Ad Eudoxiam 17
286 «Ὡς ορω, απερ σπευδω οικοδομειν προς σωτηριαν της θεοφιλους σου
ψυχης, συ το μαλλον καταβαλαι ουκ οκνεις. Ἐγω γαρ ου μονον ταυτης της
προσκαιρου βασιλειας απολαυσαι σε ευχομαι εν γηραι πιονι, αλλα και της
επουρανιου και απεραντου των ουρανων βασιλειας κληρονομον σε αναδειχθηναι
δια της αγαθοεργιας σου. Ποιαν γαρ καυχησιν υπερτεραν ταυτης εχομεν του πασι
γνωριμον γενεσθαι την υμετεραν καλοκαγαθιαν εν πασηι ευσεβειαι και ευπραγιαι
βιουν; Ἐκπεπληγμαι δε αληθως και εξεστην ακηκοως των παρ' υμων ρηθεντων
σημερον Θεοδωριχωι τωι πατρικιωι, ανδρι κατα Θεον ζωντι, καθοτι ο Θεος κατεστησεν
υμας δεσποτας πασης γης και θαλασσης και ου δεεται η βασιλεια των υπαρχοντων
αυτου και μαλιστα μηδεν αυτου πταισαντος αυτηι. Παρακαλω ουν την υμετεραν
θεοφιλειαν μηδεν, ων ειπατε αυτωι, ζητησαι παρ' αυτου, αλλα συγχωρησαι αυτωι
παντα, κελευσαι δε και αδιαστροφως αυτον πολιτευεσθαι, ο δε δεσποτης και θεος
ημων Ἰησους Χριστος εκτελεσαι παντα τα αιτηματα υμων εις το αγαθον κατα το
αυτου θελημα, φιλοχριστε. Ἔρρωσο πολλοις ετεσιν διαμενουσα τηι πολιτειαι
Ῥωμαιων». 287.10 «Ὡς οιμαι, ου διαλανθανει την σην θεοφιλειαν η των εμων
γεννητορων ευγενεια και ευπορια και της αξιας αυτων η περιφανεια, παλιν δε ως
ουδεποτε ηγαπησα πλουτον, ουτε ηρασθην χρηματων η δοξης ανθρωπινης, αλλα
κακεινοις πολλακις συνεβουλευον αποκτησασθαι την τοιαυτην ματαιαν φροντιδα
και επιμελησασθαι της εαυτων σωτηριας δια της εις τους πενητας μεταδοσεως, οπως
κτησωνται την επουρανιον βασιλειαν. Πως δε και χρηματων επιθυμησω αει
νουθετων και επιπληττων εν ταις εξηγησεσι τους ταυτα κεκτημενους και μη
ραντιζοντας αυτα εις τας των πενητων χειρας. Ἐμοι γαρ αρκει προς αποτροφην
ολιγος αρτος συν αλατι και λαχανοις οικτροις δια την του σωματος ασθενειαν. Περι
δε Θεοδωριχου εσημανας ως εσφετερισα την υπαρξιν αυτου εις ιδιον μου κερδος.
Τουτο ουν γνωστον εστω σοι, ως εμοι τι ποτε ουκ εδωκεν. Ἀλλ' ουτε, ει εδωκεν,
ελαμβανον παρ' αυτου το ει τι ουν. Ἀλλ' εκεινος τωι Χριστωι εδανεισεν αυτα,
ενταυθα παραθεμενος εις τας των πενητων και δεομενων χειρας, οπως ταυτα
κομισηται παρ' αυτου εν τωι μελλοντι αιωνι πολυπλασιονα. Ειθε δε και αυτη τουτον
εζηλωσας κενωσασα τα χρηματα σου εις τους αιωνιους θησαυρους, οπου ουτε σης
ουτε βρωσις αφανιζει, ου κλεπται και επιβουλοι διορυττειν τολμωσι. ∆εδωκε γαρ
αυτα εις το ξενοδοχειον της εκκλησιας, οπως δι' αυτων γενηται η φροντις των
δεομενων. Ει ουν βουλει ταυτα λαβειν και λυπησαι τον Χριστον, συ οψει. Πιστευε
γαρ μοι, οτι εαν τουτο ποιησηις, θλιβεται κατα σου». 289 «Ἡ μεν φιλοχριστος πιστις
και διαγωγη των υμετερων γονεων πασι καταδηλος υπαρχει. ∆ιο και ταις ευχαις και
καλοκαγαθιαις αυτων ο Θεος δυσωπουμενος απενειμε σοι τα τησδε της επιγειου
βασιλειας τα σκηπτρα, εκδεχομενος δια των εργων σου και της επουρανιου
βασιλειας κληρονομον αναδειξαι σε· πλουτος γαρ και δοξα και περιφανεια κοσμικη
ουκ ωφελησει ημας εν τηι φοβεραι ημεραι της κρισεως, αλλ' η μονον η δια των εργων
ημων διαγωγη.
Μη ουν επιλησμων γενησηι τουτου, μηδε του φοβου του Θεου, σαφως
επισταμενη, οτι η πνοη παντων ημων εν ταις χερσιν αυτου εστι και ωι μεν προστιθει,
εξ ου δε βουλεται και αφαιρει. Χους και σποδος υπαρχοντες μετ' ολιγον εις γην
καταφερομενοι εν σκοτεινοις και αφεγγεσι χωριοις καθως και οι προ ημων παντες
βασιλεις και αρχοντες και αρχομενοι. Ἀποβλεψον εις τους προ υμων βασιλεας. Τι
μεν ησαν τοτε, τι δε νυν γεγονασι, συνες· πως εφ' εκαστης οι μεν εν αγαθοις
μνημονευομενοι, οι δε τα φαυλα διεξελθοντες επι κακοις αει και καταραις ου ταις
τυχουσαις υπο παντων μνημονευομενοι πλειστακις· ουδε των ονοματων αυτων υπο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

των πολλων λεγομενων. Μιμησατω ουν και η υμετερα φιλοχριστος θεοσεβεια τους
την πιστιν τηρησαντας αλωβητως και τον 290 καλον δρομον εληλακοτας εν τωιδε τωι
βιωι δια των αγαθων πραξεων και κελευσει αναδοθηναι τηι ταπεινηι Θεογνωστου
γυναικι και τοις τεκνοις αυτης τον αμπελωνα αυτων, ον ειχον εις παραμυθιαν.
Ἀρκει γαρ αυτοις η καταλαβουσα αυτους θλιψις και συμφορα, εκεινου μεν εν εξοριαι
τετελευτηκοτος, της δε υποστασεως αυτων πασης αφαιρεθεισης. Ναι, παρακαλω σε
λυσαι προς αυτην την μνησικακιαν σου μεμνημενη του σωτηρος εν Ευαγγελιοις
παρακελευομενου ημιν μη επιδυναι τον ηλιον επι τωι παροργισμωι ημων. Παλιν δε
αυτου διαρρηδην προς τον πλουσιον εκεινον αποτεινομενου και λεγοντος· Ἆφρον,
τηι νυκτι ταυτηι την ψυχην σου απαιτουσιν απο σου, α δε ητοιμασας, τινι εσται; Μη
συγκαταβησεται ημιν εν τωι Ἅδηι γλυκυτης καρπου αμπελου η ηδυτης συκων η
λιποτης ελαιου η χρηματων και κτηματων περιουσια και δοξα αρχης; Ουχι παντα
παρεωντες απερχομεθα των ενταυθα γυμνοι και απροστατευτοι; Ουκουν τουτων
παντων μνημονευουσα επιτρεψον αναδοθηναι τον αμπελωνα, ινα ευ σοι γενηται εν
ημεραι κρισεως». 295 «Ουκ οιμαι σε, τεκνον πνευματικον, αγνοειν ως αι υπο Θεου
τεταγμεναι κατα τον αποστολον εξουσιαι ουχ ωστε εξειναι αδικειν, αλλ' ωστε
διορθουν τους αδικουντας εταχθησαν και προς τον εννομον και δικαιον βιον
εναγειν δια παντος και ρυθμιζειν το υποχειριον· οπερ τηνικαυτα κατορθουσθαι
μαλιστα ειωθεν, οπηνικα πρωτοι των αλλων οι τας αρχας εγκεχειρισμενοι αυτοι του
δικαιου και της αλλης αρετης αντιποιουμενοι φαινονται· φιλει γαρ ως τα πολλα
προς το αρχον συνδιατιθεσθαι πως και το αρχομενον.
Ἐπει ουν και ο Θεοδωριχος ο πατρικιος μηδεν μηδεποτε τωι υμετερωι κρατει
προσεπταικως κατα τους προσκεκρουκοτας και αυτος τηι του Θεου τα νυν εκκλησιαι
προσπεφευγε μηδεν αδικως παθειν εξαιτουμενος, πληρωθηναι τουτωι παρ' υμων την
εξαιτησιν αξιω και μη 296 θελησαι το της βασιλειας ανενδεες εις ενδειαν ενος των
υπο χειρα κατενεγκειν γης απασης και θαλασσης διακρατουσης. Ουτω γαρ εμπρακτοι
της αρετης αναφανεντες διδασκαλοι δια της εντευθεν περι την βασιλειον αρχην
ευπραγιας και της εκειθεν βασιλειας αξιωθησεσθε. Ἔρρωσο μοι καταλυφω,
ενδοξοτατη βασιλισσα, βασιλικωι φρονηματι την αλουργιδα κατασεμνυνουσα».
«Οιμαι σε μη αγνοειν, ω τεκνον», γεγραφηκεν, «ως επιδοξων και πλουσιων υιος
εγενομην εγω και παντα ταις των πενητων χερσιν αποδομενος μονωι Χριστωι ζην
ευχομαι και πλουτειν ο και υμας ποιειν και παντας τους ευσεβεις αδιαλειπτως
παρακαλω. Τουτο και Θεοδωριχος διεπραξατο εμοι μεν ουδεν δεδωκως (ουδε γαρ,
ουδε, ει εδιδου, ελαβον 297 αν), αλλα δια των πενητων Χριστωι τωι βασιλει των
βασιλεων παρεσχηκως. Ου μονον ουν ο πεπραχαμεν και συνεβουλευσαμεν, αλλα
πλεον τι συν Θεωι κατωρθωκοτες αυτοι το πολλωι καταδεεστερον και την εσχατην
επεχον ταξιν της αρετης εδιδαξαμεν. Ἡμεις μεν γαρ προς το των αλλοτριων
αποσχεσθαι και τα οικεια τοις ενδεεσι προηκαμεν· σε δε των οικειων εχομενην των
αλλοτριων αφιστασθαι ως αγαθοι νενουθετηκαμεν συμβουλοι. Προς μεντοι το
παντες εσμεν εις το νουθετειν σοφοι, τουναντιον εγω γε φαιην αν, ως ουδεις εστι
κυριως σοφος, ει μη μονος ο χαριν σοφιας παρα Θεου ειληφως, πως δε και
αμαρτανοντες ου γινωσκομεν, απαραλογιστου πασι του της συνειδησεως κριτηριου
τυγχανοντος; Πλην «Μακαριος», κατα τον θειον αποστολον, «ο μη κρινων εαυτον,
εν ωι δοκιμαζει» ... 503 Του εν αγιοις Χρυσοστομου προς την βασιλισσαν Ευδοξιαν
περι του αμπελωνος της χηρας Ὁ μεν θεος πασης ων φυσεως δημιουργος πασης κατ'
ουσιαν υπερανεστηκεν εξουσιας και κυριοτητος· ανθρωποι δε παντες ισοι, καν ο μεν
αλλου, ο δε ετερου προεχειν δοκηι. Και σοι τοινυν τα σκηπτρα της βασιλειας
απενειμεν, ουχ ινα σαυτην των αλλων υπερεχειν νομιζηις, αλλ' ινα ισονομιαν τωι
κοινωι και δικαιοσυνην βραβευηις· δοξα γαρ και πλουτος και περιφανεια κοσμικη ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ωφελησει ολως ημας εν τηι φοβεραι ημεραι της κρισεως, αλλ' η μονον η των εντολων
φυλακη, την των ορθων δογματων επαγομενη συντηρησιν. Ὧν αυτη μη επιλησμων
φανηις, μη τον του θεου φοβον της σης απωσηι ψυχης επισταμενη σαφως ως η πνοη
παντων ημων εν ταις αυτου χερσιν εστι και ωι μεν προστιθησιν ετη ζωης, εξ ου δε
βουλεται, αφαιρειται. Ἐγω γαρ, φησιν, αποκτενω και ζην ποιησω και τις ο των εμων
χειρων εξαιρουμενος; Φοβερον δε το εμπεσειν εις χειρας θεου ζωντος. Χους και
σποδος τυγχανομεν παντες ανθρωποι, ανθος χορτου και κονις, σκια, καπνος και
ενυπνιον και ζωμεν ου ζωντες· εξ ου γαρ το· γη ει και εις γην απελευσηι κατα πασης
ημων εξηνεχθη της φυσεως. Την θνητοτητα παντες και την φθοραν αρδην
ημφιασαμεθα και κοινηι παντες ηδη τετελευτηκαμεν και ο μεν σημερον, ο δε αυριον
τελευται. Ἐκ γης γαρ προελθοντες εις γην παλιν μετ' ολιγον καταφερομεθα, βασιλεις
τε και ιδιωται, αρχοντες και αρχομενοι. Ἀποβλεψον τοιγαρουν εις τους προ υμων
βασιλευσαντας και αναλογισαι τι μεν ησαν τοτε, τι δε νυν γεγονα 504 σι. Συνες πως
οι μεν τα αγαθα ποιησαντες ζωντες τε και μετα θανατον μακαριζονται και κατα την
της ανταποδοσεως ημεραν εις αναστασιν ζωης εκπορευσονται, οι δε τα φαυλα
πραξαντες κανταυθα παρα παντων αραις τε και δυσφημιαις αειποτε βαλλονται και
εις αναστασιν ουκετι ζωης αλλα κατακρισεως εξανιστανται. Μιμησασθω τοινυν και
η υμων θεοφιλεια τους την πιστιν αλωβητως τηρησαντας και τον καλον δρομον των
εντολων διανυσαντας. Και τηι ταπεινηι γυναικι Θεογνωστου και τοις αυτης τεκνοις
τον αυτων αμπελωνα αποδοτε. Ἀρκει τουτοις τα φθασαντα λυπηρα· μη επιτεινεσθω
τα δεινα μηδε επι πλεον προβαινετω τα θλιβερα. Ναι, παρακαλω λυσον αυτοις εν
ταχει την επικειμενην οδυνην και συμφοραν μεμνημενη του Σωτηρος εν
ευαγγελιοις παρακελευομενου ημιν μη επιδυναι τον ηλιον επι τωι παροργισμωι
ημων.
Παλιν δε προς τον πλουσιον εκεινον αποτεινομενου και λεγοντος· αφρον,
ταυτηι τηι νυκτι την ψυχην σου απαιτουσιν απο σου, α δε ητοιμασας τινι εσται; Τι
ωφελειται ανθρωπος, εαν τον κοσμον ολον κερδησηι και ζημιωθηι την ψυχην αυτου;
η τι δωσει ανθρωπος ανταλλαγμα της ψυχης αυτου; Μη συγκαταβησεται ημιν εν τωι
ᾅδηι γλυκυτης καρπου αμπελου η ηδυτης συκων η λιποτης ελαιου η χρηματων
περιουσια και δοξα αρχης; Ουχι προς φθοραν καταληγει πασα ανθρωπου σπουδη;
Ουχι παντα καταλιμπανοντες απερχομεθα γυμνοι των ενταυθα και απροστατευτοι;
Τουτων ουν απαντων μνημονευουσα επιτρεψον αποδοθηναι τον αμπελωνα, ινα ευ
σοι εν ημεραι κρισεως γενηται. 507 Του Χρυσοστομου προς την Ευδοξιαν Οιμαι,
τεκνον ευσεβες, μη αγνοεισθαι σοι οτι χρηματων, ει γε δη και εβουλομην αυτος
εχειν, ειργομην ουδεν πατρασι. Και εχρησαμην μεγαλα τε δυναμενοις και πολλα
κεκτημενοις. Ἀλλ' εκων εξεστην του πλουτου τοις δεομενοις το πραγμα ηκιστα
λογισαμενος εμαυτωι ειναι φροντιδος αξιον. Πως ουν, (φυλ. 154) α κατα πολλην τε
αυτος την σπουδην απεθεμην και των κοινων πασι καταφρονειν συμβουλευω,
τουτων νυν ουκ ηισχυνθην αν επιθυμητης φαινεσθαι;

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


