In epistulam ad Philemonem (homiliae 13)
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ, ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ, ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ. ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΕΙΣ ΤΗΝ
ΠΡΟΣ ΦΙΛΗΜΟΝΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗΝ.
62.701 ΥΠΟΘΕΣΙΣ.
Πρωτον αναγκαιον την υποθεσιν ειπειν της επιστολης, ειτα και τα
ζητουμενα. Τις ουν η υποθεσις; Φιλημων ανηρ τις των θαυμαστων και γενναιων (οτι
γαρ θαυμαστος ην, δηλον απο του και την οικιαν αυτου πασαν ειναι πιστην, και
ουτω πιστην, ως και Ἐκκλησιαν αυτην ονομαζεσθαι. ∆ια τουτο και γραφων ελεγε·
Και τηι κατ' οικον σου Ἐκκλησιαι. Μαρτυρει δε αυτωι και πολλην υπακοην, και οτι
σπλαγχνα των αγιων ανεπεπαυτο εις αυτον. Και αυτος δε γραφων εν ταυτηι τηι
επιστοληι παρηγγελλεν αυτωι ετοιμασαι ξενιαν. Ουτω μοι δοκει καταγωγιον ειναι
αγιων η οικια η εκεινου παντων ενεκεν).
Ουτος δη ουν ο θαυμαστος ανηρ παιδα τινα ειχεν Ὀνησιμον. Ὁ τοινυν
Ὀνησιμος ουτος κλεψαςτι παρα του δεσποτου, εδραπετευσεν· οτι γαρ εκλεψεν,
ακουσον τι φησιν· Ει δε τι ηδικησε σε, η οφειλει, εγω αποτισω. Ἐλθων τοινυν προς
τον Παυλον εις την Ῥωμην, και ευρων αυτον εν τωι δεσμωτηριωι, και απολαυσας της
παρ' αυτου διδασκαλιας, και του βαπτισματος ετυχεν εκει. Ὅτι γαρ εκει ετυχε της
του βαπτισματος δωρεας, δηλον εκ του ειπειν· Ὃν εγεννησα εν τοις δεσμοις μου. Ὁ
τοινυν Παυλος γραφει συνιστων αυτον προς τον δεσποτην, ωστε παντων ενεκεν
λυσιν γενεσθαι, και 62.702 προσιεσθαι αυτον ως αναγεννηθεντα νυν. Ἀλλ' επειδη
τινες φασι, περιττον ειναι το και ταυτην προσκεισθαι την επιστολην, ει γε υπερ
πραγματος μικρου ηξιωσεν, υπερ ενος ανδρος, μαθετωσαν οσοι ταυτα εγκαλουσιν,
οτι μυριων εισιν εγκληματων αξιοι. Ου μονον γαρ τας ουτω μικρας επιστολας, και
υπερ ουτω πραγματων αναγκαιων επεσταλμενας εδει εγγεγραφθαι· αλλ' ειθε γαρ
ενην ευπορησαι του την ιστοριαν ημιν παραδιδοντος των αποστολων, ου λεγω υπερ
ων εγραψαν και διελεχθησαν, αλλα και την αλλην αυτων αναστροφην, και τι
εφαγον και ποτε εφαγον, ποτε εκαθισαν και που εβαδισαν, και τι καθ' εκαστην
ημεραν διεπραξαντο, εν ποιοις μερεσι γεγονασι, και εις ποιαν οικιαν εισηλθον, και
που κατηχθησαν, και μετα ακριβειας απαντα διηγησασθαι· ουτω παντα τα παρ'
αυτων γενομενα πολλης ωφελειας γεμει.
Ἀλλ' επειδη μη ισασιν οι πλειους το κερδος το εντευθεν, δια τουτο μεμφεσθαι
επιχειρουσιν. Ει γαρ τοπους ορωντες μονον, ενθα εκαθισαν η εδεθησαν, τοπους
αψυχους, πολλακις 62.703 εκει παραπεμπομεν την διανοιαν, και φανταζομεθα
αυτων την αρετην, και διανισταμεθα και προθυμοτεροι γινομεθα· ει τα ρηματα και
τας ετερας αυτων πραξεις ηκουσαμεν, πολλωι μαλλον. Ἀλλα περι μεν φιλου τις
ερωται, που διαγει, τι πραττει, που προεισι· περι δε των κοινων της οικουμενης
διδασκαλων ουκ εδει ταυτα μαθειν, ειπε μοι; Ὅταν γαρ τις πνευματικως ζηι, και
σχηματα και βαδισματα, και ρηματα και πραγματα του τοιουτου, και παντα απλως
τους ακουοντας ωφελει, και ουδεν εμποδιζει ουδε κωλυμα γινεται. Πλην οτι περι
αναγκαιων η επιστολη διεπεμπετο, μαθειν υμας χρησιμον. Ὅρα τοινυν, ποσα
κατορθουται εντευθεν. Ἓν μεν και πρωτον, το σπουδαιον τινα ειναι περι παντα. Ει
γαρ Παυλος υπερ δραπετου, υπερ ληιστου και κλεπτου τοσαυτην ποιειται προνοιαν,
και ου παραιτειται μετα τοσουτων αυτον εγκωμιων παραπεμψαι, ουδε αισχυνεται,
πολλωι μαλλον ουδε ημας προσηκει ραιθυμους ειναι περι τα τοιαυτα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

∆ευτερον, οτι το δουλικον γενος ου δει απογινωσκειν, καν εις εσχατην ελασηι
κακιαν. Ει γαρ ο κλεπτης, ο δραπετης ουτως εγενετο εναρετος, ως θελειν τον
Παυλον κοινωνον αυτον καταστησαι, και γραφων ελεγεν· Ἵνα υπερ σου διακονηι
μοι· πολλωι μαλλον ελευθερους απογινωσκειν ου χρη. Τριτον, οτι τους δουλους
αποσπαιν των δεσποτων ου προσηκει. Ει γαρ Παυλος, ο ουτω θαῤρων τωι Φιλημονι,
τον Ὀνησιμον, τον ουτως ευχρηστον και χρησιμον αυτωι προς διακονιαν, ουκ
ηθελησε κατασχειν παρα γνωμην του δεσποτου· πολλωι μαλλον ημας τουτο ποιειν
ου χρη. Ει γαρ θαυμαστος εστιν ο οικετης, ταυτηι μαλιστα μενειν αυτον χρη εν τηι
δουλειαι, και την δεσποτειαν επιγινωσκειν, ινα αιτιος πασι τοις εν τηι οικιαι ωφελειας
γενηται. Τι τον λυχνον απο της λυχνιας επι τον μοδιον αγεις; Ειθε τους εξωθεν εις
τας πολεις εισωθειν ενην. Τι 62.704 ουν, φησιν, αν και αυτος φαυλος γενηται; ∆ια τι,
ειπε μοι, παρακαλω; οτι προς πολιν εισηλθεν; Ἀλλ' εννοει, οτι και εξω ων
φαυλοτερος εσται· ο γαρ ενδον φαυλος γενομενος, πολλωι μαλλον εξω ων· ενταυθα
μεν γαρ και της αναγκαιας φροντιδος απηλλακται, του δεσποτου μεριμνωντος· εκει
δε η περι τουτων φροντις ισως απαξει αυτον και των αναγκαιοτερων και
πνευματικωτερων.
∆ια τουτο και ο μακαριος Παυλος την αριστην αυτοις εισαγων συμβουλην
ελεγε· ∆ουλος εκληθης; μη σοι μελετω· αλλ' ει και δυνασαι ελευθερος γενεσθαι,
μαλλον χρησαι· τουτεστι, Τηι δουλειαι παραμενε. Το δε παντων αναγκαιοτερον, ινα
μη ο λογος του Θεου βλασφημηται, καθως και αυτος γραφων ελεγεν. Ὅσοι εισιν υπο
ζυγον δουλοι, τους ιδιους δεσποτας πασης τιμης αξιους ηγεισθωσαν, ινα μη το ονομα
του Θεου και η διδασκαλια βλασφημηται. Ἐρουσι γαρ και Ἕλληνες, οτι δυναται και
δουλευων ευαρεστειν τωι Θεωι· επει εις αναγκην καθιστανται πολλοι του
βλασφημειν και λεγειν, επι ανατροπηι των παντων ο Χριστιανισμος εις τον βιον
εισενηνεκται, των δεσποτων αφαιρουμενων τους οικετας, και βιας το πραγμα εστιν.
Ειπω τι και ετερον; ∆ιδασκει ημας μη επαισχυνεσθαι τους οικετας, ει εναρετοι ειεν.
Ει γαρ Παυλος, παντων ανθρωπων θαυμασιωτερος, τοσαυτα περι τουτου φησι,
πολλωι μαλλον ημεις περι των ημετερων. Τοσουτων ουν οντων κατορθωματων,
καιτοι ουπω παντα ειρηκαμεν, περιττον τις ηγειται το και ταυτην την επιστολην
εντεταχθαι; Και πως ουκ εσχατης ανοιας αν ειη; Προσεχωμεν τοινυν, παρακαλω, τηι
παρα του Ἀποστολου γραφεισηι επιστοληι· τοσαυτα γαρ ηδη κερδαναντες, πλειονα
κερδανουμεν απο της υφης.

62.703 ΟΜΙΛΙΑ Αʹ.
Παυλος δεσμιος Ἰησου Χριστου, και Τιμοθεος ο αδελφος,
Φιλημονι τωι αγαπητωι και συνεργωι ημων, και Ἀπφιαι τηι αγαπητηι, και
Ἀρχιππωι τωι συστρατιωτηι ημων, και τηι κατ' οικον σου Ἐκκλησιαι· χαρις
υμιν και ειρηνη απο Θεου Πατρος ημων, και Κυριου Ἰησου Χριστου.
αʹ. Ὑπερ οικετου προς δεσποτην εστι ταυτα. Ευθεως απο του προοιμιου το
φρονημα αυτου κατεσπασεν, ουκ αφηκεν επαισχυνθηναι, τον θυμον εσβεσε, δεσμιον
εαυτον καλων κατενυξε και συνεστειλεν, ουδεν τα παροντα εποιησε δοκειν ειναι
πραγματα. Ει γαρ δεσμος ουκ αισχυνη δια τον Χριστον, αλλα και καυχημα, πολλωι
μαλλον δουλεια ουκ επονειδιστον. Και ταυτα λεγει ουκ επαιρων εαυτον, αλλα
συμφεροντως τουτο ποιων, και το αξιοπιστον εντευθεν δεικνυς, ουχ εαυτου ενεκεν,
αλλ' υπερ του την χαριν ετοιμοτερον λαβειν· ως αν ει ελεγε, ∆ι' υμας τον δεσμον
τουτον περικειμαι· ωσπερ ουν και ειπεν αλλαχου, εκει μεν την κηδεμονιαν δεικνυς,
ενταυθα δε το αξιοπιστον. Ουδεν του καυχηματος τουτου μειζον του ακουειν, ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

στιγματιας του Χριστου, Ἐγω γαρ τα στιγματα του Χριστου, φησι, βασταζω. Ὁ
δεσμιος του Χριστου. ∆ια γαρ αυτον δεδετο.
Τις 62.704 ουκ αν αιδεσθειη, τις ουκ αν δυσωπηθειη, Χριστου δεσμα ακουων;
τις ουκ αν και την ψυχην προοιτο, μητι γε οικετην ενα; Και Τιμοθεος ο αδελφος.
Συμπαραλαμβανει και ετερον μεθ' εαυτου, ωστε κακεινον υπο πολλων αξιουμενον
μαλλον ειξαι και δουναι την χαριν. Φιλημονι τωι αγαπητωι, και συνεργωι ημων. Ει
αγαπητος, ου τολμα το θαῤρειν ουδε προπετεια, αλλα πολλης φιλιας δειγμα· ει
συνεργος, ου μονον αξιουσθαι υπερ των τοιουτων, αλλα και χαριν ειδεναι οφειλει·
εαυτωι γαρ χαριζεται, το αυτο εργον οικοδομειται. Ὥστε και χωρις αξιωσεως ετεραν
αναγκην, φησιν, εχεις του δουναι την χαριν· ει γαρ τωι Ευαγγελιωι εστι χρησιμος, συ
δε εις το Ευαγγελιον σπουδαζεις, αρα ουκ αξιωθηναι, αλλ' αξιωσαι οφειλεις. Και
Ἀπφιαι τηι αγαπητηι. Ἐμοι δοκει συμβιον ειναι τουτου. Ὅρα Παυλου το ταπεινον· και
Τιμοθεον παραλαμβανει προς την αξιωσιν, και ου τον ανδρα μονον αξιοι, αλλα και
την γυναικα, και ετερον τινα ισως φιλον. Και Ἀρχιππωι, φησι, τωι συστρατιωτηι ημων.
Ουκ εξ επιταγματος βουλομενος τα τοιαυτα ανυειν, ουδε αγανακτων, ει μη ευθεως
κελευσαντι υπακουει, αλλ' απερ αν ανηρ 62.705 αγνωστος εποιει, ταυτα ποιειν
κακεινους αξιοι, ωστε αντιλαβεσθαι της δεησεως.
Ου γαρ το παρα πολλων αξιουσθαι μονον, αλλα και το προς πολλους την
δεησιν γενεσθαι, φερει τι εις το ανυσθηναι το αξιουμενον. ∆ια τουτο ελεγε· Και
Ἀρχιππωι τωι συστρατιωτηι ημων. Ει συστρατιωτης ει, και εν τουτοις κοινωνειν
οφειλεις. Ουτος δε εστιν Ἄρχιππος, περι ου γραφων Κολοσσαευσιν ελεγεν· Ειπατε
Ἀρχιππωι, βλεπε την διακονιαν, ην παρελαβες εν Κυριωι, ινα αυτην πληροις. ∆οκει
μοι ουτος και ειναι των εν κληρωι κατειλεγμενων· ον και παραλαμβανει εις την
αξιωσιν, και συστρατιωτην καλει, ωστε παντι τροπωι συναρασθαι. Και τηι κατ' οικον
σου Ἐκκλησιαι. Ουδε δουλους παρηκεν ενταυθα· οιδε γαρ πολλακις και ρηματα
δουλων ανατρεψαι δυναμενα τον δεσποτην, και μαλιστα οταν υπερ δουλου η
αξιωσις ηι· οι δε μαλιστα παροξυνοντες, ισως εκεινοι ησαν. Ου τοινυν αφιησιν
αυτους εις φθονον εμπεσειν, τηι προσηγοριαι τιμησας μετα των δεσποτων. Ἀλλ' ουδε
τον δεσποτην αγανακτησαι συγχωρει. Ει μεν γαρ ονομαστι ειπεν, ισως αν
ηγανακτησεν· ει δε μη εμνησθη, καν εδυσχερανεν.
Ὅρα ουν, πως συνετως ευρε δια του μνησθηναι και τουτους τηι μνημηι
τιμησαι, κακεινον μη πληξαι. Το γαρ της Ἐκκλησιας ονομα ουκ αφιησι τους
δεσποτας αγανακτειν, ει γε συναριθμοιντο τοις οικεταις. Και γαρ η Ἐκκλησια ουκ
οιδε δεσποτου, ουκ οιδεν οικετου διαφοραν· απο κατορθωματων και αμαρτηματων
τουτον κακεινον οριζει. Ει τοινυν Ἐκκλησια εστι, μη αγανακτει, οτι μετα σου
προσηγορευθη ο δουλος· Ἐν γαρ Χριστωι Ἰησου ου δουλος, ουκ ελευθερος· Χαρις
υμιν και ειρηνη. Εις υπομνησιν αυτον ηνεγκε των οικειων αμαρτηματων, της
χαριτος υπομνησας. Ἐννοησον, φησιν, οσα σοι συνεχωρησεν ο Θεος, πως χαριτι συ
εσωθης· μιμησαι τον ∆εσποτην. Ἐπευχεται δε αυτωι την ειρηνην· εικοτως. Τοτε γαρ
παραγινεται και αυτη, οταν μιμωμεθα αυτον, οταν επιμενηι η χαρις· επει κακεινος ο
δουλος ο περι τον συνδουλον ανηλεης γεγονως, εως οτε ουκ απηιτει τα εκατον
δηναρια, και η χαρις εμενεν η δεσποτικη· επειδη δε απηιτησεν, αφηιρεθη και
παρεδοθη τοις βασανισταις.
βʹ. Ταυτα δη και ημεις εννοουντες, οικτιρμονες ωμεν, συγγνωμονικοι περι
τους αμαρτανοντας εις ημας. Ἑκατον δηναρια εστιν ενταυθα τα εις ημας
αμαρτηματα, τα δε εις τον Θεον παρ' ημων, μυρια ταλαντα. Ἴστε δε, οτι και τηι
ποιοτητι των προσωπων τα αμαρτηματα κρινονται. Οιον τι λεγω· Ὁ τον ιδιωτην
υβρισας, ημαρτεν, αλλ' ουχ ομοιως ως ο τον αρχοντα· και μειζονως τουτου ο τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

μειζονα αρχοντα, αλλ' ουχ ομοιως ο τον ελαττονα· ο δε τον βασιλεα, πολλωι πλεον·
και η μεν υβρις εστιν η αυτη, τηι δε υπεροχηι του προσωπου μειζων γινεται. Ει δε ο
βασιλεα υβριζων, αφορητον εχει την τιμωριαν δια την του προσωπου αξιοπιστιαν, ο
τον Θεον υβριζων ποσων εσται υπευθυνος ταλαντων; Ὥστε καν τα αυτα εις τον
Θεον αμαρτανωμεν, απερ εις τους ανθρωπους, ουδε ουτω το ισον εστιν, αλλ' οσον
μεσον Θεου και ανθρωπων, τοσουτον των αμαρτηματων εκεινων και τουτων. Νυν
δε και πλειονα ευρισκω τα αμαρτηματα, ου τηι υπεροχηι του προσωπου μεγαλα μονον
γινομενα, αλλα και αυτηι τηι φυσει· και φρικτος μεν ο λογος, ον μελλω λεγειν, και
φοβερος οντως, πλην αναγκη λεχθηναι, ινα καν ουτως ημων την διανοιαν 62.706
κατασεισηι και παρασαλευσηι, δεικνυς οτι πολλωι πλεον ανθρωπους φοβουμεθα η τον
Θεον, και τιμωμεν ανθρωπους η τον Θεον. Σκοπει γαρ· Ὁ μοιχευων οιδεν, οτι Θεος
αυτον οραι, και τουτου μεν καταφρονει· αν δε ανθρωπος ιδηι, κατεχει την επιθυμιαν.
Ὁ τοιουτος ουχι προτιμαι ανθρωπους μονον Θεου, ουχι μονον υβριζει τον Θεον, αλλα
και το πολλωι χαλεπωτερον, εκεινους δεδοικως, τουτου καταφρονει. Ἂν μεν γαρ
εκεινους ιδηι, κατεχει την φλογα της επιθυμιας· μαλλον δε ποιαν φλογα; ουκ εστι
φλοξ, αλλα υβρις.
Ει μεν γαρ μη εξην γυναικι κεχρησθαι, εικοτως φλοξ το πραγμα ην, νυνι δε
υβρις και στρηνος· αν μεν γαρ ανθρωπους ιδηι, ισταται της μανιας, της δε του Θεου
μακροθυμιας ελαττον φροντιζει. Παλιν ετερος, ο κλεπτων συνοιδεν οτι αρπαζει, και
ανθρωπους μεν πειραται απατησαι, και απολογειται προς τους εγκαλουντας, και
σχημα περιτιθησι τηι απολογιαι· τον δε Θεον μη δυναμενος πεισαι, ου φροντιζει, ουδε
αιδειται, ουδε τιμαι. Καν μεν ο βασιλευς κελευσηι απεχεσθαι των ετερου χρηματων,
μαλλον δε και τα αυτου δουναι, παντες ετοιμως εισφερομεν· του δε Θεου
κελευοντος μη αρπαζειν, μηδε τα ετερων συναγειν, ουκ ανεχομεθα. Ὁραις, οτι
προτιμωμεν ανθρωπους του Θεου; Φορτικον το ρημα και επαχθες· αλλα δειξατε οτι
φορτικον, φευγετε το εργον· ει δε το εργον ου δεδοικατε, πως υμιν πιστευσαι
δυναμαι λεγουσιν, οτι Τα ρηματα δεδοικαμεν, και βαρεις ημας; Ὑμεις εαυτους τωι
εργωι βαρειτε, και ουδεις λογος· εγω δε αν τα ρηματα ειπω, ων υμεις τα πραγματα
πραττετε, αγανακτειτε· και πως ουκ ατοπον; Γενοιτο ψευδος ειναι τα παρ' εμου.
Βουλομαι αυτος λοιδοριας δοξαν λαβειν κατ' εκεινην την ημεραν, ως εικη και ματην
λοιδορησαμενος υμας, η ιδειν υπερ τοιουτων εγκαλουμενους. Ου μονον δε αυτοι
ανθρωπους προτιματε του Θεου, αλλα και ετερους αναγκαζετε. Πολλοι πολλους
οικετας ηναγκασαν, και παιδας· οι μεν εις γαμους ειλκυσαν μη βουλομενους, οι δε
υπηρετησασθαι διακονιαις ατοποις, και ερωτι μιαρωι και αρπαγαις και πλεονεξιαις
και βιαις· ωστε διπλουν ειναι το εγκλημα, και μηδε απο της αναγκης δυνασθαι
συγγνωμην αυτους ευρεσθαι.
Ει γαρ αυτος ακων πραττεις τα πονηρα και δια το επιταγμα του αρχοντος,
μαλιστα μεν ουδε ουτως ικανη η απολογια, πλην χαλεπωτερα γινεται η αμαρτια,
οταν και εκεινους αναγκαζηις τοις αυτοις περιπιπτειν. Ποια γαρ αν ειη τωι τοιουτωι
συγγνωμη λοιπον; Ταυτα ειπον, ουχι κατακριναι βουλομενος υμας, αλλα δειξαι,
ποσων εσμεν οφειλεται τωι Θεωι. Ει γαρ και εξ ισου τιμωντες ανθρωπον τωι Θεωι,
υβριζομεν τον Θεον, πολλωι μαλλον, οταν προτιμωμεν ανθρωπους. Ει δε ταυτα τα
αμαρτηματα τα εις ανθρωπους γινομενα, εις Θεον πολλωι μειζονα δεικνυται· ποσωι
μαλλον, οταν και αυτη η αμαρτια τηι ποιοτητι μειζων ηι και χαλεπωτερα; Ἐξεταζετω
τις εαυτον, και οψεται παντα δι' ανθρωπους ποιων. Σφοδρα αν ημεν μακαριοι, ει
τοσαυτα δια τον Θεον επραττομεν, οσα δια τους ανθρωπους, και την παρα των
ανθρωπων δοξαν και τον φοβον και την τιμην. Ει τοινυν τοσουτων εσμεν
υπευθυνοι, οφειλομεν μετα πασης προθυμιας αφιεναι τοις αδικουσιν ημας και
πλεονεκτουσι, και μη μνησικακειν. Ὁδος γαρ εστι λυσεως αμαρτηματων, ου πονων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

δεομενη, ουδε δαπανης χρηματων, ουδε αλλου ουδενος, αλλ' απλως προαιρεσεως·
ουκ αποδημιαν χρη στειλασθαι, ουκ εις την υπεροριαν ελθειν, 62.707 ου κινδυνους
υποστηναι και πονους, αλλα θελησαι μονον.
γʹ. Ποιαν, ειπε μοι, συγγνωμην εξομεν εν τοις δοκουσιν ειναι δυσκολοις, οταν
και κουφον πραγμα και τοσουτον εχον κερδος και τοσαυτην την ωφελειαν και
ουδενα πονον, μη πραττωμεν; Ου δυνασαι χρηματων καταφρονησαι; ου δυνασαι
δαπανησαι τα οντα εις τους δεομενους; Θελησαι ου δυνασαι τι αγαθον; αφειναι τωι
ηδικηκοτι ου δυνασαι; Ει γαρ μη τοσουτων υπευθυνος ης, εκελευσε δε μονον ο Θεος
αφειναι, ουκ εδει; νυν δε τοσουτων υπευθυνος ων, ουκ αφιης, και ταυτα ειδως, οτι
αφ' ων εχεις εξ αυτου απαιτηι; Ἂν μεν ουν ημεις παρ' οφειλετην ελθωμεν ημετερον,
εκεινος ειδως τουτο, θεραπευει και υποδεχεται και τιμαι και πασαν επιδεικνυται
φιλοφροσυνην μετα δαψιλειας, και ταυτα ουκ απο του δανεισματος διαλυομενος,
αλλ' ημερους ημας θελων καταστησαι περι την απαιτησιν· συ δε τωι Θεωι οφειλων
τοσαυτα, και κελευομενος αφειναι, παλιν ινα συ λαβηις, ουκ αφιης; τι δηποτε,
παρακαλω; Οιμοι! ποσης μεν απολαυομεν φιλανθρωπιας! ποσην δε επιδεικνυμεθα
κακιαν, ποσον υπνον, ποσην νωθειαν! πως ευκολον η αρετη και πολλην εχον
ωφελειαν! πως εργωδες η κακια! ημεις δε το ουτως ελαφρον αποφυγοντες διωκομεν
το μολυβδου βαρυτερον.
Ἐνταυθα ου σωματος ισχυος χρεια, ου πλουτου, ου χρηματων, ου δυναστειας,
ου φιλιας, ουκ αλλου ουδενος, αλλ' αρκει θελησαι μονον, και το παν ηνυσται.
Ἐλυπησεν ο δεινα και υβρισε και εσκωψεν; αλλ' εννοησον, οτι και συ πολλα τοιαυτα
εις ετερους ποιεις, και εις αυτον τον ∆εσποτην, και ανες και συγχωρησον· εννοησον,
οτι λεγεις· Ἄφες ημιν τα οφειληματα ημων, καθως και ημεις αφιεμεν τοις
οφειλεταις ημων· εννοησον, οτι εαν μη αφηις, ου δυνησηι τουτο μετα παῤρησιας
ειπειν· αν δε αφηις, οφειλην το πραγμα απαιτεις, ου δια την του πραγματος φυσιν,
αλλα δια την του δεδωκοτος φιλανθρωπιαν.
Και που ισον τα εις τους ομοδουλους αφιεντα των εις τον ∆εσποτην
ημαρτημενων την 62.708 αφεσιν λαβειν; αλλ' ομως τυγχανομεν της τοσαυτης
φιλανθρωπιας, επειδη πλουσιος εστιν εν ελεει και οικτιρμοις. Ἵνα δε σοι δειξω, οτι
και χωρις τουτων, και χωρις της αφεσεως, απο του αφειναι μονον συ καρπουσαι το
κερδος, εννοησον, ποσους ο τοιουτος εχει φιλους, πως πανταχου εγκωμια του
τοιουτου απαντες διεξερχονται λεγοντες· αγαθος ανηρ, ευκαταλλακτος, ουκ οιδε
μνησικακησαι, αμα επληγη και αμα ιαθη. Τον τοιουτον περιστασει τινι περιπεσοντα,
τις ουκ ελεησει; τις ου συγγνωσεται αμαρτοντι; τις ου δωσει χαριν υπερ ετερων
αξιουντι; τις ου θελησει φιλος ειναι και δουλος ψυχης ουτως αγαθης; Ναι,
παρακαλω, παντα υπερ τουτου πραττωμεν, μη προς φιλους, μη προς συγγενεις
μονον, αλλα και προς τους οικετας. Ἀνιεντες γαρ, φησι, την απειλην, ειδοτες οτι και
υμων ο Κυριος εστιν εν ουρανοις. Ἂν αφιωμεν τοις πλησιον τα αμαρτηματα,
αφεθησεται και ημιν, αν ελεημοσυνας παρεχωμεν, αν ταπεινοι ωμεν· και γαρ και
τουτο αφαιρει αμαρτιας. Ει γαρ ο τελωνης, ινα μονον ειπηι, Ἱλασθητι μοι τωι
αμαρτωλωι, κατηλθε δεδικαιωμενος, πολλωι μαλλον και ημεις, αν ταπεινοι ωμεν και
συντετριμμενοι, δυνησομεθα πολλης φιλανθρωπιας τυχειν· αν ομολογωμεν τα
εαυτων αμαρτηματα, και καταγινωσκωμεν εαυτων, το πλεον αποσμηξομεθα του
ρυπου.
Πολλαι γαρ αι οδοι αι καθαρευουσαι. Παντοθεν τοινυν πολεμωμεν τωι
διαβολωι. Ουδεν ειπον δυσκολον, ουδεν δυσχερες· αφες τωι λελυπηκοτι, ελεησον τον
δεομενον, ταπεινωσον σου την ψυχην· καν σφοδρα ηις αμαρτωλος, δυνησηι και της
βασιλειας επιτυχειν, δια τουτων αυτα εκκαθαιρων τα αμαρτηματα, και αποσμηχων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

την κηλιδα. Γενοιτο δε, ημας παντας ενταυθα αποκαθηραμενους απαντα των
αμαρτηματων τον ρυπον δια της εξομολογησεως, εκει τυχειν των επηγγελμενων
αγαθων εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, το κρατος, και τα
εξης.

62.707 ΟΜΙΛΙΑ Βʹ.
Ευχαριστω τωι Θεωι μου παντοτε, μνειαν σου ποιουμενος επι των
προσευχων μου, ακουων σου την αγαπην και την πιστιν, ην εχεις προς
τον Κυριον Ἰησουν και εις παντας τους αγιους, οπως η κοινωνια της
πιστεως σου ενεργης γε νηται εν επιγνωσει παντος αγαθου του εν ημιν
εις Χριστον Ἰησουν.
αʹ. Ουκ ευθεως εκ προοιμιων αιτει την χαριν, αλλα προτερον τον ανδρα
θαυμασας, και επαινεσας επι τοις κατορθωμασι, και της αυτου αγαπης δειξας
τεκμηριον ου μικρον το διαπαντος αυτου μεμνησθαι εν ταις προσευχαις, και ειπων,
οτι πολλοι αναπαυονται προς αυτον, και πασιν υπακουει και πειθεται· τοτε και
αυτην τελευταιον τιθησι, μαλιστα αυτον δυσωπων τουτωι. Ει γαρ ετεροι
επιτυγχανουσιν ων δεονται, πολλωι μαλλον Παυλος· ει προ των αλλων ελθων αξιος
ην τυχειν, πολλωι μαλλον μετα τους αλλους, και πραγμα αιτων ουκ εις αυτον
ανηκον, αλλ' υπερ ετε 62.708.40 ρου. Ειτα ινα μη δοξηι τουτου ενεκεν γραφειν μονον,
μηδε ειπηι τις, ως Ει μη Ὀνησιμος ην, ουκ αν εγραψας, ορα πως και ετερας αιτιας
τιθησι της επιστολης· πρωτον μεν την αγαπην αυτου δηλων; επειτα δε και ξενιαν
κελευων ετοιμασθηναι αυτωι. Ἀκουων σου, φησι, την αγαπην. Θαυμαστον τουτο, και
του παροντος ιδειν τουτο πολλωι μειζον.
∆ηλον γαρ οτι εκ του υπερβαλλουσαν ταυτην ειναι, και διαδηλος γεγονε, και
μεχρις αυτου εφθασε· καιτοι γε ουκ ολιγον το μεσον ην Ῥωμης και Φρυγιας· εκει γαρ
μοι δοκει ειναι απο Ἀρχιππου. Οι γαρ Κολοσσαεις της Φρυγιας εισι, προς ους γραφων
ελεγεν, Ὅταν αναγνωσθηι παρ' υμιν η επιστολη, ποιησατε ινα και εν τηι Λαοδικεων
Ἐκκλησιαι αναγνωσθηι, και την εκ Λαοδικειας ινα και υμεις αναγνωτε. Αυτη δε της
Φρυγιας πολις εστιν. Ευχομαι, φησιν, ινα η κοινωνια της πιστεως σου ενεργης
γενηται. Ὁραις προτερον αυτον διδοντα η λαβειν, και πριν η την χαριν αιτη 62.709
σαι, την αυτου παρεχοντα πολλωι μειζονα; Ὅπως, φησιν, η κοινωνια της πιστεως σου
ενεργης γενηται εν επιγνωσει παντος αγαθου του εν υμιν εις Χριστον Ἰησουν.
Τουτεστιν, ινα πασαν αρετην επελθηις, Ἵνα μηδεν ελλειφθηι.
Ουτω γαρ η πιστις γινεται ενεργης, οταν εργα εχηι. Χωρις γαρ εργων η πιστις
νεκρα εστι. Και ουκ ειπεν, Ἡ πιστις σου, αλλ', Ἡ κοινωνια της πιστεως σου,
συναπτων αυτον εαυτωι, και εν σωμα δεικνυς, και τουτωι μαλιστα αυτον δυσωπων. Ει
κοινωνος ει, φησι, κατα την πιστιν, και κατα τα αλλα οφειλεις κοινωνειν. Χαραν
γαρ εχομεν και πολλην παρακλησιν επι τηι αγαπηι σου, οτι τα σπλαγχνα των αγιων
αναπεπαυται δια σου, αδελφε. Ουδεν ουτω δυσωπει, ως το τας ετερων ευεργεσιας
προφερειν, και μαλιστα οταν εκεινων αιδεσιμωτερος ηι. Και ουκ ειπεν, Ει τοις αλλοις
ποιεις, πολλωι μαλλον εμοι. Ἀλλα το αυτο μεν ηινιξατο, ετερως δε αυτο μεθωδευσε
προσηνεστερον. Χαραν εχομεν· τουτεστι, Συ μοι παῤρησιαν εδωκας εκ των εις
ετερους γενομενων. Και παρακλησιν. Τουτεστιν, ου μονον ηδομεθα, αλλα και
παραμυθουμεθα· μελος γαρ ημων εκεινοι. Ει τοινυν την συμφωνιαν τοσαυτην δει
ειναι, ως επι ταις ετερων αναπαυσεσι τους αλλους εν θλιψεσιν οντας, καν μη τυχωσι
τινος, ευφραινεσθαι δι' εκεινους, ως ενος σωματος ευεργετηθεντος, πολλωι μαλλον
ει και ημας αναπαυσεις. Και ουκ ειπεν, Ὅτι εικεις, οτι πειθηι, αλλα και σφοδροτερον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και εμφαντικωτερον, Ὅτι τα σπλαγχνα των αγιων, ωσανει περι παιδιου ποθεινου
τοις πατρασιν οντος και επεραστου. Ουτως η αγαπη, η φιλοστοργια δεικνυσιν αυτον
και σφοδρα αγαπωμενον παρ' αυτων. ∆ιο πολλην παῤρησιαν εχων εν Χριστωι
επιτασσειν σοι το ανηκον.
Ὅρα πως ασφαλιζεται, μη τι και των απο σφοδρας αγαπης λεγομενων πληξηι
τον ακροατην, ως δυσανασχετειν. ∆ια τουτο πριν η ειπειν, Ἐπιτασσειν σοι, επειδη
βαρυ ην, καιτοι γε απο αγαπης λεγομενον μαλλον ικανον θεραπευσαι, αλλ' ομως εκ
περιουσιας πολλην τιθεται την διορθωσιν, ειπων, Παῤρησιαν εχων, οπερ μεγαν
δεικνυντος ην τον Φιλημονα· τουτεστι, Παῤρησιαν ημιν εδωκας συ· και ου τουτο
μονον, αλλα και το, Ἐν Χριστωι, επαγαγων, οπερ δηλουντος εστιν, οτι ουχ ως εν τωι
κοσμωι λαμπροτερον, ουδε ως δυνατωτερον, αλλα δια την πιστιν την εις τον
Χριστον· και τοτε εθηκε το, Ἐπιτασσειν σοι, και ου τουτο μονον, αλλα και, Το
ανηκον, τουτεστιν, ευλογον πραγμα. Και ορα εκ ποσων αυτο κατασκευαζει. Τους
αλλους ευ ποιεις. φησι· και εμε, και δια τον Χριστον, και οτι το πραγμα ευλογον, και
οτι η αγαπη διδωσι. ∆ιο και επαγει· ∆ια την αγαπην μαλλον παρακαλω. Ὡσανει
ειπεν, Οιδα μεν, οτι και επιταττων ανυω μετα πολλης της εξουσιας, απο των
προλαβοντων· πλην αλλ' επειδη πολλην υπερ του πραγματος ποιουμαι σπουδην,
παρακαλω. Ἀμφοτερα εδειξεν ομου, οτι και θαῤρει αυτωι (επεταξε γαρ), και οτι
σφοδρα του πραγματος αντιποιειται· διο παρακαλει. Τοιουτος ων, φησιν, ως Παυλος
πρεσβυτης.
βʹ. Βαβαι, ποσα δυσωπητικα! Παυλος, απο της ποιοτητος του προσωπου· απο
της ηλικιας, οτι πρεσβυτης· απο του δικαιοτερου παντων, οτι και ∆εσμιος Ἰησου
Χριστου. Τις γαρ ουκ αν τον αθλητην, και 62.710 στεφανιτην εδεξατο υπτιαις χερσι;
τις ορων δια Χριστον δεδεμενον, ουκ αν μυρια εχαρισατο, Τοσουτοις δη προλεανας
αυτου την ψυχην, ουδε ευθεως ενεβαλε το ονομα, αλλα τοσαυτην ποιησαμενος
αιτησιν αναβαλλεται. Ἴστε γαρ τους θυμους των δεσποτων κατα των
αποδεδρακοτων οικετων, και μαλιστα οταν μετα κλοπης τουτο εργασωνται, καν
χρηστους εχωσι δεσποτας, πως αυξεται η οργη. Ταυτην ουν πασι τουτοις προελεανε·
και προτερον πεισας παν οτιουν υπουργησαι ετοιμως, και παρασκευασας αυτου την
ψυχην προς πασαν υπακοην, τοτε επαγει την δεησιν, και φησι· Παρακαλω σε· και
μετα εγκωμιων· Περι του εμου τεκνου, ον εγεννησα εν τοις δεσμοις μου. Παλιν οι
δεσμοι δυσωπητικοι. Και τοτε το ονομα· ου μονον γαρ τον θυμον εσβεσεν, αλλα και
ησθηναι πεποιηκεν. Ου γαρ αν αυτον, φησι, τεκνον εκαλουν, ει μη σφοδρα ην
ευχρηστος. Ὅπερ Τιμοθεον εκαλεσα, τουτο και τουτον. Και πολλαχου την
φιλοστοργιαν δεικνυς, απο του καιρου της ωδινος εντρεπει· ∆εσμιος αυτον
εγεννησα, φησιν. Ὥστε και δια τουτο αξιος πολλης τυχειν της τιμης, οτι εν αυτοις
τοις αθλοις απετεχθη, εν τοις υπερ του Χριστου πειρασμοις. Ὀνησιμον, τον ποτε σοι
αχρηστον.
Ὅρα ποση η συνεσις, πως ομολογει αυτου το αμαρτημα, και τουτωι σβεννυς
αυτου τον θυμον. Οιδα, φησιν, οτι αχρηστος ην. Νυν δε σοι και εμοι χρησιμος εσται.
Ουκ ειπε, Νυν δε σοι χρησιμος εσται, ινα μη εκεινος αντειπηι, αλλα και το αυτου
προσωπον εισηγαγεν, ινα αξιοπιστοι ωσιν αι ελπιδες. Νυν δε σοι, φησι, και εμοι
ευχρηστον. Ει γαρ Παυλωι χρησιμος τωι τοσαυτην ακριβειαν απαιτουντι, πολλωι
μαλλον τωι δεσποτηι. Ὃν επεμψα προς σε. Και τουτωι τον θυμον εσβεσε, τωι
παραδουναι αυτον. Μαλιστα γαρ οι δεσποται τοτε οργιζονται, οταν υπερ αποντων
παρακαλωνται· ωστε και αυτωι τουτωι μαλλον κατεπραυνε. Συ δε αυτον, τουτεστι, τα
εμα σπλαγχνα, προσλαβου. Και παλιν ου γυμνον τιθησι το ονομα, αλλα μετα
ρηματος εντρεπτικου, ο του τεκνου θερμοτερον εστιν. Ειπε, Τεκνον· ειπεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Ἐγεννησα· ωστε μαλιστα αυτον φιλειν εικος, οτι εν πειρασμοις αυτον ετεκεν. Ὅτι
γαρ περι εκεινα τα παιδια μαλιστα εκκαιομεθα, δηλον, οταν κινδυνους διαφυγωμεν,
και εν αυτοις τεκωμεν· ως οταν λεγηι η Γραφη, Ουαιβαροχαβηλ· και παλιν οταν καληι
τον Βενιαμιν η Ῥαχηλ, Υιον, φησιν, οδυνης μου. Συ δε αυτον, φησι, τουτεστι, τα εμα
σπλαγχνα, προσλαβου.
∆εικνυσιν αυτου την αγαπην την πολλην. Ουκ ειπεν, Ἀποδεξαι, ουκ ειπε, Μη
οργισθηις, αλλα, Προσλαβου· τουτεστιν, ουχι συγγνωμης μονον, αλλα και τιμης εστιν
αξιος. ∆ια τι; Τεκνον Παυλου γεγονεν. Ὃν εγω εβουλομην υπερ σου κατεχειν, ινα
διακονηι μοι εν τοις δεσμοις του Ευαγγελιου. Ὁραις, ποσα προτερον κατασκευασας,
τοτε αυτον ηγαγεν εις την του δεσποτου τιμην; Και ορα και τουτο μεθ' οσης σοφιας·
ορα κακεινον ποσου υπευθυνον ποιει, και τουτον πως τιμαι. Ευρες, φησιν, οπως
αποδωις την προς εμε λειτουργιαν δι' αυτου. Ἐνταυθα δεικνυσιν, οτι το αυτου
μαλλον εσκοπησεν, η το του παιδος, οτι σφοδρα αυτον αιδειται. Χωρις δε της σης
γνωμης, φησιν, ουδεν ηθελησα ποιησαι, ινα μη ως κατ' αναγκην το αγαθον ηι σου,
αλλα κατα εκουσιον. Τουτο μαλιστα χαυνοι τον αξιουμενον, οταν και, πραγματος
οντος χρησιμου, μετα της εκεινου γνωμης τικτηται. ∆υο γαρ αγαθα εντευθεν
γινεται, 62.711 κακεινος κερδαινει, και ουτος ασφαλεστερος καθισταται. Και ουκ
ειπεν, Ἵνα μη κατα αναγκην, αλλ', Ὡς κατα αναγκην. Ἤδειν μεν γαρ, φησιν, οτι και
μη μαθων, αλλα αθροον γνους, ουκ αν ηγανακτησας, αλλ' ομως εκ πλειονος
περιουσιας, ινα μη ως κατα αναγκην. Ταχα γαρ δια τουτο εχωρισθη προς ωραν, ινα
αιωνιον αυτον απεχηις, μηκετι ως δουλον. Καλως το, Ταχα, ινα ειξηι ο δεσποτης.
Ἐπειδη γαρ απο αυθαδειας γεγονεν η φυγη και διεστραμμενης διανοιας, και ουκ απο
προαιρεσεως, λεγει, Ταχα. Και ουκ ειπε, ∆ια τουτο εφυγεν, αλλα, ∆ια τουτο
εχωρισθη, ευφημοτερωι ονοματι μαλλον πραΰνων. Και ουκ ειπεν, Ἐχωρισεν εαυτον,
αλλ', Ἐχωρισθη· ου γαρ αυτου το κατασκευασμα το επι τουτωι αναχωρησαι, ουδε επ'
εκεινωι. Ὅπερ και Ἰωσηφ απολογουμενος υπερ των αδελφων φησιν, οτι Ὁ Θεος
απεστειλε με ενταυθα· τουτεστι, τηι κακουργιαι αυτων εις δεον εχρησατο. ∆ια τουτο
εχωρισθη, φησι, προς ωραν.
Και τον χρονον συστελλει, και το αμαρτημα ομολογει, και τρεπει το παν εις
οικονομιαν. Ἵνα αιωνιον αυτον, φησιν, απεχηις, ουκ εν τωι παροντι μονον καιρωι,
αλλα και εν τωι μελλοντι, ινα διαπαντος εχηις αυτον, ουκετι δουλον, αλλα
τιμιωτερον δουλου· δουλον γαρ μενοντα ευνοικωτερον εξεις αδελφου. Ὥστε και τωι
χρονωι κεκερδακας και τηι ποιοτητι· λοιπον γαρ ουκ αποπηδησει. Ἵνα αιωνιον αυτον,
φησιν, απεχηις, αντι του, Ἀπολαβηις. Ουκετι ως δουλον, αλλ' υπερ δουλον, αδελφον
αγαπητον, μαλιστα εμοι. ∆ουλον απολεσας προς ολιγον, και αδελφον ευρησεις εις το
διηνεκες, αδελφον ου σον μονον, αλλα και εμον. Ἐνταυθα και η αρετη πολλη. Ει δε
εμος αδελφος, ουκ επαισχυνθησηι και συ. ∆ια μεν ουν του τεκνου την στοργην εδειξε,
δια δε του αδελφου την ευνοιαν την πολλην και την ισοτιμιαν.
γʹ. Ταυτα ουχ απλως αναγεγραπται, αλλ' ινα μη απογινωσκωμεν των
οικετων οι δεσποται, μηδε σφοδρα αυτοις επιτιθωμεθα, αλλα μαθωμεν συγχωρειν τα
αμαρτηματα τοις οικεταις τοις τοιουτοις, ινα μη αει τραχεις ωμεν, ινα μη απο της
δουλειας επαισχυνωμεθα και κοινωνους αυτους εν πασι λαμβανειν, οταν ωσιν
αγαθοι. Ει γαρ Παυλος ουκ επηισχυνθη και τεκνον καλεσαι, και σπλαγχνον, και
αδελφον, και αγαπητον, πως αν ημεις επαισχυνθωμεν; Και τι λεγω, Παυλος; ο
Παυλου ∆εσποτης ουκ επαισχυνεται τους ημετερους δουλους αδελφους αυτου
καλειν, και ημεις επαισχυνουμεθα; Ὅρα, πως ημας τιμαι· αδελφους εαυτου καλει
τους ημετερους δουλους, και φιλους, και συγκληρονομους. Ἰδου που κατεβη. Τι ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ποιησαντες ημεις, το παν ηνυκοτες εσομεθα; Ουδεν ολως δυνησομεθα, αλλ' οπου δ'
αν ταπεινοφροσυνης ελθωμεν, το πλεον αυτης υπολελειπται.
Σκοπει γαρ· Ὅπερ αν ποιησηις συ, περι τον ομοδουλον ποιεις, ο δε σος
δεσποτης περι τους σους δουλους πεποιηκεν. Ἄκουσον, και φριξον· Μηδεποτε
επαρθηις επι ταπεινοφροσυνηι. Ταχα γελατε το λεχθεν, ει ταπεινοφροσυνη επαιρει·
αλλα μη θαυμασητε· επαιρει, οταν μη γνησια ηι. Πως και τινι τροπωι; Ὅταν δια το
αποδεξασθαι ανθρωπους γενηται, και ουχι Θεον, οταν προς το επαινεισθαι και
μεγαλοφρονειν· και γαρ τουτο διαβολικον. Ὥσπερ γαρ πολλοι δια το μη κενοδοξειν
κενοδοξουσιν· ουτω και δια το ταπεινου 62.712 σθαι επαιρονται δια το μεγα φρονειν.
Οιον, ηλθε τις αδελφος η και οικετης, προσελαβου αυτον, τους ποδας ενιψας, ευθεως
μεγα εφρονησας· Ἐποιησα, λεγεις, ο ουδεις εποιησε, κατωρθωσα την
ταπεινοφροσυνην. Πως ουν αν τις εν τηι ταπεινοφροσυνηι μενοι; Ει μνημονευει της
παραγγελιας του Χριστου της λεγουσης· Ὅταν παντα ποιησητε, λεγετε, οτι Ἀχρειοι
δουλοι εσμεν· και παλιν του ∆ιδασκαλου της οικουμενης λεγοντος· Ἐγω εμαυτον ου
λογιζομαι κατειληφεναι. Ὁ πεισας εαυτον, οτι ουδεν μεγα κατωρθωσεν, οσα αν
ποιησηι, ουτος μονος ταπεινοφρονειν δυναται, ο μη προς το τελος ηκειν νομιζων.
Πολλοι απο ταπεινοφροσυνης επηρθησαν. Ἀλλα μη ημεις τουτο παθωμεν. Ἐποιησας
τι ταπεινον; μη φρονησηις μεγα, επει το παν απωλεσας. Τοιουτος ην ο Φαρισαιος·
επηρθη, επειδη εδιδου τοις πενησι τας δεκατας, και το παν απωλεσεν. Ἀλλ' ουχ ο
τελωνης ουτως. Ἄκουε Παυλου παλιν λεγοντος· Ουδεν εμαυτωι συνοιδα, αλλ' ουκ εν
τουτωι δεδικαιωμαι.
Ὁραις, οτι ουκ επηρεν αυτον, αλλα παντοιως συνεστελλε και εταπεινου, και
ταυτα εις την ακραν κορυφην ανεληλυθως; Και οι τρεις παιδες εν πυρι ησαν, και εν
μεσηι τηι καμινωι, και τι ελεγον; Ἡμαρτομεν, ηνομησαμεν μετα των πατερων ημων.
Τουτο εστι καρδιαν συντετριμμενην εχειν. ∆ια τουτο ηδυναντο λεγειν· Ἀλλ' εν
καρδιαι συντετριμμενηι, και πνευματι ταπεινωσεως προσδεχθειημεν. Ουτω και μετα
το εμπεσειν εις την καμινον, σφοδρα ησαν τεταπεινωμενοι, και μαλλον η προ του
εμπεσειν. Ἐπειδη γαρ ειδον το θαυμα το γενομενον, αναξιους νομισαντες εαυτους
της σωτηριας, εις ταπεινοφροσυνην κατηνεχθησαν. Ὅταν γαρ πεισθωμεν, οτι παρ'
αξιαν μεγαλα ευηργετημεθα, τοτε μαλιστα ανιωμεθα. Καιτοι τι παρ' αξιαν
ευηργετηθησαν εκεινοι; Ἐξεδωκαν εαυτους εις καμινον, εξηιχμαλωτισθησαν, ετερων
αμαρτοντων (ετι γαρ νεοι ησαν) και ουκ εγογγυσαν, ουδε ωργισθησαν, ουδε ειπον·
Ναι, τι γαρ ημιν αγαθον, οτι δουλευομεν τωι Θεωι; τι ωφελησαμεν προσκυνουντες
αυτον; Ουτος ασεβης εστι, και γεγονεν ημων δεσποτης· μετα των ειδωλολατρων υπο
του ειδωλολατρου κολαζομεθα, εις αιχμαλωσιαν ηχθημεν, πατριδος εξεπεσομεν,
ελευθεριας, των πατρυων απαντων, αιχμαλωτοι και δουλοι γεγοναμεν, βασιλει
βαρβαρωι δουλευομεν. Ουδεν τουτων ειπον· αλλα τι; Ἡμαρτομεν, ηνομησαμεν· και
ουδε υπερ εαυτων, αλλ' υπερ των αλλων ποιουνται την δεησιν· Ὅτι βασιλει, φασιν,
εχθιστωι και πονηροτατωι παρεδωκας ημας.
Παλιν ο ∆ανιηλ δευτερον εις λακκον εμβεβλημενος, ελεγεν· Ἐμνησθη μου
γαρ ο Θεος. ∆ια τι ουκ αν εμνησθη, ω ∆ανιηλ, οτε αυτον εδοξασας επι του βασιλεως,
λεγων· Και εγω ουκ εν τηι σοφιαι τηι ουσηι εν εμοι· αλλ' οτε ενεβληθης εις λακκον
λεοντων δια το μη υπακουσαι τωι πονηροτατωι δογματι εκεινωι, δια τι ουκ αν
εμνησθη; ∆ι' αυτο δη τουτο. Ουχι δι' αυτον εμβεβλησαι νυν; Ναι, φησιν, αλλα
πολλων οφειλετης ειμι. Ει δε εκεινος τοιαυτα μετα τοσαυτην αρετην, τι αν ειποιμεν
λοιπον ημεις; Ἀλλ' ο ∆αβιδ ακουε τι φησι· Και εαν ειπηι μοι· Ου τεθεληκα σε, ιδου
εγω, ποιειτω μοι το αρεστον ενωπιον αυτου· καιτοι μυρια εχων ειπειν εαυτου
κατορθωματα. Και ο Ἠλει δε φησι· Κυριος αυτος, το αρεστον ενωπιον αυτου ποιησει.
62.713 δʹ. Τουτο δουλων ευγνωμονων, μη μονον εν ταις ευεργεσιαις, αλλα και εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ταις κολασεσι, και εν ταις τιμωριαις το παν αυτωι παραχωρειν. Πως γαρ ουκ ατοπον,
ει ημεις μεν δεσποτας εωμεν τυπτοντας τους οικετας, ειδοτες οτι φειδονται αυτων,
ατε αυτων οντων εκεινων, ο δε Θεος κολαζων ου φεισεται; Τουτο και ο Παυλος
ηινιξατο ειπων· Ἐαν τε ζωμεν, εαν τε αποθνησκωμεν, του Κυριου εσμεν. Ου βουλεται
αυτωι, φησι, τον πλουτον ελαττωθηναι, οιδε πως κολαζει, οικειους κολαζει παιδας.
Ουδεις ημων μαλλον αυτου φειδεται του εκ του μη οντος εις το ειναι παραγαγοντος
ημας, του τον ηλιον ανατελλοντος, του βρεχοντος, του ψυχην εμπνεοντος, του τον
Υιον αυτου δεδωκοτος υπερ ημων. Ἀλλ' οπερ εφην, και δι' ο παντα μοι ταυτα
ειρηται, ταπεινοφρονωμεν, ως χρη, μετριαζωμεν, ως χρη· μη αφορμη ημιν τουτο
γενεσθω επαρσεως.
Ταπεινος ει, και παντων ανθρωπων ταπεινοτερος; μη δια τουτο μεγα φρονει,
μηδε ετεροις ονειδιζε, μη απολεσηις το καυχημα. ∆ια τουτο ταπεινοφρονεις, ινα
απονοιας απαλλαγηις. Ἂν τοινυν δι' αυτης εις απονοιαν πεσηις, κρειττον μη
ταπεινοφρονειν. Ἄκουε γαρ Παυλου λεγοντος· ∆ια του αγαθου μοι κατεργαζεται
θανατον, ινα γενηται καθ' υπερβολην αμαρτωλος η αμαρτια δια της εντολης. Ὅταν
εις εννοιαν ελθηις θαυμασαι εαυτον επι ταπεινοφροσυνηι, νοησον τον ∆εσποτην σου,
που κατηλθε, και ουκετι θαυμασεις σαυτον ουδε επαινεσεις, αλλα και καταγελασεις
σαυτου ως ουδεν πεποιηκοτος. Παντως εαυτον οφειλετην ειναι νομιζε. Ἅπερ αν
ποιησηις, εκεινην αναμιμνησκου την παραβολην, Τις εξ υμων, φησιν, ος εχει δουλον,
μη εισελθοντι αυτωι, Ἀναπεσον, λεγει; Ουχι λεγω υμιν, αλλα, Στηθι, και διακονει μοι.
Μη χαριν ισμεν τοις οικεταις ημων διακονουμενοις ημιν; Ουδαμως. Ἀλλ' ο Θεος
ημιν οιδε χαριν ουκ αυτωι διακονουμενοις, αλλα το ημιν συμφερον ποιουσι. Πλην
αλλα μη ουτω διακεωμεθα, ως χαριν ειδοτος αυτου, ινα μαλλον ειδηι, αλλ' ως
οφειλην εκπληρουντες· και γαρ οντως οφειλη το πραγμα, και οφειλης εστι παντα,
απερ αν πραττωμεν.
Ει γαρ αργυριου παιδας ωνουμενοι, παντα ημιν αυτους ζηιν βουλομεθα, και
οσα αν εχωσιν ημιν εχειν, ποσωι μαλλον ο εκ του μη οντος εις το ειναι παραγαγων, ο
μετα ταυτα τιμιωι αιματι ημας πριαμενος; Τιμην κατεβαλεν υπερ ημων, οσην ουδεις
ουδε υπερ τεκνου καταβαλειν αν ανασχοιτο, το αιμα εξεχεε το εαυτου. Ἂν ουν
μυριας εχοντες ψυχας, ταυτας πασας κατα 62.714 θωμεθα, αρα την ισην
αποδωσομεν; Ουδαμως. ∆ια τι; Ὅτι αυτος ουκ οφειλων ημιν τουτο πεποιηκεν, αλλα
το παν χαριτος γεγονεν, ημεις δε λοιπον οφειλομεν. Και αυτος Θεος ων, δουλος
γεγονε, και ουκ ων υπο θανατον, υπο τον θανατον γεγονεν εν σαρκι· ημεις δε, καν
μη υπερ αυτου καταθωμεθα τας ψυχας, τωι νομωι της φυσεως παντως καταθησομεθα,
και ακοντες μικρον υστερον αυτης αποστησομεθα. Ουτω και επι των χρηματων, καν
μη δι' αυτον αυτα δωμεν, δια την της τελευτης αναγκην αποδωσομεθα. Ουτω και επι
της ταπεινοφροσυνης, καν μη δι' αυτον ταπεινοφρονησωμεν, δια τας θλιψεις, δια
τας συμφορας, δια τας δυναστειας ταπεινωθησομεθα. Ὁραις ουν, οση η χαρις; Ουκ
ειπε· Τι γαρ μεγα ποιουσιν οι μαρτυρες; καν μη δι' εμε αποθανωσι, τεθνηξονται
παντως· αλλα πολλην αυτοις οιδε χαριν, οτι εκοντες αποτιθενται οπερ υστερον απο
της φυσεως ακοντες εμελλον.
Ουκ ειπε· Τι γαρ μεγα ποιουσιν οι τα χρηματα κενουντες; παντως αυτα
αποθησονται και ακοντες, αλλα πολλην και τουτοις οιδε χαριν, και ουκ αισχυνεται
επι παντων ομολογων, οτι ετραφη παρα των δουλων ο δεσποτης. Και γαρ και τουτο
δοξα δεσποτου, το οικετας εχειν ευγνωμονας· και τουτο δοξα δεσποτου, το ουτω
φιλειν αυτον τους δουλους· και τουτο δοξα δεσποτου, το οικειουσθαι τα εκεινων·
και τουτο δοξα δεσποτου, το μη επαισχυνεσθαι επι παντων ομολογειν. Αιδεσθωμεν
τοινυν την τοσαυτην αγαπην του Χριστου, διαθερμανθωμεν τωι φιλτρωι. Καν
ταπεινος ηι τις, καν ευτελης, ακουωμεν δε οτι φιλει ημας, μαλιστα παντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

διαθερμαινομεθα προς αυτον, και εις τιμην αυτον αγομεν σφοδραν· και ημεις
φιλουμεν, ο δε ∆εσποτης ημων ημας φιλει τοσουτον, και ου διανισταμεθα; Μη,
παρακαλω, μη ουτω ραιθυμοι γινωμεθα περι την σωτηριαν των ημετερων ψυχων,
αλλα και αγαπωμεν κατα δυναμιν την ημετεραν, και παντα κενωσωμεν εις την
αγαπην αυτου, και ψυχην, και χρηματα, και δοξαν, και παν οτιουν, μετα χαρας, μετα
ευφροσυνης, μετα προθυμιας, μη ως εκεινωι τι παρεχοντες, αλλ' ως ημιν αυτοις.
Τοιουτος γαρ των φιλουντων ο νομος. Ευ πασχειν ηγουνται, οταν κακως πασχωσι
δια τους φιλουμενους.
Ουτω τοινυν και ημεις διακεωμεθα περι τον ∆εσποτην τον ημετερον, ινα και
των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, συν τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

62.713 ΟΜΙΛΙΑ Γʹ.
Ει ουν εμε εχεις κοινωνον, προσλαβου αυτον ως εμε. Ει δε τι ηδικησε σε,
η οφειλει, εμοι τουτο ελλογει. Ἐγω Παυλος εγραψα τηι εμηι χειρι, εγω
αποτισω, ινα μη λεγω σοι, οτι και σαυτον μοι προσοφειλεις.
αʹ. Ουδεν ουτω πραγμα παραινειν οιδεν, ως το μη παντα αθροον αιτειν. Ὅρα
γαρ μετα ποσα εγκωμια, μετα ποσην κατασκευην το μεγα τουτο εθηκε. Μετα το
ειπειν, οτι Τεκνον μου, οτι κοινωνος του ευαγγελιου, οτι σπλαγχνα, οτι αδελφον
αυτον απεχεις, οτι ως αδελφον εχε, τοτε επηγαγεν, Ὡς εμε. Και ουκ ηισχυνθη τουτο
Παυλος. Ὁ γαρ μη αισχυνομενος δουλος κληθηναι των πιστων, αλλα και ομολογων
τουτο, πολλωι μαλλον τουτο ουκ αν παρηιτησατο. Ὃ δε λεγει, τουτο 62.714 εστιν· Ει
τα αυτα μοι φρονεις, επι τοις αυτοις τρεχεις, ει φιλον ηγηι, προσλαβου αυτον, ως εμε.
Ει δε τι ηδικησεν. Ὅρα, που τεθεικε και ποτε το αδικημα· υστερον, μετα το πολλα
υπερ τουτου προειπειν. Ἐπει γαρ μαλιστα η των χρηματων ζημια δακνειν ειωθε τους
ανθρωπους, ινα μηδε υπερ τουτων εγκαλεσηι (εικος γαρ αυτα και κατηναλωσθαι)·
τοτε τουτο τιθησι και φησιν· Ει δε τι ηδικησεν. Ουκ ειπεν· Ει τι εκλεψεν, αλλα τι; Ει
τι ηδικησεν. Ἅμα και το αμαρτημα ωμολογησε, και ουχ ως δουλου αμαρτημα, αλλ'
ως φιλου προς φιλον, τωι της αδικιας μαλλον, η τωι της κλοπης ονοματι χρησαμενος.
Τουτο εμοι ελλογει, φησι· τουτεστι, Προς εμε εχε την οφειλην, εγω αποτισω. Ειτα και
μετα 62.715 χαριτος της πνευματικης· Ἐγω Παυλος εγραψα τηι εμηι χειρι· και
εντρεπτικως αμα και χαριεντως, ει γε υπερ τουτου και γραμματειον εκτελεσαι
Παυλου μη παραιτησαμενου, τουτον αυτος παραιτησεται προσλαβειν. Τουτο σφοδρα
και αυτον εδυσωπησε, και της ενοχλησεως απηλλαξε τον Ὀνησιμον. Και τηι εμηι
χειρι, φησιν, εγραψα.
Ουδεν των σπλαγχνων θερμοτερον τουτων, ουδεν σπουδαιοτερον, ουδεν
προθυμοτερον. Ὑπερ ενος ανδρος ορα ποσην ποιειται προνοιαν. Ἵνα μη λεγω, φησι,
σοι, οτι και σεαυτον μοι προσοφειλεις. Ειτα ινα μη δοξηι ειναι υβρις εις τον
αξιουμενον, ει γε μη εθαῤρησεν υπερ κλοπης αξιωσαι και τυχειν, και τουτο πως
παραμυθειται· Ἵνα μη λεγω, φησιν, οτι και σεαυτον μοι προσοφειλεις· ου τα σαυτου
μονον, αλλα και σαυτον. Και τουτο απο αγαπης και κατα τον της φιλιας λογον, και
του σφοδρα θαῤρειν ην. Ὅρα πως πανταχου αμφοτερων επιμελειται, και του μετα
πολλης της ασφαλειας αξιουν, και του μη τουτο γενεσθαι τεκμηριον του σφοδρα
θαῤρειν αυτωι. Ναι, αδελφε. Τι εστι, Ναι, αδελφε; Προσλαβου, φησιν, αυτον· τουτο
γαρ εξωθεν δει προσυπακουειν. Ἀφεις γαρ τον χαριεντισμον, παλιν εχεται των
προτερων, των σπουδαιων. Καιτοι και ταυτα σπουδαια· τα γαρ παρα των αγιων και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

αυτα σπουδαια, καν χαριεντιζωνται τι. Ναι, αδελφε, εγω σου οναιμην εν Κυριωι·
αναπαυσον μου τα σπλαγχνα εν Χριστωι. Τουτεστι, τωι Κυριωι διδως την χαριν, ουκ
εμοι. Τα σπλαγχνα, τα περι σε. Πεποιθως τηι υπακοηι σου εγραψα σοι. Ποιον λιθον
ταυτα ουκ αν εμαλαξε; ποιον θηριον ταυτα ουκ αν κατεπραυνε, και παρεσκευασε
γνησιως προσδεξασθαι;
Μετα το εν κατορθωμασι τηλικουτοις αυτωι μαρτυρησαι, ου παραιτειται και
παλιν απολογεισθαι. Ουχ απλως φησιν, ουδε επιταττων, ουδε αυθαδιαζομενος,
αλλα, Πεποιθως τηι υπακοηι σου εγραψα σοι. Ὅπερ και αρχομενος ειπε· Παῤρησιαν
εχων, τουτο και ενταυθα λεγει εις το επισφραγισαι την επιστολην. Ειδως, οτι και
υπερ ο λεγω ποιησεις. Ἅμα και διηγειρεν ειπων τουτο· ηισχυνθη γαρ αν, ει και μηδεν
ετερον, τοιαυτην δοξαν εχων παρ' αυτωι, οτι και υπερ ο λεγει ποιει, μη ποιησαι
τοσουτον. Ἅμα δε και ετοιμασον μοι ξενιαν· ελπιζω γαρ, οτι δια των προσευχων
υμων χαρισθησομαι υμιν. Και τουτο σφοδρα θαῤρουντος ην, μαλλον δε και τουτο
υπερ Ὀνησιμου, ινα μη ραιθυμησαντες, αλλ' ειδοτες, οτι παντως επανελθων
ακουσεται τα κατ' αυτον, πασαν μνησικακιαν εξελωσι, και χαριν μαλλον δωσι.
Πολλη γαρ ην η χαρις και η τιμη Παυλου ενδημουντος, Παυλου μετα ηλικιαν,
Παυλου μετα δεσμους. Παλιν της αγαπης αυτων τεκμηριον το ευχεσθαι αυτους
ειπειν, και τοσουτον αυτοις δουναι, ως ευχεσθαι υπερ αυτου. Ει γαρ και εν κινδυνοις
ειμι νυν, αλλ' ομως οψεσθε με, εαν ευχησθε· Ἀσπαζεται σε Ἐπαφρας ο
συναιχμαλωτος μου εν Χριστωι Ἰησου. Ουτος παρα Κολοσσαεων ην αποσταλεις· ωστε
και απο τουτου δηλον, οτι [και] εν Κολοσσαις ην ο Φιλημων. Συναιχμαλωτον δε
αυτον καλει, δεικνυς και αυτον εν πολληι θλιψει. Ὥστε ει και μη δι' αυτον εκεινον,
δια τουτον εικος ακουσθηναι.
Ὁ γαρ εν θλιψει ων, και τα αυτου αφεις, και τα των αλλων μεριμνων,
οφειλει 62.716 ακουεσθαι. Και αλλως δε εντρεπει αυτον, ει γε ο πολιτης ο εκεινου
και συναιχμαλωτος γεγονεν αυτωι και συγκακουχειται, ουτος δε ουδε χαριν διδωσιν
υπερ ιδιου οικετου. Και προσεθηκε· Συναιχμαλωτος μου εν Χριστωι Ἰησου, αντι του,
δια Χριστον. Μαρκος, Ἀρισταρχος, ∆ημας, Λουκας, οι συνεργοι μου. Τι δη τον
Λουκαν τελευταιον τιθησι; καιτοι γε φησιν αλλαχου· Λουκας εστι μονος μετ' εμου.
Και ∆ημας, φησιν, εις των εγκαταλιποντων αυτον ην, και αγαπησαντων τον νυν
αιωνα. Ταυτα δε ει και ετερωθι ειρηται, αλλ' ομως ουκ ανεξεταστα δει αφειναι, ουδε
απλως ακουειν ουδε ως ετυχε. Πως δε λεγει ασπασασθαι αυτους τον εγκαταλιποντα
αυτον; Ἔραστος γαρ, φησιν, εμεινεν εν Κορινθωι. Τον μεν ουν Ἐπαφραν, και ως
γνωριμον αυτοις και εκειθεν οντα προστιθησι, και Μαρκον ως και αυτον θαυμαστον·
τι δαι τουτοις συναριθμει τον ∆ημαν; Ἴσως μετα ταυτα γεγονε ραιθυμοτερος, οτε
τους κινδυνους ειδε τους πολλους. Ὁ μεντοι Λουκας εσχατος ων, εγενετο πρωτος.
Και απο τουτων δε αυτον προσαγορευει προτρεπων αυτον πλεον εις την υπακοην,
και συνεργους καλει, και ταυτηι δυσωπων αυτον προς την αιτησιν. Ἡ χαρις του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου μετα του πνευματος υμων. Ἀμην. βʹ. Ευχηι την
επιστολην κατεκλεισεν. Ἡ δε ευχη, μεγα μεν αγαθον και σωτηριον, και των ψυχων
των ημετερων φυλακτηριον· μεγα δε, οταν αξια αυτης πραττωμεν, και μη αναξιους
εαυτους κατασκευαζωμεν. Και συ τοινυν οταν προσελθηις τωι ιερει, κακεινος ειπηι·
Ἐλεησει σε ο Θεος, τεκνον, μη τωι ρηματι θαῤρει μονον, αλλα και τα εργα προστιθει·
ποιει τα ελεου αξια.
Ευλογησει σε ο Θεος, τεκνον, ει μεν ποιεις τα της ευλογιας ευλογησει, ει
ελεεις τον πλησιον· ων γαρ βουλομεθα τυχειν παρα του Θεου, τουτων προτερον
μεταδιδοναι τοις πλησιον οφειλομεν· αν δε τους πλησιον αυτων αποστερωμεν, πως
τυχειν αυτων βουλομεθα; Μακαριοι, φησιν, οι ελεημονες, οτι αυτοι ελεηθησονται. Ει
γαρ ανθρωποι τους τοιουτους ελεουσι, πολλωι μαλλον ο Θεος· τους δε μη ελεουντας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ουκετι· Ἀνιλεως γαρ η κρισις τωι μη ποιησαντι ελεον. Καλον το πραγμα ελεος· τι ουν
εποιησας ετερωι; Βουλει συγγνωσθηναι πλημμελων, τι ουν αυτος ου συνεγνως τωι
πεπλημμεληκοτι; αλλα προσερχηι μεν τωι Θεωι βασιλειαν ουρανων αιτων, αυτος δε
αργυριον αιτηθεις ουκ εδωκας ∆ια τουτο ουκ ελεουμεθα, επειδη ουκ ελεουμεν. ∆ια
τι, φησι; και μην τουτο ελεους εστι, το τους ανελεημονας ελεειν. Ὁ γαρ, τον ωμον
και απηνη, και μυρια τωι πλησιον ενδεικνυμενον κακα φιλανθρωπευσαμενος, πως
αν ελεημων ειη; Τι ουν, φησι; το λουτρον ουχι μυρια ημας εργασαμενους κακα
εσωσεν; Ἀπηλλαξεν εκεινων, ουχ ινα παλιν αυτα πραττωμεν, αλλ' ινα μη
πραττωμεν. Ει γαρ απεθανομεν, φησι, τηι αμαρτιαι πως ετι ζησομεν εν αυτηι; Τι ουν;
αμαρτησομεθα οτι ουκ εσμεν υπο νομον; Μη γενοιτο. ∆ια τουτο σε εκεινων
απηλλαξεν, ινα μη 62.717 κετι παλινδρομησηις προς την ατιμιαν εκεινην. Ἐπει και
ιατροι τους πυρεττοντας απαλλαττουσι της φλογος, ουχ ινα τηι υγειαι προς κακωσιν
αποχρησωνται και αταξιαν (επει βελτιον νοσειν, ει γε μελλοι τις δια τουτο υγιαινειν,
ινα παλιν τηι κλινηι προσηλωσηι εαυτον), αλλ' ινα μαθοντες τα απο της αῤρωστιας
κακα, μηκετι τοις αυτοις περιπεσωσιν, ινα ασφαλεστερον της υγειας εχωνται, ινα
παντα πραττωσι τα προς ταυτην συντελουντα.
Πως ουν η φιλανθρωπια του Θεου, φησιν, ει γε μη μελλοι σωζειν τους
κακους; πολλαχου γαρ και τουτο πολλους ακουω λεγοντας, οτι φιλανθρωπος εστι,
και παντως σωσει παντας. Ἵν' ουν μη ματην εαυτους απατωμεν (και γαρ μεμνημαι
τοιαυτην τινα υποσχεσιν), φερε τημερον τον λογον τουτον κινησωμεν. ∆ιελεχθην
περι γεεννης προς υμας πρωην, και ανεβαλομην τον περι της του Θεου
φιλανθρωπιας λογον· σημερον ουν αυτον αποδουναι καλον. Ὅτι μεν ουν εσται
γεεννα, ικανως, ως εμαυτωι δοκω, ταχα απεδειξαμεν, τον κατακλυσμον εις μεσον
ενεγκοντες, και τα προτερα κακα, και ειποντες, οτι ουχ οιον τε τον εκεινα ποιησαντα
ατιμωρητους εασαι τους νυν. Ει γαρ τους προ του νομου αμαρτοντας ουτως εκολασε,
τους μειζονα κακα εργασαμενους μετα την χαριν ατιμωρητους ουκ αφησει. Ἐζητειτο
τοινυν, Πως ουν αγαθος, πως δε φιλανθρωπος, ει γε κολαζει; και ανεβαλομεθα τον
λογον, ωστε μη τωι πληθει καταχωσαι τας ακοας τας υμετερας.
Φερε, τημερον αποδωμεν το χρεος, και δειξωμεν, πως αγαθος ο Θεος και
κολαζων. Και γαρ και προς τους αιρετικους ημιν ο λογος ουτος αρμοσειεν αν· ωστε
μετα σπουδης προσεχωμεν· Ουδενος δεομενος ο Θεος των παρ' ημων, εποιησεν ημας.
Ὅτι δε ουδενος εδειτο, εδηλωσεν εκ του μετα ταυτα ποιησαι. Ει γαρ εδειτο, παλαι αν
εποιησεν· ει δε και χωρις ημων ην αυτος, ημεις δε εν υστεροις χρονοις γεγοναμεν, ου
δεομενος ημων εποιησεν ημας. Ἐποιησεν ουρανον, γην, θαλατταν, παντα τα οντα δι'
ημας. Ταυτα ουκ αγαθοτητος, ειπε μοι; Και πολλα αν τις εχοι λεγειν· αλλ' ινα
συντεμωμεν τον λογον, Ἀνατελλει τον ηλιον επι πονηρους και αγαθους, βρεχει επι
δικαιους και αδικους. Τουτο ουκ αγαθοτητος; Ου, φησι. Και γαρ ποτε προς τινα
Μαρκιωνιστην ελεγον, Ἆρα ουκ αγαθοτητος ταυτα; και εφησεν, Ει μη τον λογον
απηιτει των αμαρτηματων, αγαθοτητος ην· ει δε απαιτει, ουκ αγαθοτητος. Ἀλλ'
εκεινος μεν ου παρεστι νυν. Φερε δε τα τοτε λεχθεντα ειπωμεν, και πλειονα τουτων.
Ἐγω γαρ δεικνυμι εκ περιουσιας, οτι ει μη απηιτει λογον, ουκ αγαθος· επειδη δε
απαιτει δια τουτο αγαθος. Ειπε γαρ μοι, ει μη απητει λογον ημας, αρα αν εστη ο βιος
ο ανθρωπινος; αρα ουκ αν εις θηρια εξεπεσομεν; Ει γαρ, επικειμενου φοβου και
ευθυνων και δικαστηριων, τους ιχθυς παρηλασα 62.718 μεν αλληλους κατεσθιοντες,
τους λεοντας και τους λυκους απεκρυψαμεν τα αλληλων αρπαζοντες· ει μη λογον
ημας απηιτει, και τουτο πεπεισμεθα, ποσης αν συγχυσεως και τυρβης επληρωθη ο
βιος; τις ην ο μυθευομενος λαβυρινθος λοιπον προς την αταξιαν την κοσμικην; ουκ
αν ειδες μυριας ατοπιας και αταξιας; τις γαρ αν ηιδεσθη πατερα λοιπον; τις δε αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

εφεισατο μητρος; τις δ' αν πασαν ηδονην, πασαν κακιαν παρελιπε; Και οτι ταυτα
ουτως εχει, απο μιας οικιας μονης εγω σε πεισαι πειρασομαι.
Πως; Ἐαν υμων των ταυτα ερωτωντων, και οικετας εχοντων, δηλον ποιησω
τουτοις, οτι, καν διαφθειρωσι την δεσποτειαν, και εις το σωμα εκεινων ενυβρισωσι,
καν παντα εκφερωσι, καν τα ανω κατω εργασωνται, και τα των εχθρων αυτους
διαθωσιν, ουκ απειλουσιν, ου κολαζουσιν, ου τιμωρησονται, ουδε μεχρι ρηματων
λυπησουσιν· αρα δοκει ταυτα αγαθοτητος ειναι; Ἀλλ' εγω δεικνυμι, οτι ωμοτητος
εστι της εσχατης, ου μονον τωι την γυναικα και τα παιδια προδιδοσθαι δια ταυτης της
ακαιρου χρηστοτητος, αλλα και τωι αυτους εκεινους προ τουτων απολλυσθαι. Και
γαρ μεθυσοι και ασελγεις και ακολαστοι και υβρισται και παντων θηριων εσονται
αλογωτεροι. Τουτο ουν αγαθοτητος, ειπε μοι, ευγενειαν της ψυχης καταπατησαι, και
αυτους και αλληλους προσαπολεσαι; Ὁραις, οτι το ευθυνας απαιτειν τουτο εστι το
πολλης χρηστοτητος ον; Και τι λεγω οικετας τους προχειροτερον επι τα αμαρτηματα
ταυτα ερχομενους; Ἀλλ' εχετω τις υιους, και παντα επιτρεπετω τολμαιν εκεινοις, και
μη κολαζετω, τινος ουν ουκ εσονται χειρους, ειπε μοι; Ειτα επι μεν ανθρωπων το
κολαζειν αγαθοτητος, το δε μη κολαζειν ωμοτητος, επι δε Θεου ουκετι; Ὥστε επειδη
αγαθος εστι, δια τουτο γεενναν προητοιμασε. Βουλεσθε και αλλην ειπω αγαθοτητα
του Θεου; Ου τουτο μονον, αλλ' οτι και τους αγαθους ουκ αφιησι γενεσθαι κακους. Ει
γαρ εμελλον των αυτων τυγχανειν, παντες αν ησαν κακοι· νυν δε ου μικρως και
τουτο παραμυθειται τους αγαθους.
Ἄκουε γαρ του Προφητου λεγοντος· Ευφρανθησεται δικαιος, οταν ιδηι
εκδικησιν ασεβους, τας χειρας αυτου νιψεται εν τωι αιματι του αμαρτωλου. Ουχ
υπερηδομενος, μη γενοιτο, αλλα δεδοικως μη τα αυτα παθηι, καθαρωτερον τον
εαυτου βιον εργασεται. Πολλης αρα τουτο κηδεμονιας εστι. Ναι, φησιν· αλλ'
απειλησαι μονον εχρην, μη μεντοι και κολασαι. Ει κολαζει, και λεγεις, οτι απειλη το
πραγμα εστι, και δια τουτο ραιθυμοτερος γινηι· ει οντως απειλη μονον ην, ουκ αν
υπτιωτερος γεγονας; Οι Νινευιται ει ᾔδεσαν οτι απειλη μονον το πραγμα ην, ουκ αν
62.719 μετενοησαν· επειδη δε μετενοησαν, μεχρι ρηματων την απειλην εστησαν.
Βουλει αυτο απειλην ειναι; συ κυριος ει του πραγματος· γενου βελτιων, και ισταται
μεχρι της απειλης· αν δε, οπερ απειη, καταφρονησηις της απειλης, ηξεις επι την
πειραν· οι προ του κατακλυσμου, ει την απειλην εδεισαν, ουκ αν την πειραν
υπεμειναν.
Και ημεις, εαν φοβηθωμεν την απειλην, ουχ 62.720 υποστησομεθα την
πειραν· μηδε γενοιτο· αλλα παρασχοι ο φιλανθρωπος Θεος παντας ημας εντευθεν
ηδη σωφρονισθεντας, των αποῤρητων εκεινων επιτυχειν αγαθων· ων γενοιτο
παντας ημας αξιωθηναι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


