De proditione Judae
ΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟ∆ΟΣΙΑΝ ΤΟΥ ΙΟΥ∆Α, Και εις το Πασχα, και εις την
παραδοσιν των μυστηριων, και περι του μη μνησικακειν. Τηι αγιαι και
μεγαληι Πεμπτηι.
Ὁμιλια αʹ.
αʹ. Ὀλιγα αναγκη σημερον προς την υμετεραν αγαπην ειπειν· ολιγα δε
αναγκη ειπειν, ουκ επειδη τωι πληθει των λεγομενων υμεις βαρυνεσθε· ουδε γαρ
εστιν ετεραν πολιν ευρειν ουτως ερωτικως προς την ακροασιν των πνευματικων
λογιων διακειμενην. Ου τοινυν δια τουτο ολιγα λεγομεν, επειδη αποκναιομεν υμας
τωι πληθει, αλλ' επειδη αναγκαια της βραχυλογιας σημερον η αιτια· και γαρ ορω
πολλους των πιστων επειγομενους προς την των φρικτων μυστηριων κοινωνιαν.
Ἵν' ουν μητ' εκεινης της τραπεζης αποτυχωσι, μητε ταυτης εκπεσωσιν, αναγκη
συμμετρον ποιησασθαι την εστιασιν, ιν' εκατερωθεν υμιν το κερδος γενηται, και απο
ταυτης εφοδιασθεντες και των παρ' ημων λογων, ουτως απελθητε, και μετα φοβου
και τρομου και της προσηκουσης ευλαβειας τηι φοβεραι και φρικτηι προσελθητε
κοινωνιαι. Σημερον, αγαπητοι, ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος παρεδοθη· τηι γαρ
επιουσηι εσπεραι ταυτηι, λαβοντες αυτον, απηλθον οι Ἰουδαιοι. Ἀλλα μη γενηι
κατηφης, ακουσας οτι Ἰησους παρεδοθη· μαλλον δε γενου κατηφης, και κλαυσον
πικρως, αλλα μη υπερ του παραδοθεντος Ἰησου, αλλ' υπερ του προδοτου Ἰουδα. Ὁ
μεν γαρ παραδοθεις την οικουμενην εσωσεν, ο δε προδους την εαυτου ψυχην
απωλεσε· και ο μεν προδοθεις εν δεξιαι καθηται του Πατρος εν τοις ουρανοις, ο δε
παραδους εν ᾅδου νυν εστι, την απαραιτητον αναμενων κολασιν. ∆ια τουτον ουν
κλαυσον και στεναξον, δια τουτον πενθησον, επειδη και ο ∆εσποτης ημων δια
τουτον εδακρυσεν. Ἰδων γαρ αυτον, φησιν, εταραχθη και ειπεν· Εις εξ υμων
παραδωσει με. Ὢ ποση ευσπλαγχνια του ∆εσποτου! ο προδοθεις υπερ του προδοντος
αλγει. Ἰδων γαρ αυτον, εταραχθη, φησι, και ειπεν· Εις εξ υμων παραδωσει με. Τινος
ενεκεν ηθυμησεν; Ὁμου και την φιλοστοργιαν την εαυτου επιδεικνυμενος, και
διδασκων ημας, οτι ου τον πασχοντα κακως, αλλα τον ποιουντα κακως, τουτον
θρηνειν πανταχου δικαιον. Τουτο γαρ εκεινου χειρον, μαλλον δε εκεινο μεν ου
κακον, το κακως παθειν, κακον δε το ποιησαι κακως. Το μεν γαρ κακως παθειν, την
βασιλειαν των ουρανων προξενει, το δε κακως ποιησαι αιτιον ημιν της γεεννης και
της κολασεως γινεται. Μακαριοι γαρ, φησιν, οι δεδιωγμενοι ενεκεν δικαιοσυνης, οτι
αυτων εστιν η βασιλεια 49.374 των ουρανων. Ὁραις πως το κακως παθειν εχει μισθον
και επαθλον την βασιλειαν των ουρανων; Ἄκουσον πως το κακως ποιησαι κολασιν
φερει και τιμωριαν. Ειπων γαρ ο Παυλος περι των Ἰουδαιων, οτι Τον Κυριον
απεκτειναν, και τους προφητας εδιωξαν, επηγαγεν· Ὧν το τελος εσται κατα τα εργα
αυτων. Ειδες πως οι μεν διωκομενοι την βασιλειαν λαμβανουσιν, οι δε διωκοντες
την οργην κληρονομουσι; Ταυτα δε μοι ουχ απλως νυν ειρηται, αλλ' ινα μη τοις
εχθροις οργιζωμεθα, αλλ' ελεωμεν αυτους και θρηνωμεν και συναλγωμεν αυτοις·
εκεινοι γαρ εισιν οι κακως πασχοντες, οι εχθραινοντες ημιν. Ἂν ουτω
παρασκευασωμεν την ψυχην την ημετεραν, δυνησομεθα αυτων και υπερευχεσθαι.
∆ια γαρ τουτο τεταρτην ημεραν ταυτην εχω διαλεγομενος υμιν περι ευχης υπερ των
εχθρων, ινα μονιμος γενηται της διδασκαλιας ο λογος, τηι συνεχειαι της παραινεσεως
ριζωθεις. ∆ια τουτο συνεχως απαντλουμαι τοις ρημασιν, ωστε το οιδημα της οργης
υπονοστησαι, και κατασταληναι την φλεγμονην, ωστε καθαρον οργης ειναι τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ευχηι προσιοντα. Ουδε γαρ ο Χριστος υπερ των εχθρων ταυτα παρηινεσε μονον, αλλα
και υπερ ημων των αφιεντων εκεινοις τα αμαρτηματα· μειζονα γαρ λαμβανεις η
διδως, αφιεις την οργην τωι εχθρωι. Και πως μειζονα λαμβανω; φησιν. Ἐαν αφησηις
τα εις τον εχθρον αμαρτηματα, συγχωρειται σοι τα εις τον ∆εσποτην πλημμεληματα.
Ἐκεινα ανιατα εισι και ασυγγνωστα· ταυτα πολλην εχει παραμυθιαν και συγγνωμην.
Ἄκουσον γουν του Ἠλι λεγοντος προς τους υιους αυτου· Ἐαν αμαρτανων αμαρτηι
ανθρωπος εις ανθρωπον, και προσευξονται περι αυτου· εαν δε εις Θεον αμαρτηι, τις
προσευξεται περι αυτου; Ὥστε εκεινο το τραυμα ουτε ευχηι ραιδιως λυεται· ευχηι μεν
ου λυεται, συγχωρησει δε των αμαρτηματων των εις τον πλησιον λελυται. ∆ιο
εκεινα μεν μυρια ταλαντα εκαλεσεν ο Χριστος, τα εις τον ∆εσποτην αμαρτηματα·
ταυτα δε εκατον δηναρια. Ἄφες ουν εκατον δηναρια, ινα αφεθηι σοι μυρια ταλαντα.
βʹ. Ἀλλα τα μεν περι της ευχης της υπερ των εχθρων ικανως ειρηται· επι δε
τον της προδοσιας, ει δοκει, επανελθωμεν λογον, και ιδωμεν πως παρεδοθη ημων ο
∆εσποτης. Τοτε πορευθεις εις των δωδεκα, Ἰουδας ο λεγομενος Ἰσκαριωτης, προς
τους αρχιερεις, ειπε· Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω 49.375 αυτον; Και
δοκει μεν σαφες ειναι το λεγομενον, και μηδεν πλεον αινιττεσθαι· ει δε τις ακριβως
εξετασηι εν εκαστον των λεγομενων, πολλην εχει την θεωριαν, και πολυ το βαθος
των νοηματων. Και πρωτον, ο καιρος. Ου γαρ απλως αυτον επισημαινεται ο
ευαγγελιστης· ου γαρ ειπε πορευθεις απλως. αλλα προσεθηκε το Τοτε πορευθεις.
Τοτε; ειπε μοι, ποτε; και τινος ενεκεν επισημαινει τον χρονον; τι με βουλεται
διδαξαι; Ου γαρ απλως ειρηται το, Τοτε, και γαρ Πνευματι φθεγγομενος ουδε απλως
ουδε εικη φθεγγεται. Τι ουν εστι το, Τοτε; Προ αυτου του χρονου, προ αυτης της
ωρας προσηλθε πορνη, αλαβαστρον μυρου εχουσα, και κατεχεε το ελαιον εκεινο επι
την κεφαλην του Κυριου. Ἐπεδειξατο πολλην θεραπειαν, επεδειξατο πολλην πιστιν,
πολλην υπακοην και ευλαβειαν· μετεβληθη απο του προτερου βιου, εγενετο βελτιων
και σωφρονεστερα. Και οτε η πορνη μετενοησεν, οτε τον ∆εσποτην επεσπασατο, τοτε
ο μαθητης τον διδασκαλον προεδωκε. ∆ια τουτο ειπε, Τοτε, ινα μη κατηγορησηις του
διδασκαλου ασθενειαν, οταν ιδηις τον μαθητην προδιδοντα τον διδασκαλον.
Τοσαυτη γαρ ην η δυναμις του διδασκαλου, ως και πορνας επισπασθαι εις την
οικειαν υπακοην. Τι ουν, φησιν, ο πορνας επισπωμενος, μαθητην ουκ ισχυσεν
επισπασασθαι; Ἴσχυεν επισπασασθαι τον μαθητην, αλλ' ουκ ηβουλετο αναγκηι
ποιησαι καλον, ουδε βιαι ελκυσαι προς εαυτον. Τοτε πορευθεις. Ἔχει τι και τουτο ου
μικρον θεωρημα, το, Πορευθεις· ου γαρ μετακληθεις υπο των αρχιερεων, ουκ
αναγκασθεις ουδε βιασθεις, αλλ' αυτος αφ' εαυτου και οικοθεν ετεκε τον δολον, και
την γνωμην εξηγαγε ταυτην, ουδενα εχων συμβουλον της πονηριας ταυτης. Τοτε
πορευθεις εις των δωδεκα. Τι εστιν, Εις των δωδεκα; Και τουτο μεγιστην αυτωι
δεικνυσιν ουσαν την κατηγοριαν τωι ειπειν, Εις των δωδεκα. Και γαρ ησαν ετεροι
μαθηται τωι Ἰησου εβδομηκοντα τον αριθμον· αλλ' εκεινοι τα δευτερεια ειχον,
εκεινοι ου τοσαυτης απελαυον της τιμης, ουδε τοσαυτης μετειχον της παῤρησιας,
ουκ εκοινωνησαν αποῤρητων τοσουτον, ως οι δωδεκα. Ουτοι μαλιστα ησαν δοκιμοι,
και ο περι τον βασιλεα χορος ουτος ην· αυτη η συμμορια η περι τον διδασκαλον, και
απο ταυτης εξεπηδησεν ο Ἰουδας. Ἵν' ουν μαθηις οτι ου μαθητης απλως αυτον
προυδωκεν, αλλα της δοκιμωτατης ταξεως εις, δια τουτο φησιν· Εις των δωδεκα. Και
ουκ αισχυνεται ο ταυτα γραψας Ματθαιος. Τινος ενεκεν ουκ αισχυνεται; Ἵνα μαθηις,
οτι πανταχου μετα αληθειας παντα φθεγγονται, και ουδεν αποκρυπτονται, ουδε τα
δοκουντα ειναι επονειδιστα. Ταυτα γαρ τα δοκουντα ειναι επονειδιστα, ταυτα
δεικνυσι του ∆εσποτου την φιλανθρωπιαν· οτι τον προδοτην, τον ληιστην, τον
κλεπτην, τοσουτων ηξιωσεν αγαθων, και μεχρι της εσχατης διαβασταζων αυτον
διετελει της ωρας· και γαρ ενουθετει και παρηινει και παντα τροπον επεμελειτο. Ει δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μη προσειχεν εκεινος, ουχ ο Κυριος αιτιος· και μαρτυς η πορνη· αυτη γαρ
προσεχουσα εαυτηι εσωθη. Μη τοινυν απογνωις σεαυτου, προς την πορνην απιδων·
μηδε θαῤρησηις σεαυτωι, προς τον Ἰουδαν ιδων. Ἀμφοτερα γαρ ταυτα ολεθρια, και το
θαῤρειν, και το απογινωσκειν· το μεν γαρ θαῤρειν τον εστηκοτα ποιει πεσειν, το δε
απογινωσκειν τον κειμενον ουκ αφιησιν αναστηναι. ∆ια τουτο ο Παυλος παρηινει
λεγων· Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω 49.376 μη πεσηι. Ἔχεις αμφοτερων τα
παραδειγματα, πως ο μαθητης δοκων εσταναι, επεσε· και πως η πορνη κειμενη,
ανεστη. Ευολισθον ημων η γνωμη, ευπεριτρεπτον η προαιρεσις· δια τουτο εαυτους
πανταχοθεν ασφαλιζεσθαι και τειχιζεσθαι χρη. Τοτε πορευθεις εις των δωδεκα,
Ἰουδας Ἰσκαριωτης. Ὁραις αποποιου χορου εξεπεσεν; οραις ποιας διδασκαλιας
κατεφρονησεν; οραις οσον κακον εστιν η ραιθυμια και η ολιγωρια; Ἰουδας ο
λεγομενος Ἰσκαριωτης. Τι μοι λεγεις αυτου την πολιν; Ειθε μη τουτον εγινωσκον!
Ἰουδας ο λεγομενος Ἰσκαριωτης. Τινος ενεκεν την πολιν αυτου λεγεις; Ἦν ετερος
Ἰουδας μαθητης, ζηλωτης επικαλουμενος. Ἵν' ουν δια της ομωνυμιας μη γενηται τις
πλανη, διειλε τουτον απ' εκεινου, και εκεινον μεν απο της αρετης ωνομασεν, Ἰουδας
ο ζηλωτης· τουτον δε ουκ ωνομασεν απο της κακιας· ου γαρ ειπεν, Ἰουδας ο
προδοτης. Καιτοι εχρην, ωσπερ εκεινον απο της αρετης εκαλεσεν, ουτω και τουτον
απο της κακιας προσαγορευσαι, και ειπειν, Ἰουδας ο προδοτης· αλλ' ινα σε παιδευσηι
καθαραν εχειν κατηγοριας την γλωτταν, και αυτου του προδοτου φειδεται.
Πορευθεις γαρ, φησιν, εις των δωδεκα, Ἰουδας Ἰσκαριωτης, προς τους αρχιερεις,
ειπεν αυτοις· Τι μοι θελετε δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ὢ της μιαρας
εκεινης φωνης! Και πως εξεπηδησε του στοματος; πως εκινησε την γλωσσαν; πως
ουκ εναρκησεν απαν το σωμα; πως ουκ εξεστη η διανοια;
γʹ. Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ταυτα σε επαιδευσεν ο
Χριστος, ειπε μοι; ου δια τουτο ελεγε, Μη κτησασθε χρυσον, μηδε αργυρον, μηδε
χαλκον εις τας ζωνας υμων, ανωθεν προαναστελλων σου της φιλαργυριας την
υποθεσιν; ου ταυτα παρηινει διηνεκως και μετα τουτων ελεγεν, Ἐαν τις σε ραπισηι εις
την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την αλλην; Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν
παραδωσω αυτον; Ὢ της απονοιας! Ἀντι τινος, ειπε μοι; τι μικρον η μεγα εγκαλειν
εχων, παραδιδως τον διδασκαλον; οτι σοι παρεδωκε των δαιμονων την εξουσιαν; οτι
νοσηματα λυειν εποιησεν; οτι λεπρας καθαιρειν; οτι νεκρους ανισταιν; οτι τηι
τυραννιδι επεστησε του θανατου; αντι τουτων των ευεργεσιων ταυτας διδως τας
αμοιβας; Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω. αυτον; Ὢ της απονοιας!
μαλλον δε, ω της φιλαργυριας! παντα γαρ εκεινη ετεκε τα κακα· εκεινης αυτος
επιθυμησας, προυδωκε τον διδασκαλον. Τοιουτον γαρ εστιν η πονηρα ριζα εκεινη,
δαιμονος χαλεπωτερον τας αλουσας εκβακχευει ψυχας, και ποιει παντας αγνοειν,
και εαυτον και τους πλησιον και τους της φυσεως νομους, και αυτων εκβαλλει των
φρενων και παραπληγας εργαζεται. Ὅρα γαρ ποσα εξεβαλεν εκ της του Ἰουδα
ψυχης· την ομιλιαν, την συνηθειαν, την κοινωνιαν την εν τραπεζηι, τα θαυματα, την
διδασκαλιαν, την παραινεσιν, την νουθεσιαν· ταυτα παντα εις ληθην ενεβαλεν η
φιλαργυρια τοτε. ∆ια τουτο εικοτως ο Παυλος ελεγεν, οτι Ῥιζα παντων των κακων
εστιν η φιλαργυρια. –Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον. Πολλη η
απονοια του ρηματος. Παραδιδως, ειπε μοι, τον παντα κρατουντα, τον δαιμονων
εξουσιαζοντα, τηι θαλαττηι επιταττοντα, τον της φυσεως απαντων ∆εσποτην; Ἵν' ουν
αυτου καταστειληι την απονοιαν, και δειξηι οτι ει μη εβουλετο, ουκ αν παρεδοθη,
ακουσον τι ποιει. Κατ' αυτον τον καιρον της προδοσιας, οτε επηλθον αυτωι, ξυλα
49.377 εχοντες και λαμπαδας και φως, λεγει αυτοις· Τινα ζητειτε; και ηγνοουν ον
ημελλον συλλαμβανειν. Τοσουτον απειχε του δυνηθηναι παραδουναι αυτον ο
Ἰουδας, οτι ουδε εωρα παροντα, ον ημελλε παραδωσειν, και ταυτα λαμπαδων ουσων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

και φωτος τοσουτου. Ὅτι γαρ τουτο ηινιξατο ο ευαγγελιστης, φησι· Λαμπαδας ειχον
και φως, και ουχ εωρων αυτον. Και καθ' εκαστην δε αυτον υπεμιμνησκεν ημεραν,
και δι' εργων, και δια ρηματων, δεικνυς οτι ου λησεται προδιδους. Και ουτε φανερως
αυτον ηλεγχεν επι παντων, ωστε μη αναισχυντοτερον αυτον εργασασθαι· ουτε
παρεσιωπα, ινα μη νομιζων λανθανειν, αδεως επιχειρηι την προδοσιαν, αλλα
συνεχως ελεγεν, Εις εξ υμων παραδωσει με· ου μεντοι φανερον αυτον καθιστη.
Πολλους δε και περι γεεννης διηλθε λογους, πολλους και περι βασιλειας, και την εφ'
εκατερα δυναμιν επεδειξατο, την εν τωι κολαζειν τους αμαρτανοντας, και την εν τωι
τιμαιν τους κατορθουντας. Ἀλλα ταυτα παντα εκεινος παρεκρουσατο, ο δε Θεος βιαι
ουχ ειλκυσεν. Ἐπειδη γαρ κυριους ημας εποιησε και της των φαυλων και της των
αγαθων πραξεων αιρεσεως, και εκοντας ειναι βουλεται καλους· δια τουτο, αν μη
βουλοιμεθα, ου βιαζεται ουδ' αναγκαζει· το γαρ βιασθεντα ειναι χρηστον, ουκ εστιν
ειναι χρηστον. Ἐπει ουν κακεινος γνωμης κυριος ην, και εν εξουσιαι του μη
πεισθηναι, και προς φιλαργυριαν μη αποκλιναι, δια τουτο απετυφλωθη την
διανοιαν, και την σωτηριαν την εαυτου προεδωκε· και φησι, Τι θελετε μοι δουναι,
καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ἐλεγχων τοινυν του νοος αυτου την τυφλωσιν και την
απονοιαν ο ευαγγελιστης, φησιν· Ἐν τωι καιρωι της εφοδου ο Ἰουδας ειστηκει εγγυς
αυτων, εκεινος ο ειπων· Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ουκ
εντευθεν δε μονον εστι θεασασθαι την δυναμιν του Χριστου, αλλ' οτι και φωνην
αφεντος ψιλην, απηλθον και επεσον χαμαι. Ἐπειδη δε ουδε ουτως αφισταντο της
αναισχυντιας, λοιπον εαυτον παραδιδωσι, μονονουχι λεγων· Ἐγω το εμαυτου ολον
εποιησα, την δυναμιν εξεκαλυψα την εμαυτου, εδειξα οτι αδυνατοις επιχειρειτε
πραγμασιν. Ἠβουληθην καταστειλαι υμων την πονηριαν· επειδη δε υμεις ουκ
ηβουληθητε, αλλ' επιμενετε παραπαιοντες, ιδου παραδιδωμι εμαυτον. Ταυτα δε μοι
ειρηται, ινα μη κατηγορωσι τινες του Χριστου, λεγοντες· ∆ια τι ου μετεβαλε τον
Ἰουδαν; δια τι ουκ εποιησεν αυτον σωφρονα και επιεικη; Πως εδει επιεικη ποιησαι
αυτον; αναγκηι, η γνωμηι; Ει μεν αναγκηι, ουδ' ουτως εμελλεν εσεσθαι βελτιων·
ουδεις γαρ αναγκηι γενοιτ' αν αγαθος· ει δε γνωμηι και προαιρεσει, παντα τα
δυναμενα διορθωσαι προαιρεσιν και γνωμην εισηνεγκεν. Ει δε μη εβουληθη
δεξασθαι το φαρμακον, ου του ιατρου το εγκλημα, αλλα του την θεραπειαν
διακρουσαμενου. Ὅρα ουν οσα εποιησεν, ωστε αυτον ανακτησασθαι και διασωσαι.
Ἐδιδασκεν αυτον πασαν φιλοσοφιαν δια πραγματων, δια ρηματων, ανωτερον αυτον
των δαιμονων εποιησε, θαυματα εργαζεσθαι πολλα παρεσκευασεν, εφοβησε τηι της
γεεννης απειληι, προετρεψατο τηι της βασιλειας επαγγελιαι· ηλεγξε διηνεκως τα
αποῤρητα αυτου βουλευματα, ελεγχων δε ουκ εδημοσιευε· τους ποδας αυτου μετα
των αλλων ενιψεν, αλων αυτωι και τραπεζης εκοινωνησεν· ουδεν, ου μικρον, η μεγα
ενελιπεν· ο δε εκων εμεινεν αδιορθωτος. Και ινα μαθηις, οτι δυνατος ων
μεταβαλεσθαι ουκ ηθελησεν, αλλα της αυτου ραιθυμιας το παν εγενετο, ακουσον.
Ἐπειδη γαρ παρεδωκεν αυτον, εῤριψε 49.378 τα τριακοντα αργυρια, και φησιν·
Ἥμαρτον παραδους αιμα δικαιον. Τι γεγονεν; Ὅτε θαυματουργουντα ειδες, ουκ
ελεγες, Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωον· αλλα, Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν
παραδωσω αυτον; Ἐπειδη δε το κακον προεχωρησε, και η προδοσια τελος εσχε, και η
αμαρτια απηρτιστο, τοτε επεγνως την αμαρτιαν. Τι ουν εντευθεν μανθανομεν; Ὅτι
οταν μεν ραιθυμωμεν, ουδε παραινεσις ημας ωφελει· οταν δε σπουδαζωμεν, και
αυτοι αφ' εαυτων διαναστηναι δυναμεθα. Και γαρ και ουτος, οτε παρηινει μεν ο
διδασκαλος, ουκ ηκουεν· οτε δε ουδεις ην ο παραινων, το οικειον συνειδος
επανεστη, και μηδενος οντος διδασκαλου μετεβαλετο, και κατεγνω των
τετολμημενων, και εῤριψε τα τριακοντα αργυρια. Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν
παραδωσω αυτον; Και εστησαν, φησιν, αυτωι τριακοντα αργυρια. Τιμην κατεβαλον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αιματος τιμην ουκ εχοντος. Τι λαμβανεις τριακοντα αργυρια, ω Ἰουδα; ∆ωρεαν
ηλθεν ο Χριστος εκχεαι το αιμα τουτο υπερ της οικουμενης, υπερ ου συμφωνα συ
ποιεις και συναλλαγματα αναιδη. Τι γαρ αναιδεστερον του συναλλαγματος τουτου;
δʹ. Τοτε προσηλθον οι μαθηται. Τοτε· ποτε; Ὅτε ταυτα εγενετο, οτε η
προδοσια προεχωρησεν, οτε εαυτον απωλεσεν ο Ἰουδας, Προσηλθον αυτωι οι
μαθηται λεγοντες· Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το Πασχα; Ειδες μαθητην;
ειδες μαθητας; Ἐκεινος προδιδωσι τον ∆εσποτην, ουτοι περι το Πασχα μεριμνωσιν·
εκεινος συμφωνα ποιει, ουτοι προς υπηρεσιαν παρεσκευαζον. Των αυτων
απελαυσαν κακεινος και ουτοι θαυματων, των αυτων διδαγματων, της αυτης
εξουσιας· ποθεν ουν η μεταβολη; Ἀπο της προαιρεσεως· αυτη παντων αιτια
πανταχου και των αγαθων και των κακων. Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το
Πασχα; Ἡ εσπερα αυτη ην τοτε· επει ουν οικιαν ουκ ειχεν ο ∆εσποτης, δια τουτο
αυτωι λεγουσι· Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το Πασχα; Ουκ εχομεν
καταγωγιον ωρισμενον, ουκ εχομεν σκηνην, ουδε οικιαν. Μανθανετωσαν οι τας
λαμπρας οικοδομουντες οικιας, και τας ευρειας στοας, και τους μακρους περιβολους,
οτι ουκ ειχεν ο Χριστος που την κεφαλην κατακλιναι. ∆ιο ερωτωσιν ουτοι· Που
θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το Πασχα; Ποιον Πασχα; Ουχι τουτο το ημετερον,
αλλα το Ἰουδαικον τεως· εκεινο μεν γαρ οι μαθηται παρεσκευασαν, τουτο δε το
ημετερον αυτος κατεσκευασεν· ου μονον δε αυτος αυτο κατεσκευασεν, αλλα και
αυτος Πασχα εγενετο. Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το Πασχα; Ἐκεινο
Ἰουδαικον ην το Πασχα, εκεινο εν Αιγυπτωι την αρχην ελαβε. Τινος ουν ενεκεν
τρωγει αυτο ο Χριστος; Ὅτι παντα τα νομικα επληρωσε. Και γαρ οτε εβαπτιζετο,
ελεγεν· Ουτω γαρ πρεπον εστιν ημιν πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Ἦλθον εκ της
του νομου καταρας εξαγορασαι τον ανθρωπον. Ὁ γαρ Θεος τον εαυτου Υιον επεμψε
γεννωμενον εκ γυναικος, γενομενον υπο νομον, ινα τους υπο νομον εξαγορασηι, και
αυτον αναπαυσηι τον νομον. Ἵνα ουν μη τις λεγηι, οτι δια τουτο αυτον κατηργησεν,
επειδη πληρωσαι αυτον ουκ ηδυνατο, ως φορτικον και επαχθη και δυσκατορθωτον
οντα, πρωτον αυτου πληρωσας απαντα, τοτε κατελυσε. ∆ια τουτο και το Πασχα
εποιησε· νομου γαρ ην επιταγμα το Πασχα. Και τινος ενεκεν ο νομος επεταξε το
Πασχα εσθιειν; Ἀγνωμονες ησαν περι τον 49.379 ευεργετην οι Ἰουδαιοι, και παρ'
αυτας τας ευεργεσιας επελανθανοντο του προσταγματος του Θεου. Και γαρ οτε
εξηλθον εξ Αιγυπτου, ιδοντες θαλασσαν σχιζομενην και συνιουσαν παλιν, και αλλα
μυρια θαυματα, ελεγον· Ποιησωμεν εαυτοις θεους, οι προπορευσονται ημων. Τι
λεγεις; τα θαυματα εν χερσιν ετι, και επελαθου του ευεργετου; Ἐπει ουν ουτως ησαν
αναισθητοι και αγνωμονες, τηι υποθεσει των εορτων εγκατεδησε των δωρεων τα
υπομνηματα ο Θεος, και δια τουτο και το Πασχα θυειν εκελευσεν, Ἵνα, εαν σε
ερωτησηι, φησιν, ο υιος σου, Τι εστι το Πασχα τουτο; ειπηις, οτι Του προβατου το αιμα
επεχρισαν ταις θυραις ποτε ημων οι προγονοι εν Αιγυπτωι, ινα μη ο ολοθρευων
ελθων και ιδων τολμησηι εισπηδησαι, και επαγαγηι πληγην. Και ην η εορτη λοιπον
υπομνησις σωτηριας διηνεκης. Μαλλον δε ου τουτο μονον εκερδαινον, οτι των
παλαιων αυτους ανεμιμνησκεν ευεργετηματων, αλλα και ετερον μειζον, οτι τα
μελλοντα προδιετυπου. Και γαρ τυπος ην εκεινος ο αμνος ετερου αμνου
πνευματικου, και προβατον προβατου· και το μεν ην σκια, το δε αληθεια. Ἐπειδη δε
επεφανεν ο της δικαιοσυνης ηλιος, η σκια λοιπον επαυσατο· ηλιου γαρ ανισχοντος,
κρυπτεται η σκια. ∆ια τουτο γαρ εν αυτηι τηι τραπεζηι εκατερον γινεται Πασχα, και το
του τυπου, και το της αληθειας. Καθαπερ γαρ οι ζωγραφοι εν αυτωι τωι πινακι και τας
γραμμας περιαγουσι και την σκιαν γραφουσι, και τοτε την αληθειαν των χρωματων
αυτωι επιτιθεασιν· ουτω και ο Χριστος εποιησεν· επ' αυτης της τραπεζης και το
τυπικον Πασχα υπεγραψε, και το αληθινον προσεθηκε· Που θελεις ετοιμασωμεν σοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

φαγειν το Πασχα; Ἦν το Ἰουδαικον Πασχα τοτε· αλλα του ηλιου ελθοντος, μηκετι
λυχνος φαινετω, της αληθειας παραγενομενης, αργειτω λοιπον η σκια.
εʹ. Ταυτα προς Ἰουδαιους λεγω, επειδη δοκουσι Πασχα ποιειν, επειδη γνωμηι
αναισχυντωι τα αζυμα προβαλλουσιν οι απεριτμητοι ταις καρδιαις. Πως, ειπε μοι, το
Πασχα επιτελεις, ω Ἰουδαιε; Ὁ ναος κατεσκαπται, ο βωμος ανηιρηται, τα Ἅγια των
αγιων πεπατηται, πασης θυσιας ειδος λελυται· τινος ουν ενεκεν ταυτα τολμαις τα
παρανομα πραττειν πραγματα; Ἀπηλθες εις Βαβυλωνα ποτε, κακει ελεγον οι
αιχμαλωτευσαντες σε· Ἄσατε ημιν εκ των ωιδων Σιων· και ουκ ηνεσχου. Και ταυτα
δεικνυς ο ∆αυιδ, ελεγεν· Ἐπι τον ποταμον Βαβυλωνος, εκει εκαθισαμεν και
εκλαυσαμεν· επι ταις ιτεαις εν μεσωι αυτης εκρεμασαμεν τα οργανα ημων, τουτεστι,
ψαλτηριον, κιθαραν, λυραν, και τα λοιπα· τουτοις γαρ εκεχρηντο το παλαιον, και δια
τουτων τους ψαλμους ηιδον. Και ταυτα απελθοντες εις την αιχμαλωσιαν, ελαβον, ιν'
εχωσι την υπομνησιν της πολιτειας της εν τηι πατριδι, ουχ ινα χρησωνται. Ἐκει γαρ,
φησιν, επηρωτησαν ημας οι αιχμαλωτευσαντες ημας λογους ωιδων. Και ειπομεν·
Πως αισωμεν την ωιδην Κυριου επι γης αλλοτριας; Τι λεγεις; την ωιδην Κυριου ουκ
αιδεις επι γης αλλοτριας, και το Πασχα Κυριου επιτελεις επι γης αλλοτριας; Ειδες την
αγνωμοσυνην· ειδες την παρανομιαν; Ὅτε πολεμιοι ησαν οι καταναγκαζοντες, ουδε
ψαλμον ειπειν ετολμων επι γης αλλοτριας· νυν δε αφ' εαυτων, μηδενος
αναγκαζοντος μηδε βιαζομενου, πολεμον εισαγουσι προς τον Θεον. Ὁραις πως
ακαθαρτα τα αζυμα; πως παρανομος η 49.380 εορτη; πως Πασχα ουκ εστιν
Ἰουδαικον, Ἦν Πασχα Ἰουδαικον ποτε, αλλ' ελυθη νυν, και επηλθε το πνευματικον
Πασχα, ο παρεδιδου τοτε ο Χριστος. Ἐσθιοντων γαρ αυτων και πινοντων, φησι,
λαβων αρτον, εκλασε και ειπε· Τουτο εστι το σωμα μου το υπερ υμων κλωμενον εις
αφεσιν αμαρτιων. Ἴσασιν οι μεμυημενοι τα λεγομενα. Και παλιν το ποτηριον,
λεγων· Τουτο εστι το αιμα μου, το υπερ πολλων εκχυνομενον εις αφεσιν αμαρτιων.
Και παρην ο Ἰουδας, του Χριστου ταυτα λεγοντος. Τουτο εστι το σωμα, ο επωλησας,
Ἰουδα, τριακοντα αργυριων· τουτο εστι το αιμα, υπερ ου προ μικρου τα αναιδη
συμφωνα εποιου προς τους αγνωμονας Φαρισαιους. Ὢ της του Χριστου
φιλανθρωπιας! ω της του Ἰουδα παραπληξιας! ω της μανιας! ο μεν γαρ επωλησεν
αυτον τριακοντα δηναριων· ο Χριστος δε και μετα τουτο ου παρηιτησατο αυτο το
αιμα το πραθεν δουναι εις αφεσιν αμαρτιων τωι πεπρακοτι, ει γε ηθελησε. Και γαρ
παρην Ἰουδας, και μετειχε της ιερας τραπεζης. Ὥσπερ γαρ τους ποδας αυτου μετα
των αλλων ενιψε μαθητων, ουτω και της ιερας μετεσχε τραπεζης, ινα μηδεμιαν
απολογιας εχηι προφασιν, εαν επιμεινηι τηι πονηριαι. Παντα γαρ τα παρ' εαυτου
επεδειξατο, και εισηνεγκεν· ο δε εμεινε την πονηραν διατηρων γνωμην.
ʹ. Ἀλλα καιρος λοιπον τηι φρικτηι ταυτηι προσελθειν τραπεζηι. Παντες τοινυν
προσελθωμεν μετα της προσηκουσης σωφροσυνης και νηψεως· και μηδεις εστω
Ἰουδας ετι, μηδεις εστω πονηρος, μηδεις εχων ιον, μη αλλα μεν επι του στοματος
φερων, αλλα δε επι της διανοιας. Παρεστιν ο Χριστος, και νυν εκεινος ο την
τραπεζαν διακοσμησας εκεινην, ουτος και ταυτην διακοσμει νυν. Ουδε γαρ
ανθρωπος εστιν ο ποιων τα προκειμενα γενεσθαι σωμα και αιμα Χριστου, αλλ' αυτος
ο σταυρωθεις υπερ ημων Χριστος. Σχημα πληρων εστηκεν ο ιερευς, τα ρηματα
φθεγγομενος εκεινα· η δε δυναμις και η χαρις του Θεου εστι. Τουτο μου εστι το
σωμα, φησι. Τουτο το ρημα μεταῤρυθμιζει τα προκειμενα· και καθαπερ η φωνη
εκεινη η λεγουσα· Αυξανεσθε, και πληθυνεσθε, και πληρωσατε την γην, εῤρεθη μεν
απαξ, δια παντος δε του χρονου γινεται εργωι ενδυναμουσα την φυσιν την ημετεραν
προς παιδοποιιαν· ουτω και η φωνη αυτη απαξ λεχθεισα καθ' εκαστην τραπεζαν εν
ταις Ἐκκλησιαις εξ εκεινου μεχρι σημερον και μεχρι της αυτου παρουσιας, την
θυσιαν απηρτισμενην εργαζεται. Μηδεις τοινυν υπουλος εστω, μηδεις πονηριας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

γεμων, μηδεις ιον εχων εν τηι διανοιαι, ινα μη εις κατακριμα μεταλαμβανηι. Και γαρ
τοτε, μετα το λαβειν την προσφοραν, επεπηδησε τωι Ἰουδαι ο διαβολος, ου του
σωματος καταφρονησας του ∆εσποτικου, αλλα δια την αναισχυντιαν καταφρονων
του Ἰουδα, ινα μαθηις, οτι τοις αναξιως μετεχουσι των θειων μυστηριων, τουτοις
μαλιστα επιπηδαι και επιβαινει συνεχως ο διαβολος, ωσπερ και τωι Ἰουδαι τοτε. Αι γαρ
τιμαι τους μεν αξιους ωφελουσι, τους δε παρα την αξιαν απολαυοντας εις μειζονα
τιμωριαν εμβαλλουσι. Και ταυτα, ουχ ινα φοβησω, λεγω, αλλ' ινα ασφαλισωμαι.
Μηδεις τοινυν εστω Ἰουδας, μηδεις εισιων ιον εχετω πονηριας. Τροφη γαρ εστι
πνευματικη η θυσια· και καθαπερ η σωματικη τροφη, οταν εις γαστερα χυμους
εχουσαν πονηρους εμπεσηι, πλεον επιτεινει την αῤρωστιαν, ου παρα την οικειαν
φυσιν, αλλα παρα την ασθενειαν της γαστρος· ουτω δη και 49.381 επι των
μυστηριων των πνευματικων συμβαινειν ειωθε. Και γαρ και αυτα, επειδαν εις ψυχην
εμπεσηι πονηριας γεμουσαν, μαλλον αυτην διαφθειρει και απολλυσιν, ου παρα την
οικειαν φυσιν, αλλα παρα την ασθενειαν της δεξαμενης ψυχης. Μηδεις τοινυν εχετω
ενδον πονηρους λογισμους, αλλα καθαρωμεν την διανοιαν· και γαρ καθαραι
προσερχομεθα θυσιαι· αγιαν ποιησωμεν την ψυχην· δυνατον γαρ και εν μιαι ημεραι
τουτο γενεσθαι. Πως και τινι τροπωι; Ἐαν εχηις τι κατα του εχθρου, εξελε την οργην,
θεραπευσον την πληγην, λυσον την εχθραν, ινα λαβηις θεραπειαν απο της τραπεζης·
θυσιαι γαρ προσερχηι φρικτηι και αγιαι. Αιδεσθητι την υποθεσιν αυτης της προσφορας·
εσφαγμενος προκειται ο Χριστος. Και τινος ενεκεν εσφαγη, και δια τι; Ἵνα
ειρηνοποιησηι τα εν τωι ουρανωι και τα επι της γης, ινα και αγγελων φιλον σε ποιησηι,
ινα σε τωι Θεωι των ολων καταλλαξηι, εχθρον οντα σε και πολεμιον, ινα ποιησηι
φιλον. Ἐκεινος την ψυχην αυτου εδωκεν υπερ των μισουντων· συ δε τον συνδουλον
μενεις εχθραινων; και πως δυνηι βαδισαι επι την της ειρηνης τραπεζαν; Κακεινος μεν
ουδ' αποθανειν υπερ σου παρηιτησατο· συ δε οργην αφειναι τωι συνδουλωι σου δια
σαυτον ουκ ανεχηι; και ποιας ταυτα συγγνωμης αξια; Ἐπηρεασε, φησι, και τα μεγιστα
επλεονεκτησε. Και τι τουτο; Εις χρηματα παντως η ζημια· ουδεπω γαρ ετρωσε,
καθαπερ τον Χριστον ο Ἰουδας· αλλ' ομως και αυτο το αιμα, οπερ εξεχεεν, εις
σωτηριαν αυτοις τοις εκχεασιν εδωκε. Τι τουτου ισον εχεις ειπειν; Ἐαν μη αφηις τωι
εχθρωι, ουκ εκεινον ηδικησας, αλλα σαυτον· εκεινον μεν γαρ πολλακις εις τον
παροντα βιον εβλαψας· σαυτον δε ασυγγνωστον εποιησας προς την απολογιαν εις
την μελλουσαν ημεραν. Ουδεν γαρ ουτω μισει ο Θεος, ως μνησικακον ανθρωπον, ως
οιδαινουσαν καρδιαν και φλεγμαινουσαν ψυχην. Ἄκουσον γουν τι φησιν· Ὅταν
προσφερηις το δωρον σου επι το θυσιαστηριον, κακει μνησθηις ανω παρεστως επι τωι
θυσιαστηριωι, οτι ο αδελφος σου εχει τι κατα σου, αφες το δωρον σου επι του
θυσιαστηριου, και απελθων διαλλαγηθι τωι αδελφωι σου, και 49.382 τοτε προσφερε το
δωρον σου. Τι λεγεις, Ἀφησω, Ναι, φησι· δια γαρ την ειρηνην την εις τον αδελφον
σου και αυτη η θυσια γεγονεν. Ει τοινυν δια την ειρηνην την εις τον αδελφον
γεγονεν η θυσια, συ δε ου κατορθοις την ειρηνην, εικη μετεχεις της θυσιας·
ανονητον γαρ σοι το κατορθωμα γεγονε. Ποιησον τοινυν εκεινο πρωτον, δι' οπερ η
θυσια προσενηνεκται, και τοτε αυτης απολαυσεις καλως. ∆ια τουτο κατηλθεν ο Υιος
του Θεου, ινα καταλλαξηι ημων την φυσιν τωι ∆εσποτηι· δια τουτο ουκ αυτος μονον
ηλθεν, αλλ' ινα και ημας τους τα τοιαυτα ποιουντας ποιησηι της εαυτου προσηγοριας
κοινωνους. Μακαριοι γαρ, φησιν, οι ειρηνοποιοι, οτι αυτοι υιοι Θεου κληθησονται.
Ὅπερ γαρ εποιησεν ο μονογενης Υιος του Θεου, τουτο και συ ποιησον κατα δυναμιν
ανθρωπινην, ειρηνης γενομενος προξενος και σεαυτωι και τοις αλλοις. ∆ια τουτο σε
και υιον Θεου καλει τον ειρηνοποιον· δια τουτο και εν τωι καιρωι της θυσιας ουδεμιας
αλλης εμνημονευσεν εντολης, αλλ' η της προς τον αδελφον καταλλαγης, δεικνυς,
οτι παντων μειζον εστι τουτο. Ἐβουλομην παρεκτειναι τον λογον, αλλ' αρκει και τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ειρημενα τοις προσεχουσιν, εαν μνημονευωσι. Μνημονευωμεν ουν διαπαντος
τουτων των ρηματων, αγαπητοι, και των αγιων φιληματων, και του φρικωδεστατου
ασπασμου του προς αλληλους. Τουτο γαρ συμπλεκει τας διανοιας ημων, και ποιει
σωμα γενεσθαι εν απαντας, επειδη και ενος σωματος μετεχομεν οι παντες.
Κερασωμεν ουν εαυτους εις σωμα εν, ου τα σωματα αλληλοις αναφυροντες, αλλα
τας ψυχας αλληλαις τωι της αγαπης συνδεσμωι συναπτοντες· ουτω δυνησομεθα μετα
παῤρησιας απολαυσαι της προκειμενης τραπεζης. Καν γαρ μυρια εχωμεν
δικαιωματα, μνησικακοι δε ωμεν, παντα εικη και ματην, και ουδεν εξ αυτων εις
σωτηριας λογον καρπωσασθαι δυνησομεθα. Ταυτα ουν συνειδοτες, πασαν
καταλυσωμεν οργην, και καθαιροντες εαυτων το συνειδος, μετα πραΰτητος και
επιεικειας πασης προσελθωμεν τηι τραπεζηι του Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι πασα δοξα,
τιμη, κρατος, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, κ.τ.λ.

Εις το θειον και μυστικον δειπνον του Σωτηρος, και περι της του Ἰουδα
προδοσιας, και εις το Πασχα, και εις την παραδοσιν των θειων
μυστηριων, και περι του μη μνησικακειν. Λεχθεις τηι αγιαι και μεγαληι
Πενταδι.
Ὁμιλια βʹ.
αʹ. Ἐβουλομην, αγαπητοι, της κατα τον πατριαρχην παλιν υποθεσεως
αψασθαι, και εντευθεν υμιν την εστιασιν παραθειναι την πνευματικην· αλλ' η του
προδοτου αγνωμοσυνη προς την κατ' αυτον υποθεσιν την ημετεραν ελκει γλωτταν,
και της ημερας ο καιρος προτρεπεται της τολμης αυτου την μανιαν ειπειν. Σημερον
γαρ ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος παρεδοθη ταις των Ἰουδαιων χερσιν υπο του
οικειου μαθητου. Ἀλλα συ τουτο ακουων, αγαπητε, μη γενηι κατηφης, μηδε
στυγνασηις ακουων, οτι παρεδοθη ο ∆εσποτης· μαλλον δε και στεναξον και
δακρυσον, μη δια τον παραδοθεντα Ἰησουν, αλλα δια τον παραδοντα αυτον Ἰουδαν.
Ὁ μεν γαρ προδοθεις Ἰησουςτην οικουμενην εσωσεν, ο δε προδους Ἰουδας την
εαυτου ψυχην απωλεσε· και ο μεν προδοθεις Ἰησους εν δεξιαι του Πατρος εν
ουρανοις καθηται, ο δε προδους Ἰουδας εν ᾅδου νυν εστι, την απαραιτητον και
αιωνιον αναμενων κολασιν. ∆ια τουτο στεναξον, δια τουτο 49.382 δακρυσον· επει
και αυτος ο ∆εσποτης ημων Ἰησους Χριστος ιδων τον Ἰουδαν εταραχθη και
εδακρυσεν. Ἰδων γαρ αυτον, φησιν, εταραχθη και ειπεν· Εις εξ υμων παραδωσει με.
Και τινος ενεκεν εταραχθη; Ἐννοων οτι μετα την τοσαυτην διδασκαλιαν, μετα τας
τοσαυτας παραινεσεις, εις οιον κρημνον εαυτον ωθων ουκ ηισθανετο. Θεωρων
τοινυν ο ∆εσποτης του μαθητου την μανιαν, και επελεων αυτον εταραχθη και
εδακρυσε. Τουτο γαρ ανω και κατω τιθεασιν οι ευαγγελισται, ινα πιστωσωνται της
οικονομιας την αληθειαν. Ἐταραχθη τοινυν ο ∆εσποτης, ιδων του μαθητου την
υπερβαλλουσαν αγνωμοσυνην, και διδασκων ημας εκεινους μαλιστα θρηνειν, τους
κακως ποιουντας, ου τους κακως πασχοντας· οι γαρ κακως και αδικως πασχοντες,
ουτοι μαλλον μακαρισμου αξιοι εισι. ∆ιο και ελεγεν ο Χριστος· Μακαριοι οι
δεδιωγμενοι ενεκεν δικαιοσυνης, οτι αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων. Ειδες
ποσον το κερδος 49.383 εδειξε των κακως πασχοντων; Βλεπε παλιν αλλαχου των
κακως ποιουντων την απαραιτητον τιμωριαν· ακουε του μακαριου Παυλου
λεγοντος· Ὑμεις δε, αδελφοι, μιμηται εγενηθητε των Ἐκκλησιων του Θεου των
ουσων εν τηι Ἰουδαιαι, οτι τα αυτα επαθετε και υμεις υπο των ιδιων συμφυλετων,
καθως και αυτοι υπο των Ἰουδαιων, των και τον Κυριον αποκτειναντων Ἰησουν, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

τους ιδιους προφητας, και κωλυοντων ημας, φησι, τοις εθνεσι λαλησαι, ινα
σωθωσιν, εις το αναπληρωσαι αυτων τας αμαρτιας· εφθασε δε επ' αυτους η οργη του
Θεου εις τελος. Ειδες, οτι εκεινους μαλιστα δικαιον θρηνειν και κοπτεσθαι τους
κακοποιουντας; ∆ια τουτο και ο φιλανθρωπος ∆εσποτης ορων του μαθητου την
τολμαν, εταραττετο και εδακρυε, την περι τον μαθητην συμπαθειαν επιδεικνυμενος,
και δεικνυς αυτου της φιλανθρωπιας το μεγεθος, οτι και μεχρις αυτης της προδοσιας
ουκ επαυετο της του μαθητου διορθωσεως προνοουμενος. ∆ια τουτον ουν δακρυσον
πικρον και στεναξον μαλλον, επει και ο ∆εσποτης δι' εκεινον ηθυμησεν· Ἐταραχθη
γαρ, φησιν, ο Ἰησους και ειπεν· Εις εξ υμων παραδωσει με. Ὢ ποση ευσπλαγχνια,
ποση αγαθοτης ∆εσποτου! ο προδοθεις υπερ του προδοτου αλγει. Ὁρων γαρ αυτον
επιμενοντα τηι πονηριαι, Ἐταραχθη και ειπεν· Εις εξ υμων παραδωσει με. Σκοπει,
ποση μακροθυμια! ποση φιλανθρωπια! πως φειδεται του αγνωμονος, και ου
βουλεται αυτον αναισχυντον εργασασθαι, αλλα παντας εις δειλιαν εναγει τους
μαθητας και εναγωνιους ποιει, προς το αφορμην τινα εκεινωι παρασχειν του
μεταγνωναι της μανιας! Ἀλλ' οταν αναισθητος γενηται η ψυχη μη δεχομενη τον
σπορον της ευσεβειας, ου παραινεσιν δεχεται, ου συμβουλην, αλλα σκοτωθεισα υπο
του παθους κατα κρημνων απεισι· διοπερ ουτε ουτος εκερδανε τι εκ της τοσαυτης
μακροθυμιας. Εις εξ υμων παραδωσει με, φησι. Τινος ενεκεν εταραχθη και
ηθυμησεν; Ὁμου και την φιλοστοργιαν την εαυτου επιδεικνυμενος, και διδασκων
ημας, οτι εκεινους μαλιστα δει θρηνειν, τους κακως τωι πλησιον κατεργαζομενους.
Και γαρ εκεινοι καθ' εαυτων την οργην επιφερουσιν· ουχι δε τον πασχοντα κακως,
αλλα τον ποιουντα κακα, τουτον θρηνειν πανταχου δικαιον. Το μεν γαρ κακως
παθειν, την βασιλειαν ημιν των ουρανων προξενει· το δε κακως ποιησαι τινι αιτιον
ημιν της γεεννης και της κολασεως γινεται. Μακαριοι γαρ, φησιν, οι δεδιωγμενοι
ενεκεν δικαιοσυνης. Ὁραις, πως το κακως παθειν εχει μισθον και επαθλον, την των
ουρανων βασιλειαν; Ἄκουσον πως και το κακως ποιησαι κολασιν φερει και
τιμωριαν. Ειπων γαρ ο Παυλος περι των Ἰουδαιων, οτι τον Κυριον απεκτειναν, και
τους προφητας εδιωξαν, επηγαγεν· Ὧν το τελος εστι κατα τα εργα αυτων. Ειδες πως
οι μεν διωκομενοι την βασιλειαν των ουρανων λαμβανουσιν· οι δε διωκοντες, την
του Θεου οργην κληρονομουσι; Ταυτα δε ουχ απλως κινουμεν επι της υμετερας
αγαπης, αλλ' ινα παιδευωμεθα προς τους εχθρους ημων μη οργιζεσθαι, αλλ' ινα
μαλλον ελεωμεν αυτους, και δακρυωμεν και αλγωμεν υπερ αυτων. Ἐκεινοι γαρ
εισιν οι κακως πασχοντες, οι εχθραινοντες ημιν ματην. Ἂν ουτω παρασκευασωμεν
ημων την ψυχην, ως μη οργιζεσθαι, αλλα και αλγειν υπερ αυτων, δυνησομεθα κατα
την του Κυριου φωνην και υπερευχεσθαι αυτων, και πολλην δια τουτου την ανωθεν
επισπασασθαι ροπην. ∆ια γαρ τουτο τεταρτην ημεραν 49.384 εχω διαλεγομενος υμιν
περι ευχης της υπερ των εχθρων, ινα μονιμος γενηται της διδασκαλιας ο λογος τηι
συνεχειαι της παραινεσεως, ινα ριζωθηι υμων ταις διανοιαις. ∆ια τουτο συνεχως
επαντλουμεν υμιν τοις ρημασιν, ωστε το οιδημα της οργης υπονοστησαι, και
κατασταληναι την φλεγμονην, και καθαρον οργης ειναι τον ευχηι προσιοντα. Ουδε
γαρ ο Χριστος υπερ των εχθρων ταυτα παραινει μονον, αλλα και υπερ ημων των
αφιεντων εκεινοις τα αμαρτηματα. Μειζονα γαρ λαμβανεις η διδως, αφιεις την
οργην τωι εχθρωι. Και πως μειζονα λαμβανω, φησι; Προσεχε ακριβως. Ἐαν αφιηις
τοινυν τα εις τον εχθρον αμαρτηματα, συγχωρειται σοι τα εις τον ∆εσποτην
πλημμεληματα. Ἐκεινα ανιατα εστι και ασυγγνωστα, ταυτα δε πολλην εχει
παραμυθιαν και συγγνωμην. Ἄκουσον γουν του Ἠλι λεγοντος προς τους υιους
αυτου· Ἐαν αμαρτων αμαρτηι ανθρωπος εις ανθρωπον, ο ιερευς προσευξεται περι
αυτου· εαν δε εις τον Θεον αμαρτηι, τις προσευξεται περι αυτου; Ὥστε εκεινο μεγα
τραυμα, ουδ' ευχηι ραιδιως λυεται. Και ευχηι μεν ου λυεται το τοιουτον παραπτωμα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

συγχωρησει δε των αμαρτηματων των εις τον εχθρον λυεται παραυτικα. ∆ιο εκεινα
μεν μυρια ταλαντα εκαλεσεν ο Θεος, τα εις τον ∆εσποτην αμαρτηματα, ταυτα δε
εκατον δηναρια· α εαν αφηις, αφεθησεται σοι τα μυρια ταλαντα.
βʹ. Ἀλλα περι μεν της ευχης ικανως ειρηται. Ει δε δοκει, μικρον ανωτερω τον
λογον αγαγοντες, επι τον της προδοσιας επανελθωμεν λογον, και ιδωμεν πως
παρεδοθη ημων ο ∆εσποτης. Ἵνα δε και του προδοτου την μανιαν απασαν
καταμαθωμεν, και του μαθητου την αγνωμοσυνην γνωμεν, και του ∆εσποτου την
αφατον φιλανθρωπιαν, ακουσωμεν του ευαγγελιστου, πως ημιν αυτου διηγειται την
τολμαν· Τοτε, φησι, πορευθεις εις των δωδεκα, Ἰουδας ο λεγομενος Ἰσκαριωτης,
προς τους αρχιερεις, ειπεν αυτοις· Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω
αυτον; ∆οκει μεν γαρ σαφες ειναι το λεγομενον, και μηδεν πλεον αινιττεσθαι· ει δε
τις ακριβως εξετασειεν εκαστον των ειρημενων, πολλην εχει θεωριαν και πολυ το
βαθος των νοηματων. Και πρωτον ο καιρος. Ου γαρ απλως αυτον επισημαινεται ο
ευαγγελιστης· ου γαρ ειπε, πορευθεις, απλως· αλλα προσεθηκε, Τοτε πορευθεις. Τοτε·
ποτε; Και τινος ενεκεν επισημαινει τον χρονον; Ουχ απλως ημιν επισημαινεται τον
καιρον ο ευαγγελιστης Πνευματι αγιωι φθεγγομενος· ο γαρ Πνευματι φθεγγομενος,
ουδεν απλως ουδε εικη φθεγγεται. Τι ουν εστι το, τοτε; Προ αυτου του χρονου, προ
αυτης της ωρας προσηλθε κορη αλαβαστρον μυρου εχουσα, και κατεχεε το ελαιον
εκεινο επι την κεφαλην του Κυριου. Ἐπεδειξατο πολλην πιστιν η γυνη, επεδειξατο
πολλην θεραπειαν, επεδειξατο πολλην υπακοην και ευλαβειαν· μετεβαλλετο απο
του βιου του προτερου, και εγενετο βελτιων και σωφρονεστερα. Και οτε η πορνη
μετενοησεν, οτε τον ∆εσποτην επεγνω, τοτε ο μαθητης τον διδασκαλον παρεδωκε.
Τοτε· ποτε; Ὅτε πορνη προσελθουσα, το αλαβαστρον του μυρου καταχεασα κατα των
ποδων του Ἰησου, ταις οικειαις θριξιν εξεμαξε, και πολλην την θεραπειαν
επεδεικνυτο, τα εν παντι τωι χρονωι αμαρτηματα εξαλειφουσα δια της
εξομολογησεως αυτης. Τοτε ουν, οτε εκεινην εθεασατο τοσαυτην θεραπειαν τωι
διδασκαλωι επιδειξαμενην, τοτε αυτος επι την παρανομον προδοσιαν 49.385 εσπευσε.
Κακεινη μεν απ' αυτου του πυθμενος της κακιας εις αυτον τον ουρανον ανηλθεν·
ουτος δε μετα μυρια θαυματα και σημεια, μετα την τοσαυτην διδασκαλιαν, μετα την
αφατον συγκαταβασιν, εις αυτον τον πυθμενα των ταρταρων κατεπεσε. Τοσουτον
εστι ραιθυμια κακον και προαιρεσις διεφθαρμενη. ∆ιο και Παυλος ελεγεν· Ὁ δοκων
εσταναι, βλεπετω μη πεσηι· και ο προφητης παλαι εβοα· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται;
η ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; ινα μητε ο εστως θαῤρηι, αλλ' εναγωνιος ηι
διηνεκως, μητε ο καταπεσων απογνωι εαυτου. Τοσαυτη γαρ η δυναμις του
διδασκαλου, ως και πορνας και τελωνας επισπασασθαι προς την οικειαν υποταγην.
Τι ουν φησιν; Ὁ πορνας επισπασαμενος, μαθητην ουκ ισχυσεν επισπασασθαι; Ναι,
ισχυεν επισπασασθαι και τον μαθητην· αλλ' ουκ εβουλετο αυτον αναγκηι ποιησαι
καλον, ουδε βιαι ελκυσαι αυτον προς εαυτον. ∆ια τουτο ο ευαγγελιστης διηγουμενος
ημιν τα κατα τον μαθητην τον αγνωμονα ελεγε· Τοτε πορευθεις, τουτεστιν, ουχ υφ'
ετερων κληθεις, ουτε βιασθεις παρ' αλλου, ουδε παρ' ετερου δεξαμενος την
προτροπην, αλλ' οικοθεν κινουμενος επι τουτο ετραπη, δεικνυς οτι αυτοματως, και
εξ οικειας γνωμης επι το παρανομον τουτο τολμημα ωρμησεν, εξ ουδεμιας αιτιας
κινουμενος, αλλ' υπο της πηγαζουσης ενδοθεν κακιας επι την προδοσιαν του
∆εσποτου εαυτον ωθησας· Τοτε πορευθεις εις των δωδεκα. Και τουτο ου μικρον
εγκλημα το ειπειν, Εις των δωδεκα. Ἐπειδη γαρ ησαν και ετεροι εβδομηκοντα
μαθηται, δια τουτο ειπεν, Εις των δωδεκα, τουτεστι, των εγκριτων, των και καθ'
εκαστην αυτωι συναναστρεφομενων, των πολλης απολαυοντων της παῤρησιας. Ἵνα
ουν μαθηις οτι μαθητης ην των δοκιμων, φησιν· Εις των δωδεκα. Και ου παρασιωπαι
ταυτα γραφων ο ευαγγελιστης, ινα συ πεισθεις οτι ταυτα τα δοκουντα επονειδιστα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ειναι δεικνυσι του ∆εσποτου την προς ημας κηδεμονιαν, οτι τον προδοτην, τον
κλεπτην τοσουτων ηξιωσεν αγαθων, και μεχρι της εσχατης εσπερας παρηινει. Ειδες
πως η πορνη μεν εσωθη, επειδη ενιψεν· ο μαθητης δε ραιθυμησας κατεπεσε; Μη
τοινυν απογνωις εαυτου προς την πορνην αφορων, μηδε θαρσησηις παλιν προς την
του μαθητου τολμαν απιδων· αμφοτερα γαρ ολεθρια. Ευολισθος γαρ ημων η γνωμη,
ευπεριτρεπτος η προαιρεσις· διο παντοθεν ασφαλιζεσθαι χρη. Τοτε πορευθεις εις των
δωδεκα, Ἰουδας ο Ἰσκαριωτης. Ὁραις ποιου χορου εξεπεσεν; οραις ποιας διδασκαλιας
εαυτον εστερησεν; οραις ποσον κακον η ραιθυμια; Ἰουδας, φησιν, ο Ἰσκαριωτης,
επειδη ετερος ην τουτωι ομωνυμος ο λεγομενος Ἰακωβου. Ὁραις του ευαγγελιστου
την σοφιαν, οτι ουκ απο του τολμηματος, αλλ' απο του τοπου, δηλον ημιν αυτον
ποιει, εκεινον ουκ απο του τοπου, αλλ' απο της πατρωνυμιας γνωριμον ποιων;
Καιτοι γε ακολουθον ην ειπειν, Ἰουδαν τον προδοτην· αλλ' ινα ημας παιδευσηι
καθαραν εχειν κατηγοριας την γλωσσαν, και αυτο το ειπειν προδοτου φειδεται.
Παιδευωμεθα τοινυν μηδενα των εχθρων κακως μεμνησθαι. Ει γαρ ο μακαριος ουτος
του προδοτου ουκ ηνεσχετο κατηγορησαι, το παρανομον τουτο τολμημα
διηγουμενος, τουτο μεν απεσιωπησεν, απο δε του τοπου, οθεν ωρμητο, δηλον αυτον
ποιει· ποιας αν ειημεν ημεις αξιοι συγγνωμης τους πλησιον κακηγορουντες· Και
πολλακις ου μονον 49.386 των εχθρων μεμνημεθα μεθ' υβρεως, αλλα και των
δοκουντων προς ημας εχειν διαθεσιν. Μη, παρακαλω. Τουτο και Παυλος παραινει
λεγων· Πας λογος σαπρος εκ του στοματος υμων μη εκπορευεσθω. ∆ια τουτο παντος
τοιουτου παθους καθαρευων ο μακαριος Ματθαιος ελεγε· Τοτε πορευθεις εις των
δωδεκα, ο λεγομενος Ἰουδας ο Ἰσκαριωτης, προς τους αρχιερεις ειπε· Τι θελετε μοι
δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ὢ μιαρας φωνης! ω τολμης ανοια!
ενθυμουμενος τρεμω, αγαπητοι, πως εξεπηδησε του στοματος η φωνη, πως την
γλωτταν εκινησε, πως ουκ απεστη του σωματος η ψυχη, πως ουκ εναρκησαν τα
χειλη, πως ουκ εξεστη τηι διανοιαι.
γʹ. Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ειπε μοι, Ἰουδα, ταυτα
σοι επαιδευσεν ο διδασκαλος εν τοσουτωι χρονωι; ουτω ληθην εποιησω των συνεχων
παραινεσεων; ου δια τουτο ελεγε, Μη κτησησθε χρυσον, μητε αργυρον, ανωθεν
προαναστελλων σου της περι τα χρηματα μανιας την υπερβολην; ου παρηινει λεγων,
Ἐαν τις σε ραπισηι εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την αλλην; Τινος
ενεκεν, ειπε μοι, παραδιδως τον διδασκαλον; οτι την κατα των δαιμονων εξουσιαν
σοι παρεδωκεν, ως και νοσηματα θεραπευειν, και λεπρους καθαιρειν, και ετερα
πολλα τοιαυτα θαυματα επιδεικνυσθαι; αντι ουν των ευεργεσιων τουτων ταυτας
αυτωι αποδιδως τας αμοιβας; Ὢ της μανιας, μαλλον δε της φιλαργυριας! Παντα γαρ
ταυτα τα κακα η φιλαργυρια πεποιηκεν, η ριζα των κακων, ητις τας ψυχας ημων
σκοτοι και αυτους τους της φυσεως νομους, και αυτων ημας εκβαλλει των φρενων,
και ουκ αφιησιν ουτε φιλιας ουτε συγγενειας ουτε αλλου τινος μεμνησθαι· αλλα
καθαπαξ πηρωσασα ημων τα ομματα της διανοιας, ουτως εν σκοτει ποιει βαδιζειν.
Και ινα μαθηις τουτο σαφως, ορα τοτε ποσα εξεβαλεν εκ της του Ἰουδα ψυχης. Αυτη
επεισελθουσα την ομιλιαν, την συνηθειαν, την κοινωνιαν, την θαυμαστην
διδασκαλιαν, παντα ταυτα εις ληθην ενεβαλεν η φιλαργυρια. Καλως ελεγε Παυλος,
οτι Ῥιζα παντων των κακων εστιν η φιλαργυρια. –Τι θελετε μοι δουναι, καγω υμιν
παραδωσω αυτον; Παραδιδως, Ἰουδα, τον τα παντα συνεχοντα λογωι; πωλεις τον
ακαταληπτον, τον κτιστην ουρανου τε και γης, τον δημιουργον της ημετερας
φυσεως, τον λογωι και νευματι τα παντα συστησαμενον; Ἵνα ουν δειξηι οτι εκων
παρεδοθη, ακουσον τι ποιει. Κατ' αυτον τον καιρον της προδοσιας, οτε επηλθον
αυτωι μετα μαχαιρων και ξυλων, λαμπαδας και φανους εχοντες, λεγει αυτοις· Τινα
ζητειτε; Και ηγνοησαν ον ημελλον συλλαμβανειν. Τοσουτον απειχεν εκεινος του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

δυνηθηναι παραδουναι αυτον, οτι ουδε οραιν αυτον ηδυνατο παροντα, ον ημελλε
παραδιδοναι, και ταυτα λαμπαδων ουσων και φωτος τοσουτου. Ὅτι γαρ τουτο
αινιττομενος ειπεν, οτι λαμπαδας και φανους ειχον, και ουδε ουτως αυτον ηυρισκον,
φησι γαρ, Και Ἰουδας ειστηκει μετ' αυτων, εκεινος ειπων· Ἐγω υμιν παραδωσω
αυτον. Ἐπηρωσε γαρ αυτων την διανοιαν, βουλομενος δειξαι την οικειαν δυναμιν,
και ινα μαθωσιν οτι αδυνατοις επιχειρουσιν. Ειτα ακουσαντες την φωνην αυτου
απηλθον υπτιοι, και επεσον χαμαι. Ειδες πως ουτε την φωνην ενεγκειν ηδυνηθησαν,
αλλα δια της καταπτωσεως την εαυτων ασθενειαν εναργως απεδειξαν; Ὅρα
∆εσποτου φιλανθρωπιαν. Ἐπειδη 49.387 ουδε ουτω καθικετο της αναισχυντιας του
προδοτου, ουτε της των Ἰουδαιων αγνωμοσυνης, εαυτον εκδιδωσι, και φησιν ο
Κυριος· Ὅτε εδειξα ως αδυνατοις επιχειρουσιν, ηβουληθην αυτων αναστειλαι την
μανιαν· ου βουλονται, αλλ' ετι επιμενουσι τηι πονηριαι· ιδου εμαυτον παραδιδωμι.
Ταυτα λεγω υμιν, ινα μη κατηγορησωσι τινες του Χριστου, λεγοντες· ∆ια τι ου
μετεβαλε τον Ἰουδαν; δια τι ουκ εποιησεν αυτον βελτιονα; Και πως εδει ποιησαι τον
Ἰουδαν σωφρονα και επιεικη; αναγκηι, η γνωμηι; Ει μεν γαρ αναγκηι, ουδε ουτως
εμελλεν εσεσθαι βελτιων· ουδεις γαρ αναγκηι γινεται βελτιων· ει δε γνωμηι και
προαιρεσει, παντα εισηγαγε τα δυναμενα αυτον αναγαγειν. Ει δε μη ηβουληθη
δεξασθαι εκεινος τα φαρμακα, ου του ιατρου το εγκλημα, αλλα του την θεραπειαν
διακρουομενου η κατηγορια. Θελεις μαθειν ποσα εποιησεν, ωστε αυτον
ανακτησασθαι; Ἐδωρησατο αυτωι πολλα θαυματα, προειπεν αυτωι περι της
προδοσιας, ουδεν ενελειπεν ων εχρην εις μαθητην επιδειξασθαι. Και ινα μαθηις, οτι
δυνατος ων μεταβαλεσθαι ουκ ηθελησεν, αλλα της αυτου ραιθυμιας το παν εγενετο·
επειδη παρεδωκεν αυτον, και την μανιαν αυτου εις τελος ηγαγεν, Ἔῤριψε τα
τριακοντα αργυρια, λεγων· Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωον. Προ τουτου ελεγες· Τι
θελετε μοι δουναι, καγω υμιν παραδωσω αυτον; Ἐπειδη ετελεσθη η αμαρτια, τοτε
εγνω την αμαρτιαν. Ἐντευθεν μανθανωμεν οτι, οταν ραιθυμωμεν, ουτε παραινεσις
ημας ωφελει, ουτε νουθεσια· οταν δε σπουδαζωμεν, και αυτοι αφ' εαυτων δυναμεθα
διαναστηναι. Ἐννοησον γαρ· Ὅτε παρηινει αυτον, και ανεστελλεν αυτον της κακης
επιχειρησεως, ουκ ηκουσεν ουτε κατεδεξατο την νουθεσιαν· οτε δε ουδεις ην ο
παραινων, το οικειον συνειδος επανεστη, και ουδενος οντος του διδασκοντος
μετεβαλετο, και εῤριψε τα τριακοντα αργυρια. Ἔστησαν γαρ, αυτωι, φησι, τριακοντα
αργυρια. Τιμην κατεβαλον αιματος τιμην ουκ εχοντος. Τι λαμβανεις τριακοντα
αργυρια, ω Ἰουδα; ∆ωρεαν ηλθεν υπερ της οικουμενης ο Χριστος εκχεαι το αιμα,
υπερ ου συμφωνα νυν ποιεις. Τι γαρ αν αναισχυντοτερον του συναλλαγματος
τουτου; τις ειδες τις ηκουσε ποτε;
δʹ. Ἀλλ' ινα μαθωμεν την διαφοραν του προδοτου και των μαθητων,
ακουσωμεν· απαντα γαρ μετα ακριβειας ημιν διηγειται ο ευαγγελιστης. Ὅτε ταυτα,
φησιν, εγενετο, οτε η προδοσια προεχωρησεν, οτε απωλεσεν εαυτον ο Ἰουδας, οτε
τας παρανομους εκεινας συνθηκας εποιησατο, και εζητει, φησιν, ευκαιριαν, ινα
αυτον παραδωι· Τοτε προσηλθον αυτωι οι μαθηται λεγοντες· Που θελεις ετοιμασωμεν
σοι φαγειν το Πασχα; Ειδες μαθητας, ειδες μαθητην; Ἐκεινος περι την προδοσιαν
ησχολειτο, ουτοι περι την διακονιαν· εκεινος συμφωνα εποιει, και του αιματος του
∆εσποτικου την τιμην λαμβανειν επεχειρει, ουτοι περι την υπηρεσιαν
παρασκευαζονται. Των αυτων θαυματων απηλαυσαν και ουτος κακεινοι, των αυτων
διδαγματων· ποθεν ουν η διαφορα; Ἀπο της προαιρεσεως. Αυτη αιτια των κακων και
των αγαθων γινεται. Ἡ εσπερα αυτη ην, καθ' ην οι μαθηται ταυτα ελεγον. Τι εστι,
Που θελεις ετοιμασωμεν σοι φαγειν το Πασχα; ∆ιδασκομεθα εντευθεν, οτι ουκ ειχεν
οικιαν αφωρισμενην ο Χριστος. Ἀκουετωσαν οι τας λαμπρας οικιας οικοδομουντες
και τους μακρους περιβολους, οτι ο Υιος του ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

κλιναι. ∆ια τοι 49.388 τουτο λεγουσιν αυτωι οι μαθηται· Που θελεις ετοιμασωμεν σοι
φαγειν το Πασχα; Ποιον Πασχα; Το Ἰουδαικον, το απ' Αιγυπτου την αρχην εσχηκος·
εκει γαρ την αρχην επετελεσαν. Και τινος ενεκεν επιτελει αυτο ο Χριστος; Ὥσπερ
παντα τα αλλα νομιμα επληρωσεν, ουτω και τουτο. ∆ια τουτο και προς τον Ἰωαννην
ελεγεν· Ουτω γαρ πρεπον ημιν εστι πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Ου τοινυν το
ημετερον Πασχα, αλλα το Ἰουδαικον ετοιμασαι εβουλοντο οι μαθηται. Τουτο μεν
γαρ αυτοι ητοιμασαν, το δε ημετερον αυτος παρεσκευασεν, αλλα και αυτος Πασχα
εγενετο δια του τιμιου παθους. Τινος ουν εκενεν επι το παθος ερχεται; Ἵνα ημας
λυτρωσηται εκ της καταρας του νομου. ∆ιο και Παυλος εβοα· Ἐξαπεστειλεν ο Θεος
τον Υιον αυτου γενομενον εκ γυναικος, γενομενον υπο νομον, ινα τους υπο νομον
εξαγορασηι. Ἵνα ουν μη τις λεγηι, οτι δια τουτο επαυσεν, επειδη πληρωσαι αυτον ουκ
ηδυνατο, ως φορτικον και επαχθη και δυσκατορθωτον, δια τουτο αυτον πληρωσας
απαντα, τοτε αυτον ελυσε. ∆ια τουτο και Πασχα εποιησε· νομου γαρ επιταγμα αυτοις
ην η του Πασχα εορτη. Ἄκουσον· Ἀγνωμονες ησαν περι τον ευεργετην οι Ἰουδαιοι,
και παραυτα επελανθανοντο του ευεργετου. Και ινα μαθηις ακριβως, εξηλθον εξ
Αιγυπτου, διεβησαν την Ἐρυθραν θαλασσαν, ειδον αυτην διαιρεθεισαν, και παλιν
συναπτομενην· και μετ' ου πολυ λεγουσι τωι Ἀαρων· Ποιησον ημιν θεους οι
προπορευσονται ημων. Τι λεγεις, ω αγνωμον Ἰουδαιε; ειδες τοιαυτα θαυματα, και
επελαθου Θεου του τρεφοντος σε, και ουτε μνημην ποιεις του ευεργετου; Ἐπει ουν
επελανθανοντο των ευεργεσιων αυτου, τηι υποθεσει των εορτων εγκατεδησε των
δωρεων τα υπομνηματα ο Θεος, ινα και εκοντες και ακοντες εναυλον εχωσι την
μνημην. Και εκεινοι μεν ουτω· δια τι; Ἵν', οταν επερωτησηι σε ο υιος σου, Τι εστι
τουτο, ειπηις, οτι τουτο του προβατου το αιμα επεχρισαν ταις φλιαις των θυρων, και
διεφυγον τον θανατον ον ο ολοθρευων επηγαγε τοις κατα την Αιγυπτον απασι· και
δια το αιμα τουτο ουκ ισχυσεν εισπηδησαι και την πληγην επαγαγειν. Ἐκεινοι ουν
ακοντες, ωδε δε εκων θυεται Χριστος. ∆ια τι; Ἐπειδη τυπος ην εκεινο του
πνευματικου. Και ινα μαθηις, ορα οση η συγγενεια· Ἀμνος και αμνος, αλλ' ο μεν
αλογος, ο δε λογικος· προβατον και προβατον, σκια και αληθεια· αλλ' επεφανεν ο
της δικαιοσυνης ηλιος, και η σκια πεπαυται· ηλιου γαρ οντος κρυπτεται η σκια. ∆ια
τουτο αμνος και εν τηι τραπεζηι τηι μυστικηι, ινα τωι αιματι αυτου αγιαζωμεθα. ∆ια του
ηλιου ελθοντος λυχνος μηκετι φαινετω· τυποι γαρ ησαν των μελλοντων τα
γεγονοτα.
εʹ. Ταυτα προς Ἰουδαιους λεγω, ινα μη απατωντες εαυτους, δοκωσι Πασχα
επιτελειν, επειδη γνωμηι αναισχυντωι τα αζυμα προλαμβανουσι, και προβαλλονται
εορτην, οι αει απεριτμητοι τηι καρδιαι, και τοις ωσι βαρεως ακουοντες. Πως, ειπε μοι,
Πασχα επιτελεις, ω Ἰουδαιε; Ὁ ναος κατεσκαπται· ο βωμος ανηιρηται, τα Ἅγια των
αγιων πεπατηται, πασα θυσια καταλελυται· τινος ουν ενεκεν τολμαις παρανομειν;
Ἀπηλθες ποτε εις Βαβυλωνα, ηκουσας των αιχμαλωτευσαντων υμας λεγοντων,
Ἄσατε την ωιδην ημιν του Κυριου· και ουκ ηνεσχου. Και δια τι εξωθεν Ἱεροσολυμων
ποιεις το Πασχα; Συ ειπας· Πως αισωμεν την ωιδην Κυριου επι γης αλλοτριας; Και
ταυτα 49.389 δηλων ο μακαριος ∆αυιδ ελεγεν· Ἐπι τον ποταμον Βαβυλωνος, εκει
εκαθισαμεν και εκλαυσαμεν· επι ταις ιτεαις εν μεσωι αυτης εκρεμασαμεν τα οργανα
ημων, τουτεστι, το ψαλτηριον, την κιθαραν, την λυραν· τουτοις γαρ το παλαιον
εκεχρηντο, και δια τουτων τους ψαλμους ηιδον. Ἐκει γαρ, φησιν, επηρωτησαν ημας
οι αιχμαλωτευσαντες ημας λογους ωιδων· και ειπαμεν· Πως αισωμεν την ωιδην
Κυριου επι γης αλλοτριας; Τι λεγεις, ειπε μοι; την ωιδην Κυριου ουκ αιδεις επι γης
αλλοτριας, και το Πασχα επιτελεις επι γης αλλοτριας; Ειδες αναισθησιαν Ἰουδαιων;
Ὅτε πολεμιοι ησαν οι καταναγκαζοντες, ουτε ψαλμον ειλοντο ειπειν επι γης
αλλοτριας· και νυν αφ' εαυτων, ουδενος αναγκαζοντος, πολεμον εισαγουσι προς τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

Θεον. ∆ιο και ο μακαριος Στεφανος ελεγε προς αυτους· Ὑμεις αει τωι Πνευματι τωι
αγιωι αντιπιπτετε. Ὁραις ως ακαθαρτα τα αζυμα; πως παρανομος η εορτη η Ἰουδαικη;
Ἦν Πασχα Ἰουδαικον ποτε, αλλ' ελυθη. Τοτε, φησιν, Ὁ Ἰησους,εσθιοντων αυτων και
πινοντων, λαβων αρτον επι των αγιων και αχραντων αυτου χειρων, ευχαριστησας
και κλασας ειπε τοις εαυτου μαθηταις· Λαβετε, φαγετε· τουτο μου εστι το σωμα το
υπερ υμων και πολλων κλωμενον εις αφεσιν αμαρτιων. Και το ποτηριον παλιν
λαβων, εδιδου αυτοις λεγων· Τουτο εστι το αιμα μου το υπερ υμων εκχεομενον εις
αφεσιν αμαρτιων. Και παρην και Ἰουδας τουτο λεγοντος του Κυριου. Τουτο εστι το
αιμα, ω Ἰουδα, οπερ επωλησας τριακοντα αργυριων· τουτο εστι το αιμα, υπερ ου προ
μικρου τα αναιδη συμφωνα εποιου προς τους αγνωμονας Φαρισαιους. Ὢ ποση η του
Χριστου φιλανθρωπια! ω της του Ἰουδα αγνωμοσυνης! ο ∆εσποτης ετρεφε, και ο
δουλος επιπρασκεν· ο μεν γαρ επωλησεν αυτον λαβων τριακοντα αργυρια, ο δε
Χριστος λυτρον υπερ ημων το ιδιον αιμα εξεχεε, και τωι πεπρακοτι δεδωκεν, ειπερ
ηθελησε. Και γαρ παρην και Ἰουδας προ της προδοσιας, και της ιερας τραπεζης
μετεσχε, και του μυστικου δειπνου απηλαυσεν. Ὥσπερ γαρ τους ποδας των μαθητων
ενιψεν, ουτω και της ιερας τραπεζης μετεσχεν Ἰουδας, ινα μηδεμιαν εχηι απολογιαν,
αλλα κριμα ληψηται. Ἐπεμενε γαρ τηι πονηραι γνωμηι, και εξελθων αντι φιληματος
προδοσιαν ειργασατο, μη μνησθεις των ευεργεσιων αυτου, και μετα την προδοσιαν
εῤριψε τα τριακοντα αργυρια, λεγων· Ἥμαρτον παραδους αιμα αθωον. Ὢ τυφλωσις!
του δειπνου μετεσχες, και τον ευεργετην παρεδωκας; Και ο μεν Κυριος εκων το
γεγραμμενον επληρου· Ουαι δε δι' ου το σκανδαλον ηλθεν. ʹ. Ἀλλα καιρος λοιπον τηι
φρικτηι ταυτηι και φοβεραι τραπεζηι προσιεναι. Παντες τοινυν μετα καθαρου
συνειδοτος προσελθωμεν· μηδεις εστω Ἰουδας ενταυθα δολιευομενος τους πλησιον
αυτου, μηδεις πονηρος, μηδεις ιον εχων εγκεκρυμμενον εν τηι καρδιαι αυτου. Παρεστι
και νυν ο Χριστος την τραπεζαν κοσμων· ου γαρ ανθρωπος εστιν ο ποιων τα
προκειμενα γενεσθαι σωμα και αιμα του Χριστου. Σχημα πληρων μονον εστηκεν ο
ιερευς, και δεησιν προσφερει· η δε χαρις και η δυναμις εστιν η του Θεου η παντα
εργαζομενη. Τουτο μου εστι το σωμα, φησι. Τουτο το ρημα τα προκειμενα
μεταῤρυθμιζει. Και καθαπερ εκεινη η φωνη, η λεγουσα, Αυξανεσθε, και πληθυνεσθε,
και πληρωσατε την γην, ρημα ην, και εγενετο εργον, ενδυναμουσα την ανθρωπινην
φυσιν προς παιδοποιιαν· 49.390 ουτω και αυτη η φωνη, η λεγουσα, διαπαντος αυξει
τηι χαριτι τους αξιως μετεχοντας. Μηδεις τοινυν υπουλος εστω, μηδεις πονηρος,
μηδεις αρπαξ, μηδεις λοιδορος, μηδεις μισαδελφος, μηδεις φιλαργυρος, μηδεις
μεθυσος, μηδεις πλεονεκτης, μηδεις αρσενοκοιτης, μηδεις φθονερος, μηδεις πορνειαι
δουλευετω, μηδεις κλεπτης, μηδεις επιβουλος, ινα μη κριμα εαυτωι ληψηται. Και γαρ
τοτε ο Ἰουδας αναξιως μετεσχε του μυστικου δειπνου, και εξελθων παρεδωκε τον
Κυριον, ινα μαθηις, οτι τοις αναξιως μετεχουσι των μυστηριων, τουτοις μαλιστα
συνεχως επιπηδαι ο διαβολος, και εις μειζω τιμωριαν εαυτους εμβαλλουσι. Ταυτα
λεγω ουχ ινα φοβησω μονον, αλλ' ινα και ασφαλεστερους ποιησω. Καθαπερ γαρ
σωματικη τροφη, οταν εις γαστερα χυμους εχουσαν πονηρους εμπεσηι, πλειον
επιτεινει την νοσον· ουτω και η πνευματικη τροφη, οταν αναξιως μετεχηται, πλεον
κριμα εαυτωι σωρευει. Μηδεις τοινυν πονηρους ενδον εχετω λογισμους, παρακαλω,
αλλ' εκκαθαρωμεν ημιν την καρδιαν· και γαρ ναοι Θεου εσμεν, εαν καθαρευωμεν.
Ἁγνην ημων ποιησωμεν την ψυχην· και γαρ δυνατον εστι τουτο ποιησαι εν μιαι
ημεραι. Πως και τινι τροπωι; Ἐαν εχηις τι κατα του εχθρου, εξελε την οργην, λυσον
την εχθραν, ινα λαβηις θεραπειαν αφεσεως απο της τραπεζης. Θυσιαι προσερχηι
φρικτηι και αγιαι· εσφαγμενος προκειται ο Χριστος. Ἀλλ' εννοησον τινος ενεκεν
εσφαγη. Ὢ ποιων μυστηριων εστερηθης, Ἰουδα! Χριστος εκων επαθεν, ινα λυσηι το
μεσοτοιχον του φραγμου, και ενωσηι τα κατω τοις ανω, ινα αγγελων ποιησηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

κοινωνον εχθρον οντα σε και πολεμιον. Και ο μεν Χριστος την ψυχην αυτου
εξεδωκεν υπερ σου· συ δε τωι συνδουλωι μενεις εχθραινων; και πως δυνησηι βαδιζειν
επι την της ειρηνης τραπεζαν; Ὁ ∆εσποτης σου ου παρηιτησατο παντα υπομειναι δια
σε, συ δε ουδε οργην αφιεναι ανεχηι; Τινος ενεκεν, ειπε μοι; Ἡ αγαπη ριζα και πηγη
και μητηρ εστι παντων των αγαθων. Ἐπηρεασε μοι, φησι, τα μεγιστα, μυρια ηδικησε
μοι, τον περι του ζηιν επεκρεμασε μοι κινδυνον. Και τι τουτο; αλλ' ουδεπω σε
εσταυρωσε, καθαπερ τον Κυριον οι Ἰουδαιοι. Ἐαν μη αφηις τωι πλησιον σου το
αδικημα, ουδε ο Πατηρ σου ο ουρανιος αφησει σοι τα αμαρτηματα σου. Ποιωι δε
συνειδοτι ερεις, Πατερ ημων ο εν τοις ουρανοις, αγιασθητω το ονομα σου, και τα
εξης; Ὁμοιως ο Χριστος και το αιμα, ο εξεχεαν εκεινοι, εις σωτηριαν των εκχεοντων
δεδωκε. Τι τουτου ισον εχεις ποιησαι; Ἐαν μη αφηις τωι εχθρωι, ουκ εκεινον ηδικησας,
αλλα σαυτον· εκεινον μεν γαρ πολλακις εις τον παροντα βιον εβλαψας, σαυτον δε
ασυγγνωστον εποιησω την τιμωριαν εις την μελλουσαν ημεραν. Ουδενα γαρ ουτω
μισει και αποστρεφεται ο Θεος, ως μνησικακον ανθρωπον, ως οιδαινουσαν καρδιαν
και φλεγμαινουσαν ψυχην. Ἄκουσον γουν τι φησιν ο Κυριος· Ἐαν προσφερηις το
δωρον σου επι το θυσιαστηριον, κακει μνησθηις, οτι ο αδελφος σου εχει τι κατα σου,
αφες εκει το δωρον σου εμπροσθεν του θυσιαστηριου, και απελθε πρωτον και
διαλλαγηθι τωι αδελφωι σου· και τοτε ελθων προσφερε το δωρον σου. Τι λεγεις,
Ἀφησω εκει το δωρον, ηγουν την θυσιαν; Ναι, φησι· δια γαρ την ειρηνην την προς
τον αδελφον σου και αυτη η θυσια εγενετο. Ει τοινυν δια την ειρηνην την εις τον
πλησιον η θυσια εστι, συ δε ου κατορθοις την ειρηνην, ει και μετεχεις της θυσιας,
ανωφελης σοι η μεταληψις γεγονεν ανευ του κατορθωματος της 49.391 ειρηνης.
Ποιησον τοινυν εκεινο πρωτον, λεγω δη την ειρηνην, δι' οπερ και η θυσια
προσενηνεκται, και τοτε αυτης απολαυσεις καλως. ∆ια γαρ τουτο ηλθεν εις τον
κοσμον ο Υιος του Θεου, ινα καταλλαξηι ημων την φυσιν τωι Πατρι, ως που και
Παυλος φησι· Νυνι δε αποκατηλλαξεν εαυτωι τα παντα, δια του σταυρου αποκτεινας
την εχθραν εν αυτωι. ∆ια τουτο ουχι αυτος μονον ηλθε ποιων ειρηνην, αλλα και
ημας μακαριζει τους τα τοιαυτα ποιουντας, και ποιει της αυτου προσηγοριας
κοινωνους. Μακαριοι γαρ οι ειρηνοποιοι, οτι αυτοι υιοι Θεου κληθησονται. Ὅπερ
ουν εποιησεν ο Χριστος, ο Υιος του Θεου, τουτο και συ ποιησον κατα δυναμιν
ανθρωπινην, ειρηνης γενομενος προξενος και σαυτωι και τωι πλησιον σου. ∆ια τουτο
και υιον Θεου καλει τον ειρηνοποιον· δια τουτο εν τωι καιρωι της θυσιας ουδεμιας
ετερας εμνημονευσε δικαιοσυνης, αλλ' η της προς τον αδελφον καταλλαγης,
δεικνυς, οτι πασων αρετων μειζων η αγαπη εστιν. Ἐβουλομην μεν ουν, αγαπητοι,
επι πλειστον παρατειναι τον λογον· αλλ' αρκει και τα ειρημενα τοις μετα προσοχης
και συνεσεως δεχομενοις τον σπορον της ευσεβειας, και προσεχειν εθελουσι τοις
λεγομενοις. Μνημονευωμεν τοινυν, παρακαλω, διαπαντος τουτων των ρηματων,
και του φρικωδεστατου ασπασμου του προς αλληλους. Ουτος γαρ ο ασπασμος
συμπλεκει τας διανοιας ημων, και ποιει γενεσθαι σωμα εν απαντας, και μελη
Χριστου, επειδη και ενος σωματος μετεχομεν απαντες. Γενωμεθα ουν κατ' αληθειαν
σωμα εν, ου τα σωματα αλληλοις αναφυροντες, αλλα τας ψυχας αλληλαις τωι της
αγαπης συνδεσμωι συναπτοντες. Ουτω γαρ ποιουντες, δυνησομεθα μετα παῤρησιας
απολαυσαι της προκειμενης τραπεζης, και της υπο του Χριστου προς τωι τελει
βραβευθεισης ειρηνης δοχεια γενεσθαι. Καν γαρ μυρια εχωμεν κατορθωματα,
μνη49.392 σικακοι δε ωμεν, παντα εικη και ματην ειργασαμεθα, και ουδεν εκ τουτων
εις σωτηριας λογον καρπωσασθαι δυνησομεθα. Μελλων γαρ ο Σωτηρ ανελθειν προς
τον Πατερα, αντι δοξης προσκαιρου και πλουτου μεγαλου ταυτην τοις μαθηταις
κληρονομιαν αφιησιν, ειπων· Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν, ειρηνην την εμην
αφιημι υμιν. Ποιος γαρ πλουτος, η ποση χρηματων περιουσια γενοιτ' αν τιμιωτερα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

της ειρηνης του Χριστου, της παντα λογον και νουν υπερεχουσης; Τουτο ουν και ο
προφητης Μαλαχιας ειδως χαλεπον ειναι και υπερογκον το παραπτωμα, ελεγεν ως
εκ προσωπου του Θεου· Λαος μου, λαλειτε αληθειαν εκαστος μετα του πλησιον
αυτου, και εκαστος κακιαν εν τηι καρδιαι τωι πλησιον αυτου μη μνησικακειτω, και
ορκον ψευδη μη αγαπατε· και ου μη αποθανειτε, οικος του Ἰσραηλ, λεγει Κυριος. Ὡς
αν ει μελλοιτε ειναι ψευσται, μνησικακοι, επιορκοι, επιλαθομενοι των εντολων μου,
θανατωι αποθανεισθε. Ταυτα ουν απαντα ειδοτες, αγαπητοι, πασαν καταλυσωμεν
οργην, και προς αλληλους ειρηνευσωμεν, και την ριζαν της κακιας εκτιλαντες, και
καθαραντες ημων το συνειδος, μετα πραοτητος και επιεικειας και πολλης της
ευλαβειας προσιωμεν τηι μεταληψει των φρικτων τουτων και φοβερων μυστηριων,
μη ωθουντες και λακτιζοντες, μητε κτυποις και κραυγαις εκβοωντες, αλλα φοβωι
πολλωι και τρομωι μετα κατανυξεως και δακρυων προσερχομενοι, ινα και ο
φιλανθρωπος ∆εσποτης, εποπτευσας ημων ανωθεν την ειρηνικην καταστασιν, και
την ανυποκριτον αγαπην, και την φιλαδελφον κοινωνιαν, και τουτων των αγαθων
και των επηγγελμενων παντας ημας αξιωσηι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη,
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16


