De sancta pentecoste
ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ, Και δια τι σημεια νυν ου γινεται, και
οτι τα πραττομενα και λεγομενα παρ' ημων αναγραφεται.
50.453 Ὁμιλια αʹ.
αʹ. Παλιν εορτη, και παλιν πανηγυρις, και παλιν η Ἐκκλησια τωι πληθει των
τεκνων κομαι, η πολυτεκνος αυτη και φιλοτεκνος. Ἀλλα τι της φιλοτεκνιας οφελος,
οταν εορταις μονον, αλλα μη διηνεκως βλεπηι τα ποθουμενα προσωπα των παιδιων,
ωσπερ αν ει τις ιματιον εχων καλον μη συγχωροιτο αυτωι χρησθαι διηνεκως;
Ἱματιον γαρ της Ἐκκλησιας των παραγινομενων το πληθος εστι, καθαπερ και ο
προφητης φησιν ανωθεν προς την Ἐκκλησιαν λεγων· Παντας αυτους περιθησεις ως
κοσμον νυμφιου, και ως στολην νυμφης.
Καθαπερ ουν γυνη τις σωφρων και ελευθερα κατεσταλμενον μεχρι των
σφυρων εχουσα τον χιτωνισκον ευπρεπεστερα φαινεται και βελτιων· ουτω και η
Ἐκκλησια φαιδροτερα σημερον δεικνυται τα πληθη των υμετερων σωματων
περιβαλλομενη, και κατεσταλμενον εχουσα το ιματιον. Ουδεν γαρ αυτης σημερον
μερος γυμνον εστιν ιδειν, καθαπερ εν ταις εμπροσθεν ημεραις· αλλα της γυμνωσεως
εκεινης αιτιοι οι παραγενομενοι σημερον μονον, οι μη αει την μητερα
περιστελλοντες. Ὅτι δε ου μικρος κινδυνος γυμνην την μητερα περιοραιν,
αναμνησθωμεν παλαιας ιστοριας· αναμνησθωμεν του γυμνον ιδοντος τον πατερα,
και δοντος κολασιν της οψεως εκεινης. Καιτοι γε εκεινος ουκ εποιησε γυμνον τον
πατερα· αλλ' ειδε μονον γυμνον οντα τον πατερα· και ουδε ουτως απηλλαγη
τιμωριας, επειδη ειδε μονον· οι δε σημερον παραγενομενοι, και προ τουτου μη
παραγενομενοι, ουχ ορωσι γυμνην την μητερα, αλλα γυμνην ποιουσιν αυτην. Ει δε ο
γυμνωσιν ιδων ουκ εξεφυγε τιμωριαν, οι γυμνωσιν ποιουντες ποιας αν ειεν
συγγνωμης αξιοι; Ταυτα ουχι πληξαι βουλομενος λεγω, αλλ' ινα φυγωμεν την
τιμωριαν, ινα φυγωμεν την καταραν του Χαμ, ινα μιμησωμεθα την ευνοιαν του Σημ
και του Ἰαφεθ, και περιστελλωμεν και ημεις αει την μητερα την ημετεραν.
Ἰουδαικου φρονηματος εστι τρις του ενιαυτου φαινεσθαι μονον τωι Θεωι· προς
εκεινους ειρηται, Τρις του ενιαυτου οφθησηι Κυριωι τωι Θεωι σου· ημας δε διαπαντος
βουλεται ο Θεος φαινεσθαι αυτωι. Και εκεινοις δε των τοπων τα διαστηματα
τοσαυτας εποιησε μονας γινεσθαι τας συνοδους· εις γαρ τοπον ενα συνεκεκλειστο η
λατρεια τοτε· δια τουτο και της συλλογης και της παρουσιας αυτων ευαριθμητοι
ησαν οι καιροι· εις γαρ τα Ἱεροσολυμα αναγκη προσκυνειν ην, αλλαχου δε ουδαμου.
∆ια τουτο εκελευσε τρις του ενιαυτου φαινεσθαι τωι Θεωι· και απελογειτο υπερ
αυτων της οδου το διαστημα· υπερ δε ημων ουδεις απολογησεται τροπος. Και εκεινοι
μεν πανταχου της 50.454 γης διεσπαρμενοι ησαν.
Ἦσαν γαρ, φησιν, εν Ἱεροσολυμοις κατοικουντες Ἰουδαιοι ανδρες ευλαβεις
απο παντος εθνους του υπο τον ουρανον· ημεις δε μιαν πολιν οικουμεν απαντες, υπο
τοις αυτοις τειχεσι καθημεθα, και πολλακις ουδε ενι στενωπωι διειργομεθα της
εκκλησιας, και καθαπερ οι μακροις πελαγεσι διεστωτες, ουτως ολιγακις προς την
ιεραν ταυτην απαντωμεν συνοδον. Και εκεινους μεν τρεις μονους εκελευσε καιρους
εορταζειν, υμας δε αει τουτο ποιειν εκελευσεν· αει γαρ ημιν εστιν εορτη. Και ινα
μαθητε οτι αει εορτη, λεγω των εορτων τας υποθεσεις, και εισεσθε, οτι καθ' εκαστην
ημεραν εορτη εστι. Τοινυν παρ' ημιν εορτη πρωτη τα επιφανια. Τις ουν η υποθεσις
της εορτης; Ἐπειδη Θεος επι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

επειδη ο Θεος ο μονογενης του Θεου παις μεθ' ημων ην· αλλα τουτο αει εστιν. Ἰδου
γαρ, φησι, μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας εως της συντελειας του αιωνος· διο
πασας τας ημερας τα επιφανια δυνατον τελειν. Του Πασχα η εορτη τι βουλεται; τις η
υποθεσις αυτης; Τον θανατον του Κυριου καταγγελλομεν τοτε· και τουτο εστι το
Πασχα· αλλ' ουδε τουτο καιρωι ωρισμενωι ποιουμεν. Βουλομενος γαρ ημας
απαλλαξαι ο Παυλος της των καιρων αναγκης, και δεικνυς οτι δυνατον αει Πασχα
επιτελειν, Ὁσακις γαρ αν εσθιητε, φησι, τουτον τον αρτον, και το ποτηριον τουτο
πινητε, τον θανατον του Κυριου καταγγελλετε. Ἐπει ουν αει δυναμεθα τον θανατον
του Κυριου καταγγελλειν, αει Πασχα δυναμεθα επιτελειν. Βουλεσθε μαθειν, οτι και
αυτη η σημερον εορτη δυναται καθ' εκαστην πληρουσθαι, μαλλον δε καθ' εκαστην
εστιν; Ἴδωμεν τις η υποθεσις της παρουσης εορτης, και τινος ενεκεν αυτην αγομεν.
Ὅτι το Πνευμα προς ημας ηλθε· καθαπερ γαρ ο μονογενης Υιος του Θεου μετα των
ανθρωπων εστι των πιστων· ουτω και το Πνευμα του Θεου. Ποθεν δηλον; Ὁ αγαπων
με, φησι, τας εντολας μου τηρησει, και εγω ερωτησω τον Πατερα μου, και αλλον
παρακλητον δωσει υμιν, ινα μενηι μεθ' υμων εις τον αιωνα, το Πνευμα της αληθειας.
Ὥσπερ ουν ο Χριστος ειπε περι εαυτου, οτι Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας
ημερας εως της συντελειας του αιωνος, και δυναμεθα αει τα επιφανια επιτελειν·
ουτω και περι του Πνευματος ειπεν, οτι εις τον αιωνα μεθ' υμων εστι, και δυναμεθα
αει πεντηκοστην επιτελειν.
βʹ. Και ινα μαθητε, οτι εξεστιν ημιν αει εορταζειν, και ουκ εστι καιρος
ωρισμενος, ουδε αναγκηι χρονον συγκεκλεισμεθα, ακουσατε του Παυλου τι φησιν·
50.455 Ὥστε εορταζωμεν. Καιτοι ουκ ην τοτε εορτη, οτε ταυτα εγραφεν· ουκ ην
Πασχα, ουκ ην επιφανια, ουκ ην πεντηκοστη· αλλα δεικνυς, οτι ου καιρος ποιει
εορτην, αλλα συνειδος καθαρον· εορτη γαρ ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η ευφροσυνη·
ευφροσυνην δε πνευματικην και νοεραν ουδεν αλλο ποιει, αλλ' η συνειδος πραξεων
αγαθων· ο δε συνειδος εχων αγαθον και πραξεις τοιαυτας, αει εορταζειν δυναται.
Τουτο ουν αυτο δεικνυς ο Παυλος ελεγεν· Ὥστε εορταζωμεν μη εν ζυμηι παλαιαι,
μηδε εν ζυμηι κακιας και πονηριας, αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας. Ὁραις
πως ου καιρων σε κατεδησεν αναγκηι, αλλα συνειδος καθαρον εχειν παρεκελευσατο;
Ἐβουλομην πασαν την διαλεξιν εις τουτο καταναλωσαι· οι γαρ δια χρονου τινας
λαβοντες εις τας χειρας τας εαυτων ουκ ευκολως αυτους αφιασιν· επει ουν και υμας
ημεις τους δι' ενιαυτου παραγινομενους εισω των δικτυων ελαβομεν των ημετερων,
ου βουλομεθα αφειναι τημερον, αλλ' ινα μη κενοι των περι της εορτης αναχωρησητε
λογων, απο της παραινεσεως ταυτης επι την υποθεσιν της εορτης αγαγειν χρη την
διαλεξιν. Πολλα μεν ουν πολλακις εξ ουρανου κατηλθεν εις την γην αγαθα τωι
κοινωι των ανθρωπων γενει· οια δε σημερον, ουδεποτε κατηνεχθη προ τουτου.
Μαθετε γουν οια τα προτερα, οια τα σημερον, ινα και εκατερων ιδητε την διαφοραν.
Ἔβρεξεν ο Θεος μαννα επι την γην, και αρτον ουρανου εδωκεν αυτοις· αρτον
γαρ αγγελων εφαγεν ανθρωπος· μεγα οντως και της του Θεου φιλανθρωπιας αξιον.
Μετ' εκεινο κατηνεχθη πυρ, και πλανωμενον τον Ἰουδαικον δημον διωρθωσε, και
ηρπασε την θυσιαν απο του βωμου κατηνεχθη παλιν υετος λιμωι τηκομενων
απαντων, και πολλην την ευετηριαν ειργασατο. Μεγαλα ταυτα και θαυμαστα· αλλα
τα παροντα πολλωι μειζονα· ου γαρ μαννα και πυρ και υετος κατηνεχθη σημερον,
αλλ' ομβρος χαρισματων πνευματικων· νιφαδες ηνεχθησαν ανωθεν, ουχι την γην
προς καρποφοριαν εγειρουσαι, αλλα την ανθρωπινην πειθουσαι φυσιν τον καρπον
της αρετης τωι των ανθρωπων αποδουναι γεωργωι. Και οι ρανιδα εκειθεν δεξαμενοι
ευθεως της φυσεως επελανθανοντο της εαυτων, και εξαιφνης αγγελων επληρουτο
πασα η γη· αγγελων ουχι επουρανιων, αλλ' εν ανθρωπινωι σωματι των ασωματων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

δυναμεων την αρετην επιδεικνυμενων. Ου γαρ εκεινοι κατω κατεβησαν, αλλ' ο
θαυμαστοτερον ην, οι κατω προς την αρετην ανεβησαν την εκεινων· ου γαρ την
σαρκα ριψαντες γυμναις ταις ψυχαις περιηιεσαν, αλλα μενοντες εν τηι φυσει, τηι
προαιρεσει αγγελοι εγενοντο. Και ινα μαθηις, οτι ουδε η προτερα τιμωρια τιμωρια ην,
οτε ειπεν, οτι Γη ει, και εις γην απελευσηι, δια τουτο σε αφηκε μενειν εν τηι γηι, ινα
μειζονως η του Πνευματος δειχθηι δυναμις. δια χοικου σωματος τοιαυτα εργαζομενη.
Ἦν γαρ ιδειν γλωτταν πηλινην δαιμοσιν επιταττουσαν· ην ιδειν χειρα πηλινην
ιωμενην νοσηματα· μαλλον δε ου χειρα πηλινην μονον ην ιδειν, αλλ' ο πολλωι
θαυμαστοτερον ην, πηλινων σωματων σκιας και θανατου και δυναμεων ασωματων
περιγενομενας, των δαιμονων λεγω. Καθαπερ γαρ ηλιου φανεντος ελαυνεται το
σκοτος, καταδυεται θηρια προς τους οικειους φωλεους, ανδροφονοι και ληισται και
τυμβωρυχοι προς τας κορυφας των ορεων ανατρεχουσιν· 50.456 ουτω Πετρου
φανεντος και φωνην αφιεντος, ηλαυνετο το σκοτος της πλανης, ανεχωρει διαβολος,
εδραπετευον δαιμονες, ανηιρητο παθηματα σωματων, εθεραπευετο νοσηματα
ψυχων, ηλαυνετο κακια πασα, αρετη προς την γην επανηγετο. Και καθαπερ εκ
ταμιειων βασιλικων εχοντων χρυσιον και λιθους τιμιους καν μικρον τις δυνηθηι
εξενεγκειν των αποκειμενων ενδοξως, καν ενα λιθον μονον, πολυν εργαζεται τον
πλουτον τωι κατεχομενωι· ουτω και απο των στοματων των αποστολικων· ταμιεια
γαρ βασιλικα ην τα στοματα εκεινων θησαυρον ιαματων εχοντα αποκειμενον· και
εκαστον ρημα εξιον πολυν ειργαζετο πλουτον πνευματικον. Ἦν τοτε αληθως ιδειν,
οτι τα λογια Κυριου επιθυμητα υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυν· οπερ γαρ ουκ
ηδυναντο χρυσος, ουδε λιθος τιμιος, τουτο εποιει τα ρηματα Πετρου. Ποσα γαρ
ταλαντα χρυσιου τον χωλον εκ γενετης διορθωσασθαι ισχυον; Ἀλλα το ρημα Πετρου
ισχυσε της φυσεως ανελειν ταυτην την πηρωσιν. Ειπεν, Ἐν τωι ονοματι Ἰησου
Χριστου εγειραι,και περιπατει, και ο λογος εργον εγενετο.
Ειδες πως επιθυμητα υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυν; ειδες πως ταμιεια
βασιλικα ην εκεινων τα στοματα; Ὄντως ιατροι της οικουμενης εκεινοι, και
γεωργοι, και κυβερνηται· ιατροι μεν, επειδη νοσηματα εθεραπευον· γεωργοι δε,
επειδη τον λογον της ευσεβειας κατεσπειρον· κυβερνηται δε, επειδη το κλυδωνιον
της πλανης επαυσαν. ∆ια τουτο ποτε μεν φησι· Πορευθεντες ασθενουντας
θεραπευετε, ως προς ιατρους διαλεγομενος· ποτε δε, Ἰδου αποστελλω υμας θεριζειν,
ο ουχ υμεις κεκοπιακατε, ως προς γεωργους διαλεγομενος· και παλιν αλλαχου·
Ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων· και τωι Πετρωι, Μη φοβου, φησιν, απο του νυν
ανθρωπους εσηι ζωγρων, ως προς κυβερνητας και αλιεις ομιλων· και ην ιδειν
θαυματα επι θαυμασι. Και γαρ η φυσις η ημετερα προ δεκα ημερων εις τον θρονον
ανεβη τον βασιλικον, και το Πνευμα το αγιον κατεβη σημερον προς την φυσιν την
ημετεραν· ανηνεγκεν ο Κυριος την απαρχην την ημετεραν, και κατηνεγκε το Πνευμα
το αγιον. Ἕτερος Κυριος διανεμων τα δωρα ταυτα· και γαρ το Πνευμα Κυριος εστι,
και διενειμαντο την υπερ ημων οικονομιαν Πατηρ και Υιος και αγιον Πνευμα. Ουπω
δεκα ημερας ειχεν ανελθων ο Χριστος, και χαρισματα ημιν επεμψε πνευματικα,
δωρα της καταλλαγης εκεινης. Ἵνα γαρ μηδεις αμφιβαλληι, και διαπορηι τι ποτε αρα
αν ανελθων ο Χριστος εποιησεν· αρα κατηλλαξε τον Πατερα; αρα ιλεων αυτον
ειργασατο; βουλομενος ημιν δηλωσαι, οτι κατηλλαξεν αυτον τηι φυσει τηι ημετεραι,
τα δωρα της καταλλαγης επεμψεν ημιν ευθεως. Των γαρ εχθρων ενουμενων και
καταλλαγεντων αλληλοις, μετα την καταλλαγην ευθυς εφεπονται αι τε φιλοτησιαι
και δεξιωσεις και τα χαρισματα. Ἐπεμψαμεν τοινυν ημεις πιστιν, και ελαβομεν
εκειθεν χαρισματα· επεμψαμεν υπακοην, και ελαβομεν δικαιοσυνην. 50.457 γʹ. Και
ινα μαθητε, οτι της καταλλαγης του Θεου δωρον εστι το δοθηναι το Πνευμα το
αγιον, απο των Γραφων υμας πεισαι πειρασομαι, προτερον απο του εναντιου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

φανερον ποιων τον λογον, και δεικνυς οτι αναστελλει του Πνευματος την χαριν,
επειδαν ημιν οργιζηται· ινα οταν πεισθηις, οτι της οργης αυτου τεκμηριον το μη ειναι
Πνευμα αγιον, και ιδηις παλιν Πνευμα καταπεμπομενον, μαθηις οτι ει μη κατηλλαγη,
ουκ αν επεμψε Πνευμα αγιον. Ποθεν ουν εισομεθα τουτο; Ὁ Ἠλι πρεσβυτης
ανθρωπος ην, τα μεν αλλα επιεικης και σωφρων, παιδων δε πονηριαν ουκ ειδως
διορθωσασθαι, αλλα περα του μετρου φιλων τα εκγονα. Ἀκουετε οσοι παιδας εχετε,
ωστε μεμετρημενην ποιεισθαι την φιλιαν και την αιδω. Ὁ γαρ Ἠλι εντευθεν
παροξυνας τον Θεον, εις οργην αυτον εῤριψε τοσαυτην, ως απαν αυτον
αποστραφηναι το εθνος. ∆εικνυς τοινυν ο ταυτα γραψας, οτι σφοδρα αυτους
απεστραπτο ο Θεος, ελεγε· Ῥημα τιμιον ην, και ουκ ην ορασις διαστελλουσα, τιμιον
ενταυθα το σπανιον λεγων· δια γαρ τουτων εδηλωσεν, οτι τα της προφητειας
εσπανιζε τοτε.
Παλιν θρηνων αλλος και αποδυρομενος επι τηι οργηι του Θεου ελεγεν· Ουκ
εστιν αρχων, ουδε προφητης εν τωι καιρωι τουτωι· και παλιν ο ευαγγελιστης φησιν·
Ουδεπω γαρ ην Πνευμα αγιον, οτι Ἰησους ουδεπω εδοξασθη. Ἐπειδη γαρ ουδεπω
εσταυρωθη, φησιν, ουκ ην Πνευμα αγιον εν τοις ανθρωποις δοθεν· το γαρ,
εσταυρωθη, εστιν Ἐδοξασθη Ει γαρ και φυσει το πραγμα επονειδιστον, αλλ' επειδη
υπερ των φιλουμενων εγενετο, δοξαν αυτο καλει ο Χριστος. Και τινος ενεκεν, ειπε
μοι, προ του σταυρου ουκ εδοθη το Πνευμα; Ὅτι εν αμαρτιαις ην η οικουμενη, εν
προσκρουσμασι, και εχθραι, και ατιμιαι· ουδεπω του αμνου προσενεχθεντος του την
αμαρτιαν αιροντος του κοσμου. Ἐπει ουν ουδεπω ην ο Χριστος σταυρωθεις, ουδεπω
ην καταλλαγη γενομενη· της δε καταλλαγης μηδεπω γενομενης, εικοτως ουδε το
Πνευμα επεμπετο, ωστε καταλλαγης τεκμηριον το Πνευμα αποσταληναι. ∆ια τουτο
και ο Χριστος φησι· Συμφερει υμιν, ινα εγω απελθω· εαν γαρ εγω μη απελθω,
εκεινος ου μη ελθηι· εαν μη απελθω, και καταλλαξω τον Πατερα, φησιν, ου πεμπω
υμιν τον παρακλητον. Ειδετε δια ποσων απεδειξαμεν υμιν, οτι της οργης του Θεου
σημειον εστι το μη ειναι Πνευμα αγιον εν ανθρωποις; Ῥημα τιμιον ην, και ουκ ην
ορασις διαστελλουσα· Ουκ εστι γαρ αρχων ουδε προφητης εν τωι καιρωι τουτωι· Ουπω
γαρ ην Πνευμα αγιον, οτι Ἰησους ουδεπω εδοξασθη. Συμφερει υμιν, ινα εγω απελθω·
εαν γαρ εγω μη απελθω, εκεινος ου μη ελθηι. Ουκουν σημειον εστι της οργης του
Θεου το μη ειναι Πνευμα αγιον. Ὅταν ιδηις Πνευμα αγιον καταπεμπομενον δαψιλως,
μηδεν λοιπον αμφιβαλληις περι της καταλλαγης. Και που, φησιν, εστι Πνευμα αγιον
νυν; Τοτε μεν γαρ καλως λεγει, οτε σημεια εγινετο, και νεκροι ηγειροντο, και λεπροι
παντες εκαθαιροντο· νυν δε ποθεν δειξομεν, οτι παρεστι το Πνευμα το αγιον ημιν;
Μη δεισητε· αποδεικνυμι γαρ, οτι και νυν Πνευμα αγιον εστιν εν ημιν. Πως και τινι
τροπωι;
Και γαρ ει μη Πνευμα αγιον εστιν εν ημιν, πως αν ουτοι οι κατα την ιεραν
νυκτα ταυτην φωτισθεντες των αμαρτιων απηλλαγησαν; ουδε γαρ εστιν
αμαρτηματων 50.458 απαλλαγηναι ανευ της του Πνευματος ενεργειας. Ἀκουσατε
γουν του Παυλου λεγοντος· Ἦμεν γαρ ποτε και ημεις ανοητοι, απειθεις,
πλανωμενοι, δουλευοντες επιθυμιαις ποικιλαις· οτε δε η χρηστοτης και η
φιλανθρωπια επεφανη του Σωτηρος ημων Θεου, ουκ εξ εργων των εν δικαιοσυνηι,
ων εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα τον αυτου ελεον εσωσεν ημας δια λουτρου
παλιγγενεσιας, και ανακαινωσεως Πνευματος αγιου· και παλιν αλλαχου· Μη
πλανασθε· ουτε πορνοι, ουτε ειδωλολατραι, ουτε μοιχοι, ουτε μαλακοι, ουτε
αρσενοκοιται, ου κλεπται, ου πλεονεκται, ου μεθυσοι, ου λοιδοροι, ουχ αρπαγες
βασιλειαν Θεου ου κληρονομησουσιν. Ειδες απαντα τα ειδη της κακιας; Και ταυτα
τινες ητε, αλλ' απελουσασθε, αλλ' ηγιασθητε, αλλ' εδικαιωθητε. Πως; τουτο γαρ το
ζητουμενον, ει δια του αγιου Πνευματος την κακιαν απεθεμεθα. Ουκουν ακουσον·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ἀλλ' ηγιασθητε, αλλ' εδικαιωθητε εν τωι ονοματι του Κυριου Ἰησου, και εν τωι
Πνευματι του Θεου ημων. Ειδες οτι το Πνευμα το αγιον την κακιαν απασαν εκεινην
απηλειψε;
δʹ. Που νυν εισιν οι βλασφημουντες του Πνευματος την αξιαν; Ει μεν γαρ μη
αφιησιν αμαρτηματα, εικηι παραλαμβανεται εις το βαπτισμα· ει δε αφιησιν
αμαρτηματα, εικηι βλασφημειται υπο των αιρετικων. Ει μη Πνευμα ην αγιον, Κυριον
Ἰησουν ειπειν ουκ ηδυναμεθα· Ουδεις γαρ δυναται ειπειν Κυριον Ἰησουν, ει μη εν τωι
Πνευματι τωι αγιωι. Ει μη Πνευμα ην αγιον, τον Θεον παρακαλεσαι ουκ ηδυναμεθα οι
πιστοι· λεγομεν γαρ, Πατερ υμων ο εν τοις ουρανοις. Ὥσπερ ουν Κυριον καλεσαι ουκ
ηδυναμεθα, ουτως ουδε Πατερα τον Θεον καλεσαι ηδυναμεθα. Ποθεν δηλον; Ἐκ του
αυτου αποστολου λεγοντος, Ὅτι δε εστε υιοι, εξαπεστειλεν ο Θεος το Πνευμα του
Υιου αυτου εις τας καρδιας υμων κραζον, αββα ο Πατηρ. Ὥστε οταν καλεσηις τον
Πατερα, αναμνησθητι, οτι του Πνευματος την ψυχην κινουντος ηξιωθης της
προσηγοριας εκεινης. Ει μη Πνευμα ην, λογος σοφιας και γνωσεως εν τηι Ἐκκλησιαι
ουκ ην· Ὧ μεν γαρ διδοται δια του Πνευματος λογος σοφιας, αλλωι δε λογος
γνωσεως. Ει μη Πνευμα αγιον ην, ποιμενες και διδασκαλοι εν τηι Ἐκκλησιαι ουκ
ησαν· και γαρ ουτοι δια του Πνευματος γινονται, καθως και ο Παυλος φησιν· Ἐν ωι
εθετο υμας το Πνευμα το αγιον ποιμενας και επισκοπους.
Ὁραις οτι και τουτο δια του Πνευματος; Ει μη Πνευμα αγιον ην εν τωι κοινωι
τουτωι πατρι και διδασκαλωι, ουκ αν οτε προ μικρου ανεβη επι το ιερον βημα τουτο,
και πασιν υμιν εδωκεν ειρηνην, και επεφθεγξασθε αυτωι κοινηι παντες, Και τωι
Πνευματι σου· δια τουτο ουκ αναβαινοντι μονον, ουδε διαλεγομενωι προς υμας, ουδε
ευχομενωι υπερ υμων ταυτην επιφθεγγεσθε την ρησιν, αλλ' οταν παρα την ιεραν
ταυτην εστηκηι τραπεζαν, οταν την φρικτην εκεινην θυσιαν αναφερειν μελληι· ισασι
γαρ οι μεμυημενοι το λεγομενον· ου προτερον απτεται των προκειμενων, εως αν
υμιν αυτος επευξηται την παρα του Κυριου χαριν, και υμεις επιφθεγξησθε αυτωι, Και
τωι Πνευματι σου, δια της αποκρισεως αυτης 50.459 αναμιμνησκοντες αυτους οτι
ουδεν αυτος ο παρων πραττει, ουδε ανθρωπινης εστι φυσεως κατορθωματα τα
προκειμενα δωρα, αλλ' η του Πνευματος χαρις παρουσα και πασιν εφιπταμενη την
μυστικην εκεινην κατασκευαζει θυσιαν. Ει γαρ και ανθρωπος εστιν ο παρων, αλλ' ο
Θεος εστιν ο ενεργων δι' αυτου. Μη τοινυν προσεχε τηι φυσει του ορωμενου, αλλ'
εννοει την χαριν την αορατον. Ουδεν ανθρωπινον των γινομενων εν τωι ιερωι τουτωι
βηματι. Ει μη Πνευμα παρην, ουκ αν συνεστη η Ἐκκλησια· ει δε συνισταται η
Ἐκκλησια, ευδηλον οτι το Πνευμα παρεστι. Τινος ουν ενεκεν, φησι, σημεια ου
γινεται νυν; Ἐνταυθα μοι μετα ακριβειας προσεχετε· παρα πολλων γαρ ακουω τουτο,
και συνεχως και αει ζητουμενον· δια τι τοτε γλωσσαις ελαλουν παντες οι
βαπτιζομενοι, νυν δε ουκετι; Μαθωμεν προτερον τι το λαλειν γλωσσαις, και τοτε
ερουμεν και την αιτιαν. Τι ουν εστι γλωσσαις λαλειν; Ὁ βαπτιζομενος ευθεως
εφθεγγετο τηι των Ἰνδων φωνηι, τηι των Αιγυπτιων, τηι των Περσων, τηι των Σκυθων,
τηι των Θραικων, και εις ανθρωπος πολλας ελαμβανε γλωσσας, και ουτοι οι νυν ει
ησαν τοτε βαπτισθεντες, ευθεως αν ηκουσας αυτων διαφοροις φθεγγομενων
φωναις. Και γαρ ο Παυλος, φησιν, ευρε τινας βαπτισθεντας εν τωι βαπτισματι
Ἰωαννου, και λεγει αυτοις· Ει Πνευμα αγιον ελαβετε πιστευσαντες; Λεγουσιν αυτωι·
αλλ' ουδε ει εστι Πνευμα αγιον, ηκουσαμεν· και ευθεως εκελευσεν αυτους
βαπτισθηναι· Και επιθεντος αυτοις του Παυλου τας χειρας, ηλθεν επ' αυτους το
Πνευμα το αγιον, και ελαλουν απαντες γλωσσαις. Τινος ουν χαριν συνεσταλη, και
ανηρεθη εξ ανθρωπων η χαρις αυτη νυν; Ουχι ατιμαζοντος ημας του Θεου, αλλα και
σφοδρα τιμωντος. Πως; εγω λεγω. Ἀνοητοτερον οι ανθρωποι διεκειντο τοτε, των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ειδωλων προσφατως απηλλαγμενοι, και παχυτερα και αναισθητοτερα αυτων η
διανοια ετι ην, και προς τα σωματικα παντα επτοηντο και εκεχηνεσαν, και ουδεμια
αυτοις ουδεπω εννοια δωρεων ασωματων ην, ουδε ειδεσαν τι ποτε εστι νοητη χαρις,
και πιστει μονηι θεωρουμενη· δια τουτο σημεια εγινετο.
Των γαρ χαρισματων των πνευματικων τα μεν αορατα εστι, και πιστει
καταλαμβανεται μονηι· τα δε και αισθητον ενδεικνυται σημειον προς την των
απιστων πληροφοριαν. Οιον τι λεγω· αμαρτιων αφεσις νοητον εστι πραγμα, αορατον
εστι χαρισμα· πως γαρ καθαιρονται ημων αι αμαρτιαι, ουχ ορωμεν τοις της σαρκος
οφθαλμοις. Τι δηποτε; Ὅτι ψυχη εστιν η καθαιρομενη· ψυχη δε οφθαλμοις σωματος
ουχ οραται. Ἡ μεν ουν καθαρσις των αμαρτηματων νοητη δωρεα τις εστιν
οφθαλμοις ου δυναμενη σωματος γενεσθαι φανερα· το δε γλωσσαις διαφοροις
λαλειν εστι μεν και αυτο νοητης ενεργειας του Πνευματος· αισθητον μεντοι
παρεχεται το σημειον, και τοις απιστοις ευσυνοπτον. Της γαρ ενδον εν τηι ψυχηι
γινομενης ενεργειας, της αορατου λεγω, η εξω γλωττα ακουομενη φανερωσις τις
εστι και ελεγχος. ∆ια τουτο και ο Παυλος λεγει· Ἑκαστωι δε η φανερωσις του
Πνευματος διδοται προς το συμφερον. Ἐγω μεν ουν νυν χρειαν ουκ εχω σημειων.
Τινος ενεκεν; Ὅτι και χωρις σημειου δοσεως πιστευειν μεμαθηκα τωι ∆εσποτηι. Ὁ γαρ
απιστων ενεχυρου δειται· εγω δε πιστευων ου δεομαι ενεχυρου ουδε σημειου· αλλα
καν μη λαλησω γλωσσηι, οιδα οτι εκαθαρθην εκ των αμαρτιων. Ἐκεινοι δε τοτε ουκ
επιστευον, ει μη ελαβον σημειον· δια 50.460 τουτο αυτοις εδιδοτο σημεια, ωσπερ
ενεχυρον της πιστεως ης επιστευον.
Ὥστε ουχ ως πιστοις, αλλ' ως απιστοις εδιδοτο τα σημεια, ινα γενωνται
πιστοι· ουτω και Παυλος φησι· Τα σημεια ου τοις πιστευουσιν, αλλα τοις απιστοις.
Ὁρατε, οτι ουχι ατιμαζοντος ημας του Θεου, αλλα τιμωντος εστι το συστειλαι την
των σημειων επιδειξιν; Βουλομενος γαρ δειξαι την πιστιν ημων, οτι χωρις ενεχυρων
και σημειων αυτωι πιστευομεν, τουτο πεποιηκεν· εκεινοι μεν γαρ ει μη ελαβον
πρωτον σημειον και ενεχυρον, ουκ αν αυτωι επιστευον περι των αφανων· εγω δε και
χωρις τουτου πασαν επιδεικνυμι πιστιν· τουτο ουν αιτιον του μη γινεσθαι σημεια
νυν.
εʹ. Ἐβουλομην και περι της υποθεσεως της εορτης ειπειν, και δειξαι τι ποτε
εστι πεντηκοστη, και δια τι εν τηι εορτηι ταυτηι το χαρισμα διδοται, και δια τι εν
γλωσσαις πυριναις, και δια τι μετα δεκα ημερας· αλλ' ορω προς μηκος την
διδασκαλιαν εκτεινομενην· διο ολιγα προσθεις καταπαυσω τον λογον· Ἐν τωι
συμπληρουσθαι την ημεραν της πεντηκοστης ωφθησαν αυτοις διαμεριζομεναι
γλωσσαι ωσει πυρος· ουχι πυρος, αλλ' ωσει πυρος, ινα μηδεν αισθητον υποπτευσηις
περι του Πνευματος. Καθαπερ γαρ επι των Ἰορδανειων ρειθρων ουχι περιστερα
κατεβη, αλλ' εν ειδει περιστερας· ουτω και ενταυθα ουχι πυρ, αλλ' εν ειδει πυρος.
Και παλιν ανωτερω φησιν· Ὡσει φερομενης πνοης βιαιας· ουχι πνοης βιαιας, αλλ' ως
φερομενης πνοης βιαιας. Τινος δε ενεκεν ο μεν Ἰεζεκιηλ ου δι' ομοιωσεως πυρος
λαμβανει το χαρισμα της προφητειας, αλλα δια βιβλιου, οι δε αποστολοι δια πυρος
λαμβανουσι τα χαρισματα; Περι μεν γαρ εκεινου φησιν, οτι εδωκεν εις το στομα
αυτου κεφαλιδα βιβλιου, και εγγεγραπται καταλεγμα και μελος και ουαι, και ην τα
οπισω και τα εμπροσθεν γεγραμμενα· και εφαγεν αυτο, και εγενετο εν τωι στοματι ως
μελι γλυκαζον.
Περι δε των αποστολων ουχ ουτως· αλλ' Ὤφθησαν αυτοις γλωσσαι ωσει
πυρος. Τινος ουν ενεκεν εκει βιβλιον και γραμματα, ενταυθα δε γλωσσα και πυρ; Ὅτι
εκεινος μεν απηιει κατηγορησων αμαρτηματων, και θρηνησων συμφορας Ἰουδαικας·
ουτοι δε εξηιεσαν τα της οικουμενης αμαρτηματα δαπανησοντες· δια τουτο εκεινος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

μεν γραμματειον ελαμβανε των μελλουσων συμφορων υπομνησιν· ουτοι δε πυρ
ελαμβανον, ωστε κατακαυσαι τα της οικουμενης αμαρτηματα, και αφανισαι παντα.
Καθαπερ γαρ πυρ εις ακανθας εμπιπτον πασας αυτας αφανισει ραιδιως, ουτω και του
Πνευματος η χαρις εδαπανα των ανθρωπων τας αμαρτιας. Ἀλλ' οι αναισθητοι
Ἰουδαιοι τουτων γενομενων, δεον καταπεπληχθαι και τρεμειν και προσκυνειν τον
διδοντα την δωρεαν, παλιν την οικειαν ανοιαν επιδεικνυνται μεθην κατηγορουντες
των πεπληρωμενων του Πνευματος αποστολων· Ουτοι γαρ, φησι, γλευκους
μεμεστωμενοι εισιν. Ἐννοησον αγνωμοσυνην ανθρωπων, και σκοπησον
ευγνωμοσυνην αγγελων. Οι μεν γαρ αγγελοι οτε ειδον την απαρχην αναγομενην
την ημετεραν, εχαιρον και ελεγον· Ἄρατε πυλας, οι αρχοντες, υμων, και επαρθητε,
πυλαι αιωνιοι, και εισελευσεται ο βασιλευς της δοξης· οι δε 50.461 ανθρωποι ιδοντες
την του Πνευματος χαριν καταβασαν προς ημας λεγουσιν, οτι μεθυουσιν οι
δεξαμενοι την χαριν, και ουδε η ωρα του ετους αυτους εδυσωπησε· γλευκος γαρ εν
εαρος ωραι ουκ αν ευρεθειη ποτε· τοτε δε εαρ ην. Ἀλλ' εκεινοι μεν αφεισθωσαν·
ημεις δε σκοπωμεν την αντιδοσιν του φιλανθρωπου Θεου.
Ἔλαβε την απαρχην της φυσεως της ημετερας ο Χριστος, και αντεδωκεν ημιν
του Πνευματος την χαριν· και καθαπερ εν μακρωι πολεμωι γινεται, οταν μαχη λυθηι,
και ειρηνη γενηται, οι προς αλληλους απεχθως εχοντες ενεχυρα και ομηρα αλληλοις
αντιδιδοασιν· ουτω και επι του Θεου και επι της ανθρωπινης εγενετο φυσεως·
επεμψεν αυτωι ενεχυρα και ομηρα την απαρχην ην ανηνεγκεν ο Χριστος·
αντεπεμψεν ημιν αυτος ενεχυρα και ομηρα το Πνευμα το αγιον. Ὅτι δε ενεχυρα και
ομηρα εχομεν, δηλον εντευθεν· τα γαρ ενεχυρα και ομηρα βασιλικου γενους ειναι
χρη· δια τουτο και Πνευμα αγιον ημιν κατεπεμφθη, ως της βασιλικωτατης ουσιας ον·
και ο παρ' ημιν δε ανενεχθεις εκ γενους ην βασιλικου· απο γαρ του σπερματος ην
∆αυΐδ. ∆ια τουτο ουκ ετι δεδοικα, οτι η απαρχη ημων ανω καθηται· δια τουτο καν
σκωληκα μοι τις ειπηι ατελευτητον, καν πυρ ασβεστον, καν ετερας κολασεις και
τιμωριας, ου φοβουμαι λοιπον· μαλλον δε φοβουμαι μεν, ουκ απογινωσκω δε της
σωτηριας της εμαυτου. Ει γαρ μη μεγαλα αγαθα ο Θεος περι του γενους ημων
εβουλευετο, ουκ αν την απαρχην ημων ελαβεν ανω. Προ τουτου μεν εις τον ουρανον
βλεποντες και τας ασωματους εννοουντες δυναμεις σαφεστεραν την ευτελειαν
ορωμεν την ημετεραν, απο της συγκρισεως των ανω δυναμεων· νυν δε οταν
βουληθωμεν την ευγενειαν ημων ιδειν, εις τον ουρανον ανω βλεπομεν, εις τον
θρονον αυτον τον βασιλικον· εκει γαρ η εξ ημων απαρχη καθηται. Ουτω και
ελευσεται ο Υιος του Θεου εκ του ουρανου κρινων ημας. Παρασκευαζωμεθα τοινυν,
ωστε μη της δοξης εκεινης εκπεσειν· ηξει γαρ παντως και ου χρονιει ο κοινος ημων
∆εσποτης· ηξει στρατοπεδα επαγομενος, αγγελων ταγματα, αρχαγγελων συμμοριας,
μαρτυρων φρατριας, δικαιων χορους, προφητων και αποστολων δημους, και εν
μεσωι των στρατοπεδων αΰλων εκεινων ο βασιλευς φαινομενος εν αῤρητωι τινι και
αφραστωι δοξηι.
ʹ. Παντα τοινυν ποιωμεν, ωστε μη της δοξης εκεινης εκπεσειν. Βουλεσθε
ειπω και τα φοβερα; ουχ ινα λυπησω, αλλ' ινα διορθωσωμαι. Τοτε πυρος ποταμος
προ του βηματος εκεινου συρεται· τοτε βιβλοι ανοιγονται· δικαστηριον εστη
φοβερον και φρικωδες. ∆ια τουτο καθαπερ εν δικαστηριωι τα υπομνηματα της
ημετερας ζωης αναγινωσκεται, και πολλα περι των βιβλιων τουτων φασιν οι
προφηται. Και ο μεν Μωυσης φησιν· Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε
μη, καμε εξαλειψον εκ της βιβλου, ης εγραψας· ο δε Χριστος παλιν προς τους
μαθητας ελεγεν· Ἐν τουτωι μη χαιρετε, οτι τα δαιμονια υμιν υποτασσεται· χαιρετε δε
οτι τα ονοματα υμων γεγραπται εν τοις ουρανοις· και παλιν ο προφητης ∆αυΐδ· Ἐν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

τωι βιβλιωι σου παντες γραφησονται, ημεραι πλασθησονται, και ουδεις εν αυτοις· και
παλιν· Ἐξαλειφθητωσαν εκ βιβλιου ζωντων, και μετα δικαιων μη γραφητωσαν.
Ὁραις οτι οι μεν εξαλειφονται, οι δε εγγραφονται; βουλει μαθειν, οτι 50.462 ουχ οι
δικαιοι εγγραφονται εν ταις βιβλοις εκειναις μονον, αλλα και τα αμαρτηματα ημων
εκει εγγεγραπται; Ἑορτης καιρος, μαθωμεν περι πραγματων δυναμενων απαλλαξαι
ημας της κολασεως· φοβερος ο λογος, αλλα και χρησιμος και λυσιτελης· απαλλαττει
γαρ της πειρας της δια των πραγματων· μαθωμεν τοινυν οτι τα αμαρτηματα
εγγραφεται, και οπερ αν ενταυθα φθεγξωμεθα, αναφερεται ευθεως εκει και
εγγραφεται. Και ποθεν δηλον τουτο; ου γαρ δει υπερ των τοιουτων απλως
αποφαινεσθαι. Ὁ Μιχαιας φησι προς Ἰουδαιους· Ουαι οι παροξυνοντες τον Κυριον.
Και πως, φησι, παρωξυναμεν αυτον; Ἐν τωι λεγειν υμας, Πας ποιων πονηρον καλος
ενωπιον Κυριου. Οικετων αγνωμονων ρηματα· και εν αυτοις αυτος ευδοκησεν· εν
τοις διεφθαρμενοις, φησιν, εν τοις μη δεδουλευκοσιν αυτωι. Ἰδου ημεις εφυλαξαμεν
τα φυλαγματα αυτου, και μακαριζομεν αλλοτριους· ημεις γαρ, φησι, καθ' εκαστην
δουλευομεν, και ετεροι των αγαθων απολαυουσι.
Τοιαυτα και δουλοι πολλακις περι των δεσποτων λεγουσιν· αλλ' ανθρωπον
μεν περι ανθρωπου λεγειν ταυτα, ουχ ουτω δεινον, καιπερ ον δεινον· το δε περι του
κοινου της οικουμενης ∆εσποτου ταυτα φθεγγεσθαι, ∆εσποτου του ελεημονος και
φιλανθρωπου, πασης αν ειη μειζον καταδικης και της εσχατης αξιον τιμωριας. Ἀλλ'
ινα μαθηις, οτι εγγραφεται τα τοιαυτα ρηματα, ακουσον τι φησιν ο προφητης· Ἰδου
ταυτα εγγεγραπται εν βιβλωι ζωντων εις μνημοσυνον ενωπιον του Θεου.
Ἐγγραφεται δε, ουκ επειδη ο Θεος αναμνησηι την ημεραν, ωσπερ ελεγχον τινα και
κατηγοριαν εις μεσον παραγων το βιβλιον. Ταχα κατεσεισα υμων την διανοιαν τωι
φοβωι· ουχι την υμετεραν, αλλα την εμαυτου προτερον. Φερε ουν εκλυσω τον λογον,
μαλλον δε τον φοβον· μαλλον δε ουκ εκλυσω, αλλα παραμυθησομαι· μενετω γαρ
καθαιρων την διανοιαν υμων· το δε αφορητον αυτου περιελωμεν. Πως ουν αυτον
δυνησομεθα περιελειν; Ἂν δειξωμεν, οτι ουκ εγγραφεται μονον, αλλα και
εξαλειφεται αμαρτηματα. Ἐν δικαστηριωι γαρ απερ αν επι υπομνηματων ο
δικαζομενος φθεγξηται, παντως εγγραφεται διηνεκως, και εξαλειφθηναι ουκ ενι
λοιπον· εν εκεινωι δε τωι βιβλιωι καν φθεγξηι τινα πονηρα, και βουληθηις, παλιν
εξαλειφεται. Ποθεν δηλον; Ἀπο της Γραφης· Ἀποστρεψον γαρ, φησι, το προσωπον
σου απο των αμαρτιων μου, και πασας τας ανομιας μου εξαλειψον. Ουδεις δε
εξαλειψει το μη γεγραμμενον ωστε επειδη εγγεγραμμενα ησαν, παρακαλει
εξαλειφθηναι. ∆ιδασκει δε και πως εξαλειφονται ετερος τις λεγων· Ἐλεημοσυναις
και πιστεσιν αποκαθαιρονται αι αμαρτιαι. Ουχι εξαλειφονται μονον, αλλα και
αποκαθαιρονται, ωστε μηδε λειψανον μενειν της αλοιφης. Ου τα μετα το βαπτισμα
δε εξαλειφεται μονον, αλλα και α προ του λουτρου εγγεγραπτο εξηλειφθη παντα
εκεινα τωι του βαπτισματος υδατι και τωι σταυρωι του Χριστου, καθαπερ Παυλος
φησιν, οτι Ἐξαλειψας το καθ' ημων χειρογραφον, ο ην εναντιον ημων, και αυτο
ηρεν εκ μεσου προσηλωσας αυτο τωι σταυρωι. Ειδες πως εξηλειφθη το χειρογραφον
εκεινο; και ουκ εξηλειφθη μονον, αλλα και διεῤραγη, των ηλων του 50.463 σταυρου
σχισαντων αυτο, ωστε γενεσθαι αχρηστον. Ἀλλ' εκεινα μεν χαριτι και φιλανθρωπιαι
της του σταυρωθεντος Χριστου ισχυος παντα εξηλειπται· τα δε μετα το βαπτισμα
πολλης χρειαν εχει σπουδης, ωστε εξαλειφθηναι παλιν. Ἐπειδη μηδ' εστι δευτερον
λουτρον, αλλα των δακρυων δειται των ημετερων, μετανοιας, εξομολογησεως,
ελεημοσυνης, ευχης, και της αλλης απασης ευλαβειας· ουτω και μετα το βαπτισμα
εκκαθαιρεται αμαρτηματα μετα πονου πολλου και καματου. Πασαν τοινυν
επιδειξωμεθα σπουδην, ωστε αυτα εξαλειψαι εντευθεν, και αισχυνης και της
κολασεως απαλλαγηναι της εκει. Καν γαρ μυρια ωμεν ημαρτηκοτες, αν εθελωμεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

δυνησομεθα απαντα ταυτα αποθεσθαι των αμαρτηματων τα φορτια. Βουληθωμεν
τοινυν· πολλωι γαρ βελτιον μικρον ενταυθα πονησαντας απαραιτητου κολασεως
απαλλαγηναι, η τον βραχυν τουτον ραιθυμησαντας χρονον εις τας αθανατους
εκεινας εμπεσειν τιμωριας
. Ὥρα δε λοιπον αναλογισασθαι τα ειρημενα· επετιμησαμεν τοις δι' ενιαυτου
μονον παραγινομενοις, οτι την μητερα περιορωσι γυμνουμενην· ανεμνησαμεν
αυτους παλαιας ιστοριας, και καταρας και ευλογιας· διελεχθημεν περι εορτων
Ἰουδαικων, και τινος ενεκεν τρις του ενιαυτου κελευει τους Ἰουδαιους φαινεσθαι
αυτωι ο Θεος· ειπομεν οτι εορτη διαπαντος εστι και Πεντηκοστη, και Πασχα, και
Ἐπιφανεια· ειπομεν οτι εορτην συνειδος ποιει καθαρον, ουχ ημερων και χρονων
περιοδος· μετ' εκεινο εξεβημεν επι τα δωρα τα ανωθεν κατενεχθεντα· ειπομεν οτι
καταλλαγης εστι τουτο σημειον· εδειξαμεν οτι παρεστι Πνευμα αγιον 50.464 δια της
αφεσεως των αμαρτηματων, δια της αποκρισεως της προς τον ποιμενα, δια του
λογου της σοφιας, και της γνωσεως, δια των χειροτονιων, δια της θυσιας της
μυστικης· ειπομεν οτι ομηρα αλληλων και ενεχυρα κατεχομεν· προσεθηκαμεν την
αιτιαν, δι' ην τα σημεια ανηιρηται νυν εκ του μεσου· μετα ταυτα ανεμνησαμεν του
φοβερου δικαστηριου, και των τοτε ανοιγομενων βιβλιων, και οτι παντα ημων
εγγραφεται τα αμαρτηματα· απεδειξαμεν οτι εξαλειφεται παλιν, και αν θελωμεν.
Ταυτα παντα μεμνησθε· ει δε μη δυνατον παντα, αντι παντων του περι των
βιβλιων μεμνησθε λογου· και παντα οσα αν αποκρινησθε, ως εχοντες τον
παρεστωτα, και γραφοντα, ουτω φθεγγεσθε μετα ασφαλειας, και κατεχετε διαπαντος
ενακμαζοντα τηι μνημηι τον λογον τουτον· ινα οι μεν εν τηι βιβλωι των δικαιων
εγγεγραμμενοι προσθητε τοις κατορθωμασιν, οι δε πολλα εχοντες εγγεγραμμενα
αμαρτηματα, απαλειψαντες αυτα ενταυθα ουδενος ειδοτος, απαλλαγωμεν της
δημοσιευσεως εκεινης. Και γαρ δυνατον, καθως απεδειξαμεν, δια σπουδης και
προσευχης και ευλαβειας επιτεταμενης απαλειψαι τα εγγεγραμμενα αμαρτηματα
απαντα. Τουτο τοινυν δια παντος σπουδαζωμεν του χρονου, ινα απελθοντες εκει
δυνηθωμεν τινος συγγνωμης τυχειν, και παντες απαραιτητους φυγειν κολασεις· ων
γενοιτο παντας ημας απαλλαγεντας καταξιωθηναι της βασιλειας των ουρανων,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

50.463 ΕΙΣ ΤΗΝ ΑΓΙΑΝ ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ
Ὁμιλια βʹ.
αʹ. Μεγαλα, αγαπητοι, και παντα λογον ανθρωπινον υπερβαινοντα τα
σημερον ημιν δωρηθεντα παρα του φιλανθρωπου Θεου χαρισματα· δια τοι τουτο
κοινηι παντες χαιρωμεν, και σκιρτωντες ανυμνησωμεν τον ημετερον ∆εσποτην.
Ἑορτη γαρ ημιν και πανηγυρις η σημερον ημερα. Ὥσπερ γαρ επι της των ωρων και
των τροπων εναλλαγης ετερα την ετεραν διαδεχεται, ουτω δη και επι της Ἐκκλησιας
εορτη εορτην διαδεχομενη, ουτως ημας εις αλληλας παραπεμπουσι. Πρυην μεν ουν
εωρτασαμεν τον σταυρον, το παθος, την αναστασιν, μετα ταυτα την εις ουρανον
ανοδον του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου· σημερον δε λοιπον εις αυτο το τελος
υπηντησαμεν των αγαθων, εις αυτην την μητροπολιν εφθασαμεν των εορτων, εις
αυτον τον καρπον παρεγενομεθα της του Κυριου επαγγελιας. Ἐαν γαρ απελθω,
φησιν, εγω, αλλον Παρακλητον πεμψω υμιν, και ουκ αφησω υμας ορφανους.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

Ειδετε κηδεμονιαν; ειδετε φιλανθρωπιαν αφατον; Προ τουτων των ημερων
ανηλθεν εις ουρανον, τον βασιλικον ανελαβε θρονον, την εν δεξιαι του Πατρος
καθεδραν απειληφε, και σημερον ημιν την επιδημιαν του Πνευματος του αγιου
χαριζεται, και δι' αυτου τα μυρια ημιν απο των ουρανων αγαθα χορηγει. Τι γαρ, ειπε
μοι, των συνεχοντων, την σωτηριαν την ημετεραν ουχι δια του Πνευματος ημιν
ωικονομηται; δια τουτου δουλειας απαλλαττομεθα, εις ελευ50.464 θεριαν
καλουμεθα, εις υιοθεσιαν αναγομεθα, και ανωθεν, ως ειπειν, αναπλαττομεθα, το
βαρυ και δυσωδες των αμαρτηματων φορτιον αποτιθεμεθα· δια του Πνευματος του
αγιου ιερεων βλεπομεν χορους, διδασκαλων εχομεν ταγματα· απο της εντευθεν
πηγης και αποκαλυψεων δωρεαι, και ιαματων χαρισματα· και τα λοιπα παντα, οσα
την Ἐκκλησιαν του Θεου κοσμειν ειωθεν, εντευθεν εχει την χορηγιαν. Και βοα
Παυλος λεγων· Ταυτα παντα ενεργει το εν και το αυτο Πνευμα, διαιρουν ιδιαι εκαστωι
καθως βουλεται. Καθως βουλεται, φησιν, ου καθως προσταττεται· διαιρουν, ου
διαιρουμενον· αυθεντουν, ουκ αυθεντιαι υποκειμενον. Την γαρ αυτην εξουσιαν,
ηνπερ εμαρτυρησε τωι Πατρι, ταυτην και τωι αγιωι Πνευματι ανατιθησιν ο Παυλος.
Και ωσπερ επι του Πατρος φησιν· Ὁ δε Θεος εστιν ο ενεργων τα παντα εν πασιν,
ουτω και επι του αγιου Πνευματος· Ταυτα δε παντα, φησιν, ενεργει το εν και το αυτο
Πνευμα, διαιρουν ιδιαι εκαστωι καθως βουλεται. Ειδες απηρτισμενην εξουσιαν; Ὧν
γαρ η ουσια μια, δηλον οτι και η αυθεντια μια· και ων ισοτιμος η αξια, τουτων και η
δυναμις και η εξουσια μια. ∆ια τουτου την απαλλαγην των αμαρτηματων ευραμεθα·
δια τουτου πασαν κηλιδα απενιψαμεθα· δια της τουτου δωρεας εξ ανθρωπων
αγγελοι γεγοναμεν οι τηι χαριτι προσδραμοντες, ου την φυσιν μεταβληθεντες, αλλ' ο
πολλωι θαυμαστοτερον εστι, μενοντες εν τηι φυσει τηι αν50.465 θρωπινηι την των
αγγελων πολιτειαν επιδεικνυμεθα. Τοιαυτη γαρ η του αγιου Πνευματος δυναμις· και
καθαπερ το πυρ τουτο το αισθητον, επειδαν λαβηι τον πηλον τον διαλελυμενον,
οστρακον ισχυρον αυτον αποδεικνυσιν· ουτω δη και το πυρ του Πνευματος, επειδαν
λαβηι ψυχην ευγνωμονα, καν ευρηι πηλου μαλλον διαλελυμενην, σιδηρου
στεῤροτεραν αυτην απεργαζεται· και τον προ μικρου τωι βορβορωι των αμαρτηματων
μεμολυσμενον, αθροον του ηλιου λαμπροτερον αναδεικνυσι. Και τουτο διδασκων
ημας ο μακαριος Παυλος εβοα λεγων· Μη πλανασθε· ουτε πορνοι, ουτε
ειδωλολατραι, ουτε μοιχοι, ουτε μαλακοι, ουτε αρσενοκοιται, ουτε πλεονεκται, ουτε
κλεπται, ουτε μεθυσοι, ουτε λοιδοροι, ουτε αρπαγες βασιλειαν Θεου
κληρονομησουσιν.
Και απαριθμησαμενος απαντα ως ειπειν της κακιας τα ειδη, και διδαξας, οτι
οι τοιουτοις υπευθυνοι αμαρτημασιν αλλοτριοι της βασιλειας γινονται, ευθεως
επηγαγε· Και ταυτα τινες ητε, αλλ' απελουσασθε, αλλ' ηγιασθητε, αλλ' εδικαιωθητε.
Πως και τινι τροπωι; ειπε· τουτο γαρ εστι το ζητουμενον. Ἐν τωι ονοματι του Κυριου
Ἰησου Χριστου, φησι, και εν τωι Πνευματι του Θεου ημων. Ειδες του αγιου
Πνευματος την δυναμιν, αγαπητε; ειδες οτι το Πνευμα το αγιον πασαν την κακιαν
ταυτην ηφανισε, και τους προτερον παραδεδομενους υπο των οικειων
αμαρτηματων, αθροον εις την ανωτατω τιμην ανηγαγε;
βʹ. Τις ουν αν κατ' αξιαν οδυραιτο και θρηνησειε τους βλασφημειν
επιχειρουντας του Πνευματος την αξιαν, οι καθαπερ τινες μεμηνοτες ουδε τωι
μεγεθει των ευεργεσιων της οικειας αγνωμοσυνης αποσχεσθαι ανεχονται, αλλα
κατα της εαυτων σωτηριας απαντα πραττειν τολμωσιν, αλλοτριουντες αυτο, το γε
εις αυτους ηκον, της δεσποτικης αξιας, και εις την των κτισματων ταξιν καταγειν
επιχειρουσιν; Ους εβουλομην ερεσθαι, τινος ενεκεν, ω ουτοι, τοσουτον πολεμον
κατα της του Πνευματος αξιας επιδεικνυσθε; μαλλον δε κατα της εαυτων σωτηριας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

και ουδε εις εννοιαν λαβειν βουλεσθε τα παρα του Σωτηρος τοις μαθηταις ειρημενα;
Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το ονομα του
Πατρος και του Υιου και του αγιου Πνευματος. Ειδες ομοτιμον την αξιαν; ειδες
συμφωνιαν απηκριβωμενην; ειδες της Τριαδος το αδιαιρετον; μη που διαφορα, η
εναλλαγη, η υφαιρεσις;
Τι τοις του ∆εσποτου ρημασιν υμεις επιδιατασσεσθαι τολματε; η ουκ ιστε, οτι
και επι των ανθρωπινων πραγματων, ει και τις ποτε επιχειρησειεν, η εις τοσαυτην
εξελθοι τολμαν, ωστε προσθειναι τι τοις παρα του βασιλεως γραμμασιν, η αφελειν,
του ομογενους ημιν και της αυτης φυσεως κοινωνουντος. την εσχατην υφισταται
δικην, και ουδεν αυτον της τιμωριας εξελεσθαι δυνησεται; Ει τοινυν επ' ανθρωπου
τοσουτος ο κινδυνος, ποια γενοιτο αν ποτε συγγνωμη τοις τοσαυτην απονοιαν
επιδεικνυμενοις, και τα παρα του κοινου Σωτηρος ημων ειρημενα παραφθειρειν
επιχειρουσι, και ουδε Παυλου του τον Χριστον εχοντος εν εαυτωι λαλουντα ακουειν
βουλομενοις, λαμπραι τηι φωνηι βοωντος και λεγοντος· Ὀφθαλμος ουκ ειδε, και ους
ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις
αγαπωσιν αυτον; Ει τοινυν ουτε οφθαλμος ειδεν, ουτε ους ηκουσεν, ουτε καρδια
50.466 δεξασθαι ηδυνηθη την γνωσιν των ητοιμασμενων τοις αγαπωσιν αυτον,
ποθεν ημεις, ω μακαριε Παυλε, τουτων την γνωσιν σχειν δυναμεθα; Μικρον
αναμεινον, και ακουσηι αυτου και τουτο δηλουντος· επηγαγε γουν λεγων· Ἡμιν δε ο
Θεος απεκαλυψε δια του Πνευματος αυτου. Και ουδε μεχρι τουτου εστη· αλλ' ινα
δειξηι και της δυναμεως το μεγεθος, και ως της αυτης εστιν ουσιας τωι Πατρι και τωι
Υιωι, φησι· Το γαρ Πνευμα παντα ερευναι, και τα βαθη του Θεου. Ειτα βουλομενος εξ
ανθρωπινων παραδειγματων ακριβεστεραν ημιν ενθειναι την διδασκαλιαν, επηγαγε·
Τις γαρ οιδεν ανθρωπων τα του ανθρωπου, ει μη το πνευμα του ανθρωπου το εν
αυτωι; Ουτω και τα του Θεου ουδεις οιδεν, ει μη το Πνευμα του Θεου. Ειδες
διδασκαλιαν απηρτισμενην; Ὥσπερ, φησι, τα εν διανοιαι του ανθρωπου ουχ οιον τε
ετερον τινα ειδεναι, αλλ' αυτος μονος οιδε τα εαυτου· ουτω και τα του Θεου ουδεις
οιδεν, ει μη το Πνευμα του Θεου· ο μεγιστον και σφοδρα ικανον δειξαι του
Πνευματος την αξιαν.
Παραδειγμα γαρ παρηγαγε μονονουχι λεγων, μη οιον τε τινα των ανθρωπων
τα εν διανοιαι αυτου αγνοησαι ποτε. Ὥσπερ ουν τουτο ου δυνατον, ουτω και τα του
Θεου μετα τοσαυτης ακριβειας, φησιν, επισταται Πνευμα το αγιον. Ἀλλ' ουκ οιδα
πως ουδε ταυτα λεγων ο μακαριος ουτος καθικνειται των δια την οικειαν προληψιν
κατα της εαυτων σωτηριας τοσουτον επιδεικνυμενων πολεμον κατα της του
Πνευματος αξιας, και το ηκον εις αυτους αλλοτριουντων αυτο της δεσποτικης αξιας,
και καταγοντων εις την των δημιουργηματων ευτελειαν. Ἀλλ' ει και εκεινοι
φιλονεικως διακεινται, απεναντιας ισταμενοι τοις παρα της θειας Γραφης
ειρημενοις, ημεις τα θεια διδαγματα ως χρησμους ανωθεν κατενεχθεντας δεχομενοι,
την προσηκουσαν δοξολογιαν αναπεμψωμεν, μετα της ορθης πιστεως και της
αληθειας την ακριβειαν επιδεικνυμενοι. Προς μεν ουν τους επιχειρουντας εναντια
τοις παρα του Πνευματος ειρημενοις διδασκειν, ικανα τα ειρημενα· αναγκαιον δε
ειπειν προς την υμετεραν αγαπην, τινος ενεκεν ημιν το αιτιον των τοσουτων
αγαθων ουκ ευθεως μετα την αυτου ανοδον κεχαρισται ο Κυριος· αλλ' αφηκεν
ολιγας προτερον ενδιατριψαι ημερας, και καθ' εαυτους γενεσθαι τους μαθητας, και
τοτε την του Πνευματος χαριν κατεπεμψεν. Ουχ απλως, ουδε εικηι ουδε τουτο
γεγενηται. Ἐπειδη γαρ ᾔδει των ανθρωπων το γενος ουχ ομοιως τα εν χερσι
θαυμαζοντας αγαθα, ουδε κατ' αξιαν τιμωντας εκεινα, απερ αν ηδεα και μεγαλα
καταφανηι, αν μη και των εναντιων η εισοδος παρεισελθηι· οιον τι λεγω· δει γαρ αυτο
σαφεστερον ειπειν· ο υγιαινων και ευεκτων το σωμα ουκ αισθανεται, ουδε ακριβως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ειδεναι δυναται, οσα αυτωι αγαθα η υγεια εχαριζετο, ει μη και της νοσου πειραν λαβηι
της ασθενειας παρεισελθουσης· και ο την ημεραν παλιν βλεπων ουχ ομοιως
θαυμαζει το φως, εαν μη και το της νυκτος σκοτος διαδεξηται. Και γαρ η των
εναντιων πειρα διδασκαλος αει γινεται σαφης εκεινων, ων προτερον εν απολαυσει
τυγχανοντες ημεν.
∆ια τοι τουτο και τοτε, επειδη μυριων ησαν αγαθων οι μαθηται κατα την
αυτου παρουσιαν απολαυσαντες, 50.467 και απο του συνδιατριβειν αυτωι εν πολληι
ησαν ευημεριαι· και γαρ οι την Παλαιστινην απαντες οικουντες, ωσπερ εις φωστηρας
τινας ουτως εις τα τουτων ενεβλεπον προσωπα· επειδη και νεκρους ανιστων, και
λεπρους εκαθαιρον, δαιμονας ηλαυνον, και νοσηματα εθεραπευον, και ετερα πολλα
επεδεικνυντο θαυματα· επει ουν ουτως ησαν περιβλεπτοι και περιφανεις, δια τουτο
συνεχωρησεν αυτους προς ολιγον χωρισθηναι της του συμμαχουντος δυναμεως, ινα
οταν εν ερημιαι γενωνται, μαθωσιν ηλικον αυτοις εχαριζετο η της αυτου αγαθοτητος
παρουσια, και εις αισθησιν ελθοντες των παρελθοντων αγαθων μετα μειζονος της
προθυμιας υποδεξωνται και την του Παρακλητου δωρεαν. Και γαρ αθυμουντας
αυτους παρεκαλεσε, και δια τον του διδασκαλου χωρισμον στυγναζοντας και
κατηφειας πεπληρωμενους δια του οικειου φωτος κατηυγασε, και κειμενους σχεδον
ανεστησε, και της αθυμιας το νεφος διεσκεδασε, και την αποριαν ελυσεν. Ἐπειδη γαρ
ησαν ακουσαντες της ∆εσποτικης φωνης, Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη·
ηπορουν δε λοιπον και ηγνοουν, οποι δει εκαστον τραπηναι, και προς ποιον δει
κλιμα της οικουμενης κηρυξαι τον λογον, ερχεται το Πνευμα το αγιον εν ειδει
γλωσσων, εκαστωι μεριζον της κατα την οικουμενην διδασκαλιας τα κλιματα, και δια
της δοθεισης γλωττης καθαπερ δελτωι τινι γνωριζον εκαστωι της εμπιστευθεισης
αρχης τε και διδασκαλιας τον ορον.
∆ια τουτο εν ειδει γλωσσων το Πνευμα παρεγενετο· και ου δια τουτο μονον,
αλλ' ινα και παλαιας ημας υπομνησηι υποθεσεως. Ἐπειδη γαρ το παλαιον εις
απονοιαν εξοκειλαντες οι ανθρωποι πυργον ηβουληθησαν κατασκευασαι εως του
ουρανου φθανοντα, και δια της των γλωσσων διαιρεσεως διειλεν αυτων την κακην
συμφωνιαν· δια τουτο και νυν εν ειδει γλωσσων πυρινων εφιπταται αυτοις το
Πνευμα το αγιον, ινα διαιρεθεισαν την οικουμενην δια τουτου συναψηι. Και εγενετο
πραγμα καινον και παραδοξον· ωσπερ γαρ τοτε το παλαιον γλωσσαι την οικουμενην
κατετεμον, και την κακην συμφωνιαν εις διαιρεσιν ηγαγον· ουτω και νυν γλωσσαι
την οικουμενην συνηψαν, και τα διεστωτα εις ομονοιαν συνηγαγον. Ἐν ειδει μεν
ουν γλωσσων δια τουτο, ωσει πυρος δε γλωσσαι δια την εν ημιν υλομανησασαν της
αμαρτιας ακανθαν. Καθαπερ γαρ γη, οταν λιπαρα και πιων ουσα τυγχανηι, μη
γεωργηται δε, πολλην επιδεικνυται των ακανθων την φοραν· ουτω δη και η φυσις η
ημετερα, καλη ουσα δια τον παραγαγοντα, και προς τον της αρετης καρπον
επιτηδειως εχουσα, δια το μη δεξασθαι το της ευσεβειας αροτρον, μηδε τον της
θεογνωσιας σπορον, καθαπερ ακανθας τινας και ετεραν αχρηστον υλην την
ασεβειαν απεγεννησε.
Και ον τροπον της γης το προσωπον απο του πληθους των ακανθων και των
πονηρων βοτανων πολλακις ου φαινεται· ουτω και το ευγενες και το καθαρον της
ψυχης της ημετερας ου διεδεικνυτο, εως οτε παραγενομενος ο γεωργος της φυσεως
της ανθρωπινης, και το πυρ επαφεις του Πνευματος, εκαθηρε τε αυτην, και προς το
δεξασθαι τον σπορον τον ουρανιον επιτηδειαν γενεσθαι παρεσκευασε.
γʹ. Τοσαυτα ημιν και τουτων πλειονα δια την παρουσαν ημεραν υπηρχε τα
αγαθα. ∆ιο παρακαλω προς 50.468 αξιαν των δεδωρημενων ημιν αγαθων, και ημεις
εορτασωμεν, ου την πυλην στεφανουντες, αλλα τας ψυχας καλλωπιζοντες· ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

κοσμουντες την αγοραν παραπετασμασιν, αλλα φαιδρυνοντες την ψυχην τοις της
αρετης περιβολαιοις, ινα ουτω δυνηθωμεν και του Πνευματος την χαριν
υποδεξασθαι, και τους εντευθεν καρπους αποδεξασθαι. Τις δε εστιν ο καρπος του
Πνευματος; Ἀκουσωμεν Παυλου λεγοντος· Ὁ δε καρπος του Πνευματος, φησιν,
αγαπη, χαρα, ειρηνη. Ὅρα λεξεως ακριβειαν, διδασκαλιας ακολουθιαν· προεταξε την
αγαπην, και τοτε των εξης εμνημονευσεν· εθηκε την ριζαν, και τοτε τον καρπον
υπεδειξε· κατεβαλε τον θεμελιον, και τοτε την οικοδομην επηγαγεν· απο της πηγης
ηρξατο, και τοτε ηλθεν επι τους ποταμους. Ουδε γαρ προτερον η της χαρας
επεισελθειν υποθεσις δυναται, αν μη προτερον εαυτων ειναι νομισωμεν την ετερων
ευημεριαν, και οικεια τα του πλησιον αγαθα λογισωμεθα· ταυτα δε ουκ αν ποτε εξ
ετερου φανειη τινος, αν μη της αγαπης υπερβαληι η τυραννις. Ἡ αγαπη ριζα και πηγη
και μητηρ εστιν απαντων των αγαθων. Και γαρ ως ριζα μυριους τους κλαδους της
αρετης αναδιδωσι, και ως πηγη πολλα τικτει τα ναματα, και ως μητηρ εισω των
εαυτης κολπων περισφιγγει τους εις αυτην καταφευγοντας. Ὃ δη και ο μακαριος
Παυλος συνιδων, καρπον αυτην του Πνευματος εκαλεσεν· αλλαχου δε τοσουτον
αυτηι το προτερημα εχαρισατο, ως και πληρωμα αυτην του νομου προσειπειν·
Πληρωμα γαρ νομου, φησιν, η αγαπη. Ὁ μεντοι των απαντων ∆εσποτης και ορον
αρκουντα και χαρακτηρα αξιοπιστον, εις το φανηναι τους εαυτου μαθητας, ουχ
ετερον τινα, η τον απο της αγαπης ημιν προεβαλετο ειπων· Ἐν τουτωι γνωσονται
παντες οτι εμοι μαθηται εστε, εαν αγαπην εχητε εν αλληλοις. ∆ιο, παρακαλω, επ'
αυτην καταφυγωμεν απαντες, και ταυτηι περιπλακωμεν, και μετ' αυτης την εορτην
ταυτην υποδεξωμεθα· οπου γαρ αγαπη, αργει της ψυχης τα ελαττωματα· οπου
αγαπη, τα αλογα της διανοιας σκιρτηματα πεπαυται. Ἡ αγαπη, φησιν, ου
περπερευεται, ου φυσιουται, ουκ ασχημονει. Ἡ αγαπη τωι πλησιον κακον ουκ
εργαζεται· οπου αγαπη πολιτευεται, ουδαμου Καιν φονευων τον αδελφον. Ἄνελε
του φθονου την πηγην, και ανειλες των κακων απαντων τον ποταμον· αποτεμε την
ριζαν, και συνανειλες τον καρπον.
Ταυτα δε λεγω των φθονουντων κηδομενος μαλλον η των φθονουμενων·
και γαρ εκεινοι μαλιστα εισιν οι τα μεγιστα ζημιουμενοι, και πολυν εαυτοις τον
ολεθρον επαγοντες· επει γε οτι τοις φθονουμενοις και στεφανων υποθεσις εστιν, ει
βουλοιντο, το φθονεισθαι. Και ορα μοι πως Ἄβελ ο δικαιος αιδεται, και καθ' εκαστην
ανακηρυττεται την ημεραν, και η της σφαγης υποθεσις ευδοξιας αυτωι γεγονεν
αφορμη. Και ο μεν και μετα την τελευτην δια του αιματος παῤρησιαζεται, και
λαμπραι τηι φωνηι κατηγορει του μιαι50.469 φονου· ο δε δηθεν περιγενομενος τον
καρπον των εργων δια της αντιδοσεως των εργων απελαβε, και στενων και τρεμων
διηγεν επι της γης· ο δε ανηιρημενος και επι της γης κειμενος μετα την τελευτην
πλειονα την παῤρησιαν επεδεικνυτο. Και καθαπερ εκεινον η αμαρτια και ζωντα των
νεκρων αθλιωτερον διαγειν παρεσκευασεν· ουτω τουτον η αρετη, και μετα την
τελευτην πλεον διαλαμπειν εποιησε. ∆ια τοι τουτο και ημεις, ινα μειζονα και
ενταυθα κακει την παῤρησιαν κτησωμεθα, ινα πλειονα την ευφροσυνην την απο της
εορτης καρπωσωμεθα, παντα μεν τα ρυπαρα της ψυχης περιελωμεν ενδυματα,
μαλιστα του φθονου το περιβολαιον αποδυσωμεθα. Καν γαρ μυρια κατορθουν
δοξωμεν, παντων εκπεσουμεθα, της πικρας ημιν και ωμης ταυτης ενοχλουσης
λυμης· ην παντας ημας διαφυγειν γενοιτο, και 50.470 μαλιστα τους τημερον δια της
του λουτρου χαριτος, το παλαιον των αμαρτηματων ενδυμα αποθεμενους, και προς
τας ηλιακας ακτινας αντιλαμπειν δυναμενους.
Ὑμεις μεν ουν, παρακαλω, οι σημερον εις την υιοθεσιαν εγγραφεντες, οι το
λαμπρον τουτο περιβολαιον ενδυσαμενοι, πασηι φυλακηι την φαιδροτητα εν ηι νυν
εστε διατηρησατε, πανταχοθεν αποτειχισαντες τωι διαβολωι την εισοδον, ινα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

δαψιλεστερας απολαυσαντες της του Πνευματος χαριτος, καρποφορησαι δυνηθητε
εν τριακοντα, και εν εξηκοντα, και εν εκατον, και μετα παῤρησιας απαντησαι
αξιωθειητε τωι βασιλει των ουρανων, οταν παραγινεσθαι μελληι, και τα αποῤρητα
αγαθα διανεμειν τοις μετ' αρετης τον παροντα βιον διανυσασιν, εν Χριστωι Ἰησου τωι
Κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


