Epistula ad Cyriacum
Του εν αγιοις πατρος ημων Ἰωαννου αρχιεπισκοπου Κωνσταντινουπολεως
του Χρυσοστομου επιστολη πεμφθεισα απο της εξοριας προς Κυριακον
επισκοπον.
Φερε δη απαντλησω σου της ραιθυμιας το ελκος και διασκεδασω τους λογισμους
τους το νεφος τουτο συναγαγοντας. Τι γαρ εστιν ο συνεχει σου την διανοιαν και λυπει
και αδημονεις; Ὅτι αγριος ο χειμων ο τας εκκλησιας καταλαβων και ζοφωδης και νυκτα
ασεληνον παντα ειργασατο και καθ' εκαστην κορυφουται την ημεραν πικρα τινα
ωδινων ναυαγια και αυξεται η πανωλεθρια της οικουμενης; Οιδα τουτο καγω, αδελφε,
και ουδεις αντερει και, ει βουλει, εικονα αναπλαττω των γινομενων, ωστε σαφεστεραν
σοι ποιησαι την τραγωιδιαν. Θαλασσαν ορωμεν απ' αυτης κατωθεν αναμοχλευομενην
της αβυσσου, πλωτηρας τοις υδασι νεκρους αποπλεοντας, ετερους υποβρυχιους
γινομενους, τας σανιδας των πλοιων διαλυομενας, τα ιστια διαρρηγνυμενα, τους ιστους
διακλωμενους, τας κωπας των χειρων των ναυτων αποπτασας· αντι των οιακων επι
των στρωματων καθημενους, τας χειρας τοις γονασι περιπλεκοντας και προς την
αμηχανιαν των γινομενων κωκυοντας, οξεως βοωντας, θρηνουντας, ολολυζοντας,
ολοφυρομενους μονον· ουκ ουρανον, ου πε λαγος φαινομενον, αλλα σκοτος παντα
βαθυ και αφεγγες και ζοφωδες, ουτε τους πλησιον επιτρεποντα βλεπειν και πολυν τον
παταγον των κυματων και θηρια θαλαττια παντοθεν τοις πλεουσιν επιτιθεμενα.
Μαλλον δε μεχρι τινος διωκομεν ακιχητα; Οιαν γαρ αν ζητησω των παροντων κακων
εικονα, ηττωμενος ο λογος αναχωρει. Ἀλλ' ομως και ταυτα ειδως ουκ απογινωσκω της
χρηστοτερας ελπιδος, τον κυβερνητην τουδε του παντος εννοων, ος ου τεχνηι
περιγινεται του χειμωνος, αλλα νευματι λυει την ζαλην. Ει δε μη εκ προοιμιων μηδε
ευθεως, εθος αυτωι τοιουτον μη εν αρχηι τα δεινα καταλυειν, αλλ' οταν αυξηθηι και προς
το τελος ελθηι και παρα των πλειονων απογνωσθηι, τοτε θαυματουργει και
παραδοξοποιει την τε οικειαν ενδεικνυμενος δυναμιν και των εμπιπτοντων την
υπομονην εγγυμναζων. Μη τοινυν αναπεσηις· εν γαρ μονον εστι φοβερον, εις πειρασμος,
αμαρτια μονον. Και τουτο συνεχως επαιδων υμιν το ρημα ουκ επαυσαμην. Τα δε αλλα
παντα μυθος, καν επιβουλας ειπηις, καν απεχθειας, καν δολους, καν συκοφαντιας, καν
λοιδοριας, καν κατηγοριας, καν δημευσεις, καν εξοριας, καν ξιφη ηκονημενα, καν
πελαγος, καν τον της οικουμενης απασης πολεμον. Οια γαρ αν ηι ταυτα, προσκαιρα τε
εστι και επικηρα και εν θνητωι γινομενα σωματι και την νηφουσαν ουδεν
παραβλαπτοντα ψυχην.
∆ια τουτο και των χρηστων και των λυπηρων των κατα τον παροντα βιον το
ευτελες ο μακαριος Παυλος δειξαι βουλομενος μιαι λεξει το παν ενεφηνεν ειπων· τα γαρ
βλεπομενα προσκαιρα. Τι τοινυν τα προσκαιρα δεδοικας; Τα ποταμιων ρευματων δικην
παραρρεοντα; Τοιαυτα γαρ τα παροντα, καν χρηστα, καν λυπηρα. Προφητης δε ετερος
απασαν την ανθρωπινην ευημεριαν ου χορτωι αλλ' ετεραι υληι ευτελεστεραι παρεβαλεν
ανθος αυτην ονομασας πασαν ομου. Ουδε γαρ μερος αυτης εθηκεν, οιον πλουτον μονον
η τρυφην μονον, αλλα παντα τα εν ανθρωποις δοκουντα ει ναι λαμπρα μιαι προσηγοριαι
τηι της δοξης περιλαβων ουτως επηγαγε την εικονα του χορτου ειπων· πασα δοξα
ανθρωπου ως ανθος χορτου. Ἀλλ' η δυσημερια δεινον και βαρυ; Ἀλλ' ορα και ταυτην
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

παλιν ετεραι παραβαλλομενην εικονι και καταφρονει και ταυτης. Τας γαρ λοιδοριας και
τας υβρεις και τα ονειδη και τα σκωμματα τα παρα των εχθρων και τας επιβουλας
ιματιωι παλαιωθεντι και εριωι διαβρωθεντι παρεικαζων ελεγεν· ονειδισμον ανθρωπων
μη φοβεισθε και τωι φαυλισμωι αυτων μη ηττασθε, οτι ως ιματιον παλαιωθησονται και
ως εριον υπο σητος ουτω βρωθησονται. Μηδεν σε τοινυν ταραττετω των γινομενων.
Ἀλλ' αφεις τον δεινα και τον δεινα παρακαλειν και τας σκιας περιτρεχειν– τουτο γαρ η
ανθρωπινη συμμαχια–τον Θεον, ωι λατρευεις, ενδελεχως παρακαλει· νευσει μονον και
παντα εν μιαι καιρου λυεται ροπηι. Ει δε παρεκαλεσας και ουκ ελυθη, τοιουτον τωι Θεωι
εθος μη εκ προοιμιων–τον γαρ εμπροσθεν αναληψομαι λογον–καταλυειν τα δεινα.
Ἀλλ', οταν κορυφωθηι, οταν αυξηθηι, οταν σχεδον μηδεν υπολελειμμενον ηι της των
πολεμουντων κακιας, τοτε αθροον μεταβαλλειν επι το γαληνον και προς
απροσδοκητους τινας καταστασεις αυτα πραγματων αγειν. Ου γαρ τοσαυτα δυναται
μονον ποιησαι χρηστα, οσα προσδοκωμεν και ελπιζομεν, αλλα και πολλωι πλειονα και
απειρως μειζονα.
∆ιο και Παυλος ελεγε· τωι δε δυναμενωι υπερ παντα ποιησαι υπερ εκ περισσου, ων
αιτουμεθα η νοουμεν. Μη γαρ ουκ ηδυνατο εκ προοιμιων κωλυσαι τους παιδας τους
τρεις εις τον πειρασμον εκεινον μη εμπεσειν; Ἀλλ' ουκ ηβουληθη πολλην αυτοις
συναγων την εμποριαν. ∆ια τουτο αφηκε και χερσιν αυτους βαρβαρικαις παραδοθηναι
και την καμινον ανα φθηναι προς υψος αφατον και την βασιλικην οργην της καμινου
χαλεπωτερον εκκαηναι και χειρας δεθηναι και ποδας μετα πολλης της σφοδροτητος και
εις το πυρ εμβληθηναι. Και, οτε παντες οι θεωρουντες αυτους απεγνωσαν αυτων την
σωτηριαν, τοτε αθροον και παρ' ελπιδα απασα ανεφαινετο η θαυματοποιια του
αριστοτεχνου Θεου και μετα πολλης εξελαμπε της υπερβολης. Το μεν γαρ πυρ
εδεσμειτο, οι δε δεσμωται ελυοντο και ναος ευκτηριος η καμινος εγινετο και πηγη και
δροσος και αυλων βασιλικων σεμνοτερα. Και την παμφαγον ουσιαν εκεινην και σιδηρου
και λιθου περιγινομενην και πασης κρατουσαν υλης τριχων ενικα φυσις. Και χορος
ιστατο παναρμονιος αυτοθι των αγιων εκεινων εκατεραν την κτισιν εις την θαυμασιαν
ταυτην καλουντων μελωιδιαν, αιδοντες, ευχαριστηριους αναπεμποντες αινους, υπερ ων
εδεθησαν, το γε των εχθρων μερος, υπερ ων πατριδος εξεπεσον, υπερ ων αιχμαλωτοι
γεγονασιν, υπερ ων την ελευθεριαν αφηιρεθησαν, υπερ ων απολιδες, αοικοι και
μετανασται εγενοντο, υπερ ων εν αλλοτριαι και βαρβαρων διετριβον γηι· τουτο γαρ
ψυχης ευγνωμονος. Και, επειδη και τα της κακιας των πολεμουντων απηρτιστο–τι γαρ
μετα θανατον λοιπον επιχειρησαι ηδυναντο; –και τα των αθλητων πεπληρωτο και ο
στεφανος επλακη και τα βραβεια αυτοις συνελεγη και ουδεν λοιπον ελιπεν εις
ευδοκιμησιν, τοτε δη τα δεινα λυεται και ο την καμινον αψας και τοσαυτηι παραδους
τιμωριαι ουτος θαυμαστος επαινετης των αγιων εκεινων αθλητων γινεται και κηρυξ της
του Θεου παραδοξοποιιας. Και πανταχου της οικουμενης εκπεμπει γραμματα πολλης
γεμοντα ευφημιας διηγουμενος τα γεγενημενα και αξιοπιστος γινομενος κηρυξ των του
παραδοξοποιου Θεου θαυματων. Ἐπειδη γαρ εχθρος ην και πολεμιος, ανυποπτα λοιπον
και παρα τοις εχθροις τα γραφομενα ην. Ειδες το ευμηχανον του Θεου; Ειδες το σοφον;
Ειδες το παραδοξον; Ειδες το φιλανθρωπον και κηδεμονικον; Μη τοινυν θορυβου μηδε
ταραττου, αλλα μενε διηνεκως υπερ παντων τωι Θεωι ευχαριστων, δοξολογων,
παρακαλων, δεομενος, ικετευων, καν μυριοι θορυβοι, καν μυριαι ταραχαι επιωσι, καν
καταιγιδες, καν παντα επ' οψιν κεηται, μηδεν σε τουτων ταραττετω. Ου γαρ
προλαμβανεται ημων ο δεσποτης υπο της των πραγματων δυσκολιας, καν εις εσχατον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ολεθρον παντα κατενεχθηι. ∆υνατον γαρ αυτωι και τους πεπτωκοτας εγειραι και τους
πεπλανημενους επιστρεψαι και τους σκανδαλισθεντας διορθωσαι και τους μυριων
πληρωθεντας αμαρτηματων απαλλαξαι και δικαιους ποιησαι και τους νεκρωθεντας
ζωογονησαι και τα κατασκαφεντα λαμπρα εργασασθαι και τα παλαιωθεντα ανανεωσαι.
Ει γαρ τα μη οντα ποιει ως οντα και τοις μηδαμου μηδαμως φαινομενοις
χαριζεται το ειναι, πολλωι μαλλον τα οντα και γενομενα διορθωσεται. Ἀλλα πολλοι οι
πλανωμενοι; Πολλοι οι σκανδαλιζομενοι; Πολλακις και ηδη τοιαυτα γεγονεν, αλλ'
υστερον την προσηκουσαν ελαβε παντα διορθωσιν, πλην ει μη τινες ανιατως εμειναν
εχοντες και μετα την των πραγματων μεταβολην. Τι ταραττει και τι αλυεις, ει ο δεινα
εκβεβληται και ο δεινα εισενηνεκται; Ὁ Χριστος εσταυρουτο και Βαραββας ο ληιστης
εξηγετο και ο διεφθαρμενος εβοα δημος τον ανδροφονον του σωτηρος και ευεργετου
δειν μαλλον σωθηναι. Ποσους νομιζεις ταυτα εσκανδαλισε τοτε; Ποσους τεως ταυτα
απωλεσε; Μαλλον δε ανωτερω τον λογον αναγκαιον αγαγειν. Ουκ ευθεως τεχθεις ουτος
ο σταυρωθεις μεταναστης εγινετο και φυγας και μετα ολοκληρου της οικιας προς την
αλλοτριαν εξ αυτων των σπαργανων απωικιζετο γην διαστημα οδου τοσουτον εις βαρ
βαρον απαγομενος χωραν; Και αιματων ρυακες εκ της υποθεσεως ταυτης εγινοντο και
φονοι αδικοι και σφαγαι και η αωρος ηλικια πασα καθαπερ εν παραταξει και πολεμωι
κατεκοπτετο και των μαζων αποσπωμενοι οι παιδες σφαγηι παρεδιδοντο και ετι του
γαλακτος επι του φαρυγγος οντος δια του λαιμου και της δερης το ξιφος ηλαυνετο. Τι
ταυτης χαλεπωτερον της τραγωιδιας; Και ταυτα επραττεν ο ζητων αυτον ανελειν και ο
μακροθυμος ηνειχετο τοιαυτης τολμωμενης τραγωιδιας, τοσουτου ρεοντος αιματος. Και
ηνειχετο κωλυσαι δυναμενος απορρητωι τινι σοφιαι την τοσαυτην επιδεικνυμενος
μακροθυμιαν. Ἐπειδη δε επανηλθεν απο της βαρβαρων χωρας και ηυξηθη, πολεμος
πανταχοθεν ανερριπιζετο. Και πρωτον μεν οι Ἰωαννου διεφθονουν και εβασκαινον
μαθηται, καιτοι γε εκεινου τα αυτου θεραπευοντος και ελεγον· ος ην μετα σου περαν
του Ἰορδανου, ιδε ουτος βαπτιζει και παντες ερχονται προς αυτον. Ταυτα γαρ
υποκνιζομενων ην λοιπον τα ρηματα και φθονωι βαλλομενων και τηκομενων τωι παθει.
∆ια δη τουτο και μετα Ἰουδαιου τινος εις των μαθητων των ταυτα ειρηκοτων
εφιλονεικει και επυκτευε τον περι καθαρσιων λογον κινων και βαπτισμα βαπτισματι
παραβαλλων, το Ἰωαννου τωι των μαθητων του Χριστου. Ἐγενετο γαρ, φησιν, εκ των
μαθητων Ἰωαννου μετα Ἰουδαιου τινος ζητησις περι καθαρισμου. Ἐπειδη δε και των
σημειων ηψατο, ποσαι αι συκοφαντιαι; Οι μεν Σαμαρειτην εκαλουν και δαιμονωντα
λεγοντες· οτι Σαμαρειτης ει συ και δαιμονιον εχεις. Οι δε πλανον, λεγοντες· ουτος ουκ
εστιν εκ του Θεου, αλλα πλαναι τον οχλον. Οι δε γοητα, λεγοντες· οτι εν τωι αρχοντι τωι
Βεελζεβουλ εκβαλλει τα δαιμονια. Και συνεχως ταυτα επελεγον και αντιθεον ωνομαζον
και γαστριμαργον και μεθυσον και πονηρων και διεφθαρμενων φιλον. Ἦλθε γαρ,
φησιν, ο υιος του ανθρωπου εσθιων και πινων και λεγουσιν· ιδου ανθρωπος φαγος και
οινοποτης, τελωνων φιλος και αμαρτωλων. Και, οτε δε τηι πορνηι διελεγετο,
ψευδοπροφητην αυτον εκαλουν. Ει γαρ ην προφητης, φησιν, ᾔδει τις εστιν η γυνη αυτη
η λαλουσα αυτωι. Και καθ' εκαστην ημεραν τους οδοντας ηκονουν κατ' αυτου. Και ουκ
Ἰουδαιοι μονον ουτως επολεμουν αυτωι, αλλ' ουδε αυτοι οι δοκουντες ειναι αδελφοι
υγιως ειχον προς αυτον. Ἀλλα και εκ της οικιας ο πολεμος αυτωι ανερριπιζετο. Ὅρα
γουν πως και αυτοι ησαν διεφθαρμενοι, εξ ων και ο Ευαγγελιστης επαγαγων ελεγεν·
ουδε γαρ οι αδελφοι αυτου επιστευον εις αυτον.
Ἀλλ', επειδη σκανδαλιζομενων μεμνησαι πολλων και απολλυμενων, ποσους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

οιει κατα τον καιρον του Σταυρου σκανδαλιζεσθαι; Των μαθητων ο μεν προεδωκεν, οι
δε εδραπετευσαν, ο δε ηρνησατο και παντων αναχωρησαντων ηγετο μονος δεδεμενος.
Ποσους οιει πρωτον εωρακοτας τα σημεια αυτον εργαζομενον, νεκρους εγειροντα,
λεπρους καθαριζοντα, δαιμονας απελαυνοντα, αρτους πηγαζοντα, τα αλλα τεραστια
εργαζομενον, σκανδαλισθηναι κατα τον καιρον εκεινον θεωρουντας μονον απαγομενον
και δεδεμενον υπο ευτελων αυτον στρατιωτων περιστοιχιζομενον και ιερεων
ιουδαικων επομενων και θορυβουντων και ταραττοντων και τους εχθρους μονον εν
μεσωι εχοντας απειλημμενον αυτον και τον προδοτην παροντα και εναβρυνομενον
τεως; Τι δε ηνικα εμαστιγουτο; Και γαρ εικος παρειναι πληθος απειρον. Ἑορτη γαρ ην
περι φανης η παντας συναγουσα και μητροπολις η το δραμα της παρανομιας δεξαμενη
και εν μεσημβριαι μεσηι. Ποσους τοινυν οιει παρειναι τοτε και σκανδαλιζεσθαι ορωντας
αυτον δεδεμενον, μεμαστιγωμενον, αιματι περιρρεομενον, υπο ηγεμονικου δικαστηριου
εξεταζομενον και ουδενα των μαθητων παροντα; Τι δε ηνικα αι ποικιλαι εκειναι και
συνεχεις και επαλληλοι εγινοντο κατ' αυτου κωμωιδιαι; Και ποτε μεν αυτον ακανθαις
εστεφανουν, ποτε δε χλαμυδα περιετιθεσαν, ποτε δε καλαμον ενεχειριζον, ποτε δε
πιπτοντες αυτον προσεκυνουν παν ειδος χλευασιας κινουντες και γελωτος. Ποσους οιει
σκανδαλιζεσθαι; Ποσους θορυβεισθαι; Ποσους ταραττεσθαι, οτε επι κορυφης αυτον
επαιον και ελεγον· προφητευσον ημιν, Χριστε, τις εστιν ο παισας σε; Και ηγον και
περιηγον πασαν την ημεραν σκωμματα και λοιδοριας και χλευασιαν και γελωτα εν
μεσωι θεατρωι ιουδαικωι. Τι δε, οτε αυτον ερραπιζεν ο δουλος του αρχιερεως; Τι δε, οτε τα
ιματια αυτου διεμεριζοντο οι στρατιωται; Ἡνικα δε επι τον Σταυρον ανηχθη γυμνος επι
του νωτου εχων τας μαστιγας και ανεσκολοπιζετο, ουδε γαρ τοτε οι αγριοι θηρες
εμαλαττοντο, αλλα μανικωτεροι μαλλον εγινοντο και τα της τραγωιδιας επετεινετο και
τα της χλευασιας ηυξετο. Οι μεν ελεγον· ο καταλυων τον ναον και εν τρισιν ημεραις
εγειρων αυτον. Οι δε ελεγον· αλλους εσωσεν, εαυτον ου δυναται σωσαι. Ἄλλοι δε
ελεγον· ει υιος ει του Θεου, καταβηθι απο του Σταυρου και πιστευσομεν σοι. Τι δε, οτε τηι
σπογγιαι χολην και οξος ποτιζοντες ενεπαροινουν αυτον; Τι δε, οτε οι ληισται
ελοιδορουν αυτωι; Τι δε, οπερ και εμπροσθεν ελεγον, το φρικτον εκεινο και
παρανομωτατον, οτε τον ληιστην εκεινον και τοιχωρυχον και μυριων γεμοντα φονων
αξιον ελεγον εξαιτηθηναι μαλλον αυτου και λαβοντες αιρεσιν παρα του δικαστου τον
Βαραββαν προετιμησαν ου σταυρωσαι μονον, αλλα και πονηραν βουλομενοι τωι Χριστωι
περιθειναι δοξαν; Ἐνομιζον γαρ δυνασθαι κατασκευαζειν εκ τουτων οτι του ληιστου
χειρων ην και ουτω παρανομος, ωστε μη φιλανθρωπιαι μητε εορτης αξιωματι δυνασθαι
συζεσθαι.
Παντα γαρ τουτου ενεκεν εποιουν, ωστε αυτου την υποληψιν διαβαλειν. ∆ια δη
τουτο και τους δυο ληιστας αυτωι συνεσταυρωσαν. Ἀλλ' η αληθεια ου μονον ου
συνεσκιαζετο, αλλα και μειζονως διελαμπε. Και τυραννιδα δε αυτωι ενεκαλουν
λεγοντες· πας ο ποιων εαυτον βασιλεα ουκ εστι φιλος του Καισαρος, τωι ουκ εχοντι που
την κεφαλην κλιναι τυραννιδος επαγοντες εγκλημα. Και επι βλασφημιαι δε αυτον
εσυκοφαντουν. Ὁ γαρ αρχιερευς διερρηξε τα ιματια αυτου λεγων· εβλασφημησε. Τι ετι
χρειαν εχομεν μαρτυρων; Ὁ δε θανατος οιος; Ου καταδικων; Ουκ επαρατων; Ουχ ο
αισχιστος; Ουχ ο των τα εσχατα παρανενομηκοτων και ουκ αξιων οντων ουδε επι της
γης την ψυχην αφειναι; Το δε της ταφης ειδος ουκ εν χαριτος πληρουται μερει; Ἐλθων
γαρ τις το σωμα αυτου εξηιτησατο. Ουτως ουδε ο θαπτων αυτον ην των οικειων, των
ευεργετηθεντων, των μαθητων, των τοσαυτης απολελαυκοτων σωτηριας, παντων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

φυγαδων γενομενων, παντων αποπηδησαντων. Ἡ δε πονηρα εκεινη υποληψις ην
κατεσκευασαν της αναστασεως ειποντες οτι ηλθον οι μαθηται αυτου και εκλεψαν
αυτον; Ποσους εσκανδαλισε; Ποσους υπεσκελισε τεως; Και γαρ εκρατησεν ο λογος τοτε
καιτοι γε πεπλασμενος ων και χρηματων γενομενος ωνητος. Ἀλλ' ομως εκρατησε παρα
τισι, μετα τα σημαντρα, μετα την περιφανειαν της αληθειας την τοσαυτην. Ουδε γαρ τον
περι της αναστασεως ᾔδεσαν λογον το πληθος, οπου γε ουδε οι μαθηται αυτου ᾔδεσαν,
φησιν, τοτε, οτι δει αυτον εκ νεκρων αναστηναι. Ἀλλ' ομως ο μακροθυμος Θεος
ηνειχετο τηι οικειαι σοφιαι απορρητως παντα οικονομων. Ειτα μετα τας ημερας εκεινας
παλιν κρυπτομενοι, λανθανοντες, φυγαδευομενοι οι μαθηται, δεδοικοτες, τρεμοντες,
τοπον εκ τοπου συνεχως αμειβοντες, ουτως ελανθανον. Και μετα πεντηκοντα ημερας
αρξαμενοι φαινεσθαι και σημειων απτεσθαι, ουδε ουτως αδειας απελαυσαν, αλλα μετ'
εκεινα μυρια σκανδαλα μαστιζομενων αυτων εγινετο εν τοις ασθενεστεροις, της
εκκλησιας ταραττομενης, αυτων ελαυνομενων, των εχθρων κρατουντων πολλαχου και
θορυβουντων. Ὅτε γαρ πολλην εκ των σημειων εκτησαντο παρρησιαν, τοτε παλιν η
Στεφανου τελευτη διωγμον χαλεπον ειργασατο και παντας διεσπειρε και την εκκλησιαν
εν θορυβωι κατεστησε και παλιν εν φοβωι τα των μαθητων και παλιν εν φυγηι και παλιν
εν αγωνιαι. Και ουτω δια παντος τα της εκκλησιας ηυξετο, οτε ηνθει δια των σημειων,
οτε φαιδρα εκ προοιμιων εφαινετο. Και ο μεν δια σπυριδος εχαλατο και ουτως εξεφυγε
του αρχοντος τας χειρας, τους δε αγγελος εξεβαλε και ουτω των αλυσεων απηλλαττε,
τους δε αγοραιοι και χειροτεχναι υποδεχομενοι παρα των εν δυναστειαις ελαυνομενους
παντι εθεραπευον τροπωι. Πορφυροπωλιδες γυναικες και σκηνορραφοι και σκυτοδεψαι
προς αυτας οικουντες τας εσχατιας των πολεων, παρ' αιγιαλον και θαλασσαν, πολλακις
δε και ουδε εν μεσαις ετολμων φαινεσθαι ταις πολεσιν. Ει δε και αυτοι ετολμων, αλλ' οι
ξενοδοχοι ουκ ετολμων. Και ουτως υφαινετο τα πραγματα, δια πειρασμων, ου δι'
ανεσεων. Και οι πρυην σκανδαλισθεντες μετα ταυτα διωρθουντο και οι πλανηθεντες
επανηγοντο και τα κατεσκαμμενα ωικοδομητο μειζονως. ∆ια τουτο και Παυλου
αιτησαντος δι' ανεσεως μονης βαδιζειν το κηρυγμα ο πανσοφος και ευμηχανος ουκ
ηνεσχετο, αλλα και πολλακις παρακαλουντος ουκ επενευσεν, αλλ' ειπεν· αρκει σοι η
χαρις μου. Ἡ γαρ δυναμις μου εν ασθενειαι τελειουται. Ει βουλει τοινυν και νυν
λογισασθαι μετα των λυπηρων τα χρηστα, πολλα οψει γεγενημενα, ει και μη σημεια και
θαυματα, αλλ' εοικοτα σημειοις πραγματα, δειγματα της πολλης του Θεου προνοιας και
αντιληψεως αφατα. Ἀλλ', ινα μη παντα μετ' ευκολιας παρ' ημων ακουηις, τουτο σοι
καταλιμπανω το μερος, ωστε μετα ακριβειας παντα παραθειναι τοις λυπηροις και καλην
ασχολουμενος ασχολιαν ουτω σε παραγαγειν σαυτον της αθυμιας· πολλην γαρ και
εντευθεν δεξηι την παρακλησιν.

Ἰωαννου του Χρυσοστομου επιστολη προς Κυριακον επισκοπον οντα και
αυτον εν εξοριαι
Φερε δη παλιν απαντλησω σου της αθυμιας το ελκος και διασκεδασω τους
λογισμους, τους το νεφος τουτο συναγοντας. Τι γαρ εστιν ο λυπει και αδημονεις; ∆ιοτι
χαλεπος ο χειμων και πικρον το ναυαγιον το την εκκλησιαν καταλαβον; Τουτο οιδα
καγω και ουδεις αντερει. Ἀλλ', ει βουλει, εικονα σοι αναπλαττω των γινομενων.
Θαλατταν ορω μαινομενην απ' αυτης της αβυσσου κατωθεν αναμοχλευομενην, τους
ναυτας αντι των οιακων και των κωπων τας χειρας τοις γονασι περιπλεξαντας, προς
5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την αμηχανιαν του χειμωνος απορηθεντας, ουκ ουρανον βλεποντας, ου πελαγος, ου
ξηραν, αλλ' επι των στρωματων κειμενους και ολοφυρομενους και κλαιοντας. Και
ταυτα μεν επι της θαλασσης ουτω συμβαινει. Νυν δε επι της ημετερας θαλασσης χειρων
ο θορυβος και πλειονα τα κυματα. Ἀλλα παρακαλει τον δεσποτην ημων Χριστον, ος ου
τεχνηι περιγινεται του χειμωνος, αλλα νευματι λυει την ζαλην. Ἀλλ', ει και πολλακις
παρεκαλεσας και ουκ εισηκουσθης, μη ολιγωρησηις· τοιουτον γαρ εθος εχει ο
φιλανθρωπος Θεος. Μη γαρ ουκ ηδυνατο εκεινους τους τρεις παιδας λυτρωσασθαι, ινα
μη εις την καμινον του πυρος εμπεσωσιν; Ἀλλ', οτε ηιχμαλωτευθησαν, οτε εις βαρβαρων
χωραν απερριφησαν και της πατρυας κληρονομιας εξεπεσον και παρα παντων
απεγνωσθησαν και ουδεν λοιπον ουκ απελειπετο, τοτε Χριστος ο αληθινος Θεος αφνω
την θαυματοποιιαν ειργασατο και διεσκορπισε το πυρ. Μη γαρ φερον την αρετην των
δικαιων το πυρ εξεπηδησεν εξω και ενεπυρισεν ους ευρε περι την καμινον των
Χαλδαιων. Και λοιπον Ἐκκλησια ην αυτοις η καμινος και πασαν την κτισιν
προσεκαλουντο, τα τε ορατα και τα αορατα, αγγελους και δυναμεις και ουτω παντα
συλλαβομενοι ελεγον· ευλογειτε παντα τα εργα Κυριου τον Κυριον.
Ὁραις πως η υπομονη των αγιων και το πυρ εις δροσον μετεβαλε και τον
τυραννον εδυσωπησε; Και κατα πασης της οικουμενης εκπεμπει γραμματα. Μεγας ο
Θεος, φησι, Σεδραχ, Μισαχ και Ἀβδεναγω. Και ιδε ποσην αποτομιαν εθηκεν· ει τις λογον
ειποι κατ' αυτων, τον οικον αυτου ταμιευεσθαι και τα υπαρχοντα αυτου διαρπαζεσθαι.
Μη ουν αθυμησηις, μηδε ολιγωρησηις. Και γαρ εγω, οτε εξελαυνομην απο της πολεως,
ουδεν τουτων εφροντιζον, αλλ' ελεγον προς εμαυτον· ει με βουλεται η βασιλισσα
εξορισαι, εξορισει με· του Κυριου η γη και το πληρωμα αυτης. Ει με βουλεται πρισαι,
πρισει με· τον Ἠσαΐαν εχω υπογραμμον. Ει με θελει εις το πελαγος ακοντισαι, τον
Ἰωναν υπομιμνηισκομαι. Ει με θελει εις καμινον εμβαλειν, τους τρεις παιδας εχω τουτο
πεπονθοτας. Ει με θελει τοις θηριοις βαλειν, εχω τον ∆ανιηλ εν τοις λεουσι βεβλημενον.
Ει θελει με λιθασαι, λιθασηι με· Στεφανον εχω τον πρωτομαρτυρα. Ει θελει την κεφαλην
μου λαβειν, λαβηι· εχω τον Ἰωαννην. Ει θελει τα υπαρχοντα μου λαβειν, λαβηι αυτα·
γυμνος εξηλθον εκ κοιλιας μητρος μου, γυμνος και απελευσομαι. Ἐμοι παραινει ο
Ἀποστολος· προσωπον Θεος ανθρωπου ου λαμβανει και, ει ετι ανθρωποις ηρεσκον,
Χριστου δουλος ουκ αν ημην. Και ο ∆αβιδ καθοπλιζει με· ελαλουν εναντιον βασιλεων
και ουκ ηισχυνομην. Πολλα κατ' εμου εσκευασαντο και λεγουσιν οτι τινας εκοι νωνησα
μετα το φαγειν αυτους. Ει μεν τουτο εποιησα, εξαλειφθειη το ονομα μου εκ της βιβλου
των επισκοπων και μη εγγραφειη εν τηι βιβλωι της ορθοδοξου πιστεως, οτι ουδεν
τοιουτον εγω επραξα, και αποβαλοι με Χριστος εκ της βασιλειας αυτου. Ει δε απαξ τουτο
μοι λεγουσι και φιλονεικουσι, καθελετωσαν τον Παυλον, ος μετα το δειπνησαι
ολοκληρον τον οικον εβαπτισε.
Καθελετωσαν και αυτον τον Κυριον, ος μετα το δειπνησαι τοις αποστολοις την
κοινωνιαν εδωκε. Λεγουσιν οτι μετα γυναικος εκοιμηθην· αποδυσατε μου το σωμα και
ευρησετε την νεκρωσιν των μελων μου. Ἀλλα ταυτα παντα δια φθονον εποιησαν. Ἀλλα
παντως λυπει, αδελφε Κυριακε, οτι εκεινοι οι ημας εξορισαντες επι της αγορας
παρρησιαζονται και πληθος ακολουθει δορυφορων. Ἀλλα παλιν υπομνησθητι τον
πλουσιον και τον Λα ζαρον. Ποιος μεν εν τωι νυν αιωνι εθλιβη; Ποιος δε απηλαυσε; Τι
εβλαψεν εκεινον η πενια; Ουχι ως αθλητης και νικητης εις τους κολπους Ἀβρααμ
απηνεχθη; Τι δε ωφελησεν εκεινον ο πλουτος τον εν πορφυραι και βυσσωι
αναπαυομενον; Που οι ραβδουχοι; Που οι δορυφοροι; Που οι χρυσοχαλινοι ιπποι; Που οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

παρασιτοι και η βασιλικη τραπεζα; Ουχι ως ληιστης δεδεμενος απηγετο εν τωι μνηματι
γυμνην την ψυχην εκ του κοσμου εκφερων; Και κραζει κενηι τηι φωνηι· πατερ Ἀβρααμ,
πεμψον Λαζαρον, ινα βρεξηι το ακρον του δακτυλου αυτου και καταψυξηι την γλωσσαν
μου, διοτι δεινως αποτηγανιζομαι. Τι πατερα καλεις τον Ἀβρααμ, ου τον βιον ουκ
εμιμησω; Ἐκεινος παντα ανθρωπον εις τον οικον αυτου εξενιζε, συ δε ενος πτωχου
φροντιδα ουκ εποιησω. Ουκ εστι πενθησαι και κλαυσαι οτι ο τοσουτον πλουτον εχων
σταγονος υδατος αξιος ουκ εγενετο; Ἐπειδη γαρ ψιχιων ου μετεδωκε τωι πτωχωι
σταγονα υδατος ου λαμβανει. Τωι χειμωνι ουκ εσπειρεν ελεος, ηλθε το θερος και ουκ
εθερισε. Και τουτο του δεσποτου οικονομια οτι εξεναντιας εποιησε την κολασιν τοις
ασεβεσι και την αναπαυσιν τοις δικαιοις, ινα βλεπωσιν αλληλους και αλληλους
γνωριζωσι. Και γαρ εκαστος τοτε μαρτυς τον ιδιον τυραννον επιγνωσεται και εκαστος
τυραννος τον ιδιον μαρτυρα ον εκολασε. Και ουκ εμα τα ρηματα.
Ἄκουσον της σοφιας λεγουσης· τοτε εν πολληι παρρησιαι στησεται ο δικαιος
κατα προσωπον των θλιψαντων αυτον. Ὥσπερ γαρ οδοιπορος εν καυματι περιπατων,
ηνικα ευρηι καθαραν πηγην, τηι διψηι φλεγο μενος και πολληι τηι λιμωι συνεχομενος
παρακαθεζεται τραπεζηι εχουσηι παντα τα εδεσματα, παρα τινος δε δυνατωτερου
κωλυεται μη αψασθαι της τραπεζης, μηδε απολαυσαι των εδεσματων, σφοδρα εχει την
οδυνην και την κολασιν, οτι τηι τραπεζηι παρακαθεζεται και των βρωματων απολαυσαι
ου δυναται. Ουτως εν τηι ημεραι της κρισεως βλεπουσι τους αγιους ευφραινομενους οι
ασεβεις και της βασιλικης τραπεζης απολαυσαι ου δυνανται. Και γαρ τον Ἀδαμ ο Θεος
κολασαι βουλομενος εποιησεν αυτον εξεναντιας του παρα δεισου εργαζεσθαι την γην,
ινα καθ' εκαστην ωραν και ημεραν βλεπων εκεινο το ποθητον χωριον, οθεν εξηλθεν,
εχηι παντοτε την οδυνην εν τηι ψυχηι. Ει δε και ωδε αλληλοις μη συντυχωμεν, αλλ' εκει
ουδεις ο κωλυων ημας μετ' αλληλων διαγειν. Και οψομεθα τους εξορισαντας ημας,
ωσπερ ο Λαζαρος τον πλουσιον και οι μαρτυρες τους τυραννους. Μη ουν αθυμει, αλλα
μνημονευε του προφητου λεγοντος· μυκτηρισμον ανθρωπων μη φοβεισθε και τωι
φαυλισμωι αυτων μη ηττασθε. Ὥσπερ γαρ εριον υπο σητος ουτω βρωθησονται και ως
ιματιον παλαιωθησονται. Κατανοησον δε και τον δεσποτην, πως ευθυς απο των σπαρ
γανων εδιωκετο και εις βαρβαρων γην απερριπτετο, ο τον κοσμον κατεχων τυπος ημιν
γινομενος του μη εκκακειν εν τοις πειρασμοις. Ἀναμνησαι το παθος του Σωτηρος, οσας
υβρεις δι' ημας υπεμεινεν. Οι μεν γαρ αυτον Σαμαρειτην εκαλουν, οι δε δαιμονωντα και
γαστριμαργον και ψευδοπροφητην. Λεγουσι γαρ· ιδου ανθρωπος φαγος και οινοποτης
και οτι εν τωι αρχοντι των δαιμονιων εκβαλλει τα δαιμονια. Τι δε, οτε ηγον αυτον
κρημνισαι και οτε εις το προσωπον αυτου ενεπτυον και ραπισματα αυτωι εδιδουν; Τι δε,
οτε οξος και χολην αυτον εποτιζον, οτε τωι καλαμωι την κεφαλην αυτου ετυπτον; Τι δε,
οτε την χλαμυδα αυτωι περιετιθουν και οτε ακανθαις αυτον εστεφανουν και
προσεπιπτον αυτωι εμπαιζοντες και παν ειδος χλευης αυτωι επαγοντες; Και οτε περιηγον
αυτον οι αιμοβοροι εκεινοι κυνες και οτε επι το παθος ηγετο γυμνος και παντες αυτον
κατελιπον οι μαθηται; Και ο μεν αυτον ηρνησατο, ο δε παρεδωκεν, οι δε αλλοι
εδραπετευσαν και μονος ειστηκει γυμνος εν μεσωι των οχλων εκεινων· εορτη γαρ ην η
παντας συναγουσα τοτε. Και οτε ως πονηρον εν μεσωι κακουργων αυτον εσταυρωσαν
και αταφος εκειτο, οτε κατηνεγκαν αυτον απο του σταυρου, εως οτου τις αυτον
εξηιτησατο, ινα αυτον θαψηι· ουτως οτι ταφης ουκ ηξιωθη. Και οτε ψογον πονηρον κατ'
αυτου απεφηναντο οτι οι μαθηται αυτου εκλεψαν αυτον και ουκ ανεστη. Ὑπομνησθητι
δε και τους αποστολους οτι πανταχοθεν εδιωκοντο και κατεκρυπτοντο εν ταις πολεσι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

μη δυναμενοι φανηναι. Πως ο Πετρος παρα τωι Σιμωνι τωι βυρσει κατεκρυπτετο και ο
Παυλος παρα τηι πορφυροπωλισσηι γυναικι, οτι ουκ ειχον παρα τοις πλουσιοις
παρρησιαν. Ἀλλ' υστερον παντα ομαλα εγενετο αυτοις. Ουτω και νυν μη αθυμησηις.
Ἤκουσα γαρ καγω περι του ληρου εκεινου του Ἀρσακιου, ον εκαθισεν η βασιλισσα εν
τωι θρονωι, οτε εθλιψε τους αδελφους και τας παρθενους μη θελοντας αυτωι κοινωνησαι.
Πολλοι δε αυτων δι' εμε και εν φυλακηι απεθανον. Ὁ γαρ προβατοσχημος εκεινος λυκος,
ο σχημα μεν εχων επισκοπου, μοιχος δε υπαρχων–ως γαρ η γυνη μοιχαλις χρηματιζει η
ζωντος του ανδρος ετερωι συναφθεισα ουτω και ουτος μοιχος εστιν–ου σαρκος, αλλα
πνευματος· ζωντος γαρ εμου ηρπασε μου τον θρονον της εκκλησιας. Και ταυτα σοι
απεστειλα απο Κουκουσου, οπου εκελευσεν ημας η βασιλισσα εξορισθηναι. Πολλαι δε
θλιψεις κατα την οδον συνεβησαν ημιν, αλλ' ουδενος εφροντισαμεν. Ὅτε δε ηλθομεν εν
τηι χωραι των Καππαδοκων και εν τηι Ταυροκιλικιαι, χοροι, χοροι ημιν υπηντων πατερων,
αγιων ανδρων, ου μην αλλα και πληθη μοναζοντων και παρθενων τας αθανατους
πηγας των δακρυων εκχεοντες. Και εκλαιον θεωρουντες ημας εν τηι εξοριαι
απερχομενους και ελεγον προς εαυτους· συνεφερεν, ινα ο ηλιος συνεστειλε τας ακτινας
αυτου η ινα το στομα Ἰωαννου εσιωπησε. Ταυτα με εθορυβησε και εθλιψεν, επειδη
εβλεπον παντας κλαιοντας περι εμου. Ἐπι των αλλων παντων, οσα αν συνεβη μοι,
φροντιδα ουκ εποιησα. Πανυ δε ημας εδεξιωσατο ο επισκοπος της πολεως ταυτης και
πολλην αγαπην εδειξεν εις ημας, ωστε, ει δυνατον, και τον θρονον αυτου παρεχωρησεν
ημιν, ει μη τον ορον εφυλαττομεν. ∆εομαι και αντιβολω και των γονατων απτομαι των
σων. Ἀπορριψον το πενθος της αθυμιας σου και υπερ ημων μνειαν εχε προς τον Θεον.
Και αντιγραψαι ημιν παρακληθητι.

Του αυτου προς Κυριακον επισκοπον εν εξοριαι οντα και αυτον
Φερε δη απαντλησω σου της αθυμιας το ελκος και διασκεδασω σου τους
λογισμους τους το νεφος τουτο συνιστωντας. Τι γαρ εστιν ο λυπει και αδημονεις; ∆ιοτι
χαλεπος ο χειμων και δεινον το ναυαγιον το τας εκκλησιας καταλαβον; Τουτο οιδα
καγω. Ἀλλ', ει βουλει, εικονα αναπλαττω σοι των γινομενων, ωστε σαφεστεραν σοι
ποιησαι την τραγωιδιαν. Θαλατταν ορω απ' αυτης κατωθεν αναμοχλευομενην της
αβυσσου, πλωτηρας τοις υδασι νεκρους επιπλεοντας, ετερους υποβρυχιους γενομενους,
τας σανιδας των πλοιων διαλυομενας, τα ιστια διαρρηγνυμενα, τους ιστους
διακλωμενους, τας κωπας των χειρων των ναυτων αποπτασας· αντι των οιακων επι
των στρωματων καθημενους, τας χειρας τοις γονασι περιπλεκοντας και προς την
αμηχανιαν των γινομενων κωκυοντας, θρηνουντας, ολολυζοντας, ολοφυρομενους· ουκ
ουρανον, ου πελαγος φαινομενον, αλλα σκοτος παντα βαθυ και αφεγγες και ζοφωδες
και ουδε τους πλησιον επιτρεποντα βλεπειν και πολυν τον παταγον των κυματων και
θηρια θαλαττια παντοθεν τοις πλεουσιν επιτιθεμενα. Μαλλον δε μεχρι τινος διωκομεν
ακιχητα; Οιαν γαρ ζητησεις των παροντων κακων εικονα ηττωμενος ο λογος αναχωρει.
Ἀλλ' ομως και ταυτα ειδως ουκ απογιγνωσκω της χρηστοτερας ελπιδος, τον
κυβερνητην τουδε του παντος εννοων, ος ου τεχνηι περιγινεται του χειμωνος, αλλα
νευματι λυει την ζαλην.
Ει δε μη εκ προοιμιων μηδε ευθεως, εθος αυτωι τοιουτον μη εν αρχηι τα δεινα
καταλυειν, αλλ', οταν αυξηθηι και προς το τελος ελθηι και παρα των πλειονων
απογνωσθηι, τοτε θαυματουργει και παραδοξοποιει την τε οικειαν ενδεικνυμενος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

δυναμιν και των εμπιπτοντων την υπομονην εγγυμναζων. Μη τοινυν αναπεσηις· εν γαρ
μονον εστι φοβερον, εις πειρασμος· αμαρτια μονον. Και τουτο συνεχως επαιδων υμιν το
ρημα ουκ επαυσαμην. Τα δε αλλα παντα μυθος, καν επιβουλας ειπηις, καν απεχθειας,
καν δολους, καν συκοφαντιας, καν λοιδοριας, καν κατηγοριας, καν δημευσεις, καν
εξοριας, καν ξιφη ηκονημενα, καν πελαγος, καν τον της οικουμενης απασης πολεμον.
Οια γαρ αν ηι ταυτα παντα, προσκαιρα τε εστι και επικηρα και εν θνητωι γινομενα
σωματι και την νηφουσαν ουδεν παραβλαπτοντα ψυχην. ∆ια τουτο και των χρηστων
και των λυπηρων των κατα τον παροντα βιον το ευτελες ο μακαριος Παυλος δειξαι
βουλομενος μιαι λεξει το παν ενεφηνεν ειπων· τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα. Τι τοινυν
τα προσκαιρα δεδοικας, τα ποταμιων ρευματων δικην παραρρεοντα; Τοιαυτα γαρ τα
παροντα, καν χρηστα, καν λυπηρα. Προφητης δε ετερος απασαν την ανθρωπινην
ευημεριαν ου χορτωι αλλ' ετεραι υληι ευτελεστεραι παρεβαλεν ανθος αυτην ονομασας
πασαν ομου. Ουδε γαρ μερος αυτης εθηκε, πλουτον μονον η τρυφην, αλλα παντα τα
ανθρωποις δοκουντα ειναι λαμπρα, μιαι προσηγοριαι τηι της δοξης περιλαβων, ουτως
επηγαγε την εικονα του χορτου ειπων· πασα δοξα ανθρωπου ως ανθος χορτου. Ἀλλ' η
δυσημερια δεινον και βαρυ; Ἀλλ' ορα και ταυτην παλιν ετεραι παραβαλλομενην εικονι
και καταφρονει και ταυτης. Τας γαρ λοιδοριας και τας υβρεις και τα ονειδη και τα
σκωμματα τα παρα των εχθρων και τας επιβουλας ιματιωι παλαιωθεντι και εριωι
διαβρωθεντι παρεικαζων ελεγεν· ονειδισμον ανθρωπων μη φοβεισθε και τωι φαυλισμωι
αυτων μη ηττασθε, οτι ως ιματιον παλαιωθησονται και ωσει εριον υπο σητος ουτω
βρωθησονται. Μηδεν σε τοινυν ταραττετω των γινομενων. Ἀλλ' αφεις τον δεινα και
τον δεινα παρακαλειν και τας σκιας περιτρεχειν–τουτο γαρ ανθρωπινη συμμαχια–τον
Θεον, ωι λατρευεις, ενδελεχως παρακαλει· νευσει μονον και παντα εν μιαι καιρου λυεται
ροπηι. Ει δε πολλακις παρεκαλεσας και ουκ εισηκουσθης, μη ολιγωρησηις· τοιουτον γαρ
εθος εχει ο φιλανθρωπος. Μη γαρ ουκ ηδυνατο εκεινους τους παιδας λυτρωσασθαι, ινα
μη εις την καμινον του πυρος εμπεσωσιν; Ἀλλ', οτε ηιχμαλωτευθησαν, οτε εις βαρβαρων
χωραν απερριφησαν, τοτε ο Χριστος ο αληθινος Θεος αφνω την θαυματοποιιαν
ενεδειξατο και διεσκορπισε το πυρ. Μη φερον γαρ αυτο την αρετην των δικαιων
εξεπηδησεν εξω και ενεπυρισεν ους ευρε περι την καμινον των Χαλδαιων. Και λοιπον
εκκλησια αυτοις ην η καμινος και πασαν την κτισιν προσεκαλουντο, τα τε ορατα και τα
αορατα, αγγελους και δυναμεις και ουτω παντα συλλαβομενοι ελεγον· ευλογειτε παντα
τα εργα Κυριου τον Κυριον. Ὁραις πως η υπομονη των αγιων και το πυρ εις δροσον
μετεβαλε και τον τυραννον εδυσωπησε. Και κατα πασης της οικουμενης πεμπει
γραμματα· μεγας ο Θεος, φησι, Σεδραχ, Μισαχ και Ἀβδεναγω. Και ιδε ποσην αποτομιαν
ενεθηκεν· ει τις λογον ειποι κατ' αυτων, τον οικον αυτου ταμιευεσθαι και τα υπαρχοντα
αυτου διαρπαζεσθαι. Μη ουν αθυμησηις, μηδε ολιγωρησηις.
Και γαρ εγω, οτε εξηλαυνομην της πολεως, ουδεν τουτων εφροντιζον, αλλ'
ελεγον προς εμαυτον· ει μεν βουλεται η βασιλισσα εξορισαι, εξορισει με· του Κυριου η
γη και το πληρωμα αυτης. Ει βουλεται πρισαι, πρισει με· τον Ἠσαΐαν εχω υπογραμμον.
Ει με θελει εις το πελαγος ακοντισαι, ακοντισει με· τον Ἰωναν υπομνιμνηισκομαι. Ει
θελει εις καμινον εμβαλειν, τους τρεις παιδας εχω τουτο πεπονθοτας. Ει με θελει τοις
θηριοις βαλειν, εχω τον ∆ανιηλ. Ει θελει με λιθασαι, λιθασηι με· Στεφανον εχω τον
πρωτομαρτυρα. Ει θελει την κεφαλην μου λαβειν, εχω τον Ἰωαννην. Ει θελει τα
υπαρχοντα μου λαβειν, λαβηι αυτα· γυμνος εξηλθον εκ κοιλιας μητρος μου, γυμνος και
απελευσομαι εκει. Ἐμοι παραινει ο αποστολος λεγων· προσ ωπον ανθρωπου Θεος ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

λαμβανει και, ει ετι ανθρωποις ηρεσκον, Χριστου δουλος ουκ αν ημην. Και ο ∆αβιδ
καθοπλιζει λεγων· ελαλουν εναντιον βασιλεων και ουκ ηισχυνομην. Πολλα κατ' εμου
εσκευασαντο και λεγουσιν οτι τινας εκοινωνησα μετα το φαγειν αυτους. Ει τουτο
εποιησα, εξαλειφθειη το ονομα μου εκ της βιβλου των επισκοπων και μη γραφητω εν τηι
βιβλωι της ορθοδοξου πιστεως, οτι ουδεν τοιουτον εγω επραξα και αποβαλοι με Χριστος
εκ της βασιλειας αυτου. Ει δε απαξ μοι τουτο λεγουσι και φιλονεικουσι, καθελετωσαν
τον Παυλον, ος μετα το δειπνησαι ολοκληρον οικον εβαπτισε. Καθελετωσαν και αυτον
τον Κυριον, ος μετα το δειπνησαι τοις αποστολοις την κοινωνιαν εδωκε. Λεγουσιν οτι
μετα γυναικος εκοιμηθην. Και αποδυσατωσαν μου το σωμα και ευρησουσι την νεκρωσιν
των μελων μου.
Ἀλλα ταυτα παντα δια φθονον πεποιηκασιν. Ἀλλα παντως λυπει, αδελφε
Κυριακε, οτι εκεινοι οι ημας εξορισαντες επι της αγορας παρρησιαζονται και πληθος
ακολουθει δορυφορων. Ἀλλα παλιν υπομνησθητι τον πλουσιον και τον Λαζαρον. Ποιος
μεν εν τωι νυν αιωνι εθλιβη; Ποιος δε απελαυσε; Τι εβλαψεν εκεινον η πενια; Ουχι ως
αθλητην και νικητην εις τους κολπους του Ἀβρααμ απηνεγκε; Τι δε ωφελησεν εκεινον ο
πλουτος τον εν πορφυραι και βυσσωι αναγομενον; Που οι ραβδουχοι; Που οι δορυφοροι;
Που οι χρυσοχαλινωτοι ιπποι; Που οι παρασιτοι και η βασιλικη τραπεζα; Ουχι ως ληιστης
δεδεμενος απηγετο εν τωι μνηματι γυμνην την ψυχην περιφερων εκ του κοσμου; Και
κραζει κενηι τηι φωνηι· πατερ Ἀβρααμ, πεμψον Λαζαρον, ινα βρεξηι το ακρον του
δακτυλου αυτου και καταψυξηι την γλωσσαν μου, οτι δεινως αποτηγανιζομαι. Τι πατερα
καλεις τον Ἀβρααμ, ου τον βιον ουκ εμιμησω; Ἐκεινος παντα ανθρωπον εις τον οικον
αυτου εξενιζε, συ δε ενος πτωχου φροντιδα ουκ εποιησω. Ουκ εστι πενθησαι και
κλαυσαι οτι τοσουτον πλουτον εχων σταγονος υδατος αξιος ουκ εγενετο; Ἐπειδη γαρ
σταγονος ου μετεδωκε τωι πτωχωι, σταγονα υδατος ου λαμβανει. Τωι χειμωνι ουκ
εσπειρεν ελεος, ηλθε το θερος και ουκ εθερισε. Και τουτο του δεσποτου
οικονομησαντος, οτι εξεναντιας εποιησε την κολασιν τοις ασεβεσι και την αναπαυσιν
τοις δικαιοις, ινα βλεπωσιν αλληλους και αλληλους γνωριζωσι. Και γαρ εκαστος τοτε
μαρτυς τον ιδιον τυραννον επιγνωσεται και εκαστος τυραννος τον μαρτυρα ον εκολασε.
Και ουκ εμα τα ρηματα. Ἄκουε της σοφιας λεγουσης· τοτε εν πολληι παρρησιαι στησεται ο
δικαιος κατα προσωπον των θλιψαντων αυτον. Ὥσπερ γαρ οδοιπορος εν καυματι
περιπατων, καν ευρηι καθαραν πηγην διψηι φλεγομενος και πολλωι τωι λιμωι
συνεχομενος παρακαθεζεται τραπεζηι εχουσηι παντοδαπα εδεσματα, παρα τινος δε
δυνατωτερου κωλυεται μη αψασθαι της τραπεζης, μηδε απολαυσαι των εδεσματων,
σφοδρα εχει την οδυνην και την κολασιν, οτι τηι τραπεζηι παρακαθεζεται και των
βρωματων απολαυσαι ου δυναται, ουτως εν τηι ημεραι της κρισεως βλεπουσι τους αγιους
ευφραινομενους οι ασεβεις και της βασιλικης τραπεζης απολαυσαι ου δυνανται. Και γαρ
τον Ἀδαμ ο Θεος κολασαι βουλομενος εποιησεν αυτον εξεναντιας του παραδεισου
εργαζεσθαι την γην, ινα καθ' εκαστην ωραν και ημεραν εκεινο βλεπων το χωριον, οθεν
εξηλθεν, εχηι παντοτε την οδυνην εν τηι ψυχηι. Ει δε και ωδε αλληλοις μη συντυχωμεν,
αλλ' εκει ουδεις ο κωλυων ημας μετ' αλληλων διαγειν. Και οψομεθα τους εξορισαντας
ημας, ωσπερ ο Λαζαρος τον πλουσιον και οι μαρτυρες τους τυραννους. Μη ουν αθυμει,
αλλα μνημονευε του προφητου λεγοντος· μυκτηρισμον ανθρωπων μη φοβεισθε και τωι
φαυλισμωι αυτων μη ηττασθε, ωσπερ γαρ εριον υπο σητος ουτω βρωθησονται.
Κατανοησον δε και τον δεσποτην, πως ευθυς απο των σπαργανων εδιωκετο και εις
βαρβαρων γην απερριπτετο, ο τον κοσμον κατεχων τυπος ημιν γινομενος του μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

εκκακειν εν τοις πειρασμοις.
Ἀναμνησαι το παθος του σωτηρος, οσας υβρεις δι' ημας υπεμεινεν. Οι μεν γαρ
αυτον Σαμαρειτην εκαλουν, οι δε δαιμονωντα και γαστριμαργον και ψευδοπροφητην.
Λεγουσι γαρ· ιδου ανθρω πος φαγος και οινοποτης και οτι εν τωι αρχοντι των δαιμονιων
εκβαλλει τα δαιμονια. Τι δε, οτε ηγον αυτον κρημνισαι και οτε εις το προσωπον αυτου
ενεπτυον και ραπισματα αυτωι εδιδουν; Τι δε, οτε οξος και χολην αυτον εποτιζον, οτε τωι
καλαμωι την κεφαλην αυτου ετυπτον; Τι δε, οτε την χλαμυδα αυτωι περιετιθουν και οτε
ακανθαις αυτον εστεφανουν και προσεπιπτον αυτωι εμπαιζοντες και παν ειδος χλευης
αυτωι επαγοντες; Και οτε περιηγον αυτωι οι αιμοβοροι εκεινοι κυνες και οτε επι το παθος
ηγετο γυμνος και παντες αυτον κατελιπον οι μαθηται; Και ος μεν αυτον ηρνησατο, ος δε
παρεδωκεν, οι δε αλλοι εδραπετευσαν και μονος ειστηκει γυμνος εν μεσωι των οχλων
εκεινων; εορτη γαρ ην η παντας συναγουσα τοτε. Και οτε ως πονηρον εν μεσωι
κακουργων αυτον εσταυρωσαν και αταφος εκρεματο και οτε κατηγαγον αυτον απο του
σταυρου, εως ου τις αυτον εξηγαγεν, ινα θαψηι αυτον; Και οτε ψογον πονηρον κατ'
αυτου απεφηναντο οτι οι μαθηται αυτου εκλεψαν αυτον και ουκ εστιν; Ὑπομνησθητι δε
και των αποστολων οτι πανταχοθεν εδιωκοντο και κατεκρυπτοντο εν ταις πολεσι μη
δυναμενοι φανηναι. Πως ο Πετρος παρα τωι Σιμωνι τωι βυρσει κατεκρυπτετο και ο
Παυλος παρα τηι πορφυροπωλιδι γυναικι, οτι ουκ ειχον παρα τοις πλουσιοις παρρησιαν.
Ἀλλ' υστερον παντα ομαλα εγενετο αυτοις. Ουτω και συ νυν μη αθυμησηις. Ἤκουσα γαρ
καγω περι του ληρου εκεινου του Ἀρσακιου, ον εκαθισεν η βασιλισσα εν τωι θρονωι μου,
οτι εθλιψε τους αδελφους και τας παρθενους μη θελουσας αυτωι κοινωνησαι. Πολλοι δε
αυτων δι' εμε και εν τηι φυλακηι εναπεθεντο. Ὁ γαρ προβατοσχημος εκεινος λυκος, ο
σχημα μεν εχων επισκοπου, μοιχος δε υπαρχων–ως γαρ η γυνη μοιχαλις χρηματιζει η
ζωντος του ανδρος ετερωι συναφθεισα, ουτω και ουτος μοιχος εστιν–ου σαρκος, αλλα
πνευματος· ζωντος γαρ εμου ηρπασε μου τον θρονον της εκκλησιας.
Και ταυτα επεστειλα απο Κουκουσων, οπου εκελευσεν ημας η βασιλισσα
εξορισθηναι. Πολλαι δε θλιψεις κατα την οδον συνηντησαν ημιν, αλλ' ουδενος
εφροντισαμεν. Ὅτε δε ηλθομεν εν τηι χωραι των Καππαδοκων της Ταυροκιλικιας, χοροι
ημιν υπηντων πατερων, αγιων ανδρων, ου μην αλλα και πληθη μοναζοντων και
παρθενων τας αθανατους πηγας των δακρυων εκχεοντες. Και εκλαιον θεωρουντες ημας
εν τηι εξοριαι απερχομενους και ελεγον προς εαυτους· συνεφερεν, ινα ο ηλιος συνεστειλε
τας ακτινας αυτου η ινα το στομα Ἰωαννου εσιωπησε. Ταυτα με εθορυβησε και εθλιψεν,
επειδη εβλεπον παντας κλαιοντας περι εμου. Ἐπι των αλλων παντων, οσα αν συνεβη,
φροντιδα ουκ εποιησα. Πανυ δε ημας εδεξατο ο επισκοπος δεξιωσαμενος της πολεως
ταυτης και πολλην αγαπην εδειξεν εις ημας, ωστε, ει δυνατον ην, και τον θρονον αυτου
παρεχωρησεν ημιν, ει μη τον ορον εφυλαττομεν. ∆εομαι ουν και αντιβολω και των
γονατων απτομαι των σων. Ἀπορριψον το πενθος της αθυμιας σου και υπερ ημων
μνειαν εχε προς τον Θεον και γραψαι ημιν παρακληθητι.

2 Του αυτου προς τον αυτον Κυριακον επιστολη δευτερα
Και τα σωματα σφοδροις παλαισαντα πυρετοις και πελαγη αγριοις πυκτευσαντα
πνευμασιν ουκ αθροον ουτε εκεινα την απο των πυρετων βλαβην ουτε ταυτα την απο
των κυματων αποτιθενται ζαλην, αλλ' ηρεμα και κατα μικρον. Και γαρ τα σωματα
πλειονος δειται χρονου, ωστε μετα την των πυρετων απαλλαγην εις καθαραν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

επανελθειν την υγιειαν και απονιψασθαι τον απο της αρρωστιας εναπομειναντα αυτοις
μαλακισμον, τα δε υδατα και των πνευματων παυσαμενων επι πολυ σαλευομενα και
κινουμενα μενει φερομενα τε και πολληι παλιν επαναγομενα τηι ρυμηι και δειται και
αυτα χρονου, ωστε εις καθαραν επανελθειν την γαληνην. Ταυτα δε μοι ειρηται τα
προοιμια προς την σην ευλαβειαν ουχ απλως, αλλ' ινα μαθηις οτι και ταυτην αναγκαιως
σοι πεμπομεν την επιστολην. Ει γαρ και την τυραννιδα κατελυσαμεν της αθυμιας και
την ακροπολιν κατεσκαψαμεν δια των εμπροσθεν γραμματων, αλλ' ομως πολλης ετι
χρεια τωι λογωι της προσεδρειας, ινα σοι και βαθειαν εργασηται ειρηνην και την μνημην
παντων των εξ εκεινης γενομενων εξαλειψας θορυβων λευκην σοι και παγιαν δειξηι
γαληνην και εν πολληι σε καταστησηι τηι ευθυμιαι.
Τουτο γαρ ημιν το σπουδαζομενον ουκ αθυμιας απαλλαξαι μονον, αλλα και
ευφροσυνης εμπλησαι διηνεκους και πολλης. ∆υνατον γαρ, εαν θεληις. Ου γαρ εν τοις
ακινητοις της φυσεως νομοις, ους αναμοχλευσαι ημιν αδυνατον και μεταθειναι, αλλ' εν
ελευθεροις της προαιρεσεως λογισμοις, ους μεταχειριζειν ημιν ραιδιον, τα της ευθυμιας
αποκειται. Και οιδας, ει γε μεμνησαι, και πρυην–ου γαρ πολυς ο μεταξυ χρονος–
πολλους μοι και μακρους υπερ τουτων αναλωθεντας λογους, οτε δη συνεχως επελεγον
ταις ιστοριαις, ας εις μεσον ηγον. Ου γαρ εν τηι φυσει των πραγματων ουτως ως εν τηι
γνωμηι των ανθρωπων τα της ευθυμιας ιστασθαι πεφυκεν; Ἐπει ουν τουτο τουτον εχει
τον τροπον και πολλοι τωι πλουτωι περιρρεομενοι τον βιον αβιοτον ενομισαν ειναι,
ετεροι δε πενιαι συζωντες εσχατηι παντων ευθυμοτεροι διετελεσαν. Και οι μεν
δορυφοριας απολαυοντες και δοξης και τιμων πολλακις εαυτων επηρασαντο τηι ζωηι, οι
δε ασημοι και εξ ασημων και ουδενι γνωριμοι πολλων εαυτους μακαριωτερους ειναι
ενομισαν. Ου γαρ εν τηι φυσει των πραγματων, ως εν τηι γνωμηι των ανθρωπων τα της
ευθυμιας· ου γαρ παυσομαι συνεχως τουτο επαιδων. Μη αναπεσηις, αδελφε, αλλα
διαναστηθι και χειρα ορεξον τωι λογωι και την καλην ταυτην παρασχου συμμαχιαν ημιν,
ινα σε ολοσχερως εξαρπασωμεν της πικρας των λογισμων αιχμαλωσιας. Ει γαρ μη
βουληθειης και αυτος τοσαυτην σπουδην ποιησασθαι, οσην και ημεις, ουδεν ημιν
οφελος εσται της ιατρειας. Και τι θαυμαστον, ει εφ' ημιν τουτο συμβαινει; Ει γαρ ο
παντα δυναμενος Θεος, οταν παραινηι και συμβουλευηι, ο δε ακουων μη πειθηται τοις
λεγομενοις, ουδεποτε γινεται τι πλεον, αλλα και μειζον εσται κολασεως εφοδιον τουτο
τωι μη πεισθεντι. Και τουτο δηλων ο Χριστος ελεγεν· ει μη ηλθον και ελαλησα αυτοις,
αμαρτιαν ουκ ειχον, νυν δε προφασιν ουκ εχουσι περι της αμαρτιας αυτων. ∆ια δη τουτο
και την Ἱερουσαλημ θρηνων τουτου γε αυτου ενεκεν ελεγεν· Ἱερουσαλημ, Ἱερουσαλημ
η αποκτεννουσα τους προφητας και λιθοβολουσα τους απεσταλμενους προς αυτην.
Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου και ουκ ηθελησατε. Ἰδου αφιεται ο οικος
υμων ερημος. Ταυτουν ειδως, δεσποτα μου θεοφιλεστατε, καμνε και φιλονικει και
βιαζου την απο των ειρημενων εχων συμμαχιαν εξωθεισθαι και εκβαλλειν μετα πολλης
της σφοδροτητος τους ταραττοντας σε λογισμους και θορυβον και ζαλην εμποιουντας
τοσαυτην. Ἀλλ', οτι μεν εργασηι τουτο και ανεξηι της παραινεσεως της ημετερας, ουδενα
οιμαι δειν αμφιβαλλειν. ∆ει δε σοι κατασκευασαι λοιπον ξιφη και δορατα και τοξα και
βελη και θωρακα και ασπιδα και κνημιδας, ωστε τοις μεν φραττεσθαι, τοις δε βαλλειν
και κατασκαπτειν και νεκρους τιθεναι τους επιοντας σοι της ταραχης λογισμους. Ποθεν
ουν σοι τα μηχανηματα ταυτα και τας σφενδονας κατασκευασομεν, ωστε μηδε εγγυς
αφειναι προσιεναι τους πολεμιους, αλλ' ως πορρωτατω μετα πολλης απελαυνειν της
υπερβολης απο της αθυμιας αυτης; Ὀλιγα τα περι αυτης φιλοσοφησαντες και δειξαντες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

οπως βαρυ το πραγμα και επαχθες. Ἡ γαρ αθυμια ψυχων εστι βασανιστηριον χαλεπον,
οδυνη τις αρρητος και δικη δικης απασης και τιμωριας πικροτερα. Και γαρ σκωληκα
μιμειται ιοβολον, ουχι της σαρκος μονον, αλλα και αυτης καθαπτομενη της ψυχης και
σης εστιν ουχι οστεων, αλλα και διανοιας και δημιος διηνεκης ου πλευρας καταξεων,
αλλα και δυναμιν ψυχης λυμαινομενος και νυξ διηνεκης και σκοτος αφεγγες και
χειμων και ζαλη και πυρετος αφανης πασης φλογος σφοδροτερον κατακαιων και
πολεμος ανακωχην ουκ εχων και νοσος πολλους των ορωμενων επισκοτουσα. Ὅ τε γαρ
ηλιος η τε του αερος φυσις τουτου του διειδους τοις ουτω διακειμενοις παρενοχλειν
δοκει. Και εν μεσημβριαι μεσηι νυκτα μιμειται βαθειαν. ∆ιο και ο θαυμα σιος προφητης
τουτο δηλων ελεγε· δυσεται ο ηλιος αυτοις εν μεσημβριαι, ουχ ως αφανιζομενου του
αστρου, ουδ' ως του συνηθους διακοπτομενου δρομου, αλλ' ως της αθυμουσης ψυχης εν
τωι φανοτατωι της ημερας νυκτα φανταζομενης. Ου γαρ τοιουτον της νυκτος το σκοτος,
οια της αθυμιας η νυξ, ου κατα νομον φυσεως παραγινομενη, αλλα κατα λογισμων
σκοτωσιν συναγομενη, φοβερα τις ουσα και αφορητος, αμειλικτον εχουσα το προσωπον,
τυραννου παντος ωμοτερα, ουδενι ταχεως εικουσα των διαλυειν αυτην επιχειρουντων,
αλλ' αδαμαντος στερροτερον κατεχουσα πολλακις την αλουσαν ψυχην, οταν αυτη μη
πολλη ηι κεχρημενη τηι φιλοσοφιαι.
Τι δει τα πολλα λεγειν οικοθεν περι αυτης αποφαινομενον, παρον επι τους
αλοντας ελθειν κακειθεν αυτης την ισχυν απασαν καταμαθειν. Μαλλον δε, ει δοκει
τεως, προτερον ετερωθεν αυτης ποιησωμεθα την αποδειξιν. Ὅτε γαρ ημαρτεν Ἀδαμ την
αμαρτιαν εκεινην την χαλεπην και το κοινον και παντων ανθρωπων κατεδικασε γενος,
μοχθωι τοτε κατεδικαζετο· η δε μειζονα αμαρτουσα και ουτω μειζονως την αμαρτιαν την
τουτου προς εκεινην συγκρινομενην μηδε αμαρτιαν ειναι νομιζεσθαι–Ἀδαμ γαρ ουκ
ηπατηθη, φησιν, η δε γυνη απατηθεισα εν παραβασει γεγονεν–αυτη τοινυν η
απατηθεισα και εν παραβασει γενομενη και το δηλητηριον και εαυτηι και τωι ανδρι
κατασκευασασα φαρμακον πλειονι τηι λυπηι κατακρινεται ως κατατειναι δυναμενη του
μοχθου μειζονως. Πληθυνων γαρ, φησι, πληθυνω τας λυπας σου και τον στεναγμον σου.
Ἐν λυπαις τεξηι τεκνα. Ουδαμου πονος, ουδαμου ιδρως, ουδαμου μοχθος, αλλ' αθυμια
και στεναγμος και η εντευθεν τιμωρια και πονων και μυριων θανατων αντιρροπος ουσα
μαλ λον δε και πολλωι χαλεπωτερα. Καιτοι τι θανατου χειρον; Ουχι το κεφαλαιον των
εν ανθρωποις κακων, το φοβερον και αφορητον και μυριων αξιον θρηνων τουτο ειναι
δοκει; Ουχι παρανομιας της χαλεπωτατης ταυτην εφησε δικην ο Παυλος; Τους γαρ
αναξιως των ιερων απτομενους μυστηριων και της φρικτης εκεινης μετεχοντας
τραπεζης ταυτην εφησε τινειν δικην ουτω λεγων· δια τουτο εν υμιν πολλοι ασθενεις
και αρρωστοι και κοιμωνται ικανοι. Ουχι και νομοθεται παντες τους τα ανηκεστα
πλημμελουντας τουτωι καταδικαζουσι τωι επιτιμιωι; Και ο Θεος δε ου ταυτην εσχατην
ηπειλησε την τιμωριαν εν τωι νομωι τοις μεγαλα πλημμελουσιν; Ου δια τον τουτου
φοβον ο πατριαρχης εκεινος και την φυσιν αυτην νικησας την γυναικα την εαυτου
κατεδεξατο ηδυπαθειαις εκδουναι βαρβαρικαις και Αιγυπτιακηι τυραννιδι;
Και το δραμα της υβρεως αυτος τε κατεσκευαζε και την γυναικα παρεκαλει την
χαλεπην ταυτην συνυποκρινασθαι τραγωιδιαν αυτωι και ουδε την αιτιαν αισχυνεται
τιθεις της τοιαυτης σκηνης. Ἔσται γαρ, φησιν, ως αν ιδωσι σε ουτω τηι ωραι λαμπουσαν
και τωι καλλει της οψεως κρατουσαν, αποκτενουσι με, σε δε περιποιησονται. Ειπε ουν,
οτι αδελφη μου ει, ινα ευ μοι γενηται δια σε και ζησεται η ψυχη μου ενεκεν σου. Ειδες
φοβον, ειδες τρομον κατασειοντα την υψηλην εκεινην και φιλοσοφον ψυχην; Ειδες τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αδαμαντα διαλυθεντα τηι αγωνιαι; Ψευδεται το γενος και ετερον ανθ' ετερου περιτιθησι
τηι γυναικι το προσωπον και τοις λυκοις ευαλωτον ποιει την αμναδα και, ο παντων
εστιν ανδρασιν αφορητοτερον, γυναικα ιδειν υβριζομενην μαλλον δε και υποπτευειν
μονον, τουτο και το τουτου χαλεπωτερον–ουδε γαρ υποψια, αλλ' υβρις εργωι
τολμωμενη–ου μονον οραι, αλλα και, οπως τολμηθειη, κατασκευα ζει και κουφον αυτωι
φαινεται τουτο και φορητον και παθος εκρατει παθους του χαλεπου το χαλεπωτερον
και ζηλοτυπιας περιεγενετο δειλιαι θανατου. Και ο μεγας δε Ἠλιας εκεινος δια τον
τουτου φοβον δραπετης και φυγας και μεταναστης εγινετο απειλην μονην δεισας
πορνευομενης και εναγους γυναικος. Και ο τον ουρανον αποκλεισας και τοσαυτα
θαυματα εργασαμενος, ρηματων φοβον ουκ ηνεγκεν, αλλ' ουτω την ουρανομηκη
ψυχην εκεινην κατεσεισεν η αγωνια, ως και πατριδα και δημον τοσουτον, δι' ον
τοσαυτα παρεκινδυνευσε, καταλιπειν αθροον και τεσσαρακοντα ημερων οδευσαι οδον
και προς την ερημιαν μετοικισθηναι μετα την παρρησιαν εκεινην, μετα την τοσαυτην
ελευθεροστομιαν, μετα την τοσαυτην της ανδρειας επιδειξιν. Και γαρ φοβερα σφοδρα
του πραγματος η φυσις. Λια τοι τουτο καθ' εκαστην ημεραν επιουσα ημων το γενος
ουτω καθ' εκαστον ημας εκπληττει νεκρον και συγχεει και συστελλει ως αθροον τοτε
φαινομενη. Και ουδεν ισχυσεν εις παραμυθιαν η του χρονου μελετη ουδε το καθ'
εκαστην εν ταυτηι γυμναζεσθαι τηι θεωριαι. Ουδε επαλαιωθη τωι χρονωι τα της αθυμιας
και της εκπληξεως ταυτης, αλλα και νεαζει και ακμαζει διηνεκως και τον φοβον
ακραιφνη και ανθουντα ερχεται καθ' εκαστην φερουσα την ημεραν και μαλα εικοτως.
Τις γαρ ουκ αν αισχυνθειη και καταπεσοι, οταν ιδηι τον χθες και προ ολιγων ημερων
βαδιζοντα, αγοντα, φεροντα μυρια πραγματα, οικιας, γυναικος, παιδων, οικετων,
πολλακις δε και πολεων ολοκληρων προισταμενον, απειλουντα, φοβουντα, λυοντα
κολασεις, επαγοντα κολασεις, μυρια κατα πολεις και χωρας εργασαμενον αθροον λιθων
αφωνοτερον κειμενον και μυριων αλυοντων και των φιλτατων κατακοπτομενων και
της γυναικος καταθρυπτομενης, πλοκαμους λυουσης, χορους περιιστασης θεραπαινιδων
μετα πολλης της ολολυγης ουδενος αισθανομενον και παντα εξαιφνης εκποδων και
λογισμον και διανοιαν και ψυχην και οψεως ανθος και μελων κινησιν και τα απρεπη
διαδεχομενα, αφωνιαν και αναισθησιαν, φθοραν, ιχωρα, σκωληκας, τεφραν, κονιν,
δυσωιδιαν, αφανισμον παντελη και οστεα ειδεχθη και ασημον το παν επειγομενον
καταλυσαι σωμα.
Ἀλλ' ομως το φοβερον τουτο και δια των πραγματων δεικνυμενον και δια της
των αγιων εκεινων δειλιας αθυμιας πολυ κουφοτερον. Ταυτηι γαρ τους μακρους
τουτους διαυλους αναλωσα, ωστε δειξαι, οιαν τινεις δικην και αντιρροπον αυτης,
μαλλον δε και πολλωι μειζονα των αγαθων αναμενεις την αμοιβην. Και ινα μαθηις οτι
ταυτα τουτον εχει τον τροπον, επι τους αλοντας λοιπον καταφευξομαι, εις ο και
εμπροσθεν ηπειγομην ελθειν. Ὁ γαρ των Ἑβραιων δημος Μωυσεως ελθοντος και
ελευθεριαν ευαγγελιζομενου και των αιγυπτιακων κακων απαλλαγην ουδε ακουσαι
ηνεσχετο. Και την αιτιαν δε τιθεις ο νομοθετης ελεγεν· ελαλησε δε Μωυσης τωι λαωι και
ουκ ηκουσεν ο λαος Μωυσεως απο της ολιγοψυχιας. Και οταν μεγαλας απειληι τοις
Ἰουδαιοις ο Κυριος απειλας υπερ ανομιας πολλης μετα την αιχμαλωσιαν και το εν
αλλοτριαι διατριβειν γηι και δουλειαν και τους λιμους και την ανθρωποφαγιαν, και
ταυτην επαγει την δικην λεγων· δωσω αυτοις καρδιαν αθυμουσαν και εκλειποντας
οφθαλμους και τηκομενην ψυχην. Ἀλλα τι χρη λεγειν Ἰουδαιους, δημον ατακτον και
αγνω μονα και τηι σαρκι δεδουλωμενον και φιλοσοφειν ουκ ειδοτα; Παρον απο των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

μεγαλων και υψηλων ανδρων λαβειν την αποδειξιν. Ὁ γαρ των αποστολων χορος
τριτον ετος συγγενομενος τωι Χριστωι και πολλα περι αθανασιας παιδευθεις και των
αλλων απορρητων σημεια τε εργασαμενοι θαυμαστα και παραδοξα και αυτον επι
τοσουτον χρονον θαυματουργουντα θεασαμενοι και τραπεζης αυτωι και ομιλιας και
λογων κοινωνησαντες και παντα παιδευθεντες τροπον, επειδη ρηματων ηκουσαν
αθυμιαν αυτοις εμποιουντων συνεχως αυτον κατεχοντες και εκκρεμαμενοι καθαπερ
υπομαζια παιδια και διηνεκως αυτον ερωτωντες που υπαγεις, ουτω τηι τυραννιδι της
αθυμιας εσβεσθησαν ταυτης και τοσαυτης λυπης εγενοντο ως μηκετι αυτους ταυτα
πυνθανεσθαι. Και τουτο ονειδιζων αυτοις ο Χριστος ελεγεν· ηκουσατε, οτι υπαγω προς
τον πεμψαντα με και ερχομαι προς υμας και ουδεις εξ υμων ερωται με που υπαγεις, αλλ'
οτι ταυτα λελαληκα υμιν, η λυπη πεπληρωκεν υμων την καρδιαν. Ειδες ερωτα ποσον
εσκοτισεν αθυμιας τυραννις και πως αιχμαλωτους ειργασατο και αυτης ειναι πεποιηκεν;
Ὁ δε Ἠλιας εκεινος–ου γαρ αποστησομαι αυτου ουδε νυν–μετα την φυγην και την
αναχωρησιν την απο Παλαιστινης ου φερων την τυραννιδα–και γαρ σφοδρα ηθυμει·
τουτο γουν ο την ιστοριαν γραψας εδηλου λεγων· οτι απηλθε και κατα την ψυχην
αυτου–ακουσον τι φησιν ευχομενος· ικανουσθω τα νυν, Κυριε, λαβε την ψυχην μου, οτι
ου κρειττων εγω ειμι υπερ τους πατερας μου. Και το φοβερωτερον εκεινο, τον
κολοφωνα της τιμωριας, το κεφαλαιον των κακων, το πασης αμαρτιας επιτιμιον, τουτο
εν ευχης αιτειται ταξει και εν χαριτος μερει βουλεται λαβειν. Ουτω πολυ θανατου
φοβερωτερον αθυμια· ινα γαρ εκεινην διαφυγηι, καταφευγει επι τουτον. Ἐνταυθα δε σοι
και ζητημα τι διαλυσαι βουλομαι· οιδα γαρ σου την περι τας λυσεις των τοιουτων
επιθυμιαν. Τι ποτ' ουν εστι το ζητημα; Ει θανατον κουφοτερον αθυμιας ειναι ενομιζε,
διατι και πατριδα και δημον, ινα μη θανατωι περιπεσηι, καταλιπων απεδρα; Και πως τοτε
αυτον φευγων νυν αυτον επιζητει; Ἵνα ειδηις και εντευθεν μαλιστα πως χαλεπωτερον
αθυμια θανατου. Ὅτε μεν γαρ εκεινος ο φοβος κατεσεισε μονος, εικοτως απαντα
επραττεν, ωστε αυτον εκφυγειν. Ἐπειδη δε εγκαθειμενη αυτη την οικειαν επεδειξατο
φυσιν κατεσθιουσα, δαπανωσα, τοις οδουσιν αυτον καταναλισκουσα, αφορητος αυτωι
γινομενη, τοτε δη το παντων βαρυτερον κουφοτερον αυτης ειναι ενομισεν. Ουτω και ο
Ἰωνας εκεινην φευγων επι τουτον κατεφυγε. Και αυτος θανατον αιτειται λεγων· λαβε
την ψυχην μου απ' εμου, οτι καλον μοι το αποθανειν η ζην με. Και ∆αβιδ δε, ειτε εξ
οικειου προσωπου ειτε ετερων τινων οδυρομενων, ψαλμον γραφων τουτο δη τουτο
ενδεικνυται· εν τωι συστηναι τον αμαρτωλον εναντιον μου εκωφωθην και εταπεινωθην
και εσιγησα εξ αγαθων και το αλγημα μου ανεκαινισθη. Ἐθερμανθη η καρδια μου εντος
μου και εν τηι μελετηι μου εκκαυθησεται πυρ. Ἐκεινο το πυρ τουτου του πυρος
σφοδροτερον το της αθυμιας δηλων. ∆ιο μηκετι φερων τας πληγας αυτης και τας
οδυνας φησιν· ελαλησα εν γλωσσηι μου. Και τι λαλεις, ειπε μοι. Θανατον αιτει και ουτος
λεγων· γνωρισον μοι, Κυριε, το περας μου και τον αριθμον των ημερων μου τις εστιν,
ινα γνω τι υστερω εγω, τινος ενεκεν απελειφθην εγω και υστερω και εν τωι παροντι
διατριβω βιωι των αλλων απελθοντων. Και ουτως αυτον επιζητει ειτε αυτος ειτε
εκεινοι, ων τωι προσωπωι κεχρημενος φθεγγεται οτι και μη παροντος τον καιρον της
παρουσιας επιθυμει μαθειν.
Γνωρισον γαρ μοι, φησι, το περας μου, ινα και εντευθεν μεγιστην καρπωσηται
την ηδονην. Ουτω το φοβερον ποθεινον γινεται δια την αφορητον της αθυμιας οδυνην
και το πυρ το καιο μενον εν τηι διανοιαι. Ἐν γαρ τηι μελετηι μου εξεκαυθη πυρ. Τοσαυτης
τοινυν τιμωριας μεγαλας προσδοκα τας αμοιβας, πολλα τα βραβεια, τας αντιδοσεις,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

φαιδρους και σφοδρα ανθουντας των τοσουτων αγωνων τους στεφανους. Ου γαρ το
ποιησαι τι χρηστον μονον, αλλα και το παθειν τι κακον πολλας εχει τας αμοιβας και
μεγαλα τα επαθλα και προς αυτον ηδη βαδιουμαι τον λογον σφοδρα και σοι και πασι
χρησιμον οντα και ικανον προς υπομονην αλειψαι και καρδιαν διεγειραι και μη αφιεναι
προς τους των παθηματων καταμαλακιζεσθαι ιδρωτας. Ὅτι μεν ουν απαντων των
κακων χαλεπωτερον αθυμια και ο κολοφων και το κεφαλαιον των δεινων τουτο
ικανως ημιν ο λογος απεδειξε. Λειπεται τοινυν κατορθωματων και παθηματων
ποιησασθαι συγκρισιν, ινα μαθηις σαφως οτι ου κατορθωμασι μονον, αλλα και
παθημασιν αμοιβαι κεινται και αμοιβαι σφοδρα μεγαλαι και παθημασιν ουκ ελαττον η
κατορθωμασι, μαλλον δε, εστιν οπου, και πλειονα παθημασιν. Και εισαγαγωμεν, ει
δοκει, τον μεγαν της υπομονης αθλητην εν εκατεροις διαλαμψαντα τροποις, τον
αδαμαντα, την πετραν, τον εν τηι Αυσιτιδι μεν γενομενον χωραι, πασαν δε την
οικουμενην καταλαμψαντα τηι της οικειας αρετης υπερβοληι και ειπωμεν αυτου τα τε
κατορθωματα, τα τε παθηματα, ινα ειδηις ποθεν μειζονως διελαμψε. Τινα ουν αυτου τα
κατορθωματα; Ὁ οικος μου, φησιν, παντι ελθοντι ηνεωκτο και κοινος ην τοις
οδοιποροις λιμην και τοις δεομενοις τα αυτου παντα σχεδον εκεκτητο. Ἐγω γαρ ημην,
φησιν, οφθαλμος τυφλων, πους δε χωλων, εγω ημην πατηρ αδυνατων, δικην δε, ην ουκ
ᾔδειν, εξιχνιασα και συνετριψα μυλας αδικων και εκ μεσου οδοντων εξηρπασα
αρπαγμα, αδυνατοι δε, ην αν ποτε ειχον χρειαν, ουκ απετυχον, ουδε εξηλθε τις την
θυραν μου κολπωι κενωι. Ειδες διαφορα φιλανθρωπιας ειδη και ποικιλους ελεημοσυνης
λιμενας και δια παντων αυτον βοηθουντα τοις δεομενοις; Ειδες πενιαν ανεχοντα, χηραν
διορθουμενον, αδικουμενων προισταμενον, φοβερον τοις επηρεαζουσιν οντα; Ου γαρ δη
μεχρι του παραστηναι και συμμαχησαι μονον την σπουδην επεδεικνυτο–τουτο δη το
των πολλων–αλλα και μεχρι του προς τελος το πραγμα αγαγειν και μετα πολλης της
σφοδροτητος· συνετριψα γαρ μυλας αδικων, φησι, τηι φιλονεικιαι τηι εκεινων την εαυτου
προνοιαν επιτειχιζων. Ουκ ανθρωπων δε μονον επηρειαις, αλλα και φυσεως επιβουλαις
αντεστησεν αυτου την κηδεμονιαν τα αμαρτηματα αυτης τηι της οικειας συμμαχιας
υπερβοληι διορθουμενος. Ἐπειδη γαρ τα μελη αυτοις αποδουναι ουκ ειχε, τοις πηροις τα
ομματα, τοις χωλοις τους ποδας, αντι των μελων αυτοις εγινετο και δι' αυτου και οι
τους οφθαλμους πεπηρωμενοι και οι τα σκελη κεκομμενοι οι μεν ενεβλεπον, οι δε
εβαδιζον. Τι ταυτης ισον γενοιτο αυτου της φιλανθρωπιας; Οισθα αυτου και την αλλην
αρετην, ινα μη παντα καταλεγων μακρον ποιησω τον λογον, την επιεικειαν, την
πραοτητα, την σωφροσυνην, την ακριβειαν. Πως σφοδρος ων τοις αδικουσι–το γαρ δη
θαυμαστον τουτο εστι–προσηνης και ημερος ην και αυτου του μελιτος ηδιων τοις τε
αλλοις απασι και τοις οικεταις τοις αυτου, οι του ερωτος, ον ηρων, εκεινου μεγα
εκφεροντες δειγμα ελεγον· τις αν δυη ημιν των σαρκων αυτου εμπλησθηναι; Ει δε
οικεταις ουτω ποθεινος ην, ουτως επεραστος, οις αναγκη πολλακις και φοβερον ειναι,
πολλωι μαλλον τοις αλλοις απασιν ανθρωποις.
Ταυτα δη ουν και τα τουτων πλειονα συλλεξας δευρο βαδιζε μετ' εμου επι τον
των παθηματων αυτου καταλογον και ιδωμεν συγκριναντες ποτε λαμπροτερος ην, οτε
εκεινα κατωρθου η οτε επασχε τα οδυνηρα και πολλην εντιθεντα αυτωι την αθυμιαν.
Ποτε ουν λαμπροτερος ην ο Ἰωβ, οτε την οικιαν αυτου πασι τοις παρουσιν ηνεγκεν η
οτε κατενεχθεισης αυτης ουδεν εφθεγξατο πικρον, αλλ' ευφημησε τον Θεον, καιτοι το
μεν κατορθωμα ην, το δε παθημα; Ποτε φαιδροτερος ην, ειπε μοι, οτε εθυεν υπερ των
παιδιων και προς ομονοιαν αυτους συνηγεν η οτε καταχωσθεντων και τωι πικροτατωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τροπωι της τελευτης καταλυσαντων τον βιον μετα πολλης της φιλοσοφιας ηνεγκε το
συμβαν; Ποτε μαλλον εξελαμψεν, οτε απο κουρας των αρνων αυτου εθερμανθησαν των
γυμνων οι ωμοι η οτε ακουσας πυρ εξ ουρανου επεσε και κατεφαγε την αγελην μετα
των ποιμενων ου διεταραχθη, ουδε εθορυβηθη, αλλα πραως ηνεγκε την συμφοραν;
Ποτε μειζων ην, οτε την υγιειαν του σωματος εκεκτητο η εις την των αδικουμενων
εκεχρητο προστασιαν συντριβων μυλας αδικων και εκ μεσου των οδοντων εξαρπαζων
αρπαγματα και λιμην αυτοις γινομενος η οτε το σωμα αυτου, το των αδικουμενων
οπλον, εωρα κατεσθιομενον υπο σκωληκων και καθημενος επι της κοπριας και αυτος
αυτο κατεξαινε λαβων οστρακον· τηκω γαρ βωλακας γης απο ιχωρος ξυων, φησι. Καιτοι
εκεινα μεν κατορθωματα, ταυτα δε παθηματα ην, αλλ' ομως ταυτα αυτον εκεινων
λαμπροτερον απεφηνε· τουτο γαρ μαλιστα το πικροτατον της παραταξεως μερος και
μειζονος δεομενον της ανδρειας και ευτονωτερας ψυχης και υψηλοτερας διανοιας και
πλειονα περι τον Θεον εχουσης αγαπην. ∆ια τοι τουτο εκεινων μεν γινομενων, ει και
αναισχυντως και σφοδρα ληιστρικως, αλλ' ομως αντειπεν ο διαβολος λεγων· μη δωρεαν
σεβεται Ἰωβ τον Θεον; Τουτων δε συμβαντων εγκαλυψαμενος ανεχωρησε νωτα δους
και ουδε αναισχυντου τινος αντιλογιας σκιαν γουν εχων προβαλεσθαι. Τουτο γαρ ο
κολοφων του στεφανου, τουτο η κορωνις της αρετης, τουτο η σαφης της ανδρειας
αποδειξις, τουτο η ακριβεστατη της φιλοσοφιας επιτασις. ∆ηλων δε και αυτος ουτος ο
μακαριος Ἰωβ οσον χαλεπωτερον τυραννις αθυμιας θανατου, αναπαυσιν αυτον καλει·
θανατος, φησιν, ανδρι αναπαυσις. Και εν χαριτος αυτον αιτειται μερει, ωστε εκεινης
απαλλαγηναι λεγων· ει γαρ δυη και ελθοι μου η αιτησις, και την ελπιδα μου δυη
Κυριος. Ἀρξαμενος ο Κυριος τρωσατω με και εις τελος με ανελετω. Ειη δε μου η πολις
ταφος, εφ' ης επι τειχεων ηλλομην επ' αυτης. Ουτω παντων βαρυτερον αθυμια. Ὅσωι δε
βαρυτερον τοσουτωι και μειζους εχει τας αντιδοσεις. Ἵνα δε και ετερωθεν μαθηις οσον
των παθηματων το κερδος, καν μη δια Θεον τις παθηι–και μηδεις υπερβολην τουτο
νομιζετω–παθηι δε ομως και γενναιως ενεγκηι και πραως τον Θεον επι πασι δοξαζων. Και
γαρ αυτος ουτος ουκ ᾔδει, οτι δια τον Θεον ταυτα επασχεν, ομως δια τουτο
εστεφανουτο, οτι ουδε την αιτιαν επισταμενος εκαρτερει γενναιως. Και ο Λαζαρος
εκεινος ασθενειαι φυσεως περιπεσων–τουτο δε ουκ ην δηπου δια τον Θεον παθειν–
επειδη ολως επαθε και εκαρτερησε και γενναιως ηνεγκε την ερημιαν των
θεραπευοντων, την απο των ελκων αθυμιαν, την απο του λιμου, την απο της υπεροψιας
του πλουσιου και της ωμοτητος, οισθα ηλικων απελαυσε στεφανων–και τοι γε αυτου
κατορθωμα ουδεν εχων ειπειν–ουχ οτι πενητας ηλεησεν, ουχ οτι αδικουμενοις παρεστη,
ουχ οτι αγαθον τι ειργασατο, αλλα την εν τωι πυλωνι του πλουσιου κατακλισιν και την
αρρωστιαν και των κυνων τας γλωττας και την του πλουσιου κατ' αυτου γενομενην
υπεροψιαν. Ἀλλ' ομως μηδεν γενναιον ποιησας, επειδη μονον την εκ τουτου αθυμιαν
ηνεγκε γενναιως, τωι τοσαυτα κατωρθωκοτι πατριαρχηι της αυτης ετυχε ληξεως.
Ειπω δη μετα τουτο και ετερον, παραδοξον μεν ειναι δοκουν, αληθες δε. Καν
αγαθον τις εργασηται μεγα και γενναιον, μισθον ληψεται κατα τον ιδιον κοπον, ου κατα
το μεγεθος του κατορθωματος, αλλα κατα τον ογκον του παθηματος. ∆ια τοι τουτο και
Παυλος καυχωμενος ουκ επι το κατορθωσαι μονον και γενναιον τι ποιησαι καυχαται,
αλλ' επι το παθειν κακως. Ειπων γαρ· διακονοι Χριστου εισι; παραφρονων λαλω υπερ
εγω. Και την κατα συγκρισιν υπερβολην υφαινων φησιν· εν πληγαις υπερβαλλοντως, εν
φυλακαις περισσοτερως, εν θανατοις πολλακις, πεντακις τεσσαρακοντα παρα μιαν
ελαβον, τρις ερραβδισθην, απαξ ελιθασθην, τρις εναυαγησα, νυχθημερον εν τωι βυθωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

πεποιηκα, κινδυνοις ποταμων, κινδυνοις ληιστων, κινδυνοις εκ γενους, κινδυνοις εν
ερημιαι, κινδυνοις εν θαλασσηι, κινδυνοις εν ψευδαδελφοις, εν λιμωι και διψει, εν ψυχει
και γυμνοτητι, χωρις των παρεκτος, η επισυστασις μου η καθ' ημεραν. Ειδες παθηματων
ορμαθον και καυχησεως αφορμας; Ειτα επαγει τουτοις και κατορθωματα. Και εν τουτωι
παλιν το πλεον του παθηματος εστιν, ουχι του κατορθωματος. Ειπων γαρ η επισυστασις
μου επηγαγεν· η μεριμνα πασων των εκκλησιων. Ουκ ειπεν η διορθωσις, αλλ' η
μεριμνα, οπερ παθηματος πλεον ην η κατορθωματος. Και τα εξης· τις ασθενει, φησι, και
ουκ ασθενω; Και παλιν· τις σκανδαλιζεται και ουκ εγω πυρουμαι; Ουκ ειπεν, απηλλαξα
του σκανδαλου, αλλ' εκοινωνησα της αθυμιας. Ειτα δεικνυς οτι ταυτα μαλιστα τας
αμοιβας εχει, ει καυχασθαι δει, τα της ασθενειας μου, ελεγε, καυχησομαι. Και ετερον
παλιν τοιουτον επαγει, την φυγην την δια της θυριδος, την δια της σαργανης, την δια
του τειχους. Τουτο δε του παθειν κακως ην. Ει τοινυν τα παθηματα μεγαλας εχει τας
αμοιβας, των δε παθηματων παντων χαλεπωτερον και οδυνηροτερον η αθυμια,
εννοησον οσον αι αντιδοσεις· ου γαρ παυσομαι συνεχως ταυτην σοι επαιδων την
επωιδην, ιν', οπερ υπεσχομην εν προοιμιοις, τουτο πληρωσω νυν απο της αθυμιας αυτης
υφαινων τους λογισμους τους την παραμυθιαν της ευθυμιας σοι τικτοντας. Ἵνα δε και
ετερωθεν μαθηις, οσον εστι το μετα παθηματων τι ποιειν γενναιον και οσον αποδει
τουτου το απονητι το αυτο ποιειν, ο Ναβουχοδονοσορ εκεινος ο Βαβυλωνιος εν
σκηπτροις και διαδηματι ζων ευαγγελικον ποτε κατωρθωσε λογον. Μετα γαρ την
καμινον των παιδων και την παραδοξοποιιαν εκεινην το κηρυγμα ανεδεξατο της
οικουμενης, ου δια γλωττης μονον, αλλα και δια γραμματων. Και πανταχου της γης
εγραψεν ουτως· Ναβουχοδονοσορ βασιλευς πασι τοις λαοις, φυλαις, γλωσσαις, τοις
οικουσιν εν πασηι τηι γηι· ειρηνη υμιν πληθυνθειη· τα σημεια και τα τερατα, α εποιησε
μετ' εμου ο Θεος ο υψιστος, ηρεσεν εναντιον εμου αναγγειλαι υμιν ως μεγαλα και
ισχυρα. Ἡ βασιλεια αυτου βασιλεια αιωνιος και η εξουσια αυτου εις γενεαν και γενεαν.
Και δογμα εθηκεν, οπως πας ο λαος, φυλη, γλωσσα, η, αν ειπηι ρημα κατα του θεου
Σεδραχ, Μισαχ, Ἀβδεναγω, εις απωλειαν εσται και ο οικος αυτων εις διαρπαγην. Και
προστιθησι· καθ' οτι ουκ εστι θεος ετερος, ος δυνησεται ρυσασθαι ουτως. Ειδες απειλην
εν τοις γραμμασιν; Ειδες φοβον; Ειδες διδασκαλιαν; Ειδες κηρυγμα υψηλον και
πανταχου της οικουμενης εκτεταμενα γραμματα; Τι ουν, ειπε μοι, τον αυτον τοις
αποστολοις μισθον ληψεται, επειδη ουτως ανεκηρυξε του Θεου την δυναμιν, επειδη
τοσαυτην σπουδην εποιησατο πανταχου καταγγειλαι τον λογον; Ουδε το πολλοστον μεν
ουν μερος, αλλα και μεθ' υπερβολης απασης καταδεεστερον, καιτοι γε αυτο το εργον
εκεινοις εποιησεν. Ἀλλ' επειδη πονος ουκ εστι συνεζευγμενος ουδε παθηματα, δια τουτο
υποτεμνεται τα της αντιδοσεως. Ουτος μεν γαρ μετ' εξουσιας και αδειας τουτο επραττεν,
δε
κωλυομενοι,
κοπτομενοι,
μαστιζομενοι,
ταλαιπωρουμενοι,
εκεινοι
κατακρημνιζομενοι, λιμωι τηκομενοι, καθ' εκαστην αποθνηισκοντες την ημεραν, την
ψυχην αυτων βασανιζομενοι, καθ' εκαστον των ασθενουντων ασθενουντες, καθ'
εκαστον των σκανδαλιζομενων πυρουμενοι και των πονων τουτων και της αθυμιας
μαλιστα ησαν αι πλειους αμοιβαι.
Ἕκαστος γαρ τον ιδιον μισθον ληψεται, φησι, κατα τον ιδιον κοπον· ου γαρ
παυσομαι αυτο συνεχως επιλεγων. ∆ια δη τουτο ο φιλανθρωπος Θεος πολλακις του
Παυλου παρακαλεσαντος των παθηματων αυτον και της αθυμιας και της οδυνης και
των κινδυνων απαλλαξαι ουκ επενευσεν. Ὑπερ τουτου τρις τον Κυριον παρεκαλεσα,
φησι, και ουκ επετυχον της αιτησεως. Τινος γαρ ενεκεν εμελλε ληψεσθαι μεγιστας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

αμοιβας; Ὅτι απραγμονως εκηρυξε τρυφων και εν ευθυμιαι διαγων; Ὅτι στομα διηρε και
γλωσσαν εκινησεν οικοι καθημενος; Ἀλλα τουτο και τωι τυχοντι ραιδιον ην και τωι
σφοδρα αναπεπτωκοτι και τον υγρον και διαλελυμενον ζωντι βιον. Νυν μεντοι των
τραυματων, των θανατων, των δρομων των κατα γην και θαλατταν, της αθυμιας αυτης,
των δακρυων, των οδυνων–τριετιαν γαρ, φησι, νυκτα και ημεραν μετα δακρυων
νουθετων ενα εκαστον υμων ου διελειπον–μετα πολλης της παρρησιας ληψεται τας
αντιδοσεις και τους στεφανους. Ταυτα ουν εννοων και λογιζομενος, οσον του οδυνηρου
και επιμοχθου βιου το κερδος, χαιρε και ευφραινου την επικερδη και μυριων γεμουσαν
στεφανων εκ πρωτης ηλικιας οδευων οδον και δια συνεχων και πυκνων παθηματων.
Και γαρ η του σωματος αρρωστια η ποικιλη και παντοδαπη και μυριων θανατων
χαλεπωτερα ουκ επαυσατο συνεχως πολιορκουσα και λοιδοριων δε και υβρεων νιφαδες
και συκοφαντιαι ου διελειπον κατα σου φερομεναι, αθυμιαι τε σοι πυκναι και συνεχεις
και πηγαι δακρυων δια παντος ηνωχλησαν του χρονου. Τουτων δε εκαστον και καθ'
εαυτο ηρκεσε τοις υπομεμενηκοσιν εις ωφελειαν πολλην. Ὅ τε γαρ Λαζαρος απο της
αρρωστιας μονης της αυτης εκοινωνησε τωι πατριαρχηι ληξεως. Και τωι τελωνηι δε αι
λοιδοριαι του Φαρισαιου δικαιοσυνην υπερβαινουσαν τον Φαρισαιον εκομισαν. Ὅ τε
κορυφαιος των αποστολων απο δακρυων το ελκος της χαλεπης εκεινης αμαρτιας
διωρθωσεν. Ὅταν ουν εκαστωι των προειρημενων εκαστον φαινηται και μονον εν των
παθηματων τουτων αρκεσαν, εννοησον ποσας αυτος ληψηι τας αμοιβας παντα ομου
μετα πολλης της υπερβολης υπομεινας και δια παντος του χρονου. Ουδεν γαρ ουδεν
ουτω λαμπρους ποιει και ζηλωτους και μυριων εμπιπλησιν αγαθων, ως πειρασμων
πληθος και κινδυνοι και πονοι και αθυμιαι και το διηνεκως επιβουλευεσθαι και παρ' ων
ουδαμως εχρην και πραως απαντα φερειν. Ἐπει και τον υιον του Ἰακωβ ουδεν ουτως
εποιησε μακαριον και ευδοκιμον ως η συκοφαντια τοτε εκεινη και το δεσμωτηριον και
η αλυσις και η εντευθεν ταλαιπωρια. Μεγα μεν γαρ αυτου και το της σωφροσυνης
κατορθωμα, οτε της αιγυπτιακης ακολασιας περιεγενετο και την αθλιαν γυναικα
εκεινην επι την αδικον καλουσαν αυτον ομιλιαν διεκρουσατο. Ἀλλ' ουχ ουτω μεγα
τουτο ως τα παθηματα. Ποιον γαρ εγκωμιον, ειπε μοι, το μη μοιχευσαι, μηδε μιαναι
ευνην ουδαμοθεν αυτωι προσηκουσαν, μηδε αδικησαι τον ευεργετησαντα, μηδε αισχυνηι
περιβαλειν του προστατου την οικιαν; Ἀλλα το ποιησαν αυτον μεγαν εκεινο μαλιστα
εστιν, ο κινδυνος, η επιβουλη, η μανια της αιχμαλωτου, η επενεχθεισα βια, το αφευκτον
δεσμωτηριον, ο θανατος, ονπερ αυτωι κατεσκευασεν η μοιχαλις, τα δικτυα α πανταχοθεν
ανεπετασεν, η κατηγορια, η συκοφαντια, η αλυσις, το μηδενος τυγχανειν των δικαιων,
μετα τον τοσουτον αθλον, υπερ ου στεφανουσθαι εχρην, ως καταδικον και υπευθυνον
επι το οχυρωμα αγεσθαι και μετα των τα εσχατα ημαρτηκοτων κατακλειεσθαι, ο
αυχμος, το σιδηριον, η του δεσμωτηριου ταλαιπωρια. Τοτε αυτον ορω λαμπρον
μειζονως η οτε επι του θρονου της Αιγυπτου καθημενος τον σιτον διενειμε τοις
δεομενοις και τον λιμον ελυσε και κοινος λιμην απασιν εγενετο. Τοτε ορω αυτον
φαιδρον, οτε αυτωι αι πεδαι και χειροπεδαι περιεκειντο η οτε εν ιματιοις λαμπροις την
τοιαυτην δυναστειαν περιεβεβλητο. Ὁ μεν γαρ πραγματειας ην καιρος και εμποριας
πολλης, ο του δεσμωτηριου λεγω, ο δε τρυφης και ανεσεως και τιμης πολλην μεν εχων
την ηδονην ου πολυ δε το κερδος. ∆ια τουτο ουδε ουτως αυτον μακαριζω τιμωμενον
υπο του πατρος, ως φθονουμενον υπο των αδελφων και συναικους εχοντα πολεμιους.
Και γαρ εκ πρωτης ηλικιας χαλεπος αυτωι αναρριπιζεται πολεμος, των πολεμουντων
εγκαλειν μεν εχοντων ουδεν, τηκομενων δε και διαρρηγνυμενων δια το πλειονος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

απολαυειν παρα του πατρος διαθεσεως, καιτοι γε το φιλτρον ο νομοθετης Μωυσης ουκ
εφησεν εξ αρετης του παιδος εχειν την αρχην, αλλ' απο του καιρου των ωδινων· επειδη
γαρ υστερον των αλλων ετεχθη, φησι, και εν εσχατωι γηραι–ποθεινα δε τα τοιαυτα
παιδια, ατε παρ' ελπιδα γεννωμενα–δια τουτο εφιλειτο. Ἠγαπα γαρ αυτον ο πατηρ,
φησιν, οτι υιος γηρως ην αυτωι. Ταυτα δε ο νομοθετης εγραψεν, ως εγωγε οιμαι, ου το
ον διηγουμενος, αλλα του πατρος την σκηψιν και την προφασιν. Ἐπειδη γαρ εωρα
φθονονουμενον το μειρακιον, παραμυθησασθαι το παθος των αδελφων βουλομενος
επλασεν αγαπης αιτιαν ου πολυν τικτουσαν αυτωι φθονον. Ὅτι γαρ ου τουτο αιτιον ην
του φιλτρου, αλλ' η ακμαζουσα της ψυχης αρετη και της ηλικιας ακμαιοτερα ουσα
δηλον εκ του Βενιαμιν. Ει γαρ δια τουτο εκεινος εφιλεητο, πολλωι μαλλον τον νεωτερον
αυτου φιληθηναι εχρην· μετα γαρ τον Ἰωσηφ εκεινος ετεχθη και ουτος μαλλον υιος
γηρως ην αυτωι. Ἀλλ', οπερ εφην, του πατρος ην το πλασμα. Ἀλλ' εξεκαιετο
σφοδροτερον η φλοξ και, επειδη ουδεν ισχυον ποιησαι τεως, κατηνεγκαν αυτωι ψογον
πονηρον, αισχραι περιεβαλον αιτιαι, την βαρβαρον γυναικα προφθασαντες οι αδελφοι
και πολλωι χειρους φανεντες αυτης· η μεν γαρ εις αλλοτριον, οι δε εις αδελφον εγινοντο
πονηροι. Και ουδε ενταυθα εστησαν της κακιας, αλλ' επηγωνιζοντο τοις προτεροις αει.
Και λαβοντες μονον εν ερημιαι και εσφαξαν και απεδοντο και δουλον αντ' ελευθερου
εποιησαν και δουλειαν την εσχατην· ουτε γαρ ομοφυλοις τισιν, αλλα βαρβαροις
ετερογλωσσοις και αυτοις εις βαρβαρον απιουσι χωραν εξεδωκαν τον αδελφον. Ὁ δε
Θεος λαμπροτερον αυτον ποιων ηνειχετο των γινομενων και εμακροθυμει κινδυνων
κινδυνους διαδεχομενων· μετα γαρ τον φθονον και την αισχραν διαβολην σφαγηναι
παρεδωκαν και δουλειαι σφαγης χαλεπωτεραι. Μη γαρ δη παραδραμηις απλως το
ειρημενον, αλλ' εννοησον ηλικον ην μειρακιον ευγενες, εν οικιαι πατρικηι τραφεν μετ'
ελευθεριας απασης, μετα αγαπης πατρος τοσαυτης, αθροον υπο αδελφων
απεμποληθηναι, ουδεν εχοντων εγκαλειν και βαρβαροις εκδοθηναι ετερογλωσσοις και
ηθεσιν αλλοκοτοις και αυτοθηριοις μαλλον η ανθρωποις και απολιν και μεταναστην
και οικετην και ξενον αντ' ελευθερου γενεσθαι και τοσαυτης απολαυοντα ευημεριας
προς την εσχατην κατενεχθηναι ταλαιπωριαν, δουλειας αηθη οντα μεθ' υπερβολης
απασης, πικροτατους λαβειν δεσποτας και προς αλλοτριαν και βαρβαρον μετενεχθηναι
γην. Ἀλλ' ουδε ενταυθα ιστατο τα δεινα, αλλ' επιβουλαι παλιν επιβουλας διεδεχοντο
μετα τα ονειρατα εκεινα τα θαυμαστα και την των αδελφων αυτου προσκυνησιν
προαναφωνουντα. Λαβοντες γαρ αυτον ου κατεσχον ουτοι οι εμποροι, αλλ' ετεροις
αυτον παλιν χειροσιν απεδοντο βαρβαροις.
Οισθα δε ηλικον εις συμφορας λογον το δεσποτας τοιουτους εκ τοιουτων
αμειβειν· τουτο γαρ δυσκολωτεραν ποιει την δουλειαν, οταν και ξεονι παλιν οι
κτωμενοι και των προτερων ωσι χαλεπωτεροι. Και γινεται εν Αιγυπτωι, τηι θεομαχωι
τοτε εκεινηι και μαινομενηι, οθεν τα αναισχυντα στοματα, οθεν αι βλασφημοι γλωσσαι.
Και γινεται παρ' Αιγυπτιοις, ων και εις ηρκεσε μονος τον μεγαν Μωυσεα δραπετην και
φυγαδα ποιησαι. Και επειδη μικρον ανεπνευσεν εκει του φιλανθρωπου Θεου του τα
παραδοξα οικονομουντος τον αγριον θηρα τον ωνησαμενον αυτον ποιησαντος
προβατον ευθεως αυτωι σκαμματα παρασκευαζεται παλιν και σταδιον και παλαισματα
και αγωνες και ιδρωτες σφαδροτεροι των προτερων. Ἰδουσα γαρ αυτον αδικοις
οφθαλμοις η κεκτημενη και τωι καλλει της οψεως αυτου χειρωθεισα και κατα κρατος
αλουσα τωι παθει λεαινα αντι γυναικος υπο της ακολαστου ταυτης επιθυμιας εγενετο.
Και παλιν συνοικος ο πολεμος ην εναντιαν τοις προτεροις την υποθεσιν εχων. Ἐκεινοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

μεν γαρ μισουντες αυτον εξεβαλον, αυτη δε ερωσα και περικαιομενη του νεανισκου. Και
ην διπλους, μαλλον δε τριπλους και πολλαπλους ο πολεμος ουτος. Μη γαρ, επειδη τα
δικτυα υπερηλατο και τον βροχον διετεμεν εν βραχειαι καιρου ροπηι, νομισηις
απραγμονως αυτον ηνυκεναι τον αθλον τουτον· και γαρ πολυν τον ιδρωτα υπεμεινε.
Και, ει βουλει τουτο σαφως μαθειν, εννοησον οιον εστι νεοτης και νεοτητος
ακμη· εν γαρ αυτωι τωι ανθει της ηλικιας τοτε ετυγχανεν, οτε σφοδροτερα της φυσεως η
φλοξ εγειρεται, οτε πολλη της επιθυμιας η ζαλη, οτε ασθενεστερος μεν ο λογισμος των
νεωτερων, αι δε ψυχαι ου σφοδρα φραττονται τηι συνεσει, ουδε πολλην της αρετης
ποιουνται σπουδην, αλλ' ο μεν χειμων των παθων χαλεπωτερος, ο δε τα παθη
κυβερνων λογισμος ασθενεστερος. Μετα δε της φυσεως και της ηλικιας πολλη και της
γυναικος η ακολασια. Και καθαπερ την βαβυλωνιαν καμινον αι περσικαι χειρες εκειναι
μετα πολλης ανηπτον της σπουδης δαψιλη τωι πυρι παρεχουσαι την τροφην και ποικιλα
υπεκκαυματα εμβαλλουσαι τηι φλογι, ουτω δη και τοτε η αθλια και ταλαιπωρος εκεινη
γυνη της καμινου ταυτης χαλεπωτεραν ανηπτε την φλογα μυρων οζουσα, επιτριμμασι
παρειων, υπογραφαις οφθαλμων, κατακεκλασμενηι φωνηι, κινημασι, βαδισμασι
διαθρυπτομενη, ιματιοις μαλακοις, περιβοληι χρυσιων, ετεραις τοιαυταις μυριαις
μαγγανειαις καταγοητευουσα το μειρακιον. Και καθαπερ τις θηρευτης δεινος,
δυσαλωτον μελλων χειρουσθαι ζωιον, απαντα κινει της τεχνης τα οργανα, ουτω δη και
αυτη την σωφροσυνην ειδυια του νεανισκου– ουδε γαρ εμελλεν εν τοσουτωι χρονωι
λανθανειν–πολλης ενομισεν αυτηι δειν παρασκευης επι την αιχμαλωσιαν του νεανισκου
και δια τουτο παντα εκινει της ακολασιας τα μηχανηματα και ουδε τουτοις ηρκειτο
μονοις, αλλα και καιρον και τοπον επετηρει προς την θηραν επιτηδειον. ∆ια τουτο ουδε
ευθεως αλουσα προσεβαλεν, αλλα πολυν ανεμεινε χρονον την πονηραν ταυτην
επιθυμιαν ωδινουσα και παρασκευαζομενη δεδοικυια μη τωι ταχει και ταις
εσχεδιασμεναις αυτης επιβουλαις διαφυγηι το θηραμα. Και τοτε ευρουσα μονον εν τωι
οικωι τα συνηθη ποιουντα ανασκαπτει βαθυτερον λοιπον το βαραθρον και τα πτερα της
ηδονης παντοθεν αναπετασασα, ωσπερ εν μεσοις δικτυοις λοιπον εχουσα τον νεον,
επεισερχεται και μονη μονον απολαβουσα. Μαλλον δε ου μονη· και γαρ την ηλικιαν και
την φυσιν και τα αυτης μηχανηματα συμπαροντα ειχεν αυτηι· ελκει λοιπον επι την
αδικον πραξιν προς βιαν τον γενναιον εκεινον. Τι του πειρασμου τουτου χαλεπωτερον;
Ποιας τουτο καμινου και φλογος ου σφοδροτερον; Νεον, σφριγωντα, δουλον, ερημον,
απολιν, ξενον, μεταναστην, υπο δεσποινης ουτως ακολαστου, καιομενης, ουτω
πλουτουσης και τοσαυτην δυναστειαν περιβεβλημενης, εν ερημιαι τοσαυτηι–συντελει
γαρ και τουτο προς την τοιαυτην αλωσιν– συνειλημμενον κατεχεσθαι τε και
κολακευεσθαι και προς ευνην αγεσθαι δεσποτικην και ταυτα μετα τοσουτους κινδυνους
και επιβουλας. Οισθα γαρ ως οι πολλοι, οταν τεταριχευμενοι τυγχανωσι και εν τοις
δεινοις ωσιν, ειτα εις τρυφην καλουμενοι και ανεσιν και τον υγρον και διαλελυμενον
βιον προθυμοτερον επιτρεχουσιν. Ἀλλ' ουκ εκεινος. Ἀλλ' εμενε δια παντων την οικειαν
καρτεριαν επιδεικνυμενος. Ἐγω τον θαλαμον εκεινον και την βαβυλωνιαν καμινον και
τον του ∆ανιηλ λακκον των λεοντων και την γαστερα του θαλαττιου θηριου, εις ην ο
προφητης ενεπεσε, θαρρων ισην αν προσειποιμι. Ἐκει μεν γαρ της επιβουλης η νικη
σωματος ην απωλεια, ενταυθα δε ψυχης πανωλεθρια και θανατος αθανατος και
συμφορα παραμυθιαν ουκ εχουσα.
Ου ταυτηι δε μονον χαλεπος ο λακκος ουτος ην, αλλ' οτι μετα της βιας και του
δολου και πολλης εγεμε της κολακειας, πολλου του ποικιλου και παντοδαπου πυρος, ου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

σωμα καιοντος, αλλ' αυτην την ψυχην. Και τουτο αυτο δηλων ο Σολομων, ο μαλιστα
ταυτα μετα ακριβειας ειδως, ηλικον εστι το γυναικι συλλαλειν ανδρα εχουσηι· αποδησει
τις, φησι, πυρ εν κολπωι, τα δε ιματια ου κατακαυσει; Ἢ περιπατησει τις επ' ανθρακων
πυρος, τους δε ποδας ου καταφλεξει; Ουτως ο πορευομενος προς γυναικα υπανδρον και
πας ο απτομενος αυτης ουκ αθωωθησεται. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· ωσπερ, φησιν,
ουκ ενι ομιλουντα πυρι μη κατακαιεσθαι, ουδε γυναιξι συνοντα διαφευγειν τον
εντευθεν εμπρησμον. Ουτος δε, ο πολλωι χαλεπωτερον ην, υπεμεινεν. Ου γαρ αυτος
αυτης ηψατο, αλλ' υπ' εκεινης κατειχετο μονος υπο μονης απειλημμενος, καιτοι
τοσουτοις ηδη κακοις κατειργασμενος και τοσαυταις τεταριχευμενος επιβουλαις και
ανεσεως επιθυμων και αδειας. Ἀλλ' ομως εν τοσουτοις δικτυοις ων και ποικιλον θηριον
ορων αυτωι προσβαλλον και δια παντων αυτον καταξεον, δια της αφης, δια της φωνης,
δια των ομματων, δια των χρωματων, δια της υπογραφης, δια των χρυσιων, δια των
μυρων, δια των ιματιων, δια του ηθους, δια του κοσμου του περικειμενου, δια της
μονωσεως, δια του λανθανειν, δια του πλουτου, δια της δυναστειας, εχουσαν μετα
τουτων συνεργον, οπερ εμπροσθεν ειπον, την ηλικιαν, την φυσιν, την δουλειαν, το εν
αλλοτριαι ειναι, πασαν ενικησε την φλογα εκεινην. Ἐγω τουτον τον πειρασμον και του
φθονου των αδελφων και του μισους του συγγενικου και της πρασεως και της των
βαρβαρων δεσποτειας και της μακρας αποδημιας και της εν αλλοτριαι διατριβης και του
δεσμωτηριου και της αλυσεως και του μακρου χρονου και της αυτοθι ταλαιπωριας πολυ
χαλεπωτερον ειναι φημι· και γαρ περι των εσχατων ο κινδυνος ην. Ἐπειδη δε και
τουτον διεφυγε τον πολεμον και εγενετο και ενταυθα πνευμα δροσου διασυριζον απο τε
της του Θεου χαριτος και της αρετης του νεου–τοσουτον γαρ αυτωι περιην αταραξια και
σωφροσυνη οτι και την εκεινης μανιαν καταλυσαι εσπουδασε–πλην, επειδη αυτος
εξηλθεν ανεπαφος, ωσπερ οι νεανισκοι την περσικην διαφυγοντες φλογα· ουδε γαρ
οσμη πυρος ην εν αυτοις, φησι–και σωφροσυνης μεγας αθλητης ανεδειχθη και
αδαμαντα εμιμησατο, ιδωμεν οιων ευθεως απελαυσε και τινα επαθλα διαδεχεται τον
στεφανιτην. Ἐπιβουλαι παλιν και βαραθρα και θανατος και κινδυνος και συκοφαντιαι
και μισος αλογον. Ἡ γαρ αθλια τοτε εκεινη θυμωι παραμυθειται τον ερωτα και παθος
αναπτει παθει και επιθυμιαι ακολαστωι προστιθησιν οργην αδικον. Και μετα την μοιχειαν
γινεται και ανδροφονος και πνεουσα θηριωδιας πολλης και φονιον βλεπουσα καθιζει
δικαστηριον διεφθαρμενον, τον δεσποτην τον εκεινου, τον ανδρα τον εαυτης, τον
βαρβαρον, τον Αιγυπτιον και εισαγει κατηγοριαν αμαρτυρον και ουδε αφιησιν εισελθειν
εις δικαστηριον τον εγκαλουμενον, αλλ' ηρεμα κατηγορει, τηι τε ανοιαι και τηι ευνοιαι
του δικαζοντος, τηι τε αξιοπιστιαι του οικειου προσωπου και το δουλον ειναι τον
εγκαλουμενον θαρρουσα και τα εναντια ειπουσα των γενομενων, εκρατησε του
δικαστου και την νικωσαν επεισε ψηφον εξενεγκειν και καταδικασαι τον ανευθυνον και
τιμωριαν επιθειναι χαλεπωτατην και δεσμωτηριον ευθεως και απαγωγη και αλυσις. Και
μηδε ιδων δικαστην κατεκριθη ο θαυμαστος εκεινος ανηρ και το δη χαλεπωτερον
κατεκρινετο ως μοιχος, ως δεσποτικης επιθυμησας ευνης, ως αλλοτριον διορυξας
γαμον, ως αλους, ως εληλεγμενος· ο τε γαρ δικαστης η τε κατηγορος παρα τοις πολλοις
την αληθειαν ουκ ειδοσιν η τε τιμωρια αξιοπιστον ποιει το δραμα φαινεσθαι.
Ἀλλ' ουδεν τουτων εφοβισεν εκεινον, ουτε ειπεν· αυται των ονειρατων αι
αμοιβαι; Τουτο των οψεων το τελος; Ταυτα της σωφροσυνης τα επαθλα, κρισις αλογος
και ψηφος αδικος και πονηρα παλιν υποληψις; Ὡς γαρ ηταιρικως εξεβληθην εναγχος
της πατρυας οικιας, ως μοιχος και σωφροσυνην διορυξας γυναικος εις δεσμωτηριον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

εισαγομαι νυν και ταυτα περι εμου παντες ψηφιζονται. Και οι μεν αδελφοι οι μελλοντες
με προσκυνειν–τουτο γαρ τα ονειρατα εδηλου–εν ελευθεριαι και αδειαι και τρυφηι και
πατριδι και οικιαι πατρυαι, εγω δε ο μελλων αυτων κρατειν μετα τυμβωρυχων, ληιστων,
βαλαντιοτομων ενταυθα δεδεμαι ουτε μετα το της πατριδος εκπεσειν, θορυβων
απηλλαγμενος και πραγματων. Ἀλλα και εν αλλοτριαι παλιν βαραθρα ημας και ξιφη
ηκονημενα διαδεχεται. Και η μεν τοιαυτα δρασασα και συκοφαντησασα και δι'
εκατερων των τολμηματων αποτμηθηναι δικαια χορευει και σκιρται νυν, ωσπερ επι
τροπαιοις και λαμπροις επινικιοις εστεφανωμενη, εγω δε ο μηδεν ηδικηκως την
εσχατην τινω δικην. Ουδεν τουτων εκεινος ειπεν, ουδε ενενοησεν, αλλ', ωσπερ αθλητης
δια στεφανων οδευων, ουτως εχαιρε και ευφραινετο, ουτε τοις αδελφοις, ουτε τηι
μοιχαλιδι μνησικακων. Ποθεν τουτο δηλον; Ἐξ ων αυτος προς τινα των αυτοθι
δεδεμενων διελεχθη ποτε. Τοσουτον γαρ απειχεν υπο αθυμιας αλωναι, οτι και ετεροις
ελυσε λυπας. Ἐπειδη γαρ ειδε τινας αυτοθι τεταραγμενους και αθυμουντας, προσηλθεν
ευθεως την αιτιαν εισομενος και μαθων οτι εξ οψεως ονειρατων ο θορυβος ελυσε τα
ονειρατα. Ειτα παρακαλων αναμνησαι τον βασιλεα της απαλλαγης ενεκεν της αυτου–ει
γαρ και γενναιος και θαυμαστος ην, αλλ' ανθρωπος ην και ουκ εβουλετο ταις αλυσεσιν
ενταλαιπωρεισθαι εκειναις–παρακαλων τοινυν μνησθηναι αυτου προς βασιλεα και
πεισαι αφειναι αυτον των δεσμων και αναγκαζομενος και την αιτιαν ειπειν, δι' ην
εβεβλητο, ωστε και εκεινον τον υπερ αυτου δεομενον ευπροσωπον εχειν προφασιν της
υπερ αυτου συνηγοριας, ουδενος εμνημονευσε των ηδικηκοτων. Ἀλλ' απαλλαξας
εαυτον των εγκληματων εστη μεχρι τουτου μονον και ου προσεθηκε τους εις αυτον
πεπλημμεληκοτας. Και γαρ εγω, φησι, κλοπηι εκλαπην εκ γης Ἑβραιων και ωδε ουκ
εποιησα ουδεν και ενεβαλον με εις τον λακκον τουτον. Και τινος ενεκεν ου λεγεις την
πορνην, την μοιχαλιδα, τους αδελφους τους αδελφοκτονους, τον φθονον, τον φονον,
την πρασιν, την μανιαν της δεσποινης, την εφοδον, την ακολασιαν, τα δικτυα, τα
μηχανηματα, την συκοφαντιαν, την αδικον κρισιν, τον διεφθαρμενον δικαστην, την
παρανομον αποφασιν, την καταδικην, την ουκ εχουσαν λογον; ∆ιατι ταυτα σιγαις και
κρυπτεις; Ὅτι μνησικακειν ουκ οιδα, φησιν, οτι εμοι ταυτα στεφανοι και βραβεια και
μειζονος εμποριας υποθεσις. Ειδες ψυχην φιλοσοφον; Ειδες οργης καθαραν και των
δικτυων υψηλοτεραν; Ειδες συναλγουντα τοις ηδικηκοσι μαλλον η μνησικακουντα,
ωστε γαρ μητε αδελφον εις μεσον ενεγκειν, μητε την αιμοβορον εκεινην; Κλοπηι, φησιν,
εκλαπην εκ γης Ἑβραιων και ωδε ουκ εποιησα ουδεν. Και ουδαμου προσωπου μεμνηται,
ουδε του λακκου, ουδε αλλου τινος.
Ἀλλ' ομως και μετα ταυτα αυτον ουχ ο τυχων διεδεξατο πειρασμος. Ὁ γαρ
τοσαυτης παρ' αυτου παρακλησεως τυχων και των δεσμων κατα την τουτου προρρησιν
ελευθερωθεις και επι την προτεραν ανακληθεις τιμην της ευεργεσιας επελαθετο και της
του δικαιου ικετηριας. Και ο μεν οικετης εν βασιλικαις ην αυλαις πολλης απολαυων
ευημεριας, ο δε υπερ τον ηλιον λαμπων και ουτω φαιδρας αφιεις της αρετης τας
ακτινας ετι το δεσμωτηριον ᾤκει και ουδεις ην ο αναμιμνηισκων τον βασιλεα· εχρην γαρ
πλειους αυτωι πλακηναι στεφανους και μειζονα παρασκευασθηναι βραβεια. ∆ιο και
μακροτεροι των δρομων οι διαυλοι τοτε επηγνυντο εωντος μεν του Θεου μενειν τα
σκαμματα, ου μην τελεον εγκαταλειποντος, αλλα τοσουτον συγχωρουντος τοις
επιβουλευουσι τα αυτων επιδεικνυσθαι, οσον μηδε αφανισαι τον αθλητην, μηδε
εκποδων ποιησαι της αρετης τον ανταγωνιστην. Εις λακκον μεν γαρ αυτον εμβληθηναι
συνεχωρησε και το ιματιον αιμαχθηναι, εις δε σφαγην αυτον ελθειν ουκ αφηκεν, αλλα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

συνεβουλευσε μεν τουτο ο αδελφος, το δε παν της του Θεου προνοιας εγενετο. Τουτο
και επι της αιγυπτιακης συνεβη γυναικος. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, ο θερμος ουτω και
οργιλος–και γαρ τουτο μεθ' υπερβολης αυτοις προσεστι το παθος–ον επιστευσεν ειναι
μοιχον και την γυναικα ηδικηκεναι την αυτου, ουκ απετεμεν ευθεως, ουδε πυρι
παραδεδωκεν, αλλ' ουτως αλογιστος ων, ως εκ μιας μοιρας αποφηνασθαι και μηδε
λογου μεταδουναι τωι εγκαλουμενωι εν τωι καιρωι της τιμωριας πολλην επιεικειαν
επεδειξατο; Και ταυτα ορων την γυναικα μαινομενην, λυττωσαν, βιαν αποδυρομενην,
τα ιματια διερρωγοτα περιφερουσαν και μειζονως και εντευθεν εκκαιομενην και
θρηνουσαν και ολοφυρομενην. Ἀλλ' ομως τουτων ουδεν αυτον εις σφαγην εξεβαλε.
Ποθεν, ειπε μοι, ουκ ευδηλον οτι ο τους λεοντας χαλινωσας και την καμινον
καταψυξας, ουτος και του θηριου τουτου τον αμετρον επεσχε θυμον και την αφατον
οργην εσβεσεν ως κερασθηναι συμμετρως την τιμωριαν; Τουτο και εν τωι δεσμωτηριωι
συμβαν ιδοι τις αν. ∆εθηναι μεν γαρ αυτον συνεχωρησε και μετα των καταδικων ειναι,
της δε του δεσμοφυλακος απηνειας εξηρπασεν–οισθα γαρ οιον εστι δεσμοφυλαξ, αλλ'
εκεινωι τοτε πραος και ημερος ην–και ου μονον ου κατετεινεν αυτον πονοις τισιν, αλλα
και αρχοντα παντων εποιησε των αυτοθι. Και ταυτα ως μοιχον δεξαμενος καταδικον
και μοιχον επισημον· ου γαρ εις οικιαν ευτελη, αλλα μεγαλην και λαμπραν το δραμα
τουτο τετολμησθαι ενομιζετο. Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων εκεινον εφοβισεν, ουδε επεισεν
εκεινωι γενεσθαι χαλεπον, αλλ' οι στεφανοι απο των παθηματων επλεκοντο και η του
Θεου συμμαχια μετα πολλης επερρει της δαψιλειας. Ἐβουλομην και ετερον προσθειναι
τηι επιστοληι μηκος, αλλ', επειδη και τουτο μετα πολλης της περιουσιας οιμαι το μετρον
υπερβεβηκεναι ενταυθα καταλυσας τον λογον εκεινο παρακαλω σου την ευλαβειαν,
οπερ αει διετελεσα παρακαλων. Ἀθυμιας μεν απαλλαττεσθαι, δοξαζειν δε τον Θεον,
οπερ αει πεποιηκας και ποιων διατελεις, χαριτας ομολογων υπερ παντων αυτωι των
χαλεπων τουτων και οδυνηρων. Ουτω γαρ και αυτος μειζονα αγαθα καρπωσηι και τωι
διαβολωι καιριαν δωσεις πληγην και ημιν πολλην παρεξεις παρακλησιν και της αθυμιας
το νεφος μετα πολλης αφανισαι δυνησηι της ευκολιας και καθαρας απολαυσαι γαληνης.
Μη δη καταμαλακιζου, αλλ' ανενεγκων απο του καπνου τουτου–καπνος γαρ–και, εαν
θεληις, ραιδιον διασκεδασεις πασαν την αθυμιαν ταυτην, δηλον τουτο παλιν ποιησον
ημιν, ινα και πορρωθεν οντες πολλην απο των τοιουτων γραμματων καρπωσωμεθα την
ευφροσυνην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24


