In sanctum pascha (sermo 5) [Sp.]
Εις την αυτην υποθεσιν εʹ.
59.731
αʹ. Ἐν Ἰουδαιοις οι τυποι, παρ' ημιν δε η αληθεια. Σκιαν γαρ, φησιν, ο νομος
ειχε των μελλοντων αγαθων· και, Ὁ νομος, φησι, δια Μωυσεως εδοθη· η χαρις
59.732 γαρ και η αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο. Ουδε γαρ τα Ἰουδαιων
αλλοτρια Χριστου, τυπικην δε και σκιωδη την προς Χριστον ειχεν οικειωσιν·
ετηρειτο δε 59.733 τηι κατα προσωπον αυτου παρουσιαι η τελειωσις, και η σαφης
αυτοψια των πραγματων, οτε και η αυτοψια του βασιλεως. Και γαρ τις εικονα
γραφων, σκιογραφει πρω τον, ειτα τοις χρωμασι τελειοι την γραφην· και εστιν
ετερον μεν της σκιας η εικων κατα το φαινομενον, ταυ τον δε κατα τον υποκειμενον
τοις χρωμασι χαρακτηρα. Σκοπει δη μοι δια των σκιων τα αληθινα, και θεωρει δια
τυπων τα δηλουμενα, και εκ των μικρων προς τα μεγαλα προιθι· και μη μοι περι γην
απομεινηις, ελευ θεριας εθνους ενος της απο τυραννου, και σωτηριας παι διων της
προσκαιρου, και μετοικιας της απο γης εις γην επιτελων υπομνηματα. Ουδε γαρ τας
Ἑλληνων εορτας ευρησεις πανυ τι των τοιουτων αφεστηκυιας υπομνημα των.
Ἑορταζουσι γαρ τοι και εκεινοι νοσων αποφυγας, και τυραννιδων ελευθερωσεις,
αποικιας τε και πολεων κτισεις, και νικας πολεμων, και τα τοιαυτα, οσα γηινα και
προσκαιρα λαμβανοντες εις υποθεσιν εορτων.
Ἤδη τα μεγαλα μνησθηναι δει, τα θεια και οντως Θεου δωρα, και μεγαλην
την αιωνιαν εορταζουσιν εορτην, ελευθερω σιν εκ δαιμονων αντικειμενων
πολεμουντων προς το αγαθον, αφελκοντων απο της Θεου βασιλειας, σωτηριαν ου
προς βραχυν τινα βιον, αλλα προς αιωνιαν διαμονην, μετοικιαν απο γης εις ουρανον
κατα την παρουσαν πο λιτειαν, και εις αιωνιαν κτησιν κατα την μελλουσαν ανα
στασιν. Αιγυπτος εθλιβεν Ἰουδαιους ελευθερους οντας εκ πατερων, υποβαλουσα
δουλειας ζυγωι, πλινθουργειν και πολεις κατασκευαζειν αναγκαζουσα. Συμβολον
τουτο θλιψεως κοσμικης, εν ηι κατεπονειτο το γενος το ανθρω πινον, αποπεσον της
παρα Θεου τρυφης τε και ελευθε ριας, περι την γηΐνων εργασιαν διαπονουμενον, και
τας σκηνας απολλυμενας κατασκευαζον· οτι μηδεν των εν ανθρωποις μονιμον μηδε
ασφαλες, αλλα παντα φθειρο μενα χειρων ανθρωπινων εργα, και χρονου παραναλω
ματα. Ἐλευθερωσαι της δουλειας ταυτης ο Θεος βουλε ται, καταπονουμενον το
ποιημα το ιδιον οικτειρας, ωσπερ ειδε την κακωσιν των υιων Ἰσραηλ, ελευθεροι δια
κτη σεως. Ἑκουσιως γαρ εις Θεον επανελθειν δει τους εκου σιως αποπηδησαντας.
Πεμπονται δουλοι νομον κομιζον τες, δια νομου προς δικαιοσυνην παρακαλουντες,
δια δικαιοσυνης προς Θεον οδηγουντες, μικρας ετι κολασεις ταις αντικειμεναις
δυναμεσιν επαγοντες, ουπω τελεον ολεθρον εν μερει κομιζοντες, τους ασεβεις ουπω
παντε λως εξαλειφοντες. Τουτο γαρ εφυλαττετο τηι του ∆εσπο του παρουσιαι μετα
τους δουλους παραγινομενου. Τυποι δε τουτων και συμβολα, Μωυσης
αποστελλομενος προς Ἰουδαιους μετα Ἀαρων του αδελφου, καλων επι λατρειαν
Θεου, μαστιγων Αιγυπτον πληγαις μερικαις υπερ του δουλουμενου και θλιβομενου
λαου. Ἀλλα γαρ τουτων γι νομενων, ετι και ο Ἰσραηλ εν Αιγυπτωι, και ο βασιλευς
των Αιγυπτιων χωραν ειχε του θεομαχειν. Ἐννεα πλη γαι, και τελος ουπω του
πραγματος. Την τελευταιαν επαχθηναι δει την των πρωτοτοκων αναιρεσιν, και αμα
ταυτηι εξιεναι τον Ἰσραηλ.
Ἐνταυθα προβατον θυεται, και αι των οικιων εισοδοι των Ἑβραικων τωι
αιματι χριονται, και τα πρωτοτοκα των Ἰουδαιων εκφευγει την του θανατου πληγην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

δια το του αιματος συμβολον. Ἐσθιουσι το προβατον Ἰουδαιοι συν αζυμοις και
πικρισιν. Ἐξιασιν εξ Αιγυπτου· επιδιωκει Φαραω και οι λει πομενοι των Αιγυπτιων·
επι την θαλασσαν ερχονται την Ἐρυθραν. Αυτη δεχεται μεν τον των Ἑβραιων
στρατον διαιρεθεισα δυναμει Θεου, και ραβδωι Μωυσεως· κατα ποντιζει δε την
Αιγυπτιακην δυναμιν επεισελθου σαν. Προβατον σοι Χριστος επ' εξοδωι τηι απο
κοσμου, και σε συμμετατιθησιν εις ουρανον αναβαινων· αναβιβαζει και σε επι την
αιωνιαν ζωην. Μεταγων τον ανθρω πον τον εκ ∆αυιδ γεγονοτα, συμμεταγει τους
ακολου θουντας, τους υπηκοους και πειθηνιους, τους μηκετι Φαραω φοβουμενους,
μηδε δηλως εναπομενοντας ταις δουλικοσμικαις και κακοπαθειαις γηΐναις, δια την
ολιγην και δριμειαν ηδονην, ης τυπον ειχεν ο Ἰσραηλ την των κρεων και κρομμυων
και σκοροδων βρωσιν εν Αιγυπτωι. Τοιαυτη γαρ η κατα κοσμον ηδονη, δριμυτατην
των με ριμνων πολιν εχουσα συμπεπλεγμενην, σαρκικην δε και θηριωδη την
πλησμονην. Ἐξιοντι δε σοι της κοσμικης ζωης, αρχη ζωης αληθινης γινεται· ωσπερ
εκεινοις αρχη μηνων το πασχα το τυπικον.
Νυν γαρ αρχη [του] ζηιν, οτε αποτασσηι τηι κοσμικηι και γηΐνηι ζωηι· νυν ευρι
σκεις τι το αληθινον ζηιν, το εν πνευματι. Θυεται Χρι στος, ωστε γινωσκεις την
θυσιαν αυτου την υπερ σου 59.734 γενομενην. Τοτε σοι πληρουται το, Ὡς προβατον
επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον του κειραντος αυτον αφωνος. Και η μεν
ηπιοτης εν αυτωι σωζει του προβατου την πρωτοτυπωσιν· η δε εις υψος ανοδος, και
ουκ εν τοις κατω κατασχεσις, αποσωζει του εριφου την επι τα υψηλα πορειαν. Αιγες
γαρ επι τα υψηλοτερα και δυσβατα πηδωσι τε και αναβαινουσιν. Ὑψηλων δε αν
θρωπων και δυσβατων ην ουρανος, αφ' ης ημερας καταπεπτωκε σφαλεις απο της
θειας εντολης, σαρκι δουλευσας και Πνευματος αγιου χωρισθεις. Ἀναβαινει δη και
αναβιβαζει σε το θειον ιερειον τυθεν υπερ σου. Μετα σου γαρ απεθνησκεν, ινα συ
ζησηις εν αυτωι. Αιμα δε σοι το του αμνου σωτηριον, εαν προσελθηις τωι αιματι
πιστως, εαν τας αισθησεις τας εαυτου και τας εννοιας, δι' ων εισερχεται θανατος
αμαρτιαν προσεισπεμπων, ταυτας τηι πιστει του αιματος οιονει χρισηις, καθαπερ ο
Ἰσραηλ εχριε τας εισοδους τωι αιματι. Ἐαν γαρ σοι μη επεισελθηι δια των οφθαλμων
επιθυμια, δια της ακοης, δια της οσφρησεως, δια της γευσεως, δια της αφης, και μετα
ταυτα δια των λογισμων, ου κρατει σου θανατος, αλλα φερων εν τωι σωματι την
νεκρωσιν του Ἰησου, εχεις και την ζωην εν τωι σωματι σου φανερουμενην, και
ουτως υπερβησεται ο θανατος ο εκ του πρωτοπλα στου Ἀδαμ, ως τας Ἑβραιων οικιας
υπερεβαινεν ο των πρωτοτοκων ολεθρος. ∆ιο και της επι τουτοις εορτης ονομα
πασχα σημαινον υπερβασιν. Ἄμωμον σοι το προ βατον· αμωμος γαρ σοι Ἰησους· Ὃς
αμαρτιαν, φησιν, ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυ του. Τελειον
αρσεν. Ἡ γαρ τελειωσις της δικαιοσυνης παρα τωι μονωι αληθινωι βασιλει. Ἐνιαυσιον
τε το προ βατον αιωνιου τυπος Χριστου. Συμβολον γαρ αιωνος ενιαυτος, ο αυτος εν
παντι αιωνι πολλακις ανακυκλου μενος, και τας πασας τροπας εχων εν εαυτωι, του
καινου τυπος ανθρωπου, εν ωι το παλαιον της ημετερας ανθρω ποτητος εις
καινοτητα μεταβεβληται· Ἐνδυσασθε γαρ, φησι, τον καινον ανθρωπον. Του
προβατου την αμω μοτητα και τελειοτητα επενδυσαμενος εσηι προβατον Θεου, και
αυτος παραστησας το εαυτου σωμα θυσιαν ζωσαν, αγιαν, ευαρεστον Θεωι, κατα τον
Ἀποστολον, και προς την αιωνιαν παραπεμφθησηι ζωην.
βʹ. Ὁραις, οτι το πασχα το σον ουδε συγκρισιν εχει προς το Ἰουδαικον, αλλ'
ομοιωσιν αυτου την σκιοειδη μονον ειχεν εκεινο; Και νηπιος ο Ἰσραηλ επι τηι του
προβατου θυσιαι, ταυτην ηγουμενος παρα Θεου σπουδαζεσθαι, και δια ταυτης
οιομενος ειληφεναι την σωτηριαν, και ουχ ως τυπον ορων αυτην της οντως
σωζουσης θυσιας. ∆ιο λεγεται υπο του Θεου προς αυτους δια Ἱερεμιου, οτι Ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ενετειλαμην υμιν περι θυσιων. Και ουκ εστι παρα Θεωι ψευδος, ινα εντειλαμενος
ειπηι μη εντεταλ θαι. Ἀλλ' η του πραγματος δηλουται δυναμις, οτι προ φητικως η
θυσια επετελειτο και προμηνυτικως εις Χρι στον. Και προβατον θυειν εντελλομενος
ο Θεος, Χριστον εδηλου τεθυσομενον, και τα περι το προβατον απαντα εις Χριστον
προετυπου· ων τα μεν ηδη τεθεωρηκας, τα δε εφεξης θεωρει κατα δυναμιν. Ἐπι
πασης Ἑβραιων οικιας εν προβατον αυτοτελες, και μερος εκ των κρεων ουκ
εκκομιζεται της οικιας εν ηι θυεται. Ἐπι πασης γαρ Ἐκκλησιας και ψυχης Χριστος
ολος πανταχη, και ου δαμη μερικος. ∆ιο πολλα μεν εκει τα προβατα καθ' εκαστην
οικιαν· εις δε Χριστος κατα πασαν ψυχην ο αυ το. Πεντε ημερας επι της οικιας
κατεχεται το προβατον, απο δεκατης εις τεσσαρεσκαιδεκατην· επειτα ουτω θυε ται
τηι τεσσαρεσκαιδεκατηι προς εσπεραν υπο της Ἰου δαιων συναγωγης. Πεντε
διαστηματα χρονου δηλουται ταις πεντε ταυταις ημεραις απο Ἀδαμ μεχρι
συντελειας· εν μεν το μεχρι Νωε, δευτερον δε το εκειθεν μεχρι Ἀβρααμ, τριτον το επι
Μωυσεα, τεταρτον το εκ Μωυ σεως επι την Χριστου παρουσιαν, πεμπτον ο παρων
της παρουσιας καιρος. Θυεται δε προς εσπεραν, οτι επ' εσχατου του αιωνος υπο
πασης της συναγωγης συνεφω νησεν ο Ἰσραηλ κατα Χριστου.
Ἐμελετατο μεν εξ αρχης η Χριστου θυσια εν τοις αει των δικαιων παθημα
σιν απο Ἄβελ του δικαιου, και Χριστος ην εν απασιν ο πασχων· επετελεσθη δε, οτε
αυτος δι' εαυτου παρων επασχεν ο θειος αμνος. Και δη κατα την του αυτου μη νος
τεσσαρεσκαιδεκατην επασχε, και το πνευμα παρεδι δου προς εσπεραν, και κατα
τουτον τον τυπον τουτο ην το εκ δεκατης λαμβανεσθαι το προβατον εις την θυσιαν,
59.735 και θυεσθαι τηι τεσσαρεσκαιδεκατηι προς εσπεραν, οτι ην απ' αρχης μεν η
μελετη του παθους, εν τελει δε το πα θος. Ειτα μοι σκοπει περι την του προβατου
βρωσιν εν τολην Θεου καινην και παραδοξον, μη εσθιειν ωμα τα του προβατου κρεα.
Τις γαρ αν ωμον φαγοι; Ἔστω λε γειν, Μηδε εφθον, ινα μη διατριβωσιν· επειγομενος
γαρ ο καιρος. Τι το μηδε ωμον, αλλ', Ὀπτα πυρι; Ουδεις γαρ κωλυει το μη γενομενον.
Ἀλλα σημαινεται δια των τυπων, ως εφην, τα πραγματα. Ὠμην προσφερεται την
αγιαν τροφην ο την πιστιν εχων αργην· εφθην ο φιληδο νος, εξυδαρων εν τηι του
βιου ραιθυμιαι το στεῤρον της πιστεως εργον, [οπτην δε ο] επιτελων εν πνευματι θερ
μωι τε και ζεοντι. Κεφαλην συν ποσι και τοις εντοσθιοις εσθιειν κελευονται. Γινωσκε
και Χριστον απο μεν της κεφαλης, οτι Θεος προ αιωνων υπαρχων κεφαλη της
αορατου και πνευματικης Ἐκκλησιας· απο δε των πο δων, οτι και ανθρωπος επ'
εσχατων αιωνων γης επιβας· απο δε των εντοσθιων, οτι κεκρυμμενην εχων εν σαρκι
δυναμιν και δικαιοσυνην, και ου κατα το εκτος και θεωρουμενον μονον επωφελης
και σωτηριος τοις μετεχουσιν, αλλα και κατα το ενδον και κατα το αποκρυφον.
Ἐσθιε ται δε εν νυκτι τα κρεα, και εις την ημεραν ουχ υπολειπεται.
Ἀναμνησις γαρ του Χριστου παθους εν τωι καιρωι της κοσμικης νυκτος, μεθ'
ην ημερα διαλαμψει, και ζωη Χριστου φανησεται. Κατα το, Ἡ δε ημερα ηγγικε.
Συντριβει δε οστεον ουδεις. Ουδε γαρ κατεαξαν οι δημιοι τα Χριστου σκελη, [τα] των
συσταυρωθεντων κατεαξαντες, ως ο ευαγγελιστης εμαρτυρησεν. Αι πικριδες αι συν
τωι προβατωι εσθιομεναι την των θλιψεων πικριαν εδηλουν· τα αζυμα την απλοτητα
και ειλικρινειαν, ως ο Παυλος φησι, τουτεστι, το αμιγες προς την παλαιαν κακιαν
και νεαν αρετην. Ὑπολοιπον εστι σοι το σχημα των εσθιοντων το Πασχα και
θεωρησαι πνευματικως, και μιμησασθαι· εσται γαρ εν τωι πνευματικωι το σωματικον
σχημα. Ουκ εστι σχημα κενον, αλλα εργον σωτηριον ζωσαι την οσφυν σου, μη την
του σωματος εν ιμαντι, αλλα την της ψυχης εν ετοιμοτητι. Ὑποδησαι τους ποδας
ωσαυτως εν ετοιμασιαι του Ευαγγελιου, κατα τον Ἀποστολον. Βακτηριαν εν ταις
χερσιν εχε, μη ξυλον, αλλα πιστεως υποστηριζουσης. Ὅλον το σχημα εκεινο
οδοιπορητικον ον, ως αν προς εξοδον επειγομενων την εξ Αιγυπτου, μιμησαι συ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

καλλιον, ως εις εξοδον επειγομενος την απο κοσμου και φθορας. Σπουδη δε εστω,
και ραιθυμια μηδαμως εν τηι του Πασχα βρωσει τηι πνευμα 59.736 τικηι. Και καλον
ενταυθα το σπουδαιον, ου γαστριμαργιαν επιφαινων εσθιοντων ηπειγμενως τα
κρεα, αλλα φιλοθεοτητα των σπευδοντων απο κοσμου προς Θεον. Ἐφ' επτα δε
ημερας η αζυμος τροφη, τουτεστι, δια πασης ζωης το ειλικρινες. ∆ια γαρ των επτα
ημερων ο συμπας πολυπλασιαζεται χρονος. Και ο ζυμην εχων εξολοθρευεται. Ἡ γαρ
του παλαιου ανθρωπου κακια ολεθριος και ουδαμως αναμιγνυσθαι δυναμενη τηι του
νεου ανθρωπου δικαιοσυνηι και οσιοτητι. Και οραις, οτι δικαιος ο δια την τοιαυτην
ζυμην ολεθρος· δια δε την κοινην του αρτου ζυμην ουκ αν δικαιως εδοξε
χαλεπαινειν Θεος. Ου γαρ φαινεται το δικαιον εν τοις τυποις, αλλα επι της αληθειας
εκλαμπει τε και γινωσκεται· ωσπερ και αυτο το της χρισεως του αιματος δοκουν
απρεπες ειναι Θεωι περιαιρειται, κατα την αληθειαν νοουμενου του τυπου. Ἀπρεπες
γαρ το δοκουν χρηιζειν Θεον αιματος σημειωι προς επιγνωσιν των Ἑβραικων οικιων·
πρεπωδεστατον δε το δια την πιστιν του Χριστου αιματος γινωσκεσθαι ημας Θεωι και
σωζεσθαι υπο Θεου. Ἆρ' ουν ουχι και το της περιτομης απλως μεν ουτως ακουειν
απρεπες, ως Θεου κελευσαντος υπο σπουδης τον μελλοντα του Πασχα εσθιειν, ει μη
εμπεριτομος ειη, περιτεμνεσθαι, και ουτως επι την βρωσιν ηκειν; Ἐαν δε συνηις της
περιτομης την δυναμιν πνευματικως, μυστηριον οψει και δοξασεις Θεον. Του
γεννητικου μελους ην η περιτομη. Ἀπο γενεσεως ειχες, ω ανθρωπε, καλυμμα, οπερ
εδει σε περιαιρεισθαι, ινα ανακεκαλυμμενωι προσωπωι θεωροιης αληθειαν, και μη
κεκαλυμμενος τωι σωματι και γηΐνωι καλυμματι περι την αληθειαν αναβλεποιης.
Ὅταν γαρ γυμνος γενηι του σαρκικου σωματος, ως πνευμα προσει προς
Χριστον, και κολλωμενος τωι Κυριωι εν πνευμα γενησηι, μετεχων την ιεραν και
σωτηριον μετοχην, ην η των κρεων βρωσις εμηνυσε. Περιτεμνου δη και απεκδυου το
σωμα μετα Χριστον, κατα τον λεγοντα Παυλον, οτι Περιετμηθητε περιτομηι
αχειροποιητωι εν τηι απεκδυσει του σωματος της σαρκος εν τηι περιτομηι του Χριστου·
και ουτω περιτεμνομενος απασαν φιλοχρηματιαν, φιλοδοξιαν, φιληδονιαν, της μεν
προς Θεον εμπιπλασο τροφης εις ουρανον αναγουσης, ελευθερουσης απο πονηρων
αρχοντων, λυουσης απο πονων χαλεπων, ενδοξον και μακαριαν σοι την εις Θεον
επανοδον χαριζομενος, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


