεσποται
εισελθειν τους πραιποσιτους, και εισελθοντων, ανιστανται οι δεσποται και εισερχονται εν τηι
καμαραι του Ἁγιου Θεοδωρου, κακεισε περιβαλλονται τας εαυτων χλανιδας, και εξερχομενοι
καθεζονται, ο μεν μεγας βασιλευς επι του θρονου, οι δε μικροι ενθεν κακειθεν εν χρυσοις
σελλιοις. Του δε κουβουκλειου εισελθοντος κατα τον τυπον της βαιοφορου, και εις την οικειαν
ταξιν σταντος, ηγουν δεξια και αριστερα, ο τε του σακελλιου και οι ξενοδοχοι και γηροκομικοι,
προσαγοντες τωι βασιλει τους κατα τυπον χρυσοστοιβαστους σταυρους. Και ειθ' ουτως εισαγεται
στοιχηδον πασα η ταξις των τε μαγιστρων, ανθυπατων, πατρικιων και οφφικιαλιων και αλλων,
ων αν κελευσωσιν οι δεσποται, και επιδιδωσιν ο βασιλευς ενι εκαστωι τουτων ανα ενος σταυρου.
Και γινεται μεταστασιμον, και κατερχονται παντες εν τωι ναρθηκι της Μεγαλης Νεας
Ἐκκλησιας, οι δε δεσποται ανισταμενοι εκδεχονται τον πατριαρχην. Οι ουν πραιποσιτοι μετα
ολιγων του κουβουκλειου αμα του παπιου και του εταιρειαρχου απερχονται και εισαγουσι τον
πατριαρχην μετα και των μητροπολιτων και της λοιπης αυτου ταξεως. Και του πατριαρχου
εισερχομενου δια των διαβατικων του Τρικογχου, ερχεται και καθηται εν τηι καμαραι του
Χρυστρικλινου τηι ουσηι προς το Πανθεον, οι δε πραιποσιτοι εισερχομενοι αναγγελλουσι τοις
δεσποταις την 1.108 του πατριαρχου αφιξιν, και κελευουσιν οι δεσποται εισαχθηναι τον
πατριαρχην. Οι δε πραιποσιτοι εξερχομενοι εισαγουσιν αυτον, και δη τουτον οι δεσποται κατα
το ειωθος ασπαζομενοι, εισερχονται μετ' αυτου μυστικως δια του μακρωνος του κοιτωνος εις
τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου, κακειθεν απερχονται εν τωι ευκτηριωι του Ἁγιου
Ἠλιου, και οι μεν δεσποται ιστανται εν τωι ναρθηκι, ο δε πατριαρχης εισερχεται εις το
θυσιαστηριον, και της ειωθυιας ευχης τελουμενης, απαρχονται οι ψαλται το τροπαριον. Ὁ δε
πατριαρχης εξερχομενος απο του θυσιαστηριου, βασταζων το αγιον Ευαγγελιον, ερχεται εις τας
βασιλικας πυλας του αυτου ευκτηριου, δηλονοτι και του υποδιακονου βασταζοντος τον
λιτανικον σταυρον. Οι δε δεσποται λαμβανουσι παρα του πραιποσιτου κηρους, και δια της
τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι και ασπαζονται το Ευαγγελιον
και τον σταυρον, θυμιωμενοι υπο του διακονου. Και παρακρατουμενος ο βασιλευς υπο του
πατριαρχου εξερχεται απο της εκκλησιας, και διερχομενου αυτου μεσον του ναου του Φαρου,
και εξιοντος την πυλην την εξαγουσαν επι τον ηλιακον, λαμβανουσιν οι δεσποται παρα των
πραιποσιτων κηρια λιτανικια και διερχονται λιτανευοντες δια μεσου του ηλιακου και του
στενωπου του μονοθυρου, κατερχονται το καταβασιον του Βουκολεοντος, και εκνευοντες δεξιαι,
κατερχονται προς τον ναρθηκα της Νεας Μεγαλης Ἐκκλησιας (εκεισε γαρ ιστανται απαντες οι
της συγκλητου), και γινεται η ειωθυια εκκλησιαστικη ακολουθια της εισοδου. Των δε δεσποτων,
κατα το ειωθος, εισιοντων μετα του πατριαρχου εις το θυσιαστηριον του ευκτηριου του Ἁγιου
Ἠλιου της αυτης Νεας Ἐκκλησιας,ο μεν πατριαρχης προεισερχεται, οι δε δεσποται, ισταμενοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

εξωθεν των αγιων θυρων, λαμβανουσι κηρους απο των πραιποσιτων, και δια της τρισσης
προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι. Ειτα εισερχομενοι εν τωι θυσια 1.109 τηριωι, εν πρωτοις
μεν ασπαζονται τα αγια θυρια, ειτα την της αγιας τραπεζης ενδυτην και την εκεισε αποκειμενην
του αγιου προφητου μηλωτην, και τιθεντες αποκομβιον επι της αγιας τραπεζης, διερχονται δια
των βηματων, απτοντες κηρους καθ' εν εκαστον βημα, ασπαζομενοι κατα το ειωθος τας
ενδυτας. Και διερχομενοι δια του αυτου γυναικιτου, απτουσι κηρους εις την εικονα Βασιλειου,
του φιλοχριστου ∆εσποτου, και ευθεως αποχαιρετιζοντες τον πατριαρχην, εισερχονται εν τωι
εκεισε προσευχαδιωι, κακειθεν εκβαινοντες εις τον προς την θαλασσαν ναρθηκα, εν ωι και τα
σελλια ιστανται και το βηλον κρεμαται, απαλλασσουσι τας εαυτων χλανιδας, και ιστανται
εκδεχομενοι την του αγιου Ευαγγελιου αναγνωσιν, ειθ' ουτως λαμβανοντες κηρους παρα των
πραιποσιτων, ακουουσι του αγιου Ευαγγελιου. Μετα δε την απολυσιν της εκτενους καθεζονται,
και εισαγει ο της τραπεζης μετα και των αρτοκλινων το κλητωριον, και στοιχει αυτο ο μεγας
βασιλευς και ειθ' ουτως οι δεσποται διερχονται μυστικως δια του αυτου ναρθηκος και του
εκεισε μυστικου αναβασιου, και δια του ανωτατου ηλιακου του αυτου ναρθηκος εισερχονται οι
δεσποται εις το παλατιον. Ἰστεον οτι ταυτηι τηι εορτηι μετα των αλλαξιμων καθεζονται οι
δεσποται επι τραπεζης.

1.110 ΚΘʹ (Κʹ) Μηνι Μαΐωι αʹ τα εγκαινια της Νεας, οσα δει παραφυλαττειν
τηι εορτηι των εγκαινιων της Νεας Μεγαλης Ἐκκλησιας.
Προ μιας ημερας, κελευουσιν οι δεσποται τοις πραιποσιτοις προελθειν επι τηι αυριον
μετα αλλαξιμων πασαν την συγκλητον, και τηι εωθεν περι ωραν δευτεραν κελευουσιν οι
δεσποται εισελθειν τους πραιποσιτους, και δη τουτων εισελθοντων μετα και ολιγων του
κουβουκλειου, απερχονται αμα του παπια και του εταιρειαρχου, και εισαγουσι τον πατριαρχην
μετα και των μητροπολιτων και της λοιπης αυτου ταξεως. Και του πατριαρχου εισερχομενου δια
των διαβατικων του Τρικογχου, ερχεται και καθηται εν τηι καμαραι του Χρυσοτρικλινου τηι ουσηι
προς το Πανθεον· οι δε πραιποσιτοι εισερχομενοι αναγγελουσι τοις δεσποταις την του
πατριαρχου αφιξιν και ευθεως ανιστανται οι δεσποται και εισερχονται εν τηι καμαραι του Ἁγιου
Θεοδωρου, κακεισε περιβαλλονται τας εαυτων χλανιδας, και εξερχομενοι εξωθεν του βηλου της
αυτης καμαρας ιστανται. Οι δε πραιποσιτοι εξερχομενοι εισαγουσι τον πατριαρχην, οι δε
δεσποται τουτον, κατα το 1.111 ειωθος, ασπαζομενοι, καθεζονται μετ' αυτου εν τωι
Χρυσοτρικλινωι μικρον τι, και ευθεως γινεται μεταστασιμον, και οι μεν μαγιστροι και ανθυπατοι
και πατρικιοι και λοιποι συγκλητικοι κατερχονται εν τωι ναρθηκι της Νεας Μεγαλης Ἐκκλησιας,
οι δε του κουβουκλειου απαντες διερχονται δια του ωρολογιου και του Χρυσοτρικλινου και της
καμαρας του Πανθεου και του Φυλακος, και εκβαινοντες το μονοθυρον, απιασιν εν τωι ναωι της
υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου, και οι μεν δεσποται ανισταμενοι εισερχονται μετα του
πατριαρχου μυστικως δια του μακρωνος του κοιτωνος εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου του
Φαρου, και οι δεσποται ιστανται εν τωι ναρθηκι, ο δε πατριαρχης εισερχεται εις το θυσιαστηριον,
και της ειωθυιας ευχης τελουμενης, απαρχονται οι ψαλται το τροπαριν· ο δε πατριαρχης
εξερχομενος απο του θυσιαστηριου, βασταζων το αγιον Ευαγγελιον, ερχεται εις τας βασιλικας
πυλας, δηλονοτι του υποδιακονου βασταζοντος τον λιτανικον σταυρον, οι δε δεσποται
λαμβανουσι παρα των πραιποσιτων κηρους, και δια της τρισσης μετα των κηρων προσκυνησεως
απευχαριστουσι τωι Θεωι, και ασπαζονται το τε Ευαγγελιον και τον σταυρον, θυμιωμενοι υπο του
διακονος. Και παρακρατουμενος ο βασιλευς υπο του πατριαρχου εξερχεται απο της εκκλησιας,
και εξιοντων την πυλην την εξαγουσαν εις τον ηλιακον, λαμβανουσιν οι δεσποται παρα των
πραιποσιτων κηρια λιτανικια, και διερχονται λιτανευοντες δια μεσου του ηλιακου και του
στενωπου του μονοθυρου, και κατερχονται το καταβασιον του Βουκολεοντος, και εκνευοντες
δεξιαι, κατερχονται προς τον ναρθηκα της Νεας Ἐκκλησιας (εκεισε γαρ ιστανται οι της
συγκλητου), και γινεται η ακολουθια της εισοδου των εγκαινιων.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

Των 1.112 δε δεσποτων, κατα το ειωθος, εισιοντων μετα του πατριαρχου εις το
θυσιαστηριον, ο μεν πατριαρχης προεισερχεται· οι δε δεσποται, ισταμενοι εξωθεν των αγιων
θυρων, λαμβανουσι κηρους παρα των πραιποσιτων και δια της τρισσης μετα των κηρων
προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι· ειτα εισερχομενοι εν τωι θυσιαστηριωι, εν πρωτοις μεν
ασπαζονται τα αγια θυρια, ειτα την της αγιας τραπεζης ενδυτην, και τιθεντες αποκομβιον επι
της αγιας τραπεζης, διερχονται δια των βηματων, απτοντες κηρους καθ' ενα εκαστον βημα,
ασπαζομενοι, κατα το ειωθος, τας ενδυτας και διερχομενοι δια του γυναικιτου, απτουσι κηρους
εις την εικονα Βασιλειου, του φιλοχριστου δεσποτου, και ευθεως αποχαιρετιζοντες τον
πατριαρχην, εισερχονται εν τωι εκεισε προσευχαδιωι, κακειθεν εκβαινοντες εις τον προς την
θαλασσαν ναρθηκα, εν ωι και τα σελλια ιστανται και το βηλον κρεμαται, και απαλλασσουσι τας
εαυτων χλανιδας, και ιστανται εκδεχομενοι την του αγιου Ευαγγελιου αναγνωσιν· ειθ' ουτως
λαμβανοντες κηρους παρα των πραιποσιτων, ακουουσι του αγιου Ευαγγελιου. Μετα δε την
απολυσιν της εκτενους ευχης καθεζονται, και εισαγει ο της τραπεζης μετα και των αρτοκλινων
το κλητωριον, και στοιχει αυτο ο μεγας βασιλευς. Και ειθ' ουτως οι δεσποται διερχονται
μυστικως δια του αυτου ναρθηκος και του μυστικου αναβασιου, και δια του ανωτατου ηλιακου
του αυτου ναρθηκος εισερχονται εις το παλατιον.
Χρη ειδεναι οτι κατα την ταξιν ταυτης της εορτης και τον τυπον επιτελειται και η εορτη
του Ἀρχιστρατηγου μηνι Νοεμβριωι ηʹ. Ειδεναι δε δει οτι ταυτηι τηι εορτηι του Ἀρχιστρατηγου εν
τωι ευκτηριωι του ναου, ηγουν του Ἀρχιστρατηγου, επιτελειται η τοιαυτη εορτη.

1.113 Λʹ (ΚΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει του Ἁγιου
∆ημητριου
Προ μιας ημερας, κελευουσιν οι δεσποται τοις πραιποσιτοις του προελθειν επι την
αυριον μετα αλλαξιμων την συγκλητον πασαν, και τηι εωθεν περι ωραν δευτεραν κελευουσιν οι
δεσποται εισελθειν τους πραιποσιτους, και δη τουτων εισελθοντων, μετα ολιγων του
κουβουκλειου απερχονται, αμα του παπια και του εταιρειαρχου, και εισαγουσι τον πατριαρχην
μετα και των μητροπολιτων και της λοιπης αυτου ταξεως. Και του πατριαρχου εισερχομενου,
δια των διαβατικων του Τρικογχου εισερχεται, και καθηται εν τηι καμαραι του Χρυσοτρικλινου
τηι ουσηι προς το Πανθεον. Οι δε πραιποσιτοι εισερχομενοι αναγγελλουσι τοις δεσποταις την του
πατριαρχου αφιξιν, και ευθεως ανιστανται οι δεσποται και εισερχονται εν τηι καμαραι του Ἁγιου
Θεοδωρου, κακεισε περιβαλλονται τας εαυτων χλανιδας, και εξερχομενοι εξωθεν του βηλου της
αυτης καμαρας ιστανται. Οι δε πραιποσιτοι εξερχομενοι εισαγουσι τον πατριαρχην· οι δε
δεσποται τουτον, κατα το ειωθος, ασπαζομενοι, καθεζονται μετ' αυτου επι του Χρυσοτρικλινου
μικρον τι, και οτε παντα καλως ευτρεπισθωσιν, εισερχονται οι πραιποσιτοι δηλουντες τοις
δεσποταις, και ευθεως ανιστανται οι δεσποται μετα του πατριαρχου, και εξερχομενοι, κατα τον
ειωθοτα τουτοις 1.114 τυπον, διερχονται δια του Τριπετωνος και του Λαυσιακου και του
Ἰουστινιανου και των Σκυλων και των εξω διαβατικων του Μαρκιανου, και απερχονται εν τωι
εκεισε ευκτηριωι του Ἁγιου Ἀποστολου Πετρου.
Ἰστεον οτι, των δεσποτων εξερχομενων απο του Χρυσοτρικλινου μετα και του
πατριαρχου, ιστανται αντικρυ των αργυρων πυλων του Χρυσοτρικλινου οι ευνουχοι
πρωτοσπαθαριοι, ο τε λογοθετης του δρομου μετα και του πρωτοασηκρητις και του
πρωτονοταριου, επι δε το μερος του ωρολογιου οι του Χρυσοτρικλινου. Ἰστεον οτι, εξιοντων
των δεσποτων τας χαλκας πυλας προς τον Λαυσιακον, δεχονται οι του μαγλαβιου και οι του
κουβουκλειου απαντες, κακειθεν δηριγευουσι τους δεσποτας. Ἰστεον οτι ενδον των Σκυλων,
ηγουν εις την ακραν του Ἰουστινιανου, ιστανται οι τε μαγιστροι και ανθυπατοι και οφφικιαλιοι,
και των δεσποτων διερχομενων, πιπτουσιν επ' εδαφους, τουτους προσκυνουντες. Οι δε
δεσποται, καθως προειρηται, διερχονται μεχρι του Ἁγιου Ἀποστολου Πετρου, ο δε πατριαρχης
εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και της ειωθυιας ευχης τελουμενης, απαρχονται οι ψαλται το
τροπαριν. Ὁ δε πατριαρχης εξερχομενος απο του θυσιαστηριου, βασταζων το αγιον Ευαγγελιον,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

ερχεται εις τας βασιλικας πυλας του αυτου ευκτηριου, δηλονοτι και του υποδιακονος
βασταζοντος τον λιτανικον σταυρον. Οι δε δεσποται λαμβανουσι παρα των πραιποσιτων κηρους
και δια της τρισσης προσκυνησεως απευχαριστουσι τωι Θεωι, και ασπαζονται το τε Ευαγγελιον
και τον σταυρον, θυμιωμενοι υπο του διακονος, και παρακρατουμενος ο βασιλευς υπο του
πατριαρχου, εξερχεται απο της εκκλησιας. Ἰστεον οτι απο μεν του Ἁγιου Πετρου εξερχομενης
της λιτης, λεγουσιν οι ψαλται το τροπαριν του μαρτυρος προς το· "Λαθων ετεχθης," οπερ
εποιησε Λεων 1.115 ο σοφωτατος και αγαθος βασιλευς, εισερχομενης δε της λιτης εις το
Χρυσοτρικλινον, απαρχονται το τροπαριν των εγκαινιων, ηγουν το· "∆οξα σοι, Χριστε ο Θεος,
αποστολων καυχημα." Και διερχομενος, οθεν κακεισε απηιει, διερχεται δια μεσον του
Χρυσοτρικλινου, και εξερχεται μετα της λιτης τας ανατολικας πυλας, και οι μεν μαγιστροι και
ανθυπατοι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι ιστανται αντικρυ του ναου του Ἁγιου ∆ημητριου,
ηγουν του αριστερου μερους, οι δε του κουβουκλειου κατα ανατολικας του ηλιακου, οι δε
δεσποται μετα του πατριαρχου εν τωι προπυλαιωι της εκκλησιας, και της ειωθυιας ακολουθιας
τελεσθεισης, ηγουν των εγκαινιων, γινεται η εισοδος. Και ο μεν πατριαρχης εισερχεται εις το
θυσιαστηριον, οι δε δεσποται, διερχομενοι μεσον της εκκλησιας, εξερχονται και ιστανται εν τωι
εκεισε Τετρασερωι, εκδεχομενοι την του Ευαγγελιου αναγνωσιν. Μετα δε την του Ευαγγελιου
αναγνωσιν, εξερχομενοι τας αργυρας του μακρωνος πυλας, απαλλασσουσι τας τουτων
χλαμυδας, και εισερχομενοι καθεζονται επι του Χρυσοτρικλινου, καθως ειθισται αυτοις, και
μετα μικρον διδονται μινσαι.
Τηι αυτηι δε ημεραι συνεστιωνται τωι πατριαρχηι και τοις μητροπολιταις και τηι συγκλητωι,
οις αν κελευσωσιν.
1.116 ΛΑʹ (ΚΒʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει της Ὑψωσεως των
τιμιων ξυλων. προερχονται οι του κουβουκλειου, πατρικιοι τε και δομεστικοι και οι λοιποι
απαντες αρχοντες απο σκαραμαγγιων εν τωι Σπαθαρικιωι ωραν εννατην η και δεκατην νυκτος·
και μελλοντος του βασιλεως εξερχεσθαι, ανοιγεται η πυλη του Σπαθαρικιου, και των αρχοντων
του κουβουκλειου εισελθοντων και τα σαγια αυτων φορουντων, προσκυνουσι τον βασιλεα· ο δε
βασιλευς, δηριγευομενος υπ' αυτων, εξερχεται.
Οι δε πατρικιοι αμα των δομεστικων εκδεχονται τον βασιλεα εξω της πυλης του
Σπαθαρικιου, ωσαυτως και οι βασιλικοι προσκυνησαντες διερχονται εμπροσθεν του βασιλεως· ο
δε βασιλευς δηριγευομενος υπο τε του κουβουκλειου και των βασιλικων, διερχεται δια της
Μανναυρας και των ανωτερων αυτης διαβατικων, και δια της ξυλινης σκαλας ανελθων,
εισερχεται εν τοις κατηχουμενιοις της Μεγαλης Ἐκκλησιας, ειθ' ουτως αψας κηρους και
ευξαμενος, παρακυπτει εν τοις δεξιοις μερεσιν. Ἔπειτα αλλασσουσιν οι του κουβουκλειου
αρχοντες, οι δε κουβικουλαριοι τα καμισια αυτων και μονον, οι δε πατρικιοι χλανιδια λιτα. Ειτα
κελευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, και προσκαλειται ο πατριαρχης, και ολιγον μετα του
βασιλεως καθεσθεις εξερχεται, και απεισιν εν τωι μικρωι σεκρετωι, ενθα προκεινται τα τιμια 1.117
ξυλα, εκδεχομενος τον βασιλεα. Ἀρχομενης δε της εκκλησιας το· "∆οξα εν υψιστοις Θεωι",
απερχεται ο βασιλευς, δηριγευομενος υπο του κουβουκλειου εις προσκυνησιν των τιμιων
ξυλων, και προσκυνησας τα τιμια ξυλα, εξερχεται εν τωι μεγαλωι σεκρετωι, και επιδιδωσιν αυτωι
ο πατριαρχης κηριον λιτανικιν ανευ φιαλιου.
Ἐν δε τωι αυτωι σεκρετωι δεχονται τον βασιλεα οι πατρικιοι αμα τηι συγκλητωι,
βασταζοντες κηρια ανευ φιαλιων, ου πιπτουσι δε· ειτα ο βασιλευς μετα των αρχοντων του
κουβουκλειου και πατρικιων και πασης της συγκλητου, οψικευων τα τιμια ξυλα, κατερχεται δια
του μεγαλου κοχλιου, και εκκλινας το ευωνυμον μερος, διερχεται δια του διδασκαλειου, ενθα
επιγεγραπται τα πασχαλια, και τα βαθρα κατελθων, εισερχεται δια της μεγαλης πυλης του
ναρθηκος, και τας βασιλικας πυλας καταλαβων, ισταται, επιδους τωι πραιποσιτωι κηριον, οπερ
κατεχει, και ετερα παρ' αυτου λαβων και ευξαμενος, επιδιδωσιν αυτα τωι πραιποσιτωι, ο δε
πραιποσιτος τωι της καταστασεως. Ἔπειτα λαμβανει το λιτανικιν αυτου παλιν παρα του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

πραιποσιτου, και προσκυνησας το αχραντον Ευαγγελιον, διερχεται μετα του πατριαρχου μεσον
του ναου, και εν τοις δεξιοις μερεσι του αμβωνος εισερχεται δια της σωλεας, των πατρικιων
εστωτων εις την σωλεαν, και βασταζοντων τα αυτων κηρια. Ὁ δε βασιλευς εμπροσθεν των
αγιων θυρων εστως, επιδιδωσι τωι πραιποσιτωι το ιδιον κηριον, και ετερα παρ' αυτου λαβων και
ευξαμενος, επιδιδωσιν αυτα αυτωι, και εις το θυσιαστηριον εισελθων, και τα τιμια ξυλα
προσκυνησας, εξερχεται, ειθ' ουτως υποστρεψας δια της σωλεας, ανερχεται τριτον βαθρον του
αμβωνος η και τεταρτον, και ισταται εκεισε, κρατων το κηριον· οι δε του κουβουκλειου
αρχοντες ιστανται εν τηι σωλεαι ενωπιον του βασιλεως, οι δε ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι εξ
ευωνυμου του αμβωνος 1.118 εις το σκαμνον, οι δε του μαγλαβιου οπισω των ευνουχων
πρωτοσπαθαριων, ισον του αριστερου μερους του αμβωνος, δια το μη διοδευειν τινα ενωπιον
του βασιλεως. Του δε πατριαρχου ανελθοντος μετα των τιμιων ξυλων εις τον αμβωνα,
επιδιδωσιν ο βασιλευς το λιτανικιν αυτου κηριον τωι πραιποσιτωι, και λαβων ετερα της
προσευχης, ισταται μετ' αυτων, εως αν υψωσηι εν τοις τεσσαρσι μερεσι του αμβωνος. Ειτα
επιδιδους ο βασιλευς τους κηρους τωι πραιποσιτωι, κατερχονται αμφοτεροι δια της σωλεας, ο τε
βασιλευς και ο πατριαρχης, και εισερχονται εις το θυσιαστηριον.
Προτιθεμενων των τιμιων ξυλων, και του βασιλεως ευξαμενου και προσκυνησαντος τα
τιμια ξυλα, εξερχεται δια του πλαγιου του θυσιαστηριου, και διασωζει αυτον ο πατριαρχης μεχρι
του Ἁγιου Φρεατος. Κακεισε αλληλους ασπασαμενοι, ο μεν βασιλευς μετα της προελευσεως
εισερχεται δια της μικρας πυλης της Χαλκης, εν ηι ισταται μερος των Πρασινων και
κατασφραγιζει τον βασιλεα, εως αν διελθηι, και ουδεν ετερον ποιει. Του δε βασιλεως
εισελθοντος εις την Χαλκην, δεχεται αυτον μερος των Βενετων εν τωι δεξιωι μερει του
τρικλινου, και κατασφραγιζει τον βασιλεα, ον τροπον και οι Πρασινοι· τας δε Σχολας και τα
Ἐκσκουβιτα διελθων, απερχεται δια του Κονσιστωριου, και μενει η συγκλητος εκεισε,
υπερευχομενη τον βασιλεα· "Εις πολλους και αγαθους χρονους·" διελθοντα δε τον Ὀνοποδα,
δεχεται αυτον ο της καταστασεως μετα των σιλεντιαριων, και αυτοι υπερευχομενοι τον
βασιλεα, οι δε πατρικιοι εις το στενον και αυτοι ομοιως ποιουσι. Και διελθων δια του
Αυγουστεως εισερχεται εις το παλατιον, και ευθεως απαλλασσουσιν οι αρχοντες παντες, και
μενουσιν απο σκαραμαγγιων. Χρη ειδεναι οτι τηι αυτηι ημεραι προελευσις ουκ εισερχεται.

1.119 ΛΒʹ (ΚΓʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει της αγιας
Χριστου του Θεου ημων κατα σαρκα Γεννησεως.
Προερχονται απαντες ηλλαγμενοι εν τωι ημικυκλιωι της Ἀψιδος, φορουντες οι πατρικιοι
και οι του κουβουκλειου και οι τα πρωτα οφφικια κατεχοντες χλανιδια, οι μεν τυρεα και
μηλινοκαθρυπτα, ομοιως και οι του κουβουκλειου τυρεα, οι δε ταωνας κογχευτους, ετεροι
μαρζαυλια· καθυπουργουσι δε οι αυτοι μετα των αυτων χλανιδιων μεχρι της προ μιας ημερων
παραμονης των Φωτων. Του δε παλατιου ανοιξαντος, οι τε πατρικιοι και στρατηγοι και οι του
κουβουκλειου εισερχονται εις το ημικυκλιον της Ἀψιδος, ωσαυτως και οι εξ εθους
εισερχομενοι, και παντων εν τωι παλατιωι εισελθοντων, οι μεν πατρικιοι αμα των στρατηγων τε
και δομεστικων δεχονται τον βασιλεα εν τωι ημικυκλιωι της Ἀψιδος, ηγουν του Τρικογχου· οι δε
του κουβουκλειου απαντες εισερχομενοι δια των διαβατικων των Ἁγιων μʹ. Κακειθεν
δηριγευομενος υπ' αυτων ο βασιλευς διερχεται δια της ∆αφνης εις την Ἁγιαν Τριαδα, κακεισε
κηρους αψας, εξερχεται δια της πλαγιας του βηματος και εισερχεται, ενθα τα λειψανα των
αγιων αποκεινται, απτων εκεισε κηρους, ωσαυτως απτει κηρους και εις τον βαπτιστηρα εξω εις
τους σταυρους. ∆ιοδευων δε δια του Αυγουστεως, εισερχεται εις τον Ἅγιον Στεφανον, 1.120
αψας δε κακεισε κηρους και ευξαμενος, εξερχεται, και εισερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου,
εκδεχομενος τον καιρον. Του δε της καταστασεως εισελθοντος και ενεγκαντος αποκρισιν τωι
πραιποσιτωι, οτι ηγγικεν η ωρα, εισερχεται ο πραιποσιτος, και λεγει τωι βασιλει, και εξερχεται
απο του κοιτωνος αυτου, και την χλανιδα αυτου περιβαλλομενος δια των βεστητορων, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

εξελθοντων αυτων, στεφεται υπο του πραιποσιτου και εξερχεται δια του Αυγουστεως εις το
στενον, εστωτων πρωτοσπαθαριων βαρβατων εξω της πυλης εξ ευωνυμων εις το βηλον, και του
βασιλεως εκεισε μετα των αρχοντων του κουβουκλειου σταντος, νευει τωι πραιποσιτωι, ο δε
πραιποσιτος διδωσι νευμα τωι οστιαριωι εις το βηλον κατω, και εισερχονται οι πατρικιοι εις το
στενον μετα των στρατηγων, και προσκυνουσι τον βασιλεα, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος
παρα του βασιλεως, λεγει· "Κελευσατε." Ειθ' ουτως ο βασιλευς διερχεται, δηριγευομενος υπο τε
του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, ωσαυτως δε και οι βεστητορες, βασταζοντες
τον σταυρον, διερχονται ενωπιον των πατρικιων και της συγκλητου δι' ολης της προελευσεως·
του δε βασιλεως εξελθοντος την του πουλπιτου πυλην, ηγουν εις τον Ὀνοποδα, και σταντος
αυτου εκεισε, αυθις πεσοντες οι πατρικιοι και οι λοιποι, ισταμενου του της καταστασεως
εμπροσθεν, λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι της καταστασεως, και
λεγει· "Κελευσατε." Και κατερχονται παντες εις το Κονσιστωριον, και σταντος του βασιλεως
υποκατω του καμελαυκιου εις τον πορφυρουν λιθον, προσκυνουσι παντες οι προειρημενοι μετα
πασης της συγκλητου, εστωτος και σιλεντιαριου εμπροσθεν της πυλης· ειτα νευει ο βασιλευς τωι
πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος 1.121 τωι σιλεντιαριωι, κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Το δε
βασιλικον αρμα βασταζοντες σπαθαριοι βασιλικοι διοδευουσιν οπισθεν των βαρβατων
πρωτοσπαθαριων εν εκαστηι προελευσει ουτως, και διερχονται απαντες δια των Ἐκσκουβιτων.
Ἔμπροσθεν δε των τριων πυλων του Κονσιστωριου αντικρυ ισταται ο κληρος του
Κυριου, βασταζων σταυρον και θυμιατον, και προσκυνησας τον σταυρον ο βασιλευς, ως ειθισται
αυτωι κατα προελευσιν ποιειν, διερχεται δια των Ἐκσκουβιτων, οψικευομενος υπο τε της
συγκλητου και των σκευων κατα ταξιν εμπροσθεν του μεγαλου σταυρου ενθεν κακεισε. Του δε
βασιλεως μελλοντος την μεγαλην πυλην των Ἐκσκουβιτων διελθειν, ει μεν εισι σκριβωνες
μελλοντες προβληθηναι τηι ταξει ταυτηι, σταντος του βασιλεως μεσον της πυλης, εισαγει ο
δομεστικος των εκσκουβιτων και ο της καταστασεως, κρατουντες τον σκριβωνα. Και λαβων ο
βασιλευς παρα του πραιποσιτου το βεργιον, επιδιδωσι τωι σκριβωνι· ειτα λαβων το βεργιον,
απερχεται και ισταται εν τηι ταξει αυτου. Και κατελθων το μεγα πουλπιτον ο βασιλευς και εις
τας Σχολας εισελθων ενδον της πυλης εις το στρογγυλον, ενθα ο σταυρος ισταται και οι του
λογοθεσιου, απτει κακεισε κηρους, και στας εν τηι καμαραι του στρογγυλου, ει μεν εισι κομητες
οι μελλοντες προβληθηναι, προβαλλονται ουτως· Κρατουσιν ο τε δομεστικος των σχολων και ο
της καταστασεως τον μελλοντα προβληθηναι κομητα, και αγουσιν αυτον προς τον βασιλεα· ο δε
βασιλευς λαβων παρα του πραιποσιτου ωρατιωνα, επιδιδωσιν αυτωι, απερχεται και ισταται εν τηι
ταξει αυτου· ομοιως δε εαν εισι και δομεστικοι η και προτηκτωρες μελλοντες προβληθηναι,
κρατουμενοι υπο τε του δομεστικου των σχολων και του της καταστασεως, αγονται προς τον
βασιλεα, ο δε βασιλευς λαβων παρα του επι του κανικλειου τα χαρτια, οια 1.122 των υπατων,
επιδιδωσι τοις προβαλλομενοις, και απελθοντες ιστανται εν τηι ταξει αυτων. Ὁ δε βασιλευς
διερχεται δια των Σχολων, και εν τηι πεμπτηι Σχοληι ελθων, απτει εκεισε εις τον σταυρον κηρους
και σταντος αυτου εν τηι της πεμπτης Σχολης πυληι, δεχεται αυτον ο περατικος δημος των
Βενετων και επιδιδωσι τωι βασιλει ο δομεστικος των σχολων λιβελλαριον, ο δε βασιλευς διδωσι
τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος κουβικουλαριωι, και του δομεστικου και του της καταστασεως
σταντων εν τωι τοπωι αυτων, ευφημουντος και του δημου τον βασιλεα, ο δομεστικος των
σχολων κατασφραγιζει μετα της χροακης αυτου ης φορει χλανιδος. Και του δημου εκτελεσαντος
τας εξ εθους ευφημιας, ο βασιλευς διερχεται δια των Σχολων και εξερχεται την μεγαλην πυλην
της Χαλκης, ειτα διοδευων δια της μεσης, εισερχεται δια του Αυγουστιωνος. Αι δε λοιπαι δοχαι
του περατικου δημου των Πρασινων και δημου των Βενετων και αυτοι ευφημουσι, και
επιδιδοντες τα λιβελλαρια, ποιουντες και σταυρια, ο δημοκρατης των Πρασινων και οι δυο
δημαρχοι των μερων εκτελουσιν απαντα ακολουθως, ον τροπον και ο δομεστικος των Σχολων
εξετελεσεν. Και εισελθοντος του βασιλεως προ του ναρθηκος ενδον του βηλου, λαμβανει ο
πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης του βασιλεως, εισερχεται ο βασιλευς εν τωι ναρθηκι,
και δεχεται αυτον ο πατριαρχης, ειτα προσκυνησαντες αλληλους και ασπασαμενοι, κρατησαντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

αλληλων τας χειρας, διερχονται μεχρι των βασιλικων πυλων, κακεισε στας ο βασιλευς απτει
κηρους, και του πατριαρχου εκτελεσαντος την ευχην της εισοδου της θειας λειτουργιας,
επιδιδοι ο βασιλευς τωι της καταστασεως. Και ασπασαμενος ο βασιλευς το αρχαντον Ευαγγελιον,
εισερ 1.123 χεται μεσον δια του ναου, και δια της πλαγιας του αμβωνος και της σωλαιας
διελθων, ισταται ενωπιον των αγιων θυρων, και λαβων κηρια απο του πραιποσιτου και
ευξαμενος, επιδιδοι αυτα παλιν τωι πραιποσιτωι και εισερχεται ενδον εις το θυσιαστηριον, και
υφαπλοι εν τηι αγιαι τραπεζηι δυο ειλιτα, ασπαζομενος δυο ιερα ποτηρια και δυο ιερους δισκους
και τα σπαργανα του Κυριου· ειτα λαβων απο του πραιποσιτου αποκομβιον ο βασιλευς, τιθησιν
αυτο εν τηι αγιαι τραπεζηι και εξερχεται δια της πλαγιας του βηματος, και εισερχεται εις το
μητατωριον, απτων κακεισε κηρους.
Τελουμενης δε της θειας λειτουργιας, ηνικα μελλουσι τα αγια διερχεσθαι, εξερχεται ο
βασιλευς, δηριγευομενος υπο τε των πατρικιων και λοιπων αρχοντων, και κατερχεται δια της
πλαγιας του ναου, και απερχεται, ενθα ισταται το κηριον, οπερ μελλει βασταξαι, και
πλησιασαντος του βασιλεως εις τον τοπον, εν ωι ισταται το κηριον αυτου, ισταται η συγκλητος
ενθεν κακειθεν, και διερχεται μεσον αυτων. Και πλησιασαντος τηι λαμπαδι αυτου, ηγουν τωι
κηριωι, λαμβανει αυτο ο πραιποσιτος και επιδιδοι τωι βασιλει, και λαβων αυτο, αυθις
υποστρεφει, οψικευομενος υπο των αρχοντων, και διερχεται οπισθεν αυτων, οψικευων τα αγια,
και εισερχεται δια της σωλαιας, και των αγιων θυρων πλησιον γενομενος, επιδιδωσι το κηριον
τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τιθησιν αυτο επανω της σωλαιας, πλησιον των αγιων θυρων,
και πλησιον αυτου εστως ο βασιλευς, εκδεχεται εκεισε, εως αν διελθωσι τα αγια, και
προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους, ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης. Ἀπερχεται παλιν ο
βασιλευς εις το μητατωριον· ηνικα δε εγγισηι ο ασπασμος, εξερχεται παλιν, και απελθων
ασπαζεται τον πατριαρχην, μητροπολιτας τε και επισκο 1.124 πους, αρχοντας τε της Ἐκκλησιας
και κληρικους τους εξ εθους ασπαζομενους τον βασιλεα, ομοιως και τρια φωτισματα, και
σταντος του βασιλεως εν τωι τοπωι, εν ωι ειθισται αυτον παντοτε διδοναι την αγαπην τοις
αρχουσιν, εισερχονται οι πατρικιοι, στρατηγοι τε και δομεστικοι, και οι τα πρωτα οφφικια
κατεχοντες, οι δημαρχοι και ο της καταστασεως, απαντες δε ουτοι κατα τας ιδιας αυτων ταξεις
προσκυνουντες, ασπαζονται και ιστανται εις τας ιδιας αυτων ταξεις τε και στασεις ενθεν
κακεισε, και μετα το ασπασασθαι τον βασιλεα παντας τους προρρηθεντας, προσκυνουσιν
αμφοτεροι αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης. Παλιν απερχεται ο βασιλευς εις το
μητατωριον, και της θειας κοινωνιας καταλαβουσης, ο της καταστασεως δηλοι τωι πραιποσιτωι,
και ο πραιποσιτος τωι βασιλει, και εξερχεται δηριγευομενος υπο των προειρημενων, και πλησιον
του πατριαρχου γενομενος προς το κοινωνησαι του αχραντου σωματος και αιματος του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, κρατουσι δυο οστιαριοι δουμνικαλιον ηπλωμενον, και δεξαμενος το
τιμιον δωρον εν ταις χερσιν αυτου, ασπαζεται τον πατριαρχην, και το πουλπιτον κατελθων και
σφραγισας εκ τριτου, κοινωνει το αγιον δωρον. Ειθ' ουτως ανερχεται το αυτο πουλπιτον και
υφαπλουσιν οι οστιαριοι το δουμνικαλιν υποκατω, και λαβων το ναμα παρα του πατριαρχου,
κατερχεται, και ευξαμενος προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους, ειτα υποστρεψας εισερχεται εις
το μητατωριον και κραματιζει μετα των πατρικιων και λοιπων αρχοντων, ους αν κελευσηι. Ειτα
περιβαλλεται δια των βεστητορων την χλανιδα αυτου, και κελευει τωι πραιποσιτωι
προσκαλεσασθαι τον πατριαρχην, και διερχεται μετα του βασιλεως εως του Ἁγιου Φρεατος,
κακεισε σταντος του βασιλεως, κραζει ο αργυρος τους ειωθοτας λαμβανειν τα χρυσα
βαλαντιδια. Ὁ 1.125 ουν πραιποσιτος λαμβανων εκ του αργυρου τα βαλαντιδια, επιδιδωσι τωι
βασιλει, ο δε βασιλευς διδωσιν ους κραζει ο αργυρος, και εισελθων ενδον του βηλου μετα των
του κουβουκλειου αρχοντων, επιδιδωσιν ο πραιποσιτος το στεμμα τωι πατριαρχηι, κακεινος
στεφει τον βασιλεα, και ειθ' ουτως επιδιδωσιν ο πατριαρχης ευλογιας τωι βασιλει, ειτα λαβων ο
βασιλευς παρα του πραιποσιτου αποκομβιον, αντιδιδωσι τωι πατριαρχηι, ο δε πατριαρχης
αντιδιδωσι τωι βασιλει αλειπτα. Και αλληλους ασπασαμενοι, εξερχεται ο βασιλευς και ισταται
εξω της πυλης του Ἁγιου Φρεατος της εξαγουσης εις τον εμβολον, κακεισε δεχεται αυτον το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

μερος των Βενετων, φορουντος του δημαρχου χλανιδα βενετον, και ακτολογουσιν, ως ειθισται
αυτοις, ευφημουντες τον βασιλεα, ομοιως και οι του περατικου δημου δημοκραται και ο
δημαρχος των Πρασινων τουτο εκτελουσι κατα την ταξιν αυτων. Και αυθις διερχεται δια τε των
Σχολων και των Ἐκσκουβιτων, κακεισε ισταται η συγκλητος εν τωι Κονσιστωριωι, λεγουσα· "Εις
πολλους και αγαθους χρονους" και μενουσιν εκεισε· εις δε τον Ὀνοποδα μενει ο της
καταστασεως μετα σιλεντιαριων υπερευχομενοι και αυτοι τον βασιλεα. Οι δε πατρικιοι και οι
στρατηγοι ιστανται εις το στενον, ομοιως υπερευχομενοι, ωσπερ η συγκλητος, και μενουσιν
εκεισε. Των δε του κουβουκλειου εισελθοντων εις τον Αυγουστεα και σταντων δικην του Π
στοιχειου, και του βασιλεως εισελθοντος, ευθεως αι μεγαλαι πυλαι του Αυγουστεως
ασφαλιζονται, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος, λεγει ρωμαικηι διαλεκτωι· "∆ιθ"· αποκριθεις δε
των του κουβουκλειου εις λεγει· "Καλως", και οι του κουβουκλειου αποκριθεντες λεγουσι
ρωμαιστι· "Ἤλθετε, μουλτους αννους, φιλληκησιμε". Ειθ' ουτως 1.126 εισερχεται ο βασιλευς εις
το Ὀκταγωνον, και λαβοντος του πραιποσιτου το στεμμα απο της κεφαλης του βασιλεως,
εισερχονται οι βεστητορες και απαλλασσουσι την χλανιδα αυτου. Ειθ' ουτως εισερχεται εις τον
κοιτωνα αυτου. Ειτα εξελθων ακουμβιζει, και αναστας περιβαλλεται το σαγιον αυτου, και
δηριγευομενος υπο τε του μαγλαβιου και των του κουβουκλειου εισερχεται εις το παλατιον· οι
δε του κουβουκλειου, σταντες εν τωι Χρυσοτρικλινωι, λεγουσι το· "Εις πολλους και αγαθους
χρονους." Και αναχωρει εκαστος εις τον οικον αυτου.

1.127 ΛΓʹ (Κ∆ʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι αʹ Ἰαννουαριου μηνος, του
Ἁγιου Βασιλειου.
Της συνηθους και καθημερινης προελευσεως γινομενης εν τωι ιερωι παλατιωι, και
παντων μετα αλλαξιμων προερχομενων δια τας της δωδεκαημερου εορτασιμους ημερας, περι
ωραν δευτεραν ζητουσιν οι δεσποται τον πραιποσιτον, και εισερχομενος μετα και των επι των
αλλαξιμων, ενδυουσι τους δεσποτας τας εαυτων χλαμυδας, και εισερχονται οικειακως οι
δεσποται δια του μακρωνος του κοιτωνος εις τον ναρθηκα της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου.
Οι δε μαγιστροι και πατρικιοι και λοιποι συγκλητικοι μετα και του κουβουκλειου, ει μεν εστιν
ευδια, ιστανται εν τωι του Χρυσοτρικλινου ηλιακωι, ει δε ουκ εστιν ευδια, ιστανται ενδον του
Χρυσοτρικλινου. Και ειθ' ουτως επαιρουσιν οι δεσποται την λιτην απο του ναου της υπεραγιας
Θεοτοκου, και απερχονται λιτανευοντες εις τον ναον του Ἁγιου Βασιλειου, κακεισε αποδιδοντες
την λιτην, ιστανται μεχρι της απολυσεως του αγιου Ευαγγελιου, και μετα την απολυσιν της
εκτενους εισερχονται παλιν οικειακως εν τωι Χρυσοτρικλινωι, [Συνεβη δε και τουτο γενεσθαι τηι
αυτηι ημεραι, ινδικτιωνι γʹ, της λιτης τελεσθεισης, καθως προειρηται, μετα 1.128 την της
λειτουργιας απολυσιν εγενετο μεταστασιμον και απηλθον παντες οι αρχοντες εν τηι Μανναυραι.
Οι δε φιλοχριστοι βασιλεις απηλθοσαν, απο διβητησιων περιβεβλημενοι και τα
χρυσοπερικλειστα σαγια, καθισαντες εν τωι κοιτωνι της Μανναυρας, και δη πασης της
καταστασεως της δοχης τελεσθεισης, περιεβαλλοντο τας εαυτων χλαμυδας και τα τουτων
στεμματα, και ανελθοντες εκαθισαν εν τωι νεοκατασκευαστωι σενζωι τωι ισταμενωι εν τωι τοιουτωι
της Μανναυρας τρικλινωι·] ο δε της καταστασεως εξωθεν διΐστησι τα βηλα, καθως η συνηθεια
εχει, μαγιστρους, πατρικιους και λοιπους συγκλητικους, και οτε παντα καλως ευτρεπισθωσιν,
υπομιμνησκεται ο βασιλευς, και οι δεσποται περιβαλλονται τας χλαμυδας και τα στεμματα και
ανιοντες καθεζονται επι των εαυτων θρονων. Και ευθεως δια νευματος του πραιποσιτου
εισερχεται το κουβουκλειον, και μετα το εισελθειν το κουβουκλειον και σταθηναι δεξιαι και
αριστεραι, καθως η συνηθεια των δοχων εχει, νευει ο πραιποσιτος τωι οστιαριωι τωι την χρυσην
ραβδον κατεχοντι, και εξερχομενος ο οστιαριος εισαγει βηλον αʹ· τους μαγιστρους, βηλον βʹ·
τους πατρικιους, βηλον γʹ· τους συγκλητικους, και απλως οσα αν βηλα εχει η συνηθεια και η
ταξις των δοχων. Και μετα το σταθηναι παντας, νευει ο πραιποσιτος τωι οστιαριωι τωι την χρυσην
βεργαν κατεχοντι, και εισελθων εισαγει βηλον αʹ· τον μαγιστρον και αρχοντα του Ταρω. Και δη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

τουτου εισελθοντος, υπο του κατεπανω των βασιλικων κρατουμενου και του λογοθετου του
δρομου, και πεσοντος και προσκυνησαντος τους δεσποτας, φερουσιν αυτον ως απο ολιγου
διαστηματος του βασιλικου θρονου. Και υπο του λογοθετου ερωτωμενος τας συνηθεις
ερωτησεις, εισαγει ο πρωτονοταριος του δρομου το τουτου κανισκιον, και δη μετα 1.129 την
συμπληρωσιν του κανισκιου παλιν επι της γης πεσων, προσκυνησας εξερχεται. Και παλιν δια
νευματος του πραιποσιτου, κατερχεται ο οστιαριος ο την χρυσην βεργαν κατεχων, και εισαγει
βηλον βʹ· τους φιλους Βουλγαρους τους κατα τυπον ερχομενους, συνεορτασοντας τοις
φιλοχριστοις δεσποταις, και επι τουτων της προρρηθεισης ταξεως επακολουθησασης,
εξερχονται και αυτοι. Και παλιν δια νευματος του πραιποσιτου κατερχεται ο ετερος οστιαριος ο
την χρυσην βεργαν κατεχων, και εισαγει βηλον γʹ· τους προκριτους ανθρωπους του μαγιστρου
και αρχοντος του Ταρω, και επ' αυτων της προρρηθεισης ταξεως επακολουθησασης, εξερχονται
και αυτοι. Και τουτων ουτως τελεσθεντων, και του πραιποσιτου ειποντος· "Κελευσατε," παντων
επευξαμενων το· "Εις πολλους και αγαθους χρονους," εξερχονται οι τε μαγιστροι και πατρικιοι
και συγκλητικοι και οι λοιποι παντες, και ειθ' ουτως παλιν του πραιποσιτου ειποντος το·
"Κελευσατε," επευχονται οι του κουβουκλειου, καθως προειρηται, και εξερχονται και αυτοι. Και
ευθεως κατιασιν οι δεσποται απο των θρονων, και τα τουτων εκβαλλοντες στεμματα και
χλανιδια, και περιβαλλομενοι τα χρυσοπερικλειστα σαγια, εισερχονται εν τωι θεοφυλακτωι
αυτων παλατιωι. Ὁ δε μαγιστρος ο Ταρωνιτης και οι φιλοι Βουλγαροι εν τοις ιδιοις απερχονται
απληκτοις, αυτηι τηι ημεραι μη συνεστιωμενοι τοις βασιλευσιν.

1.130 ΛΑʹ (ΚΕʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι παραμονηι των Ἁγιων Φωτων .
Εισερχεται ο πραιποσιτος, ωραν δευτεραν της αυτης ημερας η και τριτην ηγουν της
παραμονης των Φωτων, εις τον βασιλεα, υπομιμνησκων αυτον περι του πατριαρχου, οπως
εσπερας εις τον αγιασμον ελθηι, και οποιαν ωραν κελευει παραγενεσθαι αυτον, η πρωτον
αγιασας εις την Ἐκκλησιαν την Μεγαλην, ειθ' ουτως ελθηι, αγιασων εις τον ναον του Ἁγιου
Στεφανου, η πρωτον αγιασηι εις τον Ἅγιον Στεφανον και ειθ' ουτως υποστρεψας αγιασηι εις την
Μεγαλην Ἐκκλησιαν, και καθως κελευσηι ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, αποστελλει
κουβικουλαριον και σιλεντιαριον προσκαλεσασθαι τον πατριαρχην εις τον αγιασμον, εν ηι ωραι
κελευει ο βασιλευς. Ἰστεον δε και τουτο οτι δια των αυτων και τηι εξης προσκαλειται εις το
κλητωριον ο πατριαρχης.
Το δε πρωι τηι παραμονηι αλλαξιμα ου γινονται, εως ωραν θʹ· αλλασσει το κουβουκλειον
μονον, και οτε λεγει η Μεγαλη Ἐκκλησια αναγνωσμα τεταρτον η και πεμπτον, ελθων
σιλεντιαριος μηνυει τωι της καταστασεως, κακεινος τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι βασιλει. Ὁ δε
βασιλευς διερχεται δια 1.131 των διαβατικων του παλατιου, και δια της ∆αφνης και του
Αυγουστεως εισερχεται εις τον κοιτωνα της ∆αφνης, πλησιον του ναου του Ἁγιου Στεφανου,
κακεισε λαβων νευμα ο πραιποσιτος, λεγει τοις ιερευσιν, οπως αρξωνται της θειας λειτουργιας
εις τον ναον του Ἁγιου Στεφανου, εν ωι ο αγιασμος τελειται. Εις δε τον Αυγουστεα και εις το
Κονσιστωριον αλλασσουσιν οι πατρικιοι και μονον· τηι γαρ εσπεραι εκεινηι αλλο οφφικιον ουκ
αλλασσει, ει μη οι πατρικιοι και το κουβουκλειον. Ὁ δε βασιλευς, φορων το διβητησιον αυτου
και το τζιτζακιν, ισταται εις το Ὀκταγωνον, εκτελων την θειαν λειτουργιαν· τελεσθεισης δε της
θειας λειτουργιας, εισερχεται ο πατριαρχης εις τον ναον του Ἁγιου Στεφανου, και αρξαμενου
αυτου εκτελειν την μεγαλην ευχην του αγιασμου, επιδιδωσιν ευθεως ο πραιποσιτος τωι βασιλει
κηρια, και ισταται ο βασιλευς οπισθεν της κολυμβηθρας, εως αν εκτελεσηι ο πατριαρχης απασαν
την ευχην, οι δε πρωτοσπαθαριοι οι ευνουχοι οπισθεν του βασιλεως ιστανται ηλλαγμενοι,
ωσαυτως και οι πατρικιοι ιστανται, κρατουντες κηρους βασιλικους. Τελεσθεισης δε της ευχης,
επιδιδωσιν ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι απερ κατεχει κηρια, ο δε πραιποσιτος τοις ιερευσι, και
λαβων ο πατριαρχης αγιασμα, επιχεει εν ταις χερσι του βασιλεως, ο δε βασιλευς νιψαμενος τας
χειρας και την κεφαλην αλειψας και το προσωπον, και ει θελει, πιων εξ αυτου, προσκυνησαντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

αμφοτεροι αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, απερχεται μεν ο βασιλευς εις τον κοιτωνα
αυτου, κακεισε ενδον του βηλου εστως εκδεχεται τον πατριαρχην, εως αν την διακονιαν, ηγουν
του επιχεειν το αγιασμα, εκπληρωσηι, εις τε τους πατρικιους, και τους του κουβουκλειου,
στρατηγους τε και δομεστικους. Ειθ' ουτως μηνυει ο πραιποσιτος τωι βασιλει, και διδωσι νευμα
τωι πραιποσιτωι, κακεινος εξελθων προσκαλειται τον πατριαρχην εν τηι εκκλησιαι, και ενουνται
αμφοτεροι ο τε 1.132 βασιλευς και ο πατριαρχης εν τωι Ὀκταγωνωι, και επιδιδωσιν ο πατριαρχης
τωι βασιλει ευλογιας, ο δε βασιλευς, λαβων παρα του πραιποσιτου αποκομβιον, επιδιδωσι τωι
πατριαρχηι. Ειτα κρατησαντες αλληλων τας χειρας ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, εξερχονται
μεχρι του Αυγουστεως, και προσκυνησαντες αλληλους και ασπασαμενοι, ο μεν πατριαρχης
απερχεται εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι, διασωζουσι δε αυτον δυο αρχοντες του κουβουκλειου και ο
της καταστασεως και σιλεντιαριοι δυο μεχρι του Ὀνοποδος η και του Κονσιστωριου. Ὁ δε
βασιλευς απερχεται εν τωι θεοφυλακτωι αυτου παλατιωι, και εκβαλων το τε τζιτζακιν και το
διβητησιον, περιβαλλεται σκαραμαγγιον διασπρον χρυσοκλαβον, και ειθ' ουτως καθεζεται επι
της τιμιας αυτου τραπεζης. Ὡσαυτως απαλλασσουσι και οι πατρικιοι, και ενδυσαμενοι τα
σκαραμαγγια αυτων, εισερχονται οι κληθεντες εις το κλητωριον· απο γαρ της Ἐκκλησιας
αλλαξιμα ουκ εισιν, οι δε του κουβουκλειου απαντες παραστασιμον ου ποιουσιν. Ἰστεον δε οτι,
τηι εσπεραι εκεινηι, ηγουν τηι παραμονηι των Φωτων, τα αλλαξιμα δια λευκων χλανιδιων
τελουνται, οι δε πατρικιοι, τηι εσπεραι εκεινηι, ου φορουσι χλανιδια χρυσοταβλα, αλλα χλανιδια
εχοντα ταβλια απο οξεου· δια γαρ την εορτην των Φωτων ο τε βασιλευς και η συγκλητος λευκα
αλλασσουσιν, οι δε οστιαριοι φορουσι τα παραγαβδια αυτων, βασταζοντες και τα βεργια αυτων.
Οι δε πρωτοσπαθαριοι οι ευνουχοι φορουντες τα διβητησια και τα σπαθια, οψικευουσιν
εμπροσθεν του βασιλεως, ηνικα εξερχεται εκ του παλατιου· υποστρεφοντος δε του βασιλεως, εν
τωι παλατιωι, επειδη ηλλαγμενος υποστρεφει, και αυτοι ηλλαγμενοι υποστρεφουσιν.

1.133 ΛΕʹ (ΚΣʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει των
Φωτων.
Προερχονται απαντες εννυχιοι οι εξ εθους προερχομενοι εν τωι ημικυκλιωι της Ἀψιδος,
ηλλαγμενοι απο λευκων, και ανοιξαντος του παλατιου, εισερχονται και δεχονται τον βασιλεα
εις την ταξιν αυτων, ως ειθισται αυτοις. Και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των εξ εθους,
διερχεται δια της ∆αφνης, και απτει κηρους εις τα ευκτηρια, ως ειθισται αυτωι, και απερχεται
μεχρι του Αυγουστεως, εκδεχομενος τον καιρον. Και του καιρου εγγισαντος, δηλοι ο της
καταστασεως τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι βασιλει, και εξελθων απο του κοιτωνος
αυτου εις το Ὀκταγωνον, περιβαλλεται την χλανιδα αυτου, και στεφθεις διερχεται δια του
Αυγουστεως και του στενου και του Ὀνοποδος, την δε δοχην και προσκυνησιν εκτελουσιν οι εξ
εθους, ον τροπον εδηλωσαμεν εν τηι προελευσει της Χριστου Γεννησεως, εν τηι κατω πυληι τηι
ουσηι εμπροσθεν του Κονσιστωριου. Και ει μεν κελευει ο βασιλευς ποιησαι μαγιστρους, νευει τωι
πραιποσιτωι, και απελθων προς αυτον ο πραιποσιτος, λεγει αυτωι το ονομα του μελλοντος
προβληθηναι, ο δε πραιποσιτος λεγει τωι της καταστασεως, κακεινος λαμβανει 1.134 αυτον απο
της στασεως αυτου μετα σιλεντιαριου, και ιστησιν αυτον κατωθεν του πουλπιτου εμπροσθεν
των πατρικιων, και ευθεως επιδιδωσιν ο πραιποσιτος τωι βασιλει στιχαριν και βαλτιδιον, ο δε
της καταστασεως, κρατησας τον μελλοντα προβληθηναι, αγει αυτον προς τον βασιλεα, και
προσκυνησας τους ποδας του βασιλεως και ασπασαμενος αυτους, ανισταται. Ειτα, λαβων το
στιχαριον μετα του βαλτιδιου εκ των χειρων του βασιλεως, φιλει τους ποδας του βασιλεως,
λαβων δε αυτον παλιν ο της καταστασεως μετα σιλεντιαριου, εισφερει αυτον εις το ενδον
Κονσιστωριον, και ενδυσας αυτον το στιχαριον, περιζωσας αυτον και το βαλτιδιον, εξαγει αυτον
και ιστησιν εμπροσθεν του βασιλεως κατωθεν του πουλπιτου· και παντες εισελθοντες
προσκυνουσιν, ον τροπον και εν τηι προβοληι των πατρικιων, και αγει αυτον ο της καταστασεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

προς τον βασιλεα, και προσκυνησας και ασπασαμενος τους ποδας αυτου, ανισταται,
υπερευξαμενος τον βασιλεα, κρατησας δε αυτον ο της καταστασεως, εισαγει αυτον οπισθορανως
και ιστησιν αυτον εν τηι εφαρμοζουσηι ταξει τε και στασει. Ειθ' ουτως λαβων νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως νευει τωι σιλεντιαριωι τωι εστωτι εν τηι πυληι, και λεγει·
"Κελευσατε." Ειθ' ουτως διερχεται δια των Ἐκσκουβιτων και των Σχολων μεχρι της Μεγαλης
Ἐκκλησιας, και δοχηι και ταξει, καθ' ον τροπον εδηλωθη ημιν εν τηι προελευσει της Χριστου
Γεννησεως, και εις τον ναρθηκα εισελθων, εισερχεται ενδον του βηλου. Και λαβων ο
πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης του βασιλεως, εισερχεται δια του ναρθηκος, και δεχεται
αυτον εκεισε ο πατριαρχης, και ασπασαμενοι αλληλους, εισερχονται και ιστανται εμπροσθεν
των μεγαλων πυλων. Και αψας εκεισε κηρους, διδωσιν αυτους τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος
1.135 τωι της καταστασεως, και προσκυνησας το αχραντον Ευαγγελιον, εισερχεται εις την
εκκλησιαν, και διελθων δια της σωλαιας, ισταται εμπροσθεν των αγιων θυρων, και λαβων παρα
του πραιποσιτου κηρια και ευξαμενος, επιδιδωσιν αυτα τωι πραιποσιτωι. Και ειθ' ουτως εισελθων
εις το θυσιαστηριον, υφαπλοι εν τηι αγιαι τραπεζηι ειλιτα δυο, ασπαζομενος δυο ιερα ποτηρια και
δυο ιερους δισκους και τα σπαργανα του Κυριου, και λαβων αποκομβιον παρα του πραιποσιτου,
τιθησιν αυτο εν τηι αγιαι τραπεζηι, και εξελθων δια της πλαγιας του θυσιαστηριου, εισερχεται εις
το μητατωριον, εις δε τα αγια, και την αγαπην και την κοινωνιαν εκτελει, ως η συνηθεια εχει.
Και μετα το κραματισαι και εξελθειν του Ἁγιου Φρεατος, εισερχεται ενδον του βηλου μετα του
πατριαρχου, και στεφεται παρ' αυτου, και ειθ' ουτως επιδιδωσιν ο πατριαρχης ευλογιας τωι
βασιλει· ειτα λαβων ο βασιλευς παρα του πραιποσιτου αποκομβιον, αντιδιδωσι τωι πατριαρχηι, ο
δε πατριαρχης αντιδιδοι τωι βασιλει αλειπτα. Και αλληλους ασπασαμενοι, ο μεν βασιλευς,
διοδευων την μεσην, εισερχεται δια της μεγαλης πυλης της Χαλκης· αι δε δοχαι των περατικων
μερων και των πολιτικων τελουνται εν τηι ταξει και στασει, ον τροπον εκτελεσθησαν εν τηι
προελευσει της Χριστου Γεννησεως.
Και τας Σχολας και τα Ἐκσκουβιτα διελθων και δια του Κονσιστωριου και του στενου,
εισερχεται εις τον Αυγουστεα, και οι του κουβουκλειου τελεσαντες την συνηθειαν, εισερχονται
εις το Ὀκταγωνον, και λαμβανει ο πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης του βασιλεως, και
εισελθοντες οι βεστητορες απαλλασσουσι την χλανιδα αυτου. Ειτα εισελθων ο πατριαρχης εις
τον Ἅγιον Στεφανον, και του βασιλεως μελλοντος ακουμβισαι εις τα ιθʹ Ἀκκουβιτα, νευει τωι
πραιποσιτωι, και προσκαλειται τον πατριαρχην, και τουτου γενομενου, προσκυνουσιν αλληλους,
και εισερχονται οι ιερεις, και τον στιχον ποιησαντες, εισερχεται παλιν ο 1.136 πατριαρχης εις
τον Ἅγιον Στεφανον και εκβαλλει το ωμοφοριον αυτου. Ὁμοιως και ο βασιλευς εκβαλλει το
σαγιον αυτου και ενουνται παλιν, και ειθ' ουτως εξερχονται, οψικευομενοι υπο του
κουβουκλειου, και ακουμβιζουσιν οι δυο εξ ισου εν τωι ακκουβιτωι και πινουσι προς απαξ. Και
ειθ' ουτως λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει την υπουργιαν και εισερχεται,
τουτο δε ποιει και επι των λοιπων φιλων. Μελλοντος δε ανιστασθαι του βασιλεως και των
φιλων εξελθοντων, μενουσιν οι του ανω ακκουβιτου φιλοι, οι μητροπολιται και οσοι εισιν εις
τους πρωτους ακκουβιτους, ηγουν εις τον δεξιον και ευωνυμον επισκοποι· πινουσι δε παλιν
προς απαξ ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης και οι εναπομειναντες φιλοι, και ειθ' ουτως λαβοντες
νευμα παρα του πραιποσιτου, εξερχονται και αυτοι, και ειθ' ουτως λαβων ο πρωτοσπαθαριος,
εξερχεται και αυθις η υπουργια. Και παντων εξελθοντων, μενει ο βασιλευς μετα μονου του
πατριαρχου και του κουβουκλειου. Και πιοντες παλιν αμφοτεροι προς απαξ, ανιστανται, και
απερχεται ο πατριαρχης εις τον Ἅγιον Στεφανον και βαλλει το ωμοφοριον αυτου, ο δε βασιλευς
το σαγιον αυτου, και ενουνται παλιν εις το Ὀκταγωνον, και ποιουσι τον στιχον. Ειτα λαβων ο
βασιλευς παρα του πατριαρχου ευλογιας, εξερχεται μεχρι του Αυγουστεως, και προσκυνησαντες
αλληλους και ασπασαμενοι, τον μεν πατριαρχην λαμβανουσι δυο κουβικουλαριοι, και
διασωζουσιν αυτον μεχρι του στενου η και του Ὀνοποδος. Ὁ δε βασιλευς, δηριγευομενος υπο τε
του κουβουκλειου και των μαγλαβιτων, εισερχεται εν τωι παλατιωι· εστωτων δε των του
κουβουκλειου απαντων εν τωι Χρυσοτρικλινωι, υπερευχονται τον βασιλεα το· "Εις πολλους και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

αγαθους χρονους." Γινεται δε η ευχη αυτη, επειδη πληρουται το δωδεκαημερον.

1.137 Λϛʹ (ΚΖʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει της
Ὑπαπαντης
Ει κελευει απελθειν ο βασιλευς και παννυχευσαι εν Βλαχερναις, απερχεται τηι προ μιας
της εορτης ημεραι, και εκτελει την παννυχον. Τηι δε εξης ημεραι της εορτης αλλασσουσιν απαντες
απο λευκων χλανιδιων· οι δε κουβικουλαριοι αλλασσουσι καμισια και μονον, ωσαυτως και οι
σπαθαροκουβικουλαριοι. Οι δε ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι φορουσι τα αλλαξιμα αυτων πληρη,
βασταζοντες και σπαθοβακλια, οι δε βαρβατοι πρωτοσπαθαριοι φορουσι τα σπεκια αυτων και
σπαθια, ου βασταζουσι δε σπαθοβακλια. Οι δε σπαθαροκανδιδατοι και σπαθαριοι και οι του
μαγλαβιου και οι λοιποι οικειακοι σπαθαριοι περιπατουσιν ενθεν κακειθεν, οπισθεν της
προελευσεως, εις τα πλαγια των αρχοντων του κουβουκλειου και των πατρικιων, τουτο
τελουντες καθ' εκαστην προελευσιν· εν δε ταις μεγαλαις προελευσεσι φορουσι τα μανιακια
αυτων, βασταζοντες και τα σπαθοβακλια αυτων. Οι δε σπαθαροκανδιδατοι τα μανιακια αυτων
και σκουταρια και διστραλια μονοπελυκα· οι δε σπαθαριοι σκουταρια και διστραλια, απο
σκαραμαγγιων δε αμφοτεροι. Του δε της καταστασεως ελθοντος και μηνυσαντος τωι 1.138
πραιποσιτωι, ως οτι ο καιρος ηγγικεν, εισερχεται ο πραιποσιτος και μηνυει τον βασιλεα, ο δε
βασιλευς εξελθων εν τωι τρικλινωι τωι καλουμενωι Ἀναστασιακωι, φορων το διβητησιον αυτου,
ισταται εκεισε, και ιστανται οι αρχοντες του κουβουκλειου ενθεν και ενθεν, οι δε
σπαθαροκουβικουλαριοι και οι κουβικουλαριοι οπισθεν αυτων, οι δε πρωτοσπαθαριοι οι
ευνουχοι ιστανται οπισθεν του βασιλεως. Προσκαλειται δε ο πραιποσιτος τους βεστητορας, και
υπαλλαξας ο βασιλευς την χλανιδα αυτου δι' αυτων, ειτα κατελθων οστιαριος, ισταται εν τωι
βηλωι, και νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι κουβικουλαριωι τωι αιροντι το
βηλον, και εισαγονται πατρικιοι και στρατηγοι, και εισελθοντες πιπτουσι. Και ανασταντων
αυτων, λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, λεγει· "Κελευσατε." Ὁ δε βασιλευς
δηριγευομενος υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, εξερχεται
εν τωι τρικλινωι τωι καλουμενωι ∆ανουβιωι· ιστανται δε οι τε βαρβατοι πρωτοσπαθαριοι και ο
δρουγγαριος της βιγλης ενθεν και ενθεν πλησιον της θυρας. Οι δε πατρικιοι και στατηγοι μετα
της συγκλητου πιπτουσι, και λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως και νευει τωι της
καταστασεως, κακεινος λεγει· "Κελευσατε·" και αυτοι υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους
χρονους." Και υπ' αυτων δηριγευομενος, διερχεται, ο δε της καταστασεως εν τωι μεσωι, και κατα
βαθρον επιστρεφομενος προς τον βασιλεα, εφαπλων δε και τας χειρας αυτου ενδοθεν του
χλανιδιου αυτου, λεγει προς τον βασιλεα· "Καπλατε ∆ομηνι·" τουτο εκτελων οπως εν τηι διοδωι
του βασιλεως μη τυχηι βαθρον. Και εξω της πυλης εξελθων της εξαγουσης προς τον εμβολον,
διερχεται εν 1.139 τωι δεξιωι μερει του εμβολου, οι δε πατρικιοι της αυτης πυλης εξω λαμβανουσι
τα κηρια αυτων, λεγοντων των δυο μερων ιαμβικα, εκαστος αυτων διερχομενος απο της
στασεως αυτου· πληρουντος γαρ του ενος, αρχεται ο ετερος· διελθων δε ο βασιλευς πλησιον του
κιονος του κειμενου εγκαρσιως εν τωι πληρωματι του εμβολου, δεχεται εκεισε τον πατριαρχην
μετα της λιτης, λαβων δε κηρια παρα του πραιποσιτου και ευξαμενος, επιδιδωσιν αυτα παλιν τωι
πραιποσιτωι, και προσκυνησας το αχραντον Ευαγγελιον και τον τιμιον σταυρον, και παλιν
προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους, ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, και ασπασαμενοι,
λαμβανει ο βασιλευς παρα του πραιποσιτου κηριον λιτανικιον, και υποστρεψας, διερχεται δια
του αυτου εμβολου. Ἄρχεται δε ο της καταστασεως· "Χαιρε, κεχαριτωμενη Θεοτοκε Παρθενε·"
ψαλλοντες δε το αυτο τροπαριν οι της προελευσεως απαντες, εισερχονται εν τωι ναρθηκι του
Μεγαλου Ναου, και ο μεν βασιλευς καθεζεται επι σελλιου εν τωι ναρθηκι, προσμενων μεχρις αν
καταλαβηι ο πατριαρχης μετα της λιτης, οι δε πατρικιοι και η συγκλητος εισερχονται και
ιστανται εν τωι ναωι, ως ειθισται αυτοις, προσμενοντες τον βασιλεα. Καταλαβοντος δε του
πατριαρχου μετα της λιτης, ανισταται ο βασιλευς, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

τε βασιλευς και ο πατριαρχης, απερχονται αμφοτεροι και ιστανται εν τηι πυληι του Μεγαλου
Ναου· και αρξαμενος ο πατριαρχης την ευχην της εισοδου της θειας λειτουργιας, λαβων ο
βασιλευς παρα του πραιποσιτου κηρια της προσευχης, και ευξαμενος διδωσιν αυτα παλιν τωι
πραιποσιτωι, και αυτος τωι της καταστασεως. Και προσκυνησας ο βασιλευς το αχραντον
Ευαγγελιον, διερχεται μεσον δια του ναου μετα του πατριαρχου, και δια της πλαγιας του
αμβωνος εισερχεται εν 1.140 τηι σωλαιαι, και στας εμπροσθεν των αγιων θυρων και αψας κηρους
και ευξαμενος, εισερχεται εις το θυσιαστηριον. Ἀσπασαμενος δε την αγιαν ενδυτην, λαβων
αποκομβιον παρα του πραιποσιτου, τιθησιν αυτο εν τηι αγιαι τραπεζηι και εξερχεται, και διδουσιν
αυτωι ευλογιας οι ιερεις, δια μεσης του ναου.
Μελλοντος δε του βασιλεως εξερχεσθαι εν τωι ναρθηκι, ιστανται ορφανα επανω των
σκαμνων απ' αριστερας της μεγαλης πυλης, και φωνοβολουντες υπερευχονται τον βασιλεα, ως
η συνηθεια εχει. Ἐλθοντες δε εξ ισου εν τωι στυρακιωι ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης,
προσκυνησαντες και ασπασαμενοι αλληλους, ο μεν πατριαρχης απερχεται εν τωι μεγαλωι ναωι
του εκτελεσαι την θειαν λειτουργιαν, ο δε βασιλευς δια του στυρακιου ανελθων εν τωι ευκτηριωι
απτει εκεισε κηρους, ωσαυτως δε και εν τοις κατηχουμενιοις, εις τον σταυρον, και εισελθων εν
τωι ευκτηριωι, ισταται εκεισε, εκτελων την θειαν λειτουργιαν· οι δε πατρικιοι και οι λοιποι
αρχοντες απαντες ιστανται εξω εν τοις κατηχουμενιοις. Της δε θειας κοινωνιας εγγιζουσης,
προστασσει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι της καταστασεως, και αποστελλει σιλεντιαριους
δυο προς το προσκαλεσασθαι τον πατριαρχην, και αναγουσιν αυτον δια του στυρακιου εν τωι
ευκτηριωι, εν ωι ισταται ο βασιλευς. Κοινωνησαντος δε του βασιλεως παρα του πατριαρχου του
αχραντου σωματος και αιματος του Κυριου, εισερχεται εν τωι κοιτωνι, και ειθ' ουτως
εισελθοντες πατρικιοι τε και στρατηγοι και δομεστικοι και οι τα πρωτα οφφικια κατεχοντες,
κοινωνουσι και αυτοι εκ των χειρων του πατριαρχου· και παντων εξελθοντων και του
πατριαρχου μελλοντος κατερχεσθαι, εστωτος του βασιλεως εμπροσθεν της θυρας του κοιτωνος
αυτου, προσκυνουσιν αμφοτεροι αλληλους, και απελθων ο πατριαρχης εκτελει την θειαν
λειτουργιαν 1.141 απασαν.
Τελεσθεισης δε της θειας λειτουργιας, διερχεται ο βασιλευς ηλλαγμενος δια του
τρικλινου της αγιας σορου, βασταζοντων των κουβικουλαριων τα εκεισε οντα βηλα τε και
κορτινας, και ανερχεται ο βασιλευς δια του βισαλωτου και του κοχλιου, και εισερχεται εν τωι
∆ανουβιωι τρικλινωι, και ισταται η τιμια αυτου τραπεζα εκεισε, και μενουσιν εκεισε
πρωτοσπαθαριοι βαρβατοι, σπαθαροκανδιδατοι και οι επι του μαγλαβιου και λοιποι απαντες
οικειακοι, και τοτε οι μεν κληθεντες εξ αυτων εκδεχονται εκεισε, οι δε λοιποι αρχοντες εκαστος
εν τωι κοιτωνι αυτου. Ὁ δε βασιλευς ανελθων εν τωι Ἀναστασιακωι τρικλινωι και απαλλαξας,
μενει μετα το διβητησιον αυτου· οι δε σιλεντιαριοι, προσκαλεσαμενοι τον πατριαρχην,
αναφερουσιν αυτον μεχρι του κοχλιου, και καθισας εκεισε πλησιον της εισαγουσης πυλης εν τωι
τρικλινωι, εν ωι η τραπεζα ισταται, μηνυει τωι βασιλει ο πραιποσιτος, ο δε βασιλευς κελευει τωι
πραιποσιτωι προσκαλεσασθαι τον πατριαρχην, και ισταται ο βασιλευς, φορων το σαγιον αυτου,
εν τηι τραπεζηι εκδεχομενος τον πατριαρχην, και καταλαβοντος του πατριαρχου, προσκαλουνται
παρα του πατριαρχου οι ιερεις και ποιουσι τον στιχον. Και ειθ' ουτως ο μεν βασιλευς εκβαλλει
το σαγιον αυτου, ο δε πατριαρχης το ωμοφοριον αυτου, και λαβοντες αυτο ιερεις εξερχονται.
Και καθισαντες εν τηι τραπεζηι ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, εισφερουσι τα κουκουμαρια
κουβικουλαριοι δυο, και πινουσι προς απαξ, και ειθ' ουτως εισερχονται οι φιλοι, και επιτελειται
η συνηθεια πασα του τραπεζιου· και ανασταντων των φιλων και εξελθοντων, μενει ο τε
βασιλευς και ο πατριαρχης, και εισφερουσι παλιν οι κουβικουλαριοι τα κουκουμαρια, και
πιοντες παλιν προς απαξ ανιστανται, και ο μεν πατριαρχης μικρον υπεξελθων, 1.142 βαλλει το
ωμοφοριον αυτου, ο δε βασιλευς το σαγιον αυτου, και ειποντες τον στιχον, επιδιδωσι τωι βασιλει
ο πατριαρχης ευλογιας, και εξερχονται οι ιερεις. Καθεζεται δε ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης
μικρον, ομιλουντες προς αλληλους, ειτα προσκυνησαντες αλληλους και ασπασαμενοι,
εξερχονται, και ο μεν πατριαρχης προπεμπεται υπο των αρχοντων του κουβουκλειου μεχρι του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

κοχλιου, και απο των εκεισε υπο σιλεντιαριων εως κατω. Ὁ δε βασιλευς διαγινεται μετα ταυτα,
ως δ' αν κελευηι και βουληται. Ἰστεον οτι ει μεν ου κελευει ο βασιλευς ποιησαι την προελευσιν
απο του ανω παλατιου, ηγουν απο τον Ἀναστασιακον τρικλινον, τελειται ουτως· εξελθων ο
βασιλευς απο του κοιτωνος της αγιας σορου ηλλαγμενος, ισταται εν τωι της αγιας σορου
τρικλινωι, ενθα τα βηλα κρεμανται, εστωτων και αρχοντων του κουβουκλειου, και οπισθεν
αυτου ιστανται σπαθαροκουβικουλαριοι και κουβικουλαριοι και δεχεται εκεισε τους τε
πατρικιους και στρατηγους, και προσκυνησαντες τον βασιλεα, ανιστανται· λαβων δε νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως, λεγει· "Κελευσατε", αυτοι δε το· "Εις πολλους και αγαθους." Ὁ
δε βασιλευς δηριγευομενος υπ' αυτων, διερχεται δια των βαθμιδων των κατερχομενων απο το
βανιαριν, και ελθων εις τα βαθρα, της κατω προελευσεως ητοι προκενσου γινομενου εν τοις
εκεισε, ισταται η προελευσις, ισταται ο βασιλευς, οι δε πατρικιοι ενωθεντες τηι συγκλητωι απασηι,
πιπτουσι παλιν μετ' αυτων, ο δε πραιποσιτος διδωσι νευμα τωι της καταστασεως, και λεγει·
"Κελευσατε·" αποκριθεντες δε απαντες λεγουσιν· "Εις πολλους χρονους·" ο δε της καταστασεως
κατα βαθρον λεγει· "Καπλατε ∆ομηνι·" εκτελουσι δε απο των εκεισε την απασαν ταξιν της
προελευσεως, ως ανωτερω ειρηκαμεν.

1.143 Ὅσα δει παραφυλαττειν, ει τυχηι η εορτη της Ὑπαπαντης τηι βʹ της αʹ
εβδομαδος.
∆ιδοται μεταστασιμον ωραι αʹ της αυτης ημερας εν τωι Λαυσιακωι τρικλινωι, και εξελθων
ο βασιλευς απο σαγιου, ανερχεται εν τηι Μανναυραι, και στας ανωθεν των γραδηλιων εν τωι
πρασινωι λιθωι, διαλαλει εκεισε τον λαον, το εν αγνειαι και φοβωι Θεου εκτελεσαι την
πανσεβαστον και αγιαν Τεσσαρακοστην· και ειθ' ουτως επιτρεπει ασηκρητηι και επαναγινωσκει
το επαναγνωστικον, τελεσθεισης δε της αναγνωσεως, ευφημει πας ο λαος τον βασιλεα· μετα δε
την ευφημιαν του λαου αποκινει ο βασιλευς και διερχεται δια του ευωνυμου μερους της
Μανναυρας, και δηριγευομενος υπο τε του πραιποσιτου και των λοιπων του κουβουκλειου και
πρωτοσπαθαριων, και διερχομενος δια των Ἐκσκουβιτων και των Σχολων, δια της μικρας
πυλης της Χαλκης εισερχεται εν τωι Ἁγιωι Φρεατι και απτει κηρους· ο δε πατριαρχης δεχεται
αυτον εν τωι Ἁγιωι Φρεατι, εν τηι πυληι τηι εισαγουσηι ενδον του ναου, και εισερχονται αμφοτεροι
μεχρι των αγιων θυρων. Ἅψας δε κηρους ο βασιλευς και ευξαμενος, επιδιδωσιν αυτους τωι
πραιποσιτωι. Και προσκυνησαντες αλληλους ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης, απερχεται εν τωι
μητατωριωι· τηι γαρ ημεραι εκεινηι ο βασιλευς ουκ εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και τελεσας
την τριτοεκτην, εξερχεται εκ του μητατωριου. Και προσκυνησαντες αλληλους και ασπασαμενοι,
διερχεται μεν ο βασιλευς δια του δεξιου μερους του ναου, του ναρθηκος και του ωρολογιου, και
εξερχεται εν τηι προς δυσιν ουσηι μεγαληι πυληι τηι εξα 1.144 γουσηι επι τον Ἀθυραν. Ἱππευσας δε
απο των εκεισε, διερχεται δια του Μιλιου, Φορου τε και του μακρου εμβολου του Μαυριανου και
του Πετριου, και απερχεται μεχρι της παναγιας Θεοτοκου εν Βλαχερναις. Κακεισε καταλαβων,
κατερχεται απο του ιππου και ανερχεται εν τοις κατηχουμενιοις. Ευξαμενος δε απτει κηρους εν
τε τωι παρακυπτικωι της αγιας σορου, εν τωι ευκτηριωι και εν τωι εξω σταυρωι των
κατηχουμενιων· εξελθων απο των εκεισε, απερχεται εν τωι Ἀναστασιακωι τρικλινωι, και ειθ'
ουτως εκτελει απαντα, οιον τα τε αλλαξιμα και αι δοχαι. Ἥ τε της λιτης υπαντησις και η της
θειας λειτουργιας εισοδος τε και προσευχη, ον τροπον ανωτερω εν τηι πρωτηι καταστασει της
αυτης εορτης εξεθεμεθα.

1.145 ΛΖʹ (ΚΗʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι της Ὀρθοδοξιας.
Ἀπερχεται ο πατριαρχης οψε του σαββατου εν τωι ναωι της υπεραγιας Θεοτοκου εν
Βλαχερναις, συναπερχονται δε αυτωι μητροπολιται, αρχιεπισκοποι και επισκοποι, οσοι δ' αν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

τυχωσιν οντες τηι αυτηι ημεραι εν τηι πολει, ομοιως και οι κληρικοι της Μεγαλης Ἐκκλησιας και
οι των εξω εκκλησιων, και οσοι δ' αν εν πασι τοις μοναστηριοις τον μονηρη βιον ασκουσιν εν
ταυτηι τηι θεοφυλακτωι πολει, και εκτελουσιν απαντες παννυχιον υμνον εν τωι σεπτωι ναωι. Τηι δε
εξης, ητις εστι κυρια των ημερων, εξερχεται ο πατριαρχης μετα των προρρηθεντων απαντων εκ
του ναου μετα της λιτης, και διερχονται δια του δημοσιου εμβολου. Ὁ δε βασιλευς εξελθων απο
του παλατιου, φορων σαγιον, δια της πυλης του Σπαθαρικιου, και δηριγευομενος υπο τε των
του κουβουκλειου φορουντων τα σαγια αυτων, διερχεται δια της Μανναυρας και των
διαβατικων αυτης των ανωτερων, και δια της ξυλινης σκαλας εισερχεται εν τοις
κατηχουμενιοις της Μεγαλης Ἐκκλησιας, και εισελθων ο βασιλευς εν τοις κατηχουμενιοις και
ευξαμενος, απτων κηρους, υπαλλασσει, ωσαυτως και παντες κατα την ιδιαν ταξιν, τα
αλλαξιματα αυτων τα ασπρα.
Της δε λιτης εγγιζουσης, διδοται σιλεντιον και εξερχεται ο βασιλευς εκ του μητατωριου
των κατηχουμενιων, και δεχονται αυτον 1.146 οι πατρικιοι εν τωι μεγαλωι τρικλινωι του
σεκρετου μετα πασης της συγκλητου και πιπτουσιν. Ειτα λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του
βασιλεως, διδωσι τωι της καταστασεως και λεγει· "Κελευσατε", και αυτοι υπερευχονται· "Εις
πολλους και αγαθους χρονους." Κακειθεν δηριγευομενος ο βασιλευς υπο παντων βασταζοντων
κηρια υποφιαλα, κατερχεται δια του μεγαλου κοχλιου και δια του διδασκαλειου, ενθα τα
πασχαλια, και κατελθων τα γραδηλια, ουκ εισερχεται εν τωι μεγαλωι ναρθηκι, αλλ' εκνευσας
αριστερον επι το μητατον απο του τριγωνου, λεγων ο της καταστασεως κατα βαθρον· "Καπλατε,
∆ομηνι" και κατερχεται τα γραδηλια του Ἀθυρα, και δεχεται εκεισε την λιτην. Ἅψας δε κηρους
και ευξαμενος, προσκυνει τον τιμιον σταυρον και το αχραντον Ευαγγελιον, ωσαυτως ασπαζεται
και τον πατριαρχην, και διερχεται εμπροσθεν της λιτης. Ὁ δε της καταστασεως αρχεται το
τροπαριν· "Την των αληθινων δογματων," το αυτο ψαλλοντων και παντων της προελευσεως. Ὁ
δε βασιλευς, εισελθων εν τωι ναρθηκι, καθεζεται μεχρις αν καταλαβηι ο πατριαρχης μετα της
λιτης. Και του πατριαρχου καταλαβοντος, ανισταται ο βασιλευς, και ιστανται αμφοτεροι
εμπροσθεν των βασιλικων πυλων, και ο μεν βασιλευς αψας κηρους ευχεται, ο δε πατριαρχης
τελει την ευχην της εισοδου, και ευξαμενος ο βασιλευς επιδιδωσι τα κηρια τωι πραιποσιτωι,
κακεινος τωι της καταστασεως. Του δε πατριαρχου την ευχην τελεσαντος και προσκυνησαντος
του βασιλεως το αχραντον Ευαγγελιον, κρατησαντες αλληλων τας χειρας, διερχονται μεσον του
ναου, και δια της πλαγιας του αμβωνος εκνευσαντες, εισερχονται εν τηι σωλαιαι και ιστανται
εμπροσθεν των αγιων θυρων, κακεισε λαβων κηρους ο βασιλευς ευχεται, ειτα διδωσιν αυτους
τωι πραιποσιτωι. Και αλληλους προσκυνησαντες ο τε βασιλευς και 1.147 ο πατριαρχης, εισερχεται
εις το θυσιαστηριον προς το την θειαν λειτουργιαν εκτελεσαι, και ο βασιλευς απερχεται εις το
μητατωριον, εκτελων εκεισε την θειαν λειτουργιαν· εν ταυτηι γαρ τηι ημεραι εις το θυσιαστηριον
ο βασιλευς ουκ εισερχεται. Χρη δε ειδεναι οτι εν μεν τηι προοδωι των Ἁγιων και εν τηι αγαπηι,
των θυρων ουκ εξερχεται, εν δε τηι κοινωνιαι εξερχεται και κοινωνει, και της θειας λειτουργιας
τελεσθεισης, εξερχεται ο βασιλευς απο του μητατωριου και ενουται τωι πατριαρχηι, και
διερχονται αμφοτεροι μεχρι του Ἁγιου Φρεατος, προσκυνησαντες δε αλληλους και
ασπασαμενοι, εξερχεται ο βασιλευς απο των εκεισε, και δια του χυτου της μικρας πυλης της
Χαλκης εισελθων, δια τε των Σχολων και των Ἐκσκουβιτων διερχομενος, λεγοντος του της
καταστασεως· "Καπλατε, ∆ομηνι," και καταλαβοντος εν τωι Κονσιστωριωι, μενει μεν εκεισε η
συγκλητος, υπερευχομενη τον βασιλεα, ο δε της καταστασεως και οι σιλεντιαριοι μενουσιν εις
τον Ὀνοποδα, υπερευχομενοι και αυτοι ομοιως. Ὁ δε βασιλευς διερχεται δια του Αυγουστεως,
και εισερχεται εν τωι παλατιωι, του δε κλητωριου στοιχηθεντος, γινονται μινσαι, και ευθεως
απαλλασσουσιν απαντες. Ὁ δε βασιλευς καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης απο
σκαραμαγγιου, και ους εκελευσε καλεσαι, και αυτοι απο σκαραμαγγιων, οι δε του κουβουκλειου
εν τηι ημεραι εκεινηι παραστασιμον ου ποιουσιν.
Ἰστεον οτι το παλαιον ο τοιουτος τυπος ην· νυν δε ο βασιλευς τα αλλα παντα εκτελει
μεχρι της εισοδου, καθως ειρηται. Εις δε την εισοδον εισερχεται εις το βημα ενδον, και οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

δεσποται προσκυνουσι την αγιαν τραπεζαν και την ενδυτην, και δια πλαγιας του θυσιαστηριου
και του κοχλιου του οπισθεν της κογχης ανελθοντες εις τα κατηχου 1.148 μενια, εισερχονται εις
το μητατωριον, και απαλλασσουσι τας εαυτων χλαμυδας και μονον, και ακουουσι του θειου
Ευαγγελιου και της εκτενους, και μετα ταυτα εισερχεται ο της τραπεζης μετα των αρτοκλινων,
και στοιχει το κλητωριον. Και εξερχονται οι δεσποται και απερχονται εις το μητατωριον του
πατριαρχου, και ευθυς διδονται μινσαι, εκδυομενοι τα διβητησια αυτων, και εκδεχονται του
τελειωθηναι την θειαν λειτουργιαν και ανελθειν τον πατριαρχην. Οι δε πραιποσιτοι
απερχονται, και καθεζονται εις την ανοδον δι' ης ο πατριαρχης ανερχεται, και το ανελθειν
αυτον κρατουσι τας χειρας αυτου, ασπαζομενοι αυτας, και απελθοντες εισαγουσιν αυτον προς
τους δεσποτας. Και εκβαλων ο πατριαρχης τα αλλαξιματα αυτου, λαβων τους δεσποτας,
εξελθων ακουμβιζει μετ' αυτων επι της τραπεζης, και εισερχονται οι κληθεντες και αριστουσι
μετ' αυτων, και το αναστηναι αυτους, απερχονται παλιν οι δεσποται δια των διαβατικων εις το
παλατιον. Ἰστεον δε οτι και κηρια εκ του οικονομιου λαμβανουσιν οι τε μαγιστροι και
πραιποσιτοι και πατρικιοι, επι δε του κυρου Φεοφυλακτου και θυμιαματα ευοσμα, αλλ' ουν και
δουλκιν εποιει ο κυριος Θεοφυλακτος ο πατριαρχης επι το μερος του ευκτηριου του Ἁγιου
Φεοφυλακτου, και οι δεσποται απηλαυον του δουλκιου μετα των μαγιστρων και των
πραιποσιτων και λοιπων, ων εκελευσαν.

1.149 ΛΗʹ (ΚΘʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι Κυριακηι της μεσης εβδομαδος
των νηστειων, ηνικα το τιμιον και ζωοποιον ξυλον του Σταυρου
προσκυνειται.
Προερχονται εννυχιοι εν τωι παλατιωι οι τε πατρικιοι, πρωτοσπαθαριοι τε και δομεστικοι
και οι τοποτηρηται και οι οικειακοι απαντες, και ανοιγει το παλατιον ταχιον, και εισερχονται οι
πατρικιοι φορουντες τα σαγια αυτων απο σκαραμαγγιων, οι δε λοιποι απο σκαραμαγγιων, και
διερχονται δια του μεγαλου τρικλινου, και απερχονται εν τωι ναωι της παναγιας Θεοτοκου εν τωι
Φαρωι, και προσκυνησαντες τα τιμια ξυλα, εξερχονται παλιν και καθεζονται εν τωι Ἱπποδρομωι·
και της ωρας εγγιζουσης προς το εισελθειν αυτους εν τωι παλατιωι, εισερχονται, ον τροπον και
επι των λοιπων κοινων ημερων, εν τωι μεγαλωι τρικλινωι της προελευσεως, και ηνικα εγγισηι η
ωρα και στοιχηθηι το κλητωριον, γινονται μινσαι, και εξελθων ο βασιλευς ακουμβιζει επι της
τιμιας αυτου τραπεζης εν τωι αυτωι τρικλινωι της προελευσεως. Ἰστεον οτι εν τοις παλαιοις
χρονοις τηι εορτηι του Ευαγγελισμου ηλασσον οι αξιωματικοι εις το Κονσιστωριον χλανιδια
λευκα, και ηνικα κατελαβεν ο καιρος, εξηρ 1.150 χοντο οι δεσποται και εδεχοντο αυτους οι
πατρικιοι εις τον Ὀνοποδα, ουχι δε ενδον του πορτικου, εις τον Αυγουστεα, και ει μεν ουκ ην
Κυριακη, επιπτον κατω, προσκυνουντες τους δεσποτας και ουτως κατηρχοντο εις το
Κονσιστωριον. Ει δε ην Κυριακη, ουκ επιπτον κατω προσκυνουντες, αλλα μεχρι των γονατων
εποιουν το σεβας της προσκυνησεως.

1.151 ΛΘʹ (Λʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν, ει τυχηι η εορτη του Ευαγγελισμου
της Ὑπεραγιας Θεοτοκου τηι Κυριακηι της μεσης εβδομαδος.
Ἰστεον δη και τουτο, οτι, ει μεν τυχηι η αυτη ημερα του Ευαγγελισμου τηι Κυριακηι της
μεσης εβδομαδος των νηστειων, τελειται ουτως. Προερχονται απαντες εννυχιοι εν τωι παλατιωι,
και αλλασσουσιν οι μεν πατρικιοι χλανιδια λευκα, εχοντα ταβλια απο οξεων (εν γαρ ταυτηι τηι
εορτηι ου φορουσι τα υποχρυσοκλαβων ταβλιων χλανιδια), ωσαυτως και η συγκλητος απασα
απο λευκων χλανιδιων, οι δε πραιποσιτοι αλλασσουσι μετα του κουβουκλειου, ως ειθισται
αυτοις. Ἀνοιξαντος δε του παλατιου, ταχιον απο κελευσεως εισερχονται απαντες, και
διελθοντες δια του Χρυσοτρικλινου, εισερχονται εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

Φαρου, και προσκυνησαντες τα τιμια ξυλα, εξερχονται, και ευθεως απο κελευσεως διδοται
μεταστασιμον. Μεσουσης δε της δευτερας ωρας, εξερχεται ο βασιλευς και διερχεται δια της
∆αφνης, απτων εν τοις ευκτηριοις κηρους, ως ειθισται αυτωι, και εισερχεται εν τωι κοιτωνι του
Αυγουστεως, και υπαλλαξας το διβητησιον αυτου, εκδεχεται τον καιρον. Και του καιρου καταλα
1.152 βοντος, δηλωθεις ο πραιποσιτος παρα του της καταστασεως, εισελθων δηλοι τωι βασιλει.
Και περιβαλλομενος ο βασιλευς την χλανιδα αυτου, καθως η συνηθεια εχει, εξερχεται και
διερχεται δια του Αυγουστεως, ειθ' ουτως δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου,
διερχεται δια του στενου της Χρυσης Χειρος, και ανερχεται εις τον Ὀνοποδα, και σταντος αυτου
εν τηι πυληι τηι χαλκηι, δεχονται αυτον εκεισε πατρικιοι και στρατηγοι, και ισταται μεσον αυτων ο
της καταστασεως, και παντων προσκυνησαντων, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι της
καταστασεως, και λεγει· "Κελευσατε", και ειθ' ουτως κατερχονται οι αυτοι εν τωι Κονσιστωριωι,
ενουμενοι τηι συγκλητωι απασηι. Ὁ δε βασιλευς ισταται υποκατω του καμελαυκιου εν τωι
πορφυρωι λιθωι, και πεσοντων των πατρικιων μετα της συγκλητου, νευει ο πραιποσιτος τωι
σιλεντιαριωι απο κελευσεως τωι εστωτι κατω, κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Και δηριγευομενος
υπ' αυτων ο βασιλευς, διερχεται δια των Ἐκσκουβιτων και των Σχολων, και εξερχεται την
μεγαλην πυλην της Χαλκης, τα δε μερη ιστανται εν ταις στασεσιν αυτων, σφραγιζοντα τον
βασιλεα και μονον, λεγουσι δε και οι νοταριοι τους ιαμβους. Και εισελθων ο βασιλευς εν τηι
πυληι του Ἁγιου Φρεατος, απτει κηρους και ευχεται· ο δε πατριαρχης δεχεται τον βασιλεα εις την
πυλην την εισαγουσαν απο του Ἁγιου Φρεατος εις τον ναον, και προσκυνησαντες αλληλους και
ασπασαμενοι, εισερχονται εις τον ναον. Ὁ δε βασιλευς, απτων κηρους, ευχεται εμπροσθεν των
αγιων θυρων, και ευξαμενος εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και προσκυνησας την αγιαν
τραπεζαν και ευξαμενος, εξερχεται απο του βηματος και διερχεται δια της σωλαιας. Μελλοντι
δε εξερχεσθαι την σωλαιαν, επιδιδωσιν αυτωι ο πραιποσιτος κηριον λιτανικιν, και ευθεως
αρχονται το τροπαριν της εορτης· "Σημερον της σωτηριας ημων το κεφαλαιον", κρατουσι δε
κηρια απαντες. Και δηριγευο 1.153 μενος υπο παντων ο βασιλευς, διερχεται μεσον του ναου και
εξερχεται δια των βασιλικων πυλων, διερχομενος δια τε του ναρθηκος, του λουτηρος και του
Ἀθυρα, εξερχεται εν τωι Μιλιωι, κακειθεν διερχεται την Μεσην και ανερχεται εν τωι Φορωι, και
απελθων μεχρι του κιονος, ενθα καθιδρυται ο ναος του Ἁγιου Κωνσταντινου, ανερχεται τα
εμπροσθεν γραδηλια του ναου, και ισταται εκεισε, επακουμβιζων τωι δεξιωι μερει του
καγκελλου. Ἡνικα δε μελλει ανερχεσθαι τα αυτα βαθρα, διδωσι τωι πραιποσιτωι το λιτανικιν
κηριον. Οι δε πατρικιοι και η συγκλητος ιστανται κατω πλησιον των κιονων, ομοιως και οι
λοιποι των ταγματων ιστανται εν τηι μεσηι του Φορου ενθεν κακεισε. Οι δε πρωτοσπαθαριοι και
οι λοιποι βασιλικοι ιστανται εκ δεξιων του βασιλεως εν τηι μεσηι του Φορου, ωσαυτως και εξ
αριστερας.
Καταλαβων δε ο πατριαρχης μετα της λιτης, διερχεται μεσον αυτων, το δε πολιτευμα
ισταται εν τωι αριστερωι μερει της προελευσεως προς το Σινατον, τα δε ορφανα ιστανται εν τηι
μεσηι των αξιωματικων. Και του σταυρου μελλοντος ανερχεσθαι τα γραδηλια, ενθα ο βασιλευς
ισταται, απτει κηρους ο βασιλευς και προσκυνει τον σταυρον, και αυθις επιδιδωσιν αυτους τωι
πραιποσιτωι, και αυτος τωι της καταστασεως, και πηγνυσιν αυτα εν τοις μανουαλιοις της λιτης.
Ὁ δε σταυρος ισταται εν τηι μεσηι οπισθεν του βασιλεως πλησιον της πυλης του ναου, ο δε
πατριαρχης ανερχεται εν τηι εκκλησιαι μετα των κατα συνηθειαν συνανερχομενων αυτωι· οι δε
λοιποι κληρικοι ιστανται κατω εις το κοινον του λαου εξ αριστερας του βασιλεως. Και
τελουμενης της εκτενους, απτει ο βασιλευς κηρους και προσευχεται, και παλιν επιδιδωσιν αυτα
τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της καταστασεως, και πηγνυσιν αυτα εν τοις της λιτης
μανουαλιοις. Ὁ δε βασιλευς κατερ 1.154 χεται δια των βαθρων, και λαμβανει παρα του
πραιποσιτου κηριον λιτανικιν και διερχεται, δηριγευομενος υπο των προειρημενων απαντων,
δια του αντιφορου, και εισερχεται εν τωι εμβολωι πλησιον του Λαυσου, και απο των εκεισε
απερχεται εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου των Χαλκοπρατειων, και εισελθων εν τωι
ναρθηκι, καθεζεται προσμενων τον πατριαρχην. Καταλαβοντος δε του πατριαρχου μετα της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

λιτης, το μεν πολιτευμα και το κοινον του κληρου εισερχεται δια της δεξιας πυλης των
βασιλικων πυλων, τα δε ορφανα και οι μητροπολιται και οι επισκοποι διερχονται εμπροσθεν
του βασιλεως, προσκυνουντες αυτον, και εισερχονται εν τωι ναωι δια των βασιλικων πυλων.
Καταλαβοντος δε του πατριαρχου ανισταται ο βασιλευς, και προσκυνησαντες αλληλους και
ασπασαμενοι απερχονται και ιστανται εμπροσθεν των βασιλικων πυλων· και ο μεν πατριαρχης
εκτελει την ευχην της εισοδου, ο δε βασιλευς, λαβων παρα του πραιποσιτου κηρους, ευχεται και
παλιν επιδιδωσιν αυτους τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της καταστασεως. Του δε πατριαρχου την
ευχην τελεσαντος, προσκυνει ο βασιλευς τον τιμιον σταυρον και το αχραντον Ευαγγελιον, και
κρατησαντες αλληλων τας χειρας, διερχονται μεσον του ναου και εισερχονται εν τηι σωλαιαι, και
απερχονται μεχρι των αγιων θυρων. Ἅπτων δε κακεισε κηρους και ευξαμενος, επιδιδωσιν
αυτους τωι πραιποσιτωι, και εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και προσκυνησας την αγιαν
τραπεζαν και λαβων αποκομβιον παρα του πραιποσιτου, τιθησιν αυτο εν τηι αγιαι τραπεζηι, και
δια της πλαγιας του αριστερου μερους εξελθων, εισερχεται εις την αγιαν σορον, και στας
εμπροσθεν των αγιων θυρων, απτει κηρους, και ευξαμενος εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και
προσκυνησας την αγιαν τραπεζαν, τιθησιν επ' αυτηι 1.155 αποκομβιον, και θυμιασας αυτην
κυκλοθεν, εξερχεται· ωσαυτως και εν τωι εξ αριστερας οντι ευκτηριωι ευξαμενος, τιθησιν
αποκομβιον εν τηι αγιαι τραπεζηι, και εξερχεται και ανερχεται δια της ξυλινης σκαλας εν τοις
κατηχουμενιοις, κακεισε τελει την θειαν λειτουργιαν. Και εν τωι καιρωι της θειας κοινωνιας
κατερχονται δυο σιλεντιαριοι, και προσκαλουνται τον πατριαρχην, και ανελθων διδωσι τωι
βασιλει του αγιου σωματος και του τιμιου αιματος. Και κοινωνησας ο βασιλευς εισερχεται εις το
μητατωριον, και λαβων νευμα ο της καταστασεως παρα του πραιποσιτου, προσκαλειται παντας
τους της συγκλητου, και κοινωνουσιν εκ των του πατριαρχου χειρων. Και ειθ' ουτως εξερχεται
ο βασιλευς εκ του μητατωριου, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους ο τε βασιλευς και ο
πατριαρχης, ο μεν πατριαρχης κατερχεται εκτελεσαι την θειαν λειτουργιαν, ο δε βασιλευς
υπαλλασσει σκαραμαγγιον χρυσοκλαβον και σπαθιον διαλιθον, ημφιεσμενον απο μαργαρων, οι
δε πατρικιοι και οι αρχοντες του κουβουκλειου σαγια αληθινα. Και της θειας λειτουργιας
τελεσθεισης, ανερχεται ο πατριαρχης, και προσκυνησαντες αλληλους ο τε βασιλευς και ο
πατριαρχης, επιδιδωσι τωι βασιλει ευλογιας, ο δε βασιλευς επιδιδωσιν αυτωι αποκομβιον, ο δε
πατριαρχης τωι βασιλει αλειπτα. Και στεφθεις ο βασιλευς υπο του πατριαρχου, κατερχεται δια
της ξυλινης σκαλας του γυναικιτου του αριστερου μερους, και κατελθων τα γραδηλια της
κογχης εν τωι διδασκαλειωι, και προς την εξαγουσαν επι τον εμβολον πυλην εξελθων, ιππευει
εκεισε, ωσαυτως και οι πραιποσιτοι και οι οστιαριοι και οι λοιποι παντες. Ὁ δε της καταστασεως,
φορων σαγιον αληθινον, δηριγευει εμπροσθεν του βασιλεως πεζος, και εμπροσθεν αυτου
σιλεντιαριοι τετταρες, φορουντες σαγια αληθινα, βασταζοντες βεργια 1.156 χρυσα διαλιθα. Και
καταλαβοντος του βασιλεως εν τωι Μιλιωι, δεχονται αυτον οι του μερους των Βενετων, λεγοντες
τα κατα συνηθειαν αυτοις ακτα· ο δε δημαρχος, κρατουμενος υπο του της καταστασεως,
απερχεται προς τον βασιλεα, και ασπασαμενος τους ποδας αυτου, επιδιδωσιν αυτωι λιβελλαριν.
Και τελεσαντος του μερους τα κατα συνηθειαν, διερχεται ο βασιλευς μικρον, και δεχονται αυτον
οι του περατικου δημου των Πρασινων, και αυτοι τα ομοια τελεσαντες, επιδιδοντος και του
δημοκρατου λιβελλαριν τωι βασιλει, διερχεται, και δεχονται αυτον εις τον Αυγουστεα οι του
μερους των Πρασινων, και αυτων τα ομοια ποιησαντων, διερχεται απ' αυτων ο βασιλευς, και
δεχεται αυτον εν τηι Χαλκηι ο δημοκρατης των Βενετων, ηγουν ο δομεστικος των σχολων μετα
του περατικου αυτου δημου.
Τελεσαντες δε και αυτοι παντα, αυλουντος και του οργανου ως και επι των λοιπων
τριων δοχων, διερχεται δια των κορτινων. Χρη δε ειδεναι οτι, ηνικα μελλει δεξασθαι ο
δομεστικος των σχολων τον βασιλεα, πεζευουσιν απαντες, και μενει εφιππος μονος ο βασιλευς,
και απο της Χαλκης δηριγευομενος υπο παντων αυτων, απερχεται μεχρι του Κυριου, και μενει
εκεισε η συγκλητος εμπροσθεν των τριων πυλων του Κονσιστωριου, υπερευχομενη τον βασιλεα·
"Εις πολλους και αγαθους χρονους", οι δε πατρικιοι και στρατηγοι μενουσιν εξω της πυλης του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

Κυριου, υπερευχομενοι και αυτοι τον βασιλεα. Του δε βασιλεως εισελθοντος ενδον της πυλης,
ασφαλιζουσιν οι κουβικουλαριοι την πυλην, υπερευχομενοι και αυτοι· "Εις πολλους και
αγαθους χρονους." Και λαβων ο πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης του βασιλεως,
εισερχεται ο βασιλευς εν τωι ναωι του Κυριου, και λαβων κηρους και ευξαμενος, και επιδους
αυτους τωι πραιποσιτωι, διερχεται δια των διαβατικων του 1.157 Κυριου, και εισερχεται εν τωι
Τρικογχωι. Ειθ' ουτως διερχεται τα διαβατικα των Ἁγιων μʹ, και εισερχεται εις τον
Χρυσοτρικλινον, οι δε πατρικιοι και οι λοιποι εισερχονται δια του οντος εις το Ειδικον
μονοθυρου εν τωι Λαυσιακωι. Και του καιρου εγγισαντος, εξερχεται ο βασιλευς και καθεζεται επι
της τιμιας αυτου τραπεζης μετα των αρχοντων, ους εκελευσε τηι αυτηι ημεραι καλεσαι. Ἰστεον δε
οτι οι μεν πατρικιοι και οι κληθεντες απαντες ηλλαγμενοι εισερχονται εις το κλητωριον ανευ
χλανιδιων, οι δε του κουβουκλειου αρχοντες, φορουντες αληθινα σαγια, τηι αυτηι ημεραι τελουσι
διπλουν παραστασιμον.
Χρη δε ειδεναι οτι, ει μεν τυχηι τηι αυτηι ημεραι αηρ, διοδευουσι δια του εμβολου, και
ανερχονται εν τωι του Φορου Σινατωι, και ισταται αντιμισιον αναμεταξυ του Σινατου, και τελει
τα απαντα εκεισε, ων ακολουθως ειρηκαμεν, και παλιν δια του αυτου εμβολου κατερχεται και
του Λαυσου, και αριστερον εκκλινας, απερχεται εις τα Χαλκοπρατεια. Ἰστεον οτι ταυτα παντα
τελειται, πλην ο βασιλευς ουκ ανερχεται νυνι εν τοις κατηχουμενιοις, αλλ' εις την τροπικην
εστως της αγιας σορου, εκεισε τελει την θειαν λειτουργιαν, και παλιν εις το παλατιν εισελθων,
χωρις των αλλαξιμων απο ιματιου καθεζεται επι της τραπεζης· αλλ' ουτε δε το κουβουκλειον
παραστασιμον ποιει.

1.158 Μʹ (ΛΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι παραμονηι της Βαιοφορου.
Τωι σαββατωι του Λαζαρου, δειλης, ανοιγομενου του παλατιου, εισερχεται πασα η
συγκλητος, μαγιστροι, ανθυπατοι, πατρικιοι και οι του κουβουκλειου απο σκαραμαγγιων και
μονον, ο δε βασιλευς ισταται εν τωι ναωι του Ἁγιου ∆ημητριου προ της χειμευτης εικονος της
Θεοτοκου προς την εξαγουσαν θυραν εις το ηλιακον. Και των συγκλητικων εξιοντων τας
αργυρας ανατολικας πυλας, σημαινει η Ἐκκλησια και εισερχονται οι της συγκλητου στιχηδον,
εις καθ' εις, εις τον ναον του Ἁγιου ∆ημητριου, και λαμβανουσιν εκ χειρος του βασιλεως ανα
βαΐου ενος, εχοντος φοινικοφυλλα και σαμψυχα και ετερα ευωδη ανθη, οια ο τοτε παρεχει
καιρος. Και οι μεν μαγιστροι και πραιποσιτοι ανα ενος αργυρου σταυρου μεγαλου, οι δε
οφφικιαλιοι και οι λοιποι παντες ανα ενος αργυρου σταυρου μικρου, οι δε ανθυπατοι και
πατρικιοι ανα ενος αργυρου σταυρου μεγαλου· ει δε εισι κατα περισσειαν σταυρια αργυρα μικρα,
διδοται και τοις πρωτοσπαθαριοις ευνουχοις. Και δια της ετερας πυλης του Ἁγιου ∆ημητριου
εισερχονται εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου, και ευθεως αρχεται το λυχνικον,
και εις την απολυσιν του λυχνικου ψαλλουσιν υπο 1.159 ερην· "Συνταφεντες σοι" μιαν το
κουβουκλειον και μιαν οι βασιλικοι κληρικοι. Οι δε πραιποσιτοι λαμβανουσι φοινικας μεγαλας,
και εξ ιδιων χειρων διανεμουσι το κουβουκλειον, και της Ἐκκλησιας το λυχνικον τελεσασης,
εξερχονται απαντες δια της Ἐλεφαντινης.

1.160 ΜΑʹ (ΛΒʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι εορτηι και προελευσει των
Βαΐων.
Προερχονται παντες εν τωι παλατιωι δια του Ἱπποδρομου, και ανοιξαντος του παπιου,
εισερχονται οι πραιποσιτοι, ηλλαγμενοι απο λευκων χλανιδιων, ομοιως και οι πατρικιοι και το
κουβουκλειον. Και εισελθοντων αυτων γινεται η προελευσις εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι, και
εισελθων ο ορφανοτροφος εν τηι προελευσει, επιδιδωσι τα συμβολα τοις εξ εθους λαμβανουσι
και εξερχεται. Ειθ' ουτως εισερχονται οι δημαρχοι και επιδιδουσι τους προρρηθεντας παντας,
μαγιστρους, πραιποσιτους και πατρικιους και λοιπους, τους τιμιους σταυρους, οποιους η της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

εορτης ταξις απαιτει. Καταλαβουσης δε της ωρας, υπαλλασσει ο βασιλευς διβητησιον και
χλανιδα, και καθεζεται επι του σενζου εις τον Χρυσοτρικλινον, οι δε του κουβουκλειου απαντες
ιστανται ενθεν κακεισε, ως ειθισται αυτοις. Και λαβων νευμα ο οστιαριος απο κελευσεως παρα
του πραιποσιτου, εξερχεται, κρατων βεργιον χρυσουν διαλιθον, και εισαγει βηλον αʹ· τον
ορφανοτροφον, κομιζοντα τωι βασιλει το της πιστεως συμβολον, και εισελθων προσκυνει τον
βασιλεα, μη τελειως πιπτων κατω, ανθ' ων βασταζει τα συμβολα· του δε συρτου βηλου
συρομενου και του ορφανο 1.161 τροφου εμφανιζομενου τωι βασιλει, ανισταται ο βασιλευς απο
του θρονου, εκδεχομενος δεξασθαι το της πιστεως συμβολον, και τουτο δεξαμενος και
ασπασαμενος, επιδιδωσι τωι πραιποσιτωι· και τελεσας τας εξ εθους τρεις προσκυνησεις, επιδιδωσι
τωι βασιλει τα συμβολα, ασπαζομενος την χειρα αυτου, και απελθων οπισθοφανως, ισταται εν
τωι μεσωι, και προσκυνησας τον βασιλεα πιπτει κατω, και υπερευξαμενος αυτον, εξερχεται. Ειθ'
ουτως λαμβανει νευμα ο οστιαριος και εισαγει βηλον βʹ· τον σακελλαριον της Ἁγιας Σοφιας,
προσφεροντα τωι βασιλει σταυρους επικειμενους τωι αριστερωι αυτου ωμωι, εν δε τηι δεξιαι χειρι
κρατουντα σταυρον ενα, και εισελθων προσκυνει και αυτος τριτον, ως η ταξις εχει, και
επιδιδωσιν εν πρωτοις τωι βασιλει τον σταυρον, ον κατεχει εν τηι δεξιαι χειρι, ασπαζομενος την
χειρα αυτου. Ὁ δε βασιλευς δεξαμενος τον σταυρον, ασπαζεται αυτον, και επιδιδωσιν αυτον τωι
πραιποσιτωι, και ειθ' ουτως επιδιδωσι τωι βασιλει και τους λοιπους σταυρους, και δεξαμενος
αυτους ασπαζεται, και επιδιδωσι και αυτους τωι πραιποσιτωι. Και απελθων ο αυτος σακελλαριος
ισταται εν τωι μεσωι, και πεσων κατω προσκυνει τον βασιλεα, και υπερευξαμενος αυτον,
εξερχεται· τουτο δε ποιουσι και οι λοιποι απαντες, εισερχομενοι μετα σταυρου καθ' ενα εκαστον
βηλον. Και εξελθων παλιν ο οστιαριος, εισαγει απο κελευσεως βηλον γʹ· τον σκευοφυλακα της
υπεραγιας Θεοτοκου των Βλαχερνων μετα του χαρτουλαριου της αγιας σορου, βηλον δʹ· τον
ξενοδοχον των Θεοφιλου, βηλον εʹ· τους δημοκρατας των περατικων δημων, βηλον ϛʹ· τον
ξενοδοχον των Σαμψων, βηλον ζʹ· τον ξενοδοχον των Ευβουλου, βηλον ηʹ· τον ξενοδοχον των
Ειρηνης, βηλον θʹ· τον ξενοδοχον των Ναρσου, βηλον ιʹ· τον ξενοδοχον της 1.162 Ἁγιας
Ειρηνης, βηλον ιαʹ· τους δημαρχους της πολιτικης. Ἅπαντες δε ουτοι εισερχομενοι, βασταζοντες
σταυρους, τελουσιν απαντα, ως ανωτερω ειρηται. Ειθ' ουτως κελευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι
κακεινος τωι της καταστασεως, οπως τους εξ εθους εισερχομενους και λαμβανοντας σταυρους εκ
των χειρων του βασιλεως διευθετησηι, οπως εκαστος αυτων κατα την αυτου ταξιν τε και τιμην
εισελθωσι. Και εισερχονται πατρικιοι, ει τυχωσι, και στρατηγοι και οι αρχοντες του
κουβουκλειου, δομεστικοι τε και οι τα πρωτα οφφικια κατεχοντες και τοποτηρηται, οι συνηθως
εισερχομενοι, παντες εν ενι βηλωι στιχηδον.
Πεσοντων δε και προσκυνησαντων τον βασιλεα, επιδιδωσιν ενι εκαστωι ο βασιλευς ανα
σταυρον ενα, και υπερευξαμενοι τον βασιλεα, εξερχονται, και ειθ' ουτως διδοται απο κελευσεως
μεταστασιμον εν τωι Λαυσιακωι. Και απερχονται απαντες δια του μονοθυρου του οντος επι τον
Ειδικον εν τηι μυστικηι φιαληι του Τρικογχου, βασταζοντες απαντες αυτων κηρια της λιτης, ο δε
βασιλευς εξερχεται εν τωι Χρυσοτρικλινωι, εξερχονται δε και οι ιερεις απο της εκκλησιας του
Φαρου, βασταζοντες τον σταυρον της εκκλησιας, και παρ' αυτα αρχονται το τροπαριν της λιτης·
"Την κοινην αναστασιν." Και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των του κουβουκλειου απαντων,
διερχεται οπισθεν της λιτης και εξερχεται εν τωι ημικυκλιωι φιαλης του Τρικογχου, και δεχονται
αυτον εκεισε πατρικιοι και η συγκλητος και πασα η προελευσις, κακειθεν απερχεται λιτανευων
εν τηι ∆αφνηι, και εισερχεται εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου, και αψας κηρους και
ευξαμενος, τελει εκεισε την εκτενη, και απερχεται εις τους σταυρους, και ευξαμενος διερχεται
δια του τρικλινου του Αυγουστεως, και εισερχεται εις τον ναον του αγιου πρωτομαρτυρος
Στεφανου, κακει ευξαμενος τελει εκεισε την 1.163 εκτενη, και δηριγευομενος δι' αυτων,
διερχεται δια του Αυγουστεως και της αψιδος του Τρικογχου, και μενουσιν οι βασιλικοι εν τηι
αυτηι αψιδι του Τρικογχου, υπερευχομενοι τον βασιλεα. Ὁ δε βασιλευς δηριγευομενος υπο των
αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και πρωτοσπαθαριων, και της συγκλητου,
σπαθαροκανδιδατων τε και επι του μαγλαβιου και λοιπων οικειακων, διερχεται δια του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

μονοθυρου του επι το Ειδικον, και κατερχεται τα βαθμιδια του Λαυσιακου. Οι δε της συγκλητου,
σπαθαροκανδιδατοι και οι του μαγλαβιου και λοιποι οικειακοι μενουσιν εν τωι Λαυσιακωι ενθεν
κακεισε, υπερευχομενοι τον βασιλεα και δηριγευομενος ο βασιλευς απο των εκεισε, εισερχεται
εν τωι Τριπετωνι, και μενουσιν εκεισε οι πρωτοσπαθαριοι υπερευχομενοι τον βασιλεα. Ὁ δε
βασιλευς εισερχεται μετα του κουβουκλειου και πατρικιων εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και απελθων
ο βασιλευς ισταται εν τωι δεξιωι μερει του Χρυσοτρικλινου πλησιον ως προς την καμαραν την
εισαγουσαν προς τον κοιτωνα, οι δε πατρικιοι ιστανται εν τωι αριστερωι μερει του αυτου
Χρυσοτρικλινου, και ιστανται εμπροσθεν του σενζου, βασταζοντες τα τε λιτανικια αυτων κηρια
και τους σταυρους, οι δε ιερεις ανερχονται μεσον δια του Χρυσοτρικλινου, και ιστανται πλησιον
του σενζου. Ὁ δε διακονος τιθησι το Ευαγγελιον εν τωι βασιλικωι θρονωι, και γινεται η συνηθης
εκτενη, και απερχεται ο βασιλευς μετα του κουβουκλειου και των ιερεων εις τον ναον της
υπεραγιας Θεοτοκου εν τωι Φαρωι, οι δε πατρικιοι υπερευξαμενοι τον βασιλεα εξερχονται. Και
ειθ' ουτως, ει κελευει ο βασιλευς, προσκαλουνται τους πατρικιους, και συλλειτουργουσι τωι
βασιλει εν τωι ναωι της παναγιας Θεοτοκου· η και ουχι, λειτουργουσιν εξω εις Ἅγιον Στεφανον
του 1.164 Ἱπποδρομου. Στοιχηθεντος δε του κλητωριου, γινονται μινσαι, και μετα την απολυσιν
της θειας λειτουργιας εξερχεται ο βασιλευς και καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης εν τωι
Ἰουστινιανου τρικλινωι απο σκαραμαγγιου, ωσαυτως και οι κληθεντες· απο γαρ της λιτης
παντες αλλασσουσιν.
Χρη δε ειδεναι οτι, ει μεν τυχηι εν ταυτηι τηι εορτηι ο Ευαγγελισμος της υπεραγιας
Θεοτοκου, τελειται ουτως· λιτανευει ο βασιλευς, ως ανωτερω ειρηται, εκτελων απαντα
ακολουθως εν τοις ευκτηριοις της ∆αφνης· τελεσας δε απαντα, ως ειθισται αυτωι τηι των Βαΐων
ημεραι τελειν, οι μεν ιερεις, μετα το εκτελεσαι παντα ακολουθως εν τωι Ἁγιωι Στεφανωι,
απερχονται αυτοι μονον εν τωι παλατιωι λιτανευοντες, ο δε βασιλευς εισερχεται εν τωι κοιτωνι
αυτου, εκδεχομενος τον καιρον. Καταλαβοντος δε του καιρου, μηνυει ο της καταστασεως τωι
πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος δηλοι τωι βασιλει, και εξελθων ο βασιλευς εν τωι Ὀκταγωνωι,
περιβαλλεται την χλανιδα αυτου δια των βεστητορων, καθως ειθισται, και δηριγευομενος υπο
των του κουβουκλειου αρχοντων, εξερχεται δια του Αυγουστεως, και διελθων το στενον, ηγουν
την Χρυσην Χειρα, ανερχεται εις τον Ὀνοποδα, και στας εν τηι χαλκηι πυληι του Ὀνοποδος,
δεχονται αυτον εκεισε οι πατρικιοι και στρατηγοι· πεσοντων δε και προσκυνησαντων, νευει ο
πραιποσιτος τωι της καταστασεως απο κελευσεως, κακεινος λεγει· "Κελευσατε." Ἀπο δε των εκει
διερχεται, τελων απαν ακολουθως, ον τροπον ανωτερω εν τηι προελευσει του Ευαγγελισμου επι
λεπτωι εξεθεμεθα. Ἰστεον οτι τηι αυτηι ημεραι των Βαΐων και η Αυγουστα δεχεται τα βηλα ομοιως
τωι βασιλει, και τους σταυρους λαμβανει εκ των κατα τυπον εισερχομενων επι του βασιλεως
ουτως και επ' αυτης.

1.165 ΜΒʹ (ΛΓʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι αγιαι και μεγαληι εʹ και επι της
του βασιλεως περιοδου εν τοις γηροκομιοις.
Ἐξερχεται ο βασιλευς απο του παλατιου ωραι πρωτηι η και δευτεραι εν τωι Ἱπποδρομιωι.
Ἱππευσας δε εκεισε, δηριγευομενος υπο των κατα συνηθειαν, απερχεται εν τοις γηροκομιοις,
εκπληρων την παρα του Προφητου, μαλλον δε του Κυριου, ειρημενην φωνην· "Ἐσκορπισεν,
εδωκε τοις πενησιν, η δικαιοσυνη αυτου μενει εις τον αιωνα του αιωνος," πλουτοποιων
απαντας και παραμυθουμενος εκ των παρα Θεωι δεδωρημενων αυτωι ανεξαντλητων θησαυρων.
Ἐκτελεσας δε απαντα τα κατα συνηθειαν εν εκαστωι γηροκομιωι, υποστρεφει εν τωι παλατιωι, και
στοιχηθεντος του κλητωριου, γινονται μινσαι, και οι μεν κληθεντες φιλοι μενουσιν, οι δε
λοιποι απερχονται εν τοις ιδιοις αυτων τοποις. Καταλαβουσης δε της ωρας της θειας
λειτουργιας, εισερχεται ο βασιλευς εν τωι ναωι της υπεραγιας Θεοτοκου του Φαρου προς το
εκτελεσαι την θειαν λειτουργιαν· και ει κελευει ο βασιλευς, προσκαλουνται οι πατρικιοι, και
συλλειτουργουνται αυτωι, ει δε μηγε, εξερχονται εν τωι ναωι του αγιου πρωτομαρτυρος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

Στεφανου, εκεισε τελουντες την 1.166 θειαν λειτουργιαν, [και ει κελευει ο βασιλευς
προσκαλουνται οι πατρικιοι]. Της δε θειας λειτουργιας τελεσθεισης, καθεζεται εν τωι ναρθηκι
του αυτου ναου εν τωι σκαμνωι, και εισελθοντες οι τε μαγιστροι και πατρικιοι, πραιποσιτοι και
λοιποι, λαμβανουσι δια χειρος του βασιλεως ανα μηλων δυο και ενος κινναμωμου. Ει δε ου
κελευει ο βασιλευς καθεσθηναι εν τοις εκεισε, απερχεται εν τηι βασιλικηι καμαραι του
Χρυσοτρικλινου, και καθεζεται εν τωι εκεισε οντι σκαμνωι επιτελων πασαν την προρρηθεισαν
διανομην. Αυτοι δε ασπαζομενοι τας του βασιλεως χειρας, εξερχονται υπερευχομενοι αυτον, και
μετα ταυτα εξερχεται ο βασιλευς και καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης μετα φιλων, ους
αν εκελευσε τηι αυτηι ημεραι καλεσαι. Ἰστεον δε οτι εν ταυτηι τηι ημεραι αλλαξιμα ουκ εισιν.

1.167 ΜΓʹ (Λ∆ʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τηι μεγαληι Παρασκευηι, και οσα εν
αυτηι τελειται.
Περι ωραν δευτεραν εξελθων ο βασιλευς εν τωι Ἱπποδρομιωι, ιππευει εκεισε και
απερχεται εν Βλαχερναις, και εισελθων εν τωι ναωι, απερχεται μεχρι των αγιων θυρων, και αψας
κηρους και ευξαμενος, εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και λαβων θυμιατον, θυμιαι κυκλοθεν,
και υπαλλαξας την αγιαν τραπεζαν, τιθησιν εν αυτηι αποκομβιον, και εξελθων δια της πλαγιας,
εισερχεται εις τον ναον της αγιας σορου, και αψας κηρους εις τον αυτον ναον εν τηι προσευχηι
αυτου, ως ειθισται αυτωι, εμπροσθεν των αγιων θυρων, και εισελθων εις το θυσιαστηριον,
λαβων θυμιατον, θυμιαι την αγιαν τραπεζαν κυκλοθεν, και λαβων αποκομβιον, τιθησιν αυτο εν
τηι αγιαι τραπεζηι, και ειθ' ουτως υποστρεψας εισερχεται εν τωι παλατιωι, ειτε εφιππος, ειτε δια
του πλοος. Και περι ωραν τριτην η και τεταρτην της αυτης ημερας απερχονται οι πατρικιοι απο
κελευσεως εν τωι ναωι της Ἁγιας Ειρηνης, οπως, τελουντος του πατριαρχου τας θειας κατηχησεις
εν τωι αυτωι ναωι, τυχωσιν εκεισε. Ἰστεον δε οτι, ει μεν προ της τριτοεκτης υποστρεφει ο
βασιλευς απο Βλαχερνας, εισερχεται πρωτον εν τωι βεστιαριωι, και εκβαλλει την τε χρυσην
τραπεζαν μετα των λοιπων χρυσων σκευων των μελλοντων καθυπουργησαι τηι διακαινησιμωι
εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και ειθ' ουτως τελουσι την 1.168 τριτοεκτην, και προσκυνει την τιμιαν
λογχην. Ὁμοιως εισερχονται και οι πατρικιοι απο κελευσεως μετα του κουβουκλειου,
πρωτοσπαθαριοι τε και οι επι των οικειακων, προσκυνησαντες και αυτοι την τιμιαν λογχην, και
υπερευξαμενοι τον βασιλεα, εξερχονται. Ει δε μετα της τριτοεκτης υποστρεψει απο Βλαχερνας,
ως τελεσας εκεισε πρωτον την τριτοεκτην, προσκυνει την τιμιαν λογχην μετα των ανωτερω
ειρημενων εν τωι Φαρωι, και ειθ' ουτως εισερχεται εν τωι βεστιαριωι, και εκβαλλει τα σκευη, ως
προειρηται. Ἰστεον δε και τουτο οτι και δια του πλοος απερχεται ο βασιλευς εν Βλαχερναις, αλλ'
ουν και φιλοκαλει το αγιον βημα της αγιας σορου, και υποστρεψας απο ιματιου, εισερχεται εις
τα γηροκομεια των Κυφης και ρογευει τους γεροντας και λωβους και υποστρεφει εις το
παλατιον.

1.169 Μ∆ʹ (ΛˉˉΕʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν τωι αγιωι και μεγαλωι Σαββατωι.
Περι ωραν τριτην αλλασσει το κουβουκλειον, και διδοται απο κελευσεως μεταστασιμον
δια του της καταστασεως εν τωι Λαυσιακωι, και οι μεν βαρβατοι αρχοντες διερχονται δια του
μονοθυρου του οντος επι το Ειδικον, και εξερχονται εν τωι ημικυκλιωι της μυστικης φιαλης του
Τρικογχου. Ὁ δε βασιλευς δηριγευομενος υπο των του κουβουκλειου, εξερχεται απο του
Χρυσοτρικλινου, και διερχεται δια των διαβατικων των Ἁγιων μʹ, φορων σαγιον, και εξερχεται
εν τωι ημικυκλιωι της μυστικης φιαλης του Τρικογχου, ειθ' ουτως διερχεται, δηριγευομενος υπο
παντων, δια τε της Ἀψιδος και της ∆αφνης, απτων εν τοις εκεισε ουσιν ευκτηριοις κηρια, και
εισερχεται εν τωι κοιτωνι του Αυγουστεως. Και αλλασσουσιν οι τε πατρικιοι, δομεστικοι τε και η
συγκλητος απασα ατραβατικα χλανιδια, ομοιως και οι του κουβουκλειου αρχοντες
περιβεβληνται χλανιδια τυρεα, οι δε πραιποσιτοι λεονταρια χρυσοταβλα. Και καταλαβοντος του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

καιρου, περιβαλλομενος ο βασιλευς διβητησιον το παγανον και χλανιδα την οψιμαρον, και
δηριγευομενος υπο τε των πραιποσιτων και λοιπων αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται δια
το του Αυγουστεως και του 1.170 στενου, ηγουν της Χρυσης Χειρος, και απερχεται εις τον
Ὀνοποδα, και σταντος αυτου εν τηι χαλκηι πυληι του Ὀνοποδος, δεχονται αυτον εκεισε πατρικιοι
και στρατηγοι, και πεσοντων νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως απο κελευσεως, και
λεγει· "Κελευσατε" και αυτοι υπερευχονται τον βασιλεα· "Εις πολλους και αγαθους χρονους."
Και δηριγευομενος υπ' αυτων παντων, εξερχεται εν τωι Κονσιστωριωι, και σταντος εν τωι
καμελαυκιωι επι του πορφυρου λιθου, πιπτουσιν αυθις οι πατρικιοι και η συγκλητος, και λαβων
νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι σιλεντιαριωι, κακεινος λεγει· "Κελευσατε",
αυτοι δε υπερευχονται τον βασιλεα· "Εις πολλους και αγαθους χρονους". Κακειθεν
δηριγευομενος υπο παντων αυτων, διερχεται δια τε των Ἐξκουβιτων και των Σχολων, και
εξερχεται δια της μικρας πυλης της χαλκης του χυτου, και απερχεται μεχρι του Ἁγιου Φρεατος.
Τα δε μερη δεχονται τον βασιλεα εν ταις στασεσιν αυτων, σφραγιζοντα τον βασιλεα και μονον,
λεγουσι δε και οι νοταριοι και οι μαΐστορες, ως ειθισται αυτοις, τους ιαμβους. Ὁ δε βασιλευς
εισελθων εν τωι Ἁγιωι Φρεατι και αψας κηρους, δεχεται παρα του πατριαρχου εν τωι Ἁγιωι
Φρεατι, και προσκυνησαντες αμφοτεροι αλληλους και ασπασαμενοι, εισερχονται εις τον ναον,
και απελθοντες μεχρι των αγιων θυρων, ο μεν πατριαρχης εισερχεται εις το θυσιαστηριον, ο δε
βασιλευς, στας εμπροσθεν των αγιων θυρων, και αψας κηρους και ευξαμενος, εισερχεται εις το
θυσιαστηριον, και μετα το υπαλλαξαι την αγιαν τραπεζαν τας αυτης ενδυτας, λαμβανει παρα
του πραιποσιτου χρυσιου λιτρας ρʹ, και τιθησιν αυτας εις την αγιαν τραπεζαν εν τωι βαθμιδιωι, εν
ωι ο βασιλευς ισταται, και ηνικα υπαλλαξηι την αγιαν τραπεζαν, λαβων αποκομβιον ετερον, εχον
και αυτο χρηματα παμπολλα, παρα του πραιποσιτου, τιθησιν αυτο εις την αγιαν τραπεζαν, ειτα
λαβων παρα του πατριαρχου 1.171 θυμιατον, θυμιαι εκ τριτου το θυσιαστηριον κυκλοθεν, και
εξερχεται δια του αριστερου μερους της πλαγιας, και απερχεται εις το σκευοφυλακιον. Εισελθων
δε και αψας κηρους ευχεται, και ευξαμενος θυμιαι τα σκευη απαντα, και καθεζεται μικρον μετα
του πατριαρχου. Ειθ' ουτως εισερχονται οι του κουβουκλειου και οι λοιποι αρχοντες οι κατα
συνηθειαν εισιοντες, λαμβανουσι παρα του σκευοφυλακος ναρδον, και ειθ' ουτως ανισταται ο
βασιλευς, και εξελθων απο του σκευοφυλακιου, διερχεται δια του γυναικιτου ναρθηκος, εν ωι
και την συνηθη στασιν κεκτηνται αι της αυτης Μεγαλης Ἐκκλησιας διακονισσαι, και εξερχεται
δια της αριστερας πυλης του βηματος και επιδιδωσιν αυτωι ο πατριαρχης ευλογιας. Και
διελθοντες αμφοτεροι δια του οπισθεν του βηματος στενου διαβατικου του Ἁγιου Νικολαου,
απερχονται μεχρι του Ἁγιου Φρεατος, και αυθις επιδους ο πατριαρχης τωι βασιλει ευλογιας, και
αμφοτεροι αλληλους ασπασαμενοι, εξερχεται μεν ο βασιλευς, δηριγευομενος υπο των
προειρημενων παντων, και εισερχεται δια της μικρας πυλης της χαλκης, και μεχρι του
Κονσιστωριου ελθων, μενουσιν εκεισε οι της συγκλητου, υπερευχομενοι τον βασιλεα. Και
καταλαβοντος αυτου το στενον, μενουσιν εκεισε οι πατρικιοι, υπερευχομενοι και αυτοι, και απο
των εκεισε εισερχεται ο βασιλευς εις το παλατιον, και στοιχηθεντος του κλητωριου, γινονται
μινσαι, και απαλλασσουσιν απαντες, και οι μεν κληθεντες φιλοι μενουσιν, οι δε απερχονται
εκαστος αυτων εις τον οικον αυτου. Και περι ωραν θʹ αλλασσει το κουβουκλειον, και
καταλαβουσης της ωρας της θειας λειτουργιας, εισερχεται ο βασιλευς προς το εκτελεσαι την
θειαν μυσταγωγιαν εν τωι Φαρωι, και ει μεν κελευσηι, εισερχονται και πατρικιοι και
συλλειτουργουνται αυτωι, ει δε μηγε, εξερχονται εις τον Ἱπποδρομον, και λειτουργουσιν εκεισε
εν τωι ναωι του αγιου πρωτομαρτυρος Στεφανου.
Και μελλοντος του ψαλτου αρξασθαι το· 1.172 "Ἀναστα ο Θεος," ιστανται
κουβικουλαριοι, κρατουντες τα εξωθεν των χρυσων βηλων κρεμαμενα βηλα, και ηνικα αρξηται
το· "Ἀναστα ο Θεος," παρευθυ τανυσαντες εξ ισου, αιρουσι τα εξωθεν βηλα, και μενουσι τα
χρυσα βηλα και μονον. Και της θειας λειτουργιας τελεσθεισης, και ανακραξαντες οι εν τοις
εκεισε· "Στερεωσηι ο Θεος τον βασιλεα ημων," ευθυς αυλει το οργανον, ο ισταται εν τωι
Τριπετωνι, και εξελθων ο βασιλευς, καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης, φορων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

σκαραμαγγιον διασπρον χρυσοκλαβον, καθεζονται δε και οι κληθεντες φιλοι, οι μεν απο
σκαραμαγγιων λευκων, οι δε χροακων, ευθεως δε οι μεν αρχοντες του κουβουκλειου
απαλλαξαντες αναχωρουσι, οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι και κουβικουλαριοι απαλλαξαντες,
παριστανται απο σκαραμαγγιων. Χρη δε ειδεναι οτι, ει μεν τυχηι η εορτη του Ευαγγελισμου τηι
αυτηι ημεραι του αγιου Σαββατου, απερχεται ο βασιλευς εις την Ἁγιαν Σοφιαν, και εκτελει
απαντα τα του μεγαλου Σαββατου, ως ανωτερω ειρηται· και εν τηι υπαλλαγηι της αγιας τραπεζης
και εν τηι θυμιασει του θυσιαστηριου και εν τηι εισκομιδηι του χρυσιου, και εξελθων, ως ειθισται
αυτωι, απερχεται εν τωι σκευοφυλακιωι. Και τελεσας εκεισε απαντα, ως προειρηται, εξερχεται δια
της ανωτερω ειρημενης πυλης· και λαβων εκεισε παρα του πατριαρχου ευλογιας, δια του στενου
του Ἁγιου Νικολαου διαβατικου απερχεται εν τωι Ἁγιωι Φρεατι, και λαβων παρα του πατριαρχου
ευλογιας, ουκ εξερχεται εν τηι μεσηι προς το απελθειν αυτον εν τωι παλατιωι δια την εορτην του
Ευαγγελισμου, αλλ' υποστρεψας, εισερχεται εν τηι μικραι πυληι τηι ουσηι εν τωι Φρεατι, εν ηι
ισταται εν ταις μεγαλαις προελευσεσιν, επιδους τοις ψαλταις και λοιποις τας πλουσιας αυτου
δωρεας ο βασιλευς εν τωι κραζειν τον αργυρον. Και εκειθεν διερχεται δια του τρικλινου, εν ωι
1.173 κραματιζει ο βασιλευς ταις μεγαλαις προελευσεσι, και εισερχεται εν τωι μητατωριωι, και
απαλλαξας την στολην, ην φορει του αγιου Σαββατου, υπαλλασσει την του Ευαγγελισμου
στολην. Ἐξελθων δε απο των εκεισε ηλλαγμενος, απερχεται εμπροσθεν των θυρων του
θυσιαστηριου, και ευξαμενος, κρατων και κηρους εισερχεται εις το θυσιαστηριον, και
προσκυνησας την αγιαν τραπεζαν, εξερχεται και διερχεται δια της σωλαιας, και μελλοντος
αυτου διερχεσθαι δια της σωλαιας, λαμβανει απο του πραιποσιτου κηριον λιτανικιν και παρ'
αυτα αρχονται το τροπαριν της εορτης το· "Σημερον της σωτηριας ημων το κεφαλαιον." Και
δηριγευομενος υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων και της
συγκλητου, διερχεται δια του ναου, και εξερχεται δια τε του ναρθηκος και του λουτηρος.
Κατελθων δε τα γραδηλια του Ἀθυρα, εξερχεται επι το Μιλιον, και διοδευων την Μεσην,
ανερχεται εν τωι Φορωι και τελεσας εκεισε απαντα ακολουθως, ον τροπον ανωτερω εδηλωθη,
και κατελθων εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου εν τοις Χαλκοπρατειοις, τελει εκεισε την
θειαν λειτουργιαν μεχρι του Ευαγγελιου. Και απο του Ευαγγελιου κατερχεται δια της ξυλινης
σκαλας, και εξερχεται, τελεσθεισης της εκτενους· εν ταυτηι γαρ τηι ημεραι η θεια λειτουργια ου
τελειται απασα, αλλ' εως του Ευαγγελιου και της εκτενους. Και εξελθων ο βασιλευς εν τωι
εμβολωι, ως ειρηται, ιππευει εκεισε μετα των κατα συνηθειαν, και απο των εκεισε
δηριγευομενος απερχεται εν τωι παλατιωι, εκτελων απαντα εν τηι διοδωι, στασει τε και δοχηι, ον
τροπον ανωτερω εν τηι καθολου προελευσει του Ευαγγελισμου επι λεπτωι εξεθεμεθα. Και
εισελθων εις το παλατιον, τελει τα του αγιου Σαββατου απαντα.

1.174 ΜΕʹ (Λϛʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προελευσει Ἑνωσεως
Ἐκκλησιας.
Ἰστεον οτι και η προελευσις της Ἑνωσεως της Ἐκκλησιας ως και αι λοιπαι προελευσεις
επιτελειται· και γαρ εμπραττως ο βασιλευς απεισι, και αι δοχαι κατα τυπον γινονται, δηλονοτι
και των δημων κατα το ειωθος ακτολογουντων εν τοις τοποις αυτων. Ὁ δε βασιλευς
απερχομενος εως του Ἁγιου Φρεατος, αποστεφεται εκεισε, ειτα δεξαμενου αυτον του
πατριαρχου, απερχονται αμφοτεροι εις τον ναον της Ἁγιας Ειρηνης. Και δη της εκκλησιαστικης
πασης ταξεως τελουμενης. επαιρουσιν απ' αυτου του ναου της Ἁγιας Ειρηνης την λιτην, και
υποστρεφουσιν εις τον ναον της Ἁγιας Σοφιας λιτανευοντες, και εισερχονται δια του
γυναικειου μερους της αυτης εκκλησιας και του ναρθηκος, και αποδοντες εκεισε την της λιτης
ακολουθιαν, γινεται η εισοδος, και εισοδευει ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης μετα και παντων
των ιερεων. Τα δε της υποστροφης επιτελειται καθως και εν ταις λοιπαις προελευσεσι.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

1.175 Μϛʹ (Λζʹ) Χρη ειδεναι πως αλλασσουσιν οι δεσποται εν ταις εορταις
και προελευσεσι.
Τηι αγιαι και μεγαληι Κυριακηι του Πασχα εξερχονται οι δεσποται απο του παλατιου μετα
οξεων σκαραμαγγιων και χρυσοπερικλειστων σαγιων, και εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης
αλλασσουσι τα θωρακια, περιβαλλονται δε και τα τζιτζακια, και γινεται ο ασπασμος εν τωι
μεγαλωι τρικλινωι των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και μετα τον ασπασμον εκβαλλουσι τα τζιτζακια και
περιβαλλονται τους λωρους και στεμματα, ει κελευουσι, λευκα ειτε ρουσια, και εν μεν τηι
ευωνυμωι χειρι κρατουσι σκηπιονας χρυσους εκ λιθων και μαργαρων ημφιεσμενους, εν δε τηι
δεξιαι χειρι την ανεξικακιαν· τα δε της προελευσεως επιτελειται, καθως ειρηκαμεν. Ἰστεον οτι
των δεσποτων εισοδευσαντων, κατα το ειωθος, και εισελθοντων εν τωι μητατωριωι, εκβαλλουσι
τους λωρους, και δη εκβαινοντες εις τα αγια και εις την αγαπην και εις την κοινωνιαν, ου
περιβαλλονται τους λωρους, αλλα χλαμυδας· εν δε τωι υποστρεφειν αυτους εν τωι παλατιωι,
περιβαλλονται τους λωρους και στεμματα, ει μεν εν τωι πρωι λευκα, εν τηι υποστροφηι ρουσια, ει
δε τωι πρωι ρουσια, εν τηι υποστροφηι λευκα. Ἰστεον οτι, των δεσποτων τηι δευτεραι της
διακαινησιμου απο του παλατιου εξερχομενων, περιβαλλονται τα λευκα χρυσα σκαραμαγγια
και τα διαλιθα τουτων σπαθια. 1.176 Ἐν δε τηι του Κυριου εκκλησιαι περιβαλλονται στεμματα
πρασινα, και απερχονται εν τηι εκκλησιαι των Ἁγιων Ἀποστολων, και περιβαλλονται τα εαυτων
λευκα διβητησια και τα χλανιδια και εισοδευουσι. ∆ειλης δε εν τηι υποστροφηι, περιβαλλονται τα
κολωβια, ηγουν τους κριους, και τα διαλιθα ζωστικια σπαθια και στεμματα λευκα, ει δε
βουληθωσι βαλλειν τας τιαρας, ηγουν τας τουφας, περιβαλλονται αυτας. Ἰστεον οτι ταυτηι τηι
εβδομαδι της διακαινησιμου, φορουσιν οι δεσποται τα ασπρα διβητησια, ει δε βουληθωσι
ποιησαι η προκενσον εν εκκλησιαι, ειτε λιτην ειτε δοχην εν τωι παλατιωι, περιβαλλονται τα
τζιτζακια. Ἰστεον οτι τηι καινηι Κυριακηι, ηγουν των θυρων κεκλεισμενων, ομοιως επιτελειται·
πολλακις δε, ει κελευουσιν οι δεσποται, ταυτηι τηι εορτηι, αντι των λευκων χρυσων
σκαραμαγγιων, περιβαλλονται τα πορφυρα σκαραμαγγια.
Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Μεσοπεντηκοστης ομοιως αλλασσουσιν οι δεσποται. Ἰστεον οτι
τηι εορτηι της Ἀναληψεως απο μεν του παλατιου εξερχονται οι δεσποται μετα τριβλατιων
σκαραμαγγιων, και εισερχονται εις τον δρομωνα και απερχονται μεχρι της Χρυσης Πορτης,
εκεισε δε βαλλοντες τα αυτων χρυσα διαλιθα σπαθια και καβαλικευοντες τα χιωματα,
απερχονται εν τηι εκκλησιαι της υπεραγιας Θεοτοκου της Πηγης, κακεισε αλλασσουσι τα εαυτων
λευκα διβητησια, και εισοδευουσιν· η δε υποστροφη τελειται καθως και τηι δευτεραι της
διακαινησιμου. Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Νεας Μεγαλης Ἐκκλησιας αλλασσουσιν οι δεσποται
διβητησια πορφυρα και τας τουτων χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Πεντηκοστης
αλλασσουσιν οι δεσποται εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης λευκα διβητησια και τας τουτων χλαμυδας
και στεμματα ρουσια, εν δε τηι υποστροφηι στεμματα λευκα.
1.177 Ἰστεον οτι τηι εορτηι των Ἁγιων Παντων περιβαλλονται οι δεσποται χρυσα
σκαραμαγγια, οια κελευουσι, και στεμματα ομοιως. Ἰστεον οτι και η εορτη των αγιων
Ἀποστολων ομοιως τελειται. Ἰστεον οτι τηι εορτηι του Ἁγιου Ἠλιου αλλασσουσιν οιδεσποται
διβητησια πορφυρα και τας τουτων χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Μεταμορφωσεως, εν τωι
κοιτωνι της ∆αφνης αλλασσουσιν οι δεσποται λευκα διβητησια και τας τουτων χλαμυδας και
στεμματα πρασινα, εν δε τηι υποστροφηι στεμματα λευκα. Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Κοιμησεως της
υπεραγιας Θεοτοκου, αλλασσουσιν οι δεσποται απο του παλατιου τα οξεα τουτων σκαραμαγγια,
και εισερχομενοι εις τον δρομωνα, απερχονται εν τωι ναωι της υπεραγιας Θεοτοκου εν
Βλαχερναις, εν δε τωι εκεισε κοιτωνι αλλασσουσιν οι δεσποται τα πορφυρα διβητησια και τας
τουτων χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι εορτηι του Γενεσιου της υπεραγιας Θεοτοκου, εν τωι κοιτωνι της
∆αφνης αλλασσουσιν οι δεσποται διβητησια πορφυρα και τας τουτων χλαμυδας, και ανερχονται
μετα της λιτης εως του Φορου, και απο της εκτενους κατερχονται μετα της λιτης εως του ναου
της υπεραγιας Θεοτοκου των Χαλκοπρατειων, κακεισε αλλασσουσι τα πορφυρα χρυσα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

σκαραμαγγια, περιβαλλομενοι και τα τουτων σπαθια και στεμματα, οια κελευουσι, και απο του
Ευαγγελιου υποστρεφουσιν εφιπποι μετα των χιωματων. Ἰστεον οτι τηι εορτηι της Ὑψωσεως,
αλλασσουσιν οι δεσποται τα πορφυρα διβητησια και τας τουτων χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι εορτηι
του Ἁγιου ∆ημητριου αλλασσουσιν οι δεσποται τα πορφυρα διβητησια και τας τουτων
χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι εορτηι του Ἀρχιστρατηγου, αλλασσουσιν οι 1.178 δεσποται τα πορφυρα
διβητησια και τας τουτων χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι εορτηι των Χριστουγεννων, εν τωι κοιτωνι
της ∆αφνης αλλασσουσιν οι δεσποται τα πορφυρα διβητησια και τας τουτων χλαμυδας και
στεμματα πρασινα, εν δε τηι υποστροφηι στεμματα λευκα. Ἰστεον οτι τηι ημεραι του Βοτου εν τωι
Ἱπποδρομιωι, αλλασσουσιν οι δεσποται τα παγανα, και οι αρχοντες τα ατραβατικα χλανιδια.
Ἰστεον οτι εν τοις ιππικοις πασιν ιπποδρομιοις, αλλασσουσιν οι δεσποται τα πορφυρα διβητησια
και τας τουτων χλαμυδας και στεμματα, οια κελευουσιν. Ἰστεον οτι τηι εορτηι των αγιων
Φωτων, εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης αλλασσουσιν οι δεσποται τα πορφυρα διβητησια και τας
τουτων χλαμυδας και στεμματα βενετα, εν δε τηι υποστροφηι στεμματα λευκα. Ἰστεον οτι τηι
εορτηι της Ὑπαπαντης, αλλασσουσιν οι δεσποται απο του παλατιου τα οξεα αυτων σκαραμαγγια,
και εισερχομενοι εις τον δρομωνα, απερχονται εν τωι ναωι της υπεραγιας Θεοτοκου εν
Βλαχερναις, εν δε τωι εκεισε κοιτωνι αλλασσουσι τα πορφυρα διβητησια και τας τουτων
χλαμυδας. Ἰστεον οτι τηι Κυριακηι της Ὀρθοδοξιας, αλλασσουσιν οι δεσποται απο του παλατιου
τα οξεα τουτων σκαραμαγγια και τα χρυσοπερικλειστα σαγια, και ανερχονται εν τοις
κατηχουμενιοις της Ἁγιας Σοφιας, κακεισε αλλασσουσι τα πορφυρα διβητησια και τας τουτων
χλαμυδας, και λιτανευοντες εισοδευουσιν. Ειθ' ουτως ανερχομενοι εν τοις κατηχουμενιοις,
ακουουσι του αγιου Ευαγγελιου και απερχονται εν τωι πατριαρχειωι. Ἰστεον οτι τηι εορτηι του
Ευαγγελισμου της υπεραγιας Θεοτοκου, εν τωι κοιτωνι της ∆αφνης αλλασσουσιν οι δεσποται
διβητησια πορφυρα και τας τουτων χλαμυδας, και ανερχονται μετα της λιτης εως του Φορου,
και απο της εκτενους κατερχονται μετα της λιτης εως του ναου 1.179 της υπεραγιας Θεοτοκου
των Χαλκοπρατειων, κακεισε αλλασσουσι τα πορφυρα χρυσα σκαραμαγγια, περιβαλλομενοι και
τα τουτων σπαθια και στεμματα, οια κελευουσι, και απο του Ευαγγελιου υποστρεφουσιν εφιπποι
μετα των χιωματων.

2.1 ΜΖʹ (ΛΗʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι στεψιμωι βασιλεως.
Προερχονται παντες μετα αλλαξιμων, και αλλασσει πασα η συγκλητος και τα αξιωματα
των σχολων και των λοιπων ταγματων και προλαμβανουσι τα σκευη προς το οψικευσαι τους
δεσποτας, και οτε παντα ετοιμασθωσιν, εξερχεται ο βασιλευς εκ του Αυγουστεως, φορων το
σκαραμαγγιον αυτου και σαγιον πορφυρουν, οψικευομενος υπο του κουβουκλειου, και
εξερχεται μεχρι του Ὀνοποδος, και γινεται η πρωτη δοχη των πατρικιων εν τωι Ὀνοποδιωι και
λεγει ο της καταστασεως· "Κελευσατε" και επευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και
κατερχονται μεχρι του μεγαλου Κονσιστωριου, ενθα ιστανται οι υπατοι κονσιστωριον και οι
λοιποι συγκλητικοι, και ιστανται οι δεσποται εις το κιβωριον, και πιπτουσιν οι συγκλητικοι
παντες αμα τοις πατρικιοις. Και ανασταντων αυτων, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και
λεγει ο σιλεντιαριος· "Κελευσατε" και επευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και
αποκινουσιν εις την εκκλησιαν δια των Σχολων, τα δε μερη ιστανται εν τοις τοποις αυτων
ηλλαγμενα, σφραγιζοντες και μονον. Και οτε εισελθηι ο βασιλευς εις το Ὡρολογιον, σηκουται το
βηλον, και εισερχεται εν τωι μητατωριωι και αλλασσει το διβητησιον και το τζιτζακιν και βαλλει
επανω το 2.2 σαγιον και εισοδευει μετα του πατριαρχου και απτει κηρους εις τας αργυρας πυλας
και εισοδευει εν τωι ναωι και εισερχεται εις την σωλαιαν και ευχεται εις τα αγια θυρια, αψας
κηρους, και ανερχεται εις τον αμβωνα αμα του πατριαρχου. Και ποιει την ευχην ο πατριαρχης
επι της χλαμυδος, και οταν πληρωσηι την ευχην, επαιρουσιν αυτην οι του κουβουκλειου και
ενδυουσι τωι δεσποτηι. Και παλιν ποιει ευχην επι του στεμματος αυτου, και πληρωσας, λαμβανει
αυτος ο πατριαρχης το στεμμα, και τιθησιν αυτο εις την κεφαλην του δεσποτου, και ευθεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

ανακραζει ο λαος· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος. ∆οξα εν υψιςτοις Θεωι και επι γης ειρηνη." Τριτον.
Ειτα· "Ὁ δεινα μεγαλου βασιλεως και αυτοκρατορος πολλα τα ετη" και τα εξης. Και φορων το
στεμμα, κατερχεται και απερχεται εν τωι μητατωριωι, και καθεζεται εις το σελλιον και
εισερχονται τα αξιωματα, πιπτοντες και φιλουντες τα δυο γονατα αυτου. Βηλον αʹ· οι μαγιστροι,
βηλον βʹ· οι πατρικιοι και στρατηγοι, τριτον βηλον· πρωτοσπαθαριοι, τεταρτον· ο του
στρατιωτικου, ο των εξκουβιτων, των ικανατων και των νουμερων, σπαθαριοι συγκλητικοι και
υπατοι, πεμπτον· σπαθαριοι, εκτον· στρατωρες, εβδομον· κομητες των σχολων, ηʹ· κανδιδατοι
καβαλλαρικου, θʹ· σκριβωνες και δομεστικοι, ιʹ· ασηκρηται, βεστητορες και σιλεντιαριοι, ιαʹ·
μανδατορες βασιλικοι και κανδιδατοι πεζοι, ιβʹ· κομητες του αριθμου, των ικανατων, τριβουνοι,
κομητες του πλοΐμου. Και λεγει ο πραιποσιτος· "Κελευσατε" και επευχονται το· "Εις πολλους και
αγαθους χρονους." Και εξερχονται. Εις δε την αγαπην και την κοινωνιαν, ως εχει η συνηθεια
των εορτων, και τα λοιπα παντα πληρουνται καθως εστιν η συνηθεια.

2.3 Ἀκτολογια των δημων επι στεψιμωι βασιλεως.
Συνηθους εορτης τελουμενης, και των δεσποτων εν τηι αγιαι εκκλησιαι προελευσιν
ποιουμενων και παντα τα συνηθη ταις προελευσεσιν επιτελουμενων, των δεσποτων δε
ανιοντων μετα του πατριαρχου εις τον αμβωνα (εκεισε γαρ ισταται αντιμισιον, εν ωι αποκειται η
τε χλαμυς και τα στεμματα) ειτα ποιει ευχην ο πατριαρχης επι της χλαμυδος, και μετα την ευχην
επιδιδωσιν ο πατριαρχης την χλαμυδα τωι μεγαλωι βασιλει. Και ο βασιλευς μετα των
πραιποσιτων ενδυουσι την χλανιδα τον νεοχειροτονητον βασιλεα, και παλιν ποιει ευχην επι
των στεμματων, και πρωτον μεν ιδιαις χερσι στεφει ο πατριαρχης τον μεγαν βασιλεα, ειτα
επιδιδωσι τωι μεγαλωι βασιλει το στεμμα, και στεφει ο βασιλευς τον νεοχειροτονητον βασιλεα,
και ευθεως ανακραζουσιν τα δυο μερη και λεγουσιν· "Ἄξιος." Και προσκυνουσι τα σκηπτρα και
τα λοιπα σκευη μετα των βανδων, εστωτα δεξιαι και αριστεραι ενθεν κακειθεν, οι δε της
συγκλητου παντες και τα μερη ιστανται εν τωι προς ανατολην δεξιωι μερει του αυτου αμβωνος.
Και λεγουσιν οι κρακται· "∆οξα εν υψιστοις Θεωι και επι γης ειρηνη" Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι
κρακται· "εν ανθρωποις Χριστιανων ευδοκια" Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "οτι ηλεησεν ο
Θεος τον λαον αυτου." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Αυτη η ημερα Κυριου η μεγαλη." Ὁ
λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Αυτη η ημερα της ζωης των Ῥωμαιων." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι
κρακται· "Αυτη η χαρα και η δοξα του κοσμου" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "εν ηι το στεφος της
βασιλειας" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "της κορυφης σου αξιως περιε 2.4 τεθη." Ὁ λαος ομοιως
εκ γʹ. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι, τωι ∆εσποτηι παντων." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι τωι
στεψαντι την κορυφην σου." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι τωι αναδειξαντι σε
βασιλεα." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι τωι δοξασαντι σε ουτως." Ὁ λαος ομοιως. Οι
κρακται· "∆οξα Θεωι τωι ευδοκησαντι ουτως." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "Ἀλλ' ο στεψας σε, ο
δεινα βασιλεα, αυτοχειρως" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "φυλαξηι σε εις πληθη χρονων εν
πορφυραι" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις" Ὁ
λαος ομοιως. Οι κρακται· "εις δοξαν και ανεγερσιν των Ῥωμαιων." Ὁλαος ομοιως. Οι κρακται·
"Εισακουσηι ο Θεος του λαου υμων." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα". Ὁ
λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα
αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο
δεινα και ο θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν
χρονοι, ο δεινα και ο δεινα Αυγουσται των Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, των σκηπτρων η ευτυχια". Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι
κρακται· "Πολλοι σου χρονοι, ο δεινα βασιλευ των Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι σου χρονοι." Οι
κρακται· "Πολλοι σου χρονοι, θεοστεπτε ο δεινα." Ὁ λαος· "Πολλοι σου χρονοι". Οι κρακται·
"Πολλοι υμιν χρονοι, δεσποται, συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος·
"Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Ἀλλ' ο παντων Ποιητης και ∆εσποτης" Ὁ λαος ομοιως. Οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

κρακται· "ο στεψας υμας τηι αυτου παλαμηι" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "τους χρονους υμων
πληθυνηι συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυ 2.5 ρογγεννητοις" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "εις
τελειαν συστασιν των Ῥωμαιων." Και απο τουτων ευφημουσιν τα βʹ μερη και λεγουσι· "Πολλα
τα ετη των βασιλεων" και τα εξης της ευφημιας, και επευχονται και εξιασιν. 2.6 ΜΗʹ (ΛΘʹ) Ὅσα
δει παραφυλαττειν επι στεφανωματι βασιλεως. Της συνηθους εκκλησιαστικης ταξεως
τελουμενης εν τωι ναωι του αγιου πρωτομαρτυρος Στεφανου του εν τωι παλατιωι της ∆αφνης, και
των νεονυμφων στεφανουμενων, εξερχονται δια του Ὀκταγωνου και του Αυγουστεως και της
Χρυσης Χειρος, και δεχονται αυτους οι τε μαγιστροι και πατρικιοι εν τωι Ὀνοποδιωι και μετα το
στηναι τους νεονυμφους, γινεται η συνηθης ακολουθια. Και απο των εκεισε οψικευομενων των
νεονυμφων υπο τε μαγιστρων και πατρικιων και της λοιπης πασης ταξεως, ερχονται μεχρι του
σεκρετου των υπατων και δεχονται εκεισε παντες οι συγκλητικοι αμα μαγιστρων και πατρικιων
και μετα το στηναι τους νεονυμφους, γινεται η συνηθης ακολουθια. Τα δε μερη ιστανται εν τωι
τρικλινωι των κανδιδατων ενθεν κακειθεν πλησιον των γραδηλιων της Μανναυρας, και δη των
νεονυμφων εξιοντων τας πυλας του Κονσιστωριου, αυλουσι των δυο μερων τα οργανα,
δηλονοτι ισταμενων εν τωι αριστερωι μερει της αναβασεως των αυτων γραδηλιων. Και ευθεως
λεγουσιν οι κρακται των δυο μερων ενωμενοι αμφω· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα
ετη 2.7 εις πολλα." Οι κρακται· "Ὁ Σωτηρ ημων, τους δεσποτας φυλαξον. Πνευμα το παναγιον,
τας Αυγουστας σκεπασον. Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων. Βασιλευ νεονυμφε, Θεος
διαφυλαξηι σε. Ἔντιμε, εναρετε, Τριας κατακοσμησηι σε και χαραν παρεξηι σοι Θεος ο επουρανιος,
ευλογων τον γαμον σου, ως μονος υπεραγαθος. Ὃς εν Καναι το προτερον τωι γαμωι παρεγενετο
και εν αυτωι ευλογησεν το υδωρ ως φιλανθρωπος, και οινον απετελεσεν ανθρωποις εις
απολαυσιν, ουτος ευλογησηι σε μετα της συζυγου σου, και τεκνα σοι δωρησηται Θεος
πορφυρογεννητα. Αυτη η ημερα της χαρας των Ῥωμαιων εν ηι ενυμφευθης ο δεινα αναξ ο δεινα
τηι ευτυχεστατηι Αυγουστηι. Και αποκινουντων των νεονυμφων, εισερχονται τα μερη εις τον
παστον, και ισταμενων των νεονυμφων εν τωι παστωι εστεφανωμενων, ακτολογουσιν των δυο
μερων οι κρακται ενωμενοι αμφω· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι
κρακται· "Καλως ηλθες, ο δεσποτης των Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται·
"Καλως ηλθες, ο δεσποτης, συν τηι Αυγουστηι." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως
ηλθες, θεοεπιλεκτε Αυγουστα." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, θεοσκεπαστε
Αυγουστα." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, ο δεινα, χαρα Ῥωμαιων." Ὁ
λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, η ευγενεια της πορφυρας." Ὁ λαος· "Καλως
ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, η ποθουμενη παρα παντας" Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι
κρακται· "συ εκ θειας ψηφου προεχειρισθης εις συστασιν και ανεγερσιν του κοσμου, συ
ενυμφευθης εκ Θεου τηι πορφυραι· σε ευλογησεν ο Θεος ο παντοκρατωρ, στεφανωσας σε τηι
αυτου παλαμηι, αλλ' ο εις ταυτην καλεσας σε την αξιαν και συζευξας σε ο δεινα τωι δεσποτηι,
τους χρονους σου πληθυνηι εν τηι πορφυραι. Εισακουσηι ο Θεος του λαου υμων."
2.8 Χρη γινωσκειν οτι μετα την ακτολογιαν του δημου, των δεσποτων ανιοντων προς
την κογχην του παστου προς το αποθεσθαι τα στεμματα και τους στεφανους, λεγουσιν οι
κρακται των δυο μερων ενωμενοι αμφω· "Ἔς, Πνευμα το παναγιον, τον γαμον επευλογησον." Ὁ
λαος εκ γʹ το αυτο. Οι κρακται· "Ὁ εν Καναι Χριστος ευλογησας τον γαμον" Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως.
Οι κρακται· "ευλογησηι το στεφανωμα σου, ο δεινα αυτοκρατωρ." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἔς, Πνευμα το
παναγιον, τον γαμον επευλογησον" Οι κρακται· "μετα της συζυγου σου της ο δεινα" Ὁ λαος εκ
γʹ· "Ἔς, Πνευμα το παναγιον," Οι κρακται· "εις ημερας και καιρους και χρονους" Ὁ λαος εκ γʹ·
"Ἔς, Πνευμα το παναγιον" Οι κρακται· "εως ακρου γηρως υμων εν βιωι," Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἔς,
Πνευμα το παναγιον," Οι κρακται· "εις δοξαν αυτου και εις συστασιν των Ῥωμαιων." Ὁ λαος·
"Ἔς, Πνευμα το παναγιον." Οι κρακται· "Εισακουσηι ο Θεος του λαου υμων." Ὁ λαος· "Ἔς,
Πνευμα το παναγιον." Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι
κρακται· "Ἔς, Κυριε, ο τουτους συζευξας, συ αυτους περισωζε." Ὁ λαος· "Ἔς, Πνευμα το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

παναγιον." Οι κρακται· "Ἔς, ο Θεος ο αγιος, δος αυτοις ομονοιαν." Ὁ λαος· "Ἔς, Πνευμα το
παναγιον." Οι κρακται· "Ἔς, τουτο το βασιλειον, Κυριε, στερεωσον." Ὁ λαος· "Ἔς, Πνευμα το
παναγιον." Οι κρακται· "Ἔς, Πνευμα το παναγιον, τον γαμον επευλογησον." Ὁ λαος·
"Πολυχρονιον." Και εξερχονται. Και μετα ταυτα απερχονται οι νεονυμφοι εστεφανωμενοι εις
την κογχην του παστου, ενθα ισταται ο βασιλικος χρυσους κραβαττος, και αποτιθουσιν τα μεν
στεμματα εν τωι αυτωι κραβαττωι, τα δε στεφανια κρεμωσιν οι της ταξεως του κουβουκλειου εν
τωι πενταπυργιωι, εν ωι ισταται 2.9 ο βασιλικος κραβαττος. Και ευθεως απερχονται οι δεσποται
δια των διαβατικων ως επι τον Ἔρωτα, εις τα ιθʹ Ἀκκουβιτα και ακουμβιζουσιν επι της
τραπεζης. Ἀκτολογια εις την Αυγουσταν. "Ευφημησωμεν κατα χρεως την χαραν ημων την
Αυγουσταν." Οι κρακται· "Πολλοι σου χρονοι, θεοπροβλητε Αυγουστα." Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι
σου χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι σου χρονοι, ευτυχεστατη Αυγουστα." Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι
σου χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι σου χρονοι, η συζυγος του δεσποτου," Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι
σου χρονοι." Οι κρακται· "Συ εκ θειας ψηφου προεχειρισης." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται·
"Σε ευλογησεν ο Θεος ο παντοκρατωρ." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Συ ενυμφευθης εκ
Θεου τηι πορφυραι." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Στεφανωσας σε τηι ιδιαι παλαμηι, Ὁ λαος εκ
γʹ ομοιως. Οι κρακται· "αλλ' ο εις ταυτην καλεσας σε την αξιαν" Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι
κρακται· "και συζευξας σε ο δεινα τωι δεσποτηι," Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "τους χρονους
σου πληθυνηι συν τωι δεσποτηι." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Εισακουσηι ο Θεος του λαου
υμων." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως, Οι κρακται· "Ὁ δεινα της ευσεβεστατης Αυγουστης πολλα τα ετη."
Ὁ λαος· "Πολυχρονιον." Ειδεναι δε δει οτι λεγεται και τουτο γεγονε ποτε, οτι μετα το πληρωσαι
τα μερη την προρρηθεισαν ακτολογιαν προ των γραδηλιων της αναβασεως της Μανναυρας,
προανερχονται τα δυο μερη, και οι μεν Βενετοι ανερχονται εις τα σκαμνα τα ισταμενα εν τωι της
Μανναυρας αναδενδραδιωι ενθεν κακειθεν, και αποκρισιν μη δεχομενοι, λεγουσιν οι κρα 2.10
κται καταλεγμα· "Πολλα τα ετη των βασιλεων." Και ο λαος αποκρινεται τα οφειλομενα του
καταλεγματος.
Και μετα το στηναι τους νεονυμφους γινεται δοχη αʹ και λεγουσιν οι κρακται και ο λαος
τας προρρηθεισας ακτολογιας. Και παλιν μετα μικρον της τοιαυτης δοχης, γινεται δοχη βʹ, και
δεχονται οι Πρασινοι απο μικρου διαστηματος εν τωι αυτωι αναδενδραδιωι, και των νεονυμφων
ισταμενων, λεγουσιν οι κρακται και ο λαος τας προρρηθεισας ακτολογιας και μετα ταυτα
επακολουθει η ταξις, καθως προειρηται. Χρη δε γινωσκειν οτι εν τοις εσχατοις καιροις
εκαινουργηθη του γινεσθαι το στεφανωμα του βασιλεως εν τωι ναωι του παλατιου της υπεραγιας
Θεοτοκου του Φαρου· και δη των νεονυμφων εξιοντων δια του Χρυσοτρικλινου, δηλονοτι
οψικευομενων υπο τε του κουβουκλειου και των μαγιστρων και πατρικιων, μελλοντων αυτων
εξιεναι τας αργυρας του Χρυσοτρικλινου πυλας, αυλει το χρυσουν οργανον, και τα μερη
ακτολογουσιν, καθως προειρηται.

2.11 ΜΘʹ (Μʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι στεψιμωι Αυγουστης.
Ἐξερχεται ο βασιλευς εις τον Αυγουστεα, φορων την χλαμυδα εστεμμενος, και ποιει
προαγωγας· και περι ωραν τριτην καθεζεται μεσον του τρικλινου. Ὁ δε της καταστασεως
ευτρεπιζει τα βηλα, ως εχει η συνηθεια, και νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εξερχεται
μετα οστιαριων και βεργιων, και προσκαλειται βηλον αʹ· τους μαγιστρους, βʹ· πατρικιους,
τριτον· τους συγκλητικους, υπατους, κομητας, κανδιδατους, απο επαρχων και στρατηλατας,
βηλα βηλα. Ὁ δε πατριαρχης ερχεται δια της ∆αφνης, και εισερχεται εις τον Ἅγιον Στεφανον
και εκδεχεται τους δεσποτας, και οτε εισελθωσιν τα βηλα παντα και πληρωθωσιν, νευουσιν οι
δεσποται τωι πραιποσιτωι και απερχεται και προσκαλειται τον πατριαρχην, και εισερχεται εις τον
Αυγουστεα.
Και εξερχεται η βουλομενη στεφθηναι, οψικευομενη υπο του κουβουκλειου, και
εγειρονται οι δεσποται και απερχονται ενθα ισταται το αντιμισιον αμα του πατριαρχου, και της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

Αυγουστης φορουσης μαφοριον, ποιει ο πατριαρχης τας συνηθεις ευχας. Και οτε πληρωσηι την
ευχην, εκδυουσιν την Αυγουσταν το μαφοριον, και ενδυουσιν αυτην οι δεσποται την χλαμυδα,
και αυθις ποιει ευχην ο πατριαρχης επι του στεμματος, και μετα την πληρωσιν της ευχης,
λαμβανει ο πατριαρχης το στεμμα και επιδιδωσι τωι βασιλει, κακεινος τιθησιν αυτο 2.12 εις την
κεφαλην της Αυγουστης, και συντασσεται ο πατριαρχης τοις δεσποταις, και εξερχεται δια του
Ὀκταγωνου κοιτωνος, και καθεζονται οι δεσποται και η Αυγουστα επι σελλιων εις το δεξιον
μερος, του Ἁγιου Στεφανου. Και εισερχονται οι πατρικιοι και οι λοιποι παντες, κρατουμενοι υπο
σιλεντιαριων πιπτοντες και φιλουντες τα δυο γονατα αυτων, και απευχαριστουντες, και οτε
πληρωθηι η ευχαριστια, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι κακεινος λεγει· "Κελευσατε" και
επευχονται παντες· "Εις πολλους και αγαθους χρονους" και εξερχονται. Και ευθεως εισερχεται
το σεκρετον των γυναικων, βηλον αʹ· αι ζωσται, βηλον βʹ· αι πατρικιαι, βηλον γʹ· αι
πρωτοσπαθαριαι και σπαθαριαι, βηλον δʹ· υπατισσαι, βηλον εʹ· στρατωρισσαι, βηλον ϛʹ·
κομητισσαι, κανδιδατισσαι, βηλον ζʹ· σκριβωνισσαι, δομεστικισσαι, βηλον ηʹ· βεστητωρισσαι,
σιλεντιαρισσαι, βηλον θʹ· μανδατορισσαι βασιλικαι, κομητισσαι του αριθμου, των ικανατων,
βηλον ιʹ· τριβουνισσαι, κομητισσαι πλοΐμων, βηλον ιαʹ· πρωτικτορισσαι, κενταρχισσαι.
Εισερχονται κατα ταξιν, προσκυνουσαι τα δυο γονατα των δεσποτων ομοιως και της Αυγουστης,
και ιστανται κονσιστωριον, και νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και λεγει· "Κελευσατε" και
εξερχονται. Το δε λοιπον του λαου της πολεως και των ταγματων και των νουμερων και τα
σκευη παντα ετοιμαζονται εις το Τριβουναλιον των ιθʹ Ἀκκουβιτων. Και ιστανται οι πατρικιοι
εν τωι Ὀνοποδιωι, οι δε συγκλητικοι εις τον πορτικα των ιθʹ Ἀκκουβιτων. Και εξερχεται η
Αυγουστα, οψικευομενη υπο του κουβουκλειου, και συνεξερχονται δε αυτηι και οι δεσποται
μεχρι της Χρυσης Χειρος, και υποστρεφουσι. Και εξελθουσης αυτης εις το Ὀνοποδιον, πιπτουσιν
οι πατρικιοι μετα των 2.13 λοιπων συγκλητικων, και ανασταντων αυτων, νευουσιν τωι της
καταστασεως, και λεγει· "Κελευσατε" και επευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους" και
οψικευουσιν αυτην μεχρι του ηλιακου του Τριβουναλιου. Και κατερχονται οι υπατοι και οι
λοιποι συγκλητικοι, οι δε πατρικιοι ιστανται εις τα βαθρα ενθεν κακειθεν, και δεικνυουσης
αυτης την οψιν, ανακραζουσιν τα μερη· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος. ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι
γης ειρηνη." Και ακτολογουσι τα μερη τα τωι στεψιμωι αρμοζοντα, και λαμβανει η Αυγουστα
κηρους, και απτει προς τον τιμιον σταυρον, και ευφημει ο λαος τους δεσποτας, ευφημει και την
Αυγουσταν, και οτε πληρωθηι η ευφημια, προσκυνει η Αυγουστα ενθεν κακειθεν, και υποστρεφει
δια του Αυγουστεως οψικευομενη· οι δε υπατοι ιστανται εις τον πορτικα, οι δε πατρικιοι μεχρι
της Χρυσης Χειρος, και διδονται μινσαι. Ἀκτολογια των δημων επι στεψιμωι Αυγουστησ Της
συνηθους πασης ταξεως τελουμενης του στεψιμου εν τωι τρικλινωι του Αυγουστεως, και απο
των εκεισε, κατα τον ειωθοτα τυπον, οψικευομενης της Αυγουστης υπο πασης της συγκλητου, οι
μεν της συγκλητου εξερχονται δια του μεγαλου πυλωνος του Τριβουναλιου, οι δε των
ταγματων αρχοντες ιστανται εν τωι αυτωι Τριβουναλιωι, ενθα ισταται ο σταυρος, τα τε σκηπτρα
και τα λοιπα σκευη μετα και των λαβουρων, τα δε δυο μερη αμα ιστανται εμπροσθεν των
σκηπτρων και σκευων και βανδων. Και δη της Αυγουστης οψικευομενης υπο τε του πραιποσιτου
και της λοιπης ταξεως του κουβουκλειου, και το εξελ 2.14 θειν αυτην και στηναι επι του
ηλιακου, κραζουσι τα δυο μερη· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος" και ευθεως προσκυνουσιτα τε σκηπτρα
και σκευη μετα των βανδων. Και λεγουσιν οι κρακται· "∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης
ειρηνη" Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "εν ανθρωποις Χριστιανων ευδοκια," Ὁ λαος ομοιως
εκ γʹ. Οι κρακται· "οτι ηλεησεν ο Θεος τον λαον αυτου." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Αυτη
η ημερα Κυριου η μεγαλη." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Αυτη η ημερα της ζωης των
Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Αυτη η χαρα και η δοξα του κοσμου" Ὁ λαος εκ γʹ
ομοιως. Οι κρακται· "εν ηι το στεφος της βασιλειας τηι κορυφηι σου αξιως περιετεθη." Ὁ λαος εκ
γʹ ομοιως. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι τωι ∆εσποτηι παντων." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "∆οξα
Θεωι τωι αναδειξαντι σε βασιλισσαν." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται. "∆οξα Θεωι τωι στεψαντι
την κορυφην σου." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι τωι ευδοκησαντι ουτως." Ὁ λαος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

ομοιως εκ τριτου. Οι κρακται· "Ἀλλ' ο στεψας σε ο δεινα αυτοχειρως" Ὁ λαος εκ τριτου ομοιως.
Οι κρακται· "φυλαξηι σε εις πληθη χρονων εν τηι πορφυραι" Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "εις
δοξαν και ανεγερσιν των Ῥωμαιων." Ὁλαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Εισακουσηι ο Θεος του
λαου υμων." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Ἀκτολογια εις τους βασιλεας. Οι κρακται· "Πολλα, πολλα,
πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα
αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι
θεραποντες του 2.15 Κυριου." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι,
των σκηπτρων η ευτυχια." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι σου χρονοι, ο
δεινα βασιλευ των Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι σου χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι,
δεσποται, συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι
κρακται· "Ἀλλ' ο παντων Ποιητης και ∆εσποτης" Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "ο στεψας
υμας τηι αυτου παλαμηι", Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "τους χρονους υμων πληθυνηι συν ταις
Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις" Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "εις τελειαν συστασιν των
Ῥωμαιων." Και απο τουτων ευφημουσι τα δυο μερη, και λεγουσιν· "Πολλα τα ετη των
βασιλεων" και τα εξης του καταλεγματος. Και μετα ταυτα επευχονται και εξιουσιν.

2.16 Νʹ (ΜΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι στεψιμωι Αυγουστης και
στεφανωματος.
Προ μιας διδοται αποκρισις αλλαξιμων, και τηι εξης ταχιον προερχονται παντες οι
συγκλητικοι, και αλλασσουσιν εν τωι Κονσιστωριωι, και οτε κελευουσιν οι δεσποται, ανερχονται
οι πατρικιοι και οι λοιποι του σεκρετου εις την Χρυσην Χειρα, και τιθεασιν σελλια εις τον
Αυγουστεα, και καθεζονται οι δεσποται εστεμμενοι, και δεχονται το σεκρετον βηλα βηλα, καθως
εχει η συνηθεια. Και μετα το στηναι το σεκρετον ολον, συνεισερχεται ο της καταστασεως μετα
και αλλων πεντε σιλεντιαριων οπισθεν του σεκρετου ενθεν κακειθεν, και νευει ο βασιλευς τωι
πραιποσιτωι, και εισερχονται εις τον Ἅγιον Στεφανον, και προσκαλειται τον πατριαρχην, και
εξερχεται εις τον Αυγουστεα, και μετα το εξελθειν τον πατριαρχην, εγειρονται οι δεσποται και
δεχονται αυτον. Και οπισθεν των βασιλικων σελλιων ισταται αντιμισιον, ενθα κειται η βασιλικη
χλαμυς, και σταντος του πατριαρχου εις το αντιμισιν, νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, και
εισερχονται οι επισκοποι και ο κληρος του σεκρετου του πατριαρχου, και ιστανται οπισθεν του
βασιλικου σεκρετου επι το της αψιδος μερος. Και ευθεως νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, και
εισαγει την Αυγουσταν απο μαφοριου, φορουσαν και στιχαριν βασιλικιν, δια 2.17 του
διαβατικου του Ἁγιου Στεφανου εις τον Αυγουστεα, ουσης αυτης εις τον κοιτωνα ενδον του
Ὀκταγωνου, προς τους δεσποτας, και ευθεως αρχεται ο πατριαρχης την ευχην εις την χλαμυδα.
Και οτε η ευχη παρα του πατριαρχου τελειται, λαμβανει η Αυγουστα κηρους, και πληρωθεισης
της ευχης επιδιδωσι τους κηρους τωι πριμικηριωι ειτε τωι οστιαριωι, και αποσκεπαζουσιν οι
δεσποται το μαφοριον της Αυγουστης, και λαμβανουσιν αυτο οι κουβικουλαριοι απλουντες
αυτο γυροθεν αυτης. Και λαμβανει ο πατριαρχης την χλαμυδα και επιδιδωσι τοις δεσποταις, και
ευθεως περιτιθεασιν οι δεσποται την χλαμυδα τηι Αυγουστηι, και φιβλωνουσιν αυτην οι αυτοι,
και παλιν ποιει ευχην επι του στεμματος και των πρεπενδουλιων, και οτε πληρωσηι την ευχην ο
πατριαρχης, επιδιδωσι το στεμμα τοις δεσποταις, και οι δεσποται επιτιθεασιν αυτο εις την
κεφαλην της Αυγουστης. Ὁμοιως επιδιδωσιν ο πατριαρχης και τα πρεπενδουλια τοις δεσποταις,
και κρεμωσιν αυτα οι δεσποται εν τωι στεμματι της Αυγουστης, και ευθεως εισερχεται ο
πατριαρχης εις τον Ἅγιον Στεφανον και οι επισκοποι και το σεκρετον του πατριαρχου, και
τιθεται σελλιον αλλο λογωι της Αυγουστης, και ευθεως καθεζονται οι δεσποται και η Αυγουστα.
Και μετα τουτο εισαγονται παρα του της καταστασεως παντες, προσκυνουντες τα γονατα των
δεσποτων και της Αυγουστης, και μετα το προσκυνησαι παντας του σεκρετου, (ιστανται και οι
σιλεντιαριοι, και εισαγει αυτους ο τοποτηρητης τωι κομητι των αδμησιονων, και προσκυνουσιν
και ιστανται οπισθεν, και προσκυνει και ο της καταστασεως), και ευθεως λαμβανει νευμα παρα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

των δεσποτων ο πραιποσιτος και λεγει· "Κελευσατε" και εξερχονται επευχομενοι, και
απερχονται οι πατρικιοι εις το Ὀνοποδιον, και οι υπατοι εις τον πορτηκα των ιθʹ 2.18
Ἀκκουβιτων, και ιστανται κονσιστωριον εις το σχιστον βηλον, οι δε κομητες και οι κανδιδατοι
και οι δομεστικοι και οι λοιποι απερχονται εν τωι Τριβουναλιωι, και ιστανται εμπροσθεν των
σκευων. Και εξελθοντος του σεκρετου απο του πορτηκος του Αυγουστεως, ευθεως εισαγει ο της
καταστασεως μετα και ετερου σιλεντιαριου, κρατουντες την πρωτην των συγκλητικων, και
οπισθεν αι λοιπαι ακολουθουσαι, εμπροσθεν δε οστιαριος μετα βεργιου, και ενθα νευσει,
προσκυνουσι τριτον. Και εισαγονται αι προρρηθεισαι υπο σιλεντιαριων κρατουμεναι, και
προσκυνουσι τα γονατα των δεσποτων, ομοιως και της Αυγουστης, και οτε πληρωσωσιν αι
συγκλητικαι την προσκυνησιν, εξερχονται αυται εις την Χρυσην Χειρα και ιστανται ενδοθεν της
κορτινας.
Και της Αυγουστης εξελθουσης εις την Χρυσην Χειρα, εισερχονται οπισθεν αυτης αι
πατρικιαι και αι λοιπαι συγκλητικαι, και εξερχεται η Αυγουστα εν τωι Ὀνοποδιωι, οψικευομενη
υπο του κουβουκλειου, και ιστανται οι πατρικιοι κονσιστωριον εις το αυτο Ὀνοποδιον, και
στασης αυτης, πιπτουσιν οι πατρικιοι. Και ανασταντων αυτων, νευει ο πραιποσιτος τωι της
καταστασεως, και λεγει· "Κελευσατε" και επευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και
αποκινουσιν οψικευοντες, και αιρεται η κορτινα υπο δυο σιλεντιαριων, και ισταται παλιν η
Αυγουστα εις το ∆ικιονιον, και πιπτουσιν οι συγκλητικοι αμα τοις πατρικιοις, και ανασταντων
αυτων, νευει ο πραιποσιτος τωι σιλεντιαριωι, και λεγει· "Κελευσατε" και επευχονται. Και
αποκινει η συγκλητος, και εξερχεται δια του μεσου πυλωνος του Τριβουναλιου ενθεν κακειθεν
εις την κεφαλην των βαθρων, καθως οψικευουσιν· οι δε λοιποι αρχοντες των ταγματων
κατερχονται εν τωι αυτωι Τριβουναλιωι, ενθα ισταται ο σταυρος και τα σκηπτρα, λαβουρα τε αμα
και 2.19 των λοιπων σκευων, τα δε δυο μερη εν τωι αμα, και το λοιπον απαν του λαου και οι
αρχοντες των ταγματων ιστανται εμπροσθεν των σκευων εις τους τοπους αυτων. Και οτε
εξελθηι η συγκλητος αμα τοις πατρικιοις και στωσιν, αναφαινει η Αυγουστα, οδηγουμενη υπο
του πραιποσιτου και πριμικηριου, και στασης αυτης εις την μεσην του ηλιακου, ανακραζουσι τα
μερη και απαν του λαου· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος. ∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επιγης ειρηνη." Και
ακτολογουσι τα μερη τα τωι στεψιμωι αρμοζοντα. Και αποκινει η Αυγουστα εις την μεσην του
ηλιακου, και οτε απελθηι εις το μεσον καγκελον, ισταται, και επιδιδωσιν ο οστιαριος ζυγην
κηρους και λαβουσα τους κηρους ποιει προσκυνησιν επι τον σταυρον, και ευθεως πιπτουσιν οι
αρχοντες και προσκυνουσιν αυτην και τα σκευη παντα, σκηπτρα, λαβουρα και τα λοιπα. Και οτε
πληρωσωσιν τα μερη τα ακτα της αναγορευσεως, και ειπωσι· "Τουτο το βασιλειον, Κυριε,
στερεωσον", ευθεως εισερχεται η συγκλητος εις τον πορτηκα των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και ιστανται
κονσιστωριον μεχρι του ∆ικιονιου και Ὀνοποδιου, αι δε συγκλητικαι γυναικες ακολουθουσαι,
οτε αποκινησηι η συγκλητος την εσω, μεθιστανται αι γυναικες και απερχονται επι τους
ελεφαντινους πυλωνας του Καστρησιακου, και εκδεχονται εκεισε, μεχρις αν εισελθηι η
Αυγουστα εις τον Αυγουστεα. Ἡ δε συγκλητος ισταται, μεχρις αν πληρωσωσι τα μερη· "Πολλα
τα ετη," και τα εξης, και οτε πληρωσωσι την ευφημιαν τα μερη, προσκυνει η Αυγουστα ενθεν
κακεισε προς τα δυο μερη, και αποκινει την εσω, και λεγουσι τα δυο μερη· "Περισωσηι ο Θεος την
Αυγουσταν", αι δε πατρικιαι ιστανται ενδον της πυλης του Τριβουναλιου, και οτε εισελθηι η
Αυγουστα απο του ηλιακου, αποκινουσιν οι πατρικιοι μεχρι της Χρυσης Χειρος οψικευοντες· το
δε 2.20 σεκρετον των υπατων ισταται μεχρι του ∆ικιονιου, και οτε μεσασηι η Αυγουστα εις την
μεσην των υπατων, επευχονται το· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Ὁμοιως και οι
πατρικιοι εις την Χρυσην Χειρα, και διερχεται η Αυγουστα, και εισερχεται εις τον Αυγουστεα,
και ισταται το παν του κουβουκλειου εις τον Αυγουστεα, και ρωμαΐζουσιν· "Βαινε, βαινε, η
Αυγουστα· καλως ηλθες, η Αυγουστα." Και εισερχεται η Αυγουστα εις το Ὀκταγωνον το εξω του
Ἁγιου Στεφανου, και εισερχεται ο βασιλευς και η Αυγουστα εις τον Ἅγιον Στεφανον, και γινεται
το μνηστρον και εξερχονται της εκκλησιας. Και λειτουργει ο πατριαρχης, και οτε απολυσηι η
λειτουργια, εισερχονται οι δεσποται και η Αυγουστα, και γινεται το στεφανωμα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

Χρη δε ειδεναι οτι ο βασιλευς εστεμμενος στεφανουται, και εξερχονται εστεφανωμενοι
επι την Χρυσην Χειρα, και δεχονται οι πατρικιοι εν τωι Ὀνοποδιωι, και σταντων των δεσποτων,
πιπτουσιν οι αυτοι. Και ανασταντων αυτων, νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, και λεγει·
"Κελευσατε" και επευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους" και αποκινουσιν, οψικευοντες
μεχρι του σεκρετου των υπατων, και σταντων των δεσποτων, πιπτουσιν οι συγκλητικοι παντες
αμα τοις πατρικιοις, και ανασταντων αυτων, νευει ο πραιποσιτος τωι σιλεντιαριωι, και λεγει·
"Κελευσατε" και αποκινουσιν οψικευοντες μεχρι του παστου. Τα δε μερη δεχονται εις τον
τρικλινον των κανδιδατων ενθεν κακειθεν πλησιον των γραδηλιων της Μανναυρας, οι δε
κρακται των δυο μερων ηνωμενοι λεγουσιν οι αμφοτεροι ομου τας αναφωνησεις, τα δε οργανα
αυλουσιν επι το μερος των Πρασινων. Και οτε διελθηι το στεφανωμα, εισερχονται τα μερη εις
τον παστον, και ιστανται οι βασιλεις εστεμμενοι εις τον παστον, και ακτολογουσιν τα μερη τα
κατα συνηθειαν. Και απερχονται οι δεσποται 2.21 εστεφανωμενοι εις την κογχην του παστου,
ενθα ισταται ο βασιλικος κραβαττος, και τιθεασιν τα στεμματα επι τον κραβαττον, και ευθεως
απερχονται οι δεσποται δια των διαβατικων, ως επι τον Ἔρωτα, εις τα ιθʹ Ἀκκουβιτα, και
ακουβιζουσιν και οτε αναστωσιν, οριζει ους κελευει φιλους, και εισερχονται εις τον παστον, ως
εχει η συνηθεια. Χρη δε γινωσκειν οτι ου καθεζονται οι δεσποται μετα χλανιδια εις τον παστον
μετα των φιλων, ο μεγας βασιλευς φορων σαγιον χρυσουν, ο δε μικρος βασιλευς φορων
τζιτζακιν, οι δε φιλοι, καθως ακουμβιζουσιν. Χρη δε γινωσκειν οτι, εαν εξελθηι η Αυγουστα
εστεμμενη εν τωι τρικλινωι, οι σπαθαριοι μετα διστραλια οψικευουσιν, το δε αρμα ουκ
ακολουθει· ει δε επι των ιθʹ Ἀκκουβιτων ουκ οψικευουσιν οι σπαθαριοι το συνολον. Αι δε
συγκλητικαι, αφ' ου εισελθηι η Αυγουστα απο του Τριβουναλιου εις τον Αυγουστεα, εισερχονται
και αι γυναικες δια του τρικλινου των ιθʹ Ἀκκουβιτων δια της εισοδου του βασιλικου
ακκουβιτου, και απερχονται εις τον πορτικα του Αυγουστεως, ενθα κρεμαται η κορτινα. Και οτε
διελθηι το στεφανωμα εις την Χρυσην Χειρα, εισερχονται αι πατρικιαι και αι λοιπαι οπισθεν της
Αυγουστης μεχρι της γεφυρας, και αι κλητωρευθεισαι απερχονται επι τον κοχλιαν της Ἁγιας
Χριστινης, και αι λοιπαι αναχωρουσιν. Χρη δε ειδεναι οτι ου φορουσιν αι πατρικιαι εις το
στεφανωμα της Αυγουστης προπολωμα. Χρη δε γινωσκειν οτι οριζει ο βασιλευς εκ τας
πατρικιας, οιας θελει, ινα εισελθωσιν εις τον Αυγουστεα δια του Ὀκταγωνου, και ιδωσι το
στεψιμον της Αυγουστης. Ὁμοιως και εις το στεφανωμα οριζει ο βασιλευς, ινα εισελθηι ο
παρανυμφος, και πατρικιους, ους κελευει, και οτε πληρωθηι 2.22 το στεφανωμα, εξερχονται οι
αυτοι πατρικιοι και ιστανται εις τους τοπους αυτων μετα και τους λοιπους πατρικιους. Χρη δε
γινωσκειν οτι τηι τριτηι του λουτρου, οπως οφειλει γενεσθαι η ακολουθια, ισταται το μερος των
Βενετων εις τον δεξιον εμβολον της Μανναυρας, ου εστιν η πυλη του Αυγουστεως, τα ισα του
πινσου, ομοιως και οι Πρασινοι εις το αντικρυ μερος πλησιον του σταβλου, το δε οργανον εις το
αναδενδραδιον, και το ετερον εις την εισοδον του σταβλου, ολιγον απο διαστηματος, και αλλο
οργανον εκειθεν του πουλπιτου του καταβασιου του λουτρου. Και οτε εξελθωσιν τα σαβανα, η
μυροθηκη, τα σκρινια και τα σικλοτρουλλα, οψικευουσιν αυτα οι υπατοι μεχρι του καταβασιου
του λουτρου, τα θυμελικα παντα οψικευουσιν, ως εχει η συνηθεια, και αποσωθεντων των
σαβανων, ερχονται οι υπατοι, και ιστανται εις την ποδωσιν της γεφυρας κονσιστωριον· οι δε
πατρικιοι ιστανται εις την τραπεζαν της γεφυρας. Και οτε εξελθηι η Αυγουστα απο του παστου,
αποκινουσιν οι πατρικιοι οψικευοντες επι το καταβασιον της γεφυρας το μερος του Ὠατου, και
αποκινουσιν οι υπατοι οψικευοντες μεχρι του καταβασιου της Ἁγιας Χριστινης. Και δεχεται
πρωτον το μερος των Βενετων, οτε αναφανηι η Αυγουστα, και ακτολογουσιν, ως εχει η
συνηθεια. Αυλουσιν και τα οργανα, και οτε μεσασηι η Αυγουστα εις το αναδενδραδιον, αρχονται
ακτολογειν και οι Πρασινοι ομοιως. Και εισερχεται η Αυγουστα εις το λουτρον, και οτε εξελθηι,
ομοιως γινεται η ακολουθια του οψικιου της συγκλητου, και εισερχονται οψικευοντες μεχρι του
παστου, και ιστανται κονσιστωριον εως ου εισελθηι η Αυγουστα εις το δεξιον μερος της κογχης.
Τα δε μερη ερχονται και 2.23 αυτα οπισθεν ακτολογουντα εως του παστου, αι δε κληθεισαι
γυναικες απερχονται οπισθεν του Ὠατου. Χρη δε γινωσκειν οτι περιπατουσιν τρεις ροδιωνες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

διαλιθοι πορφυροι, τον μεν ενα βασταζει η παρακαθιστρια οπισθεν της Αυγουστης, και αλλοι
δυο ενθεν κακειθεν.

2.24 ΝΑʹ (ΜΒʹ) Ἀκτολογια των δημων οταν τεχθηι παιδιον
πορφυρογεννητον.
Ἀνιοντων των δυο μερων εν τηι φιαληι του Σιγματος, λεγουσιν οι κρακται· "Τοις
δεσποταις." Ὁ λαος· "Νικαις καλη ημερα. Οι κρακται· "Και τι προς αυτους;" Ὁ λαος· "Και
ενισχυσον αυτους, ναι Κυριε, συ αυτους σωσον, ναι Κυριε, νικαις καλη ημερα." Οι κρακται· "Ταις
Αυγουσταις." Ὁ λαος· "Νικαις καλη ημερα." Οι κρακται· "Και τι προς αυτας;" Ὁ λαος· "Και
ενισχυσον αυτας, ναι Κυριε, συ αυτας σωσον, ναι Κυριε, νικαις καλη ημερα." Οι κρακται· "Τηι
συγκλητωι." Ὁ λαος· "Νικαις καλη ημερα." Οι κρακται· "Και τι προς αυτην;" Ὁ λαος· "Και
ενισχυσον αυτην, ναι Κυριε, συ αυτην σωσον, ναι Κυριε, νικαις καλη ημερα." Οι κρακται· "Των
στρατοπεδων." Ὁ λαος· "Νικαις καλη ημερα." Οι κρακται· "Και τι προς αυτους;" Ὁ λαος· "Και
ενισχυσον αυτους, ναι Κυριε, συ αυτους σωσον, και Κυριε, νικαις καλη ημερα." Οι κρακται δε
λεγουσιν απο τουτων ετερα ακτα· "Καλας ημερας και αγαθας ο Θεος παρασχηι τοις ορθοδοξοις
δεσποταις." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ὁ Θεος καλαις ημεραις πλεονασηι την βασιλειαν."
Ὁ λαος 2.25 ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται. "Ὁ Θεος καλας ημερας καταπεμψηι τοις δεσποταις." Ὁ
λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ὁ Θεος καλας ημερας καταπεμψηι ταις Αυγουσταις συν τοις
πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Τελειας νικας ο Θεος χορηγησηι ο δεινα
και ο δεινα." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ὁ Θεος καλας ημερας και καλα γενεθλια
παρασχηι τωι τεχθεντι υμιν ο δεινα τωι πορφυρογεννητωι." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται·
"Πνευμα το παναγιον, τας Αυγουστας σκεπασον." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Μητηρ του
Θεου ημων, φυλαττε τα πορφυρρογεννητα." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ἔς, ο Θεος ο
αγιος, τους δεσποτας φυλαττε." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Κυριε, ζωην αυτων δια την
ζωην ημων." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Και λεγουσι παντες· "Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος."

2.26 ΝΒʹ (ΜΓʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι χειροτονιαι καισαρος.
Αιτησις γινεται της συγκλητου και παντων των στρατευματων, και οτε κελευουσιν οι
δεσποται, της υποσχεσεως γενομενης, τηι αγιαι κυριακηι της αγιας Ἀναστασεως γινεται ουτως. Τηι
αυτηι ημεραι προερχονται ταχιον παντες οι αρχοντες και στρατευματα εις το Τριβουναλιον της
αραιας, εξωθεν των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και ευφημουσι τους βασιλεις, κατα τον ομοιον τροπον. Και
αιτουνται δια τον καισαρα, και συντομως λαμβανουσιν αποκρισιν, ειτε αυτου του βασιλεως
εξερχομενου, ειτε δηλοποιουντος αυτοις, και σιωπωσιν. Καθεζονται δε οι δεσποται εν τωι
μεγαλωι τρικλινωι των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και εισερχεται ο πατριαρχης ταχιον, και εκδεχεται εις
τον Ἅγιον Στεφανον, και καθεσθεντων δεσποτων, δεχονται το σεκρετον, βηλον αʹ· τους
μαγιστρους, και τα λοιπα βηλα κατα ταξιν, ως εχει η συνηθεια, και οτε εισελθωσι τα βηλα και
πληρωθωσι, κελευουσιν οι δεσποται λαλησαι αυτοις τα περι του καισαρος, φορουντες και τα
διβητησια και τας χλαμυδας και τα στεμματα αυτων, και παντων συναινουντων επι τηι
χειροτονιαι του καισαρος, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι και λεγει· "Κελευσατε" και
επευχονται. Και εξερχεται το σεκρετον, και ιστανται οι πατρικιοι κονσιστωριον εις τον πορτικα
των ιθʹ Ἀκκουβιτων, οι δε λοιποι συγκλητικοι εξερχονται και ιστανται εις τα γραδηλια της 2.27
αραιας ενθεν κακειθεν του ηλιακου, τα δε σκηπτρα και τα λαβουρα και παντα τα σκευη και ο
σταυρος ιστανται εν τωι Τριβουναλιωι και πας ο λαος, και τιθεασιν αντιμισιν εν τωι Τριβουναλιωι,
εν ωι κεινται αι χλαμυδες μετα των φιβλων και των περικεφαλαιων, ητοι τα λεγομενα
καισαρικια. Και εξερχονται οι δεσποται αμα του πατριαρχου, και δεχονται οι πατρικιοι εν τωι
πορτηκι, και οψικευοντες τους δεσποτας εξερχονται εν τωι Τριβουναλιωι, και ιστανται οι
πατρικιοι εις τα γραδηλια ενθεν κακειθεν, οι δε δεσποται ανερχονται εν τωι ηλιακωι μετα του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

πατριαρχου, και ευθεως ο βασιλευς προσομιλει τωι λαωι, ει τι βουλεται, και ει τι εχουσιν
αποκριθηναι ο λαος, αποκρινονται. Και επιτρεπει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι και τωι μαγιστρωι,
και απερχονται και φερουσι τους οφειλοντας χειροτονηθηναι καισαρας απο διβητησιων και
καμποτουβων. Τα γαρ χλανιδια και τα φιβλια επανω των χλανιδιων και τα καισαρικια εις
πλαγια των χλανιδιων και επικεινται εις το αντιμισιον, και ο μεν πατριαρχης ισταται εμπροσθεν
του αντιμισιου, οι δε δεσποται ενθεν κακειθεν αυτου, και οπισθεν του πατριαρχου ο διακονος,
και οι οφειλοντες χειροτονηθηναι καισαρες ιστανται οπισθεν του διακονος. Και λαμβανουσιν οι
δεσποται και οι καισαρες κηρους και απτουσιν, και λεγει ο διακονος· "Ἐν ειρηνηι του Κυριου
δεηθωμεν." Στρεφεται ουν ο βασιλευς κατα ανατολας και το αποκρινεται· "Κυριε, ελεησον." Και
μετα το πληρωσαι τον διακονον την λιτανειαν και αποκριθηναι τον λαον· "Συ, Κυριε,"
απαρχεται ο πατριαρχης της ευχης το· "∆εσποτα Κυριε". Και οτε πληρωσηι την ευχην μεχρι του·
"Νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων", και μετα το αποκριθηναι τον λαον· "Ἀμην",
επαιρει ο πατριαρχης το χλανιδιον και επικειμενον εις αυτο το φιβλιν και επιδιδωσι τους 2.28
βεστητορας, ευθεως απλουσιν αυτο οι βεστητορες, κρατουντες αυτο εμπροσθεν των δεσποτων.
Και φερει ο πραιποσιτος και ο μαγιστρος τους προβληθεντας, και παριστωσιν αυτους τοις
δεσποταις, και εφαπλουσιν οι δεσποται τας χειρας, και κρατουσι την χλαμυδα, και περιβαλλουσι
τους καισαρας και φιλουσιν αυτους, και αποκρινεται ο λαος, ητοι οι κρακται, λεγοντες·
"Ευτυχως, ευτυχως" και ο λαος εκ τριτου το αυτο. Και ευθεως ο πατριαρχης κατασφραγιζει προς
τον λαον τριτον τα κατα συνηθειαν τρια σταυρια και λεγει· "Ειρηνη πασιν" και αποκρινεται ο
λαος· "Και τωι πνευματι σου." Και λεγει ο διακονος· "Τας κεφαλας ημων τωι Κυριωι κλινωμεν"
και ο λαος· "Συ, Κυριε." Και κυπτοντος του λαου μικρον μερος, και ο πατριαρχης κυψας και οι
βασιλεις και οι καισαρες, λεγει ο πατριαρχης την δευτεραν ευχην. Και οτε πληρωσηι την ευχην,
και αποκριθηι ο λαος το· "Ἀμην," επαιρει ο πατριαρχης τα καισαρικια, φιλων αυτα, και επιδιδωσι
τοις δεσποταις, και λαμβανοντες οι δεσποται, φιλουσιν αυτα και ποιουσιν φιλησαι και τους
καισαρας. Και ευθεως κατασφραγιζουσιν οι δεσποται μετ' αυτων επανω της κεφαλης αυτων,
κατονομαζοντες το ονομα της αγιας Τριαδος, βαλλουσιν αυτα εις την κεφαλην του
χειροτονουμενου καισαρος, και ευθεως ανακραζουσι τα μερη και πας ο λαος, οι κρακται·
"Φιλλικησιμε, φιλλικησιμε, φιλλικησιμε" και ο λαος εκ τριτου· "Φιλλικησιμε." Οι κρακται·
"Πολλα τα ετη των βασιλεων, ο δεινα και ο δεινα μεγαλων βασιλεων πολλα τα ετη,
θεοπροβλητων βασιλεων," και τα εξης. Και οτε πληρωθηι η ευφημια και αναγορευσις των
καισαρων, εισερχονται οι δεσποται μετα του πατριαρχου και των καισαρων εις τον τρικλινον
των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και καθεζονται εν σελλιοις, και οι καισαρες ενθεν κακειθεν. 2.29 Και
ευθεως τα σκευη και τα μερη και πας ο λαος απερχονται και ιστανται εις τους τοπους αυτων, και
καθεσθεντων των δεσποτων, εισερχονται οι διδοντες την αγαπην απο πλαγιου, και
προσκυνουσι τα δυο γονατα του μεγαλου βασιλεως, ομοιως και του μικρου, και προσκυνουσιν
εν γονατον του καισαρος του εκ δεξιων και εν του εξ ευωνυμων, και προσκυνουντες διδωσι και
την αγαπην. Και οτε πληρωσωσιν τα προσκυνηματα απο πλαγιου, εισερχεται το σεκρετον ολον,
βηλον αʹ· οι μαγιστροι, και τα λοιπα βηλα κατα ταξιν, ως εχει η συνηθεια, και προσκυνουσα η
συγκλητος διδωσι την αγαπην, και πληρωσασης, λεγει ο πραιποσιτος απο κελευσεως το·
"Κελευσατε." Και εξερχονται και αλλασσουσιν οι δεσποται τους λωρους και τα στεμματα,
ομοιως και οι καισαρες τους λωρους και τα καισαρικια, και εξερχονται, και πληρουται πασα η
ακολουθια της εορτης, ως ην τυπικον. Εις δε την αγαπην και την κοινωνιαν πρωτον οι
δεσποται, και μετ' αυτων οι καισαρες εξερχονται και εισερχονται ομου εν τωι μητατωριωι, και
πληρουνται παντα κατα ταξιν της εορτης ως ην τυπικον. Ἀκτολογια των δημων επι χειροτονιαι
καισαρος. Των δεσποτων διερχομενων μετα και του πατριαρχου δια του μεγαλου τρικλινου των
ιθʹ Ἀκκουβιτων, μηπω φθασαντων εν τωι ηλιακωι του Τριβουναλιου, εν ωι προαποτιθεται
αντιμισιον, εις ο προκεινται η τε χλαμυς και ο στεφανος ηγουν τα καισαρικια, λεγουσιν οι
κρακται· "Ἀνατειλον, η 2.30 ενθεος βασιλεια." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον." Οι κρακται·
"Ἀνατειλον ο δεινα και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον." Οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

κρακται· "Ἀνατειλον οι θεραποντες του Κυριου." Ὁλαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον." Οι κρακται·
"Ἀνατειλον ο δεινα και ο δεινα Αυγουσται των Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ τριτου· "Ἀνατειλον." Οι
κρακται· "Ἀνατειλον οι δεσποται συν ταις Αυγουσταις." Ὁ λαος εκ γʹ. "Ἀνατειλον." Και δη
εξερχομενων των δεσποτων και ισταμενων επι του ηλιακου του αυτου Τριβουναλιου, του
πατριαρχου ισταμενου εν τωι αντιμισιωι και του διακονου οπισθεν αυτου, κατασφραγιζουσιν οι
δεσποται τον λαον εκ τριτου και ειθ' ουτως λεγουσιν τα δυο μερη· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Και
αιτουνται απο φθογγης, λεγοντες· "∆εσποται της οικουμενης δεξασθε τους δουλους υμων
παρακαλουντας· ως δουλοι τολμωμεν παρακαλεσαι· μετα φοβου δυσωπουμεν τους δεσποτας,
και ανεξικακως παρακληθητε, ω ευεργεται, εις την δεησιν του λαου υμων· δεσποται,
χαροποιησατε τους δουλους υμων· δεσποται, υπερ ευφροσυνης της πολεως υμων δυσωπουμεν·
επιφανητω τοις δουλοις υμων ο καισαρ· παρακαλουμεν οι δουλοι υμων, δεσποται, εις δοξαν
μεγιστην της συγκλητου, εις ευτυχιαν μεγιστην των στρατοπεδων, εις χαρμοσυνην των δουλων
υμων, ευεργεται." Και οτε γενηται το νευμα παρα του πραιποσιτου του σιγησαι τα μερη εις το
λαλησαι τον βασιλεα προς τον λαον και εις το τελος δωσαι ευχην, ανακραζουσιν οι κρακται και
λεγουσι· "Της δεησεως ημων εισηκουσαν οι στεφοδοται, ευφραναντες τον λαον αυτων
μεγαλως, χαροποιησαντες την πολιτειαν οι δεσποται, εις πλατος και αυξησιν των Ῥωμαιων,
ευδοκιαι του στεψαντος υμας, ευεργεται· 2.31 αλλ' ο παντων Ποιητης και ∆εσποτης τους χρονους
υμων πληθυνηι συν ταις Αυγουσταις και συν τωι καισαρι, το κρατος υμων φυλαξηι εις πληθη
χρονων εν τηι πορφυραι. Εισακουσηι ο Θεος του λαου υμων, ο δεινα και ο δεινα φιλοχριστοι, εν
Θεωι νικατε." Και δη του μελλοντος γενεσθαι καισαρος ισταμενου οπισθεν του διακονου,
λαμβανουσι τους κηρους παρα του πραιποσιτου οι τε δεσποται και αυτος ο μελλων γενεσθαι
καισαρ, και δια της τρισσης προσκυνησεως απευχαριστουσιν τωι Θεωι, και στρεφεται απας ο λαος
κατα ανατολας, εισαγομενου του μελλοντος γινεσθαι καισαρος παρα τε του πραιποσιτου και του
πρωτου μαγιστρου, και λεγει ο διακονος· "Ἐν ειρηνηι του Κυριου δεηθωμεν" και ο λαος· "Κυριε
ελεησον." Και μετα το πληρωσαι τον διακονον απαρχεται ο πατριαρχης την ευχην, και δη του
πατριαρχου την ειωθυιαν πληρουντος ευχην, και του λαου αποκρινομενου το· "Ἀμην," αιρει ο
πατριαρχης την χλαμυδα και επιδιδωσι τοις βεστητορσι, οι δε βεστητορες απλουσιν αυτην
εμπροσθεν των δεσποτων, και φερει ο πραιποσιτος και ο πρωτος μαγιστρος τον
χειροτονουμενον καισαρα, και ευθεως απλουσιν οι δεσποται τας χειρας και κρατουσι την
χλαμυδα, και περιτιθεασιν τωι καισαρι· και φιλουσιν αυτον και λεγουσιν οι κρακται· "Ευτυχως,
ευτυχως, ευτυχως." Και ο λαος εκ γʹ το αυτο. Και ευθεως ο πατριαρχης κατασφραγιζει προς τον
λαον τριτον, και λεγει· "Ειρηνη πασι·" ο λαος· "και τωι πνευματι σου." Ειτα λεγει ο διακονος·
"Τας κεφαλας ημων τωι Κυριωι κλινωμεν." Και της συνηθους ταξεως της κεφαλοκλισιας
τελουμενης, δηλονοτι κεφαλοκλινουντων και των βασιλεων και του καισαρος, και μετα την
τελειωσιν της ευχης, αιρει ο πατριαρχης τον στεφανον, ητοι το καισαρικιν, φιλων αυτο, και
επιδιδωσιν αυτο τωι βασιλει. Ὁ δε 2.32 βασιλευς ασπαζεται αυτο, και ποιει φιλησαι αυτο και τον
καισαρα, και ευθεως κατασφραγιζει επανω της κεφαλης αυτου, λεγων· "Εις το ονομα του
Πατρος, και του Υιου, και του αγιου Πνευματος." Και ειθ' ουτως περιτιθησιν τον στεφανον εις
την κορυφην του χειροτονουμενου καισαρος, και λεγουσιν οι κρακται· "Φιλλικησιμε,
φιλλικησιμε, φιλλικησιμε." Και ο λαος εκ γʹ· "Φιλλικησιμε" και ειθ' ουτως γινεται η ευφημια·
"Πολλα τα ετη." και τα εξης, εν δε τωι τελευταν· "Πολλα τα ετη του ευτυχεστατου καισαρος."
Ειτα· "Ἡμεις δουλοι των βασιλεων, ημεις δουλοι του καισαρος, Υιε Θεου, ζωην αυτοις, Υιε Θεου,
νικην αυτοις." Και οτε πληρωθηι η ευφημια, εισερχονται οι δεσποται μετα του πατριαρχου και
του καισαρος εις τον τρικλινον των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και καθεζονται, και επιτελειται η
προσκυνησις.

2.33 ΝΓʹ (ΜΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι χειροτονιαι νωβελησιμου.
Προ μιας διδοται αποκρισις εις εορτην τοις δημαρχοις και τωι ρεφερενδαριωι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

μηνυεται πασα η συγκλητος, ινα πρωι ελθωσι μετα αλλαξιμων, και το πρωι αλλασσει πασα η
συγκλητος και τα αξιωματα των σχολων και των λοιπων ταγματων, και παραλαμβανουσι τα
σκευη προς το οψικευσαι τους δεσποτας. Και παντων ευτρεπισθεντων, ερχεται ο πατριαρχης και
εισερχεται δια της ∆αφνης εις τον Ἅγιον Στεφανον, και εκδεχεται τους δεσποτας, και
εξερχονται τα σκευη παντα και ο σταυρος εν τωι Τριβουναλιωι των ιθʹ Ἀκκουβιτων, ομοιως και
τα μερη και οι της πολεως και τα στρατευματα· ο δε της καταστασεως ευτρεπιζει τα βηλα εις τον
πορτικα των ιθʹ Ἀκκουβιτων, ως εχει η συνηθεια, και καθεζονται οι δεσποται εις τον αυτον
τρικλινον εν σελλιοις, φορουντες τα διβητησια και τας χλαμυς εστιν πρασινος εχουσα ροδα
χρυσα και ταβλια χλαμυδας και τα στεμματα, και εις καισαρ καθεζεται εκ δεξιων και εις εξ
ευωνυμων, και νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εξερχεται μετα οστιαριων και
προσκαλειται βηλον αʹ· τον κουροπαλατην, δευτερον· μαγιστρους, γʹ· τους πατρικιους, και τα
λοιπα βηλα κατα ταξιν, ως εχει η συνηθεια. Και οτε πληρωθηι παντα τα βηλα και σταθηι το
σεκρετον ολον, κελευουσιν οι δεσποται λαλησαι 2.34 αυτοις τα περι του νωβελησιμου, και ει τι
βουλονται, ανταποκρινονται. Και νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και λεγει· "Κελευσατε"
και επευχομενοι εξερχονται, και εξερχεται η συγκλητος και ισταται εις τα γραδηλια του
Τριβουναλιου ενθεν κακειθεν του ηλιακου. Οι δε πατρικιοι ιστανται εις τον πορτικα των ιθʹ
Ἀκκουβιτων κονσιστωριον, και ευθεως εξερχονται οι δεσποται αμα των καισαρων και του
πατριαρχου, και δεχονται αυτους οι πατρικιοι εν τωι πορτικωι, και ευθεως πιπτουσιν, και λεγει ο
της καταστασεως· "Κελευσατε" και εξερχονται και ιστανται εις τα γραδηλια του Τριβουναλιου
ενθεν κακειθεν· οι δε δεσποται εξερχονται δια των μεσων πυλων εν τωι ηλιακωι, και ευθεως
κελευουσι λαλησαι τοις λαοις τα περι του νωβελησιμου, και ει τι αν θελωσιν, αποκρινονται, και
τιθεται αντιμισιν, ενθα κειται η τε χλαμυς και η φιβλα. Ἡ μεν χλαμυς εστιν πρασινος εχουσα
ροδα χρυσα και ταβλια χρυσα. Και νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι και τωι μαγιστρωι, και
απερχονται και φερουσιν τον οφειλοντα προχειριζεσθαι νωβελησιμον, φορουντα διβητησιν
ρουσιον και καμποτουβα και καμπαγια· και ισταται ο πατριαρχης εμπροσθεν του αντιμισιου, οι
δε δεσποται εις το πλαγιον του πατριαρχου ενθεν κακειθεν, και οπισθεν των δεσποτων οι
καισαρες, και ουτως ο νωβελησιμος. Και λαμβανουσιν οι δεσποται και οι καισαρες και ο
νωβελησιμος κηρους, και απτουσιν, και οτε λεξηι ο διακονος την λιτανιαν, κυπτει ο πατριαρχης
και ποιει την ευχην, και οτε πληρωσηι την ευχην, λαμβανει την χλαμυδα και επιδιδωσι τοις
βεστητορσι, και οι βεστητορες εφαπλουσιν αυτην, και ευθεως προσφερει ο πραιποσιτος και ο
μαγιστρος τον οφειλοντα προχειριζεσθαι νωβελησιμον εμπροσθεν των δεσπο 2.35 των, και
λαμβανουσιν οι δεσποται την χλαμυδα και περιβαλλουσιν αυτωι, και φιλουσιν αυτον, και
ευθεως ανακραζουσι τα μερη και πας ο λαος· "Πολλα τα ετη των βασιλεων· ο δεινα και ο δεινα
μεγαλων βασιλεων και αυτοκρατορων, πολλα τα ετη· ο δεινα της ευσεβεστατης Αυγουστης
πολλα τα ετη· ο δεινα ευτυχεστατου καισαρος πολλα τα ετη· ο δεινα επιφανεστατου
νωβελησιμου πολλα τα ετη.". Και εν τηι συμπληρωσει της ευφημιας εισερχονται οι δεσποται και
οι καισαρες και ο νωβελησιμος, και καθεζονται εν τωι τρικλινωι των ιθʹ Ἀκκουβιτων, και εις
καισαρ καθεζεται εν τωι δεξιωι μερει και εις εξ αριστερας, και ισταται ο νωβελησιμος εις το
δεξιον μερος, και εισερχεται το σεκρετον, βηλα, βηλα, ως εστιν η συνηθεια. Ει μεν εστιν η αγια
και μεγαλη Κυριακη, προσκυνουσα η συγκλητος διδωσι την αγαπην, ει δε αλλη εορτη, την
προσκυνησιν και μονον, και προσκυνουσι τους ποδας και τα δυο γονατα του μεγαλου δεσποτου,
ομοιως και του μικρου, και προσκυνουσιν εν γονατον του εκ δεξιου καισαρος, και εν του εξ
ευωνυμου, του δε εστωτος νωβελησιμου φιλουσι την χειρα, και προσκυνουντες ιστανται
κονσιστωριον. Και οτε πληρωσηι η συγκλητος την ευχαριστιαν, νευουσιν οι δεσποται τωι
πραιποσιτωι, και λεγει· "Κελευσατε" και επευχονται, και εξερχεται το σεκρετον, και πληρουται
πασα η ακολουθια της εορτης, ως ην τυπικον.
Χρη δε γινωσκειν οτι εις την αγαπην και εις την κοινωνιαν οι καισαρες και ο
νωβελησιμος μετα των δεσποτων κοινωνουσιν ομοιως και εις την αγαπην. 2.36 Ἀκτολογια των
δημων επι χειροτονιαι νωβελησιμου. Χρη γινωσκειν οτι εαν ο βασιλευς θελησηι ποιησαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

νωβελησιμον, η πασα ταξις και ακολουθια τελειται, ως επι του καισαρος, ομοιως και αι
ακτολογιαι των δημων, η δε χλαμυς η τουτωι περιτιθεμενη ουκ εστιν πορφυρα, οια του
καισαρος, αλλα κοκκινος· στεφανον δε ου περιτιθεται, ουτε μην προσκυνειται, ως ο καισαρ, υπο
των αρχοντων. 2.37 Ν∆ʹ (ΜΕʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι κουροπαλατου.
Ἀλλασσουσιν οι δεσποται τα διβητησια και τας τουτων χλαμυδας και τα στεμματα αυτων, και
καθεζονται εις το σενζον· ο δε της καταστασεως εξω εστως ευτρεπιζει τα βηλα, ως εχει η
συνηθεια, και νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εξερχεται μετα οστιαριων και βεργιων,
και προσκαλειται βηλα αʹ· των μαγιστρων, βʹ· τους πατρικιους, συνεισερχεται δε και ο
βουλομενος γενεσθαι κουροπαλατης, βηλον γʹ· τους συγκλητικους, υπατους, κομητας,
κανδιδατους, απο επαρχων και στρατηλατας βηλα βηλα· συνεισερχονται και σιλεντιαριοι εις
την συμπληρωσιν των βηλων, και ιστανται, και οτε εισελθωσιν τα βηλα παντα και πληρωθωσιν,
νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και επαιρει τον οφειλοντα προβληθηναι, και ιστησιν
αυτον μεσον του σεκρετου, και πιπτει, και παλιν προσφερει αυτον, και πιπτει και φιλει τους
ποδας και τα γονατα του μεγαλου βασιλεως, ομοιως και του μικρου, και αναστας απλοι τας
χειρας, και λαμβανει παρα των δεσποτων διβητησιον αληθινον, και φιλει τας χειρας αυτων. Και
επαιρει αυτον ο πραιποσιτος, και εξερχεται εις επισκοπην των πατρικιων, και εκβαλλει το ιδιον
αυτου χλανιδιον και ενδυει αυτον το διβητησιον και προσφερει αυτον παλιν ο 2.38 πραιποσιτος,
και πιπτει εμπροσθεν των δεσποτων, και λαμβανουσιν οι πριμικηριοι και οι οστιαριοι την
χλαμυδα, και βαλλουσιν αυτην αυτωι οι δεσποται και ιστανται αυτοι ορθοι, και φιβλουσιν αυτην
ιδιαις χερσι, και οπισθοποδει αυτον ο πραιποσιτος, και ισταται εις το μεσον, και εισερχονται
παντες, κρατουμενοι υπο σιλεντιαριων, πιπτοντες και απευχαριστουντες. Και οτε πληρωσηι η
συγκλητος την ευχαριστιαν, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και προσφερει αυτον και
λεγει· "Κελευσατε" και επευχονται το· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και εξερχεται το
σεκρετον, συνεξερχεται και ο προβληθεις, και ιστανται πατρικιοι, υπατοι, σιλεντιαριοι,
κονσιστωριον και δυο σιλεντιαριοι βασταζοντες βεργια. Οι πατρικιοι οψικευουσιν αυτον, ολιγον
τοπον, οι δε υπατοι και σιλεντιαριοι συνεισερχονται μετ' αυτου μεχρι της εκκλησιας του Κυριου,
και απτει κηρους και εξερχεται οψικευομενος υπο των υπατων και σιλεντιαριων μεχρι της
Ῥηγιας, και αναχωρουσιν. Οι δε αξιωματικοι και κομητες του αριθμου και τα σκουταρια του
αριθμου και κουρσωρες και οι διαιταριοι των ολων διαιτων και οι δεκανοι οψικευουσιν αυτον
δια των Σχολων. ∆εχονται τα μερη εις τους τοπους αυτων, λαμβανει και λιβελλαρια παρα των
δημαρχων, και ακτολογουσιν, ως εχει η συνηθεια και επι των πατρικιων. Και εισερχεται δια του
χυτου της Χαλκης εις το Ἅγιον Φρεαρ και απτει κηρους, και εξερχεται ο πατριαρχης και ποιει
ευχην, και κοινωνει, και υποστρεφει εις τον οικον αυτου, οψικευομενος υπο των αυτων, και
δυο σιλεντιαριοι βασταζοντες τα βεργια αυτων μεχρι τριων ημερων, φορουντος αυτου σαγιον
αληθινον· ουτως προερχεται οψικευομενος ομοιως και εις την αναχωρησιν αυτου. 2.39 Περι
προαγωγης κουροπαλατου. Χρη ειδεναι οτι, γινομενου κουροπαλατου, ου γινεται σιλεντιον,
αλλ' ο βασιλευς λαμβανων εν τωι ιδιωι τον μελλοντα γενεσθαι κουροπαλατην, επαιρει βεργιον
εξ ενος των βασιλικων οστιαριων, και επιδιδωσιν αυτωι, και γινεται η προαγωγη αυτου.

2.40 ΝΕʹ (ΜΖʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι μαγιστρου, ει κελευει
αυτον ποιησαι εν προκενσωι της Μεγαλης Ἐκκλησιας ο βασιλευς.
Ἐξερχεται ο βασιλευς απο του Αυγουστεως εστεμμενος, φορων την χλαμυδα, και
ισταται εις την Χρυσην Χειρα απεναντι του βηλου του ταγηναριου, και νευει ο πραιποσιτος τωι
οστιαριωι το βηλον του μαρμαρινου πουλπιτου του εξερχομενου εις το Ὀνοποδιον. Και οταν
λαβηι το νευμα, εισαγει τους πατρικιους, καθως εχει η συνηθεια των εορτων· συνεισερχεται δε
και ο βουλομενος γενεσθαι μαγιστρος και πιπτουσιν εις το στενακιον της Χρυσης Χειρος, ενθα
ιστανται οι δεσποται. Και ανασταντων αυτων, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και λεγει·
"Κελευσατε" και εξερχονται οψικευοντες τους δεσποτας μεχρι του Ὀνοποδος, ενθα ισταται ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

της καταστασεως και τα αρματα και οι σπαθαριοι βασταζοντες τα οπλα αυτων, και πιπτουσιν οι
αυτοι πατρικιοι κατα συνηθειαν, και νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, και λεγει·
"Κελευσατε" και επευχονται οι πατρικιοι, οψικευοντες τους δεσποτας μεχρι του μεγαλου
Κονσιστωριου, ενθα ιστανται οι υπατοι κονσιστωριον και οι λοιποι συγκλητικοι, και σταντων
των δεσποτων εις το κιβωριον επανω των πορφυρων γραδηλιων, πιπτουσιν οι συγκλητικοι
παντες.
2.41 Και ειθ' ουτως νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εισαγει τον οφειλοντα
προβληθηναι μαγιστρον εις τους ποδας των δεσποτων, και πιπτει εις το πρωτον γραδηλιν ο
προβαλλομενος, και αναφερει αυτον εις το τριτον γραδηλιν, και προσκυνων φιλει τους ποδας
των δεσποτων, εστωτων αυτων και ου καθεζομενων διοτι εις εορτην προβαλλεται εν προκενσωι
της εκκλησιας. Και ασπασαμενος τους ποδας ο προβληθεις, ανισταται, και ο ετερος πραιποσιτος
παρεχει τοις δεσποταις το στιχαριν και το βαλτιδιν, και οι δεσποται επιδιδουσιν τωι
προβαλλομενωι μαγιστρωι, και φιλει τας χειρας των δεσποτων ο προβληθεις, λαμβανων το
στιχαριν και το βαλτιδιν, και λαμβανει αυτα ο αυτος πραιποσιτος, εισαγων αυτον εν τωι
χειμερινωι Κονσιστωριωι, και ενδυει αυτον το στιχαριν και ζωννυσιν αυτον το βαλτιδιν, και
φορει το χλανιδιον αυτου το ιδιον επανω του στιχαριου. Και επαιρει αυτον ο αυτος πραιποσιτος,
και εισαγει αυτον εις το κιβωριον, ενθα ιστανται οι δεσποται, και πιπτει εις το πρωτον γραδηλιν
και φιλει τους ποδας των δεσποτων, και αναστας απευχαριστει, και ιστησιν αυτον ο πραιποσιτος
εις κεφαλην του σεκρετου επανω παντων των πατρικιων, και ευθεως οι σιλεντιαριοι οπισθεν
του σεκρετου ενθεν κακειθεν εισαγουσιν, κατα τιμην, εκαστον, και πιπτουσιν εμπροσθεν των
δεσποτων απευχαριστουντες, ως λαβοντες κεφαλην σεκρετου, ομοιως και υπατους μεχρι του
εσχατου των συγκλητικων. Ειθ' ουτως νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, κακεινος νευει δια
της χλανιδος αυτου τον σιλεντιαριον τον εστωτα μεσον του σεκρετου, και λεγει· "Κελευσατε"
και επευχεται πασα η συγκλητος· "Εις πολλους και αγαθους χρονους," και αποκινει εν τωι
προκενσωι της εκκλησιας αμα τοις δεσποταις.

2.42 Οσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι μαγιστρου, ει κελευει αυτον
ποιησαι εις κυριακην παγανην.
Προ μιας τηι αυτηι εσπεραι ασφαλιζονται οι τρεις πυλωνες οι ελεφαντινοι του
Κονσιστωριου, και οι εξερχομενοι εις τον μακρωνα των κανδιδατων και κρεμωσιν βηλα εις τους
τρεις πυλωνας, ασφαλιζεται και το τριθυρον του Ὀνοποδιου, ομοιως και αι θυραι του ∆ελφακος,
και ισταται το σενζον εις το κιβωριν του Κονσιστωριου, και τηι εσπεραι φυλαττεται υπο
σιλεντιαριων και χοσβαιτων, και ουδεις διερχεται τηι εσπεραι εκεινηι εν τωι Κονσιστωριωι,
ισταμενου του σενζου. Και μηνυεται αφ' εσπερας πασα η συγκλητος, ινα προελθωσιν επι
προελευσει, και το πρωι αλλασσει η συγκλητος εν τωι μακρωνι των κανδιδατων, και οι πατρικιοι
αλλασσουσιν εις τους Ἰνδους, μη εχοντες αδειαν εισιεναι εν τωι Κονσιστωριωι, ισταμενου του
σενζου. Και οτε κελευουσιν οι δεσποται καθισαι εις το σενζον, εξερχονται εκ του Αυγουστεως
εστεμμενοι, φορουντες και τας χλαμυδας, και μυστικως οψικευομενοι υπο του κουβουκλειου,
καθεζονται εις το σενζον, ο δε της καταστασεως, εξωθεν των ελεφαντινων πυλων εις τον
μακρωνα των κανδιδατων, ενθα και η προελευσις, ευτρεπιζει τα βηλα απο τε μαγιστρων,
πατρικιων και λοιπων συγκλητικων. Λαμβανει νευμα παρα των δεσποτων ο πραιποσιτος και
εξερχεται εξω δια του μεσου πυλωνος του Κονσιστωριου, οψικευομενος υπο δυο οστιαριων, και
εισαγει βηλον αʹ· μαγιστρους, βηλον βʹ· πατρικιους, βηλον γʹ· τους υπατους, βηλον δʹ· τους
κομητας σεκορων, βηλον εʹ· τους απο επαρχον και στρατηλατας. Και αφ' ου πληρωθωσι τα βηλα
και 2.43 εισελθωσιν ενδον του Κονσιστωριου, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εισαγει
τον οφειλοντα προβληθηναι μαγιστρον εκ της ταξεως των πατρικιων, και φερει αυτον μεσον
των πορφυρων γραδηλιων εμπροσθεν του κιβωριου, και αναφερει αυτον εις το τριτον
γραδηλιν, και πιπτει εμπροσθεν του υποποδιου του σενζου, και φιλει τους ποδας του μεγαλου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

δεσποτου και τα δυο γονατα, ομοιως και του μικρου, και αναστας απλοι τας χειρας και λαμβανει
παρα των δεσποτων το στιχαριν και το βαλτιδιν. Και εισαγει αυτον ο πραιποσιτος εν τωι
χειμερινωι Κονσιστωριωι, και ενδυει αυτον το στιχαριν και ζωννυσιν αυτον το βαλτιδιν, και ειθ'
ουτως προσφερει αυτον προς τους ποδας των δεσποτων, και φιλει τους ποδας, ως το προτερον,
απευχαριστων τους δεσποτας. Και λαβων αυτον ο πραιποσιτος ιστησιν αυτον εις κεφαλην του
σεκρετου επανω των πατρικιων, και εισαγονται απο τε πατρικιων μεχρι των εσχατων,
κρατουμενοι υπο σιλεντιαριων, και απευχαριστουσιν, ως λαβοντες κεφαλην σεκρετου. Ὁ δε
σιλεντιαριος, εστως μεσον του σεκρετου, λαμβανει νευμα παρα του πραιποσιτου και λεγει·
"Κελευσατε" και επευχεται η συγκλητος· "Εις πολλους και αγαθους χρονους" και εξερχονται εν
τωι μακρωνι των κανδιδατων, και διδονται μινσαι παρα του σιλεντιαριου. Ὁ δε προβληθεις
μαγιστρος εξερχεται εις τους Ἰνδους, και αλλασσει σαγιον αληθινον επανω του στιχαριου
αυτου, και αναχωρει εις τον οικον αυτου, και ει μεν εστιν πλησιαζων τωι παλατιωι ο οικος
αυτου, οψικευεται υπο αξιωματικων και δομεστικων πεδιτου και σχολαριων πεδιτου και
σκουταριων του αριθμου και διαιταριων και δεκανων· ει δε εστιν μηκοθεν, οι αυτοι ανευ των
αξιωματικων. Χρη δε γινωσκειν οτι και εν εορτηι, εαν προβληθηι, ουτως αναχωρει.

2.44 Νϛʹ (ΜΖʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι πατρικιου
συγκλητικου και στρατηγουντος.
Προ μιας διδοται αποκρισις, και μηνυεται πασα η συγκλητος, ινα προελθηι μετα
αλλαξιμων, και το πρωι αλλασσει εν τωι Ἱπποδρομωι, και εισερχεται η προελευσις εις τον
τρικλινον του Ἰουστινιανου και πας ο λαος, καθως εχει η συνηθεια της κυριακης. Και οτε
κελευουσιν οι δεσποται δεξασθαι το σεκρετον, λεγουσιν τωι πραιποσιτωι, και εξερχεται ο
πραιποσιτος και λεγει τωι της καταστασεως, και προσκαλειται ο της καταστασεως τους
πατρικιους και την συγκλητον. Και εισερχονται εις τον Τριπετωνα, και ο της καταστασεως
ευτρεπιζει τα βηλα εις τον αυτον Τριπετωνα, και αλλασσουσιν οι δεσποται τα διβητησια και τας
χλαμυδας και τα στεμματα αυτων, και καθεζονται εν τωι σενζωι. Και ευθεως εισερχονται οι
κουβικουλαριοι μυστικως απο πλαγιου ενθεν κακειθεν, και ιστανται κονσιστωριον, και
νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εξερχεται μετα οστιαριων, ως εχει η συνηθεια, και
προσκαλειται βηλον αʹ· των μαγιστρων, βηλον βʹ· τους πατρικιους, βηλον γʹ· τους υπατους,
βηλον δʹ· τους κομητας των σεκορων, βηλον εʹ· τους κανδιδατους των σεκορων, βηλον ϛʹ· τους
δομεστικους των σεκορων, βηλον ζʹ· τους απο επαρχων, τους στρατηλατας. Ὁ δε ρεφερενδαριος
εισερχεται απο πλαγιου, οτε εισηλθε το βηλον των πατρικιων, και ισταται οπισθεν 2.45 αυτων·
οι δε ασηκρηται οι μη οντες υπατοι, εισερχονται αμηνυτι οτε εισελθηι το βηλον των υπατων, και
ιστανται οπισθεν των υπατων· ομοιως εισερχονται οι σιλεντιαριοι εις την συμπληρωσιν των ζʹ
βηλων, και ιστανται οπισθεν ενθεν κακειθεν.
Τωι δε της καταστασεως κελευουσιν οι δεσποται λαλησαι προς του ελθειν τα βηλα τωι
οφειλοντι προβληθηναι, και οτε θελει εισαξαι τα βηλα, λεγει προς τα μερη το ονομα μυστικως,
και απερχονται τα μερη, και ποιουσι τα ποιηματα του προβαλλομενου κατα το ονομα. Και αφ' ου
σταθηι το σεκρετον κονσιστωριον, και σταθωσιν οι σιλεντιαριοι ενθεν κακειθεν, νευουσιν οι
δεσποται τωι πραιποσιτωι, και ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, και επαιρει ο της καταστασεως
μετα του σεκουνδικηριου τον προβαλλομενον πατρικιον, και ισταται μεσον του σεκρετου,
κρατουμενος υπο του της καταστασεως και του ετερου σιλεντιαριου· καν τε εις εστιν, καν τε
δυο, καν τε τρεις, και αυτοι συνεισερχονται υπο σιλεντιαριου κρατουμενοι, και πιπτουσιν οι
προβαλλομενοι και μονον, και εισαγουσι τον πρωτον αυτων εμπροσθεν του υποποδιου των
δεσποτων, και πιπτει και φιλει τους ποδας και τα δυο γονατα του μεγαλου βασιλεως, ομοιως και
του μικρου, και εγερθεις απλοι τας χειρας, και λαμβανει τα κωδικελλια παρα των δεσποτων και
φιλει τας χειρας αυτων, και ιστησιν αυτον, οπου ιστανται οι λοιποι, και εισαγει τον δευτερον,
και προσφερει κακεινον εν τωι υποποδιωι, και πιπτει και φιλει τους ποδας ομοιως και τα γονατα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

των δυο δεσποτων, και λαβων τα κωδικελλια φιλει τας χειρας, και οπισθοποδει κακεινος,
ομοιως και οι λοιποι, οσοι εαν εισιν, ποιουσιν ουτως, καν τε τρεις, καν τε τεσσαρες. Και οτε
λαβωσιν οι αμφοτεροι τα κωδικελλια και σταθωσιν, εισαγονται απο τε του μαγιστρου μεχρι των
εσχατων συγκλητικων εμπροσθεν των δεσποτων, κρατουμενοι υπο σιλεν 2.46 τιαριων,
απευχαριστουντες. Και οτε πληρωσηι η συγκλητος την ευχαριστιαν, προσφερει παλιν ο της
καταστασεως τον προβληθεντα πρωτον, και πιπτει εν τωι υποποδιωι και φιλει τους ποδας και τα
γονατα του μεγαλου δεσποτου, ομοιως και του μικρου, και ευχεται τους δεσποτας, ως τιμηθεις.
Και ιστησιν αυτον ο της καταστασεως ενθα εστιν η τιμη αυτου, καν στρατηγος καν εμπραττος,
καν τε απραττος, ομοιως και τοις λοιποις ποιει ουτως, πιπτουσιν κακεινοι και φιλουσιν τους
ποδας και τα γονατα, και ιστησιν αυτους, εκαστον κατα την τιμην αυτου, και οτε
συμπληρωσωσιν αμφοτεροι οι προβληθεντες, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και λεγει·
"Κελευσατε" και ευχονται το· "Εις πολλους χρονους." Και εξερχεται η συγκλητος μετα των
προρρηθεντων, και λαμβανουσιν οι σιλεντιαριοι τα κωδικελλια αυτων, και εκαστος
σιλεντιαριος οψικευει τον ιδιον αυτου, βασταζοντες τα κωδικελλια αυτων. Και εξερχονται δια
της προελευσεως, και απερχονται εις την εκκλησιαν του Ἱπποδρομου, και απτουσι κηρους,
οψικευομενοι υπο αξιωματικων, και απερχονται εν τωι Κονσιστωριωι και απτουσι κακεισε
κηρους, ομοιως και εις του Κυριου.
Και ιστανται οι αξιωματικοι και τα σκουταρια του
αριθμου και οι διαιταριοι των ολων διαιτων και οι δεκανοι εις τον μακρωνα των κανδιδατων,
και απερχονται οι αυτοι πατρικιοι οψικευομενοι μεχρι των χαλκων πυλων των κορτινων, και
λεγει ο αδμηνσουναλιος, απερ φωνοβολει ο νουμεραριος και λεγει· "Στητω" και κρατει ο
νουμεραριος το βηλον, και παλιν λεγει ο αδμηνσουναλιος, απερ φωνοβολει ο νουμεραριος·
"Λεβα, πατρικιε στρατηγε, λωκ," και εξερχεται ο πρωτος πατρικιος, και παλιν λεγει· "Στητω" εις
τον δευτερον, και λεγει, απερ φωνο 2.47 βολει ο νουμεραριος, ει μεν εστιν επαρχος, ειτε
λογοθετης, ειτε κυαιστωρ, λεγει· "Λεβα, πατρικιε επαρχε, λωκ·" ει δε εστιν πατρικιος μονον·
"Λεβα, πατρικιε." Και εξερχεται κακεινος εις την πυλην, και απερχονται οι αυτοι πατρικιοι
οψικευομενοι δια των Σχολων, και δεχονται τα μερη εκαστον εις τους ιδιους τοπους, και
ακτολογουσιν ενα ενα πατρικιον, εκαστον κατα την τιμην αυτου, και επιδιδωσιν το λιβελλαριν
ο δημαρχος τωι πρωτωι ως πρωτωι, τωι δευτερωι ως δευτερωι, ομοιως και τοις λοιποις, λεγων και
τα ποιηματα αυτων. Ὅτε δε λεγει το ονομα και την αξιαν, προσκυνει προς τον δημαρχον και τον
δημον, και ο δημαρχος προς αυτον ποιων το σεβας· ομοιως ακτολογουσιν και τους λοιπους,
ομοιως και ο δημος του Βενετου. Και απερχονται οι προβληθεντες δια του χυτου της Χαλκης εις
το Ἅγιον Φρεαρ, και απτουσιν κηρους και εισερχονται εν τωι ναωι, και ιστανται εις το σκαμνον
των πατρικιων, και οτε εστιν ο καιρος γενεσθαι την ευχην των πατρικιων παρα του πατριαρχου,
ερχεται ο ρεφερενδαριος και προσκαλειται αυτους, και εισερχονται εις τον ναον, εις την
σωλαιαν, ενθα ισταται το αντιμισιον. Και εξερχεται ο πατριαρχης εκ του θυσιαστηριου, και
λαμβανει τα κωδικελλια εξ αυτων, και τιθησιν αυτα εν τωι αντιμισιωι, και ποιει την ευχην, και
ειθ' ουτως επιδιδωσιν ενι εκαστωι πατρικιωι τα κωδικελλια αυτων, και εκαστος πατρικιος
τιθησιν το αποκομβιον αυτου εν τωι αντιμισιωι, ο στρατηγος νομισματα οβʹ, ο εμπραττος
νομισματα νʹ, ο απραττος νομισματα λϛʹ. Και απερχεται ο πατριαρχης εν τωι αντιμισιωι, ενθα
μεταδιδει, και εισερχονται οι πατρικιοι και κοινωνουσιν, ειθ' ουτως απερχονται εις το σκαμνον
των πατρικιων, και φορουσιν σαγια αληθινα αμφοτεροι και διαμεριζεται το οψικιν εις τους
προβληθεντας, και αναχωρουσιν εις τους οικους αυτων οψικευομενοι. Και οι σιλεντιαριοι
φορουντες 2.48 σαγια ροης καβαλλαριοι, βασταζοντες τα κωδικελλια αυτων, και απερχονται
μεχρι των οικων αυτων οψικευοντες. Ει μεν εχει γυναικα ο προβληθεις πατρικιος, επιδιδωσιν ο
σιλεντιαριος τα κωδικελλια τηι πατρικιαι, και λαμβανει εξ αυτης νομισματα ιβʹ· ει δε ουκ εχει
γυναικα, τιθησιν αυτα εις τον κραβαττον αυτου, και λαμβανει τα ιβʹ νομισματα εξ αυτου, και
αρισται μετ' αυτου, και ουτως αναχωρει εις τον οικον αυτου.
Χρη δε γινωσκειν οτι εν εορτηι προβολη πατρικιου ου γινεται· την δωδεκαημερον των
εορτων γινεται και την εξαημερον της διακαινησιμου, και την ημεραν των Βαΐων και εν παγανηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

κυριακηι· και το αγιον Σαββατον μηνυεται η συγκλητος ινα βασταζωσιν τα ασπρα χλανιδια μετα
των ατραβατικων, και προ του απελθειν τους δεσποτας εις την εκκλησιαν, δεχεται σεκρετον
μετα λευκων χλανιδιων εις τον Χρυσοτρικλινον, και γινεται η προβολη της πατρικιοτητος, και
διδοται μεταστασιμον εν τωι Κονσιστωριωι, και αλλασσει πασα η συγκλητος ατραβατικα
χλανιδια κατα την συνηθειαν της ημερας του αγιου Σαββατου, ομοιως και οι προβληθεντες
πατρικιοι τα ατραβατικα, ει μεν εστιν στρατηγος φορει σαγιον αληθινον, βασταζων και τα
κωδικελλια αυτου εμπροσθεν των δεσποτων. Και απερχονται μεχρι της εκκλησιας, και οτε
αλλαξωσιν οι δεσποται τας ενδυτας της εκκλησιας, υποστρεφουσιν εν τωι παλατιωι και
αλλασσουσιν οι προβληθεντες πατρικιοι τα ασπρα χλανιδια, και επαιρουσιν οι σιλεντιαριοι τα
κωδικελλια αυτων. Οι μεν στρατηγοι μετα σαγιων αληθινων απερχονται εν τηι εκκλησιαι, καθως
τα προρρηθεντα, δια των Σχολων και τας δοχας των μερων, και εξερχεται ο πατριαρχης εκ του
θυσιαστηριου, και ποιει την ευχην, ως εχει η συνη 2.49 θεια, και αναχωρουσιν εις τους οικους
αυτων, καθως ανωτερω ειρηται. Ἐν ηι ημεραι παρακυπτικον φιαλης γινεται και παρακυπτει μετα
το κωδικελλιον, και εν τηι συμπληρωσει του παρακυπτικου της φιαλης των Βενετων απερχονται
τα μερη εις τους τοπους αυτων εις τας Σχολας, ομοιως και οι προβληθεντες πατρικιοι
οψικευομενοι απερχονται εις τας Σχολας, και δεχονται αυτους τα μερη, και απερχονται εν τηι
εκκλησιαι, και πληρουται πασα η ακολουθια, ως εχει η συνηθεια, καθως ανωτερω ειρηται. Ει δε
ουκ εστιν συγκλητικος ο προβληθεις πατρικιος, αλλ' εστιν απο σπαθιου, ουκ εισερχεται εν τωι
Χρυσοτρικλινωι, αλλ' ενδυει αυτον ο της καταστασεως σαγιον ροης. Και οτε εισελθωσιν τα βηλα
ολα κατα την συνηθειαν εν τωι Χρυσοτρικλινωι και σταθωσι κονσιστωριον, κρατει ο της
καταστασεως τον οφειλοντα προβληθηναι εις το πουλπιτον των αργυρων πυλων μετα αλλου
σιλεντιαριου, και ερχεται ο οστιαριος μονος, και ισταται εις το βηλον εσωθεν, και οτε λαβηι το
νευμα παρα του πραιποσιτου, κρουει το βηλον, και επαιρει αυτο ο σιλεντιαριος, και εισερχεται ο
προβληθεις πατρικιος απο σαγιου ροης, κρατουμενος υπο του της καταστασεως και ετερου
σιλεντιαριου, και πιπτει μετα των σιλεντιαριων ο προβληθεις το πρωτον, το δευτερον πιπτει εις
την μεσην του τρικλινου, το τριτον πιπτει απο διαστηματος του σενζου. Και φερουσιν αυτον, και
πιπτει εμπροσθεν του υποποδιου, και φιλει τους ποδας του μεγαλου βασιλεως και τα δυο αυτου
γονατα, ομοιως και του μικρου, και απλοι τας χειρας και λαμβανει παρα των δεσποτων τα
κωδικελλια, και φιλει τας χειρας των δεσποτων, και οπισθοποδει αυτον ο της καταστασεως,
ενθα το τριτον προσεκυνησε, και εισερχονται οι πατρικιοι 2.50 απο τε μαγιστρων και των
λοιπων πατρικιων, κρατουμενοι υπο σιλεντιαριων, απευχαριστουντες τοις δεσποταις πατρικιοι
και μονον· οι δε λοιποι συγκλητικοι ου πιπτουσιν, ως μη γενομενου συγκλητικου. Και απερχεται
οψικευομενος εν τωι Κονσιστωριωι, και ουτως απερχονται εν τηι εκκλησιαι, και τα λοιπα παντα
πληρουται, ως εχει η συνηθεια, και επι των λοιπων πατρικιων και οτε αναχωρει απο της
εκκλησιας, φορει και αυτος σαγιον αληθινον, και ουτως αναχωρει εις τον οικον αυτου.

2.51 Νζʹ (ΜΗʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προβοληι πατρικιων.
Εισελθων ο βασιλευς εις την καμαραν την ουσαν προς τον ναον του Ἁγιου Θεοδωρου
ενδον του βηλου, προσκαλειται ο πραιποσιτος τους βεστητορας, και περιβαλλουσι την χλανιδα
τον βασιλεα, και τουτων εξελθοντων, στεφεται υπο του πραιποσιτου, επειτα εξερχεται εκ της
καμαρας, εν ηι εστεφθη, και ανελθων καθεζεται επι του σενζου αυτου, του ισταμενου εις τον
Χρυσοτρικλινον. Σταντων δε των αρχοντων του κουβουκλειου ενθεν κακειθεν, οι
κουβικουλαριοι και οι σπαθαροκουβικουλαριοι ιστανται οπισω κυκλωι του σενζου, καθως εστιν
το ημικυκλιον, δια το χωρηθηναι τους μελλοντας εισελθειν δια των οκτω βηλων· οι δε
πρωτοσπαθαριοι ευνουχοι ιστανται πλησιον του σενζου. Ειτα λαβων τον θυμιατον ο
μινσουρατωρ η και ο παπιας του παλατιου του μεγαλου, θυμιαι απο του αιρομενου βηλου του
Χρυσοτρικλινου, και ανερχεται θυμιων τον βασιλεα, και τουτο ποιων εκ γʹ υποχωρει. Και
λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, απερχεται και ισταται εμπροσθεν του βασιλεως
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

μεσον των αρχοντων του κουβουκλειου, και εφαπλωσας τας χειρας αυτου μετα του χλανιδιου
αυτου, προσκυνει τον βασιλεα, μη κλινας τα γονατα, ει μη μονον το σχημα της προσκυνησεως,
ον τρο 2.52 πον η της ημερας ταξις απαιτει. Και ειθ' ουτως εξερχεται μετα δυο οστιαριων,
εμπροσθεν αυτου βασταζοντων και τα βεργια αυτων εν τωι Τριπετωνι, και ευρισκει τους
μαγιστρους ετοιμασθεντας παρα του της καταστασεως, και προσκαλειται αυτους ο πραιποσιτος·
και ιστανται εξω του βηλου της πυλης του Χρυσοτρικλινου δυο σιλεντιαριοι, και ηνικα
προσκληθωσιν οι μαγιστροι παρα του πραιποσιτου, αιρεται υπερθεν το βηλον υπο σιλεντιαριων,
και εισερχονται οι μαγιστροι μετα του πραιποσιτου, το πρωτον βηλον, και στας ο πραιποσιτος
πλησιον του αυτου βηλου, οι δε μαγιστροι οπισω αυτου, νευει ο πραιποσιτος τους οστιαριους,
και ιστανται ενδον του βηλου. Λαβων δε νευμα ο ενδον πραιποσιτος παρα του βασιλεως, διδωσι
νευμα τωι μινσουρατωρι η τωι κουβικουλαριωι τωι αιροντι το βηλον, και εισερχεται ο πραιποσιτος
και ανερχεται εν τηι στασει αυτου· οι δε μαγιστροι εισελθοντες ενδον του βηλου, πιπτουσιν, και
ανασταντες ιστανται εν τηι ταξει αυτων απο των αρχοντων του κουβουκλειου ενθεν κακειθεν.
Και αυθις λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, εισερχεται εις το μεσον, και
προσκυνησας, ως ανωτερω ειρηται, εξερχεται μετα δυο οστιαριων εν τωι Τριπετωνι, και
προσκαλεσαμενος τους ανθυπατους, εισαγει αυτους, βηλον βʹ· προσκυνησαντες δε και αυτοι,
ιστανται απο των μαγιστρων ενθεν κακειθεν, ο δε πραιποσιτος ανερχεται εν τηι στασει αυτου,
τουτο δε ποιει κατα εισοδον εκαστου βηλου. Και αυθις λαβων νευμα, εξερχεται, ως ανωτερω
ειρηται, εν τωι Τριπετωνι, και προσκαλειται τους πατρικιους και στρατηγους, και εισαγει αυτους,
βηλον γʹ.
Ἐκτελουντων και αυτων προσκυνησιν και στασιν, ως και οι πρυην. 2.53 Ἰστεον δε οτι,
ει μεν ουκ εστιν ο υπαρχος πατρικιος, εν τωι τριτωι βηλωι των πατρικιων εισερχεται εν τηι δοχηι,
εαν δε κυαιστωρ η λογοθετης η γενικος η εκ των τα πρωτα οφφικια κατεχοντων ουκ εισι
πατρικιοι, ουδεις εισερχεται μετα των πατρικιων, αλλ' εισερχονται μετα της συγκλητου. Και
λαβων παλιν νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, εισερχεται εις το μεσον, και
προσκυνησας και εκτελεσας παντα α εν τωι πρωτωι βηλωι εξετελεσεν, εξερχεται μετα δυο
οστιαριων εν τωι Τριπετωνι, και εισαγει την συγκλητον, δʹ βηλον· εκτελουσιν δε και αυτοι
ομοιως. Συνεισερχονται αυτοις δια της πλαγιας αυτων εν μεν τωι δεξιωι μερει οι βεστητορες, εν
δε τωι ευωνυμωι ο λογοθετης μετα των ασηκρητων και ο ρεφερενδαριος μετ' αυτων φορων
φελωνην ασπρον. Ἰστεον δε οτι οι μεν ασηκρηται και οι βεστητορες και ο λογοθετης και ο
δεκανος εισιοντες ου πιπτουσιν, αλλ' ιστανται οπισθεν του σεκρετου ενθεν κακειθεν, η δε
συγκλητος, ως προειρηται, επελθουσα εκτελει απαντα, ως και οι προτερον. Ειτα ανελθων παλιν
ο πραιποσιτος, ισταται εν τηι ταξει αυτου, και λαβων παρα του βασιλεως νευμα, εισερχεται
μεσον, και προσκυνησας εξερχεται μετα οστιαριων και βεργιων εν τωι Τριπετωνι, και εισαγει
τους κομητας των σχολων εις το εʹ βηλον· εκτελουσιν δε και αυτοι ομοιως. Ὁ δε πραιποσιτος
ανερχεται και ισταται εν τηι ταξει αυτου, και αυθις λαβων νευμα εισερχεται εις το μεσον και
προσκυνει, και εξελθων εισαγει κανδιδατους, βηλον ϛʹ, και αυτοι, ως προειρηται, τα συνηθη
εκτελεσαντες, ιστανται εν τηι ταξει αυτων. Και ο πραιποσιτος εισελθων παλιν και προσκυνησας,
εισαγει δομεστικους, βηλον ζʹ· και αυτοι εκτελουσιν ομοιως. Ειτα εισαγει τους απο επαρχων,
βηλον ηʹ. 2.54 Και τελεσθεντων των ηʹ βηλων, συνεισερχονται μετα του ογδοου βηλου ο της
καταστασεως και οι σιλεντιαριοι ενθεν κακειθεν οπισθεν του σεκρετου, και ει μεν εισηλθεν ο
μελλων γινεσθαι πατρικιος εν ενι των βηλων, και ισταται εν τηι δοχηι του σεκρετου,
προσκαλειται ο βασιλευς τον πραιποσιτον, και ον αν κελευηι προβαλεσθαι πατρικιον, λεγει το
ονομα αυτου τωι πραιποσιτωι, κακεινος λεγει τωι της καταστασεως, κακεινος λαβων μετ' αυτου
σιλεντιαριον και τον μελλοντα προβληθηναι, εξαιφνης αγουσιν και ιστασιν μεσον εμπροσθεν
του βασιλεως· Ει δε εξω εμεινεν, ως μη αξιας ουσης της ταξεως αυτου εισελθειν μετα των ηʹ
βηλων, μενει μετ' αυτου ο της καταστασεως μετα σιλεντιαριου ενος, ο δε βασιλευς
προσκαλειται τον πραιποσιτον και γνωριζει το ονομα του μελλοντος προβληθηναι, ο δε
πραιποσιτος ισταται μεσον του σεκρετου, και προσκυνησας, εξελθων μετα δυο οστιαριων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

προσκαλειται αυτον, και εισαγει, φορουντα σαγιον ροης. Κρατουσι δε αυτον ο τε της
καταστασεως και σιλεντιαριος, και ιστασιν αυτον μεσον του σεκρετου εμπροσθεν του βασιλεως,
ο δε πραιποσιτος εισελθων εν τηι καμαραι και τας πλακας παρα του δευτερου λαβων, επιδιδωσιν
αυτας τωι βασιλει. Ἄγουσι δε τον μελλοντα προβληθηναι ο της καταστασεως και ο σιλεντιαριος,
και ριπτουσιν αυτον εις τους ποδας του βασιλεως, και προσκυνησας ασπαζεται αυτους, ειτα τα
γονατα αυτου, ειτα λαβων τας πλακας απο του βασιλεως, φιλει και τας χειρας αυτου. Και
λαβοντες αυτον, αποφερουσιν οπισθοφανως, και ιστωσιν αυτον μεσον του σεκρετου αναμεταξυ
των του κουβουκλειου αρχοντων, διαμεριζονται δε οι σιλεντιαριοι, οι μεν εκ δεξιων, οι δε εξ
ευωνυμων, και λαβων ο δεξιος τον πρωτον μαγιστρον, αγει αυτον και ιστησιν εν τωι δεξιωι μερει
του προβληθεντος πατρικιου, κακεινος προσκυνησας, υπερευχεται τον βασιλεα, και ειθ' ουτως
2.55 απερχεται εν τηι αυτου στασει τε και ταξει. Και ηνικα τελεσηι την ευχην και ευχαριστιαν ο
πρωτος μαγιστρος, ευθεως καταλαμβανει ο ευωνυμος σιλεντιαριος, εισαγων μαγιστρον εκ του
ετερου μερους, και ιστησιν αυτον εξ ευωνυμων του προβληθεντος πατρικιου, και αυτος
υπερευχεται τον βασιλεα απευχαριστων· ηνικα δε μελλει εξελθειν ο αυτος μαγιστρος,
καταλαμβανει ο εκ δεξιων τα αυτα ποιων. Ἰστεον δε οτι παντες οι εισελθοντες δια των οκτω
βηλων χωρις των ασηκρητων και των βεστητορων και του ρεφερενδαριου, εκαστος αυτων κατα
την ιδιαν ταξιν εισερχεται, κρατουμενος υπο σιλεντιαριου, πλησιον του προβληθεντος
πατρικιου, οι μεν εκ δεξιων, οι δε εξ αριστερων, εκτελουσιν δε και αυτοι παντα ακολουθως, ον
τροπον ο εκ δεξιων μαγιστρος και ο εξ αριστερων εξετελεσαν. Και παντων προσκυνησαντων και
απευχαριστησαντων τον βασιλεα, λαβοντες τον προβληθεντα πατρικιον ο τε της καταστασεως
και ο σιλεντιαριος, αγουσιν αυτον προς τον βασιλεα, και πεσων φιλει τους ποδας του βασιλεως,
ειτα τα γονατα αυτου, και ευξαμενος και απευχαριστησας τον βασιλεα, απελθων ισταται εν τηι
ταξει αυτου, ειτα λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως λεγει· "Κελευσατε." Και
παντες υπερευξαμενοι εξερχονται, ο δε βασιλευς αναστας απο του σενζου αυτου, εισερχεται εν
τηι καμαραι του Ἁγιου Θεοδωρου, και λαβων ο πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης του
βασιλεως, προσκαλειται τους βεστητορας, και απαλλασσουσιν αυτοι την χλανιδα αυτου. Ὁ δε
προβληθεις πατρικιος εξερχεται δια των Σκυλων εν τωι Ἱπποδρομωι, και περιπατει εμπροσθεν
αυτου σιλεντιαριος βασταζων τας πλακας, και εισελθων εις τον ναον του Ἁγιου Στεφανου,
απτει κηρους, και ευξαμενος εξερχεται 2.56 εκειθεν, και δηριγευομενος υπο τε αξιωματικων,
σκευοφορων, στρατιωτων ταγματων, δεκανων και διαιταριων, διερχεται δια του Ἱπποδρομου
και της Θερμαστρας και απερχεται εν τωι Κονσιστωριωι, και αψας κηρους εξερχεται, και υπο των
αυτων δηριγευομενος, εξερχεται δια τε των Ἐξκουβιτων και των Σχολων. ∆εχονται αυτον οι
του μερους των Βενετων, εν ωι απτει κηρους ο βασιλευς εν τηι τριτηι ταξει οτε προερχεται εξωθεν
των μεγαλων πυλων, ακτολογουσι δε αυτον, καθως τελουσιν εν ταις προβολαις των πατρικιων,
λεγοντες και το· "Ὁ δεινα" και· "Εισε πατρικιος" και επιδιδωσιν αυτωι ο δημαρχος λιβελλαριν.
Και ανελθων εν τηι πυληι πλησιον της Χαλκης, δεχεται αυτον το μερος των Πρασινων, και
επιδιδωσιν ο δημαρχος το λιβελλαριν, και ισταται μεσον, ως ειθισται αυτωι παντοτε εν ταις
δοχαις γινεσθαι. Ειτα τελεσαντων των δυο μερων, εξερχεται δια της Χαλκης, και διελθων μεχρι
του Ἁγιου Φρεατος, απτει εκεισε κηρους, και ειθ' ουτως εισερχεται εις την Μεγαλην Ἐκκλησιαν,
και εμπροσθεν των αγιων θυρων εστως, ευχεται, και προσκαλεσαμενος αυτον ο πατριαρχης,
κλινει την αυτου κεφαλην, λεγων ευχην, ειθ' ουτως κοινωνει του αχραντου σωματος και
αιματος του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου παρα του πατριαρχου, και ασπασαμενος αυτον ο
πατριαρχης, αποπεμπει αυτον. Ὁ δε πατρικιος την εξ εθους τηι εκκλησιαι διδομενην συνηθειαν
δεδωκως, εξερχεται δια μεσου του ναου εις τον ναρθηκα, κακεισε απαλλαξας βαλλει το
σκαραμαγγιον αυτου και σαγιον αληθινον, και ειθ' ουτως εξελθων απερχεται εφιππος αυτος,
και ο σιλεντιαριος εμπροσθεν αυτου, βασταζων τας πλακας, φορων σαγιον αληθινον, οι δε
λοιποι, ους ανωτερω ειρηκαμεν, δηριγευουσιν αυτον μεχρι του οικου αυτου. Ἰστεον δε οτι ους
ανωτερω ειπομεν, πεζοι δηριγευουσιν, 2.57 καταλαβων δε ο πατρικιος τον οικον αυτου,
υποδεχεται παντας, η δε εν τηι τραπεζηι καθεδρα του σιλεντιαριου πλησιον του πατρικιου εις το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

αριστερον μερος ισοτιμως καθεζεται, η γαρ ταξις ουτως παρεχει· λαμβανουσι δε και αυτοι παρα
του πατρικιου οι τε σιλεντιαριοι και οι στρατιωται τας εξ εθους διδομενας αυτοις συνηθειας και
απερχεται εκαστος εις τον οικον αυτου, ευχαριστουντες τον Θεον και υπερευχομενοι τον
πλουτοποιον ημων βασιλεα. Ἀκτολογια των δημων επι προαγωγηι πατρικιου.
Της συνηθους ταξεως τελουμενης εν τωι παλατιωι επι τηι του πατρικιου προαγωγηι,
εξερχεται δια της προελευσεως, οψικευομενος υπο σιλεντιαριου, δηλονοτι του σιλεντιαριου
βασταζοντος τον τουτου κωδικελλον και απερχεται εις την εκκλησιαν του Ἱπποδρομου, εις τον
Ἅγιον Στεφανον, και απτει εκεισε κηρους. Και οψικευομενος υπο αξιωματικων, απερχεται εν
τωι Κονσιστωριωι, και απτει εκεισε κηρους, ομοιως και εις την του Κυριου εκκλησιαν, και
ιστανται οι τε αξιωματικοι και τα σκουταρια του αριθμου και οι διαιταριοι των ολων διαιτων
και οι δεκανοι εις τον μακρωνα των κανδιδατων. Και απερχεται ο αυτος πατρικιος,
οψικευομενος υπ' αυτων, εως των χαλκων πυλων των κορτινων, και λεγει ο αδμηνσουναλιος·
"Στητω," και κρατει ο νουμεραριος το βηλον και λεγει· "Λεβα, πατρικιε, ε λωκ." Και παλιν λεγει
ο αδμηνσουναλιος, απερ φωνοβολει ο νουμεραριος, και εξερχεται ο πατρικιος, και διερχεται δια
των Σχολων, οψικευομενος δηλονοτι υπο των προειρημενων. Το δε μερος των Πρασινων
ισταται εις τους Ἁγιους Ἀποστολους εις τας Σχολας, εκδεχομενον τον πατρικιον, και 2.58 μετα
το στηναι τον πατρικιον εις τον ειωθοτα τοπον, λεγει ο δημος· "Προ παντων ευφημησωμεν τους
δεσποτας της οικουμενης." Οι κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα μεγαλων βασιλεων και
αυτοκρατορων πολλα τα ετη." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα
ευσεβεστατων Αυγουστων πολλα τα ετη." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται. "Των
πορφυρογεννητων πολλα τα ετη." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται και ειθ' ουτως λεγουσιν
ακτα απο φθογγης· "Τις ουκ εχει επι πλειον δοξασαι τον μονον αθανατον βασιλεα" εκ γʹ. "και
προβιβαζοντα αξιαν τοις αξιοις" εκ γʹ. "και σε ο δεινα ετιμησαν παραδοξως" εκ γʹ· "την του
πατρικιου περιδοξον αξιαν," εκ γʹ. "αλλ' ο παντων Ποιητης και ∆εσποτης τους χρονους αυτων
πληθυνηι συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Και μετα ταυτα επιδιδωσι το
λιβελλαριον ο δημαρχος τωι πατρικιωι, και λεγουσιν οι κρακται· "Εισε ο δεινα, εισε ο δεινα, εισε
ο δεινα." Και ο λαος εκ γʹ· "Εισε πατρικιος, εισε." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, προβολη των
ευεργετων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, ποθητε των ανακτων." Ὁ λαος·
"Καλως ηλθες·" Οι κρακται· "Καλως ηλθες ο ευγενης εκ προγονων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι
κρακται· "Καλως ηλθες, ο δεινα πατρικιε των Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται·
"Καλως ηλθες εις φιλουντα σε δημον." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Ἀξιως σε
ηγαπησαν οι δεσποται, ως οντα καθαρον και επαξιον," Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται·
"αλλ' ο παντων Ποιητης 2.59 και ∆εσποτης," Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "φυλαξηι σε,
πατρικιε, εις πληθη χρονων." Και αποκινουντος του πατρικιου, οψικευει εμπροσθεν αυτου ο
δημος, λεγων απελατικον ηχ· δʹ· "Οι εκ της ανω Προνοιας εστεμμενοι αξιοδοτως πανσοφοι
ευεργεται σε, ως προσφιλεστατον δουλον, ο δεινα, ετιμησαν εν υπερτεραις, αξιαις,
πρωτοσπαθαριον εντιμον και ευγενη εκ προγονων, και εις υπερτιμον δοξαν, την πατρικιου
ανυψωσαν αξιαν." Και απαγουσιν αυτον οψικευοντες εως της δοχης των Βενετων (μεχρι γαρ
εκεισε πληρουται το ποιημα), και μετα το πληρωθηναι λεγουσιν οι κρακται· "Ἔς ο Θεος ο αγιος,
σωσον τον πατρικιον." Και ο λαος εκ γʹ· "Ἔς ο Θεος ο αγιος." Και δεχεται αυτον το μερος των
Βενετων εις την Χαλκην, και γινεται η ακολουθια και η ταξις της δοχης, καθως και πρωην επι
της δοχης των Πρασινων· πλην λεγει απελατικον ηχ. δʹ· "Οι εκ Θεου κρατουμενοι," ως
προεγραφη. Και διερχεται δια του χυτου της Χαλκης, και εισερχεται εις το Ἅγιον Φρεαρ και
απτει κηρους, και μετα τουτο εισερχεται εις την σωλεαν, ενθα ισταται το αντιμισιον. Ὁ δε
πατριαρχης εξερχεται απο του θυσιαστηριου, και λαμβανει τον κωδικελλον αυτου, και τιθησιν
αυτον εν τωι αντιμισιωι, ειτα ποιει την ευχην, και μετα την ευχην επιδιδωσι τον κωδικελλον τωι
πατρικιωι, και μετα το λαβειν τον κωδικελλον, τιθει ο πατρικιος το αποκομβιον εν τωι αντιμισιωι.
Ὁ δε πατριαρχης εισερχεται εν τωι θυσιαστηριωι, και απερχεται εν τωι αντιμισιωι, ενθα και τοις
δεσποταις ταις εορταις μεταδιδωσι, και μεταδιδωσι τωι πατρικιωι· μετα δε την μεταληψιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

απερχεται ο πατρικιος εις το σκαμνον των πατρικιων, και περιβαλλεται αληθινον σαγιον, και
εξερχεται απο των εκεισε, και καββαλικευει, και απερχεται εν τωι οικωι αυτου, οψικευομενος
2.60 υπο των προειρημενων και υπο των δυο δημων, και λεγει εκαστος αυτων το ιδιον
απελατικον· ο δε σιλεντιαριος φορων σαγιον ροης, και αυτος καβαλλαριος, οψικευει τον
πατρικιον, βασταζων τον τουτου κωδικελλον. Και μετα το σωθηναι τον πατρικιον εις τον οικον
αυτου υποστρεφουσιν οι οψικευοντες παντες και οι των δυο μερων δημοι, συνεστιωνται δε τωι
πατρικιωι εν τωι οικωι αυτου τηι αυτηι ημεραι οι πραιποσιτοι και ετεροι πατρικιοι και οφφικιαλιοι
και οι δυο δημαρχοι και ο σιλεντιαριος, οι δε πραιποσιτοι λαμβανουσιν ανα ιματιων
ερραμμενων απο τριβλαττιων ορνεμενων βʹ, και οι δημαρχοι αβδια.

2.61 ΝΗʹ (ΜΘʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προβοληι ανθυπατων.
Καθεζεται ο βασιλευς επι του σενζου εστεμμενος, φορων την χλανιδα αυτου, και
ιστανται οι του κουβουκλειου αρχοντες εν τηι ταξει αυτων· οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι και οι
κουβικουλαριοι ιστανται οπισθεν του βασιλεως κυκλοθεν του ημικυκλιου· οι δε
πρωτοσπαθαριοι οι ευνουχοι ιστανται πλησιον του σενζου, φορουντες τα σαβανια αυτων,
βασταζοντες και τα σπαθοβακλια αυτων. Και λαβων θυμιατον ο παπιας, θυμιαι ομοιως, ως επι
προβοληι πατρικιων, και υποχωρει. Ειτα λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως,
εισερχεται και ισταται μεσον αναμεταξυ των αρχοντων του κουβουκλειου, και προσκυνησας,
εξερχεται εν τωι Τριπετωνι μετα δυο οστιαριων, και εκτελει παντα, ον τροπον ανωτερω
ειρηκαμεν εν τηι προβοληι των πατρικιων. Και εισαγει βηλον αʹ· μαγιστρους, και εκτελουσιν
παντα, ως η συνηθεια εχει. Ὁμοιως παλιν εξελθων εισαγει βηλον βʹ· πατρικιους και στρατηγους,
και απλως τα λοιπα βηλα, τους τε δημαρχους και τον τοποτηρητην των σχολων. Και ει μη
εισηλθεν εν τηι δοχηι ο μελλων γενεσθαι ανθυπατος, προσκαλεσαμενος ο βασιλευς τον
πραιποσιτον, λεγει το ονομα του μελλοντος προβληθηναι, κακεινος λεγει τωι της καταστασεως,
κακεινος λαβων αυτον, ως επι πατρικιου, ιστησιν αυτον εμπροσθεν των αρχοντων του
κουβουκλειου, 2.62 και λαβων ο πραιποσιτος πορφυρουν τετραδιον επιδιδωσι τωι βασιλει. Ὁ δε
της καταστασεως μετα σιλεντιαριου, ενεγκαντες αυτον πλησιον του βασιλεως, ποιουσι
προσκυνησαι και φιλησαι τους ποδας του βασιλεως, ειθ' ουτως τα γονατα αυτου. Ειτα λαβων το
πορφυρουν τετραδιον παρα του βασιλεως, ηγουν το ανθυπατικιν, φιλει και τας χειρας αυτου,
και ειθ' ουτως απαγαγοντες αυτον οπισθοφανως, ιστασιν αυτον μεσον· απαντες δε οι εν τηι δοχηι
εισελθοντες εκτελουσι την προσκυνησιν, ον τροπον ανωτερω ειρηται εν τηι προβοληι των
πατρικιων. Ει δε ουκ εισηλθεν εν τηι δοχηι ο μελλων προβληθηναι, αλλ' εναπεμεινεν εξω, ως μη
ενδεχεσθαι την αξιαν αυτου εισερχεσθαι εν ταις δοχαις, η κατα υστερησιν εναπεμεινεν εξω,
εξερχεται ο πραιποσιτος και εισαγει αυτον, τελειται δε μεχρις αν καταλαβηι το ανθυπατικιν
παρα του βασιλεως, ως ανωτερω εν τηι καταστασει των πατρικιων εδηλωσαμεν. Τελεσαντες δε
παντες εν τηι δοχηι την συνηθη προσκυνησιν και ευχαριστησαντες, λαμβανουσι τον προβληθεντα
ανθυπατον ο της καταστασεως μετα σιλεντιαριου, και απαγουσιν αυτον προς τον βασιλεα, και
προσκυνησας τον βασιλεα υποστρεφει, και ισταται εν τηι ταξει αυτου, και λαβων νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως, λεγει· "Κελευσατε."

2.63 ΝΘʹ (Νʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι ζωστης πατρικιας.
Ἀλλασσουσιν οι δεσποται τα διβητησια και τας χλαμυδας, και ιστανται εις τας πυλας του
Φαρου, βλεποντες επι τον μεσον πυλωνα, τα νωτα εχοντες προς ανατολην, στεμματα δε ου
φορουσιν οι δεσποται. Και οτε λαβηι ο πραιποσιτος το νευμα παρα των δεσποτων, εισαγει τους
πατρικιους και μερος των υπατων και μερος των σιλεντιαριων προς την χωρησιν της
εκκλησιας, και ιστανται κονσιστωριον εις την εκκλησιαν οι εισελθοντες ενθεν κακειθεν. Και
λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα των δεσποτων, εξερχεται εις τον παραναρθηκα, και επαιρει
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

την βουλομενην απο του Φυλακος, ενθα εισιν οι γανωτοι πυλωνες οι αντιπεπτοι, και εισαγει
αυτην ο πραιποσιτος ενδον των μεσων πυλων, και πιπτει προς τους ποδας αυτη και μονον, και
αναστασης αυτης, αποφερει αυτην προς τους δεσποτας, και πιπτει προς τους ποδας αυτων, και
αναστασα απλοι τας χειρας και λαμβανει παρα των δεσποτων το δελματικιν και το θωρακιν και
μαφοριν ασπρον, και φιλει τας χειρας των δεσποτων. Και αποφερει αυτην εις τον Φυλακα, οθεν
εξηλθεν, και ενδυει αυτην το δελματικιν, και φορει το μαφοριον το ασπρον, και παλιν εισαγει
αυτην εις τον Φαρον εις την εκκλησιαν, ενθα ιστανται οι δεσποται και οι συγκλητικοι.
Ειθ' ουτως φιλει τους ποδας των δεσποτων, και εξερχεται απευχαριστουσα, και
απερχεται 2.64 εις το Πανθεον, και μετα μικρον λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος, και λεγει·
"Κελευσατε." Και εξερχεται η συγκλητος απο της εκκλησιας, και απερχονται εν τωι Τριπετωνι.
και ο της καταστασεως ευτρεπιζει τα βηλα απο τε των πατρικιων και των λοιπων συγκλητικων
εις τον αυτον Τριπετωνα, και οτε απελθηι η ζωστη πατρικια εις το Πανθεον, ενδυεται το
θωρακιν επανω του δελματικου, και φορει και λωρον και το προπολωμα. Και ειθ' ουτως
φορουσιν οι δεσποται τα στεμματα, και καθεζονται εν τωι σενζωι, και νευουσιν τωι πραιποσιτωι,
και εξερχεται μετα οστιαριων και βεργιων, και προσκαλειται βηλον αʹ· μαγιστρους, βηλον βʹ·
πατρικιους βηλον γʹ· συγκλητικους, υπατους, κομητας, κανδιδατους, δομεστικους, απο επαρχων
και στρατηλατας· συνεισερχονται δε και οι σιλεντιαριοι οπισθεν της συγκλητου ενθεν κακειθεν.
Και οτε πληρωθηι τα βηλα και σταθηι το σεκρετον ολον, νευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και
εξερχεται δια της πληρωσεως της ταξεως των πατρικιων το μερος του Πανθεου, και απερχεται
εις το Πανθεον, ενθα εστιν η προβληθεισα ζωστη πατρικια, και εισαγει αυτην, κρατων αυτην
απο των ωμων. και διερχεται εις την πληρωσιν της ταξεως των πατρικιων, και ιστησιν αυτην
μεσον του σεκρετου των πατρικιων, φορουσαν τον λωρον και το προπολωμα. Και προσκυνει
μικρον, ως μη δυναμενης αυτης πεσειν δια τον λωρον και το προπολωμα, και παλιν αποφερει
αυτην ολιγα βηματα, και προσκυνει ομοιως, και εις το τριτον προσφερει αυτην εις τα γονατα
των δεσποτων, και φιλει τα δυο γονατα του μεγαλου δεσποτου, ομοιως και του μικρου, ποδας δε
ου φιλει, ως μη δυναμενης αυτης πεσειν. Ειθ' ουτως απλοι τας χειρας, και λαμβανει τας πλακας
μετα των κωδικελλων, και φιλει τας χειρας των δεσποτων, και υποχωρει ολιγον κρατουμενη
παρα του πραιποσιτου. Και εισαγονται υπο σιλεντιαριων κρατουμενοι απο τε μαγιστρου μεχρι
των στρατηλατων απευχαριστουντες δια την 2.65 τιμηθεισαν. Και οταν συμπληρωσηι η
συγκλητος την ευχαριστιαν, εισαγει αυτην παλιν ο πραιποσιτος εις τα γονατα των δεσποτων,
και απευχαριστει τοις δεσποταις. Και νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι τωι εστωτι εις το πλαγιν
του σενζου, καν τε πριμικηριος τυχηι, ανευ του κρατουντος την ζωστην, και λεγει· "Κελευσατε."
Και επευχεται η συγκλητος και εξερχεται, συνεξερχεται δε και η ζωσθεισα, και λαμβανει τας
πλακας αυτης σιλεντιαριος, και εξερχεται εις το Λαυσιακον, οψικευομενη υπο σιλεντιαριων και
κουβικουλαριων φορουντων χλανιδια λευκα, και απερχεται επι την τροπικην του Λαυσιακου,
και ουκ εξερχεται, ενθα εστιν η προελευσις, αλλ' επι τον Ἔρωτα, και εκβαινει επι το πλαγιν της
Μανναυρας, και επι τον μακρωνα των κανδιδατων εις τα Ἐξκουβιτα και δια των Σχολων, και
δεχονται τα μερη, ως επι των πατρικιων, λαμβανει και λιβελλαριν παρα των δημαρχων, και
ακτολογουσιν τα μερη, ως η συνηθεια εχει. Και απερχεται δια του χυτου της Χαλκης εις το
Ἅγιον Φρεαρ, και εισερχεται εν τωι ναωι, εις τα αγια θυρια, ενθα προκειται το αντιμισιον, και
εκβαινει ο πατριαρχης απο του θυσιαστηριου, και λαμβανει τας πλακας αυτης, και τιθησιν αυτας
εις το αντιμισιον, και ποιει ευχην, ως επι των πατρικιων. Συνοψικευουσι δε αυτην μεχρι της
εκκλησιας και οι αξιωματικοι και οι λοιποι των αξιωματων, και οταν συμπληρωσηι την ευχην ο
πατριαρχης, επαιρουσιν αυτην οι κουβικουλαριοι και οι σιλεντιαριοι, και αναφερουσιν αυτην
εις το μητατωριον επι τον Θωμαΐτην, και τα διαβατικα αναχωρουντες εσω ιστανται. Οι δε
αξιωματικοι και οι λοιποι αναχωρουσιν απο της εκκλησιας, αι δε πατρικιαι και αι στρατηγισσαι
ιστανται κονσιστωριον εις τον τρικλινον της Μανναυρας, εκδεχομεναι την ζωσθεισαν. Και οτε
φθασηι, ισταται 2.66 κατα κεφαλης αναμεσον των πατρικιων, και απερχεται μια μια
προσκυνουσα και λαμβανουσα σπορτυλον παρ' αυτης, εχοντα ανα νομισματα ϛʹ. Ὁμοιως και αι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

στρατηγισσαι προσκυνουσιν αυτην, και επευχονται τοις δεσποταις δια την προβληθεισαν. Και
αναχωρουσιν αι πατρικιαι, και επαιρουσιν αυτην οι κουβικουλαριοι και οι σιλεντιαριοι, και
εισφερουσιν αυτην εν τωι παλατιωι δια του Ἔρωτος και των διαβατικων των Ἁγιων Μʹ, και
επικοπτει το ηλιακον του Χρυσοτρικλινου, και εισερχεται εις τον Φαρον, ευχομενη τοις
δεσποταις και τιθει σπορτυλον νομισματα ιβʹ εις το αντιμισιν, και απτει κηρους και εξερχεται εις
το κελλιον αυτης. Χρη δε γινωσκειν οτι εν εορτηι ου γινεται, ει μη εν κυριακηι παγανηι.

2.67 Ξʹ (ΝΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι πραιποσιτου.
Ἐν ημεραι αλλαξιμων, οτε κελευουσιν οι δεσποται δεξασθαι σεκρετον επι προελευσει,
αλλασσουσιν οι δεσποται τα διβητησια αυτων και τας χλαμυδας και τα στεμματα, και
καθεζονται εν τωι σενζωι εις τον Χρυσοτρικλινον, και εισερχονται οι του κουβουκλειου απο
πλαγιου, ως εστιν η συνηθεια, και ιστανται κονσιστωριον. Και νευουσιν οι δεσποται, καν τε
πραιποσιτος ετερος εστι, καν πριμικηριος, και επαιρει τον οφειλοντα προβληθηναι πραιποσιτον,
και εισαγει αυτον κατα παντος μεσον του σεκρετου του κονσιστωριου του κουβουκλειου. Και
πιπτει, και εισαγει αυτον εμπροσθεν του υποποδιου των δεσποτων, και πιπτει και φιλει τους
ποδας και τα γονατα του μεγαλου δεσποτου, ομοιως και του μικρου, οι δε του κουβουκλειου
ιστανται ωσπερ Π. Και αναστας εφαπλοι τας χειρας, και λαμβανει παρα των δεσποτων πλακας
ανευ κωδικελλιων, και φιλει τας χειρας αυτων, και οπισθοποδει μικρον απο του σενζου, και
ευθεως απευχαριστουσι παντες οι του κουβουκλειου. Και παλιν προσφερει αυτον εμπροσθεν
των δεσποτων, και πιπτει και φιλει τους ποδας και τα γονατα των δεσποτων, και απευχαριστει,
και επαιρουσιν αυτον οι κουβικουλαριοι και οι οστιαριοι, και εξερχονται οψικευοντες αυτον
μεχρι του Τριπετωνος, ενθα ιστανται οι πατρικιοι και οι λοιποι συγκλητικοι, και προσκυνει τους
πατρικιους και ους βου 2.68 λεται, βασταζων και τας πλακας αυτου, και παλιν εισερχεται ο
αυτος πραιποσιτος μετα του κουβουκλιου, και ισταται εις την καθεδραν των δεσποτων,
βασταζων και τας πλακας. Ὁ δε της καταστασεως ευτρεπιζει τα βηλα εις τον Τριπετωνα, ως εχει
η συνηθεια, και οτε κελευσωσιν οι δεσποται εισελθειν τα βηλα του σεκρετου, νευουσιν τωι
προβληθεντι πραιποσιτωι, και εξερχεται μετα δυο οστιαριων και βεργιων, βασταζων και τας
πλακας. Και εισαγει βηλον αʹ· τους μαγιστρους και τα λοιπα βηλα, ως εχει η συνηθεια. Και οταν
ελθωσιν ολα τα βηλα, νευουσιν οι δεσποται τωι προβληθεντι πραιποσιτωι, και λεγει· "Κελευσατε"
και επευχονται· "Εις πολλους χρονους και αγαθους," και εξερχονται, και πληροι παντα τα
νουμερα ο προβληθεις πραιποσιτος.
Χρη δε γινωσκειν οτι και πατρικιον ει κελευωσιν αυτον ποιησαι, αλλας πλακας
λαμβανει μετα των κωδικελλων, και πληρουται τοτε η ακολουθια, ως και επι των λοιπων
πατρικιων.

2.69 ΞΑʹ (ΝΒʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι υπαρχου.
Προσκαλειται ο βασιλευς ον αν βουλεται προβαλεσθαι υπαρχον, προσκαλειται και τον
πραιποσιτον, και λεγει προς αυτον· "Ἄπελθε, και παραδος αυτον υπαρχον πολεως." Παραλαβων
δε αυτον ο πραιποσιτος, περιβαλλει αυτον σαγιον ροης, και ευθεως αποστελλει σιλεντιαριον,
προσκαλεσασθαι την πολιτικην καταστασιν απασαν εν τωι Κονσιστωριωι, και εξερχεται ο
πραιποσιτος μετα του υπαρχου δια του Λαυσιακου και των σκαλιων, και εξερχεται δια του
Μονοθυρου του οντος εις το Ειδικον, και εκειθεν δηριγευομενος, διοδευων δια των διαβατικων
και της Ἀψιδος, και εισερχεται μεχρι του Αυγουστεως, και καθεζονται αμφοτεροι εκεισε,
εκδεχομενοι μεχρις αν καταλαβηι το πολιτευμα.
Των δε σιλεντιαριων ελθοντων και απαγγειλαντων, ως οτι παρεστιν το πολιτευμα εν
τωι Κονσιστωριωι, λαμβανουσιν παλιν οι αυτοι σιλεντιαριοι προσταξιν παρα του πραιποσιτου
προς το απαγαγειν το πολιτευμα εις τον Ὀνοποδα. Τοτε λαβων ο πραιποσιτος τον υπαρχον και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

εξελθων απο του Αυγουστεως, διερχεται δια του στενου και μενει ο υπαρχος ενδον της πυλης
της εξαγουσης προς τον Ὀνοποδα, ο δε πραιποσιτος εξερχεται μονος, ενθα ισταται το πολιτευμα,
και λεγει αυτοις α εδιδαχθη 2.70 παρα του βασιλεως νουθεσιας ενεκα και νομιμων διακρατησιν.
Μετα δε την διαλαλιαν κελευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως ανοιγηναι το βηλον, και
προσκαλειται τον υπαρχον, κακεινου εξελθοντος, παραδιδωσιν αυτον ο πραιποσιτος τηι πολιτειαι
υπαρχον και πατερα πολεως, και ειθ' ουτως απο του Ὀνοποδος υποστρεφει ο πραιποσιτος εν τωι
παλατιωι, ο δε της καταστασεως μετα των σιλεντιαριων λαμβανει τον υπαρχον, και εισαγει
αυτον εν τωι Κονσιστωριωι, και υπαλλασσει αυτον την του υπαρχου στολην, ηγουν το καμησιον
και το πελωνιον και τον λωρον και υποδυει αυτον και το καλιγιν. Και ειθ' ουτως ο της
καταστασεως μετα του πολιτευματος και των δημοτων των δυο μερων, ολιγον οψικευοντες
αυτον, διερχονται δια τε των Ἐξκουβιτων και των Σχολων, ακτολογουμενου υπ' αυτων,
λεγοντων αυτων· "Ὁ δεινα εισε υπαρχος, εισε υπαρχος." Ἐαν δε εστιν πατρικιος, ακτολογει
ουτως· "Ὁ δεινα εισε υπαρχος, εισε και πατρικιος" και τα εξης. Και ειθ' ουτως εισερχεται εν τηι
Μεγαληι Ἐκκλησιαι δια του Ἁγιου Φρεατος, και αψας κηρους και ευξαμενος, υποστρεφει εις τον
οικον αυτου. (ΝΓʹ) Ἀκτολογια των δημων επι της υπαρχου προαγωγης. Της συνηθους ταξεως
τελουμενης εν τωι παλατιωι επι τηι του υπαρχου προαγωγηι, και του πραιποσιτου τουτον
εξαγοντος δια του Τρικογχου και της Ἀψιδος εις τον Αυγουστεα, απερχονται εν τωι Ὀνοποδιωι,
και δη πασης της ταξεως του πραιποσιτου εν τωι Ὀνοποδιωι ανερχομενης, 2.71 παραδιδωσιν ο
πραιποσιτος πατερα πολεως τον προβληθεντα υπαρχον. Ειτα επαιρει αυτον ο της καταστασεως,
και εισφερει αυτον εν τωι Κονσιστωριωι τωι χειμερινωι, και ενδυει αυτον το καμησιον και τον
λωρον, και υποδυεται καλιγιν, και ερχεται επι τον μακρωνα των κανδιδατων οψικευομενος υπο
πασης της ταξεως του Πραιτωριου εως των χαλκων πυλων των κορτινων. Και λεγει ο
αδμηνσουναλιος· "Στητω·" και κρατει ο νουμεραριος το βηλον, και λεγει· "Λεβα, υπαρχε
προφεκτωρ, λωκ," και παλιν λεγει ο αδμηνσουναλιος, απερ φωνοβολει ο νουμεραριος. Και
εξερχεται ο υπαρχος, και διερχεται δια των Σχολων, οψικευομενος υπο των προειρημενων. Το
δε μερος των Βενετων ισταται εις τους Λυχνους, εκδεχομενον τον υπαρχον, και προ του φθασαι
αυτον εις τον του Βενετου δημον λεγει ο δημος ποιημα δρομικον ηχ. δʹ· "Οι εκ Θεου
κραταιουμενοι ταις νικαις, κοσμοποθητοι δεσποται των Ῥωμαιων, σε, ως γνησιοποθητον και
πιστοτατον δουλον προεβιβασαν αξιως εν υπερτεραις αξιαις, πρωτοσπαθαριον εντιμον και
ευγενη εκ προγονων, και εις υπερτιμον δοξαν τηι του υπαρχου ανυψωσαν αξιαι." Και μετα το
στηναι τον υπαρχον εις τον ειωθοτα τοπον της αυτου στασεως λεγει ο δημος· "Προ παντων
ευφημησωμεν τους δεσποτας της οικουμενης." Οι κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα μεγαλων
βασιλεων και αυτοκρατορων πολλα τα ετη." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ὁ δεινα και ο
δεινα των ευσεβεστατων Αυγουστων πολλα τα ετη." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Και ειθ' ουτως λεγει
ακτα απο φθογγης· "Τις ουκ εχει επι πλειον δοξασαι" εκ γʹ· "τον μονον αθανατον βασιλεα" εκ γʹ·
"τον τοιουτους δεδωκοτα ημιν δεσποτας," εκ γʹ· "προνοουμενος εκαστωι την σωτηριαν," εκ γʹ·
"και προβιβαζων αξιαν τοις αξιοις," εκ γʹ· "και σε ο δεινα ετιμησαν παραδοξως" εκ γʹ· "τηι του
υπαρχου περιδοξωι 2.72 αξιαι," εκ γʹ· "αλλ' ο παντων Ποιητης και ∆εσποτης τους 2.72 χρονους
αυτων πληθυνηι συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ειτα λεγουσιν οι κρακται·
"Ευφημησωμεν κατα χρεως τον υπαρχον Ῥωμαιων. Εισε ο δεινα, εισε ο δεινα, εισε ο δεινα, εισε
υπαρχος, εισε." Και ειθ' ουτως λεγουσιν οι κρακται· "Καλως ηλθες, θεοστεπτων ο δουλος." Ὁ
λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, προβολη ευεργετων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες."
Οι κρακται· "Καλως ηλθες, ο ευγενης εκ προγονων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται·
"Καλως ηλθες, ο δεινα υπαρχε των Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Ἀλλ' ο
παντων Ποιητης και ∆εσποτης φυλαξηι σε, υπαρχε, εις πληθη χρονων·" Και μετα ταυτα
επιδιδωσι λιβελλαριν ο δημαρχος τωι υπαρχωι, και λεγουσιν οι κρακται· "Καλως ηλθες, ποθητε
των ανακτων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, ο δεινα υπαρχε των
Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες εις φιλουντα σε δημον." Ὁ λαος·
"Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Ἀξιως σε ηγαπησαν οι δεσποται" Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

κρακται· "ως οντα καθαρον και επαξιον." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Ἀλλ' ο παντων
Ποιητης και ∆εσποτης φυλαξηι σε, υπαρχε, εις πληθη χρονων." Και αποκινουντος του υπαρχου,
οψικευει εμπροσθεν αυτου ο δημος, λεγων το δρομικον ποιημα ηχ. δʹ· "Οι εκ Θεου
κραταιουμενοι ταις νικαις," καθως προεγραφη. Και απαγουσιν αυτον εως της δοχης των
Πρασινων (μεχρι γαρ των εκεισε πληρουται το ποιημα), και 2.73 πληρωθεντος λεγουσιν οι
κρακται· "Ἔς, ο Θεος ο αγιος, σωσον τον υπαρχον." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Και δεχεται τουτον το
μερος των Πρασινων εις τας Σχολας, και γινεται η ακολουθια και η ταξις της δοχης, καθως και
επι των Βενετων, και διερχεται δια του χυτου της Χαλκης, και εισερχεται εις το Ἅγιον Φρεαρ,
και απτει κηρους. Ἰστεον οτι ο πατριαρχης ευχην του υπαρχου ποιει κατα τον ειωθοτα τυπον
των πατρικιων. Και μετα τουτο εισερχεται εις το σκαμνον των πατρικιων, και εκει ενδυει αυτον
ο της καταστασεως τον τε λωρον και το πελωνιον, και εξερχεται δια της πλαγιας του ναου, ως
επι το του μητατωριου μερος, εις το Ὡρολογιον, ενθα ισταται ο λευκος ιππος μετα του χιωματος
και το καλαμαριον και οι ταξαιωται μετα των πελωνιων αυτων, και καβαλικευει ο υπαρχος και
απερχεται εν τωι Πραιτωριωι, και αυτου ανελθοντος και καθεσθεντος επι του εαυτου θρονου,
λεγουσιν οι της ταξεως και της πολεως· "Ἄξιος, αξιος, αξιος, πολλα τα ετη των βασιλεων" και
τα εξης της ευφημιας· εν δε τηι τελευταιαι λεγουσιν· "Και του προβληθεντος." Και ειθ' ουτως
παλιν καβαλικευει το χιωμα, και απερχεται εις τον οικον αυτου, οψικευομενος υπο των
προρρηθεντων.

2.74 ΖΒʹ(Ν∆ʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι κοιαιστωρος.
Κελευουσιν οι δεσποται ζητησαι τον οφειλοντα προβληθηναι κοιαιστωρα, και εαν
ευρεθηι, ζητουσι τον πραιποσιτον μετα του προβαλλομενου, και παραλαμβανει αυτον ο
πραιποσιτος παρα των δεσποτων, ινα απελθων προβαλληται αυτον κοιαιστωρα. Και εξερχεται ο
πραιποσιτος, οψικευομενος υπο κουβικουλαριων και σιλεντιαριων, η εν τωι ημικυκλιωι, η εν τηι
Θερμαστραι, και ζητει τους αντιγραφεας και καγκελλαριους, και παραδιδωσιν αυτοις τον
κοιαιστωρα και επευχονται τους δεσποτας και αναχωρουσιν. Και ευθεως ο προβληθεις
αποστελλει ανθρωπον αυτου μετα τε του χωσβαΐτου του βεστιαριου, και επαιρει την στολην του
κοιαιστωρος του διαδεχθεντος, και οτε εισιν αλλαξιμα εν τηι προελευσει, αλλασσει κακεινος.

2.75 ΖΓʹ (ΝΕʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι δημαρχου.
Προ μιας ημερας λαμβανει αποκρισιν ο πραιποσιτος παρα των δεσποτων περι του
βουλομενου προβληθηναι δημαρχου, και λεγει τωι της καταστασεως, κακεινος αποστελλει
αδμηνσουναλιον, ινα μηνυσηι τοις του μερους, τουτεστιν τωι δευτερευοντι, τωι γειτονιαρχηι και
τοις λοιποις αρχουσι του μερους, και τα πρωτεια αυτων, οπως τηι εξης ελθωσιν εν τωι
Κονσιστωριωι μετα σαγιων. Και το πρωΐ, οτε συμφθασωσιν και ελθωσιν οι των μερων εν τωι
Κονσιστωριωι μετα σαγια αυτων, μηνυεται ο πραιποσιτος παρα του της καταστασεως, και
αναγαγει τοις δεσποταις, και παραλαμβανει ο πραιποσιτος παρα των δεσποτων, ον βουλεται
προβαλλεσθαι δημαρχον. Και ευθεως εξερχεται οψικευομενος υπο κουβικουλαριου, και αυτος ο
προβληθεις μετ' αυτου, και ανερχεται δια του Λαυσιακου και του Ἔρωτος και της ∆αφνης εις
τον Αυγουστεα, και καθεζεται εκεισε. Και απερχεται σιλεντιαριος, και προσκαλειται το μερος,
και απερχονται παντες εν τωι Ὀνοποδιωι, φορουντες τα σαγια, και ιστανται εκεισε. Και εξερχεται
ο πραιποσιτος και ο της καταστασεως μετα σιλεντιαριων των οντων εβδομαριων, φορουντες
αμφοτεροι σαγια ροης, ομοιως και κουβικουλαριος οψικευων τον πραιποσιτον, 2.76 ομοιως και
ο προβληθεις φορων σαγιον ροης, ακολουθει οπισω του πραιποσιτου, το δε σαγιον φορει, εις τον
Αυγουστεα. Και ανερχεται ο πραιποσιτος εν τωι Ὀνοποδιωι, και καθως εχει η συνηθεια,
παραδιδωσι τον προβληθεντα δημαρχον, λεγων τωι μερει· "Κελευουσιν οι δεσποται, παραλαβετε
αυτον δημαρχον." Και επευχονται οι των μερων τους δεσποτας, και λαμβανουσι τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

προβληθεντα δημαρχον, οψικευοντες αυτον μεχρι του Κονσιστωριου. Και εισερχεται ο
προβληθεις, και απτει κηρους εν τωι σταυρωι, και απερχεται εις την του Κυριου εκκλησιαν, και
απτει κακεισε κηρους, και απερχεται οψικευομενος δια των κορτινων, και ευφημουσιν αυτον
εις τον τοπον αυτου απο της Χαλκης μεχρι του Μιλιου. Και καβαλικευει ο προβληθεις απο
σαγιου, και οψικευεται υπο του μερους, φορουντων κακεινων σαγια ροης και σκαραμαγγια. Και
απερχεται ουτως μεχρι του σταβλου του μερους, και θεωρει τους ιππους αυτου, και καβαλικευει,
και απερχεται οψικευομενος μεχρι του οικου αυτου, ακολουθουντων καβαλλαριων του
δευτερευοντος και του γειτονιαρχου και του νοταριου, φορουντων σκαραμαγγια.
Χρη δε γινωσκειν οτι προλαμβανουσιν εις τον οικον του προβληθεντος ο αυτος
γειτονιαρχης και ο νοταριος και οι λοιποι, και ιστανται μετα του μερους, ευφημουντες τον
προβληθεντα εις τον πυλωνα αυτου, καθως εχει η συνηθεια, και καλει τον δευτερευοντα και
τον γειτονιαρχην και τον νοταριον και τους λοιπους αρχοντας και τα πρωτεια. Χρη δε
γινωσκειν οτι η αυτη ακολουθια γινεται και επι του ετερου μερους.

2.77 Ἀκτολογια των δημων επι προαγωγηι δημαρχων.
Προ μιας ημερας δεχεται αποκρισιν ο πραιποσιτος παρα των δεσποτων περι προβολης δημαρχου,
οιου μερους τυχοι· ο δε πραιποσιτος λεγει τωι της καταστασεως μηνυθηναι δια του
αδμηνσουναλιου το μερος ινα επι τηι αυριον ελθωσι παντες εν τωι Κονσιστωριωι μετα των
σκαραμαγγιων και σαγιων αυτων· και πρωΐας οτε παντες συνελθωσιν εν τωι Κονσιστωριωι
μηνυεται ο της καταστασεως παρα του αδμηνσουναλιου ομοιως και ο πραιποσιτος παρα του της
καταστασεως και αναφερει ο πραιποσιτος τοις δεσποταις περι της προβολης του δημαρχου· και
κελευοντων των δεσποτων, εισαγει ο πραιποσιτος τον μελλοντα προβληθηναι δημαρχον· και
των δεσποτων προβαλλομενων αυτον, ευθεως εξερχεται ο πραιποσιτος μετα του προβληθεντος,
οψικευομενος υπο κουβικουλαριου και διερχεται δια του Λαυσιακου και του Ἔρωτος και της
∆αφνης εις τον Αυγουστεα και καθεζεται εκεισε. Και ειθ' ουτως απερχεται ο σιλεντιαριος και
προσκαλειται το μερος (εν γαρ τωι Κονσιστωριωι εκδεχεται το μερος) και ανερχονται παντες εν
τωι Ὀνοποδιωι, ο τε δευτερευων και ο γειτονιαρχης και οι λοιποι αρχοντες του μερους, παντες
μετα των σκαραμαγγιων και σαγιων αυτων και ιστανται εκει, και ειθ' ουτως εξερχεται ο
πραιποσιτος και ο της καταστασεως μετα και σιλεντιαριων, των οντων εβδομαριων, φορουντες
αμφοτεροι σαγια ροης, ομοιως δε και ο προβληθεις δημαρχος και αυτος φορων σαγιον ροης
ακολουθει οπισω του πραιποσιτου και απερχεται ο πραιποσιτος εν τωι Ὀνοποδιωι και καθως η
συνηθεια εχει, παραδιδωσι τον 2.78 προβληθεντα δημαρχον τωι μερει λεγων· "Κελευουσιν οι
δεσποται ημων, παραλαβετε αυτον δημαρχον." Και επευχεται το μερος τους δεσποτας και
επαιρουσι τον προβληθεντα δημαρχον, οψικευοντες αυτον εως του Κονσιστωριου· και
εισερχεται ο προβληθεις και απτει κηρους εν τωι σταυρωι· ομοιως και απερχεται εν τηι του Κυριου
εκκλησιαι και απτει εκεισε κηρους και ειθ' ουτως απερχεται οψικευομενος δια των κορτινων και
ευφημουσιν αυτον εις τους τοπους αυτου, τους οντας απο την Χαλκην εως του Μιλιου. Ειτα
καβαλικευει ο δημαρχος απο σαγιου και οψικευεται υπο του μερους φορουντων κακεινων σαγια
ροης, οντων απο σκαραμαγγιων απαντων. Και απερχεται εως του σταβλου του μερους και
θεωρει τους ιππους και απο των εκεισε δηριγευομενος κατα τον προρρηθεντα τυπον απερχεται
εν τωι οικωι αυτου. Ὁ δε δευτερευων και ο γειτονιαρχης και ο νοταριος και οι λοιποι αρχοντες
ακολουθουσιν αυτον καβαλαριοι απο σκαραμαγγιων· προ του δε φθασαι τον δημαρχον,
προλαμβανουσιν ο τε γειτονιαρχης και ο νοταριος μετα και του μερους και ιστανται και
ευφημουσι τον δημαρχον εις τον πυλωνα αυτου, καθως η συνηθεια εχει· ο δε δημαρχος καλει
επι της τραπεζης αυτου τον τε δευτερευοντα και τον γειτονιαρχην και τον νοταριον και τους
λοιπους αρχοντας και τα πρωτεια του μερους και συνεστιωνται αυτωι.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

2.79 Ζ∆ʹ Ὅσα δει παραφυλαττειν, ει κελευει ο βασιλευς προβαλεσθαι δυο
δημαρχους εν τωι αμα.
Μηνυονται και ανερχονται τα δυο μερη εν τωι Ὀνοποδιωι, και παραδιδωσιν ο
πραιποσιτος τον πρωτον δημαρχον εις το μερος αυτου, ομοιως και τον ετερον εις το μερος
αυτου· τα δε λοιπα παντα τελειται, καθως ανωτερω ειρηται. Τα μεν χλανιδια επαιρουσιν οι
δημαρχοι απο των διαδεδεγμενων δημαρχων, ο Βενετος βενετον και τυρεον, και ο Πρασινος
ομοιως, επειδη βασιλικα εισιν.

2.80 ΖΕʹ (ΝΖʹ.) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι δευτερευοντος.
Κελευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι περι προβολης δευτερευοντος, και αποστελλει ο
πραιποσιτος σιλεντιαριον, και ζητει τον δημαρχον, και εαν ευρεθηι, διδωσιν αποκρισιν τοις
δεσποταις, και οι δεσποται παραδιδουσιν τωι πραιποσιτωι ον βουλονται προβαλεσθαι
δευτερευοντα. Και εξερχεται οψικευομενος υπο κουβικουλαριων και σιλεντιαριων των οντων
εβδομαριων, και παραδιδωσι τον δευτερευοντα τωι δημαρχωι, και επευχονται τοις δεσποταις.
Προβαλλεται δε η εν τωι ημικυκλιωι, η εν τηι Θερμαστραι· ει δε ασθενει ο δημαρχος, επαιρει αυτον
ο εβδομαριος σιλεντιαριος παρα του πραιποσιτου, και απερχεται εν τωι οικωι του δημαρχου, και
παραδιδωσι τωι δημαρχωι τον δευτερευοντα. Χρη δε ειδεναι οτι, οτε ο πραιποσιτος παραδιδωσι
τωι σιλεντιαριωι τον δευτερευοντα, ευρισκονται και οι του μερους, ο γειτονιαρχης, ο νοταριος, ο
χαρτουλαριος, ο ποιητης, ο μελιστης και ο μαΐστωρ, ινα και αυτοι παραλαβωσιν αυτον παρα του
πραιποσιτου. Χρη δε ειδεναι οτι οι δυο δευτερευοντες την αυτην ακολουθιαν εχουσι, του
Βενετου και Πρασινου.

2.81 Ξζʹ (ΝΖʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι προαγωγηι συμπονων και
λογοθετων.
Κελευουσιν οι δεσποται προβαλλεσθαι αυτους τωι πραιποσιτωι, και ο πραιποσιτος ουκ
εξερχεται, αλλ' αποστελλει σιλεντιαριον τον εχοντα εβδομαδα εν τηι προελευσει του
Ἱπποδρομου, ινα ιδηι, εαν εστιν ο υπαρχος εκεισε. Και ει μεν εστιν, εισερχεται ο σιλεντιαριος, και
διδωσιν αποκρισιν τωι πραιποσιτωι, και ο πραιποσιτος αναγαγει τοις δεσποταις, και
παραλαμβανει παρα των δεσποτων τον οφειλοντα προβληθηναι συμπονον. Και εξερχεται ο
πραιποσιτος οψικευομενος υπο κουβικουλαριων και σιλεντιαριων, και ζητουσιν τον υπαρχον εν
τωι ημικυκλιωι των Σκυλων, και παραδιδουσιν αυτωι συμπονον, και επευχονται τοις δεσποταις,
και εξερχονται. Ἐαν δε ουχ ευρεθηι ο υπαρχος εν τηι προελευσει, ζητειται παρα του διατρεχοντος
και ει μεν ελθηι προ του ακουμβισαι τους δεσποτας, αναγγελλει ο πραιποσιτος τοις δεσποταις,
και γινεται η ακολουθια, καθως ανωτερω ειρηται, παραδιδους αυτον εν τηι Θερμαστραι. Ει δε
συμβηι ασθενειν τον υπαρχον, παραδιδουσιν οι δεσποται τον συμπονον τωι πραιποσιτωι, και
εξελθων ο πραιποσιτος ζητει, εαν εστιν λογοθετης η και ετερος συμπονος, και παραδιδουσιν
αυτον ενωπιον αυτων τωι σιλεντιαριωι τωι οντι εβδομαριωι, οπως απελθων εν τωι οικωι του
υπαρχου, παραδωι αυτωι συμπονον· ομοιως και ο λογοθετης του πραιτωριου ουτως προβαλλεται,
μη εχων ακολουθιαν η ταξιν πλειω η ελασσω.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

2.82 ΞΖʹ (ΝΗʹ) Ἐπι προαγωγηι αντιγραφεων.
Κελευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εξερχεται και ζητει σιλεντιαριον, και
αποστελλει, ινα ιδηι, εαν προηλθεν ο κοιαιστωρ, και εαν ευρεθηι, λαμβανει αποκρισιν ο
πραιποσιτος, και αναγγελλει τοις δεσποταις, και παραλαμβανει παρα των δεσποτων τον
οφειλοντα προβληθηναι αντιγραφεα, και εξερχεται οψικευομενος, καθως ανωτερω ειρηται, και
ζητει τον κοιαιστωρα εν τωι ημικυκλιωι, και παραδιδωσι τον αντιγραφεα, καν τε εις εστιν, καν τε
δυο, και επευχονται τοις δεσποταις, και εξερχονται εν τηι προελευσει. Ει δε συμβηι μη ευρεθηναι
τον κοιαιστωρα εν ταυτηι τηι προελευσει, ζητειται παρα του διατρεχοντος, πεμπομενου αυτου
παρα του πραιποσιτου, και ει μεν ελθηι προ του ακουμβισαι, αναγγελλει ο πραιποσιτος τοις
δεσποταις, και λαμβανει τον οφειλοντα προβληθηναι, και ζητει τον κοιαιστωρα εν τηι
Θερμαστραι, και παραδιδωσιν αυτωι τον αντιγραφεα, και επευχονται τοις δεσποταις και
αναχωρουσιν. Ει δε συμβηι εν ασθενειαι ειναι τον κοιαιστωρα, και θελησωσιν οι δεσποται
προβαλεσθαι αντιγραφεα, γινεται πασα η ακολουθια, καθως ανωτερω ειρηται επι συμπονωι.

2.83 ΞΗʹ (ΝΘʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν, σπαθαροκανδιδατου μελλοντος
γινεσθαι πρωτοσπαθαριου.
Κελευουσιν οι δεσποται τωι πραιποσιτωι, και εισερχεται ο μελλων γινεσθαι
πρωτοσπαθαριος απο σκαραμαγγιου και σπαθιου, εισαγομενος υπο οστιαριου, κρατουμενος υπο
πρωτοσπαθαριου ευνουχου. Και πιπτων φιλει τους ποδας και τα γονατα των δεσποτων, και
βαλλουσιν οι δεσποται το μανιακιν εις τον τραχηλον αυτου, και εξερχεται.

2.84 ΞΘʹ (Ξʹ) Ἐπιταφιος βασιλεων.
Ἐξερχεται το λειψανον δια του Καβαλλαριου, και τιθεται εις τα ιθʹ Ἀκκουβιτα η χρυση
κλινη η επονομαζομενη λυπης, και προκειται εκεισε το αυτο λειψανον, εστεμμενον μετα
διβητησιου και χρυσης χλαμυδος και καμπαγιων, και εισερχονται οι της Ἁγιας Σοφιας γηλωνες
και ο κληρος, ωσαυτως και πασα η συγκλητος απο σκαραμαγγιων, και ψαλλουσιν κατα
ακολουθιαν. Ειθ' ουτως νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, και λεγει εκεισε· "Ἔξελθε,
βασιλευ, καλει σε ο Βασιλευς των Βασιλευοντων και Κυριος των Κυριευοντων."
Τουτο λεγει τριτον, και παραυτικα αιρεται το λειψανον παρα των βασιλικων, και παλιν
εισφερουσιν αυτο ενδον της Χαλκης, και τιθεασιν αυτο εκεισε, και ποιουσι τα εξ εθους. Και οτε
οφειλει αρθηναι το λειψανον, νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, και αρχεται λεγειν εκ
τριτου το· "Ἔξελθε, βασιλευ" και τα εξης, και ειθ' ουτως εξερχεται το λειψανον απο της
Χαλκης, βασταζομενον υπο βασιλικων πρωτοσπαθαριων, και διερχεται δια της Μεσης, και τον
τοπον καταλαβοντων, εν ωι μελλει κηδευθηναι, γινεται η ακολουθια της ψαλμωιδιας και τα
συνηθη. Ειτα νευει παλιν ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως, και ποιειται την αναφωνησιν
ουτως· "Εισελθε, βασιλευ, καλει σε ο Βασιλευς των Βασιλευοντων και Κυριος των
Κυριευοντων." Ἐκ τριτου. Ειθ' ουτως· "Ἀποθου το στεμμα απο της κεφαλης σου·" και ευθεως
2.85 αιρεται παρα του πραιποσιτου, και τιθεται σημεντεινον μετα πορφυρας λιτης, και τιθεται εν
τωι μνημειωι. Ἰστεον οτι ο αυτος τυπος και η αυτη ταξις και ακολουθια γινεται και εις την της
Αυγουστης κηδειαν. Χρη δε τον της καταστασεως επι τηι εξοδωι της Αυγουστης λεγειν· "Ἔξελθε,
βασιλισσα, καλει σε ο Βασιλευς των Βασιλευοντων και Κυριος των Κυριευοντων."

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

2.86 Οʹ (ΞΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν, τηι ετησιως τελουμενηι γενεθλιων
ημεραι του βασιλεως.
Προερχονται απαντες οι αρχοντες ηλλαγμενοι, και ισταται η προελευσις εν τωι
Ἰουστινιανωι, και τριτης ωρας καταλαβουσης, στοιχειται το κλητωριον, η δε τραπεζα ισταται εν
τωι Ἰουστινιανωι τρικλινωι. Και εξερχεται ο βασιλευς περιβεβλημενος διβητησιον πορφυρουν,
και καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης, και εισερχονται οι κληθεντες απο τε μαγιστρων,
πατρικιων και λοιπων συγκλητικων. Ἅπαντες δε αυτων εισερχονται ηλλαγμενοι, καθως
ειθισται, οι μεν πατρικιοι τα χρυσοταβλα αυτων χλανιδια, οι δε στρατηγοι τα σαγια αυτων, οι δε
πρωτοσπαθαριοι και οι λοιποι αρχοντες, εκαστος κατα το ιδιον αξιωμα, φορουσιν και τας
στολας, και καθεζονται εν τωι κλητωριωι ηλλαγμενοι. Και παντων καθεσθεντων των
προειρημενων αρχοντων εν τωι κλητωριωι, δηλοποιει ο βασιλευς τοις πατρικιοις δια του της
τραπεζης, ως οτι· "Ἐκβαλλετε τα χλανιδια υμων." Και ανασταντες οι πατρικιοι και οι στρατηγοι
υπερευχονται τον βασιλεα, και απαλλασσουσιν οι μεν πατρικιοι τα χλανιδια αυτων, οι δε
στρατηγοι τα σαγια αυτων, απολαμβανουσι δε τας αυτων στολας εγγιστιαριοι 2.87 βασιλικοι οι
παρισταμενοι εν τηι κατω τραπεζηι, και επιδιδουσιν αυτα τοις υπουργοις αυτων, εις τα Σκυλα. Οι
δε αρχοντες του κουβουκλειου ηλλαγμενοι οντες εκτελουσι διπλουν παραστασιμον, ει τυχηι εν
κυριακηι· ου γαρ ενδεχεται τηι αυτηι ημεραι γενεσθαι δεξιμον, και δια τουτο αλλασσει πασα η
συγκλητος.

2.88 ΟΑʹ (ΞΒʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εν παραμονηι δεξιμου.
Εισερχονται τα δυο μερη εις το Σιγμα, και αιτουνται, λεγοντες οι κρακται· "Πολλα,
πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, το προβλημα
της Τριαδος." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι,
ο δεινα και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι
υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα Αυγουσται των Ῥωμαιων."
Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Ὡς δουλοι τολμωμεν
παρακαλεσαι." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Μετα φοβου δυσωπουμεν τους
δεσποτας," Φθογγει και ο λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "ανεξικακως παρακληθητε, ω
ευεργεται," Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "εις την δεησιν των δουλων υμων Βενετων. "Ὁ
λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Την αυτοκρατοριαν σου αιτουμεθα εορτασαι." Φθογγει και ο
λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ
γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις Αυγουσταις και τοις
πορφυρογεννητοις." 2.89 Και δειλης εισερχονται τα μερη τα δυο εις το Σιγμα μετα φατλια, και
γινεται η λεγομενη φακλαρεα, και λεγουσιν τον απελατικον, χορευοντες, ηχ. βαρυς· "Χαιρετε,
δεσποται των Ῥωμαιων· χαιρετε, ο ποθος της ολης οικουμενης· χαιρετε, ανακτες ο δεινα και ο
δεινα, ους η Τριας ανηγορευσεν νικητας και κοσμου ευεργετας." Και μετα ταυτα ανερχονται εις
τα βαθρα, και λεγουσιν απελατικον ηχ. πλ. δʹ· "Χαιρει ο κοσμος ορων σε, αυτοκρατορα
δεσποτην, και η πολις σου τερπεται, θεοστεπτε ο δεινα· ωραιζεται η ταξις σε βλεπουσα
ταξιαρχην, και ευτυχουσι τα σκηπτρα σκηπτουχον σε κεκτημενα. Κατακοσμεις γαρ τον θρονον
της πατρυας βασιλειας, συν τηι Αυγουστηι, προπεμπων μαρμαρυγας ευταξιας οθεν ευημερουσα
δια σου η πολιτεια, της σης αυτοκρατοριας εορταζει την ημεραν." Και λεγουσιν οι κρακται τα
ακτα· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων." Και ο λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται·
"Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται·
"Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." 2.90 ΟΒʹ (ΞΓʹ)
Ὅσα δει φυλαττειν τηι επαυριον εις το δεξιμον. Προ του ανιεναι τους δεσποτας επι του σενζου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

λεγουσιν οι κρακται· "Ἀνατειλον η ενθεος βασιλεια." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον" και
τα εξης των ακτων. Και οτε ανελθωσιν οι δεσποται επι του σενζου, κατασφραγιζουσι πρωτον,
και λεγει ο λαος "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα
ετη εις πολλα." Και ειθ' ουτως λεγουσι τα ακτα οι κρακται· "∆οξα εν υψιστοις Θεωι και επι γης
ειρηνη" Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "εν ανθρωποις Χριστιανων ευδοκια," Φθογγει και ο
λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "οτι ηλεησεν ο Θεος τον λαον αυτου." Φθογγει και ο λαος ομοιως
εκ γʹ. Οι κρακται· "∆οξα Θεωι τωι ∆εσποτηι παντων." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται·
"Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Τριλεξιν αʹ ηχ. δʹ· "Ὁ Θεος ο δεσποζων
αορατων και ορωμενων αξιωσηι υμας, δεσποται, εκατον εν ειρηνηι χρονους βασιλευειν
Ῥωμαιων, και την παρουσαν ημεραν της αυτοκρατοριας εορταζειν." Ἄκτον αʹ· Λεγουσιν οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, η ενθεος βασιλεια." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν
χρονοι" και τα εξης των ακτων. 2.91 Τριλεξιν βʹ· "Ἀσυγκριτοι στρατιωται, οικουμενης οι
προμαχοι, στεφηφοροι, οι εκ Θεου υψωθεντες επι θρονου της βασιλειας, διεσκορπισατε εθνη
οπλοις ενθεοις της ευσεβειας· αλλ' ο Θεος ο στεψας υμας και παντων κτιστης επι πλειον
πλεονασηι υμων τας ημερας." Ἄκτον βʹ· Λεγουσιν οι κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα μεγαλων
βασιλεων και αυτοκρατορων πολλα τα ετη" ως τα αισια απαντα εις τα περατα εκφωνεισθαι·
"Ευφημησωμεν Βενετοι κατα χρεως· ευσεβεις, πολλοι υμιν χρονοι· νικηται, πολλοι υμιν χρονοι·
εκλογη της Τριαδος, πολλοι υμιν χρονοι." Τριλεξιν γʹ· "Παρα Θεου φιλανθρωπου υμεις
εστεφθητε, Αυγουσται, νοητωι δε ελαιωι επευλογηθητε ουρανοθεν εις χαρμοσυνην του λαου
υμων, θεοπροβλητοι Αυγουσται, και εις καταπτωσιν παντων εναντιων." Ἄκτον γʹ· Λεγουσιν οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα Αυγουσται των Ῥωμαιων." Φθογγει και ο
λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις
πολλα." Και αυλει το οργανον. Και λεγουσιν οι κρακται· "Ἅγιαχας." Και οτε πληρωσηι, λεγουσιν
οι κρακται φωνην ηχ. π. δʹ το ιχαδιν· "Ἅγια." Και ο λαος· "Ἀνδριζεται η πολις η των Ῥωμαιων,
δεξαμενη εκ του ιδιου θρεμματος την σωτηριαν και δοξαζεται το σκηπτρον της εξουσιας,"
"Ἀναναγια·" "οτι επεσκεψατο αυτωι ανατολη εξ υψους δια σου, ο δεινα αναξ, του αγαπησαντος
δικαιοσυνην και χρισθεντος εν ελαιωι αγιωι παρα Κυριου, εβραβευθη ειρηνη τηι πολιτειαι τωι
ρυσαμενωι εξ εχθρων τους αιχμαλωτους." Ἀπελατικον απο φωνης ηχ. π. δʹ· "Χαιρει ο κοσμος
ορων σε αυτοκρατορα δεσποτην, και η πολις σου τερπεται, θεοστεπτε ο δεινα· ωραΐζεται η ταξις
σε βλεπουσα ταξιαρχην, και ευτυχουσι τα σκηπτρα, σκηπτουχον σε κεκτημενα.
2.92 Κατακοσμεις γαρ τον θρονον της πατρυας βασιλειας συν τηι Αυγουστηι, προπεμπων
μαρμαρυγας ευταξιας, οθεν ευημερουσα δια σου η πολιτεια της σης αυτοκρατοριας εορταζει την
ημεραν." Και απο τουτου λεγουσιν οι κρακται· "Κυριε σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων." Ὁ λαος
εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε,
σωσον." Οι κρακται. "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις Αυγουσταις και τοις
πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Και απο τουτων δεχονται οι Πρασινοι, και
μετα το πληρωσαι τους Πρασινους, λεγουσιν οι κρακται των δυο μερων· "Ἔς, τουτο το
βασιλειον, Κυριε, στερεωσον." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Πνευμα το παναγιον, τας
Αυγουστας σκεπασον." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Μητηρ του Θεου ημων, φυλαττε τα
πορφυρογεννητα." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων." Ὁ
λαος ομοιως εκ γʹ. Και ανισταμενων των βασιλεων απο του σενζου, λεγει ο κρακτης φθογγην·
"Νανα." Και αρχονται λεγειν τα δυο μερη· "Περισωσηι ο Θεος τους δεσποτας." Ὁ λαος ομοιως εκ
γʹ. Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Και σιωπωσι τα δυο
μερη, και προκυπτει δια χαλκων καγκελλων εμπροσθεν του σενζου ο του κουβουκλειου
φωνοβολος, κατεχων τον τομον και λεγει τα εκει εγγεγραμμενα, απερ εισι ταυτα· "Ὁ
παντοδυναμος και πολυελεος ημων Θεος ο στεψας την υμετεραν γαληνην δια πρεσβειων της
παναχραντου αυτου Μητρος αξιωσηι ημας αμα τοις φιλοχριστοις υμιν, επι πολλους χρονους
ειρηνικως τας αισιας ταυτας ημερας επιτελειν." Και ειθ' ουτως εκτεινει ο αυτος φωνοβολος την
δεξιαν αυτου χειρα, τοις εαυτου δακτυλοις ακτινοειδως διαστελ 2.93 λων, και παλιν βοτρυδον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

επισυστελλων. Και λεγουσι τα δυο μερη· "Ἔς." Οι κρακται· "Νανα." Και ο λαος. "Εισακουσηι ο
Θεος της φωνης ημων." Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, το προβλημα της Τριαδος." Και ο λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι" και
τα εξης των ακτων. Ειδεναι δε δει οτι κατα τον τυπον και την ταξιν της επιτελουμενης
ακολουθιας τηι παραμονηι του δεξιμου, ομοιως και δειλης εν τηι φακλαρεαι, και παλιν επι τηι
αυριον εις αυτο το δεξιμον επιτελουνται παντα τα δεξιμα, πλην οι απελατικοι και τα τριλεξια
και τα τετραλεκτα οφειλουσιν λεγεσθαι περι οιας υποθεσεως εστι το δεξιμον, εν μεν τηι
αυτοκρατοριαι τα της αυτοκρατοριας, εν δε τωι χρυσωι ιπποδρομιωι τα του Πασχα, εν δε τωι
λαχανικωι τα του γενεθλιου, εν δε τηι Πεντηκοστηι τα της Πεντηκοστης, και απλως περι οιας
υποθεσεως εστιν το δεξιμον, οφειλουσιν λεγεσθαι οι τε απελατικοι και τα τριλεξια και τα
τετραλεκτα.

12.94 ΟΓʹ (Ξ∆ʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εις το δεξιμον του χρυσου
ιπποδρομιου δευτεραι ημεραι μετα το Ἀντιπασχα.
∆ιδοται το περατον απο κελευσεως δια του πραιποσιτου τηι κυριακηι εσπερας, ηνικα
υποστρεψηι ο βασιλευς της του αγιου Μωκιου προελευσεως, και εκτελουσι τηι αυτηι ημερα τα δυο
μερη, εκαστον εν τηι ιδιαι φιαληι, την αυτου φακλαρεαν, ως ειθισται αυτοις εν εκαστηι τουτο
τελειν. Τηι δε επιουσηι, ηγουν τηι δευτεραι, προερχονται απαντες ηλλαγμενοι απο λευκων
χλανιδιων, οι μεν πατρικιοι δια χρυσοταβλων χλανιδιων, οι δε λοιποι, εκαστος κατα την αυτου
ταξιν. Ὁ δε της καταστασεως ελθων δηλοι τωι πραιποσιτωι, ως οτι οι δημαρχοι ηνεγκαν τα
λιβελλαρια αυτων και ιστανται εν τωι Ἰουστινιανωι τρικλινωι απαντες αυτων, οι δε πραιποσιτοι
εισελθοντες εν τωι Τριπετωνι, ως ανωτερω ειρηται, μετα των του κουβουκλειου απαντων,
βασταζοντων των οστιαριων τα αυτων βεργια. Και δηριγευομενοι υπ' αυτων παντων
εξερχονται εκ του Τριπετωνος και διελθοντες δια του Λαυσιακου, εισερχονται εν τωι
Ἰουστινιανωι τρικλινωι. Και οι μεν του κουβουκλειου απαντες και ο της καταστασεως και
σιλεντιαριοι ιστανται εν τωι αυτωι τρικλινωι ενθεν κακεισε κατα τας αυτων ταξεις· οι δε 2.95
πραιποσιτοι ιστανται εν τηι μεσηι αυτων προς τηι κεφαληι. Και ελθοντες οι δημαρχοι πλησιον των
σιλεντιαριων, προσκυνουσι τοις πραιποσιτοις, ειτα διελθοντες μεσον των του κουβουκλειου,
επιδιδουσι τα λιβελλαρια τοις πραιποσιτοις, αυτοι δε δεξαμενοι αυτα, αντιδιδουσιν απο
κελευσεως το περατον, και ειθ' ουτως υποστρεψαντες απο των εκεισε οι πραιποσιτοι,
δηριγευομενοι υπο των προειρημενων, εισερχονται δια του Λαυσιακου εν τωι Τριπετωνι· ομοιως
και οι δημαρχοι κατερχονται, εκαστος αυτων εν τηι ιδιαι φιαληι, προευτρεπιζοντες τα του
δεξιμου· ηνικα δε ευτρεπισθωσι τα μερη, εξελθωσι δε και τα σκευη, και απλως απαντες οι
καθυπουργουντες εν τωι δεξιμωι, ει τυχωσι δε και αποκρισιαριοι, και ιστανται κατω εν τηι φιαληι,
και τοτε εισερχεται ο της καταστασεως, και δηλοι τωι πραιποσιτωι, ως οτι απαντα ετοιμα εστιν. Ὁ
δε βασιλευς εισελθων εν τηι του Ἁγιου Θεοδωρου καμαραι και στεφθεις, διερχεται δια του
Χρυσοτρικλινου, δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, οπισθεν δε του
βασιλεως ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι, φορουντες τα τε στιχαρια αυτων και σαβανια, βασταζοντες
και τα σπαθοβακλια αυτων, και εξελθοντες εν τωι Τριπετωνι, ιστανται εν τηι οδωι της εξαγουσης
πυλης απο του Τριπετωνος εν τωι Λαυσιακωι, οι δε πατρικιοι και στρατηγοι ιστανται ενθεν
κακεισε εν τωι Λαυσιακωι μεχρι της εισαγουσης πυλης εν τωι Ἰουστινιανωι· εμπροσθεν δε της
αυτης πυλης του Ἰουστινιανου ισταται ο της καταστασεως, και πεσοντων των προειρημενων
πατρικιων τε και στρατηγων, νευει ο πραιποσιτος τωι της καταστασεως απο κελευσεως, και
δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, εξερχεται
εν τωι Ἰουστινιανωι τρικλινωι της προελευσεως.
Και σταντων 2.96 απαντων εν τωι αυτωι τρικλινωι ενθεν κακεισε των προειρημενων
πατρικιων τε και στρατηγων μετα πασης της συγκλητου, ισταται ο βασιλευς εν τωι πρωτωι
ομφαλιωι. Ἐλθοντες δε απαντες οι προλελεγμενοι προσκυνουσιν, και ανασταντες, νευει ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

πραιποσιτος τωι σιλεντιαριωι τωι εστωτι εν τωι κατωτερωι μερει της αυτης δοχης απο κελευσεως,
κακεινος λεγει· "Κελευσατε·" αυτοι δε υπερευχονται τον βασιλεα, "Εις πολλους και αγαθους
χρονους." Και δηριγευομενος ο βασιλευς υπ' αυτων παντων αμα σπαθαροκανδιδατων
φορουντων μανιακια και σπαθια, βασταζοντων και σκουταρια και διστραλια, διερχεται, και
μελλοντων αυτων εξερχεσθαι την εξαγουσαν απο του Ἰουστινιανου προς το ηλιακον πυλην,
ευθεως εφαπλοι το παρακυπτικον εμπροσθεν του σενζου επανω του στηθεου του καγκελλου
κουβικουλαριος ο φωνοβολος· ο δε της καταστασεως λαβων το ακρον της του βασιλεως
χλανιδος, ποιει το ρωσθελιον, και επιδιδωσι τωι βασιλει· ο δε βασιλευς ανελθων ισταται
εμπροσθεν του σενζου, και σφραγιζει τον λαον εκ τριτου και παντος του λαου αναφωνησαντος
"Ἅγιος", καθεζεται επι του σενζου. Οι δε αρχοντες του κουβουκλειου ιστανται ενθεν κακεισε,
ειθ' ουτως ιστανται πατρικιοι ομοιως ενθεν κακεισε αμα τοις δομεστικοις και της συγκλητου
πλησιον των παρακυπτικων του καγκελλου, μη επερειδομενοι επ' αυτοις, αλλ' ιστανται ορθιοι,
και μετα το ανακραξαι τον δημον το, "Ἅγιος," αυλουντος και του οργανου εν τηι φιαληι,
λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, και νευει δια της χειρος εκ τριτου, και ληγει
το οργανον, και ειθ' ουτως αρχονται οι του μερους εκτελειν τα συνηθη απαντα· ευφημησαντος
δε του δημου και εκφωνησαντος, αυλει το οργανον, και παυσαντος αυτου, αρχεται ο δημος τον
απελατικον. Και ηνικα αρξηται ο δημος τον απελατικον, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι
της καταστασεως, ο δε της καταστασεως 2.97 απελθων νευει τοις μεγαλοις δομεστικοις των
ταγματων κατα συνηθειαν, και κατερχονται κατω εν τηι φιαληι, και ιστανται εν τηι αυτων ταξει.
Και πληρουμενου του απελατικου, αυλει το οργανον, και παυσαντος αυτου, λεγουσιν οι του
μερους, ως ειθισται αυτοις, τα τετραλεκτα, και ακτολογουσιν· λεγουσιν δε και αυγουστιακα, και
τελεσθεντων τουτων, αρχονται την φωνην. Ἡνικα δε αρξονται την φωνην, λαμβανει νευμα ο
της καταστασεως παρα του πραιποσιτου απο κελευσεως, και νευει τοις υπατικοις· οι δε
απερχονται και εισερχονται εν τωι Ἰουστινιανωι, και ιστανται εν τηι αυτων ταξει ενθεν κακειθεν,
και της φωνης τελεσθεισης, ανισταται ο βασιλευς, και ευθεως παλιν αυλει το οργανον. Και
ισταται ο βασιλευς οπισθεν του σενζου, και οπισω αυτου ιστανται ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι
ηλλαγμενοι· οι δε αρχοντες του κουβουκλειου, πατρικιοι τε και στρατηγοι ιστανται ενθεν
κακειθεν εμπροσθεν του βασιλεως μεχρι της εισαγουσης πυλης απο πλαγιας εν τωι Ἰουστινιανωι.
Και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει κουβικουλαριωι τωι φωνοβολωι,
κακεινος παρακυψας νευει εκ γʹ τωι λαωι, και παυει το οργανον και συν αυτωι οι του μερους, και
ευθεως αρχεται ο φωνοβολος λεγειν· "Ὁ παντοδυναμος και πολυελεος Θεος" και τα εξης. Και
τελεσαντος αυτου, αρχονται τας συνηθεις αιτησεις αιτεισθαι, και εκαστης αιτησεως τελεσθεισης,
νευει ο πραιποσιτος τωι φωνοβολωι, κακεινος συντιθεται δια της χειρος εκ γʹ καθ' εκαστην, ως
ανωτερω ειρηται.
Και παντων τελεσθεντων, διερχεται ο βασιλευς, δηριγευομενος υπο των αρχοντων του
κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, δια του Ἰουστινιανου τρικλινου, η δε συγκλητος
αμα σπαθαροκανδιδατων και σπαθαριων ιστανται ενθεν κακεισε, 2.98 ωσαυτως και το αρμα
ισταται εξ αριστερας της εξαγουσης πυλης απο του Ἰουστινιανου εν τωι Λαυσιακωι, εν ηι και το
σκαμνον ισταται του κουροπαλατου. ∆ιερχομενος δε ο βασιλευς, ως προειρηται, μεσον της
συγκλητου, ουτοι απαντες υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους" και
δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται δια του Τριπετωνος,
και εισερχεται εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και εισελθων ενδον του βηλου εν τηι καμαραι του Ἁγιου
Θεοδωρου, λαμβανει ο πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης του βασιλεως, και ειθ' ουτως
εισελθοντες οι βεστητορες απο κελευσεως, λαμβανουσι την χλανιδα του βασιλεως και
εξερχονται. Ὁ δε βασιλευς καθεζεται, μεχρις αν η παρασκευη απασα του δεξιμου ομοιοτροπως
της φιαλης των Πρασινων μετελθηι εν τηι φιαληι των Βενετων, τουτεστι τα τε σκευη και το
πολιτευμα–ει τυχωσιν, ως προειρηται, και πρεσβεις εθνων–και ειθ' ουτως μετα το παντας
ευτρεπισθηναι τους μελλοντας καθυπουργειν εν τωι δεξιμωι φιαλης των Βενετων, εισερχεται ο
της καταστασεως, και δηλοι τωι πραιποσιτωι, ως ετοιμα εστιν παντα, και ο πραιποσιτος δηλοι τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

βασιλει, α παρα του της καταστασεως εδιδαχθη, και λαβων νευμα ο της καταστασεως παρα του
πραιποσιτου απο κελευσεως, διδωσιν μεταστασιμον εν τωι Λαυσιακωι. Και διερχονται οι τε
πατρικιοι και στρατηγοι μετα των συγκλητικων και υπατικων δια της Θερμαστρας, και
ανελθοντες τα γραδηλια, εισερχονται δια της ∆ιαιταρικιου πυλης, ελθοντες δε δια της καμαρας
εμπροσθεν του Πανθεου, εξερχονται δια του μονοθυρου εν τωι ηλιακωι, και παντες οι
προειρημενοι εν τωι ηλιακωι ιστανται ενθεν κακεισε απο της εξαγουσης πυλης του
Χρυσοτρικλινου, εν 2.99 τωι προειρημενωι ηλιακωι μεχρι του καμελαυκιου, εν ωι και το σενζον
ισταται. Ὁ δε βασιλευς εισελθων εμπροσθεν του ειρημενου βηλου, περιβαλλεται την χλανιδα
αυτου δια των βεστητορων, και των βεστητορων εξελθοντων, στεφει ο πραιποσιτος τον
βασιλεα, και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, απερχεται μεχρι
της καμαρας της ουσης προς ανατολας του Χρυσοτρικλινου, εστωτων ενθεν κακεισε αρχοντων
του κουβουκλειου· αι δε λοιπαι πυλαι του Χρυσοτρικλινου αι εξαγουσαι προς το ηλιακον εισι
κεκλεισμεναι. Και ιστανται δυο κουβικουλαριοι, εις εκ δεξιων, ο δε ετερος εξ αριστερας,
κατεχοντες ανα μιαν πυλην, λαβοντες δε νευμα οι αυτοι κουβικουλαριοι εξανοιγουσιν αυτας
αφνω, και δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των προρρηθεντων αρχοντων του κουβουκλειου,
εξερχεται εν τωι ηλιακωι και ισταται εν τωι πορφυρωι λιθωι, και παραυτικα οι τε πατρικιοι και
στρατηγοι και η συγκλητος πασα πιπτουσιν, και οπισθεν αυτων ιστανται πρωτοσπαθαριοι,
σπαθαροκανδιδατοι και σπαθαριοι, οι μεν πρωτοσπαθαριοι φορουντες τα μανιακια αυτων,
βασταζοντες και τα σπαθοβακλια αυτων, οι δε σπαθαροκανδιδατοι τα μανιακια αυτων,
βασταζουσι δε και σκουταρια, ωσαυτως και οι σπαθαριοι σκουταρια και διστραλια. Ἵσταται δε ο
της καταστασεως εις την μεσην της δοχης, και δη, ως προειρηται, προσκυνησαντων παντων και
ανασταντων, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι της καταστασεως, κακεινος λεγει·
"Κελευσατε." Και οι μεν πατρικιοι και στρατηγοι μετα της συγκλητου και των υπατικων
απερχονται, και ιστανται, ως ανωτερω ειρηται, εν τηι αυτων στασει· ο δε της καταστασεως
ποιησας το ρωσθελιον, ως ειθισται αυτωι, επιδιδωσι τωι βασιλει, και παραυτικα ο φωνοβολος
κουβικουλαριος εφαπλοι το παρακυπτικον υπερθεν του οντος υπο του καμελαυκιου στηθεου
εμπροσθεν του σενζου, και κατασφραγιζει ο βασιλευς τον λαον εκ τριτου, ως ειθισται αυτωι,
2.100 και καθεζεται επι του σενζου, και ευθεως ο δημαρχος, αυλουντος και του οργανου,
ανακραζει μεγαλως το· "Ἅγιος." Λαβων δε νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως και
παρακυψας, νευει δια της χειρος εκ τριτου, και παυει το οργανον.
Παυσαντος δε του οργανου, αρχονται οι του μερους εκτελειν τα συνηθη απαντα.
Ευφημησαντος δε του μερους και εκφωνησαντος, αυλει το οργανον, και παυσαντος αυτου,
αρχεται ο δημος τον απελατικον. Και ευθεως λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως,
και νευει τωι της καταστασεως, κακεινος τοις τεσσαρσι δομεστικοις των ταγματων, ως κατα
συνηθειαν, και κατελθοντες ιστανται κατω εν τηι φιαληι εν τηι ταξει αυτων. Τελεσθεντων δε των
απελατικων, αυλει το οργανον, και παυσαντος αυτου, λεγουσιν οι του μερους τα τετραλεκτα
ακτολογουντες, λεγουσι δε και αυγουστιακα, και τουτων τελεσθεντων, αρχονται οι αυτοι την
φωνην. Ἡνικα δε αρξηται, λαμβανει νευμα ο της καταστασεως παρα του πραιποσιτου, και νευει
τοις υπατικοις, αυτοι δε απελθοντες, εισερχονται εν τωι Χρυσοτρικλινωι, και ιστανται εκεισε εν
ταις αυτων ταξεσιν, τελεσθεισης δε της φωνης, ανισταται ο βασιλευς, και αυλει το οργανον, και
ισταται ο βασιλευς οπισθεν του σενζου, και οπισω αυτου ιστανται ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι
ηλλαγμενοι, και εμπροσθεν αυτου ιστανται αρχοντες του κουβουκλειου ενθεν κακεισε μετα
πατρικιων τε και στρατηγων μεχρι της εισαγουσης πυλης εν τωι Χρυσοτρικλινωι. Και λαβων
νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, διδωσι νευμα κουβικουλαριωι τωι φωνοβολωι, κακεινος
παρακυψας, νευει εκ τριτου τωι λαωι δια της χειρος, και παυει το οργανον, συν αυτωι και οι του
μερους, και ο φωνοβολος λεγει· "Ὁ παντοδυναμος και πολυελεος Θεος" και τα εξης. Και
τελεσαντος αυτου, αρχονται οι του μερους αιτεισθαι τας συνηθεις τεσσαρας αιτησεις, και
τουτων περας ειληφοτων, νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι φωνοβολωι, κακει 2.101
νος συντιθεται δια της χειρος, εκ τριτου τουτο τελων καθ' εκαστην αιτησιν, ως ανωτερω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

ειρηται. Ειθ' ουτως διερχεται ο βασιλευς δια του αυτου ηλιακου, δηριγευομενος υπο τε των
αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, και εισερχεται εν τωι
Χρυσοτρικλινωι, και ισταται εμπροσθεν του σενζου, οι δε προειρημενοι παντες ιστανται ενθεν
κακεισε. Και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, λεγει· "Κελευσατε" οι δε
υπερευχονται τον βασιλεα· "Εις πολλους χρονους" και εξερχονται. Του δε βασιλεως
εισελθοντος, λαμβανει ο πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης αυτου, και εισελθοντες οι
βεστητορες λαμβανουσιν και αυτοι την χλαμυδα, και εξερχονται· ο δε βασιλευς, ει κελευει,
προβαλλεται προβολας αξιωματων, απο τε απο επαρχων προαναβιβαζων μεχρι πατρικιων, και
ειθ' ουτως, στοιχηθεντος του κλητωριου, γινονται μινσαι. Ἰστεον οτι εν ταυτηι τηι ημεραι σαξιμα
εν τωι κλητωριωι ουκ εισερχονται, αριστωσιν δε οι δημαρχοι κατα το συνηθες εν ταυτηι τηι ημεραι,
εκαστος εν τηι ιδιαι φιαληι μετα και τους των μερων προυχοντας.

2.102 Ο∆ʹ (ΞΕʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εις το σαξιμον, ηγουν εις το
κλητωριον.
Μετα την του δεξιμου απολυσιν διδονται μινσαι, και γινεται κλητωριον αποκοπτον εν
τωι ευπρεπεστατωι τρικλινωι του Ἰουστινιανου, και των δεσποτων ακουμβιζοντων επι της
τραπεζης, επιτελειται η συνηθης ταξις του κλητωριου, και απο του οπτομινσου εξερχονται οι
αρτοκλιναι, και εισαγουσι τους οφειλοντας χορευσαι εν τωι σαξιμωι, ηγουν τον δομεστικον των
σχολων και τον των νουμερων και τον δημαρχον των Βενετων μετα και του ιδιου μερους, τους
τε τριβουνους και βικαριους. Και δη τουτων εισερχομενων ενδοθεν του βηλου, επευχονται τους
δεσποτας πολυχρονιον, και ευθεως κρατει το λιβελλαριν τηι δεξιαι χειρι ο δομεστικος των
σχολων. Ειτα κατερχεται ο της τραπεζης, και αιρει αυτο, και αναφερει, και επιδιδωσι τωι
νιψιστιαριωι, και λεγουσιν οι του μερους απελατικον ηχ. αʹ· "Ἐν ταις χερσι σου σημερον
παραθεμενος το κρατος, Θεος σε επεκυρωσεν αυτοκρατορα δεσποτην, και προελθων ουρανοθεν
αρχιστρατηγος ο μεγας, προ προσωπου σου ηνοιξεν τας πυλας της βασιλειας· οθεν ο κοσμος
προσπιπτει τωι σκηπτρωι της δεξιας σου, ευχαριστων τωι Κυριωι τωι ευδοκησαντι ουτως. Σε γαρ
εχειν επεποθει τον ευσεβη βασιλεα, δεσποτην τε και ποιμενα, ο δεινα αυτοκρατωρ." 2.103 Και
ειθ' ουτως στρεφεται ο της τραπεζης, και εκτεινει την δεξιαν αυτου χειρα και τους δακτυλους
ακτινοειδως διαστελλων και παλιν βοτρυδον επισυστελλων, αρχεται χορευειν ο τε δομεστικος
των σχολων μετα και του νουμερου και του δημαρχου και των τριβουνων και βικαριων και των
δημοτων, περιερχομενοι γυροθεν της τραπεζης τριτον. Χρη δε γινωσκειν οτι οι τριβουνοι και οι
βικαριοι περιβεβληνται τα χρυσοσημεντα διακοπτα κοντομανικα βενετα τε και λευκα και εν
τοις ποσι τα ποδοψελλα, βασταζοντες εν ταις χερσι τα λεγομενα φεγγια. Και μετα το χορευσαι
τριτον κατερχονται παντες, και ιστανται κατωθεν της τραπεζης αντικρυ των δεσποτων. Και
λεγουσιν οι κρακται, "Ἔς· τουτο το βασιλειον, Κυριε, στερεωσον·" και ο λαος εκ γʹ· "Οι ες· τουτο
το βασιλειον, Κυριε, στερεωσον." Οι κρακται· "Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων·" και ο
λαος ομοιως εκ γʹ. Και ειθ' ουτως κατερχεται ο της τραπεζης μετα του αποκομβιου, δηλονοτι
υπο αρτοκλινου βασταζομενου, και επιδιδει τωι δομεστικωι, και τουτων προσκυνουντων,
λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Και λεγουσιν τον
χορευτικον· "Λαμπουσιν οι δεσποται, χαιρεται ο κοσμος· λαμπουσιν αι Αυγουσται· χαιρεται ο
κοσμος· και τα πορφυρογεννητα· χαιρεται ο κοσμος· αγαλλεται η συγκλητος και ολον το
παλατιν· χαιρεται ο κοσμος, αγαλλεται η πολις και ο πλουτος ημων, ναι, Κυριε, πολλα
Αυγουσται, χαρα και ο πλουτος ημων, ναι, Κυριε, πολλα των τα ετη." Οι κρακται· "Των
βασιλεων·" ο λαος· 2.104 Πολλα τα ετη." Οι κρακται· "Καλα τα ετη των βασιλεων." Ὁ λαος· "Ναι
Κυριε, πολλα και καλα των τα ετη." Οι κρακται· "Και των Αυγουστων." Ὁ λαος· "Πολλα τα ετη."
Οι κρακται· "Καλα των τα ετη·" Ὁ λαος· "Ναι Κυριε, πολλα και καλα των τα ετη." Οι κρακται·
"Των πορφυρογεννητων." Ὁ λαος· "Πολλα τα ετη." Οι κρακται· "Καλα των τα ετη." Ὁ λαος·
"Ναι Κυριε, πολλα και καλα των τα ετη." Και ειθ' ουτως επευχονται παντες πολυχρονιον.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

Σαξιμον βʹ. Εισερχεται το μερος των Πρασινων κατα τον προρρηθεντα τυπον μετα και του
δομεστικου των εξκουβιτων και του τειχεωτου και του δημαρχου και των τριβουνων και
βικαριων και των δημοτων του μερους. Χρη ειδεναι οτι κατα τον προειρημενον τυπον,
επιτελειται και τουτο το σαξιμον απαραλλακτως, πλην οι τριβουνοι και οι βικαριοι
περιβεβληνται τα χρυσοσημεντα διακοπτα κοντομανικα πρασινα τε και ρουσια. Ἰστεον οτι αυτη
η ταξις απασα επιτελειται και επι του αυγουστιακου κλητωριου.

2.105 ΟΕʹ (Ξζʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν, δεξιμου γινομενου εν τηι μυστικηι
φιαληι του Τρικογχου, χειμωνος οντος και βιαιων ανεμων, και μη
συγχωρουντων γενεσθαι εν ταις εξ εθους φιαλεσι.
Προερχονται τηι αυτηι ημεραι εννυχιοι πατρικιοι και στρατηγοι και πασα η συγκλητος,
και εκαστος αυτων αλλασσει την ιδιαν στολην, ο δε της καταστασεως λεγει τωι πραιποσιτωι, ως
οτι τα μερη ετοιμα εισιν, οι δημαρχοι ηνεγκαν τα λιβελλαρια αυτων, και εν τωι Ἰουστινιανωι
τρικλινωι εις τα των υπατων σκαμνα εκδεχονται. Και ο πραιποσιτος εισελθων εν τωι Τριπετωνι
μετα παντων των του κουβουκλειου, προστασσει τους οστιαριους λαβειν τα βεργια αυτων, και
δηριγευομενος υπ' αυτων, εξερχεται εις τον Λαυσιακον, κακεισε δεχεται αυτον ο της
καταστασεως μετα των σιλεντιαριων, ειτα εκειθεν δηριγευομενος υπο των του κουβουκλειου
και του της καταστασεως, αλλα μην και των σιλεντιαριων και των οστιαριων βασταζοντων τα
βεργια αυτων, εξερχεται εν τωι Ἰουστινιανωι τρικλινωι. Χρη δε ειδεναι οτι, του πραιποσιτου
δηριγευομενου δια του Λαυσιακου, ανιστανται παντες· τηι γαρ ημεραι εκεινηι ως εκ προσωπου
του βασιλεως διερχεται, και δια τουτο φυλαττεται η ταξις και η τιμη ουτως. Οι δε του κουβου
2.106 κλειου αρχοντες ιστανται εν τωι αυτωι τρικλινωι ενθεν και ενθεν, και ο πραιποσιτος μεσον
αυτων. Ειτα ερχονται οι δημαρχοι βασταζοντες λιβελλαρια, και διερχομενοι μεσον του
κουβουκλειου, πλησιαζουσι τωι πραιποσιτωι, και προσκυνουσιν αυτωι· και αυτος μικρον τι
προσκυνησας αυτοις, δεχεται τα λιβελλαρια αυτων, κρατουσι δε οι δυο δημαρχοι ανα δυο
λιβελλαριων, εν μεν λογωι του βασιλεως, το δε ετερον λογωι του πραιποσιτου. Και υποστρεψας
απο των εκεισε ο αυτος πραιποσιτος και δηριγευομενος υπο των προειρημενων, εισερχεται εν
τωι Τριπετωνι, κακεισε μικρον εστως, εξερχεται και καθεζονται εις τας ταξεις αυτων απαντες.
Των δε μερων ετοιμασθεντων και των σκευων εξελθοντων, και απλως παντων των
καθυπουργειν βουλομενων εν τωι δεξιμωι, ει τυχωσι δε και αποκρισιαριοι, ιστανται και αυτοι εις
την φιαλην. Ειτα εισερχεται ο της καταστασεως, και λεγει τωι πραιποσιτωι οτι παντα ητοιμασται,
και ο πραιποσιτος εισελθων μηνυει τωι βασιλει, και ειθ' ουτως διδοται μεταστασιμον. Οι δε
πατρικιοι και παντες οι βαρβατοι αρχοντες διερχονται δια του Λαυσιακου και των εκεισε
βαθμιδων, και δια του μονοθυρου του οντος εις το Ειδικον εισερχονται εν τωι ημικυκλιωι της
μυστικης φιαλης του Τρικογχου. Κακεισε παντων των προειρημενων σταντων ενωπιον του
ναου του αγιου Ἰωαννου και εκδεχομενων τον βασιλεα, ο βασιλευς δηριγευομενος υπο του
κουβουκλειου, διερχεται δια των διαβατικων των Ἁγιων Μʹ, και εξερχεται δια του γανωτου
μονοθυρου του ημικυκλιου, και εισερχεται εις το Τρικογχον. Ειθ' ουτως προσκαλειται ο
πραιποσιτος τους βεστητορας, και περιβαλλουσιν αυτον την χλανιδα αυτου, και παραυτικα
εξερχονται παντες· ο δε βασιλευς στεφεται παρα του πραιποσιτου, του κουβουκλειου εκεισε
παρισταμενου.
2.107 Χρη ειδεναι οτι ενωπιον βαρβατων ο βασιλευς ουδεποτε στεφεται, εξ αυτης της
αρχης ταυτης της παραδοσεως φυλαττομενης· εστωτων δε των αρχοντων του κουβουκλειου
ενθεν κακεισε, οι σπαθαροκουβικουλαριοι, και οι κουβικουλαριοι ιστανται οπισθεν των
αρχοντων του κουβουκλειου, οι μεν εν τηι κογχηι ανωθεν εις το βαθμιδιον, οι δε εξ ευωνυμων,
και αυτοι ομοιως εις το βαθμιδιον. Και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι
οστιαριωι τωι εστωτι εις το βηλον, και εισαγει πατρικιους και στρατηγους, και εισελθοντων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

αυτων εν τωι τρικλινωι και σταντων, προσκυνειται ο βασιλευς υπο των αρχοντων του
κουβουκλειου, και λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος ειπειν μειζονως το· "Κελευσατε" οι δε
υπερευχονται το· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Τουτο γινεται καθ' εκαστην δοχην του
βασιλεως. Ειτα εξερχονται εξω των αργυρων πυλων ενθα ισταται το σενζον, κακεισε ιστανται,
και εξερχεται ο βασιλευς εις την αργυραν πυλην, και προσκυνουσιν αυτον παντες οι
προειρημενοι. Ειτα λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι της καταστασεως,
κακεινος λεγει· "Κελευσατε," και απερχεται εκαστος εν τηι ιδιαι αυτου ταξει τε και στασει. Ὁ δε
της καταστασεως ποιησας το ρωσθελιον, ως ειθισται αυτωι, επιδιδωσι τωι βασιλει, ο δε βασιλευς
ανελθων εν τωι σενζωι, κατασφραγιζει τον λαον εκ τριτου και καθεζεται. Και ο πραιποσιτος
λαβων νευμα παρα του βασιλεως, παρακυψας νευει τωι λαωι εκ γʹ δια της χειρος, και ησυχαζουσι
τα οργανα, τα δε δυο μερη τας συνηθεις φωνας και ευφημιας εκτελουσιν, και τουτων
παυσαμενων, αυλει το οργανον μερους των Βενετων, και τουτου αυλησαντος και παυσαμενου,
αρχεται ο δημος των Βενετων τον απελατικον, και τουτου τελεσθεντος, αρχεται την φωνην.
Ειθ' ουτως λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, κακεινος απελθων,
λαμβανει τους δομεστικους τους μεγαλους, ως η συνηθεια εχει, και 2.108 κατελθοντες, ιστανται
εις τας ταξεις αυτων· το αυτο δε ποιουσιν και οι Πρασινοι, λεγουσιν τα ακτα αυτων, και του
οργανου αυλησαντος, λεγουσιν τον απελατικον, ειθ' ουτως την φωνην. Και ανισταται ο
βασιλευς απο του σενζου αυτου, και αυλουσι τα οργανα, ο δε βασιλευς ισταται εις το σενζον, οι
δε πατρικιοι και οι στρατηγοι ιστανται εις το Τρικογχον ενθεν κακεισε, ειτα λαμβανει νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως, και νευει τωι φωνοβολωι κουβικουλαριωι τωι λεγοντι· "Ὁ
παντοδυναμος και πολυελεος Θεος" και τα εξης· ο δε κουβικουλαριος νευει απο του
παρακυπτικου, και παυουσι τα οργανα, και αρχονται τα μερη αιτεισθαι τας τεσσαρας αιτησεις,
και εκαστης περας ειληφυιας, λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος, και νευει τωι φωνοβολωι, κακεινος
συντιθεται τωι λαωι εκ τριτου δια της χειρος κατα τας αιτησεις αυτων. Και συνταξαμενος αυτοις
ο βασιλευς, εισερχεται εις το Τρικογχον, ειτα στας εμπροσθεν της βαθμιδος της κογχης του
τρικλινου, ο βασιλευς νευει τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος λεγει· "Κελευσατε." Και παντων
των αρχοντων εξελθοντων, μενει ο βασιλευς μετα του κουβουκλειου μονου, ο δε πραιποσιτος,
λαβων απο της κεφαλης αυτου το στεμμα, προσκαλειται τους βεστητορας, και απαλλασσουσιν
την χλανιδα του βασιλεως. Ειθ' ουτως εξερχεται ο βασιλευς απο του Τρικογχου, και διερχεται
παλιν δια των αυτων διαβατικων, και απερχεται εις τον Χρυσοτρικλινον, και ο πραιποσιτος
λαβων αποκομβιον των δυο μερων, δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου,
διερχεται δια των διαβατικων, και απερχεται εν τωι ημικυκλιωι φιαλης του Τρικογχου, και
παρακυπτει κατωθεν, οι δε του μερους των Βενετων κρατουσιν ηπλωμενην την χλανιδα του
δημαρχου αυτων, εις ην δεχονται το αποκομβιον το δια του πραιποσιτου παρα του βασιλεως
πεμφθεν αυτοις. Ὁμοιως δε και οι Πρασινοι το αυτο ποιουσιν. Ειτα υποστρεφει ο πραιποσιτος
μετα του κου 2.109 βουκλειου, και του βασιλεως καθεσθεντος επι του σενζου, φορουντος και το
σαγιον αυτου, και του κουβουκλειου εις τον Χρυσοτρικλινον εστωτος, κελευει εισαχθηναι
προβολας αξιωματων πολλων, απο τε μανδατωρων προαναβιβαζων καθ' εκαστην ταξιν εως
πρωτοσπαθαριων, ει κελευει δε, προβαλλεται και πατρικιους. Και τουτων τελεσθεντων,
καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης εις τον Ἰουστινιανου τρικλινον, και κελευει εισελθειν
σαξιμα· και εισαγεται πρωτον σαξιμον, το κουβουκλειον· και τηι δευτεραι ταξει εισερχονται οι
πατρικιοι αμα των πρωτοσπαθαριων και λοιπων βασιλικων· τηι τριτηι δε καταστασει εισερχεται ο
δομεστικος των σχολων μετα του περατικου δημου των Βενετων· τηι δε τεταρτηι καταστασει
εισερχεται ο εξκουβιτος μετα του περατικου των Πρασινων δημου· τηι δε πεμπτηι καταστασει
εισερχονται οι του μερους των Βενετων· τηι δε εκτηι καταστασει οι του μερους των Πρασινων.
Και εκαστη αυτων ταξις λαβουσα αποκομβιον, εχον χρηματα ικανα, εξερχεται, ευχαριστουσα
τον Θεον και ευφημουσα και υπερευχομενη αυτωι.

2.110 ΟΣʹ (ΞΖʹ) Περι της των απαντων αρχοντων ταξεως τε και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

παραστασεως εν εκαστωι δεξιμωι επιτελουμενωι εν ταις μεγαλαις φιαλεσι.
Ἰστεον οτι μετα το καθεσθηναι τον βασιλεα εν τωι σενζωι τηι ταξει ηι ανωτερω ειρηκαμεν,
ιστανται ευνουχοι πρωτοσπαθαριοι οπισθεν του βασιλεως πλησιον του σενζου, ηλλαγμενοι τα
τε στιχαρια αυτων και τα σαβανια, φορουσι δε και τα μανιακια, και επι ωμων βασταζουσι τα
σπαθοβακλια αυτων, οπισθεν δε των αυτων πρωτοσπαθαριων ιστανται μεσον του ηλιακου
πρωτοσπαθαριοι βαρβατοι ηλλαγμενοι τα τε σπεκια αυτων και τα μανιακια. Το δε αρμα, ηγουν
το σκουταριν βασταζουσι σπαθαριοι δυο καθ' ενα εκαστος αυτων, και ιστανται μετα των αυτων
βαρβατων πρωτοσπαθαριων, οι δε σπαθαροκουβικουλαριοι και οι κουβικουλαριοι ιστανται επ'
ευθειας απαντες ενθεν κακεισε των αυτων βαρβατων πρωτοσπαθαριων. Ὁ δε της καταστασεως
ισταται εμπροσθεν των κουβικουλαριων μικρον προς το λαμβανειν αυτον απο κελευσεως εκ
του πραιποσιτου τα νευματα. Οι δε σπαθαροκανδιδατοι ιστανται οπισθεν των προειρημενων
βαρβατων πρωτοσπαθαριων, σπαθαροκουβικουλαριων τε και κουβικουλαριων βασταζοντες τα
σκουταρια αυτων, φορουντες και τα μανιακια και τα σπαθια αυτων, ωσαυτως και οι σπαθαριοι
φορουντες τα τε σπαθια 2.111 αυτων και σκουταρια, βασταζοντες τα διστραλια αυτων, ιστανται
ενθεν κακεισε των σπαθαροκανδιδατων, ομοιως ει τυχωσι και σπαθαριοι δια πολεως. Οι δε
σιλεντιαριοι ιστανται εν τωι κρεμαμενωι βηλωι πυλης του ηλιακου εν τωι μαρμαρινωι πουλπιτωι·
αρχοντες δε του κουβουκλειου και πατρικιοι ιστανται ενθεν κακεισε εν τοις παρακυπτικοις
καγκελλοις ορθιοι, μη επερειδομενοι επ' αυτοις.
Ἰστεον δε και τουτο, οτι, ει τυχοι γενεσθαι το δεξιμον εν τηι μυστικηι φιαληι του
Τρικογχου, τελειται η της παραστασεως ταξις ουτως· Καθεζεται ο βασιλευς επι του σενζου, ως
ειθισται αυτωι, και ιστανται ενωπιον αυτου αρχοντες του κουβουκλειου, οι δε πατρικιοι και
στρατηγοι ιστανται απαντες ενθεν κακεισε απο του πουλπιτου εν ταις θυρισι· οι δε συγκλητικοι
υπατικοι ιστανται απ' αυτων ομοιως και αυτοι εν ταις θυρισιν. Ὡσαυτως και οι ευνουχοι
πρωτοσπαθαριοι ιστανται οπισθεν του βασιλεως πλησιον του σενζου ηλλαγμενοι· οι δε
βαρβατοι πρωτοσπαθαριοι και οι το αρμα κατεχοντες, ως προειρηται, ιστανται εμπροσθεν των
πυλων του Τρικογχου. Ὄπισθεν των προρρηθεντων ευνουχων πρωτοσπαθαριων
σπαθαροκουβικουλαριοι τε και κουβικουλαριοι ιστανται εν τηι τριτηι πυληι του Τρικογχου, οι δε
σπαθαροκανδιδατοι και οι σπαθαριοι ιστανται ενθεν κακεισε του βασιλεως εν τοις μαρμαρινοις
πουλπιτοις· ο δε της καταστασεως ισταται εμπροσθεν των προειρημενων σπαθαροκανδιδατων
τε και σπαθαριων, οπισθεν δε του της καταστασεως ιστανται σιλεντιαριοι.

2.112 ΟΖʹ (ΞΗʹ) Περι του χρυσου ιπποδρομιου και των εν αυτωι
τελουμενων.
Προερχονται απαντες εννυχιον, ηλλαγμενοι απο λευκων χλανιδιων, οι μεν εν τηι
Θερμαστραι, οι δε εν τηι Ἀψιδι· και λαβων κομβιναν ο πραιποσιτος παρα σιλεντιαριου, εισερχεται
και επιδιδωσιν αυτην τωι βασιλει, ο δε βασιλευς κελευει τωι πραιποσιτωι δοθηναι το περατον, και
εξελθων μετα των του κουβουκλειου απαντων, διερχεται δια των διαβατικων των Ἁγιων
Τεσσαρακοντα. Ειτα ελθοντα εν τωι ημικυκλιωι του Τρικογχου δεχεται αυτον εκεισε ο της
καταστασεως μετα σιλεντιαριων απαντων, και διερχεται μετ' αυτων ο πραιποσιτος δια τε της
Ἀψιδος και της ∆αφνης. Ἀπελθων δε μεχρι του Αυγουστεως, εξερχεται εις το στενον εν τηι
Χρυσηι Χειρι, και ευρισκει εκεισε εστωτας τους κουρσωρας μετα των δεκανων ενθεν κακεισε.
∆ιελθοντες δε μεσον αυτων οι τε δημαρχοι και ο ακτουαριος και πλησιασαντες τωι πραιποσιτωι,
προσκυνουσιν αυτωι, και ειθ' ουτως διδωσιν αυτοις ο πραιποσιτος το περατον, ειτα υποστρεψας
απο των εκεισε, δηριγευομενος υπο των προειρημενων, εισερχεται εν τωι παλατιωι.
Ὁ δε βασιλευς περιβαλλομενος το χρυσοπερικλειστον αυτου σαγιον και δηριγευομενος
υπο των αρχοντων του 2.113 κουβουκλειου, διερχεται δια των διαβατικων του Τρικογχου,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

Ἀψιδος τε και της ∆αφνης, απτων κηρους εν τοις ευκτηριοις, ως ειθισται αυτωι. Και διελθων δια
του Αυγουστεως, εισερχεται εις τον αγιον Στεφανον, και απο των εκεισε ανερχεται δια του
μυστικου κοχλιου εν τωι κοιτωνι του Καθισματος, και εκεισε παρακυπτει, μεχρις αν απαντα
ευτρεπισθωσιν. Του δε της καταστασεως ελθοντος και δηλωσαντος τωι πραιποσιτωι, ως οτι
παντα ετοιμα εστιν τα σκευη, εξελθοντες οι ηνιοχοι εποιησαν τα αποδιαλυσιμα αυτων, και
ιστανται εν τοις ιδιοις τοποις μετα των αρματων αυτων, οι δε δημοκραται και οι δημαρχοι
ανηλθον εν ταις εξ εθους καθεδραις οπισθεν των δημων, εκδεχομενοι την ανατολην του
δεσποτου, οπως ανελθωσιν εκαστος εν τωι αυτου δημωι, απαντες οι ιπποι των αρματων ανηλθον,
ο στρατος μετα των φλαμουλων ισταται εν ταις ταξεσιν αυτων, ο κοινος λαος ανηλθον και
επληρωθησαν τα βαθρα· τοτε εισελθων ο πραιποσιτος δηλοι τωι βασιλει, ως οτι απαντα ετοιμα
εστιν· ο δε βασιλευς κατερχεται δια της λιθινης σκαλας, κατερχομενος δε λεγει τωι πραιποσιτωι·
"∆ος μεταστασιμον" κακεινος λεγει μεγαλως· "Μεταστασιμον" εισερχεται δε ο βασιλευς εν τωι
κοιτωνι αυτου, και προσκαλεσαμενος ο πραιποσιτος τους βεστητορας, εισερχονται και
περιβαλλουσιν την χλανιδα τωι βασιλει, ειποντος δε του πραιποσιτου· "Κελευσατε" εξερχονται
οι βεστητορες απο του κοιτωνος, και στεφθεις υπο του πραιποσιτου ο βασιλευς εξερχεται απο
του κοιτωνος, δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, στας δε εις το στενον, νευει
τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι οστιαριωι, και ο οστιαριος εισαγει τους πατρικιους, το δε
βηλον της πυλης εκεινης σιλεντιαριος ποιει. Εισελθοντες δε εσω οι πατρικιοι μετα και των
στρατη 2.114 γων, πιπτουσιν, και ανασταντων αυτων, νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, και
λεγει μεγαλως· "Κελευσατε." Ἀπο δε των εκεισε δηριγευομενος ο βασιλευς, ελθων ισταται εν τωι
τρικλινωι, εν ωι αρισται τηι αυτηι ημεραι, και εισελθοντες σιλεντιαριοι τρεις η και τεσσαρες, οι μεν
τρεις διερχονται εν τωι δεξιωι μερει της δοχης οπισθεν, ο δε ετερος ισταται εν τωι μεσωι. Λαβων δε
νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, διδωσιν νευμα τωι σιλεντιαριωι, ο δε σιλεντιαριος
απερχεται εν τωι βηλωι, και λεγει μεγαλως· "Λεβα" και εισαγει τον της καταστασεως, και ισταται
μεσον της δοχης. Λαβων δε παλιν νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι μαγιστρωι,
μη οντος δε μαγιστρου, νευει τωι κοιαιστωρι. Ἰστεον δε οτι, ει μεν ο υπαρχος του πραιτωριου και
ο κοιαιστωρ ουκ εισιν πατρικιοι, προ της συγκλητου ιδιον βηλον εισερχονται· λαβων γαρ νευμα
ο μαγιστρος, νευει λεγων τωι της καταστασεως· "Κομητες" κακεινος απελθων λεγει· "Λεβα." Και
εισερχονται οι της συγκλητου, προσκυνησαντες δε ιστανται εκαστος αυτων εν τηι ταξει αυτων·
ειτα νευει παλιν ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι μαγιστρωι, ο δε μαγιστρος νευει
το δευτερον τωι της καταστασεως, λεγων· "Προφεκτωρ·" κακεινος εις το βηλον απελθων λεγει.
"Λεβα" και εισερχεται ο απο επαρχων· προσκυνησας δε και αυτος, ισταται εν τηι ταξει αυτου.
Ειτα νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της καταστασεως, και λεγει· "Κελευσατε"
αυτοι δε υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και ευθεως κατασχων ο της
καταστασεως το ακρον της χλανιδος του βασιλεως και ποιησας ρωσθελιον, επιδιδωσι τωι
βασιλει, οπως ανελθων εν τωι σενζωι, σφραγισηι μετ' αυτου τον λαον κατα συνηθειαν.
∆ηριγευομενος δε, ως προειρηται, υπ' αυτων παντων ο βασιλευς, εξερχεται και 2.115 ανερχεται
εν τωι Καθισματι, και στας εμπροσθεν του σενζου, σφραγιζει τον λαον εκ γʹ, πρωτον μεν μεσον,
δευτερον τον του Βενετου δημον, τριτον τον του Πρασινου, και καθεζεται επι του σενζου. Μετα
δε την συμπληρωσιν της ευφημιας του δημου και των στρατευματων νευει ο βασιλευς τωι
πραιποσιτωι· ο δε πραιποσιτος εξελθων εξω του Καθισματος, ισταται επανω των βαθρων, και
προσκαλειται τους πατρικιους τους τε στρατηγους τους κατα συνηθειαν εκτελουντας
προσκυνησιν, και εισελθοντες. κατα την ταξιν αυτων εν τωι Καθισματι, προσκυνουσι τωι βασιλει,
και εξερχονται υπερευχομενοι, και ιστανται υποκατω των βαθρων εμπροσθεν της μεγαλης
πυλης. Και μετα την συμπληρωσιν παντων, λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως,
εξελθων ισταται παλιν επανω των βαθρων, και νευει τοις την προσκυνησιν τελεσασι, οπως
απελθωσι εν ταις αυτων ταξεσιν εν τοις σκαμνιοις.
Τελεσθεντων δε των δʹ βαΐων, ανισταται ο βασιλευς απο του σενζου, οι δε πατρικιοι και
οι στρατηγοι ιστανται εν τωι τρικλινωι, εν ωι αρισται τηι αυτηι ημεραι ο βασιλευς, ενθεν κακεισε,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

και δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται, αυτοι δε υπερευχονται· "Εις
πολλους και αγαθους χρονους." Και εισελθοντος του βασιλεως εις τον κοιτωνα αυτου, λαμβανει
ο πραιποσιτος το στεμμα απο της κεφαλης αυτου, και εισελθοντες οι βεστητορες απο κελευσεως,
λαμβανουσι την χλανιδα, και εξερχονται· ειθ' ουτως εξερχεται ο βασιλευς, και καθεζεται επι της
τιμιας αυτου τραπεζης μετα και φιλων, ων κελευει, και αναστας απο του κλητωριου ο βασιλευς
και μικρον αναπαυσας εκδεχεται, μεχρις αν τα παντα ετοιμασθωσιν εν τωι Ἱππικωι. 2.116 Περι
του δειλινου ιπποδρομιου. Ειτα εισελθων ο της καταστασεως δηλοι τωι πραιποσιτωι ως οτι
απαντα ετοιμα εστιν, και ο πραιποσιτος δηλοι τωι βασιλει· ο δε βασιλευς διερχεται δια της
λιθινης σκαλας, και εισερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου, και περιβαλλεται την χλανιδα αυτου και
το στεμμα κατα το ειωθος, και δηριγευομενος υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου,
διερχεται δια του στενου τρικλινου. Και εξερχεται εν τωι μεγαλωι τρικλινωι, εν ωι αρισται, και
στας εκεισε αμα των αρχοντων του κουβουκλειου, νευει τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι οστιαριωι,
και εισαγει πατρικιους και στρατηγους, και προσκυνησαντων τον βασιλεα, λαμβανει νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως, και λεγει· "Κελευσατε" και ευθεως εξελθοντες εξω της πυλης
οι τε πατρικιοι και στρατηγοι μετα της συγκλητου, ιστανται ενθεν κακεισε. Και του βασιλεως
εστωτος εν τηι πυληι, πιπτουσιν οι προειρημενοι απαντες, και ανασταντων, λαμβανει νευμα ο
πραιποσιτος παρα του βασιλεως, και νευει τωι της καταστασεως, κακεινος λεγει· "Κελευσατε"
αυτοι δε υπερευχονται τον βασιλεα. Ἀπο δε των εκεισε δηριγευομενος ο βασιλευς υπο τε των
αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, ανερχεται εν τωι καθισματι μετα των
του κουβουκλειου αρχοντων και δυο μαγλαβιτων σπαθαριων βασταζοντων τα διστραλια
φορουντων και τα σπαθια αυτων, ως εν εκαστωι ιπποδρομιωι ειωθασι ποιειν. Και ανελθων εν τωι
σενζωι ο βασιλευς και σφραγισας τον λαον εκ τριτου, καθεζεται, και μετα την συμπληρωσιν της
ευφημιας του λαου εξερχεται ο πραιποσιτος απο κελευσεως, και νευει τοις πατρικιοις και
στρατηγοις, και απερχεται εκαστος εν τηι αυτου ταξει τε και καθεδραι, δειλης γαρ εν τηι τοιαυτηι
ταξει εξερχεται 2.117 ο βασιλευς, και ουχι ως το πρωΐ.
Τελεσθεντων δε των τεσσαρων βαΐων, ανισταται ο βασιλευς απο του σενζου, των
πατρικιων και στρατηγων εστωτων εν τωι τρικλινωι, εν ωι αρισται, ενθεν κακεισε, και
δηριγευομενος ο βασιλευς υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται μεσον αυτων·
αυτοι δε υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και διελθων δια του στενου
τρικλινου, εισερχεται εν τωι κοιτωνι αυτου, και απαλλαξας την τε χλανιδα και το στεμμα κατα
το συνηθες, περιβαλλεται σαγιον, και κατερχεται δια του μυστικου κοχλιου, και διερχεται δια
του Αυγουστεως και της Ἀψιδος και του Τρικογχου. ∆ηριγευεται δε υπο παντων του
κουβουκλειου, εστωτων των τε πρωτοσπαθαριων και των μαγλαβιτων εν τωι ημικυκλιωι του
Τρικογχου εμπροσθεν του Ἁγιου Ἰωαννου. Και διερχεταιο βασιλευς, δηριγευομενος υπο των
προειρημενων, δια του αυτου ημικυκλιου, αυτοι δε υπερευχονται τον βασιλεα, και διελθων δια
της γανωτης πυλης του μονοθυρου και δια των διαβατικων των Ἁγιων Μʹ, εισερχεται εν τωι
Χρυσοτρικλινωι, και υπερευξαμενοι μεγαλως οι του κουβουκλειου απαντες το, "Εις πολλους και
αγαθους χρονους" εξερχονται, και απερχονται εκαστος αυτων εν τωι ιδιωι αυτου οικωι. 2.118 ΟΗ
(ΞΘʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν, ιππικου αγομενου του καταλογου. Προσκαλουνται οι δεσποται
τοις πραιποσιτοις, κελευοντες δοθηναι το βηλαριν, ητοι κρεμασαι το πανιν. Ὁ δε πραιποσιτος
εξελθων, λεγει τωι θεσσαριωι· "Ἄπελθε, βαλε ανω." Ὁ δε εξερχομενος ερχεται εις το σταμα,
ηγουν εις το Π, και κατασφραγιζων, ποιει τρεις σταυρους, και απο των εκεισε απερχεται εις το
δευτερον κριταριν, κακεισε ομοιως κατασφραγιζει τριτον επι τας θυρας, και λεγει τριτον μεγαληι
φωνηι· "Ἄπελθε, βαλε ανω" και ευθεως ο κουστωδιαρις κρεμαι το βηλον ανω, και ο μαγγαναρις
ισται τα καγκελλα. Ὁ δε θεσσαριος απο των εκεισε κατερχομενος απερχεται εις τον σταβλον, και
ισταται εις την φλιαν του μεγαλου πυλωνος και λεγει μικραι τηι φωνηι· "∆ευτε εμπροσθεν,
παιδια, χαιρετε, αγετε" και ανταποκρινονται λεγοντες μεγαληι φωνηι παντες οι σταβλησιανοι.
"Χαιρετε." Ειτα λεγει ο θεωρητης· "Θεου την νικην εχηι." Ειτα οι σταβλησιανοι· "Το προσωπον
σου, Ουρανιε·" (οι Πρασινοι· Ὀλυμπιε.) Ὁμοιως ευφημουσιντον του Λευκου, οι δε Πρασινοι τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

100

του Ῥουσιου. Και παλιν λεγει ο θεωρητης φωνηι μεγαληι· "Ἅγιε, Τρισαγιε" και αποκρινονται
παντες και λεγουσιν· "Νικη εις το 2.119 Βενετον·" (οι Πρασινοι· εις το Πρασινον.) Ὁ θεωρητης·
"∆εσποινα Θεοτοκε·" ο λαος· "Νικη εις το Βενετον·" (οι Πρασινοι· εις το Πρασινον.) Ὁ θεωρητης·
"Του σταυρου η δυναμις·" ο λαος· "Νικη εις το Βενετον·" (οι Πρασινοι· εις το Πρασινον.) Ὁ
θεωρητης· "Θεου την νικην εχηι το προσωπον σου, Ουρανιε·" (οι Πρασινοι· Ὀλυμπιε.) Ὁμοιως
τον φακτιοναριον ευφημουσι και τον μικροπανιτην. Μετα δε το πληρωθηναι τας ευφημιας
εισερχομενος ο θεσσαριος λαμβανει λογωι συνηθειας αυτου κριθης ταγαρια γʹ κουμολατα και
χορταριου δεματα γʹ, και ευθεως αναχωρει, και απερχεται εις τον του Πρασινου σταβλον,
κακεισε τα ομοια εκτελων, ευθεως δε λεγουσιν οι ηνιοχοι· "Νικησατε τας θυρας"· τουτεστιν,
"Ἀσφαλισατε".
Και τουτου γενομενου, ιστανται οι δυο ηνιοχοι και οι δυο μαΐστορες και οι δυο
θεωρηται, και επιτρεπουσι τους σταβλησιανους, και εκβαλλουσιν ενα εκαστον ιππον εις το
μεσον του σταβλου απο του πρωτου εως του εσχατου, και θεωρουσιν αμφοτεροι το σωσιππον.
∆ειλης δε προερχονται οι θεωρηται μετα των βηγαριων εις τους οικους των κρατουντων
ηνιοχων, και αμφοτεροι, οι τε ηνιοχοι και οι βηγαριοι και οι θεωρηται, ερχονται εις το
ορνατοριον. Μετα δε το προελθειν τους ηνιοχους ανερχεται ο δημαρχος μετα ολιγων δημοτων
και των λοιπων φυλητων, και συναθροιζομενοι παντες αντιβαλλουσι προς αλληλους τα
καγκελλα και τους ιππους. Οι δε οφφικιαλιοι κραζουσι τους θεωρητας, ινα πειρασωσιν τα
καγκελλα και τους ιππους· μετα δε το πειρασαι τουτους τα καγκελλα ο μαγγαναριος ανοιγει
παντα, επειγοντος δε του τριβουνου, κατερχονται οι τε ηνιοχοι και οι βηγαριοι και οι θεωρηται
και ο επιστατης, και εισερχονται αμφοτεροι εις το τριβουναλιον.

2.120 Περι της ορνας, πως δει κυλιειν.
Ἰστεον οτι η ορνα ισταται εν τωι μεσωι του τριβουναλιου, και ο φακτιοναρις τιθει εις το
φατνιον της ορνας τα δυο σφαιρια του μερους αυτου επι τον τοπον τον ιδιον, ενθα και καθηται,
ομοιως τουτο ποιει και ο του ετερου μερους φακτιοναρις· εις δε το μεσον καθεζεται εκ
προσωπου του πραιποσιτου σιλεντιαριος, δευτερος μετ' εκεινον ο τριβουνος, τριτος ο κουρσωρ,
ως εκ προσωπου του ακτουαριου, τεταρτος ο βασιλικος κομβινογραφος, και οπισθεν της ορνας
δυο κομβινογραφοι, εις Βενετου και εις Πρασινου, οπισθεν δε των τοιουτων κομβινογραφων
παριστανται οι οφφικιαλιοι. Οι δε ηνιοχοι εκ πλαγιων καθεζονται, δυο ενθεν και δυο εκειθεν,
και μετ' αυτων οι επισταται. Ειτα φερουσιν αμφοτεροι θεωρητην ενα, οιον μερος εχει
προτιμησιν, ινα κυλισηι, του δε ισταμενου εν τωι μεσωι, λαμβανει γνωμην των δʹ, και λεγει· "Πως
κελευετε; ιππαρια τα προζευξαντα και γνωριζομενα εως οτου εχετε, και εχομεν." Και
συνταξαμενος ο θεωρητης, λεγει προς τους ηνιοχους· "Πως κελευετε;" και ευθεως αιρει τα
σφαιρια απο του φατνιου, και βαλλει αυτα εις την ορναν και κυλιει τριτον, και οιον αν χαλασηι
σφαιριν εξερχεται, και ευθεως οριζουσιν, και ονομαζουσιν αμφοτεροι τους αριστερους των δʹ
βαΐων, και στοιχουντες εκβαινουσιν, και ανερχονται εις το αρματουριν, και αντιβαλλοντες προς
αλληλους στοιχουσι τας τριγας, των θεωρητων αμφοτερων απερχομενων και ερχομενων, μετα
του βασιλικου κομβινογραφου αποστοιχουσιν τα βαΐα ολα. Και τηι εωθεν ανερχονται οι
δημαρχοι εν τωι μεγαλωι τρικλινωι του Κυαιστωριου, και διδοται εκεισε το περατον, και ει 2.121
εχουσιν τι προς αλληλους οι δημαρχοι, λαμβανουσιν εκεισε δικην κατενωπιον των
πραιποσιτων, και απο των εκεισε κατερχονται οι δυο δημαρχοι, εκαστος εις την ιδιαν
διασφαγην, και σφραγιζει εκαστος τον ιδιον δημον ανα τριων σταυρων. Και λεγει ο λαος απο
του δημου· "Ἔς α οι ες, Κυρι, χαιρε ολη ημερα σημερον, καλη σου ημερα γινεται." Και ευθεως
λεγουσιν οι κρακται εκαστου δημου απο φθογγης· "Καλως ηλθεν θεοστεπτων ο δουλος· καλως
ηλθεν προβολη ευεργετων· καλως ηλθεν ο πρωτοσπαθαριος, των δεσποτων ο υπηκοος." Των δε
δημαρχων ανερχομενων προς τους ιδιους δημους, απαρχεται ο λαος εκαστου δημου απελατικον
ηχ. π. δʹ. "Οι την αξιαν θεοθεν αξιοδοτως λαβοντες, θεοστεφεις ευεργεται. ως προσφιλεστατον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

101

και οικειοποθητον δουλον σε εδοξασαν σημερον εν υπερτεραις αξιαις πρωτοσπαθαριον εντιμον
και δημαρχον επαξιως, οπως συ ευτυχησηις νικητικως, ο δεινα ηγαπημενε, τον χρυσιοβενετον
δημον," (οι Πρασινοι· χρυσιοπρασινον.) Και οτε ανελθηι εκαστος των δημαρχων εις τον ιδιον
δημον, λεγουσιν οι κρακται εκαστου δημου· "Καλην ημεραν ποιησωμεν οι Βενετοι μετα του
δημαρχου·" οι Πρασινοι ομοιως· και ευθεως λεγουσιν τριαδικον· "Τριαδα υμνησωμεν οι Βενετοι,
(οι Πρασινοι) τον ∆εσποτην του παντος και Θεον ημων, μιαν αδιαιρετον Θεοτητα, την
τρισυποστατον εξουσιαν, και δυναμιν προ παντων των αιωνων υπαρχουσαν, και εις παντας
τους αιωνας διαμενουσαν, φως υπαρχει τρισηλιον, δι' ου και ο κοσμος φωτιζεται· Θεον
επουρανιον δοξαζωμεν τον εκ της Παρθενου ημιν ανατειλαντα· φυσει γαρ υπαρχων
φιλανθρωπος, ανθρωπος γενεσθαι κατηξιωσεν, τον προπατορα ρυσαμενος του αρχαιου
παραπτωματος, και κοσμον ολον ηλεησεν. ∆οξα τηι αυτου αγαθοτητι." 2.122 Και λεγουσιν οι
κρακται· "Κυριε, σωσον ο δεινα και ο δεινα τους βασιλεις των Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ "Κυριε,
σωσον." Οι κρακται· "Τας Αυγουστας βοηθησον, ο εν Τριαδι υμνουμενος." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε,
σωσον." Οι κρακται· "Τους πορφυρογεννητους φυλαξον, ο εν ουρανοις δοξαζομενος." Ὁ λαος εκ
γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Αυξηι το βασιλειον, αυξηι και το Βενετον·" Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε,
σωσον." Και τρισαγιαζοντος του οργανου, λεγουσιν οι κρακται· "Τρισαγιε, βοηθησον τους
δεσποτας." Ὁ λαος εκ γʹ· "Τρισαγιε." Οι κρακται· "Και συ αυτους θεραπευσον επι πασι," και ο
λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "πλεοναζων της ζωης αυτων χρονους," Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι
κρακται· "συν Αυγουσταις ευσεβεσι φιλοθεοις." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ· Οι κρακται· "Και Βενετων
των γνησιων υμων δουλων." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ· Οι κρακται· "Ἐς, αγιε, τρισαγιε, τους
δεσποτας φυλαξον." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται. "Πνευμα το παναγιον, τας Αυγουστας
σκεπασον." Ὁ λαος· "Οι ες, πνευμα το παναγιον." Οι κρακται· "Μητηρ του Θεου ημων, τους
πορφυρογεννητους φυλαξον." Ὁ λαος· "Οι ες, Μητηρ του Θεου ημων." Οι κρακται· "Κυριε, ζωην
αυτων δια την ζωην ημων." Ὁ λαος· "Οι ες, Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων." Των δε
δεσποτων τα ειωθοτα της ταξεως πραττοντων και μελλοντων ανιεναι επι του Καθισματος, ποιει
ο ακτουαριος το αισιον, και ει μεν εχει ο Βενετος προτιμησιν, λεγουσιν οι τουτων κρακται·
"Ἀνατειλον, η εκλογη λεια·" ει δε οι Πρασινοι, λεγουσιν· "Ἀνατειλον, η εκλογη της Τριαδος." Ὁ
λαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον." Οι κρακται· "Ἀνατειλον ο δεινα και ο δεινα Αυγουσται των Ῥωμαιων."
Ὁ λαος εκ γʹ "Ἀνατειλον." Οι κρακται· "Ἀνατειλον οι 2.123 θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος εκ
γʹ· "Ἀνατειλον." Οι κρακται· "Ἀνατειλον οι θεοστεπτοι δεσποται συν ταις Αυγουσταις." Ὁ λαος
εκ τριτου· "Ἀνατειλον." Και ειθ'ουτως λεγουσιν απελατικον δρομικον ηχ. π. αʹ. "Το
θεοπροβλητον κρατος της υμετερας δυαδος, ο δεινα αυτοκρατωρ και ο δεινα η δοξα της
πορφυρας, εκλαμψατε επι δουλους γνησιους, ευφραινοντες, δεσποται, τον λαον υμων." Και
παλιν λεγουσιν οι κρακται "Ἀνατειλον, το ορθοδοξον κρατος." Ὁ λαος εκ γʹ. "Ἀνατειλον." Οι
κρακται. "Ἀνατειλον, των Ῥωμαιων ο ποθος." Ὁ λαος εκ τριτου· "Ἀνατειλον." Οι κρακται·
"Ἀνατειλον η χαρα ημων και δοξα." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον·" Οι κρακται· "Ἀνατειλον ο δεινα
και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἀνατειλον. Των δε δεσποτων
ανιοντων επι του Καθισματος και ισταμενων εμπροσθεν του σενζου, κατασφραγιζουσιν μετα το
ακρον των χλανιδιων αυτων, πρωτον μεν μεσον, ηγουν το μεσοδημιν, επειτα τον του Βενετου
δημον, ειθ' ουτως τον του Πρασινου, και δη των δεσποτων σφραγιζοντων, λεγουσιν οι δημοι·
"Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Οι κρακται·"Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι
κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα φιλοχριστοι, εν Θεωι νικατε." Και ο λαος εκ γʹ ομοιως. Και οιον
μερος εχει προτιμησιν οι τουτου κρακται λεγουσιν· "Ουρανιε" και ο αντις· "Στεψον νικαις τους
βασιλεις ημων." Και ο αντις· "Τουτους συμβασιλευσον." Και ο αντις· "Ἡ εξουσια η ανω." Και ο
αντις· "Κοσμοποθητοι." Και ο αντις· "Μιμησασθε Θεου φιλανθρωπιαν." Οι Πρασινοι· "Την
ανωθεν εξουσιαν." Και ο αντις· "Ἡμεις δε, ω στρατοπεδα, πως τροπωσωμεν πολεμιους;" Οι
Πρασινοι· "Του στεψαντος τους δεσποτας Ῥωμαιων Θεου φυλαττοντος την πιστιν και την
ευγνωμοσυνην δεσποτων." Και λεγουσιν οι 2.124 κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος·
"Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, το προβλημα της Τριαδος." Οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

102

Πρασινοι· "Ἡ εκλογη της Τριαδος." Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χροι." Οι Πρασινοι "Ἅγιε." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ·
"Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος εκ
γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Και παλιν λεγουσιν οι κρακται· "Ποσην χαραν εχει η πολιτεια οτι
βλεπει τους ιδιους δεσποτας." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Πολλην χαραν εχει η πολιτεια." Οι
κρακται· "Ὑμεις υπαρχετε η χαρα των Ῥωμαιων." Ὁλαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Ὑμεις
υπαρχετε ο ποθος των Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Και οιονμερος εχει προτιμησιν,
λεγουσιν οι τουτου κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα φιλοχριστοι, εν Θεωι νικατε." Και ο λαος εκ γʹ·
το αυτο λεγει και ο αντις δημος, ομοιως και ο του Λευκου και ο του Ῥουσιου και αποκρινονται
αμφοτεροι οι δημοι και λεγουσιν· "Ὁ δεινα και ο δεινα Αυγουστοι τουμβικας." Και ει μεν εχει ο
Βενετος προτιμησιν, λεγουσιν οι τουτου κρακται· "Οι της συγκλητου, εγειρεσθε· τους δεσποτας
ευξωμεθα." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ. Ει δε εχει ο Πρασινος την προτιμησιν, λεγουσιν οι κρακται·
"Οι των πεδατουρων, εγειρεσθε· τους δεσποτας ευξωμεθα." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται·
"Ἔς, των φιλουντων ημας πολλα τα ετη" και παλιν· "των δε μισουντων ημας κακα τα ετη." Και
ο λαος ομοιως εκ γʹ. Ταυτα δε λεγουσιν και οι λοιποι δημοι και αποκρινονται παντες και
λεγουσιν· "Ἀπαγξεται ως ο Ἰουδας ο μη φιλων τους ιδιους δεσποτας." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ
και ευθεως αυλει το οργανον και οιον μερος εχει προτι 2.125 μησιν, λεγει φωνην απο κρακτων
ηχ. πλ. δʹ· "Ευχαριστουμεν σοι, Χριστε, ο Θεος ημων, τωι διασκεδαζοντι βουλας εθνων και
συντριβοντι πολεμιους, οτι εμεγαλυνας τα θαυμασια σου επι τον λαον σου, δυνατε. Τους γαρ
εχθρους ημων υποταξας εν τηι δυναμει σου, υψωσας το κερας των πιστων βασιλεων ημων
πρεσβειαις της τεκουσης σε, ως μονος πολυελεος." Και ειθ' ουτως λεγουσιν οι κρακται το ιχαδιν·
"Ναναια." Ὁ λαος· "∆οξαζομεν σε, Χριστε," Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Βασιλευ των αιωνων,"
Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Μονογενη Λογε του Πατρος" Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ λαος· "οτι
επεσκεψω και εφωτισας" Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "τον λαον σου" Οι κρακται· "Ἅγια." Ὁ
λαος· "και εν τηι δυναμει σου απηλλαξας ημας" Οι κρακται· "Ναναια." Ὁ λαος· "και προσηγαγες
ημας" Οι κρακται· "Ναναια." Ὁ λαος· "τωι Θεωι και Πατρι" Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ
λαος·"μεσιτειαι" Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ λαος· "των πιστων βασιλεων ημων" Οι κρακται·
"Ἀναναια." Ὁ λαος· "ως μονος παντοδυναμος." Και ειθ' ουτως, λεγει ο λαος απας·
"Πολυχρονιον ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν." Ἰστεον οτι τα αυτα λεγει και ο αντις δημος.
Και παλιν ο εχων προτιμησιν λεγει· "Υιε" και ο αντις· "Θεου." Και ο αντις· "Νικη," γʹ. Και ειθ'
ουτως λεγουσιν οι κρακται· "Ἅγιε, τρισαγιε, ζωην και δοξαν δος αυτοις." Και παλιν ο εχων
προτιμησιν λεγει· "Ὁ βοηθων τους δεσποτας" και ο αντις· "Εις ο Θεος." Και ο αντις· "Συ αυτους
σωσον" και αλλος· "Ναι, Κυριε." Ὁμοιως και οι μικροι δημοι τα αυτα λεγουσιν· και
αποκρινονται οι των μεγαλων δημων, και λεγουσιν εκ γʹ· "Τους χρονους αυτων πληθυνον." Ειθ'
ουτως λεγονται τα τριλεξια και τα 2.126 τετραλεκτα τα τηι εορτηι αρμοζοντα, δι' ην και το
ιπποδρομιον εγεγονει. Ἄκτα επι νικηι των ηνιοχων. Λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα,
πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται· "Καλως ηλθετε, θεοστεπτων οι δουλοι."
Και ο λαος γʹ· "Καλως ηλθετε." Οι κρακται· "Καλως ηλθετε, προβολη ευεργετων." Και ο λαος γʹ·
"Καλως ηλθετε." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, Ουρανιε, μετα νικης." (Οι Πρασινοι· Ὀλυμπιε.) Και ο
λαος γʹ· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, Ἱκασιε νικησας." (Οι Πρασινοι· Ἀνατελλων.)
Ὁ λαοςγʹ· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Τα ισα αιτουμεθα της εκ Θεου νικης υμων." Οι Πρασινοι·
"Τουτο εστιν εκ Θεου νικησαι." Ὁ λαος γʹ· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα."
Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Και οτε λαμβανουσιν οι ηνιοχοι τα επαθλα λεγουσιν οι κρακται·
"Πολλοι υμιν χρονοι, η ενθεος βασιλεια." Οι Πρασινοι· "Ἡ εκλογη της Τριαδος." Ὁ λαος εκ
γʹ·"Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος γʹ· "Ἅγιε." Οι
Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα Αυγουσται των
Ῥωμαιων." Και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι
υμιν χρονοι, οι δεσποται συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος εκ γʹ·
"Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Βενετοι· Τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

103

τρια τωι Ουρανιωι." (Οι Πρασινοι· Τωι Ὀλυμπιωι.) Και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι
κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας 2.127 Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι
κρακται· "Τα ισα, δεσποται, της νικης υμων." Ὁ λαος εκ γʹ. "Κυριε σωσον." Οι κρακται· "Κυριε,
σωσον τους εκ σου εστεμμενους." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον το
πλουτος των υπηκοων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε σωσον." Οι κρακται· "Τα ισα, δεσποται, τα της
συγκλητου." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Τας νικας υμων πληθυνει ο θειος Λογος." Ὁ
λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Ἡ συγκλητος φιλει υμας εν ομονοιαι." Ὁλαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι
κρακται· "Τα ισα, δεσποται, της νικης υμων κατα βαρβαρων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι·
"Ἅγιε." Οι εχθροι υμων απολουνται θεοκριτως. Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε."
Οικρακται· "Τα ισα, δεσποται, των στρατοπεδων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι
κρακται· "Και συν αυτοις ο Θεος υμας συνεργησηι." Ὁ λαος εκ τριτου· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι·
"Ἅγιε." Οι κρακται· "Τα ισα, δεσποται, του λαου υμων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται·
"Ἀπελθατε και ευξασθε τους ιδιους δεσποτας." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Και μετα το
απευχαριστησαι τους δεσποτας αναβαινουσιν οι ηνιοχοι εις το οχημα και λεγουσιν οι κρακται
απο φθογγης· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Και ειθ' ουτως λεγουσιν
τον χορευτικον ηχ. δʹ· "∆οξα τωι Θεωι ημων, οτι δεδοξασται· μονωι τωι ποιητηι των απαντων και
χορηγωι του ελεους αγιαζωμεν τα χειλη, υμας ανευφημουντες, μεγιστοι ευεργεται,
αυτοκρατορες Ῥωμαιων. Ἀληθως γαρ εν υμιν οι πιστευοντες τα αγαθα καθορωσιν." Ἄλλος· "Τις
εσχεν ευεργετας αγαθοποιους τοιουτους, φυλαττοντας πασι το δικαιον ανθρωποις και
ανεγειραντας Βενετων ευτυχιαν; ∆αβιδ σε εχομεν, 2.128 ηγαπημενε, ου ουχ ευρησει τον ομοιον
σου μετα σε η πολιτεια." Ἄλλος· "Ἡ χαρα εις το Βενετον επιλαμπει, οτε ανατελλει το
θεοπροβλητον ανθος, ως οικειους περιθαλπον τους Βενετους· τουτο γαρ κεκτηται η πολιτεια εις
ευτυχιαν και δοξαν της βασιλειας." Ἄλλος· "Ὅτε νικαι ο δημος ουτος, ο βασιλευς εν πολεμοις
συν τωι στρατωι ευτυχει ταις νικαις, και εν τηι πολει Ῥωμαιων υπεραυξει η ευθηνια. ∆ιο αιτουμεν
το Θειον, εις τους αιωνας εχειν τοις Βενετοις νικας και δοξαν." Ἰστεον οτι απο του δευτερου
βαΐου λεγουσιν οι κρακται· "Νικαι η πιστις των βασιλεων." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ· Οι κρακται·
"Των Αυγουστων." Ὁ λαος· "Νικαι η πιστις των Αυγουστων." Οι κρακται· "Της πολεως." Ὁ λαος·
"Νικαι η πιστις της πολεως." Οι κρακται· "Των Βενετων." (οι Πρασινοι· των Πρασινων.) Ὁ λαος·
"Νικαι η πιστις των Βενετων." (Οι Πρασινοι· Των Πρασινων.)
Και μετα ταυτα λεγεται απελατικον ηχ. "Ἡ του στεφους υμων εορτη ελευθεριαν μηνυει
απο ουρανων τοις ανθρωποις" και τα εξης. Ἄλλος ηχ. δʹ· "Καν θελω σιγησαι, των τροπων σου η
χρηστοτης ουκ εαι με· ο γαρ ποθος τον φοβον εκνικησας, βιαζεται με εις την σην ευφημιαν· αι
γαρ κατ' εναντιων σου ευτυχιαι ως βροντην εξηχουνται εις τα περατα της οικουμενης." Και
μετα ταυτα λεγουσιν οι κρακται ιχαδιον· "Ἀνανα." Ὁ λαος· "Ὅλοςο ποθος ο των Ῥωμαιων." Οι
κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Εις υμας οραται, τους ευεργετας." Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Του
κοσμου γαρ ευσεβειαι δεσποζετε ολως." Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Εις δικαιωμα πρωτον το
φιλαγαθον κρατος υμων, δεσποται." Και μετα ταυτα λεγουσιν οι κρακται· "∆ουλοι." Ὁ λαος·
"Ἡμεις δουλοι των βασιλεων," εκ γʹ. Οι κρακται· "Ἰδε δουλοι αγαθων βασιλεων." Ὁ λαος
ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ἰδε δουλοι ημεις 2.129 φιλουντες αξιως." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι
κρακται· "∆ουλοι." Ὁ λαος· "ημεις δουλοι των βασιλεων." Ἐκ γʹ. Οι κρακται· "Ἡμεις δουλοι Ὁ
λαος· "Των βασιλεων." Ἰστεον οτι οι σταυροφοροι απο των δʹ δημων κατερχονται, και οι μεν
του Βενετου και του Λευκου δια του καμπτου του Βενετου καμπτοντες, εισερχονται εις το
σταμα, οι δε του Πρασινου και του Ῥουσιου δια του καμπτου του Πρασινου καμπτοντες,
εισερχονται εις το σταμα.
Χρη ειδεναι οτι τηι ημεραι των βοτων απο του δευτερου βαΐου
κατερχονται απο των δʹ δημων οι σταυροφοροι, βασταζοντες τους εξ ανθεων πεπλεγμενους
σταυρους, και ιστανται εις το σταμα. Οι δε κουρσωρες αιροντες τους σταυρους, αναφερουσιν
προς τους δεσποτας, και ευθεως λεγουσιν τα ακτα. Οι κρακται· "Ὁ ζωοποιος σταυρος, βοηθησον
τους δεσποτας," Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Ἐν τουτωι εστεφθητε, ευεργεται,"
Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε·" Οι κρακται· "εν τουτωι βασιλευετε και νικατε," Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

104

κρακται· "εν τουτωι βασιλευσετε τα εθνη παντα." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Του δε οργανου
τρισαγιαζοντος, λεγουσιν οι κρακται· "Τρισαγιε, βοηθησον τους δεσποτας." Και ο λαος εκ γʹ
ομοιως. Ἰστεον οτι, ει μεν ουκ εστι δειλης, διδονται το πρωΐ, ει δε εστι δειλης, διδονται δειλης.
Ὅσα δει τελειν εις το δειλινον ιπποδρομιον. Ἀνιοντων των δεσποτων κατα τον τυπον και την
ακολουθιαν την πρωινην επι του Καθισματος και ισταμενων εμπροσθεν του σενζου,
κατασφραγιζουσι μετα το ακρον των χλανιδιων αυτων τριτον, καθως εν τωι πρωι προειρη 2.130
καμεν. Και δη των δεσποτων σφραγιζοντων, λεγουσιν οι δημοι· "Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος." Φθογγει
και ο λαος εκγʹ· "Ἅγιος." Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα."
Και τα λοιπα, καθως και εν τωι πρωι ειρηται. Και ει μεν εχουσιν οι Βενετοι προτιμησιν, λεγουσιν
οι κρακται φωνην ηχ. δʹ ιχαδιν· "Ἀνανα." Ὁ λαος· "∆οξαζομεν σε, Χριστε," Οι κρακται "Νανα."
Ὁ λαος· "Βασιλευ των αιωνων," Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος. "Μονογενη Λογε του Πατρος" Οι
κρακται "Ἀναναγια." Ὁ λαος· "οτι επεσκεψω και εφωτισας" Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "τον
λαον σου" Οι κρακται· "Ἅγια." Και ο λαος· "και εν τηι δυναμει σου απηλλαξας ημας" Οι κρακται·
"Ἀνανια." Ὁ λαος "και προσηγαγες ημας" Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ λαος· "τωι Θεωι και Πατρι,"
Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ λαος· "μεσιτειαι" Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ λαος· "των πιστων
βασιλεων ημων" Οι κρακται· "Ἀναναια." Ὁ λαος· "ως μονος παντοδυναμος." Και παλιν
λεγουσιν οι κρακται ιχαδιν ηχ. π. δʹ· "Νανα." Ὁ λαος· "Ὅλος ο ποθος των Ῥωμαιων" Οι κρακται
"Ἅγια."Ὁ λαος· "εις υμας οραται, τους ευεργετας," Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "του κοσμου
γαρ ευσεβειαι δεσποζετε ολως, εις φιλαγαθον κρατος υμων, δεσποται." Ἄλλος, ηχ. δʹ· "Καν θελω
σιγησαι, των τροπων σου η χρηστοτης ουκ εαι με" και τα εξης. Ει δε εχει ο Πρασινος προτιμησιν,
λεγει φωνην ηχ. π. δʹ· "Ευχαριστουμεν σοι, Χριστε, ο Θεος ημων, τωι διασκεδαζοντι βουλας
εθνων" και τα εξης. Και παλιν λεγουσιν τροπαριν, ηχ. ο αυτος· "Πληροφορω το Θειον εν πασιν
οντως και το ευσεβες υμων, ευεργεται· ουκ εχει αλλην η ψυχη ημων θεραπειαν, ει μη το
βλεπειν υμας, τους δεσποτας της οικουμενης." Ἄλλος, ηχ. δʹ· "Το υμετερον κρατος, φιλοχριστοι,
θεοπροβλητοι ευεργεται, εκ Θεου καταλαμπεται αληθως 2.131 και ουκ εξ ανθρωπων, ο δεινα
και ο δεινα αγαλλιαμα των Πρασινων." Ειθ' ουτως λεγουσιν οι κρακται· "Ἡμεις δουλοι των
βασιλεων." Ὁ λαος ομοιως. Οι κρακται· "Ἰδε δουλοι ευσεβων βασιλεων." Ὁ λαος ομοιως. Οι
κρακται· "∆ουλοι" Ὁ λαος· "των βασιλεων." Οι κρακται· "∆ουλοι" Ὁ λαος· "των βασιλεων.".
Ἰστεον οτι απο νικης λεγονται τα προρρηθεντα ακτα της νικης των ηνιοχων πρωΐ. Χρη δε
ειδεναι οτι απο του δευτερου βαΐου κατερχονται απο των δʹ δημων οι σταυροφοροι,
βασταζοντες τους εξ ανθεων πεπλεγμενους σταυρους, και ιστανται εις το σταμα οι κουρσωρες,
αιροντες τους τοιουτους σταυρους αναφερουσι προς τους δεσποτας, και ευθεως λεγουσιν τα
ακτα. Οι κρακται· "Ὁ θειος τυπος, βοηθησον τους δεσποτας." Ὁ λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται·
"Ἐν τουτωι εστεφθητε, οι ευεργεται." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται· "Ἐν τουτωι βασιλευετε
και νικατε." Και ο λαος εκ γʹ ομοιως. Οι κρακται· "Ἐν τουτωι ολεσετε τα εθνη παντα." Και ο λαος
εκ γʹ ομοιως. Του δε οργανου τρισαγιαζοντος, λεγουσιν οι κρακται· "Τρισαγιε, βοηθησον τους
δεσποτας." Και ο λαος εκ γʹ ομοιως. Ἰστεον οτι παντα τα ιπποδρομια, τα τε πρωι και δειλης,
τουτον τον τυπον και ταυτην εχουσιν την ταξιν. Τα γαρ αυτα ακτα και αι ευφημιαι και αι αλλαι
απασαι ακολουθιαι αι προρρηθεισαι φυλαττονται. Ὅσα δει τελεισθαι, μικροπανιτου μελλοντος
γινεσθαι φακτιοναριου. Ἱππικου αγομενου, και ανδραγαθουντος το πρωτον βαιν μικροπανιτου
ηνιοχου, δηλοι ο βασιλευς τωι δημωι, ως οτι 2.132 "Αιτησασθε τον ο δεινα εις φακτιοναριν," και
ευθεως λεγουσιν οι κρακται· "∆εσποται της οικουμενης, δεξασθε Βενετους παρακαλουντας."
Φθογγει και ο λαος εκ τριτου· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Ὡς δουλοι τολμωμεν παρακαλεσαι." Και ο
λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Μετα φοβου δυσωπουμεν τους δεσποτας." Και ο λαος εκ γʹ·
"Ἅγιε." Οι κρακται· "Ἀνεξικακως παρακληθητε, οι ευεργεται." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε."
Οι κρακται· "Εις την δεησιν των δουλων υμων Βενετων" Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "τον
δευτερον αιτουμεθα εις φακτιοναριν." Και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους
δεσποτας Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους εκ σου
εστεμμενους." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

105

Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Και ο λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Και ειθ' ουτως
λεγουσιν οι κρακται· "Ἄλλην μιαν αιτησιν εχομεν οι δουλοι υμων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε
σωσον." Οι κρακται. "Φακτιονα, δεσποται, τωι ο δεινα." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Του δε
βασιλεως παρασχοντος την χρυσην βουλλαν, ηγουν τον φακτιονα, νευει ο ακτουαριος μετα της
χειρος τωι δημωι· οι δε νοουσιν οτι παρεσχε τον φακτιονα ο βασιλευς. Ὁ δε ακτουαριος
οψικευομενος υπο των κουρσωρων, δηλονοτι ενος κουρσωρος εμπροσθεν του ακτουαριου
περιπατουντος και επηιρμενηι χειρι την βουλλαν βασταζοντος. Ὁ δε ακτουαριος ταυτην αιρων
απο του κουρσωρος, επιδιδει αυτην τωι μελλοντι γινεσθαι φακτιοναριωι. Ὁ δε ταυτην
ασπαζομενος και τοις ομμασιν επιθεις, επιδιδει παλιν τωι ακτουαριωι. Ὁ δε ακτουαριος ταυτην
επι της ψυας αυτου επιδεει, και ευθεως απο του δημου λεγουσιν οι κρακται· "Τα τρια, δεσποται,
του φακτιονος." Ὁ λαος εκ γʹ· 2.133 "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον την αντιληψιν
των Βενετων." Και ο λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον την ανακαινησιν
των ετησιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται ... Και οτε λαβηι ο βουλλωθεις
φακτιοναρις τα επαθλα, λεγει ο δημος· "Ἀπελθατε και ευξασθε τους ιδιους δεσποτας." Και
ευθεως ανερχεται εις το ιδιον αρμα, και σασσει κατα τον τυπον, ητοι χορευει καθως ειθισται απο
νικης. Ἄκτα, μελλοντος γινεσθαι δευτερου ηνιοχου.
Λεγουσιν οι κρακται· "∆εσποται της οικουμενης δεξασθε Βενετους παρακαλουντας."
Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε" και τα εξης, καθως και εν τωι φακτιοναριωι προειρηται· πλην
αντι του· "Τα τρια, δεσποται, του φακτιονος", λεγουσιν· "Τα τρια, δεσποται, τα του δευτερου."
Χρη δε ειδεναι οτι, εαν μη εστιν ο ηνιοχος βουλλωμενος, εις σκευος ουκ ανερχεται, ινα σαξηι
απο του βαΐου. Ὅσα δει παραφυλαττειν, βηγαριου ζωννυμενου. Ἀγομενου του ιππικου και
επιτυγχανοντος του ηνιοχου οιουδηποτε μερους τωι πρωτωι βαΐωι, ως εισερχεται λαβειν τα
επαθλα, μηνυει δια του κουρσωρος τον ακτουαριον, λεγων· "Ἡνιοχον θελω ζωσαι." Ὁ δε
ακτουαριος αναφερει τωι βασιλει, και κελευοντος του δεσποτου ζωσθηναι τον 2.134 βηγαριν,
εισερχεται ο μελλων γινεσθαι βηγαριος, και πιπτων επι της γης, κρατει τους ποδας του πρωτου
ηνιοχου· οι δε ηνιοχοι λαμβανοντες τα επαθλα, εξερχονται και ιστανται κατεναντι του δημου,
κατασφραγιζοντες τους δεσποτας. Κραζοντος δε του δημου προς τον βασιλεα τα ακτα των
επαθλων της νικης, αποστελλουσιν οι δεσποται τα επαθλα τοις ηνιοχοις, δηλονοτι εξωθεν
αυτων ισταμενων αντικρυ των δημων. Και ειθ' ουτως λεγει ο δημος προς τους ηνιοχους·
"Ἀπελθατε και ευξασθε τους δεσποτας." Και απερχομενων αυτων παλιν εις το σταμα, εισερχεται
μετ' αυτων ο βηγαριος, και πιπτοντων των ηνιοχων, πιπτει και ο βηγαριος, και κρατων τον
ποδα του φακτιοναριου μετα την αριστεραν χειρα, μετα της δεξιας κατασφραγιζει, ο δε
επιστατης ισταται εις τα δεξια του φακτιοναριου. Ἀπολυει δε ο βασιλευς τους ηνιοχους, και
αναβαινουσιν εις το αρμα, και σασσοντες ητοι χορευοντες καμπτουσιν, και απερχομενοι προς
τον ιδιον δημον, κατασφραγιζουσιν και αναχωρουσιν, απιοντες προς τα καγκελλα. Μενει δε ο
επιστατης μετα του βηγαριου εις το σταμα, ισταμενοι ορθοι και κατασφραγιζοντες. Ὁ δε
βασιλευς κελευει δοθηναι αυριγαριν το λεγομενον δημοσιον και κασσιδιν αργυρουν σεμνον και
το ζωστον. Κατερχομενου δε του ακτουαριου και οψικευομενου υπο παντων των κουρσωρων,
δηλονοτι τριων κουρσωρων, βασταζοντων, του μεν το αυριγαριν, οπερ εστι το δημοσιον, του δε
κασσιδιν, του δε το ζωστον. Ειτα επιδιδει ο ακτουαριος το μεν αυριγαριν εις τας χειρας αυτου· το
δε κασσιδιν επιτιθησιν επι της κεφαλης αυτου, και το ζωστον ζωννυει εις τα μεσα αυτου, και
ειθ' ουτως λεγει ο δημος τα ακτα· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "πολλα ετη εις πολλα." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, η εκλογη της Τριαδος." Φθογγει και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι
κρακται· "Πολλοι 2.135 υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι
Βενετοι· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται. "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα
αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι,
δεσποται, συν ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι."
Οι κρακται· "Ὁ δεινα συ ευτυχης εις τον δημον τουτον." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται·
"Στεφανιν, δεσποται, τωι βηγαριωι." Και ειθ' ουτως αποστελλουσιν αυτωι στεφανιν και ιματιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

106

και παλιν λεγουσιν οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε,
σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις Αυγουσταις και τοις
πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Ειτα λεγουσιν παντες ομου πολυχρονιον. Ὁ
δε βηγαρις κατασφραγιζει τριτον τους δεσποτας και προσκυνων, απευχαριστει και εξερχεται
μετα του επιστατου εως της ∆αφνης, ειτα ο βηγαριος απερχεται επι τον δημον, και
κατασφραγιζων τριτον εις τον δημον, ανερχεται εις τα καγκελλα, και προσκυνει τον
φακτιοναριν και ολους τους ηνιοχους των δυο μερων και τον τριβουνον. Ἄκτα επινικιων
θριαμβευομενων επι του ιπποδρομιου. "∆οξα Θεωι τωι ∆εσποτηι παντων. ∆οξα τωι κτιστηι και
δημιουργωι των ολων. ∆οξα Θεωι θριαμβευσαντι τους της Ἄγαρ. ∆οξα Θεωι τωι παμβασιλει των
αιωνων. ∆οξα θεωι τωι ενισχυσαντι βασιλεις τους ορθοδοξους. ∆οξα Θεωι τωι επιβλεψαντι εφ'
ημιν φιλανθρωπως. ∆οξα Θεωι τωι παταξαντι Ἰσμαηλιτας τους Χριστομαχους. ∆οξα Θεωι τωι
2.136 ρυσαμενωι εξ εχθρων τους αιχμαλωτους. ∆οξα Θεωι τωι πορθησαντι τας πολεις των
Ἀραβων. ∆οξα Θεωι τωι καταβαλλοντι τους αρνητας της Τριαδος. ∆οξα Θεωι τωι απολεσαντι τους
αρνητας της Θεοτοκου. ∆οξα Θεωι τωι καταισχυναντι το φρυαγμα ο δεινα του Χριστομαχου. ∆οξα
Θεωι τωι ευδοκησαντι ουτως. Κυριε, τις ου δοξασει την βουλην σου; Κυριε, τις ουχ υμνησει τα
εργα των χειρων σου; Κυριε, ευχαριστουμεν σοι περι παντων, οτι ηλεησας τον λαον σου
μεγαλως εκ τοιουτου βασιλευεσθαι κρατους." Και οτε πεσωσιν οι δεσμιοι πρηνεις επι της γης,
νευει ο ακτουαριος, και λεγουσιν οι κρακται· "Ἔπεσον οι εχθροι ημων θεοκριτως." Και ο λαος
ομοιως γʹ. Ἄκτα επι μεγιστανωι αμηραι εν πολεμωι ηττηθεντι και αναιρεθεντι. "∆οξα Θεωι τωι
συντριβοντι πολεμιους. ∆οξα Θεωι τωι καθελοντι τους αθεους. ∆οξα Θεωι τωι αιτιωι της νικης.
∆οξα Θεωι τωι στεψαντι σε, γεουχε· χαιροις αναξ, Ῥωμαιων η ευτυχια· χαιροις, αναξ, του στρατου
σου η ανδρια· χαιροις, αναξ, δι' ου ο δεινα κατεπτωθη· χαιροις αναξ ο δεινα καθαιρετα. Ὁ Θεος
σε φυλαξηι εν τηι πορφυραι εις τιμην και ανεγερσιν των Ῥωμαιων συν ταις τιμιαις Αυγουσταις εν
τηι πορφυραι· εισακουσηι ο Θεος του λαου υμων·"

Περι ιππου παραγωνιζομενου του αʹ βαΐου, και πως δει αυτον
υπαλλασσεσθαι.
Ἰστεον οτι, εαν συμβηι δια της νυκτος εκ του πρωτου βαΐου ιππον παραγωνισασθαι,
εστιν ο τυπος τουτον υπλα 2.137 λασσεσθαι ουτως· Ευρισκονται οι δυο μαΐστωρες του μερους
του αντις και οι δυο θεωρηται και ο επιστατης, και απερχονται οπου ισταται ο ιππος, και
εκβαλλουσιν αυτον εις το μεσον, και τουτον θεωρουσιν μετα ακριβειας, και ει εστιν εν αληθειαι
αβλητος, επαιρουσιν εκ του τριτου βαΐου αντισηκον ιππον, και τρεχει εις τον τοπον του
κακωθεντος, εις οιον αν χαλιναριν λαχηι. Και παλιν τον αυτον ιππον δει αγωνιζεσθαι εις το
ιδιον βαΐν, ηγουν εις το τριτον. Ει δε λαχηι, και εις δευτερον και εις τεταρτον ομοιως γινονται,
καθως προειρηται· Ὁμοιως και δειλης η ακολουθια πασα ομοια της πρωινης γινεται διχα του
σφαιριου του παραβατου και της συμφορας του ιππου του κακως εχοντος. Οι δε ηνιοχοι
στοιχησαντες παντα, τας τε κομβινας και τα καγκελλα, μενουσιν εν τωι αρματουριωι. Του δε
ξυλου σημαινοντος της αγιας εκκλησιας, εγειρονται και απερχονται εις την εκκλησιαν, και
απτουσιν τα κηρια αυτων, και μεταλαμβανοντες υποστρεφουσιν, και εμβαινοντες εις το
Ἱππικον, απερχονται και ευχονται εις το ευκτηριον της Ἁγιας Θεοτοκου το ον εν τωι
πρωτοθυρωι, και ουτως ανερχονται εις το αρματουριν, και βαλλουσι κηρια φορειν.

Περι τοποτηρητου.
Ἰστεον οτι, εαν λαχηι ασθενησαι φακτιοναριν η μικροπανιτην, εαν εχει ο
τοποτηρουμενος εκ του ιδιου μερους ηνιοχον εις το τοποτηρησαι αυτον, και ει εστιν το ιππικον
παγανον, και ει δι' ολου ιππικου τοποτηρησει αυτον, καθ' εκαστον στεφανιν παρεχει αυτωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

107

νομισμα δωδεκατον· ει δε εν μερει νικησηι, η διακρισις ενεγκηι του τοποτηρουμενου. 2.138 ει δε
και αστοχησηι, μηδεν κερδαινων κοπιαι· και εαν, μηδεν ποιουντος του τοποτηρουμενου, ετερος
εισελθηι και επιτυχηι των εκ της δειλης διδομενων επαθλων, ως προειρηται, λαμβανει· εαν δε
δειξηι ο τοποτηρων αθλον τι ποτε, και κελευσηι ο βασιλευς φιλοτιμησασθαι αυτον τηι τυχηι του
τοποτηρουντος, ουκ εχει αδειαν ο τοποτηρουμενος λαμβανειν τι ποτε· εις απολυσιμον δε
ιππικου εαν τοποτηρησηι, και τα κατατρεχοντα του απολυσιμου επαθλα κατελθωσιν, και
επιτυχηι ο τοποτηρων, λαμβανει τρια δι' ολης της ημερας. Ει δε, ως προειρηται, αθλον δειξηι, το
κατερχομενον περισσον επαθλον του τοποτηρουντος τυγχανει. Και επι χρονον, εαν συμβηι
τοποτηρεισθαι ο εχων την βουλλαν ηνιοχος, ουτως η συνηθεια κρατει, και τα επαθλα και τα
φαυστα τωι τοποτηρουμενωι αρμοζουσιν. Ει δε ιδιον σκευος εχει ο τοποτηρων και ου πατει το
του τοποτηρουμενου, κομιζεται υπερ του σκευους αυτου δι' ολης της ημερας νομισματα τρια
ημισυ εκ των φαυστων, και τα κατατρεχοντα αυτωι εκ των συμβηγαριων αυτου προς συνηθειαν,
εξ οιου μερους εστιν. Του δε Θεου παρεχοντος την νικην, ο τοποτηρων εις το σκευος ουκ
αναβαινει χορευσαι, ει μη ο εχων την βουλλαν και φακτιοναριος εστιν και μικροπανιτης· και
εαν τοποτηρηι φακτιοναριον, εις τοπον αυτου περιπατει εκ δεξιων του μικροπανιτου, ομοιως και
εαν τοποτηρηι τον μικροπανιτην, εις τα αριστερα του φακτιοναριου. Ει δε συμβηι αστοχησαι εκ
των εχοντων την βουλλαν ηνιοχων, η απολειψει παντελως δια οιασδηποτε προφασεως,
επαιρεται ο πεμπτος ηνιοχος η και εκ των λοιπων βηγαριων οιος χρησιμωτερος εστιν· εαν δε
και εξ ετερου μερους εστιν ο επιλεχθεις βηγαριος, και θελουσιν αυτον οι ιδιοι 2.139 αυτου
κρατησαι εις το μερος αυτων, αποδωσουσι τον μικροπανιτην, και προβιβαζουσι τον βηγαριον εις
τον τοπον του αναχωρουντος. Ὁ δε τοποτηρων εαν εστιν εκ του εναντιου μερους, ως φορει,
ουτως επαιρεται και ηνιοχει, και βαλλει πανιν σημειον το λεγομενον αλλιπανισιν προς ενα
ιππικον. Ἐαν δε μετασταθηι εις το μερος, ενθα τοποτηρει, φορει και γυμναστικιν κατα το μερος.

Περι διβερσιου.
∆ειλης, κελευοντος του βασιλεως γενεσθαι το διβερσιον, κατερχεται ο ακτουαριος, και
φερει τους δʹ ηνιοχους και των δυο μερων τους επιστατας και τους θεωρητας εις το πρωτον
σημειον, και επιτρεπει αυτοις ποιησαι το διβερσιον και ανταλλαξαι τους ιππους. Και φερουσιν οι
ηνιοχοι τους αφετας, τα ιππαρια, τους θυρανοικτας και τους θεωρητας, και παραδιδουσιν
αλληλοις τα αρματα, μη αναλυοντες την κομβιναν της πρωινης του αʹ βαΐου μηδε τα καγκελλα,
αλλ', ως ειρηται, αντιπαραδιδουσιν τους ιππους και τους υπουργουντας, ως γνωριζοντας τας τε
εξεις και τα καταθηκα αυτων. Τα δε σκευη ουκ αντικαταλλασσονται, αλλ' εκαστος εις το ιδιον
σκευος πατει, και πληροφορουσιν αλληλους, μη προδουναι αρμα ατακτως προφασει δολου,
φορουσιν δε πανια σημεια, μηνυοντα ο του Βενετου Πρασινον, ο του Πρασινου Βενετον, ο του
Λευκου Ῥουσιον, ο του Ῥουσιου Λευκον. Και οι νικωντες απερχονται εις τον δημον οθεν εισιν οι
ιπποι, και μετα το λαβειν τα επαθλα, στεφομενων αυτων εκ του βασιλεως, απερχονται εις τον
αυτων δημον. Λεγουσιν αυτοι ακτα. Ἐαν δε αντιπαραδιδοντες οι τεσσαρες ηνιοχοι τα αρματα
2.140 μη αντιπαραδωσουσιν τους αφετοθυρανοικτας, μηδε τους θεωρητας εις τα καθηκα, και οι
νικωντες ηνιοχοι εις τον ιδιον δημον απερχονται μετα των αντικαταλλαγεντων ιππων, και εκει
κραζοντος του δημου τα ιδια ακτα, λαμβανουσι τα επαθλα, επειδη οι θεωρηται προς συνηθειαν
κατα Ἱπποδρομιαν παριστανται, και τα καθηκα αλληλων τηρουσι δια καιρον διβερσιου. Ἐαν δε
νικησωσιν οι λειπομενοι ιπποι δι' επιμελειας και μοχθου των μετελθοντων ηνιοχων, εις τον
δημον τον ιδιον ερχονται, ηγουν, ων τα ιππαρια υπαρχουσιν, και εκει λαμβανουσι τα επαθλα.

Περι μεριδων.
Κατερχονται εις τον Ἱπποδρομον του Ἁγιου Σεργιου οιδυο δημαρχοι και οι δυο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

108

φακτιοναριοι και οι δυο μικροπανιται, και οι επισταται και οι θεωρηται και οι βηγαριοι και τα
πρωτεια. Αυτων δε των πρωτειων μη τολμωντων λαλησαι ρημα εν, οριζουσιν ενα εκ των δʹ
ηνιοχων, και ομνυει επι παντων οτι ουχ ετερομερησει. Και εξ οιου μερους ορισθηι ο ηνιοχος, εκ
του ετερου μερους ο θεωρητης και οι δυο επισταται εκβαλλουσιν τους ιππους εκ του σταβλου,
και ως δοκει τωι ομοσαντι, στοιβαζει, απο Βενετου ιππον ενα, απο Πρασινου ιππον ενα, απο
Λευκου ιππον αʹ, απο Ῥουσιου ιππον αʹ, και αποτελουσιν αρμα πρωτοβαΐτας δʹ, δευτεροβαΐτας
δʹ, τριτοβαΐτας δʹ, εις το τετραδρομον δʹ. Και οτε κατασταθωσιν τα ιϛʹ αρματα, λαγχανουσιν οι
τρεις οι μη ομοσαντες, και κατα τον ορδινον του λαχμου επαιρει ο πρωτος οιον θελει, και την
περισσειαν επαιρει ο μερισας. Ει δε και ου θελουσιν τα ιϛʹ αρματα 2.141 μερισαι, ει μη μονον τα
δʹ μεριζει λογωι πρωτου βαΐου, και μεριζονται, ως γεγραπται, και τα λοιπα εκβαινουσιν εις τους
ιδιους τοπους. Ὅσα δει παραφυλαττειν ηνιοχον, αγομενου του βαΐου. Ἡνιοχος φακτιοναριος η
μικροπανιτης, του βαΐου αγομενου, εαν εμπεσηι εις τας ταβλας, ουκ εχει εξουσιαν εκβαλαι το
κασσιδιον αυτου, αλλα μετα του κασσιδιου πεζευει, και κατερχεται εως των θυρων. Ἐαν δε λαχηι
επι την βασιλικην ταβλαν πεσειν αυτον, ουκ εχει εξουσιαν εις το Π, οπου οι παλαιστριται
παλαιουσιν, εμπροσθεν του Καθισματος, επικοψαι, αλλα η εσωθεν επι τον τοιχον η εξωθεν επι
τον Ευριπον μετα του αυτου κασσιδιου καταβαινει εις τας θυρας· εαν δε πεσηι βηγαριος και λαχηι
αυτον πεζευσαι, το κασσιδιν εκβαλλει, και ουτως ακασσιδωτος καταβαινει εως των θυρων.
Ἡνιοχος εαν λαβηι ραξιν εις τον καμπτον του Βενετου, και απελθηι εως του σχοινιου, ηγουν της
δευτερας λευκης, και πατησηι ο αριστερος αυτου την αυτην δευτεραν λευκην, επαυσεν. Ἡνιοχος,
αγομενου του βαΐου, εαν ζυγωσηι μετα του εναντιου αυτου, και δυνηθηι απλωσαι την χειρα
αυτου και αποκασσιδωσαι αυτον, καν οπισθοτερος εστιν, ενικησεν, και ο αποκασσιδωθεις
ελειφθη. Ἡνιοχος, αγομενου του βαΐου, εαν εκπεσηι το κασσιδιον αυτου, καν εμπροσθεν εστιν,
και τρεχουσιν οι ιπποι αυτου πλειω των αρματων ολων, ας ποιησηι περισσην και παυσει.

2.142 Περι του κρεμασαι και αποκρεμασαι.
Ειδεναι δει οτι, εαν κρεμασηι, και την ημεραν του ιππικου συμβηι γενεσθαι αερα, και ουκ
αχθηι το ιππικον, καν τα οργανα κατελθωσιν απο της ιδιας αυτων στασεως, το δε βηλαριν
κρεμαται, η κομβινα των ιππαριων και τα καγκελλα αιρονται κατα την κυλιστραν, οσασδηποτε
ημερας μεινει το βηλαριν κρεμαμενον, ει δε επαρθηι το βηλαριν, καν ταχα τα οργανα ιστανται, η
κομβινα και τα καγκελλα αναλυονται. Περι ιππου απολυοντος. Ἵππος εαν απολυσηι, χρη
απελθειν των δυο μερων τους μαΐστωρας, και εαν εχει σωτηριαν, κατερχεται επι το ∆ιιππιν εις
τον σταβλον, δεδεμενης της ουρας αυτου.
Ει δε και πληροφορηθωσιν οτι τελειαν
απελυσεν, λυοντες την ουραν αυτου και τα καλαβρικα εκ των ποδων αυτου, εκβαλλουσιν αυτον
την Νεκραν.

Περι προβας.
Ἡνιοχος φακτιοναρις η μικροπανιτης εις την προβαν αυτου εαν εκβαλλει το κασσιδιν
αυτου, ουκ ετι εχει εξουσιαν αλλο ζευξαι, εαν δε εστιν βηγαριος, καθως κατελθηι εκ του
σκευους, το κασσιδιν εκβαλλει, και οσα επιτραπηι παρα τοις πρωτοις ηνιοχοις ζευγνυει.

2.143 ΟΘ (Οʹ) Μηνι Μαΐωι ιαʹ τελειται το ιππικον του γενεθλιου ταυτης της
θεοφυλακτου και βασιλιδος πολεως ουτως·
Εισερχεται τηι προ μιας του αυτου ιππικου ο πραιποσιτος προς τον βασιλεα, και δηλοι
αυτον, ει κελευει αχθηναι το ιππικον. Ὁ δε της καταστασεως εισαγει τον θεσσαριον, και ιστησιν
αυτον ενδον της εισαγουσης πυλης απο της Θερμαστρας εις τον Λαυσιακον. Ὁ δε πραιποσιτος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

109

λαβων την συγκαταθεσιν παρα του βασιλεως προς το αγεσθαι το ιππικον, εξερχεται και
απερχεται προς τον θεσσαριον, και διδωσιν αυτωι το περατον, και παραυτικα εξελθων ο
θεσσαριος τελει απαντα, ως ειθισται αυτωι εν εκαστωι ιππικωι τελειν. ∆ειλης δε ανοιγουσιν τους
ιππους οι των δυο μερων, φορουντας χρυσοσημεντα σαγισματα, μανιακια τε και καπιστρακια,
ομοιως εκαστον μερος εν τηι ιδιαι αυτου φιαληι, και δημευουσιν αυτους, ευφημησαντες τον
βασιλεα. Ἀποφερουσι δε τους ιππους αμφοτερα τα μερη εν τωι ιππικωι, και εισαγουσιν αυτους δια
τε του ∆ιιππιου και του πρωτοθυρου, και δημευουσιν αυτους, λεγοντες τας συνηθεις φωνας
μεχρι της σφενδονης, και εν τηι στασει αυτων ελθοντες, ευφημουσι τον βασιλεα εκεισε, πρωτον
μεν οι των Πρασινων, και ειθ' ουτως οι των Βενετων. Ὁ δε υπαρχος καθεζεται επι σελλιου εν τωι
Καθισματι, ενθα ο ακτουαριος ισταται. Μετα δε της ευφημιας των δυο μερων ευφημουσιν οι του
λογιου, και απαναχωρουσιν οι ιπποι, 2.144 ειτα κατερχεται ο υπαρχος, και ισταται η τεντα αυτου
εις τα κριταρια απεναντι του τεταρτοθυρου, και προσκαλεσαμενος εκεισε τα αμφοτερα μερη,
εισφερει αναμεταξυ αυτων την ορναν, και βλεπονται παρα των αμφοτερων μερων τα εν αυτηι
βολια ακριβως, και ασφαλισαμενος αυτα επι παντων ο υπαρχος, παραδιδωσι σιλεντιαριωι τωι
μελλοντι τηι εξης κυλισαι. Τηι δε επαυριον, ηγουν τηι ημεραι του ιππικου, εξερχεται ο βασιλευς εκ
του θεοφυλακτου κοιτωνος, και δηριγευομενος υπο των εξ εθους, διερχεται δια των διαβατικων
του Τρικογχου, Ἀψιδος τε και της ∆αφνης, και ανερχεται δια του μυστικου κοχλιου ανω εν τοις
παρακυπτικοις του Καθισματος.
Ἡνικα δε γενηται η απασα παρετοιμασια εν τωι Ἱππικωι, δηλοι ο της καταστασεως τωι
πραιποσιτωι, κακεινος τωι βασιλει. Ὁ δε βασιλευς κατερχεται δια της λιθινης σκαλας και λεγει
τωι πραιποσιτωι· "∆ος μεταστασιμον·" κακεινος λεγει μεγαλως· "Μεταστασιμον." Και
εισελθοντος του βασιλεως εν τωι κοιτωνι αυτου, προσκαλειται ο πραιποσιτος τους βεστητορας,
και εισελθοντες περιβαλλουσι την χλανιδα τον βασιλεα, ειθ' ουτως στεφεται υπο του
πραιποσιτου, και εξερχεται απο του κοιτωνος, δηριγευομενος υπο των αρχοντων του
κουβουκλειου, και εστως εν τωι μεσωι του στενου, νευει τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι οστιαριωι,
κακεινος εισαγει τους πατρικιους· το δε βηλον της πυλης, δι' ης εισερχονται, σιλεντιαριος αιρει.
Εισελθοντες δε οι πατρικιοι μετα των στρατηγων πιπτουσι, και ανασταντων, νευει ο βασιλευς
τωι πραιποσιτωι, και λεγει· "Κελευσατε" αυτοι δε υπερευχονται το· "Εις πολλους και αγαθους
χρονους." Και εκειθεν δηριγευομενος ο βασιλευς υπο τε των αρχοντων του κουβουκλειου,
πατρικιων τε και στρατηγων, διερχεται μεχρι του τρικλινου, εν ωι αρισται τηι αυτηι ημεραι, και
ισταται εκεισε· εισελθοντες δε σιλεντιαριοι τρεις η τεσσαρες, οι μεν τρεις διερχονται οπισθεν της
δοχης εν τωι δεξιωι μερει, ο δε ετε 2.145 ρος ισταται μεσον, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα
του βασιλεως, νευει τωι εστωτι μεσον της δοχης σιλεντιαριωι, κακεινος, απελθων εν τωι βηλωι,
λεγει μεγαλως· "Λεβα" και εισαγει τον της καταστασεως, και ισταται μεσον της δοχης. Και
λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, νευει τωι μαγιστρωι, μη παροντος δε μαγιστρου,
νευει τωι κοιαιστωρι, και νευει μαγιστρος τωι της καταστασεως λεγων· "Κομητες." Κακεινος
λεγει εις το βηλον· "Λεβα" και εισερχονται οι της συγκλητου, και προσκυνησαντες, ιστανται εν
τηι ταξει αυτων. Ειτα νευει παλιν ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, ο δε πραιποσιτος τωι μαγιστρωι,
κακεινος τωι της καταστασεως λεγων· "Πρεμφεκτωρ" απελθων δε ο της καταστασεως εις το
βηλον, λεγει· "Λεβα" και εισερχεται ο απο επαρχων, και προσκυνησας και αυτος, ισταται εν τηι
ταξει αυτου. Ειτα νευει ο βασιλευς τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι της καταστασεως, και λεγει·
"Κελευσατε" αυτοι δε υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους." Και ειθ' ουτως
κατασχων το ακρον της χλανιδος του βασιλεως ο της καταστασεως και ποιησας ρωσθελιον,
επιδιδοι τωι βασιλει, ο δε βασιλευς ανερχεται εν τωι Καθισματι· ανερχεται δε και ο προρρηθεις
σιλεντιαριος εν τωι του Πρασινου καμπτωι, συναναφερων εαυτωι και την ορναν, συνανερχονται
δε αυτωι και οι κατα συνηθειαν ανερχομενοι συν αυτωι των μερων· υποδειξας δε τοις
συνανελθουσιν αυτωι απασιν την του υπαρχου βουλλαν, κυλιει, και ειθ' ουτως κατερχονται αμα
τωι σιλεντιαριωι οι συνανελθοντες αυτωι παντες, και στοιβαζουσιν εν τωι αυτωι καμπτωι λαχανα,
και υπερθεν αυτων πλακουντας. Ἐν δε τωι ετερωι καμπτωι και εν διαφοροις τοποις του Ευριπου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

110

προστοιβαζουσιν ομοιως λαχανα τε και πλακουντας, ηγουν τηι προ μιας του ιππικου· ουτος δε ο
καμπτος των Πρασινων ενεκα του κυλισαι παραφυλαττεται. Ἵστανται δε και αι βηγαι εν τοις
κριταριοις, μετα δε το εξελθειν τον βασιλεα εν τωι Καθισματι και σφραγισαι τον λαον και
καθισαι αυτον εν τωι σενζωι, τελεσθεισης της προσκυνησεως των πατρικιων, αποκρισιαριων? ει
τυχωσι, και στρατηγων, ερχονται τα πρωτεια των μερων μετα και σταυρων ροδοπλοκων, και
ιστανται εν ταις διασφαγαις, και ειθ' ουτως διδωσιν νευμα ο ακτουαριος απο κελευσεως, και
απολυονται αι βηγες.
Ἡνικα δε καταλαβωσιν εν τηι βασιλικηι ταβλαι εν τωι Καθισματι, επευχονται τον βασιλεα·
ειθ' ουτως νευει ο ακτουαριος απο κελευσεως, και αυλει το βασιλικον οργανον, αυτοι δε
κατερχονται των βηγων αυτων επι τα μερη και εισερχονται εν τωι σταματι, και λαβοντες τους
στεφανους αμφοτεροι αυτων, απαναχωρουσιν. Και ειθ' ουτως εξερχονται οι προειρημενοι των
μερων, και επιδιδοασι τους σταυρους, επευξαμενοι δε τωι βασιλει, και αυτοι αναχωρουσιν. Και
ειθ' ουτως τελειται το πρωτον βαΐον, και λαμβανουσιν οι νικηται ηνιοχοι τα επαθλα αυτων
διπλασιως, και εξ αιτησεως του μερους διδοται τα δημοσια, και λαβοντες αυτα χοσβαΐται,
αναγουσιν αυτα μεσον του Ἱππικου εν τωι αρματουριωι των νικητων ηνιοχων. Και τελεσθεντων
των δʹ βαΐων, πραττουσιν οι του λογιου τα κατα συνηθειαν απαντα, αλλαξαντες δε οι ηνιοχοι
της νικης τα δημοσια, κατερχονται επ' οχημασιν εκ των θυρων, και κατελθοντες οι του
νικησαντος μερους δημοται, αιρουσι δαφνας εκ του λογιου, και δεχονται τους ηνιοχους
επιδιφριους εμπροσθεν του αυτου δημου, και σαξαντες μεχρι του αντικαμπτου, ανερχονται εν
τωι σταματι. Ἀνερχομενων δε αυτων, διδοται νευμα τοις αρχουσι των ταγματων, και
κατελθοντες ιστανται εν τοις καμπτηρσι και εν τοις προειρημενοις λοιποις τοποις του Ευριπου,
ενθα αι στοιβαι των λαχανων και των πλακουντων εισιν. Ἐλθοντες δε οι ηνιοχοι μετα των
δημο 2.147 των του μερους εν τωι σταματι, ιστανται εκεισε επιδιφριοι, και ακτολογουσιν μετ'
ευφημιας οι του μερους τωι βασιλει, και μετα την συμπληρωσιν της ευφημιας αποστελλει αυτοις
τοις νικηταις ηνιοχοις ο βασιλευς στεφανους δια του ακτουαριου και του δευτερου, και
κατελθοντες στεφουσι τους ηνιοχους, και ανερχονται παλιν εν τωι Καθισματι. Και ευθεως
αρχεται το μερος αιτεισθαι του εξελθειν και χορευσαι εις την πλατειαν, και λαβοντες την
αιτησιν παρα του βασιλεως, εξερχονται εν τηι Μεσηι. Και ειθ' ουτως ανισταται ο βασιλευς, και
μετα το αναστηναι τον βασιλεα, κατερχεται το πληθος του λαου, και αιρουσιν εκ των στοιβων
τα τε λαχανα και τας πλακουντας, εν δε τωι αυτωι εισφερουσι χελανδον φερομενον επι αμαξης
πληθος ιχθυων, και ριπτουσιν αυτα επι εδαφους εν τωι Ἱππικωι· αιρουσιν δε και ταυτα το πληθος
του λαου. Ὁ δε βασιλευς, ως προειρηται, αναστας απο του σενζου και δηριγευομενος υπο των
αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται μεσον των τε πατρικιων και στρατηγων, εστωτων
αυτων εν τωι τρικλινωι, εν ωι αρισται τηι αυτηι ημεραι, αυτοι δε υπερευχονται το· "Εις πολλους και
αγαθους χρονους." Και εισερχεται εν τωι κοιτωνι, λαβοντος δε του πραιποσιτου το στεμμα απο
της κεφαλης αυτου, εισερχονται οι βεστητορες, και απαλλαξαντες την χλανιδα, εξερχονται. Και
εξελθων ο βασιλευς, καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης μετα και φιλων, ων αν κελευει,
και αναστας απο του κλητωριου και μικρον αναπαυσαμενος, εκδεχεται, μεχρις αν τα παντα
ετοιμασθωσιν εν τωι Ἱππικωι. Ἐλθοντος δε του της καταστασεως και γνωρισαντος τωι
πραιποσιτωι, ως οτι ετοιμα εστιν παντα, ο πραιποσιτος δηλοι τωι βασιλει· ο δε βασιλευς
κατερχεται δια της λιθινης σκαλας, και εισερχεται εν τωι κοιτωνι, και περιβαλλεται την χλανιδα
και το στεμμα κατα συνηθειαν. Και 2.148 δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου
διερχεται δια του στενου τρικλινου, και εξερχεται εν τωι μεγαλωι τρικλινωι, εν ωι αρισται τηι αυτηι
ημεραι, κακεισε εστως αμα τοις αρχουσι του κουβουκλειου, νευει τωι πραιποσιτωι, κακεινος τωι
οστιαριωι, και εισαγει πατρικιους και στρατηγους, και προσκυνησαντων τωι βασιλει, λεγει ο
πραιποσιτος· "Κελευσατε" και εξελθοντες εξω της πυλης οι τε πατρικιοι και στρατηγοι αμα τηι
συγκλητωι, ιστανται ενθεν κακεισε· σταντος δε και του βασιλεως εν τηι πυληι, πιπτουσιν οι
προειρημενοι απαντες, και ανασταντων, νευει ο πραιποσιτος απο κελευσεως τωι της
καταστασεως, και λεγει· "Κελευσατε", αυτοι δε υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

111

χρονους." Και ειθ' ουτως κατασχων το ακρον της χλανιδος του βασιλεως ο της καταστασεως και
ποιησας ρωσθελιον, επιδιδοι τωι βασιλει. Ειτα εκειθεν δηριγευομενος ο βασιλευς υπο των
αρχοντων του κουβουκλειου, πατρικιων τε και στρατηγων, ανερχεται εν τωι Καθισματι μετα
μονων των του κουβουκλειου αρχοντων και δυο μαγλαβιτων και σπαθαριων βασταζοντων
διστραλια, φορουντων και τα σπαθια αυτων, ως εν εκαστωι ιππικωι. Ἀνελθων δε εν τωι σενζωι ο
βασιλευς και σφραγισας τον λαον εκ τριτου, καθεζεται, και μετα την συμπληρωσιν της ευφημιας
εξερχεται ο πραιποσιτος απο κελευσεως, και νευει τοις τε πατρικιοις και στρατηγοις, απελθειν
εκαστον εν τηι ταξει αυτου και καθεδραι. Τελεσθεντων δε των δʹ βαΐων, ανισταται ο βασιλευς
απο του Καθισματος, και ισταμενων των πατρικιων εν ωι αρισται ο βασιλευς τρικλινωι, και
δηριγευομενος υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, διερχεται μεσον αυτων, αυτοι δε
υπερευχονται· "Εις πολλους και αγαθους χρονους."
Και διελθων δια του στενου τρικλινου, εισερχεται εν τωι κοιτωνι, και απαλλαξας το τε
στεμμα και την χλανιδα αυτου, περιβαλλεται σαγιον, και κατερχεται δια του μυστικου κοχλιου,
και δηριγευομενος υπο παντων των του κουβουκ 2.149 λειου, διερχεται δια του Αυγουστεως,
Ἀψιδος τε και του Τρικογχου, δια του μονοθυρου και των διαβατικων των Ἁγιων Μʹ, και
εισερχεται εν τωι Χρυσοτρικλινωι· σταντες δε οι του κουβουκλειου και υπερευξαμενοι τον
βασιλεα· "Εις πολλους και αγαθους χρονους" εξερχονται και απερχονται οικαδε. Ὅσα δει
τελεισθαι τηι παραμονηι του λαχανικου ιπποδρομιου, ηγουν του γενεθλιου ταυτης της
θεοφυλακτου και βασιλιδος πολεως. Ἰστεον οτι οι των δυο μερων δημαρχοι μετα τε των
δευτερευοντων και των λοιπων αρχοντων των μερων και των δημοτων απιασι το δειλινον,
εκαστος εις τον ιδιον σταβλον, και ευθεως ο θεωρητης εκαστου μερους ταβριζει το τριπλοκον
και λεγει ο λαος εκ γʹ. "Νικα Βενετε" ομοιως και οι Πρασινοι· "Πρασινε." Και δεχεται ο
φωνοβολος λεγων μεγαληι τηι φωνηι. "Ἔχεται ο βοηθων ημιν Ἰησους." Ὁ λαος· "Ἀει νικαις." Οι
κρακται· "Εις ο Θεος, συ αυτους σωσον." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Και οτε εξελθωσιν επι το εξαερον,
κρουει ο θεωρητης την ταβραιαν γʹ, και λεγει ο λαος· "Νικαι η πιστις των βασιλεων, νικαι η
πιστις των Αυγουστων, νικαι η πιστις της Πολεως και των Βενετων." (Οι Πρασινοι· "Πρασινων.")
Και λεγει ο κρακτης· "Ὁ δεινα και ο δεινα, μεγαλων βασιλεων, ναι ειπε ο δεινα και ο δεινα
μεγαλων βασιλεων." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε, βοηθει." Οι κρακται·" Εις Θεος, συ αυτους σωσον." Ὁ
λαος· "Ναι, Κυριε." Και ειθ' ουτως λεγεται το δρομικον ποιημα εμπροσθεν του Ἱπποδρομιου· "Οι
των αγωνων σε δυσωπουμεν τον Θεον ημων και 2.150 Σωτηρα· νικας τοις Βενετοις βοηθει." (οι
Πρασινοι· Πρασινοις) και χορηγησον τωι Ουρανιωι (οι Πρασινοι· τωι Ὀλυμπιωι), "ινα και παλιν
χορευσωμεν μετα νικης." Ἄλλος, εις το Λευκον· "Ὡς κραταια σκεπη η Θεοτοκος, και αντιληψις
βεβαια των εις σε προστρεχοντων, εξαιτουμεν οι Βενετοι," (Οι Πρασινοι· Πρασινοι) "δωρηθηναι
ημιν τουτο, τωι Εικασιωι, διαπρεπον ταις νικαις συν αυτωι εις τον αγωνα και ημας ευφρανθηναι."

2.151 Πʹ (ΟΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν, της φακλαρεας τελουμενης.
∆ειλης εισερχονται τα δυο μερη εν τηι μυστικηι φιαληι του Τρικογχου μετα φατλιων, και
γινεται η λεγομενη φακλαρεα, και λεγουσιν τον απελατικον χορευοντες ηχ. π. δʹ·
"Κραταιωθητω η χειρ σου, υψωθητω η δεξια σου, ο δεινα, αυτοκρατωρ. Ἰδου γαρ· η πολις σου
φιλοπολιν βλεπει σε βασιλεα, και ταις σαις εγκαινιζεται κατ' εχθρων ανδραγαθιαις, και
πολιτευεται χαρις εν μεσωι της βασιλειας, οτι ωφθη το πολιτευμα σου, πολις του μεγαλου
βασιλεως, οθεν καθοπλιζονται τα οπλα σου δυναστειαι, και περιβαλλονται εχθροι την εχθραν
του στεψαντος σε τηι γενεθλιωι δοξηι της πολεως σου." Και μετα ταυτα ανερχονται εις τα βαθρα,
και ισταμενου εκαστου εις το ιδιον μερος, λεγει ο κρακτης την ανευφημιαν· "Ὁ βοηθων τους
δεσποτας·" Ὁ λαος· "Εις ο Θεος." Οι κρακται· "Συ, αυτους σωσον." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Οι
κρακται· "Ὁ βοηθων ταις Αυγουσταις." Ὁ λαος· "Εις ο Θεος." Οι κρακται· "Συ, αυτας σωσον." Ὁ
λαος. "Ναι, Κυριε." Οι κρακται· "Ὁ βοηθων τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος· "Εις ο Θεος." Οι
κρακται· "Συ, αυτους σωσον." Ὁ λαος "Ναι, Κυριε." Οι κρακται· "Ὁ βοηθων τηι πολει." Ὁ λαος·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

112

2.152 "Εις ο Θεος." Οι κρακται· "Συ, αυτην σωσον." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Οι κρακται· "Ὁ βοηθων
τωι επαρχωι." Ὁ λαος· "Εις ο Θεος." Οι κρακται· "Συ, αυτον σωσον·" Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Οι
κρακται· "Ὁ βοηθων τωι Ουρανιωι." Ὁ λαος. "Εις ο Θεος." Οι κρακται. "Συ, αυτον σωσον." Ὁ
λαος. "Ναι, Κυριε." (Οι Πρασινοι· τωι Ὀλυμπιωι.) Οι κρακται· "Ὁ βοηθων τωι Εικασιωι." (Οι
Πρασινοι· τωι Ἀνατελλοντι.) Ὁ λαος. "Εις ο Θεος." Οι κρακται· "Συ, αυτον σωσον." Ὁ λαος. "Ναι,
Κυριε." Ειτα εισερχεται ετερος κρακτης και λεγει την συναφειαν· "Ὁ βοηθων τοις δεσποταις,
ταις Αυγουσταις, τοις πορφυρογεννητοις, τηι πολει, τωι επαρχωι, τωι Ουρανιωι"· (Οι Πρασινοι· τωι
Ὀλυμπιωι,) τωι Εικασιωι"· (Οι Πρασινοι· τωι Ἀνατελλοντι.) Ὁ λαος· "Εις ο Θεος." Οι κρακται· "Συ,
αυτους σωσον." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Οι κρακται· "Ὁ δεινα και ο δεινα, μεγαλων βασιλεων και
αυτοκρατορων"· Ὁ λαος· "Κυριε, βοηθει." Ειτα εισερχεται ετερος κρακτης και λεγει· "Ἰους αει,
αει." Οι κρακται· "Προτονου και νικαις." Ὁ λαος· "Εις αει, ευδοκιμε." Οι κρακται· "Ἅγιε, τρισαγιε,
νικη εις το Βενετον." (Οι Πρασινον· εις το Πρασινον.) Οι κρακται· "∆εσποινα Θεοτοκε." Ὁ λαος.
"Ναι, ∆εσποινα Θεοτοκε, νικη εις το Βενετον." (Οι Πρασινοι· εις το Πρασινον,) Οι κρακται· "Του
σταυρου η δυναμις." Ὁ λαος· "Ναι, του σταυρου η δυναμις, νικη εχει το Βενετον". (Οι Πρασινοι·
εχει το Πρασινον.) Οι κρακται· "Θεου την νικην εχει το προσωπον σου, Ουρανιε." (Οι Πρασινοι·
Ὀλυμπιε.) Οι κρακται· "Ὅλη δειλης σημερον." Ὁ λαος· "Ἔς, ολη δειλης σημερον· καλη σου
δειλης γινεται." Οι κρακται· "Κυριοι, πολλοι υμιν χρονοι." Ὁ λαος· "Πολ 2.153 λοι υμιν χρονοι."
Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Και εισερχεται ετερος κρακτης και λεγει· "Ὁ δεινα και ο δεινα, μεγαλων
βασιλεων και αυτοκρατορων." Ὁ λαος· "Θεοτοκε, βοηθει." Οι κρακται "Εις ο Θεος, συ αυτους
σωσον." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Ειτα λεγει ο κρακτης· "Ναι, ειπε και ποιει την αγωγην τωι
Ουρανιωι." (Οι Πρασινοι· τωι Ὀλυμπιωι.) "Ναι, ειπε και ποιει την αγωγην τωι Εικασιωι." (Οι
Πρασινοι· τωι Ἀνατελλοντι.) Ὁ λαος· "Καλον αγωνα". Οι κρακται· "Εις ο Θεος, συ αυτους
σωσον." Ὁ λαος· "Ναι, Κυριε." Ἰστεον οτι τα αυτα ακτα και η αυτη ευφημια λεγονται και επι του
Ἱπποδρομιου εις το σταμα, ηγουν εις το Π, δηλονοτι του υπαρχου καθεζομενου εις το Καθισμα,
ενθα ο ακτουαριος ισταται. Περι του αυτου ιπποδρομιου, πως δει κυλιειν. Προ του ιππικου
γινεται η πομπη των ιππων, και τωι πρωι τιθεται η ορνα εις τον καμπτον του Βενετου, και
κατερχονται οι των δυο μερων ηνιοχοι αμα των κομβινογραφων, φορουντων αυτων των
κομβινογραφων αρμελαυσια βενετον και λευκον και τα μασσια, οντων αυτων και ανυποδητων,
βασταζοντες και χαρτοκαλαμαρια, και κυλιουσης της ορνας, οιον εκβαλλει σφαιριν, ονομαζει
τον μεσαριστερον. Και οτε πληρωσωσιν τα δʹ βαΐα, απερχονται εις τα ορνατουρια, και ποιουσιν
το περας της κομβινας, και ανερχομενου του βασιλεως, απολυουσιν τα ∆ιιππια, και ισταται ο
μαξιλλαριος εις τον τοπον αυτου και οι δυο θεωρηται, εις εκ δεξιων αυτου, και εις εξ
ευωνυμων, βασταζοντες τα καλαμαρια, εως ου πετασηι. Και του Θεου 2.154 παρασχοντος την
νικην, μετα το λαβειν τα επαθλα απερχονται εις τας θυρας, και μετα την συμπληρωσιν των δ'
βαΐων εκβαινουσιν τα αρματα των νικησαντων, φορουντων των ηνιοχων τα δημοσια, και
καμπτουσιν καμπτον Πρασινου και Βενετου, και ερχονται εις τον ιδιον δημον, και επαιρουσιν
τους δημοτας, και σασσοντες καμπτουσιν, ως προειρηται, καμπτον Πρασινου. Και ερχονται εις
το σταμα, και κατερχεται ο ακτουαριος, και απολυει αυτους, και απερχονται χορευοντες εις το
δημοσιον. Περι των βηγων, πως δει αυτας τελεισθαι. Ἱππικου αγομενου μη προσκυνησιμου, αι
βηγες ιστανται εις το πρωτον κριταριν, και οι βηγαριοι επανω των αρματων, και ανερχομενου
του βασιλεως, εμβαινουσιν οι δʹ ηνιοχοι και λαμβανουσι τα χρυσα πισσια· και στρεφονται, και
ιστανται εις τας ιδιας διασφαγας. Και ειθ' ουτως νευει ο ακτουαριος, και παλιν εισερχονται και
λαμβανουσιν ανα ψελλιου χρυσου, και υποστρεφοντες εκφωτιζουσιν επι τους δημους, και
εκβαινουσιν αι βηγες. Φορουσιν δε οι βηγαριοι ιματια, ο μεν εις βενετον, ο δε ετερος πρασινον,
εχοντα ωσπερ πτερα, απο κεντουκλων ερραμμενα, οπισθεν εις τας ψυας αυτων, αντι δε
κασσιδιων, φορουσιν καμελαυκια κεντουκλεινα. Ἄκτα απο νικης εις το αυτο ιπποδρομιον. Ἀπο
του δευτεροι βαΐου λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις
πολλα." Οι 2.155 κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, η ενθεος βασιλεια." Οι Πρασινοι· "Το προβλημα
της Τριαδος", και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι". Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

113

υμιν χρονοι ο δεινα και ο δεινα, αυτοκρατορες Ῥωμαιων" και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν
χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι κρακται. "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Ὁ
λαος εκ γʹ. "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα
και ο δεινα Αυγουσται των Ῥωμαιων" και ο λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι·
"Ἅγιε." Οι κρακται· "∆εσποται της οικουμενης, δεξασθε Βενετους παρακαλουντας." (Οι
Πρασινοι· Πρασινους), και ο λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Ὡς δουλοι τολμωμεν
παρακαλεσαι." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "Μετα φοβου δυσωπουμεν
τους δεσποτας." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "Ἀνεξικακως
παρακληθητε, ευεργεται," Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "εις την δεησιν
των δουλων υμων Βενετων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε·" Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "∆ημοσια
τοις δουλοις υμων, ει κελευετε." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "Κυριε,
σωσον τους δεσποτας των Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται. "Κυριε, σωσον
τους εκ σου εστεμμενους." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους
δεσποτας της οικουμενης." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Και συν αυτοις ο Θεος
ημας συνεργησηι." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν
ταις Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Και απο του
τεταρτου βαΐου κατερχεται ο μαΐστωρ μετα του λαου, και ισταται εμπροσθεν του δημου. Ὁ δε
δημαρχος απομενει μετα των πρωτειων ανω εις τον δημον. Ειτα 2.156 λεγουσιν οι κατω
ισταμενοι κρακται· "Ει τι ο Θεος ωνομασεν." Και αποκρινονται ανω εις τον δημον· "Τιμιον το
Βενετον." (Οι Πρασινοι· το Πρασινον.) Οι κρακται· "Ὁ βοηθων τους δεσποτας." Ὁ λαος· "Εις ο
Θεος", και τα λοιπα. Ειτα ανερχονται οι ηνιοχοι εν τοις αρμασι, φορουντες τα δημοσια, και
σασσουσιν, και ο δημος εμπροσθεν αυτων λεγει το δρομικον· "Ἀγαλλου Βενετε, οι δεσποται
ενικησαν." (Οι Πρασινοι· Πρασινε.) Και οτε ελθωσιν εις το Π, εμπροσθεν των βασιλεων ιστανται
και λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται·
"Πολλοι υμιν χρονοι, η ενθεος βασιλεια." Οι Πρασινοι· "Ἡ εκλογη της Τριαδος." Ὁ λαος εκ
τριτου· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε". Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι ο δεινα και
ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε." Οι
κρακται. "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι
κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα, Αυγουσται των Ῥωμαιων." Ὁ λαος γʹ·
"Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε" Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, δεσποται, συν ταις
Αυγουσταις και τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος γʹ· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι Πρασινοι· "Ἅγιε."
Οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι κρακται· "∆εσποται της
οικουμενης, δεξασθε Βενετους παρακαλουντας." (Οι Πρασινοι· Πρασινους.) Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε."
Οι κρακται· "Ὡς δουλσιτολμωμεν παρακαλεσαι." Ὁ λαος γʹ· "Ἅγιε". Οι κρακται· "Μετα φοβου
δυσωπουμεν τους δεσποτας." Ὁ λαος γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Ἀνεξικακως παρακληθητε,
ευεργεται." Ὁ λαος γʹ· "Ἅγιε" Οι κρακται· "Εις 2.157 την δεησιν των δουλων υμων Βενετων." (Οι
Πρασινοι· Πρασινων.) Ὁ λαος γʹ. "Ἅγιε." Οι κρακται· "Στεφανωσατε τους δουλους υμων, ει
κελευετε." Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας
Ῥωμαιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους."
Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις Αυγουσταις και
τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Ἔτι μιαν αιτησιν εχομεν οι
δουλοι υμων," Ὁ λαος γʹ· "Ἅγιε." Οι Πρασινοι ομοιως. Οι κρακται· "απελθωμεν χορευσαι,
δεσποται, ει κελευετε." Ὁ λαος γʹ· "Ἅγιε." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων."
Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους." Ὁ λαος γʹ·
"Κυριε, σωσον." Ειτα κατερχεται ο ακτουαριος και στεφει τους ηνιοχους και λεγει αυτοις·
"Ευτακτως χορευσατε." Οι κρακται· "Ευτακτως χορευσομεν εν τηι ζωηι υμων, δεσποται." Και
μετα το γενεσθαι μεταστασιμον και αναστηναι τους δεσποτας απο του σενζου, οψικευει απας ο
δημος τους ηνιοχους, λεγοντων το ποιημα· "Ἀγαλλου, Βενετε, οι δεσποται ενικησαν." (Οι
Πρασινοι· Πρασινε) Και οτε ελθωσιν εις τα καγκελλα, λεγουσιν οι κρακται· "Ἔς, αυξηι το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

114

βασιλειον, αυξηι και το Βενετον." Και ειθ' ουτως οψικευουσιν τους ηνιοχους εως της εκκλησιας,
ηγουν οι μεν Βενετοι εις τον ∆αγιστεα, οι δε Πρασινοι εις τα ∆ιακονισσης, λεγοντες το δρομικον
ποιημα· "Ἀγαλλου, Βενετε, (Οι Πρασινοι: Πρασινε), οι δεσποται ενικησαν." 2.158 Ἄκτα, οτε
τρεχουσιν οι δρομεις του ενος μερους απο δρομου απεκει. Λεγει ο φωνοβολος· "Ἔχετε
βοηθουντα υμιν Ἰησουν."Ὁ λαος εκ γʹ· "Ἀει νικαι." Ὁ φωνοβολος· "Νικαςδειξηι." Ὁ λαος·
"Ἐσαιουτα." Ὁ φωνοβολος· "Αυξηινικην" Ὁ λαος· "των βαΐων." Ὁ φωνοβολος· "Σωτηρ του
κοσμου," Ὁ λαος· "βοηθησον ημας." Ἄκτα εις τον απολακτισμον των δρομεων. Ἀπολακτιζουσιν
οι δρομεις, και ερχονται εμπροσθεν του ιδιου δημου, και λεγουσιν οι κρακται· "Ὅλους τουτους,
Κυριε, βοηθησον, τους πρωτους βοηθησον, ο εν Τριαδι, νικησουσιν πρεσβειαις σου, Θεοτοκε,
νικησουσιν χαροποιουντες την βασιλειαν, την πολιτειαν, νικησουσιν χαροποιουντες τους
Βενετους· Ἔς, ο Θεος ο αγιος, νικην αυτοις παρασχου." Ἰστεον οτι, επι Μιχαηλ του φιλοχριστου
δεσποτου, ο Βαμβαλουδης ο των Πρασινων δρομευς εις το ζυγιασιμα και τας προβας ουκ ην·
εκρατειτο γαρ υπο του πατρικιου Πετρωνα, τηι δε του βοτου ημεραι, τελεσθεισης της κυλιστρας
και παραβαντων Βενετων, μετα ταυτα ηλθεν ο Βαμβαλουδης, και εξ αιτησεως του δημου των
Πρασινων εδραμεν απο κελευσεως εις το τεταρτον βαΐον, και ενικησεν. 2.159 Ἄκτα εις την
κυλιστραν των πεζων. "Εις εκεινας τας θυρας απελθωμεν, Θεε και Κυριε των απαντων, οπου
εσται εκ Θεου νικησαι. Τουτο εστιν εκ Θεου νικησαι. Και δυσωπουμεν σε, Θεοτοκε· νικας λαβηι ο
δημος ουτος." Ἄκτα καμνοντος του μαππαριου εις το πεζον. Οι κρακται. "Νανα αʹ," "Ἀναναια."
Ὁ λαος· "Ἐπεστηη ημερα." Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Ἁγια Θεοτοκε." Οι κρακται· "Νανα." Ὁ
λαος· "Ἡ νικη των Βενετων. (Οι Πρασινοι· των Πρασινων.") Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος "Χαρει
η πολιτεια." Οι κρακται· "Νανα." Ὁ λαος· "Ἁγια Θεοτοκε." Και οταν υψωσηι τας χειρας ο
μαππαρις, λεγουσιν· "Ἄρτι και αρτι, Κυριε, βοηθησον." Ἄκτα, μελλοντος λαμβανειν τα επαθλα
του συμπερεστου και του δευτερου. "Στεφανιν, δεσποται, τωι συμπερεστηι· Κυριε, σωσον τους
δεσποτας Ῥωμαιων. Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους· Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν
τοις Βενετοις". Οι Πρασινοι, "συν τοις Πρασινοις. Τα δυο, δεσποται, τωι συμπερεστηι· το εν,
δεσποται, τωι δευτερωι. Κυριε, σωσον το ορθοδοξον κρατος· Κυριε, σωσον τους δεσποτας συν ταις
Αυγουσταις Ῥωμαιων."

2.160 ΠΑʹ (ΟΒʹ) Περι του Βοτου, οπως δει τελεισθαι.
Ἰστεον οτι το περατον ου διδοται το πρωΐ, ωσπερ το ιππικον, αλλα λαμβανει τηι προ μιας
ημερας του Βοτου ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως αποκρισιν, και διδωσι διαταξιν τωι της
καταστασεως, ωστε τηι εξης αγεσθαι. Και εσπερας ωραν θʹ η ιʹ τα μερη Βενετων και Πρασινων
ανερχονται εις τους δημους αυτων· οι δε δημαρχοι ιστανται κατω, λεγοντες σκωπτικα προς
αλληλους, και οσα δει εκτελειν τηι εσπεραι εκεινηι, απολακτιζουσιν δε οι δρομεις, και καθεζεται ο
υπαρχος εις τα σημεια, εκτελων παντα, α δει αυτον εκτελειν. Τηι δε εξης προερχονται απαντες
εννυχιοι εν τωι ημικυκλιωι της Ἀψιδος, φορουντες οι αρχοντες του κουβουκλειου χλανιδια
τυρεα, οι δε πατρικιοι και ο της καταστασεως και η συγκλητος φορουσιν χλανιδια ατραβατικα,
και ανοιξαντος του παλατιου, εισερχονται, και ιστανται εκαστος εις την ιδιαν ταξιν, ως εν
ημεραι ιππικου, καθως προειρηται. Και δηριγευομενος ο βασιλευς υπ' αυτων, διερχεται δια της
Ἀψιδος και του Αυγουστεως και του μυστικου κοχλιου, και ανερχεται εν τωι Καθισματι εις το
κλουβιν, και ο σιλεντιαριος κατερχεται μετα της κυλιστρας εις το σταμα, και των δυο μερων
εκεισε εστωτων, κυλιει ο σιλεντιαριος εκ γʹ, και οιον αν μερος παραβηι, ειθ' ουτως εκαστος
αυτων το ιδιον μερος ευτρεπιζει, οι μεν πρωτοθυρον, οι δε το δεκατον. Ὁ δε βασιλευς
προσκαλειται εις το κλουβιν πατρικιους και στρατηγους 2.161 και τους του κουβουκλειου
αρχοντας και τους τα πρωτα οφφικια κατεχοντας, και διδωσιν αυτοις σφραγιδας διανειμαι τοις
πτωχοις οπως ανακλιθωσι μετ' αυτου εις τα ιθʹ Ἀκκουβιτα κατα την αρχαιαν συνηθειαν. Του δε
της καταστασεως δηλοποιησαντος τωι πραιποσιτωι, ως οτι ητοιμασθησαν απαντα, ο πραιποσιτος
δηλοι τωι βασιλει. Ὁ δε βασιλευς κατερχεται δια της λιθινης σκαλας, και λεγει τωι πραιποσιτωι·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

115

"∆ος μεταστασιμον" κακεινος λεγει μεγαλως· "Μεταστασιμον."
Και εισερχεται ο βασιλευς εις τον κοιτωνα, και περιβαλλεται την χλανιδα αυτου δια των
βεστητορων, και στεφθεις υπο του πραιποσιτου, εξερχεται δια του στενου, και λαβοντος
κουβικουλαριου το βηλον, εισερχεται ο βασιλευς εν τωι μεγαλωι τρικλινωι, εν ωι αρισται τηι αυτηι
ημεραι, κακεισε ιστανται οι αρχοντες του κουβουκλειου. Ὁ δε οστιαριος ισταται εις το βηλον
κατω, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, διδωσι νευμα τωι οστιαριωι τωι
κρατουντι το βηλον, και εισαγει τους πατρικιους, καθαπερ και επι του ιππικου, και πιπτουσιν οι
πατρικιοι, και σταντων αυτων εις τους τοπους αυτων, λαμβανει νευμα ο πραιποσιτος, και λεγει
κατ' ιδιαν· "Κελευσατε." Και εξερχονται οψικευοντες, και παλιν εξω του βηλου πιπτουσιν οι
πατρικιοι, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος, νευει τωι της καταστασεως κακεινος λεγει·
"Κελευσατε" και εξερχονται οψικευοντες τον βασιλεα μεχρι της πυλης εις τα βαθρα, και
ανερχεται ο βασιλευς επι του σενζου αυτου, και των αρχοντων του κουβουκλειου εστωτων και
δυο σπαθαριων ενθεν κακεισε, βασταζοντων τα διστραλια αυτων· οι δε ευνουχοι
πρωτοσπαθαριοι ιστανται επανω του σκαμνου οπισθεν του σενζου, και τον λαον εκ τριτου
κατασφραγισας καθεζεται. Και πληρωθεισης της ευφημιας, λαβων νευμα ο πραιπο 2.162 σιτος
και εξελθων, ευρισκει εν τηι μεγαληι πυληι εστωτας τους πατρικιους και στρατηγους, και διδωσιν
αυτοις νευμα, και απερχονται εκαστος εις τας ταξεις αυτων. Χρη δε ειδεναι οτι, εν ημεραι του
Βοτου, ουκ εισερχονται εν τωι Καθισματι εις προσκυνησιν του βασιλεως, αλλα τελειται, ως
προειρηται· και των δʹ βαΐων τελεσθεντων, αναστας ο βασιλευς απο του σενζου, διερχεται δια
του τρικλινου, ου ειθισται αρισταιν, των πατρικιων εστωτων ενθεν κακεισε, και δηριγευομενος
ο βασιλευς υπο των αρχοντων του κουβουκλειου, εισερχεται δια του μεσου αυτων, αυτοι δε
υπερευχονται τον βασιλεα. Και εισελθοντος αυτου εις τον κοιτωνα, λαμβανει ο πραιποσιτος το
στεμμα απο της κεφαλης αυτου, και εισερχονται οι βεστητορες, και απαλλασσουσι την χλανιδα
αυτου, και περιβαλλομενος το σαγιον αυτου, κατερχεται δια του μυστικου κοχλιου, και
εισερχεται εις τον κοιτωνα του Ὀκταγωνου πλησιον του Ἁγιου Στεφανου, και εξελθων εις τα ιθʹ
Ἀκκουβιτα, ακουμβιζει επι της τιμιας αυτου τραπεζης μετα των αρχοντων του κουβουκλειου,
τον του Σακελλιου, τον της καταστασεως και τον ακτουαριον, εις δε τους κατω ακουβιτους
καθεζονται οι δια Χριστον ημων αδελφοι.
Και αναστας ο βασιλευς και εξελθων εμπροσθεν του κοιτωνος της ∆αφνης,
περιβαλλεται το τουτου σαγιον, και δηριγευομενος υπο του κουβουκλειου και λοιπων των εξ
εθους οψικευοντων αυτον, ερχεται εν τωι θεοφυλακτωι αυτου παλατιωι. Χρη δε τον πραιποσιτον
παραγγελιαν και ασφαλειαν ποιησαι προς παντας τους τας συνηθεις εν τωι Ἱπποδροπιωι
εκτελουντας δουλειας, τους μεν μαγγαναριους μη τολμησαι εξ εκατερου μερους δωρα λαβειν
και ποιησαι δολον, τους δε κουρσωρας τους μελλοντας εσταναι και κρατησαι τους συμπερεστας
προς το κατεχειν αυτους εν 2.163 ασφαλειαι, οπως μη γενηται τι σφαλμα δι' αυτων· ομοιως και
τους λοιπους κουρσωρας τους τον Ευριπον κατεχοντας προς το μη εασαι τινα κατελθειν και
ποιησαι ατακτον τι· ωσαυτως δε και τους δεκανους του εχειν πασαν ασφαλειαν εις τε τας
διασφαγας και τας θυρας τας εξαγουσας απο της κυφης, οπως μη, αγομενου του πραγματος,
εξελθων τις παρεμποδισηι τινα των δρομεων· τους δε τα οργανα φυσωντας Σκλαβους μη εαιν
ιστασθαι εκεισε, αλλ' αναγειν αυτους εις τα σκαλια, εις δε τας παρασκευας, ινα ιστανται
κουρσωρες δυο, οπως μη εξελθων τις ποιησηι εμποδιον τι· τους δε δημοτας και τους
βασταζοντας τα ιματια των δρομεων, μη εαν αυτους κατερχεσθαι εις τας παρασκευας, αλλα
μενειν αυτους ανω· των τεσσαρων ταγματων τους αρχοντας τους κατερχομενους εις τας
διασφαγας του Ευριπου προς το μη ποιησαι ατακτον τι εις τους δρομεις ενεκα προσπαθειας,
αλλα μαλλον μετα πολλου φοβου ιστασθαι και εκτελειν τα αυτοις προστεταγμενα. Χρη ειδεναι
οτι η αιτησις του δημου προς το κρεμασθηναι το βηλον απο του τριτου βαΐου γινεται. Χρη δε τον
πραιποσιτον προ τριων και τεσσαρων ημερων προσταξαι τον σιλεντιαριον τον μελλοντα
κυλιειν, αραι την κυλιστραν απο το βεστιαριον και προμελετησαι αυτην, οπως μη εν αυτηι τηι
ημεραι γενηται δι' απειριαν σφαλμα τι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

116

2.164 ΠΒʹ (ΟΓʹ) Περι του μακελλαρικου ιπποδρομιου του λεγομενου
Λουπερκαλιου.
Εισερχεται προ μιας ημερας του αυτου ιπποδρομιου ο πραιποσιτος προς τον βασιλεα,
υπομιμνησκων αυτον, ει κελευει αχθηναι το αυτο ιπποδρομιον, και λαβων παρα του βασιλεως
συγκαταθεσιν προς το αγεσθαι αυτο, εξερχεται, και προσκαλεσαμενος τον της καταστασεως,
αποστελλει αυτον προς τους δημαρχους και το πολιτευμα, ειπειν προς αυτους, ως οτι αγεται
ιπποδρομιον. Εισερχεται δε και ο θεσσαριος, και προστασσεται παρα του πραιποσιτου απο
κελευσεως, οπως κρεμασηι. Και τηι εξης εξερχεται ο βασιλευς απο του παλατιου, δηριγευομενος
υπο των εξ εθους, και διερχεται δια τε του Αυγουστεως και του μυστικου κοχλιου, και ανερχεται
εν τωι παλατιωι του Καθισματος, ηγουν εις τα παρακυπτικα, εκδεχομενος, μεχρις αν
συμφθασωσιν απαντες. Ὁ δε της καταστασεως δηλοι τωι πραιποσιτωι, ως οτι παντα ετοιμα εστιν,
κακεινος εισερχεται προς τον βασιλεα, και ευθεως κατερχεται δια της λιθινης σκαλας προς το
υπαλλαξαι εν τωι κοιτωνι αυτου, ειθ' ουτως εξερχομενος λεγει τωι πραιποσιτωι· "∆ος
μεταστασιμον" κακεινος λεγει· "Μεταστασιμον."
Ὁ δε βασιλευς εισελθων εν τωι εκεισε μητατωριωι και περιβαλλομενος την χλανιδα
αυτου και στεφθεις, ως η συνηθεια εχει, 2.165 εξερχεται, και δηριγευομενος υπο των αρχοντων
του κουβουκλειου, εξερχεται και ισταται εν τωι τρικλινωι, εν ωι αρισται τηι ημεραι εκεινηι. Και
δεχονται αυτον εκεισε οι τε πατρικιοι και στρατηγοι, και τουτων προσκυνησαντων, λαμβανει
νευμα ο πραιποσιτος παρα του βασιλεως, και λεγει· "Κελευσατε" και εξελθοντες παντες οι τε
πατρικιοι και στρατηγοι, εξω της πυλης ιστανται μετα της συγκλητου· ο δε βασιλευς ισταται εν
τηι ουδωι της πυλης και παντων προσκυνησαντων, διδωσιν ο πραιποσιτος απο κελευσεως νευμα
τωι της καταστασεως και λεγει· "Κελευσατε." Κακειθεν δηριγευομενος υπ' αυτων ο βασιλευς
ανερχεται εν τωι Καθισματι μετα μονων των του κουβουκλειου αρχοντων, και ηνικα αποκινησηι,
λαβων ο της καταστασεως το ακρον της χλανιδος αυτου, ποιει ρωσθελιον και επιδιδωσι τωι
βασιλει εν τηι χειρι αυτου προς το σφραγισαι τον λαον. Και ανελθοντος του βασιλεως εν τωι
Καθισματι, φωνουσιν οι δημοι, ως ειθισται αυτοις, και λαβων νευμα ο πραιποσιτος παρα του
βασιλεως, εξερχεται, και νευει τους πατρικιους, και ανερχεται εκαστος εν τηι αυτου καθεδραι.
Ἰστεον δε, οτι τηι αυτηι ημεραι ουκ εισιν οι πατρικιοι εν τωι Καθισματι εις προσκυνησιν δια το
ειναι το ιππικον παγανον, και τελειται παντα τα κατα συνηθειαν. Και αχθεντων των τριων
βαΐων, απο του τριτου βαΐου νευει ο ακτουαριος απο κελευσεως μετα της χειρος αυτου, κρατων
εγχειριον, το πολιτευμα, και αποκινει εκ του ∆ιιππιου δια δυο. Ἐλθοντος δε εως τα κριταρια,
αρχονται λεγειν αντιφωνικως, το μεν εν μερος· "Ἴδε το εαρ το καλον παλιν επανατελλει" το δε
ετερον μερος· "φερον υγιειαν και χαραν και την ευημεριαν," και τα λοιπα, καθως η συνηθεια
εχει. Και κατελθοντες μεχρι των Πρασινων καμπτου, ενουνται αμφοτεροι, και λεγουσιν
απελατικους τρεις μεχρι 2.166 του Καθισματος· κατερχεται δε και ο υπαρχος πολεως απο
κελευσεως, και ενουται τωι πολιτευματι εις τον Χαλκον, συνεισερχομενος αυτοις μεχρι του
σταματος, και ποιουσι προσκυνησιν απαντες εν τωι σταματι. Και ειθ' ουτως ισταται ο νεανισκος
εν τωι δεξιωι μερει του υπαρχου, ευφημων και λεγων ουτως· "Ὁ βοηθων τους δεσποτας." Ὁ
λαος· "Εις ο Θεος," και τα εξης, καθως η συνηθεια εχει. Και ανερχονται επι τας θυρας
ευφημουντες τον βασιλεα, λεγοντες και τουτο· "Ναι, Κυριε, πολλα αυτων τα ετη." Και
εξερχονται. Ὁ δε υπαρχος λαβων νευμα απο κελευσεως παρα του ακτουαριου, ευθεως απο του
σταματος ανερχεται, οθεν κατηλθεν και μετα ταυτα τελειται το τεταρτον βαΐον. Και αναστας ο
βασιλευς καθεζεται επι της τιμιας αυτου τραπεζης, και παλιν εξερχεται εν τωι Καθισματι, ως η
συνηθεια εχει. Και αχθεντων των τριων βαΐων, εν τωι τεταρτωι βαΐωι απο πεμπτης ταβλας
κατερχονται οι δʹ ηνιοχοι εν τωι του Πρασινου καμπτωι, και τρεχουσιν ηνιοχουντες αλληλους
μεχρι του σταματος, και λαμβανουσιν τα επαθλα, ως επι πρωτου βαΐου της δειλινης. Τουτο δε το
ετησιον γινεται, ηγουν του τρεχειν αυτους πεζους, δια το συγκλεισαι τα ιπποδρομια του χρονου.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

117

Ἰστεον δε και τουτο, οτι δια το ειναι το ιπποδρομιον παγανον, ουκ ανερχονται οι μεγαλοι
δομεστικοι εις τους δημους, ο δε βασιλευς μετα το δουναι τα επαθλα ανισταται, και απερχεται
εις το παλατιον. Ἀκτολογια των δημων εις το Μακελλαρικον ιπποδρομιον. Ἀπο του τεταρτου
βαΐου κατερχονται οι των δυο μερων δημοται απο των οικειων δημων, και ιστανται εμπροσθεν
2.167 του συμπονου, και της πολιτικης ισταμενης εις τα σημεια, οψικευοντες οι δημοται την
πολιτικην, λεγουσιν τον χορευτικον ηχ. αʹ. Λεγουσιν οι κρακται και αποκρινεται ο λαος· "Ἴδε το
εαρ το γλυκυ παλιν επανατελλει, χαραν, υγιειαν και ζωην και την ευημεριαν, ανδραγαθιαν εκ
Θεου τοις βασιλευσι Ῥωμαιων, και νικην θεοδωρητον κατα των πολεμιων." Και οτε ελθωσιν εις
τον καμπτον του Πρασινου και καμψωσιν, λεγουσιν τον απελατικον ηχ. βαρυς· "Ἀναθαλλουσα
η πολις σου, ο δεινα, αυτοκρατωρ, επευχεται κατα χρεως· την γαρ πραοτητα σου ορωσα, αλλον
∆αβιδ σε ονομαζει. Τον της πιστεως κηρυκα σοφωτατον, Παυλον αποστολον τον
ενθωρακισαμενον Χριστον, βλεπει αποστρεφοντα των αλλοφυλων τα βελη, δια τουτο ισχυεις
και βασιλευεις, ως χρισθεις παρα Κυριου." Και οτε ελθωσιν εις το Π, εμπροσθεν των βασιλεων
ιστανται, και λεγουσιν οι κρακται· "Πολλα, πολλα, πολλα." Ὁ λαος· "Πολλα ετη εις πολλα." Οι
κρακται· Πολλοι υμιν χρονοι, η ενθεος βασιλεια." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται·
"Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα αυτοκρατορες Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν
χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, οι θεραποντες του Κυριου." Ὁ λαος εκ τριτου·
"Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι υμιν χρονοι, ο δεινα και ο δεινα, Αυγουσται των
Ῥωμαιων." Ὁ λαος· "Πολλοι υμιν χρονοι." Οι κρακται· "Πολλοι σου χρονοι. Τα τρια τωι
υπαρχωι." Ὁ λαος· "Πολλοι σου χρονοι." Οι κρακται· "Κυριε σωσον τους δεσποτας Ῥωμαιων." Ὁ
λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον τους εκ σου εστεμμενους." Ὁ λαος εκ γʹ·
"Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Κυριε, σωσον ορθοδοξον κρατος." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι
2.168 κρακται· "Κυριε, σωσον την ανακαινησιν των ετησιων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι
κρακται· "Κυριε, σωσον το πλουτος των υπηκοων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται·
"Ἀλλ' ο παντων Ποιητης και ∆εσποτης τους χρονους υμων πληθυνηι συν ταις Αυγουσταις και
τοις πορφυρογεννητοις." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον." Οι κρακται· "Εισακουσηι ο Θεος του λαου
υμων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Κυριε, σωσον" και επευχονται παντες και λεγουσιν πολυχρονιον ποιημα.

2.169 ΠΓʹ (Ο∆ʹ) Τα υπο των καγκελλαριων του κοιαιστωρος εν ταις
προελευσεσι των δεσποτων εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι ρωμαιστι ᾀδομενα. Τα
Χριστουγεννα.
"∆ε Μαριε Βεργηνε νατους ετ Μαγια δ' ωριεντε κουμ μουνερα αδοραντες."
Ἑρμηνευεται· "Ἐκ Μαριας της παρθενου εγεννηθη, και Μαγοι εξ ανατολων μετα δωρων
προσκυνουσιν." Ἀποκριμα· "Κριστους, ∆εους νοστερ, κουμσερβετ ημπεριουμ βεστρουμ περ
μουλτουσαννος ετ βονος." Ἑρμηνευεται· "Χριστος ο Θεος ημων, φυλαξηι την βασιλειαν υμων
επι πολλοις ετεσι και καλοις." Εις τα Φωτα· (σιξ) "Ἰωαννες εν Ἰορδανε βαπτΐζατ ∆ομηνουμ·
σεκουνδουμ ιλλουμ βοκατ δε τε βολο." Ἑρμηνευεται· "Ἰωαννης εν Ἰορδανηι βαπτιζει τον
Κυριον, ακολουθως αυτον φωνει· υπο σου θελω βαπτισθηναι." Ἄλλως· "Ἰωαννης εν Ἰορδανηι
βαπτιζει τον Κυριον, εκ δευτερου αυτον εφωνησεν· υπο σου θελω βαπτισθηναι." Ἀποκριμα·
"Κριστους, ∆εους νοστερ, κουμσερβετ ημπεριουμ βεστρουμ περ μουλτοσαννος ετ βονος." Τηι
αγιαι και μεγαληι κυριακηι της Ἀναστασεως· "Κουμ κρουκηφιξους εστ ετ σεπουλτους ετ τερξια
διερρε σουρρεξιτ." Ἑρμηνευεται· "Ἐν τωι σταυρωθηναι και ταφηναι 2.170 τηι τριτηι ημεραι
ανεστη." Ἄλλως· "Ὁ σταυρωθεις και ταφεις και τηι τριτηι ημεραι αναστας." Ἀποκριμα· "Κριστους,
∆εους νοστερ, κουμ..." και τα εξης. Εις την αγιαν Πεντηκοστην· "Κουμ μανδαβιθ Σπηριτουμ
Σακτουμ σουπερ τουος αποστολος." Ἑρμηνευεται· "Ὁ καταπεμψας το αγιον Πνευμα επι τους
σους αποστολους." Ἀποκριμα· "Κριστους, ∆εους νοστερ, κουμσερβετ ημπεριουμ βεστρουμ περ
μουλτοσαννος ετ βονος." Εις την Μεταμορφωσιν· "Κουν τρανσφιγγουρατους εστιν μωντεμ."
Ἑρμηνευεται· "Ὁ μεταμορφωθεις εν τωι ορει." Ἀποκριμα· "Κριστους, ∆εους νοστερ, κουμσερβετ"
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

118

και τα εξης.

2.171 Π∆ʹ (ΟΕʹ) Ἔκθεσις των λεγομενων υπο των βουκαλιων επι της
τραπεζης των ιθʹ Ἀκκουβιτων.
Του βασιλεως ακουμβιζοντος επι της τραπεζης, και της συνηθους ταξεως πασης
τελουμενης, επειδαν δια νευματος του πραιποσιτου οφειλωσιν καθεσθηναι οι κεκλημενοι φιλοι,
λεγουσιν οι πεντε βουκαλιοι· "Κωνσερβεθ ∆εους, ημπερηουμ βεστρουμ." Ὅ εστιν
μεθερμηνευομενον· "Φυλαξηι ο Θεος την βασιλειαν υμων." Ειτα δεχεται ο εʹ και λεγει· "Βονα
τουα σεμπερ." Ὅ εστιν μεθερμηνευομενον· "Τα αγαθα σου διηνεκως." Και παλιν λεγει ο
τεταρτος· "Βικτωρ σης σεμπερ." Ὅ εστιν μεθερμηνευομενον· "Τροπαιουχος εσηι αει." Και ειθ'
ουτως λεγει ο γʹ· "Μουλτουσαννους φικιδιαθ ∆εους." Ὅ εστιν μεθερμηνευομενον· "Νικοποιον
σε ποιησηι παντοτε." Και ειθ' ουτως λεγει ο βʹ. "Βικτωρ φατζια σεμπερ." Ὅ εστιν
μεθερμηνευομενον· "Νικοποιος εσηι παντοτε." Και τελευταιον λεγει ο αʹ· "∆εους πρενστεθ." Ὅ
εστιν μεθερμηνευομενον· "Ὁ Θεος παρεξοι." Κατα δε κερασιαν πιοντος του βασιλεως, λεγουσιν
οι βουκαλιοι· "Βηβητε, δομηνι ηνπερατορες· ην μουλτοσαννος ∆εους ομνηποτενς πρεστεθ." Ὅ
εστιν μεθερμηνευομενον· "Πιετε, κυριοι βασιλεις, εν πολλοις ετεσιν, ο Θεος ο παντοδυναμος
παρασχοι." Ειτα δεχεται ο βʹ, και λεγει· "Ζησατε καλην ζωην, 2.172 δεσποται. Και μετα τουτο
λεγει ο αʹ· "∆εους πρενστεθ." Ὅ εστιν μεθερμηνευομενον· "Ὁ Θεος παρασχοι." Εις το κραμμα
λεγει ο αʹ· "Ἠν γαυδιωι πρανδειτε, δομηνι." Ὅ εστιν μεθερμηνευομενον· "Ἐν χαρμοσυνηι
αριστησατε, Κυριοι." Και ειθ' ουτως λεγει ο βʹ· "Ἐν χαραι αριστησατε, δεσποται." Εις το
οπτομισον λεγει ο αʹ· "Ευχαριστουντες τωι Θεωι απολαυετε, δεσποται." Κατα μισσον δε λεγει ο αʹ·
"Των δωρεων του Θεου απολαυετε." Του δε βασιλεως αποτιθεμενου το μανδηλιον αυτου επι της
τραπεζης, και των φιλων ανισταμενων, λεγουσιν οι εʹ· "Βονω δομνω σεμπερ." Ὅ εστιν
μεθερμηνευομενον. "Τωι καλωι Κυρωι η τιμη παντοτε."

2.173 ΠΕʹ (Οϛʹ) Ευφημια αμα πρωι υπο του στρατοπεδου εκβοωμενη.
"Ὁ δεινα και ο δεινα, Αυγουστοι, τουμβηκας." Ὁ λαος ομοιως εκ γʹ. Οι κρακται·
"Βασιλευ ουρανιε." Ὁ λαος· "Στεψον νικαις τους βασιλεις ημων." γʹ· "Υιε Θεου, τουτοις
συμβασιλευσον." Ὁ λαος· ομοιως γʹ. Οι κρακται· "Θεοπροβλητοι" Ὁ λαος· "μιμησασθε Θεου
φιλανθρωπιαν." Οι κρακται· "Ἡμεις, ω στρατοπεδα, πως τροπωσομεν πολεμιους;" Ὁ λαος·
"Θεου φυλασσοντες την πιστιν και την ευγνωμοσυνην δεσποτων." γʹ. Και παλιν ο λαος απας·
"Στερεωσηι ο Θεος τους βασιλεις ημων, ναι, Κυριε, εις πολλα ετη." 2.174 Πϛʹ (ΟΖʹ) Ευφημια
λεγομενη υπο του στρατοπεδου, ηνικα κατα πολεμιων επινικια αγει ο αυτοκρατωρ, η
σιτηρεσιον δοθειη τωι στρατοπεδωι, ειτε τις αλλη βασιλειος διανομη· τα αυτα δε λεγεται και
σιλεντιου αγομενου. "Πολλα τα ετη των βασιλεων". γʹ. "Ὁ δεινα και ο δεινα, μεγαλων βασιλεων
και αυτοκρατορων πολλα τα ετη." γʹ. "Ὁ δεινα και ο δεινα, των ευσεβεστατων Αυγουστων
πολλα τα ετη." γʹ. "Των πορφυρογεννητων πολλα τα ετη." γʹ. "Θεοπροβλητων βασιλεων πολλα
τα ετη." γʹ. "Θεοκυβερνητων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ. "Κοσμοσυστατων βασιλεων πολλα τα
ετη." γʹ. "Κοσμοποθητων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ. "Ἀνδρειοτατων βασιλεων πολλα τα ετη."
γʹ. "Νικητων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ. "Ἐχθρολετων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ.
"Τροπαιουχων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ. "Ειρηνοποιων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ.
"Πλουτοποιων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ. "Ὀρθοδοξων βασιλεων πολλα τα ετη." γʹ. "Υιε Θεου,
ζωην αυτων." γʹ. "Υιε Θεου, συμβασιλευσον αυτοις." γʹ. "Υιε Θεου, χαρισαι ημιν αυτους." γʹ. "Υιε
Θεου, τους χρονους αυτων πληθυνε." γʹ. "Υιε Θεου, επακουσον ημων." γʹ. "Αυξηι η πιστις των
Χριστιανων." γʹ. "Ἡμεις δουλοι των βασιλεων." γʹ. "Ὁ δεινα και ο δεινα, μεγαλων βασιλεων και
αυτοκρατορων πολλα τα ετη."
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

119

2.175 ΠΖʹ (ΟΗʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εν τηι ημεραι του τρυγητου εν
προκενσωι της Ἰερειας.
∆εον ειδεναι οτι εξωθεν του παλατιου της Ἰερειας εις το πεδιον, ηγουν εις το λιβαδιον,
γινεται φρινζατον, περικαλλες τε και ωραιον, και ιστανται οι τε μαγιστροι και πραιποσιτοι,
ανθυπατοι τε και πατρικιοι και οφφικιαλιοι και λοιποι συγκλητικοι αντικρυ του τοιουτου
φρινζατου και της αμπελου, και μετα τουτους οι των δυο μερων δημοι μετα και των δημαρχων.
Ὁ δε βασιλευς κατεισι μετα του πατριαρχου, απο κολοβιου, φορων και το χρυσοπερικλειστον
σαγιον, ο δε πατριαρχης απο φελωνιου και ωμοφοριου, και δη τουτων εισερχομενων εν τωι προ
της αμπελου αναδενδραδιωι (εκεισε γαρ ισταται τραπεζα μαρμαρινος, εν ηι αποκεινται αι
σταφυλαι μετα κανισκιων), και ειθ' ουτως πλησιαζουσιν οι τε μαγιστροι και πατρικιοι και
συγκλητικοι και οι των δυο μερων δημαρχοι μετα και των δημοτων· και δη του κουρατωρος
προσφεροντος την βουτην μετα των σταφυλων, ποιει εκεισε ευχην ο πατριαρχης κατα την της
Ἐκκλησιας ακολουθιαν.
Και μετα την ευχην λαμβανει εν βοτρυδιον ο πατριαρχης, και επιδιδωσι τωι βασιλει·
ομοιως και ο βασιλευς παλιν διδωσι τωι πατριαρχηι, και ειθ' ουτως εισερχονται κατα ταξιν οι της
συγκλητου αρχοντες, οι τε μαγι 2.176 στροι και ανθυπατοι και πατρικιοι και οφφικιαλιοι και οι
δημαρχοι και ο της καταστασεως, και διδωσιν ενι εκαστωι αυτων ο βασιλευς ανα μιας σταφυλης.
Ὅτε δε τωι πρωτωι μαγιστρωι επιδοθηι παρα του βασιλεως η σταφυλη, λεγουσιν τα δυο μερη
ηνωμενοι απελατικον ηχος αʹ· "Ἐκ του λειμωνος της γνωσεως του ∆εσποτου της σοφιας
τρυγησαντες ανθη, ιερα ταξις των εντιμων πατρικιων, εν τωι προσφερειν των ᾀσματων τα
πληθη, κεφαλην καταστεψωμεν, ως οικον της ευωδιας των νοηματων, αντιλαμβανοντες των
εκεινου τερπνων χαριτων. Ἀλλα, αθανατε Βασιλευ των απαντων, συ διδου επι πολυ ταυτην την
εορτην τωι κοσμωι της αυτοκρατορος εξουσιας, ο δεινα, του θεοστεπτου χρισθεντος βασιλεως."
Ἄλλος, ηχος π. δʹ. "Ἡ αρετη σου, ως αμπελος ευκληματουσα, βοτρυας ευφροσυνης βλαστανει, εξ
ης τρυγωσα η υφηλιος απασα και το ποτηριον πληρες κερασματος πιουσα, εν ευφροσυνηι
αιδουσα, συν τηι μυστικηι σου και δουλικηι ταξει των πατρικιων εορταζει την σην ανεσπερον
αναληψιν της αυτοκρατορικης εξουσιας, ο δεινα, το ακενωτον φρεαρ της οικουμενης." Ἦχος γʹ.
"Ευκληματουσα αμπελος οι κραταιοι ανεδειχθησαν δεσποται, ευφρασιας βοτρυας διανεμοντες
πασι. ∆ιο και κατευφραινονται αι σχολαι και η συγκλητος, τρυγητικην απολαυσιν εκτελουντες
εν τοις Ἑρειας δωμασιν. ∆ιο παντες κραυγαζομεν· "Χαρα ανεκλαλητος επεδημησεν τωι κοσμωι."
Και μετα το πληρωσαι τους δεσποτας την διανομην των βοτρυων εν τοις αρχουσι, και
λαμβανουσι τα δυο μερη ανα νομισματων εξ ευεργεσιαν δια αποκομβιων και επευχονται τους
δεσποτας, και εξιουσιν. Οι δε δεσποται ανερχονται μετα του πατριαρχου εν τωι παλατιωι, και
συνεστιωμενοι ευφραινονται αμα και η συγκλητος.

2.177 ΠΗʹ (ΟΘʹ) Ἄκτα ᾀδομενα τωι υπαρχωι τηι κυριακηι της Βαιοφορου
απιοντι εν τωι ναωι του αγιου μαρτυρος Ῥωμανου.
∆εχονται οι του μερους των Βενετων εν τηι καμαραι του Μιλιου, και του υπαρχου
διερχομενου, ακτολογουσι ταυτα, δηλονοτι εμπροσθεν αυτου προπορευομενοι· "Ὕπαρχε
πρωτοσπαθαριε, καλη σου ημερα, και καλη σου ημερα, και καλη εορτη σου. Ὁ εγειρας Λαζαρον
εκ ταφου τετραημερον σωσηι και κατευοδωσηι και ενδυναμωσηι σε, και εις τους δεσποτας
πλειονα σοι παραθηται την αυτων ευμενειαν. Θεος επισφραγισηι σοι, του δεσποτου γνησιε. Το
Θειον περισωσηι σε, οτι παντοφιλητος υπαρχεις και εναρετος, και ευχας κομιζεσαι εκ των
αγαπωντων σε. Μεινηις αδιαδοχος εν ζωηι των δεσποτων ημων· Βενετοι αξιως σοι ευχομεθα, οτι
τον Θεον ημων εχεις εν καρδιαι σου· και ως αγαπωντα σοι παντοτε το δικαιον· οπου γαρ το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

120

δικαιον ο υπαρχος φυλαττει, εκει και ο Θεος ημων υμνειται και δοξαζεται. Ἔς, ο Θεος ο εγειρας
Λαζαρον, φυλαττε τον υπαρχον." Και ειθ' ουτως δεχεται το μερος των Πρασινων εις τον Ἅγιον
Ἰωαννην τον θεολογον, και ακτολογουσι τα ομοια, δηλονοτι εμπροσθεν αυτου και αυτοι
προπορευομενοι. Και παλιν δεχεται το μερος των Βενετων εν τωι Πραιτωριωι, και ακτολογουσι
τα ομοια, δηλονοτι και αυτοι προπορευομενοι εμπροσθεν αυτου, εως αν πληρωθηι η αυτη
ακτολογια, και ειθ' ουτως υποστρεφουσιν.

2.178 ΠΘʹ (Πʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εις την του δημαρχου καλημεριν τηι
τριτηι της Γαλιλαιας.
Ἀπιοντος του δημου μετα και του οργανου εις την αυλην του δημαρχου, και αυτου
κατιοντος εμπραττως, ητοι μετα του χλανιδιου, και καβαλικευοντος και ισταμενου, αρχονται οι
του μερους ακτολογειν αυτωι ταυτα· "Την καλην ημεραν ποιησωμεν μετα του δημαρχου των
Βενετων. Τρισαγιε, βοηθησον τους δεσποτας και συ αυτους θεραπευσον επι πασιν, πλεοναζων
της ζωης αυτων χρονους συν ταις τιμιαις Αυγουσταις εν τηι πορφυραι εις τελειαν χαρμονην των
Ῥωμαιων και Βενετων των γνησιων υμων δουλων. Ἔς, αγιε, τρισαγιε, τους δεσποτας φυλαττε·
Πνευμα το παναγιον, τας Αυγουστας σκεπασον. Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων. Ἔς, ο οι
ες, Κυριε, χαιρε, καλη σου ημερα. Ὅλη ημερα σημερον καλη σου ημερα γινεται. Ὁ δεινα
πρωτοσπαθαριε και δημαρχε, πολλοι σου χρονοι. Ὁ αναστας Θεος ημων ζωην, υγειαν δωσηι σοι.
Του δεσποτου γνησιε, το θειον περισωσηι σε και πλειονα δωρησηται Θεος ο επουρανιος ινα
ευτυχουντος σου ορωμεν και χαιρωμεθα.
Τουτο παντως γινηται προνοιαι του Θεου ημων. Ἀξιως σοι ευχομεθα Βενετοι, παγκοσμιε,
οτι υπερβαλλουσαν εχεις καλοθελειαν, και ευχας κομιζεσαι εκ των αγαπωντων σε· 2.179 ως γαρ
αγαπωμεν σε, αξιως σοι ευχομεθα ινα αδιαδοχος μεινης διοικων ημας. Ἔς, ο αναστας Θεος
ημων φυλαττε τον δημαρχον." Ἰστεον οτι και οι του μερους των Πρασιων την ομοιαν ταξιν και
ακολουθιαν ποιουσιν τωι ιδιωι δημαρχωι και τα αυτα ακτα ακτολογουσιν αυτωι. Χρη γινωσκειν
οτι, της προρρηθεισης ταξεως και ακολουθιας τελεσθεισης εν τωι του δημαρχου οικωι, οψικευει
απο των εκεισε αυτον ο δημος εως του Ἱπποδρομιου, δηλονοτι αυτου ισταμενου εν τωι δεκατωι
καγκελλωι. Και τουτου εκεισε ισταμενου, παλιν ισταται ο δημος ακτολογων αυτωι ταυτα· Οι
κρακται· "Καλως ηλθες, θεοστεπτων ο δουλος." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως
ηλθες, προβολη ευεργετων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, ο ευγενης εκ
προγονων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, ο δεινα πρωτοσπαθαριε και
δημαρχε των Βενετων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Ἀλλ' ο παντων Ποιητης και
∆εσποτης" Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Ὁ αναστας παραδοξως εκ ταφου" Ὁ λαος·
"Καλως ηλθες." Οι κρακται· "και το χαιρε δεδωκως μυροφοροις," Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι
κρακται· "τους χρονους σου πληθυνηι εις μηκη χρονων." Ὁ λαος· "Καλως ηλθες." Οι κρακται·
"Ἔς, ο Θεος ο αγιος, φυλαττε τον δημαρχον." Και ο λαος ομοιως εκ γʹ. Ἰστεον οτι και οι του
μερους των Πρασινων την ομοιαν ταξιν και ακολουθιαν ποιουσιν τωι ιδιωι δημαρχωι και τα αυτα
ακτα ακτολογουσιν αυτωι και εν τωι αυτωι τοπωι.

2.180 ϛʹ (ΠΑʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν επι νυμφαγωγιωι.
Τηι εσπεραι απερχονται τα δυο μερη μετα και των ιδιων οργανων, και της νυμφης
κατιουσης και οψικευομενης υπο πληθιων και χειροκυμβαλων, μετα το καβαλικευσαι αυτην
ισταται, και ακτολογουσι τα δυο μερη ταυτα· "Καλως ηλθες, θεοστεπτων η δουλη." Ὁ λαος εκ γʹ·
"Καλως ηλθες." Οι κρακται· "Καλως ηλθες, προβολη ευεργετων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Καλως ηλθες."
Οι κρακται· "Καλως ηλθες, η ευγενης εκ προγονων." Ὁ λαος εκ γʹ· "Καλως ηλθες." Οι κρακται,
"Ἔς, ο Θεος ο αγιος, τους νεονυμφους φυλαξον. Πνευμα το παναγιον, τους συμπενθερους
φυλαξον. Ἅγιε, τρισαγιε, τους παρανυμφους φυλαξον." Και λεγουσι την φωνην ηχ· αʹ· "Ἄνθη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

121

εσωρευσα του αγρου, και εις την πασταδα εισηκα σπουδηι· ζευγονυμφον ηλιον ειδον εις
χρυσεντιμον κλινην· αλληλα ηγκαλιζοντο ποθητην επιθυμιαν· χαρα εις τα καλλη αυτων τα
εγγλυκοθεατα, και ροδα εις τα ροδοευμορφα· χαρα εις το ζευγος το χρυσον."

2.181 ϛʹΑʹ (ΠΒʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εις στεφανωμα.
Των νεονυμφων εξιοντων απο της εκκλησιας μετα και των παρανυμφων, δεχονται
τουτους τα τε πληθια και τα χειροκυμβαλα, και ακτολογουσι τα δυο μερη ταυτα· "Ὁ Σωτηρ Θεος
ημων, τους δεσποτας φυλαττε. Ἅγιε, τρισαγιε, ζωην, υγειαν δος αυτοις. Πνευμα το παναγιον,
τας Αυγουστας σκεπασον. Κυριε, ζωην αυτων δια την ζωην ημων. Ἔς, τουτο το βασιλειον,
Κυριε, στερεωσον." Και οτε πλησιασωσιν τηι πασταδι, λεγουσιν απο κρακτων απελατικον ηχ. αʹ·
"∆ι' ημας εμετριασας εν Καναι της Γαλιλαιας την εννομον συναφειαν, ως Θεος επισφραγιζων· εκ
μητρικης γαρ πασταδος ως ανθρωπος προεκλιθης, και ως ηυλογησας τους εκει νυμφευομενους,
ουτως και νυν ευλογησον δυαδα στεφανουμενην, κατακοσμων ευτεκνιαι βιωσει." Και λεγουσιν
απο κρακτων· "Ευγενεις, νεονυμφοι, Θεος διαφυλαξηι σας· εντιμοι, εναρετοι, Τριας κατευοδωσηι
σας, ευλογων τον γαμον σας. Ὡς μονος υπεραγαθος, ος εν Καναι το προτερον τωι γαμωι
παρεγενετο, και εν αυτωι ηυλογησεν το υδωρ, ως φιλανθρωπος, και οινον μετεσκευασεν
ανθρωπων εις απολαυσιν, ουτως ευλογησηι σε μετα και της συζυγου σου. Ἔς, ο Θεος ο αγιος,
τους νεονυμφους φυλαττε."

2.182 ϛʹΒʹ (ΠΓʹ) Ὅσα δει παραφυλαττειν εν τωι δειπνωι των ιθ Ἀκκουβιτων
εις το λεγομενον Γοτθικον.
Τηι εννατηι ημεραι της δωδεκαημερου, των δεσποτων επι του δειπνου καθεζομενων, ο
και τρυγητικον προσαγορευεται, εν ταις δυσιν εισοδοις του μεγαλου τρικλινου των ιθʹ
Ἀκκουβιτων ιστανται οι μελλοντες παιξαι το Γοτθικον ουτως. Ἐν μεν τωι αριστερωι μερει, εν ωι
και ο δρουγγαριος του πλοΐμου παρισταται, ισταται ο του μερους των Βενετων μαΐστωρ μετα και
ολιγων δημοτων και των πανδουριστων μετα των πανδουρων, και οπισθεν αυτου οι δυο Γοτθοι
φορουντες γουνας εξ αντιστροφου και προσωπα διαφορων ειδεων, βασταζοντες εν μεν τηι
αριστεραι χειρι σκουταρια, εν δε τηι δεξιαι βεργια. Ὁμοιως και εν τωι δεξιωι μερει, εν ωι και ο
δρουγγαριος της βιγλης παρισταται, ισταται ο του μερους των Πρασινων μαΐστωρ μετα και
ολιγων δημοτων μετα και των πανδουριστων μετα των πανδουρων, και οπισθεν αυτου οι δυο
Γοτθοι φορουντες γουνας εξ αντιστροφου και προσωπα διαφορων ειδεων, βασταζοντες εν μεν
τηι αριστεραι χειρι σκουταρια, εν δε τηι δεξιαι βεργια. Και δη μετα την του σφαιροδρομιου εξοδον,
του δεσποτου κελευοντος τον της τραπεζης τουτους εισαγεσθαι, ευθυς 2.183 οριζει ο της
τραπεζης τωι αρχοντι της θυμελης, και αυτος εξερχομενος προτρεπεται τουτους εισελθειν. Οι δε
τρεχοντες και τα σκουταρια υπο των υπ' αυτων βασταζομενων βεργιων τυπτοντες και κτυπον
αποτελουντες, λεγουσιν· "τουλ τουλ." Και τουτο συνεχως λεγοντες ανερχονται πλησιον της
βασιλικης τραπεζης, ως απο ολιγου διαστηματος, κακεισε μιγνυμενοι αμφοτεροι ποιουσι
κυκλοφερη παραταγην, οι μεν εσω του κυκλου αποκλειομενοι, οι δε εξωθεν περικυκλουντες.
Και τουτο τρισσως ποιουντες διαχωριζονται, και ιστανται εις τους ιδιους τοπους, οι μεν των
Βενετων εις τα αριστερα, οι δε των Πρασινων εις τα δεξια μετα και των ετερων δημοτων, και
λεγουσιν αμφω τα γοτθικα, ατινα εισι ταυτα, δηλονοτι και των πανδουρων το οικειον μελος
αποπληρουντων· "γαυζας· βονας· βηκηδιας· "Ἅγια·" γαυδεντες· ελκηβονιδες· ενκερτυς· "Ἅγια·"
βονα· ωρα· τουτουβαντες· βονα αμορε· επισκυαντες· ιδεσαλβατους· "Νανα·" δεους· δεους·
σεβακιβα· "Νανα·" δευμονογυγγυβελε· γυβιλους· γυβελαρες· "Νανα·" γυβιλους· γυβελαρες·
"Νανα·" του γεγδεμα· δε τουλβελε· νικατω τουλδο· "Νανα·" ο Ἐζεκιας εν τοις πολεμοις
καθοπλισαμενος Ἀσσυριοις· "Ἀνανα·" την ελπιδα και μονην εχων Θεου του φιλανθρωπου·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

122

"Νανα·" παντα υπεταξεν εθνη και αθεων την τυραννιδα· "Ἅγια·" ο Σωτηρ, αγαθοι δεσποται·
"Νανα·" παντα εχθρον σας δουλωσηι προ των ποδων σας. Ἰβερ· ιβεριεμ· του ιγγερουα·
γεργερεθρωι· "Νανα·" σικαδιασε περετουρες." Και ειθ' ουτως λεγουσιν οι μαΐστωρες μετα και
των δημοτων το αλφαβηταριν· "Ἀνανα·" "Ἀηττητωι Θεου παλαμηι εστεφθητε, δεσποται,
ουρανοθεν. "Βραβειον νικης ωφθητε, κοσμοποθητοι ευεργεται. "Γενναιοι ωφθητε τοις
εναντιοις, "δωρουμενοι τοις Ῥωμαιοις ζωηφορους ευεργεσιας." Και ειθ' ουτως παλιν λεγουσιν
οι μαΐστωρες. "Ἁγιας τα ανα τε ανετανε. 2.184 "Ἐντολαι σας υπερ τα οπλα ισχυουσι κατ' εχθρων
απαντων. "Ζωη Ῥωμαιων και πλουτος, αλλοφυλων καταπτωσις οντως. "Ηυρεθητε τειχος της
πολιτειας. "Θεος σοι εδωκεν κλαδους συνομοθρονας, ευεργετα." Και μετα ταυτα λεγοντες οι
μαΐστωρες προς τους Γοτθους "Ἀμπαατω," δια νευματος των αυτων μαιστωρων κυκλευουσιν οι
Γοτθοι, και ταις βεργαις τα σκουταρια τυπτοντες και λεγοντες· "Τουλ, τουλ," περικλειουσιν
ενδοθεν τους των δυο μερων μαΐστωρας, και παλιν αποχωριζομενοι ιστανται εις τους οικειους
τοπους, και αρχονται παλιν λεγειν οι μαΐστωρες. Ι. Κ. Λ. Μ. Και παλιν τελειται, καθως
προειρηται, και χωριζομενων των Γοτθων και εις τους ιδιους τοπους ισταμενων, λεγουσιν οι
μαΐστωρες· Ν. Ξ. Ο. Π. Και παλιν τελειται, καθως προειρηται, και χωριζομενων των Γοτθων και
εις τους ιδιους τοπους ισταμενων, λεγουσιν οι μαΐστωρες. Ρ. Σ. Τ. Υ. 2.185 Και παλιν τελειται,
καθως προειρηται, και χωριζομενων των Γοτθων και ισταμενων εις τους ιδιους τοπους,
λεγουσιν οι μαΐστωρες· Φως ανετειλεν εν τωι κρατει ηλιου δικην αι αρεται σας. Χριστος συνεστω
εκαστωι περιεπων τας κορυφας σας. Ψηφισματι αυτου κυριευοντες. Ὡς κυριοι και δεσποται των
περατων της εξουσιας. Και μετα την συμπληρωσιν του αλφαβηταριου, λεγουσιν "Πολυχρονιον
ποιησηι ο Θεος την αγιαν βασιλειαν σας." Οι δε Γοτθοι τυπτοντες μετα των βεργιων τα
σκουταρια και λεγοντες συνεχως· "Τουλ, τουλ" τρεχοντες εξερχονται, οι μεν των Βενετων απο
του αριστερου μερους, οι δε των Πρασινων απο του δεξιου. 2.186συπρα Λεξικον των εν τωι
Γοτθικωι ᾀδομενων. 70γαυζας χαιρεσθε. βονας καλαι βικηδας γειτονειαι. αγια γαυδεντες
χαιρεσθε. ελκηβονιδες προσκαλουμενοι. ενκερτυς αγωνιζομενοι. βονα ωρα καλη ωρα. νανα.
γυβιλους κραυγη και κρακτης. γυβελαρες κραυγαζοντες. γυβιλους κρακτης. γυβελαρες
φωνοβολουντες. νανα Θεε, Θεε, η Θεου Θεου. του γεγδεμα εξ ανατολης η αρχηθεν. δε τουλβελε
αγαθος ο Θεος. νικατο τουλδο νικατο ο Θεος. τουτοβαντες σαλπιζοντες. βονα αμορε καλην
αγαπην. επισκυαντες επιγνωντες. ιδεσαλβατους σωζομενοι. δεους δεους Θεος, Θεος. Νανα.
σεβακιβα εαυτους ευσχολουντες. δεμονογυγγυβελε αποσυνεκτικης κραυγης. ο Θεος, ο Θεος
πανευκλεης κραυγη. ιβερ Θεε, Θεε. του ιγγερ ουα. γεργερεθω νανα. σικαδιασε περετουρες. Ἑτερα
ερμηνεια των προειρημενων λεξεων. 70γαυζας ο ευπρεπης Ῥωμαιον. βικη τεχνιτης Ἑβραιον.
αγια φυλαττε Ῥωμαιον. Ἐλ. Θεε Ἑβραιον. δεσ. γνωθι Ἑβραιον. αγια φυλαττε Ῥωμαιον. ωρα
φως Ἑβραιον. βαντες ελθε Ῥωμαιον. επισκυ εανπερ ανελθ. Ἑβραιον. ιδε θεωρουμενην
Ῥωμαιον. νανα σωσον δη σωσον Ἑβραιον. σεβα. καθισον Ἑβραιον. νανα σωσον δη σωσον
Ἑβραιον. ογυν εις το βαραθρον Ἑβραιον. βελε σατανα Ἑβραιον. βηλους του διαβολου Ἑβραιον.
αιλαρες των πνευματων Ῥωμαιον. του συ Ῥωμαιον. δετουλ. εξαλειψον Ἑβραιον. νικατω
νικατω Ἑλληνικον. νανα σωσον δη σωσον Ἑβραιον. βονας και καλος Ῥωμαιον. διας τας ημερας
Ῥωμαιον. γαυζεντες τα ευπρεπη Ῥωμαιον. νικονι κτιστα μου Ἑβραιον. εν κερκυς και ασφαλεως
Ῥωμαιον. βονα το καλον Ῥωμαιον. του του συ συ Ῥωμαιον. αμορε σε αγαπω Ῥωμαιον. αντες εις
την πρωτην Ἑβραιον. σαλβατους ευπαθειαν Ἑβραιον. δεους δεους Θεε Θεε Ῥωμαιον. κιβα ως
παρεγενου Ἑβραιον. δαιμον σιωπα Ἑβραιον. γυ εις το βαραθρον Ἑβραιον. γυ εις το βαραθρον
Ἑβραιον. γυν εις το βαραθρον Ἑβραιον. νανα σωσον δη σωσον Ἑβραιον. γεγδεμα ο μαργαριτης
Ῥωμαιον. βελε τον σαταναν Ἑβραιον. τουλδο. η τροφη των στρατευματων Ῥωμαιον.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

123


