Commentarii in Lucam
76 { ZU LK 9, 23 f Οι γενναιοι των στρατηγων τους των τακτικων επιστημονας
ακονωσι προς ευτολμιαν ου μονας αυτοις τας εκ του νικησαι τιμας υπισχνουμενοι, αλλα
γαρ και αυτο το παθειν ευκλεες ειναι λεγοντες και πασης αυτοις ευφημιας προξενον· ου
γαρ εστι των ενδεχομενων τους εθελοντας ευδοκιμειν εν μαχαις μη ουχι και τας εκ των
ανθεστηκοτων υπομενειν εσθ' οτε πληγας. πλην ουκ αμισθον εσται το παθειν αυτοις·
επαινεθησονται γαρ ως τοις πολεμιοις επιπηδησαντες, και αυτο το παθος μαρτυρησει
παντως αυτοις οτι φρονηματι κεχρηνται σφοδρα νεανικωι. τοιουτο διδασκοντα ορωμεν
και αυτον τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον. αφορμη δε γεγονεν αυτωι του τοιουδε
λογου το προαπαγγειλαι τοις μαθηταις οτι χρη παντως αυτον τας εκ των Ἰουδαιων
εφοδους υπενεγκειν εμπαιχθηναι τε παρ' αυτων και εμπτυσθηναι και αποκτανθηναι και
αναστηναι τηι τριτηι ημεραι. ινα τοινυν μη υπολαβωσιν οτι πεισεται μεν αυτος υπερ της
του κοσμου ζωης τας εκ των φονωντων επηρειας, αυτοις γε μην εξεστι διαβιουν
ανειμενως, αναγκαιως δεικνυς οτι δια των ισων ανδραγαθηματων ιεναι χρη τους της
παρ' αυτου δοξης επιθυμουντας τυχειν, μονονουχι και διαμαρτυρεται λεγων τα
προκειμενα· εδει γαρ, εδει τους εις τοιαυτην λειτουργιαν προκεχειρισμενους
ευσθενεστατους ειναι και νεανικους, ως μηδεν υφορασθαι των δεινων. ο τοιουτος
εαυτον αρνησεται μονονουχι και αποταξαμενος τηι παρουσηι ζωηι υπερ γε του 77 αγαθου
και της εις Χριστον αγαπης. ουτως τις ακολουθησει Χριστωι μονονουχι κεκραγως τε και
λεγων προς τον των ολων σωτηρα Χριστον οτι Ἕνεκα σου θανατουμεθα ολην την
ημεραν, ελογισθημεν ως προβατα σφαγης τοιουτος ην ο μακαριος Παυλος φασκων·
Χριστωι συνεσταυρωμαι· ζω δε ουκετι εγω, ζηι δε εν εμοι Χριστος. ο δε νυν ζω εν σαρκι,
εν πιστει ζω τηι του υιου του θεου του αγαπησαντος με και παραδοντος εαυτον υπερ
εμου. αριστα δη ουν κατευμεγεθειν επιταττει παντος πειρασμου τε και διωγμου ευ
ειδοτας οτι οι τα αυτου ζηλουν εθελοντες εσονται κοινωνοι και μετοχοι της δοξης
αυτου. ου γαρ ει τις γενοιτο των του θανατου δεσμων καταφρονητης, ουτος απολωλεν·
εν γαρ τοι τωι απολεσαι την εαυτου ψυχην ευρησει μαλλον αυτην, ως εν γε τωι ευρειν
υποστησεται την απωλειαν.
{3Zu Lk 9, 25a}3 Ὅτι δε κρειττον απαραβλητως της εν κοσμωι λαμπροτητος
και τρυφης το ευδοκιμειν εστιν εν αγαπηι τηι κατα Χριστον, διαδεικνυσιν ειπων· {3Zu
Lk 9, 25b Ὅταν γαρ τις εις το παραυτικα ηδυ μαλλον η το χρησιμον αποβλεπων
παραιτησηται μεν το παθειν, εληται δε το διαβιωναι λαμπρως, καν ει πλουτον εχοι και
περιουσιαν χρηματων, τι το οφελος εντευθεν αυτωι την ψυχην απολεσαντι; παραγεται
γαρ το σχημα του κοσμου τουτου και εν ισωι σκιαις μετακλινεται τα τερπνα και
αφιπταται των εχοντων ο πλουτος· ου γαρ ωφελησουσι θησαυροι ανομους, δικαιοσυνη
δε ρυεται εκ θανατου. 78 {3Zu Lk 9, 26a}3 Ἵνα δε και τον του εθελησαι πονειν εναργη
καταστησηι μισθον, επιφερει τουτοις και φησιν· {3Zu Lk 9, 26b Πολλα δε κατα ταυτον
εργαζεται χρησιμα τε και αναγκαια δια τουτων των λογων. πρωτον μεν γαρ δεικνυσιν
οτι παντη τε και παντως εψεται τοις αισχυνομενοις αυτον τε και τους αυτου λογους το
των ισων τυχειν. τι δ' αν γενοιτο τουτωι το ισοστατουν εις δυναμιν ευθυμιας; ει γαρ
επαισχυνεται τινας ο κριτης ως εποφειλων αυτοις τον της ευπειθειας μισθον και της εις
εαυτον αγαπης τα γερα και τον της ευνοιας στεφανον, πως ουκ εστιν αναμφιλογως
ειπειν οτι παντη τε και παντως εν ατελευτητοις εσονται τιμαις τε και δοξαις οι των
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω λαμπρων τετυχηκοτες αγαθων; ειτα προς τουτοις φοβον αυτοις εντικτει
καταβησεσθαι λεγων εξ ουρανου ουκ εν σμικροπρεπειαι τηι πρωτηι και εν υφεσει τηι καθ'
ημας, αλλ' εν δοξηι τηι του πατρος δορυφορουντων αγγελων. ουκουν παγχαλεπον και
ολεθρου μεστον το καταγνωσθηναι μεν επι αφιλιαι τε και αφιλεργιαι καταφοιτησαντος
ανωθεν του κριτου και αγγελικων ταγματων περιεστηκοτων, μεγα δε και παντος
θαυματος αξιον και της εις ληξιν ευημεριας προξενον το επι τοις ηδη προπεπονημενοις
χαιρειν αυτους και το προσδοκαν των ιδρωτων τας αμοιβας· επαινεθησονται γαρ οι
τοιοιδε Χριστου λεγοντος· ∆ευτε οι ευλογημενοι του πατρος μου, κληρονομησατε την
ετοιμασμενην υμιν βασιλειαν απο καταβολης κοσμου. 79
{3Zu Lk. 9, 27–29 Ουπω την εξ υψους δυναμιν εσχηκοτας τους μαθητας εικος ην
ταχα που και ανθρωπιναις περιπεσειν ασθενειαις και τι τοιουτον καθ' εαυτους
εννενοηκοτας ειπειν· Πως αρνησεται τις εαυτον; η πως απολεσας την εαυτου ψυχην
ευρησει παλιν αυτην; τι δε τοις τουτο παθουσι το ισοστατουν εσται γερας; η και ποιων
εσται χαρισματων μετοχος; ινα τοινυν των τοιουτων αυτους αποστησηι λογισμων και
οιον μεταχαλκευσηι προς ευανδριαν της εσομενης αυτοις ευκλειας επιθυμιαν εντεκων
φησι· Λεγω δε υμιν· εισι τινες των αυτου εστηκοτων, οι ου μη γευσωνται θανατου εως
αν ιδωσι την βασιλειαν του θεου. βασιλειαν δε θεου λεγει αυτην την θεαν της δοξης, εν
ηι και αυτος οφθησεται κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον επιλαμψει τοις επι γης· ηξει γαρ
εν δοξηι του θεου και πατρος και ουκ εν γε μαλλον σμικροπρεπειαι τηι καθ' ημας. πως ουν
αρα θεωρους εποιειτο του θαυματος τους λαβοντας την υποσχεσιν; ανεισιν επι το ορος
τρεις απ' αυτων τους απολεκτους εχων. ειτα μεταπλαττεται προς εξαιρετον τινα και
θεοπρεπη λαμπροτητα ωστε και τον ιματισμον αυτου τηι του φωτος προσβοληι
διαλαμψαι και οιον απαστραψαι δοκειν. ZU LK 9, 30φ Πλην Μωυσης και Ἠλιας
περιεστηκοτες τον Ἰησουν προσελαλουν, φησιν, αλληλοις την εξοδον αυτου, ην εμελλε
80 πληρουν εν Ἱερουσαλημ, τουτεστι της μετα σαρκος οικονομιας το μυστηριον και το
σωτηριον παθος, το επι γε φημι τωι τιμιωι σταυρωι· δοξαν γαρ αυτο καλουσιν αει. και γαρ
εστιν αληθες οτι ο δια Μωυσεως νομος και των αγιων προφητων ο λογος το Χριστου
μυστηριον προανεδειξαν, ο μεν εν τυποις και σκιαις, μονονουχι καθαπερ εν πινακι
καταγραφων αυτο, οι δε πολυτροπως προηγορευκοτες ως και οφθησεται κατα καιρους
εν ειδει τωι καθ' ημας και οτι της παντων ενεκα σωτηριας και ζωης ου παραιτησεται το
παθειν τον επι ξυλου θανατον. ουκουν η Μωυσεως και Ἠλιου παραστασις και το
προσλαλειν αλληλοις αυτους οικονομια τις ην ευ μαλα καταδεικνυουσα
δορυφορουμενον μεν υπο νομου και προφητων τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον ως
και νομου και προφητων δεσποτην, προκαταδειχθεντα δε παρ' αυτων, δι' ων αλληλοις
συνωιδα προεκηρυξαν.
ZU LK 9, 29 Πεπραχθαι δε φαμεν την μεταμορφωσιν ουχι δη που το σχημα το
ανθρωπινον μεταβαλοντος του σωματος, αλλα δοξης τινος φωτοειδους περιστελλουσης
αυτο και τον ατιμοτατον της σαρκος χαρακτηρα μεταχρωννυσης ωσπερ εις οψιν
ευκλεεστεραν κατα το Σπειρεται εν ατιμιαι, εγειρεται εν δοξηι, παρα του μακαριου
Παυλου καλως τε και ορθως ειρημενον. νυνι μεν γαρ αυτο τουτο σαρξ εστι γυμνη, ου
δοξηι τινι κατακεχρωσμενη, ου λαμπροτητι φυσικηι κατηγλαισμενη, ψιλην δε και μονην
την εκ φυσεως αδοξιαν και ασθενειαν εχουσα, κατα δε τον της αναστασεως καιρον
εξαλλαγη τις εσται θεοπρεπης και δοξης, ου σχηματος, μεταβολη. θειας γαρ δοξης 81
επιβληματι περιαστραψει λοιπον· εκλαμψουσι γαρ οι δικαιοι καθαπερ ο ηλιος εν τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βασιλειαι του πατρος κατα την του σωτηρος φωνην. ZU LK 9, 32φ Οι μεν μακαριοι
μαθηται βραχυ πως απονυσταζουσιν ως τηι προσευχηι σχολαζοντος του Χριστου·
επληρου γαρ οικονομικως τα ανθρωπινα. ειτα διαγρηγορησαντες θεωροι γεγονασι της
ουτω σεπτης και παραδοξου μεταβολης. οιηθεις δε ισως ο θεσπεσιος Πετρος οτι ταχα
που ενεστηκεν ο καιρος της βασιλειας του θεου, αποδεχεται μεν τας εν τωι ορει
διατριβας, σκηνας δε δειν τρεις γενεσθαι φησι· Χριστωι μεν μιαν, τας ετερας δε Μωυσει
και Ἠλιαι. αλλ' ουκ ᾔδει, φησιν, ο λεγει· ου γαρ ην καιρος της συντελειας τους αιωνος,
ουτε μην του χρηναι λαβειν τους αγιους της επηγγελμενης αυτοις ελπιδος την μεθεξιν.
ως γαρ ο Παυλος φησι, μετασχηματισει το σωμα της ταπεινωσεως ημων συμμορφον τωι
σωματι της δοξης αυτου, Χριστος δηλονοτι. ουσης ουν εν αρχαις ετι της οικονομιας και
ουπω πεπερασμενης πως ην εικος καταληξαι Χριστον της εις τον κοσμον αγαπης
αποφοιτησαντα του παθειν εθελειν υπερ αυτου; σεσωκε γαρ την υπ' ουρανον και αυτον
υπομεινας τον κατα σαρκα θανατον και δια της εκ νεκρων αναστασεως καταργησας
αυτον. ZU LK 9, 35 Ουκουν προς τηι απορρητωι και παραδοξωι θεαι της δοξης Χριστου
πεπρακται τι και ετερον χρησιμον τε και αναγκαιον 82 εις βεβαιωσιν της επ' αυτωι
πιστεως και ουχι μονοις τοις μαθηταις, αλλα και ημιν αυτοις. εκ νεφελης γαρ ανωθεν
ως εκ του θεου και πατρος κατεδοθη φωνη λεγοντος· Ουτος εστιν ο υιος μου ο
αγαπητος, ο εκλελεγμενος.
ZU LK 9, 36 Και εν τωι γενεσθαι, φησι, την φωνην ευρεθη Ἰησους μονος. εστωτος
Μωυσεως και Ἠλιου αυτου μαλλον ακουειν αυτους επιταττει. ινα δε μη συκοφαντηται
παρα τινων η αληθεια λεγοντων οτι Μωυσεως μαλλον ακουειν αυτους προστεταχεν ο
πατηρ και ου του παντων ημων σωτηρος Χριστου, αναγκαιως ο ευαγγελιστης
επεσημηνατο λεγων οτι εν τωι γενεσθαι την φωνην ευρεθη Ἰησους μονος. αυτου
τοιγαρουν ακουειν προστεταχε· και γαρ εστιν αυτος τελος νομου και προφητων. δια
τουτο και τοις Ἰουδαιων δημοις προσεφωνει λεγων· Ει επιστευετε Μωυσει, επιστευετε
αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος εγραψεν.
ZU LK 9, 37–40 Ἀκηκοαμεν οτι προσδεδραμηκε τις Χριστωι των απο του πληθους
παιδος αρρωστιαν ου φορητην εξηγουμενος· εφη γαρ σπαρασσεσθαι μεν αυτον αγριως
υπο πνευματος πονηρου, παγχαλεπον δε την συντριβην υπομενειν. πλην ουκ αμωμητον
εποιειτο την προσοδον· κατεβοησε γαρ του χορου των αγιων αποστολων, μη ισχυσαι
λεγων αυτους επιτιμησαι τωι δαιμονι. αλλ' ην αμεινον τιμωντα μαλλον τον Ἰησουν την
επικουριαν αιτειν και την παρ' αυτου ζητησαι χαριν. κατανευει γαρ τιμωμενος και
πιστευομενος προς ημων, οτι 83 παντα δυναται και προς ουδεν ολως ασθενει και γαρ
εστιν αυτος ο των δυναμεων κυριος και παν ει τι περ εστιν ολως δυναμεως δεκτικον,
τουτο παντως εχει παρ' αυτου το ειναι ο εστιν , οταν δε απιστωμεν, υβριζομεν αυτου
την δοξαν, ληψομεθα δε παρ' αυτου παντελως ουδεν· προσεκομισα γαρ αυτον, φησι,
τοις μαθηταις σου, και ουκ ηδυνηθησαν αυτο εκβαλειν. καιτοι δια την σην απιστιαν ουκ
ενηργηκεν η χαρις· οτι γαρ χρη μετα πιστεως προσιεναι Χριστωι και τοις παρ' αυτου την
του θεραπευειν δυνασθαι πλουτησασι χαριν, αυτος ημας εδιδαξε πανταχου την πιστιν
αιτων παρα των προσιοντων αυτωι. ταυτης ενεκα της αιτιας κατεβοησε δικαιως αυτου
Χριστος. και ει βουλει, ακουε του ευαγγελιστου λεγοντος· ZU LK 9, 41 Ἄπιστον γενεαν
εκεινον που παντως και τους ομογνωμονας εικοτως απεκαλει και διεστραμμενον και
κατ' ουδενα τροπον ορθοποδειν ειδοτα. περι των τοιουτων φησι το γραμμα το ιερον· Ὧν
αι τριβοι σκολιαι, και καμπυλαι αι τροχιαι αυτων. φευγει την νοσον ο μακαριος ∆αβιδ
λεγων· Ουκ εκολληθη μοι καρδια σκαμβη τουτεστι την εις ευθυ τριβον βαδισαι μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

δυναμενη. τουτοις ο μακαριος βαπτιστης προσπεφωνηκε λεγων· Ἑτοιμασατε την οδον
κυριου, ευθειας ποιειτε τας τριβους αυτου. ουκουν ο απιστος εσται που παντως και
διεστραμμενος. τοις ουτως εχουσι γνωμης και εις τουτο πεσουσιν ανοσιοτητος ουκ αξιοι
συνειναι Χριστος, αλλ' ει χρη τι των ανθρωπινων ειπειν ολιγορει και ακηδιαι ωσανει
δια την κακιαν βαρουμενος την 84 μετ' αυτων διατριβην. και τουτο διδαξει λεγων· Ἕως
τινος εσομαι προς υμας και ανεξομαι υμων; ο γαρ λεγων ασθενησαι προς ενεργειαν την
κατα πνευματων πονηρων τους δια των αυτου νευματων εξουσιαν λαβοντας εκβαλλειν
αυτα, της χαριτος μαλλον κατηγορει και ουχι των λαβοντων αυτην. οτι γαρ Χριστος ην
ο ενεργων εν αυτοις, χαλεπον ουδεν τοις εθελουσιν ιδειν. και γουν τεθεραπευται μεν ο
επι τηι ωραιαι πυληι χωλος, ανετιθει δε Πετρος Χριστωι το παραδοξον τοις Ἰουδαιοις
προσλαλων ως εν ταις Πραξεσι γεγραπται. προσπεφωνηκε δε που παλιν ενι των παρ'
αυτου τεθεραπευμενων· Αινεα, ιαται σε ο Χριστος. πανταχοθεν τοινυν εστιν εναργες οτι
της αυτου δυναμεως κατηγορησεν ανοσιως ο περι των αγιων αποστολων ειπων οτι ουκ
ηδυνηθησαν αυτο εκβαλειν. και καθ' ετερον δε τροπον αγανακτει Χριστος
συκοφαντουμενων αγιων, οι και τον των ιερων κηρυγματων εθαρρηθησαν λογον και
μυσταγωγοι τεθεινται της υπ' ουρανον τηι παρ' αυτου χαριτι μαρτυρουμενοι οτι τε ειεν
αυτου μαθηται και το της αληθους θεογνωσιας εναπαστραπτουσι φως τοις απανταχου
ταις παρ' αυτων διδασκαλιαις επομενης χρησιμως και της παραδοξου μεγαλουργιας. ZU
LK 9, 42 Ἄμεινον δε οιμαι κατα την πρωτην αποδοσιν απιστον νοειν τον του
δαιμονωντος πατερα. διο και εδει λυπουμενον απελθειν. αλλ' ινα μη τις οιηται και
αυτον ατονησαι Χριστον 85 προς την του παραδοξου κατορθωσιν, επετιμησε τωι
ακαθαρτωι πνευματι και παραχρημα του νοσειν ο νεανιας απηλλαττετο. ZU LK 9, 42φ
Καλως ειρηκεν οτι Ἀπεδωκεν αυτον τωι πατρι· ου γαρ ην ετι του πατρος, αλλα του
κρατουντος πνευματος επειδη απεσεισατο την πλεονεξιαν, γεγονε παλιν του ιδιου
πατρος· Χριστου δε το δωρον, ος και τοις αγιοις αποστολοις δεδωκεν εξουσιαν του
δυνασθαι κατορθουν τας θεοσημειας και τοις ακαθαρτοις πνευμασιν επιτιμαν.
εκπληττεσθαι δε φησιν τους οχλους ο μακαριος ευαγγελιστης επι τηι μεγαλειοτητι του
θεου.
ZU LK 9, 43φ Παντα α ο Ἰησους εποιει, θαυμασμου αξια παρα πασιν ην. επελαμπε
γαρ τι εξαιρετον και θειον πασηι τηι ενεργειαι αυτου, ως αληθευειν την λεγουσαν
γραφην· ∆οξαν και μεγαλοπρεπειαν επιθησεις επ' αυτον. ει και παντες μεντοιγε
εθαυμαζον επι πασιν οις εποιει ο Ἰησους, αλλ' αυτος τα επιφερομενα τουτοις ουκ ειπε
προς παντας, αλλα προς τους εαυτου μαθητας οτι Ει και τοιαυτα εστιν α ποιω παντα, ως
παντας επ' αυτοις θαυμαζειν, αλλα κατανοησατε, εις οσον εμαυτον ταπεινουν μελλω
υπερ παντων παραδιδομενος, ινα αρω την αμαρτιαν του κοσμου. ιν' ουν ειδειεν
ακριβως το περι αυτου μυστηριον οι της οικουμενης μυσταγωγοι, χρησιμως και
αναγκαιως ποιειται την προαγορευσιν και φησι· Θεσθε υμεις εις τας καρδιας υμων 86
τους λογους τουτους· ο γαρ υιος του ανθρωπου μελλει παραδιδοσθαι εις χειρας
ανθρωπων. και ποια τις εστιν η προφασις η ταυτα ειπειν παρασκευασασα Χριστον,
αναγκαιον ως οιμαι λεγειν. ουκουν ανεκομισε μεν εις το ορος Πετρον και Ἰακωβον και
Ἰωαννην και μετεμορφωθη εμπροσθεν αυτων· ελαμψε το προσωπον αυτου ως ο ηλιος.
εδειξεν αυτοις την δοξαν, μεθ' ης επιλαμψει τωι κοσμωι κατα καιρους, ειτα κατελθων
απο του ορους πονηρου τε και απηνους πνευματος ηλευθερωσε τινα. αλλ' εδει παντως
αυτον το σωτηριον υπερ ημων υπομειναι παθος και της Ἰουδαιων ανασχεσθαι
σκαιοτητος. ου δη γεγονοτος ουδεν απεικος εννοειν εν θορυβοις εσεσθαι τους μαθητας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κακεινο που ταχα καθ' εαυτους εννοειν τε και λεγειν· Ὁ τοσουτος εν δοξηι, ο νεκρους
αναστησας εν εξουσιαι θεοπρεπει, ο θαλασσαις επιτιμων και πνευμασιν, ο λογωι
συντριβων τον σαταναν, πως ηλω νυνι και τοις των φονωντων εμπεπτωκε βροχοις; αρ'
ουν ηπατημεθα θεον ειναι νομιζοντες αυτον; ινα τοινυν ειδειεν το παντη τε και παντως
εσομενον, αποθετον ωσπερ εις νουν ποιεισθαι κελευει το μυστηριον· Θεσθε γαρ, φησιν,
υμεις εις τας καρδιας υμων· το δε Ὑμεις εν τουτοις διαστελλοντος εστιν απο των αλλων
αυτους· ηθελε μεν γαρ αυτους ειδεναι το συμβησομενον, ου μην ετι και λαλειν ετεροις.
ου γαρ εδει μονον τους αγελαιους μαθειν οτι πεισεται, αλλ' ην αμεινον προς τουτωι
πεπληροφορημενους οτι και ανεβιω θεοπρεπως καταργησας τον θανατον, διαφυγειν
ετοιμως τα εκ του σκανδαλιζεσθαι βλαβη. οταν τοινυν ενστηι, φησι, του παθειν ο καιρος,
μη ειπηις· Πως ο τοσουτος εν δοξηι και σημειων τοσουτων αποτελεστης καθ' ενα των
καθ' ημας ουκ ενοησε πεσων εις χειρας εχθρων; ισθι δε μαλλον την οικονομιαν
εννοησας οτι ου βεβιασμαι παρα τινων, αφιγμαι δε εις τουτο εκων. τι γαρ ην το κωλυον
τον προειδοτα και απαγγειλαντα σαφως το εσομενον μη αν εθελησαι παθειν; αλλ' ινα
σωσω την υπ' ουρανον, εμαυτον ενηκα τωι 87 παθειν. τουτο διδαξει σαφως ετερωθι που
λεγων· Ουδεις αιρει την ψυχην μου απ' εμου, αλλ' εγω τιθημι αυτην απ' εμαυτου.
εξουσιαν εχω θειναι αυτην και εξουσιαν εχω παλιν λαβειν αυτην. ZU LK 9, 45 Ειτα ειποι
τις αν· Και πως ηγνοουν οι μαθηται το Χριστου μυστηριον; ησαν μεν γαρ εκ της των
Ἰουδαιων αγελης, πλην ου ραιθυμοι και των Μωυσεως γραμματων ουκ ανεπιστημονες·
και γουν απολεκτοι γεγονασι δια τουτο παρα Χριστου. ειτα πως ηγνοησαν το Χριστου
μυστηριον καιτοι δια της του νομου σκιας πλεισταχου γραφομενον; αλλ' ως ο μακαριος
γραφει Παυλος· Πωρωσις απο μερους γεγονε τωι Ἰσραηλ και· Ἄχρι της σημερον ηνικα αν
αναγινωσκηται Μωυσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων κειται μη ανακαλυπτομενον
οτι εν Χριστωι καταργειται. χρη τοιγαρουν προσιοντας τωι Χριστωι λεγειν· Ἀποκαλυψον
τους οφθαλμους μου και κατανοησω τα θαυμασια εκ του νομου σου.
ZU LK 9, 46φ Μανθανετω παλιν ο ψιλον ανθρωπον νομιζων ειναι τον Ἰησουν
οτι πεπλανηται και της αληθειας οιχεται μακραν. ιστω γαρ οτι καν ει γεγονε σαρξ θεος
ων ο λογος, αλλ' ουν αναποβλητον εχει το ειναι ο ην και μεμενηκε θεος. ενεστι μεν γαρ
μονωι τωι επι παντας θεωι το εξεταζειν δυνασθαι καρδιας και νεφρους και γινωσκειν τα
κεκρυμμενα, ετερωι δε παρ' αυτον ουδενι παντελως. αλλ' ιδου τους των αγιων
αποστολων διαλογισμους εξεταζει Χριστος και τον της θεοτητος οφθαλμον καθιησιν εις
τα κεκρυμμενα. θεος ουν αρα 88 εστιν ο τοις ουτω μεγαλοις και θεοπρεπεστατοις
εμπρεπων αξιωμασι. πλην εκεινο διερευνησωμεν· αρα γαρ απαντες οι μακαριοι μαθηται
κοινην εσχηκασι την τοιανδε νοσον; αλλ' οιμαι πολυ το απιθανον εχει το νομιζειν
απαντας κοινην και μιαν ευθυς εισδεξασθαι νοσον. ενος δε, ως γε οιμαι, παθοντος
αυτην, ινα μη τινα διαβολην κατα τινος των συμμαθητων ο σοφωτατος ευαγγελιστης
εξυφαινων ευρεθηι, αδιοριστως αποφαινεται λεγων οτι Εισηλθε διαλογισμος εν αυτοις
το τις αν ειη μειζων αυτων. πλην οτι δεινος αγαν εις κακουργιας ο σατανας, εξεστι
παλιν και δια τουτων ιδειν· επιβουλευει γαρ πολυτροπως τοις την παγκαλην ηγαπηκοσι
ζωην. καν μεν δυναιτο δια των της σαρκος ηδονων τον τουδε τινος εκπολιορκησαι
νουν, αγριως επιπηδαι και της φιληδονιας οξυνει το κεντρον. ει δε δη τις ειη νεανικος
και των τοιουτων επεκεινα φεροιτο βροχων, μετεισιν ευκολως ψυχικοις αρρωστημασι
τας κατ' αυτων αρτυων επιβουλας· ενσπειρει γαρ τι των απαιδοντων θεωι και το
φιλοδοξον εγειρει παθος κατα βραχυ κατασειων εις επαρατον υπεροψιαν. παθος δη ουν
διακενου δοξης εισδεδραμηκε τινα των αγιων αποστολων· το γαρ ολως διαλογιζεσθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

το τις αν ειη μειζων αυτων, φιλονεικουντος εστι και το προεσταναι των αλλων
επιθυμουντος. πλην ουκ ενυσταξεν ο σωζειν ειδως δηλονοτι Χριστος· ειδεν εν τηι του
μαθητου διανοιαι τον επ' αυτωι δη τουτωι διαλογισμον ωσπερ τινα ριζαν πικριας ανω
φυουσαν κατα το γεγραμμενον, και πριν εις υψος αρθηναι, πριν αδρυνθηναι εκ ριζης
αυτης αναβοθρευει το κακον· αρχομενα γαρ εν ημιν τα παθη νικαται ραδιως,
αδρυνθεντα δε δυσαποβλητα εστι και ου μετριως αναισχυντει. πως ουν αρα το
φιλοδοξον αποκειρει παθος ο πνευματων ιατρος; επελαβετο παιδιου, φησι, και εστησεν
αυτο παρ' εαυτωι. ωφελειας δε προφασιν εποιειτο το χρημα και αυτοις τοις αγιοις
αποστολοις και ημιν δε τοις μετ' εκεινους· παραβοσκεται γαρ η τοιαδε νοσος ως επιπαν
τους ανθρωπους οιπερ αν ειεν εν υπεροχηι τηι κατα τινων. τινος ουν αρα τυπον και
εικονα το παρενεχθεν εποιειτο παιδιον; απονηρου τε και αφιλοδοξου ζωης·
ακαπηλευτον γαρ εχει την γνωμην, ανο 89 θευτον την καρδιαν και εστιν εν απλοτητι
λογισμων· ου φιλοδοξιας εραι, ουκ οιδε της καθ' οτουουν υπεροχης τον τροπον, αλλ'
ουδε φευγει το μειονεκτεισθαι δοκειν. ευδιαν εχει πολλην εις νουν και καρδιαν ως εξ
απλοτητος τε και ακακιας. και γουν αυτος ο σωτηρ εφασκε ποτε τοις αγιοις αποστολοις,
μαλλον δε απασι τοις αγαπωσιν αυτον· Ἀμην, λεγω υμιν, εαν μη στραφητε και γενησθε
ως τα παιδια ταυτα, ου δυνασθε εισελθειν εις την βασιλειαν του θεου. τι δε το
στραφηναι και τοις παιδιοις εξομοιωθηναι, διασαφει γραφων ο μακαριος Παυλος· Μη
παιδια γινεσθε ταις φρεσιν, αλλα τηι κακιαι νηπιαζετε, ταις δε φρεσι τελειοι γινεσθε.
ποτε δε παλιν προσαγουσων αυτωι βρεφη γυναικων, ειτα κωλυοντων των μαθητων
εφη· Ἄφετε τα παιδια ερχεσθαι προς με· των γαρ τοιουτων εστιν η βασιλεια των
ουρανων. τους οντας τοιουτους προσιεται και αγαπαι και οιον εγγυς εχειν αξιοι ως τα
αυτου φρονειν ελομενους· εφη γαρ οτι Μαθετε απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι
καρδιαι.
ZU LK 9, 48 Ειτα φησιν· Ὃς αν δεξηται το παιδιον τουτο επι τωι ονοματι μου, εμε
δεχεται· και ος αν εμε δεξηται, δεχεται τον αποστειλαντα με. οτε τοινυν τοις τιμωσιν
αγιους εις τε και ομοιος ο μισθος, καν ειτε μικρος ειη τυχον η γουν εν υπερκειμενηι τιμηι
τε και δοξηι Χριστον γαρ υποδεχεται και δι' αυτου και εν αυτωι τον πατερα , πως ουχ
εωλον παντελως το αλληλοις φιλονεικειν και το προυχειν ετερων επιζητειν; διατρανοι
δε και ετι μειζονως τον επι τουτωι τωι λογωι σκοπον και φησιν· Ὁ γαρ μικροτερος εν
πασιν υμιν υπαρχων, ουτος εσται μεγας, τον μετριο 90 φρονα λεγων και ουδεν υψηλον
περι εαυτου λογιζομενον δι' ευλαβειαν. γεγραπται γαρ οτι Πας ο υψων εαυτον
ταπεινωθησεται και ο ταπεινων εαυτον υψωθησεται. ZU LK 9, 49φ Ἆρα φθονου κεντρον
τους αγιους ετυψε μαθητας; αρα τοις ευδοκιμουσι βασκαινουσι; κωλυεις, ειπε μοι, τον
εν ονοματι Χριστου συντριβοντα πονηρα δαιμονια; καιτοι πως ουκ εδει μαλλον εννοειν
ως ουκ αυτος εκεινος ην ο των παραδοξων εργατης, αλλ' η εν αυτωι χαρις
αποπεραινουσα το παραδοξον εν δυναμει δηλονοτι Χριστου; πως ουν αρα κωλυεις τον
εν Χριστωι διαπρεποντα; Ναι, φησιν· ου γαρ ακολουθει μεθ' ημων. τι γαρ, ει μη γεγονεν
εναριθμιος τοις αγιοις αποστολοις ο τηι παρα Χριστου χαριτι στεφανουμενος; πλεισται
των παρα Χριστου χαρισματων εισιν αι διαφοραι. και τουτο διδαξει λεγων ο μακαριος
Παυλος οτι Ὧι μεν διδοται λογος σοφιας, αλλωι δε λογος γνωσεως, αλλωι δε πιστις,
ετερωι δε χαρισματα ιαματων. τι ουν εστι το Ου περιπατει μεθ' ημων; δεδωκε τοις αγιοις
αποστολοις εξουσιαν ο σωτηρ κατα πνευματων ακαθαρτων, ωστε εκβαλλειν αυτα και
θεραπευειν πασαν νοσον και πασαν μαλακιαν εν τωι λαωι· και δη και ενηργηκασιν.
υπεστρεψαν γουν χαιροντες και λεγοντες· Κυριε, και τα δαιμονια ημιν υποτασσεται εν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τωι ονοματι σου. ωιηθησαν τοινυν ουδενι μεν των αλλων, αυτοις δε μονοις εξειναι
φερειν το δοθεν αξιωμα. δια τουτο προσιασιν αξιουντες μαθειν, ει και ετερον εξεστι
τουτο δραν. εχομεν τι τοιουτον και εν τοις αρχαιοτεροις γραμμασιν. εφη μεν γαρ που
θεος προς τον Μωυσεα· Ἐπιλεξαι σεαυτωι εβδομηκοντα ανδρας εκ των πρεσβυτερων
Ἰσραηλ και αφελω απο 91 του πνευματος του επι σοι και δωσω αυτοις. και συνηχθησαν
μεν εις την αρχαιαν εκεινην σκηνην οι εξειλεγμενοι πλην δυο τινων· απεμειναν γαρ εν
τηι συναγωγηι. επιπεσοντος δε αυτοις του της προφητειας πνευματος ου μονον
προεφητευον οι εν τηι αγιαι σκηνηι συνδεδραμηκοτες, αλλα και οι απομειναντες εν τηι
παρεμβοληι. ειπε δε, φησιν, Ἰησους ο παρεστηκως Μωυσηι· Ἐλδαδ και Μωδαδ
προφητευουσιν εν τηι παρεμβοληι, κυριε Μωυση· κωλυσον αυτους. και ειπε, φησι,
Μωυσης προς Ἰησουν· Μη ζηλοις συ εμοι; τις γαρ δοιη παντα τον λαον κυριου ειναι
προφητας, οταν δωι κυριος το πνευμα αυτου επ' αυτους. αλλ' ην και τοτε Χριστος ο εν
αγιωι πνευματι ταυτα λαλειν αναπεισας τον ιεροφαντην Μωυσεα. και γουν τοις αγιοις
αποστολοις αυτος δι' εαυτου φησι· Μη κωλυετε τον συντριβοντα τον σαταναν εν τωι
ονοματι αυτου· ου γαρ εστι καθ' υμων, φησι. ος γαρ ουκ εστι καθ' υμων, υπερ υμων
εστιν· υπερ υμων γαρ εισι των αγαπωντων τον Χριστον, οτι τα εις δοξαν αυτου πληρουν
εθελουσι τηι παρ' αυτου χαριτι στεφανουμενοι.
ZU LK 9, 51 Τουτεστιν ενσταντος του καιρου καθ' ον εδει λοιπον το σωτηριον
υπομειναντα παθος αναβηναι μεν εις τον ουρανον, συνεδρευσαι δε τωι θεωι και πατρι,
εκρινεν ανελθειν εις Ἱεροσολυμα. τουτο γαρ οιμαι δηλουν το Ἐστηρισε το προσωπον
αυτου. ZU LK 9, 52–55 Πεπομφεν αγγελους ετοιμασοντας αυτωι τε και τοις συν αυτωι το
καταλυμα. οι δε εις κωμην αφικομενοι Σαμαρειτων ουκ εδεχθησαν. επι τουτοις
ηγανακτουν οι μα 92 καριοι μαθηται και ουχ εαυτων ενεκα μαλλον, αλλ' οτι τον των
ολων σωτηρα και κυριον ου τετιμηκασιν. ειτα της ενουσης εξουσιας αυτωι το μεγεθος
ουκ ηγνοηκοτες εφασκον· Κυριε, θελεις ειπωμεν πυρ καταβηναι εκ του ουρανου και
κατακαυσαι αυτους. τουτο δε ειρηκασι μηπω της νεας κεκρατηκοτες χαριτος, αλλ' ετι
της προτερας εχομενοι συνηθειας προς Ἠλιαν αφορωντες τον πυρι καταφλεξαντα δις
τους πεντηκοντα και τους ηγουμενους αυτων. τουτο δε λεγουσιν επιτιμαι Χριστος.
ZU LK 9, 52–54 Ἡ μεν ουν των ανεγνωσμενων διανοια ταυτην εχει την
περιοχην. εκαστα δε λεπτως ερευνησωμεν· γεγραπται γαρ· Ἄμελγε γαλα και εσται
βουτυρον. αρ' ηγνοησεν ο σωτηρ το εσομενον; ουκ αληθες ειπειν οτι παντα γινωσκων
ᾔδει που παντως ως ου δεχθησονται παρα των Σαμαρειτων οι απεσταλμενοι; ειτα πως
τουτο αμφιλογον; πως ουν εκελευσε προβαδιζειν αυτους; εθος ην αυτωι δια τροπου
παντος ωφελειν επειγεσθαι τους αγιους αποστολους και οδου παρεργον εσθ' οτε
ποιεισθαι το δοκιμαζειν αυτους. οιον τι φημι· ∆ιεπλει ποτε την Τιβεριαδα λιμνην ομου
τοις ωνομασμενοις, ειτα τον υπνον οικονομικως εισδεχεται, και ζαλης κινηθεισης ου
της τυχουσης το σκαφος εκινδυνευεν· εφιει γαρ οικονομικως επεγειρεσθαι τωι σκαφει
τον κλυδωνα, ινα και των μαθητων διαγυμνασηι την πιστιν και της εαυτου δυναμεως
εμφανη καταστησηι την υπεροχην. ο δη και γεγονεν· οι μεν γαρ ολιγοπιστουντες
εφασκον· Ἐπιστατα, σωσον ημας, απολλυμεθα, ο δε εγερθεις οτι και των στοιχειων εστι
δεσποτης διεδειξεν ευθυς· επετιμησε γαρ τηι θαλασσηι και τωι κλυδωνι και εγενετο
γαληνη μεγαλη σφοδρα. ουτω τοινυν και εν τωιδε τωι πραγματι· ᾔδει μεν γαρ ως ουκ
εσονται δεκτοι παρα των Σαμαρειτων οι προκαταγγελλοντες οτι 93 καταλυσει παρ'
αυτοις, αλλ' ινα παλιν και τουτο ωφελειας προφασις τοις αγιοις γενηται μαθηταις,
συγκεχωρηκεν απελθειν. και ποια τις ην η του πραγματος οικονομια; ανεβαινεν εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Ἱεροσολυμα· τον του παθους καιρον εχων ηδη γειτονα εμελλε της Ἰουδαιων ανεχεσθαι
παροινιας. ινα τοινυν, οταν παθοντα ιδωσι, μη σκανδαλισθωσιν, εννοουντες οτι και
αυτους ανεξικακους ειναι βουλεται, καν υβριζωσι τινες, οιον τι προγυμνασμα του
πραγματος την εκ των Σαμαρειτων υβριν εποιησατο, οι ουκ εδεξαντο τους αγγελους.
εδει τοις δεσποτικοις ιχνεσιν ακολουθουντας τους μαθητας διακαρτερησαι μαλλον
αγιοπρεπως και μηδεν επ' αυτοις των εξ οργης ειπειν. αλλ' ησαν ου τοιουτοι·
θερμοτερωι δε ζηλωι κεκρατημενοι πυρ αυτοις εξ ουρανου κατενεγκειν ηθελον το γε
ηκον επ' αυτοις.
ZU LK 9, 55 Ἀληθευει τοιγαρουν ο των ολων δεσποτης ουτω λεγων· Ου γαρ εισιν
αι βουλαι μου ωσπερ αι βουλαι υμων, ουδε ωσπερ αι οδοι μου αι οδοι υμων. αλλ' ως
απεχει ο ουρανος απο της γης, ουτως απεχουσιν αι οδοι μου απο των οδων υμων και τα
διανοηματα υμων απο των διανοηματων μου. επετιμα τοινυν χρησιμως τοις εαυτου
μαθηταις περιστελλων αστειως την οξυθυμιαν και αναπειθων ανεξικακειν. ωφελησε δε
και καθ' ετερον τροπον αυτους. εμελλον εσεσθαι της υπ' ουρανον μυσταγωγοι, πολεις τε
και χωρας περιφοιταν διακηρυττοντες πανταχου το ευαγγελικον και σωτηριον
κηρυγμα· αλλ' ην αναγκη τουτο δραν εθελοντας και ανοσιοις τισι περιπιπτειν ανδρασιν
ουκ ανεχομενοις του θειου κηρυγματος ουτε μην εωσιν οιον καταλυσαι παρ' αυτοις τον
Ἰησουν. ινα τοινυν μαθοιεν οτι το θειον ιερουργουντες κηρυγμα μεστοι μαλλον
οφειλουσιν ειναι ανεξικακιας και ημεροτητος, ουκ αμυντικοι και οργιλοι και τοις
πλημμελουσιν εις αυτους επιπηδωντες αγριως, δια της επιτι 94 μιας ταυτης
εδιδασκοντο. οτι δε ανεξικακοι γεγονασιν οι των θειων κηρυγματων ιερουργοι, διδαξει
λεγων ο Παυλος· ∆οκω γαρ, ο θεος ημας τους αποστολους εσχατους απεδειξεν ως
επιθανατιους, οτι θεατρον εγενηθημεν τωι κοσμωι και αγγελοις και ανθρωποις·
λοιδορουμενοι ευλογουμεν, βλασφημουμενοι παρακαλουμεν ως περικαθαρματα του
κοσμου εγενηθημεν, παντων περιψημα εως αρτι.
ZU LK 9, 57φ Το μεν των ανωθεν και παρα θεου χαρισματων εραν αξιοκτητον
αληθως και του παντος αν γενοιτο προξενον αγαθου. διδωσι γε μην καιτοι
πλουσιοδωρος ων ο παντων δεσποτης ουχ απλως απασι και αδιακριτως, εκεινοις δε
μαλλον οιπερ αν ειεν αξιοι του λαβειν. ει τοινυν βουλοιτο τις των τοιουτων αξιωθηναι
γερων, απαλλαττετω την εαυτου ψυχην των εις φαυλοτητα ρυπων τε και αιτιαματων·
εσται γαρ ουτω δεκτος. γνωμης δε ουχ ουτως εχων αποχωρειτω μακραν. και τουτο ημας
η των προκειμενων ευαγγελικων ρηματων διδαξει δυναμις. προσηιει μεν γαρ τις λεγων
τωι παντων ημων σωτηρι Χριστωι· ∆ιδασκαλε ακολουθησω σοι οπου εαν απερχηι. ο δε
τον ανθρωπον ου προσιετο τας μεν αλωπεκας φωλεους εχειν ειπων, εαυτον δε μη εχειν
που κλινηι την κεφαλην. πως ουν αποπεμπεται τον εις τουτο παρωρμημενον, ειπερ
προξενον εστι παντος αγαθου το ακολουθειν αυτωι; εφη γαρ οτι ο ακολουθων αυτωι ου
μη περιπατησηι εν τηι σκοτιαι, αλλ' εξει το φως της ζωης. τι ουν προς ταυτα φαμεν; ουχ
ουτος ην ο σκοπος εκεινωι. και τουτο εστιν ιδειν τοις ακριβως προσεχουσιν οτι πρωτον
μεν πολυ το απαιδευτον η προσοδος εχει, ειτα οτι της εσχατης αναισχυντιας εστι μεστη·
ου γαρ το απλως ακολουθειν εζητει Χριστωι καθα και ετεροι των εκ πληθυος 95
Ἰουδαικης πολλοι, επεπηδα δε μαλλον τοις αποστολικοις αξιωμασι και ταυτην εχειν
εζητει την ακολουθησιν και αυτοκλητος ην εις τουτο καιτοι γραφοντος του μακαριου
Παυλου οτι Ουχ εαυτωι τις λαμβανει την τιμην, αλλα καλουμενος υπο του θεου, καθως
και Ἀαρων και οι θεσπεσιοι μαθηται. και καθ' ετερον δε τροπον δικαιως αυτον
αποπεμπτον εποιησατο· εχρην γαρ αυτον λαβειν τον εαυτου σταυρον, τουτεστιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αποθανειν τωι κοσμωι ηγουν αποταξασθαι τοις ματαιοις του παροντος βιου
περισπασμοις· η γαρ φιλια του κοσμου εχθρα του θεου εστι. τοιουτον οντα τον
ανθρωπον ελεγχει πλαγιως ουκ ονειδιζων μαλλον, αλλ' επανορθων, ινα εαυτου
γενηται βελτιων. δια τουτο φησιν· Αι αλωπεκες φωλεους εχουσι και τα εξης.
ZU LK 9, 58 Και η μεν απλουστερα και προχειρος των ειρημενων διανοια τοιαυτη
τις εστιν οτι Και τα θηρια και τα πετεινα καταδυσεις εχουσι και καταλυματα, εγω δε τας
παρα πολλων οχλησεις ουπω δυναμαι διαφυγειν· ου γαρ εχω που καταλυσω και
αναπαυσομαι και ανακλινω την κεφαλην. η γε μην εσω κεκρυμμενη τε δηλωσις δια
βαθυτερων εννοιων ερχεται. εοικε γαρ αλωπεκας τε και ουρανου πετεινα τας πονηρας
τε και πανουργους και αντικειμενας δυναμεις καλειν ητοι τας των δαιμονων αγελας·
κεκληνται γαρ ουτω πλεισταχου παρα της θεοπνευστου γραφης. ο μεν γαρ μακαριος
ψαλμωιδος εφη περι τινων· Μεριδες αλωπεκων εσονται. εν δε τωι αισματι των ᾀσματων
γεγραπται· Πιασατε ημιν αλωπεκας μικρους αφανιζοντας αμπελωνας ως των μεγαλων
δηλαδη διαπεφευγοτων. και αυτος δε που Χριστος περι Ἡρωδου φησιν· Ειπατε τηι
αλωπεκι ταυτηι. εφη δε που και περι των καταβληθεντων εν τηι γηι σπερματων οτι
Ἦλθον τα πετεινα του ουρανου και κατεφαγον αυτα. 96 και ουκ ηδη που φαμεν περι
πτηνων αισθητων και ορατων ταυτα λεγειν αυτον, περι πνευματων δε μαλλον
ακαθαρτων και πονηρων. οταν τοινυν αλωπεκες τε και πετεινα φωλεους τε και
καταλυσεις εχωσιν εν ημιν, πως ελθηι Χριστος; που δε αναπαυσεται; τις κοινωνια φωτι
προς σκοτος; καταλυει μεν γαρ εν τοις αγαπωσιν αυτον, παραιτειται δε τον βεβηλον.
ZU LK 9, 59φ Ἕτερος δε ουκ αυτομολος κατα τουτον ερχεται μαθητης ουδε
θρασυς εις επαγγελιας τας επι γε τοιουτωι πραγματι, κεκληται δε μαλλον παρα Χριστου
προς αποστολην ουκ ανεπιτηδειως εχων προς τουτο· ψηφωι γαρ θειαι τετιμηται. πλην
ουπω σαφως ηπιστατο, τινα τροπον αρμοσασθαι χρη τωι τοιωιδε πραγματι. ην μεν γαρ
ισως αυτωι πατηρ τωι γηραι κατηχθισμενος, εδοκει δε λιαν ευσεβειν την οφειλομενην
αυτωι φειδω και αγαπην τηρειν προθυμουμενος. ᾔδει γαρ που παντως τοις του νομου
ρημασιν εντυχων ως εμελησε και τουτου τωι επι παντας θεωι· εφη γαρ· Τιμα τον πατερα
σου και την μητερα σου ινα ευ σοι γενηται και εσηι μακροχρονιος επι της γης. επειδη δε
προς λειτουργιαν εκληθη την ιεραν τε και ευαγγελικην τουτο γαρ εδηλου το Ἀκολουθει
μοι παρα Χριστου προς αυτον ειρημενον , ανθρωπινωι συνηρπαζετο λογισμωι και
αναβολην εζητει καιρου τηι του τεκοντος γηροκομιαι διαρκεσαι δυναμενου. και ου δηπου
φαμεν ως κειμενον ηδη και τελευτησαντα τον πατερα θαπτειν ηξιου· ου γαρ αν
εκωλυσε τουτο δραν εθελοντα Χριστος. αλλα το θαψαι φησιν αντι του γηροκωμησαι
αχρι ταφης. τι ουν προς αυτον ο σωτηρ; Ἄφες τους νεκρους θαψαι τους εαυτων
νεκρους, συ δε απελθων διαγγελλε την βασιλειαν του θεου· ησαν μεν γαρ που και ετεροι
κηδεμονες και κατα γενος οικειοι του πατρος, αλλ', ως γε οιμαι, νεκροι δια το μηπω
πιστευσαι Χριστωι και την δια του αγιου πνευματος 97 αναγεννησιν εις ζωην την
ακηρατον ισχυσαι λαβειν. εκεινοι, φησι, τους εαυτων θαπτετωσαν νεκρους, νεκρον
εχοντες και αυτοι τον νουν, ουπω δε γεγενημενοι τοις την εν Χριστωι ζωην εχουσιν
εναριθμιοι. πλην εντευθεν εστι μαθειν οτι και της εις γονεας αιδους και αγαπης
προταττεσθαι χρη την εις θεον ευσεβειαν. και γουν ο Μωυσεως νομος πρωτον ειπων·
Ἀγαπησεις κυριον τον θεον σου, δευτερον ετιθει την εις γονεας αιδω λεγων· Τιμα τον
πατερα σου και την μητερα σου. φερε γαρ εκεινο καθ' εαυτους ερευνησωμεν, οποια τις
εστιν η προφασις, δι' ην εσπουδασμενην πεποιημεθα την εις γονεας τιμην και αγαπην.
οτι δι' αυτων εγεννηθημεν, παντως φαιη τις αν. αλλ' ο γε των ολων θεος ουκ οντας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ημας ολως εις το ειναι παρηνεγκε, πατηρ δε και μητηρ γεγονασιν υπουργοι της εις το
ειναι παροδου τοις εξ αυτων. αρ' ουν ουχ ο πρωτος ευεργετης αγαπηθησεται μαλλον
των μετ' αυτον δευτερων; δει δη ουν αρα και το ευσεβειν εις τους φυσαντας τηι εις θεον
αγαπηι παραχωρειν και κατοπιν των θειων ερχεσθαι τα ανθρωπινα. και τουτο και αυτος
ημας εδιδαξεν ο σωτηρ λεγων· Ὁ φιλων πατερα η μητερα υπερ εμε ουκ εστι μου αξιος.
ουκουν εφιησι μεν το αγαπαν τους φυσαντας, πλην ουχ υπερ εαυτον. δια τουτο και τωι
μαθητηι το χρηναι δη μαλλον κατακολουθειν ειπων, εφεις δε θαπτειν τους τεθνεωτας
ετεροις εδιδαξεν οτι της εις θεον αγαπης κατοπιν ερριφθαι τα καθ' ημας πρεποι αν
εικοτως, οτι και της εις γονεας αιδους τα θεου μειζονα· γενεσιουργος γαρ και ποιητης
των ολων αυτος. δει τοινυν ημας, ει μελλοιμεν ακολουθησαι Χριστωι, μηδεν τουτου
ποιεισθαι προτιμοτερον, αλλ' ο μεν αν συντρεχηι τουτωι, μετιεναι και πραττειν, ο δ' αν
αντιπραττηι, παραιτεισθαι και φευγειν, και ει τις ενεργεια μετριως εχομενη του καλου,
δυναμενη δε δι' ετερων επιτελεισθαι, ταυτην εκεινοις παραδιδοναι, αυτους δε της
μειζονος και καλλιονος εχεσθαι. οραν γουν εστι και τους αγιους αποστολους και
μειζονος ετι χρειας η κατα ταυτην 98 αφεμενους, της περι πτωχους επιμελειας, δια την
του λογου διακονιαν, ου μην ουτω γε ταυτης αφειμενους ως μη και ταυτης ποιησασθαι
προνοιαν. αλλ' ωικονομηθη και το ελαττον, η περι τας τραπεζας διακονια, και το μειζον
ουκ ενεποδισθη, η του κηρυγματος καταγγελια.
ZU LK 9, 61φ Ἀξιοζηλωτος μεν η υποσχεσις και παντος επαινου μεστη. το δε γε
ζητειν αποταξασθαι τοις εις τον οικον αυτου διαδεικνυσιν οτι μεμερισται πως και ουπω
νωι βεβηκοτι προς τουτο βαδιζει. το γαρ ολως προσανακοινουσθαι θελειν τοις κατα
γενος οικειοις και συμβουλους εχειν τους μη τα ισα φρονειν ελομενους αυτωι μητε μην
αποδεξαμενους εσθ' οτε τον επι τουτωι σκοπον αποφηνειεν αν ευθυς ασθενουντα πως
ετι και σκαζοντα. διο και μαλλον επιτιμητικως η διδασκαλικως ακουει το Ουδεις βαλων
την χειρα επ' αροτρον και βλεπων εις τα οπισω ευθετος εστιν εις την βασιλειαν του
θεου. ωσπερ γαρ ο γηπονος της δια των αροτρων ανατομης αρξαμενος, οταν οκνησηι
προς το λειπον τωι παντι πονωι, ουκ οψεται τοις ασταχυσι κομωσαν την γην, ου πληρη
δραγματων την αλω, προσοφλησει δε τοις ορωσι και γελωτα, ουτως ει τις ελοιτο μεν
ακολουθησαι Χριστωι, μη μην ετι και αναβαλλοιτο χαιρειν ειπων τοις εν κοσμωι
πραγμασιν. αποταξαμενος δε και τοις κατα σαρκα οικειοις κατορθωσει ουτος την εφ'
απασι τοις επαινετοις αγαθην ευτολμιαν και ευθετος εσται τηι βασιλειαι του θεου. ο δε μη
τοιουτος επιβαλλει μεν αροτρωι την χειρα διοτι προθυμος εστιν επακολουθειν, οπισω δε
βλεπει διοτι μελλησεως και αναβολης ποιειται προφασιν την οικαδε πορειαν και την
προς τους οικειους διαλεξιν. αλλ' ου τοιουτους οντας ευρησομεν τους αγιους
αποστολους· ακηκοασι γαρ λεγοντος του Ἰησου· ∆ευτε οπισω μου και ποιησω υμας
αλιεις ανθρωπων. οι δε παραχρημα, φησιν, αφεντες το πλοιον και τον πατερα αυτων
ηκολουθησαν αυτωι. γραφει δε και ο σοφωτατος 99 Παυλος· Ὅτε δε ευδοκησεν ο θεος
αποκαλυψαι τον υιον αυτου εν εμοι, ευθεως ου προσανεθεμην σαρκι και αιματι.
τοιουτους ειναι προσηκει τους ακολουθειν εθελοντας τωι Χριστωι.
ZU LK 10, 1 Της αποστολης των εβδομηκοντα η αιτια αυτη· πολλη τις εμελλεν
εσεσθαι των εις αυτον πιστευοντων η πληθυς· εσαγηνευετο γαρ ου μονος ο Ἰσραηλ,
αλλα γαρ και αι των εθνων αγελαι. οτι γαρ εμελλε καταδραττεσθαι της υπ' ουρανον το
σωτηριον κηρυγμα, πεπληροφορηκεν ειπων ο των ολων θεος δια των αγιων προφητων
περι αυτου· Ἀνατελει ως αγρωστις κριμα επι χερσον αγρου. ωσπερ γαρ εν τοις των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

αγρων κεχερσωμενοις ανισχει μεν η αγρωστις, καταδρασσεται δε και κατευρυνεται
τοπου παντος αει τρεχουσα προσω, κατα τον ισον τουτωι λογον το κριμα, τουτεστιν η
δικαιουσα χαρις την υπ' ουρανον, ηγουν το ευαγγελικον και σωτηριον κηρυγμα,
κατεδραξατο πασης πολεως τε και χωρας. ανεδειχθησαν τοινυν παρα Χριστου προς τοις
δυο και δεκα και ετεροι τον αριθμον εβδομηκοντα. και τουτου παλιν ο τυπος εν τοις
Μωυσεως εγραφετο λογοις· θεου γαρ προσταττοντος εβδομηκοντα μεν επελεξατο και
αυτος, επηφιει δε τοις εξειλεγμενοις το πνευμα θεος. και καθ' ετερον δε τροπον τους τε
δυο και δεκα μαθητας και αυτους δε τους εβδομηκοντα δια της του νομου σκιας
σημαινομενους ευρησομεν. γεγραπται γαρ ουτως εν τηι Ἐξοδωι περι των υιων Ἰσραηλ·
Ἦλθον, φησιν, εις Ἐλειμ ερμηνευεται δε ειςαναβασιν ηγουν εις αυξησιν και ησαν εκει
δωδεκα, φησιν, υδατων πηγαι και εβδομηκοντα στελεχη φοινικων. αναβαινοντες γαρ
εις τελειοτεραν συνεσιν και εις αυξησιν ανατρεχοντες την πνευματικην τας δυο και
δεκα πηγας 100 ευρησομεν, τουτεστι τους αγιους αποστολους, και τα εβδομηκοντα των
φοινικων στελεχη, τους αναδειχθεντας δηλονοτι παρα Χριστου· αρρυομεθα γαρ ως εκ
πηγων αγιων εκ των του σωτηρος ημων μαθητων παντος ειδησιν αγαθου, θαυμαζομεν
δε και τους εβδομηκοντα και οιονει φοινικας αυτους ειναι φαμεν· ευκαρδιον γαρ το
φυτον, ευριζον τε και εγκαρπον και αει τοις υδασιν εντεθηλος, ευμεγεθες τε και
υψικομον.
ZU LK 10, 2 Ἀλλ' ην εικος υπονοησαι τινας αποκεκινησθαι μεν τους πρωτους,
αντεισενηνεχθαι δε τουτους ως αμεινον η εκεινοι μυσταγωγειν δυναμενους. ινα τοινυν
αποκειρηι των ημετερων διανοιων τας τοιαυτας υποψιας ο καρδιας ειδως και γινωσκων
τα εσομενα, μονονουχι και απολελογηται λεγων· Ὁ μεν θερισμος πολυς, οι δε εργαται
ολιγοι και τα εξης. ωσπερ γαρ αγροι κομωντες πλουσιως ευρεις τε και μακροι πολλους
ζητουσι τους θεριστας, ουτως η συμπασα γη ητοι των μελλοντων πιστευειν εις Χριστον
η πληθυς πολλη τις ουσα και αναριθμητος ουκ ολιγων εδειτο μυσταγωγων. εβαδιζον
ουν ανα δυο πεμπομενοι κατα πολεις και κωμας, μονονουχι βοωντες το δια της
Ἰωαννου φωνης· Ἑτοιμασατε την οδον του κυριου. πλην εκεινο αθρει· ειπων γαρ·
∆εηθητε του κυριου του θερισμου οπως εκβαληι εργατας εις τον θερισμον αυτου. τουτο
πεπραχεν αυτος. καιτοι του θερισμου κυριος, τουτεστι των επι της γης, τις αν ετερος ειη
παρα τον φυσει και αληθως οντα θεον; αυτου γαρ η συμπασα γη και το πληρωμα αυτης
καθα γεγραπται. ειτα πως μονωι πρεποντος τωι επι παντας θεωι του εκβαλλειν τους
εργατας, τουτους ανεδειξεν ο Χριστος; αυτος αρα εστιν ο του θερισμου δεσποτης και δι'
αυτου τε και συν αυτωι καταρχει των ολων ο θεος και πατηρ. ιδια δε παντα εστιν 101
αυτου και ουδεν εστιν ων αν εχειν ο πατηρ λεγοιτο, ο μη εστι και του υιου. διο και την
των αμωντων αναδειξιν καιτοι τοις του πατρος θελημασιν αναθεις, εαυτον απεφηνεν
ευθυς του θερισμου τον δεσποτην, το χρηναι μυσταγωγειν τοις αγιοις αποστολοις
απονεμων.
ZU LK 10, 3α ∆ιηγειται δε εφεξης ο Λουκας και την αποστολην των
εβδομηκοντα μαθητων τον αποστολικον εχουσαν παρα του Χριστου τυπον τον
απεριττον και απαρενοχλητον και απαρεμποδιστον και ουδεν των εν τωιδε τωι βιωι
πραγματων των ιερων προταττοντα κηρυγματων, αναθρωσκοντα δε ουτως εις φρονημα
το νεανικον, ως μηδεν ολως υποβλεπεσθαι των δεινων μητε μην αυτον υφορασθαι τον
θανατον, οταν επαγηται δι' αυτον. φησι γουν· Ὑπαγετε, μη καταπτοιεισθε των διωγμων
την εφοδον. ZU LK 10, 3β Και πως αν προβατον κατισχυσειε λυκου και της των θηρων
αγριοτητος κρατησηι το ημερον; Ναι, φησιν, εγω συμπαρεσομαι και συνασπιω και παντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

εξελουμαι κακου, εγω τους λυκους εις προβατα μεταβαλω· ποιω γαρ παντα και
μετασκευαζω και ουδεν τοις εμοις θελημασι το αντιστατουν. οτι δε εις τουτο προηλθε
των πραγματων το περας, εξ αυτων εστιν ιδειν των αποτελεσματων· ην μεν γαρ ο θειος
Παυλος βλασφημος και υβριστης και διωκτης και λυκου παντος απηνεστερος τοις
πιστευουσιν εις Χριστον, κεκληται δε παρα Χριστου και προβατου γεγονεν ημερωτερος.
102 ZU LK 10, 4α Ὥστε ουδε την περι αυτου του σωματος επετρεπεν εχειν
φροντιδα μη οτι περι τα εξω του σωματος ασχολεισθαι συνεχωρησεν, οπου μηδε
εφοδιων φροντισαι μηδ' επικομισασθαι τι των ουκ ηδη τωι σωματι περικειμενων, οιον
υποδηματα, αλλ' επ' αυτωι πασαν τιθεσθαι την ελπιδα. ZU LK 10, 4β Ου γαρ μονον πηραν
και βαλαντιον εκωλυσεν επιφερεσθαι, αλλ' ουδε της σπουδης παρελκυσμον τινα παρηκε
προσδεξασθαι ο μη αχρι του των συντυγχανοντων ασπασμου συγχωρησας εφελκεσθαι,
οπερ ην και παλαι λεγομενον υπο του Ἐλισσαιου προς τον αποσταλεντα ευθειαι ορμηι επι
το εργον χωρειν και μηδε ευλογουντα αντευλογειν ζημια γαρ της σπουδης η προς
ετερους απονευσις και τον τοις κηρυγμασι πρεποντα καιρον εικηι δαπαναν ουκ επ'
αναγκαιοις πραγμασι μηδε χαριζεσθαι φιλιαις τον ανωφελη μελλησμον.
ZU LK 10, 16 Ὢ μεγαλης ευκλειας και απαραβλητων αξιωματων, ω φιλοτιμιας
θεοπρεπους· ανθρωπους οντας δοξηι περιβεβληκε πρεπουσηι θεωι, τους ιδιους αυτοις
ανατιθησι λογους ωστε και υποδικους γενεσθαι τους κατα τι γουν ολως απειθουντας αυ
103 τοις. αυτων γαρ αθετουμενων εαυτον τουτο πασχειν ισχυριζεται και δι' εαυτου τα
της δυσσεβειας εγκληματα και εις αυτον αναφερει τον πατερα. και καθ' ετερον δε
τροπον τηι των ειρημενων παρα Χριστου δυναμει προσβαλειν δυνατον. Ὁ ακουων γαρ,
φησιν, υμων εμου ακουει· διδωσι τοις φιλομαθεσι θαρρειν, ως οπερ αν λεγοιτο περι
αυτου παρα των αγιων αποστολων ηγουν ευαγγελιστων, τουτο παντως προσιεσθαι· ο
γαρ αυτων ακουων ακουει Χριστου. και γουν ο μακαριος Παυλος· Ει δοκιμην, φησι,
ζητειτε του εν εμοι λαλουντος Χριστου. και μην και αυτος ο Χριστος τοις αγιοις εφη που
μαθηταις· Ουχ υμεις εστε οι λαλουντες, αλλα το πνευμα του πατρος υμων το λαλουν εν
υμιν· λαλει γαρ εν αυτοις ο Χριστος δια του ομοουσιου πνευματος. αφυκτος δη ουν
επικρεμαται δικη τοις ανοσιοις αιρετικοις, οι τους των αγιων αποστολων και
ευαγγελιστων αθετουσι· λογους.
ZU LK 10, 17 Ειρηται οτι απεστειλεν αυτους τηι του αγιου πνευματος χαριτι
λαμπρους αποφηνας, ινα μη απιστωνται προς τινων η αυτομολοι τινες ειναι νομιζωνται
προς αποστολην· επομενης γαρ τωι λογωι της θεοσημειας ουδεις αν ισχυσε κατ' αυτων
συκοφαντιας τροπος. μεμαρτυρηκε τοινυν η του πνευματος χαρις τοις απεσταλμενοις
ως ουκ αυτοκλητοι τινες η αυτομολοι ησαν προς γε το χρηναι λαλειν τα περι Χριστου,
κεχειροτονηνται δε μαλλον των περι αυτου κηρυγματων ιερουργοι. πλην ελαβον
εξουσιαν και <του> τοις πονηροις επιπληττειν πνευμασι και του δυνασθαι συντριβειν
τον σαταναν, ουχ ινα μαλλον αυτοι θαυμαζωνται, αλλ' ινα δι' αυτων δοξαζηται Χριστος
και πιστευηται παρα των μυσταγωγουμενων οτι και θεος και υιος θεου κατα φυσιν εστι
δοξηι τε και ισχυι και υπεροχηι τοσουτος, ωστε και ετεροις δυνασθαι 104 νεμειν το υπο
ποδας εχειν τον σαταναν. οι δε της τοιαυτης ηξιωμενοι χαριτος υπενοστησαν, φησι,
χαιροντες τε και λεγοντες· Κυριε, και τα δαιμονια ημιν υποτασσεται εν τωι ονοματι σου.
ομολογουσι μεν γαρ την εξουσιαν του τετιμηκοτος, πλην εοικασι χαιρειν, ουχ οτι
μαλλον γεγονασι των περι αυτου κηρυγματων διακονοι και ηξιωνται γερων
αποστολικων, αλλ' οτι σημειων γεγονασιν αποτελεσται. ην δ' αμεινον εννοειν οτι
δεδωκεν αυτοις την του δυνασθαι τερατουργειν εξουσιαν, ουχ ινα θαυμαζωνται δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

τουτο παρα τινων, αλλ' ινα μαλλον μη απιστωνται κηρυττοντες. ην ουν αμεινον επι
τοις δι' αυτων σεσαγηνευμενοις ορασθαι χαιροντας, ως και ο πανσοφος Παυλος τοις δι'
αυτου επικεκλημενοις επισεμνυνεται λεγων· Χαρα και στεφανος μου. οι δε των
τοιουτων μεν ειρηκασιν ουδεν, επι μονωι δε χαιρουσι τωι δυνασθαι συντριβειν τον
σαταναν. και τι προς ταυτα Χριστος;
ZU LK 10, 18 Ναι, φησιν, ουκ ηγνοηκα τουτο εγω· τοις γαρ εμοις νευμασιν οιονει
τεθωρακισμενοι νενικηκατε τον σαταναν. ειδον αυτον ως αστραπην εξ ουρανου
πεσοντα, τουτεστιν εξ υψους εις γην κατενηνεγμενον, εκ δοξης εις ατιμιαν, εξ ισχυος
πολλης εις εσχατην ασθενειαν. και αληθης ο λογος. προ μεν γαρ της του σωτηρος
επιδημιας κατεκρατησε της υπ' ουρανον, προσεκυνηθη παρα παντων, ναοι πανταχου
και βωμοι και θυσιαι· επειδη δε καταπεφοιτηκεν εξ ουρανων ο μονογενης του θεου
λογος, πεπτωκεν εκεινος ως αστραπη· ο γαρ παντας εχων προσκυνητας τους
πεπλανημενους υπο ποδας τεθειται των προσκυνουντων αυτον. 105 ZU LK 10, Ἀλλα τι
ουκ εαις, ω δεσποτα, ταις παρα σου τιμαις επιγαννυσθαι τους τετιμημενους; καιτοι
γεγραπται περι των προκεχειρισμενων εις αποστολην· Κυριε, εν τωι φωτι του προσωπου
σου πορευσονται και εν τωι ονοματι σου αγαλλιασονται ολην την ημεραν και εν τηι
δικαιοσυνηι σου υψωθησονται, οτι καυχημα της δυναμεως αυτων συ ει και εν τηι ευδοκιαι
σου υψωθησεται το κερας ημων. ειτα πως προστεταχας εν τουτοις μη χρηναι χαιρειν επι
τηι δοθεισηι παρα σου τιμηι τε και δοξηι; τι ουν αρα προς τουτο φαμεν; επι το μειζον
αυτους αναφερει Χριστος κακεινο κελευει ποιεισθαι καυχημα, το γεγραφθαι φημι τα
ονοματα αυτων εν τοις ουρανοις. ειρηται γαρ περι των αγιων προς θεον· Και επι το
βιβλιον σου παντες γραφησονται.
ZU LK 10, 21α Ἐξετασωμεν προ γε των αλλων, τι εστι το Ἠγαλλιασατο τωι
πνευματι. προεισι μεν γαρ ως απο πηγης του θεου και πατρος το πνευμα το αγιον, εστι
δε ουκ αλλοτριον του υιου· πασα γαρ η του πατρος ιδιοτης ενυπαρχει τωι κατα φυσιν και
αληθως εξ αυτου γεννηθεντι λογωι. τεθεαται τοινυν δια της του πνευματος ενεργειας, ο
δεδωκε τοις αξιοις, οις και το θειον ιερουργειν εκελευσε κηρυγμα, πολλους
σεσαγηνευμενους, ειδεν αξιοθαυμαστα δι' αυτων τετελεσμενα σημεια και λοιπον εν
αρχαις ουσαν την υπ' ουρανον της δι' αυτου σωτηριας, φημι δη της δια πιστεως. και
ταυτης ενεκα της αιτιας ηγαλλιασατο εν τωι αγιωι πνευματι, τουτεστι επι ταις ενεργειαις
και δυναμεσι ταις δια του αγιου πνευματος. ευ ειδως οτι πολλους ωφελησαν οι
απεσταλμενοι παρ' αυτου και οτι προ των αλλων αυτοι δια πειρας αυτης εγνωσαν την
δοξαν αυτου, πεπληρωται θυμηδειας ηγουν αγαλλιασεως. ως 106 γαρ αγαθος και
φιλανθρωπος και παντας ανθρωπους θελων σωθηναι θυμηδειας εποιειτο προφασιν των
πεπλανημενων την επιστροφην. ειτα τι φησιν;
ZU LK 10, 21β Το Ἐξομολογουμαι φησι κατα συνηθειαν ανθρωπινην αντι του
Χαριν ομολογω, ηγουν ∆οξαζω σε, Ευχαριστω σοι· εθος γαρ τηι θεοπνευστωι γραφηι το
της εξομολογησεως ονομα κατα τοιονδε τινα δεχεσθαι τροπον. γεγραπται γουν οτι
Ἐξομολογησασθωσαν, κυριε, τωι ονοματι σου τωι μεγαλωι. και παλιν· Ἐξομολογησομαι
σοι, κυριε, εν οληι καρδιαι μου. αλλ' Ἰδου, φασιν οι διεστραμμενοι τον νουν, χαριν ο υιος
ομολογει τωι πατρι· ειτα πως ουκ ελαττων εστιν αυτου; προς τουτο φαιηι τις αν των ευ
ειδοτων τοις της αληθειας συνασπιζειν δογμασι· Και τι το κωλυον, ω βελτιστοι, τον
ομοουσιον υιον αποδεχεσθαι και επαινειν τον εαυτου πατερα σωζοντα δι' αυτου την υπ'
ουρανον; ει δε νομιζεις δια την εξομολογησιν εν ελαττοσιν ειναι αυτον του πατρος, ορα
και το εφεξης· κυριον γαρ ουρανου και γης αποκαλει τον πατερα. ο δε υιος του των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ολων κρατουντος θεου παντως που συν αυτωι δεσποζει των ολων και επανω παντων
εστιν ουχ ως ελαττων η ετερουσιος, αλλ' ως θεος εκ θεου, ταις ισαις ευκλειαις
στεφανουμενος και την κατα παν οτιουν ισοτητα προς αυτον εχων ουσιωδως.
ZU LK 24, 51 Ευλογησε γαρ τοι τους μαθητας και βραχυ προελθων ανεφερετο εις
τον ουρανον ο δεσποτης, ινα συνεδρος ηι τωι πατρι και μετα της ενωθεισης αυτωι σαρκος.
και τουτο 107 ημιν αυτος προμεμηνυκεν, ουτω λεγων προς τον πατερα· ∆οξασον με τηι
δοξηι ηι ειχον προ του τον κοσμον ειναι παρα σοι. ουκουν αναφοιτησις και υποστροφη
γεγονε τωι υιωι του εν δοξηι γενεσθαι τηι πρωτηι και εν αρχαις και υπαρχουσηι προ παντος
η εκ γης αναληψις. και ταυτην ημιν ενεκαινισε την οδον εν ανθρωπειαι μορφηι γεγονως
ο λογος. ηξει δε κατα καιρους εν τηι δοξηι του πατρος μετα των αγιων αγγελων και
παραληψεται ημας μεθ' εαυτου.
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


