Compendium chronicum
ΤΟΥ ΚΥΡΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΑΝΑΣΣΗ ΣΥΝΟΨΙΣ ΧΡΟΝΙΚΗ,
ΑΡΚΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΚΟΣΜΟΠΟΙΙΑΣ ΜΕΧΡΙ ΤΟΥ ΚΥΡΟΥ ΝΙΚΗΦΟΡΟΥ ΤΟΥ
ΒΟΤΑΝΕΙΑΤΟΥ.
Ἡ μεν φιλουλος ψυχη ταις υλαις επιχασκει, και παντα πραγματευεται προς το τυχειν
του ποθου· συ δε, ψυχη βασιλισσα και φιλολογωτατη, αει διψωσα γνωσεως και
λογου και παιδειας, βιβλοις αει προστετηκας, επεντρυφαις τοις λογοις, και γινεται
σοι της ζωης απας ο χρονος λογος. επει γουν επεποθησας οια τροφιμη λογου
ευσυνοπτον σοι και σαφη γραφην εκπονηθηναι, τρανως αναδιδασκουσαν τας
αρχαιολογιας, και τινες ηρξαν απ' αρχης και μεχρι του προηλθον και τινων
εβασιλευσαν, ετων δε μεχρις ποσων, ημεις αναδεξομεθα το βαρος του καματου, καν
δυσχερες καν επαχθες το πραγμα, καν εργωδες· παραμυθουνται γαρ ημων τους εν
τοις λογοις μοχθους αι μεγαλοδωριαι σου και το φιλοτιμον σου, και τον του κοπου
καυσωνα και της ταλαιπωριας αι δωρεαι δροσιζουσι κενουμεναι συχνακις. Και ταυτα
μεν ενταυθα μοι και μεχρι τουτου στητω, μη πως κολακικωτερος δοξηι τισιν ο λογος,
και τον σκοπον καταλιπων αλλην ακουσηι τρεχειν. πολλων ιστορησαντων δε και
χρονογραφησαντων, και σπουδασαντων μεν ειπειν ορθως και φιλαληθως, αλληλοις
ανομοιως δε ταυτα συγγραψαμενων, ημεις προχειρισαμενοι τους μαλιστα δοκουντας
της ακριβειας εχεσθαι και μαλλον αληθευειν, το κατα δυναμιν ημων
αποπληρωσομεν σοι. Ὁ του θεου παντελειος και κοσμοκτιστωρ λογος τον ουρανον
τον αναστρον παρηγαγεν αρχηθεν, απλετωι καλλει λαμποντα μαρμαρυγων ενθεων,
και γην την παντοθρεπτειραν, και συν αυτηι το φαος. η γη δ' απερικοσμητος αορατος
υπηρχε, και σκοτος επεκαθητο βαθυ τοις ταυτης νωτοις. του δε φωτος αυγασαντος
και πανταχου χυθεντος, και λευκοπεπλου λαμπραυγους ημερας γενομενης, ωφθη τα
πριν αθεατα, και σκοτους η στυγνοτης εφυγαδευθη τωι πυρσωι των φωτοβοληματων.
εν τουτοις ουν παρεδραμε των ημερων η πρωτη. Του δε βλεφαρου λαμψαντος
ημερας της δευτερας τον ουρανον τον δευτερον εσφαιρωσε πανσοφως, ον τοις εν γηι
παντοστεγη δημιουργησας στεγην ωνομασε στερεωμα θεος ο καλιτεχνης, παρα την
πρωτην αναστρον ετεραν οντα σφαιραν. τοτε και την παντοχυτον φυσιν την
υδατιαν και τας αβυσσους διελων, και τουτων το μεν ανω προς υψος ανεννοητον
κουφως μετεωρισας, το δ' επι γης απολιπων, εστησε τουτων μεσον τον ουρανον
ωσπερ φραγμον, ωσπερ στερρον τειχιον. Κορη μεν ουν επεμυεν ημερας της δευτερας,
και τριτη παλιν ηυγαζε, και παλιν ο τεχνιτης ο παντοτεκτων ο σοφος αλλοις
προσειχεν εργοις. επει γαρ εξεκεχυτο κατα της γης απασης οποσον ην υπ' ουρανον
υδωρ περιπολευον, και παν το προσωπον αυτης εκαλυπτε λιμναζον, πασαν την
χυσιν εις ταυτο συνηγαγεν αθροως, ως ει τις γαλακτος λευκου νοτιδα γλυκυχυμου
οπωι συμπηξει και τυρου κυκλον αποτορνευσει. απορραγεντος τοιγαρουν του πριν
επιπροσθουντος ωφθη το προσωπον της γης, η μορφωσις εφανη και των πετρων και
των ορων και λοφων βαθυκρημνων. εντευθεν το μεν συστημα συμπαν το των
υδατων θαλασσαν κατωνομασε· της δε ξηρας την φυσιν, οποση πετροστοιβαστος,
οση λιπαροβωλαξ, γην ο τεχνιτης κεκληκε θεος ο παντεργατης. την δ'
υπερφερουσαν αυτωι δυναμιν εμφανιζων, μηπω λαμψασης της αυγης του γιγαντος
ηλιου παντοδαπην εκελευσε βοτανην εκφυηναι, την μεν προς μονην ηδονην και
τερψιν των βλεφαρων, την δε και ζωοθρεμμονα και τοις εν γηι χρησιμην. τοτε το
πρωτον στολισμοις η γη κατηγλαΐσθη υπερ κορισκην τρυφεραν αρτι νυμφευομενην,
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρυσιοφορον, στιλβουσαν πεπλοις καταμαργαροις. ελαμπεν ιον ευοσμον, αντελαμπε
το ροδον. ιων χροια παντοδαπη παντοθεν υπεγελα, κυαναυγης, πορφυρεος,
υποκιρρος ετερα. τινα μεν περιπορφυρα των ροδων εωρατο, τινα δ' υπελευκαινετο
και γλυκιον αντηυγει. ην κρινον χιονοχροον, ησαν αναγαλλιδες. υακινθος
ανεβαινεν, ην και ναρκισσου καλλος και παν το πρωτοφορημα των εαρος χαριτων.
απεραυδουντο σταχυες βαρουμενοι τωι σιτωι. ειρπε κισσος μελαμφυλλος κορυμβους
επισειων. καλα τα παντα, δροσερα, καλλους αυγας πλουτουντα και γην ευωδιαζοντα
συγκρατοις ευοδμιαις. εστρωτο ποα μαλακη, πρασιζουσα, βουθρεμμων, ιπποφορβος
και βουκολις, δροσωδης, λειμωνια. τοιουτον στολιον η γη παντοχροον εφορει,
τοιουτον πεπλον ευανθες ευυφαντον ηυτυχει. ησαν και φαλαγγες φυτων,
ανετελλον και δενδρων καλλιφυλλοι καλλικομοι κλωνες οπωροφοροι. ην και
μηλεας ευαυξης ορπηξ αγλαοκαρπου, ελαιαι τηλεθοωσαι, γλυκαζουσαι συκεαι, πιτυς
λιπαροστελεχος, ελατη, δρυς, πτελεα. προσεβαλλε της πιτυος ανεμος τοις πεταλοις,
και γλυκιον ψιθυρισμα τοις φυλλοις ενεποιει. εκει και κερασος καλη και φοινιξ
μελιτοεις, βοτρυομητωρ αμπελος, ορχατοι κληματιδων, και βοτρυς νεκταροχυμος
ηρτητο των κληματων. τα παντα τελειοκαρπα, παντελεια τα παντα· ουδεν γαρ
αχαριτωτον ουδ' ατελες παρηχθη. Ἐν τουτοις εδυ και το φως ημερας της τριτατης,
ελαμπε δε το προσωπον της μετ' αυτην ημερας, και παλιν εργων καταρχη, και
κελευσις του κτιστου τον ουρανον ευστεφανον τοις αστρασι γενεσθαι. τοτε των
αστρων ουρανος τωι καλλει διηνθισθη ως πεπλος μαργαροστρωτος, χρυσοπαστον ως
φαρος, ως υφασμα κοσμουμενον εκ πυρραζοντων λιθων. τοτε το πρωτον εφαυσεν η
κορη της ημερας, ο μεγας γιγας ηλιος, ο ζωοτροφος λυχνος, πηγη φωτος ακενωτος,
οικος πυρος αξυλου. τοτε το πρωτον δαιδουχειν απηρξατο την νυκτα σεληνης η
γλαυκοφωτος και φαεσφορος σφαιρα, αρτικυκλος, ολοφαης, λιπαραυγης, τελεια.
τοτε το πρωτον ουρανος αστερας τους μεγαλους καλλισφαιρωτους εβλεψεν
εριζοντας αλληλοις και καλλωπιζοντας αυτον ως ανθη τους λειμωνας. ο Κρονος ην
μελαντερος, μολιβδινος την χροαν· ελαμπε Ζευς ως αργυρος, Ἄρης φλογωδης ωπτο·
εστιλβεν ηλιος λαμπρον ως οβρυζον χρυσιον· αντηυγει δ' ως κασσιτηρος σφαιρα της
Ἀφροδιτης· ωσει χαλκος ερυθραυγης Ἑρμης ελαμπτηρουχει· διαφανης ως υελος
ηυγαζεν η σεληνη. ουτως ο πεπλος ουρανου παντοχρους εωρατο. ο Κρονος
εκυανιζεν ως υακινθου χροα· ως κρινον ελαμπεν ο Ζευς, Ἄρης καθαπερ ιον· ως
ροδον περιπορφυρον ηλιος ην χρυσιζων· ως λευκανθης αναγαλλις εστιλβεν
εωσφορος· ως ανθος ερυθροβαπτον Ἑρμης εφωτοβολει· ναρκισσος καλλιπεταλος
εφαινετο σεληνη. τοιαυτη τις ανθοχροια τον ουρανον εκοσμει· τοιαυτη τις εφιζανε
τοις ουρανου προσωποις ποικιλανθης χαριεσσα καλλιλαμπης τερπνοτης, και κηπον
αστροφυτευτον τον ουρανον εποιει, ου φυτοσκαφος ο θεος, ως δε φυτα και βλασται,
ως ανθη μυριοχροα τα των αστερων σελα. τοτε το πρωτον ηλιος φαυσας και
φωταυγησας, φανεις τε κοσμος ουρανου και καλλος της ημερας, εδουλευσε
κελευσματι τωι του πεποιηκοτος και μυσας συνετελεσεν ημεραν την τεταρτην. Ουτω
μεν ουν τετελεστο τα κατα τους αστερας, και τετακτο μεν ηλιος αστηρ ημεροκρατωρ,
το δε σεληνης βλεφαρον επυρσευσε την νυκτα. ζωιον δ' ουδεν εν τοις της γης
εστρεφετο πλατειαις, ουχ υγροπορον, ου πεζον, αλλ' ουδ' αεροδρομον. αλλ' ο
παντελειος θεος τηι των υδατων φυσει ισχυν ενθεις ψυχωτριαν και δυναμιν γονιμην,
ζωσαν ψυχην εκελευσεν εκειθεν εκραγηναι ως εκ γαστρος αρτιμελες εμβρυον
ωδινουσης και φορτουμενης τοκετωι τελειομηνου βρεφους· ως σπερμα γαρ η του
θεου κελευσις εμπεσουσα τας υγροχευμονας ροας εποιει πολυγονους. εντευθεν
τανυπτερυγες ορνεις αεροβαται ειχον ελευθερον πτερον εις πετασμους συντονους,
και κουφως ηλαφριζοντο προς λιμνασμους αερος, περιρροιζουντες τας αυτου χυσεις
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας λεπτοχυτους. οι μεν μεγαλοπτερυγες, μεγαλαγκυλοχειλαι, γαμψωνυχες, ως
βελεμνα τους ονυχας αυχουντες, τομον το ραμφος εχοντες υπερ τας μαχαιριδας, οις
εμελλε βρωματισμος τα κρεα χρηματιζειν και συντροφα γενησεσθαι τα της
σαρκοβοριας, ορνεοκρατωρ αετος, ιρηκες ωμοφαγοι, και παντες οις ου χρησιμον το
πυρ σαρκοφαγουσι. εντευθεν δε στρουθαρια λαλα, βοτανηφαγα, μικροπτερα,
βραχυβια ποικιλως ελαλαγουν και λοχμαις ετιτυβιζον και δενδρα περιηχουν,
ακανθυλλιδες μουσουργοι, κορυδοι, σπινοι, ψαρες, και παν πτερον τας των αγρων
βοτανας περιθεον κακειθεν απραγματευτον οψον αβρον συλλεγον. τοτε και θηρες
επι γης ωφθησαν φρικαλεοι, λεοντες λασιαυχενες, αρκοι, παρδαλεις, τιγρεις, και
καπροι χαυλιοδοντες, ευρυστερνος ελεφας, και κυνες καρχαροδοντες, πτηνοποδες
λαγιναι, και παν πτηνον και παν πεζον, οσον εν χερσοβιοις, οσον θαλασσηι
συμφυλον, οσον ορεσινομον. τοσωνδε ζυων την υγραν πληρωσας και την χερσον ο
πανσοφος οροφωτης της παγκοσμιου στεγης, ναι μην τον αχειροκλωστον χιτωνα,
τον αερα, ον θειων εμηρυσαντο δακτυλων λεπτουργιαι, ως πολιν οχυροπυργον
πλατειαν εφαπλωσας τοις σαρκοβοροις πετεινοις και τοις βοτανηφαγοις, ημερας
συνετελεσε το δρομημα της πεμπτης. Ἕκτη δε παλιν ηυγαζεν ημερα, ροδεοχρους, και
κηπευμα καλλιδενδρον θεος εφυτοκομει, ου σκαφευτριαις εν χερσιν, ουδε
γεωμαχουσαις, ουδε παλαμαις φυτουργοις, αλλα τωι λογωι μονωι. και δενδρον παν
ανετελλε καλλιβλαστον εκεισε, ευοσμον, ευσκιοφυλλον, ευπεταλον, ηδυπνουν. τις
δ' αν το καλλος του Ἐδεμ υπ' οψιν παραστησηι; εκειθεν ορχατοι φυτων ησαν
οπωροφορων, ενταυθα φαλαγξ ευωδων δενδραδων αειβλαστων· εκειθεν
νεκταροχυμος ανετελλεν οπωρα, ωδε προς τερψιν εθαλλον ουρανομηκη δενδρα,
πλατανος υδατοτροφος, ακροτομος ελατη, υπερηιρμεναι πιτυες, κυπαριττοι, πτελεαι.
τα πεταλα συνεπιπτον αλληλοις των δενδρεων, οι κλωνες προσεπελαζον, συνηιεσαν
οι πτορθοι. ευκεσαν αυτοχρημα των δενδρων αι φυλλαδες αλληλας αγκαλιζεσθαι
περιπλοκαις φιλτεραις. ηλιος επεμαρμαιρε, και τοις φυτοις εμπιπτων διερρει
κατωθεν αυτων ηρεμα και σποραδην, εις οσον το συνηρεφες ηνεωικτο των φυλλων.
ελαμπον ροδων καλλοναι, κρινων αντηυγει χροα· ακεντρα δ' ην ανακανθα τα ροδα
τηνικαυτα. οποσον περιπορφυρον και λευκαυγες εν ροδοις, ως αστρον
ακτινοβολουν ανετελλε χαμοθεν. ωδε της γης το προσωπον επρασιζε ταις ποαις,
εκειθεν εκυανιζεν, αλλοθεν υπεγελα. ταις δροσοστακτοις των ανθων παντοδαπαις
ευχροιαις Ζεφυρος απαλοπνοος επεπνει πανταχοθεν, και των ανθεων της οσμης
επληρου τον αερα. εν μεσοις τουτοις της ζωης το δενδρον εβλαστηκει, ταις χαρισι
κατακομον, καλλιφυλλον, ωραιον. υδατομητωρ δε πηγη κατωθεν ανερρωγει, και το
καλλιδενδρον Ἐδεμ εποτιζε χωριον, και των φυτων εκηπευε τας ριζας και τους
πρεμνους, και των ανθων τους απαλους εμοσχευεν ορχατους. εκειθεν δε προς
τεσσαρας αρχας διαιρουμενη γινεται μητηρ ποταμων των μεγαλοχευμονων. οι
ποταμοι δε τηι φωνηι και γλωσσηι τηι των Συρων Φεισων καλουνται και Γεων, Φοραδ
εν τουτοις τριτος, τεταρτος εστιν Ἐδδεκελ, κατα δ' Ἑλλαδα γλωσσαν Γαγγης και
Νειλος ο πολυς, Ευφρατης τε και Τιγρης. και Γαγγης μεν περιπολει γης Ευιλατ τους
ορους (εκει χρυσος ευρισκεται και λιθος ο πρασιζων, ο δε χρυσος ακιβδηλος και
στιλβων και πυρραζων), ο Νειλος δ' ο λευκορειθρος κυκλοι την Αιθιοπων, και τας
λιπαροβωλακας αρουρας Αιγυπτιων ευτροφοις αρδει ρευμασι και τιθησιν
ευκαρπους. ο Τιγρις δε φερομενος ως βελος μετα ροιζου, και καχλασμους αποτελων
και ροθους βαρυδουπους, των σχοινισματων εναντι γης Ἀσσυριων τρεχει. Τοιονδε
σκηνωμα τερπνον φυτευσας και δενδρωσας επλασε και τον ανθρωπον παντοεργοις
παλαμαις εκ χωματινου και λυπρου και πηλοφυρτου βαρους· πνοην δ' ενθεμενος
ζωης τωι γεηρωι σαρκιωι, και τελειον τον ανθρωπον εμπνουν δημιουργησας, και
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνθετον απο ψυχης και σωματος ποιησας, και χαριν δωρησαμενος εθελορμητου
γνωμης, και καθ' ομοιωσιν αυτου πλασας και κατ' εικονα, εγκατοικιζει της Ἐδεμ τωι
καλλιφυτωι χωρωι ως εν θαλαμωι μαργαρον, αλλον εν κοσμωι κοσμον, μικρον μεν το
φαινομενον ως εν μεγεθους ογκωι, τηι δε γε τιμιοτητι κρειττω πολλωι του κοσμου.
τουτον Ἀδαμ ως εκ πυρρου χωματος πεπλασμενον ο της πηλινης κεραμευς
ωνομασεν ουσιας. και θεμενος του της Ἐδεμ καλλους πρωτοπολιτην εκ παντων
οπωροφαγειν εκελευσε των δενδρων, τωι δε φυτωι της γνωσεως μη χειρας
επιβαλλειν. τοτε και παν χειροηθες και παν ημερονομον και παν εκτοπιζομενον εις
λοχμας πολυξυλους ηγαγε ζωιον προς Ἀδαμ, πεζον, αιθεροπορον, ως σχοιεν κλησεις
παρ' αυτου ταις φυσεσι προσφορους. ηγετο λεων δαφοινος χαιτηεις ταυρολετωρ,
αρκτοι βλοσυροβλεφαροι, παντοστικτοι παρδαλεις, ελαφος ποικιλοδερμος,
δασυκερκος αλωπηξ, ελεφας ευρυμετωπος, την προνομαιαν σειων, δασυπους
κολοβοκερκος, κερατοπληκτωρ ταυρος· ηγετο περδιξ ερυθρος τους ποδας και το
ραμφος. οι ψαρες οι μελαμπτεροι το πτιλον επεσοβουν και χαλαζωματα τινα
λευκοτητος εφορουν. το καλλος επεδεικνυτο ταως ο χρυσοπτερυξ. ελαμπε βαμμασι
πολλοις, εχρυσιζε το πτιλον, εστιλβεν αλουργοχροον εν τωι ταωνι χρωμα· επηνθει
μεσον και χρυσος ως οφθαλμος μαρμαιρων, και κηπον πτεροφυτευτον ειργαζετο το
ζωιον. εκυκλουν παντα τον Ἀδαμ ωσπερ δεσποτην δουλοι· εθωπευον υπετρεχον
εσαινον τον γεναρχην. ο δε κατεψα ταις χερσι τα δυσμαχα θηρια ως αρτιτοκους
νεαρους αρνας γαλακτοφαγους, και τους εκ τουτων ουδαμως υπετρεμε κινδυνους· η
γαρ σοβας και πονηρα και θερμουργος κακια ουδεπω κατεχορευσε καρδιας της
εκεινου. ουτως ουδεν της απαθους ψυχης κατακαυχαται, ου θηρ, ου πυρ, ου ποταμου
μεγαλοδουπου θρασος. αν βασιλευηις των παθων, αν αμαρτιας αρχηις, και
βασιλισκων και δεινων σκορπιων επιβησηι, και ταπεινωσεις λεοντα, και τιγριν
ημερωσεις. Ἐν τουτοις υπνωσεν Ἀδαμ, αλλα πικριας υπνον, υπνον αρχην
καταστροφης και παντολεθρου φθορου. ηψατο τουτου της πλευρας καθευδοντος ο
κτιστης, ελαβε ταυτην, επλασεν εντευθεν την γυναικα. Ἀδαμ δ' ο χωματοπλαστος, ο
πρωτος εν ανθρωποις, Ευας της παντομητορος γεγονε πλευροπατωρ. ενδοθεν ουν
του της τρυφης χωρου διεζων αμφω ως ασαρκοι, μη φεροντες φροντιδας φιλοΰλους,
ως μηδε περικειμενοι σωματος ολως βαρος. αμφοιν δε τουτοιν ο θεος παλιν
ενομοθετει. "ω γηγενεις και της Ἐδεμ ταυτης πρωτοπολιται, απαντα ταυτα της υμων
χαριν παρηκται χρειας· προς την υμων απολαυσιν παντα δενδροκομειτε. απαντων
ουν κορεννυσθε, παντων κατατρυφατε. τουτο δε μονον βλαβερον της γνωσεως το
ξυλον· τουτο και μονον φευγοιτε, τουτου μη ψαυσητε μοι. η ψαυσις φερει την
φθοραν, και την χολην η γευσις. αν τουτου μονου γευσησθε, πτωμα πεσεισθε μεγα·
πικρως γαρ οπωροδοτει και θανατον εκφυει. αν τουτο μοι φυλαξησθε, φευξησθε
κεντρον ποτμου και πλατυσμον κερδανησθε ζωης ακαταλυτου." Ἦν ταυτα, και
πεφοβηντο τον λογον οι γεναρχαι, την απειλην υπετρεμον, υπεφρισσον το ρημα, και
το φυτον ως εχθιστον απο ψυχης εστυγουν. αλλ' ο Σαταν εβασκαινεν, εβρυχε τους
οδοντας, ως αφριστης εθυμαινεν, ως αγριοδους καπρος. βλεπειν ουκ εφερεν αυτους
βιουντας ως αγγελους. και τοινυν οργανον αυτου της κακομηχανιας τον οφιν τον
δολομητιν και σκολιον ευρισκει. θωπευει την προμητορα, δεικνυσι την οπωραν,
καλην ιδειν, επεραστον, γευσασθαι νεκταρεαν. ειδεν εκεινη τον καρπον· ην ο καρπος
ωραιος, χαριεις ην εις ορασιν και καλλιστος εις γευσιν. υπεσαινε την ορασιν, εθελγε
την καρδιαν, ευκει θελξικαρδιον γλυκυθυμιαν σταζειν. εδειξε τουτον ο Σαταν, και
τον του δολου σκυφον επεχρισε γλυκαζοντι μελιτι κολακειας. ειρπυσε δρακων ο
δεινος, εσυριξεν υπουλως. "αν τουτου γευσησθε" φησι "του καλλικαρπου ξυλου, αν
μονον προσενεγκητε στοματι την οπωραν, κυκλοι διανοιγησονται βλεφαρων
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμετερων, και χρηματισετε θεοι, και γνωσεσθε τα παντα." ηκουσε τουτων η γυνη,
προσεσχε τηι θωπειαι, ηττηθη του γλυκαζοντος, ηττηθη των χαριτων, αι του καρπου
το προσωπον ηγλαιζον τωι καλλει. ελαβεν, απεγευσατο, δεδωκε τωι συννομωι.
εφαγον αμφω του καρπου, μετεσχον της οπωρας, παρηκουσαν της εντολης, εφαγον
εκ του ξυλου, και παρα ποδας το κακον αυτοις επηκολουθει. ηνοιγησαν τα βλεφαρα,
κατειδον την αισχυνην, επεγνων την γυμνοτητα και την ασχημοσυνην. εντευθεν
υπεδυοντο τας βαθυσκιους λοχμας, επετρεχον τα λασια και τα πυκνα των δενδρων,
ερραψαν περιζωματα φυλλων εκ παχυφυλλων, υπο φυτον κατεφυγον, εδραμον υπο
σκεπην, χανειν αυτοις επηυχοντο την γην πλατυ το στομα. επεγνω ταυθ' ο
φυτουργος των ευκηπευτων δενδρων, επεστη δραπετευουσι τοις αρχηγοις του
γενους, ωνειδισε την αγνοιαν, εκακισε την πλανην, και τι μακρα λογολεσχειν;
απηλασεν εκειθεν, εκολασεν εργωδεσι βαρειαις εργατειαις. την γην την
ζωοθρεπτειραν ηπειλησεν εκφυειν ακανθαν κνιζουσαν αυτοις, τριβολους
οξυκεντρους. ωδινας επηρασατο δριμειας μογοστοκους Ευαι τηι πρωτομητορι τηι
πρωτοπαθησασηι. Και τοινυν ο ταλαντατος και δυσποτμος γεναρχης, απελαθηναι
δυσκλεως εκειθεν δυστυχησας, κατυκησεν απεναντι του της τρυφης χωριου. και
δερματινην ενδυθεις σαρκος αντιτυπιαν και γνους την Ευαν εμπαθως Ἀβελ γενναι
και Καιν. και Καιν μεν αυλακισμοις προσειχε πεδιαδων και τας αρουρας εσπευδε
ποιειν ταυροπολευτους, ο δ' Ἀβελ ο νεωτερος ποιμαντικην μετηιει. προσηξεν ουν
εκατερος τας απαρχας των πονων. και του μεν Ἀβελ ο θεος προσηκατο τα δωρα ως
προσενεγκαντος ορθως και τεθεραπευκοτος, τοις δε δωροφορημασι του Καιν ου
προσεσχε. το προσωπον συνεπεσεν εντευθεν το του Καιν. τον Ἀβελ υπεβλεπετο
βλεφαροις μισαδελφοις, και τωι μηδεν πικραναντι μηδε λελυπηκοτι επενεγκειν
εσκεπτετο παλαμας φονευτριας· την γαρ του φθονου καμινον βρεμουσαν ειχεν
ενδον. τουτο και δη τετολμηκε, φευ απανθρωπου γνωμης! και τους θεσμους ουκ
αιδεσθεις ους αιδουνται και θηρες, τον αδελφον παρεπεμψε ταις του θανατου
γναθοις. οργιλως ειδεν ο θεος εις τον αδελφοκτονον, αραις υπεβαλεν αυτον ταις
παλαμναιοταταις. εντευθεν Καιν ελασθεις της πρωτης παροικιας και γην πολλην
επιδραμων επηξε τας αυλαιας ενθα καλον τοις οφθαλμοις εκεινου κατεφανη, και
πρωτος επενοησε πολεις οχυροπυργους. νηχυτου γενομενου δε του γενους των
ανθρωπων οδιταις επετιθετο, ληιστειαις επεχειρει, εσκυλευε, διηρπαζεν, εχραινε
χειρας φονοις. Ὡς δ' ειχον απαρακλητον το πενθος οι γεναρχαι, εκ παλαμων
φονοεργων Ἀβελ απολωλοτος, τον Σηθ αυτοις τον δικαιον θεος αντιδωρειται, ος
εθηκεν ονοματα τοις ουρανιοις αστροις. Ἐντευθεν ως βαθυρριζον δενδρον η θνητη
φυσις εις πληθυσμον και πλατυσμον εληλακυια πλειω εις παν το προσωπον της γης
ην διασπειρομενη, και παντηι περιτρεχουσα πασαν επληρου χθονα. εκκυλισθεισα δε
λοιπον εις παρανομους πραξεις εις παν εφερετο κακον ως ιππος εις πεδιον, ως εις το
καταντες τροχος, κατα πρανους ως υδωρ, εως εις βοθρον δυσσεβους πλανης
καταρραγεισα θεοποιειν κατηρξατο και σεβειν τα στοιχεια και την τιμην αντι θεου
τοις κτισμασι προσφερειν. Ἦν δε τις Νωε δικαιος εν τοις του Σηθ εγγονοις, ενατος εκ
του σπερματος Ἀδαμ του πρωτοπλαστου. ος μετιων της αρετης την εννομοπραγιαν,
και την κακιαν εκ ψυχης αποστυγων και φευγων, τους φαυλουργους και δυσσεβεις
εσπευδε σωφρονιζειν. επει δ' ουκ επειθεν αυτους των φαυλων αποσχεσθαι, μετεστη
μεν απο της γης ενθα το πρωτον εφυ, μετοικος δε γενομενος αλλοδαποις εν οροις
την υμνουμενην κιβωτον ωρισθη τεκτονησαι και ζωιον απαν εν αυτηι χερσουγρον
εγκλεισαι, ως σπερμα χρηματισαιεν και ζωπυρον του γενους. επεισθη Νωε τωι θεωι,
το κελευσθεν εποιει, ξυλοστεγες ειργαζετο της κιβωτου το κυτος, μυριους ενδον
ελιγμους λαβυρινθωδεις φερον. και Νωε μεν ενεθετο τηι κιβωτωι τα ζωια, ποντογενη,
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χερσογενη, πτηνα, πεζοπορουντα· ο δε θεος τα στεγαστρα των ουρανων ανοιξας
ολας εκειθεν υετων κατηγαγε θαλασσας, εκαλυψε τας κορυφας των βαθυκρημνων
λοφων, εκρυψε γης το προσωπον, εκαλυψεν αρουρας. το παν ομου συγκεχυτο,
κεκοινωτο τα παντα. ησαν υδατοποντιστα των δενδρων τα στελεχη, τοις υψιλοφοις
ορεσιν επελαζον ιχθυες. ο λεων υδατοκλυστος, ο θυννος εν τηι χερσωι, απαν
υδατοφορητον ην τηνικαυτα ζωιον, αεροδρομον, χερσυγρον, ευπτερον, πεζοπορον.
και παντα συμποντουμενα τοις βαθυρροθοις ομβροις εν υδασιν απεπνεον, οικτρως
απενεκρουντο, και τοις υγροις τας εαυτων ψυχας εναπεφυσων. απλως ειπειν, ως εν
βραχει, καθαπερ υπο σκοτους παλιν της γης το προσωπον αορατον κατεστη, το του
φωτος πρωτογονον παλιν εκρατει χαος, και παλιν υδατολουτος η ζωοθρεμμων
χερσος. και θηρες μεν εφεροντο νεκροι πελαγωθεντες· ανθρωπων δε πηλογενων η
πασα γεναρχια ασπετον υδωρ σπασασα και καταποντωθεισα, ως πλοιον
υγροκελευθον, ως θαλασσοπλουν σκαφος, κονις επεπλεε κωφη τα των υδατων
νωτα. Νωε δε μονος υποδυς την ζωιοφορον στεγην ως ναυτης αθαλαττευτος ενδον
εναυστολειτο, σπερμα του γενους εν μικρωι τωι ξυλωι διασωζων, ου κωπας
επαγομενος, ου καλωας, ου λαιφη. τωι Νωε δε συνεπλεον υιοι και θυγατερες, γυνη,
γυναικες των υιων, νυμφιοι θυγατερων. ησαν δε κλησεις τοις υιοις Σημ τε και Χαμ
Ἰαφεθ. ως δ' υπελωφησεν η πριν καταφορα των ομβρων και παλιν ωφθησαν αι πριν
κλυσθεισαι πεδιαδες, εξεθορε της κιβωτου συν τοις παισιν ο Νωε, και ζωιον παν
ταυτοστεγες τωι Νωε συνεξηιει. και παλιν κοσμος δευτερος, παλιν γεναρχης αλλος,
και παλιν απασα ψυχη προς αυξην επεδιδου. Ἐκ γουν της πρωτης πλασεως Ἀδαμ του
πρωτογονου μεχρις αυ του κατακλυσμου συμβαντος επι Νωε προς δισχιλιοις ετεσι
δις εκατον παρηλθον, συν αλλοις τεσσαρακοντα και δυο πληρεστατοις. Ἀπεγγονοι δ'
εγενοντο του Νωε του δικαιου, συν αλλοις υψηλοφροσιν εκγονοις απεκγονοις,
Μεσρεμ ο δευτεροτοκος του Χαμ υιου του Νωε, Νεβρωδ τε γιγας, ο πολυς τηι της
χειρος ισχυι. Μεσρεμ μεν ουν κατυκησε την της Αιγυπτου χωραν, αφ' ουπερ και την
Αιγυπτον φασιν ονομασθηναι (το γαρ Μεσρεμ Ἑβραικως Αιγυπτον ερμηνευει), ο δε
Νεβρωδ κακυκησεν εις χωραν προσαρκτιαν, την εξ Ἀσουρ του Σημ παιδος
κληθεισαν Ἀσσυριαν· ος τους ανθρωπους επεισε τον κτιστην αθετησαι, και πρωτος
παρηνομησεν εις τον πεποιηκοτα, και πρωτος εφρυαξατο κατα θεου του ζωντος, και
την τιμην την τωι θεωι προσηκουσαν, ως θεμις, εις εαυτον ηθελησε μετενεγκειν
αφρονως. και συμβουλος εγενετο προς την πυργοποιιαν, ως αν αμυναιτο θεον, ει
παλιν βουληθειη κατακλυσμον επενεγκειν τωι γενει των ανθρωπων. οι γουν
πεισθεντες ταις αυτου ματαιαις συμβουλιαις οικοδομειν μεν ηρξαντο τον πυργον της
Χαλανης υπερνεφη, μετεωρον, υπερμεγαν εις υψος, αυτηι σχεδον εγγιζοντα τηι
σεληναιαι σφαιραι, το δ' εργον ουκ ετελεσαν της ματαιοπονιας· ο γαρ θεος συνεχεε
τας γλωσσας των κτιζοντων, καντευθεν διεσπαρησαν αλλος εις αλλον τοπον. Ἕβερ
δε μονος της πληγης ελευθερος υπηρξεν· ου γαρ συγκατετιθετο τοις
ματαιοπραγουσιν. ο μεν ουν τοπος ελαχεν εκ του συμβεβηκοτος ονομασθηναι
Βαβυλων ητοι συγκεχυμενη· το γαρ Βαβελ την συγχυσιν Ἑβραιστι σημαινει· εκει γαρ
συνεχυθησαν πυργοκτιστων αι γλωσσαι. Εις πληθυσμον δε φθασαντος του των
ανθρωπων γενους και βασιλευς μετα μικρον γεγονεν Αιγυπτιοις, και πρωτοι
βασιλευεσθαι των επι γης ανθρωπων Αιγυπτιοι κατηρξαντο, και του φορολογεισθαι.
το βασιλευεσθαι δ' αυτους εσχεν αρχην, ως λογος, επτα και μονον γενεων
παρελθουσων ανθρωποις μετα την υδατορροιαν, υφ' ης το παν εφθαρη. εντευθεν
παρηνομησε το γενος των ανθρωπων, και προς αθεσμους εβλεψε πραξεις και
βδελυριας, σφαγας ανδροκτασιας τε, φονους, ακολασιας. ταις αρπαγαις επεχαιρον,
ετερποντο μοιχειαις, και πασαν επετηδευον επινοιαν κακιας, εληιστευον, διηρπαζον,
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκλεπτον, εμοιχωντο, και τελευταιον εβλεψαν προς ειδωλολατρειαν. Σερουχ δε
πρωτος ηρξατο χρησθαι γλυπτοις και στηλαις, ογδοος ων απογονος του Νωε του
δικαιου. ουτος ουν πρωτος ο Σερουχ τιμων τους παλαιτερους ως αγαθων εφευρετας,
ως ισχυρους εν μαχαις, ως της σοφιας αρχηγους, ως εμπειροπολεμους, εικονας
κατεσκευασεν, αγαλματα και στηλας, δηθεν ως εις αναμνησιν καλων των εξ
εκεινων. οπερ μη γνοντες οι πολλοι των μεταγενεστερων, μη καταστοχασαμενοι
Σερουχ της διανοιας, ωσπερ θεους ετιμησαν τας στηλας τας αψυχους και
προσεκυνησαν γλυπτοις ανθρωπων χειροκμητοις. εντευθεν εις αλλοκοτον
θρησκειαν εκτραπεντες θρησκευειν επενοησαν αλλοι θεοις αλλοιοις. Αιγυπτιοι δ'
εξωκειλαν παντων των αλλων πλεον, και την θρησκειαν ηγαγον αχρι και των
γελοιων. εντευθεν εσεβασθησαν αιλουρους και πιθηκους, ιβεις και τραγους βοας τε,
κυνας και κροκοδειλους και ταλλα προσοχθισματα της σφων φρενοβλαβειας.
παντων δ' υπερφερεστερον των αλλων θρησκευματων τον Ἆπιν εσεβαζοντο, βουν
τελουντα πολυχρουν. ηνικα γαρ εγινετο βους παρ' αυτοις τοιουτος, επι τηι γλωττηι
σημαντρα φερων και προς τηι κερκωι καν τωι μετωπωι μιμημα σεληνης διχοτομου,
εχορευον, εορταζον, ετελουν πανηγυρεις ως ενδημησαντος θεου του
καινοπρεπεστερου. κακεινον μεν εφατνιζον αφθονοις πανδαισιαις, αυτοι δε
διημερευον εν ποτοις και χορειαις. εις πλεον προκοπτουσης δε της ειδωλομανιας και
συμπαν γενος ηλασεν εις πλανην την εσχατην. αλλ' επαναληπτεον μοι τα περι
βασιλειας. Παρ' Αιγυπτιοις βασιλευς πρωτοις υπηρξε παντων· και μαρτυρει τωι
πραγματι ρησις γραφης της θειας. λιμου καταλαβοντος γαρ την χωραν την
Χαλδαιων Ἀβραμ ο θειος ο πολυς γεγονε μεταναστης και την συγγενειαν λιπων εις
Αιγυπτον μετηρεν, ως αποτρεψαιτο λιμου την φθαρτικην πυραγραν, τοις ζωαρκεσιν
εντυχων εκει δαψιλεστεροις. συνην δ' αυτωι και γαμετη προς ξενην στελλομενωι
Σαρρα χαριτοπροσωπος και περικαλλεστατη. οι τοινυν θεραπευοντες εκει τον
βασιλεα (ην δ' Ἀβιμελεχ βασιλευς τοτε των Αιγυπτιων) ιδοντες καλλει λαμπουσαν
την Σαρραν ασυγκριτωι και τοσον υπερεχουσαν γυναιων Αιγυπτιων οσον απαντων
των ανθων το ροδον υπερφερει, τωι βασιλει προσηνεγκαν ερωτοληπτουμενωι. ο δ'
Ἀβιμελεχ κατιδων ολως εαλω ταυτης, και ταχ' αν εβεβηλωσε το λεχος του δικαιου,
ει μη θεος τον εαυτου θεραποντα τιμησας πληγαις βαρειαις ητασε νυκτωρ τον
βασιλεα και συν αυτωι τους προσγενεις και τους δορυφορουντας. μετ' ου πολλας δε
γενεας αρχης των Αιγυπτιων εν ταις ημεραις Ἀβρααμ ηρξε των Ἀσσυριων Βηλος
ανηρ ο βριαρος, ο κραταιοχειρ γιγας, ον ως θεον ετιμησαν οι πεφενακισμενοι και
Κρονον μετωνομασαν. ουτος δ' ο Κρονος εσχε γυναικα την Σεμιραμιν την λεγομενην
Ῥεαν. των Αιγυπτιων τοιγαρουν η καταδυναστεια και κρατος το βασιλειον και τα
της εξουσιας μεχρις ετων διηρκεσε χιλιων πληρεστατων και προς τρισιν εξηκοντα
προς τοις εξακοσιοις. την βασιλειαν παλιν δε του γενους Ἀσσυριων χιλι' ετη
εμετρησαν, και συν αυτηι παρηλθον τρις εκατον ενιαυτοι μεχρι Σαρδαναπαλου. Ὁ
Κρονος τοινυν συνοικων τηι γαμετηι τηι Ῥεαι συν αλλοις ετεκε πολλοις υιοις και τον
Νινυαν, ον Νινευι δομητορα φασι της θρυλουμενης. μετα μικρον ο Κρονος δε λιπων
την Ἀσσυριαν προς την των Ἄφρων εδραμε χωραν την εσπεριαν. ο δε Νινυας ελαβε
την εαυτου μητερα εις γαμετην και συνοικον εξ ερωτομανιας, ερον νοσησας ασελγη
και παρα φυσιν ερον, και Σεμιραμιδος αυτης τουτο συνθελησασης· εξ ου και νομος
γεγονε παρα τοις Ἀσσυριοις μητρογαμειν και τους δεσμους της φυσεως συγχεειν. το
πραγμα δε το μυσαρον τουτο και βδελυκτεον εξ Ἀσσυριων ορμηθεν μετεβη και προς
Περσας. Ὁ βασιλευς Αιγυπτου δε Σεσωστρις εν τοις τοτε μεγαλυνθεις και κρατυνθεις
υπερ τους πρωην παντας ουχ ικανον ενομισεν αρχειν Αιγυπτου μονης. και δη
στρατον συναγαγων εκ πασης φυλαρχιας, δορατιστας και πελταστας,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βελεμνοτοξοφορους, θωρακοφορους, αιχμητας, ανδρας αρειμανιους, και προσλαβων
συμμαχικον εκ του των Ουννων εθνους, και προσεταιρισαμενος εν δωροις συμπαν
γενος, πασης κατεδραμε της γης, και μαλλον της Ἀσιας, και παντας κατηναγκασε
φορους αυτωι προσφερειν. και καθελων τους πανταχηι δυναστας και σατραπας και
ταγματαρχας ισχυρους και κραταιους στραταρχας υπο την ζευγλην ηγαγεν αυτου
της εξουσιας. ενεπλησε λαφυρων δε και σκυλων τους συμμαχους, τοις Ουννοις δ'
εχαρισατο την γην των Ἀσσυριων, και Παρθους μετωνομασε τους Ουννους ητοι
Σκυθας. και νικητης ανεζευξεν εν ετεσιν εννεα συμπασαν χειρωσαμενος Ἀσιας
εθναρχιαν. εφ' ου και το βασιλειον κρατος των Ἀσσυριων επι μικρον απωλεσεν ην
ειχε δυναστειαν. ως δ' ηρπασε και Σεσωστριν θανατος εκ του βιου, τοις Ἀσσυριοις
ηνθησε παλιν η βασιλεια ως δενδρον υπο του πικρου κρυσταλλωθεν χειμωνος και
μαρανθεν και νεκρωθεν, και παλιν αναζησαν παραδραμοντος του δεινου της
χειμεριας ωρας. τοις Ἀσσυριοις τοιγαρουν παλιν η σκηπτουχια προς την προτεραν
εφθασε της τυχης ευκληριαν, εως ο Σαρδαναπαλος ηρξε των Ἀσσυριων, γαστρις
ανηρ και τρυφηλος, λαγνος και γυναικιας, ος εκθηλυνας εαυτον και γυναιξι
συγκλεισας υπεγραφε το προσωπον, εβαπτε τας οφρυας, εξυρα και το γενειον μεχρις
επιδερμιδος, εδεικνυ και τας παρειας εψιμμυθιωμενας, και παν το προσωπον απλως
ειχεν εξηλλαγμενον, και μαχλος ην και μαλακος, χαυνος και θηλυδριας. μονης
τρυφης εφροντιζε, μονης αβρας τραπεζης· συνησθιε συνεπινεν ευνουχοις και
μαχλασι, και πας ο βιος ην αυτωι πληρης ακολασιας. αυτος μεν ουν συγκεκλειστο συν
γυναιξιν ασεμνοις, αθεατος αορατος αρχουσιν ιδιωταις, θερμοις λουτροις
ενευπαθων και μαλακοις αμφιοις· διυκουν δε τα πραγματα τουτωι της βασιλειας οι
στρατηγοι των πολεων, εθναρχαι και χωραρχαι. ουτως εβιου μαλακως, ουτως
εκλυτως ειχεν, εως εις βοθρον εαυτον ηγαγεν απωλειας και συναπωλεσεν αυτωι και
τα της βασιλειας. Ἀρβακης γαρ ο στρατηγος πολλακις ικετευων τον Σαρδαναπαλον
ιδειν και στηναι προ προσωπου (ουποτε γαρ εωρακεν αυτον, ουδ' εν ονειροις), και τα
πολλα μεν αστοχων προς το πεποθημενον, μολις δ' ευρων ως ερμαιον το τουτον
ιστορησαι, ως ειδεν, ως εωρακεν εψιμμυθιωμενον ατριχα λειοπωγωνα
γυναικοπροσωπιαν, πορφυραν διαξαινοντα μετα των κορασιων, ευνουχοις τε
συμπαιζοντα και συνασχημονουντα, και μαλακον και παντελως αναξιον του
κρατους, αγανακτησας επαισεν αυτον εγχειριδιωι, και των εγκατων ωθησε μεχρις
αυτων το ξιφος, και θανατον εποτισε και κυπελλον ολεθρου τον μεχρι τοτε
τρυφηλως εκδεδιηιτημενον και τοις κρατηρσι χαιροντα μεχρι του περιορθρου. ουτως
εκεινον εκτεινεν ο στρατηγος Ἀρβακης, δεινοπαθων ει λεγοιτο δουλος ανδρος
τοιουτου. Ἄλλοι δ' ουχ ουτω γραφουσι τα του Σαρδαναπαλου, λεγουσι δ' ως
ακουσαντες οι προσοικοι Χαλδαιοι χοιροβιον αυτοχρημα τυγχανειν και κτηνωδη
τον Ἀσσυριων κρατορα τον Ἀνακυνδαραξου, ορχηστοφιλοπαιγμονα, ζωντα
γυναικομιμως, αυτου καταφρονησαντες ως μαλακοκαρδιου, επηλθον
εκστρατευσαντες εν βριαραι δυναμει, και συμπλακεντες τωι στρατωι τωι του
Σαρδαναπαλου (κακεινος γαρ αναμαθων την τολμαν των Χαλδαιων ουκ ηνεγκεν,
αλλ' επεμψεν ανδρας αξιομαχους) ετρεψαντο τον στρατηγον, ηττησαν κατα κρατος,
και νικηθεις ο στρατηγος εφευγεν ανα κρατος. οπερ ως εγνω δειλαιος, απορηθεις εκ
παντων, πυραν υφηψε λιπαραν υλαις αφθονοις θρεψας, και τας χρυσας συναγαγων
και λιθοστρωτους κλινας και τους ποικιλους στολισμους και ταλαντα χρυσιου και
παν απλως βασιλειον οσον εν ιματιοις, οσον εν σκευεσι χρυσοις, εν λιθοις, εν
μαργαροις, κατα πυρας ηκοντισε παντα της πολυξυλου, και τελευταιον εαυτον.
καντευθεν οι Χαλδαιοι κατα πολλην την αδειαν εκρατουν Ἀσσυριων, και την αρχην
εις εαυτους μεθιστων και το κρατος. Μετ' Ἀσσυριους τεως δ' ουν κατηρξαν οι
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χαλδαιοι, και το της τυχης παιγνιον και κυβος των πραγματων αλλοις εμπαιξαν
ικανως μετεπεσεν εις αλλους. ηνικα δε συνεβαινε ταυτα τοις Ἀσσυριοις, Ἑβραιων
εκυριευεν ο βασιλευς Ὀζιας, εβδομος ων απο ∆αβιδ του προφητικωτατου. Χαλδαιων
δ' εβασιλευσε συν αλλοις βασιλευσι Σεναχηριμ ο σοβαρος και γης των Ἀσσυριων
εθνους Βαβυλωνιων τε και γενους του των Μηδων· ος εκστρατευσας σοβαρως κατα
της Ἰουδαιας, και βλασφημησας εις θεον καρδιας απονοιαι, και ρημασι χρησαμενος
υπερηφανεστατοις, εδρεψατο ταπιχειρα της ματαιοφροσυνης. αγγελος γαρ υπο θεου
πεμφθεις κατα την νυκτα ωλεσε παντα τον στρατον ξιφους συγκοψας ανευ, εις
εκατον ποσουμενον χιλιανδριας ολας συν αλλοις ογδοηκοντα προς πεντακισχιλιοις.
ο τοινυν πριν αγερωχος, ο πριν υπερηιρμενος ως λαγωος εγενετο ταχυπους
φυγαδιας. Μετα δε χρονους βασιλευς ην Ναβουχοδονοσορ. ουτος της τυχης ευμενως
αυτωι προσφερομενης παντων κατεδυναστευσεν εθνων των εν Ἀσιαι και παντας
υπηγαγετο προς ετησιους φορους, Χαλδαιους Ἀσσυριους τε, Μηδους, Βαβυλωνιους.
υπηκοον εποιησε και γενος Ἰουδαιων, και την μητροπολιν αυτων την
περιφανεστατην Ἱερουσαλημ εδουλωσε, και πρωτος υποφορους τους βασιλεις
κατεστησεν. ως δ' απεστατουν ουτοι, το τελευταιον επελθων μετα μυριων οπλων
(υπερ γαρ αμμον ο στρατος ην Ναβουχοδονοσορ) κατεσκαψεν εις εδαφος την πολιν
την ολβιαν, και παντας τους εξ αιματος και γενους βασιλειου δορυαλωτους
συλλαβων εν χωραι Βαβυλωνος μετυκισεν, ως εσοιντο τουτωι θαλαμηπολοι. ην εν
αυτοις και ∆ανιηλ ο μεγας εν προφηταις, οι τρεις τε παιδες συν αυτωι συν αλλοις
ευγενεσι. μετα μικρον δ' υπεραρθεις ο Ναβουχοδονοσορ και την της τυχης ευνοιαν
ου δυνηθεις βαστασαι, καντευθεν εις απονοιαν εκκυλισθεις εσχατην (αυτον
εθεοποιει γαρ υπο φρενοπληξιας), εταπεινωθη προς θεου ταπεινωμα φρικωδες, εις
χοιρου μορφωσιν τραπεις εξ ειδους ανθρωπειου και ταυτην δικην υποσχων της
υπερηφανιας. Ἀλλ' ινα παλιν εις αρχην τον λογον αναγαγω, Χαλδαιων εβασιλευσεν
ο Ναβουχοδονοσορ, και μετ' εκεινον Μαροδαχ, και μετ' αυτον Βαλτασαρ, αμφοτεροι
βλαστηματα του Ναβουχοδονοσορ. Βαλτασαρ τοινυν εντρυφων τωι της αρχης
μεγεθει συμποτας παρελαμβανεν αυτου τους μεγιστανας, και ταις τραπεζαις
λιπαραις αυτους εδεξιουτο. και θελων επιδεικνυσθαι το δαψιλες του πλουτου
πολυτελεσι σκευεσιν εχρητο λιθοχρυσοις. συν πασι παρεισεφερε και του ναου τα
σκευη, απερ αφειλετο το πριν ο Ναβουχοδονοσορ, ηνικα Ἱερουσαλημ απεκειρε το
καλλος. χρωμενος τοινυν αδεως τουτοις εις υπουργιαν (μεθυων γαρ τοις πραγμασιν
ουδ' ολως ενενοει ως ο θεος αγανακτει τουτων υβριζομενων) αστραγαλον εωρακε
γραφοντα προς τωι τοιχωι. ελεγον δε τα γραμματα μανη θεκελ φαρες τε· α μηδενος
ισχυσαντος ετερου σαφηνισαι ο ∆ανιηλ ηρμηνευσε τρανως και φιλαληθως "μεριζων
διεμερισεν ο κτιστης σου το κρατος· εξεκοψεν εθερισε τους χρονους της αρχης σου.
μετατεθησεται λοιπον η καταδυναστεια και θρονος ο βασιλειος εις αλλην
φυλαρχιαν." ταυθ' ο προφητης εφησεν ενωπιον Βαλτασαρ, μηδεν υποστειλαμενος,
μηδ' ολως υποτρεσας. μετα μικρον ο Μηδος δε ∆αρειος επελασας μετα πολλης
δυναμεως, ον φασιν Ἀστυαγην παιδες Ἑλληνων Περσικας γραφοντες ιστοριας,
καθειλε τον υπεροφρυν Βαλτασαρ τον Χαλδαιον, και Βαβυλωνος εκαμψε την
σκληροτραχηλιαν, και Μηδικης υποφορον εποιησεν ισχυος. καντευθεν εκυριευσαν
οι Μηδοι της Ἀσιας. αλλ' ουδ' αυτοις παρεμεινεν αχρι πολλων ηλιων το κρατος το
βασιλειον, αλλ' απερρυη θαττον. το κρατος δ' οπως απ' αυτων των Μηδων
εξαπεπτη, επιδρομαδην και σαφως ο λογος ιστορησει. Θυγατηρ ην τωι βασιλει των
Μηδων Ἀστυαγει ευπροσωπος ευπαρηιος ευχρους ευπρεπεστατη· Μανδανην το
κορασιον ωνομασεν ο σπειρας. προς ταυτην τοινυν ο πατηρ εσχε ζηλοτυπιαν εξ
ονειρατων θροηθεις νυκτερων εξαισιων. ουρουσαν βλεπειν εδοξε την κορην την
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μανδανην, τοσουτον δ' ειναι το χυθεν υγρον ως εξισχυσαι της γης της Ἀσιατιδος το
προσωπον καλυψαι. ουτος ο πρωτος ονειρος, δευτερος δ' αυθις ουτος· εδοξε βλεπειν
κατωθεν εκ της αιδους Μανδανης αναφυεισαν αμπελον, υφ' ης πασαν Ἀσιαν και
γενος Μηδων και Περσων κατασκιον γενεσθαι. τοιοισδε γουν ο βασιλευς
εκταραχθεις ονειροις υπετρεφεν απεχθειαν λαθραι κατα Μανδανης, πολλους δε
στρεψας λογισμους περι του ποιητεου εγνω κατασοφισασθαι την τυχην επινοιαι. την
κορην τοινυν ζευγνυσιν ανδρι τινι Καμβυσηι (ην δ' ο Καμβυσης δυσγενης και των
ταπεινοτερων), ως αν το προσδοκωμενον εξαμαυρωσηι κλεος, του γενους την
λαμπροτητα θολωσας δυσγενειαι. ως ουν επεγνω κυουσαν οσον ουδεπω ταυτην,
καθηστο καιροφυλακων, τον τοκον περιμενων. μετα μικρον δ' εξεθορεν αρρεν εκ
της Μανδανης, και το τεχθεν ο βασιλευς λαβων και περιστειλας Ἁρπαγωι
παραδιδωσιν, ως εξαναλωθειη. ο δε βουκολωι διδωσι το βρεφος διαφθειραι,
εκτεθησομενον βοραν θηριοις ορεστεροις. το μετα τουτο τι και πως; ελαβεν ο
βουκολος, εις την οικιαν ηγαγεν, ευρε την συζυγουσαν αρτι νεκρον απο γαστρος
βρεφος εξενεγκουσαν. δεικνυσιν οπερ εφερε, ζητει το ποιητεον. κοινηι γουν
συσκεψαμενοι το μεν νεκρον ριπτουσι, το δε δοθεν εκτρεφουσιν ως γνησιον παιδιον.
το δ' εφεξης ως θαυμαστον! ηλικιωθη Κυρος, συν παιδαριοις επαιζεν, ηιρεθη
βασιλευειν, επεταττεν τοις ηλιξιν ως ηθελεν εκαστωι. πασι μεν ουν το κελευσθεν ως
ταχος ετελειτο· ο δ' Ἀρτεμβαρου μονον παις συμπαιστωρ ων τωι Κυρωι ανηκουστησας
πεπονθε τα της ανηκοΐας, καθυβρισθεις και κραταιαις υποβληθεις αικιαις. ην δ'
Ἀρτεμβαρης ευγενης και των υπερεχοντων. ο παις υβριοπαθησας προσεισι τωι
τεκοντι, την υβριν φραζει τωι πατρι, μηνυει τα πραχθεντα. θυμος ευθυς κατελαβε
σφοδρος τον Ἀρτεμβαρην, και προσελθων τωι βασιλει την υβριν απαγγελλει. και
γινεται μεταπεμπτος ο Κυρος το παιδιον, και πολυπραγμονουμενος συν απειλαις
βαρειαις εν ελευθερωι στοματι το παν καθωμολογει. ο βασιλευς εθαυμασεν αυτου
την παρρησιαν, και τον βουκολον εμελλεν αικιαις υποβαλλειν, τον δηθεν
νομιζομενον ειναι πατερα Κυρου, ως αν εξαγορευσειε τινος ο Κυρος τεκνον. ουκ
ηνεγκε τας απειλας εκεινος ο βουκολος, και παν ευθυς το γεγονος τωι βασιλει
γνωριζει. κοινουται ταυτα τοις σοφοις και Μαγοις Ἀστυαγης· αλλ' εσφηλεν, ως
εοικε, τουτους ισχυς η θεια, και την λαμπροτητα την πριν αυτοις ελπιζομενην εν
τοις παιγνιοις εφασαν εκβηναι τωι παιδιωι. και τουτο μεν ηγαθυνεν εκεινου την
καρδιαν, αλλο δε παλιν εκνιζεν· ως γαρ εχθρον εμισει Ἅρπαγον τον δυσδαιμονα, τον
περισεσωκοτα τον Κυρον και μη φθειραντα μηδ' εξηφανικοτα. και τουτον
μεταπεμπεται δηθεν εις πανδαισιαν συν τωι παιδι, τον Ἅρπαγον. και τον μεν τουτου
παιδα βαρβαρικως ως αρνιον οικτιστα καταθυει, ελθοντι δε τωι δυστυχει προς
τραπεζαν Ἁρπαγωι εν σκευει παρατιθησι τα του παιδιου κρεα. ο δε μη γνους το
γεγονος εφαγεν αχρι κορου. ευθυς μετα το δειπνον δε και κεφαλη και χειρες
Ἁρπαγωι παρεφεροντο παιδιου του τυθεντος. ο δ' εγνω μεν το τολμηθεν, ουκ εχων δ'
οτι δρασει, ην εγκοτων καθ' εαυτον, στυγων τον Ἀστυαγην. του Κυρου μετασταντος
δε προς Περσας απο Μηδων εφαψαμενου τε λοιπον ανδρωδους ηλικιας, ουκ εληγεν
ο δυστυχης Ἅρπαγος παντα πραττων και παντα μηχανωμενος, και Κυρον ερεθιζων
τον Ἀστυαγην τισασθαι και της αρχης εκστησαι, εως αυτον παρωρμησε και στρατιαν
εγειραι και προσβαλειν και κραταιως τωι παππωι συμπλακηναι. τα μετα ταυτα τινα
δε; νικαι λαμπρως ο Κυρος, νικαται Μηδων βασιλευς, ζωγρειται τελευταιον, και
μετατιθεται λοιπον το κρατος επι Περσας. ουτως ουν ανεζωσατο Κυρος την
βασιλειαν, και Κροισον τον πολυχρυσον τον των Λυδων δυναστην
αντιπαραταξαμενον ειχε δεσμωτην ζωντα. Ἀλλα γαρ ωδε γεγονως επιμνησθεις τε
Κροισου επιμνησθησομαι λοιπον και των Λυδων της τυχης, καν ου μεγαλη γεγονεν
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε των περιδοξων, ωσπερ η Μηδων και Περσων, ως η των Ἀσσυριων. Κανδαυλης
εβασιλευε Λυδιας και Φρυγιας, σειραν του γενους, ως φασιν, ελκων εξ Ἡρακλεος.
ουτος συνυκει γυναικι το καλλος εξαισιαι, φαιδροπροσωπωι τρυφεραι και
φοινικοπαρηιωι. τοσουτον ουν εκαιετο τωι ποθωι του γυναιου ως τωι θεραποντι ποτε
(Γυγης δ' ην ο θεραπων) τον ποθον και τον ερωτα τρανως δημοσιευσαι και σχειν
θελησαι θεατην τουτον της συνοικουσης, θεοβλαβως, ως εοικε, και το της Μοιρας
ξιφος εξακονων καθ' εαυτου και προς τομην επειγων. ο μεν Κανδαυλης εκρυπτε τον
Γυγην προς την θυραν, εκεινη δ' απεδυετο, και Γυγης ενετρυφα γυμνωι τωι καλλει
της σαρκος της εαυτου δεσποινης. ειδε τον Γυγην η γυνη, γυναικοθυμως ειχε.
υβριοπαθησε δεινως, μετακαλει τον Γυγην, διδωσιν αιρεσιν δυοιν, η τον δεσποτην
κτειναι κερδαναι τε και την αρχην και γαμετην εκεινην, η του θανατου ταις ποιναις
αυτον καθυπαχθηναι· των γαρ Λυδων ταις γυναιξιν αισχρον ην το φανηναι αχιτωσι
τε και γυμναις ανδρασιν αλλοτριοις. ειλετο Γυγης την ζωην, κτιννυει τον δεσποτην,
ευθυς επαναβαινει δε προς υψος βασιλειας. ο προ μικρου δε ταπεινος εξαιφνης
ανεφανη εξ ιδιωτου βασιλευς, δεσποτης απο δουλου. Ουτος ο Γυγης, ως φασιν,
ευνουχισε γυναικας, ως νεαζουσαις εις αει χρωιτο περι την μιξιν. Τουτου του Γυγου
της σειρας και βασιλευς ην Κροισος, ον Κυρος εχειρωσατο πεισθεις ταις υποθηκαις
ταις του προφητου ∆ανιηλ. ο μεν γαρ εδεδιει Κροισον ως πολυταλαντον, και φευγειν
ενενοει πτοουμενος την ευροιαν της ευποτμιας Κροισου· ο ∆ανιηλ δ' εθαρρυνεν
ειπων την προφητειαν, ην προ πολλων των γενεων ελεξε περι Κυρου ο
μεγαλοφωνοτατος προφητης Ἠσαΐας. Ουτος ο Κυρος ο πολυς τοις εν αιχμαλωσιαι
Ἑβραιοις εχαρισατο τα της ελευθεριας, και την μητροπολιν αυτων επετρεπεν
οικιζειν, ην απο βαθρων εσκαψεν ο Ναβουχοδονοσορ. Του Κυρου τεθνηκοτος δε
Καμβυσης παις ο Κυρου τα της αρχης εδεξατο και τα του κρατους σκηπτρα. και μετ'
αυτον εκρατησε ∆αρειος παις Ὑστασπου. αλλα γαρ αξιον ειπειν οπως συνεβη τουτο.
Ὑπηρχε παις τωι βασιλει Κυρωι την κλησιν Σμερδις, θυμοειδης και σθεναρος, αλκιμος
και γενναιος. τουτωι Καμβυσης εγκοτων ως βριαρωι τας χειρας, οτι το τοξον ισχυσεν
επι μικρον εντειναι οπερ οι πρεσβεις ηγαγον εκ της Αιθιοπιας, αλλως τε και
ζηλοτυπων εκ τινων ονειρατων (εδοκει γαρ εν φασμασιν οραν ονειροπλαστοις
θρονον αβρον βασιλειον, απλετον τα προς υψος, εν τουτωι δ' εφεζομενον τωι θρονωι
λαμπρον ανδρα και ψαυοντα τηι κεφαληι των ουρανιων αστρων· ως δε τινος επυθετο
τινος ο θρονος ειη, ηκουσεν ειναι Σμερδιος ον καθορυη θρονον, και τον
εγκαθιζανοντα τωι θρονωι Σμερδιν ειναι), εκ τουτων τοινυν ου καλως διατεθεις προς
Σμερδιν δολοφονιας ηρτυσε μυσος τωι ταλαιπωρωι. τους δε πολλους ελανθανεν του
Σμερδιος ο φονος. ως ουν Καμβυσης επιε τον του θανατου σκυφον, οι των δωματων
φυλακες των βασιλειων Μαγοι, ων ο μεν εις ελεγετο Σμερδις ο δ' Ἀσπαθινης, εις
σφας αυτους μεθειλκυσαν το κρατος και το κυρος. και φημη μεν εφερετο και λογος
παρα Περσαις ως της αρχης της Περσικης ηνιας εχει Σμερδις, αυτοι δ' ουκ ησαν
θεατοι, το πληθος δεδιοτες· νομος γαρ μεγας αρρηκτος εκρατει παρα Περσαις, ουκ
επιτρεπων αρχεσθαι τουτους υπ' αλλου γενους ουδ' εχειν αλλον κρατορα, πριν αν
υπο θανατου το γενος το βασιλειον απαν εκριζωθειη. ως δ' επεγνωσθη τοις πολλοις
η κακομηχανια και το των Μαγων δολερον κατα μικρον εφανη, επτα Περσων οι
πρωτιστοι προς λογους συνελθοντες και συσκεψαμενοι πολλα και
παρασκευασθεντες (υπηρχε δ' εις εκ των επτα ∆αρειος παις Ὑστασπου) τοις Μαγοις
επιτιθενται και ξιφεσι κεντουσι. πολλα δε βουλευσαμενοι και περι βασιλειας το
τελευταιον εκριναν, ου τινος τουτων ιππος χρεμετισμωι χρησαμενος προ παντων
φωραθειη αρτι πυρσευοντος την γην του φεραυγους ηλιου, ουτος καταρξειε Περσων,
ουτος αρχηγετησαι. ην ταυτα τα συνθηματα, ∆αρειωι δ' ιπποκομος ην ικανος
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεχναζεσθαι τοιαυταις επινοιαις. ουτος μαθων και διαγνους οποιαν ιππον στεργει
των αλλων πλεον απασων ιππος ο του ∆αρειου, μετα την μιξιν τοιν αμφοιν ουρον
λαβων εκεινης εκ τουτου περιεχρισε μυκτηρας τους ιππιους. αμα δε καθιππασαντο,
και πρωτος ο ∆αρειου, εκ της οσμης συγκινηθεις των ουρων της θηλειας, και
φριμαγμοις εχρησατο και χρεμετιζων ωφθη. και το καινον και θαυμαστον οτι
βροντωδης ηχος και στεροπαι γεγονασι θαμβουσαι τους παροντας, οι ταυθ' ως
εθεασαντο, των ιππων αποβαντες ∆αρειωι προσεκυνησαν, ως εθος παρα Περσαις. Της
ουν αρχης τους οιακας δεξαμενος ∆αρειος πολλας μεν προσεκτησατο και νησους
αλικλυστους και πολεις ηπειρωτικας και την Ἀσιαν πασαν στρατον δε μυριαριθμον
και κατα των Ἑλληνων εκπεμψας κεκινδυνευκε παντων εκει πεσοντων. Μετα
∆αρειον τουτου παις Ξερξης Περσων κατηρξεν, ος προσβαλων τοις Ἕλλησιν εκ γης
απο θαλασσης, εκ ναυτικων εξ ιπποτων, εκ πασης επινοιας, και τον στρατον
απωλεσε και μονος επι πλοιου μολις φυγων και διαδρας αισχρως επαλινοστει. Μετα
τον Ξερξην ηρξε δε μακροχειρ Ἀρταξερξης, και καθεξης γεγονασιν αλλοι πολλοι
Περσαρχαι, και των εθνων υπηγαγον τα πλειονα δουλειαι, εως Ἀλεξανδρος ελθων ο
Μακεδων ο μεγας Περσων παρελυσεν αρχην, ειλε την δυναστειαν, εις ετη
διαρκεσασαν απο του πρωτου Κυρου δις εκατον και συν αυτοις εις ετερα τρις δεκα,
ως εν τοις βιβλοις φερεται των παλαιγενεστερων. Ουτος Περσων εκρατησεν, ουτος
Ἰνδων κατηρξε, τουτωι καθυπεταγησαν Συρια και Φοινικη και παν εθνος και πασης
γης χωραρχαι και σατραπαι απ' ακρων των ανατολων μεχρι δυσμων εσχατων. ως δε
και τουτον ανθρωπον οντα θνητον τηι φυσει εχρην το χρεως της θνητης φυσεως
αποδουναι, φαρμακον μεν συσκευασθεν γηθεν αυτον αρπαζει, το δε τοσουτον
μεγεθος αυτου της βασιλειας εις δεκα μεταβεβηκεν ανδρας ευτολμοτατους, των
Ἀλεξανδρου δηλαδη τους πρωτους δορυφορων, κατατμηθεν και μερισθεν εις δεκα
διαιρεσεις. ο μεν γαρ εκυριευσε Συριας και Φοινικης, ο δε κατηρξε γης Θραικων,
αλλος Παφλαγονιας, Ἀσια δ' αλλον ελαχεν. ο δε γε Πτολεμαιος την γην
εσφετερισατο μονος την της Αιγυπτου, εξ ου και παλιν Αιγυπτος εσχεν αρχην του
κρατους. τουτον ημεροις εβλεψεν η τυχη τοις βλεφαροις, και παν απεβη κατα νουν
τουτωι τωι Πτολεμαιωι· ουτος κατεδραμε πολλων χωρων και Παλαιστινης, και γεγονε
πολυχρυσος, και βριθων ην τωι πλουτωι. οι μετα τουτον τοιγαρουν καταρξαντες
Αιγυπτου, την τυχην και την ευκλειαν ζηλουντες την εκεινου, καλεισθαι παντες
ηθελον εκ τουτου Πτολεμαιοι. του πρωτου Πτολεμαιου δε τον βιον εκλιποντος τον
μετ' αυτον Φιλαδελφον επικλην Πτολεμαιον Αιγυπτος εσχεν αρχηγον, ος πρωτος
βασιλεων την Ἀλεξανδρου τεθεικε βιβλων πολλων μητερα· απειραριθμους γαρ
φασιν βιβλους αυτον αθροισαι, εις ολας τεσσαρακοντα φθανουσας μυριαδας. ειχε
μεν ουτως ευτυχως το Πτολεμαιον κρατος, και παλιν ειχεν Αιγυπτος ευκλειαν
βασιλειας. αλλ' ην ουδεν, ως εοικε, μονιμον εν τωι βιωι, ου πλουτος, ου βασιλειον
κρατος, ου δυναστεια. προς γαρ τοις αλλοις κρατορσι της χωρας Αιγυπτιων και
Κλεοπατρα βασιλις Αιγυπτου γεγονυια εκ δεξιας Ῥωμαικης το κρατος αφηιρεθη, του
Καισαρος του σεβαστου τηνδε χειρωσαμενου. καντευθεν παλιν ερρευσε τα της
Αιγυπτου σκηπτρα, εν ετεσιν ανθησαντα και προς ακμην ελθοντα τοις ολοις
ενενηκοντα προς τοις διακοσιοις. ου μονην δε την Αιγυπτον ειλον Ῥωμαιων χειρες,
αλλα και συμπασαν ομου την υπο την σεληνην. Και ταυτα μεν ως δυνατον ιστορηται
τωι λογωι επιδρομαδην και σαφως, ως εμαυτον συμπειθω· προσηκον δ' εμοιγε δοκει,
και τεχνης ουχι πορρω, επιμνησθηναι προς μικρον πραγματων Ἑλληνιων, την
γλωτταν τε χαρισασθαι τοις κατα τους Ἑβραιους. Λιμος ποτε κατελαβε βαρυς την
Χαναναιαν, και παντας επεβοσκετο το του κακου πυρφορον, και προς τοις αλλοις
Ἰακωβ ειχε τον οικον παντα. ο τοινυν θειος Ἰσραηλ (ουτω γαρ μετεκληθη) το μεν
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουσας Ἰωσηφ τον εκ Ῥαχηλ τεχθεντα επιτροπευειν Φαραω την της Αιγυπτου
χωραν, το δε και μηχανωμενος λυσιν ευρειν του παθους, εγνω λιπειν την εαυτου
κακει μεταναστευσαι. αθροισας ουν τους εαυτου δουλους υιους εγγονους, τας ολας
εβδομηκοντα ψυχας συν αλλαις πεντε, ευθυδρομει προς Αιγυπτον, βλεπεται
φιλοφρονως τωι Φαραω τοις υπ' αυτον, και προ των αλλων παντων ο μεγας τουτον
Ἰωσηφ βλεπει γλυκειαις κοραις. εν γηι Γοσεμ οικιζεται, χωραι της Ἀρραβιας.
ενευπαθει τοις αγαθοις, ψωμιζεται προσκορως, και τον οδοντα του λιμου τον
φθαρτικον εκφευγει. τα μετα ταυτα τινα δε; θνησκει μεν ο τριγερων, ο δωδεκαπαις
Ἰακωβ, εσχατον γηρας φθασας, και μετ' εκεινον Ἰωσηφ, και Φαραω συν τουτοις,
αλλος δ' ανισταται πικρος αρχων τοις Αιγυπτιοις. και τουτωι κλησις Φαραω· τοις γαρ
των Αιγυπτιων αρχουσιν ην εις ευκλειαν το Φαραω καλεισθαι, οικειουμενοις
εαυτοις του Φαραω το κλεος του πρωτου χρηματισαντος κρατορος Αιγυπτιων, ως οι
Ῥωμαιων βασιλεις εν τοις υστεροις χρονοις Καισαρας παντας ηθελον αυτους
επονομαζειν, εις το του πρωτου Καισαρος του μεμοναρχηκοτος γενος εισαγοντες
αυτους και την εκεινου τυχην. ουτος ουκουν ο Φαραω το γενος των Ἑβραιων
υπεραυξομενον ορων εις πληθυσμον ελαυνειν ως ανθη δενδρων ευθαλων, ωσει
θαλασσης αμμον, και δυσμεναινων κατ' αυτων ηρτυε τουτοις δολους. και πρωτα μεν
επεσκηπτε ταις μαιαις ωστε κτεινειν τα πρωτως νυν προκυπτοντα των μητρικων
θαλαμων· ως δ' ουκ εχωρει κατα νουν η μηχανορραφια, αλλην βουλην βουλευεται,
και πλινθουργειν Ἑβραιους και πολεις κτιζειν οχυρας αυτους καταναγκαζει. εργον
ουν ην το κελευσθεν· εμοχθουν, ετληπαθουν, επλινθευον, ειργαζοντο, τας πολεις
ωικοδομουν. ησαν αυτοις και χαλεποι των εργων επισταται· εβαρυνον, επετεινον,
ηυξανον τας κακωσεις, απλως ειπειν, ωσπερ εχθροις εχρωντο τοις δειλαιοις. οι
τοινυν τληπαθεστατοι και ταλανες Ἑβραιοι οικτραις εβοησαν φωναις προς τον θεον
τον ζωντα, και λυτρωτην των αναγκων ᾔτουν αυτον γενεσθαι. καμπτεται τοινυν ο
θεος τοις στεναγμοις εκεινων, βλεπει τον μοχθον τον βαρυν, οικτειρει, δυσωπειται,
και πεμπει τουτοις Μωυσην τον μεγαν, τον θεοπτην, των αναγκων ρυσομενον,
κουφισοντα τους πονους, και της πικρας εξαξοντα και στυγητης Αιγυπτου. κατεισι
τοινυν Μωυσης, τωι Φαραω μηνυει το κελευσθεν υπο θεου, και τους Ἰσραηλιτας
πεμπειν εκειθεν παραινει και μη κατεχειν ετι. ου δυσωπειται Φαραω τοις λογοις του
προφητου, ου δειλιαι τας του θεου παντοδυναμους χειρας, πολλακις δ' υποσχομενος
ψευδεται τοσαυτακις, και γινεται πολυχροος ποικιλος χαμαιλεων. εντευθεν
εκβιαζεται προφητης ο θεοπτης, ουτω θεου κελευσαντος, επαγαγειν κολασεις. ο δ'
εχιδνωδης Φαραω, το της κακιας θρεμμα, των μεν μαστιγων αυστηρως αυτωι
προσαγομενων εταπεινουτο, και Μωσην ικετευεν εκθυμως νευσαι προς λυσιν του
δεινου και του των πονων βαρους, εποτνιατο, και θεον κλαυθμοις εξιλεουτο, και
λυσιν επηγγελλετο βραβευσαι τοις Ἑβραιοις· των δε πληγων ανεθεισων
εσκληροτραχηλια, ακαμπτος ην ανενδοτος, ουκετ' αυτος εκεινος. τελος βαρειαι
μαστιγι, πασων χαλεπωτεραι, των πρωτοτοκων τωι πικρωι θανατωι δυσπαθησας
ελευθεριαν διδωσι τωι γενει των Ἑβραιων. και παλιν μεταμελεται, και στρατιαν
οπλισας, αρματηλατας, ιππαστας, οπλιτας, σακεσφορους, αυτος τ' εποχησαμενος
αρματι χρυσηλατωι, οπισω κατεδιωκεν εκεινων ως φυγαδων, ως παλιν προς την
Αιγυπτον Ἑβραιους αποστρεψηι. εντευθεν πληξις ερυθρας και σχισις καινοτερα, και
του λαου διαβασις ως επι μεσης χερσου, και βυθισμος ταγματαρχων των
σοβαροπροσωπων και Φαραω του θερμουργου και τολμηροκαρδιου, και ταφος
υδατοστρωτος οπλιτικης ισχυος. εδυσαν παντες εις βυθον, τρισταται, διφρηλαται·
ιχθυσιν εχρηματισαν τροφη θαλασσοβιοις· ουδε γαρ καν της συμφορας αγγελος
κατελειφθη. εντευθεν επινικιοι θεωι χοροστασιαι· εμεγαλυνετο θεος, και Μωυσης
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμνειτο. και φεγγος μεν ανετελλεν Ἑβραιοις ευφροσυνης, τους δ' Αιγυπτιους
σκοτασμοι των συμφορων εζοφουν. οι δε φυγοντες Αιγυπτον Ἰσραηλιται τοτε
εξηκοντα τον αριθμον ησαν μυριανδριαι, ανευ βρεφων και γυναικων και παιδων
ανιουλων. ηγειτο γουν ο Μωυσης του πληθους του τοσουτου, και γογγυσμων
ηνειχετο του στασιωδους οχλου, και πικρασμους τους απ' αυτων εφερεν ευκαρδιως.
ηγε δε τουτους Μωυσης ερημοις εν αβατοις, τουτο θεου κελευσαντος και κριναντος
συμφερον. υδωρ εκ πετρας εβλυζε, πτηνων εβρεχε σαρκας, εμαννοδοτει, και τροφην
εψωμιζεν αγγελων, ως αετος εσκεπαζεν αετιδεις απτερους. ωδευον τοινυν ακλινως
εις την επηγγελμενην, την απ' Αιγυπτου δ' εως γης οριων Παλαιστινης εν ολοις
τεσσαρακοντα τοις ετεσι διηλθον. και παν δυσκαταμαχητον εθνος και φρικαλεον και
γενος παν αλλοφυλον και πληρες δυσσεβειας ως δρεπανιται ληιον εθερισαν ριζοθεν.
Ἀλλ' ο μεν θειος Μωυσης τον βιον απολειπει, πολυν αυτου καταλιπων ποθον τοις
ομοφυλοις, και νομον δους υπο θεου πλαξιν εγγεγραμμενον, ωσπερ αστηρ
ημεραυγης υπο την γην εκρυβη. μετα Μωσην δ' ο του Ναυη παις Ἰησους κυρουται
του δημαρχειν και προστατειν του των Ἑβραιων σμηνους. ουτος αυτοις κληροδοτει
την γην της Παλαιστινης, ην επηγγειλατο θεος προπατορσι τοις θειοις, και των
φυλων εμερισεν εκαστηι το προσηκον, ανευ φυλης της του Λευι· ταυτηι γαρ αντι
λαχους τα του θεου και τωι θεωι κατεκληροδοτηθη. ουτος δυναστας Χανααμ και
παντας τους προσχωρους ριζων ανειλεν απ' αυτων βραχιονι μεγαλωι. και τουτου
διαβαντος δη την αλμην την του βιου, κριται κατηρχον του λαου και παντα
διεκοσμουν μεχρις Ἠλει και Σαμουηλ του προφητικωτατου. εως μεν ουν ενεμενον
τοις νομοις τοις ενθεοις και τον θεον εσεβοντο καρδιαις αδιστακτοις, εθνους
υπερτεροι παντος και γενους ετηρουντο, και κατα ρουν εφερετο τουτοις ο βιος απας.
ηνικα δ' εξεφεροντο προς ειδωλολατρειαν και προσετιθεντο θεοις αψυχοις και
ματαιοις, ευθεως παρεδιδοντο τοις δυσμενεσι δουλοι. μεχρι μεν ουν και Σαμουηλ
κριται τουτων κατηρχον· μετα δε ταυτα βασιλευς αιτησασιν εδοθη απο φυλης
Βενιαμιν Σαουλ του Κις ο γονος. και μετα τουτον ο ∆αβιδ ο μεγας εν προφηταις του
γενους κρατωρ γινεται, θρεμματα τοτε νεμων, και καθεξης τρισκαιδεκα μεχρις
Ἰεχονιου, εφ' ου το τριτον επελθων ο Ναβουχοδονοσορ την πολιν ενεπυρισε και τον
ναον τον θειον, και τον λαον μετυκισεν εν χωραι Βαβυλωνος. Του δε ∆αβιδ
καταρξαντος αρτι των ομοφυλων, ο προς τους Τρωας πολεμος Ἕλλησιν εκροτηθη,
χαριν Ἑλενης γαμετης ουσης του Μενελαου. ταυτην εγω βουλομενος την μαχην
ιστορησαι καθως τοις ιστορησασι γραφεται περι ταυτης, και μελλων λεγειν ου
καθως Ὅμηρος αναγραφει, συγγνωμην εξαιτησομαι παρα των ευγνωμονων·
Ὅμηρος γαρ ο μελιχρος την γλωτταν και θελξινους μεθοδοις χρωμενος σοφαις
οικονομει τους λογους, ενιαχου δε τα πολλα στρεφει και μεταστρεφει. αλλα γαρ ηδη
μοι λοιπον ταυτα διηγητεον. Τωι Λαομεδοντος παιδι τωι φυλαρχουντι Τρωων
Πριαμωι συζυγος συνην Ἑκαβη παις Κισσεως, και μητηρ εχρηματισε πολλων εκ
τουτου παιδων. εχουσα γουν κατα γαστρος και προς το τικτειν ουσα φοβητροις
εκτεθροητο νυκτερων ονειρατων· βλεπειν γαρ εδοξε δαλον φλογεον ανθρακιαν εκ
της αιδους προκυπτοντα ταυτης, και πυρπολουντα την πολιν απασαν ομου και τας
της Ἴδης υλας. ακουει τουτο Πριαμος, τοις μαντεσι κοινουται· μανθανει χρησιμον
αυτωι γενεσθαι και τηι πολει, αν το γεννηθησομενον θηριοις εκτεθειη η τωι πυρι τωι
καυστικωι προς ολεθρον ριφειη. μετα μικρον δ' Ἀλεξανδρος εξεθορεν εις φαος,
χαριεν βρεφος, ευπρεπες, αστειον τωι προσωπωι. εχρην μεν ουν τον Πριαμον
μελλησαντα μηδ' ολως ευθυς προκυψαν εκ γαστρος το βρεφος αφανισαι,
εξαφανιζειν παντελως απασαν χωραν μελλον· ο δε τηι φυσει νικηθεις φειδεται του
τεχθεντος. νομιζων δε σοφισασθαι το δραστικον της τυχης, αλλοις εκτραφησομενον
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκτιθησιν εις χωρον τον απ' αυτου του Παριδος Παριον κεκλημενον. ερριπτο τοινυν
αμελως. ευρον αυτο ποιμενες, ωικτειρησαν, ανειλοντο. κηδονται του νηπιου, και
βρεφικως εκτρεφουσι Παριν ωνομακοτες. ηδη δ' αυτον εγγισαντα μειρακων ηλικιαι ο
Πριαμος συνεστιον αυτον παραλαμβανει, νομισας ως εκπεφευγε την απ' εκεινου
βλαβην. αλλ' ησαν αμετακλωστα τα νηματα της τυχης, και το καθαπαξ κυρωθεν ουκ
ην αναλυθηναι. ο γαρ Ἀλεξανδρος τινα των ομογνιων κτεινας, ουχ εκουσιαις μεν
ορμαις πλην ομως δρασας φονον, απαιρει προς Μενελαον εκ Τροιας επι Σπαρτην.
δεχεται τουτον ευμενως εκεινος οια φιλον, φιλοφρονειται, ξεναγει, παντοιως
δεξιουται. ενταυθα σου το παιγνιον, τυραννε παντων Ἔρως, ενταυθα σου το
παιγνιον και το της εχθρας σπερμα, οθεν ανηψας λιπαραν καμινον του πολεμου.
αποδημει Μενελαος, λειπεται Παρις μονος, την Μενελαου γαμετην κατα τον οικον
βλεπει. ην η γυνη περικαλλης, ευοφρυς, ευχρουστατη, ευπαρηιος, ευπροσωπος,
βοωπις, χιονοχρους, ελικοβλεφαρος, αβρα, χαριτων γεμον αλσος, λευκοβραχιων,
τρυφερα, καλλος αντικρυς εμπνουν. το προσωπον καταλευκον, η παρεια ροδοχρους,
το προσωπον επιχαρι, το βλεφαρον ωραιον, καλλος ανεπιτηδευτον, αυτοβαπτον,
αυτοχρουν· εβαπτε την λευκοτητα ροδοχροια πυρσινη, ως ει τις τον ελεφαντα βαψει
λαμπραι πορφυραι. δειρη μακρα, καταλευκος, οθεν εμυθουργηθη κυκνογενη την
ευοπτον Ἑλενην χρηματιζειν. οραι ταυτην Ἀλεξανδρος, αλισκεται τωι καλλει. και τι
πολλα και περιττα μακρηγορειν και γραφειν; αρπαζει ταυτην θελουσαν, φυγας
αποδιδρασκει. και την φυγην αδυνατων αλλως ευ διαθεσθαι, εις ναυν εμβας
αλιπλοον απαιρει προς Φοινικην, εκ της φερουσης εκτραπεις πορειας προς την
Τροιαν· διωξιν γαρ υπωπτευεν εκ των αδικηθεντων. αποληφθεις δε πνευμασι
σφοδροις πολυταραχοις μολις εις εν ωρμισατο στοματων των του Νειλου,
Κανωβικον ονομασθεν εν χρονοις τοις υστεροις, ενθα δεδομητο νεως ηρωος
Ἡρακλεος, τοις προσφυξι δωρουμενος ανθρωποις ασυλιαν. εις τουτον τοινυν τον
ναον φυγοντες υπο δεους οι συμφυγοντες Παριδι και συνεκπεπλευκοτες πολλας
αυτου κατεχεον υβρεις και λοιδοριας, εκτραγωιδουντες τα δεινα τα παρ' αυτου
πραχθεντα, την υβριν, την ασεβειαν την εις τον ξενοδοχον, την αρπαγην της
γυναικος, ναι μην και των χρηματων. ακουει ταυθ' ο στρατηγος ο κληραρχων του
τοπου, ακουει ταυτα και Πρωτευς ο βασιλευς Αιγυπτου, και γινεται μεταπεμπτος ο
Παρις προς εκεινον συν γυναικι, συν χρημασι, συν τοις συνεπομενοις. ο μεν ουν
επυνθανετο τις η γυνη και τινος, και ποθεν αφελομενος ταυτην περιπλανωιτο·
Ἀλεξανδρος δ' ανεπλαττε ψευδοσυνθετους λογους. ο δε Πρωτευς εκδιδαχθεις τα
κατα την Ἑλενην τοιοισδε προς Ἀλεξανδρον εχρησατο τοις λογοις. "ει μη μοι
προκεκυρωτο και προτεθεσπιστο μοι μηδενα ξενον αναιρειν των υπο κλυδωνιου
χειμαζομενων χαλεπου κανταυθα ριπτουμενων, μεγαλαις αν σε και δειναις
βασανοις ετισαμην αχαριστον γενομενον περι τον ευεργετην και τους θεσμους
πατησαντα τους της φιλαλληλιας. νυν δε σοι τα μεν χρηματα και την γυναικα
ταυτην ουκ αποδωσω, καν πολλαις χρησηι ταις κολακειαις, τωι δ' Ἕλληνι τωι παρα
σου βλαβεντι συντηρησω· συ δ' εξ αυτης αποστηθι, κακ της Αιγυπτου φευγε."
Πρωτευς μεν ουν συν απειλαις απωσατο τον Παριν· ο δε κεναις υπεστρεψε χερσι
προς την πατριδα, της ηδονης γευσαμενος ακρωι δακτυλωι μονωι, και προς αιθερα
φθανουσαν πυρκαιαν αναψας. Και γαρτοι μετα τον δρασμον τουτου τον απο
Σπαρτης και την Ἑλενης αρπαγην τοιαδε συμβεβηκει. επανεισι Μενελαος εκ της
αποδημιας, μανθανει το γενομενον, ρηγνυει την εσθητα, και συν αυτωι Τυνδαρεως
πατηρ ο της Ἑλενης. εις μεσους αφικνουνται δε τους των Ἑλληνων πρωτους
ησβολωμενοι προσωπα και μελανειμονουντες, ορκων αναμιμνησκουσι των
φρικωδων εκεινων, ους ησαν Ἕλληνες ομου παντες ομωμοκοτες, ως ει συμβηι παρα
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινος Ἑλενην αρπαγηναι, παντες ιδιοις σωμασιν αυτης υπερμαχουνται. πολλα γουν
ικετευσαντες και δεδυσωπηκοτες συμπειθουσι τους Ἕλληνας στρατευσαι κατα
Τρωων. και δη πολλοι συντρεχουσιν εκ νησων, εξ ηπειρων, παραθαλασσιοι, μακραν
της αλμης αφεστωτες, εξ Ἀθηνων αυθιγενεις, εκ πασης της Ευβοιας, εκ Θετταλων, εξ
Ἀχαιων, εκ πασης της Ἑλλαδος. ησαν και νησοι συμμαχοι, Ἰθακη, Ῥοδος, Σκυρος και
Σαλαμις, και συν αυταις η τρισμεγιστη Κρητη. Κορινθιοι συνηιεσαν, Ἀργειοι
συνεμαχουν, και στολος μυριοστολος αυτων συνεκροτειτο. ην Μενεσθευς εξ
Ἀθηνων, Νεστωρ απο της Πυλου, εκ της Ἰθακης Ὀδυσσευς, εκ Σαλαμινος Αιας, εκ
Κρητης ην Ἰδομενευς, Τληπολεμος εκ Ῥοδου, παντες το γενος ελκοντες εξ ευγενων
αιματων, αριπρεπεις, διογενεις, αρεικοι, γενναδαι, γενναιοι, θυμολεοντες, ανδρες
αιματων παντες. ο δε Φθιωτης Ἀχιλλευς ελαμπεν υπερ παντας, ανθρωπος
πολεμοκλονος, αλκιμος, βριαροχειρ. και τοινυν εξαρτυσαντες τον χιλιοναυν στολον
ιστωσιν Ἀγαμεμνονα στολαρχην και στραταρχην, ανδρα γενναιον και καλον, ηρωα
ρωμαλεον, και καλλει διαπρεποντα και βραχιονων σθενει. πατριδων μεν απαιρουσι
και φιλων και τοκεων, εκθυμως ναυστολουνται δε κατα της πολεμιας. κοινηι δε
συσκεψαμενοι κρινουσιν ειναι δεον λεηλατειν τε και πορθειν τα προσοικα τηι Τροιαι,
ως αν και τουτοις γενοιτο των αναγκαιων πορος και τοις Τρωσιν εκκοπτοιτο τα
προς την συμμαχιαν. στελλεται τοινυν Ἀχιλλευς και των αριστων αλλοι, και νησοις
επιτιθενται και κειρουσιν ηπειρους, και τελεον εκτριβουσιν οσα των πολεμιων.
ηκουστο μεν ουν Ἕλλησι τα περι της Ἑλενης, ως ο Πρωτευς ο βασιλευς αφελοιτο
τον Παριν, ως παρ' αυτου φυλαττοιτο κατα την πολιν Μεμφιν· αλλ' ηγωνιζοντο,
φασι, περιγενεσθαι Τροιας, φημης κρατουσης παρ' αυτοις ως θησαυροις χρυσιου
ενευθηνοιτο, και πολλωι τωι πλουτωι περιβριθοι. ηθελον δε και τισασθαι τους
προλελυπηκοτας· ανανδρον γαρ και μαλακον και ταπεινον ηγουντο μη ληψεσθαι
της υβρεως ποινας τας προσηκουσας. ως ουν οι Τρωες εβλεψαν τον τηλικουτον
στολον, και την πληθυν ιστορησαν την νεναυστοληκυιαν, απανταχοθεν εαυτοις
αθροισαντες συμμαχους, Καρας Λυκιους και Μυσους και Μαιονας και Φρυγας, και
προσεταιρισαμενοι συμπαν Ἀσιας εθνος, οποσον ηπειρωτικον, οσον εν παραλιαι,
αντεπεξηγον στρατιας σμηνος απειραριθμου. και χρονος διηνυετο μακρος εν τωι
πολεμωι. οι δε της πολεως αυτης οικητορες της Τροιας ησαν υπερ πεντηκοντα λαου
χιλιανδριας. τα μεν ουν πρωτα κραταιως ωπλιζοντο προς μαχην, ανδροκαρδιοις
συμβολαις τας φαλαγγας ρηγνυντες· ως δ' επειραθησαν οψε της Ἀχιλλεως ρυμης και
την πυρωδη και θερμην ειδον ευκινησιαν, και την αρρενωποτητα και την
θυμοτολμιαν, εκαθηντο τοις τειχεσιν αυτους συγκεκλεικοτες και μηδαμως τοις
Ἕλλησιν αντεπελθειν τολμωντες, εως η παντα στρεφουσα και παντα συγκυκωσα και
παντων μητηρ των κακων, η βασκανια λεγω, την Ἀχιλλεως ημβλυνεν ορμην την
δραστηριαν και Τρωας παρεθαρρυνεν εκεινου χολωθεντος. το δε της λυπης αιτιον
της τουτον πικρανασης ο Παλαμηδους φονος ην αδικως ολωλοτος. το δ' οπως
γεγονε, και τις ο συσκευασας, λεξω. Ὁ νησιωτης Ὀδυσσευς κατα του Παλαμηδους
ασπονδον μισος ετρεφε και φθονον εκ καρδιας, οτι παρα τοις Ἕλλησιν ην
Παλαμηδους κλεος και παντες οιαπερ θεωι προσεχοντες εκεινωι καρδιακην την προς
αυτον υπετρεφον αγαπην. και γαρ προεγνω του λοιμου το βελος το πυρφορον, και
πασι προεμηνυσεν Ἑλληνων στρατιαρχαις, και παντων τουτων τωι κακωι πικρως
δαμαζομενων εκεινος διετηρησεν Ἕλληνας απημαντους, το μεν υποτιθεμενος και
λογοις καταρτιζων, το δε και πραγμασιν αυτοις διδασκων το συμφερον. εκ τουτου
τοινυν Ὀδυσσευς ετηκετο τωι φθονωι, βλεπων υπερφιλουμενον πασι τον Παλαμηδην,
αυτον δε νομιζομενον ως ενα των του πληθους. εντευθεν δολους ηρτυε και
μηχανορραφιας, και συνεσκευαζε βουλας πληρεις συκοφαντιας. του μεν ουν
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καρτεροχειρος παροντος Ἀχιλλεως ηπρακτουν τα βουλευματα παιδος του Λαερτιου,
και παν το τυρευομενον κατα του Παλαμηδους και μηχανορραφουμενον ην ως
αραχνης νημα· ως δ' Ἀχιλλευς απεσταλτο συν αλλοις αριστευσιν συναψων πολεμον
τισιν υπερμαχουσι Τρωων, και συνεπομενον αυτωι και Παλαμηδην ειχεν
(υπερεγλιχετο και γαρ παντηι συνειναι τουτωι), ενταυθ' ο παντολμος ανηρ
δραξαμενος αδειας την Ἀγαμεμνονος συλαι κουφονοιαν εν πρωτοις, και δηθεν
προσποιουμενος υπερφιλειν εκεινον "εραι" φησιν, "ω βασιλευ, αρχης της των
Ἑλληνων ο κραταιοχειρ Ἀχιλλευς· κεντει γαρ η νεοτης. και Παλαμηδην ως δεινον
ειπειν και κολακευσαι και μαστροπον και συνεργον εις τουτο προσλαμβανει. μετα
μικρον δ' ελευσονται της μαχης τελεσθεισης, και σοι μεν βους προσαξουσιν αγελας
τε θρεμματων, αυτοι δε σφετερισονται χρηματων ολας θηκας, οις τους Ἑλληνων
δυνατους υποποιησονται τε και κατα σου κινησουσιν, ως της αρχης εκπεσηις."
ηκουσε ταυθ' ο βασιλευς, επεισθη, συνηρπαγη, και τωι του δολου σκευαστηι χρηται
προς συμβουλιαν. και γινεται μεταπεμπτος ευθυς ο Παλαμηδης, και μονωθεις ταις
αρκυσιν εμπιπτει ταις του φθονου. συκοφαντειται τοις Τρωσιν Ἕλληνας προδιδοναι,
και γινεται λιθολευστος (φευ, οια ποιεις φθονε!) αλλο μηδεν φθεγξαμενος ει μη το
ρημα τουτο "ω δυστυχης αληθεια, σε και πενθω και στενω· συ γαρ μου προαπολωλας
και προεθανατωθης." επανεισιν ο Θετιδος μετα λαμπρων τροπαιων, μανθανει το
γενομενον, οικτειρει Παλαμηδην, βαρυθυμει, βαρυπενθει, τοις Ἕλλησι μηνιει,
αφισταται του μαχεσθαι και συμμαχειν εκεινοις. εντευθεν θαρσος Ἕκτορι και τοις
αυτου συμμαχοις, και συγκροτουσιν Ἕλλησι μαχας ισχυρομαχους· εντευθεν φονοι
και σφαγαι και προχυσις αιματων, ανδροκτασιαι και βοαι και λιμνασμοι του λυθρου.
και πιπτουσιν ως σταχυες τα των Ἑλληνων σμηνη, και ταπεινουνται, και δεινοις
απειροις συσχεθεντες εν μεταμελωι γινονται των πεπλημμελημενων. οι πριν τε
σοβαροφρονες λογοις ικετηριοις εδεοντο του Θετιδος καταλλαγηναι σφισιν. αλλ' ου
προσεσχεν Ἀχιλλευς τουτοις, ου κατεκαμφθη, εως πεσων ο Πατροκλος, ονπερ
υπερηγαπα, εκ παλαμων ηρωικων γενναιων Ἑκτορεων, αυτον παρεβιασατο δραμειν
κατα των Τρωων. εξεισι τοινυν Ἀχιλλευς προς πολεμον πυρ πνεων. και ρηγνυσι τας
φαλαγγας, και κτεινει τους προμαχους και συν αυτοις τον Ἕκτορα τον κιονα της
Τροιας, ανδρα βριθυν, αρεικον, οπλοις εντεθραμμενον, μωλωπισμους εμφαινοντα
τοις στηθεσι μυριους, ους ειχε συμπλεκομενος τοις ταυροις τοις αγριοις προ του τους
Ἕλληνας ελθειν και συγκροτησαι μαχην. [αντιπαρατασσομενος εθνεσιν
αλλογλωσσοις.] Ἀναιρεθεντος δ' Ἕκτορος του τολμηροκαρδιου μετακαλειται
Πριαμος συμμαχους Ἀμαζονας· και παλιν μαχη καρτερα, και θανατουνται πασαι. εκ
παντων ουν απορηθεις ο ∆αρδανιδη γερων εις τον ∆αβιδ τον ανακτα της Ἰουδαιας
πεμπει, παλαμην εξαιτουμενος συμμαχικην εκειθεν. αλλ' ο ∆αβιδ ου διδωσιν, ειτε το
τηνικαυτα αντιπαρατασσομενος εθνεσιν αλλογλωσσοις, ειτε και μυσαττομενος
Ἕλληνας και βαρβαρους ως μη θεον γινωσκοντας αλλ' ειδωλολατρουντας, και
δεδιως μη ρεψαιεν εις πλανην Ἰουδαιοι, ει παρ' αυτου πεμφθησονται συμμαχοι τοις
εν Τροιαι, προς την κακιαν εχοντες ευεπιφορως φυσει. τον ουν Ταντανην των Ἰνδων
Πριαμος ικετευει, και μετα πληθους στελλεται Μεμνων απειραριθμου. ο δε στρατος
ησαν Ἰνδοι παντες μελανοχρωτες· ουσπερ ιδοντες Ἕλληνες εν αλλοκοτωι θεαι, και
δειλιασαντες αυτων μορφην και πανοπλιαν, και ζωια περιτρεσαντες απερ Ἰνδια
τρεφει, νυκτωρ φυγειν εσκεπτοντο και προλιπειν την Τροιαν. αλλ' ομως
αντεταξαντο προς τους κελαινοχρωτας, και των Ἰνδων τοις αιμασιν ηρυθρωσαν
αρουρας, και του Σκαμανδρου τας ροας εφοινιξαν τοις λυθροις. Ἐν τουτοις ουν
κατελαβεν η των αναθηματων τοις Ἕλλησι πανηγυρις, αλλα και τοις βαρβαροις, και
πασιν ην ανακωχη πολεμων και καματων. και δη στρατος Ἑλληνιος και το των
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τρωων σμηνος αλληλοις επεμιγνυντο πραξαι μηδεν τολμωντες. ην δε ναος προ των
τειχων της καλλιπυργου Τροιας, ενθα θαμιζων Ἀχιλλευς ειδε την Πολυξενην και
τον πυρσον του προς αυτην ερωτος επανηψεν· εν λυτροις γαρ τοις Ἕκτορος αυτην
προεωρακει, και κατασχειν δυναμενος ομως ουκ ηβουληθη. τοτε δ' ως ειδεν επαθε,
και τωι πατρι Πριαμωι λογους επεστειλε ζητων εις γαμον Πολυξενην. ο δε
συγκατατιθεσθαι δηθεν προσεποιειτο, και ταυτα δολοις επραττον ∆ηΐφοβος και
Παρις. ως ουν εισηλθον εις ναον Ἀπολλωνος Ἀλσαιου ορκοις κατεμπεδωσοντες τα
περι Πολυξενης, ο μεν ∆ηΐφοβος προσφυς εφιλει τον Πηλεως, φιλης νυμφιον
αδελφης αυτον κατονομαζων, εγγυς δε στας Ἀλεξανδρος επηνεγκε καιριαν, και
πληξας υπεξεφυγε μετα του ∆ηιφοβου. ο δ' Ἀχιλλευς κατενεχθεις πνοαις ην εν
εσχαταις. ᾔσθετο τουτων Ὀδυσσευς, συνειπετο γαρ τουτωι, και συν αυτωι διογενης
Αιας ο Τελαμωνος. αμφω τοιγαρ εις τον ναον συνεισπεπηδηκοτες ευρον τον ηρω
κειμενον αιμασι πεφυρμενον, απεσβηκος εμπνεοντα, μογις κινουντα γλωσσαν και
μελλοντα καλυπτεσθαι τα βλεφαρα τωι σκοτει. ως ειδον ουν ωλολυξαν, και
προσπεσων τωι στηθει Αιας ο μεγας εν κλαυθμωι προς τον Πηλεως ειπεν "ην αρα,
πολεμοκλονε και γιγα βριαροχειρ, ος ανελειν ηδυνατο τον θυμολεοντα σε." ο δ'
αμαυρον εφωνησε και παρακεκομμενον "ανειλον με ∆ηΐφοβος και Παρις μετα
δολου." και ταυτ' ειπων εξεπνευσεν ο τηλικουτος ηρως. Αιας δ' επ' ωμων θεμενος το
σκηνος Ἀχιλλεως πικρως επι τον ναυσταθμον ηγαγεν ολολυζων. Ευθυς δε
μετεπεμψαντο Πυρρον τον Ἀχιλλεως τον και Νεοπτολεμον, τον απο ∆ηιδαμειας. και
παλιν φονοι και σφαγαι, παλιν ανδροκτασιαι, και παλιν αιματοφυρτοι Τροιας αι
πεδιαδες, και παλιν αιμοφορυκτα τα του Σκαμανδρου ρειθρα, εως των μαντεων
αυτοις χρησμους εκφοιβασαντων ως ου χρεων εστιν ελειν απο πολεμου Τροιαν ουδ'
εκ χειρων ουδ' εκ ξιφων, αλλ' απο δολου μονου, τον ιππον ετεκτηναντο τον ξυλινον
εκεινον, και καταφρακτους εις αυτον ανδρας εισενεγκοντες απαιρειν δηθεν εδοξαν
προς τας ενεγκαμενας. και τον μεν ιππον ειασαν αυτου προς τωι ναυσταθμωι, αυτοι δ'
υφωρμουν ταις ναυσιν εν τηι Τενεδωι νησωι. ειδον οι Τρωες το συμβαν, ειδον ερημους
ορμους. τον ιππον μονον βλεποντες ηπορουν, εθαμβουντο. και πρωτα μεν
νομιζοντες ειναι το παν απατην φθειρειν τον ιππον ωρμηντο, πυρι παραδιδοναι η
και ριπτειν κατα πετρων κατα βυθου θαλασσης· ειτα (και γαρ κεκυρωτο Τροιαν
αλωναι τοτε) προσηκον εδοξεν αυτοις εισενεγκειν τον ιππον ως αγαλμα και
λαφυρον απο των εναντιων. οι μεν αυτον εισηνεγκαν, και ποτοις και χορειαις
αυτους εκδοντες υπνωττον βαθυν νηγρετον υπνον· οι δ' ανδρες οι κρυπτομενοι, και
προς αυτωι λοχωντες, υπεξελθοντες σιωπηι φρυκτωρον ηραν μεγαν. οπερ ιδοντες
Ἕλληνες οι προεκπεπλευκοτες θαττον η λογος εν ναυσι κατηραν προς την Τροιαν,
και των πυλων ανοιγεισων παρα των προεμβαντων ως υδωρ εισεχυθησαν λαβρως
ποθεν πλημμυραν. Της στερροπυργου τοιγαρουν ουτω ληφθεισης Τροιας γυναικες
αφηρπαζοντο πασταδων νεοπηκτων, η γη κατελιμναζετο τοις φονοις των
πιπτοντων, βρεφος υπαγκαλιδιον ερρηγνυτο τωι τοιχωι. απλως ειπειν ως εν βραχει,
γοος κατειχε παντα, και παν δεινον και παν πικρον κατεκλυζε την πολιν. αι χειρες
λυθροσταλακτοι, φονοβαπτα τα ξιφη· το δαπεδον ηρυθρωτο, συνεπατουντο βρεφη.
ως δε ποτ' εκορεσθησαν αρπαζοντες κτιννυντες, πυρι παραδιδοασι, πιμπρωσιν απο
βαθρων την πριν εν πολεσι λαμπραν, την περιλαλουμενην. Τα μεν κατα τον
πολεμον τοιουτον εσχε τροπον· η τυχη δ' εγκοτησασα καθαπαξ Μενελαωι αλλοις
καινοις τον ταλανα καταπιεζει μοχθοις. και παλιν πλους μακροτερος, ναυστολησις
ετερα, και πονοι διαδεχονται τους παλαιτερους νεοι και πλουν τον Ἑλλησποντιον
Αιγυπτια πελαγη. απαιρει προς την Αιγυπτον, δεινας μετρει θαλασσας, και
χειμασθεις και κυμανθεις ανεμοις βαρυθροοις μογις καταιρει προς αυτην. ανεισι
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς Πρωτεα, ευρισκει και την συνοικον εκει κατα την Μεμφιν, και ξενισθεις και
τιμηθεις λαμβανει την Ἑλενην, και μετα μοχθους ικανους φθανει προς την πατριδα,
μετα την Τροιας αλωσιν ογδοον ετος τρεχων κατα την περιπλανησιν την επι τον
Πρωτεα. ευρισκει και τον συναιμον αθλιως ολωλοτα δολωι κακιστης γυναικος,
εχιδνης μοιχαλιδος· ευρισκει τον αδελφιδουν Ὀρεστην εφθαρκοτα τον του πατρος
αισχυνοντα το γενος και το λεχος και συν αυτωι την αναιδη μητερα Κλυταιμνηστραν.
Ἤδη μοι συντετελεσται και τα κατα την Τροιαν επιδρομαδην και σαφως. και δη
λοιπον γραπτεον την σθεναραν και κραταιαν Ῥωμαιων ευποτμιαν, ποθεν αρξαμενοι
της γης εκρατησαν απασης. Μετα την Τροιας αλωσιν Αινειας παις Ἀγχισου, ειτε
φυγων ειτε λυθεις απο των πολεμιων, μεταναστευει παγγενει προς γην της Ἰταλιας,
ην αλλοι μεν ιστορησαν ουτως ονομασθηναι εξ Ἰταλου καταρξαντος μερων των
Ἑσπεριων, οι δ' εξ αιτιας εφασαν τοιασδε σχειν την κλησιν. ο μεγας ηρως Ἡρακλης
τας Γηρυονος βοας αγεληδον συναγαγων ηγεν εξ Ἐρυθειας. εις ουν εκεινων δαμαλις
των απο της αγελης, αποσκιρτησας, ως φασιν, απο του βουκολιου, το μεταξυ
νηξαμενος πελαγος της θαλασσης εις Ἰταλιαν ισχυσε διαπεραιωθηναι του δε καθ'
ους αφικοιτο παντηι πυνθανομενου ει τις αυτων εωρακε βουν αποπλανηθεντα,
εκεινοι της Ἑλληνικης μη συνιεντες γλωσσης ουιτουλον τον δαμαλιν εκαλουν
εγχωριως. απο του ζυου τοιγαρουν Ουιταλια πασα οσην ο βους επεδραμεν εκεινος
ωνομασθη, τωι χρονωι δε μετεπεσεν εις κλησιν Ἰταλιας. Αινειας ουν συν τοις Τρωσι
τοις συνεκπεπλευκοσι χρησμους λαβων απεπλεε παρα την Ἰταλιαν. οιδε χρησμοι
προσεταττον επι δυσμων εκπλεειν, μεχρις αυτοις εγγενηται καταλαβειν χωριον εν ωι
κατασιτησονται τας εαυτων τραπεζας· επαν δε τουτο γενηται, τετραποδι χρωμενους
καθηγεμονι της οδου κτιζειν εκεισε πολιν οπου το ζωιον ερεισθηι καμον απο του
δρομου. τουτους λαβοντες τους χρησμους εις Λωρεντον ικνουνται· πεδιον δε το
Λωρεντον εστι της Ἰταλιας. ενταυθα πηξαντες σκηνας ηριστων εν δαπεδωι. σελινοις
δε το δαπεδον ην απαν εστρωμενον, και ταυτα χρειαν τραπεζων εκεινοις
απεπληρουν. αναλωθεντων τοιγαρουν των παρατεθειμενων σελινου τις εγευσατο,
και μετ' εκεινον αλλος, και μετ' αυτον ο συσσιτων, και μετ' αυτον ο πελας. και τινες
ανεβοησαν "ημιν συν τοις σιτιοις αναλωνται και τραπεζαι." κροτος δ' ην επι τουτοις
ως του χρησμου του παρ' αυτοις εις τελος πεφθακοτος. επειτα θυειν μελλοντες
βωμον εδημιουργουν, και θηλειαν εφιστασαν επι θυσιαι χοιρον εγκυμονα
τυγχανουσαν και προς το τικτειν ουσαν. μελλοντων δε καταρχεσθαι της χοιρου των
θυτηρων, εκεινη διασεισασα χειρας των κατεχοντων εξεδραμε και προς τινα λοφον
ωρμηθη τρεχειν. Αινειας δε παρειπετο βημασι σχολαιτεροις, μικρον υπολειπομενος
εκεινης εκουσιως, ως μη του δρομου τωι γοργωι θορυβηθεν το ζωιον απο της κατα
δαιμονα πορειας εκτραπειη· συνηκε γαρ ως ο χρησμος τουτο τετραπουν ειπεν. η μεν
ουν εκαθεζετο δρομωι πολλωι καμουσα (εικοσι γαρ προς τεσσαρσιν ανεδραμε
σταδιους)· Αινειας δε τα θεσφατα βλεπων τετελεσμενα, το δε χωριον αφυες εις το
συστησαι πολιν, μεγαλαις αιτιασεσι τους χρησαντας υπηγεν. ουτω δ' αυτους
κακιζοντι και καταμεμφομενωι φωνη ποθεν εξ αφανους ηκουσθη προιουσα, ητις και
μενειν ελεγε και πολιν εκει κτιζειν· καταγωγην μεν γαρ αυτοις αρτι γενεσθαι
ταυτην, επειτα δε μετα καιρον και χρονους ισαριθμους οις αν η χοιρος απαλοις
εκτεκηι δελφακιοις αλλην αυτοις γενησεσθαι μεγαλοπρεπεστεραν. η μεν ουν χοιρος
ετεκεν ολην τριακονταδα, και χρονοις τοσοις υστερον παρα των εξ Αινειου η πολις
Ἄλβα γεγονε λαμπρα και τρισευδαιμων. τοτε δ' Αινειας τηι φωνηι τηι θειαι
πεπεισμενος εκει πολιζειν ηρξατο πολιν Λαουινιαν. και τι συνεβη θαυμαστον
αξιαφηγητον τε. πρωτα μεν πυρ αυτοματος της ναπης ανεδοθη, επειτα λυκος
εκπηδων ποθεν απο δρυμωνος υλην ξηραν τωι στοματι λαμβανων επετιθει. αετος
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πτερυσσομενος, ορνις μεγαλοπτερυξ, τοις πτερυξιν ανεκαιε το πυρ αναρριπιζων.
αλωπηξ δε τις δολερα τουτοις αντιζηλουσα και τοις αναπτουσι το πυρ
αντιπαλαμωμενη σβεννυειν εσπευδεν αυτο και μαρασμον επαγειν, την κερκον
διαβρεχουσα λιβασι ποταμιοις και ταυτηι διαρραινουσα την ξυλοφαγον φλογα. ποτε
μεν ουν οι θελοντες αναπτειν επεκρατουν, ποτε δ' εκεινων περιην η θελουσα
σβεννυειν· τελος οι μεν ενικησαν, η δ' ᾤχετο φυγουσα. ταυτ' ουν Αινειας κατιδων
επιφθονον την πολιν γενεσθαι προεφοιβασε, πολλα δε κυκηθεισαν μολις ποτε και
συν μακροις καματοις επαλληλοις καθυπερτεραν εσεσθαι των επιβουλευοντων. Και
ταυτα μεν επραχθησαν Αινειου περιοντος· επει δ' εκεινος ελιπε τον ταραχωδη βιον,
υιος εκεινου γνησιος, Ἀσκανιος την κλησιν, απο Κρεουσης γεγονως της θυγατρος
Πριαμου, την πολιν Ἄλβαν ᾤκισε συν τοις περιλειφθεισι. και ταυτης εβασιλευσεν
Ἀμουλιος μετ' αλλων, Νεμετορι προσηκοντι τα σκηπτρα παραρπασας. ην δ' αδελφος
παλαιτερος Νεμετωρ Ἀμουλιωι, ου παντελως βουλομενος το γενος αφανισαι τον μεν
υιον προσαναιρει, την δε γε θυγατερα ιερειαν πεποιηκε ναου του της Ἑστιας.
νενομοθετητο δ' αγνας τας ιερειας μενειν, παρθενικας και καθαρας και γαμων
απειρατους. ταυτην ποτε προς Ἄρεος αλσος πορευομενην φυλαξας τις επεθετο, και
συμφθαρεις τηι κορηι εγκυμονα πεποιηκεν. ως δ' επεγνωσθη τουτο τωι πατραδελφωι
βασιλει, τοτε μεν ετηρειτο μεχρις ωδινων και καιρου του της βρεφοτοκιας· επει δ' ο
χρονος επιστας ον ωρισεν η φυσις γαστρος το βαρος ελυσε, διδυμα δ' ην τα βρεφη,
την μεν καθειρξας ασφαλως ο βασιλευς κατειχε, των δ' αρτιτοκων θανατον κατεγνω
βρεφυλλιων, και διδωσι τα δυστηνα ριφηναι καθ' υδατων. ερριπτο δη τα δυστυχη
σκαφης εντος τεθεντα. ενταυθα, θεια προνοια, καταδηλος υπηρξεν η δραστικη σου
δυναμις, το της χειρος σου κρατος. η σκαφη περιτρεπεται, ριπτειται και τα βρεφη.
εκειτο δε κνυζουμενα και τετελματωμενα. φαινεται λυκαινα ποθεν σπαργωσα
νεοτοκος, βαρυνομενη τους μαστους του γαλακτος τοις ρειθροις, και τας θηλας τοις
στομασι τοις των βρεφων προσηγε, και τον πηλον απελειχε τηι γλωσσηι
φιλανθρωπως· ησαν γαρ σφων καταπηλα τα καλλη των προσωπων. βλεπει ποιμην
το γεγονος, τα βρεφη περισωζει, απαγει προς την γαμετην, ευρισκει δυσθυμουσαν οτι
νεκρον απετεκε, παραμυθουται τουτοις, και διδωσιν ως ιδια ταυτα τα βρεφη
τρεφειν. ετρεφε ταυτα μητρικως εκεινη και γνησιως, και παρ' ελπιδας μητηρ ην
διδυμων βρεφυλλιων η προ μικρου μηδ' εφ' ενι τουτο συγχωρηθεισα. αλλοι δ' ου
λυκαιναν φασιν εκθρεψαι τα παιδια, αυτην δε την ομολεκτρον Φαυστυλου του
ποιμενος, ητις κοινον του σωματος το καλλος ποιουμενη λουπα κατωνομαζετο τηι
γλωττηι τηι πατριωι ητοι κατα διαλεκτον Ἑλληνικην εταιρα· επει δε και την λυκαιναν
συνηθες λουπαν λεγειν, την υβριν την της γυναικος τινες ηγνοηκοτες λυκαιναν
ειπον τοις μασθοις τα βρεφη διαθρεψαι. ως δ' ουν και διετραφησαν, τεως εις αυξην
ηλθον και Ῥωμος ωνομασθησαν οι παιδες και Ῥωμυλος, και βιον ειχον συφορβων
αγροικων και βουκολων. αγνοιαι δε Νεμετωρος μανδρευματα κακουντες, ον εφθη
μητροπατορα τουτων ειπων ο λογος, εαλωσαν ληιστευοντες τινων ενεδρευσαντων.
τωι παππωι προσαχθεντες δε και γνοντες και γνωσθεντες της βασιλειας Ἀλβανων
Ἀμουλιον γυμνουσιν, και ξιφει κατασφαττουσιν αφυλακτον ευροντες, τωι σφων δε
μητροπατορι χαριζονται τα σκηπτρα. τουτοις ο παππος δεδωκως χρηματων
αφθονιαν και παν το συμβαλλομενον πεμπει προς αποικιαν. ο γουν Ῥωμυλος
παρελθων επι τινα πολιχνην απο του κτιστου Παλαντος Παλατιον κληθεισαν το
σχημα το της πολεως εκεισε διαγραφει, αρρενα ταυρον καρτερον και δαμαλιν
συζευξας, ων ο μεν ταυρος ενευεν εξω προς το πεδιον, η τουτωι συζυγουσα δε
δαμαλις προς την πολιν. συμβολικως δ' επηυχετο Ῥωμυλος δια τουτων τους ανδρας
μεν τοις εξωθεν γινεσθαι φρικαλεους, τας δε γυναικας εσωθεν γονιμους
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρηματιζειν, πιστας μενουσας, οικουρους και φυλακας των ενδον. επειτα βωλον τηι
χειρι λαβων απο των εξω ενδον ριπτει της πολεως, ευχομενος επαυξειν τα πραγματα
της πολεως απο των αλλοτριων. και ταυτα διαθεμενος εν σαλπιγγι σημαινει την
κλησιν την της πολεως, και Ῥωμην ονομαζει. και πληθος συλλεξαμενος απο της
περιχωρου, ανδρας, γυναικας, μειρακας, τριγεροντας, εφηβους, ισοπολιτας τιθησι
και κατοικιζει παντας. Και πρωτος ουτος βασιλευς καθισταται Ῥωμαιων, και μετα
τουτον ο Νουμας, και μετα τουτον Τυλλος, και μετ' αυτους ο Μαρκιος Ἄγκος
ωνομασμενος (την γαρ αγκυλην του ποδος ειχε πεπηρωμενην), και μετ' αυτον
Ταρκυνιος πεμπτος απο Ῥωμυλου, μηδεν αυτωι προσηκουσαν λαβων την βασιλειαν·
τοις γαρ παισιν ωφειλετο Μαρκιου βασιλεως. γαμβρος του Ταρκυνιου δε Τυλλιος
μετ' εκεινον, ος απο βρεφους, ως φασι, κακ πρωτης ηλικιας επωνομασθη σερβιος ως
γεγονως εκ δουλης· δυναται γαρ το σερβιος δουλον παρα Ῥωμαιοις. ουτος συνηψε
τας αυτου προς γαμον θυγατερας τοις βασιλεως υιωνοις Λευκιου Ταρκυνιου, ωνπερ
μιας επιβουληι και τροπωι μιαιφονωι και της ζωης και της αρχης ο ταλας εστερηθη.
και μετ' αυτον Ταρκυνιος ο Σουπερβος κατηρξεν, ος προσφερομενος ωμως και
φιλυπερηφανως και τηι βουληι και τωι κοινωι Σουπερβος επεκληθη· τον δ' αλαζονα
παρ' αυτοις η λεξις ερμηνευει. προς τουτον τον Ταρκυνιον αφικετο γυνη τις βιβλους
εννεα φερουσα χρησμων των Σιβυλλειων, απεμπολησαι δ' ηθελε τωι βασιλει τας
βιβλους. επει δε το ζητουμενον εκεινος ουκ εδιδου, πυρι τας τρεις κατεφλεξε, και
παλιν προσελθουσα τιμης επωλει της αυτης τας καταλελειμμενας. αλλ' εδοξεν
ασυνετος εν τουτωι τοις παρουσιν, και παλιν τρεις πυριφλεγεις εγενοντο των
βιβλων. ηλθεν εκ τριτου προς αυτον, και της τιμης της ισης τας τρεις εδιδου τας
λοιπας. θαυμασας δ' επι τουτοις ο βασιλευς, και μαντεων πυθομενος δοκιμων,
εκελευσε τηι γυναικι δοθηναι το χρυσιον. την δε λαβουσαν το δοθεν, και μετ'
επιμελειας τηρειν τας βιβλους φρασασαν, ειδεν ουδεις ουκετι· αι βιβλοι δε γεγονασι
σωτηριοι τηι πολει. τουτου ναον οικοδομειν εν Ῥωμηι βουληθεντος βοθρευμα μεν
ωρυσσετο θεμεθλων υπογαιων, της δ' ορυγης επι πολυ το βαθος προιουσης ευρεθη
κατω κεφαλη νεοσφαγους ανθρωπου, αιμα θερμον και νεαρον χεομενον δεικνυσα,
και προσωπον παρεμφερες εχουσα τοις εμπνοοις. οπερ μαθων εν Τυρρηνοις δοκιμος
τερασκοπος εφη την πολιν κεφαλην πολλων εθνων γενεσθαι, πλην δια ξιφους και
σφαγων και λιμνασμων αιματων. εντευθεν ο Ταρπηιος μετωνομασθη λοφος εκ της
φανεισης κεφαλης Καπιτωλινος λοφος· καπουτ γαρ η κεφαλη κατα Ῥωμαιων
γλωσσαν. Χρονοις μεν ουν εφ' ικανοις η των Ῥωμαιων πολις, πολις η μεγαλοπολις,
ην υπο βασιλευσιν· επει δε παρηνομησεν ο παις του Ταρκυνιου και Λουκρητιαν
ᾔσχυνε την σωφρονικωτατην, την Κολατινου γαμετην ανδρος ευγενεστατου, τοτε
δη παντες εις ταυτο Ῥωμαιοι συνελθοντες καταλυσιν ψηφιζονται του βασιλειου
κρατους, κυρουσι δε προβαλλεσθαι κατ' ετος κονσυλιους, οπερ δηλοι καθ' Ἕλληνας
συμβουλους η προβουλους, ους Ἕλληνες ωνομασαν υπατους μετα ταυτα, το
μεγαλειον της αυτων αξιας κατιδοντες. απελαθεντων τοιγαρουν εκ Ῥωμης των
τυραννων, πρωτοι των αλλων ελαβον υπατικην αξιαν Ταρκυνιος τε Λευκιος, ανηρ
της Λουκρητιας, και Λευκιος Ἰουνιος, ον Βρουτον επεκαλουν. αλλα διηγητεον μοι
και τα περι του Βρουτου. Μαρκιος ην τις ευγενης ανηρ παρα Ῥωμαιοις, και πλουτωι
βριθων περιττωι και δη τιμηι προεχων. τουτωι βασκηνας ο δεινος Ταρκυνιος του
πλουτου αυτον μεν ξιφει διδωσι, και συν αυτωι τον παιδα, γενναιον οντα και καλον
και ζηλωτον εν πασιν και φαινοντα παραστημα ψυχης ανδροκαρδιου, καν ει τωι βιωι
περιην ουκ αν υπομενουντα μη τιμωρησαι τωι πατρι κατα των ανελοντων. αυτον μεν
ουν τον Μαρκιον Ταρκυνιος κτιννυει, τον δ' ολβον μετατιθησιν εν δομοις
βασιλειοις. ο Βρουτος ουτος τοιγαρουν παις υπαρχων Μαρκιου, και κατιδων την του
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατρος σφαγην αδικωτατην, και συνιδων ως νουνεχης οτι συγκινδυνευσει συν τωι
πατρι και ταδελφωι και συναποθανειται, βουλην βουλευεται καλην· πλαττεται γαρ
μωριαν και σκεπτεται παρανοιαν, καντευθεν αποφευγει το προσδοκωμενον κακον,
τον εκ του ξιφους ποτμον. εντευθεν κατωνομαστο τοις αγνοουσι Βρουτος· δηλοι δ' η
λεξις τον μωρον και φρενας βεβλαμμενον. μεταγει δ' ουν Ταρκυνιος τουτον εν
ανακτοροις, κηδεσθαι μεν ως συγγενους κακ των αυτων αιματων του Βρουτου
προσποιουμενος και δηθεν κατοικτειρων, το δ' αληθες βουλομενος συμπαιστορα
τοις τεκνοις τοις εαυτου χαριζεσθαι ψυχαγωγιας χαριν, οις και συνων γελοιασμους
και παιδιας προυξενει. αποσταλεντων δε ποτε των παιδων Ταρκυνιου επι ∆ελφους
ως πευσαιντο περι λοιμωδους νοσου, και Βρουτος συνεπεμπετο τερψων αυτους
παιγνιοις. οι μεν ουν τον Ἀπολλωνα δωροις εδεξιουντο, ο Βρουτος βακτηριαν δε
ξυλινην διατρησας ολην δι' ολης ως αυλον χρυσην εκρυψε ραβδον, και ταυτην ως
αναθημα κεχαριστο τωι Φοιβωι. αλλ' ουτοι την ευμηχανον σοφιαν την του Βρουτου
και το στερρον και δυνατον μηδ' ολως επιγνοντες κατεπαιζον ετωθαζον υβριζον
εμωκωντο τοιουτον προσενεγκαντα τωι χρησμοδοτηι δωρον. μελλοντες δε του
∆ελφικου τεμενους μεταβαινειν ηρωτων τον Ἀπολλωνα τις των Ῥωμαιων αρξει. ο
δ' απεφοιβασε τρανως, ος πρωτος την μητερα φθασει περιπτυξαμενος. συνηκεν ουν
ο Βρουτος, εκεινοι δ' ουκ επεγνωσαν τι τωι χρησμωι δηλουται. κοινηι δε σχειν
βουλομενοι το κρατος και το στεφος αμα συνεθεντο την σφων προσπτυξασθαι
μητερα. και μεντοι προσεπτυξαντο. Βρουτος δ' εκβας του σκαφους, πρηνης πεσων
επι της γης εκεινην κατεφιλει. Ειχε μεν ουν προσποιητον ο Βρουτος την μωριαν· ως
δ' εφημισθη το συμβαν περι την Λουκρητιαν, το παν εδημοσιευσε, και πρωτος
εφορμησας και συγκαλεσας την πληθυν και λογοις εφοπλισας καταλυσιν επενεγκειν
ισχυσε τοις τυραννοις, τωι Ταρκυνιωι δη φημι και τοις εκεινου τεκνοις. Μετα γουν
την καταλυσιν υπατοι παντων πρωτοι Ῥωμαιοις κατεσταθησαν Βρουτος και
Κολατινος, και μετ' εκεινους ετεροι, και μετ' αυτους παντοιοι, Κασιοι και Κικερωνες
και Λευκολοι και Κατλοι, Κατωνες και Σκηπιωνες, Πομπηιοι και Σκαυροι. η
τηλικαυτη γουν ισχυς και το τοσουτον κρατος εν ετεσιν εξηκοντα προς τοις
τετρακοσιοις και προς ετεροις τεσσαρσιν ουτως εκυβερνατο μεχρις Γαΐου Καισαρος,
οστις την υπατειαν εις βασιλειαν ημειψε και καταδυναστειαν. ει δε ποτε κατηπειξε
πραγματων αστασια και το πολυστροφον αυτων και τυχης δυσκληρια, συνερχομενης
της βουλης, αλλα και των υπατων, δικτατωρ εις εγενετο πανταρχος αυτοκρατωρ
(την δ' ανυπευθυνον αρχην η λεξις ερμηνευει και την αυτοκρατορικην παντων
οικονομιαν)· της ζαλης των πραγματων δε καταστορεννυμενης το κρατος απετιθετο
της αυτοκρατοριας. Γαιος δε γενομενος δικτατωρ αυτοκρατωρ, και
κατατροπωσαμενος μυριας εθναρχιας, και των Ῥωμαιων την ισχυν αχρις αυτων
Γαδειρων και μεχρι και προς ηλιον ανισχοντα πλατυνας, μετα τας νικας φθονηθεις
και τας τροπαιουχιας, και προς τινων αναμαθων (οια τυρευεις, φθονε!) ως κατ'
αυτου κεκυρωται ψηφος αδικωτατη, προς των πραγματων βιασθεις χωρει προς
τυραννιδα, και συμπλακεις τοις κατ' αυτου γενναιως επιουσι, και καταγωνισαμενος
και παντων κυριευσας, το κρατος περιζωννυται της αυτοκρατοριας. Ουτος ο Καισαρ
παιδικην αγων την ηλικιαν καθ' υπνους εδοξεν ιδειν πραγμα δηλουν το μελλον, ως
τηι μητρι μιγνυοιτο και συνασχημονοιη. ετεχθη δε καν τοις αυτου τερας
ιπποφορβιοις, ιππος βοειαις εν χηλαις τους ποδας ωπλισμενος, μονον δ' αυτον
εδεχετο Γαιον αναβατην, καθαπερ τον Ἀλεξανδρον ιππος ο Βουκεφαλας. Τουτωι τωι
Καισαρι καινον τοιουτον τι συνεβη. γυνη τις επαφροδιτος συνεζευκτο γαμετηι·
Νερων ο ταυτης ην ανηρ, εκεινη δε Ἰουλια. ταυτην τεκουσαν Νερωνι τωι
συνοικουντι παιδα και παλιν σχουσαν εν γαστρι και την νηδυν πλησθεισαν και της
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκυμονησεως αγουσαν εκτον μηνα ο Καισαρ ηθελε λαβειν εις γαμου κοινωνιαν, και
Νερωνα κατηπειγεν αυτωι κατεγγυησαι την γαμετην και πατρικως ταυτην
νυμφοστολησαι. πειθεται Νερων, ουχ εκων διδωσι την γυναικα. η δ' επισταντος του
καιρου τικτει παιδιον αρρεν. καντευθεν εξενηνεκτο δημωδης παροιμια "τοις
ευτυχουσι και λαμπροις και τριμηνα παιδια." Των γουν κατα τον Καισαρα τουτον
ιστορηθεντων λοιπον διηγητεον μοι ποθεν εκληθη Καισαρ. οι μεν φασιν ως της
μητρος κατα γαστρος εχουσης και μη φθασασης εκτεκειν, αλλα προαπελθουσης,
ανετεμον οι προσγενεις εκεινης την γαστερα, και ζων εκειθεν εμβρυον και πνεον
εξελοντες Καισαρα κατωνομασαν ως ανατετμημενον. αλλοι δε παλιν λεγουσι της
κεφαλης την κομην Ῥωμαιους λεγειν καισαριν· Καισαρ γουν επεκληθη Γαιος ως
ευπλοκαμος η μαλλον ως δασυθριξ. ετεροι δε Ῥωμαικας γραψαντες ιστοριας φασιν
ως τουτου προσγενης του Καισαρος Γαΐου τρισαριστευς αναφανεις, οτε Καρχηδονιοις
Ῥωμαιοι συνεπλεκοντο, και δορατι καιριως βαλων τον ανταγωνιστην και
κατατραυματισας ελεφαντος οχουμενον ανωθεν ευρυστερνου αυτωι προς γην
κατηνεγκεν ελεφαντι, καντευθεν εσχεν αρχην την Καισαρος λαμπραν προσωνυμιαν·
καισαρες γαρ ελεφαντες τοις Φοινιξι καλουνται. εκ του προγονου τοιγαρουν του
προηριστευκοτος Καισαρες επεκληθησαν οι προσγενεις εκεινωι, τιμην μεγιστην
εαυτοις εντευθεν προξενουντες. Περι μεν τουτων ικανως· ημιν δ' επανιτεον επι του
λογου τον ειρμον. μελλοντος γαρ εκθνησκειν του καλλινικου Καισαρος του
τολμηροκαρδιου, εδοξε βλεπειν η γυνη τουτου κατα τους υπνους κατα της τουτου
κεφαλης πεσουσαν την οικιαν, τον ανδρα δε καταρρυτον αιμασι γεγονοτα
οικτροτατα καταπεσειν επι τους ταυτης κολπους. εσφαγη γουν ελεεινως της αγορας
εν μεσωι, επιθεμενων δολερως Κασιου τε και Βρουτου. Γαΐου τοινυν Καισαρος ουτως
απολωλοτος αδελφιδους εισποιητος υιος εκεινου, Καισαρ ο σεβαστος επικληθεις,
ελαβετο των σκηπτρων, το μεν Ὀκταβιος αυχων ως κυριον εκ βρεφους, Αυγουστος
μετα ταυτα δε κληθεις ως ηυξημενος. ουτος υπηρξε μοναρχος εις πλεον εκταθεισης
και της ζωης και της αρχης εις ακρα γης φθασασης. τουτον η μητηρ κυουσα κατειδεν
εν ονειροις σπλαγχνον αυτης εις ουρανον ως αρπαγεν ανεπτη. αρτι δ' εκκυπτοντος
υγρων εκ μητρικων θαλαμων, εδοξε βλεπειν ο πατηρ αυτου κατα τους υπνους ως εκ
των κολπων εφαυσε της τουτωι συνοικουσης ηλιος ο τερψιμβροτος ο μεγας
ημεραρχης. ως δε προηλθε βραδιον εκ της οικιας τοτε, αστεροσκοπωι εντυχων ηρετο
την αιτιαν. εκεινου δε την γεννησιν του βρεφους επειποντος και τα μεγαλα
φρασσοντος αυτωι των ονειρατων, βαρυπενθησας ο πολυς εκεινος αστρολογος
"ανθρωπε, τι πεποιηκας;" ανεκραγεν εκ βαθους· "δεσποτην απεκυησας ημιν και
βασιλεα." του δε παιδος ελαυνοντος εις αυξην ηλικιας, καν τοις αγροις διαγοντος
συν τοις αυτου τοκευσιν, και τερπομενου θερισταις και τοις αμαλλοδεταις, και ταιν
χεροιν εμφεροντος αρτον και σιτουμενου, αφνω ροιζησας αετος αφηρπασε τον
αρτον, και πτερυχθεις μεταρσιος επηρτο προς αερα, και παλιν επικαταπτας απεδωκε
τον αρτον. επει δε προς βασιλειον υψος αναβεβηκει, θυμωδης ην, ακροχολος,
οργιλος, ορμητιας, και παλιν ευμεταφορος εγινετο και πραος. ως ουν εκαθητο ποτε
δικοθετων και κρινων και ποτμον απεφηνατο κατα πολλων ανθρωπων, ανηρ
Μηκινης τις σοφος μη σθενων πλησιασαι και νουθετησαι Καισαρα (το πληθος γαρ
απειργε) χαρτηι πιστευει γραμματα, σφραγιδι σημειουται. ελεγε δε τα γραμματα
"δημιε, παυσαι κρινων." καταστοχαζεται καλως, τον χαρτην ακοντιζει. και Καισαρ
τουτον κατιδων την δελτον αναπτυσσει, και τοις γραφεισιν εντυχων ανισταται του
θρονου, και τιθησιν ακυρωτα παντα τα ψηφισθεντα. Τουτωι συνην διδασκαλος
Ἀλεξανδρευς το γενος, την κλησιν Ἀθηνοδωρος, πασης σοφιας πληρης, και τροπους
ικανωτατος ρυθμιζειν και παιδευειν. ουτος ερωτοκρατητον τον Καισαρα γινωσκων
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και το μεν ολον πορνικον, το δε των αλλων χειρον, ορεκτιωντα γυναικων ανδρασιν
εζευγμενων, και τους ομοζυγας αυτων υπηρετειν τωι μυσει δεσποτικως
προσταττοντα και τυραννικωτερως, απαγειν τουτον εσπευδε της λυσσης της του
παθους. επει δ' ου μετετιθετο Καισαρ του φαυλου βιου, ο θαυμαστος καθηγητης
τοιουτον τι τεχναται. ιδων ολοφυρομενον ανθρωπον και θρηνουντα των της
συγκλητου και λαμπρων και των ευτυχεστερων (και γαρ αυτωι προστετακτο φορειωι
καταστεγωι την γαμετην εγκλεισασθαι και τωι κρατουντι πεμψαι) παρεγγυαται μη
πενθειν μηδε βαρεως φερειν, αυτον δ' αντι της γυναικος εγκλεισαι τωι φορειωι και
στειλαι προς τον Καισαρα· τουτο γαρ δεον ειναι. και μολις μεν, συμπειθει δ' ουν. τινα
τα μετα τουτο; εισεισιν Ἀθηνοδωρος, εισεισι ξιφος φερων. πεμπεται προς τον
Καισαρα σημειωθεις σφραγιδι. ο Καισαρ υποδεχεται, ρηγνυσι τας σφραγιδας. εξεισιν
Ἀθηνοδωρος το ξιφος επισειων. θαμβειται Καισαρ κατιδων, τωι δεει κρυσταλλουται.
ορκοις αυτον καταδεσμει μηκετι τουτο πραξαι μηδ' αλλοτριαις του λοιπου
καταχρανθηναι κοιταις. Ουτος πολυν τωι Καισαρι συνδιατριψας χρονον, και μελλων
απαλλαττεσθαι προς την ενεγκαμενην, επειπερ ειδε Καισαρα δυσοργον και θυμωδη
και ταχιον εκφεροντα τας κολαζουσας ψηφους, ταχεως δε την του θυμου πυρκαιαν
σβεννυντα και τροπους μεταπιπτοντα προς φιλανθρωποτερους, κυψας αυτου προς
ακοας ως δη καταφιλησων "ω Καισαρ" εφη "σεβαστε, τουτο σοι λειπει μονον· μη
πριν τας ψηφους εκφερε πριν εν σαυτωι λαλησηις τον των γραμματων αριθμον των
εικοσι τεσσαρων." ο δε στεναξας βυθιον και προς εκεινον βλεψας "ετι σου χρηιζω της
καλης" εφη "παιδαγωγιας. και παλιν εσο συν εμοι, και Ῥωμη σε καθεξει." Ουτος ο
Καισαρ ηλαυνε τους μετεωρολεσχας, μονους κυδαινων τους σοφους τιμαις ταις
προσηκουσαις. τοσουτον δε πεφιλητο παρα των υπηκοων, ωστε τον βιον εκλειπειν
μελλων ανηρ Ῥωμαιος επετρεψε τοις εαυτου παισι και διαδοχοις χαριστηριους τοις
θεοις προσενεγκειν θυσιας, οτι, φησι, τον σεβαστον ζωντα καταλιμπανω. Ὡς δε και
Καισαρ εμελλεν απαιρειν των ενθαδε, παραστησαμενος αυτωι δημοτας συν υπατοις
"πηλινην" εφησεν "ευρων την των Ῥωμαιων πολιν καλλιπυργον πεποιηκα λιθινην
στερεμνιαν. επει δε και μεθισταμαι της τυρβης των πραγματων, κροτησαι βουλομαι
πολλους επι τηι τελευτηι μου και χρησασθαι γελοιασμοις και κροταλισαι χειρας ως
επι μιμου τελευτηι γελοιαστου και παικτου." και ταυτα διεταξατο του βιου
καταπαιζων. εφ' ολοις δε πεντηκοντα συν εξ κρατησας χρονοις την οφειλην
απεδοτο, κατεβαλε το χρεος. Τουτου του Καισαρος αρχης τοις σκηπτροις εφεστωτος
εν ετει τεσσαρακοστωι ναι μην προς τωι δευτερωι ο συναΐδιος πατρι και κοσμοκτιστωρ
λογος, εισδυς νηδυν την καθαραν νεανιδος αφθορου, την σαρκα συνεπηξατο ταυτης
εκ των αιματων, και συν αυτηι και μετ' αυτης επεφαινεν ανθρωποις, θεοτητι
παντελειος και φυσει βροτησιαι. Του σεβαστου δε Καισαρος τον βιον εκλιποντος
αρχηγετει Τιβεριος, ος τα μεν πρωτα πραος υπηρχε και μειλιχιος και τροπου
φιλοδωρου, αλλ' υστερον εξωκειλεν εις ηθος μιαιφονον και γνωμην υπομοχθηρον
και ρυπαροψυχιαν. αρτι δε τεως παρελθων επι την βασιλειαν ουτως υπερπεφιλητο
τοις υπο χειρα πασιν ως φυλακης τε και φρουρας και δορυφορων ατερ βαδιζειν οπου
δη ποτε νυκτωρ και μεθ' ημεραν. ει δε τισιν επετρεψε πολεως στρατηγιαν η την των
φορων εισπραξιν, ουκ εν ολιγωι χρονωι εκ της αρχης παρελυε και της ηγεμονιας,
εκεινο το θρυλουμενον λεγων τοις ερωτωσιν. ανθρωπος ην κατανοσος, τους ποδας
ηλκωμενος· ιχωρων πεπλητο πολλων δυσοδμων δυσιατων. αι μυιαι κατεχορευον
εκεινου των τραυματων, τας σηπεδονας εβδαλλον, εμυζων τους ιχωρας. οδυναις δε
βαλλομενος και τληπαθων ο καμνων ουκ απεσοβει τας δεινας και θρασυτατας μυιας.
ως δε τις κατωικτειρησεν επικαμφθεις τωι παθει και τας δη μυιας εμελλεν εκειθεν
εκδιωκειν, ο πασχων ανεβοησεν "ανθρωπε, ταυτας αφες, μη πως αυτων διωχθεισων
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλγος μοι προξενησηις· αι μεν γαρ κορεσθεισαι μου μελων των σεσηποτων βραχεα με
λυπησουσιν, αν δ' επιπτωσιν αλλαι, προσφυσαι βιαιοτερον εις πλεον πικρανουσι."
ταυτ' ελεγε Τιβεριος περι των φορολογων, χρονιζειν λεγων δειν αυτους, ως κορον
εσχηκοτας πραοτερον προσφερεσθαι τοις φορολογουμενοις. ει δε τινα κατεμαθε των
εισπραττοντων φορους εις πλεον εκφερομενον του διατεταγμενου και χρηματιζοντα
βαρυν και περα του μετριου, κολασεσιν υπεβαλεν αυτον αλγεινοτεραις, αναβοων
και κεκραγως ετεραν παροιμιαν "τον ποκον περικειρεσθαι βουλομαι των προβατων,
αλλ' ου ξυρασθαι δυσμενως μεχρις επιδερμιδος." τοιουτος ην εν ταις αρχαις, αλλ'
ουχι μεχρι τελους· και γαρ εκολαζε πικρως πολλους των αναιτιων, ασυμπαθως
μιαιφονων, και τοσον εμισηθη ως ονομαζεσθαι πηλος αιματι πεφυρμενος. ανδρα και
γαρ υπατικον και των ευγενεστερων την κεφαλην αφειλετο και συν αυτηι τον
πλουτον, τουτο και μονον επειπων, οτι το νομισμα μου φερων επικολπιδιον και
ρυπαρους εις τοπους και σκυβαλωδεις παρελθων βαρος γαστρος εκενου. Του
Τιβεριου τουτου δε καταρχοντος Ῥωμαιων τον Ἰησουν μου τον γλυκυν, τον της
ζωης ταμιαν, επι σταυρου καθηλωσαν Ἑβραιοι και Πιλατος. μετα δε την καθαιρεσιν
του στυγητου θανατου και την απο του μνηματος εξεγερσιν του κτιστου και μετα
την ενσωματον επαρσιν εκ των κατω μεχρι και Ῥωμης εδραμε Μαγδαληνη Μαρια τηι
γλωσσηι κατατρεχουσα των παρηνομηκοτων, και Τιβεριωι τον θυμον τοσουτον
υπανηψεν ως βαρυτατωι και πικρωι παντας κολασαι ποτμωι τους ιερεις και
γραμματεις, αλλα και τον Πιλατον. Ὡς δε ποτε Τιβεριος ηρπαγη τωι θανατωι, εν
ετεσιν προς τοις τρισιν εικοσι βασιλευσας, εις Γαιον μετεπεσε το των Ῥωμαιων
κρατος, θυγατριδουν υπαρχοντα Καισαρος Τιβεριου· ος ων και ρυπαροβιος και
φονικος τον τροπον παρθενους διεκορησε γνησιας αυθομαιμους, επαιζε δε συν
κυβευταις αχρι του περιορθρου. συν τοις συμποταις δε ποτε κυβευων εν Γαλλιαις και
δυσκληρων και δυσπραγων εν τωι παιγνιωι τουτωι, και τον θησαυροφυλακα βλεψας
βαρυθυμουντα οτι το παν κεκενωτο του θησαυρου χρυσιον, εξαναστας εκελευσεν
εκθερισθηναι ξιφει πολλους χρυσιωι βριθοντας, ευθηνουμενους πλουτωι. εκειθεν ουν
μετηντλησεν ολας χρυσιου λιμνας. ουτος ιδων ποτε πηλον εν στενωπωι της Ῥωμης
κολποις Ουεσπασιανου του στρατηγικωτατου βληθησεσθαι προσεταξεν· ην γαρ
αγορανομος. Ὡς δ' απεσφαγη Γαιος εν μεσοις ανακτοροις, ιθυνας το βασιλειον
τεσσαρσι χρονοις κρατος, ο Κλαυδιος ηγησατο παραλαβων το κρατος· ος ουτω
δειλοκαρδιος και τρομερος υπηρχεν ως τους φοιτωντας παρ' αυτον ανερευναν
προσταττειν, μηπως επικολπιδιον τυχοι τις κρυπτων ξιφος. ει δε ποτε συμποσιον
γηθοσυνον συνιστη, περιεστηκεσαν αυτον οπλιται δορυφοροι. κρατησας δε
τρισκαιδεκα της βασιλειας ετη Κλαυδιος ο δειλοτατος φαρμακοις αναιρειται.
Κλαυδιου φαρμαχθεντος δε Νερων ο μητροκτονος παρεισεφθαρη κακιστα τοις των
Ῥωμαιων σκηπτροις. ην δ' ασελγης και βδελυρος και πληρης ασωτειας, ηττων
γαστρος και των γαστρος, φιλοινος, φιλοποτης. ουτος πολλους υπηγαγε θανατοις
πικροτατοις, και την μητερα συν αυτοις. ειποι τις αν δικαιως οτι κακον εισηνεγκε
τοιουτον τοις εν βιωι. επικατεθυσε δ' αυτηι και την ομοζυγουσαν. κακοις δ' επαυξων
τα κακα, και προστιθεις κακιω, ευνουχωι προσηρμοσατο προς λεχους κοινωνιαν.
εχαιρε δε κιθαρωιδοις και γυναιξι παιστριαις, και παν κακον και παν αισχρον
αρρητουργων επληρου συν ορχησταις, γελοιασταις, μιμοις, αρματοστροφοις. τοτε
και Παρθοι την αρχην της Περσικης ισχυος εις εαυτους παρεσπασαν, Περσας
δεδουλωκοτες. ως δε πολλους ο μυσαρος Νερων εδιδου ξιφει, ως ακροχαλιξ, ως
υγρος χοιρος ακρατοποτης, υπο παντος μεμισητο του πληθους μισος ακρον, και
παντες απεστρεφοντο και την εκεινου θεαν· αισχρον γαρ συμπαν επραττεν εν μεσοις
τοις θεατροις. μη τοινυν ανεχομενοι Ῥωμαιοι ταυτα βλεπειν, μηδε δουλευειν
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φεροντες ηνιοστροφωι μιμωι, επηλθον αναιρησοντες. τουτο δε γνους ο Νερων αυτον
διεχειρισατο, τουτ' επειπων εν τελει "οιον, ω ζευ, κιθαρωιδον ο βιος ζημιουται!" ετη
κρατησας τεσσαρα προς πληρεστατοις δεκα. Γαλβας κατηρξε μετ' αυτον, και μετ'
εκεινον Ὄθων, ο μεν επτα γευσαμενος μηνας του κρατους μονον, ο δ' ουδε πλεον
των τριων μηνων σκηπτροκρατησας. και μετ' αυτων Βιτελλιος, ος τοις
αστερολεσχαις κηρυγματα προστεθεικε φευγειν εξ Ἰταλιας· οι δ' αντιπροτεθεικασι
"φευγε του βιου, Καισαρ," και την ημεραν γραψαντες καθ' ην αποκτανθειη· μηνας
οκτω κρατησας γαρ εργον μαχαιρας ωφθη. Τουτων λιποντων την αρχην και συν
αυτηι τον βιον στρατος Ουεσπασιανωι ψηφιζεται το κρατος, το καλλος περικειροντι
της Ἰουδαιας τοτε. κακεινος μεν απυχετο ναυστοληθεις προς Ῥωμην, τον δε
γενναιοκαρδιον υιον αυτου τον Τιτον Ἱερουσαλημ πολιορκειν αφηκε συν δυναμει,
αναγορευσας Καισαρα διαδοχον του κρατους· ος μετα μοχθους ικανους και τας
ανδροκτασιας και τας θαλασσας των συχνων αιματων και τους φονους, υφ' ων
κατηρυθρωθησαν Σιων αι πεδιαδες και δορατα γεγονασι λυθροφυρτα και ξιφη,
ασπιδες αιμοφορυκτοι, φονοσταγεις παλαμαι, τελος περιγενομενος πολεως της
ολβιας τας οχυρας οικοδομας και πυργους τους ευπυργους πυριφλεγεις πεποιηκε και
τον ναον καθειλε, πολλα πολλακις επ' αυτωι στεναξας και δακρυσας, και πολιν την
περικαλλη την μυριανδρουμενην· ησβολωμενην τεθεικε, καπνωι μεμορυγμενην, ως
περιστηναι την πολλην εκεινην ευανδριαν εις απορον και Σκυθικην, ο φασιν,
ερημιαν. παρετου γενομενου δε του κρατορος εκ γηρους και νοσωι καταλυσαντος τον
βιον και το κρατος, ετεσι βασιλευσαντος ου πλειω των εννεα, Τιτος παρηλθεν εις
αυτο, θειος ανηρ και πραος, ανηρ φιλοδωροτατος, προετικος χρηματων, και της
αρχης καταξιος και της ηγεμονιας, καν ησαν αλλαι πλειονες αρχαι και βασιλειαι, και
ταυτας ων επαξιος διεπειν και συνεχειν. τουτου το περιλαλητον και θαυμαστον
εκεινο "ουκ εγενομην βασιλευς τημερον ουδε κρατωρ· ουδενα γαρ κατηντλησα
ρειθροις ευεργεσιας." τουτου το πολυυμνητον εκεινο και γενναιον "ου χρη τον
θεασαμενον προσωπον βασιλεως παλιννοστειν περιλυπον εν σκυθρωποις
προσωποις." αλλ' εφθη προαρπασασα νοσος η παλαμναια προ χρονου τον πανδεξιον,
κρατησαντ' ετη δυο. τροχου δ' η αστατος φορα και ο πεττος της τυχης κακως τωι
∆ομετιανωι το κρατος εγχειριζει, φυεντι μεν εκ των αυτων σπερματων εξ ων Τιτος,
ουδεν δε φεροντι κοινον ουδ' αδελφον προς Τιτον, ως ειναι το θρυλουμενον
παναληθες εκεινο "αμις και ποτιστηριον εκ της αυτης υελου, ποδονιπτηρ και
κυπελλον εκ των αυτων χωματων." ην γαρ ερασιχρηματος, καπηλος των
πραγματων, διψων αιματων και σφαγων, μαγειρος των ανθρωπων, κρεανομων
ασυμπαθως, βρυχωμενος ως λεων. τουτωι προειπε τις σοφος ανηρ αστερολεσχης
ποτε και πως τεθνηξεται, τις μετ' αυτον καταρξει· ο δε παραστησαμενος εγγυς τον
αστρολογον "σοι δ'" εφη "ποσος, ανθρωπε, ζωης εστιν ο χρονος; και πως και ποτε
τελευταις, και ποιον σοι το τελος;" εκεινου δε λαλησαντος τρανως και φιλαληθως
απερ αυτον εδιδασκεν ο των αστερων δρομος, ο βασιλευς φενακιστην θελων αυτον
ελεγξαι πυραν κελευει λιπαρας εξ υλης αναφθηναι, και πεδηθεντα κρατιως τον
μετεωρολεσχην ακοντισθηναι κατ' αυτης περιηγκωνισμενον. ανηπτο μεν η καμινος,
ᾔρετο μεταρσια η φλοξ, ηπειλει φοβερον, εφοβει και μακροθεν· φρικωδες εβρεμε το
πυρ, αερα περιηχει· ο δ' αστρολογος πεδηθεις εκειτο μηδεν πτηξας. τι μετα ταυτα το
συμβαν; επηρθη ποθεν νεφος, τον ουρανον ημαυρωσεν, ηχλυωσεν αερα. ζοφωδες
ην, μελαντερον, καθυγρον, ομβροφορον· εικασεν αν τις ποταμους εγκυμονειν
υδατων. εντευθεν ρηγνυται βροντη και μυκηθμος ηχειται, και παντες ησαν
εκποδων, εφευγον ανα κρατος, ο βασιλευς, οι θεαται, δημοται, δορυφοροι, την
καμινον οι τρεφοντες οι δημιοι. και τελος ομβρος πολυς καταρραγεις το πυρ
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποσβεννυει, και κυνες επελασαντες και τους δεσμους φαγοντες τον αστρολεσχην
λυουσι πολλα θεοκλυτουντα. και ταυτα μεν τετελεστο περι τον ανδρα τουτον· αυτος
δε μελλων τελευταν ο θηρ ο θυμολεων εν υπνοις βλεπειν εδοξεν ως ιππου
μελαντερου βασιλικως επεβαινε καταφρακτος ων οπλοις, απορρυεντων δ' απ' αυτου
των οπλων αυτοματως εις χασμα γης και βοθυνον αθλιως κατηνεχθη αυτωι συν
ιππωι και στοληι, και τελος ηφαντωθη. Και τοινυν τουτου την ψυχην εκρηξαντος
βιαιως, εν ετεσι κρατησαντος πεντε συν αλλοις δεκα, Νερουας τα βασιλεια σκηπτρα
παραλαμβανει, χρηστος ανηρ, επιεικης, κηπος πολλων χαριτων, ος μυσαχθεις την
εκτομην των ανδρικων κυλινδρων ου συνεχωρει γινεσθαι Ῥωμαιους εκτομιας, αλλα
και τους εκτεμνοντας απηλαυνε κολαζων. και τοις εν τελει συνεχως εδιδου γυμνα
ξιφη, το μεν δοκειν, ως βλεψαιεν ει τμητικα τα ξιφη, το δ' αληθες, μη δεδοικως αν
παραυτικα θανηι· ουδεν γαρ ελεγε κακον αυτωι συνεγνωκεναι. Ἀλλα και τουτον
θανατος ταχεως αφαρπασας, κρατησαντα προς τεσσαρσι μησι και χρονον ενα,
Τραιανον κατεστησεν εν αυτοκρατοριαι, ανδρα στρατηγικωτατον, μυριονικηφορον,
καρτερικον, ευκαρδιον, γενναιον, μενεμαχον, τας κρισεις αρρεπεστατον ζυγον
δικαιοσυνης. ουτος Κελτων συνεκαμψε τους ακαμπεις τραχηλους, ουτος ορμας
ανεκοψε Παρθων φιλοπολεμων. τοτε και γαρ εις πλατυσμον εληλακοτες ουτοι
παντας κατενεμησαντο τους της Ἀσιας ορους, και πασης γης κατεδραμον κτεινοντες
πυρπολουντες, και τας αυλαιας επηξαν εως Ευφρατου ρειθρων. ταυτα δε γνους
Τραιανος αρτι τετολμημενα, και της ορμης της Παρθικης αναμαθων το θρασος, απ'
ακρων γης εις ακρα γης οξεως μεταβαινει, και συμπλακεις και τας αυτων ρηξας
φαλαγγαρχιας, και πεδιαδας τας εκει δειξας σωματοστρωτους, τοις οροις
κατηναγκασεν εμμενειν τοις ιδιοις, και Παρθων τα σχοινισματα συστειλας και
στενωσας καλλινικος ανεζευξε, την νικην εορταζων. ουτος συνηλγει πασχουσι,
συνεκαμνε πονουσι, τοις ξενοις επεκαμπτετο, φιλους παρεμυθειτο, ανεξικακως
εφερεν απασαν λοιδοριαν, δειν εξισουσθαι τωι θεωι λεγων τον βασιλεα και στοματος
ανεχεσθαι λοιδορου και βλασφημου. παρουσης δε και της βουλης και των εν τελει
παντων ξιφος γυμνωσας δεδωκεν επαρχωι τωι της Ῥωμης, "δεξαι το ξιφος" επειπων,
"καν μεν αδικως αρχω, χρησαι τωι ξιφει κατ' εμου, μη φεισηι της ζωης μου· ει δε
νομιμως και καλως και μετ' ευθυδικιας, υπερ εμου γενεσθω σοι το ξιφος εκδικουν
με." Ἀλλ' ουτος μεν εξελιπε πολλαις εμπρεψας νικαις, χρονοις εννεα συν επτα μησιν
ηγεμονευσας, Ἀδριανωι δε τωι γαμβρωι κατελιπε το κρατος. ουτος ταις βιβλοις εχαιρε
και λογοις ενετρυφα, και παντας ους εγινωσκε θεραπευτας του λογου μεγαλοδωροις
δωρεαις συχνως εδεξιουτο. ανδρας δ' επηγετο σοφους αυτωι συνεπομενους εν
στρατοπεδοις, εν σχολαις, εν πασαις εκδημιαις, και πασαν γην επιανεν αφθονοις
χορηγιαις. πασιν ουν ην τρισεραστος, και βουλευταις και δημωι. ουτος τους
κακογνωμονας Ἑβραιους αποσταντας και ζευγλην εκλακτισαντας Ῥωμαικης ισχυος
επιστρατευσας κατ' αυτων απωλεσεν εις τελος, λιμωι και ξιφει και πυρι παντας
εκτριψας αρδην. και πολιν Ἱερουσαλημ εκ βαθρων ανασκαψας Αιλιαν μετωνομασεν
ως δυστυχη και τουτο. αλλα μεταπιπτετω μοι προς αλλους τα του λογου. Ὑδερωι
καταλυσαντος Ἀδριανου τον βιον, εικοσι προς τοις τεσσαρσι χρονοις βασιλευκοτος,
εις Ἀντωνινον μετ' αυτον το σκηπτρον μεταβαινει, ος ευσεβης ωνομαστο δια
χρηστοτροπιαν, τα σκηπτρα διιθυνας τε εν ετεσι δις δεκα προς αλλοις δυο της ζωης
θανων αποστερειται. και μετ' αυτον εκρατησεν ο Μαρκος Ἀντωνινος. ουτος εν πασηι
τεθραπτο σοφιαι και παιδειαι, και χαρισι των αρετων κατακομος υπηρχε, και πασαις
κατηγλαιστο των αρετων ιδεαις· διο και προσεφερετο πασι σοφοις εντιμως, και
συνεχεσιν ηρδευε ταις μεγαλοδωριαις. τουτον φασιν οι παλαιαν γραψαντες
ιστοριαν, επιτρεχοντων πολλαχου μυριων πολεμιων και πασαν την Ῥωμαικην
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορθουντων και κειροντων, χρηματων απορουμενον, σφιγγομενον ενδειαι και
μηδαμοθεν εχοντα στρατον αντεφοπλισαι, τον κοσμον τον βασιλειον εν αγοραι
προθειναι, επιπλον παν χρυσουφες, περιπορφυρους κανδυς και στεφη καταμαργαρα
και κλινας λιθοστρωτους αυτην τε πασαν την λαμπραν στολην της βασιλειας, και
παντα τον βουλομενον κηρυξαι δημοσιαι ωνεισθαι τα προκειμενα μηδεν τι
δειλιωντα. ωνουντο μεν οι θελοντες, και χρηματα συνηκτο· ο βασιλευς δε τωι
στρατωι σκορπισας το χρυσιον αντεπεξηλθε τοις εχθροις, και μαχην συγκροτησας
κατα πολλην ευχερειαν των δυσμενων εκρατει, και τρεψας παντας εις φυγην και
κτεινας και σκυλευσας ολους εκειθεν θησαυρους εκτησατο χρηματων, και παλιν
χρηματα προθεις της αγορας εν μεσωι εκηρυσσε τον θελοντα λαμβανειν το χρυσιον
και το κτηθεν, ει βουλοιτο, παλιν αποδιδοναι. ουτος και Λευκιον γαμβρον τον συν
αυτωι κρατουντα εκπεμπει πολεμησοντα Παρθοις τοις φιλομαχοις, των Παρθυαιων
αρχοντος τοτε του Βολογεσου. ην δε καλος ο Λευκιος το σωμα και την γνωμην,
ευμηκης, ευοπτος, ηδυς, ξανθοκομος, ροδοχρους· ος και συμμιξας τοις εχθροις
υπερωφρυωμενοις επι τε πληθει και στρατωι και φαρετροφοριαι, τελος κατηγωνισατο
το τοξοφορον εθνος. Ἀλλα γαρ ωδε γεγονως του δρομου και του λογου θαυμαζω το
παλιντοκον του των ανθρωπων γενους, και πως ουκ εξεικαζονται παιδες τοις σφων
πατρασιν. αει μεν λεοντοθυμον σκυμνον ο λεων τικτει και παρδαλις ταυτοθυμον και
τιγρις αυτοτιγριν· παρα δ' ανθρωποις ανισοι παιδες προς τους τοκεας. και δηλον ως
προαιρεσις τουτων η παραιτια. προς τι μοι ταυτα λελεκται, και τις σκοπος τωι λογωι;
ο Μαρκος μεν τοις φυσικοις υπεκυψε νομιμοις και την πηλον απεδωκε τηι δανεισασηι
φυσει δεκα κρατησας ετεσι συν τοις λοιποις εννεα· υιος δ' εκεινου Κομοδος
παρηλθεν εις το κρατος, μειραξ πατρωζων κατ' ουδεν, μηδ' εμφερες τι φερων τωι
Μαρκωι τωι γεννησαντι και τωι πεπαιδευκοτι. μιμοις γαρ εχαιρεν αει και μονομαχων
θεαις και γυναιξι και φαυλουργοις ανδρασι και μεθυσοις, και ξιφος ειχεν ενεργον
κρεανομουν και θυον τους δυνατους και προυχοντας και τους ευπορωτερους. οθεν
και τελος ευρατο καταξιον του βιου· φαρμακοις γαρ απερρηξε ψυχην την μιαιφονον
και την ζωην κατεστρεψεν αωρως και προ χρονου, δις εξ κρατησας ετεσι του
βασιλειου κρατους. Ῥωμαιων δ' ηρξε μετ' αυτον Περτιναξ ο τριγερων, ος μηδε
φθασας αγαγειν εις βασιλειους δομους τους παιδας η την γαμετην ανομως ανηιρεθη.
Ἦν δε τις Ἰουλιανος ∆ιδιος κεκλημενος· ουτος, ως λογος, ωνιον εκτησατο το
στεφος, τους ταγματαρχας του στρατου χρημασιν υποφθειρας. αλλα γαρ ουκ
απωνατο της βασιλειου τυχης, Σεβηρου δε του Λιβυος επανασταντος τουτωι
μαχαιρας εργον γινεται και κακιγκακως θνησκει, μηδε γευσαμενος σχεδον του
μελιτος του κρατους, δυο και μονοις εντυχων μησι της βασιλειας. η δε πολυζηλος
αυτον απολιπουσα τυχη Σεβηρωι προσεγελασε και χαροπον ενειδε. Τουτον ακουω
δειμασθαι λουτρον το του Ζευξιππου, το μεγα και περιπυστον της Βυζαντιδος θαυμα,
και τουτο δη το θεατρον το της ψυγαγωγιας, το πολεις ολας ικανον στεγειν και
γεναρχιας, εν ωι προς τερψιν θεουσιν αμιλλητηρες ιπποι. Ὁ δε Σεβηρος ικανως
επιβιους τωι κρατει, και δεκα ολοις ετεσι προσδιαρκεσας τουτωι συν αλλοις εξ προς
τωι ενι, νοσωι δεινηι εμπιπτει, και μελλων θνησκειν τοις παισι τα σκηπτρα καταλειπει,
ων ο μεν πρωτος ελαχε την Ἀντωνινου κλησιν, ον ελεγον Καρακαλλον, ο μετ' αυτον
δε Γετας αρχηθεν κατωνομαστο προς των γεγεννηκοτων. ουτοι δ' εις εξ
κρατησαντες της βασιλειας ετη και μηνας δυο της αρχης και της ζωης στερουνται.
Των σκηπτρων τοινυν ο πεττος συχνακις μεταπιπτων συν αλλοις εχαρισατο την
αυτοκρατοριαν και τωι ∆ιοκλητιανωι τωι παρανομωτατωι, ος προσεταιρισαμενος τον
ταυτογνωμονουντα Μαξιμιανον Ἑρκουλιον, του Σατανα τον παιδα, του κρατους
εσχε κοινωνον. της ανοχης σου, λογε! και συνδραμοντων εις ταυτο δυο κακων
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεγαλων, ποιον δεινον ουχι παρην, ποιον δ' ουκ ετολματο! σφαγαι και πονοι
πανταχου, και λιμνασμος αιματων. και το ζοφωδες της ειρκτης ειχε πολλους
εμφρουρους, και μαλλον τους απο Χριστου την κλησιν εσχηκοτας· πνευσαντες γαρ
σφοδροτερον ανεμων βαρυθροων της ευσεβειας το φυτον αρτιφυτον υπαρχον
εφιλονεικουν εκ ριζων πρεμνοθεν ανασπασαι ως κλαδον νεομοσχευτον, ως απαλον
δενδριον. εντευθεν στρεβλαι και δεσμα, καταθυσις ανθρωπων, και σαρκες
μελιζομεναι καθαπερ εν μακελλωι. αλλα θυμομαχησαντες αλογιστα προς τουτο, και
ματην υλακτησαντες ως κυνες λυσσητηρες, ονομα δε το του Χριστου σβεσαι μη
δυνηθεντες, μανεντες οι τρισαθλιοι ριπτουσι μεν το στεφος, εις τυχην δε καταγουσιν
αυτους ταπεινοτεραν, και κηπων επιμεληται και φυτευται δενδρεων και
φυτοσκαφοι γινονται, και λαχανοκομουσιν. αναλαβεσθαι παλιν δε θελησαντες το
κρατος και του σκοπου διημαρτον και του καταθυμιου, και τας ψυχας απερρηξαν
θανατοις βαρυτατοις, της βασιλειας αρξαντες εικοσι δυο ετη. Ουτοι λαμβανουσι
γαμβρους αυτων ταις θυγατρασιν, αναγορευσαντες. αυτους Καισαρας οια τεκνα, ο
πρωτος μεν Γαλλεριον επι τηι Βαλεριαι, Μαξιμιανος δε Κωνσταντα τον του Κλαυδιου
παιδα του προ μικρου το της αρχης ανεζωσμενου κρατος. ειχε δ' ο Κωνστας γαμετην
Ἑλενην την ολβιαν, εξ ης ο μεγας νικητης προηλθε Κωνσταντινος· αλλα γαρ
δυσωπουμενος το κηδος του τυραννου αυτην αποβαλλομενος μιγνυται Θεοδωραι,
Μαξιμιανου τηι θυγατρι, και παιδας αποτικτει, μεθ' ων και τον Κωνσταντιον του
Γαλλου τον πατερα και του παρανομησαντος και δεδυσσεβηκοτος Ἰουλιανου του
μυσαρου και καταρατοτατου. Ὁ Κωνσταντινος τοιγαρουν του Κωνσταντος το λαχος
ως πατρικον παραλαβων, και βλεπων τα Ῥωμαιων κακως περιστροβουμενα ζαλαις
αλλεπαλληλοις ως της αρχης εις πλειονας αρχας διηιρημενης (ηρχε και γαρ
Μαξεντιος, και μετ' αυτου Σεβηρος, και Μαξιμινος συν αυτωι μετα του Γαλλεριου),
εγειρει μαχας κατ' αυτων, κατατροπουται παντας, και βασιλευς καθισταται και
κρατωρ μονοκρατωρ, και θρεμμα γινεται Χριστου σεπτης αγελαρχιας, πρωτος
ανακτων τωι Χριστωι προσκολληθεις γνησιως. ουτος καθειλε τους βωμους, εκλεισε
τα τεμενη εν οις προσηγον Ἕλληνες δαιμοσι τας θυσιας, και των αισχρων
εναγισμων και ρυπαρων οργιων σχολην κατεψηφισατο και πασης βδελυριας. και
γεγονε περιτρανος σαλπιγξ αργυροσαλπιγξ, απ' ακρων γης εις ακρα γης ηχουσα και
βοωσα, και πανταχηι σαλπιζουσα την εις τον κτιστην πιστιν. πολεως δε βουλομενος
δομητωρ χρηματισαι την των τυφλων κατελαβε Χαλκηδονιων πολιν. και κτιζειν
απαρξαμενος πραγμα κατειδε ξενον· και γαρ μεγαλοπτερυγες ορνιθες επιπταντες
τους λιθους αφαρπασαντες μετηνεγκαν εκειθε επι την πολιν Βυζαντος την
περικαλλεστατην. ο τοινυν θεοφρουρητος αυταναξ Κωνσταντινος ουκ απο τυχης
εγνωκως, αλλ' ουδ' εκ ταυτοματου συμβηναι το γενομενον τουτο περι τους λιθους,
εκειθεν μεταθεμενος στρεφει την γνωμην ολην επι την πανευδαιμονα πολιν των
Βυζαντιων, και πολιν ολβιοπολιν αυτηι προσανεγειρει, πολιν την μεγαλοπολιν,
πολιν την νεαν Ῥωμην, Ῥωμην την αρρυτιδωτον, την μηποτε γηρωσαν, Ῥωμην αει
νεαζουσαν, αει καινιζομενην, Ῥωμην αφ' ης προχεονται χαριτων αι συρμαδες, ην
ηπειρος προσπτυσσεται, θαλασσα δεξιουται, ηπιως αγκαλιζονται παλαμαι της
Ευρωπης, αντιφιλει δ' ετερωθεν το της Ἀσιας στομα. Ἀλλα τα μεν αυχηματα ταυτης
της βασιλιδος ετερου λογου και καιρου καταριθμειν και γραφειν· επι δε την διηγησιν
παλιν επανιτεον. ο γαρ τοι γαληνοτατος και μεγας Κωνσταντινος ετεσι μεν
εκρατησε δεκα συν αλλοις δυο της πρεσβυτερας Ῥωμης και δις δεκα Βυζαντιδος· ως
δ' εμελλεν ως ανθρωπος εκ γης γεγεννημενος τον χουν αποφορτιζεσθαι και τηι πηλωι
διδοναι την δανεισθεισαν παρ' αυτης του σκηνους κεραμειαν, Κωνσταντιον τον
δευτερον υιον αναγορευει πασης ευας κρατορα, τοις δε παισι τοις αλλοις (ησαν δ'
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις ονοματα Κωνστας και Κωνσταντινος) χειριζει τα προσεσπερα και Ῥωμην και
Γαλλιας. αλλ' ουτοι μεν απεσβησαν ταχιον και προ χρονου, πολεμον φευ εις
εμφυλον αλληλοις κατασταντες και τας αλληλων θελοντες αρπασαι κρατοριας· εις
μονον δε Κωνσταντιον το παν μετεβη κρατος, ος τα μεν πρωτα Καισαρα τετιμηκε τον
Γαλλον, τον αυτανεψιον αυτου, τον Κωνσταντιου παιδα, βασιλειωντα δε μαθων και
τυραννειν ορμωντα και παντα μηχανωμενον ωστε τυχειν του ποθου την κεφαλην
αφειλετο, πασαν ορμην προφθασας. τον αδελφον του Γαλλου δε, τον χοιρον τον
δυσωδη, Ἰουλιανον τωι Καισαρος εκοσμησε στεφανωι· εφ' οις αστειζομενος δηθεν ο
παραβατης, και την εσθητα την αυτου δεικνυς την εκ πορφυρας, εκεινο το
θρυλουμενον επελεγε τοις πελας "πορφυρεος τε θανατος κατελαβε και μοιρα," ως εν
χλαμυδι πορφυραι και Γαλλου τεθνηκοτος. μετα μικρον δ' αποστατει θεου και
βασιλεως, εξομνυται τον σεβασμον ον ειχεν εις τον κτιστην, και προσκολλαται
δαιμοσι τοις τρισαλιτηριοις, αιμασιν αποπλυνει δε φευ το λουτρον το θειον, οπλα
κινει και πολεμον κατα του σεσωκοτος, και περιτιθησιν αυτωι την αυτοκρατοριαν.
οπερ μαθων Κωνσταντιος, και τωι θυμωι καχλασας, νοσωι πιεζεται δεινηι, και μετ'
ολιγον θνησκει, καταρξας το βασιλειον εικοσι κρατος ετη, ταυτα τα τρια πονηρα τα
παρ' αυτου πραχθεντα ανακλαιομενος πικρως και φερων επι γλωττης, του Γαλλου
την αναιρεσιν αδικως γεγονυιαν, πιστεως την παρατροπην και την καινοτομιαν, και
την αναρρησιν αυτου του θεομισεστατου. Ἀλλα γαρ ουκ ενυσταξεν επι μακρον η
δικη, ουδ' ο παντοπτης οφθαλμος εκαμμυσεν εις πλεον, αλλ' ηγειρε το βλεφαρον,
ειδε τον αποστατην, κατειδε τους εναγισμους και τας ζωοσφαγιας, τους των
αιματων ποταμους, τας ανθρωποκτονιας, και παν αισχρον και μυσαρον και πληρες
δυσσεβειας το παρ' αυτου τελουμενον, και μυσαχθεις την λυσσαν τοις Περσαις
παραδεδωκεν ως λεουσιν αγριοις τον χοιρον τον πηλοφυρτον πικρως διασπαραξαι.
και πιπτει μεν ο δυσσεβης εργον φανεις ρομφαιας, μηνας επτα το ευκλεες κρατος της
βασιλειας συν ετη δυο δυσσεβως ταραξας και κυκησας· η γη δ' ου παραδεχεται το
σκηνος του βεβηλου, αλλ' εν σεισμωι και τιναγμωι κατωθεν αποπτυει τον ασεβειας
συσσεισμωι δονησαντα την κτισιν. και παλιν λαμπει φαιδρωπον της πιστεως η χαρις
το στεφος Ἰωβιανου του κρατους δεξαμενου. Ἀλλα και τουτου προς μικρον της
τυχης γευσαμενου και παρελθοντος ταχιον και γηθεν μετασταντος (μηνας οκτω γαρ
της αρχης εκρατησε Ῥωμαιων) εις Ουαλεντινιανον τα σκηπτρα μεταβαινει, ος
αδελφον Ουαλεντα το στεφος περιβαλλει και της ευας κρατορα τουτον αναδεικνυει,
τον δε καλον Γρατιανον της πρεσβυτερας Ῥωμης, τον εκ Σεβηρας γαμετης αυτωι
γεγεννημενον. Ουαλης μεν ουν ο δυσσεβης προσθεμενος Ἀρειωι τωι κατα του
δεσποτου μου κακως φρυαξαμενωι, και τον λαον τον ευσεβη πικρανας και
συνθλιψας, πυρος τροφη μετ' ου πολυ γινεται του παμφαγου, αχυρμιαν καθυποδυς
εν τωι τους Σκυθας φευγειν, δεκα προς τεσσαρσιν αρχης κρατησας της ευας. ο δε
καλος Γρατιανος Ουαλεντος πεσοντος, και πασης ηδη της αρχης εις τουτον
μεταστασης (και γαρ Ουαλεντινιανος εφθη δουναι το χρεος, ο της παροδου της εις
φως αιτιος φανεις τουτωι, χρηστος ανηρ, θεοσεβης, αλκιμος τα προς μαχας, δυο προς
δεκα της αρχης κρατησας των Αυσονων), τον πρωτον Θεοδοσιον αρχειν της εω
πεμπει, ανδρα βριθυν, αρεικον, εξ Ἱσπανιας φυντα, ου χαρισαμενος αυτωι το κρατος
αλογιστως, δους δε της νικης επαθλον ηνπερ κατα βαρβαρων υπερβαινοντων
ψαμαθον την παραγιαλιτιν υπο θεου φρουρουμενος ηνυσεν ο γενναδας. ο κρατωρ
ουν Γρατιανος εκεινον βασιλευσας και τοις ευοις γενεσι μοναρχον επιστησας, τα
μερη τα προσεσπερα και Ῥωμην οικειουται. Ουτος, φασιν, ο βασιλευς γυναιου
προσελθοντος και κατειποντος προς αυτον του συνομοζυγουντος οτι πληγας και
ραβδισμους αυτηι συχνως επαγει, "ουδεν, ω γυναι, προς εμε τουτ' εφησεν ευστοχως.
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινης δε της γυναικος αυθις προσεπειπουσης και κατ' αυτου βουλευεσθαι
Γρατιανου τον ανδρα, παλιν ανταπεκρινατο "τι σοι προς τουτο, γυναι;" ευστοχως δ'
ουτω τοι φασι Γρατιανον τοξευειν ως φρενας εχειν λεγεσθαι Γρατιανου τα βελη.
Τουτου σφαγεντος οικτιστα παρα τινος τυραννου ο κρατωρ Θεοδοσιος Ῥωμην
καταλαμβανει, και τον φονεα τιννυται, και το της Ῥωμης κρατος εις
Ουαλεντινιανον τον νεον μεταφερει, τον αδελφον Γρατιανου του βεβασιλευκοτος.
και παλιν αλλος ταραχος, παλιν βαρυθρους κλυδων, το της αρχης φιλονεικων
καταποντισαι σκαφος. Ευγενιος τις τυραννει, και βασιλευς αγχονηι χρησαμενος
οδυνηρως τον βιον καταστρεφει. και παλιν Θεοδοσιος κατα του παλαμναιου.
ζωγρειται γουν ο τυραννος, δεσμειται χειροπεδαις, του θρασους δικας τιννυσι και
των τετολμημενων, και της ζωης και της αρχης ελεεινως εκπιπτει. και βασιλευς
Ὁνωριος της πρεσβυτερας Ῥωμης και κρατωρ αναδεικνυται προς του πατρος
αυταναξ, ος εκ Πλακιλλης γεγονεν υιος Θεοδοσιωι. Θεοδοσιου δε λοιπον τον βιον
λελοιποτος, εν ετεσιν ιθυναντος δεκαεπτα το κρατος, Ἀρκαδιος χειριζεται τους
οιακας της εω, εκ των αυτων αναφυεις σπερματων Ὁνωριωι. τοτε καταφρονησαντες
ως μαλακοκαρδιου του της εσπερας αρχοντος αιματορροφοι Γοτθοι, φιλοπλον
εθνος, δυσμαχον, χαιρον ανδροκτασιαις, των ορων κατατρεχουσι της παλαιτερας
Ῥωμης, και πλουτον τον βασιλειον Ἀλαριχος λαμβανει και Πλακιδιαν αδελφην
ουσαν του βασιλεως, ητις φυγουσα παρευθυ τας χειρας των βαρβαρων σπουδηι προς
τον Ὁνωριον τον αδελφον εκτρεχει, εις Ῥαβενναν στερροπυργον πολιν
προσπεφευγοτα, και Κωνσταντιωι ζευγνυται τωι ταυτην σεσωκοτι· εξ ων
Ουαλεντινιανος ο νεος απετεχθη, ο μετα ταυτα βασιλευς αναδειχθεις της Ῥωμης. ως
δε τον χουν Ἀρκαδιος απεθετο του σκηνους, ετεσι δεκα προς τρισιν αισιως
βασιλευσας, της εω Θεοδοσιος εγκαθηται τοις θρονοις, ον βασιλευς Ἀρκαδιος εξ
Ευδοξιας εσχεν. Ὁ τοινυν Θεοδοσιος ιδιαν θυγατερα πεμπει Ουαλεντινιανωι προς
γαμου κοινωνιαν. αλλα γαρ το φιληδονον τουτου του νεανιου και λυττησις
ακαθεκτος η της φιλοσαρκιας ζωης αυτον εστερησε και κρατους βασιλειου, και την
του λεχους κοινωνον κατηγαγεν εις υβριν. οπως δε τουτο γεγονεν ειρησεται
συντομως. Μαξιμος ην υπατικος εν Ῥωμηι πρωτιστευων. τουτωι συνυκει γυναιον
επεραστον την οψιν, καλλος αμηχανον αυχουν, κηπος αντικρυς καλλους· εκοσμει δε
το γυναιον η σωφροσυνη πλεον. οπερ ιδων ο βασιλευς αλισκεται τωι καλλει, και
παντα καλων συγκινει προς το τυχειν του ποθου. τωι γουν ανδρι της γυναικος
Μαξιμωι συγκυβευων και καθυπερτερος φανεις, μη φεροντος χρυσιον, λαμβανει τον
δακτυλιον τον χρυσεον εκεινου, φερεγγυον εσομενον των εποφειλομενων. εκπεμπει
τον δακτυλιον τηι γυναικι σημειον, την αφιξιν ενδωσοντα την προς την βασιλιδα.
πιστευει τουτοις η γυνη, γνωριζει το σημειον. φθανει προς τα βασιλεια. τινα τα μετα
ταυτα; ο βασιλευς απολαβων ταυτην αισχυνει βιαι. μανθανει ταυτα Μαξιμος,
πιμπραται την καρδιαν, εις αμυναν οπλιζεται, δολους παντοιους ραπτει, και
τελευταιον θανατοι ξιφει τον βασιλεα, φρουρων αριστων στρατηγων πρωτον αυτον
στερησας, αισχυνει και την γαμετην τουτου την Ευδοξιαν. η βασιλις δεινοπαθει, την
υβριν αναστενει, και πεμπει προς Γιζεριχον των Ουανδηλων ρηγα, κατα της Ῥωμης
επελθειν εκεινον παρορμωσα. επηλθεν ο Γιζεριχος, εκρατησε της Ῥωμης,
ηνδραποδισατο πικρως, δορυαλωτους εσχεν αυτην τε την βασιλισσαν και τας
εκεινης κορας. Ἡ μεν ουν Ῥωμη προς μικρον ετι βασιλευθεισα το κρατος το
βασιλειον εις τελος αφηιρεθη, και των βαρβαρων τοις ρηξιν ειξε και τοις εθναρχαις,
και ταις παλαμαις δυστυχως τουτων εταπεινωθη. ηρξε μεν ουν ο Μαξιμος ο τοτε
τυραννησας, και μετ' αυτον Ἀνθεμιος, Ὀλυβριος ο πανυ· μετα δε τον Ὀλυβριον
εκρατησε Μαΐωρ, και μετ' αυτον Γλυκεριος, και μετα τουτον παλιν Νεπωτιανος
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὀρεστης τε, και μετα τον Ὀρεστηνο παις Ῥωμυλου της αρχης ηψατο τελευταιος. και
πολις μεγαλωνυμος, η των Ῥωμαιων πολις, Ῥωμυλον σχουσα κατ' αρχας εννομον
βασιλεα, και παλιν περιστησασα το κρατος εις Ῥωμυλον ουκετι την κυβερνησιν
εσχεν εκ βασιλεων, βαρβαροις δ' υποκυψασα και χωροβατηθεισα, και τουτοις
δυστυχησασα δορυληπτος γενεσθαι, ρηγας κατειδεν αρχοντας, χωραρχας,
σατραπαρχας. και στερηθεισα δυσκλεως υπατων και κρατορων και δικτατορων και
βουλης, αλλα και πατρικιων, επωμαδιαν ηνεγκε την ζευγλην των βαρβαρων. και
πρωην χρηματιζουσα βους αγελαιος αζυξ υπηκοος εγενετο δυνασταις αροτρευσι, και
γης τοις αυλακισμασι τρυχεσθαι κατεκριθη. Και ταυτα μεν συμβεβηκε τηι πρεσβυτεραι
Ῥωμηι· η δ' ημετερα τεθηλεν, αυξει, κρατει, νεαζει, και μεχρι τελους αυξοιτο, ναι
βασιλευ πανταναξ, τοιουτον σχουσα τηλαυγη φωσφορον βασιλεα, μεγιστον
Αυσονανακτα, μυριονικηφορον, Κομνηνιαδην Μανουηλ, πορφυρας χρυσουν ροδον,
ουπερ το κρατος ηλιοι μετρησαιεν μυριοι. Ἀλλα γαρ παλιν εις οδον ο λογος
αναγεσθω, και τερματουτω τον λοιπον δρομον της ιστοριας. Τον νεον Θεοδοσιον ετι
παιδισκον οντα αγοντα τε την απαλην και πρωτην ηλικιαν Ἀρκαδιος ενιδρυσε τοις
βασιλειοις θρονοις, και φυλακας επεστησεν αυτωι της βασιλειας τους της συγκλητου
προυχοντας και τους αγχινουστερους, και συν αυτοις τον αρχοντα Περσιδος
Ἰσδιγερδην· ος και μαθων επιβουλην κατα Θεοδοσιου τυρευομενην εκ τινων
ανδρων φιλοτυραννων ηπειλησεν επιδραμειν αχρι και Βυζαντιου συν μυριασι
μαχητων αλκιμων οπλοφορων. οι τοινυν βουλευσαμενοι κατα του βασιλεως,
κατασεισθεντες τας ψυχας τωι φοβωι του Περσαρχου, το δυσνουν απεβαλοντο και την
κακοτροπιαν, και της βουλης απεσχοντο και των εγχειρηματων. ως αρα το
χρηστοτροπον εστι καν τοις βαρβαροις, και την φιλιαν ατρωτον και την
φιλαλληλιαν οιδεν ανηρ αλλογλωσσος αθολωτον φυλασσειν· το γαρ καλον εκ
φυσεως απασιν ενεσπαρη. Ἦν δ' αδελφη τωι βασιλει τουτωι Θεοδοσιωι σεμνοτροπος,
σεμνοβιος, την κλησιν Πουλχερια, και καλλει διαλαμπουσα σωματος ευπροσωπου,
και στιλβουσα ταις χαρισι της ενδον ευπρεπειας· ητις παρθενον συντηρειν αυτην
προελομενη και της αγνειας ασυλον φυλαττειν τον λειμωνα, αρρενων μεν απεσχετο
καθαπαξ ομιλιας, τωι καθαρωι δ' επεχαιρε και τωι κοσμιωι βιωι, και ζεσιν επεδεικνυτο
προς πασαν χρηστουργιαν. ου μονον δε τον εαυτης ουτως εκοσμει βιον, αλλα γε και
τον αδελφον παντοιαις επινοιαις εις αρετην ερυθμιζεν και τροπους φιλοκαλους. η
και συνυκισεν αυτωι προς γαμου κοινωνιαν την καλλεσιν αστραπτουσαν παντοιοις
Ευδοκιαν, ητις λειμωνα φερουσα καλλους εν τωι προσωπωι ωρματο μεν εξ Ἀθηνων
των περιλαλουμενων, προς δε την Βυζαντος λαμπραν αφικομενη πολιν, εφ' ωι
κατηγορησειεν ιδιων ομογνιων ως της ουσιας του πατρος αυτηι μη μεταδοντων,
πολλωι κερδαλεωτερον το παρεργον ευρισκει. το δ' οπως τουτο γεγονε λογωι
συντομωι φρασω. Ἦν εν Ἀθηναις τις ανηρ, Λεοντιος την κλησιν, εις ακρον
αφικομενος πασης φιλοσοφιας, και λογικης και φυσικης και της αστεροσκοπου.
τουτωι μιας εκ γαμετης ετεχθησαν τρεις παιδες· δυο μεν ησαν αρρενες, τριτατη δε
θυγατηρ, θυγατηρ αγλαομορφος επιχαριτωτατη. Ἀθηναις ωνομαστο προς του
πατρος η κορη. ως ουν τον βιον εμελλε λιπειν ο ταυτην σπειρας, επιθανατιον
συνθεις και τελευταιον γραμμα τοις μεν παισι κατελιπε τοις αρρεσι τον βιον, οποσος
εν ιματισμοις, οποσος εν χρυσιωι, εν οικοις, εν βοσκημασιν, εν σκευεσιν, εν δουλοις
(ην γαρ τοι μεγαλοπλουτος και των βαθυκτημονων)· τηι θυγατρι δ' εκελευσε, και
ταυτα φιλουμενηι, μονους χρυσινους εκατον παρασχεθηναι κληρον, την τυχην την
περιλαμπρον αρκειν εκεινηι φησας, απασης υπερφερουσαν γυναιων ευποτμιας. ο μεν
ειπων εξεπιε τον του θανατου σκυφον, οι δε της κορης αδελφοι φαυλοτροποι
φανεντες πασαν εσφετερισαντο την πατρικην ουσιαν και παντελως αποκληρον
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθεντο την νεανιν. εφ' οις υπερπαθησασα και την ψυχην πληγεισα τηι μητραδελφηι
προσεισιν Ἀθηναις η κορη, κοινουται τα καθ' εαυτην, την συμφοραν δακρυει,
περιπαθεσι στεναγμοις εκτραγωιδει το παθος. οικτειρει το κορασιον πενθουν η
μητραδελφη, υπερ της αδελφοπαιδος πιμπραται την καρδιαν, και συν αυτηι και μετ'
αυτης ως ειχεν αφικνειται προς πολιν την πρωτοπολιν, προς πολιν την του κρατους.
τηι Πουλχεριαι προσεισι τηι χαριτοκοσμητωι, επικουριαν εξαιτει, δειται βοηθηθηναι
την κορην την των εαυτης αδικως στερουμενην. θαυμαζει της νεανιδος η βασιλις το
καλλος, εκπληττεται τας φεραυγεις χαριτας του προσωπου, θαυμαζει την ευσυνετον
μεγαλογνωμοσυνην. πυνθανεται ει την αυτης εφθαρται παρθενιαν, και γνουσα
κοιτης απειρον την κορην χρηματιζειν και το καλον ακιβδηλον φυλαττειν της
αγνειας λουτρωι καθαιρει τωι σεπτωι, την κλησιν μεταμειβει, μετονομαζει την καλην
νεανιν Ευδοκιαν, συναπτει τε τωι βασιλει και ζευγνυσιν εις λεχος, συναραμενου τα
πολλα προς τουτο και Παυλινου, ος εν τοις πρωτοις τετακτο των βασιλεως φιλων.
εκ ταυτης Θεοδοσιος ετεκεν Ευδοξιαν, ην Ουαλεντινιανωι σκηπτροκρατουντι Ῥωμης
της πρεσβυτερας επεμψεν εις γαμου κοινωνιαν. Ἀλλ' ην ουδεν, ως εοικεν, ευτυχημα
του βιου ζαλης και λυπης αμιγες, ουδε τις ευποτμια μη συναναφυομενον εχουσα και
το κνιζον· και γαρ και ροδον ευοσμον φρισσει πυκναις ακανθαις, ηλιου τε το
βλεφαρον σκοτιζουσι νεφελαι, και φθονος επιφυεται τοις το καλον ασκουσι, και παν
ευτυχημα λαμπρον και παν σεμνον του βιου φερει και το δυστυχημα
συνανακεκραμενον. Ἀλλα γαρ τι μοι βουλεται το προαισμα του λογου; η βασιλις
επεπλεε την αλμην την του βιου ευδιεινοις και γαληνοις πνευμασι φερομενη·
αταραχον διηνυε τον πλουν της ευποτμιας, ωσπερει πλοιον φορτηγον ως εξ ουριας
πλεον. αλλ' αιφνης εξεφυσησεν ως καταιγις ο φθονος, και λαιλαψ συνεταραξε την
θαλασσαν και κλυδων· νεφος ερραγη θολερον, κατηγαγε χειμωνα, συνεσεισεν
εδονησε την σκαφην ως φυλλαδα, και φλοισβους ηγειρε δεινους και ταραχον
βαρυθρουν, και την μεν ναυν συνετριψε, τηι δε ναυστολουμενηι στομα δεινον
υπηνοιξε χασματος δυσαλυκτου. εντευθεν η βασιλισσα πικριας ενεπλησθη και
πειρασμοις επαλαισε βαρυσυμφορωτατοις. τι δ' ην αυτηι το συμπεσον ο λογος
ιστορησει. Θεοδοσιωι βασιλει τωι συζυγουντι ταυτηι μηλον καλον ευμεγεθες πενης
προσηνεγκε τις. ο δε το καλλιπροσωπον θαυμασας της οπωρας, και της ευχροιας
αγασθεις αλλα και του μεγεθους, ως τι καινον το δωρημα τηι βασιλιδι πεμπει· οπερ
μεγαλων γεγονεν αρχη πειρατηριων, ουχ ηττον η της Ἔριδος της φθονερας το
μηλον, οπερ επεισικωμασεν επι κακωι τοις τοτε θυουσι γαμοδαισια Θετιδος και
Πηλεως. οια και γαρ συμβεβηκε δια το μηλον τουτο! εθαυμασεν η βασιλις την ωραν
της οπωρας, υπερφυες ηγησατο το χρημα το του μηλου, και φιλοτιμως εχουσα προς
τον καλον Παυλινον ως συναραμενον αυτηι προς υψος βασιλειας, τωι μηλωι τωι
πικροποιωι τον ανδρα δεξιουται. εκεινος δε τωι βασιλει το δωρον αντιπεμπει, μη
κατειδως, ως εοικεν, οθεν παρεισεφθαρη· ετυχε γαρ τωι βασιλει μη συμπαρων ο
ταλας ηνικα Θεοδοσιος εδεχετο το μηλον, Ἅιδου πικραν, αν ειποι τις, οπωραν
θανασιμην, ης κηπευτης ο θανατος και φυτηκομος Ἅιδης. οραι το μηλον ο κρατων,
γνωριζει την απωραν, κρυπτει το μηλον παρ' αυτωι, σιγηι παρακατεχει, πυνθανεται
της γαμετης οπηι το μηλον ειη, ειπουσαν οτι βεβρωκεν ορκοις καταλαμβανει. η δε,
της τυχης της πικρας, ως εοικε, σφαλλουσης αντομνυσι καταφαγειν. τινα τα μετα
ταυτα; εις υπονοιας ο κρατων ουκ αγαθας εμπιπτει, δεικνυσι το κρυπτομενον,
ελεγχει ψευδομενην, θυμουται, μαινεται, μισει στυγει την βασιλιδα. εντευθεν
επεμορμυρε των πειρασμων το κυμα και συμφορας η θαλασσα και των κακων ο
κλυδων· εντευθεν ανυποφορον, ηλιε, παθος ειδες. ο μεν Παυλινος θανατον
ετρυγησεν εκειθεν, και ξιφος αιματοχαρτον εμεθυσε τωι φονωι· η βασιλις το μισος δε
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γνουσα του βασιλεως εις πολιν Ἱερουσαλημ ως ταχος αφικνειται, κακεισε το
λειπομενον ανυσασα του βιου της φυσεως της γεηρας εκτιννυσι το χρεος. Ουτος ο
Θεοδοσιος ταλλα μεν ην αστειος, χαριεις, μεγαλοδωρος, βιβλοις αει σχολαζων, αλλα
τοις προτερημασιν ειχε συναναβαινον και τι κακον ζιζανιον οια του βιου κηρα. αν
γαρ τις οιον δηποτε τουτωι προσηξε χαρτην, εν ερυθρωοις γραμμασιν αυτον
εσημειουτο, μη συσκοπησας μη μαθων οια τα γεγραμμενα. ουτως ουδεν ακεραιον εν
ανθρωπινηι φυσει, ουδεν της λωβης αμιγες της των αποπτωματων. η τοινυν
χαριτοστεπτος και θεια Πουλχερια πολλην εδεικνυ την σπουδην περι τον βασιλεα,
απαλλαγηναι θελουσα τουτον της αμαρταδος· ως δε πολλας και συνεχεις πλεξασα
παραινεσεις και λογοις συνετισασα τοις σωφρονιστηριοις πλεον επεραινεν ουδεν,
τεχναται τι τοιουτον, θηρευει τε τον αδελφον αστειαις επινοιαις. πλαττεται χαρτην
ως αυτου δηθεν του βασιλεως οικετιν χαριζομενον αυτηι την βασιλιδα. διδωσι
τουτον ταδελφωι, δειται του βασιλεως ενσημανθηναι την γραφην γραμμασι
βασιλειοις. ο μεν επενευσεν αυτηι ταυτα λιταζομενηι, και καλαμις εν ταις χερσιν
ευθυς του βασιλεως, και πορφυροβαπτος γραφις τον χαρτην επιστουτο· η δε το
γραμμα σημανθεν ως ερμαιον λαβουσα, ως δουλην αργυρωνητον ειλκε την
βασιλιδα. του δε περιυβριζεσθαι φησαντος επι τουτωι, εκεινη το βασιλειον προυφερε
γραμματειον, κακειθεν ελεγεν αυτην εις τουτο δικαιουσθαι. συνηκεν ουν ο
βασιλευς, ηιδεσθη, κατηισχυνθη, απεσχετο τε του λοιπου ταυτης της αφροσυνης. και
τουτο μεν εις αγαθον κατεληξε το τελος, ως αρα γε τρισευδαιμον και μερος
ευποτμιας ευνοις ανθρωποις συνοικειν και καθαρως φιλουσι και μη καταρυπαινουσι
τα της φιλαλληλιας. Ἔτι σκηπτροκρατουντο δε τουτου του βασιλεως,
αφυπνισθεντες ωφθησαν εξ υπνου μακρολεκτρου επτα καρτερικωτατοι μαρτυρες
νεανιαι. την λυσσαν γαρ εκφευγοντες του δυσσεβους ∆εκιου, εις σπηλαιον
αυτοροφον ομου συνεισελθοντες τοις οροις παρακειμενον πολεως Ἐφεσιων, βαθυν
και μακροκοιμητον ησαν υπνουντες υπνον. αφυπνισθεντες τοτε δε και τοις πιστοις
γνωσθεντες και τιμηθεντες παρ' αυτων και παρα βασιλεως τον νηγρετον
κατεδαρθον και τελευταιον υπνον. Σεισμων αλλεπαλληλων δε γην κινουντων
ριζοθεν και συσσειοντων τας ψυχας ανθρωπων και δονουντων, και πληθους του
φιλευσεβους θεον ιλεουμενου, αιφνης παιδιον αρπαγεν μεχρις αιθερος ανω τον
υμνον τον τρισαγιον ηκουσεν υπ' αγγελων. εμπαλιν δε κατενεχθεν, βαβαι φρικτης
ισχυος! εν μεσοις εξεβοησε πως χρη τον υμνον πλεκειν· ησαν και γαρ ου προ πολλου
προς τουτον εσφαλμενοι. Ουτος ο Θεοδοσιος παρα του Χρυσαφιου απατηθεις και
πικρανθεις κατα της Πουλχεριας πολλαις πολλακις πειρασμων κατεκνισεν ακανθαις
την πασαις κατακοσμητον των αρετων ιδεαις. ευνουχος δ' ην Χρυσαφιος, αλαστωρ,
κακοηθης, εξαγιστος και φονιος και βδελυρος τους τροπους· ου την κακιαν ο
κρατων ως υστερον επεγνω, δημευσας τον καταρατον και πενητα ποιησας υπεροριαι
χαλεπηι παρεπεμψεν ενδικως. ηδη δε χρεος το κοινον του Θεοδοσιου δοντος και την
του σωματος πηλον εις γην αποθεμενου, κρατησαντος εν ετεσι τριακοντα τρισι τε,
εις Πουλχεριαν την καλην το κρατος μεταβαινει, η τις σοφως και συνετως αγαν
βουλευσαμενη ως βασιλεως χρηιζουσι τα πραγματα Ῥωμαιων, μετακαλειται τον
χρηστον Μαρκιανον αυτικα, ανδρα σεμνοις εμπρεποντα και φιλοθεοις τροποις, και
καταδησασα φρικτοις και βαρυτατοις ορκοις αδιαλωβητον αυτης τηρησαι την
αγνειαν, και συγκατατιθεμενον ευρουσα και τον ανδρα, το στεφος περιτιθησιν αυτωι
της βασιλειας, τον δε Χρυσαφιον πικρωι θανατωι καθυπαγει. Παντως δ' ουκ ακαιρον
εστιν, ουδε της τεχνης πορρω, ειπειν περι Μαρκιανου ποθεν και τις υπηρχε. πενης
μεν ην και ταπεινος, αλλα χρηστος τους τροπους· ουκ ων δε γενους ευκλεους, ουδε
των επισημων, ταις ταξεσι συνειλεκτο ταις των στρατευομενων. αρτι δε νεφους
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ισχυρας μαχης αναρραγεντος και Περσαις τοις υπερφροσιν επαγοντος Ῥωμαιους,
νοσωι ληφθεις Μαρκιανος θανατον απειλουσηι εν τινι κωμηι της λαμπρας Λυκιων
επαρχιας κατεμεινε σωματικης χαριν νοσοκομιας. ενθα φιλιαν εσχηκως προς τινας
αυθομαιμους συνην και συνδιετριβεν ως φιλος παρα φιλοις, και της δεουσης παρ'
αυτων προνοιας ηξιουτο. τουτοις προς κυνηγεσιον ποτε πορευομενοις Μαρκιανος
συνειπετο της θηρας κοινωνησων. ως ουν διαβροχοι πολλοις γεγονασιν ιδρωσι, προς
λοφους ανατρεχοντες δυσβατους θηροτροφους και λοχμας υποτρεχοντες και
πολυπραγμονουντες, κατακλιθεντες επι γης νηδυμον υπνον υπνουν. ατερος δε των
αδελφων αφυπνισθεις ταχεως οραι καταδαρθανοντα Μαρκιανον εισετι και φεροντα
βαθυτατον υπνον εν τοις βλεφαροις, ορνιν δε τανυσιπτερον, ορνεοκρατην ορνιν,
αεροπορους πτερυγας ιδιας ηπλωκοτα και χαριζομενον σκιας αυτωι ψυχαγωγιαν.
ουτω τι μεγα και σεπτον η βασιλεια χρημα, αυτοις αξιοτιμητον τοις ζυοις τοις
αλογοις· ουτως αιδεσιμωτατος ορνεοις σαρκοβοροις ο ταυτην αναζωσασθαι θεωι
προωρισμενος. βλεπει, θαυμαζει το συμβαν, τον αδελφον εγειρει, δεικνυσι το
τεραστιον, αμφοτεροι θαμβουνται, και νηψαντι Μαρκιανωι μετα μικρον εξ υπνου το
σκηπτρον προαγγελουσι της αυτοκρατοριας, και σφων επιμνησθησεσθαι λιταζονται
τον ανδρα. ο δ' επινευει και χρηστα καθυπισχνειται τουτοις. και δη χρυσιον ικανον
εκεινων δεδωκοτων απαρας προς την Βυζαντος ευκλεεστατην πολιν Ἀρδαβουριωι
προσεισι τωι πολυχρυσοτατωι. ην δ' αρχων Ἀρδαβουριος απαντων των ταγματων,
συστρατηγον τον Ἄσπαρα και συστραταρχην εχων, μεθ' ου και συναπεπλευσε κατα
του Γιζεριχου. ην δ' αρχων ο Γιζεριχος Λιβυων Ουανδηλων, ωι πολεμουντος
Ἄσπαρος εκ γης απο θαλαττης, εξ ιπποτων απο πεζων, απο θαλασσοπλοων, και
καρτερας της προσβολης Λιβυων γενομενης, και της Ῥωμαιων φαλαγγος επι φυγην
βλεψασης, ζωγρειται και Μαρκιανος συν αλλοις ουκ ολιγοις, καθειργνυται τε συν
αυτοις εν δομοις Γιζεριχου. θελησας ουν Γιζεριχος ιδειν τους δορυκτητους ανωθεν
στας εφ' υψηλου τους ανδρας επεσκοπει, και βλεπει πραγμα δυσπιστον, Μαρκιανον
υπνουντα και δυσμηχανητον αυτωι σκιαν σκευαζομενην υπο πτερυγων αετου. τουτο
θαμβειται βλεψας, θειον τινα λογιζεται τον ανδρα χρηματιζειν και της αρχης
καταξιον Ῥωμαιων και του κρατους. κτειναι μεν ουν απανθρωπον ανδρα τοιουτον
κρινει, προβεβλημενον ανωθεν εις βασιλειας υψος (τον γαρ θεου ταις κραταιαις
φρουρουμενον παλαμαις τις αν ισχυσειε θνητων ολεσαι προ της ωρας; αν η θεου
μεγαλαλκης χειρ σε περιφρουροιη, ου δειλιασηις σιδηρον, ου ξιφος υποτρεσηις, ου
πυρ, ου θυμοβαρβαρον, ου μιαιφονον ηθος)· μεταστειλαμενος δ' αυτον ορκοις
καταλαμβανει, αν των Ῥωμαιων αρξειεν, αν τευξοιτο του κρατους, μη πολεμησαι
Λιβυσι, μη μαχην συγκροτησαι. ουτω και βαρβαρος ανηρ αιδειται βασιλειαν, και τους
θεοθεν τιμητους και θηριωδες ηθος σεβαζεται, φιλανθρωπον αυτοις επεντρανιζων.
εκειθεν ουν απολυθεις απο του Γιζεριχου προς την Κωνσταντινουπολιν αυθις
επανατρεχει, και γηθεν μεταλλαξαντος ηδη Θεοδοσιου αναξ αναγορευεται κρισει
της Πουλχεριας και των Ῥωμαιων αρχηγος και κρατωρ αυτοκρατωρ. ην δ' αγαθος
και συνετος, αστειος, φιλοσωφρων, δενδρον χαριτοφυτευτον, αλσος χρηστοτροπιας.
εξ δε καλως εν ετεσι τα σκηπτρα διιθυνας, χοι τον χουν παρεδωκε, το πνευμα τωι
κυριωι. Ὡς δη τον χουν απηιτησεν η φυσις απο τουτου και μνηματι κατεκλεισε το
γηγενες σαρκιον, η συγκλητος συν Ἄσπαρι τωι τοτε πατρικιωι εις Λεοντα μεταγουσι
την σκηπτροκρατοριαν, τον φροντιστην και λογιστην των Ἄσπαρος πραγματων,
καθυποσχομενον αυτωι θατερου των υιεων τωι στεφει τωι του Καισαρος την κεφαλην
κοσμησαι· ουδε γαρ ην τον Ἄσπαρα κρατους επιλαβεσθαι τηι λυσσηι κατεχομενον
Ἀρειου του βεβηλου. ουτω πολλακις ταπεινους εργαζεται το κερδος, ουτως ελπιδες
πλαζουσι τας των ανθρωπων φρενας. τουτωι ποτε τωι Λεοντι καλως φιλευσεβουντι
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανηρ σοφιας θησαυρος ως Ἕλλην διεβληθη, την κλησιν Ἰσοκασιος, κοιαιστωρ την
αξιαν· καντευθεν απογυμνωθεις τιμης τε και χρηματων επαρχωι τωι της πολεως
εκδιδοται προς κρισιν. ως ουν εισηγετο γυμνος ως δουλος μαστιγιας, ως
χειροδεσμητος ληιστης περιηγκωνισμενος, ο δικαστης ανεκραγεν, επεγγελων τωι
παθει, "γινωσκεις, Ἰσοκασιε, ποθεν εξεκυλισθης, και που σε νυν κατηγαγεν ο κυβος
ο της τυχης;" ο δε συν παραστηματι καρδιας ελευθερωι ευθηκτους εποιησατο τουτωι
τας αποκρισεις. "οιδα το πολυπλανητον της τυχης της αστατου, και συνοιδα μηδεν τι
με καινον καθυποστηναι· θνητην γαρ περικειμενος και γεηραν ουσιαν υπεπεσον και
παθεσι φυσεως ανθρωπινης. συ δ' επιγνους τον κυλινδρον και τον τροχον του βιου
εξενεγκε την δικην μοι τοιαυτην κρινομενωι, οποιαν κρινων συν εμοι την ψηφον
απεφαινου." οχλος ουκουν ο παρεστως θαυμασαντες τον ανδρα, και την σοφην
αποκρισιν αυτου καταπλαγεντες ως φιλελευθερον ομου και πληρη παρρησιας,
εκειθεν αφαρπασαντες αυταις συν χειροπεδαις εις τον ναον τον ιερον μετα κραυγης
ευφημου απαγουσιν και τωι λουτρωι τωι θειωι τελειουσιν. ως αρα πας της αρετης το
χρημα δυσωπειται, αλλογενης, ιθαγενης, Ἕλλην, αλλοθρους, Σκυθης· μονη γαρ
δυναται κοσμειν τους εραστας και σωζειν. Ὁ μεν ουν Ἰσοκασιος ουτω κακων
ερρυσθη ο δ' Ἄσπαρ εφαπτομενος χλαμυδος βασιλειου "ω βασιλευ" επελεγε μεθ'
οσης αναιδειας, "ου χρη τον περικειμενον την πορφυραν χλαμυδα ψευδηγορειν και
πλαττεσθαι ματαιοκροτους λογους. πληρου μοι την υποσχεσιν ην παλαι
καθυπεσχου, συνθεμενος αναγαγειν τον ενα μοι των παιδων εις υψος το του
Καισαρος και την εντευθεν δοξαν." προς ον ανθυπεκρουετο σοφως ο βασιλευων "ου
χρη τον περικειμενον την πορφυραν χλαμυδα παρα τινος καταρχεσθαι και δουλον
χρηματιζειν." Ουτος ο κρατωρ θησαυρους ευρων πολυταλαντους, ολας θαλασσας
ειπηι τις και ποταμους χρηματων, πολεμον αυτεπαγγελτον και μαχην φρικαλεαν και
στολον μυριοστολον και ποντοπορον οχλον και σμηνος υγροκελευθον και πληθος
θαλασσοπλουν κατα Λιβυων συγκροτει και κατα Γιζεριχου, και στρατηγον εφιστησι
κρατορα του πολεμου τον αδελφον της γαμετης Βερινης Βασιλισκον. η στολαρχια
τοιγαρουν εφοβει και τους πορρω, εκαλυπτε την θαλασσαν τοις λαιφεσι των
πλοιων, εστενοχωρει την υγραν σκαφεσιν αλιπλοοις. ησαν τοξοται, πελτασται,
ναυμαχοι, πεζομαχοι, υπερ την αμμον εις πληθυν, το θρασος υπερ θηρα. αλλα
τυραννικωτατον το σθενος του χρυσιου, αλλα δυναμικωτερον μυριων
στρατευματων. τουτο και πολιν ευπυργον εκ βαθρων ανασκαπτει, τουτο και δομους
ολλυσι, τουτο καν τοις πολεμοις ολων εθνων αφανισμον καινοτομειν ισχυει, και
παντα δυναται κυκαν και στρεφειν και συγχεειν. αφυκτον εστι βελεμνον, βαλλει
κατα καρδιας, και χειροδεσμη δυσλυτος, αρρηκτος ποδακακη. δυναται γλωσσαν
αφωνον τιθεναι λαλιστατην και στομα το περιτρανον εις αφωνιαν τρεπειν. τουτωι
συμμαχωι χρωμενος Γιζεριχος ο Λιβυς τον τηλικουτον ισχυσε καταποντωσαι στολον.
ο Βασιλισκος γαρ πολλωι φαρμακευθεις χρυσιωι εβλεψε πρωτος εις φυγην κατα τας
υποσχεσεις, καντευθεν ανετραπησαν τα πραγματα Ῥωμαιοις, και τον Ἰνδους
φοβησαντα και τους εν Βρεττανιαι και παν εθνος και πασαν γην στολον τον
φρικαλεον μονη χρυσιου στιλβηδων ισχυσεν αφανισαι ανευ χειρων, ανευ βελων,
ατερ οπλοφοριας. Και ταυτα μεν συνεβησαν Ῥωμαιοις εν Λιβυηι· ο δε Ῥωμαιων
βασιλευς, ουτος αυτος ο Λεων, ουκ ευτυχησας αρρενος γονου πατηρ γενεσθαι, την
θυγατερα ζευγνυσι Ζηνωνι πατρικιωι, εξ Ἰσαυριας ελκοντι τας ριζας τας του γενους.
τηι δε παιδι του Λεοντος κλησις ην Ἀριαδνη. εκ ταυτης δε τωι Ζηνωνι παις αρρην
εκυηθη Λεων ονομαζομενος, ομωνυμος τωι παππωι· ονπερ και προσλαβομενος ο
βασιλευς και παππος, και παριδων τον Ζηνωνα και φιλτρον θυγατριου, χειριζει τωι
θυγατριδωι της βασιλειας σκηπτρα. δυσεντεριαι γαρ ληφθεις οιχεται συν τηι νοσωι,
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετεσι δεκα προς οκτω Ῥωμαιων βασιλευσας. αλλα γαρ ουτος προς μικρον
γευσαμενος του κρατους γηθεν απηλθε ταχιον, Ζηνωνα τον πατερα καταλιπων
διαδοχον της αυτοκρατοριας. Ουτος ο Ζηνων ου καλως ειχε περι το σεβας, και γουν
πολλας και χαλεπας επηγαγε κακωσεις απαντι τωι πληρωματι της ευσεβους αγελης.
Τοτε πολλα ταυτοπαθη τοποις εν διαφοροις συνεπεσε παθηματα πολλοις των
βασιλεων. Καβαδης μεν εν Περσικηι, Νεπως δ' εν εσπεριοις, ο Ζηνων εν Ῥωμαιοις τε
πεπτωκασι του κρατους. αλλ' ο μεν Ζηνων ισχυσε παλιν επιλαβεσθαι της
υψιβαμονος αρχης, αλλα γε και Καβαδης· τον Νεπωτα δ' ουκ εβλεψεν ημεροις εν
βλεφαροις της τυχης το παλιντροπον της επιβουλευσασης. ο γουν φιλοχρυσοτατος
εκεινος Βασιλισκος και κατα Ζηνωνος ιον εξεχεε κακιας, και βασιλισκου γεγονε
πικροτερος εν εργοις, και προσεταιρισαμενος συμμαχους και προμαχους επηρχετο
τωι Ζηνωνι πυρι θυμου καχλαζων. Ζηνων δε φοβωι συσχεθεις και σαλευθεις τας
φρενας συν Ἀριαδνηι γαμετηι φευγει προς Ἰσαυριαν· περι ψυχης γαρ ετρεχεν, αλλ' ου
περι χρηματων. ως αρα τιμιωτερον ψυχης ουδεν ανθρωποις, ου κρατος το βασιλειον,
ου θαλασσαι χρηματων. απονητι γουν εισελθων (ουδεις γαρ ην κωλυων) το στεφος
περιτιθεται και κρατωρ χρηματιζει. αλλα γαρ ουκ ανεχονται τα πραγματα πολλακις
συμπαραμενειν. εις πολυ τοις θελουσιν αρπαζειν, αλλα μεθιστανται ταχυ και
φευγουσιν εκ τουτων, ωσπερ αναγνωριζοντα συν χρονωι τους δεσποτας. επι δυσι γαρ
ετεσι και μονοις αυταρχησας ο Βασιλισκος ο δεινος, Ζηνωνος επελθοντος και παντας
δελεασαντος ελπισι φιλοτιμοις, και συν αυτοις τον στρατηγον (Ἁρματιος ην ουτος,
ου τον υιον επωμοσε Καισαρος στεφει στεψαι), παντοθεν απορουμενος, ουκ εχων οτι
δρασει, συν Ζηνωνιδι γυναικι θειωι ναωι προστρεχει. ουσπερ εκειθεν εξελων ο
βασιλευς ο Ζηνων, προκαταδησας εαυτον ορκοις φρικωδεστατοις ως ουκ επαξει
φονιον ξιφος τοις σφων τραχηλοις, υπεροριους τιθησιν εν οχυρωι φρουριωι, ενθα
συγκλεισας εν τινι πυργισκωι στερεμνιωι, και λιθοις ευμεγεθεσι την εισοδον
προσχωσας, λιμωι και διψει τους κακους κακως εξαφανιζει. καλως δε κρατυνομενος
αυτωι την βασιλειαν τον μεν Ἁρματιον οικτρωι θανατωι παραπεμπει, προδοτην
δολομηχανον φανεντα τωι δεσποτηι, πληροι δε την υποσχεσιν, και τον εκεινου παιδα
κατακοσμει τωι Καισαρος ολβιωτατωι στεφει. μετ' ου πολυ κακεινου δε τας τριχας
αποκειρας εφιστησι Κυζικηνοις αρχιερεα βιαι. Τουτωι ποτε τωι βασιλει προειπεν
αστρολεσχης ως τελευταις μετα βραχυ, και σου την βασιλειαν ληψεται και την
συνοικον ανηρ εκ της συγκλητου. τουτο μαθων ο βασιλευς απωλεσε τους πλειους
των της συγκλητου, τους λαμπρους και τους ευτυχεστερους. αλλα την αμαχον ισχυν
της του θεου προνοιας ουδεις ισχυσει γηγενης απρακτον απελεγξαι. Ζηνων μεν γαρ
εν ετεσι δεκα της βασιλειας προς αλλοις εξ εκρατησεν, ειθ' ηρπαγη θανατωι. ως γαρ ο
Ζηνων ελιπε τον βιον και το στεφος, εις Ἀναστασιον φοιται το των Ῥωμαιων κρατος,
ος δικορος ελεγετο· την γαρ ετεραν κορην ετυχεν εχων μελαιναν, γλαυκοχρουν δε
την αλλην. ος Ἀριαδνηι συζυγεις τηι πρωην βασιλιδι, και δοξας εννομωτατος ειναι
περι το σεβας, μετα μικρον ανερρηξε τον της κακιας τοκον και πασαν κακοηθειαν
εξηνεγκεν εις μεσον· ην γαρ αρχηθεν σπερματα κατα καρδιας εχων της Ευτυχους
αιρεσεως του τρισαλιτηριου. εντευθεν λαιλαψ ζοφερα και καταιγις αγρια και
κλυδωνες βαρυθροοι και ζαλαι και χειμωνες το σκαφος συνεδονησαν το της
ορθοδοξιας. εντευθεν οι φιλευσεβεις αρχιερεις εκ θρονων ιδιων απηλαυνοντο δικην
ληιστων κακουργων. εντευθεν ησαν συνεχεις ολολυγμοι και θρηνοι, παντηι βοαι και
στεναγμοι, παντηι στερνοκτυπιαι. το πληθος δε των ευσεβων τοσην κακιαν βλεπον
ενυβριζον τωι κρατορι και διελοιδορουντο. ουτως ουκ οιδεν ευσεβης αιδεισθαι
βασιλεας, οτε προς την ευσεβειαν κινδυνος ανατρεχει, ουδε λαμβανει προσωπον,
ουδε δυναστας τρεμει. ο τοινυν Ἀναστασιος προθυμηθεις προσθειναι της δυσσεβειας
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον ιον υμνωι τωι τρισαγιωι, και παν το πληθος κατιδων ευθυς αφηνιασαν και
λιθασμοις εκ του ναου τον επαρχον ελασαν και πυρπολησαν δυσσεβων οικιας
μεγιστανων και κατασφαξαν τους πολλους υπασπιστας της πλανης, εκων αεκων
εληξε της ρυμης και της τολμης, ως ιππος τις σκληροστομος ασθμαινων υπο θρασους
και δαμασθεις, αν χαλινου γευσηται βαρυτερου. Ουτος καθευδων εδοξεν ιδειν κατα
τους υπνους ανδρα φρικωδη φεροντα χαρτην εν ταις παλαμαις, και τουτον
αναπτυξαντα και την Ἀναστασιου κλησιν ευροντα προς αυτον φαναι συν αυστηριαι
"την μεν ευσεβειαν θεος ιδων την Ἐζεκιου επεφιλοτιμησατο ζωην χρονιωτεραν και
λυτρωσιν εκ των εχθρων και πλατυσμον του βιου· σην δε κακιαν μυσαχθεις και
βεβηλοτροπιαν, εκκοπτων υπεξεκοψε τον δρομον της ζωης σου, και χρονους
εκολοβωσε τεσσαρας προς τοις δεκα." και ταυτ' ειπων απηλειψε τουτους απο του
χαρτου. μαστιγι γουν ο βασιλευς βληθεις ολεθροφορωι και κεραυνοβλητος φανεις
μετηλλαξε τον βιον, ετεσι προς τοις εικοσιν επτα σκηπτροκρατησας. τωι ταφωι δε
κατακλεισθεις μετα τινας ημερας ολολυγην ανεπεμψεν κατωθεν εκ του ταφου και
στεναγμον περιπικρον εκ συνοχης καρδιας, ελεον εκκαλουμενος απο των
φυλασσοντων, και λιταζομενος αυτους εκειθεν αναχθηναι. των δε φησαντων ετερον
κρατορα χρηματιζειν, εκεινος ανθυπηνεγκεν "ουδεις μοι τουτου λογος· μονον
εξανοιγητω μοι το κατηφες μνημειον, ως την γλυκειαν ιδοιμι λαμπαδα του
φωσφορου." αλλ' ην ουδεις ο συμπαθων ουδ' εποικτειρων τουτον· τοις γαρ κακοις
καν τελευτηι παντες επεγκοτουσι. συνεβη δε μετ' ου πολυ τον ταφον ανοιγηναι και
τον νεκρον τον δυστυχη πασιν εκκαλυφθηναι, ελεεινον τι θεαμα, καταξιον
δακρυων· ευρεθη γαρ καταφαγων τους των ποδων σανδαλους και τους βραχιονας
αυτου καθαπερ αλλοτριους. τινες δε Ζηνωνι φασι συμβηναι τα τοιαυτα· πολλακις
γαρ νοσηματι συνειχετο κατοχωι, και θνησκειν νομιζομενος αυθις ην εν τοις ζωσιν.
Ἀλλ' ου γαρ παντα τα κακα προσεστι τοις ανθρωποις, αλλα συγκιρναται ποτε και
βελτιστα κακιστοις. βεβηλος γαρ και δυσσεβης ουτος φανεις ο κρατωρ ομως εξωρυξε
φυτον γης πασης Ῥωμαΐδος, ου και καρποι πικραζοντες και θανατος η ριζα· ως ειγε
μη το προσκομμα το περι την θρησκειαν ωσπερ παχυ και θολερον αντεπεσκοτει
νεφος, τουτο και μονον το καλον ισχυσεν αν συγκρυψαι τας ολας ρυπαροτητας και
τας ακαθαρσιας και παντας τους τραυματισμους τους ιχωρωδεστατους καθαπερ
αλεξικακον φαρμακον υγιασαι. ην δε το περικοσμημα του παρανομωτατου η
προρριζος αναιρεσις εισπραξεως κιβδηλου, η λεγεται χρυσαργυρον ανδρασι
φορολογοις. τι δε και ποιον το λεχθεν, ο λογος ιστορησει. απας ανηρ τε και γυνη,
παις κορη τε και βρεφος, προσαιτης, απελευθερος, οικετης, ουκ οικετης, υπερ
σκυβαλου κοπρηρου και δυσοσμιας ουρου εν εξ αργυρου νομισμα παρειχε τωι ταμειωι.
τουτι δε και τοις κτηνεσιν επεκειτο το βαρος· βουσι γαρ ημιονοις τε, και μεντοι και
τοις ιπποις. υπερ εκαστου δε κυνος, υπερ των οναριων εξ φολλεις κατεβαλλετο του
κτηνους ο δεσποζων. ο τοινυν Ἀναστασιος δυσωπηθεις εντευξεις ανδρων μονηρη
και σεμνον μετερχομενων βιον, τοσουτον αχθος ηλασε και τηλικουτον μυσος,
προθελυμνον το βλαστημα το της αισχροκερδειας εξανασπασας και πυρι δους
αφανιστηριωι. Ἐπει γουν Ἀναστασιος ᾤχετο κακιγκακως, αναιμωτι χειριζεται τους
οιακας του κρατους και σκηπτρον το βασιλειον ο πρωτος Ἰουστινος· λαβων γαρ, ως
φασι, πολυν χρυσον εξ Ἀμαντιου (υπηρχε δε πραιποσιτος Ἀμαντιος εκεινος) και
κελευσθεις τοις ταγμασι τουτον κατακενωσαι, ως αν περιποιησαιντο το κρατος
Θεοκριτωι τωι κοινωνουντι των αυτων αιματων Ἀμαντιωι, εκ των οθνειων εαυτωι
κταται την βασιλειαν, πριαμενος, το κερδιστον, χρημασιν αλλοτριοις. ουτω πασιν
επεραστος η σκηπτροκρατορια, κανταυθα μονον αδικειν ουκ αν τις κατοκνησει, καν
εν τοις αλλοις δικαιος ευρισκοιτο και σωφρων. ην δ' ευσεβης και νουνεχης ο γερων
 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουστινος, τωι ζηλωι δε πυρουμενος της ευσεβους θρησκειας τοις Μανιχαιοις
ασπονδον πολεμον εξανηψε και διωγμον βαρυτερον των μνημονευομενων τοις
συντηρουσι τους σαθρους ληρους του Νεστοριου. της βασιλειας τοιγαρουν κρατει
χρονους εννεα. Ὡς δε και τουτον φεροντα παχος θνητου σαρκιου εχρην το χρεος της
θνητης φυσεως αποδουναι, προς τον Ἰουστινιανον το κρατος μεταβαινει, τον του
ναου δομητορα τουτου του τρισμεγιστου, τον μεγαλοπρεπεστερον ανακτων των
προτερων, ος αδελφοπαις γνησιος υπηρχεν Ἰουστινου. ουτος δ' ευθυς εν ταις αρχαις
της αυτοκρατοριας πολεμον συνεκροτησε κατα των Ουανδηλων και του ρηγος
Γελιμερος ως τυραννικωτατου. φιλιαν γαρ τοι καθαραν και προ της βασιλειας προς
τον Ἰνδεριχον πλουτων των Ουανδηλων ρηγα, και γραμματα δεξαμενος ως ο σκαιος
Γελιμερ επανασταιη κατ' αυτου και κατακλεισας εχοι αυτον τε τον Ἰνδεριχον και
γαμετην και τεκνα, και την αρχην αφελοιτο συμπασαν Ἰνδεριχου, ταυτα μαθων ο
βασιλευς, πληγεις τε την καρδιαν και μεγα παθηναμενος υπερ του δυσπραγουντος,
στολον κατα Γελιμερος μυριανδρον εκπεμπει, στολαρχην δε καθιστησι και
στρατηγον της μαχης τον μεγαν Βελισαριον, την των Ῥωμαιων χειρα, τον παντας
αποκρυψαντα στραταρχας φαλαγγαρχας επι στερροτητι φρενων, επ' αριστοβουλιαις·
ος συλλεξαμενος πληθυν ναυμαχων πεζομαχων, ψιλους, ενοπλους, πελταστας,
ιπποτας, σφενδονητας, εθελοντας και σπευδοντας αυτου προκινδυνευειν, και βιας
απεχομενος αδικων αρπαγματων, και παντας εχεσθαι ποιων της δικαιοπραγιας,
πασαν κατετροπωσατο Λιβυων φυλαρχιαν, και τραχηλον τον ακαμπτον εκλινεν
Ουανδηλων, αυτων αυτωι των δυσμενων Λιβυων προσχωρουντων και
σπουδαζοντων αρχεσθαι παρα Βελιζαριου. ουτω τοι πραγμα δυσμαχον η
δικαιοπραγια, και φιλους οιδε καθισταν τους πρωην μισουμενους, εφελκεται τε τους
εχθρους ως σιδηρον μαγνησις. δειγμα χρηστοτητος αυτου και τροπου φιλανθρωπου.
ηρπασε τις των του στρατου κατοικδιαν ορνιν· ηγειρε θρουν ο μη καλως αφαιρεθεις
την ορνιν. ηκουσε Βελισαριος, ηχθεσθη τωι συμβαντι, ανευρε τον φιλαρπαγα. τωι
ζηλωι δ' υπερζεσας δεινον εισπραττεται ποινην υπερ μικρου μεγαλην· κελευει γαρ
τον αθλιον ανασκολοπισθηναι και ταυτην δικην υποσχειν της φιλαδικου γνωμης. ει
γαρ και προσεφερετο τοις οχλοις φιλανθρωπως και μελιτι γλυκαζοντι τους λογους
συνεκιρνα, αλλ' ᾔδει και πικραζοντα ποτε παραμιγνυειν κατα δοκιμους ιατρους και
πολυπειροτερους. εντευθεν τηι μεν στρατιαι φοβος επηλθε μεγας, και δεος
εκρυσταλλωσε του πληθους τας καρδιας· εκ δε Λιβυων των εχθρων αγαπη
προσετεθη, και παντες ισα και θεον τον στρατηγον ευφημουν. εντευθεν υπερισχυσε
των ερυμνων φρουριων και πασης πολεως λαμπρας ευπυργου στερροτειχου. αυτο τε
το τρισευδαιμον Καρχηδονιων αστυ τας πυλας ανεπετασεν· απαντες γαρ εκθυμως
εφιλουν Βελισαριον οια πατερα παιδες. ευρων δε τα βασιλεια Γελιμερος εκεισε
πλουτου θαλασσας ηντλησε και ποταμους χρηματων, και τωι στρατωι διενειμε τα
σκυλα φιλοτιμως. αυτωι δε τωι Γελιμερι συμμιξας πλεονακις, και λυθροφυρτους
θεμενος Λιβυης πεδιαδας, και πασαν αιματοβαπτον ρομφαιαν αναδειξας, και των
βαρβαρων τοις νεκροις την γην κατακαλυψας, φανεισαν σωματοστρωτον εκ των
αναιρουμενων, μετα πολλας τας συμβολας και τας ανδροκτασιας, μετα πολλας τας
συμπλοκας και τας ιππομαχιας και των δορατων τον θραυσμον και συντριβην
ασπιδων, τελος αυτον Γελιμερα και γαμετην και παιδας ελεεινοις εν σχημασι λαβων
δορυαλωτους εκειθεν μυριονικος ανεζευξε στραταρχης, στραταρχης αριστονικος,
νικαις πολλαις εμπρεπων· ον αμειβομενος καλως Αυσονοκρατωρ κρατωρ ιδιοις εν
νομισμασι χρυσεοις αργυρεοις οπλιτην ενεχαραξε ρομφαιαν εσπασμενον, και
θριαμβον ητοιμασε τωι τρισαριστεργατηι, εν ωι προπορευομενος ην αυτου και Γελιμερ.
εφριξε τουτου την αιχμην Χοσροης ο Περσαρχης και το μεγαλεπηβολον και τας
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανδρωδεις φρενας· και τουτωι γαρ συνεμιξεν ισχυρομαχους μαχας, και τοσον
κατεπτοησεν ως θελειν τον Χοσροην ειρηνην ανταλλαξασθαι πολεμων
ανδροφθορων. και Ῥωμην την πρωτοπολιν, την παλαιτεραν Ῥωμην, Ῥωμαιοις
ανεσωσατο Γοτθων χερσιν αλουσαν· ων και τον ρηγα τον πολυν, τον μεγαν, τον
φρικωδη, ζωγρησας σιδηροδετον εσχεν εν χειροπεδαις. αυτον δε τον αυτανακτα
μελλοντα κινδυνευειν και την ζωην και την αρχην αθλιως ζημιουσθαι μεσων
αφηρπασε χειρων του στασιωδους οχλου. το γαρ δημοτικωτερον του πληθους
στασιασαν, ηνικα συζευγνυουσιν ιππους αρματοστροφοι και δρομους ερεθιζουσι
προς αμιλλητηριους, βοας αφηκε κατ' αυτου δυσφημους του κρατουντος και
φληναφον απεπτυσεν απεραντολεσχιαν. κακοις κακα δε προστιθεν ελαττοσι τα
μειζω και κρατορα προβαλλεται, δεικνυσιν αυσοναρχην πατρικιον Ὑπατιον, ανδρα
των επισημων, Ἀναστασιωι προσγενη τωι βεβασιλευκοτι. ενταυθα Βελισαριος
πιμπραται την καρδιαν ανδριζεται τε κραταιως και σπαται την ρομφαιαν, και
δορυφοροις συν πολλοις αλκιμοις υπερθυμοις και τωι Ναρσηι τωι δεξιωι και
στρατηγικωτατωι ως λεων θρασυκαρδιος εισεπεσεν εις μεσους, και του μωραινοντος
λαου συνεκοψε το σμηνος ως Μωυσης τον Μαδιαμ, ως Ἰησους Χετταιους. εμεθυσε
τοις αιμασι την εαυτου ρομφαιαν, και μετετραπη το τερπνον εις λυπης αμετριαν,
ημερα πανηγυρεως ημεραν εις πενθιμην· των γαρ πεσοντων η πληθυς ευρεθη
ποσουμενη εις πεντε προς τριακοντα χιλιανδριας ολας. το μεν ουν πληθος συσταλεν
απεστη της μανιας, ο δε κρατων εξεφυγε τους εν ποσι κινδυνους. Ἦν τουτο το
στρατηγημα λαμπροτερον των πρωην, και μεγας Βελισαριος ην επι στρατηγιαις·
αλλα γαρ ταυτ' ουκ ηρεσκε τωι φθονωι τωι κακιστωι. ενθεν πικρον ενεβλεψε του
στρατηγου τωι κλεει, και πασαις ηλασεν ορμαις κατα της τουτου δοξης· ο φθονος
γαρ, ως λεγουσιν, ουκ οιδε το συμφερον. εντευθεν ο πολυολβος, ο μεγας, ο
στραταρχης ο τον Χοσροην εκφοβων τον φοβερον Περσαρχην, ο βασιλεις υπαγαγων
υπο ζυγον δουλειας, ο σπαθηι χειρωσαμενος τοσα Λιβυων εθνη, ο πολεμοκλονος, ο
πριν εν μαχαις θυμολεων, φθονωι καταστρατηγηθεις τωι χαλεπωι θηριωι ατερ στρατου
και μαχητων και φαρετροφοριας, πεπτωκε πτωμα δυστλητον, επαξιον δακρυων.
γεγονε φευ ελεεινος, γυμνοτερος υπερου· επιε φευ των συμφορων υπερχειλη τον
σκυφον· εγυμνωτο των εαυτου καθαπερ φυγας δουλος· εκαθητο τον δημιον, ω
παθους! περιμενων, ποτε τωι ξιφει τον αυτου τραχηλον αποκοψει. φθονε, θηριον
χαλεπον, ληιστα, φονευ, διωκτα, σκορπιε μυριοκεντρε, τιγρις ανθρωποβορε,
δρακαινα φαρμακευτρια, βοτανη θανασιμη, βελος ασιδηρον, αιχμη πασων
τμητικωτερα, οια ποιεις και κακουργεις, οια δεινα τυρευεις! υπερνικαι το παθος με,
συγχεει με το πενθος, και προκαλειται δακρυον εκ των εμων ομματων. εως και ποτε,
λυμεων, ουτως υπερισχυσεις; μεχρι και τινος, κακιστε, τον βιον συγκυκησεις,
τυραννε κακομηχανε, φονιε, παντορεκτα. καγω γαρ, ως ουκ ωφελον, σαις εμπεσων
παλαμαις και πειραθεις σου των βελων κειμαι μικρον εμπνεων. Και ταυτα μεν
ελεχθησαν ημιν εν παρεκβασει· η γαρ πικρια της ψυχης λαλειν καταναγκαζει. ο
βασιλευς δε ζηλωτης υπαρχων ευσεβειας πολεμον ανερριπισε κατα των
δυσσεβουντων, και πλεον των ελληνιστων της βωμολοχου πλανης, καν υστερον
απατηθεις υπο τινων βεβηλων, τηι των αφθαρτοδοκητων εαλω δυσσεβειαι. Ουτος
ναον εδειματο τον φεραυγη τον μεγαν, το του θεου μου τεμενος, τον ουρανον τον
κατω, ον οιμαι και τα σεραφιμ αιδουμενα θαυμαζει. αν γαρ θεος καταξιοι μενειν εν
χειροκμητοις, εν τουτωι παντως κατοικει· και που γαρ αλλαχοθι; αν ουν τις
παρεικασειε σφαιραι μεν ουρανιαι πολιν την ολβιοπολιν, την Κωνσταντινου πολιν,
τους δε ναους τους ιερους αστερων φεραυγειαις, ουκ οιμαι του καθηκοντος ουτος
αποσφαλειται. παντες μεν ουν εκλαμπουσιν αφθονοις φρυκτωριαις, και στιλβουσι
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταις χαρισι και κτισιν δαιδουχουσι, και χρηματιζουσι φαιδροι τοις επι γης αστερες·
ηελιος δ' ανορουσε λιμνης περικαλλεος, και παντων απεκρυβησαν αστερων αι
λαμπαδες. υπερεκλαμπει γαρ φαιδρως, ως εν μικροις αστριοις, τοις ιεροις τεμενεσιν
αλλος ηλιος γιγας, ο θεοδομητος ναος, το καλλος γης απασης. Τουτωι συνην τωι
βασιλει συζυγος Θεοδωρα, ταυτοζηλος, ταυτοτροπος, μεγαλοπρεπεστατη. αυτη ναον
ανηγειρεν απο ριζων εσχατων τοις του κυριου μαθηταις, μετα τον πρωτον πρωτον,
γλαυκοφωτον αν ειποι τις εν τοις ναοις σεληνην, εις καλλος δευτερευοντα του
λαμπραυγους ηλιου. Ἀλλα τοιαυτας χαριτας τωι βασιλει πλουτουντι ουκ ην θυγατηρ,
ουχ υιος, ου διαδοχη γενους. ενθεν τοι μελλων τελευταν και γηθεν μεταβαινειν επι
τον αδελφοπαιδα βλεπει τον Ἰουστινον, και τουτον αυσονανακτα και κρατορα
δεικνυει, ιθυνας το καλλιπρωρον της βασιλειας σκαφος εν ετεσι τριακοντα προς
εννεαδι μιαι. Ἦν δε χρηστος και δικαιος ο νεος Ἰουστινος, και το φιλαδικον μισων
και την κακοτροπιαν, φιλοκαλος, φιλοκοσμος, λαμπροψυχος, αστειος, χρηματων
καταφρονητης, στυγων σμικρολογιαν. δειγμα λαμπροτητος αυτου και
μεγαλοπρεπειας ο χρυσεος τε και τερπνος εν ανακτοροις οικος, ος ετι του δομητορος
την κλησιν περισωζει, χαριτων στιλβων καλλοναις και πυραυγιζων παντηι. Ἦν μεν
ουν ουτω κοσμιος ο βασιλευς και πραος και μισοπονηρον αυχων την γνωμην και
δικαιαν· αλλα γαρ το πολυπονον αυτου της διαρτιας και το συχνακις βαλλεσθαι
νοσοις αλλεπαλληλοις την προθεσιν εξεκοπτε της δικαιοπραγιας. ου γαρ προηιει
συνεχως απο των βασιλειων, ως ειναι τοις εθελουσιν αυτωι προσομιλησαι και
φιλαδικων κατειπειν ανθρωπων αρπακτηρων, αλλ' ειχε τουτον νοσερον η κλινη και
το δωμα ωσπερ τι δενδρον ευγενες βριθον καρποις ωραιοις και πασι προισχομενον
πλουσιαν την οπωραν, χειμωνι δε και κρυερωι πηγνυμενον αερι και
παρεμποδιζομενον εις το πεπαναι ταυτην. εντευθεν οι σπουδαζοντες εκ φιλαδικου
γνωμης τοις αλλοτριοις εντρυφαν και τας ουσιας αυξειν, κατα πολυν του θελοντος
κωλυειν ερημιαν λιχνοις επεντρανιζοντες ταις κοραις τοις οθνειοις εληιστευον
διηρπαζον εσυλουν τα των πελας, και φυρσις ην απανταχου και στονος
οιμωγματων, ολοφυρμοι και στεναγμοι, θρηνοι, στερνοκτυπιαι. πολις δ' ομου μεν
εγεμε συχνων θυμιαματων, ομου δ' υπερπεπληρωτο παιανων και δακρυων. ταυθ' ο
κρατων ως ηκουσε, την μεν ψυχην επληγη, ουκ εχων δ' οτι δρασειεν (εσφιγγον γαρ
αι νοσοι) εν απειλαις επτοησε μοναις τους κακοσχολους, ωσπερ ει θηρ υπερακμος
εξωρος και τριγερων βλεπει τους σκυμνους τους αυτου πικρως αρπαζομενους, και
μηδαμοθεν αλλοθεν σθενων αυτοις αμυναι φρικωδεις πεμπει βρυχηθμους απο
καρδιας μεσης. αλλ' ουκ επερανεν ουδεν ο βασιλευς εν τουτοις· η γαρ τοι
φιλοχρηματος και ρυπαρα καρδια ου δυσωπειται τους θεσμους τους της
φιλαλληλιας, ου φρισσει βλεφαρον θεου, κρατορας ουκ αιδειται, ου κατοικτειρει
συνοχην, ου συντριβην καρδιας. Ὡς ουν το μεν κακεντρεχες κατισχυεν εις πλεον και
πανταχου τας στυγητας εξετεινε πλεκτανας, και παντας επεβοσκετο το της κακιας
στομα, ο δε κρατων ανυμωζεν ησχαλλεν εδυσφορει, τις των εν τελει παρελθων εις
μεσους μετα θαρρους "ω βασιλευ" ανεκραγεν, "ει θελητον εστι σοι εκ των χειρων
των πονηρων ρυεσθαι τους ιδιους, εμοι της εκδικησεως εγχειρισαι το ξιφος. καν μεν
εκτεμω κεφαλας τας της πλεονεξιας και τροπου του φιλαρπαγος ως Ἡρακλης της
υδρας,
χαρις μοι κεισεται προς σου και προς των υπηκοων· ει δ' ου, μη φεισηι, βασιλευ, αλλ'
ως αισχυναντι σε πελεκει μοι τον τραχηλον αποκοψον ενδικως." ηκουσε ταυθ' ο
βασιλευς, επενευσεν αυτικα, επηινεσε τον ανθρωπον της φιλανθρωπου γνωμης,
αρχην την ανυπευθυνον διδωσι τωι γενναιωι (επαρχον η συνηθεια λεγει τον ταυτην
σχοντα,) και πασι τροποις παραινει φροντιζειν του δικαιου. ο μεν ουν ανεζωσατο
 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιαυτην δυναστειαν, και ζηλου πλειονος πλησθεις ειχετο των πρακτεων· συνεβη δε
μετ' ου πολυ γενεσθαι τι τοιουτον, λογου και μνημης αξιον και πρεπον ιστορεισθαι.
γυνη προσηλθε πενιχρα, χηρειαν ανατλασα, μετ' οιμωγης, μετα βοης, μετα
περιπαθειας, καταβοωσα των λαμπρων τινος και περιδοξων, προς γενους οντος
βασιλει, μαγιστρου την αξιαν, και τον φιλαδικον αυτου τροπον αιτιωμενη ως την
ουσιαν την αυτης πασαν διηρπακοτος. ηκουσε ταυθ' ο ζηλωτης εκεινος του δικαιου,
προσεσχε τοις οιμωγμασιν, ᾤκτειρε την γυναικα, πεμπει μετακαλουμενος τον
μαγιστρον εις κρισιν. ο μαγιστρος ου πειθεται, καταφρονει της δικης, καταγελαι του
δικαστου, την κρισιν μυκτηριζει. και δειπνον αβροτραπεζον τελουντος του
κρατουντος συμποσιαζων μετ' αυτου συν αλλοις αφικνειται. το μετα τουτο τι και
πως; ο δικαστης θυμουται, φοιται προς τα βασιλεια, φαινεται τωι κρατουντι, βλεπει
λιπαροτραπεζαν εν μεσωι πανδαισιαν, οραι συνανακειμενον μετα των δαιτυμονων
εκεινον τον αποζοντα πλεονεξιας μυσους. ως ειδεν, αναφλεγεται τωι ζηλωι την
καρδιαν, και παρρησιασαμενος φησι προς Ἰουστινον "ει μεν εμμενεις, βασιλευ, τοις
προτεθεσπισμενοις και βουλει τους φιλαρπαγας υπαγεσθαι ταις δικαις, καγω σοι
προθυμος ποιειν τα προυπεσχημενα· ει δε σοι τις μεταμελος ων επραξας επηλθε, εμοι
την επαρχον αρχην ταυτην παρεσχηκοτι, ιδου σοι παρεστιν αυτην παλιν
απολαμβανειν. εγω γαρ αναιτιατος σου ποιουμενου φιλους τους εξαγιστους και
σκαιους και τους υπομοχθηρους, και συμπαραλαμβανοντος συμποτας ομοδειπνους
ανθρωπους κακογνωμονας και κακεντρεχεστατους." προς ταυθ' ο γαληνοτατος και
πραος Ἰουστινος περιπαθες τι και βαρυ και βυθιον οιμωξας "ει μεν εγω" φησιν
"αυτος αδικον ειργασμαι τι, αυτικα με καταρραξον του βασιλειου θρονου· ει δε τις
μοι των συμποτων και συνανακειμενων, τουτο σοι παρεστι ποιειν ο παλαι
διεσκεψω." βαβαι της γαληνοτητος και της χρηστοτητος σου, αυτοκρατορων αριστε,
δικαιοφυλαξ πραε. ειρηκε μεν ο βασιλευς, ο μαγιστρος δ' αυτικα αναρπαγεις προς
του κριτου συν ελκυσμοις βιαιοις εκ συμποσιου και τρυφης, εκ μεσων ομοδειπνων,
εκ τραπεζων πολυτελων και μεγαλοδαπανων, ηγετο προς κριτηριον δικας υφεξειν
μελλων. εσταθη προ του βηματος τρεμων πεφοβημενος ο πριν υπεραιρομενος, ο
σοβαρος, ο γαυρος. και παλιν το μεν γυναιον ως πρωην κατηγορει και προυφερε την
αρπαγην, ηλεγχε την κακιαν· ο δε πεφιμωτο και βουν επι της γλωττης ειχεν, ο πριν
σοβαροπροσωπος, ο πρωην φρυακτιας. ουτως απαρρησιαστον κακομηχανου στομα.
ως ουν ζητησας ακριβως και πολυπραγμονησας ο μεγαλονους δικαστης και του
δικαιου φυλαξ ευρε παθουσαν συμφορας βαρυσυμφορωτατας την προσελθουσαν ως
χερσιν αδικοις ληιστευθεισαν, ωμοις βουνευροις τον λαμπρον εκεινον καταικιζει και
ταις χαλαζαις των πυκνων μαστιγων μωλωπιζει, και παν το σωμα ταις πληγαις
καταστικτον δεικνυει, ειτα ψιλοι το γενειον εως επιδερμιδος, κειρει και τριχας
κεφαλης, το προσωπον αισχυνει, παλιμπετη παλινστροφον επιβιβαζει κτηνους,
δημοσιευει το κακον εν μεσοις λεωφοροις, και θριαμβευει δυσκλεως τουτον και
στηλιτευει, και της ουσιας της αυτου δεσποτην καθιστανει την υπ' αυτου πολλα
δεινα τλασαν και πικρανθεισαν. ουτως ουδεν εφαμιλλον φιλελευθερωι γνωμηι·
ουτως αφιλοχρηματος και μη δεδουλωμενος ευπαρρησιαστος ανηρ ου προσωπα
λαμβανει, ου δειλιαι τους υψηλους, ουδενα καταπτησσει, πτηνος, αν ειπηις, αετος,
ευπτερος, υψιβαμων, υπ' ουδενος κρατουμενος των επι γης πραγματων. αν εχηις
γνωμην καθαραν κερδων υψηλοτεραν, αν μη ρυπαινηις την ψυχην λημματων
κιβδηλιαις, ου πτοηθησηι βασιλεις, ουκ αισχυνθησηι δημον, ου πτηξεις υπερεχοντας,
ου μεγαλοδυναμους. Ἀλλ' επανακαμπτεον μοι προς τα της ιστοριας. τουτο πολλους
εφοβησε, τουτο πολλους επεσχεν· εντευθεν συνεσταλησαν πολλοι της αδικιας την
προθεσιν και την ορμην την εις πλεονεξιαν· το δυσπαρακλητον και γαρ και φοβερον
 
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις κρισεις του δικαστου κατεσεισεν απαντων τας καρδιας. ενθεν γαληνη πανταχου
της δικαιοπραγιας αντι χειμωνος και στυγνης θυελλης εφηπλωθη. αντι κυματων και
βρασμων εγελασεν ευδια, και πελαγος αταραχον επλεετο του βιου· πνευμα θεου γαρ
αντικρυς επεπνεεν ηδυπνουν, και κατεσιγαζε δεινας και πολυρροθους ζαλας. Τουτωι
συνην τωι βασιλει και συζυγος Σοφια, ανδρεια, μεγαλοψυχος, μεγαλοδωροτατη. ητις
μαθουσα το κοινον κοπτεσθαι και στυγναζειν ως χρεεσι βαρουμενον οια δεσμοις
αφυκτοις, συναγαγουσα των χρεων παντα τα γραμματεια αυτα μεν επυρπολησε, τοις
δε χρεωφειλεταις απεδωκε τα δανεια χρηματων εξ οικειων. οσοις δ' ετεροις αγαθοις
και μεγαλοδωριαις ο βασιλευς η βασιλις επιαναν τας πολεις, απασι παρεστι μαθειν
εκ των ολιγων τουτων· και γαρ τοι και μικροτατον γευμα τον ολον πιθον και
πεπλον το ευυφαντον το κρασπεδον γνωριζει, και λεων ο μεγαθυμος δηλος εκ των
ονυχων. Ἐπει δ' ουκ ην θυγατριον αλλ' ουδ' υιος εκεινοις, ο βασιλευς Τιβεριον
εισποιητον ως παιδα επιλεξαμενος δεινον εν στρατηγιαις οντα πρωτα μεν τωι του
Καισαρος κατακοσμει στεφανωι, μετα βραχυ δε προς ταυτο συναγαγων τον οχλον,
τους ιερεις, την συγκλητον, απαντας τους εν τελει, και παραινεσεσι πολλαις ενθεοις
καταρτισας, τα σκηπτρα παραδιδωσι της αυτοκρατοριας, ετι και ζων και περιων και
μη τα λοισθα πνεων, ετεσι δεκα προς τρισι μηνας σκηπτροκρατησας. αλλα γαρ
υπνωσε μικρον επιβιους τον υπνον τον νηγρετον και παγκοινον, τον απο του
θανατου, και λιθος κατεκαλυψε τον τηλικουτον ανδρα· ου γαρ καλον, ουκ εμπικρον
η φυσις δυσωπειται, ομου δε φυρδην απαντας τιθησι τυμβοχωστους. Ὡς ηδη δε
Τιβεριος παρηλθεν εις το κρατος, εκ πρωτης, ως φασι, γραμμης εδειξε τας ελπιδας μη
ψευσαμενας επ' αυτωι του προχειρισαμενου. την μεν γαρ μεγαλοδωρον βασιλισσαν
Σοφιαν μυριαις αντημειψατο ταις αγαθοεργιαις, τοις δ' υπηκοοις οχετους εβλυσεν
ευποιιας και φλεβας ανεστομωσε χρυσιτιδας αφθονους. επι παραμυθιαι δε των
νοσοις παλαιοντων και των καμνοντων τωι λυγρωι και πολυπονωι γηραι οικους
ανηγειρε πολλους και πενητοτροφεια. και πρωτος κατεβαλετο τας ριζας του
τεμενους των τεσσαρακοντα Χριστου μαρτυρων καλλινικων. επι δυσι σαλευων δε
τον βιον θυγατρασι τουτων μιαι συζευγνυσι Μαυρικιον εις γαμον, ανδρα
δραστηριωτατον, το γενος Καππαδοκην, και μελλων γαμοδαισια της νυμφης
εορταζειν αναγορευει Καισαρα τον της παιδος νυμφιον. και μετ' ολιγον τελευται προ
χρονου, προ της ωρας, μη γηρως εφαψαμενος, μη κατιδων τον σταχυν της ηλικιας
ωριμον και χρηιζοντα δρεπανου, ιθυνας το βασιλειον τεσσαρσι χρονοις κρατος. ευθυς
δ' επιλαμβανεται Μαυρικιος των σκηπτρων, του Τιβεριου κριναντος τον ανδρα
βασιλευειν. Ουτος γαμβρον επ' αδελφηι τον Φιλιππικον εσχεν, ανδρα γενναιον,
ευτολμον, μεγαν εν στρατηγιαις, και πλουτωι περιβριθοντα και λαμποντα συνεσει,
αρτι λιποντα την λαμπραν Ῥωμην την πρεσβυτεραν και προς Κωνσταντινουπολιν
μετακεχωρηκοτα. τουτον λαμπρον γενομενον επι τροπαιουχιαι και παραλυσαντα
Περσων το φρυαγμα το γαυρον και καταγωνισαμενον εν μαχαις φρικαλεαις
υπωπτευε Μαυρικιος ως δη βασιλειωντα και παραρπαζειν θελοντα την
αυτοκρατοριαν. ην δε παραιτιον αυτωι ταυτης της υποψιας, οτι τινες των περιττων
και των προφοιβαζοντων τωι Μαυρικιωι προυφερον υθλους τινας γραωδεις, ως την
ζωην και την αρχην αφαιρεθηναι μελλοι προς τινος εχοντος το φι στοιχειον εν τηι
λησει. εντευθεν ο περιλαμπρος, ο μεγας εν ταις μαχαις του φθονου φευ αποληφθεις
εν μεσοις αρκυστατοις μεταμφιεννυται στυγνην αντι λαμπρας εσθητα, και των
τριχων της κεφαλης σιδηρος κατορχειται του πολυολβου, του κλεινου, του
καρτεροκαρδιου. Ἀλλ' ησαν αρα γηγενων επισφαλεις αι φρενες, και προς τα
μελλοντα τυφλαι των λογισμων αι κοραι. εις τι μεν ουν κατηντησε και τελος οιον
εσχε το φοιβασμα και κομψευμα των τερατολογουντων, τοις εφεξης γνωσθησεται
 
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τοις ρηθησομενοις· ο δε χαγανος προσβαλων Ῥωμαιων τοις φρουριοις (ην δ' ο
χαγανος βασιλευς Σκυθων των προσαρκτιων) και πολεις χειρωσαμενος ευπυργους
εξ εφοδου, και πασαν ιστρογειτονα χωραν λεηλατησας, και δειξας αιματοφυρτα του
ποταμου τα ρειθρα, και ξιφος παν και δορυ παν τοις φονοις καταλουσας, τελος πολυ
συναγαγων δορυαλωτων σμηνος, εις δωδεκα ποσουμενον χιλιανδριας ολας, πεμπει
προς τον Μαυρικιον τον κρατορα Ῥωμαιων, παρακαλων λυτρωσασθαι τους
ηιχμαλωτισμενους και χρημασιν αλλαξασθαι το πληθος τοσαριθμοις. αλλ' ου
κατεκαμψεν αυτου την σκληρογνωμοσυνην ου Σκυθικης ωμοτητος απονοια και
λυσσα, ουκ αγριοθυμος ορμη χαγανου του βαρβαρου, ου πενθος, ουκ ολοφυρμος, ου
δακρυ των αλοντων· δεσμον γαρ ειχεν αρραγη την φιλοχρηματιαν. και παλιν ο
τριβαρβαρος εκεινος ο χαγανος εκπεμπει προς Μαυρικιον μετριωτερους λογους
καθυφιεις και το ποσον καταγων των χρηματων. ως δ' ην ασπις ο βασιλευς τας
ακοας συμβυων ουδ' ανεχομενος φωνης αΐειν επαιδοντων, θυμουται φευ ως
παρδαλις, ως τιγρις ο χαγανος, καταψηφιζεται πικρον τοσαυτανδριας ποτμον,
θεριζει φευ τοις ξιφεσι το πληθος το τοσουτν, και παν το προσωπον της γης τοις
πτωμασι καλυπτει· τας πεδιαδας τας εκει δεικνυσι λυθροφυρτους, καταστορεσας ως
κορμους πευκης νεκρων σωρειαν. Χρυσε διωκτα, τυραννε, παντολμε, δολοπλοκε,
παντων κακων ακροπολις, φρουριον απωλειας, ελεπολις, ριψεπαλξις, σπαρακτρια
τειχεων, πολεων τειχοσειστρια, τινακτρια δωματων, οιοις κακοις τους γηγενεις
κρεωκοπεις και τρυχεις! ουδεν ανθαμιλλαται σοι πραγματων των εν βιωι, ουδεν
αντιφεριζει σοι παντων των επιγειων. μαλασσεις τον αμαλακτον, τον μαλακον
σκληρυνεις· γλωσσαν ανοιγεις αφωνον, λαλον επιστομιζεις· ποιεις βραδυν τον
δρομικον, πτηνοπουν τον αργοπουν. πειραζεις μεν και θελγητρον επαγεις ταις
καρδιαις, και γοητευεις ιυγξιν αφυκτοις τας αισθησεις, αλλα σου το καλλιχροον ως
εχιδνα φαρμασσει. θεσμους και νομους συμπατεις και την αιδω διωκεις.
τυμβωρυχεις, τοιχωρυχεις, απεμπολεις, προδιδως. ληρος το κομψευομενον, ως
εοικε, και μυθος, ως αρα τον αδαμαντα μονον αιμα μαλθασσει· τι γαρ σου
δραστικωτερον και λιθους απαλυνειν; τι δε την υπερισχυρον ισχυν σου διαφευγει;
Ὧδε μεν ταυτα στητω μοι, τα δ' εφεξης οποια; τον φονον τον μυριανδρον ο βασιλευς
μανθανει, καταγινωσκει της αυτου φαυλης σμικρολογιας, λογιζεται την συμφοραν,
το παθος αναστενει, και μεταμελωι την ψυχην πληττεται βαρυτατωι. εντευθεν
δακρυον αυτωι συχνον εκ των ομματων και στεναγμοι βαρυστονοι καρδιας απο
μεσης, και παταγος βαρυδουπος τα στερνα μωλωπιζων, ολολυγμοι και βρυχηθμοι
και προς θεον εντευξεις μη προς το μελλον τας ποινας αυτωι θησαυρισθηναι,
ενταυθα δε του πταισματος τας δικας εισπραχθηναι. καμπτεται τουτοις ο θεος τοις
γοοις, επικλαται, οικτειρει λιταζομενον εκθυμως τον κρατουντα, και προς την
αιτησιν αυτου ταχεως επινευει, συν αναριθμοις δε στρατοις οπτανεται κατ' οναρ, και
τωι Φωκαι τωι φονικωι κελευει παραδουναι. ην ταυτα, και μετα μικρον απο του
στρατοπεδου ο κακιστος εφισταται Φωκας τοις βασιλειοις, εξαιτησομενος τινα παρα
του βασιλεως· και μαστιχθεις και διωχθεις εφ' οις απεφλυαρει ανθυποστρεφει,
φαινεται λοχαρχαις φαλαγγαρχαις πνεων μανιας και θυμου, και λογους αποπτυων
φληναφους, αποπεμποντας οσμην απαιδευσιας, και λυσσαν ερευγομενος κυνος
υλακομωρου. δεινοπαθει το στρατευμα ψευσθεν των ηλπισμενων, και συνελθοντες
εις ταυτο στραταρχαι κλιματαρχαι κρατορα φευ τον λυσσητην Κερβερον καθιστωσιν,
ανδρα ληιστην, βαρυθυμον, φονιον, ορμητιαν. Ὡς δ' εμαθε Μαυρικιος και την
αποστασιαν και τον αλαστορα Φωκαν κρατουντα φευ Ῥωμαιων, ωρμησε μεν δια
φυγης κλεψαι την σωτηριαν, αλυξαι δ' ουκ εξισχυσε τας πανσθενεις παλαμας· τον
γαρ κρατηρα της οργης και της δικαιας ψηφου εμελλεν ακρατον πιειν αχρι και του
 
 
 

44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρυγιου. τοινυν αλισκεται φυγων αμα τηι βασιλιδι και τοις φυεισιν απ' αυτου
πορφυροφυτοις κλαδοις. ο δε θεομισεστατος ανθρωποφοντης δρακων παντας ομου
συναγαγων επ' οψει Μαυρικιου καρατομει θηριωδως τα πρωτα μεν τους παιδας τους
εν ακμηι, τους νεογνους, ειτα την βασιλιδα, και μετ' αυτους Μαυρικιον (της ανοχης
σου, λογε!) χρονοις εφ' ολοις εικοσι κρατησαντα Ῥωμαιων. Εις τουτο μεν απεβησαν
αι φληναφοι τερθρειαι και τα χρησμοδοτηματα των περισσολογουντων· ως δ'
επελαβετο Φωκας του κρατους και των σκηπτρων, ευθυς εκ πρωτης, ως φασι,
βαλβιδος παρεγυμνου τον θηρα τον πικροθυμον τον ενδον κεκρυμμενον· ην γαρ
τους τροπους φονικος, υγροβιος, λυσσωδης, ακρατοποτης, παροινος, ακροχολος,
οινοφλυξ. εντευθεν αιματα ροφειν ωσπερ βαρυφρων λεων και σαρκας
βρωματιζεσθαι ρυηφενων ανθρωπων ποσιν ενομιζε τερπνην, νεκταρος γλυκυτεραν.
ουτος Ναρσην τον στρατηγον, το των Ῥωμαιων θαυμα, πυρος τροφην πεποιηκε, και
το της παροιμιας, νεανιν καλλιπροσωπον εστερησεν ομματων, τηλικον ανδρα
στρατηγον Ῥωμαιους ζημιωσας, και μερος καιριον τεμων εκ της ολομελειας το
καλλιστον ο κακιστος ηνθρακωσε καμινωι, τον και ζωης επαξιον, ει δυνατον, αληθου
ο τρισμυριων αξιος ποτμων πικροθανατων. αλλα γαρ ηλγησεν η γη λιμναζομενη
φονοις, και λυθροσταλακτος αυτωι καθ' ωραν γινομενη βοας εξερρηξεν οικτρας εκ
στοματος αλαλου, και της τιγροπαρδαλεως κατειπε της λυσσωδους. ηνοιξε βλεφαρα
θεος, εβλεψε την κακιαν, και κατοικτειρας τας σφαγας των κρεανομουμενων την
δικην εψηφισατο την της ταυτοπαθειας. των γαρ εν τελει και λαμπρων τινες και της
συγκλητου, ως αρνας βλεποντες πικρως ανθρωπους θυομενους, δημευομενους
απηνως, οικτρως σπαρασσομενους, και πυρ υφερπον πανταχου και φλογας
εριβρομους αποτεφρουσας τα λαμπρα των οικοδομηματων, και θηρα τον ωμοθυμον
πινοντα μεν τους φονους, ομως μη κορεννυμενον αλλα διψωντα πλεον, αγωνιωσιν
υπερ σφων, κινδυνους υφορωνται, τωι στρατηγωι της Ἀφρικης γραφουσιν Ἡρακλειωι
στολον κροτησαι δυσμαχον σκαφων θαλασσοπλοων, και προβαλεσθαι στρατηγον
ναυαρχον και στολαρχην τον παιδα τον Ἡρακλειον κατα του παρανομου. ηκουσε
ταυθ' Ἡρακλειος, εις μαχην ηρεθισθη, και στολος υγροκελευθος την θαλασσαν
επληρου, και πλους εγινετο ταχυς επι την Βυζαντιδα. μανθανει ταυτα και Φωκας,
στρατον αντεφοπλιζει, και στολον ανεμοπτερον αντιπλουν ετοιμαζει. αλλ' επολεμει
και θεος και ποντος τωι τυραννωι, και συμβαλων ο κακιστος ητταται κατα κρατος,
αισχυνεται, διωκεται, ζωγρειται τελευταιον. ον και λαβων Ἡρακλειος ενδικως
κατασφαττει, ονειδισμου τοις βελεσι προτερον κατατρωσας. ουτω ψυχην την
φονικην εξερρηξε βιαιως η βουβρωστις η κοσμικη, φαρυγξ η παντοφαγος, ο του
θανατου προσπολος, ο φιλος Ἐρινυων, εφ' ολοις ετεσιν οκτω βιαιως τυραννησας,
και γεγονε βρωματισμος ορνεων σαρκοβορων. ευθυς δε προσεγελασε το κρατος
Ἡρακλειωι. Τουτωι πατρις Καππαδοκων η τρισευδαιμων χωρα, και γενος των
επιφανων και των κομωντων πλουτωι. ην δε στρατηγικωτατος, αλκιμος, θυμολεων,
οπλιτης καρτερωτατος, οξυχειρ, βριαροχειρ. υιον δε σχων ουκ αγενη τουνομα
Κωνσταντινον, επειπερ η βασιλισσα κατελυσε τον βιον, Μαρτιναν προσηρμοσατο
προς λεχους κοινωνιαν· ην δε Μαρτινα βασιλει μητροθεν αδελφοπαις, εξ ης υιος
Ἡρακλωνας γεγονεν Ἡρακλειωι. ος υστερον απατηθεις ανθρωποις κακοτροποις τοις
δογμασιν υπεκυψε και ταις φρενοβλαβειαις των εν Χριστωι την θελησιν μιαν
φλυαρησαντων. Τοτε Χοσροης ο Περσων υπεραυχος δυναστης, την πασαν
ληισαμενος Ἀσιαν και σκυλευσας, εως αυτης της ευκλεους ηλασε Βυζαντιδος,
υπεροφρυ το στρατευμα και σοβαροφρον αγων, καταφρακτον τοις θωραξι, βρεμον
εν τοξουλκιαις, δορατοφορους αιχμητας, δυσμαχους λογχοφορους, και γενος παν
αρεικον εκ Μηδων, εκ Χαλδαιων, εξ Ἀσσυριων, εκ Περσων, Βακτριους, Παρθυαιους,
 
 
 

45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρυσεοπηληκας, αβρους, παντας φαρετροφορους, μυκτηροκομποις βρεμοντας ιπποις
χρυσοφαλαροις. ως ουν εωρα βασιλευς αμηχανον συμμιξαι Χοσροου τοις
στρατευμασιν (υπερ γαρ ψαμμον ησαν), βουλευεται τι δραστικον και πληρες
αγχινοιας. τηι κορηι τηι θεοπαιδι την πολιν επιτρεπει και τον υιον και τον λαον, αυτος
δ' εντευθεν αρας και συλλεξαμενος στρατον εκ γης απο θαλασσης, ψιλους ενοπλους
ιππαστας οπλιτας σακεσφορους, εις γην εισβαλλει Περσικην, προσβαλλει και
φρουριοις καρτεροτειχοις ερυμνοις ευπυργοις στερροπυργοις, φθειρει πορθει
λεηλατει πασαν την υπο Περσας, αγαν σοφως τεχνωμενος μεθελκειν Βυζαντοθεν
καντευθεν αντιπερισπαν Χοσροου τας δυναμεις. πολεων γουν των Περσικων
εκειροντο τα καλλη, αγροι πυρος εγινοντο δαπανη πολυξυλου, ηνδραποδιζοντο
πικρως υπερακμοι πρωθηβαι, γυναικες καλλιπλοκαμοι, κορισκαι, γηραλεαι, και
παιδες υπαγκαλιοι, γαλακτοφαγα βρεφη. ελουετο τοις αιμασιν η των Ῥωμαιων
σπαθη, ηρπαζοντο βοσκηματα, μητερες ητεκνουντο, και στονος κατελαμβανε την
Περσικην και γοος· πτηνη γαρ εκδικησεως επετρεχε ρομφαια, και πασας
κατεβοσκετο σπαθη θυμου τας πολεις. ακουει ταυθ' ο βασιλευς Περσων ο φρυακτιας,
και τα γινομενα μαθων απαιρει Βυζαντοθεν. προηγε μεν Ἡρακλειος εις μεσην την
Περσιδα, ο δε Περσαρχης προς αυτον ηλαυνεν οπισθοπους. και γενομενης υπ' αμφοιν
καρτερομαχου μαχης και προσβαλοντων φρικωδως αλληλοις των ταγματων νεκροι
μεν εκατερωθεν εγενοντο μυριοι, πλην ομως καθυπερτερα τα των Ῥωμαιων ησαν.
εβλεψε τοτε και Περσις εκ Βυζαντιου σπαθην θεριστικην αμφιστομον, δρεπανην
πετομενην και πολεις αφανιζουσαν και τους αγρους πορθουσαν. και παλιν αλλο
συνετον ο βασιλευς τεχναται· ην γαρ εμπειροπολεμος ευμηχανος στραταρχης.
μικρον υπολειπομενος τον δρομον υποτεμνει, και Περσικου στρατευματος συν αμα
τωι Χοσροηι υπερδραμοντος και στρατον Ῥωμαιων παρελθοντος αυτος εκεινοις
φευγουσιν ειπετο κατα νωτου, και μυριακις συμπλακεις αντενωπιοις μαχαις και τοις
οστοις τοις των Περσων τα ξιφη διαθρυψας τον βαρβαρον ουκ εληγε διωκων και
συμπνιγων, εως αυτου το προσγενες και των Περσων οι κρειττους και παν αυτου το
φιλιον και παντες φαλαγγαρχαι και παις αυτου πρωτοσπορος πρωτοφυτος Σιροεις
τον εναγη και βδελυρον Χοσροην μυσαχθεντες δεσμωι στερρωι συσφιγγουσι
πολυχανδες ως κητος, ως λεοντα βαρυθυμον, ως παρδαλιν αγριαν, και τωι λιμωι
πιεζουσι και τελος θανατουσιν. εν εξαμετρωι τοιγαρουν ηλιου περιδρομωι την
Περσικην και Μηδικην Ἡρακλειος εκτριψας καλλινικος ανεζευξεν επι την βασιλιδα.
Και ταυτα μεν ενιαυτοις απεβησαν υστεροις· αλλ' ετι διατριβοντος εν Περσαις
Ἡρακλειου, του δε Περσων στρατευματος αντιπολιορκουντος και χαινοντος
καταπιειν την πολιν την ολβιαν, αλλος τραχυς βαρυβρομος μυριοκυμων κλυδων
αντεπηγερθη, φοβερον βρυχομενος ως λεων, και κατακλυζειν απειλων την
τηλικαυτην σκαφην. ταις Περσικαις γαρ Σκυθικαι δυναμεις συνδραμουσαι και
φαλαγγες ισοψαμμοι θηριωδων Ἀβαρων, ως χειμαρροι βαρυδουποι συν ψοφοις
συρραγεισαι, καθαπερ εις μισγαγκειαν την πολιν επερροθουν. οι Περσαι τας
παρεμβολας ειχον αντενωπιους (και μεχρι γαρ ∆αμαλεως και των Καλχηδονιων αι
σφων δυναμεις κεχυντο βαρυθρουν λαλαγουσαι), Ἄβαρες προς τοις τειχεσιν
εφηδρευον και Σκυθαι, και παν δεινον και παν στυγνον εφαινετο προυμματων.
εκειθεν ηχει φοβερον η Σκυθοτροφος Σκυλλα, εντευθεν της Χαρυβδεως ηνοιγετο το
στομα, και μεσον εχειμαζετο της πολεως το σκαφος, και πανταχοθεν κινδυνος και
πανταχοθεν σαλος. ο δε καιρος, ως εοικε, φιλονεικων ο τοτε αλλο μηδεν παραλιπειν
μειζον κακον ανθρωποις, και πασαν περιταυριον ηγειρεν εθναρχιαν· ακριδα
μυριοπτερον ειποι τις αν ευστοχως. και γαρ τοι συμπηξαμενοι θαλαττοπορα σκαφη
Ταυροσκυθων οι φυλαρχοι των αγριοκαρδιων, και πληθος απειραριθμον τοις
 
 
 

46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκαφεσιν ενθεντες, επηιεσαν καλυπτοντες τα νωτα της θαλασσης τοις λεμβαδιοις
τοις πυκνοις, τοις αυτοξυλοις πλοοις. ουτως αιμαστιγες πολλαι μυριαχοθεν ησαν και
παντοθεν τα πραγματα στενα τηι βασιλιδι. ην ο μεν Περσης ως πικρος σκορπιος
κεντροφορος, ως δ' εχιδνα φαρμακτρια Σκυθων θυμοτολμια, ακρις ο Ταυροσκυθης
δε πεζοπτερος πτηνοπους. τοσοις κακοις επαλαιε το Βυζαντιων αστυ, παντοθεν δ' ην
αμηχανα τα της επικουριας. αλλ' υπερησπιζεν αυτου μεγασθενης βραχιων, αλλ' ην
υπερμαχος αυτου παλαμη κραταιοχειρ. και τοινυν εξεφυσησεν ανεμος αγριοπνους,
και κλυδωνας εξηγειρε και στροφους πολυστροφους, και πασαν κατεποντωσεν
απλετον στολαρχιαν. εδυσαν ως η μολιβδος εις αλμην θαλαττιαν οι κουφως
επιπλεοντες υγροκελευθους πορους, ως πριν σοβαροπροσωποι του Φαραω τρισταται.
εντευθεν εξεχυθησαν οι πριν πεφοβημενοι Ῥωμαιοι και τοις τειχεσιν αυτους
συγκεκλεικοτες. ως σελευκιδες ωφθησαν ταις πτερωταις ακρισιν, ως ιβεις δε
πτεροεσσαι τοις οφεσιν υπηρξαν. και μελος επινικιον ηλαλαξαν υμνουντες και τας
ωιδας τηι στρατηγωι θυοντες καταλληλους. ουτως ου γιγας σωζεται τωι πληθει της
ισχυος, ουδε δυναστης εν χερσι στρατου πολυδυναμου· αν γαρ θεος μη πηξειε των
οικων τους θεμεθλους, αν μη θριγγιωι κραταιωι τους δομους περιβαλλει, και τα της
τεχνης αχρηστα και τα του κοπου κοποι. Εις τουτο μεν απεβησαν τα πραγματα
Ῥωμαιοις· τριακοντα δ' εν ετεσιν Ἡρακλειος κρατησας φαος εξελιπεν ομου και
στεφος και τον βιον. επει δε τον Ἡρακλειον ηναγκασεν η φυσις δουναι τον χουν του
σωματος τηι γηι τηι δανεισασηι, ο παις αυτου χειριζεται τα σκηπτρα Κωνσταντινος, ος
προς μικρον τι γνωρισθεις μοναρχος αυτοκρατωρ και της αρχης γευσαμενος προς εν
ετος του στεφους ανθυπεκρυβη ταχιον, εξελιπε προ χρονου, μηδεν τι μνημης αξιον
φθεγξαμενος η δρασας, της μητρυιας, ως λεγουσι, Μαρτινης και του Πυρρου
συγκερασαντων φαρμακον αυτωι θανατηφορον. ο Πυρρος δ' ην αρχιερευς τοτε της
Βυζαντιδος, λοιμος ανηρ και δυσσεβης και φαρμακος και γοης. Ὡς ουν απελιπε ζωην
την κατω Κωνσταντινος, Μαρτινα παρεισφθειρεται τηι σκηπτροκρατοριαι, και μετ'
αυτης Ἡρακλωνας ο παις, αλλ' επ' ολιγον· μηδε γαρ φθασαντες σχεδον τωι κρατει
προσλαλησαι της θειας εκδικησεως εκπινουσι τον σκυφον, αλλο μηδεν κερδαναντες
η το κακοι φανηναι. ρινα μεν ουν Ἡρακλωνας, η δε Μαρτινα γλωτταν ζημιωθεντες
ηχθησαν εις την υπεροριαν, και μετ' αυτους πιστευεται Κωνστας την βασιλειαν, ο
Κωνσταντινωι γεννηθεις τωι προ μικρου κρατουντι· ος ριζας τρεφων πονηρας
αρχηθεν εν καρδιαι της δυσσεβους αιρεσεως η μαλλον απονοιας των διδασκοντων εν
Χριστωι θελησιν μιαν λεγειν, ηνεγκε τοτε και καρπους, αλλα καρπους πικριας, εξ ων
πολλοι μεν εφαγον πλην οσον επιγνωναι οιον το στυφον οι καρποι και το πικρον
αυχουσι, Μαξιμος δ' ο καλλιγλωττος, σαλπιγξ η χρυσοσαλπιγξ, ο Νειλος ο
χρυσορειθρος ο της ορθοδοξιας, εως εσχατης πλησμονης μετεσχε της πικριας· την
χειρα γαρ την δεξιαν εξεθερισθη ξιφει, και γλωσσαν μελιτοεσσαν οιμοι
προσαφηιρεθη, την νεκταρος πηγαζουσαν ενθεου τας συρμαδας. Ουτος ο Κωνστας ο
σκαιος αειφυγιαι θλιβει Μαρτινον τον επισκοπον της πρεσβυτερας Ῥωμης· παπαν
αυτον αποκαλειν οιδε Ῥωμαιων γλωσσα. και Καιν μιμησαμενος επ' αδελφοκτονιαι,
και κτεινας Θεοδοσιον τον εκ μιας αρουρης και των σπερματων των αυτων αυτωι
βεβλαστηκοτα, εις Σικελιαν αποπλει την πολυφορωτατην, την πολιν την βασιλειον
αποκοσμησαι θελων και την αρχην χαρισασθαι τηι τριπεμπελωι Ῥωμηι, ως ει τις
αβροστολιστον αποκοσμησει νυμφην και γραυν τινα τρικορωνον ως κορην ωραΐσει.
αλλα τα διαβουλια ματαια των ανθρωπων, αν μη συμπραττηι και θεος, αν μη
συνεπινευσηι· θερμοις γαρ υδασιν αυτου ψυχαγωγων την σαρκα ψυχρον εκει
κυλικιον εξεπιε θανατου, ετεσιν εικοσι λαχων προς τους επτα του κρατους. Και
τυραννει Μιζιζιος, ανηρ εκ Σικελιας, ανηρ χαριτοβλεφαρος, αστειος τωι προσωπωι.
 
 
 

47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλην ομως ουκ επι μακρον απηλαυσε της τυχης, αλλ' απεψυγη ταχιον, αλλα φανεις
εκρυβη, ωσπερ αν ροδον εκφυηι και παραυτικα ρευσηι. ο γαρ τοι παις του Κωνσταντος
αρτι λαβων τα σκηπτρα (τουνομα δε τωι βασιλει βρεφοθεν Κωνσταντινος) στολωι
βαρει την Σικελων καταλαμβανει νησον, και παντας τους αυτοχειρας και τους
ολεθρεργατας τους βασιλεως και πατρος ενδικως αποσφαττει, και συν αυτοις
Μιζιζιον τον τετυραννηκοτα. τουτον τον αυτοκρατορα λαος ο συρφετωδης και το
του δημου συμμιγες εκαλουν Πωγωνατον, οτι, φασιν, εκναυστολων κατα του
Μιζιζιου μειραξ τρυφεροπροσωπος ανιουλος απωγων εκειθεν ανθυπεστρεψεν ανηρ
τελειοπωγων. ουτος αθροισας συλλογον ανδρων θεοφορητων την πατρικην
ασεβειαν ανεσπασε ριζοθεν, τοις φυτουργοις των ευσεβων καταρτισθεις δογματων.
ιθυνεν ουν εν ετεσι δεκαεπτα το κρατος. ως δε και θνησκειν εμελλε και κατανταν εις
κονιν, υιον Ἰουστινιανον δεικνυσι βασιλεα και κρατορα καθιστησιν αυταρχον γης
Ῥωμαιων· ος απο βαθρων ηγειρεν, απο ριζων εσχατων τον μεγαν οικον τον
λαμπρον τον εν τοις ανακτοροις, χρυσεων πυραυγημασι ψηφιδων καταυγασας τους
τοιχους, και το δαπεδον μαρμαροις καλλιχροοις, ος ετι του δομητορος την κλησιν
διασωζει. Ὁ βασιλευς δε μισηθεις αρχουσιν, ιδιωταις, τοις οχλοις τοις εν αγοραι, τοις
εν τοις ανακτοροις, ως σκληρογνωμων, ως σκαιος, ως εντρυφων τοις φονοις, και
πλεον ως αυθεκαστος εξ αυταρεσκου γνωμης (ην γαρ και δοκησισοφος και πληρης
απονοιας, καν ταις βουλαις ου κοινωνον, ου συνεργατην ειχε, πασαν πλουτειν
οιομενος την εν ανθρωποις γνωσιν), εντευθεν τοινυν μισηθεις αξιαν της κακιας την
εκπτωσιν εφευρατο την εκ της σκηπτουχιας. και γαρ ανηρ τις ευγενης των απο της
συγκλητου, πατρικιος αξιωμα, Λεοντιος την κλησιν, ευρων και συναιρομενον και
συμφρονουν το πληθος (προς γαρ Ἰουστινιανον ετρεφον παντες μισος) εφισταται τωι
βασιλει μετα των συμμαχουντων, οτε το καλλιβλεφαρον ομμα και φωτοφορον εμυε
δυναν κατα γης και παν ην εν δεμνιοις, και χειρωσαμενος αυτον ως εν δικτυωι θηρα
εκπεμπει διαποντιον εις την Χερσωνα πολιν, την ρινα προτερον τεμων και
προσωπον αισχυνας. αλλα γαρ ουκ εκαμμυε το βλεφαρον της δικης, αλλ'
επεντρανισεν ορθως, και τον επανασταντα τοις ισοις αντημειψατο και ταυτομετροις
μετροις. ληιστων ληιζομενων γαρ Ἀφρικανων τους ορους (Ἄρραβες ησαν οι ληισται
κακ των απο της Ἄγαρ) και πασαν την παραλιον κακουντων και κειροντων, ο
βασιλευς υπερπαθων στολον βαρυν αρτυει, και πεμπει κατα των ληιστων τουτων
των υγροπορων· οις και συμμιξασαι στερρως αι ναυτικαι δυναμεις εκεινους μεν μετα
θυμου και τολμης επιοντας καθαπερ καπρους αφριστας απηλασαν εκειθεν, Ῥωμαιοις
δ' ανεσωσαντο τα των Καρχηδονιων. αλλα γαρ ουκ ηρεμησαν οι παλαμναιοι θηρες,
παλιν δ' αντεπεστρατευσαν μυριοστολωι στολωι, και πλειονι συμμιξαντες Ῥωμαιοις
στολαρχιαι ετρεψαντο τε προς φυγην ναυαρχους ναυσιπλοους, και την ολβιοδαιμονα
πολιν Καρχηδονιων ελοντες και σκυλευσαντες και κατηδαφικοτες τον χρυσεον
εξεκοψαν βοστρυχον της Λιβυης. οχλος ουκουν ο ναυτικος και παντες οι στολαρχαι
την εκ της ηττης εμπικρον ου φεροντες αισχυνην, ιωμενοι τε το κακον αλλωι κακωι
μεγαλωι, ωδινουσι τε σπερματα τα της αποστασιας και Κρητηι προσορμιζονται τηι
τρισμεγιστηι νησωι, αλληλοις τε συνθεμενοι και συνομωμοκοτες ενταυθα της
θρασυτητος εκρησσουσι το βαρος, και σφων επιλεξαμενοι συναποστατην ενα,
λεγομενον Ἀψιμαρον, κρατορα καθιστωσιν, ος συν αυτοις και μετ' αυτων την πολιν
περισφιγξας και προδοτων επιτυχων κρατει της Βυζαντιδος. και πρωτα μεν Τιβεριον
αυτον μετονομαζει, επειτα και Λεοντιον εξενεγκων εις μεσον και τηι τομηι τηι της
ρινος την κολασιν μετρησας φρουραι καθειργνυσιν αυτον αφυκτωι πικροφρουρωι,
ετεσι μονοις εν τρισι κρατησαντα Ῥωμαιους. Ειχε μεν ουν Ἀψιμαρος το των
Ῥωμαιων κρατος, και πνευμασιν εφερετο τυχης απαλοπνοοις. εν μονον εθραττεν
 
 
 

48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον, εν μονον εθορυβει, μη προς Ἰουστινιανον παλιν τα σκηπτρα φθασηι, και
παλιν αναπομπιμος γενηται προς το στεφος ο πριν αυτο ζημιωθεις και συν αυτωι την
ρινα. ως θηρα γουν υγροχερσον υπωπτευε τον ανδρα, και μαλλον τους
προφοιβασμους ακουων και προρρησεις και τα κομπολογηματα των
αστερολεσχουντων. εκινει τοινυν μηχανας, ωρυττεν επινοιας, ως αν αυτου
κωλυσειε τας προς το κρειττον τυχας. μαθων γουν ως ηρμοσατο την
αυθομαιμονουσαν τωι των Χαζαρων αρχοντι χαγανωι Θεοδωραν, και παρ' αυτωι και
μετ' αυτου σκηνοιτο και διαγοι, πρεσβειαν πεμπει τωι δεινωι βαρβαρωι τωι χαγανωι,
χρηματων υπισχνουμενος ολας αυτωι θαλασσας, αν τον Ἰουστινιανον δησας δεσμοις
αρρηκτοις απεμπολησειεν αυτωι τριδουλον ως οικετην, ηγουν αυτου την κεφαλην
αποτεμων εκπεμψηι. ακουει ταυθ' ο βαρβαρος εκεινος ο χαγανος, τωι των χρηματων
ερωτι πυρουται την καρδιαν (και τι γαρ η τριβαρβαρος χαγανος σκυθογνωμων;)
απανθρωπον βουλευεται βουλην και θηριωδη εις προσγενη και το μηδεν αυτον
ηδικηκοτα, και τωι ζητουντι μελεται τον δυστυχη προεσθαι. χρυσε προδοτα,
παντολμε, δυστροπε, κακεργατα, και φιλων απεμπολητα και γενους αναιρετα, τι
τουτο; πως παλιμπετεις και παλιμβολους τιθης; πως δε προς αλλοπροσαλλον
γνωμην μεταβιβαζεις τους αποικιλους τους απλους υπο θεου πλασθεντας; αλλα το
μελλον, ως φασι, και το κεκυρωμενον ου τειχος σχισει σιδηρουν, ου του πυρος η
γναθος. ο γαρ Ἰουστινιανος τους δολους του χαγανου και τας βουλας αναμαθων
εκειθεν δραπετευει, και προσεταιρισαμενος αδραις επαγγελιαις τον Τερβελιν τον
αρχοντα του των Βουλγαρων εθνους καταλαμβανει συν αυτωι την Βυζαντιδα χθονα,
Βουλγαρων επαγομενος μυριους λεγεωνας. ολιγοις δε των αμφ' αυτον το βουλευμα
πιστευσας και συν αυτοις υποδραμων σωληνας υδρορροους την εις την πολιν
παροδον εντεχνως υποκλεπτει, και δευτερον αρχηγετει και ζωννυται το κροτος. τας
δ' επι τουτοις συμφορας τις παραστησει λογος; τωι μεν Βουλγαρων αρχοντι πληροι
τας υποσχεσεις και δωρεαις αμειβεται πολλωι δαψιλεστεραις, πυρι δε διδωσι συχνους
των περιλαμπρων οικους, και διαρπαζει χρηματα, και δικην βοσκηματων των
μεγιστανων πλειονας οικτιστα καταθυει. και δη και τον Λεοντιον κτεινει συν
Ἀψιμαρωι οια ληιστας και συλευτας αυτου της σκηπτουχιας. ουτω κακοι τοις
οφθαλμοις υποκεινται της δικης· καν παραυτικα φυγωσι τα της ποινηλασιας, αλλ'
υστερον υπεχουσι μειζονας τας κολασεις. ου μονοις δε τοις αρχηγοις τουτοις της
τυραννιδος επεσεισε τον σιδηρον εκδικητην ων ετλη, αλλα γε και Καλλινικον
αικισας και χλευασας, τον αρχιερατευοντα ταυτης της βασιλιδος, και παιδαριων
θεμενος υβριν μωρονηπιων, τελος απεσβεσεν αυτου του σωματος τους λυχνους· ην
γαρ τοι και συναιτιος και ρεκτης και συνιστωρ των εις Ἰουστινιανον ποτε
τετολμημενων. ου μην αλλα και κατα νουν βαλλομενος ο κρατωρ οσας εκερασαν
αυτωι κυλικας πικροποτους οι των οριων κατοικοι της Ποντικης Χερσωνος, οτε διηγε
παρ' αυτοις απελαθεις του κρατους, ποτε μεν αποσκωπτοντες, ποτε δε δυσφημουντες
και βελεσιν ονειδισμων κεντουντες κακογλωσσων, ποτε βυσσοδομευοντες βουλας
κακομηχανους, ως η τοις σπλαγχνοις τοις αυτου βαψαιεν τας μαχαιρας η και
δεσμωτην αθλιον πεμψειαν Ἀψιμαρωι,– ταυτ' ουν Ἰουστινιανος τοις λογισμοις
εγγραφων, και καθ' αυτον ανατυπων και ζωγραφων τους τυπους, και πικραινομενος
αυτοις οια βαρβαροτροποις πεμπει στρατον ναυσιπλοον, κελευων αποσφαττειν απαν
το γενος ηβηδον των προλελυπηκοτων, και φειδεσθαι μη γυναικων, μη των
υποτιτθιων, μη γηραιων, μη νεαρων, μη πρεσβυγενεστερων· ουτω βαρυς εκαχλαζεν
ο κατ' εκεινων χολος. ην γουν αξιοπενθητον Χερσωνιτων το παθος, και συγκινουν
εις οιμωγας τους φιλανθρωποτερους, υπερενικα Βηθλεεμ τους πολυστονους πονους
και στοναχας βαρυαλγεις, βοας πολυστεναχους. εκει μεν γαρ η βρεφικη και μονη
 
 
 

49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νηπιοτης ταις φονευτριαις εις σφαγην υπεκειτο παλαμαις· ενταυθα δε τριπεμπελοι,
πρωθηβαι, νεανιαι, γυναικες απαλοχροοι, κορισκαι, μειρακισκοι, φυρδην
κατεμελιζοντο καθαπερ εν μακελλωι. ολολυγη δε πανταχου και γοος οξυβοας. και
λοφοι μεν αντιδουπα τοις θρηνηταις αντηχουν, ακται δε κυματοκλυστοι δεινον
αντεπερροθουν. ουτω μεν ουν εις Σκυθικην, ο φασιν, ερημιαν Χερσων η
πολυανθρωπος αιφνης μετεποιηθη, και γεγονε πολυχανδης Ἅιδου γαστηρ πανδοχου
και ταφος μυριονεκρος και του θανατου πυλη. ο βασιλευς δ' ακηκοως οτι των
βρεφυλλιων των τρυφερων και νεογνων οικτος εγενετο τις, φλεγμαινει πλεον τωι
θυμωι, καιεται τηι μανιαι. κοτος ουκουν βαρυμηνις κατα των φεισαμενων, και
τιμωριας κατ' αυτων αποφασις αυτικα. και παλιν ην ναυστολησις ακατων
γοργοπλοων, και στρατευμα μυριανδρον ωσπερ εις πολεμιαν, και συν αυτωι
Φιλιππικος, ον ελεγον Βαρδανην, αρχηγετησων του στρατου και τον λαον
κοσμησων, ως αν συνεκκεντησωσι ρομφαιαις και τα βρεφη, καν αρτι πρωτως
βλεποιεν το καλλος της ημερας, καν γαλακτος ποτιζοιντο συρμαδας βρεφοτροφους,
και ταις βουσι πολευσωσι πασας τας λεωφορους, και περιαυλακισωσιν αυτων τας
πεδιαδας, και θησωσιν εις ερημον την πριν ευθηνουμενην, τας αγυιας εις αρουραν
σταχυσι βριθομενην, την πολιν πολυανδριον, αφανισμου πεδιον. τουτο κακων
παραιτιον γεγονε τωι κρατουντι, και παλιν πειρατηρια, και παλιν τρικυμιαι και
κλυδωνες επαφλασαν αγριοπνοου βιας. η γαρ στρατευσιμος ισχυς η νεναυστοληκυια
την γνωμην την απανθρωπον εκεινου μυσαχθεισα ως τιγριν αγριοθυμον, ως λυκον
αιμοβορον, ευρουσα και Χερσωνιτων τους υπολελειμμενους αφηνιασαντας αυτου
και βλεψαντας εις στασιν, ως ληρον μεν λογιζονται τα διατεταγμενα (κηλισι γαρ
ουκ ηθελον καταχρανθηναι τοσαις). ανακτα δε και κρατορα Φιλιππικον ποιουσι, και
στεφος περιβαλλουσι της σκηπτροκρατοριας. Ὁ γουν Ἰουστινιανος εκταραχθεις τωι
φοβωι, και την βραδυπλοιαν αυτων και την αργοποριαν εις οιωνον απαισιον θεμενος
ως αγχινους, αυτος αυτωι χερσοπορει μεχρι και της Σινωπης, στρατον
συνεπαγομενος οπλιτην πεζοπορον, ως μη νεωτερισαιεν οι προεκπεπλευκοτες. και
βλεψας επι της υγρας ακατους λαιφοπτερους και σκαφη πελαγοπλοα, τριηρεις
υγροπορους, ταχυπλοουσας και φοροις πνευμασι φερομενας, δονειται μεν τους
λογισμους και την ψυχην σοβειται, και παλιμπορευτος ευθυς ανθυποστρεφειν
τρεχει, ιππων ωκεων επιβας πτηνων αελλοποδων, ει δυνατον, και πτερωτος
ευχομενος γενεσθαι. αλλα το πνευμα το φορον της γοργοπλοου τυχης ταχυναυτειν
εποιησε τας ποντοπλοους σκαφας. στολωι μεν ουν Φιλιππικος χρωμενος ωκυπτερωι
προφθανει την βασιλισσαν πολιν καταταχησας, και κατασχων και παρελθων εσω
των βασιλειων το στεφος περιτιθεται της αυτοκρατοριας. ο δε γε ρινολωβητος
αυταναξ υστερησας οια τριβομενος οδοις δυσβατοις δυσεξοδοις και τοποις
φαραγγωδεσι και λοφοις αποκρημνοις, αντιστρατοπεδευεται προς ορεσι γηλοφοις,
απερ κατα συνηθειαν φαμεν του ∆αματρυος. και τοινυν ο Φιλιππικος εκπεμπει
ταγματαρχας αυτωι πολεμησειοντας αντενωπιοις μαχαις· οι βλεψαντες την λεοντην,
την εκ των στρατευματων ισχυν, μη φθανουσαν εις παν το σωμα του πολεμου,
αλωπεκην προσερραψαν την εκ δολιευματων, και τον λαον τον συν αυτωι
θηλυναντες ελπισι ζωγρουσι τον τρισαθλιον. τα δ' επι τουτοις οια; λαιμοτομουσιν
ωσπερ βουν αφωνον επι φατνης, και του θυμου τον καχλασμον και της οργης την
ρυμην ολην κενουσι κατ' αυτου κυκλωι περιλαβοντες, ωσπερ λεων, αν ειποι τις,
μαρψας νεβρον ελαφου. τον παιδα δε Τιβεριον αυτου καταλαβοντες προσπεφευγοτα
τωι ναωι της μητρανανδρου κορης, απεσπασαν τε του νεω (φευ του φρικωδεστατου!
υπηρχε δε Τιβεριος εισετι παιδαρισκος) και τηι φλιαι προσερρηξαν επ' ισης σκυλακιωι,
και τας ραφας της κεφαλης ηλοησαν ως σιτον. ερρει δ' εγκεφαλος χαμαι, πραγμα
 
 
 

50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυστλητον οψει, και δαπεδον επαλασσεν ως υδωρ απορρεων. ουτω καλως και
συνετως τοις παλαιοις ερρεθη "μηδεν υπερ το μετριον, καλον η συμμετρια." ο γαρ
Ἰουστινιανος τας του θυμου καμινους εκκαυσας επταπλασιον κατα των εν Χερσωνι,
μισους εξηψε καθ' αυτου φλογα τοις υπο χειρα. μισει, φασι, γαρ και θεος τας αγαν
προθυμιας· επτα μεν ουν Ἀψιμαρος κρατει μεσον εν χρονοις, ο δε Ἰουστινιανος δεκα
συν εξ ετεροις. Φιλιππικος δ' ο βασιλευς τρεφων κατα καρδιας δυσσεβειαν και
σπερματα παντοδαπης κακιας τας κορας ουκ ελανθανε θεου τας πανοπτριας. ενθεν
τοι και των οφθαλμων εκκεντηθεις τα κυκλα αλλος Οιδιπους δυστηνος ην, σκοτεινα
βακτρευων και του φωτος και της αρχης την στερησιν οιμωζων, βραχυ τι και
μικροχρονον επιβιους τωι κρατει· δυσι γαρ μονοις ετεσιν εγευσατο του στεφους.
Φιλιππικου δε δυστυχως ουτως εκπεπτωκοτος η συγκλητος Ἀρτεμιον ιστησιν
Αυσοναρχην, κλησιν δευτεραν εχοντα κατα διωνυμιαν· καντευθεν Ἀναστασιον
Ἀρτεμιον εκαλουν. ην δε βριθυς και δραστικος, βιβλοις εντεθραμμενος, ανακτων
υπογραμματευς, ον φασιν ασηκρητις. και τοινυν δραστικωτερον απτομενος του
κρατους εκδικητης Φιλιππικου και τιμωρος εφανη, τους ασβολωσαντας αυτου τα
βλεφαρα κολασας. Ἀγαρηνους δε πειρατας μαθων ναυστολουμενους, θηρια τα
χερσουγρα, τας της θαλασσης αρκτους, τριηρεις συμπηξαμενος και σκαφας
γοργοπλοους εκπεμπει τους συναψοντας μαχην τοις εκ της Ἄγαρ. οι μεχρι προς
Ἑλλησποντον ευθεως πεπλευκοτες (ευθυδρομουντες ησαν γαρ πνοαις απαλοπνοοις)
εκεισε στασιαζουσι· κατα γαρ τον ειποντα απαιδευσια ναυτικη πυρος δραστικωτερα.
και πρωτα μεν εν ξιφεσι κεντουσι τον στολαρχην, επειτα Θεοδοσιον εκει
φορολογουντα αρπασαντες αεκοντα κρατορα καθιστωσι και τοις συμβολοις της
αρχης λαμπρως κατακοσμουσιν, ανθρωπον απαλοψυχον, νωθρον περι τας πραξεις,
ατολμον, μικροκαρδιον, αναξιον των σκηπτρων. και μετ' αυτου και συν αυτωι βοαις
υμνητηριοις χωρουσι παλιμπορευτοι προς την ολβιαν πολιν. ο βασιλευς δ' Ἀρτεμιος
(ηγγελτο γαρ η στασις) τηι μεν ολβιοδαιμονι και βασιλιδι πολει στολον εφιστησι
φρουρον και καρτερους ναυαρχους, αυτος δε βουλευσαμενος, ως ᾤετο, κρειττονως
απαιρει μεν της Βυζαντος, την Βιθυνων δε φθασας τοις Νικαεων τειχεσιν αυτον
εγκατακλειει ως δηθεν ουχ υπεικουσι χερσι κριοκοπουσαις· η γαρ τοι περιπετεια της
παλιντροπου τυχης εξεκρουσεν εκ της ψυχης και του νοος εκεινου το "πολιν την
στερροπυργον αν μη θεος φυλαξηι, εις ματην εκοπιασεν ο ταυτης τειχοφυλαξ."
χρονον μεν ουν επι βραχυν οι συν Θεοδοσιωι το θελητον ουκ ηνυον, οια
πυργοφυλακων αμυνομενων καρτερως και τουτους απειργοντων· επει δ' απειπον εκ
πολλου και συνεχους καματου, μεθυουσι τους φυλακας ελπιδων τοις κρατηρσι, και
τον χρυσον ελεπολιν αμαχον προσλαβοντες υπερτεροι τε γινονται των
εναντιουμενων, και νυκτωρ ενδον των πυλων ως θηρες εισδραμοντες ελαφυξαν τα
χρηματα πασης λαμπρας οικιας, και τους κατοικους εδειξαν πενητας εξ ολβιων, εκ
πολυχρυσων πενιχρους, γυμνους εξ ευπαρυφων, το κρατος δ' εκρατυναντο στερρως
Θεοδοσιωι. ος ορκους φρικης γεμοντας εκπεμψας Ἀρτεμιωι παθους παντος απειρατον
αυτον διατηρησειν, αν προτερον εκθερισθηι της κεφαλης τας τριχας, την κολασιν
επιμετρει μεχρις υπεροριας. αλλα και τουτον προς μικρον γευσαμενον του κρατους
το κλεος το βασιλειον θαττον απολιμπανει, επι δυσιν αυτανακτα χρονοις
αναδειχθεντα. ο γαρ τοι θηριωνυμος εξ Ἰσαυριας Λεων, ο και ψυχην και τουνομα και
τροπους θηριωδης, την της πατρικιοτητος καταπλουτων αξιαν και στρατηγων και
στραταρχων ταγματων των ευων, αποστασιαν μελεται κατα Θεοδοσιου,
συμπρακτορα συντυρευτην των δολοπλοκηματων εφευρηκως Ἀρταβασδον, ανδρα
των περιδοξων, ωι και συνηψε την αυτου προς γαμον θυγατερα, οταν εισωρουσεν ο
θηρ εις τα Ῥωμαιων σκηπτρα, ταυτην διδους ανταμοιβην τωι συνεργωι του κρατους.
 
 
 

51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο δ' αναξ Θεοδοσιος του Λεοντος το θρασος και την θηριογνωμονα καρδιαν
υποπτηξας παραχωρει τωι δυσμενει του θρονου και του στεφους, εκων αεκων
υπεκστας ατερ οπλων και μαχης, και μελαιναν αμπισχεται στολην αντι πορφυρας,
μονα τα χειλη μελιτι τωι της αρχης διανας, αυτην την υπερωαν δε μη δυνηθεις
γλυκαναι, ετεσι μονοις εν δυσι γευσαμενος του κρατους. Ὡς ουν επι τον Λεοντα τον
κακιστον μετεβη τα των Ῥωμαιων πραγματα, βαβαι θεου κριματων! εντευθεν
επεκυμαινε κατα της εκκλησιας κλυδων βαρυς εκ λαιλαπος δεινης αγριοπνοου, και
παλιν νεφος τετρυγος ολεθροφορου βιας, και παλιν νεφος ζοφερον εγκυμονουν ως
πνευμα φονους ανθρωπων και φθορας, αντι των ομβρων αιμα. ο γαρ τοι
τρισκαταρατος ουτος αυταναξ Λεων ωδινε μεν, ως εοικεν, εκτοπους επινοιας κατα
Χριστου και των αυτου τιμιων μορφωματων, εις φως δ' ουκ εχων ενεγκειν τον της
κακιας τοκον (το γαρ απαρρησιαστον ηναγκαζεν επεχειν), ως υστερον εδραξατο
καιρου και παρρησιας, εξερρηξε τον τοκετον· η γαρ νηδυς ερραγη, και γονος
εχιδνοτοκος εξεθορεν εκειθεν. Ἐστι δ' ουκ ακαιρον ειπειν τις και ποθεν και ποιας εκ
ριζης ανεβλαστησεν ο βδελυγμιας Λεων. εκ μεν Ἰσαυρων την σειραν ειλκε της
γεναρχιας, χειροβιωτων και λυπρων τυχων των γεννητορων και παλαιοντων του
λιμου ταις φθαρτικαις πυραγραις· τας ατελεις δε παρελθων και πρωτας ηλικιας
μετηιει παλιγκαπηλον εμπορικον τε βιον. ως ουν ποτε παρωδευε τοις
εμπεπορευμενοις ραμνοφαγουν οναριον καταφορτον ελαυνων, ζειας μηδεποτε
πλησθεν μηδε κριθοφαγησαν, ουτω συμβαν συνεκυρσεν εμποροις Ἰουδαιοις, και
κοινωνησας της οδου τοις σκολιοις εκεινοις και συναναπαυσαμενος υπνωσεν εκ
καματου. οι τοινυν οφιοτροποι θεομισεις Ἑβραιοι καθ' εαυτους σκεψαμενοι και
συννενοηκοτες προειπον τουτωι την αρχην και την ηγεμονιαν, ειτ' ουν απο
μαθησεως ειτ' εκ κακοτεχνιας η τεκμηριων εκ τινων το πραγμα συμβαλοντες. και
της προρρησεως αυτων ᾔτουν αντιμισθιαν, οποιαν αν αιτησαιεν σχοντος την
κρατοριαν. ηκουσε ταυθ' ο παντολμος, κατενευσεν αυτικα επ' απωλειαι της ψυχης
και της Ῥωμαιων τυχης. τοις γουν χωραρχαις γνωρισθεις και τοις κλιματαρχουσι,
και το τολμηροκαρδιον κατα μικρον εκφηνας, πατρικιος καθισταται και μεγας
ταγματαρχης και τελευταιον βασιλευς. ου συ στεναζεις, δικη; εμαθον την αναρρησιν
οι δυσσεβεις Ἑβραιοι οι προφοιβασαντες αυτωι την αυτοκρατοριαν· απτεροις
φθασαντες ποσι φανηναι τωι τυραννωι και τα της υποσχεσεως ζητουσι τελεσθηναι.
πλην ου χρυσον ουκ αργυρον αιτουσιν, ουδε λιθους, ουκ αλλο τι των ταπεινων και
των κοσμικωτερων, αλλα καθαιρεσιν σεπτων εικονογραφηματων, αλλα καταλυσιν
στηλων θειων αξιοσεπτων, αυτοχρημα καταστροφην της δυσσεβους θρησκειας τους
πυργους ανατρεπουσαν αυτης απο κρηπιδων. πειθεται τουτοις ο σκαιος κακουργος
τοις κακουργοις, ο της εχιδνης τοκετος τοις της ασπιδος γονοις, και
μετακαλεσαμενος τον ιεροθυτουντα (ην δε προστατης Γερμανος τοτε της ευσεβειας)
και κοινωσαμενος αυτωι τα της κακοτροπιας αυτον μεν μη πειθομενον αυτου τηι
δυσσεβειαι, μαλλον μεν ουν ελεγχοντα την τολμαν και την λυσσαν, της εκκλησιας
εξωθει, φευ τον ποιμενα λυκος, ο Κερβερος ο λυσσητηρ τον πραον αγελαρχην. ευθυς
δε προσλαβομενος προβατοφθορους λυκους σπαρασσει φευ το ποιμνιον, και
καθαιρει τους τυπους τους της παρθενομητορος και των Χριστου μαρτυρων,
απαγλαΐζει τους ναους, αποκοσμει τεμενη, ορφναιαν σκοτεινοτητα τουτοις
κατασκεδαζει, και καταχεει σκυθρωπην ημεραν μελαντατην. οσον μεν ουν κατα
Χριστου και των αυτου μαρτυρων ιον απημεσε πικρον χυμον τε σιελωδη, εξ ων
αναβεβλαστηκε βοτανη θανασιμη, οποσαις τε τους αζυγα μετερχομενους βιον
κακωσεσιν εξεθλιψεν αλλος φανεις Βαλτασαρ, βιβλοι και λογοι φερουσιν
ανθρωπων παλαιτερων· εγω δ' απολεξαμενος εν απο παντων τουτων τον Περσην εκ
 
 
 

52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του κανδυους και του στρεπτου γνωρισω και κορακα τον κρωκτικον εκ της
μελαντηριας. Του τεμενισματος εγγυς της του θεου σοφιας οικος λαμπρος δεδομητο
τοις παλαι βασιλευσι, κηπος αν ειπηι τις αβρος βιβλιοφορων δενδρων, αλσος
αγλαοφυτευτον παντοδαπης σοφιας· βιβλοι γαρ ησαν εν αυτωι προτεθησαυρισμεναι
εις τρισμυριας φθανουσαι προς αλλαις τρισχιλιαις εις τρισχιλιους φθανουσα προς
ταις πεντακοσιαις. τον τηλικουτον κηπον δε και το τοσουτον αλσος θειος ανηρ
πεπιστευτο, προεχων εν σοφιαι και πλεον παντων ταις αυγαις της γνωσεως
εκλαμπων, αλλος, αν ειποι τις, Ἀδαμ ενθεος δενδροκομος, τοις της Ἐδεμ
επεντρυφων καλλιβλαστητοις κλαδοις, και φυτευματων γεωργος των μη
μαραινομενων. τουτωι συνησαν ετεροι και συνδιηγον ανδρες, καθαπερ υποστρατηγοι
γενναιωι στρατηγετηι, αστερες αντικρυς φαιδροι και της νυκτος δαιδουχοι. επληρουν
δε τον αριθμον του ζωιοφορου κυκλου. αμισθοι δ' ησαν παιδευται τοις ερασταις του
λογου· αφηιρουν γαρ το καλυμμα της σκοτεινολογιας, οποση της Ἑλληνικης
τερθρειας και σαπριας, οποση τε της καθ' ημας ιεροπρεπεστατης. αυτος δ' εν πασιν
εστιλβεν ηλιος ωσπερ γιγας. τοσουτον δ' ην το περιον της αρετης εκεινοις ως μηδ'
αυτοις τοις αναξι καινοτομειν εξειναι η πραττειν τι καινοπρεπες και περα του
συνηθους, αν μη μετεσχον της βουλης εκεινοι και της γνωμης. τοιουτους ουν
σεμνοπρεπεις οντας και σεμνοβιους και χυσει πελαγιζοντας παντοδαπων χαριτων
εντος αρκυων συλλαβειν ο βασιλευς εδιψα, και σχειν κακεινους κοινωνους της
λυσσης της δυσθεου. ως δε κινησας μηχανας απασας απεκρουσθη (ου γαρ φοβων ουκ
απειλων ισχυσε τουτους πεισαι, και τωι χρυσωι χρησαμενος, συμμαχωι δυσμαχητωι,
εγνω διωκων αετον η βαλλων εις αστερας), το τελευταιον απογνους, αλλα γαρ πως
εξειπω; βουλην βουλευεται σκαιαν εκτοπον ανοσιαν, ην ουδε Σκυθης αγριος, αλλ'
ουδε Μασσαγετης. υλης σωρευει φορυτον κυκλωι περι τον οικον, υλην ξηραν,
ευεξαπτον, δαιδιτιν, φρυγανιτιν, και πυρ υφαπτει λιπαρον, και καταφλεγει παντας
τους ανδρας φευ τους ιερους και συν αυτοις τας βιβλους. αι αι μισοκαλος ψυχη! φευ
γνωμη θηριωδης! εκ των ονυχων ο δεινος παντως εγνωσθη Λεων. ησαν εκει τα
καλλιστα παντων των παιδευματων, και τομος εις εξαισιος εκ δρακοντος εντερου,
τας δελτους τας Ὁμηρικας φερων εγγεγραμμενας, την Ἰλιαδα τε φημι και τα της
Ὀδυσσειας. Ὡς δ' επι χρονους εικοσι του κρατους απολαυσας ο θηρ ο κακομηχανος, ο
κρεωβορος Λεων συν αλλοις πεντε δυσσεβως, η μαλλον τυραννησας, (τα γαρ κακα
μακροβια και μολις απορρεει) εμελλε ταφωι κρυπτεσθαι και γηι τηι παντοδοχωι,
ελπιδες μεν ουκ αγεννεις υπεσαινον τους τοτε τον της αρχης διαδοχον επιεικη
φανηναι και γνωμηι μετριωτερον και μη μιαιφονουντα. αλλα γαρ ωσπερ Ευριπος, ως
εοικεν, η φυσις εις τους ιδιους αγωγους ανθυποστρεφειν χαιρει· και γαρ υπνουντος
Λεοντος αγκαλαις ενταφιοις η παρδαλις εξεθορε πολλωι θυμικωτερα, και
καλυφθεισης επι γης της ριζης της δυσχυμου πολλωι πικροκαρποτερος κλαδος
υπανεφυη, ο μυσαροκοπρωνυμος εκεινος Κωνσταντινος, εκ της ασπιδος εχιδνα,
προσφορως αν τις ειποι, εξ ελλεβορου κωνειον, απο σκορπιου δρακων, αλλος
Βαλτασαρ αναιδης εκ Ναβουχοδονοσορ. Κατηρξε γουν ο βδελυρος αιματοποτης
λυκος, ω παντα βλεπων ηλιε, και βασιλεις και νομοι! ανθρωπος γοης, φαρμακος,
ζωοσφαγιαις χαιρων και τελεταις ταις μυσαραις της ηπατοσκοπιας, αντικρυς
τελματοβιος βορβοροφαγος χοιρος. ουτος ο δουλος της γαστρος και της ακολασιας τι
μεν ουκ επενοησε των θλιβειν δυναμενων, τι δε παρ' αλλων ευρεθεν αυξειν ουκ
επεχειρει; νυμφην την χρυσοκοσμητον και τρυφερευομενην, ηνπερ ηρμοσατο
Χριστος ο καθαρος νυμφιος, αιφνης αρπασας απ' αυτων φευ των παστοπηγιων
χηραν ρυσσην απεδειξε και μελανειμονουσαν. την αμπελον την βρυουσαν βοτρυων
καλλιραγων καπρος ποθεν απο δρυμου πηδησας χαυλιοδους αυτορριζον εξωρυξεν,
 
 
 

53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εληιστευσε το καλλος, εξεκοψεν εκ των ναων τας ιερας μορφωσεις, αντενεχαραξε δ'
αυτοις χρωμασι και ψηφισιν τα φιλα κυνηγεσια και τας ιππηλασιας. ου ταυτα δε
τετολμητο μονα τωι καταρατωι, αλλα και τους μοναζοντας ως κυων ανιχνευων ως
αρνας φευ κατεθυεν εθελοσφαγουμενους. εξεκενουντο τοιγαρουν οικοι
μελενδυτουντων, σεμνειων ην κατασκαφη καθαπερ ληιστηριων. εστενοχωρηντο
φρουραι τοις εγκαθειργνυμενοις, και παντοθεν ηλαυνετο το μελαν ωσπερ μυσος.
Τοιαυτα τοινυν καθορων Ἀρταβασδος εκεινος, ον φθασας προεγνωρισεν ο δρομος ο
του λογου εις γαμον αρμοσαμενον του Λεοντος την παιδα, και την αγριοβαρβαρον
μισησας τυραννιδα, συναπτει πολεμον αυτωι, δεικνυσι φυγαδιαν, και κρατωρ
αναδεικνυται Ῥωμαιων γης αυταναξ. και παλιν απαστραπτουσιν ακτινες ευσεβειας
και παλιν πυριμαρμαροι χαριτων στιλβηδονες, και παλιν ανατεταλκε της πιστεως ο
λογος. αναστηλουνται τα σεπτα, λαμπουσιν αι μορφωσεις αι των μαρτυρων και
Χριστου και της αυτον τεξασης. Ἀλλα γαρ εξηιτησατο και παλιν ο Βελιαρ τον Ἰσραηλ
τον εκλεκτον ως σιτον σινιασαι (ουπω και γαρ, ως εοικεν, αρκουντως εκολασθη),
και παλιν επεστρατευσε τους ευσεβεις εκθλιψων ως Ἰσραηλ Χουσαρσαθεμ ο Συρων
σατραπαρχης. τι δε και ποιον το συμβαν, ο λογος ιστορησει. Ου στεγει την
αποπτωσιν την της αρχης ο δρακων. βαρυθυμει, παθαινεται, κοινουται τοις
στραταρχαις, προσφερεται κολακικως, ελπισιν εκθερμαινει, εις εαυτον εφελκεται
χωραρχας κλιματαρχας, και δυναμιν κτησαμενος βαρειαν στρατευματων μαχην
συναπτει καρτεραν, ητται τους αντιμαχους, τροπουται τον Ἀρταβασδον, νικαι,
χειρουται ζωντα, και την ορμην και την οργην και του θυμου την αλκην του
δυστυχους και τληπαθους ακρατον καταχεει, και των ομματων σβεννυσι τας
φεραυγεις λαμπαδας. και παλιν ο μισοθεος φορει την αλουργιδα, παλιν ο θηρ
σκηπτροκρατει, παλιν Ῥωμαιων αρχει, και γινεται πικροτερος και Ναβουχοδονοσορ.
τι τουτο το παλινστροφον, αστατε τροχε βιου; το ροδον μολις εξανθει, ταχιον δ'
υπορρεει, η κεντροφορος ραμνος δε μεχρι πολλου νεαζει. ο Τιτος μονον εβλεψε του
κρατους τον λειμωνα, και ταχιον ανηρπαστο μη μετασχων οπωρας· ουτος δ' ο
μυσαρωνυμος, το σκυβαλον του γενους, εγενετο μακροβιος, ω τυχης ανωμαλου! και
την οπωραν της αρχης ετρυγησεν εις κορον. ουτος ο τρισεξαγιστος εξηγαγε του βιου
τον Στεφανον τον ιερον, των μοναστων το στεφος· ην γαρ στερρος υπερμαχος των
ιερων εικονων, και το θηριον το δεινον ευστοχως διαπειρων και βαλλων
κατακαρδια βελεμνοις των ελεγχων. οστα της καλλινικου δε μαρτυρος Ευφημιας
βοων οστεοις και κυνων ο βεβηλος συμμιξας γναθοις πυρος παρεδωκε. που
κεραυνου το βελος; τριακοντα δ' εν ετεσι προς τεσσαρσι κρατησας ταις Ἅιδου
παραπεμπεται κολασεσιν ενδικως. Ἐπει δ' εξερρηξε ποτε ψυχην την μιαιφονον,
Λεων ο παις του βδελυρου χειριζεται τα σκηπτρα. αλλα και Λεων ταχιον γηθεν
μεταναστευει, της βασιλειας ετεσι μονοις πεντε καταρξας, Ειρηνην την ομοζυγον και
τον εκ ταυτης παιδα τον Κωνσταντινον κρατορας λιπων εννομωτατους. ουτοι και
γαρ αθροισαντες ανδρας θεοφορητους την ακανθαν αυτορριζον της εικονομαχιας
ανεσπασαν την κνισασαν τας ευσεβεις καρδιας, και ταις αρουραις των ψυχων ταις
υλομανησασαις τον σπορον κατεβαλλοντο τον της ορθοδοξιας. αμφω μεν ουν εφ'
ικανον παις τε και μητηρ ηρχον, και μητηρ ην, το του ∆αβιδ, επι παιδι τρυφωσα. επει
δ' ο παις ο βασιλευς λοιπον ηλικιουτο και μειραξ ην καλλιφυης, κροταφους
ιουλιζων (και γαρ παιδισκος απαλος λελειπτο τωι τεκοντι), παρεισφθαρεντων εις
αυτον των πονηροκολακων και δαπανωντων την αυτου καρδιαν κολακειαις ως
δενδρα τα γλυκυχυμα σκωληκες ξυλοφαγοι, υπερφρονει μεγαλαυχει κατα της
βασιλιδος, αυτος τε μονος επαρκειν τοις πραγμασι νομισας των ανακτορων
εκπτωτον ποιειται την μητερα και συν αυτηι την κοσμικην ειρηνην κουροτροφον.
 
 
 

54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντευθεν εκκυλιεται προς αθεσμοπραγιας, και κειρει μεν την συνοικον την
σωφρονικωτατην, αλλης δε μιξιν γυναικος τοις λεκτροις επεισαγει. και γαρ ρανις
ενδελεχης πετραν σκληραν κοιλαινει, και καμπαι τας δενδριτιδας φυλλαδας
αναλουσι, και κολακες εσθιουσιν ανθρωπους μικροσπλαγχνους. αλλ' ενηψεν οψε
ποτε της ακρας φιλαυτιας, συνηκεν ως συνειληπται μεσος κακοις εσχατοις, και
παλιν την βασιλισσαν εκλιπαρει μητερα ιθυνειν το καλλιπρωρον της βασιλειας
σκαφος. καμπτεται λογοις του παιδος η βασιλις Ειρηνη, και παλιν ην συν τωι παιδι,
και συν αυτωι διειπε το κρατος και τα πραγματα και την Ῥωμαιων τυχην· ην γαρ και
φυσει φιλαρχος και του κρατειν διψωσα. αλλ' ο λαλησας ψιθυρα ταις ακοαις της
Ευας, και της κακιας τον ιον εις την ψυχην εμεσας, και πεισας απογευσασθαι ξυλου
του καλλικαρπου, και θανατον επενεγκων αντι ζωης αλυτου, και το τερπνον
μεταβαλων εις ακρατον πικριαν και το γλυκαζον εις χολην, το θελγον εις οδυνην,
καντευθεν την τριταλαιναν εις πελαγος ποντωσας και πειρασμων εις θαλασσαν και
συμφορων εις κυμα, ουτος και τοτ' επιβουλος και συμβουλος Ειρηνηι τηι βασιλιδι
γεγονως, και θελξας την καρδιαν της μοναρχιας ερωτι και μονοκρατοριας, πειθει
κατα του μειρακος τουτου του βασιλεως βουλην βουλευσασθαι σκαιαν, φευ,
απανθρωποτατην, ην ουδε τιγροπαρδαλις, ου λεων βρυχητιας, ουκ αρκτος
αγριοθυμος, ου δρακων ωμοφαγος. ορωσα γαρ τοι τον υιον ασεμνως τε βιουντα και
πασι προσφερομενον κατα το βουλητεον, αυτην δε διαπραττεσθαι μηδεν τι
δυναμενην, Πατροκλον δηθεν προφασιν ευλογον ευραμενη, ως ου καλως ο βασιλευς
αλλα και παρανομως τας κορας απησβολωσεν αυτου των πατραδελφων, κοινουται
φευ τοις αμφ' αυτην την θηριωδη γνωμην, ευρισκει παντας ευπειθεις, ανηκοον
ουδενα· και τι γαρ αν ουκ εδρασαν οι θαλαμηπολουντες ευνουχοι ρυπαροψυχοι,
παντων κακων εργαται; τυρευει την επιβουλην φευ κατα του φιλτατου, τους
τροπους υποτιθεται. τι δη το μετα ταυτα; υπνωττε μεν ο βασιλευς, αλλ' υπνον
σκοτοδοτην, υπνον μεθ' ον ουκ εμελλε καλλος ηλιου βλεπειν· οι δ' εισπηδωσι
κορακες ωσπερ οφθαλμορυκται, και των ομματων φευ αυτου το σελας αμαυρουσι.
και γληναι μεν κατερρεον εκ των αυτου βλεφαρων, και σταλαγμος αιματηρος
εμολυνε τους πεπλους, και χαλαζα κατεβαινεν εκ φονου σφαιρουμενη· αυτος δ' ο
τληπαθεστατος εκειτο σφακελιζων, θεαμα φευ ελεεινον, πειθον πενθειν και λιθους,
εκει τας οψεις εκκοπεις, εκει σβεσθεις τας κορας, οπου το πρωτον εβλεψεν ηλιου τας
λαμπαδας· Πορφυραν ονομαζουσιν εκεινον τον οικισκον. τις τηλικαυτην ηκουσε
βαρυθυμον μανιαν, μητρος μανιαν εις υιον; αι παθους φιλαρχιας! ου παρδαλις
εκμαινεται κατα των σκυμνων ουτως· ουχ ουτως αγριαινεται κατα των σκυλακιων
ου τιγρις, ουδε καρχαρος ουδε λυσσωδης κυων. Μηδειαν μονην λεγουσιν τεκνοις
επιβουλευσαι, και ταυτην απο Σκυθικης αγριογνωμοσυνης. μονον ακουω τον ιχθυν
τον πελαγιτην θυννον πεινασαντα καταρροφειν τον γονον τον οικειον, αλλο δ'
ουδεν ουκ ενυγρον, αλλ' ουδε χερσοπορον· αι γαρ Ειλειθυιαι δειναι μητερας
δυσωπουσι. εσβη τα σελαγισματα τοτε τα του φωσφορου, φως ουκ εδιδου
λαμπραυγες παντοφανης ο λυχνος, επεμυε το βλεφαρον η φωτοφορος κορη, ζοφος
δ' εφηπλωτο βαθυς επι συχναις ημεραις· και τα στοιχεια γαρ αυτα την συμφοραν
επενθουν. αι παθος ελεουμενον οικτρως και τοις αψυχοις! ουτω δε τουτο δρασασα
το παντολμον εκεινη αρχηγετει και μοναρχει (τουτο και γαρ εποθει) και μονη
περιζωννυται την αυτοκρατοριαν. Τοτε και Ῥωμηι τηι λαμπραι, τηι γηραλεαι Ῥωμηι,
λογου και μνημης αξιον πραγμα τι συνηνεχθη. ην αγιστευων εν αυτηι τας ιερας
θυσιας των αλλων τε πρωτοαρχος ιεροπολων Λεων· παπας κατονομαζεται τηι των
Ῥωμαιων γλωσσηι. τουτωι πικρως βασκηναντες ανδρες τινες εκ Ῥωμης οι προσγενεις
Ἀδριανωι τωι προ βραχεος παπαι, και στασεως κλυδωνιον κυμαναντες βαρυθρουν, του
 
 
 

55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θρονου και της πολεως ελαυνουσι φυγαδα. ο δε σημανας εν γραφηι ταυτα τηι βασιλιδι
επικουριας τε τυχειν εκ ταυτης ικετευσας, ως εγνω παντα ματαια τεχνωμενος και
πραττων και γραφειν το λεγομενον επιχειρων εις υδωρ, και πανταχοθεν απογνους
προσφευγει τωι Καρουλωι (ην δε των Φραγγων φυλαρχος ο Καρουλος εκεινος· ρηγας
τους σφων καταρχοντας οιδασι Φραγγοι λεγειν) και δειται τουτου της χειρος ως
μεγαλοδυναμου, ως επαρκεσειεν αυτωι κατα των αδικουντων. δεχεται τουτον
Καρουλος (ην γαρ παπποπατροθεν υπο Χριστου καλουμενος και σεβων Χριστου
νομους), αιδειται λιταζομενον τον ιεροθυτουντα, διδωσι τουτωι συμμαχον
μεγασθενη παλαμην, και παλιν εγκαθιστησι τηι πολει και τωι θρονωι. εντευθεν
αμειβομενος τον Καρουλον ο Λεων αναγορευει κρατορα της παλαιτερας Ῥωμης, και
στεφος περιτιθησιν ως οι Ῥωμαιων νομοι. ου μην αλλα χρησαμενος και νομοις
Ἰουδαιων εκ κεφαλης μεχρι ποδων ελαιωι τουτον χριει, ουκ οιδα τισι λογισμοις η
ποιαις επινοιαις. ουτως ο πρωην συνδεσμος των πολεων ερραγη· ουτω μητρος και
θυγατρος μεσον επεπτη σπαθη, διχαζουσα και τεμνουσα μετα θυμου ρομφαιας
νεανιν την ευπροσωπον, την νεωτεραν Ῥωμην, εκ της ρυσσης και παλαιας και
τριπεμπελου Ῥωμης. Και ταυτα μεν τετυχηκε τοιουτοτροπου τελους· η βασιλις
Ειρηνη δε πολλα προθυμουμενη μανιαν την τριβαρβαρον εκεινην αφανισαι και
μυσος οπερ δεδρακεν εις τον υιον εκπλυναι, χρηματων ολους θησαυρους εκενωσε τηι
πολει, και τον χειμωνα των χρεων ετρεψεν εις ευδιαν, εαρ χρυσουν εκχεασα της
μεγαλοδωριας. πλην αλλ' ο βλεπων τα κρυπτα και συνιεις εις παντα, ο παντεποπτης
οφθαλμος, ο τας καρδιας κρινων προσεσχεν, ειδεν, εβλεψεν, εζηλωσεν, ηχθεσθη, και
προς βραχυ της ηδονης του κρατους γευσαμενηι αψινθιαζοντα πικρον εκερασε
κρατηρα, και τον τρυγιαν της οργης τηι παρανομησασηι. επανασταντος γαρ αυτηι
τινος των της συγκλητου, των περιλαμπρων και γνωστων, τουνομα Νικηφορου,
εκβαλλεται του της αρχης αγλαοδενδρου κηπου, αντι τρυφης καρπιζεται
δακνοκαρδιους πονους, πονους ου πονους τοκετου, των συμφορων δε κεντρα,
αλμην τε πινει θλιψεως ως πενησσα χερνητις. τοιαυτα το παλινστροφον εργαζεται
του βιου· ουτως ανταποδιδωσι θεος τοις αδικουσι. μονη μεν ουν τετυχηκεν επι
μικρον του κρατους, συν Κωνσταντινωι δε υιωι χρονοις επτα προς δεκα. Του κρατους
τοινυν ο τροχος εξ αλλων εις ετερους κυλινδηθεις και συστραφεις εν δρομοις
ανωμαλοις φθανει ποτε μετεωρον αρας και Νικηφορον, ανθρωπον φονικωτατον,
δυστροπον, κακοηθη, δουλον χρυσου χρυσομανη, κιμβικα σμικρολογον, αντικρυς
Μιδαν τον ποτε καταρξαντα Φρυγιας, ος τας αρχας των πολεων ωνιους εποιειτο, ουκ
αριστινδην τας τιμας αλλα πλουτινδην νεμων. ειχε χρυσον εν χειλεσι, βουν επι
γλωττης ειχε, χρυσον επιτραπεζιον, χρυσον ωνειροπολει. και τοις μεν αλλοις
σκυθρωπος και κατηφης ευκει, αν δε χρυσου τις εφερεν ολκην επικολπιαν, τοτε δη
τοτε προσηνες το βλεφαρον εδεικνυ, και σκυθρωποτητος αχλυς ουκ ην εν τοις
προσωποις. εντευθεν πασας μηχανας υπωρυττε και τροπους, και παντας
υπεβοθρευεν ευρεσικακους δολους, ως ει που παρευρισκοιτο χρυσιον κενωθειη και
προς αυτον μετενεχθηι. της φιλοχρηματιας! ουτος επεθηκε βαρυ τοις Βυζαντιοις
αχθος, ου κουφον ουδ' ευαγκαλον, ουδ' ελαφρον βαστασαι, ανανεωσεως τειχων
χαριν των γηρασαντων, ο λεγουσι δικερατον οι τουτου τελωναρχαι. σφιγγων δε
παντα ταις κλεισι, και θυραζε μη φερων ουκ αργυρον ουδε χρυσον, ουκ ευυφαντους
πεπλους, και τουτο το λεγομενον εν μυθοις Αισωπειοις, πλειστα μεν ιχνια δεικνυς
χρηματων εισιοντων, εξερχομενων δ' ουδαμως ουδ' αποκενουμενων, εστερησε και
τον στρατον των εποφειλομενων. εντευθε θρους δυσκελαδος και στασις ολεθρια και
λαλαγη κακοχαρτος και δυσφημουσαι γλωσσαι. και συνδραμοντες εις ταυτο μετα
κραυγης ασημου αυτανακτα Βαρδανιον τον τοτε στραταρχουντα γενεσθαι
 
 
 

56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθικετευον, προσφεροντες και βιαν. ο δ' ου γινωσκων την ροπην της ταλαντουχου
τυχης, και την αμφιρροπον αυτης θελησιν υποτρεσας, ανθρωπωι θειωι προσφοιται και
θεοφορουμενωι και ταις του πνευματος αυγαις πλουσιαις πυρσουμενωι, εκφαινει το
κρυπτομενον, απαντα καταλεγει, την στασιν και τον ταραχον και του λαου την βιαν.
ακουει ταυθ' ο πολιος τας φρενας και τας τριχας, ο κυκνος ο του πνευματος, ο
κελαδων τα θεια· απαγορευει, νουθετει μηδεν νεωτεριζειν, "μη και τας κορας
κεντηθηις" φησι "τας των ομματων, και παντα προσαποβαλεις, παντα
προσαπολεσεις." βλεπει βαρυθυμησαντα Βαρδανιον ο γερων, βλεπει τους ελκοντας
αυτου τον ιππον τωι ρυτηρι, και μετακαλεσαμενος αυθις τον στρατηγετην "συ μεν,
λαμπροτατε" φησι, "τρισμεγιστε στραταρχα, ουκ επιτευξηι της αρχης, ει και μυρια
καμηις· των ταττομενων δε τινες υπο την σην παλαμην την ζωνην αναζωσονται την
της ηγεμονιας. οραις τους σους υπασπιστας εκεινους τους τρεις ανδρας; Λεων Θωμας
και Μιχαηλ αι κλησεις τοις ανδρασι. τουτων ο Λεων των ανδρων πρωτος
αρχηγετησει, και μετ' αυτον τωι Μιχαηλ το κρατος προσφοιτησει. ο δε Θωμας ο
τριτατος σφαδασει μεν εκθυμως και βασιλειας ονομα προς εαυτον ελκυσει, πλην ουκ
εις τελος ενεγκειν το θελητον ισχυσει, των οφθαλμων δε τας αυγας απεσβεσμενας
εξει." Και ταυτα μεν απεβησαν εν χρονοις τοις ιδιοις, ως η πνευματοκινητος
εθεσπιυδει σαλπιγξ. ο δε σμικρολογωτατος αυταναξ Νικηφορος Βουλγαροις
ιστρογειτοσι μαχην στερραν συναψας εργον μαχαιρας γινεται, βρωματισμος
ρομφαιας, τωι Σταυρακιωι τωι παιδι καταλιπων τα σκηπτρα. αλλα γαρ και Σταυρακιος
ταχιον αποφθινει εν ταυτηι δορατοτρωτος αναφανεις τηι μαχηι καταβελης τε
γεγονως, εξαιμος, τραυματιας. τωι Μιχαηλ δε προσγελαι τωι Ῥαγγαβε το κρατος, της
Νικηφορου θυγατρος γαμετηι Προκοπιας. εβλεψε τοτε Βυζαντις ημεραν ελευθεραν,
ατερ αιματων και σφαγων, βιαιων αρπαγματων, ασκοτωτον, αθολωτον, ουκ
εξαμαυρουμενην ανδροκτασιας ζοφερωι και ταραχωδει νεφει. εβλεψε τοτε Βυζαντις
ηλιους ευποιιας και στιλβηδονας αγαθων και δωρεων ακτινας. ην γαρ καλοις ο
Μιχαηλ παντοιοις απαστραπτων, και φιλελευθερος ανηρ και γαληνος και πραος, ουχ
αιμασι τερπομενος, ουκ επιχαιρων φονοις, αλλ' αλσος θεοφυτευτον, αλλα λειμων
χαριτων, παραδεισος κηπευσιμος ναμασι θεοβρυτοις. Ἀλλα και παλιν ερρευσε το
ροδον προ της ωρας, ως αγρωστις δροσοτροφος εψυγη και παρηλθεν, ως ανθος, ο
φασι, λοκρον, ωσει καπνος, ως οναρ, ανθησαν επι τεσσαρσιν χρονοις μηνας εννεα,
ανεβη δ' αχερδος πυκναις φρισσουσα ταις ακανθαις και ραμνος αγριοκεντρος
αιμασσουσα καρδιας. ο Λεων ο δυσωνυμος επιπηδαι τωι κρατει, ο κρεωβορος ο δεινος
των του Χριστου προβατων. ο τοινυν κρατωρ Μιχαηλ την τολμαν του τυραννου και
την ορμην αναμαθων και την αποστασιαν αυτος εκων εξισταται του πολυζηλου
θρονου, πληρων καν τουτωι του Χριστου τους νομους τους ενθεους, και τωι διωκτηι
πεφηνως αντικρυς αλλος καστωρ. λεγουσι γαρ αι παλαιαι των ζωιογραφων βιβλοι
ως εστι ζωιον χερσυδρον καστωρ ωνομασμενον, και τουτου χρησιμευουσιν οι
κυλινδροι του γονου προς αποσοβησιν οικτρων παθων δυσαπαλλακτων· οπερ
ειδοτες οι πολλοι των θηροδιωκτουντων το ζωιον μεταθεουσι δικτυοις λινοπλοκοις,
και τοις κυσι τοις δρομικοις χρωμενοι συνεργαταις. ο καστωρ τοινυν συνιδων της
μαχης την αιτιαν, και κατιδων ως αφυκτοι των θηρατων αι παγαι, τους
σπερμογονους ενδακων και παιδουργους κυλινδρους χαριζεται τοις θελουσιν, ο δ'
αποτρεχει φευγων, καντευθεν παντα περιττα, και δρομοι και διωξεις, και των
δικτυων αι πλοκαι και των κυνων το ταχος. ουτως εκων και Μιχαηλ παραχωρει του
στεφους τωι θηροτροπωι Λεοντι, τωι δυσωνυμουμενωι, ος ην βλαστος κακοβλαστος εξ
ορων Ἀρμενιων. παλιν ανεζησε πικρα ριζα της πριν ακανθης, παλιν εξηνεγκε
βλαστους των πριν κεντρωδεστερους και το χρυσουν γεωργιον ηπειλησε συμπνιξαι,
 
 
 

57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και παλιν το του δρακοντος ουραιον εκινηθη. η βδελυροτης δη φημι της
εικονομαχιας ως δρακων μεγας ειρπυσε φρικωδης χασματιας, ερροιζησε καταπιειν
παλιν την εκκλησιαν ως ορταλιχους νεοσσους στρουθιου μικροπτερου. αι των αγιων
και Χριστου μορφωσεις ησβολουντο, τιτανωι κατεχριοντο, πυρι κατεμπιμπρωντο,
ανηρευνωντο σπηλαια, καταγωγαι σεμνειων και φροντιστηρια ψυχων αι κατ'
αγγελους εζων, και πας ηλαυνετο σεπτων προσκυνητης εικονων. επενθει τοτε και
Σιων η του θεου θυγατηρ, και δακρυον σταλαττουσα πενθους εφορει σακκον, αντι
στολης δε νυμφικης χηρειας χιτωνισκον. επενθει τοτε και χορος αστερων ουρανιων,
και προς την γην ηντρανιζεν εν σκοτεινοις βλεφαροις. Ουτος το γενος Μιχαηλ
φιλονεικων εκτριψαι τα παιδογονα του παιδος εξετεμε Νικητα, μη πως τεκνωσειε
ποτε και τουτον αμυνειται. ο τοινυν παις του Μιχαηλ τομιας χρηματισας εις υστερον
αρχιερευς Ῥωμης της νεας ωφθη, μετακληθεις Ἰγνατιος εν μεταθεσει βιου. Ουτος ο
θηρ ο χαλεπος, ο βρυχητιας Λεων, αναπολων καθ' εαυτον τας ιερας προρρησεις του
θαυμασιου γεροντος, του χρυσοπτερου κυκνου, και δεδιως τον Μιχαηλ ος ην εξ
Ἀμοριου, μη προς αυτον ο κυλινδρος του κρατους μεταπεσηι, δεσμωτην
εγκαθειργνυσι φρουραι λαβυρινθωδει, και κατα νουν εσκεπτετο πως αναλωσει
τουτον. αλλ' ασθενης πας ανθρωπος προς τας θεου παλαμας· αλλα γαρ
μικροδυναμος ισχυς τοις γηγενεσιν, ο δε θεος μεγασθενης και μεγαλοβραχιων, και
τις αντιπαλαισειεν αυτου τηι δυναστειαι; ο Μιχαηλ δε πεποιθως τοις θεσπιωιδηθεισι
τωι καλλιγλωττωι γεροντι, τωι προφητικωτατωι, ανακαλυπτει φανεροι γυμνοι το
κεκρυμμενον. προς τον των οικων φυλακα τον εν τοις ανακτοροις (παπιαν λεγομεν
αυτον κατα Ῥωμαιων γλωσσαν), και συν αυτωι και δι' αυτου το δραμα συσκευαζει
και σκυφον της επιβουλης αρτυει τωι κρατουντι. και τοινυν συνεισαγουσι νυκτωρ
τοις ψαλτωιδουσι θωρακοφορους αιχμητας ανδρας ρομφαιοφορους, οι συμπεσοντες
τωι θηρι τωι παλαμναιοτατωι τελουντι το λειτουργημα των υπορθριων υμνων τοις
ξιφεσι συγκοπτουσι και θυουσιν ως αρνα, πεντε μησι προς τοις επτα χρονοις
κεκρατηκοτα. και Μιχαηλ καθισταται κρατωρ, αντι δεσμωτου ελευθερος, απο
φρουρας αυταναξ αυτοκρατωρ. Και ταυτα μεντοι τοιαδι, τα δ' εφεξης οποια; εστυγει
μεν και Μιχαηλ τας ιερας εικονας, αλλ' ουκ ενεπικραινετο τοις ταυταις
προσκυνουσιν, ουδε τας σαρκας τας αυτων μαστιξιν εχαλαζα. εν ουκ ολιγοις
τοιγαρουν αποσφαλεις ταις μαχαις τοις εκ της Ἄγαρ εμπαιγμος και χλευασμος
εφανη, οι τας Ῥωμαιων φαλαγγας σπαρασσοντες συχνακις και δορυκτητους αγοντες
τους τουτων ταγματαρχας δειλον μαλακοκαρδιον εκαλουν τον κρατουντα. εντευθεν
ειχε Μιχαηλ οδυνας εγκαρδιους και συμφορας θυμοδακεις και θλιψεων πικριας· την
γαρ δεινην και φαυλουργον δυσσεβειαν ενοσει, αποτειχιζουσαν αυτον απο θεου
βλεφαρων. αλλεπαλληλων ουν κακων επεμπιπτοντων τουτωι και δικην
πολυκυμονος θαλασσης εκθροουντων, δεινοτερος επεφλασε μεγαλοκυμων
φλοισβος, και την αυτου συνεσεισε καρδιαν ως ολκαδα. ο γαρ Θωμας, ου προτερον ο
λογος επεμνησθη, ανθρωπος πολυμηχανος, εμπυριος το θρασος, στρατευσιμον
συνηθροικως ισχυν μυριαχοθεν, οπλιτας αιματοχαρεις, αλκιμους, ευκαρδιους,
φονοεργους, αρεικους, ευτολμους, θρασυμαχους, επιπηδαι τωι Μιχαηλ μετα σφοδρας
της ρυμης καθαπερ συς απο δρυμου και λοχμης πολυξυλου η σκυμνος ορεσιτροφος
λεαινης φιλαιματου, και πασαν περιθρακιον περιστοιχησας πολιν εν ναυτικαις
δυναμεσι χειρι τε πεζομαχωι, και πασαν κακωσιν αυταις επενεγκων βαρειαν, και
καταδουλωσαμενος και ρηξας και σπαραξας, εως αυτης επεδραμε πολεως της
ολβιας. αλλ' αν θεος ο πανσθενης θνητοις εναντιωιτο, ιστος αραχνης αντικρυς πασα
βουλη και πραξις. το θειον τοινυν ο Θωμας υπερμαχουν ουκ εχων εις ψαμμον της
επιβουλης τους πυργους ωικοδομει, επ' ασθενους επηγνυεν αυτου τους θεμελιους.
 
 
 

58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καντευθεν το κτιζομενον ριζοθεν ανετραπη, και φονοις χρανας τας αυτου
φιλοπολεμους χειρας και δορυ παν καταβαπτον τοις αιμασι ποιησας το τελευταιον
ζωγρηθεις ορυττεται τας κορας και σβεννυται καλλιφεγγεις λυχνους τους των
ομματων, και μετα ταυτα ξιφεσι δεινως κρεωκοπειται. Ὁ βασιλευς δε Μιχαηλ
μελλων τον βιον λειπειν, εφ' ολοις ετεσιν οκτω Ῥωμαιων βασιλευσας, τωι Θεοφιλωι
τωι παιδι το σκηπτρον εγχειριζει· ος εν τοις αλλοις απασι την αλμην την του βιου
κακοτυχως και σφαλερως αλλ' ουκ ευδιως πλεων τουτο και μονον το καλον ευρατο
παραδοξως, την πανσεμνον εν γυναιξι και θειαν Θεοδωραν, ως μαργαρον
καταλευκον, ως λιθον ανθρακιαν. ταυτην ουν σχων κοινολεχη, ταυτην ζυγεις εις
γαμον, και παιδων γεγονε πατηρ εις γην γονιμην σπειρων, και πλεον επευτυχησεν
Ἀδαμ του πρωτοπλαστου. τον μεν γαρ η πλευροφυης και πρωτομητωρ Ευα εκ της
τρυφης των της Ἐδεμ εξηγαγε δενδρεων· η δε τον συνοικησαντα και κοινωνον του
βιου της δεξιας πεποιηκε και σωζομενης μοιρας. κανταυθα μονον τωι ∆αβιδ ηχησε
παρα μελος η και τους λιθους θελγουσα καλλιμελης κινυρα. η μεν γαρ αποφαινεται
θεωι ψαλαττομενη "τους μονοτροπους ο θεος εν οικωι κατοικιζει·" ενταυθα δε
συνεδραμε κοπρος ευωδει μυρωι και ροδον ερυθροφυλλον αχερδωι κεντροφορωι και
χρωμα χολοβαφινον βαμματι πορφυρεωι. η μεν γαρ πασαις αρεταις καταφυτον ην
αλσος και κηπος χαριτοβλαστος και δενδρον ευκοσμιας, ο δε χωριον αντικρυς
τριβολων δυσσεβειας και βατος ακανθοβελης και ραμνος σπλαγχνοτυπος. και γαρ
απεχθανομενος ταις ιερογραφιαις και τοις απεικονισμασι Χριστου και των
μαρτυρων, τους απονεμοντας αυτοις το κατα σχεσιν σεβας ανυποφοροις και δειναις
στρεβλωσεσιν εκακου. αλλα και τους εκλαμποντας τωι βιωι και τωι λογωι υπερ
αστερων καλλονας, υπερ ηλιου σελας, τον ιερον Θεοδωρον, τον θειον Θεοφανην,
επιφοραις βαρυαλγων βασανων εκπιεσας, και φλουν του σωματος αυτων
βουνευροις εκλεπισας, εστιξε και τα μετωπα μεχρις αυτων οφρυων, και τυπους
ενεχαραξεν αυτοις ιαμβοπλοκους. Ουτοι μεν ουν την κεντησιν την επιμετωπιαν ως
στεφος καταμαργαρον λιθολαμπες εφορουν· ο κρατωρ δε Θεοφιλος περι μεν τας
εικονας και τα στηλογραφηματα των ιερων προσωπων αγαν σκαιως και πονηρως
και κακοτροπως ειχεν, τα δ' αλλα και λαμπροψυχος ην και μεγαλογνωμων και του
δικαιου φροντιστης και των ενδικων νομων. σημειον εναργεστατον της
μεγαλοπρεπειας οργανων φιλοτεχνησις των χρυσιοκροτητων, εξ ων
αναπεμπομενον εν μηχανηι το πνευμα τας ευκελαδους και τερπνας απηχει
μελουργιας και λιγυρον μουσικευμα γαργαλον απορρεον. συν τουτοις τα καταχρυσα
και τηλαυγουντα δενδρα, χρυσιου τηι χλωροτητι πυρραζοντα μακροθεν, εν οις
στρουθια μουσικα χρυσοτευκτα καθηστο, ως εν πεταλοις πιτυος η πευκης
ακροκομου, εκ μηχανης εκχεοντα λαλημα μελιτοεν. ουτως ανθρωπων τεχνουργοι
πολυμηχανων χειρες αντιφεριζουσι μικρου τηι ψυχωτριαι φυσει. Ει δε τις
ακριβεστερον καταμαθειν θελησει το μεγαλοψυχον αυτου και την φιλοκοσμιαν, εις
τους θαλασσογειτονας βλεψατω περιβολους, οι την λαμπραν εν πολεσι
περιφρουρουσι πολιν. χειμων γαρ αγριος ποτε κατενεχθεις βαρυθρους την αλμην
εκρυσταλλωσεν εως απλετου βαθους και την υγραν ελιθωσε πηξας αυτης την ρυσιν,
και θαλασσαν ωστρακωσε δυσανεμος ψυχρια. μετα μικρον δ' αυγασασαι θερμοτητες
ηλιου το συνεχες διεσπασαν της λιθωθεισης αλμης, καντευθεν απερραγησαν
κρυσταλλων αποσπαδες, και λιθους αμαξοπληθεις νικωσαι τωι μεγεθει. ειπε τις αν
ως κορυφαι βαθυφαραγγων λοφων υψοθεν αποσπωμεναι κυλινδονται συν κτυπωι, η
λιθοι ριψεπαλξιδες πετονται τειχοσεισται, περιρροιζουντες τον λεπτον αερα τηι
κινησει. και τοινυν καταβαινουσαι πελαγους εκ Ποντιου προσηρασσον τοις τειχεσι
τοις παραιγιαλιοις και συνεδονουν τα στερρα των πυργοδομηματων. ωνπερ ιδων ο
 
 
 

59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλευς τας καταμωλωπισεις και τους πυκνους τραυματισμους η μαλλον
παραλυσεις, συγκατεσεισθη την ψυχην επι τωι γεγονοτι, και θελων επιδειξασθαι
φιλοτιμιας πλουτον ως καχληκας εκενωσεν αχρειους το χρυσιον, και το σαθρον
ενισχυσε και το πεσον εγειρας τοις τειχεσιν επεγραψε την κλησιν την ιδιαν. Και
ταυτα μεν καταξια γλωσσης υμνητηριας· εγω δ' υπερεκπληττομαι την
δικαιοπραγιαν και την απροσωποληπτον περι τας κρισεις γνωμην. και δη
παρατιθεσθω μοι δειγμα μικρον του τροπου, ως εκ θαλαττης κυαθος, ως απο πιθου
γευμα, βραχυ τε σπινθηρακισμα καμινου πολυξυλου. γυνη προσηλθε πενιχρα τουτωι
τωι Θεοφιλωι καταβοωσα Πετρωνα τινος μεγαλοτιμου· βιγλας γαρ ην δρουγγαριος,
ειποιεν αν Ῥωμαιοι, και ριζωματων των αυτων εξεφυ Θεοφιλωι. εφωνει γουν
περιπαθως και δακρυον κατηγεν, αμυντορα τον κρατορα γενεσθαι λιπαρουσα και
τας παλαμας επισχειν τας γιγαντοπαλαμους του Πετρωνα, λυττησαντος εκ
φιλαδικου γνωμης και το λυπρον δωματιον αυτης επισκοτουντος, οπως μη φερειν
εχουσα το τηλικουτον σκοτος ανεμων, ο φασι, πνοαις τον οικον καταλειπηι. ηκουσε
ταυθ' ο βασιλευς, εζητησε το πραγμα, εγνω το φιλομοχθηρον του καταβοωμενου.
και τον μεν οικον κατασπαι μεχρι και θεμελιων τον νυκτα χειροποιητον τηι γυναικι
ποιουντα, αυτον δε μεσον αγαγων της λεωφορου τριβου ωμοις βουνευροις τας
αυτου καταμελαινει σαρκας. Τουτο μικρον τεκμηριον ψυχης της Θεοφιλου,
δυναμενον καταδηλα και τα λοιπα ποιησαι· και γαρ και Βοκχορις, φασιν, ο κρατωρ
Αιγυπτιων απο ψελλισματος ενος αρτιγενους νηπιου την παλαιτεραν απασων
διαλεκτον επεγνω. το δ' ελευθεροκαρδιον προς τας αισχροκερδειας και το μη
βουλεσθαι χρυσον εχειν εκ καπηλειας ισχυσουσι πιστωσασθαι τα μελλοντα ρηθηναι.
Ἔτυχεν ανωθεν εστως των βασιλειων οικων, ενθα γλυφεισα δεξιως μαρμαρος
χιονοχρους βουν μεγαλοπλευρον τυποι, και λεοντα μορφαζει επιπηδωντα τηι βοι και
πινοντα του φονου· και γεγονε τα γλυμματα ταυτα τωι τοπωι κλησις. ενταυθα γουν ο
βασιλευς εστως και τηι θαλασσηι τους οφθαλμους επαφιεις (γαληνη γαρ εγελα) και
ταις εκειθεν χαρισι ψυχαγωγων τας οψεις πλοιον οραι καταφορτον τηι χερσωι
πλησιαζον. επεπνει μεν ο ζεφυρος πνοαις απαλοπνοοις, ετετατο τα λαιφη δε
κολπουμενα το πνευμα, και προς λιμενας ηπειγον το σκαφος ευγαληνους. εικασε δ'
αν τις και μακραν αφεστηκως της αλμης του πλοιου το καταφορτον του
προσορμιζομενου· επι γαρ τριτον της νηος της φορτηγου ζωστηρα την θαλασσαν
ανεθλιβε των αγωγιμων βαρος. ως εβλεψεν, επυθετο τις και τινος η σκαφη. "της
βασιλιδος" ηκουσεν "η ναυς και τα φορτια." και λυπην μεν δακεθυμον εσχε κατα
καρδιας, μεταστειλαμενος δ' αυτην και γνους περι του πλοιου "αι αι βασιλισσα"
φησιν, "εις οιον φθανω βιον; οιαν ανθ' οιας ευτυχους αντηλλαξαμην τυχην!
φορτιων απεμπολητης ο των Ῥωμαιων κρατωρ και καπηλος γεγενημαι φευ των
εμπορων χειρων." και ταυτ' ειπων εκελευσε γναθοις πυρος παμφαγου την ναυν την
μυριοφορτον αυτοφορτον βρωθηναι. Ουτος αυτος ο βασιλευς Μεθοδιον τον πανυ
θεμενος υπεροριον εν τινι νησιδιωι εις σπηλαιον κατεκλεισεν ως εις μνημειον νεκυν,
ως εν οστρακωι μαργαρον, ως εν ακανθηι ροδον, και συν αυτωι και μετ' αυτου δυο
ληιστας κακουργους. τουτων θατερου των ληιστων τον βιον εκλιποντος και
ρευσαντος εκ φυσικης αφυκτου κατ' αναγκης την δυσοσμον αποφοραν και την
εκειθεν λυμην ο καρτερονους αθλητης εκεινος εκαρτερει, ην ουδ' αυτος αν ισχυσεν
υπενεγκειν αδαμας. ο δ' ετερος απολυθεις ουκ ηθελεν εκβηναι, αλλ' εν αυτωι τωι
ζοφερωι σπηλαιωι καταμεινας και ζηλωτης γενομενος ενθεου πολιτειας ως ηλιος
απηστραψεν ακτινας σεμνου βιου. ετι δ' εμφρουρου μενοντος του θειου Μεθοδιου οι
κεντηθεντες τα σεπτα προσωπα θεηγοροι, ωνπερ και μνημην εθετο φθασας ο λογος
ηδη, βιαιως ελαυνομενοι προς την υπεροριαν, ανδρα τινα σαγηνευτην ιχθυοθηραν
 
 
 

60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγραν ευροντες δικτυευοντα γραφουσι τωι δικαιωι ολιγοσυλλαβον γραφην εν
ιαμβειωι μετρωι, ην ου καλον νενομικως κατα τι παραφθειραι αυτους εκεινους τηι
γραφηι διδωμι τους ιαμβους. "τωι ζωντι νεκρωι και νεκρωι ζωηφορωι, ναιοντι την γην
και πατουντι τον πολον, γραπτοι γραφουσι δεσμιοι τωι δεσμιωι." προς ους αυτος
αντιγραφην αντιχαραξας γραφει "τους ταις βιβλοισιν ουρανων κλησιγραφους και
προς μετωπα σωφρονως εστιγμενους προσειπεν ο ζωθαπτος ως συνδεσμιους." και
ταυτα μεν τα χρυσεα των καλλιγλωττων επη, αντικρυς θειου νεκταρος σταλαττοντα
συρμαδας· ο δε καλος αγωνιστης Μεθοδιος ο πανυ εγκαρτερησας τηι πικραι και
κακοφρουρωι στεγηι, και τους οδοντας εκκρουσθεις και συνθλασθεις τας γναθους, και
πασαν αλλην ενεγκων κολασεων ιδεαν, δι' ων αυτον οι δυσσεβεις επληττον
απανθρωπως ως ακμονα σιδηρεον χαλκεις σφυροκτυπουντες, τελος καθαπερ ηλιος
ημεραυγης, ως λυχνος, εξεκυψεν ως εκ τινος οριζοντος εκειθεν, θελησαντος, ως
εοικε, του βλεποντος αβυσσους και Χερουβιμ και Σεραφιμ υπερθεν καθημενου ως
πολιν οχυροπυργον τουτον εφ' ορους στησαι, ως μη τοσαυτην αρετην ως εν μοδιωι
λυχνον τωι στυγερωι και ζοφερωι καλυπτεσθαι σπηλαιωι. ο κρατωρ γαρ Θεοφιλος
βιβλοις αει σχολαζων και σιμβλα τα της γνωσεως κηροπλαστων εντευθεν ως
μελισσα φιλοπονος ανθων εκ λειμωνιων, λυβυρινθωδεσι τισι και γριφοις
εντυγχανει. ων εκλεπισαι το σκληρον και το στυγνον φωτισαι ουδεις ορθως
δεδυνητο, καιτοι μυριων οντων των φημην μεγαλωνυμον εχοντων επι γνωσει.
μεγαλως ουν τωι βασιλει τοτε βαρυθυμουντι εις των προκοιτων προσεισι και
θαλαμηπολουντων, και τον Μεθοδιον υμνει, και παντα καταλεγει, την πολυμαθειαν
αυτου, το ποριμον, την γνωσιν και την ουρανοβαμονα συνεσιν και σοφιαν, ειτε
θεοθεν κινηθεις, ειτε και φιλτρον τρεφων προς τον αιθεριον τωι νωι και θεοφορον
ανδρα. ακουει ταυθ' ο βασιλευς, μεταπεμπτον ποιειται τον ιερον Μεθοδιον, εξαγει
του σπηλαιου ως απο κοχλου μαργαρον, ως απο νεφους αστρον ακτινας
αποστιλβοντα φαιδρας πυριμαργαρους και ζοφον απελαυνοντα και σκοτασμον
αγνοιας. της γλωσσης ουν Θεοφιλος γευσαμενος της τουτου εγκατοικιζει τον καλον
καλως εν βασιλειοις ως χρημα πολυτιμητον εν θησαυροις ασυλοις, ως λιθον μεγαν
στιλβοντα πυρρακην φωτοβρυτην. κακει παρακαθημενος τωι χρυσορροωι Νειλωι
ηντλει την ποσιν δαψιλη των γλυκυχυμων ρειθρων. Περαν δε μελλων ποταμον τον
της ρευστης ουσιας, ον παντα περικειμενον παχος θνητου σαρκιου αμηχανον μη
διελθειν (επειγει γαρ η φυσις, η ταχουργος πορθμευτρια, το χρεος απαιτουσα), ετος
ηδη δωδεκατον της βασιλειας αγων, τωι στεφει μεν τον Μιχαηλ κατακοσμει τον
παιδα, ετι παιδισκον απαλον οντα την ηλικιαν, το νεαρον δε του παιδος ως θεμις
υποπτευων συγκοινωνειν εκελευσεν τουτωι και την μητερα, του κρατους ως
φροντιστριαν αυτωι γενησομενην. η μεχρι τοτε νυκτερον εχουσα μαθητειαν και
σεβουσα τας ιερας μορφας εν παραβυστωι, Νικοδημος, αν ειποι τις, ακαρδιος
δειλονους, τοτε τορον εβοησε και μετα παρρησιας, και σαλπιγξ εχρηματισεν ευσημος
χρυσοσαλπιγξ, η μαλλον καλλικελαδος νεοττοτροφος ορνις, στρουθους
επισυναγουσα παντοθεν τους απτερους, περικρυβεντας μεχρις αν ο θηρευτης
παρελθηι, και σπερματα τρισευγενη σχουσα κατα καρδιας, ως αρουρα τις ευκαρπος,
αυλαξ λιπαροβωλαξ, χειμωνος μεν πιεζοντος ουκ ανεδιδου βλαστην, ως δε παρηλθε
το πικρον της χειμεριας ωρας το δ' εαρ υπεγελασε και το στυγνον ελυθη, τοτε δη
τοτε και βλαστον εξηνεγκε πολυχουν και ληιον πολυσταχυ, και πληρες ευκαρπιας,
ως αυραις κυμαινομενον ευπνοοις ζεφυριαις, του πνευματος ταις χαρισι του παντα
τελειουντος. αγχιθεαζοντας ουκουν ανδρας συναγαγουσα, δικελλευτας, αν ειποι τις,
φιλοεργους δοκιμους, την ακανθαν ανεσπασε της εικονομαχιας. ενθερμως δ'
ικετευσασα τους θεσπεσιους ανδρας υπερ του συζυγησαντος λιτασασθαι το θειον, και
 
 
 

61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεισασα και πιστωσιν τελειαν δεξαμενη ως των βασανων των εκει Θεοφιλος
ερρυσθη, ομοδειπνος εγενετο τοις ιεροις ανδρασιν αβραν λιπαροτραπεζαν εστιασιν
τελουσα. συνην δ' αυτοις ο χρυσεος την γλωσσαν Θεοφανης, ο την πικραν
υπενεγκων στιξιν εν τωι μετωπωι, της Νικαεων πολεως ων αρχιθυτης τοτε. ως τοινυν
ενητενιζεν η Θεοδωρα τουτωι και το καρτεροκαρδιον ευκει θαμβουμενηι, συνεις
εκεινος εφησε σκληρως και πικροθυμως "οραις την προμετωπειον, ανασσα, ταυτην
στιξιν; ενεκα ταυτης προς τον σον δικασομαι γαμετην, οπου κριτης ο παγκοινος
αδεκαστα δικαζει, ουδε λαμβανει προσωπον, ουδε δωροληπτειται, ουδε την
περιπορφυρον χλαμυδα δυσωπειται." προς ταυθ' η περιλαλητος εν γυναιξιν εκεινη
περιπαθες οιμωξασα και μεσης εκ καρδιας, και δακρυσιστακτον αυτης το προσωπον
θεμενη, ως κρηνη τις μελανυδρος υψοθεν κατα πετρας τον ρουν διακρουνιζουσα
φλεβων εκ ναματιων, φωνην εξερρηξεν οικτραν, δειγμα της ενδον ζαλης. "τοιαυτα
μοι, θαυμασιε, περι του βασιλεως και συ και συμπας ο χορος ουτως κατεπηγγελλου;"
ενταυθ' ο μελιχρογλωττος Μεθοδιος ο θειος, αγελαρχων της ιερας ποιμνης της νεας
Ῥωμης, επιρραπιζει το πολυ της τολμης Θεοφανους, παραμυθειται την καλην
εκεινην βασιλιδα, τους των δακρυων οχετους ευτεχνως ανακοπτει, κατασιγαζει τον
βαρυν κλυδωνα της καρδιας, λογους ψυχης μαλακτικους ως ελαιον σταλαξας.
Μεχρις μεν ουν ο βασιλευς ην ετι παιδαρισκος, αυτωι συνην η βασιλις και μητηρ
Θεοδωρα και παντ' εποιει δεξιως, ιθυνουσα κοσμιως την ναυν την μεγαλοφορτον
της σκηπτροκρατοριας. επει δ' εις ηβην ηλασεν ο Μιχαηλ ακμαιαν και μονος
επεδραττετο πραγματων τηλικουτων, εργοις το μυθευομενον εδειξεν αληθευειν· ως
αλλος γαρ αυτοχρημα Φαεθων νηπιαζων εφ' αρματος ηνιοχων ευιππου πυριτροχου,
και την Ῥωμαιων απασαν ωλεσε χωραρχιαν, αυτος τε παπποπατρικης αρχης
εξεδιφρισθη, και κυμβαχος κατεπεσεν επι βρεχμον και νωτα. απεβη γαρ υγροβιος
αντικρυς αλλος Νερων, παροινος, μαλακοψυχος, μαχλος, ακρατοποτης, ολας
χρηματων επαντλων αβυσσους τοις συμπαικταις, γελοιασταις και ρυπαροις
αρματοστροφοις, μιμοις, αμα πρωι διωκουσι τας ακρατοποσιας, και βιον
τρυφεροβιον βιουσι Συβαριτην, λιχνευομενοις εις τρυφας ευοψων εδεσματων, και
συνδιημερευουσι γυναιοις ακολαστοις, και πινουσι και παιζουσι και
γυναικομανουσιν ως πριν ο Σαρδαναπαλος ο Νινου βασιλευσας. τοιουτοις δη τισι
συνων διεφθαρμενοις, ποταις αρρητουργοις και φαυλουργοις, κακιας τελεταρχαις,
ομοστολος εγινετο Μαιναδων θυρσοφορων, και ταις ∆ιονυσιακαις βακχειαις
ενετρυφα. εντευθεν ποτοι και χοροι και μεθαι και κρατηρες, ασεμνων τε και
πορνικων ᾀσματων απηχησεις, και λυγισμοι γελωτουργοι και πασα ρυπαροτης.
μυθοι μεν ουν Ἀκταιωνα φασι τον θηροφοντην ως κυνες διεσπασαντο λυττησαντες
ως θηρα· κολακες δε τον Μιχαηλ περιεστοιχηκοτες, εξυρισμενοι πωγωνας,
εψιμμυθιωμενοι, εις ποιον βαραθρον αυτον κακιας ουκ ερριπτουν; εντευθεν ο
περιοπτος, ο των Ῥωμαιων κρατωρ, αυτος αυτον επεβαινεν αρματων χρυσαντυγων,
τετρωροις επεκαθητο και διφροις χρυσοδιφροις. και θησαυροι μεν παντοθεν
χρηματων απηντλουντο και τα Ῥωμαιων εν στενωι πραγματα καθειστηκει, κολακες
δε και χρημασιν αφθονοις ενευπαθουν και χιτωνισκοις τρυφεροις και πεπλοις
χρυσοπαστοις. ουτως υγρως και μαλακως ο Μιχαηλ εβιου. πολλακις δε μηδε τινος
κατεπειγουσης χρειας ατερ φυλακων και φρουρας, ατερ δορυφορουντων μονος
αυτος παρωδευεν εν μεσαις ταις τριοδοις, ασεμνως θεατρομανων, χαιρων
ιππηλασιαις. εγινετο τε και πατηρ παιδιων κατα πνευμα, των μιμων τα βρεφυλλια
και των αρματοστροφων οια πατηρ φιλοστοργος φερων εν ταις αγκαλαις εκ του
λουτρου προκυπτοντα της θεογενεσιας. εντευθεν (ουκ εξηρκουν γαρ αι φλεβες του
χρυσιου επι τοσουτους αγωγους κενουμεναι κοπρωδεις) αι χρυσοσκευαστοι στολαι
 
 
 

62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των παλαι βασιλεων και δενδρα τα καταχρυσα, στρουθια τε τα λαλα, και λεοντες
σφυρηλατοι χρυσου πεποιημενοι, και παν απλως βασιλειον λαμπον εν ανακτοροις,
απερ το πριν Θεοφιλος ειργαστο φιλοτιμως εις λαλημα περιλαμπρον εσομενα
Ῥωμαιοις, χωνειαι παρεδιδοντο, κακως εξεκενουντο εις μυσαρους και βδελυρους
σωληνας πολυτρητους. ου ταυτα δ' ο χοιροβιος τετολμηκε και μονα, αλλ' επι
χειρονα ζωην προκοπτων οσημεραι ελυττησεν ο κακιστος κατα των μυστηριων των
ιερων και Σεραφιμ αυτοις αξιοσεπτων, και σινηπι δριμυχυμον εγχεων εις κρατηρα
την αγιστειαν την φρικτην δηθεν ετελεταρχει, παιζων, φασιν, εν ου παικτοις, γελων
εν αγελαστοις. Ουτω βιουντα Μιχαηλ η μητηρ καθορωσα και παιγνιον γινομενον
τον κρατορα Ῥωμαιων τα σπλαγχνα συνεστρεφετο, ψυχην συνεδονειτο, και λογοις
εσωφρονιζεν ερυθμιζε παρηινει, βδελυροτητων αισχρουργων απαγειν επειρατο. αλλ'
ην το δη λεγομενον νεκρωι προσομιλουσα, παρα κωφωι ψαλαττουσα τους
παραινετηριους. ην δε μητραδελφος αυτωι Βαρδας ωνομασμενος, ανθρωπος
κακομηχανος, αγων και στρεφων παντα, ος υπελθων τον Μιχαηλ ως σκωληξ γλυκυ
ξυλον, καταφαγων τε την αυτου καρδιαν και συσσηψας, πειθει την μεν βασιλισσαν
ελασαι Θεοδωραν και την τεκουσαν εκπτωτον θεσθαι των βασιλειων, στεφανωι δε
του Καισαρος αυτον καταγλαΐσαι. ερημον ουν παραλαβων τον αθλιον εκεινον και το
περιφερομενον εκκοψαντα την χειρα την δεξιαν αριστεραι κατα τους μαινομενους,
μαλλον δ' ειπειν απαλαμνον αχειρα γεγονοτα, η κατα το μυθουργημα της Αισωπειας
λυρας προβατιον εις ανοιαν αυτοχρημα φανεντα και κυνας απελασαντα τηι
συμβουληι του λυκου, το κρατος εκ του κρατορος εις εαυτον μεθειλκε και παν εποιει
βουλητον αντικρυς ως αυταναξ. ου μην αλλ' εκκεκυλιστο και προς παρανομιαν οιαν
ου Σκυθης δεδρακεν, ου Περσης, ου Σαρματης, υιου γνησιου γαμετηι, φευ ακολαστου
γνωμης! μιγνυμενος αναφανδον ως εαυτου συλλεκτρωι. ηκουσε τουτο το δεινον
Ἰγνατιος ο μεγας, ο τηνικαυτα κυβερνων την βασιλιδα πολιν· ην γαρ
περιλαλουμενον εν αγυιαις, εν οικοις, και παντων περιετρεχε τας ακοας το μυσος.
και τοινυν εσωφρονιζε τον Καισαρα τον Βαρδαν λογοις, φοβητροις, απειλαις των
μελλουσων βασανων, επεπληττε, κατηρτιζεν, ηλεγχεν, ενουθετει, πασαν εκινει
μηχανην εις εκκοπην του παθους. αλλ' ην εν πασιν αληθης η Σολομωντος λυρα,
ελεγχειν αποτρεπουσα τους κακογνωμονουντας· ελεγχοι γαρ ως μωλωπες εισι τοις
ασεβεσι, και πληττουσιν ως βελεμνα τας φαυλουργους καρδιας. ο Καισαρ γαρ
εκπικρανθεις τοις ονειδιστηριοις Ῥημασιν οις επεπληκτο παρα του θεοφορου, ου
μονον ουκ εφροντιζε των παραινετηριων, αλλα και κοτον ετρεφε κατα του
παραινουντος, ομοιον δρων ως ει τινες ιχωρων πεπλησμενοι νοσοκομοιντο προς
τινος, οι δ' αποδυσπετοιεν και μαλλον αγριαινοιντο προς τον ευεργετουντα. ενθεν
τοι Βαρδας προσελθων ποτε τοις μυστηριοις και μη τυχων της δωρεας εκεινης της
ενθεου (ου γαρ πιστευεται σαπρον αγγος ευοσμα μυρα) και προς θυμον εκπυρωθεις
ως λεων εριβρυχης, ως παρδαλις εφαλλεται ραγδαια τωι δικαιωι, και ρηγνυσι και
κατασπαι της πηδαλιουχιας, αντεφισται δε Φωτιον, φευ αντι τινος ποιον! εντευθεν
επεπαφλασεν αλμη πειρατηριων τον ιερον Ἰγνατιον ποντουν φιλονεικουσα. ο
Καισαρ γαρ εφυσησε βορρας ως βαρυβοας, ως ευροκλυδων αγριος, ως δυσπνους
απαρκτιας, και λαιλαπες ηγερθησαν βαρυθροοι και ζαλαι. αλλα γαρ τις δυνησεται τα
παθη τραγωιδησαι οσοις αυτον υπεβαλον Φωτιος τε και Βαρδας, ως αν υποσημηνηται
γραφας ιδιογραφους ως θελων αποδυσασθαι την ιεραν ερεαν. απορριζουσι μεν
αυτου την οδοντοφυΐαν, τας γναθους φευ συντριβουσι, τας σιαγονας θλωσι.
καθαπερ δε χαιρομυση ληισταρχον κακεργατην γυμνον δεσμωτην, ηλιε και γη!
προσεφαπλουσι ψυχρωι μαρμαρωι, λαρνακι δυσωδει κοπροφυρτωι, φερουσηι τον
καταπτυστον νεκρον του Κοπρωνυμου. αλλ' ουκ εις τελος ελαθεν η παντολμος
 
 
 

63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλαμη, ο τυρευτης δε των κακων απετισε την δικην, και των δεινων ο σκευαστης
επιε σκυφον θυμου. Βαρδας μεν ουν τωι βασιλει βοθρον ορυσσων φονου αυτος
εκεινος εις αυτον ενδικως κατερραγη, ο δε κακουργος Φωτιος εκβαλλεται του
θρονου. ουτως ουδεν τα βλεφαρα θεου διαδιδρασκει, ουτως ανταποδιδωσι θεος
υπερηφανοις, η λυρα ψαλλει του ∆αβιδ η καλλιμελεστατη. Ὁ βασιλευς δε Μιχαηλ
διφρηλασιαις χαιρων και δαιμονιως εντρυφων ταις φιλαις ιππασιαις συνην και
συνδιετριβε τοις θεατρομανουσιν, αυτος αυτος αναπληρων την αρματηστροφιαν.
και δη ποτε το τετρωρον ευ χαλινοστροφησας και προς τινος ανυμνηθεις τουνομα
Βασιλισκου αμειβεται τον υμνητην ου λιθοις, ου χρυσιωι, αυτο δε το βασιλειον υψος
φιλοτιμειται. οπερ ιδων Βασιλειος ο Μακεδων ο μεγας, ο παρ' αυτου του Μιχαηλ
κρατωρ προβεβλημενος, και το παλιμβολον αυτου της γνωμης υποτρεσας, δειν εγνω
προκαταλαβειν και προκαταταχησαι. ενθεν τοι φονου κιρνησι τωι Μιχαηλ κρατηρα,
ετεσι προς τοις τεσσαρσι δεκα κεκρατηκοτι, και μονοκρατωρ γινεται και κρατωρ
σκηπτροκρατωρ. ου γαρ θυγατηρ ουχ υιος τωι Μιχαηλ ετεχθη· το σπερμα γαρ, φασι
σοφοι, το των ευκαταφορων εις Ἀφροδιτης οργια το γονιμον ουκ εχει. Τουτον φασιν
την ανασσαν ποτε θεασαμενην, την και ψυχηι βασιλισσαν και τυχηι Θεοδωραν,
τοιαυτ' ειπειν προς Μιχαηλ "ω βασιλευ και τεκνον, οραις τον ανδρα τον πολυν
τουτον και ρωμαλεον, τον παρα σου τιμωμενον και συνδιαγοντα σοι; ουτος το γενος
φευ ημων ως δρακων εκροφησει και προνομευσει και κτενει και παντελως εκτριψει
καθαπερ ορνιθος οικτρου νηπιους ορταλιχους." Ἀλλα γαρ αξιον ειπειν τα περι
Βασιλειου, οθεν και τινων εβλαστε, τινες αυτωι γεναρχαι. κωμης μεν ουν εξωρμητο
λυπρας, προσγειτονουσης τηι πρωτοπολει τηι λαμπραι των Μακεδονων πολει, ην εξ
Ὀρεστου φερουσαν πριν την επωνυμιαν Ἀδριανος δειμαμενος ο των Ῥωμαιων
κρατωρ την κλησιν εχαρισατο τηι πολει την ιδιαν. οι δε γονεις και φυτουργοι του
καλλικλαδου δενδρου ου πολυταλαντοι τινες, ρυηφενεις ουκ ησαν, ουδε
προβατοθρεμμονες, ου πλεθρα γης αυχουντες, αλλ' αυτουργοι και πενητες και των
χειροβιωτων. ων εκλιποντων την ζωην και γηθεν μετασταντων, και του Βουλγαρων
αρχοντος του τηνικαυτα Κρουμου επιδραμοντος συμπασαν την υπο τους Ῥωμαιους
και σκυλων υποπλησαντος αυτου την στραταρχιαν και συμπαν νεοτησιον ανθος
ηφανικοτος, θεμενου δε και πλειονας εν ανδραποδων μοιραι, εαλω και Βασιλειος
Βουλγαρων ταις παλαμαις ωσπερ στρουθος καλλιπτερος πικρωι δικτυοθηραι. τας
παλαμναιας δε φυγων βροχιδας των Βουλγαρων επεστη πτερυξαμενος αυθις
Ῥωμαιων οροις, και προς λατρειαν εαυτον ως πενης εκμισθωσας, και τληπαθησας
και πολλους καματους αεθλευσας, και γνους ως εις ακαρπωτον γην τα του πονου
σπειρει, αφισταται των προσγενων και της ενεγκαμενης, και παντα λογισαμενος
ταλλα μικρα και φαυλα ως προς σκοπον εφερετο την Βυζαντιδα πολιν. ως δε των
πυργων γεγονεν εντος των καλλιπυργων, ενταυθα την ευμηχανον βουλην
θεωρητεον, οπως προκαταβαλλεται τας ριζας των πραγματων, και πως αιδεσιμον
αυτηι το βασιλειας χρημα. υπνωττε μεν Βασιλειος ουτως ατημελητως, διερρωγοσι
ρακεσιν εγκεκορδυλημενος, ουκ αργυρον ουδε χρυσον οικοθεν επηγμενος, εις μονας
δε τας εαυτου παλαμας αποβλεπων, και ταυτας φερων αφορμην του πολυστονου
βιου. υπνωττεν ουν επι τινος λιθοπλινθινης κλινης αγχιθυρουσης τωι ναωι του θειου
∆ιομηδους. αλλ' επι τουτοις ονειρος λευκοπτερος επεπτη· τον νεωκορον τον εκει
ταχιον αφυπνιζει προτρεπει τε συναγαγειν ενδον τον βασιλεα. αποπηδαι της εαυτου
κλινης ο νεωκορος, επι το προτεμενισμα συντομως βηματιζει, καταδαρθανοντα
λιτως Βασιλειον ευρισκει, χαμευνην, ανιπτοποδα, λυπρον, ρακιοφορον· πλανην
νομιζει το φανεν, εκειθεν αποτρεχει. και παλιν υπνος επιπτεν εν τοις αυτου
βλεφαροις, και παλιν ονειρος ο πριν, και τουτο μεχρι τριτου. συνηκε κατεφωρασε
 
 
 

64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μολις ο νεωκορος· ποιειται τον Βασιλειον εφεστιον αυτικα, και θεραπειας αξιοι
τουτον της προσηκουσης. ην δ' ο Βασιλειος καλος, γενναιος, γιγαντοχειρ,
ευπαλαμνος, ευρυστερνος ηρως, στερροβραχιων. εντευθεν ουν κατα βραχυ το
σθεναρον γνωρισας απασιν επι στοματος εκειτο μεγιστασι. και τι μακρα και περιττα;
τωι Μιχαηλ εγνωσθη, και πρωτα μεντοι φροντιστης τετιμητο των ιππων, επειτα και
παρακοιτος, πραγμα Ῥωμαιοις μεγα, και τελευταιον βασιλευς και συν αυτωι διειπε.
του δε κρατουντος καταγνους ως ποτου και μεθυσου και κωμοις επιχαιροντος και
θεατρομανουντος, κατα των σπλαγχνων των αυτου διηλασε το ξιφος, και τα του
κρατους ηρπασε προ χρονου, προ της ωρας. Ουτος ευθυς τον Φωτιον ωθει της
εκκλησιας, και παλιν αποδιδωσι τον θρονον Ἰγνατιωι. θελησας δε και τωι κοινωι
χρηματα διαδουναι και διερευνησαμενος οικους χρυσιοφρουρους, οι τινες πριν
συνεσφιγγον τας των χρηματων λιμνας, και βλεψας παντας αυχμηρους μηδ' αντλον
ευτυχουντας, ηλγει, βαρεως εφερεν, ηλυεν, ηδημονει, ουκ ειχεν ο τι γενοιτο,
παντοθεν ηπορειτο· ο βασιλευς γαρ απορων ολβου πολυταλαντου αντικρυς εστιν
αετος παλαιγενης τριγερων, αφηιρημενος τα πτερα, τους ονυχας, το ραμφος.
εντευθεν ο Βασιλειος ησχαλλεν, ηδημονει. ο κρατωρ γαρ τοι Μιχαηλ παντα
κατακενωσας και μιμοις χαρισαμενος συμπαικταις και συμποταις, ου μονον γρυπας
δεδωκε χωνειαι καταχρυσους, αλλα και την καλλιπρεμνον πλατανον την χρυσεαν,
εφ' ης καθηστο χρυσεα παντοδαπα στρουθια, και μελος ετιτυβιζεν ως απο ζωσης
γλωσσης, και τοις ακουουσιν αυτων εκπληξιν ενεποιει, εκθαμβουμενοις το καινον
της μηχανης εκεινης. ο δε και πενθους αξιον και θρηνων και δακρυων, λεξων ο
λογος ερχεται και βαρυστοναχησων. ο μυριομαθεστατος εν φιλοσοφοις Λεων τωι
φιλοκαλωι βασιλει τωι Μιχαηλ γενετηι εξαισιον ειργασατο σκευος ωρονομιου, δι' ου
παρειχε καθοραν τωι βασιλει καθ' ωρον, εν μεσοις διατριβοντι τοις βασιλειοις οικοις,
ει που τολμαται τι καινον εν Ἄραψιν, εν Συροις. τελουντι γουν τωι Μιχαηλ ποτε
διφρηλασιας Συρων στρατος εξορμηθεις προς τινος εμηνυθη μετα βαρειας και
σφοδρας και βριαρας της ρυμης. οπερ ακουσας Μιχαηλ, και δεισας μη το πληθος τοις
ακουσθεισι ταραχθεν το θεατρον εκλειπηι, αυτικα το μηχανημα κελευει συντριβηναι.
φευ της σκαιοτητος αυτου! φευ της φρενοβλαβειας! φευ φευ, οποιον θησαυρον
ηφανισε Ῥωμαιων ανθρωπος ρυπαροβιος, ποτης βοσκηματωδης. Και ταυτα μεν
αρκουντως μοι τεθρηνηται τωι λογω· ο κρατωρ δε Βασιλειος ηδη κατανοησας εις
γονυ φευ οκλασασαν την των Ῥωμαιων τυχην και κινδυνευουσαν πεσειν αθλιως επι
στομα, μαλλον δ' ειπειν εκλειπουσαν και πνεουσαν τα λοισθα, δειν εγνω την
βασιλειον αναλαβειν σοφιαν και σωσαι την παρα μικρον νεκραν τε και τυμβηρη.
εντευθεν καματοι πυκνοι και μεριμναι και μοχθοι, και θωραξ περιστερνιος και
σιδηροφορια, και πολεμοι φιλαιματοι και συνεχεις φροντιδες, και βιος υπασπιδιος
και κορυθες και λογχαι, και βλεφαρον ωμουπνον σπων ουκ εις κορον υπνον.
εντευθεν ανεσωσατο τα πραγματα Ῥωμαιοις, και τυχην την γηρασασαν την
εκρυτιδωθεισαν καλην τρυφεροπαρειον ειργασατο κορισκην. εγνωσαν τοτε
βαρβαροι θηρα τον πριν υπνουντα γενναιως ανεγρομενον κατα των αδικουντων,
και παντες υποτρεσαντες εδυσαν εις τας λοχμας, και παλιν υπερισχυσεν η των
Ῥωμαιων ραβδος. Ἐπει δε κλυδωνας φυγων Ἰγνατιος του βιου τοις ευγαληνοις
ουρανου προσωκειλε λιμεσιν, ο βαθυγνωμων Φωτιος, αει διψων του θρονου και
σπευδων επιτευξασθαι παλιν της εκκλησιας, τοιονδε τι βαθυτροπον και σκολιον
τεχναται. των ονοματων τας αρχας απολαμβανει μονας του βασιλεως, των υιων,
αλλα και της Αυγουστης, και το βεκλας συντιθησι, και τουτο σαφηνισας, τοις τοτε
σοφιστευουσι πραγματα προξενησαν, εδοξεν ειναι βασιλει μεγας επι σοφιαι, και
παλιν τον πολυζηλον κατακληρουται θρονον. Ἀλλ' αρα νους ακροσφαλης πασι τοις
 
 
 

65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γηγενεσι, και κηρες συμφυτοι τινες συνεισι τοις ανθρωποις. ο γαρ πολυς την συνεσιν
ουτος εν βασιλευσιν υπο τινων αναπεισθεις ανδρων οφιοτροπων, οι δολους
υπορραπτουσι και μηχανοπλοκουσι και φιλτατα διχαζουσιν απο πατερων τεκνα, απο
μητρος θυγατριον, απο νυμφιου νυμφην, οιος ο Σανταβαρηνος εκεινος ο δυσδαιμων,
καθειργνυσι τον Λεοντα τον παιδα τον οικειον ως δηθεν κατα του πατρος βροχους
ισταντα φονου, ανδρα φιλοσοφωτατον, γνωσεως πασης πληρη και πασι τοις
μαθημασιν εμπαιδοτριβηθεντα, ον συμφορων η καμινος και των κακων χωνεια
χρυσον απεδειξεν μηδεν υποχαλκον ηχουντα. ενταυθα γοοι και κλαυθμοι μητρος
ποτνιωμενης και δεομενης του πατρος υπερ υιου δυστηνου· αλλ' ην εκεινος
ατεγκτος αμαλακτος ως πετρα, και προς στοργην την φυσικην αλλος σκληρος
Ἀδαμας. ησαν εκει θρηνητριαι και μονωιδοι γυναικες πικρως ανακλαιομεναι την
συμφοραν εκεινην. οικος εκεινος πενθους ην και στεναγματων οικος. ην και
στρουθιον μουσικον εκει κατα τον οικον, ενθα πικρος ολοφυρμος και γοος εξηχειτο,
οπερ ακουον συνεχως φωνων θρηνητηριων και τας βοας εκδιδαχθεν τας γοερας
εκεινας συνανωλολυζεν αυταις περι του νεανιου και προυφερε τον Λεοντα και
συνθρηνειν ευκει. τουτου ποτε Βασιλειος ακουσας του στρουθιου λαλουντος και τον
Λεοντα φεροντος ανα στομα, και τους παροντας ενθερμον σταξαντας βλεψας δακρυ
(ην δε λιπαροτραπεζον ευοψον δειπνον τοτε), ενδιδωσι, μαλασσεται της
σκληρογνωμοσυνης, αιδουμενος, ως εοικε, μη πως περι την φυσιν ασυμπαθεστερος
αυτου φαινοιτο του στρουθιου. εξαγει τοινυν της ειρκτης, και πατρικον προσβλεπει.
και τοινυν ετεσιν οκτω Ῥωμαιων βασιλευσας, και μελλων ηδη τελευταν και
κατανταν εις τυμβον, εις τουτον το βασιλειον κρατος μεταβιβαζει. Τουτωι ποτε τωι
βασιλει προοδον ποιουμενωι καν τωι ναωι του μαρτυρος Μωκιου γενομενωι επιπηδαι
τις αγριος κατα τους δαιμονωντας, ανθρωπος αστατουμενος το σχημα και το
βλεμμα, και ραβδωι κατα κεφαλης πληττει πληγην καιριαν. και συλληφθεις και
βιασθεις ειπειν τους συνειδοτας ουκ ειχεν ο τι φθεγξαιτο· παθει και γαρ ωχλειτο.
ανθρωπος δε τις ιερος πνευματι θειωι λαμπων και χαρισι κατακομος (ονομα τουτωι
Μαρκος), ιδων βαρυθυμησαντα δεινως τον βασιλεα και τι και πεισεσθαι δεινον
εντευθεν οιηθεντα, φαρμακον ακεσωδυνον τους λογους επιπαττων προφητικως
ανεκραγε στοματι καλλιγλωττωι "ω βασιλευ, μηδεπω μοι την τελευτην προσδοκα,
μηδε σοι καταθυμιος ο θανατος γενεσθω· δεκα και γαρ ενιαυτοι ζωης και βασιλειας
παρα της ανωθεν χειρος πεφιλοτιμηνται σοι." ο μεν ειπων εσιγησεν, ο βασιλευς δ'
ευθεως και της πληγης ερραισε και της βαρυθυμιας. η δε του Μαρκου προρρησις
γεγονεν ουκ εις ματην. Ουτος αλοχοις τεσσαρσιν ο Λεων συνεζυγη, ουχ ηδονηι
νικωμενος, αλλα διψων τεκνωσαι και παιδας βλεψαι της αυτου βλαστησαντας
οσφυος. εκ της τεταρτης τοιγαρουν και τελευταιας κυει παιδα πορφυροβλαστητον
τουνομα Κωνσταντινον. αλλα γαρ ατοπωτατον τοις του θεου προσπολοις εδοκει το
γινομενον παρα του βασιλεως, τον γαμον επεισαγαγειν τεταρτον, και μολυναι την
αφθαρτον και καθαραν νυμφην την εκκλησιαν. και τοινυν ο Νικολαος, πρωτος ων
αρχιποιμην και την Κωνσταντινουπολιν διεπων τηνικαυτα, λαλει, παρρησιαζεται,
πληροι το του προφητου, λαλων θεου μαρτυριον εναντι βασιλεων, και τας εκειθεν
απειλας ου πτησσων ουδε τρεμων. ουτως ο φοβος του θεου βαλλει μακραν τον
φοβον τον εξ ανθρωπων δυνατων και τον εκ των κρατουντων. εντευθεν εκδιωκεται
της ποιμνης και του θρονου, και δη και κατακρινεται τα της υπεροριας. ετερος δ'
αντεισαγεται, πολυς ανηρ τα θεια, ος εξ ονυχων απαλων κακ πρωτης ηλικιας ζυγον
τον θειον υπελθων τον του μονηρους βιου οικησιν εσχεν Ὄλυμπον τον κατα την
Μυσιαν, και χαρισιν εξελαμψε το μελλον προδηλουσαις. ουτος θεου κελευσαντος
ενοι την εκκλησιαν, κατασχισθεισαν εις πολλας τομας και διαιρεσεις επι
 
 
 

66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρανομηματι τωι της τετραγαμιας. Ὁ δε φιλοσοφωτατος εν βασιλευσι Λεων
περιπεσων ταις φυσικαις του σωματος αναγκαις και νοσωι χειμαζομενος κινδυνον
απειλουσηι, ηδη προς ετος εικοστον συν εκτωι διιθυνας το κρατος το βασιλειον και
την Ῥωμαιων τυχην, και συνιδων τον θανατον και την του σκηνους λυσιν,
κρατορας αναδεικνυσιν αυτανακτας αυταρχους Ἀλεξανδρον τον αδελφον και παιδα
Κωνσταντινον, τουτο και μονον προειπων πνοαις εν ταις εσχαταις "βλεπω και τον
Ἀλεξανδρον ως κακοδοτην χρονον κατα τρισκαιδεκα μηνων," αντικρυς τουτο
λεγων, οτι τοσουτον εσσεται το κρατος Ἀλεξανδρου. Και γουν ου διαπεπτωκεν ο
λογος, ουδ' εσφαλη. ο γαρ Ἀλεξανδρος τρυφαις εσχολακως και ποτοις και μονον τον
γαργαλισμον του σωματος φροντισας, αλλο δ' ουδεν καταξιον του τηλικουτου
κρατους ου δρασας, ου φθεγξαμενος, ου σχων κατα καρδιαν, ως ανθος ερρευσεν
υγρον εκμαρανθεν ηλιωι, και ταχιον εξελιπε νοσοις τακεις φθινασι. και
Κωνσταντινος γινεται μοναρχος μονοκρατωρ, ετι παιδισκος απαλος και τρυφερος
υπαρχων και βασιλειας κυβερναν το σκαφος ουπω σθενων· της γαρ ηλικιωσεως
εβδομον ηγεν ετος. ο και πολλων παραιτιον γεγονε κακοτητων, και θλιψεων
εποτισεν αλμην τον βασιλεα, ει και το τελος αισιον των πειρασμων απεβη. ωσπερ
γαρ νεομοσχευτον αρτιφυτον δενδριον, μητε χειμωνα κρυερον υπενεγκειν ισχυον
μητε πνευματων προσβολας αγριων δυσανεμων μητε ραγδαιους υετους μητε
καυσωδη θαλψιν, μη χαλαζων σφαιρωματα μηδε κρυσταλλου πηξιν, πνοαι ποθεν
βαρυηχεις τινες εκφυσηθεισαι η χαλαζων πετρωματα νεφοθεν δισκευθεντα
χειμαζουσι και καμπτουσι και κλινουσιν εις γονυ, και καταμωλωπιζουσιν αυτου την
τρυφεριαν, και παντοθεν προσβαλλουσιν ως εν πολιορκιαι, φιλονεικουσαι το φυτον
προθελυμνον εκτριψαι. αν δε τας ζαλας δυνηθηι φυγειν τας κακοπνοους και τον
χειμωνα τον βαρυν και την εκειθεν βιαν, γινεται δοκιμωτερον ατε πολλα παλαισαν
και χειμασθεν πικροποιοις και κακωτριαις ωραις· φυτον γαρ ανεμοτρεφες και
γυμνασθεν ανεμοις πολυ τι το στερεμνιον, ως φασι, φυσει φερει. ουτω κακεινος ο
βραχυς την ηλικιαν αναξ, ο παις ο πορφυροφυτος Λεοντος Κωνσταντινος μολις ποτε
μετα μακρους ηλιου περιδρομους των συμφορων αποφυγων τας αλλεπαλληλιας και
πειρασμων επαγωγας και θλιψεις δακεθυμους, συνεσιν εκαρπωσατο πολλωι
παγιωτεραν, ωσπερ ναυβατης κυκηθεις πολυκυμιας ζαλαις και μολις εις ευγαληνον
λιμενα καταντησας. πρωτα μεν γαρ ο καρτερος εκεινος Κωνσταντινος, ον σχειν
γενετην λεγουσιν Ἀνδρονικον τον ∆ουκαν, χειρα πολλην συναγαγων ευοπλον
εσταλμενην αθροον επιτιθεται τωι πορφυροβλαστητωι, της νηπιοτητος αυτου παντως
καταφρονησας. αλλα ψευδης, ως ο ∆αβιδ ψαλλει, προς σωτηριαν ιππος υψαυχην
ευσκαρθμος πτηνοπους φρυακτιας. κακεινος ουν εκσφαιρισθεις της εδρας της
ιππειας πιπτει προς γην κατενεχθεις, και παρευθυ το ξιφος γευεται τουτου των
σαρκων και βαπτεται τωι φονωι. αρτι δε τουτου του δεινου χειμωνος παρελθοντος
ετερος επεγειρεται βαρυτερος εκεινου, πολλωι του πριν πικροτερος και της προτερας
ζαλης. ο γαρ Φωκας ο μαγιστρος (ονομα τουτωι Λεων), ανηρ μεγεθει σωματος και
ρωμηι διαπρεπων και πασαν τοτε πιστευθεις Ῥωμαιων στραταρχιαν, ιδων
προσλαμβανομενον παρα του βασιλεως τον γεροντα τον Ῥωμανον τον απο της
Λακαπης, του ναυτικου δρουγγαριον οντα το τηνικαυτα, και παλαι μεν την εκφυλον
ωδινων τυραννιδα και σκευωρων καθ' εαυτον τα της αποστασιας, ομως επεχων την
ορμην (ου γαρ καιρος εκαλει), τοτε καιρου δραξαμενος, ως ᾤετο, προσφορου
εξερρηξε του τοκετου το βαρος του δυστοκου κακ της γαστρος την εχιδναν
εξηνεγκεν εις φαος, και τρεφων παλαι παρ' αυτωι σπινθηρα δυσμενειας τοτε πυραν
εξεκαυσε καμινου πυριβρομου. και τοινυν προσποιουμενος υπερ του βασιλεως
παντα σπουδαζειν και ποιειν και συμφεροντως τουτωι ως δη παρα του Ῥωμανου
 
 
 

67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταστρατηγηθεντι οπλιζεται μετα στρατου ρυεντος πολλαχοθεν, εκ Λυκαονων, εκ
Θραικων, εκ Κολχων, εξ Ἰβηρων, εκ Παμφυλιων, εκ Μυσων, εκ Συρων, εκ Κιλικων,
και φαλαγγας συνηθροικως ωσει θαλασσης ψαμμον, ανδρας γενναιους μαχητας,
παντας αγκυλοτοξους, πυρ εν πολεμοις πνεοντας, ανδρας αγχεσιμαχους,
καταστρατοπεδευεται παρα τηι Χρυσοπολει, της Βυζαντιων πολεως κατεναντι
κειμενηι, ην ουρανοπολιν ειπων ουκ αν τις διαμαρτηι. και πιμπλησιν αρεικων
ανδρων τας πεδιαδας, και πασαν γην καταχαλκον. απηστραπτον αι λογχαι,
ανελαμπον αι κορυθες, ασπιδες επαταγουν, αηρ επυραυγιζετο ταις επιδορατισιν.
ησαν εκει χρυσασπιδες, ησαν φαρετροφοροι, ευιπποι, χαλκοχιτωνες, παντες
σιδηροφοροι. εφριξαν αν και γιγαντες παρεμβολην τοιαυτην. αυτος μεν ουν
βασιλειων και κατα του κρατουντος παντα τυρευων και ποιων ουκ ελαθεν εις τελος·
τοτε δε τεως προφασιν τον Ῥωμανον ευρισκων προσεποιειτο κατ' αυτου του
Ῥωμανου στρατευειν και τηλικαυτην συγκινειν φαλαγγα στρατευσιμην,
προσραπτων την αλωπεκην αγαν κακομηχανως· ου παντηι γαρ την λεοντην ειχεν
εφικνουμενην. ο γερων γαρ ο Ῥωμανος του ναυτικου καταρχων κακειθεν
περικειμενος ισχυν ου την τυχουσαν, ιδων περιφερομενον τηιδε κακει το κρατος και
κυμαινομενον δεινως ως ναυν αστατουμενην, ην αελλαι χειμεριοι στρεφουσι και
δονουσι και καταιγιδες αγριοι και στροφοι πνευματωδεις, και τα Ῥωμαιων πιπτοντα
φυρδην και κακοποτμως ατε χειρι κρατουμενα παιδιου νηπιαχου, του κρατορος
υπερχεται προσπολους και προκοιτους, οιπερ και μαλλον ευνοειν εδοκουν τωι
κρατουντι, και κοινωσαμενος αυτοις βουλας κρυφιωτερας και συσκεψαμενος αυτοις
και συνδολοπλοκησας και μηχανας παντοδαπας πορφυρων βαθυβουλους
εσχηματιζετο τολμαν βιαιαν τυραννιδα και πασαν φερειν και πτερουν προς τουτο
στολαρχιαν, ως θρουν εντευθεν αγριον κακοθρουν κυματιαν επικτυπειν και
σμαραγειν κατα των βασιλειων. και παντας κατασειεσθαι τωι κλυδωνι του δεους,
εως η παντα στρεφουσα παλιπνοια του βιου προσωκειλε τον Ῥωμανον αυλαις ταις
των ανακτων ως εν αγκαλαις γαληναις ορμων αλεξανεμων. τοις πρωτοβουλοις γαρ
πεισθεις η μαλλον επιβουλοις ο βασιλευς τον Ῥωμανον ως φιλον οικειουται και της
ζωης και της αρχης φυλακα καθιστανει, ειποι τις αν ουκ αφυως, αλλ' ουδ'
αχαριτωτως, τροχιλον ο κροκοδειλος, η πιννα τον καρκινον. ο τοινυν Λεων ο
Φωκας, ου προτερον εμνησθην, τον Ῥωμανον καταρχοντα μαθων του βασιλεως και
φεροντα και στρεφοντα προς το δοκουν ως δουλον τον ανακτα τον απαλον ορπηκα
της πορφυρας, εσκηπτετο παθαινεσθαι δηθεν υπερ εκεινου και τον στρατον εις
αμυναν αγειν ευνοιας νομωι, το δ' αληθες εις εαυτον εφειλκετο το κρατος. αλλ' ο
δρασσομενος σοφους επι ταις πανουργιαις και στρεφων διαβουλια και τα κρυπτα
γινωσκων τας μηχανας του Λεοντος εις τουναντιον τρεπει, και λυκος ματην
εγχανων ο Λεων εγνωρισθη. ταις γαρ βουλαις του Ῥωμανου πειθομενος ο κρατωρ
γραφην ερυθροσημαντον προς τον στρατον εκπεμπει, κατηγορουσαν τωι Φωκαι
προδηλον τυραννιδα, τωι Ῥωμανωι δε ταγαθα προσεπιμαρτυρουσαν. εντευθεν φυρσις
τωι στρατωι κακοχαρτος και ζαλη, και κολοιος ξενοπτερος ην ο Φωκας ο Λεων· την
γαρ γραφην του κρατορος, οιμαι, δυσωπηθεντες εφυγον παντες, ερημον τον αθλιον
λιποντες. ζωγρειται τοινυν ο Φωκας και σβεννυται τας κορας και λυχνους τους των
οφθαλμων τυφλοτητι ζοφουται, και παλιν ην ο Ῥωμανος αγων και φερων παντα.
Πλην αλλ' ως μητηρ πιστευθεις την φυλακην του νεου αιφνης εφανη μητρυια
δυσνους αντ' ευνοουσης, και τουτο το λεγομενον, αποσοβων τους λυκους, ινα το
προβατον αυτος σπαραττοι και θοινωιτο. ο μεν γαρ αναξ Ῥωμανον ευνουν νομισας
ειναι και κηδεμονα της ζωης και τηρητην του κρατους πρωτα μεν μαγιστρον τιμαι,
μεγαν εταιρειαρχην, ειτα τηι δοξηι προστιθεις αλλην μειζονα δοξαν και προς
 
 
 

68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακρωρειαν υψων εκ των χθαμαλωτερων πατερα και προφυλακα ποιει της βασιλειας.
και πλεον εφελκομενος τον Ῥωμανον εις φιλτρον εχεγγυα προγαμια νεμει τηι
τουτου κορηι. ηδη δε γαμοδαισια μελλων της νυμφης θυειν, και τον γυναικοπατορα
κρατορος στεφει στεφει. ταυτα μεν ουν ο βασιλευς εις Ῥωμανον εποιει, εκεινον
εφελκομενος, ως ᾤετο, προς φιλτρον. ο δε βαθυνους Ῥωμανος πολλα
βυσσοδομευσας και κρατυναμενος αυτωι παντοθεν τα του κρατους, ως βασιλει ως
ανακτι ζευξας την θυγατερα, εκ του τετρωρου της αρχης φευ της παπποπατρυας τον
πορφυροβλαστον γαμβρον κυμβαχον εκδιφριζει, και μονον χαρισαμενος ονομα
βασιλειας τωι δυστυχει και δυστυχως αυτον προσλαβομενωι αυτος επιλαμβανεται της
ηνιοστροφιας, και βασιλευς ο Ῥωμανος καν ταις απαντων γλωσσαις, ο
Κωνσταντινος δ' ουδαμου· τυχη γαρ ενεκοτει και κατεκαλυπτεν αυτον ωσπερ
αστερα νεφος. ναι μην εις κορον μετασχων τοιαυτης αμβροσιας ου μεχρι τουτων
εστησε το λαιμαργον της γνωμης, αλλ' ολον τον αλλοτριον αρτον κακως αρπασας
εψωμισε τους εαυτου, τον εχοντα τον αρτον καταλιπων λιμωττοντα· τους γαρ ιδιους
παιδας και Χριστοφορου τον υιον παιδος του πρωτοσπορου κρατορας ανεκηρυξεν
ανακτας αυσοναρχας. το δε γε θυμαλγεστερον και μειζον εις πικριαν και των οστων
απτομενον αυτων και της καρδιας, επιπροσθεν ετιθετο παντας του Κωνσταντινου εν
ταις ανακηρυξεσιν, εν γραμμασιν, εν θρονοις. ην ουν μυριοκεφαλος εν βασιλειοις
υδρα, και ληιον ανεβαινεν αντικρυς βασιλεων, ως τους σπαρτους τους γηγενεις ο
μυθος αναπλαττει, πλασθεντας απο δρακοντος ανδρας οδοντοφυτους, και μεσον ην
ο τληπαθης της αλουργιδος σταχυς ως ροδον συμπνιγομενον ακανθαις οξυκεντροις.
Ἀλλ' οτε πανθ' ο Ῥωμανος εφθη κατοχυρωσας και τειχος Σεμιραμιδος αντικρυς
κρηπιδωσας η πυργον γιγαντοκτιστον χαλανης ασφαλτωσας, τοτε πεσων επι
βρεχμον και νωτα κατεαγη και της αρχης εκκυλισθεις ταλας εταρταρωθη. ο γαρ
πορφυροφυτευτος αυταναξ Κωνσταντινος ηδη σφριγωσης επιβας ανδρωδους
ηλικιας, οτε πυρσος φρονησεως ανθρωποις επιλαμπει, προβολους προσλαβομενος
ανδρας αγαθοτροπους ως Ἡρακλης Ἰολεων, ως ο Θησευς Πειριθουν, τας οφιωδεις
κεφαλας της υδρας εκθεριζει και προς αλληλων τους σπαρτους πεσειν παρασκευαζει,
το δε παχυ και θολερον απορραπισας νεφος καθαρωτερας της αρχης ακτινας
αποστιλβει. πρωτα μεν ουν ο Ῥωμανος ηδη προς γηρας φθασας, ηδη τριγερων
γεγονως κατα τους μακρογηρως, και πλειστον μεν διηνυκως επι τωι κρατει χρονον
και πεντε προς τοις εικοσι χρονους σκηπτροκρατησας, παντας δε πλησας δωρεων και
παντας ευ ποιησας, υπο των παιδων εαυτου ριπταζεται του θρονου και τριχας
αποκειρεται τας πριν στεφοκοσμητους, ειποι τις αν, υπο ∆ιος πρεσβυγενης ο Κρονος.
ειτα τους παιδας Ῥωμανου τους κακεντρεχεστατους ο πορφυρορπηξ συλλαβων, ο
κρατωρ Κωνσταντινος, εξοστρακιζει θεμενος αθροον νησιωτας. και τοτε πρωτον
εβλεψε την γραυν την βασιλειαν ως κορην χρυσοσπαταλον, ως μαργαροφορουσαν,
ως αβροχιτωνα στιλπνην, ως τρυφερευομενην, και προσγελωσαν καπυρον και
προσλαλουσαν τουτωι, και συνιουσαν νυμφικως επι παιδογονιαι. Ουτος τον Βαρδαν
τον Φωκαν στραταρχην καθιστανει, ον των σχολων δομεστικον ειποιεν αν Ῥωμαιοι,
τομιαν δε Βασιλειον, ενα των αποκοπων, φυεντα τωι Λακαπηνωι σκοτιων εκ
σπερματων παρακοιτον και φυλακα της βασιλειου κλινης. επει δ' ο Βαρδας εσβεστο
την προς τας μαχας θερμην και την οξυρροπον ορμην (εψυχε γαρ το γηρας), εις
Νικηφορον τον Φωκαν την στραταρχιαν τρεπει, ειποι τις αν, εκ λεοντος εις τον
εκεινου σκυμνον. υιον δ' ιδειν ευτυχηκως ιδιας εξ οσφυος, ος εξ Ἑλενης Ῥωμανου
της θυγατρος εξεφυ, κατονομαζει Ῥωμανον. ελασαντα δ' εις ηβην και γαμετηι
συζευγνυσι, και βλεψας υιου γονον Βασιλειον τον μεγιστον επι τροπαιουχιαις, και
βρεφος επαγκαλιον βαστασας τον τοσουτον, και πεντε χρονους μετασχων του
 
 
 

69
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρατους αθολωτου, και μελλων απολυεσθαι των φυσικων συνδεσμων, αυτανακτα
καθιστησι τον Ῥωμανον τον παιδα. Ἀλλ' ουτος απασαν ισχυν, απασαν δυναστειαν
κακοις και μικρογνωμοσιν ευνουχοις επιτρεψας, θηρας αυτος εφροντιζε και
κυνηγετηματων και δαιμονιως εχασκε προς τας κυνοδρομιας. τοτε την Κρητην
δυσμενων Ἀρραβων κατασχοντων και κραταιον κρησφυγετον θεμενων τα της
νησου και κακουργουντων την υγραν και παντα ληιστευοντων, ο Νικηφορος ο
Φωκας (ην γαρ οξυς εν μαχαις και την ορμην εμπυριος και δραστικος τας χειρας)
στολαρχης αναδεικνυται, πιστευεται την μαχην, πληροι την θαλασσαν σκαφων
ευστολων καλλιπρωρων, κατα θηριων στελλεται τουτων των υγροχερσων, μαχην
συναπτει καρτεραν, ητται τους αντιμαχους, βυθιζει τας πειρατικας ακατους των
Ἀρραβων, χειρουται και τον ληισταρχον τον παντολμον εκεινον, και τον
γιγαντοπαλαμον ως βρεφος συλλαμβανει. εκειθεν αναζευξας δε μετα λαμπρων
τροπαιων πολυτελεσι και φαιδροις θριαμβοις επομπευθη. Τοτε και πολιν την καλην,
την πολιν Ἀντιοχου την ευγενη, την ευπρεπη, την νυμφοκοσμουμενην Ἰσμαηλιται
φονικοι δορυκτητον λαβοντες ως τριδουλον κατηισχυναν, ως τριοδιτιν πορνην. και
παλιν ο τρισαριστευς σπαται Φωκας ρομφαιαν, παλιν κινειται κατ' εχθρων
αιμοχαρων εκφυλων. τους αλλοφυλους ρηγνυσι, υπερμαχει συμφυλων, και παλιν
την ευσχημονα την ευχρουστατην κορην επανασωζει τηι μητρι τηι καλλιτεκνωτατηι.
Ἔτι δε τοτε του Φωκα την μαχην συγκροτουντος τον κρατορα τον Ῥωμανον
θανατος αναρπαζει, τηι γαμετηι Θεοφανοι το κρατος λελοιποτα και τοις παισι τοις εξ
αυτης νεογενεσιν ουσιν, κεκρατηκοτα ετεσι τεσσαρσι προς τοις δεκα. ακουει ταυτα
και Φωκας, εκειθεν αποτρεχει και προς την μεγαλοπολιν καταταχησας φθανει, και
παλιν αναδεικνυται της εω ταγματαρχης, ορκοις φρικτοις καταδεθεις υπο της
βασιλισσης ως ουκ επιβουλευσειε του Ῥωμανου τοις τεκνοις, και παλιν
αναπομπιμος γινεται προς Συριαν. αλλα γαρ ουκ ηρεμησε το χαλεπον θηριον ο
φθονος, η των γηγενων καρδιοφαγος αρκτος. και τοινυν τις αποκοπος των εν τοις
ανακτοροις, ο τοτε πασαν την αρχην ανω και κατω στρεφων, ακανθηι φθονου
κεντηθεις κατα του στρατηλατου και τηλικαυτην ευπνοιαν τυχης ου φερων βλεπειν
τον Νικηφορον τον Φωκαν ουριως ναυστολουσαν, γραφας επι τον Τζιμισχην
ευπτερους εγχαρασσει (τωι Τζιμισχηι δε κλησις ην βρεφοθεν Ἰωαννης) εργον
μαχαιρας τον Φωκαν θεσθαι παρακινουσας, αυτον δ' εις το Βυζαντιον ηκειν
ερεθιζουσας, εσομενον αυτανακτα και κρατορα Ῥωμαιων. δεχεται την επιστολην
εκεινην Ἰωαννης ο Τζιμισχης, επερχεται τους των γραφεντων τυπους, και γνωμην
μισοπονηρον αυχων και χρηστοηθη χειριζει ταυτα τωι Φωκαι, το δραμα καταγγελλει,
μυσαττεται το φονικον εκεινου του θλαδιου. ην δε καλος ο Τζιμισχης, ευοπτος,
ευχρους, ευθριξ, καρτερικος, ανδροσπλαγχνος, ευκαρδιος, ανδρονους, και μαχητης
απροσμαχος και βουλευτης οξυνους, ανθρωπος μεγαλοψυχος, σωφρων, ανδρειος,
πραος, και δορυ δολιχοσκιον κραδαινειν ησκημενος και τοξου ελκειν την νευραν επι
βελων γλυφισιν, ανηρ ελευθεροψυχος, ουχ υποτρεφων κοτον, ου της κακιας
φωλεον τεκταινων την καρδιαν, ουδε ζηλων το ζακοτον καμηλου βαρυχολου. ει χρη
δ' ολιγοις τα πολλα και τα μακρα γνωρισαι, εμψυχος ην παραδεισος χαριτων
φυτοτροφος, αλσος μυριων αγαθων καταφυτον ορχατοις θεου φυτηκομουμενον
παλαμαις αυξιφυτοις, πνευματος κηπευομενον ναμασι χρυσορειθροις, εν ωι
περιεχορευε των αρετων ο κυκλος, αντιφθογγα δ' υπεψαλλε χαριτων η χορεια.
Τοιουτος ων την αρετην ο Τζιμισχης και τοσος, και τηνικαυτα τωι Φωκαι λαχων
συνομαρτησαι και χρειαν υποστρατηγον αποπληρων εκεινωι (ην δε Φωκαι και
προσγενης κακ των αυτων αιματων), αμα το γραμμα ταις χερσιν ειχεν υπαναπτυξας,
και καθ' αυτον επεδραμε τον νουν των εγκειμενων, και προς τον πρωτοστρατηγον
 
 
 

70
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντα διαπορθμευει, και "φευ" φησιν, "ω στρατηγε, της των Ῥωμαιων τυχης! εως
και ποτε της αρχης το σκαφος ιθυνουσιν ευνουχοι γυναικοψυχοι, ποριμοι προς
κακιαν, παντων κακων εφευρεται, παντων κακων εργαται, ανθρωποι μαλακοψυχοι,
σκευη πονηρευματων, των αθεμιτων αγωγοι, σωληνες κακουργιας." ηκουσε ταυθ' ο
στρατηγος, ηγειρε θυμου φλογα. καντευθεν ο κοιμωμενος ορεσιβατης λεων
υπηνοιξε το βλεφαρον και βρυχηθμον αφηκε, και φοβος περιεδραμε λοχμας
δρυμωνας ορη. κρατωρ δ' αναγορευεται, φθανει την Κωνσταντινου, ανευ κινδυνων
εισεισι, βλεπεται, βλεπει, τερπει. και παν το πληθος προχυθεν, οποσον εν δημοταις,
οποσον τηι λαμπροτητι του γενους εκυδρουτο, οποσον εν εργατικοις, οσον εν
ευπαρυφοις, προ παντων η βασιλισσα συν τοις ιερομυσταις, υπτιαις υποδεχονται τον
ανδρα ταις παλαμαις. και ψηφωι γινεται κοινηι κρατωρ ο Νικηφορος· ην γαρ
στρατηγικωτατος, ευτολμος, βριαροχειρ, καματοις αταπεινωτος, ακμων στερρος εις
πονους. και μιγνυται Θεοφανοι τηι πρυην βασιλιδι, και προς τους παιδας Ῥωμανου
σχεσιν πατρος δεικνυει. Τοτε Φωκας το της ψυχης εγνωρισεν ανδρωδες και το
τολμηροκαρδιον και την προς μαχας θερμην. ειχε μεν γαρ παραστημα ψυχης
ευγενεστερας, και το στερρον μεν καρτερον υπεφαινεν αρχηθεν, και τον τεχνιτην
ιππαστην μακροθεν παρεγυμνου· της δε του δραν δυναμεως κειμενης παρ' ετεροις
αυτος το γενναιοθυμον εσμυχε κατα βαθους, ως ο δαλον εν σποδιαι σπερμα πυρος
φυλαττων. ως δ' επελαβετο καιρου και της του δραν ισχυος, και παντα στρεφων ο
τροχος του παλινδρομου βιου αυτος αυτον επεστησε τοις ευαρματοις διφροις, τοτε
δη τοτε και Φωκας ωσει πρηστηρ ερραγη, και πασας περιεδραμε φυλας
βαρβαροφυλους, πυρ εμπεσον, αν ειποι τις, εν λοχμηι πολυξυλωι και πνευμασι
σοβουμενον και πανταχου διερπον και παν φυτον βοσκομενον και παν χλωρον
εκκαιον. ετρεσαν Ἄρραβες αυτον, υπεκυψεν ο Συρος, ο Κιλιξ εδραπετευσεν, ο Φοινιξ
υπεσταλη, και παλιν απεδιδοντο Ῥωμαιοις τα Ῥωμαιων· ουτως απροσμαχος Φωκας
ην τοις υπεναντιοις. ο κυκλος γαρ των αρετων αμφεστεφε τον ανδρα, και παν καλον
ηγλαιζε, παν αγαθον εκοσμει, ισχυς, ανδρια, φρονησις, πραοτης, σωφροσυνη. αλλα
γαρ αμωμος ουδεις των επι γης ανθρωπων, καν επι την ακρωρειαν της αρετης
ελασηι. και γουν ο καλλιστεφανος Φωκας ο τηλικουτος εν μεν τοις αλλοις ελαμπε
καλοις τοις κατα σωμα, και την ψυχην υπεφαινε χαρισι λαμπομενην ως νυμφην
αβροκοσμητον, ως τρυφεροχρουν κορην· τοσουτον γαρ του της ψυχης επεμελειτο
κοσμου ως τρυχειν το σωματιον ακανθοκεντρωι ρακει και τον χιτωνα τον σκληρον
κρυπτειν τηι πορφυριδι και τραπεζων απεχεσθαι των της κρεοβοριας. τα μεν ουν
αλλα λυχνος ην ημεραυγης παμφαινων· πλην ως φορων την γηγενη και χωματινην
σαρκα, εφερε και σπιλωματα τινων προσοχθισματων, ωσπερ εν πεπλωι καθαρωι
κηλιδας δυσεκπλυτους. ως γαρ φασιν οι γραψαντες προ χρονων παλαιτερων, το
κατα πνευμα συγγενες σχων προς την βασιλιδα ομως αυτηι συμφυρεσθαι και
σαρκικως ετολμα. ουτος ο πρωτος μολυσμος, δευτερος δ' αυ εκεινος· αναξιον
αυτανακτος ειχε το σμικρολογον, και το φιλοδωρον αυτου της γνωμης απεδημει ως
οφθαλμος εκ σωματος κακ τερεβινθου φυλλον. καντευθεν απαν του Φωκα
προτερημα και καλλος ασχημον κατεφαινετο, δυσμορφον καθωρατο. και γαρ απο
του σωματος της κορης εκκοπεισης, απαν του σκηνος αμαυρον, απαν λυπρον το
δεμας· κακ τερεβινθου τρυφερας φυλλαδος εκρευσασης, οι κλωνες αχαριτωτοι, το
στελεχος αχρειον. κεισθω μοι δε και γνωρισμα της πτωχογνωμοσυνης. λιμος την
γην εβοσκετο την υπο τους Ῥωμαιους, και τηι πυραγραι του κακου το πληθος
ηναλγουτο, και παντες απωδυροντο το της ενδειας βελος· χρυσινου γαρ ο μεδιμνος
μολις απημπολειτο. ανεβη ταυτα προς Φωκαν, ο δ' ηλγησεν ακουσας, και το κακον
ιασασθαι δηθεν παραζηλωσας τας δημοσιας απαντλειν κελευει σιτοθηκας, και δυο
 
 
 

71
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του νομισματος σιτοπωλειν μεδιμνους. ουτω Φωκας μικροπρεπως το πραγμα
διετιθει, και ταυτα χιλιοσιτα πλουτων σιτοδοχεια καταφορτα τοις βαρεσι και σιτοις
βεβυσμενα εξ ων απεθησαυρισαν αι πριν ευετηριαι, μη τον πολυν Βασιλειον
εζηλωκως εν τουτωι, τον οντως βασιλευτατον, τον εκ Μακεδονιας, οστις ιδων
κατωδυνον το Βυζαντιων πληθος και τον λιμον παραιτιον ειναι μαθων του πενθους
εντεχνως αντεταξατο παθει τωι δυσπαλαιστωι, αντιπαλαμησαμενος γενναιως τωι
γενναιωι, και φθειρας θηρα τον βαρυν πνιγμοις βιαιοτεροις· δωδεκα γαρ το νομισμα
το χρυσεον μεδιμνων εκελευσεν ανταξιον ειναι τοις σιτωνουσι. Και ταυτα μεν
εκαστος ως βουλοιτο λογιζεσθω· ο δε Φωκας υποκνισθεις εκ τινος υποψιας ως αρα
προς τον Τζιμισχην ερωτοδεσμην εχοι η βασιλις και γινοιτο τουτοις τα των
ερωντων, μαθων δε και τον Τζιμισχην θερμως βασιλειωντα, πασης αρχης αποστερει
τουτον και δυναστειας, και καθ' αυτον ως θελητον διαβιουν κελευει, ετερον αχαρι
μηδεν περι τον ανδρα δρασας. αλλ' η βασιλισσα βαρυ τουτο λογισαμενη, τον
Τζιμισχην μη καθοραν αυλαις εν βασιλειοις, πειθει Φωκαν μετακλητον παλιν τον
ανδρα θεσθαι και παλιν την λαμπροτητα την πρυην αποδουναι. και τοινυν
καρδιοτρωτος επανελθων εκεινος και φερων τραυματισματα κατα ψυχης υπουλα,
σχηματι μεν τον απαθη και μη βαρυθυμουντα πανουργος υπεκρινετο και φαιδρωπος
ωρατο, εσω δ' επορφυρε δεινα και κατα βαθους ωργα και πασας υπεβοθρευε
δολομηχανους σκεψεις. ο δε Φωκας ο βασιλευς ου κατειδως τας παγας και τας
βροχιδας των βουλων των υπορυσσομενων ως αετος εφερετο πτεροις αιθεροποροις,
και κουφως ηλαφριζετο προς αρετης αερα. εντευθεν επι στοματος ∆αβιδ ο μελιτοεις,
και κοιτασμα σκληροστρωτον αχρειων χαμευνιων· ευνας μαλακοευνους δε
πορφυραντων δεμνιων και μιξεις τας σωματικας και τα περι τας μιξεις ουδ' οναρ
εφανταζετο, κατα δε τον ειποντα ως αστροις ετεκμαιρετο πασαν γλυκυθυμιαν.
μακρυνων ουν εμακρυνεν, εφυγε φυγαδευων, μοναζον επι δωματος εγινετο
στρουθιον και νυκτικοραξ αυπνος επι των οικοπεδων. αλλ' ησαν ουκ αρεσκοντα
ταυτα τηι βασιλιδι· εχρηιζε γαρ περιπλοκων και σωματομιξιας. προσλαβομενη
τοιγαρουν τον Τζιμισχην εγκαιρως, ατε καταδετος αυτου τωι φιλτρωι γενομενη (ην
δε κακεινος δυσπαθων κατα του βασιλεως), αναγει τουτον συν πολλοις λαθραι
μαχαιροφοροις, εφιστησιν ως θηρευτας του λεοντος τηι κοιτηι, και παραδιδωσιν
εχθροις φευ τον ομοζυγουντα, ως τον Σαμψων η ∆αλιδας η μιαιφονωτατη, ως
Τυνδαρις τον συλλεκτρον, τον μαχητην, τον ηρω. τις σκυμνοτροφος λεαινα
τετολμηκε τοιουτον, η ποια τιγροπαρδαλις η βαρυθυμος αρκτος; η βουπρηστις η
ζυγαινα, τα της θαλασσης αχθη; ειστρεχουσιν εις τον Φωκαν ιχνηλατουντες κυνες,
ευρισκουσιν εν ταπεινωι κειμενον ψιαθιωι, και κτεινουσιν εμφεροντα τωι στοματι τα
θεια, ετεσιν εξ αυτανακτα Ῥωμαιων γεγονοτα. Και το μεν αιμα κατα γης κεχυτο του
δικαιου, ως Ἄβελ πριν εκ παλαμων αδελφοκτονου Καιν, και προς θεον ανεπεμπε
βοας θρηνητηριους· ο Τζιμισχης δ' αμφεθετο τηι κεφαληι το στεφος, και παλιν
Ἄρραβες αυτον εβλεψαν στραταρχουντα, και παλιν Συροι γευονται δραστικωτερας
σπαθης, παλιν Χαβδαν ο φυλαρχος εφευγε προτροπαδην. ουτος ο κρατωρ τοις
εχθροις το ξιφος επισεισας και παν Ῥωμαιοις προσοικον βαρβαρον εκφοβησας το
γαυρον του φρονηματος επεισεν αποθεσθαι, και στενωθεντας υπ' εχθρων τους των
Ῥωμαιων ορους επλατυνε σχοινισμασι χωρων απειροπλεθρων, και μεχρι ρειθρων
Τιγρητος επηξε τας αυλαιας. εφριξαν τουτου την αιχμην Κιλικων οι φρουραρχαι,
ετρεσαν τουτου την ισχυν Ἀρραβων οι στραταρχαι. ο Φοινιξ εδραπετευσε τας
εμπυριους χειρας, υποχλωρος εγενετο φευγων το δορυ Συρος. Ἔδεσσα τουτον
εβλεψεν, Ευφρατου πεδιαδες· Ῥωμαιων ιππος επιε ναματων των Ευφρατου, και
φρυαγματων επλησε τουτον μυκτηροκομπων. εβλεψε τουτον ∆ανουβις και Σκυθης
 
 
 

72
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιστρογειτων τας φαλαγγας συγκοπτοντα, ρηγνυντα τους Σκυθαρχας, κτιννυοντα,
διωκοντα, τρεποντα τους προμαχους, ως ει τις λεων εμπεσων βουσι μεγαλοπλευροις
θοινωιτο και σπαραγμασι βιαιοις κεραΐζοι. τοτε και ρειθρα ποταμων εις αιμα
μετετραπη, και γεγονε λυθροφυρτος ο καλλιχευμων Ἴστρος. Ῥωμαιοι κατεχορευον
πεδιων παριστριων, καρδιας δε βαρβαρικας το δεος εκρυσταλλου. Τοιουτος ην ο
Τζιμισχης ποιμην θηροδιωκτης, προφυλακας ποιουμενος των εαυτου θρεμματων,
αγρυπνος ουδε βλεφαρα προς υπνον καταφερων, και σιαγονας καταθλων θηρων
καρτερονυχων. εν ανεσιμοις δε καιροις πραος ηδυς αστειος, ομμα χαριτοβλεφαρον,
βλεμμα σταλαττον τερψιν, προσωπον ιλαρωτατον, χειρ φιλοδωροτατη, καρδια
μεγαλοψυχος, μεγαλοπρεπεστατη, αλλος παραδεισος θεου τετταρα βλυζων ρειθρα,
δικαιοσυνην, φρονησιν, ανδριαν, σωφροσυνην, ως ειγε μη τωι μολυσμωι του φονου
κατεχρανθη, αστηρ αν ην αυτοχρημα φωσφορος ζωιογονος. Ὡς δε ποτε και Τζιμισχην
απηγαγε του βιου το παγκοινον οφειλημα της φυσικης αναγκης ετεσιν εξ μετα
Φωκαν κρατησαντα Ῥωμαιων, εξηνθησε Βασιλειος συν αμα Κωνσταντινωι, οι
πορφυροφυτοι βλαστοι του Ῥωμανου του πρωην Ῥωμαιων αυταρχησαντος παιδος
του Κωνσταντινου. οιτινες την παπποπατρον κρυβεισαν βασιλειαν καν τοις Φωκα
και Τζιμισχη διακοπεισαν χρονοις παλιν εξηνεγκαν εις φως, παλιν επισυνηψαν,
χρυσην, αν ειποι τις, σειραν αλυσιδουντες ταυτην. τοιουτον γαρ συνεβη τι τοις
πορφυροβλαστητοις ως ει τι δενδρον μαρανθηι χειμωνος επελθοντος, και παλιν
εκθηλασειε και παλιν εξανθησει της εαρος φαιδροτητος γλυκιον γελασασης, η και
καθαπερ αν αστηρ καλλιφανης κρυβειη και θολωθηι και καλυφθηι τωι παχει τωι του
νεφους, και παλιν αναλαμψειε λυθεντος του σκοτουντος. Και τοινυν ο πρωτοφυτος
των της πορφυρας κλαδων, ζηλωσας τον πρωτοπαππον αυτου τον Μακεδονα και
τον καρτερικωτατον ηρω τον Ἡρακλεα, τας μεν τρυφας απεπτυσε και τας
ηδυπαθειας, και βιον τον ανεσιμον απεστυξε και χαυνον, το δε τραχυ και το σκληρον
των εργομοχθων οπλων και θωρακας και κορυθας και φασγανα και βελη ειλετο
μαλλον νεκταρος γλυκαζουσων ψεκαδων. εντευθεν τρυφεροπεπλον περιβολην
εστυγει και τραπεζαν αβροσιτον φλεγμαινουσαν τοις οψοις και κλινην
πορφυροστρωτον και μαργαροφοριας, ασπιδων δε δουπηματα και παταγον αρματων
υπερ οργανων ιυγγας θελξιμελων ηγειτο. εντευθεν περισφυρια και σιδηραι κνημιδες
και δορυ πολεμοχαρτον ησαν αυτωι στερκτεα. πλην αλλ' η τυχη βασκανον οψιν
επιβαλουσα αντεπιπτεν αντεπραττε τηι τηλικαυτηι θερμηι και τον φλογμον εμαραινε
και την ορμην επειχε. και γαρ ανακινησασα προς την αποστασιαν Βαρδαν εκεινον
τον σκληρον, τον μεγαν εν ισχυι, ανδρα πολεμικωτατον, ευτολμον, φρυακτιαν,
αιματων τε ταυτογενων τωι βασιλει παγεντα, εξηγειρεν ως ετερον Ἄδερ τον
παλαμναιον, και την ζωην εκυκησε του κρατορος ως πλοιον νεφους ποθεν
απορραγεις ανεμος θυελλωδης. επι πολυ δε τωι σκληρωι της μαχης τριβομενης και
κατεχοντων την αρχην κινδυνων εφεστιων, Ἀσια μεν ηφανιστο τηι των Ἀρραβων
σπαθηι και τα Ῥωμαιων ορια τοις Συροις εστενουντο, οι Βουλγαροι δ' επηλαυνον
κατα των παριστριων και Θραικην εληΐζοντο την αγχιτερμονουσαν. εν μεσοις δ' ην ο
βασιλευς ως εν πελαγει σκαφος, ωσει στρουθου νεοττιον εν στοματι δρακοντων.
αλλ' αιφνης αντεπηυγασεν απο χειμωνος εαρ, αντι της ζαλης επνευσε της
κυματωδους αυρα ηδυπνοος, επαγουσα τοις πραγμασιν ευδιαν. και Βαρδας μεν
υπεκυψε τηι του κρατουντος ραβδωι, και παντες υπεσταλησαν λαθραι βασιλειωντες,
ειχε δ' ευθυς Βασιλειον Ἀρραβων εθναρχια και Φασιδος το ποτιμον ιβηροτροφον
ρειθρον και γη Φοινικων βλεψασα ταυτον ωσει πρηστηρα. εφριξαν τουτον Ἴβηρες,
επτηξαν Ταυροσκυθαι· ο γαυρος εδραπετευεν εκεινος Ἰβηραρχης. ουτως οξεως
απασαν επεδραμεν Ἀσιαν. ουκ εδωκεν αναπαυσιν τοις εαυτου κροταφοις, ουδε
 
 
 

73
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βλεφαροις νυσταγμον, ουδε ταις κοραις υπνον, εως τους λυκους ηλασε τους
προβατοσπαρακτας. επεγνων τουτου την ισχυν οι δυνατοι Βουλγαρων· εβαφησαν
τοις αιμασιν εκεινων πεδιαδες, κορμοι δρυων εγενοντο τα τουτων θνησιμαια, ελη
συνεστη πολλαχου τοις εκρυεισι φονοις. τοτε στρατος Αυσονικος, οπλιτης, ουχ
οπλιτης, της Θραικης κατεχορευε βημασιν ελευθεροις· απανταχηι γαρ εστρωτο τα των
Βουλγαρων σκηνη, ουχ ηττον η τα πτωματα παλαι τα των ∆αρδανων Τροιαν
σκαμανδρογειτονα κειροντος Ἀχιλλεως. επεσχεν ουν ο βαρβαρος του θρασους προς
ολιγον· την γαρ στρατευσιμον ακμην ειδεν ερημωθεισαν. και παλιν ανηλαλαξε
κραυγας ενυαλιους, και παλιν θρουν εσαλπισε σημαντορα της μαχης, και παλιν ο
Βασιλειος αμφεθετο το ξιφος και παγχαλκον εδουπησε βαρυκτυπον ασπιδα, καθαπερ
πολεμοκλονος τειχεσιπλητης Ἄρης, και παν ευθυς καταχαλκον εγινετο πεδιον. ουδε
γαρ ενηυλιζετο θαλαμοις βασιλειοις, ως τρυφερον κορασιον οψεις αρρενων φευγων,
αλλ' ετεγγον εωθιναι τουτου βοστρυχους δροσοι, ους παλαι εκηπευσαντο τα της
πορφυρας μυρα. και παλιν μαχαι δυσμαχοι, παλιν ανδροκτασιαι, και θρασος
θυμοβαρβαρον ο βαρβαρος εδεικνυ, ως καπρος δορατος αιχμην ωθων εν τοις
εγκατοις. ωπλιστο μεν το στρατευμα μερων εξ εκατερων, και παντες ησαν πνεοντες
μενος θυμου και μαχης, παντες σιδηροχιτωνες, χαλκασπιδες, λογχιται· μελιας
επεφεροντο παντες χαλκοβαρειας. η σαλπιγξ ενυαλιον και μαχιμον υπηχει, και
πολεμος φθισιμβροτος εφριξε ταις εγχειαις, και θρους και παρακελευσμος αμφοιν
τοιν στρατευματοιν. ως δ' εις ταυτο συνηιεσαν Βουλγαροι και Ῥωμαιοι, συνεπεσον
ως λεοντες, ωσπερ αφρισται καπροι, και ξιφος παν εμαινετο, και χειρες ουκ
ηρεμουν, παλαμαι δ' επαλασσοντο τοις των πιπτοντων λυθροις, και των ασπιδων ο
θλασμος και των δορατων θραυσις τον παταγον ανεπεμπεν βαρυθρουν αγριοθρουν.
και βασιλευς τους αμφ' αυτον ως ιρηξ ωκυπετης παρεπορευετο κινων κατα των
βαρυφρονων. τελος Βουλγαρων ο στρατος ᾤχετο κλινας νωτα, αι δε Ῥωμαιων
φαλαγγες ειποντο κατα νωτου, κτιννυσαι τον οπιστατον, πιπτοντας συμπατουσαι,
διωκουσαι τον φυλαρχον, ιππους νευροκοπουσαι, και τας σκηνας αρπαζουσαι και
σκυλοις εντρυφωσαι. Ουτως ο κρατωρ φρυαγμα παρελυσε Βουλγαρων και την
οφρυν κατεσπασε την υπερεπηιρμενην. ουτως τους κυνας ηλασε τους
κηρεσιφορητους εκ μανδρευματων των αυτου και της αγελαρχιας. ουτως οικτρους
τους σοβαρους, ουτω δειλους τους γαυρου πονοις συχνοις ειργασατο, δουλους αντ'
ελευθερων. Ἐπει δ' ου φειδεται τινος Ἅιδης ο παντοφαγος, συνεσχον και Βασιλειον
αι μυλαι του θανατου, και τον Ῥωμαιων εδρασμον ηλοησαν ως σιτον, πλην εν βαθει
και λιπαρωι και μακροχρονωι γηραι, εν ετεσι πεντηκοντα κρατησαντα Ῥωμαιων. η δε
βασιλειος ισχυς και τα Ῥωμαιων σκηπτρα προς τον αυθομαιμον αυτου τον
Κωνσταντινον τρεχει. αλλ' ην επαληθευουσα παντως η παροιμια· ποδονιπτηρ και
κυπελλον εκ των αυτων χωματων, ζωμηρυστρον και σαρωτρον εκ της αυτης
ξυλειας. οι βιοι γαρ τοιν αδελφοιν ησαν εκ διαμετρου αλληλων παραλλαττοντες
απειρομετροις μετροις, οσον ο μεν Βασιλειος τας ηδονας φαυλισας μελετην των
πολεμικων ετιθετο τον βιον, ανδρας αει φυλοκρινων ευιππους οπλοφορους και τους
χαλκεοθωρακας και πολεμοστολιστους, ο Κωνσταντινος δ' εμπαλιν· ουδε γαρ φερων
βλεπειν κνημιδων περισφυρια και σιδηρους χιτωνας, ου δουπον αρματοκτυπον
ακουειν καν εν υπνοις, ουδε της σαλπιγγος βοας της πολεμιστηριας, ου λαλαγας
αρεικας, ου κελαδον κακοθρουν, τρυφαις εσχολαζεν αει και λιπαραις τραπεζαις, και
γυναιξιν
επεχαιρεν
ασεμνοις
ορχηστρισι,
φιλαυλοις
φιλοπαιγμοσι
φιλοκιθαριστριαις, και ταυτα παλαιοχρονος πεμπελος ων τριγερων. ψυχην δε
δειλοκαρδιον και τρομαλεαν εχων απο ψιλης διαβολης τους πλειους απετυφλου, ως
δηθεν υπορυττοντας δολους αποστασιας. επι δυσι τον βιον δε σαλευων θυγατρασι,
 
 
 

74
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και προς τινων εκδιδαχθεις ως μετ' αυτον το κρατος εις Ῥωμανον φοιτησειεν, ενα
των της συγκλητου, επικλην Ἀργυροπουλον, βιαζεται τον ανδρα την αλοχον και
γαμετην την πριν αποβαλεσθαι και συζυγηναι τηι Ζωηι τηι πορφυροβλαστητωι. και
ταυτα διαθεμενος μεθισταται του βιου, βραχυ της αυτοκρατορος αρχης
παραπολαυσας, και χρονους δυο μοναρχος δειχθεις αυσονοκρατωρ. Και Ῥωμανος
εγκαθηται τοις βασιλειοις θρονοις, ανηρ σοφος, θεοσεβης, εμμελετων τοις θειοις και
βιβλοις χαιρων τα πολλα και στασεσι παννυχοις· ος αγαν μεγαλοπρεπως τηι θεοτοκωι
κορηι ανεδομησατο μονην ηι Περιβλεπτος κλησις. και τοινυν η βασιλισσα νεοτητι
σφριγωσα και σφαδασμοις σωματικοις περιθερμαινομενη, και βλεπουσα τον
Ῥωμανον καθ' εαυτον βιουντα και μηδε μιμνησκομενον ως δεδεται γυναιωι και
συνοικοιη γυναικι, και ταυτα νεαζουσηι, φαυλαις τισι και σοβαραις εννοιαις
εσοβειτο. ην δε τις καλοπροσωπος ευοπτος νεανιας· ονομα τουτωι Μιχαηλ, γενος εκ
Παφλαγονων. εκεινωι δη τωι Μιχαηλ τωι χαριτοβλεφαρωι, των ανακτορων ταις
αυλαις εμπεριστρεφομενωι, η βασιλις ερωτικον επιβαλουσα βλεμμα και του
προσωπου τας αυγας ιδουσα και το καλλος (ην γαρ τρυφεροπαρειος, ευχρουστατος,
χαριεις, καταλευκος, εξερυθρος, ερωτος σταζων δροσους) ερωτικως εμιγνυτο, και
συνεχως ετρυγα εκ των προσωπων Μιχαηλ τα των χαριτων ροδα. και δη ποτε τωι
Ῥωμανωι τωι βασιλει την σαρκα ψυχαγωγουντι τοις λουτροις και παραμυθουμενωι
ανδρες τινες χαιρομυσεις φονιως εμπεσοντες απαγχουσιν ως δρακοντες εμφυντες
τωι τραχηλωι, ουκ οιδα πως εις το κακον η ποθεν προαχθεντες, ειθ', ως φασι, και της
Ζωης εις τουτο συμπραττουσης, η συνειδυιας μηδαμως (ουδε γαρ εχω λεγειν), ετη δε
πεντε ημισυ κρατησαντα Ῥωμαιων. τοιουτωι τροπωι της αρχης μεθισταται και βιου.
Του Ῥωμανου δε την ζωην την κατω λελοιποτος ο Μιχαηλ αρχηγετει και δραττεται
των σκηπτρων, ο προ βραχεος αφανης, ο ταπεινος τωι γενει, τουτον μισθον
ευραμενος των μοιχιδιων λεκτρων. ην δε καλος ο Μιχαηλ ου μονον τωι προσωπωι,
αλλ' ελαμπε και χαρισιν ας αρεται γεννωσι, αι της ψυχης στολιστριαι και του νοος
λαμπαδες. συνιει γαρ ως συνετος και καθ' αυτον εσκοπει εξ οιας ταπεινοτητος επτη
προς βασιλειαν, εξ οιας της φαυλοτητος εις οιον υψος ηρθη. εντευθεν ην
ευεντευκτος, ατυφος, μετριοφρων, καμπτομενος εις ελεον, οικτειρων
δυσπραγουντας, ψυγαγωγων τους ενδεεις, ολβιζων τους απορους, και τους
ψυγεντας τωι κακωι τωι της αχρηματιας αναζωων και ζωπυρων και συντηρων και
θαλπων, και χρυσορειθροις ναμασιν αρδευων τους διψωντας. ουδεις αυτον
θεωμενος απηιει δακρυχεων, ουδεις δε λιταζομενος ᾤχετο σχετλιαζων. αλλα γαρ
εσπαραττετο νοσωι δυσφορωτατηι, ως ο Σαουλ τωι πονηρωι πνιγμωι του δαιμονιου, και
την ζωην κατωδυνον ειχε και κινδυνωδη, ειτ' ουν υλαιων εκ βρασμων θολουμενος
και πιπτων, ειτε βιαιωι κολαστηι δαιμονι προσπαλαιων. πολλακις γαρ τοι κατα γης
αφωνος ερριπτειτο, αφρον εμων του στοματος, σιελον αποβλυζων, τα χειλη
μελαινομενος, τας κορας διαστρεφων, φθογγας προπεμπων δυσηχεις ασημους
προβατωδεις, καν μη τινες εντυχοιεν αρηγοντες τωι παθει, τειχοκρουστων την
κεφαλην καθαπερ αλλοτριαν. απο τοιουτου πτωματος πολλακις ανασφηλας
θερμοτερος εγινετο της αρετης εργατης, και πλεον επεμελετο της ενδον ευεξιας, και
την μοναστριαν ζωην μαλλον υπερεδιψα. ησαν δ' αυτωι ταυτοαιμοι κακ των αυτων
σπερματων ανδρες φαυλοτροποι τινες, κηφηνες αρπακτηρες, ανθρωποι
δυσαναγωγοι, κτηνωδεις, κακοηθεις, και τι γαρ οι βουθρεμμονες, χοιροβιοι,
βουζυγαι, ανδρες προβατοθρεμμονες, αποζοντες του γρασου, και πρινοκαρπων
φροντισται και των δρυοβαλανων; τοιουτων ουν των αδελφων οντων του βασιλεως
καν τοις κακοις επρωτευεν ο και τωι γενει πρωτος, εκτετμημενος προ μακρου τους
παιδουργους κυλινδρους, ανθρωπος κακουργοτροπος, σκαιος, ρυπαρογνωμων, ος
 
 
 

75
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σχων την επιμελειαν των γηροκομουμενων και ταλλα παντα της αρχης ηγεν ανω
και κατω και του κρατουντος αντικρυς ωπτο λεοντοκομος. ουτος ουν πειθει Μιχαηλ
εισποιητον γενεσθαι υιον τον αδελφοπαιδα Ζωηι τηι βασιλισσηι. ην ταυτα και τοιαυτα
μεν, τα δ' εφεξης οποια; ο βασιλευς τον Μιχαηλ (ουτω γαρ εκαλειτο) τηι γαμετηι
παιδοθετει, και Καισαρος στεφανωι τον κτηνωδεστατον κοσμει, τον αντικρυς
χοιρονουν. αυτος δε συμπνιγομενος τωι παθει τωι συμφυτωι καταστολην ενδυεται
κρειττονα πορφυριδος, του πνευματος τωι μελανι τους πεπλους μεταβαψας, και τηι
γαληνηι προσδραμων εκ πολυσαλου βιου, εφ' ολοις ετεσιν επτα της βασιλειας αρξας.
Ἐντευθεν η βασιλισσα φροντιζει των του κρατους, και τον ανδραδελφοπαιδα τον
Μιχαηλ εκεινον τοις των ανακτων ου καλως κατακοσμει συμβολοις, ανθρωπον
κακοδαιμονα, χοιρωδη, προβατονουν, και φυσει μεν εισφεροντα σκαιοτητας
συμφυτους, της δε νεοτητος αυτον εις πλεον εκτρεπουσης αποπτυστηρα χαλινου
πωλον παραζηλουντα, και πωλικα σκιρτηματα και λακτισμους ατακτους
αντιφιλοτιμουμενον τηι θηλασασηι θρεπτρα μετα το σπασαι της θηλης και της τροφης
εις κορον. κανταυθα μονον η Ζωη, το της πορφυρας ερνος, ηγνοησεν αγνοημα
θλιψεις πολλας κερασαν, οτι τον οφιν εθαλπεν εγγαστριον τιθεισα και βασιλειας τον
μαστον τωι δρακοντι παρειχεν. επει γαρ επελαβετο πραγματων τηλικουτων
ανθρωπος νεος, αβουλος, αγερωχος, αυθαδης, ως οινος νεοπατητος υβριζων και
καχλαζων, της τυχης την ευμενειαν ουκ ισχυσε βαστασαι, καντευθεν εις
βαθυκρημνον εξεκυλισθη χαος· μολιβδος γαρ βαρυφορτος, φασιν, ευημερια, καν ουκ
εντυχηι κραταιωι τωι φεροντι το βαρος, κυμβαχον ριπτει κατα γης εκεινον και
συμπνιγει. και πρωτα μεν τους της αρχης προαρχους και προβουλους βαρβαρικως
εκολαζε τα παιδογονα τεμνων, ωστε πολλους αμειψαντας την των αρρενων φυσιν
ημιανθρωπους γινεσθαι και μη γνωστους τηι φυσει. ουτως ευθυς απο γραμμης
πρωτης κακος εφανη· τους γαρ πονηρογνωμονας και κακεντρεχεστατους επι μιας,
ως λεγουσιν, ημερας γνωσεται τις. επειτα προσλαβομενος νηπιοβουλους παιδας και
πρωτοβουλοις χρωμενος νηπιος τοις νηπιοις, καθαπερ πριν ο Ῥωβοαμ ο
Σολομωντος γονος, τας βασιλισσας εξωθει Ζωην και Θεοδωραν, και νησιωτιδας
αυτας θεμενος αποκειρει. οπερ δεινους εξηγειρε φλοισβους τωι ταλαιπωρωι, ως
ανεμος επιπεσων θαλασσηι σκαφηπλοωι και κατωθεν απο μοχλων αυτην
αναμοχλευσας. τοτε παρην κατανοειν εξ εναργων πραγματων οποιον πληθους
ευνοια περι τον ευεργετην, και ποσα σθενει κοιρανος αρχων στραταρχης κρατωρ
πατρος στοργην καταπλουτων περι τους υπο χειρα και παρ' αυτων φιλουμενος
καθαπερ υπο τεκνων. επει γαρ ηνωτισατο το πληθος τα τοιαυτα, ως τας ανασσας ο
κρατων υπεροριους θειη, ως τριχας σφων αεκουσων αποθερισοι βιαι, ως τας εσθητας
τας αυτων εις μελαν μεταχρωσει, θυμου καχλαζει τηι πυραι, λιθους ευθυς αρπαζει,
ξυλα και παν το προστυχον, βωλους, κορυνας, ξιφη. ωπλιστο και τα γυναια κερκισιν
ωσπερ λογχαις, και συν κραυγηι και λαλαγηι προς τον κρατουντα τρεχει, τας
βασιλισσας εκζητουν ολαις χερσι και γνωμαις, και βλασφημουν τον Μιχαηλ βοαις
αγριοθροοις. τοτε δη τοτε τρομερα λαγινα καθωρατο δρακων ο πριν βλοσυρωπος, ο
λεων χαμαιλεων. του θρασους καθυφιησι και της αλαζονειας, και γοργοπλοοις
σκαφεσιν αγει τας βασιλισσας, και παλιν αποδιδωσιν αυταις την κρατοριαν την εκ
προγονων προσγενη, την εκ των επιπαππων. πλην αλλα παλιν η πυρα της στασεως
ανηπτο, παλιν ανερριπιζετο κατα του καταπτυστου. και τοινυν αφυκτον ιδων ο
κακιστος την βιαν, και παντοθεν κυκλουμενος ως αρκτος υπ' αρκυων, πειραται ταχα
την ζωην κλεψαι ποσι φυγασι, και δραπετευει λαγωος, ειποι τις αν, εις πετραν, και
τραπεζαν την μυστικην καταφυγην ποιειται. αλλα το πληθος εκκαυθεν καθαπαξ εις
μανιαν αυτο το πυρ, ως εοικεν, υπερνικαι το βρεμον· ενδον και γαρ των ιερων
 
 
 

76
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδυτων εισδραμοντες εκειθεν αφαρπαζουσι τον ταλανα βοωντα συν στεναγμοις
καρδιακοις, συν δακρυσιν ενθερμοις, και κορας εξορυττουσιν αυτου ταις μαχαιρισι.
και συν αυτωι τον δυσσεβη πατραδελφον τυφλουσι, ανθρωπον δυστροπον, σκαιον,
κακιστον, παντορεκτην, μηνας ου πλεον τεσσαρας γευσαμενον του κρατους. και
παλιν αι βασιλισσαι το στεφος αναδουνται, και παλιν την πατροπαππον αρχην
κατακληρουνται. της ζαλης δε των πειρασμων απελασθεισης πορρω, επνευσε
ζεφυρος ηδυς, εγελασεν ευδια. Ἀλλ' η βασιλισσα Ζωη το των Ῥωμαιων κρατος
κρατορος αρρενοφρονος χρηιζειν διεγνωκυια, και παιδων δε διαδοχης και τοκετου
διψωσα και γλιχομενη τεκνουργος ακουσαι παιδομητωρ (υπο δυοιν γαρ κοπετοιν ως
δενδρον ποτισθεισα αχλοος εκινδυνευεν, αφιλος, αυος μενειν), ανδρα τινα χαριεντα
τουνομα Κωνσταντινον Λεσβοθεν μεταπεμπεται σκαφεσι λαιφοπτεροις, ον
Μονομαχον ελεγον εκ πατρεπωνυμιας. και γαρ καταδεδικαστο ταυτην οικειν την
νησον υπο του πρωτου Μιχαηλ του βεβασιλευκοτος, κατ' αλλους μεν ως την αρχην
πειρωμενος αρπαζειν (ανδιχα γαρ εκρατησαν αι περι τουτου φημαι), ως αλλοι δε
τινες φασιν, οις αψευδης η γλωσσα, ως συμφθαρεις ερωτικως Ζωηι τηι βασιλισσηι. την
Λεσβον ουν κατακριθεις οικειν ο Κωνσταντινος, και κινδυνευσας παρ' ουδεν
σβεσθηναι και τας κορας, αιφνης πεσοντος εμπαλιν του κυβου του της τυχης και των
οστρακων των αυτης αλλως μεταρριφεντων αυταναξ αναδεικνυται, δεσποτης ο πριν
δουλος, αυταρχος ο κατακριτος και κρατωρ ο δεσμωτης, και την βασιλισσαν Ζωην
νυμφευεται προς γαμον. ουτως ασταθμητος εστι των γηγενων ο βιος· ουτω
πραγματων ο τροχος ανω και κατω τρεχων κυλινδει παντα τα θνητα και φυρδην
μετατρεπει. αι φημαι δε μορφαζουσι τουτον τον Μονομαχον των μεν μαχιμων αδαη
και της οπλοφοριας, τα δ' αλλα μεγαλοπρεπη, φιλοδωρον, αστειον, λαμπροψυχον,
φιλοκοσμον, επιεικη τους τροπους, φιλοδωριας θαλασσαν, λιμνην ποτιμωτατην, εξ
ων απηλαυσαν πολλοι χευματων καλλικρουνων, εξ ων απηντλησαν πολλοι ναματα
ζωοτροφα· τας φλεβας γαρ απανταχηι διακρουνισας ωφθη, χρυσεοδινης Πακτωλος,
Νειλος αργυροχευμων. επεγνων τουτου και λαοι παλαμας φιλοδωρους, επεγνων
τουτου και ναοι τας φιλοκοσμους χειρας. οι πεντες εξεπιον ηντλησαν, αλλ' εις
κορον· παν τεμενος απηλαυσεν αρδειας χρυσορειθρου. ουτω κοινος ην ποταμος,
απανταχου λιμναζων· εκενου γαρ των δωρεων αφθονοχυτους χυσεις ως εις
ατρητους αγωγους τους καταπονουμενους. και Ξερξης μεν ο σοβαρος εκεινος ο
Περσαρχης υπο καλην πλατανιστον ανακλιθεις εν θερει κοσμοις αψυχοις το φυτον
αντεφιλοτιμειτο· του δε και πετραι και φυτα και νησοι και λειμωνες χαρισιν
επιανθησαν ευδροσοις αειρυτοις. ουτω μεγαλην την ψυχην, ουτω πλουσιαν ειχε.
καν γνωναι θεληι τις αυτου τα της λαμπροψυχιας, η λαμπροδομητος μονη
πιστωσεται το πραγμα, ην εκ θεμεθλων ηγειρεν, απο ριζων εσχατων τωι θειωι
χριστομαρτυρι τωι τροπαιοφορουντι. αλλα γαρ ουτω τοις καλοις θαλλων υπερ τας
κεδρους, ουτω κομων ταις αρεταις αειφυλλος ως φοινιξ, αγαν πονηρως της σαρκος
ειχε της χωματινης, ποδαγρας ταις βαρυτησιν εσφιγγετο τους ποδας ως ποδοκακαις
ισχυραις, ωσπερ αλυκτοπεδαις. και τοινυν διημερευεν εν μαλακοις δεμνιοις
παραμυθουμενος αυτωι τους κατακοπους ποδας. εντευθεν ανερραγησαν αυτωι
πολυκυμιαι και συμφορων και πειρασμων ανεμοι κυματιαι. ηκουσται παντως ο
δεινος εκεινος Μανιακης, ανηρ γιγαντοπαλαμος, οξυχειρ, ανδροφοντης,
θρασυσπλαγχνος, ευκαρδιος, πνεων οργης εκθυμου. εκεινος τοινυν ηθροικως
ανδρας αγχεσιμαχους, κορυνοφορους, αιχμητας, ανδρας γιγαντοσωμους, ευαυξητον
αναδρομην φεροντας των σωματων, υπερ πλατανων υδρηλων μηκος
ωργυιωμενους, ως νεφος υπερ κεφαλης εστη του βασιλεως παχυ, ζοφωδες, θολερον,
μελαντερον και πισσης, ομβρους ραγδαιους απειλων, ουχ υδατιους ομβρους, αλλα
 
 
 

77
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ροας αιματηρας, αλλα φονιους χυσεις. κατελαβε τα φρουρια, κατελαβε τας πολεις.
επηιει βρεμων τωι θυμωι, φυσων υπερ Κενταυρους, ως Καπανευς μεγαλαυχων,
κομπαζων ως Ἀνταιος. και τις αν ηλπισε φυγειν απο κακου τοσουτου; αλλ' ο
περιφρουρουμενος ταις του θεου παλαμαις ου δειλιασει γιγαντας, ου θηρας
υποτρεσει, ουδε τρομασει σιδηρον ουδε καμινου στομα· φερει γαρ συμμαχον θεον
υπερ πανταρβην λιθον, υπερ τον περι Τιγρητα θηροδιωκτην Μιδαν. εντευθεν ηλιος
φαιδρας ανετειλεν ακτινας, ελυσε την σκοτομαιναν, απηλασε το νεφος. εβλεψαν
φως ελευθερον ο βασιλευς αι πολεις, εγενετο πλευροτρωτον το δυσμενες θηριον, και
παντες ηλυξαν αυτου τας ωμοφαγους γναθους. και παλιν ο Τορνικιος αλλο κακον
ανεφυ, αλλο θηριον ∆ανιηλ ο προκατειδε παλαι, πατουν τα παντα και λικμουν και
τοις ποσι συντριβον και τα καταλειπομενα συνθλαττον τοις οδουσι. αλλα και τουτον
ταχιον ανηρπασεν η δικη, αφυκτοις βελεσιν αυτου κατατοξευσαμενη και το θηριον
πληξασα πληγας περιστερνιους. και τοτε περιελαβε τον κρατορα γαληνη αταραχος,
ουκ εχουσα καταλειμμα χειμωνος. ως δε κατηπειγον αυτον αι παλαμναιοι νοσοι και
τον πηλον του σωματος η φυσις επεζητει, τα κατα γνωμην θεμενος μεθισταται του
βιου ετεσι δυοκαιδεκα το κρατος διιθυνας. Ὡς δε κατελιπε ζωην την κατω
Κωνσταντινος, προς την πορφυροβλαστητον ευθεως Θεοδωραν, την της Ζωης
ταυτοσπορον, το κρατος μεταβαινει (η γαρ βασιλισσα Ζωη παλαι προετεθνηκει), η
τωι του κρατους προς μικρον επαναβασα διφρωι, και μηνας δεκα της αρχης συν δυο
βασιλευσασα, και την αναλυσιν αυτης γνουσα την εκ του σκηνους (ην δ', ως φασιν,
απειρατος σωματος ρυπαριας) ανδρα τινα μακροβιον πεμπελον τρομαλεον
επιβιβαζει διφρευτην αρματι τηλικουτωι. και τουτωι κλησις Μιχαηλ, ος κατα μεν τον
χρονον αμετροβιοις ηριζε κορωναις μακρογηρωις, οποιους ηδη φθασαντας επι
δυσμας του βιου εκ της λατρειας εαυτου πολεμος απολυει, τα δ' αλλα και
σεμνοτροπος και βελτιστος εδοκει. αλλα γαρ ουκ εξισχυσε τας της καρδιας βλαστας
εις φως προαγειν και δηλουν τον κατα βαθους σταχυν· και γαρ εσφετεριζοντο πασαν
την δυναστειαν οι Θεοδωρας προσπολοι της πορφυροβλαστητου, καταφρονουντες
Μιχαηλ αντικρυς ως ανικμου κραμβης αφυλλου γηραιας, ηδη διερρευκυιας, οτι και
κατεδεδετο φρικωδεσιν ορκιοις παντων αυτοις εξιστασθαι και λογων και
πραγματων. ην ουν αυτος ωσει σκια, και λογοις μονοις κρατωρ, τα δ' αλλα παντα
ταις χερσιν εκεινων διωικειτο ους παιδοκομους Μιχαηλ ελιπε Θεοδωρα και φυλακας
και φροντιστας και της αρχης πατερας· δις παιδες γαρ οι γεροντες κατα την
παροιμιαν. εντευθεν οι προσαινοντες και προσιοντες τουτοις και πανταχηι του
νευματος αυτων εξηρτημενοι ηρυοντο λιμνασματα των ευεργετηματων. ανθρωποι
δε στρατηγικοι, πολεμων ευ ειδοτες και ριζωματων ευκλεων φυντες και
καλλικλαδων, οις ευπατριδαι προγονοι και γενος εξ ηρωων, ως αγγος τι κεραμεουν
ατιμον ερριπτουντο. πιστουται το λεγομενον ο Κομνηνος εκεινος, ωι κλησις
Ἰσαακιος, ος επ' αριστουργιαις ονοματος ηξιωτο και φημης περιτρανου· ειχε γαρ
χειρας αγαθας περι πολεμων εργα, και τους δακτυλους ευφυως ησκητο προς τας
μαχας. ος προσελθων τωι Μιχαηλ, και τους καρπους των πονων δαψιλεστερους παρ'
αυτου δρεψασθαι προσδοκησας, και των ελπιδων μη τυχων και μη τρυγησας ροδα,
αλλα και μαλλον υβρεων ευραμενος ακανθας προς των κακιστων κηπευτων του της
αρχης λειμωνος, περιαλγης γενομενος βλεπει προς τυραννιδα, και
προσεταιρισαμενος τον ∆ουκαν Κωνσταντινον και πλειους αλλους των πολλωι
πλουτωι περιβριθοντων και των του γενους τας αρχας λαμπρας ηυτυχηκοτων, και
συλλεξαμενος στρατον Ἀσιηθεν οπλιτην, αντεπεισι τωι βασιλει του θρονου
κατασπασων. ηκουσε ταυτα Μιχαηλ ο τρομερος ο γερων, και κρινας μαλλον εαυτον
αξιον αφανειας ως ηδη τυμβογεροντα και κατασεσηποτα, ετοιμος ην εξιστασθαι τωι
 
 
 

78
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κομνηνωι του κρατους. αλλ' οι το σκαφος της αρχης ιθυνειν κληρωθεντες, μη σωζειν
τουτο θελοντες αλλα και καταδυειν και κλυζειν τον ταλαντατον κυμασι
βαρυβρομοις, εις μαχην και μη θελοντα τον γεροντα κινουσι και τον μικρου
τυμβοχωστον εις αντιπαραταξεις. [ετεροι δ' αυθις λεγουσιν ως οι Ῥωμαιων
κρειττους, αρχιθυτων οι προυχοντες, λογαδες της συγκλητου, αυτον μετεκαλεσαντο
παρεξοντες το στεφος. ην γαρ ανηρ στρατηγικος και κυβερναν ισχυων την ιεραν και
σωστικην της βασιλειας σκαφην, ανηρ αγχινους, δεξιος προς εργα και προς μαχας,
και μηδενος λειπομενος των πρωην βασιλεων. εισεισιν ουν ο Κομνηνος την
βασιλιδα πολιν.] εντευθεν μαχη συμφυλος, και δεξιαι Ῥωμαιων κατα Ῥωμαιων τας
αιχμας θηγουσαι και τας λογχας και καταπαλασσομεναι φονοις τοις ομογνιοις· και
δρεπανον επετετο διχαζον ομοφυλους και κατ' αλληλων συγκινουν ωσπερ εν
σκοτομηνηι και παιδας ταυτοπατορας αλληλοις αγριαινον. γινεται γουν υπερτερος ο
Κομνηνος τηι μαχηι, και Μιχαηλ καθισταται του κρατους και μη θελων, ενιαυτου
περιμετρον ενος σκηπτροκρατησας. και πολιν την πρωτοπολιν φθασας απτερωι
ταχει, και στεφος περιθεμενος κρατορων αυτανακτων εφηπτετο των της αρχης
πραγματων αυθεκαστως, και πασι προσεφερετο κατα το μεγαλειον, και τοις αγχου
και τοις μακραν και τοις εν εξουσιαις. και την αλμοποτιστριαν, την φαυλην
κολακειαν, και τους αυτης ναυτιασμους απο ψυχης εστυγει. καντευθεν
φορτικωτερος τοις πλειοσιν εδοκει, και πλειω του καθηκοντος φερων αγερωχιαν.
πλην απολαυσας της αρχης ουκ εν μακροις ηλιοις, αλλα το δη λεγομενον ως
αγρωστις ανθησας, και μετ' ολιγον μαρανθεις υπο φθιναδων νοσων,– επι δυσι γαρ
ετεσι του κρατους απολαυσας τον ∆ουκαν μεν κατακοσμει του κρατους τοις
συμβολοις ως υπανοιξαντα πολλας αυτωι χρηματοθηκας και συναντιλαβομενον της
πρωην τυραννιδος, αυτος δε το τραχυβιον του κατα θεον βιου ελομενος αμφεθετο
χιτωνας μελαγχροους, και δαπανησας εαυτον εργοις μακροκαματοις πολυζηλωτωι
τερματι τον βιον καταλυει· διο και ευρηκε ζωην ηνπερ και επεποθει. Ὁ ∆ουκας δε
παραλαβων του κρατους τας ηνιας το τετρωρον το χρυσεον ιθυνεν αγχωμαλως, και
χρωμενος βηματισμοις σχολαιοις βραδυποροις, μητ' αυθις απαν ενδιδους και
παραβολως θεων, αλλα και θρασους τον βρασμον ωσπερ ανασειραζων και φευγων
το κατα κρημνων ελαυνειν απροοπτως και τους των αμαξοτροχων κινδυνους
υπεκκλινων. εν επταριθμοις δε παισι τον οικον υπερεισας ωσπερ εν κιοσιν επτα
παγιως αραροσι, και μελλων απανιστασθαι του βιου και των βιου, κλονον
απειρομεριμνον ειχε κατα καρδιας και κλυδωσιν εφερετο φροντιδων επαλληλων.
εστεργε την βασιλισσαν, ηθελε ταυτην μενειν των παιδων τε φροντιστριαν και της
αρχης μεριτιν, υπωπτευε το τρυφερον παλιν της ηλικιας· τοις γαρ βρασμοις και
σφαδασμοις τοις της σαρκος εσφριγα. υπωπτευε μη δευτερον προς λεχος ανακλινηι,
μη παλιν μητηρ γενηται παιδων αλλοβλαστητων, καντευθεν οι μεν εξ αυτου
φυεντες μαρανθειεν, προς δε τους ετεροθαλεις το κρατος μεταβαιη. τοιαυταις
κυματουμενος των λογισμων ταις ζαλαις μεταγειν την βασιλισσαν εκειθεν επειρατο
και τοις παισι καταλιπειν ελευθερον το κρατος, αλλους αυτοις διοικητας θεμενος ως
νηπιοις. αλλα το μελλον εοικε παντων υπερισχυειν, κατακαυχασθαι λογισμων,
υπερνικαν καρδιας. και τοινυν η βασιλισσα τουτων επαισθομενη και παν το
διαβουλιον μαθουσα του συλλεκτρου ορκοις αυτην φρικωδεσιν οια δεσμοις
συσσφιγγει μηκετι παστοπηγια στησαι δευτερου γαμου, αλλους μηκετι γνωσεσθαι
θαλαμους γαμηλιους, αλλα τοις τεκνοις τοις αυτου το κρατος συντηρησαι. Ὁ μεν
ουν ∆ουκας τοις θεσμοις τοις φυσικοις υπηχθη και το θνητον και γηγενες
απεφορτισθη βαρος εν επταριθμοις ετεσι Ῥωμαιων βασιλευσας· η δ' Ευδοκια
συμπλοος εγινετο τοις τεκνοις ναυβατις χρηματιζουσα του καλλιπρωρου σκαφους.
 
 
 

79
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' αιφνης αγριανασαι σαρκος αι καταιγιδες εξηγειραν δυσταραχον ανεμον
κυματιαν, επηγαγον ναυτιασμους εμετους σκοτοδινας, ηπειλησαν τους πλεοντας
θεσθαι κυματοκλυστους· πελαγος γαρ δυσχειμερον υπηνοιγε το στομα. τι δε και
ποιον το συμβαν; αγε μοι, λογε, φθεγγου, μη παρα μελος την νευραν την μουσικην
ψαλαττων. Ἦν Ῥωμανος τις στραταρχος, επικλην ∆ιογενης, επιχαρις, ευπροσωπος,
το γενος Καππαδοκης, ευ εχων καλλους σωματος, ευ δε και βραχιονων, ειδος
πλουτων ερασμιον, αξιον τυραννιδος. ουτος ιδων τα πραγματα και την ισχυν
Ῥωμαιων επι γυναιωι κειμενα, και ταυτα φυσιωντι, επι παισι τε τρυφεροις και
νηπιοδυναμοις. ως δρακων επεσυριζε στρουθιοις απτερωτοις, καταπιειν
μεγαλαυχων στομασιν οστοφαγοις αυτην την στρουθομητορα μετα των ορταλιχων,
νηπιος, ουδ' εγινωσκεν ως λυγος ιξοφορος εις γην ριπτει τον αετον τον
αεροβατουντα και σταλικες αγρευουσι λινοπλοκοι τας αρκτους. περινοστησας
τοιγαρουν πολεις περιθρακιας ηθροισε σμηνος στρατιας, εφωρμησεν, αντηρεν,
ενυβριζε τοις κηπευταις και τοις αμπελοκομοις, διαρπαγην ετιθετο τα των
γαιομαχουντων. ολιγον τι το μεταξυ, και βους ο μυκητιας, ο βους ο μεγαλοστερνος
εαλω κυναριοις. ηχθη κολασθησομενος, τολμης υφεξων δικας. ειδεν αυτον η
βασιλις, το καλλος κατεπλαγη, καρδιαν ερωτοτρωτον εσχεν απο της θεας, και παρ'
ουδεν το τολμημα του Ῥωμανου θεμενη κακεινους αθετησασα τους φρικαλεους
ορκους ερωτικως συμπλεκεται, μιγνυται τωι δεσμωτηι, αντι φρουρας ανοιγνυσι
θαλαμους νυμφιδιους, αντι κλοιων χαριζεται πεπλους καταμαργαρους, και λεχος το
βασιλειον αντι χαμαιστρωσιας, και κρατορα καθιστησι θανατου ρυσαμενη τον Ἅιδου
κινδυνευοντα περιπεσεισθαι γναθοις. τοιαυτα σου τα παιγνια, παικτα τροχε του
βιου. Ὡς δε παρηλθε Ῥωμανος εις τηλικουτον ογκον, απο βαλβιδος εδειξεν, απο
πρωτοδρομιας, οιας αρρενωποτητος θερμην εν στερνοις ειχεν. ου γαρ τρυφαις
επεχανε ταις σωματικωτεραις, ουδε θελχθεις τωι χρυσαυγει περιπορφυρωι φαρει
σκωληκος εζη βιοτην αθλιου γαιοφαγου, σκοτιος, εγκρυπτομενος θαλαμοις
βασιλειοις, και φευγων οιον τους εχθρους και μαχας αλυσκαζων, και τοις κακοις και
φαυλουργοις ουκ επισειων σπαθην· αλλα θυμον αναλαβων κατα των εκ της Ἄγαρ
και την του ζηλου κατ' αυτων σπασαμενος ρομφαιαν, και γην τοις τουτων πτωμασιν
ως δραγμασι καλυψας, και τοις ρυεισιν αιμασι θαλασσας σχεδιασας, εδειξεν οιαν
Αυσονες τρεφουσιν ευανδριαν, οποιους τους βραχιονας εχουσιν εν πολεμοις. καν μη
του φθονου το δεινον απειρξε τον γενναιον, αν μη κακιας εχιδνα κατεφαγε τον
ανδρα, ουδ' αν πυρφορος εφυγε την μαχαιραν της δικης. αλλ' η κακιας ακανθα και
το του φθονου πληκτρον κατεμωλωπισαν αυτον υπερ σκορπιων κεντρα, και κορας
εξεκεντησαν αυτου τας των ομματων. ην μεν γαρ φυσει Ῥωμανος αυθεκαστος,
αυθαδης, υπεροφρυς, φιλοτυφος, φιλαυτος, αυτογνωμων· τοτε δε πλεον φυσηθεις
απο της αλουργιδος και μειζω τυφον προσλαβων ατε Ῥωμαιων αναξ, ναι μην και
προσκτησαμενος γνωμην αστατουμενην και τροπον αλλοπροσαλλον, και παντας
υποπτευων και παντας υφορωμενος, οικειους, ουκ οικειους, ως επιβουλους, ως
αυτου πτερναν επιτηρουντας, βαρυς εδοκει και πικρος ου τοις εν τελει μονον αλλ'
ηδη και τηι γαμετηι και τοις του ∆ουκα τεκνοις. εντευθεν λογοι ψιθυροι και συσκευαι
και δολοι, εντευθεν μισος εκφυλον και θηρατρα και παγαι. και τοις εχθροις
εσκεπτοντο τον κρατορα προδουναι απονον απραγματευτον θηραν ετοιμοτατην.
εκιρνα δε το κερασμα τουτο της προδοσιας ο Καισαρ ο ταυτοσπορος του ∆ουκα
Κωνσταντινος· τουτου γαρ παις Ἀνδρονικος ην τοτε στρατιαρχης. κοινουται γουν
τοις στρατηγοις και τωι παιδι το σκεμμα, και δικτυον επλεκετο κινδυνου τωι δειλαιωι,
και στολισμα μελαμπεπλον υφαινετο θανατου. ειχε μεν ουν τον Ῥωμανον περαια
Βυζαντιου θηροκτονειν ορμωμενον και κατατρεχειν λυκων επιπηδωντων ιεραις
 
 
 

80
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προβατοφρουροις μανδραις. πτηνη δε πελεια ποθεν επιπτερυξαμενη εφιζησε τοις
γονασιν εν πετασμοις αψοφοις, ουχ οια πριν της κιβωτου προσπτασα τωι στεγαστρωι
και λυσιν απαγγελλουσα καταφορας υδατων, και δενδρου φυλλον φερουσα, και
παραμυθουμενη Νωε τον κιβωτοκρυπτον, τον δευτερον γεναρχην, αλλ' οιωνος
απαισιος, αλλα κακων σημαντωρ, δυσαγγελος φοιβαστρια, κακομαντις προφητις. ο
μεν ουν κρατωρ το πτηνον πεμπει τηι βασιλιδι, ευαγγελον προσημαντρον
υποτοπησας τουτο. ων γαρ τις γλιχεται τυχειν, εκεινα και δοξαζει· και ταυτα πασι
κατα νουν, οσα και κατα γνωμην. αλλ' αρα δυσποτμοτερον ουδεν εστιν ανθρωπου
εχοντος τους εχθραινοντας οικειους ταυτοστεγους. αν ενδον εχηις τους εχθρους, αν
εφεστιους τρεφηις, ου ρυσονται κινδυνων σε τα Βαβυλωνος τειχη, ου πυργοι
Σεμιραμιδος, ου πυραμιδων παχος. αν την προδοτριαν ψυχην συνοικον δυστυχησηις,
αν συνοικοιης μετ' αυτης εν αρραγει φρουριωι, αλωσιμον το φρουριον, αφυλακτος η
πολις. Ἀλλα διηγητεον μοι τα περι ∆ιογενους. βαρυς μεν εκατερωθεν πολεμος
ανερραγη μεσον Ῥωμαιων και Περσων, αγριος θρους ανεβη. μεγας εφωπλιζε θυμος
αμφω τας στραταρχιας, και παντηι περιετρεχεν ανδροδιωκτης Ἄρης, τοις αιμασι
καταβαπτος, φονολουτων τας χειρας, ολας θαλασσας εκροφειν γλιχομενος αιματων.
ο βασιλευς δ' επετετο πλευροκοπων, διωκων και δορατειοις νυγμασι χεων εχθρων
χολαδας, στρουθιοφοντης, ειποι τις, ιεραξ ωκυπετης, στρουθοις απαλοπτερυξιν
επιρροιζων τα πτιλα. πρηστηρ εδοκει τοις εχθροις, εμπυρος καταβατης, υψοθεν
αποδισκευθεις, απορραγεις εκ νεφους. εγενοντο καταλουτοι λυθροις αυτωι παλαμαι,
φονοσταγης η δεξια, φονοφυρτος η σπαθη. εξερυθρον ιματιον εφορεσεν εκ φονων,
ως ει τις λεων εντυχων δειλοκαρδιωι ζυωι ρηξει πλευραν τοις ονυξι και λαψει των
εγκατων και δειξει εγκαταβαπτα τοις αιμασι τα χειλη. υπερ αυτον Βριαρεων εδειξεν
εκατογχειρ, υπερ αυτον Ἐγκελαδον, υπερ Τυφωνος θρασος, φονιος, ομβριμοεργος,
ακαμας ως αδαμας. Ἦν ταυτα, και προσεβλεψεν η νικη τους Ῥωμαιους, και χαροπον
εγελασε, συν χρονωι τουτους γνουσα. αλλα γαρ η τριβαρβαρος εκεινη βασκανια και
της κακιας το στυγνον και το του φθονου νεφος τοιαυτην λαμπροστολιστον
ημαυρωσεν ημεραν. ως γαρ ο Καισαρ του δρασμου και της φυγης κατηρξεν, ᾤχοντο
παντες εκποδων, τον κρατορα λιποντες. και βασιλευς ως κολοιος ην απεψιλωμενος,
και τηιδε περιεβλεπε κακει περιεσκοπει, και μονον εβλεπεν αυτον εν βροχοις
δυσεκβατοις. εντευθεν επεπηδησαν πρωτοαρχοι βαρβαρων, συντρεχοντες
προτρεχοντες, εριζοντες αλληλοις τις αν συλλαβοι Ῥωμανον ζωντα. και τελευταιον
ζωγρειται φευ ο βασιλευς βαρβαρικαις παλαμαις, ο λεων θηρα γινεται πανθηρων
λυσσητηρων, ταις νυκτερισιν αετος κρατειται χρυσοπτερυξ. το μετα ταυτα τι και πως
και μεχρι του προηλθεν; ο βαρβαρος ο φυλαρχος εκεινος ο ζωγρησας την
βαρβαροθυμον ψυχην αελπτως ημερουται, βλεπει φιλανθρωποτερον περι τον
βασιλεα· οικτειρει γαρ και βαρβαρος ανακτα δυσπραγουντα. ελεγχει τους
ταυτογενεις τωι βασιλει προδοτας Ῥωμαιους ο τριβαρβαρος, αλλοφυλος συμφυλους·
γινεται προμηθεστερος αυτωι και των οικειων, και κηδεμονικωτερος αυτων των
ομογνιων. σπενδεται, καταλλαττεται, συμμαχον νεμει χειρα, ανακτησομενον αυτωι
πεμπει την κρατοριαν. ηλυξεν ουν ο Ῥωμανος ως θηρ εκ γαλεαγρας, ως εκ βροχιδων
αετος, ως ελλοψ απ' αγκιστρου, και παλιν ην επισιμος αρθηναι προς το κρατος. αλλα
συνεχεεν αυτωι και τας ελπιδας φθονος· γραμματα γαρ καταπτερα παντηι
περιεφοιτων πασας αποτειχιζοντα τωι Ῥωμανωι τας πολεις. εντευθεν ο ταλαιπωρος
ερημος περιηιει, αφιλος, αβοηθητος, αλλος Βελλεροφοντης, του κρατους
αποσφαιρισθεις ωσπερ απο Πηγασου, ετεσι μονοις εν τρισι του κρατους απολαυσας.
Ἀλλ' ουδε παλιν η πυρα του φθονου κατεσβεσθη· ο γαρ τοι ∆ουκας Μιχαηλ ο παις
του Κωνσταντινου προς την ακμην επαναβας ηδη των νεανισκων και χνουν
 
 
 

81
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαγγελλομενος ιουλου τοις κροταφοις, τωι Καισαρι χρησαμενος τωι θειωι συνεριθωι
και τοις υπερισχυουσι και τοις εν στραταρχιαις, εγκαθιζανει μεν ευθυς τοις θρονοις
τοις πατρυοις, και την τεκουσαν στενουσαν πολλα και γοωμενην των περιβολων
της αρχης ακουσαν απελαυνει και τιθησι μοναστριαν, και κειρει τους πλοκαμους ους
χαριτες εμοσχευον ποτε μυραλοιφιας, και σκοτεινοπεπλον την πριν χρυσοπεπλον
δεικνυει. μαθων δε και τον Ῥωμανον παλιν βασιλειωντα, και παλιν ης εκπεπτωκεν
αρχης ορεκτιωντα, και μαχιμον εγειροντα κεντριον ως σκορπιον πεμπει τους
πολεμησοντας και τους συλληψομενους. και παλιν φευ ο δυστυχης θηρατροις
περιπιπτει, ζωγρειται και των οφθαλμων τους κυκλους ασβολουται, εν λυπρογαιωι
και σκληρωι ριπτειται νησιδιωι. Ἀπαλλαγεις δε Μιχαηλ των παρεστωτων φοβων,
αχειμαστον τε της αρχης παραλαβων το σκαφος, θορυβους μεν αρεικους και
θωρακοφοριας και θρουν τον ενυαλιον και μοχθους και κινδυνους ουδ' οναρ
εφανταζετο, σχολαζων δε ταις βιβλοις νυκτας αΰπνους ιαυεν, αλλος ην ∆ημοσθενης
η ∆ιδυμος χαλκεντερος, Ἀλεξανδρευς το γενος, ον ουτως επωνομασαν ως εν τωι
χαιρειν λογοις αποσιτον γενομενον ημερας επι πλειους. εντευθεν ανερραγησαν
επιρροιαι βαρβαρων, και παλιν εφυσηθησαν λαιλαπες πανταχοθεν, και φλοισβους
ανωρυοντο και παφλασμους εποιουν· ου γαρ παρην ο ναυαρχος ο ταυτας αλεξησων,
και γηθεν ανεφυησαν βλαστησεις αχερδωδεις. ο γαρ της χωρας γεωργος εζη κοχλιου
βιον, ολιγα προερχομενος και παλιν υποφευγων και παλιν ελυτρουμενος τοις
δομοις ως οστρακοις, η μαλλον ως βυθοτροφος πιννα χωματοφαγος, δεομενος του
νυξοντος εις βασιλειους πραξεις και χρηιζων υπομνησοντος οτι Ῥωμαιων αρχει.
εντευθεν παλιν ειρπυσαν δρακοντες χασματιαι, και παν Ῥωμαιων οριον ερροφουν
ως νοσσιον. ην ουν βαρυς σχετλιασμος κατα του βασιλεως, και παντες επαθαινοντο
βλεποντες τα Ῥωμαιων ουκ επι γονυ κειμενα μονον ουδ' επι στομα, αλλ' ηδη
διαρρευσαντα και καταμαρανθεντα. εις δε τις μεγαλογενης και των εκ πρωτης ριζης,
γεραιτερος μακροβιος, Πυλιος αλλος Νεστωρ (Βοτανειατην ελεγον εκεινον
Νικηφορον), εμπειροπολεμος ανηρ, καταβελης τας σαρκας ατε πολλαις ενηθληκως
μαχαις εξετι βρεφους και γεγονως αρεικων μεστος Ὀλυμπιαδων, χειρα
προσεταιριζεται μυριαν συμμαχιδα, καταλαμβανει Νικαιαν, πεμπει προς τον
κρατουντα γραμμα παραινετηριον δηθεν, αυτον συμπειθον αναιμωτι τωι γεροντι
των σκηπτρων υπεκστηναι, αυτον δ' ως απειρομαχον ζην εν απραγμοσυνηι. και τι
πολλα και περιττα; φθανει την βασιλιδα, και πορφυριδι μεν αυτος κοσμειται
χρυσοπαστωι, ο πριν δε κρατωρ Μιχαηλ γινεται μελαμφορος, ετεσιν εξ γευσαμενος
του βασιλειου κρατους. αλλα γαρ εκλαθομενος αυτου τε και του γηρως ο γερων ο
παλαιγενης ουτος ο Νικηφορος τηι γαμετηι του Μιχαηλ ζευγνυται νομωι γαμου, και
ταυτα γερων τρυφεραι, πεμπελος νεαζουσηι· αυτον δε βαρυνομενον και
δυσανασχετουντα της Ἐφεσιων πολεως ποιμενα καθιστανει. καματων δ' απεχομενος
των κατα τους πολεμους εκαθητο χρυσοφορων, κοσμουμενος αμφιοις ακτινας
απαυγαζουσι πυρραζοντος χρυσιου, λουτροις και ποτοις και τρυφαις ευδαιμον γηρας
βοσκων, χρυσοπτερος, αν ειποι τις, κυκνος αγαλματιας, οποτε δυνειν εμελλε και
κρυπτεσθαι τωι ταφωι, αρχομενος ηδυνεσθαι κευφραινεσθαι τωι βιωι, τριγερων
απαλοβιος, σπαταλος, τρυφητιας. και τα μεν πραγματα χερσιν επιστευεν ανθρωπων
βαρβαριζοντων την φωνην μηδ' ορθορρημονουντων, κρατηρα πανημεριον
ισταντων και πινοντων, οις ην το γενος τριδουλον, και παπποι και πατερες
τριβαρβαροι, και την ψυχην βαρβαροι και την γνωμην, και σκυθογλωσσους λαλιας
δυσφραστως λαλαγουντες, ως ει τις μεγαλοφορτον πιστευσειε φορτιδα
ανεπιστημοσι σκαιοις αχρειοις κυβερνηταις. αυτος δ' επιπορπουμενος
χρυσεοστιλβους πεπλους και βυσσινα χρυσουφη μαργαροφορα φαρη, και βαμματι
 
 
 

82
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορφυρανθει λαμποντα και χρυσιωι, και χρωμενος εξ αμοιβης αμφιοις επαλληλοις,
εφ' υψηλων εκαθητο θρονων αργυροηλων, κοσμων τοις αξιωμασι παντας τους
προσιοντας, χαλκεις, δρυτομους, σκαφευτας, εμπορους, γαιομαχους, κρηπιδοπωλας,
σχοινουργους, κναφεις, αμπελεργατας, και χυδαιων τα τιμια, και τα λαμπρα
ρυπαινων, και τηλικαυτην ευκλειαν καταγων εις βαναυσους, ην επαθλον εδιδοσαν
οι κρατορες οι πρωην ανδραγαθιας και χειρων κατορθουσων μεγαλα, και ταυτα τοις
εξ αιματος και γενους λαμπροσπορου. τοιουτοις εργοις εχαιρε, τοιουτοις επηγρυπνει.
καν μη τινες αιτησαιεν αξιωματων υψη, δεινοπαθων εφαινετο και κρινων
ζημιουσθαι. τα δ' αλλα παντα παρεργα και το μηδεν ηγειτο, καν τα Ῥωμαιων ορια
στενοιντο τοις βαρβαροις, καν ελεπολεσι πολλαι πολεις κριοκοποιντο. ουτως εν
ετεσι τρισι του κρατους απολαυσας βιον λοιπον μεθισταται του βασιλειου κρατους.
Ἀλλα λοιπον εις σιωπης ορμον ο λογος στητω· πελαγους γαρ Ἀτλαντικου χυσις
ανερρωγε μοι, αριστουργηματα λαμπρα γενναιων βασιλεων, ανδρων ηρωων
ευγενων αλκιμων μεγαθυμων, ων ουδε γλωσσηι δυνατον τους βιους διαπλευσαι ηδη
λοιπον εκκυπτουσι τρισαριστεις σπηπτουχοι Κομνηνιαδαι κρατορες μεγαλουργοι
γενναδαι, θαλασσας πελαγιζοντες των τροπαιουχηματων, ας ουδ' αυτος αν Ἡρακλης
ο καρτερος περασοι. και τοινυν αναψωμεθα καλων πρυμνιτην ωδε, του πλου την
κωπην σχασαντες και στειλαντες τα λαιφη· ου γαρ περασιμα φασι τα των Γαδειρων
περα.

 
 
 

83
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


