Homilia dicta in templo sanctae Anastasiae
ΟΜΙΛΙΑ Ζʹ.
63.493
Ὁμιλια λεχθεισα εν τωι ναωι της αγιας Ἀναστασιας.
αʹ. Βραχυς μεν των παροντων ο συλλογος, μεγας δε ο ποθος· διοπερ ουδε ο
συλλογος βραχυς. Ου γαρ πληθη σωματων επιζητουμεν, αλλα γνωμην
παρεσκευασμενην, διανοιαν επτερωμενην, ακροατην υψηλοτερον γινομενον των
βιωτικων απαντων· καν εις ο τοιουτος ηι, ικανος επαρκεσαι τωι λεγοντι· επει και η
Σαμαρειτις γυνη και πτωχη ην και εναγης και αλλοφυλος, και ομως αξια των
μακρων εκεινων ενομισθη λογων ειναι τωι της οικουμενης ∆εσποτηι· και δημους μεν
παρεδραμεν Ἰουδαικους πολλακις, η μη διαλεγομενος, η συσκιαζων την διαλεξιν·
γυναικι δε βαρβαρωι, και πεντε ανδρας εχουσηι, και εκτωι παρανομως συνοικουσηι,
μονηι διελεγετο, τους μαθητας επιτηδες εις την αγοραν πεμψας, ινα μη πτοησηι την
αγραν. Τοσαυτη και μιας ψυχης τωι ∆εσποτηι της οικουμενης προνοια, μονον εαν
γνωμην και προθυμιαν επιδεικνυντας τηι ακροασει των λεγομενων επιτηδειαν ευρηι·
οπερ και εκεινη τοτε παρεσχετο.
Ἀπο γουν πορνης ευαγγελιστρια γεγονε, μετα τους ελεγχους εκεινους βοωσα
και λεγουσα· ∆ευτε, ιδετε ανθρωπον, ος ειπε μοι παντα οσα εποιησα· μητι ουτος
εστιν ο Χριστος; Ἐξεπομπευσεν αυτης τον βιον, και εις μεσον ηγαγε τα
πεπλημμελημενα, λεγων· Πεντε γαρ ανδρας εσχες, και νυν ον εχεις, ουκ εστι σου
ανηρ. Ἀλλ' ουκ επληξεν αυτην ο ελεγχος, αλλα μαλλον προς οικειωσιν επεσπασατο.
Τοιουτον γαρ αι γενναιαι ψυχαι· υφ' ων ετεροι σκανδαλιζονται, υπο τουτων εκειναι
διορθουνται. Ει μεν γαρ τις ην ετερα [εταιρα] των αγνωμονων, καν επληγη τοις
ελεγχοις, καν απεπηδησε, καν εις οργην διηγερθη και αγανακτησιν· αυτη δε μετα
την κατηγοριαν μαλλον οικειουται τωι διδασκαλωι, και περι μειζονων αυτον ερωται
θεωρηματων· ειπε γαρ, οτι Θεωρω, οτι προφητης ει συ· και απο της γνωσεως των
οικειων κακων αυτον μαθουσα θαυμαζει μειζονως και πυνθανεται. Ταυτα ψυχης ην
βουλομενης φιλοσοφειν. Ουδε γαρ ερωται τι περι βιωτικου πραγματος, ουδε υπερ
χρηματων, ουδε υπερ υγειας σωματος, ουδε υπερ πενιας απαλλαγης, καιτοι εσχατηι
συζωσα πτωχειαι, αλλα περι των νομων των ιερων, και περι πολιτειας προγονων, και
λατρειας πατερων, λεγουσα· Οι πατερες ημων εν τωι ορει τουτωι προσεκυνησαν, και
πως υμεις λεγετε οτι εν Ἱεροσολυμοις εστιν ο τοπος ενθα χρη προσκυνειν; Και εν
προοιμιοις δε το αυτο τουτο ποιει λεγουσα· Πως συ αιτεις παρ' εμου πιειν ουσης
γυναικος Σαμαρειτι 63.494 δος; ουτω μεμεριμνημενην ειχε ψυχην, και επιτηδειαν
σωθηναι. ∆ια δη τουτο και ο τα αποῤρητα της διανοιας επισταμενος, γην ευρων
λιπαραν, δαψιλει τηι χειρι τα σπερματα κατεβαλε, κατα μικρον αυτην αναβιβαζων.
Ταυτα δη μοι απαντα ειρηται, ινα μαθητε οτι ουκ εστιν ημιν βραχυς ο συλλογος. Ει
γαρ εκει μια γυνη αρκουν εγενετο θεατρον, πολλωι μαλλον ημεις τοσουτους μεν
ανδρας, τοσαυτας δε γυναικας ορωντες μετα τοσαυτης προθυμιας, ουκ αποκνησομεν,
αλλα τηι συνηθει χρησομεθα διδασκαλιαι.
Ει γαρ ο των αγγελων ∆εσποτης, ον τα Χερουβειμ φριττει, ου παρηιτησατο
πορνηι γυναικι διαλεχθηναι μονηι, τινα αν σχοιημεν απολογιαν, ποιαν δε
συγγνωμην, τοσουτον παρατρεχοντες συλλογον; Φερε ουν την συνηθη παλιν
τραπεζαν υμιν κατασκευασωμεν, και τον κρατηρα στησωμεν, και τον ακρατον
εκχεωμεν, συμποσιον εργαζομενοι πνευματικον. Τα γαρ δη κρεα ταυτα ου
διαῤρηγνυσι γαστερα, αλλα τειχιζει διανοιαν· ο οινος ουτος ου παραφρονα ποιει τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ακροατην, αλλα και τον μεθυοντα σωφρονα καθιστησι. Τοιαυτη μεν της τραπεζης
ταυτης η φυσις, η και αντι παντευχιας ημιν αρκεσαι δυναται. Και γαρ και οπλων
ημιν δει, επειδη πολεμος εστιν ημιν καθ' εκαστην ημεραν, ου προς ανθρωπους
ομογενεις, αλλα προς αορατους δυναμεις, προς τας φαλαγγας των δαιμονων,
μυριων πολεμιων βαρβαρικωτερας, προς τυραννον ακαταλλακτον, και ακηρυκτα
ημιν μαχομενον, και ουτε προαγγελλοντα τον του πολεμου καιρον, ουτε ορωμενον,
αλλ' εξ αφανους βαλλοντα. Τουτον δη τον πολεμον υπογραφων ο μακαριος Παυλος,
ο της οικουμενης στρατηγος, εβοα λεγων· Το λοιπον, αδελφοι, ενδυναμουσθε εν
Κυριωι, και εν τωι κρατει της ισχυος αυτου· και παλιν αλλαχου, Ου γαρ εστιν ημιν η
παλη προς αιμα και σαρκα, αλλα προς τας αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους
κοσμοκρατορας του σκοτους του αιωνος τουτου.
βʹ. Ειδες πως αλειφει τα φρονηματα των στρατιωτων; πως εγειρει την
διανοιαν; πως οπλιζει το στρατοπεδον, την τε ραιθυμιαν εκκοπτων, τον τε οκνον
εκβαλλων; Ἐπειδη γαρ δυο ταυτα μαλιστα εν τοις πολεμοις τους στρατιωτας
προδιδωσι, το τε δειλιαι προδουναι την ανδρειαν, το τε αναπεπτωκοτας αυξησαι την
ραιθυμιαν, και δουναι τοις πολεμιοις αφυλακτοις αυτοις επιθεσθαι· ουτε γαρ ο
δεδοικως αμετρα χρησιμος αν γενοιτο πολεμωι, ευχειρωτος τωι παθει γινομενος, ουτε
ο καθολου παλιν απηλλαγμενος του δεους δυναιτ' αν περιγενεσθαι των πολεμιων,
τωι σφοδρα θαῤρειν εκ 63.495 της αδειας της ψυχης εκλυων την παρασκευην·
αμφοτερα γαρ ταυτα διορθουμενος ο Παυλος, και εναγωνιους ποιει, ινα μη
ραιθυμησωσι, την φαλαγγα των πολεμιων υπογραφων και θαῤρειν παλιν
παρασκευαζει, ινα μη καταπεσωσι, την δυναμιν του στρατηγουντος εν τοις τοιουτοις
πολεμοις Χριστου φερων εις μεσον. ∆ιο δη καθαπερ αριστος στρατηγος συγκροτει
την φαλαγγα, τα παθη τα λυμαινομενα τηι ανδρειαι της διανοιας εξοριζων των
πιστων, και την αγαπην επιδεικνυμενος την αυτου, και τους σφοδρα αφεστηκοτας
αυτου κατα την της πολιτειας ακριβειαν τωι της συγγενειας συναπτων ονοματι. Το
λοιπον γαρ, φησιν, αδελφοι μου. Και γαρ πολλωι μειζονα περι παντας επιδεικνυται
φιλοστοργιαν ουτος, η οι τας αυτας λυσαντες ωδινας ημιν, και εν τηι ψυχηι την
οικουμενην περιεφερε· τοσουτον ην της αγαπης αυτου το πλατος· και ουκ εν αδειαι
μονον, αλλα και εν κινδυνοις.
Και γαρ δεσμωτηρια οικων, και θανατον προσδοκων, και περι των εσχατων
κινδυνευων, των μαθητων εκηδετο, και τας επιστολας πολλακις απο δεσμωτηριων
εγραφε τηι χειρι τηι την αλυσιν περικειμενηι, τηι δεξιαι τηι δεδεμενηι· και εν δικαστηριωι
εισιων, και μελλων ευθυνας υπεχειν, και την επι θανατον αγεσθαι, το γε εις τους
δικαζοντας ηκον, παντα εκεινα αφεις, τον φοβον, τον κινδυνον, τας απειλας, τους
θανατους, τας τιμωριας, τας κολασεις, τους δημιους, των αρχοντων τον θυμον, των
επιβουλευοντων τα μηχανηματα, τας μαστιγας, των πιστων εμεμνητο και εν εκεινωι
τωι καιρωι· ουτως ην αυτου η ψυχη των συνδεσμων απαλλαγεισα του σωματος, ουτω,
και εν σαρκι πολιτευομενη, της αψιδος αντειχετο της ουρανιας, και ως προς την εκει
μεθορμισαμενη ληξιν, ουτως απαντα, και εν τηι γηι διατριβουσα, επραττε. Και ινα
μαθητε οτι ουχ υπερβολης τα ρηματα, ουδε κολακειας τα ειρημενα, ακουσον αυτου
τουτο λεγοντος· Καθως δικαιον εμοι τουτο φρονειν περι υμων, δια το εχειν με εν τηι
καρδιαι υμας. Ἀλλ' ουπω το ειρημενον μεγα προς το ρηθησομενον· μεγα μεν γαρ και
τουτο, το δε μετα ταυτα πολλωι μειζον· ειπων γαρ, ∆ια το εχειν με εν τηι καρδιαι υμας,
επηγαγεν, Ἔν τε τοις δεσμοις μου, και απολογιαι και βεβαιωσει του Ευαγγελιου.
Ὁραις πως ουδεποτε της διανοιας αυτους εξεβαλεν; Ει γαρ δεσμα και δικαστηρια και
αλυσις ουκ ελυμαινετο την μνημην, πολλωι μαλλον οι της ανεσεως καιροι. ∆ια το
εχειν με εν τηι καρδιαι, φησιν, υμας.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Ὁραις κατα μικρον τον λογον αυξομενον; Μεγα μεν το και εν τηι καρδιαι εχειν,
πολλωι δε μειζον το και εν ταις αλυσεσιν· εστι δε μειζον το και εν τηι απολογιαι και
βεβαιωσει του ευαγγελιου. Ἐνταυθα γαρ μοι δοκει τον καιρον αινιττεσθαι, καθ' ον
προς τους δικαζοντας εισηγετο τον περι των εσχατων υπομενων κινδυνον. Και εκει,
φησιν, εστως, ου τουτο εσκοπουν, οπως απαλλαγειην των επικειμενων κινδυνων,
ουδε πως διακρουσομαι τας επιβουλας· αλλ' εντρυφων [ην] υμων τηι αγαπηι, και
απουσι διαλεγομενος· και ουτε οδου μηκος, ουτε πραγματων οχλος, ουτε κινδυνων
μεγεθος, ουτε αρχοντων φοβος, ου δημων επαναστασις, ου θανατος ορωμενος, ου
ξιφη γυμνουμενα, ου δημιων πληθη, ουκ αλλο των τοιουτων 63.496 ουδεν απηγε με
της υμετερας μνημης. Ουδεν γαρ αγαπης τυραννικωτερον, ουδεν αυτης υψηλοτερον·
παντων ανωτερω των βελων τουτων ιπταται, και υψηλοτερα των του διαβολου
καλαμων εστιν, απο της κορυφης των ουρανων απαντα κατοπτευουσα· και καθαπερ
ανεμου ρυμη ραγδαια προσπιπτουσα ενοχλουσαν κονιν αποσοβει, ουτω και η της
αγαπης ισχυς των παθων παντων την προσβολην αποσοβειν ειωθεν. Ὃ δη και επι
Παυλου συνεβαινε· και γαρ αρκουσαν ειχεν εν απασι παραμυθιαν των αγαπωμενων
την σωτηριαν, την μνημην. Τι δε εστι, Βεβαιωσει του ευαγγελιου; Ει γαρ και μια η
λεξις, αλλα πελαγος αχανες εχει νοηματων· και ταυτην αναπτυξαι πειρασομαι, και
πανταχοθεν αυτην περιεργασασθαι. Μαργαριτης γαρ εστιν ο του Θεου λογος, δια
παντων απολαμπων, ουκ εν τωι πληθει των ρηματων, αλλ' εν βραχυτητι πολλην
ρηματων [νοηματων?] δυναμιν επιδεικνυμενος. Ἀλλα διαναστητε, και οψεσθε
ποσον ημιν θησαυρον αυτη της λεξεως η δυναμις ανακαλυπτει.
γʹ. Τι τοινυν εστι βεβαιωσις ευαγγελιου, και ποιαν βεβαιωσιν ευαγγελιου
καλει, και τινος ενεκεν ταυτης μεμνηται της λεξεως, δικαστηριων και δεσμωτηριων
και αλυσεως μνημονευσας; Ἡνικα το κηρυγμα κατεσπαρη (αναγκη γαρ ανωτερω τον
λογον αγαγειν, ωστε σαφεστεραν ποιησαι την διδασκαλιαν), πολλων θορυβων
παντα επληρουτο, και ταραχης ην απαντα μεστα. Ἐπειδη γαρ ενδεκα οντες μονοι
προς την οικουμενην παρεταττοντο, παλαιαν αναμοχλευοντες συνηθειαν, χρονιαν
καταλυοντες πλανην, πατερων και παππων και προγονων ανατρεποντες νομους, τα
πατρια των πολεων εθη διασαλευοντες και καθαιρουντες, και απ' εναντιας πασι
φθεγγομενοι, φιλοσοφοις, ρητορσιν, αρχουσι, δικασταις, τυραννοις, δημοις, δουλοις,
ελευθεροις, γηπονοις, ναυταις, πολεμος ανεῤριπιζετο χαλεπος, και, οπερ εφθην
ειπων, απαντα θορυβων ην μεστα· πανταχου κρημνοι, πανταχου σκοπελοι, και ουχ
ουτω θαλαττα μαινομενη, και υπο των εναντιων πνευματων διακοπτομενη
ταραττεται, ως η οικουμενη τοτε απασα κεκινητο, των μεν παλαιων ανασπωμενων
εθων των εν τοσουτωι χρονωι παγεντων, και ουκ εν μιαι και δυο και τρισι πολεσιν,
αλλα πανταχου της οικουμενης, καινων δε εισαγομενων δογματων, και ων ουδεις
ουδεποτε προτερον ηκουσεν.
Ἐντευθεν ακηρυκτος προς αυτους ην απασι πολεμος· και γαρ οικιας διηιρουν,
και συγγενειας διεσπων· η γαρ του κηρυγματος φυσις οδωι βαδιζουσα, και πολλους
οικειουμενη, πολεμους καθιστη τοις μη δεχομενοις τον της ευσεβειας λογον, και
πατηρ υιον απεκηρυττε, και γυναικος ανηρ κατεφρονει, και δεσποται οικεταις
επολεμουν, και αρχομενοις αρχοντες, και παντος εμφυλιου πολεμου πικροτερος
ουτος ην· ει γε πολεμον αυτον καλειν χρη, αλλ' ουκ αλλο τι τουτου βαρυτερον. Ἐν
μεν γαρ τοις πολεμοις εξ ισης τα της παραταξεως, και βαλλει και βαλλεται εκατερα
τα στρατοπεδα· τοτε δε ουχ ουτως ην, αλλ' ο μεν επ' εξουσιας επολεμει, οι δε
επολεμουντο μονον, βαλλειν δε αυτοις ουκ εχρην [εξην], ουδε αμυνεσθαι τους
επιβουλευοντας· ουτω γαρ ο της παραταξεως στρατηγος εκελευε, λεγων·
Ἀποστελλω υμας ωσπερ προβατα εν μεσωι λυκων· γινεσθε ουν φρονιμοι ως οι οφεις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

και ακεραιοι ως αι περιστεραι. Και τοις επιβουλευουσιν ου μονον επεξιεναι ουκ
εκελευεν, αλλα και παρεχειν εντρυφαιν τηι παροινιαι, λεγων· το 63.497 γαρ την δεξιαν
στρεφειν σιαγονα, και τα προβατα πεμπειν εν μεσωι λυκων, ουδεν αλλο αινιττεται η
οτι το πασχειν αυτοις συνεκληρωσεν, ινα λαμπροτερον το τροπαιον γενηται. Πως;
Ὅτι ενδεκα οντες της οικουμενης περιεγενοντο, οτι πασχοντες, ου ποιουντες,
βαλλομενοι και ου βαλλοντες, επιβουλευομενοι και ουκ επιβουλευοντες,
μαστιζομενοι και ου μαστιζοντες, ελαυνομενοι και ουκ ελαυνοντες, διωκομενοι και
ου διωκοντες, αναιρουμενοι και ουκ αναιρουντες, και οτι, καθαπερ προβατα εις
σφαγην προκειμενα, τους λυκους απαντας προς προβατων ημεροτητα μετεβαλλον,
τους μαινομενους, τους φονων πνεοντας, τους θηριων αγριωτερους γινομενους.
Τρεχοντος τοινυν του λογου και της ευσεβειας σπειρομενης, πανταχοθεν
ανηπτοντο πυραι και απεχθειαι και πολεμοι, ουχι τοις διδασκαλοις μονον, αλλα και
τοις μαθητευομενοις. Ὁμου γαρ τις εδεξατο τον λογον, και κοινος πολεμιος περιηιει
πασι, και πατριδος ηλαυνετο, και προς την υπεροριαν μετωικιζετο, και ουσιας
εξεπιπτε, και περι της ελευθεριας αυτης, μαλλον δε περι αυτου του ζηιν εκινδυνευεν·
και ουδεν ισχυε τοτε της φυσεως η τυραννις, αλλ' οπερ εφθην ειπων, και παιδες
κατεφρονουντο, και αδελφοι και συγγενεις εν ταξει πολεμιων ησαν, και μετα των
διδασκαλων οι μαθηται τα ανηκεστα επασχον. Και ταυτα αυτα δηλων ο Παυλος
ελεγεν· Ἀναμιμνησκεσθε γαρ τας προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες πολλην
αθλησιν υπεμεινατε παθηματων, τουτο μεν ονειδισμοις και θλιψεσι θεατριζομενοι,
τουτο δε κοινωνοι των ουτως αναστρεφομενων γενηθεντες. Και γαρ τοις δεσμιοις
συνεπαθησατε, και την αρπαγην των υπαρχοντων υμων μετα χαρας προσεδεξασθε,
γινωσκοντες εχειν υμας κρεισσονα υπαρξιν εν ουρανοις και μενουσαν. Και παλιν
Θεσσαλονικευσιν επιστελλων ελεγεν· Ὑμεις γαρ μιμηται εγενηθητε, αδελφοι, των
Ἐκκλησιων των ουσων εν τηι Ἰουδαιαι, οτι και υμεις τα αυτα επαθετε υπο των ιδιων
συμφυλετων, καθαπερ και εκεινοι υπο των Ἰουδαιων, των και τον Κυριον
αποκτειναντων, και ημας εκδιωξαντων, και πασιν ανθρωποις εναντιων. Και
Γαλαταις δε παλιν γραφων ελεγε· Τοσαυτα επαθετε εικη, ει γε και εικη. Και τα αυτου
δε παθη διηγουμενος, ελεγε· Ἐν υπομονηι πολληι, εν στενοχωριαι, εν φυλακαις, εν
κοποις, εν αγρυπνιαις, εν λιμωι, εν διψει και γυμνοτητι· και παλιν, Τεσσαρακοντα
παρα μιαν ελαβον, τρις εῤραβδισθην, απαξ ελιθασθην, νυχθημερον εν τωι βυθωι
πεποιηκα, κινδυνοις ποταμων, κινδυνοις ληιστων, κινδυνοις εκ γενους, κινδυνοις εν
ερημιαις· και παλιν, Ἡ επισυστασις μου η καθ' ημεραν, η μεριμνα πασων των
Ἐκκλησιων· και παλιν, Ὁ εθναρχης Ἀρετα του βασιλεως εφρουρει την ∆αμασκηνων
πολιν πιασαι με θελων, και δια θυριδος εν σαργανηι εχαλασθην δια του τειχους, και
εξεφυγον τας χειρας αυτου· και παλιν αλλαχου· Ἐλογισθημεν ως προβατα σφαγης·
και ετερωθι παλιν, ∆υη ελεος ο Κυριος τωι Ὀνησιφορου οικωι, οτι την αλυσιν μου
ουκ επηισχυνθη, αλλα γενομενος εν Ῥωμηι σπουδαιοτερον εζητησε με και ευρε. δʹ. Τι
αν τις ειποι τα των ψευδαποστολων, τα των ψευδαδελφων, τους μυριους και
πολυειδεις πολεμους; ου γαρ δη μονον αι τιμωριαι και αι κολασεις εκινουντο, αλλα
και δεινοτητες ρητορων, και φιλοσοφων κατασκευαι· και ου παρ' εκεινων δε μονον,
αλλα και παρα ανθρωπων αγοραιων πολλα ᾔρετο μηχανηματα κατα της Ἐκκλη
63.498 σιας· απερ αινιττομενος ελεγεν· Ἀλεξανδρος ο χαλκευς πολλα μοι κακα
ενεδειξατο· ον και συ φυλαττου· λιαν γαρ ανθεστηκε τοις ημετεροις λογοις. Ὥσπερ
ουν η θαλαττα κυματων ουκ εστι χωρις· ουτω και η Παυλου ψυχη πεπληρωτο
μυριων πειρασμων, καθημερινων κινδυνων, εξωθεν, εσωθεν, δια ρηματων, δια
πραγματων, δια χρηματων, δια δολων· και ουδεις παραστησαι δυνησεται λογος τα
νεφη των βελων εκεινων, τα πληθη των κυματων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ἐπει ουν εν τουτοις τα πραγματα ην, ου [μονον] τοις ειρημενοις, αλλα και
πολλωι πλειοσι, και ου διδασκαλοι μονον, αλλα και μαθηται εκινδυνευον, και ου
μαθηται μονον, αλλα και διδασκαλοι (ει μεν γαρ θατερον μερος ην εν πειρασμωι, το
δε λοιπον εν αδειαι εμελλε τουτο εκεινωι παρακλησις γινεσθαι· νυνι δε αμφοτερα ην
εν τωι πολεμεισθαι και βαλλεσθαι)· και ταυτα ορωντες πολλοι των ασθενεστερων
εξελυοντο, εναρκων, αλυοντες διετελουν, τα μεν χρηστα του κηρυγματος εν ελπισιν
ορωντες, βασιλειαν και αναστασιν και αφθαρσιαν, τα δε λυπηρα ενταυθα εν τηι πειραι
και υπομονη, τηγανα, καμινους, δεσμωτηρια, πολεμους, εχθρας, απεχθειας,
θανατους, κινδυνους, και τους διδασκαλους αυτων νυν μεν εν δεσμωτηριοις, νυν δε
εν απαγωγαις [λ. συναγωγαις], υβριζομενους, απαγομενους; και πανταχοθεν ησαν
νεφη κακων, και βαθειαν τινα νυκτα πειρασμων ειχον, η παντας κατειχε και
θορυβεισθαι αυτους εποιει σφοδρα και ταραττεσθαι· ορα πως δια μιας λεξεως
ανιστησιν αυτων το φρονημα. Ποιει μεν γαρ αυτο και αλλοθεν, εν ετεραι επιστοληι
λεγων· ∆ιο τας παρειμενας χειρας και τα παραλελυμενα γονατα ανορθωσατε· ου περι
γονατων και χειρων λεγων, αλλα περι λογισμων χωλευοντων τωι πληθει των
πειρασμων εκλυομενων. Ειτα παραινεσας, και παραμυθιαν εισαγει μεγιστην λεγων·
Ἔτι γαρ μικρον οσον οσον ο ερχομενος ηξει, και ου χρονιει. Ἀλλα επειδη τουτο τεως
εν ελπισιν ην, και ετερως παλιν αυτους προτρεπεται, ουκ εξ αλλοτριων, αλλ' εξ
οικειων παραδειγματων ευθυμοτερους ποιων· Ἀναμιμνησκεσθε γαρ, φησι, τας
προτερον ημερας, εν αις φωτισθεντες πολλην αθλησιν υπεμεινατε παθηματων.
Ὑμας αυτους αισχυνθητε, τα υμετερα κατορθωματα εντραπητε μη αναξιον
επιδειξητε των προοιμιων το τελος, οικοθεν δεχεσθε την παρακλησιν. Παρακαλεσας
τοινυν και ουτω κακεινως, παρακαλει και δια της λεξεως ταυτης. Πως και τινι
τροπωι; Τα δεσμα και την αλυσιν βεβαιωσιν Ευαγγελιου λεγων. Ου γαρ δη μονον
ανισταμενοι νεκροι, φησιν, ουδε λεπροι καθαιρομενοι, ουδε δαιμονες ελαυνομενοι,
αλλα και ημεις δεσμουμενοι βεβαιουμεν το Ευαγγελιον. Πως, ειπε μοι, και τινι
τροπωι; καινα γαρ τα ειρημενα, και αινιγματι τα πολλα εοικεν. Λοιπον ακουε πως· ει
αδεως εκηρυττομεν, μηδεν πασχοντες αηδες μηδε δεινον, και πολλοις των
βουλομενων ημας διαβαλλειν εδοξεν αν υποπτον ειναι το κηρυγμα· νυν δε
ελαυνομενοι, διωκομενοι, τεμνομενοι, καιομενοι, κατακρημνιζομενοι, μυρια
πασχοντες και μη ενδιδοντες, αλλα προθυμοτεροι ταυτηι γινομενοι, και τοις σφοδρα
αναισχυντειν βουλομενοις ικανην παρεχομεν αποδειξιν του αληθειας ειναι
κηρυκας, και θειαν τινα δυναμιν εν ημιν ειναι, και παντα ταυτα εξευμαριζουσαν,
63.499 και ουκ εωσαν των πειρασμων το πληθος περιγενεσθαι των κηρυττοντων, και
ταυτα ολιγων οντων, δια τοσουτων κρατησαι κωλυματων. Ει τις ουν βουλοιτο σαφη
λαμβανειν αποδειξιν του θειαν ειναι δυναμιν την ημιν ενηχουσαν, τους πειρασμους
λαμβανετω, τους κινδυνους, τας αλυσεις, τα δεσμωτηρια. Ου γαρ εστιν ανθρωπινης
δυναμεως δια τοσουτων κρατησαι κρημνων, δια τοσουτων πλευσαι κυματων, δια
τοσουτων χωρησαι βελων, αλλα θειας και αμαχου ταυτα ισχυος. Ὥστε βεβαιωσις
του ευαγγελιου η αλυσις, ουκ εκεινοις μονον, αλλα και ημιν τοις πασχουσι·
δοκιμωτερους γαρ ημας εργαζεται, ισχυροτερους, μαλλον καταφρονειν ποιει των
επιβουλων. ∆ιο και ελεγεν, Ἡ θλιψις υπομονην κατεργαζεται, η δε υπομονη
δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η δε ελπις ου καταισχυνει.
εʹ. Ὁραις πως η θλιψις βεβαιοι το Ευαγγελιον; ∆ια δη τουτο και αλλαχου
αιτουντι αυτωι των πειρασμων απαλλαγην, και πολλακις υπερ τουτων προσελθοντι,
ηκουεν· Ἀρκει σοι η χαρις μου· η γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται. Ἀσθενειαν
ενταυθα τους διωγμους καλει, τους πειρασμους, τους κινδυνους, τας επιβουλας, τας
επηρειας. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἠδυναμην ταυτα κωλυσαι, φησι, και σβεσαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

τον πολεμον, και αναστειλαι τα κυματα, αλλ' ουκ εποιησα, ινα μειζονως η δυναμις
μου δειχθηι. Ου γαρ ουτως εδεικνυτο αυτου η δυναμις, τουτων μη γινομενων, ως
γινομενων μεν, ουκ ισχυοντων δε. Ἐπει και κυβερνητην εκεινον αριστον ειναι
φαμεν, ου τον εν γαληνωι ποντωι δυναμενον κατευθυνειν το σκαφος, αλλα τον
μεταξυ σκοπελων και κυματων και χειμωνων και πνευματων διασωζοντα τους
εμπλεοντας· και ιατρον, τον μυριων νοσηματων επικειμενων εξαρπαζοντα τον
καμνοντα· και στρατηγον, τον πανταχοθεν πολεμιων επιτεθεντων και βαλλοντων
δυναμενον στησαι το τροπαιον· και ποιμενα, τον μυριων λυκων επικειμενων και
ετερων επιβουλων διατηρουντα την αγελην εν ασφαλειαι. Ουτω δη και τοτε τουτο
μαλιστα εποιει το θαυμα, οτι δη μυρια πασχοντες εκρατουν και περιεγενοντο των
ποιουντων αυτων. Ὅτε γουν τον Πετρον και τον Ἰωαννην, τον υιον της βροντης,
και την κρηπιδα της πιστεως, εις δεσμωτηριον ενεβαλον, εννοησον πως αφεθεντων
αυτων διαπορουσιν. Ἀγαγοντες γουν αυτους, εν μεσωι του θεατρου λεγουσι· Τι
ποιησομεν τοις ανθρωποις τουτοις; Ἰουδαιοι οι αιμασιν εντραφεντες προφητικοις,
δημος μεμηνως και λυσσων, ο τα θυσιαστηρια κατασκαψας, ο τους προφητας
αποκτεινας, ο φονοις συνανατραφεις, ο θηριων αγριωτερος, ο σταζων απο του
αιματος ετι του δεσποτικου, ο σταυρωσας· ουτος δυο λαβων αλιεας αγραμματους,
ιδιωτας, ασημους, ιχθυων αφωνοτερους, ων θατερος ουδε θυρωρου ψιλην απειλην
ηνεγκε· τουτους δη λαβοντες, εν μεσωι εχοντες δεδεμενους, γυμνους, ου χρηματων
περιβεβλημενους περιουσιαν, ου σωματων ισχυν, ου λογων δεινοτητα, ου 63.500
ρητορειας δυναμιν, ου γενους περιφανειαν, ου πατριδος μεγεθος, αλιεας εξ αλιεων,
εσχατηι πτωχειαι συνεστηκοτας, απορουσιν τι αυτοις χρησονται, και φασι· Τι
ποιησομεν τοις ανθρωποις τουτοις; Ὁραις ηλικον αρετη; πως οι πειρασμοι βεβαιωσις
του ευαγγελιου; Και λεγουσι προς αυτους· Ου παραγγελιαι παρηγγειλαμεν υμιν μη
λαλειν επι τωι ονοματι τουτωι;
Και βουλεσθε επαγαγειν εφ' ημας το αιμα του ανθρωπου τουτου. Ει
ανθρωπος εστι ψιλος, τι δεδοικας; ει δε Θεος εστι, τινος ενεκεν ου προσκυνεις; Ουκ
εβοας πρωην λεγων, Το αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων; ποθεν δεδοικας
το αιμα; τι σου την διανοιαν διεσεισεν; ουκ εδησας; ουκ εμαστιξας; ουκ εσταυρωσας;
ου νεκρον ειδες καθαιρουμενον απο του σταυρου; ου θαπτομενον εθεασω, και τηι γηι
κρυπτομενον; ου σημαντρα επεθηκας τωι ταφωι; ουκ επριω τους στρατιωτας; ου
φημην διεσπειρας, οτι εκλεψαν αυτον οι μαθηται; Τι δεδοικας νυν; τι τρεμεις αυτου
το αιμα; Ὁραις την αληθειαν δια παντων λαμπουσαν; Ἐπειδη γαρ ειδον μετα την
επιβουλην εκεινην το πραγμα αιρομενον, και τα προοιμια λαμπρα και ηλιου
φανοτερα και εξ αυτης της βαλβιδος επιδεικνυμενα οτι πασαν αθροον καταληψεται
την οικουμενην, και κατ' ακρας ελασει την πλανην, και ουδε ενεγκειν δυνησεται
την αφατον αυτου ρυμην και την δυναμιν· δεδοικασι, τρεμουσι τους δεσμωτας, τους
καταδικους, τους μαστιχθεντας, τους επιβουλευθεντας, τους δυο, τους ιδιωτας. ∆ια
ταυτα Παυλος βεβαιωσιν ευαγγελιου καλει τους πειρασμους· δια ταυτα και αλλαχου
φησι· Γινωσκειν δε υμας βουλομαι, αδελφοι, οτι το κατ' εμε μαλλον εις προκοπην
του Ευαγγελιου εληλυθεν· ωστε τους πλειονας των αδελφων εν Κυριωι πεποιθοτας
τοις δεσμοις μου, περισσοτερως τολμαιν αφοβως τον λογον λαλειν. Τις ειδε, τις
ηκουσεν, οτι δεσμα θαρσος ποιει, και αλυσις παῤρησιαν εργαζεται, ου τωι δεδεμενωι
μονον, αλλα και τοις μαθητευομενοις; Ἀλλ' ομως, οτε ταυτα εγινετο, δια των
εναντιων το κηρυγμα ᾔρετο, και οι μαθηται, του διδασκαλου πολεμουμενου και
επιβουλευομενου και δεσμουμενου, μαλλον εθαῤρουν, μαλλον εσκιρτων, μαλλον
επηδων.
Ἐπηινεσατε τα ειρημενα; Λοιπον μιμησωμεθα την ανδρειαν, ζηλωσωμεν την
αρετην, και μηδεν ημας πτοειτω, μηδεν θορυβειτω των πειρασμων· ταυτα γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αμματα της ευσεβειας, ταυτα πτερα της φιλοσοφιας, ταυτα ισχυρους και αχειρωτους
κατασκευαζει, ταυτα πλειονα προς τον Θεον διδωσι την παῤρησιαν, μειζονα
επισπαται την ευνοιαν, πολλην επισκηνωσαι ποιει την χαριν. Ἵνα ουν απαντων
τουτων απολαυωμεν, φερωμεν απαντα, παρακαλω, τα συμπιπτοντα, δια παντων τον
Θεον δοξαζοντες, οτι αυτωι πρεπει δοξα, τιμη και κρατος, αμα τωι μονογενει αυτου
Υιωι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


