De jejunio
Περι νηστειας
62.731
Ἱλασμων ο καιρος, και μη παριδωμεν το ευκαιρον· ανακλησεως αμαρτηματων ο
καιρος, και μη προησωμεθα την χαριν, αλλα νηστευσωμεν απο βρωματων, και προτερον
απο αμαρτηματων· πρωτον γαρ αγαθον απαλλαγη κακων. Κακια δε εστι το
αντικειμενον τηι αρετηι, φθονος και κλοπη, και φονος και πολεμος, και οσα κακα λεγεται
και εστιν. Ὁ δε ων εν κακοις, τιμωριαν εχει την κακιαν· και γαρ προ γεεννης κολασις η
παρουσια της κακιας. Ουδε γαρ ιατρου τμησις κακη· αλλα δια την προηγησαμενην
κακιαν επιφερεται η κολασις.
Πρωτον κακον το εν κακιαι εξεταζεσθαι. Ὁ ασεβης αλλοτριος Θεου εστι· καν μη
βληθηι εις γεενναν, των αγαθων απεστερηται. Ὁ μη σωφρονων λυμαινεται ταις
επιθυμιαις, ο φθονων τηκεται τωι παθει, ο κλεπτων αιδειται και φοβειται, ο φονευων ου
πιστευει αυτου τηι ζωηι. Πρωτον κακον το κακον ειναι. Καν μη τεμηι ο ιατρος, νοσει ο
νοσων· καν μη τιμωρησηται ο Θεος μακροθυμει γαρ, εν νοσωι εστιν ο αμαρτανων· Ὁ
ποιων 62.732 γαρ, φησι, την αμαρτιαν, δουλος εστι της αμαρτιας. Ουκουν προ της
αμαρτιας δεδουλωται ο αμαρτανων, και ηδη εχει την τιμωριαν. Καλος ο της νηστειας
χαλινος τοις αγαπωσι την απο της νηστειας ωφελειαν. Μη προσεχε μονωι τωι επιπονωι,
αλλα και τωι καρπωι. Ει γαρ μη τηι χρειαι προσειχε τις, ουκ αν εσπειρεν ο σπειρων, ινα μη
δοκηι σκορπιζειν τα αποκειμενα· αποβλεπων εις ελπιδα, σπειρει α ειχεν, ινα θερισηι α ουκ
ειχεν. Ἀλγει η σαρξ εν νηστειαις, αλλ' ευφραινεται η ψυχη τηι ελπιδι των αγαθων. Τι
κρειττον εν ημιν, ψυχη η σωμα; ητις καν το μη αλγειν ελαβε, τρεφεται δε τωι καλλει
των αρετων μετα κρειττονος της περιουσιας. ∆ει ημας ειναι εν νηστειαι, ητις του
σωματος ουκ εστι φθορα, αλλ' ιασις και θεραπεια. Οι νηστευοντες, και ρηματων
σωματικων απαλλαττονται· οι ασκουντες τηκουσι το περιττον των σαρκων, και
τρεφουσι το ελλειπον της ψυχης. Ἀει η ψυχη του σωματος κηδεται· τρεφει δε εαυτηι και
εαυτηι φροντιζει. Ἡ ψυχη τωι σωματι ευτρεπιζει τροπον 62.733 και εαυτηι ευτρεπιζει
λογον. Ει γαρ σωματος επιμελειται πολλωι μαλλον πρεπει αυτηι εαυτης κηδεσθαι. Ἡ
παρα του Θεου ταξις, το ψυχην κρατειν σωματος· οι τιθεμενοι το, σωμα προ της ψυχης,
ανατρεπουσι την ορθην ταξιν. Ουκ αυτη σωματι δουλευει, αλλ' η εγενετο μεν εξ αρχης
ορθη, και αει τηι ψυχηι ην το σωμα υποτασσομενον. Ει δε μη τουτο πειθει σε, καν γουν το
τας εορτας, ας εορταζει η ψυχη κατα του σωματος, τουτο πληροφορειτω σοι, οτι και
αυτη φρονει κατα του σωματος. Σωμα σωζεται, οταν κρατηι το σωμα της ψυχης, και
αυτη απολλυται. Μη νομισωμεν μικρον κερδος ειναι νηστειαν. Ἑνος ξυλου ει απεσχετο
Ἀδαμ, και απο ενος ενηστευσε, τεθνηκει αν ο θανατος· μαλλον δε ου τεθνηκει ο μη ων.
Ὁραις ει τουτωι εχρησατο τωι φαρμακωι ο Ἀδαμ, ουκ αν γεγονε το γενος ημων θνητον;
Ὅσης χαριτος γεγονε χρεια, ινα αναλυθηι ο εφευρεν ο Ἀδαμ δι' ακρασιαν; Ὅταν ιδηις οτι
κακον ειργασατο το εναντιον, τουτεστι, το μη αποσχεσθαι ενος ξυλου τον Ἀδαμ,
επιγνωθι οσον αγαθον η νηστεια και η αποχη ων εξεστιν. Ὁ μεν γαρ Ἀδαμ, ου ουκ εξην
αψαμενος, απωλεσε το γενος· η δε νηστεια και ων εξεστιν αποστησασα, ανακαλειται το
παραπτωμα. Ει δε και Ἡσαυ ενηστευσεν, ουκ επιπρασκε τα πρωτοτοκια· αλλα εδωδης
ηττων γενομενος, το απο φυσεως πλεονεκτημα αντι φακων πεπρακε. Τοις
πεπαιδευμενοις Γραφας ταυτα επιτρεπω. Τι κατηνεγκε τοις Ἰουδαιοις απο του ορους
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μωυσης; νομον και νηστειαν γενομενην επι τεσσαρακοντα ημερας. Ἀλλα πριν η
κατηνεχθη, ο νομος ωφθη ο λαος ασεβησας. Ἡ πρωτη εντολη, Κυριος ο Θεος εις εστι·
και οι μελλοντες δεχεσθαι την τοιαυτην εντολην, λεγουσιν, Ουτοι οι θεοι σου. Μεγαλη
ασθενεια· προ γαρ Θεου ζωντος μιμημα μοσχου προετιμηθη. Τι ουν εστι το φαρμακον
του τοσουτου κακου; Παλιν νηστευει Μωυσης ο μη αμαρτησας, και συγχωρειται τοις
αμαρτησασι του παλαιου νομου η ριζα. Ἀπο νηστειας ηρξατο της Καινης ∆ιαθηκης το
κηρυγμα, απο νηστειας ειληφε την αρχην. Βαπτισθεις γαρ ο Σωτηρ δι' ημας, και εις
ερημον απελθων, προτερον ενηστευσε, και ουτω των σημειων ηρξατο, ουκ αυτος
χρηιζων νηστειας, ημας δε διδασκων εις δυναμιν νηστειας εχειν την τροπην. Ει τοινυν η
Παλαια απο νηστειας αρχεται, και η Καινη απο ταυτης τιθεται τον θεμελιον, μη
νομισωμεν κακον ειναι την νηστειαν.
∆υσχεραινουσι τινες, τον επιπονον νομον ορωντες, και ουχ ορωσι το εκ του
νομου τουτου προσγινομενον κερδος. Ουχ οραις οτι και λεοντες εν λακκωι επεισθησαν
νηστευσαι, και ουχ ηψαντο του ∆ανιηλ; Ει δε λεοντες πειθαρχουσι τωι προσταγματι, και
της αγριοτητος την φυσιν εξεθεντο, και εισιν ως γνωριμοι, και ουκ επερχονται ως
αλλοτριοι, σπευσωμεν επι νηστειαν προσταχθεντες. Παλιν γεγραπται, οτε Ἱεροβοαμ ο
βασιλευς της Ἰουδαιας ησεβηκει, μοσχον προσκυνων κατα κληρονομιαν πατρικην,
επεστη προφητης, και τωι βασιλει και τωι λαωι ειπεν ουδεν, ειδως οτι απειθεις και ο
αρχων και οι αρχομενοι· εασας δε τους μη ακουοντας ανθρωπους, λεγει προς το
θυσιαστηριον, τουτεστι, προς τον βωμον, ινα δειξηι οτι οι λιθοι μαλλον ακουουσιν η οι
ανθρωποι· λεγει, Γεννηθητω Ἰωσιας, και τα οστα των θυοντων καυσει επι τον βωμον.
Ουκ ηνεγκε την ατιμιαν, και ηγανακτησεν ο ελεγχομενος· δυναμει ηπλωσε την χειρα,
ινα αναστρεψηι τον ευεργετην τον προφητην· ηπλωσε μεν, ουκ εδυνηθη δε καμψαι· η
γαρ αμαρτια εξηρανεν αυτου την χειρα. Φθεγγεται ο εκτεινας την χειρα, κρατησαι τον
προφητην, και αμα τωι βοησαι ιαται την χειρα ο προφητης· και λεγει αυτωι ο βασιλευς·
ανελθε μετ' εμε εις τον οικον, γευσαι αρτου και πιε υδατος, και ουτω πορευσηι,
Ἀποκρινεται ο προφητης· προσταγμα εχω Θεου εν τοις τοποις τουτοις, εν οις ασεβεια
πολιτευεται, μη γευσασθαι υδατος και αρτου. Ἀναχωρει ο προφητης. Προσεχε δε τωι
τελει του λογου. Ἄλλος προφητης ακουσας οτι προφητης παραγενομενος τοιαυτα ειπε,
διωκει και καταλαμβανει, και παρακαλει τον προφητην εισελθειν και γευσασθαι μετ'
αυτου, και πειθει. Ἔπεισε δε ειπων, οτι Καμοι Κυριος ειπε τουτο ποιησαν. Εισηλθε και
εφαγεν. Ἐν δε τωι εσθιειν μετερχεται το Πνευμα το αγιον επι τον καλεσαντα προφητην,
και λοιπον προφητευει, ου τα απο καρδιας, αλλα τα απο πνευματος, και φησι προς
εκεινον τον εισελθοντα και φαγοντα· Ἐπειδη ουκ ηκουσας Κυριου του Θεου σου, και
εφαγες οπου εκελευσθης μη φαγειν, απερχηι εντευθεν, και 62.734 εσθιει σε λεων. Ὁραις
το παριδειν προσταγματος νηστειας, οσον κακον προξενει; Ἀναχωρει ο προφητης, και
ου προεστη αυτου το αξιωμα της προφητειας δια την παρακοην. Ἐξηλθε λεων, ουχ ινα
φαγηι, αλλ' ινα δειξηι οτι αυτος προσταγματος ακουει, και μετερχεται τον μη ακουσαντα,
και εφηψατο του σωματος του παρακουσαντος επι τοσουτον, ως ανελειν μονον· και
ανειλεν ινα κολασηι τον παρακουσαντα. Ἀνελων δε προσεχρησατο ο λεων τηι νηστειαι
αντι της τρυφης του παρακουσαντος· εκειτο γαρ νεκρος ο προφητης, ειστηκει δε η ονος
αυτου ζωσα, ουχ οτι ουκ ην ευμαρεστερον ονον αποκτειναι η ανθρωπον, αλλ' ο αλογος
λεων προσταγματι διεκρινε, και την μη αμαρτησασαν ονον ουκ απεκτεινεν, ουδε ηψατο,
τον δε παρακουσαντα, ουκετι προφητην οσον εις παρακοην, απεκτεινε. Και ην ιδειν περι
αυτου τριπλα θαυμασια· εκειτο ο προφητης μηνυων την παρακοην· παρεκαθεζετο ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

λεων, μηνυων την υπακοην· παρειστηκει δε η ονος, ουτε την φυσιν του λεοντος
φοβουμενη, ουτε αναχωρουσα, ουτε πασχουσα τι υπο του λεοντος, ινα φανηι οτι ου δια
την εννοιαν της γαστρος ο λεων επηλθεν, ως επηλθεν, αλλα δια το μη προσχρησθαι
νηστειαις τον κελευσθεντα μη γευσασθαι. Παλιν ανεληφθη Ἠλιας ως επ' ουρανον.
Τι δη το σημειον της αναληψεως, η των τεσσαρακοντα ημερων η νηστεια; Ει
Μωυσης νηστευει, και Ἠλιας επινηστευει, και ο Κυριος επισφραγιζει, καλη η μιμησις.
Καιτοι ουκ αναπολουμεν τας αναπαυλας τας εν τωι μεταξυ· ου γαρ τεσσαρακοντα
ημερας νηστευομεν, αλλα διαστηματα εγκαταλιποντες εν μεσωι, τον μεν αριθμον
συναπτομεν, την δε νηστειαν ου διακρινομεν. Μεγαλα τα προ ημων, μικρα τα παρ'
ημων· εαν δε και των μικρων αποτυχωμεν, φανερως αλλοτριοι των νηστευσαντων
εγενομεθα. Ουδεις ημων νηστευει τεσσαρακοντα ημερας· επι γαρ τεσσαρακοντα
διαστηματα αναπαυομεθα, ωσπερ οι οδευοντες, καθ' εσπεραν αυλιζομενοι, και παλιν
αρχομενοι. Ει δε εκεινοι και τας τεσσαρακοντα ενηστευσαν, ημεις δε ουδε μετα
αναπαυσεως την αυτην οδον εκεινοις οδευομεν, μηδε τολμησωμεν μνημονευσαι ων την
μιμησιν ουκ εχομεν. Νηστεια, αγγελων εστι κατα το δυνατον μιμησις, καταφρονησις
των παροντων, σχολη προσευχης, τρυφη ψυχης, χαλινος σωματος και πραΰτης
επιθυμιας. Και οιδασιν οι νηστευοντες, οτι πραΰνει τας ηδονας, και ουκ αγνοουσιν οι
πειρασθεντες· μαλασσει θυμον, συνδακνει την οργην, και καταπαυει τα φυσικα κυματα,
ανεγειρει τον λογισμον, και φαιδραν απεργαζεται την ψυχην, κουφιζει την σαρκα,
απελαυνει ακρασιας αισχρας τας νυκτερινας, απαλλασσει μεθης, ρυεται κεφαλαλγιας·
φαιδρα φερει και τα χρωματα και τα βλεμματα. Ευτακτα εν νηστειαις τα κινηματα,
ευκολος η γλωσσα, μη διαστρεφομενη απο οινου, ορθος ο λογισμος· ου γαρ εκχεονται αι
επιθυμιαι. Χορευει εν σωφροσυνηι, γαληνην κρατει· ο γαρ εξω ανθρωπος σχολαζει, και
ων μεν πασχομεν εν μεθηι, ου μεμνημεθα, ων δε απαλλαττομεθα εν νηστειαις, εχομεν
την υπομνησιν. Ἡ γαρ νηστεια και εαυτην γινωσκει, και τα αντικειμενα· μεθη δε εαυτην
αγνοουσα, και τα απο νηστειας αγαθα αγνοει.
Τινος χαριν, ειπε μοι, ανηιρεθησαν οι υιοι Ἀαρων οι ιερεις; ουχ οτι υπουργουντες
οινου εγευσαντο; Τις ην νομος των Ναζωραιων; ουχι οινου απεχεσθαι, και παντων των
απο οινου; Οι περι ∆ανιηλ σπερματα ησθιον, καταφρονουντες τραπεζης τυραννικης του
Ναβουχοδονοσορ. Ἐνηστευσε τρεις εβδομαδας ημερων ∆ανιηλ ο ανηρ των επιθυμιων·
οτε επιθυμιων απεσχετο, ταυτην την εσχατην προσηγοριαν εδεξατο. Ἐνηστευσεν ου
μιαν ημεραν Ἰουδαικην, ου πτωχην, αλλα τρεις εβδομαδας ημερων, την
εκκλησιαστικην και αυτος προτυπων οδον. Ἄρτον, εφην, επιθυμιων ουκ εφαγον· οι δε
πεινουσιν εις επιθυμιας προς τον καιρον· Οινος και κρεα ουκ εισηλθεν εις το στομα μου,
ων νηστευει η Ἐκκλησια. Ὅρα εν τηι Παλαιαι πολιτειαν Χριστιανικην. Ἐν μεν γαρ τοις
ασθενουσιν οι τυποι, εν δε τοις προφηταις ηδη της αληθειας τα ιχνη. Ἡ νηστεια
αποφασιν Θεου ανεκαλεσατο. Ειπε γαρ ο Θεος, Καταστρεφεται Νινευι, και ου
κατεστραφη· προσηνεγκαν γαρ νηστειαν, και εξεφυγεν Ἰωνας, φοβηθεις την απο της
νηστειας βοηθειαν. Και γαρ κατεπιεν αυτον κητος· κατεπιε δε νηστευον. Ὁ γαρ
καταπιων ουκ εχρησατο τηι θηραι εις βρωσιν, αλλ' απεθετο και ετηρησε την
παρακαταθηκην τωι ∆εσπο 62.735 τηι, και τον μη θελησαντα δι' εαυτου απελθειν,
απηγαγεν οπου προσεταχθη. Ἤκουσε Νινευι η πολις η μεγαλη ενος προφητου γυμνου,
ος ην απο κητους εξελθων, ουδε χρωμα ανθρωπου σωζων δια τον φοβον· εις προφητης
επεβη εκει, και το σημειον, οπερ πεποιηκεν, ο καιρος ενεδειξατο. Ἀλλα και ειπεν, οτι
Καταστρεφεται η πολις· προλαβων ωφειλεν αυτους απαγαγειν της πιστεως. Οι δε
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ηκουσαν ενος προφητου, και ανεκηρυξαν φαρμακον κωλυτικον την νηστειαν της
καταστροφης. Ὁ Ἰωνας εφιλονεικει, ουχ ινα καταστραφηι η Νινευι, αλλ' ινα ελεγχθηι εκ
παραθεσεως Ἰσραηλ, οτι τα εθνη ετοιμως υπακουει και ενι προφητηι, Ἰσραηλ δε
τοσουτων παρηκουσε.
Προσηνεχθη νηστεια, ινα αναλυθηι του Θεου η αποφασις. Ἦν δε η νηστεια ουχ
απλη, αλλ' αποχη μεν βρωματων, αποχη δε και αμαρτηματων· ο γαρ δι' αμαρτιας
νηστευων, και εν αμαρτιαις κυλιομενος, τι ετι ποιει; ως ει τις απο βορβορου
λουσαμενος, παλιν τωι βορβορωι εγκυλιεται. Αυτης της αμαρτιας δει πρωτον
αποσχεσθαι. Τι γαρ ωφελησεν εν αλλαις ημεραις αμαρτια προσαχθεισα, ινα παλιν αυτην
επινοησωμεν μετα τα δειγματα τα προτερα; ουκ ασθενει η ψυχη επι ταις προλαβουσαις
πληγαις; ουχι ευχομενοι αιτουμεθα, οτι ημαρτηκαμεν; Ει επι τα προτερα μετανοουμεν,
τα δευτερα ινα τι συναγομεν; Γεγραπται παλιν, οτι απεσχοντο βρωματων, απεσχοντο
και αμαρτηματων. Ἐπηκουσεν ο Θεος· ικανη η νηστεια προτρεψασθαι τον ∆εσποτην. Ὁ
Ἰωνας ηχθεσθη, οτι προφητης ημελλεν ακουειν· ο δε Θεος εναλλαξας την αποφασιν, ου
κατωκνησε σωσαι. Ουδε γαρ ην ψευσασθαι Θεον, αλλ' αληθευει ο ειπων· Ἐαν εξαιφνης
ειπω κατ' εθνος και βασιλειας καταστρεψαι και εκριζουν, και μετανοησει της κακιας,
μετανοησω καγω ων απεφηναμην. Ουκ εψευσατο ο Θεος ανακαλεσαμενος την
αποφασιν· ουδε γαρ επεμψε τον προφητην, ινα καταστραφηι Νινευΐ· τι γαρ αναγκαιον
προειπειν; αλλ' επειδη ουκ ηθελε καταστρεψαι, ηπειλησεν οτι Καταστρεφω, ινα
μετανοησαντες μη καταστραφωσιν. Ουκ εφαγεν Ἀδαμ απο του ξυλου, και τοτε αυτον
ετιμωρησατο ο Θεος, αλλα προειρηκεν οτι Ἐαν φαγηις, αποθανηι, ινα μη φαγηι. Ουκ
ηκουσε του ειποντος, εφαγεν, εβρωθη. Ουκ εστιν εγκαλεσαι, οπου εστι προαιρεσις; Ἀλλ'
ουκ ᾔδει, φησι τις, οτι εμελλεν εσθιειν; Ταχα αιρετικος ο λεγων και κατατρεχων της
Παλαιας· προς ον ρηθησεται· Ει ᾔδει ουν ο Σωτηρ, οτι Ἰουδας εμελλε προδιδοναι, πως
τουτον εξελεξατο; Ἀλλα ταχα προς τον αιρετικον απολογησομεθα, αντιθεντες τα του
Ἰουδα τοις κατα τον Ἀδαμ. Ἆρ' ουν αυτη λυσις εστιν, η διπλους δεσμος; ∆ει ουν ημας
απολογησασθαι, και δια τι τον Ἰουδαν τοιουτον οντα εξελεξατο, και δια τι, ειδως οτι
αμαρτανει ο Ἀδαμ, εν παραδεισωι τουτον τεθεικε. ∆ει δε τα μεγαλα ζητηματα κινειν εν
νηστειαις, οτε νηφει η ψυχη. Ἤδει ο Σωτηρ εντευθεν γαρ αρκτεον, οτι Ἰουδας
προδιδωσι. Τι ουν, λεγετε; Ὑπερβολην φιλανθρωπιας παριστων, οτι οσον μεν εις εμε,
και αποστολος ει, και μετα μαθητων σε αριθμω· ει δε αναξιον σαυτον αποφαινεις, εμου
μεν φαινεται η υπερβολη της φιλανθρωπιας, σου δε η υπερβολη της κακιας. Και γαρ
γλωσσοκομον αυτωι επιστευσε των μετριων, ουκ αγνοων οτι κλεπτει, αλλα βουλομενος
δια του δουναι αυτωι εξουσιαν παυσαι το παθος. Προηιδει ουν και προλεγει· ου μονον δε
προηιδει, αλλα και πολλακις προειρηκεν, Εις υμων παραδωσει με. Τι ουν εγκαλεσετε;
Ἵνα ο πονηρος τηι πονηριαι πληρωσηι την αγαθην οικονομιαν· και ουκ ηναγκασεν αυτον
ο εκλεξαμενος. Ει γαρ και ηναγκασεν ο Ἰησους, ουχι ηναγκασεν αυτον προδοτην
γενεσθαι, αλλα αποστολον· αλλ' ουτε αποστολον αναγκαζει. Το γαρ μετα αναγκης
γενομενον, αυτο λεγεται, ο ου γινεται· σωφρων γαρ μετα αναγκης ου σωφρων, οτι
αναγκη εγενετο. Ουδε γαρ δεσμοις αι αρεται γινονται, αλλα προαιρεσει η πολιτεια. ∆ια
τι ουν και τον Ἀδαμ αφηκεν εν παραδεισωι; Ἀγαθος ην ο πλασας, ελευθερον εποιησεν,
ως ελευθερωι τεθεικεν αυτην την εντολην. Ἀλλ' ᾔδει, οτι μελλει εσθιειν. Ἀλλ' αναγκηι
ουκ εκωλυσεν, ουτε προαιρεσιν κατηναγκασεν· Ἀδαμ ημαρτε. ∆ια δε το ξυλον τιμιος ο
τοπος, εν ωι ην το τιμιον. Ου γαρ κακος εκτισθη, αλλα κακως παρηκουσθη ο
παραγγειλας. Ει δε η γευσις και την εντολην απωλεσεν, η νηστεια μετα εντολης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ανακαλειται και σωζει. Σαυτον δοκιμασον, ω ανθρωπε. Τις γαρ χρεια αναγνωσματων;
σκοπει σαυτον, τις ης προ της νηστειας, και τις νηστευων. Των γαρ πραττομενων τα μεν
υστερον φερει τον καρπον, τα 62.736 δε εν αυτωι τωι εργωι προξενει και τον καρπον. Ὁ
κατερχομενος εις θαλασσαν επι θηραν, ουκ εν τωι καταδυειν εχει την θηραν· ο δε
νηστευων ευθυς εχει τον καρπον. Ουκ εχεις γαληνην; ουκ απηλλαξαι κυματων απο
οινου; ουκ απηλλαξαι ζαλης και χειμωνος; ουκ επιθυμεις ακουσαι οτι η σαρξ
κεχαλινωται, μη σκιρτωσα, μη ερυθριωσα. ουκ ᾔδεις συ περι σωφροσυνης κινειν λογον
νυν; ουκ ακουεις οτι ενηστευσεν ο δεινα, και χαιρεις; Οι νηστευοντες μη επι κακωι την
νηστειαν νομιζετε· ο γαρ κακον νομιζων την νηστειαν, καν νηστευηι, εν κακιαι εστιν.
Ουκ εισιν εν κακοις οι αγγελοι, μη χρειαν εχοντες της παρ' ημιν τρυφης. Ου κατ' αξιαν
εσθιομεν, αλλα κατ' ενδειαν αποπληρουμεθα. Ὅσα κακα παρ' ημων γινονται,
σβεννυνται εν νηστειαις. Νηστειαν δε λεγω, ου μονον την αποχην των τροφων, αλλ' ην
οιδεν Ἡσαΐας· νηστευσον, ινα ακουσθηις. Και εαν ειπηις τωι Θεωι κατα τον Ἰουδαικον
λογον· Ἐνηστευσαμεν και ουκ ειδες· εταπεινωσαμεν τας ψυχας ημων, και ουκ εγνως·
ασφαλιζου, μη ακουσηις. Ἐν γαρ ταις νηστειαις υμων ευρισκετε υμων τα θεληματα.
Ἐαν το θελημα Κυριου πληρωσηις, την νηστειαν εποιησας. Ου γαρ πραγματεια
εστιν η νηστεια, ινα κερδησωμεν μη εσθιοντες, αλλ' ινα ο μελλεις εσθιειν φαγηι πτωχος
αντι σου· και γινεται σοι διπλουν το αγαθον, και οτι συ νηστευεις, και οτι αλλος ου
πειναι. Καμνωμεν νηστευοντες· ουπω ανεσταυρωθημεν νηστευοντες. ∆ια τι η νηστεια;
Ἀντι σταυρου· μειζονα ελαβομεν, μικρα αποδιδουμεν. Ἐσταυρωται δια σε, και διψαι, και
πινει οξος μετα χολην. Ἀηδης η τροφη, μεγα η νηστεια. Ουπω οσον η χολη, και στηκεις
καμνων; ουπω εκρεμασθης επι σταυρου. Μη αγνωμονει προς Ἰησουν, μη αποκλαιε οτι
νηστευεις, αλλα αποκλαιε, οτι αει ου νηστευεις. Τινων απεστερηθης νηστευων; οινου;
Ουκ οινου, αλλα φλεγμονης, κεφαλαλγιας, ασθματος μοχθηρου. Ἐννοησον τοινυν εν
ποιοις ει, εν ησυχιαι, εν πραοτητι, εν γαληνηι. Καλον χρωμα εν νηστειαις επι ταις οψεσιν
εγγινεται, ημερον, γαληνον· οινου γαρ χρωμα καυσις πυρος. Ὁ μη συμπασχων τωι
Ἰησου, ουκ οιδε τον Ἰησουν· ο αποκρουομενος την νηστειαν, ουκ οιδε τον σταυρον. Μη
ως κακωι προσερχωμεθα τηι νηστειαι, ινα μη ως κακον γενηται σοι το υποπτευομενον·
μηδε ως αισχρος δουλος Θεωι δε ευρεθησηι υπηρετων. Ουδεις αχθεται εν εορταις, ει μη ο
αγνοων την δυναμιν των εορτων. Ὅτε εορται τοτε μαλλον φαιδρυνου. Συ δε μαλλον
τουναντιον ποιεις· οτε ης αγγελος, τοτε χαλεπαινεις. Ουκ οιδας το μεταξυ; Ὅτε η φυσις
τον γαμον απαιτει, ου γαμεις υπερ φυσιν. Ευλαβου εν γαμωι· ει τιμαις τας νηστειας, τας
ημερας των νηστειων γενου αγγελος. Ου διαβαλλω τον γαμον, προκρινω δε την
νηστειαν. α εφαγομεν προ της νηστειας, ου μενει μεθ' ημων. Τι ουν ασχολουμεθα επι
τα μη παροντα; ολη η ηδονη των βρωματων, εως του καταπιειν εστιν· επαν δε παρελθηι
το γευστικον χωριον, γεγονεν ως ουκ ην. Ἡ νηστεια δε ου μαραινεται, ου χωρει εν
κοιλιαι, ουδε δια κοιλιας εις σκυβαλον μεταβαλλεται· αθανασιας γαρ εστι προξενος, μετ'
αγγελων το διαιτημα εχει, οτι αγγελων κατα το δυνατον εστι μιμησις. Ἀκηδιαζεις, οτι
νηφεις; οτι ου βεβαρησαι αλλοτριαις ευπραγιαις; οτι ορθος ο λογισμος; οτι καθαρα η
σαρξ; οτι ανθει η διανοια; οτι ακουεις της Γραφης μετα χαρας; οτι τα αποῤρητα σιωπαις,
και ουκ ει ανθρωπος, αλλα σχεδον αγγελος; Ἑορτη Κυριου του καλεσαντος ημας εις
γαμον πνευματικον, του εισελθοντος ιδειν τους ανακειμενους· μη τις αλλοτριοις
ιματιοις εχων εισελθηι. Ἱματια δει γαμωι επιφερεσθαι καθαρα και αμολυντα και αγια
προς γαμους αγιους και αμολυντους, φαιδρα εξωθεν, και εσωθεν λαμπρα. Ἡσυχαζετω
και ο γαμος, και την παραγγελιαν του αποστολου κατα νουθεσιαν εχετω εκαστος, του εκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

συμφωνου σχολαζειν εκαστον εν νηστειαις. Ταις νηστειαις δε συναπτεσθω και ευχη· η
νηστεια μεν προτρεπεται, η ευχη δε καιρον εχει· νηστευσον, οτι ουχ ημαρτες, και οτι
ημαρτες νηστευσον, και παλιν ινα μη αμαρτηις νηστευσον, και οπως διαμεινηι α ελαβες.
Τοσαυτα γαρ ειδη νηστειας. Ἥμαρτε τις, και ενηστευσεν εαυτον κολαζων, ινα διαφυγηι
την κολασιν; νηστευσωμεν ουν και ημεις, αγαπητοι, ινα μη επαναστωσι καθ' ημων αι
επιθυμιαι. Ὁραις δε την νηστειαν επομενην τηι αμαρτιαι, τουτεστι, την μετα την
αμαρτιαν, γινομενην εν λογοις τιμωριας επιστροφην.
Ἀλλ' η νηστεια προηγειτο των αμαρτηματων, ουχ ινα αφεληι το γινομενον
αμαρτημα, αλλ' ινα κωλυσηι το μελλον· Ἄλλη νηστεια εστιν, ο ζητων νομον νομου
λαβειν. Και γαρ ο αιτων νομον νηστευει, ως Μωυσης ενηστευσε, και ελαβε νομον.
Παλιν αλλος νηστευει, ινα ων κατηξιωθη, τουτων μη αποτυχηι. Ἡ δε Ἐκκλησια ομου
νηστευει, την χαριν και την οικονομιαν. Τον Ἰησουν επιγινωσκει πραγματι, τωι
σταυρωθεντι συνεσταυρωμενη, τωι Κυριωι συμπασχουσα, ινα και συνδοξασθηι, ουχ ινα
τον Κυριον πενθωμεν· ζηι γαρ ο του ζωντος Υιος· αλλ' ινα την χαριν ομολογωμεν της
οικονομιας. Ει και πενθουμεν οτι εσταυρωσαν αυτον Ἰουδαιοι, ου δι' αυτον πενθουμεν,
αλλα δια την τολμαν των τολμησαντων. Ἀνεστη γαρ εκ νεκρων, εστη εν δοξηι, εν ηι
προυπηρχε παρα τωι Πατρι, συνων ην προς τον Πατερα οθεν και ην. Ουκ εστι πενθους
αξια η νικη του Ἰησου. Ἀλλα νηστευσωμεν εαυτων κηδομενοι, και κοινωνοι σπευδοντες
αυτου ειναι των παθηματων· ωσπερ αξιαν πραττωμεν, αδελφοι. Τις κατηξιωσε
κοινωνος ειναι των παθηματων Χριστου; Μεγα το μυστηριον. Σπευσωμεν επι τα αγαθα,
και μη εκκλινωμεν εις κακα. Ἰησους εσταυρωται, ο του αθανατου Υιος· εκρεμασε το
σωμα επι τον σταυρον, ου δι' εαυτον, αλλα δια σε. Ἔφαγες συ απο του ξυλου, νηστευει
αυτος επι του ξυλου· ελαβες εξ ων ουκ ωφειλε σοι· επεθηκεν αυτος σωμα ανθ' ων
ελαβες. Ἐπιθυμιαν ηττηθης χαλεπην· πινει αυτος οξος αντι ηδονης. Μη αλλοτριος γενηι
της βασιλειας. Ἔγνως οτι εσταυρωται, εγνως οτι υπερ σου απεθανεν, ομολογει οτι ζηι.
Ὑπερ ζωντος ποιει την ομολογιαν, μαρτυρει τωι μαρτυρησαντι, αποθανον υπερ του
αποθανοντος. Ει δε ουτω απαιτει θανατον, μη αποπηδησηις· μικρος εστιν ο της νηστειας
θανατος. Ουκ εχεις μεγαλα κατορθωματα; ο της νηστειας θανατος. Ουκ εχεις μεγαλα
κατορθωματα; χαρισαι αυτωι τα μικρα· μετ' ευφροσυνης προσδραμε αυτωι επι εορτας,
μετα χαρας δεξαι την νηστειαν. Τρυφη εστιν η νηστεια πνευματικη. Ἀλλα ταχα εικη
κραζω· ωσπερ γαρ ηλλαξεν ο χρονος τα χρωματα των σπευδοντων επι τραπεζαν. Τουτο
δε ουκ εστιν αγαπωντων νηστειαν εν ηι εστηκασιν. Ου γαρ ην ακολουθον αχθεσθαι υμας
το της τραπεζης Κυριου αποσπασθαι. Παρα προσδοκιαν δε απηντησεν η θεα, ως
απηντησε του λυχνου η αυγη. Ἠλεγχθη η λανθανουσα συνειδησις, οτι βιαι κατεχομεθα·
και ουκ αρα εστηκαμεν. Ἕως ποτε την αληθειαν παιζομεν· εως ποτε τα του Κυριου
πραγματευομεθα; η ουκ ηκουσας του ψαλμου λεγοντος, αμα δε αυτου υπακουοντος, Ει
αληθειαν λαλειτε, ευ 62.738 θειας κρινατε; Ει αληθευεις επι την νηστειαν, χαραν εχε επι
την νηστειαν· ει δε αλγεις, αδικεις σεαυτον· ει πονεις, ουκ ευφραινηι· ει διωκεις ως
αγαθων απεστερημενος, ου τυγχανεις αγαθων. Ἰησους εσταυρωται δια σου, και ουκ
εδυσχερανεν, αλλα μαλλον και εσπευδε του παθειν· συ δε ουδε μικραν νηστειαν ανεχηι
δια την σεαυτου σωτηριαν; Ὦ ανθρωπε, ουκ εχω δυναμιν τοσαυτην, ινα κραζω, οσον
οφειλω. Ἰησους εσταυρωται· ορα, και υποτυψον το στηθος, καταγαγε δακρυον απο των
οφθαλμων. Ἐσταυρωται δια σε· συσταυρωθητι, συνδοξασθητι εκεινωι, ουχ ινα
αποθανηις, αλλ' ινα θανατου απαλλαγηις. Αυτη η της παρασκευης ημερα, ημερα εστιν εν
ηι ο σταυρος υπερ σου επαγη· και συ συσταυρωθητι, συναποθανε. Ὑπερ Θεου γαρ ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

λογος, Θεου του γενομενου ανθρωπου δια σε. Ουκ αιδουμεθα την αξιαν; ουκ
Ἑκατερα ενθυμηθητι, ανθρωπε, τι ην, και τι επαθε.
ερυθριωμεν το παθος;
Κεκριται ο κριτης, και η ζωη θανατωι παραδεδοται· και ο τρεφων πειναι, και ο
ποτιζων διψαι, και ο εν δοξηι εν ατιμιαι, και ο βασιλευς επι ηγεμονος, και ο Θεος υπο
ανθρωπων κατακρινεται· ο αληθευων εν τωι λεγειν. Ὁ Πατηρ ουδενα κρινει, πασαν δε
την κρισιν δεδωκε τωι Υιωι· ο παντα κρινων υπο τινος κεκριται; Ἀρκει σοι ταυτ' ω
ανθρωπε, εις υπομνησιν νηστειας. ∆ει γαρ πρωτον γνωναι εν οις εσμεν, και τοτε
διακρινειν τα καθ' ημας. Ὅταν αγαπησωμεν την νηστειαν και διατεθωμεν καλως τα
περι αυτης, ωσπερ εορτης χορευοντες, και την εν ταις νηστειαις εστιασιν,
παραθησομεθα τα μυστηρια της νηστειας, τιμων ες την του Κυριου τραπεζαν, τοις
δουλοις του Κυριου, την δοξαν την προ αιωνων, την οικονομιαν αυτου την εν υστεροις
καιροις· τις ην, και τι γεγονε, ποθεν ηλθε, και επι ποιωι λαωι επεδημησε, και δια τι· ινα
και ως ευφραινομενοι και ευφραινοντες, την νηστειαν ταυτην δια παντος εχωμεν, τωι
Κυριωι της νηστειας δουλευοντες, παντοθεν αυτωι ευχαριστουντες, και παντοτε
δοξαζοντες, παντοτε αγαπωντες τον αγαπησαντα ημας, και προσκυνουντες τον
αναδεξαμενον ημων τας αμαρτιας, και αποθνησκοντες υπερ του αποθανοντος, και
ελπιζοντες του συνδοξασθηναι τωι ατιμασθεντι. Τωι δε παναγιωι Πατρι, τωι καταξιωσαντι
ημας της παρουσης νηστειας, και μη φεισαμενωι του ιδιου Υιου δια την ημετεραν
σωτηριαν δια του ελθοντος τον αποστειλαντα δοξαν αναπεμψωμεν αμα τωι ζωοποιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


