Commentarius in xii prophetas minores
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕ
ΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ, ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗ
ΟΙΗΘΕΙΗ μεν αν τις περιττον ειναι πως και εικαιοβουλον. και ουτι που
σφοδρα των αναγκαιων εις ονησιν, και πολλοις ηδη προειρημενα μονονουχι και
ανασκαλευειν επιχειρειν, και τοις των προλαβοντων πονοις επεισφερειν ετερους·
καιτοι και λιαν αποχρωντως εχοντων εκεινων εις γε το δυνασθαι διατρανουν ευ
μαλα τας των αγιων προ- φητων συγγραφας· εγω δε το χρημα φαιην αν ουχ ωδε
εχειν· πολλου τε και δει. μεμνησομαι γαρ επιφωνουντος του Παυλου τοις παρ'
αυτου μυσταγωγουμενοις "Τα αυτα "λεγειν υμιν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, υμιν δε
ασφαλες."
Ἄθρει δε οπως εστιν αληθης ο λογος. ει γαρ τι προκεοιτο των
αναγκαιων εις ειδησιν, ειτα πολλοι και παρα πολλων επ' αυτωι δη τουτωι γενοιντο
λογοι, βλαβος μεν εσται το συμπαν ουδεν· ονησειε δ' αν οτι μαλιστα γε τοις ακροωμενοις. ει μεν γαρ αλληλοις συμβαινοντας ποιοιντο τους λογους οι διερμηνευειν
ειωθοτες, ασφαλεστερα που παντως τοις φιλακροαμοσιν εισκρινεται γνωσις· ει δε
δη τι φαι- 1.2 νοιτο το εφ' εκαστωι καινοπρεπες και το τωι δεινι τυχον ου σφοδρα
διεγνωσμενον ορθως και ανεπιληπτως, ει επι νουν ηκοι τον ετερου, τι το λυπουν;
μαλλον δε, πως ουκ αμεινον αμφιλαφη και ευκρινεστεραν την των νοηματων
γινεσθαι παραθεσιν; ουκουν, καν ει πολλοι γεγραφασι προ ημων, τα εν τοις αγιοις
προφηταις διερμηνευοντες, ουχι ταυτης ενεκεν της αιτιας σιωπησομεν· διωσομεθα
δε μαλλον ως αδρανη τον οκνον, και ηνπερ αν και ημιν αυτοις επιδοιη χαριν ο
αποκαλυπτων βαθεα και αποκρυφα, ταυτην και ετεροις φανεραν καταστησομεν,
μεμνημενοι λεγοντος του Χριστου, "∆ωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε." Ἀρχομενος
τοινυν της εις τον μακαριον προφητην Ὠσηε
σαφους ερμηνειας, εκεινα
προεκθησομαι και περι της των αλλων προφητων συγγραφης. εθος γαρ απασιν, ους
αν εκαστοι ποιοιντο λογους μεταπλαττειν ευκολως επι το δοκουν τωι Ἁγιωι
Πνευματι, ως ποτε μεν εκ της ιστοριας, ητοι των αισθητων και οιονει πως εν οψει
κειμενων και γεγονοτων πραγματων, αναφοιταν ευκολως εις τα εσωτατα και
πνευματικα· οτε δε αυ καθικνεισθαι παλιν, και πολυ δη λιαν ασυμφανως, επι τα εν
αισθησει πραγματα· πλειστη δε οση παρ' αυτοις και η των προσωπων επεισφορα,
σχετ- λιασμοι τε και αναφωνησεις, και των ηδη παρωιχηκοτων η μνημη, και των
εσομενων προαγγελσις. δει δη ουν εκαστα σαφως φιλοκρινουντας ως ενι, την των
νοηματων ταξιν και την των προσωπων διαφοραν αναγκαιως επιτηρειν· σαφης γαρ
ουτως ημιν και ασυγχυτος, και δυσχερειας απασης απηλλαγμενος εσται που παντως
ο λογος. χρηναι δε υπο- λαμβανω, προαφηγησασθαι τινα των συμβεβηκοτων τοις εξ
αιματος Ἰσραηλ, ινα μη ταραττοιτο των εντευξομενων ο νους, ποτε μεν ακουων
Ἐφραιμ και Ἰσραηλ και μεν τοι και Σαμαρειαν, Ἰουδαν τε αυ και Βενιαμιν· πλειστη
γαρ οση 1.3 των τοιουτων ονοματων παρα τοις αγιοις προφηταις η μνημη. Ἵνα
τοινυν ειδειεν εκαστα σαφως, ακουοντων οτι την του πατρος βασιλειαν περιεπων
κατα καιρους εν τοις Ἱεροσολυμοις ο Σολομων, ανεδειματο μεν τωι Θεωι τον διαβοητον εκεινον και αξιαγαστον νεων· αλλα καιτοι λιαν γεγονως διαπρεπης δια τε
πλουτου λαμπροτητα και περιου- σιαν χρηματων, εις γηρας εληλακως, δια τοι την
εις γυναι- κας αιδω προσκεκρουκε τωι Θεω. και ποιος αυτωι γεγονε πλημμελειας ο
τροπος, το ιερον ημιν αφηγησεται γραμμα· εχει γαρ ουτως "Και ο βασιλευς ελαβε
γυναικας αλλοτριας, "και την θυγατερα Φαραω, Μωαβιτιδας, Ἀμμανιτιδας, Συ- "ρας
και Ἰδουμαιας, Χετταιας και Ἀμοῤραιας, εκ των εθνων "ων απειπε Κυριος τοις υιοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ἰσραηλ Ουκ εισελευσεσθε "εις αυτους και αυτοι ουκ εισελευσονται εις υμας, ινα μη
"εκκλινωσι τας καρδιας υμων οπισω των ειδωλων αυτων· "εις αυτας εκολληθη
Σολομων του αγαπησαι· και ησαν "αυτωι γυναικες αρχουσαι επτακοσιαι και
παλλακαι τρια- "κοσιαι· και εγενηθη εν τωι καιρωι γηρως Σολομων και "εξεκλιναν αι
γυναικες αι αλλοτριαι την καρδιαν αυτου "οπισω θεων ετερων· και ουκ ην η καρδια
αυτου τελεια "μετα Κυριου Θεου αυτου, καθως η καρδια ∆αυειδ του "πατρος αυτου.
και επορευθη Σολομων οπισω της Ἀσταρ- "της βδελυγματος Σιδωνιων, και οπισω
του Βααλ ειδωλου "υιων Ἀμων. και εποιησε Σολομων το πονηρον ενωπιον
"Κυριου, και ουκ επορευθη οπισω Κυριου, ως ∆αυειδ ο "πατηρ αυτου. τοτε
ωἰκοδομησε Σολομων υψηλον τωι "Χαμως ειδωλωι Μωαβ, και τωι Βααλ ειδωλωι υιων
Ἀμων, "και τηι Ἀσταρτηι βδελυγματι Σιδωνιων. και ουτως "εποιησε πασαις ταις
γυναιξιν αυτου ταις αλλοτριαις, αι "εθυμιων και εθυον τοις ειδωλοις αυτων. και
οργισθη "θυμωι Κυριος επι Σολομων, οτι εξεκλινε καρδιαν αυτου 1.4 "απο Κυριου
Θεου Ἰσραηλ του οφθεντος αυτωι δις, και "εντειλαμενου αυτωι υπερ του λογου
τουτου, το παραπαν "μη πορευθηναι οπισω θεων ετερων· και φυλαξαι και "ποιησαι
α ενετειλατο αυτωι Κυριος ο Θεος." Ἁπασης μεν ουν επεκεινα δυσσεβειας τα του
Σολομωντος εν γηρει τολμηματα. τι γαρ αν γενοιτο των ουτως εκτο- πων
πλημμεληματων το δυσαχθεστερον; η πως ου περα λογου παντος, αλογησαι μεν
τιμης και αγαπης της εις τον ενα και φυσει και αληθως οντα Θεον, το δε αυτωι και
μονωι προσον αξιωμα και των δαιμονιων απονεμειν αγελαις, μαλλον δε λιθοις
αναπτειν και ξυλοις; επειδη δε ηλω πεφρονηκως τε και δρασας α μηδε θεμις ειπειν,
και τοις ουτως αισχροις πλημμελημασιν ενοχος γεγονως κατεφω- ρατο, λοιπον εφη
προς αυτον ο των ολων Θεος "Ἀνθ' ων "εγενετο ταυτα μετα σου, και ουκ εφυλαξας
τας εντολας "μου και τα προσταγματα μου α ενετειλαμην σοι, διαῤρησ- "σων
διαῤρηξω την βασιλειαν εκ χειρος σου και δωσω "αυτην τωι δουλωι σου. πλην εν
ταις ημεραις σου ου ποιησω "αυτα, δια ∆αυειδ τον πατερα σου· εκ χειρος υιου σου
"ληψομαι αυτην. πλην ολην την βασιλειαν ου μη λαβω· "σκηπτρον εν δωσω τωι υιωι
σου, δια ∆αυειδ τον δουλον "μου, και δια Ἱερουσαλημ την πολιν ην εξελεξαμην."
Ἐπειδη γαρ, ως εφην, της εις γυναικας επιθυμιας ηττωμενος, καιτοι σοφος ων αγαν
ο Σολομων, μονονουχι και οσον ηκεν ειπειν εις εγχειρηματων δυναμιν την του
Θεου βασι- λειαν διεῤρηξεν, ειδωλοις αναπτων την αυτωι και μονωι πρε- πωδεστατην
τιμην τε και δοξαν, ταυτηι τοι, και μαλα εικοτως, διαῤρηγνυναι Θεος επηπειλει την
βασιλειαν αυτου, τοις ισοις αντιλυπων, κατα το εν τωι προφητηι γεγραμμενον
Ἰεζεκιηλ
1.5 "Καθως εποιησας, ουτως εσται σοι· το ανταποδομα σου
"ανταποδοθησεται εις κεφαλην σου." Ἐπειδη δε απεβιω Σολομων, κεκληται προς
βασιλειαν ο εξ αυτου, τουτεστιν, ο Ῥοβοαμ. τοτε δη τοτε κατασχιζεται λοιπον ο
Ἰσραηλ, και αποφοιτωσι μεν των Ἱεροσολυμων αι δεκα φυλαι, και το ημισυ φυλης
Ἐφραιμ. κατελογιζοντο γαρ εις μιαν φυλην οι εξ Ἰωσηφ γεγονοτες υιοι Ἐφραιμ τε
και Μανασσης, τουτο του προπατορος Ἰακωβ κρατειν εθελη-σαντος. ειρηται γαρ
προς τον Ἰωσηφ "Νυν ουν οι δυο υιοι "σου, οι γενομενοι σοι εν Αιγυπτωι, προ του
ελθειν με προς "σε εις Αιγυπτον, εμοι εισιν, Ἐφραιμ και Μανασση, ως και "̔Ρουβημ
και Συμεων, εσονται μοι." Ουκουν αι μεν δεκα φυλαι, και το ημισυ της μιας
τουτεστιν ο Ἐφραιμ, απυχοντο μεν εις την Σαμαρειαν, εξω δε της Ῥοβοαμ γεγονασι βασιλειας· απομεμενηκασι δε εν τοις Ἱεροσολυμοις οι εκ φυλης Ἰουδα και
Βενιαμιν. επειδη δε αβασιλευτοι τε και αστρατηγητοι μενοντες οι εν Σαμαρειαι τας
εκ του Ῥο- βοαμ εφοδους υπωπτευον, και εαυτους δη μαλα τοις φιλτατοις
συνδιολλυσθαι προσεδοκων, μεταπεμπονται τον Ἱεροβοαμ· οικετης δε ουτος ην
Σολομωνος αποδρας εις Αιγυπτον προς Σουσακειμ βασιλεα· και δη και ελθοντα
κεχειροτονηκασιν ευθυς εις ηγουμενον, και σκηπτρωι της βασιλειας τετιμηκασι τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αλιτηριον. και ην Ἱεροβοαμ εξ ορους και φυλης Ἐφραιμ. επειδη δε κεχειροτονητο
βασιλευς, εξεμηχανατο λοιπον, τινα τροπον αυτωι τα της βασιλειας στησεται, και εν
βεβαιωι μενει, της των χειροτονησαντων γνωμης ου μεθισταμενης εις ετεραν τινα
βουλην τε και σκεψιν. ειτα δεδιως μη αρα πως της εν νομωι λατρειας, και των εν
τοις Ἱεροσολυμοις επιτελουμενων εορτων εις αναμνησιν ενεχθεις ο Ἰσραηλ,
παλινδρομειν ελοιτο εις το εν αρχαις, και τοις Ῥοβοαμ 1.6 υπενεχθειη ζυγοις, δυο
δαμαλεις εργαζεται χρυσας, και προς το εν Αιγυπτωι σεβας αναβιβαζων τον Ἰσραηλ,
εκελευε προσκυνειν αυταις, και ολοκαυτουν. "Και απεθετο," φησι, "την μεν εις
Γαλγαλα, την δε εις ∆αν·" πολεις δε αυται περιφανεστεραι των αλλων, αι ησαν εν
χωραι Σαμαρειτων. Ουκουν διττη γεγονε των δεκα φυλων η αποστασις, και του
ημισους φυλης Ἐφραιμ. εξυχοντο γαρ, ουχι μονον των Ἱεροσολυμων, αλλα και
αυτης της εις Θεον ευσεβειας, δαμαλεσι προσκυνουντες χρυσαις, θυοντες τε και
λατρευ- οντες "τοις εργοις των χειρων αυτων," καθα γεγραπται. οι δε γε
απομεμενηκοτες εν τοις Ἱεροσολυμοις, Ἰουδας τε φημι και Βενιαμιν, αιδω μεν τινα
και λογον των δια Μωυσεως εποιουντο θεσπισματων. εθυον γαρ εν τωι ναωι· πλην
ουχ ολοτροπως της εις Θεον αγαπης εξειχοντο, κατε- μεριζοντο δε και αυτοι προς
αποστασιν. εθυον γαρ ειδω- λοις "επι παντα βουνον υψηλον, και υποκατω παντος
ξυλου "αλσωδους," κατα την του προφητου φωνην. οταν τοινυν ακουηις των αγιων
προφητων ονομαζοντων τον Ἰσραηλ ητοι τον Ἐφραιμ, τοτε δη μοι νοει τους εν τηι
Σαμαρειαι· οταν δε τον Ἰουδαν και Βενιαμιν, τους απομειναντας εν Ἱεροσολυμοις.
ησαν δε και προφηται παρ' αυτοις, αδιακριτως περι τε των εν τηι Σαμαρειαι, και των
εν τοις Ἱεροσολυμοις προφητευ- οντες· και οι μεν εν τοις Ἱεροσολυμοις, οι δε την
Σαμαρειτων οικουντες χωραν, τους παρα Θεου τοις ακροωμενοις διεκομιζον
λογους. Ἰστεον δε, οτι μετα το αποῤραγηναι των Ἱεροσολυ- μων τας δεκα φυλας
και το ημισυ φυλης Ἐφραιμ, ιδιοις εχρωντο βασιλευσι και οι εν τηι Σαμαρειαι και οι
εν τοις Ἱεροσολυμοις. και τουτο κεκρατηκεν αχρι καιρου της τελευ- ταιας
αιχμαλωσιας, οτε και υπενοστησαν εν Ἱεροσολυμοις, Κυρου κεκρατηκοτος, και
ανεντος αυτοις την αποδρομην, 1.7 καθηγουμενου μεν Ζοροβαβελ του Σαλαθιηλ,
ος ην εκ φυλης Ἰουδα, ιερατευοντος δε Ἰησου του Ἰωσεδεκ. τοτε καιτον ναον
ανεδειμαντο, και υπο μιαν γεγονασιν αρχην, και κατωικηκασιν εν Ἱεροσολυμοις,
διχονοιας απασης εξηιρημενης. οσαι δε κατα καιρους αιχμαλωσιαι γεγονασιν ανα
μερος των δεκα φυλων, και μεν τοι και του ημισεος φυλης Ἐφραιμ, και των εν τοις
Ἱεροσολυμοις, Ἰουδα τε φημι και Βενιαμιν, προιων ο λογος επιδειξει σαφως.
αναγραπτοι δε γεγονασιν αναγκαιως και οι χρονοι, καθ' ους εκαστος των αγιων
λελα- ληκε προφητων, ιν' ειδειημεν ακριβως εν ποιαι τινι κατα- στασει των
πραγματων κειμενων, τινα τε τροπον εχοντων, οι παρα Θεου προς αυτους γεγονασι
λογοι.

1.8 ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
9Λόγος Κυρίου ος ἐγενήθη πρὸς Ὠσηὲ τὸν τοῦ Βεηρὶ ἐν ἡμέραις Ὀζίου καὶ
Ἰωάθαμ καὶ Ἄχαζ καὶ Ἐζεκίου, βασιλέων Ἰούδα καὶ ἐν ἡμέραις Ἱεροβοὰμ υἱοῦ Ἰωὰς
βασιλέως Ἰσραήλ.9 Προφητεύει τοίνυν ὁ μακάριος Ὠσηὲ ἐν ἡμέραις Ὀζίου καὶ
Ἰωαύαμ καὶ Ἄχαζ καὶ Ἐζεκίου, βασιλέων Ἰούδα, καὶ ἐἡμέραις Ἱεροβοὰμ υἱοῦ Ἰωὰς
βασιλέως Ἰσραήλ. καὶ ὁ μὲνχρόνος τῆς προφητείας μέχρι τούτου νοεῖται λαβὼν τὴν
παράτασιν. χρὴ δὲ οιμαι τὰ ἐφ' ἑκάστωι λοιπὸν ἀφη- γεῖσθαι σαφῶς, ὡς αν εχωμεν
ἐννοεῖν, καθάπερ ηδη προεῖπον, ὁποῖοί τινες οἱ τοιοίδε γεγόνασι, πότερον ἀγαθοί τε
καὶ ευνοι πρὸς Θεὸν, ηγουν ἀπονενευκότες ἐπὶ τὸ μὴ ουτως εχον· καὶ τίνα τὰ ἐφ'
ἑκάστοις συμβεβηκότα, τοῖς τε ἐν τηῖ Σαμαρείαι, καὶ τοῖς ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εἰσόμεθα γὰρ ωδε. καὶ λίαν εὐκόλως, οποι περ αν βλέπηι τῆς προφητείας ὁ σκοπός.
Τελευταιος μεν ουν ωνομασται Ἱεροβοαμ ο του Ἰωας, βασιλευς Ἰσραηλ· γεγονε δε
προ Ἀζαριου, του και Ὀζιου.ιστεον δε, οτι ετερος ημιν παρα τον πρωτον εστιν, ος εν
καιροις γεγονε της βασιλειας Ῥοβοαμ, υιου Σολομωνος· πλην ισοτροπος εκεινωι και
εις ασεβειαν εμφερης. γεγραπ- ται γαρ ωδι περι αυτου "Ἐν ετει πεντεκαιδεκατωι του
Ἀμα-"σιου υιου Ἰωας βασιλεως Ἰουδα, εβασιλευσεν Ἱεροβοαμ"υιος Ἰωας επι Ἰσραηλ
εν Σαμαρειαι, τεσσαρακοντα και εν "ετος. και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου,
ουκ "απεστη απο πασων αμαρτιων Ἱεροβοαμ υιου Ναβατ, ος "εξημαρτε τον
Ἰσραηλ." οραις, οπως ζηλωτης των εκεινου
1.9 γεγονε τροπων, την ισην ωσπερ
αμαξιτον ερχομενος, και οιονει κατα ποδας της εκεινου δυσσεβειας ελθων; ειτα, τι
φησι το γραμμα το ιερον; "Ἐν ετει εικοστωι και εβδομωι "του Ἱεροβοαμ βασιλεως
Ἰσραηλ, εβασιλευσεν Ἀζαριας"υιος Ἀμασιου βασιλεως Ἰουδα, ος εκκαιδεκα ετων ην,
εν "τωι βασιλευειν αυτον, και δυο και πεντηκοντα ετη "εβασιλευσεν εν Ἱερουσαλημ,
και ονομα τηι μητρι αυτου "̔Ιεχελια εξ Ἱερουσαλημ. και εποιησε το ευθες εν οφ"θαλμοις Κυριου, κατα παντα οσα εποιησεν Ἀμασιας ο "πατηρ αυτου· πλην τα
υψηλα ουκ εξηιρεν, ετι ο λαος "εθυσιαζε και εθυμια εν τοις υψηλοις. και ηψατο
Κυριος "του βασιλεως, και ην λελεπρωμενος εως ημερας θανατου "αυτου." Ευσεβης
μεν και φιλοθεος ο Ὀζιας, πλην ουχ ολοτροπως· ου γαρ περιειλε τα υψηλα, φησιν,
αλλ' εθυ- μιων εν αυτοις και τοις δαιμονιοις προσηγον θυσιας οι πλα- νωμενοι. ειτα
παρενεχθεις Ἀζαριας, ηγουν ο Ὀζιας, εις εκτοπους εννοιας, ωἰηθη πρεπειν τηι της
βασιλειας δοξηι και το χρηναι πληρουν τα νενομισμενα τωι Θεωι, και λειτουργιας
αντεχεσθαι της ιερας· και δη και τεθυκε δι' εαυτου, των δια Μωυσεως αλογησας
νομων. επειδη δε αναβεβηκεν εις την ουδαμοθεν αυτωι πρεπουσαν λειτουργιαν,
φημι δη την ιεραν, "Ηψατο, φησι, Κυριος αυτου, και ην λελεπρωμενος εως "ημερας
θανατου." ακαθαρτος μεν ουν κατα νομους ο λεπρος, και απεπεμποντο της
παρεμβολης οι τωι τοιωιδε παθει κατειλημμενοι. εφη γαρ ποτε Θεος προς τον ιεροφαντην Μωυσεα "Λαλησον τοις υιοις Ἰσραηλ, και εξαποσ- "τειλατωσαν εκ της
παρεμβολης παντα λεπρον και γονοῤρυη, "και παντα ακαθαρτον επι ψυχηι."
επετιματο δε τηι νοσωι, τετολμηκως α μη θεμις, και ατιμιαν του βασιλεως κατεψηφισατο Θεος την ιεραν αρπασαντος δοξαν. Ἐπειδη δε της προφητειας η δυναμις ουκ
εις μονον βλεπει 1.10 τον Ἰουδαν, τουτεστι, τους εν τοις Ἱεροσολυμοις, ερχεται δε
1.10 και επι τον Ἰσραηλ, τουτεστι, τας δεκα φυλας τας εν τηι Σαμαρειαι, φερε
λεγωμεν αναγκαιως τους επ' αυτον βεβασι- λευκοτας εν ημεραις Ἀζαριου, του και
Ὀζιου, και ποιαις αυτους συμβεβηκεν εναλωναι συμφοραις κατηῤρωστηκοτας
εκτοπως την βεβηλον ειδωλολατρειαν. ηδη τοινυν εικοστον και ογδοον ετος εν τωι
βασιλευειν εχοντος Ὀζιου, του και Ἀζαριου, Ἀζαριας ετερος, [του] Ἱεροβοαμ,
βεβασιλευκεν επιτον Ἰσραηλ μηνας εξ. επειδη δε και αυτος εν οδωι πεπο- ρευται του
πατρος, και εποιησε το πονηρον εν οφθαλμοις Κυριου, δεδοται τισι των οικειων εις
σφαγην, και δη και διολλυται. προιοντος δε του καιρου λοιπον, εν ετει τρια- κοστωι
και ογδοωι της βασιλειας Ὀζιου, χριεται παλιν επι τον Ἰσραηλ ο Σελουμ, και
βεβασιλευκε μηνος ημερας· ανηι- ρηται γαρ ευθυς υπο Μαναιμ υιου Γαζη του εκ
Θερσιν. επεσημηνατο δε το γραμμα το ιερον, οτι γεγονασιν υιοι, και εξ αιματος
ησαν αμφοτεροι του Ἰηου, ος απεκτεινε τον Ἀχααβ και τους υιους αυτου και την
Ἰεζαβελ, ωι και υπε-σχετο ο Θεος, λεγων "Υιοι τεταρτοι καθησονται επι του "θρονου
σου." βεβασιλευκε τοινυν ο Μαναιμ επι τον Ἰσραηλ, απεκτονως τον Σελουμ. "Και
εποιησε, φησι, το "πονηρον εν οφθαλμοις Κυριου, ουκ απεστη απο πασων
"αμαρτιων Ἱεροβοαμ υιου Ναβατ, ος εξημαρτε τον Ἰσραηλ." βασιλευοντος δε αυτου,
φημι δη του Μαναιμ, και Θεωι προσκρουοντος, δια το προ[σ]κεισθαι λιαν ταις των
ειδωλων ψευδολατρειαις, καταστρατευεται της Σαμαρειας Φουλας βασιλευς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ἀσσυριων· ον αμυνασθαι τοις οπλοις ουκ εχων ο Μαναιμ, πολλοις αναπειθει
χρημασιν αποφοιτησαι της γης, και λυσαι την μαχην. επειδη δε τετελευτηκεν ο
1.11 Μαναιμ, εν ετει λοιπον πεντηκοστωι και δευτερωι της βασι- λειας Ὀζιου χριεται
παλιν επι μεν τον Ἰουδαν εν Ἱεροσολυμοις Ἰωαθαμ μετα την του πατρος τελευτην,
περι ου γεγραπται, οτι "Ἐποιησε το ευθες εν οφθαλμοις Κυριου, "κατα παντα οσα
εποιησεν Ὀζιας ο πατηρ αυτου· πλην "τα υψηλα ουκ εξηιρεν· ετι ο λαος εθυσιαζε και
εθυμια εν "τοις υψηλοις·" επι δε γε τον Ἰσραηλ Φακεας υιος του
Μαναιμ.
"Βεβασιλευκε δε, φησιν, ετη δυο, και εποιησε "το πονηρον εν οφθαλμοις Κυριου.
ειτα συννεστραφη, "φησιν, επ' αυτον Φακεε υιος του Ῥομελιου ο τριστατης "αυτου,
και επαταξεν αυτον εν Σαμαρειαι, και βεβασιλευκεν "αντ' αυτου επι τον Ἰσραηλ, και
εποιησε το πονηρον εν "οφθαλμοις Κυριου, ουκ απεστη απο πασων των αμαρ- "τιων
Ἱεροβοαμ υιου Ναβατ, ος εξημαρτε τον Ἰσραηλ." Αυτου βασιλευοντος ανεβη
Θεγλαφαλασαρ βασιλευς Ἀσσυ-ριων, ος πασαν ελων κατα κρατος την Σαμαρειαν,
απυκισε τον Ἰσραηλ εις Ἀσσυριους. τετελευτηκε δε και ο Φακεε, συστροφην επ'
αυτον ποιησαντος Ὠσηε του υιου Ἠλα, ος και εβασιλευσεν αντ' αυτου, εν ετει
εικοστωι Ἰωαθαμ υιου Ἀζαριου. αλλ' "Ἐν ταις ημεραις εκειναις, φησιν, ηρξατο
"Κυριος εξαποστελλειν εν Ἰουδα τον Ῥαασων βασιλεα "Συριας, και τον Φακεε υιον
Ῥομελιου." ανοπιν ημιν εν τουτοις ο λογος ερχεται· εφαμεν γαρ, οτι τετελευτηκεν ο
Φακεε, Ὠσηε του υιου Ἠλα συστρεμμα και επιβουλην επ'αυτον τινα ποιησαμενου·
πλην εν χρονοις αυτου γεγονος εις μεσον αγει διηγημα. "Ἤρξατο γαρ, φησι, Κυριος
εν "ταις ημεραις εκειναις εξαποστελλειν εν Ἰουδα τον Ῥαασων "βασιλεα Συριας, και
τον Φακεε υιον Ῥομελιου."
Φακεε μεν γαρ ο του Ῥομελιου πεπολεμηκεν ως
ομορους οντας τους Ἱεροσολυμιτας. επειδη δε δεινην και αθραυστον εθεατο την
αντιστασιν, αναπειθει τον Ῥαασων τον βασιλεα 1.12 των Συρων συνοπλον αυτωι
γενεσθαι και συλληπτορα, και συνεκπολιορκησαι την Ἱερουσαλημ. συνεστηκοτος δη
ουν του πολεμου, τετελευτηκε μεν Ἰωαθαμ ο υιος Ἀζαριου· δια-δεχεται δε την
βασιλειαν Ἄχαζ ο υιος αυτου, πονηρος ων αγαν και ειδωλολατρης, και καταμεθυων
ουτω προς πλα- νησιν ειδωλομανη, ως και τον ιδιον υιον διαγαγειν εν πυρι, και
προς παν οτιουν απονευσαι των εκτοπων, και θυμιαιν "εν τοις υψηλοις και υποκατω
παντος ξυλου αλσωδους," κατα το γεγραμμενον. τεθορυβημενος δη ουν ο Ἄχαζ,
παντα συνενεγκων τον πλουτον τον ευρεθεντα εν οικωι Κυριου, αποστελλει δι'
αγγελων προς Θεγλαφαλασαρ βα- σιλεα Ἀσσυριων, και σωζεσθαι δι' αυτου
παρεκαλει. ο- πλιζεται τοινυν Ἀσσυριος κατα της Ῥαασων βασιλειας, και δεχεται μεν
την ∆αμασκον, η εστι μητροπολις της Συριας, αναιρει δε τον Ῥαασων. ειτα κατεισιν
Ἄχαζ εκ των Ἱεροσολυμων εις ∆αμασκον, οψομενος τον Ἀσσυριον. εν δε τοις των
ειδωλων τεμενεσι θυσιαστηριον εωρακως, καινο- πρεπη τινα και αηθη κατασκευην
εχον, και ησθεις επ' αυτωι λιαν, εκτυπωμα λαβων, αποστελλει προς Ουριαν τον
ιερεα εν τοις Ἱεροσολυμοις, και δη κατ' αυτο γενεσθαι προστε- ταχεν. εισενεγκων δε
εν οικωι Κυριου, και μονονουχι και ατιμασας το κατα βουλησιν Θεου δια Μωυσεως
γεγενημενον, επ' αυτωι πληρουν τα νενομισμενα προστεταχε· και ετερα δε προς
τουτοις κεκαινουργηκεν εν τωι ναωι, κατα το αυτωι δοκουν, απερισκεπτως και
απαιδοντως Θεωι. αλλα και εν τοις αυτου καιροις, ετι ζωντος Ὠσηε υιου Ἠλα
βασιλεως Ἰσραηλ, ανεβη Σαλμανασαρ βασιλευς Ἀσσυριων επι τον Ἰσραηλ, ος
καταδηιωσας την Σαμαρειαν μετυκισε τον Ἰσραηλ εν ορεσι και ποταμοις των
Μηδων· απεκτεινε δε και αυτον τον Ὠσηε και δια ποιαν αιτιαν; οτι μη
προσκεκομικεν αυτωι το μαναα, φησιν, ο ην συμβολον
1.13 υποταγης· εκαλει δε
μαλλον εις επικουριαν τον Αιγυπτιων τυραννον. Ειτα μετα τουτο τελευτησαντος
του Ἄχαζ, βεβασιλευκεν Ἐζεκιας υιος αυτου επι τον Ἰουδαν εν Ἱερουσαλημ.
ουτοςανηρ γεγονεν ευσεβης, και των οτι μαλιστα δικαιοσυνης επι- μελομενων, ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ασυγκριτον εχειν παρα τους αλλους την εν τε τουτωι διαφοραν. "Αυτος καθειλε τα
υψηλα, και τα αλση, "φησιν, εξεκοψε· και ην Κυριος μετ' αυτου." αυτου
βασιλευοντος ανεβη Σεναχηρειμ βασιλευς Ἀσσυριων, επι τας πολεις της Ἰουδαιας
τας οχυρας· και πολιορκησας, ειλεν αμογητι. τοτε και ο Ῥαψακης αυτοις τοις
Ἱεροσο-λυμοις επιπηδαι, και απυλωτον ανοιγνυς κατα Θεου το στομα, τας
παμβλασφημους εκεινας ανιει φωνας· τοτε και πεπτω- κασιν εκ της παρεμβολης των
Ἀσσυριων εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδες εν μιαι νυκτι, αγγελου χειρι
δαπανωμεναι.
ταυτα χρησιμως ειρηται προς το παρον· εκαστωι γαρ των
συμβεβηκοτων εφαρμοσειεν ευτεχνως της προφητειας ο λο- γος. ποτε μεν γαρ
επιτιμαι τοις εν Σαμαρειαι, ποτε δε τοις εν Ἱεροσολυμοις απειλει τας εφοδους·
προαπαγγελλει τας αιχμαλωσιας· προκαταμηνυει τον φοβον· επαγγελλεται την
επικουριαν· καλει προς επιστροφην· και ουδεις τηι προ- φητειαι καταλελειπται λογος
η τροπος των αναγκαιων εις ονησιν, τοις τοτηνικαδε πεπλανημενοις. τοινυν φησιν·
9 Ἀρχη λογου Κυριου εν Ὠσηε· και ειπε Κυριος προς Ὠσηε·9 Ἄρχεται μεν γαρ εν τωι
προφητηι Θεος αποκαλυπτειν μυστηρια κατ' εκεινο που παντως, το δι' ετερου
προφητου σαφως ειρημενον "Ἐπι της φυλακης μου στησομαι και "επιβησομαι επι
πετραν, και αποσκοπευσω του ιδειν τι "λαλησει εν εμοι Κυριος ο Θεος."
αποκαλυπτει γαρ τοις αγιοις εις νουν ενιεις των εσομενων την γνωσιν, ο των ολων
1.14 Θεος. και γουν ο μακαριος φησι ∆αυειδ "Ἀκουσομαι τι 1.14 "λαλησει εν εμοι
Κυριος ο Θεος, οτι λαλησει ειρηνην επι "τον λαον αυτου·" ουδεν δε ηττον ημιν και ο
μακαριος προφητης Ζαχαριας δια των ισων ερχεται λογων· εφη γαρ· "Και απεκριθη
ο αγγελος ο λαλων εν εμοι." εν εθει γαρ ην τοις αγιοις προφηταις αγγελον
αποκαλειν τον του Θεου
Λογον, ως απαγγελλοντα τε αυτοις και εναργη
καθιστωντα την βουλησιν του Θεου και Πατρος. επιμαρτυρησει δε λεγων και ο
προφητης Ἡσαιας περι αυτου "Ὅτι πασαν στολην "επισυνηγμενην δολωι, μετα
καταλλαγης αποτισουσι, και "θελησουσιν ει εγενηθησαν πυρικαυστοι· οτι παιδιον
"εγεννηθη ημιν, και καλειται το ονομα αυτου Μεγαλης "βουλης αγγελος." οτι δε ην
ισχνη και ασυμφανης εν τοις αγιοις η αποκαλυψις, και ουχι γλωττηι και ρημασι τοις
καθ' ημας επιτελουμενη, πληροφορησει γραφων ο Παυλος "Ἢ "δοκιμην ζητειτε
του εν εμοι λαλουντος Χριστου;" ουκουν το εν Ὠσηε γενεσθαι τον του Θεου λογον,
ειη αν, ως εμοιγε παρεστι νοειν, ετερον ουδεν τοις ακροωμενοις κατασημαινον- τος,
η οτι γεγονεν αποκαλυψις εν Ὠσηε, και των εσομενων η γνωσις φωτος ενηστραψε
δικην, ου σωματος οφθαλμους, αλλα νουν και καρδιαν καταλαμπρυνοντος. Το δε
δη φαναι παλιν, Και ειπε Κυριος προς Ὠσηε, προς εννοιας ημας αποφερει τοιαυτας.
το γαρ τοι προστε- ταγμενον ου κοινον απασι τοις εντευξομενοις ην, ουτε μην
προυκειτο τοις εθελοισιν αποπεραινειν αυτο κατα καιρους, αλλ' ιδικως και προς
μονον ειρητο τον Ὠσηε. ου γαρ, ως περ εστι κοινον και επωφελες παραγγελμα, το
"Ταδε λεγει "Κυριος Κατα τας οδους των εθνων μη μανθανετε, και απο "των
σημειων του ουρανου μη φοβεισθε," ουτως αν νοοιτο καλον τε και ονησιφορον το
λαβειν γυναικα πορνειας, και τεκνα πορνειας· αλλ' εκεινο μεν χρησιμως εις
απαντας 1.15 διηκοι αν· τουτο γεμην ιδικως προς μονον αν πρεποι τον προφητην
λεγεσθαι π[α]ρ[α] Θεου. τουτο οιμαι εστι, και ειπε προς Ὠσηε, ομοιον ως ει τυχον
λεγοι, ου προς παντας απλως ο τοιοσδε λογος, αλλα προς μονον τον Ὠσηε. ου γαρ
εδει προφασιν αισχρας τε και φιληδονου ζωης γενεσθαι πολλοις, το οικονομικως
προς ενα κατα καιρους ειρημενον. Τι ουν εφη Θεος προς τον μακαριον Ὠσηε;
9Βαδιζε, λαβε σεαυτωι γυναικα πορνειας και τεκνα πορνειας, διοτι εκπορνευουσα
εκπορνευσει η γη απο οπισθεν του Κυριου.
Και επορευθη και ελαβε την Γομερ
θυγατερα ∆εβηλαιμ, και συνελαβε και ετεκεν αυτωι υιον.9 Ουδεις ημας αναπεισει
λογος παραιτεισθαι το γραμμα, και της ιστοριας το εικαιον καταψηφιζεσθαι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αυτου του πραγματος καθοριζειν το ακαλλες, η και οιεσθαι κατα τινας, μη ουτως
πεπραχθαι, μητε μην παρειληφθαι προς γαμον, ητοι συνοδον γαμικην, την Γομερ,
οπου και συλληψιν γε- γενησθαι φησι το γραμμα το ιερον, και μην και αποτεξιν,
μεμνηται τε και ονοματος του παιδιου, και τον του γυναιου λεγει πατερα, και αυτο
δε προς τουτοις του γυναιου το ονομα. επειδη δε αναγκαιον ην ομολογειν, τηι των
πεπραγμενων αληθειαι συνειπειν ελομενοις, οτι ταυθ' ουτως γεγονεν αλη- θως,
φερε τους των κατασκωπτειν ειωθοτων παραθεντες
λογους, τοτε λοιπον
επαγαγωμεν επι καιρου της οικονομιας την αφηγησιν. Λογιδιωι μεν ουν ενετυχον
ανδρος ουκ ασημου διατρανουν εθελοντος τα περι τον τοπον· ος της ιστοριας, και
των ουτω γεγενησθαι λεγοντων, ου μετριαν εποιειτο την καταῤρησιν· δειν τε
εφασκεν εναργως επ' αυτωι δη τουτωι τωι κεφαλαιωι μαλιστα δεδιοτας ουδεν,
ανακραγειν της εγκρατειας τους
1.16 εραστας Το γραμμα αποκτενει. ερημην γαρ
ωσπερ κατα- τρεχων του γραμματος, και οιονει κατα πρανους ερχομενος, τοιουσδε
τινας συνετιθει λογους. "1Μωυσης γαρ, εφασκεν, "1ο θεσπεσιος προσεταττετο ποτε
της Αιγυπτιων δουλειας "1λελυτρωμενον αποκομιζειν τον Ἰσραηλ εις την παλαι
τοις "1πατρασιν επηγγελμενην αγιαν γην, φημι δη την της επαγ- "1γελιας· αλλα και
ο προφητης Ἱερεμιας ηκουσε Θεου λεγον- "1τος εναργως "3Προ του με πλασαι σε εν
κοιλιαι επισταμαι "1"3σε, και προ του σε εξελθειν εκ μητρας ηγιακα σε, προ"1"3φητην εις εθνη τεθεικα σε."3 πως ουν ουκ αξιαγαστοι, "1φησιν, οι και την ουτω
σεπτην και παγκαλην διακονιαν
"1παραιτουμενοι, και την μελλησιν ουκ
απαναινομενοι; ο μεν "1γαρ εφασκε, "3∆εομαι Κυριε προχειρισαι αλλον δυναμενον
"1"3ον αποστελεις·"3 ο δε την νεοτητα προισχομενος, εκδυσω- "1πειν επειρατο
Θεον. αλλα και ο προφητης, φησιν, Ἰεζεκιηλ "1εν βολβιτοις κοπρου ανθρωπινης
αρτους εαυτωι ποιησαι "1προστεταγμενος, δεδυσφορηκεν ου μικρως, ηκουσε τε δια
"1τουτο, "3Ἰδου δεδωκα σοι βολβιτα βοων αντι βολβιτων "1"3ανθρωπινων, και
οπτησεις τοις αρτους σου επ' αυτων."3 και "1μην και αυτος ο θεσπεσιος Πετρος, οτε
της οθονης καθιε- "1μενης εξ ουρανου, εν ηι παντα εγεγραπτο τα τετραποδα και "1τα
κτηνη, Θεου λεγοντος ηκουσεν "3Ἀναστας, Πετρε, θυσον "1"3και φαγε,"3
παρηιτειτο, φησιν, ουτω λεγων "3Μηδαμως "1"3Κυριε, οτι ουδεποτε εφαγον παν
κοινον η ακαθαρτον· ουδε "1"3εισηλθεν εις το στομα μου παν κρεας βεβηλον."3
Ὠσηε δε "1ακουσας οτι γυναιωι συναπτεσθαι δει αισχρωι και πεπορ- "1νευμενωι και
επαρατον εχοντι ζωην, ου παραιτειται το χρημα, "1ουκ οκνον εισδεχεται, ου
προσαγει την ικετηριαν, ανεισθαι "1παρακαλων· αλλ' οια τις των ασελγεστατων
προχειροτατα "1και αμελλητι μονονουχι και αρπαζει το χρημα, ταχα που "1της εις
το γυναιον ηδονης ηττωμενος."2 Ειτα κατακλειων 1.17 εις ατοπιαν τους λογους,
προσετιθει τουτοις ολιγα αττα και ψυχρα. σκηπτεται μεν γαρ τωι προφητηι
συνηγορειν, και παλιν φησιν, "1οτι πλειστην οσην αν εποιησατο την παραι- "1τησιν,
ει σωματικην ηπιστατο κοινωνιαν προσταξαι Θεον· "1επειδη δε ην πνευματικον τι
το δρωμενον, εκ πολλης αγαν "1φιλοθειας, μονονουχι και αυτομολος επι το δραιν
ερχεται το "1κεκελευσμενον. αλλως τε, φησιν, ουκ αν ο της εγκρατειας "1Θεος
ηθελησε τι γενεσθαι τοιουτον, ως ανδρα τοσουτον "1αισχραις ουτως και
βδελυρωταταις καταμιαινεσθαι συμ- "1πλοκαις, ταις εις γυναικα φημι, και τουτο
μαχλωσαν και "1πεπορνευμενην. μεταπλαττων δε ωσπερ της ιστοριας την
"1δυναμιν εις εννοιας πνευματικας, εφασκε μεν ειναι την Γομερ "1εις τυπον ψυχης
αισχρως και ασεμνως διαζηιν ηἱρημενης· "1τον δε γε προφητην εικονα πληρουν του
ανωθεν και εξ "1ουρανου, τουτεστι, του εκ Πατρος Θεου Λογου, ος ταις "1ημετεραις
ψυχαις συναπτομενος νοητως τα της φιλαρετου "1ζωης ενιησι σπερματα."2 Και
ταυτα μεν της εκεινου πιθανολογιας τα ευρεματα· 1.18 τεθαυμακα δε ου μετριως
εγω" πρωτον μεν, οτι των εις αληθειαν αφειδησας εννοιων, τετολμηκεν ειπειν, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

το γραμμα αποκτενει· ειτα προς τουτοις, οτι παρεκομισε μεν τους αμφι τον
Μωυσεα, και ων επεμνησθημεν αρτιως, τοις
ανωθεν κεχρησμωιδημενοις
αντειρηκοτας· οτι δε τοις θειοις θεσπισμασιν αντιβλεψαι τετολμηκοτες ουκ εξω
γεγονασιν αιτιας, σεσιγηκεν ουκ ορθως. παραιτουμενον μεν γαρ τον ιεροφαντην
Μωυσεα, και οκνουντα την αποστολην, και προι- σχομενον την βραδυγλωσσιαν, ως
ασθενουντα περι την πιστιν ηλεγχε Θεος, ουτω λεγων "Τις εδωκε στομα ανθρωπωι;
"και τις εποιησε δυσκωφον και κωφον; βλεποντα και "τυφλον; ουκ εγω Κυριος ο
Θεος; και νυν πορευου και "εγω ανοιξω το στομα σου·" αναδυομενου δε μετα τουτο,
και μελλοντος ετι, "οργισθη, φησι, Κυριος επι Μωυσην," και ειπεν "Ουκ ιδου Ἀαρων
ο αδελφος σου; επισταμαι "οτι λαλων λαλησει αυτος σοι·" Ἱερεμιου δε παλιν προαλεστερον ειρηκοτος, οτι Νεωτερος εγω ειμι, και ουκ επισταμαι λαλειν, ουδεν ηττον
υπηντα Θεος, λεγων "Μη λεγε, οτι "νεωτερος εγω ειμι, οτι προς παντας ους εαν
εξαποστελω σε, "πορευσηι, και κατα παντα οσα αν εντειλωμαι σοι, λαλη- "σεις." ου
γαρ ην ολως ακινδυνον ειπειν, ηγουν εννοησαι μονον, οτι λογισμου του πρεποντος
η υπερτατη βουλη διη- μαρτηκε, νεον ανδρα καλουσα προς προφητειαν. ομοιως ο
θεσπεσιος Πετρος ηκουσε μεν της οθονης καθιεμενης εξ ουρανου "Ἀναστας, Πετρε,
θυσον και φαγε·" επειδη δε Ἰουδαικως ανεκεκραγει το, "Μηδαμως Κυριε· οτι
ουδεποτε "εφαγον κοινον η ακαθαρτον," επετιματο παραχρημα, και ως τοις θειοις
σκεμμασιν αντιφερεσθαι τολμων, ηκουεν εναρ- γως "α ο Θεος εκαθαρισε, συ μη
κοινου." ει γαρ και ελεγχειν ηθελεν ηπιως ο των ολων Θεος, και ουκ ευθυς ως
αντειρηκοσιν ου μετριως εξεπικραινετο, αλλ' ουκ εξω γεγονεν 1.19 αιτιας αυτοις η
παραιτησις. χρηναι δε φημι ταις ανωθεν ψηφοις αμελλητι νεμοντας το ορθως και
αδιαβλητως εχειν, αποπεραινειν επειγεσθαι το κεκελευσμενον, καν ει μη σφοδρα το
χρημα ταις ημετεραις ανδανηι ψυχαις· οιον τι φημι, προσ- τεταχε τωι Σαουλ ο των
ολων Θεος αποσφαξαι τον Ἀγαγ, ως ανοσια δεδρακοτα κατα των εξ Ἰσραηλ. αλλ'
ωἰηθη το χρηστον επ' αυτωι βουλευεσθαι, και φειδους ηξιου τον ταις ψηφοις
καταδεδικασμενον. προσκρουει δη ουν ταυτηι τοι τωι Θεωι, και μαλα. εκηδετο δη ουν
του τεθναναι προστε- ταγμενου, μονονουχι διακεκραγως και λεγων δι' αυτου του
πραγματος, οτι μη δικαιαν επ' αυτωι την ψηφον εποιειτο Θεος. ταυτης ενεκα της
αιτιας ελυπειτο μεν λιαν και συνηγανακτει Θεωι ο μακαριος Σαμουηλ, και
αποσφαττει μεν τον Ἀγαγ αυτος, επιφωνων τας αιτιας· "Ἀνθ' ων γαρ, "φησιν,
ητεκνωσε γυναικας η ρομφαια σου, ουτως ατεκ- "νωθησεται εκ γυναικων η μητηρ
σου·" προαπαγγελλει δε τωι Σαουλ, οτι και της βασιλειας εξωσθησεται, και πικρας
της παρακοης αποτισει δικας.
Ει δε χρη προς τουτωι και ετερας ημας ιστοριας
παρενεγκειν αφηγησιν, εν τηι τριτηι γεγραπται των βασιλειων, οτι κατεσ- τρατευετο
ποτε των εξ Ἰσραηλ ο Ἄδερ, ο Συρων ηγουμενος ητοι βασιλευς. αλυοντος δε ου
μικρως του Ἀχααβ, ος ην βασιλευς Ἰσραηλ, και δεδιοτος την εφοδον, αλωσεσθαι τε
ουκ εις μακραν πανστρατιαι προσδοκησαντος, επηγγελλετο δια προφητου Θεος,
παραδωσειν αυτωι τον εχθρον· ειτα λαβων εκεινος, ηξιου φειδους παρα το δοκουν
τωι Θεωι. και τι μετα τουτο το γραμμα το ιερον; "Και ανθρωπος εις εκ των υιων "των
προφητων ειπε προς τον πλησιον αυτου εν λογωι Κυριου "Παταξον δη με· και ουκ
ηθελησεν ο ανθρωπος παταξαι αυ- "τον. και ειπε προς αυτον Ἀνθ' ων ουκ ηκουσας
της φωνης "Κυριου, ιδου συ αποτρεχεις απ' εμου, και παταξει σε λεων· "και
απηλθεν απ' αυτου, και ευρισκει αυτον λεων και επαταξεν
1.20 "αυτον. και
ευρισκει ανθρωπον ετερον και ειπε, Παταξον "δη με· και επαταξεν αυτον ο
ανθρωπος παταξας, και "συνετριψε. και επορευθη ο προφητης και εστη τωι "βασιλει
Ἰσραηλ επι της οδου, και κατεδησατο τελαμωνι "τους οφθαλμους αυτου·" μικρα δε
αττα μεταξυ προσλε- λαληκως υποστρεφοντι τωι Ἀχααβ, προσετιθει παλιν "Ταδε
"λεγει Κυριος ∆ιοτι εξηνεγκας συ ανδρα ολεθριον εκ της "χειρος σου, και εσται η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ψυχη σου αντι της ψυχης αυτου, "και ο λαος σου αντι του λαου αυτου." ακουεις
οπως ο παταξαι τον προφητην παραιτουμενος ελεεινως ανηιρεθη, δεινωι θηριωι
περιπεσων; καιτοι πως ουκ αληθες ειπειν, ως ην ευλαβειας καρπος το μη καταπαιειν
αποτολμαιν αγιον και προφητην; αλλ' ην εν λογωι Κυριου, και δυσδιαφυκτον
εγκλημα γεγονεν η παρακοη. εφεισατο δε και Ἀχααβ παραλογως του Ἄδερ, καιτοι
Θεου διολλυναι προστε- ταχοτος, και δεδοται αυτος αντι της ψυχης αυτου. ουκουν
αναγκαιον οκνου τε διχα και μελλησμου αποπεραινεσθαι προς ημων, οπερ αν
ανδανοι Θεωι· το δε ετερον τι παρα τουτο δραιν η και ελεσθαι φρονειν υπεροψιας
εγκλημα φερει. μονον γαρ ουχι και επιτιμαιν εγνωκασιν οι τοιοιδε λοιπον, ως ουκ
ορθως εσθ' οτε βουλευομενωι, Θεωι. Φαμεν ουν τοις την ιστοριαν διαβολης ουκ εξω
τιθεισι, και αβουλως επαιτιωμενοις Ἀκαλλες υμιν, ω ουτοι, φαινεται το μαχλωσηι
γυναικι συνεστιον γενεσθαι προφητην; τι δε,
ου πολυ ακαλλεστερον το
αποσφαττεσθαι τινας δια προφη- των αγιων; πως ουν ανηιρηκε Σαμουηλ μεν τον
Ἀγαγ, Ἠλιου δε τους προφητας του Βααλ καιτοι πολλους οντας τον αριθμον; τι δε,
ειπε μοι, και ο προφητης Ἡσαιας τον σακκον εκ της οσφυος περιελων, γυμνος τε και
ανυποδετος περιθεων την Ἱερουσαλημ; αρα γαρ ουχι τον εν τοιωιδε 1.21 γεγονοτα
σχηματι καταμωμησαιτ' αν τις ευθυς ως ασεμνον και εξεστηκοτα και την φρενα
παρενηνεγμενον; και πως τουτο αμφιβολον, ειπερ εστιν επαινου μεστον, το εν
κοσμωι τωι καθηκοντι παντα πραττεσθαι προς ημων; Ἀλλ' ερεις, οτι τοις θειοις
εικοντες νευμασιν, εδρων τα τοιαδε τοτηνικαδε. τι δε, ειπε μοι, φρονειν αξιον περι
του μακαριου Ὠσηε; αρα γαρ αυτοκλητος προς γυναικα πορνην ερχεται, και
ποιειται συνοικον την ουτως αισχραν, η προστετακται παρα Θεου; τεθαυμακα δε
ουδεν ηττον εκεινο του κατασκωπτειν εθελοντος τα επ' αυτωι γεγραμμενα, και της
ιστοριας το ατερπες διασυρειν αποτολμησαντος. αναιρων γαρ το χρημα δια το
ατοπον, διισχυριζομενος τε και μαλα σαφως, ως ου πορνηι γυναικι κεκοινωνηκεν ο
προφητης, αλλ' εκ- πορνευσασαις ψυχαις ο θειος εσθ' οτε συναπτεται Λογος, ου
νενοηκε κατα το εικος, οιωι περιπεπτωκεν υθλωι. σεμ- νοτερον γαρ, ως εοικε, τον
προφητην ειναι γουν βουλεται του παναγιου Θεου. η γαρ ουκ εν ισωι λογωι φαιη τις
αν, ειπε μοι, και το πονηραι γυναικι τον προφητην συναπτεσθαι, και το ακαθαρτωι
ψυχηι κοινωνειν ελεσθαι τον του Θεου Λογον; αλλ' οιμαι το μεταξυ παντελως
ουδεν. η τοινυν συναναιρουντων εκεινωι και τουτο δια το ατοπον, ηγουν εφιεντων
κατοπιν της θειας βουλης ερχεσθαι τα ανθρω- πινα. χρηναι δε οιμαι και τι των
ευαγγελικων παραθειναι γραμματων. συνανεκλιθη τελωναις και αμαρτωλοις ο
Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος, αλλ' επηιτιωντο παλιν οι φιλεγκλημονες Φαρισαιοι,
και τοις αγιοις προσηεσαν μαθη- ταις αναφανδον, λεγοντες "∆ιατι μετα ανθρωπων
αμαρ- "τωλων ο διδασκαλος υμων εσθιει και πινει;" τι ουν προς ταυτα ο Χριστος;
"Ου χρειαν, φησιν, εχουσιν οι "ισχυοντες ιατρων, αλλ' οι κακως εχοντες." οτι μεν
ουν και μεμολυσμενους και εκνενιμμενους ουπω την αμαρτιαν εξ 1.22 αμετρητου
φιλανθρωπιας προσιεται Θεος, ενδοιασηι τις αν ουδαμως. χρηναι δε δει μαλιστα της
κατα τον μακαριον Ὠσηε γενομενης ιστοριας μη καθοριζειν το ακαλλες γραφουσης ημιν εφ' εαυτης παγκαλως, οτι βδελυροις και ακα- θαρτοις ουσιν ετι, την
παρ' εαυτου πνευματικην κοινωνιαν ο θειος ημιν χαριζεται Λογος. Ἔφη τοινυν ο
των ολων Θεος προς τον μακαριον Ὠσηε Βαδιζε, λαβε σεαυτωι γυναικα πορνειας και
τεκνα πορνειας. δεχεται δε την Γομερ, ουχ ηδυπαθειας ευρεμα το χρημα
ποιουμενος, αλλ' υπακοης και διακονιας εργον απο- πληρων, και υπηρετης του
τυπου γινομενος, ον αυτον δη μαλα ερουμεν, εν τοις σαρκικοις και γεωδεστεροις
διαμορφουντες, ως ενι, τα πνευματικα. αιτιωιτο δ' αν οιμαι τις ουκ εν κοσμωι λοιπον
τον του προφητου σκοπον. το γαρ ελεσθαι γαμειν, και γυναιωι συναπτεσθαι, και
τεκνων εραιν, ο της θεοπνευστου γραφης ουκ εξειργει λογος· μαλλον δε μωμου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

διαβολης απαλλαττει πανταχου· "Τιμιος γαρ ο γαμος, και η κοιτη "αμιαντος," κατα
την του μακαριου Παυλου φωνην· εφειτο δε τοις εθελουσι διαβιωναι ορθως, και τον
εναρετον τε και ευσεβη κατορθωσαι βιον, καν ει τεκνων γλιχοιντο γονης. διεβιω
γαρ ουτως ο μακαριος Ἁβρααμ· γεγονασι δε και οι μετ' αυτον ευδοκιμοι παρα Θεωι.
τι ουν, ειπε μοι, το ατο- πον, η πως αν ολως διαβεβλησεται το μη ανηινασθαι γαμον,
Θεου προσταττοντος γραφεσθαι τι των πνευματικων και αναγκαιων εις ονησιν τοις
εντευξομενοις εν τοις σωματικοις τε και αισθητοις; φαιην δ' αν εγωγε καταδεισας
ουδεν, οτι και σεσωκεν ο προφητης την Γομερ. γυναιον γαρ το ουτως αισχρον και
πολυκοινον, ενι πεπεικεν ανδρι προσκεισθαι μονωι, και την παλαι και αυτην
λυπουσαν την φυσιν· οτι μη τεκνων υπεκειτο γοναις, αλλα ταις των προστυχοντων
ηδυπαθειαις πωλουσα την ωραν, πεταυρον ην θανατου, και 1.23 θυρα και οδος εις
αυτο που το βαθυ και λοισθον καταφερουσα σκοτος· αποσχεσθαι πεπεικε των ουτω
διεπτυσμενων επαισ- ματων τε αμα και εγχειρηματων, και τεκνων εποιει μητερα
σεμνην. το δε δη μη σφοδρα φροντισαι των καθ' εαυτον, εξανυσαι γεμην ελεσθαι
μαλλον το ετερωι χρησιμον και αναγκαιον εις σωτηριαν, αγιοπρεπες αν φαινοιτο και
αξια- γαστον σπουδασμα. η γαρ ουχ ουτω και επαινου παντος αξιωσομεν τον
μακαριον προφητην Ἡσαιαν, ει τον χιτωνι- σκον αποδυς, υπολυσαμενος δε και τα
σανδαλια, και ολιγου παντελως αξιωσας λογου την ευκοσμιαν, περιεπατει γυμνος,
ινα της εσομενης αιχμαλωσιας τοις εξ Ἰσραηλ παραδειξας το σχημα, Θεωι
προσκεισθαι παρασκευασηι και την των αμαρτιων αγαπησαι καταληξιν αναπεισηι
λοιπον; τι δε, ειπε μοι, και ο σοφος ημιν Παυλος ουκ εφασκεν εναργως "Ηυχομην
γαρ αυτος εγω αναθεμα ειναι απο του Χριστου, "υπερ των αδελφων μου, των
συγγενων μου των κατα σαρκα;" ουχι δε και "τοις πασι γενεσθαι τα παντα φησιν,
ινα παντως "τινας σωσηι, και γεγονεναι μεν τοις Ἰουδαιοις ως Ἰουδαιος, "τοις
ανομοις ως ανομος, μη ων ανομος Θεωι, αλλ' εννομος "Χριστωι, ινα σωσηι τους
ανομους;" και τι ετι ταυτα λεγω, το ετι μειζον αφεις; οτι και αυτος ο Μονογενης του
Θεου Λογος, ινα σωσηι το ανθρωπινον γενος, "ουχ αρπαγμον ηγη- "σατο το ειναι ισα
Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσε μορφην δουλου "λαβων, εν ομοιωματι ανθρωπων
γενομενος, και σχηματι "ευρεθεις ως ανθρωπος, υπεμεινε σταυρον, αισχυνης
καταφρο- "νησας."
Ουδεν ουν αρα το θαυμαστον, ει βραχυ του πρεποντος
εκπεφοιτηκως, σεσωκεν ο προφητης την Γομερ, και απο- λωλος το γυναιον
ανακομιζει προς ευκοσμιαν. οτι δε χρησιμου τε και αναγκαιου πραγματος ενεκα
συναπτεσθαι τωι γυναιωι προσεταττε Θεος, πεπληροφορηκεν ευθυς, ταυτης
1.24
ενεκα της αιτιας εκεινα προσταξαι διαβεβαιουμενος. διοτι φησιν, εκπορνευουσα
εκπορνευσει η γη απο οπισθεν του Κυ- ριου. και ουκ εσομενην πορνειαν της γης,
αλλα την ηδη γεγενημενην, τωι προφητηι φησι. και γαρ ησαν αι δαμαλεις εις ∆αν
και Βαιθηλ, και τα του Βααλ εγηγερτο τεμενη, και αι τελεται του Ἰσραηλ κατα
πασαν επραττοντο των Σαμα- ρειτων την χωραν. αδιαφορει τοιγαρουν κατα τους
χρονους η θεοπνευστος γραφη, η και, οπερ εστιν αληθεστερον ειπειν, οι ταυτην
ημιν διηρμηνευκοτες· καθαπερ αμελει και αυτο το του Χριστου προσωπον δια της
Ἡσαιου φωνης εισφερεται λεγον, "Τον νωτον μου δεδωκα εις μαστιγας, τας δε
σιαγονας "μου εις ραπισματα." και αυτος δε φησιν ο προφητης περι αυτου "Ὡς
προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον "του κειροντος αυτον αφωνος,
ουτως ουκ ανοιγει το στομα "αυτου· εν τηι ταπεινωσει αυτου η κρισις αυτου ᾕρθη."
οραις οπως το εσομενον εν καιροις ως ηδη γεγενημενον ο της προ- φητειας ημιν
εισκεκομικε λογος; ουκουν το, Ἐκπορνευουσα εκπορνευσει η γη, αντι του,
πεπορνευκεν η γη, νοητεον. πεπορ- νευκε δε τινα τροπον; Ἀπο οπισθεν του Κυριου,
τουτεστι, την ακολουθησιν αθετησασα, ην αν ποιοιτο τις, ως προς Θεον. γεγραπται
γαρ, οτι "Ὀπισω του Κυριου πορευσηι," τουτεστιν, ακολουθησεις αμεταστρεπτι τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

ανωθεν και παρα Θεου νομοις. πεπορνευκε τοινυν απο οπισθεν του Κυριου,
κατακολουθειν ουκ ανεχομενη. γεγονε γαρ απο- στατις και βεβηλος, και ταις των
ειδωλων προστεθεισα λατρειαις προσκεκρουκε τωι ∆εσποτηι. ταυτης ουν ενεκα της
αιτιας συναπτεται τηι Γομερ ο προφητης Ὠσηε, οτι πεπορνευκεν η γη απο οπισθεν
του Κυριου. μυστικου γαρ, ως εφην, πραγματος τυπος αν νοοιτο το δρωμενον. ειτα
τετοκεν η Γομερ·
1.25 9Και ειπε Κυριος προς αυτον Καλεσον το ονομα αυτου
Ἰεσραελ, διοτι ετι μικρον και εκδικησω το αιμα του Ἰεσραελ επι τον οικον Ἰουδα,
και καταπαυσω βασιλειαν οικου Ἰσραηλ· και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι συντριψω το
τοξον του Ἰσραηλ εν τηι κοιλαδι του Ἰεσραελ.9 Ἐν τουτοις ημιν ο λογος διττην
ωδινει την θεωριαν.
Φερεται δε και ετερα γραφη παρα τισιν, ης αναγκαιον
επιμνησθηναι νυν δια γε το ακριβες· ονινησι γαρ ου μετριως, το αμφοιν ημας
επιμνησθηναι τοιν λογοιν. η μεν ουν καθ' ημας εκδοσις, τουτεστιν, η των
εβδομηκοντα, Και εκδικησω, φησι, το αιμα του Ἰεσραελ επι τον οικον Ἰουδα· η δε
ετερα φησι, Και εκδικησω το αιμα του Ἰεσραελ επι τον οικον Ἰηου. και ει μεν ουτω
νοειν ελοιντο τινες, ιστορικω- τεραν αναγκη ποιεισθαι την αφηγησιν. εχει δε ουτως·
Γεγονε μεν Ἀχααβ βασιλευς εν Ἰσραηλ, ο και συνοικον εχων την Ἰεζαβελ. επειδη δε
εζητει τον αμπελωνα του Ναβου- θαι, ο δε προς τουτο απηντα, λεγων, "Μη μοι
γενοιτο δουναι "αμπελωνα πατρος μου σοι·" πεφονευται, ταις της Ἰεζαβελ
δυστροπιαις περιπεσων. επειδη τοινυν πεφονευτο, κεκλη- ρονομηκεν Ἀχααβ τον
αμπελωνα του Ναβουθαι, προσεκειτο δε και ετερως ταις των δαιμονων λατρειαις,
και τουτο εκτοπως, ηγανακτει λοιπον ο των ολων Θεος. ειτα προστεταχεν Ἑλισσαιε
τωι προφητηι χρισαι τον Ἰηου, βασιλεα επι τον Ἰσραηλ. αποστειλας δε το παιδαριον ο
προφητης, το θειον επληρου θεσπισμα. ειτα κεχρισμενος Ἰηου, κατεισιν εν
Σαμαρειαι, και τον θειον επι τοις λελυπηκοσιν επληρου θυμον. απεκτονως γαρ τον
Ἀχααβ, εῤριψεν εν τωι αμπε- λωνι του Ναβουθαι· ειτα μετα τουτο την Ἰεζαβελ,
ανηιρηκε δε και εβδομηκοντα του Ἀχααβ υιους, τους ανα πασαν οντας την
Σαμαρειαν. προσετιθει δε τουτοις και τον Βααλ· ενε- 1.26 πρησε γαρ τας στηλας
αυτου, και κατεσεισε τα τεμενη, και αυτους αποσφαττει τους ιερεις. επι τουτοις
αυτον αποδε- χεται Θεος· και δη και επαγγελλεται, λεγων, οτι "υιοι τεταρ- "τοι
καθησονται επι θρονου σου." αλλ' ο ουτως γεγονως ευδοκιμος Ἰηου προσκεκρουκεν
ουδεν ηττον Θεωι. ου γαρ περιειλε τας δαμαλεις, κατεφωρατο δε και αυτος εν ταις
αμαρτιαις Ἱεροβοαμ ανοσιως πεπορευμενος. ειτα γεγονεν εξ Ἰηου, πρωτος υιος
Ἰωαχας, ανηρ και αυτος ειδωλολατρης, και ταις δαμαλεσι προσκυνων. αλλ' εν τοις
καιροις αυτου, φησιν, "ωργισθη θυμωι Κυριος επι τον Ἰσραηλ, και εδωκεν "αυτους
εν χειρι Ἀζαηλ βασιλεως Συριας, και εν χειρι Ἄδερ "υιου Ἀζαηλ." δευτερος εξ
Ἰωαχας βεβασιλευκεν Ἰωας· καιουτος ανηρ πονηρος. τριτος Ἱεροβοαμ, ου και
βασιλευοντος αρχεται της προφητειας Ὠσηε. τεταρτος Ἀζαριας εξ Ἱεροβοαμ, και
αυτος ειδωλολατρης· τουτον απεκτεινεν ο Σελουμ. Ουκουν επειδηπερ κεχριστο μεν
ο Ἰηου, ινα εκδικησηι το αιμα του Ναβουθαι, ος ην εξ Ἰεσραελ· πολις δε αυτη της
Σαμαρειας· και ινα την του Ἰσραηλ ειδωλολατρειαν περιελων, λοιπον αναπεισηι
προσκεισθαι Θεωι, ειτα γεγονε και αυτος των δαμαλεων προσκυνητης, δυσσεβεις δε
ουδεν ηττον οι εξ αυτου γεγονασι παιδες, εκδικησω, φησι, το αιμα του Ἰεσραελ επι
τον οικον Ἰηου. ωσπερ γαρ εκδεδικηκεν εκ του οικου του Ἀχααβ δια της Ἰηου
βασιλειας, ουτως εκδικησει και εκ του οικου Ἰηου. εν γαρ ταις ημεραις των υιων
αυτου πεπολεμηκεν Ἀζαηλ βασιλευς Συριας, και μεντοι και Ἄδερ, και νενικηκασι
τον Ἰσραηλ, πλειστας δε οσας των εν Σαμα- ρειαι πεπορθηκασι πολεις. τικτεται
τοινυν τωι προφητηι παιδιον, ωι και ονομα το Ἰεσραελ· οιονει πως Θεου την επι τωι
Ναβουθαι γενομενην αμαρτιαν αναμιμνησκοντος· ανδρος γαρ δικαιου και ευλαβους
αδικως ανηιρημενου, πως αν ηρεμησεν 1.27 ο των δικαιων προστατης; συντριψειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ουν επαγγελλεται το τοξον του Ἰσραηλ εν τηι κοιλαδι του Ἰεσραελ. νενικηνται γαρ,
ως εφην, υπο τε του Ἀζαηλ και μεντοι του Ἄδερ αι φυλαι του Ἰσραηλ. Και ο μεν
λογος εν τουτοις, των ιστορικως πεπραγμενων· φερε δε και εις την ετεραν γραφην
τα εικοτα λεγωμεν, ανα- κομιζοντες ηδη προς θεωριαν πνευματικην τα ειρημενα
παρα
Θεου. ευγενης μεν δια τους πατερας η των Ἰουδαιων συνα-γωγη.
λελατρευκασι γαρ οι αμφι τον θεσπεσιον Ἁβρααμ Θεωι ζωντι και αληθινωι· και μην
και δικαιοσυνης γεγονασιν επιμεληται, και απασαις αγαθοεργιαις ευ μαλα
κατεστεμμενοι, και γνησιοτητι διαπρεποντες· και ακλονητοι την πιστιν, και παν
ειδος επιεικειας επησκηκοτες. επειδη δε λιμου κατωθη- σαντος επεμιξαν Αιγυπτιοις,
ειτα μακρους εκεισε διατετε- λεκασι χρονους, ετεροτροποι τε και ετερογνωμονες οι
εξ αυτων γεγονασι, τοις των ενοικουντων εθεσιν επεσθαι ηἱρη- μενοι λοιπον· και
ολιγα παντελως της τοις πατρασιν εντριβους και εξαιρετως κατορθουμενης
ευσεβειας πεφροντι- κοτες. προσκεκυνηκασι γαρ τηι κτισει παρα τον κτισαντα, και
τοις εργοις των χειρων αυτων, καθα γεγραπται· κατυ- χοντο δε βδελυριας εις τουτο
και βεβηλου ζωης, ως ταχα που φαυλοτητος τροπον εχειν ανεπιτηδευτον παντελως
ου- δενα. και μοι τι παθειν δοκουσι τοιουτο, οπερ αν παθοι γυνη σοφη τε και
ευγενης, τον μεν εαυτης μεθεισα τροπον, μονον δε ουχι και εῤρωσθαι φρασασα τοις
εις ευκοσμιαν επιτηδευμασιν· ανθηιρημενη δε μαλλον το εν ειδει και εν σχημασιν
ορασθαι πορνικοις. ονπερ γαρ τροπον η τοιαδε γυνη τας απαντων ηδονας εφ' εαυτηι
πληροι, δυσχερειας απασης εξηιρημενης, ουτω και ανθρωπου ψυχη, των της
ευσεβειας απονευσασα σπουδασματων, και αγαπης της εις Θεον αλογησασα, και
προσκεκλιμενη τωι Σαταναι, τας των
1.28 πονηρων πνευματων επιθυμιας
αποπληροι. ουκουν πεπορ- νευκεν εν Αιγυπτωι νοητως η των Ἰουδαιων συναγωγη·
προυκειτο γαρ, ως εφην, ταις των δαιμονιων επιθυμιαις εις παν οτιουν των αυτοις
καθ' ηδονην αποφερομενη ευκολως· αλλ' επεσκεπτετο τε και ηλεει Θεος την ουτω
διεῤριμμενην, και σωφρονα παλιν αυτην αποφαινειν ηθελε· μονον δε ουχι και
συνοικον εποιει την βεβηλον ο παναγνος τε και καθαρος, και τεκνων εποιει μητερα,
και αγαπης ηξιου, δια τον εξ αυτης γενομενον πρωτοτοκον, τουτεστι τον Ἰεσραελ,
ος ερμηνευεται σπορα Θεου. Ὅρα δη ουν εις εικονα και τυπον των ουτω πανσοφως
οικονομηθεντων παρα Θεου τεθειμενον τον Ὠσηε. συναπ- τεται τηι Γομερ, πορνηι
γυναικι προφητης αγιος. η δε τετοκεν αυτωι τον Ἰεσραελ. ουτω και Θεος εκαλει προς
οικειοτητα δια του πανσοφου Μωυσεως την των Ἰουδαιων συναγωγην, και εις
κοινωνιαν πνευματικην, δια τον εξ αυτης εσομενον πρωτοτοκον, τουτεστι Χριστον,
ος εστι σπορα Θεου κατα το αληθες· γεγεννηται γαρ εκ Πατρος ο Υιος, ει και γεγονε
σαρξ. Ἐπειδη δε ουκ αν ετερως γενοιτο σαφης και ευκρινεστατη της πνευματικης
θεωριας η παραθεσις, μη παρενεχθεντων εις μεσον των ιστορικως γεγονοτων, φερε
παλιν αυτων επιμνη- σομαι. οτι μεν ουν πολις η Ἰεσραελ, προαπηγγελκεν ημιν
εναργως ο λογος, αλλ' ως εκ πολεως της Ἰεσραελ σημαινει τον Ναβουθαι. τυπος δ'
αν γενοιτο και αυτος της εν Χριστωι νοουμενης οικονομιας· ερμηνευεται δε και
αυτος, Ἐρχομενος. ονοματι δε τωι τοιωιδε τον Ἐμμανουηλ σημαινει πλειστακις το
γραμμα το ιερον. ειρηται μεν ουν προς τον μακαριον προφητην Ἀμβακουμ "Ἔτι
μικρον, ο ερχομενος "ηξει και ου χρονιει·" ψαλλει δε που και ο ∆αυειδ, "Ευ"λογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου·" και μην και 1.29 αυτος ο θεσπεσιος
βαπτιστης αποστελλει τινας των εαυτου μαθητων προς τον κυριον ημων Ἰησουν
τον Χριστον, και δη διεπυνθανετο λεγων, "Συ ει ο ερχομενος, η ετερον προσ"δοκωμεν;" Ὅτι δε ην εις εικονα Χριστου, και τουτο σαφως εκ των επ' αυτωι
γεγραμμενων εισομεθα. επεθυμει μεν γαρ ο Ἀχααβ κατακτησασθαι τον αμπελωνα
αυτου, και εις κηπον λαχανων μετασκευασαι το ουτως εξαιρετον χωριον. ο δε
ηγανακτει προς τουτο, και ως ουκ αν προοιτο ποτε τον του πατρος αμπελωνα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

διισχυριζετο σαφως. "Μη μοι γαρ "γενοιτο, φησι, προδουναι αμπελωνα πατρος μου
σοι." επειδη δε τουτο μεμαθηκεν η θεομισης και βεβηλος Ἰεζα- βελ, η τους
προφητας διωκουσα, και τοις δικαιοις επιβουλευ- ουσα, δυστροποις επιχειρημασιν
εξεμηχανατο τωι δικαιωι τον φονον· και δη και αναιρεθηναι παρασκευασασα,
κληρονομειν εκελευε τωι συνωικηκοτι, φημι δη τωι Ἀχααβ. επι τουτοις εικοτως
ηγανακτει Θεος, και δη και εκδικησειν επαγγελλεται το αιμα του Ἰεσραελ. ανηιρηται
γουν Ἀχααβ υπο Ἰηου,καθαπερ ηδη προειπομεν· προσετεθη δε αυτωι και η παμπονηρος Ἰεζαβελ. Φερε δη ουν, εις Χριστον αναφερωμεν τα ως εν τυπωι τοις παλαι
γεγενημενα. ο μεν γαρ προφητης φησιν Ἡσαιας, οτι "Ἀμπελων εγενηθη τωι
ηγαπημενωι εν κερατι "εν τοπωι πιονι." "και ην ο αμπελων ανθρωπος του Ἰουδα,
"νεοφυτον, ηγαπημενον." αλλ' οι του Ἰσραηλ ηγουμενοι, ων αν ειη και τυπος ο
Ἀχααβ βασιλευων, επεθυμησαν εχειν τον αμπελωνα αυτου· ουχ ινα ηι κληρος
εξαιρετος, τουτεστιν αμπελων· αλλ' ινα κεχερσωμενος κηπος γενοιτο λαχανιας,
τουτεστιν, επι το ασυγκριτως ελαττον καταφεροιτο· πλειστη γαρ οση κηπου
λαχανων προς αμπελωνα διαφορα. και το ετι μειζον εν τουτοις, ουκ ασυμφανες.
γεγονοτες μεν γαρ υπο Χριστωι των Ἰουδαιων οι δημοι, πως ουκ εμελλον
1.30
ευκληματουσαις αμπελοις, και μην και γονιμωταταις εν ισωι τε ειναι και φαινεσθαι;
διαζωντες δε τοις των Φαρισαιων εθεσι τε και τροποις, και μανθανοντες
διδασκαλιας ενταλ- ματα ανθρωπων, κατ' ουδενα τροπον διενεγκειν των χθαμαλωτατων λαχανων, α και λιαν ευκολως πιπτει και μαραινεται. Ουκουν εγλιχοντο
μεν οι των Ἰουδαιων καθηγηται τον αμπε-λωνα Χριστου κληρον ιδιον εχειν, και εις
κηπον λαχανιας· αλλ' ουκ επειθον καταπροδουναι σφισι τον του Πατρος
αμπελωνα. ειτα, τι δεδρακεν η θεομισητος Ἰεζαβελ, του- τεστιν, η αγελαια πληθυς η
υπο χειρα των ηγουμενων ηγουν η Συναγωγη, ταις των ηγουμενων συνδραμουσα
λυ- παις; δολωι μετεισι τον δικαιον, τον οσιον Ναβουθαι, του- τεστι, τον ερχομενον,
και δη και αναιρεθηναι παρεσκευασεν. ανηιρηται γαρ συκοφαντουμενος ο
Ἐμμανουηλ. αλλ' οτι μη ανεκτον το χρημα Θεωι, σαφες αν γενοιτο τωι λεγεσθαι τωι
προφητηι Ὠσηε ∆ιοτι ετι μικρον και εκδικησω το αιμα του Ἰεσραελ επι τον οικον
Ἰουδα, και καταπαυσω βασιλειαν οικου Ἰσραηλ. εκδεδικηται γαρ, ως εφην, το αιμα
Χριστου εκ παντος Ἰσραηλ. επειδη γαρ κατ' εκεινο καιρου, καθ' ο και η προφητεια
γεγονεν, ωνομαζοντο διηιρη- μενως, Ἰουδας μεν οι μεμενηκοτες εν τοις
Ἱεροσολυμοις, Ἰσραηλ δε παλιν οι εν τηι Σαμαρειαι, ινα το εκ παντος Ἰσραηλ ορωιτο
σημαινων, φησιν αναγκαιως εκδικησειν το αιμα Ἰεσραελ εκ του οικου Ἰουδα·
καταπαυσειν δε και την βασιλειαν του οικου Ἰσραηλ. τουτο και ο θεσπεσιος Ἰακωβ
προκαταμεμηνυκε, λεγων "Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, "και ηγουμενος εκ των
μηρων αυτου, εως αν ελθηι ωι απο- "κειται, και Αυτος προσδοκια εθνων."
επιλαμψαντος γαρ ημιν του Ἐμμανουηλ, της των εθνων προσδοκιας, τοτε δη 1.31
τοτε και εκ μεσου γεγονεν η βασιλεια του Ἰσραηλ. και γουν Ἡρωδης Ἀντιπατρου
παις, Ἀσκαλωνιτης, της Ἰουδαιωηγειτο χωρας, γεγεννημενου Χριστου. συντριψειν
δε και αυτο το τοξον του Ἰσραηλ εν εκεινηι τηι ημερα κατεπαγ- γελλεται, τουτεστι
κατ' εκεινο του καιρου. "Τοξον γαρ "δυνατων ησθενησε," κατα το γεγραμμενον,
καιτοι κρατη- σειν υπειληφοτων του Ἐμμανουηλ. και "του μεν εχθρου "εξελιπον αι
ρομφαιαι εις τελος·" εξελυθη δε νευρα βραχιο- νων αυτων· ου γαρ νενικηκασι τον
ανικητον. κατασκευαζων δε ωσπερ της πνευματικης θεωριας το βαθυ, κατεισιν
ευθυς επι τα ιστορικως πεπραγμενα, λεγων οτι συντριψω το τοξον του Ἰσραηλ εν
τηι κοιλαδι του Ἰεσραελ. εκει γαρ νενικηκεν Ἀζαηλ ο βασιλευς Συριας αντεξαγοντα
τον Ἰσ-ραηλ. επειδη δε προσηκειν υπολαμβανω της αναγκαιας και πνευματικης
θεωριας ουκ αποκομιζειν τον λογον, εκεινο φημι· το λυπουν ουδεν, καθαπερ
εγᾦμαι, κοιλαδα νοεισθαι του Ἰεσραελ, τουτεστι, της του Θεου σπορας, ητοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

Χριστου, το εν τωι κηπωι μνημειον, εν ωι και η αναστασις επακολου- θησασα τωι
παθει νενικηκε παντα τροπον Ἰουδαικων τολμη- ματων. λελυται γαρ αυτων δια της
αναστασεως τα δυσ- τροπα και θεοστυγη και μιαιφονα τολμηματα. ᾤοντο μεν γαρ
εκ μεσου ποιειν δυνασθαι τον Υιον, ινα και κληρον ιδιον εχοιεν τον αμπελωνα
αυτου. αλλ' εν μνημειωι τεθεις, ανεβιω παλιν, απρακτα της εκεινων επιβουλης
αποφαινων τα σκεμματα, και μονονουχι συντριβων τα τοξα, δια του μηδεν ετι
δυνασθαι παθειν. και εκβαλλει μεν αυτους του αμπελωνος ως θεομισεις και
πονηρους και κυριοκτονους· εκδιδωσι δε γεωργοις ετεροις αυτον, αγαθοις και
ευγνωμοσι και φιλεργεστατοις, κατα την του Ευαγγελιου παραβολην. 9Και
συνελαβεν ετι και ετεκεν θυγατερα, και ειπεν αυτωι Καλε- σον το ονομα αυτης. Ουκ
ηλεημενη, διοτι ου μη προσθω ετι
1.32 ελεησαι τον οικον Ἰσραηλ, αλλ' η
αντιτασσομενος αντιταξομαι
αυτοις. τους δε υιους Ἰουδα ελεησω, και σωσω
αυτους εν Κυριωι Θεωι αυτων, και ου σωσω αυτους εν τοξωι, ουτε εν ρομφαιαι ουτε
εν πολεμωι ουτε εν αρμασιν ουτε εν ιπποις ουτε εν ιππευσιν.9 Μετα το τεχθηναι
τον Ἰεσραελ γεγεννηται τωι προφητηι κοριον εκ της Γομερ, ωι και ονομα κεισθαι δειν
προστεταχε, το Ουκ ηλεημενη. επιφερει δε παραχρημα του τοιουδε την προφασιν,
και την αιτιαν ευθυς καθιστησιν εναργη, ουδεμιας ετι φειδους αξιωθησεσθαι λεγων
τον Ἰσραηλ· ανταναστηναι δε ωσπερ αυτοις, και εν ταξει γενεσθαι των οτι μαλιστα
πολεμιωτατων, και ταις ευπραγιαις αυτων αντιπεσεισθαι γεννικως, ως εις εσχατην
αυτους αθλιοτητα κατολισθειν, και δυσοιστον αληθως ανατληναι συμφοραν. Θεου
γαρ ανθεστηκοτος, ουδαμοθεν αν γενοιτο τοις παθουσιν η ονησις. "Ἐαν γαρ κλεισηι
κατα ανθρωπου, τις ανοιξει;" φησιν· και ηι φησιν ο προφητης, "Την χειρα την
υψηλην
"τις αποστρεψει;" η τις ελεησει τον δια της ανωθεν ψηφου
καταδεδικασμενον; παντα γαρ τοις θειοις επεται νευμασι. και οπερ αν ελοιτο
κατορθουν ο ∆εσποτης, τουτο αμελλητι παντη τε και παντως διαπεραινεται,
συνεργαζομενης αυτωι της κτισεως, και ταις του κρατουντος ακολουθουσης ψηφοις.
ουτω κεκολακεν Αιγυπτιους, μεταστοιχειουμενων των υδα- των εις αιμα, και της
αιθαλης εις σκνιπας, και αφορητου χαλαζης καθιεμενης, μικρου δε και τριημερου
καταχεομενου σκοτους, και των αλλων απαντων αυτοις επενηνεγμενων. ουκουν
ονομα τωι κοριωι το Ουκ ηλεημενη, χρησιμως τε και αναγκαιως· ινα την αιτιαν του
πραγματος φιλοπευστουντες αει, και δη και μανθανοντες οι το τηνικαδε δια της
πολυθεου πλανης προσκεκρουκοτες Θεωι, φρονειν τε και δραιν αναπει- 1.33 θοιντο
τα αμεινω και πρεπωδεστερα, λοιπον τε μεταφοιτη- σειαν προς το ελεσθαι
σωφρονως, καν γουν τοις δευτεροις αποσειεσθαι την οργην, ευμενη και πραιον εφ'
εαυτοις κατα- στησαντες λελυπημενον τον των ολων Θεον. εοικε δε παλιν ο
προφητικος ημιν εν τουτοις υποδηλουν λογος τας γεγενημενας αιχμαλωσιας του
Ἰσραηλ, υπο τε του Θεγλα- φαλασαρ, και μεντοι Σαλμανασαρ βασιλεων Ἀσσυριων,
οι μετυκισαν εκ Σαμαρειας τον Ἰσραηλ εις τα ορια Περσων και Μηδων, τας εν τηι
Σαμαρειαι καταδηιωσαντες πολεις. αλλ' ουκ αν ταις ουτω δειναις περιπεπτωκασι
συμφοραις, επαμυνειν αυτοις εθελοντος Θεου· μαλλον δε, μη οιονει πως και
αντεξαγοντος και εν ταξει πολεμιων ανθεστηκοτος. εφη γαρ εναργως, οτι
Ἀντιτασσομενος αντιταξομαι αυ- τοις. ελεησειν δε τους υιους Ἰουδα
κατεπαγγελλεται, και σωσειν αυτους, ου πολεμου νομωι· τουτο γαρ το, ουκ εν
αρμασιν, ουδε εν ιπποις· ο δη και τετελεσται, του Σενα- χηρειμ περιεχοντος κυκλωι
την Ἱερουσαλημ, οτε και της θειας δοξης κατεφλυαρει Ῥαψακης, ως ουκ αν
ισχυσειεν ειπων ανασωσαι Θεος την τε Ἱερουσαλημ, και τους εν αυτηι· προεκομιζε
δε εις αποδειξιν του παντητε και παντως αλω- σεσθαι και αυτους, το μη δεδυνησθαι
τους εν Σαμαρειαι θεους εξελεσθαι τους εαυτων, αλλ' εσωζετο παραδοξως ο Ἰουδας,
τουτεστιν αι την Ἱερουσαλημ οικουσαι δυο φυλαι. "̓Εξηλθε γαρ αγγελος Κυριου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

φησιν, και ανειλεν εκ της "παρεμβολης των Ἀσσυριων εν μιαι νυκτι, εκατον
ογδοηκοντα "πεντε χιλιαδας." ηιδον τε ουτως οι σεσωσμενοι· και της επ' αυτοις
γεγενημενης μεγαλουργιας τους τροπους αφη- γουντο, λεγοντες "Ουτοι εν αρμασι,
και ουτοι εν ιπποις· "ημεις δε εν ονοματι Κυριου Θεου ημων μεγαλυνθησομεθα.
"αυτοι συνεποδισθησαν, και επεσον· ημεις δε ανεστημεν, "και ανωρθωθημεν."
1.34 Ἀλλ' ιστορικως μεν ημιν ειρησθω ταυτι· ιωμεν δε αυ και εφ' ετερας εννοιας,
φημι δε δη παλιν τας επ' αυτωι τωι Χριστωι. μετα γαρ τοι το τεχθηναι τον Ἰεσραελ,
τουτεστι, την του Θεου σποραν, ινα νοηις τον Ἐμμανουηλ, ου και εκδικησειν το αιμα
κατεπηγγελλετο, τικτεται τηι Γομερ, τουτεστι τηι πεπορνευμενηι των Ἰουδαιων
συναγωγηι, θυγα- τηρ, ητοι πληθυς, ηι και πρεπον αν ειη το καλεισθαι Ουκ ηλεημενη·
αυτη γαρ απεκτεινε τον Ἰεσραελ, τουτεστι Χριστον. ταυτηιτοι δικαιως εχθρον και
πολεμιωτατον ευρισκει Θεον· και ανηκεστους ευθυς υπομεμενηκε συμφο- ρας, ταις
Ῥωμαιων δυναμεσιν εκπεπορθημενη, και τον διαβοητον υποστασα πολεμον, οτε και
γυναικες των ιδιων ηψαντο τεκνων, και ηι φησιν ο προφητης Ἱερεμιας, "Χειρες
"γυναικων οικτιρμονων ηψησαν τα παιδια εαυτων," και φυσεως ανθρωπινης
αλογησασαι νομων, και φιλοστοργιας αμαχου ραθυμειν αυτας αναγκαζοντος του
λιμου. Ἀλλα ταυτι μεν απαντα τοις ησεβηκοσι συμβεβηκεν· ελεησειν δε τους υιους
Ἰουδα κατεπαγγελλεται, τουτεστι, τους κατα μαθησιν τε και αναγεννησιν την δια
του Πνευματος υιους γεγονοτας Χριστου του εκ φυλης Ἰουδα. ει γαρ δια του
Ευαγγελιου γεννωνται τινες εν Χριστωι τοις αγιοις απο- στολοις, πως ουχι μαλλον
δι' αυτου του Χριστου; περι ων και φησιν "Ἰδου εγω και τα παιδια α μοι εδωκεν ο
Θεος." Σωζονται τοινυν εν Χριστωι τωι Κυριωι και Θεωι των ολων, ουχ οπλα
κινουντες επιγεια τε και σαρκικα, αλλ' εν δυναμει του σωζοντος και κατασειοντος
μεν αρχας και θρονους, θριαμβευοντος δε τωι ιδιωι σταυρωι των αντικειμενων τα
στιφη, και δυναμεις καταστρεφοντος πονηρας, και διδοντος τοις αγαπωσιν αυτον
"πατειν επανω οφεων και σκορπιων, "και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου." ευ δε
δη σφοδρα την απειθη και εξηνιον και κυριοκτονον των Ἰουδαιων πληθυν γυναικι
παρεικαζει, φημι δη τηι Ουκ ηλεημενηι. σημειον 1.35 μεν γαρ ασθενειας η γυνη και
φρονηματος ανανδρου και κεκλασμενου τυπος αν νοοιτο, και μαλα σαφως. τοιοιδε
δε παντες, οσοι την δια Χριστου μη παρεδεξαντο παιδευσιν, μητε μην ηνεσχοντο
κατοπιν ιεναι των θειων αυτου και αγιων θεσπισματων. και γουν ο προφητης Ὠσηε
"Ἐπι-"στραφηθι, φησιν, Ἰσραηλ προς Κυριον τον Θεον σου, "διοτι ησθενησας εν ταις
αδικιαις σου·" και παλιν περι των του Σωτηρος ενταλματων ο αυτος "∆ιοτι ευθειαι,
φησιν, "αι οδοι του Κυριου, και δικαιοι πορευσονται εν αυταις· οι "δε ασεβεις
ασθενησουσιν εν αυταις." και ο αυτος δε που φησιν Ὠσηε περι των απεκτονοτων
τον Ἰεσραελ, τουτεστι Χριστον "Και ταπεινωθησεται η υβρις του Ἰσραηλ εις
"προσωπον αυτου· και Ἰσραηλ και Ἐφραιμ ασθενησουσιν "εν ταις αδικιαις αυτων."
9Και απεγαλακτισε την Ουκ ηλεημενην, και συνελαβεν ετι, και ετεκεν υιον. Και
ειπε Καλεσον το ονομα αυτου Ου λαος μου, διοτι υμεις ου λαος μου, και εγω ουκ
ειμι υμων.9 Τικτεται κατα ποδας και ουκ εις μακραν τηι Γομερ παιδιον ετερον, ο
δειν εφη καλεισθαι Θεος Ου λαος μου. και γειτων ευθυς τηι τοιαιδε κλησει τιθεται
παλιν προφασις. Ὑμεις γαρ, φησιν, ου λαος μου, και εγω ουκ ειμι υμων. ∆ηλον δ'
αν ειη κακ τουδε λοιπον, ως εις ελεγχον των ημαρτηκοτων, και εις επανορθωσιν
ασφαλη των καταφρονειν ηἱρημενων και εις πλανησιν απονενευκοτων επραττετο
μεν ιστορικως τα τοιαδε. τυποι δε ησαν των συμβησομενων κατα καιρους τοις εξ
Μονογενους, και τον τιμιον υπερ ημων
Ἰσραηλ, ενανθρωπησαντος ηδη του
ανατλαντος σταυρον. ει δε δη χρη προ των πνευματικων αφηγησασθαι τα ιστορικα,
φαμεν, οτι μετοικισθεντος του Ἰσραηλ εκ της Σαμαρειας, εις τα ορια Περσων και
Μηδων υπο τε του Θεγλαφαλασαρ
1.36 βασιλεως Ἀσσυριων, και μεν τοι και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

Σαλμανασαρ, οι περι- λειφθεντες ετι, και των κεκινδυνευκοτων το λειψανον, απωλισθον παντελως του και λαος Θεου ονομαζεσθαι, δια τοι το των αυτων εχεσθαι
σπουδασματων εις αποστασιν την απο
Θεου. διαλελοιπασι γαρ ουδαμως ταις
μυσαρωταταις των δαιμονων λατρειαις προσκειμενοι. Προς διανοιαν δε και τον
αληθη και επι Χριστωι λογον συνησεις ετερως. μετα γαρ τοι την ανοσιον εκεινην
πληθυν, την δικαιως ουκ ηλεημενην· κεκυριοκτονηκε γαρ· οι μετ' εκει- νους ευθυς
υιοι γεγονοτες, η και οντες ηδη της πεπορνευμενης Συναγωγης, αποπεπτωκασι μεν
εναργως του ειναι τε και ονομαζεσθαι λαος Θεου. ου γαρ απαν το των Ἰουδαιων
δεδαπανηκε πληθος ο Ῥωμαιων πολεμος· αλλα πλειστη μεν οση και αριθμου
κρειττων διολωλε πληθυς· οι δε εξ αυτων ανασεσωσμενοι, και το του θανατου
φυγοντες λινον, διεσπα- ρησαν εις παντα ανεμον, κατα το γεγραμμενον, και εν ταις
των εθνων κατεσκεδασθησαν χωραις, ουκετι λαος, ως εφην, χρη- ματιζοντες Θεου.
μεταπεφοιτηκε γαρ εις τους εξ εθνων η χαρις, οις ανεμιχθη και το καταλειμμα του
Ἰσραηλ, τουτεστιν, οι δια πιστεως της εις Χριστον ανασεσωσμενοι. πεπιστευ- κασι
γαρ και εκ τουτου ουκ ολιγοι τον αριθμον. οτι δε απολακτισαντος του Ἰσραηλ, της
εις αυτους οικειοτητος απο- πεφοιτηκε και αυτος ο των ολων Θεος, υπεφηνεν,
ειπων ου μονον, οτι υμεις ου λαος μου, προσεπαγαγων δε τουτοις αναγ- καιως, το
και εγω ουκ ειμι υμων. αλλ' ημων γε περι, των εν Χριστωι δεδικαιωμενων και
ηγιασμενων εν Πνευματι, και την προς αυτον οικειοτητα πεπλουτηκοτων, δια
φωνης προ- φητου φησι "Και εγω εσομαι αυτοις εις Θεον, και αυτοι "εσονται μοι εις
υιους και θυγατερας, λεγει Κυριος παντο- "κρατωρ." και Ἰουδαιοις μεν εφασκεν ο
Χριστος, ποτε μεν,
1.37 οτι "Ἔτι μικρον χρονον μεθ' υμων ειμι," ποτε δε, "Ἰδου
αφιεται "υμιν ο οικος υμων·" περι των εξ εθνων δε "Τα προβατα "τα εμα της φωνης
μου ακουουσι, καγω γινωσκω αυτα, και "ακολουθουσι μοι· καγω διδωμι αυτοις
ζωην αιωνιον." 9Και ην ο αριθμος των υιων Ἰσραηλ ως η αμμος της θαλασσης, η
ουκ εκμετρηθησεται, ουδε εξαριθμηθησεται.9 Τουτο καθ' ετερον ημιν εξηγειται
τροπον ο μακαριος Ἡσαιας "Και εαν γενηται, φησιν, ο λαος Ἰσραηλ ως η "αμμος της
θαλασσης, το καταλειμμα σωθησεται. λογον "γαρ συντελων και συντεμνων εν
δικαιοσυνηι, οτι λογον "συντετμημενον ποιησει ο Θεος εν τηι οικουμενηι οληι." αλλ'
ειτ' ουν ωδε νοοιτο τυχον, ειτε και ετερως, πολυς και αναριθμητος ο Ἰσραηλ, και
ψαμμοις ταις εναλιαις ισομε- τρως εχων, ου πολυς αυτων παρα Θεωι λογος
δυσσεβειν ηἱρημενων· καιτοι και ενος δικαιου και ευσεβους και αγαπης της παρ'
αυτου και φειδους εκκριτως ηξιωμενου. επι- βλεπει γουν και εφ' ενα ταπεινον και
ησυχιον και τρεμοντα τους λογους αυτου. και ουκ αποχρη τουτο τοις αγαθοις και
επιεικεσι, και δεδιοσιν αυτον, και γνησιως δουλευουσιν, αλλα γαρ και ετερους εισιν
ωφελειν οιοι τε, και προσκεκρου- κοτας απαλλαττειν της επηρτημενης εσθ' οτε
ποινης. λαβοις δ' αν εις αποδειξιν του τοιουδε πραγματος τους επι γε Σοδομιταις
λογους, οτε και ανησειν αυτοις επηγγελλετο την δια πυρος δικην ο παντα ισχυων
Θεος, πεντε μονων εν αυτοις δικαιων ηυρημενων. και γουν εσωζετο Λωτ ομου
γυναικι και τεκνοις. και τι πεντε λεγω δικαιους και αγαθους; οπου και τοις
Ἱεροσολυμοις οργην επαρτησας, "Περιδραμετε,
1.38 "φησιν, εν ταις οδοις
Ἱερουσαλημ, και ιδετε και γνωτε και "ζητησατε εν ταις πλατειαις αυτης, εαν ευρητε
ανδρα, ει "εστι ποιων κριμα, και ζητων πιστιν, και ιλεως εσομαι "αυτοις, λεγει
Κυριος." συνιης ουν οπως και ενος αντε- χεται δικαιου, και πολεως ολης
υπερευχομενον ου περιοραι· αλλ' ουδεις αυτωι λογος και αναριθμητου πληθυος, ως
εφην, ει ορωιτο βεβηλος και απονευσασα προς το φαυλον, και ταις των δαιμονιων
απαταις αγριως ενειλημμενη. 9Και εσται εν τωι τοπωι ου εῤρεθη αυτοις Ου λαος μου
υμεις, και
αυτοι κληθησονται υιοι Θεου ζωντος.9
Ἐγγυς δη σφοδρα ταις
αποτομωταταις οργαις των ανιαρων η λυσις, και των σκυθρωπων το περας, οσον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

ηκεν εις λογους, ου μακραν. οτι μεν γαρ εσται κατα καιρους αποβλητος ο Ἰσραηλ,
προκαταμεμηνυκεν εναργως, δια των αρτιως ημιν ειρημενων· οτι δε ουκ εισαπαν
οιχησεται, και απολειται παντελως, αλλ' εσται τις αυτοις της εις το αρχαιον
αναδρομης ο καιρος, και της εις Θεον αγαπης αναληψις, δια πιστεως δηλαδη της εις
Χριστον, πεπληροφορηκε παλιν. Ἔδει γαρ εδει τους προφητικων μελλοντας
ακουσεσθαι λογων, ολον ειδεναι σαφως το μυστηριον, και τους της θειας
οικονομιας μη αγνοησαι τροπους. εσται τοινυν, φησιν, εν τωι τοπωι ου εῤρεθη αυτοις
Ου λαος μου υμεις, και αυτοι κληθησονται υιοι Θεου ζωντος. το εν τωι τοπωι, τι αν
βουλοιτο δηλουν, φερε λεγωμεν ακριβως. γεγονασι μεν γαρ οι εξ Ἰσραηλ
αιχμαλωτοι κατα καιρους, και εις την των Ἀσσυριων, ως εφην, απεκομισθησαν γην.
αλλ' ησαν εκει κλαιοντες τε και ανοιμωζοντες και απρακτουντες περι τον νομον·
και τουτο ημιν εναργες εποιει λεγων ο μακαριος ∆αυειδ "Ἐπι τον 1.39 "ποταμον
Βαβυλωνος εκει εκαθισαμεν, και εκλαυσαμεν εν "τωι μνησθηναι ημας της Σιων·"
εφη δε παλιν "Πως "αισομεν την ωἰδην Κυριου επι γης αλλοτριας;" αλλ' υπονοστησαντες εις Ἱεροσολυμα, Θεου κατοικτειροντος, ουδεν ηττον ησαν τε και
ωνομαζοντο λαος Θεου, και διετελουν εν ευημεριαις λατρευοντες ελευθερως, και
τας κατα νομον τελουντες θυσιας. ου γαρ εξην ολως ετερωσε ποι πληρουν τα
διωρισμενα, αλλ' εν μονοις τοις Ἱεροσολυμοις και εν τωι ναωι, σαφως του δια
Μωυσεως παρεγγυωντος νομου "Προσ- "εχε σεαυτωι, μη ανενεγκηις τα
ολοκαυτωματα σου εν "παντι τοπωι, αλλ' η εις τον τοπον ον αν εκλεξηται "Κυριος ο
Θεος σου, εκει επικληθηναι το ονομα αυτου, "εκει οισεις τα ολοκαυτωματα σου."
ουκουν υποστρε- φοντες κατα καιρους εν τοις Ἱεροσολυμοις, και την των
αλλοφυλων καταλιμπανοντες γην, παλιν επληρουν τα νενο- μισμενα δια Μωυσεως,
εχρηματιζον τε λαος Θεου· μετα δε γε τον του Σωτηρος σταυρον, και την γενομενην
αυτοις πολιορκιαν τε και πορθησιν, εν ταις των εθνων πολεσι τε και χωραις
πανοικι διεσπαρησαν. πως ουν εσονται κατα καιρους εις λαον Θεου; αρα δη παλιν εν
τοις Ἱεροσολυμοις υπονοστησαντες, και εν τωι ναωι συναγηγερμενοι; ηγουν εν
εκεινοις οντες τοις τοποις, ενθαπερ ειεν αν εκαστοι κατεσκε- δασμενοι; τι φησιν ο
προφητης; Ἐν τωι τοπωι ου εῤρεθη αυτοις Ου λαος μου υμεις, και αυτοι κληθησονται
υιοι Θεου ζωντος. απωλισθον μεν γαρ του ειναι λαος Θεου, και εν ταις των εθνων
διεσπαρησαν χωραις, ο και εις δευρο σωζομενον κατιδοι τις αν. αλλ' εν εσχατοις του
αιωνος καιροις, "οταν το πληρωμα των εθνων εισελθηι," τοτε δη
1.40 τοτε και
αυτος ο αποβλητος Ἰσραηλ εις υιους παραδεχθη- σεται Θεου, καιτοι διατριβων εν
τοποις ενθαπερ αν ειεν και ευρισκοιντο τυχον· το γαρ αναγκαζον ουδεν αναβαινειν
εις Ἱεροσολυμα, και τον εν λιθοις ετι ζητησαι ναον· οτι μηδε τοις αρχαιοις εθεσι
τιμησει Θεον, βουθυσιαις δη λεγω και προβατων σφαγαις· αλλ' ο της λατρειας
αυτοις εσται τρο- πος πιστις η εις Χριστον, και τα αυτου θεσπισματα, και αγιασμος ο
εν Πνευματι, και η δια του αγιου βαπτισματος αναγεννησις, της υιοθεσιας
περιποιουσα την δοξαν τοις αυτης αξιοις και κεκλημενοις εις τουτο παρα Κυριου.
9Και συναχθησονται οι υιοι Ἰουδα και οι υιοι Ἰσραηλ επιτοαυτο, και θησονται
εαυτοις αρχην μιαν, και αναβησονται εκ της γης, οτι μεγαλη η ημερα του Ἰεσραελ.9
Και τουτο εις περας εκβεβηκος ευρησομεν ιστορικως τε αμα και πνευματικως. ησαν
μεν γαρ εν τοις οριοις Περσων τε και Μηδων οι τε εκ της Σαμαρειας δοριληπτοι
γεγονοτες, τουτεστιν, ο Ἰσραηλ, και αυτοι δε προς τουτοις οι εκ της Ἱερουσαλημ,
τουτεστιν Ἰουδας και Βενιαμιν. επειδη δε Κυρος ο Καμβυσου την Βαβυλωνα ελων,
και το Περσων κρατος εις εαυτον μεταστησας, ανηκε της αιχμαλωσιας τον τε
Ἰσραηλ και τον Ἰουδαν, οικοι τε ιεναι προστεταχεν ομου τοις σκευεσι τοις ιεροις,
αφικοντο μεν εις Ἱεροσολυμα, κατωι- κη[κ]ασι δε λοιπον ουκ ετι διηιρημενως, καθα
και προ της αιχμαλωσιας· ουτε μην ιδιους εκαστοι βασιλεας εσχηκασι· διηγον δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

παντες εν ομοψυχιαι κατα μονην την Ἱερουσαλημ, ηγουμενου το τηνικαδε
Ζοροβαβελ του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα, και ιερατευοντος Ἰησου του
Ἰωσεδεκ του ιερεως 1.41 του μεγαλου, οτε και τον θειον ανεδειμαντο ναον, και των
εις τον οικον ειχοντο σπουδασματων. Συναχθησονται τοινυν, φησιν, οι υιοι Ἰουδα
και οι υιοι Ἰσραηλ επιτοαυτο, και θησονται εαυτοις αρχην μιαν, και αναβησονται εκ
της γης· ινα την των αλλοφυλων εννοηις, εις "ην και απεκομισθησαν αιχμαλωτοι
γεγονοτες. το δε Ὅτι μεγαλη η ημερα του Ἰεσραελ τωι της ιστοριας ουχ αρμοσει
λογωι. ουκουν εκεινο φαμεν· οτε γαρ κεκλησεται λαος Θεου ο Ἰσραηλ, καιτοι δια
πλειστην οσην δυσσεβειαν ωνομασμενος Ου λαος, καθα- περ ηδη προειπομεν, τοτε
συναχθησονται αυτοι τε και οι υιοι Ἰουδα, τουτεστι, πασα λοιπον η εν εσχατοις
καιροις των Ἰουδαιων ευρισκομενη πληθυς, και υπο μιαν εσονται παντες αρχην,
τουτεστι, Χριστον. και τι τοιουτον δε δια φωνης Ἰεζεκιηλ προαναπεφωνηκε λεγων
ο των ολων Θεος περι Χριστου "Και αναστησω επ' αυτους ποιμενα ενα και ποι"μανει αυτους, τον δουλον μου ∆αυειδ, και εσται αυτων ποιμην." ονομαζει δε
∆αυειδ τον εκ σπερματος ∆αυειδ γεγονοτα κατα σαρκα, Χριστον. ουκουν
κεκλημενης ηδη της των εθνων αγελης, εισκομισθησεται τελευταιος ο Ἰσραηλ, και
υπο μιαν εσονται παντες αρχην, και αναβησονται φησιν εκ της γης. δηλοι δε οιμαι
τουτι τοις νοουσιν ορθως, η οτι παντη τε και παντως οι τον του Σωτηρος
προσηκαμενοι ζυγον αποστησονται λοιπον του φρονειν τα επι της γης, και
αμεινους εσονται φρονηματος σαρκικου· τοιουτοι γαρ παντες οι υπο Χριστωι
γεγονοτες· και πιστωσεται λεγων ο μακαριος ∆αυειδ "Ὅτι του Θεου οι κραταιοι της
γης "σφοδρα επηρθησαν" και μην και ο Παυλος "Οι δε του "Χριστου Ἰησου την
σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθη- "μασι και ταις επιθυμιαις·" ηγουν οτι τευξονται
και αυτοι της αναστασεως των νεκρων. 1.42 Ἔφη γαρ που ο Χριστος "Ἀμην λεγω
υμιν, οτι πας "ο πιστευων εις εμε, καν αποθανηι, ζησεται." καιτοι, πως ουκ
αναγκαιον ειπειν· οι γαρ μη πιστευοντες, ειπε μοι, μενουσι νεκροι, ουκ
αναβιωσονται δε τοις αλλοις ομου; ποιον ουν αρα τοις πεπιστευκοσι το περιττον,
αυτος ημιν υπεδειξεν ο Σωτηρ ουτω λεγων "Ὁ κλεπτης ουκ ερχεται "ει μη ινα
κλεψηι και θυσηι και απολεσηι" εγω ηλθον, "ινα ζωην εχωσι, και περισσον εχωσιν."
Ουκουν, ανασ- τησονται μεν απαντες, πονηροι τε και αγαθοι· αλλ' ου παντες εχουσι
το περιττον. οι μεν γαρ ουκ οντες Χρισ- του, δια το τοις της απειθειας εγκλημασιν
ενειλημμενους ορασθαι, θανατου χαλεπωτεραν την εν τελευταιοις εξουσι ζωην·
αποτισουσι γαρ λογους και των επταισμενων και της απειθειας. οι δε γε οντες
αυτου, και δια του Πνευματος οικειοτητα την προς Θεον εκπεπλουτηκοτες, και
αγαθοι τους τροπους, προς τηι αναστασει τηι κοινηι, και τωι παλινδρομη- σαι προς
ζωην, παντη τε και παντως εξουσι τα επομενα, τουτεστι τα δωρα, τας τιμας, τους
στεφανους, τας αμοιβας, την λαμπροτητα. και μαρτυρησει λεγων ο Παυλος, "Ἰδου
"μυστηριον υμιν λεγω· παντες μεν ου κοιμηθησομεθα· οι "παντες δε αλλαγησομεθα,
εν ατομωι, εν ριπηι οφθαλμου, εν "τηι εσχατηι σαλπιγγι· σαλπισει γαρ, και οι νεκροι
εγερθη- "σονται αφθαρτοι, και ημεις αλλαγησομεθα." Ἀναβησονται τοινυν, φησιν,
απο της γης, τουτεστι, την των αγιων και αυτοι διαζησονται ζωην. Ὅτι μεγαλη η
ημερα του Ἰεσραελ. μεγαλη γαρ οντως η ημερα Χριστου, καθ' ην απαντας εγερει
τους νεκρους, και καταβησεται μεν εξ ουρανου, καθιειται δε κατα το γεγραμμενον
επι θρονου δοξης αυτου, και 1.43 αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου. ει δε δη
βου- λοιτο τις ημεραν νοειν τον της επιδημιας καιρον, καθ' ον η αφεσις των
ημαρτημενων δεδοτο παρα Χριστου Ἑλλησι τε και βαρβαροις, και Ἰουδαιοις τοις εις
αυτον πεπλημ- μεληκοσι, κατευθυ και ουτος των της αληθειας βαδιειται λογων.
ουτω και ο ∆αυειδ της του Σωτηρος ημων επι- δημιας τον καιρον υποφαινει λεγων
"Αυτη η ημερα ην εποιησεν ο Κυριος· αγαλλιασωμεθα και ευφρανθωμεν εν αυτηι."
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

9Ειπατε τωι αδελφωι υμων Λαος μου, και τηι αδελφηι υμων Ἠλεημενη.9 Ἀναγκαιως
σφοδρα τοις ηδη προειρημενοις επιφερει και ταυτα. επειδη γαρ ειρηκεν, ως υπο μιαν
εσονται παντες αρχην, ουδενος ετι διατειχιζοντος η διατεμνοντος εις διχο- νοιαν,
κρατουσης δε μαλλον ομοψυχιας, και εις ενοτητα την εν πνευματι συλλεγουσης
απαντας της εις Χριστον πιστεως, λοιπον αναγκαιως το Πνευμα προστεταχε τοις
ηδη την πιστιν πεπλουτηκοσι, και γεγονοσιν υπο Χριστωι, μηκετι την προς εκεινους
ειρηνην αποσειεσθαι φιλειν, οι δικαιως κεκληντο Ου λαος μου, και Ουκ ηλεημενη.
εισδεδεγμενου γαρ απαξ του Ἰσραηλ, και κομισαμενου την αφεσιν, και γεγονοτος
υπο Χριστωι, πως ην ακολουθον διχονοειν ετι, και ουχι δη μαλλον εν ομονοιαι
διατελειν τους ενι τωι της υιοθε- σιας Πνευματι κεκλημενους εις αδελφοτητα; ω
τοινυν, φησιν, οι πιστει τηι εις Χριστον εκλελαμπρυσμενοι, και τα της γνησιοτητος
λαχοντες αυχηματα, τωι αδελφωι υμων τωι παλαι δικαιως Ου λαος μου κεκλημενωι,
λεγετε λοιπον το Λαος μου· και τηι αδελφηι υμων τηι Ουκ ηλεημενηι, λεγετε το
Ἠλεημενη. και γαρ εστιν αναγκαιον, συμφρονας τωι δεσποτηι τους υπο 1.44 χειρα
φαινεσθαι λαους, και ταυτα βουλεσθαι τωι πατρι, τους εις υιοτητα κεκλημενους δια
της χαριτος· ηδεσθαι τε μαλλον, οτι σεσωσται το καταλειμμα των εξ Ἰσραηλ, και οι
παλαι δια πολλην απειθειαν απεῤριμμενοι, νυν γεγονασι δεκτοι και ηγιασμενοι
λοιπον εν Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν τωι αγιωι Πνευματι
εις τους αιωνας των αιωνων, Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
Κρίθητε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν, κρίθητε, οτι αυτη οὐ γυνή μου, καὶ ἐγὼ οὐκ
ἀνὴρ αὐτῆς.Προειρηκὼς οτι καὶ ἀπόβλητος εσται δικαίως ὁ Ἰσραὴλ, κεκλήσεται δὲ
πρὸς τούτωι καὶ Οὐ λαός· καὶ μὴν οτι καὶ ἡ πληθὺς ἡ κυριοκτόνος εσται δήπου
πάντως Οὐκ ἠλεημένη, καὶ σφόδρα εἰκότως· ειτα τούτοις ἐπενεγκὼν, καὶ οὐκ εἰς
μακρὰν, τὴν ἐν ἐσχάτοις τοῦ αἰῶνος καιροῖς ἐσομένην ἐπιστροφὴν διὰ πίστεως εἰς
Χριστὸν, διά γε τοῦ φάναι, "Καὶ συναχθήσονται οἱ υἱοὶ Ἰούδα καὶ οἱ υἱοὶ Ἰσραὴλ
"ἐπιτοαυτὸ, καὶ θήσονται ἑαυτοῖς ἀρχὴν μίαν," απασάν τε ἀπ' ἀρχῆς μέχρι τέλους
τὴν οἰκονομίαν ἀφηγησάμενος, μέτεισι λοιπὸν ἐν τούτοις ἐπὶ τὸ γυμνοῦν τὰ
ἐγκλήματα τῶν ὁσίως ἀποβεβλημένων, καὶ τὰ ἐφ' οις αὐτοὺς ἐκεῖνα παθεῖν
συμβέβηκεν εἰς μέσον αγει σαφῶς. τοιγάρτοι φησὶ πρὸς τοὺς ἠλεημένους μὲν καὶ
εἰσδεδεγμένους καὶ εἰς λαὸν γεγονό- τας Θεοῦ, πλὴν οιά τινος πόρνης ἐκπεφυκότας
τῆς Συνα- γωγῆς, Κρίθητε πρὸς τὴν μητέρα ὑμῶν, κρίθητε. εἰ γὰρ δὴ βούλεσθε,
φησὶν, ἀναμαθεῖν τὰς αἰτίας, ἐφ' αις οὐ λαός μου, καὶ οὐκ ἠλεημένη γεγόνατέ τε καὶ
κέκλησθε κατά γε τοὺς χρόνους τοὺς πρὸ τῆς ἐπιστροφῆς, οὐκ ἐμὲ γεγονότα περὶ
ὑμᾶς ἀπηνῆ καὶ ὀλίγωρον εἰς φιλοστοργίαν εὑρήσετε· κρίθητε δὲ πρὸς τὴν ἑαυτῶν
μητέρα, οτι μὴ σέσωκεν ἀγάπης
1.46 τῆς εἰς ἐμὲ τὸ γνήσιον, ἠρνήσατο δὲ τὴν
οἰκειότητα· καὶ ὀλίγου παντελῶς ἠξίωσε λόγου τῆς πρὸς ἐμὲ πνευματικῆς
κοινωνίας τὴν καθαρότητα· οὐκ ἠθέλησέ τε τοὺς τῶν ἐμῶν θελημάτων ὠδίνειν
καρπούς. αυτη γέγονεν οὐ γυνή μου, κἀγὼ διὰ τοῦτο λοιπὸν οὐκ ἀνὴρ αὐτῆς· οὐκ
ἐμοὶ τέτοκεν ὑμᾶς, ἀλλ' ἑτέροις· η γὰρ αν ἐπέγνων τοὺς ἐμούς· οὐ βραδὺς εἰς ελεον
ὁ φύσει πατήρ, ὀκνεῖ δὲ ειναι χρηστὸς ἐπὶ νόθηι γονηῖ. καὶ ταῦτα μὲν ισως φαίη τις αν
ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Θεοῦ· λογιεῖται δὲ αυ, καὶ περινοήσει καλῶς, οτι τετραμμένης τῆς Συναγωγῆς εἰς ἀποστασίαν τὴν ἀπὸ Θεοῦ, καὶ τὴν τῶν δαιμόνων
λατρείαν ἀνθηιρημένης, μόνον δὲ οὐχὶ πόρνης δίκην ἁπλούσης αὐτοῖς τὰ σκέλη,
γεγόνασιν οἱ ἐξ αὐτῆς ουτε φιλόθεοι καθαρῶς καὶ ἐρηρεισμένως, ουτε μὴν ἐπιεικεῖς
τοὺς τρόπους· ἐντεθραμμένοι δὲ μᾶλλον τοῖς ηθεσι τῶν γεγεννηκότων, ἀφυλάκτως
ᾔεσαν ἐπὶ τὰ λυποῦντα Θεόν· τοῦτο μὲν θύοντες τωῖ Βάαλ, καὶ ταῖς δαμάλεσι ταῖς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

χρυσαῖς· τοῦτο δὲ καὶ εἰς πᾶν ειδος ἀκαθαρσίας ἀπερισκέπτως διάττον- τες.
αἰτιάσονται δὴ ουν, καὶ σφόδρα εἰκότως, τὴν ἑαυτῶν μητέρα, καὶ οὐχὶ δὴ μᾶλλον
τὸν φιλάρετόν τε καὶ πάναγνον ἀληθῶς ∆εσπότην, ος σύνοικον εχειν οὐκ ἀξιοῖ τὴν
πεπορνευ- μένην. νοητὸς δὲ πάντως τῆς πορνείας ὁ τρόπος, καν εἰ λαλοῖτο
σωματικῶς. 9Και εξαρω την πορνειαν αυτης εκ προσωπου μου, και την μοιχειαν
αυτης εκ μεσου μαστων αυτης, οπως αν εκδυσω αυτην γυμνην, και αποκαταστησω
αυτην καθως ημεραι γενεσεως αυτης.9 Τοις απο γνωμης ιδιας ουκ επιστρεφουσι
προς Θεον, ουτε μην ανεχομενοις τα αυτωι δοκουντα πληρουν, αλλα της ουκ οιδ'
οπως τετιμημενης αυτοις φαυλοτητος απριξ ημμενοις,
1.47 ποινη και κολασις
επινοειται τις, εφ' οπερ ην αμεινον εξ ιδιας φερεσθαι γνωμης, επ' αυτο δη τουτο
μετατιθεισα λοιπον, ως εξ αναγκης και φοβου. ονπερ γαρ τροπον των εν τοις
σωμασι τραυματων τα δυσχερη και δυσμεταχειριστα, καν ει μη ταις των φαρμακων
δυναμεσιν εικοντα δεχοιντο τινα την εις το αμεινον μετατροπην, η σιδηρωι
τεμνεται, της των ιατρων εμπειριας εις τουτον καλουσης της επικουριας τον
τροπον, ηγουν νικαται πυρι· ουτω και ανθρωπου ψυχη πολυ διανευσασα προς
αποστασιν την εξ αγαθων, καν ει μη ταις των νουθετουντων εικοι φωναις, μητε
μην ελοιτο μετα- φοιταν εκ των αισχιονων επι το αμεινον, νικαται ταις δικαις, και
τοις της κολασεως εναλουσα βροχοις, αναγκαιαν ποιειται την επιστροφην· οποιον
εστι το δια φωνης Ἱερεμιου "Πονωι "και μαστιγι παιδευθησηι Ἱερουσαλημ." ψαλλει
δε τι τοιουτον και ο θεσπεσιος ∆αυειδ περι των ηγαπηκοτων το πολυ δη λιαν
αγεσθαι προς το πλημμελειν, "Ἐν κημωι και "χαλινωι τας σιαγονας αυτων αγξαις
των μη εγγιζοντων "προς σε." τα γαρ τοι σκληρα τε και αστοιχειωτα των αλογων
ζωων χαλινοις περιτρεπουσιν εις το ευ εχειν δοκουν οι πωλοδαμνειν ειωθοτες·
ουτω και Θεος χρησιμως προσφε- ρεται τοις σφοδρα φιλαμαρτημοσιν. ουκουν
συνεβουλευον μεν τηι Συναγωγηι προφηται και δικαιοι της των ειδωλων
αποφοιτησαι λατρειας, και της ουκ οιδ' οθεν εξηυρημενης αποσχεσθαι πλανης. και
ου μεχρι τουτων· αλλα και αυτος ηπειλει Θεος επιθησειν αυτοις τα παντων αισχιστα
των κακων, ει μη ελοιντο παλινδρομειν εις το φρονειν τε και δραν τα αυτωι
δοκουντα και φιλα. οι δε ησαν ετι δεινοι τε και ατεραμονες, και την διανοιαν
ακαμπεις. ταυτηιτοι δορι- ληπτοι γεγονοτες εις Ἀσσυριους και Μηδους, μακρους δια1.48 τετελεκασι χρονους. ου γεγονοτες, και τωι της δουλειας κατηχθισμενοι ζυγωι,
εθυον μεν ταις δαμαλεσιν ουκετι· πως γαρ, η ποθεν; οι δε ησαν εν αφυκτοις ηδη
κακοις· αλλ' ουδε αυτον επεκαλουντο τον Βααλ· διετελουν δε μαλλον, τας εαυτων
ανοιμωζοντες συμφορας. τουτο τοι φησιν ο των ολων ∆εσποτης, Και εξαρω την
πορνειαν αυτης εκ προσωπου μου, και την μοιχειαν αυτης εκ μεσου μαστων αυτης.
οιχησεται γαρ αιχμαλωτος, φησι, και ουκ οψομαι θυουσαν ετι τωι Βααλ, ουτε ταις
δαμαλεσι ταις χρυσαις επιτελουσαν ολοκαυτωματα, εκ πολλης αγαν αγερω- χιας
μονονουχι και απογυμνουσαν τοις ιδιοις ερασταις τους μαστους· εφησθησομαι δε
μαλλον αλυουσηι τε και ταλαι- πωρουμενηι, και ανηκεστον εχουσηι συμφοραν, εν γηι
ουκ ιδιαι, και υπο δεινοις και πικροις γεγενημενηι δεσποταις. εποισω δε ταυτα, της
εμης επικουριας απογυμνωσας αυτην, και ασχημονα καταλελοιπως, ως εν οις ην εν
αρχαις ορασθαι γεγενημενην, οτε τον της Αιγυπτιων πλεονεξιας αχθοφο- ρουσα
ζυγον, γυμνη διετελει της παρα εμου χαριτος τε και αγαπης, και σοφιας νομικης.
ουκουν εις υποστροφην, και ανοπιν ωσπερ ιουσα παλιν εν οις ην, γεγονεν η
Συναγωγη, την μεταξυ τιμην τε και δοξαν εξ αμαθιας ζημιουμενη.
Τουτο και
αυτος ημας εδιδασκεν ο Σωτηρ, λεγων "Ὅταν "δε το ακαθαρτον πνευμα εξελθηι απο
του ανθρωπου, διερ- "χεται δι' ανυδρων τοπων ζητουν αναπαυσιν, και ουχ ευ"ρισκει. τοτε λεγει, επιστρεψω εις τον οικον μου οθεν "εξηλθον. και ελθον ευρισκει
σχολαζοντα, σεσαρωμενον "και κεκοσμημενον. τοτε πορευεται, και παραλαμβανει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

"επτα ετερα πνευματα πονηροτερα εαυτου, και εισελθοντα "κατοικει εκει, και
γινεται τα εσχατα του ανθρωπου εκεινου "χειρονα των πρωτων· ουτως εσται τηι
γενεαι ταυτηι τηι 1.49 "πονηραι." ετι μεν γαρ εν Αιγυπτωι διατριβουσι τοις εξ Ἰσραηλ,
ενυκησεν ως ειδωλολατραις το πνευμα το πονηρον, αλλ' εκβεβληται μεταξυ·
κεκληνται γαρ εις θεογνωσιαν δια Μωυσεως. επειδη δε γεγονασι κυριοκτονοι, και
μυριοις οσοις εγκλημασιν ενοχοι, γεγονεν αυτοις τα εσχατα χειρονα των πρωτων,
δαιμονιων αγελης, ουχ ενος ετι μονου κατοι- κουσης εν αυτοις. της γαρ ουρανιου
χαριτος την περιστολην αποβαλουσα ψυχη, παντητε και παντως ευαλωτος εσται τωι
σαταναι. 9Και θησομαι αυτην ως ερημον, και ταξω αυτην ως γην ανυδρον, και
αποκτενω αυτην εν διψει, και τα τεκνα αυτης ου μη ελεησω, οτι τεκνα πορνειας
εστιν. οτι εξεπορνευσεν η μητηρ αυτων, κατηισχυνεν η τεκουσα αυτα.9 Ἄκαρπον
εσεσθαι φησι την πεπορνευμενην, ξηραν και ακανθοτοκον, διψαδα και ανυδρον,
ουχ υδατων ταχα που των γηινων εστερημενην, αλλα της ανωθεν και εξ ουρανου
πιοτη- τος, τουτεστι της δια του Πνευματος χορηγιας, ην εκαστηι σοφηι τε και αγαθηι
διανεμει ψυχηι. ψαλλει γαρ που προς Θεον, και φησιν ο μακαριος ∆αυειδ "Οι δε υιοι
των "ανθρωπων εν σκεπηι των πτερυγων σου ελπιουσι. μεθυσ- "θησονται απο
πιοτητος του οικου σου, και τον χειμαῤρουν "της τρυφης σου ποτιεις αυτους. οτι
παρα σοι πηγη "ζωης." αξιοι δε της ουτω σεπτης και αμφιλαφους χορη- γιας ειεν αν
οι γνησιοι και βεβιωκοτες ορθως, και αγαπης της εις Θεον προθεντες ουδεν· την δε
γε πεπορνευμενην και ανυδρον τε γενησεσθαι, και μην και εν διψει τεθνηξεσθαι
λεγει. και τουτο οιμαι εστι το δια φωνης ετερων προφητων
1.50 περι αυτης
ειρημενον· ο μεν γαρ εφασκεν, "Ἰδου ημεραι "ερχονται, λεγει Κυριος, και
εξαποστελω λιμον επι την γην· "ου λιμον αρτου, ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον
του ακουσαι "λογον Κυριου· και απο ανατολων εως δυσμων περιδρα- "μουνται,
ζητουντες τον λογον Κυριου, και ου μη ευρωσιν·" Ἱερεμιας δε παλιν ως εκ
προσωπου του Θεου "Πονωι και "μαστιγι παιδευθησηι Ἱερουσαλημ· μη αποστηι η
ψυχη μου "απο σου, μη ποιησω σε αβατον γην, ητις ου κατοικηθη- "σεται." εκαστωι
γαρ ημων, ως εφην, λογους εις νουν τους δια του Πνευματος ενιησι Θεος,
αποτρεφειν ισχυοντας εις ζωην αιωνιον, η και δια φωνης αγιων καταπιαινει
πολλακις. συνδιολεισθαι δη ουν τηι πεπορνευμενηι μητρι τα τεκνα δειν εφη, και
οικτιρμων διχα. δια ποιαν αιτιαν; οτι τεκνα πορνειας εισι. και ου δη που φαμεν οτι
τοις της μητρος πλημμελημασιν υποκειται τεκνον, βαδιειται γαρ ημιν οποι ποτε
αρα το δια φωνης Ἱεζεκιηλ "Ουκ αποθανουνται "πατερες υπερ τεκνων, ουδε τεκνα
υπερ πατερων· εκαστος "τηι ιδιαι αμαρτιαι αποθανειται." ιστεον δε μαλλον, οτι καν
επινοηται προσωπον πορνευουσης μητρος, ως εν τυπωι της Συναγωγης, αλλ' ουδεν
ηττον αυτοι παλιν αν ειεν οι εξ αυτης. λεγων δε, οτι πορνειας εισι τεκνα, παρεδειξεν
εναρ- γως, οτι τοις της νοητης πορνειας εγκλημασιν ενοχοι καθεσ- τηκασι· και τουτο
εξ αυτων οιονει σπαργανων και μητρας δεδυσσεβηκοτες, και ουδε πωποτε των εις
ευσεβειαν εργων αψαμενοι, ανεπιτηδευτον δε παντελως την αρετην εσχηκοτες, και
την ανδανουσαν τωι Θεωι τριβον ου τετιμηκοτες. ουτω και ο ψαλλων φησιν,
"Ἀπηλλοτριωθησαν οι αμαρτωλοι "απο μητρας, επλανηθησαν απο γαστρος,
ελαλησαν ψευδη·" καιτοι παντος ευσεβους, και τοις της δικαιοσυνης εργοις
εντεθραμμενου, λαμπρως αναφωνειν δυναμενου προς Θεον,
1.51 "Ἐπι σε
επεῤριφην εκ μητρας· απο γαστρος μητρος μου "Θεος μου ει συ." ωσπερ δε υιοι
φωτος και υιοι ημερας νοοιντ' αν εικοτως, οι ως εν φωτι και ημεραι πολιτευομενοι
λαμπρως τε και ευσχημονως· ουτω καν ει λεγοιντο πορνειας τεκνα τινες, τους ως εν
πορνειαι και τηι λιαν εκτοπωτατηι ζωηι νοησεις παλιν, ους κατοικτειρειν ουκ αξιοι,
∆ιοτι πε- πορνευκεν η μητηρ αυτων, κατηισχυνεν η τεκουσα αυτα. κατηισχυνε δε
εαυτην δηλονοτι, και τα εξ αυτης αναφυντα τεκνα. ωσπερ γαρ εστιν εν αυχημασι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

τοις εις αρετην ο δικαιος· ουτως εν αισχυνηι και εντροπηι πας δυσσεβης. 9Ειπε γαρ
Ἀκολουθησω οπισω των εραστων μου των διδοντων μοι τους αρτους μου και το
υδωρ μου και τα ιματια μου και τα οθονια μου και το ελαιον μου και παντα οσα μοι
καθηκει.9 Ἐραστας αυτης ειναι φησι τους ακαθαρτους δαιμονας, περι ους αν
λεγοιτο και ο της πορνειας πεποιησθαι τροπος. το γαρ ταις εκεινων επεσθαι
γνωμαις, και τα αυτοις δοκουντα πληρουν, τουτο οιμαι εστι το ασελγαινειν εν
αμαρτιαις, και διαβιουν αισχρως, και της εσχατης φαυλοτητος αναπιμ- πλασθαι·
μονον δε ουχι και εν ωδισιν εχειν παν ειδος ακα- θαρσιας. ωσπερ γαρ οι τον θειον
ωδινοντες φοβον, ανακε- κραγασι προς Θεον, "∆ια τον φοβον σου, Κυριε, εν γαστρι
"ελαβομεν και ωδινησαμεν και ετεκομεν, πνευμα σωτηριου "σου εκυησαμεν επι της
γης·" ουτω και ταις των δαιμονων επιθυμιαις ανεντες τον νουν απασης ευθυς
ασεβειας επι- μεστον εχουσιν, οι των θειων αποφοιτωντες νομων και απασης
φαυλοτητος επιτηδευται. ερασται δη ουν πονηροι τε και αλιτηριοι των εις ασεβειαν
απονενευκοτων οι απο- σταται δαιμονες, οις ει τις ελοιτο προσεχειν ως θεοις,
δυσσεβησει δεινως. ανατιθησι γαρ αυτοις και ων αν εχοι 1.52 την χαριν, και ταις
ευφημιαις καταγεραιρει πολλακις, και αναφερει τα χαριστηρια, Θεον τον ενα και
φυσει καταλελοι- πως, τον χορηγουντα τα ζωαρκη, τον οια τισιν εσθημασι
καταμφιεννυντα τηι χαριτι, και ταις ανωθεν επικουριαις και νουν και καρδιαν
κατασκιαζοντα, τον οια περ ελαιωι κατα- πιαινοντα, και αρτωι τωι νοητωι τρεφοντα
προς ζωην την ευκλεα και αμηρυτον, τον υδατι τωι ζωοποιωι προς ευεξιαν ημας
τρεφοντα την πνευματικην. αλλ' ογε προς ασεβειαν διανενευκως, καθαπερ αμελει
και η πεπορνευμενη Συναγωγη, τοις ιδιοις ερασταις εφη δειν επεσθαι, και αυτοις
αναπτειν τα χαριστηρια, και παρ' αυτων ηγεισθαι λαβειν τα τε εις τροφην και
αμφιασιν. τουτι γαρ οιμαι εστι το Ειπε γαρ Ἀκο- λουθησω οπισω των εραστων μου
των διδοντων μοι τους αρτους μου και το υδωρ μου και τα ιματια μου και τα οθονια
μου και το ελαιον μου, και παντα οσα μοι καθηκει. αλλ' οι γε σοφοι τε και αγαθοι,
και Θεωι γνωριμοι και οικειο- τατοι, αυτωι δη παντως αναθειεν αν και των ουρανιων
αγαθων την επιδοσιν, και των επιγειων την χορηγιαν. ερουσι γαρ δη, και λιαν
εμφρονως "Μη εστιν εν τοις ειδωλοις των "εθνων υετιζων; και ει ο ουρανος δωσει
πλησμονην αυτου, "ουχι συ ει ο αυτος; και υπομενουμεν σε, οτι συ εποιησας "ταυτα
παντα." συνανακραξονται δε και αυτωι τωι θεσπεσιωι ∆αυειδ "Ἐπεσκεψω την γην και
εμεθυσας αυτην, επλη-"θυνας του πλουτισαι αυτην." 9∆ια τουτο ιδου εγω φρασσω
την οδον αυτης εν σκολοψι, και ανοικοδομησω τας οδους αυτης, και την τριβον
αυτης ου μη ευρηι· και καταδιωξεται τους εραστας αυτης και ου μη καταλαβηι
αυτους· και ζητησει αυτους και ου μη ευρηι αυτους.9 Ἐπειδη γαρ βεβουλευται, φησι,
πονηρα καθ' εαυτης, και των αδικειν πεφυκοτων παραλελοιπεν ουδεν· εφη γαρ δειν
1.53 κατακολουθειν ελεσθαι τοις ιδιοις ερασταις, τουτεστι, ταις των πεπλανηκοτων
ανοσιοις γνωμαις απονεμειν της διανοιας την ροπην, ως μονα πληρουν τα εκεινων·
και επειδη προς τουτωι των δεδωρημενων αυτηι παρ' εμου τοις ουδεν ωφελη- κοσι
τοις δαιμοσιν αναπτει τα χαριστηρια, ταυτηι τοι ματαιαν αυτης αποφανω την
σκεψιν, και αντιταξομαι γενικως. φραξω γαρ αυτης την οδον εν σκολοψι, και τειχιω
την τριβον, ως αν μητε κατακολουθησειε τοις ιδιοις ερασταις, μητε μην ευρηι
χρησιμους τους πεπλανηκοτας, καν ει διωκειν ελοιτο τυχον αυτους, τουτεστιν,
εγκεισθαι σπουδαιως ταις εις αυτους τιμαις και λατρειαις. σκολοπας δε ειναι φησι
τα συμβε- βηκοτα τωι Ἰσραηλ δυσχερη, τους πολεμους δη λεγω, τας αιχμαλωσιας,
τον λιμον, τους κινδυνους, την εν δουλειαι τριβην. γεγονοτες γαρ απαξ υπο Μηδοις
και Περσαις, ουκ εν σχοληι προσηιεσαν τωι Βααλ, ουδε ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις·
αλλ' ην πως αναγκη, το, και αυτης της ανωθεν και φιλαιτατης ελευθεριας
εστερημενους, και ζητουντας μεν τα οικοι, πτωχευοντας δε, και ταις των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

κρατουντων πλεονε- ξιαις πεπιεσμενους, ουκετι μεν δυνασθαι τα συνηθη πληρουν·
ολοφυρεσθαι δε μαλλον, και ταις ανηκεστοις καταμεθυειν
συμφοραις,
καταγινωσκοντας ηδη των πεπλανηκοτων, ως ουδεν απονασθαι μετον αυτοις των
εν ελπισι κεναις. ωφε- ληνται γαρ ουδεν, η του Βααλ επαμυνοντος· τι γαρ αν εδρασε
το αφωνον ξυλον; ηγουν των δαμαλεων επικουριας αυτοις επινοουσων τινα
τροπον· χρυσος γαρ ην, "εργα "χειρων ανθρωπων," κατα το γεγραμμενον.
αποφραττονται τοινυν αι οδοι· Θεου μη καταλεαινοντος τοις φιλαμαρτημοσι την
εις φαυλοτητα τριβον, αποτραχυνοντος δε χρησιμως, και ουκ εφιεντος αυτοις δι'
ευμαρειας ιεσθαι επι το φληναφως δοκουν· ως αν ουχ εκοντες εγκοπτοιντο, και
μεταχωροιεν επι 1.54 το αμεινον, δια πειρας αυτης εκμεμαθηκοτες, ως εστι παντι
τωι το πλημμελειν ουκ αζημιον. 9Και ερει Πορευσομαι και υποστρεψω προς τον
ανδρα μου τον προτερον, οτι καλως μοι ην τοτε η νυν.9 Σωζει μεν ο λογος ετι τον
αυτωι πρεποντα τροπον· ως γαρ επι πορνης γυναικος απ' αρχης συντεθειται μεχρι
τελους. δια τουτο, φησιν, οτι μεταγνωσεται και ερει Πορευσομαι προς τον ανδρα
μου τον προτερον, οτι καλως μοι ην τοτε η νυν. πλην αθρει καν τουτωι τον των
ολων Θεον και εν οργηι παιδευοντα, και ωφελουντα ποικιλως, και ταις των δεινων
επαγωγαις ανασειραζοντα τους πεπλανημενους, και μεταποιουντα προς το
συμφερον. οταν γαρ, φησιν, αποπε- φραγμενας ιδηι τας εαυτης οδους εν σκολοψι,
τοτε δη τοτε μεταβουλευσεται, και οπερ ην αμεινον ελεσθαι δραν, ουπω των
ανιαρων εισβεβληκοτων, καν γουν οψε, και μετα πειραν αρπασηι· αγαπησει γαρ τοτε
τα παρα Θεωι, και των μεταξυ πλημμεληματων ως εκ λογισμου του σωφρονος
αλογησασα, μεταχωρησει λοιπον προς το θελησαι το εν αρχαις, και θαυμασει τα
παρα Θεωι, και ασυγκριτοις αυτα διενεγκοντα διαφοραις, καθαπερ εκ μεθης
ανανηψασα, κατοψεται μολις. ουκουν ουκ ανονητον το παιδευεσθαι, καν ει εχοι
τυχον το παραυτικα λυπουν. και τουτο ειδοτες οι προφηται φασι, "Παιδευσον ημας
Κυριε." γραφει δε και ο θεσπεσιος Παυλος "Ει παιδειαν υπομενετε, ως υιοις υμιν
προσφερεται "ο Θεος· τις γαρ εστιν υιος, ον ου παιδευει πατηρ;" δεικνυσι δε το εκ
του παιδευεσθαι γλυκυ τε και ονησιφορον, ουτως λεγων "Πασα παιδεια προς μεν το
παρον ου δοκει "χαρας ειναι, αλλα λυπης· υστερον μεντοι καρπον ειρηνικον "τοις
δι' αυτης γεγυμνασμενοις αποδιδωσι δικαιοσυνης."
1.55 9Και αυτη ουκ εγνω οτι
εγω δεδωκα αυτηι τον σιτον και τον οινον και το ελαιον, και αργυριον επληθυνα
αυτηι· αυτη δε αργυρα και χρυσα εποιησε τηι Βααλ.9 Ὅτι μεν ουν ουκ αν ελοιτο,
φησι, τοις ιδιοις ετι κατακο- λουθειν ερασταις, ουκ αν ενδοιασειε τις. κατορθωσει
γαρ τουτο, και λιαν ευκολως, τωι αναφραττεσθαι μεν την οδον αυτης, και τας
τριβους ανατειχιζεσθαι, και κατ' ουδενα παν- τελως ευοδουσθαι τροπον. επειδη δε
προς τωι θεον υπαρχειν οιεσθαι τον Βααλ, ανατεθεικεν αυτωι και των παρ' εμου
κεχορηγημενων αυτηι τα χαριστηρια, και προς τουτο βουλευ- σομαι τα εικοτα, ως αν
αναμαθοι, τις ο διδους, και των ολων εχων την εξουσιαν. δεδωκα μεν γαρ τα
ζωαρκη· σιτον και οινον και ελαιον και αργυριον επληθυνα αυτηι. αλλα ταις εμαις
φιλοτιμιαις ευχαριστησαι δεον, εις δοξαν αυτα πεποιη- ται τηι Βααλ. ο δη της
εσχατης εστιν αναισθησιας τε ομου και αχαριστιας αποδειξις εναργης· και ουκ
ανικανως το χρημα εχει προς γε το δειν και σφοδρα δικαιως παροτρυναι Θεον, καν
ει πασης ημεροτητος πηγη νοοιτο και γενεσις. Πανδεινον ουν αρα και δικης ουκ
αμοιρουν, των παρα Θεου χαρισματων την φιλοτιμιαν ανατιθεναι ζητειν τοις την
δοξαν αυτου παραλυουσι, τουτεστι, τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν, ο δη και ποιουσι των
εν κοσμωι τινες· Ἕλληνες δε ουτοι, και αιρετικοι. οι μεν γαρ, Θεου διδοντος
ανθρωπωι σοφιαν και λογον, την της ευγλωττιας δεινοτητα ταις των δαιμονιων
χαριζονται δοξαις· τα δε γε των αιρετικων θεομιση και ανοσια στιφη πολυπλοκων
εννοιων ευρεμασι κατασινονται τινας, και τον των απλουστερων καταστρεφουσι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

νουν, "και παγιδας "εστησαν διαφθειραι ανδρας," κατα το γεγραμμενον. ουκουν
αμφω τετιμηκασι τον Βααλ· μονον δε ουχι καθαπερ εκ
1.56 πλουτου νοητου
λαμπρον αναθημα προσκομιζουσιν εις δοξαν αυτωι τα περι Θεου. και τουτο οιμαι
εστι πνευματικως ευ μαλα νοουμενον, το Ἐγω δεδωκα τον σιτον και τον οινον και
το ελαιον, και αργυριον επληθυνα αυτηι· αυτη δε αργυρα και χρυσα εποιησε τηι Βααλ.
αναθετεον ουν αρα Θεωι τα αυτου· τον γαρ τοι παντος ημιν αγαθου δοτηρα και
χορηγον καταχρυσουσθαι πρεπει δι' ων αν εχοιμεν παρ' αυτου, καν ει λαμπρος ειη
λογος, καν ει νους εχων επιτη- δειως προς το δυνασθαι νοειν αληθη μυστηρια. 9∆ια
τουτο επιστρεψω και κομιουμαι τον σιτον μου καθ' ωραν αυτου και τον οινον μου
εν καιρωι αυτου, και αφελουμαι τα ιματια μου και τα οθονια μου του μη καλυπτειν
την ασχημο- συνην αυτης· και νυν αποκαλυψω την ακαθαρσιαν αυτης εναντιον
των εραστων αυτης, και ουδεις ου μη εξελειται αυτην εκ χειρος μου.9 Ὁραις οπως
ηπειλησε την αφαιρεσιν των κατευφραινειν ειδοτων, και τουτο χρησιμως. ωσπερ
γαρ το αποτραχυνεσθαι τοις σκολοψι την οδον αυτης επι το ελεσθαι φρονειν τα
αμεινω παρηνεγκε, παρεσκευασε δε ωσπερ και ουχ εκουσαν ειπειν Ἐπιστρεψω προς
τον ανδρα μου τον προτερον, οτι "καλως μοι ην τοτε η νυν·" εγνω γαρ δια πειρας το
τελουν εις ονησιν, και οις ην αμεινον εμφιλοχωρειν· ουτως ει λαβοιμι τα εμαυτου,
φησι, τοτε δη παντως ζητησει τον χορηγον, αποπαυσεται του δειν αναπτειν τοις
δαιμονιοις τα χαριστηρια, οιεσθαι τε οτι θεοι κατα αληθειαν εισιν, ως και
ανασωζειν δυνασθαι τους υπ' αυτοις γεγονοτας. εν καιρωι δε ληψεσθαι τον σιτον και
τον οινον και τα οθονια, φησι, ψευδομενων ταχα που κατα καιρους των καρπων,
και υστερι- 1.57 ζοντων αυτοις των ωριμων· ως ματαιους ανατληναι και τους επι
γε τηι γηπονιαι πονους.
Ει δε δη τις ελοιτο νοειν, οτι σιτου και οινου στερηθησονται κατα καιρους Ἰουδαιοι, της μυστικης ευλογιας εκπεπ- τωκοτες, συνησει
καλως. οθονια δε φησι, την οιονει περι- στολην και την ανωθεν επικουριαν, υφ' ηι
γεγονως εσται τις ευσχημων. ει δε εξω φεροιτο, περικαλλης μεν ουκετι, πολυ δε δη
λιαν ασχημων και οιονει γυμνος διατελεσει κατα τον κοσμον. ωδε μεν ουν την των
οθονιων νοησεις αφαι- ρεσιν, υπερ γε του μη καλυπτεσθαι την ασχημοσυνην αυτης.
αποκαλυψειν δε την ακαθαρσιαν αυτης επαγγελλεται, και των εραστων αυτης
εναντιον, κατα τοιονδε τινα τροπον; ελεγομεν αρτιως, οτι περιπεσουσα τοις
σκολοψι, τουτεστι, τοις εκ του πολεμου κακοις, και ταις οτι μαλιστα καταπλητ- τειν
δυναμεναις συμφοραις, και αυτων αμελησει των εν υποληψει θεων, ουκ εν σχοληι
προσαγουσα θυσιας αυτοις, ουτε μην τα συνηθη πληρουν δυναμενη προς δοξαν
αυτων· κατακερτομουσα δε μαλλον ως ουδεν αυτων απονασθαι μετον, και
κατονειδιζουσα πως το αναλκι παντελως "Ὑπο- "στρεψω φησι προς τον ανδρα μου
τον προτερον οτι καλως "μοι ην τοτε η νυν." οταν τοινυν απαμφιεσω μεν αυτην
της παρ' εμου φησιν επικουριας, περιπεσουσα δε τοις δεινοις, και της εις αυτους
αλογησηι τιμης και αγαπης, τοτε και αυτοις ασχημων οφθησεται, σαθρωι και
οκλαζοντι νωι δια- πτυσασα και αυτους. οσον γαρ ηκεν εις το εκεινοις ηδυ και
φιλον, τληπαθη μαλλον ορασθαι χρη, και ουδε εν αυταις ουσαν ταις εσχαταις
συμφοραις των αυτοις δοκουντων επι- λανθανεσθαι. ουκουν οσον ηκεν εις το
εκεινων θελημα, και παρ' αυτοις ασχημων ο Ἰσραηλ, ους νενομικεν ειναι θεους ου
μεχρι παντος αγαπαν ηἱρημενος. δοκει δε μοι φαναι τι τοιουτον ο μακαριος Ἠλιας·
"Ἕως ποτε υμεις χωλανειτε 1.58 "επ' αμφοτεραις ταις ιγνυαις; ει εστι Κυριος ο
Θεος, "πορευεσθε οπισω αυτου· ει δε ο Βααλ αυτος, πορευεσθε "οπισω αυτου·" ο
ετερωθι φησιν, "Ἢ Βααλ, Βααλ, η Θεωι "Θεωι." οτι δε ουδεις απαλλαξειε τους απαξ
υπο θειαν γεγονοτας οργην, ουδ' αν εξορθωσειε τις τον κατεῤριμμενον παρα Θεου,
δεδειχεν ειπων, το ουδεις ου μη εξεληται αυτην εκ χειρος μου. 9Και αποστρεψω
τας νουμηνιας αυτης και τα
πασας τας ευφροσυνας αυτης, εορτας αυτης και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

σαββατα αυτης και πασας τας
πανηγυρεις αυτης.9
Οι γαρ ολως τοις ουτω
σκληροις και αφυκτοις ενειλημ- μενοι κακοις, ως και υπο χειρα γενεσθαι
βαρβαρικην, και εν δορικτητων μοιραι δουλευειν εχθροις, πως αν εορτασειαν; η
ποιον αν εχοιεν ευφροσυνης καιρον, οι ταις ουτω δριμειαις κατηχθισμενοι
φροντισι, και αφορητοις λυπαις εντετηγμενοι; καιτοι, πως ουκ αμεινον εκεινο
νοειν, ως πρεποι αν μαλλον τοις εις τουτο ταλαιπωριας ενηνεγμενοις, ανακραγειν
το δια της του ψαλλοντος λυρας ευ μαλα παραφωνουμενον "Ἐπι "τον ποταμον
Βαβυλωνος εκει εκαθισαμεν, και εκλαυσαμεν "εν τωι μνησθηναι ημας της Σιων."
ανεπιτηδευτον δε παντελως το εορταζειν εχοντες, ουδεν ηττον φασι "Πως "αισωμεν
την ωἰδην Κυριου επι γης αλλοτριας;" ουκ εφιεν- των οιμαι που των Βαβυλωνιων
τας νενομισμενας αυτοις λατρειας, και τα οικοι φιλα τε και ως εν εθει πληρουν.
Ἀλλ' ισως εκεινο ερει τις Ει προς το λατρευειν ειδωλοις απονενευκεν ο Ἰσραηλ, πως
αν μη και αυτων εκπεσοι των κατα νομον εορτων, σαββατων τε και νουμηνιων;
προς δη
τουτο φαμεν, οτι παρωλισθον μεν της εις Θεον αγαπης, και
προσκεκυνηκασι τωι Βααλ και ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις, ου
1.59 μην εισαπαν
απωσαντο τα δια Μωυσεως· διετελουν δε μαλλον επ' αμφω βαινοντες και
σκαζοντες, κατα την του προφητου φωνην, ως μητε τωι Βααλ ολοτροπως, μητε μην
τωι των ολων Θεωι καθαρως ελεσθαι προσκυνειν. ουκουν εκπεπτωκεν εορτων τε και
πανηγυρεων και ευφροσυνων και σαββατων, ουτε Θεωι πληρουν τα εν νομωι
συγχωρουμενος, ουτε μην τωι Βααλ τας εν εθει πανηγυρεις επιτελων. Ἀληθες δε
και ετερως ειη αν και μαλα εικοτως, οτι τους αποφοιτωντας Θεου, και της εις αυτον
αγαπης ολιγωρησαν- τας, καταστυγναζειν αναγκαιον, και παντος εξω διατελειν του
κατευφραινειν ειδοτος· "Ου γαρ εστι χαιρειν τοις ασεβεσι, "λεγει Κυριος·" οις ο
σκωληξ εις αιωνα τετηρηται· τοις γε μην επιεικεσι, και ευσεβη και φιλοθεον εχουσι
τον σκοπον, πρεποι αν εικοτως και το εφ' απασι τοις αγαθοις κατευ- φραινεσθαι
δειν· "Ευφροσυνη γαρ αιωνιος υπερ κεφαλης "αυτων," κατα το γεγραμμενον,
"απεδρα τε οδυνη και "λυπη και στεναγμος·" οις και ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλει
λεγων, "Χαιρετε εν Κυριωι παντοτε· παλιν ερω, "χαιρετε. το επιεικες υμων
γνωσθητω πασιν ανθρωποις." εψεται γαρ ωσπερ τοις αλιτηριοις το κολαζεσθαι δειν,
ουτω και τοις ανωθεν καταπλουτειν αγαθοις, οις αν γενοιτο σκοπος το διαβιωναι
λαμπρως. 9Και αφανιω αμπελον αυτης και τας συκας αυτης, οσα ειπε Μισθωματα
μου ταυτα εστιν α εδωκαν μοι οι ερασται μου, και θησομαι αυτα εις μαρτυριον, και
καταφαγεται αυτα τα θηρια του αγρου και τα πετεινα του ουρανου και τα ερπετα
της γης.9 Τουτο δη παλιν ετερως εστιν ειπειν, το "Ἀφελουμαι τον "σιτον μου καθ'
ωραν αυτου, και τον οινον μου εν καιρωι "αυτου." επειδη γαρ τας των ωρων
ευκαρπιας ταις των δαιμονιων δυναμεσι και φιλοτιμιαις προσνεμων ο Ἰσραηλ,
1.60 και αβουλοτατα δρων, αυτοις ανετιθει τα χαριστηρια, και ουχι 1.60 μαλλον
Θεωι, ταυτηιτοι φησιν ως αφανιω και καταφθερω τα δι' ων εκεινη χειρονως
πεπλανηται, μεμισθαρνηκεναι λεγουσα παρα των ιδιων εραστων. και πεποιηται μεν
αστειως ως επι μαχλωσης γυναικος ο λογος, ως το γε μην κατα αληθειαν ο Ἰσραηλ,
οτι μισθος αυτοις και αντεκτισις της εις τα ειδωλα τιμης και λατρειας, το των
ωριμων αμφιλαφες και το ευκαρπωι περιτυγχανειν τηι γηι. οτι δε και της αλλης
απασης αυτοις ευθυμιας παρακεισθαι την μεθεξιν ταυτης ενεκα και μονης ᾤοντο
της αιτιας, ειδειη τις αν και μαλα ραιδιως τοις Ἱερεμιου λογοις εντυχων. εαλω μεν
γαρ τα Ἱεροσολυμα, διαπεφευγοτες δε τινες του πολεμου την ακμην, κατεβησαν εις
την Αιγυπτιων, και συν αυτοις ο προφητης κατα θειαν ομφην. εκεισε γουν
συνεβουλευε λεγων των της ειδωλο- λατρειας παυσασθαι μολυσμων, και
παλινδρομειν ελεσθαι προς Θεον. ειτα γυναιων αθλια τε και ανουστατη πληθυς της
του προφητου παλιν αντεφεροντο λογοις, και δη και εφασκον αναιδως "Τον λογον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

ον ελαλησας προς ημας τωι "ονοματι Κυριου, ουκ ακουσομεθα σου, οτι ποιουσαι
ποιη- "σομεν παντα τον λογον ος εξελευσεται εκ του στοματος "ημων, θυμιαν τηι
βασιλισσηι του ουρανου και σπενδειν αυτηι "σπονδας, καθα εποιησαμεν ημεις και οι
πατερες ημων και "οι βασιλεις ημων και οι αρχοντες ημων εν πολεσιν Ἰουδα "και
εξωθεν Ἱερουσαλημ· και επλησθημεν αρτων και εγε- "νομεθα χρηστοι, και κακα ουκ
ειδομεν. και ως διελιπομεν "θυμιωντες τηι βασιλισσηι του ουρανου, ηλαττωθημεν
παντες "ημεις, και εν ρομφαιαι και εν θυμωι εξελιπομεν." συνιης ουν οπως
μονονουχι και αντεκτισιν του πεπλανησθαι φησιν εσχηκεναι τα ζωαρκη, και προς
γε δη τουτωι το ευημερειν; αφανιω τοιγαρουν φησιν α ειπε Μισθωματα μου ταυτα
εστιν, α εδωκαν μοι οι ερασται μου, και θησομαι αυτα εις
1.61 μαρτυριον.
καταμαρτυρησει γαρ ωσπερ της του Ἰσραηλ μοχθηριας αφηιρημενα ταυτι, και την
δικην αυτοις επισημο- τεραν εργασεται, και καταφανη ποιησει την οργην. εδεται δε
αυτα τα θηρια του αγρου και τα πετεινα του ουρανου και τα ερπετα της γης. νοοιτο
δ' αν ου καθ' ενα ταυτι δη τροπον, τριχη δε μαλλον τα εκ του σημαινομενου ληφθησεται. η γαρ εκεινο φησιν, οτι θηριων εσται τροφη τα εν αγροις, ως ουκ οντος ετι
του κατοικουντος την γην, δια του το πλειστους μεν οσους οικων τε και πολεων
εκσεσοβημενους αποδραμειν ουχ εκοντας εις Βαβυλωνα και Μηδους, δεδαπανησθαι δε τωι πολεμωι και ετερους οσους, ως υπο μονων ηδη των θηριων τε και
ερπετων των Σαμαρειτων οικεισθαι χωραν, ηγουν εκεινο παλιν, οτι της χωρας την
ευκαρπιαν οια τινες θηρες οι Βαβυλωνιοι θοινησονται, των ενοικουντων την γην
ταις τετειχισμεναις των πολεων ενισχημενων, και ουδε οσον ειπειν επεκεινα πυλων
ιεναι τολμωντων, καιτοι κατα- φθειροντος του λιμου.
Ει δε τωι δοκει συνιεναι
πνευματικως, και δι' ετερας αν ιοι τριβου. αμπελωνι μεν γαρ και συκηι παρεικαστεον
ευ μαλα την δια νομου παιδευσιν αποκομιζουσαν εις Χριστον. παι- δαγωγει γαρ εις
τουτο κατα την του μακαριου Παυλου φωνην. και αμπελος μεν ευφρασιας αν νοοιτο
συμβολον, γλυκυτητος δε συκη. οτι δε ψυχηι φιλοθεωι γλυκυς αληθως ο του Θεου
νομος και κατευφραινειν ειδως, πως αν ενδοιασειε τις; ουκουν αμετοχος μεν ο
Ἰσραηλ απομεμενηκεν αναγκαιως των ανωθεν και πνευματικων αγαθων· δεδονται
δε προς μεταληψιν τοις οιονει θηριοις τε και ερπετοις, φημι δη τοις εξ εθνων, οι
προ της του Σωτηρος επιδημιας ολιγα διενεγκειν θηρων τε και ερπετων ιοβολων
υπονοηθειεν αν, δια την σκαιοτητα των τροπων. πλην ου μεμενηκασιν εν τουτοις,
ακολουθειν ηἱρημενοι λεγοντι τωι Χριστωι, "Μαθετε απ' εμου, 1.62 "οτι πραιος ειμι
και ταπεινος τηι καρδιαι και ευρησετε ανα- "παυσιν ταις ψυχαις υμων." προσθειην δ'
αν εγωγε τοις ειρημενοις και τοδε· ως εστιν αναγκη τοις τον επαρατον και θεομιση
τριβουσι βιον, και απολισθηναι δειν παντος αγαθου, και εν ταις απασων εσχαταις
γενεσθαι ταλαιπωριαις. 9Και εκδικησω επ' αυτην τας ημερας των Βααλειμ, εν αις
επεθυεν εν αυτοις, και περιετιθετο τα ενωτια αυτης και τα καθορμια αυτης και
επορευετο οπισω των εραστων αυτης, εμου δε επελαθετο, λεγει Κυριος.9 Ἐπιφερει
παλιν ευθυς της ουτω δεινης, μαλλον δε και λιαν πρεπωδεστατης αυτοις
αγανακτησεως την αιτιαν. επειδη γαρ μακρους εν τωι πεπλανησθαι διατετελεκασι
χρονους, εν ισαις καιρων παρατασεσι, φησιν, εξουσι την οργην. τουτο οιμαι εστι το
εκδικησω επ' αυτην τας ημερας των Βααλειμ, τουτεστι των ειδωλων. ισομοιρησει
γαρ παντως φησι ταις της πλανησεως ημεραις, εν αις εθυμια τηι Βααλ, τα εκ ποινης
τε και δικης. ου γαρ διαλε- λοιπεν ωραιζομενη, και τοις εαυτοις ερασταις ανδανουσα
πολυτροπως. κοσμος δε ψυχαις ειδωλολατρειν ηἱρημεναις, το εκεινα πληρουν, α
τοις ακαθαρτοις δαιμονιοις δοκει. ωσπερ γαρ αποβλεπτον ειναι φαμεν ανθρωπου
ψυχην, ηιπερ αν ορωιτο προσον το διαπρεπειν εν αρεταις· ουτω και ψυχην την
φιλαμαρτημονα ταις των δαιμονιων αγελαις υποτοπητεον ειναι περικαλλη,
φρονειν τε και δραν ελομενην παν οτι εστιν ηδυ τε αυτοις και φιλον. παρεικαζοιτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

δ' αν η τοιαυτη ψυχη γυναικι τους τροπους ουκ αγαθηι, η και εξιτηλως χρυσαιζεται·
μονον δε ουχι και τοις εις ωτια και δερην κοσμημασι την των ερωντων αυτης
καταγοητευει καρδιαν. σεμνυνει δη ουν αρα τους πονηρους παν ειδος ακαθαρσιας.
οτι δε, οις ο σκοπος προς εκεινα βλεπειν, τουτοις αν ειη συνηθες τε και αναγκαιον
το και αυτης απολισθειν της του Θεου μνημης,
1.63 δεδειχεν ειπων εμου δε
επελαθετο, λεγει Κυριος. επειδη γαρ κατηῤρωστησε το προσκεκλισθαι φησι τοις
δαιμονιοις, μαλλον δε και ολοτροπως αποφοιταν της εις το αγαθον εφεσεως τε και
προθυμιας, και αυτης απωλισθε της του Θεου μνημης· τουτο δε εστι της εισαπαν
δυσσεβειας αποδειξις εναργης. 9∆ια τουτο ιδου εγω πλανω αυτην και ταξω αυτην
εις ερημον.9 Ἐπειδη γαρ φησιν αυτη μεν εξωκειλε πολυτροπως, εζητησα δε και
λιαν ορθως της αποστασιας τας δικας· "εκδεδικηκα γαρ επ' αυτην τας ημερας των
Βααλειμ," και ισοπαλη τοις πταισμασιν επενηνοχα την οργην· ταυτηι τοι λοιπον εις
ελεον μεταστησομαι, και προς το αμεινον μετακομιω, προς τε το δυνασθαι πληρουν
τα δι' ων αν γενοιτο θεοφιλης. τις δη ουν αρα, φησιν, ο της ακεσεως εσται τροπος;
ιδου εγω πλανω αυτην, ουκ απο γε του αναγκαιου και χρησιμου προς ζωην προς το
μη ουτως εχον, αλλ' εκ των αισχιονων και αδικειν πεφυκοτων επι το τελουν εις
ονησιν. ωσπερ γαρ εξ αρετης εις φαυλοτητα πλαναται ψυχη· τον αυτον οιμαι
τροπον εκ των της φαυλοτητος τρο- πων ανοπιν ωσπερ ιουσα, μονονουχι
πεπλανησθαι δοξειεν αν, του ιδιου σκοπου παρενηνεγμενη, και τριβον ουκετι την
προτεθεισαν διαττουσα. και ωσπερ αυτης αι οδοι χρησιμως τοις σκολοψιν
ανεφραττοντο, ινα μη καταλαβηι τους αυτης εραστας, ουτω και νυν οιονει πως
τρεχουσα κατα πρανους εις ολεθρον και απωλειαν, ελεωι Θεου πλανασθαι δοκει,
μεθιστα- μενη προς εφεσιν αρετης, και της αληθους θεογνωσιας εις νουν και
καρδιαν δεχομενη το φως, και την αρχαιαν, ως εφην, ουκετι τριβον ευρισκουσα.
ιστεον δε, οτι το πλανω αυτην, τοις ετεροις ερμηνευταις ειρηται μεν αλλως· πλην,
εις ενα και τον αυτον αποπεραινεται νουν. εκδεδωκασι γαρ, οι μεν, Ὅτι ιδου εγω
αποφερω αυτην· οι δε, Ὅτι απατω αυτην, 1.64 ετεροτροπως, ως εφην, αυτο δη
τουτο σημαινοντες, το πλανω φημι χρησιμως νοουμενον. βασιμον δε ουσαν, και
οιον ευυδρον γην ταις των δαιμονιων αγελαις, ταξειν εις ερημον επαγγελλεται,
διδασκων οτι σκληραν τε και αστιβη και ανυδρον αποφανει τοις εκεινων
θελημασιν, ως αναπαυ- λης ουδενα λοιπον ευρισκοντας τοπον, και παραιτεισθαι και
αποφοιταν. Ουτω και ο κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος, το εξελθον ακαθαρτον
πνευμα εκ του ανθρωπου διερχεσθαι φησι δι' ανυδρων τοπων, ζητουν αναπαυσιν,
και μη ευρισκειν. ωσπερ γαρ ανθρωποις ουκ οικησιμος ο ανυδρος χωρος· ουτω και
ακαθαρτοις πνευμασι πονηρα και απηχθημενη και οιον αβα- τος τε και ανυδρος γη
νοοιτ' αν εικοτως η θεοφιλης και οσια ψυχη, και τα εκεινοις καθ' ηδονην, η φρονειν
η δραν ουκ ανεχομενη. επικουριας ουν αρα τροπος η ενθαδε λεγομενη πλανησις,
και μην και το εις ερημον καταταττεσθαι γην· κατα γε τους αρτιως ημιν ειρημενους
λογους. 9Και λαλησω επι την καρδιαν αυτης, και δωσω αυτηι τα κτηματα αυτης
εκειθεν.9 Ἐν τουτοις ημιν ο λογος την δια Χριστου σωτηριαν καθυπισχνειται
λαμπρως, και των της επιδημιας διαμεμνηται χρονων, καθ' ους πεπληρωσθαι φαμεν
το "Ἐν ταις ημεραις "εκειναις, και εν τωι καιρωι εκεινωι διδους νομους μου εις
"διανοιαν αυτων, και επι καρδιας αυτων επιγραψω αυτους." ουτω γαρ δη και ο
σοφωτατος Παυλος τοις την ουτω λαμ- πραν και αξιοληπτον αληθως
καταπλουτησασι χαριν επι- στελλει, λεγων, "Ἡ επιστολη ημων υμεις εστε,
εγγεγραμ- "μενη εν ταις καρδιαις ημων, γινωσκομενη και αναγινωσκο- 1.65 "μενη
υπο παντων ανθρωπων, φανερουμενοι οτι εστε "επιστολη Χριστου διακονηθεισα
υφ' ημων, εγγεγραμμενη "ου μελανι, αλλα Πνευματι Θεου ζωντος." διδακτοι γαρ
Θεου γεγοναμεν οι πεπιστευκοτες· και γουν ο θεσπεσιος Ἰωαννης προσπεφωνηκε,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

λεγων "Και υμεις χρισμα εχετε "απο του αγιου, και ου χρειαν εχετε, ινα τις διδασκηι
"υμας· αλλα καθως το αυτου πνευμα διδασκει υμας περι "παντων." παραδεξαμενοι
τοινυν το Πνευμα, και εις καρδιαν εσω λοιπον εχοντες αυτον ενοικουντα Χριστον,
των αναγκαιων εισηγητην, απασης ευθυς αρετης ιδεαν πεπλουτηκαμεν, και την των
πνευματικων χαρισματων αμφιλαφη τε και αναποβλητον κτησιν. και δη προς τουτο
ημας εμπεδοι γραφων Παυλος· "Ὅτι α οφθαλμος ουκ ειδε, "και ους ουκ ηκουσε, και
επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, "α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυτον."
επαγγελλεται τοινυν λαλησειν εις την καρδιαν αυτης· κεκλησεται γαρ εις
επιγνωσιν η των Ἰουδαιων Συναγωγη, τους θειους εις νουν λαβουσα νομους
εγκεχαραγμενους δια του Πνευματος, καθα και η εξ εθνων εκκλησια· εσται δε τα
κτηματα αυτης εκειθεν, αντι του εντευθεν, ηγουν τουδε του πραγματος. απο γαρ
τοι του λαλησαι Θεον εν ημιν ενηχησαι τε δια του Πνευματος τα οσαπερ εστιν
αναγκαια προς ζωην και θεογνωσιαν την εν Χριστωι νοουμενην, δι' ου και εν ωι τον
Πατερα τεθεαμεθα, πεπλουτηκαμεν, ως εφην, την αμαραντον ελπιδα, την δοξαν, τα
αυχηματα της υιοθεσιας, την χαριν, και το αυτωι συμ- βασιλευσαι Χριστωι· αυται των
αγιων αι κτησεις· ουτος ο ουρανιος πλουτος. φρονειν μεν γαρ ανεχονται των
επιγειων ουδεν· μεμισηκασι δε τον κοσμον και τα εν αυτωι. 9Και την κοιλαδα Ἀχωρ
διανοιξαι συνεσιν αυτης.9 Ἕψεται παλιν τωι λογωι το δωσω. δωσω γαρ φησι τα
κτηματα αυτης εκειθεν· δωσω δε ομοιως και την κοιλαδα
1.66 Ἀχωρ διανοιξαι
συνεσιν αυτης. και ο βουλεται δηλουν, εστι τοιουτο· ημεις οι πεπιστευκοτες
υποτυπωσιν τινα των πρακτεων τα τοις αρχαιοις συμβεβηκοτα ποιεισθαι σπουδαζοντες, παραιτουμεθα μεν ως ολεθρου προξενον το προσκρουειν Θεωι· ζητουμεν δε
μαλλον και δια φροντιδος πεποιημεθα το αποπεραινειν το ανδανον αυτωι. προτρεπει
γαρ ημας εις τουτο και ο σοφωτατος Παυλος, ουτω λεγων "Ταυτα δε "τυπικως
συνεβαινεν εκεινοις· εγραφη δε προς νουθεσιαν "ημων, εις ους τα τελη των αιωνων
κατηντησεν." τροπος ουν αρα παιδαγωγιας εις αρετην, το δειν οιεσθαι καθοραν τα
τοις αρχαιοτεροις συμβεβηκοτα. Ὅτι τοινυν οι απειθεις και εξηνιοι, και των θειων
εν- ταλματων καταφρονηται, δεινηι και αφυκτωι περιπεσουνται δικηι, κρινοντος του
Χριστου, παραδειξειεν αν, και μαλα ραιδιως, ως εν γε τοις τυποις, τα επι τωι Ἄχαρ
πεπραγμενα κατα καιρους, ος της θειας αλογησας εντολης, και κεκλοφως εκ του
αναθηματος, τετιμωρηται πανοικι, ποινην επαρτη- σαντος την εσχατην αυτωι Ἰησου
του Ναυη, την του Χριστου πληρουντος εικονα. εστρατηγησε γαρ μετα Μωυσεα, και
αυτος διεβιβασε τον Ἰορδανην τους υιους Ἰσραηλ, και αυτος αυτοις
κατεκληροδοτησε της επαγγελιας την γην. εχει δε ουτω τα επι τωι Ἄχαρ
γεγραμμενα. επειδη γαρ εαλω κεκλο- φως, και ωμολογει την αμαρτιαν, "Και ελαβε,
φησιν, Ἰησους "τον Ἄχαρ υιον Ζαρα και απηγαγεν αυτον εις φαραγγα "̓Αχωρ, και
τους υιους αυτου και τας θυγατερας αυτου και "τους μοσχους αυτου και τα υποζυγια
αυτου και τα προβατα "αυτου και την σκηνην αυτου και παντα τα υπαρχοντα
"αυτου, και πας ο λαος μετ' αυτου, και ανηγαγεν αυτους "εις Ἐμεκαχωρ. και ειπεν
Ἰησους τωι Ἄχαρ Τι οτι ωλο"θρευσας ημας; εξολοθρευσαι σε Κυριος καθα και
σημερον. "και ελιθοβολησαν αυτον λιθοις πας Ἰσραηλ, και επεστησαν 1.67 "αυτωι
σωρον λιθων μεγαν." Ἀχωρ μεν ουν ερμηνευεται διαστροφη· προσεπενηνεγμενου
δε του Ἐμεκ, νοειται δη παλιν κοιλας διαστροφης· εκει τον Ἄχαρ απεκτονασιν ως
θεομιση και φιλοπλουτον οι υιοι Ἰσραηλ, προσθεντες αυτωι και παντα τα αυτου·
γεγραπται γαρ οτι "Οι ασεβεις "ολοῤριζοι εκ γης ολουνται." ουτως εσται και εν
εσχατοις του αιωνος καιροις, οταν ημιν ανωθεν και εξ ουρανου καθι- κηται
Χριστος, αποδωσων εκαστωι κατα τα εργα αυτου. τους γαρ απειθειν ηἱρημενους ταις
θειαις εντολαις, και τα εν κοσμωι μαλλον ηγαπηκοτας, οιον εις φαραγγα βαθειαν
τον ᾅδην κατενεγκων, κακους κακως απολεσει. ∆ωσω τοινυν φησι την κοιλαδα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Ἀχωρ ητοι Ἐμεκαχωρ, εις το διανοιξαι συνεσιν αυτης. εσται γαρ αυτηι, φησι, των
σφοδρα χρησιμων εις το ανανηψαι δειν, και εκ της αρχαιας πωρωσεως της διανοιας
τον οφθαλμον ανευρυναι λοιπον, τα πεπραγμενα κατα καιρους εν τηι κοιλαδι της
Ἐμεκαχωρ· διαστροφης δε κοιλαδα τον χωρον ωνομασεν, εκει γαρ πεπτωκασι των
εξ Ἰσραηλ ουκ ολιγοι, διωκοντων αυτους των απο της Γαιν, και πολλην συνεβη
γενεσθαι διαστροφην, οιηθεντος Ἰησου της περι Θεου φειδους και επικουριας
απολισθηναι τον Ἰσραηλ. τα πεπραγμενα δη ουν, φησιν, εν τηι φαραγγι της
διαστροφης επι τωι την θειαν εντολην παραλυσαι τολμησαντι διανοιξει την συνεσιν
αυτης προς το ειδεναι λαμπρως, εις οιον εκβησεται τελος τοις καταφρονειν
εθελουσι το εγχειρημα. αθρει δε οπως ου προτερον δεδοται προς το διανοιξαι
συνεσιν αυτης η κοιλας, η Ἀχωρ, πριν αν λελαληκεν εις την καρδιαν αυτης. ου γαρ
αν συνειεν τας θειας εντολας οι των Ἰουδαιων δημοι, αλλ' ουδ' αν εν τυποις
καταθρησειαν αν το Χριστου μυστηριον, ει μη αρα καθ' ημας τους ηδη
πεπιστευκοτας την του Ἁγιου Πνευματος 1.68 καταπλουτησειαν μεθεξιν, και της
ανωθεν φωταγωγιας απο- δειχθειεν μετεσχηκοτες. πιστωσεται δε προς τουτο ημας ο
μακαριος γραφων Παυλος περι των εξ αιματος Ἰσραηλ· "Αχρι γαρ της σημερον
ημερας το αυτο καλυμμα επι τηι "αναγνωσει της παλαιας διαθηκης μενει, μη
ανακαλυπτο- "μενον, οτι εν Χριστωι καταργειται· αλλ' εως σημερον, "ηνικα αν
αναγινωσκηται Μωυσης, καλυμμα επι την καρ- "διαν αυτων κειται. ηνικα δ' αν
επιστρεψηι προς Κυριον, "περιαιρειται το καλυμμα. ο δε Κυριος το πνευμα εστιν· "ου
δε το πνευμα Κυριου, ελευθερια." προτερον τοινυν εις την καρδιαν αυτης λαλησειν
επαγγελλεται, τους θειους αυτοις εγχαραττοντος νομους και παιδαγωγιαν την
ανωθεν του Ἁγιου Πνευματος· ειθ' ουτως συνησειν και τα εν τηι κοιλαδι της
Ἐμεκαχωρ τυπικως τε και ιστορικως πεπραγμενα, και ουκ ανικανως εχοντα προς το
διανοιξαι την συνεσιν αυτης, και της αρχαιας πωρωσεως απαλλαξαι λοιπον.
"Πωρωσις γαρ "απο μερους γεγονε τωι Ἰσραηλ," καθα και ο σοφος γραφει Παυλος.
9Και ταπεινωθησεται εκει κατα τας ημερας της νηπιοτητος αυτης και κατα τας
ημερας αναβασεως αυτης εκ γης Αιγυπτου.9 Ὅταν αυτης εις νουν και καρδιαν
λαλησω, φησι, και δωσω την κοιλαδα Ἀχωρ διανοιξαι συνεσιν αυτης, εκει, τουτεστι
το τηνικαδε, ταπεινωθησεται, και ουκ επι τι των ανιαν ειωθοτων καθιεμενη τε και
υφιζανουσα, τροπον δε μαλλον αφεισα λοιπον τον απειθη και δυσαγωγον, και τοις
της υπεροψιας εγκλημασιν ενεχομενον· αλαζων γαρ ο απει- θης, και οιονει πως
αναντης και εξηνιος, και παρ' ουδεν ηγεισθαι μεμελετηκως την εις γε το χρηναι
πληρουν τον νομον αιδω· 1.69 ταπεινος δε λιαν, και οιονειπως ευπροσιτος ο προς
ευπειθειαν ευκολος, και Θεωι λιαν ηγαπημενος. και γουν εφη που δι' ενος των
αγιων προφητων "Και επι τινα επιβλεψω αλλ' η επι "τον ταπεινον και ησυχιον και
τρεμοντα μου τους λογους;" οταν ουν λαλησω, φησιν, επι την καρδιαν αυτης, τοτε
δη τοτε και αυτη ταπεινωθησεται, καθα και εν αρχαις, οτε καλουντος Μωυσεως,
και της Αιγυπτιων απαιρειν προστε- ταχοτος του φιλοικτιρμονος Θεου,
προθυμοτατα μεν τουτο δραν εσπουδαζον, και της των πλεονεκτουντων απετρεχον
γης· οριζοντος δε τους νομους εν Χωρηβ, συναγηγερμενοι μετα Μωυσεως επι το
ορος το Σινα, κατεπηγγελλοντο λεγοντες "Παντα οσα ειπεν ημιν Κυριος ο Θεος,
ποιησομεν "και ακουσομεθα." ουκουν εσται ταπεινη και ευηνιος, καθα και εν
αρχαις, οτε την δια νομου προς θεογνωσιαν λαβουσα γεννησιν, ασμενως εδεχετο το
τωι Θεωι δοκουν. νηπιοτητος τοινυν ημερας, την δια νομου φησιν αναγεννησιν εις
θεο- γνωσιαν· τοιγαρτοι και εφασκεν "Υιος πρωτοτοκος μου "̓Ισραηλ." 9Και εσται
εν τηι ημεραι εκεινηι λεγει Κυριος, καλεσει με Ὁ ανηρ μου, και ου καλεσει με ουκετι
Βααλειμ. και εξαρω τα ονοματα των Βααλειμ εκ του στοματος αυτης, και ου μη
μνησθωσιν ουκ ετι τα ονοματα αυτων.9 Ἡμεραν μεν ουν εν τουτοις τον της του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

Σωτηρος ημων επιδημιας ονομαζει καιρον. κεκλησεται γαρ ημερα κυριως τε και
αληθως της του Μονογενους ενανθρωπησεως ο καιρος, καθ' ον η εν κοσμωι λελυται
μεν αχλυς, ηφανισται δε και το σκοτος· λαμπραι δε ωσπερ ανισχουσιν αυγαι κατα
νουν τοις 1.70 πεπιστευκοσι, και ο της δικαιοσυνης επελαμψεν ηλιος, της αληθους
θεογνωσιας το φως ενιεις τοις ανευρυνειν ειδοσι της διανοιας τον οφθαλμον. κατ'
εκεινο δη ουν του καιρου, φησι, κεκλημενη προς επιγνωσιν του κατα αληθειαν
οντος Θεου, καταληξει μεν της αρχαιας εκεινης και στυγητης ελαφριας·
ευπαραφορος δε ουκετι προς αποστασιαν εσται. ποθεν; βε- βηκοτα δε μαλλον ορθως
τε και υγιως, και ακραδαντον εις ευσεβειαν εξει τον νουν, ως μηδε οσον ειπειν εις
λογου χρησιν ελθειν τα των ειδωλων ονοματα. καλεσει γαρ με φησιν Ὁ ανηρ μου,
και ου καλεσει με ουκετι Βααλειμ, του- τεστιν, αποπεπαυσεται του ειναι μαχλας, και
παραιτησεται μεν το πορνευειν ετι, ποιησεται δε περι πολλου το ειναι γνησια, και
ομολογησει την οικειοτητα, δηλον δε οτι την πνευματικην. επικαλεσεται δε
ουδαμως τα Βααλειμ, θεους ειναι νομιζουσα τα εκ λιθων πεποιημενα, και ταις τινων
ευτεχνιαις πεπλαστουργημενα προς ειδος το ανθρωπινον. Ουκουν εμε μεν φησι
καλεσει Ὁ ανηρ μου. σωφρων γαρ οια τις και επιεικεστατη γυνη ποιησεται προς με
την αποστροφην, αγαπησει δε λοιπον των αλλων ουδενα, επικαλεσεται δε ουκετι
τα Βααλειμ. και καθ' ετερον δε τροπον, ειπερ τωι δοκει, το ειρημενον εκδεξεται.
Βααλειμ μεν γαρ ομολογουμενως σημαινεται τα ειδωλα. εν εθει δε ην ταις Ἑβραιων
γυναιξι τους ιδιους ανδρας τοις των ψευδωνυμων θεων ονομασιν αποκαλειν, και
τιμης ην ουτος αυτοις εξαισιος τροπος. αρξασθαι δε φασι του τοιουδε πραγματος,
Νινον τον Βαβυλωνιον, ος τον ιδιον πατερα μετωνομασε Βηλον, εκ του παρ' αυτοις
ειδωλου, φημι δη του Βηλ. οτι τοινυν αποπεπαυσεται και της ουτως αισχρας
συνηθειας, καταμεμηνυκεν ειπων Καλεσει με Ὁ ανηρ 1.71 μου, και ου καλεσει με
ουκετι Βααλειμ. ει γαρ ελοιτο, φησιν, ανδρα τυχον ονομαζειν εμε, προσερει δη
παντως Ὁ ανηρ μου, και ουκετι τοις των ειδωλων ονομασι τιμωσα καλεσει. ταυτηι
τοι φησιν οτι και εξαρω τα ονοματα των Βααλειμ εκ στοματος αυτης, και ου μη
μνησθωσιν ουκετι τα ονοματα αυτων. 9Και διαθησομαι αυτοις εν τηι ημεραι εκεινηι
διαθηκην μετα των θηριων του αγρου και μετα των πετεινων του ουρανου και
μετα των ερπετων της γης και τοξον και ρομφαιαν και πολεμον συντριψω απο
της γης.9 Ἐν τοις ηδη προανεγνωσμενοις εφασκεν, οτι "Και αφανιω "αμπελον
αυτης και τας συκας αυτης, οσα ειπε Μισθωματα "μου ταυτα εστιν α εδωκαν μοι οι
ερασται μου·" προσετιθει δε τουτοις οτι "Καταφαγεται αυτα τα θηρια του αγρου και
τα "πετεινα του ουρανου και τα ερπετα της γης." διερμηνευοντες δε το ρητον, θηρια
και πετεινα και ερπετα παραδηλουσθαι πλαγιως ελεγομεν τους εχθρους, οι την των
Ἰουδαιων κατεληιζοντο χωραν, Περσαι και Μηδοι και Βαβυλωνιοι, και ο παμμιγης
δε των αλλων πολεμιων οχλος, οι θηρων αγριων ολιγα διενεγκειν νοοιντ' αν
εικοτως, δια τοι το μιαι- φονον του τροπου, και μεντοι πτηνα δια την οξυτητα του
δρομου· ερπετα δε, οτι δεινοι και παμμοχθηροι και δριμεις εις πονηριαν. ουτοι του
Ἰσραηλ εν ταις της Σαμαρειας πολεσιν αποκεκλεισμενου κατεδηδοκασι παντα τα εν
τοις αγροις, ουδεν των εκτοπων εωντες ανεπιτηδευτον. αλλ' οταν, φησιν, εξελω τα
ονοματα των ειδωλων αυτων απο της γης, τοτε και διαθηκην ειρηνης διαθησομαι
αυτοις προς απαν ωμον και βαρβαρον γενος. αργησει γαρ ηδη τα παρ'
1.72
εχθρων, και πολεμου και δειματων μενουσιν απειρατοι. Συντριψω γαρ τοξον και
ρομφαιαν, ο δη και εις περας ιστο- ρικως ενηνεγμενον ευρησομεν. επειδη γαρ την
κατα παντων αρχην οι περιφανεστατοι των Ῥωμαιων ελαχον στρατηγοι,
πεποιηνται δε υπο χειρα την υπ' ουρανον, Θεου την δοξαν αυτοις οικονομικως
προσνεμοντος, Περσαι μεν μονης της ιδιας πεφροντικασιν αρχης, κατεληξαν δε και
των αλλων βαρβαρων αι κατα χωρων τε και πολεων επιδρομαι. και διαμεμνηται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

σαφως του τοιουδε πραγματος ο μακαριος Ἡσαιας λεγων "Και συγκοψουσι τας
μαχαιρας αυτων "εις αροτρα και τας ζιβυνας αυτων εις δρεπανα, και ου μη "αρηι
εθνος επ' εθνος μαχαιραν, και ου μη μαθωσιν ετι "πολεμειν." ως γαρ ηδη γεγονοτες
υφ' ενα ζυγον, ετρα- ποντο μαλλον εις επωφελη φιλεργιαν και τηι γεωργιαι χρησιμα
τα του πολεμου σκευη μετεπλαττον. εσται τοινυν ειρηνη, φησι, και οι παλαι δεινοι
πεπαυσονται φοβοι, Θεου
κατευναζοντος, και τοις εξ ειρηνης αγαθοις
κατευφραινοντος τους αγαπωντας αυτον. Προσθειναι δε οιμαι κακεινο δεησει.
παλαι μεν γαρ οτε διετελουμεν εν πλανηι, και οργης εχρηματιζομεν τεκνα, καθαπερ τινες θηρες πονηροι και τα των ορνεων σαρκοφαγειν ειωθοτα και μην και οι
παγχαλεποι δρακοντες απωλλυον ημας αι πονηραι και αντικειμεναι δυναμεις.
επειδη δε εν Χριστωι τον φυσει Θεον εγνωκαμεν, και απενιψαμεθα δια πιστεως και
της αρχαιας απατης τα εγκληματα, τοτε και σεσωσμεθα, και ειληφαμεν εξουσιαν
"πατειν επανω οφεων "και σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου," τοτε
και επεβημεν επι ασπιδα και βασιλισκον, πεπατηκαμεν δε λεοντα τε και δρακοντα
Χριστου προασπιζοντος, και ανικητωι 1.73 δυναμει τους ιδιους περιτειχιζοντος, και
ειρηνην ημιν την ιδιαν ιεντος εις νουν. "Ειρηνην γαρ φησι την εμην διδωμι υμιν·
ειρηνην την εμην αφιημι υμιν." γραφει δε και ο Παυ- λος "Και η ειρηνη του Χριστου
η υπερεχουσα παντα νουν "φρουρησει τας καρδιας υμων και τα νοηματα υμων."
9Και κατοικιω σε επ' ελπιδι και μνηστευσομαι σε εμαυτωι εις τον αιωνα.9 Ουχι
μονον, φησιν, απαλλαξω των του πολεμιου δει- ματων, προσθησω δε τουτωι και το
εν καλωι γενεσθαι λοιπον της επ' αγαθοις ελπιδος, ως ασφαλη και ερηρεισμενην και
ακλονητον εχειν την ευθυμιαν. εμαυτωι γαρ σε μνηστευ- σομαι, και τουτο εις τον
αιωνα. και τι δη τουτο εστιν; οιονει γαρ πως εμνηστευετο τον αρχαιον Ἰσραηλ, ητοι
την των Ἰουδαιων Συναγωγην, και προς οικειοτητα κεκληκε την δια νομου φημι,
διακονουντος Μωυσεως και μεσολαβουντων αγγελων. αλλ' ην της μνηστειας ο
τροπος ου διηνεκης, ουτε μην εις τον αιωνα, πολλου γε και δει· ου γαρ εμελλον οι
τυποι κρατησειν δια παντος, και τα "μεχρι καιρου "διορθωσεως επικειμενα·" κατα
δε γε τον της διορθωσεως καιρον, τουτεστι, τον της του Σωτηρος ημων επιδημιας,
ετερος της μνηστειας αναπεφανται τροπος, διηνεκης και ασαλευτος, και πολυ του
πρωτου λαμπροτερος, και της σκιας εν αμεινοσιν. ο μεν γαρ των ολων Θεος εδνον
ωσπερ τι τηι νυμφηι της σαρκικης δουλειας την αποθεσιν εχαριζετο, και δια σκιας
και τυπων εκαλει προς αποκαθαρσιν την πνευματικην. πλην εμετρει καιρον τηι
μνηστειαι· ου γαρ αμεμπτος η πρωτη, κατα την του Παυλου φωνην, ουτε μην
αγηρως ην και αφανισμου μακραν. ταυτηιτοι και της δευ- τερας εζητειτο τοπος,
τουτεστι, της νεας, της δια Χριστου
1.74 φημι δωρεας τε και χαριτος, ου
προσκαιρον ημιν, ουδε σαρκικην εισκομιζουσης ελευθεριαν. καταγραφει γαρ εν
τεκνοις Θεου, και "τον αῤραβωνα του Πνευματος" επιδαψι- λευεται, και διηνεκεις
οριζει νομους. και γουν προς αυτον ο θειος εφη που ∆αυειδ "Ἡ δικαιοσυνη σου
δικαιοσυνη εις τον "αιωνα, και ο λογος σου αληθεια·" αναφανδον οιμαι που δηλων,
οτι ουτε εις τον αιωνα μενει τα εν νομωι, μεταστη- σομενης της σκιας εις αληθειαν,
ουτε μην της αληθειας το καλλος εν τοις νομικοις γραμμασι καταθρησαι τις αν· ην
γαρ, ως εφην, σκια και τυπος ο νομος. μνηστευεται τοινυν αυτην, τον εν αρχαις τε
και πρωτον αθετησας γαμον. ου γαρ ικανος ο νομος συναψαι Θεωι τελειως τε και
καθαρως· προσιμεν δε αυτωι δι' Υιου, και των δι' αυτου θεσπισματων, τουτεστι των
ευαγγελικων, α και πνευματικην εχει την ενωσιν ητοι συναφειαν· ενουμεθα γαρ τωι
Θεωι εν Πνευματι, και της θειας αυτου φυσεως πλουτουμεν την μεθεξιν. εικος δε τι
και ετερον ημιν υποφαινειν αστειως το μνηστευσομαι σε εμαυτωι· συνησεις γαρ ωδε
παλιν. η γαρ το εμαυτωι φησιν, αντι του δι' εμαυτου, ου, καθα και παλαι, μεσολαβουντων αγγελων, ουτε μην διακονου τινος εις τουτο παρειλημμενου, κατα τον του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

Μωυσεως τροπον. "Ου γαρ "πρεσβυς, ουκ αγγελος, κατα το γεγραμμενον, αλλ'
αυτος ο "Κυριος," ο εκ Θεου Πατρος Λογος ανθρωπος γεγονως καθ' ημας, εαυτωι
παρεστησε την εκκλησιαν, και "τους δυο "λαους εκτισεν εις ενα καινον ανθρωπον,
ποιων ειρηνην, και "αποκαταλλασων τους αμφοτερους εν ενι πνευματι προς "τον
πατερα," κατα την του μακαριου Παυλου φωνην. Ἢ και καθ' ετερον, ει βουλει,
τροπον εκδεξηι το ειρημενον. εμνηστευετο γαρ, ως εφην, εν Αιγυπτωι ποτε την των
1.75 Ἰουδαιων Συναγωγην· αλλ' οιονειπως ετερωι μαλλον, ουχ εαυτωι, φημι δη τωι
θεσπεσιωι Μωυσει, προς ον εφη που "Βαδιζε καταβηθι το ταχος εντευθεν· ηνομησε
Μωυσει
γαρ ο λαος "σου, ους εξηγαγες εκ γης Αιγυπτου." ακουεις οπως
προσνενεμηκε την μεμνηστευμενην, ητοι τον λαον, ουπω της οικειοτητος αξιων της
προς εαυτον· ου γαρ ικανος, ως εφην, ο νομος ητοι Μωυσης, συναψαι καθαρως τε
και ολοτροπως Θεωι· τετηρητο γαρ ως κατορθωματων αριστον και θεοπρεπες
αληθως τωι μεσιτηι Θεου και ανθρωπων, του- τεστι Χριστωι, δι' ου και εν ωι προς Θεον
ενουμεθα. και γαρ εστιν "αυτος η ειρηνη ημων," κατα τας γραφας, ο την μεταξυ
κειμενην εξελων αμαρτιαν, και καθαρους ημας και εκνενιμμενους και ηγιασμενους
τωι πνευματι συναψας εαυτωι, και δι' εαυτου τωι Θεωι και Πατρι. 9Και μνηστευσομαι
εν ελεει και εν οικτιρμοις και
σε εμαυτωι εν δικαιοσυνηι και εν κριματι και
μνηστευσομαι σε εμαυτωι εν πιστει, και επιγνωσηι τον Κυριον.9 Ἐξηγειται σαφως
τις αν γενοιτο της συναφειας ο τροπος, και δια ποιων αν ιοι πραγματων της
οικονομιας το μυστηριον. εν δικαιοσυνηι γαρ εσται φησι και εν κριματι και μεντοι
και εν ελεει και εν οικτιρμοις. τις ουν αρα εστιν η δικαιο- συνη, τι δε το κριμα, και
μην και το ελεος, ειπειν, ως εοικεν, αναγκαιον. ουκουν πεπλεονεκτημεθα μεν οι
ταλανες, διαρ- παζοντος ημας ως θηρος αγριου του σατανα, και αποφεροντος μεν
εις πλανησιν, ενιεντος δε κατα το αυτωι δοκουν τοις της αμαρτιας βοθροις, ουδεν
εαυτοις επαμυνειν ισχυοντας. παγ- χαλεπος γαρ και βιαιοτατος αληθως και
ανθρωποκτονος ο θηρ. επειδη δε εις τουτο ταλαιπωριας κατεκομισθη τα
1.76
ανθρωπινα, συχνας εποιουντο τας λιτας προς τον επαμυνειν δυναμενον οι μακαριοι
προφηται, και το κοινον της ανθρω- ποτητος μονονουχι προσωπειον εαυτοις
περιπλαττοντες, συλληπτορα και επαρωγον εξ ουρανων αφικεσθαι παρε- καλουν
τον Υιον. εφη γουν ο θεσπεσιος ∆αυειδ, "Ἀναστα "ο Θεος, κρινον την γην·" και
παλιν "Ὁ Θεος, εν τωι "ονοματι σου σωσον με, και εν τηι δυναμει σου κρινεις "με."
εκρινε τοινυν εν δικαιοσυνηι ο Θεος, και σεσωκε μεν τους ηδικημενους, τον δε
μιαιφονον και αλιτηριον απεσοβησε σαταναν, και της καθ' ημων απεωσατο
πλεονεξιας, και την αλαζονα και ουκ ευαντητον των δαιμονιων καθειλεν αρχην.
και τουτο ημιν το μυστηριον αυτος δι' εαυτου διεσαφει λεγων, οτε τον υπερ της
απαντων ζωης εμελλεν ανατληναι σταυρον "Νυν κρισις εστι του κοσμου τουτου,
νυν ο αρχων "του κοσμου τουτου εκβληθησεται εξω. καγω εαν υψωθω εκ "της γης,
παντας ελκυσω προς εμαυτον." και ου δηπου φαμεν, οτι κρισιν εφη του κοσμου
τουτου γενησεσθαι παρ' αυτου κατα τον της επιδημιας καιρον. ως γαρ αυτος εφη
παλιν, "Ουκ απεστειλεν ο Θεος τον Υιον εις τον κοσμον, ινα κρινηι "τον κοσμον,
αλλ' ινα σωθηι ο κοσμος δι' αυτου." κρισιν δε ειναι φησι την ορθην και αμωμητον
οιονει διαδικασιαν. δε- δικακε γαρ, ως εφην, ορθως και θεοπρεπως ημιν τε κακεινωι.
και σεσωκε μεν ημας, ελκυσας προς εαυτον· εκβεβληκε δε της καθ' ημων
τυραννιδος τον πλεονεκτουντα τε και διολ- λυντα ποικιλως. σεσωσμεθα δη ουν
ελεουντος τε ημας και κατοικτειροντος Θεου. δεδικαιωμεθα γαρ, "Ουκ εξ εργων
"δικαιοσυνης α εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα το πολυ αυτου "ελεος," καθα
γεγραπται· κεκλημεθα τε προς οικειοτητα την πνευματικην δια πιστεως· κεκλημενοι
τε ουτω, τον φυσει
1.77 Θεον εγνωκαμεν. ταυτηιτοι, φησι, και μνηστευσομαι σε
εμαυτωι εν πιστει, και επιγνωσηι τον Κυριον. ουκουν προεισβεβηκεν η πιστις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

πεπλουτηκαμεν δε ουτως και το ειδεναι Χριστον. και τουτο, οιμαι, εστι το προς
τινας ειρημενον "εαν γαρ μη πιστευσητε, ουδ' ου μη συνητε." οτι δε το συνιεναι
λαμπρως το Χριστου μυστηριον της εις αιωνα ζωης περιποιειται την μεθεξιν τοις
ελειν αξιοις, πληροφορησει λεγων αυτος ο Υιος προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα
και Θεον "Αυτη δε εστιν "η αιωνιος ζωη, ινα γινωσκωσι σε τον μονον αληθινον
Θεον, "και ον απεστειλας Ἰησουν Χριστον." 9Και εσται εν εκεινηι τηι ημεραι, λεγει
Κυριος, επακουσομαι τωι
ουρανωι, και ο ουρανος επακουσεται τηι γηι, και η γη
επακου- σεται τον σιτον και τον οινον και το ελαιον, και αυτα επακου- σεται τωι
Ἰεσραελ.9 Ἡμεραν δη παλιν εν τουτοις τον τηι κλησει πρεποντα κατονομαζει
καιρον· τουτο γαρ εθος τηι θεοπνευστωι γραφηι. οτι τοινυν εν μεθεξει και αφθονιαι
παντος αγαθου, και των ανωθεν και παρα Θεου χαρισματων και αυτος εσται κατα
καιρους ο Ἰσραηλ, τηι εις Χριστον πιστει λελαμπρυσμενος, αινιγματωδως υποφαινει.
υετων γαρ αφθονιαν εσεσθαι φησιν, αυτου κατανευοντος· τουτο γαρ οιμαι εστι το
επακουσομαι τωι ουρανωι· και μην και εν γηι κατω, τους οτι μαλιστα χρειωδεστατους
και αναγκαιους ημιν εκδοθησεσθαι καρπους. Θεου γαρ διχα και βουλης της ανωθεν,
ουτ' αν αυτος υοι ποτε τοις επι γης ο ουρανος, ουτ' αν η γη τον οικειον κατα
καιρους αναφυοι καρπον. και τουτο ειδως ο
1.78 προφητης Ἱερεμιας, ελιπαρει
λεγων "Μη εστιν εν ειδωλοις "των εθνων υετιζων; και ει ο ουρανος δωσει
πλησμονην "αυτου, ουχι συ ει ο Θεος; και υπομενουμεν σε, οτι συ "εποιησας ταυτα
παντα." κατανευοντος γαρ, ως εφην, του δημιουργου, και απλουντος την χειρα τοις
επι της γης, υετου μεν εσται δοτηρ ο ουρανος, καρπων δε των αναγκαιων μη- τηρ
ομου και τροφος η γη. Ἐπακουσομαι τοινυν φησι τωι ουρανωι, αντι του, κατανευσω
καθειναι τοις επι της γης υετους· ου δη γεγονοτος, επακουσεται και αυτη τον σιτον
και τον οινον και το ελαιον, τουτεστιν, αμφιλαφη τοις οικουσιν αυτην εκδωσει
καρπον, ουδενος εκλελοιποτος των οσα εστιν αναγκαια και ζωαρκη. Ἀλλα ταυτι
μεν ιστορικως· απο δε γε των σωματικων, ως εξ εικονος εναργεστατης αναφοιταν
αναγκαιον επι τα πνευματικα. εως μεν γαρ ην εξηνιος ετι και απειθης και θεομαχος
ο Ἰσραηλ, ο αμπελων Κυριου Σαβαωθ, "το "νεοφυτον το ηγαπημενον," ενετελλετο
ταις νεφελαις ο Θεος του μη βρεξαι εις αυτον υετον. νεφελας δε νοητεον τας αγιας
και λογικας δυναμεις, τας ανωθεν και εξ ουρανων, δι' ων αν γενοιτο προς ημας ο
της παρακλησεως λογος, δηλον δε οτι παρα Θεου. πνευματα γαρ εισι λειτουργικα,
κατα την του μακαριου Παυλου φωνην, ανω τε και κατω διαθεοντα, και
"αποστελλομενα προς διακονιαν, δια τους "μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν."
επειδη δε παρυχηκεν ο της δικης καιρος, σεσωσται δια πιστεως ο παλαι κυριοκτονος, παρεδεχθη λοιπον εν δικαιοσυνηι και εν κριματι και εν ελεωι και οικτιρμοις,
καθηκεν αυτωι τας ανωθεν ευλο- γιας ο παντα πασι πλουσιως διανεμων Θεος.
ενετειλατο 1.79 γαρ ταις νεφελαις καθειναι τον υετον, την εις νουν και καρ- διαν
παρακλησιν φημι. πλην οτι και αυτη των αγγελων η φυσις ουδεν μεν ιδιον εχει,
πλουτει δε παντα παρα Θεου, δεδιδαχεν ειπων επακουσομαι τωι ουρανωι, τουτεστι,
πληρη των παρ' εμου ποιησω τον ουρανον, ητοι τους οντας εν ουρανωι, λογικας
δηλονοτι και αγιας δυναμεις, ωστε δυνασθαι και αυτας παρακαλειν τους
ηλεημενους, και τοτε δη παντως επακουσεται η γη τον σιτον και τον οινον και το
ελαιον· αντι του, καρποφορησουσιν οι επι της γης ελπιδα την επι ζωηι και
ευφροσυνηι και ιλαροτητι. και ζωης μεν τυπος ο σιτος, οινος γεμην ευφροσυνης,
ιλαροτητος δε και ευεξιας το ελαιον· ενεστι γαρ δη τοις πεπιστευκοσιν ελπις αγαθη,
βεβαια τε και ερηρεισμενη. και αποφοιται μεν τις της φαυλοτητος, εφιεται δε
παντος αγαθου, και τοις του Σωτηρος ζυγοις υπο- φερει τον αυχενα, καληι και
αναμφιβολωι και αληθει δη παντως ελπιδι τρεφομενος της εις το μελλον ζωης, και
ινα τοις αλλοις αγιοις αναμιξ ευφραινηται, και ιλαρωτατην εχηι την καρδιαν. εφη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

γαρ που περι των αγιων ο προφητης Ἡσαιας, οτι "Και "ευφροσυνη αιωνιος υπερ
κεφαλης αυτων· επι γαρ κεφαλης "αυτων αινεσις και αγαλλιαμα, και ευφροσυνη
καταληψεται "αυτους, απεδρα οδυνη και λυπη και στεναγμος." ουκουν εν ελπιδι
ζωης τε και ιλαροτητος, και μεντοι και ευφροσυνης, ταις ανωθεν παρακλησεσιν,
ητοι τοις νοητοις υετοις υπακου- σεται παντως η γη, τουτεστιν, οι την γην οικουντες
ανθρωποι. οτι δε και εις δοξαν εσται Χριστου της των αγιων ζωης ο καρπος· "Εις
γαρ υπερ παντων απεθανεν, ινα οι ζωντες "μηκετι εαυτοις ζωσιν, αλλα τωι υπερ
αυτων αποθανοντι "και εγερθεντι·" διαμεμηνυκεν ειπων και αυτα επακουσεται τωι
Ἰεσραελ· αυτωι γαρ, ως εφην, καρποφορησομεν, αυτωι την ιδιαν εποφειλοντες ζωην.
ειρηται δε πλειστακις, οτι το
1.80 Ἰεσραελ ερμηνευεται σπορα Θεου, και τουτο
εστιν ο Υιος, ως εκ Θεου Πατρος κατα φυσιν και αποῤρητως γεγεννημενος, καν ει
λαλοιτο το πραγμα σωματικως. 9Και σπερω αυτην εμαυτωι επι της γης, και ελεησω
την ουκ ηλεημενην, και ερω τωι ου λαωι μου Λαος μου ει συ, και αυτος ερει Κυριος
ο Θεος μου ει συ.9 Το εμαυτωι δη παλιν συνησεις διχως. αποφανω γαρ φησιν οιονει
πως ευθαλη τε και εγκαρπον· δηλον δε οτι την των Ἰουδαιων Συναγωγην, ουκετι
τον αβουλητον εμοι διαπεραινουσαν νομον, ουτε μην προσερηρεισθαι τοις τυποις
απριξ ηἱρημενην· αλλα το οτι μαλιστα τωι Θεωι φιλον τε δοκουν, και ευ εχειν
υπειλημμενον, κατορθουν ελομενην. ουκουν εμαυτωι κατασπερω· τον γαρ εμον
εισδεξεται σπορον "ινα νοωμεν τα ευαγγελικα θεσπισματα, και ουκετι τον δια
Μωυσεως, καθα και εν αρχαις· εγεωργειτο γαρ παλαι τοις τυποις. ηγουν το εμαυτωι
και καθ' ετερον εκδεξηι τροπον. αυτουργος γαρ εσομαι, φησι, προς την επ' αυτηι
φροντιδα, και οιον τινα γην πιονα τε και ευηροτον, ου δι' ετερου τινος αλλ'
εμαυτου κατασπερω. λελαληκε γαρ ημιν ο Θεος και Πατηρ εν Υιωι· καιτοι τοις παλαι
λαλησας δια προφη- των αγιων "πολυμερως τε και πολυτροπως." ληιοις δε
παρεικαζει τοις εν αγρωι και αυτος ο Σωτηρ την αμετρητον των πεπιστευκοτων
πληθυν. και γουν εφη τοις αγιοις αποστολοις, "Ουχ υμεις λεγετε, οτι τετραμηνος
εστι, και "ο θερισμος ερχεται; ιδου λεγω υμιν Ἐπαρατε τους οφθαλ- "μους υμων και
θεασασθε τας χωρας, οτι λευκαι εισιν
1.81 "προς θερισμον ηδη· και ο θεριζων
μισθον λαμβανει, και "συναγει καρπον εις ζωην αιωνιον·" και αυ εν ετεροις· "ο
"μεν θερισμος πολυς, οι δε εργαται ολιγοι· δεηθητε ουν του "Κυριου του θερισμου,
ινα εκβαληι εργατας εις τον θερισμον "αυτου." ουκουν καθεντος ημιν τον νοητον
υετον του Σω- τηρος ημων Ἰησου Χριστου, γεγοναμεν "γη θελητη," κατα την του
προφητου φωνην. εσπειρε γαρ ημας εαυτωι, κε- χρηματικε τε "Θεου γεωργιον" ο
Ἰσραηλ. ελεησει γαρ την Ουκ ηλεημενην, και τον ποτε Ου λαον ονομασει λαον. και
αυτος δε της αρχαιας καταληγων πλανης, τον αληθη Θεον επιγνωσεται, και ερει
Θεος μου ει συ, καιτοι παλαι βοων εξ αμετρητου φρενοβλαβειας, "Ἡμεις οιδαμεν οτι
Μωυσει "λελαληκεν ο Θεος· τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν." ουκουν
αγνοησαντες τον Υιον, ουδε αυτον ᾔδεσαν τον Πατερα· και μαρτυρησει λεγων αυτος
ο Σωτηρ "Ει εμε ᾔδειτε, και "τον Πατερα μου αν ᾔδειτε." επειδη δε κεκληνται προς
επιγνωσιν, και ωμολογηκασι τον Υιον, τεθεανται λοιπον δι' αυτου τε και εν αυτωι
τον Πατερα. αληθες γαρ, οτι καθα φησιν ο σοφος Ἰωαννης "Ὁ αρνουμενος τον Υιον,
ουδε τον "Πατερα εχει· ο δε ομολογων τον Υιον, ομολογει και τον "Πατερα." 9Και
ειπε Κυριος προς με Ἔτι πορευθητι και αγαπησον γυναικα αγαπωσαν πονηρα και
μοιχαλιδα, καθως αγαπαι ο Θεος τους υιους Ἰσραηλ, και αυτοι αποβλεπουσιν επι
θεους αλλοτριους και φιλουσι πεμματα μετα σταφιδων.9 καιον. δειν γαρ οιμαι τα
τοιαδε πολυπραγμονειν και
1.82 καταθρησαι λεπτομερως. μετα γαρ τοι την
πρωτην, την μαχλαδα και σεσοβημενην, ετερον τωι προφητηι γυναιον εισ- κρινεται,
τοις της μοιχειας εγκλημασιν ενεχομενον. και τις ο λογος; η μεν γαρ των Ἰουδαιων
πληθυς, η προ της του Σωτηρος ημων επιδημιας, ατε δη και αφυλακτοτερον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

μαλα ετοιμως ιουσα προς πλανησιν, και δαμαλεσι μεν λατρευουσα ταις χρυσαις,
προσκυνουσα δε και θυουσα τωι Βααλ, ητοι τωι Βεελφεγωρ, πορνηι παρεικαζοιτο, και
λιαν εικοτως, οιονειπως εκκειμενη παντι πονηρωι και ακαθαρτωι πνευματι, τας
ιδιας ηδονας αποπληρουν εθελοντι· προσεδε- χοντο γαρ και των περιοικων και
ομοχωρων εθνων τα σεβασματα, κατα το εκαστωι δοκουν, ανοσιως και αβασανιστως. αλλ' εκεινη μεν ως ετοιμως ιουσα προς αποστασιν εκολαζετο δικαιως,
πεμπομενη προς αιχμαλω- σιαν και υπο ποδας πιπτουσα των εχθρων· καθιστη γε
μην εναργες τωι προφητηι Θεος, οτι κατα τον καιρον της του Ἰεσραελ ημερας, της ως
αληθως μεγαλης, αναβησονται εκ της γης, τουτεστι, της των αλλοφυλων
αποδραμουνται
χωρας. τουτο δε ην αινιγματωδως υποφηναι παλιν, οτι
πεπαυσονται του ειναι ξενοι και επηλυτοι, μαλλον δε δορι- ληπτοι, και την
αλλοτριαν οικουντες ουκ ελευθερως. εκη- ρυσσε γαρ ο Σωτηρ "αιχμαλωτοις αφεσιν
και τυφλοις
"αναβλεψιν," κατα την του προφητου φωνην. οτι δε και
εισδεχθησονται δια πιστεως εν ελεει και οικτιρμοις, κεκλη- σονται τε λαος Θεου, και
μην και ηλεημενοι, διαμεμηνυκεν εναργως. μετα γαρ τοι την του Σωτηρος
επιδημιαν, και το επι τωι σταυρωι παθος, και την εκ νεκρων αναβιωσιν, σεσωσται
μεν το καταλειμμα· πεπιστευκασι γαρ ουκ ευαριθμητοι των
1.83 εξ Ἰσραηλ·
απομεμενηκε δε παλιν η απειθουσα πληθυς, ην μοιχαλιδι παρεικαστεον, δια τοι το
μη ελεσθαι τον εξ ουρανου νυμφιον, και αθετησαι μεν τον εν πιστει μνωμενον,
μοιχοις δε ωσπερ τισιν ανειναι τον νουν, τοις γραμματευσι και Φαρισαιοις.
"Ἐδιδασκον γαρ διδασκαλιας, ενταλματα αν-"θρωπων." ωσπερ ουν τηι πορνηι συνην
ο προφητης, εις τυπον Θεου της του Ἰσραηλ ανεχομενου πορνειας, και κολαζοντος
μεν συμμετρως εις επιστροφην, ανακομιζοντος δε προς επιγνωσιν· τον αυτον οιμαι
τροπον και δια των προκειμενων μορφουται παλιν ημιν αστειως το μυστηριον. εις
τυπον γαρ ο προφητης Θεου παραδεχεται μεν την μοι- χαλιδα και αγαπωσαν τα
πονηρα· περιθαλπει δε ωσπερ, ταις επαγγελιαις και αγαθαις ελπισι καταπιαινων ευ
μαλα, πιπτειν ουκ εαι προς απογνωσιν. οτι γαρ εν τουτοις ολον εστι το μυστηριον,
παρεδειξεν ειπων τωι προφητηι Θεος ουτως· αγαπησον την μοιχαλιδα και αγαπωσαν
τα πονηρα, καθως αγαπαι ο Θεος τους υιους Ἰσραηλ· και αυτοι απο- βλεπουσι προς
θεους αλλοτριους, και φιλουσι πεμματα μετα σταφιδων. καιτοι γαρ φησι και
απειθειν ελομενους, και τοις ψευδωνυμοις θεοις απονεμοντας την αγαπησιν, και
αυτοις τα θυμηρη πληρουν εθελοντας, εξ εμφυτου χρηστο- τητος αγαπαι ο Θεος, "Ὃς
παντας ανθρωπους θελει "σωθηναι και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν." διδωσι δε
πως ημιν ο του Θεου Λογος εννοειν, οτι και κατα τον της επιδημιας καιρον ησαν
που ταχα παρα τοις Ἰουδαιοις επαμφοτεριζοντες ετι πολλοι, και ουτε τοις δια
Μωυσεως ενταλμασι προσκειμενοι καθαρως, ουτε μην εισαπαν απηλ- λαγμενοι των
της πλανησεως ρυπων, αποβλεποντες δε μαλλον και εις θεους αλλοτριους, οις και
πεμματα προσηγον μετα σταφιδων, ποπανα που ταχα, και μελιττουτας. προσε- 1.84
κομιζον γαρ εις θυσιαν τοις δαιμοσι τα τοιαδε πεμματα, και μαρτυς η πειρα. 9Και
εμισθωσαμην εμαυτωι πεντεκαιδεκα αργυριου και γομορ κριθων και νεβελ οινου,
και ειπα προς αυτην Ἡμερας πολλας καθησηι επ' εμοι, και ου μη πορνευσηις ουδ' ου
μη γενηι ανδρι ετερωι, και εγω επι σοι.9 Καταμισθουται μεν ουν το γυναιον ο
προφητης, καθιζει δε οικοι, και της εν εθει φαυλοτητος αποσχεσθαι κελευει, και
των της μοιχειας καταληξαι μολυσμων· επαγγελλεται γε μην σωφρονειν ελομενηι
και εις αυτον μονον ηἱρημενηι οραν, επ' αυτηι και αυτος εσεσθαι, τουτεστιν,
οικειωσασθαι γαμικως, και εν εσεσθαι προς αυτην, "Ἔσονται γαρ φησιν "οι δυο εις
σαρκα μιαν." και τι το αινιγμα; την των Ἰουδαιων πληθυν, την απειθη και
κυριοκτονον, την μοιχαλιδα και βεβηλον μετα το αναφοιτησαι Χριστον εις τους
ουρανους καθιζει Θεος, ανανδρον μεν· πλην ει μη πορνευσειεν ετι, τουτεστιν, ει μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

βαδιζοι παλιν προς το δειν ελεσθαι τιμαν θεους αλλοτριους, εαυτωι συναψειν κατα
καιρους επαγγελ- λεται, της των εθνων δηλονοτι πληθυος προεισκεκριμενης.
τεθειντο γαρ εις νωτον οι εξ Ἰσραηλ, τουτεστι, παρακολου- θημα και οπισω και εν
τοις εσχατοις. επιτηρει δε, οπως συνοδος μεν γαμικη τωι προφητηι προς την
μοιχαλιδα και πονηραν ου γεγονεν ολως, υποσχεσις δε του πραγματος μετα πολλας
ημερας, ει μη ανδρι γενοιτο παλιν ετερωι, τουτεστιν, ει αποσχοιτο των της νοητης
πορνειας εγκληματων και μολυσμων. εισδεξεται γαρ, ως εφην, κατα καιρους την
μοιχαλιδα πληθυν ο εξ ουρανου νυμφιος ου λατρευσασαν 1.85 ειδωλοις. μετα γαρ
τοι τον του Σωτηρος σταυρον, μονοις εστι τοις δια Μωυσεως προσκειμενος νομοις ο
Ἰσραηλ σαθρως μεντοι λιαν και κατημελημενως, πλην ουκ απονενευκεν εις το
ελεσθαι τιμαν τας των δαιμονιων ψευδολατρειας. αλλα τις ο τροπος της ζωης τηι
μεμοιχευμενηι και περιμενουσηι κατα καιρους του προφητου την κοινωνιαν; η ποια
γεγονεν αυτηι τα μισθωματα; πεντεκαιδεκα φησιν αργυριου και γομορ κριθων και
νεβελ οινου. διατετελεκε γαρ ο Ἰσραηλ τον μεταξυ της εσχατης αυτου κλησεως
χρονον, αδοκιμωι τρεφο- μενος λογωι, και διδασκαλιαις προσεχων ταις μυθικαις και
γραοπρεπεσιν αληθως ταις των ιδιων καθηγητων· γεγονε δε αυτωι κτηνοπρεπης ο
βιος, και ο νους εν μεθηι και σκοτωι. τυπος δ' αν ειη και μαλα σαφης, λογου μεν
διδασκαλικου το αργυριον, κατα γε το δια της Ἡσαιου φωνης προς αυτους
ειρημενον, "Το αργυριον υμων αδοκιμον," και κατα την του Σωτηρος φωνην τωι
πονηρωι και οκνηρωι δουλωι δικαιως επιτιμωντος και λεγοντος "Ἔδει σε βαλειν το
αργυριον "μου τοις τραπεζιταις." ουκουν το αργυριον εις τον των διδασκοντων
εκδεξηι λογον. Ει δε δη τις ελοιτο και εις αυτον τον δια Μωυσεως ανοισειν νομον,
πεντεκαιδεκα ειναι φησει, η οτι τελειος τε ομου και ατελης ο νομος· και τελειος μεν,
ει νοοιτο πνευματικως· λαλει γαρ ημιν του Χριστου μυστηριον· ατελης δε αυ, ει
μεχρις ιοι του γραμματος των παιδαγωγουμενων ο νους. οιονει γαρ πως εν ημισει
γνωσεως της ιστοριας το παχος. συμβολον δε τελειοτητος ο δεκα εστιν αριθμος,
παντελειος ων, κατα γε το "Εσο επανω δεκα πολεων," και το "Ὧ μεν εδωκε δεκα τα"λαντα·" του δε μη ουτως εχοντος, νοοιτ' αν ο πεντε· και γαρ, ως εφην, εν ημισει
1.86 ειρημενοις προσβαλεις. ο δεκα και
των δεκα. η και καθ' ετερον τροπον τοις
πεντε αριθμος περιεκτικος εστι των επτα, και μεντοι και των οκτω. σημαινεται δε
πως αει παρα γε τηι θεοπνευστωι γραφηι, δια μεν του επτα συμπας ο του νομου
καιρος μεχρι των αγιων προφητων, δια τον εν εβδομηι σαββατισμον, δια δε του
οκτω παλιν ο της νεας διαθηκης, καθ' ην η αναστασις του Σωτηρος ημων Ἰησου
Χριστου, γενομενη κατα την ογδοην. και τουτο οιμαι δηλουν το αινιγματωδως
ειρημενον, "∆ος μεριδα τοις επτα, και γε "τοις οκτω," τουτεστι τοπον εχετωσαν
παρα σοι, νομος τε και οι μετ' αυτον προφηται, τον εν εβδομηι τιμωντες σαββατισμον· εχετωσαν δε και οι οκτω, τουτεστιν οι μετα την αναστασιμον του
Σωτηρος ημεραν Ἀποστολοι τε και Ευαγ- γελισται. συμβαινει δε τουτωι και το δια
φωνης προφητου πλαγιως υποδηλουμενον, "Και εγερθησονται επ' αυτον επτα
"ποιμενες, και οκτω δηγματα ανθρωπων." επιλαμψαντος γαρ ημιν του Σωτηρος
ημων Χριστου, κατεξανεστησαν τροπον τινα του παραλυσαντος ημας σατανα
νομικα τε και προφητικα κηρυγματα, η αποστολικη τε παιδευσις. δια γαρ τοι
τουτων κατεδηχθη τροπον τινα και σεσυληται. και κατα την του Σωτηρος φωνην
διηρπασθη τα σκευη αυτου της υπ' αυτωι δουλειας εκπεφοιτηκοτων των
πεπλανημενων ποτε, και τον φυσει και αληθως Θεον και των ολων δεσποτην
επεγνωκοτων. ουκουν επανεστησαν μεν αυτωι "ποιμενες "επτα και οκτω δηγματα
ανθρωπων," τουτεστιν, οι προ της επιδημιας, και οι μετα την ογδοην, δια νομικων
τε και νεων γραμματων καλουντες εις σωτηριαν τους πεπλανημενους. ∆ιατετελεκε
τοινυν ο Ἰσραηλ, ως εφην, ταις αδοκιμοις των ιδιων διδασκαλων φωναις, ητοι ψιλωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

τωι νομικωι τρεφομενος γραμματι, καιτοι περιεχοντι και τα της ογδοης, τουτεστι, τα
1.87 Χριστου μυστηρια. οτι δε και κτηνοπρεπης ο βιος αυτωι, και προς μονα τα
σαρκικα διανενευκεν, υποφηνειεν αν ευ μαλα, το κριθην δεδοσθαι τηι μοιχαλιδι
προς τροφην. κτηνο- πρεπες γαρ το εδεσμα, μεθης δ' αν γενοιτο σημειον ο οινος.
ειρηται δε προς αυτους, "Ἀκοηι ακουσετε και ου μη συνητε· "και βλεποντες βλεψετε,
και ου μη ιδητε." ταυτα δε εστι μεθυοντων παθη, και κραιπαλουντων εγκληματα, το
μητε οραν ορωντας, μητε ακουοντας συνιεναι δυνασθαι τι· πεπα- χυμενην δε ωσπερ,
και πωρωσεως μεμεστωμενην την δια- νοιαν εχειν. 9∆ιοτι ημερας πολλας
καθησονται οι υιοι Ἰσραηλ, ουκ οντος βασιλεως ουδε οντος αρχοντος, ουκ ουσης
θυσιας ουδε οντος
θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας ουτε δηλων. και μετα ταυτα
επιστρεψουσιν οι υιοι Ἰσραηλ και εκζητησουσιν Κυριον τον Θεον αυτων και ∆αυειδ
τον βασιλεα αυτων, και εκστησονται επι τωι Κυριωι και επι τοις αγαθοις αυτου επ'
εσχατου των ημερων.9 Σαφης και αναμφιλογως εχουσα λοιπον, ως εν γε δη
τουτοις, η δηλωσις του την μοιχαλιδα παρειληφθαι, και οικοι μενειν ημερας
πολλας, αχρις αν ο προφητης επ' αυτηι γενοιτο· γεγραπται γαρ ωδι· υποτυπωσις δε
το δρωμενον ην του κατα καιρους υπαρξειν μελλοντος τηι μεμοιχευμενηι των
Ἰουδαιων Συναγωγηι. επειδη γαρ εθελοντης τον υπερ της απαντων σωτηριας
υπομεμενηκε σταυρον ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος, εμπαροινησαντων αυτωι
των εξ Ἰσραηλ, τοτε δη τοτε καταδηιωθεισης αυτοις της χωρας ᾤχοντο μεν
1.88
ωσπερ εις παντα ανεμον· απρακτοι δε και εις δευρο περι τον νομον εισιν,
εμπεπρησμενου μεν του εν τοις Ἱεροσο- λυμοις οντος ναου, περιηιρημενου τε του
θυσιαστηριου, και ανηιρημενης θυσιας, και αργουσης ιερωσυνης, και δηλων ουχ
ορωμενων. ου γαρ οντος αρχιερεως ιεροπρεπως εσταλμενου κατα τον νομον, πως
ην ετι δηλους ιδειν; τι δε και οι δηλοι νομισθειεν αν, οιδε μεν ισως ο φιλομαθης,
υπομνησαι δε δια βραχεων ουκ ακερδες. Ὅτε τα εις κοσμον του αρχιερεως
γενεσθαι προστε- ταχεν ο των ολων Θεος, τοτε προς τον ιερον εφη Μωυσεα "Και
ποιησεις λογιον κρισεως εργον υφαντου, σπιθαμης "το μηκος, και σπιθαμης το
ευρος· τετραγωνος εσται." ειτα προστεταχεν εξ ονοματος των φυλων δυοκαιδεκα
τωι τεχνιτευματι σοφως και εντεχνως υφαινεσθαι λιθους· δυο γεμην ετερους μεταξυ
των αλλων, οις ην ονοματα, η δηλωσις και η αληθεια. ειτα τουτο το λογιον της
κρισεως εκ της επωμιδος χρυσαις απηιωρητο σειραις· επε- νηχετο τε τωι στερνωι του
αρχιερεως, και ησαν εις τυπον του Ἐμμανουηλ η δηλωσις και η αληθεια. παντα γαρ
α ηκουσε παρα του Πατρος, απηγγειλεν ημιν. και δε- δηλωκε το θελημα του
γεννησαντος αυτον· και κατε- στησεν εναργη της σωτηριας την οδον. οτι δε εστι και
αληθεια, πως αν ενδοιασειε τις, αυτου λεγοντος εναργως "̓Εγω ειμι η αληθεια;" δια
τουτο και αυτηι τηι του αρ- χιερεως επεκρεματο καρδιαι, μονονουχι βοωντος του
τυπου και αναφανδον ανακεκραγοτος, οτι τον των ολων Σωτηρα και λυτρωτην,
την αληθειαν και την δηλωσιν, εις νουν και καρδιαν το ιερον εξει γενος. ηγουν οτι
πασα πως αναγκη, τους ιερουργους αει μεμνησθαι Χριστου, και ενοικουντα φερειν
δια του Πνευματος· οικος δε αυτου νους καθαρος,
1.89 και καρδια διεσμηγμενη.
καθεδουνται δη ουν ημερας πολλας οι υιοι Ἰσραηλ φησι βασιλεως ουκ οντος ουδε
αρχοντος, τουτεστιν αβασιλευτοι και ανεπιστητοι. ουτε γαρ βασι- λευσουσιν οι εκ
φυλης Ἰουδα, ουτε μην οι κατα νομον προεδρευσουσιν αρχοντες, τουτεστιν, οι
ιερεις. αλλ' ουδε εσται φησι θυσιαστηριον η θυσια, ιερωσυνη τε και δηλοι. πλην ουκ
εν τουτοις διαπαντος, ουδε αποπεμπτος ολοτροπως ο Ἰσραηλ εσται· κεκλησεται γαρ
κατα καιρους, και επι- στρεψει δια πιστεως, και επιγνωσεται τον των ολων Θεον,
και συν αυτωι τον ∆αυειδ, τουτεστι, τον εκ σπερματος ∆αυειδ το κατα σαρκα
Χριστον, τον των ολων βασιλεα και Κυριον. τοτε δη τοτε και καταπλαγησονται της
φιλο- τιμιας το μεγεθος, και την της ημεροτητος αμετρητον χαριν. συμμεθεξουσι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

γαρ της τοις αγιοις ηυτρεπισμενης ελπιδος, και ταις των πεπιστευκοτων αγελαις
αναμιξ, εν νομηι αγαθηι και εν τοπωι πιονι νεμηθησονται. καιρος γαρ αυτοις της
ουτω λαμπρας και αξιαγαστου χαριτος ο τελευταιος και εν εσχατοις, και εν Χριστωι,
δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν τωι Ἁγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας
των αιωνων, Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ.
Ἀκουσατε λογον Κυριου οι υιοι Ἰσραηλ διοτι κρισις τωι Κυριωι προς τους
κατοικουντας την γην, διοτι ουκ εστιν αληθεια ουδε ελεος ουδε επιγνωσις Θεου
επι της γης. αρα και ψευδος και φονος και κλοπη και μοιχεια εκκεχυται επι της
γης, και αιματα εφ' αιμασι μισγουσιν.9 Ἀναγκαιον ημας διατρανουν εθελοντας
των προκειμενων τον νουν, μονονουχι παλιναγρετα ποιεισθαι τα εν αρχαις, και
ολον ωσπερ αναμηρυσασθαι της προφητειας τον σκοπον. ουκουν, ως ενι, και εν
βραχεσι συνενεγκων, εκεινο φημι. γεγονε μεν γαρ "αρχη λογου Κυριου εν Ὠσηε."
διερ- μηνευοντες δε τα τοιαδε, προς τον μακαριον προφητην Ὠσηε τους παρα Θεου
γενεσθαι λογους εικοτως ελεγομεν, οιονει μυσταγωγουντος αυτον, και τα εσομενα
προαναφω- νουντος δια τε τυπων και λογων. ταυτηιτοι παρελαμβανετο μεν εν
αρχαις η Γομερ, ετικτε δε τον τε Ου λαος μου, και την Ουκ ηλεημενην. ειτα μετ'
εκεινην προσεληφθη δευτερα μοιχαλις τε και πονηρα, και τα εφ' εκαστωι τουτων
λεπτως τε και ακριβως ο προφητης, ως εφην, εξεπαιδευετο. ως ουν αποχρωσαν του
μυστηριου την δυναμιν συναγηγερκως εν εαυτωι, αρχεται λοιπον τοις εξ αιματος
Ἰσραηλ προανα- φωνειν τα μελλοντα, και της οσον ουδεπω παρεσομενης
1.91
αυτοις συμφορας εναργη ποιεισθαι την προφασιν, και τα εφ' οις λελυπηται Θεος, ευ
μαλα διατρανουν, ιν' ειδειεν οι κολαζομενοι παθοντες εν δικηι τα οσαπερ αν
συμβαιη παθειν αυτους. επειδη γαρ εμελλον αλωσεσθαι μεν υπ' εχθρων, εις γελωτα
δε προκεισθαι λοιπον τοις αριστην εχουσι περι αυτων την δοξαν, και των αλλων
απαντων εθνων δυσ- αλωτατον υπαρχειν οιομενοις τον Ἰσραηλ, ινα μη νομισειαν
κατα σφας αυτους την επαμυνουσαν τε και σωζουσαν
ατονησαι χειρα,
μεταγινωσκοιεν δε μαλλον, ελοιντο τε προς τα αμεινω παλινδρομειν, εννοουντες
οτι προσκεκρουκασιν αμαθαινοντες τωι σωζειν ειδοτι, ταυτηιτοι και πεπτωκασιν υπο
θειαν οργην, αναγκαιως αυτοις και προ γε των εσεσθαι προσδοκωμενων
προαπαγγελλει τα εγκληματα, και φησιν Ἀκουσατε λογον Κυριου οι υιοι Ἰσραηλ οτι
κρισις τωι Κυριωι προς τους κατοικουντας την γην. κρινεται δε προς ανθρωπους
Θεος, ελεγχων, ου δικαζομενος, και παρατιθεις τοις εις αυτον δεδυσσεβηκοσι γυμνα
τα εγκληματα, κατ' εκεινο που ταχα το εν ψαλμοις υμνουμενον "Ἐλεγξω σε, "και
παραστησω κατα προσωπον σου" τας ανομιας σου, ινα μη ματην αυτοις επενηνεχθαι
φασκωσι την οργην, αλλ' ως εν οφληματος ταξει λοιπον, και τοις τα μεγιστα
πλημμελειν ειωθοσιν ως εξ αναγκης συμβαινουσαν. τι δε φησιν ο κρινο- μενος, ητοι
διελεγχων; Ουκ εστιν αληθεια ουδε ελεος ουδε επιγνωσις Θεου επι της γης. το μεν
ουν αληθειαν μη ειναι λεγειν, υπεμφηνειεν αν και μαλα εικοτως, οτι πολλη παρα
πασι κατ' εκεινο καιρου γεγονεν η συκοφαντια, ψευδορκια τε και απατη και δολος,
τα παντων αισχιστα των κακων· οτι δε ησαν αφιλαλληλοι τε και αφιλικτιρμονες,
ατεγκτοι τε και ατεραμονες, και τον νουν απεσκληκοτες, υποσημηνειεν 1.92 αν το
μη ειναι ελεος· οτι δε φιληδονοι μαλλον η φιλοθεοι, και τοις ψευδωνυμοις θεοις
ολοτροπως προσκειμενοι, σαφηνιει παλιν επιγνωσιν Θεου μη ειναι λεγων επι της
γης. αλλως τε πρεποι αν εικοτως τοις ταις ουτω δειναις ατοπιαις ενισχη- μενοις, και
το δοκειν ηδη πως μηδε ειδεναι Θεον· ειπερ ειδεναι φαμεν αυτον φρονουντες ορθως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

τους τοις θειοις αυτου θελη- μασιν επομενους. προσεπαγει δε τουτοις, οτι αρα και
ψευδος και φονος και κλοπη και μοιχεια κεχυται επι της γης, και αιματα εφ' αιμασι
μισγουσιν. ακουεις οπως εις ληξιν ηκασι παντος κακου, και ανοσιων εγχειρηματων
επεκεινα λοιπον, οι περι ων ο λογος, των αγαν εκτοπωτατων ουδεν εωντες
ανεπιτηδευτον; και το ετι τουτου παραλογωτερον, αιματα εφ' αιμασι μισγουσι φησι.
σημειον δ' αν γενοιτο και τουτο σαφες, του μητε ανοκωχην παρεισκρινεσθαι τοις
κακοις, μητε μην εν μεταγνωσει των τετολμημενων γενεσθαι τους δεδρακοτας·
συνεχη δε ωσπερ, και επαλληλον παρα- τετασθαι την αμαρτιαν. Ἀλλα ταυτι μεν
ειρησθω προς διασαφησιν την προχει- ροτεραν. εοικε δε παλιν ο μακαριος προφητης
μυστικωτεραν ποιεισθαι ημιν την αφηγησιν, και καταιτιασθαι τον Ἰσραηλ επι ταις
εις Χριστον παροινιαις, και μιαιφονιαις ταις εις αυτον και αγιους. κρισις γαρ τωι
Κυριωι προς τους κατοικουν- τας την γην. ανθ' οτου, και επι τισιν; επεφανη γαρ ημιν
ο
Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος, και απεσταλη, καθα φησιν αυτος, "εις τα
απολωλοτα προβατα οικου Ἰσραηλ," ινα φωτισηι τηι δια Πνευματος δαιδουχιαι τους
εσκοτισμενους, ινα της νομικης απαλλαξας σκιας, τοις της αληθους λατρειας
εμβιβασηι τροποις, ινα δικαιωσας τηι πιστει τους ταις αμαρ- τιαις ενειλημμενους,
συναψηι δι' εαυτου τωι Θεωι και Πατρι. αλλ' ουκ εδοκει φρονειν ορθως τοις εξ
Ἰσραηλ· τον γαρ επι
1.93 τουτοις εξ ουρανων αφιγμενον εκβεβληκασιν,
απεδοκιμασαν, ουκ ηθελησαν εχειν παρ' εαυτοις την αληθειαν, το ελεος, την
επιγνωσιν του Θεου και Πατρος. οτι γαρ αληθεια τε εστι και ελεος ο Χριστος, ου
μακρων οιμαι δεησει προς αποδειξιν λογων, αποχρωσης εις τουτο της θεοπνευστου
γραφης ανω τε και κατω Χριστον ονομαζουσης ημιν ελεος και αληθεια. οτι δε εστι
και επιγνωσις Θεου, διαμαθοι τις αν και λιαν ακονιτι, σαφεστατα τε και εναργως
διακεκραγοτος αυτου, "Ὁ εωρακως εμε εωρακε τον Πατερα." Κρισις τοινυν τωι
Κυριωι, φησιν, προς τους κατοικουντας την γην· δηλον δε οτι την των Ἰουδαιων· οτι
μη εστι παρ' αυτοις η αληθεια τε και το ελεος και η επιγνωσις του Πατρος. κρινεται
μεν ουν προς τους τα τοιαδε μη εχοντας· διαπε- φευγασι δε το κρινεσθαι προς αυτον,
ητοι προς αυτου, την πιστιν οι προσηκαμενοι. και τουτο αυτο σαφες αν γενοιτο,
Χριστου λεγοντος παλιν "Ἀμην αμην λεγω υμιν Ὁ"πιστευων εις εμε, εχει ζωην
αιωνιον, και εις κρισιν ουκ "ερχεται." Τι τοινυν το κεχυμενον επι της γης; αρα και
ψευδος και φονος και κλοπη και μοιχεια· και αιματα εφ' αιμασι μισγουσι. και τις η
αρα; καταλαλια και υβρις· διαλε- λοιπασι γαρ ουδαμως των Ἑβραιων οι δημοι
περιυβρι- ζοντες τον Ἰησουν, αθυρωι τε και αχαλινωι γλωσσηι κατ- επεμβαινοντες, ως
ποτε μεν Σαμαρειτην, ποτε δε μεθυσον αποκαλειν, και εκ πορνειας γεγεννημενον.
ᾤοντο γαρ κατα σφας την αγιαν μεμοιχευσθαι Παρθενον· ουκουν η αρα μεν εν
τουτοις. κατεψευδοντο δε και της δοξης αυτου, δαιμονιον εχειν λεγοντες αυτον, και
ταις του Βεελζεβουλ δυναμεσιν απονεμοντες τας θεοσημιας. οτι δε και μιαιφονον
επ' αυτωι την διανοιαν εσχηκοτες αλοιεν αν, ειδειη τις αν απο γε του λιθοις
βεβλησθαι πολλακις παρ' αυτων τον Ἐμμανουηλ·
1.94 αποκομισθηναι δε και
μεχρις αυτης οφρυος του ορους, ινα κατακρημνιζοιτο. και ου μεχρι τουτων τα
εγκληματα. εκτετιμητο δε λιαν και το χρημα της κλοπης. κατεμισ- θουντο γαρ επ'
αυτωι τον προδοτην Ἰουδαν, τον αισχροκερδη και κλεπτιστατον. μοιχοι δε ωσπερ
τινες αλιτηριοι γεγονοτες οι Φαρισαιοι της των Ἰουδαιων Συναγωγης, απεσοβουν
μεν αυτης τον εξ ουρανου νυμφιον, τουτεστι Χριστον· συν- επορνευον δε, ταις ιδιαις
ηδοναις υπηρετειν αναπειθοντες. εμισγον δε και εφ' αιμασιν αιματα. πως, η τινα
τροπον; απεκτονοτες γαρ τους αγιους προφητας, και αυτον εκεινοις προσεθεσαν
τον των προφητων ∆εσποτην. και γουν ο μακαρος Στεφανος εν ταις των
αποστολων πραξεσι δικαιως αυτοις ονειδιζει λεγων "Τινα των προφητων ουκ
εδιωξαν "οι πατερες υμων; και απεκτειναν τους προκαταγγειλαντας "περι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

ελευσεως του ∆ικαιου, ου νυν υμεις προδοται και "φονεις εγενεσθε." αλλα και ο
Σωτηρ τοις Φαρισαιοις και γραμματευσιν ονειδιζων τα τετολμημενα ελεγε "Και
"υμεις πληρωσατε το μετρον των πατερων υμων." 9∆ια τουτο πενθησει η γη, και
σμικρυνθησεται συν πασι τοις κατοικουσιν αυτην, συν τοις θηριοις του αγρου και
συν τοις ερπετοις της γης και συν τοις πετεινοις του ουρανου, και οι ιχθυες της
θαλασσης εκλειψουσιν, οπως μηδεις μητε δικαζηται μητε ελεγχηι μηδεις.9 Ἐπειδη
γαρ φησι τον ουτω θεοστυγη και παγχαλεπον διεζηκασι βιον, τον δυσσεβη και
εξηνιον, πεφρονηκασι τε και δεδρακασιν α μη θεμις, εμπαροινουντες Θεωι· ταυτηιτοι,
και μαλα δικαιως, οιχησονται προς απωλειαν, πενθουσης μεν οιονει της γης·
καταδηιωθησεται γαρ αυτη, και μεταμειψει 1.95 το σχημα, και ατερπη φορεσει την
οψιν, πολεων μεν εμ- πεπρησμενων, οικων δε κατασεσεισμενων, και αγρων εκκεκομμενων· συνδιακεισονται δε τηι γηι και οι κατοικοι, συν- ολοφυρομενοι τε και
συνοιμωζοντες. πενθησουσι γαρ και αυτοι, τουτεστιν, απασης ευθυμιας και
ευημεριας αποτατω γενησονται. τινες δε οι κατοικοι; θηρες τε και ερπετα, και προς
γε τουτοις τα διιπταμενα. και ου δηπου νομιουμεν, ειγε συνιεμεν ορθως, οτι θηρων
αγριων, ηγουν ερπετων, η πτηνων ο προφητικος ημιν κατακεκραγε λογος· ευηθες
γαρ παντελως, και ασυνεσιας εμπλεον το τηιδε νοειν· οιομεθα γαρ μαλλον, ορθα
φρονειν εγνωκοτες, τοις αρτιως ημιν ειρημενοις τους των Ἰουδαιων εξομοιουσθαι
τροπους. και δια μεν των θηριων τους δυνατωτατους και εκδειματουν ετερους
ικανως εχοντας, τους αγριους και επελευστικους, και μιαιφονειν ειωθοτας, και
πολυ λιαν εχοντας το ανημερον υπεμφηνειεν αν ο λογος· δια δε γε των ερπετων
τους ακρως εξησκημενους το πικρον εν τροποις, και εις ληξιν της ολης ηδη ηκοντας
πονηριας. ουτω γαρ που και ο σοφος Ἰωαννης την μοχθη- ροτατην των Φαρισαιων
και γραμματεων ηλεγχε πληθυν, επιβοων τε και λεγων "οφεις γεννηματα εχιδνων·"
δια δε γε των πετεινων ευ μαλα συνησεις τους ετοιμως ανεπτοη- μενους εις
αποστασιν την απο Θεου, ειτ' ουν την επαρατον νοσουντας υπεροψιαν, και ανω που
φερεσθαι και υψηλα φρονειν ειωθοτας. εοικε δε και ιχθυας αποκαλειν τους
συρφετωδεις και αγελαιους, τους ταις του βιου φροντισι βεβαπτισμενους, και
υποβρυχιον ωσπερ εχοντας νουν, τους αφωνους και αλογωτατους· αφωνοτατον γαρ
των ιχθυων το χρημα. και καθ' ετερον δε τροπον, τους οιον καταπινοντας τους
ασθενεστερους· αλληλοφαγια γαρ μαλιστα παρα τοις ιχθυσι τετιμηται. πενθησει
τοινυν φησιν η γη τοις κατοι- 1.96 κουσιν ομου. και τις η τουδε προφασις; οπως
μηδεις μητε δικαζηται, μητε ελεγχηι μηδεις. επειδη γαρ αρα και ψευδος,
Ἐπειδη γαρ φησι τον ουτω θεοστυγη και παγχαλεπον διεζηκασι βιον, τον δυσσεβη
και εξηνιον, πεφρονηκασι τε και δεδρακασιν α μη θεμις, εμπαροινουντες Θεωι·
ταυτηιτοι, και μαλα δικαιως, οιχησονται προς απωλειαν, πενθουσης μεν οιονει της
γης· καταδηιωθησεται γαρ αυτη, και μεταμειψει 1.95 το σχημα, και ατερπη φορεσει
την οψιν, πολεων μεν εμ- πεπρησμενων, οικων δε κατασεσεισμενων, και αγρων
εκκε- κομμενων· συνδιακεισονται δε τηι γηι και οι κατοικοι, συν- ολοφυρομενοι τε
και συνοιμωζοντες. πενθησουσι γαρ και αυτοι, τουτεστιν, απασης ευθυμιας και
ευημεριας αποτατω γενησονται. τινες δε οι κατοικοι; θηρες τε και ερπετα, και προς
γε τουτοις τα διιπταμενα. και ου δηπου νομιουμεν, ειγε συνιεμεν ορθως, οτι θηρων
αγριων, ηγουν ερπετων, η πτηνων ο προφητικος ημιν κατακεκραγε λογος· ευηθες
γαρ παντελως, και ασυνεσιας εμπλεον το τηιδε νοειν· οιομεθα γαρ μαλλον, ορθα
φρονειν εγνωκοτες, τοις αρτιως ημιν ειρημενοις τους των Ἰουδαιων εξομοιουσθαι
τροπους. και δια μεν των θηριων τους δυνατωτατους και εκδειματουν ετερους
ικανως εχοντας, τους αγριους και επελευστικους, και μιαιφονειν ειωθοτας, και
πολυ λιαν εχοντας το ανημερον υπεμφηνειεν αν ο λογος· δια δε γε των ερπετων
τους ακρως εξησκημενους το πικρον εν τροποις, και εις ληξιν της ολης ηδη ηκοντας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

πονηριας. ουτω γαρ που και ο σοφος Ἰωαννης την μοχθη- ροτατην των Φαρισαιων
και γραμματεων ηλεγχε πληθυν, επιβοων τε και λεγων "οφεις γεννηματα εχιδνων·"
δια δε γε των πετεινων ευ μαλα συνησεις τους ετοιμως ανεπτοη- μενους εις
αποστασιν την απο Θεου, ειτ' ουν την επαρατον νοσουντας υπεροψιαν, και ανω που
φερεσθαι και υψηλα φρονειν ειωθοτας. εοικε δε και ιχθυας αποκαλειν τους
συρφετωδεις και αγελαιους, τους ταις του βιου φροντισι βεβαπτισμενους, και
υποβρυχιον ωσπερ εχοντας νουν, τους αφωνους και αλογωτατους· αφωνοτατον γαρ
των ιχθυων το χρημα. και καθ' ετερον δε τροπον, τους οιον καταπινοντας τους
ασθενεστερους· αλληλοφαγια γαρ μαλιστα παρα τοις ιχθυσι τετιμηται. πενθησει
τοινυν φησιν η γη τοις κατοι- 1.96 κουσιν ομου. και τις η τουδε προφασις; οπως
μηδεις μητε δικαζηται, μητε ελεγχηι μηδεις. επειδη γαρ αρα και ψευδος, κλοπη τε
και φονος, και μοιχεια κεχυται επι της γης, και αιματα εφ' αιμασι μισγουσι, ταυτη
τοι πενθησει και αργησει λοιπον ψευδος και απατη και συκοφαντια. εποιμωζοντες
γαρ τοις παρ' ελπιδα συμβεβηκοσι, και την εν χειρι κλαιοντες συμφοραν, και ουχ
εκοντες αφεξονται των τοιουτων πλημ- μεληματων. το γαρ τοι δικαζεσθαι και
ελεγχειν, ειη αν ετερον ουδεν, καθαπερ εγωιμαι, πλην οτι το κατηγορειν και
καταψηφιζεσθαι τινων, ητοι ψευδομαρτυρειν. τουτο τοι και ετερος ημιν των αγιων
προφητων των εξ αιματος Ἰσραηλ κατεκεκραγει λεγων, "Οιμοι ψυχη, οτι απολωλεν
ευλαβης "απο της γης, και ο κατορθων εν ανθρωποις ουκ εστι· παντες "εις αιματα
δικαζονται, εκαστος τον πλησιον αυτου εκθλι- "βουσιν εκθλιβηι." Ἀλλα ταυτα μεν
ιστορικως· προς διανοιαν δε την εσωτατω τον της προφητειας ευθυνοντες λογον,
εκεινο φαμεν. επειδη γαρ εν τηι των Ἰουδαιων γηι, ηγουν παρ' αυτοις τοις Ἰουδαιοις
ουκ εστιν "αληθεια ουδε ελεος ουδε επιγνωσις Θεου·" ταυτα δε ειναι τε και λεγεσθαι
τον Ἐμμανουηλ ειρηκαμεν· κεκρα- τηκε δε μαλλον αρα και ψευδος, και τετιμηται
κλοπη, και αιματα εφ' αιμασι μισγουσιν· απεκτονοτες γαρ τους προ- φητας, ως
εφην, και αυτον απεκτονασι τον Ἰησουν· κατα- πενθησει λοιπον η γη τοις κατοικοις
ομου ταις Ῥωμαιων εμπιπραμενη χερσιν. εσται δε ταυτα φησιν, ινα μητε δικαζηται, μητε ελεγχηι μηδεις. οπερ εστιν εναργως επαιτιωμενου τους Ἰουδαιους, ως
δικασαμενους ανοσιως και κατελεγξαντας ητοι ψευδομαρτυρησαντας του Χριστου.
οι μεν γαρ ηγουμενοι προσηγον Πιλατωι δικαζομενοι τε και κατηγορουντες αυτου.
παρελθοντες δε τινες κατεμαρτυρουν, μονον δε ουχι και ελεγχειν απετολμων·
ψευδοεπουντες οι δειλαιοι, ποτε μεν,
1.97 οτι διαστρεφει τον λαον· ποτε δε, οτι
τουτου λεγοντος ακηκοαμεν, ως εν τρισιν ημεραις καταλυσει τον ναον του Θεου,
και εγερει παλιν αυτον. αναιρεθησεται τοινυν φησι δικη, και ελεγχος ητοι
καταμαρτυρια, και ψηφος ουκ αληθης· ουκ οντος βασιλεως, ουδε αρχοντος του
δικαζειν ειωθοτος. ταυτηιτοι, καθαπερ εγωιμαι, και ο προφητικος ημιν λογος τοις
αβασιλευτοις των ζωων τους των Ἰουδαιων παρεικαζει λαους, θηρσι δη λεγω και
ερπετοις και πετεινοις και ιχθυσιν. ουτω και ο μακαριος προφητης Ἀμβακουμ εφη
που προς
τον των ολων Θεον "Εις τι επιβλεπεις επι καταφρονουντας;
"παρασιωπησηι εν τωι καταπινειν ασεβη τον δικαιον; και "ποιησεις τους ανθρωπους
ως τους ιχθυας της θαλασσης, και "ως τα ερπετα ουκ εχοντα ηγουμενον." 9Ὁ δε
λαος μου ως αντιλεγομενος ιερευς, και ασθενησει ημερας,
και ασθενησει και
προφητης μετα σου.9 Ἄθρει δη μοι τον μακαριον Προφητην ετεροτροπως εκφεροντα τα προς αυτον ειρημενα παρα Θεου. ηκουσε μεν γαρ εναργως οτι "Ἡμερας
πολλας καθησονται οι υιοι Ἰσραηλ, "ουκ οντος βασιλεως ουδε αρχοντος, ουκ ουσης
θυσιας ουδε "οντος θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας ουτε δηλων·" υποτρεχων δε
ωσπερ αυτος των ακροωμενων το αχαλινον εις οργας, υπεσταλμενως ελεγχει, και
συμμετροις ασαφειαις κατασκιαζει τον λογον. οτι μεν γαρ ηγουμενων διχα και του
βασιλευ- οντος διατελεσουσι καιρους, και απαιδαγωγητοι μενουσιν, ισχνως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

υπαινιττεται, τοις των ζωων αβασιλευτοις παρεικαζων αυτους. οτι δε και θυσιων
εξωσθησονται και λειτουργιας ιερων, υποφαινει λεγων, εν ισω γεγενησθαι τοις των
ιερεων αντιλεγομενοις. και τινες αν ειεν ουτοι παλιν; ητοι τις ο
1.98
αντιλεγομενος ιερευς; ο μωμον εχων, και αῤρωστημα σαρ- κικον· ταυτηιτοι και της
λειτουργιας ειργομενος. η γαρ δια σκελους, η οφθαλμων επηρειαν, η δια συντριμμα
ποδος, η καθ' ετεραν αιτιαν εξεπεμποντο τινες του ιερασθαι δειν, καιτοι γεγονοτες
εκ φυλης τε και αιματος Λευι. κεχρη- σμυδηκε γαρ ουτως ο δια Μωυσεως νομος.
ουτως ουν εσται φησιν ο λαος μου. καιτοι γαρ υπαρχων ιερος δια τους πατερας, και
του θυειν ηξιωμενος, εξω της αγιας καθ- εδειται σκηνης, εξω λειτουργιας και ιερων.
ου γαρ προσοισει θυσιας, ουτε μην οσμην ευωδιας ανοισει τωι Θεωι· κατηῤ- ρωστησε
γαρ ουκετι μετριως την εις νουν επηρειαν, και καταλελωβηται την καρδιαν, γεγονε
τε δικαιως αποπεμπτος ηδη, και απηχθημενος. οτι δε τοις εξ Ἰσραηλ συμβησε- ται
και το σιγησαι προφητας, διαμεμηνυκεν ειπων Και ασθενησει και προφητης μετα
σου, κατ' εκεινο που παν- τως το ειρημενον παρα Θεου προς τον μακαριον Ἰεζεκιηλ·
"Και την γλωσσαν σου συνδησω, και αποκωφωθησηι, και "ουκ εσηι αυτοις εις ανδρα
ευθυνοντα, ηγουν ελεγχοντα, οτι "οικος παραπικραινων εστι." ταυτα δε παντα
συμβησεται δια την εις Χριστον ασεβειαν, και τα εις προφητας εγκλη- ματα. πλην
ουκ εις απαν ασθενησειν τον Ἰσραηλ, αλλ' εις ημερας φησι· τετηρηται γαρ αυτωι
σωτηριας και επιστροφης της ως εν πιστει καιρος. 9Νυκτι ωμοιωσα την μητερα σου,
ωμοιωθη ο λαος μου ως ουκ
εχων γνωσιν· οτι συ επιγνωσιν απωσω, καγω
απωσομαι σε του ιερατευειν μοι· και επελαθου νομου Θεου σου, καγω επιλησομαι
τεκνων σου.9 Ἔστι μεν ουν ο λογος ως προς την των Ἰουδαιων αμετροεπη τε και
ανοσιαν πληθυν. μητερα γε μην αυτης
1.99 ονομαζει την Συναγωγην, καθαπερ
αμελει και των εν Χριστωι δεδικαιωμενων την Ἐκκλησιαν. αφεγγειαι τοινυν και
σκοτωι παρεικαζει δικαιως την των Ἰουδαιων Συναγωγην. τοιγαρτοι και ο
σοφωτατος Παυλος εαυτου τε περι, και των εν πιστει λελαμπρυσμενων ευ μαλα
φησιν, "Ουκ εσμεν νυκτος ουδε "σκοτους, αλλ' υιοι φωτος και ημερας." εοικε δε
φησι και ο λαος ο εμος τοις ουκ εχουσι γνωσιν, καιτοι την δια νομου πεπλουτηκως
ποδηγιαν. κεκληται γαρ προς επιγνωσιν του κατα αληθειαν οντος Θεου,
πεπληροφορηται δια θαυμα- των, ελλελοιπε δε παντελως ουδεν των οσα φωτιζειν
οια τε τους εσκοτισμενους, και αξιαγαστον τοις ευμαθεστεροις ενιεναι γνωσιν ουκ
ανικανως εχει. επειδη δε απωσω φησι την επιγνωσιν, τουτεστι Χριστον, δι' ου και εν
ωι προσιτος τε αμα και γνωστος ο Πατηρ, εξωσθησηι λοιπον του ειναι ιερος, και του
προσαγειν θυσιας, ως βεβηλος. και επειδη των θειων εις ληθην κατωλισθες νομων,
μητε τα Μωυσεως νοησας πνευματικως, μητε μην τοις δια Χριστου παιδευμασιν
ισχνον τε και ευφυα τον νουν ενιεις, εις ληθην καγω των σων οιονει πως
υπενεχθησομαι τεκνων, τουτεστιν, ουκετι μεμνησομαι, δια γε του και φειδους και
φροντιδος αξιουν· ων γαρ αξιοι μεμνησθαι Θεος, τουτοις την ιδιαν απονεμει
φιλανθρωπιαν. επελαθετο δε και ετερως του θειου νομου, και απωσατο την
επιγνωσιν ειδωλολατρησας ο Ἰσραηλ. 9Κατα το πληθος αυτων ουτως ημαρτον μοι·
την δοξαν αυτων εις ατιμιαν θησομαι.9 Ἡμεροτητος μεν απασης και πηγη και
γενεσις, και αυτο- χρημα το αγαθον η θεια τε εστι και αποῤρητος φυσις· πλην ουκ
εισαπαν των πλημμελουντων ανεχεται· τοις δε αχαλινως εις τουτο ιουσι τας αυτοις
πρεπουσας επιφερει δικας. αφι- κεσθαι δη ουν εις τουτο φαυλοτητος διισχυριζεται
τον Ἰσραηλ,
1.100 ως ουκετι μεν οιστην γενεσθαι την απονοιαν, ισαριθμον δε
ωσπερ αυτοις ορασθαι την αμαρτιαν. αυτοι μεν γαρ ησαν "ωσει τα αστρα του
ουρανου τωι πληθει, και ως η αμμος η "παρα το χειλος της θαλασσης," κατα το
γεγραμμενον· ουδεν δε του πληθους αποδειν εφη τα πλημμεληματα. τουτο οιμαι
εστι το Κατα το πληθος αυτων ουτως ημαρτον μοι. επειδη δε εις τουτο κατωλισθον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

αθλιοτητος τε και δυσβουλιας, και Θεωι προσκρουοντες ου διαλελοιπασι, την δοξαν
αυτων εις ατιμιαν θησομαι, τουτεστιν, εφ' ωι μεγαλα φρονειν εγνωκασιν, επ' αυτωι
δη τουτωι καταισχυνθησονται. πως η τινα τροπον; αυχηματων γαρ αποπεσουνται
των επι πληθει πολλωι, δαπανωντος του πολεμου συν τοις μαχιμοις ομου και την
αλλην απασαν ηλικιαν· κενανδροι γαρ απο- μενουσιν οικοι τε και πολεις. και επ'
αυτωι δη τουτωι την Ἰουδαιαν ο προφητης Ἱερεμιας εθρηνει λεγων "Πως εκα-"θισε
μονη η πολις η πεπληθυσμενη λαων; αρχουσα εν "χωραις, εγενηθη εις φορον."
Και ετερως δε, Θεωι προσκρουοντες απασης ευκλειας ως αποτατω κεισομεθα
δρωντες α μη θεμις· και εφ' οις αισχυ- νεσθαι χρη, επ' αυτοις δη τουτοις εσθ' οτε
μεγαλαυχουμενοι, και υψηλην αιροντες την οφρυν, ως δικαιως λεγεσθαι και περι
ημων, "Ὧν η δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων." ουκουν και κατα τονδε τον νουν εκδεξηι
παλιν το ειρημενον Την δοξαν αυτων εις ατιμιαν θησομαι. οτι γαρ παραδιδονται
τινες "εις αδοκιμον νουν, ποιειν τα μη καθηκοντα," πως εστιν αμφιβαλειν, του
μακαριου Παυλου σαφως ειρηκοτος. 9Ἁμαρτιας λαου μου φαγονται, και εν ταις
αδικιαις αυτων ληψον- ται τας ψυχας αυτων. και εσται καθως ο λαος, ουτως και ο
ιερευς.9 Γεγραφως τας αιτιας της εις το πληθος οργης, μεταβιβαζει
1.101 τον
λογον επι το ταγμα το ιερον. αρμοσειε δ' αν ως γε οιμαι τωι λογωι, και το αρτιως
ημιν ειρημενον, "Την δοξαν "αυτων εις ατιμιαν θησομαι." δοξα μεν γαρ της
Ἰουδαιων Συναγωγης η περιοπτος ιερωσυνη, και το προυχον εν αυτηι και αγιον
γενος, τουτεστι το λευιτικον· εβασιλευον μεν γαρ τινες εκ της Ἰουδα φυλης, αλλ' ην
εν δευτεροις της ιερωσυνης και πολυ λιαν εν μειοσι τα ανθρωπινα. δοξα δη ουν της
Ἰουδαιων Συναγωγης, το ιερον τε εστι και απολεκτον γενος. περιβληθησεται τοινυν
ατιμιαι φησι, και μεταχωρησει προς το ακαλλες. και δια ποιαν αιτιαν; οτι των σφισι
πρεπω- δεστατων ολιγωρησαντες παρεκομιζοντο προς αποστασιν. ου τετηρηκασι
την εαυτων αρχην, ουκ εγνωσαν της ιερωσυνης τον τροπον, ουκ ενενοησαν οτι
αμαρτιας λαου μου φαγονται, και εν ταις αδικιαις αυτων ληψονται τας ψυχας
αυτων. Ἐπειδη δε πλειστην την ασαφειαν εχει ο λογος, φερε παλιν, ως ενι,
λεγωμεν το οπως αν αυτον νοεισθαι πρεποι. χιμαρος τοινυν εξ αιγων υπερ αμαρτιας
εσφαζετο· ταυτης τε ενεκα της αιτιας εκαλειτο και αμαρτια το θυμα. αλλα
προσαγοντες τωι θυσιαστηριωι τον χιμαρον οι κατα καιρους ιερεις, ανεφερον μεν τα
ενδοσθια και την πιμελην, ησθιον δε το λοιπον αυτοι, τουτο του θειου
προσταττοντος νομου. ουκουν μεσιτης ωσπερ ο ιερευς Θεου και ανθρωπων
παραλαμβανεται, δεχομενος μεν τας παρα των λαων δωρο- φοριας, και
συμμεριζομενος τωι θυσιαστηριωι, καθα γεγραπται· εαυτον δε ωσπερ ιερουργων υπερ
των του λαου πλημμε- ληματων, καθαπερ αμελει και ο Κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος. οτι δε αληθες ο φημι, αυτον παραθησω τον επι τωι χιμαρωι νομον. εχει δε
ουτως "Και τον χιμαρον τον "περι της αμαρτιας ζητων εξεζητησε Μωυσης, και οδε
"εμπεπυριστο. και εθυμωθη Μωυσης επι Ἐλεαζαρ και
1.102 "Ἰθαμαρ τους υιους
Ἀαρων τους καταλελειμμενους λεγων "∆ια τι ουκ εφαγετε το περι της αμαρτιας εν
τοπωι αγιωι; "οτι γαρ αγια αγιων εστι, τουτο δεδωκεν υμιν φαγειν, ινα "αφελητε την
αμαρτιαν της συναγωγης, και εξιλασησθε "περι αυτων εναντι Κυριου." οραις οπως
μεσιτευουσι τα
υπερ των αμαρτιων εσθιοντες οι τωι θειωι θυσιαστηριωι
παρεστηκοτες, και καθαρωταταις λιταις την επι τοις αμαρ- τανουσιν οργην
κατευναζοντες, και μονονουχι τας ιδιας ψυχας υπερ των του λαου πλημμεληματων
εις οσμην ευωδιας κα- θιερουντες Θεωι; καθαπερ αμελει και ο θεσπεσιος Ἀαρων,
αρχομενου θραυεσθαι του λαου. γεγραπται γαρ ωδι· το πυρειον αρπασας, και επιθεις
το θυμιαμα, "εστη, φησιν, "ανα μεσον των τεθνηκοτων και των ζωντων, και
εκοπασεν "η θραυσις." ουτω μεσιτευων και ο μακαριος Μωυσης, εξεδυσωπει Θεον,
μεμοσχοποιηκοτων κατα την ερημον των εξ Ἰσραηλ· εαυτον γαρ ωσπερ υπετιθει τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

δικηι, παρακαλων τε και λεγων "Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη,
"εξαλειψον καμε εκ της βιβλου ταυτης ης εγραψας." Φαγονται τοινυν τας αμαρτιας
του λαου μου, τουτεστι, τα υπερ αμαρτιων προσκομιζομενα θυματα. και εν ταις
αδικιαις αυτων, τουτεστιν, εν καιρωι της αδικιας αυτων· δηλον δε οτι των εξ Ἰσραηλ
ητοι των λαων· αυτοι τας ιδιας ληψονται ψυχας, αντι του, προσκομιουσι τωι Θεωι.
δεχεται γαρ την λεξιν η θεοπνευστος γραφη του τοιουδε σημαντικην· το γαρ τωι Θεωι
προσκομιζομενον, και ευ- τρεπισθεν εις θυσιαν, ελεγετο λαμβανεσθαι. και η λεξις
τεθειται του τοιουδε μαλιστα σημαντικη, καθαπερ εφην αρτιως. και γουν εν τοις
Ἀριθμοις, οτε τους περι της δαμα- λεως της πυῤρας ωριζετο νομους, εφη που Θεος
προς τον ιεροφαντην Μωυσεα "Αυτη η διαστολη του νομου, οσα "συνεταξε Κυριος
λεγων Λαλησον τοις υιοις Ἰσραηλ, και 1.103 "λαβετωσαν προς σε δαμαλιν πυῤραν
αμωμον." ακουεις το λαβετωσαν; τουτεστι προσκομιζετωσαν ητοι προσαγετωσαν.
περι δε γε του καθαρισθησεσθαι μελλοντος λεπρου, παλιν ωδε φησι "Και
εξελευσεται ο ιερευς εξω της παρεμβολης, "και οψεται ο ιερευς, και ιδου ιαται η αφη
της λεπρας απο "του λεπρου. και προσταξει ο ιερευς και ληψονται τωι
"κεκαθαρισμενωι δυο ορνιθια ζωντα καθαρα." οταν τοινυν και επι των ιερεων το
ληψονται λεγοι, νοοιτ' αν εικοτως αντι του προσοισουσιν η φωνη. εν καιρωι
τοιγαρουν των αδικιων, των του λαου δηλονοτι, αυτοι ληψονται, τουτεστι
προσοισουσιν εις θυσιαν και εις ευοσμιαν Θεωι την πνευ- ματικην τας εαυτων ψυχας,
ορθως δηλονοτι πολιτευομενοι, και εννομωτατην εχοντες ζωην, και τα τοις ιερευσι
πρεποντα φρονειν τε και δραν οτι μαλιστα διεσπουδακοτες. ικανος γαρ ο τοιουτος
ανασωσαι λαους και Θεωι προσκεκρουκοτας, και νομον ηδικηκοτας. αλλ' οι προς
τουτο παρειλημμενοι, φησι, συγκατωλισθον τοις αλλοις. ταυτηιτοι δικαιως αργησει
τα ιερα, πεπαυσεται το απολεκτον και τιμιον γενος, εσται ο λαος ως ο ιερευς.
κεισεται γαρ ουδεν ετι το μεταξυ λαου τε και ιερεως. και τουτο ην αρα το, "Την
δοξαν αυτων εις "ατιμιαν θησομαι." 9Και εκδικησω επ' αυτον τας οδους αυτου και
τα διαβουλια αυτου ανταποδωσω αυτωι.9 Ὁδους μεν, ως εοικε, τας ως εν εργοις
πορειας λεγει· διαβουλια δε αυ, τα εκ λογισμων ατοπων πταισματα. επειδη τοινυν,
φησι, πεπορευται μεν ουκ ορθως, της ευθειας 1.104 εκνενευκως, και απασης ωσπερ
ανοσιοτητος ελασας τριβον,
εβουλευσατο δε τα παντων αισχιστα τε και
εκτοπωτατα, τον μεν των ολων ατιμασας Θεον, αποκλινας δε και αυτος εις το
λατρευειν ειδωλοις, εκδικησω επ' αυτον, τουτεστι, την τοις πλημμελημασιν
ισοσταθμως εχουσαν εποισω δικην οτι δε τοις αποφοιτωσι της εις Θεον αγαπης το
εν παντι γενεσθαι κακωι παντητε και παντως συμβησεται, πως εστιν αμφιβαλειν;
ουτε γαρ ορθην τε και αμωμητον διελασει τριβον, ουτ' αν σοφα βουλευσαιτο ποτε,
την θειαν ουκ εχων επικουρουσαν αυτωι σοφιαν τε και δυναμιν. 9Και φαγονται, και
ου μη εμπλησθωσιν· επορνευσαν και ου μη κατευθυνθωσιν.9 Τετηρηκε παλιν
τοις εξ αιματος Ἰσραηλ το καταλειμμα. οτι γαρ ουκ εισαπαν οιχησεται τοις ιερευσι
το χρημα, δια- τρανοι λεγων· οτι φαγονται μεν, πλην ου μη εμπλησθωσιν. ειτε γαρ
τας αρχαιας εκεινας του Ἰσραηλ μεταναστασεις και αιχμαλωσιας εννοησειε τις, ειτ'
ουν την επι Χριστωι δια της των Ῥωμαιων χειρος της Ἰουδαιας ερημωσιν, εν λειψανοις ευρησει τετηρημενον αυτον τε τον Ἰσραηλ, και την κατα νομον λατρειαν.
αποκομισθεντων γαρ το τηνικαδε δια τε του Σαλμανασαρ, και του Θεγλαφαλασαρ
εις Ἀσσυ- ριους και Μηδους, ουδεν ηττον οι βραχεις και ολιγοστοι και
περιλελειμμενοι των εξ Ἰσραηλ προσηγον τοις ιερευσι τα νενομισμενα, τοις κατα
χειρα τιμωντες· και ουκ εξω των εν εθει γινομενοι παντελως. κατα τον ισον δε
τροπον, και εν
τωι λοισθωι πολεμωι, τωι επι Καισαρος Αυγουστου φημι,
καταδηιωθεισης αυτοις της χωρας, εσκορπισθησαν μεν εις παντα ανεμον, και εν
πασηι χωραι τε και πολει· πλην ετι 1.105 μετριως το ιερον και απολεκτον τιμωντες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

γενος, προσ- ηγον τα κατα δυναμιν· και εισιν εν τουτοις ετι, καιτοι των παλαι
θυσιων ανατετραμμενων· εξω γαρ της Ἱερουσαλημ γεγονοσι το θυειν ετι
παρανομον. φαγονται τοινυν φησι και ου μη εμπλησθωσι, τουτεστιν, ολιγα
ληψονται και μολις, και οσα προς κορον ουκ εξαρκει. καταδεικνυει δε ουδεν ηττον
και τουτο της αρχαιας αυτων τιμης την καθαιρεσιν, και της προλαβουσης ευθυμιας
την αποβολην. επειδη δε πεπορνευκασι φησιν, ου μη κατευθυνθωσιν. αμηχανον
γαρ, ως εφην, τους αποφοιτωντας του Θεου· τουτο γαρ οιμαι εστι το της νοητης
πορνειας ονομα τε και χρημα· η εις κορον εχειν την των θειων αγαθων χορηγιαν,
ηγουν δυνασθαι τας εξ ουρανου και ανωθεν συγκομιζεσθαι τροφας, η εν βουλαις η
εν πραγμασι κατευθυνεσθαι. Θεος γαρ εστιν ο παντος ημιν αγαθου δο- τηρ, και της
ουσης εν ημιν διανοιας το πηδαλιον. 9∆ιοτι τον Κυριον εγκατελιπον του φυλαξαι,
πορνειαν και οινον και μεθυσμα εδεξατο καρδια λαου μου.9 Τας αιτιας ενθαδε
φησι του μητε τροφης εμπιπλασθαι, μητε μην ετι κατευθυνθησεσθαι τους
ιερουργους. επειδη γαρ απυχοντο φησι και αυτοι του Κυριου, και συναπω- λισθον
τοις παιδευομενοις οι παιδευται, τοις υπο χειρα και εξουσιαν οι καθηγεισθαι
λαχοντες, ταυτηιτοι δικαιως υπο θειαν εσονται μηνισιν, και δικας υφεξουσι των
ακαταληκτως διεπταισμενων. τετηρηκασι γαρ πορνειαν, τουτεστι, σω- ζεσθαι
παρεσκευασαν τοις υπο χειρα την πλανησιν, και- τοι μαλλον αυτην εκ μεσου
διαῤριπτειν και αφανιζειν οφει- λοντες. διδασκαλων γαρ νηψις, το λαους αδικουν
εκ μεσου ποιεισθαι δια σπουδης, και το τωι Θεωι στυγητον αμελλητι
1.106
καταστρεφειν. ει δε δη τουτο δραν ουκ ανεχομενοι, μενειν ωσπερ και σωζεσθαι της
πλανησεως εργα συγχωρουσιν αυτοι, μαλλον δε και συνιστωσιν εκ των εναντιων,
το τηνικαδε δη παντως οινον ωσπερ τι και μεθυσμα και ο των παιδαγωγουμενων
εισδεξεται νους. ποθεν γαρ, η πως αν εσχον νηφειν οι μαθηται, και διανοιγνυναι
δυνασθαι της διανοιας τον οφθαλμον προς τον αληθως και φυσει Θεον, ειπερ
αυτους οι παιδαγωγοι και των συμφεροντων εισηγηται και προσεμπεδουσιν ετι προς
το πλανασθαι δειν; και τουτο οιμαι εστι το δι' ετερου προφητου σαφως ειρημενον·
"Οι "ιερεις ουκ ειπαν Που εστι Κυριος; και οι αντεχομενοι του "νομου μου ουκ
ηπισταντο με, και οι ποιμενες ησεβουν εις "εμε, και οι προφηται προεφητευον τηι
Βααλ·" και παλιν, "Οι υιοι μου και τα προβατα μου ουκ εισιν, ουκ εστι τοπος "της
σκηνης μου, τοπος των δεῤρεων μου. οτι οι ποιμενες "ηφρονευσαντο, και τον
Κυριον ουκ εξεζητησαν· δια τουτο
"ουκ ενενοησε πασα η νομη, και
διεσκορπισθησαν." 9Ἐν συμβολοις επηρωτων, και εν ραβδοις αυτων απηγγελλον
αυτωι.9
Τινα δη τροπον καταλελοιπασι μεν τον Κυριον, τετηρη- κασι δε την
πορνειαν, καθιστησιν εναργες. συνθελητην γαρ τοις πλανωμενοις αποφαινει τον
παιδευτην· και ους ην εικος, μαλλον δε ηδη και αναγκαιον τοις θειοις επεσθαι
νομοις, και αποκομιζειν εις τουτο τους υπεζευγμενους, τουτους, ως εφην, τα της
πλανης πληρουντας εγκληματα δεικνυσιν εναργως. ᾔεσαν μεν γαρ προς αυτους
τινες μανθανειν εθελοντες, φησιν, ητοι τα εσομενα τυχον, ηγουν τα καθ' εαυτους,
και εν οις αν ειεν η καιροις, η πραγμασιν. οι δε τους προσιοντας αυτοις
1.107
ουκετι παρα Θεου τα τοιαδε βουλεσθαι ζητειν δυσσεβουντες ανεπειθον, αλλ' εν
συμβολοις επηρωτων, τουτεστι, δια ση- μειων τινων και επιτηρησεων παρα των
ακαθαρτων πνευ- ματων μανθανειν εζητουν· καθαπερ αμελει και Βαλααμ
καταμαντευεσθαι ποτε των εξ Ἰσραηλ επεχειρει. τουτο γαρ εκελευε δραν Βαλακ υιος
Βεωρ. ο δε, "Ποιησον μοι, φησιν, "ωδε επτα βωμους, και σφαξον μοι επτα μοσχους
και επτα "κριους," και πορευσομαι κατεναντι των οιωνων. η γαρ τους καπνους
τους εκ των θυσιων αναθρωσκοντας κατασκεπτονται, οπη τε και οπως υψου τε και
ανω διαττουσιν· η τους εν ηπατι σφαδαισμους περιαθρουσιν οι δειλαιοι· ηγουν τας εξ
οιωνων περιεργαζονται πτησεις. οιωνοσκοπια δε, και μαντικη, και τα τοιαδε των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

κακων της εις ληξιν ηκουσης δυσσεβειας εγκληματα, και εν τοις κατωτατω της
ειδωλολατρειας ερχον- ται μυχοις. Και εν ραβδοις αυτων απηγγελλον αυτωι. αφικομενοις, φησι, προς αυτους τοις εξ Ἰσραηλ, και τι των ιδιων διειδεναι σπουδαζουσιν,
ουχι μονον εν συμβολοις, αλλα και εν ραβδοις αυτων απηγγελλον αυτοις. τροπος δε
ουτος απατης ετερος· ραβδομαντεια το χρημα· και ευρεμα που ταχα της Χαλδαιων
περιεργιας. κατεμαντευετο γαρ ουτως της Ἱερουσαλημ ο Ναβουχοδονοσορ, καθα και
ο θεσπεσιος προφητης φησιν Ἰεζεκιηλ. δυο γαρ ισταντες ραβδους, ειτα τινα των
αποῤρητων αυτοις κατεπαιδοντες, κατακλινεσθαι παρεσκευαζον ταις των δαιμονιων
ενεργειαις· και πιπτουσας επετηρουν οποι φεροιντο παλιν, ποτερον εις ευθυ η
ανοπιν, η εις δεξιον η εις ευωνυμον· ουτω τε λοιπον το δοκουν τοις
1.108
προσιουσιν απηγγελλον. τουτο εστι το εν ραβδοις απηγ- γελλον. πανδεινον ουν
αληθως οτε των αλλων οι παιδ- αγωγοι, και προς το τωι Θεωι φιλον αποκομιζειν οιοι
τε, και πλανασθαι παρεσκευαζον και ηι φησιν ο προφητης, "Μανιαν "εν οικωι
Κυριου κατεπηξαν." μανιαν γαρ φησι την ψευ- δομαντειαν. υποκρινονται γαρ οι
τουτο δραν ειωθοτες, μηδε ειδεναι λοιπον, οποιπερ εισι. μαινεσθαι γαρ αυτους και
εν- θουσιαν εφασκον τινες, ως θειου πεπληρωμενους. ου γαρ ᾔδεσαν οτι των
ακαθαρτων πνευματων οικος ωσπερ τις, και σπηλαιον η των πλανωμενων εστι
καρδια. 9Πνευματι πορνειας επλανηθησαν και εξεπορνευσαν απο του Θεου αυτων.
επι τας κορυφας των ορεων εθυσιαζον, και επι τους βουνους εθυον υποκατω δρυος
και λευκης και δενδρου συσκιαζοντος, οτι καλον σκεπη.9 Ὅτι μη διχα πνευματων
των ακαθαρτων και πονηρων τα τοιαδε πραττεται, διδασκει σαφως. απαν γαρ ειδος
φαυλο- τητος παρ' εκεινων εστι, και των αισχιστων ουδεν ανεπι- τηδευτον τοις τα
αυτοις δοκουντα πληρουν ηἱρημενοις. πεπλανηνται τοινυν φησι πνευματι πορνειας,
και ως απο- τατω γεγονασι του Θεου, φιληδονοι τε υπαρχοντες, και φιλοσαρκιας
αφορμην τα της ειδωλολατρειας εργα ποιου- μενοι. εθυον γαρ, βουνους τε και ορη
καταλαμβανοντες, και γηινοις υψωμασι το των δαιμονιων χαμαιριφες θεραπευοντες. ειτα βωμους υποκατω δρυος και λευκης εγειροντες, προσηγον σπονδας,
νυμφαις, ταχα που ταις αμαδρυασι, κατα
τους Ἑλληνων μυθους, τιμας
αποπεμποντες. φασι γαρ οι των Ἑλληνων ποιηται και λογαδες, και φυτων και
ξυλων εραν τους ακαθαρτους δαιμονας, ους νυμφας ωνομαζον, κατα
1.109 το
αυτοις ουκ οιδ' οπως δοκουν. εδοκει τοινυν αυτοις αποδεχεσθαι, φησι, τας σκιας,
και υπο τοις ευανθεστατοις θρυπτεσθαι δρυμοις· επαινειν τε και λεγειν, οτι καλον
σκεπη. ουκουν ο φιληδονος ουκ αν γενοιτο και φιλοθεος. και μαρτυρησει λεγων ο
Παυλος περι τινων, οτι "Φιληδονοι "μαλλον εισιν η φιλοθεοι." "Μακαριοι δη ουν οι
πεν- "θουντες νυν," καθα φησιν ο Σωτηρ, και το τληπαθες εις πονους τους
επωφελεις τιμαν οτι μαλιστα και αγαπαν δι- εσπουδακοτες.
9∆ια τουτο
εκπορνευσουσιν αι θυγατερες υμων, και αι νυμφαι υμων μοιχευσουσι. και ου μη
επισκεψωμαι επι τας θυγατερας υμων οταν πορνευωσι, και επι τας νυμφας υμων
οταν μοιχευωσι· διοτι και αυτοι μετα των πορνων συνανεφυροντο, και μετα των
τετελεσμενων εθυον.9 Ἐπειδη γαρ αξιαγαστον υμιν, φησιν, ειναι δοκει το υπο
φυτωι θρυπτεσθαι και σκιαις, και ηδονην πεποιησθε το λυπουν εμε, την επαρατον
δηλονοτι πλανην και ακαθαρσιαν· ταυτηιτοι πορνευσουσι μεν υμων αι θυγατερες· αι
δε γε νυμφαι, τουτεστιν αι των υιων γαμεται, μοιχευθησονται. καν ει ταυτα
γενοιντο, φησιν, ηρεμησω καγω, και ουκ επισκεψομαι. εοικε δε δια τουτων τα εκ
του πολεμου προκαταγγελλειν κατα των ημαρτηκοτων εσομενα βλαβη, και τα ταις
αιχμαλωσιαις επομενα. οι γαρ απαξ ελοντες και νενικηκοτες, πραττουσιν εις τους
αλοντας το δοκουν, αχαλινοις εξουσιαις χρωμενοι, και ανεπιπληκτοις ορμαις προς
παν οτιουν των αυτοις καθ' ηδονην ερχομενοι, και ουτε νομον υπολογιζομενοι,
ουτε το εικος η πρεπον εννοειν αν- 1.110 εχομενοι· απεσκληκοτα δε ωσπερ, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

πολυ βλεποντα προς το ανημερον εχοντες νουν, ουδεμιας αξιουσι φειδους τους
αθλιως πεπραχοτας. οτι τοινυν προκεισονται τοις εχθροις
εις υβριν και
αισχρουργιαν των πεπορνευκοτων τα παιδια καταμεμηνυκεν εναργως. Ει δε δη τις
ελοιτο, και καθ' ετερον νοησει τροπον. επισκεπτεται μεν γαρ ο των ολων Θεος, ους
αν βουλοιτο τιμαν τε και αγαπαν· καν εις το ραιθυμον ιδηι παρενηνεγμε- νους, και
δραν εθελοντας α μη θεμις, επιτιμαι συμμετρως, παλινδρομειν αναπειθων επι τα
αμεινω και προς ονησιν αναγκαια· τοιγαρτοι φησι και ο θεσπεσιος Παυλος τοις εις
ευδοκιμον κεκλημενοις ζωην· "Ει παιδειαν υπομενετε, ως "υιοις υμιν προσφερεται ο
Θεος. τις γαρ εστιν υιος, ον ου "παιδευει πατηρ;" ο δε γε σοφωτατος παροιμιαστης
δια- μαρτυρεται και φησιν, "Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος, παιδευει· "μαστιγοι δε παντα
υιον, ον παραδεχεται." ουκουν ους παιδευει, και εποπτειας αξιοι, ως αγαθους
παντως και ηγαπημενους· εφοραι δε ουδαμως τους σφοδρα προσκε- κρουκοτας
αυτωι, μονονουχι λεγων, "Ουκ οιδα υμας." "Ὀφ- "θαλμοι γαρ Κυριου επι δικαιους,"
καθα γεγραπται. ουκουν καν πλημμελωσι, φησιν, ουκ επισκεψομαι, τουτεστιν, ου
φροντιω, ουκ επιστρεψω προς εμαυτον, ουδενος αξιους ηγη- σομαι. δια ποιαν αιτιαν;
και γαρ υμεις αυτοι φησιν, οι εν ταξει πατερων, τοσουτον αφεστηκατε του θελειν
επιτιμαν εαυτοις τε και τοις εξ υμων, καν ει της εσχατης μεταποιοιντο
1.111
φαυλοτητος, ως συναναφυρεσθαι πορναις. συντεθυκατε γαρ τοις τετελεσμενοις.
Πορνας δε φησιν ιδικως τας του Βεελφεγωρ ιερειας.
Βεελφεγωρ δε εστιν, ο
καλουμενος Πριαπος. αι δε το ουτως αισχρον τιμωσαι βδελυγμα, πορναι λοιπον
ομολογου- μενως. τετελεσμενους δε ονομαζει παλιν τους ιερομυστας του
Βεελφεγωρ, ανδρες δε ησαν ειναι μεν ουκ ανεχομενοι
τουθ' οπερ εισι,
μεταφοιτωντες δε μαλλον εις φρονημα το θηλυπρεπες, λογοις τε και τροποις
ανοσιως μαλακι- ζομενοι. θηλυδριας δε και μαλθακωνας τους τοιουτους
αποκαλουσι τινες, οι γυναικειαις ολολυγαις και κυμβαλοις χρωμενοι, περιθεοντες
τε τινας δαιδισιν ομου, μυσταγωγειν υπεκρινοντο, της του Βεελφεγωρ αισχυνης
πληρουντες τα παιγνια. εθυον τοινυν φησι μετα των τετελεσμενων, τουτεστι,
μεμυηνται τα εκεινων, και ομου τοις ουτω κατεφθαρμενοις προσηγον θυσιας τωι
Βεελφεγωρ. 9Και ο λαος ο συνιων συνεπλεκετο μετα πορνης.9 Μετακομιζει τον
λογον επι τον Ἰουδαν, τουτεστι, τους εκ φυλης Ἰουδα και Βενιαμιν, οι την
Ἱερουσαλημ οικουντες ετι, και το θειον εχοντες θυσιαστηριον· συνειστηκει γαρ ο
ναος· τα Μωυσεως ενταλματα τηρειν εφασκον, και την δια του νομου συνεσιν
εχειν. αλλα και αυτοι λελατρευκασι "τηι "̓Ασταρτηι προσοχθισματι Σιδωνιων."
Ἀσταρτην δε ειναι φασι την παρ' Ἕλλησιν ουκ οιδ' οπως ονομαζομενην
Ἀφροδιτην. εστηκε δε το αγαλμα γυμνον, και ως εν ειδει πορνης, ασχημονως
απογυμνουν τοις απαντων οφθαλμοις και τα αποπτα του σωματος μερη. ουκουν ου
μονος, φησιν,
ο Ἰσραηλ, καιτοι πλειστην οσην αβουλιαν νενοσηκως.
"συνανεφυρετο πορναις, και μετα των τετελεσμενων εθυεν·" 1.112 αλλα και αυτος
ο λαος ο συνιων, τουτεστιν, ο την εκ νομου συνεσιν ετι σωζειν υποκρινομενος
συνανεπλεκετο πορνηι. προσ- κεκυνηκασι γαρ, ως εφην, τηι Ἀσταρτηι. Σολομων γαρ
αυτηι τεμενος ανεδειματο, μαχλωσηι τε και αλλοφυλωι γυναικι τα κεχαρισμενα
πληρων. 9Συ δε Ἰσραηλ μη αγνοει, και Ἰουδα μη εισπορευεσθε εις Γαλγαλα, και μη
αναβαινετε εις τον οικον της αδικιας, και μη ομνυετε ζωντα Κυριον.9 Ἔφην ηδη
πλειστακις, οτι τας μεν δεκα φυλας τας εν τηι Σαμαρειαι, των προφητων οι λογοι
καλουσιν Ἰσραηλ· Ἰουδαν γεμην και Βενιαμιν εσθ' οτε τας εν τοις Ἱεροσολυ-μοις
δυο φυλας, την τε του Ἰουδα φημι, και την του Βενιαμιν. γεγονε τοινυν περι αμφοιν
εις το παρον ο λογος, και την εκατερας πληθυος απελεγχει νοσον. θεα γαρ οπως
κατονει- διζει τον Ἰσραηλ ως ασυνετον κομιδη και ολιγογνωμονα, ταυτηιτοι
γεγονοτα και αποστατην, ειπερ ασυνεσιας εγκλημα της εσχατης νοοιτ' αν εικοτως,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

το ταις των ειδωλων λατρειαις προσκεισθαι φιλειν, και της εις Θεον αγαπης
απονοσφιζεσθαι. σημαινει δη ουν ενθαδε το μη αγνοει, το, μη εσο μωρος, μηδε της
εις ληξιν ηκουσης ασυνεσιας εμπλεως. εντρεπει δε παλιν και τους εν τοις
Ἱεροσολυμοις, τουτεστι τον Ἰουδαν, ως υποκριτην και ανοσιως υβριζοντα, δια γε
του βαινειν επ' αμφω, μαλλον δε χωλευειν επ' αμφοτεραις ταις ιγνυαις, κατα την
του προφητου φωνην. υπεπλαττετο μεν γαρ επιτηδευειν τε και αγαπαν την εις Θεον
ευσεβειαν, και τας κατα νομον θυσιας ετελει· απηλλακτο δε ουδαμως του και αυτοις
επει- γεσθαι τοις δαιμονιοις προσκυνειν, ει και μη λιαν αναφανδον, αλλ' ουν
1.113 προφητης Ἰεζεκιηλ
κεκρυμμενως και λεληθοτως. και γουν ο μακαριος
ορυττειν εν τωι τοιχωι προσεταττετο· ειτα τεθεαται παντα τα ειδωλα οικου Ἰσραηλ
διαγεγραμμενα επι των τοιχων. και τι προς αυτον ο των ολων Θεος; "Ἑωρακας "υιε
ανθρωπου, α οι πρεσβυτεροι οικου Ἰσραηλ ποιουσιν "ωδε; εκαστος αυτων εν τωι
κοιτωνι τωι κρυπτωι αυτων, "διοτι ειπαν Ἐγκαταλελοιπεν ο Κυριος, ουκ εφοραι ο
Κυριος "την γην." τεθεασθαι δε φησιν ο προφητης και γυναικας καθημενας και
θρηνουσας τον Θαμουζ, ος εστιν Ἄδωνις τηι Ἑλληνων φωνηι. αθρει δη ουν, οπως
καιτοι τον θειον περιεποντες ναον, και της κατα νομον λατρειας μεταποιεισθαι
προσποιουμενοι, λεληθοτως κατεμολυνοντο μεριζομενοι προς λατρειας τας
αλλοκοτους και δαιμονιωδεις, και Θεωι κατε- στυγημενας. ουκουν συ μεν Ἰσραηλ
ολοτροπως εκκεκλικως, μη αγνοει φησι, τουτεστιν αποσχου της αμαθιας, καταληγε
της ουτως εικαιας και βεβηλου γνωμης· δεξαι συνεσιν την δια νομου και προφητων,
ητοι την δια Χριστου και ευ- αγγελικην. και Ἰουδα μη εισπορευεσθε εις Γαλγαλα·
εστι δε πολις ειδωλολατρουσα λιαν· και εις τον οικον της αδικιας μη αναβαινετε,
και μη ομνυετε ζωντα Κυριον. και γαρ εστι των ατοπων ορκιον μεν ποιεισθαι Θεον,
και επι γλωττης εχειν τον ζωντα Κυριον, προσκεισθαι δε και ειδωλοις, και αψυχοις
δαμαλεσιν ελεσθαι προσκυνειν. απεθετο γαρ Ἱερο- βοαμ την μιαν εις Βαιθηλ, και την
ετεραν εις ∆αν. ουκ εαι τοιγαρουν υποκρινεσθαι μεν την εις Θεον ευσεβειαν δια του
τον Κυριον ονομαζειν, κατακομιζεσθαι δε προς εκτοπους
ψευδολατρειας,
αναβαινοντας εις Γαλγαλα, και εις τον οικον της αδικιας. οικον δε αδικιας ονομαζει
την Βαιθηλ. δια ποιαν αιτιαν; διερμηνευεται μεν γαρ η Βαιθηλ οικος Θεου. 1.114
αλλ' οικος ειδωλου γεγονεν. αδικηθεντων τροπον τινα και του πραγματος και
αυτης δε της επωνυμιας. οικος γαρ, ως εφην, ειδωλου γεγονεν ο οικος του Θεου. και
γουν εφη που δια της Ἱερεμιου φωνης περι της πληθυος των εξ Ἰσραηλ· "Τι η
ηγαπημενη εν τωι οικωι μου εποιησε βδελυγμα;" φαιη δ' αν εικοτως ο των ολων
Θεος επι γε τοις εξ Ἰουδα και Βενιαμιν "Ἐγγιζει μοι ο λαος ουτος, τοις χειλεσιν
αυτων "τιμωσι με, η δε καρδια αυτων ποῤρω απεχει απ' εμου." 9Ὅτι ως δαμαλις
παροιστρωσα, ουτως παροιστρησεν Ἰσραηλ· και νυν νεμησει αυτους Κυριος ως
αμνον εν ευρυχωρωι.9 Σοφως τις ημας των αγιων επι την του συμφεροντος θηραν
αποκομιζει λεγων "Υιε, μη ζηλουτω η καρδια σου "αμαρτωλους, αλλ' εν φοβωι
Κυριου ισθι ολην την ημεραν." ους γαρ αν τις καταψεξειε, πως αν ελοιτο ζηλουν;
τοιουτον τι τωι Ἰουδαι φησιν ο των ολων Θεος· Μη γαρ σοι γινεσθω προφασις εις
αποστασιν το παροιστρησαι τον Ἰσραηλ, και οιονει της αγελης αποδραμειν εν ισωι
δαμαλεσιν, αις ειπερ οιστρος ενιζησειεν, ητοι βουτυπος· ειδος δε τουτο εμπιδος
δακνουσης ου φορητως· αποφερει της αγελης, και οξει
φερεσθαι δρομωι
παρασκευαζει λοιπον, οποιπερ αν τυχοι. η ουχι τουτο πεπονθοτα τον Ἰσραηλ
ευρησομεν; απε- φοιτησε μεν γαρ των Ἱεροσολυμων, και τον εαυτης αιπολον
Μη
αφεισα, τουτεστι Θεον, δεινην και επαρατον εποιησατο την αποστασιν.
ζηλωσηις τοιγαρουν, ω Ἰουδα, φησιν· ει γαρ και εν ισωι δαμαλεσι παροιστρησας ο
Ἰσραηλ ᾤχετο προς αποστασιν, αλλ' ουκ αζημιον εσται το εγχειρημα αυτωι. 1.115
απελευσεται γαρ αιχμαλωτος, και την ενεγκουσαν αφεις, την Περσων και Μηδων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

νεμηθησεται ουκετι θρασυς, και οιονει- πως εξηνιος και ατιμαγελας· τοιαυτη γαρ αει
πως εστιν η παροιστρωσα δαμαλις. αλλ' εν ισωι γεγονως τοις ηπιωτατοις αμνοις.
ταπεινον γαρ αει και περιδεες των αιχμαλωτων το χρημα, και της του πασχειν
κακως ελπιδος ου μακραν, και τηι των κρατουντων πλεονεξιαι κατηχθισμενον.
ευρυχωρον δε την Περσων τε και Μηδων ονομαζει γην, μονονουχι τοιουτον τι
λεγων· εις πλατειαν και ακαταληπτον νεμηθη- σεται γην, και πολλας αμειψει
χωρας, ου τον αυτον εχων αει δεσποτην, αλλα προς την του δεχομενου
μετανισταμενος.
Παθοι δ' αν τουτο αυτο και ανθρωπου ψυχη, της προς Θεον
αγαπης ολιγωρησασα. περιενεχθησεται γαρ εις παν οτιουν των τοις δαιμονιοις
ηγαπημενων, αιχμαλωτος και δειλη και αναλκις, και δη και δικαιως ακουσεται
λεγοντος Θεου "Παι- "δευσει σε η αποστασια σου, και η κακια σου ελεγξει σε."
9Μετοχος ειδωλων Ἐφραιμ εθηκεν εαυτωι σκανδαλα, ηἱρετισε
Χαναναιους·
πορνευοντες εξεπορνευσαν, ηγαπησαν ατιμιαν εκ φρυαγματος αυτων. συστροφη
πνευματος συ ει εν ταις πτερυξιν αυτης, και καταισχυνθησονται εκ των
θυσιαστηριων αυτων.9 Ἔτι τωι προφητηι προς τον Ἰουδαν ο λογος, υποπλαττομενον μεν, ως εφην, το μεταποιεισθαι του νομου, και την εις Θεον ευσεβειαν ουκ εν
μικρωι ποιεισθαι λογωι, διανενευκοτα δε λεληθοτως επι το χρηναι τιμαν τα των
δαιμονιων ινδαλ- ματα. ουκουν γεγονε, φησιν, ομολογουμενως μετοχος ειδωλων ο
Ἐφραιμ, τουτεστιν, ο Ἰσραηλ. ωνομασται δε ουτως απο της παρ' αυτωι κρατουσης
φυλης, φημι δη της του Ἱεροβοαμ· ην γαρ εξ ορους και φυλης Ἐφραιμ. και ωσπερ
Ἰουδαν
1.116 την εν τοις Ἱεροσολυμοις αποκαλει, τηι βασιλευουσηι φυληι την
κλησιν τετηρηκως, ουτω και επι του Ἰσραηλ, οταν ονομαζηι τον Ἐφραιμ, απο της
βασιλευουσης φυλης ποιειται την ονομασιαν. μετεσχε δη ουν ο Ἐφραιμ ειδωλων
φησι. προσκεκυνηκε γαρ τωι Αιγυπτιων σεβασματι· Ἄπις δε ην, ητοι δαμαλις το
εκεινων σεβας· μετεσχε δε ουδεν ηττον και της των Χαναναιων ανοσιοτητος και
αμετρητου φρενοβλα- βειας, οι το αισχρον ουτως ειδωλον περιεπειν τε και προσκυνειν εγνωκασι, τον Βεελφεγωρ. αλλα και τουτο δεδρακως ο Ἐφραιμ εθηκεν εαυτωι
σκανδαλα. προσκεκρουκε γαρ τωι και επαμυνοντι, και διασωζειν ειδοτι Θεωι.
Ἡρετισε Χαναναιους, αντι του, αιρετα και αξιοληπτα πεποιηται τα των Χαναναιων
εθη· ομοροι δε ουτοι της Ἰουδαιων χωρας, δυσσεβεις και ειδωλολατραι. και προς γε
δη τουτοις, πορ- νευοντες εξεπορνευσαν οι εξ Ἰσραηλ· δηλον δε οτι δια τοι το περα
μετρου και του εικοτος επεκεινα την νοητην επιτηδευσαι πορνειαν, και εις ληξιν
αισχροτητος της απο- στασιας αυτοις ερχεσθαι τα εγκληματα. ηγαπηκασι δε και την
ατιμιαν εκ φρυαγματων αυτων, τουτεστιν, εξ υψηλων αυχηματων, απερ ειχον επι
Θεωι και δοξηι τηι παρ' αυτου. ουκουν ατιμοι και κατεῤριμμενοι, οικτροι και
πεπατημενοι γεγονασιν αληθως, των αρχαιων φρυαγματων απολισθησαν- τες·
κεκλησονται γαρ ελευθεροι μεν ουκετι, βαδιουνται δε μαλλον εις υβριν και ατιμιαν,
και υπο πικροις εσονται δεσποταις. αλλ' ει και τουτοις απασι, φησιν, η ανουστατη
του Ἐφραιμ υπηνεχθη πληθυς, αλλ', ω Ἰουδα, συ γεγονας αυτηι οια τις πνευματος
συστροφη εν πτερυξι πετεινου. εστι δε παντι που δηλον, οτι παντη τε και παντως τα
διιπτα- μενα, πνευματος αυτα προσωθουντος βιαιου, μονον δε ουχι
1.117 και
επαναγκαζοντος, οξυτεραν τοτε ποιειται την πτησιν. ουκουν εξωκειλε μεν ο Ἰσραηλ
απονενευκως εις αποστασιν, συ δε γεγονας αυτωι συστροφη πνευματος εν ταις
πτερυξι. πως, η τινα τροπον; επειδη γαρ σε τεθεαται τον ετι τωι νομωι
παιδαγωγουμενον, τον τωι θειωι προσιζησαντα ναωι, και τας κατα νομον τελουντα
θυσιας, ραιθυμουντα και αναπιπ- τοντα, και τοις ισοις πλημμελημασιν ενεχομενον,
οξυτεραν εποιησατο την αποδρομην. πλην εις αισχυνην· ευρησουσι, και εντροπης
και ατιμιας προξενα τα θυσιαστηρια αυτων. Ουκουν, οταν οι δοκουντες εσταναι,
καλως τε και αν- επιπληκτως οφειλοντες ζην, νωθροι τε και ραιθυμοι περι τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

ευρισκωμεθα· μαλλον δε και εν ισωι τοις αλλοις αθετειν ηἱρημενοι το ανδανον τωι
Θεωι, ουχι μονους εαυτους αδικη- σομεν, προσαπολλυντες δε και ετερους, διπλην
υπομενουμεν την κολασιν. δεον γαρ προκεισθαι τοις πεπλανημενοις, η και ζην ουκ
εθελουσιν ορθως, εις εικονα και υποτυπωσιν αρετης, και σκανδαλου γεγοναμεν
αφορμη. τι ουν ο Χριστος; " Ος εαν σκανδαλισηι ενα των μικρων τουτων των
πιστευον- "των εις εμε, φησι, συμφερει αυτωι, ινα κρεμασθηι μυλος "ονικος περι τον
τραχηλον αυτου, και καταποντισθηι εν τωι "πελαγει της θαλασσης." 9Ἀκουσατε
ταυτα οι ιερεις, και προσεχετε οικος Ἰσραηλ, και οικος του βασιλεως ενωτιζεσθε,
παγις εγενηθητε τηι σκοπιαι, και ως δικτυον
διοτι προς υμας εστι το κριμα, οτι
εκτεταμενον επι το
Ἰταβυριον, ο οι αγρευοντες την θηραν κατεπηξαν.9
Προκατηιτιασατο τον Ἰουδαν, ως πνευματος συστροφην γεγονοτα τωι Ἰσραηλ,
καταγε τον αρτιως ημιν προειρημενον τροπον· μεθιστησι δε λοιπον τον της
επιπληξεως λογον 1.118 επι τους της απατης και της πλανης ευρετας, και την της
αποπληξιας αυτοις προξενησαντας νοσον. ουτοι δε ησαν οι ιερεις οι ψευδωνυμοι,
και ουκ εξ αιματος του Λευι, αλλ' ωνητην εχοντες την ιερωσυνην, και χρημασιν
εκπριαμενοι το δειν ειδωλοις ιερουργειν. γεγραπται γαρ περι του Ἱεροβοαμ, οτι "Ὁ
βουλομενος επληρου την χειρα αυτου, και εγινετο "ιερευς των υψηλων." ερπει δη
ουν εικοτως ο λογος επ' αυτους τε τους ιερουργους, και επι τον οικον του βασιλεως,
συμπεριειλημμενου ταις αιτιαις και αυτου του Ἰσραηλ. οι μεν γαρ τα προς συστασιν
της ειδωλολατρειας εφασκον τε και εδρων, βωμους ανισταντες, σπονδας και θυσιας
προσα- γοντες, και την της απωλειας τοις απατωμενοις κατευρυνοντες τριβον·
ευρεται δε της πλανης οι βασιλεις. τοιγαρτοι φησι προς αυτους, οτι παγις εγενηθητε
τηι σκοπιαι. σκοπιαν δε λεγει την υπο τε των ιερεων, ειπερ ησαν οντως ιερεις, και υπ'
αυτων δε των ηγουμενων επισκοπουμενην πληθυν· εφο- ρωσι γαρ αυτοι το
υπηκοον· η και αφορωνται παρα των υπο χειρα, και οποιπερ αν τοις κρατουσι
δοξειε, παρατρεπουσι το υπηκοον· επεται δε τοις των ηγουμενων θελημασι το υπεζευγμενον. γεγονατε τοινυν, φησιν, ως παγις τηι υφ' υμων επισκοπουμενηι πληθυι,
ητοι τηι εις υμας αφορωσηι τυχον. γεγονατε δε και ως δικτυον εκτεταμενον επι το
Ἰταβυριον. ορος δε τουτο περιφανεστατον εν τηι Γαλιλαιαι κειμενον, πλειστην τε
οσην και αμφιλαφη την αγραν εχον θηριων τε και πτηνων, δια το ηρθαι τε υψου,
και καταδασυνεσθαι σφοδρα δρυμοις τε και λοχμαις. 9Ἐγω δε παιδευτης υμων, εγω
εγνων τον Ἐφραιμ, και Ἰσραηλ ουκ απεστιν απ' εμου.9 Οι μεν ουν ιερεις, και μην
και οι εξ αιματος του βασιλικου,
1.119 λινον και παγη και θηρα γεγονασι τοις
λαοις, θυμιαν τοις δαιμοσιν επιταττοντες, και προ γε των αλλων δρωντες αυτοι,
και φρονειν αναπειθοντες α μη θεμις, και τοις ανοσιως εξηυρημενοις πλανης
ετερους προσεπαγοντες τροπους, τα υψηλα φημι, τον Βεελφεγωρ, το των Σιδωνιων
βδελυγμα, τον Βααλ, τον Χαμως· εσεσθαι δε αυτων παιδευτης αυτος και ουκ εις
μακραν, επαγγελλεται, ως οσον ουδεπω τα εκ θυμου και οργης επιθησων κακα. εχει
δε το ατρεκες ο λογος. οι μεν γαρ εξ οικου του βασιλικου δειναις και αφυκτοις
ενισχημενοι συμφοραις, οι μεν διολωλασι, καταγε την πιστιν των ιερων
γραμματων· οι δε απυχοντο ταις Βαβυλωνιων
και Μηδων πλεονεξιαις
υποκεισομενοι. αποτεθνηκασι δε αθλιως, μαλλον δε και οσιως οι ψευδωνυμοι τε και
επι χρημασιν ιερεις, οι μεν υπο Ἰηου, οι δε υπο Ἰωσιου γεγο-νοτος εκ φυλης Ἰουδα,
ητοι ∆αυειδ. τουτο γαρ και ο ανθρωπος του Θεου, θυοντος ποτε του Ἱεροβοαμ και
εφε- στηκοτος τωι θυσιαστηριωι, προεφητευσε λεγων "Θυσια- "στηριον,
θυσιαστηριον, ταδε λεγει Κυριος Ἰδου υιος "τικτεται τωι οικωι ∆αυειδ, Ἰωσιας ονομα
αυτωι· και θυσει "επι σε τους ιερεις των υψηλων, τους επιθυοντας επι σε, "και οστα
ανθρωπων κατακαυσει επι σε." ουκουν επηπει- λησε παιδευσειν εν θυμωι και οργηι
τους τηι σκοπιαι παγην γεγονοτας, ιερεας τε φημι, και τους εξ αιματος βασι- λικου·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

ακαταιτιατον δε ουδαμως τον ηπατημενον ηφιει, του- τεστι, τον Ἰσραηλ. ταυτηιτοι
φησιν· εγω εγνων τον Ἐφραιμ, και Ἰσραηλ ουκ απεστιν απ' εμου. ισον δη τουτο
εκεινωι, "Τις ουτος ο κρυπτων με βουλην, συνεχων δε ρηματα "εν καρδιαι, εμε δε
οιεται κρυπτειν;" εγνωκα γαρ τον
1.120 Ἐφραιμ φησι, και ουκ αφεστηκα του
Ἰσραηλ. "Θεος γαρ "εγγιζων εγω ειμι, λεγει Κυριος, και ουχι Θεος ποῤρωθεν. "ει
κρυβησεται ανθρωπος εν κρυφαιοις, και εγω ουκ οψομαι "αυτον;" και παλιν, "Μη
απ' εμου κρυβησεται τι;" "Ζων γαρ ο λογος του Θεου και ενεργης και τομωτατος
"μαλλον μαχαιρας διστομου, και διικνουμενος αχρι μερισμου "ψυχης και
πνευματος, αρμων τε και μυελων, και κριτικος "ενθυμησεων και εννοιων καρδιας·
και ουκ εστι κτισις αφα- "νης ενωπιον αυτου, παντα δε γυμνα και τετραχηλισμενα
"τοις οφθαλμοις αυτου προς ον ημιν ο λογος." 9∆ιοτι νυν εξεπορνευσεν Ἐφραιμ,
εμιανθη Ἰσραηλ. ουκ εδωκαν τα διαβουλια αυτων του επιστρεψαι προς τον Θεον
αυτων, οτι
πνευμα πορνειας εν αυτοις εστι, τον δε Κυριον ουκ επεγνωσαν.9
Ἐπειδη γαρ εις νεφρους οραι και καρδιας ο των ολων Θεος, αποπτον δε αυτωι
παντελως ουδεν, εγνωκεν οτι πε- πορνευκε μεν, και εις ακρον ηκε φαυλοτητος ο
Ἰσραηλ, ηγουν ο Ἐφραιμ· πλην ουδ' οσον ειπειν εις νουν και καρ- διαν καν γουν το
χρηναι μετανοειν εισεδεξατο, δια γε το κεκρατησθαι τωι πορνευειν αυτον
αναπειθοντι πνευματι, και τον αληθως ∆εσποτην μη εθελησαι ζητειν. αληθες ουν
οτι, καθα φησιν ο Σωτηρ, "Ουδεις δυναται δυσι κυριοις δου- "λευειν· η γαρ τον ενα
μισησει και τον ετερον αγαπησει· "η ενος ανθεξεται και του ετερου καταφρονησει."
9Και ταπεινωθησεται η υβρις του Ἰσραηλ εις προσωπον αυτου, και Ἰσραηλ και
Ἐφραιμ ασθενησουσιν εν ταις αδικιαις αυτων· και
ασθενησει και Ἰουδας μετ'
αυτων.9 Ὕβριν ενθαδε φησι την επαρατον υπεροψιαν· υβριστης
1.121 γαρ ο
αλαζων. ταπεινωθησεσθαι τοινυν φησι την υπεροψιαν του Ἰσραηλ εκεινα
παθοντος, και σφοδρα δικαιως, α και ταπεινον αυτον εμελλον αποφαινειν, οικτρον
και κατεῤριμ- μενον, και αυχηματων ερημον των επι Θεωι, και αυτης δε της ανωθεν
και πατρυας αυτοις ελευθεριας εστερημενον. το δε εις προσωπον αυτου την υβριν
αποστραφησεσθαι, νοητεον δια το παν ειδος ατιμιας εοικεναι πως ταις κατα
προσωπον πληγαις. ασθενησειν δε ομου τωι Ἰουδα φησι τους εξ Ἰσ-ραηλ.
καταδηιωσαντες γαρ οι τε της Συριας και Περσων βασιλεις την Σαμαρειαν, ουκ
απληγα συγκεχωρηκασι δια- μειναι τον Ἰουδαν, προσθεντες ταις του Ἰσραηλ πολεσι
και τινας των ανηκουσων τοις εξ Ἰουδα και Βενιαμιν. οτι δε απασης αυτοις
συμφορας προμνηστρια γεγονεν ομολογου- μενως η εις Θεον ασεβεια τε και υβρις,
δεδιδαχεν ειπων, μη αν ετερως αυτοις το της ασθενειας συμβησεσθαι παθος, αλλ' η
μονον οτι εν ταις αδικιαις αυτων. χρησιμον ουν αρα και τιμαλφεστατον αληθως η
εις Θεον ευσεβεια, δι' ης αν γενοιτο και το εθνων δυνασθαι κρατειν, και παντα
ισχυειν κατορθουν ευκολως. και αληθευων εφασκεν ο Σωτηρ, οτι "Χωρις εμου ου
δυνασθε ποιειν ουδεν." ψαλλει δε που και ο ∆αυειδ ορθα φρονειν ηἱρημενος, "Ἰσχυς
μου, και υμνησις μου ο "Κυριος." 9Μετα προβατων και μοσχων πορευσονται του
εκζητησαι τον Κυριον, και ου μη ευρωσιν αυτον· οτι εξεκλινεν απ' αυτων· οτι τον
Κυριον εγκατελιπον· οτι τεκνα αλλοτρια εγεννηθησαν αυτοις. νυν καταφαγεται
αυτους η ερυσιβη και τους κληρους αυτων.9 Ἀληθες οραται δια πραγματων, οτι
καθα φησιν ο θεσπε- σιος Παυλος "Ἀδυνατον αιμα ταυρων και τραγων αφελειν
1.122 "αμαρτιας," και εστιν απροσιτος δια του νομου Θεος. νο- μον δε φημι, την κατα
νομον λατρειαν την δι' αιματων και θυσιων. ουκουν καν ει προσαγοιεν οι εξ Ἰσραηλ
τα νενο- μισμενα θυματα, των ανοσιως αυτοις επταισμενων εξαιτουντες την
αφεσιν, ηγουν την προς τον Θεον ζητουντες οικειωσιν, ουκ αν εφικοιντο φησιν,
ουδ' αν εξανυσειαν το ευρισκειν δυνασθαι τον Θεον, αλλ' ουδ' αν γενοιτο προσιτος
τοις ουτω μεταγινωσκουσιν. ευρισκεται γαρ δια μονης της εν Χριστωι ζωης, ης αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

νοοιτο προεισβολη το ρημα της πιστεως, και προσετι τουτωι το σωτηριον βαπτισμα,
την εν Πνευματι προς Θεον οικειωσιν προξενουν. ουκουν ουκ αν ευροι τον Κυριον
ο Ἰσραηλ δια γε της κατα νομον λατρειας. εκκεκλικε γαρ απ' αυτων, οτι και αυτοι
καταλελοιπασιν αυτον, αποπηδωντες τοσουτον, ωστε και τεκνων αλλοτριων
γενεσθαι πατερες. αλλοτρια δε τεκνα φησι, τα οιον εκ μητρας και εξ αυτων των
σπαργανων ταις των ειδωλων ανακειμενα δοξαις, προσ- αγοντων ταχα που τοις
δαιμονιοις τα χαριστηρια και τας επι ταις ωδισι θυσιας των γεγεννηκοτων. τεκνα
τοινυν αλλοτρια, τα μη εν Θεωι· η και καθ' ετερον τροπον, τα εκ γυναικων
αλλογενων. επεμιγνυντο γαρ απερισκεπτως οι εξ Ἰσραηλ ταις των εθνων
θυγατρασιν, ειδωλολατρουσαις ετι, καιτοι του νομου λεγοντος εναργως, το μη δειν
συναπτεσθαι γαμικως τοις αλλογενεσι. "Την θυγατερα σου γαρ φησιν, "ου δωσεις
τωι υιωι αυτου, και την θυγατερα αυτου ου ληψηι "τωι υιωι σου. αποστησει γαρ τον
υιον σου απ' εμου, και "πορευθεις λατρευσει θεοις ετεροις." Ἐπειδη δε ταυτα
δεδρακασι, καταφαγεται αυτους η ερυ- σιβη. σημαινει δε παλιν αινιγματωδως δια
τουτου την εσομενην αυτοις κακωσιν τε και βλαβην εκ της του πολεμου
1.123
προσβολης, ουκ ανικανως εχουσης ερυσιβης δικην αφανισαι δεινως αυτους τε και
τα αυτων· τουτο γαρ οι κληροι. οτι δε μη εις υπερθεσιν και ανοκωχην ο πολεμος,
αλλ' ευθυς και κατα ποδας, πεπληροφορηκεν ειπων Νυν καταφαγεται αυτους η
ερυσιβη. ομοιον ως ει λεγοι Κατοπιν ηξει των λογων των ανιαρων η πειρα, εγγυς
ηδη και επι θυραις η συμφορα. περιεσται δη ουν τοις λυπουσι Θεον το μητε
ευρισκειν αυτον δυνασθαι, καν ει ελοιντο ζητειν· γενεσθαι δε και τεκνων
αλλοτριων πατερας, τουτεστιν, ουκ ευγενεις και γνησιους εχειν καρπους· ουτοι δ'
αν ειεν οι εξ αρετης τε και αγιας ζωης· απολεσθαι δε μαλλον, καθαπερ ερυσιβηι τινι
τηι σφων αυτων περιθραυομενους κακιαι και αθλιοτητι, και προσετι τουτοις και
αυτους ζημιουσθαι τους παρα Θεου κληρους· περι ων και ο θεσπεσιος ψαλλει
∆αυειδ, προς τον των ολων Σωτηρα Θεον "Ἐν ταις χερσι σου οι κληροι μου." απας
γαρ ημων κληρος, και πασα μερις εν εξουσιαι Θεου, και αυτος εστιν ο των στεφανων
διανομευς. 9Σαλπισατε σαλπιγγι επι τους βουνους, ηχησατε επι των υψηλων,
κηρυξατε εν τωι οικωι Ὢν, εξεστη Βενιαμιν, Ἐφραιμ εις αφα- νισμον εγενετο εν
ημεραις ελεγχου. εν ταις φυλαις του Ἰσραηλ εδειξα πιστα.9 Προειρηται σαφως,
οτι προς ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις, και ετερους τοις εξ Ἰσραηλ ειδωλολατρειας
ολεθρου τε και πλανης εισκεκομικε τροπους ο επαρατος Ἱεροβοαμ. εθρη- σκευον
γαρ εν ορεσι και βουνοις τον Χαμως, τον Βεελφεγωρ, "υποκατω δρυος και λευκης
και δενδρου συσκιαζοντος·" ησαν δε, ως εφην, και εν Βαιθηλ και εν ∆αν αι χρυσαι
δαμαλεις. αλλ' ηδε μεν του Ἰσραηλ η πλανησις· ο δε γε Ἰουδας, ηγουν ο Βενιαμιν,
τουτεστιν οι εκ φυλης Ἰουδα και Βενιαμιν, ουδεν ηττον πεπλανηντο, και
λελατρευκασι μεν "τηι Ἀσταρτηι 1.124 "προσοχθισματι Σιδωνιων· προσεκυνουν δε
και τωι ηλιωι." και τουτο ημιν εναργες εσται παλιν δια φωνης Ἰεζεκιηλ. ηχθη μεν
γαρ, ως φησιν αυτος, εις Ἱεροσολυμα, "εν ορασει Θεου·" ειτα τεθεαται την των
ενοικουντων πλανην. "Ειδον γαρ, "φησιν, ως εικοσι και πεντε ανδρας, τα οπισθια
αυτων "προς τον ναον Κυριου, και τα προσωπα αυτων απεναντι, "και ουτοι
προσεκυνουν κατα ανατολας τωι ηλιωι." αθρει δη ουν οπως εμεριζοντο την
απωλειαν, κατα πολλους προσ- κρουοντες τροπους και λυπουντες Θεον. ουκουν τοις
κα- ταδηιουν εθελουσι, και οσον ουδεπω προσδοκωμενοις, την Σαμαρειαν, και
θορυβειν ου μετριως μελλουσι την Ἱερου-σαλημ, Ἀσσυριοις τε φημι και Περσαις, και
τοις απο ∆αμασκου, φημι δη τοις Συροις· επεθεντο γαρ αμφοτεροι κατα καιρους,
αλλοτε αλλως εις τουτο παραθηγομενοι· μονονουχι και εγκαλει της εφοδου την
μελλησιν, απαρχεσθαι δε ηδη του πολεμου προστεταχε, περιηχουντας ταις σαλπιγξι,
και τας των δειματων απαρχας ταις των πλανωμενων ενιεν- τας ψυχαις. Ἐπειδη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

γαρ εφη, "Νυν καταφαγεται αυτους η ερυσιβη και "τους κληρους αυτων·" ελεγομεν
δε ημεις, ερυσιβην ωνομασ- θαι την εκ του πολεμου κακωσιν και αφανισμον·
διδασκων, οτι γεγονεν επι θυραις, συμβησεται δε, και ουκ εις μακραν, σαλπιζειν ευ
μαλα, ως εφην, προστεταχε, και προ γε των αλλων επι τους των ειδωλων τοπους, η
ως οσον ουδεπω καταπρησθησεσθαι μελλοντας και σεισθησομενους, ηγουν οτι
γεγονασιν αυτοι του πολεμου προφασις και της ανηκεσ- του συμφορας τοις
πεπλανημενοις. οταν ουν λεγηι το χρηναι σαλπιζειν επι τους βουνους και επι τα
υψηλα και εν τωι οικωι ων, τους των ειδωλων νοησεις τοπους. ιστεον δε, 1.125 οτι
τοις αλλοις ερμηνευταις εις το εν τωι οικωι "ων, ου συνηνεχ- θησαν οι εβδομηκοντα.
οι μεν γαρ ειρηκασιν, εις οικον ανωφελους, τουτεστιν, ειδωλου παντος· οι δε, το εν
τωι οικωι ων. οιησομεθα δη ουν, εκεινο βουλεσθαι νυνι τον προφητι- κον ημιν
υποσημηναι λογον, οτι χρη σαλπιζειν αυτους, ουκ επι μονους τους βουνους και τα
υψηλα, τουτεστιν, ου κατα μονης της ειδωλολατρειας του Ἰσραηλ, ητοι των δεκα
φυλων των εν Σαμαρειαι, αλλα και κατα ταυτης της ουσης εν τοις Ἱεροσολυμοις
παρα τε τωι Ἰουδα και τωι Βενιαμιν. προσ-εκυνουν γαρ, ως εφην, τωι ηλιωι· ων δε
εστιν ο ηλιος· Θεον ριπτουντες κατοπιν, και αποστρεφομενοι τα αυτου. τουτο γαρ
οιμαι δηλουν το εχειν τα οπισθια προς τον ναον Κυριου, και τα προσωπα αυτων
απεναντι, δηλον δε οτι του ηλιου. οταν τοινυν ακουσηις το εν τωι οικωι ων, οικον η
τεμενος νοησεις θεου ψευδωνυμου παντος και πεποιημενου, ητοι του ηλιου.
ατοπον δε ουδεν η απιθανον ειναι τωι δοξειεν αν, οικον ηλιου τους ηλιωι
προσκυνουντας νοεισθαι τε και ονομαζεσθαι, καθαπερ αμελει και οικος Θεου
νοηθειεν αν οι τα αυτου φρονουντες και πραττοντες και αυτωι το σεβας αναπτοντες.
Ει δε δη βουλοιτο τις και την δαμαλιν την χρυσην ων ονομαζεσθαι, φορεσει και
ουτως το πιθανον ο λογος. ο μεν γαρ θεομισης Ἱεροβοαμ προς το των Αιγυπτιων
σεβας, φημι δη τον Ἄπιν, τας δαμαλεις ειργαζετο. τετιμηκασι δε τον Ἄπιν
Αιγυπτιοι, σεληνης μεν τεκνον ειναι λεγοντες· τοιγαρτοι και μηνοειδες επι μετωπου
ειχε σημειον· εκγονον δε ωσπερ ηλιου πιστευοντες ειναι, δια το, καταγε το αυτοις
δοκουν, εξ ηλιου την σεληνην φωτιζεσθαι. ουκουν ως σεληνης μεν τεκνον, ηλιου δε
εκγονον ετιμων τον Ἄπιν· απεκομιζε δε αυτους εις τουτο δη πλανης και λογισμων
αθλιοτητος ο πολυμηχανος δρακων, τουτεστιν ο σατανας. σαλπιζειν ουν
1.126
αρα προστεταχεν επι τε τους βουνους και τα υψηλα και εν τωι οικωι ων, τουτεστι της
δαμαλεως της χρυσης. ποια δε ην αρα τα αμφοιν εγκληματα, και ο του χρηναι
κολαζεσθαι λογος, καθιστησιν εναργες, επιφερων ευθυς, εξεστη Βενιαμιν, αντι του
Των ιδιων εκπεφοιτηκεν εθων, ηγουν της αριστης απωλισθε φρενος· τουτο γαρ
αληθως η εκστασις επι φαυ- λων νοοιτο. κατηφανισται δε και Ἐφραιμ. πλην ουχ
ουτω ταυτα φησιν. εν γαρ ημεραις ελεγχου της αμφοιν πλημμελειας εδειξα πιστα,
βεβαιους και αληθεις τους εμους αποφηνας λογους. συμβεβηκε γαρ αυτοις, απερ
ηδη προειπον, και ουδεν διεψευσται των εμων. επειδη γαρ εξεστησαν των αρχαιων
εθων, και φρενος εξω γεγονασιν αγαθης, εξωσθησαν και αυτης της εαυτων χωρας,
και αποπεπτωκασιν ομου της εις Θεον αγαπης, και πασης ευημεριας. Ἕψεται δε
και ετερως τοις καταλιμπανουσι Θεον, το εξιστασθαι δειν και αγαθης απασης
εννοιας, και μην και εργου παντος του τετραμμενου προς αρετην. βαδιουνται δε
προς αφανισμον, ελεγχοντος τε και επιτιμωντος Θεου, και της ραιθυμιας
εξαιτουντος δικας. χρησιμον ουν αρα και αναγκαιον εις ζωην, το ειναι μετα Θεου,
μονον δε ουχι το εν ψαλμοις εκεινο βοαν, "Ἐκολληθη η ψυχη μου οπισω "σου."
αντιληψεται γαρ τοτε και επικουρησει προθυμως η δεξια του παντα ισχυοντος, αφ'
ης ουδεις αρπασει κατα την του Σωτηρος φωνην. 9Ἐγενοντο οι αρχοντες Ἰουδα ως
μετατιθεντες ορια, επ' αυτους εκχεω ως υδωρ το ορμημα μου.9
Τουτο εστιν
αινιγματωδως, το "Ἐξεστη Βενιαμιν." γεγο1.127 νασι γαρ εν ισωι, φησι, τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

μετατιθεισιν ορια, και υπερβαινειν εθελουσι τα παλαι διωρισμενα. οι γαρ τα μονωι
πρεποντα τωι Θεωι, και αυτωι δικαιως ανατεθειμενα, την αγαπην δε λεγω, την τιμην,
την προσκυνησιν, μεθισταντες εις ετερους, δια γε του προσκυνειν ηλιωι τυχον,
ηγουν σεληνηι και αστροις, δρωιεν αν ετερον ουδεν κατα γε το εικος, η οτι δη παντως
μεθιστασιν ορια. οτι δε την πρεπουσαν τωι Θεωι δοξαν ηλιωι και σεληνηι και αστροις
ανατεθεικεν ο Ἰουδας, ηγουν ο Βενιαμιν, σαφως αν νοοιτο, προς τον προφητην
Ἱερεμιαν λεγοντος Θεου "Ἢ ουχ ορας τι ουτοι ποιουσιν εν ταις "πολεσιν Ἰουδα και
εν ταις οδοις Ἱερουσαλημ; οι υιοι "αυτων συλλεγουσι ξυλα· και οι πατερες αυτων
καιουσι "πυρ, και αι γυναικες αυτων τριβουσι σταις, του ποιησαι "χαυωνας τηι
στρατιαι του ουρανου, και εσπεισαν σπονδας "θεοις αλλοτριοις ινα παροργισωσι με."
ορια δη ουν μετατεθεικασιν οι εξ Ἰουδα φυλης ηγουμενοι, τουτεστιν οι την
ανωτατω και βασιλιδα περικειμενοι δοξαν, οις ην εικος κατακολουθειν ελεσθαι
πεπλανημενοις και την αγελαιαν πληθυν. αλλ' υδατος δικην ραγδαιοτατου φησιν,
επ' αυτους εκχεω το ορμημα μου. δυσοιστα γαρ και αφορητα και αναν- ταγωνιστα
παντελως τα εκ θειας οργης, καθαπερ αμελει και χρημα δυσαντητον η πολλη και
αμφιλαφης των υδατων φορα. 9Κατεδυναστευσεν Ἐφραιμ τον αντιδικον αυτου και
κατεπατησε κριμα, οτι ηρξατο πορευεσθαι οπισω των ματαιων. και εγω εσομαι ως
ταραχη τωι Ἐφραιμ, και ως κεντρον τωι οικωι Ἰουδα.9 Τινα μεν τροπον εξεστη
Βενιαμιν, αποδεδεικται σαφως.
1.128 εφη γαρ οτι γεγονασιν "οι αρχοντες Ἰουδα
ως μετατιθεντες "ορια." πως δε και "Ἐφραιμ εις αφανισμον εγενετο," διερ- μηνευει
παλιν, επειπων κατεδυναστευσεν Ἐφραιμ τον αντιδικον αυτου. και δοκει πως εν
ηθει πεποιησθαι προς ημας νυνι ο λογος. ποιον ουν αρα το κατηγορημα των εκ
φυλης Ἐφραιμ, η ποιον αντιδικον το θειον ημιν χρησμυδημα φησιν ον
κατεδυναστευσεν ο Ἐφραιμ, διειπειν ως ενι πειρασομαι.
Οι μεν γαρ εκ φυλης
Ἰουδα και Βενιαμιν αιδω τινα και λογον ετι των δια Μωυσεως εποιουντο νομων,
επετηδευον τε την δικαιοσυνην. ου γαρ παντες εκκεκλικασιν, αλλ' ησαν ουκ
ευαριθμητοι κλαιοντες τε και ολοφυρομενοι την των πλανωμενων αποστασιν, και
δυσχεραινοντες ου μετριως, επειτοι τον των ολων ατιμαζοντες Θεον τους της
ειδωλο- λατρειας τινες επετηδευον τροπους. και γουν ως ο μακαριος φησι προφητης
Ἰεζεκιηλ, απεστελλοντο μεν τινες κατα της Ἱερουσαλημ, πελεκεις ηρμενοι, ηκουον
τε σαφως Θεου λε- γοντος επεσθαι μεν δειν τωι τον ποδηρη διεζωσμενωι, φει- δεσθαι
δε μηδενος. και ειδον γαρ φησι, "Και ιδου εξ ανδρες "ηρχοντο δια της πυλης της
βλεπουσης προς βοῤραν, και "εκαστωι πελυξ εν τηι χειρι αυτου, και ειπε τωι ανδρι,
φησι, "τωι εζωσμενωι τον ποδηρη ∆ιελθε μεσην την Ἱερουσαλημ, "και δος το
σημειον επι τα μετωπα των ανδρων των κατα- "στεναζοντων και κατοδυνωμενων
επι πασαις ταις αδικιαις "ταις γινομεναις εν μεσωι αυτης. και τουτοις ειπεν ακουον"τος μου Πορευεσθε εις την πολιν οπισω αυτου, και κοπτετε "και μη φειδεσθε και μη
ελεησητε· και πρεσβυτερον και "νεανισκον και νηπια και γυναικας αποκτεινατε εις
εξαλει- "ψιν, επι δε παντας εφ' ους εστι το σημειον μη εγγισητε." ακουεις οτι
κατεσημαινοντο τινες ως εξω δικης και θυμου και
1.129 απασης οντες αιτιας,
διατοι το ελεσθαι φρονειν ορθως, και μην και βιουν εννομως, και δικαιοσυνης
απτεσθαι, και της εις Θεον αγαπης ανεπιπληκτως εραν; εν δε γε τηι Σαμαρειαι
ολοτροπως εξωκειλεν ο Ἰσραηλ, ουδ' οσον ειπειν καν γουν μνημης ταχα που τα
Μωυσεως αξιων, μαχομενην δε ωσπερ, και εις απαν αυτοις αντιτεταγμενην
επιτηδευων ζωην, ως και εχθρον ηγεισθαι τον του Θεου νομον, οσον ηκεν ειπειν, ως
μηδε ειδεναι θελειν αυτον, ατιμαζειν δε τον παιδαγωγον, και- τοι σωζειν ειδοτα, και
αποκομιζειν ευ μαλα δυναμενον εις ευθη τε και ακατασκωπτον ζωην.
Τουτο
τοινυν, ως εοικεν, ο προφητικος ημιν αινιττεται λογος, πεποιηται δε μετ' ηθους, ως
εφην. κατεδυναστευσε γαρ φησιν ο Ἐφραιμ τον αντιδικον αυτου, αντι του, νικην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

εκτοπωτατην και ολεθρου προξενον νενικηκεν ο Ἐφραιμ, κατεδυναστευσεν ως
ιδιον εχθρον, τουτεστι κατηγωνισατο γενικως ον μεμισηκε νομον. επειδη δε εστιν
αμυδρος ο λογος, ετερως αυτο διατρανοι λεγων· κατεπατησε κριμα, τουτεστιν, ου
πεφροντικεν ολως της εν νομωι δικαιοσυνης· αει γαρ πως το καταπατουμενον εν
ατιμιαι νοειται, και ουδενος αξιον κατα- φωραται λογου. και γουν ο Κυριος ημων
Ἰησους ο Χριστος, "Καλον το αλας, φησιν· εαν δε το αλας μωρανθηι, εν τινι
"αλισθησεται; εις ουδεν ισχυει ετι, ει μη βληθεν εξω κα- "ταπατεισθαι υπο των
ανθρωπων." οταν τοινυν κριμα λεγηι, νοησεις τον νομον. ουτω και ο θεσπεσιος
∆αυειδ ονομαζων αυτον, αναφωνει προς Θεον, "Κριμα και δικαιο- "συνην εν Ἰακωβ
συ εποιησας." Θεου γαρ ο νομος, και ει λαλειται δι' αγγελων. αλλα τις η προφασις
του και εχθρον ηγησασθαι τον νομον και καταπατησαι το κριμα, παρ- εδειξε παλιν,
ευθυς επειπων οτι ηρξατο πορευεσθαι "οπισω των ματαιων. αρχη της τοιασδε
νοσου, φησι, το τιμαν ελεσθαι
1.130 τα ματαια, και κατακολουθειν ειδωλοις.
αμηχανον γαρ εν ταυτωι και Θεωι δυνασθαι κατακολουθειν, και τοις πονηροις και
ακαθαρτοις πνευμασι· δια τουτο και ο θεσπεσιος γραφει Παυλος· "Ου δυνασθε
ποτηριον Κυριου πινειν και ποτηριον "δαιμονιων, ου δυνασθε τραπεζης Κυριου
μετεχειν και τρα- "πεζης δαιμονιων." μονοτροπος γαρ ο θεοφιλης· αλλοπροσ- αλλος
δε και σεσαλευμενος και επ' αμφω βαινειν ειδως, ο ανασφαλης, και εφ' οπερ αν
τυχοι βαδιζων ευκολως.
Ουκουν γεγονασι μεν οι αρχοντες Ἰουδα φησιν, ως
μετατιθεντες ορια, κατεδυναστευσε δε και ο Ἐφραιμ τον αντι- δικον αυτου,
κατεπατησε δε και κριμα· εσομαι δε λοιπον ως ταραχη τωι Ἐφραιμ και ως κεντρον
τωι Ἰουδα. και τι δη τουτο εστι, πολυπραγμονειν αναγκαιον. οι μεν ουν ετεροι των
ερμηνευτων αντι του ταραχη, βρωστηρ ειρηκασιν· αντι δε του κεντρον, σηψις· οι δε
γε εβδομηκοντα ταραχην και κεντρον ωνομασαν. θορυβουμενου γαρ ου μετριως του
Ἐφραιμ, ητοι των δεκα φυλων, υπο του κατασκηψαντος αυτοις πολεμου, τουτο μεν
υπο του γειτονος του παρα Συρων φημι, τουτο δε υπο του Περσικου και εκ της των
Ἀσσυριων ηκοντος χωρας, εν οδυναις ην και ουκ εν μετριοις δειμασιν ο Ἰουδας,
μαλλον δε και εν αγωνιαι πολληι. προσ- εδοκησε γαρ, και ουκ εις μακραν, τοις ισοις
τυχον, η και πολυ χειροσιν εναλωναι κακοις· επιβριθοντος γαρ του πολε- μου, και
ταις κατα την Σαμαρειαν πολεσιν επισκηπτοντος,
πασα πως αναγκη ην
συνδιολλυσθαι τας ομορους, τας των εξ Ἰουδα φημι και Βενιαμιν. ουκουν η μεν
ταραχη του πολεμου την εφοδον, το δε κεντρον εν τουτοις την εκ λυπης τε και
δυσθυμιας οδυνην υποδηλοι, ων εξω που παντως ειεν αν οι φρονειν εθελοντες τα
Χριστου· δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν Ἁγιωι Πνευματι εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ.
Και ειδεν Ἐφραιμ την νοσον αυτου, και Ἰουδας την οδυνην αυτου· και
επορευθη Ἐφραιμ προς Ἀσσυριους, και απεστειλε πρεσβεις προς
βασιλεα Ἰαρειμ, και αυτος ουκ ηδυνηθη ιασασθαι υμας, και ου μη
διαπαυσηι εξ υμων οδυνη.
Θεοῦ γεγονότος ὡς ταραχῆς τωῖ Ἐφραὶ̈μ, καὶ μὴν καὶ ὡς κέντρου τωῖ οικωι Ἰούδα,
τεθέαται μὲν τὴν ἑαυτοῦ νόσον ητοι τὸ αναλκι καὶ τὸ ἀσθενὲς ὁ Ἐφραί̈μ· καὶ μὴν
καὶ Ἰούδας τὴν ὀδύνην αὐτοῦ· συγκατεδηιοῦντο γὰρ, ὡς εφην, τοῖς ἐν Σαμαρείαι καὶ
τὰ ορια τοῦ Βενιαμίν· ειτα πρὸς τοῦτο ἀπειρηκὼς ὁ Ἐφραὶ̈μ, καὶ ἰδίαις δυνάμεσιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

ἀντιφέρεσθαι τοῖς συμβεβη- κόσιν οὐκ εχων, ουτε μὴν ἀποσείεσθαι τὰ ἐκ τοῦ
πολέμου βλάβη δυνάμενος, προσκέκρουκε πάλιν τωῖ πάντα ἰσχύοντι Θεωῖ, οὐδὲ ἐν
αὐταῖς, ιν' ουτως ειπω, ταῖς μάστιξιν ἐννενοηκὼς τὸ συμφέρον· ἐνεστηκότος δὲ τοῦ
καιροῦ, καθ' ον εδει μᾶλ- λον ἐπιστρέφειν πρὸς τὸν Θεὸν, τότε δὴ μάλιστα λυπεῖν
ηἱρημένος καὶ ἀποφοιτῶν ἀγριώτερον. οὐκ ἠγνόει μὲν γὰρ τὸν ἁπάσης αὐτοῖς
εὐκλείας καὶ χορηγὸν καὶ πρύτανιν, τὸν τοῦ δύνασθαι κρατεῖν τῶν ἀνθεστηκότων
ἀεὶ δοτῆρα Θεόν· ἀλλ' οὐδενὸς ἠξίου τὸ χρῆμα λόγου, καίτοι τοῦ πανσόφου
διακεκραγότος Μωυσέως "Κύριος συντρίβων πολέμους,
1.132 "Κύριος ονομα
αὐτωῖ," διδάσκοντός τε σαφῶς, ὡς δι' αὐτοῦ τε καὶ ἐν αὐτωῖ "∆ιώξεται εις χιλίους,
καὶ δύο μετακινή- "σουσι μυριάδας." ειτα, δέον παρ' αὐτοῦ δὴ καὶ μόνου τὴν συνήθη
πάλιν ἐπικουρίαν αἰτεῖν, καὶ λιταῖς ἀναπείθειν ἐπ- αμύναι οἱ τὸν σώζοντα, πικρὰ
κατὰ τῆς ἰδίας ἐσκέπτετο κεφαλῆς. ἐπρεσβεύετο γὰρ πρὸς ἀλλοφύλους, καὶ τὰς παρ'
ἐχθρῶν συμμαχίας ἐκάλει, ηγουν ἐπίοντα χρήμασιν ἀναπεί- θοντες τὸν Ἀσσύριον,
ἀπηλλάχθαι τῶν ἐπηρτημένων ᾤοντο κακῶν. καὶ γοῦν βασιλεύοντος ἐν τηῖ
Σαμαρείαι τοῦ Μαναεὶμ, ἀνέβη Φουλὰ βασιλεὺς Ἀσσυρίων ἐπὶ τὸν Ἰσραήλ· ειτα χρήμασιν αὐτὸν καὶ πρεσβείαις ἀνέπειθον ἀποσχέσθαι τῆς γῆς. τουτο εστι το επορευθη
Ἐφραιμ προς Ἀσσυριους. Φακεε δε δη παλιν ο του Ῥομελιου, βασιλευς Ἰσραηλ,
κατεμισθουτο ποτε τον Ῥαασων βασιλεα Συριων και πεπολεμηκε τωι Ἰουδαι και τοις
εκ φυλης Βενιαμιν, βασιλευοντος Ἄχαζ του Ἰωαθαμ υιου, ος δεδιως την εφοδον,
πρεσβειαις και χρημασιν αναπειθει τον Ἀσσυριον Θεγλαφαλασαρ επαμυναι τοις
Ἱεροσολυμοις· ο δε την ∆αμασκον κατα κρατος ελων, εκ μεσου και αυτον εποιει τον
Ῥαασων. αλλ' ει και πεπορευται φησι προς Ἀσσυριους ο Ἐφραιμ, και χρημασιν
εξεπριατο και λιταις της εφοδου την αναβλησιν· καν ει απεστειλε πρεσβεις Ἰουδας
προς βασιλεα Ἰαρειμ, τουτεστιν εκδικον ητοι εκδικητην· τουτο γαρ το Ἰαρειμ
σημαινει· αλλ' ου νενικηκασι την θειαν οργην, ουτε μην περιεσονται Θεου της ουτω
δεινης απο- στασιας εξαιτουντος δικας. ου γαρ ισχυσε φησιν, ο χρη- 1.133 μασιν
αναπεπεισμενος ηρεμησαι βραχυ, αλλ' ουδε ετερος τις των μεμισθοφορηκοτων
ιασασθαι υμας· πεπαυσεται δε ου- δαμως της οδυνης το κεντρον. Πανδεινον ουν
αρα το μη σωζεσθαι μαλλον επιθυμειν δια της ανωθεν ημεροτητος, επιθαῤρησαι δε
ταις εξ ανθρωπων επικουριαις· καιτοι βοωντος του Πνευματος δια μεν φωνης του
μακαριου ∆αυειδ "Ἀγαθον πεποιθεναι επι Κυριον η "πεποιθεναι επ' ανθρωπον.
αγαθον ελπιζειν επι Κυριον η "ελπιζειν επ' αρχοντας·" δια δε του προφητου παλιν
Ἱερε- μιου "Ἐπικαταρατος ο ανθρωπος ος την ελπιδα εχει επ' "ανθρωπον, και
στηρισει σαρκα βραχιονος αυτου, και απο "Κυριου αποστηι η καρδια αυτου, και εσται
ως η αγριο- "μυρικη η εν τηι ερημωι, η ουκ οψεται οταν ελθηι τα αγαθα. "και
ευλογημενος ο ανθρωπος ος πεποιθεν επι τωι Κυριωι, "και εσται Κυριος ελπις αυτου·
και εσται ως ξυλον ευθη- "νουν παρ' υδατι, και επι ικμαδα βαλει ριζας αυτου, και ου
"μη φοβηθησεται οταν ελθηι καυμα, και εσται επ' αυτωι "στελεχη αλσωδη, εν
ενιαυτωι αβροχιας ου φοβηθησεται, "και ου διαλειψει ποιουν καρπον." αμεινον ουν
αρα προσ- οικειουσθαι Θεωι, και το σοφον εκεινο λεγειν εξ αγαθης διανοιας· "Σος
ειμι εγω, σωσον με, οτι τα δικαιωματα σου "εξεζητησα." 9∆ιοτι εγω ειμι ως πανθηρ
τωι Ἐφραιμ, και ως λεων τωι οικωι Ἰουδα· και εγω αρπωμαι και πορευσομαι και
ληψομαι, και ουκ εσται ο εξαιρουμενος. πορευσομαι και επιστρεψω εις τον τοπον
μου, εως ου αφανισθωσιν.9 Ἐναργη καθιστησι την αιτιαν δι' ην ωνησαν μεν ουδεν
1.134 οι τωι Ἐφραιμ επαμυνοντες, ου διαπεπαυσεται δε τα της οδυνης αυτοις. εγω
γαρ ειμι φησιν ως πανθηρ τωι Ἐφραιμ και ως λεων τωι οικωι Ἰουδα. προδηλον ουν
οτι, Θεου παρα- λυοντος, ο σωσων ουδεις· "Την γαρ χειρα την υψηλην τις
"αποστρεψει;" κατα το γεγραμμενον. οτι δε και ημερο- τητος απασης εξηιρημενης, τα
επ' αυτοις γενεσθαι συμβε- βηκεν, υπεφηνεν αινιγματωδως, τοις οτι μαλιστα δεινοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

και αλκιμωτατοις θηριοις την οικειαν ορμην παρεικαζων. ο μεν γαρ πανθηρ
οξυτατωι λιαν καθ' ων αν ελοιτο φερεται δρομωι, ελαφροις δε ουτως αττει ποσιν, ως
μηδε ιχνος ορασθαι ταχα που, μητε μην ενσημαινεσθαι τι τηι γηι· ο δε λεων ερευγεται μεν εν τοις ορεσι δεινον και διαβριθες και βροντηι παραπλησιον, και
καταπληττειν οιον τε τους ακροωμενους. "Λεων γαρ, φησιν, ερευξεται, και τις ου
φοβηθησεται;" αμαχον δε την εφοδον εχει, και σφοδρα δυσαντητον την ορμην. ει
δε δη τι λαβοι, τουτο διολωλεν ευθυς, και ουκ αν εξελοιτο τις το ενειλημμενον. οτι
δε οξυ μεν θηριον ο πανθηρ, αφιπταται δε ωσπερ, το επιτυχον αρπασας· αθραυ- στον
δε χρημα και αδεες και δυσαντητον, ως εφην, ο λεων εστιν, αυτος παρεδειξεν
επειπων Και εγω αρπωμαι και πορευσομαι και ληψομαι και ουκ εσται ο
εξαιρουμενος. αρμοσει μεν γαρ τουτο τηι λεοντων αλκηι· το δε αρπωμαι και πορευσομαι, δρασειεν αν ο πανθηρ, ως εφην. οτι δε και απο- φοιτησει των λελυπηκοτων ο
Κυριος, και μονονουχι συστελει την επικουριαν και αποστησει το ευμενες,
διαμεμηνυκεν ει- πων Πορευσομαι και επιστρεψω εις τον τοπον μου εως ου
αφανισθωσι. τοπωι μεν γαρ απεριοριστον παντελως το θειον εστι· παρειναι δε
λεγεται τισιν, οταν χαριζηται την ευμενειαν· απειναι δε αυ των ημαρτηκοτων, οταν
αυτους αποστρεφηται,
1.135 και ανακοπτηι την ημεροτητα. λαλειται μεν γαρ
ανθρωπινως τα περι Θεου· νοειται γε μην, ως αν αυτωι πρεποι. 9Και επιζητησουσι το
προσωπον μου οταν θλιβωσιν.9 Ὅτι μη εικηι τοις αχαλινον εχουσιν επι τα αισχιω
την ροπην, η και τοις ακαταληκτως ειωθοσι πλημμελειν επιφε- ρεται πολλακις
παρα Θεου τα δεινα, προς ωφελειας δε μαλ- λον, και ως εν ιαματος τροπωι, διδασκει
παλιν. οι γαρ της θειας ημεροτητος καταφρονηται, και ηγνοηκοτες οτι καλει προς
μεταγνωσιν το της ανεξικακιας μεγεθος, των εξ οργης κινηματων ου περιεσονται·
ποθεν; περιθραυομενοι δε μαλλον τηι της συμφορας αγριοτητι, το συμφερον
επιγινωσκουσι, και ους ουδεν ωνησεν η φιλανθρωπια, προς την του συμφεροντος
αποφερει γνωσιν το καταικιζεσθαι πονοις. ον γαρ τροπον τα εν τοις σωμασιν
αγριαινοντα των παθων, και οσα μη τοις ηπιοις εικει φαρμακοις, πυρι και σιδηρωι
νικαται πολλακις· κατα τον ισον οιμαι τροπον τε και λογον, και τα εν ταις ανθρωπιναις ψυχαις επισυμβαινοντα παθη, ει μη χρηστοις εκπεμπεται λογοις, μηδε λογισμωι
νικαται τωι σωφρονι, πονωι και μαστιγι και ταις ανηκεστοις παραχωρουσι
συμφοραις. εκτεθλιμμενοι δη ουν, τοτε δη μολις, φησι, το εμον επιζητησουσι
προσωπον. κειμενων γαρ εν εξουσιαι των αγαθων, ου πολλη τοις ασυνε- τοις η του
κατευφραινοντος αισθησις· ει δε δη των ουτως ευκταιοτατων αποστερεισθαι
συμβαινοι, τοτε δη μαλιστα δριμυτεραις επ' αυτα ταις επιθυμιαις ερχομεθα,
εισδεχομεθα δε πολλην και ανανταγωνιστον του λυπουντος την αισθησιν. οταν
τοινυν θλιβωσι, τοτε το εμον ζητησουσι προσωπον. Ἔοικε δε ο λογος ευαφορμως
αναφοιταν επι το του 1.136 Χριστου μυστηριον, και την δι' αυτου λυτρωσιν τε και
προς
Θεον επιστροφην ευ μαλα παραδηλουν. το γαρ ζητουμενον του Θεου
προσωπον, αυτος αν νοοιτο, και σφοδρα εικοτως, ο Υιος, "Ὅς εστιν εικων και
απαυγασμα και χαρακτηρ της "υποστασεως" του Πατρος. προσωπον ουν το αληθες
του Θεου και Πατρος ο Υιος, ειπερ εν αυτωι γινωσκεται· και "ο εωρακως αυτον,
εωρακε τον Πατερα." ουτως αυτον ονο- μαζει και ο θεσπεσιος μελωιδος, προς τον
των ολων Θεον ανακεκραγως τε και λεγων "Το προσωπον σου επιφανον "επι τον
δουλον σου·" και μην και ως εκ προσωπου των πεπιστευκοτων και μεμορφωμενων
ηδη προς τον Υιον δια Πνευματος, "Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσωπου
"σου, Κυριε·" ως γαρ φησιν ο προφητης, "Φως προσωπου "ημων, Χριστος Κυριος."
9Ὀρθριουσι προς με λεγοντες ∆ευτε και επιστρεψωμεν προς Κυριον
τον Θεον
ημων, οτι αυτος ηρπακε και ιασεται ημας, παταξει και μοτωσει ημας, υγιασει ημας
μετα δυο ημερας· εν τηι ημεραι
τηι τριτηι αναστησομεθα, και ζησομεθα ενωπιον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

αυτου, και γνω- σομεθα· διωξομεν του γνωναι τον Κυριον, ως ορθρον ετοιμον
ευρησομεν αυτον, και ηξει ως υετος ημιν πρωιμος και οψιμος
τηι γηι.9
Το
ορθριουσιν εν τουτοις υποσημαινειν εοικεν, οτι καθαπερ εξ υπνου διεγηγερμενοι
της ενουσης αβουλιας αυτοις, και οιονειπως απο νυκτος και σκοτους ενηνεγμενοι
λοιπον εις φως και ημεραν, προτροπαδην αλληλοις επιφωνησουσιν οτι προσηκει
λοιπον επιστρεφειν προς Κυριον. ανανηψις δε αυτη των εις απατην ωλισθηκοτων,
και ταις των ειδωλων λατρειαις 1.137 ενειλημμενων. νηψεως γαρ ηδη καρπος, το
αχλυος μεν εξω γενεσθαι ζητειν, της δαιμονιωδους δηλονοτι· φωτι δε ωσπερ τωι
θειωι λοιπον εκμεμεστωμενους, ορθωι διαττειν σκοπωι προς επιγνωσιν του φυσει τε
και αληθως Θεου και δεσποτου, και- τοι παλαι διακειμενους, οτι και "θεοι πολλοι
και κυριοι" κατα τον κοσμον εισιν, ως εις τουτο καθικεσθαι δυσβουλιας, ωστε και
"τωι ξυλωι λεγειν Πατηρ μου ει συ, και τωι λιθωι Συ "εγεννησας με." Ἐπιμενει δε ο
λογος τηι τροπηι. θεα γαρ οπως καθα- περ επι λεοντος, ηγουν ετερου θηριου φασι το
Αυτος ηρπασε και ιασεται ημας. επειδη γαρ εφασκε, "Και εγω "εσομαι ως πανθηρ τωι
Ἐφραιμ, και ως λεων τωι οικωι "̓Ιουδα, και εγω αρπωμαι και πορευσομαι και
ληψομαι, "και ουκ εσται ο εξαιρουμενος," τετηρηκασι της μεταφορας το σχημα, και
φασιν, οτι θεραπευσει παντως ο αρπασας. ωσπερ γαρ λελυπηκεν η οργη,
κατευφραινει που παντως τους πεπονθοτας και τα εκ της ημεροτητος αγαθα. ομου
δε κακεινο συνησομεν, οτι Θεου κακουντος τινας, ονησειεν αν ουδεις· δεοιτο δ' αν
τα των πεπονθοτων αυτου τε και μονου προς επανορθωσιν. Ει δε χρη και εφ'
απαντας απλουν τους οντας επι της γης της προφητειας την δυναμιν, εκεινο
συνησομεν. ηρπασε μεν γαρ εν αρχαις την ανθρωπου φυσιν ο Ἀδαμ. επαρατον γαρ
απεφηνεν ευθυς, υποθεις θανατωι και φθοραι. ουκουν επληξεν η οργη, αλλ'
εμοτωσεν η χαρις. ιασατο γαρ εν Χριστωι, κεκληκε προς επιγνωσιν της αληθους
θεοπτιας, εδραιους απεφηνε δια του Πνευματος εις τηρησιν εντολων, ζηλωτους
απεδειξε παλιν και φθορας επεκεινα τιθεις και των αρχαιων ημας απαλλαξας
αῤρωστηματων, αμαρτιας δη λεγω και παθων. συμβεβηκε δε τα τοιαδε τοις επι της
γης, ουχ 1.138 ως εν πρωτωι μαλλον, ηγουν εν δευτερωι καιρωι, αλλ' ως εν τριτωι,
τουτεστι τωι λοισθωι και τελευταιωι. χρονοι μεν γαρ οι παντες αριθμουνται τρεις,
πρωτος τε και μεσος και τελευ- ταιος, καθ' ον ημιν επεφανεν ο Χριστος. ταυτηιτοι
φασιν, οτι τα της μοτωσεως ημιν καθαπερ εξ ιατρικης εμπειριας εσται μετα δυο
ημερας· ημεραν ημιν εις καιρον του προφητικου μετρουντος λογου. τοτε φησι,
διωξομεν του ειδεναι τον Κυριον· το δε διωξομεν αντι του σπευσομεν φασι· τοτε και
αναστησομεθα και ζησομεθα ενωπιον αυτου. συνεγηγερμεθα γαρ τωι Χριστωι. και
επειδηπερ "εις υπερ παντων απεθανε," την αυτου ζωμεν ζωην, ουκ εξ οφθαλμων ετι
κειμενοι Θεου, δια την παραβασιν· ουτε μην ως εῤριμμενοι κατοπιν, δια την
αμαρτιαν· αλλ' εν οψει λοιπον ενηνεγμενοι, και παῤρησιαν εχοντες παρ' αυτωι, δια
την εν Χριστωι δικαιοσυνην. και οτι δι' αυτου, και αυτον εγνωκαμεν τον Πατερα, οτι
δε πληρωσις ημιν εστι παντος αγαθου καθ' ημας γεγονως ο Υιος, ομολογουσι
λεγοντες Ὡς ορθρον ετοιμον ευρησομεν αυτον, τουτεστιν, ως φως ανισχον, ως
ηλιον, ως αυγην, παρωιχηκοτος του σκοτους. εσται δε ημιν ως πρωιμος τε και
οψιμος υετος. καταρδει γαρ ημας τους την πιστιν εισδεδεγμενους, και επεγνωκοτας
ορθως την επιφανειαν αυτου, κατα διττον, οιμαι, τροπον. αποκαλυπτει μεν γαρ εν
Πνευματι των αρχαιων τε και νομικων και προς τουτοις ετι προφητικων
παιδευματων την γνωσιν. και τουτο οιμαι εστιν ο πρωιμος υετος· οψιμον δε ωσπερ
προς εκεινωι διδωσι των ευαγγελικων παιδευματων την νοησιν, και απο- στολικων
κηρυγματων την τριποθητον χαριν. γεγοναμεν δε, ως ο προφητης φησι, Γη θελητη.
και ταχα που περι ημων ψαλλει λεγων ο μακαριος ∆αυειδ "Ἐπεσκεψω την "γην και
εμεθυσας αυτην· επληθυνας του πλουτισαι αυτην." και γουν δεδωκε τον καρπον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

αυτης εκατον, εξηκοντα, και τριακοντα, κατα την του Σωτηρος φωνην. 1.139 9Τι
σοι ποιησω, Ἐφραιμ; τι σοι ποιησω, Ἰουδα; το δε ελεος μου ως νεφελη πρωινη και
ως δροσος ορθρινη πορευομενη.9 Ουκ ηπορηκοτος ο λογος· ου γαρ αν ηγνοησε
Θεος το τοις πλανωμενοις χρησιμον· αλλ' ουδ' αν ητονησε προς κατορθωσιν των
ωφελειν πεφυκοτων τους τοις διαβολικοις εναλοντας βροχοις· επαιτιαται δε
μαλλον ως ελλελοιποτος μεν αυτοις των προς θεραπειαν ουδενος, εθελουσιοις δε
μαλ- λον εκκεκλικοτας ορμαις επι το δραν α μη θεμις. ομοιον γαρ ως ει και λεγοι
τυχον· Ποιος αρα φειδους και επικουριας ουκ εξηυρηται τροπος; και τι μετ' εκεινα
ποιησω; αποκρουσηι δε οπως την αῤρωστιαν; η ποιοις λοιπον υγιασθησηι φαρμακοις; εξην μεν γαρ υμιν, ως νεφελης καταπιαινουσης, και σφοδρα πλουσιως, και ως
καταρδουσης δροσου της εωθινου, μεταλαχειν δυνασθαι, και τουτο αμφιλαφως, της
εμης ημερο- τητος και ασυγκριτου φιλανθρωπιας· αλλ' ουδενος το χρημα φησιν,
ηξιωσατε λογου· παρ' ουδεν πεποιησθε την ουτω σεπτην και πολυευκτον χαριν.
Ἁρμοσειε δ' αν οτι μαλιστα τηι δια Χριστου δωρεαι της προφητειας η δυναμις. αυτος
γαρ εστιν η καταρδουσα νεφελη, η καταπιαινουσα δροσος· εωθινη δε, οτι μετα
νυκτα τροπον τινα, την ως εν αχλυι και σκοτωι νοουμενην διαβολικωι, καταπεφοιτηκεν ουρανοθεν· αφικται γαρ ανωθεν και παρα Πατρος προς ημας ο Λογος·
πορευομενη δε, οτι κατα πασης ερχεται της υπ' ουρανον. πλατυ γαρ λιαν το
σωτηριον κηρυγμα, και απασης της υπ' ουρανον μονονουχι κατευρυνεται, καιτοι
του νομου συνεσταλμενου τροπον τινα, και μονην την Ἰουδαιων περιπολουντος
χωραν. "Γνωστος μεν γαρ ην "εν τηι Ἰουδαιαι ο Θεος," κατα την του ψαλλοντος
φωνην·
1.140 εγνωκε δε η συμπασα τον των ολων Σωτηρα και λυτρωτην,
τουτεστι Χριστον. 9∆ια τουτο απεθερισα τους προφητας υμων, απεκτεινα αυτους εν
ρηματι στοματος μου.9
Φειδους και αγαπης της εις αυτους αποδειξις, η των
πλανωντων αναιρεσις. γεγονασι μεν γαρ ψευδοπροφηται κατα καιρους επι τον
Ἰσραηλ, τοις του Βααλ τεμενεσι προσ- εδρευοντες και πλανωντες και πλανωμενοι,
κατα το γε- γραμμενον. πλην ανηιρηνται κατα καιρους, προηγορευκοτος και τουτο
Θεου, και οσιαν επ' αυτοις εξενεγκοντος την ψηφον· ους μεν γαρ ανειλεν Ἠλιου
παρα το του Βααλ θυσιαστη- ριον, εικαιομυθουντας τε και λεγοντας, "Ἐπακουσον
ημων "ο Βααλ, επακουσον ημων·" ους δε απεκτεινεν Ἰηου, ον κεχρικε βασιλεα επι
τον Ἰσραηλ ο μακαριος προφητης Ἐλισσαιε δι' ενος των παιδαριων, Θεου και τουτο
γενεσθαι προσταττοντος. ος επει τοι κεχρισται, Θεου τοις πλανωσιν επιμηνισαντος,
πρωτον μεν ανειλε τον Ἀχααβ, επ' αυτωι δε την Ἰεζαβελ, ειτα τους υιους αυτου τους
εν οληι Σαμαρειαι. προσποιησαμενος δε το βουλεσθαι και επιτελειν τωι Βααλ εορτην,
παντας συνεκομισε τους ψευδοπροφητας, και θυειν υποκριναμενος, συνειλεγμενους
εις οικον απεσφαξεν ενα· κατεσπασε δε και αυτον τον Βααλ, και τας στηλας αυτου
ενεπρησε· γεγραπται γαρ ωδι. ουκουν οτι φειδους και αγα- πης, ως εφην, της εις γε
τον Ἰσραηλ αποδειξις ην η των ψευδοπροφητων αναιρεσις, εδιδαξεν ειπων ∆ια
τουτο απεθε- ρισα τους προφητας υμων. ευ δε δη λιαν και το απεθερισα φησι.
πεπτωκασι γαρ κατα πληθυν, ασταχυων δικην αμωμενοι. 1.141 9Και το κριμα μου
ως φως εξελευσεται. διοτι ελεος θελω και ου
θυσιαν, και επιγνωσιν Θεου η
ολοκαυτωματα.9
Ἕτερον ημιν φειδους και αγαπης της εις αυτους εξηγειται
τροπον, ος ειπερ τετελεστο κατα το αυτωι δοκουν, σεσωστο συμπας ο Ἰσραηλ και
Ἰουδας. ου γαρ μονον την των ανοσιων ψευδοπροφητων απεκειρε πληθυν, τον
αυτοις πρε- ποντα καθορισας θανατον, αλλα γαρ και αυτον κατα καιρους επεμψε
τον Υιον ο Θεος και Πατηρ σαφηνιουντα, και προ γε των αλλων τοις εξ αιματος
Ἰσραηλ, το αγαθον αυτου θελημα, και εναργες καθισταντα το κριμα αυτου.
τοιγαρτοι και εφασκε δια μεν φωνης του ∆αυειδ, "Ἐγω δε κατεσταθην "βασιλευς
υπ' αυτου επι Σιων ορος το αγιον αυτου, διαγ- "γελλων το προσταγμα Κυριου·"
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

αυτος δε δι' εαυτου γενομενος καθ' ημας, τουτεστιν ανθρωπος, "Ἀπ' εμαυτου "ου
λαλω· αλλ' ο πεμψας με Πατηρ, αυτος μοι εντολην "εδωκε τι ειπω και τι λαλησω."
εξελευσεται δη ουν το κριμα μου φησιν ως φως, τουτεστιν, ουκ αινιγμασι κατεσκιασμενον το θελημα το εμον, αλλα γυμνως και ακρυπτως ταις απαντων διανοιαις
εγκεισεται. οτι δε αφιγμενος κατα και- ρους ο Ἐμμανουηλ, ουκ επι νομικην μετοισει
λατρειαν τους πεπλανημενους, ουτε μην τα εν τυποις ετι και σκιαις αναπεισει
τιμαν, αποκομιει δε μαλλον εις επιεικειαν και χρηστοτητα και ευσπλαγχνιαν, και εις
αγαπην την προς αλληλους, και εις αληθη και απαραλογιστον επιγνωσιν του Θεου,
σαφη του κριματος αποτελει τον σκοπον, και φησιν, οτι ελεος θελω και ου θυσιαν,
και επιγνωσιν Θεου η ολοκαυτωματα. τι γαρ εφασκεν ο Σωτηρ; "Παντα ουν οσα εαν
θελητε ινα ποιωσιν υμιν οι ανθρωποι, ουτω και υμεις ποιειτε αυτοις ομοιως·"
χρημα δε οτι μαλιστα παρα Θεωι τιμιον την αγαπην επι- δεικνυς, "Ἐν τουτωι
γνωσονται παντες, φησιν, οτι εμοι
1.142 "μαθηται εστε, εαν αγαπην εχητε εις
αλληλους." οτι δε των προσιοντων τον νουν ανεκομιζε προς επιγνωσιν του κατα
αληθειαν οντος Θεου, πως αν ενδοιασειε τις; εαυτον γαρ ημιν εις εικονα του
γεγεννηκοτος παρετιθει, λεγων τωι γνησιωι μαθητηι· Φιλιππος ουτος ην· "Ου
πιστευεις οτι εγω "εν τωι Πατρι και ο Πατηρ εν εμοι εστιν; ο εωρακως εμε, "εωρακε
τον Πατερα. εγω και ο Πατηρ εν εσμεν." ει δε δη τις ελοιτο και αυτον ειναι λεγειν
τον Υιον το ελεος του Πατρος, το υπερ θυσιαν και ολοκαυτωματα, συνησει καλως.
κεκληται γαρ ουτω παρα γε τηι θεοπνευστωι γραφηι. αυτος μεν γαρ εφη που περι
αυτου προς ημας ο Θεος και Πατηρ "̓Εγγιζει ταχυ η δικαιοσυνη μου, και το ελεος μου
απο- "καλυφθηναι·" οι δε γε προφηται προς αυτον· "∆ειξον "ημιν Κυριε το ελεος
σου, και το σωτηριον σου Κυριε δυης "ημιν." ελεος γαρ αληθως το παρα Πατρος ο
Χριστος, ως αφαιρων αμαρτιας, ως ανιεις εγκληματων, και δικαιων τηι πιστει, και
ανασωζων τους απολωλοτας, και θανατου κρειττονας αποφαινων· και τι γαρ ουχι
των παγκαλων δωρουμενος; ουκουν αμεινων θυσιας και ολοκαυτωματων η Θεου
γνωσις, ως εν Χριστωι τελουμενη· εγνωκαμεν γαρ δι' αυτου τε και εν αυτωι τον
Πατερα, και την εν πιστει δικαιωσιν πεπλουτηκαμεν. 9Αυτοι δε εισιν ως ανθρωπος
παραβαινων διαθηκην.9
Πανταχοθεν ημας πολυπραγμονειν ευ μαλα το αληθες
σπουδαζοντας, και νυν ειπειν αναγκαιον, ως η καθ' Ἑβραιους εκδοσις αντι του ως
ανθρωπος, ως Ἀδαμ ειρηκε παραβαινων διαθηκην, ινα νοοιτο τοιαδε τις των εξ
Ἰσραηλ η παραβασις, οποια γεγονεν εν Ἀδαμ. μετον γαρ εκεινωι και την προς Θεον
οικειωσιν εχειν, και εν αφθαρσιαι διατελειν, και ταις 1.143 του παραδεισου τρυφαις
εναβρυνεσθαι, κατημελησε της θειας εντολης· ειτα διωλισθεν επι τα αισχιω, των
αρχαιων αδοκη- τως εστερημενος. ουτω και αυτοι· φημι δε δη παλιν, οι εξ Ἰσραηλ·
ευμενη και φιλον τον των ολων εχοντες Θεον, σωζοντα και προεστηκοτα, και
προτιθεντα το ελεος αυτοις, ως νεφελην πρωινην, και ως δροσον ορθρινην
πορευομενην, εξαγοντα δε και ως φως το κριμα αυτου, και τηι υπερ νομον
στεφανουντα λατρειαι, ραιθυμοι γεγονασι περι το σφισιν αυ- τοις αναγκαιον και
χρησιμον εις ευημεριαν και δοξαν, καταπε- φρονηκασι και αυτοι του παντων
κρατουντος Θεου, καιτοι λε- γοντος εναργως δια του πανσοφου Μωυσεως, "Ου
ποιησεις "σεαυτωι ειδωλον, ουδε παντος ομοιωμα, οσα εν τωι ουρανωι "ανω και οσα
εν τηι γηι κατω και οσα εν τοις υδασιν υπο- "κατω της γης." και παλιν, "Ουκ εσονται
σοι θεοι ετεροι "πλην εμου." επειδη δε εν ισωι τωι πρωτωι, τουτεστι τωι Ἀδαμ,
παρωλισθον εις αποστασιαν, και αυτοι δη παντως εξω πεσουνται του κατευφραινειν
ειδοτος· παραβεβηκασι γαρ διαθηκην.
Ει δε δη νοοιτο μυστικωτερον, ως επι
Χριστου, το χρησμυδημα, παλιν εκεινο ερουμεν, εμφανη των λεγομενων
καθισταντες τον νουν· Ἔπεμψεν εξ ουρανων ο Θεος και Πατηρ τον Υιον φωτιουντα
τους εξ Ἰσραηλ, και φανερον καταστησοντα το κριμα αυτου, και ινα καταληξαι μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

αναπεισηι θυσιων αρχαιων και ολοκαυτωματων των κατα νομον· ελεησηι δε μαλλον,
δικαιων τηι πιστει, και καλεσηι προς επιγνωσιν του κατα αληθειαν οντος Θεου· δι'
αυτου γαρ και εν αυτωι τεθεαμεθα τον Πατερα, και εσχηκαμεν την προσαγωγην, ως
που και γραμμα φησιν ιερον. αλλα γε- γονασιν οι εξ Ἰσραηλ ως ανθρωπος
παραβαινων διαθηκην. και τι δη τουτο εστιν, ερω παλιν, οπως αν δυνωμαι. ο την
υφ' ετερου γραφομενην παραβαινων διαθηκην, η ου προσεισιν
1.144 αυτος τωι
εκνεμηθεντι κληρωι παρα του γεγραφοτος αυτην,
ηγουν ετερους των
εγγεγραμμενων των αυτοις οφειλομενων αποστερει. τοιουτον τι πεπραχασιν
Ἰουδαιοι, και τουτο επι Χριστωι. πως, η τινα τροπον; ο μεν γαρ Θεος και Πατηρ
κληρον ωσπερ τινα λαμπρον και εξαιρετον την κατα του εθνους ηγεμονιαν
εχαριζετο τωι Υιωι. διακεκραγε γαρ, ως εφην, "Ἐγω δε κατεσταθην βασιλευς υπ'
αυτου επι Σιων "ορος το αγιον αυτου·" και δεδωκε τωι Υιωι τον νοητον αμπελωνα,
τουτεστι τον Ἰσραηλ· "Ὁ γαρ αμπελων Κυριου "Σαβαωθ," κατα το γεγραμμενον,
"ανθρωπος του Ἰουδα "νεοφυτον ηγαπημενον." αλλ', ως φησιν ο μακαριος
ευαγγελιστης Ἰωαννης, "Εις τα ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυ- "τον ου παρελαβον."
εκβεβληκασι γαρ εξω της πυλης, και θανατωι παρεδοσαν, λεγοντες "Ουτος εστιν ο
κληρονο- "μος, δευτε αποκτεινωμεν αυτον και σχωμεν την κληρονο- "μιαν." Ἄθρει
δη ουν οπως γεγονασιν ως ανθρωπος παραβαινων διαθηκην. επεγνως τον
κληρονομον; ουκουν αποδος τον εκ- νεμηθεντα κληρον αυτωι. παραβεβηκασι τοινυν
την διαθηκην του Πατρος, το οσον εφ' εαυτοις, αποστερουντες τον κληρο- νομον.
αλλ' ουδε αυτοι προσηλθον τηι χαριτι, ου προσ- ηκαντο τον δοθεντα αυτοις παρα του
Θεου κληρον. εφη μεν γαρ δια του προφητου Θεος "Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει
"Κυριος, και συντελεσω επι τον οικον Ἰσραηλ και επι τον "οικον Ἰουδα διαθηκην
καινην, ου κατα την διαθηκην ην "διεθεμην τοις πατρασιν αυτων εν ημεραι
επιλαβομενου μου "της χειρος αυτων, του εξαγαγειν αυτους εκ γης Αιγυπτου." ει δε
δη δοκιμαζοιτο προς την πρωτην η νεα, πλειστη τις οση των επηγγελμενων η
διαφορα νοηθησεται. εκει μεν γαρ την των Ἀμοῤραιων και Γεργεσαιων και Ευαιων
αυτοις, και μην και Ἰεβουσαιων επηγγελτο γην· η δε καινη διαθηκη,
1.145
τουτεστι τα δια Χριστου θεσπισματα, δια πιστεως εκαλουν εις υιοθεσιαν Θεου, εις
δοξαν, εις αφθαρσιαν, εις αμηρυτον ζωην, εις μεθεξιν Θεου την δια Πνευματος, εις
βασιλειαν ουρανων. αλλ' ουκ ηθελησαν εχειν τον εκνεμηθεντα κληρον αυτοις δι'
Υιου παρα του Θεου και Πατρος. κατ' αμφω δη ουν λελυπηκασι παραβαινοντες την
διαθηκην, και τον κληρο- νομον, ως εφην, το οσον εφ' εαυτοις του δοθεντος αυτωι
παρα του Πατρος εξωσαντες κληρου, εκπεπτωκοτες δε και αυτοι των παρα Θεου
δεδωρημενων αυτοις εν Χριστωι. 9Ἐκει κατεφρονησε μου Γαλααδ, πολις εργαζομενη
ματαια, ταρασ- σουσα υδωρ, και η ισχυς σου ως ανδρος πειρατου.9 Ἐπανεισι παλιν
ο λογος εις αφηγησιν εγκληματων, εφ' οις εικοτως ανηιρηται των παρ' αυτοις
ψευδοπροφητων η ανοσια πληθυς. εκει γαρ φησι, τουτεστι, κατ' εκεινο του καιρου
καθ' ον εκκεκλικεν ο Ἰσραηλ, και εν τηι τοιαιδε κα- ταστασει γεγονεν, ωστε και
ελεσθαι δαιμονιοις προσκυνειν· τουτο γαρ εστι το εκει πραγματικως νοουμενον, και
ουχι δη μαλλον τοπικως· σφοδρα μου καταπεφρονηκεν η Γαλααδ· πολις δε αυτη
μια των Ἰορδανου ναματων επεκεινα, η και εκνεμηθεισα τοις Λευιταις, κατα τον
Μωυσεως νομον· ην ουν Ἱερεων και Λευιτων πολις. αλλ' οι τους αλλους οφειλοντες αποκομιζειν της πλανης, και παιδαγωγειν εις αληθειαν και εις την του
συμφεροντος γνωσιν· "Χειλη γαρ ιερεως, "φησι, φυλαξεται κρισιν, και νομον
εκζητησουσιν εκ "στοματος αυτου·" γεγονασιν αυτοι των ειδωλων ευρεται, και των
ματαιων οι τεχνουργοι. ειργαζοντο γαρ ματαια, τουτεστι τα ειδωλα. εταραττον δε
και υδωρ, τουτεστι παλιν
1.146 συγχυσεως αφορμη τοις αγελαιοις γεγονασιν.
υδατι γαρ παρεικαζειν εθος τηι αγιαι γραφηι την αμετρητον των ανθρω- πων πληθυν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

και γουν πολυανδρουσης αγαν της Βαβυλωνιων, και Νινευι, φησιν, "Ὡς
κολυμβηθρα υδατος τα υδατα αυτης," αντι του, ως κολυμβηθρα πληρης υδατων,
ουτω το πληθος αυτης. Ἢ και καθ' ετερον τροπον εταραττον υδωρ, τεθολωμενην
ωσπερ τινα και ιλυωδη διδασκαλιαν τοις προσιουσι προ- θεντες, και τον των
ακεραιοτερων παχυνοντες νουν· εδιδασκον γαρ ειδωλα προσκυνειν. και γουν δια
φωνης Ἰεζεκιηλ ηἰτιατο παλιν αυτους ο των ολων Θεος, και ως προς κριους και της
αγελης καθηγητας, προσεφωνει λεγων, "Και υμεις "προβατα, ταδε λεγει Κυριος
Ἰδου εγω διακρινω αναμεσον "προβατου και προβατου, και κριων και τραγων. και
ουχ "ικανον υμιν, οτι την καλην νομην ενεμεσθε, και τα κατα- "λοιπα της νομης
κατεπατειτε τοις ποσιν υμων; και το "καθεστηκος υδωρ επινετε, και το λοιπον τοις
ποσιν υμων "εταρασσετε; και τα προβατα μου τα πατηματα των ποδων "υμων
ενεμοντο, και το τεταραγμενον υδωρ υπο των ποδων "υμων επινον." νομομαθεις
γαρ οντες οι εξ αιματος Λευι, και καλλιστην ωσπερ νομην, λεπτον τε και διειδες
εχοντες υδωρ, την δια Μωυσεως παιδευσιν ουκ ανικανως εχουσαν ποδηγειν εις
αληθειαν, κατεπατουν τροπον τινα την νομην· συνεταραττον δε και το υδωρ,
παχειαν τινα και ιλυωδη και γεωδους ακαθαρσιας εμπλεων παρατιθεντες
διδασκαλιαν, τοις εν ταξει προβατων ακολουθουσιν αυτοις ως κριοις. εγκαλουν- ται
τοινυν οι της Γαλααδ πολιται και οικητορες, ως ταρατ- τοντες υδωρ, ελεγχονται δε
και ως ισχυν εχοντες ανδρος πειρατου. πως δ' αν και τουτο ημας συνιεναι πρεποι,
σαφες κατα- στησομεν, τα εφεξης ερμηνευοντες.
1.147 9Ἔκρυψαν ιερεις οδον
Κυριου, εφονευσαν Σικιμα, οτι ανομιαν
εποιησαν εν τωι οικωι Ἰσραηλ. ειδον
φρικωδη εκει, πορνειαν του Ἐφραιμ, εμιανθη Ἰσραηλ και Ἰουδας.9 Ἱστοριων εσθ'
οτε τινων ο των αγιων προφητων δια- μεμνηται λογος, ας ειπερ τις ελοιτο σιωπαν,
ουδ' αν δυνοιτο διατρανουν των ειρημενων τον νουν. χρη τοιγαρουν οκνου μεν
ειναι κρειττονας τους τα τοιαδε σαφως διερμηνευειν εθελοντας, πανταχοθεν δε τοις
ακροωμενοις το τελουν εις ονησιν εξεργαζεσθαι φιλειν. Ταυτηιτοι και νυν επι τι
τοιουτον ηξομεν. Σικιμα τοινυν πολιχνη τις εστιν επεκεινα των Ἰορδανου ναματων,
γειτων τε και ομορος τηι Γαλααδ, ην τοις εξ αιματος του Λευι δεδοσθαι προειπομεν,
διανεμοντος της επαγγελιας την γην Ἰησου του Ναυη. συμβεβηκε τοινυν, εορτης
ουσης αγιας, της κατα νομον σκηνοπηγιας φημι, οτε παντας πανταχοθεν
αναβαινειν ην εθος εις Ἱεροσολυμα, και τουτο του νομου τηρεισθαι προσταττοντος,
των απο Σικιμων τινας, η κατανυ- χθεντας, και επι τηι πλανησει μεταγινωσκοντας,
ηγουν και εις νηψιν κεκλημενους παρα Θεου, λοιπον εθελησαι τοις θειοις υπεικειν
νομοις, και αναβηναι ζητειν εις Ἱεροσολυμα, βουλεσθαι τε θυσιας προσαγειν, και
την κατα νομους εορτην αποπεραινειν εκει. τουτο δε ην αρχη τις ωσπερ επιστροφης,
και του καταληγειν του προσκεισθαι θελειν ταις των ειδωλων λατρειαις. ινα γαρ μη
θυσιων ενεκα τε και εορτων των κατα νομον αναβαινωσιν εκ της Σαμαρειας εις
Ἱεροσολυμα των εξ Ἰσραηλ τινες, τουτεστι των δεκα φυλων, ειτα κατα βραχυ
μεταθοιντο προς το εν αρχαις, και υπο γε την Ἰουδα γενοιντο βασιλειαν, επενοησεν
εν αρχαις τας δαμαλεις Ἱερο1.148 βοαμ, και πληρουν εκελευεν επ' αυταις τα
νενομισμενα, την τωι Θεωι πρεπουσαν δοξαν τοις ιδιοις ευρεμασιν αναπτων ο
δειλαιος· ιν' εχοι μεν αυτος το βασιλευειν ασφαλως, απο- στεροιτο δε ωσπερ των
ιδιων Θεος. ουκουν αναβαινειν εις Ἱεροσολυμα των απο Σικιμων επεχειρουν τινες·
απειργον δε τουτο δραν οι απο της γειτονος Γαλααδ, καιτοι, καθαπερ εφην, εξ
αιματος οντες Λευιτικου, και τεταγμενοι κατα τον νομον εις ιερουργιαν. επειδη δε
ειργαζοντο ματαια· τεχνουργοι γαρ ησαν ειδωλων· ως οσον ουδεπω της τεχνης
αυτοις οιχη- σομενης εις το μηδεν, ει παραιτοιτο λοιπον ειδωλοις λατρευειν ο
Ἰσραηλ, κατεπικραινοντο προς οργας. ως δε ουκ επειθον λογοις, επ' ανοσιους ηλθον
βουλας τε και πραξεις. παρ- εσκευαζον γαρ τινας κατα μεσην την οδον ληιστρικαις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εφοδοις κεχρησθαι, και φοναν αγριως κατα Σικιμιτων, ει αναβαινειν ελοιντο παρα
το αυτοις δοκουν εις Ἱεροσολυμα. και πλειστοι μεν οσοι διολωλασιν· οι δε ολως
ανασεσωσμενοι, και της εκεινων χειρος αποδραμειν ισχυσαντες, ερημοι γεγονοτες
ων επεφεροντο προς θυσιαν, ανεκομιζοντο μολις εις την εαυτων. εγκαλει τοινυν
τοις απο της Γαλααδ ο των ολων ∆εσποτης, οτι καιτοι μαλλον οφειλοντες ως
Λευιται και Ἱερουργοι, και το καθηγεισθαι των αλλων λαχοντες, κατα τον νομον
εναργη τοις πεπλανημενοις την της ευσεβειας αποφαινειν οδον, εκ των εναντιων
και κρυπτουσιν, ορθα φρονειν ουκ εωντες τους εξ ιδιας βουλης, ηγουν και εκ της
ανωθεν ευμενειας, κατα- νενυγμενους εις το ελεσθαι λοιπον την των δαιμονιων
απο- φορτισασθαι πλανην. Ἔκρυψαν τοινυν φησιν ιερεις οδον Κυριου. τουτο παλιν
εστιν ετερως το δι' ετερου προφητου σαφως ειρημενον· "Οι ιερεις "ουκ ειπαν Που
εστι Κυριος, και οι αντεχομενοι του νομου "μου ουκ ηπισταντο με, και οι ποιμενες
ησεβουν εις εμε." 1.149 αλλ' ου μεχρι τουτου των Γαλααδιτων τα εγκληματα. προς
γαρ τωι κρυψαι την οδον Κυριου και απεκτονασι Σικιμα, χερσιν υποφεροντες
ληιστρικαις. δια γαρ τουτο και εφασκε προς την Γαλααδ "Και η ισχυς σου ως ανδρος
πειρατου." ορα δε οπως εις αναμνησιν της αρχαιας ημας ιστοριας αποφερει Θεος,
και παλαιων εγκληματων διαμεμνηται του Λευι. εστι δε ο φημι τοιουτον τι παλιν.
∆ινα μεν γαρ η του Ἰακωβ, ητοι του Ἰσραηλ θυγατηρ· μετωνομασται γαρ Ἰακωβ εις
τον Ἰσραηλ· εξηλθε ποτε της του πατρος σκηνης· επεθυμησε γαρ ιδειν τας των
εγχωριων θυγατερας· ην δε εν Σικιμοις. ειτα την παρθενον ευρων Ἐμμωρ ο Συχεμ
υιος αδοκητως κατεβιαζετο· διεπαρθενευσε γαρ. δεδυσφορηκοτες τοινυν προς τουτο
λιαν οι της νεανιδος αδελφοι Λευι τε και Συμεων, δολον αρτυουσι· περιτεμνεσθαι
γαρ ανεπειθον τους απο Σικιμων. ου δη γεγονοτος, αλγουντας ετι και ταις οδυναις
νενικημενους αρδην απεκτονασιν, εκεινο λεγοντες εγκαλουντι τωι πατρι το
αχαλινον εις οργας, "Ἀλλ' "ωσει πορνηι χρησονται τηι αδελφηι ημων;" της τοιαυτης
ιστοριας ημας εις αναμνησιν αποφερει νυνι, μετα τινος ηθους λεγων, εφονευσαν
Σικιμα, οτι ανομιαν εποιησαν εν τωι οικωι Ἰσραηλ. τουτο φησιν, εγκαλουντες τοτε,
οτι πεπλημμεληκασιν εις τον οικον Ἰακωβ, ητοι του Ἰσραηλ, διαπαρθενευσαντες
την νεανιδα. ταυτηιτοι και ημεις απεκ- τοναμεν Σικιμα. Ἀλλα νυν εβουλευσαντο
φησιν, επιστρεψαι προς τον
Θεον, αγαπησαι τα εν νομωι, πληρωσαι θυσιας,
επιτελειν εορτας, αποφοιτησαι λοιπον των της ειδωλολατρειας μολυσ- μων. τι ουν
οι Λευιται; εκρυψαν την οδον Κυριου και εφο- νευσαν Σικιμα. η ταχα και νυν
εγκαλειν εχουσιν, οτι ανομιαν
1.150 εποιησαν εν τωι οικωι Ἰσραηλ; ποια και νυν
υβρισθη νεανις; εις ποιαν ∆ιναν εξημαρτον, ποια Σικιμιτων τα εγκληματα, των
τετιμηκοτων Θεον, των ηγαπηκοτων το ορθα λοιπον ελεσθαι φρονειν, και
αποπεραινειν επειγεσθαι τα εν νομωι. τεθεαμαι τοινυν, φησι, φρικωδεστατην την
εκει πορνειαν του Ἐφραιμ. καταπλαγειη γαρ αν τις, και σφοδρα εικοτως, τοσουτον
ορων απονενευκος της εις Θεον αγαπης το ιερον και απολεκτον γενος, ως μη μονον
αυτους των ειδωλων ευρετας γενεσθαι τοις αλλοις, αλλα και διακωλυειν αυτους, ει
αγαπαν ελοιντο τα του Θεου. καταμεμιανται τοινυν φησιν Ἰσραηλ και Ἰουδας. ωστε
καν ει τι παθοιεν των προσδοκωμενων, εγκαλειτω μηδεις αγανακτουντι Θεωι.
9Ἄρχου τρυγαν σεαυτωι εν τωι επιστρεφειν με την αιχμαλωσιαν του λαου μου, εν
τωι ιασθαι με τον Ἰσραηλ.9 Ἔστι παλιν ο λογος προς τον της Γαλααδ οικητορα.
διδασκει δε, οτι εγω μεν ηρξαμην ως Θεος ιασθαι τε και επιστρεφειν τον Ἰσραηλ. και
γουν επεθυμουν Σικιμιται λοιπον υποφερειν Θεωι τον αυχενα, και τελειν εορτας, τας
μεν του Ἱεροβοαμ ουκετι, τας κατα νομον δε μαλλον, και της ουκ οιδ' οπως
εξηυρημενης απατης αποδραμειν· συ δε αυτους, ω Γαλααδιτα, μονονουχι και
απεκειρας, ητοι τετρυ- γηκας, και πλουτον αδικον εποιησω τα απο ληιστειας. επιφωνει δε παλιν εν ηθει το αρχου τρυγαν σεαυτωι, μονονουχι τοιουτον τι λεγων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

μαλλον δε καν ει μη λεγοι, λεπτως υπεμφαινων, οτι Καγω σε ποιησομαι των
κολαζομενων την απαρχην. αρχομενος γαρ αποκειρειν τον Ἰσραηλ, και αποτρυγαν
τους της ουτω δεινης ανοσιοτητος επιτηδευτας, πρωτολειον σε ποιησομαι της
οργης. ειδεναι γαρ αναγκαιον, οτι Φουλα, βασιλευς Ἀσσυριων, ο πρωτος ελθων
κατα τε 1.151 της Σαμαρειας και του Ἰσραηλ, πρωτας απεκομισεν εις αιχμαλωσιαν
τας περαν του Ἰορδανου φυλας. πολις δε ην των εκεισε μια και η Γαλααδ. ουκουν
ωσπερ εμου τον Ἰσραηλ επιστρεφοντος, αρξαμενου τε ιασασθαι λοιπον, συ
τετρυγηκας, ω Γαλααδιτα, σεαυτωι τα απο ληιστειας· ουτω καγω παραδιδους
Ἀσσυριοις τον Ἰσραηλ, σε ποιησομαι των πεμπομενων την απαρχην. Συγγενη δε τα
αρχαια τοις επι Χριστωι των Ἰουδαιων εγκληματα. εκαλει μεν γαρ συμπαντα τον
Ἰσραηλ ο Θεος και Πατηρ εις το ελεσθαι λοιπον τα αμεινω φρονειν, και καταληξαι
μεν της εν νομωι λατρειας, ανθελεσθαι δε μαλλον εκεινης την νεαν τε και
ευαγγελικην. αλλα τοις επιστρε- φουσι και καλουμενοις εις ιασιν αντεπραττον ου
μετριως. γεγραπται γαρ, οτι "Ἤδη συνετεθειντο οι Ἰουδαιοι, ινα "εαν τις αυτον
ομολογησηι τον Χριστον ειναι, αποσυναγωγος "γενηται." ηκουον δε και οι παρ'
αυτοις ηγουμενοι, "Ουαι "υμιν, γραμματεις και φαρισαιοι υποκριται, οτι ηρατε την
"κλειδα της γνωσεως· ουτε υμεις εισερχεσθε, ουτε τους "εισερχομενους αφιετε
εισελθειν." δεδονται τοινυν εχθροις, και πικρας της εις Χριστον παροινιας
εξηιτηνται δικας. 9Και αποκαλυφθησεται η κακια Ἐφραιμ και η κακια Σαμαρειας,
οτι ειργασαντο ψευδη. και κλεπτης προς αυτον εισελευσεται, εκδιδυσκων ληιστης
εν τηι οδωι αυτου, οπως συναιδωσιν ως συν- αιδοντες τηι καρδιαι αυτων.9 Ἀγαθος μεν
φυσει και ανεξικακος, "μακροθυμος τε και "πολυελεος" ως αληθως ο παντων
∆εσποτης. αλλ' εως ετι τοις πταιουσιν ανεξικακει, κατακρυπτεται πως αυτων ετι τα
εγκληματα· επεξιοντος δε ηδη και δικας επαγοντος και
1.152 ηρεμειν ουκ
ανεχομενου, λοιπον εστιν εναργη, και αποκαλυπ- τεσθαι πως ηδη δοκει, μονον δε
ουχι και εις μεσον ηγμενα τοις απαντων οφθαλμοις ορασθαι φιλει. τουτο και νυν
εσεσθαι φησι κατα του Ἐφραιμ και της Σαμαρειας. και τον μεν Ἐφραιμ ενθαδε
νοησεις την εν τηι Σαμαρειαι βασιλιδα φυλην, εξ ης γεγονεν Ἱεροβοαμ και οι καθ'
εξης· Σαμαρειαν δε τους εν τηι Σαμαρειαι, τουτεστι τας δεκα φυλας. αποκαλυφθησεσθαι δε φησι τας αμαρτιας αυτων, δια τοιασδε τινας αιτιας. οτι και
ειργασαντο ψευδη, ψυχραν τε και εωλον λατρειαν επιτηδευσαντες, και τεχνουργοι
γεγονοτες καθαπερ εφην ειδωλων, και οτι κλεπτης, τουτεστι ληιστης, προς αυτον
εισελευσεται, αντι του εισηλθε και ανεπαυσατο και κατ- ελυσε παρ' αυτωι κλεπτης,
εκδιδυσκων εν οδωι· ιν' εκ τουτου φαινηται, φησιν, οτι συναιδουσαν εχουσι την
καρδιαν, συμφω- νον δε δηλονοτι και ομογνωμονα. οι μεν γαρ εληιστευον τους εν
τοις Ἱεροσολυμοις αναβαινειν εθελοντας· οι δε προς αυ- τους εμεριζοντο τα
εγκληματα, των λεληιστευμενων ανοσιως μετεσχηκοτες. Ἔχαιρον δε και οι των
Ἰουδαιων καθηγηται, πολεμουμενων εκτοπως των πιστευοντων εις Χριστον, και
κοινωνοι της ετε- ρων εφοδου τε και ληιστειας εγινοντο, διωκομενοις εφηδομενοι
τοις πιστοις, και ληιστην ωσπερ τινα, τον σαταναν εις νουν και καρδιαν δεχομενοι,
τον απασης ευσεβειας τον εν αυτοις απαμφιεννυντα νουν, ινα και συμφωνον εχοιεν
προς αυτον την καρδιαν. ωσπερ γαρ "Ὁ κολλωμενος τωι Κυριωι εν "πνευμα εστι,"
κατα τον αυτον οιμαι τροπον και ο τωι σαταναι κολλωμενος μιαν εξει προς αυτον
την καρδιαν. 9Πασας τας κακιας αυτων εμνησθην, νυν εκυκλωσεν αυτους τα
διαβουλια αυτων, απεναντι του προσωπου μου εγενοντο.9 Ἕως ετι φορητα και
μεμετρημενα πλημμελουμεν, ως
1.153 ανθρωποι, και ευολισθον εχοντες εις
αμαρτιαν την φυσιν, παραπεμπεται Θεος εξ εμφυτου φιλανθρωπιας. οιδε γαρ οιδε
"το πλασμα ημων, μεμνηται δε οτι και χους εσμεν," κατα την του ψαλλοντος
φωνην. επαν δε τι μεγα και εξαισιον και δυσοιστον αληθως πραττηται προς ημων, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

και αυτην εσθ' οτε την του κρινοντος ηπιοτητα παραθηγει λοιπον, μονον δε ουχι
και ουκ εθελουσαν καταβιαζεται προς οργην, το τηνικαδε τρεχει προς αναμνησιν
απαντων, ως επος ειπειν, των τισι πεπλημμελημενων. ταυτηιτοι φησι περι τε του
Ἐφραιμ και της Σαμαρειας, οτι πασας τας κακιας αυτων εμνησθην. εικος δε δη παλιν
κακεινο ημιν εν τουτοις το προφητικον θελειν υποδηλουν χρησμυδημα. παρηκα
μεν γαρ φιλαγαθως φησι των εν Σικιμοις απολωλοτων υπο Λευι την σφαγην, δια
τοι το υβρισθαι ∆ιναν την εξ Ἰακωβ. επειδη δε και νυν απεκτονασι, μεμνησομαι και
της αρχαιας αυτων αδικιας, και ως φονευτην ηδη και απηνη, και των παλαι
πλημμεληματων εξαιτησω δικας. εκυκλωσε γαρ αυτους φησι τα διαβουλια αυτων·
ομοιον ως ει λεγοι Πεπολιορκηνται λοιπον υπο των ιδιων ενθυμηματων και
ανοσιων σκεψεων· απεκτονασι μεν γαρ δολωι και απαταις τους απο Σικιμων ποτε,
νυνι δε ληιστειαις, καιτοι προς Θεον επιστρεφοντας. επειδη δε περα λογου τα
πλημμεληματα λοιπον απεναντι του προσωπου μου εγενοντο, ου γαρ περιοψομαι
φησι, τα τοιαδε των κακων, ουτε μην εξ ομματων ετι τιθεις, βραδυς εσομαι
κολαστης.
Ἐκυκλωσαν Ἰουδαιους τα διαβουλια αυτων, και επιγε τοις κατα
Χριστον. απεκτονασι μεν γαρ τους προφητας, αν- εξικακουντος ετι Θεου· επειδη δε
γεγονασι και κυριοκτονοι, εκυκλωσεν αυτους τα διαβουλια αυτων, και πασας
αυτων τας κακιας εμνησθη ο των ολων Θεος.
1.154 9Ἐν ταις κακιαις αυτων
ηυφραναν βασιλεις, και εν τοις ψευδεσιν
αυτων αρχοντας.9 Ἔδει δη μαλλον
αγαθουργουντας, φησι, και ζην ελομενους εννομως, εξημερουν εφ' εαυτοις τον
λυτρωτην, και κατευφραι- νειν τον σωζοντα, και αμαχον εχοντα προς τουτο ισχυν.
οι δε τουτο μεν ου δεδρακασι, ραιθυμοι δε γεγονοτες λιαν περι το σφισιν αυτοις
αναγκαιον εις ζωην και χρησιμον εις ευ- ημεριαν, εν ουδενι μεν πεποιηντο λογωι το
προσκρουειν Θεωι· συνυπεκρινοντο δε τοις εαυτων βασιλευσι, και τοις ηγουμενοις,
τηι προς παν οτιουν των εκεινοις δοκουντων συνδρομηι κατευ- φραινοντες, και τα
λυπουντα Θεον εις ηδονην τε και τερψιν τοις πλανωσι δωρουμενοι. αιτιαται δε
παλιν, ως τωι Ἱερο- βοαμ και τοις υπ' αυτον αρχουσι συνδεδραμηκοτας, και
αμελλητι κατανευσαντας την επι ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις επινοουντι βεβηλωσιν,
και προς ετεραν λατρειαν ανοσιως αυτους αποκομιζειν εθελοντι. εδει γαρ εδει τοις
εκεινων σκεμμασι και εκτοποις αγαν επιχειρημασιν αντεξαγειν γενικως της εις
Θεον αγαπης το γνησιον, και πειρασθαι κωλυειν αφραινοντας, ουχ ετοιμως ιοντας
εις συναινεσιν κατευφραινειν αυτους. Ἀληθης δε ο λογος, καν ει νοοιτο παλιν επι
των σταυρω- σαντων τον Ἐμμανουηλ. ψευδομενοι γαρ και συκοφαντουν- τες αυτον,
χαιρειν παρεσκευαζον Ἡρωδην τε και Ποντιον Πιλατον, και τους προεδρευοντας
της Συναγωγης. εφη γαρ που και ο θεσπεσιος Πετρος προς τον των ολων Πατερα και
Θεον "Συνηχθησαν γαρ επ' αληθειας εν τηι πολει ταυτηι "επι τον αγιον παιδα σου
Ἰησουν, ον εχρισας, Ἡρωδης τε "και Ποντιος Πιλατος συν εθνεσι και λαοις Ἰσραηλ."
1.155 9Παντες μοιχευοντες, ως κλιβανος καιομενος εις πεψιν κατακαυ- ματος απο
της φλογος, απο φυρασεως σταιτος, εως του ζυμω- θηναι αυτο. ημερα βασιλεων
υμων.9 Κατα τινα δη τροπον εν μεν ταις κακιαις αυτων ηυφραναν βασιλεις, εν δε
γε τοις ψευδεσιν αρχοντας, εν τουτοις ημιν εξηγειται σαφως. εχει δε ουτως της
ιστοριας ο λογος, ην ειπερ τις ειδειη τυχον, εισεται που παντως της προφητειας τον
νουν. οτε τοινυν, αποῤραγεισων των δεκα φυλων, βεβα- σιλευκεν επ' αυτας ο
επαρατος Ἱεροβοαμ, εδεδιει σφοδρα, μη αρα πως των εορτων ενεκα των κατα τον
νομον αναβαινοντες εις Ἱεροσολυμα, μεταπεισθειεν κατα βραχυ το Ἰουδα σκηπτρον ανθελεσθαι παλιν, και των αρχαιων εθων ενεχθεντες εις αναμνησιν, η
ανελωσιν αυτον, ηγουν εξωσειαν, και ουχ εκοντα λοιπον, της κατα σφων αρχης.
ταυτης ενεκα της αιτιας ο θεομισης και δειλαιος τας χρυσας αυτοις δαμαλεις
αφιερουν εσκεπτετο, και τον της ανοσιου ψευδολατρειας επενοει τροπον, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

καινοτομειν επεχειρει τας επι ταις δαμαλεσιν εορτας, ως ο της Ἑβραιων
παραδοσεως εχει λογος. ην ουν εν αρχαις ου μετριως περιδεης, μη αρα τηι ανωθεν
και εκ πατερων αυτοις ηκουσηι λατρειαι συναγορευοντες, η των θρονων εξω- σειαν,
η και ανελωσιν, ως εφην, και παρωσαμενοι το εγχειρημα, παλινδρομειν ελοιντο
προς το εν αρχαις, λελυ- πημενοι τε και αγανακτουντες εικοτως, ως υβρισμενου
Μωυσεως, και της θειας αυτοις πατηθεισης εντολης. ταυ- τηιτοι πικρος ων εις
δολους, καθιει πολλους εν τωι Ἰσραηλ διαθρυλλουντας τε και λεγοντας, οτι χρη και
μοσχοποιειν αυτους, και καινουργειν εορτας ιδιας, και τουτο αυτο παρα του
βασιλεως αιτειν. επειδη δε τους οχλους εμανθανε πολυ 1.156 δη λιαν εχοντας εις
τουτο ετοιμως, συναινουντας τε και συνηδομενους τοις τα τοιαδε συμβεβουλευκοσι,
συναγαγων απαντας, προσπεφωνηκεν εναργως, οτι και ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις
προσηκει προσκυνειν, και την της εορτης πεφανερωκεν ημεραν, του ογδοου μηνος
την πεντεκαιδεκα- την, καθα γεγραπται.
Ταυτα δη λεγοντος τοτηνικαδε του
Ἱεροβοαμ επευφημουν οι δημοι, και ανεκραγεσαν Αυτη η ημερα του βασιλεως,
τουτωι και ημεις εψομεθα τωι σκοπωι· και ετεροις δε τισι τοιουτοις επαινοις
κατευφραινειν ηθελον. συναπεκομιζοντο δε τοις οχλοις και οι καθηγεισθαι
λαχοντες, συνηχουντες τε και συναινουντες αυτοις. τουτων ημιν εις το παρον ο του
προ- φητου διαμεμνηται λογος. παντες γαρ φησι μοιχευοντες ως κλιβανος
καιομενος εις πεψιν κατακαυματος απο της φλογος. διανενευκοτες γαρ εις πορνειαν
την νοητην, ηγουν εις απο- στασιν την απο Θεου· τουτο γαρ η πορνεια· κλιβανοις
εοικεσαν εκκεκαυμενοις ηδη πως και ετοιμοις εις πεψιν ων αν τις εμβα- λοι· φλογος
γαρ ησαν μεμεστωμενοι, θερμης δηλονοτι και οιονει διακεκαυμενης επιθυμιας.
εοικεσαν δε και φυραματι σταιτος, εχοντι μεν ηδη την ζυμην, ζυμωθεντι δε τελειως
εν ημεραι βασιλεως αυτων· οτε, καθαπερ εφην αρτιως, αναφανδον ειρηκοτος του
Ἱεροβοαμ, οτι χρη θυειν ταις δαμαλεσι, και τας επ' αυταις τελειν εορτας, επεφωνουν
αυτοι Αυτη η ημερα του βασιλεως, καθαπερ, ως εφην, ο της παραδοσεως εχει λογος.
τοτε και εζυμωθη τελειως, τουτεστιν, ολος εξ ολου γεγονε τηι δυσσεβειαι κατοχος.
ουκουν, προεκκεκαυμενοι τον νουν ταις εις παραβασιν θερμαις και ακαθεκτοις
επιθυμιαις, προζυμωθεντες δε ωσπερ κατα τουτον αυτον τον τροπον εν ημεραι
βασιλεως, εις το της φαυλοτητος κατωλισθον περας.
1.157
Τοιουτον τι
δεδρακασιν Ἰουδαιοι παλιν επι Χριστωι. κατα- ψευδομενοι γαρ της δοξης αυτου, και
κατα βραχυ τους οχλους εξελκοντες της εις αυτον αγαπης οι γραμματεις τε και
Φαρισαιοι, πεπορνευκασι νοητως, αποστησαντες αυτου την αγελαιαν πληθυν.
9Ἤρξαντο αρχοντες θυμουσθαι εξ οινου, εξετεινε την χειρα αυτου μετα λοιμων,
διοτι ανεκαυθησαν ως κλιβανον αι καρδιαι αυτων.9 Οινον, ως εοικεν, ενθαδε φησι
τον εξ αμπελου Σοδομων, τον καταμεθυσκοντα καρδιας, και επιθολουντα τον νουν
και αχλυος αυτον αναπιμπλαντα της ολεθριου και βδελυρας. δεδυσφορηκοτων δη
ουν ενιων επι τε τηι των δαμαλεων καινοτομιαι, και μεν τοι των εορτων,
παρεθηγοντο προς οργας των αρχοντων τινες. ινα δε μη ορωιτο των σεσιγηκοτων,
και ευφημειν ουκ ανεχομενων η σωφρονεστερα πληθυς, αυτοι τοις οχλοις τας
χειρας συνεκτεινοντες, επεφωνουν και ετι μειζονως "Αυτη η ημερα του βασιλεως,"
και τους της ανοσιο- τητος απεδεχοντο τροπους. ωργιζοντο τοινυν μεμεθυσμενοι,
φησιν, ανοσιαι μεθηι, και τοις μη συντρεχουσι τοις ουτως αισχροις τους οδοντας
επετριζον, λοιμοις συνεκτεινοντες τας εαυτων χειρας. λοιμους δε φησι τους οχλους.
επεκροτουν γαρ φησιν, ως εφην, καιτοι παιδαγωγειν εις ευσεβειαν οφει- λοντες, και
την του συμφεροντος ανακαλυψαι τριβον. αλλ' ησαν θερμοι την καρδιαν και αυτοι
φησι, της εις παραβασιν επιθυμιας την ολεθριαν εις νουν δεξαμενοι φλογα. 9Ἐν τωι
καταῤρασσειν αυτους ολην την νυκτα υπνου Ἐφραιμ εν- επλησθη· πρωι εγενηθη,
ανεκαυθη ως πυρος φεγγος.9 Ἔφην, οτι περιδεης ην αγαν ο θεομισης Ἱεροβοαμ, εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

1.158 μοναις ων ετι ταις σκεψεσι των ανοσιων εγχειρηματων. ᾤετο γαρ δη, και
σφοδρα εικοτως, αγανακτησειν τον Ἰσραηλ, ει διαπυθοιτο τι τοιουτον, και των
πατρυων εθων την παρα- βασιν ουκ εν μικρωι ποιησεσθαι λογωι. επειδη δε
προσπεφω- νηκε μεν τοις οχλοις αυτος, οτι χρη ταις δαμαλεσι προσκυνειν,
προσηκαντο δε ασμενως την σκεψιν αυτοι, και ομου τοις αρχουσιν επεκροτουν, ως
ορθα και συμφεροντα φρονειν τε
και δραν ηἱρημενοι, απεστη δειματων,
αποκεχωρηκεν υποψιας, ευθυμος τε διετελει λοιπον, και τρυφης ην πλεως. ουκουν
εν τωι καταῤρασσειν αυτους, τουτεστι, κατ' εκεινο καιρου, οτε κατεπιπτον εις
ολεθρον και απωλειαν, συγκατανευοντες τε και συναινουντες αυτωι, και της εις
Θεον αγαπης τιμωντες την παραβασιν, τοτε φησιν, ο Ἐφραιμ, τουτεστιν ο εκ φυλης
Ἐφραιμ Ἱεροβοαμ, ολην εκοιμηθη την νυκτα. ομοιον ως ει λεγοι, καιτοι παλαι
διεγρηγορως εκ δειματων και υπο- ψιας, αφροντις ην, ετρυφα λοιπον, και εν
μαλακαις ην ευναις ολην την νυκτα κοιμωμενος. επειδη δε πρωι γεγονε, θερμοτερος ην των αλλων. ανεκαυθη γαρ ως πυρ φεγγος, και τοις οχλοις συνεθερμαινετο,
ουδ' οσον ειπειν μελλησμου την υποθεσιν αξιων, αλλ' εις περας αγων, και μαλα
προθυμως, των ανοσιων εγχειρηματων την αναδειξιν. 9Παντες εθερμανθησαν, ως
κλιβανος αι καρδιαι αυτων, και κατε- φαγεν τους κριτας αυτων· παντες οι βασιλεις
αυτων επεσον, ουκ ην ο επικαλουμενος εν αυτοις προς με.9 Ἀληθη μεν ουν απερ
εφην· τεθερμανται γαρ οι αμφι τον επαρατον Ἱεροβοαμ, και "ανεκαυθησαν ως
πυρος φεγγος." αρ' ουν μεχρι των εκεινωι τετολμημενων τα της δυσσεβειας
προβεβηκεν; ουδαμως, φησιν· εθερμανθησαν γαρ παντες, και οι 1.159 μετ' εκεινον
ετι, και της τοιαυτης θερμασιας το ολεθριον πυρ παντας μεν αυτων δεδαπανηκε
τους κριτας· ανειλε δε και παντας τους καθεξης μετ' εκεινον βεβασιλευκοτας. ου
γαρ ην εν αυτοις ο προσκυνειν εθελων εμε, και τον των ολων Θεον εκλιπαρειν
αξιων, και της αληθους θεογνωσιας εχων εφ' εαυτωι τα αυχηματα. 9Ἐφραιμ εν τοις
λαοις αυτου συνανεμιγνυτο· Ἐφραιμ εγενετο εγκρυφιας ου μεταστρεφομενος.9
Καταψεγει λιαν τους εκ φυλης Ἐφραιμ την βασιλιδα τιμην ανημμενους επι τον
Ἰσραηλ εν τηι Σαμαρειαι, ως ουδεν αμεινον των υπο χειρα και αγελαιων φρονειν
ειωθοτας· αλλ' εις απαντα αυτοις συνθεοντας τε και συναποφερομενους ευ- κολως,
καιτοι δεον, ως ηγουμενους, ποδηγειν εις το αγαθον, και υψηλοτεραις διασκεψεσι
το τελουν αυτοις εις σωτηριαν οραν. αλλα τουτο μεν ουκ εδρων· συνανεφυροντο δε
τοις οχλοις, μιαν οι παντες και ισην αῤρωστουντες την αβουλιαν, και προς γε
τουτωι το εμμονον εις φαυλοτητα, και αμεταποιη- τον της γνωμης ου μεθιεμενης
παντελως ων αν ελοιτο δραν, καν ει ολεθρου προξενα και απωλειας αυτοις υπαρχει
ταυτι. εγκρυφιαν δη ουν ου μεταστρεφομενον γεγενησθαι φησι τον Ἐφραιμ, ως εξ
εικονος ηγουν παραδειγματος των επι λιθοις οπτωμενων αρτων, ους ει μη τις
μεταστρεφοι, πασα δηπως αναγκη καταφρυττεσθαι τε, και αχρειους ορασθαι λοιπον,
και τηι της φλογος αφθονιαι ζημιουσθαι το εδωδιμον. 9Κατεφαγον αλλοτριοι την
ισχυν αυτου, αυτος δε ουκ εγνω· και πολιαι εξηνθησαν αυτωι, και αυτος ουκ εγνω.9
Ἀλλοτριους ονομαζει τους αλλοφυλους και ετερογενεις,
1.160 Περσας δη λεγω,
και τους ομορους αυτοις και γειτονας Μωαβιτας και Ἰδουμαιους, και τα Συρων
εθνη, οι μονονουχι κατεδηδοκασι τον Ἐφραιμ. επειδη γαρ αρτον αυτον εγκρυ- φιαν
εφη, μεμενηκεν εν τηι του λογου τροπηι. ισχυν δε αυτου φησι την αριθμου κρειττονα
πληθυν· πολυανδρουσα γαρ λιαν η φυλη μαλιστα του Ἐφραιμ, και υψηλην επι
τουτωι την οφρυν ανατεινουσα, δεινη και ανανταγωνιστος ᾤετο που και αυτοις
εσεσθαι τοις Ἀσσυριων καθηγηταις ητοι στρατηγοις. επειδη δε παραγεγονασι τον
κατ' αυτων
αραμενοι πολεμον, ακονιτι δεδαπανηνται, και ηγοντο προς
αιχμαλωσιαν. αλλ' ουκ εγνω φησι, τουτεστιν, ουκ ενενοησε της συμφορας την
αιτιαν, καιτοι δεον αυτον καν γουν δια των συμβεβηκοτων ιεναι προς αισθησιν. ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

γαρ ουχ οραται, πολλακις εκ προμηθειας εν οφθαλμοις ιστασιν αι πειραι. και
αμεινον μεν το κατασκεπτεσθαι το συμφερον, την πειραν ουκ αναμενοντας. ει δε δη
τουτου γενοιτο και αφαμαρτειν, αλλ' ουν πεπονθοσι περιεσται λοιπον το καν εξ
αυτης δυνασθαι νοειν της πειρας το αναγκαιον και ονησιφορον. ουκ εγνω τοινυν
φησιν ο Ἐφραιμ, καιτοι πεπολιωμενος, τουτεστι, μακρου διαγεγονοτος χρονου, και
ουκ ανικανως εχοντος εις το παιδευσαι λοιπον και αναπεισαι μαθειν, τινα δη
τροπον αυτοις τα τοιαδε συμβεβηκε. και οτι προσ- κεκρουκε τωι διασωζειν ισχυοντι,
δεινοις και αδοκητοις ενω- λισθον κακοις. 9Και ταπεινωθησεται η υβρις του Ἰσραηλ
εις προσωπον αυτου, και ουκ επεστρεψαν προς Κυριον τον Θεον αυτων, και ουκ
εξεζη- τησαν αυτον εν πασι τουτοις.9 Ἑρμηνευει σαφως οπερ εφη· τι γαρ ουκ εγνω
καιτοι πεπολιωμενος ο Ἐφραιμ, διατρανοι παλιν. η γαρ υβρις
1.161 φησι του
Ἰσραηλ, τουτεστιν η αποστασις, ην νενοσηκεν εξ υπεροψιας, δι' ην και απονενευκεν
επι Θεους αλλοτριους, τον φυσει τε και αληθως ατιμαζων Θεον, αποστραφησεται εις
προσωπον αυτου. ομοιον ως ει λεγοι, υβρεως αυτωι και ατιμιας αναφανειται
προξενος· τουτο γαρ το εις προσωπον τινος αποστρεφεσθαι τι. αλλα καιτοι τα τοιαδε
πεπονθως, παλιν ουκ εγνω Θεον, ουτε μην της προς αυτον επιστροφης εποι- ουντο
λογον σκληροι και ατεγκτοι, και πολυ νοσουντες το αφιλοθεον, και εν αυτοις
ορωμενοι τοις δεινοις. αναισθησιας δε της εσχατης εγκλημα τουτι, και της εις ληξιν
ηκουσης αβελτηριας αποδειξις εναργης. 9Και ην Ἐφραιμ ωσει περιστερα ανους, ουκ
εχουσα καρδιαν· Αιγυπτον επεκαλειτο, και εις Ἀσσυριους επορευθησαν. καθως αν
πορευωνται επιβαλω επ' αυτους το δικτυον μου, καθως τα πετεινα του ουρανου
καταξω αυτους, παιδευσω αυτους εν τηι ακοηι της θλιψεως αυτων.9 Ἀναμνησαι δει
παλιν των γεγραμμενων εν τηι τεταρτηι των βασιλειων· συνησομεν γαρ ευκολως ωδι
των προκειμενων τον νουν. Ὠσηε τοινυν υιος Ἠλα βεβασιλευκεν εν Σαμαρειαι επι
τον Ἰσραηλ. προς τουτον αγγελους πεπομφε Σαλα- μανασαρ ο Ἀσσυριος, τα συνηθη
δωρα τυραννικωτερον εξαι- των, μονον δε ουχι και δασμολογειν εθελων τον
Ἰσραηλ. ο δε ανενευσε την δουλειαν, εμελετα δε μαλλον την αντιστα- σιν, καν ει
ελοιτο τυχον τον πολεμου νομον επιθεσθαι τωι Ἰσραηλ. ειτα προς Σηγωρ
επρεσβευετο τον Αιγυπτου τυ- ραννον, επικουριαν αιτων· ωἰηθη γαρ οτι περιεσται
συν αυτωι της Ἀσσυριων χειρος. προς τουτο δε μαλιστα λελυπημενος
1.162
εκεινος, πολεμον αιρεται κατα του Ἰσραηλ. ειτα γεγονεν αυτωι δουλος Ὠσηε,
δοριληπτος δε συν αυτωι και αυτος απωικιζετο της Σαμαρειας ο Ἰσραηλ. ουκουν
γεγονεν Ἐφραιμ ως ανουστατη περιστερα, ουκ επι καλωι το ακεραιον εχων.
τοιγαρτοι και ο Χριστος "Γινεσθε, φησι, φρονιμοι "ως οι οφεις και ακεραιοι ως αι
περιστεραι." απλοτης μεν γαρ ηθων, και το ελευθερον φρονημα, γενοιτ' αν εικοτως
του παντος αξιον λογου· συνεσεως δε απουσης, το απλουν επιζημιον, και μωρια το
χρημα λοιπον. ανους δη ουν ο Ἐφραιμ· πως, η τινα τροπον; επεκαλειτο μεν γαρ
Αιγυπ- τιους· αλλ' εβαδιζον αιχμαλωτοι προς Ἀσσυριους, ατονη- σαντος εις
επικουριαν του Σηγωρ. ειτα πως ουκ αμεινον ην αυτωι, μη την εξ ανθρωπων
μαλλον, αλλα την ανωθεν και ακαταγωνιστον ζητησαι φροντιδα; τοιγαρτοι και
εφασκεν ο των ολων Θεος δια φωνης Ἡσαιου "Ουαι οι καταβαινοντες "εις
Αιγυπτον επι βοηθειαν, οι εφ' ιπποις πεποιθοτες και "εφ' αρμασιν." οτι δε ου διχα
Θεου και η των επαμυνον- των αυτοις ησθενησε χειρ, δεδειχεν επειπων, ως οποιπερ
αν πορνευωνται, στρουθιων αυτους καταξει δικην, δικτυον ωσπερ η λινον
επιβαλλων, και αλαζονευεσθαι μεν ουκ εφιεις, κατα- κομιζων δε ωσπερ υψοθεν εις
γην, τουτεστιν, εξ οφρυος της αγαν υψηλης και επηρμενης εις οικτρον και μετριον
φρονημα, και οπερ αν πρεποι τοις υπο χειρα γεγονοσιν εχθρων. ειτα φησιν, οτι
παιδευσω αυτους εν τηι ακοηι της θλιψεως αυτων, εκεινο που, καθαπερ εγωιμαι,
δηλουν εθελων. προεβαδιζον μεν γαρ της πειρας αυτοις των εσομενων οι θρυλλοι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

και φρικωδης ακοη κατεπτοει που παντως τους εν Σαμαρειαι. ουκουν επαιδευοντο,
την οσον ουδεπω παρεσομενην αυτοις ακουοντες θλιψιν. αλλ' ειπερ ησαν σοφοι,
ηρκεσεν αν αυ- τοις εις επιστροφην και τουτο· δυσαλγητοι δε οντες λιαν,
1.163
ουδε την πειραν αυτην δεδυσωπηνται, σκληρον τε και αθραυ- στον και πολυ
νοσουντα το απειθες εχοντες νουν. 9Ουαι αυτοις, οτι απεπηδησαν απ' εμου· δειλαιοι
εισιν, οτι ησεβη- σαν εις εμε.9 Ὅτι προφασις αυτοις των δεινων το αποστηναι
Θεου, και δια τουτων ημιν καθιστησιν εναργες. ονπερ γαρ τροπον οι αῤρωστουντες
σωματικως, εαυτοις παραιτιοι γεγονοτες της των νοσηματων αγριοτητος αλοιεν αν,
ει μη παραδεχοιντο τους ιατρους, και τα δι' ων αν δυναιτο κατευναζεσθαι το
λυπουν, ουτω και ημεις της εις Θεον αγαπης εαυτους εκκο- μιζοντες, ου μετριως
αδικησομεν. σωζει γαρ ουδεν τον προσκρουοντα Θεωι. οτι τοινυν αποδεδραμηκασι
Θεου, ταυ- τηιτοι δειλαιοι και επαρατοι· δεδυσσεβηκοτες δε, διαγε του προσκυνειν
τοις ψευδωνυμοις θεοις και αναπτειν αυτοις το σεβας, υποκεισονται τωι ουαι. "Ἐαν
γαρ κλεισηι κατα αν- "θρωπου Θεος, τις ανοιξει;" κατα το γεγραμμενον. 9Ἐγω δε
ελυτρωσαμην αυτους, αυτοι δε κατελαλησαν κατ' εμου ψευδη, και ουκ εβοησαν
προς με αι καρδιαι αυτων, αλλ' η ωλολυζον εν ταις κοιταις αυτων· επι σιτωι και
οινωι κατ- ετεμνοντο.9 Ὅτι τοις εκαστου πλημμελημασιν ισομετρους επαγει τας
δικας, υπεμφαινει παλιν. κατειρηκασι γαρ του λυτρωσα- μενου Θεου, και εξ οικου
δουλειας εξαγηοχοτος "Ἐν χειρι "κραταιαι και εν βραχιονι υψηλωι," καθα γεγραπται,
και της Αιγυπτιων πλεονεξιας εκκεκομικοτος. κατελαλησαν δε της δοξης αυτου,
τας υπερ ων αν ευ παθοιεν ευφημιας τοις ακα- 1.164 θαρτοις αναπτοντες δαιμοσι
και τοις εργοις των χειρων των ιδιων, καθαπερ αμελει μεμοσχοποιηκοτες κατα την
ερημον, μονονουχι τον Λυτρωτην ανοσιως περιυβριζοντες, εξ απο- πληξιας
εφασκον· "Ουτοι οι θεοι σου Ἰσραηλ, οιτινες "ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου." υβρις
ουν αρα και παροινια λοιπον εις Θεον, και εναργεστατη καταῤρησις, το γλυπτοις
και δαιμοσιν αναθειναι το σεβας, και αυτοις προσ- αγειν τα χαριστηρια, και της
ανωτατω δοξης την υπεροχην καταβιβαζειν εις αυτα. και ουχι δη μονον
κατειρηκασι του Θεου, καθαπερ εφην αρτιως, αλλα και απενευσαν παντελως του
καν γουν οιεσθαι μονον, οτι παρ' αυτου τοις εν κοσμωι τα ζωαρκη. ου γαρ βεβοηκασι
προς με φησιν αι καρδιαι αυτων, τουτεστιν, ουδεν εξεζητησαν παρ' εμου, καιτοι διακειμενοι, και πεπιστευκοτες οτι παντος αγαθου χορηγος ειμι και δοτηρ. οτι δε βοης
ου δειται Θεος, διαθεσεως δε μαλλον της εις νουν και καρδιαν, και δια τουτων
εισομεθα. ουκουν ουτε βεβοηκασι προς Θεον. αλλα γαρ και απονενευκασιν
αχαλινως εις εκτοπους φιλοσαρκιας, ως και ολολυζειν επι κοιταις. αισχρων δε
τροπων αποδειξις το χρημα εστι, και της εις πορνειαν ανεπιπληκτου ροπης, και νου
κεκλασμενου προς ηδονας. πρεποι δ' αν μονοις εις αισχραν ουτω και βδελυρωτατην
εξιν κατολισθειν τοις τα των ανδρων εξαιρετα, προς τα των γυναιων εθη και
σχηματα και φωνας καταβια- ζεσθαι μεμελετηκοσι. γυναικιαι δε ουτοι, και πολυ
λιαν εκτεθηλυμενοι, και εις ληξιν ηκοντες της εν ανθρωποις ακα- θαρσιας. τογε
μην επ' οινωι και σιτωι κατατεμνεσθαι λεγειν αυτους, εκεινο οιμαι που παραδηλουν
εοικεν. ευχαριστουν- τες γαρ τοις εαυτων ειδωλοις επι ταις εξ αγρων ευκαρπιαις,
σιτωι τε φημι και τοις εξ αμπελου, τας καλουμενας τελετας επιτηδευειν ηθελον· οιον
ενθουσιωντες τε και μαινομενοι, και σιδηρωι τα στερνα και αμφω τω χειρε
χαραττοντες, ινα και
1.165 αυτοπου ταχα το ιδιον αιμα μονονουχι καταθυοντες
τοις γλυπτοις, επ' εσχατηι λοιπον αφιλοθειαι καταγινωσκοιντο. τουτοις που ταχα
και προφητης ετερος επιμειδιαι λεγων,
"Θυσατε ανθρωπους, μοσχοι γαρ
εκλελοιπασιν." ικανα δε τα τοιαδε καταλυπειν οτι μαλιστα τον των ολων
κατεξουσιαζοντα Θεον, ωι μαλλον εδει προσαγειν τα χαρισ- τηρια, και ουχι την αυτωι
πρεπουσαν δοξαν απονεμειν αβουλως ξυλοις τε και λιθοις. 9Ἐπαιδευθησαν εν εμοι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

και εγω κατισχυσα τους βραχιονας αυτων,
και εις εμε ελογισαντο πονηρα.
απεστραφησαν εις ουδεν,
εγενοντο ως τοξον εντεταμενον.9 Ἕτερον αυτοις
αχαριστιας αυτων επισυναπτει τροπον, ανοσιους οντας και ολιγογνωμονας
αποφαινων. εγω μεν γαρ φησι, καιτοι παλαι κτηνων αλογων διενεγκοντας ουδεν
και ασυνετους οντας κομιδηι, και νομωι πεπαιδευκα, και σοφους απεδειξα και το
συμφερον ειδοτας και την της δικαιοσυνης οδον, και απασης ευκοσμιας κατορθωσιν
ουκ ηγνοηκοτας, ως ηδη και λεγειν χαιροντας εφ' εαυτοις, "Μακαριοι εσμεν
Ἰσραηλ, οτι τα αρεστα Κυριωι γνωστα "ημιν εστι." και ου μεχρι τουτων τα της εις
αυτους γεγονε φιλοτιμιας· αλλα γαρ και αλκιμωτατους απεφηνα, και ικα- νως
εχοντας προς το δυνασθαι παντος καταθλειν του πολε- μειν εθελοντος και
ανθεστηκοτος. νενικηκασι γαρ εθνη πολλα και μεγαλα, και τουτο αμογητι· αλλ' εις
εμε τον των τοιουτων αυτοις δοτηρα Θεον γεγονασι πονηροι, κατα- φρονηται
δηλονοτι και αποσταται· και ο τροπος αυτοις της αποστροφης γεγονεν εις ουδεν.
ουδεν γαρ ολως το εξ υλης αισθητης χειροποιητον αγαλμα. αλλ' ει μεν τι το αμεινον
ευρηκασιν, εχοι αν εικοτως και λογον αυτοις η παραβασις.
1.166 επειδη δε προς
Θεον ουδεν παντελως τα τοιαδε, γελοιοτης δε και ηλιθιοτης και οσα τουτοις εγγυς,
ουδεις αυτοις εστι λογος της αποστροφης, πιθανην εχων αιτιαν. ουκουν εις ουδεν
απεστραφησαν, γεγονασι δε προς τουτοις και ως τοξον εντεταμενον, ου χαλωμενοι
προς μεταγνωσιν, ου καθυφιεντες του τονου του προς τοσαυτην αυτους
αποφεροντος αισχυνην και αβουλιαν.
Ἰστεον δε, οτι τουτο διερμηνευοντες
εκδεδωκασιν ετεροι, εγενοντο ως τοξον αντεστραμμενον, ινα τι τοιουτον πεπραχως
νοηται παλιν ο Ἰσραηλ. ους γαρ εδει μαλλον, καθαπερ τι τοξον, εντεινεσθαι κατ'
εχθρων, και βαλλειν ευτονως τους αντανιστασθαι μεμελετηκοτας, διαλεληθασι
σφας αυτους οιονει τοξων ακισι πληττοντες πικρως. Θεωι γαρ προσ- κρουοντες,
καταγε τους ηδη προειρημενους τροπους, τι δρων- τες ετερον αλοιεν αν, η καθ'
εαυτων τας ιδιας οπλιζοντες χειρας; Νοοιτο δ' αν το προκειμενον, ειπερ τωι δοκει,
και καθ' ετερον τροπον. ο μεν γαρ των ολων Θεος ενετεινεν οιονειπως τον Ἰσραηλ
ως ιδιον τοξον, τηι του διαβολου τυραννιδι μαχο- μενος, και τηι της ειδωλολατρειας
αντεξαγων απατηι· μονος γαρ εκ παντων των ανα πασαν την οικουμενην εθνων ο
Ἰσραηλ, καταγε το τωι νομωι δοκουν, απεσειετο μεν την των ειδωλων προσκυνησιν,
προσεκειτο δε τωι φυσει τε και αλη- θως των ολων ∆εσποτηι· αλλ' ετραποντο προς το
εναντιον. οι γαρ εκεινο πραττειν οφειλοντες, υπερ της των ειδωλων δοξης
πεπολεμηκασι τωι Θεωι· γεγονασι τοινυν ως τοξον αντεστραμμενον, εναντιαι
χρωμενοι τηι τοξειαι. 9Πεσουνται εν ρομφαιαι οι αρχοντες αυτων δι' απαιδευσιαν
γλωσσης
αυτων.9
Ου κατα μονον ηξει, φησι, των τοις ηγουμενοις υπεστρω1.167 μενων τα εξ οργης, καταληψεται δε, και μαλα γοργως, και τους ταις ανωτατω
τιμαις εντρυφαν ειωθοτας. πεσουνται γαρ εν ρομφαιαι, και προφασις εσται του
παθειν αυτους, της γλωσσης το ασελγες. απαιδευσια γαρ αληθως το "τωι ξυλωι
"λεγειν Θεος μου ει συ· και τωι λιθωι Συ εγεννησας με." Ἁρμοσειε δ' αν ευ μαλα και
τα τοιαδε λεγειν τωι Ἐμ- μανουηλ, καθ' ου την απαιδευτον κεκινηκασι γλωσσαν οι
γραμματεις τε και Φαρισαιοι, καιτοι παιδευοντος τε και κατισχυοντος, δηλον δε οτι
πνευματικως· ων ουδεν υπο- λογισαμενοι, και απεστραφησαν εις ουδεν. ετραποντο
γαρ
εις "διδασκαλιας, ενταλματα ανθρωπων." και γεγονασιν
ως τοξον
αντεστραμμενον, βαλλοντες ανοσιως τον εαυτων ∆εσποτην, ου μαλλον εχρην
υπεραθλησαι γενικως, και νικαν επειγεσθαι τους αντιτεταγμενους, καθα και οι των
πιστευ- σαντων γνησιοι μαθηται. 9Ουτος ο φαυλισμος αυτων εν γηι Αιγυπτωι εις
κολπον αυτων. ως γη, ως αετος επ' οικον Κυριου, ανθ' ων παρεβησαν την διαθηκην μου, και κατα του νομου μου ησεβησαν.9 Ἀσαφως μεν λιαν ειρηται ταυτι,
της Ἑβραιων, καθαπερ εγωιμαι, φωνης πολλην εμποιουσης τοις διερμηνευουσι την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

δυσχερειαν· επομενοι δε ημεις τηι των νοηματων ταξει, το εις νουν ηκον ερουμεν.
ουτος τοινυν ο φαυλισμος αυτων φησιν εν γηι Αιγυπτωι, τουτεστιν, επειδηπερ εμε
τον αει σωζοντα και παιδευοντα και ακαταγωνιστον τιθεντα τοις ανθεστηκο- σιν·
ενισχυσα γαρ αυτους· εξεφαυλισαν ανοσιως, δαιμονιοις μεν απονεμοντες τας
λατρειας, επιθαρσησαντες δε και τηι των Αιγυπτιων γηι, και αποχρησειν αυτοις εις
ευημεριαν τας εκειθεν επικουριας οιομενοι, ταυτηιτοι και εις κολπον αυτων 1.168
αποστραφησεται το εγχειρημα, και της εαυτων εικαιοβουλιας ουκ αγαθας
ευρησουσιν αμοιβας. αποληψονται δε καθαπερ εις κολπον τας δικας. ηξει γαρ ηξει,
φησιν, ο καταδηιωσων αυτους, των Ἀσσυριων ο τυραννος αριθμου κρειττονα την
των μαχιμων εχων πληθυν. ηξει τε αυτοις ως ολη γη και χωρα και πατρις, ινα τις
οιηται την Περσων και Μηδων ολην εξ ολου μεταστηναι χωραν, και εις Σαμαρειαν
ελθειν· τουτο εστι το ως γη. ηξει δε και ως αετος εις οικον Κυριου, τουτεστιν,
αναπτησεται και επ' αυτον οξυς και δεινος τον ναον του Θεου, και καταδραμειται
της Ἰουδα βασιλειας και των Ἱεροσολυμων, αρπαζων αμογητι, και αποκομιζων εις
την εαυτου. πρωτη μεν γαρ η Σαμαρειτων πεπορθηται χωρα, και εν αυτηι που
παντως ο Ἰσραηλ, υστερον δε και αυτη λοιπον η διαβοητος εληφθη πολις, εφ' ηι και
ο προ- φητης Ἱερεμιας εθρηνει λεγων· "Πως εκαθισε μονη η πολις "η πεπληθυσμενη
λαων; αρχουσα εν χωραις εγενηθη εις "φορον." οτι γαρ συνεπρησθη τηι πολει και ο
ναος, ουδα- μοθεν αμφιλογον. ταυτα δε αυτοις συμβησεται φησιν, οτι την θειαν
παραβεβηκασι διαθηκην, και ησεβησαν κατα του λαληθεντος νομου. ολιγου γαρ
παντελως αξιουντες λογου τα δια του πανσοφου Μωυσεως τεθεσπισμενα, τοις ιδιοις
θελη- μασι διαζην εσπουδαζον, και εκαστος το δοκουν και θρησ- κειας τροπον
εποιουντο και νομον. 9Ἐμε κεκραξονται Ὁ Θεος εγνωκαμεν σε· οτι Ἰσραηλ
απεστρεψατο αγαθα, εχθρον κατεδιωξαν.9 Οι επι σιτωι και οινωι κατατεμνομενοι,
και τοις ακαθαρτοις δαιμοσι τελουντες τας εορτας, οι ταις εαυτων καρδιαις ου
βεβοηκοτες προς Θεον, ουδε μην επεγνωκοτες τον απασης 1.169 αυτοις ευθυμιας
δοτηρα και πρυτανιν, αλλ' ουδε ταις καθη- κουσαις ευχαριστιαις τετιμηκοτες,
επειδηπερ εν τωι πλατει της ευημεριας ηγνοηκασιν αυτον, αλλ' ουν εισονται
παθοντες α δει, και της εαυτων δυσβουλιας εις πικρον τε και απευκτον καταιροντες
τελος, κεκραξονται και επικαλεσονται μολις,
δειναις τε και ανηκεστοις
ενολισθησαντες συμφοραις. συμ- βουλον δε ωσπερ την αυτων των δεινων δεξαμενοι
πειραν, κατηγορησουσι τοτε της εαυτων ευηθειας, εκεινο που λεγοντες Ἰσραηλ
απεστρεψατο αγαθα. εξον γαρ εχειν αυτα, και τουτο πλουσιως, ερηρεισμενους μετα
Θεου, και τα αυτωι δοκουντα διαπεραινειν ευ μαλα διεσπουδακοτας, εχθρον
κατεδιωξαν, τουτεστι, μονονουχι και εκοντες αυτοι δεδραμηκασι προς εχθρους, και
υπο χειρα γεγονασι των μεμισηκοτων, τον αει σωζοντα Θεον, και αμεινους τιθεντα
των ανθεστηκοτων, ταις αποστασιαις λελυπηκοτες. πανσοφον ουν αρα και ονησιφορον αληθως, το μη την των δεινων εκδεχεσθαι πειραν· παραιτεισθαι δε μαλλον
απουσαν ετι, και προ αυτης επει- γεσθαι καταθρειν το συμφερον. 9Ἑαυτοις
εβασιλευσαν και ου δι' εμου, ηρξαν και ουκ εγνωρισαν μοι, το αργυριον αυτων και
το χρυσιον αυτων εποιησαν εαυ- τοις ειδωλα, οπως αν εξολοθρευθωσιν.9 Ἀρνειται
την βασιλειαν την τε του Ἱεροβοαμ, και των καθεξης βεβασιλευκοτων επι τον
Ἰσραηλ εν τηι Σαμαρειαι, καιτοι διαῤρηδην αυτος ειρηκως "Ὅτι παρ' εμου γεγονε το
"ρημα τουτο·" απειλησας δε και αυτωι Σολομωνι ταις των αλλοφυλων γυναικων
ακολουθησαντι γνωμαις, και τεμενη και βωμους τοις εκεινων σεβασμασιν ανοσιως
ανατεθεικοτι, οτι "∆ιαῤρηξω την βασιλειαν σου, και δωσω αυτην τωι
1.170
"δουλωι σου." τι ουν ερουμεν; ψευδοεπη τον των ολων
Θεον; μη γενοιτο·
τετραψομεθα δε μαλλον επι το χρηναι φρονειν ορθως, περινοουντες εκεινο.
γεγραπται γαρ, "Μη "εσται κακια εν πολει, ην Κυριος ουκ εποιησε;" κακιαν δε λεγει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

την κακωσιν. τα μεν γαρ των πραγματων αυτος κατ' ιδιαν εργαζεται γνωμην, τα δε
και γινεσθαι συγχωρει, κολαζων τινας, καν ει πραττοιτο πως ανεθελητως αυτωι.
επειδη δε κωλυειν δυναμενος, εφιησι τι και γινεσθαι πολ- λακις οικονομικως, ως
αυτος υπαρχων εργατης και τουτων λεγεται. οιον· επ' αυτον γαρ ηδη τον Σολομωνα
βαδιου- μεθα· δεδωκε μεν γαρ αυτωι τον εκ λιθων εν τοις Ἱεροσολυ- μοις
αναδειμασθαι ναον, σοφον απετελει, και επ' ασυγκριτωι συνεσει διαπρεπη· εργον
τουτο της αυτου γνωμης. συγ- κεχωρηκεν αυτου ραγηναι την βασιλειαν, ουκ αυτος
εις τουτο κατα γνωμην ιδιαν αποφερων τα πραγματα, σιωπων δε ωσ- περ, και επι
τοις αβουλητοις, δια την προς αυτον αγανακτησιν. ουκουν ει και βεβασιλευκεν
Ἱεροβοαμ, και οι καθεξης, αλλ' ουχι δη παντως Θεου συννευοντος. τα γαρ εξ οργης
της προς τινας ως εν κολασει συμβαινοντα, τροπον ετερον εχει, και ουκ αν νοοιτο
τοιαυτα τυχον, οποια περ αν ειη τα κατα βουλησιν αληθως. εαυτοις τοιγαρουν
βεβασιλευκασι, και ου δι' εμου. επειδη δε ηρξαν, μονονουχι μηδε εγνωκοτος Θεου·
το γαρ παρα γνωμην ουδε ειδεναι δοκει· γεγονεν ασθενης και ευαλωτος η αρχη, και
ανικανως εχουσα προς αντιστασιν, και διασωζειν ουχ οια τε τους υπεζευγμενους.
"∆ι' αυτου γαρ "βασιλεις βασιλευουσι, και τυραννοι δι' αυτου κρατουσι γης." οτι δε
πολλην επι τουτωι νοσουσιν αναισθησιαν, και τοις δοθεισι παρα Θεου προς την κατ'
αυτου λυπην εχρησαντο, μαλλον δε και εις ολεθρον των ιδιων ψυχων, εδιδαξεν ειπων· το αργυριον αυτων και το χρυσιον εποιησαν εαυτοις ειδωλα, οπως
εξολοθρευθωσιν. οθεν γαρ ην αυτους ευδοκιμειν 1.171 δυνασθαι κατοικτειροντας
αδελφους, εντευθεν Θεωι προσ- κρουουσι, και της σωτηριας τον τροπον μετανιστασιν
αβου- λως επι γε το εξ αυτου διολλυσθαι δειν. 9Ἀποτριψαι τον μοσχον σου
Σαμαρεια, παρωξυνθη ο θυμος μου
επ' αυτωι· εως τινος ου μη δυνωνται
καθαρισθηναι εν τωι Ἰσραηλ; και αυτο τεκτων εποιησε, και ου Θεος εστι, διοτι
πλανων ην ο μοσχος σου Σαμαρεια.9 Ὡς ευ γε δη λιαν το αποτριψαι φησιν, ως επι
κηλιδος και μολυσμου και της εσχατης ακαθαρσιας. τουτο γαρ αληθως της
ειδωλολατρειας το χρημα, βδελυραν τε και κακοσμον, και κατηχθημενην παρα Θεωι
την του ανθρωπου ψυχην αποτελουν. συμβουλευει δη ουν ως φιλοικτιρμων και
αγαθος, μετατιθεσθαι προς το αμεινον, και αποσκευα- ζεσθαι την οργην, και τας των
συμβησομενων αιτιας περι- στειλαι λοιπον, και ταις μεταγνωσεσιν ανακοψαι τα
δεινα, καν γουν οψε διεκνηψαντας. επ' αυτωι γαρ δη δηλονοτι τωι μοσχωι
παρωξυνθαι φησι, δεικνυς οτι παριησι μεν εσθ' οτε φιλανθρωπος ων τα εξ
ασθενειας της ανθρωπινης πταισ- ματα, κολαζει δε παντως την αποστροφην,
δυσοιστον τε ποιειται την των υβριζοντων απονευσιν, εις γε το χρηναι φημι τοις
δαιμονιοις προσκυνειν. μεχρι γαρ τινος εν ακα- θαρσιαι γεγονοτες αμεταποιητοι
μενειτε; ποιος υμιν αρκεσει καιρος εις την της ευηθειας αποθεσιν; ο γαρ ειργασατο
τεκτων, Θεον ειναι πιστευετε· και το ωφελουν ουδεν, απο- κομιζον δε μαλλον εις
ολεθρον και απωλειαν, σεπτον ηγεισθε και αξιοληπτον· πλαναι γαρ ο μοσχος, και
ετερον ουδεν.
1.172 9Ὅτι ανεμοφθορα εσπειραν, και η καταστροφη αυτων
εκδεξεται αυτα· δραγμα ουκ εχον ισχυν του ποιησαι αλευρον, εαν δε και ποιησηι,
αλλοτριοι καταφαγονται αυτο.9
Ὡς εξ ομοιοτητος των εικηι καμνοντων εν
γεωπονιαις, της ενουσης αυτοις δυσβουλιας και της περι τα ματαια σπουδης το
ακαρπον υποδηλοι. το γαρ επ' αυτοις πονειν ελεσθαι τινας, και επιμελως εσθ' οτε
θρησκευειν, αναθημασι τε και θυσιαις τιμαν, ειη αν ετερον ουδεν, η τον ανεμωι
κατεφθαρ- μενον συναγειρειν σπορον, ουδεν ονησαι παντελως τον πονουντα
δυναμενον. ποια γαρ αντιδοσις της εις ειδωλο- λατρειαν σπουδης; η ποια παρα
γλυπτων ονησις; η κατα τινα τροπον ευφρανουσι τινας α δει παντως ελθειν εις
κατα- στροφην; εοικασι τοινυν οι τα τοιαδε ποιειν ειωθοτες και ταις ειδωλων τιμαις
ανατιθεντες το σπουδασμα, τοις σπει- ρουσιν ανεμοφθορα, και ασταχυων δραγματι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

σιτον ουκ εχοντι, και εις αλευρου χρειαν ου πεποιημενωι. ει δε δη τι και γενοιτο
παρ' αυτων, τουτεστι, καν ει δοξειαν πως ειναι σπουδαιοι και γνησιοι περι τα της
πλανης εργα, και τουτο εις αλλο- τριους γενησεται παρ' αυτων, κατευφρανει δε
Θεον κατ' ου- δενα τροπον. αλλοτριους δε φησι τους ψευδωνυμους θεους. Ἄμισθον
ουν αρα παντελως και το σπουδαιον ημων εν τοις λυπουσι Θεον, και της επιεικειας
οι τροποι παντηι τε και παντως διαβεβλησονται παρ' αυτωι, της του αγαθου
διεκπιπτοντες θηρας.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ
Κατεποθη Ἰσραηλ, νυν εγενετο εν τοις εθνεσιν ως σκευος
αχρηστον, οτι αυτοι ανεβησαν εις Ἀσσυριους· ανεθαλε καθ' εαυτον
Ἐφραιμ, δωρα ηγαπησε, δια τουτο παραδοθησονται τοις εθνεσι.
Καταπεπόσθαι φησὶ τὸν Ἰσραὴλ, ὡς οἰκτρὰν ὑπομείναντα ναυαγίαν, καὶ
τοῖς τῶν ἰδίων ἁμαρτιῶν ἐναποπνιγέντα κύμασι, καὶ ωσπερ τινὶ πέτραι τοῖς ἐκ θείας
ὀργῆς κινήμασι περιτεθραυσμένον. ηγουν καὶ καθ' ετερον τρόπον, κατα- πεπόσθαι
φησὶν αὐτὸν, ὡς ὑπὸ δεινοῦ καὶ ἀπλήστου δρά- κοντος, τοῦ Ναβουχοδονόσορ· εφη
γὰρ ωδε καὶ ετερος ἡμῖν τῶν ἁγίων προφητῶν, τὸ τοῦ Ἰσραὴλ πρόσωπον ἑαυτωῖ
περιτιθεὶς, δορικτήτου τε οντος ηδη καὶ τοῖς ἑλοῦσι δουλεύ- οντος, "Κατέφαγέ με,
ἐμερίσατό με, κατέλαβέ με σκότος "λεπτὸν, Ναβουχοδονόσορ βασιλεὺς Βαβυλῶνος
κατέπιέ με "δράκων, επλησε τὴν κοιλίαν αὐτοῦ ἀπὸ τῆς τρυφῆς μου." Ἀληθες δε
και ετερως, ως καταῤροφει τροπον τινα τους της εις Θεον αγαπης εκπιπτοντας, και
ιδιαν ποιειται τροφην ο πολυκεφαλος δρακων, ον και η του ψαλλοντος φωνη
βρωμα δεδοσθαι φησι λαοις τοις Αιθιοψι. "Συ γαρ φησι, συν- "εθλασας την κεφαλην
του δρακοντος· εδωκας αυτον "βρωμα λαοις τοις Αιθιοψιν." οι γαρ μελαντατον
εχοντες εν γε δη σφισιν αυτοις και αφεγγη τον νουν, Αιθιοπες 1.174 εικοτως και
νοοιντ' αν και λεγοιντο προς τε ημων αυτων, και παρα Θεου. ουτοι τρεφουσι τον
πολυκεφαλον δρακοντα, και αυτοι δε αυτον σιτουνται παλιν. Καταπεποται τοινυν
ο Ἰσραηλ, και γεγονεν εν τοις εθνεσιν ως σκευος αχρηστον. απενηνεγμενος γαρ εις
Ἀσσυριους και Μηδους, ηχρειωθη παντελως, τα εκεινοις δοκουντα φρονειν ταχα
που βεβιασμενος. ηγουν, οτι γεγονε σκευος αχρηστον, ταυτηιτοι και κατεποθη, και
την ενεγκουσαν αφεις, μετεφοι- τησεν εις τα εθνη. τοιουτο τι φησιν ο παντων
∆εσποτης και δια φωνης Ἱερεμιου περι τινος των εν Σαμαρειαι βεβασι- λευκοτων επι
τον Ἰσραηλ "Ἠτιμωθη Ἰεχονιας ως σκευος"ου ουκ εστι χρεια αυτου, οτι εξεῤριφη
και εξεβληθη εις "γην ην ουκ ᾔδει. γη γη, ακουε λογον Κυριου, γραψον τον "ανδρα
τουτον εκκηρυκτον ανθρωπον." ηχρειωθη τοινυν ο Ἰσραηλ. ποια γαρ χρεια ψυχης
τωι Θεωι πλανωμενης, και φιλαμαρτημονος και αποτρεχουσης ευκολως εις παν
οτιουν των εκτοπων και εις, το παντων επεκεινα των κα- κων, της υπο Θεωι
δουλειας την αποστροφην; τις ουν η αιτια του τα τοιαδε πασχειν τον Ἰσραηλ; οτι
αυτοι ανεβησαν εις Ἀσσυριους. μονονουχι γαρ φησιν, αυτομολοι δεδραμη- κασι
προς εχθρους. πως η τινα τροπον; δεδιοτες γαρ την εκεινων εφοδον, ου την Θεου
μαλλον επικουριαν εζητουν μεταγινωσκοντες, δωροις δε μαλλον μεταπεπεικασι
κατηρε- μησαι βραχυ. ειτα την τοιανδε σκεψιν, ως εικαιαν αυτοις εσομενην και
αχρηστον, διαγελαι τροπον τινα, λεγων περι των εκ φυλης Ἐφραιμ βεβασιλευκοτων,
οι και δωρα πεπομφασι τοις Ἀσσυριων τυραννοις, ανεθαλε καθ' εαυτον Ἐφραιμ.
Ὅμοιον ως ει λεγοι· μελλων εκκοπτεσθαι καθαπερ τι στελεχος ο εκ φυλης Ἐφραιμ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

βεβασιλευκως, και οιον υπο
1.175 πυρος της θειας οργης καταμαραινεσθαι,
ανεθαλε καθ' εαυ- τον, τουτεστιν, εμου διχα, και συμπνοιαν την εμην ουκ εχων,
ωἰηθη φησιν, οτι ζησεται και δωσει ριζαν εις βαθος, και των ιδιων ουκ
απολισθησεται θρονων. εξεπριατο γαρ προσκαιρον τε και ολιγην αναβλησιν του
κακου, δωρα αγα- πησας· ου δεχεσθαι μαλλον, αλλα διδοναι. και τι το εντευ- θεν;
οφελος μεν ουδεν, παραδοθησονται δε τοις εθνεσι, και δι' αυτων μαθοι των
συμβησομενων, ως ουκ αν τις αναθαλοι καθ' εαυτον· ουδ' αν ονησειε τους Θεωι
προσκρουοντας το δωρα διδοναι τοις εχθροις. υποκεισονται γαρ, και ουκ εις
μακραν, τηι δικηι. 9Νυν εισδεξομαι αυτους, και κοπασουσι μικρον του χριειν βασιλεα
και αρχοντας.9 Ἁπασης, ως επος ειπειν, της του Ἰσραηλ φαυλοτητος παραιτιοι
γεγονασιν οι εκ φυλης του Ἐφραιμ επ' αυτους βεβασιλευκοτες. πρωτος μεν γαρ ο
επαρατος Ἱεροβοαμ της αποστασιας γεγονεν ευρετης, δαμαλεις αυτοις αναστησας
χρυσας, και των καλουμενων υψηλων, τουτεστι, των εν ορεσι και βουνοις τεμενων,
καθιστας ιερεις, τους ουκ εκ φυλης Λευι, αλλ' οσοι μαλλον "επληρουν την χειρα αυ"των," κατα το γεγραμμενον. ειτα μετ' εκεινον, των Ἀσσυριων προσδοκωμενων, εν
καιρωι της βασιλειας Μα- ναειμ, πεπομφασι χρηματα, πειθοντες αποσχεσθαι της γης.
Ταυτηιτοι δικαιως η θεια γεγονεν απειλη κατα της βασι- λειας της εκ φυλης Ἐφραιμ
γεγενημενης επι τον Ἰσραηλ. Νυν γαρ αυτους εισδεξομαι φησιν, ουχ ως τροπον
εχοντας αγαθον, ουδε ως αριστα βιουν ελομενους, ουτε μην της κατα τον νομον
πολιτειας εφιεμενους, αλλ' ως παιδευτης, και δικας αιτων, και υπο κρισιν ηδη
καλων. παρηκα μεν γαρ εξ ημε- ροτητος εις υπερθεσιν τα εκ θειας οργης, κατα τον
ηδη
1.176 παρωιχηκοτα καιρον, αλλα νυν αυτους εισδεξομαι φησιν, ινα τηι των
δεινων πειραι μανθανωσι μολις, οτι και υπο ∆εσποτην εισι, και της εμης ουκ εξω
χειρος. οτι δε ουκ εις αναβλησιν τα εξ οργης ετι, πεπληροφορηκε λεγων το νυν.
εισδεχ- θεντες δη ουν ινα παιδευωνται, πεπαυσονται λοιπον του χριειν βασιλεα και
αρχοντας. δουλευοντες γαρ Ἀσσυριοις και Μηδοις, ποιαν αν εσχον σχολην τα της
αποστασιας εργα πληρουν; οιγε και κατοιμωζοντες διετελουν, και την αδοκητον
κατεθρηνουν συμφοραν. ιστεον δε, οτι μετα το ανειναι Κυρον τον Καμβυσου της
αιχμαλωσιας τον Ἰσραηλ, ουκετι κεχρικασιν εν Σαμαρειαι τους εκ φυλης Ἐφραιμ,
αλλ' υφ' ενα παντες γεγονασι ζυγον, βασιλευοντων εν Ἱεροσο- λυμοις των εξ Ἰουδα
φυλης. κατωικηκασι γαρ ουκετι διηι- ρημενως, αλλ' εν τοις Ἱεροσολυμοις απαντες.
αρχεται δε πρωτος μετα τους της αιχμαλωσιας καιρους της επ' αμφοιν βασιλειας,
φημι δη του τε Ἰσραηλ και του Ἰουδα, ητοι πασων απαξαπλως των δυοκαιδεκα
φυλων Ζοροβαβελ ο του Σαλαθιηλ εκ φυλης Ἰουδα, των Λευιτικων καθηγου- μενου
ταγματων και την της αρχιερωσυνης διεποντος λει- τουργιαν Ἰησου του Ἰωσεδεκ
του ιερεως του μεγαλου. 9Ὅτι επληθυνεν Ἐφραιμ θυσιαστηρια εις αμαρτιας,
εγενοντο αυτωι θυσιαστηρια ηγαπημενα· καταγραψω αυτωι πληθος και τα νομιμα
αυτου. εις αλλοτρια ελογισθησαν αυτωι θυσιαστηρια τα ηγαπημενα.9 Ἐξηγειται
την αιτιαν, δι' ην εικοτως τοις βασιλευουσι το αποπεσεισθαι δειν της αρχης επιφερει
λοιπον. πλειστα μεν γαρ οσα θυσιαστηρια, τα εις αμαρτιας πεποιηται τωι Ἐφραιμ.
αττει δε ο λογος και επι τον πρωτον Ἱεροβοαμ, τον εκ φυλης Ἐφραιμ βασιλευσαντα,
και μετ' εκεινον εις τους εφεξης, οι
1.177 εν ορει παντι και βουνωι βωμους
ανισταντες τοις δαιμοσι, θυειν ανεπειθον τους εξ Ἰσραηλ. ειτα λυπεισθαι δεον επι
τοις ουτως εκτοποις επιχειρημασιν· επληθυναν γαρ θυσιαστηρια τα εις αμαρτιας·
εποιησαντο φησιν αυτα και ηγαπημενα, και προσετι τουτοις εις αλλοτρια
ελογισθησαν αυτωι· δηλον δε οτι τωι Ἐφραιμ· θυσιαστηρια τα ηγαπημενα. δηλοι δε
δη παντως τα εν τηι αρχαιαι σκηνηι, ηγουν εν τοις Ἱεροσολυμοις, εν τωι θειωι κειμενα
ναωι. δυο δε ησαν ταυτι· το μεν των καρπω- ματων εν τηι πρωτηι σκηνηι, το δε ετερον
του θυμιαματος το χρυσουν, εν τηι δευτεραι και εσωτατω. Πολλα τοιγαρουν των εξ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

Ἐφραιμ βεβασιλευκοτων τα εγκληματα· πρωτον μεν οτι επληθυναν θυσιαστηρια εις
αμαρ- τιας· ειτα οτι και ηγαπημενα πεποιηνται, τα εφ' οις ην εικος ολοφυρεσθαι και
θρηνειν, ως προσκεκρουκοτας· και το ετι μειζον, ως απονενευκως εις απονοιαν,
αλλοτρια πεποιηται τα ηγαπημενα θυσιαστηρια, α εχρην οντως αγαπαν και εν
παντι ποιεισθαι λογωι. προσεῤριπτε δε δια μεσου, το κατα- γραψω αυτωι πληθος και
τα νομιμα αυτου. και τι τοιουτον υποδηλοι· το γαρ τοι πληθος φησι των εις
αμαρτιας αυτοις πεποιημενων θυσιαστηριων, και τα νομιμα αυτων, τουτεστι παλιν,
τας αυτοις νενομισμενας θυσιας, ητοι τους των θυσιων καιρους η τροπους, καθ' ους
τας βεβηλους προσηγον τελετας· κατετεμνοντο γαρ επι σιτωι και οινωι, και ετερα
αττα τουτοις εοικοτα δραν εσπουδαζον· εις αμαρτιας αυτοις καταγραψω και εις
εγκληματα. Χρημα δη ουν σωτηριον, το των θειων εχεσθαι θυσιαστη- ριων, και
μεταποιεισθαι των παρα Θεου, και μη ζητειν τα ετερων, α και εστιν εις αμαρτιαν.
τουτο ποιουσιν οι μη γνησιως χριστιανιζοντες, εκπιπτοντες δε μετα το σωτηριον
βαπτισμα προς εθη και παρατηρησεις Ἑλληνικας, οις ακο- 1.178 λουθον ειπειν το
δια της του Παυλου φωνης "Ου δυνασθε "τραπεζης Κυριου μετεχειν και τραπεζης
δαιμονιων·" και μην και οι τοις ανοσιοις αιρετικοις συναπτομενοι, και των παρ'
αυτοις θυσιαστηριων μετεχοντες, οις και κατα αληθειαν εις αλλοτρια εγενηθησαν
θυσιαστηρια τα ηγαπημενα. επλη- θυναν γαρ εαυτοις τα εις αμαρτιας, εξω θυοντες
τον αμνον της ιερας τε και θειας αυλης, τουτεστι της Ἐκκλησιας. 9∆ιοτι εαν θυσωσι
θυσιαν και φαγωσι κρεα, Κυριος ου προσδεξεται
αυτα· νυν μνησθησεται τας
αδικιας αυτων και εκδικησει τας
αμαρτιας αυτων.9
Ὅτι γεγονασι και
πεπληθυνται παρα του Ἐφραιμ τα εις αμαρτιας θυσιαστηρια, και δια τουτων ευ
μαλα δηλοι. α γαρ θυουσι φησιν, ου Θεωι μαλλον, αλλα τοις των ειδωλων τεμενεσι
παρ' αυτων προσφερεται· καν εορταζωσιν επι ταις θυσιαις, τροφων η ποτων
αναπιμπλαμενοι, προς Θεον το χρημα ουδεν. ου γαρ αυτωι τελουσι την πανηγυριν,
οτι τα εις δοξαν δαιμονιων πραττομενα, κατ' ουδενα τροπον παρα- δεξαιτο αν η
θεια τε και ακηρατος φυσις, παροξυνεται δε μαλλον ως υβρισμενη· μονον δε ουχι
και ουχ εκουσα κατα- βιαζεται προς γε το χρηναι λοιπον τοις εις τουτο καλουσιν
οργης επαγειν τας δικας, και λοιπον ιεναι προς αναμνησιν παντων, ως επος ειπειν,
των τοις προσκρουουσι πεπλημμε- λημενων. ου δη γεγονοτος, οξεις οι θυμοι, παρα
ποδας η δικη, και ουδεις ο εξαιρουμενος. "Φοβερον ουν αρα το "εμπεσειν εις χειρας
Θεου ζωντος." προσηκει δε μαλλον, και αμεινον ασυγκριτως, και πασης ημιν
ευημεριας προξενον, το Θεωι προσαγειν θυσιας, πνευματικας δηλονοτι, και αυτωι
1.179 πληρουν εορτας, διαβιουν ορθως ηἱρημενους, και το κατα τι γουν ολως
διαπιπτειν αποσπουδαζοντας. 9Αυτοι δε εις Αιγυπτον απεστρεψαν, και εν Ἀσσυριοις
ακαθαρτα
φαγονται.9
Αιτιαται παλιν, ως ανουστατα τε και ανοσιως κομιδηι
διαζην εθελοντας, και εισαπαν ηγνοηκοτας την του συμφε- ροντος τριβον. εγω μεν
γαρ φησιν, εις τουτο γνωμης ενηνεγμενους λοιπον υπενεγκειν ηπειλησα ταις
οργαις, και εκδικησειν τας αμαρτιας αυτων, και αναμνησθησεσθαι πασας τας
ανομιας αυτων. και ην εν αρχαις το συμβησεσθαι προσδοκωμενον, καταπτοουντος
ηδη τον Ἰσραηλ του πολε- μου, και μονονουχι τηι χωραι προσβαλλοντος. ειτα, δεον
αυτους λιταις τε και μεταγνωσεσιν εκμειλισσεσθαι Θεον, και μεταπαιδευεσθαι μεν
το δοκουν αυτωι, ταις δε εις το αμεινον αναδρομαις εκδυσωπειν την οργην, ως επι τι
των αγαν χρησιμων, εξελεσθαι τε δυναμενων αυτους, απεστρεψαν εις Αιγυπτον,
καλουντες εις επικουριαν "Αιγυπτιον ανθρωπον "και ου Θεον, ιππων σαρκας, "κατα
το γεγραμμενον. αλλ' "Ου σωζεται βασιλευς δια πολλην δυναμιν, και γιγας "ου
σωθησεται εν πληθει ισχυος αυτου. ψευδης ιππος εις "σωτηριαν. αγαθον πεποιθεναι
επι Κυριον η πεποιθεναι επ' "ανθρωπον. αγαθον το ελπιζειν επι Κυριον η ελπιζειν
επ' "αρχοντας." οτι δε εις ουδεν αυτοις των αναγκαιων τα της τοιασδε φησιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

εικαιοβουλιας εκβεβηκεν, εξ αυτης εισονται της πειρας· αποκομισθεντες γαρ εις
Ἀσσυριους και Μηδους, εκει ακαθαρτα φαγονται, τουτεστι, διαβιωσονται της εις τον
νομον αιδους αποβαλοντες το λειψανον, και αφυλακτως εσθιοντες το παρατυχον.
Ἀλλ' ισως ερει τις· ειτα πως τουτο λελυπηκεν αν τους
1.180 εξ Ἰσραηλ,
ειδωλολατρειν ελομενους; προς ταυτα φαμεν,
οτι πεπλανηνται μεν
ομολογουμενως, αλλ' ην τις αυτοις κατα νουν ετι μικρα του νομου φροντις, και των
Ἰουδαικων εθων ουκ απωλισθον παντελως, καιτοι προσκυνουντες εν τοις των
ειδωλων ναοις. ταυτηιτοι και ο μακαριος προφητης Ἠλιου, ως δυσιν ιγνυαις
επιχωλευοντας κατηιτιατο ποτε, και μητε τωι Βααλ ολοτροπως, μητε μην Θεωι
τελειως προσ- κεισθαι βεβουλημενους. ουκουν γεγονως αιχμαλωτος ο Ἰσ- ραηλ,
αποβεβληκε παντελως την εις τον νομον αιδω, τοις των κρατουντων εθεσι τε και
νομοις, ως εξ αναγκης επομενος. και τουτο οιμαι εστιν ο και αυτος εφη Χριστος, οτι
"Παντι "τωι εχοντι δοθησεται και περισσευθησεται, απο δε του "μη εχοντος, και ο
δοκει εχειν, αρθησεται απ' αυτου." ∆ει δη ουν αρα των θειων ημας χαρισματων μη
κατα- φρονειν· αλλ' ων αν εχοιμεν παρα Θεου, πλειστον οσον ποιεισθαι λογον·
πεφροντικοσι μεν γαρ εμφιλοχωρησει το χαρισμα· ει δε ραιθυμοι και αναπεπτωκοτες
περι αυτο γι- νοιμεθα, και αυτο δη παντως αποπτησεται. 9Και επελαθετο Ἰσραηλ του
ποιησαντος αυτον, και ωἰκοδομησαν
τεμενη· και Ἰουδας εποιησε πολεις
τετειχισμενας· και εξ- αποστελω πυρ εις τας πολεις αυτου, και καταφαγεται τα
θεμελια αυτων.9 Ἀμφοτεραις επιπληττει ταις βασιλειαις, τηι τε εν Σαμαρειαι φημι,
και τηι του Ἰουδα, τουτεστι, τηι ουσηι κατα την Ἱερου-σαλημ. τι γαρ αμφω δεδρακασι,
καταθρησαι τε αμα και ειπειν αναγκαιον. προσδοκωμενου γαρ εσεσθαι του πολεμου,
μονονουχι δε και επ' αυταις ηδη γεγονοτος ταις θυραις του 1.181 δειματος, δεον
αυτους τους τε εν τηι Σαμαρειαι, και τους βασιλευοντας εκ φυλης Ἰουδα, την παρα
Θεου του σωζοντος επικουριαν ζητειν, εις εκτοπους και ανωφελεις ετραποντο
γνωμας και, ταις μεταγνωσεσι θεραπευειν οφειλοντες, κατ- ηρεθιζον εφ' εαυτοις και
ετι μειζονως τον των ολων κρα- τουντα Θεον. ο μεν γαρ Ἰσραηλ, τουτεστιν αι δεκα
φυλαι και οι τουτων ανημμενοι το κρατος, ως λελυπημενοις τοις δαιμοσιν ηγουν
αποστησαι δυναμενοις την αλωσιν, και τας των πολεμιων ανατρεψαι φαλαγγας, και
πλειονας ετι τας θεραπειας προσηγον· εκμειλισσομενοι δε ωσπερ, και καθ- ισταντες
ευμενεις, ωἰκοδομουν τεμενη, και βωμους δε εναπετι- θεντο, και πλειοσιν ετι θυσιαις
ετιμων· ο δε γε Ἰουδας οχυρωτερας εποιει τας εαυτου πολεις, λιθοις μαλλον επιθαρσησας, ου Θεωι, καιτοι λεγοντι σαφως περι της Ἱερουσαλημ, οτι "Ἐγω εσομαι αυτηι,
λεγει Κυριος, τειχος πυρος κυκλοθεν, "και εις δοξαν εσομαι εν μεσωι αυτης." αλλ'
ουδεν μεν ωνησε το χρημα τον Ἰσραηλ· πυρ δε ταις πολεσιν επαφη- σειν ταις Ἰουδα,
λοιπον επηπειλει ο Θεος, καταπιμπραντων αυτας δηλονοτι των Βαβυλωνιων, οι της
εις αυτους οργης γεγονασιν υπουργοι. διασωσει δη ουν παντελως ουδεν τον Θεωι
προσκρουοντα· και ζημια μεν ομολογουμενως και αμα- θιας εγκλημα λοιπον,
μαλλον δε δυσσεβειας της ανωτατω, το ταις των δαιμονιων επιθαρσησαι δυναμεσι·
Θεου δε λελυπη- μενου και παραλυοντος, ουδεν ηττον αμαθες το γηινοις επικουρημασι διαπαιζεσθαι. δει δε δη μαλλον ευχαις τε και
μεταγνωσεσιν
αποκρουεσθαι την οργην· εστι γαρ "οικτιρ- "μων και αγαθος και μετανοων επι ταις
κακιαις" κατα το γεγραμμενον. 1.182 9Μη χαιρε Ἰσραηλ, μηδε ευφραινου καθως
οι λαοι, οτι επορνευσας απο του Θεου σου· ηγαπησας δοματα επι παντα αλωνα
σιτου.
αλων και ληνος ουκ εγνω αυτους, και ο οινος εψευσατο αυτους.
ου
κατυκησαν εν τηι γηι Κυριου· κατυκησεν Ἐφραιμ εις Αι- γυπτον, και εν Ἀσσυριοις
ακαθαρτα φαγονται. ουκ εσπεισαν τωι Κυριωι οινον, και ουχ ηδυναν αυτωι· αι θυσιαι
αυτων ως αρτος πενθους αυτοις, παντες οι εσθιοντες αυτα μιανθησονται, διοτι οι
αρτοι αυτων ταις ψυχαις αυτων ουκ εισελευσονται εις τον οικον Κυριου.9 Ταις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

των εθνων αγελαις, επει τοι πλειστην οσην νοσουσι την αβουλιαν· πεπλανηντο γαρ
ομολογουμενως· εθος ην αρ- χομενοις της γεωπονιας και αρουν μελλουσι την γην,
θυσιας επιτελειν τοις δαιμοσι, και παρ' αυτων αιτειν τας των αγρων ευκαρπιας·
αμωντες δε παλιν, καιρου καλουντος εις τουτο, και μην και ληνοις εντιθεντες τον
βοτρυν, εσπενδον, εθυον ταις ωραις, ηιδον τας επιληνιους ωἰδας, αναφεροντες τα χαριστηρια, χαιροντες τε και ευφραινομενοι διετελουν. τουτο δρωντας τους εξ Ἰσραηλ
επαιτιαται Θεος. μη γαρ δη χρηναι χαιρειν αυτον διισχυριζεται σαφως, καθα και τα
λοιπα των εθνων. δια ποιαν αιτιαν; οι μεν γαρ ηγνο- ηκοτες παντελως τον φυσει τε
και αληθως οντα Θεον, γεν- νηθεντες δε μαλλον εν πλανηι, ταχα που της αῤρωστιας
ηγουν αμαθιας ουκ απιθανον εχουσι λογον· ο δε γε Ἰσραηλ, καιτοι νομωι
παιδαγωγουμενος, και τον των ολων ∆εσποτην επεγνωκως, πεπορνευκεν εις
αποστασιν. ουκουν νοοιτ' αν εικοτως και εν αιτιαι γεγονως τηι φορτικωτεραι, και
δυσδια- φυκτον εχων της δυσσεβειας το εγκλημα· ειδως γαρ το θελημα του Κυριου
αυτου, κατημελησεν, ου πεποιηκε. δαρη1.183 σεται δη ουν πολλας· του μη
ειδοτος, ειτα μη δεδρακοτος, ολιγας δαρησομενου, κατα την του Σωτηρος φωνην.
Μη χαιρε δη ουν καθως οι λαοι φησιν. οι μεν γαρ εκ μητρας πεπλανηνται· συ δε
νομωι παιδαγωγηθεις, εκπεπορ- νευκας απο Θεου. και τις αυτωι γεγονε της πορνειας
ο τρο- πος; ηγαπησε δοματα φησιν, ου παρα Θεου μαλλον, αλλα τα εκ των
δαμαλεων και Βααλ· καιτοι διδοντων τοις αιτουσιν ουδεν. επι τισι δε τα παρ' αυτων
εζητει δοματα; επι παντα αλωνα σιτου. εδοκει γαρ ανοσιως αυτοις και αβουλως τας
εξ αγρων αιτειν ευκαρπιας, ως εφην, εκ των διακενων σε- βασματων. αρ' ουν εζητει
μεν ο Ἰσραηλ παρα των ειδωλων τα δοματα· εκβεβηκε δε αυτωι κατ' ευχην τα
αιτηματα; ουμενουν· αλων γαρ και ληνος ουκ εγνω αυτους, και ο οινος εψευσατο
αυτους. εστι δε ουδενι των φιλομαθεστερων αμφι- λογον, οτι λιμοι γεγονασιν εν τηι
Σαμαρειαι, αφοριαι τε και αβροχιαι μακραι. ημαρτηκε δη ουν της ελπιδος, ου λαβων
τα αιτηματα· και προσετι τουτωι, και αυτης απυχοντο της αγιας γης, και εισηλθον
εις Αιγυπτον, ως εις χωραν τετει- χισμενην και τοις ετι πλειοσι θεοις· μυρια γαρ ην
εν Αιγυπτωι τα σεβασματα, και των θεραπευοντων αυτα θαυμαστη τις υποληψις επι
δυναστειαις, ως ταις μαγικαις εμπειριαις παντα κατορθουν ευκολως δεδυνημενων.
απειρηκασι δη ουν και το κατοικειν εν τηι απολεκτωι παρα Θεωι γηι, και την των
ειδω- λων ηλλαξαντο χωραν. αλλ' ει και τουτο δεδρακασι, βαδιουνται προς
Ἀσσυριους. Ουκ εσπενδον τω Κυριωι οινον. συνενεγκοντες γαρ εν ληνοις τον εξ
αμπελου καρπον, εσπενδον τοις δαιμοσι τας απαρχας, και ουχι τωι δοντι Θεωι.
ανεφερον δε και αρτους, ως εν απαρχηι θερισμου. πλην εις μολυσμον και βεβηλωσιν
το χρημα αυτοις γενησεται φησι, και ως αρτους πενθους κατα- 1.184 λογισθησεται
τα προσκομιζομενα, τουτεστι, βδελυρα τε και βεβηλα και απηχθημενα. δια ποιαν
αιτιαν; ο νομος μεν γαρ ακαθαρτον εποιει τον εγγιζοντα νεκρωι· εγγιζοντα δε, η
καθ' αιματος οικειοτητα, ηγουν και κατ' αυτην την του σω- ματος αφην. ην ουν
αναγκη τους κατα γενος εγγυς, η φιλους των τετελευτηκοτων επι τωι πενθει
μιαινεσθαι, περιεποντας τον νεκρον, και δραν εθελοντας επ' αυτωι τα νενομισμενα·
παντα δε ην ακαθαρτα ων αν αυτους συνεβη θιγειν. αρτος ουν πενθους ο τοις
πενθουσι νεκρον παρακειμενος εις τροφην· ου και απογευεσθαι, πανδεινον εδοκει
τοις παραιτεισθαι μεμελετηκοσι τον επι νεκρωι μολυσμον. μιαροι τοιγαρουν και
αποβλητοι και αυτοι φησιν οι αρτοι, οιπερ αν προσ- κομισθειεν ως εν απαρχηι θερων,
και οι εσθιοντες αυτους μιαν- θησονται. εσονται δε χρησιμοι μαλλον ταις ψυχαις
αυτων, τουτεστιν εις βρωσιν αυτοις. ουκ εισελευσονται γαρ εις οικον Κυριου.
ειδεναι δε χρη, οτι και ο νομος απαρχην θερισμου δραγματα τε και αρτον προσαγειν
εκελευεν εις θυσιαν. μετεκομισε δε ο Ἰσραηλ τα εις δοξαν Θεου τοις γλυπτοις,
καιτοι Θεου λεγοντος εναργως "Την δοξαν μου ετερωι ου "δωσω, ουδε τας αρετας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

μου τοις γλυπτοις." Ουκουν αναγκαιον αιτειν παρα Θεου τα ζωαρκη, και αυτον
ομολογειν δοτηρα και χορηγον απασης ημιν ευκαρπιας σωματικης και πνευματικης.
ου γαρ εστιν ετερος παρ' αυ- τον υετιζων, κατα το γεγραμμενον, αλλα τοις αυτου
νευμασι, και τα εξ ωρων ανισχει κατ' αγρους, και της ανωθεν ευλο- γιας
αναπιμπλαμεθα, τον νοητον αρτον τρεφομενοι, και οινον εχοντες τον εξ ουρανου,
"τον ευφραινοντα καρδιαν ανθρω- "που." ταυτα φρονειν ηἱρημενοι, κατοικησομεν
την αγιαν γην. εσομεθα γαρ μετα Θεου, και εν Ἀσσυριοις ακαθαρτα ου φαγομεθα.
καταβοσκουσι γαρ εν ακαθαρσιαις τους προσιοντας αυτοις οι "κοσμοκρατορες του
1.185 9Τι
αιωνος τουτου, "τα πνευματικα της πονηριας εν τοις επουρανιοις."
ποιησετε εν ημεραι πανηγυρεως και εν ημεραις εορτης του Κυριου;9 Ἐπειδη γαρ
εις τουτο φησι καθικεσθε δυσβουλιας και ασεβηματων, βδελυροι δε ουτω γεγονατε
και απηχθημενοι, ποιος υμιν αρα βοηθησει τροπος; η τι πεπραχοτες και βουλευσαμενοι της ουτω δεινης και αγριας εκνευσετε συμφορας, οταν η εμη τεληται
πανηγυρις, δαπανωντος του πολεμου τους λελυπηκοτας; ουκουν εορτην ιδιαν
ονομαζει Θεος, τον καιρον δηλονοτι, καθ' ον ο Ἰσραηλ εξαιτοιτο δικας των εις
αυτον πεπλημμελημενων. Χρη τοιγαρουν μη απλως το δοκουν απερισκεπτως επιτελειν, και τοις παρουσιν εφηδεσθαι, συναρπαζομενους ταις επιθυμιαις εις το
προσκρουειν Θεωι, περιαθρειν δε μαλλον και τα εσομενα, και διεκδυνειν επειγεσθαι
τα εκ θειας ορ- γης. εσομεθα γαρ ουτω σοφοι, και των συμφεροντων επι- στημονες.
9∆ια τουτο ιδου πορευσονται εκ ταλαιπωριας Αιγυπτου, και εκ- δεξεται αυτους
Μεμφις, και θαψει αυτους Μακμας. και το αργυριον αυτων ολεθρος κληρονομησει·
ακανθαι εν τοις σκη- νωμασιν αυτων.9
Καταδηιουντων την Σαμαρειαν των
Βαβυλωνιων, οι δια- φυγειν ισχυσαντες μολις απεδραμον εις την Αιγυπτιων· αλλα
και αυτην ελοντων την Ἱερουσαλημ, εν χρονοις της Ἱερεμιου προφητειας,
ευαριθμητοι κομιδηι κατελειφθησαν εκ της Ἰουδα φυλης και Βενιαμιν. ουτοι τε
εισηλθον εις
Αιγυπτον, καιτοι παρεγγυωντος Θεου δια φωνης Ἱερεμιου, και
λεγοντος εναργως, μη χρηναι βαδιζειν αυτους την ενεγ- 1.186 κουσαν αφεντας εις
την Αιγυπτιων, ηπειληκοτος δε, οτι καν ει τουτο δρωιεν παρα το αυτωι δοκουν,
περιπεσουνται τοις ισοις, η και τοις ετι φορτικωτεροις. εχει δε ουτω το γεγραμμενον "Ουτως ειπε Κυριος Ἐαν υμεις δωτε το προσωπον "υμων εις Αιγυπτον και
εισελθητε εκει του κατοικειν, και "εσται η ρομφαια ην υμεις φοβεισθε απο
προσωπου αυτης, "ευρησει υμας εν Αιγυπτωι." επειδη γαρ ταις Αιγυπτιων
επικουριαις επιθαρσησαντες αντεφεροντο τοις Βαβυλωνιοις, ταυτηιτοι λελυπημενοι,
μετα την των Ἱεροσολυμων και της Σαμαρειας αλωσιν, ετραποντο κατα των
Αιγυπτιων οι
Βαβυλωνιοι, και αμογητι νενικηκασι, τοτε συμβεβηκε τους
περιλειφθεντας εξ Ἰουδαιων συνδιολεσθαι τοις Αιγυπτιοις. οι δε δη διαφυγειν την
εν Αιγυπτωι ταλαιπωριαν ισχυσαντες, μολις επεκεινα δεδραμηκασιν, επι την
Ἀρκαδων ιοντες χωραν, και ως εις πολιν οχυρωτατην κατωικηκασι την Μεμφιν και
την Μακμας· ετερα δε αυτη γειτων που παντως, και των αλλων επισημοτερα πολις·
εκει και τετελευτηκασι, μακρους δηλονοτι διατελεσαντες χρονους, υπονοστησαι τε
μη δυνη- θεντες εις την Ἰουδαιαν. εφη δε ουτω παλιν ο προφητης Ἱερεμιας "∆ια
τουτο ουτως ειπε Κυριος Ἰδου εγω εφιστημι "το προσωπον μου του απολεσαι παντας
τους καταλοιπους "τους εν Αιγυπτωι, και πεσουνται εν ρομφαιαι και εν λιμωι,
"εκλειψουσιν απο μικρου και εως μεγαλου, και εσονται εις "ονειδισμον και εις
απωλειαν και εις καταραν. και επι- "σκεψομαι επι τους καθημενους εν γηι Αιγυπτωι
ως επεσκε- "ψαμην επι Ἱερουσαλημ εν ρομφαιαι και εν λιμωι και εν "θανατωι, και
ουκ εσται σεσωσμενος ουδεις των επιλοιπων "̓Ιουδα των παροικουντων εν γηι
Αιγυπτωι, του επιστρεψαι "εις γην Ἰουδα, εφ' ην αυτοι ελπιζουσι ταις ψυχαις αυτων
"του επιστρεψαι εκει· ου μη επιστρεψωσιν." ακουεις οτι 1.187 τετελευτηκασιν εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

Αιγυπτωι, κακει της θειας αυτοις οργης επενηνεγμενης; οταν τοινυν την εν Αιγυπτωι
ταλαιπωριαν παραιτουμενοι, καθαπερ εις επισημον πολιν αφικοιντο την Μεμφιν,
εκδεξεται μεν αυτους, πλην εν Μακμας τεθνηξονται. τουτο γαρ το θαψει αυτους
Μακμας. οταν τοινυν διωκηι
Θεος, ουδεις ανασωσει τον κινδυνευοντα, αλλ'
ενθαπερ αν ιοι τις, εκει περιτευξεται τωι θυμωι. και ταυτι μεν αυτοις εν Αιγυπτωι
συμβησεσθαι λεγει. Ἐπειδη δε και τοις εξ ιδιου πλουτου λελυπηκασι· "το γαρ
"αργυριον αυτων και το χρυσιον εποιησαν εαυτοις ειδωλα," φησι· ταυτηιτοι δικαιως
ολεθρος αυτο κληρονομησει, τουτεστι, κληρος εσται τωι ολοθρευτηι. ολεθρον γαρ
αποκαλει τον Ἀσσυ- ριον, ως αγριως τε και απηνως ανελοντα και μεμαχημενον.
αναφυησονται δε και ακανθαι φησιν εν τοις σκηνωμασιν αυτων. ερημιας γαρ εις
τουτο κατηντηκασιν αι πολεις, ως ακανθης γενεσθαι μεστας· σημειον δε τουτο γης
αβατου και κεχερ- σωμενης. Ὅταν τοινυν τοις παρα Θεου δοθεισιν αγαθοις, η
σωμα- τικοις η πνευματικοις, μη δη χρωιτο τις ορθως, μητε μην εις δοξαν αυτου,
πραττοι δε απερισκεπτως τα δι' ων αν προσ- κρουοι, και αλισκοιτο λυπων,
κατοιχησεται μεν εις ολεθρον, εσται δε κληρος του διαρπαζοντος σατανα, και
ακανθης εν- αυλισμα, αγριων δηλονοτι και εκτοπων επιθυμιων· και καρ- πους
ημερους ουκ αν εχοι κατα τον νουν. παθοιεν δ' αν τουτο και προ γε των αλλων
αιρετικοι, την του λογου χρειαν δαπανωντες δυσσεβως εις το παραλυειν αδελφους·
και "τυπτειν αυτων ασθενουσαν την συνειδησιν," καιτοι Χρισ- του παθοντος υπερ
ημων. 9Ἥκασιν αι ημεραι της εκδικησεως, ηκασιν αι μεραι της ανταπο- 1.188
δοσεως σου, και κακωθησεται Ἰσραηλ ωσπερ ο προφητης ο
παρεξεστηκως, ο
ανθρωπος ο πνευματοφορος.9 Ἔθος ην τοις εξ Ἰσραηλ τους των αγιων προφητων
αποσειεσθαι λογους, και ουδεν ηγεισθαι τα παρα Θεου, καιτοι πολλακις οτι παθειν
αυτοις συμβησεται τα δεινα προηγορευκοτος. και γουν ο των ολων Θεος
προσπεφωνηκε που τωι προφητηι λεγων Ἰεζεκιηλ "Υιε ανθρωπου, ιδου ο "οικος
Ἰσραηλ ο παραπικραινων λεγοντες λεγουσιν. Ἡ "ορασις ην ουτος οραι εις ημερας
πολλας, και εις καιρους "ουτος προφητευει. δια τουτο ειπον προς αυτους Ταδε
"λεγει Ἀδωναι Κυριος Ου μη μηκυνωσιν ουκετι παντες οι "λογοι μου, ους αν
λαλησω· οτι λαλησω λογον και "ποιησω, λεγει Ἀδωναι Κυριος." τοιουτον τι φησι
καν- θαδε· ηκασι γαρ φησιν αι ημεραι της εκδικησεως. ομοιον ως ει λεγοι Ἐγγυς η
δικη, και επ' αυταις ηδη θυραις ο αγων, γειτων η συμφορα, και εν οφθαλμοις ο
πολεμος. ενεστηκεν η της ανταποδοσεως ημερα. κακουμενωι δε σοι, φησιν, ω
Ἰσραηλ, συγκακωθησεται παντως, και εν ισωι τροπωι μεθεξει της δικης, πας ο εν σοι
ψευδοπροφητης, ο παρεξεστηκως ανθρωπος, τουτεστιν, ο ενθους και μαινομενος,
και απο- λωλεκως τας φρενας, ον συ νενομικας ειναι πνευματοφορον. ομου γαρ
τοις αλλοις διολωλασι οι τε ιερεις των υψηλων, και οι των ειδωλων θεραπευται,
και παντες οσοι ψευδοεπεις τε και ψευδομαντεις ησαν εν τωι Ἰσραηλ. επειδη γαρ
μαινεσθαι προσεποιουντο τας μαντειας ποιουμενοι, και φοι- βαν υπεκρινοντο,
ταυτηιτοι και ανθρωπον παρεξεστηκοτα τον τοιουτον ονομαζει.
1.189 9Ὑπο του
πληθους των αδικιων σου επληθυνθη μανια σου.9 Πληθος αδικιας φησιν οιονει
την πολυτροπον τε και πολυειδη θρησκειαν του Ἰσραηλ. ενι μεν γαρ λογωι,
πεπλανηντο, και παντες ησαν ειδωλολατραι. πλην εμερι- ζοντο τους της πλανησεως
τροπους, αλλοι τε αλλοις προσ- ηγον τας τελετας, και τοις προσιουσιν εποιουντο τας
ψευ- δομαντειας. οι μεν γαρ ταις δαμαλεσιν ελατρευον· οι δε τωι Χαμως, ειδωλωι
Μωαβ· ετεροι δε τηι Ἀσταρτηι. ησαν δε, οι και τωι Βααλ και τηι στρατιαι του ουρανου.
ταυτηιτοι Θεος επηιτιατο λεγων δια φωνης Ἱερεμιου "Ὅτι κατα"αριθμον πολεων
σου ησαν θεοι σου Ἰουδα." εκαστη γαρ πολις των παρ' αυτοις ιδιον εχειν ωμολογει
θεον. τουτο αυτο πληθος αδικιας ονομαζει δικαιως. αδικημα γαρ αληθως και υβρις
εις Θεον, το αποφοιταν μεν αυτου, προσκεισθαι δε ξυλοις τε και λιθοις, και "τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

εργοις των χειρων αυτων," καθαπερ γεγραπται. μανιαν δε λεγει την μαντειαν.
ουκουν επειδηπερ πληθος αδικιας ηυρηται εν σοι φησι, ταυτηιτοι και παρα σοι
πεπληθυνται μανια, τουτεστιν η ψευδομαντεια, εκαστου κατα το εικος των
ψευδομαντεων ιδιον εχοντος τροπον, καθ' ον εμαντευετο. εκτοπον ουν αρα και
παρα- νομον και βεβηλον αληθως, και ουκ ανικανως εχον εις γε το δυνασθαι λυπειν
και παροτρυναι δεινως τον των ολων Θεον, το ψευδοεπειαις προσκεισθαι φιλειν
των λαλειν ειω- θοτων τα "απο καρδιας αυτων, καθα γεγραπται, και ουκ "απο
στοματος Κυριου." παραφυλακτεον δη ουν Χρι- στιανοις το πλημμελημα. μονοις γαρ
1.190 9Σκοπος
αν πρεποι το τοιαδε νοσειν τοις των δαιμονων θεραπευταις.
Ἐφραιμ μετα Θεου προφητης, παγις σκολια επι πασας τας οδους αυτου.9 Σκοπους
ονομαζειν εθος τηι θειαι γραφηι τους των λαων προεστηκοτας και προβεβλημενους,
υψου τε ηρμενους δια τιμην, οις αν και ενορυη τις, ει δη βουλοιτο τον ευθη τε και
ανεπιπληκτον διαζησαι βιον. και γουν εφη που Θεος προς τον μακαριον προφητην
Ἰεζεκιηλ "Υιε ανθρωπου, σκοπον "δεδωκα σε τωι οικωι Ἰσραηλ, και ακουσηι εκ του
στοματος "μου λογον, και διαπειλησηι αυτοις παρ' εμου." εθος γαρ τοις τοιοισδε
σκοποις, ουχι μονον τοις παιδευομενοις προς υποτυπωσιν αρετης ητοι πολιτειας
συννομου τον εαυτων προτιθεναι βιον, αλλα γαρ και εισηγεισθαι τα χρησιμα, και το
τωι Θεωι δοκουν διερμηνευειν ορθως. αλλ' οι μεν υπο σκοπους οντες αγαθους, κατ'
ευθυ του πρεποντος ιοντες, εσω- ζοντο· οι δε πονηροις και φαυλοις ανδρασι της
εαυτων δια- νοιας προσνεμοντες την ροπην, "πλανωντες τε και πλανω- "μενοι"
διετελουν, και απασης αγαθουργιας και γνωσεως αληθους εξωικισμενον εχοντες
νουν. τουτο πεπονθοτας κατ- αιτιαται και νυν τους εκ φυλης Ἐφραιμ, ητοι τον
Ἰσραηλ. γεγονε γαρ αυτωι φησι σκοπος μετα θεου προφητης. ομοιον ως ει λεγοι,
καθ' εκαστον των ψευδωνυμων θεων, και ψευδο- μαντις ιδικος. ως γαρ ηδη
προειπον, εις πολυτροπον εμερι- ζοντο πλανην. και οι μεν λελατρευκασι τωι Βααλ· οι
δε τωι Χαμως, ηγουν τωι Βεελφεγωρ· και εν εκαστωι τεμενει πε- πλαστουργητο τι,
και χειροκμητον ην αγαλμα τε και βρετας,
και ο προσεδρευων εκαστωι
ψευδοπροφητης ιδικος. και δια- φορος παρ' αυτοις ο της μαντειας ην τροπος.
ηρευγοντο δε τοις προσερχομενοις το δοκουν απλως ως χρησιμον τε και
1.191
αναγκαιον. ουκουν επειδηπερ γεγονε σκοπος τοις εξ Ἐφραιμ μεθ' εκαστου των
ψευδωνυμων θεων και προφητης ιδικος, ταυτηιτοι λοιπον προς παν οτιουν των
αισχιστων ασχετως απονενευκασι. τουτο γεγονεν αυτωι και παγις σκολια. ου γαρ ην
κατευθυνεσθαι και ορθως βαδιζειν δυνασθαι ποτε τους εις τοσαυτην πολυθειαν
ωλισθηκοτας, ως συν εκαστωι θεωι και προφητην εχειν ιδικον· και προσετι, ποιεισθαι
σκοπον, τον της εις Θεον ευσεβειας αποκομιζοντα, και τοις της απωλειας ενιεντα
βοθροις. Προσεκτεον δη ουν τοις εθελουσι βιουν εννομως, ουχι τοις διδασκουσιν
απλως, ουδε τοις λαλουσι τα απο καρδιας αυτων, αλλ' οις αν η θεια και ανωθεν
επιμαρτυρησηι χαρις της εις Θεον αγαπης το γνησιον. τοιγαρτοι και ο Χριστος
"Προσεχετε, φησιν, απο των ψευδοπροφητων, οιτινες ερ- "χονται προς υμας εν
ενδυμασι προβατων, εσωθεν δε εισι "λυκοι αρπαγες." θηρων γαρ αγριων ολιγα
διενεγκειν
φαμεν αληθευοντες, τους των ανοσιων αιρεσεων ευρετας και
προεστηκοτας, "Τους κατεσθιοντας τον Ἰσραηλ ολωι τωι "στοματι." δαπανωσι γαρ
ωσπερ τας των απλουστερων ψυχας, τοις της απατης οδουσι συντριβοντες. ειρησθω
δη ουν και προς ημων "Ὁ Θεος συντριψει τους οδοντας αυτων "εν τωι στοματι
αυτων, τας μυλας των λεοντων συνεθλασεν "ο Κυριος. εξουδενωθησονται ως υδωρ
διαπορευομενον, εν- "τενει το τοξον αυτου εως ου ασθενησουσιν. ως ο κηρος "ο
τακεις ανταναιρεθησονται." 9Μανιαν εν οικωι Κυριου κατεπηξαν. εφθαρησαν κατα
τας ημερας του βουνου· μνησθησεται αδικιας αυτου, εκδικησει αμαρτιας αυτου.9
Μανιαν κανθαδε συνηθως φησι την ψευδομαντειαν. Κυριου
1.192 δε οικον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

ονομαζει τον Ἰσραηλ. και γουν ειρηται που δια φωνης Ἱερεμιου προς την των
Ἰουδαιων Συναγωγην, ως εκ προσωπου Θεου "Ουχ ως οικον με εκαλεσας και πατερα
"και αρχηγον της παρθενιας σου;" καταπληττεται δη ουν της αποπληξιας το
μεγεθος, και των ατοπων εγχειρηματων την υπερβολην. εληλακασι γαρ προς τουτο
λοιπον ανοσιο- τητος φησιν, ως μανιαν εν οικωι Κυριου καταπηξαι, τουτεστι,
ψευδομαντειαν, και τα τοις θειοις νομοις απηγορευμενα πλημ- μελειν. ευ δε δη και
το κατεπηξαν φησιν· ου γαρ πεπαυται τολμηθεν εισαπαξ, αλλ' οιονει πεπηγε και
ενεβοθρευθη λοι- πον της δυσσεβειας το χρημα. ου γαρ κατεληξε ψευδο- μαντεις
εχων και ψευδοπροφητας ο Ἰσραηλ. επειδη δε τα τοιαδε τετολμηκασιν, εικοτως ων
εδρασαν εξαιτουμενοι δικας, εφθαρησαν κατα τας ημερας του βουνου. μεμνησεται
γαρ της αδικιας αυτων, και εκδικησει πασας τας αμαρτιας αυτων. Και τι δη τουτο
εστι το εφθαρησαν κατα τας ημερας του βουνου, φερε, δια βραχεων υπομνησωμεν.
γεγραπται τι τοιουτον εν τηι βιβλωι των Κριτων· επιδρομαδην δε απασαν, ως ενι,
ποιησομαι την αφηγησιν, και μακροτεραν ουσαν συστελω. "Ἐν ταις ημεραις
εκειναις, φησιν, ουκ ην βασι- "λευς εν Ἰσραηλ, ανηρ το ευθες εν οφθαλμοις αυτου
εποιει. "και εγενηθη νεανιας εκ Βηθλεεμ, δημου Ἰουδα, και αυτος "Λευιτης, και
ουτος παρυκει εκει. και επορευθη ο ανηρ "απο Βηθλεεμ της πολεως Ἰουδα
παροικησαι εν ωι αν ευρηι "τοπωι, και ηλθεν εως ορους Ἐφραιμ, και εως οικου
Μιχαια, "του ποιησαι οδον αυτου. και ειπεν αυτωι Μιχαιας Ποθεν "ερχηι; και ειπε
προς αυτον Λευιτης Ἐγω ειμι απο Βηθλεεμ "̓Ιουδα, και εγω πορευομαι κατοικησαι
εν ωι αν ευρω τοπωι. "και ειπεν αυτωι Μιχαιας Καθου μετ' εμου, και γινου μοι "εις
πατερα και εις ιερεα, και εγω δωσω σοι δεκα αργυριους "εις ημεραν και στολην
ιματιων και τα προς ζωην σου.
1.193 "και επορευθη ο Λευιτης, και ηρξατο
παροικειν παρα τωι "ανδρι. και εγενηθη ο νεανιας παρ' αυτωι ως εις απο υιων
"αυτου. και επληρωσε Μιχαιας την χειρα του Λευιτου, "και εγενηθη αυτωι εις ιερεα,
και εγενετο εν οικωι Μιχαιου." ειδωλολατρης μεν ουν ο Μιχαιας, κατεμισθουτο
γεμην τον εξ αιματος του Λευι, και θεραπευτην εποιει γλυπτου, και ταις των
ειδωλων ανετιθει χρειαις. και τι μετα τουτο γενεσθαι συμβεβηκεν; εφη παλιν ωδι το
γραμμα το ιερον "Και εν ταις ημεραις εκειναις η φυλη ∆αν εζητει εαυτηι
"κληρονομιαν του κατοικησαι, οτι ουκ ενεπεσεν αυτηι εως "της ημερας εκεινης εν
μεσωι φυλων Ἰσραηλ κληρονομια." ειτα πεντε τινας επιλεξαμενοι, προβαδιζειν
εαυτων αναπει- θουσι, και κατερευνησαι την γην ην αν δυνοιντο λαβειν και οικειον
ποιεισθαι κληρον. οι δε αφικοντο φησιν "εως ορους "̓Εφραιμ, εως οικου Μιχαιου,
και ηυλισθησαν εκει." αυτων οντων εν τωι οικωι Μιχαια, και τον Λευιτην
επιγινωσκουσιν, ως ομογενη, δια τοι το γλωττηι χρησθαι τηι κατ' αυτους. Ἑβραιοις
γαρ ουσιν ως Ἑβραιος ελαλει. ερομενοι δε την αιτιαν, και αναμαθοντες, οπως εκ
φυλης οντα Λευι κατεμισ- θουτο μεν ο Μιχαιας, ιερουργον δε των εαυτου
κεχειροτονηκε σεβασματων, συναλγησαι δεον, ως αιχμαλωτωι και ηπατη- μενωι και
αλητευοντι, συγκατωλισθον ευθυς εις τους της απατης βροχους, και αγορευειν
αυτον ηξιουν, επερωτωντα το ειδωλον ει κατα γνωμην αυτοις εκβησεται το
εγχειρημα, το κατακρατησαι φημι της χωρας, ην αφικοντο καταθρησοντες. ο δε το
δοκουν λελαληκεν ως παρα Θεου. κατασκεψαμενοι δε την γην οι απεσταλμενοι,
τοις πεπομφοσιν απηγγελλον, ως αγαθη και πιων, και ου συν ιδρωτι ληπτη. επειδη
δε των τοιουτων επυθοντο λογων οι απο φυλης της ∆αν,
1.194 εξακοσιοι τον
αριθμον, εν οπλοις οντες ανεβαινον. αφικοντο δε και αυτοι μεχρις οικου Μιχαια.
"Και απεκριθησαν, φησιν, "οι πεντε ανδρες οι πορευθεντες κατασκεψασθαι την γην
"Λαισα και ειπαν προς τους αδελφους αυτων Ἔγνωτε οτι "εστιν εν τωι οικωι τουτωι
Ἐφουδ και Θεραφειμ και γλυπτον "και χωνευτον; και νυν γνωτε τι ποιησετε." το
μεν ουν Ἐφουδ ερμηνευεται λυτρωσις, Θεραφειμ δε παλιν ανεσις η ιω- μενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

αυτους. ειδωλον γαρ ην υποληψιν εχον εφ' εαυτωι ψευδη, του θεραπευειν δυνασθαι
τινας. περιπλαττουσι γαρ Ἑλ- ληνων παιδες εσθ' οτε ταις τοιαυταις δοξαις τα
χειροποιητα. τουτο μεμαθηκοτες οι απο ∆αν, αναλαμβανουσι το γλυπτον,
αναπειθουσι δε και τον εξ αιματος του Λευι κατακολουθησαι σφισιν, αποφοιτωντα
Μιχαιου. παραταξαμενοι δε και νενι- κηκοτες, και υπο χειρα λαβοντες την γην,
ανεδειμαντο πολιν, ην επωνομασαν ∆αν, το του προπατορος ονομα καταγραφοντες αυτηι. φυλης γαρ ησαν και αιματος της απο ∆αν, ως εφην. ιδρυσαμενοι δε και
το ειδωλον εν αυτηι, θυσιας προσηγον, και ομου τηι γηι και θεον εκτησαντο. προς
Ταυτηιτοι Θεος ηγανακτει
τουτο αυτοις αβουλιας κατεκομισθη το φρονημα.
λοιπον, και μαλα εικοτως, ως υβρισμενος. ειτα δεον παντας τους εξ Ἰσραηλ εχθρους
ηγεισθαι και πολεμιωτατους τους απο ∆αν, και της εις Θεον δυσσεβειας εξαιτησαι
λογους, ταχα που και συνηνεχ- θησαν, και επαινειν ηξιουν, ως κατ' ουδεν ολως
ημαρτη- κοτας. και ποια γεγονεν αυτοις της εις τουτο ραιθυμιας τα οψωνια, φερε
λεγωμεν εφεξης. αβασιλευτου μεμενηκοτος του Ἰσραηλ, ανηρ τις Λευιτης,
παροικων εν μηροις ορους Ἐφραιμ, συνοικον εποιησατο τινα των εκ Βηθλεεμ.
επειδη δε το γυναιον απεδρα προς τον πατερα, ειπετο μεν ο Λευιτης·
1.195
αναπειθει δε αυθις υπονοστησαι συν αυτωι, και οικοι γενεσθαι λοιπον. ου δη
γεγονοτος, κατα μεσην ιων την οδον, ομου τωι γυναιωι κατελυσεν εν Γαβαα, η
διερμηνευεται βουνος. ᾤκουν δε την Γαβαα, ητοι τον βουνον οι εκ φυλης Βενιαμιν.
επειδη δε παρα τινι κατηυλιζετο πρεσβυτηι, κατα μεσην ελθοντες την νυκτα των εκ
φυλης Βενιαμιν ανδρες παρα- νομοι, καθα γεγραπται, καταβιαζεσθαι προς ασελγειαν
τον τε Λευιτην, και αυτον, και ετερους ηθελον. δυσωπηθεντες δε μολις της ατοπιας
την υπερβολην, την του Λευιτου συλ- λαμβανουσι παλλακιδα, και δη και
απεκτονασι, δι' ολης νυκτος εις το γυναιον ασελγαινοντες. ο δε διελων εις μελη το
σωμα διενειμε τοις εκ φυλης Ἰσραηλ, καταφανη καθιστας των εκ φυλης Βενιαμιν
την τε εις τους ξενους αμαρτιαν, και το αχαλινον εις ασελγειαν· και οτι τα
Σοδομιτων μεμιμηνται πλημμεληματα. εντευθεν αγανακτησας συναγηγερται πας
Ἰσραηλ, και κατεστρατευοντο της φυλης Βενιαμιν εν Γαβαα, τουτεστιν, εν τωι
βουνωι· ουτω τε αυτην ανηιρηκασι, καιτοι πολυανδρουσαν λιαν, ως ολιγους κομιδηι
περισωθεντας, μολις αναφυγειν εις την ερημον. διολωλασι δε και εκ παντος
Ἰσραηλ των μαχιμων ουκ ευαριθμητοι. αλλ' ουκ αν ηφιει
Θεος αλληλοις
συμπλεκεσθαι τους εξ Ἰσραηλ, ει μη το εξ οικου Μιχαια γλυπτον οι μεν απο ∆αν
τετιμηκασι, κατηρε- μησαν δε παραλογως οι εκ των ετερων φυλων. τοιουτον τι
γεγονε και επι ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις λελυπημενου Θεου. συνεπλακησαν γαρ
αλληλαις αι τε του Ἰουδα φυλαι δυο, και αι δεκα του Ἐφραιμ· και ως εν ταις ημεραις
του βουνου, μυριοι μεν οσοι πεπτωκασι, συνωλοθρευοντο δε τοις νικωσιν οι
ηττημενοι, θειας εις τουτο καλουσης οργης. πεπρακται δε ταυτα Ἀμεσιου μεν
βασιλευοντος επι τον Ἰουδαν, του γεμην Ἰωας επι τον Ἰσραηλ, ος ειλεν ουτω τα
Ἱεροσο- 1.196 λυμα, ως και καθελειν του τειχους μερος εις πηχεις τετρα- κοσιας.
9Ὡς σταφυλην εν ερημωι ευρον τον Ἰσραηλ, και ως συκον εν συκηι πρωιμον ειδον
πατερας αυτων· αυτοι εισηλθον προς τον Βεελφεγωρ, και απηλλοτριωθησαν εις
αισχυνην, και εγενοντο οι ηγαπημενοι ως οι εβδελυγμενοι.9 Ὅτι μη ματην αυτοις
το καταφθαρηναι συμβεβηκεν, αλλ' εν δικηι, λοιπον πειραται διδασκειν. εγω μεν
γαρ, φησιν, επελεξαμην αυτους, ως εν ερημωι σταφυλην ευρων, και ως συκον
πεπειρον απο συκης αρπασας· εξηγαγον γαρ της Αιγυπτιων
χωρας,
ειδωλολατρουσης ολης και πεπλανημενης, και πολλην νοσουσης την ερημιαν
παντος αγαθου. τι ουν οι απολεκτοι, οι δια της εμης ηρπαγμενοι χειρος;
προσκεκλινται τωι Βεελ- φεγωρ, εξηλθον οικειοτητος της προς με εις αισχυνην.
τουτο εστι το απηλλοτριωθησαν εις αισχυνην. αισχυνην δε ονομαζει τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

Βεελφεγωρ. ην γαρ εν ακαλλεστατωι σχηματι των αλλων μαλιστα, και ασεμνον
ιδειν. Ουκουν, αγαπωντες μεν το ειναι μετα Θεου, και τιμωντες ως καλεσαντα και
επιλεξαμενον, και ωσπερ εξ ερημου και ακανθοτοκου γης αρπασαντα της εν τωιδε
τωι κοσμωι κατα- στασεως, ως σταφυλην τε και συκον ηγαπηκοτα πρωιμον,
διασωσομεν αῤραγη την προς αυτον ενωσιν, δηλον δε οτι την πνευματικην. ει δε δη
γενοιτο τις απονευσις εις το ακαλλες, και εις το λυπουν αυτον, ουδεν ετι διοισομεν
των εθνων. εσομεθα γαρ οι ηγαπημενοι ως οι εβδελυγμενοι οι και ευλογως
μεμισηνται. "∆ικαιοσυνη γαρ, φησι, δικαιου "ου μη εξεληται αυτον, εν ηι αν ημεραι
αμαρτηι." και σφοδρα σοφως ο μακαριος γραφει Παυλος "Ὥστε ο "δοκων εσταναι,
βλεπετω μη πεσηι." 1.197 9Ἐφραιμ ως ορνεον εξεπετασθη.9 Ὅσα των ορνεων μη
εστι τιθασα τε και κατοικιδια, συλ- ληφθεντα φυλαττεται, και κατατερπει τους
εχοντας. ει δε δη γενοιτο τις του διαδραναι καιρος, ανυπερθετως αποφοιται, και
οξειαι φερεται πτησει προς το αυτοις συνηθες ενδιαιτημα. ουκουν τεθηρευτο μεν
τροπον τινα δια Μωυσεως ορνεου δικην ο Ἰσραηλ, και προσκεκομιστο τωι Θεωι, και
ην εν καλωι της ευημεριας, νομωι παιδαγωγουμενος και φροντιδος απολαυων και
φειδους της ανωθεν. απεπτη δε παλιν εφ' οπερ ην εν αρχαις, μονονουχι την του
λαβοντος χειρα διεκφυγων. η και καθ' ετερον τροπον συνησεις το ειρημενον. πολλα
των ορνεων τους επιχωριους χειμωνας ου φεροντα, προς ετερας μεθιστανται
χωρας, αδιδακτως εχοντα την του συμφεροντος γνωσιν, κατα το δοκουν τωι
πεποιηκοτι. αλλ' εν ισωι τροπωι και ο Ἐφραιμ τας εκ του πολεμου δεδιως συμφορας
απεπτη προς Αιγυπτιους. 9Αι δοξαι αυτων εκ τοκων και ωδινων και συλληψεων·
διοτι και εαν εκθρεψωσι τα τεκνα αυτων, ατεκνωθησονται εξ ανθρωπων· διοτι
και ουαι αυτοις εστι.9 Ἀπεδρα προς Αιγυπτιους την ενεγκουσαν αφεις ο Ἰσ- ραηλ,
επαμυναι τε οι παρεκαλει τον της χωρας ηγουμενον. αρ' ως ατονουντος Θεου, και
σωζειν αυτους ουχ οιου τε; ουμενουν· παναλκες γαρ το θειον, και ουκ ανικανως
εχον, τον των Ἀσσυριων αποσοβησαι πολεμον. συμβεβηκε δε τα τοιαδε παθειν τους
εξ Ἐφραιμ, ητοι τον Ἰσραηλ, οτι Θεον αφεντες τον σωζοντα, και το επ' αυτωι δη και
μονωι μεγαλα φρονειν διαγελωντες ως εωλον, ᾤοντο κατα σφας 1.198 δεινοι και
αναλωτοι γενησεσθαι τοις εχθροις, δια τοι το εις πληθυν εκτετασθαι πολλην, και
αναριθμητον εχειν την πολυπαιδιαν. ετικτον μεν γαρ αι παρ' αυτοις γυναικες κατ'
επαγγελιαν, και εν ευλογιας ταξει, Μωυσεως προ- ειρηκοτος "Ουκ εσται αγονος,
ουδε στειρα εν υιοις Ἰσ- "ραηλ." αλλ' ην ευηθες κομιδηι, δια πληθυν σωματων
αφειδησαι βοηθειας της παρα Θεου· εννοησαι δε μαλλον ορθα φρονουντας εχρην,
οτι συν αυτωι τε και δι' αυτου "∆ιωξεται μεν εις χιλιους, δυο δε μετακινησουσι
μυριαδας." αποσεμνυνονται τοινυν φησιν ουκ επι Θεωι μαλλον, ποι- ουνται δε
δοξαν τοκους και συλληψεις και ωδινας των παρ' αυτοις γυναικων. ιστωσαν δη
ουν, οτι καν ει τεκοιεν υιους, καν ει καμοιεν εκτρεφοντες τεκνα, μεταγνωσονται
πονουντες εικηι. θρηνησουσι γαρ παντη τε και παντως την απαιδιαν. αρκεσει δε
ξιφος αυτοις το Βαβυλωνιον εις το δαπανησαι ραιδιως παν οσον αυτων εστι γενος.
∆ιοτι και ουαι αυτοις εστιν. ομοιον ως ει λεγοι, Θεου αυτοις επιῤριπτουντος το
ουαι, τις επιδωσει την ευθυμιαν; "Ἐαν γαρ κλεισηι κατα "ανθρωπου, τις ανοιξει;"
κατα το γεγραμμενον. "Φοβερον ουν αρα το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος·" και
δει ταις επιεικειαις λελυπημενον εξημερουν, και παρ' αυτου το σωζεσθαι ζητειν, επ'
ουδενι πεποιθοτας, αναφω- νουντας δε μαλλον "Καυχησομαι επι τωι Θεωι τωι σωτηρι
"μου· Κυριος ο Θεος δυναμις μου." 9Σαρξ μου εξ αυτων.9 Ἀπειλουντος Θεου, και δη
και φασκοντος περι του Ἐφραιμ, ητοι παντος του Ἰσραηλ, ως και ολοῤριζος απολειται, και θρηνησει την απαιδιαν, και πονεσει ματην επι ταις των τεκνων
ανατροφαις, εαυτον ο προφητης υπεξαγει
1.199 της δικης, εξω τε γενεσθαι της
οργης προσευχεται λεγων Σαρξ μου εξ αυτων. το δε εξ αυτων συνησεις, αντι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

μακραν απ' αυτων. εξω γαρ αυτων και αποτατω φησιν, αυτος τε γενοιμην εγω, και
το εμον απαν γενος. δηλοι γαρ εσθ' οτε και το γενος η σαρξ. εκδεξομεθα γαρ ουτω
και το δια της του Παυλου φωνης ορθως ειρημενον. γεγραφε γαρ ωδι "Ὑμιν δε
λεγω τοις εθνεσιν· εφ' οσον μεν ουν εγω "ειμι εθνων αποστολος, την διακονιαν μου
δοξαζω, ειπως "παραζηλωσω μου την σαρκα και σωσω τινας εξ αυτων." εθος δε
τοις αγιοις προφηταις, οταν ιδωσι πολλακις δεινα και δυσφορητα τα τινων
εγκληματα, λοιπον τα καθ' εαυτους της εκεινων βδελυριας αλλοτριουν. και γουν ο
προφητης Ἱερεμιας πλειστοις οσοις αιτιαμασιν εμπεπτωκοτας τους Ἰουδαιους και
Θεωι προσκεκρουκοτας ορων, "Κυριε, φησι, "παντοκρατορ, ουκ εκαθισα εν συνεδριωι
αυτων παιζοντων, "αλλ' ηυλαβουμην απο προσωπου χειρος σου· καταμονας
"εκαθημην, οτι πικριας ενεπλησθην." δει δη ουν αρα θαυ- μασαι τον μακαριον
Παυλον, οταν ημιν επιστελληι λεγων "Σεαυτον αγνον τηρει, και μη κοινωνει
αμαρτιαις αλλο- "τριαις." ειποι δ' αν εικοτως απας τις ουν ευσεβης περι των
προσκρουοντων τωι Θεωι, και οσον ουδεπω κολασθη- σομενων, Σαρξ μου εξ αυτων.
9Ἐφραιμ, ον τροπον ειδον, εις θηραν παρεστησε τα τεκνα αυτου, και Ἐφραιμ του
εξαγαγειν εις αποκεντησιν τα τεκνα αυτου.9 Ταλανιζει και νυν ο προφητης τον
Ἐφραιμ, ητοι τον Ἰσραηλ, αυτον τε γενεσθαι παραιτιον εαυτωι φησι και της απαιδιας
και της ανηκεστου συμφορας. ως γαρ τεθεαμαι
1.200 και εκ των σων λογων, ω
∆εσποτα, φησι, και απο γε των πραγματων αυτων, αυτος ο Ἐφραιμ εις θηραν και
αποκεντησιν τα εαυτου παρεστησε τεκνα. και ουκ αν ετερους αιτιωιτο λοιπον, ουδ'
αν της θειας καταβοησειεν οργης, ει τα εικοτα φρονειν ελοιτο· αιτιασεται δε μαλλον
την εαυτου δυσβου- λιαν και αποστασιν. επειδη γαρ λελυπηκεν ου μετριως τον
επαμυνοντα τε και σωζοντα Θεον, μονονουχι και ιδιαι χειρι παραδεδωκεν εκων τηι
των εθνων αγριοτητι το ιδιον σπερμα, και παρεστησεν εις απαγωγην και
αιχμαλωσιαν. τουτο γαρ εστι το εις θηραν, και μην και εις αποκεντησιν, ο εστι εις
σφαγην· ους μεν γαρ ανειλον οι Βαβυλωνιοι των εξ Ἰσ- ραηλ· ους δε απεκομισαν εις
την εαυτων. Ὅταν τοινυν πλημμελωμεν ημεις, εαυτους μαλλον αιτια- σομεθα
φρονουντες ορθως, και ουχι την θειαν οργην. καταπεφρονηκαμεν γαρ του
πρεποντος, και ραιθυμοι γε- γενημεθα περι το ανδανον τωι Θεωι. κολαζεσθαι δε
αναγκη τον υβριστην και εξηνιον, και μονονουχι λεγοντα τωι παν- των ∆εσποτηι,
"Ἀποστα απ' εμου, οδους σου ειδεναι ου βουλομαι." 9∆ος αυτοις Κυριε· τι δωσεις
αυτοις; δος αυτοις μητραν ατεκνου- σαν και μασθους ξηρους.9 Ει δη μελλοιεν,
φησιν, ουκ ειδεναι Θεον οι εξ Ἰσραηλ, αποφερεσθαι δε μαλλον προς ανωφελη και
ανονητον ελπιδα, οιεσθαι τε οτι περιεσονται των εχθρων δια πληθος τεκνων, και
οτι πολυ παρ' αυτοις το μαχιμον γενος, ταυτης τε ενεκα της αιτιας ουκ αναγκαιον
αυτοις το παρα της σης επικου- ρεισθαι χειρος, μηδε τικτετωσαν ολως αι παρ' αυτοις
1.201 μη
γυ- ναικες. τουτο γαρ η ατεκνουσα μητρα. καν ει τεκοιεν δε,
ανατρεφετωσαν, τουτεστι, δαπανασθωσαν προ ωρας, και 1.201 πριν εις ηβην ελθειν,
πιπτετω το γενος. περιτεμνομενης γαρ ουτω της ενουσης αυτοις εντευθεν
υπεροψιας, και λοιπον ανηιρημενης της επι τωι πληθει των μαχομενων ελπιδος, την
σην υποδραμουνται φειδω, και σε Σωτηρα και λυτρωτην επιγραψονται. εκ
φιλοθειας δε τα τοιαδε και νυν ο προφη- της φησιν. εν ταυτωι δε ζητει και του ιδιου
∆εσποτου την δοξαν, και των εξ αιματος Ἰσραηλ την ως εξ αναγκης επιστροφην, ει
μη προαιρεσεως αγαθης εχουσι το χρημα καρπον. Ἀτεκνουσα δε μητρα και μασθοι
ξηροι πρεποιεν αν νοητως και τοις των φαυλων εργαταις, και παντι πλανωντι και
αποφεροντι της ευθειας οδου τους ορθοποδειν ειωθοτας, εν πιστει δη λεγω, "και
κατευθυνοντας εν ταις οδοις αυτων." ουδεν γαρ αυτοις τικτουσης της διανοιας, ου
λογον ψευδη, ου θεωρημα νοθον, ουδ' αν εκθρεψειαν εν πλανηι τα ιδια τεκνα, τα
κατα μαθησιν λεγω, και ξηρους εχουσαι τους μασθους αι των πονηρευομενων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

εκκλησιαι, ουκ αν γενοιντο μητερες των ηπατημενων. 9Πασαι αι κακιαι αυτων εις
Γαλγαλ, οτι εκει αυτους εμισησα δια τας κακιας των επιτηδευματων αυτων· εκ του
οικου μου
εκβαλω αυτους, ου μη προσθησω του αγαπησαι αυτους.9 Ἄρχεται
παλιν ο των ολων Θεος απαριθμεισθαι τα εγ- κληματα, και διαμεμνηται της Γαλγαλ.
πολις δε αυτη, καθ' ην οτι μαλιστα δεινως και εκτοπως εθρησκευετο τα χειροκμητα.
εστι δε ο φησι τοιουτονι τι παλιν. βδελυροι μεν γαρ κατα πολλους τροπους οι εξ
Ἰσραηλ· ιδοι δ' αν
1.202 τις της ενουσης αυτοις φαυλοτητος την υπερβολην,
εννενοη- κως την Γαλγαλ. εκει πασαν αυτων τεθεαμαι την κακιαν, εκει μεμισηκα
αυτους, ου δια γε τον τοπον· ευηθες γαρ· κατεστυγηκως δε μαλλον τα εν αυτωι
γεγονοτα. τοιγαρτοι, φησιν, εξοικιω μεν αυτους, και αυλης αποσοβησω της εμης,
και οικειοτητος εκβαλω. μεμισηκως δε δικαιως, ενστησομαι τε λοιπον, και ουκ αν
μεταθοιμην ετι προς το αγαπαν ελεσθαι ποτε τους τα τοιαδε πεπλημμεληκοτας.
Ἀλλ' οιμαι τις ερει Πως ουν ανεκομισεν εις την Ἰουδαιαν εκ της Ἀσσυριων αυτους,
η πως ανηκε της αιχμαλωσιας; αρ' ουχι μετατεθειμενος εις ημεροτητα, και φειδους
και αγα- πης αξιωσας αυτους; ναι φαιην αν αληθη και αυτος τον λογον. ηλεηνται
γαρ εξ ημεροτητος, ομολογουμενως. αλλ' οιγε καθ' ων ο λογος απυχοντο μεν εις
αιχμαλωσιαν, εν- τεθνηκασι δε τηι δικηι, χρονου μακρου διιππευσαντος. και ωσπερ
επηγγελλετο μεν δια Μωυσεως κατα την Αιγυπτον τοις εξ Ἰσραηλ, εισαξειν απαντας
εις την γην, ην ωμοσε τοις πατρασιν αυτων, ουκ εισεβησαν δε απειθησαντες τινες,
"ων και τα κωλα επεσον εν τηι ερημωι," κατεκληροδοτηθη δε μαλλον η γη τοις εξ
αυτων γεγονοσιν· ουτω κανθαδε νοησεις. τετελευτηκασι μεν γαρ οι καθ' ων ο
λογος, υπενοστησαν δε κατα καιρους οι εξ αυτων εις την Ἰουδαιαν, Κυρου μολις
ανεντος, οτε το εβδομηκοστον ετος αυτοις πεπληρωτο δια- τριβουσιν εν αλλοδαπηι.
Ἐκβληθησονται δε του οικου του Θεου, μαλλον δε και εκβεβληνται, και οι κατα
Χριστου τολμησαντες τα δεινα, και περα λογου παντος δυσσεβηματα, και οι πικραν
και παλιμφημον επ' αυτωι την γλωτταν ανεντες, υπομενουσι δε και αμεταθετον την
οργην. ου γαρ εις ενα των προφητων, αλλ' εις αυτον πεπαροινηκοτες αλισκονται
τον των προφη1.203 των ∆εσποτην. σεσιγημενων δη ουν των ετερων πλημμεληματων α δεδρακασι κατα σφας αυτους, πασαν αν τις αυτων την κακιαν ιδοι και
την της φαυλοτητος υπερβολην, και ως εν γε δη μονοις τοις κατα Χριστου
γεγονοσιν. 9Παντες οι αρχοντες αυτων απειθουντες. επονεσεν Ἐφραιμ· τας ριζας
αυτου εξηρανθη, καρπον ουκ ετι ου μη ενεγκηι· διοτι και
εαν γεννησωσιν,
αποκτενω τα επιθυμηματα της κοιλιας αυτων. απωσεται αυτους ο Θεος, οτι ουκ
εισηκουσαν αυτου, και εσονται
πλανηται εν τοις εθνεσιν.9
Ουδενα χρηστον,
ηγουν ευπειθη και ευηνιον εν αυτοις ηυρησθαι φησιν, ου μικρον, ου μεγαν, ουχ
ηγουμενον, ου τον υπο χειρα και υπεζευγμενον. ταυτηιτοι και δειν απο- λεσθαι
παντελως, ριζης ωσπερ αυτης εκβεβοθρευμενον, ευ μαλα διισχυριζεται, εν ισωι τε
γεγονεναι λοιπον τοις αυ- αινομενοις και πεπληγοσι των ξυλων, α και μονης δειται
τομης, αναφανδον ωσπερ ομολογουντα την ακαρπιαν. οτι δε τοις ακαρποις ξυλοις
το αποκειρεσθαι πρεπει, και αυτος εδιδαξεν ο Σωτηρ, την καρπον ουκ εχουσαν
συκην ως εν ειδει της Ἰουδαιων Συναγωγης εκκοπτεσθαι δειν επιταττων· "̔Ινατι
γαρ φησι και την γην καταργει;" ακαρπος δη ουν ευρεθεις ο Ἰσραηλ, φησιν,
εκκοπτοιτο αν εικοτως· ου γαρ εκδωσει καρπον. αλλα καν ει τουτο γενοιτο φησιν,
απολω τα εξ αυτων γενομενα. και τουτο εστι τα επιθυμηματα της κοιλιας αυτων.
Ἀναγκαιον δε οιμαι κακεινο περιαθρειν, τι το χρημα του λογου· δια τι δε φησιν, οτι
παντες οι αρχοντες αυτων απει- θουντες; τι γαρ ολως εδειτο της των αρχοντων
υποταγης;
1.204 αναφοραν ουν ο λογος εχει προς ιστοριαν τινα των αρχαιοτερων. και τις δη αυτη, παλιν ερω. Μεμοσχοποιηκε κατα την ερημον ο Ἰσραηλ,
αποντος Μωυσεως· αναπεφοιτηκε γαρ εν τωι ορει Σιναι, τον νομον υποδεξομενος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

ειτα κατελθων, λελυπηται σφοδρα προς το πλημμελημα, συνετριψε τον μοσχον,
αγανακτουντα Θεον εδυσωπει τροπον τινα τηι ιδιαι γνησιοτητι και αρετηι. προσεπιπτε γαρ και εξελιπαρει λεγων "Ει μεν αφηις αυτοις "την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη,
εξαλειψον καμε εκ της "βιβλου σου ταυτης, ης εγραψας." κατενευε δε τωι προφητηι
Θεος την εις απαντας ημεροτητα, και δη και εφασκεν "Ἵλεως "αυτοις ειμι κατα το
ρημα σου." ορας οσον ωνησε τον Ἰσραηλ η του προεστηκοτος φιλοθεια, και εις υπερ
παντων αρκεσας εις το αναπεισαι Θεον, δι' υποταγην τε και ευπειθειαν; αιτιαται
τοινυν εικοτως, ως ολοτροπως εκκεκλικοτα τον Ἰσ- ραηλ. ειτα μη εχοντα τινα των
παρ' αυτοις ηγουμενων, τον επιτιμωντα τοις πταιουσι, τον αφισταντα της πλανης,
ηγουν τηι ιδιαι λαμπροτητι τηι κατα τροπον και αρετην αποστησαι δυναμενον την
οργην, Θεου παρακεκλημενου, καθαπερ αμελει και εν καιροις γεγονε τοις κατα
Μωυσεα, τοιγαρτοι και εξωσθησονται φησι και εσονται πλανηται εν τοις εθνεσι.
τουτο συνεβη παθειν αυτοις και τοτε μεν, αποκομισθεισιν εις Ἀσσυριους, και νυν δε
ουδεν ηττον επι ταις εις Χριστον παροινιαις κατεστυγημενοις. ανεστιοι γαρ και
επηλυται πανταχη, και πολιν ουκ εχοντες οι εξ Ἰσραηλ διατελουσιν εν κοσμωι.
"Λικμιω γαρ αυτους εις παντα "ανεμον," και δια προφητων αγιων εφασκε Θεος. Ει
τοινυν εστι της προς Θεον οικειοτητος φροντις ημιν και λογος, υποφερωμεν αυτωι
τον αυχενα, και προσιωμεν ως εξ αγαθης ευπειθειας λεγοντι τωι Χριστωι "∆ευτε προς
με 1.205 "παντες οι κοπιωντες και πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω "υμας. αρατε
τον ζυγον μου εφ' υμας." εσομεθα γαρ ουτως εγκαρποι τε και απληγες, ουκ
αυαινομενης ημιν της ριζης, ου καρπου πιπτοντος εις το μηδεν, ου πλανηται και
αποτατω Θεου, αλλ' εγγυς τε αυτου και συν αυτωι, και πολιν εχοντες την ανω και εν
ουρανοις, την των πρωτο- τοκων μητερα, την των αγιων τροφον, των ανω
πνευματων το καθαρον ενδιαιτημα. 9Ἄμπελος ευκληματουσα Ἰσραηλ, ο καρπος
αυτης ευθηνων· κατα το πληθος των καρπων αυτου επληθυνε θυσιαστηρια, και
κατα τα αγαθα της γης αυτου ωἰκοδομησε στηλας. εμερισαν καρδιας αυτων, νυν
αφανισθησονται· αυτος κατασκαψει τα θυσιαστηρια αυτων, ταλαιπωρησουσιν αι
στηλαι αυτων.9 Ἠλγηκεναι τας ριζας ειπων τον Ἐφραιμ, εσεσθαι δε και ακαρπον
και εν ισωι τοις μη τεκουσιν ολως, της Ἀσσυριων αγριοτητος δαπανωσης τα
γεννωμενα, δεικνυσιν αναγκαιως και εν οις ην παλαι, και οτι γεγονεν ευκαρπος,
οτε της εν νομωι ζωης μετεποιειτο σοφως. οια γαρ τις αμπελος καλη και
ευκληματουσα τοις των εθνων περιοικοις ορωμενος, εικο- τως κατεθαυμαζετο. και
περι αυτης που φησιν ο μακαριος ∆αυειδ εν βιβλωι ψαλμων προς τον των ολων
Σωτηρα Θεον "Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας, εξεβαλες εθνη και "κατεφυτευσας
αυτην· ωδοποιησας εμπροσθεν αυτης. εξ- "ετεινε τα κληματα αυτης εως θαλασσης,
και εως ποταμων "τας παραφυαδας αυτης." πεφυτευτο μεν γαρ "εν κερατι "και εν
τοπωι πιονι," κατα την του προφητου φωνην. πλην
1.206 ου τετοκε σταφυλην,
ηνεγκε δε μαλλον ακανθας. τωι γαρ πληθει των δοθεντων αγαθων αυτηι συνδρομον
ωσπερ τινα και ισοπαλη την αδικιαν επεδειξατο· δηλον δε οτι την κατα Θεου.
επληθυνε γαρ θυσιαστηρια και ωἰκοδομησε στηλας· και οσον επλουτει τοις ανωθεν
αγαθοις, τοσουτον ην προ- θυμος εις βεβηλωσιν, δια του προσκυνειν τοις δαιμοσι
και βωμους εγειρειν και εις πολυθεον πλανην την ιδιαν ωσπερ καταμεριζειν
καρδιαν. αλλ' ουτω ταυτα φησιν ουκ εσται· ποθεν; κατασκαψει γαρ αυτος τα
θυσιαστηρια αυτων, και ταλαιπωρησουσιν αι στηλαι αυτων, συνθραυομεναι
δηλονοτι και κατασπωμεναι. το δε αυτος ανοισεις εμφρονως η εις τον των ολων
κατεξουσιαζοντα Θεον, ηγουν εις το του Βαβυλωνιου προσωπον, ως ηδη πλειστακις
προδεδειγμενου.
συμβεβηκε γαρ ταις εν Σαμαρειαι πολεσι και αυτους
συγκαταπιμπρασθαι τους ναους, και διαρπαζεσθαι τα γλυπτα. Χρη τοινυν ημας,
εφ' οις αν εχοιμεν παρα Θεου χαιροντας αναπτειν τα χαριστηρια, και μη τωι πλατει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

της ευθυμιας ενολισθησαντας, αποφερεσθαι ποι προς το απαιδον αυτωι· ζητειν δε
μαλλον και αποπεραινειν επειγεσθαι, και μαλα προθυμως, τα εις αρετην αυχηματα,
μη μεριζομενους προς τα εν κοσμωι παθη, και υποφεροντας τον αυχενα τωι σα- ταναι.
και γαρ εστιν αληθες, οπερ εφη Χριστος "Ουδεις "δυναται δυσι κυριοις δουλευειν· η
γαρ τον ενα μισησει "και τον ετερον αγαπησει, η ενος ανθεξεται και του ετερου
"καταφρονησει·" ει δε μεριζομεθα, και "μεριδες αλωπε- "κων εσομεθα," κατα την
του ψαλμωιδου φωνην· εσομεθα δε παντη τε και παντως εν ενδειαι του
κατευφραινειν ειδοτος. 1.207 9∆ιοτι νυν ερουσιν Ουκ εστι βασιλευς ημιν, οτι ουκ
εφοβηθημεν τον Κυριον. ο δε βασιλευς τι ποιησει ημιν; λαλων ρηματα προφασεις
ψευδεις, διαθησεται διαθηκην.9 Ουχι μονον αυτων σεισθησεσθαι τα θυσιαστηρια,
και ταλαιπωρησειν εφη τας στηλας, προσεπαγει δε, οτι και μεταγνωσονται και
θρηνησουσιν επι γε ταις σφων δυσ- βουλιαις. ημαρτηκοτες δε της ελπιδος, και
ηπατημενοι τοις εκ των κρατουντων ψευδηγορημασιν, οψε και μολις συν- ησουσιν.
οι μεν γαρ παρ' αυτοις τους της βασιλειας διεποντες θρονους, αρκεσειν εφασκον
αυτοις εις επικουριαν τας τε χρυσας δαμαλεις, και την εκ των αλλων ειδωλων
ασφα- λειαν, καν ει μη τον θειον εχοιεν νομον, καν ει μη δραν ελοιντο τα δια
Μωυσεως. η δε πειρα δεδειχε ψευδοεπουντας αυτους. τεθεανται γαρ τους τα τοιαδε
παλαι διατιθεμενους αυτοις, και ασυνετως λεγοντας, υπο χειρα πεσοντας εχθρων.
ταυτηιτοι φασιν Ουκ εστι βασιλευς ημιν, οτι ουκ εφοβηθημεν τον Κυριον. ιδου γαρ
ιδου, φασιν, ο επαμυνων ουδεις, ηγουν
ταις των Βαβυλωνιων εφοδοις
αντανισταμενος· αλλ' ητο- νηκασιν απαντες, λελυνται και πεπτωκασιν οι προεστηκοτες. προφασις δε της αῤρωστιας αυτοις τε και ημιν, το μη πεφοβησθαι τον Κυριον.
ποια τοινυν η ονησις η εκ των κρατουντων; φησιν· ουδεν ην αρα τα παρ' αυτοις, ει
μη λογοι ψευδεις, και ματαιοτης διαθηκων, ηγουν υποσχεσεων. εθος γαρ τηι θειαι
γραφηι, διαθηκας αποκαλειν τας επαγ- γελιας. Σοφον ουν αρα και παντος επαινου
μεστον, το πεποιθεναι μαλλον επι Θεωι, και μη τοις των πλανωντων αποφερεσθαι
λογοις επι το προσκρουειν τωι Θεωι, εμφρονως δε μαλλον 1.208 προ πειρας αυτης
αποφοιταν της οργης, και μη οψε πα- θοντας ολοφυρεσθαι, μολις εις ανονητον
ιοντας υστερο- βουλιαν. 9Ἀνατελει ως αγρωστις κριμα επι χερσον αγρου τωι μοσχωι
του
οικου ων.9 Ἡ αγρωστις φυεται εν αγροις, μαλιστα τοις ανηροτοις και
κεχερσωμενοις, καταδραττεται δε, και μαλα νεανικως, της παρατυχουσης και
γειτονος γης. διερπει γαρ πως εις το ευρυ, και ετι δυσκαταγωνιστος τοις ανειργειν
αυτης εθε- λουσι τον αει των παρακειμενων επεκεινα δρομον. κριμα τοινυν φησι·
δηλον δε οτι παρ' αυτου του Θεου· καθαπερ τις αγρωστις επ' αγρου χερσον ανατελει
τωι μοσχωι του οικου ων. ομοιον ως ει λεγοι Ψηφος ολεθρου και νευμα κολαζον
εσται παρ' εμου, καταδραξεται δε ως αγρωστις του μοσχου, ητοι των σεβασματων
του οντος ναου κατα την Βαιθηλ. σημαινει γαρ τουτο ο οικος του ων. εκδεδωκασι
μεν γαρ οι ετεροι παλιν ερμηνευται του μοσχου του οικου Βαιθηλ· οι δε γε
εβδομηκοντα αντι του οικου Βαιθηλ, οικου ων ειρηκασι. και την αιτιαν ηδη
προειπομεν εν τοις ανωτερω, πλην ουδεν οκνουντες υπομνησομεν. σεληνης μεν
γαρ τεκνον, εκγονον δε ηλιου τον Ἄπιν Αιγυπτιοι μυθοπλαστουντες ελεγον. ων δε
εστι κατ' αυτους ο ηλιος. εις τυπον δε του παρ' Αιγυπτιοις Ἄπιδος η δαμαλις ην, ην
εποιησεν Ἱεροβοαμ. ουκουν, ως αγρωστις καταδραττομενη, φησι, και νικωσα παν
οσον
1.209 εστι παρακειμενον, κριμα γενησεται παρ' εμου, τωι μοσχωι του οικου
ων, ητοι Βαιθηλ. παναλκες γαρ το θειον αει, και τοις αυτου νευμασιν ουδεν εσται το
αντιστατουν. "Την γαρ "χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;" κατα το γεγραμ- μενον.
9Παροικησουσιν οι κατοικουντες Σαμαρειαν, οτι επενθησεν ο λαος
αυτου επ'
αυτον· και καθως παρεπικραναν αυτον, επιχαρουνται επι την δοξαν αυτου.9 Ἰδου
δη καθιστησιν εναργες το κριμα το καταδραττομενον του μοσχου, και αγρωστεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

δικην εξευρυνεσθαι πεφυκος, καθ' ωνπερ αν βουλοιτο Θεος· ιστοριας δε
διαμεμνηται και νυν, ην αναγκαιον ειπειν· συνησομεν γαρ ωδι, και ουχ ετερως, το
χρησμωιδουμενον. εθος ην απασι τοις ειδωλων προσ- κυνηταις, καιρου
καταθλιβοντος και πολεμιων εφεστηκοτων, ει εν ενδειαι γενοιντο χρηματων,
απτεσθαι και αυτων των εν τοις τεμενεσιν αναθηματων. γεγραπται τοινυν εν ταις
βασι- λειαις, οτι πολιορκουντος τας εν Σαμαρειαι πολεις του βασιλεως Συριας,
Μαναειμ, το τηνικαδε βασιλευων επι τον Ἰσραηλ, ειτα ταις ισαις δυναμεσιν
αντιφερεσθαι προς εκει- νον ουκ εχων, επρεσβευετο προς Φουλαν τον των
Ἀσσυριων βασιλεα, και δωροις ανεπειθεν επαμυναι τε οι, και αποστησαι τον Συρον,
ο δη και τετελεσται. ειλε γαρ εκεινος κατα κρατος την ∆αμασκον, αποσφαττει δε και
αυτον τον Ἄδερ. φασι τοινυν, οτι πλειστης οσης ολκης ζητουμενης χρυσιου,
περιεστη λοιπον εις τουτο τωι Μαναειμ αναγκης τα πραγ- ματα, ως και μιαν δαμαλιν
υφελεσθαι χρυσην, και συν- αποστειλαι δια των πρεσβεων. και τεθρηνηκε μεν ο
Ἰσραηλ, ην ενομιζεν ειναι θεον, εκπεμπομενην ορων. ᾤετο γεμην, ψυχροις εαυτον
λογισμοις παραμυθουμενος, ως εν μειζοσιν
1.210 εσται, και λαμπροτεροις αυτην
ενιδρυσει ναοις ο Βαβυλωνιος. διεκειτο δε προς τουτοις, οτι προσκυνηθησεται και
παρα πλειονων εθνων· μυρια γαρ οσα εστι τα Περσων τε και Μηδων εθνη. ο μεν
ουν Μαναειμ, ως ολην ουσαν δι' ολου χρυσην, πεπομφε την δαμαλιν· ο δε γε Φουλα
συνεθλασε λαβων· ετερον γαρ παρ' εκεινοις το σεβας, και δαμαλεως ουκ ανεχονται.
ειτα, φασιν, ουχ ηυρησθαι χρυσην, υπο- χαλκον δε μαλλον, χρυσωι διαπεπασμενην.
εντευθεν, φησιν, ο Ἀσσυριος εγελασε τον Ἐφραιμ, τουτεστι, τον Μαναειμ τον εκ
φυλης Ἐφραιμ βασιλευοντα. διεπτυσε δε προς τουτωι και τας του Ἰσραηλ
εικαιοβουλιας. Ειρηκοτες δη ουν της ιστοριας, ηγουν της Ἑβραιων παραδοσεως
τον λογον, φερε λοιπον αναγκαιως επιτρεχωμεν την λεξιν· δυσκατοπτος γαρ και
δυσχερεστατη λιαν η συνθηκη του ρητου. εφη τοινυν οτι παροικησουσιν οι κατοικουντες Σαμαρειαν· το παροικησουσιν, αντι του μετοικησου- σιν, ητοι
μετοικισθησονται, φησιν, οι νυν οντες εν Σαμαρειαι· λεγει δε τους μοσχους, ητοι τας
δαμαλεις. εξεπεμφθησαν γαρ, ως εφην, εις Βαβυλωνιους. και επενθησε μεν επ'
αυτοις ο λαος αυτου. τινος δε αυτου; η δηλον, οτι του ων, ο εστι, του Ἄπιδος; πλην
ως ωφθησαν, φησι, παραπικραινοντες και ατιμαζοντες αυτον δια του πεμπειν
ετεροις, ουτω και ησθησονται επι την δοξαν αυτου. νομιουσι γαρ οτι και πολυ λιαν
ευκλεεστερος εσται, παρα πλειονων εθνων προσ- κυνουμενος. αλλ' ημαρτηκασι της
ελπιδος· συντεθραυσται γαρ, και γελωτος αφορμη τοις Βαβυλωνιοις ην. ουκουν
τεταλαιπωρηκεν η στηλη αυτων κατα την αυτου του προ- φητου φωνην.
παρεπικραναν δε τον μοσχον, ουχ οτι παρ- 1.211 επικρανθη κατα το αληθες· πως
γαρ αν τουτο πεπονθεν αναισθητος υλη; αλλ' οτι των εγχειρηματων η δυναμις
παρωργισεν αν αυτον, ειπερ ην οντως Θεος, και εν αισθησει του παθειν τα
συμβεβηκοτα. 9Ὅτι μετωικισθη απ' αυτου, και αυτον εις Ἀσσυριους δησαντες
απηνεγκαν ξενια τωι βασιλει Ἰαρειμ· εν δοματι Ἐφραιμ δε- ξεται, και αισχυνθησεται
Ἰσραηλ εν τηι βουληι αυτου.9 Ἑαυτον ημιν ο προφητικος ερμηνευει λογος. ο γαρ
ειρηκεν αμυδρως, τουτο πειραται διατρανουν. μετωικισθη γαρ ο μοσχος απο του
Ἰσραηλ, και δησαντες αυτον· χα- ριεντιζεται δε ο λογος· απεκομισαν ξενια τωι
βασιλει Ἰαρειμ, ο εστιν, εκδικωι. εκαλειτο γαρ εις επικουριαν, και οιονειπως εις το
εκδικησαι την Σαμαρειαν ολοθρευομενην υπο των Συρων. αλλα δεξεται μεν ο
Φουλα ως εν δοματι παρα του Ἐφραιμ την δαμαλιν. Ἐφραιμ δε φησι τον του Ἰςραηλ
βασιλεα. πλην αισχυνθησεται φησιν ο Ἰσραηλ επι ταις εαυτου βουλαις. οτι γαρ, ως
εφην, απεστη μεν του παντα ισχυοντος Θεου, ειλετο δε μαλλον δαμαλεσι προσκυνειν, καταγελαστος ην, και κατεφωρατο πεσων εις γραωδη και ψυχραν και
ανονητον εικαιοβουλιαν. αληθευει δη ουν ο προφητης, μαλλον δε Θεος, ει λεγοι δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

φωνης αγιων περι των λελατρευκοτων τοις εργοις των χειρων αυτων, " Ιδετε οτι
σποδος η καρδια αυτων και πλανωνται." Ἁρμοσειε δ' αν ο λογος και τοις τα ορθα
της Ἐκκλησιας παραλυουσι δογματα. ωσπερ γαρ η δαμαλις συντριβομενη τοις του
Ἰσραηλ ηλεγξεν εικαιοβουλιαν, ουτω και τα εκεινων δογματα ταις ερευναις
συντριβομενα, και τηι δυναμει της αληθειας συντεθραυσμενα, προς αισχυνης
εσονται και εν- 1.212 τροπης τοις συντεθεικοσιν αυτα, και ανοσιως εξηυρηκοσι, και
αβουλοτατα δεχομενοις εις νουν και καρδιαν. 9Ἀπεῤριψε Σαμαρεια βασιλεα αυτης
ως φρυγανον επι προσωπου υδατος, και εξαρθησονται βωμοι ων, αμαρτηματα του
Ἰσραηλ,
ακανθαι και τριβολοι αναβησονται επι τα θυσιαστηρια αυτων.9
Το
ανασφαλες τε αμα και το ανεπιεικες του τροπου των εξ Ἰσραηλ, ητοι των εν
Σαμαρειαι, και περι αυτους ους ᾤοντο θεους, επιδειξειεν αν ευκολως και τοδε δη
παλιν. και θαυμαστον ουδεν. οι γαρ τον ενα και αληθη, και φυσει Θεον ταις
αποστασιαις και ταις εις παν οτιουν των αισχισ- των αποδρομαις ανοσιως
περιυβρισαντες, πως αν εγενοντο γνησιοι περι πολλους τε και ψευδωνυμους και
λιθων πεποιη- μενους η ξυλων θεους; απεῤριφθαι δη ουν φησι παρα των εν
Σαμαρειαι τον μοσχον, τον εν δοξηι τηι παρ' αυτοις Θεου τε και βασιλεως· απεῤριφθαι
δε ουτως, ωσανει και καρφος ταις των υδατων διναις εμπεπτωκος, αποφεροιτο
λοιπον προς το τοις διωθουσι δοκουν. οτι δε αυτοις τοις σεβασ- μασι τα τεμενη
συνοιχησεται, βωμοι τε λυθησονται, και ακανθης εσονται τοποι, καταδηιωθεισης
αυτοις απασης της χωρας, πως ην αμφιβολον; αμαρτηματα δε του Ἰσραηλ τους
βωμους αποκαλει, και μαλα εικοτως, οιον υπομνημα της εις Θεον δυσσεβειας
αυτων ανοσιως εγηγερμενους· ων δε παλιν, τον Ἄπιν ωνομασεν, ητοι τας δαμαλεις
τας εν Βαιθηλ τε και ∆αν, ων εις δοξαν και οι βωμοι. ουκουν, ο μη ιστησι Θεος,
τουτο παντη τε και παντως λυθησεται. και τι τοιου- τον υποδηλουν υπολαμβανω το
δι' ετερου προφητου σαφως
ειρημενον "Αυτοι οικοδομησουσι και εγω
καταστρεψω."
1.213 9Και ερουσι τοις ορεσι Καλυψατε ημας, και τοις βουνοις
Πεσατε εφ' ημας.9 Ουκ εν μοναις ταις δυσι πολεσι, ∆αν τε φημι και Βαιθηλ,
εθρησκευοντο τα γλυπτα, αλλ' ενταυθα μεν αι δαμαλεις αι χρυσαι, εν δε γε τοις
ορεσι και τοις βουνοις, τα των περιοικων εθνων σεβασματα, ο Βααλ, ο Βεελφεγωρ, η
Ἀσταρτη και ο Χαμως. οτι τοινυν ουχι μονοι κατασεισ- θησονται του ων οι βωμοι,
τουτεστι, του Ἄπιδος, ητοι των δαμαλεων, αλλα γαρ παντη τε και παντως και τα εν
βουνοις και ορεσι τεμενη πεσουνται, δια τουτων υποδηλοι. περιεστηξει γαρ εις
τουτο αυτοις αθλιοτητος τε και δειματων τα πραγματα, ως υπ' αυτοις γενεσθαι τοις
ορεσι και βουνοις ελεσθαι μαλλον, η ζωντας ιδειν α παθειν ην αναγκη και ουχ
εκοντας αυτους. ιστεον δε, οτι και αυτος ο Χριστος απαγ- γελλων Ἰουδαιοις τας
επενεχθησομενας αυτοις συμφορας δια γε τα εις αυτον τολμηματα, τοις ισοις
εχρησατο λογοις. "Τοτε γαρ ερειτε, φησι, τοις ορεσι Καλυψατε ημας, και "τοις
βουνοις Πεσατε εφ' ημας." τα γαρ εις ληξιν ηκοντα των κακων, και των δεινων αι
υπερβολαι, καιτοι πικρον οντα τον θανατον, τριποθητον εσθ' οτε δεικνυουσι τοις
πολλοις. αυτοις δη ουν αρα τοις ορεσι και τοις βουνοις, εν οις αι ψευδολατρειαι, και
της κατα Θεου δυσσεβειας τετολ- μηται τα εγκληματα, μονονουχι και ερουσι φησι
Πεσατε εφ' ημας, και φθασατε του Βαβυλωνιου ξιφους την αγριοτητα, και της εις
αιχμαλωσιαν απαγωγης την ακλεα και δυσοιστον αθλιοτητα.
1.214 9Ἀφ' ου οι
βουνοι, ημαρτεν Ἰσραηλ, εκει εστησαν· ου μη καταλαβηι αυτους εν τωι βουνωι
πολεμος, επι τεκνα αδικιας ηλθε παιδευσαι αυτους· και συναχθησονται επ' αυτους
λαοι εν τωι παιδευεσθαι αυτους επι ταις δυσιν αδικιαις αυτων.9 Πρεσβυτεραν
ειναι, φησι, της επι ταις δαμαλεσι πλανης, την εν ορεσι τε και βουνοις γεγενημενην
αποστασιν. και γουν οτε την Σαμαρειαν κατειληφασιν αι δεκα φυλαι, της Ῥοβοαμ
βασιλειας αποσεισαμεναι τον ζυγον, τοτε τας δαμαλεις εισκεκομικεν Ἱεροβοαμ· εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

δε γε τοις Ἱεροσολυ-μοις οντες, την εν ορεσι τε και βουνοις επετηδευον πλανην,
ταις αλλοφυλοις γυναιξιν εικοντος και κατανευοντος του Σολομωνος, το τηνικαδε
και βωμους ανισταντος και τεμενη λοιπον τοις εκεινων σεβασμασιν. εξ ου τοινυν
επενοηθησαν οι βουνοι και τα εν αυτοις αθυρματα, και αι ψευδολατρειαι, εξ
εκεινου του καιρου προσκεκρουκεν ο Ἰσραηλ. ενδειξις δε και τουτο της θειας
ημεροτητος γενοιτ' αν ουκ ασυμφανης, ουδε εν χρονωι μακρωι κολαζειν ανεχομενης
τους ησεβηκοτας, ανιεισης δε μαλλον και περιμενουσης ταχα που των πεπλανημενων την μεταγνωσιν. οι δε ησαν απηνεστεροι τε και τα ετι χειρω νοσουντες
ηλισκοντο. προσεθεσαν γαρ τοις βουνοις και τα επι ταις δαμαλεσιν ευρηματα.
θυοντες δε τοις δαιμοσιν εν ορεσι τε και βουνοις, και δοκουντες ευσεβειν περι τα
ματαια, ταχα που και ᾤοντο κατα σφας, μαλλον δε και αραροτως ενομιζον, οτι και
εν βεβαιωι στησονται της ευημεριας, εσονται δε και αμεινους των ανθεστηκοτων,
και αναλωτοι τοις εχθροις. συνηθες δε τοις πλανωμενοις νοσημα τουτο. Και γουν
οτε κατεβησαν εις Αιγυπτον, αλουσης της 1.215 Ἱερουσαλημ υπο του Βαβυλωνιου,
συνεβουλευε μεν ο προ- φητης Ἱερεμιας αποσχεσθαι του θυειν ειδωλοις, ινα τις
γενοιτο φειδω επ' αυτοις παρα του σωζειν ισχυοντος Θεου. οι δε ταυτης ενεκα της
αιτιας περιπεσειν εφασκον τοις δεινοις, οτι δη κατεληξαν του πληρουν εθελειν τα
νενομισ- μενα, και ολιγωρουντες ηλεγχοντο της εις τα ματαια τιμης. γεγραπται δε
ουτως "Και απεκριθησαν τωι Ἱερεμιαι παντες "οι ανδρες οι γνοντες οτι θυμιωσιν αι
γυναικες αυτων θεοις "ετεροις, και πασαι αι γυναικες, συναγωγη μεγαλη, και πας
"ο λαος, οι καθημενοι εν γηι Αιγυπτωι, εν γηι Παθουρηι, "λεγοντες Τον λογον ον
λελαληκας προς ημας τωι ονοματι "Κυριου, ουκ ακουσομεθα. οτι ποιουντες
ποιησομεν παντα "τον λογον, ος εξελευσεται εκ του στοματος ημων, θυμιαν "τηι
βασιλισσηι του ουρανου, και σπενδειν αυτηι σπονδας, "καθα εποιησαμεν ημεις, και οι
πατερες ημων και οι βασι- "λεις ημων και οι αρχοντες ημων εν πολεσιν Ἰουδα, και
"εξωθεν Ἱερουσαλημ· και επλησθημεν αρτων, και εγενο- "μεθα χρηστοι, και κακα
ουκ ειδομεν. και ως διελιπομεν
"θυμιωντες τηι βασιλισσηι του ουρανου,
ηλαττωθημεν παντες "ημεις, και εν ρομφαιαι και εν λιμωι εξελιπομεν." Αιτιαται
τοινυν των εξ Ἰσραηλ αυτο τε το εικαιομυθον, και το σαθρον της ελπιδος, και φησι
περι των βουνων, οτι εκει εστησαν, τουτεστιν, οτι καθαπερ αυτοι φασιν, ηγουν
οιονται κατα σφας, εκει τοις γλυπτοις λατρευσαντες, το ασφαλες εσχηκασι της
ευημεριας, και εν ακλονητοις εστησαν αγαθοις. και ως γε οιονται παλιν, ου μη
καταλαβηι αυτους εν τωι βουνωι, το κατα τι γουν ολως λυπειν ειωθος, ει πληρουν
ελοιντο τοις γλυπτοις τα νενομισμενα. αλλ' ηπατηνται φησι και διημαρτηκασι της
ελπιδος. αφικται γαρ δη πο- λεμος επ' αυτους, αδικιας οντας τεκνα, και δια πειρας
αυτης παιδευθησονται, πικρον οτι το εξηνιον. και τινες αν ειεν, οι
1.216 δι' ων
εσονται τα εις παιδειαν αυτοις; πλειστη τις οση πολεμιων ομηγυρις. τουτο γαρ εστι
το συναχθησονται επ' αυτους λαοι, και τα εκ του πολεμου δεινα συμβησεται παντως, εν τωι παιδευεσθαι αυτους επι ταις δυσιν αδικιαις αυτων. και ποια δη ταυτα
εστι, σαφεστερον ημιν δια φωνης Ἱερε- μιου παρεδειξεν ειπων "Ἐξεστη ο ουρανος
επι τουτωι, και "εφριξεν επι πλειον σφοδρα, λεγει Κυριος, οτι δυο και "πονηρα
εποιησεν ο λαος μου· εμε εγκατελιπον πηγην "υδατος ζωντος, και ωρυξαν εαυτοις
λακκους συντετριμ- "μενους, οι ου δυνησονται υδωρ συνεχειν." 9Ἐφραιμ δαμαλις
δεδιδαγμενη αγαπαν νικος, εγω δε επελευσομαι
επι το καλλος του τραχηλου
αυτης· επιβιβω Ἐφραιμ, και παρασιωπησομαι Ἰουδαν.9 Μοσχωι παρεικαζει τον
Ἐφραιμ, σκληρωι τε και αγερωχωι λιαν, και ανακοπτεσθαι μη ειδοτι της ιδιας ορμης,
ην αν εφ' οτωι ποιοιτο τυχον, ηγουν τιθασευεσθαι μη ανεχομενωι, ζη- τουντι δε
μαλλον αει το νικαν, και προς το αυτωι δοκουν ανεπιπληκτοις ιεσθαι ταις ορμαις.
αλλ' ει και εστι τοιουτος φησιν, ενδωσει και ουχ εκων. δαμασθησεται γαρ ταις των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

συμφορων εφοδοις, υποζευγνυντος Θεου, μονον δε ουχι και αυτουργουντος εις
τουτο, και το καλλος του τραχηλου αυ- του παραλυοντος, τουτεστι, το εξαιρετως
αφηνιων μερος εν τωι Ἰσραηλ. τουτο δε ην η παρ' αυτοις βασιλεια, κατ- ερεθιζουσα
προς αποστασιν τους υπο χειρα λαους. ουκουν
καταῤριφθησεται, Θεου
καταβριθοντος. τουτο γαρ οιμαι δηλουν το επιβιβω Ἐφραιμ. οικονομικως δε φησιν,
οτι παρασιωπησομαι Ἰουδαν, αντι του, μικρον υπερθησομαι τον Ἰουδαν, ου ποιναις
ενιεις· ουκ επαγων ηδη τα εξ οργης· 1.217 διακαρτερων δε μαλλον, και υπενδιδους
ηρεμα. και δια ποιαν αιτιαν; ο μεν γαρ Ἐφραιμ, τουτεστιν αι δεκα φυλαι, καθαπερ
ηδη προειπον, απονενευκασιν ολοτροπως επι το δειν ελεσθαι πληρουν τα της
πλανησεως εργα· αι δε εν τοις Ἱεροσολυμοις δυο φυλαι, Ἰουδας τε φημι και
Βενιαμιν, γεγονασι πολλακις υπο βασιλεας ορθους τε και ευσεβεις, και τα της
ειδωλολατρειας αθυρματα κατασειοντας, οι ζην ανεπειθον επιεικως και εννομως·
οποιος γεγονεν Ἀμεσιας ο του Ἰωας, ευσεβης και δικαιος ανηρ· ομοιως Ἐζεκιας, και
αυτος εν ισωι τεθαυμασμενος τωι προειρημενωι, ζηλωτης και θεοφιλης. ταυτηιτοι
προπεπονθασι μεν αι δεκα φυλαι την αιχμαλωσιαν· καταστρατευσας δε των
Ἱεροσολυμων ο Βαβυ- λωνιος, ηδικησεν ουδεν, ᾤχετο δε μαλλον εις την εαυτου,
φυγας και περιδεης, οτε και πεπτωκασιν εν μιαι νυκτι δια χειρος αγγελου των
Ἀσσυριων εκατον ογδοηκονταπεντε χιλιαδες. ανεξικακουντος δη ουν του Θεου, και
φεροντος ημων τας ασθενειας, μη ραιθυμωμεν ημεις, μηδε αναπεπτω- κοτες
αλισκωμεθα περι το χρηναι πληρουν τα αυτωι δο- κουντα και φιλα. 9Ἐνισχυσει
αυτωι Ἰακωβ.9 Ἔφην, οτι καταστρατευσας ο Ἀσσυριος την υπο χειρα πληθυν, και
πασαν εξαναστησας την Σαμαρειαν, τας τε πολεις αυτας και τους ναους εμπρησας,
πεπολιορκηκε μετα τουτο την Ἱερουσαλημ, ειλε δε ουδαμως, Θεου προασπι- ζοντος.
ανηιρηνται γαρ δι' αγγελου εν μιαι νυκτι εκατον 1.218 ογδοηκοντα πεντε χιλιαδες.
τουτο τοι, καθαπερ εγᾦμαι, προαπαγγελλει νυνι λεγων ενισχυσει αυτωι Ἰακωβ.
αυτωι δη τινι; η δηλον, οτι τωι πολιορκησειν μελλοντι Ῥαψακηι; κεκληκε δε Ἰακωβ
τους εξ αιματος Ἰακωβ, Ἰουδαν τε φημικαι Βενιαμιν. ιοι δ' αν ειπερ ελοιτο τις και
κατα παντος του Ἰσραηλ η λεξις. Ἔοικε δε παλιν της προφητειας ο νους εις
αναμνησιν ημας αναφερειν αρχαιοτερου πραγματος, μονονουχι πλη- ρουντος Θεου
την υποσχεσιν την προς τον θεσπεσιον Ἰακωβ. επειδη γαρ ως ανθρωπος μετ' αυτου
πεπαλαικεν εν νυκτι, περαν του χειμαῤρου Ἰαβοκ, ειτα γεγονοτος τε ορθρου
λοιπον, και διαυγαζουσης ημερας, ο μεν Θεος απαιρειν ηθελε λεγων "Ἀπολυσον με,
ανεβη γαρ ο ορθρος," ο δε ουκ ανησειν εφασκεν, ει μη αυτον ευλογησειεν, ηκουε δη
τοτε "Ὅτι ενισχυσας μετα Θεου, και μετα ανθρωπων "δυνατος." τουτο που ταχα
προς το παρον ο της προφη- τειας ημιν υποσημαινει λογος, εναργεστατα τιθεις το
ενισχυσει αυτωι Ἰακωβ. αθρει δε της επαγγελιας το ακριβες· ου γαρ οτι κατισχυσει
των Ἀσσυριων ο Ἰακωβ, αλλ' ενισχυσει, φησιν· εν Θεωι γαρ ισχυσεν, ου δι' εαυτον.

1.219 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ.
9Σπείρατε ἑαυτοῖς εἰς δικαιοσύνην, τρυγήσατε εἰς καρπὸν ζωῆς, φωτίσατε
ἑαυτοῖς φῶς γνώσεως, ζητήσατε τὸν Κύριον εως ου ελθηι γεννήματα δικαιοσύνης
ὑμῖν.9 ∆ιττὸς ἀείπως ἐστὶν ὁ τῆς παραινέσεως τρόπος. η γὰρ ἐξηγούμενοι τὴν τοῖς
ἐθέλουσι ῥαιθυμεῖν ἐπικεισομένην κό- λασιν μετασοβεῖν εἰθίσμεθα καὶ μάλα γοργῶς
ἐπὶ τὸ βιοῦν ἑλέσθαι λαμπρῶς· η τὰς τοῖς ἐπιεικέσιν ηὐτρεπισμένας τιμὰς
ἀπαγγέλλοντες προθυμοτέρους ἀποτελοῦμεν τοὺς παι- δευομένους ἐπὶ τὸ δεῖν ἰέναι
λοιπὸν πρὸς τὴν ἀμείνω τε καὶ ἐννομωτάτην ζωήν. τοιοῦτόν τι καὶ νῦν ὁ τῶν ολων
Θεὸς ἐργάζεται. ἠπείλησε μὲν γὰρ τοῖς πεπλανημένοις τοὺς πολέ- μους, τὰς
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

συμφορὰς, τὴν εἰς ἀλλοφύλους ἀπαγωγὴν, τοὺς τῶν πόλεων ἐμπρησμοὺς, τῶν
μαχομένων τὴν ἀγριότητα. πλην ου μεχρι τουτων τον της παραινεσεως ιστησι
λογον, αλλ' ιδου δη παλιν, και καθ' ετερον αυτους ονινησι τροπον, και δη,
μεθεντας το αχρηστον και απασης αυτοις ταλαιπω- ριας προξενον, το οτι μαλιστα
πεφυκος ωφελειν ανθελεσθαι κελευει, γηπονοις εν ισωι, σπειροντας μεν εις
δικαιοσυνην, τρυγωντας δε και εις καρπον ζωης. ως γαρ ο μακαριος γραφει Παυλος
"Ὃ αν σπειρηι ανθρωπος, τουτο και θερι- "σει." και "Ὁ μεν σπειρων φαυλα, θερισει
κακα," κατα το 1.220 γεγραμμενον· ο δε της δικαιοσυνης εργατης, σωτηριας εσται
και ζωης εμπλεως, λαμπρος και αξιοζηλωτος, και οινον απο- τρυγησει "τον
ευφραινοντα καρδιαν ανθρωπου." δει δε προς τουτωι τους εθελοντας ευδοκιμειν, εις
νουν και καρδιαν το της αληθους γνωσεως εισοικιζεσθαι φως, ουκ εχοντων αυτο
των προσκυνουντων "τηι κτισει παρα τον κτισαντα." πως δ' αν γενοιτο καλως το
δυνασθαι σπειρειν εις δικαιοσυνην, και μην και αποτρυγαν εις καρπον ζωης, και το
λαμπρον της γνωσεως εισδεχεσθαι φως, αυτος υπεδειξε προστιθεις Ζητη- σατε τον
Κυριον εως ου ελθηι γεννηματα δικαιοσυνης υμιν. ζητοιτο δ' αν προς ημων Θεος,
ουχι τοπικως· τουτο γαρ ευηθες, επει μη εν τοπωι το θειον· αλλ' ως εν διαθεσει
ψυχης, και νου προθυμιαις εις παν οτιουν των αρεσκοντων αυτωι διανενευκοτος,
και εις ειδησιν βλεποντος ορθην και απεξεσμενην, και ουδαμοθεν εχουσαν το
επιτιμασθαι δειν. ευροντες γαρ ουτως αυτον, και την των ετερων αγαθων καταπλουτησομεν κτησιν. η ουκ αληθευει Χριστος, οταν λεγηι "Χωρις εμου ου δυνασθε
ποιειν ουδεν;" αλλ' εστιν οιμαι τουτι τοις ορθα φρονειν ειωθοσιν ουδαμοθεν
αμφιβολον. κτησις γαρ ημιν αυτη παντος αγαθου μετα Θεου, και δια Θεου, και
παρα Θεου.
Ειποι δ' αν τις, και μαλα εικοτως, ουχι μονοις τοις των ειδωλων
θεραπευταις, το σπειρατε εαυτοις εις δικαιοσυνην και τα τουτοις εφεξης, αλλα γαρ
και τοις της ορθης πιστεως αποτρεχουσι, προσκειμενοις δε μαλλον "πνευμασι
πλανης, "εν υποκρισει δαιμονιων, κεκαυτηριασμενοις την συνειδη- "σιν," ως γουν ο
σοφωτατος γραφει Παυλος. ουτοι σπει- ρουσι μεν τοις εις γνωσιν και φιλομαθειαν
εγκειμενοι πονοις· πλην ουκ εις εργα δικαιοσυνης, αλλ' εις αδικιαν και ασεβειαν
"Πλανωντες και πλανωμενοι," και "Τυπτοντες ασθενουσαν 1.221 "την συνειδησιν
των αδελφων, υπερ ων Χριστος απεθανε." τρυγωσι δη ουν ουκ εις καρπον ζωης·
ποθεν; αλλ' εις κολασιν τε και κρισιν. και γουν εφασκεν ο Χριστος, οτι "Ὃς δ' "αν
σκανδαλισηι ενα των μικρων τουτων των πιστευοντων "εις εμε, συμφερει αυτωι, ινα
κρεμασθηι μυλος ονικος περι "τον τραχηλον αυτου, και καταποντισθηι εν τωι πελαγει
της "θαλασσης." ουκουν αγαπατωσαν την αληθειαν· τουτο εστι το της γνωσεως
φως· ουτω ζητειται Θεος· εντευθεν αυτοις καρποι μεν δικαιοσυνης ανατελουσιν εις
ζωην· τρυγη- θησεται δε και οινος, ου σωματικος, νοητος δε μαλλον και δια
Πνευματος, ος και καρδιαν ευφραινει και νουν. 9Ἵνα τι παρεσιωπησατε ασεβειαν,
και τας αδικιας αυτης ετρυγη- σατε, εφαγετε καρπον ψευδη; οτι ηλπισας εν τοις
αρμασι σου, εν πληθει δυναμεως σου, και εξαναστησεται απωλεια εν τωι λαωι σου,
και παντα τα περιτετειχισμενα σου οιχησεται.9 Αιτιαται παλιν, ως απο γε της εις το
φαυλον ηδονης εφ' οις ηκιστα εχρην κατηρεμειν ελομενους, αβουλοτατα τε
σεσιγηκοτας, εφ' οις ην εικος ου μετριως λυπεισθαι Θεον. δεον γαρ, φησι, παντι
σθενει διωθουμενους την εις εμε δυσσεβειαν και τοις τα αισχρα συμβουλευουσι
επιτιμαν, τουτο τε δρωντας εν παντι γενεσθαι καλωι, σεσιγηκασι, παρεδεξαντο τους
της πλανησεως τροπους· ουκ ην εν αυ- τοις ο τοις εκεινα καινοτομουσιν
ανθεστηκως, ουκ αντιτιθεις τα εκ νομου, και εις αναμνησιν αποφερων των
τεθεσπισμε- νων. γεγραπται γαρ "Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην "εμου·" και
παλιν "Ου ποιησεις σαυτωι ειδωλον." αλλ' ολιγος αυτοις παντελως ο περι τουτων ην
λογος. σεσιγη- 1.222 κασι γαρ, τιμωντες την ασεβειαν, τουτεστι την αποστασιν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

ουκουν τετρυγηκασι τους της εις τουτο λοιπον αδικιας καρ- πους, κατεδηδοκασι
καρπον ψευδη, τουτεστιν, αθρανη τε και ανονητον εσχηκασι την ελπιδα. καρπος
μεν γαρ ο αληθινος, ο σωζειν τε και ωφελειν δυναμενος, η εις Θεον αγαπη, και τα
της δικαιοσυνης αυχηματα· καρπος δε ψευδης, ο της δυσσεβειας νοοιτ' αν εικοτως·
καταιρει γαρ παντως εις τελος το απευκτον. ποιος ουν ο ψευδης αρα καρπος, ο εκ
της δυσσεβειας αυτοις γεγενημενος, παρεδειξεν ευθυς. προσεπαγει γαρ Ὅτι ηλπισας
εν τοις αρμασι σου, εν πληθει δυναμεως σου, και εξαναστησεται απωλεια εν τωι λαωι
σου, και παντα τα περιτετειχισμενα σου οιχησεται. δεδυσσεβηκας μεν γαρ ου
μετριως, φησι, ξυλοις τε και λιθοις λελατρευκως, και τον ενα και φυσει και αληθως
ατιμασας Θεον. ειτα του πολεμου περιηγγελμενου, βεβηκοτος δε ηδη και αυτων
εισω θυρων, ου την παρ' εμου μαλλον εζητεις επικουριαν, αλλα ταις εαυτων
δυναμεσι, και τωι πληθει των αρματων επ- εθαρσησατε, και της των πολεμιων ισχυος
κρατησειν υπ- ελαμβανετε, αρκουσης υμιν εις τουτο της των ψευδωνυμων θεων
φειδους και επικουριας. τουτο υμιν γενησεται καρπος ψευδης. εσται γαρ ολεθρος
κατα των λαων, πασα τε λαμ- πρα και ευτειχεστατη κατασεισθησεται πολις. ο γαρ
ουχ ιστησι Θεος, παντη τε και παντως πεσειται. Λεγεσθω δη ταυτα και προς ημων,
μαλλον δε παρα Θεου, τοις προσεδρευειν εθελουσι τοις ανοσιοις αιρετικοις, και
μαθητιαν υποκρινομενοις τα εις ζωην τε και συνεσιν. ουτοι παρασιωπωσιν
ασεβειαν. ανεχονται γαρ δυσφημουντων ακου- οντες, καιτοι πλειστην οσην
οφειλοντες την κατ' αυτων ποιεισθαι καταῤρησιν. μεθεξουσι δη ουν της εαυτων
δυσ- βουλιας, και τους της αδικιας εκθεριουσι καρπους. φαγονται 1.223 γαρ ψευδη,
νοθην και αποβλητον δεχομενοι γνωσιν, διδασ- κομενοι τε τα διεστραμμενα, και οσα
της αληθειας το καλλος παραχαραττειν επιχειρει. οτι δε και αυτων πασα πεσειται
δυναμις, Θεου καταστρεφοντος, οιχησονται δε και εις ολε- θρον και απωλειαν, πως
αν ενδοιασειε τις; 9Ὡς αρχων Σαλμανα εκ του οικου Ἱεροβααλ, εν ημεραις πολετου Ἰσραηλ, απο
μου μητερα επι τεκνοις ηδαφισεν· ουτως ποιησω υμιν, οικος
προσωπου κακιων υμων.9 Ἐν τηι βιβλωι γεγραπται των Κριτων, ως εξεκλινε μεν ο
Ἰσραηλ οπισω των Βααλειμ κατα καιρους. ταυτηιτοι
Θεωι προσκεκρουκασι,
παραδεδονται δε και εις χειρας Μα- διαμ, εφ' ολοις ετεσιν επτα. απηνη δε ουτως
υπομεμενηκασι την εκ των κεκρατηκοτων πλεονεξιαν, ως ηδη και πετρας οικειν,
και σωζεσθαι μολις εν αυταις καταδυομενους, και προτειχισμα ποιεισθαι τας
δυσχωριας, δια τοι το παντελως απειπειν προς μαχην. συμβεβηκε τοινυν ωμως
αναιρεισθαι κατα καιρους τους εμπιπτοντας τοις Μαδιηναιοις, ωστε και αθλιαις
μητρασι συνδιολλυσθαι τεκνα, φειδους απασης εξ- ηρημενης. ηρχον δε αυτων Ὠρηβ
τε και Ζηβ, και Ζεβεε και Σαλμανα. παρετεινετο δε τα της συμφορας αχρις αν
κατοικτειρας Θεος ταλαιπωρουντα τον Ἰσραηλ ηγειρε τον
Γεδεων, ος και
μετωνομασται παρα τε του πατρος και των εγχωριων Ἱεροβααλ, δι' αιτιαν τοιαυτην.
χρησαντος μεν γαρ αυτωι του Θεου δια φωνης αγγελου, καθειλε την στηλην του
Βααλ, και το αλσος αυτου εξεκοψε, λεληθοτως και εν νυκτι. επειδη δε οι της
πολιχνης οικητορες τα συνηθη πλη- ρουν υπο την εω σπουδαζοντες, παρησαν εν τωι
τεμενει, και
1.224 κατεῤριμμενον τεθεανται τον Βααλ, και τον δρυμον επ' αυτωι
πεπτωκοτα, κατεστοχαζοντο της του Γεδεων ηδη φιλοθειας, και αυτωι του
πραγματος επεγραφον τας αιτιας. ειτα προσηιεσαν τωι πατρι λεγοντες ∆ος τον υιον
σου, ινα απο- κτεινωμεν αυτον, "οτι καθειλε τον Βααλ." προς ταυτα εκεινος· "Μη
υμεις, φησιν, εκδικησετε τον Βααλ; ει θεος "εστι, δικασασθω προς τον καθελοντα
αυτον." εντευθεν ο Γεδεων μετωνομασται λοιπον Ἱεροβααλ, ο διερμηνευεται
"∆ικασασθω ο Βααλ." Ὥσπερ ουν, φησιν, ο Σαλμανα της Μαδιηναιων πληθυος ο
καθηγουμενος, εκ του οικου Γεδεων ητοι του Ἱεροβααλ, μη- τερα επι τεκνοις
ηδαφισε, τον αυτον τουτονι τροπον των Ἀσ- συριων ο στρατηγος ωμως και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

απανθρωπως, και οικτιρμου παντος διχα χρησεται πολεμωι τωι καθ' υμων, και
μητερα συν τεκνοις εδαφιει. συμβησεται δε ταυτι δια γε τας υμων κακιας. κολαζει
γαρ ου ματην, κριτης ων δικαιος ο των ολων Θεος. αλλ' ει εκτεινοιτο λοιπον εις το
επεκεινα μετρου τα των προσκεκρουκοτων αυτωι πλημμεληματα, τοτε ανα- λογως
επιφερει τα εξ οργης. ει δη παραιτοιμεθα τον θυμον, προπαραιτητεον ευ μαλα και το
πλημμελειν, και το οιονει καταθηγειν εις αγανακτησιν την θειαν τε και
ημερωτατην φυσιν, ταχα δε που και ουχ εκουσαν εις τουτο καταβια- ζεσθαι ταις των
πταισματων υπερβολαις. ιστεον δε, οτι των προλαβοντων εξηγητων τινες, ου τον
των Μαδιηναιων αρχοντα Σαλμανα μητερα επι τεκνοις εδαφισαι φασιν, εκ του
οικου Ἱεροβααλ, ητοι του Ἰσραηλ· απο γαρ των ηγουμενων το συμπαν εσθ' οτε
κατασημαινεται· αλλα μαλλον εν τωι οικωι Σαλμανα τον Γεδεων εδαφισαι μητερα
επι τεκνοις. αλλ' οιμαι κρειττον, και την απο του πρεποντος επικουριαν εχον ειη αν
ουχι τουτο μαλλον, αλλα το ετερον. ωσπερ γαρ κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον
προσκεκλιτο τοις Βααλειμ ο
1.225 Ἰσραηλ ηδαφισθη παρ' αυτοις τα τεκνα
μητρασιν ομου δια χειρος αλλοφυλων, ουτω και νυν απονευσαντος εις ειδωλολατρειαν του Ἐφραιμ, εδαφισθησονται παλιν δια χειρος βαρβαρων, τουτεστι των
Ἀσσυριων, ομου ταις τεκουσαις τα γεγεννημενα. οιμαι δη ουν οτι το πιθανον ο
λογος, και την ομοιοτητα την ως εξ εικονος της αρχαιας, επι τα νεωτερα διασωσει
μαλλον, ει τηιδε νοοιτο των προκειμενων η δυναμις. 9Ὄρθρου απεῤριφησαν.
απεῤριφη βασιλευς Ἰσραηλ.9 Οι λοιποι παλιν ερμηνευται, και μην και των Ἑβραιων
η συγγραφη, το ως ορθρος απεῤριφησαν ειρηκασιν εναργως, το οιον ως εν ολιγωι
κομιδηι καιρωι, ηγουν οξεως και αμελ- λητι της προς Θεον οικειοτητος
αποπεπτωκεναι τον Ἰσραηλ, δια τουτου σημαινοντες. βραχυς δε λιαν ο του ορθρου
και- ρος· αμα τε γαρ αρχεται διαυγασμου της ημερας το φως, και τον ορθρον
εργαζεται· ανασχοντος γεμην ηλιου, και πρωτην ακτινα προεντος, λελυται
παραχρημα και διελη- λακεν. ουκουν ως ορθρος, τουτεστιν, εν ολιγωι και βραχει και
κομιδηι συνεσταλμενωι καιρωι, τοις ηγουμενοις ομου συν- απεῤριφησαν. η γαρ ουτως
συνησομεν, ηγουν καθ' ετερον τροπον μεταληψομεθα. οτε γαρ τοις ανθρωπινοις
πταισμα- σιν ουπω τας δικας επιφερει Θεος, η και μακροτεραν ποιειται της
ανεξικακιας την παρατασιν, το απεικος ουδεν, τοις εν νυκτι καθευδουσι παρεικαζειν
αυτον. και γουν οι μακαριοι Προφηται διακεκραγασι πολυτροπως ημιν, αυτο δη
τουτο κατασημαινοντες. Ἱερεμιας μεν γαρ ο σοφωτατος "Μη "εσηι, φησιν, ωσπερ
ανθρωπος υπνων, η ως ανηρ ου δυνα- "μενος σωζειν·" ο δε γε θεσπεσιος μελωιδος,
1.226
ποτε μεν φησιν, οτι "Ἐξεγερθητι, ινα τι υπνοις Κυριε; αναστηθι και μη
"απωσηι εις τελος·" ποτε δε αυ διεγηγερμενον βλεπων εις επικουριαν τινων, "Και
εξηγερθη, φησιν, ως ο υπνων "Κυριος." Ὄρθρον δη ουν εοικεν αποκαλειν της επ'
αυτοις οιονει εγρηγορσεως τον καιρον· ορθρου γαρ εξ υπνου διανισταμεθα.
ηγρυπνηκοτος δη ουν επ' αυτοις του Θεου, και μονονουχι διεγηγερμενου λοιπον εις
επισκεψιν ων δεδρακασιν, απο- βλητοι και απεῤριμμενοι γενησονται· καιτοι δια
πλειστην οσην ανεξικακιαν μονονουχι και νυσταξαντος επ' αυτοις, κατα τον ηδη
παρωιχηκοτα καιρον. συναπεῤριφθαι δε τοις οχλοις και τον βασιλεα, φησιν, ως οσον
ουδεπω και της Ἐφραιμ βασιλειας εσομενης εκ μεσου. υπονοστησαντες γαρ, ως
εφην, εις την Ἰουδαιαν μετα τον της αιχμαλωσιας καιρον, υφ' ενα παντες γεγονασι
βασιλεα, καθαπερ αμελει και εν αρχαις και προ των της αλωσεως χρονων. εβασιλευον γαρ οι εκ φυλης Ἰουδα κατα την Ἱερουσαλημ, οντος ετι παντος του Ἰσραηλ.
9∆ιοτι νηπιος Ἰσραηλ και εγω ηγαπησα αυτον και εξ Αιγυπτου
μετεκαλεσα τα
τεκνα αυτου. καθως μετεκαλεσα αυτους, ουτως
απυχοντο εκ προσωπου μου.9
Ἔοικεν ημιν εν τουτοις ο λογος ανθυποφοραι μαχεσθαι τηι παρα τινων. νοεισθω γαρ
τις εκεινο διενθυμουμενος, η και λεγων αναφανδον Ει εμελλον αποπεσεισθαι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

εκ προσω- που Θεου γενεσθαι κατα καιρους οι εξ αιματος Ἰσραηλ, βδελυροι τε
εσεσθαι και απηχθημενοι, τι και ολως κεκληνται την αρχην; προς ταυτα Θεος, και
μαλα εικοτως, εξηγειται τροπον τινα, λεγων Νηπιος Ἰσραηλ και εγω ηγαπησα
αυτον, και εξ Αιγυπτου μετεκαλεσα τα τεκνα αυτου. ανηρ απλαστος 1.227 γεγονε
φησιν Ἰακωβ, ος μετωνομασθη Ἰσραηλ. ταυτηιτοι και ηγαπησα αυτον· ετι γαρ οντων
εν μητραι, "Τον Ἰακωβ "ηγαπησα, φησι· τον δε Ἠσαυ εμισησα." επειδη τοινυν
ηγαπηκα αυτον, ταυτηιτοι και εξειλομην της Αιγυπτιων πλεονεξιας τα τεκνα αυτου.
"Ποιω γαρ ελεος εις χιλιαδας "τοις αγαπωσι με." τι ουν οι τετιμημενοι και
απολεκτοι δια τους πατερας, οι τηι της ελευθεριας τετιμημενοι χαριτι, και δουλειας
και πονων απηλλαγμενοι; αρα τετιμηκασιν; αρα ταις ευνοιαις κατευφραινειν
εσπουδασαν τον υπερασ- πισαντα Θεον; ουδαμως, φησιν. αποδεδραμηκασι γαρ του
∆εσποτου, απυχοντο του τετιμηκοτος, υβρισαν τον κεκλη- κοτα. απυχοντο δε, τινα
τροπον; αρα καθ' ενα και κατ' ολιγους του φρονειν ορθως απωλισθηκοτες, και ταις
τινων απαταις υποκλεπτομενοι; ουμενουν. απεθορον γαρ ουτως, ωσπερ αμελει και
κεκληνται, τουτεστι, κατα πληθυν ολην και κατα φυλας, παγγενη τε και πανοικι.
εξηλθον γαρ ουτω της Αιγυπτιων κατα καιρους. μεμνημεθα δε, οτι μολις ανησειν
τον Ἰσραηλ υπισχνουμενου του Φαραω, και την απαιρουσαν αυτου πληθυν
αναμαθειν εθελοντος, λεγοντος τε σαφως "Τινες και τινες εισιν οι πορευομενοι;"
Μωυσης απεκρινετο "Συν τοις νεανισκοις ημων και συν τοις πρεσ- "βυτεροις ημων
πορευσομεθα, συν τοις υιοις και θυγατρασι, "και προβατοις και βουσιν ημων."
ουκουν κατα φυλας ολας και κατα πληθυν, κατα γενος τε και οικους η κλησις· κατα
τον ισον δε τροπον και η αποστασις, ης το ακαλλες οτι μαλιστα σημαινει, λεγων το
απυχοντο εκ προσωπου μου. ους γαρ αν ελοιτο μισειν ο των ολων ∆εσποτης, ουδ'
αν επισκεψαιτο, κατ' εκεινο φημι το εν ψαλμοις υμνουμενον "̓Επιβλεψον επ' εμε
και ελεησον με." γεγραπται γαρ, οτι "̓Οφθαλμοι Κυριου επι δικαιους·" και αυτος δε
που φησιν 1.228 "Και επι τινα επιβλεψω, αλλ' η επι τον ταπεινον και "ησυχιον,
και τρεμοντα τους λογους μου;" 9Αυτοι τοις Βααλειμ εθυον και τοις γλυπτοις
εθυμιων. και εγω συνεποδισα τον Ἐφραιμ, ανελαβον αυτον επι τον βραχιονα μου,
και ουκ εγνωσαν οτι ιαμαι αυτους εν διαφθοραι ανθρωπων. εξετεινα αυτους εν
δεσμοις αγαπησεως μου.9 Ἀμετρητον ουσαν και θεοπρεπη την ενουσαν αυτωι δεικνυσιν ημεροτητα. το μεν γαρ, τοις ηδη πεπιστευκοσι και επεγνωκοσιν αυτον και
αυτωι δη μονωι προσκυνειν ηἱρημενοις, απονεμειν τα αγαθα, λογον αν εχοι τον
πρεποντα, και ουκ εξω του εικοτος το χρημα κεισεται· τιμαι γαρ τις, ειπερ ελοιτο
δραν ορθως, τον οικειον ηδη και προσδεδραμηκοτα· το δε και τοις βεβηλοις ετι και
ουκ ειδοσιν αυτον, παντος αγαθου φαινεσθαι χορηγον, υπερβολην αν εχοι
φιλανθρω- πιας και θαυματος, και θεοπρεπους αληθως αποδειξιν ημερο- τητος.
τοιγαρτοι και αυτος εφασκεν ο Σωτηρ, κατοικτειρων τα καθ' ημας και τον
ουδαμοθεν πρεποντα ταις φιλαμαρτη- μοσιν ελεον απονεμων ως Θεος, ποτε μεν, οτι
"Ου χρειαν "εχουσιν οι υγιαινοντες ιατρου, αλλ' οι κακως εχοντες," ποτε δε παλιν
"Ουκ ηλθον καλεσαι δικαιους, αλλα αμαρ- "τωλους εις μετανοιαν." θαυμαζει δε
σφοδρα και ο σοφω- τατος Παυλος την ασυγκριτον ανεξικακιαν του παντων
κρατουντος Θεου, και φησιν οτι "Χριστος ηλθεν εις τον "κοσμον αμαρτωλους
σωσαι· ων πρωτος ειμι εγω." αυτοι τοινυν φησι, τουτεστιν οι εξ Ἰσραηλ, επλανωντο
κατα την Αιγυπτον, ουπω Θεον ᾔδεσαν τον αληθινον, εμε· κατ- εφωρωντο δε
μαλλον θυσιας προσαγοντες τοις Βααλειμ, 1.229 τουτεστι τοις ειδωλοις, θυμιωντες
τοις γλυπτοις, ητοι τοις των εγχωριων σεβασμασιν. εγω δε επειπερ ειμι χρηστος τε
και αγαθος, καιπερ ουτως εχοντα σκαιοτητος τον Ἐφραιμ, ητοι καθ' ολου τον
Ἰσραηλ, ως εκ μιας ενθαδε φυλης δη- λουμενον, συνεποδισα φησιν. Και τι δη τουτο
εστιν, αυτος διεσαφησε λεγων Ἀνελαβον αυτον επι τον βραχιονα μου. η δε του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

πραγματος ομοιοτης, ως εκ του δρωμενου περι τα νηπια. οι γαρ τα μικρα των
βρεφων εις χειρας αναλαμβανοντες, οιονει συμποδιζουσιν αυτα, συνενεγκοντες
τους ποδας. δει γαρ οιμαι συστελ- λεσθαι μηρους τε και γονατα παντος του
συνιζηκοτος· τουτο εστι το συνεποδισα· καθαπερ αμελει και περι του Ἀβρααμ
γεγραπται, οτι συνεποδισεν Ἰσαακ τον υιον αυτου, οτε και θυειν αυτον προσεδοκησε
τωι Θεωι. ειδεναι δε αναγκαιον, οτι των Ἑβραιων η εκδοσις, και μην και η των
ετερων, ουκ εχει το συνεποδισα· τεθεικασι δε μαλλον το Γεγονα ως τιθηνος τωι
Ἐφραιμ. ουκουν εγω μεν περι αυτους τοιουτος, αυτοι δε ουκ εγνωσαν, τουτεστιν ου
συνηκαν, ουκ ᾔσθοντο οτι καταφθειρων ετερους των κατ' αυτους ποιουμαι την
επαν- ορθωσιν. τουτο γαρ το Ἴαμαι αυτους εν διαφθοραι ανθρωπων· κατεφθαρησαν
μεν γαρ Αιγυπτιοι πρωτοι ταις δεκα πληγαις, ουκ ανιεντος του Φαραω. μετα δε γε
τας Αιγυπτιων πλη- γας, διολωλασι Χετταιοι, Ευαιοι και Ἀμοῤραιοι, Χαναναιοι και
Ἰεβουσαιοι, ους νενικηκως κατα κρατος ο Ἰσραηλ κεκλη-ρονομηκε της επαγγελιας
την γην, Θεου παν αυτοις κατα- ψιλουντος το αναντες, και το δυνασθαι
κατευμεγεθειν των εχθρων απονεμοντος. ουκουν ουκ αισθανονται φησιν, οτι
καταφθειρων ανθρωπους τους ομογενεις αυτοις, ευ ετιθην τα κατ' αυτους. και
εξετεινα αυτους, τουτεστι, συνεσφιγξα και συνεσχον ως εν δεσμοις αγαπης. αλλ'
ειπερ ησαν σοφοι,
1.230 παντως που και ενενοησαν και ελογιζοντο κατα σφας,
ανθ' οτου τα μεν εθνη ταυτα κατεφθαρη παρα Θεου, αντεισκεκο- μισμεθα δε ημεις.
συνεντες γαρ ουτως, οτι μεμισηκα τον αλιτηριον, και ουκ εν λογωι ποιουμαι τον των
δαιμονιων θεραπευτην, κατεληξαν αν ταχα που του δραν ελεσθαι τα παραπλησια.
∆ει δη ουν αρα τοις εθελουσιν ευφραινειν Θεον και λογισ- μου σωφρονος και
φρενος αγαθης, και την εφ' ετεροις οργην, ασφαλειας ποιεισθαι προφασιν.
πανδεινον δε οτι της αχα- ριστιας το χρημα, και ως εφ' απασι τοις ατοποις
εληλεγμενος κολαζοιτο αν εικοτως ο τηι νοσωι περιπεσων, καντευθεν ημιν ευκολον
ιδειν. ο γαρ αχαριστος, φησιν, ως βλασφημος. 9Και εσομαι αυτοις ως ραπιζων
ανθρωπος επι τας σιαγονας αυτου· και επιβλεψομαι προς αυτον, δυνησομαι αυτωι.9
Ἐπειδη γαρ εφασκεν ηγαπηκεναι τε και ως εν ταξει βρε- φους εις βραχιονα λαβειν,
συντειναι δε ωσπερ και εν δεσμοις αγαπης, καιτοι βεβηλον ετι και αλιτηριον οντα
τον Ἐφραιμ, ταυτηιτοι και επιστρεψειν πλημμελουντα φησιν· "Ὃν γαρ "αγαπαι
Κυριος, παιδευει, μαστιγοι δε παντα υιον ον πα- "ραδεχεται." θεα δε οπως
ημεροτητος ουκ αμοιρησειν της θεοπρεπους και τον της επιπληξεως υπισχνειται
τροπον. εν ισωι γαρ εσεσθαι φησι τοις εις σιαγονα ραπισμασι δια της ανθρωπου
χειρος τα επ' αυτους κινηματα. πατρος δ' αν νοοιτο κινημα τουτι, φειδοι και αγαπηι
κεραννυντος τα εξ οργης, και οιον ηρεμα, και χειρι πληττοντος μολις, ως αν μη
ανεπιτιμητος υπαρχηι παντελως. Ἐπειδη δε ηγαπησε, και επιβλεψειν επ' αυτον
επαγγελ- λεται. αξιοι γαρ εποπτειας, ους αν ελοιτο τιμαν, και δυναται 1.231 προς
ημας, εντεχνιαι και δυναμει τηι θεοπρεπει χειρουμενος, τους οιπερ αν ελοιντο νοσειν
το εξηνιον. ει γαρ μη πειθων ονινησιν, εξ αναγκης περιτρεπει προς το δραν ελεσθαι
το αμεινον, και μετασοβει ταις θλιψεσι προς το οτι μαλιστα συμφερον τε ημιν και
αναγκαιον εις σωτηριαν. ακουετω δη ουν προς ημων ο των ολων Θεος "Κυριε, εν
θλιψει μικραι η "παιδεια σου ημιν·" τουτο εστι το ραπισμα· και παλιν "Παιδευσον
ημας, Κυριε, πλην εν κρισει και μη εν θυμωι, "ινα μη ολιγους ημας ποιησηις." ου γαρ
το παιδευεσθαι τοις ευ φρονουσι πικρον· το δε εν οργηι κολαζεσθαι, και δεινον και
δυσοιστον, μαλλον δε και ολεθρου το χρημα μεστον. 9Κατυκησεν Ἐφραιμ εν γηι
Αιγυπτωι, και Ἀσουρ αυτος βασιλευς αυτου, οτι ουκ ηθελησεν επιστρεψαι· και
ησθενησεν ρομφαια εν ταις πολεσιν αυτου, και κατεπαυσεν εν ταις χερσιν αυτου.
και φαγονται εκ των διαβουλιων αυτων.9 Ὅτι παντη τε και παντως εις ληξιν την
ανωτατω παντος ημας αποφερει κακου το απονοσφιζεσθαι Θεου, διανενευκοτας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

ασχετως επι το δραν ελεσθαι τα πονηρα, και ταις απειθειαις περιυβριζειν τροπον
τινα, καιτοι καλουντα προς σωτηριαν αυτον, σαφηνιει μεν λεγων και ο μακαριος
Παυλος "Βλεπετε, "αδελφοι, μη παραιτησησθε τον καλουντα·" ουδεν δε ηττον και
δια των προκειμενων ημιν εσται καταφανες. κατα- λελοιπως γαρ, φησι, την
ενεγκουσαν αυτον ο παμμοχθηρος Ἐφραιμ γην, ωσπερ ιδιαν την Αιγυπτιων
εποιησατο, τας εκ του πολεμου δεδιως συμφορας. γεγονε δε και υπ' αυτον τον
Ἀσουρ, και οθνειοις σκηπτροις υπηνεγκε τον αυχενα· κατ- ωλισθε γαρ εις τουτο
ταλαιπωριας. καν ει τις εροιτο την αιτιαν, ακουσεται λεγοντος του παντα ειδοτος
Ὅτι ουκ
1.232 ηθελησεν επιστρεψαι· Θεου γαρ προθεντος την αμνηστιαν και
ανοπιν ωσπερ ιεναι προσταττοντος, "επανηκειν δε ου- τως εις το αυτωι δοκουν,
μεταφοιτωντα φαυλοτητος και των της ειδωλολατρειας αποθρωσκοντα βοθρων,
κατημε- λησε δεινως και ουκ ηθελησεν επιστρεψαι· ταυτηιτοι και ηλω λοιπον, και
υπο χειρα γεγονε των μεμισηκοτων. ησθενησε γαρ εν ταις πολεσιν αυτου ρομφαια,
και κατεπαυσεν εν ταις χερσιν αυτου, τουτεστιν, εν ουδεμιαι πολει του Ἐφραιμ ηυρηται τις ανηρ, ο δεινος εις μαχην, και ρομφαιαι χρησθαι δυναμενος. παρειθησαν
γαρ, και οιον ελυθησαν των κατεχειν αυτην ειωθοτων αι χειρες. επειδη δε πονηρα
καθ' εαυτων και πεφρονηκασι και δεδρακασι, της εαυτων δυσβουλιας εδονται τους
καρπους. Πικρον ουν αρα το ατιμαζειν αποτολμαν ταις απειθειαις τον σωζοντα,
καν ει προκεοιτο τισι το διαφυγειν δυνασθαι πλημμελειας εξ ημεροτητος της παρα
Θεου, το ραιθυμειν ουκ αζημιον. κατοικησομεν γαρ εν Αιγυπτωι, τουτεστιν, εξοικοι
τε και αληται παντη τε και παντως εσομεθα, και ουχι γην αφεν- τες την αισθητην,
και εις ετεραν μετανισταμενοι, αλλα τον των αγιων αφεντες κληρον· εσομεθα δε
και υπο τον Ἀσουρ, τον αρχοντα δηλονοτι του αιωνος τουτου, υπ' αυτωι τε
κεισομεθα δουλοι και αιχμαλωτοι, και τοις αυτου θελημασιν υποκυπ- τοντες, δια
τοι το ασθενησαι και καταπαυσαι παρ' ημιν την ρομφαιαν. ου γαρ εστιν, ουκ εστι
τοις φιλαμαρτημοσιν ελειν δυνασθαι "την πανοπλιαν του Θεου," "και την μαχαιραν
"του Πνευματος, ο εστι ρημα Θεου." μαχαιραν δε νοησεις, και της διανοιας ημων
οιονει την μαχιμωτατην τε και φιλο- θεωτατην κινησιν, ην τοις παθεσιν
αντεξαγοντες, και τοις διαβολικοις κακουργημασιν αντιταττοντες, την ευσεβη και
αμωμητον διαττομεν τριβον, και της ευαγγελικης πολιτειας ταις εαυτων κεφαλαις
αναπτομεν τα αυχηματα. 1.233 9Και ο λαος αυτου επικρεμαμενος εκ της κατοικιας
αυτου· και ο Θεος επι τα τιμια αυτου θυμωθησεται, και ου μη υψωσηι αυτον.9
∆υσεκφραστος κομιδηι των προκειμενων ο νους, και τραχεια των λεξεων η
συνθηκη, και πολλης αν δεοιτο της σαφηνειας, τοις εθελουσι νοειν. εστι δε ο
βουλεται δηλουν ως εν ολιγωι, τοιουτον. απυχετο, φησιν, ο Ἐφραιμ εις Αιγυπτιους,
γε- γονε δε και υπο βασιλεα, τον Ἀσουρ. ειτα, ωσπερ τινος πυνθανομενου τε και
λεγοντος Ἀνθ' οτου και τινα τροπον συγκεχωρηται παθειν, η πως αλλοφυλοις
δεδουλευκεν ο Ἰσραηλ; τιθησιν εφεξης τας απολογιας, και φησι, πρωτον μεν, οτι
"ουκ ηθελησεν επιστρεψαι·" προκειμενης γαρ ημεροτητος, ηλω, φησι, και προς
τουτο ραιθυμος και απειθης· ειτα, οτι "και ησθενησε ρομφαια εν ταις πολεσιν
αυτου." ου γαρ ην, ως εφην, ο τοις Ἀσσυριοις αντανισταμενος, η και ευδοκιμος τα
τακτικα, Θεου το μαχιμον παραλυοντος, και δειλιαι που ταχα προκατασειοντος και
τον ευσθενη λιαν εν μαχαις. αιτια δε και ετερα του πεσειν αυτον υπο τον Ἀσουρ.
ποια δε αυτη; ο γαρ λαος, τουτεστιν ο Ἐφραιμ, μονονουχι και εξεκρεματο αυτου, του
Ἀσουρ δηλονοτι, και εκ της αυτου κατοικιας απαιρειν ηθελησεν εις την Περσων τε
και Μηδων. και ου δηπου φαμεν, οτι τουτο παθειν αυτος αν ηθελησεν ο Ἐφραιμ,
αλλ' οσον ηκεν εις τα αυτωι πεπλημ- μελημενα, μονονουχι και εζητησε παθειν τα
ουτω δεινα, ειπερ εξον διαδραναι την οργην μεταφοιταν ηἱρημενωι προς τα αμεινω
και πρεπωδεστερα, μονονουχι και εξεκρεματο του Ἀσουρ, και την ενεγκουσαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

αφεις, τουτεστι την κατοικιαν αυτου, προς την εκεινου βαδιζειν ασυνετως εγλιχετο,
καιτοι Θεου παντη τε και παντως επαξειν αυτωι τα τοιαδε διειρη- 1.234 κοτος, ει
μη βουλοιτο μετανοειν. επειδη δε προς τουτο αυτοι κατωλισθον σκοπου,
θυμωθησεται Θεος επι τα τιμια αυτου. τιμια δε και εξαιρετα και προυχοντα των
λαων, βασιλεις δηλονοτι και ηγουμενοι, οι και τοις αγελαιοις συναπεκομισ- θησαν,
ελεεινοι τε και δουλοι, και εν ταξει δορικτητων, οτι τους υπο χειρα πεπλανηκασι,
και γεγονασι παγις τοις, ειπερ ηθελον αυτοι, και διαττειν δυναμενοις την επ' ευθυ.
καθη- γειται γαρ αει των υπεστρωμενων το ηγουμενον. εσονται δη ουν ταπεινοι και
απεῤριμμενοι, καιτοι πλειστην οσην εσχηκοτες την δοξαν. προσεστι γαρ παντως
τοις της βασιλειας θωκοις το ευκλεες. αλλ' ουκ αν υψωσειεν αυτους ο Θεος.
πεπαυται γαρ, ως εφην ηδη πλειστακις, η του Ἐφραιμ βασιλεια. Παραφυλακτεον
δη ουν ημιν μαλιστα τοις εν Χριστωι, την εις τα φαυλα ροπην, ανασειραζοντος
μαλιστα του Θεου· η ει μη τουτο δρυημεν, εκοντες αυτοι τον του διαβολου ζυγον
εαυτοις επιθησομεν, μονονουχι και αποκρεμαμενοι της εις αυτον αγαπης, οληι τε
βαδιζοντες προθυμιαι προς το υπ' αυτωι γενεσθαι λοιπον, και τα αυτωι δοκουντα
πληρουν. αλλ' ει τουτο γενοιτο, παροξυνουμεν Θεον, ουτω τε λοιπον εσομεθα
ταπεινοι, χθαμαλον και πεπατημενον εχοντες νουν, Θεου παραλυοντος, και ταις εις
το αγαθον ανδρειαις ανορ- θουν ημας ουκ ανεχομενου. 9Τι σε διαθω Ἐφραιμ;
υπερασπιω σου Ἰσραηλ; τι σε διαθω;
ως Ἀδαμα θησομαι σε και ως Σεβοειμ.
μετεστραφη η καρδια
μου εν τωι αυτωι, συνεταραχθη η μεταμελεια μου· ου μη
ποιησω κατα την οργην του θυμου μου, ου μη εγκαταλιπω του εξαλει- 1.235
φθηναι τον Ἐφραιμ, διοτι Θεος εγω ειμι και ουκ ανθρωπος,
εν σοι αγιος.9
Προεισηγαγε τας μεμψεις, υποδεικνυς οτι παντη τε και παντως αυτοις τομωτατην
εδει λοιπον επιφερεσθαι την οργην ανοσια πεπραχοσι, και επεκεινα μετρου κατα
Θεου δεδυσ- σεβηκοσιν, ως μηδεμιας ετι φειδους αυτοις περιλελειφθαι τροπον.
επειδη δε εστιν αγαθος, ημεροτητος πηγη και γενε- σις, ανακοπτει το κινημα, ουχ ως
παραλογως γεγονοτι τυχον εκ λογισμου του κρειττονος επιτιμων· ου γαρ αν
αμαρτοι ποτε των αυτηι πρεπωδεστατων εννοιων η πραξεων η θεια τε και αφραστος
φυσις· απειργων δε ωσπερ το κατ' αξιαν, και κατακωλυων εξ ημεροτητος το οτι
μαλιστα πρεπον αυτοις, τουτεστι, την εισαπαν απωλειαν, και το εκ ριζης ωσπερ
αυτης αναβοθρευεσθαι δειν. ταυτηιτοι φησι Τι σε διαθω; ποιαι, φησιν, οδωι χρησομαι
τα κατα σε συντιθεις; υπερ- ασπιω σου και επαμυνω παλιν, και δυσκαταμαχητον
απο- δειξω τοις επιβουλευειν εθελουσιν; ειτα πως τουτο γενη- σεται; πρεποι γαρ αν
το κολαζεσθαι μαλλον η ευημερειν, τοις τα δεινα κατα Θεου δεδρακοσιν. ουκουν
απονεμων το προς αξιαν, και ισοσταθμους τοις πλημμελημασι τοις σοις οριζων
δικας, ως Ἀδαμα θησομαι σε και ως Σεβοειμ· πολεις δε αυται Σοδομιτικαι, ας μεχρις
αυτων κατεδηδοκε βαθρων το καταιβασιον πυρ. αλλ' ουδε τουτο δρασω, φησι,
καιτοι γενεσθαι δικαιως οφειλον. υπερθησομαι δε· μεταβεβουλευμαι γαρ· και ουκ
ακρατοις χρησομαι τοις θυμοις, ουκ αν δοιην εις εξαλειψιν παντελη, καιτοι
πονηρον γεγονοτα, τον Ἐφραιμ. δια ποιαν αιτιαν; ου γαρ ησαν αξιοι του παθειν
αυτο; ναι φησιν, αλλ' ειμι Θεος και ουκ ανθρωπος, αγαθος δηλονοτι, και ουχι τοις
εξ οργης κινημασι παραχωρων το νικαν· αν- θρωπινον γαρ το τοιονδε παθος. τι ουν
ετι κολαζεις, φησιν,
1.236 ειπερ ει Θεος οργαις μη κρατουμενος, εμφυτωι δε
μαλλον 1.236 επομενος ημεροτητι; κολαζω, φησιν, ειμι γαρ ου μονον αγαθος, ως
Θεος· αλλα προς τουτωι και αγιος, μισων
αδικιας, αποστρεφομενος τους
μεμολυσμενους, παραιτου- μενος τον θεομιση, και επιστρεφων τον αλιτηριον,
διασμη- χων το βεβηλον, ινα μοι παλιν συναπτηται. Ὠφελει δη ουν ο Προφητης
ημας, ανακεκραγως τε και λεγων "Ζητησατε τον Κυριον, και εν τωι ευρισκειν αυτον
"επικαλεσασθε· ηνικα δ' αν εγγιζηι υμιν, απολιπετω ο "ασεβης τας οδους αυτου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

ανηρ ανομος τας βουλας "αυτου και επιστραφητω προς Κυριον, και ελεηθησεται."
χρη γαρ ημας, ει περι πολλου ποιουμεθα το ειναι μετα
Θεου, παντι σθενει
παραιτεισθαι το πλημμελειν, μεμνησθαι τε λεγοντος "Ἅγιοι εσεσθε, διοτι εγω αγιος
ειμι." 9Και ουκ εισελευσομαι εις πολιν. οπισω Κυριου πορευσομαι.9 Ἐπιτρεχει των
αγιων Προφητων εσθ' οτε τον νουν
ακριβως των εσομενων η γνωσις,
εναστραπτοντος το χρημα αυτοις του Ἁγιου Πνευματος. τοιγαρτοι και μεταξυ των
ιδιων λογων, ητοι των ανωθεν και παρα Θεου, τας τινων εσθ' οτε προανακεκραγασι
φωνας, η μετανοουντων, η ευχα- ριστουντων, η ανασκιρτωντων εφ' οις αν αυτους
ευφραινειν επαγγελληται Θεος. τοιουτονι τι παθοντα και νυν τον μακαριον
ευρησομεν Ὠσηε. ο μεν γαρ των ολων Θεος υπισ- χνειτο την ημεροτητα, και ουκ
εισαπαν εφασκεν ολοθρευ- σειν τους ημαρτηκοτας, οτι τε ειη Θεος, αγαθος δηλονοτι,
και ουκ ανθρωπος· ου γαρ τοι καθ' ημας ο υπερ πασαν την κτισιν. οι δε ωσπερ
επεγνωκοτες τα οικεια πλημμεληματα, και κατερυθριωντες ηδη πως επι τηι πλειστηι
τε και αδοκητωι χαριτι, καταληξειν επαγγελλονται των σφισιν εξηυρημενων,
1.237 δι' ων και προσκεκρουκασι. και ποια ταυτα εστι, δι' αυτου παλιν ημας του
προφητου πεπληροφορηκεν Θεος. εφη γαρ εν τοις οπισω βραχυ, τον τε Ἰουδαν
αυτον και τον Ἐφραιμ αιτιωμενος, "Και επελαθετο Ἰσραηλ του ποιησαντος αυτον
"και ωἰκοδομησε τεμενη, και Ἰουδας επληθυνε πολεις τετει- "χισμενας· και
αποστελω πυρ επι τας πολεις αυτου, και "καταφαγεται τα θεμελια αυτων." ο μεν
γαρ Ἐφραιμ, ηγουν ο Ἰσραηλ, βωμους και τεμενη κατα την Σαμαρειαν τοις
ειδωλοις αναδειμαμενοι, κατωλισθον εις αποστασιν, επ- ελαθοντο του Θεου, και της
εις αυτον αγαπης το γνησιον ουδενος αξιουντες λογου, παροτρυνοντες διετελουν·
Ἰουδας δε αυ, καιτοι πεποιθοτες επι τωι Θεωι, κατα τους ανωθεν ετι χρονους παρ'
αυτου τε και δι' αυτου σωζομενοι, κατεθηγον εις οργας, κατα πολλους μεν και
ετερους τροπους, μαλιστα δε δι' ενος τουτου. Θεου γαρ ηπειληκοτος επιπεμψειν αυτοις τον Ἀσσυριον αφανιουντα την γην, ανετειχιζε τας εαυτου πολεις, οιηθεις οτι,
καν ει μη βουλοιτο Θεος, τηι των πολεων ευτειχιαι σωθησεται, και της του
μαχομενου περιεσται χειρος.
Ουκουν επαγγελλομενου Θεου τα εξ ημεροτητος
αγαθα και ου μετριως προσκεκρουκοσι, και αυτοι λοιπον οι σωζο- μενοι των
ατοπων εγχειρηματων τε ομου, και μεντοι και βουλευματων αποπαυσασθαι φασι.
και δη και βοατω μεν Ἰουδας Ουκ εισελευσομαι εις πολιν, τουτεστι, τειχος και εξω
Θεον, ασφαλειαν ποιησομαι την εις αυτον ελπιδα, την του σωζοντος υποδραμουμαι
δεξιαν, αυτος αρκεσει και μονος εις σωτηριαν εμοι· εικαιον ομολογησω και
αχρηστον παν- τελως το προσδοκαν, οτι πολεμου την γην καταθεοντος, εισελθων
εις πολιν, σωθησομαι· ουκουν ουκ εισελευσομαι εις πολιν· Ἰσραηλ δε παλιν, ηγουν ο
Ἐφραιμ, αναφωνειτω το ετερον· το δε εστι, το Ὀπισω Κυριου πορευσομαι. αποπεπαυσομαι, φησι, των αρχαιων αιτιαματων, λοιπον τοις θειοις
1.238 εψομαι νομοις,
καθηγητην ποιησομαι τον των ολων Θεον. ει δε δη τις ιοι προς το δοκουν Θεωι,
παντως που και αυτον εισεται μονον, αυτωι τε το σεβας αναψει, προσκυνησει τε
ετερον επ' αυτωι παντελως ουδενα. 9Ὡς λεων ερευξεται, οτι αυτος ωρυσεται, και
εκστησονται τεκνα υδατων· και εκπτησονται ως ορνεον εξ Αιγυπτου, και ως περιστερα εκ γης Ἀσσυριων· και αποκαταστησω αυτους εις τους οικους αυτων, λεγει
Κυριος.9 Ἥκοντος ηδη του χρονου, και πεπερασμενου του καιρου, καθ' ον εδει
λοιπον της αιχμαλωσιας ανεισθαι τον Ἰσραηλ, Κυρος ο Καμβυσου Περσων τε και
Μηδων ανημμενος το κρατος, συν οχλωι βαρει και δυσαντητωι δυναμει, της τε
Βαβυλωνος αυτης, και της των Ἀσσυριων κατεστρατευετο χωρας, διανισταντος
αυτον εις τουτο Θεου. και γουν ο προ- φητης Ἱερεμιας προαναφωνων της
Βαβυλωνος την αλωσιν, περι τε Μηδων φησι και Περσων "Ἐπιθησονται σοι, και
"αλωσηι Βαβυλων, και ου γνωσηι· ευρεθης και εληφθης, "οτι τωι Κυριωι αντεστης·"
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

Κυρου δε περι "Ἀνεβη λεων "εκ της μανδρας αυτου, εξολοθρευων εθνη εξηρε, και
"εξηλθεν εκ του τοπου αυτου, του θειναι την γην σου εις "ερημωσιν, και αι πολεις
σου καθαιρεθησονται, παρα το "μη κατοικεισθαι αυτας." οτι δε ην ο των ολων Θεος,
ο τωι Κυρωι διδους το κρατειν, πληροφορησει λεγων ο προ- φητης Ἡσαιας "Ταδε
λεγει Κυριος τωι χριστωι μου Κυρωι, "ου εκρατησα της δεξιας, επακουσαι εμπροσθεν
αυτου εθνη·
1.239 "και ισχυν βασιλεων διαῤρηξω, ανοιξω εμπροσθεν αυτου
"θυρας, και πολεις ου συγκλεισθησονται. εγω εμπροσθεν "σου πορευσομαι και ορη
ομαλιω· θυρας χαλκας συντριψω, "και μοχλους σιδηρους συνθλασω, και δωσω σοι
θησαυρους "σκοτεινους αποκρυφους, αορατους ανοιξω σοι." νενικηκως τοιγαρουν
ο Κυρος, και κατα κρατος ελων την Βαβυλωνιων, ανηκε τον Ἰσραηλ. και δη και
υπονοστησαντες, κατωικηκασι την εαυτων. Τουτι το διηγημα διερμηνευει λεγων ο
προφητης Ὠσηε Ὡς λεων ερευξεται. τις ερευξεται; Κυρος δηλονοτι. ομοιον ως ει
λεγοι τυχον ∆εινον και διαβριθες κατα της Βαβυ- λωνιων, ο παρα Κυρου κτυπησει
πολεμος. ωρυομενου δε αυτου, και οιονει τινος λεοντος κατακεκραγοτος των δι'
εναντιας εκστησονται τεκνα υδατων. και το μεν εκστησονται φησιν, αντι του
καταπλαγησονται. τεκνα δε υδατων, τους Βαβυλωνιους φησιν, οι τοις των υδατων
τεκνοις, τουτεστι, τοις εν υδασι νηκτοις, ηγουν ιχθυσι παραχωρουντες ουδεν εις
δειλιαν, ευπτοητοι τε και ανανδροι δια πειρας αυτης γε- γονοτες αλωσονται.
ετοιμοτατον δε προς δειλιαν των ιχθυων το γενος, και φευγει μεν κτυπους,
παραιτειται δε και μονην την του θηρωντος σκιαν. οταν τοινυν ερευγομενου Κυρου,
φησι, και δεινον τι και φρικωδες της Βαβυλωνιων καταλα- λαζοντος, καταπλαγειη
τωι φοβωι τα των υδατων τεκνα, τουτεστιν, οι Βαβυλωνιοι τοις ιχθυσιν εις δειλιαν
παραχω- ρουντες ουδεν. τοτε και ορνεου δικην και περιστερας απο- πτησονται της
Αιγυπτου και οι παλαι συμπεφευγοτες εν αυτηι· αποδραμουνται δε της Χαλδαιων και
οι της αιχμαλωσιας εναλοντες τοις βροχοις. επανηξουσι τε λοιπον, και οικησουσι
την εαυτων. Ἐξον ουν εχειν τα αγαθα, Θεωι της διανοιας υποφεροντας τον αυχενα,
και υπ' αυτωι πραττοντας μονωι, μη εθελονται
1.240 βαδιζωμεν επι το λυπουν,
αυτοκλητον ωσπερ εφ' εαυτοις κατασυροντες κινησιν· καιτοι μετον, ως εφην, εν
βεβαιωι κεισθαι της ευημεριας, κατευφραινοντας τον ∆εσποτην δια της εννομου
πολιτειας και ζωης, και της εις αυτον γνησιο- τητος. 9Ἐκυκλωσε με εν ψευδει
Ἐφραιμ, και εν ασεβειαι οικος Ἰσραηλ και Ἰουδα.9
Φυσει μεν αγαθος ων και
φιλοικτιρμων ο Θεος, και ανεθελητον εχει το πληττειν ολως τινας, καλειται δε και
αναγκαιως εις αγανακτησιν επιστρεπτικην, οταν ιοι τινων περα λογου τε και
μετρου τα εγκληματα. τουτο διδασκει παλιν ημας δια των προκειμενων. μονονουχι
γαρ φησι Τηιδε κακεισε, και οιονειπως εν κυκλωι τον της θεοτητος οφ- θαλμον
ενιεντι τε και περιφεροντι, πανταχηι το Ψευδος και την ασεβειαν ην ιδειν του τε
Ἐφραιμ και του Ἰουδα. ψευδος δε αποκαλει τα της ειδωλολατρειας παιγνια, και την
των ματαιων προσκυνησιν· ασεβειαν δε ταχα, την υβριν την κατα Θεου. πως γαρ
ουκ ασεβεια δεινη και εκτοπωτατη, το αποσειεσθαι μεν τον φυσει τε και αληθως
οντα Θεον, προσ- κλινεσθαι δε αμαθως ξυλοις τε και λιθοις· ηγουν προσκυνειν τηι
κτισει παρα τον ποιητην, και δεσποτικοις υψωμασιν επιχειρειν στεφανουν τα παρ'
αυτου προς το ειναι παρ- ενηνεγμενα; 9Νυν εγνω αυτους ο Θεος και λαος αγιος
κεκλησεται Θεου.9 Ἐκυκλωσε μεν εν ψευδει με και ασεβειαι, φησιν, οικος 1.241
Ἐφραιμ και Ἰουδα· πλην και ουτως εσομαι χρηστος, συμμετρον αυτοις επαγων την
κινησιν. εγνων γαρ αυτους, ως ουκ αν ετερως δυναιντο τα αμεινω μεταμαθειν, ει μη
τι και παθοιεν των οσα καταλυπει και καλει προς αισθησιν των ημαρτημενων.
εγνω τοινυν αυτους ο Θεος, τουτεστιν, ουκ ηγνοηκε της ωφελουσης αυτους
επιστρεφειας την οδον. και ουκ ανονητον εσται το χρημα αυτοις. εκβησεται γαρ
εντευθεν το και εν λαοις αγιοις καταταττεσθαι Θεου. εκ- τακεισης γαρ απαξ της
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενουσης αυτοις φαυλοτητος δια πονου και θλιψεων, καθαροι τε εσονται και
ηγιασμενοι, και πειραι μαθοντες, οτι το μεν γνησιον της εις Θεον αγαπης προξενον
αυτοις απασης εσται τρυφης και ευημεριας, καθα- περ αμελει της αποστασιας τα
εγκληματα τοις της δουλειας και θλιψεως ενιησι βοθροις. 9Ὁ δε Ἐφραιμ πονηρον
πνευμα, εδιωξε καυσωνα, ολη κενα και ματαια επληθυνε, και διαθηκην μετα
Ἀσσυριων διε- θετο, και ελαιον εις Αιγυπτον ενεπορευετο.9 Μετεισι παλιν ο λογος
εκ της αγελαιας πληθυος επι τους εκ φυλης Ἐφραιμ βεβασιλευκοτας επι τον Ἰσραηλ
εν τηι Σαμαρειαι, ους και πνευμα πονηρον ειναι φησι δια τοι της γνωμης αυτων το
δυσμετακομιστον, και το λιαν απονενευκος και ακαθεκτον εις αποστασιν την απο
Θεου. εδιωξε γαρ καυσωνα φησι· καιτοι γαρ εξον υπο την εμην ειναι σκιαν,
οιονειπως αυτομολος απεχωρει προς καυσωνα. καυσωνα δε ονομαζει την εκ των
θλιψεων πυρωσιν, και την καταφλε- γουσαν συμφοραν. και γουν ο σοφος
Παροιμιαστης αινιγ- ματωδως τους πονους ουτως ονομαζει, και φησι "∆ιεσωθη
"απο καυματος υιος νοημων· ανεμοφθορος δε γινεται εν
1.242 "αμητωι υιος
παρανομος." ουκουν ο μεν Ἐφραιμ, επειδηπερ εστι πνευμα πονηρον, εδιωξε
καυσωνα, τουτεστιν, εζητησε και εθελοντης απεδρα προς καυσωνα· αλλ' οιγε
συνετοι περι Θεου λεγουσιν "Ἐν τηι σκιαι αυτου επεθυμησα, και εκα-"θισα." σκιαν δε
φασι της παρα Θεου και ανωθεν επι- κουριας την σκεπην. αλλ' ου τουτο δεδρακεν ο
Ἐφραιμ. εζητησε γαρ καυσωνα. πως, η τινα τροπον; ολην την ημεραν κενα και
ματαια επληθυνε, τουτεστιν, εν παντι καιρωι ψυχρα και ανωφελη και εδρα και
εβουλευετο. ποια δε ταυτα εστι; διαθηκην μετα Ἀσσυριων διεθετο. εφην δε ηδη
προλαβων, και πλειστακις, οτι των βασιλεων των εν Σαμαρειαι τινες, και των εν
τοις Ἱεροσολυμοις, ποτε μεν χρημασι την προς Ἀσσυριους ειρηνην και την εκειθεν
ασφαλειαν αγοραζειν επεχειρουν, ποτε δε την Αιγυπτιων εκαλουν επικουριαν, εμπορευομενοι τε της παρ' αυτων ευνοιας την υποσχεσιν, τα εκ της ιδιας επεμπον
χωρας, ομου δηλονοτι τοις αλλοις. ελαιοφορος δε η Σαμαρειτων, και ην εν Αιγυπτωι
εν τιμηι το ελαιον, ουκ εχουσης αυτο της γης. κενον ουν αρα και ματαιον η εις
ανθρωπους ελπις. και δη κατορχεισθω του πεποιθοτος επ' ανθρωποις, ο επι Θεωι
πεποιθως, το εν ψαλμοις εκεινο λεγων "Ἰδου ανθρωπος ος ουκ εθετο τον "Θεον
βοηθον αυτου, αλλ' ηλπισεν επι τωι πληθει του "πλουτου αυτου, και ενεδυναμωθη
εν τηι ματαιοτητι αυτου· "εγω δε ωσει ελαια κατακαρπος εν τωι οικωι του Θεου,
"ηλπισα επι το ελεος του Θεου εις τον αιωνα, και εις τον "αιωνα του αιωνος."
Ἀγαπαν δε οτι μαλιστα πρεπει τοις επιεικειας ερασταις και ασφαλως εθελουσι
διαζην, το υπο σκιαν ειναι Θεου, δια του κατα μηδενα παροτρυνειν τροπον,
παραιτεισθαι δε ουτω το προσκρουειν αυτωι ως αν και αυτας τας ᾅδου πυλας.
1.243 9Και κρισις τωι Κυριωι προς Ἰουδαν του εκδικησαι τον Ἰακωβ· κατα τας οδους
αυτου και κατα τα επιτηδευματα αυτου
ανταποδωσει αυτωι.9 Ὥσπερ Ἐφραιμ
ονομασας, παρεδειξε νοειν τους εκ φυλης Ἐφραιμ βεβασιλευκοτας, ουτω κανθαδε
τους εκ φυλης Ἰουδα κατα καιρους βασιλευοντας, ως εξ ονοματος της βασιλευουσης κατασημαινει φυλης. επιτιμησας δη ουν τωι Ἐφραιμ, ητοι τοις εξ Ἐφραιμ
κρατουσι του Ἰσραηλ, πνευμα τε αυ-τους ονομασας πονηρον, και κενα και ματαια
πληθυνειν ειπων, δια γε του διαθηκας μεν τιθεσθαι προς Ἀσσυριους, εμπορευεσθαι
δε και ελαιον εις Αιγυπτον, καταιτιαται λοιπον τους εξ Ἰουδα παλιν, κριθησεσθαι τε
προς αυτους τον των ολων Θεον ευ μαλα φησιν, οιονει πως εκδικουντα τον Ἰακωβ,
φημι δη τον Πατριαρχην, ως ου μετριως ηδικημενον, διατοι το ισα μη ελεσθαι
φρονειν τους εξ αυτου γεγονοτας, μητε μην της πατρυας κατοπιν ιεναι γνωμης,
αποσειεσθαι δε ωσπερ τι των αγαν εκτοπων το απομιμεισθαι θελειν αυτον. ουκουν
ως ηδικημενον εις δοξαν δια της των τεκνων φαυλο- τητος τον Ἰακωβ εκδικησειν
επαγγελλεται, τοις ηδικηκοσιν αποδιδους κατα τας οδους αυτων, και κατα τα
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιτηδευματα αυτων. 9Ἐν τηι κοιλιαι επτερνισε τον αδελφον αυτου, και εν κοποις
αυτου
ενισχυσε προς Θεον, και ενισχυσε μετα αγγελου και ηδυνασθη.9
Ἀπαριθμειται χρησιμως τας ευδοκιμησεις του Ἰακωβ, εις ελεγχου δυναμιν
παρατιθεις αυτας των ετερα αττα φρονειν τε και δραν ηἱρημενων· αει γαρ πως
αντιπαραθεσει του αγαθου, το φαυλον ελεγχεται, και τηι παραδειξει των επαινουμενων, το μη ουτως εχον κατηγορεισθαι φιλει. οτι τοινυν και εξ αυτων
σπαργανων ευφυης γεγονεν Ἰακωβ,
1.244 μαλλον δε και προ ωδινος, πειραται
δεικνυειν δια του πτερ- νισαι τον αδελφον εν τηι κοιλιαι. ει γαρ και θειας δυναμεως
ενεργημα το δρωμενον ην· ου γαρ που το βρεφος το εν εμβρυωι και μητραι πτερνισαι
φαμεν εξ εαυτου τον Ἡσαυ· αλλ' ουν κατα προγνωσιν ως εσομενωι χρηστωι, την του
γεγονοτος κατορθωσιν ενετιθει Θεος. ουτω και εφασκε "Τον Ἰακωβ ηγαπησα, τον δε
Ἡσαυ εμισησα." τουτο δε ην κατ' εκλογην χαριτος, ελομενου Θεου τον αμεινω που
παντως εσομενον, ως εν προγνωσει δη παλιν. αλλα ταυτι μεν εν μητραι. επειδη δε
προηλθεν εις ηβην, μαλλον δε και εν ανδρασιν ετελει λοιπον, Ἐν κοποις αυτου
ενισχυσε προς Θεον. Θεου γαρ πεμποντος οικονομικως εις ιδρωτας και πονους, ουκ
ησθενησε, φησιν. η γαρ ουχ ιδρως, το της πατρυας μεν απαιρειν εστιας, αφικνεισθαι
δε προς Λαβαν, και ανασχεσθαι θητειας, και τους επι τωι ποιμαινειν ανα- τληναι
πονους; και πως η τινι τουτο αμφιβολον; ουκουν εν πονοις ενισχυσε προς Θεον. ουχ
ως Θεωι μαχομενος, υπ- ακουων δε μαλλον, και οιονει περιγιγνομενος δια του πληρουν τα κεκελευσμενα. εξον γαρ ανιδρωτι πλουτειν, και ευημερειν οικοι μενοντα
τον Ἰακωβ, ουκ αγυμναστον ηφιει Θεος· επι προφασει δε μαλλον των εξ Ἡσαυ
δειματων επ' αλλοδαπην ιοντα χωραν τε και πολιν, δυσοιστον υπενεγκειν
παρεσκευαζε πονον, ινα και εν αυταις ταις θλιψεσι της εις Θεον αγαπης τετηρηκως
το γνησιον, εικοτως θαυμαζοιτο. ουκουν ενισχυσεν εν πονοις αυτου προς τον Θεον.
αλλ' ενισχυσε και μετα αγγελου φησι και ηδυνασθη. πεπαλαικε γαρ αγ- γελος προς
αυτον ως εν ειδει Θεου. τοτε και εναρκησεν ο μηρος αυτου. πλην ο θεσπεσιος Ἰακωβ
πλειστην οσην ωμολογει τηι παληι την χαριν. εφη γαρ "Ὅτι ειδον Θεον "προσωπον
προς προσωπον, και εσωθη μου η ψυχη." 1.245 Το μεν ουν επι Χριστωι μυστηριον
δια της προς τον αγγελον προανεδεικνυτο παλης. εμελλον γαρ οι εξ Ἰακωβ
ανταγωνιζεσθαι τωι Χριστωι, ον "Μεγαλης βουλης αγγελον" ο των προφητων
ωνομασε λογος· και οι μεν ναρκησειν, την παρ' αυτου λυτρωσιν ου προσηκαμενοι·
οι δε και ομολογειν, οτι τεθεανται δι' αυτου τε και εν αυτωι προσωπον προς προσωπον τον ενα τε και φυσει, και αληθως Θεον. εν εαυτωι γαρ ημιν υπεδειξε τον
Πατερα λεγων ο Ἐμμανουηλ "Ὁ "εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα." ουκουν
προανετυπου το μυστηριον ο της αθλησεως τροπος. πλην εις κατορθωμα τωι Ἰακωβ
καταγραφει Θεος το γεγενημενον. 9Ἔκλαυσαν και εδεηθησαν μου, εν τωι οικωι μου
ευροσαν με, και
εκει ελαληθη προς αυτον. ο δε Κυριος ο Θεος ο Παντοκρατωρ
εσται μνημοσυνον αυτου.9 Ἑτερων διαμεμνηται παλιν ιστοριων, λαμπρον και ευδοκιμον πανταχοθεν ημιν αποφαινων τον Ἰακωβ. γεγραπται τοινυν εν τηι Γενεσει,
οτι Σικιμιτας μεν ωμως τε και απαν- θρωπως απεκτονασιν οι εξ Ἰακωβ Λευι τε και
Συμεων, ανακαιομενοι προς οργας επι ∆ιναι τηι αδελφηι, ην διεπαρ- θενευσεν Ἐμμωρ
ο Συχεμ υιος. ειτα περιδεης εντευθεν ο μακαριος ην Ἰακωβ· και αυτικα δη μαλα
συνδιολεισθαι τοις τεκνοις, και τοις κατ' οικον απασι προσδοκων, επετιμα τοις
εκεινα δεδρακοσιν, ουτω τε εφη "Μισητον με πεποιηκατε, "ωστε πονηρον με ειναι
τοις κατοικουσι την γην, εν τε τοις "Χαναναιοις και τοις Φερεζαιοις· εγω δε
ολιγοστος ειμι "εν αριθμωι, και συναχθεντες επ' εμε συγκοψουσι με, και
"εκτριβησομαι εγω και ο οικος μου." και κατεληγον μεν ουδαμως του θρασους οι
νεανιαι, προσυπηντων γαρ λεγοντες "̓Αλλ' ωσει πορνηι χρησονται τηι αδελφηι
ημων;" επειδη
1.246 δε, ως εφην, περιδεης ην αγαν ο δικαιος, προσεπιπτε παλιν
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι διασωζοντι Θεωι. ειτα των δειματων αυτον απαλλαττειν υπισχνειτο, και ουκ εις
μακραν, ουτω λεγων ο φιλοδικαιος Θεος "Ἀναστας αναβηθι εις τον τοπον Βαιθηλ,
και οικει "εκει, και ποιησον εκει θυσιαστηριον τωι Θεωι τωι οφθεντι "σοι εν τωι σε
αποδιδρασκειν απο προσωπου Ἡσαυ του "αδελφου σου." ειτα, μελλων αναβαινειν
εις Βαιθηλ ο μακαριος Ἰακωβ, και εις τον θειον οικον ελθειν· ερμηνευεται γαρ η
Βαιθηλ, εις οικον Θεου· προσεφωνει παντι τωι οικωι αυτου και πασι τοις μετ' αυτου
"Ἄρατε τους θεους τους "αλλοτριους εκ μεσου υμων, και καθαρισασθε, και αλλα"ξατε τας στολας υμων, και ανασταντες αναβωμεν εις "Βαιθηλ, και ποιησωμεν εκει
θυσιαστηριον τωι Θεωι τωι "επακουσαντι μου εν ημεραι θλιψεως, ος ην μετ' εμου και
"διεσωσε με εν τηι οδωι ηι επορευθην. και εδωκαν τωι Ἰακωβ "τους θεους τους
αλλοτριους οι ησαν εν ταις χερσιν αυ- "των, και τα ενωτια τα εν τοις ωσιν αυτων,
και κατεκρυψεν "αυτα Ἰακωβ υπο την τερεβινθον την εν Σικιμοις, και απω- "λεσεν
αυτα εως της σημερον ημερας." ου δη γεγονοτος, εν καλωι της ελπιδος ην ο
θεσπεσιος Ἰακωβ. απηλλαττετο γαρ εισαπαν της Σικιμιτων υποψιας, Θεου
κατευναζοντος ιδιαι δυναμει τους την επ' αυτωι μαχην ωδινοντας. εφη γαρ το
γραμμα το ιερον εφεξης "Και εγενετο φοβος Κυριου "επι τας πολεις τας κυκλωι
αυτων, και ου κατεδιωξαν οπισω "των υιων Ἰσραηλ." επειδη δε εγηγερτο
θυσιαστηριον εν Λουζα, η εστι Βαιθηλ "Ὤφθη, φησιν, ο Θεος τωι Ἰακωβ,"και
ηυλογησεν αυτον, και ειπεν Ἐγω ο Θεος σου, αυξανου "και πληθυνου· εθνη, και
συναγωγαι εθνων εσονται εκ σου, "και βασιλεις εκ της οσφυος σου εξελευσονται,
και την "γην, ην εδωκα Ἁβρααμ και Ἰσαακ, σοι δεδωκα αυτην· "και τωι σπερματι σου
μετα σε δωσω την γην ταυτην." 1.247 τουτων ημιν διαμεμνηται των ιστοριων εις
το παρον χρη- σμυδημα το προφητικον.
Ουκουν ην μεν εκ μητρας πτερνιστης
Ἰακωβ, υμεις δε αει πτερνιζεσθε, και ου πτερνιζετε μαλλον την αμαρτιαν. και
φιλοπονωτατος μεν εκεινος, και εν ιδρωσιν ευδοκιμος και γνησιος προς Θεον· υμεις
δε τρυφωντες ταις αποστασιαις υβριζετε, τον απασης υμιν ευθυμιας ου τετιμηκατε
χορηγον. εκλαυσαν οι πατερες υμων και εδεηθησαν μου, φησιν. ει γαρ που
γεγονασιν εν υποψιαις του παθειν τα παρα της τινων επιβουλης, εκλαιον και
εδεοντο μου. δι' εμου γαρ και μονου σωζεσθαι προσεδοκων· υμεις δε πολεις
τειχιζετε, οιεσθε τε οτι, καν ει μη θελοιμι, ταχα που σωθησεσθε, και κρατησετε των
ανθεστηκοτων. κακεινοι μεν εν τωι οικωι μου ευροσαν με. ανεβη γαρ, ως εφην, εις
Βαιθηλ ο Ἰακωβ, επεφανη τε Θεος αυτωι, και εκει ελαληθη προς αυτον η της
ευλογιας υποσχεσις, καθαπερ εδειξαμεν αρτιως· υμεις δε δη παλιν ου ζητειτε Θεον
εν τωι οικωι αυτου, ειστρεχετε δε μαλλον, και σφοδρα προθυμως εν τοις τεμενεσι του
Βααλ· εξαιτειτε λογους ου παρα Θεου, αλλα τα εκ των δαιμονων μαντευματα. και ο
μεν θεσπεσιος Ἰακωβ αναβαινων εις Βαιθηλ, τουτεστιν εις οικον Θεου, κατηφανισε
τα ειδωλα, υμεις δε το εναντιον εν οικωι Θεου θεον εστησατε γλυπτον· εστησαν γαρ
εις Βαιθηλ την δαμαλιν την χρυσην, καιτοι της Βαιθηλ ερμηνευομενης, ως ειπον,
οικος Θεου. δια τουτο και δια φωνης Ἱερεμιου φησιν ο Θεος περι της Ἰουδαιων
Συναγωγης "Τι η ηγαπη- "μενη εν τωι οικωι μου εποιησε βδελυγμα;" τουτεστιν
ειδωλον. και ο μεν θεσπεσιος Ἰακωβ και εις οικον αναβαι- νουσι Θεου καθαριζεσθαι
τε και αυτας δε τας στολας 1.248 μεταμειβειν εκελευσεν, υμεις δε ορασθε βεβηλοι
και ακα- θαρτοι, και ανιπτοις ιοντες ποσιν εις τον θειον οικον ουκ ερυθριατε, φησιν.
επειδη δε ην τοιουτος ο Ἰακωβ, ταυ- τηιτοι και Κυριος Παντοκρατωρ εσται
μνημοσυνον αυτωι. σω- ζεται γαρ εν μνημαις Θεου, εχει τε αειθαλη την ευκλειαν.
δοξαζει γαρ ο Θεος τους αγαπωντας αυτον.
Ουκουν· ερω γαρ τι παλιν των εις
ονησιν αναγκαιων· κατακρινουσιν ημας των πατερων αι δοξαι, μη τα ισα φρονειν
ελομενους αυτοις, και δια των ομοιων κατακαλλυ- νεσθαι τροπων τε και
σπουδασματων. κατακριθησομεθα δε, ουχ ως εις μονας ηδικηκοτες τας εαυτων
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχας, αλλ' οιονει- πως και ταις των πατερων ευκλειαις επιβουλευσαντες, και
προγονικην ευγενειαν καταισχυναντες. 9Και συ εν Θεωι σου επιστρεψεις, ελεον και
κριμα φυλασσου, και εγγιζε προς τον Θεον σου δια παντος.9 Ἀπειληι κεκερασται
της χαριτος η υποσχεσις. απειλουντος γαρ μαλλον, η υπισχνουμενου καθαρως εις το
παρον ο λογος· πλην εξ αγαπης η απειλη, και καλουντος εις ορθοτητα λο- γισμων,
και εις εφεσιν ευκοσμιας το χρησμυδημα. ην μεν γαρ φησι σοφος και παναριστος ο
θεσπεσιος Ἰακωβ, και γνωμης ιδιας εχων καρπον το θεοφιλες. αλλ' ουκ εμιμησω
μεν τον πατερα. πλην επιστρεψεις εν Θεωι σου και συ, του- τεστι, καν εξιτηλος ηις και
αποστατης και υβριστης, αλλ' ουν επανηξεις, και ουχ εκων, εις το ελεσθαι βιουν
ορθως. επανηξεις δε παιδευομενος εν Θεωι, τουτεστι, δια Θεου. και επειδη σε
λογισμος ου πεπεικεν αγαθος επ' ορθην ιεναι 1.249 τριβον, και αγαπησαι φρονειν
α δει, περιγενησεται σου παντη τε και παντως η μαστιξ, μεταθησει γοργως προς την
του συμφεροντος αιρεσιν τε και γνωσιν. ταυτι μεν ουν ημιν, καθαπερ υπολαμβανω,
κατασημηνειεν αν εικοτως το Και συ εν Θεωι σου επιστρεψεις, απειλην εχον, ως
εφην, χρησταις υποσχεσεσιν ευ μαλα κεκερασμενην. ειτα λοιπον, ως ηδη
μαστιζομενωι, και εν αυτωι γεγονοτι τωι πληττεσθαι, Θεος επιφωνει Ἔλεον και
κριμα φυλασσου, και εγγιζε προς τον Θεον σου διαπαντος. ωσπερ γαρ ει τις δεσποτης
οικετηι παιδευομενωι, και εν αυτωι τωι μαστιζεσθαι γεγονοτι, λεγοι μετα φειδους τε
αμα και αγανακτησεως Σωφρων εσο και ευπειθης, και μη καταφρονει δεσποτικων
ενταλματων· τον αυτον οιμαι τροπον και ο των ολων Θεος τυπτομενωι τρο- πον
τινα τωι Ἐφραιμ, και ταις του πολεμου συμφοραις εκπαιδευομενωι φησιν Ἔλεον και
κριμα φυλασσου, και εγγιζε προς τον Θεον σου διαπαντος. ομοιον ως ει λεγοι τυχον
Ταυτης ενεκα της αιτιας ισθι πληττομενος, οτι μη εφυλαξω μηδε τετιμηκας τα εμοι
φιλα και ηγαπημενα. το μεν ουν ελεος την αγαπην δηλοι· αγαπη δε νομου
πληρωσις, "Τωι "γαρ πλησιον κακον ουκ εργαζεται," κατα την του μακαριου
Παυλου φωνην. το δε κριμα την δικαιοπραγιαν, ητοι την δικαιοσυνην, και την του
θειου νευματος τηρησιν. κριμα γαρ ο νομος ωνομασται παρα γε τηι θεοπνευστωι
γραφηι. το δε εγγιζειν Θεωι διαπαντος υπεμφηνειεν αν την εις αυτον γνησιαν της
διανοιας εφεσιν τε και ροπην, και το μη προσ- κεισθαι φιλειν ετεροις τοις ουκ ουσι
θεοις, η τηι κτισει τυχον, ηγουν ξυλοις τε και λιθοις. εγγιει δε Θεωι και πλησιον
εσται κατα διαθεσιν, και ο πραξεσιν αγαθαις εμπρεπειν ειδως, και απαραφθορον εν
εαυτωι τηρησας την πιστιν. με- σολαβει γαρ πολλακις η αμαρτια, και διιστησι Θεου.
κατα
1.250 τον ισον δε τροπον αποσοβει παλιν της προς αυτον οικειο- τητος,
δηλον δε οτι πνευματικης, και το προσκεισθαι φωναις ανοσιων ψευδοδιδασκαλων.
παραιτητεον δη ουν τοις εθε- λουσιν εγγυς ειναι Θεου, τα δι' ων αν γενοιντο
μακραν. 9Χανααν, εν χειρι αυτου ζυγος αδικιας, καταδυναστευειν ηγαπησε. και
παντες οι πονοι
ειπεν Ἐφραιμ Πλην πεπλουτηκα, ευρηκα αναψυχην εμαυτωι.
αυτου ουχ ευρεθησονται αυτωι δια αδικιας ας ημαρτεν.9 Ὅσον μεν γαρ ηκεν εις γε
το δοκουν Θεωι, τετηρηκεν αν ελεος τε και κριμα και το εγγιζειν αυτωι διαπαντος ο
Ἐφραιμ. επειδη δε φρενος απωλισθεν αγαθης, και δι' ου- δενος πεποιηται λογου τα
ουτω σεπτα και τιμια, γεγονεν εν ισωι τοις αλλογενεσι Χαναναιοις, αθεος τε και
δυσσεβης, και οτι μαλιστα χαιρων επι τοις της φαυλοτητος τροποις, και βαρβαρωι
γνωμηι της των αλλοτριων επιθυμιας αχαλινως ηττωμενος. ουκουν εδει μεν τον
Ἐφραιμ ζηλωτην ορασθαι του προπατορος Ἰακωβ, και της εκεινου δικαιοσυνης κατ'
ιχνος ιεναι φιλειν. αλλα γεγονε Χαναναιος. ηυρηται γαρ ζυγος αδικιας εν χερσιν
αυτου, τουτεστιν, ανισοτης και πλεονεξια. τετιμηκε γαρ εν ισωι τοις εθνεσι τοις ουκ
ειδοσι Θεον, την επαρατον καταδυναστειαν. και οτι μεν επλημ- μελει τουτο δρων,
εννοειν ουκ ηξιου· επετερπετο δε μονωι τωι πλουτειν και τρυφαν, ως ουκ εφορωντος
Θεου, ως ουκετι κατασκεπτομενου τους επι της γης, και τοις αδικειν εθε- λουσιν
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιτιμωντος δικαιως. απονοιας δε της εσχατης ειη αν αποδειξις εναργης, το εκ
παντος μεν τροπου πλουτειν επειγεσθαι τον Ἐφραιμ, ουδεν δε ειναι νομιζειν τα εξ
αρπα- γης και βιας εγκληματα, σεμνολογημα δε ωσπερ ποιεισθαι 1.251 λοιπον εκ
πολλης αγαν αποπληξιας τα οις εδει μαλλον επερυθριαν. εφη γαρ Πλην
πεπλουτηκα, ηυρηκα αναψυχην εμαυτωι. τι ουν προς ταυτα Θεος; Παντες οι πονοι
αυτου ουχ ευρεθησονται αυτωι, δια αδικιας ας ημαρτε. και γαρ εστιν αληθες, οτι
"Πλουτος αδικως συναγομενος εξεμεθησεται," κατα το γεγραμμενον. και δη τοις
εθελουσιν εξ αδικιας συλλεγειν, και πλουτειν εκ πλεονεξιας, επιφωνειτω τις ηδη
το δια φωνης αγιου "Βελτιον ην σε ποιειν κριμα και "δικαιοσυνην καλην·"
προκειμενου γαρ του θειου βηματος, "Ουκ ωφελησουσι μεν θησαυροι ανομους,
δικαιοσυνη δε ρυ- "σεται εκ θανατου." και ηι φησι ο Παροιμιαστης "Κρεισσων "μικρα
μερις μετα φοβου Κυριου, η θησαυροι μεγαλοι μετα "αφοβιας." και παλιν ο αυτος
"Κρεισσων ολιγη ληψις "μετα δικαιοσυνης, η πολλα γεννηματα μετα αδικιας."
πλην αι πραξεις ημας, και η των εργων ποιοτης αξιους εσθ' οτε της των αγιων
πατερων ευγενειας αποτελει, απο- νεμει δε και πατρασιν αμαρτωλοις. διοισομεν γαρ
κατ' ουδενα τροπον των εν ασεβειαι βεβιωκοτων, ει τα αυτων μιμοιμεθα. ταυτηιτοι
κεκλησθαι φαμεν Χανααν τον Ἐφραιμ· πεφρονηκε γαρ τα αλλογενων. αλλογενεις
δε οι Χαναναιοι, και επ' αθεοτητι διαβεβλημενοι. τοιγαρτοι και ωνειδιζοντο τινες,
τοις εαυτων τολμημασι πρεποντως ακουοντες "Σπερμα "Χανααν, και ουκ Ἰουδα."
9Ἐγω δε Κυριος ο Θεος σου ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου, ετι
κατοικιω σε εν
σκηναις καθως ημεραι εορτης. και λαλησω
προς Προφητας, και εγω ορασεις
επληθυνα, και εν χερσι προ- φητων ωμοιωθην.9 Χανααν ωνομασε τον Ἐφραιμ,
ως εφην, απελεγχων εναρ- γως, ως ειη μεμισηκως ελεος τε και κριμα, ανθηιρημενος
δε
1.252 μαλλον την πλεονεξιαν και την ανισοτητα και παν ειδος αδικιας. αλλ'
ιδου δη παλιν πειραται δεικνυειν, ως μη μονον γεγονοτα τα εις ανθρωπους
τοιουτον, αλλα γαρ και το εγγι- ζειν Θεωι δια πραγματων αυτων παραιτουμενον.
αιτιαται δη ουν, ως ηγνοηκοτα τον Λυτρωτην, ως ταις απονοιαις περι- υβρισαντα
τον εξ οικου δουλειας εκκεκομικοτα σημειοις τε και τερασι, και εν δυναμει μεγαληι,
και εν βραχιονι υψηλωι. εγω γαρ φησιν ανηγαγον υμας εξ Αιγυπτου. εν δε τωι
ανηγαγον ειπειν, αποφερει προς αναμνησιν των επ' αυτοις γενομενων, αχρις αν
εισελασωσιν εις την γην την τοις αγιοις πατρασιν επηγγελμενην. μυρια δε οσα
ταυτι,
και παντος επεκεινα θαυματος. οτι δε απροφασιστον αυτοις
το
επιλανθανεσθαι τουτων, παρεδειξε προστιθεις Ἔτι κατοικιω σε εν σκηναις, καθως
ημεραι εορτης. Και τι δη τουτο εστι, πευσηι δη παλιν. ο δια Μωυσεως προστεταχε
νομος, εν τωι εβδομωι μηνι, τηι πεντεκαιδεκατηι ημεραι, της σκηνοπηγιας τελεισθαι
την εορτην. και τις η τουδε προφασις, αυτος ημιν ο νομοθετης διεσαφει, λεγων περι
της σκηνοπηγιας, εν τωι Λευιτικωι "Ἐν τωι μηνι τωι "εβδομωι εορτασετε αυτην. εν
σκηναις κατοικησετε επτα "ημερας. πας ο αυτοχθων εν Ἰσραηλ κατοικησουσιν εν
"σκηναις· οπως ιδωσιν αι γενεαι υμων, οτι εν σκηναις "κατυκισα τους υιους
Ἰσραηλ, εν τωι εξαγαγειν με αυτους "εκ γης Αιγυπτου· εγω Κυριος ο Θεος υμων."
ουκουν εις αναμνησιν της εξοδου της εξ Αιγυπτου γεγενημενης, ετελουν την
εορτην. ειτα πως αν δυναιο, φησιν, επιλανθανεσθαι μου του εξαγαγοντος σε εξ
Αιγυπτου, γινομενος ετι και υπο σκηναις, και προφασιν εορτης το χρημα
προσποιουμενος; ετι γαρ κατοικιω σε εν σκηναις καθως ημεραι εορτης. το κατοικιω
σε φησιν, αντι του κατοικιζω, ητοι ποιω κατοικειν
1.253 εν σκηναις, εν ταις
ημεραις της επι τουτοις εορτης. ουκουν απροφασιστος η ληθη. Ἀλλ' εζητεις ισως
ειδεναι των εσομενων τινα, και πολυ- πραγμονειν εβουλου τα κατα σαυτον· και τι
μαλλον εδει προσιεναι τοις ψευδομαντεσι του Βααλ, ηγουν τοις των ψευδωνυμων
θεων, και παρ' αυτων τα τοιαδε ζητειν, και ουχι δη μαλλον αναμιμνησκεσθαι
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σοφως, οτι λαλω μεν εγω προς Προφητας, επληθυνα δε και ορασεις, τουτεστι, παρ'
εμου πας εσται λογος προφητειας, και ηδη γεγονεν, ου παρ' ετερου του των
ψευδωνυμων θεων. εμοι γαρ ανακεισεται μονωι το και ειδεναι τα εσομενα, και
μεμνησθαι των παρωι- χημενων. αλλ' εμιμησαντο με, φησιν, οι τετιμημενοι παρα
σου ψευδομαντεις και ψευδοπροφηται. τουτο εστι το εν χερσι Προφητων ωμοιωθην.
εζητεις παρ' αυτων ειδεναι τα μελλοντα. ειτα, τους εμους πλαττομενοι λογους, και
τα των εμων Προφητων εργα μιμουμενοι, τα απο καρδιας αυ- των ηρευγοντο σοι.
και γουν Ἱερεμιας μεν ο Προφητης, κλοιους ετιθει ξυλινους περι τον τραχηλον
αυτου, Θεου το χρημα γενεσθαι προσταττοντος. αντιταττομενος δε τοις αυτου
λογοις ο ψευδοπροφητης Ἀνανιας, λαβων συνετριψε τους κλοιους, εφη τε "Ουτως
ειπε Κυριος Συνετριψα τον "ζυγον του βασιλεως Βαβυλωνος." τουτο εστιν, ως εφην,
το εν χερσι προφητων ωμοιωθην. Ἔγκλημα δη ουν τωι Ἐφραιμ, οτι καιτοι σαφη την
υπο- μνησιν εχων την απο γε της εορτης της σκηνοπηγιας, της εξοδου της εξ
Αιγυπτου γεγενημενης, επελανθανετο Θεου, και οτι μη μαλλον αυτον εζητησεν, ως
λαλουντα προς Προ- φητας, ως ορασεις πεπληθυκοτα· προσεκειτο δε μαλλον ταις
των ψευδοπροφητων απαταις πλαττομενων τα του Θεου δια τε λογων και πραξεων.
1.254 9Ει μη Γαλααδ εστιν, αρα ψευδεις ησαν εν Γαλγαλ αρχοντες θυσιαζοντες; και
τα θυσιαστηρια αυτων ως χελωναι επι
χερσον αγρου.9 Ὅτι προσεκειντο τοις
ψευδομαντεσι και ψευδοπροφηταις, αναβαινοντες τε και θυοντες εις τε την Γαλααδ
και Γαλγαλ, απελεγχει δια τουτων· δεχεται δε προς αποδειξιν τας δυο μαλιστα
ταυτασι πολεις, εν αις ην εκτοπωτερα των αλλων η πλανη, και απας μεν τροπος της
εις Θεον ευσεβειας απε- σπουδαζετο, παντα δε ην εν λογωι τα παροτρυνοντα, και της
εις ακρον ηκουσης απονοιας εμπλεω. και γουν εν τοις ανωτερω περι μεν της
Γαλααδ εφη Θεος "Ἐκει κατεφρο- "νησε μου Γαλααδ, πολις εργαζομενη ματαια,"
τουτεστιν ειδωλα· πλαστουργοι γαρ ειδωλων ησαν οι εν αυτηι· περι δε γε της
ετερας, "Πασαι αι κακιαι αυτων εις Γαλγαλ· "οτι εκει αυτους εμισησα δια τας κακιας
των επιτηδευ- "ματων αυτων." επειπειν δε αναγκαιον των συμβεβηκοτων τινα τηι
Γαλααδιτων, συνησομεν γαρ ουτω των προκειμενων τον νουν. Φουλα βασιλευς
Ἀσσυριων, πρωτος ελθων κατα της Σαμαρειας, πρωτολειον ωσπερ τι τας δυο φυλας
εποι- ησατο τας περαν του Ἰορδανου, και πασας αυτων ειλε τας πολεις, και προ γε
των αλλων την Γαλααδ. τουτου δια- μεμνηται Θεος, ως εν παραδρομηι, λεγων Ει μη
Γαλααδ εστιν. ει μη εστι, φησι, και σωζεται νυν η Γαλααδ· ει και απολωλε, και ουκ
εστιν εξ αυτης την του Ἐφραιμ ελεγξαι παροινιαν, δια το μη ορασθαι νυνι, αρα και
οι θυσιαζοντες αρχοντες εν τηι Γαλγαλ ψευδεις ησαν, και ουκ αληθεις; Γαλ- γαλ δε
πολις εστι των Ἰορδανου περαν, εν ηι μαλιστα συντρεχοντες μικροι και μεγαλοι, τοις
της ειδωλολατρειας
1.255 προσεκειντο μολυσμοις. ουκουν ει μη εστιν η Γαλααδ,
αρα τις εστιν ο φαναι τολμων, οτι και οι θυσιαζοντες αρχοντες εις Γαλγαλ ψευδεις
ησαν, και ουκ αληθεις; αλλ' ουκ οναρ ησαν ουδε σκιαι, αλλ' ουδε των ασημων τινες,
λαμπροι και περι- φανεις αρχοντες και ηγουμενοι, υψηλα και αποβλεπτα τοις
γλυπτοις ανισταντες θυσιαστηρια, χελωναις εν ισωι ταις κατ' αγρους. χελωνας δε
ειναι φησιν, ουχι δη τα ζωα· μη τουτο νομισηις· αλλα γαρ τας των χωματων
εγερσεις, ας ποιοιντο τινες, εις βουνους αναλαμβανοντες τους υδραγωγους· μυρια
δε οσα τοιαυτα τοις γηπονοις εσπουδασται. αρχοντας δε φησι θυσιαζοντας, η
στρατηγους και των τακτικων ηγου- μενους, ηγουν τους εξ αιματος Λευι, την εκ
νομου φορουντας ηγεμονιαν. συναπωλισθον γαρ και αυτοι τοις αλλοις, και
λελατρευκασι τοις γλυπτοις ουκ ολιγοι τον αριθμον. γε- γραπται γουν εν τωι
Ἰεζεκιηλ "∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος "ο Θεος Πας υιος αλλογενης απεριτμητος
καρδιαι και "απεριτμητος σαρκι ουκ εισελευσεται εις τα αγια μου, εν "πασιν υιοις
αλλογενων των οντων εν μεσωι οικου Ἰσραηλ· "αλλ' η οι Λευιται, οιτινες αφειλαντο
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απ' εμου εν τωι πλα- "νασθαι τον Ἰσραηλ οι επλανηθησαν απ' εμου κατοπισθεν "των
ενθυμηματων αυτων, και ληψονται την αδικιαν αυ- "των." 9Και ανεχωρησεν
Ἰακωβ εις πεδιον Συριας, και εδουλευσεν Ἰσραηλ εν γυναικι, και εν γυναικι
εφυλαξατο.9 Ὑπονοστει δη παλιν ο λογος εις βασανον της τε του προπατορος
γνησιοτητος και επιεικειας, και της των εξ αυ- του γεγονοτων σκαιοτητος τε και
δυσσεβειας. θαυμαζει δε ωσπερ το επι μικροις εκεινου τληπαθες, ειτα παραφερει το
1.256 χρημα προς ελεγχον της επι μεγιστοις ραιθυμιας των δεκα φυλων. πως γαρ ουκ
αν αγασαιτο τις τον Ἰακωβ, τον ουτω πικρον και δυσοιστον ανατλαντα πονον, και
το θητευειν τωι Λαβαν ου παραιτησαμενον επι γυναιξι και γαμοις; αλλ' ει και
μικρος κομιδηι του προπατορος ο μισθος· γαμος γαρ ην, ως εφην· πλην εφυλαξατο
και τετηρηκε την πιστιν τωι τον γαμον υπεσχημενωι. πεπονηκε δε ουδε επι οικειας
πο- λεως η γης η εστιας, αλλ' ων επηλυτης, και διατριβων επ' αλλοδαπης. και ην
μεν τοιουτος ο Ἰακωβ, ιδωμεν δε και τα των εξ Ἰσραηλ εγκληματα. ουκ εις οθνειαν
επεμπετο γην· αλλ' εν δορικτητου μοιραι κειμενος, θητευων Αιγυπτιοις, και αμισθον
υπομενων ιδρωτα ποτε, δυναμει Θεου της των πλεονεκτουντων απηλλαττετο
χωρας, και εκαθιζεν εις γην την τοις πατρασιν επηγγελμενην. ου γαμος ην αυτωι
γυναιου προκειμενος εις αντεκτισιν τετηρηκοτι τον νομον, χορηγια δε μαλλον
αμφιλαφης παντος αγαθου, "γη ρεουσα γαλα και "μελι," το καταθλειν δυνασθαι
των ανθεστηκοτων, δοξα και πλουτος, και τα εντευθεν αυχηματα, και τι γαρ ουχι
των εις ευημεριαν και τρυφην; αλλ' ουκ εφυλαξατο. παραβεβηκε γαρ, ολιγου
παντελως αξιωσας λογου την τηρησιν. προ- δηλον ουν, οτι της των πατερων
επιεικειας κατοπιν ιοντες, και τουτο αμετρως, ουδε της εκεινοις εκνεμηθεισης
φειδους εν μεθεξει γενησονται· δικαιος γαρ ο Κριτης. 9Και εν Προφητηι ανηγαγε
Κυροις τον Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, και εν Προφητηι διεφυλαχθη.9 Την αιτιαν ημιν
εν τουτοις διατρανοι του μητε φυλαξαι 1.257 τον Ἰσραηλ την ορισθεισαν εντολην,
και καταφρονησαι Θεου λεγοντος "Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην εμου," και του
μη εθελειν ταις των πατερων επιεικειαις διαμιλλασ- θαι φιλειν· επιπληττει γαρ, οτι
γεγονασιν ολως οι εξ Ἰσ- ραηλ υπο την ανθρωπων βασιλειαν, καιτοι βασιλευοντος
αυτων του Θεου δια Προφητων αγιων, και ελλελοιποτος αυτοις ουδενος, εις το
ειναι μακαριους. μεμνημεθα γαρ οτι περιοντος τε και προφητευοντος ετι του
μακαριου Σαμουηλ, εζητησαν βασιλεα. και προς γε δη τουτο Θεος ωργιζετο, και ως
υβρισμενος ου μετριως λελυπηται μεν, πλην ανεδειξε τον Σαουλ. ουκουν αιτιαται
λιαν, οτι γεγονασιν ολως υπο την ανθρωπων βασιλειαν, ουκ ανασχομενοι το παρα
Θεου δια Προφητων βασιλευεσθαι. σεσωκε μεν γαρ, φησιν, ο Θεος τον Ἰσραηλ, και
εξ οικου δουλειας εξηγαγεν, μεσιτευοντος του Μωυσεως, ος και γεγονε προφητης
και προφητων απαρχη· και ουκ εξηγαγε μονον εξ Αιγυπτου, φησιν, αλλα γαρ και
τετηρηκε. μεμενηκε γαρ ενι τωι φυσει και αληθως λατρευων Θεωι. επειδη δε
γεγονασιν υπο βασιλεας, της εις
Θεον αγαπης εξωκειλαν. πρωτος μεν γαρ
ωἰκοδομησε Σολο- μων και βωμους και τεμενη τοις Βααλειμ· ειτα μετ' αυτον ο
επαρατος Ἱεροβοαμ τας χρυσας εποιει δαμαλεις. αιτιαται τοινυν ως παγκαλην
οικονομιαν ου τετηρηκοτας, το παρα Θεου, φημι, δια προφητων βασιλευεσθαι, το
δε υπο χειρα πεσειν ανθρωπων ανθηιρημενους, ο δη και γεγονεν αυτοις της
αποστασιας προξενον. 9Ἐθυμωσεν Ἐφραιμ και παρωργισε· και το αιμα αυτου επ'
αυτον 1.258 εκχυθησεται, και τον ονειδισμον αυτου ανταποδωσει αυτωι Κυριος,
κατα τον λογον Ἐφραιμ.9 Ὅτι πικρον και επισφαλες, και ολεθρου παραιτιον γεγονε
τοις εξ Ἰσραηλ, το ελεσθαι μαλλον υπο την ανθρωπων ειναι βασιλειαν, εν τουτοις
ημιν ευ μαλα πειραται δεικνυειν. ιδου γαρ, φησιν, ο Ἐφραιμ, τουτεστιν ο εκ φυλης
Ἐφραιμ Ἱεροβοαμ, εμε τον των ολων ∆εσποτην τεθυμωκε και παρωργισε, και εις
παν ειδος εκαλεσε παροξυσμου, καινοτομησας δαμα- λεις, και το εμον αυταις
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυχημα περιθεις. τοιγαρτοι πα- ραιτιος αυτος της εαυτου γεγονεν απωλειας· επ'
αυτον ηξει το αιμα αυτου. επειδη δε, οτε τας δαμαλεις εστησεν εις Βαιθηλ τε και
∆αν, προσπεφωνηκε τοις εξ Ἰσραηλ "̔Ικανουσθω υμιν του αναβαινειν εις
Ἱεροσολυμα· ιδου οι "θεοι σου, Ἰσραηλ, οιτινες ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου·"
ταυτηιτοι λοιπον, και μαλα εικοτως, αποτισει φησιν εμοι τωι κρινοντι του ονειδισμου
τας δικας. υβρις γαρ αντικρυς και ονειδισμος ομολογουμενως εις Θεον, το υλαις
αψυχοις αναθει- ναι τολμαν τα δι' αυτου γεγονοτα λαμπρα και αξιοθαυ- μαστα
κατορθωματα. ουκουν κατα τον αυτου του Ἐφραιμ ονειδισμον, τουτεστιν,
ισομετρως ταις αυτου δυσφημιαις και
ανοσιοις φωναις, τα εξ οργης
αντεπενεχθησεται. ωσπερ γαρ οσον ηκεν εις εγχειρημα τε και λογους, της αυτωι και
μονωι πρεπουσης δοξης εξωσθη Θεος· ουτω και αυτος της ιδιας αρχης εξωσθησεται.
πεπαυσεται γαρ κατα καιρους η βασιλεια του Ἐφραιμ. ως γαρ ηδη προειπον, μετα
την εκ Βαβυλωνος επανοδον ουδεις ετι βεβασιλευκεν εν Σαμαρειαι των δεκα
φυλων, αλλ' ησαν εν τοις Ἱεροσολυμοις υφ' ενα παντες, τον εκ φυλης Ἰουδα κατα
καιρους.
1.259 9∆ικαιωματα αυτου ελαβεν εν τωι Ἰσραηλ, και εθετο αυτα τηι
Βααλ, και απεθανε. και προσεθετο του αμαρτανειν ετι, και
εποιησαν εαυτοις
χωνευμα εκ του αργυριου αυτων κατ' εικονα
ειδωλων, εργα τεκτονων
συντετελεσμενα αυτοις.9 Ουκ ανα μερος εν τουτοις τας δεκα φυλας, αλλ' ολον
αιτιαται τον Ἰσραηλ, και φησιν οτι δικαιωματων αυτοις δοθεντων δια Μωυσεως, δι'
ων επαιδευοντο, τινα χρη τροπον θεραπευειν τα Θεου, οπως τε δεησει προσαγειν
θυσιας, αυτοι τα τοιαδε μονονουχι τεθεσπικασι τωι Βααλ ητοι τοις ειδωλοις. απο
μερους γαρ εσθ' οτε σημαινει το παν. τεθυκασι γαρ Θεωι μεν ουκετι, μαλλον δε τοις
εργοις των ιδιων χειρων αυτοις ετελουν τας εορτας, και προσηγον την λατρειαν,
τας απαρχας, την προσκυνησιν, τα δωρα, τα χαριστηρια· και δοξης ιδιας
αποστερουντες Θεον, ταυτην ανεθεσαν τοις γλυπτοις. αλλα τουτο ποιησας ο
Ἰσραηλ, απεθανε φησι, και παλιν προσεθετο του αμαρτανειν. ομοιον ως ει λεγοι
Κεκολασται δεδρακως, ωλοθρευται τολμησας, εγνω του ∆εσ- ποτου την
αγανακτησιν, εις αιμα την δικην τοις πλανω- μενοις επαγοντος· και της εαυτου
σκαιοτητος κατεληξε μεν ουδαμως, αλοιη δ' αν μαλλον εφ' ετεροις τε και ισοις
εγκλη- μασιν. ανεγνωμεν γαρ εν τοις Ἀριθμοις, οτι πεπορνευκασιν οι υιοι Ἰσραηλ,
εκκεκαυμενοι προς εκτοπους ηδονας, και ταις των Μωαβιτων προσεκειντο
γυναιξιν. ειτα, δικας επι τουτωι τας απασων εσχατας εξηιτηνται. εχει δε ουτω τα
γεγραμ- μενα "Και κατελυσεν Ἰσραηλ εν Σατιμ, και εβεβηλωθη ο "λαος εκπορνευσαι
εις τας θυγατερας Μωαβ, και εκαλεσαν "αυτους εις τας θυσιας των ειδωλων αυτων,
1.260
και εφαγεν ο "λαος των θυσιων αυτων, και προσεκυνησαν τοις ειδωλοις
"αυτων, και ετελεσθη Ἰσραηλ τωι Βεελφεγωρ, και ωργισθη "θυμωι Κυριος τωι
Ἰσραηλ. και ειπε Κυριος τωι Μωυσηι "Λαβε παντας τους αρχηγους του λαου, και
παραδειγμα- "τισον αυτους Κυριωι, απεναντι του ηλιου, και αποστραφη- "σεται οργη
θυμου Κυριου απο Ἰσραηλ. και ειπε Μωυσης "ταις φυλαις Ἰσραηλ Ἀποκτεινατε
εκαστος τον οικειον αυ-"του τον τετελεσμενον τωι Βεελφεγωρ." ου δη και εις περας
ενηνεγμενου, πεπτωκε πληθυς ου μετρια των εξ Ἰσ- ραηλ. αθρει δη ουν, οτι
προσαγων ειδωλοις τα του Θεου δικαιωματα κατα τους Μωυσεως χρονους ο
Ἰσραηλ, απε- θανεν οικτρως. απεσφαζετο γαρ ο πεπλανημενος τοις των οικειων
ξιφεσιν, ουκ οθνειαι χειρι· αλλα προσεθετο του αμαρ- τανειν. πεποιηκασι γαρ εαυτοις
χωνευμα χρυσουν, και εργα τεκτονος, και τεχνουργων επιστημαις εκπεποιημενους
θεους. επιμειδιαι δε ωσπερ ταις αυτων εικαιοβουλιαις ο λογος. θεους γαρ ειναι
πεπιστευκασιν, ους αυτοι τεκταινουσιν. επι- φωνειτω δη ουν και τουτοις ο
ψαλμωιδος "Ὅμοιοι αυτοις "γενοιντο παντες οι ποιουντες αυτα, και παντες οι πεποι"θοτες επ' αυτοις." 9Αυτοι λεγουσι Θυσατε ανθρωπους, μοσχοι γαρ εκλελοιπασι. δια
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο εσονται ως νεφελη πρωινη και ως δροσος ορθρινη πορευομενη, και ωσπερ
χνους αποφυσωμενος αφ' αλωνος και ως ατμις εκ καπνοδοχης.9 Αιτιαται παλιν,
οτι μη μονον δεδυσσεβηκασι, κατ' εικονα ειδωλων το παρα Θεου δοθεν αργυριον
διαπλαττοντες, και τοις απο ξυλου και λιθων πεποιημενοις το της θειας δοξης
1.261 επιφημιζοντες ονομα· αλλα γαρ και εις τουτο κατωλισθον αμαθιας, μαλλον δε
και σκαιοτητος και απανθρωπιας και θηριοπρεπους αγριοτητος, η και ετι τουτων
επεκεινα, ως μηδε αυτων των ιδιων φεισασθαι τεκνων, αποσφαττειν δε αυτα τοις
δαιμοσι· καιτοι κατεστυγηκοτος το χρημα Θεου, και ουδ' αν αυτην ανασχομενου
ποτε την φωνην η ειπειν ετεροις, ηγουν ακουσαι παρα τινος. ου γαρ φιλαιματος ο
∆εσποτης, ουτε μην επι ταις των ανθρωπων ηδεται καταφθοραις· πολλου γε και δει·
"Ἔκτισε γαρ εις το ειναι τα παντα," κατα το γεγραμμενον, "και σωτηριοι αι γενεσεις
του κοσ- "μου." επειδη δε εστι θανατου και ευρετης και προξενος ο δρακων ο
αποστατης, ταυτηιτοι ταις ανθρωπων ηδεται σφαγαις. οτι τοινυν και ψιλος ο επι
τουτωι λογος μεμισηται παρα Θεωι, διατρανοι λεγων Αυτοι λεγουσι Θυσατε ανθρωπους, μοσχοι γαρ εκλελοιπασιν. ουκ εμος, φησιν, ο λογος, ουδ' αν ειποιμι ποτε
τοιανδε φωνην· αυτοι δε φασιν οι των δαιμονων θεραπευται, το δειν ανθρωπους
καταθυειν αυτοις. ειτα διαγελαι την σκεψιν και διασυρει το εγχειρημα, προστι- θεις
και λεγων Μοσχοι γαρ, κατα το εικος, ουκ ησαν αυτοις· δια τουτο τετιμηκασι την
ανδροκτονιαν. αλλ' εστω, φησι, πεπλανησθε, και τους γλυπτους τε και χωνευτους
τετιμηκατε
θεους. ινα τι και ανθρωπινοις αιμασι τους εκεινων βωμους
κατεδευσατε; ανεγνωμεν δε εν ταις Βασιλειαις, οτι γεγονε μεν Ἰωναθαν υιος Ἄχαζ,
ος εβασιλευσεν επι τον Ἰουδαν·πεπορευται γεμην "εν οδωι βασιλεων Ἰσραηλ, και
εθυμια "μεν εν τοις υψηλοις, διηγαγε δε και τον ιδιον υιον εν "πυρι," και τοις
δαιμονιοις κατεθυσε τον εξ αυτου φυντα και γεγεννημενον. επειδη δε τοιαυτα
δεδρακασιν, εσονται φησιν ως νεφελη πρωινη και ως δροσος, ως χνους και ως ατμις
εκ 1.262 καπνοδοχης, τουτεστιν, ολιγον οφθεντες, οιχησονται προς απωλειαν και
βαδιουνται προς το μηδεν. νεφελη γαρ πρωινη, τουτεστιν αχλυς, δροσος τε και
χνους και ατμις εκ καπνοδοχης, ευδιαριπιστα τε εστι, και εν ολιγοστωι παντελως
διασκιδ- ναται χρονωι, μαλλον δε και εν ωραι μιαι. ποια γαρ υπο- στασις η χνοος η
δροσου, ηγουν της εκ καπνου συνισταμενης ατμιδος;

1.263 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΩΣΗΕ ΤΟΜΟΣ ΕΒ∆ΟΜΟΣ.
9Ἐγὼ δὲ Κύριος ὁ Θεός σου στερεῶν οὐρανὸν καὶ κτίζων γῆν, ου αἱ χεῖρες
εκτισαν πᾶσαν τὴν στρατιὰν τοῦ οὐρανοῦ, καὶ οὐ
παρέδειξά σοι αὐτὰ τοῦ
πορεύεσθαι ὀπίσω αὐτῶν.9 Ἐλέγχεταί πως ἀεὶ τῆς ψευδοδοξίας τὸ ἀκαλλὲς, τῆς
ἀληθοῦς γνώσεως εἰς μέσον ἐνηνεγμένης, καὶ οἱονεὶ φωτὸς ἀναλάμποντος ὡς ἐν
νυκτί τε καὶ σκότωι, τοῦ πρὸς ὀρθότητα λογισμῶν παιδαγωγοῦντος λόγου. οτι
τοίνυν τῆς ἁπασῶν ἐσχάτης ἀναπιμπλάμενοι δυσβουλίας, καὶ λογισμῶν ἀθλιότητος εἰς λῆξιν ἰόντες τὴν ἀνωτάτω, χώνευμά τε καὶ τεκτό- νων εργα τετιμήκασιν οἱ
ἐξ Ἰσραὴλ, τὸν ἀληθῶς καὶ φύσει παρατρέχοντες Θεὸν, ἀπελέγχει λέγων, ὡς ειη μὲν
αὐτὸς ὁ στερεῶν οὐρανὸν, διαπηξάμενος δὲ καὶ γῆν, καὶ τῶν αστρων ὁ ποιητής.
κατονειδίζει δὲ, οτι παρέντες ὡς εωλον τὸ διὰ τῶν γεγονότων δύνασθαι τὴν τοῦ
πεποιηκότος δόξαν ἀναμα- θεῖν, πρόφασιν αὐτὰ τῆς οἰκείας πεποίηνται πλάνης.
ἀλλ' οὐ διὰ τοῦτο γεγόνασιν, ινα τὴν θείαν ἀδικῶσι δόξαν, ἐν ὑπολήψει θεῶν
εἰλημμένα τοῖς ἐπὶ γῆς, ἀλλ' ινα, ὡς εφη τὸ γράμμα τὸ ἱερὸν, "ἀπὸ μεγέθους καὶ
καλλονῆς κτισμάτων "ἀναλόγως" ἀναθρώσκοι τῶν συνιέντων ὁ νοῦς εἰς
κατάληψιν 1.264 τὴν ἐνδεχομένην τῆς τοῦ πεποιηκότος δυνάμεώς τε καὶ τέχνης.
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουκουν ου παρεδειξε την κτισιν ημιν ο ∆ημιουργος, ινα προσ- κυνηται προς ημων.
και γουν και προδιεμαρτυρατο λεγων δια Μωυσεως "Και μη αναβλεψας εις τον
ουρανον και ιδων "τον ηλιον και την σεληνην και τους αστερας και παντα "τον
κοσμον του ουρανου, πλανηθεις προσκυνησηις αυτοις "και λατρευσηις αυτοις, α
απενειμε Κυριος ο Θεος σου πασι "τοις εθνεσι τοις υποκατω του ουρανου." οι δε τα
εκνεμη- θεντα προς καιρων επιδειξιν και εν φωστηρων ταξει κατ- ερραμμενα, θεους
ωνομαζον και προσκυνειν απετολμων, και τα ετι τουτων αισχιονα ζητουντες οι
δειλαιοι, χωνευμα τε και ξυλα τετιμηκασιν ως θεους, την χαλκουργων και τεκτονων προσκυνουντες τεχνην. 9Και εγω ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου, και θεον πλην
εμου ου γνωσηι, και σωζων ουκ εστι παρεξ εμου. εγω εποιμαινον σε εν τηι ερημωι,
εν γηι αοικητωι, κατα τας νομας αυτων.9
Πολυς εν τουτοις της αναισθησιας ο
ελεγχος, και τεθεινται στοιχηδον της επικουριας οι τροποι, της αχαριστιας των εξ
Ἰσραηλ καταδεικνυντες το μεγεθος. ελεγχει δε, ουκ ηγνοη- κοτας, ως γε οιμαι·
ποθεν; αλλ' ως εκ πολλης αγαν σκαιο- τητος και λογισμου νενευκοτος εις
αναισθησιαν, μονονουχι και εις ληθην υπενηνεγμενους, ων εδει μεμνησθαι
διαπαντος. ο μεν γαρ επαρατος Ἱεροβοαμ, τας δαμαλεις αυτοις ανα- στησας,
εφασκεν "Ουτοι οι θεοι σου Ἰσραηλ οιτινες "ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου·" οι δε,
καιτοι γινω- σκοντες οτι μη ετερου τινος, αλλα Θεου, κατορθωσις ην το χρημα
αυτοις, χειροκμητοις δαμαλεσι προσηγον τα χαρισ- τηρια, και αυταις αναπτειν, ουκ
οιδ' οπως, αλληλους ανεπει- 1.265 θον των θειων κατορθωματων την υπεροχην.
ουκουν ως εξ οινου Σοδομων μεμεθυσμενους μονονουχι διανυττει λεγων οτι τε
αυτος ειη σαφως ο και "εξ οικου δουλειας" εξενεγ- κων, και προστεταχως δια
Μωυσεως, ως "Ουκ εσονται σοι "θεοι ετεροι πλην εμου," και οτι μονος αυτος ο
σωζων εστι και ανιδρωτι κατορθων παν οπερ βουλοιτο, αυτος ο τροφο- φορησας
κατα την ερημον, και εν γηι ερημωι και αβατωι και ανυδρωι πηγας μεν υδατων ανεις,
καθιεις δε το μαννα, και αρτον αγγελων και εξ ουρανου δωρουμενος, και ως εν
ταξει ποιμενος αγαθου καταβοσκων εις ευθυμιαν, κατα τας νομας αυτων ητοι τας
απαρσεις. ανενδεεις γαρ ησαν παντος αγαθου κατα την ερημον οι εξ Ἰσραηλ, καιτοι
τοπους εκ τοπων αει μεταμειβοντες, και εν γηι τραχειαι και ακαρπωι καταυλιζομενοι.
Χρη δη ουν αρα μεμνησθαι δια παντος, ων αν εχοιμεν παρα Θεου, και την επι
τουτοις ληθην ως αποτατω ποιεισθαι φιλειν της εαυτων διανοιας, ως ολεθρου
προξενον, και παρο- τρυνον εις αγανακτησιν τον απασης ημιν ευημεριας δοτηρα
Θεον. ο γαρ αχαριστος ως βλασφημος, κατα γε το υπο του σοφως ειρημενον. 9Και
ενεπλησθησαν εις πλησμονην, και υψωθησαν αι καρδιαι αυ- των· ενεκα τουτου
επελαθοντο μου.9 Ὥσπερ οι των ιατρων εμπειροτατοι τας των νοσηματων ευ μαλα
περιαθρουντες αιτιας, τοις απο της τεχνης επικου- ρημασιν ανακοπτειν επειγονται·
κατα τον αυτον οιμαι τροπον και ο των ολων Θεος εις νουν εσω και καρδιαν ορων,
τας των εν ημιν παθων αιτιας περιεργαζεται, ουτω τε λοιπον
1.266 τοις
καθηκουσι περιστελλει φαρμακοις τον αῤρωστησαντα νουν. αιτιαται τοινυν τους εξ
Ἰσραηλ, ως εκ της αγαν ευημεριας προς ληθην ενηνεγμενους του παντα αυτοις
χορη- γουντος τα ζωαρκη και τα οσαπερ αν φαινοιτο κατα- λαμπρυνειν ειδοτα·
καιτοι προηγορευκοτος του νομου σαφως "Προσεχε σεαυτωι, μη επιλαθηι Κυριου του
Θεου σου, του μη "φυλαξαι τας εντολας αυτου και τα κριματα και τα δικαιω- "ματα
αυτου, οσα εγω εντελλομαι σοι σημερον· μη φαγων "και εμπλησθεις, και οικιας
καλας οικοδομησας, και κατοι- "κησας εν αυταις, και των προβατων σου και των
βοων "σου πληθυνθεντων σοι, αργυριου και χρυσιου πληθυν- "θεντων σοι, και
παντων οσων σοι εσται πληθυνθεντων "σοι, υψωθηις τηι καρδιαι σου, και επιλαθηι
Κυριου του Θεου "σου του εξαγαγοντος σε εκ γης Αιγυπτου, εξ οικου δου- "λειας·
του αγαγοντος σε δια της ερημου της μεγαλης και "της φοβερας εκεινης, ου οφις
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δακνων, και σκορπιος, και "διψα, ου ουκ ην υδωρ." εχει γαρ ουκ ανικανως αει πως
η τρυφη, και το αδοκητοις τιμαις εναβρυνεσθαι, και εις ληθην ημας αποφερειν
Θεου, και προς παν οτιουν των εκτοπων κατασειειν δυνασθαι τον ανθρωπινον
νουν. αρκεσει δε οιμαι προς ελεγχον αποσκιρτησας ο Ἰσραηλ, και το της ευημεριας
πλατος της εις τουτο δεινης αῤρωστιας ευραμενος αφορμην· και επειδη κρειττους
ησαν εθνων, επαμυνοντος δηλονοτι του παντα ισχυοντος Θεου, νενοσηκασι την
αλαζο- νειαν, εαυτοις που ταχα και ου τωι προασπιζοντι Θεωι την εκ των
κατορθωματων ανατιθεντες λαμπροτητα. Σφαλερον ουν αρα και δυσδιοικητον η
τρυφη, και λεια τις ωσπερ οδος εις αποστασιν την απο Θεου· παρα πολυ δε αμεινων
η συμμετρος θλιψις. πιστωσονται δε προς τουτο ημας αι των αγιων φωναι. ο μεν
γαρ τις εφασκε "Κυριε, εν θλιψει εμνησθημεν σου· εν θλιψει μικραι η
1.267
"παιδεια σου ημιν·" ο δε γε σοφωτατος Παυλος, παντος ημιν αγαθου ριζαν οιαπερ
και γενεσιν την θλιψιν ετιθει λεγων "Ὅτι η θλιψις υπομονην κατεργαζεται, η δε
υπο- "μονη δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η δε ελπις ου καται- "σχυνει." ψαλλει δε
που και ο θεσπεσιος ∆αυειδ "̓Αγαθον μοι οτι εταπεινωσας με, οπως αν μαθω τα
"δικαιωματα σου." 9Και εσομαι αυτοις ως πανθηρ και ως παρδαλις· κατα την οδον
Ἀσσυριων απαντησομαι αυτοις ως αρκτος απορουμενη, και διαῤρηξω συγκλεισμον
καρδιας αυτων, και φαγονται αυτους εκει σκυμνοι δρυμου, θηρια αγρου διασπασει
αυτους.9 Ἐπειδη γαρ της ευθυμιας το πλατος γεγονεν αυτοις ολεθρου προξενον
και αποστασιας αφορμη, ταυτηιτοι λοιπον αι θλιψεις επαγονται, και αναλογως τοις
αῤρωστημασι. τα γαρ τοι πολυ νενοσηκοτα των σωματων και σεσηποτα λοιπον,
ειξειεν ουδαμως ηπιοις μεν ετι φαρμακοις, δεοιτο δ' αν μαλλον και σιδηρου και
πυρος. ουκουν επειδηπερ το της θειας ημεροτητος μεγεθος ωνησεν ολιγα τους εξ
Ἰσ- ραηλ, ινα μη λεγοιμι παντελως ουδεν, θηριοπρεπης αυτοις αγριοτης επαγεται.
εαυτον δε παρεικαζει τοις οτι μαλιστα των θηριων δεινοτατοις και βοροις, και πολυ
λιαν εχουσι το εις ωμοτητα βλεπον. ουχ οτι παντως η θεια τε και αποῤρητος φυσις
γενοιτ' αν εν τοιαυταις οργαις, αλλ' εκεινο που ταχα διδασκει παλιν, οτι
κεχρησονται μεν οι Ἀσσυριοι ταις ουτως ακρατοις οργαις, απανθρωποι τε και
ατεραμονες, και τι γαρ ουχι των τοιουτων, γεγονοτες αλωσονται· δοξειε δ' αν ειναι
Θεου το πραττομενον, επει τοι γενεσθαι συγκε- χωρηκεν αυτος, τοις ουτως αγριως
ημαρτηκοσι την αυτοις πρεπουσαν οργην επαφεις. ευρησω τοινυν αυτους ως
πανθηρ
1.268 και ως παρδαλις· αποκομισθησονται γαρ εις την Ἀσσυριων.
απαντησομαι δε αυτοις και ως αρκτος απορουμενη, τουτεστιν, η πεινωσα τυχον,
ηγουν αλυουσα σφοδρα, των σκυμνων εξηιρημενων· τοτε γαρ μαλιστα φασι της
εμφυτου μανιας εις ακρον ερχεσθαι το θηριον. και διαῤρηξω συγκλεισμον καρδιας.
συγκλεισμον εν τουτοις την ασφαλειαν λεγει. ασφαλεια δε καρδιας το θαρσος, οπερ
αν εχοι τις κατ' εχ- θρων· ου δη και διεῤρωγοτος, τα εκ της δειλιας εισκρινεται
παθη, ως και αμαχει τοις εχθροις χαρισασθαι το νικαν. ομοιον ουν ως ει λεγοι τυχον
Εις εσχατην αυτους κατοισω δειλιαν, καιτοι των δι' εναντιας πεινωντι τε και
ητεκνωμενωι παρεικασθεντων θηριωι, φημι δη τηι αρκτωι. οτι δε και τοις της
αιχμαλωσιας εναλοντες δεσμοις, και εις την των Ἀσσυ- ριων απενηνεγμενοι χωραν,
ουδεμιαν εξουσιν απονευσιν των κακων, εψονται δε ωσπερ αυτοις κακεισε τα
μοχθηρα, παρ- εδειξεν ειπων Και καταφαγονται αυτους εκει σκυμνοι δρυμου, θηρια
αγρου διασπασει αυτους. τα γαρ των Ἀσσυριων ατι- θασα γενη, σκυμνοις τοις εν
δρυμοις και θηριοις παρεικαζει, πολυ νενευκοτα προς το ανημερον. 9Τηι διασποραι
σου Ἰσραηλ τις βοηθησει; που ο βασιλευς σου ουτος; και διασωσατω σε εν πασαις
ταις πολεσι σου· κρινατω σε ον ειπας ∆ος μοι βασιλεα και αρχοντα. και εδωκα σοι
εν οργηι μου, και εσχον εν τωι θυμωι μου συστροφην αδικιας.9 Ἔφην ηδη και εν
τοις ανωτερω βραχυ, οτι κατηιτιατο Θεος τους εξ Ἰσραηλ, ως ουκ οιδ' οπως
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελομενους το ανθρωπινοις μαλλον υπεζευχθαι ζυγοις, και ανηνασθαι την υπ' αυτωι
1.269 βασιλειαν τωι Θεωι, καιτοι βεβασιλευκοτος των αρχαιοτερων, δια Προφητων
αγιων. εφη γαρ, οτι "Και εν Προφητηι "ανηγαγε Κυριος τον Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, και
εν Προ- "φητηι διεφυλαχθη." υμεις δε, φησι, το υπο Θεωι πραττειν παρωθουμενοι,
καταβεβοηκατε του μακαριου Σαμουηλ λε- γοντες "Ἰδου συ γεγηρακας, και οι υιοι
σου ου πορευονται "εν τηι οδωι σου· και νυν καταστησον εφ' ημας βασιλεα "δικαζειν
ημας, καθα και τα λοιπα εθνη." ουκουν επειδηπερ ευ βεβουλευσθαι δοκεις,
αναστησας επι σαυτωι βασιλεα, καθα και τα λοιπα εθνη, σωζεσθαι τε παρ' αυτου
προσεδοκησας, που νυν αρα εστιν; ιδου καιρος επιδειξεως, πολεμειτω σου τον
πολεμον, οπλιζεσθω λαμπρως, σωζετω τας πολεις, προασπιζετω των υπο χειρα,
κατασοβειτω των δι' εναντιας, ελαυνετω νεανικως τους καταδηιουν εθελοντας
οικους τε και πολεις. Ἀλλ' ισως ερεις Καιτοι φαινομαι μεν ως αιτησας εγω, συ δε
και δους και κεχρικως εν αρχαις τον Σαουλ. ναι φησιν, αλλ' εν οργηι δεδωκα τον
ηγουμενον, και εσχον εν τωι θυμωι μου συστροφην αδικιας, ως ηδικημενος παρα σου,
φησι· μονον δε ουχι και των της βασιλειας θωκων εξωθουμενος, το γε ηκον εις το
σοι δοκουν, τεθυμωμαι λιαν. πλην ανεδειξα, καιτοι το χρημα φησιν ουκ αναγκαιον
ειδως εις ονησιν, αλλ' ινα σε των πραγματων η πειρα πληροφορησηι καλως, οτι
σκαια και αχρηστα καν τουτωι βεβουλευσαι. που γαρ νυν εστιν, η ποια λοιπον εξ
αυτου γενοιτ' αν τοις πολεμου- μενοις η ονησις; αλλ' ειπερ ησθα παλιν υπο την εμην
φειδω τε και χειρα, παντως αν ωφθης εν αμεινοσι των εχθρων. ουκουν "Ματαια
σωτηρια ανθρωπου" κατα το γε- γραμμενον, και "Ψευδης ιππος εις σωτηριαν," η επ'
αρχουσιν 1.270 ελπις· εκρυεται δε και μαλα ραιδιως ους αν ελοιτο Θεος, και ους αν
καταθεασαιτο την επ' αυτωι τιμωντας ελπιδα. 9Ἐφραιμ, εγκεκρυμμενη η αμαρτια
αυτου· ωδινες ως τικτουσης ηξουσιν αυτωι. ουτος ο υιος σου ο φρονιμος, διοτι ου
μη
υποστηι εν συντριβηι τεκνων.9
Τουτο οιμαι εστι το "Συνελαβε πονον, και
ετεκεν ανο- "μιαν." εν αρχαις μεν γαρ Ἱεροβοαμ, ινα των σκηπτρων μη αποπεσοι·
τας κατα νομον θυσιας αποπληρουν εθελοντος του Ἰσραηλ, ταυτης τε ενεκα της
αιτιας αναφοιτωντος εις Ἱεροσολυμα· τας δαμαλεις επενοησε τας χρυσας. και ωσπερ τινα πονηρου σπερματος καταβολην εις νουν εδεχετο κατακεχωσμενην, ωσπερ
και εγκεκρυμμενην την αμαρτιαν. αλλ' ηξει φησι και ο των ωδινων καιρος. ουτος δ'
αν νοοιτο παλιν, ο τε του πολεμου και της αιχμαλωσιας. ει γαρ και μη αυτωι συνεβη
τωι Ἐφραιμ, αλλ' ουν τοις εξ αυτου γε- γονοσιν, ηγουν τοις της αρχης διαδοχοις,
επηλθον κατα καιρους, οτι της εκεινου δυσσεβειας γεγονασι μιμηται. ∆ιαλεγεται
τοινυν ως προς την εν τηι Σαμαρειαι Συναγω- γην και φησι Τις σε διασωσει; αρα ο
υιος σου ουτος ο φρονιμος; λεγων δε το ουτος, η τον κατα καιρους βασι- λευοντα
δεικνυσιν, ος και την του δοκειν ειναι συνετος εδεχετο δοξαν· παρεπεται γαρ τουτο
τοις κρατουσιν αει· ηγουν ετερον τι, και τωι καιρωι πρεπον υποδηλοι, καθ' ον και ο
της προφητειας εγενετο λογος. βασιλευοντος γαρ του Ἄχαζ επι τον Ἰουδαν εν τοις
Ἱεροσολυμοις, "εν ενδε"κατωι ετει, βεβασιλευκεν εν τηι Σαμαρειαι επι τον Ἰσραηλ
"̓Ωσηε υιος Ἠλα, ος εποιησε το πονηρον εν οφθαλμοις "Κυριου." αλλα κατ' εκεινο
καιρου κατεστρατευσε της Σα- 1.271 μαρειας Σαλμανασαρ βασιλευς Ἀσσυριων. "Και
εγενηθη, "φησιν, Ὠσηε αυτωι δουλος." ωργιζετο δε λιαν ο Ἀσσυριος επ' αυτωι δι'
αιτιαν τοιαυτην. επεμψε μεν γαρ προς αυτον αγγελους, αιτων μαναα και τα συνηθη·
ο δε προσταττεσθαι παρ' εκεινου μη ανασχομενος, επρεσβευετο προς Σηγωρ
βασιλεα Αιγυπτου, την παρ' αυτου βοηθειαν αιτων. προς τουτο λελυπημενος ο
Σαλμανασαρ, πεπολιορκηκε μεν την
Σαμαρειαν, εφ' ολοις ετεσι τρισιν. ειτα
ζωγρησας τον Ὠσηε, δεσμωτην εποιει, και κατεγραφεν εν οικεταις, απυκισε δε και
τον Ἰσραηλ εν οριοις Περσων και Μηδων. εοικεν ουν ο προφητικος ημιν λογος
Ὠσηε τον Ἠλα καταδεικνυειν εν τουτοις, ον και φρονιμον αποκαλει, ουχ οτι
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνετος ην κατα αληθειαν, αλλ' οιονειπως ειρωνευεται· εδοκει μεν γαρ παρα τωι
Ἰσραηλ συνετος ειναι τις, και σφοδρα σοφως βεβουλευσθαι, δια τοι το ελεσθαι την
εξ Αιγυπτου καλειν επικουριαν αυτοις. αλλ' ηλω ψυχρα και ανονητα και δρασας
και βουλευσαμενος. τις δη ουν αρα, φησιν, εξελει- ται σε του μη παθειν τας
ανηκεστους συμφορας; ουτος ο υιος σου ο φρονιμος, διοτι ου μη υποστηι εν συντριβηι
τεκνων. των γαρ σων τεκνων συντριβομενων φησιν ουδ' αν αυτος υπο- σταιη·
ληφθησεται γαρ δουλος τε και αιχμαλωτος ομου τοις αλλοις· βαδιειται προς
Ἀσσυριους. σοφος ουν ο ψαλλων "Ἰσχυς μου και υμνησις μου ο Κυριος." παρ' αυτου
γαρ πασα δυναμις, και σωτηρια πασα· και σωζων ουκ εστι παρεξ αυτου. 9Ἐκ χειρος
ᾅδου ρυσομαι αυτους, εκ θανατου λυτρωσομαι αυτους· που η δικη σου, θανατε; που
το κεντρον σου, ᾅδη;9 Τα εκ θυμου λαλησας τοις ημαρτηκοσι, και τα εκ λυπης
1.272 εσομενα προαπηγγελκως, αναπεφοιτηκε παλιν εις θεοπρεπη τε ημεροτητα, και
οτι μη εισαπαν το επι γης απεστραπται γενος, μητε μην ανηκεν εις καταφθοραν
αχαλινον τε και ατελευτητον, αλλ' εσται τις κατα καιρους φειδω και ανα- κλησις εις
το απ' αρχης εν Χριστωι, καταμεμηνυκε προστι- θεις, ως ρυσεται μεν εκ χειρος ᾅδου,
και εκ θανατου λυτρωσεται, δηλον δε, οτι τους υπ' αυτον γεγονοτας, δια την
εισποιητον αμαρτιαν, και την εν αρχαις του Ἀδαμ παραβασιν. πεποιη- ται γαρ η
τοιαδε παλιν υποσχεσις, ουχι μονωι τωι Ἐφραιμ, ηγουν τοις εξ αιματος Ἰσραηλ,
απασι δε μαλλον τοις επι της γης. ως γαρ ο θεσπεσιος γραφει Παυλος "Ουκ Ἰου"δαιων ο Θεος μονον, αλλα και εθνων. δεδικαιωκε γαρ "περιτομην εκ πιστεως, και
ακροβυστιαν δια της πιστεως." λελυτρωται γαρ ημας εκ χειρος ᾅδου, τουτεστιν, εκ
της του θανατου καταδυναστειας, και ο της λυτρωσεως τροπος ο Χριστου νοειται
θανατος. ανετλη γαρ εκων την υπερ ημων επι ξυλου σφαγην, και τεθριαμβευκεν
αρχας και εξουσιας, προσηλωσας αυτωι το καθ' ημων χειρογραφον. τοτε γαρ τοτε
"και πασα μεν ανομια το εαυτης ενεφραξε στομα·" κατηργηται δε και το του
θανατου κρατος, εξηιρημενης της αμαρτιας· αυτη γαρ εστιν η του θανατου νικη, και
το κεντρον του ᾅδου. ουτω και ο σοφος ημιν ηρμηνευσε Παυλος. εφη γαρ, οτι "Το
δε κεντρον του θανατου εστιν η αμαρτια, η "δε δυναμις της αμαρτιας ο νομος."
ουκουν της απαντων αμαρτιας ανηιρημενης εν Χριστωι, φαιημεν αν εικοτως και
ημεις αυτοι Που η νικη σου θανατε; που το κεντρον σου ᾅδη; "Θεος γαρ ο δικαιων,
τις ο κατακρινων; Χριστος Ἰησους ο "αποθανων" υπερ ημων, μαλλον δε "δους
εαυτον αντιλυτρον "υπερ παντων," εις ο παντων αξιωτερος, δι' ου και εν ωι
πεπλουτηκαμεν το αναφοιτησαι παλιν εις αφθαρσιαν. 1.273 9Παρακλησις κεκρυπται
εξ οφθαλμων μου; διοτι ουτος ανα μεσον αδελφων διαστελει.9 Ἀναγνωσομεθα
του προκειμενου τον πρωτον στιχον κατ' επερωτησιν, και υποστιγμην, και τι
τοιουτον ημιν υπεμ- φηνειεν αν ορθως νοειν ηἱρημενοις. κατηῤρωστησε φησιν, η
ανθρωπου φυσις το πολυειδες εις αμαρτιαν, και απονε- νευκεν ου μετριως εις το
πλημμελες· ταυτηιτοι δικαιως κατεδικασθη θανατωι. ειτα τις εσται της επικουριας ο
τρο- πος τοις τουτο παθουσιν, η οπως αν διακρουσαιντο το συμ- βεβηκος, αυτος εγω
διασκεψομαι, μαλλον δε ηδη και ορισας εχω. η αρα τις εστιν εν υμιν, φρενοβλαβειας
εις τουτο προηκων, ως οιεσθαι τε και λεγειν, οτι παρακλησεως και παραμυθιας εστι
τις τροπος, ον ο θειος τε και ακηρατος ουχ εωρακε νους; ειμι γαρ τεχνιτης, αναλκις
τε προς ουδεν, αλλ' ευ οιδα παντα, και αμελλητι κατορθω το δοκουν.
Καιτοι,
φησιν, ουτος ανα μεσον αδελφων διαστελει. προ- απαγγελλει δε δια τουτων ημιν
τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. αυτος γαρ εστιν η παντων παρακλησις, ο της
θεραπειας τροπος· αυτον προωρισεν ο Πατηρ προ χρονων αιωνιων Σωτηρα και
Λυτρωτην τοις τωι θανατωι κεκρατη- μενοις. αυτον εφη διαστελλειν ανα μεσον
αδελφων. και τι δη τουτο εστιν, αυτου λεγοντος ακηκοαμεν του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου "Μη νομισητε οτι ηλθον βαλειν "ειρηνην επι την γην· ουκ ηλθον
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαλειν ειρηνην αλλα "μαχαιραν. ηλθον γαρ διχασαι ανθρωπον κατα του πατρος
"αυτου, και θυγατερα κατα της μητρος αυτης, και νυμφην "κατα της πενθερας
αυτης, και εχθροι του ανθρωπου οι "οικειακοι αυτου·" και παλιν τα εσομενα που
προαπαγ- γελλων τοις αγιοις μαθηταις "Παραδωσει, φησιν, αδελφος
1.274
"αδελφον εις θανατον," και επαναστησεται πατηρ εφ' υιους. επειδη γαρ την του
διαβολου καθηιρηκε τυραννιδα, και των της ειδωλολατρειας εξειλετο βροχων τους
πεπλανημενους, κατεδησεν ουτως προς αγαπην την προς εαυτον, ως και φυσικης
αλογησαι φιλοστοργιας τους πεπιστευκοτας, και αδελφους ανηνασθαι και πατερας
και οικους και γενη, και αποχρησειν αυτοις εις απασαν ευθυμιαν, υπολαβειν το
προσκεκλισθαι τωι Χριστωι. και γουν και ο μακαριος ∆αυειδ, ως εκ προσωπου των
τουτο κατορθωκοτων ψαλλει που και φησιν οτι "Ὁ πατηρ μου και η μητηρ μου
εγκατ- "ελιπον με, ο δε Κυριος προσελαβετο με." 9Ἐπαξει καυσωνα ανεμον Κυριος
εκ της ερημου επ' αυτον, και αναξηρανει τας φλεβας αυτου, εξερημωσει τας πηγας
αυτος καταξηρανει την γην αυτου και παντα τα σκευη τα
επιθυμητα
αυτου·
αυτου.9 Μεθιστησι μεν τον λογον επ' αυτο το του θανατου προσωπον, ανεμωι δε
νοτωι και καυσωνι παρεικαζει Χριστον, ον και εκ της ερημου φησιν επενεχθησεσθαι
κατα καιρους. χρη δε ειδεναι, και προ γε των αλλων, εκεινο, οτι των Ἰουδαιων η
χωρα πλατειαν και ακαταληπτον ερημον εχει, κειμενην εν μερεσι τοις νοτιωτατοις,
καν ει συνεβη ποτε τον εκειθεν ανεμον κατενεχθηναι ραγδαιως, περιδεεις ησαν ου
με- τριως, αυαινομενης της χωρας. δοκει δε τισι και αυτας των υδατων τας εν τηι γηι
φλεβας οκνηροτερας ποιεισθαι τας χορηγιας, και ταις του βιαιου και πυρωδους
πνευματος προσ- βολαις ανακοπτεσθαι. ουκουν εξ ων ισασι και πεπειρανται,
ποιειται τους λογους. 1.275 Ἐπενεχθησεσθαι δη ουν τωι θανατωι Χριστον ο προφητικος ημιν εφη λογος ανεμωι καυσωνι παραπλησιον, ος πασας αυτου τας πηγας και
τας φλεβας καταξηρανει. επιμενει ουν τηι τροπηι, και μαλα ορθως, και ως απο γε του
συμ- βαινειν ειωθοτος, την του μυστηριου ποιειται δηλωσιν. φλεβας δε και πηγας
του θανατου, τους της απωλειας τροπους ειναι φαμεν, ητοι τας πονηρας και
αντικειμενας δυναμεις. δι' αυτων γαρ ωσπερ την των αει κατα καιρους
απολλυμενων χορηγειται πληθυν. ουτω νοησεις και τα σκευη τα επιθυμητα αυτου.
σκευη γαρ απολλυοντα τους επι της γης και τωι θανατωι τιμια φαιη τις αν εικοτως, η
τας πονηρας και αντικειμενας δυναμεις, ηγουν ανοσιους τινας των επι της γης, της
εκεινου δυστροπιας θεραπευτας, και προσαπολλυντας εαυτοις ετερους. πνευσαντος
δη ουν του καυσωνος, απασα φησιν η του θανατου ξηρανθησεται γη. πε- ποιηται δε
παλιν ως εκ μεταφορας ο λογος. ομοιον γαρ ως ει και λεγοι τυχον Κατεβοσκετο μεν
ωσπερ τι χωριον ο θανατος τους επι της γης· αλλ' εσται ξηρον, ουχ ευ- ρησει νομην
ο θανατος. ανηιρηται γαρ η φθορα προθεντος απασι του Χριστου την ζωην, και
παλιναγρετον εφεντος ποιεισθαι την αφθαρσιαν. 9Ἀφανισθησεται Σαμαρεια, οτι
αντεστη προς τον Θεον αυτης· εν
ρομφαιαι πεσουνται αυτοι, και τα υποτιτθια
αυτων εδαφισθησονται, και αι εν γαστρι εχουσαι αυτων διαῤραγησονται.9
∆ιαπερανας ευ μαλα τον επι Χριστωι λογον, και της καθολου λυτρωσεως το
μυστηριον προαπηγγελκως ο μακα- ριος προφητης, εποιμωζει παλιν ταις των
προσκεκρουκοτων συμφοραις, μονον δε ουχι και κατολοφυρεται τους εν Σα- 1.276
μαρειαι. μετον γαρ απονασθαι φησι, και σφοδρα πλουσιως, των εξ ημεροτητος
αγαθων, αυτομολοι δεδραμηκασι προς τα εξ οργης εσομενα κατ' αυτων, διατοι το
αντεξαγειν ελεσθαι Θεωι, και δεσποτικοις προσταγμασι το ιδιον αντεγειραι θελημα, μονον δε ουχι και αντιτεταχθαι δοκειν, η και εν μοιραι γενεσθαι των
ανθεστηκοτων αυτωι κατα αληθειαν. τοιγαρτοι φειδους απασης εξηιρημενης εργον
μεν εσονται ρομφαιας αυτοι· ξενοι δε της απανθρωπιας επινοηθησονται τροποι
κατα τε γυναιων και τεκνων. ομου γαρ τοις αρτιγενεσι νηπιοις προωρον
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπομενουσι θανατον και τα ουπω κεκλη- μενα προς το ειναι και ζην, και φθασει την
δι' ωδινος προοδον των πολεμιων το ξιφος. πικρον ουν αρα το αντι- ταττεσθαι Θεωι,
και ολεθρου προξενον αληθως και δι' αυτης οραται της πειρας. 9Ἐπιστραφητι
Ἰσραηλ προς Κυριον τον Θεον σου, διοτι ησθενησας εν ταις αδικιαις σου. λαβετε
μεθ' εαυτων λογους, και επι- στραφητε προς Κυριον τον Θεον υμων· ειπατε αυτωι
οπως μη λαβητε αδικιαν και λαβητε αγαθα, και ανταποδωσομεν καρπον χειλεων
ημων. Ἀσσουρ ου μη σωσηι ημας, εφιπποι ουκ αναβησομεθα· ουκ ετι μη ειπωμεν
Θεοι ημων, τοις εργοις των χειρων ημων.9 Ου μετριως αν τις αγασαιτο καν τωιδε
δη παλιν του προφητου το ευτεχνες, και του λογου την οικονομιαν. πε- ποιηται γαρ
αγιοπρεπως, και εστι της ανωθεν μυσταγωγιας εμπλεως. προαναπεφωνηκε μεν γαρ
την εσομενην δια Χριστου λυτρωσιν, και οτι κατα καιρους ατονησει θανατος, και
αργησει το κεντρον του ᾅδου· και προς τουτοις, οτι
1.277 παρακλησεως και
παραμυθιας τροπος αν νοοιτο παντελως ουδεις, ος ουκ εγνωσθη Θεωι. και τι μετα
τουτο; συμβου- λευειν ην αναγκαιον τα προς σωτηριαν αυτοις τελουντα λοιπον
φρονειν τε και δραν, και οιονει προς ανανηψιν ανα- κομιζειν επειγεσθαι τους
μεμεθυσμενους· ουκ εξ οινου· πο- θεν; εκ φιληδονιας δε μαλλον κοσμικης, και του
προσκει- σθαι φιλειν ταις των δαιμονιων απαταις. ινα τοινυν μη ταις εις
χρηστοτητα και φιλανθρωπιαν υποσχεσεσι προς το ραιθυμον υπτιουμενοι, τον
σωφρονιζειν ειδοτα παρ' ουδεν ποιοιντο λογον, ταυτηιτοι χρησιμως προς υπομνησιν
αυ- τους των δεινων αναφερει παλιν, αφανισθησεσθαι μεν την Σαμαρειαν ειπων,
οτι αντεστη προς τον Θεον αυτης· ειτα τουτοις εκεινα προστιθεις, α δη μαλιστα γε
καταδεδιττεσθαι τε και ανιαν ουκ ανικανως εχοντα φαινεται τους ακροωμενους.
νηπια μεν γαρ εδαφισθησεσθαι φησι· συνδιολεισθαι δε τοις εμβρυοις και αυτας τας
μητερας, ουπω της λαγονος εξ- ενεγκουσας εις φως το πολυευκτον αχθος.
προκαταπτοησας δη ουν τοις δειμασιν, επι καιρου λοιπον ταις των νουθετου- μενων
καρδιαις τον καλουντα προς μεταγνωσιν ενιησι λογον, οτι χρη παλινδρομειν, και
προς Θεον επανηκειν ευ μαλα παραφωνων. λεγων δε οτι ησθενησας εν ταις αδικιαις
σου, διδωσι νοειν, οτι παντη τε και παντως συγκαταληξει ταις αδικιαις και το
ασθενειν αυτους, και τοις της αποστασιας τροποις, ει εκ μεσου γενοιντο,
συνοιχησεται και τα δεινα. Τον δε γε της προς Θεον επιστροφης καταλειαινει τροπον· εσεσθαι γαρ εν αμεινοσι και εν φειδοι τηι παρα Θεωι τους ημαρτηκοτας ευ μαλα
φησιν, ου τα εκ πλουτου προσ- αγοντας, ου χρυσον αναθεντας, ου σκευεσιν αργυροις
τιμαν ηἱρημενους, ου βουθυσιαις, ου μηλων σφαγαις ευφραινοντας, αλλ' ει
χαρισαιντο λογους, και ευστομειν ελοιντο τον των1.278 ολων ∆εσποτην
εκμειλισσομενοι. λαβετε γαρ μεθ' εαυτων λογους, ειπατε τωι Θεωι, οπως μη λαβητε
αδικιαν και λαβητε αγαθα, τουτεστιν ινα μη ταις αδικιαις ισομετρως κολαζησθε,
καταπλουτητε δε μαλλον ταις των αγαθων χορηγιαις, επαγ- γειλασθε δε
προσκομιζειν αυτωι τα απο χειλεων, χαριστηριους ωἰδας και εξομολογησιν. γλωσσης
γαρ τα τοιαδε καρποι. πλην εκεινο βοατε φησι, και αραροτως επαγγελλεσθε, ως
ουτε Ἀσουρ σωσει ημας, ουτε μην εφιπποι αναβησομεθα· αλλ' ουδε ερουμεν ετι Θεοι
ημων, τοις εργοις των χειρων ημων. ησαν γαρ ουτοι της αποστασιας οι τροποι. δια
ταυτα προσ- κεκρουκασιν, οτι και λελατρευκασιν ειδωλοις, και τον αει σωζοντα
Θεον ατιμασαντες, ταις εξ ανθρωπων επικουριαις προσνενεμηκασι την ελπιδα. και
πολεμουντων μεν αυτοις των Αιγυπτιων, επεκαλουντο τον Ἀσσυριον· Ἀσσυριων δε
παλιν οπλα κατα της Σαμαρειας ηρμενων, κατεμισθουντο χρημασι τους των
Αιγυπτιων ιπποτοξοτας, ηγουν τους της εν πολεμοις ιππικης επιστημονας. ταυτηιτοι
και ηκουον Θεου λεγοντος εναργως "Ουαι οι καταβαινοντες εις Αιγυπτον "επι
βοηθειαν, οι εφ' ιπποις πεποιθοτες και εφ' αρμασιν·" εγελωντο δε, και μαλα
δικαιως, προασπιστην ποιεισθαι σπουδαζοντες "Αιγυπτιον ανθρωπον και ου Θεον,
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιππων "σαρκας," κατα το γεγραμμενον. ουκουν αποφοιταν επαγ- γελλονται και του
λατρευειν ειδωλοις και του τας ελπιδας επ' ανθρωποις εχειν ετι. επανορθωσις δε
αυτη των ηδη προεπταισμενων, καλουσα προς ημεροτητα τον των ολων
∆ημιουργον, τον δια φωνης Προφητου λεγοντα "Ἀποσ-"τροφηι αποστρεψατε απο
των ανομιων υμων, οικος του "̓Ισραηλ, και ουκ εσονται υμιν εις κολασιν αδικιας."
1.279 9Ὁ εν σοι, ελεησει ορφανον.9 Αυτη του Προφητου φωνη προτρεποντος εις
μεταγνωσιν, και του ∆εσποτου την γαληνοτητα καθισταντος εναργη, και τον οκνον
υποτεμνομενου του μεταγινωσκειν εθελοντος. μη γαρ ενδοιασηις, φησιν, ω Ἰσραηλ,
οτι τευξηι των κατ' ευχην, ει προσκομισειας την μεταγνωσιν. ο γαρ εν σοι Θεος
ελεειν οιδε και κατοικτειρειν ορφανους. ουτω που φησι και ο θεσπεσιος ∆αυειδ
"Ὀρφανον και χηραν αναληψεται," εξ ενος οιμαι πραγματος, ηγουν εκ προσωπων
των οτι μαλιστα κατελεεισθαι πεφυκοτων, της θειας τε και αποῤρητου φυσεως
καταδεικνυς το φιλανθρωπον. ει δε δη βουλοιτο τις της ορφανιας το χρημα και
αυτωι καταγραφειν τωι Ἰσραηλ· απωλισθε γαρ μονονουχι Πατρος του Θεου, καιτοι
λεγοντος εναργως "Υιος πρωτοτοκος μου Ἰσραηλ·" φαιην αν εγωγε και τηιδε νοειν
ορθως.
∆ει δη ουν αρα τεθαῤρηκοτας ως αγαθος τε εστι και προχειρος εις
φιλανθρωπιαν ο των ολων ∆εσποτης, αοκνο- τατα μετανοειν, και ταις εις το
αμεινον επανορθωσεσι, τας των ηδη προεπταισμενων απολυειν αιτιας. 9Ἰασομαι
τας κατοικιας αυτων, αγαπησω αυτους ομολογως, διοτι απεστρεψεν η οργη μου απ'
αυτων.9 Εισκεκομισται γειτων ευθυς, μονον δε ουχι και αγχιθυρος, ο παρα Θεου
λογος, ιασθαι τε τους ησθενηκοτας υπισχνου- μενου, και ομολογως αγαπαν,
τουτεστιν, ομολογουμενως και ακρυπτως ηδη λοιπον ενεργουντα φαινεσθαι τα εκ
φειδους και αγαπης, και την παντος επιδοσιν αγαθου. δηλοι δε προς 1.280 τουτοις,
οτι και της εις αυτους κατεληξεν οργης, και της αυτωι φιλητης ουκ αποδημησει
φιλανθρωπιας. εοικε δε παλιν ο λογος ημιν εν τουτοις, ου μονης διαμεμνησθαι της
των εξ αιματος Ἰσραηλ επιστροφης, συνεισκομιζειν δε μαλλον και την των εθνων
κλησιν· οτι μη "παντες οι "εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσραηλ·" καταλογιζονται δε μαλλον εις
τεκνα οι ακολουθουντες "τοις ιχνεσι της εν ακροβυστιαι πι- "στεως του πατρος ημων
Ἀβρααμ." ουκουν συνεισφερεται και η των εθνων κλησις, και η προς Θεον οικειωσις
εν Χριστωι δια πιστεως και αγιασμου· κατασημαινεται δε προς τουτωι και η των
πνευματικων χορηγια, και της χαριτος το αμφιλαφες, δηλον δε οτι της εν Χριστωι.
9Ἔσομαι ως δροσος τωι Ἰσραηλ.9 Παντως που καταπιαινουσα και καταρδουσα τον
νουν των κεκλημενων εις μεταγνωσιν, τηι ανωθεν παρακλησει, δηλον δε οτι τηι δια
Πνευματος· ανωθεν γαρ η δροσος. 9Ἀνθησει ως κρινον.9 Ἐκδωσει φησι το ευωδες
εν Χριστωι, και της ευαγους πολιτειας την ευοσμιαν, και απολεκτον ανθος εσται
λοιπον. 9Και βαλει τας ριζας αυτου ως λιβανος, πορευσονται οι κλαδοι αυτου.9
Ὅτι μη ευκατασειστος των πιστευοντων ο νους, ουδε οιον ετοιμος εις το νικασθαι
πνευμασι πονηροις, δια τουτου δηλοι. εσται γαρ ουτως ασφαλης και ερηρεισμενος,
καθα- περ αμελει και το του λιβανου φυτον, ο καθιησι μεν εις βαθος πολυ την ριζαν·
τοις γεμην ανωθεν κλαδοις, ου με- 1.281 τριως ευρυνεται. σπαταλωσης γαρ της
ριζης, αδραι που παντως εισι και αι των ορπηκων εκδοσεις. 9Και εσται ως ελαια
κατακαρπος.9 Ἀειθαλης δηλονοτι και ευκαρπος· τοιουτον γαρ το φυτον. 9Και η
Ευοσμοτατον κομιδηι του λιβανου το χρημα.
οσφρανσις αυτου ως λιβανου.9
ταυτηιτοι και ως ιερον τωι Θεωι, και ο Μωυσεως αυτο κατεχρησμυδησε νομος.
Λιβανωι γαρ δειν καταπαττεσθαι την προσαγομενην σεμιδαλιν εις θυσιαν, διετυπου
πολλαχως. ευωδης ουν εσται, φησιν, ο των κεκλημενων καρπος, και ευπαραδεκτος
εις θυ- σιαν τωι φιλαρετωι Θεωι. 9Ἐπιστρεψουσι και καθιουνται υπο την σκεπην
αυτου.9 Ἀποπεπαυσονται, φησι, των αρχαιων αιτιαματων, και υπονοστησουσιν
ευσθενως εις το λατρευειν "Θεωι ζωντι και "αληθινωι," και υπ' αυτωι γενησονται
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονοτροπως, ου παρ' ετερου το σωζεσθαι απο των εχθρων, αλλα παρ' αυτου
προσδοκωντες μονου. τουτο τοι πληρουσα καλως η εξ εθνων Ἐκκλησια, περι του
παντων Σωτηρος φησιν εν τωι αισματι των αἰσματων "Ἐν τηι σκιαι αυτου επεθυμησα
και "εκαθισα." τοις τουτο δραν ειωθοσιν επιφωνειτω λεγων και ο θεσπεσιος ∆αυειδ
"Ἡμερας ο ηλιος ου συγκαυσει "σε, ουδε η σεληνη την νυκτα." τουτο τοις
αρχαιοτεροις επετελειτο παρα Θεου, νεφελης αυτοις επισκιαζουσης κατα την
ερημον, και την ανωθεν και παρα Θεου σκηνην υπο- φαινουσης αστειως. ευ δε δη
σφοδρα και το καθιουνται 1.282 φησιν, ινα το βεβηκος και το ιδρυμενον ασφαλως
της των επιστρεφοντων γνωμης δια τουτου νοηται. 9Ζησονται και μεθυσθησονται
σιτωι.9 Αυται της επιστροφης και της εδραιοτητος αξιοληπτοι δωρεαι. και ζωης γαρ
εσονται φησι της αιωνιου μετοχοι, και εν πλεονασμωι δυναμεως, δηλον δε οτι και
πνευματικης. τουτο γαρ οιμαι δηλουν το στηριχθησονται σιτωι. γεγραπται δε, οτι
"Ἄρτος στηριζει καρδιαν ανθρωπου." σωματα μεν γαρ ταις καταλληλοις ηδεται
τροφαις, ψυχην δε ανθρωπου θειος τε και ανωθεν διανευροι λογος. οτι γαρ εξ
ασθενειας εις δυναμιν μεταφοιτησειεν αν ο επιστρεφων εκ πλανης προς επιγνωσιν
Θεου, και εκ των της φαυλοτητος βοθρων ανα- θρωσκων ευσθενως εις εφεσιν
αρετης, πως εστιν αμφι- βαλειν; ειπερ εστιν αληθως ασθενειας μεν εγκλημα, το
αναπιπτειν εις ραιθυμιας και εις ηδονας κοσμικας, και εις το προσκεισθαι φιλειν ταις
των ειδωλων λατρειαις· ισχυος δε της πνευματικης λαμπρον νοειται κατορθωμα, το
αγα- θουργειν ελεσθαι προθυμως, ηγεισθαι τε προς τουτωι της εις Θεον αγαπης το
αμεινον ουδεν, και αδιαπτωτως ιεναι μετα γοργου του φρονηματος την εις τουτο
τριβον. 9Και εξανθησει ως αμπελος το μνημοσυνον αυτου, ως οινος λιβα- νου τωι
Ἐφραιμ.9 Ἔφη που Θεος προς την των Ἰουδαιων μητερα, τουτεστι την Συναγωγην
"Ἐγω δε εφυτευσα σε αμπελον καρποφορον "πασαν αληθινην." ψαλλει δε που περι
αυτης και ο θειος ημιν ∆αυειδ "Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας, εξεβαλες
1.283
"εθνη και κατεφυτευσας αυτην· ωδοποιησας εμπροσθεν αυ- "της. εξετεινε τα
κληματα αυτης εως θαλασσης, και εως "ποταμου τας παραφυαδας αυτης." ουκουν
αμπελος μεν ευ- κληματουσα υπηρχεν ο Ἰσραηλ· επειδη δε προσκεκρουκε
πολυτροπως, "Περιειλε Κυριος τον φραγμον αυτης, τετρυ- "γηκασιν αυτην παντες οι
παραπορευομενοι την οδον. "ελυμηνατο αυτην υς εκ δρυμου, και ονος αγριος
κατενε- "μησατο αυτην." τεθειται γαρ ωσπερ εις καταπατησιν τοις εθελουσιν
αδικειν, χοιροις τε και ονοις νομη, τουτεστιν ηδοναις τε και αλογιαις. ταυτηιτοι
μεμαρανται. πλην αν- εθαλεν εν Χριστωι το μνημοσυνον αυτου, δηλον δε οτι του
Ἰσραηλ· μνημοσυνον δε φησιν, οτι μη παντες πεπιστευ- κασιν, αλλ' εις μνημην
ωσπερ αυτου τετηρηται το κατα- λειμμα. γεγονε δε τωι Ἐφραιμ, ητοι τωι Ἰσραηλ, η
παρα Θεου χαρις ως οινος λιβανου, τουτεστιν, ευωδης τε και λιβανωι προς ευοσμιαν
ολιγα παραχωρων. εστι δε τοιουτος ο παρα Χριστου λογος, και περι αυτου φησιν ο
μακαριος ∆αυειδ "Οινος ευφραινει καρδιαν ανθρωπου," ωι και σφοδρα προ- θυμως
επειγεσθαι προσβαλειν, ιερος ημας παραθηγει λογος· εχει γαρ ωδε "Φαγετε, και
πιετε, και μεθυσθητε οι πλη- "σιον." απροσκορη γαρ αγιοις τα δια Χριστου, και εις
μεθην ληφθεντα χρησιμωτερα. 9Τι αυτωι ετι και ειδωλοις;9 Ει γαρ γενοιτο, φησιν,
εν πλησμονηι και μεθεξει των ουτω σεπτων και ανωθεν αγαθων, αποχωρησει
παντελως του πλανασθαι θελειν, και προσκεισθαι τοις εργοις των ιδιων χειρων.
τινος γαρ ετι των αγαθων υπαρχων ενδεης, τα παρ' ετερου ζητησει; η και ανονητος
παντελως τοις
1.284 πεπλανημενοις η τοιαδε ζητησις; τι γαρ η αψυχος υλη
χαριειται τισιν; οις και δικαιως ελεγετο παρα Θεου "Ευ "ποιησατε, και κακωσατε,
και γνωσομεθα οτι θεοι εστε." αλλ' ουδ' αν κακωσειαν ανθρωπους τα χειροκμητα
ποτε· πως γαρ, η ποθεν; ουτε μην χρηστον η ονησιφορον τι δοιεν αν αυτοις. ουκουν
ακουοντων, και μαλα εικοτως, "Θεοι οι τον ουρανον και την γην ουκ εποιησαν απο 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"λεσθωσαν απο της γης και υποκατωθεν του ουρανου "τουτου." το πεπηγος ουν
αρα, και αραρος εις αγαπησιν την επι Θεωι κατασημαινει λεγων Τι αυτωι ετι και ειδωλοις; 9Ἐγω εταπεινωσα αυτον, και εγω κατισχυσω αυτον.9 Ἐγω φησι δυναμαι
κακουν, ους αν ιδοιμι της εις εμε γνησιοτητος περιορωντας τους τροπους· νευρω δε
δη παλιν τους οιπερ αν ελοιντο κατορθουν αρετην, και τον φυσει τε και αληθως
ειδεναι Θεον. ουτ' ουν η κακωσις, ητοι το ασθενησαι τον Ἰσραηλ εξ εκεινων ην·
ουτε μην η εις γε το δυνασθαι μεταδρομη δαιμονων αν νοοιτο δοσις, αλλ' εστι
θεοσδοτον αγαθον, καθαπερ αμελει και το ασθενειν των εξ οργης κινηματων
αποτεξις ην. σοφως ουν αρα, και φιλοθεως ο μεγας ημιν ψαλλει ∆αυειδ "Ἰσχυς μου
"και υμνησις μου ο Κυριος." 9Ἐγω ως αρκευθος πυκαζουσα, εξ εμου ο καρπος σου
ευρηται.9 Φυτον μεν η αρκευθος, δασυ γεμην ουτω και εις κομην αμφιλαφες, ως
δοκειν ειναι πως χειροκμητον οροφην, ουτε 1.285 ταις ηλιου βολαις παραχωρουσα
την διαδυσιν, ουτε μην ταις υετων καταφοραις, καν ει ραγδαιοι της γης
καταχεοιντο ποτε. οτι τοινυν υπο Θεωι γεγονοτες ανεπιβουλευτον εξουσι τον
επισκιασμον, ητοι την επικουριαν, υπεμφαινει λεγων Ἐγω ως αρκευθος πυκαζουσα.
Ὅτι δε πασα καρποφορια των υπο Θεωι γενοιτ' αν ουχ ετερως, η εν Χριστωι, και δια
Χριστου, πληροφορησει λε- γων αυτος εν ευαγγελικοις θεσπισμασι "Χωρις εμου ου
"δυνασθε ποιειν ουδεν." λεγετω δη ουν εικοτως εκαστωι των πεπιστευκοτων, ειπερ
τις ειη λαμπρος τε και αξιαγαστος, και εν αυχημασιν αρετης Ἐξ εμου ο καρπος σου
ηυρηται. 9Τις σοφος και συνησει ταυτα; η συνετος και επιγνωσεται αυτα; διοτι
ευθειαι αι οδοι του Κυριου, και δικαιοι πορευσονται εν
αυταις· οι δε ασεβεις
ασθενησουσιν εν αυταις.9 Τον συνιεντα ταυτι σοφον τε ειναι και συνετωτατον ευ
μαλα φησιν. εκκειται γαρ ουχι τοις εθελουσιν ετοιμως ελειν η των θειων λογων
καταληψις, αλλ' ουδ' αν δυ- ναιτο τις συνιεναι "παραβολην και σκοτεινον λογον,
ρησεις "τε σοφων και αινιγματα," κατα το γεγραμμενον, ει μη δια της ανωθεν
δαιδουχιας, Χριστου καθιεντος εις νουν και καρ- διαν οιαπερ ακτινα λαμπραν, την
παρ' εαυτου χαριν. διδασκει δε, οτι το μεν δυνασθαι διαττειν την επ' ευθυ και
ανδανουσαν τωι Θεωι τριβον, αταλαιπωρον κομιδη τοις κοσμιοτητος ερασταις· ουκ
ατραχυ δε το χρημα εστι τοις ουχ ωδε εχουσι γνωμης. τους μεν γαρ η εις παν οτιουν
των αγαθων εφεσις τε και προθυμια διανευροι, και ασχετωι φερεσθαι πειθει δρομωι
προς το θελειν ευδοκιμειν· τους δε
1.286 ροπη και διανευσις η εις φαυλοτητα τε
και αμαρτιαν, δειλους και ανανδρους αποφηνειεν αν, και ουκ εχοντας παρα Θεου
το κατορθουν δυνασθαι την αρετην, οτι μη εν αρχαις τετι- μηκασι, μηδε γεγονεν εις
τουτο βλεπων αυτοις ο σκοπος. ουκουν ειπερ εσμεν αγχινοι και σοφοι, παρα Θεου το
δυ- νασθαι δραν α προσηκεν αιτησομεν, χαριειται δε παντως, φιλανθρωπος ων, και
πνευματικης ισχυος εμπλησει δια Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η
δοξα, συν Ἁγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

1.287 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΙΩΗΛ.
1 ΠΡΟΦΗΤΕΥΕΙ μὲν ὁ θεσπέσιος Ἰωὴλ ἐν χρόνοις, ὡς εοικε, καθ' ους αν
νοοῖντο καὶ οἱ πρὸ αὐτοῦ τεταγμένοι, τὸν Ὠσηὲ δέ φημι, καὶ μέντοι καὶ τὸν Ἀμώς.
δοκεῖ γὰρ Ἑβραίοις οὐ μετά γε τὸν Μιχαίαν, ἀλλ' ἐκείνοις αὐτὸν συντετάχθαι δεῖν.
καταγορεύει δὲ, ως γε μοι φαίνεται, τῶν ἐξ Ἰσραὴλ, καὶ πλείστην οσην αὐτῶν
ποιεῖται καταβοὴν, ὡς εἰς τοῦτο λοιπὸν ἀγερωχίας ἱγμένων ἀποπληξίας τε καὶ
ἀναλγησίας, ὡς ὑπὸ μηδενὸς τὸ παράπαν ἀνακόπτεσθαι τῶν κακῶν, μήτε μὴν ταῖς
ουτω συχναῖς, μονονουχὶ δὲ καὶ στοιχηδὸν ἐπενηνεγμένοις, συμφοραῖς ἡττᾶσθαι
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλεῖν, καί- τοι χρόνου μηδενὸς παρεισδεδυκότος, καθ' ον αν φαίνοιτό τις
ἀνάπνευσις τοῦ κακοῦ, καν γοῦν βραχεῖα, γεγενημένη. ευρησομεν δε και τον
μακαριον προφητην Ἡσαιαν δια των ισων ερχομενον λογων. εφη γαρ "Και
εθυμωθη οργηι "Κυριος Σαβαωθ επι τον λαον αυτου, και επεβαλε την "χειρα αυτου
επ' αυτους και επαταξεν αυτους· και παρω- "ξυνθη τα ορη, και εγενηθη τα θνησιμαια
αυτων ως "κοπρια εν μεσωι οδου. εν πασι τουτοις ουκ απεστραφη 1.288 "ο θυμος
αυτου, αλλ' ετι η χειρ αυτου υψηλη." συνιης, οπως τουτο τε κακεινο πεπονθασι, και
η του παιον- τος χειρ απομεμενηκεν υψηλη, ως οσον ουδεπω και ετερας εποισουσα
πληγας αυτοις. ονπερ γαρ τροπον τα δυσιατα των παθων ου μιας εσθ' οτε δειται της
τομης, αλλ' ετι πλειονων· ουτω και ο ανθρωπινος νους εις ληξιν ηκων αν- αλγησιας
συχνοτερας δειται πληγης, ανακομιζουσης μολις εις γε το δυνασθαι λοιπον
αναμαθειν επειγεσθαι το τελουν εις ονησιν. εοικε τοινυν ο μακαριος προφητης
Ἰωηλ, ως επι πλεισταις ηδη πληγαις ανουθετητου μεμενηκοτος του Ἰσ- ραηλ,
ποιεισθαι σοφως την επιπληξιν, συμβουλευειν τε αμα τα αισχιω μεθεντας
μεταφοιταν ελεσθαι προς το ανδανον Θεωι. προσεπαγει γεμην και των οτι μαλιστα
φιλτατων αυ- τοις την υποσχεσιν, ειπερ ελοιντο μετανοειν· και οτι χρηστωι και
ημερωτατωι περιτευξονται τωι ∆εσποτηι διδωσι θαῤρειν. ουτος μεν ουν της ολης
αυτου προφητειας ο σκοπος· εκαστα δε των εφ' εξης ανα μερος ερουμεν, ταις των
προκειμενων θεωριαις επομενοι. 9Λογος Κυριου ος εγενηθη προς Ἰωηλ τον του
Βαθουηλ.9
Λογον Κυριου γεγενησθαι φησι προς εαυτον ο Προφητης, ινα τηι
προφητειαι την πιστιν προσνεμωμεν, αραροτως δια- κειμενοι και τεθαῤρηκοτες, οτι
παντη τε και παντως εις περας εκβησεται τα προηγγελμενα. προς τουτο ημας
εμπεδοι λε- γων και αυτος ο Σωτηρ "Ὁ ουρανος και η γη παρελευσον- "ται, οι δε
λογοι μου ου μη παρελθωσι." χρημα γαρ ουχι 1.289 ψευδοεπες η αληθεια, και οπερ
αν λεγοι ο Θεος, ατρεκες εσται παντως. αυτος γαρ εστιν ο "ιστων ρηματα παιδος
"αυτου, και την βουλην των αγγελων αυτου αληθευων." ουκουν ευτεχνεστατα και
σοφως εξαιτει την πιστιν τους ακροωμενους, οτι μη κατα τινας ειη ψευδοεπης,
ηγουν εκ καρδιας το δοκουν αναφερων, αλλ' εκ στοματος Κυριου λαλων εν
πνευματι, σαφεστατα διειπων. προσκειται δε αναγκαιως ο Βαθουηλ, ινα μη τις
ετερος παρ' αυτον νοοιτο τον Ἰωηλ. πολλοι μεν γαρ ισως, μαλλον δε και αναμφιλογως τηι τοιαιδε κλησει κατωνομαζοντο· γεγονασι δε ου παντες εκ Βαθουηλ.
ασφαλειας δη ουν, ως εγωιμαι, χαριν προσεπενηνεκται παλιν ο Βαθουηλ.
9Ἀκουσατε δη ταυτα οι πρεσβυτεροι, και ενωτισασθε παντες οι κατοικουντες την
γην· ει γεγονε τοιαυτα εν ταις ημεραις υμων, η εν ταις ημεραις των πατερων υμων;
υπερ αυτων
τοις τεκνοις υμων διηγησασθε, και τα τεκνα υμων τοις τεκνοις
αυτων, και τα τεκνα αυτων εις γενεαν ετεραν.9 Ἀναφερει προς αρχαιοτητα καιρων
τε και μνημης τους γεγηρακοτας, και διενθυμεισθαι προστεταχε, ποτε δη αρα, και
επι τισι τα ισα τεθεανται, τοις αυτων πατρασιν ηγουν τοις ετι κατοπιν, εκ θειας
οργης επενηνεγμενα, αναλογιζεσθαι τε δειν εφη λοιπον, ει μη ξενα και αηθη τα
διηγηματα, και ουδενι πω ταχα των παλαι διεγνωσμενα· συνιεναι γεμην ευ μαλα
και τους ετερους προσηκειν, φησιν, ει τοιαυτα γεγονεν επ' αυτων· εσεσθαι δε και
υποθεσιν ατελευτητων διηγηματων ουκ εις μιαν διηκουσαν, ουτε μην εις δυο και
τρεις γενεας, 1.290 διεκπαιουσαν δε μαλλον, και εις το επεκεινα πολυ. ωσπερ γαρ
ειναι φαμεν αξιακουστα τοις πολλοις τα λαμπρα των διηγηματων, και οις αν εποιτο
τυχον και το εφηδεσθαι δειν· ουτως αξιομνημονευτα πως ειναι δοκει και τα εις
ληξιν ηκοντα συμφορας τε και παθων. μονονουχι γαρ κατα- βιαζεται πως και τα
τοιαδε την ληθην, και φορτικωτεραν εχοντα την προσβολην εκ πολλης αγαν
αναισχυντιας αξιοι μνημονευεσθαι, και ταις των ηδιστων δοξαις φιλονεικει· εχει δε
ωσπερ τα χρηστα την μνημην ουκ ακερδη, ουτως οιμαι που και τα σκαια τε και
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκυθρωπα. τα μεν γαρ εις εφεσιν αρετης παραθηγει τους ακροωμενους· τα δε προ
εφοδου την των κακων πειραν παραιτεισθαι διδασκει· και δι' ων ετεροι
τετιμωρηνται, δια τουτων αυτων το τοις ισοις εναλωναι ζητειν ουκ εφιησι τινας.
9Τα καταλοιπα της καμπης κατεφαγεν η ακρις, και τα καταλοιπα
της ακριδος
κατεφαγεν ο βρουχος, και τα καταλοιπα του βρουχου κατεφαγεν η ερυσιβη.9
Κεκρυπται πως αει των αγιων Προφητων ο λογος, και τα σφοδρα σκυθρωπα των
διηγηματων οκνηρως εκφεροντες διατοι τας των ακροωμενων ατιθασους οργας
ταις ενδεχο- μεναις ασαφειαις κατασκιαζουσιν, αινιγματα δε και παρα- βολας
αναπλαττοντες ωφελουσιν ου μετριως. εισι δε αυτοις ο λογος και δια χρησιμων εσθ'
οτε παραδειγματων· οποιον εστι το παρα τωι σοφωτατωι κειμενον Ἰεζεκιηλ "Ὁ αετος
"ο μεγας ο μεγαλοπτερυγος ο μακρος τηι εκτασει και "πληρης ονυχων, ος εχει το
ηγημα εισελθειν εις τον Λιβα1.291 "νον, και ελαβε τα εκλεκτα της κεδρου, τα ακρα
της "απαλοτητος απεκνισε, και ηνεγκεν αυτα εις γην Χανααν." υπεδηλου γαρ
αστειως τον της Βαβυλωνιων αρχοντα γης, τον αποκειροντα των εξ Ἰσραηλ τα
εξαιρετα, και οικοι μετατιθεντα το διηρπασμενον. και οτι μεν γεγονασιν αφοριαι τε
αγρων, ενδειαι τε των ωριμων, και λιμοι πλει- στακις απηνεις τε και μακροι κατα γε
την Ἰουδαιων χωραν, εφη το γραμμα το ιερον. ηδη γαρ τινες λιμου καταθλι- βοντος
αναγκης εις τουτο κεχωρηκασιν, ωστε ονου κεφαλην πεντηκοντα πριασθαι σικλων.
παραδειξειε δ' αν της κατα καιρους ενδειας την αγριοτητα τα περι των παιδων
μεμα- χημενα γυναια. επει γαρ κατεδηδοκασιν αι δυο το εν, περι του ζωντος
δικαζεσθαι παρα τοις κρατουσιν ηξιουν. Ουκουν, ει μεν αγρων αφοριας και καρπων
καταφθορας ο προφητικος ημιν εν τουτοις κατασημαινει λογος, νοοιτ' αν το χρημα
και ουτως αφορητον· το γαρ εφεξης και αμεσως πλεισταις τε οσαις και χαλεπαις
καταικιζεσθαι πληγαις, πως ου δυσοιστον κομιδηι, και του μνημονευεσθαι πρεπειν
ουκ αμοιρουν; ει δε δη και εις ετερας ημας εννοιας αποκομιζει τα θεωρηματα
κατεσκιασμενας τοις εμφανεστεροις, εοικεν ημιν ο Προφητης καμπην και ακριδα,
βρουχον τε και ερυσιβην, και τα εντευθεν δεινα και αφορητα βλαβη, τας εν εκαστωι
καιρωι καταδηιωσεις υποδηλουν, και τους των αιχμα- λωσιων αινιττεσθαι τροπους·
υφ' ων δεδαπανηνται τε και απολωλασι, ληιοις εν ισωι τοις εν αγρωι μονονουχι
κατεδη- δοκοτων αυτους και κατεφθαρκοτων των τας εφοδους εξειρ- γασμενων.
πολλαι μεν ουν γεγόνασιν αι ανα μερος εξ1.292 αναστασεις της Ἰουδαιων χωρας, και
των περιοικων εθνων καταστρατευοντων εσθ' οτε, και των της Αιγυπτου βεβασιλευκοτων.
∆ιεποντος μεν γαρ εν τοις Ἱεροσολυμοις την βασιλιδα τιμην του
Ῥοβοαμ, ανεβη Σουσακειμ βασιλευς Αιγυπτου, ειλε τε τα βασιλεια, και παντας τους
εν αυτοις εκκενωσας θησαυρους, και τα χρυσα δορατα και τας ασπιδας λαβων ας
πεποιηκε Σολομων, λαμπρος και νενικηκως οικοι παλιν ανεκομιζετο, και μην και
Ἀζαηλ ο Συρος ου μετριας αυτοις επηνεγκε πληγας· ειλε δε και Φουλα βασιλευς
Βαβυλωνιων τας περαν του Ἰορδανου φυλας· και προς γε δη τουτωι Νεχαω Φαραω
βασιλευς Αιγυπτου, κρατουντος Ἰωσιου, κατεστρατευσε της Σαμαρειας, και δασμοις
υπεθηκε την γην· εκατον γαρ εξητησε χρυσιου ταλαντα. Ουκουν πλειστα μεν οσα
τα συμβεβηκοτα κατα καιρους· δειναι δε και αξιακουστοι πορθησεις γεγονασι
τεσσαρες· βασιλευοντος μεν γαρ εν τηι Σαμαρειαι Ὠσηε υιου Ἠλα, ανεβη Σαλμανασαρ
ο Ἀσσυριος, και απυκισε τον Ἰσραηλ εις τα ορια Περσων και Μηδων. ειτα βραχυ
προιοντος του καιρου, και προφητευοντος Ἱερεμιου, κατα κρατος ᾕρηκε την
Ἱερουσαλημ ο Ναβουχοδονοσορ, ανειθη δε μολις ο Ἰσ-ραηλ δια Κυρου του
Καμβυσου, των εβδομηκοντα τετελεσ- μενων ετων. ειτα γεγονε κατα καιρους
Ἀντιοχος, ο επικλην Ἐπιφανης. ουτος αφιγμενος εις την Ἰουδαιαν, και τον θειον
ενεπρησε ναον, ειλε τε τα σκευη τα εν αυτωι, και των πατρυων εθων καταῤραιθυμειν
εβιαζετο τους ανα πασαν την Ἰουδαιαν· οτε και τα των Μακκαβαιων συνεβη
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενεσθαι
1.293 λαμπρα και αξιοθαυμαστα κατορθωματα. τεταρτος δε τοις εξ
Ἰσραηλ ο Ῥωμαιων επηλθε πολεμος, οτε και εσκορ-πισθησαν εις παντα ανεμον.
εοικεν ουν ο Προφητης ασυμ- φανως τε και αμυδρως, και ως εν ειδει
παραδειγματων δια των τοιουτων διηγηματων τον οικειον ημιν αποκομιζειν βουλεσθαι λογον· καμπην και ακριδα και βρουχον και μεντοι και ερυσιβην, ητοι τους
πολεμους αυτους τους επανατρεχοντας εφ' ενι πλαγιως υποδηλων, ηγουν τους των
στρατιων εξαρ- χοντας, ων και αρτιως πεποιημεθα μνημην. Ει δε δη τις βουλοιτο
και ηθικωτεραν εν τουτοις διηγησιν αναγραφεσθαι, ουκ αν αμαρτοι του πρεποντος·
ει γαρ ορωιτο ψυχη συχνοις και αλλεπαλληλοις καταδακνομενη παθεσι, και οιον
εκαστην αρετην απολλυουσα κατα βραχυ, και τουτο εκεινωι προστιθεισα δια
ραιθυμιαν, πως ουκ ατρεκες επ' αυτηι το λεγειν Τα καταλοιπα της καμπης κατεφαγεν
η ακρις και τα καταλοιπα της ακριδος κατεφαγεν ο βρουχος, και τα καταλοιπα του
βρουχου κατεφαγεν η ερυσιβη; ερυσιβης γαρ δικην και των ετερων κακων,
κατασινονται πως τα εν ημιν αγαθα πονηραι και ακαθαρτοι δυναμεις εις νουν
εμπιπτουσαι, και απληστοις οδουσι δαπαναν ειθισμεναι. καλη τοιγαρ- ουν η
ασφαλεια· και δη και ονινησιν ου μετριως ημας ο Παροιμιαστης λεγων "Ἐαν
πνευμα του εξουσιαζοντος "αναβηι επι σε, τοπον σου μη αφηις, οτι ιαμα καταπαυσει
"αμαρτιας μεγαλας." επιτιμωμενα μεν γαρ εν αρχαις τα παθη πραυνονται τε και
ανακοπτονται· πλατειαν δε ωσπερ και ανουθετητον ει λαβηι την εις τα χειρω
προοδον, ολης δι' ολου καταδραττονται της ψυχης, και λογισμου του κολα- ζοντος
ουκ ανεχεται.
1.294 9Ἐκνηψατε οι μεθυοντες εξ οινου αυτων και κλαυσατε·
θρηνησατε παντες οι πινοντες οινον εις μεθην, οτι εξηρται εκ στοματος υμων
ευφροσυνη και χαρα.9 Ἀμογητι δη παλιν καντευθεν οιμαι τις καταθρησειε σαφως,
ως σοφος ην αγαν ο θεσπεσιος Παυλος, τοις δια πιστεως της εις Χριστον
σεσαγηνευμενοις εις σωτηριαν επιφωνων τε και λεγων, ποτε μεν οτι "Ἔγειραι ο
καθευ- "δων και αναστα εκ των νεκρων και επιφαυσει σοι ο "Χριστος·" ποτε δε αυ
και το τληπαθες εν πονοις αγαπαν αναπειθων, ταυτηιτοι και λεγων "Ει παιδειαν
υπομενετε, ως "υιοις υμιν προσφερεται ο Θεος· τις γαρ εστιν υιος, ον ου "παιδευει
πατηρ;" καταπαιει γαρ ωσπερ τους αμαρτανον- τας καιτοι φιλανθρωπος ων ο Θεος,
ουχ εκων, αλλ' ως εξ αναγκης επιστρεφων, και τροπον αυτοις επικουριας το χρημα
ποιουμενος. καθαπερ αμελει και οι της ιατρικης επιστη- μονες τοις αῤρωστουσι
προσαγουσι και τα σφοδρα κατα- δακνοντα των φαρμακων, ακεσιν αυτοις του
παθους το δειν αλγησαι ποιουμενοι. θεα γαρ οπως προυποδειξας τας μασ- τιγας και
προαναφηνας τα εξ οργης, μονονουχι "Χαλινωι "και κημωι τας σιαγονας αυτων
αγχει" κατα το γεγραμ- μενον, και ανθρωπινως προιεναι κελευει, μετατιθεντας τον
νουν επι το ελεσθαι δραν απερ ην αμεινον τε και πρεπω- δεστατον. εκνηψατε γαρ
φησιν οι μεθυοντες εξ οινου αυτων. ακουεις, οπως ως τεκνοις εξεστηκοσι και ηδη
πως μεμεθυσ- μενοις επιπληττει λοιπον, ως ειπερ ενηψαν εν αρχαις, ηρκεσαν αν εις
δικην αυτοις και τα εκ μονης της καμπης· 1.295 επειδη δε αναλγητοι μεμενηκασι
της πρωτης αυτοις επ- ενηνεγμενης οργης, προστεθειται και η δευτερα, και μετ'
εκεινην η τριτη, προβεβηκε δε και μεχρι της τεταρτης. πλην καν γουν οψε
διεγηγερμενους τε και ανανηφοντας, και οιονει τινα μεθην ιεντας του νου την
φιληδονιαν και το εκτοπως ελεσθαι πλημμελειν, εις αισθησιν των συμβεβη- κοτων
αφικεσθαι κελευει λοιπον, κλαιοντας τε και κατοιμω- ζοντας επι γε ταις σφων
αυτων αμαρτιαις. Ἰστεον δε, οτι και ημων εκαστωι οινος ωσπερ τις εστιν ιδικος, ο
καταμεθυσκων καρδιαν. καταμεριζομεθα γαρ, ιν' ουτως ειπω, τα παθη, και ο μεν τις
ημων απονενευκεν αχαλινως επι φιλαργυριαν μετα του και ετερα νοσειν· ετε- ρος
δε αυ πεφρονηκε τα του κοσμου, και κατηῤρωστησε την φιλοσαρκιαν, τρυφαις και
φιληδονιαις ολοτροπως προσ- κειμενος· ος δε εις ετεραν ηντινουν αποδεδραμηκεν
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμαρτιαν. ιεμεν δε δη προς τα ουτω βδελυρα και θεομιση των παθων, οι μεν ου
λιαν εσπουδασμενως, οι δε ολαις ορμαις χρωμενοι, και ανουθετητον εχοντες της
διανοιας την ροπην. ταυτηιτοι φησιν ο Προφητης Ἐκνηψατε οι μεθυοντες εξ οινου
αυτων· συμβουλευει δε οτι προσηκει κατολοφυρεσθαι τους πινοντας οινον εις
μεθην. ως γαρ εφην αρτιως, ου μεχρι κορου και αυταρκειας ιστωσι τινες τας
φιληδονιας, αλλ' οιον εις μεθην εκπινουσι, και παντος επεκεινα τεινουσι μετρου·
τουτων απο του στοματος αφηιρησθαι φησι και ευφροσυνην και χαραν. αληθευει
γαρ ο Χριστος, οτι παντη τε και παντως οι μεν νυν πενθουντες παρακληθησονται·
εψεται δε τοις ειωθοσι τρυφαν το χρηναι δακρυῤροειν, οτι της αγερωχιας το περας
θρηνος
1.296 εσται και οιμωγη, και εις πεταυρον ᾅδου καταβιβαζει τους
αγαπωντας αυτην. αληθευει δε και ο ∆αυειδ, οταν λεγηι προς Θεον "Ουκ εστιν εν τωι
θανατωι ο μνημονευων σου· "εν δε τωι ᾅδηι τις εξομολογησεται σοι;" και παλιν "Ου
"γαρ οι νεκροι αινεσουσι σε, Κυριε, ουδε παντες οι κατα- "βαινοντες εις ᾅδην· αλλ'
ημεις οι ζωντες ευλογησομεν σε, "Κυριε." ει δε δη νοοιτο των προκειμενων η
δυναμις και γεωδεστερως, ει δεδαπανηνται δια τε της καμπης και των ετερων τα
της ευφροσυνης αιτια, παντως που συνδιολειται ταις ευκαρπιαις και η των
πεπονθοτων ευφροσυνη και χαρα. επιστυγναζειν γαρ αναγκαιον τοις ανιαρως
συμβαινουσι και καταλυπειν ειωθοσι και ουκ ανικανως εχουσιν εις γε το δυνασθαι,
φημι, πικραι τε και αφορητωι λυπηι κατατηξαι καρδιαν. 9Ὅτι εθνος ανεβη επι την
γην μου ισχυρον και αναριθμητον, οι οδοντες αυτου οδοντες λεοντος, και αι μυλαι
αυτου σκυμνου·
εθετο την αμπελον μου εις αφανισμον, και τας συκας μου εις
συγκλασμον· ερευνων εξηρευνησεν και εῤριψεν, ελευκανε κλη- ματα αυτης.9
Ἁμιλλασθαι τροπον τινα τοις συμβεβηκοσιν, ηγουν εσεσθαι προσδοκωμενοις και
οσον ουπω παρεσομενοις το επι ταις μεταγνωσεσιν θελων δακρυον, αφηγειται
λεπτως τα εσομενα, και των σκυθρωπων την εφοδον μονονουχι και εν οψει τιθεις
διδωσι τι τοις παιομενοις και θρηνημα, και οιονει γοερον εκδιδασκει μελος τους
οδυρεσθαι κεκελευσ- 1.297 μενους, εκεινο τε λεγειν αναπειθει λοιπον Ὅτι εθνος
ηκεν επι την γην μου, ισχυρον και αναριθμητον, και οσον ηκεν εις οδον- των ακμας,
λεουσι τε και σκυμνοις ολιγα παραχωρουν. αληθες μεν ουν το χρημα, καν ει επι
ακριδος νοοιτο τυχον, βρουχου τε και καμπης. αμαχον γαρ το χρημα εστι, και
ανανταγω- νιστος κομιδηι των τοιουτων η εφοδος, ικανη τε αρδην απ- ολεσαι τα επ'
αγροις, καρπους τε φημι και ποαν· κατα- φθειραι τε συκας και αμπελους, κακην δε
και ακαλλη της αρουρας αποφηναι την οψιν. ει δε δη περιτρεποιτο παλιν ο λογος
εις την των πεπορθηκοτων απανθρωπιαν, και ολοτελη της χωρας ερημωσιν,
υπεμφηνειεν αν ετερον ουδεν, η οτι πασα μεν αυτοις απολωλεν η χωρα,
δεδαπανηνται δε και οι προυχοντες παρ' αυτοις, δοξηι τε και πλουτωι το των
αγελαιων υπερθρωσκοντες μετρον· ως εν ταξει νοεισθαι συκης τε και αμπελου· πριν
υπομειναι τον μαρασμον· κα- θαπερ αμελει και επ' αυτων νοειται των αισθητων
αμπελων, ει τοις των ακριδων οδουσι συμβαιη περιπεσειν· εκπινουσαι γαρ την εν
τοις φυτοις ικμαδα, και πασαν αυτοις την ζωοποιον αναῤροφουσαι δυναμιν, ουκ εις
μακραν αυαινουσι, και λευκην ορασθαι ταυτηιτοι παρασκευαζουσιν. ουκουν οι
οδοντες των δαπανωντων εχθρων τους εν ταξει κειμενους αμπελων, η και εν ειδει
συκων, εις απαν δεδαπανηκασι και εις αχρειοτητα πεπομφασι παντελη, η ξιφεσι
καταπαιοντες η και τοις της δουλειας υπενεγκοντες ζυγοις. Ἐκδεξεται δε τις, ειπερ
ελοιτο νοειν και πνευματικως, και επ' ανθρωπων αμαρτωλων τα τοιαδε παλιν· οις
εις νουν και καρδιαν ως εν ακριδος τροπωι και βρουχου, και μεντοι και καμπης
εισδυεται πως αει τα πονηρα δαιμονια, και αυτα
1.298 δε τα πολυειδη και
πολυτροπα παθη, και δη και αχρειους και ακαλλεστατους ορασθαι ποιει, και της
ευσεβειας την ανθην αποβεβληκοτας, και ουδεν εχοντας εν εαυτοις δικαιο- συνης
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βλαστημα. φαιην δ' αν, οτι πρεποι αν αυτοις το κλαιειν ακαταληκτως, και
κατολοφυρεσθαι προς Θεον· γλιχεσθαι τε τυχειν δια συχνης προσευχης αφεσεως και
επικουριας, ως αν ειεν, καν γουν οψε ποτε και μολις, σοφοι τε και ευ- σθενεις, και
διαδιδρασκειν οιοι τε τα συμβεβηκοτα. παθοιεν δ' αν αυτο, και οτι μαλιστα γε, και
οις ο νους εκκεκλικεν αμαθως εις γε το χρηναι προσεχειν τοις ετεροδοξειν ειωθοσι
και τα ορθα της Ἐκκλησιας παραλυειν δογματα, περι ων αν λεγοιτο, και μαλα
εικοτως Οι οδοντες αυτων οδοντες λεοντος, και αι μυλαι αυτων σκυμνου· θεομισες
γαρ το εθνος, κιβδη- λον τε και αλιτηριον, και των απλουστερων τον νουν τοις
δοκησισοφοις ρημασι κατεσθιον τε και αναλισκον, ως μηδεν ορθοτητος εν αυτοις
ορασθαι λειψανον. ουτοι τον δεσποτικον αμπελωνα καταμαραινουσι, συκων ερημον
αποφαινουσι τον κηπον, ψιλον τε δεικνυουσι και κεχερσωμενον, "Οις το "κριμα
ουκ αργει," αλλ' "ενδικον εστι" κατα καιρους. Οι μεν ουν αμαθιαι συζην ειωθοτες,
ακριδος και βρουχου και καμπης εσονται τροφη, και απασης ευκοσμιας απομενουσιν ερημοι, ευανθες δε ολως ουδεν εν αυτοις· η δε γε σοφη και φιλοθεος ψυχη, και
τοις της αληθειας δογμασι κομωσα πλουσιως, και καρποις τοις εις δικαιοσυνην
μονονουχι βρυ- ουσαν τε και ευ μαλα περιηνθισμενην εχουσα την καρδιαν, ερει που
παντως εκ παῤρησιας, κατα γε την εν τωι αισματι των αἰσματων νοουμενην νυμφην
"Καταβητω αδελφιδους "μου εις κηπον αυτου, και φαγετω καρπον ακροδρυων αυ1.299 "του." ηδεις γαρ ηδεις της ευσεβειας οι καρποι, και τα της αληθους
φιλομαθειας ακροδρυα τωι παντων ημων Σωτηρι
Χριστωι, ος εστιν ημων και
αδελφιδους, οιον εξ αδελφης της αγιας παρθενου γεγεννημενος. 9Θρηνησον προς
με υπερ νυμφην περιεζωσμενην σακκον επι τον ανδρα αυτης τον παρθενικον.9
Ου παρεργον αυτους, ουδε οιον εκ παραδρομης, η ραιθυμον απλως ποιεισθαι κελευει
την μεταγνωσιν, και το επ' αυτηι νοουμενον πενθος, αλλα τοις οτι μαλιστα των
αλλων δυσ- αχθεστεροις ου μετριως φιλονεικουν και αμιλλασθαι σπου- δαζον, ως
ισοσταθμους τοις ημαρτημενοις ποιεισθαι τους πονους. φιλει δε πως αρτιγαμος
κορη κατοιμωζειν αγαν εκτεθνεωτα νυμφιον, και δριμειας εισδεχεσθαι τας επι τωιδε
λυπας, ως νουθεσιας επεκεινα τιθεσθαι την φρενα, και μη- δενα τροπον αυτηι του
χρηναι πενθειν επαξιως αποχρωντα ειναι δοκειν· χρημα μεν γαρ το θηλειων
φιλοδακρυ και φιλοπενθες ομολογουμενως, μαλιστα δε των αλλων η παρ- θενικον
τε και εφηβον ορωσα νυμφιον οικτρως και εν ευναις νεκρον τε και απνουν
κειμενον. ηι δη παρεικαζεσθαι δειν την των Ἰουδαιων πληθυν ευ μαλα φησιν,
αποκρουεσθαι τε την οργην, και οιον ασχετως επ' αυτους την θειαν ιουσαν κινησιν,
ανακοπτειν τοις θρηνοις τεθαῤρηκοτας, οτι "Χρηστος και "επιεικης" ο των ολων
εστι ∆εσποτης, φιλανθρωπος, "Και "πολυελεος και μετανοων επι ταις κακιαις" κατα
το γε- γραμμενον. Πλην ου τεθρηνηκεν η των Ἰουδαιων Συναγωγη τον εξ 1.300
ουρανου νυμφιον, τουτ' εστι Χριστον· αυτη γαρ απεκτονε και πεπαρυνηκεν εις
αυτον. τοιγαρτοι των θειων ειργεται παστων, εξω τε των ιερων εστι γαμων, και της
εορτης αμετοχος παντελως, αποκληρος τε λοιπον, και απεῤριμμενη και της των
αγιων ελπιδος ως αποτατω· εισκεκληται δε αντ' εκεινης η νεα και αῤρυτιδωτος, η
παναγνος και σοφη, και εκ Λιβανου νυμφη, καλη τε περιστερα, τουτεστιν, η εξ
εθνων Ἐκκλησια, η και αυτο το παθος ομολογουσα Κυριου, μονονουχι δε και επ'
αυτωι κλαιουσα δια του συμπασχειν και πενθειν, αιρειν τε τον ιδιον σταυρον και
ακολουθειν αυτωι, και δια τουτων ιεναι φιλειν δια τοι την εις αυτον αγαπην.
παρθενικος δε νυμφιος νοοιτ' αν αυτης ο Ἐμ- μανουηλ· καιτοι μεμοιχευσθαι
δοκουσης και πεπορνευμενης τωι σαταναι, κατα γε τον του πεπλανησθαι τροπον· δια
την ανωθεν αναγεννησιν, ην δια του Πνευματος πεπλουτηκαμεν, την σαρκικην
αρνουμενοι. γεγραπται γαρ περι Χριστου "Εις τα ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυτον ου
παρελαβον. οσοι "δε ελαβον αυτον, εδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γε- "νεσθαι,
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις πιστευουσιν εις το ονομα αυτου, οι ουκ εξ "αιματων, ουδε εκ θεληματος
σαρκος, ουδε εκ θεληματος "ανδρος, αλλ' εκ Θεου εγεννηθησαν." παρωθουμενοι δη
ουν την κατα σαρκα γεννησιν, την πνευματικην οικειου- μεθα, καθ' ην αν νοοιτο
παρθενος καθαρα τε και παναγνος η εξ εθνων εκκλησια, τουτεστιν οι εις Χριστον
πιστευσαντες, οις και ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλει σαφως "Ἡρμοσα- "μην γαρ
υμας ενι ανδρι παρθενον αγνην παραστησαι τωι "Χριστωι." 9Ἐξηρται θυσια και
σπονδη εξ οικου Κυριου· πενθειτε οι ιερεις 1.301 οι λειτουργουντες θυσιαστηριωι.
οτι τεταλαιπωρηκε τα πεδια, πενθειτω η γη· οτι τεταλαιπωρηκε σιτος, εξηρανθη
οινος, ωλιγωθη ελαιον, εξηρανθησαν.9 Ὅμοιον ως ει λεγοι σαφως Ἐκλελοιπασιν
ευχαριστιαι, και ο θυσων ετι παντελως ουδεις, ο προσκομιων αναθημα και ληιων
απαρχας, δραγμα που παντως το ιερον εις απαρχην θερισμου πυρων ανατιθεμενον
τωι Θεωι, κατα τον Μωυσεως νομον· πρωτοκομια τε τα εξ ωρων ουδεις ο καρταλλωι, φησιν, εντιθεις, και πορευομενος μεν εις οικον Κυριου, αναπτων δε τωι Θεωι
και ωἰδας τας χαριστηριους, ας ην αγορευειν εθος. ταυτηιτοι πενθειν το απολεκτον
κελευει γενος, φημι δη τους ιερεας, ου λημματων ενεκα διαπονουμενους, αλλ' ως
των υπο χειρα λαων υπερηλγηκοτας, και τεθειμενους εις λειτουργιαν την ιεραν τε
και αξιακουστον, ινα και προ γε των αλλων αυτοι τον των ολων εκμειλισσοιντο
Θεον, και αυτον δε τον ιεροφαντην απομιμοιντο Μωυσεα, προεστηκοτα του
Ἰσραηλ, και Θεωι λεγοντα "∆εομαι, Κυριε, ημαρτηκεν "ο λαος ουτος αμαρτιαν
μεγαλην, και ει μεν αφηις αυτοις "την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη, εξαλειψον καμε εκ
της "βιβλου σου ταυτης ης εγραψας." μεσιτευει γαρ της ιερωσυνης το χρημα Θεωι τε
και λαοις, και τοις τεταγμενοις εις λειτουργιαν την ουτω σεπτην, πρεποι αν, οιμαι
που και μαλα εικοτως, η εν λιταις παῤρησια. μονονουχι γαρ και υπερ παντων την
ιδιαν Θεωι καθιερουσι ζωην, τα υπερ της αμαρτιας εσθιοντες θυματα. τουτο και δια
φωνης Ὠσηε φησιν ο των ολων Θεος "Ἁμαρτιας λαου μου φαγονται, "και εν ταις
αδικιαις αυτων ληγονται τας ψυχας αυτων," τουτεστιν, οταν αδικωσι, το δοκουν τωι
νομωι πλημμελουντες
1.302 οι λαοι, τοτε δη τοτε φησιν οι των θειων
θυσιαστηριων ιερουργοι ληψονται τωι Θεωι τας εαυτων ψυχας υπερ εκει- νων. το δε
ληψονται φησιν, αντι του προσκομιουσιν ηγουν αναθησουσι. λαμβανεσθαι γαρ
Τι δε και η προφασις του πενθους αυτοις;
ελεγετο το ανατιθεμενον τωι Θεωι.
τεταλαιπωρηκε τα πεδια, φησι, και μεντοι και σιτος, των ακριδων οδουσι
καταψιλουμενα, και οιον πυρι, τηι ερισυβηι καταπιμπραμενα. καταφλεγει γαρ ωσπερ
και αυαινει τα εν αγροις. δειν δε δη φησι και αυτην οιονειπως κατολοφυρεσθαι την
γην, απ- ολωλοτων αυτηι των καρπων. τεταλαιπωρηκε γαρ σιτος, εξηρανθη οινος,
ωλιγωθη ελαιον, εξηρανθησαν, τουτεστιν, οιχεται παντα τα εξ αυτης, και τα εφ' οις
ην εικος καταθαυμαζεσθαι λιαν, ως καρπων αγαθων μητερα και τροφον. Και ταυτι
μεν ημιν ως εν αισθητοις ειρησθω πραγμασιν· καταθρηνησει γεμην πας, ει τις εστι
δοκιμωτατος ιερευς, τους εξ αμετρου φρενοβλαβειας την δια πιστεως καθαρσιν ου
προσιεμενους, ουκ ηγαπηκοτας τε το αγιαζεσθαι παρα Χριστου. απομενουσι γαρ
ερημοι παντη τε και παντως της νοητης ευκαρπιας, και εν ενδειαι παντος εσονται
του τρεφειν ειδοτος, και εις ανδρειαν αυτους αναφεροντος την πνευ- ματικην, σιτον
τε και οινον ουκ εχοντες, και της ελαιου χρειας εστερημενοι· μυστικος ο λογος· τοις
μεν γαρ την πιστιν προσιεμενοις εαυτον παραθησει Χριστος, ως αρτον ζωης· εφασκε
γαρ οτι "Ἐγω ειμι ο αρτος της ζωης·" ως οινον ευφραινοντα καρδιαν ανθρωπου·
συνες δη παλιν ο φημι· καταχρισει δε και ελαιωι, τωι νοητωι δηλονοτι και αγιαζοντι,
1.303 και ως εν μεθεξει νοουμενωι του Ἁγιου Πνευματος· τους δε γνωμην εχοντας
απηνη, πικρον τε και αφιλοθεον, νουν απειθη και δυσαγωγον, ενδεα που παντως
αποφανει, και αμετοχον παντελως των αρτιως ημιν ειρημενων αγαθων. ιστεον δε,
οτι και ο σοφωτατος Παυλος ιερουργων εις τα εθνη το ευαγγελιον του Χριστου,
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονονουχι κατεθρηνει τους απειθουντας εξ Ἰσραηλ. εφη γαρ "Ὅτι λυπη μοι εστι
"μεγαλη και αδιαλειπτος οδυνη τηι καρδιαι μου, υπερ των "αδελφων μου των
συγγενων μου κατα σαρκα, οιτινες "εισιν Ἰσραηλιται." μυστικος δε, ωσπερ εφην, και
κεκρυμ- μενος ο εν τωιδε λογος. 9Οι γεωργοι θρηνειτε κτηματα υπερ πυρου και
κριθης, οτι απολωλε τρυγητος εξ αγρου· η αμπελος εξηρανθη, και αι συκαι ωλιγωθησαν· ροα και φοινιξ και μηλον και παντα τα ξυλα του αγρου εξηρανθησαν, οτι
ᾔσχυναν χαραν οι υιοι των ανθρωπων.9 Πενθος αληθως, αλγημα τε και θρηνημα
τοις ειωθοσι γηπονειν, των εν αγροις η πανωλεθρια, και το μηδεν ολως απ' αυτων
συγκομιζειν δυνασθαι, και μετα μακρους ιδρωτας εσθ' οτε. αυα δε δη και
εκτεθνεωτα λοιπον τα εν κηποις οραν και των ξυλων τα εξαιρετα, ληιοις τε ομου
τας αμπε- λους κατεφθαρμενας, και αυτην δε την αγριαν υλην τοις κηποις
συγκαταφθινουσαν. παντα γαρ φησι τα ξυλα του αγρου εξηρανθησαν, οτι ᾔσχυναν
χαραν οι υιοι των ανθρωπων· το δε ᾔσχυναν χαραν, αντι του, αισχυνης τε και
εντροπης και ελεγχων των εις ποινας τε και δικην τον καιρον απεδειξαν 1.304 οι
ενοικουντες την γην, καθ' ον ην εικος και ενευρυνεσθαι ταις ευημεριαις τα εξ
αγρων συλλεγοντας, και αναμεστουν μεν τωι σιτωι τας αποθηκας, επιφωνειν δε
τρυγωσι τας επι- ληνιους ωἰδας, και ταις οιων αγελαις εφηδεσθαι, πλειστης τε οσης
και ευανθους αυτοις παρεῤριμμενης της ποας. Ἔοικε δε καν τωιδε παλιν ο λογος
γεωργους ονομαζειν αινιγματωδως τους των Ἰουδαικων ταγματων τοτηνικαδε
προεστηκοτας, ους και δειν εφη καταθρηνειν, ως οσον ουδεπω βαδιουμενων εις
ολεθρον απαντων, ως επος ειπειν, των κατα την χωραν, ητοι των κατοικουντων
την γην, οι και εν ταξει πυρου και κριθης και ξυλων ωραιων νοηθειεν αν. εφαρμοσομεν δε των νοηματων την δυναμιν πρεπωδεστερον πως τοις γραμματευσι και
Φαρισαιοις· οι και γηπονων εν ταξει κειμενοι πεπαρωινηκασιν εις Χριστον,
απεκτονασι τε τον κληρονομον, ιν' εχοιεν αυτοι τον κηπον, γενοιντο τε λοιπον του
αμπελωνος δεσποται, μονονουχι ληιοις ωσπερ επαγαλλομενοι τηι πολυανδρωι
πληθυι των υπεζευγμενων, και τους εν αυτοις οτι μαλιστα λαμπρους, ως ροιαν, ως
μηλον αποτρυγαν ειωθοτες. αλλ' ειλεν αυτους ο Ῥωμαιων πολεμος, δεδαπανηκε
μεγαν και μικρον, λαμπρον και επισημον ως εν συκαις νοουμενους, καθαπερ εφην
αρτιως, ως εν αμπελωι τυχον, φοινικι τε και μηλωι και εν τοις ξυλοις, ως εν κριθηι
και πυρωι· διαφοροι γαρ οι τροποι, και ουχ εν απασι του βιου το μετρον. επειδη γαρ
απαξ αγρωι παρεικασε την των Ἰουδαιων γην, και γηπονους ωνομασε τους
προεστηκοτας, σεσωκεν ο λογος μεχρι παντος την μεταφοραν, ληιοις τε και ξυλοις
κατα διαφορον τροπον παραβαλλων τους υπ' αυτοις. 1.305 Ει δε δη τις οιοιτο και
εις εξηγησιν ηθικην ταυτι δη
χρηναι μετακομιζεσθαι, φρονησει καλως.
παρεικαστεον γαρ αρεταις και τοις εις νουν κατορθωμασιν, αμπελον, συκην, και τα
ετερα των ξυλων, α καρποις ωραιοις στεφανουσθαι φιλει. αλλ' ει μεν τις ειη σοφος
και αγχινους, και αυχη- ματων αγαθων επιμελητης, ευανθη τε και ευξυλον τον εις
νουν και καρδιαν φορεσει κηπον, πολυειδη τρεφων εν εαυτωι την αρετην, και παντα
τροπον επιεικειας. ει δε δη ραιθυμος και φιληδονος, και πολυ λιαν εκνενευκως επι
τα αισχιω, καταθρηνησει παντως, μαραινομενης αυτωι της επιεικειας, και πολλην
παθοντος την ακαρπιαν του νου. επιμελητεον δη ουν τοις εχεφροσι των εν καρδιαις
αγαθων, α δη προσ- εσται παντως, ει επι γε σφισιν αυτοις ευφραινειν ελοιντο ταις
επιεικειαις τον των ουρανιων χαρισματων δοτηρα Θεον. 9Περιζωσασθε και
κοπτεσθε οι ιερεις, θρηνειτε οι λειτουργουντες
τωι θυσιαστηριωι· εισελθετε,
υπνωσατε εν σακκοις λειτουρ- γουντες Θεωι· οτι απεσχεν εξ οικου Θεου ημων θυσια
και σπονδη.9 Αιρει μεν ωσπερ και δια τουτων υψου τα συμβεβηκοτα, και εν
αφορητοις ποιειται δειμασι, πλειστης μεν οσης δεισθαι λιτης το πραγμα δηλων, δια
γε του χρηναι και αυτους κατοι- μωζειν τους ιερεας. πλην εχει τι και ευτεχνες ο
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος. επειδη γαρ τοις των ειδωλων τεμενεσιν αβουλοτατα προσ- ιζησαντες, καιτοι
Θεου καταπαιοντος εξ οργης, εζητουν εκει- θεν τας επικουριας, απονεμει χρησιμως ο
των ολων Θεος 1.306 τοις ιδιοις ιερουργοις το καθηγεισθαι λιτης, και προεσταναι
τληπαθως των εις μεταγνωσιν σπουδασματων, ιν' ειδειεν οι πεπλημμεληκοτες, ως
ει μη Θεωι μαλλον ελοιντο τα φιλα ζητειν, και αυτωι προσαγοιεν τας λιτας, ουκ αν
διακρουσαιντο την οργην. χρηναι δη ουν εφη τους ιερατευοντας, μονονουχι και
δανειζειν τοις αλλοις τους επι ταις λιταις πονους, κοπετον τε και θρηνον και
σακκου περιβολην, δι' ου σημαινεται τρυ- φης τε και αναπαυλης αποθεσις,
σκληραγωγια τε και πονος, και ζωης αγιοπρεπους ορθη και αμωμητος επιτηδευσις.
ειτα του πονου την αιτιαν εναργη καθιστας, απεσχηκεναι φησιν εξ οικου Θεου
θυσιαν και σπονδην· δριμυς ο λογος· ου γαρ ενηνεχθαι προς το μειον, ηγουν
ηλαττωσθαι φησι θυσιαν και σπονδην, απεσχηκεναι δε μαλλον, οπερ εστι
παντελους ανατροπης σημαντικον. δεινον δε το χρημα και δυσαχθες αληθως τοις
λαων προεστηκοσιν, ει κατα μηδενα τροπον παρα των υπεζευγμενων θεραπευοιτο
Θεος.
9Ἁγιασατε νηστειαν, κηρυξατε θεραπειαν, συναγαγετε πρεσβυτερους,
παντας τους κατοικουντας την γην εις οικον Θεου ημων, και
κεκραξατε προς
Κυριον εντενως, οιμοι, οιμοι, εις ημεραν.9 Τινα δη τροπον προσηκει ποιεισθαι το
πενθος αυτους, διατρανοι παλιν, και εισηγητης αυτοις σοφος φαινεται της εις
μεταγνωσιν οδου, και τα δι' ων αν γενοιτο πραιος τε και ευμενης ο των ολων Θεος,
καταδεικνυει σαφως. τουτο δη 1.307 ην, οιμαι, και ανακοψαι θελοντος την οργην,
και αφανισαι το λυπουν, και περιστειλαι το βλαπτον, επιδουναι τε παλιν αυτοις το
ευημερειν, και διαχεισθαι τοις αγαθοις. εφη τοινυν οτι, αγιασατε νηστειαν,
τουτεστιν, ως εν αναθηματος ποιεισθε ταξει, και ως εν θυσιας τροπωι την παναγνον
αληθως και
αμωμητον νηστειαν. ου γαρ δη προσηκει ταις μεν ασιτιαις
κατατηκεσθαι το σαρκιον, δραν δε δη αυτους νενηστευκοτας τα εφ' οις αν εικοτως
παροτρυνοιτο Θεος. ει γαρ μελλοιμεν εν καιρωι νηστειας των ιδιων ουκ
αποπαυεσθαι θεληματων, υπονυττειν δε τους υποχειριους "Εις κρισιν τε και μαχας,
"τυπτειν τε πυγμαις ταπεινον" κατα το γεγραμμενον, ουπω νενηστευκαμεν αγιως τε
και καθαρως· πονων δε ζημιας υπομενουμεν εικοτως Θεου διακεκραγοτος "Ουχι
ταυτην την "νηστειαν εγω εξελεξαμην λεγει Κυριος." δει δη ουν αποσχεσθαι
φαυλοτητος, επεσθαι τε, και μαλα νεανικως, τοις του νομοθετου δογμασιν,
απευθυνοντας την καρδιαν προς παν οτιουν των αρεσκοντων αυτωι, και τον της
διανοιας υποφεροντας αυχενα, ψαλλοντας τε και λεγοντας "Ἴδε την "ταπεινωσιν
μου και τον κοπον μου, και αφες πασας τας "αμαρτιας μου·" και μην προς τωιδε
κακεινο το προφη- τικον "Ἰδου οιδε ημεις εσομεθα σοι, οτι συ Κυριος ο Θεος "ημων
ει." παραστασις γαρ ηδε πνευματικη και θυσια καθαρα και ανδανουσα τωι Θεωι "υπερ
μοσχον νεον," υπερ αμνον εκ ποιμνιων, υπερ εριφον εξ αιγων, υπερ σεμιδαλιν και
λιβανωτον. πνευματικαις "γαρ θυσιαις ευαρεστειται "Θεος." αγιαζοντες δε την
νηστειαν, κηρυξωμεν θεραπειαν, τουτεστι, την των θειων θεληματων εκπληρωσιν,
ηι δη και 1.308 πρεποντως παρεποιτο αν το ευθυ, το ευαγωγον του τροπου, το προς
παν οτιουν ετοιμον των εις ευσεβειας ηκοντων λογους· επιτελεσομεν δε της
θεραπειας τους τροπους, συνει- λεγμενων εν εκκλησιαις των εκ γερουσιας,
συνδεδραμηκο- των δε και απαντων των κατοικουντων την γην, κλαοντων τε και
μαλα συντονως εις ολην ημεραν, και αραροτως δια- κειμενων, οτι παντη τε και
παντως ελεησει Θεος· εστι γαρ "Μακροθυμος και πολυελεος και αληθινος,"
"Ἐξαιρων "ανομιας και υπερβαινων αδικιας και ου συνεχων εις μαρ- "τυριον οργην
αυτου, κατα το γεγραμμενον, οτι θελητης "ελεους εστι." 9Ὅτι εγγυς η ημερα του
Κυριου, και ως ταλαιπωρια εκ ταλαιπω- ριας ηξει. κατεναντι των οφθαλμων υμων
βρωματα εξωλοθρευθη, εξηρανθη και εξ οικου Θεου ημων ευφροσυνη και
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαρα.9 Ἡμεραν Κυριου φησι, καθ' ην αν γενοιτο πληρουσθαι τα εξ οργης, η της
ακριδος αυτοις επενηνεγμενης και δαπανωσης τα εν αγροις και εις λιμου και
ενδειας πεμπουσης δειματα, και αυτην εντιθεισης του θανατου την πτοιαν, ηγουν
των Βαβυλωνιων καταφθειροντων απαντα, πολεσι τε και κωμαις επιφυομενων,
αλλο τε επ' αλλωι προσεργαζομενων κακον, και ταλαιπωριαν εκ ταλαιπωριας
προσεπιῤριπτουντων αει τοις ενοικουσι την γην, ως μηδ' οσον ειπειν αναπνευσαι
δυνασθαι βραχυ, και τι δια μεσου γενεσθαι χρηστον, εφ' 1.309 ωνπερ ην εικος καν
γουν απο μερους και μετριαν εχειν δυ- νασθαι την παραψυχην τους τηι συχνοτητι
των κακων λοιπον αφορητως εντετηγμενους. επειδη δε πεπαινομενων ηδη των
καρπων, και τον αμωντα λοιπον μονονουχι κα- λουντων εφ' εαυτοις των ληιων,
βοτρυος τε καταπερκαζον- τος και το εκθλιβεσθαι γλιχομενου, γεγονε που ταχα της
ακριδος η εμβολη, βρωματα φησιν εξωλοθρευθη εξ οφθαλμων αυτων, οιον
ηρπασμενων των εν οψει γεγενημενων, παρα- κειμενων δε ωσπερ αυτοις, και
ετοιμοτατην εχοντων την απολαυσιν· εξηρθαι δε διαβεβαιουται παλιν και εξ οικου
Κυριου την τε ευφροσυνην και την χαραν. εθυον γαρ, ταις εξ αγρων ευκαρπιαις
επαγαλλομενοι, και τους της ευφροσυνης επετηδευον τροπους ανατιθεντες τα
χαριστηρια διατοι το περιχεισθαι πλουσιως τοις εκ γης αγαθοις. Ευρησομεν δε
τοιουτον τι πεπονθοτας και αυτους μαλιστα δη τους εις Χριστον πεπαρωινηκοτας.
γεγονε μεν γαρ αυ- τοις εν οφθαλμοις ηδη πως ο αρτος της ζωης "Ὁ εκ του
"ουρανου καταβας και ζωην διδους τωι κοσμωι," "ο κοκκος "του σιτου ο πεσων εις
την γην," και πολλοστος αναφυς, οινος ο νοητος, ο καρδιαν ανθρωπου
κατευφραινειν ειδως. επειδη δε ου διαλελοιπασι ταις απειθειαις υβριζοντες, γεγονεν αυτοις εξ οφθαλμων και οιον εκ μεσου τα βρωματα τα πνευματικα·
αποπεφοιτηκε γαρ απ' αυτων η παντος αγαθου μεθεξις, εξηιρται δε και εξ οικου του
παρ' αυτοις ευφροσυνη και χαρα· δεδονται γαρ εις ερημωσιν, και δια- τελουσιν οι
ταλανες "Ουκ οντος βασιλεως ουδε αρχοντος, 1.310 "ουκ ουσης θυσιας ουδε οντος
θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας "ουτε δηλων." Και καθ' ετερον δε τροπον εξηιρησθαι
φαμεν εξ οφθαλμων αυτων τα τε βρωματα και την ευφροσυνην και χαραν. εφη μεν
γαρ ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος, οτι "Ουκ επ' "αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος,
αλλ' επι παντι ρηματι "εκπορευομενωι δια στοματος Θεου." νου δε οτι τροφη λογος,
ουκ αν ενδοιασειε τις. τουτο της Ἰουδαιων εξηρται πληθυος· γεγονασι γαρ εν ενδειαι
τροφης της πνευματι- κης· ου νενοηκασι τα Μωυσεως. και γαρ ο θεσπεσιος γραφει
Παυλος "Ἄχρι σημερον επι τηι αναγνωσει της "παλαιας διαθηκης, καλυμμα επι την
καρδιαν αυτων "κειται·" μεμισηκασι δε τα δια Χριστου θεσπισματα. ωλοθρευται δη
ουν πασα αυτοις πνευματικη τροφη, ουκ αυτη παθουσα τον ολεθρον, αλλα τοις
πεπονθοσιν ουκ ετι παρακειμενη, και οσον ηκεν εις εκεινους, ουδε υπαρχουσα
παντελως. αλλ' ο γε Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος τοις εις αυτον πιστευουσι το
χρηναι διανεμει τρυφαν, και εν- σπαταλαν αγαθοις τοις ανωθεν. γεγραπται γαρ οτι
"Ου "λιμοκτονησει Κυριος ψυχην δικαιου, ζωην δε ασεβων "ανατρεψει."
9Ἐσκιρτησαν δαμαλεις επι ταις φατναις αυτων, ηφανισθησαν
θησαυροι,
κατεσκαφησαν ληνοι, οτι εξηρανθη σιτος. τι απο- θησομεν εαυτοις; εκλαυσαν
βουκολια βοων, οτι ουχ υπηρχε
νομη αυτοις, και τα ποιμνια των προβατων
ηφανισθη.9
1.311 Και τοις αλογοις των ζωων εσθ' οτε περιτιθησιν λογον η
θεοπνευστος γραφη, τας των πραγματων φυσεις εις το ευχαρι τε και αστειως εχον
ευτεχνως διαποικιλλουσα, και οιον εν ηθει γραφουσα τας οικονομιας, ων αν πρεποι
νοειν. ειτα τι το θαυμα, καν ει δαμαλεις λεγοι διασκιρτησαι τυχον, κλαυσαι τε
βουκολια βοων; αφορητως γαρ αυτα καταπιεζον- τος του λιμου, ταχα πως και
ανεσκιρτησαν αν και τεθνηκα- σιν, ειπερ ην αισθησις αυτοις των επενηνεγμενων.
ηφανισθαι δε φησι θησαυρους και κατεσκαφθαι ληνους, ουδεμιας που ταχα
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φροντιδος ηξιωμενας, διατοι το μηδεν εξ αγρων συλλεγεσθαι, αλλα δρεπανην μεν
απρακτειν την εν αμπελωι και βοτρυι, ξηρον δε δη ταχα και ατελεσφορητον τοις
αγροις επικεκλισθαι τον σταχυν. ταυτηιτοι φασι Τι αποθησομεν εαυτοις; οτι δε, ως
εφην, τοις των καρπων ημεροις και αυται συνδιολωλασιν αι της ερημου ποαι,
καθιστησιν εν- αργες, ηφανισθαι λεγων και αυτα των προβατων τα ποιμνια, λιμωι
δη παντως κατεφθαρμενα, και της συνηθους και φι- λαιτατης αυτοις εστερημενα
νομης. εφαρμοσει δε και ταυτα
σοφως ταις Ἰουδαιων συμφοραις, οι
πεπαρωινηκασιν, ως εφην, εις τον των ολων Σωτηρα Χριστον. 9Προς σε, Κυριε,
βοησομαι, οτι πυρ ανηλωσε τα ωραια της ερημου, και φλοξ ανηψε παντα τα ξυλα
του αγρου, και παντα τα κτηνη του πεδιου ανεβλεψαν προς σε, οτι εξηρανθησαν
αφεσεις υδα- των, και πυρ κατεφαγε τα ωραια της ερημου.9 Ὡραια μεν της ερημου
φησι τα εν πεδιοις ταχα που τοις 1.312 ανηροτοις αυτοματως φυομενα· ξυλα γεμην
του αγρου τα εν κηποις τε και παραδεισοις ευγενη βλαστηματα, και ταις εξ ωρων
ευκαρπιαις περιανθιζεσθαι πεφυκοτα· ταυτα τε εν
ειδει πυρος μονονουχι
κατεδηδοκεναι βρουχον τε και ερυσι- βην. ποιειται δε χρησιμως την προς Θεον
ευχην ευτεχνεσ- τατα, διδασκων, ως ηκιστα μεν παρ' ετερου δεησει ζητειν της
συμφορας την αποστασιν, προσαγειν δε μονωι τωι σωζειν ισχυοντι τας λιτας, και ως
εξ οργης επαγοντι τα καταλυπειν ειωθοτα. μη γαρ δη χρηναι φρονειν ευ μαλα φησιν
αυτο- ματως τα τοιαδε συμβηναι των κακων, επενηνεχθαι δε μαλλον ως εκ θειων
αυτοις μηνιματων· και τουτο ημιν αυτος ο των ολων Θεος δια φωνης ετερου
προφητου φησιν "Ει εσται κακια εν πολει, ην Κυριος ουκ εποιησεν;" ου γαρ αν
γενοιτο τι των κακουν ειωθοτων η πολεις η χωρας, ο πραττοιτο αν μη ουκ εφιεντος
Θεου. σωζει γαρ ους αν ελοιτο, και απαλλαττει κακων. αναπειθει δη ουν των
λελυπηκοτων την λυσιν παρα Θεου ζητειν, ριπτουντας ως αποτατω το γε οιεσθαι
δειν της των ψευδωνυμων θεων χειρος, και επικουριας δεδεησθαι τα κατ' αυτους.
εξηρανθαι δε φησιν αφεσεις υδατων. υετου γαρ την γην ουκ αρδοντος, καθιεμενης
δε προς τουτωι της ερυσιβης, εξωπλισμενης δε και ακριδος, και βρουχου πηδωντος,
και καμπης ερπουσης, πως ην αμφιβολον ως παντη τε και παντως οιχοιτο αν αυτοις τα ζωαρκη προς το μηδεν; καταφθειρομενης δε και ποας, πασα πως αναγκη και
κτηνη παθειν τον ολεθρον. Φαιην δ' αν οτι ταχα που και Ἰουδαιοις εν εσχατοις του
αιωνος καιροις επιστρεφουσι προς Θεον, πρεποι αν ειπειν τας τοιασδε φωνας, ταις
των αγαθων ενδειαις εντεθλιμ- 1.313 μενοις και κατοιμωζουσι. δεδαπανηται γαρ
αυτοις ως υπο πυρος τα εις νουν αγαθα, ακρις τε αυτα νοητη κατεδηδοκε, και
εξηρανθησαν αφεσεις υδατων. "Ἐνετειλατο γαρ ταις "νεφελαις του μη βρεξαι εις
αυτους υετον," κατα το γε- γραμμενον, και γεγονασι αβατος τε και ανυδρος γη, ητις
ου κατοικηθησεται. ημων δε δη περι των εν πιστει δεδι- καιωμενων προανεφωνει
Θεος, και των δια Χριστου χαρισ- ματων αμφιλαφεστατην εσεσθαι την χορηγιαν
υπεδηλου λεγων "Ἐν τηι ημεραι εκεινηι αποσταλαξει τα ορη γλυ- "κασμον, και οι
βουνοι ρυησονται γαλα, και πασαι αι "αφεσεις Ἰουδα ρυησονται υδατα, και πηγη εξ
οικου Κυριου "εξελευσεται, και ποτιει τον χειμαῤρουν των σχοινων·" και μην και
ετερως "Ἐγω Κυριος ο Θεος, εγω επακουσομαι "ο Θεος Ἰσραηλ, και ουκ
εγκαταλειψω αυτους, αλλ' ανοιξω "επι των ορεων ποταμους, και εν μεσωι των
πεδιων εις ελη, "και την διψωσαν γην εν υδραγωγοις·" ουκουν ημεις μεν εν
τουτοις. ει δε δη βαδιζοιεν εις μεταγνωσιν και ανα- βλεψοιεν προς Θεον, λεγοιεν τε
και αυτοι Προς σε Κυριε κεκραξομαι, ληψονται τας των υδατων αφεσεις,
αντλησουσι τε μεθ' ημων το υδωρ το νοητον "εκ των πηγων του σω- "τηριου,"
ποτισθησονται δε και "τον χειμαῤρουν της τρυ- "φης" παρα του Θεου και Πατρος,
και την πηγην της ζωης εξουσιν εν καρδιαις. παρακεισεται δε αυτοις εις τρυφην και
τα ωραια της ερημου, τουτεστι, νομη καλη και αμφιλαφης, εις γνωσιν αυτους
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποτρεφουσα την εν Χριστωι νοουμενην θειαν τε και ευαγγελικην. 9Σαλπισατε
σαλπιγγι εν Σιων, κηρυξατε εν ορει αγιωι μου, και
συγχυθησονται παντες οι
κατοικουντες την γην, διοτι παρεστιν
1.314 ημερα Κυριου, οτι εγγυς ημερα
σκοτους και γνοφου, ημερα νεφελης και ομιχλης.9 Γραφεται δη παλιν αστειως
ημιν του πολεμου το σχημα. ειη δ' αν και επ' αμφοιν αληθες, καν ει επ' ακριδος και
βρουχου νοοιτο τυχον, καν ει επ' αυτων ελοιτο τις των Βαβυλωνιων. ως γαρ ηδη
του πολεμου βεβηκοτος εισω θυρων, και μονονουχι περιηγγελμενου κατα πασαν
γην Σιων, ηγουν εν οληι τηι Ἰουδαιαι, και θορυβου και δειματων αναπλησθησεσθαι
τα παντα φησιν. παρεστι γαρ ημερα Κυριου, τουτεστιν, ουκετι προαγορευσις το
χρημα μονον, αλλ' εν οψει τα παθη, και εν αυταις γεγονασι ταις πειραις των παλαι
προηγγελμενων, ους ην αμεινον παρα πολυ μεταφοιταν ελεσθαι προς τα βελτιω,
και προ εφοδου και παρουσιας την των κακων αποσειεσθαι πειραν. ουκουν
αναδυεσθαι προς μεταγνωσιν ουκ εαι, μεθιεντας δε ωσπερ το της γνωμης
αναπεπτωκος και το ραιθυμον, εις φιλεργιας ιεναι κελευει γοργως, και επι γε το
βουλεσθαι σφισιν αυ- τοις επαμυναι γενικως, Θεωι δηλονοτι προσθεοντας, και των
αρχαιων αιτιαματων αφανιζοντας τα εγκληματα ταις των αμεινονων εναγωγαις.
ταυτηιτοι φησιν εγγυς ειναι την ημεραν Κυριου, καθ' ην εσονται μεν ως εν ομιχληι
και σκοτωι, τον εκ της ακριδος δεδιοτες λιμον, ηγουν την εκ των Ἀσσυριων
επηρτημενην αυτοις αθλιοτητα και καταφοραν. 9Ὡς ορθρος χυθησεται επι τα ορη
λαος πολυς και ισχυρος· ομοιος αυτωι ου γεγονεν απο του αιωνος, και μετ' αυτον
ου προστε- θησεται εως ετων εις γενεας γενεων. τα εμπροσθεν αυτου πυρ 1.315
αναλισκον, και τα οπισω αυτου αναπτομενη φλοξ· ως παρα- δεισος τρυφης η γη
προ προσωπου αυτου, και τα οπισω αυτου πεδιον αφανισμου, και ανασωζομενος
ουκ εστιν αυτωι.9 Ὄρθρον εοικεν αποκαλειν η την εν ορθρωι δροσον, η επειδαν
ολως καταχεηται των ορων, αφιησιν ουδεν των εν αυτοις ακαταδευστον· ηγουν τας
πρωτας ηλιου βολας, και του της ημερας φωτος την ευθυς τε και εν αρχαις
αναλαμψιν, η ταις των ορεων κορυφαις και προ γε των αλλων μονονουχι και
ενευρυνεται, και κατερυθαινει βουνους. ουτως εσεσθαι φησιν επι τα ορη τον λαον
τον ισχυρον, ακριδας τυχον, ηγουν, εξ ομοιοτητος της απ' αυτων, τον Ἀσσυριον ως
εν πληθυι νοουμενον απαραβλητωι λοιπον· ομοιος γαρ αυτωι φησιν ουτε γεγονεν
απο του αιωνος, ουτε μην εσται ποτε. επειδη δε ταις των ακριδων εμβολαις
δαπαναται μεν το παρεμπιπτον ευθυς, ει δε δηπου τι και περιλειφθεν τυχηι, εργον
εστι και αυτο των επομενων ταις πρωταις· πυρ αναλισκον εφη τα εμπροσθεν αυτου,
φλογα δε αναπτομενην τα κατοπιν και επομενα. τουτο δε αυτο δρασειεν αν οιμαι
που και πολεμιων στρατος. εψονται γαρ παντως ταις των φθασαντων αγερωχιαις
ομου και αφειδιαις και οι κατοπιν ιοντες βραχυ· ποιησονται δε την γην ως τρυφης
παραδεισον, αρδην αποκειροντες, και εν- σπαταλωντες τοις ευρισκομενοις. εχει δε
το αληθες ο λογος και επ' αυτης ει φεροιτο της ακριδος. 9Ὡς ορασις ιππων η ορασις
αυτων, και ως ιππεις ουτω κατα- 1.316 διωξονται. ως φωνη αρματων επι τας
κορυφας των ορεων
εξαλουνται, και ως φωνη φλογος πυρος κατεσθιουσης
καλαμην, και ως λαος πολυς και ισχυρος παρατασσομενος εις πολεμον.9 Την
ακριδα και τον βρουχον, ει δη φεροιντο κατα χωρων και πολεων, ουδεν εν μειοσιν
εσεσθαι φησιν ιππου της μαχιμωτατης· κατασκιρτησει γαρ ουτω της γης, ως ταχα
που και αρματων απομιμησασθαι κτυπον. απασαις τε γαρ επιθρωσκουσι κορυφαις
ορεων, καθιπτανται δε και βουνου παντος, και οιον φλογος ηχην αποτελουσιν
καταπιμπρασης καλαμην. φασι γαρ ου διχα κτυπου πραττεσθαι παρ' αυτων των εν
αγροις την καταβρωσιν, ηχω δε τινα των οδοντων αποτελεισθαι βληχηραν και
κακοφωνον, περιθραυομενων αυ- ταις των εμπεπτωκοτων, ως ανεμου φλογα
διαῤριπιζοντος. οχλωι δε δη παλιν πολεμιων αυτην παρεικαζεσθαι, το απεικος
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδεν· αττει γαρ κατα πληθυν, και ολιγα παραχωρει τοις ανδριζομενοις εν μαχηι.
βορον γαρ το χρημα και δια πληθυν αμετρητον ουκ ευκαταγωνιστον, μαλλον δε και
δυσαντητον. ο αυτος δ' αν γενοιτο και περι των Ἀσσυριων λογος· ει δε βουλοιτο τις
και περι αυτης που ταχα της Ῥωμαιων εκ- στρατειας, οι δικην ακριδων
κατεδηδοκασιν τον Ἰσραηλ εις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον ανοσιως
πεπλημ- μεληκοτα, ουδ' ουτω κακως.
1.317 9Ἀπο προσωπου αυτου
συντριβησονται λαοι.9 Χρημα γαρ, ως εφην, αμαχον παντελως και δυσκαταγωνιστον ανθρωποις βρουχου και ακριδος εμβολη. 9Παν προσωπον ως προσκαυμα
χυτρας.9 Ἀληθες γαρ, οτι δειμασι τε και λυπαις ταις αφορητοις εσθ' οτε και η των
προσωπων ανθη μαραινεται και κατα- μελαινεται πως εις το ακαλλες τοις εκ νου
θορυβοις μονον- ουχι μεταχρωννυμενη. 9Ὡς μαχηται δραμουνται, και ως ανδρες
πολεμισται αναβησονται
επι τα τειχη.9
Καταθεουσαι γαρ εν ισωι τε τοις
μαχιμωτατοις, οκνου τε αμεινους υπαρχουσαι και δειματων, και αυτων υπεραρθησονται των τειχων, θρασειαν ωσπερ τινα μελετωσαι την εμβολην. 9Και εκαστος εν
τηι οδωι αυτου πορευσεται, και ου μη εκκλινωσιν τας τριβους αυτων, και εκαστος
απο του αδελφου αυτου ουκ αφεξεται.9 Ἀβασιλευτον μεν η ακρις, εκστρατευει
γεμην αφ' ενος κελευσματος ευτακτως. φασι δε αυτας στοιχηδον ιεναι, και ως εν
ταξει διιπτασθαι, και ηκιστα μεν απονοσφιζεσθαι, περιεπειν δε ουτως αλληλας,
ωσανει και αδελφοι, φυσεως αυτης βραβευουσης το φιλαλληλον.
1.318
9Καταβαρυνομενοι εν τοις οπλοις αυτων πορευσονται.9 Ὅπλα δε οιμαι που τους
οδοντας φησι, δι' ων αυταις ο πολεμος, και τα ως εν μαχηι κατορθωματα,
δαπανωμενης μεν ποας, ληιου δε πιπτοντος, και φυτων αυαινομενων. 9Και εν τοις
βελεσιν αυτων πεσουνται, και ου μη συντελεσωσιν.9
Βαλλουσι μεν ακριδες ου
βελων ακισι τους πολεμουμε- νους, αλλ' ουδε τοξον αυταις εντεινεται· ποθεν;
κατακρουουσι δε ωσπερ ταις των εδωδιμων καταφθοραις, και τοις λιμου και
ενδειας δειμασιν. οτι δε και αυτοις τοις υπο τοιανδε πεσουσι συμφοραν ουκ αν
εξαρκεσειε το απολεσθαι τα εν αγροις, αλλα γαρ και οικοις αυτοις και πολεσιν
εισπεφοι- τηκοτα και παρενοχλουντα δεινως, τον εκ των ακριδων εξουσι στρατον,
ηγουν και αυτον τον Ἀσσυριον, παρεδειξεν ειπων Και ου μη συντελεσωσιν. ομοιον
ως ει λεγοι Και τουτο ουκ εσται το της οργης περας, παρελθοι δ' αν και επεκεινα·
φησι γαρ· 9Της πολεως επιληψονται, και επι των τειχεων δραμουνται, και επι τας
οικιας αναβησονται, και δια θυριδων εισελευσονται ως κλεπται. προ προσωπου
αυτων συγχυθησεται η γη, και σεισθησεται ο ουρανος, ο ηλιος τε και η σεληνη
συσκοτασουσι
και τα αστρα ου δωσουσι το φεγγος αυτων.9
Ἀκουεις οτι
καταπτησονται μεν και αυτων των τειχων, 1.319 και οιον αυτην καταδηιουσαι την
ποαν, εν ισωι τοις ειωθοσι λωποδυτειν, δια θυριδων εμβαλουσι, συγχεουσαι δημους,
και μονονουχι διακυκωσαι το παν, ως ηδη δοκειν και αυτον δε- δονησθαι τον
ουρανον, ηλιον δε και σεληνην, και μεντοι και αστρα το οικειον ωσπερ ανακοψαι
σελας. γεγονε δε παλιν εν τουτοις ημιν υπερβολικος ο λογος, δυσοιστον τε και
πολυαλγη τοις ενοικουσι την γην την συμφοραν αποφαινων. ατρεκης δε ο λογος,
καν ει νοοιτο παλιν ως επ' ανθρωπων στρατιας, ει καταθειν ελοιντο χωρας τε και
πολεως. εν ισωι γαρ ταις ακρισι τα παντα περιχεομενοι, διαλυμαινονται μεν αγροις,
και οικοις αυτοις
καταθλιβουσι δε και πολεις, τειχων τε υπεραιρομενοι
επεισθεοντες, και τοις απο σεισμου δειμασι φιλονεικουντες εις αγριοτητα. 9Και
Κυριος δωσει φωνην αυτου προ προσωπου δυναμεως αυτου·
οτι πολλη εστι
σφοδρα η παρεμβολη αυτου, οτι ισχυρα εργα λογων αυτου· διοτι μεγαλη η ημερα
του Κυριου, μεγαλη και επιφανης σφοδρα· και τις εσται ικανος αυτηι;9 Ἔφην ηδη
φθασας, οτι σκοπος τωι Προφητηι δεινην και δυσδιακομιστον αποφηναι την
συμφοραν, ινα δη μεταχωροιεν επι το εθελειν ηδη τα αμεινω τε δραν, και μην και
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλευ- εσθαι σωφρονεστερον, οι ταις εις φαυλοτητα παρατροπαις λελυπηκοτες
τον νομοθετην. οιδε γαρ οιδεν η των αλγηματων υπερβολη μετακομιζειν ευκολως
ως εξ αναγκης τινας επι γε το ελεσθαι δραν τα ανδανοντα λοιπον τωι σωζειν οιωι τε
και απαλλαττειν ισχυοντι. δωσει δη ουν ο Κυριος φησι την φωνην
1.320 αυτου
προ προσωπου δυναμεως αυτου, μονονουχι στρατηγων και παραθηγων ως επ'
εχθρους. πρεποι γαρ αν ουχ ετερωι τωι μαλλον, πλην οτι τοις προασπιζουσι και των
αλλων προτεταγμενοις, το διεγειρειν το μαχιμον και οικειαν ηγεισθαι την
παρεμβολην. υπεμφαινει δε δι' αυτων, οτι μη αυτοματον εχει τα δεινα την εφοδον,
μητε μην εκ του παρατυχοντος συμβεβηκεν απλως, αλλ' οτι μαλλον επενηνεκται
παρα Θεου, λελυπημενου δηλονοτι και οσιως ηδη κολαζοντος. καταπτοει δε
αυτους, πλειστην τε οσην ειναι λεγων την παρεμβολην, και οτι ισχυρα εργα λογων
αυτου. αμηχανον δε μη παντη τε και παντως εις περας ελθειν, οπερ αν προσταττοι
γενεσθαι Θεος. και γουν εφη προς τινα των αγιων προφητων· Ἱερε-μιας ουτος ην·
"Ουχ οι λογοι μου ωσπερ πυρ φλεγον, λεγει "Κυριος, και ως πελυξ κοπτων πετραν;"
διικνειται γαρ ωσπερ δια παντος ο του Θεου λογος, και οις αν φθεγξαιτο το
αντιστατουν ουδεν, εικει δε μαλλον και τα σκληρα και αντιτυπα· καταθραυεται γαρ
ευκολως, και τοις δεσποτικοις θελημασι και ουχ εκοντα παραχωρει. μεγαλη δη ουν
και επιφανης η ημερα, φησι, δια την εις απαντας ανθρωπους των επαχθησομενων
δεινων διατρεχουσαν φημην. και τις εσται ικανος αυτηι; τουτεστιν, ουδεις αν
γενοιτο των επι γης ατε- ραμων ουτως και ευσθενης, ως αντεξαγειν δυνασθαι ταις
θειαις οργαις. και σοφος ην αγαν ο θεσπεσιος ∆αυειδ ανα- κεκραγως προς Θεον "Συ
φοβερος ει, και τις αντιστη- "σεται σοι απο της οργης σου;" 9Και νυν λεγει Κυριος ο
Θεος ημων Ἐπιστραφητε προς με εξ
ολης καρδιας υμων, εν νηστειαι και εν
κλαυθμωι και εν κοπετωι, 1.321 και διαῤρηξατε τας καρδιας υμων και μη τα ιματια
υμων· και επιστρεψατε προς Κυριον τον Θεον υμων, οτι ελεημων και οικτιρμων
εστι, μακροθυμος και πολυελεος και μετανοων
επι ταις κακιαις. τις οιδεν ει
επιστρεψει και μετανοησει και
υπολιπηται οπισω αυτου ευλογιαν, θυσιαν και
σπονδην Κυριωι τωι Θεωι ημων;9 Ἐντευθεν αν μαθοις, και μαλα σαφως, ως ουχ
ετερου του χαριν υψου μεν ετιθει τα διηγηματα· σκληραν δε αυτοις και
δυσδιακομιστον κομιδηι προαναφωνει την συμφοραν, η ωστε λοιπον μεταπεισαι
παρελθειν εις μεταγνωσιν. απογινωσκειν γαρ ουκ εαι· διαβεβαιουται δε, και μαλα
σαφως, ως ειπερ ελοιντο φρονειν τα βελτιω, και τας ιδιας οδους καν γουν τοις
δευτεροις επανορθουν εις το αρεσκον Θεωι, πεπαυσεται παντως τα εξ οργης, και εις
πλατος αυτοις ευκοσμιας μετα- χωρησει τα πραγματα. τις δ' αν γενοιτο της τε
επιστροφης αυτοις, και ο της λιτης τροπος, καθιστησιν εναργες, ουτω λεγων Και
νυν λεγει Κυριος ο Θεος ημων Ἐπιστραφητε προς με εξ ολης καρδιας υμων.
εῤριφθω, φησι, τα παρωιχηκοτα, και αποδημειτω προς ληθην τα φθασαντα· εαυτων
αμεινους οφθητε τοις δευτεροις, εκμειλισσεσθε Θεον νηστειαι και πονωι, κοπετωι τε
και οδυρμοις. εψεται γαρ παντως ταυτα δραν ηἱρημενοις το χρηναι λοιπον εν
ευπαθειαις ειναι και τρυφηι. ωσπερ γαρ της ραιστωνης το τελος, και του δια- πιπτειν
εις ηδονας καταστρεφει παντως εις οιμωγας και κολασιν· ουτω της επιεικειας και
των επι ταις μεταγνωσεσι πονων η εκβασις εις το της ευημεριας ερχεται πλατος.
χρη- 1.322 σιμον ουν αρα το κλαιειν εφ' αμαρτιαις, και λυπεισθαι κατα Θεον. ως
γαρ ο μακαριος γραφει Παυλος "Ἡ κατα Θεον "λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν
αμεταμελητον κατεργα- "ζεται." μακαριζει δε και αυτος ο Χριστος τους "Πεν"θουντας νυν, οτι αυτοι παρακληθησονται." και μην και ο σοφος ημιν Σολομων
τοιουτον τι φησιν αινιγματωδως "̓Αγαθον το πορευθηναι εις οικον πενθους, η το
πορευ- "θηναι εις οικον ποτου." πλην εκεινο περιαθρειν αναγκαιον, οση τις εστι της
νηστειας η δυναμις. εξημεροι τον ∆εσποτην, κατευναζει την οργην, ανατρεπει
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κολασιν. εαυτους γαρ αικιζομενοι, μονονουχι και λελυττηκοτα και αγριαινοντα
καθ' ημων τον θειον ευ μαλα δυσωπουμεν θυμον, και την του καταπαιοντος χειρα
συστελουμεν ευκολως. ει γαρ εστιν αληθες, οτι και μονον ομολογουντες τας
αμαρτιας Θεου κατοικτειροντος δικαιουμεθα, πως αν ενδοιασειε τις οτι τοις εξ
ασκησεως πονοις εαυτους κατατηκοντες, και οιον αιτουντες
δικας, των
ημαρτημενων κερδανουμεν παρα Θεου την αφεσιν; πενθειν ουν αρα κελευει και
διαῤρηγνυναι σφας, ηκιστα μεν τα αμφια, διαπτυσσειν δε μαλλον νοητως την
καρδιαν την απηνη και πεπιλημενην εις ην ο θειος ουκ εισδυεται φοβος. επιστελλει
γουν Κορινθιοις ο Παυλος "Ου στενοχωρεισθε "εν ημιν, στενοχωρεισθε δε εν τοις
σπλαγχνοις υμων. την "δε αυτην αντιμισθιαν· ως τεκνοις λεγω· πλατυνθητε και
"υμεις." χρη δη ουν αρα κατευρυνειν μεν ωσπερ Θεωι την καρδιαν, και μονονουχι
περιῤρηγνυναι τον νουν, ιν' εισδε- ξαιτο το αυτου. το γαρτοι πλαττεσθαι λυπην,
καταῤρηγνυ- μενων αμφιων εικηι και ματην, ονησειεν αν ουδεν τους τουτο 1.323
δραν ηἱρημενους· εμποιησειε δ' αν ου βραχυ το κερδος το ανοιγνυναι καρδιαν, και
εναποτιθεσθαι το Θεωι δοκουν· αποκομιει γαρ το χρημα προς σωτηριαν. οτι δε ουκ
απο- τευξονται του σκοπου ποιουμενοι τας λιτας, εμπεδοι λεγων, ως ειη μεν ο των
ολων ∆εσποτης φιλανθρωπος τε και πολυελεος, οικτιρμων και αγαθος και
μετανοων επι ταις κα- κιαις. ει γαρ δη και ελοιτο κακουν τους ημαρτηκοτας, αλλ'
ουν εσται πραος, και ουκ ες μακραν· μεταχωρει γαρ ευ- κολως επι το βουλευεσθαι τα
χρηστα. τουτο ειναι φημι το μετανοειν επι ταις κακιαις. υποτεμνομενος δε
χρησιμως ο Προφητης των την σωτηριαν απεγνωκοτων το εικαιο- βουλον Τις οιδε
φησιν, ει μετανοησει και υπολειψεται οπισω αυτου ευλογιαν, τουτεστι δωσει τοις
επιστρεφουσι το μετασχειν ευλογιαν, ωστε και σπονδην και θυσιαν αναθειναι
παλιν αυτωι, χαιροντας τε και ευφραινομενους αναψαι τα χαριστηρια. 9Σαλπισατε
σαλπιγγι εν Σιων, αγιασατε νηστειαν, κηρυξατε θερα- πειαν, συναγαγετε λαον,
αγιασατε εκκλησιαν, εκλεξασθε πρεσ- βυτερους, συναγαγετε νηπια θηλαζοντα
μαστους, εξελθετω
νυμφιος εκ του κοιτωνος αυτου και νυμφη εκ του παστου
αυτης. ανα μεσον της κρηπιδος και του θυσιαστηριου κλαυ- σονται οι ιερεις οι
λειτουργουντες τωι Κυριωι και ερουσιν Φεισαι Κυριε του λαου σου, και μη δωις την
κληρονομιαν σου εις ονειδος του καταρξαι αυτων εθνη, οπως μη ειπωσιν εν τοις
εθνεσι Που εστιν ο Θεος αυτων;9 ∆ιανιστησιν ευ μαλα και δια τουτων αυτους εις
μετα- γνωσιν, και τροπον ουδενα της εις τουτο σπουδης ανεπιτη- 1.324 δευτον εαν
επιταττει χρησιμως. δειν γαρ εφη λαμπρωι και διαπρυσιωι κηρυγματι κεχρημενους,
αγιαζειν μεν νηστειαν, κηρυξαι δε θεραπειαν, και συναγειρειν εν εκκλησιαι τους
θερα- πευειν οφειλοντας, δηλον δε οτι λελυπημενον τον των ολων Θεον. ειεν δ' αν
ουτοι "Νεανισκοι και παρθενοι, πρεσβυ- "τεροι μετα νεωτερων," νηπια τε προς
τουτοις αρτιγενη και υποτιτθα, και μην και νυμφιοι, και αρτιγαμοι κοραι, ταχα που
κατεστεμμενων ετι παστων εκθεουσαι και γαμηλιους ευνας αρνουμεναι, τρυφης τε
υπερορωσαι και ποτων, και
αλλασσομεναι την σκληραγωγιαν· κροτου
περιεσταλμενου, και ηρεμουντων αἰσματων και ευφημιων, ας εθος τισιν αναπτειν
εσθ' οτε τοις γεγαμηκοσι· και ομου νυμφιοις ολο- φυρομεναι. και γαρ εστιν αληθες
οπερ εφη τις των παρ' ημιν σοφων "Μουσικα εν πενθει, ακαιρος διηγησις."
επηρτημενης δη ουν θειας ημιν οργης, πενθειν αναγκαιον, ουχι δη ποτοις τε και
τρυφαις εναβρυνεσθαι φιλειν. οτι γαρ ουκ αμοιρησειεν αν μομφης τε και δικης το
ουκ εν καιρωι τρυφαν, σαφηνιει τις λεγων των αγιων προφητων περι των εξ
Ἰσραηλ "Και εκαλεσε Κυριος σαβαωθ εν "τηι ημεραι εκεινηι κλαυθμον και κοπετον
και ξυρησιν και "ζωσιν σακκων, αυτοι δε εποιησαντο ευφροσυνην, σφα- "ζοντες
μοσχους και θυοντες προβατα και λεγοντες Φαγω- "μεν και πιωμεν, αυριον γαρ
αποθνησκομεν." ιτεον δη ουν εις θρηνους και δακρυα, επηρτημενης οργης, και διεῤ 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ριφθω ποτος. δειν δε δη φησιν ο Προφητης και αυτο τοις πενθουσι το ιερον και
απολεκτον αναπλεκεσθαι γενος, και προς αυταις ταις του ναου κρηπισι, και ανα
μεσον του θυσι1.325 αστηριου κατολολυζειν εκτενως ανακεκραγοτας και
λεγοντας Φεισαι Κυριε του λαου σου, και μη δωις την κληρονομιαν σου εις ονειδος,
του καταρξαι αυτων εθνη, οπως μη ειπωσιν εν τοις εθνεσι Που εστιν ο Θεος αυτων;
Ἀλλ' ει περι μονης αυτωι της ακριδος λογος ην, πως ουχι μαλλον λιμου και ενδειας
αιτουσιν απαλλαγην; εκδεδιασι δε το πεσειν εις χειρας εχθρων, και παραιτουνται
γελωτα και ονειδισμον. εικος ουν, φαιην δ' αν οτι και αληθες, ως εν τοις αινιγμασι
τοις περι της ακριδος η των Ἀσσυριων εφοδος εγραφετο λεληθοτως. ει δε δη
βουλοιτο τις και επ' αυτης της ακριδος τα τοιαδε νοειν, καταθαυμασειεν αν εικοτως των προφητικων θεσπισματων την οικονομιαν. αυτος γαρ ο της κολασεως
τροπος μονονουχι κατακεκραγε της του Ἰσραηλ αβουλιας, και προσετι της ενουσης
αυτοις ασθενειας. ηλλαξαντο γαρ "θεους οι ουκ εισι θεοι," και τον των ολων
αφεντες ∆ημιουργον προσκεκυνηκασιν τηι Βααλ. αλλ' ιδου της ακριδος αφορητον
ποιουνται την παρεμβολην, βρουχος οπλιζεται και πεπτωκασιν, ουδεμιαν εχουσι
την επικουριαν εκ των ψευδωνυμων θεων· οι δε δη βρουχου και ακριδος
ηττωμενοι, ποιαν αν ετι τοις προσκυνουσιν αυτοις επιδοιεν την ακεσιν ει μαχοιντο
προς εχθρους, και ταις των πολεμιων πολιορκοιντο φαλαγξιν;

1.326 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
9Καὶ ἐζήλωσε Κύριος τὴν γῆν αὐτοῦ, καὶ ἐφείσατο τοῦ λαοῦ αὐτοῦ. και
απεκριθη Κυριος και ειπε τωι λαωι αυτου Ἰδου εγω απο- στελλω υμιν τον σιτον και
τον οινον και το ελαιον, και εμπλη- σθησεσθε αυτων, και ου δωσω υμας ουκ ετι εις
ονειδισμον εν τοις εθνεσιν, και τον απο βοῤρα εκδιωξω αφ' υμων.9 Ἄθρει δη
τρεχοντα κατα ποδας τον ελεον. φθανει γαρ οιμαι το πενθος η γαληνοτης, και το επι
ταις μεταγνωσεσι δακρυον η του κατοικτειραντος χαρις. ου γαρ μονον ηλεει τους
πεπραχοτας αθλιως, ζηλοι δε μαλλον και επεμηνισε τοις λελυπηκοσιν, οι και της
επενηνεγμενης αυτοις αθλιο- τητος γεγονασιν υπουργοι. επισκηπτει δε που τοις
Βαβυ- λωνιοις ο των ολων Θεος, ως απηνεστερον ηπερ εχρην τοις υπο θειαν οργην
επενηνεγμενοις. εφη γαρ οτι "Ἐγω δεδωκα "αυτους εις τας χειρας σου, συ δε ουκ
εδωκας αυτοις ελεος·" και μην και προς τον μακαριον προφητην Ζαχαριαν "Ταδε
"λεγει Κυριος Ἐζηλωκα την Ἱερουσαλημ και την Σιων "ζηλον μεγαν, και θυμωι
μεγαλωι εγω οργιζομαι επι τα
1.327 "εθνη τα συνεπιτιθεμενα ανθ' ων εγω μεν
ωργισθην ολιγα, "αυτοι δε συνεπεθεντο εις κακα." ζηλωσας δη ουν τον λαον αυτου,
κατεπαγγελλεται μεν αφθονως αυτοις χορηγησειν τα ζωαρκη, και της προλαβουσης
συμφορας ισοπαλη πως την ευθυμιαν, και τα εδωδιμα μεν εις κορον· ασφαλειαν δε
προς τουτοις και το μη εις χειρας δοθησεσθαι των εχθρων, μητε μην υποπεσοντας
δουλειαι τηι επ' αυτοις, οικτρον και επ' αθλιοτητι διαζησεσθαι βιον. υπισχνειται δε
προς τουτοις αφανισαι τον απο βοῤρα, τουτεστι τον Ἀσσυριον· βορειοτερα γαρ
αυτοις και προς ακτινα μαλλον η χωρα. ει δε δη τις οιοιτο και εκ των βορειοτερων
της Ἰουδαιας γενεσθαι μερων της ακριδος την εφοδον, το κωλυον ουδεν ορθως
εχειν οιεσθαι και ουτω τον λογον. Ει δε δη τισι καταφθειροιτο και τα εις καρδιαν
αγαθα και της νοητης ευκαρπιας ο πλουτος, οιαπερ ακριδος επιπη- δωσης αυτοις της
των δαιμονιων αγελης, και καταθεουσων αρχων, δυναμεων και εξουσιων· δηλον δε
οτι των πονηρων· ποιειτω το πενθος, μελετατω την μεταγνωσιν, δακρυῤροειτω
προς Θεον. ακουσεται γαρ ευθυς εκ φιλανθρωπιας λεγοντος Ἰδου εγω διδωμι υμιν
τον σιτον και τον οινον και το ελαιον. αποφανει γαρ αυτου την καρδιαν ως
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευσταχυν γην, ως σπερ- μασιν ωραιοις κομωντα κηπον, ως ευβοτρυν αμπελωνα, και
μην και ελαιωι καταπιανει, κατα γε το εν ψαλμοις υμνουμενον "̓Ελιπανας εν ελαιωι
την κεφαλην μου." εξελασει δε απ' αυτου τον απο βοῤρα, τουτεστι τον αποψυχοντα
σαταναν, και ζειν ουκ εωντα τωι πνευματι τους υπ' αυτωι γενομενους.
1.328
ψυγησεσθαι δε και ο Παυλος εφασκε "των πολλων την αγα- "πην δια το
πληθυνθηναι την ανομιαν." αλλ' οι γε Χριστου γνωριμοι τωι πνευματι ζεουσιν·
ανεχονται δε ουδαμως το αποψυχεσθαι ποι προς εκτοπους ηδονας· "Την γαρ εαυτων
σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθημασι και ταις επιθυμιαις." 9Και εξοισω αυτον εις
γην ανυδρον, και αφανιω το προσωπον αυτου εις την θαλασσαν την πρωτην, και
τα οπισω αυτου εις την θαλασσαν την εσχατην· και αναβησεται η σαπρια αυτου,
και αναβησεται ο βρομος αυτου, οτι εμεγαλυνεν τα εργα αυτου.9 ∆ιαπλαττει μεν
ετι του λογου το σχημα, καθα και εν αρχαις ως επ' ακριδος και βρουχου, α και
αφανισθησεσθαι φησιν, απενηνεγμενα κατα βουλησιν Θεου προς αυτας που ταχα
της Ἰουδαιων γης τας εσχατιας, και εις τουτο δυσωδιας ελθειν, ως και φορτικην
γενεσθαι την διαδοσιν τοις ανα πασαν την χωραν· μεθιστησι δε ουδαμως ο λογος
του χρη- ναι νοειν και τα τοιαδε δη παλιν ως επι γε των Βαβυλωνιων. εν μεν γαρ
τοις νοτιοις μερεσι της Ἱερουσαλημ βαθεια τις ερημος εξευρυνεται, τερματιζεται
γεμην προς ηω τε και νοτον πελαγεσιν Ἰνδικοις· προς δυσιν δ' αυ και βορειοτερα, τηι
Παλαιστινων γειτονι θαλασσηι, και αυτηι δε προσκλυζουσηι τηι Αιγυπτιων. εκει τον
βρουχον και την ακριδα διολεσθαι φησι, δυσαχθη δε γενεσθαι τον βρομον αυτων,
της μεν ακριδος που ταχα, καθαπερ εφην αρτιως. ανηιρηνται δε και οι Βαβυλωνιοι,
την βορειοτεραν οικουντες χωραν, και προς ηω κειμενην. ανηιρηνται δε καθα
πλειστακις ειρηκαμεν εν και- 1.329 ροις της Ἐζεκιου βασιλειας, και ην δυσφορητος
των πτωμα- των ο βρομος, ως καθαρισθηναι μολις εν επταμηνωι την γην, και της
των πτωματων απηλλαχθαι σαπριας. ουτω γαρ που φησιν ο προφητης Ἰεζεκιηλ. οτι
δε προσκεκλιται τοις βορειοτεροις των Βαβυλωνιων η γη, σαφες αν γενοιτο,
λεγοντος Θεου δια φωνης αγιων τοις εξ αιματος Ἰσραηλ απενηνεγμενοις εις
αιχμαλωσιαν "Ὢ, ω, φευγετε εκ γης "βοῤρα, λεγει Κυριος· εις Σιων ανασωζεσθε, οι
κατοικουν- "τες θυγατερα Βαβυλωνος." Ἐξελασας δε και εξ ημων αυτων την
ακριδα Χριστος, φημι δη την νοητην, τα παμμοχθηρα δηλονοτι των δαιμο- νιων
στιφη, κατηφανισεν αυτα, καθεις οιονειπως εις τα βαθη της θαλασσης· κατεκλεισε
γαρ εις ᾅδου και εν τοις της αβυσ- σου μυχοις, ανεβη δε λοιπον η σαπρια τε και ο
βρομος αυτων, και γεγονεν ημιν φορτικος τε και κατεστυγημενος, καιτοι παλαι μη
τοιουτος ειναι δοκων· δυσωδη γαρ οντα τον σαταναν, νυν δη και μολις οτι τοιουτος
εστιν εγνωκαμεν. ωἰομεθα γαρ οι ταλανες ευωδη τε ειναι και αξιεραστον, οτε τοις
της φαυλοτητος ενειλημμενοι δεσμοις υπο χειρα την εκεινου πεπτωκαμεν. επειδη
δε επεφανεν ημιν ο Ἐμμανουηλ, ανα- κεκραγως τε και λεγων "Ἐγω ανθος του
πεδιου, κρινον των "κοιλαδων," τοτε δη μολις της ενουσης ευοσμιας αυτωι
κεκλημενοι προς μεθεξιν, της εκεινου δυσωδιας κατεγνω- καμεν. 9Θαρσει γη, χαιρε
και ευφραινου, οτι εμεγαλυνεν Κυριος του ποιησαι. θαρσειτε κτηνη του πεδιου, οτι
βεβλαστηκε τα 1.330 πεδια της ερημου, οτι ξυλον ηνεγκε τον καρπον αυτου, αμπελος και συκη εδωκαν την ισχυν αυτων. και τα τεκνα Σιων
χαιρετε και
ευφραινεσθε επι Κυριωι τωι Θεωι υμων, διοτι εδωκεν υμιν βρωματα εις δικαιοσυνην,
και βρεξει υμιν υετον πρωιμον και οψιμον, καθως εμπροσθεν, και πλησθησονται αι
αλωνες
σιτου, και υπερεκχυθησονται αι ληνοι οινου και ελαιου.9 Ἔθος τοις
αγιοις προφηταις, εκ των κατα μερος, και ως προς ολιγους αγαθων, εκκομιζειν τον
λογον επι τα καθολου τε και γενικωτερα· ταυτα δε εστι τα δια Χριστου. προεισι δη
ουν εις τουτο παλιν ημιν ο λογος. ποτε γαρ δεδοται το χρηναι θαρσειν τηι γηι· ποτε δε
αυ και εμεγαλυνε Κυριος του ποιησαι μεθ' ημων; ει μη οτε Θεος ων ο Λογος γεγονεν
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν- θρωπος, ινα τοις ανωθεν αγαθοις επικλυζων την υπ' ουρα- νον ευρισκοιτο τοις
εις αυτον πιστευουσιν "Ὡς ποταμος "ειρηνης, ως χειμαῤρους" τρυφης, ως πρωιμος
τε και οψιμος υετος, και απασης νοητης ευκαρπιας δοτηρ. τοτε δη τοτε και τοις
αγαν ασυνετωτατοις· οι και κτηνη λεγονται του πεδιου· νοητη τις ανεφυ ποα, των
διδασκοντων ο λογος· τοτε βεβλαστηκε τα πεδια της ερημου. και ερημον μεν ονομαζει την Ἐκκλησιαν κατα το εν προφηταις περι αυτης ει- ρημενον "Ευφρανθητι
ερημος διψωσα, αγαλλιασθω ερημος, "και ανθειτω ως κρινον." πεδια δε αυτης ειεν
αν οι λαων ηγουμενοι και παιδαγωγειν ειδοτες, οι και τοις θειοις και εξ ουρανου
χαρισμασιν οιονει βρυοντα τε και ευ μαλα περιην- θισμενον φερουσι τον νουν και
ταις των δογματων ανθαις ηδυ πνεοντα, και οιον αρτιφανει τηι ποαι κατεστεμμενον.
1.331 ουτοι τον των αποκτηνωθεντων εκτρεφουσι νουν, ινα και εις συνεσιν
αναβωσιν ανθρωποπρεπη. εφη δε οτι και ξυλον εξ- ηνεγκε τον καρπον αυτου,
αμπελον τε και συκην την ιδιαν εκ- δουναι δυναμιν, τον στερεον οιμαι των
διδασκοντων λογον, ωι ενεστι μεν το γλυκυ, ενεστι δε αυ προς τουτωι και το
κατευφραινειν ειδος, τοις απο συκης και αμπελου παρεικαζων καρποις. αρμοσειε δ'
αν και μαλα εικοτως, τοις μεν ετι παχυτεροις τον νουν και νωθειαν εχουσι την
κτηνοπρεπη, κατανεμεσθαι μαθησιν την χθαμαλωτεραν, την ως εν ειδει και
δυναμει ποας εν τοις τα μικρα διδασκουσι φυομενην, τοις γεμην ηδη τελειοις τον
υψου τε ηδη νοουμενον, και οιον ξυλοις ωραιοις επηνθηκοτα καρπον, τον περι της
αγιας και ομοουσιου Τριαδος, ηγουν παιδευσεως ηθικης, της ως εν υψει
θεωρηματων. τοιγαρτοι κτηνη μεν εκεινους ονομαζει, Σιων δε τεκνα τους
τελειοτερους, οις και επιγαννυσθαι κελευει Κυριωι τωι Θεωι αυτων. η πασα γαρ ημων
θυμηδια Χριστος, παρ' ου και δι' ου πασα πληρωσις αγαθων, και των ουρα- νιων
χαρισματων αμφιλαφης χορηγια τοις αγαπωσιν αυτον, ως εν πρωιμοις τε και
οψιμοις καρποις νοουμενη και ως εν σιτωι πληρουντι την αλω, και ως εν οινωι
ληνου υπερχεομενωι, και ως εν ελαιωι τωι υπερβλυζοντι. ιστεον δε, οτι και κατα γε
τον τροπον της μυστικης πληρωσεως αληθης η υποσχεσις. δεδοται γαρ ημιν ως εν
υετωι το υδωρ το ζων του αγιου βαπτισματος, ως εν σιτωι γεμην ο αρτος της ζωης και
ως εν οινωι το αιμα· προ[σ]επενηνεκται δε και η του ελαιου χρεια,
1.332
συντελουσα προς τελειωσιν τοις δεδικαιωμενοις εν Χριστωι δια του αγιου
βαπτισματος. 9Και ανταποδωσω υμιν αντι των ετων ων κατεφαγεν η ακρις και ο
βρουχος και η ερυσιβη και η καμπη, η δυναμις μου η μεγαλη ην εξαπεστειλα εις
υμας, και φαγεσθε εσθιοντες και εμπλη- σθησεσθε, και αινεσετε το ονομα Κυριου
του Θεου υμων, ος εποιησεν μεθ' υμων θαυμασια.9 Ὅσον μεν ουν ηκεν εις γε τον
ταις ιστοριαις πρεποντα λογον, ταις προλαβουσαις της ακριδος εμβολαις την
ισοσθενη και ισομοιρουσαν εισαπαν υπισχνειται φιλοτιμιαν, και της το τηνικαδε
συμβασης αυτοις αικιας ευρυτεραν φησιν εσεσθαι την των εδωδιμων παραθεσιν.
Ει δε δη νοοιτο πνευματικως της προφητειας ο λογος, φαμεν, οτι κατεδηδοκοτος
ημας ωσπερ του σατανα, και ως εν ταξει καμπης τε και ακριδος και μεντοι και
ερυσιβης κατεφθαρκοτων ου φορητως των αλιτηριων πνευματων επι πολυτροπου
παθων ιδεας, ξηροι και ακαρποι μεμενηκαμεν, γυμνοι και εψιλωμενοι παντος
αγαθου, ουκ ηθικην εχοντες
εις νουν αρετην, ου δογματικηι θεωριαι
καταλαμπομενοι, λιμωι δε ωσπερ κατεφθαρμενοι, και απαξαπλως απασης ευκαρπιας
εστερημενοι. επειδη δε πεπλουτηκαμεν παρα Χριστου το
χρηναι θαρσειν·
νενικηκαμεν γαρ συν αυτωι τον κοσμον, και "∆εδωκεν ημιν πατειν επανω οφεων
και σκορπιων·" τοτε δη τοτε και υετους εσχηκαμεν τους πνευματικους πρωι- 1.333
μον τε και οψιμον, νομικην τε φημι παιδευσιν και παρα- κλησιν Ευαγγελικην, τοτε
και ανεθαλομεν εις δικαιοσυνην και καρπους εσχηκαμεν ζωης, τοτε και φαγοντες
εμπεπλησ- μεθα και δοξολογουμεν ως ∆εσποτην τον εαυτων Σωτηρα Χριστον,
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανακηρυττοντες ως θαυματουργον, και τα λογου και ελπιδος επεκεινα τοις
αγαπωσιν αυτον δωρουμενον. εγνωκαμεν δε προς αυτωι παντελως ετερον ουδενα.
δεδι- δαγμεθα δε λεγειν εξ αγαθης διανοιας "Κυριε, εκτος σου "αλλον ουκ οιδαμεν·
το ονομα σου ονομαζομεν." αθρει δε οπως ο των ολων Θεος μονονουχι και διαγελαι
και κατει- ρωνευεται τα ανθρωπινα, δυναμιν μεγαλην εαυτου την καμπην
αποκαλων, ην και εις αυτους πεπομφεναι φησι. και ου δη- που φαμεν, οτι δυναμις
αληθως η καμπη Θεου, και τουτο μεγαλη, αλλ' οιον εκεινο φησι τοις την δι' αυτης
ουκ ενεγκουσι κολασιν Ὢ δεινοι και αγερωχοι και εν ουδενι γραφοντες λογωι το
προσκρουειν εμοι· ου πυρ εφ' υμας ουρανοθεν ορωμαι καθεις, ουκ επαφηκα
βροντην η χαλαζαν, ουχ ετερον τι των υψου τε ηρμενων, και οτι μαλιστα τηι του
Θεου δοξηι πρεπωδεστατων επενεγκων. σκωληκων ευτελεστατων αθλια πληθυς
κατεξανεστη της χωρας, και τεθορυβησθε προς αυτης, τεθρηνηκατε και διολωλατε·
ταχα που μεγαλη λιαν η καμπη, λογιουμαι δε αυτην και δυναμιν εμαυτου μεγαλην·
εν ηθει δη ουν ο λογος, και οιονειπως εν γελωτι, μονονουχι και επιτωθαζοντος
Θεου τοις καταφρονειν ειωθοσιν, ως και, ειπερ ελοιτο κολαζειν αυτους, αρκουσης
εις τουτο και καμπης αντι πολλης και αμαχου λοιπον ισχυος. 1.334 Μη δη πλατυ
γελατωσαν αιρετικοι, μηδε της του Μονογε- νους καταφλυαρειτωσαν δοξης, ως δη
και μεγαλης δυναμεως ωνομασμενης της καμπης, μη δ' αν ει λεγοιτο και αυτος
Θεου δυναμις εν ισωι γραφεσθω τηι σκωληκι. τετολμηκασι γαρ οι δειλαιοι και εις
τουτο κατολισθειν αθλιοτητος εννοιων. 9Και ου μη καταισχυνθηι· ο λαος μου εις τον
αιωνα· και επι- γνωσεσθε οτι εν μεσωι του Ἰσραηλ εγω ειμι, και εγω Κυριος ο Θεος
υμων, και ουκ εστιν ετερος πλην εμου· και ου μη καται- σχυνθησεται ετι πας ο λαος
μου εις τον αιωνα.9 Ἐπαγγελλεται σαφως της μετα σαρκος οικονομιας τον τροπον,
και οτι τοις επι της γης συνδιαιτηθησεται καθεις εαυτον εις κενωσιν, και γενομενος
καθ' ημας, τουτεστιν, ανθρωπος. τοτε γαρ γεγονεν εν μεσωι του Ἰσραηλ, και
διεφυγομεν εντροπην και αισχυνης απηλλαγμεθα, θανατου πεσοντος, αμαρτιας
ανηιρημενης, γνωσεως αληθους εισκεκο- μισμενης. προσκυνουμεν γαρ ουκετι "τηι
κτισει παρα τον "κτισαντα," και Θεον ετερον επ' αυτωι παντελως ουδενα
παραδεδεγμεθα. τοιγαρτοι και πεπλουτηκαμεν, ως εν ελπιδι βεβαιαι, ζωην τε και
δοξαν και την εις μακραιωνα βιον εν αγιασμωι και οσιοτητι πολιτειαν. 9Και εσται
μετα ταυτα, εκχεω απο του πνευματος μου επι πασαν σαρκα, και προφητευσουσιν
οι υιοι υμων και αι θυγατερες
υμων, και οι πρεσβυτεροι υμων ενυπνια
ενυπνιασθησονται, 1.335 και οι νεανισκοι υμων ορασεις οψονται· και γε επι τους
δου- λους μου και επι τας δουλας μου εν ταις ημεραις εκειναις εκχεω απο του
πνευματος μου.9 Ἰδου δη σαφως χαριεισθαι κατεπαγγελλεται την του Ἁγιου
Πνευματος χυσιν, τουτεστιν αμφιλαφη χορηγιαν, ουκ εις προφητην εξειλεγμενως
ενα που και δυο τυχον, αλλα την εις απαντας απλως τους ελειν αξιους. ο δη και
πεπε- ρανθαι φαμεν εγηγερμενου Χριστου, και το του θανατου καταλυσαντος
κρατος. απαρχην γαρ ωσπερ της ωδε σεπτης και αξιαγαστου χαριτος τοις αγιοις
ενετιθει μαθηταις, εμφυ- σων τε και λεγων "Λαβετε Πνευμα Ἅγιον." εδει γαρ εδει
τους της Ἐκκλησιας μυσταγωγους, και της υφ' ηλιωι παιδευ- τας εσομενους και προ
γε των αλλων τηι του Ἁγιου Πνευ- ματος δοσει κατακαλλυνεσθαι, και οιον τινα των
δια πιστεως κεκλημενων εις αγιασμον απαρχην γεγονοτας, τηι θειαι τε και ουρανιωι
καταχρυσουσθαι χαριτι. κατα δε γε τας ημερας της Πεντηκοστης συναγηγερμενων
εις οικον ενα των μαθη- των, και τας συνηθεις Θεωι προσαγοντων λιτας, γεγονεν
" Αφνω εκ του ουρανου ηχος, ωσπερ φερομενης πνοης βιαιας, "και ιδου ωφθησαν
αυτοις διαμεριζομεναι γλωσσαι ωσει "πυρος, και εκαθισεν εφ' ενα εκαστον αυτων,
και ηρξαντο
"λαλειν ετεραις γλωσσαις καθως το Πνευμα εδιδου αυτοις
"αποφθεγγεσθαι." απεφθεγγοντο δε προφητευοντες, ηγουν συνιεντες τε και
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγοντες τα δια των αγιων προφητων επι 1.336 Χριστωι μαρτυρια, και τα δι' ων ην
εικος ετοιμως εισιεναι προς
ευπειθειαν αναπεπεισμενους ευ μαλα τους
ακροωμενους, ως ενεστηκε λοιπον ο της ευδοκιας καιρος, και τα παλαι δια νομου
και προφητων επι Χριστωι προαπηγγελμενα προς περας ηκει λοιπον. ουκουν
προεφητευον, απασηι γλωσσηι λαλουντες, προαναφωνουντος Θεου δια φωνης αγιων
και τουτο. γεγραπται γαρ "Ὅτι εν ετερογλωσσοις και εν "χειλεσιν ετερων λαλησω
τωι λαωι τουτωι και ουδ' ουτως "πιστευσωσι." τουτο τοι συνεις και ο θεσπεσιος
Παυλος, εις σημειον δεδοσθαι τοις Ἰουδαιοις εφασκε την πολυγλωσ- σιαν. οτι δε
καταπταντος εξ ουρανων του Ἁγιου Πνευματος πολλοι λιαν ησαν οι τωι της
προφητειας αναμεστουμενοι πνευματι, σαφηνιει γραφων ο Παυλος "Προφηται δε
"δυο η τρεις λαλειτωσαν και αλλοι διακρινετωσαν. εαν "δε αλλωι αποκαλυφθη φησι
καθημενωι, ο πρωτος σιγατω. "δυνασθε γαρ παντες καθ' ενα προφητευειν." παλαι
μεν γαρ δια πολλην δυστροπιαν παρακρουοντος του Ἰσραηλ, εφασκε Θεος "Ἰδου
εγω λιμον επαγω επι την γην, ου λιμον "αρτου, ουδε διψαν υδατος· αλλα λιμον του
ακουσαι λογον
"Κυριου, και απο ανατολων εως δυσμων περιδραμουνται
"ζητουντες τον λογον Κυριου, και ου μη ευρωσι." και προς γε τον μακαριον
Ἰεζεκιηλ "Και την γλωσσαν σου "συνδησω και αποκωφωθησηι, και ουκ εσηι αυτοις
εις ανδρα 1.337 ελεγχοντα, οτι οικος παραπικραινων εστιν." επειδη δε, κατα την
του ψαλλοντος φωνην "Θεος Κυριος, και επεφανεν "ημιν·" επελαμψε γαρ ημιν ο
Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ανιεις εγκληματα και απαλλαττων αιτιαματων, και το
της αμαρτιας εμφραττων στομα· δεδοται λοιπον η του Ἁγιου Πνευματος χυσις,
Θεου κατευφραινοντος την ανθρωπου φυσιν, και τηι ανωθεν τε και εν αρχαις
στεφανουντος δοξηι, και εις εκεινο παλιν αυτην φιλαγαθως ανακομιζοντος, εις
οπερ ην εν αρχαις, ουπω της αμαρτιας εισκεκριμενης.
Ου γαρ ερημον οντα
προφητικου πνευματος ευρησομεν
τον Ἀδαμ ουπω την θειαν εντολην
παραβεβηκοτα· βεβηκοτα δε ωσπερ και ερηρεισμενον ετι, και τοις της φυσεως
αγαθοις εμπρεποντα. και γουν οτε την γυναικα Θεος πλαστουρ- γησας ηγαγε προς
αυτον, καιτοι τις τε και ποθεν ειη, τινα τε ανεφυ τροπον ακουσας ουδενος, ευθυς
επεφωνει "Τουτο "νυν οστουν εκ των οστων μου, και σαρξ εκ της σαρκος "μου·
αυτη κληθησεται γυνη," ητοι κατα την Ἑβραιων εκδοσιν ανδρις, "οτι εκ του ανδρος
αυτης εληφθη." αλλ' ηργησε μεν η ανθρωπωι δοθεισα χαρις, ανεκαινισθη γεμην εν
Χριστωι, ος εστι δευτερος Ἀδαμ. ανεκαινισθη δε τινα τροπον; ηι μεν γαρ εστι Θεος και
εκ Θεου κατα φυσιν ο υιος· γεγεννηται γαρ αληθως εκ του Θεου και Πατρος· ιδιον
αυτου και εν αυτωι τε και εξ αυτου το Πνευμα εστι, 1.338 καθαπερ αμελει και επ'
αυτου νοειται του Θεου και Πατρος· ηι δε γεγονεν ανθρωπος και πεφηνε καθ' ημας,
επακτον εχειν το Πνευμα λεγεται. καταπεφοιτηκε γουν επ' αυτον εν ειδει
περιστερας, οτε καθ' ημας γεγονως, ως εφην, ως εις εξ ημων οικονομικως
εβαπτιζετο. τοτε και το ιδιον αυτου πνευμα δοτον αυτωι ανωθεν γενεσθαι λεγεται,
δια το ανθρωπινον, και τουτο εστιν η κενωσις. νοοιτο δ' αν ωδε τε, και ουχ ετερως
"∆ι' ημας πτωχευσαι πλουσιος ων, ιν' ημεις τηι εκεινου πτωχειαι πλουτησωμεν."
δεδοται μεν γαρ, ως εφην, το Πνευμα τωι Ἀδαμ εν αρχαις, πλην ου μεμενηκεν τηι
ανθρωπου φυσει· διανενευκε γαρ εις το πλημμελες, και παρωλισθεν εις αμαρτιαν,
κατηῤρωστησε τε παν ειδος ακα- θαρσιας. Ἐπειδη δε επτωχευσε πλουσιος ων, ως
εφην, ο Μονογενης, και μεθ' ημων ως ανθρωπος το ιδιον ως επακτον εδεξατο
Πνευμα, "μεμενηκεν επ' αυτον·" εφη γαρ ουτως ο μακαριος Ἰωαννης ο
Ευαγγελιστης· ινα και εν ημιν κατοικησηι λοιπον εμμονως, ως ηδη μεμενηκος εν τηι
του γενους ημων απαρχηι δευτεραι, τουτεστι Χριστωι· κατωνομασται γαρ δια τουτο
και δευτερος Ἀδαμ, δι' ου προς το ασυγκριτως αμεινον ανεστοι- χειωμεθα, και την
δια Πνευματος αναγεννησιν ευ μαλα κερδαινομεν, ουκετι την πρωτην εχοντες, την
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα σαρκα φημι, την εις φθοραν τε και αμαρτιαν· "Το γαρ φρονημα "της σαρκος
θανατος," κατα το γεγραμμενον· αλλα την ανωθεν και δευτεραν, την εκ Θεου δια
Πνευματος, ειπερ εστιν αληθες ως "Ουκ εξ αιματων, ουδε εκ θεληματος
1.339
ανδρος, αλλ' εκ Θεου γεγεννημεθα." εδει δη ουν εδει τους εν τεκνοις Θεου
κατατεταγμενους και την του Ἁγιου Πνευ- ματος καταπλουτησαι χαριν. ενηργηκε δε
και τουτο εις ημας Χριστος, και πιστωσεται λεγων ο θεσπεσιος Πετρος "Τηι δεξιαι
ουν του Θεου υψωθεις, την τε επαγγελιαν του "Πνευματος του Ἁγιου λαβων παρα
του Πατρος, εξεχεε "τουτο ο υμεις βλεπετε και ακουετε." δεχεται μεν γαρ ως
ανθρωπος παρα του Πατρος το ενον αυτωι φυσικως· εκχει δε πλουσιως εις ημας, οτι
και Θεος κατα φυσιν εστι, και ει γεγονε σαρξ. εκχει δε επι πασαν σαρκα. και τουτο
δηλον, ως ουκ επι μονους τους εκ περιτομης, αλλ' εφ' απαντας απλως τους δια
πιστεως καλουμενους, καν ει εκ πλανης ειεν Ἑλληνικης, καν ειτε μικροι και
μεγαλοι, δουλοι και ελευθεροι, βαρβαροι τε και Σκυθαι. προκειται γαρ της εν
Χριστωι σωτηριας η χαρις τοις ανα πασαν την υπ' ου- ρανον, οτι και αυτος εστι
"Προσδοκια εθνων." Ει δε δη λεγοιεν αθυροστομουντες τινες, σαρκας λεγεσθαι και
τα κτηνη, παραληρουντες, ηδη πως ακουοντων, οτι της προφητειας ο σκοπος κατα
μονου συντεινεται του ανθρω- πινου γενους, και ουχι "Των βοων μελει τωι Θεωι,"
καθως και ο σοφος εφη Παυλος. προφητευσειν δε φησιν υιους και θυγατερας, το
της χαριτος αμφιλαφες και το επι παντας ισον δια τουτων υποδηλων. ειη γαρ αν
ουκ αποβλητον παρα Θεωι το θηλυ γενος, ει τα αυτωι δοκουντα δρυη τε προθυμως,
και μην και ελοιτο φρονειν, ουτε μην αγεραστον, η αμετοχον αγιασμου, ει δια τε της
πιστεως και της εν 1.340 εργοις επιεικειας ευδοκιμουν εσται· ποθεν; ηξιωται γαρ
και αυτο χαριτος τε και οικτιρμων, και "Τον αῤραβωνα του "Πνευματος" δεχεται
παρα Θεου, λελογισται δε και εν τεκνοις. πρεσβυτερους μεν ουν ενυπνιοις
ενυπνιασθησεσθαι φησιν, οψεσθαι δε και ορασεις τους νεανισκους, πρεσβυτικην
ηλικιαν, καθαπερ εγωιμαι, λεγων την ως εν ποσοτητι της αρετης προυχουσαν τε και
υπερκειμενην, και οιον λαμπροις πεπολιωμενην κατορθωμασι, και φρονησει
διαπρεπουσαν τηι τελεωτατηι και τεθαυμασμενην, οποιος τις ην και ο θεσπε- σιος
Παυλος, ος τεθεαται καθ' υπνον ανδρα τινα των εκ Μακεδονιας, εκλιπαρουντα τε
και λεγοντα "∆ιαβας εις "Μακεδονιαν βοηθησον ημιν·" γεγραπται γαρ ουτως εν ταις
πραξεσι των σοφων αποστολων. Ἀνανιας δε τις των εν πιστει δεδοκιμασμενων
ορασιν επ' αυτωι τεθεαται τωι μακαριωι Παυλωι. επειδη γαρ ηκεν εις ∆αμασκον, αυτωι
κατα την οδον οφθεντος Χριστου, ειτα τηι του φωτος αστραπηι την οψιν αφηιρηται,
τεθεραπευται δια Χριστου. γεγραπται δε ουτως παλιν· "Ἦν δε τις εν ∆αμασκωι
μαθητης ονοματι "̓Ανανιας, και ειπε προς αυτον εν οραματι ο Κυριος Ἀνανια. "ο δε
ειπεν Ἰδου εγω. ο δε Κυριος προς αυτον Ἀναστας "πορευθητι επι την ρυμην την
καλουμενην ευθειαν και ζη- "τησον εν οικιαι Ἰουδα Σαουλ ονοματι Ταρσεα." ακουεις
οπως εν οραματι μεν λελαληκε προς Ἀνανιαν; ην γαρ που ταχα την πιστιν ευτονος,
και νεανιας την εξιν, και σφρι- γωσαν εχων εις το αγαθον την γνωμην, αθραυστος
εις αλκην,
1.341 δηλον δε οτι την πνευματικην. καθ' υπνον δε τωι μακαριωι
Παυλωι τας λιτας εδοκει προσφερειν ο Μακεδων· ην γαρ την φρενα πρεσβυτης, τον
νουν γηραιος, και της ανωθεν σοφιας εμπλεως. προσεφωνει δε που και ο σοφος
Ἰωαννης τοις ηγιασμενοις εν Χριστωι δια πιστεως "Γραφω υμιν πατερες, "οτι
εγνωκατε τον απ' αρχης. γραφω υμιν νεανισκοι, οτι "ισχυροι εστε και νενικηκατε
τον πονηρον." επαγγελλεται δη ουν την χυσιν του Ἁγιου Πνευματος τοις
δουλευουσιν αυτωι. τινες δ' αν οι τοιοιδε παλιν; η εκεινοι παντως οι τοις
ευαγγελικοις θεσπισμασιν υποφερουσι τον αυχενα της διανοιας, της μεν εν τυπωι
λατρειας αποφοιτησαντες, Ἑλ- ληνικης δε απατης αποπεπαυμενοι, κατα τον
λεγοντα; 9Και δωσω τερατα εν τωι ουρανωι ανω και σημεια επι της γης κατω, αιμα
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και πυρ και ατμιδα καπνου. ο ηλιος μεταστρα- φησεται εις σκοτος και η σεληνη εις
αιμα, πριν ελθειν την ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη.9 Ἐπι ταις των
Ἰουδαιων δυσσεβειαις, ταις εις Χριστον δηλονοτι γεγενημεναις, και αυτη των
στοιχειων δεδυσφορη- κεν η φυσις, κατωλοφυρατο δε ωσπερ η κτισις, υβρισμενον
ορωσα τον εαυτης ∆εσποτην, και ο μεν θειος ναος μονονουχι και ασχαλλων τοις
πενθουσιν εν ισωι, περιεῤρηγνυτο· γε- γραπται γαρ, οτι "Το καταπετασμα του ναου
εσχισθη απο "ανωθεν εως κατω·" ο ηλιος δε το οικειον ανακοψας σελας και την
ακτινα συνενεγκων, ουκ ηξιου φαινειν ετι τοις επι της γης. εποιει γαρ σκοτος απο
ωρας εκτης εως ωρας
1.342 ενατης, εσχιζοντο δε και αι πετραι, ταχα δε που και
περι τον της σεληνης κυκλον επραττετο τι των ασυνηθων, ως δοκειν εις αιμα
μεταπεποιησθαι και αυτην. σεσιγηται μεν ουν το τοιονδε παρα τοις αγιοις
Ευαγγελισταις, αξιοχρεως γεμην η πιστις εκ της προφητειας. οτι δε τοις του ∆ημιουργου νευμασιν ουκ εν ηλιωι μονωι τα σημεια γεγονεν, αλλ' οιον ολη προς το
ακαλλες και ασυνηθες αυτηι μετα- κεχωρηκεν η κτισις, σαφες αν γενοιτο Θεου
λεγοντος δια φωνης Ἡσαιου "Και ενδυσω τον ουρανον σκοτος, και "θησω ως
σακκον το περιβολαιον αυτου." ουρανον δε οταν λεγηι, παντα που παντως φησι τα
εν ουρανωι και οιον σακκωι τωι σκοτει καταμφιεσαι, πενθουντα τε και αλγουντα, και
ωσπερ διακεκραγοτα τωι σχηματι. σημεια μεν ουν εν ουρανωι ταυτι φαιην αν· τα δε
γε εις γην αιμα τε και πυρ, και ατμις καπνου καταδηλωσειεν αν οιμαι που τας των
Ἰουδαιων συμφορας, ας ο παγχαλεπος αυτοις επεσωρευσε πολεμος, ο δια της
Ῥωμαιων χειρος. αιματι γαρ η πασα μεν αυτοις κατεῤραινετο χωρα. εμελλε δε ομου
ταις πο- λεσι καταπιμπρασθαι και αυτος ο διαβοητος νεως, οικοι τε καπνιζεσθαι
κατασεσεισμενοι. οτι δε και προ της ημερας της μεγαλης και επιφανους, καθ' ην
απασι το θειον προ- κεισεται βημα Χριστου διδοντος εκαστωι κατα τα εργα αυτου, τα
τοιαδε τοις Ἰουδαιοις συμβησεται, διαμεμηνυκεν
1.343 ειπων πριν ελθειν την
ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη. σημειωτεον δε προς τουτοις, οτι και αυτος
ο Κυριος ημων ερωτωμενος παρα των σοφων αποστολων τα περι της συντελειας
του αιωνος, και τα περι της των Ἱεροσολυμων καταστροφης, εμιξε τα σημεια, ως
ταχα που και αγνοεισθαι λοιπον, ποια δη ποτε συμβησεται. 9Και εσται, πας ος αν
επικαλεσηται το ονομα Κυριου, σωθησεται·
οτι εν τωι ορει Σιων και εν τηι
Ἱερουσαλημ εσται ανασωζο- μενος, καθοτι ειπε Κυριος, και ευαγγελιζομενοι ους
Κυριος
προσκεκληται.9 Ἔσεσθαι μεν ουν παντη τε και παντως επι ταις των
Ἰουδαιων ανοσιουργιαις εν ουρανωι και γηι τα σημεια φησι, και τα τερατα.
προκεισεσθαι γεμην και ουτως αυτοις τα εξ ημεροτητος Θεου, την δια πιστεως
δηλονοτι σωτηριαν, την εν Χριστωι δικαιωσιν, τον αῤραβωνα του Πνευματος, τον
αγιασμον, την ελπιδα της των ουρανων βασιλειας, αμνη- σικακως αυτοις ανεντος
Θεου και τα εις Χριστον εγκληματα. και γουν ο θεσπεσιος Πετρος κατηιτιατο μεν
σφοδρα τους Ἰουδαιων δημους, διαῤρηδην ανακεκραγως, ως απεκτονασι μεν
κρεμασαντες επι ξυλου τον των ολων Σωτηρα και λυτρωτην, και "Ἠρνησαντο μεν
τον αγιον και δικαιον, "εζητησαν δε ανδρα φονεα χαρισθηναι αυτοις." προσετιθει
δε τουτοις "Και νυν, αδελφοι, οιδα οτι κατα αγνοιαν "επραξατε, ωσπερ και οι
αρχοντες υμων. μετανοησατε "ουν, και βαπτισθητω εκαστος υμων εις το ονομα του
"Κυριου Ἰησου, και ληψεσθε την δωρεαν του Ἁγιου Πνευ-"ματος· υμιν γαρ εισιν αι
επαγγελιαι, και τοις τεκνοις
1.344 "υμων." ουκουν καν ει γενοιτο, φησι, σημεια
και τερατα, σωθησεται πας ος αν επιγραψαιτο δεσποτην τον ουρανου τε και γης
Κυριον. οτι δε εμελλεν ο λογος της σωτηριας εν αυτηι και πρωτηι λαληθησεσθαι τηι
κυριοκτονωι Ἱερουσαλημ, περιενεχθησεσθαι δε ουτω και εις παντα τα εθνη δια των
αγιων Ἀποστολων, σαφες αν γενοιτο, του Προφητου λε- γοντος Ἐν τωι ορει Σιων και
εν Ἱερουσαλημ εσται ανασωζο-μενος, και ευαγγελιζομενος, ους Κυριος
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσκεκληται· ως γαρ ο θεσπεσιος γραφει Παυλος "Ουχ εαυτωι τις λαμβανει την
"τιμην, αλλα καλουμενος υπο του Θεου." κεκληνται τοινυν απολεγδην εκ παντων
οι μακαριοι μαθηται, και ουκ αυτο- μολοι παρηλθον εις αποστολην, καθαπερ ο
αποπληκτος Φαρισαιος εκεινος, ηγουν νομικος, ος τοις της μαθητειας αυχημασιν
εαυτον ενιεις, προσετιθει λεγων "Κυριε, ακολου- "θησω σοι οπου εαν απερχηι."
ταυτηιτοι και αυτος ο Σωτηρ παρενοχλουντα τε εικηι, και των· ευαγγελικων
επιτηδευ- ματων ουδ' οσον ειπειν εγγυς γεγονοτα, παρωθειτο λεγων "Αι αλωπεκες
φωλεους εχουσι, και τα πετεινα του ουρανου "κατασκηνωσεις, ο δε υιος του
ανθρωπου ουκ εχει που "την κεφαλην κλιναι·" τοις γεμην επιτηδειως εχουσιν εις
αποστολην επεφωνει λεγων "∆ευτε οπισω μου και ποιησω "υμας αλιεις
ανθρωπων." Ματθαιον γεμην εξ αυτων ανιστη των της πλεονεξιας εργαστηριων,
ακολουθειν επι- ταττων· προσκεκληται δε, κατ' ιδιαν βουλησιν, ουσπερ ην εικος,
εσεσθαι δυνατωτατους εις γε το αποπεραινειν δυνασ- θαι, και μαλα νεανικως, το
αυτωι δοκουν, ει και ηρπασε τον προδοτην ο της ανομιας ευρετης και πατηρ. 1.345
9∆ιοτι ιδοι εγω εν ταις ημεραις εκειναις, και εν τωι καιρωι εκεινωι, οταν επιστρεψω
την αιχμαλωσιαν Ἰουδα και Ἱερουσαλημ, και συναξω παντα τα εθνη και καταξω
αυτα εις την κοιλαδα του Ἰωσαφατ, και διακριθησομαι προς αυτους εκει υπερ του
λαου μου και της κληρονομιας μου Ἰσραηλ, οι διεσπαρησαν εν τοις εθνεσι, και
την γην μου καταδιειλοντο, και επι τον λαον μου εβαλον κληρους, και εδωκαν τα
παιδαρια πορναις, και τα
κορασια επωλουν αντι οινου και επινον.9 Ἐκ της
Ῥοβοαμ βασιλειας αποῤραγεισων των δεκα φυ- λων, και διηιρημενων αυτων και
παντος του Ἰσραηλ, εις τε τον Ἐφραιμ και τον Ἰουδα οι μακαριοι γεγονασι
προφηται. λελαληκασι δε τα παρ' αμφοιν, της ολης αυτοις βασιλειας παρατεινουσης
μεχρι καιρων της αιχμαλωσιας. μετα δε γε την εν τοις Ἱεροσολυμοις εκειθεν
υποστροφην, και την γεγενημενην κατα καιρους επανοδον, προεφητευσαν επι τον
Ἰσραηλ Ἀγγαιος τε και Ζαχαριας και μεντοι και Μαλα-χιας φαινεται δε και ο Ἕσδρας
ολιγα αττα των κατ' εκεινο καιρου, και εν τοις αυτου χρονοις γεγενημενων προαγορευσας. μεμνηται τοινυν των προκειμενων ο λογος πραγματος ουκ εν καιρωι
προφητων των αρχαιων γεγενη- μενου, αλλ' οτε δη μολις Κυρου τον λαον ανεντος
υπενοσ- τησαν εις την Ἰουδαιαν. και τι το χρημα το αξιακουστον, τι δε δη γενεσθαι
συμβεβηκεν, ερουμεν ως ενι, την του Ἕσδρα συγγραφην κομιζοντες εις αποδειξιν.
Ουκουν επειδηπερ εις την Ἰουδαιαν επανηλθον αρτι, και δασμων και των της
δουλειας αναπνευσαντες πονων οι εξ Ἰσραηλ, επι το ραιθυμον ετραποντο, και ησαν
ουκ ασφαλεις
1.346 των δια Μωυσεως τεθεσπισμενων επιτηδευται και φυλακες.
αποφασκοντος γαρ του νομου το χρηναι τινας ταις των αλλοφυλων θυγατρασι
συγκατευναζεσθαι, ολιγα φροντι- σαντες των θεοθεν αυτοις κεχρησμωιδημενων,
αλλοτριαις γυναιξιν επεμισγοντο. και προς τουτο λιαν δεδυσφορηκως Ἕσδρας,
περιεῤρηγνυτο μεν την εσθητα, κατωλοφυρετο δε τους εξ Ἰσραηλ, και των
αλλοφυλων γυναικων απαλλατ- τεσθαι παρεκαλει. οι δε τουτο δραν ανεπειθοντο,
δεδιοτες ταχα που τα εξ οργης, και των εσομενων αυτοις, ει μη ελοιντο τιμαν τον
νομον, των προγεγονοτων την πειραν εποιουντο διδασκαλον. επειδη δε απεβεβλητο
και απεφοιτα των Ἱεροσολυμων η των αλλοφυλων γυναιων πληθυς, λοιπον
αναγκαιως κατεπικραινοντο προς οργας οι περιοικοι των εθνων, ατε δη και δια
τουτων ου μετριως εξυβρισμενοι, και προς γε δη τουτωι κακεινο που ταχα
διελογιζοντο κατα σφας αυτους. επειδη γαρ την Ἱερουσαλημ ανετειχιζον μεν,
εσπουδαζον δε και αυτον τον θειον εγειρειν ναον, τοις του φθονου βελεσιν
ανεκαιοντο προς οργας, και διακωλυειν επεχειρουν, εκεινο διενθυμουμενοι, κατα
γε το εικος, ως ει γενοιτο παλιν ο Ἰσραηλ εν δυναστειαις ταις πρωην, και
τετειχισμενας μεν εχοι τας πολεις, επαμυνοντα δε τον των ολων Θεον, ατε δη τοις
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχαιοις εθεσι θεραπευομενον εν ναωι, παλιν κατακρατησει και αφορητος εσται τοις
απαν- ταχου, και δασμους επιβαλει των ομορων τισι, και αλω- σονται παντως,
καταδηιουμενων αυτοις των χωρων, ει δη τινες ελοιντο καν γουν οψε αντιβλεψαι
μονον. ταυτης ενεκα της αιτιας παρεσκευαζον μεν τινας απειργειν αυτους των τε
επ' αυτωι τωι ναωι, και τοις τειχεσι κατασκευασματων. επειδη δε αυτοις ανονητος ην
η σπουδη, Θεου κατευρυνοντος τοις εξ Ἰσραηλ την των επιτηδευματων οδον,
ωπλιζοντο λοιπον και καταστρατευειν ηθελον· αλλ' ηλωσαν και πεπτωκασι 1.347
επαμυνοντος αυτοις Θεου. γεγονε δε των εις τουτο συναγη- γερμενων η αθροισις εν
τηι κοιλαδι Ἰωσαφατ· χωρος δε ουτος ου πολλοις σταδιοις απεχων Ἱερουσαλημ, εν
τοις προς ηω μερεσι. ψιλον δε ειναι φασι, και ιππηλατον. οτι δε διε- φθονηκασι μεν
τινες των δυνατωτερων τοις εξ Ἰσραηλ τον θειον εγειρουσι ναον, ωνησαν δε ουδεν,
διδαξει λεγων ο μακαριος Ἕσδρας "Ἐν δε τοις επι Ἀρταξερξου του"Περσων
βασιλεως χρονοις κατεγραψαν κατα των κατοι- "κουντων εν Ἰουδαιαι και εν
Ἱερουσαλημ Βηλεμος και "Μιθριδατης και Ταβελλιος και Ῥαθυμος και Βεελτεθμος
"και Γεελτεθμος ο γραμματευς, και οι λοιποι οι τουτοις "συντασσομενοι, οικουντες
δε εν Σαμαρειαι και τοις αλλοις "τοποις." ην δε της γραφης τοιαδε τις η δυναμις, ως
ειη μεν πολις αθραυστον εχουσα δυναμιν Ἱερουσαλημ, εικουσα δε ουδαμως τοις
των ετερων χωρων βασιλευσιν· αντεγει- ρομενη δε μαλλον και σφοδρα νεανικως,
ην ει γενοιτο παλιν υπονοστησαι προς το αρχαιον, και αυτοις σωρευσει φροντι- δας
τοις της Βαβυλωνος κατα καιρους ηγουμενοις. αλλ' ωνη- σαν μεν, ως εφην, οι τα
τοιαδε γεγραφοτες παντελως ουδεν. παρεκαλουν δε τινες των εν Σαμαρειαι, τους εκ
Βαβυλωνος μετοικισθεντας συνεργαζεσθαι τε και συνοικοδομειν αυτοις. οι δε ουκ
ηθελον, και ταυτης ενεκα της αιτιας κεκμηκασιν ου μετριως, ταις εκεινων
επιβουλαις αντεξαγοντες. γεγραπται δε ουτως εν τωι Ἕσδραι παλιν "Και ηκουσαν οι
θλιβοντες "̓Ιουδαν και Βενιαμιν, οτι οι υιοι της αποικιας οικοδομουσιν "οικον τωι
Κυριωι Θεωι Ἰσραηλ· και ηγγισαν προς Ζορο- "βαβελ και προς τους αρχοντας των
πατριων, και ειπον "αυτοις Οικοδομησομεν μεθ' υμων, οτι ως υμεις εκζητου- "μεν
τον Θεον υμων, και αυτωι ημεις θυσιαζομεν απο
1.348 "ημερων Σαρσαθου
βασιλεως Ἀσουρ του ενεγκαντος ημας "ωδε. και ειπε προς αυτους Ζοροβαβελ και
Ἰησους και "οι καταλοιποι των αρχοντων των πατριων του Ἰσραηλ "Ουχ υμιν και
ημιν του οικοδομησαι οικον τωι Θεωι ημων, "οτι ημεις αυτοι επι το αυτο
οικοδομησομεν Κυριωι τωι Θεωι "ημων, ως ενετειλατο ημιν Κυρος ο βασιλευς
Περσων. και "ην ο λαος της γης εκλυων τας χειρας του λαου Ἰουδα, "και
ενεποδιζον αυτους του οικοδομειν, και μισθουμενοι επ' "αυτους, βουλευομενοι του
διασκεδασαι βουλην αυτων." αλλ' επεβουλευον μεν, απρακτος δε και τουτοις η
επιχει- ρησις ην. οτι δε της λαθραιου λοιπον ατονουσης επιβουλης τον πολεμου
νομον ᾔεσαν στρατευομενοι παντες οι περιοικοι των εθνων, ηλωσαν τε και
πεπτωκασι, καντευθεν αν μαθοις. γραφει γαρ ωδε παλιν και εν τωι δευτερωι βιβλιωι.
"Και "εγενετο ως ηκουσεν Ἀναβαλατ και Τωβιας και οι Ἄραβες "και οι Ἀμμανιται
οτι ανεβη η φυη τοις τειχεσιν Ἱερου-"σαλημ, και οτι ηρξαντο αι διασφαγαι
αναφρασσεσθαι, "πονηρον αυτοις εφανη σφοδρα. και συνηχθησαν παντες "επι το
αυτο εξελθειν και παραταξασθαι εν Ἱερουσαλημ. "και προς Κυριον τον Θεον ημων,
φησι, προσηυξαμεθα, "και εστησαμεν προφυλακας επ' αυτους ημερας και νυκτος
"απο προσωπου αυτων. και ειπεν Ἰουδας Συνετριβη η "ισχυς των εχθρων, και οχλος
πολυς." και σεσιγηται μεν εν τουτοις της κοιλαδος η μνημη· φερει δε τουτο παλιν
εις ημας ο της παραδοσεως λογος. αξιοχρεως δε εις πιστιν η προφητεια και αυτον
ημιν τον του πολεμου χωρον κατονο- μαζουσα. ταυτησι της ιστοριας μεμνησθαι
φαμεν, συναξειν λεγοντα παντα τα εθνη εις την κοιλαδα του Ἰωσαφατ. δηλον δε
οτι ουκ ακοντα αξει, αλλ' οτι βουλομενα ελθειν ου κωλυσει. διακριθησεσθαι δε προς
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα περι του Ἰσραηλ
1.349 και της εαυτου κληρονομιας, ην καταδιειλοντο
διαρπαζοντες που ταχα τα των Βαβυλωνιων λειψανα, και εν καιρωι της
ταλαιπωριας συνεπιτιθεμενοι, και πορναις μεν τα παιδαρια χαριζομενοι, προθεντες
δε τα κορια προς ασυνηθη πορνειαν, και οιον εκκαπηλευοντες ταις ετερων
ασελγειαις, ειτα τους εντευθεν μισθους εις τρυφας και μεθας συλλεγοντες. Φαμεν
δε τι και εφ' ημων τοιουτον γενεσθαι, την δια Χριστου λυτρωσιν εννενοηκοτες.
εξειλετο μεν γαρ ημας αιχμαλωτους οντας, και υπο τυραννωι πραττοντας, πικρωι
φημι δη τωι σατανα, ανεκομισε δε ωσπερ εις γην αγιαν, εις πολιτειαν ευαγγελικην,
εις εξιν ευμαθεστατην, εις πολιν τετειχισμενην την νοητην Ἱερουσαλημ, "ητις εστιν
Ἐκ-"κλησια Θεου ζωντος," οικοδομεισθαι παρασκευασας, ως λιθους τιμιους "εις
ναον αγιον, εις κατοικητηριον του Θεου "εν Πνευματι." αλλα τοις εκ βασκανιας
πονοις η των δαιμονιων ανεφλεχθη ανοσια πληθυς, και μεντοι προς του- τοις οι
τοις δογμασι της αληθειας μαχομενοι, και πολλας μεν τας κατα των αγιων εφοδους
πεποιηνται, ηδικησαν δε ουδεν προασπιζοντος Θεου, παραθαῤρυνοντος δε Χριστου
και λεγοντος "Θλιψιν εξετε εν τωι κοσμωι, αλλα θαρσειτε, "εγω νενικηκα τον
κοσμον." Ὕθλος μεν ουν παρα τοις Ἰουδαιοις σαθρος και γραωδης, ως εσται κατα
καιρους εν τηι κοιλαδι του Ἰωσαφατ η παρα Θεου κατα παντων κρισις, μετα το
αναβιωναι τους νεκρους. οιονται δε οτι των εις αυτους ενεκα γεγονοτων αποτιουσι
λογους, οι κατα πασαν την υπ' ουρανον. αμοιρησειε δ' αν ουδαμως του γελασθαι
πρεπειν το ενθυμημα αυτων, της θεοπνευστου γραφης τα της προφητειας
εκπεπερανθαι λε- γουσης, και οτι δικας εξηιτηνται παρα Θεου τα περιοικα των
εθνων, του πολεμου γεγονοτος εν τηι κοιλαδι του Ἰωσαφατ.
1.350 επεθρωσκον
γαρ, ως εφην, τοις λειψανοις του Ἰσραηλ, καιτοι πλειστην οσην ανατλαντος
ταλαιπωριαν· δεδοντο γαρ τοις Βαβυλωνιοις. 9Και τι εμοι και υμιν Τυρος και
Σιδων, και πασα Γαλιλαια αλλο- φυλων; μη ανταποδομα υμεις ανταποδιδοτε μοι; η
μνη- σικακειτε υμεις επ' εμοι; οξεως και ταχεως ανταποδωσω το ανταποδομα
υμων εις τας κεφαλας υμων, ανθ' ων το αργυριον μου και το χρυσιον μου ελαβετε,
και τα επιλεκτα μου και τα καλα εισηνεγκατε εις τους ναους υμων· και τους υιους
Ἰουδα και τους υιους Ἰσραηλ απεδοσθε τοις υιοις των Ἑλληνων, οπως εξωσητε
αυτους εκ των οριων αυτων.9 Ἔθνος μεν ουν απαν κατα του Ἰσραηλ συναγηγερται,
Μωαβιται, Ἰδουμαιοι, Ἰεβουσαιοι, Ἀμμανιται, και οι λοιποικαταρξαι δε οιμαι βουλης
και εγχειρηματων ∆αμασκηνους και Τυριους και τους καλουμενους Φυλιστιειμ, και
μεχρις αυτης της Γεθ, ητις καλειται και αλλοφυλων. τοιγαρτοι και προς αυτους ο
των ολων Θεος Και τι εμοι και υμιν
Τυρος και Σιδων και πασα Γαλιλαια
αλλοφυλων; ποιας γαρ, φησι, τας αφορμας της αγριοτητος εχοντες, ταλαιπωρουντα τον Ἰσραηλ, και ταις εκ Βαβυλωνιων συμφοραις ου μετριως κατηχθισμενον
ανοσιως επιφορτιζετε, πικρως επιβαινοντες και οιον εμε γελωντες τον σωζοντα
ταχα που, και αμυνομενοι, και τα εχθρων εις εμε τολμωντες λεγειν, μαλλον δ' ηδη
και δρασαι; ουκουν ουκ εις μακραν απο- ληψεσθε το ανταποδομα. ηξει δε υμιν εις
κεφαλην· δικας γαρ αποτιειτε εμοι τωι διακριθησομενωι προς υμας εν τηι κοιλαδι του
Ἰωσαφατ. εγκαλει δε αυτοις ως διηρπακοσι 1.351 μεν τα επιλεκτα του ναου, και τα
χρυσα σκευη σεσυληκοσι, και ταις των ιδιων θεων ανατεθεικοσι τιμαις. αφορητον
δε το χρημα και πικρον, και ουκ ανικανως εχον εις γε το δυνασθαι καταλυπησαι
Θεον. εφη γαρ οτι "Την δοξαν "μου ετερωι ου δωσω, ουδε τας αρετας μου τοις
γλυπτοις." τι γαρ ετερον αν ειη το τοις θειοις αναθημασι τους των ειδωλων
καλλωπιζειν ναους, η μονονουχι διακεκραγεναι και λεγειν ως ειη μεν ο των ολων
Θεος εν δευτεροις, τα δε εν λογωι τωι προυχοντι και σωζειν ειδοτα τους ιδιους προσκυνητας; και ουκ αποχρη, φησιν, εις δυσσεβειαν υμιν το των θειων αναθηματων
τον εμον γυμνωσαι νεων, αλλα γαρ και τους υιους Ἰουδα και τους υιους Ἰσραηλ
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απεδοσθε τοις υιοις των Ἑλληνων. γενεσθαι δε τι τοιουτον εικος, ως εν ταις χωραις
των εθνων τινας αποκομισθηναι των εξ Ἰσ- ραηλ, απεμπολουντων αυτους η Τυριων
τυχον, η και ετερων, οις εμπορια το σπουδαζομενον, και φιλοκερδεια το επιτηδευμα.
Πρεποι δ' αν ο λογος, ως γε μοι φαινεται, και τοις των ανοσιων
προεστηκοσιν αιρεσεων, οι τους υιους της Ἐκκλη- σιας μονονουχι διαρπαζοντες τηι
των Ἑλληνων καταπωλουσι σοφιαι, ινα πολυπλοκων εννοιων αναπιμπλαμενοι,
πικροι γενοιντο ζητηται, μαλλον δε απειθεις τε και αλιτηριοι, και τα ορθα
διαστρεφοντες, καιτοι δεον απληι διαβιωναι φυσει, και τον ακαπηλευτον λογον της
αληθειας μελεταν. εξω δη ουν των ιδιων οριων γενεσθαι τους ηπατημενους παρασκευαζουσιν. οροι δε ωσπερ και χωρα των τεκνων της Ἐκ- κλησιας της αληθειας η
γνωσις, και το εις παν οτιουν των ακριβως εξητασμενων εις ορθοτητα νενευκος.
λεγοιντο δ' αν εικοτως χρυσα σκευη και αργυρα, και επιλεκτα Θεου, κατα το αληθες
οι πιστει τε κατηγλαισμενοι, και τοις εξ εργων
1.352 αγαθων αυχημασι
κεχρυσωμενοι, και τωι της ευσεβειας δια- στιλβοντες καλλει. αλλ' ει γενοιτο τινα
των ωδε λαμπρων τοις της απατης εναλωναι βροχοις, ακουσονται παντως οι της
απατης ευρεται Το αργυριον μου και το χρυσιον μου ελα- βετε, και τα επιλεκτα μου
εισηνεγκατε εις τους ναους υμων. εγκλημα δε τουτο δεινον τε και δυσδιαφυκτον.
"Ἁμαρ- "τανοντες γαρ εις τους αδελφους, υπερ ων Χριστος "απεθανεν," αυτον
αδικουσι Χριστον, ωι παντη τε και παντως τας των εις αυτον πεπλημμελημενων
δικας απο- τιουσιν. 9Ἰδου εγω εξεγειρω αυτους εκ του τοπου, ου απεδοσθε αυτους
εκει, και ανταποδωσω το ανταποδομα υμων εις κεφαλας υμων. και αποδωσομαι
τους υιους υμων και τας θυγατερας υμων εις χειρας υιων Ἰουδα, και αποδωσονται
αυτους εις
αιχμαλωσιαν εις εθνος μακραν απεχον, οτι Κυριος ελαλησεν.9
Ἄπρακτα μεν τα Τυριων εσεσθαι μηχανηματα και τα εκ της δυστροπιας ευρεματα
κατα των εξ Ἰσραηλ, εναργεστατα φησιν, εξ αντιστροφου δε ωσπερ γενεσθαι τοις
ηδικηκοσι την συμφοραν, και τοις ισοις εναλωναι κακοις, μονονουχι πιπτουσης εις
κεφαλην των ανοσια πεπλημμεληκοτων της ισοσταθμου δικης. ωσπερ γαρ αυτοι το
εξ Ἰουδα γενος ειλον, ειτα τοις ανδραποδωναις δεδωκασιν, αποκομιζειν ει- ποντες
εις εθνος μακραν, ουτω τα αυτων απεμπολησθησεσθαι τεκνα, φησι, δια χειρος
Ἰουδαιων, και οτι παντη τε και παντως τα τοιαδε συμβησεται, προσεμπεδοι λεγων
Ὅτι Κυριος ελαλησεν. ανηνυτον δε παντως ουδεν ο φθεγξεται
1.353 Θεος. και
γουν εφη Χριστος "Ὁ ουρανος και η γη παρ- "ελευσεται· οι δε λογοι μου ου μη
παρελθωσι."
Και ταυτι μεν ιστορικως· ει δε δη τις ελοιτο περιαθρειν τα
πνευματικα, και των κεκρυμμενων αναπιμπλασθαι νοη- ματων, εννοησει παλιν, οτι
και Ἑλληνων παιδες οι ταις δοκη[σι]σοφιαις εξωφρυωμενοι, και μην και αιρετικοι
πολυ- πλοκοις απατης ευρημασι το δοκειν τι σφισιν αυτοις απο- νεμοντες,
αποφερουσι των απλουστερων τινας της ορθης τε και αμωμητου πιστεως, ης αν
εχοιεν παρα Θεου, και τοις βροχοις της απατης ενδεοντες μονονουχι, και εν
δορικτητων μοιραι λαβοντες, αποκομιζουσι των της αληθειας ορων ως αποτατω.
αλλ' ο γε των ολων Θεος απρακτον αυτοις αποφαινει την κακουργιαν, και ανιησι
μεν τους ηπατημενους, τους δε των απατησαντων κατα μαθησιν υιους προσαγει
τοις εξ Ἰουδα· νοηθειεν δ' αν ουτοι παλιν οι θεσπεσιοι μαθηται, και οσοι το Χριστου
λαλουσι μυστηριον· οι δε της εκεινων πλανης απαλλαττοντες, εις καλην τε και
αξιεραστον απο- φερουσι δουλειαν, την υπο Χριστωι δηλονοτι, και οιον
αιχμαλωτους αρπαζουσι, μετατιθεντες εις την εαυτων εξιν τε και γνωμην, η της
εκεινων εστιν αποτατω. πολυ γαρ το μεταξυ της γνωμης τε των αγιων, και της των
τοιουτων οραται. λεγεται δε και ο Χριστος τους εκ της Ἑλληνικης απατης εις την
επιγνωσιν του κατα φυσιν Θεου μετενηνεγ- μενους ως αιχμαλωτους ελειν. εφη γαρ
ο μακαριος ∆αυειδ "̓Αναβας εις υψος ηἰχμαλωτευσας αιχμαλωσιαν, ελαβες "δοματα
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν ανθρωποις." 9Κηρυξατε ταυτα εν τοις εθνεσιν, αγιασατε πολεμον, εξεγειρατε
τους μαχητας, προσαγαγετε και αναβαινετε παντες ανδρες
1.354 πολεμισται,
συγκοψατε τα αροτρα υμων εις ρομφαιας και τα δρεπανα υμων εις σειρομαστας· ο
αδυνατος λεγετω οτι Ἰσχυν εχω. συναθροιζεσθε και εισπορευεσθε παντα τα εθνη
κυκλοθεν
και συναχθητε εκει· ο πραυς εστω μαχητης. εξεγειρεσθω, και
αναβαινετωσαν παντα τα εθνη εις την κοιλαδα Ἰωσαφατ, διοτι εκει καθιω του
διακριναι παντα τα εθνη κυκλοθεν.9 Ἀπειλησας τοις εθνεσι τας εξ αντιστροφου
συμφορας, και των ανοσιων εργων ισοπαλη την δικην, μεθιστησι τον λογον επι
τους ιδιους ηδη προσκυνητας, ους ηκιστα μεν δειλους και ανανδρους, ειναι δε
μαλλον κελευει νεανικους, και μονονουχι διαπρυσιωι κεχρησθαι κηρυγματι,
συλλεγειν τε ηδη προς μαχην τα εθνη, και αναπτοειν επειγεσθαι προς τουτο αυτα,
καν ει ελοιντο τυχον την ηρεμαιαν τε και αφι- λομαχον ελεσθαι ζωην. τουτο δε ην
ευτολμοτατους αυτους αποφαινοντος, και επ' αυτωι θαῤρειν αναπειθοντος, οτι και
των εχθρων αμεινους εσονται αυτου προασπιζοντος. ταυτα δη ουν εν τοις εθνεσι
κηρυξατε φησι, και αγιασατε πολεμον. και τι δη το αγιασατε παλιν εστιν; Ἐμοι
καθιερωσατε τρο- πον τινα, εσομαι γαρ ο μαχητης εγω, και εις εμην δοξαν εσται το
δρωμενον· τεθνηξονται γαρ οι την εμην δοξαν αναψαντες ξυλοις τε και λιθοις.
απαν δε το αγιαζεσθαι λεγομενον, εις δοξαν αει προσαγεται Θεου. δια τουτο φη- σιν
αγιασατε πολεμον, εξεγειρατε τους μαχητας, και δη και επιφωνειτε, φησι,
Προσαγαγετε παντες ανδρες πολεμισται. καταληγετω μεν ο γηπονος των αυτωι
φιλαιτατων φροντιδων και σπουδασματων· μεταχαλκευετω δε το μεν αροτρον εις
ρομφαιαν, την δε δρεπανην εις σειρομαστας. ου γαρ εστι του γηπονειν ο καιρος,
αλλα του διδοναι δικας ητιμασμενωι Θεωι. 1.355 ει δε δη τις ειη και αδυνατος φησι,
μη σκηψιν εχετω το αναλκι, ψευδεσθω δε και αυτος, ει βουλεται, και λεγετω το
δυνασθαι. μη γαρ δη των οπλων ητω μακραν. συναγει- ρεσθε δη ουν απαντες φησιν
οι κυκλωι της Ἰουδαιας, και ο πραυς εστω μαχητης, τουτεστι, και ει τις των
αοργητων ειη, εστω και ουτος μαχητης. ομοιον ως ει λεγοι, ουδενος το συμπαν
υπολελειμμενου, καν ει γηπονος τις ειη, καν ει δειλος τε και ανανδρος· ουτος γαρ ο
αδυνατος· καν ει πραος και αφιλοπολεμος, παραθηγεσθω προς μαχην. παραιτησομαι γαρ ουδενα· διακρινω δε απαντας εν τηι κοιλαδι του Ἰωσαφατ. το δε διακρινω
σημαινει οτι Κριτης εσομαι δυ- νατος, ποιναις τε και δικαις ενιεις τους διαρπασαντας
μεν την γην την εμην, κληρωι δε διαλαχοντας τον Ἰσραηλ, και πορναις μεν
δεδωκοτας τα παιδαρια, καταπεπρακοτας δε τα κορασια, και ως οινον εκπεποκοτας.
Ἐπιφωνησειε δ' αν τα τοιαδε παλιν τοις της Ἐκκλησιας εχθροις ο Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος, οι καν ιοιεν παμ- πληθει, και οληι δυναμει χρωμενοι των αγιων
καταστρα- τευοιντο, πεσουνται δη παντως αυτου προασπιζοντος, κακει- νους μεν
καταστρεφοντος, ανατειχιζοντος δε τους ιδιους προσκυνητας πιστει και ελπιδι και
αγαπηι, και τοις εκ της ιδιας ημεροτητος αγαθοις. 9Ἐξαποστειλατε δρεπανα, οτι
παρεστηκεν τρυγητος· εισπορευεσθε, πατειτε, διοτι πληρης η ληνος· υπερχειται τα
υποληνια, οτι πεπληθυνται τα κακα αυτων. ηχοι εξηχησαν εν τηι κοιλαδι της
δικης, οτι εγγυς η ημερα Κυριου εν τηι κοιλαδι της δικης. ο ηλιος και η σεληνη
συσκοτασουσιν, και οι αστερες δυσουσιν το 1.356 φεγγος αυτων. ο δε Κυριος εκ
Σιων ανακεκραξεται, και εξ Ἱερουσαλημ δωσει φωνην αυτου, και σεισθησεται ο
ουρανος και η γη.9 Τα μεν προσοικα των εθνων της Ἰουδαιων γης, Ἀραβας τε
φημι και Τυριους, Γετθαιους και Φυλιστιειμ, Μωαβιτας και Ἰδουμαιους, Ἀμμανιτας
και Γεργεσαιους, οιονει σαλπιγγι κεχρημενους συναγειρειν εκελευσεν εις την
κοιλαδα του Ἰωσαφατ, ως αυτικα δη μαλα τεθνηξομενους, και πικρας υφεξοντας
τωι κρινοντι δικας· παραθηγει δε νυνι τους εξ Ἰσραηλ εις αμαχον τινα προθυμιαν και
δυσαντητον αλκην, και δη συναγηγερμενοις επιθρωσκειν ωσπερ διακελευεται, δειν
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε ορασθαι φησιν ευτολμοτατους, ανδρειους και νεανι- κους, ου τοις πολεμου
δειμασι κατεπτοημενους, ουτε μην ως εις μαχην ιοντας ολως, ηγουμενους δε
μαλλον το χρημα τρυφην, και εν θυμηδιαις αυτο καταγραφοντας και γεγηθοτας εν
ισωι τοις τας εξ αμπελων ευκαρπιας συλλεγουσι. ταυτηι τοι φησιν Ἐξαποστειλατε
δρεπανα οτι παρεστηκε τρυγητος· το εξαποστειλατε τιθεις, αντι του εκπεμψατε και
εκτεινατε, καθαπερ αμελει και οι τρυγαν ειωθοτες· κεισονται γαρ ετοιμοι προς
αναιρεσιν, ευτρεπεις εις κατατομην. αποκει- ρεσθω φησιν ο πολεμιος, ως εξ αμπελου
βοτρυς· πατεισθω δε ωσπερ εν ληνοις, σωρηδον υπο ποδας κειμενος. εισ- πορευεσθε
γαρ φησι, πατειτε. διοτι πληρης η ληνος, τουτεστι, συγκεκομισται προς ολεθρον των
εθνων η πληθυς, ουδεν το κωλυον υπο ποδας ειναι τους σους. υπερχειται τα
υποληνια· σημαινει δε δια τουτου το οιον αμφιλαφες των εις κατα- πατησιν
συγκεκομισμενων. εν γαρ τοι ταις των βοτρυων αφθονιαις, υπεραιρει πολλακις και
αυτας ο οινος τας ληνους.
1.357 το πληθος δη ουν των υπο ποδας κειμενων
υποδηλοι λεγων Ὑπερχειται τα υποληνια. Ἦχοι εξηχησαν εν τηι κοιλαδι της δικης.
και τι δη τουτο εστιν; εθος τοις αγιοις προφηταις τα εσομενα προαπαγ- γελλειν, και
εν αυταις εσθ' οτε γινεσθαι ταις των πραγμα- των φαντασιαις, ωστε και οραν ηδη
δοκειν τα δρωμενα και ακροασθαι φωνων. και γουν ο θεσπεσιος προφητης Ἱερεμιας τα τοις Ἰουδαιοις συμβησομενα προαναφωνων, και οτι παντως αρδην απολεσει
κεκινημενος εις μαχην ο Ναβουχο- δονοσορ, και εις αυτην του πολεμου την ατερπη
θεαν ηρπα- ζετο, μονονουχι δε και πληθυν αμετρητον τεθεαμενος νεκρων, εφασκεν
"Οιμοι εγω, οτι εκλειπει η ψυχη μου επι τοις "ανηιρημενοις." τοιουτον τι, καθαπερ
εγᾦμαι, και ο μακα- ριος Ἰωηλ πεπονθως, ταχα που τον εν πολεμωι θορυβον εις ους
εδεχετο, ταυτηιτοι φησιν Ἦχοι εξηχησαν εν τηι κοιλαδι της δικης. και κοιλαδα μεν
δικης ονομαζει του πολεμου τον χωρον, ως ουκ εφ' ετερωι τινι των εθνων εν αυτωι
συνενηγ- μενων, η ινα πικρας εκτισωσι δικας· εξηχουντας δε ηχους, η τας των
πιπτοντων ολολυγας ενθαδε φησιν, η τους των νικωντων αλαλαγμους. συμβαινει
γαρ εν πολεμοις κατα- στενειν μεν τους πιπτοντας, επαγαλλεσθαι δε τοις κειμενοις
τους κεκρατηκοτας, και ευ μαλα επικαυχασθαι.
Ἥλιον δε και σεληνην
σκοτισθησεσθαι φησι, και αυτους δε αφεγγεις εσεσθαι τους αστερας. και ουχι δη
παντως ως τουτο αυτο των στοιχειων πεισομενων τοτηνικαδε, αλλ' ως σκοτος
εμποιουντος του πολεμου, και οιον αχλυν ταις των ηττωμενων ενιεντος οψεσι.
σκοτοι γαρ αει του θανατου το δειμα, και απαμβλυνει τον νουν συμφορας αδοκητου
μεγεθος, και ωσπερ ζοφωι καταμελαινει καρδιαν τοις υπερμετροις
1.358 των
παθων. κεκραξεσθαι δε φησι Κυριον, ως συνοντα τε και συνασπιζοντα, και
στρατηγου δικην τοις εναντιοις εποτρυνοντα τους εξ Ἰσραηλ. πρεποι δ' αν μαλιστα
τωι της αναστασεως καιρωι το φαναι τον Κυριον, ως εκ Σιων ανακεκραξεται. οτι
καθα φησιν ο θεσπεσιος Παυλος "Αυ- "τος ο Κυριος εν κελευσματι, εν φωνηι
αρχαγγελου, και εν "σαλπιγγι Θεου καταβησεται απ' ουρανου, και οι νεκροι "εν
Χριστωι εγερθησονται αφθαρτοι." τουτο και ο Μωυσεως νομος προανετυπου,
εκελευε γαρ εν νεομηνιαι σαλπιζειν τους εξ Ἰσραηλ. και νεομηνια μεν τυπος αν
νοοιτο, και μαλα σαφης, αιωνος του μελλοντος και νεου μετα τον πρωτον· η δε γε
σαλπιγξ, της διαπρυσιας ηχης της του αρχαγγελου φωνης, της παρα Θεου
σαλπιγγος, η παντας εγερει τους εν τηι γηι κειμενους, εξαισιον τι και φωνητικον
ηχουσα. Ἰστεον δε οτι και αυτος ο Κυριος το επι τωι Λαζαρωι θαυμα πληρων,
αφικετο μεν εις το μνημειον, ως δε φησιν ο Ευαγγελιστης, φωνηι μεγαληι εφωνησε
"Λαζαρε δευρο "εξω." τουτο δε πως αν νοηθειη, λεγοντος Θεου δια του προφητου
"Ουκ ερισει, ουδε κραυγασει, ουδε ακουσθησεται "εξω η φωνη αυτου;" σημειον ουν
αρα της διαπρυσιου σαλπιγγος, και της απ' αυτης ηχης της επ' εσχατοις, φημι, και εξ
ουρανου, το μεγαληι τον Σωτηρα χρησασθαι φωνηι, διανισταντα τον Λαζαρον. 9Ὁ δε
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριος φεισεται του λαου αυτου, και ενισχυσει Κυριος τους
υιους Ἰσραηλ. και
επιγνωσεσθε οτι εγω Κυριος ο Θεος υμων ο κατασκηνων εν Σιων εν ορει αγιωι μου·
και εσται Ἱερου- σαλημ αγια, και αλλογενεις ου διελευσονται δι' αυτης ουκετι.9
1.359 Ὅτε τα εγκληματα της αποστασιας τοις εξ Ἰσραηλ επεγραφοντο, και δαμαλεσι
μεν προσεκυνουν ταις χρυσαις, εφασκον δε ανοσιως "Ουτοι οι θεοι σου Ἰσραηλ, οι
τινες "ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου," τοτε και ασθενεις και ευαλωτοι, και τοις
πολεμιοις ετοιμοτατη προυκειντο θηρα· ταυτηιτοι και εις αιχμαλωσιαν επεμποντο.
επειδη δε ελεην- ται, και την εαυτων κατωικηκασι, χαλωντος Θεου τας οργας,
αμαχοι λοιπον και ανανταγωνιστοι γεγονασι τοις εχθροις, αμογητι τε κεκρατηκασι,
καιτοι παντων των εθνων συνει- λεγμενων εις μαχην. γνωσεσθαι δη ουν φησιν
αυτους απο γε του κατισχυσαι των δι' εναντιας, οτι και εν αυτοις εστι, και
επαναπαυεται λοιπον τηι Σιων ως αγιαι πολει. ταυτηιτοι φησιν οτι φεισεται μεν των
ιδιων λαων, και αλκιμωτατους αποφανει, μαθησεσθαι δε αυτους οτι, καθαπερ εφην
αρτιως, μετ' αυτων εστιν. εσεσθαι δε φησι την Ἱερουσαλημ αγιαν, της αρχαιας που
παντως αφιλοθειας απηλλαγμενην· ου τοις ψευδωνυμοις θεοις απονεμουσαν της
λατρειας τους τρο- πους, ου ψευδομαντειας ετι και γοητειας παρ' αυτηι τιμω- μενης,
εννομου δε μαλλον κρατουσης ζωης, και αριστων επιτηδευματων εν σπουδηι
γεγονοτων αυτοις. εχουσης δε ουτω και διαζην ηἱρημενης, ουδενα φησι των εθνων
δι' αυτης παρελευσεσθαι, οιον ουκ ευκαταγωνιστος εσται τισιν ουδε εν παροδωι τοις
εθελουσιν αρπαζομενη, ως προτερον, μαλλον δε ασφαλης, και ταις παρ' εμου
δυναμεσι και επικουριαις ευ μαλα τετειχισμενη. Ἀληθες δε το χρημα καν ει επ'
αυτης νοοιτο της Ἐκκλη- σιας Χριστου. κηδεται γαρ των ιδιων προσκυνητων, και
των πολεμιων αμεινους αποτελει, ευσθενεις και αλκιμωτα- τους, και ευρωστιας
γεμοντας της πνευματικης, ειδοτας τε 1.360 και πεπιστευκοτας οτι Θεος εν αυτοις
δια του Πνευματος· κατοικει γαρ εν ταις καρδιαις ημων δια της πιστεως, και ως ο
Ευαγγελιστης Ἰωαννης φησιν, "Ἐκ τουτου γινωσκομεν "οτι εν ημιν εστιν, εκ του
Πνευματος ου εδωκεν ημιν." αγια δε κατα το αληθες η νοητη που παντως
Ἱερουσαλημ, τουτεστιν η Ἐκκλησια, ενθα τα των αγιων ταγματα. ου γαρ εισι
παροδος αλλογενων· "Οι γαρ του Χριστου την "σαρκα εσταυρωσαν συν τοις
παθημασι και ταις επιθυ- "μιαις·" μεμνηνται δε λεγοντος και τινος των σοφων "̓Εαν
πνευμα του εξουσιαζοντος αναβηι επι σε, τοπον σου "μη αφηις, οτι ιαμα καταπαυσει
αμαρτιας μεγαλας." ασφαλη γαρ εχουσι την καρδιαν, ου βασιμον, ουχ ιππη- λατον
τοις ακαθαρτοις πνευμασιν, ου ταις των παθων προσβολαις εικουσαν ευκολως, ου
ταις των ετεροδιδασκα- λουντων ψευδοδοξιαις μεμολυσμενην, ου λογισμων
απαταις σεσαλευμενην· εδραιαν δε μαλλον και τοις της αληθειας δογμασιν ευ μαλα
πεπυργωμενην. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, αποσταλαξει τα ορη γλυκασμον,
και οι βουνοι ρυησονται γαλα, και πασαι αι αφεσεις Ἰουδα ρυησονται υδατα, και
πηγη εξ οικου Κυριου εξελευσεται και
ποτιει τον χειμαῤρουν των σχοινων.9
Ἀναδεδειγμενης αγιας της Ἱερουσαλημ, και ουκ ουσης ετι βατης τοις αλλογενεσι,
δια τοι το κατασκηνωσαι εν αυτηι τον των ολων Κυριον, φεισασθαι τε του ιδιου
λαου, και κατισχυσαι μεν αυτον, αποφηναι δε και των ανθεστη- κοτων αμεινω, τοτε
δη τοτε τα μεν ορη γλυκασμον αποστα- 1.361 λαξει φησιν, ρυησονται δε και οι
βουνοι το γαλα, και αι του Ἰουδα αφεσεις το οικειον εκδωσουσι ναμα. αφεσεις δε
οιμαι λεγεσθαι τας των πηγων εκδρομας, η και καθ' ετερον τρο- πον οιπερ αν ειναι
λεγοιντο των υδατων οχετοι. και ορη μεν νοηθειεν αν οι προς υψος αρετης ηρμενοι,
και τοις αυ- χημασι της εναρετου ζωης το των αλλων υπερφεροντες μετρον, οι
περιοπτοι και περιφανεις, οποιοι ησαν οι μαθηται, και προ γε των αλλων ο
Βαπτιστης, περι ου ο Σωτηρ φησιν "Ουκ εγηγερται εν γεννητοις γυναικων μειζων
Ἰωαννου του "βαπτιστου." ουτοι δη ουν οι μεγαλοι και γνωριμωτατοι σταλαξουσι
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γλυκασμον, και οιον μελιτι καταχριοντες τον περι του Σωτηρος ποιησονται λογον,
ως των μετεσχηκοτων εκαστον εκ περιχαρειας ανακραγειν "Ὡς γλυκεα τωι λαρυγγι
"μου τα λογια σου, υπερ μελι και κηριον τωι στοματι "μου." γλυκυς γαρ αει των
αγιων ο λογος, παρα γε τοις αγαπωσι το ευαρεστειν τωι Θεωι. ορη μεν ουν οι τοιουτοι
νοηθειεν αν, και μαλα εικοτως. βουνους δε ειναι φαμεν τους της εκεινων υπεροχης
βραχυ μεν ηττωμενους και τωι της πολιτειας υφιζανοντας μετρωι· ανεστηκοτας δε
και αυτους,
και πολυ των αλλων υπερτελλοντας. ουτοι ταις των αρτι
πεπιστευκοτων ψυχαις το λογικον και αδολον παρεγχεουσι γαλα, νηπιοπρεπη
η στερεα· γαλα δε νηπιοις το
χορηγουντες τροφην· τελειων γαρ εστιν
πρεπωδεστατον. και ουτι που φαμεν ως εν γε τωι δυνασθαι μονον εγχειν τοις
νηπιοις το γαλα, της εκεινων διανοιας το μετρον εστιν. εχοντες γαρ, και μαλα
επιτηδειως, εις το, ειπερ ελοιντο, διανεμειν δυνασθαι
1.362 τοις την εξιν
στερεωτεροις τα των τροφειων αδροτερα, δια- μεμνηνται λεγοντος του ιερου
γραμματος "Γνωστως επι- "γνωσηι ψυχας ποιμνιου σου." και γουν οι θεσπεσιοι
μαθηται καιτοι μυριας οσας εντολας δεδωκοτος ημιν του Χριστου τοις εξ εθνων
πιστευσασιν, οικονομικως επιστελ- λουσι, φυλαξασθαι δειν "Ἀπο τε πορνειας και
πνικτου "και αιματος. εδοξε γαρ φησιν τωι Ἁγιωι Πνευματι και "ημιν, μηδεν πλεον
επιτιθεσθαι υμιν βαρος." ακουεις οπως νηπιοπρεπες εστι το παραγγελμα, και οιον εν
ισωι γαλακτι τοις ασθενεστεροις την εξιν χορηγουμενον; οτι δε και υδωρ το νοητον
αμφιλαφες εσται τοις "εν οικωι Κυριου πεφυτευ- μενοις," ιν' "εν ταις αυλαις του
Θεου ημων εξανθησειαν" θειοις που παντως αρδομενοι ναμασι, και τοις ανωθεν και
εξ ουρανου καταπιαινομενοι λογοις, υπεμφαινει λεγων οτι πασαι αι αφεσεις Ἰουδα
ρυησονται υδατα. ωμολογουν γαρ παρακαλεισθαι παρα Θεου και οι μακαριοι
μαθηται. αλλ' αι πρωται μεν των νοητων υδατων αφεσεις, αφεσεις αυται παντως
ειεν αν αι τοις αγιοις παρα Θεου δια Πνευματος διδομεναι των αγαθων χορηγιαι·
δευτεραι δε ωσπερ υδατων αφεσεις οι παρ' αυτων εις ημας ευρισκονται λογοι,
χαρισ- μασιν ημας αναπιμπλαντες πνευματικοις. η δε εξ οικου
Κυριου
εκπορευομενη πηγη τις αν ειη παλιν πλην οτι Χριστος; ουτω γαρ αυτον και ο
μακαριος ωνομαζε μελωιδος λεγων προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα και Θεον "Ὡς
"επληθυνας το ελεος σου, ο Θεος· οι δε υιοι των ανθρω- 1.363 "πων εν σκεπηι των
πτερυγων σου ελπιουσι. μεθυσθη- "σονται απο πιοτητος οικου σου, και τον
χειμαῤρουν της "τρυφης σου ποτιεις αυτους, οτι παρα σοι πηγη ζωης." ουκουν και
πηγη ζωης και χειμαῤρους ο Χριστος. χειμαῤ- ρους δε σχοινων· μεμνηται μεν ουν ο
Προφητης χειμαῤρου τινος ωι παραπεφυκασι σχοινοι πολλαι. φασι δε ειναι τον
αυτον τωι χειμαῤρωι των κεδρων, περι ον ηυρησθαι φησιν ο Ευαγγελιστης τον
Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, ομου τηι σπειραι ζητουντος αυτον του προδοτου
μαθητου.
Ἔστι δε ουκ ακαλλης ο λογος, ει τωι χειμαῤρωι των σχοινων
παρεικαζοιμεν την Ἐκκλησιαν, εις ην "εκκεκλικεν ως ποτα- "μος ειρηνης" ο Κυριος
ημων Ἰησους Χριστος, ην οιονει- πως αει παραῤρει τας αειθαλεις ποτιζων σχοινους,
τουτεστι, τας των αγιων ψυχας. φιλυδρος γαρ αει πως εστι και αειθαλης η σχοινος.
ει δε δη και ορωιτο κεκεντρωμενη, καλως αν εχοι και ουτως. ου γαρ ακεντρος
παντελως των αγιων η αρετη. εισι μεν γαρ πραοτητος ερασται, πλην μετα τουτου
και μαχηται. 9Αιγυπτος εις αφανισμον εσται, και η Ἰδουμαια εις πεδιον αφανισμου γενησεται εξ αδικιων υιων Ἰουδα, ανθ' ων εξεχεαν αιμα αθωιον εν τηι γηι
αυτων. η δε Ἰουδαια εις τον αιωνα κατοικηθησεται, και Ἱερουσαλημ εις γενεας
γενεων· και εκ- δικησω το αιμα αυτων, και ου μη αθωιωσω, και Κυριος κατασκηνωσει εν Σιων.9 Ὅσον μεν ουν ηκεν εις το εκ της ιστοριας παραδηλου- 1.364
μενον, εκτετικε δικας η Αιγυπτιων, εστερηται γαρ της βασι- λειας, Καμβυσου ταυτην
του Κυρου παιδος καταλυσαντος, και Ἰδουμαια δε την ερημιαν υπεμεινεν, ως και
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτα μαρ- τυρει τα πραγματα.
Πλην εν τουτοις εοικεν ο προφητικος ημιν
υποφαινειν
λογος κεκρυμμενην οικονομιαν, ην οτε γεγονεν ανθρωπος
πεπληρωκεν ο Μονογενης. αει γαρ πως η θεια γραφη μεμελετηκεν εξομοιουν τοις
αγαν ειδωλολατραις και εις τουτο λιαν απονενευκοσι, τας αγελας τε των δαιμονιων
και αυτους δε τους αει τοις αγιοις ανθεστηκοτας. παντα δη ουν εχθρον απολεισθαι
φησιν, Αιγυπτιοις τε και Ἰδουμαιοις εξεικασμενον. ασφαλης γαρ η υποσχεσις του
Χριστου λεγοντος περι της Ἐκκλησιας οτι "πυλαι αδου ου κατ- "ισχυσουσιν αυτης."
οτι δε παντη τε και παντως εμελλον δικας εξαιτεισθαι των εις ανθρωπους
πεπλημμελημενων αι τε πονηραι δυναμεις, και οσοι τολμωσιν εκειναις τα παραπλησια, η προς Ἑλληνικην απατην αποφεροντες τινας, ηγουν εις αδοκιμον
καταστρεφοντες νουν, δια γε του δι- δασκειν επειγεσθαι τα διεστραμμενα,
καθιστησιν εναργες, ταυτης ενεκα της αιτιας αφανισθησεσθαι λεγων τους τηι Σιων
πεπολεμηκοτας, ανθ' ων εξεχεαν αιμα αθωιον, ηδικη- κασι τε ου φορητως τους υιους
Ἰουδα, τουτεστι, τους αγιους εξομολογησεως οντας τεκνα. διερμηνευεται γαρ
Ἰουδας εξ- ομολογησις. εφη δε που και ο μακαριος ∆αυειδ περι των ανοσιως
ανηιρημενων "Ὅτι ο εκζητων τα αιματα αυτων εμ- "νησθη· ουκ επελαθετο της
κραυγης των πενητων." προς δε γε τον σαταναν ως εν εικονι γραφομενον τωι Ἀσουρ
"Ὅν "τροπον ιματιον εν αιματι πεφυρμενον ουκ εσται καθαρον, 1.365 "ουτως ουδε
συ εσηι καθαρος, διοτι την γην μου εμιανας "και τον λαον μου απωλεσας· ου μη
μεινηις εις τον αιωνα "χρονον." ουκουν κατοιχησεσθαι μεν εις ολεθρον τους τηι
Σιων πεπολεμηκοτας φησι. κατοικηθησεσθαι δε την Ἰουδαιαν εις τον αιωνα, και εις
γενεας γενεων την Ἱερουσαλημ, ου την πεπορθημενην και εμπεπρησμενην, ειπερ
εστιν αναμαρτοεπης ο Κυριος και Θεος ως αληθεια, την νοητην δε μαλλον, την
επουρανιον Ἱερουσαλημ, την ανω και θειαν Σιων, την ευκλεα καλλιπολιν "Ἧς
τεχνιτης και δημιουργος και τεκτων ο "Θεος," εις ην και ημας αφικεσθαι γενοιτο
δια Χριστου, δι' ου και μεθ' ου δοξα τωι Πατρι αμα τωι Ἁγιωι Πνευματι, εις τους
αιωνας. Ἀμην.

1.366 ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ
ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΑΜΩΣ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
ΑΜΩΣ γέγονεν αἰπόλος ἀνὴρ, καὶ ποιμενικοῖς εθεσί τε καὶ νόμοις
ἐντεθραμμένος· ἐποιεῖτο δὲ τὰς διατριβὰς ἐν ἐρήμωι τηῖ πρὸς νότον τῆς Ἰουδαίων
χώρας, η μέχρις ορων διήκει θαλάσσης τῆς Ἰνδικῆς, καὶ εἰς τὴν Περσῶν ἐκτείνεται
γῆν, μυρία δὲ οσα βαρβάρων αὐτὴν καταβόσκεται γένη, εχει δὲ λίαν ἐπιτηδείως καὶ
εἰς τὸ φέρβειν δύνασθαι τὰς οἰῶν ἀγέλας· ευβοτος γὰρ καὶ πλατεῖα καὶ πολυειδεῖ τηῖ
πόαι κατεστεμμένη. ην δὲ ὁ Ἀμὼς ἐκ Θεκουὲ κώμης, πρὸς αὐτοῖς κειμένης τοῖς τῆς
ἐρήμου ποσίν. ἐπειδὴ δὲ ην ἀνὴρ ἀγα- θὸς, καὶ πάσης ἐπιεικείας ἐργάτης, τὸ τῆς
προφητείας εὐθὺς κατεπλούτει πνεῦμα, καὶ προεφήτευεν οὐκ ἐν τοῖς Ἱεροσολύμοις, ἀλλ' ἐν αὐτοῖς μὲν ετι τοῖς ποιμνίοις, ἐν ἀρχαῖς τῶν ἐξ εθους τε αὐτωῖ καὶ
μελέτης ἐχόμενος φροντισμάτων, ειτα
1.367 καὶ εἰς αὐτὴν ἀφικόμενος τὴν
Βαιθήλ. καὶ γὰρ ην ἡ Θεκουὲ οὐχ ὑπὸ τὴν Ἰούδα μᾶλλον, ἀλλ' ὑπὸ τὴν Ἐφραὶ̈μ βασιλείαν. οτι δὲ ἀληθεῖς ἡμῖν οἱ περὶ τούτων γεγόνασι λόγοι, καταθρήσεις ἀκονιτὶ, καὶ
διὰ τῶν αὐτοῦ πληροφορηθήσηι λόγων· προεφήτευε μὲν γὰρ ἐν Βαιθὴλ, ὡς εφην,
ἀφανι- σθήσεσθαι λέγων τοὺς βωμοὺς τοῦ γέλωτος, ἐρημωθήσεσθαι δὲ καὶ τὰς
τελετὰς τοῦ Ἰσραήλ· καὶ δὴ τούτοις προστιθείς "Καὶ ἀναστήσομαι ἐπὶ τὸν οικον
Ἱεροβοὰμ ἐν ῥομφαίαι." ὁ δέ γε τῆς Βαιθὴλ ἱερεύς· Ἀμεσίας ουτος ην· ἐπέτριζε τωῖ
Προφήτηι τοὺς ὀδόντας. ειτα πέμπει πρὸς Ἱεροβοὰμ βασι-λέα Ἰσραὴλ λέγων
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"Συστροφὰς ποιεῖται κατὰ σοῦ Ἀμὼς "ἐν μέσωι οικου Ἰσραὴλ, οὐ μὴ δύνηται ἡ γῆ
ὑπενεγκεῖν "απαντας τοὺς λόγους αὐτοῦ· διότι τάδε λέγει Ἀμώς Ἐν "ῥομφαίαι
τελευτήσει Ἱεροβοὰμ, ὁ δὲ Ἰσραὴλ αἰχμάλωτος "ἀχθήσεται ἀπὸ τῆς γῆς αὐτοῦ. καὶ
ειπεν Ἀμεσίας πρὸς "̓Αμώς Ὁ ὁρῶν βάδιζε, ἐκχώρησον εἰς γῆν Ἰούδα, καὶ ἐκεῖ
"καταβίου, καὶ ἐκεῖ προφητεύσεις. εἰς δὲ Βαιθὴλ οὐκέτι "μὴ προσθηῖς τοῦ
προφητεῦσαι, οτι ἁγίασμα βασιλέως ἐστὶ, "καὶ οικος βασιλέως ἐστί· καὶ ἀπεκρίθη
Ἀμὼς καὶ ειπε "πρὸς Ἀμεσίαν Οὐκ ημην προφήτης ἐγὼ, οὐδὲ υἱὸς προ- "φήτου, ἀλλ'
η αἰπόλος ημην, κνίζων συκάμινα, καὶ ἀν- "έλαβέ με Κύριος ἐκ τῶν προβάτων, καὶ
ειπε Κύριος πρὸς "μέ Βάδιζε, προφήτευσον ἐπὶ τὸν λαόν μου τὸν Ἰσραήλ." ειληπτο
δὴ ουν ἐκ ποιμνίων, καὶ προεφήτευεν ἐν Βαιθὴλ, ἐν ηι καὶ δάμαλιν ἀπέθετο χρυσῆν
ὁ πρῶτος Ἱεροβοὰμ ὁ Ναβὰτ υἱός. ἐπισημήνασθαι δὲ κἀκεῖνο οἰμαί που χρήσιμον, ὡς
ετερος ην Ἀμὼς ὁ τοῦ Ἡσαί̈ου πατήρ. τίνες γεμὴν καὶ 1.368 ἐπὶ τίσιν ολως οἱ παρ'
αὐτοῦ γεγόνασι λόγοι, τῶν προκει- μένων ἁψάμενοι σαφηνιοῦμεν ὡς ενι. 9Λογοι
Ἀμως, οι εγενοντο εν Ἀκκαρειμ εκ Θεκουε, ους ειδεν υπερ Ἱερουσαλημ.9 Ουτοι
φησιν Ἀμως του εκ Θεκουε της προφητειας οι λογοι οι γεγονασιν εν Ἀκκαρειμ.
ιστεον δε, οτι την τοιανδε λεξιν, ητοι το εν Ἀκκαρειμ, ουκ οιδεν ολως των Ἑβραιων
η εκδοσις· μονον γαρ ειρηκασι το Λογοι Ἀμως εκ Θεκουε. οι γε μην ετεροι των
ερμηνευτων αντι του εν Ἀκκαρειμ τεθει- κασιν, εν τοις κτηνοτροφοις. ουτοι τοινυν
φησιν οι λογοι Ἀμως του εκ Θεκουε, οιτινες γεγονασιν εν καιρωι του ποι- μαινειν
ετι, και εν αυταις ταις των προβατων αυλαις. υπερ αυτης δε της Ἱερουσαλημ ουκ
ακουσαι μαλλον, αλλ' εωρα- κεναι φησι τους λογους. εμφανη γαρ τοις αγιοις
προφηταις κατεστησεν ο Θεος ομου ταις αποκαλυψεσι μονονουχι και αυτα παροντα
τα πραγματα, ωστε δοκειν και ορατους ηδη πως γενεσθαι τους λογους, συνθεουσης
ταχα που της των εκβησομενων θεας, οις αν λεγηι Θεος. πλην εκεινο ζητησεως
αξιον, πως γαρ αν τις οιηθειη γενεσθαι τους λογους υπερ γε της Ἱερουσαλημ μονον,
καιτοι δια της του αυτου προ- φητου φωνης καταιτιαται Θεος τον τε Ἰουδαν και τον
Ἰσ-ραηλ; εφη γαρ παλιν "Ταδε λεγει Κυριος· επι ταις τρισιν 1.369 "ασεβειαις υιων
Ἰουδα, και επι ταις τεσσαρσιν ουκ απο- "στραφησομαι αυτους, ενεκεν του
απωσασθαι αυτους τον "νομον Κυριου, και τα προσταγματα αυτου ουκ εφυλα"ξαντο. και επλανησεν αυτους τα ματαια αυτων α εποιη- "σαν, οις εξηκολουθησαν οι
πατερες αυτων οπισω αυτων· "και αποστελω πυρ επι Ἰουδαν, και καταφαγεται
θεμελια "̔Ιερουσαλημ." ειτα τουτοις εφεξης "Ταδε λεγει Κυριος "̓Επι ταις τρισιν
ασεβειαις Ἰσραηλ, και επι ταις τεσ- "σαρσιν ουκ αποστραφησομαι αυτον."
προσεπενεγκων δε της αμαρτιας τους τροπους, επηπειλησε τα δεινα, και ως
πλειστην οσην κατ' αμφοιν ο λογος αυτωι την επιπληξιν εχει. πως ουν υπερ της
Ἱερουσαλημ γεγενησθαι λοιπον νοοιντ' αν οι λογοι, καιτοι Θεου λεγοντος
"Ἐξαποστελω "πυρ επι Ἰουδαν, και καταφαγεται θεμελια Ἱερουσαλημ." τις ουν
εσται της απολογιας ο τροπος, φερε, διασκεψωμεθα. φαμεν ουν οτι εθος τοις αγιοις
προφηταις, ποτε μεν διε- σταλμενως τας δυο φυλας τας εν τοις Ἱεροσολυμοις,
Ἰουδαν τε και Βενιαμιν Ἰσραηλ αποκαλειν, ποτε δε δη αυ τας εν τηι Σαμαρειαι δεκα
φυλας ετερας Ἰσραηλ ονομαζειν, ηγουν Ἐφραιμ, αδιαφορουσι δε πλειστακις. και
επειπερ εισιν οι παντες εξ αιματος Ἰσραηλ, ουτω και ονομαζουσι τας δυο- καιδεκα
φυλας. ει δε δη βουλοιντο και απασαν ημιν κατα- σημηναι τυχον την των Ἰουδαιων
Συναγωγην, ουκετι διε- σταλμενως τωι της Ἱερουσαλημ ονοματι κεχρημενους ευρησομεν. Γεγονασι δη ουν της του Ἀμως προφητειας οι λογοι υπερ πασης της
Ἰουδαιων πληθυος, της τε εν τοις Ἱεροσολυμοις και της εν Σαμαρειαι· πως δ' αν ειεν
υπερ αυτων, ειπειν
1.370 αναγκαιον. εστι τοινυν διττος ημιν της απολογιας ο
τροπος. πρωτον μεν γαρ εισκεκομικε τον των ολων Θεον τας της των Ἰουδαιων
Συναγωγης αμαρτιας αφηγουμενον· ειτα τα εσομενα κατ' αυτων προαπηγγελκοτα,
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσετιθει δε τουτοις τα εξ ημεροτητος αγαθα, και οτι κατα καιρους πλειστη τις
γενησεται αυτων φειδω και ανακαινισμος εις το απ' αρχης. εφη γαρ παλιν αυτος ο
Ἀμως, ως εκ προσωπου του Θεου "Πλην οτι ουκ εις τελος εξαρω τον οικον Ἰακωβ,
λεγει "Κυριος. διοτι ιδου εγω εντελλομαι, και λικμιω εν πασι "τοις εθνεσι τον οικον
του Ἰσραηλ, ον τροπον λικμαται εν "τωι λικμωι, και ου μη πεσηι συντριμμα επι την
γην." προ- καταμηνυει δε αναγκαιως και την εσομενην λυτρωσιν δια Χριστου, και
οτι μεταχωρησουσι προς ανακαινισμον, και εν ευπαθειαι εσονται κατοικτειροντος
Θεου. εφη δε ουτω παλιν "̓Εν τηι ημεραι εκεινηι αναστησω την σκηνην ∆αυειδ την
"πεπτωκυιαν, και ανοικοδομησω τα πεπτωκοτα αυτης, και "τα κατεσκαμμενα αυτης
αναστησω, και ανοικοδομησω αυ- "την καθως αι ημεραι του αιωνος." ουκουν υπερ
της Ἱερουσαλημ οι λογοι. και καθ' ετερον δε τροπον υπερ αυ- της γενεσθαι νοοιντ'
αν εικοτως. Συρια τε γαρ και οι ∆αμασκου βασιλεις, και των ομορων εθνων ουκ
ολιγα την των Ἰουδαιων χωραν διελυμηναντο, αλλοτε αλλοι κατεξ- ανισταμενοι τε
και καταδηιουντες αυτην, αγοντες τε και φεροντες, και τα εξ ακρατου δρωντες
οργης, ως εις εσχατην αυτους καθικεσθαι ταλαιπωριαν. τουτοις δη ουν απασι τοις
πεπορθηκοσιν αυτην εισκεκομικεν ο Προφητης απειλουντα τον Θεον την ερημωσιν,
και δικην εφη εισπραχθησεσθαι των ανοσιων εγχειρηματων αυτους. ουκουν υπερ
της Ἱερου- 1.371 σαλημ, ηγουν υπερ πασης της Ἰουδαιων συναγωγης οι του Ἀμως
γεγονασι λογοι. εισομεθα δε τουτο σαφως τους της προφητειας βασανιζοντες
χρονους· κειται γαρ εφεξης· 9Ἐν ημεραις Ὀζιου του βασιλεως Ἰουδα και εν ημεραις
Ἱεροβοα του Ἰωας βασιλεως Ἰσραηλ, προ δυο ετων του σεισμου.9 Ἀλλ' οιμαι τις
ερει Και τι το τελουν εις ονησιν τοις εντευξομενοις, το χρηναι περιεργαζεσθαι, και
σφοδρα λεπτως, της βασιλειας τους χρονους των αρτιως ωνομασμενων, Ὀζιου τε
φημι και μεντοι και Ἱεροβοαμ; και προς γε δη τουτο φαμεν, οτι το χρημα εστιν
αναγκαιον, ολην ωσπερ ωδινον εφ' εαυτωι της προφητειας οιονει την περιστασιν.
Συριαι τε γαρ και ∆αμασκωι και τοις προσοικουσι την Ἰου-δαιαν βαρβαροις ολεθρον
απειλει και επαναστασεις και εμπρησμους, και των θειων χρησμωιδηματων
εντευθεν αυτωι γεγονεν η αρχη. δει δη ουν αρα τας αιτιας αναμαθειν του
προστεθεισθαι της βασιλειας τους χρονους, τινα τε και οσα τα εκατερωι
κατωρθωμενα, διεβιω τε οπως, και τι το εν αμφοιν αξιακουστον. εκκεκλικοτες δη
ουν εις αποστασιν ο τε Ἰσραηλ και Ἰουδας κατα πολλους επαιδευοντο τροπους. οτε
μεν γαρ οι ∆αμασκου και Συρων ηγουμενοι κατετρεχον και επολιορκουν, τας παρ'
αυτοις τε κατεληιζοντο χωρας· οτε δε αυ Μωαβιται και Ἰδουμαιοι, Γεργεσηνοι τε και
Ἐλαμιται, Ἀζωτιοι τε και οι της Ἀκκαρων οικητορες κατηικιζοντο την Σαμαρειαν,
και μεντοι και την Ἰουδα βασιλειαν, αχαλινοις ορμαις και απληστωι γνωμηι
χρωμενοι, και εις εσχατας οργας αποταυρουμενοι· και γουν κατα διαφορους
τροπους
1.372 τουτο δεδρακοτας ευρησομεν· οιον βασιλευοντος Ἀχααβ της
Σαμαρειας και επι τον Ἰσραηλ. γεγραπται δε ουτως εν τηι τριτηι των βασιλειων "Και
συνηθροισεν υιος Ἄδερ "πασαν την δυναμιν αυτου, και ανεβη και περιεκαθισεν εις
"Σαμαρειαν, και τριακονταδυο βασιλεις μετ' αυτου και "πας ιππος και αρμα· και
ανεβησαν και περιεκαθισαν "επι Σαμαρειαν και επολεμησαν επ' αυτην." αθρει δη
ουν οτι συνασπιστας εποιειτο κατα του Ἰσραηλ ο ∆αμασκου βασιλευς, τουτεστιν ο
Ἄδερ, ετερους τριακονταδυο των προσοικων εθνων ηγουμενους, πεπολεμηκε τε
ουτω την γην. αλλα και εν χρονοις Ἰωας βασιλεως Ἰουδα πεπο-λεμηκε την
Ἱερουσαλημ Ἀζαηλ ο Συρος. γεγραπται δε παλιν εν τηι τεταρτηι των βασιλειων "Τοτε
ανεβη Ἀζαηλ "βασιλευς Συριας και επολεμησεν επι Γεθ, και προκατ- "ελαβετο
αυτην. και εταξεν Ἀζαηλ το προσωπον αυ- "του αναβηναι επι Ἱερουσαλημ. και
ελαβεν Ἰωας βασι-"λευς Ἰουδα παντα τα αγια οσα ηγιασεν Ἰωσαφατ και "̓Ιωραμ και
Ὁχοζιας, οι πατερες αυτου και βασιλεις "̓Ιουδα, και τα αγια αυτου και παν το
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρυσιον το ευρε- "θεν εν θησαυροις οικου Κυριου και οικου του βασιλεως "και
απεστειλε τωι Ἀζαηλ βασιλει Συριας, και ανεβη απο "̔Ιερουσαλημ." εδρων μεν γαρ τα
τοιαδε κατα θειαν ορ- γην, προσκεκρουκοτος του Ἰσραηλ, δια τοι το απονευσαι λιαν
και ανεπτοησθαι δεινως εις τας των ειδωλων λατρειας. πλην νικωντες οι
αλλοφυλοι τηι του Θεου δοξηι διελυμαι- νοντο. ᾤοντο γαρ κατα σφας οι δειλαιοι, την
επαμυνουσαν 1.373 αυτοις ατονησαι χειρα, και της του Θεου δοξης κατανεανιευεσθαι τεθαρσηκασι. και γουν ησθενηκοτες οι Συροι, βραχυ πολιορκουντος
Σαμαρειαν του Ἄδερ, προφασιν εποιουντο της κακανδριας ουκ αληθη λεγοντες
"Θεος ορεων Θεος "̓Ισραηλ και ουχι Θεος κοιλαδων." ᾤοντο γαρ οτι νενι- κηκασιν
οι εξ Ἰσραηλ, εν μονοις τοις ορεσιν η και εν τοις βουνοις δυναμενου σωζειν Θεου.
ηττημεθα δη ουν φασιν, οτι Θεος ορεων Θεος Ἰσραηλ· ει δε δη γενοιτο συνελθειν
εις μαχην εν πεδιοις εψιλωμενοις, περιεσομεθα παντως αυ- των, ατονουντος εν
κοιλασι του Θεου Ἰσραηλ· Ἑλληνικης δε ταυτα φρενοβλαβειας εγκληματα, και των
ουκ ειδοτων τον αληθη και φυσει Θεον αθυροστομια δεινη. ουκουν ηγανακτει κατα
των αλλοφυλων, και σφοδρα εικοτως, ο παντα ισχυων Θεος, οτι και νικωντες, ως
εφην, τον Ἰσραηλ, τοις ιδιοις θεοις ανηπτον τα χαριστηρια, και ληρουντες ᾤοντο
και αυτου κρατησαι Θεου. προιοντος δε του καιρου μετα την του Ἀχααβ βασιλειαν,
και ετερων τινων δια μεσου και καθεξης, αναδεικνυται βασιλευς επι τον Ἰσραηλ εν
τηι Σαμαρειαι Ἱεροβοαμ ετερος παρα τον πρωτον, ος ην του Να-βατ, πλην ομωνυμος
εκεινωι και ομογνωμων και δυσσεβης. Ἀλλ' εν τοις χρονοις της αυτου βασιλειας
ηλεει λοιπον ο φιλοικτιρμων Θεος αφορητωι ταλαιπωριαι κατηχθισμε- νον τον
Ἰσραηλ, ηλευθερου τε των πονων δια χειρος Ἱεροβοαμ καιτοι πονηρου και
αποστατου λιαν υπαρχοντος. κατηνδρισατο γαρ ουτω των αλλοφυλων, ως και
πολεις παρ' εκεινων απεσπασμενας εν καιροις βασιλεων των παρωι- χηκοτων
ανακομισασθαι παλιν, και τοις ιδιοις υποθειναι
1.374 σκηπτροις, πλειστα τε οσα
τους παλαι νικωντας εργα- σασθαι κακα. γεγραπται γαρ περι αυτου εν τηι τεταρτηι
των βασιλειων "Ἐν ετει πεντεκαιδεκατωι του Ἀμασιου υιου "̓Ιωας βασιλεως Ἰουδα
εβασιλευσεν Ἱεροβοαμ υιος Ἰωας"επι Ἰσραηλ εν Σαμαρειαι τεσσαρακοντα και εν ετος·
και "εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου· ουκ απεστη απο "πασων αμαρτιων
Ἱεροβοαμ υιου Ναβατ ος εξημαρτε τον "̓Ισραηλ. αυτος γαρ αυ κατεστησε το οριον
Ἰσραηλ απο "εισοδου Αιμαθ εως της θαλασσης της Ἄραβα, κατα το "ρημα Κυριου
του Θεου Ἰσραηλ ο ελαλησεν εν χειρι δουλου "αυτου Ἰωνα υιου Ἀμαθι του
προφητου του εκ Γεεθ αγχο-"φερ. οτι ειδε Κυριος την ταπεινωσιν Ἰσραηλ πικραν
"σφοδρα, και ολιγοστους συνεχομενους και εσπανισμενους
"και
εγκαταλελειμμενους, και ουκ ην ο βοηθων τωι Ἰσραηλ. "και ουκ ελαλησε Κυριος
εξαλειψαι το σπερμα Ἰσραηλ "υποκατωθεν του ουρανου· και εσωσεν αυτους δια
χειρος "̔Ιεροβοαμ υιου Ἰωας. και τα λοιπα των λογων Ἱεροβοαμ "και παντα οσα
εποιησε, και αι δυναστειαι αυτου οσα "επολεμησε και οσα επεστρεψε την ∆αμασκον
και την "Αιμαθ τωι Ἰουδα εν Ἰσραηλ, ουκ ιδου ταυτα γεγραμμενα "επι βιβλιωι λογων
των ημερων τοις βασιλευσιν Ἰσραηλ;" ιδου δη σαφως κατατεθλιφθαι φησι τους εξ
Ἰσραηλ, ουκ οντος του σωζοντος, ως ολιγοστους ειναι και διεσπασ- μενους·
σεσωσθαι γεμην εκ χειρος Ἱεροβοαμ. το δε εκ χειρος τεθεικεν, αντι του δια χειρος.
ου γαρ ην αυτος ο συντριβων τον Ἰσραηλ, μαχομενος δε μαλλον και προ- ασπιζων
αυτου· επεστρεψε δε την ∆αμασκον, και απεσπασε το οριον Ἰσραηλ και δυναστειας
ειργασται πολλας. βασι- 1.375 λευοντος δε του Ἱεροβοαμ χριεται Ἀζαριας, ο και
Ὀζιας,βασιλευς επι τον Ἰουδαν εν τοις Ἱεροσολυμοις. ος ουδεν ηττον ην εν τοις
εθνεσι φορτικωτατος, και νεανικως εγκει- μενος τοις πεπορθηκοσι την Ἰουδαιαν.
γεγονε μεν γαρ ευσεβης και φιλοθεος ανηρ. επει δε κεκρατηκε των εχθρων Θεου το
νικαν επιτρεποντος, νενοσηκε την υπεροψιαν, και αυτοκελευστοις ᾔει βουλαις επι
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το χρηναι λοιπον και ιερα- τευειν Θεωι, και δη και τετολμηκεν επ' αυτο το θειον αναβηναι θυσιαστηριον, και προσαγειν το θυμιαμα. αλλ' ευ- θυς αυτον ηλεγξε Θεος.
λεπραι γαρ κατεστιζετο, δεινωι τε και ανιατωι παθει, ινα και ως ακαθαρτος κατα
νομον εκ- πεμπηται της Ἱερουσαλημ, αποπαυσαιτο τε λοιπον και ιερατευειν Θεωι,
και της παρανομως επιτετηδευμενης ιερουρ- γιας αυτωι, και του τον θειον
καταμιαινειν ναον. εφη δε ουτω περι αυτου το γραμμα το ιερον εν τηι τεταρτηι των
βασιλειων "Ἐν ετει εικοστωι και εβδομωι τωι Ἱεροβοαμ "βασιλει Ἰσραηλ εβασιλευσεν
Ἀζαριας υιος Ἀμεσιου"βασιλεως Ἰουδα. υιος εκκαιδεκα ετων ην εν τωι βασι- "λευειν
αυτον, και πεντηκοντα και δυο ετη εβασιλευσεν εν "̔Ιερουσαλημ, και ονομα τηι
μητρι αυτου Ἰεχελια εξ Ἱερου-"σαλημ. και εποιησε το ευθες εν οφθαλμοις Κυριου
κατα "παντα οσα εποιησεν Ἀμεσιας ο πατηρ αυτου. πλην των "υψηλων ουκ εξηρεν,
οτι ο λαος εθυσιαζε και εθυμιων εν "τοις υψηλοις. και ηψατο Κυριος του βασιλεως,
και ην "λελεπρωμενος εως ημερας θανατου αυτου." και ταυτι μεν εν ταις
βασιλειαις, εν δε τηι δευτεραι των παραλειπομενων
1.376 ισχνοτερα κειται περι
τουτων αφηγησις. εχει δε ουτως "Και "ελαβε πας ο λαος της γης τον Ὀζιαν, και
αυτος δεκα "και εξ ετων και εβασιλευσαν αυτον αντι του πατρος αυτου "̓Αμεσιου.
αυτος ωἰκοδομησε την Ἐλαθ, αυτος επεστρεψεν "αυτην τωι Ἰουδα μετα το
κοιμηθηναι τον βασιλεα μετα "των πατερων αυτου. υιος δεκα και εξ ετων
εβασιλευσεν "̓Οζιας, και πεντηκοντα και δυο ετη εβασιλευσεν εν Ἱερου- "σαλημ, και
ονομα τηι μητρι αυτου Ἰεχελια απο Ἱερου-"σαλημ. και εποιησε το ευθες ενωπιον
Κυριου κατα παντα "οσα εποιησεν Ἀμεσιας ο πατηρ αυτου. και ην εκζητων "τον
Κυριον εν ταις ημεραις Ζαχαριου του συνιεντος "εν φοβωι Κυριου, εν ταις ημεραις
αυτου εζητησε τον "Κυριον, και ευωδωσεν αυτωι Κυριος. και εξηλθε και "επολεμησε
προς τους αλλοφυλους, και κατεσπασε τα "τειχη Γεθ και τα τειχη Ἰαμνιας και τα
τειχη Ἀζωτου, "και ωἰκοδομησε πολεις Ἀζωτου, και εν τοις αλλοφυλοις "κατισχυσεν
αυτον Κυριος, επι τους αλλοφυλους και επι "τους Ἄραβας τους κατοικουντας επι
της πετρας, και επι "τους Μιναιους. και εδωκαν οι Μιναιοι δωρα τωι Ὀζιαι, "και ην
το ονομα αυτου εως εισοδου Αιγυπτου, οτι κατισ- "χυσεν εως ανω." ειτα φησιν
εφεξης περι αυτου "Και "ηδικησεν εν Κυριωι Θεωι αυτου, και εισηλθεν εις τον ναον
"Κυριου θυμιασαι επι το θυσιαστηριον των θυμιαματων. "και εισηλθεν οπισω αυτου
Ἀζαριας ο ιερευς, και μετ' αυ- "του ιερεις του Κυριου ογδοηκοντα υιοι δυνατοι. και
εστη- "σαν επι Ὀζιαν τον βασιλεα και ειπον αυτωι Ου σοι Ὀζια 1.377 "θυμιασαι τωι
Κυριωι αλλ' η τοις ιερευσι τοις υιοις Ἀαρων "τοις ηγιασμενοις θυμιασαι· εξελθε απο
του αγιασματος "οτι απεστης απο Κυριου· και ουκ εσται σοι τουτο εις "δοξαν παρα
Κυριου Θεου. και εθυμωθη Ὀζιας, και εν "τηι χειρι αυτου το θυμιατηριον του
θυμιασαι εν τωι ναωι· "εν τωι θυμωθηναι αυτον προς τους ιερεις, και η λεπρα
"ανετειλεν εν τωι μετωπωι αυτου εναντιον των ιερεων εν "οικωι Κυριου επανω του
θυσιαστηριου των θυμιαματων. "και επεστρεψεν επ' αυτον ο ιερευς ο πρωτος και οι
ιερεις, "και ιδου αυτος λεπρος εν τωι μετωπωι, και κατεσπευσαν "αυτον εκειθεν, και
γαρ αυτος εσπευσεν εξελθειν, οτι "ηλεγξεν αυτον Κυριος."
Περι μεν ουν του
λελεπρωσθαι τον Ὀζιαν αποχρη ταυτι· οτι δε γεγονεν ανηρ δυνατος, και ταις των
αλλοφυλων επ- εστρατευσε χωραις, και τοσουτος γεγονεν εις αλκην, ως και
αναδειμασθαι πολεις παρ' αυτοις, και δασμολογιας επιθειναι, και σκηπτροις ιδιοις
υπενεγκειν, καιτοι μεγαλα φυσωντας ποτε, δεδιδαχεν αρκουντως το γραμμα το
ιερον. ουκουν, επειδηπερ ο προφητικος ημιν λογος εισκεκομικεν εν αρχαις την
εσομενην κατα των αλλοφυλων ερημωσιν, αναγκαια γεγονεν η μνημη της
βασιλειας Ὀζιου τε και Ἱεροβοαμ, νενικηνται γαρ δι' αυτων ως γουν προλαβοντες
ειρηκαμεν. οιδαμεν ουν οτι και δια χειρος Ἀσσυριων εμπεπρησται ∆αμασκος,
δεδηιωνται δε ουδεν ηττον και τα των αλλοφυ- λων γενη. επειδη δε τουτων εστιν
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινα μεταγενεστερα, προσαψομεν αναγκαιως τωι τε Ἱεροβοαμ και τοις Ὀζιου
καιροις τα τοις αλλοφυλοις συμβεβηκοτα, και αυτοις δε ουδεν ηττον τοις των
Ἀσσυριων καθηγηταις. επειδη δε προστεθεικεν ο Προφητης Προ δυο ετων του
σεισμου, 1.378 μνημην αναγκαιως και του λελεπρωσθαι τον Ὀζιαν πεποιη- μεθα.
επειδη γαρ ιερατευσαι τετολμηκε παρανομως, λελε- πρωται μεν ελεγχοντος Θεου,
κατεδονηθη δε σεισμωι τα Ἱεροσολυμα και δια τουδε σαφως τοις το τηνικαδε Θεου
την ιδιαν οργην υπεμφαινοντος. 9Και ειπε Κυριος εκ Σιων εφθεγξατο, και εξ
Ἱερουσαλημ εδωκε
φωνην αυτου, και επενθησαν αι νομαι των ποιμενων, και
εξηρανθη η κορυφη του Καρμηλου.9 Ὅλος ημιν εν τουτοις ο της προφητειας
διαφαινεται σκοπος, και του παντος χρησμωιδηματος ορος ωσπερ τις και
προαφηγησις ασαφειαι πολληι κατεσκιασμενη, νοοιτ' αν εικοτως η του προκειμενου
δυναμις. πεποιηται μεν γαρ ως εξ ομοιοτητος τε και μεταφορας ο λογος, και ως εκ
του πεφυκοτος συμβαινειν ταις ευπρεμνοις των ορων κορυφαις, η και τοις
εψιλωμενοις των πεδιων εσθ' οτε. ορη μεν γαρ καιτοι δρυμοις κομωντα και ξυλοις,
πεδιας δε αυ πολληι και αμφιλαφει τηι ποαι κατεστεμμενη, καταφθειροντος τινος η
λοιμου τυχον, ηγουν ετερου του των εξ αερος αῤρωστη- ματων, αδοκητως
αυαινεται. διαπιπτει δε ουτω και τα ανθρωπινα, και κατασκηπτουσιν εσθ' οτε
πολεων και χω- ρων πικραι και δυσοιστοι συμφοραι, διολλυουσαι και καταφθειρουσαι μικρον τε και μεγαν. τινος γαρ αν φεισαιτο πολεμιων ξιφος, η, φερε
ειπειν, λοιμος, αρδην αποκειρων και τον εν πλουτωι και δοξαις και δυναστειαις
διαφανη, και τον ασημον τε και κατεῤριμμενον; γεγονε τοινυν τωι Προ- φητηι νυνι
πρεπων οτι μαλιστα τοις αυτωι κατειθισμενοις ο
1.379 λογος. ην γαρ, ως εφην,
αιπολος, και πεποιηται την παρα- τροπην ως εκ του καταφθειρεσθαι πολλακις τας
των θρεμ- ματων νομας. Τις ουν ο των ειρημενων αληθεστερος νους; εφθεγξατο
φησιν εκ Σιων ο Κυριος, ως εξ ιδιου τοπου, και εξ Ἱερουσαλημ, ως εκ νεμηθεισης
αυτωι· εστι μεν γαρ ουκ εν τοπωι το ασω- ματον. επειδη δε ην εν τοις Ἱεροσολυμοις ο
διαβοητος εκεινος ναος, εδοκει πως ιδιος υπαρχειν ο χωρος αυτου, κατα γε την των
αρχαιοτερων υποληψιν μικρα φρονουντων ετι περι Θεου. αντι δε του εφθεγξατο,
τεθεικε των Ἑβραιων η εκδοσις Ὠρυ-σατο, ητοι εβρυχησατο, τον των λεοντων
νομον. ου δη γεγονοτος, επενθησαν φησιν αι νομαι των ποιμνιων· νομας δε
ποιμνιων τα των αλλοφυλων εθνη φησι, καθαπερ τισι ποι- μεσι τοις εαυτων
κρατουσιν υπεστρωμενα, οι προς παν οτιουν των κατα γνωμην αυτοις αγουσι τε και
φερουσι τους υπο χειρα λαους. επενθησαν τοινυν, τουτεστιν εν κατηφειαις και εν
παντι γεγονασι κακωι· γινεται γαρ πενθος επι νεκροις. αιτιον δε της συμφορας
αυτοις το καταβρυχησασθαι τον Θεον, και οιον απειλησαι τον ολεθρον. "Λεων γαρ
φησιν "ερευξεται, και τις ου φοβηθησεται;" πλην ου μονον επεν- θησαν αι νομαι
των ποιμνιων, εξηρανθη δε προς τουτωι και η κορυφη του Καρμηλου· Καρμηλου δε
κορυφην τα Ἱεροσολυμα φησι. Καρμηλος μεν γαρ ορος εστιν εν τηι των Ἰουδαιων
κειμενον χωραι, εν ωι και κατυκηκεν ο Θεσβιτης Ἡλιας. κατασημαινεται δε
πολλακις η πασα των Ἰουδαιων γη δια της του Καρμηλου προσηγοριας. οποιον εστι
το δια φωνης ετερου προφητου προς τους υιους Ἰσραηλ ειρημενον παρα Θεου "Και
εισηγαγον υμας εις τον Καρμηλον του φαγειν
1.380 "τα αγαθα αυτου και τους
καρπους αυτου, και εισηλθετε "και εμιανατε την γην μου, και την κληρονομιαν μου
εθεσθε "εις βδελυγμα." επειδη τοινυν η των αλλων πολεων των κατα την Ἰουδαιαν
επισημοτερα και διαφανης ωνομαστο τα Ἱεροσολυμα, κορυφην αυτα του Καρμηλου
φησιν, ως επηρ- μενην εν δοξηι, ως προυχουσαν εν υπεροχηι, ως περιοπτον παρα τας
αλλας, διατοι τον θειον εχειν ναον, και τους εκ φυλης Ἰουδα κατα καιρους
βασιλευοντας. εθος δε τοις αγιοις προφηταις κατακρυπτειν οικονομικως ταις
ασαφειαις τους λογους, δια το αχαλινον εις ορμας των ακροωμενων. ου γαρ αν
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηνεσχοντο λαλουντων αναφανδον πολυ λιαν αν- επτοημενοι προς θρασος, και τοις
αγιοις προφηταις επιτι- μωντες και λεγοντες "Ἀλλα ημιν λαλειτε και αναγγελλετε
"ημιν ετεραν πλανησιν." 9Και ειπε "Κυριος Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις ∆αμασκου και
επι ταις τεσσαρσιν ουκ αποστραφησομαι αυτον, ανθ' ων επριζον πριοσι σιδηροις
τας εν γαστρι εχουσας των εν Γαλααδ· και εξαποσ- τελω πυρ εις τον οικον Ἀζαηλ,
και καταφαγεται θεμελια υιου
Ἄδερ. και συντριψω μοχλους ∆αμασκου, και
εξολοθρευσω
κατοικουντας εκ πεδιου Ὢν, και κατακοψω φυλην εξ ανδρων
Χαῤραν, και αιχμαλωτευθησεται λαος Συριας επικλητος, λεγει
Κυριος.9 Ὁ
θεσπεσιος Μωυσης ως αγαθον τε και ανεξικακον καταθαυμαζει Θεον, και μαλα
εικοτως. επειδη γαρ μεμοσ- χοποιηκε μεν κατα την ερημον ο Ἰσραηλ, εφη τε
φληναφως "Ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ, οι τινες ανηγαγον σε εκ γης
1.381
"Αιγυπτου," προσκεκρουκε μεν αναγκαιως· επειδη δε ολο- θρευσειν αυτους εισαπαξ
ηπειλει Θεος, ειτα προσεπιπτε τε και ελιπαρει Μωυσης και δη και ανειναι αυτοις
ημαρτηκοσιν την δικην ανεπειθε τον ∆ημιουργον, χαριστηριους ωἰδας ανετιθει
λεγων "Κυριος ο Θεος οικτιρμων και ελεημων, "μακροθυμος και πολυελεος και
αληθινος, και δικαιοσυνην "διατηρων και ελεος εις χιλιαδας, αφαιρων ανομιας και
"αδικιας και αμαρτιας, και ου καθαριει τον ενοχον, επαγων "αμαρτιας πατερων επι
τεκνα και επι τεκνα τεκνων, επι "τριτην και τεταρτην γενεαν." τουτο νενοηκασιν
ουκ ορθως των Ἰουδαιων οι δημοι. ᾤοντο γαρ ειναι τον Θεον σκληρον ουτω και
ατεραμονα και μακρον εις οργας, ως τεκνοις τεκνων επιφερειν τα των πατερων
εγκληματα. και γουν αυτο δη τουτι διαγελωντες εφασκον "1Οι πατερες εφαγον
ομφακα, "1και οι οδοντες των τεκνων ηἱμωδιασαν."2 ταυτηιτοι Θεος τωι προφητηι
φησιν Ἰεζεκιηλ "Υιε ανθρωπου, τις υμιν η "παραβολη αυτη εν τωι Ἰσραηλ λεγοντες
Οι πατερες εφα- "γον ομφακα και οι οδοντες των τεκνων ηἱμωδιασαν; ζω "εγω,
λεγει Κυριος, οτι ου μη γενηται ετι η παραβολη "αυτη λεγομενη εν τωι Ἰσραηλ. οτι
πασαι αι ψυχαι εμαι "εισιν, ον τροπον η ψυχη του πατρος ουτω και του υιου, "εμαι
εισι. ψυχη η αμαρτανουσα, αυτη αποθανειται. ο δε "υιος ου μη ληψεται την
αμαρτιαν του πατρος αυτου, ουδε 1.382 "ο πατηρ ου μη ληψεται την αμαρτιαν του
υιου αυτου." πως γαρ ετι μακροθυμος και πολυελεος και αληθινος ο των ολων
∆εσποτης, ει μη ανιησιν αμαρτιας, και καθαριζει τον ενοχον, παρατεινει δε μαλλον
την αγανακτησιν επι τριτην και τεταρτην γενεαν; τις ουν ο λογος; εστι μεν, ως
εφην, ανεξικακος τε και ασυγκριτως αγαθος, και ουκ ευθυς τοις ημαρτηκοσιν
επαγει την κολασιν. υπερτιθεται δε, και εις δευτεραν γενεαν, ινα ταχα τις μεταξυ
παρεισβαλλουσα μετα- γνωσις ανακοψειε την οργην. αλλ' ει μη τουτο γενηται
τυχον, οι δε εκ του πρωτου τριτοι τε και τεταρτοι τοις ισοις, η και τοις ετι χειροσιν
εναλοιεν κακοις, και προγονικης δυσ- σεβειας ευρισκοιντο μιμηται, τοτε δη τοτε
λοιπον επαγει τας δικας, αποχρωσαν τωι γενει την επι τοις ηδη παρωιχηκοσιν
ανεξικακιαν επιδιδους· τουτο εστι το επιφερειν αμαρτιας πατερων επι τεκνα επι
τριτην και τεταρτην γενεαν. Ἆρ' ουν φησι, μακροθυμησας τηι ∆αμασκωι πλειστακις,
ουκ αγανακτησαιμι λοιπον, και σφοδρα εικοτως, επι τρισι και τεσ- σαρσιν αμαρτιαις;
τι γαρ δεδρακασι; πολλα μεν και ετερα. πλην της αγαν ωμοτητος αποτιουσι δικας·
αποστραφησομαι γαρ αυτους, ανθ' ων επριζον πριοσι σιδηροις τας εν γαστρι
εχουσας των εν Γαλααδ. εστι μεν ουν η Γαλααδ πολιχνη της Ἰου- δαιας, εν μεθοριωι
της Παλαιστινων κειμενη. ταυτην οι Συροι προκατελαβοντο, και πανωλεθριαι
διεφθειραν, πριοσι τεμνον- τες σιδηροις τας εν γαστρι εχουσας, και ομου νηπιοις
ωμα γυναικων εκτηκοντες εμβρυα. πριονας δε σιδηρους τους των 1.383 αμαξων
ονομαζει τροχους, οις καταλεπτυνειν εθος την αλω τοις Συροις. και γουν και δια
φωνης Ἡσαιου φησι που
Θεος προς την των Ἰουδαιων Συναγωγην "Ἰδου
εποιησα"σε ως τροχους αμαξης, αλοωντας, καινους, πριστηροει- "δεις." ομοιον ουν
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως ει λεγοι τυχον προς την ∆αμασκον Καθοριω σου την δικην, ανθ' ων κατηλοησας
και συνετριψας τους εν Γαλααδ, ως μηδε αυτων φεισασθαι των ετι κατα γαστρος,
οις ο παρα παντων ελεος ακολουθει και οφειλεται. Ὅτι δε ωμως και αγριως τοις εξ
Ἰσραηλ κατεχρησαντο των εκ ∆αμασκου τινες, αναμαθοις αν ακονιτι τοις Ἐλισσαιε του προφητου λογοις προσεσχηκως. αφικετο μεν γαρ εις την ∆αμασκον. επειδη
δε συνηντησε τωι Ἀζαηλ, αῤρω- στουντος ετι του Ἄδερ "Ἔκλαυσε φησιν ο ανθρωπος
του "Θεου, και ειπεν Ἀζαηλ Τι οτι ο κυριος μου κλαιει; και "ειπεν Ὅτι οιδα οσα
ποιησεις τοις υιοις Ἰσραηλ κακα· τα "οχυρωματα αυτων εξαποστελεις εν πυρι, και
τους εκλεκ- "τους αυτων εν ρομφαιαι αποκτενεις, και τα νηπια αυτων "ενσεισεις,
και τας εν γαστρι εχουσας αυτων αναῤρηξεις." επειδη δε ταυτα δεδρακε κατα της
Γαλααδ η ∆αμασκος, μαλλον δε και κατα πασης της Ἰουδαιων χωρας, κατα- φλεξειν
απειλει τον οικον Ἀζαηλ και Ἄδερ, και συντριψειν μοχλους ∆αμασκου. πεπρακται δε
ταυτα δια μεν Ὀζιου και Ἱεροβοαμ ανα μερος και κατα καιρους· ειλον γαρ και αυτοι
την Συριαν και νενικηκασι κατα κρατος· χρονου δε προιοντος, και παρα του
βασιλεως Ἀσσυριων. ειτα φησι και εξολοθρευσω κατοικουντας εκ πεδιου ων. ων οι
προφηται την Βαιθηλ ονομαζουσιν, εν ηι την δαμαλιν απεθετο την χρυσην ο
επαρατος Ἱεροβοαμ. αλλ' ως εξ εκεινου λοιπον πασαν χωραν ειδωλολατρουσαν,
ουτω καλειν εθος ην αυτοις. 1.384 τους κατοικουντας τοινυν εν γηι και πεδιωι ων,
ητοι των μα- ταιων, ο εστιν ειδωλων· ουτω γαρ ηρμηνευσαν οι λοιποι· καταφθερω
και εξολοθρευσω φησι, κατακοψω δε ουδεν ηττον και φυλην εξ ανδρων Χαῤραν, η
εστι πολιχνη που παντως προσοικουσα τηι ∆αμασκωι, μαχιμωτατους εχουσα τους
οικη- τορας. αιχμαλωτευθησεσθαι δε φησι και τον επικλητον της Συριας λαον.
επικλητον λεγων, η τον σφοδρα διαβοητον, η τον μισθοφορον και συνειλεγμενον
αυτοις προς επικουριαν· κατεμισθουντο γαρ, ως εφην, τους των αλλοφυλων
ομορους, της Ἰουδαιων καταστρατευομενοι χωρας· ηγουν επικλητον τον εξωθεν
κεκλημενον και μετοικον. ιστεον γαρ οτι των Ἑβραιων η εκδοσις, αντι του λαος
Συριας, Κυρηνης φησιν· αποικοι γαρ Κυρηναιων οι Συροι. μεμνημεθα δε οτι καθα
γεγραπται παλιν εν τηι τεταρτηι των βασιλειων, εβασιλευε μεν ο Ἄχαζ των
Ἱεροσολυμων, Φακεε δε και Ῥαασσων οι Συριας τε και ∆αμασκου βασιλεις, κατα των
Ἱεροσολυμων ᾔεσαν, καταδηιουντες τας υπ' αυτην του Ἰουδα πολεις. επειδη δε ην εν
δειμασιν ου φορητοις ο Ἄχαζ, βασιλευων επι τον Ἰουδαν, κατεμισθουτο χρημασι
προς επικουριαν Θεγλαφα- λασαρ τον Ἀσσυριον "Και ηκουσεν φησιν αυτου ο βασι"λευς Ἀσσυριων, και ανεβη βασιλευς Ἀσσυριων εις ∆α-"μασκον και συνελαβεν
αυτην, και απυκισεν αυτην, και "τον Ῥαασσων εθανατωσε." 9Ταδε λεγει Κυριος
Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις Γαζης και επι ταις
τεσσαρσιν ουκ αποστραφησομαι
αυτους, ενεκεν του αιχμαλω- 1.385 τευσαι αυτους αιχμαλωσιαν του Σαλομων, του
συγκλεισαι εις την Ἰδουμαιαν· και εξαποστελω πυρ επι τα τειχη Γαζης, και
καταφαγεται τα θεμελια αυτης· και εξολοθρευσω κατοικουντας εξ Ἀζωτου, και
εξαρθησεται φυλη εξ Ἀσκαλωνος, και επαξω την χειρα μου επ' Ἀκκαρων, και
απολουνται οι καταλοιποι των αλλοφυλων, λεγει Κυριος.9 Ἀναγκαιον ηγουμαι και
προ γε των αλλων εκεινο ειπειν, ως ουτε των Ἑβραιων η εκδοσις, ουτε μην η των
ετερων μεμνηται του Σαλομων, αλλ' ειρηκασιν Ἑβραιοι μεν Ἕνεκεν του
αιχμαλωτευσαι αυτους αιχμαλωσιαν, οι δε λοιποι προσ- εθεσαν αντι του Σαλομων,
απηρτισμενην ητοι τελειαν. εψομεθα δε αναγκαιως ημεις και τηι των εβδομηκοντα
γραφηι. εγκαλειται δη ουν η Γαζα· πολις δε αυτη των Φυλιστιειμ, η νυν εστι
Παλαιστινη· ως αιχμαλωσιαν αιχ- μαλωτευσασα του Σαλομων, του συγκλεισαι εις
την Ἰδου- μαιαν. καν μεν ουτω νοωμεν, ως γουν οι ετεροι εκδεδω- κασιν
ερμηνευται, ου την τυχουσαν πεποιηνται κατα της Ἰουδαιας την πορθησιν, αλλ'
αιχμαλωσιαν ελοντες ικανην, υπο χειρα δεδωκασι των Ἰδουμαιων αυτην.
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰδουμαιοι δε γεγο-νασι μεν εξ αιματος Ἡσαυ, εχθρα γεμην πεφρονηκασιν αει τοις εξ
Ἰσραηλ, οις συνεργασαμενοι και συνοπλοι γενομενοι Γαζαιοι τε και Ἀζωτιοι και
Ἀσκαλωνιται, και οι της λεγομενης Ἀκκαρων και ετεροι δε των αλλοφυλων τινες,
κατα κρατος ελειν της Ἰουδαιας τας πολεις παρεσκευασαν. ει δε δη και κατα την
των εβδομηκοντα γραφην αιχμαλωτευσαι λεγοιμεν αυτους αιχμαλωσιαν του
Σαλομων, εκεινο που παν1.386 τως εννοειν αναγκαιον. γεγονε μεν γαρ
ευσθενεστατος και παναλκης βασιλευς ο Σαλομων, κατεκρατησε δε ουτω των
περιοικων εθνων, ως και πολλας παρ' αυτοις αναδειμασθαι πολεις, και εν αυταις
ιδρυσαι τον Ἰσραηλ, δοντος αυτωι του Χειραμ. γεγραπται δε ουτως εν τηι δευτεραι
των Παραλει- πομενων "Και εγενετο μετα εικοσιν ετη εν οις ωἰκοδομησε "Σαλομων
τον οικον Κυριου και τον οικον εαυτου, και τας "πολεις ας εδωκε Χειραμ τωι
Σαλομων, ωἰκοδομησεν αυτας "Σαλομων και κατυκισεν εκει τους υιους Ἰσραηλ, και
ηλθε "Σαλομων εις Ἐμαθ Σοβα, και κατισχυσεν αυτην, και "ωἰκοδομησε την Θεδμορ
εν τηι ερημωι, και πασας τας "πολεις τας οχυρας ωἰκοδομησεν εν Ἡμαθ." και μεθ'
ετερα παλιν "Και οσα επεθυμησε Σαλομων κατα την επιθυμιαν "του οικοδομησαι εν
Ἱερουσαλημ και εν τωι Λιβανωι, και εν "πασηι τηι βασιλειαι αυτου. πας ο λαος ο
καταλειφθεις απο "του Χετταιου και του Ἀμοῤραιου και του Φερεζαιου και "του
Ευαιου και του Ἰεβουσαιου οι ουκ εισιν εκ του Ἰσ-"ραηλ, ησαν εκ των υιων αυτων
καταλειφθεντες μετ' "αυτους εν τηι γηι, ους ουκ εξωλοθρευσαν οι υιοι Ἰσραηλ, "και
ανηγαγεν αυτους Σαλομων εις φορον εως της ημερας "ταυτης." συμφραξαμενοι
τοινυν τοις εκ της Ἰδουμαιας Γαζαιοι τε και Ἀζωτιοι και οι λοιποι ταυτας που τας
πολεις ανηιρηκασι, τας ωνομασμενας του Σαλομων, ως μηκετι μεν αυτας υπο την
Ἰουδα κεισθαι βασιλειαν, απονεμεισθαι δε ωσπερ τοις Μωαβιτων ανοσιοις
καθηγηταις. ταυτηιτοι πυρι δαπανηθησεσθαι ταις αλλαις ομου την Γαζαν φησιν,
εξολο- 1.387 θρευθησεσθαι δε και Ἀζωτιους και φυλην Ἀσκαλωνος, και υπο χειρα
γενεσθαι του πληττοντος την Ἀκκαρων· συνδι- ολεισθαι δε παντως αυταις και τους
καταλοιπους των αλλο- φυλων. μεμισθοφορηκασι γαρ κατα το εικος, και κεκληνται
προς επικουριαν των περιοικων βαρβαρων τινες. Χαλεπον ουν αρα και κινδυνου
παντος αναμεστον οραται λοιπον, το συμφραττεσθαι πονηροις και καθοπλιζεσθαι
φιλειν των ηγαπημενων παρα Θεου, και διωκειν αγιους. ει γαρ και πασχοιεν εσθ'
οτε πταισματων ενεκα, παιδευομενοι παρα Θεου, αλλ' ουκ αλογησει παντελως των
οικειωθεντων αυτωι· και παιδευσας χρησιμως, ολεθρωι περιβαλει τα της οργης
σκευη, τουτεστι, τους αχαλινωι θυμωι κατ' αυτων ορμησαντας, κατ' εκεινο που
παντως το προς Βαβυλωνα καλως ειρημενον περι των υιων Ἰσραηλ "Ἐγω εδωκα
αυ-"τους εις τας χειρας σου, συ δε ουκ εδωκας αυτοις ελεος." απαιδει γαρ λιαν και
αγανακτουντι τωι Θεωι το φορτικον εις αικιας των τουτο δραν επιτεταγμενων.
9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις Τυρου, και επι ταις τεσσαρσιν, ουκ
αποστραφησομαι αυτην, ανθ' ων συνεκλεισαν την αιχμαλωσιαν του Σαλομων εις
την Ἰδουμαιαν, και ουκ εμνη- σθησαν διαθηκης αδελφων. και εξαποστελω πυρ επι
τα τειχη Τυρου, και καταφαγεται θεμελια αυτης.9 Τυριοι δε παλιν προς τοις απο
της ∆αμασκου, και μεν τοι και Ἀζωτιοις, Γαζαιοις τε και Ἀσκαλωνιταις, και τοις εξ
Ἀκκαρων την Θεωι πρεπουσαν ανεξικακιαν υπερβαλο- μενοι, και τροπον τινα
νενικηκοτες ταις των ασεβηματων 1.388 υπερβολαις, υπενεχθησονται ταις οργαις,
κατα γε τον του χρησμωιδηματος νουν, και ποινην υπομενουσι την απασων
εσχατην. επικλημα δε αυτοις, οτι την αιχμαλωσιαν του Σαλομων συνεκλεισαν εις
την Ἰδουμαιαν, και αυτης αμνημο-νησαντες της των αδελφων διαθηκης. τις μεν ουν
η αιχμα- λωσια του Σαλομων, αποχρωντως ημιν διεδειξεν ο λογος· συνεκλεισθη δε
οπως εις την Ἰδουμαιαν και προς γε Τυριων, ειπειν αναγκαιον. εξανδραποδισαμενοι
γαρ ουκ ευαριθμητον πληθυν των εξ Ἰουδα και Ἰσραηλ, καταπεπρακασιν
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰδουμαιοις. οι δε τους εξ αιματος αδελφους και ανωθεν ελευθε- ρους εν δορικτητων
μοιραι πεποιημενοι, και πικρωι δουλειας κατεθλιβον ζυγωι, και τοις Ἑλληνων νομοις
κατεβιαζοντο ζην, μονονουχι κατακερτομουντες οι δειλαιοι την του Θεου δοξαν,
ως μητε την εκ πατερων αυτοις ελευθεριαν τηρησαν- τος, μητε μην ισχυσαντος
παρασχειν το εν καλωι κεισθαι της ευημεριας. και γουν ο των ολων Θεος δια φωνης
ετερου προφητου φησι, τους συγκλεισαντας εις την Ἰδουμαιαν την αιχμαλωσιαν
του Σαλομων, ου μετριως καταιτιωμενος. "Και "τι και υμεις εμοι, Τυρος και Σιδων
και πασα Γαλιλαια "αλλοφυλων; μη ανταποδομα υμεις ανταποδιδοτε μοι, η
"μνησικακειτε υμεις επ' εμοι; οξεως και ταχεως ανταπο- "δωσω το ανταποδομα
υμων εις τας κεφαλας υμων, ανθ' "ων το αργυριον μου και το χρυσιον μου ελαβετε,
και τα "επιλεκτα μου και τα καλα εισηνεγκατε εις τους ναους "υμων, και τους υιους
Ἰουδα και τους υιους Ἰσραηλ απ-"εδοσθε τοις υιοις των Ἑλληνων, οπως εξωσητε
αυτους εκ 1.389 "των οριων αυτων." οριον δε ωσπερ των εξ Ἰσραηλ, σωματικον
μεν η Ἰουδαια, ψυχικον δε ο νομος, ων εξω γεγονασι τοις των Ἑλληνων υιοις
εκτοπως καταπωλουμενοι. δεδρακασι δε τουτο Τυριοι τοις αλλοις ομου και αυτης
αμνη- μονησαντες της των αδελφων διαθηκης. Νοοιτο δ' αν προς ημων και τουτο
τριχηι. τινες γαρ οι αδελ- φοι, τις δε και η διαθηκη, φερε λεγωμεν, εκ των ιερων
γραμ- ματων εις εννοιας τας επι τουτωι χειραγωγουμενοι. Χειραμ ο Τυριων κατα
καιρους βεβασιλευκως, των οτι μαλιστα φιλαιτα- των ην τωι θεσπεσιωι ∆αυειδ· ειτα
μετ' εκεινον τωι Σαλομων γεγονεν αγαπητος, ως και συνθηκας ομοψυχιας
ποιησασθαι προς αυτον, συμπραξαι τε προς απαντα αυτωι, και φροντιδα την
δεουσαν συνεισενεγκειν τον θειον αποτελουντι ναον. και πλειστα μεν οσα
προσκεκομικε δωρα, κεκερδακε δε και αυ- τος τα ετι μειζω και πλουσιωτερα. η
τοινυν εκεινο φησιν, οτι Τυριοι πεπολεμηκασι τον Ἰσραηλ, αμνημονησαντες διαθηκης των εξ αγαπησεως αδελφων, και εις τουτο λοιπον διαθεσεως και
φιλοστοργιας συνενηνεγμενων, ως δοκειν ειναι και ομαιμονας· ηγουν οτι
γεγονοτες εξ Ἡσαυ Ἰδουμαιοι, αδελφοι μεν ησαν τοις εξ Ἰσραηλ, πεπολεμηκασι δε,
της των αδελφων διαθηκης ηφειδηκοτες. πεφρονηκε μεν γαρ εχθρα και τα
πολεμιων ο Ἡσαυ κατα του Ἰακωβ, των πρωτοτοκιων ενεκα λελυπημενος εν αρχαις·
αλλ' εκ της Λαβαν εστιας απαιροντι κατα καιρους, και οικοι παλιν υπονοστησαι
εθελοντι γυναιξι τε ομου και τεκνοις, συνην- τησεν ως αδελφος. κατησπασαντο γαρ
αλληλους και περι- εφυσαν, και τα φιλοις πρεποντα λελαληκασι, και την
1.390
αρχαιαν πατουντες διαφοραν, ομονοιας και ειρηνης πεποι- ηνται διαθηκας. αλλ'
εκεινοι μεν εν τουτοις. Τυριοι δε της των αδελφων διαθηκης αμνημονησαντες, τα
γενη συνεβαλλον, και δουλους εχειν ανεπειθον τους εξ αιματος τε και αδελ- φους,
ταις παρα σφων συμπνοιαις πολυ λιαν ευσθενεστερους των κεκρατηκοτων
αποφηναντες Ἰδουμαιους. ει δε δη τις και επ' αυτων τουτο λεγοι των Μωαβιτων, οι
εξ αιματος ησαν του Λωτ, οτι λελυπηκασι Τυριοι διαθηκην αδελφων, δηλον δε οτι
την εξ Ἁβρααμ προς τον Λωτ. επειδη γαρ οι αμφοιν εμαχεσαντο ποιμενες, "Ειπε
φησιν Ἁβραμ τωι Λωτ "Μη εστω μαχη ανα μεσον εμου και σου, και ανα μεσον των
"ποιμενων μου και ανα μεσον των ποιμενων σου, οτι αν- "θρωποι αδελφοι ημεις
εσμεν." εμπρησθησεσθαι δη ουν ταυτηιτοι δικαιως φησιν αυτην, και εξ αυτων
κατασεισθη- σεσθαι βαθρων. το γαρ "Ουκ εσηι μετα πλειονων επι κακιαι" χρησιμον
πανταχη. 9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις της Ἰδουμαιας και επι ταις
τεσσαρσιν, ουκ αποστραφησομαι αυτους, ενεκεν του διωξαι αυτους εν ρομφαιαι τον
αδελφον αυτων.9 Μετεισιν ο λογος επ' αυτον ηδη τον Ἰδουμαιον, δηλον δε οτι
τους εξ Ἡσαυ, υπενεχθησεσθαι δε και αυτους τοις εξ οργης συμβαινουσιν ευ μαλα
φησι. πεπολεμηκασι γαρ
1.391 αδελφον οντα τον Ἰσραηλ, και τοις εγγυς και εξ
αιματος το θρασυ και ανημερον ου κατεδεισαν επανατειναι ξιφος, ου νομου
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυσεως πεφροντικοτες, ου πεφρονηκοτες τι των ανθρωπινων, αλλα τους εξω και
πολεμιωτατους ταις εις αδελφους δυσμενειαις νικαν ειθισμενοι, και πεφρονηκοτες
που ταχα και επι τουτωι μεγα. ουκουν ακουοντων και προς ημων "Τι εγκαυχαι εν
κακιαι ο δυνατος;" και περι αυτων αν λεγοιτο, και μαλα εικοτως "Ὧν η δοξα εν τηι
αισχυνηι "αυτων." α γαρ ην αμεινον ως αποτατω ποιεισθαι φιλειν, ταυτι δη
παγκακωι τιμωντες ψηφωι, παλιν ακουσονται "Ουαι "οι λεγοντες το πονηρον καλον
και το καλον πονηρον, οι "τιθεντες το σκοτος φως και το φως σκοτος, οι λεγοντες
"το πικρον γλυκυ και το γλυκυ πικρον." 9Και ελυμηνατο μητραν επι γης.9
Ἀπαριθμειται χρησιμως τα των Ἰδουμαιων εγκληματα, και επ' αυτον ανεισι τον
Ἡσαυ, δυσγενεις οντας και εξ ανοσιου φυντας πατρος αποφαινων, ιν' εκεινο που
ταχα νοωμεν το δια φωνης Ἡσαιου πλαγιως υποδηλουμενον "̓Εκ γαρ σπερματος
οφεων εξελευσονται εκγονα ασπιδων." αφηγειται δη ουν οτι και ο προπατωρ αυτοις
γεγονως Ἡσαυ τοις εκ μητρας και γενεσεως αγαθοις προσγεγονοσιν αυτωι
μονονουχι και διελυμηνατο, και κατεῤριψεν εις γην το εκ των πρωτοτοκιων
αξιωμα, μικρου παντελως αξιωσας το χρημα λογου τροφης ενεκα σωματικης·
εψημα γαρ εζητει φακου, και λαβων εδιδου το της φυσεως δωρον. "Ἕνεκα τουτου
"φησιν εκληθη το ονομα αυτου Ἐδωμ·" ο εστι γηινος,
1.392 οθεν οιμαι και
Ἰδουμαιοι κεκληνται λοιπον οι εξ αυτου γεγονοτες. ουκουν το εκ τοκου και μητρας
αξιωμα κατελυ- μηνατο φησιν εις γην, αντι του γηινου πραγματος ηλλαξατο.
Ἐνσχεθειεν δ' αν τοις ισοις εγκλημασιν οι των σαρκικων την απολαυσιν
προταττοντες των πνευματικων, και ανθαι- ρουμενοι των αιωνιων τα προσκαιρα,
και των μη σαλευο- μενων τα σαλευομενα, και καταφρονουντες μεν δοξης της παρα
Θεωι, αβουλοτατα δε προτετιμηκοτες τα εν ανθρωποις λαμπρα, α και εν ισωι σκιαις
παρελαυνει τους εχοντας. χρησιμως δε λιαν και ο θεσπεσιος Παυλος βοαι "Μη τις
"πορνος, φησιν, η βεβηλος ως Ἡσαυ, ος αντι βρωσεως "μιας απεδοτο τα πρωτοτοκια
αυτου." 9Και ηρπασεν εις μαρτυριον φρικην αυτου.9 Ἑτερου παλιν διαμεμνηται
πραγματος, διαβαλλειν οιου τε τον Ἰδουμαιον, ως αει γεγονοτα σκαιον τε και
πονηρον, και τοις εξ αιματος οτι μαλιστα δυσμενη και πολεμιωτατον. γεγραπται
τοινυν εν τοις Ἀριθμοις "Και απεστειλε Μωυσης "αγγελους εκ Καδης προς τον
βασιλεα Ἐδωμ λεγων Ταδε "λεγει ο αδελφος σου Ἰσραηλ Συ επιστασαι παντα τον
"μοχθον τον ευροντα ημας· και κατεβησαν οι πατερες "ημων εις Αιγυπτον, και
παρωικησαμεν εν Αιγυπτωι ημερας "πλειους, και εκακωσαν ημας οι Αιγυπτιοι και
τους πατε- "ρας ημων και ανεβοησαμεν προς Κυριον, και εισηκουσε "Κυριος της
φωνης ημων και αποστειλας αγγελον εξη- "γαγεν ημας εξ Αιγυπτου· και νυν εσμεν
εν Καδης πολει "εκ μερους των οριων σου· παρελευσομεθα δια της γης "σου· ου
διελευσομεθα δι' αγρων ουδε δι' αμπελωνων,
1.393 "ουδε πιομεθα υδωρ εκ
λακκου σου· οδωι βασιλικηι πορευ- "σομεθα· ουκ εκκλινουμεν δεξια ουδε ευωνυμα,
εως αν "παρελθωμεν τα ορια σου· και ειπεν προς αυτον Ἐδωμ Ου "διελευσηι δι'
εμου· ει δε μη, εν πολεμωι εξελευσομαι εις "συναντησιν σου. και λεγουσιν αυτωι οι
υιοι Ἰσραηλ "Παρα το ορος παρελευσομεθα· εαν δε του υδατος σου "πιωμεν εγω τε
και τα κτηνη μου, δωσω σοι τιμην, αλλα "το πραγμα ουδεν εστι· παρα το ορος
παρελευσομεθα. ο "δε ειπεν Ου διελευσηι δι' εμου· και εξηλθεν Ἐδωμ εις
"συναντησιν αυτων εν οχλωι βαρει και εν χειρι ισχυραι. και "ουκ ηθελησεν Ἐδωμ
δουναι τωι Ἰσραηλ παρελθειν δια "των οριων αυτου, και εξεκλινεν Ἰσραηλ απ'
αυτου." αθρει δη παλιν εν τουτοις, ως δεινα και περα λογου παντος τα της
αφιλοστοργιας εγκληματα. ο μεν γαρ Ἰσραηλ ουκ αναργυρον υδωρ εζητει τον
Ἐδωμ, ο δε ην εν οπλοις, και παρεταττετο, και μονης παροδου διεφθονηκως, και εις
τουτο σκαιοτητος διελασας ηλεγχετο, ως ει μη εκκεκλικεν ο Ἰσ- ραηλ, ουδ' αν
αυτων αιματων εφεισατο. ηρπασε τοινυν εις μαρτυριον φρικην αυτου. οι μεν γαρ
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρηιτουντο και υπεστελ- λοντο, το πολεμειν δεδιοτες, ινα μη της εις αδελφους
δοκοιεν αλογειν αγαπης· ο δε την υποστολην, ητοι την εις τουτο δειλιαν, ην και τωι
της φρικης ονοματι καταδηλοι, προφασιν εποιειτο σκληρας ωσπερ διαμαρτυριας
αυτοις. ηπειλησε γαρ εναργως, ως ει μη βουλοιτο των αυτωι προσηκοντων οριων
αποφοιταν, εξελευσεται κατ' αυτου και πολεμησει λοιπον. ουκουν αφιλαλληλος ο
Ἐδωμ, και τοις της μισαδελφιας εγκλημασιν ου μετριως ενοχος· ταυτηιτοι δικαιως
και Θεωι κατεστυγημενος· "Ὁ γαρ Θεος αγαπη εστι," κατα την
1.394 Ἰωαννου
φωνην, "και ο μενων εν τηι αγαπηι, εν τωι Θεωι "μενει." ουκουν ο αγαπης διχα διαζην
ηἱρημενος, ουκ εν τωι Θεωι· ποθεν; αλλ' εξω κεισεται μαλλον της προς Θεον
οικειοτητος. 9Και το ορμημα αυτου εφυλαξεν εις νικος· και εξαποστελω πυρ εις
Θαιμαν, και καταφαγεται θεμελια τειχεων αυτης.9 Τριτον δη τουτο των εξ Ἡσαυ
πλημμελημα. το γαρ ορμημα αυτου, το προς εχθραν δηλονοτι και ανοσιοτητα
χαλεπον, εφυλαξεν εις νικος, τουτεστιν εις εκνικησιν, και μεχρι παντος. κατεληξε
γαρ ουδαμως των ανοσιων εγχει- ρηματων, καιτοι, καθαπερ ηδη προειπον,
αποφοιτησαντος του Ἡσαυ της αρχαιας εκεινης ανοσιοτητος, και φονωντος μεν
ουκ ετι κατα του Ἰακωβ, μετατιθεμενου δε μαλλον εις ημε- ροτητα και φιλαλληλιαν.
επιστρεφοντα γαρ εκ της Λαβαν εστιας, κατησπαζετο μεν μετα κλαυθμου· φιλει δε
πως αει και επι ταις αγαν ευθυμιαις εκχεισθαι το δακρυον· σκληροι δε λιαν οι εξ
αυτου, τηι των τροπων σκαιοτητι και αυτην υπερ- βαλλομενοι την του προγονου
φαυλοτητα. αλλ' εστιν αληθες, οτι παντη τε και παντως "Ὁδοι μνησικακων εις
θανατον." ταυτηιτοι και φησιν εξαποστελω πυρ εις Θαιμαν· μητρο- πολις δε της
Ἰδουμαιας αυτη· και καταφαγεται θεμελια τειχεων αυτης· εμπεπρησται γαρ
πολεμιων κεκρατηκοτων, και ομου ταις αλλαις διολωλεν η Θαιμαν.
1.395
Ἐκτελευτησει δη ουν εις πυρ τε και φλογας το μισειν
αδελφους, και
κατεξανιστασθαι των εξ αιματος, η και των εξ οικειοτητος της πνευματικης
συνειλεγμενων εις ενωσιν και ομοψυχιαν· απηλλακται δε των τοιουτων κακων τα
της αγαπης αυχηματα. 9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις υιων Ἀμμων
και επι ταις τεσσαρσιν ουκ αποστραφησομαι αυτους, ανθ' ων ανεσχιζον τας εν
γαστρι εχουσας των Γαλααδιτων, οπως εμ- πλατυνωσιν τα ορια αυτων. και αναψω
πυρ επι τα τειχη Ῥαββα, και καταφαγεται θεμελια αυτης μετα κραυγης εν ημεραι
πολεμου, και σεισθησεται εν ημεραι συντελειας αυ- της, και πορευσονται οι βασιλεις
αυτων εν αιχμαλωσιαι, οι ιερεις αυτων και οι αρχοντες αυτων επι το αυτο, λεγει
Κυριος.9 Καταγραφεται και Ἀμμανιτων η ∆αμασκηνων αγριοτης. απεκτονασι γαρ
και αυτοι τας εν γαστρι εχουσας των Γα- λααδιτων, ουχ ετεροις τισιν επαμυνοντες,
ουτε μην οθνειοις δανειζοντες τας οργας, αλλ' υπερ γε σφων αυτων, ιν' ευρυ- τεραν
εχοιεν την αρχην, και μεχρι πολλου διηκοντας της βασιλειας τους ορους,
καταδηιωθεισης απασης της Ἰουδαιων γης, και ανατετραμμενων εισαπαν των εξ
Ἰσραηλ, ως πεπονθοτος Θεου το αναλκι, και ησθενηκοτος αληθως του διασωζειν
επηγγελμενου, και τοις πολεμειν εθελουσιν αν- αλωτον αποφαινοντος. ελοντες δη
ουν και ουτοι τας πολεις, 1.396 καταμειδιαν απετολμων του προασπιζοντος Θεου,
και τοις ψευδωνυμοις θεοις ανηπτον τα χαριστηρια και ωἰδας επινι- κιους. ταυτηιτοι
φησιν εμπρησθησεσθαι την Ῥαββα· μη- τροπολις δε και αυτη της των Ἀμμανιτων
εστι χωρας· απολεσθαι δε αυτην μετα κραυγης φησι, τουτεστι, καταλα- λαζοντων
αυτης τον του πολεμου νομον των Βαβυλωνιων. ηἱρηκασι γαρ αυτην πανστρατιαι,
καταθεοντος της Ἀμμανιτων του Ναβουχοδονοσορ. βαδιουνται δε και αιχμαλωτοι,
φη- σιν, ομου τοις κρατουσιν οι υπο χειρα, και τοις ιδιοις θεοις οι ιερασθαι
λαχοντες, ουδεν παρ' εκεινων εχοντες εις επικου- ριαν. τι γαρ αν και δρασειεν, η
πως αν ονησαι τινας αγαλμα κωφον;
Ἐοικασι δε και οι των αιρεσεων
παρεστηκοτες τοις αν- ατεμνουσι τας εχουσας εν γαστρι, οπως εμπλατυνωσι τα ορια
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτων. ινα γαρ φαινωνται πολλων ηγουμενοι, καταβιαζονται ψυχας αθλιας, και
ταις εκ λογων απαταις ωμην ωσπερ τινα και ατελεσφορητον αυτους την πιστιν
απαμβλισκειν πα- ρασκευαζουσι, λαλουντες αυτοις τα διεστραμμενα, ερευγο- μενοι
τε τα "απο καρδιας αυτων, και ουκ απο στοματος "Κυριου." λεγει γαρ ουδεις οτι
"Κυριος Ἰησους, ει μη "εν Πνευματι Ἀγιωι, αλλ' ουδε αναθεμα Ἰησους" ει μη εν
Βεελζεβουλ. 9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις Μωαβ και επι ταις
τεσσαρσιν ουκ αποστραφησομαι αυτον, ανθ' ων κατεκαυσαν τα οστα βασιλεως της
Ἰδουμαιας εις κονιαν. και εξαποστελω
1.397 πυρ επι Μωαβ, και καταφαγεται
θεμελια των πολεων αυτων, και αποθανειται εν αδυναμιαι Μωαβ, μετα κραυγης
και μετα φωνης σαλπιγγος. και εξολοθρευσω κριτην εξ αυτης, και παντας τους
αρχοντας αυτης αποκτενω μετ' αυτης, λεγει
Κυριος.9
Μωαβιται παλιν
δεδυσσεβηκασιν ου μετριως, ως επεκεινα λοιπον και αυτους ελασαι της ενουσης
ημεροτητος τε και ανεξικακιας τωι των ολων Θεωι. επικλημα δε αυτοις η εις νεκρον
αμαρτια· το εμπρησαι φημι τα οστα του βασιλεως της Ἰδουμαιας· εμπρησαι δε
ουτως, ως κατισχνωσαι λοιπον εις χουν και κονιαν. τι τοινυν το εγκλημα; μισος και
απαν- θρωπια και αχαλινος αγριοτης κατα των εξ Ἰσραηλ. εμ- πεπρησθαι γαρ ουχ
ετερου του χαριν τα του μνημονευθεντος βασιλεως οστα φαιη τις αν, η οτι μονων
ενεκα των εξ Ἰσ- ραηλ. σαφη δε ουσαν την ιστοριαν δια βραχεων αφηγη- σομαι. Ἐν
τηι τεταρτηι γεγραπται των βασιλειων "Και εγενετο "μετα το αποθανειν Ἀχααβ και
ηθετησε βασιλευς Μωαβ "εν βασιλει Ἰσραηλ. και εξηλθεν ο βασιλευς Ἰωραμ εν τηι
"ημεραι εκεινηι εκ Σαμαρειας και επεσκεψατο τον Ἰσραηλ, "και επορευθη και
εξαπεστειλε προς Ἰωσαφατ βασιλεα "̓Ιουδα λεγων Βασιλευς Μωαβ ηθετησεν εν
εμοι· ει "πορευσηι μετ' εμου επι Μωαβ εις πολεμον; και ειπεν "̓Αναβησομαι· ομοιος
μοι ομοιος σοι, ως ο λαος σου ο 1.398 "λαος μου, ως οι ιπποι σου οι ιπποι μου. και
ειπε Ποιαι "οδωι αναβω; και ειπεν Ὁδον ερημον Ἐδωμ. και επορευθη "ο βασιλευς
Ἰσραηλ και ο βασιλευς Ἰουδα και ο βασιλευς "̓Εδωμ, και εκυκλωσαν οδον επτα
ημερων· και ουκ ην "υδωρ τηι παρεμβοληι και τοις κτηνεσι τοις εν τοις ποσιν
"αυτων." αθρει δη ουν οπως συνωπλιζετο τοις βασιλευσι και ο βασιλευς Ἐδωμ,
τουτεστι της Ἰδουμαιας· επειδη δε ησαν υδατων εν σπανει, μετεπεμποντο τον
μακαριον προ- φητην Ἐλισσαιον, και παρεκαλουν δοθηναι παρα Θεου το
ζητουμενον. ου δη γεγονοτος, ηλωσαν Μωαβιται· γεγραπται γαρ μεθ' ετερα παλιν
"Και Ἰσραηλ ανεστησαν και επατα- "ξαν την Μωαβ, και εφυγον απο προσωπου
αυτων. και "εισηλθον εισπορευομενοι και τυπτοντες την Μωαβ, και "τας πολεις
καθειλον, και πασαν μεριδα αγαθην εῤριψαν "ανηρ τον λιθον αυτου και ενεπλησαν
αυτην, και πασαν "πηγην υδατος ενεφραξαν, και παν ξυλον αγαθον "κατεβαλον
εως του καταλιπειν τους λιθους του τοιχου "καθηιρημενους." επιμηνιωντες τοινυν
οι απο Μωαβ οτι νενικηκασι κατα καιρους οι εξ Ἰσραηλ, επαμυνοντος αυτοις και
συνεξαγοντος του βασιλεως Ἐδωμ, επειδη τεθνεωτα λυπειν ουκ ειχον ετερως,
πεπλημμεληκασιν εις το λειψανον, πυρι δαπανωντες αυτο, και μηδε οστεων ετι
φειδομενοι, προστιθεντες δε ωσπερ ωλοθρευμενοις τοις εξ Ἰσραηλ τον επικουρον
αυτοις γεγονοτα κατα καιρους. ουκουν εμπρησ- θησεσθαι τας πολεις αυτων, και
αυτους δε φησιν απολεισθαι εν αδυναμιαι, ου νοσωι μαραινομενους, ουδε ταις
1.399
κοιναις ασθε- νειαις εντετηγμενους, αλλα μετα κραυγης και μετα φωνης
σαλπιγγος, τουτεστιν, ως εν πολεμωι και μαχηι· απειλει δε οτι και κριται και
αρχοντες και παντες αυτης οι ηγουμενοι συναπολουνται τοις υπεστρωμενοις. αυτοι
γαρ ηρχον βου- λης και εγχειρηματων, και της ολης δυσσεβειας παντως που
γεγονασι τοις αλλοις εισηγηται. 9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπι ταις τρισιν ασεβειαις υιων
Ἰουδα και επι ταις τεσσαρσιν, ουκ αποστραφησομαι αυτους, ενεκεν του απωσασθαι αυτους τον νομον Κυριου, και τα προσταγματα αυτου ουκ εφυλαξαντο, και
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επλανησεν αυτους τα ματαια αυτων α εποιησαν, οις εξηκολουθησαν οι πατερες
αυτων οπισω αυτων· και εξαποστελω πυρ επι Ἰουδαν, και καταφαγεται θεμελια
Ἱερουσαλημ.9Προσεπενηνεκται τοις ανομοις εθνεσι και ο νομωι παιδα- γωγουμενος,
τουτεστιν ο Ἰουδας· απροσωποληπτος γαρ ο Κριτης. οτι δε αει πλημμελουντος
ηνεσχετο, και διεκαρ- τερησε μακραν, το επι τριτηι μολις αμαρτιαι και μην και
τεταρτηι κεκινησθαι δηλοι. καιτοι εχρην δηπου, κατα γε το εικος, τοις μεν αλλοις
εθνεσιν, ατε δη τον θειον ουκ εχουσι νομον, αμφιλαφεστεραν απονεμειν την
ημεροτητα, και το της συγγνωμης επιδαψιλευεσθαι μηκος, εξαιτειν δε της ραιθυμιας
τας δικας παραχρημα τον Ἰσραηλ, ατε δη και εντεθραμμενον τοις θειοις ενταλμασι,
και την του συμφεροντος ουκ ηγνοη- κοτα τριβον, αλλ' ηνεσχετο και των ειδοτων
τον νομον, ως μη εγνωκοτων. επειδη δε εις ληξιν ηδη φαυλοτητος και λογισμων
σκαιοτητος απενηνεγμενους κατεθεασατο λοιπον, τοτε και αυτοις φησιν τοις
Ἱεροσολυμοις επαφησειν το πυρ,1.400 και μεχρις αυτων δαπανησαι βαθρων την
ουτω λαμπραν τε και περιωνυμον πολιν. και πλειστα μεν οσα των εξ Ἰσ- ραηλ τα
εγκληματα· μαλιστα δε παντων επαιτιαται Θεος το ταις των πατερων ακολουθησαι
πλαναις. οι μεν γαρ ετι ταις Αιγυπτιων πλεονεξιαις υπεζευγμενοι, και τοις εκει- νων
εθεσι τε και νομοις εντεθραμμενοι, μοσχωι το σεβας ανηπτον· οι δε την
παμμοχθηρον εκεινην διαφυγοντες
δουλειαν, και τοις θειοις ενταλμασι
πολυτροπως παι- δαγωγουμενοι προς το ειδεναι σαφως το τωι Θεωι δοκουν, ανοπιν
ιοντες ηλισκοντο, και εις την των πατε- ρων κατασυρομενοι πλανησιν, και το μη εν
ισοις ορασθαι κακοις ταχα που και δεδιοτες ως ακαλλες. προσκεκυνη- κασι γαρ και
αυτοι ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις. αιτιον δε της τοιαυτης αυτοις γεγονε δυσσεβειας,
το απωσασθαι τον νομον Κυριου, και τα προσταγματα αυτου μη εθελησαι τηρειν.
Ουκουν εως μεν εσμεν νομοφυλακες και φιλοθεοι, και τηρειν σπουδαζοντες τα
προστεταγμενα, σοφοι και αγχινοι, και απασης αρετης επιστημονες, και τι γαρ ουχι
των τοιου- των πεπλουτηκοτες ευρεθησομεθα; νενευκοτες δε προς το ραιθυμον, και
των θειων αλογησαντες νομων, περιενεχθη- σομεθα λοιπον ανεμωι παντι, νου και
φρενος της αριστης τη- τωμενοι. εσομεθα δε και "μεριδες αλωπεκων," τηιδε κακεισε
περιελκοντων ημας των ακαθαρτων πνευματων. ορθως ουν αρα και σοφως περι
δικαιου παντος ο θεσπεσιος ψαλλει ∆αυειδ "Ὁ νομος του Θεου αυτου εν καρδιαι
αυτου, και "ουχ υποσκελισθησεται τα διαβηματα αυτου." 9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπι
ταις τρισιν ασεβειαις Ἰσραηλ και επι 1.401 ταις τεσσαρσιν ουκ αποστραφησομαι
αυτον, ανθ' ων απεδοντο αργυριου δικαιον, και πενητα ενεκεν υποδηματων των
πατουν- των επι τον χουν της γης.9 Ουκ ανευθυνον εαι, μαλλον δε υποφερει ταις
δικαις, τον Ἰσραηλ, τουτεστι, τας εν τηι Σαμαρειαι φυλας. οτι δε και αυτοι
πλημμελουντες αφυλακτως, μονονουχι και δεδαπανηκασι την τοις ασθενουσιν
οφειλομενην παρα Θεου γαληνοτητα, παρα- δειξειεν αν η επι τρισι και τετταρσιν
αμαρτιαις αποστροφη, ην αναγκη πεπονθοτας υποφερεσθαι τοις δεινοις, και εν
παντι γενεσθαι κακωι. τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος ∆αυειδ δεδιως το χρημα, και
ολεθρου προξενον ειδως, ελιπαρει λεγων "Μη αποστρεψηις το προσωπον σου απ'
εμου, και "μη εκκλινηις εν οργηι απο του δουλου σου." επεται γαρ παντως, και
οιονειπως συνομαρτει ταις αποστροφαις η οργη.
Τινα δε δη των εξ Ἰσραηλ τα
εγκληματα, διαγορευει σαφως. καταπεπρακασι γαρ φησιν αργυριου δικαιον και
πενητα ενεκεν υποδηματων, τουτεστιν, ορθα και δικαια λαλειν ουκ ηνεσχοντο, και
συμβαινουσαν τωι νομωι την εφ' εκαστωι των κρινομενων ποιεισθαι δικην. αλλ' ει
συνεβη τυχον
ανδρα δικαιον, σωφρονα και επιεικη, μετριοφρονα τε και
αφιλοκομπον· νοηθειη γαρ αν τοιοσδε δικαιος τε ομου και πενης ητοι πτωχος τωι
πνευματι· παρενεχθηναι προς κρισιν
υπο του των δυνατωτερων, ουτος
καταπεπραται τοις εχθροις, καιτοι του νομου σαφως διηγορευκοτος το "Ου ληψηι
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"προσωπον εν κρισει·" και παλιν "Ἀθωιον και δικαιον ουκ "αποκτενεις." ο γαρ τοι το
κρινειν πεπιστευμενος, καθιει- ται που παντως εν ταξει Θεου, ωι δη το κρινειν και
μονωι 1.402 οικειον. "Εις γαρ εστιν ο νομοθετης και κριτης," κατα την του αγιου
φωνην. ουκουν ο του δικαιου παρασημαινων τον λογον και εις προσωπον βλεπων,
υβριει που παντως το θειον αξιωμα, και Θεωι προσκρουει λεγοντι "Κριμα δικαιον
"κρινατε, και ελεος και οικτιρμον ποιειτε εκαστος προς τον "πλησιον αυτου."
αιτιαται τοινυν ως καταπωλουντας εχθροις τον δικαιον τε και πενητα, και τουτο
δραν ειωθοτας ολιγων ενεκα και ευτελεστατων λημματων, α και μολις τοις
λαβουσιν αρκεσειεν αν προς υποδηματων κτησιν. αλλ' ην αμεινον παρα πολυ την
ορθοτητα τε και το Θεωι δοκουν τιμαν ηἱρημενους ταις παρ' αυτου μαλλον
καταμεθυειν τιμαις, και μεντοι και πλουτον εχειν τον εξ αγαθης ευφημιας.
"Αιρετον γαρ, φησιν, ονομα καλον η πλουτος πολυς." ιστεον δε οτι και δια φωνης
Ἡσαιου τοιουτον τι φησι προς την των Ἰουδαιων μητερα, τουτεστι την Ἱερουσαλημ
"Το "αργυριον υμων αδοκιμον· οι καπηλοι σου μισγουσι τον "οινον υδατι· οι
αρχοντες σου ἀπειθουσι, κοινωνοι κλεπτων, "αγαπωντες δωρα, διωκοντες
ανταποδομα, ορφανοις ου "κρινοντες, και κρισει χηρας ου προσεχοντες·" δια δε
φωνης Ἱερεμιου παλιν "Οι ηγουμενοι αυτης μετα δωρων "εκρινον." επαρατον ουν
πανταχη το μη ορθην τε και αδια- βλητον ποιεισθαι την κρισιν, αλλ' επαχθη τροπον
τινα και επ' ανισοτητι διαβεβλημενην.
1.403 9Και εκονδυλιζον εις κεφαλας
πτωχων.9 Καταδυναστειαν αυτοις και πλεονεξιαν εγκαλει και καταιτιαται σαφως,
ως ανοσιους τε και αφιλοικτιρμονας, και ους ην αμεινον και φροντιδος αξιουν και
τιμαν ελεσθαι, και τοις εξ αγαπης επικουρημασιν ανακτασθαι φιλειν, εκ των
εναντιων και αδικειν ειωθοτας, αφορητοις τε και πικραις κατατηκοντας λυπαις,
τους τηι πτωχειαι πεφορτισμενους. αλλ' ο γε Κυριος ημων Ἰησους Χριστος εις οικειον
αναγρα- φει προσωπον τα εις αυτους πραττομενα. φησι γαρ "Ἐφ' "οσον εποιησατε
ενι τουτων των ελαχιστων, εμοι εποιη- σατε." ουκουν ου μετριως Θεωι
προσκρουσομεν, πλεονεκτουν- τες τον ασθενη και "Τυπτοντες μεν πυγμαις
ταπεινον," καθα γεγραπται, καταπικραινοντες δε ταις δυσθυμιαις τους τηι πτωχειαι
κατηχθισμενους, καιτοι χειρα μαλλον οφειλοντες ορεγειν αυτοις την φιλαλληλον.
"Πενια γαρ, φησιν, ανδρα "ταπεινοι, χειρες δε ανδρειων πλουτιζουσι·" γραφει δε
που και ο Χριστου μαθητης, οτι "Θρησκεια καθαρα και αμι- "αντος παρα τωι Θεωι και
Πατρι αυτη εστιν, επισκεπτεσθαι "ορφανους και χηρας εν τηι ταπεινωσει αυτων,
ασπιλον "εαυτον τηρειν απο του κοσμου." 9Και οδον ταπεινων εξεκλιναν.9 Τουτο
νοησεις διχη· η γαρ εκεινο φησιν, οτι πεφρονη- κασιν υπερογκα, και θεοστυγους
αλαζονειας εις τουτο ηκασι μετρον, ως παραιτεισθαι και αδελφους, ει μη πλουτωι
περι- 1.404 χεοιντο και λαμπρας εχοιεν τας περιουσιας, μισει δε ωσπερ ιεναι και
κατα ταυτον τοις ουκ αγαν εξησκηκοσι το φιλο- χρηματον παθος, οι και εισι
ταπεινοι, τον εικαιον του βιου διωθουμενοι σαλον· ηγουν οτι καθηγηται γεγονοτες
και λαων ηγουμενοι, παρευθυνουσι την οδον των ασθενεστερων ητοι των
ταπεινων, δηλον δε οτι των οικοθεν μεν ουκ εχον- των την του συμφεροντος
ειδησιν ακριβη, προσκειμενων δε μαλλον ταις των παιδαγωγουντων φωναις.
πλειστη δε οση πληθυς η τοιαδε. ζωσι μεν γαρ απεριεργοτερον και εν απλοτητι
τινες, απηρτηνται δε της των διδασκοντων φωνης ητοι παιδαγωγιας, και ηνπερ αν
μαθοιεν ευ εχειν οδον, αγα- πωσι λιαν. ουκουν οι μεν σοφοι και θεοφιλεις των
καθη- γεισθαι λαχοντων, την επ' ευθυ δεικνυουσι τριβον, δι' ης μα- λιστα διαττοντες
την ανδανουσαν τωι Θεωι κατορθουσι ζωην. οι δε δη μικρα του θειου πεφροντικοτες
νομου, παρευθυνουσι των ταπεινων την οδον, εξω του εικοτος και του πρεποντος
αληθως γενεσθαι παρασκευαζοντες· οποιον τι δεδρακεν Ἱερο- βοαμ, αναπεπεικως
προσκυνειν ταις χειροκμητοις δαμαλεσι· και αποστησας οδου της εις ευθυ τε και
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαθης, του προσ- κεισθαι φημι τωι φυσει τε και αληθως Θεωι και ∆εσποτηι.
Ἐκκλινουσι των ταπεινων την οδον οι λεγειν ου παραιτου- μενοι τωι νηπιωι τας
φρενας "Ἐλθε μεθ' ημων, κοινωνησον "αιματος αδικου." εκκλινουσι των ταπεινων
την οδον και οι των εκκλησιαστικων δογματων την ορθοτητα παρατρεποντες επι
γε το σφισι δοκουν, και σκολιαν και διεστραμμενην ιεναι τριβον τον των
απλουστερων αναπειθοντες νουν· και 1.405 γαρ εστι παρ' αυτοις ορθον μεν ουδεν,
εκτετραμμενα δε μαλλον και ακαλλη ρηματια, και συνθηκαι λογων, ασεβειας τε
ομου και αμαθιας εμπλεα. 9Και υιος και πατηρ αυτου εισεπορευοντο προς την αυτην
παιδισκην,
οπως βεβηλωσωσι το ονομα του Θεου αυτων.9 Ἐπι θερμαις και
ανεπιπληκτοις ηδοναις καταιτιαται παλιν, και απασης ευκοσμιας ηφειδηκοτας εφ'
ενι δη τουτωι δεδειχε πλημμεληματι. ην μεν γαρ αμεινον το κατανδριζεσ- θαι παθων
και κατευμεγεθειν ηδονης εκτοπου και μυσαρας και αποκοπτειν επιθυμιας, και τοις
της σαρκος θελημασιν επιτιμαν εγνωκοτας και κατηρεμειν αναπειθοντας τον εν
τοις μελεσιν ημων αγριαινοντα νομον. αλλ' ησαν εκεινοι της ουτω λαμπρας
κατοπιν αρετης, ηττηντο δε ταχα που και των εις σαρκα παθων.
Ειτα πως ου
σοφον καν γουν εν αισχροις αιρεισθαι το αμεινον, εννοειν τε οτι των αγαν
εκτοπωτατων, πατρος μεν ευναις επιθρωσκειν υιον, πατερα δε αυταις του υιου
κοιταις ανοσιως επιμαινεσθαι φιλειν, και πραγμα δεινον ελεσθαι πληρουν, ο και
διχα νομου του δια Μωυσεως η φυσις οιδεν αισχρον, και τοις εξ οργης κινημασι
καταδικαζειν αξιοι; και γουν ο Ῥουβειμ την του πατρος αδικησας ευνην προσκεκρουκεν ου μετριως· ηγανακτει δε σφοδρα και ο θεσπεσιος Παυλος επι τοιωιδε τινι
πεπραγμενωι παρα τισι· Κορινθιοι δε ουτοι· οις και επιστελλει λεγων "Ὅλως
ακουεται εν υμιν
1.406 "πορνεια, και τοιαυτη πορνεια ητις ουδε εν τοις εθνεσιν,
"ωστε γυναικα τινα του πατρος εχειν." αλλ' ου μεχρι τουτων ιστη την αγανακτησιν·
παρεδιδου δε τον εργασα- μενον "τωι σατανα, εις ολεθρον της σαρκος." βεβηλουσι
δη ουν το ονομα του Θεου αυτων οι τοις τοιοισδε πταισμασιν ενοχοι. και ου τι που
φαμεν, οτι βεβηλωσιν και ακαθαρσιαν τηι θειαι προσετριβον φυσει. πως γαρ αν, η
ποθεν; δυσ- φημεισθαι δε μαλλον παρασκευαζουσι τον των ολων Θεον, ως βεληλων
αρχοντα λαων. και γουν εφη που προς Ἰου- δαιους "∆ι' υμας το ονομα μου δια
παντος βλασφημειται "εν τοις εθνεσιν." ωσπερ γαρ αγιαζειν λεγονται τον Θεον οι
ζωντες ορθως, ουτως αν νοοιντο και βεβηλουν οι την ακα- θαρτον και ακλεα
επιτηδευοντες πολιτειαν.
9Και τα ιματια αυτων δεσμευοντες σχοινιοις
παραπετασματα
εποιουν εχομενα του θυσιαστηριου, και οινον εκ συκοφαντιων
επινον εν τωι οικωι του Θεου αυτων.9 Ὁ Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος ουχ ετερου
του χαριν τους θειους χρηναι ναους επιτελεισθαι διδασκων, η ωστε δοξολογειν εν
αυτοις τον των ολων Θεον, και την αυτωι πρεπουσαν ποιεισθαι προσκυνησιν,
επετιμα ποτε τοις Ἰου- δαιων εμποροις· παρεκομιζον γαρ εν τωι ιερωι προβατα τε και
βους και περιστερας· και δη και "ποιησας φραγελλιον "εκ σχοινιων, παντας
εξεβαλεν εκ του ιερου λεγων Γεγραπται Ὁ οικος μου οικος προσευχης κληθησεται."
επεσημηνατο δε το γραμμα το ιερον ως "Ἐμνησθησαν οι "μαθηται, οτι γεγραμμενον
ην Ὁ ζηλος του οικου σου κατα- "φαγεται με." επεπληττε δε τισι και ο θεσπεσιος
Παυλος τοιαδε τινα τολμαν ειωθοσι· γραφει γαρ ουτω "Μη γαρ "οικιας ουκ εχετε
εις το εσθιειν και πινειν; η της εκκλησιας "του Θεου καταφρονειτε, και
καταισχυνετε τους μη εχοντας." αλυσιτελες δη ουν οραται πανταχη το τοις θειοις
οικοις κατακεχρησθαι τολμαν, ωσανει και κοινοις και τοις εκαστωι προσηκουσιν
ιδικως. που γαρ αν ετι το Θεωι προσηκον τηροιτο σεβας, ει σαρκος ηδονας
θεραπευομεν εν οφθαλμοις αυτου; και εν οις εδει λαμπρους ορασθαι δια
σεμνοτητος, εκεισε καταγελασθαι κατολισθαινοντας εις το ακαλλες, και δραν
εθελοντας α μη θεμις; ο δη ποιουντας τινας ουκ αμωμητους εαι, και σφοδρα εικοτως.
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου γαρ απηλλαττον, φησι, περιτανυσματων το θυσιαστηριον, αλλ' υπ' αυτων
πεπτωκοτες, καταμεθυειν κατετολμων και τα ηδονης εργα πληρουν, ινα και
ακουσειαν Θεου λεγοντος εναργως "Και "εγω μαρτυς, λεγει Κυριος." τινος δ' αν
αποσχοιτο των ατοπων κατοινος ανηρ, και τας φρενας παρενηνεγμενος και προς
παν οτιουν ευκολως των κακων; εφοραι μεν γαρ ο των ολων Θεος και "τα εν τωι
σκοτει," κατα το γεγραμ- μενον, και αποπτον αυτωι παντελως ουδεν· δοκει δε πως τα
εν εκκλησιαις μαλιστα, μονονουχι παροντος τε και θεωμενου, πραττεσθαι προς
ημων. και ειπερ εστι παναισχρον αληθως,
1.408 και την εσχατην εκ νομου
καταῤρησιν εχον, το μεθυειν ολως, πως ου παντος επεκεινα λογου του προς
φαυλοτητα βλε- ποντος, το και εν αυταις εκκλησιαις ορασθαι τοιουτους; και το ετι
φορτικωτερον, ει εξ αδικων και πονηρων λημματων τα εις τρυφην συλλεγοιτο; οι
τουτο δρωντες ακουσονται Θεου λεγοντος εναργως "Μη σπηλαιον ληιστων ο οικος
"μου;" ουκουν τα ετερων εγκληματα προς ωφελειας ημιν εσονται πολλης, και δι'
ων ετεροι προσκεκρουκασιν, αμεινους ημεις εσομεθα, ει παραιτοιμεθα τα εκεινων.
ασφαλεστεροι γαρ οι σωφρονες ειεν αν εικοτως, ει δη βουλοιντο διαζην εννομως,
ει μη ζηλουν ελοιντο πονηρους. Ἀλλ' ει μεν λεγοιτο προς τον Ἰουδαν, ητοι τας δυο
φυλας τας εν τοις Ἱεροσολυμοις Τα ιματια αυτων δεσμευοντες σχοινιοις
παραπετασματα εποιουν εχομενα του θυσιαστηριου, εχοιεν αν ορθως της προς ημων
αρτιως ειρημενης θεωριας ο λογος. ει δε δη φεροιτο και κατα του Ἰσραηλ το πλημμελημα, φαιην αν, οτι ουκ εν τωι οικωι αυτου Θεου του κατα φυσιν και αληθως, ουδε
εχομενα του θυσιαστηριου αι δια των περιτανυσματων επλεκοντο σκηναι, ηγουν τα
εκ μεθης επραττετο, αλλ' εν τωι οικωι του θεου αυτων, ινα λεγοι τον Βααλ, ηγουν
ετερον τινα των εξ επινοιας ανθρωπινης εις τυπον ειδωλου πεποιημενων. πως ουν
ετι καταλογισθειεν αν εις εγκλημα τωι Ἰσραηλ, το εν οικωι τυχον ειδωλων, και παρ'
αυτο το βεβηλον θυσιαστηριον οινωι τε μεθυειν και εξυφαινειν σκηνας; οτι ταυτα
τετιμηκασι, και μεθης ωσπερ και αισχρας απασης ηδονης εργαστηρια των εν
υποληψει θεων εποιουντο
1.409 τους ναους, καιτοι δεον εφιεσθαι μαλλον
καθαρως και παν- αγνως λατρευειν Θεωι, και εις οικον εισιεναι τον αγιον αληθως,
και σεπτον ηγεισθαι το θυσιαστηριον. οι δε και τα ουτω σεπτα τε και αξιαγαστα παρ'
ουδεν ηγεισθαι σπουδαζοντες, τα πολυ λιαν αισχιω τετιμηκοτες, και αυτοις
εμπαροινειν απετολμων τοις ιδιοις θεοις, πανταχη το θειον πατουντες αξιωμα, και
περιυβριζοντες αδεως την τωι μονωι και φυσει Θεωι πρεπουσαν δοξαν, οτε και τοις
ψευδωνυμοις περιθεντες αυτην, ουδενος αξιουν ηνεσχοντο λογου. 9Ἐγω δε εξηρα
τον Ἀμοῤραιον εκ προσωπου αυτων, ου ην καθως υψος κεδρου το υψος αυτου, και
ισχυρος ην ως δρυς, και εξηρανα τον καρπον αυτου επανωθεν, και τας ριζας αυτου
υποκατωθεν.9 Ὁρας οπως ανοσιως περιυβριζοντας και καταφρονειν ελομενους
αποφαινει λοιπον, και ον εδει μαλλον ταις χα- ριστηριοις ευφραινειν ωἰδαις και ταις
εις παν οτιουν ευπει- θειαις, ανουστατα τε και αβουλοτατα λυπειν ηἱρημενους,
διατοι το εκ πολλης αγαν σκαιοτητος τροπων, και ων ευ πεπονθασιν, ελασαι προς
ληθην; εγω μεν γαρ φησιν εξηρα τον Ἀμοῤραιον απο προσωπου αυτων· τουτεστι, τα
βαρβαρα καθειλον γενη, δι' ενος που ταχα του Ἀμοῤραιου καταδη- λουμενα, ως
σκληρου τε και αδροτερου· εγω νικησαι παρ- εσκευασα τον ουτως υπερφυη και
αθραυστον, ως δοκειν ηδη πως ηρθαι μεν κεδρου προς υψος, δρυος δε της αγαν
ευσθενους απομιμεισθαι την δυναμιν. ην γαρ ουχ ετερος πλην οτι μονος εγω, φησιν,
ο καταμαραινων αυτον, και καταπληττων εις ριζας, μονον δε ουχι και αφαυαινων
αυτου
1.410 τον καρπον. επειδη γαρ ως περι δενδρου λελαληκεν, επι- μενει
πιθανως ο λογος τηι τροπηι, και εις ριζαν αυτωι το βλαβος γενεσθαι φησιν, ηφανισθαι
δε ουτω και τον καρπον. αποθανοι γαρ αν ουχ ετερως το εν δρυμοις ξυλον, πλην οτι
κατα τουτον τον τροπον. οτι γαρ δεδαπανηνται, πολεμουντων αυτοις των εξ
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰσραηλ, Ἀμοῤραιοι τε και Ευαιοι, Γεργεσαιοι και Φερεζαιοι και Ἰεβουσαιοι,
συνασπιζοντος δηλον δε οτι Θεου, ενδοιασειεν αν ουδεις. Πικρον ουν αρα το
καταφρονησαι Χριστου του δοντος ημιν "Πατειν επανω οφεων και σκορπιων και επι
πασαν την "δυναμιν του εχθρου," του καταστρεφοντος τους ανθεστη- κοτας, και
υποφεροντος τους ευσθενεστερους· "Ου γαρ εστιν "ημιν η παλη προς αιμα και
σαρκα, αλλα προς τας αρχας, "προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του
σκοτους "του αιωνος τουτου, προς τα πνευματικα της πονηριας εν "τοις
επουρανιοις." και τουτων απαντων εν Χριστωι κεκρα- τηκαμεν. και ει μελλομεν
λυπειν, αποκλινοντες εις το ραιθυ- μον, τον εαυτων Σωτηρα και Λυτρωτην,
απορησομεν, οιδ' οτι, και λογου και αφορμης εξελεσθαι δυναμενης κολασεως και
πυρος. 9Και εγω ανηγαγον υμας εκ γης Αιγυπτου, και περιηγαγον υμας
εν τηι
ερημωι τεσσαρακοντα ετη του κατακληρονομησαι την γην
των Ἀμοῤραιων.9
Ἑρμηνευει σαφως οπερ εφη, και ανοπιν ωσπερ ο λογος ιων, τα απ' αρχης μεχρι
τελους ως εν βραχεσι καταδηλοι.
1.411 δουλειας μεν γαρ εξειλον, φησι, και της
των Αιγυπτιων πλεονεξιας απηλλαξα· εθρεψα τε κατα την ερημον, καθιεις μεν
ανωθεν το μαννα αυτοις, πηγας δε υδατων θεοπρεπως ανιεις, και εξ ακροτομου
πετρας αδοκητων ναματων εκδρομας δωρουμενος. και ην ο πονος της οδοιποριας
αυτοις ουκ επι μικροις, αλλ' ινα κληρονομησειαν των Ἀμοῤραιων την γην, την τοις
πατρασιν επηγγελμενην. οι δε και προς τουτο σκαιο- τητος ωλισθηκασιν, ως μηδε
ειδεναι ταχα που την εμην περι αυτους αγαπησιν και φιλανθρωπιαν. Μεμνησθαι
δη ουν αναγκαιον ημας τους εν Χριστωι δια πιστεως, οτι και δουλειας απηλλαγμεθα,
και καθαπερ εξ
Αιγυπτου μετακεχωρηκαμεν εις την ερημον, τουτεστιν εις
πλατειαν και καθαρωτατην αληθως, και ασυμμιγη του χει- ρονος πολιτειαν, φημι δη
την Ευαγγελικην· αρτον πεπλου- τηκαμεν τον εξ ουρανου τον ζωην διδοντα τωι
κοσμωι. νευρουμεθα γαρ εν Χριστωι, και πηγας ακηρατων υδατων εσχηκαμεν των
αγιων Ἀποστολων τας συγγραφας· ουτω γαρ αυτας και ο προφητης Ἡσαιας
ωνομαζε λεγων "Και "αντλησατε υδωρ μετ' ευφροσυνης εκ των πηγων του σωτη"ριου." σωτηριου δε πηγαι τινες αν ειεν μαλλον η εκεινοι που παντως οι τον
σωτηριον ημιν και ζωοποιον ανιεντες λογον, και το Χριστου μυστηριον
ευαγγελιζομενοι, και μυσταγωγουντες την υπ' ουρανον. 9Και ελαβον εκ των υιων
υμων εις προφητας, και εκ των νεανι- σκων υμων εις αγιασμον· μη ουκ εστι ταυτα,
υιοι Ἰσραηλ;
λεγει Κυριος. και εποτιζετε τους ηγιασμενους οινον, και τοις
προφηταις ενετελλεσθε λεγοντες Ου μη προφητευσητε.9
1.412 Μεγα προς
ονειδισμον και καταῤρησιν την επι παντι κακωι, το οιονειπως αχαριστεισθαι παρα
Θεου, του παντα ημιν διανεμοντος τα τε εις δοξαν και τα ζωαρκη. πολλων μεν γαρ
οντων κατα την οικουμενην εθνων, απολεκτον εποιειτο μονον τον Ἰσραηλ, και εις
τουτο λοιπον ευκλειας εκαλει και ανεκομιζε Θεος, ως και τωι της προφητειας αξιωματι κατακαλλυνεσθαι τινας τους τον ευαγη τε και εννο- μωτατον αγαπωντας βιον,
παραλαμβανεσθαι δε και εις αγιασμον τους εν αυτοις νεανισκους, τουτεστι, τους
αδροτερους το φρονημα, και νοητην εχοντας ευρωστιαν. ηγιαζοντο γαρ τινες κατα
νομον, οι επικλην Ναζιραιοι, τρεφοντες τριχα κομης αυτων τωι Κυριωι, οινον και τα
εξ αυτου, οξος δη λεγω και σταφυλην και σταφιδα και γιγαρτον παραιτουμενοι,
αποφοιτωντες δε λιαν και νεκρων σωματων. και βαθυς μεν ο λογος ο περι τουτων
εστι. πλην ετιμα Θεος και εις προ- φητας, ως εφην, και εις το αγιαζεσθαι τυπικως
αναφερων τους εξ αυτων. οι δε και την ουτω λαμπραν τε και αξιοληπ- τον δοξαν
εκτοπως αποσπουδαζοντες, εποτιζον οινον τους ηγιασμενους, τουτεστι τους ευχην
εχοντας εφ' εαυτοις αγιασ- μου. ανεπειθον γαρ και αυτου του αγιαζεσθαι
καταφρονειν, παντως που λεγοντες, ουδεν ειναι παντελως τον του Θεου νομον, και
ανονητον ανθρωποις το αγιαζεσθαι θελειν, και πληρουν επι τουτωι τα νενομισμενα.
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ει γαρ και ην εν σκιαις ο νομος, αλλ' ουκ εστερητο παντελως των της αληθειας
δογματων· εναστραπτει γαρ τοις τυποις της ευσεβειας η μορφωσις. το δε και αυτοις
τοις αγιοις προφηταις επιτιμαν, αποσειομενων εστι παντελως τον του Θεου λογον,
και
1.413 παιδευεσθαι μη ανεχομενων, και ηγνοηκοτων οτι τετιμηνται, ειπερ
οντες εξ αυτων παρεληφθησαν εις κοινολογιαν την ως προς Θεον. προσεπερωται δε
δια μεσου και φησι Μη ουκ εστι ταυτα υιοι Ἰσραηλ, λεγει Κυριος; αρα, φησι, και των
ουτως εναργων πραγματων καθοριειτε το ψευδος; αρα μαρ- τυρων δεησει Θεωι προς
το ελεγχειν υμας, και τα ουτως εμφανη συκοφαντειν ηἱρημενους; χρη τοιγαρουν
αγιαζεσθαι, και λογισμωι πεπηγοτι προσεδρευειν Θεωι τας των πονηρων ου
προσιεμενους γνωμας. "Φθειρουσι γαρ ηθη χρηστα
"ομιλιαι κακαι," και
αποφερουσιν αγιασμου τε και απασης επιεικειας των φιληδονων οι λογοι. ουκουν
προσκεισομεθα μαλλον ημεις ταις των θεηγορων φωναις, οις και αυτος ο Σωτηρ
επιμαρτυρει, λεγων "Ουχ υμεις εστε οι λαλουντες, "αλλα το Πνευμα του Πατρος
υμων το λαλουν εν υμιν." 9∆ια τουτο ιδου εγω κυλιω υποκατω υμων, ον τροπον
κυλιεται η αμαξα η γεμουσα καλαμης.9 Ἁμαξαις τα εξ αγρων και οσα πληροι την
αλω, μετα- κομιζειν εθος τοις αρχαιοτεροις, σωζεται δε και εις δευρο το χρημα παρα
τε τοις την ευαν και την εσπεριον κατοικουσι γην. κυλιονται δε ομου τοις αξοσιν οι
τροχοι, βαρυ τι και δυσηχες αποτριζοντων των ξυλων, και μονονουχι κατακεκραγοτων των επικειμενων αυτοις φορτιων. εσομαι τοι- νυν και αυτος εγω,
φησιν, ο παντων ∆εσποτης, ως το κυλιον υπο την αμαξαν, τουτεστιν ο αξων· αυτος
γαρ, ως εφην, εαυτωι συγκυλιει τους τροχους, εμπεπηγοτας τε και ενηρμοσ- μενους
εχων. κατακεκραξομαι δε ωσπερ των ησεβηκοτων, 1.414 ουκ ετι φερειν δυναμενος
των πλημμεληματων το δυσαχθες. "̓Απεωσαντο γαρ τον νομον Κυριου, τα δε
προσταγματα "αυτου ουκ εφυλαξαντο, αλλ' επλανησε μεν αυτους τα "ματαια
αυτων, α εποιησαν οι πατερες αυτων," επελαθοντο δε μου του εξαγαγοντος εκ γης
Αιγυπτου, του εξαραντος τον Ἀμοῤραιον απο προσωπου αυτων, του λαβοντος εκ
των υιων αυτων εις προφητας και εκ των νεανισκων αυτων εις αγιασμον. αλλα
τετιμηκα μεν εγω, καθικοντο δε δυσβου- λιας εις τουτο αυτοι, ως "Τα ιματια αυτων
δεσμευοντες "σχοινιοις παραπετασματα ποιειν εχομενα του θυσιαστη- "ριου, και
οινον εκ συκοφαντιων πινειν εν τωι οικωι του "Θεου αυτων," και ποτιζειν μεν
"οινον τους ηγιασμενους, "εντελλεσθαι δε τοις προφηταις και λεγειν Ου μη προ"φητευσητε." ταις ουν τοιαυταις υμων ασεβειαις μονονουχι και πεφορτισμενος, ως
αξων υπο την αμαξαν, η καλαμης εστι και δραγματων εμπλεως, πλειστην οσην
ποιησομαι την καταβοην. και τι το εντευθεν εσομενον βλαβος, η ποια παλιν αυτοις
συμβησεται παθη, διατρανοι μεν ευθυς εν τοις εφεξης.
Πλην εκεινο ειπειν
αναγκαιον, οτι πανδεινον αληθως το παροξυνειν Θεον, και εις τουτο φαυλοτητος
κατολισθησαι λοιπον, ως αφορητον αυτωι γενεσθαι την παρ' ημων αμαρ- τιαν,
καιτοι χρηστωι τε και αγαθωι και ημερωτατωι λιαν υπαρχοντι κατα φυσιν. δει δη ουν
αρα παραιτεισθαι μεν οτι μαλιστα φιλειν το προσκρουειν αυτωι· ει δε δη τι γενοιτο
και παθειν ανθρωπινον, μη ορασθαι μελλητας εις μεταγνω- σιν, μητε μην εις αυξην
ιεναι παραχωρειν τοις διεπταισ- μενοις, νηψει δε μαλλον αγιοπρεπει χρωμενους
ανασειραζειν 1.415 αυτα, και μετακομιζειν επειγεσθαι προς το αμεινον ηῤρωστηκοτα τον νουν. ανεξικακησει γαρ ουτως Θεος, και επειπερ εστιν αγαθος, επιδωσει
τον ελεον. 9Και απολειται φυγη εκ δρομεως, και ο κραταιος ου μη κρατησηι της
ισχυος αυτου, και ο μαχητης ου μη σωσηι την ψυχην αυτου, και ο τοξοτης ου μη
υποστηι, και ο οξυς τοις ποσιν αυτου ου μη διασωθηι, ουδε ο ιππευς ου μη σωσηι την
ψυχην αυτου, και ευρησει την καρδιαν αυτου εν δυναστειαις· ο γυμνος διω- ξεται
εν εκεινηι τηι ημεραι, λεγει Κυριος.9 Ουδεν ανασωσει, φησιν, εν ημεραις οργης τους
προσ- κεκρουκοτας· ου ποδων οξυτης τον δρομικωτατον απαλλαξει των κακων· ου
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματος ρωμη τον ευσθενη· ουκ εμπειρια πολεμικη τον ειδοτα τα τακτικα και το
τοξευειν αριστα μεμελετηκοτα και επι τουτωι τεθαυμασμενον· ανονητος δε τοις
χρωμενοις και η των ιππων ταχυτης, και αυτο δη προς τουτωι το την ιπποκροτον
ειδεναι μαχην. αλλ' εκαστος του- των ευρησει φησι την εαυτου καρδιαν εν
δυναστειαις, τουτεστι, καταδεδυναστευμενην τοις δειμασι και παραχωρουσαν αμαχει τοις καταδηιουν εθελουσι το νικαν. εσται γαρ τοτε δειλια μεν των εξ Ἰσραηλ,
τοσαυτη δε δυναστεια των Βαβυλωνιων, ωστε και διωκειν δυνασθαι τον γυμνον,
τουτεστι, κατισχυσαι των εν οπλοις, καν ει τις αθωρηκτος ειη των Βαβυλωνιων·
και διωκειν δυνασθαι τους εν παντευχιαις τον αοπλον τε και ασκευον. Ουκουν
Θεου κατασειοντος εις ασθενειαν ους αν ελοιτο
1.416 κακουν, επικουρησειεν αν
ουδεν. και τουτο οιμαι εστι το δια της του ψαλλοντος φωνης ετεροτροπως ημιν
ειρημενον "Ουκ εν τηι δυναστειαι του ιππου θελησει· ουδε εν ταις "κνημαις του
ανδρος ευδοκει," και παλιν "Ψευδης ιππος "εις σωτηριαν, εν δε πληθει δυναμεως
αυτου ου σωθησεται." ανονητα γαρ τα τοιαδε παντελως, μη συναθλουντος Θεου.
αυτος γαρ εστιν ο των δυναμεων Κυριος, ο νευρα διδους τοις ησθενηκοσι, και
απονευρων τους λελυπηκοτας, και συν αυτωι "διωξεται μεν εις χιλιους, δυο δε αυ
μετακινησουσι "μυριαδας," δαπανηθησεται δε πληθυς πολλη και αμετρη- τος δυο
που ταχα και τριων ανθεστηκοτων, ει μη επαμυνοι Θεος.

1.417 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ
ΤΟΜΟΣ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
1 9Ἀκουσατε τον λογον τουτον ον ελαλησε Κυριος εφ' υμας, οικος Ἰσραηλ,
και κατα πασης φυλης ης ανηγαγον εκ γης Αιγυπτου, λεγων Πλην υμας εγνων εκ
πασων των φυλων της γης, δια
τουτο εκδικησω εφ' υμας πασας τας αμαρτιας
υμων.9 Κατα παντος αν νοοιτο του Ἰσραηλ γεγονως ο λογος, ουκ ανα μερος ετι
τιθεμενου του Ἰουδα και του Ἐφραιμ, αλλ' εις εν ωσπερ συνειλεγμενου του παντος
γενους· ανεκομισθη γαρ εξ Αιγυπτου πασα φυλη των εξ Ἰσραηλ. ουδενος ουν εξω
τεθεντος, ακουσαι προστεταχε τα παρα Θεου. τινα δε ην και ταδε; μυριαι μεν γαρ
εισιν οσαι, φησιν, ανα πασαν την υπ' ουρανον πολεις τε και χωραι, και αριθμου
κρειττους οι εν αυταις, αλλ' υμας εκ παντων τους εξ Ἰσραηλ απο- λεκτους
εποιησαμην, εμαυτον εναργη κατεστησα δια πολλων θαυματων, εξειλομην πικρας
και αφορητου δουλειας, ζηλω- τους απεφηνα και τρισμακαριους, πεπαιδαγωγηκα
νομωι προς το αρεσκον εμοι, ανετειχισα ταις επικουριαις, εισκεκομικα δε και εις την
γην την τοις πατρασιν επηγγελμενην. επειδη δε 1.418 μονοι, φησιν, εκ παντων της
ουτω περιφανους ηξιωμενοι χαριτος λυπουντες ου κατεληξατε και προσκεκρουκατε
πολυ- τροπως, ταυτηιτοι λοιπον τους της απονοιας υμας εξαιτησω λογους, ουκ
ανεξομαι πλημμελουντων ετι και ανεπιτιμητον εχοντων την εις τουτο ροπην.
Ουκουν ολεθρου προξενον παντι τωι λοιπον το καταφρο- νησαι Θεου και δεσποτικων
αλογησαι θεληματων, τοις επεγνωκοσιν αυτον, η και εγνωσμενοις παρ' αυτου κατα
γε τον της πνευματικης οικειωσεως τροπον. και γουν ο σοφωτατος Παυλος τοις εξ
εθνων κεκλημενοις δια της πιστεως, ειτα νοσουσι το αναλκι, και ανοπιν ωσπερ
ιεναι προτεθυμημενοις επιστελλει λεγων "Νυνι δε γνοντες Θεον, "μαλλον δε
γνωσθεντες υπο Θεου, πως επιστρεφετε επι τα "ασθενη και πτωχα στοιχεια του
κοσμου οις παλιν ανωθεν "δουλευειν θελετε;" ᾔδει μεν γαρ αυτους και προ γε της
πιστεως ο ∆ημιουργος· αγνοει γαρ ολως των οντων ουδεν· αλλ' εν τουτοις, ως
εφην, υποσημηνειεν αν η γνωσις ευ μαλα την πνευματικην οικειοτητα. 9Ει
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορευσονται δυο επι το αυτο καθολου, εαν μη γνωρισωσιν εαυτους;9 Βαθυ μεν το
αινιγμα και αμυδρος ο λογος· πλην ερουμεν ως ενι. κατηιτιατο τοινυν τον Ἰσραηλ,
οτι "τοις προφηταις "ενετελλοντο λεγοντες Ου μη προφητευσητε." και δια ποιαν
αιτιαν επετιμων αφυλακτως ταις των αγιων φωναις, ειπειν αναγκαιον. επειδη γαρ
απηγγελον τα εξ οργης εσομενα σκυθρωπα, και τα δι' ων ην εικος εαυτων αμεινους
εσεσθαι τους ημαρτηκοτας δεδιοτας που ταχα των λαληθεντων την εκβασιν,
εμελετων την αντιστασιν και αντεπραττον αυτοις,
1.419 οι των αγελαιων τον
νουν, εφ' α μη προσηκεν, αποκομιζειν
ειωθοτες, και πλανωντες τους
υπεζευγμενους. επετιμων μεν
γαρ τοις προφηταις, απεδεχοντο δε τους
πεπλανημενους, ως την ευθειαν ιοντας τριβον. τοιγαρτοι δια φωνης Ἡσαιου φησιν
ο Θεος "Λαος μου, οι μακαριζοντες υμας πλανωσιν "υμας και την τριβον των ποδων
υμων εκταρασσουσιν." επετιμα δε και Ἀμασιας ο ιερευς Βαιθηλ Ἀμως τωι Προ-φητηι
λεγων "Ὁ ορων βαδιζε, εκχωρησον εις γην Ἰουδα "και εκει καταβιου και εκει
προφητευσεις, εις δε Βαιθηλ "ουκ ετι ου μη προσθηις του προφητευσαι." οι δε γε τοις
προφηταις ανθεστηκοτες, εκ πολλης αγαν σκαιοτητος και δυστροπιας δεινης,
ευαφορμον υπεπλαττοντο την αντιστασιν, εκεινο λεγοντες Ουκ απεσταλκε σε ο
Κυριος. καταιτιαται τοινυν αυτους, οτι τους παρ' αυτου προφητας ου τους ανωθεν
εφασκον και παρα Θεου διακομιζειν λογους· ᾤοντο δε μαλ- λον τα απο της σφων
ερευγεσθαι γνωμης, ετερα τε αυ παρα τα δοκουντα λαλειν τωι των ολων ∆εσποτηι.
ταυτηιτοι φησιν Ὦ ασυνετοι και παραφρονες, αρα τινες εξ υμων γενησονται φιλοι,
και την αυτην βαδιουνται του βιου τριβον, ουκ εγνω- κοτες εαυτους ηγουν
αλληλους, τουτεστιν, ει μη αλληλους τεθεανται ισοτροπους τε και ομογνωμονας;
"Παν γαρ ζωον "αγαπαι το ομοιον αυτωι, και τωι ομοιωι αυτου προσκολλη- "θησεται
ανηρ." και ει τουτο εστιν αληθες, πως αν εδεξα- μην τους προφητας οιονειπως εις
φιλιαν και αγαπησιν, αγιος ων αυτος, ει μη και αυτοι γεγονασιν αγιοι; πως ουν
διωκετε τους αγιους, οις και τους εμους τεθαῤρηκα λογους, ους προσηκαμην ως
αγαθους, οιονει την αυτην εμοι βαδι- ζοντας των θεληματων οδον; ο γαρ αν
βουλοιμην εγω, 1.420 τουτο και αυτων εστι θελημα. ουκουν το προφηταις επιτιμαν, ουδεν ετερον εστιν, η κατ' εμου λοιπον ποιεισθαι την επιπληξιν. τοιουτον τι
και ο Σωτηρ τοις αγιοις μαθηταις ειρηκεν "Ὁ δεχομενος υμας εμε δεχεται· και ο εμε
δεχο- "μενος, δεχεται τον αποστειλαντα με." προσεταττε δε τοις εξωθουμενοις και
αυτον αποματτεσθαι τον κονιορτον των ποδων, ειπων "Ὅτι ανεκτοτερον εσται γηι
Σοδομων εν ημεραι "κρισεως, η τηι πολει εκεινηι." προσιεσθαι δη ουν αναγκαιον τους
τα Θεου πρεσβευοντας, και τα αυτου δοκουντα δια- πορθμευοντας εις ημας, οποιος
τις ην ο θεσπεσιος Παυλος, επιστελλων και λεγων "Ὑπερ Χριστου ουν πρεσβευομεν,
"ως του Θεου παρακαλουντος δι' ημων, δεομεθα υπερ "Χριστου, καταλλαγητε τωι
Θεωι." 9Ει ερευξεται λεων εκ του δρυμου αυτου θηραν ουκ εχων; ει δωσει σκυμνος
φωνην αυτου εκ της μανδρας αυτου καθολου, εαν μη αρπασηι τι;9 Οι τα των
θηριων πολυπραγμονουντες εθη, φασι τον λεοντα τροφης εν ενδειαι γεγονοτα
περιφοιταν ευσθενως ορη τε και ναπας και δρυμους, τηιδε τε κακεισε τον οφθαλμον
περιστρεφοντα, και τι των εν υλαις βοσκομενων ζητουντα λαβειν. επειδαν δε
θεασηται τι των επιτηδειων εις τροφην, ειτα γενηται πλησιον, δεινον τι και δυσηχες
βρυχωμενον ποιεισθαι την εφοδον. ει δε δη και αποκομιζοιτο τοις σκυ- μνοις τα εις
τροφην, ειτα γενοιτο της μανδρας εγγυς, ανα- 1.421 θρωσκουσι κακεινοι, και συν
βοηι λαβοντες σπαραττουσι. τι τοινυν, φησιν, αιτιασθε Θεον, οτι προ της των δεινων
εφοδου ποιειται την απειλην; τι δε και αυτοις τους οδοντας επιτριζετε τοις
προφηταις, οτι και αυτοι της υμετερας ασε- βειας κατακεκραγασιν; εγω μεν γαρ
εοικα λεοντι φησι, τωι προ θηρας ειωθοτι βοαν, μονον δε ουχι και προαπειλουντι
την εφοδον, σκυμνοι δε ωσπερ εισιν οι προφηται το εμον εθος απομιμουμενοι·
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατακεκραγασι γαρ, ως εφην, των δυσ- σεβειν ειωθοτων. αλλ' ωσπερ τοις εν ορεσι
ζυοις ουκ ακερδης παντελως η προαναφωνησις του θηρος, κατασο- βουσα προς
φυγην πριν αλωναι τυχον, ουτω και τοις αμαρ- τανουσι χρησιμωτατη λιαν η προ
των δεινων απειλη τε και προαγορευσις, μεθιστασα προς μεταγνωσιν και αποφυγην
των επηρτημενων. λεοντι δη ουν εαυτον παρεικαζει Θεος ου
προτερον
επιθρωσκοντι και τα εξ οργης επαγοντι τισιν, ει μη προαναφανοι την απειλην, ινα
και μετανοουντες σωζοιντο, προ της των δεινων εφοδου φαρμακον ωσπερ εις
σωτηριαν δεχομενοι των εσομενων την προαγορευσιν. 9Ει πεσειται ορνεον επι την
γην ανευ ιξευτου; ει σχασθησεται
παγις επι της γης ανευ του συλλαβειν τι;9
Πεποιηται μεν ως εξ ομοιωσεως και νυν ο λογος. ιξευται μεν γαρ τα εν φυτοις
ιζησαντα των στρουθιων ευτεχνεστατα καταφερουσι, παγισι δε αυ συνθλωσι τινες
το αλισκομενον. εοικε δε ο λογος αινιττεσθαι νυνι δια μεν των στρουθιων 1.422
τους τα υψηλα φρονειν ειωθοτας, τους αλαζονας τον νουν και μετεωρους τας
φρενας, και το συναπαγεσθαι τοις ταπει- νοις ουκ ανεχομενους· δια δε των εν
παγισιν αλισκομενων των επιγειων τους εραστας, και μονα ζητουντας τα σαρκικα
και καταπιαινοντα. ιξευτηι δε και παγιδι παλιν εαυτον παρ- εικαζει Θεος,
κατακομιζοντι μεν εις την γην τους υπερηφανους, συνθλωντι δε ωσπερ και
αγρευοντι προς τιμωριαν τους μονα φρονουντας τα επι της γης. αλαζονες δε ησαν οι
εξ Ἰσραηλ, καταφρονουντες Θεου και προφητας παρωθουμενοι και ατι- μαζοντες
νομον· ησαν δε ουδεν ηττον και γλισχροι λιαν περι τα εν κοσμωι πραγματα, και μονα
επιζητουντες τα επι της γης, ων και ταις εκτοποις επιθυμιαις ηττημενοι, τον του
Θεου λογον ου προσιεντο, αντεπραττοντο δε τοις καλουσιν εις αρετην. εφασκον γαρ
τοις αγιοις προφηταις "Ἀλλα "ημιν λαλειτε και αναγγελλετε ημιν ετεραν
πλανησιν." ειπερ ουν εγω ειμι, φησιν, ο εν ιξευτου τροπωι καταφερων τους
υπερηφανους, και ως εν ταξει παγιδος συνθλαν ειωθως τον αλωπεκος δικην η μυος
γλισχρως εχοντα προς τα εν κοσμωι πραγματα, τι ματην διωκετε τους αγιους, οτε
μονους εις υμας διακομιζουσι λογους, εμου πληρουντος τα εξ οργης τοις
δυσσεβουσιν επεῤριμμενα; 9Ει φωνησει σαλπιγξ εν πολει και λαος ου πτοηθησεται;
ει εσται κακια εν πολει ην Κυριος ουκ εποιησεν;9 Ἐγω μεν, φησιν, επαγω τα εξ
οργης, χρησιμοι δε και μεσιται προς μονους εισιν οι προφηται τους λογους. δια1.423 πορθμευουσι γαρ εις υμας απερ αν αυτοις εντειλωμαι δια του Πνευματος. αλλ'
ολιγωρειτε ταχα που και αλυετε σφοδρα και προς μονους τους παρ' αυτων εσθ' οτε
λογους. τι γαρ ολως, ειπε μοι, δια τουτων ωφελεισθε; ποιος υμας εισεδυ φοβος; η
τινα μεταβολην εσχηκατε προς το αμεινον; εν πολει μεν γαρ ει αναφωνησειε
σαλπιγξ, τον παρ' εχθρων ηκοντα και κεκινημενον περιαγγελλουσα πολεμον, τις
ουτως αναλγητος, ως μη παντη τε και παντως τον εκ των εσο- μενων κακων
υποδεξασθαι φοβον; αι δε εμαι σαλπιγγες ου διαλελοιπασι προαναφωνουσαι τα
μελλοντα. αλλ' ωφε- λεισθε μεν παντελως ουδεν, μανθανοντες δε οτι καταδηιωθησεσθε παρ' εχθρων, κατευμεγεθειτε λιαν των εις τουτο δειματων, ως ταχα που και
διαγελαν, ως εικαιον τι χρημα, την προαγορευσιν, και μην κακεινο βοαν το συνηθες
και τοις απονοουμενοις εντριβες "Ἡ ορασις ην ουτος οραι εις "ημερας πολλας και
εις καιρους μακρους ουτος προφητευει." τι ουν ηγεισθε φορτικους τους οιονει
σαλπιζοντας, ει μηδεν ηγεισθε τους λογους; αλλ' ισως εκεινο φατε, ως ου μετριως
καταλυπει των πραγματων η εκβασις. αρα ουν εσται κα- κωσις εν πολει τυχον, ην
Κυριος ουκ εποιησεν; ομοιον ως ει λεγοι Μη αρα τις εσται των εν ανθρωποις ικανος
εις γε το δυνασθαι κακωσαι πολιν η νοσοις η πολιορκιαις η καρπων καταφθοραις η
και καθ' ετερον τινα τοιουτον τροπον; ει δε ανθρωπων μεν ουδεις τα τοιαδε
δρασειεν αν, κειται δε μαλλον εν εξουσιαι και δυναμει Θεου, τι τοις προαγγελλουσι
χαλε- παινετε; καιτοι μεταγνωναι δεον, και ταις εις τουτο ροπαις εκμειλισσεσθαι
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον λελυπημενον και κακουν ισχυοντα τους 1.424 ημαρτηκοτας. κακιαν δη ουν εν
τουτοις νοησομεν παρα Θεου γινομενην εν πολεσι, ου φαυλοτητα· μη γενοιτο· κακωσιν δε μαλλον, ητοι την εφ' οτωιουν οργην τε και κινησιν, ην τοις αμαρτανουσιν
επαρτησειεν αν, επιστρεφειν αναπειθων επι τα πρεπωδεστερα. γεγραπται γαρ οτι
"Ἐν κημωι και "χαλινωι τας σιαγονας αυτων αγξαις των μη εγγιζοντων "προς σε."
επειδη γαρ εστιν αγαθος, και "παντας ανθρω- "πους θελει σωθηναι και εις επιγνωσιν
αληθειας ελθειν," καταβιαζεται πως τοις εξ οργης επι το αμεινον, και μεθισ- τησιν
ευσθενως εσθ' οτε τοις δειμασι και ταις απειλαις, ους ουκ αναπειθει λογος και η των
συμφεροντων υφηγησις. 9∆ιοτι ου μη ποιησηι Κυριος ο Θεος πραγμα, εαν μη
αποκαλυψηι
παιδειαν αυτου προς τους δουλους αυτου τους προφητας·
λεων
ερευξεται, και τις ου φοβηθησεται; Κυριος ο Θεος ελαλησεν, και τις ου
προφητευσει;9 Ουχ οι προφηται, φησι, τα εξ οργης επαγουσι· ποθεν; ανθρωποι γαρ
και αυτοι καθ' υμας υπαρχουσι την φυσιν, τετιμηνται δε παρα Θεου τωι παντα
μανθανειν, α αν βου- λοιτο πληρουν, και πολεσι τε και χωραις επαγειν η αγαθα
τυχον η τα λυπειν ειωθοτα. αλλ' ισως προς τουτο φατε Μανθανετωσαν ει δοκει,
πλουτειτωσαν παρα σου των εσο- μενων την γνωσιν, διατρανουσθω παντα αυτοις τα
μυστηρια· λαλειτωσαν δε μηδενι, μητε μην ταις των αποσειομενων αυτους ακοαις
ενηχειτωσαν τινα. τι ουν προς ταυτα παρα 1.425 Θεου; Λεων ερευξεται και τις ου
φοβηθησεται; ει γαρ εν τωι βρυχασθαι φησι τον λεοντα, το παναλκεστατον των
θηριων, ουκ αν γενοιτο τις ατεραμων ουτως και σοβαρος, ως μη εισ- δεξασθαι
πτοιαν, πως αν Θεου λαλουντος του παντων επε- κεινα, και απαγγελλειν αυτοις
προσταττοντος α μανθανουσιν, ουκ αν εδεισαν τον προστεταχοτα; ου γαρ εισι καθ'
υμας καταφρονηται και ατεγκτοι, και εν μηδενι ποιουμενοι λογωι τα τωι παντων
δοκουντα ∆εσποτηι. πανταχη τοιγαρουν ασφαλιζεται τους αγιους, και αποσοβει των
προφητων τας εκ των εθελοκακουντων βλαβας. τουτο δε ην ετερον ουδεν η της
καθηκουσης φροντιδος αξιουν. το γαρ εκ μεσου ποιει- σθαι τους ιατρους, ετερον
ουδεν αν ειη η ανεπικουρητους αποτελειν τους ηῤρωστηκοτας. τουτο τοι και δια
φωνης του μακαριου ∆αυειδ προαναφωνει λεγων "Μη απτεσθε των "χριστων μου
και εν τοις προφηταις μου μη πονηρευεσθε," και προς αυτους δε που φησι "Και εσται
ο απτομενος υμων, "ως ο απτομενος της κορης του οφθαλμου αυτου." αδικησει γαρ
ου μετριως την εαυτου ψυχην ο ταις των αγιων κεφαλαις επιτριζων τους οδοντας
και ανοσιως επιφυομενος και τι και των εκτοπων επαγειν ου παραιτουμενος.
9Ἀπαγγειλατε χωραις εν Ἀσσυριοις και επι τας χωρας της Αι- γυπτου και ειπατε
Συναχθητε επι το ορος Σαμαρειας, και ιδετε θαυμαστα πολλα εν μεσωι αυτης και
την καταδυναστειαν
1.426 την εν αυτηι. και ουκ εγνω α εσται εναντιον αυτης,
λεγει Κυριος, οι θησαυριζοντες αδικιαν και ταλαιπωριαν εν ταις χωραις αυτων.
δια τουτο ταδε λεγει Κυριος ο Θεος Τυρος και κυκλοθεν η γη σου ερημωθησεται,
και καταξει εκ σου την ισχυν σου, και διαρπαγησονται αι χωραι σου.9 Ἀπειλει δη
παλιν επαγειν αυτοις απερ ην εικος υπομειναι και παθειν τους εις τουτο λοιπον
αφιγμενους φαυλοτητος, ως και αποθρωσκειν Θεου, και προφηταις επιτιμαν, και
αλογη- σαι παντελως των δια Μωυσεως τεθεσπισμενων. ιστεον δε οτι διαπεφωνηκε
παλιν εν τουτοις η τε των Ἑβραιων εκδοσις, και η των εβδομηκοντα γραφη. Ἑβραιοι
μεν γαρ εκδεδω- κασιν Ἀπαγγειλατε χωραις εν Ἀζωτιοις και επι τας χωρας της
Αιγυπτου· οι δε γε εβδομηκοντα Ἀπαγγειλατε χωραις εν Ἀσσυριοις και επι τας
χωρας της Αιγυπτου. και Ἄζωτος μεν γειτων ταχα που και ομορος εστι τηι των
Ἰουδαιων χωραι, διυκισται δε λιαν η των Ἀσσυριων, τουτεστιν, η Περ- σων και
Μηδων προς αυτοις οιονειπως τερμασι της ευας κειμενη. φαμεν ουν, οτι το λυπουν
ουδεν, καν ει Ἀζωτιοι τυχον, ηγουν Ἀσσυριοι λεγοιντο· κατ' αμφω γαρ αληθευσει
της θεοπνευστου γραφης ο λογος, καθαπερ αμελει τα εν τωι προκειμενωι
 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διατρανουντες επιδειξομεν. εχει γεμην ιστοριας αναμνησιν το δηλουμενον εν τηι
τεταρτηι των Βασιλειων κειμενης, και εν τηι δευτεραι των Παραλειπομενων·
ποιησομαι δε την αφηγησιν ευ μαλα συνεσταλμενως, ως αν μη δοκοιην εν ειδοσι
μακρηγορειν. Βεβασιλευκε κατα καιρους εν τοις Ἱεροσολυμοις ο Μα- νασσης, ος
Ἐζεχιου μεν ην υιος, ετεροτροπος δε λιαν και 1.427 της του πατρος ευσεβειας ως
αποτατω. γεγονε γαρ ανηρ πονηρος και προς παν οτιουν των εκτοπων ευκολος,
βδελυρος και ειδωλολατρης, και ταις των δαιμονιων απαταις ου με- τριως
προσκειμενος. ουτος ανεδειματο βωμους και τεμενη τωι Βααλ, προσκεκυνηκεν
απασηι τηι στρατιαι του ουρανου, διηγαγεν εν πυρι τα ιδια τεκνα, συγκεκροτηκεν
οιωνοσκοπους, και τους οις μελετη το ψευδοεπειν, τους οιομενους μεν τι των
αναγκαιων ειδεναι, μη μην ετι και ειδοτας, λαλουντας δε μαλλον τα απο καρδιας
αυτων. και τροπος ην ταχα παντελως ουδεις της απασων εσχατης φαυλοτητος, τοις
εκει- νου θελημασιν ανεπιτηδευτος. αυτου δε βασιλευοντος εφη που Θεος δια
φωνης προφητων περι τε της Ἱερουσαλημ και απασης δε της Ἰουδαιων χωρας "Ἰδου
εγω επαγω επι "τον λαον τουτον κακα, ωστε παντος ακουοντος αυτα, "ηχησει
αμφοτερα τα ωτα αυτου." επειδη δε τετελευτηκεν ο Μανασσης, διαδεχεται το
σκηπτρον Ἀμως ο υιος αυτου, της του πατρος φαυλοτητος αποδεων ουδεν· τετιμηκε
γαρ οσα κακεινος. ετη δε μονα διεβιω δυο. ειτα μετ' εκεινον κεχρισται παλιν εις
βασιλεα Ἰωσιας ο υιος αυτου, σοφος και αγχινους ανηρ, και των οτι μαλιστα
φιλοθεωτατων. αυτον προεκηρυττεν αφιγμενος εις Βαιθηλ ο ανθρωπος του Θεου,
Ἱεροβοαμ εστωτος επι του θυσιαστηριου και εγκαινι-ζοντος ταις δαμαλεσι την
εορτην· εφη γαρ ουτω "Θυσια- "στηριον θυσιαστηριον ταδε λεγει Κυριος Ἰδου υιος
τικτεται "τωι οικωι ∆αυειδ, Ἰωσιας ονομα αυτωι, και θυσει επι σε "τους ιερεις των
υψηλων των επιθυοντων επι σε, και οστα "ανθρωπων κατακαυσει επι σε."
βεβασιλευκως γαρ ο Ἰωσιας, καθειλε μεν τα των ειδωλων τεμενη, κατεσκαψε
1.428 τα θυσιαστηρια, κατηφανισε τα αλση, κατεκαυσε το αρμα του ηλιου,
κατεσφαξε τους ιερεις των υψηλων εν Βαιθηλ, οστα ανθρωπων ενεπρησεν επι τωι
θυσιαστηριωι των δαμα- λεων, ηλασε τους γνωστας, ψευδοπροφητας δη λεγω και
ψευδομαντεις και εγγαστριμυθους, εκελευσε κρατειν και ισχυειν εν τωι Ἰσραηλ τα
δια του πανσοφου Μωυσεως τεθεσπισμενα· επ' αυτου τεθυκασι τον αμνον, και το
πασχα τετελεκασιν εν τοις Ἱεροσολυμοις. επειδη δε ην αγαθος και γνησιος μετα
Θεου, πεμπει προς Ὀλδαν την προφητιν, διαπυνθανεσθαι ζητων, ει καταληξει της
οργης ο των ολων ∆εσποτης, ει εν καλωι κεισεται της ευημεριας ο Ἰσραηλ, και
αργησει λοιπον τα δια φωνης προφητων επ' αυτωι προαπηγγελμενα. η δε προς
αυτους "Ταδε λεγει Κυριος "ο Θεος Ἰσραηλ Ειπατε τωι ανδρι τωι αποστειλαντι υμας
"προς με Ταδε λεγει Κυριος Ἰδου επαγω κακα επι τον "τοπον τουτον και επι τους
ενοικουντας εν αυτωι παντας "τους λογους του βιβλιου ους ανεγνω βασιλευς Ἰουδα,
"ανθ' ων εγκατελιπον με, και εθυμιων θεοις ετεροις, οπως "παροργισωσι με εν τοις
εργοις των χειρων αυτων, και "εκκαυθησεται ο θυμος μου εν τωι τοπωι τουτωι και ου
"σβεσθησεται. και προς βασιλεα Ἰουδα τον αποστει- "λαντα υμας ζητησαι τον
Κυριον, ταδε ερειτε προς αυτον "Ταδε λεγει Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ Οι λογοι μου ους
"ηκουσας, ανθ' ων ηπαλυνθη η καρδια σου και ενετραπης "απο προσωπου Κυριου,
ως ηκουσας οσα ελαλησα επι τον "τοπον τουτον και επι τους ενοικουντας αυτωι, του
ειναι εις "αφανισμον και εις καταραν, και διεῤρηξας τα ιματια σου "και εκλαυσας
ενωπιον μου, και γε εγω ηκουσα, λεγει Κυ- "ριος. ουχ ουτως· ιδου προστιθημι σε
προς τους πατερας 1.429 "σου, και συναχθησηι εις τον ταφον σου εν ειρηνηι, και ουκ
"οφθησεται εν τοις οφθαλμοις σου εν πασι τοις κακοις οις "εγω ειμι επαγων επι τον
τοπον τουτον και επι τους κατοι- "κουντας αυτον."
Και πεπληρωται μεν η
υποσχεσις. ανεβαλετο γαρ την οργην ο των ολων ∆εσποτης τον της βασιλειας αυτου
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και- ρον· ησαν δε τριακοντα τε ετη και εν. εν δε γε τωι λοισθωι καιρωι κατεστρατευσε
της Βαβυλωνιων ο Φαραω Νεχαω της Αιγυπτιων ο ηγουμενος, και της ενεγκουσης
εξεθει παν- στρατιαι. επειδη δε ην Ἰωσιας εν υποψιαις, μη αρα την Ἰουδαιαν
καταδηιωσων αφικετο, τον πολεμου νομον ωπλι- ζετο, και υπαντιαζειν ηθελεν. ο δε
αποχωρειν εκελευεν, επειγεσθαι φησας επι τον ποταμον Ευφρατην, και εις την των
Ἀσσυριων αποκομιζεσθαι χωραν. επειδη δε και μετα τουτο περιττως αντεταττετο,
πληττεται μεν εν τωι πολεμωι· τεθνεως δε λοιπον οικοι τε και εν τοις Ἱεροσολυμοις
υπο των οικειων ανακομιζεται, και κεχρισται μεν εις βασιλεα Ἰωαχας ο υιος αυτου.
τριτον δε μολις διατελεσαντα μηνα μετεστησε των σκηπτρων ο Φαραω Νεχαω, και
δεσμευσας ειχεν εν Αιγυπτωι τηρουμενον. επι πολλοις δε χρημασι κατενευσε μολις
βασιλευειν εν τοις Ἱεροσολυμοις τον Ἐλιακειμ ηγουν Ἰωακειμ, υιον οντα και αυτον
Ἰωσιου. κατεβιαζετο δε ουτω τον Ἰσραηλ, τους τε εν τηι Σαμερειαι φημι, και τους εν
τοις Ἱεροσολυμοις, ως και δασμους επιθειναι τοις ανα πασαν την χωραν, και τελη
παρα παντων ζητειν. εχοντων δε ωδε των πραγματων, και διεποντος την βασιλειαν
Ἰωακειμ, ανεβη Ναβουχοδονοσορ. κατεκρατησε δε ουτω των Ἱεροσολυμων, 1.430
ως ελειν μεν εις δουλον τον Ἰωακειμ, δασμολογησαι δε και αυτον, και πασαν απλως
καταδηιωσαι την πολιν. και ου μεχρι τουτων επεμετρει Θεος τοις ανοσια πεπραχοσι
την συμφοραν, προσετιθει δε τι και ετερον δυσαχθες τε και φορτικωτατον. απο
πασης γαρ της περιοικιδος γης τε και χωρας, απο τε Συρων, φημι, Τυριων τε και
Ἀζωτιων, Ἰδουμαιων και Μωαβιτων ληιστρικα συγκροτηματα κατα τοπους
εκθεοντα την των Ἰουδαιων κατεληιζοντο γην. γε- γραπται γαρ ουτως εν τοις
Παραλειπομενοις "Τοτε ηρξατο "η γη φορολογεισθαι του δουναι το αργυριον επι
στομα "Φαραω, και εκαστος κατα δυναμιν απηιτειτο το αργυριον "και το χρυσιον
παρα του της γης βασιλεως, δουναι αυτο "Φαραω Νεχαω. εικοσι και πεντε ετων ην
Ἰωακειμ εν τωι "βασιλευειν αυτον, και ενδεκα ετη εβασιλευσεν εν Ἱερουσα- "λημ,
και ονομα της μητρος αυτου Ζεχωρα θυγατηρ Νηριου "εκ Ῥαμα, και εποιησε το
πονηρον εναντιον Κυριου κατα "παντα οσα εποιησαν οι πατερες αυτου. εν ταις
ημεραις "αυτου ηλθε Ναβουχοδονοσορ βασιλευς Βαβυλωνος εις την "γην, και ην
αυτωι δουλευων αυτος ετη τρια και απεστη απ' "αυτου. και απεστειλε Κυριος επ'
αυτους τους Χαλδαιους, "και ληιστηρια Συρων και ληιστηρια Μωαβιτων και υιων
"̓Αμμων και της Σαμαρειας."
Ταυτι δη παντα συνεβη παθειν εξυβρικοτα τον
Ἰσραηλ εις την του Θεου δοξαν, και ανοσιως κατεφθαρμενον επι το βουλεσθαι
προσκυνειν "τοις εργοις των χειρων αυτου," καθα γεγραπται. 1.431 Ειρημενης δη
ουν αποχρωντως ημιν της ιστοριας, φερε το ρητον επιτροχαδην επιοντες τα εικοτα
λεγωμεν. Ἀπαγ- γειλατε χωραις εν Ἀσσυριοις και επι τας χωρας της Αιγυπτου και
ειπατε Συναχθητε επι το ορος της Σαμαρειας και ιδετε θαυμαστα πολλα εν μεσωι
αυτης και την καταδυναστειαν την εν αυτηι. μονονουχι γαρ φησιν Ἀπαγγελλετω τις
ηι ταχος Αιγυπτιοις και Ἀσσυριοις, και καταθεοντων ευσθενως τα ορη Σαμαρειας
ητοι την χωραν αυτην· ορεινην γαρ ειναι φασιν. οι δε επειδαν ηκωσιν οψονται εν
αυτηι θαυμαστα πολλα και αδοκητον καταδυναστειαν. οι γαρ παλαι νικων- τες,
ελεεινοι και εν δουλοις εσονται φησιν, οι οφρυν ανασπωντες την υπερτενη κατα
παντων, ως επος ειπειν, των εθνων, οικτροι κεισονται και κατεῤριμμενοι και υπο
ποδας εχθρων, και τοσαυτην υπομενουσι καταδυναστειαν, ως αγαπητον ηγεισθαι το
σωζεσθαι, και ζην εν δουλειαι, και δασμους εισφερειν τοις νενικηκοσι. αλλ' ουκ
εγνω φησιν η Σαμαρεια α εσται εναντιον αυτης, τουτεστιν α συμβησεται κατ' αυτης.
ειτα που λοιπον οι θησαυριζοντες αδικιαν και ταλαιπωριαν εν ταις χωραις αυτων;
τι γαρ ωνησεν η πλεο- νεξια φησι, και το σωρευειν αυτους αμαρτιας, δια το μη
θελειν ειδεναι τα Θεου; αρ' ουν μεχρι της Ἀσσυριων τε και Αιγυπτιων εφοδου τα της
συμφορας τοις ησεβηκοσι κεισεται; ουδαμως φησι. δια τουτο ταδε λεγει Κυριος ο
 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος Τυρος και κυκλοθεν η γη σου ερημωθησεται, και καταξει εκ σου ισχυν σου, και
διαρπαγησονται αι χωραι σου. το δε Τυρος και κυκλοθεν, ωδε που νοησεις. απο
Τυρου, φησι, και απο της κυκλοθεν και περιοικου γης ερημωθησεται σου 1.432 η
χωρα, καταθεοντων αυτην, ως εφην, των ληιστρικων συγκροτηματων. τοτε γαρ σου
καταξουσι την ισχυν, αντι του, πασα δυναμις σου συνθραυθησεται, μονον δε ουχι
και ατονησει συγκεκλασμενη. ουκουν, ει λεγοι τυχον η των Ἑβραιων εκδοσις
Ἀπαγγειλατε χωραις εν Ἀζωτιοις,και ει εχοι παλιν η των εβδομηκοντα το εν
Ἀσσυριοις, αληθευσει κατ' αμφω το ειρημενον. διηρπασαν γαρ ουκ Ἀσσυριοι μονον,
αλλα γαρ και Συροι και Ἀζωτιοι κατα πληθυν εκτρεχοντες, και τροπωι ληιστειας
αδικουντες τον Ἰσραηλ. 9Ταδε λεγει Κυριος Ὃν τροπον οταν εκσπασηι ο ποιμην εκ
στο- ματος του λεοντος δυο σκελη η λοβον ωτιου, ουτως εκσπα- σθησονται οι υιοι
Ἰσραηλ οι κατοικουντες εν Σαμαρειαι
κατεναντι φυλης και εν ∆αμασκωι.9
Ἐπιτηρει πανταχη, και σφοδρα θαυμασεις της προφη- τειας την νηψιν. επειδη γαρ
ουκ εισαπαν απολωλεν ο Ἰσραηλ, σεσωσται δε "το καταλειμμα" κατα γε την
Ἡσαιου φωνην, ινα μη δοκοιη ψευδοεπειν η αυτοαληθεια, συνεισφερει παντως ταις
προαγορευσεσι των κακων τον εξ ημεροτητος ελεον. ωσπερ τοινυν, φησι,
κορεσθεντος λεοντος, και το ληφθεν εισαπαξ κατεδηδοκοτος ζωιον, ολιγα μολις
απομεινηι λειψανα, δυο σκελη τυχον η και ωτιου μερος, και ταυτα κλαοντες οι
βοτηρες συλλεγουσιν· ουτω γενησεται τοις υιοις Ἰσραηλ τοις εν Σαμαρειαι και τοις
κατοικουσιν εν ∆αμασκωι, τοις κατεναντι φυλης, τουτεστι τοις εχθρα πε- 1.433
φρονηκοσι και ανθισταμενοις αει τηι του Ἰουδα φυληι. οι μεν γαρ οικουντες την
Σαμαρειαν ηλωσαν κατα κρατος, και πεπορθηνται παρ' εχθρων, και δαπανησαντος
του πολεμου μονονουχι συμπαντας, ολιγοι κομιδηι διεσωζοντο μολις, και των
τεθνεωτων λειψανα μεμενηκασιν εν τηι χωραι. ηγουν και καθ' ετερον τροπον
εξεσπασθησαν, ως εκ στοματος λεοντος. απενηνεγμενοι μεν εις την Ἀσσυριων,
ανεθεντες δε κατα καιρους της αιχμαλωσιας, υπενοστησαν γαρ ου παντες, αλλ'
ολιγοι παντελως των αποκομισθεντων λειψανα. οτι δε και την ∆αμασκον ανειλε
κατα καιρους ο Ἀσσυριος Θεγλαφαλασαρ, και μετυκισεν εις την εαυτου γην, παντι
τωι σαφες, καθαπερ εγᾦμαι· ως γαρ εν τηι τεταρτηι των βασι- λειων γεγραπται,
κεκληται ποτε προς επικουριαν παρ' Ὀζιου του βασιλεως Ἰουδα, πολεμουντων
αυτωι το τηνικαδε Φακεε του Ῥομελιου βασιλεως Ἰσραηλ, και μεντοι και
Ῥαασσωνβασιλεως Συριας. αφιγμενος δε τον τε Ῥαασσων απεκτεινε, και αυτην ειλε
την ∆αμασκον.
Ει δε δη τις ελοιτο και επι παντας ανθρωπους την εκ των
προκειμενων διανοιαν αποφερειν, ουκ απο σκοπου βαδιειται. συνησει γαρ δη και
λιαν ορθως, εκεινο διεν- θυμουμενος, ως ηρπασε μεν ο σατανας και κατεδηδοκε
τους επι της γης, ωσπερ τι θηριον ανημερον, αλλ' επεφανη και βεβοηθηκεν "Ὁ
ποιμην ο καλος, ο την ψυχην αυτου "θεις υπερ των προβατων," και εξεσπασεν ημας,
τους τε εν τοις ζωσι υπολελειμμενους, και τους ηδη τεθνεωτας. ως γαρ φησιν ο
μακαριος ψαλμωιδος "Τας μυλας των λεον- 1.434 "των συνεθλασεν ο Κυριος," και
ως ο Παυλος φησιν "̓Απεθανε και εζησε, ινα και νεκρων και ζωντων κυριευσηι."
9Ἱερεις ακουσατε και επιμαρτυρασθε τωι οικωι Ἰακωβ, λεγει Κυριος ο Θεος ο
παντοκρατωρ, διοτι εν τηι ημεραι οταν εκδικω ασε- βειας του Ἰσραηλ επ' αυτον, και
εκδικησω επι τα θυσιαστηρια
Βαιθηλ, και κατασκαφησεται τα κερατα του
θυσιαστηριου και
πεσουνται επι την γην. συγχεω και παταξω τον οικον τον
περιπτερον επι τον οικον τον θερινον, και απολουνται οικοι
ελεφαντινοι, και
προστεθησονται οικοι ετεροι πολλοι, λεγει Κυριος.9 Ἐπανεισι παλιν εις αφηγησιν
εναργη των συμβησομενων τοις ησεβηκοσι, τον αυτον πλειστακις κατευρυνων
λογον εις ονησιν τοις ακροωμενοις. οθεν οιμαι που το χρημα συνεις ως εστιν ουκ
ακερδες, και ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλει τισι "Τα αυτα λεγειν υμιν, εμοι μεν ουκ
 
 

173

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οκνηρον, υμιν δε ασφα- "λες." προσταττει δη ουν τους ιερατευοντας μονονουχι και
υψου την ιδιαν ιεντας φωνην διαμαρτυρασθαι τωι Ἰσ- ραηλ, εκαστα τε σαφως των
οσον ουδεπω συμβησομενων προαγορευειν αυτοις. και τινας αρα νοησομεν ηγουν
ειναι φαμεν τους διαπρυσιον τι βοαν επιτεταγμενους; αρα τους των δαμαλεων
ιερεας, η τους των εν ετερωι τεμενει ειδωλων; αλλ' οιμαι τουτο απιθανον· ου γαρ αν
εκεινοι διεκηρυξαν τα τε σφων αυτων και τα των ετερων κακα ους αυτοι
πεπλανηκασι. τινες ουν αρα λοιπον οι προστεταγμενοι τουτο δραν ιερεις; οι εξ
αιματος του Λευι· ου γαρ παντες
1.435 συνωλισθηκασι τοις εν Σαμαρειαι
πεπλανημενοις, ουτε μην ηνεσχοντο λατρευειν ειδωλοις, αποπηδησαντες δε
ταυτηιτοι της Σαμαρειτων, υπενοστησαν εις Ἱεροσολυμα. γεγραπται δε ουτω περι
αυτων εν τηι δευτεραι των Παραλειπομενων. εστι μεν ουν ο λογος περι του
Ἱεροβοαμ· ειτα την ενουσαν αυτωι δυναμιν εξηγουμενος "Και ησαν αυτωι, φησιν,
Ἰουδα "και Βενιαμιν. και οι Λευιται και οι ιερεις οι ησαν εν "παντι Ἰσραηλ,
συνηχθησαν προς αυτον εκ παντων των "οριων. οτι εγκατελειπον οι Λευιται τα
σκηνωματα της
"κατασχεσεως αυτων, και επορευθησαν προς Ἰουδαν εις
"̔Ιερουσαλημ, οτι εξεβαλεν αυτους Ἱεροβοαμ και οι υιοι "αυτου του μη λειτουργειν
τωι Κυριωι. και κατεστησεν "εαυτωι ιερεις των υψηλων και τοις ειδωλοις και τοις
"ματαιοις και τοις μοσχοις, α εποιησεν Ἱεροβοαμ· και "εξεβαλεν αυτους απο φυλων
Ἰσραηλ οι εδωκαν καρδιαν "αυτων του ζητησαι Κυριον τον Θεον Ἰσραηλ, και ηλθον
"εις Ἱερουσαλημ θυσαι Κυριωι τωι Θεωι των πατερων αυ- "των. και κατισχυσαν την
βασιλειαν Ἰουδα." Ἐπειδη γαρ ουτοι περι ων ο λογος, ου μετριως λελυπηντο, και
συγγενειας και κληρων απεληλαμενοι και λειτουργιας αυτης· εξεβαλε γαρ αυτους
Ἱεροβοαμ· αναγκαιως αυτοις δη μαλιστα κηρυττειν προστεταχε των τε ειδωλων
αυτων και της Σαμαρειας την πορθησιν, οιονειπως παραμυθουμενος και διδασκων
οτι τα Θεου φρονειν ηἱρημενοι, και τον των ολων ∆εσποτην ηγαπηκοτες, ου
συναπολουνται τοις αλλοις, αλλ' εξω κεισονται της οργης. οταν γαρ, φησιν,
επιφεροιμι
1.436 τοις εξ Ἰσραηλ τας αμαρτιας αυτων, τοτε και εκδικησω επι τα
θυσιαστηρια Βαιθηλ· κατασκαφησονται γαρ τα κερατα αυ- των και πεσουνται επι
την γην. αρ' ουν μεχρι τουτων της Σαμαρειας η πορθησις, και αρκεσει μονον το
τεμενη καθε- λειν τοις καταδηιουν επιτεταγμενοις και κατασκαψαι θυ- σιαστηρια;
ουμενουν· συγχεω γαρ φησι και παταξω τον οικον τον περιπτερον επι τον οικον τον
θερινον. και ο βουλεται δηλουν, εστι τι τοιουτον. τρυφωντες αγαν οι εν τηι Σαμαρειαι και το εκ του πλουτειν εχοντες πλατος, οικους εαυτοις κατεσκευαζον
χειμεριους τε και θερινους. και τον μεν χειμεριον ονομαζει περιπτερον, τον οιονει
πανταχοθεν πτεροις η τειχεσι περιεζωσμενον, ινα ταις του χειμωνος εμβολαις
μονονουχι και απροσιτος ηι· θερινον δε τον ανει- μενον, και ταις των ανεμων
ευπνοιαις εκκειμενον. ουκουν τοις θυσιαστηριοις, φησι, τοις κατεσκαμμενοις ομου
συγχεω και παταξω οικους τε χειμεριους και θερινους· απολουνται δε και οικοι
ελεφαντινοι. μεμνημεθα δε οτι βεβασιλευκως Ἀχααβ εν τηι Σαμαρειαι τοιουτον
εαυτωι κατεσκευασεν οικον. προστεθησονται δε και ετεροι πολλοι φησι, τουτεστιν,
οι των υποβεβηκοτων και ασημοτερων, ηγουν λεπτων τε και αγε- λαιων. διολωλε
γουν απασα λοιπον η Σαμαρεια, παντος οικου κατασεσεισμενου. Τι ουν εντευθεν
εισομεθα παλιν, ορθα φρονειν ηἱρημενοι; ως ουδεν ονησει λαμπροτης κοσμικη τους
εχοντας, ου πλου- τος, ου δοξα, ουχ ετερον τι των εις τρυφην, της εις Θεον απουσης
αγαπης, και κατ' ουδενα τροπον τετιμημενης παρ' ημιν της δικαιοσυνης. "Ου γαρ
ωφελησουσι θησαυροι ανο1.437 μους," κατα το γεγραμμενον, "δικαιοσυνη δε
ρυεται εκ "θανατου." ουκουν ειη αν αμεινον παρα πολυ το δικαιο- συνης εραν και
θησαυριζειν εν ουρανοις, και των ανω γλιχεσθαι μονων, και της εις Θεον ελπιδος
ηρτησθαι φιλειν. τα μεν γαρ εν τωιδε τωι κοσμωι σμικρα τε εστι και προσ- καιρα, και
 
 

174

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδαμοθεν εχει το βεβηκος εις ασφαλειαν· το δε και αει μενει και σωζεται, και τοις
απεραντοις αιωσι συμπαρομαρτει. 9Ἀκουσατε τον λογον τουτον, δαμαλεις της
Βασανιτιδος αι εν τωι ορει της Σαμαρειας, αι καταδυναστευουσαι πενητας και καταπατουσαι πτωχους, αι λεγουσαι τοις κυριοις αυτων Ἐπιδοτε ημιν οπως πιωμεν.
ομνυει Κυριος κατα των αγιων αυτου, διοτι ιδου ημεραι ερχονται εφ' υμας και
ληψονται υμας εν
οπλοις, και τους μεθ' υμων εις λεβητας εμπυροι λοιμοι, και
εξενεχθησεσθε γυμνοι γυνη και ανηρ αυτης κατεναντι αλληλων,
και
αποῤριφησεσθε εις το ορος το Ῥεμμαν, λεγει Κυριος ο Θεος.9 Ἐκ πολλης αγαν
αγερωχιας και τρυφης οι της Σαμαρειας περιφανεστεροι, και ταις εκ πλουτου
περιουσιαις τους αλ- λους απαντας υπερκειμενοι, καθαπερ εφην αρτιως, οικους
εαυτοις κατεσκευαζον λαμπρους τε και πολυτελεστατους, και πρεποντας τοις
καιροις, χειμωνι τε φημι και θερει, οι και οτι παντη τε και παντως απολουνται,
προεκηρυξε το χρησ- 1.438 μυδημα. αυτους δη ουν αρα τους των οικων δεσποτας,
τους ταις εξιτηλοις τρυφαις καταπιαινεσθαι μεμελετηκοτας, δαμαλεις αποκαλει της
Βασανιτιδος. χωρα δ' η Βασανιτις ευβοτος τε και ευανθης, και πολυ λιαν επιτηδειως
εχουσα προς το δυνασθαι καταπιαινειν αμφιλαφως τα εν αυτηι βοσκομενα. ως ουν
ευπαθουντας αγαν και αριστα τεθραμ- μενους, και μελετην εχοντας την τρυφην,
δαμαλεσι ταις εκ Βασαν παρεικαζει Θεος· αιτιαται δε, οτι κατεδυναστευον πενητας,
και μονονουχι ποσιν ιδιοις συνεθλων πτωχους· "Νομαι γαρ πλουσιων πτωχοι,"
κατα το γεγραμμενον. προσεπαγων δε οτι αι λεγουσαι τοις κυριοις αυτων Ἐπιδοτε
ημιν οπως πιωμεν, ανυποτακτους οντας απεδειξεν, ουδε αυτοις εικειν ανεχομενους
τοις κρατουσιν αυτων, οσον ηκεν εις βασιλιδα τιμην, αλλ' οιονειπως εξ αμετρητου
λοιπον αλα- ζονειας το οικετικον και αυτοις τοις κυριοις αυτων απονεμοντας
μετρον. το γαρ δη φαναι τολμαν τοις προυχουσι και υπερ- κειμενοις Ἐπιδοτε ημιν
οπως πιωμεν, επιθυμουντων εστι μαλ- λον υπηρετεισθαι η υπηρετειν. τι ουν αρα
συμβησεται τοις εις τουτο λοιπον απονοιας εκβεβηκοσιν; ομνυει φησι Κυριος κατα
των αγιων αυτου, ητοι κατα των αγιασματων, ηγουν μυστηριων, α εστι παλιν
αυτος· κατ' ουδενος γαρ εχει μειζονος ομοσαι· οτι παρεσονται καιροι και ημεραι, οτε
και υμας αυτους τους ουτω τρυφωντας και τεθραμμενους και σπαταλαν ειωθοτας,
ο του παθειν φοβος εν τοις του πολεμου πονοις και εν οπλοις γενεσθαι
παρασκευασει. αλλα και ουτως εχοντας και εσκευασμενους ληψονται, φησιν, ομου
φιλτατοις και γυναιξι και κολαξιν, οι μεθ' υμων οντες αει πλεισταις μεν οσαις
κατεκροτουν ευφημιαις, ωνομαζον δε
1.439 και τρισμακαριους· ταυτα γαρ
επιφωνει τοις τρεφουσιν αει των κολακων τα γενη. αλλ' εμπυρισθησονται μεν
εκεινοι· λοιμοι γαρ ησαν και ετερον ουδεν αποδεχομενοι, και τεθαυ- μακοτες τους
αισχρους και φιλαμαρτημονας. γυμνοι δε δοξης υμεις, και τρυφης απασης ως
αποτατω, και της αρχαιας εκεινης ευημεριας ως απημφιεσμενοι, λοιπον αποκομισθησεσθε δουλοι και αιχμαλωτοι, και ριφησεσθε φησιν, επι το ορος το Ῥεμμαν.
εστι δε της Ἀρμενιας, εν εσχαταις εκβολαις της Περσων κειμενον γης· αγχιτερμονες
γαρ, ομοροι τε εισιν αλληλαις αι χωραι. Ἔστι τοινυν εντευθεν ιδειν, ως εις πικρον
καταστρεφει τελος τοις τρυφωσι το σπουδασμα, καθα φησιν ο Σωτηρ "Μακαριοι οι
πενθουντες νυν, οτι αυτοι παρακληθησον- "ται." και καταληγει μεν γαρ, ως εφην,
εις δακρυον η τρυφη, περας δε πονων αναπαυσις. και μαρτυρησει τις λεγων οτι
"πονων αγαθων καρπος ευκλεης." Ουκ απιθανον δε δαμαλεις της Βασανιτιδος τας
εν τηι Σαμαρειαι γυναικας υπονοειν, αι τρυφηι τε και χλιδαις και τοις εις ωραισμον
κοσμημασιν ενσπαταλωσαι τε και κατα- πιαινομεναι ταις του σωματος ωραις,
κατηγωνιζοντο πενητας και κατεπατουν πτωχους, μονονουχι καταφλεγουσαι προς
εκ- τοπους ηδονας τους ασθενουντας εις τουτο και πτωχειαν εχοντας την
πνευματικην, οι, της ανωθεν ευσθενειας τον πλουτον ουκ εχοντες, ταις των παθων
 
 

175

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσβολαις ευδια- θρυπτον εχουσι την καρδιαν. αυται δη ουν αι δαμαλεις λεγουσι
τοις κυριοις αυτων Ἐπιδοτε ημιν οπως πιωμεν. περι- αυτιζεται γαρ αει τα των
γυναιων εταιριζομενα, και βλακειαις ταις αγαν μονονουχι και αποκναιουσι τους
συνηρπασμενους· 1.440 καν ει δεσποτας εχοιεν αυτους, αλλ' ουν ορωντα ταις ηδυπαθειαις υπεστρωμενους, και το αυταις οτι μαλιστα δοκουν πληρουν αναπειθουσιν.
αλλ' υμας μεν φησιν, ω δαμαλεις, εν οπλοις ληψονται· τουτεστιν ουκ εν ταξει των
ερωντων
γεγονοτες, οι κολακευοντες αναπειθουσι και υποκοριζομενοι
θεραπευουσι, δια τοι το λιαν ηττασθαι της εις υμας ηδονης, αλλ' ωμως και αγριως
και νομωι πολεμου, και αυτους δε τους μεθ' υμων τους τρυφωντας εραστας
κατεμπυριουσι. γυμναι δε υμεις των εκτοπων εκεινων ωραισμων, εις το ορος το
Ῥεμμαν αποκομισθησεσθε. 9Εισηλθετε εις Βαιθηλ και ηνομησατε, και εις Γαλγαλα
επλη- θυνατε του ασεβησαι.9 Παρατιθησιν ευθυς ταις δικαις τα πλημμεληματα,
και
ταις των δεινων αφηγησεσι γειτονα ποιειται χρησιμως την
των
ανοσιουργηματων ενδειξιν εναργη, ως αν μη καταμω- μησαιτο τις, μητε μην
επαιτιωιτο Θεον, ως απηνεστεραν η χρη ποινην επαρτησαντα τοις εξ Ἰσραηλ. ταδε
γαρ ηξει φησιν εφ' υμας, και ταδε. και ανθ' οτου λεγουσιν εις μεσον ηξει, βοα·
εισηλθετε εις Βαιθηλ και ηνομησατε, ενθα την δαμαλιν απεθετο την χρυσην ο
θεομισης Ἱεροβοαμ· εκει δεινως και εκτοπως παρανομουντες αλωσεσθε. νενομοθετηκα μεν γαρ δια του πανσοφου Μωυσεως "Ου ποιησεις "σεαυτωι θεους χρυσους και
θεους αργυρους," και "Κυριον
1.441 "δε τον Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι
μονωι λατρευ- "σεις." αυτοι δε τον εμον διαγελωντες νομον προσκε- κυνηκατε, φησι,
τοις εργοις των ιδιων χειρων, και χρυσην ορωντες δαμαλιν και αψυχον υλην,
εκαρτερησατε, λεγοντος του την πλανην εξευρηκοτος "Ουτοι οι θεοι σου Ἰσραηλ,
"οι τινες ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου." πλειστην δε οσην ειργασασθε την ασεβειαν
εν Γαλγαλοις· πολις δε αυτη των Ἰορδανου ναματων επεκεινα, δεινως απονευσασα
προς αποστασιν. και γουν εφη περι αυτης ο των ολων Θεος "Πασαι αι κακιαι αυτων
εις Γαλγαλα, οτι εκει αυτους "εμισησα δια τας κακιας των επιτηδευματων αυτων."
ουκουν ηι φησιν ο Παροιμιαστης "Ἐνωπιον εισι των του "Θεου οφθαλμων οδοι
ανδρος, εις δε πασας τας τροχιας "αυτου σκοπευει." και αποδεχεται μεν τους
ορθοποδειν μεμελετηκοτας, αποσειεται δε τον εξω βαινοντα της ευθειας, και εφ' α
μη προσηκεν ιεναι σπουδαζοντα. 9Και ηνεγκατε εις το πρωι θυσιας υμων, εις την
τριημεριαν τα επιδεκατα υμων· και ανεγνωσαν εξω νομον, και επεκαλεσαντο
ομολογιας· απαγγειλατε δη οτι ταυτα ηγαπησαν οι υιοι Ἰσραηλ, λεγει Κυριος ο
Θεος.9
Πανδεινον αληθως και δυσσεβειας ηκον εις ληξιν την ανωτατω το
παρασημαινειν αποτολμαν την του Θεου δοξαν, και απερ αν αυτωι τε και μονωι
πρεποι, ταυτα ταις των ειδωλων αναπτειν τιμαις. οι γαρ τουτο δραν ειωθοτες, το
οσον εφ' εαυτοις την θειαν τε και ανωτατω φυσιν των
1.442 αυτηι τε και μονηι
πρεπωδεστατων κατασειουσι θρονων, και
των ιερων εκπεμπουσι θωκων,
ενιδρυουσι δε ωσπερ αυτοις τους ακαθαρτους δαιμονας. Τοις ουν ουτω φρικτοις
εγκλημασιν ενισχημενον ευρη- σομεν τον αποπληκτον Ἰσραηλ. ο μεν γαρ των ολων
Θεος εθεσμοθετει δια Μωυσεως πη μεν οτι δυο καταθυειν αμνους προσηκεν αυτους
κατα πασαν ημεραν εν τηι αγιαι σκηνηι, και πρωι μεν ενα, και δειλης δε τον ετερον, το
οιονει συνεχες και αδιαλειπτον εις ευοσμιαν, δηλον δε οτι την πνευματικην, της
Ἐκκλησιας υποδηλων ως εν αινιγμασι τε και τυποις· προσενομοθετει δε παλιν
"Τρεις καιρους του ενιαυτου οφ- "θησεται παν αρσενικον σου ενωπιον μου." και εν
του- τοις τοις τρισι και διωρισμενοις κατα τον νομον καιροις, προσηγον δεκατας,
απαρχας αγρων, θυσιας, ευχαριστηρια. γεγραπται γαρ οτι "Ουκ οφθησηι ενωπιον μου
κενος." αλλα τα ουτως ορθως δια του πανσοφου Μωυσεως τε- θεσπισμενα
μεθισταντες αυτοι προς δοξαν ειδωλων, εν τοις εκεινων τεμενεσιν ανεφερον εις το
 
 

176

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωι τας θυσιας, προσ- εκομιζον δε και εις την τριημεριαν τα επιδεκατα αυτων. τριημεριαν δε λεγει τας τρεις ημερας του ενιαυτου, καθ' ας, ως εφην, εδει παν αρσενικον
ενωπιον ερχεσθαι Θεου. και ου μεχρι τουτων το δυσσεβημα των εξ Ἰσραηλ, αλλα
γαρ και ανεγνωσαν εξω νομον, τουτεστι, τετιμηκασι τον των αλλοτριων νομον,
ολιγου παντελως αξιουντες λογου τον παρα Θεου. προσεκομιζον γαρ τας θυσιας εν
τοις των
1.443 ειδωλων τεμενεσι κατα καιρους ωρισμενους και πλειστην οσην
εποιουντο την επιτηρησιν των εξ εθους αυτοις εορτων. ηγουν εκεινο φησιν, οτι τα
εις δοξαν εμην τεθεσπισμενα, τοις εξω τεθεικασι, και τον εμον τοις ειδωλοις
ανεθεσαν νομον, αυτοις αναφεροντες τας κατα πρωι θυσιας, και εν ταις τριημεριαις
ανατιθεντες τα επιδεκατα αυτοις. και επ- εκαλεσαντο ομολογιας. και το μεν
επεκαλεσαντο οτι ηυξαντο δηλοι, τουτεστιν υπεσχοντο· ομολογιαι δε εισι τα κατα
νομον εκουσια, και απερ αν τις εθελοντης προσκομιζοι Θεωι. ειτα τοις ιερευσιν
επιφωνει το απαγγειλατε και διαμαρτυ- ρασθε, οτι ταυτα ηγαπησαν οι υιοι Ἰσραηλ,
τουτεστιν, ουχι μονον εισαπαξ τετολμηκασι, αλλα και ηγαπησαν, τα Θεου δηλονοτι
μεμισηκοτες. δει γαρ ειναι μονοτροπους. το γαρ τοι χωλευειν, και επ' αμφω βαινειν
επειγεσθαι, πολλην αν εχοι παρα Θεωι την καταβοην, και μαρτυρησει λεγων αυτος ο
Σωτηρ "Ουδεις δυναται δυσι κυριοις δουλευειν· η γαρ τον "ενα μισησει και τον
ετερον αγαπησει· η ενος ανθεξεται "και του ετερου καταφρονησει." παγχαλεπον δε
το απο- πλαναν ετερωθι τα εις δοξαν Θεου, και της αυτωι πρε- πουσης τιμης αξιουν
ετερους. ιδια γαρ και εξαιρετα τα Θεου, πρεποι δ' αν ουχ ετερωι τωι μαλλον, πλην
αυτωι και μονωι. 9Και εγω δωσω υμιν γομφιασμον οδοντων εν πασαις ταις πολεσιν
υμων, και ενδειαν αρτων εν πασι τοις τοποις υμων, και ουκ 1.444 επεστρεψατε
προς με, λεγει Κυριος. και εγω ανεσχον εξ υμων τον υετον προ τριων μηνων του
τρυγητου· και βρεξω επι πολιν
μιαν, επι δε πολιν μιαν ου βρεξω· μερις μια
βραχησεται, και
μερις εφ' ην ου βρεξω επ' αυτην, ξηρανθησεται. και συναθροισθησονται δυο και τρεις πολεις εις. πολιν μιαν του πιειν
υδωρ και ου μη
εμπλησθωσιν, και ουδ' ὣς επεστρεψατε προς με, λεγει Κυριος.9 Ὑπανται παλιν
οικονομικως ο λογος τοις ειωθοσι φιλο- ψογειν, και της ενουσης Θεωι γαληνοτητος
αβουλοτατα καταφλυαρειν εκ πολλης αγαν αποπληξιας. ανθ' οτου γαρ δη· φαιεν
αν ισως τινες· ατιθασον ουτω και δυσοιστον κομιδηι τοις εξ Ἰσραηλ επιφερει δικην,
καιτοι κατα φυσιν υπαρχων ο Θεος αγαθος; απολογειται δη ουν τροπον τινα δια
τουτων και αποτομου λοιπον οργης αποφαινει δεδεη- μενους· εν ταυτωι δε
δεικνυσιν, οτι πληττει μεν εν αρχαις ημερωτερον τους ημαρτηκοτας, ου δικας
αιτων, αλλ' εξ εμφυτου φιλανθρωπιας επιστρεφων εις εαυτον, και οιονει "μαστιγι
τε και πονωι" μετατιθεις επι το δραν ελεσθαι το αμεινον. γεγονοτας γαρ εν οις εφην,
και ουκετι φορητα δεδυσσεβηκοτας, γομφιασμωι τε οδοντων επαιδευε, και μην και
αρτων ενδειαι, τουτεστι λιμωι. και ουκ επεστρεψατε προς με, λεγει Κυριος. ανεσχον
εξ υμων τον υετον προ τριων μηνων του τρυγητου, ηγουν· ως Ἑβραιοι μαλλον
εκδεδωκασι πρεπω- δεστερον· προ τριων μηνων του θερισμου, οτε μαλιστα τοις
ληιοις η του καταρδευεσθαι χρεια πολλη τε και αναγκαια
1.445 προς
τελεσφορησιν. γεγονε δε φησι τοσαυτη σπανις υδα- των, ως κρισει τε και ψηφωι
Θεου του παντα ειδοτος, υεσθαι μεν μιαν πολιν, αφαυαινεσθαι δε την ετεραν·
συναγειρεσθαι δε αυ δυο τε και τρεις εις μιαν, και ουτως ετι διψην. και ουκ
επεστρεψατε προς με, λεγει Κυριος. συμβεβηκε δε τα τοιαυτα παθειν τοις εξ Ἰσραηλ
ιστορικως τε αμα και πνευ- ματικως. ως γαρ ο του Σωτηρος ειρηκε μαθητης "Ἡλιας
"ανθρωπος ην ομοιοπαθης ημιν, και προσευχηι προσηυξατο "του μη βρεξαι υετον επι
την γην και ουκ εβρεξεν επι "ενιαυτους τρεις και μηνας εξ." και λιμος γεγονεν
απηνης ουτως εν Σαμαρειαι, ως κεφαλην ονου πολλων πιπρασκεσθαι δηναριων.
αλλα και εν χρονοις της Ἱερεμιου προφητειας ανεσχε τον υετον ο των ολων Θεος.
 
 

177

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και γουν τους περι της αβροχιας πεποιηται λογους "Ἐπενθησεν η Ἰουδαια, και αι
"πυλαι αυτης εκενωθησαν, και εσκοτισθησαν επι της γης, "και η κραυγη της
Ἱερουσαλημ ανεβη, και οι μεγιστανες "αυτων απεστειλαν τους νεωτερους αυτων
εφ' υδωρ· ηλθο- "σαν επι τα φρεατα, και ουχ ευροσαν υδωρ, απεστρεψαν "τα αγγεια
αυτων κενα. και τα εργα της γης εξελιπον, οτι "ουκ ην υετος. ηἰσχυνθησαν οι
γεωργοι, απεκαλυψαν την "κεφαλην αυτων. και ελαφοι εν αγρωι ετεκον και εγκατε"λιπον, οτι ουκ ην βοτανη. ονοι αγριοι εστησαν επι ναπας, "ειλκυσαν ανεμον,
εξελιπον οι οφθαλμοι αυτων, οτι ουκ
"ην χορτος απο λαου αδικιας."
δεδυσσεβηκοτων δη ουν ου μετριως των εξ Ἰσραηλ ανεσχε τον υετον και
γομφιασμον οδοντων και ενδειαν αρτων εν πασαις αυτου ταις πολεσιν εδιδου Θεος.
1.446 Ἀλλ', ως εφην αρτιως, πεπονθοτας αυτο και νοητως ευρη- σομεν· τροφη μεν
γαρ και ποτον τοις εκ γης σωμασι, τα απο της γης, και υδωρ το αισθητον· ψυχη δε
ανθρωπου θειοις τε και ουρανιοις αποτρεφεται λογοις. ναμα δε αυτηι το
πνευματικον, και πηγη καταρδουσα νοητως η θεοπνευστος γραφη, το Χριστου
λαλουσα μυστηριον. αλλ' ωσπερ οδοντες ει παθοιεν τον γομφιασμον, αδρανεστεροι
πως αν ειεν εις γε το δυνασθαι καταμασασθαι τι, και καταλεαινειν τροφην· ουτως
και ανθρωπινος νους κατολισθησας επι το αναλκι, και το της νωθειας αῤρωστημα
παθων, ουκ αν δυναιτο πνευματικης εφικεσθαι γνωσεως, και τι και των εν
θεωριαις ταις αγαν ισχναις εις πεψιν ελειν. επαχυνθη τοι- γαρουν η καρδια του
Ἰσραηλ· συνηκε γαρ ουδαμως το Χριστου μυστηριον· ταυτηιτοι και ενδειαν αρτων
εσχηκασι των πνευματικων και υδατος σπανιν, επει μη εχουσι τον τρεφοντα Λογον
τον εξ ουρανου καταβεβηκοτα, και ζωην διδοντα τωι κοσμωι, τον καταρδοντα ψυχας
τηι του Πνευμα- τος χαριτι, την ζωσαν πηγην, τον εκ του Θεου και Πατρος Υιον, την
δια νομου και προφητων παρακλησιν. ως γαρ ο προφητης φησιν Ἡσαιας
"Ἐνετειλατο ταις νεφελαις του "μη βρεξαι επ' αυτον υετον." 9Ἐπαταξα υμας εν
πυρωσει και εν ικτερωι επληθυνατε κηπους υμων, αμπελωνας υμων και συκωνας
υμων και ελαιωνας υμων κατεφαγεν η καμπη, και ουδ' ὣς επεστρεψατε προς με,
λεγει Κυριος. εξαπεστειλα εις υμας θανατον εν οδωι Αιγυπτου,
1.447 και
απεκτεινα εν ρομφαιαι τους νεανισκους υμων μετα αιχμα- λωσιας ιππων σου, και
ανηγαγον εν πυρι τας παρεμβολας υμων εν τηι οργηι μου, και ουδ' ὣς επεστρεψατε
προς με, λεγει Κυριος.9 Τοις αναλγητως εχουσι περι τα εξ οργης συμβαινοντα,
και πολυ λιαν υπτιουμενοις, αναπιπτουσι δε και ουτω προς το ραιθυμον ετι, ωστε το
χρηναι μετανοειν ουδε εις νουν εχειν αξιουν, αρκεσειεν αν ουδεις του πληττεσθαι
τροπος, πλειους δε μαλλον και αλληλων χειρους και προς το ετι μειζονως
καταλυπουν εχοντες την επιδοσιν. ουκουν επει- δηπερ τοις εξ Ἰσραηλ μικρον ην
ταχα πως προς επανορ- θωσιν, το εν ενδειαις αρτου παιδευεσθαι και ποτου, επενηνεκται το παθειν και τα ετι τουδε φορτικωτερα, η αυτων ασθενεια των σωματων, η
ως εν πυρετωι και ικτερωι συμ- βαινουσα. τουτο και δια φωνης παλιν της Ἱερεμιου
ειρημενον ευρησομεν. εφη γαρ οτι "Ταδε λεγει Κυριος "̓Ιδου εγω διδωμι επι τον
λαον τουτον ασθενειαν, και "ασθενησουσιν εν αυτηι πατερες και υιοι αμα, γειτων
και "ο πλησιον αυτου απολουνται." επειδη δε ησαν και αισχρων λημματων
ηττωμενοι, και πολυ δη λιαν βλεποντες εις φιλοκερδειας, ταυτηιτοι πληθυνοντες
κηπους τε και αμπε- λωνας, συκωνας τε και ελαιωνας, ηψατο και τωνδε Θεος, δι'
ων ην εικος ου μετριως κατηλγηκοτας εις νουν επανηκειν τον σωφρονα, και
ανθελεσθαι του χειρονος το συμφερον, 1.448 επισωρευων αυτοις ινα πανταχοθεν
πληττομενοι σωζοιντο. μικρου δε οντος και τουτου, προσεπενηνεκται και το μειζον.
οτε γαρ, φησι, την εμην ατιμαζοντες χειρα, μονον· δε ουχι
Θεου του παντα
ισχυοντος το αναλκι καθοριζοντες, την οδον πεποιησθε την προς Αιγυπτιους,
"ιππων σαρκας" της παρ' εμου φροντιδος ανθηιρημενοι, και "Αιγυπτιον ανθρωπον"
 
 

178

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτετιμηκοτες, τοτε δη τοτε δεδαπανηται, φησιν, υπο της Βαβυλωνιων ρομφαιας
το μαχιμωτατον υμων γενος. και
απας υμων ιπποτης αιχμαλωτος ην,
απονευρουντος Θεου και τους ειδοτας ευδοκιμειν, και ουκ αμελετητον εχοντας το
νικαν εν μαχαις. συνησεις δε και ετερως το Ἀπεστειλα εις υμας θανατον εν οδωι
Αιγυπτου. Ἰωσιου βασιλευοντος επι τον Ἰουδαν, κατεστρατευσε της Βαβυλωνος
Φαραω Νεχαω της Αιγυπτιων ο τυραννος. ως δε ην αναγκη δια της Ἰουδαιων αυτον
παρερχεσθαι γης, οιηθεις ο Ἰωσιας σκηψιν μεν ειναι την επι Βαβυλωνα οδον,
ωπλισθαι δε κατ' αυτου τον Αιγυπτιον, αντεξαγει παραλογως. εκει πεπτωκεν ο
Ἰσραηλ. ουκουν εξαπεστειλα φησιν εις υμας θανατον εν οδωι Αιγυπτου, τουτεστιν
ως εν παροδωι των Αιγυπτιων, τοτε και ανηγαγον εν πυρι τας παρεμβολας υμων,
αντι του, εκ βαθρων ανεσκαψα τας τετειχισμενας υμων και ευπυργοτατας πολεις.
εφη δε τουτο και εν αρχαις "Και "επορευθη Ἐφραιμ προς Ἀσσυριους, και Ἰουδας
επληθυνε"πολεις τετειχισμενας· και εξαποστελω πυρ εις τας πολεις "αυτου, και
καταφαγεται θεμελια αυτων." ουκουν εξ αυ- των, φησι, κατεσεισα βαθρων τας
οχυρωτατας υμων παρ- εμβολας, και ουδ' ὣς επεστρεψατε προς με λεγει Κυριος.
1.449 9Κατεστρεψα υμας καθως κατεστρεψεν ο Θεος Σοδομα και
Γομοῤρα, και
εγενεσθε ως δαλος εξεσπασμενος εκ πυρος, και ουδ' ὣς επεστρεψατε προς με, λεγει
Κυριος.9 Ουδεμιαν, φησιν, εν υμιν την επανορθωσιν βλεπων, προσ- τεθεικα ταις
αικιαις και τα ετι τουτων απηνεστερα, και θερμοτεραν πεποιημαι την καθ' υμων
αγανακτησιν. κατ- εστρεψα γαρ ως Σοδομα και Γομοῤρα, και ουκ επεστρεψατε. εοικε
δε την τελευταιαν ημιν εν τουτοις πορθησιν υποδηλουν, την εν καιροις Ἱερεμιου
δια χειρος Ναβουχοδονοσορ γεγενη- μενην, ος πασαν μεν ειλε την Ἰουδαιαν,
ενεπρησε δε και αυτα τα Ἱεροσολυμα, και τας περιοικους αυτης πολεις τε και
κωμας, και αυτον δε τον θειον κατασπασας ναον, δο- ρικτητους εχων τους εκ του
πολεμου περιλελειμμενους, οικοι παλιν λαμπρος και νενικηκως τοις αλουσιν ομου
αν- εκομιζετο, οι και μολις επανηλθον εις την Ἰουδαιαν, ετων επ' αυτοις
πληρωθεντων τον αριθμον εβδομηκοντα. Κυρος γαρ, ως εφην, την Βαβυλωνα ελων,
της αιχμαλωσιας ανηκε τους περιλειφθεντας και σεσωσμενους εξ Ἰσραηλ. δια
τουτο, φησιν, εγενεσθε ως δαλος εκσπασθεις εκ πυρος, οιον δαλιον ημιφλεκτον, και
εν ολιγοις ετι λειψανοις σωζομενον. Θεου τοιγαρουν παιδευοντος, το υπτιουσθαι
πικρον, παραι- τιον δε και των ετι δυσαχθεστερων εσται κακων τοις την αισθησιν
αποσειομενοις, απο γε του δειν ακαταληκτως ιεναι προς το δραν ελεσθαι και
φρονειν α μη θεμις. ονπερ γαρ τροπον οι τας των σωματων ανακοπτοντες νοσους,
και του 1.450 θεραπευειν δυνασθαι την πειραν εξησκηκοτες, τα των τραυ- ματων
δυσαισθητοτερα θερμοις και δριμεσι φαρμακοις απο- καθαιρουσι, και της ενουσης
αυτοις ακαθαρσιας το παχος απολεπτυνοντες, τοις εκ της τεχνης επικουρημασι
παρα- χωρειν αναπειθουσιν, ουτω και ο παντα γινωσκων Θεος τους αναλγητως
εχοντας περι τα σμικρα, ταις ετι χαλεπωτεραις καταφορτιζει πληγαις, ων ειπερ τις
σοφος τε εστι και αγχι- νους, παραιτοιτο αν εικοτως προ πειρας την εφοδον. 9∆ια
τουτο ουτως ποιησω σοι Ἰσραηλ.9 Ἐπειδη γαρ, φησι, τοδε τι πεποιηκοτος, κακεινο
προσ- θεντος, και μονονουχι παν ειδος επαγαγοντος αικιας και πονων, δυσαλγητως
εχοντας τεθεαμαι τε και εξ αυτης εμανθανον πειρας, ταυτηιτοι και ουτως ποιησω
σοι. πως δε ουτως; ου γαρ ηρκεσθην τοις πρωτοις· προσεπηγαγον δε και την εν ισωι
Σοδομοις καταστροφην. τελευταια γαρ, ως εφην, αυτοις η τοιαδε πληγη δια της
θειας οργης επενηνεκται. 9Πλην οτι ουτως ποιησω σοι, ετοιμαζου επικαλεισθαι τον
Θεον
σου, Ἰσραηλ.9 Ἀλλ' ει δη βουλοιο, φησιν, αναμαθειν την αιτιαν, δι' ην
ουτως ποιησω σοι, πευσηι δη παντως, μονονουχι πληττομενοις υμιν επιβοωντος τε
και λεγοντος Ἑτοιμαζου του επικαλεισθαι τον Θεον σου Ἰσραηλ. το ετοιμαζου φησιν
αντι του Σπουδαζε, αοκνος τε και προθυμος εσο του επικαλεισθαι τον μη αλ- 1.451
 
 

179

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λοτριον και ψευδωνυμον, αλλα τον Θεον σου Ἰσραηλ, τουτεστιν, ον δι' αυτης εγνως
της πειρας, ως εστι Θεος φυσει τε και αληθως, και ου δια της τινων ευτεχνιας
εξηυρημενος, καθαπερ αμελει τα εκ ξυλων η λιθου πε- ποιημενα. 9∆ιοτι ιδου εγω
στερεων βροντην και κτιζων πνευμα και απαγ- γελλων εις ανθρωπους τον χριστον
αυτου, ποιων ορθρον και ομιχλην, και επιβαινων επι τα υψη της γης, Κυριος ο
Θεος ο παντοκρατωρ ονομα αυτωι.9 Τηι του προυχοντος αντιπαραθεσει, το εν
υποληψει τηι χειρονι ραιδιως ελεγχεται. ινα τοινυν των ειδωλων το αδρανες
εκφαινηται παρα γε τοις οιηθεισιν εκ πολλης αγαν αβελτε- ριας ως θεοι τε ειεν και
προσκυνεισθαι πρεποντες, χρησιμως ημιν εαυτον ο των ολων Θεος εμφανη
καθιστας, ποιητην εισφερει και των ολων ∆ημιουργον, και των καθ' ημας
ανημμενον την εξουσιαν, και οιονειπως των ανθρωπινων οιακοστροφον, επεκεινα
τε οντα παντος υψωματος και απα- σης υπεροχης, και ταμιαν ωσπερ τινα της ολης
κτισεως. Θεου γαρ φυσις το παντων επεκεινα, και ου τοπικοις υψω- μασιν αλλα
ταις της ευκλειας υπεροχαις, και ασυγκριτωι δυναμει παντος γενητου μετρον
υπερκειμενον. Ἐπικαλου τοιγαρουν τον Θεον σου, φησιν, Ἰσραηλ, επι- γινωσκων
την εξουσιαν αυτου, το παναλκες της υπεροχης. εγω γαρ ειμι, και ουχ ετερος, ο
στερεων βροντην, τουτεστι και συννεφειαις καλυπτων τον ουρανον, και καθιεις
υετους, 1.452 και κτιζων πνευμα, τουτεστι παλιν, ανεμων ποιητης. απαγ- γελλων
δε και εις ανθρωπους τον χριστον αυτου. ομοιον ως ει λεγοι "∆ι' εμου βασιλεις
βασιλευουσι, και τυραννοι δι' εμου "κρατουσι γης." χριστον γαρ εν τουτοις, ουχι τον
Ἐμ- μανουηλ, τον κεχρισμενον δε μαλλον εις βασιλεα φησι· πνευμα τε ομοιως, ουχι
το θειον τε και αγιον· καν ει μαι- νοιντο τινες των τα ορθα διαστρεφειν
μεμελετηκοτων· αλλα τουτι το εν αερι τε και εγκοσμιον, περι ου φησι και αυτος ο
Σωτηρ "Το πνευμα οπου θελει πνει, και την φωνην αυτου "ακουεις· αλλ' ουκ οιδας
ποθεν ερχεται και που υπαγει· "ουτως εστι πας ο γεγεννημενος εκ του Πνευματος."
εγω τοινυν, φησιν, ο νεφελας συναγων και στερεων βροντην, και "εξαγων ανεμους
εκ θησαυρων αυτων," ο φανερον καθιστας ον αν εθελοιμι τοις της βασιλειας
εναβρυνεσθαι θωκοις. ουκουν Βασιλευς των βασιλευοντων και Κυριος των κυριευοντων, ο φυσει Θεος, αυτος ο ποιων ορθρον, τουτεστιν ημε- ραν ητοι φως, αυτος ο
ποιων ομιχλην, τουτεστι, σκοτος η νυκτα· αυτος ο επιβαινων επι τα υψηλα της γης,
ο παντος επηρμενου και υψηλου κρειττων τε και υπερκειμενος, ονομα τε πρεπον
και πολυ λιαν εοικος τηι εαυτου δοξηι φορων, το Κυριος παντοκρατωρ. Θεα δη ουν,
οσην εφ' ημας ποιειται την ημεροτητα και φιλανθρωπιαν ο των ολων Θεος.
επαρτησας γαρ την απειλην, και τα μεν ως ηδη γεγονε, τα δε ως εσται προει- ρηκως,
καλει προς επιγνωσιν, και μυσταγωγει τον εκκε- κλικοτα, και ανακομιζει προς
συνεσιν τον εξ αμαθιας ωλι- σθηκοτα· και τοις ουκ ειδοσι τον φυσει τε και αληθως
∆εσποτην, απο γε του παντα δυνασθαι κατορθουν και κατ- 1.453 αρχειν των ολων,
εαυτον καθιστησιν εναργη. τουτο δε ην "πονωι και μαστιγι" σωφρονιζοντος, μονον
δε ουχι και ανεθελητως αυτους καταπαιδευοντος εις επιστροφην, και τα δι' ων ην
εικος αναμαθειν δυνασθαι τα αμεινω φρονειν, χρησιμως επαγοντος. 9Ἀκουσατε
τον λογον Κυριου τουτον, ον εγω λαμβανω εφ' υμας θρηνον. οικος Ἰσραηλ επεσεν,
ουκ ετι ου μη προσθηι του αναστηναι. παρθενος του Ἰσραηλ εσφαλεν επι της γης
αυτης, ουκ εστιν ο αναστησων αυτην.9 Οι μακαριοι προφηται τα κακα τα κατα
τινων εσομενα προαναμανθανοντες, ειτα δειματων εντευθεν αναπιμπλαμενοι και
υπεραλγουντες ως αδελφων, θερμοτερας εσθ' οτε ποιουν- ται τας επιπληξεις,
μονονουχι δακνοντες εξ αγαπης, και δι- ανισταντες εις νηψιν τηι προαγορευσει των
οσον ουδεπω συμβησομενων. τοιουτον τι και νυν ο Προφητης επιτελει, λεγων μεν
ως εξ ιδιου προσωπου, πλην ουχι τα απο γνωμης ιδιας, αλλ' ως εκ θειων
χρησμωιδηματων. ταυτηιτοι φησιν Ἀκουσατε τον λογον Κυριου τουτον ον εγω
 
 

180

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαμβανω εφ' υμας θρηνον. λελαληκε μεν γαρ εν εμοι, φησιν, ο των ολων Θεος,
συντεθειται δε μοι θρηνος εφ' υμας τους αποφοιτωντας αυτου. και τι δη αρα το
γοερον εστι μελος; τι το θρηνημα; και εφ' οτωιπερ αν γενοιτο παρ' εμου το δακρυον;
δεινη και ανουθετητος η συμφορα. οικος Ἰσραηλ επεσε. συνειστηκει μεν γαρ,
τιμωμενου τε και αγαπωμενου Θεου, καταπεπτωκε
1.454 δε νυνι, ταις των
πλανωμενων απονοιαις παρωτρυμμενου. ειτα τις ο εγερων τον τοις θειοις νευμασι
καταπιπτοντα; εσφαλεν η παρθενος, αντι του πεπορνευκε. ποια δε αυτη; παντως
που παλιν ο Ἰσραηλ, ηγουν η των Ἰουδαιων Συναγωγη, προς ην ειρηται παρα Θεου
"Ουχ ως οικον "με εκαλεσας και πατερα και αρχηγον της παρθενιας σου;" ουκουν η
της παρθενιας αρχηγον λαχουσα Θεον, εσφαλεν επι της γης αυτης, τουτεστι,
πεπορνευκε και απροφασιστον εχει την αμαρτιαν. πεπορνευκε μεν γαρ εν Αιγυπτωι
ποτε· αλλ' ην εν γηι ουκ ιδιαι, και τοις των κρατουντων υπεστρωτο νομοις, ταχα που
και αβουλητως εις τα εκεινων εθη κατεβια- ζετο, της προγονικης ευσεβειας ως εξ
αναγκης εξωθουμενη· νυνι δε μαχλας κατωθουντος ουδενος· εστι γαρ επι της ιδιας,
ενθα νομος ο παιδαγωγος, αποκομιζων αυτην εις επιγνωσιν του φυσει τε και
αληθως οντος Θεου, ανειμενη δε και ελευ- θερα και ανεπιπληκτος παντελως η εις
παν οτιουν των αριστων οδος. τις ουν αυτηι της απολογιας εκπορισθειη λοιπον ο
τροπος; πεπορνευκε γαρ, ου βεβιασμενη· ποθεν; αλλ' εκουσα λοιπον. ταυτηιτοι
κατεῤραγμενη· ουκ εστιν ο εγερων. ειρησθω δη ουν ευ μαλα και προς γε ημων
αυτων τωι παντα ισχυοντι Θεωι "Συ φοβερος ει, και τις αντιστη- "σεται σοι απο της
οργης σου." Πεπτωκε δε και ετερως η των Ἰουδαιων πληθυς, δια της εις Χριστον
παροινιας καταβιαζομενη προς ολεθρον, και κειται λοιπον επαμυνοντος ουδενος,
περιμενουσα δε παλιν την του κατοικτειροντος χαριν, φημι δη Χριστου. κληθη1.455 σεται γαρ και αυτη προς επιγνωσιν δια πιστεως εν εσχατοις του αιωνος
καιροις.
9∆ιοτι ταδε λεγει Κυριος Ἡ πολις εξ ης εξεπορευοντο χιλιοι,
υπολειφθησονται εκατον· και εξ ης εξεπορευοντο εκατον, υπολειφθησονται δεκα
τωι οικωι Ἰσραηλ.9
∆ιατρανοι δη λιαν εν τουτοις το τινα πεσειται τροπον.
κενανδροι γαρ, φησιν, απομενουσιν αι πολεις, δαπανωντος του πολεμου τους εν
αυταις, και αθλιοτητος εις τουτο μετα- κομιζοντος, ως μολις αυταις την δεκατην
απομειναι μοιραν. επειδη γαρ αυτοι παροτρυνοντες ανενηνοχασι τοις ακαθαρτοις
δαιμοσιν εις την τριημεριαν τα επιδεκατα αυτων, και αυτοι μολις ως εν μοιραι
δεκατηι περιλειφθησονται, μονονουχι ταλαντευοντος Θεου το πλημμελημα, και ταις
δυσσεβειαις αυτων αντεπαγοντος την ισοῤροπον δικην. Φοβερον ουν αρα το εν
θυμωι παιδευεσθαι· ταυτηιτοι και ελιπαρει Θεον ο προφητης λεγων "Παιδευσον ημας,
Κυριε, "πλην εν κρισει, και μη εν θυμωι, ινα μη ολιγους ημας "ποιησηις." 9∆ιοτι
ταδε λεγει Κυριος προς τον οικον Ἰσραηλ Ἐκζητησατε με και ζησεσθε· και μη
εκζητειτε Βαιθηλ και εις Γαλγαλα μη εισπορευεσθε, και επι το φρεαρ του ορκου μη
αναβαινετε, οτι Γαλγαλα αιχμαλωτευομενη αιχμαλωθευθησεται, και Βαιθηλ εσται ως ουχ υπαρχουσα. εκζητησατε τον Κυριον και ζησατε,
1.456 οπως μη
αναλαμψηι ως πυρ ο οικος Ἰωσηφ και καταφαγεται αυτον, και ουκ εσται ο σβεσων
τωι οικωι Ἰσραηλ.9 Ουκ εαι παλιν τους ημαρτηκοτας κατολισθειν εις απο- γνωσιν,
καιτοι δειναις και αφορητοις πλημμελειαις ενει- λημμενους· προισχεται δε τα παρα
του Θεου, σαγηνευων εις μεταγνωσιν· εισκεκομικε τε και νυν αναγκαιως αυτον
ανησειν αυτοις υπισχνουμενον τα εγκληματα, απαλλαξειν δε και ποινης και των εις
τουτο δειματων. φυσει γαρ αγαθος ο ∆ημιουργος, "Μακροθυμος και πολυελεος και
"μετανοων επι ταις κακιαις," καθα γεγραπται, και ηι φησιν αυτος δια φωνης
Ἰεζεκιηλ "Ου θελει τον θανατον του "αποθνησκοντος, ως το αποστρεψαι αυτον απο
της οδου "αυτου της πονηρας και ζην αυτον." ειπερ ουν περι πολλου ποιεισθε το
ζην, και αξιοληπτον υμιν το χρημα φαινεται, καταληγετε της απατης, και της ουτω
 
 

181

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μακρας αμαθιας αποπηδησαντες, εκζητησατε με φησι, τουτεστιν, εμοι λατρευσατε
τωι φυσει Θεωι, τωι ζωοποιωι, τωι σωζειν ισχυοντι, εξω τε παντος τιθεντι κακου τους
σεβομενους αυτον. δει δε δη, φησι, προαπονιπτειν εαυτους, της εαυτων ψυχης
εξωθουντας της αποστασιας τον ρυπον, και προεκτηκειν ευ μαλα την εκ του
πεπλανησθαι κηλιδα, κολλασθαι τε ουτω λοιπον τωι παναγαθωι Θεωι. Τι δε δη και
δραν εδει μετανοειν ελομενους, διεσαφει λεγων Μη εκζητειτε Βαιθηλ και εις
Γαλγαλα μη εισπορευεσθε, και εις το φρεαρ του ορκου μη αναβαινετε. φρεαρ δε
ορκου τα
1.457 Γεραρα φησι· πολις δε αυτη των Φυλιστιειμ, ητοι των
Παλαιστινων. επειδη γαρ ωμοσαν αλληλοις ο τε θεσπεσιος Ἁβρααμ και Ἀβιμελεχ,
και συνθηκας ειρηνικας εθεντο επι του φρεατος, μετωνομαστο λοιπον η πολις εις το
φρεαρ του ορκου. Γαλγαλα δη ουν και Βαιθηλ και μεντοι και Γεραρα πολεις ησαν
πολυ λιαν προς ασεβειαν εκτετραμμεναι, και πολυειδη τοις απατωμενοις
παρατιθεισαι την πλανην. του- των αναγκαιως αποφοιταν προστεταχεν, αναπλεξας
τωι λογωι και απειλην, ινα πανταχοθεν συνελαυνηι προς το συμφερον. οιχησονται
γαρ φησι Βαιθηλ τε και αι λοιπαι. και η μεν αιχμαλωτος βαδιειται προς εχθρους, η
δε ουτω καταπρη- σθησεται, ως δοκειν ηδη πως μηδε υπαρξαι ποτε. ουκουν
ζητεισθω Θεος, ινα ζησητε, φησι, πριν αναλαμψαι τον οικον Ἰωσηφ και
καταφαγεται αυτον, και ουκ εσται ο σβεσων. το μεν ουν αναλαμψαι το εμπρησθηναι
φησιν, οικον δε Ἰωσηφ ονομαζει τον Ἐφραιμ, ητοι τους εν τηι Σαμαρειαι· γεγονασι
γαρ εξ Ἰωσηφ Ἐφραιμ τε και Μανασσης. ωσπερ ουν οταν αυτους Ἰσραηλ ονομαζηι,
νοουμεν ως εκ πατρος κεκλησθαι τους εξ αυτου, ουτω καν λεγηι τυχον Ἰωσηφ, κατα
τον ισον συνησεις τροπον. Καλη τοιγαρουν η μεταγνωσις, αποσοβουσα τας δικας,
και τα εξ οργης ανακοπτουσα, εξω τε τιθεισα τους επιτη- δευοντας αυτην των
δεσποτικων κινηματων, και απασης ημας απαλλαττουσα συμφορας. 9Κυριος ο
ποιων εις υψος κριμα, και δικαιοσυνην εις γην εθηκεν·
1.458 ποιων παντα και
μετασκευαζων, και εκτρεπων εις το πρωι σκιαν, και ημεραν εις νυκτα συσκοταζων,
ο προσκαλουμενος
το υδωρ της θαλασσης και εκχεων αυτο επι προσωπον της
γης, Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ ονομα αυτωι. ο διαιρων συντριμμον επι ισχυν
και ταλαιπωριαν επι οχυρωμα επαγων.9 Μυσταγωγικος ο λογος, και οτι μαλιστα
πρεπων τοις καλουμενοις εις επιγνωσιν Θεου, και προς το της αληθειας φως ιεναι
σπουδαζουσι. προκειται γαρ τωι Προφητηι διδαξαι τους πλανωμενους, πρωτον μεν
οτι τωι των ολων το κρατος ανηπται Θεωι, και τοις αυτου νευμασι πηδαλιουχειται τα
συμπαντα, και νομωι δικαιοσυνης η παμμακαρια των αγγε- λων υπενηνεκται
πληθυς· και οτι παντη τε και παντως τους οντας επι της γης ακολουθον τε και
αναγκαιον τοις της παρ' αυτου δικαιοσυνης κατεζευχθαι νομοις. ει γαρ το αμεινον
εν τουτοις και δουλευει Θεωι, και υπεστρωται μετα φοβου των εν υψει πνευματων η
αγια πληθυς, πως αν η ποθεν το ανεπιπληκτον εχοι διανενευκος εις το εξηνιον το
ουτω μειο- νεκτουμενον φυσει τε και δοξηι, τουτεστιν, ο εκ γης τε και εις γην
ανθρωπος; ο τοινυν, φησι, των ολων Κυριος ο εις υψος ποιων κριμα. ομοιον δε ως ει
λεγοι Ὁ τοις υψου τε και ανω πνευμασι της αυτοις πρεπουσης δικαιοσυνης εντιθεις τον τροπον· κριμα γαρ την δικαιοσυνην φησιν· αυτος τεθεικε και εις γην
δικαιοσυνην, τουτεστιν, ωρισατο και τοις εν γηι νομους, καθ' ους αν πρεποι διαζην
αυτους, ει εν λογωι τεθειται παρ' αυτοις το ευ ειναι και ζην, και της παρ' αυτου
μετεχειν ημεροτητος και φιλανθρωπιας. οτι δε εστι παν- τοκρατωρ και παναλκης ως
Θεος, και αμηχανον αυτωι παντε- 1.459 λως ουδεν, εικει δε και αυτη των στοιχειων
η φυσις, και μεθισταται τα οντα προς το αυτωι δοκουν, αποδεικνυσι, λαβων εις
παραδειγμα το εκτρεπειν μεν εις το πρωι σκιαν, ημεραν δε αυ συσκοταζειν εις
νυκτα· και προς γε δη τουτοις, οτι και εξ αλος υδωρ, αφατωι δυναμει προς το υψου
τε και ανω καλων, γλυκυ καθιησι τοις επι της γης, τοις του κρα- τουντος νευμασι
 
 

182

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταχωρουν εις το παρα φυσιν. εκτρεπεσθαι δε φησιν εις το πρωι σκιαν, τουτεστι,
την νυκτα, ηγουν το σκοτος μεταφοιταν εις ημεραν. ως γαρ ο μακαριος γραφει
Μωυσης "Σκοτος ην" εν αρχαις "επανω της αβυσ- "σου," τουτεστιν η σκια· αλλ'
"Ειπεν ο Θεος, φησι, και "εγενετο φως" ουτως εις το πρωι, τουτεστιν εις ημεραν,
μετατετραφθαι φαμεν την σκιαν, τουτεστι το σκοτος. αλλ' ημερας γεγενημενης
επελαβετο αυθις η νυξ· τουτο εστι το ημεραν εις νυκτα συσκοταζειν. ωφελει δη ουν
ο Προφητης τους πεπλανημενους, ουκ αψυχον υλην, τον φυσει τε και αληθως οντα
Θεον καταδεικνυς, ουτε μην εν ισωι ταις δαμα- λεσι ταις χρυσαις, ηγουν κατα τινας
οντας των εκ τεχνης ανθρωπινης εξηυρημενων θεων, αλλα και των ανω πνευματων βασιλεα και νομοθετην, και των επι γης ομοιως, και δεσποζοντα των
στοιχειων, και προς το αυτωι δοκουν μετα- κλινοντα των οντων την φυσιν. ταυτηι
γαρ δη, και μαλα δικαιως, φησιν ονομα πρεπον αυτωι το Κυριος ο Θεος ο
Παντοκρατωρ. επειδη δε ταυτα εστι φυσει τε και αληθως, διαιρει συντριμμον επι
ισχυν, επαγει δε και ταλαιπωριαν επ' οχυρωμα· καταδραττεται φησι των
υπερηφανων, και τοις 1.460 αποσειομενοις τον αυτου ζυγον επιμεριζει συντριβας.
αλλα καν ει τις οιηται τυχον εξ αποπληξιας ισχυρος ειναι και μεγας, και τουτωι
ταλαιπωριαν επαγει. τουτο δε ην υπεμ- φαινοντος ευφυως, ως ει ελοιντο ραιθυμειν,
και εν τοις της υπερηφανιας εγκλημασι διαμενειν ετι, και μεγα φρονειν επι γε
σφισιν αυτοις, εις εσχατην πεσουνται ταλαιπωριαν, τηι του παντων κρατουντος
χειρι λοιπον οσιως περιθραυομενοι.
"Κυριος γαρ, φησιν, υπερηφανοις
αντιτασσεται," κατα το γεγραμμενον, και πολεμιον ηγειται τον αλαζονα και απειθη
και δυσαγωγον· επιβλεπει γεμην "επι τον ταπεινον και "ησυχιον και τρεμοντα τους
λογους" αυτου. και αγαθον το χρημα, και αξιοζηλωτον αληθως παρα γε τοις αριστα
διαζην ελομενοις. 9Ἐμισησαν εν πυλαις ελεγχοντα, και λογον οσιον εβδελυξαντο.9
Ἀντεχεται παλιν της αυτωι πρεπουσης ακολουθιας ο λογος. επειδη γαρ ο θεσπεσιος
Προφητης παντοκρατορα τε και παναλκη κατωνομαζε τον Θεον, προσετιθει δε οτι
"διαιρει συντριμμον επι ισχυν, και ταλαιπωριαν επι οχυ- "ρωμα επαγει," ταυτηιτοι
και νυν αναγκαιως, ινα μητις οιηται περιττως επαγειν αυτον τοις ολιγα πταιουσι
τας οργας, απαριθμειται τα εγκληματα, και εις μεσον αγει τας αιτιας, δι' ας
συντριμματα και ταλαιπωριαν επιμεριζει τισιν. μεμισηκασι γαρ φησι τους
σωφρονιστας, παρ' ουδεν πεποι- ηνται τους ελεγχοντας και τους απορθουν ειωθοτας
εις το ανδανον Θεωι, βδελυρον ηγησαντο παντα λογον οσιον, τον καλουντα
δηλονοτι και παραθηγοντα προς οσιοτητα και αγιασμον. το δε εν πυλαις νοησεις,
1.461
εναργως και αναφαν- δον και εν παῤρησιαι. εοικε δε της εις προφητας και
νομον απονοιας αυτων και αποστροφης διαμεμνησθαι νυνι. ηλεγχον μεν γαρ οι
προφηται, προσιοντες ακρυπτως. οσιος δε λογος ο νομος ην, οτι και Θεου και
δικαιοσυνης πρυτανις, και παιδαγωγος εις ευσεβειαν, και του φυσει τε και αληθως
Θεου δεικτικος. δια τουτο και ο μακαριος Παυλος, "αγιαν "και δικαιαν και αγαθην"
την δια Μωυσεως ειρηκεν εντολην. ουκουν νοσηματων αισχιστον, και των εν ψυχηι
παθων ριζα τις ωσπερ και γενεσις το αποσειεσθαι συμβουλας, και μισειν ελεγχους,
και δοκειν τον θειον μηδε ειδεναι νομον. ο γαρ τοι προς τουτο φαυλοτητος
καθιγμενος, νηι που παντως εσται προσεοικως πηδαλιων ερημηι, και ουκ εχουσηι τον
εφεστη- κοτα, η παντι πνευματι περιφερεται, και προς το ωθουν απλως
απερισκεπτως ιεται, μονονουχι και μεθυουσα, και κυματων αθυρμα φαινομενη
λοιπον. αλλ' ο γε σοφος ημιν ∆αυειδ μακαριζει τον δικαιον εκεινον λεγων "Ὁ
νομος του "Θεου αυτου εν καρδιαι αυτου, και ουχ υποσκελισθησεται τα "διαβηματα
αυτου·" απορθοι γαρ ο νομος εις το αρεσκον
Θεωι. 9∆ια τουτο ανθ' ων
κατεκονδυλιζον εις κεφαλας πτωχων, και
δωρα εκλεκτα εδεξασθε παρ' αυτων,
οικους ξυστους ωἰκοδο- μησατε και ου μη κατοικησητε εν αυτοις, και αμπελωνας
 
 

183

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιθυμητους εφυτευσατε και ου μη πιητε τον οινον αυτων.9 Ἀληθες, οτι και παντη
τε και παντως το αποσχεσθαι των αγαθων την της φαυλοτητος εχει γενεσιν, και η
του χρησιμου τε και ωφελειν πεφυκοτος αποστροφη τοις ουχ
1.462 ωδε εχουσι
περιπταιειν ημας ως εξ αναγκης ποιει. ονπερ γαρ τροπον φωτος απεληλασμενου,
κατ' ιχνος ευθυς και κατα ποδας εισι το σκοτος, ουτως αρετης αποφοιτησις
επομενην εχει την της φαυλοτητος εισδρομην. ουκουν, επειδηπερ μεμισηκασι μεν
"εν πυλαις ελεγχοντα, κατε- "βδελυξαντο δε και λογον οσιον," εις πολυειδη
κατωλισθον αμαρτιαν, ετραποντο τε προς πλεονεξιαν, και την οτι μαλιστα
κατεστυγημενην Θεωι καταδυναστειαν επιτηδευ- οντες, ετυπτον μεν "Πυγμαις
ταπεινον," και εκονδυλιζον εις κεφαλας πτωχων, οι αδροι που παντως και των
αλλων υπερκειμενοι δοξηι τε και πλουτωι· διηρπαζον δε δωρεας ονοματι, παρ' ουχ
εκοντων δεχομενοι τα των ενοντων αυτοις τιμιωτερα. πλην αποφαινει χρησιμως,
οτι τοις τα τοιαυτα δραν ειωθοσιν ανονητος η πλεονεξια, και το αισχρων ηττασθαι
λημματων εις λυπας εκτελευται, και δικην εχει το περας. ει γαρ μητε οικων
απολαυσουσι των ως εν σπουδηι και φιλο- τιμως εξειργασμενων, εικηι δε αυτοις
πονειται τα εν αγροις, οιχεται δε προς αδοκητον εκβασιν των ηγαπημενων η
μεθεξις, δι' α γεγονεν η πλεονεξια, και το φιλοχρηματον εισεδυ παθος, πως ουκ
εικαιος και ακερδης αναφανειται τισιν, ο επι γε τωι χρηναι πλεονεκτειν τροπος;
σοφον ουν εκεινο περινοειν, οτι καθα φησιν ο Παροιμιαστης "Κρεισσων ολιγη ληψις
"μετα δικαιοσυνης η πολλα γεννηματα μετα αδικιας." ειδωλολατρειαν δε και ο
Παυλος την πλεονεξιαν καλει, και μαλα εικοτως· αθεοτης γαρ το χρημα λοιπον, και
εν ισωι τεθεινται τοις τον φυσει Θεον ουκ επεγνωκοσιν οι τον της εις αδελφους
αγαπης νομον πατουντες, η και του νομου την πληρωσιν εχει. ο δε νομον ουκ ειδως,
αρνειται τον Νομο1.463 θετην. σωφρονεστερους δε ημας και αδικου
φιλοχρηματιας
κρειττονας και αυτος ο Χριστος απετελει λεγων "Τι γαρ
"ωφεληθησεται ανθρωπος οταν τον κοσμον ολον κερδησηι, "την δε ψυχην αυτου
ζημιωθηι; η τι δωσει ανθρωπος "ανταλλαγμα της ψυχης αυτου·" "Θησαυροι γαρ
ανομους "ουκ ωφελησουσι, κατα το γεγραμμενον· δικαιοσυνη δε "ρυσεται εκ
θανατου." 9Ὅτι εγνων πολλας ασεβειας υμων, και ισχυραι αι αμαρτιαι υμων,
καταπατουντες δικαιον, λαμβανοντες αλλαγματα και πενητας
εν πυλαις
εκκλινοντες. δια τουτο ο συνιων εν τωι καιρωι
εκεινωι σιωπησεται, οτι καιρος
πονηρος εστιν.9
Ὅτι μη επι σμικροις, μητε μην επι τοις τυχουσι των
πλημμεληματων αμυνεται Θεος τους προσκεκρουκοτας, αν- εξικακησας δε μαλλον
επι μετριοις πταισμασι, ταις αχαλινοις εις φαυλοτητα ροπαις λοιπον επαγει την
κινησιν, πειραται διδασκειν. αποπεσεισθαι γαρ οικων τους εν Σαμαρειαι φησι, και
μεντοι και αμπελωνων, και παντος οιμαι του κατευ- φραινειν ειδοτος και
συνεχοντος εις ευημεριαν. επειδη τοινυν δειναι και μεγαλαι και ουκ ετι φορηται
γεγονασιν αι παρ' αυτων αμαρτιαι· κατεδυναστευον γαρ δικαιον, η ανδρα τυχον,
ηγουν, βλεποντες εις ανοσιοτητα, ολιγα φροντιζειν ηξιουν ορθου και δικαιου
κριματος. εστι δε τουτο καταδυναστευειν τροπον τινα και πλεονεκτειν αφυλακτως
το δοκουν τωι νομωι. εδεχοντο γαρ και αλλαγματα, τουτεστιν αντιδοσεις και αντιμισθιας των αδικων κριματων· και προς γε τουτοις εξεκλινον πενητας εν πυλαις.
και τι δη τουτο εστιν; η γαρ εκεινο
1.464 φησιν, οτι τους τα μετρια φρονειν
αναπειθοντας, και εν παῤ- ρησιαι περι τουτου συμβουλευοντας εποιουντο φευκτους·
ηγουν οτι τα των πενητων κριματα παρακρινειν απετολμων, ου λεληθοτως· ποθεν;
ουδε οιονει σοφιζομενοι την ασεβειαν, αλλ' οιονει εν πυλαις, τουτεστιν αναφανδον
και εν οψει πολλων, ουδεν ετι κατερυθριωντες ολως, ουτε μην αιδω τινα του θειου
ποιουμενοι νομου. εις τουτο δε ηδη φαυλοτητος τε και πονηριας κατεβιβασαν τον
καιρον, ως και αυτοις αμεινον ορασθαι τοις σοφοις, και τοις συνιεναι δυναμενοις
 
 

184

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικονομιας πραγματων, το μητε ελεγχειν ετι, μητε μην επανορθουν τους δυσσεβειν
ελομενους, διατοι το τοις ουκ
εχουσιν ωτια προσεοικεναι λοιπον τους
ελεγχομενους, και κυνηδον επιθρωσκειν τοις εθελουσιν ωφελειν, και εν εχθρων
ποιεισθαι μοιραι τους των καλλιστων εισηγητας. επετιμων γαρ τοις αγιοις
προφηταις, και πραγματων αυτους πειρασθαι παρεσκευαζον εις μεσον ιοντας εσθ'
οτε, και τους ανωθεν αυτοις διακομιζοντας λογους. και γουν Σεδεκιας απαγγελλοντα τα παρα Θεου τον προφητην Ἱερεμιαν ποτε μεν εδεσμει, ποτε δε και εις
λακκον καθιει, και τοις εν αυτωι τελμασιν εναποπνιγειν ηθελεν.
Ουκουν επι
μικροις ετι πταισμασι μετανοειν αναγκαιον, και μη ταις των μειζονων επαγωγαις
μονονουχι και ακοντα παροτρυνειν Θεον. ει γαρ ισχυραι γενοιντο και πολλαι λιαν
αι αμαρτιαι, τοτε δη παντως ανταποδωσει, και τας της αγανακτησεως εποισει
φλογας. ισχυρας δε ειναι φαμεν τας αμαρτιας, τας δεινας τε και αφορητους· οτι "μη
πασα "αμαρτια προς θανατον," κατα γε την σοφωτατην του Ἰωαννου φωνην· ει δε
μηδεμια νικαν ισχυει την φιλανθρω- πιαν Θεου, ωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

1.465 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ.
1 9Ἐκζητησατε το καλον και μη το πονηρον, οπως ζησητε, και εσται ουτως
μεθ' υμων Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ· ον τροπον
ειπατε Μεμισηκαμεν τα
πονηρα και ηγαπηκαμεν τα καλα,
και αποκαταστησατε εν πυλαις κριμα, οπως
ελεησει Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ τους περιλοιπους του Ἰωσηφ.9 Ἔφην ηδη
πλειστακις, ως ου μια γεγονεν αιχμαλωσια, διαφοροι δε κατα καιρους, και ανα
μερος. Φουλα μεν γαρ ο Ἀσσυριων πρωτος ελθων εν τηι Σαμαρειαι τας δυο φυλας,
τας περαν του Ἰορδανου, και τας εκεισε πολεις αναστατωσας ᾤχετο· μετ' εκεινον δε
ο Σαλμανασαρ ου πασαν ελων την Σαμαρειαν, αλλα τι μερος εις την εαυτου συν
τοις αλουσιν ανεκομιζετο. εποιει δε τουτο ο Θεος οικονομικως, "πονωι "και
μαστιγι" παιδευων εκκεκλικοτα τον Ἰσραηλ, και μετα- τιθεις επι γε το δειν τα
αμεινω και πρεπωδεστερα φρονειν τε και δραν. συμβεβηκε τοινυν τους εκ των
αρτιως ημιν
1.466 ειρημενων πολεμων διαφυγειν ισχυσαντας, γνωσιμαχουντας
ηδη πως, εφ' οις ηπατηνται μετανοειν, ειδεναι τε και ομο- λογειν, οτι πολλα και
δυσοιστα πεπλημμεληκοσιν επενη- νεκται λοιπον τα εκ θειας οργης, ειτα των ιδιων
εθων την επανορθωσιν μονονουχι και κατεπαγγελλεσθαι τωι Θεωι, λε- γοντας
Μεμισηκαμεν τα πονηρα και ηγαπηκαμεν τα καλα. ουκουν ον τροπον ειρηκατε,
φησι, ζητησατε το καλον και μη το πονηρον, ινα και το ευ ειναι κερδανητε ζωντες
τε και σωζομενοι, και μεθ' υμων γενοιτο Κυριος ο Θεος ο παντων εχων την
εξουσιαν. αποκαταστησατε δε και εν πυλαις κριμα, του- τεστιν, ορθοι γενεσθε κριται·
μη ψηφον αδικον καταγρα- φοντες των ασθενεστερων· μη την του δικαιου παρασημαινοντες δυναμιν· μητε μην κονδυλιζοντες εις κεφαλας πτωχων· μητε οδον
ταπεινων εκκλινοντες, ινα λοιπον κατ- ελεησηι Θεος τους εκ των ηδη συμβεβηκυιων
αιχμαλωσιων περιλειφθεντας εξ Ἰωσηφ. σημαινει δε παλιν τον Ἐφραιμ, ητοι τας
δεκα φυλας. ως γαρ ηδη προειπον, επειδη γεγονεν εξ Ἰωσηφ ο Ἐφραιμ, ταυτηιτοι και
τωι του πατρος ονοματι σημαινεται. ∆ει δη ουν αρα φρονειν ορθα, και τας ιδιας
ημων απορ- θουν διανοιας, εις γε το χρηναι τα Θεωι θυμηρη φρονειν, και κατορθουν
αρετην, και των της δικαιοσυνης αντεχεσθαι τροπων, και ορθοτητος ειναι σοφους
επιμελητας· εξομεν γαρ ουτω συνοντα τε και προασπιζοντα τον των ολων Θεον.
9∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ Ἐν πασαις πλατειαις κοπετος,
και εν πασαις οδοις ρηθησεται ουαι ουαι· 1.467 κληθησεται γεωργος εις πενθος
και κοπετον, και εις ειδοτας
θρηνον· και εν πασαις οδοις κοπετος, διοτι
 
 

185

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διελευσομαι δια
μεσου σου, ειπε Κυριος.9 Ἀπογευσαμενοι φησι των εκ του
πολεμου κακων, και τοις ηδη συμβεβηκοσιν ου μετριως επηλγηκοτες, επηγγελεσθε
μισειν τα πονηρα, και αγαπαν το καλον· αλλα βραχυ και μολις των εκειθεν
δειματων απηλλαγμενοι, προς το ραιθυμον
απεκλινατε, και ουδεν ηττον
απηρτημενοι των αρχαιων εφαι- νεσθε κακων. ταυτηιτοι λοιπον θρηνου και οιμωγης
ανα- μεστοι μεν αι πολεις, κομμοι δε και δακρυον πανταχου, και ζητησις εσται των
ειδοτων κατολοφυρεσθαι. και ουκ αρκουντων υμιν εις τουτο των αστικων,
παραληφθησεται και γεωργος, ωστε καν αγροικικον υμιν επηχησαι μελος, και τοις
επιχωριοις ρυθμοις τας των πεπτωκοτων οδυρασθαι συμφορας. διελευσομαι γαρ δια
μεσου σου, φησιν, εφορων ηδη πως τας αμαρτιας, και ου ποῤρω καθεστηκως ετι των
αφορητα δεδυσσεβηκοτων. εως μεν γαρ ουπω παιδευει Θεος, δοκει πως ουδε
εφεσταναι· τα δε εξ οργης επαγων, μονονουχι και παρεστιν, και επιῤριπτει τας
δικας. ουτω και Σοδομοις επεφοιτησαν αγγελοι κατεμπρησοντες τους ησεβηκοτας,
ως εν τωι μη κολαζειν αφεστηκοτες. ουκουν το διελευσομαι δια μεσου σου, σημαινει
την επισκεψιν, και τον του κολαζεσθαι δειν εφεστηκοτα καιρον. 9Ουαι οι
επιθυμουντες την ημεραν Κυριου· ινα τι αυτη υμιν η ημερα του Κυριου; και αυτη
εστι σκοτος και ου φως. ον τροπον οταν φυγηι ανθρωπος εκ προσωπου του λεοντος,
και 1.468 εμπεσηι αυτωι η αρκος, και εισπηδησηι εις τον οικον αυτου και απερεισηι
τας χειρας αυτου επι τον τοιχον, και δακηι αυτον οφις. ουχι σκοτος η ημερα του
Κυριου και ου φως; και γνοφος ουκ εχων φεγγος αυτηι;9 Των αγιων προφητων
προαγορευοντων αυτοις τα εσο- μενα, και οτι πικραις και ανιατοις περιπεσουνται
συμφοραις, διανενευκοτες ασχετως επι τα της πλανησεως εργα, δια- γελωντες τε
και υπτιουμενοι, ποτε μεν εφασκον, εις υπερθε- σεις και χρονους δραμεισθαι τας
προφητειας· ποτε δε και ολοτροπως απεγνωκοτες, απετολμων λεγειν, κατα γε την
Ἱερεμιου φωνην "Που εστιν ο λογος Κυριου; ελθετω." ᾤοντο γαρ, οτι και
ψευδοεπουσιν οι προφηται, και δειματων αυτους αναπιμπλασι κενων· ηγουν ει και
τις αληθως κατ' αυτων ιοι πολεμος, αμεινους εσονται της εκεινων χειρος, σκληραν
και δυσαντητον αντανισταντες αυτοις αλκην τε και προθυμιαν. αληθες γαρ οτι
"Ὅταν ελθηι ασεβης εις "βαθος κακων, καταφρονει," κατα το γεγραμμενον. αλλ' οι
τοιοιδε την εξιν, καθαπερ τα των τραυματων απεγνωσμενα, μονονουχι και
κεκραγασιν, οτι πυρος δεονται και τομης, και των τοιουτων εισιν εν επιθυμιαι.
διψωσι γαρ τροπον τινα το χρηναι κολαζεσθαι, και ει μη τηι τοιαιδε λοιπον
κεχρηνται φωνηι.
Ουαι τοινυν, φησιν, τοις ουδεν ετερον επιθυμουσι τε και
εκδεχομενοις ει μη την της κολασεως ημεραν· ην και του Κυριου φησιν· επαγεται
γαρ παρα Θεου. ινα τι τοινυν αυτη, 1.469 φησιν, υμιν, σκοτος ουσα και ου φως, δια
τοι το πλειστης οσης αναπεπλησθαι συμφορας; ου γαρ αν γενοιτο φησι διεκδυναι
τισιν, ουδ' αν εξω τις ιοι του κακου· αλλ' ο τουτο φυγων, υπ' εκεινου ληφθησεται,
και τοις το πρωτον εκ- νενευκοσι συναντησει το δευτερον. τουτο γαρ εστι το διαφυγειν μεν εκ στοματος λεοντος, εμπεσειν δε εις αρκτον. αλλα καν ει τις οιοιτο,
φησιν, εν ασφαλειαι γενεσθαι τυχον, εισελασαι τε εις την οικιαν, εκει θανατωι
περιπεσειται, τοις οφεως δηγμασιν αδοκητως υπενηνεγμενος. Θεου γαρ τινα
συνελαυνοντος εις ολεθρον τε και πονους, τις ο διασωσων; τις ο επικουρησων και
απαλλαξων της δικης; η ποιος εσται τροπος, ον ει διελασειε τις, εξω γενοιτο των
κακων; ουδεις παντελως. "Την γαρ χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;" και "Ἐαν
κλεισηι κατα ανθρωπου, τις ανοιξει;" κατα το γεγραμμενον. 9Μεμισηκα, απωσμαι
τας εορτας υμων, και ου μη οσφρανθω εν
ταις πανηγυρεσιν υμων· διοτι εαν
ενεγκητε μοι ολοκαυτω- ματα και θυσιας υμων, ου προσδεξομαι αυτα και σωτηριου
επιφανειας υμων ουκ επιβλεψομαι.9 Ἁρμοσειεν αν ο λογος τοις εξ Ἰουδα μαλιστα
και Βενιαμιν. αι μεν γαρ εν τηι Σαμαρειαι φυλαι ταις των ειδωλων λατρειαις
 
 

186

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ολοτροπως προσκειμεναι, ραιθυμοι τε σφοδρα και πολυ κατημεληκυιαι των δια
Μωυσεως ηλι- σκοντο νομων· οι δε εν τοις Ἱεροσολυμοις, εθυον μεν εν 1.470 τοις
υψηλοις τηι Βααλ και τηι στρατιαι του ουρανου προση- γον σπονδας, υπεπλαττοντο δε
προς τουτωι και της εις τον νομον αιδους ποιεισθαι φροντιδα, και αποπληρουν
επειγεσθαι και θυσιας και εορτας. αλλ' οτι ταυτα μεμισηκεν ο των ολων
∆ημιουργος, και δια φωνης Ἡσαιου φανερον εποιειτο λεγων "Ἀκουσατε λογον
Κυριου, αρχοντες Σοδομων· προσ- "εχετε νομον Θεου, λαος Γομορρας· τι μοι πληθος
των "θυσιων υμων, λεγει Κυριος; πληρης ειμι ολοκαυτωματων "κριων, και στεαρ
αρνων και αιμα ταυρων και τραγων ου "βουλομαι, ουδ' αν ερχησθε οφθηναι μοι· τις
γαρ εξε- "ζητησε ταυτα εκ των χειρων υμων; πατειν την αυλην μου "ου
προσθησεσθε. εαν φερητε σεμιδαλιν, ματαιον· θυ- "μιαμα, βδελυγμα μοι εστι· τας
νουμηνιας υμων και τα "σαββατα και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι· νηστειαν "και
αργιαν και τας εορτας υμων μισει η ψυχη μου· "εγενηθητε μοι εις πλησμονην."
ταυτης ηρτησθαι της διανοιας τα προκειμενα φαμεν. μεμισηκα γαρ φησι και
απεωσαμην τας εορτας υμων, και ουκ αν επαινεσαιμι τας θυσιας, ουδ' αν οσμην
ευωδιας καταλογισαιμην πωποτε τα ολοκαυτωματα και τας υπερ του σωτηριου
προσαγωγας. ειδη δε ταυτα θυσιων διεσταλμενα κατα καιρους, και ως εν ιδιοις
τροποις. ετερον γαρ τι το ολοκαυτωμα, και ετερον η θυσια, και η του σωτηριου
επιφανεια, τουτεστι, το εις οψιν ιεναι Θεου, και τας υπερ του σωτηριου
προσκομιζειν θυσιας. Ἀλλ' Ἰουδαιοις μεν πλειστην οσην επιτηδευουσι την 1.471
ασεβειαν πρεποι αν εικοτως απερ εφαμεν αρτιως· αποδε- χεται δε, και λιαν ασμενως,
και προσιεται Θεος τας των εν πιστει θυσιας, το ολοκαυτωμα το πνευματικον, τας εν
εορταις επιφανειας. ευωδιαζομεν γαρ ουχ εαυτους, αλλα τον εν ημιν δια του
Πνευματος, φημι δη Χριστον. πρεποι δ' αν, και μαλα εικοτως, το απαραδεκτον εις
θυσιαν, και τοις ανοσιοις αιρετικοις και οις ουκ εστιν ειπειν, κατα γε τους εν πιστει
γνησιους "Ὅτι Χριστου ευωδια εσμεν τωι "Θεωι." οσμη γαρ αυτοις εν Βεελζεβουλ,
ειπερ εστιν αληθες οτι "Ουδεις λεγει αναθεμα Ἰησους," ει μη εν Βεελζεβουλ.
δυσφημουντες δε αφυλακτως οι ταλανες, και της του Μονογενους καταψευδομενοι
δοξης, ουκ ευοσμιαι πνευματικηι, βορβορωι δε μαλλον καταμεθυοντα φορουσι τον
ουκ
νουν. 9Μεταστησον απ' εμου ηχον ωἰδων σου, και ψαλμον οργανων σου
ακουσομαι. και κυλισθησεται ως υδωρ κριμα, και δικαιο- συνη ως χειμαῤρους
αβατος.9 Ἐκπεμπει ταις εορταις ομου και ταις ανονητοις θυσιαις τας οργανικας
ευφημιας, ουκ αψυχοις υλαις το χρηναι δοξο- λογειν απονεμων Θεος, μετατιθεις δε
μαλλον της ουτω λαμπρας ευκλειας την μεθεξιν τοις εκ καθαρας διανοιας ανιεισι
φωνην· δοξολογια γαρ η τοιαδε καλη και ανδανουσα τωι παντων ∆εσποτηι. ευ δε δη
σφοδρα τας ουκ οιδ' οθεν εξηυρημενας των Ἰουδαιων δοξολογιας, οργανικας
δηλονοτι, καθαπερ εφην αρτιως, ηχον ωἰδων αποκαλει, την οιονειπως περιττην
τινα και εικαιαν ηχην, ασημον τι και αδρανες ιεισαν 1.472 μελος. οτι δε και ταυτα
γεγονασιν Ἰουδαικης αβουλιας ευρηματα, δεδειχεν ειπων Ψαλμον οργανων σου·
μονον γαρ ουχι φησιν Ουκ εμων· εξω γαρ νομου το χρημα, και περι τουτων ουδεν
λελαληκεν ο Μωυσης. ουκουν ου παρακλη- θησομαι φησιν, ουδε ταις δι' οργανων
ευηχιαις αποκρουσει τα εγκληματα· αλλ' ως υδωρ κυλισθησεται μου το κριμα, και η
παρ' εμου γενομενη δικαιοσυνη, τουτεστιν, η καθ' υμων δικαια λοιπον αποφασις ως
χειμαῤρους αβατος εσται, κατα- συρων δηλονοτι τα παρεμπιπτοντα, και φειδομενος
ουδενος. καταῤρηγνυνται γαρ των ορων ραγδαιως οι χειμαῤροι. ουτω και η θεια
ψηφος, ει δη γενοιτο κατα τινων, υδωρ αμαχον και χειμαῤρους ανανταγωνιστος
εσται, και ετερον ουδεν. Πανταχου τοιγαρουν χρησιμον τε και αναγκαιον το μετανοειν φαινεται, και ταις εις το αμεινον αναδρομαις απο- κρουεσθαι την οργην, ουκ
αχρηστον παντελως και ατρανη φωνην ιεντας Θεωι, αλλ' εξ αγαθης διανοιας σοφον
 
 

187

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθως και ευρυθμον ανηχουντας μελος. "Θυσον γαρ, φησι, θυσιαν "αινεσεως, και
αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευχας σου· και επι- "καλεσαι με εν ημεραι θλιψεως σου, και
εξελουμαι σε και "δοξασεις με." 9Μη σφαγια και θυσιας προσηνεγκατε μοι
τεσσαρακοντα ετη οικος Ἰσραηλ εν τηι ερημωι λεγει Κυριος, και ανελαβετε την
σκηνην του Μολοχ και το αστρον του θεου υμων Ῥαιφαν, τους τυπους αυτων ους
εποιησατε εαυτοις· και μετοικιω υμας επεκεινα ∆αμασκου, λεγει Κυριος ο Θεος ο
παντοκρατωρ ονομα αυτωι.9 ∆ια των αρτιως ηρμηνευμενων, Θεος ην ο λεγων προς
1.473 τους εξ αιματος Ἰσραηλ "Μεμισηκα, απωσμαι τας εορτας "υμων, και ου μη
οσφρανθω εν ταις πανηγυρεσιν υμων· "διοτι και εαν ενεγκητε μοι ολοκαυτωματα
και θυσιας "υμων, ου προσδεξομαι αυτα, και σωτηριου επιφανειας "υμων ουκ
επιβλεψομαι." ινα γαρ φαινηται σεσωκως αυ- τος εξ ιδιας ημεροτητος τον Ἰσραηλ,
και τηι των πατερων μνημηι διδους τον επι τεκνοις ελεον, και ου θυσιων αν- τεκτισιν
και οιονειπως αντιμισθιαν το χρημα ποιουμενος, φησιν αναγκαιως, ως ετη μεν
διατετελεκασιν ουκ ολιγα κατα την ερημον. και τροφη μεν ην το μαννα αυτοις,
εβαδιζον δε νεφελης αυτους επισκιαζουσης ημερας, και στυλου πυρος την νυκτα.
και ηγειτο μεν η κιβωτος εις τυπον Θεου, προ- βαδιζουσα και κατασκεπτομενη τοπον
αυτοις και αναπαυσιν· εν ενδειαι δε καθεστηκεσαν των αναγκαιων ουδενος, υδατων
αυτοις αδοκητων εκρηγνυμενων, πιπτοντων εχθρων. και του- των απαντων
γινομενων, τους μεν περι των θυσιων εδεχοντο νομους, ηκουον δε πανταχη και εφ'
εκαστωι τυχον των τεθε- σπισμενων, "Ἐαν δε εισαγαγηι σε Κυριος ο Θεος σου εις
"την γην, ην ωμοσε τοις πατρασι σου δουναι σοι," ποιησεις τουτο κακεινο,
προσοισεις δε και θυσιας. ουκουν εν χρονωι τεσσαρακονταετει καθ' ον ησαν εν τηι
ερημωι, προσηγον μεν εκοντες θυσιας, εξηιτειτο δε ουδεις αναγκαιως. αλλ' ην εις
αναβλησιν το χρημα αυτοις, αχρις αν εισελασειαν εις την γην, την τοις πατρασιν
επηγγελμενην. ταυτηιτοι φησι Μη σφαγια και θυσιας προσηνεγκατε μοι εν τηι ερημωι
τεσσαρα- κοντα ετη, οικος Ἰσραηλ; λεγει Κυριος. αλλ' εσωζοντο τοτε
1.474 και
θυσιων διχα, και ηι φησι δι' ετερου προφητου παλιν "Ουκ εκτησω μοι αργυριου
θυμιαμα, ουκ εμοι προβατα της "ολοκαρπωσεως σου, ουδε εγκοπον εποιησα σε εν
λιβανωι." αυτοι δε παλιν απροφασιστον εχοντες την αποστασιν, αλλο- προσαλλοι τε
ησαν τοτηνικαδε, και Θεον ατιμαζοντες τον φυσει και αληθως, ανελαμβανον την
σκηνην του Μολοχ και το αστρον του Θεου υμων Ῥαιφαν. και τι δη τουτο εστι,
περιαθρειν αναγκαιον.
Ουκουν ο μεν θεσπεσιος Μωυσης αναπεφοιτηκεν εις το
ορος, τον νομον υποδεξομενος· οι γεμην εξ αιματος Ἰσραηλ κατεξανεστησαν του
Ἀαρων λεγοντες "Ποιησον ημιν θεους "οι προπορευσονται ημων· ο γαρ Μωυσης
ουτος ο αν- "θρωπος ος εξηγαγεν ημας εκ γης Αιγυπτου, ουκ οιδαμεν "τι γεγονεν
αυτωι." μεμοσχοποιηκασι τοινυν κατα την ερη- μον. και το μεν εμφανες, και
οιονειπως απαντων ειδωλον ο μοσχος ην· πολλα δε παρ' εκαστου και ετερα διεπραττοντο. τραπομενοι γαρ απαξ επι την αρχαιαν πλανησιν, και της εις Θεον ευσεβειας
αποπηδησαντες, εκαστος το δοκουν εποιειτο σεβας, και διεπλαττεν εαυτωι, κατα την
ανωθεν ετι και εν Αιγυπτωι συνηθειαν· προσεκειντο δε μαλλον ταις των αστρων
λατρειαις. και ποθεν αν γενοιτο και τουτο καταφανες; ερει τις τυχον. ου πολυς ο
πονος απελεγχειν εθελουσι· εξ αυτων γαρ εισομεθα των ιερων γραμματων.
∆εδυσφορηκε μεν γαρ ο θεσπεσιος Μωυσης, και κατ- ακεκραγει του Ἀαρων, ειτα
προσεπιπτε τωι Θεωι λεγων "∆εομαι, Κυριε· ημαρτεν ο λαος ουτος αμαρτιαν μεγαλην,
"εποιησαν γαρ εαυτοις θεους χρυσους," καιτοι μοσχος ην 1.475 το διαπεπλασμενον.
αλλ' ουκ ηγνοησεν, οτι και ετεροι προσειργασαντο τα γλυπτα. ο δε γε μακαριος
Στεφανος, κατηγορουμενος ποτε παρα τοις Ἰουδαιων καθηγηταις επι δυσφημιαις
ταις εις Θεον και Μωυσεα, και ταις καθηκουσαις απολογιαις αποκρουομενος τας
συκοφαντιας, ειτα δεικνυων, οτι δεδυσσεβηκοτες αγριως, και εμπαροινησαντες τωι
 
 

188

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστωι την των ιδιων πατερων απομιμουνται φαυλοτητα και σκλη- ροκαρδιαν,
διαμεμνηται σαφως της εν τηι ερημωι μοσχοποιιας, και φησι περι του πανσοφου
Μωυσεως "Ουτος εστιν ο "γενομενος εν τηι εκκλησιαι εν τηι ερημωι μετα του αγγελου
"του λαλουντος αυτωι εν τωι ορει Σινα και των πατερων "ημων, ος εδεξατο λογια
ζωντα δουναι ημιν, ωι ουκ ηθελησαν "υπηκοοι γενεσθαι οι πατερες ημων, αλλ'
απωσαντο και "εστραφησαν εν ταις καρδιαις αυτων εις Αιγυπτον, ει- "ποντες τωι
Ἀαρων Ποιησον ημιν θεους οι προπορευσονται "ημων· ο γαρ Μωυσης ουτος, ος
εξηγαγεν ημας εκ γης "Αιγυπτου, ουκ οιδαμεν τι γεγονεν αυτωι. και εμοσχο"ποιησαν εν τηι ερημωι εν ταις ημεραις εκειναις και αν- "ηγαγον θυσιαν τωι ειδωλωι,
και ηυφραινοντο εν τοις "εργοις των χειρων αυτων. εστρεψε δε ο Θεος και
"παρεδωκεν αυτους λατρευειν τηι στρατιαι του ουρανου, "καθως γεγραπται εν βιβλωι
των προφητων Μη σφαγια "και θυσιας προσηνεγκατε μοι εν τηι ερημωι
τεσσαρακοντα "ετη, οικος Ἰσραηλ, λεγει Κυριος, και ανελαβετε την "σκηνην του
Μολοχ, και το αστρον του θεου υμων "̔Ραιφαν, τους τυπους ους εποιησατε
προσκυνειν αυτοις, "και μετοικιω υμας επεκεινα Βαβυλωνος." αθρει δη ουν οτι και
ο θεσπεσιος Στεφανος, ανηρ Ἁγιου Πνευματος πληρης, μεμαρτυρηκεν οτι
μεμοσχοποιηκασι μεν, ετραποντο δε και εις το λατρευειν τηι στρατιαι του ουρανου·
διαμε- 1.476 μνηται δε και της του Προφητου φωνης. οθεν εστιν εν- νοειν, οτι προς
τωι μοσχωι και την σκηνην του Μολοχ ανελαβον. σκηνοποιησαμενοι γαρ εστησαν
ειδωλον, και κεκληκασι Μολοχ ητοι Μολχομ· ειδωλον δε τουτο Μωαβιτων, λιθον
εχον διαφανη και εξαιρετον επι μετωποις ακροις, εις εωσ- φορου τυπον. και
ερμηνευεται μεν το Μολοχ βασιλευς αυ- των· εκδεδωκασι γαρ ουτως Ἀκυλας και
Θεοδοτιων· εωσ- φορου γεμην εκτυπωμα το τεχνουργουμενον ην. ανελαβετε τοινυν
φησι την σκηνην του Μολοχ, τουτεστι, του βασιλεως υμων. και ποιος ην ουτος ο
βασιλευς; το αστρον του θεου υμων Ῥαιφαν. Ῥαιφαν δε ερμηνευεται σκοτισμος ητοι
τυφλωσις. προσεκυνουν γεμην τον εωσφορον ως προ- ανισχοντα της ηλιου
μαρμαρυγης, και αρχην ημερας εισφε- ροντα τοις επι της γης· αλλα τοις προσκυνουσι
γεγονε Ῥαιφαν, τουτεστι, σκοτισμος ητοι τυφλωσις. και ουχι δη παντως ως
ενηργηκοτος εν αυτοις του αστρου την τυφλωσιν, αλλ' οτι σκοτισμου παραιτιον
αυτοις το εις τουτο γεγονε σεβας. επειδη δε, φησι, την Μωαβιτων και της γειτονος
∆αμασκου μανιαν εζηλωσατε, ταυτηιτοι και αποιχησεσθε ∆αμασκου τε επεκεινα και
των απωτερω κειμενων ετι, φημι δη Βαβυλωνιων. η μεν γαρ εκδοσις των
εβδομηκοντα επεκεινα ∆αμασκου φησιν, ο δε γε θεσπεσιος Στεφανος Ἐπε- κεινα
Βαβυλωνος εφη. τι ουν προς τουτο ερουμεν; κατα την Ἑβραιων εκδοσιν ο μακαριος
εφη Στεφανος. δοκει γαρ ουτως εκεινοις το επεκεινα ∆αμασκου ωνομασθαι την
Βαβυλωνιων. παρατεινουσης γαρ ισως της ∆αμασκηνων, 1.477 ητοι Συρων βασιλειας
μεχρι τερματων των προς ηω και ακτινα πολεων, ομορος ευθυς η Βαβυλωνιων
χωρα τε και γη. 9Ουαι τοις εξουθενουσι Σιων και τοις πεποιθοσιν επι το ορος
Σαμαρειας.9 Ταλανιζει παλιν ο λογος ουχι μονους τους εξ Ἐφραιμ, ητοι τας εν τηι
Σαμαρειαι φυλας, αλλα γαρ και τους εξ Ἰουδα και Βενιαμιν. προαποδειξας δε οτι
σαθρον εσχηκασι και σεσαλευμενον αει τον νουν και οι προ αυτων γεγονοτες·
μεμοσχοποιηκασι γαρ και ανελαβον την σκηνην του Μολοχ· απελεγχει λοιπον οτι
πατρωζουσι, και προγονικης δυσσε- βειας κατ' ιχνος ιοντες παραθηγουσιν εφ'
εαυτους τον των ολων ∆εσποτην. εξουθενειν δε, φησι, την Σιων τους εξ Ἰουδα και
Βενιαμιν. απομεμενηκοτες γαρ εν τοις Ἱεροσο-λυμοις, και τον θειον εχοντες ναον,
παρ' ουδεν πεποιηνται την εις Θεον αιδω και αγαπησιν, αλλ' ηι φησι το γραμμα το
ιερον "Ἐθυμιων εν τοις υψηλοις υποκατω δρυος και "λευκης και δενδρου
συσκιαζοντος." ελατρευον δε και τηι στρατιαι του ουρανου. και γουν εφη προς
Ἱερεμιαν ου μετριως λελυπημενος ο των ολων Θεος "Και συ μη προ- "σευχου περι
 
 

189

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του λαου τουτου, και μη αξιου του ελεηθηναι "αυτους, και μη προσελθηις μοι περι
αυτων εν δεησει και "προσευχηι, οτι ουκ εισακουσομαι σου." ειτα της αποστρο- φης
την αιτιαν επιφερει λεγων "Ἢ ουχ οραις τι ουτοι "ποιουσιν εν ταις πολεσιν Ἰουδα
και εν ταις οδοις Ἱερου- 1.478 "σαλημ; οι υιοι αυτων συλλεγουσι ξυλα, και οι
πατερες αυ- "των καιουσι πυρ, και αι γυναικες αυτων τριβουσι σταις του "ποιησαι
χαυωνας τηι στρατιαι του ουρανου· και εσπεισαν "σπονδας θεοις αλλοτριοις ινα
παροργισωσι με." εξουθενη- κασι δη ουν την Σιων οι εν τοις Ἱεροσολυμοις.
τοιγαρτοι πρεποντως επενηνοχεν αυτοις το ουαι. Ἁρμοσειε δ' αν η τοιαδε φωνη
και τοις πεποιθοσιν επι το ορος Σαμαρειας, τουτεστι, τοις κατωικηκοσιν εν Σαμαρειαι,
και πεποιθοσιν εφ' εαυτοις. ᾤοντο γαρ οτι και διχα Θεου περι- εσονται των εχθρων,
και εν καλωι κεισονται της ευημεριας, και παν οτιουν των ηδιστων αυτοις αδονητον
εξει την εδραν. Πικρον ουν αρα και απευκτον αληθως το δυσβουλιας εις τουτο
κατολισθειν, ως δι' ουδενος μεν ποιεισθαι τολμαν την εις Θεον αγαπησιν,
προσκεισθαι δε τοις ατοποις και δραν α μη θεμις, και καταλυπειν αυτον, οιεσθαι δε
οτι, μη αυτου διδοντος, εσται τι των αγαθων εφ' ημιν· "Πασα γαρ δοσις "αγαθη και
παν δωρημα τελειον ανωθεν εστι, καταβαινον "παρα του Πατρος των φωτων·"
αυτωι δη αρα προσ- κεισθαι καλον, και αυτον ελπιδα ποιεισθαι και αρωγον.
εξουθενουσι δε την Σιων, τουτεστι την Ἐκκλησιαν, και οι των ανοσιων δογματων
προεστηκοτες, και επι γε ταις σφων αυ- των ευγλωττιαις επιθαρσησαντες, και
μεγαλοφρονειν ειωθο- τες επι τοις των ανοσιων συλλογισμων ευρημασι και σοφιαι
τηι κοσμικηι. πρεποι δ' αν αυτοις και προ γε των αλλων το ουαι. 9Ἀπετρυγησαν
αρχας εθνων, και εισηλθον αυτοι. οικος του Ἰσ- 1.479 ραηλ, διαβητε παντες και
ιδετε, και διελθετε εκειθεν εις Αιμαθ Ῥαβα, και καταβητε εις Γεθ αλλοφυλων, τας
κρατιστας εκ πασων των βασιλειων τουτων, ει πλειονα τα ορια αυτων εστι των
υμετερων οριων.9 Ἀχαριστους οντας αποφαινει, και της παρ' αυτου με- γαλοδωριας
αμνημονειν ηἱρημενους, καιτοι δεον αει τε και πλειστην οσην ομολογειν την χαριν,
και χαριστηριους αναπτειν ωἰδας, οτι μη μονον σκληραι τε και αφορητωι δου- λειαι
κατηχθισμενους παραδοξως εξειλετο, αλλα γαρ και εισκεκομικεν εις την γην, ην
ωμοσε τοις πατρασιν· εισ- κεκομικε δε, πολλα και δυσκαταγωνιστα και ουκ
αμελετητον εχοντα το νικαν εν μαχαις αποκειρας εθνη. ουτω γαρ και ο μακαριος
∆αυειδ εφη που προς Θεον περι των εξ αιματος Ἰσραηλ "Ἄμπελον εξ Αιγυπτου
μετηρας, εξεβαλες εθνη "και κατεφυτευσας αυτην." ονειδιζονται δη ουν, και μαλα
εικοτως, ως αχαριστοι κομιδηι και ταις εις παν οτιουν των εκτοπων αποδρομαις
λυπουντες τον Ευεργετην. τετρυγηκασι μεν γαρ αρχας φησιν εθνων, και κληρον
ιδιον εποιησαντο την εκεινων χωραν, Θεου κατασειοντος τους ανθεστηκοτας, και
αφατωι δυναμει την των αντανισταμενων ισχυν παρα- λυοντος. αλλ' οτι πιονα και
ευβοτον και παντι μεθυουσαν αγαθωι κεκληρονομηκασι γην, και των αλλων χωρων
αμεινω τε και ευρυτεραν, αναμαθειν επιταττει, τας των ομορων, η και των
επεκεινα πολυπραγμονουντας αρχας ηγουν βασιλειας. βαδιζετε γαρ, φησιν, εις
Αιμαθ Ῥαβα και εις Γεθ αλλοφυλων·
1.480 αυται γαρ αι των αλλων βασιλειων
περιφανεστεραν εχουσαι την δοξαν· κακει ζητειτε, φησιν, ει πλειονα τα ορια αυτων
εστι των υμετερων οριων. ησαν μεν ουν πολλαι τε και ανα μερος αι βασιλειαι των
εθνων, η Μωαβιτων, η Ἰδουμαιων, η των υιων Ἀμμων. αλλ' ουδεν εν αυταις το
μεγα. λαμ- προτερα δε των αλλων η ∆αμασκηνων και Παλαιστινων. και δυο μεν
ησαν πολεις υπο την ∆αμασκου βασιλειαν, εις ηω κειμεναι, αις ονομα το Αιμαθ· ων
η μεν ευρυτερα και μειζων, η δε λαχουσα το μειον· ερμηνευεται δε το Ῥαβα, μειζον
η πλατυτερα. πορευεσθε δη ουν εις Αιμαθ Ῥαβα, τουτεστιν, εις την Αιμαθ την μειζω
τε και ευρυτεραν· ην γαρ, ως εφην, ομωνυμος ετεραι, λαχουσα το μειζον. φασι δε
την μεν Αιμαθ την πλατειαν ταυτην ειναι την νυν Ἀντιο- χειαν, την δε μειω και
 
 

190

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στενοτεραν, την γειτονα τε και ομορον Ἐπιφανειαν· Ἀντιοχου, του επικλην
Ἐπιφανους,την μεν Ἀντιοχειαν, Ἐπιφανειαν δε την ετεραν εις δοξαν ιδιαν
ωνομακοτος. η δε Γεθ πολις ην τοτηνικαδε της νυνι Παλαιστινης λαμπροτερα. εν
ταυτηι μεμενηκασιν οι Ἐνα-κειμ και οι καλουμενοι Φιλιστιειμ, ουκ ολοθρευσαντων
αυτους τοτηνικαδε των υιων Ἰσραηλ. ταυτηιτοι φησι περι αυτης Εις Γεθ αλλοφυλων·
βαδισατε τοινυν φησιν εις Αιμαθ Ῥαβα και εις Γεθ αλλοφυλων· και περιεργασασθε
λεπτως, ει μη μαλλον υμεις ευρυτεραν οικειτε χωραν, των αλλων απασων την
αμεινω και προυχουσαν. Ειδεναι δε αναγκαιον, οτι των Ἑβραιων η γραφη προτε1.481 ταγμενην εχει την Χαλανην. πορευεσθε γαρ, φησιν, εις Χαλανην και εις
Αιμαθ και εις Γεθ· Χαλανη δε εστιν υπο την Περσων βασιλειαν, η νυν καλειται
Λυσιππων. επειδη δε και της Περσων βασιλειας εμνημονευσεν των Ἑβραιων η
εκδοσις, ταυτηιτοι φαμεν και τον μακαριον Στεφανον αντι του Μετοικιω υμας
επεκεινα ∆αμασκου, το Ἐπεκεινα Βαβυ- λωνος ειπειν. Ἀχαριστιας ουν εγκλημα τοις
εξ Ἰσραηλ, οτι πιονα και ευηροτον, και πλατειαν ουτω κατακληρονομησαντες γην,
ουχι Θεωι μαλλον ανηπτον τα χαριστηρια, αλλ' οι μεν εξουθενουν την Σιων, οι δε,
πεποιθοτες επι το ορος Σαμαρειας, ουδενα της εις αυτον αιδους εποιουντο λογον.
Χρησιμον δε, ως εοικε, και τοις μετα την πιστιν την Ἑλληνων σοφιαν
τεθαυμακοσιν, ως αμεινους των παρ' ημιν τας εκεινων ηγεισθαι δοξας, και τοις
απονευουσιν εις το προσκεισθαι ζητειν τοις παραχαραττουσι την αληθειαν, και των
εκκλησιαστικων δογματων την ορθοτητα παραλυουσι το Πορευεσθε εις Αιμαθ Ῥαβα
και εις Γεθ αλλοφυλων και ιδετε ει πλειονα τα ορια αυτων εστι των υμετερων
οριων. ευρυ- τερα γαρ της Ἑλληνων στενολεσχιας η θεοπνευστος γραφη, το της
αληθειας καταγγελλουσα φως και δογματων επω- φελων εισφερουσα γνωσιν, και
προς παν οτιουν των επαι- νουμενων τον των πιστευοντων αναβιβαζουσα νουν.
Ευρυτερος δε παλιν της αιρετικων στενοτητος ο περι της αληθειας εστι λογος. οι
μεν γαρ αυτηι μαχομενοι, μονονουχι καταπνιγονται, ψυχροις τε και ατρανεσιν
επινηχομενοι λο- γισμοις· οι δε τοις της ευσεβειας συναγορευοντες δογμασι, και το
λαμπρον της αληθειας περιαθρουντες καλλος, εις
1.482 πλατυ θεωρηματων
εκτρεχουσι πελαγος, "αιχμαλωτιζοντες "παν νοημα εις την υπακοην του Χριστου,"
τηιδε τε κακεισε διαττοντες, και τα εις γνωσιν αληθινην απο της θεοπνευστου
γραφης ευ μαλα συλλεγοντες. και γουν Κορινθιοις απο- φοιταν ελομενοις "της
παραδοθεισης αυτοις αγιας εντολης,"
προσκειμενοις δε αμαθως τοις
ετεροδιδασκαλειν ειωθοσιν, επιστελλει λεγων ο θεσπεσιος Παυλος "Το στομα ημων
"ανεωιγε προς υμας, ω Κορινθιοι, η καρδια ημων πεπλα- "τυνται· ου στενοχωρεισθε
εν ημιν, στενοχωρεισθε δε εν "τοις σπλαγχνοις υμων· την δε αυτην αντιμισθιαν· ως
"τεκνοις λεγω· πλατυνθητε και υμεις. μη γινεσθε ετεροζυ- "γουντες απιστοις."
9Ουαι ευχομενοι εις ημεραν κακην, οι εγγιζοντες και εφαπτομενοι
σαββατων
ψευδων.9 Ἔφασκεν οτι "Ουαι τοις εξουδενουσι Σιων, και τοις πε- "ποιθοσιν επι το
ορος Σαμαρειας." και επειδη δυο τινων εποιειτο μνημην, των τε εξουθενουντων
φημι την Σιων και των πεποιθοτων επι το ορος Σαμαρειας, πολυπραγμονουντες
αναγκαιως των εννοιων την δυναμιν, εφηρμοσαμεν ημεις τοις εξ Ἰουδα και
Βενιαμιν την αιτιαν του εξουθενειν την Σιων, τοις γεμην εξ Ἐφραιμ το πεποιθεναι
επι το ορος Σαμαρειας. εισι δη ουν ωσπερ ανοπιν ο λογος, και τα αμφοιν εγκληματα
καταλεγει παλιν, αυτοις επιφερων το Ουαι. εθος δε τηι θειαι γραφηι κατα της ευθειας
πτωσεως την του Ουαι φωνην επι- φερειν· οιον τι φημι "Ουαι οι επιθυμουντες την
ημεραν "Κυριου·" και παλιν "Ουαι οι εγειρομενοι το πρωι και το
1.483 "σικερα
διωκοντες." ουαι τοινυν φησιν οι ευχομενοι εις ημε- ραν κακην, τουτεστιν οι εν τοις
Ἱεροσολυμοις. το γαρ μη ανεχεσθαι μετανοειν, μητε μην τον επι τοις εσεσθαι προαπηγγελμενοις εισδεξασθαι φοβον, μονονουχι και επιθυμειν εστιν εις ολεθρου
 
 

191

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεσειν ημεραν. οιον ως ει τις περι τινος των φιλαμαρτημονων λεγοι τυχον
Ἐπιθυμει τεθναναι, καιτοι τουτο παθειν ουκ εθελοντος εκεινου, ποθεν; αλλ' οσον
ηκεν εις το βουλεσθαι δραν, και τουτο ακαταληκτως, τα τοις νομοις απαιδοντα,
μονονουχι και εραι της τοις φιλαμαρτη- μοσιν αει πως οφειλομενης κολασεως τε και
δικης. μετανοειν ουν αρα μη ανεχομενοι, μονονουχι και επιθυμουσι πεσειν εις
ημεραν κακην, και ταις ηδη προαπηγγελμεναις εναλωναι συμ- φοραις, οι εγγιζοντες
και εφαπτομενοι σαββατων ψευδων. ην μεν γαρ ετι συνεστηκως ο νεως και τα εν
αυτωι θυσιαστηρια. και προσηγον μεν τωι Θεωι τας κατα νομον θυσιας, επετελουν δε
και τας εν σαββατοις αργιας, πλην ουκ εισαπαν ηκρι- βωμενως, ατημελως δε σφοδρα
και ραιθυμως κομιδηι. και γουν ηἰτιατο δια φωνης προφητων, ως σαββατα μη τετηρηκοτας. ουαι τοινυν, φησι, τοις προσποιουμενοις εγγιζειν
Θεωι δια τοι του
προσποιεισθαι τιμαν τα Μωυσεως ετι, και ψευδων σαββατων αποθιγγανειν. οραις
οπως διαβεβληκεν ως ουκ ορθως η πεφροντισμενως την τωι σαββατιζειν πρεπουσαν
τηρουντας αργιαν; Ἄλλως τε· χρηναι γαρ υπολαμβανω και τι των αναγ- καιοτερων
επι τουτοις ειπειν· ψευδη σαββατα, τα παρα τοις Ἰουδαιοις· ειπερ εστι σκια μεν ο
νομος, και τυπος κατα το αληθες τα δια Μωυσεως. ο δε τυπος ουκ αληθεια, 1.484
μορφωσιν δε μαλλον της αληθειας εισφερει. τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος Παυλος
επιστελλει τοις Ἑβραιοις, και φησι περι των αρχαιοτερων "Ἄρα απολειπεται
σαββατισμος τωι λαωι "του Θεου." ου γαρ κατεπαυσεν εκεινους Ἰησους, ουτε μην
εισεληλακασιν εις την καταπαυσιν του Θεου· σαββα- τιζομεν δε πνευματικως ημεις
εν Χριστωι, καταλυοντες και αποφοιτωντες μεν αμαρτιας, καταληγοντες δε παντος
φθαρτου και γηινου πραγματος. ως γαρ ο μακαριος γραφει Παυλος "̔Ο γαρ εισελθων
εις την καταπαυσιν αυτου, και αυτος "κατεπαυσεν απο παντων των εργων αυτου,
ωσπερ απο "των ιδιων ο Θεος." 9Οι καθευδοντες επι κλινων ελεφαντινων και
κατασπαταλωντες επι ταις στρωμναις αυτων, και εσθοντες εριφους εκ ποιμνιων
και μοσχαρια εκ μεσου βουκολιου γαλαθηνα· οι επικροτουντες προς την φωνην
των οργανων, ως εστωτα ελογισαντο και
ουχ ως φευγοντα· οι πινοντες τον
διυλισμενον οινον και τα πρωτα μυρα χριομενοι, και ουκ επασχον ουδεν επι τηι
συντριβηι Ἰωσηφ.9
Ουαι παλιν απο κοινου τοις καθευδουσιν επι κλινων ελεφαντινων, τουτο τε κακεινο δραν ειωθοσιν. επαιτιαται δε λιαν των εν τηι Σαμαρειαι
τους εν δοξηι περιφανεστερους, και ταις των χρηματων περιουσιαις των αλλων
υπερηρμενους, ως εκ πολλης αγαν ευημεριας μονονουχι και μεθυοντας, και τωι της
τρυφης πλατει παρενηνεγμενους εις το μηδεν ολως υπο1.485 βλεπεσθαι των
δεινων, μητε μην οιεσθαι τον των ολων Θεον τοις ουτω διακειμενοις επιθηγεσθαι
ποτε, και ποινας επαγειν τοις φιλαμαρτημοσιν. εξηγειται δε ακριβως το ανειμενον
αυτων και αφετον εις τρυφας. κλιναι τε γαρ αυτοις εξ ελεφαντος, φησιν, αι
πολυτελεις τε και μαλακαι μεν ευναι, τα δε απολεκτα των αμνων, μοσχοι τε
υποτιτθοι τα εδωδιμα, ωἰδαι τε και μελη, και παντα τα δι' οργανων συνεισθεοντα
ταις τρυφαις, κωμοι τε και κροτοι, και το ετι φορτικωτερον, οτι τα τοιαδε των
κακων ως εστωτα ελο- γισαντο και ουχ ως φευγοντα. καθολου μεν γαρ παριπταται
τα τοιαδε, και απατη κοσμικη το ιδρυμενον ουκ εχει. λυεται γαρ εν ισωι σκιαις, και
"παραγει το σχημα του κοσμου "τουτου," κατα το γεγραμμενον· συγκαταληγει δε
παντως τοις τεθνεωσιν η τρυφη. επι δε γε των εν Σαμαρειαι και καθ' ετερον αν
νοοιτο τροπον των ειρημενων ο νους. επειδη γαρ εμελλον αλωσεσθαι, και ουκ εις
μακραν, φευγοντα τε και ουχ εστωτα λεγει τα εις τρυφην αυτοις εξιτηλως εξηυρημενα, ως οσον ουδεπω παρελευσομενα. επικροτουσι δη ου οργανοις, οινον πινοντες
ταχα που τον ανθοσμιαν, και λεπτως ευ μαλα διυλισμενον· καταχριονται δε και
μυρωι, συντιθεντες τα εξαιρετα, και λογον ουδενα πεποιηνται παντελως του
συντριβεσθαι μελλειν τον Ἰωσηφ. ως γαρ εφην αρτιως, καιτοι προεγνωκοτες την
 
 

192

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οσον ουδεπω παρεσομενην συμ- φοραν, και της Σαμαρειας την αλωσιν, και την τοις
εξ Ἰωσηφ γενησομενην συντριβην, της αυτοις κατειθισμενης ου κατημελουν
τρυφης. Πανδεινον ουν ως αληθως το σωματικης ηττασθαι τρυφης
1.486 τους
χωρων η πολεων η λαων ηγεισθαι λαχοντας. δεον γαρ ον μαλλον ταις καθηκουσαις
νηψεσιν ευ μαλα χρωμενους περιαθρειν τα συμφεροντα, και κατ' ευθυ του
πρεποντος αποφερειν τους υπεστρωμενους, και δια παντος τροπου λε- λυπημενον
εκμειλισσεσθαι Θεον, πως ουκ αποπληκτον κομιδηι το κατολισθειν εις τρυφας, και
της βεβηλου φιλοσαρκιας ουδεν ηγεισθαι το αμεινον; περι των τοιουτων ταχα που
φησιν δια φωνης αγιων "Ὦ οι ποιμενες οι διασκορπιζοντες "και απολλυντες τα
προβατα της νομης." οτι γαρ ταις των ποιμενων ραιθυμιαις κινδυνευσει το υπηκοον,
σαφες αν γενοιτο, παλιν Θεου λεγοντος εναργως "Ὅτι οι ποιμενες "ηφρονευσαντο,
και τον Κυριον ουκ εξεζητησαν· δια τουτο "ουκ ενοησε πασα η νομη, και
διεσκορπισθησαν." 9∆ια τουτο νυν αιχμαλωτοι εσονται απ' αρχης δυναστων, και
εξαρ- θησεται χρεμετισμος ιππων εξ Ἐφραιμ.9 Ἐπειδη γαρ, φησι, τετρυφηκασι, την
εις Θεον αφεντες αγαπησιν, τεθαρσηκασι δε και επι το ορος Σαμαρειας, του- τεστι,
τοις ουσιν εν Σαμαρειαι, μεγαλην οφρυν ανασπωντες οι ηγουμενοι, ως αμετρητου
πληθυος εξαρχοντες και αριθμου κρειττον εχοντες το μαχιμον γενος, ταυτηιτοι,
φησιν, ηξει μεν ηξει, και μαλα γοργως, κατα παντων ο της αιχμαλωσιας καιρος,
πρωτολειον δε ποιησεται τους δυνατωτερους· αει γαρ πολεμιοι καταδηιουντες πολιν
επι τους των επισημοτερων τρεχουσιν οικους, τα εν αυτοις διαρπασοντες. Ἐπειδη
δε ην εθος τοις εν Σαμαρειαι λαμπροις, τοις εξαιρετοις των ιππων εποχεισθαι φιλειν,
οι δε, κατα το
1.487 εικος, δια μεσων ᾔεσαν των πλατειων, εννουν τι και σοφον
και οιον εξ επιστημης υποχρεμετιζοντες· ετοιμον γαρ αει πως το ζωιον εις ειδησιν
ευκοσμιας και της αυτωι πρεπουσης επιστημης εις παραδοχην· και τουτο πεπαυσεται,
φησιν. εξαρθησεται γαρ χρεμετισμος εξ ιππων Ἐφραιμ. ομοιον ωσει λεγοι
Πεπαυσεται της αγερωχιας των εν Σαμαρειαι το προ- κριτον, καταληξουσι δε και ουχ
εκοντες του περιφανεις ποιεισθαι τας προοδους, υποχρεμετιζοντων αυτοις των ιππων, οι λαμπροις φαλαροις κατεστεμμενοι, τον επιβατην
ταχα που και
επιγινωσκουσι, μονον δε ουχι και φυσωσι μεγα, σεπτον τε και αξιαγαστον
επαναθεμενοι τον ηνιοχον. αλλ' οτι το νηφειν τοις ηγουμενοις ασφαλες, το γεμην
υπτιουσθαι φιλειν επιζημιον, καντευθεν αν μαθοις. επ' αυ- τους γαρ εσται και προ γε
των αλλων τα εξ οργης· και απασης μεν ευκλειας εξωσθησονται, κεισονται δε και
αυτοι τοις αλλοις ομου, πικρον τι και δυσαχθες εχοντες κριμα, και οτι μη μονον
εαυτους απολωλεκασι, προσεθεσαν δε και ετε- ρους ταις εαυτων παρανομιαις,
απολογησονται. 9Ὅτι ωμοσε Κυριος καθ' εαυτου διοτι βδελυσσομαι εγω πασαν την
υβριν Ἰακωβ, και τας χωρας αυτου μεμισηκα.9
Το αμεταθετον της οργης
αποφαινει, δεικνυς ομωμοκοτα Θεον, ως ειη μεμισηκως την υβριν του Ἰακωβ. και
ου δηπου φαμεν οτι του προπατορος ημων Ἰακωβ ο θειος ημιν λογος ποιειται
καταῤρησιν· κομιδηι γαρ ευηθες το τηιδε νοειν, οτι και ηγαπησε τον Ἰακωβ εκ
μητρας, και απολεκτον εποιειτο και εν εμβρυοις οντα Θεος· Ἰακωβ δε παλιν φησι
τους εξ 1.488 Ἰακωβ, ων την επαρατον αλαζονειαν· υβριν γαρ εθος την υπεροψιαν
ονομαζειν τηι θειαι γραφηι· μεμισηκεναι φησιν. η γαρ ουχι το χρημα εστιν υπεροψια
λοιπον, το παρω- θεισθαι φημι το εις Θεον σεβας, ειδωλοις δε απονεμειν την αυτωι
πρεπωδεστατην οτι μαλιστα δοξαν, και προσετι του- τοις μηδε επαιειν αξιουν ων αν
ελοιτο δηλουν δια προφητων αγιων, αθυρμα δε ωσπερ ποιεισθαι την απειλην, και
πληθει συμμαχων επιθαρσησαντας, αλογησαι παντελως της παρ' αυτου φειδους και
επικουριας; ειτα, πως τουτο αμφιβολον; Ὀμωμοκε τοινυν καθ' εαυτου, φησιν, ο
των ολων Κυριος. καθ' εαυτου δε, οτι "κατ' ουδενος ειχε μειζονος ομοσαι." τι δε το
ομωμοσμενον; οτι βδελυσσομαι πασαν την υβριν Ἰακωβ, ητοι την υπεροψιαν του
 
 

193

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰακωβ, και απασας δε αυτου μεμισηκα τας χωρας. ου γαρ ην εν αυταις ο των θειων
θεληματων εκπληρωτης· ουκ ην ο το σεβας αναπτων αυτωι, και τοις εις δικαιοσυνην
αυχημασι διαπρεπων. ου γαρ αν απεστραφη Θεος, ειπερ τινες ησαν, καν γουν
ευαριθμητοι, παρ' αυτοις, οις ην εν λογωι το ανδανειν αυτωι. και γουν εφη δια
φωνης Ἱερεμιου "Περιδραμετε εν ταις οδοις "̔Ιερουσαλημ, και ιδετε και ζητησατε εν
ταις πλατειαις "αυτης, εαν ευρητε ανδρα, ει εστι ποιων κριμα και αγαπων "πιστιν,
και ιλεως εσομαι αυτηι, λεγει Κυριος." επειδη δε του Ἰακωβ αι χωραι γεγονασιν εν
ενδειαι παντος αγαθου και θεοφιλους ανδρος, ταυτηιτοι δεδονται προς ερημωσιν,
και ομου τοις ενοικουσιν απολωλασιν αι πολεις. πολλη τοιγαρουν των αγιων η
χρεια· σωζουσι γαρ πολεις, και απαλλαττουσι χωρας συμφορας επηρτημενης, τηι του
βιου φαιδροτητι παρεγκοπτοντες επι το ραιθυμον καιτοι ζεοντα 1.489 τον θυμον,
και οιον ανασειραζοντες επιτρεχοντα τισι τα εκ θειας οργης κινηματα. 9Και εξαρω
πολιν συν πασιν τοις κατοικουσιν αυτην. και εσται εαν υπολειφθωσιν δεκα ανδρες
εν οικιαι μιαι και αποθανουνται, και υπολειφθησονται οι καταλοιποι, και ληψονται
οι οικειοι αυτων και παραβιωνται του εξενεγκαι τα οστα αυτων εκ του οικου, και
ερει τοις προεστηκοσι της οικιας Ει ετι υπαρχει παρα σοι; και ερει Ουκ ετι· και ερει
Σιγα, ενεκεν του μη ονομασαι το ονομα Κυριου.9 Ἐπειδη γαρ μεμισηκε μεν αυτων
τας χωρας, καταμυσατ- τεται δε και πασαν την υβριν Ἰακωβ, ητοι την αλαζονειαν
αυτων, αυτανδρους τας παρ' αυτοις διολωλεναι πολεις ταυ- τηιτοι φησι. το δε οπως
εκαστα τοις εκεινα πεπλημμε- ληκοσι συμβησεται, διερμηνευει λεπτως. εξαρω γαρ,
φησιν, ην αν βουλωμαι πολιν, και οιον εκ μεσου ποιησομαι τοις κατοικοις ομου.
καν ει γενοιτο τυχον δεκα τινας των εκ μιας οντων οικιας διαδραναι μεν των
πολεμιων το ξιφος, εισδυναι δε εις μυχους και εις τα εσωτερα της οικιας,
τεθνηξονται, δεδιοτες ταχα που καν γουν προκυψαι βραχυ των εν οις εισι μυχων.
∆ιαδεξεται τοινυν την του παιοντος χειρα, φησιν, ο λιμος, και αποκτενει τους
κεκρυμμενους. αποκεχωρηκοτων δε των εχθρων ηξουσι τινες των εξ αιματος τε και
κατα διαθεσιν οικειων, και παραβιωνται του εξενεγκειν τα οστα αυτων. τινα δε
καταβιασονται τα των τεθνεωτων συναγειροντες
1.490 λειψανα; εαυτους
δηλονοτι. φορτικον γαρ και δυσοιστον αληθως το μυδωντων ηδη και σεσημμενων
απτεσθαι σωμα- των, και ρινος οιμαι που μη τετρημενης τοις τα τοιαδε τολμωσι
χρεια· κακοσμιας γαρ της ουτω δεινης ουδεν αν γενοιτο χειρον. εαυτους ουν αρα
καταβιασονται, τοις κατοι- χομενοις και απολωλοσιν υπο λιμου το συμπαθες χαριζομενοι, δια του και ταφων και περιστολης αξιουν αυτους. οι δε τουτο δρωντες,
φησι, περιεργασονται λοιπον παρα του την οικιαν ειδοτος, μη αρα τις ειη μετ'
εκεινους ετερος, η ζων ετι τυχον και εν μυχοις λανθανων, η τεθνεως ηδη και
οδωδως. ο δε αποκρινεται λεγων Ουκ ετι. τουτο δε εστιν ετερον ουδεν, η παντελους
ερημιας αποδειξις εναργης. Ἀλλ' ει τουτο λεγοιεν οι της οικιας προεστηκοτες,
αντα- κουσονται, φησι, παρα του την πευσιν προσαγοντος Σιγα, ενεκεν του μη
ονομασαι το ονομα Κυριου. Και τι δη τουτο εστιν, αναγκαιον ιδειν. τινες μεν ουν
οιονται τε και φασιν, οτι μελλοντας ομνυναι τους της οικιας προεστηκοτας, οι
ερωτωντες κατασιγαζουσιν, ινα μη ομοσωσι το ονομα Κυριου. προσεπαγουσι δε, οτι
προς τουτο τοις εξ Ἐφραιμ της εσχατης αφιλοθειας κατωλισθεν ο νους, ως μηδε
ανεχεσθαι τινων, ειπερ ελοιντο πως τον των ολων ονομαζειν Θεον. εστι δε οιμαι
σαθρος κομιδηι και το ακαλλες εχων ο τοιοσδε λογος. οτι μεν γαρ απεθορον της εις
Θεον αγαπης ολοτροπως οι εξ Ἐφραιμ, ενδοιασειεν αν ουδεις. αλλ' εν πληγηι και
μαστιγι γεγονοτας, εικος δηπου μαλλον καταδεισαι βραχυ και μεταφοιτησαι λοιπον
προς το χρηναι τι βουλεσθαι των αναγκαιοτερων, ουκ εκ των εναντιων
1.491
αγριως ουτως καταθρασυνεσθαι της εις Θεον ευσεβειας. αλλως τε· προσθειην γαρ αν
τοις ειρημενοις και τοδε· ποια γαρ ην αναγκη τοις προεστηκοσι της οικιας
 
 

194

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ερωτωμενοις ει πη τις αρα παρ' αυτοις η ζων ετι τυχον, ηγουν τεθνεως ηδη
λανθανει, προσθειναι και ορκον, ως ουδεις ετι παρ' αυτοις; Τι ουν εστι το ερει Σιγα
ενεκεν του μη ονομασαι το ονομα Κυριου; φαμεν, οτι την κατα Θεου καταῤρησιν τε
και βλασ- φημιαν εθος ην ουτως αποκαλειν τοις εξ αιματος Ἰσραηλ εκ νομικων
ενταλματων εχουσι την αρχην. γεγραπται μεν γαρ εν τωι Λευιτικωι, οτι δυο τινες
ανδρες συνεπλακησαν αλληλοις εν τηι συναγωγηι, ειτα δεδυσφημηκεν εις των μεμαχημενων, ο της Αιγυπτιας υιος, και τελευται μεν λιθο- λευστος. ετιθει δε νομον ευθυς
τον επι τωιδε Θεος, ουτω λεγων "Ἄνθρωπος αν καταρασηται Θεον αυτου, αμαρτιαν
"ληψεται, ονομαζων δε το ονομα Κυριου, θανατωι θανα- "τουσθω." ουκουν το
ονομασαι το ονομα Κυριου, το δυσφη- μειν εστιν, ευφημοις λεξεσι δια των ιερων
εκπεφωνημενον γραμματων. επειδη δε πολλοις εθος, ει γενοιντο πως εν λυπαις,
παλιμφημους εσθ' οτε ριπτειν κατα Θεου φωνας, απαγγελλοντα, φησι, τον
προεστηκοτα της οικιας, ως ουδεις εστιν ετι παρ' αυτωι, και τι πεπονθοτα των εξ
ανηκεστου συμφορας, επιστομιει φησιν ινα μη ονομασηι το ονομα Κυριου,
τουτεστιν, ινα μη τι των παλιμφημων ειπηι κατα Θεου. τουτο δ' εστιν ουκ εικη
δεικνυοντος επενηνεγμενην αυτοις την μαστιγα, και κολαζοντος ου ματην, αλλ' επι
χρησιμωι και αναγκαιωι. εστι γαρ εστι, και μαλα ευκολως, ως απο γε του
συμβεβηκοτος ιδειν, οτι μετεστησεν εις ευλαβειαν
1.492 τους ζωντας ετι και
περιλελειμμενους η των πεπονθοτων πληγη, και δεδιεναι παρεσκευασε το
προσκρουειν ετι Θεωι, καν γουν εν ψιλοις αυτον καταλυπησαι λογοις, καιτοι παλαι
και τουτο δραν αφυλακτως ειωθοτας, προστιθεντας δε τοις λογοις και τας εν αυτοις
τοις πραγμασιν υβρεις. ουκουν αμεινον παρα πολυ τοις γε αληθως αγαθοις και
σωφροσι προ πληγης και μαστιγος επι την του συμφεροντος ιεναι θηραν, και
φθασαι την πειραν των εξ οργης κινηματων αποφοιτωντας φαυλοτητος, και
κατορθουν ηἱρημενους απερ ανδανοι κατα το αληθες τωι παναγιωι Θεωι. 9∆ιοτι ιδου
Κυριος εντελλεται, και παταξει τον οικον τον μεγαν θλασμασι, και τον οικον τον
μικρον ρηγμασιν.9
Ἁλωσεσθαι μεν, μαλλον δε απολεισθαι πολεις ομου τοις
κατοικουσιν αυτας, ηπειλησεν εναργως. οτι δε παρα Θεου το χρημα, και ουκ
αυτοματως εσται συμβεβηκος, σαφηνιει λιαν το εντελλεσθαι μεν αυτον τοις
καταδηιουν ισχυουσιν, εκεινους δε δραν ευκολως απερ αν ο θειος οριζοι θυμος. δε
μεγαν και μικρον τον Ἐφραιμ ταχα που και τον Ἰουδαν αποκαλει. πολυανθρωπος
μεν γαρ ο Ἐφραιμ, ως εν φυλαις μετρουμενος δεκα· ταυτηιτοι και μεγας οικος. μειων
γεμην ο Ἰουδας, ως εν γε δυσιν· αυτος γαρ ην εν τοις Ἱεροσο-λυμοις, και φυλη
Βενιαμιν. Ἐννοειν δε ακολουθον, οτι το μεν θλωμενον εχει πως ολοτελη την
καταπτωσιν· το δε γε ρηγνυμενον νοοιτ' αν εικοτως ως πασχον εκ μερους.
συμβεβηκε δε τον μεν οικον 1.493 του Ἐφραιμ, ητοι τον Ἰσραηλ τελειαν υπομειναι
την αλωσιν, και δυσιατον την εκ του πολεμου συμφοραν, απο μερους δε τον
Ἰουδαν, και ως εν βραχει ρηγματι τουτο παθειν. δικαιος ουν ο Κριτης και
απροσωποληπτος. ταλαντευει γαρ, ως οραι, τα πολεων η χωρων εγκληματα, και
αναλογως εκαστωι την ωφελειν ισχυουσαν επαγει πληγην. μη δη καταφρο- νωμεν
Θεου, το παναλκες ειδοτες της υπερτατης χειρος· χρημα γαρ αριστον η εις τουτο
συνεσις. 9Ει διωξονται εν πετραις ιπποι; ει παρασιωπησονται εν θηλειαις; οτι υμεις
εξεστρεψατε εις θυμον κριμα, και καρπον δικαιοσυνης εις πικριαν.9 Ὅτι δη παλιν
αυτος ενετελλετο και παταξειν "τον οικον "τον μεγαν θλασμασι και τον οικον τον
μικρον ρηγμασι," καν ει δια της των Ἀσσυριων πραττοιτο χειρος, παλιν ημας
αναπεισει λεγων Ει διωξονται εν πετραις ιπποι; ομοιον γαρ ως ει λεγοι σαφως
Ἀγερωχον μεν το ζωιον, και των οτι μαλιστα δρομικωτατων ιππος, αλλ' ο τοπος
αυτωι εις το θεειν επιτηδειος, ουκ ει τις ειη πετρωδης και οχθου πλεως, αλλ' ο ψιλος
τε και λειος. ειτα πως υμων καταδεδραμη- κασιν οι Ἀσσυριοι, καιτοι παλαι τραχεος
 
 

195

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τε λιαν και οιονει πετρωδους οντος λαου, και υπ' ουδενος πωποτε των πολεμιων
πεπατημενου; αλλα Θεος ην ο ητιμασμενος, ο τα σκληρα και δυσπορευτα τοις
πολεμουσι τιθεις βασιμα και ιππηλατα. ωσπερ δε ουκ αν παυσαιντο, φησιν,
ορεκτιωντες ιπποι, και
1.494 τοις της φυσεως κεντροις θηλειαις παρουσαις
επιθηγομενοι τε και επιθρωσκοντες, ουτως ουκ αν ηρεμησειαν οι εχθροι,
θερμοτατην τινα και ακαθεκτον κατα των δεδυσσεβηκοτων ποιουμενοι την ορμην.
και τις η τουδε προφασις; υμεις, και ουχ ετεροι. το γαρ εμον δικαιον περι υμας κριμα
παρετρε- ψατε φησιν εις θυμον, και αντι του καρπους εχειν δικαιο- συνης, τον
απασης υμιν ευθυμιας πρυτανιν εξεβιασασθε
προς οργας, πικριας αξια
δεδυσσεβηκοτες. ηλεει μεν γαρ ο παντων Θεος ως εν Αιγυπτωι πεπονηκοτα τον
Ἰσραηλ, αλλ' ου διαλελοιπασι παροτρυνοντες. και τουτο οιμαι εστι το εξεστρεψατε
εις θυμον κριμα. Πανδεινον ουν αρα της αχαριστιας το εγκλημα· κολαζεται δε, και
σφοδρα δικαιως. ον γαρ εδει μαλλον ταις ευφημιαις εξημερουν ετι, και χαριστηριοις
κατευφραινειν φωναις, παρο- τρυνειν αμαθως, πως ου παντος ημιν εσται προξενον
κακου; 9Οι ευφραινομενοι επ' ουδενι λογωι αγαθωι, οι λεγοντες Ουκ εν τηι ισχυι
ημων εσχομεν κερατα; διοτι ιδου εγω επεγειρω εφ' υμας οικος του Ἰσραηλ εθνος,
και εκθλιψουσιν υμας του μη εισελθειν
εις Αιμαθ και εως του χειμαῤρου των
δυσμων.9 Ἐστρεψατε τοινυν φησι, "κριμα εις θυμον, καρπον δε "δικαιοσυνης εις
πικριαν υμεις," οι μεγα φρονουντες εφ' εαυ- τοις, και υψηλην ανασπωντες κατα
Θεου την οφρυν, οι επι σαθρωι και ασυνετωι χαιροντες λογωι. ειρηκατε γαρ, ουκ εμε
γεγενησθαι χορηγον της ενουσης υμιν ισχυος, και του κατα- θλειν δυνασθαι των
εχθρων, αλλα ταις εαυτων δυναμεσιν 1.495 αναθεντες τα αυχηματα, τετολμηκατε
και ειπειν Ουκ εν τηι ισχυι ημων εσχομεν κερατα; ομοιον δε ην εκεινο λοιπον,
αλωναι πεφρονηκοτας και ασυνετως λεγοντας Αυτοι κατα- δυναστευομεν και
περιεσομεθα των εχθρων, καν ει μη ελοιτο, φησι, προασπιζειν Θεος, ημεις
κεκρατηκαμεν, και τοις ουτω λαμπροις κατορθωμασι σεμνυνεσθαι χρη, Θεωι
τοπαραπαν νεμοντες ουδεν. υπεροψια δη ουν και υβρις κατα Θεου, το αποπληκτον
ουτω φρονημα τε και ρημα. αλλ' ην οτι μαλιστα σοφος ο θεσπεσιος ∆αυειδ, τωι των
ολων κατεξου- σιαζοντι Θεωι την δοξαν ανατιθεις, και λεγων "Ὅτι το καυ- "χημα
της δυναμεως αυτων ει συ." και παλιν "Ἐν σοι "τους εχθρους ημων κερατιουμεν,
και εν τωι ονοματι σου "εξουδενωσομεν τους επανισταμενους ημιν. ου γαρ επι τωι
"τοξωι μου ελπιω, και η ρομφαια μου ου σωσει με." πασα γαρ ισχυς παρ' αυτου, και
ουκ αν γενοιτο τι παρ' ημων αξιακουστον, μη ουχι συνοντος αυτου και
προεστηκοτος. "Κυριος γαρ συντριβει πολεμους," κατα το γεγραμμενον. Ἐπειδη δε,
φησιν, εις τουτο λοιπον αλαζονειας και αθυ- ροστομιας πεσοντες αλισκεσθε, ιδου
εγω επαγω εφ' υμας εθνος· δηλον δε οτι το των Ἀσσυριων· και εκθλιψουσιν υμας,
του μη εισελθειν εις Αιμαθ και εως του χειμαῤρου των δυσμων. εστι μεν ουν η
Αιμαθ μια των προς ηω πολις, υπο την ∆αμασκου βασιλειαν τοτηνικαδε κειμενη·
μετωνο- μασται δε νυν, ως εφην, εις Ἀντιοχειαν, ηγουν Ἐπιφανειαν. χειμαῤρον δε
δυσμων φησι τον των Αιγυπτιων ποταμον, κατα δυσμας της Ἰουδαιων γης της
Αιγυπτου κειμενης. επειδη δε ην εθος τοις εξ Ἰσραηλ, πολεμου μελλοντος
επιθρωσκειν
1.496 αυτοις, ποτε μεν την εκ ∆αμασκου και Συρων επικουριαν
αιτειν, ποτε δε την των Αιγυπτιων υποτρεχειν χωραν, ταυ- τηιτοι φησιν, ως εθνος
μεν επ' αυτοις εγειρει, οι δε ηξουσιν ευσθενεις, τοσαυτην αυτοις επιῤριπτουντες
θλιψιν, ως μη ισχυσαι λοιπον μητε εις Αιμαθ εισελθειν, μητε εις χειμαῤρουν των
δυσμων, τουτεστι, μητε την ∆αμασκου, μητε την Αι- γυπτιων δυναμιν καλεσαι προς
επικουριαν. "Θεου γαρ "συγκλειοντος, τις ανοιξει;" κατα το γεγραμμενον. ποιος
εσται σωτηριας τροπος, του παντα ισχυοντος εις ολεθρον συνελαυνοντος; 9Ουτως
εδειξε μοι Κυριος, και ιδου επιγονη ακριδων ερχομενη εωθινη, και ιδου βρουχος
 
 

196

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις· Γωγ ο βασιλευς. και εσται εαν συντελεσηι του καταφαγειν τον χορτον της γης,
και ειπα Κυριε κυριε ιλεως γενου· τις αναστησει τον Ἰακωβ; οτι ολιγοστος εστι·
μετανοησον Κυριε επι τουτωι. και τουτο ουκ εσται, λεγει Κυριος.9 Τι το εθνος το
τοις εξ Ἰσραηλ επενεχθησομενον, η ποιον αυτοις επιοι το βλαβος, αποκαλυπτει τωι
Προφητηι Θεος· αρμοζεται δε τοις ηθεσιν αυτου, και δι' ων οιδεν ακριβως, δια
τουτων αυτον διδασκει τα πραχθησομενα. πανδεινον γαρ αει τοις ποιμεσιν ειναι τε
δοκει, και εστιν αληθως ακρις τε και βρουχος· αποκειραμενης γαρ ωσπερ δι' αυτων
της ποας, καταφθειρεσθαι λοιπον αναγκη τα ποιμνια. ουκουν ως ποιμενι τωι
Προφητηι Θεος τας εκ του πολεμου καταση- 1.497 μαινει συμφορας. ως εν ειδει γαρ
ακριδος κατασημαινει τον Ἀσσυριον, ως εν αμετρητωι πληθυι μονονουχι κατεσθιοντα και δαπανωντα την γην. εωθινην δε φησιν αυτην, μονονουχι πιπτουσαν ως
δροσον, και εν νιφαδων ταξει καταχεομενην της γης. αλλ' ην, φησι, και βρουχος εις·
ην δε δη ουτος και Γωγ ο βασιλευς. ειτα Θεου λεγοντος Και εσται οταν συντελεσηι
του καταφαγειν τον χορτον της γης· τουτεστιν, οταν δαπανησηι κατεσθιων την
αγελαιαν πληθυν την ουσαν εν Σαμαρειαι δηλονοτι, και εν ταις πολεσι της
Ἰουδαιας· ειτα τι μελλοντος προστιθεναι ετερον, διαλαβων ο Προφητης, καταληγειν
αυτον της οργης λιπαρει λεγων Κυριε ιλεως γενου· τις αναστησει τον Ἰσραηλ; οτι
ολιγοστος εστιν. ει γαρ δη βουλοιο, φησι, καθ' ον τεθεαμαι τροπον παραδουναι τοις
εχθροις τον Ἰσραηλ εις καταβρωσιν, ολι- γοστος εσται παντελως. προς ταυτα Θεος
Και τουτο ου μη γενηται, λεγει Κυριος. ουκ αν κοπασαιμι φησι, ουδ' αν καθυφειην·
καταληξαιμι γαρ αν ουδαμως του παιδευειν
τους ησεβηκοτας.
Πολυπραγμονουντες δε αναγκαιως, τις δη αρα εστιν ο Γωγ, εκεινο φαμεν, οτι και ο
μακαριος προφητης Ἰεζεκιηλ θρηνον εν αυτωι γραφει, Θεου προσταττοντος. οιομεθα
δε ειναι τον Σενναχηριμ, οτε και Ῥαψακου κατακερτομουντος Θεον "εξηλθεν
αγγελος Κυριου και ανειλεν εν μιαι νυκτι εκ "της παρεμβολης των Ἀσσυριων εκατον
ογδοηκονταπεντε "χιλιαδας." μεμνησομαι δε αναγκαιως των επ' αυτωι γεγραμμενων δια φωνης Ἰεζεκιηλ. εχει δε ουτως "Ταδε λεγει "Κυριος Κυριος τωι Γωγ
Συ ει περι ου ελαλησα προ 1.498 "ημερων των εμπροσθεν δια χειρος των δουλων
μου των "προφητων του Ἰσραηλ, εν ταις ημεραις εκειναις και ετεσι, "του αγαγειν
σε επ' αυτους." ακουεις οπως αυτον, και ουχ ετερον ειναι φησιν, ον ηπειλησε δια
προφητων αγιων επι- φερειν τοις εξ Ἰσραηλ; οτι δε τας της αθυροστομιας εξηιτηται
δικας, και κρατησειν υπολαβων αδοκητως ανηιρηται, και πεπτωκεν εν τηι γηι του
Ἰσραηλ, παλιν ευθυς κατα- σημαινει λεγων "Και συ υιε ανθρωπου προφητευσον επι
"Γωγ και ερεις Ταδε λεγει Κυριος Κυριος Ἰδου εγω επι "σε Γωγ αρχοντα Ῥοσμεσοχ
και Θοβελ, και συναξω σε "και καθοδηγησω σε και αναβιβασω σε επ' εσχατου βοῤρα
"και αξω σε επι τα ορη του Ἰσραηλ, και απολω τοξον σου "απο της χειρος της
αριστερας σου και τα τοξευματα σου "απο της χειρος της δεξιας σου, και καταβαλω
σε επι τα "ορη του Ἰσραηλ, και πεσηις συ και παντες οι περι σε, και "τα εθνη τα περι
σε δοθησονται εις πληθος ορνεων· και "παντι πετεινωι και πασι τοις θηριοις του
πεδιου δεδωκα σε "καταβρωθηναι· επι προσωπον του πεδιου πεσηι, οτι εγω
"ελαλησα λεγει Κυριος Κυριος·" και μεθ' ετερα παλιν "Και "εσται εν τηι ημεραι εκεινηι
δωσω τωι Γωγ τοπον ονομαστον "μνημειον εν Ἰσραηλ, το πολυανδριον των
επελθοντων "προς τηι θαλασσηι, και περιοικοδομησουσι το περιστομιον "της
φαραγγος και κατορυξουσιν εκει τον Γωγ και παν το "πληθος αυτου και κληθησεται
τοτε το πολυανδριον του Γωγ. "και κατορυξουσιν αυτους οικος Ἰσραηλ, ινα
καθαρισθη εν "επταμηνωι, και κατορυξουσιν αυτους πας ο λαος της γης, 1.499 "και
εσται αυτοις εις ονομαστον ηι ημεραι εδοξασθην λεγει "Κυριος Κυριος." πεπτωκοτων
γαρ των Ἀσσυριων, οι δια του Γωγ κατασημαινονται, ταχα που το πληθος των εξ
Ἰσραηλ κατορωρυχε τους τεθνεωτας, ινα μη πολεσι τε και χωραις το δυσοιστον της
 
 

197

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω δεινης κακοσμιας καταλυμαι- νοιτο χρημα. 9Ουτως εδειξε μοι Κυριος, και ιδου
εκαλεσε την δικην εν πυρι Κυριος, και κατεφαγεν την αβυσσον την πολλην, και
κατεφαγεν
την μεριδα. και ειπα Κυριε Κυριε κοπασον δη· τις αναστησει
τον
Ἰακωβ; οτι ολιγοστος εστι. μετανοησον Κυριε επι τουτωι και τουτο ου μη γενηται,
λεγει Κυριος.9 Τον Γωγ ηγουν τον Ἀσσυριον ως ακριδα και βρουχον τεθεαται·
τουτον δικην ονομαζει την δια πυρος. ου γαρ ηρκεσε τοις Βαβυλωνιοις δαπανησαι
σιδηρωι τον Ἐφραιμ, αλλα γαρ και πλειστας οσας των εν Σαμαρειαι κατενεπιμπρων
πολεις. η δικη τοινυν, φησι, τουτεστιν η εκδικησις η δια πυρος, κατεδηδοκε την
αβυσσον την πολλην, τον Ἐφραιμ δηλονοτι, δια πολλην και αμετρητον πληθυν
αβυσσον ωνο- μασμενον. κατεδηδοκε δε ουδεν ηττον την μεριδα την μικραν,
τουτεστι, τον Ἰουδαν και Βενιαμιν. ουκ ευαριθμητους γαρ της Ἰουδαιας εμπρησας
πολεις, μετα τουτο και αυτην λοιπον πεπολιορκηκε την Ἱερουσαλημ ο αλαζων
Ῥαψακης. εκ-μειλισσομενου δε του Προφητου παλιν, και μετανοειν, ητοι
μεταβουλευεσθαι, τον των ολων Θεον αναπειθοντος, Ουκ αν γενοιτο τουτο φησιν ο
των ολων ∆εσποτης. τι ουν εντευ- θεν εισομεθα παλιν; οτι τα περα λογου των
πλημμελη1.500 ματων, καιτοι πολυ λιαν ανεξικακειν ειδοτα Θεον παραθηγει
δεινως, και τας των αγιων μονονουχι και απρακτους απο- φαινουσι προσευχας. και
γουν εφασκε προς τον προφητην Ἱερεμιαν περι των εξ Ἰσραηλ "Και συ μη
προσευχου περι "του λαου τουτου, και μη αξιου του ελεηθηναι αυτους και "μη
προσελθηις μοι περι αυτων, οτι ουκ εισακουσομαι σου." 9Ουτως εδειξε μοι Κυριος,
και ιδου ανηρ εστηκως επι τειχους αδαμαντινου, και εν τηι χειρι αυτου αδαμας. και
ειπε Κυριος προς με Τι συ οραις, Ἀμως; και ειπον Ἀδαμαντα. και ειπε Κυριος προς
με Ἰδου εγω εντασσω αδαμαντα εις μεσον λαου μου Ἰσραηλ, ουκ ετι μη προσθω
του παρελθειν αυτον· και αφανισθησονται βωμοι του γελωτος, και αι τελεται του
Ἰσραηλ ερημωθησονται, και αναστησομαι επι τον οικον Ἱεροβοαμ εν ρομφαιαι.9
Ὡς ακριδα και ως βρουχον και ως δικην εν πυρι τον Ἀσσυριον, ητοι τον Γωγ
επιδειξας τωι Προφητηι Θεος, εαυτον ηδη πως εστωτα λοιπον επι τειχους
αδαμαντινου δει- κνυσιν, ινα δια τουτου νοηται μονονουχι βεβηκως επ' αῤ- ρηκτωι
δυναμει, και ακατασειστον εχων την επι τοις ιδιοις αγαθοις ασφαλειαν. παναλκες
γαρ το θειον, και ερηρει- σμενην εχει την υποβαθραν, οτι μεταπιπτειν ουκ οιδεν,
αλλ' εστι τροπης αμεινον, και εν τοις ιδιοις, ως εφην, αγαθοις αει και διαπαντος
ερηρεισθαι φιλει. Ὁραται τοινυν εστηκως επι τειχους αδαμαντινου. αῤρηκτος τε
και ακαταμαχητος εν λιθοις ο αδαμας, ουτε τοις σκληροις και αντιπιπτειν ειωθοσι
1.501 ετεραις υλαις διδους το καταθλειν
παραχωρειν ανεχομενος, ουτε μην
δυνασθαι της ενουσης ισχυος αυτωι, ταχα δε που και της του πυρος ακμης αλογειν
ειθισμενος. επειδη δε ην ο επι του τειχους εστηκως αδαμαντα φερων εν χειρι,
διεπυνθανετο του Προφητου λεγων Τι συ οραις, Ἀμως; του δε συνεντος, και οπερ ην
λεγοντος· εφη γαρ Ἀδαμαντα· τουτον ενταξειν εις μεσον του Ἰσραηλ διεβε-βαιουτο
σαφως. αδαμαντα δε νοησεις, η τον Ἀσσυριον, ως και απηνη τε και αθραυστον, και
εις τουτο τεθειμενον παρα Θεου· δυναμοι γαρ ο των δυναμεων Κυριος ους αν
ελοιτο τυχον· ηγουν τον αθραυστον τε και παναλκη του Θεου Λογον, ον ουκ εστιν
αποστρεψαι κενον, ηγουν απρακ- τον αποφηναι· δραμειται γαρ παντως εις περας
αντιπρατ- τοντος ουδενος, οπερ αν φθεγξηται Θεος. ουτω και ο Κυριος ημων
Ἰησους ο Χριστος "Ὁ ουρανος, φησι, και η"γη παρελευσεται, οι δε λογοι μου ου μη
παρελθωσιν." εφη δε ως ουκ αν παρελθοι τον Ἰσραηλ, τουτεστιν, αιτησει δικας των
ανοσιως αυτωι πεπλημμελημενων· και ανεξικα- κησει μεν ουκετι, παραδωσει δε
λοιπον τοις επ' αυτον κεκλημενοις, ομου τεμενεσι και βωμοις και τοις ειδωλοις.
αφανισθησονται γαρ φησιν οι βωμοι του γελωτος. γελως μεν ουν αληθως η παντος
ειδωλου ποιησις· πρεποι δ' αν, οιμαι, κυριως τε και ιδικως γελωτα νοεισθαι τον
 
 

198

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βεελφεγωρ, διατοι και αυτο το του σχηματος ακαλλες. διασυρει δε απασαν την
ειδωλοποιησιν, ως εξ ενος δη τουτου του παν- των αισχιονος. ουκουν
κατασπασθησονται μεν οι βωμοι φησι, συνεξαρθησονται δε και αι τελεται του
Ἰσραηλ, του- τεστι, τα της ειδωλολατρειας αθυρματα, βεβηλα τε και βδελυρα
μυστηρια. οτι δε τοις ιδιοις θεοις συνοιχησεται
1.502 προς απωλειαν ο τοις της
βασιλειας αυχημασιν εκπρεπης Ἱεροβοαμ, διαμεμηνυκεν εναργως. μεμνησθαι δε
αναγκαιον, ως ετερος παρα τον πρωτον ο περι ου νυν ο λογος· ο μεν γαρ ην εκ
Ναβατ, ο δε εξ Ἰωας.
Και ταυτι μεν τεως τοις της ιστοριας εφαρμοσειε λογοις.
αδαμαντα δε τον αληθη παραδειξει Χριστον τον των δυνα- μεων Κυριον, τον αμαχον
εχοντα και ακαταγωνιστον την ισχυν, τον συνθραυοντα τους εχθρους, και νικωντα
τους ανθεστηκοτας, και υπο μηδενος ρηγνυμενον. ουτος ως λιθος εκλεκτος εις
μεσον τετακται του λαου. "Ὤφθη γαρ "επι της γης και τοις ανθρωποις
συνανεστραφη." τοιγαρ- τοι και κεκληται δια της αγγελου φωνης "Ἐμμανουηλ, ο
"εστι μεθερμηνευομενον Μεθ' ημων ο Θεος." μεθ' ημων γαρ γεγονεν, οτε γεγονε
καθ' ημας. εντεταγμενος δη ουν εν ημιν παρα του Θεου και Πατρος ως λιθος
αδαμας, την του διαβολου κατεσεισε τυραννιδα, κατηφανισεν αληθως τους βωμους
του γελωτος. αμα τε γαρ επελαμψεν ο Ἐμμανουηλ, και της αληθους γνωσεως τοις
ανα πασαν την υπ' ουρανον απλωσας το φως, εαυτον ημιν υπεδειξεν εικονα και
ομοιωσιν του Πατρος. τοτε δη τοτε και ο της αρχαιας απατης απελη- λατο σκοτος,
και η βεβηλος και θεομισης εκ μεσου γεγονεν ειδωλολατρεια, και πεπτωκε δε και
αυτος ο της απατης προ- εστηκως, τουτεστιν, ο Σατανας. 9Και εξαπεστειλεν Ἀμασιας
ο ιερευς Βαιθηλ προς Ἱεροβοαμ βασι- λεα Ἰσραηλ λεγων Συστροφας ποιειται κατα
σου Ἀμως εν μεσωι οικου Ἰσραηλ, ου μη δυνηται η γη υπενεγκειν απαντας 1.503
τους λογους αυτου· διοτι ταδε λεγει Ἀμως Ἐν ρομφαιαι τελευτησει Ἱεροβοαμ, ο δε Ἰσραηλ αιχμαλωτος αχθησεται απο της γης αυτου.9
Ἀνεπικουρητον αει το ψευδος αφ' εαυτου, και οι της απατης ποδες σαθρον εχουσι το
ερεισμα. τοιγαρτοι γελαται, μολις ταις εξωθεν επικουριαις εις το εσταναι
κρατουμενον. οιον δη τουτο εστι το της του Ἰσραηλ ειδωλολατρειας. μεθ- υοντων
γαρ ην αθυρματα τα παρ' αυτοις, δαμαλεις χρυσαι, "εργα τεκτονος και χωνευματα,"
κατα το γεγραμμενον, και τεχνη χειρος ανθρωπινης, και ανοσιων εγχειρηματων
ευρη- ματα. αλλ' οι μεν μακαριοι προφηται καλουσιν εις νηψιν τους ταις απαταις
κεκρατημενους· οι δε των ειδωλων θερα- πευται, καταλυομενης ωσπερ αυτοις της
ολης σκηνης, ου μετριως ασχαλλουσι, καταπτοουσι τοις δειμασι, την των
πλανωμενων θρηνουσιν ανανηψιν. ισασι γαρ οτι γοργωι και εγρηγοροτι νωι της παρ'
αυτοις λατρειας την βεβηλωσιν αταλαιπωρον ιδειν. εκδεδιε τοινυν ο βεβηλος
Ἀμασιας, μη αρα τοις του Προφητου παρενεχθειεν λογοις εις ειδησιν αγαθην οι
δαμαλεσι ταις χρυσαις προσκυνειν αναπεπεισ- μενοι, και απολισθησειε μεν της
ιερουργιας αυτος, απο- λουνται δε τοις τεμενεσιν ομου τα εν αυτοις εδη. ταυτηιτοι
παραθηγειν πειραται τον Ἱεροβοαμ, μονονουχι της αυτου
βασιλειας
κατεξανιστασθαι λεγων τον Ἀμως, και διαβριθη τινα και αφορητον ηδη πως
αποτολμαν ποιεισθαι λογον, ως τεθνηξεται μεν αυτος εν ρομφαιαι, βαδιειται δε και
αιχμα- λωτος ο Ἰσραηλ. Τοιουτον τι πεπραχασι και οι ταλανες Ἰουδαιοι, τας επι
Χριστωι συντιθεντες συκοφαντιας. επειδη γαρ τοις θαυμασι καταπληττων την
1.504 προσηγον Πιλατωι, τας του φθονου
Ἰουδαιαν παντας εκαλει προς εαυτον,
φλογας εις νουν λαβον- τες οι δειλαιοι, και δη και εφασκον "Ἐαν μη τουτον
"αποκτεινηις, ουκ ει φιλος του Καισαρος." ισα τοινυν και παρα παντων αει των τηι
ευσεβειαι μαχομενων τα κατα των αγιων τολμηματα δια των ομοιων εγχειρηματων
ερχεται, πανταχη του ψευδους νοσουντος το αναλκι. 9Και ειπεν Ἀμασιας προς
Ἀμως Ὁ ορων βαδιζε, εκχωρησον εις γην Ἰουδα, και εκει καταβιου, και εκει
 
 

199

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφητευσεις· εις δε Βαιθηλ ουκ ετι μη προσθηις προφητευσαι, οτι αγιασμα βασιλεως εστι, και οικος βασιλειας εστιν.9 Ἀναισχυντει λοιπον εναργως, και τοις θειοις
αντεξαγει λογοις της εαυτου βασκανιας την ενδειξιν· ορωντας μεν γαρ τους
προφητας εκαλουν, πλην ουκ αξιωσας ουδε τωι της προφητειας ονοματι
κατασεμνυνειν αυτον, αλλ' οιονειπως ως των ψευδομαντεων ενα διαβεβληκως,
εκχωρειν εκελευεν εις γην Ἰουδα. προστιθεις δε το Ἐκει καταβιου, μονονουχι φησιν
Ει λημματων αισχρων εφιεσαι, και εκ του κατεπαιδειν τισι ρηματια, τα προς τον βιον
χρησιμα ζητεις ερανιζεσθαι, την Σαμαρειαν αφεις λαλει τοις εκ φυλης Ἰουδα, και ου
προ- φητευσεις εν Βαιθηλ· αγιασμα γαρ βασιλεως εστι. το αγιασμα φησιν, αντι του
αναθημα, ηγουν αναθηματος το- πος. εκει γαρ ανεθηκεν ο πρωτος Ἱεροβοαμ την
δαμαλιν την χρυσην. αναφερων δε ωσπερ του Προφητου το εγ- κλημα και εις την
του κρατουντος τιμην, οικος, φησι, βασι- λειας εστι. συ δε συγχεις τα βασιλικα,
θορυβους εγειρεις,
1.505 τοις των κρατουντων θελημασι ριψοκινδυνως
αντιτασσο- μενος. ορα τοινυν εναργως, οπως εστιν αληθες το ειρημενον παρα Θεου
προς τον Ἰσραηλ "Και εποτιζετε τους ηγιασμε- "νους οινον, και τοις προφηταις
ενετελλεσθε λεγοντες Ου "μη προφητευσητε." 9Και απεκριθη Ἀμως και ειπε προς
Ἀμασιαν Ουκ ημην προφητης εγω ουδε υιος προφητου, αλλ' η αιπολος ημην,
κνιζων συ- καμινα. και ανελαβε με Κυριος εκ των προβατων, και ειπε Κυριος προς
με Βαδιζε προφητευσον επι τον λαον μου Ἰσραηλ. και νυν ακουε λογον Κυριου Συ
λεγεις Μη προφητευε επι τον λαον μου Ἰσραηλ, και ου μη οχλαγωγησηις επι τον
οικον Ἰακωβ. δια τουτο ταδε λεγει Κυριος Ἡ γυνη σου εν τηι πολει πορνευσει, και
οι υιοι σου και αι θυγατερες σου εν ρομφαιαι πεσουνται, και η γη σου εν σχοινιωι
καταμετρηθησεται, και συ εν γηι ακαθαρτωι τελευτησεις, ο δε Ἰσραηλ αιχμαλωτος
αχθησεται απο της γης
αυτου.9
Ὅτε τοις επιεικεσιν οι της φαυλοτητος
επιτηδευται τας υβρεις επαγουσι, τους ιδιους αυτοις εγκαλουσι τροπους, και των
σφετερων αιτιαματων το ακαλλες επαγοντες, εμπαρ- οινειν οιονται, διαλεληθασι δε
σφας αυτους μονονουχι εν πινακι γραφοντες, και οποιοι τινες εισι καταδεικνυοντες
τοις αλλοις. τουτο τι παθοντα νυνι τον αποπληκτον Ἀμασιαν ευρησομεν.
ψευδοπροφητης γαρ ων, και τοις των ειδωλων προσεδρευων βωμοις, κωλα τε
συλλεγων και των σφαζο1.506 μενων τα λειψανα, και λημματων αισχρων
αχαλινως ηττω- μενος, κατωνειδιζε τον Ἀμως, και δειν μεν εφασκε της Σαμαρειας
αποφοιταν, εκχωρειν δε, ει βουλοιτο, εις γην Ἰουδα, και εκει καταβιουν. εκει γαρ,
φησι, ψευδοεπησεις ευκολως, και συναρπαζων πολλους, ερανιηι τα προς τον βιον,
και μαλλον ευρησεις τα ζωαρκη. το γαρ Ἐκει κατα- βιου, τοιουτον τινα, καθαπερ ηδη
προειπον, υπεμφαινει νουν. αλλ' οτι μη τοιουτος τωι Προφητηι σκοπος, μητε μην εις
φιλοκερδιαν βλεπει, δεσποτικοις δε μαλλον υπεικει θελημασι, ταυτηιτοι την
προφητηι πρεπουσαν διακονιαν αποπληροι, πειραται διδασκειν, και λιαν επιεικως,
εκεινο λεγων, ως ουτε προφητης ην, ουτε μην προφητου γεγονεν υιος, κατα μαθητειαν δε παντως, ηγουν κατα πνευμα, φημι, καθαπερ αμελει και Ἐλισσαιε του
Ἠλιου, αλλ' ην μεν αιπολος, αγροικον τε και απλην και ακακουργον βιοτευων ζωην,
ολιγα δε παν- τελως τα εις τροφας εχων, και τοις εξ αγρων αρκουμενος, α μηδε αν
εκπριαιτο τις· ταυτα δε ην συκαμινα. σχολαιοι γαρ οντες των ποιμνιων οι επισταται,
τας τε των δενδρων σκιας υποτρεχουσι, και τα εκ της αργιας εγκληματα μο- νονουχι
διαπαιζοντες, καρπους αποκνιζουσι και της γαστρος την αναγκην, ως αν ενδεχοιτο,
θεραπευουσιν. αλλ' εμε μεν φησιν εν τουτοις οντα, Θεος κατα το αυτωι δοκουν
εποιειτο προφητην, και τοις εξ αιματος Ἰσραηλ τα επ' αυτους ηκοντα και οσον
ουδεπω παρεσομενα διατρανουν εκελευε· συ δε τοις ανω νευμασιν αντεξαγων τα
σα, σιωπαν επι- ταττεις. ταυτηιτοι λοιπον Ταδε λεγει Κυριος Ἡ γυνη σου εν 1.507
τηι πολει πορνευσει, δηλον δε οτι ταις των πολεμιων υβρεσιν υποπιπτουσα, και το
 
 

200

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακρατες εις ασελγειαν των εχοντων
αυτην ως εξ αναγκης υφισταμενη·
καταφθαρησονται δε και τα τεκνα, ρομφαιας εργον γεγενημενα. και προς γε δη
τουτωι, η γη σου καταμετρηθησεται σχοινιωι, τουτεστιν, υπο φορον εσται, και
συντελεσει δασμους τωι κεκρατηκοτι. συ δε προς τουτοις ο νυν οιομενος, φησι, γην
αγιαν οικειν την Βαιθηλ, και αγιασμα βασιλεως εχειν, βαδιηι μεν αιχμαλωτος,
εντεθνηξηι δε τοις κακοις, ουχ υπονοστησας ετι· πως γαρ, η ποθεν; απομεμενηκως δε
νεκρος εν αλλοδαπηι τε και ακα- θαρτωι γηι των πολεμιων· οιχησεται δε και αυτος
αιχμαλωτος ο Ἰσραηλ, ο σε προφητην και επιστατην των αγιων ανθηιρη- μενος.
χαλεπον ουν αρα το τοις θειοις αντιπραττειν νευ- μασι, και απερισκεπτως ιεναι προς
το δειν εσθ' οτε και αγιοις επιτιμαν τα Θεωι δοκουντα διερμηνευουσιν, οις και
ειρηται παρ' αυτου "Και εσται ο απτομενος υμων ως ο "απτομενος της κορης του
οφθαλμου αυτου." Ἐπιτηρει δε οπως εις τε και αξιαγαστος τοις αγιοις σκοπος, το
χρηναι φημι τοις του Θεου λογοις ανυποστολως υπηρετειν, και παρ' ουδεν
ποιεισθαι τα ανθρωπινα, καν ει πολεμους αυτοις και θλιψεις επιφερωσι τινες. ο μεν
γαρ μακαριος Ἀμως αλογησας παντελως της Ἀμασιου σκαιο-τητος, ουχ οπως
σεσιγηκεν, αλλα γαρ και την επ' αυτωι καταῤρησιν εποιειτο νεανικως· οι δε γε
θεσπεσιοι μαθηται σιωπαν αυτοις προστεταχοτων ποτε των γραμματεων και
Φαρισαιων, διαῤρηδην εφασκον "Ει δικαιον εστιν ενωπιον "του Θεου υμων ακουειν
μαλλον η του Θεου, κρινατε· ου "δυναμεθα γαρ ημεις α ειδομεν και ηκουσαμεν μη
λαλειν." 1.508 9Ουτως εδειξε μοι Κυριος, και ιδου αγγος ιξευτου. και ειπε Τι συ
βλεπεις Ἀμως; και ειπα Ἄγγος ιξευτου. και ειπε Κυριος προς με Ἥκει το περας επι
τον λαον μου Ἰσραηλ, ουκ ετι μη προσθω του παρελθειν αυτον. και ολολυξει τα
φατνωματα του ναου εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος· πολυς
ο πεπτωκως εν
παντι τοπωι, επιῤριψω σιωπην.9 Εισι δη παλιν τωι Προφητηι κατα ρουν ωσπερ ο
λογος, και των απαξ παρεισβεβληκοτων αποχρωσαν εφ' εαυτοις λαβοντων την
αφηγησιν, των οραματων η ταξις επι τον αυτηι πρεποντα διαττει σκοπον. τεθεαται
τοινυν την των Ἀσσυριων πληθυν, ως εωθινην ακριδων επιγονην, και συν αυτοις
τον Γωγ, ητοι τον Σεναχηρειμ, ως εν ειδει βρουχου γραφομενον, δια το πολυ της γης
αναθρωσκειν ευσθενως το ζωιον. τοιουτος δε πως ο αλαζων, αναθρωσκων αει προς
το υψου, και τοις ταπεινοις συνδιαιτασθαι παραιτουμενος. τε- θεαται δε και ως εν
πυρι καλουμενην την δικην, και μην και εντεταγμενον εις μεσον τον Ἰσραηλ τον
αδαμαντα παρα του εστηκοτος επι το τειχος το αδαμαντινον. ειτα τι και προς; το
αγγος ην ιξευτου. ο δε δη και εν αρχαις εφην, ερω δη παλιν, ως αγροικοτερον
τεθραμμενωι τωι Προφητηι,
Θεος δια των εν αγροις οτι μαλιστα δρωμενων
αποκαλυπτει μυστηρια. ιξευται γαρ, και τα δι' αυτων θηρωμενα, πτηνα δηλονοτι,
πρεποιεν αν ουχι δηπου μαλλον ανδρασι τοις αστικοις, αλλ' οις αν ειη το
επιτηδευμα και ο του βιου σκοπος αγροι και τα εν αυτοις. οτι δε παντη τε και παντως αγρευθησεται προς σφαγην, καθαπερ υπο χειρος των 1.509 ιξευειν ειωθοτων,
τοις αγελαιοις ομου και το απολεκτον των εν Σαμαρειαι γενος, φημι δη το των
αλαζονων και εν ισωι πτηνοις υψου φερεσθαι μεμελετηκοτων, αινιγματωδως υπεδειξε των οραματων η δυναμις. αγγος γαρ ην ιξευτου το ορωμενον. τοιγαρτοι φησιν
ο των ολων Θεος, οτι ηκει το περας επι τον λαον μου Ἰσραηλ, και ως ουκ αν ετι
παρελθοι τα αυτων εγκληματα· κατεμπρησθησεται δε οτι και αυτος ο ναος, ο την
χρυσην εχων δαμαλιν εν Βαιθηλ, διαμε- μηνυκεν ειπων οτι ολολυξει τα φατνωματα
του ναου εν τηι ημεραι εκεινηι. φατνωματα δε λεγειν ειωθε την οροφην, ητοι τα περι
αυτην, ταις των τεκτονων επιεικειαις ευτεχνως ευ μαλα πεποικιλμενα κατα το εν
τωι αισματι των αἰσματων "∆οκοι ημων κεδροι, φατνωματα ημων κυπαρισσοι." ολολυξει δε τα φατνωματα φησιν· και ουχι την εναρθρον ιεντα φωνην, την ως εν
κτυποις δε μαλλον και τους εν τωι δια- κλασθαι τρισμους. επειδη δε και πολυς εσται,
 
 

201

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, ο πεπτωκως εν παντι τοπωι, επιῤριψω σιωπην. παντος γαρ τοπου λοιπον εις
ερημιαν ενηνεγμενου, και ουκ εχοντος τους οικητορας, πολλη τις εσται η σιωπη,
ηγουν ησυχια, καθα και εν ταις ερημοις και αβατοις γαις. αμηχανησει δη ουν κατ'
ουδενα τροπον ο των ολων Θεος, ει παιδευειν ελοιτο τους ημαρτηκοτας, αλλ' εσται
πολυς και διαφορος αυτωι της αικιας ο τροπος, και αντιστησεται μεν ουδεις ποιναις
ενιεντι τον παροτρυνοντα, διαφευξεται γεμην ο ταις μεταγνωσεσιν αποσειομενος
την οργην, μετατιθεις εφ' εαυτωι προς ημε- ροτητα χρηστον οντα και φιλοικτιρμονα
τον ∆εσποτην.

1.510 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΤΟΜΟΣ
ΤΕΤΑΡΤΟΣ.
9Ἀκουσατε δη ταυτα οι εκτριβοντες εις το πρωι πενητα και
καταδυναστευοντες πτωχους απο της γης, οι λεγοντες Ποτε διελευσεται ο μην και
απεμπολησομεν, και τα σαββατα και
ανοιξομεν θησαυρους του ποιησαι μικρον
μετρον, και του
μεγαλυναι σταθμια, και ποιησαι ζυγον αδικον, του κτασθαι εν
αργυριωι πτωχους, και ταπεινον αντι υποδηματων, και απο
παντος γενηματος
εμπορευσομεθα;9
Ἤρετο τις των Φαρισαιων ποτε τον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον, ποιαν ηγοιτο πρωτην και μεγαλην εντολην εν τωι νομωι, αντηκουσε δε, οτι
πρωτη μεν εντολη το "Ἀγαπησεις "Κυριον τον Θεον σου εξ ολης της καρδιας σου και
εξ "ολης της ισχυος σου· δευτερα δε και εγγυς το Ἀγα- "πησεις τον πλησιον σου ως
εαυτον." ιδοι δ' αν τις
1.511 και αυτον τον θεσπεσιον Παυλον μονονουχι της
αγαπης απηρτηκοτα παν ειδος αρετης, μειζονα δε αυτην πιστεως τε και ελπιδος
ειπειν θαῤρησαντα, διωμολογηκοτα τε σαφως, ως ουδεν ειη ο ταυτην ουκ εχων, καν
ει προθειη τοις δεο- μενοις τα υπαρχοντα, καν αυτο τοις διωκουσι παραδωι το σωμα
ινα καυθηι. ουκουν παν οσον εστιν εν ημιν μεγα τε και αξιακουστον, εσται δη
παντως εκ της εις Θεον τε και αδελφους αγαπης. ει δε δη τις ολως των της αγαπης
εξω φεροιτο νομων, και αμετοχος ορωιτο των εξ αυτης ανθων, αυτος αχρειος εσται
παντελως, και παντι τροπωι φαυλοτητος νοοιτ' αν εικοτως ενισχημενος, ως οπηπερ
αν ανεπιτηδευτον ειη το αγαθον, εκει δηπου παντως ανθησει το πλημμελες. Ὅρα
τοινυν του παντος λογου την οικονομιαν. προαι- τιασαμενος γαρ επ' αθεοτητι τον
Ἐφραιμ, ητοι τον Ἰσραηλ, και προσκυνητην δαμαλεων αποφηνας, και την εις τον
ενα και φυσει Θεον αγαπην ουκ εχοντα, διατοι το προσκεισθαι φιλειν τοις εργοις
των ιδιων χειρων, ανοσιον οντως προσ- αποδεικνυσι και εις αυτους αδελφους, και
της εις τον πλησιον αγαπης ολοτροπως ηφειδηκοτα. ποιειται δε γενικως, και μαλα
σαφως, τον ελεγχον, και ως εν βραχεσι μεν ετι, πλην απαριθμειται τα εγκληματα.
ταυτηιτοι φησιν Ἀκουσατε ταυτα οι εκτριβοντες εις το πρωι πενητα και
καταδυναστευ- οντες πτωχους απο της γης. ομοιον ως ει λεγοι Προς υμας ο λογος,
οις εσπουδασται λιαν το οιονειπως και απαλειφειν της γης τον ασθενη και πενητα
και καταδυναστευειν εις το πρωι. οι μεν γαρ της κατα Θεον επιεικειας ερασται,
διαυγα- ζουσης αυτοις της ημερας αναφερουσι τωι Θεωι τα χαριστηρια, προσκυνουσι,
προσευχονται, και προς παν οτιουν των επαι- 1.512 νουμενων παρατρεπουσι τας
σπουδας· οι δε εις μονον ορων- τες το καταδυναστευειν τινας, και του χρηναι
πλεονεκτειν ουδεν ειναι νομιζοντες το ισοστατουν, εργον ποιουνται περισπουδαστον το ευθυς αρχομενης ηους ευνης αναθρωσκειν, και προς την αυτοις
συνηθη βαδιζειν φαυλοτητα, και ους αν δυναιντο πλεονεκτειν, μονον δε ουχι και
υπερχομενην ολως αυτοις την νυκτα και μελλουσαν αιτιωμενοι, οτι μη διδωσι
 
 

202

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καιρον αυτοις τον αποχρωντως εχοντα προς πλεο- νεξιαν. ουτοι φασι Ποτε
διελευσεται ο μην και απεμπο- λησομεν; δεδανεικοτων δε αυτη και
εκβραχυπλουτων ευχη, αισχρων και ρυποκονδυλων, οι το του μηνος αει διψωσι
περας, ινα και σμικρον επι σμικρωι συλλεγοντες, αδροτερας ποιοιντο τας εαυτων
εμπολας, και τοκους επι τοκοις ανοσιως ερανιζομενοι καταθλιβουσι τους
ασθενεστερους, καιτοι του νομου λεγοντος εναργως "Ἐαν δε αργυριον εκδανεισηις
τωι "πλησιον, ουκ εσηι αυτον κατεπειγων, ουκ επιθησεις αυτωι "τοκον." αλλ' οι μεν
φασι Ποτε διελευσεται ο μην και εμπολησομεν; οι δε ταις ισαις, η και ετι χειροσιν
αῤρωστιαις ενισχημενοι, και λημματων αισχρων ηττωμενοι, φασι παλιν Ποτε
διελευσεται τα σαββατα και ανοιξομεν θησαυρους, του ποιησαι μικρον μετρον και
του μεγαλυναι σταθμια και ποιησαι ζυγον αδικον; και τι δη τουτο εστιν, η ποιων
σαββατων ζη- τουσι παροδον ινα και ανοιξειαν θησαυρους και μικρον ποιησειαν
μετρον, μεγαλυνωσι τε τα σταθμια, ειπειν αναγκαιον.
Γεγραπται τοινυν εν τωι
∆ευτερονομιωι "∆ι' επτα ετων "ποιησεις αφεσιν, και ουτως το προσταγμα της
αφεσεως· "αφησεις παν χρεος ιδιον ο οφειλει σοι ο πλησιον, και
1.513 "τον
αδελφον σου ουκ απαιτησεις, οτι επικεκληται αφεσις "Κυριωι τωι Θεωι σου. τον
αλλοτριον απαιτησεις οσα εαν "σοι παρ' αυτωι ηι· τωι αδελφωι σου αφεσιν ποιησεις
του "χρεους σου." και μεθ' ετερα παλιν "Ἐαν δε γενηται εν "σοι ενδεης εκ των
αδελφων σου εν μιαι των πολεων σου εν "τηι γηι ην Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι,
ουκ αποστρεψεις "την καρδιαν σου, ουδ' ου μη συσφιγξηις την χειρα σου "απο του
αδελφου σου του επιδεομενου· ανοιγων ανοιξεις "τας χειρας σου αυτωι, δανειον
δανειεις αυτωι οσα αν επιδεηται "και καθ' οσον υστερειται." προσπαρεγγυαι δε λεγων
"Προ- "σεχε σεαυτωι μη γενηται ρημα κρυπτον εν τηι καρδιαι σου "ανομημα, λεγων
Ἐγγιζει το ετος το εβδομον, ετος της "αφεσεως, και πονηρευσεται ο οφθαλμος σου
τωι αδελφωι "σου τωι επιδεομενωι, και ου δωις αυτωι, και βοησεται "κατα σου προς
Κυριον, και εσται σοι αμαρτια μεγαλη." του νομου τοινυν χρεων αποκοπας
ποιεισθαι προστεταχοτος, οιονει σαββατιζοντων ετων· εν εβδομωι γαρ ετει
πληρουσθαι προστεταχεν· ειτα προυπομιμνησκοντος μη δειν πονηρευεσ- θαι,
διακιχραν δε μαλλον τοις δεομενοις, καν ει μη φαινοιτο μακραν το της αφεσεως
ετος, οι πολλους και αμφιλαφεις εχοντες θησαυρους, την χειρα συστελλοντες, τα
των ετων σαββατα περιμενειν εσπουδαζον επι θυραις οντα λοιπον, ειθ' ουτως
εδανειζον, ινα μη τοις της αφεσεως χρονοις υπενε- χθειη το οφειλημα. ουτοι φασι
Ποτε διελευσεται τα σαβ- βατα; δηλον δε οτι τα εξ ετων· και ανοιξομεν θησαυρους.
και ου μεχρι τουτου το δυσσεβημα, αλλα γαρ και ταις των αθλιως πεπραχοτων
πτωχειαις αφιλαλληλως επιθρωσκοντες, 1.514 μικροις μεν εποιουντο μετροις την
δοσιν, αντεκομιζοντο δε σταθμιοις ουκ ισοις, αλλα τοις ετι μειζοσι, και πολυ των
πρωτων διαβριθεστεροις, καιτοι Θεου λεγοντος δια του πανσοφου Μωυσεως το
"Ουκ εσται εν τωι μαρσιπωι σου "σταθμιον και σταθμιον μεγα και μικρον· ουκ εσται
εν τηι "οικιαι σου μετρον και μετρον μεγα και μικρον. σταθμιον "αληθινον και
δικαιον εσται σοι και μετρον αληθινον και "δικαιον εσται σοι· ινα πολυημερος γενηι
επι της γης ης "Κυριος ο Θεος σου διδωσι σοι εν κληρωι, οτι βδελυγμα "Κυριωι τωι
Θεωι σου πας ποιων τουτο, πας ποιων αδικον." αλλ' ουδεις εκεινοις της δικαιοσυνης
ο λογος· εις μονην δε βλεποντες την φιλοκερδειαν, εξετριβον πενητας, μονονουχι
κατακτωμενοι τους αθλιους, και εν υποδηματων ποιουμενοι ταξει· "Νομαι γαρ
πλουσιων πτωχοι," κατα το γεγραμ- μενον. αλλ' ονινησιν ημας ου μετριως ο
Παροιμιαστης λεγων "Καρδια δε ανδρος λογιζεσθω δικαια, ινα υπο του Θεου
"κατευθυνηται τα διαβηματα αυτου. ενωπιον γαρ εισι των "του Θεου οφθαλμων
οδοι ανδρος, εις δε πασας τας τρο- "χιας αυτου σκοπευει." ως ουν εφορωντος του
Θεου, και των καθ' ημας εκαστα περιαθρουντος ισχνως, ορθας ποιεισθαι τας
 
 

203

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τροχιας αναγκαιον τοις γε αληθως αγαθοις και εχεφροσι, και ουδεν ηγεισθαι το
ισοῤροπουν της τε εις Θεον και της εις αδελφους αγαπης. και η μεν εις Θεον αγαπη
το γνησιον εις πιστιν, και το απαραφθορον εχει· η δε γε εις αδελφους της
δικαιοσυνης ανηπται τα αυχηματα. και γαρ εστιν αλη- θες οτι "Ἡ αγαπη τωι πλησιον
κακον ουκ εργαζεται."
χρηναι δε φημι τους ευδοκιμειν ηἱρημενους, και
εννομωτατην
1.515 εχοντας ζωην, ενδυσασθαι μεν "σπλαγχνα οικτιρμων," κατευμεγεθειν δε σφοδρα της επαρατου φιλοκερδειας, και κοινα τοις δεομενοις
προθειναι τα οντα. τηρησας γαρ ουτως της αγαπης τον νομον, λαμπρος τε εσται και
αξιοζηλωτος παρα τε Θεωι και ανθρωποις. γεγραπται γαρ οτι "Ἐσκορπισεν, "εδωκεν
τοις πενησιν, η δικαιοσυνη αυτου μενει εις τον "αιωνα του αιωνος." 9Ὀμνυει
Κυριος καθ' υπερηφανιας Ἰακωβ Ει επιλησθησεται εις νικος παντα τα εργα υμων,
και επι τουτοις ου ταραχθησεται η γη, και πενθησει πας ο κατοικων εν αυτηι, και
αναβησεται ως ποταμος συντελεια, και καταβησεται ως ποταμος Αι- γυπτου.9
Ὑπεροψιας εγκλημα ποιειται Θεος τοις εξ Ἰακωβ, το θειων μεν αφειδησαι νομων
και δεσποτικων θεληματων αλογησαι παντελως, πατησαι δε και αυτην την εις
αδελφους αγαπην. ομνυσι τοινυν καθ' υπερηφανιας Ἰακωβ. και ουτι που φαμεν
ορκιον ποιεισθαι τον των ολων Θεον την τινων υπεροψιαν· ομνυσι δε κατ' αυτης,
τουτεστι καθοριζων αυτης την αξιαν δικην. τι δε δη και ομνυσιν ολως; ως ουκ αν
ετι παραδραμοι τα εγκληματα, και μεχρι τελους ανεξεται. τουτο γαρ οιμαι το εις
νικος εστι, το μεχρι παντος και εις απονι- κησιν τρεχον. ειτα φησιν, οτι ληθης
ανηιρημενης της επι γε φημι τοις ανοσιοις αυτων πλημμελημασι, πως ουκ αν γενοιτο θορυβου μεν εμπλεως η γη, καταθεοντων αυτην των εχθρων, αυτοι δε
πενθησουσι δεινην τε και δυσδιαφυκτον 1.516 ανατλαντες συμφοραν; και τις αυτη
παλιν; αναβιβασθη- σεται γαρ επ' αυτους συντελεια φησιν ως ποταμος Αιγυπτου,
παντα κατακαλυπτων, και πολλοις και αμαχοις ρευμασιν ολην επικλυζων της
Σαμαρειας την γην· καταβησεται δε
και ομοιως παντα κατασυρων τα
παρεμπιπτοντα, και ου- δενος το συμπαν φειδομενος. ανεβη γαρ επ' αυτους ο
Σεναχηρειμ μυριανδροις στρατιαις, οια τις ποταμος κατα- πλημμυρων της γης, και
υφ' εαυτωι τα παντα ποιουμενος· απεβη δε παλιν εις την εαυτου, πλειστην τε οσην
και ανα- ριθμητον αιχμαλωσιαν επισυρομενος. Ὅταν τοινυν καταφρονωμεν Θεου,
αυτοι καθ' εαυτων τας αντικειμενας δυναμεις ευρησομεν, ως εν θορυβωι γενεσθαι
και λυπαις τροπον τινα διαρπαζομενους παρ' αυτων και ως εξ αναγκης
υποπιπτοντας εις δουλοπρεπη θητειαν. εσονται γαρ καθ' ημων ως αμαχον υδωρ
κατασυρον εις ολεθρον και καταποντιζον εις απωλειαν. "Ποταμοι δε ημας ου συγ"κλεισουσι," κατα το γεγραμμενον, ουτε μην "καταπιεται "βυθος, αλλ' ουδ' αν
καταποντισαι καταιγις" ευαρεστειν εθελοντας τωι Θεωι. τοτε γαρ δη τοτε τας των
δαιμονιων πλεονεξιας ανδρωδως εκδυναντες, και της εκεινων σκαιοτητος ολιγα
κομιδηι φροντισαντες, χαιροντες ερουμεν "Ει μη οτι "Κυριος ην εν ημιν, ειπατω δη
Ἰσραηλ, ει μη οτι Κυριος "ην εν ημιν, εν τωι επαναστηναι ανθρωπους εφ' ημας, αρα
"ζωντας αν κατεπιον ημας·" και παλιν "Χειμαῤρον διηλθεν "η ψυχη ημων· αρα
διηλθεν η ψυχη ημων το υδωρ το "ανυποστατον." ει γαρ και εστιν ανυποστατον και
ταις ημετεραις διανοιαις ανανταγωνιστον της διαβολικης επηρειας 1.517 το υδωρ,
τουτεστιν, ο δια παθων επικλυσμος, αλλ' εν Χριστωι δυνησομεθα. παρελευσομεθα
γαρ οια τινα χειμαῤ- ρον της εκεινου δυστροπιας την εφοδον. 9Και εσται εν εκεινηι
τηι ημεραι λεγει Κυριος ο Θεος, και δυσεται ο ηλιος μεσημβριας, και συσκοτασει επι
της γης εν ημεραι το φως· και μεταστρεψω τας εορτας υμων εις πενθος, και πασας
τας ωἰδας υμων εις θρηνον, και αναβιβω επι πασαν οσφυν σακκον, και επι πασαν
κεφαλην φαλακρωμα, και θησομαι τον Ἰακωβ ως πενθος αγαπητου, και τους μετ'
αυτου ως ημεραν οδυνης.9 ∆ιττην ωδινει ταυτι την διανοιαν. εθος γαρ αειπως
 
 

204

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις αγιοις προφηταις επι τελει μαλιστα των ιδιων λογων μεμ- νησθαι Χριστου, και
του κατ' αυτον μυστηριου ποιεισθαι την αφηγησιν, ασαφειαις ετι κατεσκιασμενην.
φερε τοινυν, επ' αμφω βλεποντες, τα εικοτα λεγωμεν. εκθησομεθα δε πρωτον τα
τοις ειρημενοις ακολουθα, ειθ' ουτως εις εξηγησιν την περι Χριστου τον των
ειρημενων μεθαρμοσομεν νουν. κατ' εκεινην δη ουν την ημεραν, καθ' ην αν η
συντελεια κατα πασης της Σαμαρειτων οιχησεται γης ως Αιγυπτου ποταμος,
απαντων, ως επος ειπειν, των οικουντων αυτην δεινος και
βαθυς
κατασκεδασθησεται σκοτος, καταδυομενου τροπον τινα του ηλιου, και τουτο
μεσημβριας. και ου δηπου φαμεν, οτι κατεδυ κατα το αληθες του ηλιου το φως,
αλλα γεγονεν ως σκοτος τοις την Σαμαρειαν οικουσιν η εκ του πολεμου συμ- φορα.
καταθολοι γαρ τον νουν πολλη και υπερμεγεθης,
1.518 οταν αιρηται, λυπη, και
σκοτιζει καρδιαν τα παρ' ελπιδα τε και αδοκητως συμβαινοντα, και των σκυθρωπων
η δριμυτης αχλυν οια τινα και ομιχλην ταις των παθοντων καρδιαις ενεργαζεται.
Ουκουν οψονται σκοτος, φησι, καν ει μεσημβριζοι τυχον ο ηλιος. οι δε δη παλαι
λαμπρως εορταζοντες, χορδαις τε και λυραις και τοις των αἰσματων λιγυρωτεροις
αει προσ- χρωμενοι, των μεν τοιουτων αφεξονται σπουδασματων, κατοιμωξουσι δε
μαλλον, και μελετην ποιησονται τας εις θρηνον ωἰδας, και το των πενθουντων
αναληψονται σχημα, σακκον τε φημι και φαλακρωμα. ατιμοποιον δε σφοδρα
καταψιλουσθαι την κεφαλην. και γουν ο θεσπεσιος Ἰωβ απεκειρατο την κομην των
τεκνων απολωλοτων. ποιησομαι δε φησι τον Ἰακωβ ως πενθος αγαπητου,
τουτεστιν, ουτως επ' αυτωι στυγνασουσιν οι ιδοντες αυτον, ωσανει και μητηρ η
πατηρ εφ' ενι και αγαπητωι κειμενωι τεκνωι· και τους μετ' αυτου δε εις ημεραν
οδυνης, τουτεστιν, οι εκ γειτονων Ἰουδας και Βενιαμιν, οι ομου τωι Ἐφραιμ
ειδωλοις λελατρευκοτες, και μετ' αυτου γεγονοτες κατα τουτον δηλονοτι τον
τροπον, ως ημεραν εχοντες οδυνης, και ως εν ωδισι γεγονοτες ευρε- θησονται· εν
ωδισι δε φημι ταις εκ δειματων και λυπης και πονων. καταδηιωσας γαρ την
Σαμαρειαν ο Σεναχηρειμ, πασας ειλεν αυτων τας πολεις. ειτα πεμπει Ῥαψακην εκ
Λαχεις εις Ἱερουσαλημ, ος επηπειλησε τα δεινα τοις εν τωι τειχει. συνεθραυσε δε
ουτως εις ακηδιαν τους εν τοις Ἱερο- σολυμοις, ως αυτικα δη μαλα τοις εν Σαμαρειαι
συνδιολ- λυσθαι προσδοκαν. τοτε δη τοτε βαρυθυμησας αγαν και ο βασιλευς
Ἐζεκιας, πεμπει τινα προς τον προφητην Ἡσαιαν λεγων "Ἡμερα θλιψεως και
ονειδισμου και ελεγμου και
1.519 "οργης η σημερον ημερα, οτι ηκει η ωδιν τηι
τικτουσηι, "ισχυν δε ουκ εχει του τεκειν." ουκουν ημεραν οδυνης τους ως εξ ωδινος
πονους και βαρυθυμιας φησι. γεγονασι τοινυν εν ημεραι οδυνης, απολεσθαι
προσδοκησαντες οι εν τοις Ἱερο- σολυμοις, οι μετα του Ἐφραιμ γεγονοτες κατα γε
φημι τον της ειδωλολατρειας τροπον.
Και ταυτι μεν εφην ως εοικοτα τε και
πρεποντα τοις τοτηνικαδε παροτρυνουσιν εφ' εαυτοις τον των ολων ∆εσπο- την.
εφαρμοσαι δ' αν τις ουδεν ηττον αυτα και τοις εις αυτον δεδυσσεβηκοσι τον
Ἐμμανουηλ, κατα τον της εναν- θρωπησεως χρονον. αυτοι γαρ εισιν "οι εκτριβοντες
εις το "πρωι πενητα," τουτεστιν, οι αποσπουδαζοντες μεν το εννομως ελεσθαι
βιουν, εφ' ετερωι δε ουδενι προιοντες που ταχα, η το καταφθειραι το δικαιον, και δι'
ουδενος ποιεισθαι τολμαν το ταις θειαις εντολαις ευ μαλα διωρισμενον και
πλεονεκτειν ασχετως ους αν ελοιντο των ασθενεστερων. αυ- τοι δ' αν ειεν οι
"λεγοντες Ποτε διελευσεται ο μην, και "εμπολησαιμεν· και τα σαββατα και
ανοιξομεν θησαυρους "του ποιησαι μικρον μετρον και του μεγαλυναι σταθμιον
"και ποιησαι ζυγον αδικον." οτι γαρ ερασιχρηματοι τε και αισχροκερδεις ησαν αγαν
οι γραμματεις τε και οι Φαρισαιοι, κατα πολλους αν ειδειημεν τροπους, τοις
ευαγγελικοις συγ- γραμμασι τον νουν επερειδοντες. αμεινους μεν γαρ ορασθαι
λημματων αισχρων, και φιλοκερδιας απασης απηλλαχθαι φιλειν της κατα Θεον
 
 

205

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιεικειας τους εραστας συνεβουλευεν ο Χριστος, προυτρεπε δε και επι το ετι μειζον
ιεναι, και τοις δεομενοις επαρκειν και διανεμειν τα οντα. αλλα τι φησιν ο
Ευαγγελιστης; "Ἤκουον δε ταυτα και οι γραμματεις και "οι Φαρισαιοι φιλαργυροι
οντες, και εξεμυκτηριζον αυτον." 1.520 ουκουν και περι αυτων εικοτως αν λεγοιτο
"Ὀμνυει Κυριος "καθ' υπερηφανιας Ἰακωβ ει επιλησθησεται εις νικος τα "εργα
υμων." υπεροψια γαρ αληθως, το και θειων αυτους αλογησαι νομων, και το ετι
τουτου φορτικωτερον, και αυτωι λοιπον εμπαροινησαι τωι Χριστωι. ταυτηιτοι λοιπον
ουδε εις ληθην αυτων αποδημησει τα πλημμεληματα· συντελεια δε ωσπερ
επαναβεβηκεν επ' αυτους, και ως πλημμυρων ποτα- μος ο Ῥωμαιων πολεμος. επειδη
δε σταυρωι παρεδοσαν τον των ολων ∆εσποτην, εδυ μεν ο ηλιος επ' αυτους,
συνεσκοτασε δε και το φως. γεγονε γαρ "σκοτος απο ωρας εκτης εως "ωρας
εννατης." και τουτο τοις Ἰουδαιοις το σημειον ην εναργες του κατασκοτισθηναι
νοητως τας των σταυρωσαν- των ψυχας. "Πωρωσις γαρ απο μερους γεγονε τωι
Ἰσραηλ·" και ως ο θεσπεσιος γραφει Παυλος "Ἄχρι σημερον ηνικα "αναγινωσκηται
Μωυσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων "κειται." επηρατο δε αυτοις και ο
μακαριος ∆αυειδ, εκ φιλο- θειας ουτω λεγων "Σκοτισθητωσαν οι οφθαλμοι αυτων
του "μη βλεπειν, και τον νωτον αυτων διαπαντος συγκαμψον." οτι δε και
τεθρηνηκασι μετατιθεντες ωσπερ τας εορτας εις κατηφειαν, σαφες αν γενοιτο και
αυτου λεγοντος του Χριστου ταις κλαιουσαις επ' αυτωι γυναιξιν αποφερομενωι
λοιπον επι τον σταυρον "Θυγατερες Ἱερουσαλημ, μη κλαιετε επ' εμε, "κλαιετε δε
εφ' υμας και επι τα τεκνα υμων." τεθρηνηκασι γαρ τηι τε πολει και αυτωι τωι θειωι
συνδιολλυμεναι ναωι, και καταπιμπραντων τα παντα Ῥωμαιων. θησομαι τοινυν
φησιν αυτον· δηλον δε οτι τον Ἐμμανουηλ· ως πενθος αγαπητου 1.521 και τους
μετ' αυτου ως ημεραν οδυνης. σταυρωθεντα γαρ τον Ἰησουν επενθησαν οι
πεπιστευκοτες, γυναια δε κατοιμωζοντα μακροθεν ειστηκει, Μαρια τε η Μαγδαληνη
και Μαρια παλιν η Ἰακωβου και τινες δε ετεραι συν αυταις· και αυτη δε η κτισις τον
εαυτης επενθει ∆εσποτην. ο μεν γαρ ηλιος εσκοτιζετο, διεῤρηγνυντο δε και πετραι,
και αυτος δε ο ναος το των πενθουντων επληρωσε σχημα, περιῤρηγνυμενου του
καταπετασματος "απο ανωθεν εως κατω." και τι τοιουτον υπεσημαινεν ημιν ο Θεος
δια φωνης Ἡσαιου λεγων "Και "ενδυσω τον ουρανον σκοτος, και θησω σακκον το
περι- "βολαιον αυτου." γεγονε τοινυν το επ' αυτωι πενθος ως αγαπητου. τεθεινται δε
και οι μετ' αυτου, τουτεστιν οι μα- θηται, εις ημεραν οδυνης. οτι γαρ και αυτοι
τεθρηνηκασι, πως εστιν αμφιβαλλειν; εν οδυναις γαρ ουσιν απηγγελον αι γυναικες
την αναστασιν του Χριστου· τοτε δη τοτε και ανανευσαντες μολις, ετρεχον επι το
μνημειον. και ταχα που προς ταυτασι τας την αναστασιν ευαγγελιζομενας γυναικας
ο προφητης φησιν Ἡσαιας εν πνευματι "Γυναικες ερχο- "μεναι απο θεας, δευτε· ου
γαρ λαος εστι συνεσιν εχων·" ο των Ἰουδαιων δηλονοτι· "δια τουτο ου μη
οικτειρησηι αυ- "τοις ο ποιησας αυτους, και ο πλασας αυτους ου μη "ελεησηι" φησιν.
9Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και εξαποστελω λιμον επι την γην, ου λιμον
αρτου ουδε διψαν υδατος, αλλα λιμον του
ακουσαι λογον Κυριου. και
σαλευθησονται υδατα εως θαλασσης,
1.522 και απο βοῤρα εως ανατολων
περιδραμουνται ζητουντες τον λογον του Κυριου, και ου μη ευρωσιν.9 Γεγραπται
"Κυριε, εν θλιψει εμνησθημεν σου, εν θλιψει "μικραι η παιδεια σου ημιν." αριστον δε
οτι το χρημα εστι και ονησιφορον αληθως την θλιψιν ειδως και ο θεσπεσιος
∆αυειδ, ποτε μεν εφασκεν "Ἐν θλιψει επεκαλεσαμην τον "Κυριον," οτε δε αυ
"Ἀγαθον μοι οτι εταπεινωσας με,
"οπως αν μαθω τα δικαιωματα σου."
σωφρονεστερους γαρ ημας αποτελουσιν αι θλιψεις, και των της ραιθυμιας
εξελκουσι βροχων, της επιεικειας τους τροπους αγαπαν αναπειθουσαι, και τον
απηνη και δυσηνιον ως εξ αναγκης και φοβου τοις της οσιοτητος και υπακοης
 
 

206

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποφερουσαι ζυγοις.
Καταδηιωθεισης δη ουν της Σαμαρειας, φησι, και κατεμπιπρωντος τας πολεις του Βαβυλωνιου, καν ει ελοιντο μαθειν τοτηνικαδε τινες τι
το θελημα του Θεου, και τι δρωντες η λεγοντες της παρ' αυτου τευξονται φειδους,
ιν' εξω φεροιντο της οργης, ουκ εσται, φησιν, ο διδασκων. λιμον γαρ εποισω των
παρα Θεου λογων αυτοις, ως μηδενα παντελως ευρεθηναι προφητην, καν ει εκ
δυσμων τρεχοιεν εις ηω, καν ει εκ μεσημβριας επι τα βορεια. τουτωι παρα- πλησιον
εστι το ειρημενον παρα Θεου προς τον μακαριον Ἰεζεκιηλ "Και την γλωσσαν σου
συνδησω και αποκωφω- "θησηι, και ουκ εσηι αυτοις εις ανδρα ελεγχοντα, οτι οικος
"παραπικραινων εστιν." οι γαρ απαξ τον παρα Θεου διαπτυσαντες λογον, ουδ' αν ει
εκοντες ετι βουλοιντο, λαβειν εχοιεν αν εικοτως υδατα δε σαλευομενα φησι την
των Ἰουδαιων αμετρητον πληθυν, ως εν θορυβοις γεγενημενην, 1.523 και τοις εν
θαλασσηι κυμασι προσεοικυιαν λοιπον, α ταις των ανεμων εμβολαις διαριπτειται
πανταχη. Και καθ' ετερον δε τροπον. σταυρωθεντος Χριστου, λιμον εσχηκασι των
παρα Θεου λογων οι ταλανες Ἰουδαιοι. ου γαρ εστιν ετι παρ' αυτοις προφητης, ου
διδασκαλος ακριβης της Μωυσαικης ιστοριας το παχος απολεπτυνειν ειδως, και τα
τοις γραμμασι κεχωσμενα διατρανουν μυστηρια. ου προσ- ηκαντο γαρ λεγοντα τον
Χριστον "Ἐγω ειμι ο αρτος της "ζωης, ο εκ του ουρανου καταβας, και ζωην διδους
τωι "κοσμωι." ηκουον δε ταυτηιτοι και παλαι λεγοντος αυτου δια φωνης Ἡσαιου
"Ἰδου οι δουλευοντες μοι φαγονται, "υμεις δε πεινασετε· ιδου οι δουλευοντες μοι
πιονται, υμεις "δε διψησετε." και γαρ εστιν αληθες ως "Ουκ αν λιμο- "κτονησηι ποτε
Κυριος ψυχην δικαιου, ζωην δε ασεβων "ανατρεψει," τον θειον αυτοις ου καθιεις
λογον τον απο- τρεφοντα τον νουν εις εφεσιν αρετης. ως γαρ αυτος ειρηκεν ο
Σωτηρ "Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος, αλλ'
"επι παντι ρηματι
εκπορευομενωι δια στοματος Θεου." 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι εκλειψουσιν αι παρθενοι
αι καλαι και οι νεανισκοι εν διψει, οι ομνυοντες κατα του ιλασμου Σαμαρειας και
οι λεγοντες Ζηι ο θεος σου ∆αν και ζη ο θεος σου Βηρσαβεε, και πεσουνται και ου μη
αναστωσιν ετι.9 Ἔμφασιν μεν ο λογος εχει του διαρπασθησεσθαι παρ' εχθρων
υιους τε αυτων και θυγατερας· τουτο γαρ αι παρθενοι και οι νεανισκοι σημαινουσι,
1.524 ηλικιας απηρτημενους ευρησομεν τους
μαλιστα γαρ της τοιαυτης
αποκομιζειν ειωθοτας εις αιχμαλωσιαν. εοικε δε τι και ετερον ημιν ο λογος των
κεκρυμμενων υποδηλουν. παρθενοι τινες ησαν τοις των ειδω- λων τεμενεσιν
ενιζησασαι, και συν αυταις μειρακια ηγουν παιδες ανηβοι, δι' ων εδοκουν οι
περιεργοτεροι περι γοητειας τα παρα των δαιμονιων διδασκεσθαι· ως γαρ επ'
αχραντοις σωμασι καλουντες αυτα, τοις αποῤρητοις ψιθυρισμοις απο- λογεισθαι
παρεσκευαζον. φασι δε και εις δευρο τινας αν- οσιουργειν εθελοντας κατα τον ισον
εκεινοις μαντευεσθαι τροπον. οτι τοινυν ελλειψει τωι Ἰσραηλ, ουχι μονος ο παρα
Θεου δια προφητων αγιων χρησιμος τε και αναγκαιος εις επανορθωσιν λογος, αλλα
γαρ και αυτος ο παρα των ψευ- δομαντεων ητοι δαιμονιων, ον δια παρθενων και
παιδων εποιουντο προς τινας, υπεμφαινει λεγων Ἐν τηι ημεραι εκεινηι εκλειψουσιν
αι παρθενοι αι καλαι. οιονει γαρ πως φησι Συναπολουνται τοις αλλοις ομου και αι
καλαι σου παρθενοι. κατειρωνευεται δε ο λογος και τοις κοριοις ομου τα παιδαρια
τα ομνυοντα κατα του ιλασμου Σαμαρειας. εθος γαρ ην ισως εκεινοις ορκιους
ποιεισθαι φιλειν τους εν Σαμαρειαι θεους ητοι τας δαμαλεις, και πλατυ που ταχα
καταμειδιωντες Θεου, τα αυτου τοις γλυπτοις ανηπτον λεγοντες Ζηι ο θεος σου ∆αν
και ζηι ο θεος σου Βηρσαβεε. πολεις δε αυται της Ἰουδαιας, επ' αυταις κειμεναι ταις
εσχατιαις της χωρας, και οιον ορι- ζουσαι το μετρον της γης εκ νοτου προς
θαλασσαν. ομοιον ουν ωσει λεγοιεν οι ομνυοντες τυχον Ζηι της Ἰουδαιων γης ο
θεος, τουτεστιν ο μοσχος· δια γαρ των περατων τα μεσα περιλαμβανεται, και η του
παντος υφαινεται δηλωσις. εκλει- ψειν γεμην εν διψει φησι τας παρθενους και τους
 
 

207

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νεανισκους, ουκ ετι χορηγομενους τας των δαιμονιων ψευδοεπειας, δια το 1.525
και αυτους εργον γενεσθαι χειρος αλλοφυλων, η ξιφει πεσοντας, η την ακλεα και
δυσοιστον ανατλαντας αιχμα- λωσιαν.
Σταυρωθεντος δε του Χριστου, και
δεδυκοτος τοις Ἰου- δαιοις, ομου τε ηλιωι τωι κατα τον κοσμον και φωτι τωι αισθητωι,
και της νοητης αυγης και φωτισμου του δια Πνευ- ματος· υστερηνται γαρ του θειου
λογου, και της ανωθεν παρακλησεως· εκλελοιπασιν αι παρ' αυτοις παρθενοι τοις
νεανισκοις ομου, τουτεστιν αι καλαι και ευδοκιμοι ψυχαι, ων το μεν αχραντον δια
της παρθενου, το γεμην ευσθενες τε και αλκιμωτατον δια του νεανισκου
σημαινεται. τις γαρ αγιος εν αυτοις, ουδεν τελειουν ισχυοντος του νομου, ουτε μην
αρκουντος αυτοις εις δικαιοσυνην; παρα τινι δε αυτων ευρωστια πνευματικη και
ευσθενης αν γενοιτο νους, οτε μη εγνωκασι της ευαγγελικης πολιτειας τα λαμπρα
κατορθω- ματα; η γαρ ουχι νωθροι παντες και εν αμαρτιαις και παρειμενοι τον
νουν; ειτα πως τουτο αμφιβολον; εκλε- λοιπασι δη ουν εν διψει, ειρηται δε ουκ
αυτοις το "Ἀντλη- σατε υδωρ μετ' ευφροσυνης εκ των πηγων του σωτηριου." αλλα
γαρ και "ενετειλατο ταις νεφελαις του μη βρεξαι εις "αυτους υετον," οτι μηδε αυτωι
γεγονασιν υπηκοοι τωι Χριστωι διακεκραγοτι τε και λεγοντι "Ει τις διψαι, ερχεσθω
"προς με και πινετω." καταλελοιποτες δε αυτον, καιτοι "πηγην οντα ζωης, ωρυξαν
λακκους συντετριμμενους οι ου "δυνησονται υδωρ συνεχειν." προσεσχηκασι γαρ
διδασκα- λιαις ενταλμασιν ανθρωπων, α ποτιζειν ουκ οιδεν εις ζωην, ουτε μην
συνεχειν τους κεχρημενους εις σωτηριαν. 1.526 9Ειδον τον Κυριον εφεστωτα επι
του θυσιαστηριου και ειπε
Παταξον επι το θυσιαστηριον και σεισθησεται τα
προπυλα, και διακοψον εις κεφαλας παντων· και τους καταλοιπους αυτων εν
ρομφαιαι αποκτενω.9 Οι μακαριοι προφηται τηι του Πνευματος δαιδουχιαι τον της
διανοιας φαιδρυνοντες οφθαλμον, ουχι μονην την των εσομενων εισδεχονται
γνωσιν, αλλα γαρ και αυτων εσθ' οτε των πραγματων την θεαν οιαπερ εν πινακι
γραφομενην ορωντες, αυτοι τε κατατεθηπασι, συνδιακεισθαι τε σφισιν αυτοις
αναπειθουσι τους ακροωμενους, τας των ορασεων δυναμεις διατρανουν ευ μαλα
σπουδαζοντες. εφη τοινυν ο μακαριος Ἀμως "Και ειπε Κυριος προς με Ἥκει το περας
"επι τον λαον μου Ἰσραηλ, ουκ ετι ου μη προσθω του "παρελθειν αυτον, και
ολολυξει τα φατνωματα του ναου εν "τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος· πολυς ο
πεπτωκως εν παντι "τοπωι, επιῤριψω σιωπην." αλλ' ιδου, τεθεαται το προηγγελμενον και πραγμασιν αυτοις ενεργουμενον, ωσπερ εχει την προαγορευσιν. αυτον
γαρ εφη τον Κυριον εφεστωτα τεθεασθαι τωι θυσιαστηριωι, και οιονει της
καταστροφης αρ- χομενον, τουτο τε αυτο γενεσθαι προσταττοντα. εφισταται δε τωι
θυσιαστηριωι Θεος, ου τιμην απονεμων· ευηθες γαρ το τηιδε νοειν· ειπερ εστι των
ατοπωτατων οιεσθαι τε και λεγειν, ως τοις των ειδωλων βωμοις αιδω και τιμην
απονε- μει Θεος· πως αν ουν ετιμησε το των δαμαλεων θυσιαστη- ριον; εφειστηκει
δε μαλλον ως καθελων και κατοισων εις
1.527 γην. ταυτηιτοι μονονουχι και
απαρχεσθαι της καταστροφης τωι Προφητηι προστεταχε λεγων Παταξον επι το
θυσιαστηριον, και καταδονεισθω φησι τα προπυλαια, και μεθυετω λοιπον ο νεως,
ως αυτικα δη μαλα πεσεισθαι μελλων. διακοψον δε και εις τας παντων κεφαλας,
τουτεστιν, απαρχου των εν αυτοις περιφανεστερων, και πληττε τους προυχοντας, οι
και εν ταξει κεφαλης τεθεινται τοις αλλοις· απολουνται δε αυτοις αναμιξ οι
καταλοιποι, και ταις των προεστηκοτων εψονται συμφοραις, εργον και αυτοι
γεγονοτες ρομφαιας. ομοιον δε τουτωι κακεινο το δια φωνης Ἰεζεκιηλ προς τους εξ
ανδρας, οι ηρχοντο μεν απο της πυλης της βλεπουσης προς βοῤραν, ηἰρμενοι δε τους
πελεκεις ειποντο τωι ανδρι τωι τον ποδηρη διεζωσμενωι, προς ους ειρητο παρα Θεου
"Πορευεσθε εις την "πολιν οπισω αυτου, και κοπτετε και μη φεισησθε και "μη
ελεησητε· πρεσβυτερον και νεανισκον και νηπια και "γυναικας αποκτεινατε εις
 
 

208

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξαλειψιν, επι δε παντας εφ' ους "εστι το σημειον μη εγγισητε, και απο των αγιων
μου "αρξασθε." οραις οπως πρωτολειον εποιειτο της οργης τους προυχοντας, ητοι
τους δοκουντας σεπτους ειναι και αγιους, δια του και ανηφθαι ταχα που και της
ιερουργιας την δοξαν, ηγουν ετεραις τισιν εκλελαμπρυσθαι τιμαις; κεφαλαι γαρ
ωσπερ οι τοιοιδε των αλλων εισι.
Συμβεβηκε δε τουτο γενεσθαι και τοις
πεπαρωινηκοσιν εις τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον. επειδη γαρ οι δειλαιοι
και νομου και προφητων ολιγα πεφροντικοτες ου παρεδεξαντο τον Χριστον, τελος
οντα νομου και προφητων, αλλα, καιτοι σαφως ειδοτες ως αυτος εστιν ο
κληρονομος,
1.528 εξω του αμπελωνος εκβεβληκεσαν, και τελευταιον εσταυρωσαν, δεδονται εις ερημωσιν τοις Ῥωμαιων στρατηγοις, και εμπεπρησται μεν ο
διαβοητος εκεινος ναος, κατεσπασθη δε και το εν αυτωι θυσιαστηριον, και
κατεδονηθη τα προπυλα, συνδιολωλασι δε τοις αγελαιοις οι προυχοντες· εφεισατο
γαρ ουδενος των παρ' αυτοις ο πολεμος. Και εκαστος δε των πεπιστευκοτων, καν
ειτε ναος ειη Θεου ως ενοικον εχων αυτον, καν ειτε νοοιτο θυσιαστηριον, ως την
ιδιαν πολιτειαν ιερουργων Θεωι, ειτα βλεψας επι το ραιθυμον παροτρυνηι Θεον, προς
το μηδεν οιχησεται, και
πανδεινον υποστησεται την καταστροφην.
απροσωποληπτος γαρ ο ∆εσποτης, και "∆ικαιοσυνη δικαιου ου μη εξεληται "αυτον
εν ηι αν ημεραι πλανηθηι," κατα το γεγραμμενον. 9Ου μη διαφυγηι εξ αυτων φευγων,
ουδ' ου μη διασωθηι εξ αυτων ανασωζομενος. εαν κατορυγωσιν εις ᾅδου, εκειθεν η
χειρ μου ανασπασει αυτους· και εαν αναβωσιν εις τον ουρανον, εκει- θεν καταξω
αυτους· εαν εγκρυβωσιν εις την κορυφην του Καρμηλου, εκειθεν εξερευνησω και
ληψομαι αυτους· και εαν
καταδυσωσιν εξ οφθαλμων μου εις τα βαθη της
θαλασσης, εκει εντελουμαι τωι δρακοντι και δηξεται αυτους· και εαν πορευθωσιν
εν αιχμαλωσιαι προ προσωπου των εχθρων αυ- των, εκει εντελουμαι τηι ρομφαιαι
και αποκτενει αυτους· και στηριω τους οφθαλμους μου επ' αυτους εις κακα και ουκ
εις αγαθα.9 Ἐπι καιρου ταχα που λοιπον ειρησεται τοις τουτων ακ- ροωμενοις το
δια φωνης του μακαριου ∆αυειδ προς Θεον 1.529 υμνουμενον "Που πορευθω απο
του Πνευματος σου; και "απο του προσωπου σου που φυγω; εαν αναβω εις τον
"ουρανον, συ εκει ει· εαν καταβω εις τον ᾅδην, παρει· εαν "αναλαβοιμι τας πτερυγας
μου κατ' ορθρον και κατασκη- "νωσω εις τα εσχατα της θαλασσης, και γαρ εκει η
χειρ "σου οδηγησει με και καθεξει με η δεξια σου." πανδερκες γαρ το θειον, και
προς γε τουτωι και παναλκες, και ουκ αν τις διαλαθοι τον ακατευναστον οφθαλμον.
εφη γαρ, οτι "Θεος εγγιζων εγω ειμι, και ουχι Θεος ποῤρωθεν. μη απ' "εμου
κρυβησεται τι;" αλλ' ουκ αν εξω τις ιοι ποτε της επεῤριμμενης αυτωι συμφορας ως
απο θειων νευματων, "Την γαρ χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;" κατα το
γεγραμμενον. ποια γαρ ημας ονησει μηχανη; η τις δε ολως ημιν επαμυνηι τροπος,
Θεου καθοριζοντος το χρηναι παθειν; οτι τοινυν ανονητος παντελως τοις υπο θειαν
πε- σουσιν οργην και βουλη και σκεψις και παν ειδος επινοιας, σαφηνιζει λεγων Ὡς
ουκ αν τις διαφυγοι, καν εις αυτον κρυφθειη τον ᾅδην· εστι δε υπερβολικος ο λογος·
καν ει αναπταιη μεν εις ουρανον, διελθοι δε και εις την του Καρ- μηλου κορυφην,
αλλ' ηιπερ αν ιοι, καταληφθησεται· καν ει εν θαλασσηι γενοιτο, περιπεσειται τωι
δρακοντι, ηγουν κατα την των Ἑβραιων εκδοσιν, τωι κητει δοθησεται· καν ει
γενοιτο παρ' εχθροις, και λοιπον αιχμαλωτος, και τοις της δουλειας ζυγοις αθλιως
ενισχημενος, και τουτο, φησι, μικρον εσται, και ουκ αρκουν εις δικην αυτωι·
καταρθησεται γαρ αυτου και της ρομφαιας το δειμα. και ου πεπαυσεται, φησιν,
1.530 ο των ολων Θεος επ' αυτοις στηριζων τον οφθαλμον· θυμου δε και απειλης το
χρημα σημειον· απερειδομεν γαρ εσθ' οτε και ημεις αυτοι τοις λυπουσι τον
οφθαλμον, βλοσυρον τι και αμειδες ενορωντες αυτοις. επειδη δε κατασκεπτεται
Θεος και αγαθους και δικαιους, το της εποπτειας διαφορον δια- τρανοι λεγων εις
 
 

209

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακα και ουκ εις αγαθα. κατεμβλεψεται γαρ, φησιν, ουχ ινα τι νεμοι των αγαθων,
αλλ' ιν' εχοιεν ακραδαντον και οιονει πεπηγμενην την καθορισθεισαν αυτωι ποινην
τε και δικην. Ὑπομεμενηκε δε τουτι και η των Ἰουδαιων αθλια πληθυς, η το
δικαιον αιμα της ιδιας καταγραψασα κεφαλης· εφασκον γαρ τωι Πιλατωι σταυρουν
αναπειθοντες τον Χριστον "Το "αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων."
τοιγαρτοι πανοικι διολωλασι και αυτοις ανδρασιν ηρπασθησαν πολεις, ως ταχα που
και διαφυγειν ισχυσαι μηδενα. οια τε γαρ και οσα πεπονθασιν, αι μακραι των τα
τοιαδε συντεθεικοτων αιδουσι συγγραφαι. 9Και Κυριος Κυριος ο Θεος ο
παντοκρατωρ, ο εφαπτομενος της γης και σαλευων αυτην· και πενθησουσιν παντες
οι κατοικουντες αυτην, και αναβησεται ως ποταμος συντελεια αυτης, και
καταβησεται ως ποταμος Αιγυπτου.9 Ἐξ αγαπης ο Προφητης ουκ εαι τοις λεγομενοις
απιστειν, ως ουκ εσομενοις, τους ακροωμενους. τουτο δε ην αναπει- θοντος τα
αμεινω μαλλον ελεσθαι μαθειν, και δι' αιδους ποιεισθαι το χρησιμον, ινα και Θεος
αποπαυσαι τα της οργης και ανασειραζοι την συμφοραν, και μετανοουντας 1.531
δεξαιτο. κατοικτειρει γαρ αει τους επιστρεφειν εθελοντας. διδασκει τοινυν οτι
παναλκης ο Θεος, και ουκ ανικανως εχων επενεγκειν οις εφη το περας. Κυριος γαρ
φησι, Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ, ο εφαπτομενος της γης και σαλευων αυτην.
ομοιον ως ει λεγοι Μη καθ' υμας υπαρχειν οιεσθε τον λελυπημενον. ου γαρ ως
ανθρωπος ο ∆εσποτης, αλλ' αυτος ο των δυναμεων Κυριος, ο χειρα τηι γηι· τηι Σαμαρειτων δηλονοτι· την ιδιαν επαφιεις και σαλευων αυτην· και ουτι που τον συνηθη
κλονον υπομειναι παρασκευαζων αυτην, αλλα τωι πολεμωι και ταις ανηκεστοις
συμφοραις κατασειων απασαν και καταδονεισθαι ποιων. ταυτηιτοι φησι Πενθησει
πας ο κατοικων εν αυτηι, και ως Αιγυπτου ποταμος αναβη- σεται μεν η συντελεια,
παντα κατακαλυπτουσα και βαπτι- ζουσα· υπονοστησει δε ουτω παντα παλιν εν ισωι
τροπωι καθελκουσα τε και καταφερουσα. εφαμεν δε, οτι τον Σενα- χηρειμ και την
των Ἀσσυριων πληθυν και τον υπ' αυτων αρθεντα κατα της Σαμαρειας πολεμον τοις
των ποταμων παρεικαζει ναμασιν.
Ουκουν εσται τοις προσκρουουσι και
καταλυπουσι Θεον απορος μεν η φυγη, πανσθενης δε και δυσδιαφυκτος η πληττουσα χειρ, και τοις απαξ ενειλημμενοις ουκ αν γενοιτο τις επικουρια και
παρακλησις· "Ἐαν γαρ κλεισηι κατα ανθρω- "που, τις ανοιξει;" κατα το γεγραμμενον.
αμεινον δε δηπου παρα πολυ το αποσκευαζεσθαι την οργην ταις εις το αυτωι δοκουν
και φιλον αναδρομαις. τουτο δ' αν γενοιτο, και μαλα ορθως, ει των οπισθεν
επιλανθανομενοι, και το φαυλον αποσπουδαζοντες, ταις εις αρετην επιδοσεσιν εαυτους καταλαμπρυνοιμεν. διανηξομεθα γαρ τοτε τα εκ θυ- μου, και αγαθον οντα τηι
φυσει τον ∆ημιουργον μεταθησομεν 1.532 ευκολως εις γε το χρηναι φημι χρηστης
και ημερωτατης ημας εποπτειας αξιουν. 9Ὁ οικοδομων εις τον ουρανον την
αναβασιν αυτου, και την
επαγγελιαν αυτου επι της γης θεμελιων· ο
προσκαλουμενος το υδωρ της θαλασσης και εκχεων αυτο επι προσωπου της γης·
Κυριος ο Θεος ο Παντοκρατωρ ονομα αυτωι.9 Και δια πλειονων ετι καταδεδιττεται
λογων τους απο- φοιτωντας Θεου, και μετασοβει προς το αμεινον, ευτεχνως της
θειας φυσεως την υπεροχην και το παναλκες εξηγου- μενος, και οτι παντη τε και
παντως τους ιδιους λογους αποπερανει, παρεμποδιζοντος ουδενος, πειραται
πληροφορειν. "̔Ο γαρ εφαπτομενος, φησι, της γης, και σαλευων αυτην," κατα γε
τους αρτιως ημιν αποδοθεντας τροπους· αυτος δη ουτος εστιν ο οικοδομων εις τον
ουρανον αναβασιν αυτου· μονον δε ουχι φησιν Ὁ πασαν εχων την εξουσιαν, ωστε
και αυτοις επιβαινειν τοις ουρανοις, και το κατα παντων κεκτησθαι κρατος, ως και
αυτην εχειν υπεστρωμενην αυτωι την ανω τε και εν τοις ουρανοις κτισιν, ητοι των
αγιων αγγελων την μακαριαν πληθυν. ουρανους δε ειναι φαμεν τους τον ουρανον
οικουντας αγγελους. ιστεον δε, οτι και ο θεσπεσιος Ἰακωβ αινιγματωδως το χρημα
 
 

210

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεθεαται. κλιμαξ γαρ ην απο γης διηκουσα μεχρις ουρανου, και "̔Ο μεν Κυριος
φησιν επεστηρικτο επ' αυτης," αναβαι- νοντας δε και καταβαινοντας δι' αυτης
εθεατο τους αγγε1.533 λους. τουτο οιμαι εστι το οικοδομων εις τον ουρανον
αναβασιν αυτου. Ἀλλα και οπερ αν επαγγελληται τοις επι της γης, φησι, τουτο δη
παντως εστιν ακραδαντον τε και αραρες και οιον τεθεμελιωμενον. ατονησει γαρ
κατ' ουδενα τροπον ο των δυναμεων Κυριος, ουδ' αν διαπεσοι ρημα το παρ' αυτου.
και προς τουτο ημας ο Σωτηρ εμπεδοι λεγων "Ὁ ουρανος "και η γη παρελευσεται· οι
δε λογοι μου ου μη παρελ- "θωσιν." αυτος ουτος εστιν ο και της θαλασσης το υδωρ
αῤρητοις δυναμεσιν ανιμωμενος, και υων επι την γην, του- τεστι παλιν, ο
οικονομων τα ανθρωπινα, και τοσουτον ευ- σθενης, ως και τας των γεγονοτων
φυσεις εφ' οπερ αν ελοιτο μεταστοιχειουν ευκολως, ονομα τε αυτωι Κυριος ο Θεος,
και προς γε τουτοις ο παντοκρατωρ. και ουτι που κλησις αν νοοιτο το χρημα ψιλη,
καθαπερ αμελει και επ' ανθρωπου τυχον, αλλ' εξ αυτης αληθειας ορθως ηυρημενον.
απο γαρ του κυριευειν ουσιωδως, και το κατα παντων ανηφθαι κρατος, ουτως
ωνομασται προς τε ημων αυτων και των αγιων αγγελων. σκοπος δη ουν τωι
Προφητηι το δια πλειστων οσων, και οπως αν δυναιτο, καταπτοειν τους
ηπατημενους, και μεταπειθειν ευ μαλα προς γε το χρηναι γοργως ανοπιν ωσπερ
ιεναι, χρημα τε ηγεισθαι λαμπρον την δικαιοσυνην, και ποιεισθαι παλιν αιρετον την
εις Θεον ευσεβειαν τοις των εσομενων δειμασιν ανακοπτοντας ευσθενως την εις τα
αισχιω ροπην. και τουτο οιμαι εστι το δια φωνης του ∆αυειδ ορθως ειρημενον προς
τον των ολων ∆εσποτην "Ἐν "κημωι και χαλινωι τας σιαγονας αυτων αγξαις των μη
"εγγιζοντων προς σε." 1.534 Λεγοιτο δ' αν και επι Χριστου, και μαλα εικοτως Ὁ
οικοδομων εις τον ουρανον αναβασιν αυτου. εστι μεν γαρ αυ- τος ανωθεν και εξ
ουρανου, οτι Θεος εκ Θεου γεγεννηται κατα φυσιν· τοιγαρτοι και εφασκεν "Ἐγω εκ
των ανω "ειμι." μεμαρτυρηκε δε και ο σοφος Ἰωαννης λεγων περι αυτου "Ὁ
ανωθεν ερχομενος επανω παντων εστιν·" αλλ' εχων ουσιωδως την εις ουρανους
αναβασιν· προυκειτο γαρ, ως εφην, ως Θεωι· βασιμον αυτην απεφηνε τοις επι της
γης. "προδρομος γαρ υπερ ημων" ανεβη προς τον Πατερα, και ως ο θεσπεσιος
γραφει Παυλος "προσφατον ημιν και ζωσαν "ενεκαινισεν οδον·" ενεφανισεν ως
ανθρωπος "υπερ ημων "τωι προσωπωι του Θεου" και Πατρος, ος και "συνηγειρεν
"ημας αυτωι και συνεκαθισεν εν τοις επουρανιοις." επειδη γαρ ανεβη Χριστος, την
ιδιαν αναβασιν ωἰκοδομησε και ημιν, ειπερ εστιν αληθης ο μακαριος Παυλος λεγων
"Τουτο γαρ "υμιν λεγομεν εν λογωι Κυριου, οτι ημεις οι ζωντες οι περι- "λειπομενοι
εις την παρουσιαν του Κυριου ου μη φθασωμεν "τους κοιμηθεντας, οτι αυτος ο
Κυριος εν κελευσματι, εν "φωνηι αρχαγγελου και εν σαλπιγγι Θεου καταβησεται απ'
"ουρανου, και οι νεκροι εν Χριστωι αναστησονται πρωτον, "επειτα ημεις οι ζωντες οι
περιλειπομενοι αμα συν αυτοις "αρπαγησομεθα εν νεφελαις εις απαντησιν του
Κυριου εις "αερα, και ουτως παντοτε συν Κυριωι εσομεθα." ανεβη τοινυν ως
ανθρωπος, ινα και την αυτωι και μονωι πρεπουσαν αναβασιν· οτι Θεος και εκ Θεου
εστι· και ημιν τοις πεπι- στευκοσιν αποφηνηι βατην. αυτος και την ιδιαν επαγγελιαν
1.535 θεμελιοι επι της γης. διεψευσται γαρ ουδαμως, αποπερανει δε μαλλον απερ αν
ημιν επαγγειληται κατορθουν. εφη μεν γαρ οτι "Συμφερει υμιν, ινα εγω απελθω·
εαν γαρ εγω μη "απελθω, ο Παρακλητος ου μη ελθηι προς υμας· οταν δε "απελθω,
πεμψω αυτον προς υμας." τοιγαρτοι και τοις αγιοις αποστολοις κεκελευκεν "απο
Ἱερουσαλημ μη χωρι- "ζεσθαι, περιμενειν δε την επαγγελιαν του Πατρος ην"
ακηκοασιν αυτου. αλλ' εξεχεε πλουσιως αυτοις την χαριν. τοιγαρτοι και γεγονασι
"Μαρτυρες της δοξης αυτου εν τε "̔Ιερουσαλημ και εν τηι Ἰουδαιαι," και εν πασηι τηι
γηι. και καθ' ετερον δε τροπον τεθεμελιωμενην ευρησομεν την επαγγελιαν αυτου·
πεπιστευκαμεν γαρ, οτι και εκ νεκρων ημας εγερει, και φθορας αμεινους εργασεται,
 
 

211

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και "Μετασχη- "ματισει το σωμα της ταπεινωσεως ημων συμμορφον τωι "σωματι
της δοξης αυτου," και της εαυτου βασιλειας κοι- νωνους εισδεξεται. αυτος ουτος
εστιν ο προσκαλουμενος το υδωρ της θαλασσης και εκχεων αυτο επι προσωπου της
γης, τουτεστιν, ο τα πικρα τε και απαραδεκτα και εις χρησιν ουκ επιτηδεια
μετατιθεις εις το ωφελουν. "αποκτενει μεν "γαρ το γραμμα" το νομικον, καθα
φησιν ο σοφωτατος Παυλος, και εστιν αυτη καθ' εαυτην ανωφελης η σκια, αλλα
γεγονεν ημιν τοις νοουσιν χρησιμωτατη λιαν εις συνεσιν την επι Χριστωι, και υετος
ωσπερ τις ανεδειχθη πνευμα- τικος, καταρδων τροπον τινα την υπ' ουρανον· ειπερ
εστιν αληθες ως ο παλαι τοις αρχαιοτεροις πικρος και αφορητος νομος, γεγονεν
ημιν παιδαγωγος επι το Χριστου μυστηριον, ως και εν αυτωι δυνασθαι καρποφορειν,
το της σκιας παχος 1.536 απολεπτυνοντας εις αληθειαν. ουκουν ως εν ταξει παραδειγματος εκληψομεθα το ειρημενον, παρακομιζοντες εις αποδειξιν και το της
Μαῤρας υδωρ, οτι πικρον μεν ην, κατεγλυκαινετο δε, Θεου παραδειξαντος ξυλον τωι
μακαριωι Μωυσει, και τουτο τοις υδασιν ενιεναι προστεταχοτος. αλλ' ην το ξυλον
εικων και τυπος του τιμιου σταυρου, δι' ου γεγονε γλυκυς ο νομος, και οιονει
ποτιμωτατος, καιτοι της ιστοριας εχουσης το πικρον· "Ἀποκτενει γαρ, ως εφην, το
"γραμμα," μαλλον δε ως γεγραφεν ο σοφος ημιν Παυλος. 9Ουχ ως υιοι Αιθιοπων
υμεις εστε εμοι υιοι Ἰσραηλ; λεγει Κυριος·
ου τον Ἰσραηλ ανηγαγον εκ γης
Αιγυπτου, και τους αλλοφυλους εκ Καππαδοκιας, και τους Συρους εκ βοθρου; ιδου
οι οφθαλμοι
Κυριου του Θεου επι την βασιλειαν των αμαρτωλων, και εξαρω
αυτην απο προσωπου της γης.9 Ὑψηλην αει την οφρυν ανατεινοντες οι εξ Ἰσραηλ,
ανω τε και κατω την των πατερων αειλογουντες ευγενειαν, και πολυ την γλωτταν
κατευρυνοντες εφασκον "Πατερα εχομεν "τον Ἁβρααμ." πλην αντηκουον λεγοντος
αυτοις του Χριστου "Ει τεκνα του Ἁβρααμ ητε, τα εργα του Ἁβρααμ"εποιειτε αν."
"Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσ-"ραηλ, ουδ' οτι εισι σπερμα Ἁβρααμ, παντες
τεκνα." αλλ' η των εργων ομοιοτης και το επαυχειν δυνασθαι λαμπρως ταις των
πατερων ευκλειαις απονεμει δικαιως. κατεσο- βαρευοντο δε των αλλων απαντων
εθνων κακεινο λεγοντες, ως εξ απαντων αυτους των εθνων απολεκτους εποιησατο
ο Θεος, και εξειλατο μεν εκ της Αιγυπτιων γης, μετεκομισε 1.537 δε εις την γην
της επαγγελιας. και αληθης μεν ο λογος. οι δε δη μαλιστα ταις καθηκουσαις
αμοιβαις κατευφραινειν οφειλοντες τον τετιμηκοτα, ταις ολοτροποις αποστασιαις
και ταις εις φαυλοτητα παρατροπαις εκτοπως υβριζοντες κατα πολλους ηλισκοντο
τροπους. ηκουσι δε ηδη φρενοβλαβειας εις τουτο λοιπον οι ταλανες, ως οιεσθαι
σφισιν αυτοις προς το ευ ειναι τε και το εις δοξαν αρκεσειν το εκ ριζης γενεσθαι της
Ἁβρααμ, και οτι μετεκομισθησαν εκ γης Αιγυπτιων εις την της επαγγελιας γην. ινα
τοινυν ειδειεν, ως ασυντελη προς ονησιν τα τοιαδε των αυχηματων αυτοις ειεν,
αναπεπ- τωκοσιν επι το ραιθυμον και ουκ εθελουσιν ευσεβειν, αν- αγκαιως φησιν
Ουχι ουτως υμας ηγησομαι, καν εχοιτε τυχον το εκ πατερων ευγενες, καθαπερ
αμελει και τους Αιθιοπων υιεις, οι ριζαν ουκ εχουσι τον Ἁβρααμ; απροσκλινες γαρ
το θειον και απροσωποληπτον παντελως, και σαρκικην ουκ οιδεν ευγενειαν
πραξεων ερημην αγαθων· αιδους γεμην απασης αξιοι την πνευματικην, και ηιπερ αν
εποιτο το δια λαμπρων αυχηματων αγλαιζεσθαι φιλειν. αλλ' ειναι τι μεγα και
εξαιρετον υμιν κακεινο δοκει, το εκ της Αιγυπτου μεταφοιτησαι προς ετεραν. ειτα τι
τουτο; φησιν, η ποιαν υμιν εισκομισει την ονησιν; εχουσι τουτο λαβοντες παρ' εμου
και ετεροι. μετεκομισα γαρ τους μεν αλλοφυλους, του- τεστι τους Παλαιστινους·
ουτω γαρ ηρμηνευσαν Ἑβραιοι· εκ Καππαδοκιας· τους δε Συρους, παντας δηλονοτι
τους υπο γε την ∆αμασκου βασιλειαν τοτηνικαδε, μετηγαγον εκ βοθρου.
1.538
Ἰστεον δε οτι αντι του βοθρου εκδεδωκασιν Ἑβραιοι, Κυρηνης. αποικοι δη ουν
γεγονασι Παλαιστινοι μεν Καπ- παδοκων, Συροι δε Κυρηναιων. βοθρον δε ωνομασε
 
 

212

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την Κυρηνην, καιτοι λιαν ηρμενην και υψου κειμενην, δια το ωσπερ εν κολπωι
κεισθαι βαθει. πασα γαρ, ως επος ειπειν, η Λιβυων γη κολπους εχει παραθαλαττιους,
εκκειμενους. εμοι τοινυν, φησι, τωι παντας εν ισωι βλεποντι σκοπος, το πασαν
αμαρτωλων βασιλειαν αποκειραι της γης. ουδεν ουν αρα ονησειεν αν τους εχοντας
σαρκικη λαμπροτης. ευγενεια γαρ παρα Θεωι κρινεται τροπος αγαθος και πολυ
διανενευ- κως εις εφεσιν αρετης, και ταις των προγονων ευσεβειαις αμιλλασθαι
μεμελετηκως. 9Πλην οτι ουκ εις τελος εξαρω τον οικον Ἰακωβ, λεγει Κυριος. διοτι
ιδου εγω εντελλομαι, και λικμιω εν πασι τοις εθνεσι τον οικον του Ἰσραηλ, ον
τροπον λικμαται εν τωι λικμωι, και ου μη πεσηι συντριμμα επι την γην· εν ρομφαιαι
τελευτησουσι παντες αμαρτωλοι λαου μου, οι λεγοντες Ου μη εγγισηι ουδ' ου μη
γενηται εφ' ημας τα κακα.9 Τετηρηται παλιν τωι Ἰσραηλ το καταλειμμα "δια τους
"πατερας." ολοτελη μεν γαρ ολεθρον ουχ υπομενουσι, φησιν, ουτε μην εισαπαν εκ
ποδων το εξ Ἰακωβ οιχησεται γενος. αλλ' ωσπερ λικμωι διεῤριμμενοι, φησι,
κατασκεδα- σθησονται μεν εις παντα τα εθνη. πλην ου μη πεσηι συν- τριμμα επι την
γην, τουτεστιν, ουχ ουτως πεσειται το εξ Ἰακωβ γενος, ως εις ολοκληρον
καθικεσθαι συντριβην, σω- 1.539 θησεται δε μερει τωι ηλεημενωι· ανεκομισθησαν
μεν γαρ εκ της αιχμαλωσιας τοτηνικαδε τινες· σεσωσται δε και δια Χριστου·
πεπιστευκασι γαρ εξ Ἰουδαιων ουκ ολιγοι τον αριθμον· σωθησεται δε και εν εσχατοις
καιροις το κατα- λειμμα, της των εθνων αγελης προεισκεκλημενης. ειτα ωσπερ
τινος λεγοντος Ει σωζεται παλιν ο Ἰακωβ, κατα τινων αι απειλαι; χρησιμως
απολογειται, και φησιν, ως ουκ ακριτος εσται κατα παντων απλως ο θυμος, ουτε
μην αδιαφορησει τα εξ οργης, εφαλειται δε μαλλον τοις αφορητα πεπλημμεληκοσι.
τουτο εστι το Ἐν ρομφαιαι τελευτησουσι παντες αμαρτωλοι του λαου μου οι
λεγοντες Ου μη εγγισηι, ουδ' ου μη ελθηι εφ' ημας τα κακα. ηκον γαρ εις τουτο
φρενοβλαβειας τινες, ως οιεσθαι και ψευδοεπειν τους αγιους προφητας, και δη και
εφασκον, ως ουκ αν γενοιτο τι των προηγγελμενων. μαρτυρησει δε τουτο και ο
σοφος Ἱερε- μιας λεγων προς Θεον "Ἰδου ουτοι λεγουσι προς με Που "εστιν ο λογος
Κυριου; ελθετω." διττον ουν αρα των ουτω διακειμενων το πλημμελημα·
παρωτρυνον μεν γαρ κατα πολλους τροπους, ᾤοντο δε και ψευδομυθειν την
αληθειαν.
Ευρησομεν δε και εν καιρωι της επιδημιας τους των Ἰουδαιων
καθηγητας των του Σωτηρος ημων ου πεφρον- τικοτας λογων. τοιγαρτοι και ηκουον
"Ουαι υμιν γραμ- "ματεις και Φαρισαιοι υποκριται, οτι ηρατε την κλειδα της
"γνωσεως, ουτε υμεις εισερχεσθε, ουτε τους εισερχομενους "αφιετε εισελθειν·" και
παλιν "Ουαι υμιν γραμματεις "και Φαρισαιοι υποκριται, οτι περιαγετε την θαλασσαν
"και την ξηραν ποιησαι ενα προσηλυτον· και οταν γενηται, 1.540 "ποιειτε αυτον
υιον γεεννης διπλοτερον υμων." τοιγαρτοι δικαιως ουκ ελογισθησαν μεν εις τεκνα,
της δε των πατερων ευγενειας ωλισθηκοτες, κατεγραφοντο μεν ωσπερ εν τοις
Αιθιοπων υιοις· δεδαπανηνται δε και υπο ρομφαιας, και της εαυτων δυσβουλιας
ισοσταθμους τωι κρινοντι εκτετικασι δικας. 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι αναστησω την
σκηνην ∆αυειδ την πεπτω- κυιαν και ανοικοδομησω τα πεπτωκοτα αυτης και τα
κατεσ- καμμενα αυτης αναστησω και ανοικοδομησω αυτην καθως αι ημεραι του
αιωνος· οπως εκζητησωσιν οι καταλοιποι των ανθρωπων [τον Κυριον] και παντα
τα εθνη εφ' ους επικεκληται το ονομα μου επ' αυτους λεγει Κυριος ο ποιων ταυτα.9
Ὑπεσχετο λεγων, ως ουκ αν εις τελος εξολοθρευσειε το εξ Ἰακωβ γενος, αλλ' ει και
λικμωι τροπον τινα διεῤριμ- μενοι· και γαρ ξενοι τε και επηλυτοι γενησονται,
πατριδος και οικων εξεωσμενοι, βαρβαρον τε και αλλοδαπην οικουντες χωραν·
αλλ' ουκ αν συντριβειεν εισαπαν, ουτε μην εις ολεθρον οιχησονται παντελη.
ταυτηιτοι φησιν οτι και αναστησει καιτοι πεσουσαν την σκηνην ∆αυειδ, εγερει δε αυτης τα κατεῤριμμενα, καθως αι ημεραι του αιωνος, τουτεστιν, εις ημερας μακρας.
 
 

213

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δειγμα δε τουτο γενησεσθαι φησι και πληροφοριαν τοις αλλοις εθνεσι τοις τε
ομοροις και απω- τατω, του χρηναι λοιπον επιστρεφειν προς Θεον και αυτον 1.541
ελεσθαι ζητειν, τεθαυμακοτας παντως που της τε ημερο- τητος του Θεου και της
ισχυος το μεγεθος. ουκουν ει λεγοι σκηνην του ∆αυειδ, το των Ἰουδαιων
κατασημαινει γενος, ηγουν οικον τον εξ Ἰακωβ. ιστεον δε οτι Κυρου της
αιχμαλωσιας ανεντος αυτους, τοτε υπενοστησαν εις την Ἰουδαιαν, και ανεδειμαντο
μεν τον νεων, πυργωσαντες δε τας των πολεων ηρημωμενας, οικους τε εν αυταις
επι- σκευασαμενοι, κατωικηκασιν ασφαλως, πολεμους μεν υπο- μειναντες τους παρα
τινων, οιον Ἀντιοχου τε φημι και Ἀδριανου, αιχμαλωτοι δε ουκ ετι γεγονασιν, ουτε
μην ηρη- μωνται, καθα και υπο των Βαβυλωνιων. Ὁ μεν ουν της ιστοριας εν
τουτοις λογος· ο δε εσωτερω και αληθεστερος ειη αν εν Χριστωι. επειδη γαρ εκ
νεκρων ανεβιω, την εις θανατον αυτου πεσουσαν σκηνην, τουτεστι την απο γης
σαρκα, εγειραντος του Θεου και Πατρος, τοτε δη τοτε παντα τα ανθρωπινα προς το
αρχαιον ανεστη σχημα, και παντα ημων τα κατεῤριμμενα προς νεαν οψιν
ενηνεκται. "Ει τις γαρ εν Χριστωι καινη κτισις," κατα τας γραφας· συνεγηγερμεθα
γαρ αυτωι. και κατεσκαψε μεν ο θανατος τας απαντων σκηνας, ανωικοδομησε δε ο
Θεος και Πατηρ εν Χριστωι· και τουτο ημιν ουκ εις χρονον υπαρξει με- μετρημενον,
αλλ' εις ημερας, αιωνος· αναποβλητον γαρ εν ημιν το της αφθαρσιας αγαθον, και
ουκ ετι κρατησει θανα- τος των εν Χριστωι σεσωσμενων. τοτε δη τοτε και οι
καταλοιποι των ανθρωπων μετα τους πεπιστευκοτας εξ Ἰσ- ραηλ τον φυσει τε και
αληθως εγνωκασι Θεον, της αρχαιας εκεινης και βεβηλου πλανης αποφοιτησαντες.
ου γαρ ην 1.542 διαψευσασθαι λεγοντα τον Χριστον "Ἐαν μη ο κοκκος "του σιτου
πεσων εις την γην αποθανηι, αυτος μονος μενει· "εαν δε αποθανηι, καρπον πλειονα
φερει." και παλιν " Οταν υψωθω εκ της γης, παντας ελκυσω προς εμαυτον." κατ'
εκεινην δη ουν την ημεραν, καθ' ην ανεγερω την κατε- σκαμμενην και πεσουσαν
σκηνην του ∆αυειδ, κληθησονται παντα τα εθνη, και επ' αυτοις εσται το εμον
ονομα. και οτι παντη τε και παντως εις περας εκβησεται τα προηγγελμενα,
πεπληροφορηκε προσθεις Λεγει Κυριος ο Θεος ο ποιων ταυτα. ει γαρ εστι Κυριος ο
Θεος αληθως, παντη τε και παντως ποιησει και ταυτα, προς ουδεν ασθενων. ποιει
γαρ "Μεγαλα "και ανεξιχνιαστα, ενδοξα τε και εξαισια, ων ουκ εστιν "αριθμος."
9Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και καταληψεται ο αλοητος τον τρυγητον,
και περκασει η σταφυλη εν τωι σπορωι, και αποσταλαξει τα ορη γλυκασμον, και
παντες οι βουνοι συμφυτοι εσονται· και επιστρεψω την αιχμαλωσιαν του λαου μου
Ἰσραηλ,
και οικοδομησουσι πολεις τας ηφανισμενας και κατοικησουσι,
και
καταφυτευσουσιν αμπελωνας και πιονται τον οινον αυτων,
και φυτευσουσι
κηπους και φαγονται τον καρπον αυτων. και καταφυτευσω αυτους επι της γης
αυτων, και ου μη εκσπασθω- σιν ουκετι απο της γης αυτων ης εδωκα αυτοις, λεγει
Κυριος ο Θεος ο Παντοκρατωρ.9 1.543 Αυτο δη σαφως ηρμηνευσεν, οπερ εφην.
και ει μεν τις ελοιτο παχειαν τε και ιστορικην ποιεισθαι την αφηγησιν, ερει δη
παλιν εκεινο, ως επηγγελται σαφως τοις την αιχμα- λωσιαν υπομεμενηκοσι την
επανοδον, και οτι την εαυτων καθεξουσι γην, πολεις τε και οικους αναδειμαμενοι,
και εν καλωι της ευημεριας λοιπον γεγονοτες, τα εξ αγρων συλ- λεξουσιν αγαθα, και
τωι γηπονειν εγκεισονται μετ' ευφρο- συνης και χαρας, ως αδιαλειπτον αυτοις τον
επι γε ταις των ηδιστων συγκομιδαις γενεσθαι πονον, των εξ αλωνος αγαθων
συμποδιζοντων αυτοις τον τρυγητον, παρατεινοντος δε αυ και του τρυγητου παλιν
εις τον του σπορου καιρον, ως εκ ληνου και δρεπανης και βοτρυων αυτων
μεταφοιταν τον γηπονον επι τα των πεδιων αροσιμα, και της αλω την κονιν απονιψαμενον, των επι ληνοις εχεσθαι φροντισματων.
Ει δε δη λεπτοτερον και
πνευματικωτερον τηι των προκειμε- νων θεωριαι προσβαλειν εθελοιμεν, πρεποι αν
 
 

214

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εικοτως εκεινο νοειν. επειδη γαρ, ως εφην, ανεβιω Χριστος· ηγειρε γαρ ο Πατηρ
την σκηνην του ∆αυειδ, και ανωικοδομησεν αυτης τα κατεσκαμμενα, πολλη και
αμφιλαφης των πνευματικων αγα- θων η μεθεξις επι παντας γεγονεν ανθρωπους
Ἕλληνας τε και Ἰουδαιους· "Εις γαρ ο Θεος, ος δεδικαιωκε περιτομην εκ "πιστεως,
και ακροβυστιαν δια πιστεως." πλειστη δη ουν οση των πνευματικων καρπων τοις
πεπιστευκοσιν η χορηγια, η δια των επιγειων καρπων ευ μαλα κατασημαινεται.
πληθος γαρ εσται, φησι, σιτου και οινου. παραδεξομεθα δε νυν τον μεν σιτον εις
ισχυν, δηλον δε οτι την πνευματικην· γε- γραπται γαρ οτι "Και αρτος στηριζει
καρδιαν ανθρωπου," 1.544 νοητος δε που παντως και θειος τε και ανωθεν· τον δε
γε οινον εις ευφροσυνην· εφη γαρ παλιν "Και οινος ευφραινει "καρδιαν
ανθρωπου·" χαιρομεν δε "τηι ελπιδι," κατα την του μακαριου Παυλου φωνην.
σταλαζει δε και τα ορη γλυκασμον. ορη μεν ουν, ως εοικεν, ενθαδε φησι τας εκκλησιας Χριστου, δια τοι το επηιρμενον των εν αυταις δογματων, και της εις Θεον
ευσεβειας το υπερφερες, και οτι τα μεν ορη διαφοροις κομωντα φαινονται φυτοις,
αι δε εκ- κλησιαι Χριστου μυριας τε οσας αγιων εχουσι κεφαλας, κεδροις τε και
ξυλοις εν ισωι τοις ευμηκεστατοις, αι ταις των νοητων υδατων παριδρυνται
διεξοδοις. αλλ' ωσπερ εν τοις ευδενδροτατοις των ορων πληθη μελιττων
περιποτωμενα, το γλυκυ και τιμιον εργαζονται μελι· ουτω παλιν και εν ταις
εκκλησιαις οι των αλλων περιφανεστεροι και αδροτεροι προς αρετην και συνεσιν,
της επι Χριστωι διδασκαλιας το γλυκυ συλλεγοντες μελι, μονονουχι κατασταζουσι
και ταις ετερων καρδιαις αυτο. αποσταλαξει δη ουν τα ορη γλυκασμον κατα τουτον
οιμαι τον τροπον. εσεσθαι δε συμφυτους εφη και τους βουνους. βουνοι δε εισιν οιον
δευτεροι τε και το μειον εχοντες εις αρετην παρα τους αγαν εν τουτωι
διαφανεστερους. μετρα γαρ αγιασμου και δικαιοσυνης εν εκκλησιαις, και ως ο
Παυλος φησι, "Κατα την εκαστωι δοθεισαν χαριν" παρα του τα τοιαδε διανεμοντος
Θεου. συμφυτοι δη ουν εσονται και ουτοι φησι, τουτεστιν, ευθαλεις τε και ευκαρποι,
και τηι των θειων δογματων ορθοτητι βαθυ κομωντα φορουντες τον νουν. οτι δε
και επεστρεψεν ημων την αιχμαλωσιαν ο των ολων Θεος, ουκ αν ενδοιασειε τις.
εκηρυξε γαρ "αιχμαλωτοις αφεσιν" ο Χριστος, και της του διαβολου πλεονεξιας
εξειλετο
1.545 την υπ' ουρανον. τοτε δη τοτε και εν ισωι γηπονοις απασης της
κατα νουν ευκαρπιας γεγοναμεν επιμεληται, κατεφυτευ- σαμεν κηπους και
αμπελωνας, και φαγομεθα τον καρπον αυτων. αποληψομεθα γαρ τας των πονων
αντιμισθιας, αποτρυγησομεν δε και τους της επιεικειας καρπους. οτι δε ασαλευτον
εξομεν την παρα Θεωι μονην, και των απαξ δοθησομενων παρ' αυτου κληρων ουδεις
αν εκπεμψειε τους εν αυτοις γεγονοτας, σαφηνιει λεγων Καταφυτευσω αυτους επι
της γης αυτων ης εδωκα αυτοις, λεγει Κυριος ο Θεος. "̓Αμεταμελητα γαρ τα
χαρισματα και η κλησις του Θεου," και εν βεβαιωι κεισομεθα παντος αγαθου,
καθηγητην και πανηγυριαρχην αυτον εχοντες τον Χριστον· δι' ου και μεθ' ου τωι
Θεωι και Πατρι η δοξα και το κρατος συν τωι Ἁγιωι Πνευματι εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΑΜΩΣ ΕΡΜΗΝΕΙΑΣ. 1.546 ΤΟΥ
ΑΥΤΟΥ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΑΒ∆ΙΟΥ.
ἈΒ∆ΙΟΥ δη παλιν προφητευει μεν εν καιροις ως εοικεν, κεν, καθ' ους και
Ἰωηλ, μονονουχι δε διελαχε προς αυτον την ορασιν, και μεριζεται το διηγημα. ο μεν
γαρ θεσπεσιος Ἰωηλ επ' αυτοις ηδη τερμασι της αυτου προφητειας "Αι- "γυπτος,
 
 

215

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, εις αφανισμον εσται, και η Ἰδουμαια εις "πεδιον αφανισμου εξ αδικιων υιων
Ἰουδα, ανθ' ων εξεχεον "αιμα δικαιον εν τηι γηι αυτων·" ο δε της Ἰδουμαιας τον
αφανισμον τινα τε τροπον και οπως εσται, κατα καιρους αφηγειται λεπτως. επειδη
δε τοις εντευξομενοις τηι του βιβλιου συγγραφηι λυσιτελες το αναμαθειν ακριβως
και προ γε των αλλων, τις μεν εστιν η Ἰδουμαια, τι δε το συμβαν αυτηι, και του δη
χαριν ταις εκ θειας οργης υπενηνεκται συμφοραις, φερε λεγωμεν, ως ενι, τα τοιαδε
σαφως τοις φιλομαθεσι καταλεπτυνοντες. Ἰδουμαιοι τοινυν κεκληνται και εισιν οι
εξ Ἡσαυ γεγονοτες. επειδη γαρ Ἐδωμ ωνο-μασται, τουτεστιν γηινος, δια τοι το
αποδοσθαι τα πρω- 1.547 τοτοκια, και αλογησαι μεν της εντευθεν οφειλομενης
αυτωι τιμης, βρωσεως δε μιας, και τουτο ευτελεστατης, ανθελεσθαι παραθεσιν,
ταυτηιτοι και Ἰδουμαιους ωνομαζον τους εξ αυ- του γεγονοτας. καλειται δε των
Ἰδουμαιων η χωρα και Σηειρ και Θαιμαν· και Σηειρ μεν δια το λεγεσθαι δασεις τους
κατοικουντας αυτην, δασυς δε και Ἡσαυ· τετριχωτο γαρ· Σηρ δε τριχωσις, ητοι
τριχωτος ερμηνευεται. ην δε και ορος εν τηι χωραι Σηειρ. Θαιμαν δε δη παλιν, δια το
ειναι νοτιωτατην. νοτος δε ο Θαιμαν κατα την των Ἑβραιων φωνην. δοκει δε τισιν
ειρησθαι Θαιμαν και δι' ετεραν αιτιαν. φασι γαρ οτι γεγονεν υιος τωι Ἡσαυ κατα
καιρους Ἐλιφαζ, εκ δε του Ἐλιφαζ ο Θαιμαν, εξ ου και η χωρα Θαιμαν. και αποχρη
μεν ταυτα περι της Ἰδουμαιας και των εν αυτηι. απολωλασι δε δι' αιτιαν τοιαυτην.
πολι- ορκουμενης γαρ της Ἱερουσαλημ υπο του Ναβουχοδονοσορ, και εν τοις
εσχατοις ηκουσης κακοις· επιπτον γαρ αναριθ- μητοι τοις των εθνων δαπανωμενοι
ξιφεσι· ανεσωζοντο τινες
μολις, και εις τας των ομορων εθνων χωρας
απεκομιζοντο· κατεβαινον δε οι πλειστοι μαλιστα των εξ Ἰσραηλ εις την
Ἰδουμαιαν, ομορον ουσαν αυτοις, ᾤοντο τε οτι και συναλγη- σουσιν ως αδελφοις,
και της εξ αιματος αγχιστειας δια- μεμνησονται, και αθλιως πεπραχοσι χαριουνται
τας επικου- ριας. οι δε, καιτοι κατοικτειραι δεον ως αδελφους, απεδεχοντο μεν εις
την εαυτων, απεσφαττον δε, τας της Ἰδουμαιας εκβολας ληιστρικωι περιθεοντες
τροπωι, τεθορυβημενους τε και κατεπτηχοτας αρπαζοντες. ησαν δε ουτως
απανθρωποι ως και αυτην υπερβαλεσθαι των Βαβυλωνιων την αγριο- τητα.
επηιεσαν γαρ, ως εφην, απολλυμενοις, επιτωθαζοντες
1.548 και πανηγυρεως
αφορμην τας των ομαιμονων ποιουμενοι συμφορας. απυχοντο μεν ουν εις την
Περσων τε και Μηδων Ἰουδαιοι τοτηνικαδε. επειδη δε πεπερασμενων ηδη των
εβδομηκοντα ετων κατηλεει Θεος· ανεκομιζοντο γαρ εις την Ἰουδαιαν· σπουδην
εποιουντο, την τε πολιν αυτην ανα- δειμασθαι, και τον εν αυτηι παλιν ανεγειραι
νεων. αλλ' Ἰδουμαιοι παλιν οι αδελφοι και γειτονες κατεδακνοντο τωι φθονωι, και
των τοιουτων εγχειρηματων απειργειν ηθελον, συναγειροντες τους ομοφρονας και
περιοικουντας βαρβαρους, και δη και εις μαχην ᾔεσαν. πεπτωκασι δε και
απολωλασιν εν τηι κοιλαδι του Ἰωσαφατ, Θεου προασπιζοντος των εξ Ἰσραηλ.
επειδη δε των αλλοφυλων φορτικωτεροι γεγονασιν Ἰδουμαιοι, κατεδραμον αυτων
την χωραν οι εξ Ἰσραηλ, και απεκτειναν μεν τους εν αυτηι, τρυμαλιας δε πετρων και
σπηλαια και γης καταδυσεις διερευνωμενοι, τους ευρισκο- μενους απεσφαττον.
9Ὅρασις Ἀβδιου· ταδε λεγει Κυριος ο Θεος τηι Ἰδουμαιαι Ἀκοη ηκουσα παρα Κυριου
και περιοχην εις τα εθνη εξαπεστειλεν Ἀναστητε και εξαναστωμεν επ' αυτην εις
πολεμον.9 Ὅλον ημιν της εαυτου προφητειας εν τουτοις, ηγουν της ορασεως
διερμηνευει τον σκοπον, και οποι ποτε βλεπει δια- τρανοι. οτι γαρ επι τοις εσεσθαι
μελλουσι κατα της Ἰδου- μαιας η ορασις αυτωι, πειραται πληροφορειν. εμπεδοι γαρ
προς πιστιν τους ακροωμενους, και οτι παντη τε και παν- τως συμβησεται το
λαλουμενον, αναπειθειν πειραται λεγων ως ηκιστα μεν αυτου, Θεου δε μαλλον ειεν
οι λογοι. εφη τοινυν ακοην ακουσαι παρα Θεου κατα της Ἰδουμαιας. και τις αν
νοοιτο παλιν, ευθυς αυτος διεσαφησεν, προσθεις οτι περιοχην εις τα εθνη
 
 

216

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξαπεστειλεν. εθνη δε, ποια; τα της Ἰδου- 1.549 μαιας. κατ' αυτων γαρ απεσταλθαι
φησι την περιοχην, ητοι πολιορκιαν, ηγουν συγκλεισμον, του θειου κριματος συνωθουντος αναγκαιως εις το παθειν την ερημωσιν. Ἢ και καθ' ετερον τροπον. τοις
γαρ εθνεσι τοις κυκλωι της Ἰδουμαιας ποιεισθαι προστεταχε την περιοχην, ητοι την
πολιορκιαν. προστεταχε δε ουχι παντως εναργως, αλλ' οιον διανιστας ως Θεος, και
καταθηγων επ' αυτους, α και τοις θειοις αναπεπεισμενα νευμασι προτροπαδην
αλληλοις μονο- νουχι διακεκραγοτα φασιν Ἀναστητε και εξαναστωμεν επ' αυτην
εις πολεμον. συνεισβεβληκασι γαρ τοις εξ Ἰσραηλ καταδηιουσι την Ἰδουμαιαν και τα
περιοικα των εθνων. 9Ἰδου ολιγοστον δεδωκα σε εν τοις εθνεσιν, ητιμωμενος συ ει
σφοδρα. η υπερηφανια της καρδιας σου επηιρε σε κατασκη- νουντα εν ταις οπαις
των πετρων, υψων κατοικιαν αυτου, λεγων εν τηι καρδιαι αυτου Τις με καταξει επι
την γην; εαν μετεωρισθηις ως αετος και ανα μεσον των αστρων θηις νοσσιαν σου,
εκειθεν καταξω σε, λεγει Κυριος.9 Ὀλιγοστον αυτον εν τοις εθνεσι τεθεισθαι φησι
και ητιμω- μενον δια το παντελως ευαριθμητους γενεσθαι, ει προς των επιοντων
την πληθυν συγκρινοιντο· πλειστοι γαρ, ως εφην, οι κατ' αυτων τεθηγμενοι. η
ολιγοστους γενεσθαι φησιν, ως δαπανησαντος του πολεμου, και εις ολιγους
περιστησαντος κομιδηι το γενος αυτοις. εκ πολλης δε αγαν αβελτηριας διακενοις
κεχρησθαι φυσημασι τον Ἰδουμαιον ο προφητικος
1.550 ημιν υπεμφαινει λογος.
ᾤετο γαρ δυσαλωτος εσεσθαι τοις εχθροις, ου δια γε την ενουσαν αλκην αυτωι και το
εν πολεμοις ευτεχνες, αλλ' οτι το τραχυ και δυσβατον της χωρας απο- χρησειν
εμελλε προς σωτηριαν αυτοις. οχθοι γαρ ησαν απαν- ταχη, και πετρων ακρωνυχιαι
δεινον κατεκνευουσαι, και βουνων αγριοτης, και ορων υψωματα. τι ουν, φησι, της
των επιοντων χειρος ματην καταλαζονευεσθε; ει γαρ και κατυ- κηκας εν χωραι
πολυ λαχουσηι το δυσβατον, ηρμενηι τε υψου, καν ει γενοιο τις αετος, οιον εναεριον
αυτου την καλιαν εχων· υπερβολικος δε παλιν ο λογος· αλλ' ουν εκειθεν καταῤραχθησηι, Θεου κατασυροντος· αδυνατει γαρ αυτωι παντελως ουδεν. 9Ει κλεπται
εισηλθον προς σε η ληισται νυκτος, που αν απεῤριφης; ουκ αν εκλεψαν τα ικανα
εαυτοις; και ει τρυγηται εισηλθον προς σε, ουκ αν υπελιποντο επιφυλλιδας; πως
εξηρευνηθη Ἡσαυ, και κατεληφθη αυτου τα κεκρυμμενα;9 Ἤδη φθασαντες
ειπομεν, οτι και ρωχμας ορων, σπηλαια τε και διασφαγας εν πετραις, δρυμους τε
διερευνωμενοι τους Ἰδουμαιους απεσφαττον, οι τοις εξ Ἰσραηλ συνεισβε-βληκοτες
και συνεπιτιθεμενοι των ετερογενων, ως ολιγους παντελως, η μηδενα τοπαραπαν
ισχυσαι διαφυγειν. επι- τωθαζει δη ουν ο λογος αυτοις, και οιονειπως εν ηθει κατειρωνευεται και φησιν Ει ληιστρικης εφοδου πεπειρασο, και σοι τα κλεπτων
επεφοιτησε γενη, ουκ αν ηρκεσθησαν τωι λαβειν, απερ ην εικος αρκεσειν αυτοις; ει
δε δη και αμπελου δικην απετρυγων τινες, ουκ αν διελαθεν η επιφυλλις, καιτοι
περιερ- γοτατον οντα λιαν, των αποτρυγαν ειωθοτων τον οφθαλμον;
1.551 αλλ'
ην αναγκη τουτο παθειν και ουχ εκουσιν αυτοις, οτι τοις μεν κλεπτουσιν αει το
δειμα παρεγγυαι την φυγην, και το οιχεσθαι λαθοντας, και ει τι των ετοιμων
αρπασειαν, απο- χρων ειναι δοκει προς θυμηδιαν αυτοις· τοις γεμην τρυγωσιν
εμποδων αει προς ερευναν η φυλλας παραιρουμενη και υπο- κλεπτουσα το λαθειν
δυναμενον. αλλα σοι φησιν, ω Ἡσαυ, τουτεστιν, ω εξ αιματος του Ἡσαυ Ἰδουμαιε,
τα χειρω παθειν συμβεβηκε· κατεληφθησαν γαρ τα κεκρυμμενα, και διελαθε μεν
ουδεις, ανονητος δε και η φυγη, και αυτη των τοπων η δυσχωρια. 9Ἕως των οριων
σου εξαπεστειλαν σε· παντες οι ανδρες της
διαθηκης σου αντεστησαν σοι,
ηδυνασθησαν προς σε ανδρες
ειρηνικοι σου· συνεσθιοντες σοι εθηκαν ενεδρα
υποκατω σου,
ουκ εστι συνεσις εν αυτοις. εν εκεινηι τηι ημεραι, λεγει Κυριος,
απολω σοφους εκ της Ἰδουμαιας και συνεσιν εξ ορους Ἡσαυ. και πτοηθησονται οι
μαχηται σου οι εκ Θαιμαν, οπως εξαρθηι ανθρωπος εξ ορους Ἡσαυ, δια την σφαγην
 
 

217

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και την ασεβειαν την εις τον αδελφον σου Ἰακωβ· και καλυψει σε αισχυνη, και
εξαρθησηι εις τον αιωνα· αθ' ης ημερας αντεστης εξεναντιας
εν ημεραι
αιχμαλωτευοντων αλλογενων δυναμιν αυτου, και αλλοτριοι εισηλθον εις πυλας
αυτου και επι Ἱερουσαλημ εβαλον κληρους, και συ ης ως εις εξ αυτων.9 Ὅτε
κωλυειν ηθελον τους εξ Ἰσραηλ οικοδομουντας τον νεων και την αγιαν πολιν
ανατειχιζοντας, οι εξ αιματος Ἡσαυ, ομοψυχιας συνθηκας προς τα περιοικα των
εθνων 1.552 εποιησαντο, καθαπερ ειπομεν ηδη. επειδη δε συμβεβηκεν αλωναι την
χωραν αυτων καταστρατευοντων των εξ Ἰσραηλ, τοτε και οι παλαι γνησιοι και
συνωμοται και συνασπισται
των αλλων απαντων γεγονασι φορτικωτεροι
καταδηιουντες δη και μαχομενοι. ο πολεμος τοινυν φησιν εως των οριων σου
εξαπεστειλε σε, τουτεστιν αφανη σε γενεσθαι παρ- εσκευασε· τουτο γαρ το
εξαπεστειλεν· ου μερη της σης επεισπηδησας χωρας, αλλ' ολην ελων κατα κρατος,
και μεχρις ορων αυτων αγαγων εις ερημωσιν. αντεστησαν δε, και πεπολεμηκασι
προς σε, φησιν, ους ην ταχα που και λιαν εικος, κατα γε την σην ελπιδα, και
επαλγυνεσθαι πεπονθοτι σοι. αλλ' εθηκαν ενεδρα υποκατω σου, παρ' ων σωζεσθαι
προσεδοκησας. εν δε τωι Ουκ εστιν συνεσις εν αυτωι, τοιαυτη τις εμφερεται εννοια.
σοφους τε και συνετους ωνομαζον τους ψευδομαντεις και βωμολοχους, τους
απατεωνας και οιωνοσκο- πους, και τους των αστρων τα ψευδη μυθαρια
καταχεοντας, οι τινες εις τουτο ληρωδιας ηκουσιν, ως εντευθεν δυνασθαι και την
των εσομενων γνωσιν ελειν φληναφως υπονοειν. ανεπτοηντο δε προς τουτο λιαν
οι ταις των ειδωλων λατρει- αις εμβεβληκοτες. τουτο και αυτοι μετα των αλλων
ηῤρω- στηκοτες οι Ἰδουμαιοι, μελλοντος ηδη του πολεμου περιαγ- γελλεσθαι,
κατεσκεπτοντο μεν των εκβησομενων το περας· συναγειροντες δε τους εν γε δη
τουτοις σοφους, απαγγελλειν εκελευον, οποι ποτε αρα βαδιειται αυτοις τα του
πολεμου. οι δε, κατα το εικος, κατεμαντευοντο αυτοις το νικαν, αλλ' ηλωσαν και
πεπτωκασι, διαμαρτουσης αυτοις της τεχνης· ηλεγχοντο δε και ασυνετοι παντελως
ψευδοεπουντες οι δει- λαιοι. οτι δε καιτοι παλαι θρασεις οντες οι εκ Θαιμαν, αυτοι
δη παλιν οι Ἰδουμαιοι ανανδροι εσονται και περιδεεις, κατε1.553 σημηινε
προσθεις οτι πτοηθησονται οι μαχηται σου οι εκ Θαι- μαν, οπως εξαρηι ανθρωπος εξ
ορους Ἡσαυ, τουτεστιν, αχρις αν απολοιντο μεχρι και ενος των εκ της Ἰδουμαιας.
καθι- στησι γουν εναργη την αιτιαν της επενηνεγμενης συμφορας, οτι δια την
σφαγην και την ασεβειαν την εις τον αδελφον σου. επειδη γαρ ανηιρηκας, φησι, τον
εξ αιματος εγγυς κατα αγχιστειαν, τουτεστι, τον Ἰακωβ, ητοι τους εξ Ἰακωβ, δαπανηθησηι πολεμωι, και εισαπαν εσηι κατεφθαρμενος, αισχυνης τε εμπλεως και
εντροπης. οτι δε και αναποβλητον εξουσι το συμβεβηκος, και ταις ουτω δειναις
εναπομενουσι συμ- φοραις, διαμεμηνυκεν ειπων Και εξαρθησηι εις τον αιωνα. εν δε
τωι Ἀφ' ης ημερας, υπομιμνησκει του καιρου, καθ' ον των Βαβυλωνιων ηἱρηκοτων
την Ἰουδαιαν, και διαρπαζοντων τα εν αυτηι, και κληρωι λαχοντων τα εκ της
Ἱερουσαλημ συνα- γηγερμενα, αυτοι τους φευγοντας λοχωντες απεσφαττον, και
οιονει συνειργαζοντο τοις αλλογενεσι και τοις τους εξ Ἰακωβ αποφερουσιν εις
αιχμαλωσιαν. ηλωσαν δη ουν ταις των αδελφων συμφοραις επιθρωσκοντες, και
ολιγα τοις Βαβυλωνιοις παραχωρουντες εις αγριοτητα. 9Και μη επιδηις ημεραν
αδελφου σου εν ημεραι αλλοτριων, και μη επιχαρηις επι τους υιους Ἰουδα εν ημεραι
απωλειας αυτων, και μη μεγαλοῤρημονησηις εν ημεραι θλιψεως, μηδε εισελθηις εις
πυλας λαων εν ημεραι πονων αυτων· μηδε επιδηις και συ την συν- αγωγην αυτων
εν ημεραι ολεθρου αυτων, μηδε συνεπιθηι επι την
δυναμιν αυτων εν ημεραι
απωλειας αυτων· μη επιστης επι
τας διεκβολας αυτων, του εξολοθρευσαι τους
ανασωζομενους
αυτων, μηδε συγκλεισηις τους φευγοντας εξ αυτων εν ημεραι
θλιψεως.9 1.554 Ἀπαριθμειται δη παλιν τα των Ἰδουμαιων εγκληματα, σκληρους
 
 

218

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αφιλοικτιρμονας γεγονοτας δεικνυων. εσχη- ματισται δε ο λογος, οιονει
πληττομενοις τε ηδη και αικι- ζομενοις, επιφωνουντος Θεου και τον της αμαρτιας
τροπον κατονειδιζοντος. το δε επιδειν εστι το επιγελασαι τε και εφησθηναι
καμνουσιν αδελφοις, και θυμηδιας αφορμην τας των ετερων ποιεισθαι συμφορας,
καιτοι της θειας λεγουσης γραφης, μη δειν ολως επιμειδιαν τοις καμνουσιν. εν δε
και τωι μη επιχαρηις και τοις λοιποις, απαριθμειται δη παλιν τα του Ἰδουμαιου
εγκληματα, σκληρον και αφιλοικτιρμονα γε- γονοτα δεικνυων, και τουτο εις
αδελφους. μη γαρ δη φησιν εν ισωι τοις Ἀσσυριοις εισω και αυτος επειγου πυλων, ου
χειρα την επαμυνουσαν εισφερων, ως αδελφοις, καταδηιωσων δε μαλλον. και μη
επιδηις συναγωγην αθλιως ολοθρευομενην· μητε μην επιφορτισηις τοις παρα σου
σφοδρα κατηχθισμε- νοις· μητε μην τοις φευγουσιν εσο παγη, τηρων τας διεκ- βολας
και βροχους ιστας, ως αν μηδεις ανασωζοιτο ταις σαις εναλους αφιλοστοργιαις, καν
ει το των δυσμενων δια- δραμηι ξιφος. πανταχη δε ο λογος της Ἰδουμαιων απανθρωπιας κατηγορει, ινα δη παλιν οσιον τε και ανεπιληπτον αληθως το θειον ορωιτο
κριμα, κολαζομενων εν δικηι των εκεινα πεπλημμεληκοτων. 9∆ιοτι εγγυς η ημερα
του Κυριου επι παντα τα εθνη· ον τροπον
εποιησας, ουτως εσται σοι· το
ανταποδομα σου ανταποδοθη- σεται σοι εις κεφαλην σου. διοτι ον τροπον επιες επι
το ορος το αγιον μου, πιονται παντα τα εθνη οινον, πιονται και κατα- βησονται,
και εσονται καθως ουχ υπαρχοντες· εν δε τωι ορει Σιων εσται η σωτηρια, και εσται
αγιον.9 1.555 Προαναφωνει παλιν τον του πολεμου καιρον, καθ' ον εν κοιλαδι
τηι του Ἰωσαφατ συναγηγερμενα τοις Ἰδουμαιοις ομου και τα προσοικα των εθνων
πικρας εξηιτηνται δικας. ημεραν δε αυτην ονομαζει Κυριου. Θεος γαρ ην ο
παραδιδους τοις εξ Ἰσραηλ τους ανοσιως ηδικηκοτας· οτι δε οσιωι κριματι
κολασθησονται, διατρανοι λεγων Ὃν τροπον εποιησας, ουτως εσται σοι. ταλαντευει
γαρ η θεια φυσις τα εκαστου πται- σματα, και ισοπαλη παντως αντεπαγει την δικην,
οις αν εκαστος αλισκοιτο πεπλημμεληκως. εν δε τωι διοτι ον τροπον επιες, τοιονδε
τι παραδηλοι· εθος που ταχα τοις κρατησασι των εχθρων, καταλαζονευεσθαι μεν
των κεκρατημενων, εορ- τας δε και ποτους επιτελειν, και δη και επινικιους
καταλαλα- ζειν φωνας και τα μεθης εργα πληρουν. ως ουν επετωθασας, φησι, και
κατεσκιρτησας των εξ Ἰσραηλ, πινων τε και κατορχουμενος, και πανηγυρεως
αφορμην τας των αδελφων ποιουμενος συμφορας, ουτω πιονται και κατορχησονται
σου παντα τα εθνη· και καταβησονται μεν κατα σου, τουτεστι, της σης
καταδραμουνται χωρας. καταλογισθησηι δε και αυτος εν τοις ουχ υπαρχουσιν.
ολοθρευθησηι γαρ ουτως, ως δοκειν ηδη πως μηδ' υπαρξαι ποτε. ορος δε Σιων την
Ἐκκλησιαν η θεοπνευστος ονομαζει γραφη· υψηλη γαρ οντως, και σκο- πευτηριον
αληθως, αγια δε προς τουτοις, ειπερ εστιν οικος τε και πολις του παναγιου Θεου.
9Και κατακληρονομησουσιν ο οικος Ἰακωβ τους κατακληρονομη- σαντας αυτους·
και εσται ο οικος Ἰακωβ πυρ και ο οικος Ἰωσηφ φλοξ, ο δε οικος Ἡσαυ εις καλαμην,
και εκκαυθησονται
1.556 εις αυτους, και καταφαγονται αυτους, και ουκ εσται
πυροφορος τωι οικωι Ἡσαυ, διοτι Κυριος ελαλησεν. και κατακληρονομη- σουσιν οι
εν Ναγεβ το ορος το Ἡσαυ και οι εν τηι Σεφηλα
τους αλλοφυλους· και
κατακληρονομησουσιν το ορος το Ἐφραιμ και το πεδιον Σαμαρειας και Βενιαμιν
και την Γαλααδιτιν.9 Ὠηθη μεν ο αποπληκτος Ἰδουμαιος κληρον εξειν τον οικον
Ἰακωβ, τουτεστι τους εκ σπερματος Ἰακωβ, και δη και κατεμεριζετο την γην,
συγκαταδηιωσας αυτην. αλλ'
εσται, φησι, το χρημα αυτοις αδοκητως
αντεστραμμενον. κληρος γαρ εσονται των εξ Ἰακωβ. δαπανηθησονται δε ουτως, ως
αν ει και υπο φλογος καλαμη. εσται γαρ πυρ ο οικος Ἰακωβ, φλογος δε δυναμεσι
παραχωρησειεν αν ουδεν ο οικος Ἰωσηφ. καταβρωθησονται δη ουν εισαπαν, ως ενα
πυροφορον μη αν ευρειν δυνασθαι τινας εξ ολοκληρου φυλης η εθνους. εοικε δε ο
 
 

219

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος ακολουθως τηι τροπηι πυροφορον ειπειν, πυρ γαρ ωνομασε τον οικον Ἰακωβ,
φλογα δε δη αυ τον Ἰωσηφ. και οικος μεν Ἰακωβ νοοιντ' αν εικοτως, οι εξ Ἰουδα
και Βενιαμιν, οικος γεμην Ἰωσηφ οι εν τηι Σαμαρειαι, τουτεστιν αι δεκα φυλαι, ων οι
βασιλεις εκ φυλης Ἐφραιμ γεγονασι κατα καιρους, Μανασσης δε και Ἐφραιμ ηστην
εξ Ἰωσηφ. εν δε τωι κατακληρονομησουσιν οι εν Ναγεβ, τοδε σημαινεται. οτε γαρ
την ενεγκουσαν αφεντες κατα
των Ἱεροσολυμων ᾔεσαν οι Βαβυλωνιοι,
κατεξανισταντος αυτους εις μαχην του Ναβουχοδονοσορ, συμβεβηκεν αναγ- καιως
απασαν μεν την των Ἰουδαιων καταδηιωθηναι χωραν, 1.557 ενεχθηναι δε λοιπον
εις τουτο ταλαιπωριας, ως εν ερημιαι καταστηναι παντελει και των ενοικουντων
ορασθαι γυμνην. επειδη δε Θεου κατοικτειραντος, και των της αιχμαλωσιας
ανεντος βροχων, ανεκομισθησαν παλιν εις την εαυτων, το- σουτον αυτους
κατευρυνθησεσθαι λεγει, και εις πολυανδρον επιδουναι πληθυν, ως και τας των
ομορων εθνων κατανεμη- θηναι χωρας, στενοχωρουμενης κατα το εικος της
Ἰουδαιας. ευλογιας δε τουτο της παρα Θεου σημειον αν γενοιτο μαλα σαφες. οι γαρ
εν τηι Ναγεβ φησι, τουτεστιν οι προς νοτον· νοτος γαρ η Ναγεβ ερμηνευεται· κληρον
ποιησονται το ορος το Ἡσαυ, τουτεστι την Ἰδουμαιαν. νοτιαν γαρ ουσαν αυ-την,
κατανεμηθησονται παντως ως γειτονα και ομορον οι τα νοτια της Ἰουδαιας
κατωικηκοτες. οι δε εν τηι Σεφηλα, τουτεστιν οι εν τηι πεδινηι· μοιρα δε και αυτη της
Ἰουδαιων χωρας βορειοτερα που παντως· κληρονομησουσι τους αλλο- φυλους.
λεγει δε τους Φυλιστιειμ, ητοι Παλαιστηνους. καθεξουσι δε ουδεν ηττον το ορος το
Ἐφραιμ, την Σαμαρειαν, την Βενιαμιν, την Γαλααδιτιν. κληροι δε ουτοι ταις του
Ἰσραηλ φυλαις εκνεμηθεντες κατα καιρους, στρατηγουντος Ἰησου του μετα
Μωυσεα. επειδη δε ηρημωνται δια χειρος Ἀσσυριων και πριν αφικεσθαι τον
Ναβουχοδονοσορ, υπο των Φουλα και Σαλμανασαρ βασιλεων, ταυτηιτοι και αυτας
κατοικηθησεσθαι λεγει και την παλαι συμβασαν διαφυγειν ερημιαν. 9Και της
μετοικεσιας η αρχη αυτη τοις υιοις Ἰσραηλ, γη των Χαναναιων εως Σαρεπτων, και
η μετοικεσια Ἱερουσαλημ εως Ἐφραθα· και κατακληρονομησουσι τας πολεις του
Ναγεβ. και 1.558 αναβησονται ανδρες σεσωσμενοι εξ ορους Σιων του εκδικησαι
το ορος το Ἡσαυ, και εσται τωι Κυριωι η βασιλεια.9 Μετοικεσιαν ενθαδε φησι τους
εκ της Ἱερουσαλημ, ηγουν της Ἰουδαιας απασης εις Βαβυλωνα μετωικισμενους.
αρχην δε αυτων εσεσθαι φησι τον υπο χειρα τε και εξουσιαν εσο- μενον κληρον·
οιον ως ει τις επ' αρχοντος λεγει την του δεινος τυχον αρχην. εσται τοινυν φησι
τοις παλαι μετωι- κισμενοις αρχη τε και κληρος η γη των Χαναναιων· φησι δε την
Ἀραβιαν, και εως Σαρεπτων, ητις εστι της Σιδωνιας, ινα δια τουτου την Φοινικων
εννοηις. παραταθησεται δε φησι και εως Ἐφραθα, ηγουν ως εκδεδοται παρα των
ετερων ερμηνευτων, και μεχρι Βοσπορου, ο εστι, τα νοτιωτατα της εω μερη.
ποιησονται δε φησιν υφ' εαυτοις και τας πολεις του Ναγεβ, τουτεστι του νοτου.
εοικε δε δια τουτων ημιν ο λογος τα Ἰνδικα κατασημαινειν εθνη· νοτιωτατοι γαρ οι
Ἰνδοι και αι τουτων χωραι. ομοιον δε ως ει λεγοι τυχον Παντα αυτων εσται πληρη,
τα προς νοτον, τα προς βοῤραν, τα προς εω, τα προς δυσιν, και πασαν απλως
καθεξουσι πολιν τε και χωραν. εν δε τωι και αναβησονται ανδρες ανα- κεφαλαιουται
τροπον τινα της προφητειας τον σκοπον. οι γαρ της Σιων οικητορες, φησιν,
ανασεσωσμενοι παρα Θεου, και τα της αιχμαλωσιας διαῤρηξαντες δεσμα, κατα
καιρους
αναβησονται και ποιησουσιν εκδικησιν εις το ορος του Ἡσαυ.
πεπολεμηκασι γαρ, ως εφην, προς Ἰδουμαιους μετα τους της αιχμαλωσιας καιρους,
και βεβασιλευκεν επ' αυτους ο των ολων Θεος, καιτοι παλαι το χρημα
παρωθουμενος, και της Ἰουδαιας αποφοιτων δια την αποστασιν. λελατρευκασι γαρ
ειδωλοις, και ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις. επειδη δε
1.559 κατηιεσαν, εισεδεξατο
παλιν και βεβασιλευκεν επ' αυτους· φιλανθρωπος γαρ και ευμενης ο ∆εσποτης, και
 
 

220

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις προσ- κρουουσιν ευδιαλλακτος· ει μονον μικραν τινα προς αυτον επιστροφην
ενδεικνυμεθα· αυτωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

1.560 ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΙΩΝΑΝ.
Ὁ ΘΕΣΠΕΣΙΟΣ Ἰωνας πατρος μεν εξεφυ του Ἀμαθι, ωρμητο γεμην εκ
Γεθχοβερ· πολιχνιον δε τουτο της Ἰου- δαιων γης, ητοι κωμη, κατα γε τον εικοτα
λογον. εοικε δε τους της προφητειας πεποιησθαι λογους κατ' εκεινον τον καιρον,
καθ' ον και οι προ αυτου Ὠσηε τε φημι και Ἀμως και Μιχαιας και οι λοιποι. πλειστα
δε οσα τοις Ἰουδαιων δημοις κατιδοι τις αν αυτον κεχρησμωιδηκοτα, και τους
ανωθεν και παρα Θεου διαπορθμευσαντα λογους, και τα εσομενα σαφως
προαπηγγελκοτα. εγγραφος μεν ουν της παρ' αυτου προφητειας λογος ετερος ουδεις
παρα τουτον εστιν. οτι δε διατετελεκε ταις Ἰουδαιων αγελαις τα κατα καιρους
εσομενα προαναφωνων, μεμαρτυρηκεν η θεοπνευστος γραφη. εν γαρ τηι τεταρτηι
των βασιλειων ποιειται μεν τους λογους το γραμμα το ιερον περι του Ἱεροβοαμ,
ουχι δη του πρωτου και εν αρχαις, ος ην του Ναβατ, ος και εξημαρτε τον Ἰσ- ραηλ,
καθα γεγραπται, δαμαλεσι δηλονοτι ταις χρυσαις
1.561 προσκυνειν αναπεισας,
αλλ' ετερου παλιν Ἱεροβοαμ μετα πολλους γεγονοτος· τινα δε προανηγγειλεν ο
μακαριος Ἰωνας, διεσαφησε λεγον "Ουτος απεστησε το οριον Ἰσ-"ραηλ απο εισοδου
Αιμαθ εως της θαλασσης της Ἄραβα, "κατα το ρημα Κυριου Θεου Ἰσραηλ, ο
ελαλησεν εν χειρι "δουλου αυτου Ἰωνα υιου Ἀμαθι του προφητου του εκ "Γεθχοβερ.
οτι επειδε Κυριος επι την ταπεινωσιν Ἰσραηλ "πικραν σφοδρα· και ολιγοστους
συνεχομενους και εσπα- "νισμενους και εγκαταλελειμμενους· και ουκ ην ο βοηθων
"τωι Ἰσραηλ· και ουκ ελαλησε Κυριος εξαλειψαι το "σπερμα υποκατωθεν του
ουρανου· και εσωσεν αυτους εκ "χειρος Ἱεροβοαμ υιου Ἰωας." το δε εκ χειρος φησιν
αντι του δια χειρος. Ἱεροβοαμ γαρ, ως εφην, ο του Ἰωας πεπο-λεμηκε προς τους
αλλοφυλους, και πολεις διηρπασμενας της Ἰουδαιων γης υφ' εαυτον πεποιηται
παλιν, και βεβοηθηκεν ου μετριως τοις εξ Ἰσραηλ, Θεου προασπιζοντος και διασωζειν εθελοντος, καιτοι προς ληξιν ηκοντας της απασων εσχατης ταλαιπωριας.
ουκουν γεγονασι μεν και ετεροι προ- φητειας λογοι κατα καιρους τωι μακαριωι Ἰωναι,
αναγεγραπται δε τα περι αυτου νυνι χρησιμως τε και οικονομικως. αξια- κουστον
γαρ το χρημα, το διακηρυξαι φημι Νινευιταις, και παθειν τα μεταξυ. καταγραφει δε
πως ως εν σκιαις και της του Σωτηρος ημων οικονομιας το μυστηριον. και γουν
αυτος εφη Χριστος Ἰουδαιοις προσλαλων "Γενεα πονηρα "και μοιχαλις σημειον
επιζητει, και σημειον ου δοθησεται "αυτηι ει μη το σημειον Ἰωνα του προφητου.
ωσπερ γαρ "ην Ἰωνας εν τηι κοιλιαι του κητους τρεις ημερας και τρεις
1.562
"νυκτας, ουτως εσται και ο υιος του ανθρωπου εν τηι καρδιαι "της γης τρεις ημερας
και τρεις νυκτας." Ουκουν εξεικονιζεται μεν και διαπλαττεται πως ημιν ως εν γε
τοις κατα τον θεσπεσιον Ἰωναν το Χριστου μυστηριον. πλην εκεινο τοις
εντευξομενοις ειπειν οιησομαι δειν. οτε θεω- ριας πνευματικης διαμορφουται λογος,
προκειμενου προσω- που, και παραληφθεντος εις υποτυπωσιν του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου, δοκιμαζειν αναγκαιον τον σοφον τε και επιστημονα, τινα μεν
ακολουθον ως αχρηστα ποιεισθαι τωι προκειμενωι σκοπωι, τινα δε δη αυ χρησιμα τε
και αναγκαια, και ωφελειν οτι μαλιστα πεφυκοτα τους ακροωμενους. οιον φερε
ειπειν· προκεισθω Μωυσης ο μακαριος, ος παρεστησε μεν τον Ἰσραηλ τωι Θεωι υπο το
ορος το Σινα, γεγονε δε μεσιτης Θεου και ανθρωπων. δεδιοτες γαρ οι εξ Ἰσραηλ
ελιπαρουν λεγοντες "Λαλει συ προς ημας, και μη λαλειτω "προς ημας ο Θεος,
μηποτε αποθανωμεν." αλλ' οτι το χρημα την δια Χριστου μεσιτειαν προανετυπου
 
 

221

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαφως αυ- τος εδιδαξεν ο Θεος και Πατηρ ουτω λεγων "Ὀρθως παντα "οσα
ελαλησαν· Προφητην αυτοις αναστησω εκ των αδελ- "φων αυτων ωσπερ σε,"
μεσιτευοντα δηλονοτι και παρι- σταντα τωι Θεωι το ανθρωπινον γενος και
απαγγελλοντα τοις ανα πασαν την γην την του Θεου και Πατρος αποῤρητον
βουλησιν. "Θησω γαρ τους λογους μου εις το στομα αυ- "του, και λαλησει αυτοις
κατα παντα οσα αν εντειλωμαι." παρεληφθη δη ουν ο θεσπεσιος Μωυσης εις τυπον
Χριστου, αλλ' ου παντα τα Μωυσεως και αυτωι προσαψομεν, ινα μη τι των ατοπων
δρωντες τε ομου και λεγοντες αλισκοιμεθα. ωμολογει μεν γαρ ο Μωυσης, οτι τε
ισχνοφωνος ειη και βραδυγλωσσος και ανικανως εχων εις αποστολην· εφασκε
1.563 γαρ οτι "Ἰσχνοφωνος και βραδυγλωσσος εγω ειμι· και ουκ "ευλαλος προ της
χθες ουδε προ της τριτης ουδε αφ' ου "ηρξω λαλειν τωι θεραποντι σου·" παρεκαλει
δε λεγων· "∆εομαι Κυριε προχειρισαι αλλον δυναμενον ον αποστε- "λεις." αλλ' ου
βραδυγλωσσος ο Χριστος, ουτε μην ισχνοφωνος κατ' εκεινον, αλλ' εστιν αυτος η
μεγαλη σαλπιγξ. ουτω γαρ αυτον ο μακαριος προφητης Ἡσαιας ωνομαζε, λεγων
"Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, σαλπιουσι "τηι σαλπιγγι τηι μεγαληι." περιαγγελλεται
γαρ του Σω- τηρος ο λογος, και ακουστος γεγονε τοις ανα πασαν την υπ' ουρανον.
και τουτο ειδως ο μακαριος εφη ∆αυειδ "Θεος "θεων Κυριος ελαλησε, και εκαλεσε
την γην απο ανατολων "ηλιου μεχρι δυσμων." Ουκουν μεσιτευει μεν ο Μωυσης
εις τυπον Χριστου, βραδυστομει δε ουκ ετι δεικνυων τον τυπον εν εαυτωι.
παρεληφθη παλιν ο μακαριος Ἀαρων εις υποτυπωσιν του Ἐμμανουηλ, τοις της
αρχιερωσυνης κατεστεμμενος αυχη- μασι, και εις τα αγια των αγιων ειστρεχων, και
στολην εκεινην ημφιεσμενος την ευκλεα τε και αξιαγαστον. αλλ' ου παντα παλιν
τα αυτου Χριστωι περιθησομεν· ουδε γαρ ην αμωμητος παντελως· επετιματο γαρ
ποτε, καταλαλησας Μωυσεως ομου τηι Μαριαι. ην δε και ετερως ουκ ανευθυνος,
μεμοσχοποιηκοτος κατα την ερημον του Ἰσραηλ. ου παντα δη ουν τα ως εν
γραμμασι τε και τυποις ταις πνευματικαις θεωριαις χρησιμα, αλλ' ει προσωπον
εισφεροιτο τινος ανατυπουντος ημιν εφ' εαυτωι τον Χριστον, παριππευσομεν
εικοτως τα ανθρωπινα, μονοις δε τοις αναγκαιοις εφιζησομεν,
πανταχη
περιτρεποντες το ωφελειν πεφυκος εις τον του προκειμενου σκοπον. ουτω γαρ δη
και επι του θεσπεσιου
1.564 συνησομεν Ἰωνα. διαμορφοι γαρ ωσπερ ημιν το
Χριστου μυστηριον. Πλην ου παντα τα συμβεβηκοτα αυτωι νοοιτ' αν εις τουτο
χρησιμα τε και αναγκαια· οιον, απεσταλη κηρυξαι τοις Νινευιταις, αλλ' εζητησε
φυγειν απο προσωπου του Θεου, και κατοκνησας οραται προς αποστολην·
απεσταλται και παρα του Θεου και Πατρος ο Υιος διακηρυξων τοις εθνεσιν, αλλ'
ουκ απροθυμος ην εις διακονιαν, ουτε μην εζητησε φυγειν εκ προσωπου του Θεου
και Πατρος. παρεκαλει τους εμπλεοντας ο Προφητης λεγων "Ἄρατε με και εμβαλετε
εις "την θαλασσαν, και κοπασει η θαλασσα αφ' υμων·" κατ- εποθη και υπο του
κητους, ειτα και εξεδοθη τριημερος, και μετα τουτο απηλθεν εις Νινευι, και
πεπληρωκε την διακο- νιαν· λελυπηται δε ου μετριως κατοικτειραντος Θεου τους
απο της Νινευι. υπεστη και ο Χριστος εκων τον θανατον· εμεινεν εν τηι καρδιαι της
γης τρεις ημερας και τρεις νυκτας, ανεβιω τε αυ, και μετα τουτο απηλθεν εις την
Γαλιλαιαν, και του προς τα εθνη κηρυγματος εκελευε ποιεισθαι την αρχην·
ενετελλετο γαρ τοις μαθηταις μαθητευειν "παντα "τα εθνη· και βαπτιζειν αυτους εις
το ονομα του Πατρος "και του Υιου και του Ἁγιου Πνευματος." πλην ου λελυ- πηται
σωζομενους ορων εις μεταγνωσιν, καθαπερ αμελει και ο μακαριος Ἰωνας. ουκουν ει
μη παντα της ιστοριας τον λογον εις τον της πνευματικης θεωριας περιτρεψομεν
σκο- πον, αιτιασθω μηδεις. ωσπερ γαρ αι μελιτται λειμωνας τε και ανθη
περιιπταμεναι το χρησιμον αει συναγειρουσι προς την των κηριων κατασκευην,
ουτω και ο σοφος εξηγητης την αγιαν και θεοπνευστον ανερευνωμενος γραφην, το
 
 

222

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελουν εις διασαφησιν των του Χριστου μυστηριων αει συλλεγων
1.565 και
συντιθεις, ευφυα τε και ανεπιπληκτον αποτελεσει τον λογον. εντευθεν ουν ημιν
αρκτεον της εξηγησεως. 9Και εγενετο λογος Κυριου προς Ἰωναν τον του Ἀμαθι
λεγων Ἀναστηθι και πορευθητι εις Νινευι την πολιν την μεγαλην και κηρυξον εν
αυτηι, οτι ανεβη η κραυγη της κακιας αυτης προς με.9 Την Ἰωνα προφητειας
διακονιαν τε και αποστολην εν- νενοηκως, φαιη τις αν και μαλα εικοτως επι καιρου,
το δια της του μακαριου Παυλου φωνης υμνουμενον "Ἢ Ἰου-"δαιων ο Θεος μονον,
ουχι δε και εθνων; ναι και εθνων, "ειπερ εις ο Θεος ος δικαιωσει περιτομην εκ
πιστεως και "ακροβυστιαν δια της πιστεως." πειραι δε τουτο μεμαθη- κως και αυτος
ημιν ο θεσπεσιος Πετρος, αναπεφωνηκε λε- γων "Ἐπ' αληθειας καταλαμβανομεν,
οτι ουκ εστι προσω- "ποληπτης ο Θεος, αλλ' εν παντι εθνει ο φοβουμενος "αυτον
και ποιων δικαιοσυνην, δεκτος αυτωι εστι." δεδη- μιουργηκε μεν γαρ αυτος γην τε
και ουρανον και παντα τα εν αυτοις, πεποιηκε δε τον ανθρωπον εν αρχαις κατ' ιδιαν
εικονα και καθ' ομοιωσιν, ινα των εις αρετην σπουδασματων εχομενος διαβιυη
λαμπρως εν αγιοτητι και μακαρισμωι, και των αυτου χαρισματων πλουσιαν εχοι την
μεθεξιν. ειτα παρεκομισθη προς αμαρτιαν, τοις του διαβολου κακουρ- γημασι
πεφενακισμενος· ταυτηιτοι και γεγονεν επαρατος και υπο φθοραν. προωριστο μεν
ουν και προεγνωστο προ καταβολης κοσμου Χριστος εις την των ολων
επανορθωσιν. ευδοκησε γαρ ο Θεος και Πατηρ "Ἀνακεφαλαιωσασθαι τα
1.566
"παντα εν αυτωι, τα τε εν τωι ουρανωι και τα επι της γης." αλλ' εφυλαττετο μεν τα
τοιαδε των κατορθωματων γεγονοτι καθ' ημας τωι Μονογενει, και επιλαμψαντι τωι
κοσμωι μετα σαρκος. οτι δε την υπερ γε των πεπλανημενων φροντιδα, και προ των
της επιδημιας καιρων αναγκαιαν εποιειτο Θεος, και τοις εξ αμαθιας ωλισθηκοσιν
εχαριζετο την επισκεψιν, και δια πραγματων ηθελησε πληροφορειν. ταυτηιτοι προστεταχε τωι μακαριωι Προφητηι βαδιζειν εις Νινευι. Περσικη δε πολις η Νινευι προς
ακτινα κειμενη, και διαβοητος, και, ως φησιν ο προφητης Ἱερεμιας "Γη των
γλυπτων "εστι." πλεισται μεν γαρ οσαι της Ἰουδαιων ησαν ομοροι πολεις, και ταις
των ειδωλων λατρειαις προσκειμεναι. "Τυρος "τε γαρ και Σιδων και πασα Γαλιλαια
αλλοφυλων" προσ- εκυνουν τοις εργοις των ιδιων χειρων, και αναριθμητων παρ'
αυτοις δαιμονιων εδη τε ησαν και βωμοι και τεμενη. Τι ουν, ειπε μοι, τας εκ των
γειτονων παραδραμων αποστελλει τον Προφητην εις Νινευι την απωτατω
κειμενην, εν ηι μαλιστα, καθαπερ ηδη προειπον, πληθυς ην αγρια διανενευκοτων
ασχετως επι το χρηναι προσκυνειν ηλιωι και αστροις και πυρι; ανεπτοητο γαρ και
περα λογου παντος εις θεομιση γοητειαν. ειρηται γαρ προς αυτην δια της Ἱερεμιου
φωνης "Πορνη καλη και επιχαρις, ηγουμενη φαρ- "μακων." οιμαι δη ουν εγωγε τον
παντα ειδοτα Θεον βεβουλησθαι χρησιμως και αυτοις επιδειξαι τοις αρχαιο- τεροις,
οτι και οι λιαν εξεστηκοτες και τοις της πλανησεως βροχοις ενειλημμενοι,
σαγηνευθησονται μεν κατα καιρους εις την της αληθειας επιγνωσιν, καν ειεν
σφοδρα δεινοι τε και ατεραμονες και πολυ λιαν κεχωρηκοτες εις το εξηνιον. εχει
γαρ ουκ ανικανως ο του Θεου λογος, εις γε το δυνασθαι 1.567 διαθρεψαι νουν, και
αναπεισαι μαθειν τα δι' ων αν γενοιτο σοφος. ακουσηι δε λεγοντος προς Ἱερεμιαν,
ποτε μεν οτι "̓Ιδου δεδωκα τους λογους μου εις το στομα σου πυρ, και "τον λαον
τουτον ξυλα, και καταφαγεται αυτους·" ποτε δε αυ "Ουχι οι λογοι μου ωσπερ πυρ
φλεγον, λεγει Κυριος, "και ως πελεκυς κοπτων πετραν;" επεμπετο δη ουν προς
Νινευιτας ου ματην ο θεσπεσιος Ἰωνας, αλλ' ινα τις γενοιτο προαποδειξις της
ενουσης ημεροτητος τωι Θεωι, και δοθησο- μενης κατα καιρους και αυτοις τοις εξ
αμαθιας πεπλανη- μενοις. ομου δε και εις κατακρισιν τωι Ἰσραηλ το δρωμενον ην·
ηλεγχετο γαρ ως δυσαγωγος, ως απειθης, ως ολιγα πεφροντικως των του Θεου
νομων. Νινευιται μεν γαρ ενος προφητου διακηρυξαντος αμελλητι μεταπλαττονται
 
 

223

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς το δειν ελεσθαι μετανοειν, καιτοι πλειστην οσην κατηῤρωστηκο- τες την
πλανησιν· οι δε Μωυσεως και προφητων αλογη- σαντες, και αυτου
καταπεφρονηκασι του παντων ημων Σω- τηρος Χριστου, καιτοι ταις διδασκαλιαις
προσεπαγοντος τας τερατουργιας, δι' ων ην εικος αναπειθεσθαι, και μαλα ραιδιως,
οτι Θεος ων φυσει, γεγονεν ανθρωπος, απασαν μεν ανασω- σων την υπ' ουρανον,
προ δε γε των αλλων απαντων αυτους. οτι δε το χρημα τοις εξ Ἰσραηλ εις ελεγχου
δυναμιν ειη αν, και μαλα εικοτως, σαφηνιει λεγων αυτος ο Χριστος "Ἄνδρες
"Νινευιται αναστησονται εν τηι κρισει μετα της γενεας "ταυτης και κατακρινουσιν
αυτην, οτι μετενοησαν εις το "κηρυγμα Ἰωνα, και ιδου πλειον Ἰωνα ωδε." πως δε το
πλειον εν Χριστωι παρα τον Ἰωναν; ο μεν γαρ ηπειλησε μονον Νινευιταις την
καταστροφην, ο δε γε Κυριος ημων
1.568 Ἰησους ο Χριστος δι' αῤρητου
τερατουργιας καταπληττων εθαυμαζετο· ολκος δε προς πιστιν αειπως εστι
συντρεχον τωι λογωι το θαυμα. οικονομικωτατα τοινυν αποστελλεται κηρυξων ο
μακαριος Ἰωνας τοις κατωικηκοσι την Νινευι οτι ανεβη η κραυγη της κακιας αυτων
προς τον των ολων Θεον. ηγνοηκε μεν γαρ παντελως ουδεν· ει δε δη κινοιτο προς
επισκεψιν των τισι πεπλημμελημενων, τοτε και αναβηναι φησι προς εαυτον την εκ
των εργων καταβοην. κριτης γαρ εστι των ολων ως Θεος. καταβοησαι δε λεγεται
και της του Καιν μιαιφονιας το Ἄβελ αιμα, και πολεων δε των εν Σοδομοις της
αισχρουργιας η αγριοτης. 9Και ανεστη Ἰωνας του φυγειν εις Θαρσεις εκ προσωπου
Κυριου, και κατεβη εις Ἰοππην, και ευρε πλοιον βαδιζον εις Θαρσεις, και εδωκε το
ναυλον αυτου, και ενεβη εις αυτο, του πλευσαι
μετ' αυτων εις Θαρσεις εκ
προσωπου Κυριου.9 Ἰοππη μεν ουν Παλαιστινης εστι πολις, επ' αυτηι θαλασσηι
κειμενη· επινειον δε των επιτηδειων τοις εκ της Ἰουδαιας επι ναυτιλιαν ιουσι και
εις πολεις μαλιστα τας προς ηω. κατεισι δη ουν ο Προφητης, ειτα πλοιον απαιρον εις
Θαρσεις καταλα- βων· προετεθειτο γαρ τηι νηι κατα το εικος ο αυτοθι δρομος· εδιδου
το ναυλον, και συναπεπλει τοις αλλοις. Θαρσεις δε φησι τους νυν καλουμενους
Ταρσους, ητοι Ταρσον. τινες μεν ουν οιονται πολιν δια τουτου κατασημαινεσθαι την
παρ' Αιθιοψι και Ἰνδοις, και εστι μεν ομολογουμενως παρ' εκει-νοις Θαρσεις· η
γουν συμπασα των Ἰνδων δια του Θαρσεις σημαινεται χωρα· πλην εις γε το παρον
ουκ εκεινο οιμαι
1.569 βουλεσθαι δηλουν τον λογον· οτι τοις αποπλειν εθελουσιν επι τα Ἰνδων εθνη, γενοιτ' αν εικοτως ου δια γε της Ἰοππης ο πλους, αλλα δια
θαλασσης μαλλον της Ἐρυθρας, ει μη αρα τις οιοιτο τυχον βεβουλησθαι τον
Προφητην δια Περσων τε και Ἀσσυριων εις Αιθιοπας τους εσωτατω ποιεισθαι την
αποδρομην. αλλ' ηλιθιον οιμαι το χρημα παντελως· Θαρσεις δη ουν εοικεν
αποκαλειν, ως εφην, τους νυνι Ταρσους· Κιλικων δε αυτη πολις, το Κυδνου πινουσα
ναμα, και εις αυτους τους προποδας του Ταυρου κειμενη· ορος δε τουτο Κιλικων
παμμεγεθες. απαιρει γουν ο Προ- φητης, και προφασις αυτωι της αποδημιας το
φυγειν απο προσωπου του Θεου. ενταυθα λοιπον ουκ αζητητος ημιν ο λογος,
μαλλον δε της φυγης ο τροπος. οιμαι δη ουν οτι το παραιτησασθαι την αποστολην
και οιονει κατοκνησαι την διακονιαν, τουτο εστι το φυγειν απο προσωπου του Θεου.
Ἄπεισι δε εις Θαρσεις ανθ' οτου, και ο, τι διεσκεμμενος, ουκ εχω νοειν. ει μη αρα τις
εκεινο καθ' εαυτον εννοησειεν, οτι μικρα τις και εν αυτωι, καθα και εν τοις
αρχαιοτεροις αγιοις η περι Θεου διαληψις ην· ᾤοντο γαρ τινες, μονης της Ἰουδαιων
χωρας ανηφθαι το κρατος τον των ολων Θεον, συστελλεσθαι δε ωσπερ εν αυτηι και
γης απανιστασθαι της ετερας. και γουν ο θεσπεσιος Ἰακωβ απεφοιτα μεν κατα
καιρους της πατρυας εστιας, ηπειγετο δε προς Λαβαν, και εις την μεσην των
ποταμων. ειτα κατηυλιζετο μεν εν χωραι τινι, λιθον δε υποθεις τηι κεφαληι κατα το
ειωθος εκαθευδεν. ειτα την κλιμακα τεθεαται την εκ γης διηκουσαν εις ουρανον,
και τους αγγελους του Θεου αναβαινοντας τε και καταβαι- νοντας δι' αυτης,
 
 

224

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επεστηριγμενον δε εν αυτηι τον Κυριον. 1.570 εφασκε τε διαναστας "Ὅτι εστι Θεος
εν τωι τοπωι τουτωι, "εγω δε ουκ ᾔδειν." οιμαι δη ουν, οτι τοιουτον τι καθ' εαυ- τον
εννενοηκως και ο μακαριος Προφητης, της μεν Ἰουδαιας απενοσφιζετο, απεχωρει
δε εις πολεις τας Ἑλληνικας. του δε κατοκνησαι την προφασιν, και μη προθυμως
ελεσθαι πληρουν την διακονιαν, εξ αυτων εισομεθα των αυτου λογων. διεκηρυξε
μεν γαρ υστερον απελθων· επειδη δε ουκ εκβε- βηκεν αυτωι τα της προφητειας εις
περας, λελυπηται σφοδρα, και δη και εφασκεν "Ὦ Κυριε, ουχ ουτοι οι λογοι μου ετι
"οντος μου εν τηι γηι μου; δια τουτο προεφθασα του φυγειν "εις Θαρσεις, διοτι εγνων
οτι 20συ20 ει ελεημων και οικτιρμων, "μακροθυμος και πολυελεος και μετανοων
επι ταις κακιαις· "και νυν, ∆εσποτα Κυριε, λαβε την ψυχην μου απ' εμου, "οτι καλον
το αποθανειν με η ζην." ουκ ηγνοησε μεν γαρ ως προφητης της διακονιας το περας·
εδεδιει γεμην μη αρα των δι' αυτου κηρυγματων ουκ ενηνεγμενων εις περας,
αγνοη- σωσι μεν Νινευιται του κατοικτειραντος Θεου της χρηστο- τητα,
διαχρησωνται δε, και ανελωσιν αυτον, ως βωμολοχον, ως απατεωνα και ψευδοεπη,
και εικηι πονειν αυτους αναπεπει- κοτα. προαλες γαρ αει το βαρβαρον εις οργας, και
λιαν ετοιμως αποταυρουμενον, καν ει μη προφασιν εχοι της μανιας ευλογον. 9Και
Κυριος εξηγειρε πνευμα μεγα εις την θαλασσαν, και εγενετο κλυδων μεγας εν τηι
θαλασσηι, και το πλοιον εκινδυνευε συν- τριβηναι. και εφοβηθησαν οι ναυτικοι και
ανεβοων εκαστος προς τον θεον αυτων, και εκβολην εποιησαντο των σκευων των
εν τωι πλοιωι εις την θαλασσαν του κουφισθηναι απ' αυτων.9 Κατεξανισταται μεν
της νεως το κλυδωνιον, οικονομουντος Θεου και πνευματων αγριαις εμβολαις
διακυκωντος την 1.571 θαλασσαν· εμπιπτει δε τοις πλωτηρσι το δειμα, και ο λογος
ην ηδη περι των εσχατων αυτοις, αποτριζουσης μεν, κατα το εικος, της ολκαδος,
μονονουχι δε και απειλουσης ηδη πως, οτι δη μελλοι συνθραυεσθαι. κεχρηται δε
ταις εξ εθους επικουριαις ο των ναυτων ομιλος, και αποφορτιζει την ναυν, ως αν
υψου τε ειη κυματων, ευπετεστερα δε ουτω λοιπον εποχοιτο τοις υδασι. μεγα δε
προς αποδειξιν του χειμαζεσθαι, το και αυτους τοις δειμασι βεβλησθαι τους
ναυτιλους, και σωτηρας ηκειν αυτοις τους ιδιους θεους εκ- τενεστατα παρακαλειν,
ως απεγνωκοτας ηδη της σωτηριας. 9Ἰωνας δε κατεβη εις την κοιλην του πλοιου
και εκαθευδε και ερεγχε. και προσηλθε προς αυτον ο πρωρευς και ειπεν αυτωι Τι
συ ρεγχεις; αναστα και επικαλου τον θεον σου, ειπως δια- σωσει ο Θεος ημας και μη
απολωμεθα.9 Ἁρμοσειεν αν ηκιστα γε νηψεσι προφητικαις το ραιθυμον εις ευχας,
κινδυνων επηρτημενων, και το υπτιουσθαι φιλειν, καλουντων εις πονους καιρου
και πραγματος, εφ' ωιπερ αν πρεποι μαλλον τον των ολων εκμειλισσεσθαι Θεον.
οθεν εστιν εννοειν, ως προ χειμωνος ο υπνος ην· ειωθοτος δε σφοδρα κατηρεμειν
το και εις αυτην καθικεσθαι του πλοιου την κοιλην. φιλον γαρ αει τοις αγιοις και
περισπουδαστον, το τυρβης αποφοιταν, και οχλων απονοσφιζεσθαι, και διατε- λειν
κατα μονας, καθα και ο θεσπεσιος προφητης Ἱερεμιας "̓Αγαθον ανδρι, φησιν, οταν
αρηι ζυγον εκ νεοτητος αυτου· "καθισεται κατα μονας, οτι ηρεν εφ' εαυτωι."
ανακεκραγει δε παλιν περι της των απειθουντων πληθυος "Κυριε παντο- 1.572
"κρατορ, ουκ εκαθισα εν συνεδριωι παιζοντων αυτων, αλλ' "ηυλαβουμην απο
προσωπου χειρος σου· κατα μονας εκαθη- "μην, οτι πικριας ενεπλησθην." το δε γε
ιζησαι κατα μονας, τον ηρεμαιον οιμαι που κατασημαινει βιον, και το απαλλαττεσθαι μεριμνης και φροντιδος βιωτικης, και το μη αναμιξ ιεναι τοις αλλοις, οι την
φιληδονον και φιλοσαρκον τετιμη- κασι ζωην. απονυσταζει δη ουν ο Προφητης, ουκ
αφειδησας του πρεποντος, αλλ', ως εφην ηδη, προ της των χειμωνων εμβολης.
διανυττει γεμην ο πρωρευς, χρηναι δη μαλλον ειπων επικαλεισθαι τον Θεον αυτου.
λυπει γαρ αειπως τους κινδυνευοντας το δοκειν αμεινους δειματων ειναι τινας, και
ουκ εν καιρωι τιμησαι το ραιθυμον. 9Και ειπεν εκαστος προς τον πλησιον αυτου
 
 

225

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ευτε βαλωμεν κλη- ρους και επιγνωμεν τινος ενεκεν η κακια αυτη εστιν εν ημιν.
και εβαλον κληρους και επεσεν ο κληρος επι Ἰωναν.9
Περιεργοτατα μεν οι
πλωτηρες και ασυνηθες τι μελετωσι και ξενον, το επειγεσθαι κληρωι διαμαθειν τον
εφ' ωι λελυπη- ται ο Θεος. πλην οικονομειται και τουτο χρησιμως, ως αν γενοιτο
καταφανης ο νομισας δυνασθαι φυγειν εκ προσωπου του Θεου· πιπτει γαρ ο κληρος
επ' αυτον, και τον εκ του πραγματος ελεγχον υπομενων οραται. εδεδιει γαρ, κατα το
εικος, της οικειας σκεψεως προαλεστεραν ποιεισθαι την καταῤρησιν. καλον ουν αρα
και σοφον τοις εθελουσι τηρειν, το "Μη αισχυνθηις ομολογησαι εφ' αμαρτιαις σου."
9Και ειπαν προς αυτον Ἀπαγγειλον ημιν, τινος ενεκεν η κακια αυτη εστιν εν ημιν·
τις σου η εργασια εστι, και ποθεν ερχηι, και που πορευηι, και εκ ποιας χωρας, και εκ
ποιου λαου ει συ;
1.573 και ειπε προς αυτους ∆ουλος Κυριου εγω ειμι, και τον
Κυριον Θεον του ουρανου εγω σεβομαι, ος εποιησε την θαλασσαν και την ξηραν.
και εφοβηθησαν οι ανδρες φοβον μεγαν και ειπαν προς αυτον Τι τουτο εποιησας;
διοτι επεγνωσαν οι ανδρες, οτι εκ προσωπου Κυριου ην φευγων, οτι απηγγειλεν
αυτοις.9 Φιλοπευστουσι χρησιμως, ως ηδη μεν κληρωι τον αιτιον επεγνωκοτες, ου
μην εχοντες σαφως διειδεναι της πλημ- μελειας τον τροπον. επειδη δε ησαν
ειδωλολατραι, ποιον μεν αυτωι το επιτηδευμα, ποια δε χωρα και πολις, και εκ ποιων
ερχεται λαων προστεταχασιν ειπειν, ζητουντες οιμαι μαθειν, ποιωι προσκεκρουκε
Θεωι. ιδιος γαρ ην και των εμπλεοντων εκαστωι, και ουχ εις ο παντων Θεος. ᾤοντο
δε, οτι τον λελυπημενον επ' αυτωι θεραπευσαντες δαιμονα, τα εκ του χειμωνος
αποκρουσονται βλαβη. επειδη δε ο Προφητης δουλον εαυτον ωνομαζε Θεου του
τεκτηναμενου γην τε και ουρανον, και αυτον εφη ποιεισθαι προσκυνητον, συνηκαν
ευθυς οτι πεφευγεν εκ προσωπου Θεου. συνηκαν δε οπως; οτι μη εξην Ἰουδαιοις της
εκνεμηθεισης αυτοις απονοσφι- ζεσθαι χωρας, μητε μην αλλοφυλοις επιφοιταν,
μητε πο- λεσιν εμβαλλειν ειδωλολατρειν ειθισμεναις. μωμος δε το χρημα παρ'
αυτοις, και ουκ ανυποπτον εις αποστασιν· εδοκει δη ειναι και εξω νομου, και των εν
αιτιαι και δικηι. και γουν ο μεν Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος απολισθησειν αυτου
της σωτηριας, της ως εν πιστει φημι, διεβεβαιουτο σαφως, ει μη ελοιντο
καταδραττεσθαι παροντος ετι και ενδη- μουντος εν κοσμωι· εφασκε γαρ "Ἔτι μικρον
χρονον μεθ' "υμων ειμι, και υπαγω προς τον πεμψαντα με. ζητησετε με 1.574 "και
ουχ ευρησετε· και οπου ειμι εγω, υμεις ου δυνασθε "ελθειν·" οι δε την Ἰουδαιων
αποστασιν επι τα εθνη κατονει- διζοντες, εφασκον αμαθως "Που μελλει ουτος
πορευεσθαι "οτι ημεις ουχ ευρησομεν αυτον; μη εις την διασποραν "των Ἑλληνων
μελλει πορευεσθαι, και διδασκειν τους " Ελληνας;" ως γαρ εξιτηλον τε και εξω
τριβης, και συν- ηθειας ως απωτατω τοις παρ' αυτοις, υπο μωμον αγουσι το τοις
Ἑλληνων αναφυρεσθαι δημοις. οτι τοινυν ου μεμενηκεν εν τοις της Ἰουδαιας οροις,
συνεπλει δε αυτοις εις Ταρσους, δεχονται τας υποψιας, διατεκμαιρονται δε οτι
παραιτειται ταχα που και την εν νομωι ζωην, και τοις των Ἑλληνων εθεσιν εαυτον
επιδους, την ως εκ προσωπου Θεου μεμελετηκε φυγην. 9Και ειπαν προς αυτον Τι
σοι ποιησομεν, και κοπασει η θαλασσα αφ' ημων; οτι η θαλασσα επορευετο, και
εξηγειρε μαλλον κλυδωνα. και ειπεν Ἰωνας προς αυτους Ἄρατε με και εμβαλετε
εις την θαλασσαν, και κοπασει η θαλασσα αφ' υμων· διοτι εγνωκα εγω, οτι δι' εμε ο
κλυδων ουτος ο μεγας εφ' υμας εστιν.9 ∆εδιασι μεν αγριαινουσαν κατ' αυτων ου
φορητως την θαλασσαν· καταπεφρικασι δε ουδεν ηττον τον των Ἑβραιων Θεον· ου
γαρ ησαν εν αγνοιαι της ενουσης αυτωι δυναμεως τε και δοξης, καιπερ οντες
αλλογενεις. επειδη δε δουλον εαυτον εφη Θεου, διαπορουσι λοιπον και μεριζονται
τας γνωμας. οκνουσι μεν γαρ τον φονον, υποβλεπομενοι την οργην του παντα
ισχυοντος Θεου. επιθρωσκουσης δε της θαλασσης αυτοις ου μειον η πριν, αναγκαιαν
την υπερ γε σφων αυτων ποιουνται φροντιδα. ταυτηιτοι παρακαλουσιν ειπειν το, τι
 
 

226

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν γενοιτο παρ' αυτων, και κατευνασθησεται μεν 1.575 ο κλυδων, κατηρεμησει δε
και το κυμα, και τον επι τοις εσχατοις αυτοι διαφευξονται κινδυνον. τι ουν ο
Προφητης; ομολογει το πλημμελημα, και προσκεκρουκως αισχυνεται, και της
εαυτου δυσβουλιας καταψηφιζεται· Ἄρατε με γαρ φησι και εμβαλετε εις την
θαλασσαν. μονονουχι γαρ του κατοκνησαι την αποστολην εξαιτεισθαι παρ' αυτων
δειν εφη τας δικας. ᾔδει γαρ οτι σπενδεται πως τηι νηι το κλυδω- νιον, ει λαβοι τον
ζητουμενον, και καταληξει της μαχης η
θαλασσα, εχουσα λοιπον τον
προσκεκρουκοτα. 9Και παρεβιαζοντο οι ανδρες του υποστρεψαι εις την γην, και ουκ
αυτους. και
ηδυναντο, οτι η θαλασσα επορευετο και εξηγειρετο μαλλον επ'
ανεβοησαν προς Κυριον και ειπον Μηδαμως Κυριε,
μη απολωμεθα ενεκεν της
ψυχης του ανθρωπου τουτου, και μη δωις εφ' ημας αιμα δικαιον, οτι συ Κυριε ον
τροπον εβουλου πεποιηκας. και ελαβον τον Ἰωναν και εβαλον αυτον εις την
θαλασσαν, και εστη η θαλασσα εκ του σαλου αυτης.9 Ἑαυτου μεν τον θανατον ο
Προφητης κατεψηφιζετο, και τωι κινδυνωι της ιδιας ψυχης καταλυειν αυτους ηξιου
το δειμα. οι δε ησαν ετι περιδεεις και οκνηροι προς μιαιφο- νιαν, δουλον δε οντα
Θεου σωζειν ηθελον, και ζωντα δουναι τηι χερσωι· ουτω δε μαλλον αποφορτισασθαι
την οργην. ταυτηιτοι παρεβιαζοντο και προσοκειλαι την ναυν, αλλ' ην των
εγχειρηματων ανηνυτος ο σκοπος, αμαχον αυτοις το κυμα διανισταντος του
πνευματος, και αγριωτεραις ορμαις καταθεοντος της ολκαδος. ταυτηιτοι λοιπον
εκμειλισσονται μεν δια προσευχης, συγγνωμονα δε παρακαλουσιν αυτοις γε- 1.576
νεσθαι τον Θεον, ου φοναν εθελουσιν, αλλ' ως τοις αυτου παραχωρουσι κριμασι,
καταβιαζομενοις τε λοιπον προς το δουναι τηι θαλασσηι τον Ἰωναν, και δη και
δεδωκασιν. η δε λαβουσα, σπενδεται μολις, απλοι δε γαληνην, και διδωσι τοις
ναυτιλοις του σωζεσθαι την ελπιδα· πανταχου δε τοις θειοις εικουσα νευμασι, και
δεσποτικοις προσταγμασιν υπηρ- ετουσα γοργως, εξ αυτων εφαινετο των
πραγματων. 9Και εφοβηθησαν οι ανδρες φοβωι μεγαλωι τον Κυριον, και εθυσαν
θυσιας τωι Κυριωι και ηυξαντο ευχας.9 Ὠφεληνται λιαν, ενα τε τον φυσει Θεον ειναι
πιστευουσι, καιτοι μεμερισμενοι προς εκτοπον πλανησιν, και μυριους ειναι
νομιζοντες ανα τον κοσμον θεους. τοιγαρτοι θυουσι τωι φυσει και μονωι και αληθως
Θεωι, παρεντες τους εαυτων, και εῤρωσθαι φρασαντες τοις εξ απατης τετιμημενοις,
και την Θεωι πρεπουσαν υποκλεπτουσι δοξαν. επαγγελλονται δε και ευχας, καιτοι
τουτο δραν ειωθοτες τοις εναλιοις δαι- μοσι. δοκει γαρ Ἑλληνων παισι και το της
θαλασσης ανηφθαι κρατος Ποσειδωνα τινα· μυθοι γαρ παντα τα παρ' εκεινοις,
τερθρεια τε και αποπληξια δεινη. ημεις δε τον φυσει Θεον δοξαζοντες, αυτωι και
φαμεν αληθως "Συ δε- "σποζεις του κρατους της θαλασσης, τον δε σαλον των
"κυματων αυτης συ καταπραυνεις. σοι εισιν οι ουρανοι "και ση εστιν η γη· την
οικουμενην και το πληρωμα αυτης "συ εθεμελιωσας." 9Και προσεταξεν Κυριος
κητει μεγαλωι καταπιειν τον Ἰωναν. και 1.577 ην Ἰωνας εν τηι κοιλιαι του κητους
τρεις ημερας και τρεις νυκτας.9 Προσταττει τωι κητει ο Θεος εν τωι κατανευσαι· το
γαρ εθελησαι τι προς περας ελθειν, τουτο και νομος εστι, και πληρωσις, και νομου
δυναμιν εχει. ου γαρ που φαμεν, καθαπερ αμελει και ημιν αυτοις, ηγουν αγιοις
αγγελοις, εν- τεταλθαι τωι κητει τον των ολων Θεον, ενηχουντα πως εις νουν το
πρακτεον, και καρδιαις ενιεντα την ων αν ελοιτο γνωσιν. ευηθες γαρ κομιδηι και
αποπληξιας ου μακραν το και κνωδαλοις ηγεισθαι κατα τοιονδε τινα τροπον τον
των ολων προσφερεσθαι Θεον, αλλ' ει δη τι λεγοιτο προστατ- τειν ολως η ζυοις
αλογοις ηγουν τοις στοιχειοις η μερει κτισεως, νομον ειναι φαμεν και προσταγμα το
αυτωι δοκουν. παντα γαρ εικει τοις αυτου νευμασι, και αποῤρητος μεν ημιν
παντελως ο της υπακοης τροπος, εγνωσμενος δε παντως αυτωι. καταπινεται τοινυν
υπο του κητους ηδικημενος ουδεν, και ην εν αυτωι τρεις ημερας και τρεις νυκτας.
 
 

227

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆οξειε δ' αν ισως το χρημα τισιν ακαλλες ειναι πως, και περα λογου του πρεποντος.
απιστησουσι γαρ και προ γε των αλλων οι τον φυσει και αληθως ουκ ειδοτες Θεον,
προσκειμενοι δε ταις των δαιμονων απαταις. ερουσι δε Πως αν διεσωθη γεγονως εν
κητει; πως δε ουκ αν εφθαρη κατα- πινομενος; η πως ηνεσχετο της εκφυτου
θερμοτητος; υγρο- τητι δε τηι τοσαυτηι περιεχομενος, τηι εν νηδυι φημι, πως διεβιω,
μαλλον δε πως ουκ εν ισωι τροφης δεδαπανηται καθεψομενος; ασθενες γαρ κομιδηι
και πολυ λιαν ετοιμον εις καταφθοραν το σαρκιον. φαμεν ουν, οτι παραδοξον αληθως, και λογου και συνηθειας επεκεινα, νοοιτ' αν εικοτως το συμβεβηκος. αλλ' ει
Θεος λεγοιτο κατορθουν, τις ο απι- 1.578 στησων ετι; παναλκες γαρ το θειον, και
τας των οντων φυσεις μεταπλαττον ευκολως προς οπερ αν ελοιτο, και τοις
αῤρητοις αυτου νευμασι το αντεξαγον ουδεν. το γαρ φθειρεσθαι πεφυκος, κρειττον
αν γενοιτο και φθορας, αυτου γε θελοντος, και το πεπηγος και ακραδαντον, και τοις
της φθορας δυσαντητον νομοις, παθοι αν ευκολως την φθοραν. φυσις γαρ οιμαι
τοις ουσι το τωι Κτισαντι δοκουν. πλην κακεινο ιστεον, οτι και Ἑλληνων παιδες τους
παρα σφισιν αυτοις συντεθεντες μυθους, Ἡρακλεα φασι τον Ἀλκμηνης και ∆ιος
καταποθηναι μεν υπο κητους, εκδοθηναι δε παλιν εκ της εμφυτου θερμοτητος,
εψιλωμενης αυτωι της κεφαλης, και μονης τριχος πεπονθοτα την αποθεσιν.
μεμνηται δε της ιστοριας Λυκοφρων· εις δε ουτος των παρ' αυτοις λογα- δων· εφη
γαρ περι αυτου,
Τριεσπερου λεοντος, ον ποτε γναθοις
Τριτωνος ημαλαψε
καρχαρος κυων.
Ἀλλ' ουκ εκ των παρ' εκεινοις μυθολογουμενων τα θεια
πιστουμεθα, διαμεμνημεθα χρησιμως, τους απιστουντας ελε- γχοντες, οτι και της
παρ' αυτοις ιστοριας ο λογος ουκ απο- βλητα ποιειται τα τοιαδε των διηγηματων.
επειδη δε τωι παραδοξως γεγενημενωι και εκ των ετι δρωμενων κατα βου- λησιν
Θεου χρηναι συνειπειν των αναγκαιων υπολαμβανω, φερε δη λεγωμεν, οτι και εν
μητραι το εμβρυον υγροτητι μεν εννηχεται τηι φυσικηι, κατακεχωσται δε ωσπερ τηι
της κυοφο- ρουσης νηδυι, και το αναπνειν ουκ εχει, ζηι δε και ουτω, και σωζεται,
τοις του Θεου νευμασι παραδοξως τιθηνουμενον. αλλ' ουδεις αν των τοιουτων
εφικοιτο λογος, ουδ' αν γενοιτο τισιν αλωσιμα τα του Θεου "Τις γαρ εγνω νουν
Κυριου;" 1.579 κατα το γεγραμμενον· η τις αν ειδειη τας των παραδοξων οδους; η
τινος ολως ουκ αν υπερφεροιντο νουν τα λογου δυναμιν υπερτρεχοντα; επισφαλες
ουν αρα το απιστειν, καν ει τι των αγαν επεκεινα λογου Θεος εργαζοιτο·
παραδεξομεθα δε ως αληθες την ακαιρον εξισταντες βασανον. Χρηναι δε φημι της
εν Χριστωι νοουμενης διακονιας παραληφθεντος εις τυπον του μακαριου Προφητου,
προσ- επειπειν αναγκαιως, οτι κεκινδυνευκεν η συμπασα γη, κατεχειμαζετο τα
ανθρωπινα, μονονουχι καταθρωσκοντων αυτης των της αμαρτιας κυματων, δεινης
τε και αφορητου περικλυζουσης ηδονης, και ως εν ταξει κλυδωνος κατεξανισταμενης της φθορας, και πνευματων αγριων καταῤρη- γνυμενων, του τε διαβολου
φημι και των υπ' αυτωι τε και συν αυτωι δυναμεων πονηρων. επειδη δε ημεν εν τουτοις, ηλεησεν ο ∆ημιουργος, πεπομφεν ημιν ο Θεος και Πατηρ εξ ουρανου τον Υιον,
ος εν σαρκι γεγονως, και εις γην αφιγμενος την κινδυνευουσαν και χειμαζομενην,
καθηκεν εαυτον εκων εις θανατον, ινα στησηι τον κλυδωνα, και κο- πασηι μεν η
θαλασσα, κατευνασθειη δε και το κυμα, κατα- ληξηι δε και ο κλυδων. σεσωσμεθα γαρ
εν θανατωι Χριστου. και ο μεν χειμων παρεληλακεν, ο υετος απηλθεν, τα κυματα
εστορεσθησαν, λελυται των πνευματων η βια, βαθεια δε λοιπον υπεστρωται
γαληνη, και εσμεν εν ευδιαις ταις νοη- ταις, Χριστου παθοντος υπερ ημων. εχεις τι
τουτων το παραπλησιον εν ευαγγελικοις συγγραμμασι. διεπλει μεν γαρ ποτε των
Ἀποστολων το σκαφος την Τιβεριαδος θα- λασσαν. ειτα ραγδαιου τοις υδασιν
εμβεβηκοτος πνευ- ματος, αφορητως κατεχειμαζοντο· και τον επι τοις εσχατοις
κινδυνον υπομενοντες, καθευδοντα διανυττουσι συνοντα
Χριστον, διαῤρηδην
 
 

228

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανακεκραγοτες "Ἐπιστατα σωσον,
1.580 "απολλυμεθα." ο δε διεγερθεις, φησιν,
επετιμα μεν τηι θαλασσηι το "Σιωπα, πεφιμωσο" μετ' εξουσιας ειπων, διεσωζε δε
τους μαθητας. τυπος δε αρα το δρωμενον ην των τηι ανθρωπειαι φυσει
συμβεβηκοτων. δι' αυτου γαρ, ως εφην, απηλλαγμεθα και θανατου και φθορας και
αμαρ- τιας και παθων, και ο παλαι χειμων απεληλαται, μετακε- χωρηκε δε προς
γαληνην τα καθ' ημας. 9Και προσηυξατο Ἰωνας προς Κυριον τον Θεον αυτου εκ της
κοιλιας του κητους, και ειπεν Ἐβοησα εν θλιψει μου προς Κυριον τον Θεον μου,
και εισηκουσε μου· εκ κοιλιας ᾅδου κραυγης μου ηκουσας φωνης μου.9 Ἀδικηθεις
μεν ουδεν, οικωι δε ωσπερ τωι κητει χρησαμενος, εννους τε υπαρχων, και κατ'
ουδενα τροπον η σωμα τυχον η φρενας λελωβημενος, αισθανεται της επικουριας.
οιδε γε- γονοτα τον Θεον ευμενη· ουκ ηγνοηκως δε το συμβαν εκ του κατοκνησαι
την διακονιαν, τρεπεται προς ευχην, και χαριστη- ριους μεν ανατεινει λιτας, ομου δε
την δοξαν ομολογει του σωζοντος, και καταθαυμαζει την εξουσιαν, και ανακηρυττει
την ημεροτητα. δεχθηναι γαρ εφη την εαυτου προσευχην, και τουτο οιμαι που
προφητικωι πνευματι συνιεις. το δε εκ κοιλιας ᾅδου, το οιον εκ της του κητους
γαστρος φησιν, ᾅδηι και θανατωι παρεικαζων ευφυως το θηριον· ατε δη και
φονευειν ειδος, και καταῤροφαν αγριως τον αλισκομενον. 9Ἀπεῤριψας με εις βαθη
καρδιας θαλασσης, και ποταμοι εκυκλω- σαν με, παντες οι μετεωρισμοι σου και τα
κυματα σου επ' εμε διηλθον. καγω ειπον Ἀπωσμαι εξ οφθαλμων σου.9
1.581
Ἐξηγειται πολυτροπως το συμβεβηκος, ανακομιζων ωσπερ υψου την χαριν, και τοις
θειοις νευμασιν επιμαρτυρων το και εκ παντος δυνασθαι κακου διασωζειν ευκολως.
εν αυ- τοις μεν γαρ γεγενησθαι φησι τοις της θαλασσης μυχοις, και εν συγχυσει
πολλων υδατων, ποταμιοις εν ισωι κυμασιν επικλυζοντων αυτον, και συμφορας εις
τουτο κατωλισθηκεναι, ως εννοησαι λοιπον παντελη των θειων ομματων
υπομειναι την αποστροφην, και εις απογνωσιν της σωτηριας ελασαι. Πανδεινον δε
το χρημα και ολεθρου προξενον, το εξ ομματων φημι γενεσθαι Θεου. τοιγαρτοι και
ο θεσπεσιος ∆αυειδ ελιπαρει λεγων "Μη αποστρεψηις το προσωπον σου "απ' εμου,
και μη εκκλινηις εν οργηι απο του δουλου σου." εψεται δε παντως ταις αποστροφαις
το χρηναι παθειν την θειαν οργην, μαλλον δε προανατελει που και προηγησεται
της αποστροφης ο θυμος. 9Ἆρα προσθησω επιβλεψαι με προς ναον τον αγιον σου;9
Οιδε μεν οτι δυναμει Θεου τετηρηται, και της ανωθεν επικουριας ηξιωμενος διεβιω
και σεσωσται· και τουτο εν κητει και εν κοιλιαι θηρος παραδοξως και υπερ λογον.
εν- δοιαζει γεμην, κατα το εικος, ει και εκδοθησεται και εις φως ελασει παλιν.
τριποθητον δε ποιειται και πολυευκτον αλη- θως το και εις αυτον εισελασαι τον
θειον ναον, αναθειναι τε τας δοξολογιας τωι σεσωκοτι Θεωι, και της τοιασδε χαριτος
ευχεται τυχειν, το παντα δυνασθαι κατορθουν, ως εφην, επιμαρτυρων τωι Θεωι.
9Περιεχυθη μοι υδωρ εως ψυχης μου· αβυσσος εκυκλωσε με 1.582 εσχατη, εδυ η
κεφαλη μου εις σχισμας ορεων· κατεβην εις
γην, ης οι μοχλοι αυτης κατοχοι
αιωνιοι. και αναβητω εκ φθορας η ζωη μου προς σε, Κυριε ο Θεος μου.9 Ἀῤρητωι
δυναμει σεσωσμενος παρα Θεου, λαμπροτερας ηβουλετο τας των ευχαριστηριων
αναπεμπειν ωἰδας. αφηγει- ται που παντως τα συμβεβηκοτα, και ποιαι μεν γεγονε
περι- σχετος συμφοραι διδασκει λεπτως, σεσωσται δε οπως ανακηρυττει παλιν. οτι
τοινυν εν θαλασσηι γεγονε, και εν αβυσσωι πολληι, και εν σχισμαις ορεων,
καταδυομενου κατα το εικος του κητους εν πετραις και τοις εν αλι σπηλαιοις, ουκ
ηγνοηκεν ως προφητης· καθικεσθαι δε φησιν εις γην, ης οι μοχλοι αυτης κατοχοι
αιωνιοι, τουτεστι τον ᾅδην, ουχ οτι γεγονεν εκεισε· τεθνεωτα γαρ ουχ ευρησομεν·
αλλ' οτι του κινδυνου το μεγεθος και των συμβεβηκοτων το αχθος ουδεν αποδει
του και εκτεθναναι δοκειν, και εις αυτον αφικεσθαι τον ᾅδην, οθεν ουκ αν εξοιχοιτο
τις, υπο- νοστησειε δ' αν ουδαμως ο απαξ ενειλημμενος. τουτο γαρ οιμαι δηλουν το
 
 

229

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατοχους εχειν εις αιωνα τους μοχλους, οιον αῤρηκτους και υπ' ουδενος πωποτε
νενικημενους ηγουν παραλελυμενους. οτι δε ου τεθνηκε, διεβιω δε, ως εφην, εν τωι
κητει, και ην εν αυτωι, των εις θανατον η καταφθοραν πεπονθως ουδεν, αποφηνειεν
αν ευκολως το και εν ελπισιν ειναι του σωθησεσθαι παλιν. ταυτηιτοι φησι το
Ἀναβητω εκ φθορας η ζωη μου, Κυριε ο Θεος μου. εκδοθηναι γαρ εις φως ευχεται,
και οιον εξ ᾅδου της του κητους ανενεχθηναι γαστρος.
1.583 9Ἐν τωι εκλειπειν
την ψυχην μου απ' εμου, του Κυριου εμνησθην· και ελθοι προς σε η προσευχη μου
προς ναον αγιον σου.9 Τοις εθελουσιν ευδοκιμειν ουκ ακερδης ο πονος, ουδ' αν
νοοιτο το θλιβεσθαι φορτικον. και μαρτυρησει λεγων ο μακαριος ∆αυειδ "Ἐν θλιψει
επεκαλεσαμην τον Κυριον·" ετερος δε αυ των αγιων προφητων "Κυριε εν θλιψει
εμνη- "σθημεν σου." εδοκει δε σφοδρα και τωι θεσπεσιωι Παυλωι αποδεχεσθαι και
επαινειν την θλιψιν, την επ' αρετηι δηλονοτι συμβαινουσαν. εφη γαρ "Ὅτι η θλιψις
υπομονην κατερ- "γαζεται, η δε υπομονη δοκιμην, η δε δοκιμη ελπιδα, η δε "ελπις
ου καταισχυνει." εκλειπουσης δη ουν της του Προ- φητου ψυχης, τουτεστι τον εις
κινδυνον τε και τον επ' εσχατοις υπομενουσης πονον, παλιν τι των ωνησιφορων
επραττετο. ου γαρ, κατα τινας, ευθυς απολισθησας εις ακη- διαν των θειων
κριματων εποιειτο καταῤρησιν, αλλ' εμνησθη του σωζοντος. βεβοηκε γαρ προς
αυτον, δεδιψηκε την επικουριαν, ουκ αγνοησας την ημεροτητα και την της ισχυος
υπεροχην, τας προς αυτον εποιειτο λιτας, ρυσθηναι παρακαλων εκ θανατου και
φθορας την εαυτου ζωην. μεγα δη ουν και αξιαγαστον το εν πονοις μη ακηδιαν,
ικετειαις δε μαλλον και λιταις εκμειλισσεσθαι τον ∆εσποτην, και παρ' αυτου ζητειν
του κακου την αναβλησιν και της συμφορας την λυσιν. 9Φυλασσομενοι ματαια και
ψευδη, ελεον αυτων εγκατελιπον. εγω
δε μετα φωνης αινεσεως και
εξομολογησεως θυσω σοι, οσα ηυξαμην αποδωσω σοι εις σωτηριαν μου τωι Κυριωι.9
Ἕτεροι μεν γαρ, φησι, σε τον των ολων ηγνοηκοτες ∆εσποτην, τον ∆ημιουργον,
ειτα τοις της ματαιοτητος ενει1.584 λημμενοι βροχοις, και τοις ψευδωνυμοις
θεοις ανατιθεντες το σεβας, και διωκοντες μεν ορνεα πετομενα, την επ' εκεινοις
δηλονοτι ελπιδα, ποιμαινοντες δε και ανεμους, ουκ εξαιτουσι παρα σου τον ελεον,
ουτε μην ελπιδος εισω γεγονασι της τοιασδε ποτε. εγω δε ου κατ' εκεινους· ποθεν;
αλλ' οιδα σε τον επικουρον, τον αγαθον τε και φιλοικτιρμονα. τοιγαρτοι μετα
φωνης και δεησεως εξομολογησομαι σοι φησι, και ωσ- περ τι των ευοσμοτατων
θυμιαματων αναθησω τας ωἰδας, χαριστηριους δε δηλονοτι και πνευματικας
προσοισω σοι θυσιας, την δοξολογιαν, τας ευφημιας. αποπερανω δε, και μαλα
προθυμως, τας εις σωτηριαν ευχας, τουτεστιν, οσα μοι το σωζεσθαι κατεργαζεται,
και την εμην ονινησι ψυχην. τουτο δε ην η προς απαν οτιουν των Θεωι δοκουντων
υπακοη, και της προφητικης λειτουργιας εκπληρωσις, οκνου τε παντος και
μικροψυχιας εξηιρημενων. Ευχεται μεν ουν ο Προφητης εν τωι κητει γεγονως. και ο
μεν τυπος ανθρωπινος, η δε αληθης του πραγματος εικων, τουτεστι Χριστος,
εφαινετο προ του τιμιου σταυρου, μονον- ουχι και εισβαλλοντος ηδη του παθειν,
προς τον εν τοις ουρανοις Πατερα λεγων "Ει δυνατον, παρελθετω απ' εμου "το
ποτηριον τουτο," γεγονε δε και περιδεης, και ως συν- εχομενος. ει δε δη και εν τοις
υποχθονιοις αφικομενος χωραις λελαληκε τι των ανθρωπινων, αυτος αν ειδειη·
σφαλερον γαρ ειπειν. πλην ευρησομεν τον θεσπεσιον Πετρον αυτωι προσ- νεμοντα
τα δια φωνης του ∆αυειδ "∆ια τουτο ουκ εγκατα- "λειψεις την ψυχην μου εις ᾅδην,
ουδε δωσεις τον οσιον "σου ιδειν διαφθοραν." η γαρ σαρξ αυτου ουκ ειδε διαφθοραν. τριημερος γαρ ανεβιω, καθοτι ουκ ην δυνατον ζωην οντα κατα φυσιν, αυτον
τοις του θανατου κρατεισθαι δεσμοις. 1.585 9Και προσεταγη τωι κητει, και εξεβαλε
τον Ἰωναν επι την ξηραν.9 Προσταττεται παλιν το κητος θειαι τινι και αποῤρητωι
δυναμει Θεου προς το αυτωι δοκουν κινουμενον· και δη και εκ λαγονων ανιησι τον
 
 

230

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προφητην, ουκ ακερδες εχοντα το παθειν, ηκονημενον δε μαλλον εκ πειρας, και
εγνωκοτα σαφως, ως εστιν επισφαλες το δεσποτικοις αντιλεγειν δογμασι. 9Και
εγενετο λογος Κυριου προς Ἰωναν εκ δευτερου, λεγων Ἀνα- στηθι και πορευθητι εις
Νινευι την πολιν την μεγαλην, και
κηρυξον εν αυτηι κατα το κηρυγμα το
εμπροσθεν, ο εγω ελα- λησα προς σε.9
Θερμοτεραις δη ουν προθυμιαις ηδη
χρωμενος, διακελευε- ται παλιν Θεος ιεναι μεν εις την Νινευι, κεχρησθαι δε τωι αυτωι κηρυγματι, τωι και εν αρχαις προς αυτον ειρημενωι. τουτο δε ην "Ὅτι ανεβη η
κραυγη της κακιας αυτης προς με." εφην μεν ουν ηδη τα επι Χριστωι, πλην ερω
παλιν, οκνησας ουδεν. γεγραπται γαρ οτι "Τα αυτα λεγειν, εμοι μεν ουκ "οκνηρον,
υμιν δε ασφαλες." ουκουν προ μεν του τιμιου σταυρου κατοκνουντα πως ετι
Χριστον ευρησομεν, εις γε το χρηναι φημι και τοις εξ εθνων τον των ευαγγελικων
θεσ- πισματων προθειναι λογον. και γουν εναργεστατα φησιν "Ουκ απεσταλην ει μη
εις τα απολωλοτα προβατα οικου "̓Ισραηλ," και αυτοις δε τοις αγιοις ενετελλετο
μαθηταις "Εις οδον εθνων μη απελθητε, και εις πολιν Σαμαρειτων "μη εισελθητε·
πορευεσθε δε μαλλον προς τα απολωλοτα "προβατα οικου Ἰσραηλ." αλλα γεγονεν
"εν τηι καρδιαι της "γης τρεις ημερας και τρεις νυκτας·" ηλθε δε "επι πηγας 1.586
"θαλασσης, εν δε ιχνεσιν αβυσσου περιεπατησεν." εδυ δε ωσπερ εις σχισμας ορεων,
και καταβεβηκεν εις γην, ης οι μοχλοι αυτης κατοχοι αιωνιοι. ειτα σκυλευσας τον
ᾅδην, και τοις εκεισε διακηρυξας πνευμασι, και τας ακινητους πυλας ανεις, ανεβιω
παλιν. αναβεβηκε γαρ εκ φθορας η ζωη αυτου, ωφθη δε ουτω και προ γε των αλλων
ταις εν τωι κηπωι ζητουσαις αυτον γυναιξιν. ειτα το χαιρειν ειπων, απαγγελ- λειν
εκελευσε τοις αγιοις μαθηταις, οτι προαγει αυτους εις την Γαλιλαιαν· τοτε γεγονε
και προς τα εθνη λοιπον ο λογος αυτωι δια των μακαριων Ἀποστολων· τοτε τοις
πλανωμενοις εκηρυξε κατα το κηρυγμα το εμπροσθεν. ου γαρ ετεραις μεν εντολαις
πεπαιδαγωκηκε προ του θανατου τον Ἰσραηλ, ετεραις δε μετα τουτο τους εξ εθνων·
αλλ' εν επι παντας το Ευαγγελιον· και των θειων μαθητων η γνωσις μια παντως,
και ουχ ετερα παρα γε τοις εξ Ἰσραηλ και ημιν τοις εξ εθνων κεκλημενοις δια
πιστεως εις αγιασμον. 9Και ανεστη Ἰωνας και επορευθη εις Νινευι, καθως ελαλησε
Κυριος. η δε Νινευι ην πολις μεγαλη τωι Θεωι, ωσει πορειας οδου ημε- ρων τριων.
και ηρξατο Ἰωνας του εισπορευεσθαι εις την πολιν, ωσει πορειας οδου ημερας μιας,
και εκηρυξε και ειπεν Ἔτι τρεις ημεραι και Νινευι καταστραφησεται.9 Στελλεται
μεν ο Προφητης, και προθυμιαις αμαχοις διε- ζωσμενος αρχεται των πρακτεων.
εισεισι γαρ δη, και μαλα νεανικως, εις την αλλοφυλον Νινευι, τοις θειοις
υπηρετησων νευμασιν. ευρειαν δε ουσαν την πολιν, και εις τουτο μεγε- θους
εκτεινομενην, ως δεισθαι πορειας ημερων τριων, ει τις ελοιτο περινοστειν, διεισιν
αυτος εις ημεραν μιαν· ηγουν, ως ετεροις δοκει, μιας ημερας εξανυσας οδον εν αυτηι,
τον των
1.587 θειων κηρυγματων εποιειτο λογον. θαυμα δε που παντως ο
Προφητης ην, ανηρ Ἑβραιος, και εξ αλλοδαπης ηκων, και ουδενι που ταχα των
εκεισε διεγνωσμενος, δια μεσου βαδι- ζων του αστεος, ανακεκραγως τε και λεγων
Ἔτι τρεις ημεραι και Νινευι καταστραφησεται. ενταυθα μοι παλιν εκεινο αθρει τε
και κατασκεπτου λεπτως. ο μεν γαρ των ολων Θεος δια- κηρυττειν εκελευε περι της
Νινευι "Ὅτι ανεβη η κραυγη "της κακιας αυτης προς με·" ο δε γε Προφητης εν αυτηι
γεγονως Ἔτι τρεις ημεραι εβοα και Νινευι καταστραφησεται. τι ουν ερουμεν;
ψευδοεπει, και λελαληκε τα απο καρδιας, και ουχι δη μαλλον τα απο στοματος
Κυριου, κατα τινας; ου τουτο φαμεν, εκεινο δε μαλλον, οτι σημαινουσι μεν οι
προφηται πολλακις της εαυτων αποστολης τον τροπον· ου παντας δε παντως εις
ημας τους παρα Θεου προς αυτους γεγονοτας εκφερουσι λογους, ουτε μην τους παρ'
αυτων προς Θεον· οτι μεν γαρ προς αυτον λελαληκεν ο ∆εσποτης "̓Αναστηθι και
πορευθητι εις Νινευι και κηρυξον εν αυτηι "οτι ανεβη η κραυγη της κακιας αυτης
 
 

231

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς με," σαφως ηκουσαμεν εν αρχαις ευθυς της προφητειας· οτι δε αυτος τι
λελαληκε προς Θεον, ουκ εγνωκαμεν. πλην ευρησομεν λε- γοντα "Ὦ Κυριε, ουχ
ουτοι οι λογοι μου, ετι οντος μου "εν τηι γηι μου· δια τουτο προεφθασα του φυγειν
εις Θαρ- "σεις, διοτι εγνων οτι συ ελεημων και οικτιρμων." οραις οτι τα πλειστα
σεσιγηται, και λεληθοτως ειρηται παρα Θεου και προς Θεον ομοιως δια της του
Προφητου φωνης; ουκουν ακολουθον ταις των αγιων φωναις επιψηφιζεσθαι την
αληθειαν, ψευδοεπησουσι γαρ ηκιστα γε, το της αληθειας πλουτησαντες πνευμα.
1.588 9Και επιστευσαν οι ανδρες Νινευι τωι Θεωι, και εκηρυξαν νηστειαν,
και
ενεδυσαντο σακκους απο μικρου εως μεγαλου αυτων.9 Ἐμφαντικος ο λογος,
πεπιστευκασι γαρ οι εκ Νινευι φησι, τουτεστιν, οι εκ πολεως της εφ' απασιν αει τοις
ατοποις κατεγνωσμενης, εν ηι πολυς μεν και αναριθμητος ειδωλων εσμος, μυρια δε
οσα τεμενη, και εν σπουδηι τα αποῤρητα. γοητειαι γαρ και ψευδομαντειαι τα παρ'
αυτοις τιμωμενα, και σοφος ην αγαν ο περιεργον τοις αστροις τον οφθαλμον ενιεις,
και εις ληξιν ηκων ευκλειας ο προς παν οτιουν των ατοπων ευκολος. αλλα
πεπιστευκασι τωι Θεωι απο μικρου εως μεγαλου, τουτεστι, περιφανεις τε και ασημοι,
λαμπροι και κατεῤριμμενοι, και οι ταις εκ πλουτου τρυφαις επιχεομενοι, και οι τωι
της πενιας αχθει καταμεθυοντες· μια δε ην απασιν η σπουδη το τοις του Προφητου
καταπειθεσθαι λογοις. μεγα δε το θαυμα, και πολυς αγαν των πεπιστευκοτων ο
επαινος. επονται γαρ ευθυς αμελλητι προς το αμεινον καλουντι λοιπον, και
τρυφερον τοις θειοις κηρυγμασιν υπε- χουσι τον αυχενα, και τουτο αλλογενους και
ενος ανδρος, και ου παλαι διεγνωσμενου, καλουντος εις μεταγνωσιν. Ἀλλ' ωδε μεν
τα Νινευιτων. ο δε γε αποπληκτος Ἰσραηλ απειθει τωι νομωι· διαγελα τα Μωυσεως,
ουδεν ηγειται τα προφητων. και τι τουτο λεγω; γεγονε και κυριοκτονος, ουδε αυτωι
πειθομενος τωι παντων ημων Σωτηρι Χριστωι. ουκουν εν αμεινοσιν ην τα
Νινευιτων, και τουτο δεδειχεν αληθες ο των ολων Θεος, ουτω που λεγων προς τον
μακα- ριον προφητην Ἰεζεκιηλ "Υιε ανθρωπου, βαδιζε, εισελθε "προς τον οικον του
Ἰσραηλ, ου προς λαους πολλους "αλλοφωνους η αλλογλωσσους, ουδε στιβαρους τηι
γλωσσηι "οντας, ων ουκ ακουσηι τους λογους αυτων· και ει προς 1.589 "τοιουτους
εξαπεστειλα σε, ουτοι αν εισηκουσαν σου. ο δε "οικος Ἰσραηλ ου μη θελησωσιν
ακουσαι σου, διοτι ου "βουλονται εισακουειν μου, οτι πας ο οικος Ἰσραηλ φιλο"νεικοι εισι και σκληροκαρδιοι." οι μεν γαρ αλλογλωσσοι και βαθυχειλοι και
σοβαροι τους λογους, τουτεστιν οι Νινευιται, τετιμηκασι το χρησμυδημα, και προς
το χρηναι μετανοειν κεχωρηκασιν αμελλητι· ο δε φιλονεικος Ἰσραηλ ου τετιμηκεν,
ως εφην, ουδε αυτον τον του νομου και προ- φητων ∆εσποτην. 9Και ηγγισεν ο
λογος προς τον βασιλεα της Νινευι, και εξανεστη
απο του θρονου αυτου, και
περιειλετο την στολην αυτου αφ' εαυτου, και περιεβαλετο σακκον, και εκαθισεν
επι σποδου· και εκηρυχθη και εῤρεθη εν τηι Νινευι παρα του βασιλεως και παρα
των μεγιστανων αυτου λεγοντων Οι ανθρωποι και τα κτηνη και οι βοες και τα
προβατα μη γευσασθωσαν μηθεν, μηδε νεμεσθωσαν και υδωρ μη πιετωσαν. και
περιεβαλοντο σακκους οι ανθρωποι και τα κτηνη, και ανεβοησαν προς τον Θεον
εκτενως, και απεστρεψεν εκαστος απο της οδου αυτων της πονηρας και απο της
αδικιας της εν χερσιν αυτων λε- γοντες Τις οιδεν ει μετανοησει ο Θεος και
αποστρεψει εξ οργης θυμου αυτου, και ου μη απολωμεθα;9 Ἐπιτεινει σφοδρα της
ευπειθειας τον επαινον, και κατα- θαυμαζει μειζονως το ετοιμον εις υπακοην των
κεκλημενων εις μεταγνωσιν. επειδη γαρ των του Προφητου ρηματων
1.590
κατηκοοι ησαν, και αυτος ο τωι σκηπτρωι τετιμημενος και ταις ανωτατω
κατεστεμμενος ευκλειαις υπεχωρει μεν ευθυς των της βασιλειας θρονων, εῤρωσθαι
δε φρασας ταις αυτωι πρεπουσαις στολαις, και αλουργιδα εκδυς περιεβαλετο σακκον, τουτεστιν εν πενθικοις ην σχημασιν· εφιζησας δε και σποδωι συνθημα τοις
 
 

232

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλοις εδιδου το χρηναι και ασιτειν, και ακαταληκτοις λιταις εξημερουντας Θεον
εξαιτειν τον ελεον. σοφοι δε λιαν οι Νινευιται, συνεπιτηδευοντες τηι νηστειαι και
της φαυλοτητος την αποστροφην· μετανοιας γαρ ουτος αν ειη και μονος ο αληθης
και αμωμητος τροπος. επειδη δε το εν τουτοις ευτεχνες ουκ εχων ο Ἰσραηλ, αλογωτατην εσθ' οτε και βεβηλον επεδεικνυτο την νηστειαν, εκελευε τωι προφητηι Θεος
εις υψος αιροντα την φωνην απαγγελλειν αυτοις, οτι "Ου ταυτην την νηστειαν εξε"λεξαμην, λεγει Κυριος." και δια ποιαν αιτιαν διαμε- μηνυκεν αυτος, επενεγκων
ευθυς "Ἐν γαρ ταις ημεραις "των νηστειων υμων ευρισκετε τα θεληματα υμων, και
"παντας τους υποχειριους υπονυσσετε· εις κρισεις και "μαχας νηστευετε, και
τυπτετε πυγμαις ταπεινον. ινα τι "μοι νηστευετε ως σημερον ακουσθηναι εν κραυγηι
την "φωνην υμων; ου ταυτην την νηστειαν εξελεξαμην και "ημεραν ταπεινουν
ανθρωπον την ψυχην αυτου." ουκουν αμεινους οι Νινευιται, καθαραν και αμωμον
επιτελουντες
Θεωι την νηστειαν. μεμαρτυρηκε γαρ το γραμμα το ιερον οτι
απεστρεψεν εκαστος απο της οδου αυτου της πονηρας και απο της αδικιας της εν
χερσιν αυτων. εισω δε λογου και φρενος το δρωμενον ην. πεπιστευκασι γαρ οτι
μετανοησει Θεος και αποστρεψει τα εξ οργης. το δε μετανοησει φησι αντι του
μεταβουλευσεται, καν ιδηι μεταφοιτησαντας εκ
1.591 φαυλοτητος εις το αγαθον,
μετοιχησεται και αυτος εις την οτι μαλιστα φιλαιτατην αυτωι γαληνην και
φιλανθρωπιαν. εστι μεν γαρ αγαθος τηι φυσει. πλην επαγει τοις πλημ- μελουσι τας
δικας, και τοις ακαθεκτως απονενευκοσι προς το εξηνιον, οια τινα χαλινον
ανακοπτοντα γενικως και μετα- τιθεντα προς ευπειθειαν επιφερει τα εξ οργης. αθρει
δε οπως οι μεν Νινευιται φασιν Τις οιδεν ει μετανοησει ο Θεος και αποστρεψει εξ
οργης θυμου αυτου και ου μη απολωμεθα· ο δε γε σοφος Ἰσραηλ, ο νομωι
πεπαιδευμενος οτι χρηστος και ημερος ο ∆εσποτης, ουκ ανεχεται ουτω νοειν.
εφασκον γαρ αμαθαινοντες "Αι πλαναι ημων και αι ανομιαι ημων "εφ' ημιν εισι,
και εν αυταις ημεις τηκομεθα, και πως ζησο- "μεθα;" αλλ' ηκουον Θεου λεγοντος
εναργως "Ἀπο- "στροφη αποστρεψατε απο της οδου υμων της πονηρας, "και ινα τι
αποθνησκετε οικος Ἰσραηλ;" ο δη δεδρακασι
Νινευιται, ταις εις τα αμεινω
μεταδρομαις την επηρτημενην αυτοις εκδυσωπουντες οργην, πλην προσεταττον
τοις ανθρω- ποις και τα κτηνη συγκαταλγυνεσθαι, τροφης και ποτων
αποστερουμενα, και οιον πενθειν κατηναγκασμενα. και το
χρημα εστιν
υπερβολικον, ουχ ως αναγκαιως γεγονος, η Θεου ζητουντος παρα των κτηνων τον
πονον. επεσημηνατο δε και τουτο το γραμμα το ιερον, της των Νινευιτων
μετανοιας, ως εφην, εμφανιζον την υπερβολην. οιδα μεν ουν οτι κατερυθριωσι
τινες επι τωιδε, και φασι κτηνη χρηναι νοεισθαι τους εν ανθρωποις αλογωτατους.
και αληθης ο λογος, και ευ αν εχοι κατα καιρους, ει τηιδε νοοιτο παρα τινων. αλλ'
εις γε των προκειμενων τον νουν αρμοσειεν αν εκεινο που ταχα, το της μετανοιας
φημι κατασημαινεσθαι 1.592 την υπερβολην δια του και αυτων καθοριζεσθαι των
κτηνων τον πονον. 9Και ειδεν ο Θεος τα εργα αυτων, οτι απεστρεψαν απο των
οδων αυτων των πονηρων· και μετενοησεν ο Θεος επι τηι κακιαι ηι ελαλησε του
ποιησαι αυτοις, και ουκ εποιησεν.9
Ταχυς εις ελεον ο ∆εσποτης και σωζει
μεταγινωσκοντας. απαλλαττει παραχρημα των αρχαιων αιτιαματων, και καταοργην, και
ληγουσης της παρ' αυτοις αμαρτιας, ανιησι και αυτος την
μεταβουλευεται τα χρηστα. επειδη δε μετα- θεμενους οραι προς το αγαθον,
μεταφοιται προς το ημερον, και αναβαλλεται την καταστροφην, και φειδους αξιοι.
και γαρ εστιν αληθης οταν λεγηι "Και ινα τι αποθνησκετε οικος "̓Ισραηλ; λεγει
Κυριος· διοτι ου θελω τον θανατον του "αποθνησκοντος, λεγει Ἀδωναι Κυριος, ως
το αποστρεψαι "αυτον απο της οδου αυτου, και ζην την ψυχην αυτου." κακιαν δε
οταν λεγηι, μη φαυλοτητα νοει, την κακωτικην δε μαλλον οργην. ου γαρ εστι των
 
 

233

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακων εργατης ο φιλαρετος ημων Θεος. 9Και ελυπηθη Ἰωνας λυπην μεγαλην, και
συνεχυθη· και προσηυ- ξατο προς Κυριον και ειπεν Ὦ Κυριε, ουχ ουτοι οι λογοι μου,
ετι οντος μου εν τηι γηι μου; δια τουτο προεφθασα του φυγειν εις Θαρσεις, διοτι
εγνων οτι συ ελεημων και οικτιρμων, μακροθυμος και πολυελεος και μετανοων
επι ταις κακιαις. και νυν, ∆εσποτα κυριε, λαβε την ψυχην μου απ' εμου, οτι καλον
το αποθανειν με η ζην.9
1.593 Θεου κατοικτειραντος τους ταις μεταγνωσεσιν
αποκρουο- μενους τα εξ οργης, και εις περας ηδη το ωρισμενον εν- ηνεγμενου του
καιρου, μεθ' ον ην εικος συμβησεσθαι το προηγγελμενον, ειτα γεγονοτος των
προσδοκωμενων ουδενος, λελυπηται λιαν ο μακαριος Ἰωνας, και ουχ οτι διεδρα τον
ολεθρον η πολις· πονηρου γαρ τουτο και βασκανου, και αγιοπρεπες ουδαμως· αλλ'
οτι ψευδοεπης ειναι τις και βω- μολοχος εδοκει, και ματην αυτους τεθορυβηκως, και
τα απο γνωμης λαλων, και ουχι δη παντως τα απο στοματος Κυριου, κατα το
γεγραμμενον. οιονται γεμην ετεροι τινες λελυπησθαι τον Προφητην εφ' ετεραις τισι
και αποῤρητοις εννοιαις. επειδη γαρ εγνω, φασιν, οτι κεκλημενης της εξ εθνων
αγελης, απολισθησει παντως της εις Θεον ελπιδος ο Ἰσραηλ, ως ηκοντος ηδη προς
περας του τοιουδε καιρου, κατηφης ην αγαν, και μονονουχι τοις εξ αιματος επιστυγναζει διολωλοσιν. αλλ' εξιστησιν αυτος του τοδε νοειν, εναργεστατα λεγων, ως
απεδρα μεν εις Θαρσεις· ηλω δε κατοκνησας την αποστολην, διατοι το ειδεναι
σαφως, οτι χρηστος και οικτιρμων εστιν ο ∆εσποτης, και μετανοων επι ταις κακιαις.
επειδη γαρ ησθα τοιουτος, φησι, πως εκελευες διακηρυξαι αυτοις ματην την
καταστροφην; και μικροψυχει μεν ως ανθρωπος, τουτοις εαυτον χρησασθαι τοις
λογοις και εν τηι των Ἰουδαιων διαβεβαιουμενος γηι, εκτεθναναι δε ηδη παρακαλει,
και μονονουχι της οικονομιας ου μετριαν τινα ποιειται την καταβοην. επισφαλες δε
το χρημα και φρενος αγιας ουκ αξιον. ει γαρ τοις των σωματων ιατροις επιτιμησειεν αν ουδεις, ει γε νουν εχοι, τα τοις τραυμασι χρειω- δεστερα μεταπλαττουσι
φαρμακα, πως αν τις εικοτως 1.594 καταβοησειε του παντα ειδοτος Θεου, και ταις
ημετεραις διανοιαις την αει πρεπουσαν και χρειωδεστατην αληθως επινοουντος
ακεσιν; ιατρος γαρ εστι πνευματων, και ποτε μεν τοις πονοις, ποτε δε αυ τοις εξ
ημεροτητος αγαθοις των εν ημιν παθων κατευναζων την αγριοτητα. 9Και ειπε
Κυριος προς Ἰωναν Ει σφοδρα λελυπησαι συ; και εξηλθεν Ἰωνας εκ της πολεως και
εκαθισεν απεναντι της πολεως, και εποιησεν αυτωι εκει σκηνην, και εκαθητο υποκατω αυτης εν σκιαι, εως ου απιδηι τι εσται τηι πολει.9
Ουκ εαι ταις ακηδιαις
καταπνιγεσθαι του Προφητου τον νουν, αναῤρωννυσι δε ωσπερ ησθενηκοτα, και
χρηστως μεν λιαν, πλην οτι λελυπητο, καταιτιαται χρησιμως. υπεμφηνειε γαρ αν
ετερον οιμαι τι παντελως ουδεν το αναπυνθανεσθαι τε και λεγειν Ει σφοδρα
λελυπηται· μονονουχι δε και επι- πληττει λελυπημενωι και των θειων κριματων ου
συνιεντι τον σκοπον. ημερων δε ηδη διαγενομενων, καθαπερ εφην αρτιως, μεθ' ας
ην εικος αποπερανθησεσθαι τα διηγγελμενα, ειτα της οργης απρακτουσης ετι,
συνιησι μεν οτι κατηλεησε Θεος, πλην ουκ εισαπαν εξω βεβηκε της ελπιδος· οιεται
δε, οτι δεδοται μεν αυτοις αναβλησις του κακου μετανοειν ηἱρημενοις, πλην εσται τι
παντως των εξ οργης, ουκ ισοπαλεις τοις πταισμασι τους επι ταις μεταγνωσεσι
πονους επιδεδειχοσι. τι γαρ ωνησειε τριημερος ιδρως τους ατοπωι παντι κατακεχωσμενους πραγματι, και ταις ουτω δειναις πλημμελειαις ενισχημενους; ταυτα
καθ' εαυτον κατα γε το εικος διενθυ- μουμενος, του μεν αστεος απεφοιτα, περιμενει
δε του ιδειν
1.595 τι εσται αυτοις· προσεδοκα γαρ η πεσεισθαι τυχον καταδονουμενην, η κατεμπρησθησεσθαι πυρι, καθα και τα Σοδομα. σχεδιαζεται δε οικος
αυτωι, και σκηνη το δρω- μενον ην. 9Και προσεταξεν Κυριος ο Θεος κολοκυνθηι, και
ανεβη υπερ κε- φαλης του Ἰωνα, του ειναι εις σκιαν υπερανω της κεφαλης αυτου,
του σκιαζειν αυτωι απο των κακων αυτου· και εχαρη Ἰωνας επι τηι κολοκυνθηι
 
 

234

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαραν μεγαλην.9 Προσταττει δη παλιν τηι κολοκυνθηι Θεος, καθα και τωι κητει,
κατανευσας δηλονοτι και θελησας μονον. ανισχει δε παραχρημα καλη τε και
ευανθης, και ολην ευθυς κατεῤ- ρεψε την σκηνην, και οιον αλειφει προς ευθυμιαν ευ
μαλα κατασκιαζουσα. χαιρει δε λιαν ο Προφητης επ' αυτηι, και γεγηθεν αληθως ως
επι μεγαλωι τινι και αξιοληπτωι πραγ- ματι. αθρει δη ουν καντευθεν της ενουσης
αυτωι διανοιας την εις απλοτητα ροπην. ελυπηθη μεν γαρ λυπην μεγαλην, οτι μη
εκβεβηκεν εις περας αυτωι τα της προφητειας· εχαρη δε αυ χαραν μεγαλην επι
λαχανωι και ποαι. Ευκολος δε λιαν ο ακακος νους προς τε λυπας και θυμη- διας.
οψει δε ατρεκη τον λογον, τοις των νηπιων ηθεσιν ενορων, α καταλγυνεται μεν επ'
ουδενι πολλακις, και κλαιει λιαν επι μικροις· γεγηθε δε αυ, και αθροαν ποιειται την
εκ του λυπεισθαι προς το χαιρειν μεταστασιν, επι μικρωι δη παλιν εσθ' οτε
καταθελγομενα. ονπερ γαρ τροπον εν τοις ανθρωπινοις σωμασι τα μη λιαν
ευρωστειν ειωθοτα πιπτει ραιδιως, προσωθουντος τινος, καν ει μη τουτο δρυη
νεανικως,
1.596 τρυφεροτεραι δε ωσπερ απτηται χειρι· ουτω και νους ο
απανουργος, ευκολος εις αποφοραν την εφ' οτουουν των κατατερπειν αυτον η και
λυπειν πεφυκοτων. 9Και προσεταξεν Κυριος σκωληκι εωθινηι τηι επαυριον, και
επαταξε την κολοκυνθαν και απεξηρανθη. και εγενετο "αμα τωι ανατειλαι τον
ηλιον και προσεταξε Κυριος ο Θεος πνευματι καυσωνος συγκαιοντι, και επαταξεν ο
ηλιος επι την κεφαλην Ἰωνα. και ωλιγοψυχησε και απελεγετο την ψυχην αυτου,
και ειπε Καλον μοι το αποθανειν η ζην με.9 Σκωληκα μεν εωθινην ονομαζει την
καμπην, διατοι το εκ δροσου της υπο την εω πιπτουσης τας της γενεσεως εχειν
αρχας. προσταττει γεμην αυτηι και μεντοι και τωι καυσωνι Θεος ως αν νοοιτο
προστεταχως και αυτηι τηι κολοκυνθηι και τωι κητει, καθαπερ ηδη προειπομεν. και η
μεν αδοκητως αυαινεται· πληττει δε ο καυσων σφοδρα, και θερμον ενιησιν αλυοντι
σελας, σκιας δε ερημον ευρων, οθεν αυτωι μαλιστα τα της δυσθυμιας επετεινετο.
καθικτο δε ηδη προς τουτο μικροψυχιας, ως και αυτον πολυευκτον ποιεισθαι τον
θα- νατον. 9Και ειπε Κυριος προς Ἰωναν Ει σφοδρα λελυπησαι συ επι τηι
κολοκυνθηι; και ειπε Σφοδρα λελυπημαι εγω εως θανατου.9 Ἄθρει δη παλιν τον
των ολων Θεον εξ αμετρητου φιλαν- θρωπιας ταις ακακοις μαλιστα των αγιων
ψυχαις μονονουχι προσαθυροντα, και ταις των πατερων φιλοστοργιαις παρα1.597 χωρουντα μηδεν. κατασκιαζει μεν γαρ η κολοκυνθα, και επιγαννυται λιαν ο
Προφητης αυτηι· επιβουλευει δε μετα τουτο οικονομικως η καμπη, πληττει δε και ο
καυσων χρειωδεστατην αυτωι και αναγκαιαν εις ονησιν αποφαινων την σκιαν, ινα
δη μαλλον αλγυνοιτο των αριστων εστερη- μενος· ειτα επι σμικρωι λυπουμενος, και
τουτο δεινως, τηι κολοκυνθηι λεγω, μηκετι την θειαν αιτιωιτο φιλανθρωπιαν, ει
φειδω τε και ημεροτητα διανεμειν ελοιτο ταις των πολεων περιφανεσταταις, και
αναριθμητωι πληθυι των ενοικουντων μεμεστωμεναις. ερωται δη ουν ευτεχνως Ει
σφοδρα λελυπη- ται, και τουτο επι λαχανωι. ο δε ομολογει, και το χρημα λοιπον
απολογιας ην τροπος τωι φιλανθρωπωι Θεωι. 9Και ειπε Κυριος Συ εφεισω υπερ της
κολοκυνθης, υπερ ης ουκ εκακοπαθησας εις αυτην, και ουκ εξεθρεψας αυτην, η
υπο νυκτα εγενηθη και υπο νυκτα απωλετο· εγω δε ου φεισομαι υπερ Νινευι της
πολεως της μεγαλης, εν ηι κατοικουσιν πλειους η δωδεκα μυριαδες ανθρωπων,
οιτινες ουκ εγνωσαν δεξιαν αυτων η αριστεραν αυτων, και κτηνη πολλα.9 Ὦ της
ασυγκριτου και υπερ νουν ημεροτητος. ποιος αν ημιν εξαρκεσειε λογος εις
υμνολογιαν; η ποιον ανοιγνυντες στομα τας χαριστηριους ωἰδας αναθησομεν τωι
φιλοικτιρμονι και αγαθωι; μακρυνει γαρ αφ' ημων τας ανομιας ημων, και καθως
οικτειρει πατηρ υιους, ωἰκτειρησε Κυριος τους φοβου- μενους αυτον, οτι αυτος εγνω
το πλασμα ημων. θεα γαρ οπως ουκ εν καιρωι λυπουμενον, ουδε εφ' οις ην εικος,
απο- φαινει τον Ἰωναν, καιτοι δεον αγιοπρεπως κατακροτειν και ευφημειν ως
 
 

235

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαθον τον ∆εσποτην. ει γαρ συ, φησιν,
1.598 επεστυγνασας, μαλλον δε και εις
εσχατην κατακομιζηι λυ- πην, οτι σοι μεμαρανται το της κολοκυνθης φυτον, ο υπο
νυκτα μιαν ανεφυ, διολωλε δε ωσαυτως, πως αν αυτος αλο- γησαιμι πολυανδρουσης
πολεως, εν ηι πλειους εισιν η δωδεκα μυριαδες ανθρωπων, ουκ εχοντων απο του
καιρου και της ηλικιας το διειδεναι δυνασθαι ποια μεν αυτοις η δεξια, ποια δε η
ευωνυμος; αδιακριτα γαρ πως παρα τοις ετι νηπιοις και ταυτα, οις ην ακολουθον
και προ γε των αλλων χαρι- σασθαι την φιλανθρωπιαν, ημαρτηκοσι μηδεν· το γαρ
ουπω τας εαυτου χειρας ειδος, ποιοις αν ενεχοιτο πλημμε- λημασι; ει δε ονομαζει και
κτηνη και φειδους αξιοι, φιλαγα- θως και τουτο. ει γαρ "δικαιος οικτειρει ψυχας
κτηνων "αυτου," εστι δε αυτωι προς επαινου και τουτο, τι το παραδοξον, ει και
αυτος ο των ολων ∆ημιουργος φειδω τε και οικτιρμους απονεμει και τουτοις;
Ουτω δη παντας διεσωσεν ο Χριστος, δους εαυτον αν- τιλυτρον υπερ μικρου και
μεγαλου, σοφου και ασοφου, πλουσιου και πενητος, Ἰουδαιου και Ἕλληνος, ωι και
λεγοιτ' αν εικοτως "Ἀνθρωπους και κτηνη σωσεις Κυριε, ως επλη- "θυνας το ελεος
σου ο Θεος· οι δε υιοι των ανθρωπων εν "σκεπηι των πτερυγων σου ελπιουσιν,"
αυτωι η δοξα και το κρατος συν τωι αναρχωι Πατρι και τωι παναγιωι και αγαθωι και
ζωοποιωι Πνευματι εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΙΩΝΑ.ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ
ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΜΙΧΑΙΑΝ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ
ΕΙΣ μεν απασι και θεοφιλης τοις αγιοις προφηταις ο σκοπος, το αναπεισαι
τον Ἰσραηλ αποφοιτησαι νεανικως του πλανασθαι θελειν, ανθελεσθαι δε μαλλον το
δουλευειν
Θεωι ζωντι και αληθινωι, και τοις της δικαιοσυνης αυχημασιν
εναβρυνεσθαι, την επι τοις ατοποις καταῤρησιν ριπτουντας ως απωτατω. πολλοι δε
γεγονασι και καθεξης, προδια- μαρτυρομενου τροπον τινα του Θεου, και δια
πλειστων οσων στοματων προαναφωνουντος εναργως, ως ει μη ελοιντο βιουν
ορθως, μητε μην ποιοιντο περι πολλου την εις τα αμεινω λοιπον επιτηδευειν
αναδρομην, αυτοι καθ' εαυτων οριουσι τας δικας, και αυτοκλητον ανατλαντες
ολεθρον, τας του 1.600 παθειν αιτιας ταις ιδιαις αναψουσι γνωμαις. ει δε δη των
αυτων εχοιντο διηγηματων των αγιων προφητων οι λογοι, αιτιασθω μηδεις,
ταυτολογιαν επιφημιζων αυτοις, αναλογι- ζεσθω δε μαλλον εκεινο σαφως· ουδενα
γαρ εχρην οφθηναι καιρον, καθ' ον ουκ ησαν οι επανορθουν ισχυοντες τους
ημαρτηκοτας. και ωσπερ ουκ αν αιτιασαιτο τις, ει γε νουν εχοι, το κατα παντα
καιρον υπαρχειν ιατρους, τους τα αυτα των εν ημιν παθων ταις αυτοις πρεπουσαις
επικουριαις ανασειραζοντας, ουτως ουκ αν, οιμαι, τις ευλογως επιτιμησειε τοις
αγιοις προφηταις, ει και δια των αυτων ιοντες φαινοιντο πραγματων τε και λογων.
εις γαρ ην Κυριος ο πασι λαλων, και τοις πλανωμενοις αναδεικνυς κατα παντα
καιρον τους αποκομιζειν ειδοτας εις ευθειαν ωσπερ οδον. προαγορευουσι γαρ
απαντες τους πολεμους, τας αιχμαλωσιας, την των πολεων ερημωσιν, τους πονους,
τα πενθη, τους επι τοις τεθνεωσιν οδυρμους, τας των παραλελημμενων ταλαιπωριας, την των πορθουντων ωμοτητα· και απαξαπλως δια πασης αυτοις αγριοτητος
κεχωρηκοτα τα διηγηματα κατιδοι τις αν, δια γε το τοις πλανωμενοις εις ονησιν
αναγκαιον. ανακοπτεται γαρ εσθ' οτε τοις δειμασι και το ασχετως εκνενευκος εις
αποστασιν τε και αμαρτιαν. Προφητευει τοινυν και ο μακαριος Μιχαιας εν καιροις
βασιλειας του τε Ἰωαθαμ και Ἀχαζ και Ἐζεκιου. καιβασιλευοντος μεν Ἰωαθαμ
κατεστρατευετο της Ἱερουσαλημ ο του Ῥομελιου Φακεε, και Ῥαασσων βασιλευς
Συριας· 1.601 τεθνεωτος δε διαδεχεται την αρχην ο Ἄχαζ, ος και παρα- τεινοντος
 
 

236

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του πολεμου κατεμισθουτο χρημασι τον Ἀσσυριον, επαμυναι τε οι παρεκαλει, ταις
των επιοντων δυναμεσιν αντεξαγειν ουκ εχοντι· ος και παρελθων ειλε μεν την
∆αμασκον, απεκτεινε δε και τον Ῥαασσων. ειτα κατ' εκεινο του καιρου
βασιλευοντων εν τηι Σαμαρειαι Ἱεροβοαμ τε του Ἰωας, και μετ' αυτον Ἀζαριου, και
τριτου δε Μα-ναειμ, ανεβη Φουλα βασιλευς Ἀσσυριων, ος και πολλοις μολις
χρημασιν υποπεισθεις, εις την ενεγκουσαν ανεκομι- ζετο. μετα δε γε τον Φουλα
κατεστρατευε της Ἰουδαιων γης Θεγλαφαλασαρ ο Ἀσσυριος, και πλειστας μεν οσας
της Σαμαρειας ανεστησε πολεις· προσετιθει δε αυταις και πασαν την Γαλιλαιαν εως
Νεφθαλειμ. ειρηται μεν ουν ταυτι δη λεπτως, οτε την επι τωι μακαριωι προφητηι
Ὠσηε συνετιθεμεν εξηγησιν, υπεμνησαμεν δε και νυν αναγκαιως δια το τεθεισθαι
τους χρονους και της του Μιχαιου προφη- τειας. εδει γαρ εδει τον φιλακροαμονα και
φιλομαθη μη αγνοησαι την αιτιαν, δι' ην ωνομασθησαν οι της Ἱερου- σαλημ
βεβασιλευκοτες, Ἰωαθαμ φημι και Ἄχαζ. παρα-τεινει δε της προφητειας ο χρονος
και μεχρι της Ἐζεκιου βασιλειας, εφ' ου παλιν ο Σεναχηρειμ· Ἀσσυριων και ουτος
βασιλευς· ειλε κατα κρατος την Σαμαρειτων, κατεδηιωσε δε και τας πολεις των
Φυλιστιειμ, τουτεστι τας Παλαιστηνων. ειτα την Λαχις ελων· πολις δε αυτη της
Ἰουδα βασιλειας· 1.602 εκειθεν πεμπει Ῥαψακην πολιορκησοντα την Ἱερουσαλημ,
ος και της αλαζονειας και της κατα Θεου γλωσσαλγιας εξαιτειται δικας,
αποθανουσων εν μιαι νυκτι της των Ἀσσυ- ριων στρατιας εκατον ογδοηκοντα πεντε
χιλιαδων. γεγονε τοινυν, φησιν, ο λογος Κυριου προς Μιχαιαν τον του Μωραθι.
9Και εγενετο λογος Κυριου προς Μιχαιαν τον του Μωραθι, εν ημεραις Ἰωαθαμ και
Ἄχαζ και Ἐζεκιου βασιλεων Ἰουδα.9 Χρη ειδεναι παλιν, ως Ἑβραιοι γεγραφασιν
αντι του Μωραθι τον Μωραθιτην, ινα μη ως εκ πατρος, αλλ' ως εκ τοπου
σημαινηται. φασι γαρ ειναι την Μωραθι κωμην ητοι πολιχνην της Ἰουδαιων
γενεσθαι χωρας. συμφερονται δε τηι εκδοσει και οι ετεροι των ερμηνευτων. ουκουν
ειη αν ουχι του Προφητου πατηρ ο Μωραθι· σημαινεται δε, ως εφην, εκ τοπου
μαλλον και Μωραθιτης. τινες δε αρα λοι- πον οι προς αυτον γεγονοτες λογοι,
περιαθρειν αναγκαιον. 9Περι ων ειδεν περι Σαμαρειας και Ἱερουσαλημ.9 Τεθεαται
γαρ ως εν ορασει τα εσομενα, και των οσον ουδεπω παρεσομενων η και επι θυραις
οντων κακων, ουχι μονην ελων την γνωσιν, αλλ' οσον ηκεν εις οψιν, την ως
1.603 εν οραματι λεγω, δεδιως την εκβασιν, αναγκαιως ποιειται τους λογους περι τε
της Σαμαρειας και της Ἱερουσαλημ. 9Ἀκουσατε λαοι παντες λογους, και προσεχετω
η γη και παντες οι εν αυτηι, και εσται Κυριος ο Θεος εν υμιν εις μαρτυριον, Κυριος
εξ οικου αγιου αυτου.9 Ἑτοιμαζεσθαι κελευει προς το ευηνιον, και μονονουχι
κατακλινοντας το ωτιον συνιεναι λεπτως των θειων λογιων την δυναμιν. οτι δε
ουκ απο γνωμης ηγουν θεληματων ανθρωπινων η αφηγησις, αλλα παρ' αυτου του
των ολων κρατουντος Θεου πληροφορει προστιθεις, οτι εσται Κυριος εν υμιν εις
μαρτυριον. μονονουχι γαρ φησι Καν αυτος εγω Μιχαιας ποιωμαι τους λογους, καν
ει μεσιτευοιμι τυχον ως ανθρωπος, αλλ' αυτος υμιν ο των ολων διαμαρτυρεται
Θεος, και δεσποτικοις θεσπισμασι την εμαυτου δανειζω φωνην. εσται τοινυν υμιν
εις μαρτυριον εκεινος αυτος, ωι τον δια- βοητον τουτονι και περιφανη ναον
εστησατε, ωι το θειον ιδρυται προς υμων θυσιαστηριον, ωι το σεβας αναπτειν
πεπαιδευσθε δια νομου· ος εκ του ιδιου οικου λελαληκεν αει προς προφητας αγιους,
και προ γε των αλλων τωι μα- καριωι Μωυσει, την αρχαιαν εκεινην σκηνην
εγηγερκοτι κατα την ερημον. ελαλει γαρ ανωθεν του ιλαστηριου, και ηι φησι το
γραμμα το ιερον "Μωυσης ελαλει, ο δε Θεος απεκρινατο 1.604 "αυτωι φωνηι." και
νυν υμας διαμαρτυρεται, φησιν, εκ του οικου αυτου. ουκουν ακουετε μεν λαοι,
προσεχετω δε και η γη. τουτωι παραπλησιον το δια φωνης Ἡσαιου "Ἄκουε "ουρανε,
και ενωτιζου γη, οτι Κυριος ελαλησε." κατοικει μεν ουν ο Ὕψιστος ουκ εν γε τοις εκ
 
 

237

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λιθων ναοις η χειρο- ποιητοις τεμενεσιν. επειδη δε εις δοξαν Θεου τους αγιους
οικους εγηγερθαι φαμεν, ταυτηιτοι και κατοικειν εν αυτοις ουκ απαξιουν
πεπιστευκαμεν τον των ολων Θεον, καιτοι πληρουντα τους ουρανους και την γην
και τα κατωτερω. Ἐφαρμοσαι δ' αν τις εικοτως και ταυτα Χριστωι καλουντι προς
σωτηριαν ουχι μονους λαους, οι και εξ αιματος ησαν Ἁβρααμ, αλλα γαρ και την
συμπασαν γην. διεμαρτυρατο γαρ ωσπερ δια φωνης του ∆αυειδ λεγων "Ἀκουσατε
ταυτα "παντα τα εθνη, ενωτισασθε παντες οι κατοικουντες την "οικουμενην." οτι
δε ως εξ οικου του ιδιου και φιλαιτατου λιαν αυτωι καταπεφοιτηκεν ως ημας εξ
ουρανου ο Λογος, πως εστιν αμφιβαλειν; ατοπον δε ουδεν οικον Θεου λεγειν τον
ουρανον, οποτε και την επιγειον Σιων, η και εις τυπον της Ἐκκλησιας λαμβανεται,
οικον τε αυτου και πολιν αι θεοπνευστοι λεγουσι γραφαι. ψαλλει γαρ που και φησιν
ο θεσπεσιος ∆αυειδ "∆εδοξασμενα ελαληθη περι σου η "πολις του Θεου." ουκουν ως
πολις ειη αν ουτω και οικος η Ἐκκλησια Χριστου του πληρουντος τα παντα κατα γε
την της Θεοτητος φυσιν. 9∆ιοτι ιδου Κυριος εκπορευεται εκ του τοπου αυτου, και
επιβησεται
1.605 επι τα υψη της γης, και σαλευθησεται τα ορη υποκατωθεν
αυτου, και αι κοιλαδες τακησονται ως κηρος απο προσωπου πυρος, και ως υδωρ
φερομενον εν καταβασει.9 Ἀσαφης μεν λιαν, και αινιγματων εμπλεως ο τοιοσδε
λογος. πλην εκεινο φαμεν αναγκαιως, οτι καν εν τοις καθ' ημας σημαινηται λογοις
τα περι Θεου, αλλ' ουν ο ταυτα τεχνιτης, και νοειν ειδως "παραβολην και σκοτεινον
λογον, ρησεις τε σοφων και αινιγματα," συνησει λεπτως, και ως αν οτι μαλιστα
πρεποι τηι θειαι τε και αποῤρητωι φυσει. ιδρυσις τε γαρ αυτης, θρονοι τε και εγερσις
δια της των αγιων λεγονται φωνης, και μην και οδοι και πορειαι, ετερα τε προς
τουτοις αττα σμικρα και ανθρωπινα, αλλ' ως εφην αρτιως, τα τοιαδε των
θεωρηματων ισχνως τε και κατεῤ- ρινημενως νοοιτ' αν εικοτως παρα γε τοις
αγαθοις και αρτιφροσι. γινονται γαρ ως εξ ομοιωσεως και μεταφορας των καθ'
ημας οι λογοι. οταν τοινυν ακουσηις του Προ- φητου λεγοντος το ∆ιοτι ιδου Κυριος
εκπορευεται εκ του τοπου αυτου, και επιβησεται επι τα υψη της γης, προσεπαγει δε,
οτι και ορη μεν σαλευθησονται, κατατακησονται δε και αι κοιλαδες, τοτε δη τοτε
των εν αισθησει πραγματων υπερ- φερων βραχυ, ανιθι τοις θεωρημασιν εις εννοιας
ισχνας. εξοδον τοινυν ενθαδε νοησεις Θεου γενομενην ωσπερ εξ ιδιου τοπου, την
οιονειπως εκ της ηρεμιας κινησιν, την επι τισι 1.606 των πραχθησομενων. μονον
γαρ ουχι φησι Κεκινηται λοιπον ο παλαι μακροθυμων, και αφειδησει δηπως το ετι
κατηρεμειν επι τοις προσκεκρουκοσι, και την αυτωι φιλην ημεροτητα τροπον τινα
καταλελοιπως, εποισει τας δικας λοιπον. επιβη- σεται μεν γαρ επι τα υψη της γης,
τουτεστι πατησει λοιπον τους εν ταις αγαν υπεροχαις, ινα νοωμεν τους
βασιλευοντας εν τε τηι Σαμαρειαι και εν Ἱερουσαλημ. σαλευθησονται δε και τα ορη,
τουτεστι παλιν μετακινηθησονται των ιδιων αξιω- ματων, οι τους αλλους
υπεραιροντες και πολυ λιαν ανεστη- κοτες εν δοξηι· ορεσι γαρ τους τοιουτους ευ
μαλα παρει- καστεον. εκτακησονται δε και ως κηρος αι κοιλαδες, τουτεστιν, οι
ταπεινοι και κατεῤριμμενοι, και το των αγελαιων εχοντες μετρον, αλλα καιτοι λιαν
οντες σκληροι, και τοις θειοις θεσπισμασιν εικειν ουκ ανεχομενοι, οιονει πυρι
προσβαλ- λοντες τωι εκ της θειας οργης κηρου δικην κατατακησονται· γενησονται
δε και ως υδωρ φερομενον εν καταβασει, τουτεστι κατα πρανους οξει και ασχετωι
διαττον δρομωι. ως γαρ ηδη προειπον, οι των Ἀσσυριων βασιλεις την τε Σαμαρειαν
αυτην και την Ἰουδα βασιλειαν αγριως καταδηιωσαντες, απυκισαν μεν των
βασιλεων τινας, απεκτονασι δε και παντας τους ηγουμενους, δρομευς δε ωσπερ και
ως υδωρ κατα πρανους ερχομενον απεκομισαν εις την εαυτων την των αγελαιων
πληθυν. και τουτο ην το υδωρ το φερομενον εν καταβασει, και τρεχον εκ της
Σαμαρειας εις την Περσων τε και Μηδων. Ἐκπεπορευται δε και ο του Θεου λογος εκ
 
 

238

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του τοπου αυτου. Θεος γαρ ων φυσει γεγονεν ανθρωπος· δοκει δε πως 1.607 και
υπομειναι κινησιν την εν γε τουτωι φημι, καιτοι τροπην ουκ ειδως, ερηρεισμενος δε
μαλλον εν ιδιαι φυσει, και το βεβηκος εχων ως Θεος. επεβη δε και επι τα υψη της
γης, και σεσαλευκεν ορη, και κατετηξε κοιλαδας, και ως υδωρ αυ- τας φερομενον εν
καταβασει ρευσαι παρεσκευασε. και υψη μεν της γης αι κατα παντων επαιρομεναι
νοηται δυναμεις, και τα πνευματικα της πονηριας νοηθειεν αν· ορη δε σαλευομενα
οι της καθ' ημων αρχης εξωσθεντες δαιμονες. εκβεβληνται γαρ, και κεκλημεθα
λοιπον εις το υποκεισθαι τωι φυσει τε και κατα αληθειαν Θεωι. κοιλαδες δε παλιν η
των δαιμονιων αγελαια πληθυς, η ταπεινη και κατεῤριμμενη, η δικην κηρου
κατατετηγμενη, ρευσασα δε και ως υδωρ εις τους εν ᾅδου μυχους. προσηιεσαν γαρ τα
πονηρα πνευματα τωι Χριστωι, και "παρεκαλουν αυτον, ινα μη επιταξηι αυτοις εις την
"αβυσσον απελθειν." ως γαρ ετερων ηδη προαπεσταλμενων, οι περιλειφθεντες ετι
το χρημα κατεπεφρικεσαν. ει δε δη βουλοιτο τις υψη τε και ορη και κοιλαδας τους
των Ἰουδαιων νοησαι καθηγητας, και μεντοι και δημους τους υπ' αυτοις, οι δια γε
την εις Χριστον παροινιαν και της ιδιας εξωσθη- σαν αρχης· ετακησαν γαρ, και ως
κηρος ταις του πολεμου του παρα Ῥωμαιων συμφοραις ως φλογι προσβαλλοντες,
"̓Εξουθενωθησαν δε και ως υδωρ διαπορευομενον, και ωσει "κηρος ο τακεις
αντανηρηνται," κατα την του ψαλλοντος φωνην· ουκ εξω του πρεποντος βαδιειται
σκοπου. 1.608 9∆ι' ασεβειαν Ἰακωβ ταυτα παντα, και δι' αμαρτιαν οικου Ἰσραηλ.9
Ἐπιβησεσθαι λεγων τον των ολων Θεον επι τα υψη της γης, και σαλευθησεσθαι μεν
υπ' αυτου τα ορη, κηρου δε δικην και υδατος εκτακησεσθαι και καταῤρειν τας
κοιλαδας, επιφερει λοιπον ∆ι' ασεβειαν Ἰακωβ ταυτα παντα. αθρει δη ουν οπως
κεκρυμμενα λαλει μυστηρια, και ου μεχρι των αισθητων τον των προκειμενων
ιστησι νουν, οιδε δε πλαγιως των εν Σαμαρειαι και των εν τοις Ἱεροσολυμοις τας
οσον ουδεπω παρεσομενας αφηγησαμενος συμφορας. ποιον γαρ αν εχοι το δειμα,
καταλυπησει δε οπως τους εν Σαμαρειαι
τυχον ηγουν τους ετερους, το
καταδονεισθαι τα ορη; κοιλα- δες δε τινα τροπον εκτακειεν αν, η και ως υδωρ
φερομενον εσονται εν καταβασει; αλλ' οιδεν, ως εφην, κατασημηνας αξιως τα
συμβησομενα τοις εξ Ἰσραηλ. ταυτηιτοι λοιπον αναγκαιως προσεπαγει τας δικας,
ουχ ως ηγνοηκοσιν αυτοις, καθαπερ εγωιμαι, διαλεγομενος, αλλ' οιον ελεγχων, και
μετα- τιθεις ευ μαλα προς το ελεσθαι φρονειν τα χρησιμα τε και πρεπωδεστερα. εφη
τοινυν οτι ∆ι' ασεβειαν Ἰακωβ ταυτα παντα και δι' αμαρτιαν οικου Ἰσραηλ, ινα
συμπαν νοηται πεπλημμεληκος το εξ Ἰσραηλ γενος εις τε Θεον και ανθρω- πους.
ασεβειαν μεν γαρ ονομαζειν εοικε τα εις Θεον πταισ- ματα, τα δε γε εις αδελφους και
ομογενεις αμαρτιαν. 9Τις η ασεβεια του Ἰακωβ; ου Σαμαρεια; και τις η αμαρτια
οικου Ἰουδα; ουχι Ἱερουσαλημ;9 Ἰακωβ ονομασας τους εξ Ἰακωβ γεγονοτας, τον
Ἐφραιμ 1.609 δη λεγω, τον εν Σαμαρειαι, καθιστησιν εναργη τα αυτων εγκληματα.
Σαμαρειαν δε ειναι φησι της ασεβειας το ειδος. και ου δηπου φαμεν, ως αυτην
αιτιαται την χωραν· κομιδηι γαρ αποπληκτον το τηιδε νοειν· Σαμαρειαν δε τα εις
Σαμα- ρειαν φησιν, οιον τας δαμαλεις, τον Χαμως, τον Βααλ, και τα εν αυτηι
πραττομενα κατα τινων δια της των κρατουντων πλεονεξιας. εφη γαρ οτι
"Κατεκονδυλιζον εις κεφαλας "πτωχων, και οδον ταπεινων εξεκλιναν." και προς
τουτοις ελεγον "Ποτε διελευσεται ο μην και απεμπολησομεν, και "τα σαββατα και
ανοιξομεν θησαυρους του ποιησαι μικρον "μετρον και του μεγαλυναι σταθμιον και
ποιησαι ζυγον "αδικον;" αμαρτιαν και του Ἰουδα την Ἱερουσαλημ γενεσθαι φησι.
και ουτι που παντως αυτην εν τουτοις την πολιν αιτιασομεθα φρονουντες ορθως·
οιησομεθα δε μαλλον τα εν αυτηι πραττομενα τωι Ἰουδα γενεσθαι προς αμαρτιαν.
κατ- ητιατο δε που Θεος των Ἰουδαιων τας παροινιας, και δη και εφασκεν εναργως
"Ὅτι κατ' αριθμον πολεων σου ησαν "θεοι σου Ἰουδα, και κατ' αριθμον διοδων της
 
 

239

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἱερουσαλημ "εταξατε βωμους του θυμιαν τηι Βααλ. ινα τι λαλειτε "προς με; παντες
υμεις ηνομησατε, και παντες υμεις ησε- "βησατε εις εμε, λεγει Κυριος παντοκρατωρ."
επιπληττει δε αυτοις και δια φωνης Ἡσαιου λεγων "Πως εγενετο "πορνη πολις
πιστη Σιων, πληρης κρισεως, εν ηι δικαιο- "συνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται.
το αργυριον "υμων αδοκιμον· οι καπηλοι σου μισγουσι τον οινον υδατι. "οι
αρχοντες σου απειθουσι, κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες "δωρα, διωκοντες
ανταποδομα, ορφανοις ου κρινοντες, και
1.610 "κρισει χηρας ου προσεχοντες."
γεγονε τοινυν εις αμαρτιαν τωι Ἰουδα τα εν τοις Ἱεροσολυμοις ανοσιως πραττομενα,
και ουτι που μαλλον η πολις. ∆ει δη ουν αρα και Θεον αγαπαν, και τουτο εξ ολης
ψυ- χης και καρδιας, αποσειεσθαι δε και το ραιθυμον εις αγα- θουργιαν, και κατα
μηδενα τροπον κακουν τον πλησιον, μαλλον δε ανακτασθαι ταις ευποιιαις, και
αποσπουδαζειν μεν τα πονηρα, προσκεισθαι δε μαλλον τοις της δικαιοσυνης
αυχημασιν. υπτιουμενοις δε δη περι τα ουτω σεπτα, και καταφρονειν ηἱρημενοις,
εποισει τα εξ οργης, και ως κηρον κατατηξει κολαζων εν πυρι, και ως υδωρ
σκορπιει, φειδους ημας ετι και αγαπης ουκ αξιων. 9Και θησομαι Σαμαρειαν ως
οπωροφυλακιον αγρου και ως φυτειαν αμπελωνος· και κατασπασω εις χαος τους
λιθους αυτης, και
τα θεμελια αυτης αποκαλυψω· και παντα τα γλυπτα αυτης
κατακοψουσι· και παντα τα μισθωματα αυτης εμπρησουσιν εν πυρι· και παντα τα
ειδωλα αυτης θησομαι εις αφανισμον.9
Τινα δη παλιν εσονται των ουτω
προσκεκρουκοτων τα παθη, διηγειται σαφως. εσται γαρ η Σαμαρεια φησιν ως
οπωροφυλακιον αγρου και ως φυτεια αμπελωνος. τα μεν γαρ εν αγροις φυομενα
τηρουσι τινες, σκηνας αναπλεκοντες και εν αυταις ιζησαντες. ειτα πασαν αυτων
αποσοβουσι βλαβην. ει δε δη γενοιτο συναχθηναι τους καρπους, κατα- ληγουσι των
πονων οι φυλακες, οικοι τε υπονοστουσι, και αυτας ανατρεψαντες τας σκηνας.
τουτο την Σαμαρειαν παθουσαν ευρησομεν. επειδη γαρ πεπλημμεληκεν ου μετριως,
1.611 μαλλον δε και εις αυτον δεδυσσεβηκε τον των ολων Θεον, τοις ιδιοις εργοις
ανατιθεισα το σεβας, ανετραπη και πεπτω- κεν, αφεντων αυτην ταχα που και των
παλαι τηρειν επιτε- ταγμενων, αγιων τε φημι δυναμεων και αγγελων. εφη τι
τοιουτον περι αυτης και ο μακαριος προφητης Ἡσαιας "̓Εγκαταλειφθησεται η
θυγατηρ Σιων, ως σκηνη εν αμπε- "λωνι και ως οπωροφυλακιον εν σικυηλατωι."
εγκατε- λειφθη δε οπως; αποπεφοιτηκε γαρ, ως εφην, η προσεδρευ- ουσα τε και
ρυομενη πληθυς λογικη των ανω ταγματων. εσται τοινυν ως οπωροφυλακιον
αγρου και ως φυτεια αμπε- λωνος. ομοιον ως ει λεγοι Και πολεων και οικων ερημη
και εις οψιν αγρων μετενηνεγμενη. η και καθ' ετερον τροπον συνησεις, ει δοκει.
των αμπελωνων οι φυτουργοι τον αυτοις οτι μαλιστα πρεποντα καταλαβοντες
χωρον, αροτοις αυτον ανατεμνουσιν, ανω τε και κατω στρεφοντες. τουτο τοι παθειν
την Σαμαρειτων απειλει, μονονουχι και αροσιμον εσεσθαι γην, εξηιρημενων αυτης,
ως εφην, πολεων τε και οικων. δια τουτο φησιν, οτι κατασπασω εις χαος τους
λιθους αυτης, και τα θεμελια αυτης αποκαλυψω. εσεσθαι δε τι και καταγελα- στον
προς τουτωι φησιν. ους γαρ προσεδοκησαν εσεσθαι σωτηρας αυτοις ως θεους, ουτοι
και συνδιολλυνται τοις προσκυνειν ειωθοσιν αυτους· κατεμπρησθησονται δε και τα
μισθωματα αυτης, και εις αφανισμον οιχησονται φησι παντα τα ειδωλα αυτης.
μισθωματα δε τοις ειδωλοις ομου τα καταπιμπραμενα, ταχα που τα αναθηματα
δηλοι. προσ- εκομιζον γαρ τοις τεμενεσιν εις δοξαν ειδωλων τα εξ ιδιου νεμοντες
πλουτου, και τοις ουδεν ωφελειν ειωθοσιν ηγουν 1.612 ισχυουσιν, ωσανει μισθον
και αντεκτισιν ων εχειν ᾤοντο παρ' αυτων ανετιθεσαν τας ευχαριστιας. μεμνημεθα
δε οτι και δια φωνης Ὠσηε κατηιτιατο την των Ἰουδαιων Συναγωγην, ουτω λεγων
"Και αυτη ουκ εγνω οτι εγω δεδωκα αυτηι τον σιτον "και τον οινον και το ελαιον,
και αργυριον και χρυσιον "επληθυνα αυτηι· αυτη δε αργυρα και χρυσα εποιησε τηι
 
 

240

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"Βααλ·" ουκουν εναργη τα αναθηματα. οτι δε μισθωματα τε και αντεκτισιν της επι
γε τωι πλανασθαι σπουδης κατελο- γιζετο την ευημεριαν ο Ἰσραηλ ο παραφρων,
ουδεν ηττον συνησεις Θεου παλιν λεγοντος "Και αφανιω αμπελον αυτης "και τας
συκας αυτης, οσα ειπε Μισθωματα μου ταυτα "εστιν α εδωκαν μοι οι ερασται μου."
ᾤετο γαρ, ως εφην, τοις των ειδωλων νευμασι και πλουτωι κομαν και εν τρυφαις
ειναι και ευημερειν. τυφλος ουν αρα των πλανωμενων ο νους. η γαρ αν, τον φυσει
Θεον ουκ ηγνοηκως, αυτωι δη μαλλον, και ουχ ετεροις τισι το σεβας ανηψεν· αυτωι
τας χαριστηριους ανετιθει λιτας· αυτον ωμολογει παντος αγαθου δοτηρα και
πρυτανιν· φρονειν δε ωδε διεγνωκως, ουκ αν γεγονεν ως οπωροφυλακιον αγρου,
αλλ' ουδε ως φυτεια αμπε- λωνος, επ' ακλονητοις δε μαλλον ευημεριαις
μακαριζομενος διετελει, και ταις ανωθεν ευμενειαις τετεισχισμενος, εν καλωι της
ευθυμιας γεγονως εθαυμαζετο. 9∆ιοτι εκ μισθωματων πορνειας συνηγαγε, και εκ
μισθωματων
πορνειας συνεστρεψεν.9
∆ιαγελαι δη παλιν ο λογος, και της
Ἰουδαιων αμαθιας 1.613 κατειρωνευεται συν ηθει πολλωι· της γαρ ενουσης αυτοις
απονοιας την αποπληξιαν καθιστησιν εμφανη, και τα εις νουν εσω και καρδιαν
κειμενα καταλευκαινει σαφως· Ναι γαρ, φησιν, ορθως και δικαιως ανετιθει τοις
λιθοις τα χαριστηρια αισθησεως εμπλεως ο Ἰσραηλ, ευγνωμων και σοφος· εγνω
τους τετιμηκοτας, της ευημεριας τους χορηγους, τους τον πλουτον αυτωι
συναγηγερκοτας, και εν ευπαθειαις ειναι παρα- σκευαζοντας. οιεται γαρ οτι μισθον
εχει της νοητης πορνειας το ευημερειν· και επειδη τεθυκεν ειδωλοις, ξυλοις τε
λατρευει και λιθοις, ανενδεης εσται των εν ευχαις. συνηγαγεν, ως φησι, και
πεπλουτηκε εκ μισθωματων πορνειας, συνεστρεψε και συνηνεγκεν, ακραδαντον
εχει την ευθυμιαν. ουκουν εν ηθει τε και ειρωνειαι, συμπεπλεγμενης και απειλης,
την των ειρημενων δυναμιν εκληψομεθα. 9Ἕνεκεν τουτου κοψεται και θρηνησει,
πορευσεται ανυποδετος και γυμνη, ποιησεται κοπετον ως δρακοντων και πενθος
ως θυγα- τερων σειρηνων· οτι κατεκρατησεν η πληγη αυτης, διοτι ηλθεν εως
Ἰουδα και ηψατο εως πυλης λαου μου, εως Ἱερουσαλημ.9 Ἐπειδη γαρ διεβιω φησιν
εν πλαναις, και κατεληξε μεν ουδαμως τον εαυτης λυπουσα ∆εσποτην, ανατιθεισα
δε τοις γλυπτοις τα εφ' οις ευ εχει και διευφημειται χαριστηρια, προς τουτο δε,
φησι, λοιπον δυσσεβειας διεληλακε, ταυτηιτοι κοψε- ται και θρηνησει· και ουχ
ετεροις τισιν επαλγησει τυχον, ηγουν επ' οθνειοις, το ως εξ αγαπης σταζουσα
δακρυον, αλλα ταις οικειαις αυτης καταπαιομενη συμφοραις. η δε γε γυμνοτης
1.614 και ανυποδεσια το των αιχμαλωτων σχημα δεικνυει· ουτω και ο μακαριος
προφητης Ἡσαιας την οσον ουδεπω παρε- σομενην αυτοις αιχμαλωσιαν υποδηλων
περιεφοιτα την Ἱερουσαλημ, "γυμνος τε και ανυποδετος," Θεου το χρημα γενεσθαι
προσταττοντος. απομιμησεται δη ουν εν ιδιοις παθεσι των δρακοντων τα πενθη, και
των σειρηνων τους οδυρ- μους. φασι γαρ τινες, ως, ει πληγειη δρακων, τοτε δη τοτε
κατολοφυρεσθαι κινδυνευοντα, και τουτο δηλουν καταπαιοντα τε τηι κερκωι την
γην, και ου μετριαν ηχην αποτελειν ειωθοτα. σειρηνας δε λεγουσιν Ἕλληνες μεν
και παιδες εκεινων πτηνα μελωιδειν ειδοτα, και καταθελγειν ισχυοντα ταις των
ωἰδων ευρυθμιαις τους ακροωμενους. η δε γε θεοπνευστος γραφη σειρηνας
αποκαλει τα των στρουθιων λαλιστατα τε και ευστομειν ειωθοτα, η και αυτας εσθ'
οτε τας αηδονας, αι τοις εναλιοις επωαζουσι κολποις· ειτα της καλιας ληφθεισης
υπο κυματων, γοερον αιδουσι μελος, και καταθρηνουσι τροπον τινα την της εαυτων
ωδινος ζημιαν. ουτω καταθρηνησειν εφη την Σαμαρειαν των ιδιων τεκνων τον
ολεθρον. κατεκρα- τησε γαρ αυτης η πληγη φησι, αφικετο δε και εως Ἰουδα, και
μεχρι πυλων Ἱερουσαλημ. εοικε δε ο λογος ημιν εν τουτοις τον παρα του
Σεναχηρειμ αινιττεσθαι πολεμον ος πασαν ελων την Σαμαρειαν, και καταδηιωσας
την Ἰουδαιαν, περι- εκαθισε την Ἱερουσαλημ, και μεχρι πυλων αφιγμενος, ηπει 
 

241

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λησε μεν εμπρησαι αυτην· ου μην ετι και δεδυνηται, Θεου προασπιζοντος, κατα τον
της Ἐζεκιου βασιλειας καιρον.
Ουκουν, οταν τον ενα και φυσει και αληθως
∆εσποτην αφεντες προσκεισθαι σπουδασωμεν τοις ακαθαρτοις δαιμοσι, τοτε παντη
τε και παντως εαυτους θρηνησομεν, και ταις εαυ- των αβουλιαις εποιμωζοντες,
γυμνοι μεν εσομεθα της παρ'
1.615 αυτου χαριτος τε και βοηθειας, ασχημονα δε
και ακαλλη διαζησομεν βιον· τουτο γαρ η ανυποδεσια δηλοι. υποκεισο- μεθα δε και
πληττοντι τωι σαταναι, και ουδεν ετι το κωλυον εν παντι γενεσθαι κακωι. 9Οι εν Γεθ
μη μεγαλυνεσθε, οι Ἐνακειμ μη ανοικοδομειτε εξ οικου
καταγελωτα· γην
καταπασασθε καταγελωτα υμων.9 Περισκεπης μεν ο λογος και δυσαλωτος κομιδηι
των προ- κειμενων ο νους και των εφεξης ετι κειμενων. πλην ως ενι διειπειν
πειρασομαι. καταθεοντος του πολεμου τας εν τηι Σαμαρειαι πολεις, αλισκομενων δε
και ετερων των υπο το σκηπτρον Ἰουδα και Βενιαμιν, των αλλοφυλων οι προσοικοι
και οσα της Ἰουδαιων γης ομορα πως ην και εκ γειτονων εθνη, πλατυ γελωντα
κατεκερτομουν τον Ἰσραηλ, ως ουδεν ωφελημενον παρα Θεου. ᾤοντο γαρ την του
σωζοντος χειρα και παθειν το αναλκι και ατονησαι δειν, ως προς τας των
καταδηιουντων ορμας. αλλ' ην αμεινον εννοειν, οτι λυπειν ηἱρημενοι τον σωζοντα
και προσκεκρουκοτες Θεωι, πεπειρανται των δεινων, δεδονται δε και εις χειρας
εχθρων. επειδη δε ην των ατοπων, εκεινους μεν οιεσθαι κατα σφας αυτους, οτι τηι
δυναμει των ιδιων σεβασματων, εν καλωι της ευημεριας με- μενηκασιν, απολωλε δε
και ωλοθρευται δια την του σωζοντος ασθενειαν ο Ἰσραηλ, ταυτηιτοι Θεος και αυτας
τας των περι- οικων πολεις παρεδιδου του Σεναχηρειμ εις ερημωσιν. και γουν ο
Ῥαψακης τοις εν τωι τειχει των Ἱεροσολυμων προσ-λαλων, τουτων αυτων
διεμεμνητο λεγων "Που εστιν ο "θεος Αιμαθ και Ἀρφαθ; που εστιν ο θεος της
πολεως
1.616 "Σεπφαρουειμ; μη ηδυνατο ρυσασθαι Σαμαρειαν εκ της χει- "ρος
μου; τις των θεων παντων των εθνων τουτων εῤρυσατο "την γην αυτου εκ χειρος
μου;" εστι τοινυν η Γεθ αλλο- φυλων μεν των καλουμενων Φυλιστιειμ, μητροπολις
δε της Παλαιστινης. αλλα και η Ἐνακειμ ομοιως πολιχνη παλιν εν εσχατιαις της
Ἰουδαιας κειμενη, προς τηι κατα νοτον ερημωι, εικουσα μεν τοις Ἰουδα σκηπτροις,
φρονουσα γεμην ουκετι τα Ἰουδαιων, προσκειμενη δε μαλλον τοις των εθνων
ομοροις, Μωαβιταις δη λεγω και Ἰδουμαιοις. ω τοινυν, φησι, της Γεθ οικητορες, ω
της Ἐνακειμ, μη τας ετερων συμφορας εορτης ποιεισθε προφασεις· μη μεγαλυνεσθε
δια ταυτα, μηδε επειδηπερ ο γειτων υμων οικος ηρημωται, του- τεστιν ο του
Ἰσραηλ, ταυτηιτοι πλατυ γελατε, φησι, μονον- ουχι των απολωλοτων
κατορχουμενοι. μη οικοδομειτε εξ οικου καταγελωτα, αλλ' ως και αυτοι τα χειρω
πεισομενοι, καθα- περ τινα γην καταπαττεσθε τον εσομενον καθ' υμων καταγελωτα, και τας εαυτων θρηνειτε συμφορας. κατορχησονται γαρ υμων οι
Βαβυλωνιοι, και οικτρως απολωλοσιν επιμει- διασουσιν οι εχθροι. σοφον ουν αρα το
επιμεμνησθαι του λεγοντος "Ἐαν πεσηι ο εχθρος σου, μη επιχαρηις αυτωι, οτι "οψεται
Κυριος και ουκ αρεσει αυτωι, και αποστρεψει τον "θυμον αυτου απ' αυτου."
Πραττουσι δε τουτο και οι Χριστον ουκ ειδοτες. διωκο- μενων γαρ εσθ' οτε των
εκκλησιων, και δοκιμαζομενων αγιων ητοι των εν αυταις, τοτε δη τοτε μαλιστα
τους ιδιους αυτοι καταθαυμαζουσι θεους. αλλ' ο γελως αυτοις εκ- τελευται προς
δακρυον, κατευμαριζοντος μεν τα δεινα του 1.617 Χριστου, κατευναζοντος δε τα
κεκινημενα, και αποσοβουντος μεν το λυπουν, ανευρυνοντος δε τοις αγιοις
θυμηδιαν και χαραν· τελος γαρ πονων ευκλεια και τρυφη. και μοι δοκει φαναι τι
τοιουτον ο μακαριος ∆αυειδ προς τον των ολων Θεον "∆ιηλθομεν δια πυρος και
υδατος, και εξηγαγες ημας "εις αναψυχην." 9Κατοικουσα καλως τας πολεις αυτης,
ουκ εξηλθεν κατοικουσα Σεννααρ κοψασθαι οικον εχομενον αυτης, ληψεται εξ
υμων πληγην οδυνης.9 Ἐκδεδωκασι μεν οι εβδομηκοντα Σεννααρ, Ἀκυλας δε εφη
 
 

242

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σεναν, ευσθενουσαν δε ο Συμμαχος, ταχα που τουτι του Σεναν υπεμφαινοντος. αλλ'
ει μεν νοοιτο Σενααρ, φαμεν οτι χωριον εστι πλατυ κατα πολεις τε και κωμας
οικουμενον αλλοφυ- λοις μεν, πλην εν οριοις της Ἰουδαιας· ει δε δη νοοιτο Σεναν,
λαμπραν και επισημον Αιγυπτου πολιν κατασημαινει. ευ- σθενειται δε οτι πιων η
χωρα, και ληιοις κατακομος, πως εστιν αμφιβαλειν; Σενααρ τοινυν φησιν ητοι
Σεναν η καλως τας εαυτης οικουσα πολεις. ηξει δε ο λογος κατα των οι- κουντων
αυτας· ουκ επεδακρυσε τοις εγγυς οικτρως και αθλιως διολωλοσιν· ουκ εξηλθε
κοψασθαι τον εχομενον οικον, του- τεστιν, ου τεθρηνηκε τους εκ γειτονων. εγγυς δε
της Ἰου- δαιας η Σεννααρ, ως εφην, και μεντοι και η Σεναν, τουτεστιν η Αιγυπτιων.
διαπιπτοντι δε και πεπορθημενωι τωι Ἰσραηλ, ουκ επηλγησε μαλλον, αλλ'
επετωθασεν, επεχαιρε δε και αυτη, 1.618 καθαπερ οι απο Γεθ και Ἐνακειμ. τι ουν
Ἰσραηλ; αρα γελασουσιν εικη τα περιοικα των εθνων, και ταυτα δρωντων εκεινων
ανεξικακησει Θεος; ανεξεται δε παρ' εχθρων γελω- μενης αυτου της δοξης; ουδαμως,
φησιν, αλλ' εξ υμων ητοι
δι' υμας ληψεται πληγην οδυνης· τουτεστι,
καταδηιωθησεται και αυτη ταις αλλαις ομου. πεπορθηται δε και η Σεννααρ, και
μεντοι και Αιγυπτος, καταθεοντος αυτην Σεναχηρειμ.
∆ει δη ουν αρα και τον
εστωτα καλως φοβεισθαι μη πεσηι, και ριπτειν μεν ως απωτατω το τοις πεπονθοσιν
επι- μειδιαν, "Κλαιειν δε μαλλον μετα κλαιοντων" και μη ταις
ετερων
εξοφρυουσθαι συμφοραις, εκδεδιεναι δε μαλλον το τοις ισοις περιπεσειν. 9Τις
ηρξατο εις αγαθα κατοικουσα οδυνας; οτι κατεβη κακα παρα Κυριου επι πυλας
Ἱερουσαλημ, ψοφος αρματων και
ιππευοντων.9 Ὦ Γετθαιοι, φησιν, ω της
Ἐνακειμ, ω της Σεννααρ ητοι Σεναν οικητορες, ουκ επληγητε ταις των ομορων
συμφοραις, γελωτος υμιν γεγονεν αφορμη πιπτων τε και διολλυμενος ο παλαι
δεινος υμιν και αφορητος Ἰσραηλ. ωἰηθητε δε οτι και Θεος ησθενησεν ο σωζων
αυτους, εῤρωται δε τα παρ' υμιν χειροκμητα και προς τουτο διαττει σθενους, ως
αμο- γητι δυνασθαι τας υμων διασωσαι πολεις. ουκουν απο των πραγματων φερε δη
φερε καταθρησωμεν, τις ο φυσει και αληθως εστι Θεος· τις ο παναλκης, και αμαχον
απονεμων οις αν ελοιτο την επικουριαν. ηλωσαν μεν γαρ και πεπορ- 1.619 θηνται
φησιν αι τε του Ἰσραηλ, και αι παρ' υμιν δε πολεις, και κοινην ωσπερ ανετλητε
συμφοραν. ποια δη ουν αρα πολις εν οδυναις ουσα και τοις περι των εσχατων
δειμασι· τουτο γαρ εστι το κατοικουσα οδυνας· διανενευκεν αδοκητως εις αγαθα,
τουτεστιν, εις ευθυμιαν και ευημεριαν; αρα μια των παρ' υμιν; ουδαμως φησιν, αλλ'
η εμη παλιν Ἱερου- σαλημ. κατεβη μεν γαρ επ' αυτην παρα Κυριου κακα, του- τεστιν,
εγω λελυπημαι και πεπαιδευκα, και τον Ἀσσυριον αυτοις επενηνοχα, και εξ εμης
οργης η κατ' αυτων γεγονε κακωσις. πλην απεσβη και λελυται, της εμης νικωσης
χειρος και παραδοξως εκρυομενης τους τα εμα σεβοντας κρατη. μεχρι γαρ πυλων
εστη το λυπουν. ισμεν δε οτι πολλην ιππον εχων ο Ῥαψακης αφικετο μεν εν τοις
Ἱερο-σολυμοις, μονον δε ουχι και αυτων ηψατο πυλων, ειλε δε ουδαμως·
δεδαπανηται γαρ ο Ἀσσυριος εν μιαι νυκτι. και γουν τεθρηνηκασιν οι εν τοις
Ἱεροσολυμοις, ως αυτικα δη
μαλα τεθνηξομενοι, αυπνον τε κλαιοντες
διατετελεκασι νυκτα· σκιδναμενης δε της ηους, ωφθη το παραδοξον. εκειντο γαρ
εις γην αναριθμητοι νεκροι, ως ανασκιρτωντας λεγειν τους δια Θεου παραδοξως
νενικηκοτας και σεσωσμενους "Το "εσπερας αυλισθησεται κλαυθμος, και εις το
πρωι αγαλ- "λιασις." οραις ουν οπως πρωτη τε και μονη παρα τας αλλας πολεις
ηρξατο διανευειν εις αγαθα, καιτοι κατοικουσα οδυνας; ου γαρ περιοψεται
παντελως τους ιδιους Θεος, αλλα παιδευσας συμμετρως, ανασωζει παλιν, και της
αυτωι πρε- πουσης ευκλειας ου μετριαν ποιειται φροντιδα, καν ει προσ- κρουωμεν
ημεις. εφη γαρ που δι' ενος των προφητων "Ου "δι' υμας εγω ποιω, λεγει Κυριος,
αλλ' η δια το ονομα μου." 1.620 9Κατοικουσα Λαχις αρχηγος αμαρτιας αυτη εστι τηι
 
 

243

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θυγατρι Σιων, οτι εν σοι ευρεθησαν ασεβειαι του Ἰσραηλ.9 Λαχις δη παλιν πολις
μεν εστι τοις Ἰουδα σκηπτροις υποκειμενη, γειτων δε και ομορος των Φυλιστιειμ,
εκτοπως δε και αυτη πικρα και ειδωλολατρις, και αποσπουδαζουσα μεν την εις
Θεον ευσεβειαν και την εις τον νομον αιδω, περι πλειστου δε ποιουμενη το και
πλανασθαι φιλειν, και προσ- απολλυειν ετερας. ταυτην ταχα που και πρωτην
Σεναχηρειμ των πολεων ελων των υπο το σκηπτρον Ἰουδα και Βενιαμιν, πεπομφεν
εκειθεν τον Ῥαψακην εις Ἱεροσολυμα. η τοινυν Λαχις, φησιν, η καλως οικουσα
ποτε, και ασφαλως ιδρυμενη, αυτη γεγονεν αρχηγος αμαρτιας τηι Σιων, ητοι τηι
Ἱερουσαλημ. ηυρηνται γαρ εν αυτηι ασεβειαι του Ἰσραηλ, τουτεστι τα χει- ροκμητα
και των ψευδωνυμων θεων ου μετρια πληθυς. Τι ουν ο λογος βουλεται δηλουν;
απολογειται τροπον τινα τοις των αλλοφυλων δημοις, και αναπειθειν πειραται
διακεισθαι λοιπον, ως ουκ αν ησθενησεν ο σωζων Θεος. επειδη δε δεδυσσεβηκασιν
εις αυτον αι του Ἰουδα πολεις, παραδεδονται τοις εχθροις. αρχηγος γαρ φησιν η
Λαχις αμαρτιας τηι Σιων γινομενη, και αποστασιας προφασις πρω- τη δεδοται τωι
Σεναχηρειμ. απολωλε δη ουν ο Ἰσραηλ, ως απο γε της Λαχεως εξεστιν ιδειν, ουκ
ηῤρωστηκοτος Θεου το αναλκι· πολλου γε και δει· το πλανασθαι δε μαλλον
ηῤρωστηκως, και ταις των ειδωλων λατρειαις ασυνετως προσκειμενος. 1.621 9∆ια
τουτο δωσεις εξαποστελλομενους εως κληρονομιας Γεθ, οικους ματαιους, εις κενα
εγενετο τοις βασιλευσιν του Ἰσ- ραηλ, εως τους κληρονομους αγαγωσι· κατοικουσα
Λαχις κληρονομια εως Ὀδολαμ ηξει.9 Ὑποπεπτωκοτος του Ἰσραηλ τοις εξ οργης
κινημασι, και των εις Θεον πεπλημμελημενων αποτιννυντος δικας, οι απο Γεθ τε
και Ἐνακειμ της του Θεου δοξης καταμειδιαν απε-τολμων. ᾤοντο γαρ οτι, καθαπερ
ηδη προειπον, ου σεσωκε τους ιδιους, ως της Ἀσσυριων χειρος ηττωμενος. ειτα προς
τουτο Θεος αναπειθειν ηθελεν, ως απο γε της Λαχεως, οτι δεδονται τοις εχθροις δια
το ηυρησθαι πολλας ασεβειας του Ἰσραηλ επ' αυτοις, και οτι γεγονασιν αμαρτιας
αρχηγοι τηι θυγατρι Σιων, τουτεστι τηι Ἱερουσαλημ. ταυτα Θεου λε- γοντος, συνεις
ευ μαλα το δηλουμενον και προ γε των αλλων ο μακαριος Προφητης, αποδεχεται
τους λογους, και μονονουχι ταις παρ' εαυτου ψηφοις εις αληθειαν στεφανων,
αναπεφω- νηκεν ευθυς ∆ια τουτο δωσεις εξαποστελλομενους εως κληρο- νομιας
Γεθ, οικους ματαιους. ναι φησιν, ω ∆εσποτα, βαδιουνται προς εχθρους, και
εξαποσταλησονται παρα σου, την ενεγκουσαν αφεντες, και εις την των Ἀσσυριων
μετα- χωρησαντες, ουχι μονοι, φησιν, οι εν Σαμαρειαι, αλλα γαρ και οι εν Γεθ. οι μεν
γαρ γεγονασιν αποσταται και υβρισται, και των σων κατοπιν ιεναι θεσπισματων ουκ
ανεχομενοι· οι δε πεπραχοσιν αθλιως επιτωθαζοντες, της σης δοξης εποιουντο
καταῤρησιν το συμβεβηκος. αυτος ουν δωσεις εξαποστελλομενους εως κληρονομιας
Γεθ, οικους ματαιους.
1.622 ματαιοι γαρ οικοι και ο του Ἐφραιμ και οι των απο
Γεθ, διατοι το μητε Θεον ανεχεσθαι τιμαν, απονεμειν δε τας λατρειας τοις γλυπτοις,
και οτι μονα πεφρονηκασι τα σαρκος, και τοις επιγειοις προσκειμενοι, ουδενα της
αρετης εποιουντο λογον. ειτα μεταξυ σχετλιαζει τροπον τινα, και μονονουχι τω
χειρε συμπληττει ο μακαριος Προφητης, εις εννοιαν ερχομενος των κατα καιρους
πεπραγμενων εν Σα- μαρειαι. διαλογιζεται δε την των βασιλεων αγερωχιαν, και οτι
της εκεινων σκαιοτητος ανοσιουργηματα γεγονασι τα εφ' οις πεπλημμεληκεν ο
Ἰσραηλ. αυτων γαρ ευρηματα και αι δαμαλεις ησαν, και τα των ετερων ειδωλων
τεμενη. ου διαλελοιπασι δε δια παντος τροπου παροτρυνοντες τον ∆ημιουργον.
ασχαλλων δη ουν ο Προφητης Εις κενα φησιν εγενετο τοις βασιλευσι του Ἰσραηλ,
εως τους κληρονο- μους αγαγωσιν. ομοιον ως ει λεγοι Των εις ματαιοτητα
σπουδασματων ου κατεληξαν οι βασιλεις, αχρις αν εις τουτο πεπτωκασιν
αθλιοτητος, ως ετερων γενεσθαι κληρον τον εκνεμηθεντα αυτοις παρα Θεου. οτι δε
εμελλον Ἀσσυριοι της Ἰουδαιων απασης καταρξαι γης, δεχεται δυο πολεις εν
 
 

244

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσχατιαις της ολης χωρας κειμενας, την τε Λαχιν φημι και την Ὀδολαμ, ας
ωἰκοδομησε Ῥοβοαμ, και φησι Κατοι-κουσα Λαχις κληρονομια εως Ὀδολαμ ηξει.
κληρονομησει γαρ την Λαχις καιτοι καλως σφοδρα τετειχισμενην· τουτο γαρ το
κατοικειν εστι· παρατεινει δε, φησι, και εως της Ὀδολαμ. Ουκουν ει μεν ελοιτο τις
σοφος ειναι και ευηνιος
1.623 και τοις θειοις νευμασιν αντιταττεσθαι μισων, εν
μακραις ευημεριαις εσται, και εν καλωι των ιδιων κεισεται κληρων· εσται γαρ
ελπιδος επιμεστος αγαθης και συναναλαμψει τοις αγιοις κατα καιρους· ει δε δη
φαινοιτο τραχυς και δυσαγωγος και τοις θειοις ουκ εικων νομοις, εξωσθησεται
παντως της των αγιων ελπιδος και απολεσει κληρον τον παρα Θεωι, εσται δε και
κληρος εχθρων αυτου, κατα τοι το εν ψαλμοις αἰδομενον περι τινων "Μεριδες
αλωπεκων εσονται," τουτεστι δυναμεων πονηρων μεριδα και πανουργων και
κακεντρεχων. 9Ἡ δοξα της θυγατρος Ἰσραηλ, ξυρησαι και κειραι επι τα τεκνα τα
τρυφερα σου, εμπλατυνον την χηρειαν σου ως αετος, οτι ηἰχμαλωτευθησαν απο
σου.9 Ὅμοιον ως ει λεγοι παλιν Ὦ τρισμακαρια ποτε θυγατερ Ἱερουσαλημ, η λιαν
ευκλεεστατην και περιφανη λαχουσα την δοξαν, Ἱερουσαλημ ητοι Σαμαρεια,
οιχεται σου τα τεκνα τα τρυφερα, και διολωλεν η παλαι σπαταλωσα πληθυς, η
λαμπρα τε και αβροδιαιτος, η καθευδουσα μεν "̓Επι κλινων ελεφαντινων,
κατασπαταλωσα δε και εν ταις "στρωμναις αυτης· η εσθουσα μεν εριφους εκ
ποιμνιων "και μοσχαρια εκ μεσου βουκολιων γαλαθηνα· η επικρο- "τουσα προς την
φωνην των οργανων· η ως εστωτα "αυτα λογισαμενη και ουχ ως φευγοντα· η τον
διυλισ- "μενον οινον πινουσα και τα πρωτα μυρα χριομενη·" 1.624 απαμφιεσαι δη
ουν ω θυγατερ Ἱερουσαλημ, τουτεστιν αποθου την δοξαν και γυμνη της αρχαιας
εκεινης ευημε- ριας αναδεδειγμενη· ειτα πλατυ και ασυνηθες κατοιμωζουσα και τας
αετων βαρυθυμιας απομιμεισθαι σπουδαζουσα· θρηνησον σου τα τεκνα, και γαρ
αιχμαλωτοι βαδιουνται, χηρα δε εσηι και μεμονωμενη. φασι δε οι ταυτα σοφοι και
πτηνων ως ενι μαλιστα περιεργαζομενοι τας φυσεις, φιλοτεκνον τι χρημα τον
αετον· κατολοφυρεσθαι δε δεινως εκπεπτωκοτων αυτωι της καλιας των νεοττων,
ηγουν υπο του σεσυλημενων. οτι δε των εις φιλοπαιδιαν ηθων ουκ αν αμοιρησειε
το πτηνον, αναπεισει λεγων και ο θεσπεσιος Μωυσης περι τε Θεου και των εξ
αιματος Ἰσραηλ "Ὡς"αετος σκεπασαι νοσσιαν εαυτου και επι τοις νεοσσοις "αυτου
επεποθησε, διεις τας πτερυγας αυτου εδεξατο αυ- "τους και ανελαβεν αυτους επι των
μεταφρενων αυτου." οραις οπως επιποθειν εφην τον αετον επι τοις ιδιοις νεοττοις,
και πτερυγων εισω ποιεισθαι φιλειν, ως εκ πολλης αγαπης κατασκιαζοντα το
τεχθεν. εμπλατυνον δη ουν την χηρειαν σου φησιν ως αετος. Ἐπιφωνησειε δ' αν
τις και τουτο εικοτως ουχι μονοις τοις αρχαιοτεροις των Ἰουδαιων δημοις, αλλα
γαρ και τοις εν καιρωι γεγονοσι της του Σωτηρος ημων επιδημιας, οτε και σταυρωι
παραδοντες αυτον δειναις και αφυκτοις περι- πεπτωκασι συμφοραις· διεσπαρησαν δε
και εις παντα ανεμον, οιονειπως ετερωι τροπωι τους της αιχμαλωσιας υπομενοντες
πονους.
1.625 9Ἐγενοντο λογιζομενοι κοπους και εργαζομενοι κακα εν ταις
κοιταις αυτων, και αμα τηι ημεραι συνετελουν αυτα, διοτι ουκ ηραν προς τον Θεον
τας χειρας αυτων· και επεθυμουν αγρους
και διηρπαζον ορφανους, και οικους
κατεδυναστευον, και διηρ- παζον ανδρα και τον οικον αυτου, ανδρα και την
κληρονομιαν αυτου.9 Ὅτε μακρους περι της τινων τιμωριας ποιειται λογους ο
των ολων Θεος, ινα μη τις ειναι νομιζηται σκληρος η βαρυ- μηνις, δικαιος δε
μαλλον Κριτης κατα τα εκαστου πταισματα ταλαντευων ορθως, και τοις
πλημμελουσιν αποδιδους κατα τα εργα αυτων, παρατιθησιν ευθυς τα εγκληματα,
και της ασεβειας αυτων απογυμνοι το μεγεθος· γεγονασι τοινυν φησι πονηροι τους
τροπους και εις τουτο σκαιοτητος αφι- γμενοι λοιπον ως βουλευεσθαι μεν εν νυκτι
και σχολης εργον ποιεισθαι κοπους, τουτεστι τας κατα τινων συντι- θεναι
 
 

245

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συντριβας, και εργαζεσθαι κακα, τουτεστι παλιν αιτιας σκεπτεσθαι πληρουν και
δυνασθαι κακουν τους ασθενεσ- τερους. ειτα δεον μεταβουλευεσθαι και δραν
ελεσθαι το αμεινον, ουδενα ταις εαυτων σκεψεσιν ενδιδοντες καιρον, αμα τηι εω
προς περας ηγον το δοκουν, καιτοι δεον ανατειναι μαλλον τας χειρας προς Θεον, ως
εωθινης θυσιας αναφε- ρομενης κατα τον νομον. ησαν δε αυτοις εκει τα εν νυκτι
βουλευματα και η σχολαια διασκεψις, αγρων αλλοτριων επιθυμιαι, οικων
ανατροπαι, καταδυναστειαι και πλεονεξιαι, ανδρος τε και κληρου διαρπαγαι.
ταυτηιτοι δικαιως εξεπεμ- 1.626 φθησαν ως οικοι ματαιοι, και τα ανδανοντα Θεωι
φρονειν ουκ ειδοτες.
Ἄμεινον ουν αρα και ασυγκριτως κατευμεγεθειν των
τοιουτων, και φαυλοτητος μεν απασης αποφοιταν, πλεο- νεξιαν δε ριπτουντας ως
απωτατω, και των περιττων ουκ εφιεμενους, διατροφας ζητειν και σκεπασματα, και
οσα τοις σωφροσιν αποχρη προς το βιουν. "Οι γαρ βουλο- "μενοι πλουτειν
εμπιπτουσιν εις επιθυμιας πολλας και "ανοητους και βλαβερας, αι τινες βυθιζουσι
τους ανθρω- "πους εις ολεθρον και απωλειαν." επιζημιον δε προς τουτωι και τας εν
νυκτι σχολας τοις εις αμαρτιαν σκεμμασι δαπα- ναν· καλον δε ζηλουν τον μακαριον
Ψαλμωιδον προς τον των ολων λεγοντα Θεον "Μεσονυκτιον εξεγειρομην του
"εξομολογεισθαι σοι επι τα κριματα της δικαιοσυνης σου." και παλιν "Ὁ Θεος ο Θεος
μου, προς σε ορθριζω, εδιψησε "σε η ψυχη μου, ποσαπλως σοι η σαρξ μου." και
παλιν "Ει εμνημονευον σου επι της στρωμνης μου, εν τοις ορθροις "εμελετων εις
σε." 9∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος Ἰδου εγω λογιζομαι επι την φυλην ταυτην κακα,
εξ ων ου μη αρητε τους τραχηλους υμων, και ου μη πορευθητε ορθοι εξαιφνης, οτι
καιρος πονηρος εστιν.9 Ἐπειδη γαρ αυτοι κοπους ελογιζοντο, και ειργαζοντο κακα
τισι, το προς Θεον αιρειν τας χειρας ως ακερδες και ανονητον παρωθουμενοι,
ταυτηιτοι καγω, φησι, κατα πασης τοιαυτης φυλης λογιουμαι κακα, τουτεστι,
διασκεψομαι τα εφ' οις αν 1.627 ειεν κακοις, ηγουν ανιατοις συμφοραις· εσεσθαι δε
ουτω φησι δυσοιστα τε και φορτικα τα επενεχθησομενα, ως εν ισωι γενεσθαι τοις
κεκυφοσι τους πεπονθοτας, και τροπον τινα κατακαμφθησεσθαι, δεινως και
αφορητως κατηχθισ- μενους. καιρος γαρ εσται φησι πονηρος, καθ' ον αν αυτοις τα
εξ οργης επαρτησειε. και τουτο οιμαι εστι το υπο του σοφως υμνουμενον "Ὅτι αι
ανομιαι μου υπερηραν την κεφαλην μου, ωσει φορτιον βαρυ εβαρυνθησαν επ' εμε."
αλλ' ο γε Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος τους ουτω κατη- χθισμενους προς αποθεσιν
των επηρτημενων αυτοις εκαλει λεγων "∆ευτε προς με παντες οι κοπιωντες και
πεφορ- "τισμενοι, καγω αναπαυσω υμας." αλλ' οι μεν τηι πιστει τον κεκληκοτα
τιμησαντες, απεσεισαντο το φορτιον· απο- μεμενηκασι δε καμνοντες και
πεπιεσμενοι, και σφοδρα εικο- τως, οι ταις απειθειαις λελυπηκοτες γραμματεις τε
και Φαρισαιοι, και η συν αυτοις ετερα πληθυς, οι και ουκ αν δυναιντο βαδιζειν
ορθοι. και τουτο ειδως ο θεσπεσιος
∆αυειδ, ανακεκραγει προς Θεον
"Σκοτισθητωσαν οι οφ- "θαλμοι αυτων του μη βλεπειν, και τον νωτον αυτων "δια
παντος συγκαμψον·" ινα τα ανω μη βλεποντες, μητε μην ανακουφιζειν ισχυοντες
της διανοιας τον οφθαλμον προς την των αγιων ελπιδα και την εν τοις ουρανοις
καλλιπολιν, προς μονα βλεπωσι τα επι της γης, μονονουχι κεκυφοτες και τοις
προσκαιροις και σαρκικοις τον υβριστην και μισοθεον ενερειδοντες νουν. 9Ἐν τηι
ημεραι εκεινηι ληφθησεται εφ' υμας παραβολη, και 1.628 θρηνηθησεται θρηνος εν
μελει λεγων Ταλαιπωριαι εταλαι- πωρησαμεν· μερις λαου μου κατεμετρηθη εν
σχοινιωι, και
ουκ ην ο κωλυων αυτον του αποστρεψαι.9
∆υο κατα ταυτον
συμβησεσθαι λεγει, παραβολην τε και θρηνον. και η μεν παραβολη σημαινειν εοικε
το οιονειπως εν στοματι παντων τον επ' αυτοις, ητοι περι αυτων, γενεσθαι λογον·
μνημονευεται γαρ αει και τα εξαισια των κακων, και των τοιουτων η φημη πολεις
τε και χωρας επιφοιται, και μεχρι τερματων της ολης διαττει γης. ο θρηνος δε γε το
 
 

246

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δακρυον και τας επ' αυτοις οιμωγας, ας αν ετεροι ποιοιντο τυχον, ηγουν αυτοι κατα
σφας αυτους τα οικεια κλαιοντες
παθη. τοιγαρτοι φησι Ταλαιπωριαι
εταλαιπωρησαμεν. και τις αν νοοιτο της ταλαιπωριας ο τροπος, διατρανοι λεγων
Μερις λαου μου κατεμετρηθη εν σχοινιωι, και ουκ ην ο κωλυσων αυτον του
αποστρεψαι. ο κληρος, φησιν, ο εκνεμηθεις τωι εμωι και ηγαπημενωι λαωι· δηλον δε
οτι τωι Ἰσραηλ· μεμε- τρηται παρ' εχθρων, τουτεστι, δασμοις και τελεσιν υπενηνεκται. το γαρ μετρουμενον υπο φορον εστι και τελη. ειτα τουτου γεγονοτος και
παρ' ελπιδα συμβεβηκοτος, ουκ ην ο κωλυσων. που δη ουν αρα, φησιν, αι δαμαλεις,
ο Χαμως, ο ∆αγων, ο Βεελφεγωρ, ο Βααλ, και τα εν τοις τεμενεσι της Σαμαρειας
πολυειδη χειροκμητα; σεσιγηκασιν, ουκ αντεταξαντο τοις μεριζομενοις· ου
βεβοηθηκασι τοις ιδιοις προσκυνηταις· ουκ επηγαγον οργην τοις μετρουσι την γην.
τοιουτον τι φησι και δια φωνης Ἱερεμιου περι των εξ Ἰσ-ραηλ "Και εν τωι καιρωι των
κακων αυτων ερουσιν Ἀναστα "και σωσον ημας. και που εισιν οι θεοι σου ους
εποιησας
1.629 "σεαυτωι; ει αναστησονται και σωσουσι σε εν καιρωι της
"κακωσεως σου;" αλλα πως αν ετερους εκσωσειαν, οι παθοιεν αν ευκολως παν οσον
τις ελοιτο δραν; εισι γαρ εισιν "εργα χειρων ανθρωπων, αργυριον και χρυσιον," και
λιθος και ξυλα, κωφη και αναισθητος υλη. ψαλλετω δη ουν ο θεσπεσιος ∆αυειδ
"Ὅμοιοι αυτοις γενοιντο παντες οι "ποιουντες αυτα και παντες οι πεποιθοτες επ'
αυτοις." 9Οι αγροι υμων διεμετρηθησαν· δια τουτο ουκ εσται σοι βαλλων σχοινιον
εν κληρωι.9
Φανεραν ποιειται των ειρημενων την δυναμιν. αποκληροι γαρ
γεγονατε φησι, και μεμετρηται μεν τα υμων ετεροις, σοι δε ουκ εξεστι καταμετρειν
τα σα. πεπονθοτας δε τουτο κατα τον της επιδημιας καιρον και τους αλαζονας
ευρησομεν Ἰουδαιους. εμπαροινησαντες γαρ τωι Χριστωι των εκνεμη- θεντων αυτοις
απωλισθον κληρων. ην μεν γαρ πρωτοτοκος, και αυτων ειναι φησι τας επαγγελιας ο
σοφωτατος Παυλος, αυτων τους πατερας, και εξ αυτων το κατα σαρκα Χριστον.
εκπεπτωκε δε της ελπιδος και της εις τουτο πασης ευκλειας· εισεφρησε δε των
εθνων η πληθυς και εις τον εκεινων αν- τανεβη κληρον· αυτων γαρ γεγονασιν αι
επαγγελιαι, αυ- των ο Χριστος, αυτων οι πατερες· τεκνα χρηματιζουσιν Ἁβρααμ,
κατακολουθουντες "τοις ιχνεσι της εν ακροβυστιαι "πιστεως" αυτου· "Ου γαρ παντες
οι εξ Ἰσραηλ, ουτοι Ἰσ-"ραηλ, ουδε οτι εισι σπερμα Ἁβρααμ, παντες τεκνα, αλλα "τα
τεκνα της επαγγελιας, ταυτα λογιζεται εις σπερμα."
1.630 τοιγαρτοι και ο
θεσπεσιος Ἰωαννης την των Ἰουδαιων οφρυν και το ικανον φυσημα καταφερων
"Ποιησατε ουν καρπους "αξιους της μετανοιας, φησι, και μη δοξητε λεγειν εν
"εαυτοις, οτι πατερα εχομεν τον Ἁβρααμ· λεγω γαρ "υμιν οτι δυναται ο Θεος εκ των
λιθων τουτων εγειραι "τεκνα τωι Ἁβρααμ." ουκουν αποπεπτωκε μεν της κληρονομιας ο αποπληκτος Ἰσραηλ, αντανεφυ δε ωσπερ η εξ εθνων αγελη, και αυτοις ο
Χριστος των ανωθεν αγαθων τον ευκλεα τε και αξιοληπτον απονεμει κληρον.
συμπολιται γαρ γεγονασι των αγιων, και οικειοι του Θεου, συσσωμοι τε του
Χριστου, και τηι προς αυτον ενοτητι δια Πνευματος εκ- λελαμπρυσμενοι, τον
πολυευκτον αληθως διαζησονται βιον, εν οσιοτητι τε και αγιασμωι και αφθαρσιαι.
9Ἐν εκκλησιαι Κυριου μη κλαιετε δακρυσιν, μηδε δακρυετωσαν
επι τουτωι οι
οφθαλμοι υμων· ου γαρ απωσεται ονειδη ο λεγων Οικος Ἰακωβ παρωργισε Πνευμα
Κυριου. ει ταυτα τα επιτηδευματα αυτου εστιν;9 Ἆρ' ουν απειργει του μετανοειν
ελεσθαι τον Ἰσραηλ; ανακοπτει δε, ειπε μοι, την επ' αυτοις ημεροτητα Θεος, καν ει
βουλοιντο μαθειν τα αυτοις οτι μαλιστα πρεπωδεστατα, και δραν ηδη πως το
ανδανον αυτωι; ου τουτο φησιν. αλλ' εθος τισιν, ει υπο του τυχον των σοφων
πεπλημμεληκοτες ελεγχοιντο, τον της μεταγνωσεως τροπον μεχρι μονου του
δακρυσαι μετρειν, και ομολογειν μεν την αμαρτιαν, τουτωι
1.631 τε και μονωι
ζητειν την αφεσιν· ου μην ετι και των προκει- μενων αυτοις καταληγειν κακων.
 
 

247

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο τινες εδρων των εξ Ἰσραηλ, ως μηδε αυτων εσθ' οτε φειδεσθαι των αμφιων.
αλλα τι φησιν ο εις καρδιαν ορων και νεφρους; "Ἐπιστρε- "ψατε προς με εξ ολης της
καρδιας υμων, εν νηστειαι και "εν κλαυθμωι και εν κοπετωι, και διαῤρηξατε τας
καρδιας "υμων και μη τα ιματια υμων." οτι τοινυν ψιλον εξ ομματων καταχεοντες
δακρυον, και χρηστοεπειν υποκρινο- μενοι, των γεμην ιδιων ου καταληγοντες
θεληματων, ουκ αν ευμενη και πραον εφ' εαυτοις καταστησειαν τον Κριτην,
εκδιδασκει λεγων Ἐν εκκλησιαι Κυριου μη κλαιετε δακρυσι. μη ποιειτε φησι πενθους
οικον τον θειον ναον· μηδε επι τουτωι δακρυετε, ωστε δοκειν εν οικωι μονον
κλαυσαι Θεου· ανονητον γαρ το τοιονδε παντελως· μητε μην εκεινο λε- γοντων
τινες Οικος Ἰακωβ παρωργισε Πνευμα Κυριου. απο- τριψαιτο γαρ αν ηκιστα γε τους
εφ' οις πεπλημμεληκεν ονειδισμους, καν ει ελοιτο τις ταις ουτω χρησταις αποκεχρησθαι φωναις. Ει ταυτα εστι τα επιτηδευματα αυτου; και ποια δη ταυτα, φησιν·
"Ἐγενοντο λογιζομενοι κοπους, "και εργαζομενοι κακα εν ταις κοιταις αυτων, και
αμα τηι "ημεραι συνετελουν αυτα, και ουκ ηραν προς τον Κυριον "τας χειρας αυτων·
και επεθυμουν αγρους, και διηρπαζον "ορφανους, και οικους κατεδυναστευον, και
διηρπαζον ανδρα "και τον οικον αυτου, ανδρα και την κληρονομιαν αυτου."
ουκουν ει τοιαδε, φησιν, ειεν αυτου τα επιτηδευματα, πως αν διακρουσαιτο τα
ονειδη, ψιλον καταχεων δακρυον, ομολο- γων τε και λεγων Οικος Ἰακωβ παρωργισε
Πνευμα Κυριου; Χρη δη ουν αρα μετανοειν ηἱρημενους απαλλαττεσθαι μεν 1.632
των εις φαυλοτητα εγκληματων, δακρυειν δε ουτω και εξ- ομολογεισθαι Θεωι,
τετιμηκοτας ηδη το αγαθουργειν. ο γαρ Θεος ουχ απλως εις δακρυον, ουδε εις
χρηστους εμβλεψεται λογους, αλλ' εις ηθη και τροπους. ονησιφορον δε τοτε δη
τοτε το κλαιειν εσται, φησι, τισιν, οταν φαινωνται της αγα- θουργιας οι τροποι τηι
της φαυλοτητος ανατροπηι συνεισθεον- τες. αναιρουμενης γαρ εν ημιν της αμαρτιας,
η της αρετης παρειστρεχει γενεσις. 9Ουχ οι λογοι αυτου εισι καλοι μετ' αυτου, και
ορθοι πεπορευνται; και εμπροσθεν ο λαος μου εις εχθραν αντεστη κατεναντι της
ειρηνης αυτου.9 Καταιτιαται δη παλιν ως ειωθοτας μεν αριστοεπειν, ασυμβατον δε
τοις λογοις την διανοιαν εχοντας. ορθοι μεν γαρ, φησιν, οι παρ' αυτοις γινονται
λογοι, καλοι δε λιαν· ομολογουσι γαρ τα εγκληματα, χρηστον τε και αγαθον
ονομαζουσι τον Θεον, και κατειρωνευονται πολυτροπως, ερ- γοις γεμην αυτον
παροτρυνοντες ου διαλελοιπασιν. ιδοι δ' αν τις αυτους εαυτοις γεγονοτας εχθρους,
και την σφων αυτων αποσοβουντας ειρηνην. αυτος γαρ ο λαος μου αντι- κατεστη
φησιν ως εχθρος τηι εαυτου ειρηνηι. εξον γαρ αυτους εν ευπαθειαις ειναι και τρυφαις
και εν βεβαιωι της δοξης και ερηρεισμενην εχειν την ευθυμιαν, ει τετιμηται Θεος,
εθελοντι κατωλισθον εις αποστασιν. ταυτηιτοι και το εν
1.633 ειρηνηι διατελειν
αποβεβληκοτες, αυτοκλητον ωσπερ ταις σφων αυτων κεφαλαις επεγειρουσι
πολεμον. οτι δε ουχι παντως ακερδες το χρηστοεπειν προς Θεον τους ημαρτηκοτας, ηγουν ει ελοιτο τις τοις ιδιοις πταισμασιν επερυθριαν, εξ αυτης αποδειξομεν
της θεοπνευστου γραφης. γεγραπται γαρ εν τηι δευτεραι των Παραλειπομενων περι
του Ῥοβοαμ "Και εγενετο ως ητοιμασθη η βασιλεια Ῥοβοαμ και ως "κατεκρατηθη,
εγκατελιπε τας εντολας Κυριου, και πας "̓Ισραηλ μετ' αυτου." ειτα Σουσακειμ ο των
Αιγυπτιων τυραννος κατα των Ἱεροσολυμων ωπλιζετο, και πανστρατιαι της οικειας
εξεθει γης. αφικνειτο δε μετα τουτο "Σαμαιας "ο προφητης προς Ῥοβοαμ και προς
τους αρχοντας Ἰουδα, "τους συναχθεντας εις Ἱερουσαλημ απο προσωπου Σου"σακειμ, και ειπεν αυτοις Ουτως ειπε Κυριος Ὑμεις "εγκατελιπετε με, καγω
εγκαταλιπω υμας εν χειρι Σου- "σακειμ. και ηἰσχυνθησαν, φησιν, οι αρχοντες Ἰσραηλ
και "ο βασιλευς, και ειπον ∆ικαιος ο Κυριος. και εν τωι ιδειν "Κυριον οτι
ενετραπησαν, και εγενετο λογος Κυριου προς "Σαμαιαν, λεγων Ἐνετραπησαν, ου
καταφθερω αυτους." ειτα παλιν φησι "Και εν τωι εντραπηναι αυτον απεστραφη "απ'
 
 

248

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου η οργη Κυριου, και ουκ εις καταφθοραν εις "τελος· και γαρ εν τωι Ἰουδαι,
φησιν, ησαν λογοι αγαθοι." οραις ουν, οπως ουκ ακερδες το αγαθους εχειν επι
γλωττης λογους, ει παρεποιτο το εντρεπεσθαι, και τα εφ' οις πε- πλημμεληκε τις
κατερυθριαν. ουκουν ως ο Παυλος φησιν 1.634 "Ουκ εν λογωι η βασιλεια του Θεου,
αλλ' εν δυναμει," και αυτος δε που Χριστος αναφανδον εφη "Ου πας ο "λεγων μοι
Κυριε Κυριε, εισελευσεται εις την βασιλειαν "των ουρανων, αλλ' ο ποιων το θελημα
του Πατρος μου "του εν τοις ουρανοις." εικαιον ουν αρα, καθαπερ εφην αρτιως, το
χρηστα λεγειν περι Θεου, οτε το εν εργοις ευδοκιμον ου παρομαρτει. 9Την δοραν
αυτου εξεδειραν, του αφελεσθαι ελπιδα συντριμμον πολεμου.9 Ἐπιφερει παλιν
τοις καθηγεισθαι λαχουσι της των αγελαιων απωλειας τα εγκληματα. ου γαρ αν
ικανως εχοντες εις γε το δυνασθαι παιδευειν αυτους, και εις την ορθην τε και
αδιαστροφον αποκομιζειν τριβον, και αντε- χεσθαι μεν οτι μαλιστα φιλειν της εις
Θεον ευσεβειας, ως αχρειον δε και ολεθρου προξενον αποῤριπτειν και απωτατω
ποιεισθαι, το προσκεισθαι γλυπτοις, αυτοι γεγονασιν ολε- τηρες και φθορεις, προς
παν τουναντιον τας των υπο χειρα μετατρεποντες γνωμας, και Θεου μεν αποφοιταν
αναπει- θοντες, επαγαλλεσθαι δε μαλλον τοις της πλανησεως τρο- ποις. ταυτηιτοι
Θεωι προσκρουοντες, και της εις αυτον ελπιδος απωλισθον, ην ειπερ εχοντες
διετελουν, ουδεν το απειργον ην καταθλειν δυνασθαι των εχθρων. ουκουν ως επι
προβατου φησιν, οτι την δοραν αυτου εξεδειραν, του αφελεσθαι ελπιδα συντριμμον
πολεμου. ομοιον ως ει λεγοι Γυμνον αποφηναντες των εξ ελπιδος περιβληματων,
απαμ- 1.635 φιασαντες δε ωσπερ της παρ' εμου φροντιδος και επικουριας, ευπαθη
και ευαλωτον αποτετελεκασι. παρηιρηται γαρ αυτων η εις Θεον ελπις, τουτο δε ην
αυτοις του πολεμου το συν- τριμμα. ωσπερ γαρ τοις αλογοις των ζυων ασφαλες
αμφιον η δορα· κομιδηι γαρ ευπαθες το γυμνον σαρκιον· ουτω και ημιν αυτοις
ασφαλες περιβλημα και δορα τις ωσπερ, της εις Θεον ελπιδος η δυναμις, ην ειπερ
εχοιμεν κατ' ουδενα τροπον λυπουντες Θεον, κατευμεγεθησομεν των εχθρων, και
περιεσομεθα μεν πολεμου παντος σαρκικου τε και νοητου· επιβησομεθα δε και "Ἐπι
ασπιδα και βασι- "λισκον, και καταπατησομεν λεοντα και δρακοντα," κατα το
γεγραμμενον· αναμελψομεν δε πεποιθοτες "Κυριε ο "Θεος των δυναμεων, μακαριος
ανθρωπος ο ελπιζων επι "σε." 9∆ια τουτο ηγουμενοι λαου μου αποῤριφησονται εκ
των οικων τρυφης αυτων, δια τα πονηρα επιτηδευματα αυτων εξω- σθησαν.9
Ἐπειδη γαρ, φησιν, οι ταις εισηγησεσι και ταις νουθε- σιαις ωφελειν δυναμενοι τους
υπεζευγμενους, οι χειραγωγοι και πατερες, οι ποιμενες και επισταται την δοραν
αυτου εξεδειραν, και αφειλαντο την ελπιδα την εις Θεον, δι' ης ευκολον ην παντα
συντριβεσθαι πολεμον, ταυτηιτοι δικαιως τα οικοι μεθεντες αγαθα, και των οτι
μαλιστα φιλαιτατων εστερημενοι, τερψεως τε και τρυφης απωλισθηκοτες, βαδιουνται προς εχθρους, και πικρους της ραιθυμιας και της φαυλοτητος αποτισουσι
λογους. οτι δε του παθειν ουχ ετερος τις αυτοις, αυτοι δε μαλλον σφισιν αυτοις
γεγονασιν 1.636 αφορμη, σαφηνιζει λεγων ∆ια τα πονηρα επιτηδευματα αυ- των
εξωσθησαν. "Ου γαρ αδικως εκτεινεται δικτυα πτερωτοις," κατα το γεγραμμενον·
"αυτοι γαρ οι φονου μετεχοντες, "θησαυριζουσιν εαυτοις κακα." Αυτοι δη ουν
ημεις εαυτους αδικησομεν, ει δραν εθελοι- μεν α μη θεμις· εκπεμπομεθα δε και εξ
οικων τρυφης. οι γαρ Θεωι προσκρουοντες, τας ανω και εν ουρανοις ουκ οψον- ται
μονας, αμετοχοι δε μενουσι και της των αγιων ελπιδος και της εις αιωνα τρυφης.
αλλ' οιγε σοφοι τε και αγαθοι και προς παν οτιουν των επαινουμενων
διανενευκοτες, ουκ εν τουτοις εσονται· ποθεν; εξουσι δε πολιν την εν ουρανοις
Ἐκκλησιαν, και ταις ανω μοναις ενδιαιτησονται, και τοις ουρανιοις εντρυφωντες
αγαθοις. 9Ἐγγισατε ορεσιν αιωνιοις. αναστηθι και πορευου, οτι ουκ εστι σοι αυτη
αναπαυσις.9
Ἔστι μεν ετι προς τους καθηγεισθαι λαχοντας ο λογος.
 
 

249

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατειρωνευεται δε, και οιον εν ηθει γεγονε, το λυπουν εισ- φερων ως χρησιμον.
μονονουχι γαρ φησιν Ὦ λαων ηγου- μενοι, ταχα που βαρυ τε και φορτικον υμιν
ειναι δοκει το οικοι τε τρυφαν, και την ενεγκουσαν εχειν, και εν ειρηνηι διατελειν,
και την ελευθεροις πρεπουσαν ποιεισθαι διαιταν. επειδη δε τουτο υμιν, ως εοικεν,
ευ εχειν δοκει, βαδιζετε προς εχθρους, αποτρεχετε προς γην την Περσων τε και
Ἀρμενιων. εγγισατε τοις αιωνιοις ορεσι, φησι δε τα Ἀραρατ· αιωνια δε, η οτι
μακρους εν αυτοις εμελλον διατελεσαι χρο- 1.637 νους, η τα εξ αιωνος διαβοητα,
δια τοι ταχα το εν αυτοις απομειναι την κιβωτον. Ἴοι δ' αν ο λογος και κατα των
εν τοις καιροις της επι- δημιας Ἰουδαιων, οι ταις των γραμματεων τε και Φαρισαιων
επομενοι γνωμαις ου προσιεντο την πιστιν. ορη μεν γαρ ωσπερ και οι παρ' αυτοις
ησαν διαφανεστεροι, και τοις της ιερωσυνης αυχημασιν υψου τε ηρμενοι, και εις
ληξιν ηκοντες δοξης. αλλ' ην εκεινα προσκαιρα· πεπαυται γαρ η σκια, πεπαλαιωται
δε ωσπερ η εν τυποις λατρεια, ηργησε δε και το ιερον το τηνικαδε γενος· ορη γαρ
ανεδειχθη λοιπον τα αιωνια, τουτεστιν, οι της νεας διαθηκης κηρυκες τε και διακονοι, οι το Χριστου λαλουντες μυστηριον, οι διαβοητοι και διαφανεστατοι, και τοις
της αρετης υψωμασι διαπρεποντες. ορη γαρ αυτους, και δι' ετερου προφητου
κατονομαζει Θεος, ουτω λεγων "Και αποσταλαξει τα ορη γλυκασμον, και "παντες
οι βουνοι συμφυτοι εσονται." γλυκυς γαρ λιαν των θεηγορων ο λογος, και αυτου
μελιτος ηδιων τοις γε αληθως φιλοθεωτατοις, οις αν ειη και πρεπον ειπειν τωι
παντων ημων Σωτηρι Χριστωι "Ὡς γλυκεα τωι λαρυγγι "μου τα λογια σου, υπερ μελι
και κηριον τωι στοματι μου." τουτοις δη ουν αρα τοις νοητοις ορεσιν οι ουπω
πεπιστευκο- τες, ει γενοιντο πλησιον, κατα σχεσιν δε δηλονοτι την πνευματικην,
ευρησουσι την αναπαυσιν. αποφορτιουνται γαρ ευθυς την επισκηψασαν αμαρτιαν,
καιτοι μηδεμιαν αναπαυσιν εχοντες εν τηι κατα νομον ζωηι, ειπερ εστιν αλη- θες, ως
"Το γραμμα αποκτενει, το δε πνευμα ζωοποιει." ουκουν ακουοντων Ἰουδαιοι και
προς γε ημων αυτων Ἀνα1.638 στηθι και πορευου, οτι ουκ εστι σοι αυτη
αναπαυσις. επειδη γαρ ουκ εχεις εν νομωι το αναπαυεσθαι, βαδιζε και μεταχωρησον δια πιστεως επι τα Χριστου παιδευματα. 9Ἕνεκεν ακαθαρσιας διεφθαρητε
φθοραι.9
Ἀκαθαρσιαν φησι τον της εκτοπου και βδελυρας ειδω- λολατρειας
δυσκλεα μολυσμον· αισχρα γαρ οντως και κακοσμος. τροπος δε αυ ρυπου τε και
ακαθαρσιας ετερος, το πλεονεκτειν αδελφους, αρπαγμα ποιεισθαι το αλλοτριον, και
η καθ' ετερον τροπον κατα πολλων αδικια. ταυτης δη ουν ενεκα της ακαθαρσιας,
φησι, διολωλατε, φθοραι τηι εις θανατον αθλιως κατεφθαρμενοι. ∆ιολωλασι δε και
οι τηι εις Χριστον μαχομενοι πιστει, και ουχ ετερου του χαριν, αλλ' η ενεκεν
ακαθαρσιας. σαφες δε τουτο ημιν καταστησει λεγων αυτος ο Χριστος προς τους
απειθουντας Ἰουδαιους "Ἀμην αμην λεγω υμιν, εαν "μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν
ταις αμαρτιαις υμων "αποθανεισθε." η ουχι τουτο εστι το Ἕνεκεν ακαθαρσιας
διεφθαρητε φθοραι; ου γαρ απενιψαντο τα εγκληματα, ουτε μην των αρχαιων
αιτιαματων απηλλαγμενοι της παρα Χριστου μετελαχον σωτηριας, καθα και οι την
πιστιν εισ- δεδεγμενοι. 9Κατεδιωχθητε ουδενος διωκοντος.9 Αυθαιρετον, φησιν,
υπομεμενηκατε την αιχμαλωσιαν, ητοι την φυγην την εις αλλοτριους, δηλον δε οτι
και προς εχθρους. εγκειμενου γαρ ουδενος η επαναγκαζοντος, αυτοι
1.639
τετιμηκασι το δραν εκεινα, και μαλα εσπουδασμενως, τα δι' ων ην αναγκη και ουχ
εκοντας κολαζεσθαι. κατεδιω- χθησαν τοινυν των Ἰουδαιων τα στιφη, διωκοντος
ουδενος. εξον γαρ αυτους ευημερουντας διατελειν, και εν παντι κεισθαι καλωι
τετιμηκοσι Χριστον, κατωλισθον εις αποστασιν, και προσκεκρουκασι πολυτροπως·
απειθουντες, υβριζοντες, και τι γαρ ουχι των ατοπων δρωντες τε και λεγοντες;
Ουκουν ουδενος διωκοντος εαυτους διωξομεν, και των ανηκε- στων κακων ταις
ιδιαις ψυχαις παραιτιοι γεγονοτες, αιτιασο- μεθα μεν ουχ οσιως ετι τον των ολων
 
 

250

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοτηρα Θεον, εαυτους δε μαλλον, ειπερ εσμεν εν καλωι και νου και φρενος. 9
Πνευμα εστησε ψευδος, εσταλαξε σοι εις οινον και μεθυσμα.9 Τοις των ειδωλων
τεμενεσι προσιζησαντες τινες των εν Σαμαρειαι κατεμαντευοντο πολυτροπως, και
των εσομενων ακριβη την καταληψιν εχειν υποπλαττομενοι, τα θυμηρη και φιλα
τοις προσιουσιν απηγγελον, ψυχρα και αποπτυστα ζητουντες λημματια, και ολιγων
οβολων, η "κλασματος "αρτου," κατα το γεγραμμενον, ψευδη πωλουντες ρηματια.
τουτο δε μαλιστα κατεφθειρε τε και απολωλεκε τον Ἰσραηλ. φησιν ουν οτι πνευμα
πονηρον ως παγιδα τωι Ἐφραιμ εστησε ψευδος, και ωσπερ τι των δηλητηριων
φαρμακων ενεσταλαξεν οινωι την δαιμονιωδη πλανησιν, και ταις εις παν οτιουν
των αισχιστων ακρατεσιν αποφοραις μονονουχι καταμεθυοντα δεδειχεν αυτον.
1.640 Ἐνεσταλαξε δε και τοις Φαρισαιοις ο πονηρος, ο δρακων ο αποστατης, την επι
Χριστωι ψευδοδοξιαν και εκτοπον πλανησιν. ποτε μεν γαρ εφασκεν Ει ην ουτος παρα
Θεου ο ανθρωπος, ουκ αν ελυε το σαββατον· ποτε δε και Σαμαρειτην, και μεντοι και
παροινον αποκαλειν απε- τολμων. και ειπερ εστιν αληθες, ως ουδεις λεγει Ἀναθεμα
Ἰησους, ει μη εν Βεελζεβουλ, πως ουκ αταλαιπωρον ιδειν, οτι δη μαλιστα παρ'
αυτοις πνευμα εστησε ψευδος; κατεστα- λαξε δε και εις νουν αυτοις και καρδιαν, την
δια πλανησεως μεθην, εφ' ηι δικαιως και απολωλασι, θηριοπρεπως επιθρω- σκοντες,
παντι τε θρασει και δυσφημιαι χρωμενοι. 9Και εσται εκ της σταγονος του λαου
τουτου· συναγομενος συνα- χθησεται Ἰακωβ συν πασιν, εκδεχομενος εκδεξομαι
τους κατα- λοιπους του Ἰσραηλ, επι το αυτο θησομαι την αποστροφην αυτων.9
Κατα βραχυ προς αυξησιν ιοντα τα φαυλα, και εν ολι- γοις ανθησαντα την αρχην,
καταδραττεται πως αει και των ετι πλειονων, επεκεινα τε των εν αρχαις εκτεινεται
μετρων. ιδοι δ' αν τις ατρεκες ο λεγω, τα συμβεβηκοτα τωι Ἐφραιμ ει περινοειν
ελοιτο λεπτως. πρωτος μεν γαρ Ἱεροβοαμ, και τινες των ομοφρονων αυτωι τας
δαμαλεις τοις τεμενεσιν ενιδρυσαντες, προσκεκυνηκασιν αυταις, και τοις των
ανοσιων ψευδομαντεων ηγουν ψευδοπροφητων προσεσχηκασι λογοις. ειτα
διερποντος του κακου, και αει τοις πρωτοις προστιθεντος 1.641 ετερα, συνηνεχθη
λοιπον και συνδεδραμηκεν ολος εις ενα σκοπον ο Ἰσραηλ, και τωι πλημμεληματι
κατοχος ην, και ουκ ανα μερος ετι, παμπληθει δε μαλλον και ολοτροπως. ουκουν
απο της σταγονος φησιν, ης αν αυτοις κατασταξειεν ο των ψευδομαντεων λογος·
πλειστοι γαρ οσοι παρα τωι Ἐφραιμ οι τουτο δραν ειωθοτες· συναχθησεται φησι
συμπας ο Ἰακωβ, τουτεστιν εις μιαν συνενεχθησεται γνωμην, κατα- νεμηθησεται δε
απαντας η νοσος. εγω δε αυτοις ουκ ανα μερος εποισω τας δια τουτο δικας,
περιμενω δε μαλλον τους τοις ηδη κατεφθαρμενοις επενεχθησομενους. τουτο γαρ
εστι το Ἐκδεχομενος εκδεξομαι τους καταλοιπους του Ἰσραηλ, και τοτε δη τοτε μιαν
ποιησομαι την κατα παντων αποσ- τροφην. Ἔνδειξις δε και τουτο αν ειη της
ενουσης ανεξικακιας Θεωι, μη κολαζοντι ευθυς, υπερτιθεμενωι δε χρηστως, και την
επανορθωσιν περιμενοντι και των πλανωμενων την επιστροφην. ει δε δη μη
γενοιτο, φαινοιτο δε μαλλον εις αυξην ιον το αῤρωστημα, τοτε δη μολις και
οκνηρως αποστρεφεται. εψεται δε παντως ταις. αποστροφαις το χρηναι
ταλαιπωρειν τους τουτο παθοντας. τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος ψαλλει ∆αυειδ "Μη
αποστρεψηις το προ- "σωπον σου απ' εμου και μη εκκλινηις εν οργηι απο του "δουλου
σου." ιστεον δε, οτι ενεσταλαξεν ωσπερ τοις γραμματευσι και Φαρισαιοις ο
Βεελζεβουλ την επι Χριστωι ψευδη και απαισιον δοξαν, κατενεμηθη δε ωσπερ
απαντας η νοσος, και συνδεδραμηκε ταις των ηγουμενων απαταις η 1.642 ετερα
πληθυς. τοιγαρτοι και μιαν υπομεμενηκοτες ψηφον, την εις κατακρισιν λεγω και
αποστροφην, ισοπαλεις τοις ημαρτημενοις αποτετικασι δικας. 9Ὡς προβατα εν
θλιψει, ως ποιμνιον εν μεσωι κοιτης αυτου εξαλουνται εξ ανθρωπων δια της κοπης·
προ προσωπου αυτων διεκοψαν, και διηλθον πυλην, και εξηλθον δι' αυτης, και
 
 

251

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξηλθεν ο βασιλευς προ προσωπου αυτων, ο δε Κυριος ηγησεται αυτων.9 Ἔθος
τοις αγιοις προφηταις και εν θεωριαις αυταις γινεσθαι πολλακις των ως εσονται
κατα καιρους προαπηγ- γελμενων, μονονουχι δε παροντα τε και ενεργουμενα
βλεπειν τα και πολλοις υστερον εκβησομενα χρονοις. οιον ο μακα- ριος προφητης
Ἡσαιας τα περι Χριστου διηγουμενος, μονονουχι δε και αποκομιζομενον βλεπων
επι το σωτηριον παθος, "Ὡς προβατον, φησιν, επι σφαγην ηχθη, και ως "αμνος
εναντιον του κειροντος αυτον αφωνος." ερωται δε ωσπερ τους των ηλων τυπους
καταθεωμενος, και φησι προς αυτον ταχα που τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον "Τι
"αυται αι πληγαι ανα μεσον των χειρων σου; ο δε ειπεν, " Ας επληγην εν τωι οικωι
του αγαπητου μου." Ἱερεμιας γεμην ο θεσπεσιος τον εσομενον κατα της Ἱερουσαλημ
προαναφωνησας πολεμον, και πληθυν ηδη των Ἰουδαιων πολλην κειμενην ιδων·
ως εν θεωριαις δε δηλονοτι ταις προφητικαις· κατοιμωζει λεγων "Οιμοι εγω, οτι
εκλειπει
1.643 "η ψυχη μου επι τοις ανηιρημενοις." ουτω και ο μακαριος
Προφητης Μιχαιας εοικε πως οραν τον εν ταις πολεσι της Σαμαρειας εσομενον
θορυβον, πτοουμενους τε ηδη πολλους, φευγοντας δε και ετερους, τειχη τε και
ταφρους υπερθεοντας, και αυτα που τα των πολεμιων στιφη διαῤρηγνυντα μεν
πυλας, εισχεομενα δε δι' αυτων τοις κρατουσιν ομου, μονο- νουχι Θεου
προασπιζοντος και τοις εξ αιματος Ἰσραηλ επιθηγοντος, ως λελυπημενου. ουκουν
ουτω φησι κατα- πτοηθησονται, ως αν ει και προβατον εν θλιψει γενοιτο τυχον,
ηγουν ολον ποιμνιον, ει κοιταζοιτο μεν εν τοποις, ειτα τινες βουλοιντο λαβειν, ανω
τε και κατω πηδωντα τα θρεμματα καταθεωιτο τις αν, και ηιπερ αν γενοιτο διακοπη,
δι' αυτης ιοντα και φευγοντα· ουτω φησι κακεινοι, καθ' ων αν ιοι των Βαβυλωνιων
ο πολεμος. διακοπτοντες δε και πυλας, ορωντων αυτων, ητοι προ προσωπου αυτων,
εισελευσονται τε και εξελευσονται δι' αυτων, τουτεστιν, αμογητι και διχα φοβου
παντος διελευσονται εις τας πολεις, αυτον εχοντες ηγουμενον τον των ολων
Κυριον· οτι μη της εκεινων ισχυος εργον ην το κατακρατησαι του Ἰσραηλ, νευματι
δε μαλλον του Ἰσραηλ ψηφος του παραδοντος Θεου. ταυτα συμβηναι φαμεν, και
τοις εις αυτον πεπαρωινηκοσι τον Ἐμμανουηλ. πεπορθηνται γαρ αι παρ' αυτοις
πολεις τε και κωμαι Ουεσπασιανου τε και Τιτου κατακρατουντων τοτε, και τον
θειον επ' αυτοις πληρουντων θυμον. 1.644 9Και ερει Ἀκουσατε δη ταυτα αι αρχαι
οικου Ἰακωβ και οι καταλοιποι του Ἰσραηλ. ουχ υμιν εστι του γνωναι το κριμα; οι
μισουντες τα καλα και ζητουντες τα πονηρα, αρπαζοντες τα δερματα αυτων απ'
αυτων και τας σαρκας αυτων απο των οστεων αυτων. ον τροπον κατεφαγον τας
σαρκας του λαου μου, και τα δερματα αυτων απο των οστεων αυτων εξεδειραν,
και τα οστα αυτων συνεθλασαν, και εμελισαν ως σαρκας εις λεβητα, και ως κρεα
εις χυτραν· ουτως κεκραξον- ται προς Κυριον, και ουκ εισακουσεται αυτων· και
αποστρεψει
το προσωπον αυτου απ' αυτων εν τωι καιρωι εκεινωι, ανθ' ων
επονηρευσαντο εν τοις επιτηδευμασιν αυτων επ' αυτους.9 Ὁ τοις πολεμουσι τον
Ἰσραηλ ανοιγνυς τας πυλας, ο παντα καταλεαινων αυτοις, και τα δυσχερη
καταστρεφων, ως αν δυναιντο λοιπον δι' ευμαρειας ιεναι πολλης, και ακονιτι
καταδραττεσθαι των ανθεστηκοτων, ο ηγουμενος αυτων Κυριος. αυτος και ερει
τοις αρχουσι, και τοις καταλοιποις του λαου. το δε ερει, τεθεικεν αντι του
προσδιαλεχθησεται. και τοις μεν διεπουσι τας αρχας εγκαλει το ραιθυμον, και οτι
των υπο χειρα κατημεληκοτες, ολεθροι γεγονασι και φθοροι· τοις γεμην
υπεστρωμενοις, και ταις των κρατουντων δυσ- τροπιαις ηπατημενοις, διδωσι νοειν,
οτι των εις αυτους ενεκα πλημμεληματων επιῤριπτεται δικη τοις ηδικηκοσι.
κηδεται γαρ και των πλανωμενων ο των ολων ∆ημιουργος, ο κτισας τον ανθρωπον
"επι εργοις αγαθοις, οις και προητοιμασεν," ως 1.645 ο θεσπεσιος γραφει Παυλος,
"ινα και περιπατωμεν εν "αυτοις." τι τοινυν Ουχ υμιν εστι του γνωναι το κριμα;
 
 

252

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κριμα δε φησιν ητοι την επ' αυτοις γεγενημενην οσιαν τε και αμωμητον ψηφον,
ηγουν την κατακρισιν· πρεποι δ' αν εν τουτοις νοεισθαι την του κριματος ειδησιν
ουχ ως εν μαθησει μονον· τι γαρ αν τουτο τοις εκεινα πεπλημμεληκοσι
διελυμηνατο; η πως αν λελυπηκε τους ησεβηκοτας; αλλ' ως δια πειρας αυτης των
συμβησομενων· αποτιννυντες γαρ τοις κολαζουσι δικας οι πλημμελειν ειωθοτες,
τοτε δη τοτε μαν- θανειν λεγονται και της ενουσης αυτοις εξουσιας το υπερ- φερες
και δεσποτικων κριματων την δυναμιν. εστι δη ουν αναγκαιον υμας δη μαλιστα
φησι δια των συμβησομενων το κριμα μαθειν· υμας τους αει μεν τοις φαυλοις
προσκεκλι- μενους, αποσπουδαζοντας δε το αγαθον· υμας τους αγριαν τινα και
ανημερον κατα των εμων προβατων ποιουμενους την εφοδον, και τοις των θηριων
απηνεστατοις παραχω- ρουντας ουδεν, τους αποδεροντας μεν τα προβατα, καταξαινοντας δε και σαρκας, και καταμελιζοντας αφειδως, και οιον εψοντας δια
χυτρας. σημαινει δε δια τουτων παν ειδος πλεονεξιας, απληστιας τε και
καταδυναστειας. επειδη δε ταυτα δεδρακασι, και αυτοι κεκραξονται φησι· και ουτ'
αν εποπτειας αξιωσαιμι της παρ' εμαυτου· ουτ' αν ει κεκραξειαν αιτουντες τον
ελεον, επιδοιην αν. κατεπανουργευσαντο γαρ και αυτοι των υπεζευγμενων, και παν
ειδος αυτοις επενη- νοχασι μοχθηριας, πικρων τε και ανοσιων ευρεσεων και
εγχειρηματων. Ἐφαρμοσαι δ' αν τις τα τοιαυτα και μαλα εικοτως τοις
1.646
γραμματευσι και Φαρισαιοις, οι λαων ηγουμενοι, και ποιμνιων προεστηκοτες, τοις
αγελαιοις ομου καθαπερ τισι προβατοις, επεθρωσκον απηνως τοις πιστευουσιν εις
Χρι- στον, μονον δε ουχι και εκδεροντες κατεμελιζον και κατεδη- δοκασι τους
αγιους, θηρων αγριων διενεγκοντες ουδεν. τοι- γαρτοι και ηκουον
προαναφωνουντος Θεου δια φωνης Ἡσαιου "Ὅταν τας χειρας εκτεινητε προς με,
αποστρεψω "τους οφθαλμους μου αφ' υμων· και εαν πληθυνητε την "δεησιν, ουκ
εισακουσομαι υμων· αι γαρ χειρες υμων "αιματος πληρεις."

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
9Ταδε λεγει Κυριος επι τους προφητας τους πλανωντας τον λαον μου, τους
δακνοντας εν τοις οδουσιν αυτων και κηρυσσοντας επ' αυτον ειρηνην, και ουκ
εδοθη εις το στομα αυτων, ηγειραν επ' αυτον πολεμον.9 Κατηιτιατο λιαν τους εξ
Ἰσραηλ ως εθελουσιον μεν ανατλαντας ολεθρον, σφας δε αυτους αυτοκλητοις
ενιεντας κακοις, και πολυ βλεποντας εις το ραιθυμον. προσετιθει δε, οτι και
ηδικηνται σφοδρα, του πονηρου και ακαθαρτου πνευ- ματος αει φενακιζοντος και
απατωντος αυτους. εφη δε ουτως "Ἐγγισατε ορεσιν αιωνιοις· αναστηθι και πορευου,
"οτι ουκ εστι σοι αυτη αναπαυσις, ενεκεν ακαθαρσιας "διεφθαρητε φθοραι.
κατεδιωχθητε ουδενος διωκοντος. "πνευμα εστησε ψευδος, εσταλαξε σοι εις οινον
και με- "θυσμα." ταυτης ενεκα της αιτιας επεσκηψε μεν ου μετριως τοις καθηγεισθαι
λαχουσι· μεθιστησι δε νυνι χρησιμως τον λογον επι τους οντας παρ' αυτοις
ψευδοπροφητας τε και μαντεις, οι μονονουχι και ως οινον αυτοις κατεσταλαζον, τα
1.648 εκ του πονηρου τε και ακαθαρτου πνευματος, ψευδοεπειας δε δηλονοτι και
φενακισμους, ουτω τε λοιπον οια τινι μεθηι περιβεβληκοτες εξεστησαν λογισμου
του σωφρονος. εδακνον μεν γαρ και ου μετριως ηδικουν, αναπειθοντες τοις παρ'
αυτων προσκεισθαι λογοις, και ουχι δη μαλλον τοις παρα Θεου δια προφητων
αγιων· κατεψευδοντο δε, λεγοντες ως καταβιωσονται μεν εν ειρηνηι και ευημεριαις,
παρενοχλησει δε ολως των ανιαν πεφυκοτων ουδεν. αλλ' ην αυτοις εις ο εις τουτο
λογος ου παρα Θεου. ου γαρ αν ακαθαρτοις εδοθη γλωτταις το χρηναι λαλειν τα
 
 

253

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω λαμπρα τε και αξιο- ληπτα. επειδη δε αναπεπεικασι προσεχειν αυτοις, ηγειραν
επ' αυτους πολεμον, ουκ αυτοι τους Ἀσσυριους εις τουτο διανισταντες· ποθεν;
καταθηγοντες δε μαλλον επ' αυτους την οσιαν οργην. οτι γαρ εκεινοις
προσεσχηκασιν, επενηνεκται δικαιως και τα εκ του πολεμου κακα. Ἔγκλημα δη
τουτο των οτι μαλιστα και αληθων και πρεπωδεστατων τοις αρχιερευσι και
Φαρισαιοις, οις η αθλια των Ἰουδαιων πληθυς κατακολουθησασα διολωλε τε και
κατεφθαρη· γεγονε γαρ δυσσεβης και κυριοκτονος. 9∆ια τουτο νυξ υμιν εσται εξ
ορασεως, και σκοτια υμιν εσται εκ
μαντειας, και δυσεται ο ηλιος επι τους
προφητας, και συσκο- τασει επ' αυτους η ημερα.9 Ἐπειδη γαρ, φησιν, εσταλαξατε
το ψευδος εις οινον και μεθυσμα τωι λαωι, και κατεδακνετε μεν ως θηρες, ευηγγελιζεσθε δε την ειρηνην, ψευδοεπουντες αυτοις, και ταις του
1.649 πολεμου
συμφοραις εναλωναι παρεσκευασατε, ταυτηιτοι δι- καιως νυξ εφ' υμας εσται και
σκοτος, καιτοι και οραν υπο- κρινομενους, και ως γε οιεσθε κατα σφας, αριστα τε και
αψευδως το μαντευεσθαι μεμελετηκοτας. δυσεται γαρ υμιν ο ηλιος, και αυτο δε της
ημερας συσκοτασει το φως. και ου δηπου φαμεν, οτι συνεστειλεν αληθως επ' αυτοις
ο ηλιος τας αυγας, ηγουν της ηους κατεσκοτισθη το φως, αλλ' οτι της συμφορας το
μεγεθος οιονει σκοτος αυτοις και νυξ αφεγγης, και ηλιακης ακτινος καταδυσις και
φωτος συστολη, και τι γαρ ουχι των τοιουτων γενεσθαι συμβεβηκε; τα γαρ τοι
δεινα και εξαισια των κακων καταμεθυσκει τον νουν, και καταθολοι την καρδιαν,
εμπιπλησι δε και σκοτους. Φαιη δ' αν τις αληθευων, οτι και τοις Ἰουδαιων δημοις
εμπαροινησασι τωι Χριστωι κατεδυ λοιπον ο νοητος ηλιος,
ουκετι Θεου
καταλαμποντος, ουκετι της νοητης ημερας διαυ- γαζουσης αυτοις, αλλ' οιον νυκτος
κατασκιδναμενης αυτων της πωρωσεως. πεπωρωνται γαρ, ως ο Παυλος φησι, και
"̔Ηνικα αν αναγινωσκηται Μωυσης, καλυμμα επι την καρ- "διαν αυτων κειται."
"Φασκοντες γαρ ειναι σοφοι εμω- "ρανθησαν, και εσκοτισθη η ασυνετος αυτων
καρδια." και οτι ταυτα συμβησεται παθειν αυτοις, προκαταμεμηνυκε λε- γων αυτος
ο Χριστος "Ἕως το φως εχετε, περιπατειτε εν "τωι φωτι ινα μη σκοτια υμας
καταλαβηι." επειδη δε το θειον ου προσιεντο φως, τουτεστι Χριστον, κατεληφθησαν
υπο της σκοτιας, και νυξ αυτοις γεγονεν εξ ορασεως, κατα την του Προφητου
φωνην. Τουτο δε αυτο συμβησεται και τοις των αιρεσεων ευρεταις, οι βλεπειν
υποκρινομενοι, διατεινομενοι τε νοειν
1.650 δυνασθαι λαμπρως το Χριστου
μυστηριον, ψευδοεπουσιν οι δειλαιοι, και τα εξ απατης βλαβη μονονουχι
κατασταζουσι ταις των απλουστερων καρδιαις, ειτα των της αληθειας αυτους
αποφερουσι δογματων. εσται δη ουν αυτοις εξ ορα- σεως νυξ και σκοτος,
κατοιχησονται γαρ εις το εξωτερον σκοτος, "Ἁμαρτησαντες εις τους αδελφους και
τυπτοντες "αυτων ασθενουσαν την συνειδησιν υπερ ων Χριστος "απεθανε." 9Και
καταισχυνθησονται οι ορωντες τα ενυπνια, και καταγελασθη- σονται οι μαντεις,
και καταλαλησουσι κατ' αυτων παντες αυτοι,
διοτι ουκ εσται ο υπακουσων
αυτων.9
Οι μεν γαρ εμαντευοντο την ειρηνην ως εσται πολλη, και ψυχροις
ονειρατιοις τους προσιοντας αυτοις συναρπαζοντες διακεισθαι παρεσκευαζον, ως
βαδιειται παντα κατα ρουν αυτοις, και κρατησει τα εν ευχαις. επειδη δε οις εφασκον
η πειρα μαχομενην εδειξε των πραγματων την εκβασιν, και εις παν αυτοις
τουναντιον τα της ελπιδος εκβεβηκε, κατεγινω- σκοντο λοιπον αναγκαιως, ως
ψευδοεπεις, ως βωμολοχοι τε και φενακες· και δη και εις τουτο δυσκλειας
κατωλισθον, ως μηδενα βουλεσθαι προσεχειν αυτοις· πως γαρ, η ποθεν; οι γε
χρηστα μεν ελαλουν, εμβεβληκασι δε τους ηπατημενους εις αδοκητον συμφοραν,
και των ελπισθεντων ως απωτατω; 9Ἐαν μη εμπλησω εγω ισχυν εν πνευματι
Κυριου και κριματος και δυναστειας του απαγγειλαι τωι Ἰακωβ ασεβειας αυτου και
τωι Ἰσραηλ αμαρτιας αυτου.9
1.651 ∆εικνυσιν οτι παντη τε και παντως
 
 

254

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψευδοεπειν αναγκαιον τους καταπλαστον εχοντας την της προφητειας δοξαν. πως
γαρ αν αληθευσειεν ο μη εν Θεωι λαλων ος εστιν αληθεια; περι μεν γαρ του Καιν
εφη που Χριστος "Ἐκεινος ανθρω- "ποκτονος ην απ' αρχης, και εν τηι αληθειαι ουχ
εστηκεν, "οτι ψευστης εστι καθως και ο πατηρ αυτου·" πατερα διδους αυτωι τον και
το ψευδος εξευρηκοτα, τουτεστι, τον σαταναν. οτι δε αναγκη τους εκ διαβολικου
λαλουντας πνευματος τα εκεινου λεγοντας ψευδεσθαι, πως εστιν αμφι- βαλλειν; οι
γεμην δια Θεου, παντη τε και παντως αριστοεπ- ουσι τε και αληθευουσιν· εχουσι γαρ
εν εαυτοις την αληθειαν. ουκουν πως αν γενοιτο, φησιν, ου διεψευσμενος παρα τισι
της προφητειας ο λογος, ει μη εμπλησαιμι, δια του εμου Πνευματος, δυναμεως
τινας και δικαιοσυνης, ητοι κριματος, ωστε και αδεως και τεθαῤρηκοτως
κατεξανιστασθαι των ημαρτηκοτων, και διελεγχειν αυτους; δει γαρ οιμαι τοις
λαλουσι τα παρα Θεου, πλειστης τε οσης και αγαθης ευτολ- μιας. ελεγχουσι γαρ εσθ'
οτε δημους τε ολους, και μεντοι και βασιλεις, και τους οντας εν υπεροχαις, οι δη
μαλιστα τοις επανορθουν εθελουσιν επιτριζουσι, και ουκ οιστον ποιουνται τον των
ωφελουντων λογον. κεκμηκασι γαρ οι
μακαριοι προφηται, μαλλον δε
κεκινδυνευκασι, και ανηιρην- ται πολυτροπως ταις των παιδαγωγουμενων ανοσιοις
οργαις κατα καιρους περιπιπτοντες. εμαστιζοντο δε και οι θεσπεσιοι μαθηται.
πληρεις γαρ οντες δυναμεως και κριματος και δικαιοσυνης προσεκομιζον τωι Θεωι
δια πιστεως της εις Χρι1.652 στον τας των Ἰουδαιων αγελας. αλλ' εχαιρον
αικιζομενοι,
και τρυφωντες των συνεδριων εξηιεσαν, υπερ του ονοματος
ατιμασθεντες. ᾔδεσαν γαρ οτι συμπεπονθοτες Χριστωι και συμβασιλευσουσιν αυτωι.
9Ἀκουσατε δη ταυτα, οι ηγουμενοι οικου Ἰακωβ και οι καταλοιποι οικου Ἰσραηλ, οι
βδελυσσομενοι κριμα και παντα τα ορθα διαστρεφοντες, οι οικοδομουντες Σιων εν
αιμασι, και Ἱερου- σαλημ εν αδικιαις.9 Ἀγαθος ων λιαν ο ∆ημιουργος, ειτα των
συμβησομενων αυτοις κακων το μεγεθος ουκ ηγοηκως, δια παντος ερχεται τροπου,
και παν ειδος εισηγησεως τε και απειλης εισφερει, ως αν ταχα πως αναπεισθειεν οι
ημαρτηκοτες και μετανοειν ελοιντο, τα αισχιω μεταμανθανοντες και κατορθουν
ηἱρημενοι τα δι' ων ην εικος ακονιτι δυνασθαι διαδραναι τα εξ οργης. ειδεναι γεμην
αναγκαιον τον φιλομαθη και φιλολογωτατον, οτι συνεχης μεν των προφητων ο
λογος εν βιβλιοις τε και συγγραφαις, γεγονε δε κατα καιρους και ανα μερος, ωστε
καν ει φαινοιντο πως ταυτοεπουντες εσθ' οτε, αλλ' ουν ακολουθον εννοειν, ως ου
καθ' ενα καιρον, ως εφην, ουτε μην τοις αυτοις, τα τοιαδε προσεφωνουν, μακρων δε
πολλακις παρεισ- βεβληκοτων διαστηματων, αλλοτε αλλοις και κατα καιρους
προσελαλουν. εδει γαρ παντας ειδεναι τα συμβησομενα, και κοινης συμφορας τοις
ανα πασαν την γην γενεσθαι την προαγορευσιν. προς υμας δη ουν ο λογος, φησι,
τους εις 1.653 τουτο λοιπον αφιγμενους εμβροντησιας, ως βδελυττεσθαι το κριμα,
τουτεστι την δικαιοσυνην, και διεστραμμενον απο- φαινειν τον εις ειδησιν αγαθην
κατορθουντα νομον· προς υμας τους οιομενους ταχα που ταις μιαιφονιαις και
αδικοις αιμασιν ανορθουν την Σιων, και ευκλεα και περιβλεπτον την Ἱερουσαλημ
αποφαινειν. αλλ' ην αμεινον εννοειν, οτι κατα- στρεφουσι μαλλον αυτην, καιτοι
τεθειμενοι προς οικοδομην και εις επανορθωσιν, ατε δη και των ποιμνιων
προεστηκοτες, ιερεις τε και νομοφυλακες παρα Θεου τεταγμενοι. Καθηιρηκασι δε
αληθως την Σιων εν αιμασιν. απεκτονασι γαρ τους προφητας, προσεθεσαν δε αυτοις
και τον των ολων ∆εσποτην, φημι δη τον Χριστον. οικοδομοι γαρ οντες της Σιων,
απεδοκιμαζον αυτον· καιτοι Θεου λεγοντος εναργως "̓Ιδου τιθημι εις τα θεμελια
Σιων λιθον εκλεκτον ακρο- "γωνιαιον εντιμον, και ο πιστευων εις αυτον ου μη κατ"αισχυνθηι." αλλ', ως εφην, οι της Σιων οικοδομοι τον εκ- λεκτον και εντιμον
απεδοκιμασαν λιθον· πλην εις κεφαλην τεθειται γωνιας· βεβασιλευκε γαρ ημων, και
των εκ περι- τομης ο Χριστος, ους και εκτισεν "εις ενα καινον ανθρωπον, "ποιων
 
 

255

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηνην δια του σταυρου" και ωσπερ τινα γωνιαν συνειρων εις ομοψυχιαν εν
Πνευματι. γεγραπται γαρ οτι "Του δε πληθους των πιστευσαντων ην καρδια και
ψυχη "μια." επειδη δε συμμορφοι γεγονασι δι' αγιασμου και πιστεως τωι
ακρογωνιαιωι και εντιμοτατωι, καλως και σοφως ο θεσπεσιος αυτοις επιστελλει
Πετρος "και υμεις ως λιθοι "ζωντες εποικοδομεισθε οικος πνευματικος" "εις ναον
"αγιον, εις κατοικητηριον του Θεου εν Πνευματι·" κατυκηκε γαρ ο Χριστος εν ταις
των πιστευοντων καρδιαις. και περι 1.654 αυτων που φησι δια προφητου φωνης
"Ὅτι ενοικησω εν "αυτοις και εμπεριπατησω, και εσομαι αυτων Θεος, και "αυτοι
εσονται μοι λαος." 9Οι ηγουμενοι αυτης μετα δωρων εκρινον, και οι ιερεις αυτης
μετα μισθου απεκρινοντο, και οι προφηται αυτης μετα αργυ- ριου εμαντευοντο, και
επι τον Κυριον επανεπαυοντο λεγοντες Ουχι Κυριος εν ημιν εστιν; ου μη επελθηι
εφ' ημας κακα. δια τουτο δι' υμας Σιων ως αγρος αροτριασθησεται, και Ἱερουσαλημ ως οπωροφαλακιον εσται, και το ορος του οικου ως
αλσος δρυμου.9
Βδελυρον τι χρημα, και των οτι μαλιστα κατεστυγημενων τωι παναγνωι Θεωι και
κρισις αδικος και δωροδοκια. γεγραπται γαρ οτι "Λαμβανοντος δωρα εν κολπωι
αδικως ου κατευ- "οδουνται οδοι." ηττηνται γαρ ωδε τινες της επαρατου
φιλοκερδειας και λημματιων αισχρων, ως ηγεισθαι παρ' ουδεν το παρευθυνειν το
δικαιον, και πιπρασκειν την αλη- θειαν. ωσπερ δε οι κονιν λαβοντες εις οφθαλμους
ατονουσαν εχουσι της οπτικης δυναμεως την ενεργειαν, ουτω κακεινοι την εις
νουν δεχομενοι πηρωσιν ουχ ορωσιν ετι· "Τα γαρ δωρα "εκτυφλοι οφθαλμους
σοφων, καθα γεγραπται, και λυμαι- "νεται ρηματα δικαια·" οι δε δη το δικαιον
παρευθυνοντες, των θειων αξιωματων το ειλικρινες αδικουσι καλλος. πρεπει γαρ
μονωι το κρινειν Θεωι, και τουτο ειδως ο μα- καριος εφη Μωυσης "Ου ληψηι
προσωπον εν κρισει, οτι "η κρισις του Θεου εστιν." ο δε κρινειν αδικα μεμελετηκως,
μονονουχι των θειων και υπερτατων απτεται θρονων, και εις
1.655 αυτην ιστω
πεπλημμεληκως την αποῤρητον δοξαν, η κρινειν οιδεν ορθως και δικαιως. Θεου
γαρ η κρισις, ως εφην. παν- δεινον δε προς τουτωι και το κερδους αφορμας ποιεισθαι
την ευσεβειαν, και πορισμον ηγεισθαι τα παρα Θεου. αθρει γαρ οπως ακαταιτιατον
ουκ εαι προφητην και ιερεα μισθοφορειν
εθελοντα, ως τοις προσιουσιν
επαγγελλεσθαι λαλειν, ει δη προσκομιζειν ελοιντο μισθους τε και δωρα. οιμαι δε οτι
ψευδοπροφητων διαμεμνηται παλιν ο λογος εις το παρον, και ουχι παντως
ιερουργων των εκ νομου και αληθινως, αλλ' οις ην εθος τας τοιασδε τιμας
υποτρεχειν, και ωνητην εαυ- τοις περιποιεισθαι την δοξαν. ου γαρ αν προφητης
αγιος, ηγουν ιερευς αληθως, τοις τοιοισδε πταισμασι την ιδιαν ενοχον καθιστη
ψυχην.
Ειτα, τοιαυτα πλημμελουντες, φησιν, επι τον Κυριον επανεπαυοντο
λεγοντες Ουχι Κυριος εν ημιν εστιν; ου μη επελθηι εφ' ημας κακα. ην μεν γαρ
ομολογουμενως εν τωι Ἰσραηλ ο των ολων Θεος, εξειλετο δε αυτους της εν Αιγυπτωι
ταλαι- πωριας, εισκεκομικεν εις την γην της επαγγελιας, κρειττους
και
αλκιμωτερους εδειξεν εχθρων. αλλ' εδει που παντως εννοειν, οτι πλημμελουσι
δεινως και επι τοις ουτως εκτοποις κατεγνωσμενοις, ουκ αν ηνεσχετο συνειναι
Θεος. ασυμβατον γαρ τωι βεβηλωι το αγιον, και ασυναφες τωι ρυπουντι το καθαρον.
οτι τοινυν ματαια πεφρονηκασιν, οιηθεντες, οτι καν ει της φαυλοτητος ειεν
εργαται, καν ει δραν ελοιντο τα παντος επεκεινα κακου, συνεσται παλιν αυτοις
ουδεν ηττον
Θεος, εξ αυτων επιγνωσονται φησι των συμβησομενων.
αροτριασθησεται μεν γαρ η Σιων, εσται δε ως οπωροφυλακιον 1.656 η διαβοητος
Ἱερουσαλημ, τουτεστιν ηρημωμενη και κατε- στραμμενη, και αυτο δε το ορος του
οικου, τουτεστιν, ο εφ' υψηλου γηλοφου κειμενος νεως, εις αλσος δρυμου. ομοιον
ως ει λεγοι, θηριων αγριων εναυλισμα και δρακοντων χειαι. ωσπερ γαρ εν τοις
ορεσι και εν τοις δρυμοις κατοικουσιν οι θηρες και τα των ερπετων ατιθασα γενη,
 
 

256

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω και εν τοις ηρημωμενοις των τοπων, και ενθαπερ αν πολλα λιαν φαινοιντο
τα συμπεπτωκοτα.
Συμβεβηκε δε ταυτι τοις των Ἰουδαιων δημοις, οτε και εις
αυτον πεπαρωινηκασι τον Ἐμμανουηλ. τοτε γαρ τοτε διολω- λασι παντελως, και
λιθος ου μεμενηκεν επι λιθωι, κατα την αυτου του Σωτηρος φωνην· αροσιμος δε γη
και τοις γηπο- νουσιν επιτηδεια δεδεικται λοιπον η παλαι σεπτη και αξια- γαστος
Σιων. πλην ιστεον, οτι Θεος εσται και εν ημιν, ου πιστιν εχουσι μονην, ουδε οιον επ'
αυτωι αναπαυομενοις δια τουτο, αλλ' ει προσγενοιτο τηι πιστει και το εξ εργων
ευδοκι- μειν. "Ἡ γαρ πιστις χωρις εργων νεκρα εστι" κατα το γεγραμμενον.
συνθεοντων δε των εργων τοις εκ πιστεως αγαθοις, τοτε δη τοτε και συνεσται Θεος,
και αναῤρωσει ραιδιως, και φιλους ηγησεται, και ως γνησιους ευφρανει, και παντος
απαλλαξει κακου. 9Και εσται επ' εσχατων των ημερων εμφανες το ορος Κυριου,
ετοιμον επι τας κορυφας των ορεων, και μετεωρισθησεται υπερανω των βουνων,
και σπευσουσιν επ' αυτο λαοι, και πορευσονται επ' αυτο εθνη πολλα· και ερουσι
∆ευτε αναβωμεν 1.657 εις το ορος Κυριου, και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ, και
δειξουσιν ημιν την οδον αυτου, και πορευσομεθα εν ταις τρι- βοις αυτου.9 Σαφης
εν τουτοις οραται λοιπον της εξ εθνων Ἐκκλησιας η προαγορευσις. εκ μεσου δε
ωσπερ γεγενημενου του κατα σαρκα Ἰσραηλ, και θυσιων πεπαυμενων των κατα τον
νομον, ηρεμουσης δε και ιερωσυνης της εξ αιματος του Λευι, και αυτου δε λοιπον
του διαβοητου κατεμπρησθεντος νεω, και της Ἱερουσαλημ καθηιρημενης, ανεδειξεν
ο Χριστος την εξ εθνων Ἐκκλησιαν, και ως εν λοισθωι καιρωι, τουτεστιν επι
συντελειαι του αιωνος τουτου· τοτε γαρ γεγονε καθ' ημας. ορος δη ουν ονομαζει την
Ἐκκλησιαν, ητις εστιν οικος Θεου ζωντος· υψηλον δε, οτι χθαμαλον εν αυτηι
παντελως ουδεν· αλλ' αιρεται μεν υψου των περι Θεου δογματων η γνωσις,
ανυκισται δε και αυτος ο βιος των εν Χριστωι δεδικαιωμενων και ηγιασμενων εν
Πνευματι. ου γαρ εστιν εν αυτοις το χαμαιριφες και πεπατημενον εις ζωην, καθαπερ
αμελει και επι των εκ περιτομης κατιδοι τις αν. οι μεν γαρ ηττηντο φιλοσαρκιας και
λημματων αισχρων, ηλισκοντο δε φονωντες αδικως, πλεισταις τε οσαις ετεραις
πλημμελειαις ενοχοι· "Οι δε του Ἰησου Χριστου, καθα φησιν ο θεσπεσιος Παυ- "λος,
την σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθημασι και ταις "επιθυμιαις." μεμισηκασι δε
ουτω το χρηναι πλουτειν, ωστε και ανακεκραγοτων εκ παῤρησιας επαιοι τις αν
"Ἔχοντες "διατροφας και σκεπασματα, τουτοις αρκεσθησομεθα. οι δε "βουλομενοι
πλουτειν εμπιπτουσιν εις πειρασμον και παγι- 1.658 "δας και επιθυμιας πολλας
ανοητους και βλαβερας, αιτινες "βυθιζουσι τους ανθρωπους εις ολεθρον και
απωλειαν." αφεστηκασι δε ωδε του φοναν, ωστε και τοις παιουσιν εις την δεξιαν
σιαγονα, στρεφειν και την αλλην. ορος δ' αν νοοιτο και ετερως η Ἐκκλησια τοις
Ἑλληνων παραβαλλομενη δογμασιν. οι μεν γαρ λιθοις και ξυλοις και αυτηι δε τηι
κτισει χρηναι προσκυνειν ασυνετωτατα δογματιζουσιν, η δε καθιστησιν εναργη τον
φυσει τε και αληθως οντα Θεον, ος τοδε το συμπαν διετεκτηνατο, και προς το ευ
ειναι συνεχει, και εστι των ολων Κυριος ως Θεος. Ἐπηρθαι γεμην το ορος φησι του
Κυριου επ' ορη τε και βουνους, ειναι τε ετοιμον, το οιον εν περιφανειαι πολληι κεισθαι τε και ειναι δια τουτου σημαινων. περιοπτον γαρ το εν ορει κειμενον, ετοιμον
τε λιαν ιδειν, και ουδενι που ταχα και των απωτατω κειμενων αγνουμενον. οτι δε
και μαλα προθυμως διαττειν εμελλον επ' αυτο τα εθνη, διαμεμηνυκεν εναργως της
προφητειας ο λογος. μεμαρτυρηκε δε τουτο, και ατρεκες ον απεφηνε και αυτη των
πραγματων η εκβασις. σπευσουσι γαρ, φησιν, επ' αυτο λαοι, δηλον δε οτι τον του
οικου ∆εσποτην, τουτεστι Χριστον. τι δε και ερουσι; ∆ευτε αναβωμεν εις το ορος του
Κυριου και εις τον οικον του Θεου ημων, και δειξουσιν ημιν την οδον αυτου και
πορευσομεθα εν αυτηι. ακουεις οτι προτροπαδην αλληλοις διακελευονται, το
Ἀναβωμεν λεγοντες ορθως τε και νουνεχως· φαιην γαρ οτι των παρ' Ἕλλησι
 
 

257

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δογματων το χθαμαλον και κατεῤριμμε- νον ουκ ηγνοηκοτες το Ἀναβωμεν
λεγουσιν, ως υψου λοιπον 1.659 αναθρωσκοντες, οσον ηκεν εις εννοιας τας επι γε
τωι φυσει και αληθως οντι Θεωι. γλιχονται δε της δικαιοσυνης, και δεδιψηκασι
μαθειν την οδον του Κυριου, και δη και ιεναι κατεπαγγελλονται, και λιαν
εσπουδασμενως, εν ταις τριβοις αυτου. και τινες αν ειεν οι των τοιουτων εισηγηται;
η δη- λονοτι του Σωτηρος οι μαθηται, οι το θειον εγχειρισθεντες κηρυγμα, προς ους
εφη Χριστος "Πορευθεντες μαθητευ- "σατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το
ονομα του "Πατρος και του Υιου και του Ἁγιου Πνευματος, διδασκον- "τες αυτους
τηρειν παντα οσα ενετειλαμην υμιν." 9Ὅτι εκ Σιων εξελευσεται νομος, και λογος
Κυριου εξ Ἱερουσαλημ. και κρινει ανα μεσον λαων πολλων και ελεγξει εθνη ισχυρα
εως εις γην μακραν.9 Αι μυριαι τε και αναριθμητοι των εθνων αγελαι, αι βαδιζουσαι μεν επι το ορος του Κυριου, τουτεστι την Ἐκκλησιαν, γλιχομεναι τε μαθειν
την οδον του Κυριου, και δι' αυτης ιεναι προθυμως υπισχνουμεναι, την αιτιαν
ενθαδε φασι του μη θελειν ετι μονονουχι τελεισθαι τωι νομωι και προστρεχειν
Ἰουδαισμωι. προ μεν γαρ της του Σωτηρος ημων επιδημιας, ετι των κατα τον νομον
εστωτων εθων, προσηιεσαν τινες των πεπλανημενων, και τοις της ειδωλολατρειας
κακοις εῤρωσθαι φραζοντες, ειτα την σαρκα περιτεμνομενοι, τοις των Ἰουδαιων
εθεσι τε και νομοις διαζην εσπουδαζον. αριθ- μου δε κρειττων των παρ' αυτοις η
τοιαδε πληθυς. και γουν ο Σολομων, οτε τον εν τοις Ἱεροσολυμοις ανορθουν
εσκεπτετο ναον, εκατον και πεντηκοντα χιλιαδας λατομων τε και εργα- 1.660 των
εκ των προσηλυτων προεχειριζετο· γεγραπται γαρ ουτως εν ταις Παραλειπομεναις.
τυπος δε ην αρα μυστηριου το δρωμενον. εμελλον γαρ αναδειμασθαι ναον τωι Θεωι,
τον αληθη και περιοπτον, τουτεστι την Ἐκκλησιαν, ουκ Ἰουδαιοι δε μαλλον, αλλ' οι
εξ εθνων, τον εν τωι κρυπτωι περιφε- ροντες Ἰουδαιον, και περιτομην εχοντες ουχι
την εν σαρκι μαλλον, αλλα την εν πνευματι.
Ουκουν προ μεν της επιδημιας
προσηιεσαν τινες των ειδωλολατρων και τοις Ἰουδαιων διεζων νομοις. επειδη δε
ανεδειχθη λοιπον το ορος του Κυριου το περιοπτον αληθως, επ' αυτο δη μαλλον
προσιενται, χαιροντες τε και λεγοντες Ὅτι εκ Σιων εξελευσεται νομος και λογος
Κυριου εξ Ἱερουσαλημ. εοικασι δε βουλεσθαι δηλουν, κακεινο που ταχα διακεκραγεναι σαφως, ως ερημος εσται και αυτου του νομου Σιων, και γυμνη των θειων
λογων Ἱερουσαλημ. οιονει γαρ πως εκπεφοιτηκεν αυτων ο νομος και ο δι' αγγελων
λαληθεις λογος Θεου. κατηργηται γαρ η σκια, και πεπαυται τα εν τυποις, ανηιρηνται
δε και αι θυσιαι, και παντα λοιπον τα δια Μωυσεως συμπεπερασται πως, οσον ηκεν
εις το γραμμα φημι. οτι δε εμελλεν ο Χριστος κριναι τε και διελεγξαι εθνη πολλα,
μονονουχι προφητευουσι και προαγορευουσι· κριναι τε και ελεγξαι οπως τε, και
τινα τροπον, ειπειν αναγκαιον. αναπειθων γαρ των της πλανησεως αποσχεσθαι
τροπων, και καταδεικνυς εναργως, οτι σπευδουσιν εις απωλειαν, ει μη ελοιντο
βιουν ορθως, και των αρχαιων πλημμεληματων απο1.661 ματτεσθαι τα
εγκληματα, κρινει τε και ελεγξει τροπον τινα και ουχι μονον εθνος εν, αλλ' εως εις
γην μακραν, τουτεστι, μεχρι τερματων της υπ' ουρανον· πανταχη γαρ ο σωτηριος
υμνειται λογος. "Κηρυχθησεται γαρ, φησι, το ευαγγελιον "τουτο εν ολωι τωι κοσμωι."
Ἔοικε δε τι και ετερον ημιν ισχνον τε και κεκρυμμενον μυστηριον ο προφητικος
υπεμφαινειν λογος. αφηγειται γαρ ωσπερ, τινα δη τροπον οι εξ εθνων εισδεχθειεν
αν, και την αρχαιαν εκεινην αφεντες πλανησιν βαδιουνται λοιπον επι το ορος του
Κυριου, τουτεστι την Ἐκκλησιαν. εκ γαρ τοι φησιν της ανω Σιων, και της νοητης
Ἱερουσαλημ εξελευσεται νομος και λογος Κυριου. καταπεφοιτηκε γαρ εις ημας εξ
ουρανων ο του Θεου Λογος, ος και γεγονεν ημιν νομος τε και νομοθετης, και αυτος
κρινει ανα μεσον λαων πολλων, και ελεγξει εθνη ισχυρα εως εις γην μακραν. τι δ'
αν βουλοιτο δηλουν το κρι- νει και ελεγξει, κατα γε το εις νουν ηκον ερω.
 
 

258

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τετυραννευκε κατα παντων ο σατανας, και ομου ταις συν αυτωι δυναμεσι πονηραις
της υφ' ηλιωι κατεστρατευετο, και πασιν επιθεις της πλεονεξιας τον ζυγον,
απεβουκολησε Θεου το επι της γης γενος. αλλ' "Ἐπεφανεν ημιν Θεος Κυριος," κατα
το γεγραμμενον, ωφθη λοιπον επι γης ο αγαθος ποιμην, και της μεν εκεινου
πλεονεξιας εξειλετο τους πεπλανημενους, κατα- δεδικακε δε τους πλανησαντας, και
διηλεγξε τους ηδικηκο- τας, τουτεστι "Τας αρχας, τας εξουσιας, τους κοσμοκρα"τορας του αιωνος τουτου, τα πνευματικα της πονηριας "εν τοις επουρανιοις." και
τουτο ημιν αυτος ο Χριστος καθιστησιν εναργες λεγων "Νυν κρισις εστι του αιωνος
1.662 "τουτου, νυν ο αρχων του κοσμου τουτου εκβληθησεται "εξω. καγω εαν
υψωθω εκ της γης, παντας ελκυσω προς "εμαυτον." δεδικακε γαρ πολλοις και
αναριθμητοις λαοις, δηλον δε οτι τοις ηδικημενοις, και δεδικαιωκε μεν αυτους εν
ελεωι και πιστει. εκβεβληκε δε τον αρχοντα του αιωνος τουτου, και της καθ' ημων
απεσοβησεν αρχης, ελεγχων ως αδικον, ως ανοσιον, ως ανθρωποκτονον, ως
πλεονεκτησαντα την υπ' ουρανον. συνηλεγχοντο δε αυτωι παντως που και τα ετερα
των δαιμονιων εθνη, τα παλαι δεινα τε και ισχυρα, και ου μιαν περιφοιτωντα πολιν,
αλλ' εως εις γην μακραν κατ- εσκεδασμενα, τουτεστι, μεχρι περατων της υπ'
ουρανον. διενειμαντο γαρ ωσπερ την γην, και ουδεις ην ολως της εκεινων
δυστροπιας απειρος. 9Και κατακοψουσι τας ρομφαιας αυτων εις αροτρα και τας
ζιβυνας αυτων εις δρεπανα, και ουκ ετι ου μη αρηι εθνος επι εθνος ρομφαιαν, και
ου μη μαθωσιν ετι πολεμειν· και αναπαυσεται εκαστος υποκατω αμπελου αυτου,
και εκαστος υποκατω συκης
αυτου, και ουκ εσται ο εκφοβων, διοτι το στομα
Κυριου παν- τοκρατορος ελαλησε ταυτα.9 Παντα γεγονεν εν Χριστωι καινα, και
αληθευει λεγων ο Παυλος, οτι "εν Χριστωι, καινη κτισις, και τα αρχαια "παρηλθε."
μετακεχωρηκε γαρ επι το αμεινον, και αυτη των πραγματων η καταστασις, ουκετι
πολεμους και μαχας ωδινουσα, δυσοιστον εχοντας και παμμοχθηρον αληθως κατα
1.663 πολεμου προς εργα
παντων την εφοδον. το γαρ μεταπλαττεσθαι μεν τα
γηπονοις, και εκαστον δε αναπαυεσθαι, φησιν ο Προφητης, υποκατω συκης ιδιας και
μην και αμπελου, μηδενα τε ειναι τον δεδιττομενον, τι αν ετερον ημιν
υπεμφηνειεν, η οτι βαθεια τις εσται και αῤρηκτος η ειρηνη, και καιρος απολεμος;
τετελεσται δε ταυτι κατα τους της επιδημιας καιρους. και γουν αυτος εφασκεν ο
Χριστος "Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν, ειρηνην την εμην "αφιημι υμιν." Ποτε δε
η πως και η εν κοσμωι γεγονεν ειρηνη; επειδη γαρ της υπ' ουρανον κατεκρατησε
λοιπον η των Ῥωμαιων αρχη και ευκλεεστατη βασιλεια, συνηνεχθησαν τε και υφ'
ενα γεγονασι ζυγον τα εθνη συμπαντα, και κατεληξαν μεν του προς αλληλα
πολεμου, ετραποντο δε προς τα της ειρηνης εργα, δηλον δε οτι προς γεωπονιας,
εκαστοι τε ασφαλως τας εαυτων οικουσι πολεις. ουπω μεν γαρ της Ῥωμαιων χειρος
κατακρατουσης αυτων, πολεμοι τε και εξαναστασεις χωρων τε και πολεων γεγονασι
πανταχη, και προυκειτο μεν τοις εθελουσιν ους αν ελοιντο καταδηιουν, αγειν τε και
φερειν τα ετερων ως νενικηκοσι, και ην αναγκη τοις του πολεμου σκευεσιν
ενηρμοσθαι καλως τους εν εκαστηι χωραι τε και πολει, και μελετην ποιεισθαι τα
τακτικα, σφισι τε αυτοις επαμυνειν τε και τεκνοις. επειδη δε ηδρυνθη λοι- πον η της
των Ῥωμαιων βασιλειας ισχυς, πεπαυται τα τοιαδε, και του πολεμου τα σκευη,
σκαπαναι και δρεπανα και μην και αροτρα γεγονασιν, και εις ετερα αττα τα τοιαδε
λοιπον μετεπλαττοντο.
1.664
Ει δε δη τις ελοιτο και πνευματικως τοις
προκειμενοις προσβαλειν, συνησει παλιν οτι την εκ της ιδιας ημιν ημε- ροτητος
ειρηνην βραβευοντος Χριστου, και καταργουντος τας αρχας και τους παλαι
μαχομενους τοις εθελουσιν ευσε- βειν, κατεληξαμεν δειματων, εξω τε γεγοναμεν
εφοδου τε και μαχης, τετραμμενοι τε προς γεωργιαν των πνευματικων, και τους
της δικαιοσυνης καρπους συναγειρομεν, αναπεπαυ- μεθα τε λοιπον υποκατω συκης
 
 

259

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αμπελου. και συκη μεν εσται γλυκυτητος συμβολον, αμπελος δε γε της νοητης
ευφρασιας. γλυκυς γαρ λιαν του Σωτηρος ο λογος, και κατευφραινειν ειδως καρδιαν
ανθρωπου, κατα το γεγραμ- μενον. γλυκεια δε δη προς τουτωι και ευφροσυνης
επιμεστος η εις το μελλον ελπις, ην εν Χριστωι πεπλουτηκαμεν. 9Ὅτι παντες οι λαοι
πορευσονται εκαστος την οδον αυτου, ημεις δε πορευσομεθα εν ονοματι Κυριου
Θεου ημων εις τον αιωνα και επεκεινα.9 Οι σπουδην πεποιημενοι το αναφοιταν
εις το ορος Κυριου, και αναμανθανειν εθελοντες τας τριβους αυτου, το ευηνιον
επαγγελλονται, και της εν Χριστωι πολιτειας αποδεχονται τα αυχηματα, και οτι των
εις ευσεβειαν σπουδασματων παντι δη σθενει μεταποιησονται, δια τουτων ημιν ευ
μαλα κατασημαινουσιν. εκαστος μεν γαρ φησι των εν πασηι χωραι τε και πολει, ην
αν αυτος ελοιτο διαστειχοι τριβον, διαβιυη δε αυ κατα το αυτωι δοκουν η και ευ
εχειν υπειλημμενον· ημιν δε φροντις ο Χριστος, και τριβον ορθην ποιησομεθα
1.665 τα αυτου θεσπισματα, συμβαδιουμεθα δε ωσπερ αυτωι, και ουχι δη μονον εις
αιωνα τον ενεστηκοτα και παρερχομενον, αλλ' επι πολυ και επεκεινα. και ατρεκης ο
λογος· οι γαρ νυνι συμπασχοντες, συνεσονται τε διαπαντος και συν- δοξασθησονται
και συμβασιλευσουσι. φροντιδα γεμην ποιουνται Χριστον οι της εις αυτον αγαπης
προτιθεντες ουδεν, οι καταληγοντες μεν των εικαιων του κοσμου περι- σπασμων,
ζητουντες δε μαλλον την δικαιοσυνην, και το ανδανον αυτωι, και το διαπρεπειν εν
αρεταις, οποιος τις ην και ο θεσπεσιος Παυλος. γραφει γουν οτι "Χριστωι
"συνεσταυρωμαι· ζω δε ουκ ετι εγω, ζηι δε εν εμοι Χριστος." και παλιν "Ου γαρ
εκρινα τι ειδεναι εν υμιν, ει μη Ἰησουν "Χριστον, και τουτον εσταυρωμενον." 9Ἐν
τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος, συναξω την συντετριμμενην και την απωσμενην
εισδεξομαι, και ους απωσαμην· και θη- σομαι την συντετριμμενην εις υπολειμμα,
και την απωσμενην εις εθνος ισχυρον, και βασιλευσει Κυριος επ' αυτους εν ορει
Σιων απο του νυν και εις τον αιωνα.9 Ὅτι της ελπιδος ηκιστα γε διολισθησειεν αν
ολοτροπως ο Ἰσραηλ, υποφαινει λοιπον· συνετριβη μεν γαρ, γεγονε δε και
αποπεμπτος, ηγουν αποβεβληται δια πολλην αγαν ασεβειαν· θεομαχος τε γαρ και
ειδωλολατρης, βδελυρος τε και βεβηλος ην, και τοις της μιαιφονιας εγκλημασιν ου
μετριως ενισχημενος. απεκτονασι γαρ τους προφητας, ειτα τελευταιον και αυτον
εσταυρωσαν τον των ολων Σωτηρα
1.666 και λυτρωτην, πλην ηλεηται δια τους
πατερας και σεσωσται το καταλειμμα, γεγονε δε και εις εθνος μεγα. και γαρ εστιν
αληθες, ως εθνος αν νοοιτο παμμεγα, και μαλα εικοτως, η των εν Χριστωι
δεδικαιωμενων αγια πληθυς. εξαιρετα δε αυτης, και τα εφ' οις αν εχοι το χρηναι
θαυμαζεσθαι, τα εις νουν αγαθα, τα εις καρδιαν αυχηματα, τουτεστιν, ο αγιασμος, η
εις Χριστον ελπις, το εν πιστει γνησιον, το τεθαυμασμενον εν αρεταις, το
αξιαγαστον εν υπομονηι, και το υπ' αυτου βασιλευεσθαι του Χριστου και υπ' αυτου
ποιμαινεσθαι, και αυτον ποιεισθαι καθηγητην· "Εις γαρ "ημων ο καθηγητης ο
Χριστος." ει δε δη και εγερθειεν οι νεκροι, και "ημεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι
αμα συν "αυτοις αρπαγησομεθα εν νεφελαις εις απαντησιν του Κυ- "ριου εις αερα,
και ουτως παντοτε συν Κυριωι εσομεθα." ορος δε Σιων την ανω φησι Ἱερουσαλημ,
την των πρωτοτοκων μητερα, εν ηι και αυτωι συνεσομεθα τωι Χριστωι. 9Και συ
πυργος ποιμνιου αυχμωδης, θυγατερ Σιων, επι σε ηξει και εισελευσεται η αρχη η
πρωτη, βασιλεια Βαβυλωνος τηι θυγατρι Ἱερουσαλημ.9 Ἐξαγγελλεται μεν τα εξ
ημεροτητος τοις πεπονηκοσιν,
εφη δε οτι κατα καιρους εισδεξεται την
συντετριμμενην, θησει τε αυτην και εις εθνος μεγα. πλην αιτιαται τωι μεταξυ, και
οτι τεταλαιπωρηκεν ολως, συνετριβη τε και αποβεβληται, κατονειδιζει χρησιμως.
ως γαρ ο μακαριος εφη Παυλος "Ἡ κατα Θεον λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν 1.667
"αμεταμελητον κατεργαζεται." πληττει δη ουν εξ αγαπης, και οτι μετον ουδενος
των λελυπηκοτων εις πειραν ελθειν εθελουσιοις εις τουτο καθικνειτο ροπαις.
 
 

260

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιμνιου δε πυργον αυχμωδη την Σιων, ηγουν και αυτην ονομαζει την Ἱερουσαλημ, οιονει πως εν ηθει λεγων, μονονουχι δε και επι- στυγναζων αυτηι. ω Σιων
ηγουν Ἱερουσαλημ αθλια θυγα- τερ, ω των εμων προβατων αθλιον και αφεγγες
ενδιαιτημα, προκεισηι δη παντως και ουκ εθελουσα τοις εχθροις. ηξει γαρ ηξει, και
ουκ εις μακραν επι σε των επι γης βασιλειων η προυχουσα και ευσθενεστερα,
τουτεστιν, η Βαβυλωνιων. πυργον δε αυχμωδη και σκοτεινον ενδιαιτημα την Σιων
αποκαλει, ητοι την Ἱερουσαλημ, δια το παντας τους εν αυτηι οιον εν σκοτωι
περιπατειν, απο του μη βουλεσθαι λυχνον ωσπερ τινα ποιεισθαι και φως τον του
Θεου νομον, και τον παρ' αυτου φωτισμον εισδεχεσθαι κατα νουν. ην γαρ ουτω, και
ουχ ετερως, και απλανη δυνασθαι διαττειν οδον, και βοθρων αποφοιταν, και
διαπηδαν αμαρτιαν, και τοις μεταξυ προσπιπτουσι μη περιπταιειν κακοις.
Ψαλλωμεν δη ουν και ημεις αυτοι λεγοντες προς Θεον "Φωτισον τους οφθαλμους
μου, μηποτε υπνωσω εις θα- "νατον, μηποτε ειπηι ο εχθρος μου Ἴσχυσα προς αυτον."
φωτι γαρ θειωι κατηυγασμενοι, και της ανωθεν και παρα Θεου σοφιας λαβοντες εις
νουν το σελας, αναλωτοι μεν εσομεθα τοις εχθροις, διεκδυνοντες δε τα εκ θειας
οργης, εν καλωι εσομεθα της ανωθεν ευθυμιας, και εν Χριστωι δη παντως
ευημερησομεν.
1.668 9Και νυν ινα τι εγνως κακα; μη βασιλευς ουκ ην σοι; η η
βουλη
σου απωλετο, οτι κατεκρατησαν σου ωδινες ως τικτουσης;
ωδινε και
ανδριζου και εγγιζε θυγατερ Σιων ως τικτουσα, διοτι νυν εξελευσηι εκ πολεως, και
κατασκηνωσεις εν πεδιωι,
και ηξεις εως Βαβυλωνος· εκειθεν ρυσεται σε, και
εκειθεν λυτρωσεται σε Κυριος ο Θεος σου εκ χειρος εχθρων σου.9 Ἀφιξεται μεν
ουν επι σε, φησιν, η αρχη η πρωτη. πλην τις αρα εστιν η προφασις, δι' ην τοις ουτω
δεινοις περι- θραυηι κακοις; το γαρ γνωναι κακα, το περιπεσειν εστιν εν τοις κακοις,
ηγουν τοις κακουν ειωθοσι, φημι δη ταις του πολεμου συμφοραις. μη αρα σοι
βασιλευς ουκ ην; η ου μεμελετηκας βουλευεσθαι σοφα, και αριστας επι σεαυτηι
ποιεισθαι τας σκεψεις; υποπληττει δε παλιν ευφυως, και κατονειδιζει πλαγιως ως
και ασυνετον κομιδηι και Θεωι προσκρουειν ου παραιτουμενην. και τις ο τροπος,
βραχυ- λογησας ερω. Βεβασιλευκε μεν των εξ Ἰσραηλ ο των ολων Θεος εν αρχαις,
μεσιτευοντος του πανσοφου Μωυσεως, ειτα μετ' εκεινον Ἰησου του Ναυη
παραληφθεντος εις στρατηγιαν· ειτα δια των κατα καιρους αναδεδειγμενων κριτων,
και μετ' εκεινους δια του μακαριου Σαμουηλ. εχοντων δε ωδε των πραγματων
αυτοις, και εν ταξει τηι παναριστηι κειμενων, πικρα καθ' εαυτων οι δειλαιοι
πεφρονηκασιν. αποσειο- μενοι δε ωσπερ της υπο Θεωι βασιλειας τον ζυγον, προσηιεσαν λεγοντες τωι μακαριωι Σαμουηλ "Ἰδου συ γεγηρακας, 1.669 "και οι υιοι σου ου
πορευονται εν τηι οδωι σου, και νυν "καταστησον εφ' ημας βασιλεα δικαζειν ημας
καθα και "τα λοιπα εθνη· και ην, φησι, πονηρον το ρημα εν οφθαλ- "μοις Σαμουηλ,
ως ειπαν ∆ος ημιν βασιλεα δικαζειν "ημας· και προσηυξατο Σαμουηλ προς Κυριον·
και ειπε "Κυριος προς Σαμουηλ Ἄκουε της φωνης του λαου καθα "αν λαλησωσι
προς σε, οτι ου σε εξουθενηκασιν, αλλ' η "εμε εξουθενηκασι του μη βασιλευειν επ'
αυτους." ειτα του μακαριου Σαμουηλ τα δικαιωματα της βασιλειας καταγγελλοντος αυτοις, και πολλοις αγαν καταπτοουντος δειμασιν, αφισταντος δε και
μαλα γοργως των ουτω σαθρων και ανο- σιων σκεμματων, ουδεν ηττον επεφυοντο
λεγοντες "Ουχι "αλλ' η βασιλευς εσται εφ' ημας, και εσομεθα και ημεις "καθα και
τα λοιπα εθνη, και δικασει ημας βασιλευς ημων, "και εξελευσεται προ προσωπου
ημων, και πολεμησει τον "πολεμον ημων." ουκουν εις αναμνησιν αυτους αναφερει
των αρχαιων εκεινων και επισφαλων βουλευματων, και οιον κατειρωνευεται το
συμβαν και φησι Πως εγνως κακα; μη ουκ ην σοι βασιλευς; η η βουλη σου απωλετο;
ου βασι- λεα, φησιν, ηἰτησω λεγων, προπορευσεται "προ προσωπου "ημων, και τον
πολεμον ημων πολεμησει." μη αρα καλως εβουλευσω ποτε; ιδου των πραγματων το
 
 

261

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περας την σην εδειξε βουλην, ως αριστη τε ειη και αναγκαια. αποβλητον εποιησω
της υπο Θεωι βασιλειας τον ζυγον. ιδου κατεκρα- τησαν σου ωδινες ως τικτουσης.
ωδινε ουν και ανδριζου θυγατερ Σιων. εν ηθει παλιν ο λογος· ω γαρ χρηστη
θυγατερ, 1.670 φησι, τληπαθης εσο προς τας ωδινας, διακαρτερει προς τας λυπας,
εγγιζε τωι τικτειν, τουτεστιν, ουκ εσηι μακραν των προσδοκωμενων· αλλ' οιον επιτεξ
ηδη γυνη κατολολυξεις
εκ πονων, αφεισα δε πολεις τας ευπυργοτατας
κατασκηνωσεις εν πεδιωι, καταυλισθησηι, φησιν, εν ερημοις· αφιξηι δε και εις
Βαβυλωνα αυτην· πλην απαρακλητον ουκ εαι παντελως· προστεθεικε γαρ ευθυς οτι
και διαφευξεται και ανακομισθη- σεται παλιν κατοικτειροντος Θεου. Καλλιστον
ουν αρα το υπο Θεωι μενειν και βασιλευεσθαι και αυτον ποιεισθαι δυναμιν,
υπερασπιστην τε και αρωγον, αυτωι καθυφειναι μονωι της ψυχης τον αυχενα, τοις
αυτου θελημασι βιουν, και λογου παντος αξιουν το αυτωι δοκουν. η ει μη τουτο
δρυημεν, παντη τε και παντως υπο νοητους
εσομεθα Βαβυλωνιους,
αντιτεταγμενους δη λεγω και ακαθαρ- τους δυναμεις, και υπο την πρωτην αρχην,
τουτεστι τον σαταναν, πολεως δε ωσπερ της αγιας εξεῤριμμενοι "ης εστι "τεχνιτης
και δημιουργος ο Θεος," την Βαβυλωνιων οικη- σομεν. εν συγχυσει γαρ και θορυβοις
εσομεθα, ικανοις του παροντος βιου περισπασμοις. συγχυσις γαρ η Βαβυλων
ερμηνευεται. 9Και νυν επισυνηχθη επι σε εθνη πολλα οι λεγοντες Ἐπιχαρουμεθα,
και εποψονται επι Σιων οι οφθαλμοι ημων. και αυτοι ουκ εγνωσαν τον λογισμον
Κυριου, και ου συνηκαν την βουλην
1.671 αυτου, οτι συνηγαγεν αυτους ως
δραγματα αλωνος. αναστα
και αλοα αυτους, θυγατερ Σιων, οτι τα κερατα σου
λαους
θησομαι
σιδηρα, και τας οπλας σου θησομαι χαλκας· και λεπτυνεις
πολλους, και αναθησεις τωι Κυριωι το πληθος αυτων,
και την ισχυν αυτων τωι
Κυριωι πασης της γης.9
Πλειστακις ηδη προειπομεν, οτι την βασιλειαν εν τοις
Ἱεροσολυμοις διεποντος Ἐζεκιου, κατεδηιωσε μεν την Σα-μαρειαν ο Σεναχηρειμ,
πολλας δε αυτηι και της Ἰουδαιας συνεξηιρηκε πολεις. ειτα πεπομφεν εκ Λαχις τον
Ῥαψακην, ος ου μετριως της θειας κατεφλυαρησε δοξης, οτε και απο- λωλασιν εν
μιαι νυκτι των Ἀσσυριων εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδες αγγελου χειρι. ταυτησι
της ιστοριας δια- μεμνηται παλιν. συνηχθησαν γαρ εθνη πολλα κατα σου φησι,
μονονουχι και αθυροντα και οσον ουδεπω κεισομενης κατορχησομενα. πλην ουκ
εγνωσαν α βεβουλευται Θεος. συνεκομισθησαν γαρ ως εις αλω, και δραγματος δικην
τοις σοις υποκεισονται ποσιν. αναστα δη ουν και αλοα αυτους, κερατα γαρ εξεις
σιδηρα και οπλας χαλκας, τουτεστι, δυσκαταγωνιστος εσηι και αμαχος τοις εχθροις,
μονον δε ουχι και καταπατησεις τους ανθεστηκοτας. επειδη γαρ αλω τε και
δραγματος πεποιηται μνημην, τετηρηκε τηι μετα- φοραι τον πρεποντα τροπον, και ως
επι μοσχου φησι κερατα και οπλας. επειδη δε ουκ ανθρωπειαι χειρι δεδαπανηνται
και πεπτωκασιν, αλλ' εργον ησαν κειμενοι της θειας οργης, μη σαυτηι φησιν
αναψηις τα επι γε τουτοις αυχηματα, ανατιθει 1.672 δε μαλλον τωι Κυριωι πασης της
γης το τε πληθος αυτο, και την ισχυν των απολωλοτων. Ἀλλ' ουτοσι μεν της
ιστοριας ο νους, θορυβησει δε ισως των εντευξομενων τινας το ουτως αγχιστροφον
των προ- φητικων κηρυγματων. αρτι μεν γαρ ηκουομεν λεγοντος Ἐπι σε ηξει και
εισελευσεται η αρχη η πρωτη η βασιλεια Βαβυλωνιων, και ο της αιχμαλωσιας ημιν
εγραφετο τροπος· ειτα σεσωσμενην ορωμεν ευθυς, και καταπατουσαν τους εχθρους.
δει δη ουν αρα της των χρονων ευδιακριτου δια- στολης· εσται γαρ ουτως ασυγχυτος
και σαφης των λεγομενων η θεωρια. Ἐζεκιου μεν γαρ βασιλευοντος, ανεβη
Σεναχηρειμ κατα των Ἱεροσολυμων, ειτα μετα τον Ἐζεκιου θανατον τεσσαρες
γεγονασιν ετεροι βασιλεις, και πεμπτος Ἰεχονιας. τοτε και πασαν ειλε την Ἰουδαιαν
και αυτα δε τα Ἱεροσολυμα Ναβουχοδονοσορ, και απεκομισεν εις αιχμαλωσιαν
παντα Ἰσραηλ. γραφει δε σαφως την επι τουτοις ημιν ιστοριαν ο μακαριος
 
 

262

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προφητης Ἱερεμιας. 9Νυν εμφραχθησεται θυγατηρ Ἐφραιμ εμφραγμωι, συνοχην
εταξεν εφ' υμας, εν ραβδωι παταξουσιν επι σιαγονας τας φυλας του Ἰσραηλ.9
Ἐπισυναχθησονται μεν γαρ επι Σιων λαοι πολλοι και εθνη πολλα, ειτα
κατορχησεσθαι και καταμειδιασειν αυτης προσδοκησαντα, ηλοηνται τε και
συνετριβησαν, Θεου τοις ποσι των νικησαντων παραῤριπτουντος αυτους ως εν ειδει
1.673 δραγματος. ηλω δε και απολωλεν η Σαμαρειτων, και δεδαπανηται τωι πολεμωι,
και περι αυτης φησιν, ως εμφρα- χθησεται τε και ενσχεθησεται καθοριζοντος
δηλονοτι Θεου το εν συνοχηι γενεσθαι και χρηναι παθειν αυτην. θυγατερα δε του
Ἐφραιμ ονομαζει την Σαμαρειαν, ηγουν την εν τηι Σαμαρειαι πληθυν. εοικε γαρ πως
εν ταξει κεισθαι πατρος τοις υπεζευγμενοις ο βασιλειαν πεπιστευμενος. βεβασιλευκασι δε της Σαμαρειας οι εξ Ἐφραιμ. εσται δη ουν εσται φησιν οιον περισχετος και
διεζωσμενη τοις των πολεμιων δημοις η Σαμαρειτων, οι μονονουχι και παταξουσιν
εις σια- γονα αυτην, ου χερσι ραπιζοντες εχομεναις φειδους, αλλα και ραβδοις
συντριβοντες και καταικιζομενοι σφοδρως. σημαινει δε δια τουτων προς ταις
ατιμιαις και δυσοιστον οντα της αιχμαλωσιας τον πονον. ατιμιας μεν γαρ σημειον
εστιν ουκ αμφιλογον τα εις σιαγονα ραπισματα. ει δε δη νοοιτο και δια ραβδου
γενεσθαι, φορεσει παντως το μοχθηρον, και το οιον οικετηι πρεπον. ατιμος ουν εσται
φησι και εν αικιαις και πονοις η υπο των εκ φυλης Ἐφραιμ βασιλευο- μενη
Σαμαρεια. Ἀλλ' η γε του παιοντος αργησει χειρ, αγευστοι δε μενου- μεν αικιας, ει
παντι δη σθενει παραιτοιμεθα το καταθηγειν εφ' εαυτοις εις οργας τον των ολων
Κυριον δια τοι του δραν α μη θεμις και ποιεισθαι περισπουδαστον το απηχθημενον
αυτωι. τιμωντες δε μαλλον ταις επιεικειαις εσομεθα της ευημεριας εν καλωι,
λαμπρον τε και αξιοληπτον αληθως διαζησομεν βιον.
1.674 9Και συ Βηθλεεμ
οικος του Ἐφραθα, ολιγοστος ει του ειναι εν
χιλιασιν Ἰουδα· εκ σου μοι
εξελευσεται ηγουμενος του ειναι εις αρχοντα εν τωι Ἰσραηλ, και αι εξοδοι αυτου
απ' αρχης εξ ημερων αιωνος.9 Την εις το εν αρχαις αναφοιτησιν των καθ' ημας
πραγματων ο προφητικος ημιν εν τουτοις ευαγγελιζεται λογος. διαμεμνηται δε και
μαλα σαφως της ανακεφα- λαιωσεως της εν Χριστωι γεγενησθαι λεγομενης. καινη
γαρ κτισις τα εν αυτωι, καθα γεγραπται, και "Τα μεν "αρχαια παρηλθε, γεγονε δε δι'
αυτου καινα" μεταστοι- χειουντος τα ανθρωπινα και ανακαινιζοντος εις το ευ ειναι
παλιν αυτα. βεβασιλευκε γαρ, και πεποιηται παλιν αιρετον την κατα παντων αρχην.
σημαινεται δε το καθολου και δια των μερικως οικονομουμενων. εβασιλευετο μεν
γαρ, ως εφην, ο Ἰσραηλ εν αρχαις υπο Θεου, μεσολαβουντων αγιων. ειτα μετ' ου
πολυ νοσησας το ευηθες, ατιμασας τε το πραττειν υπο Θεωι, τα ανθρωπινα μαλλον
τετιμηκασι κρατη. και γουν ᾔτησαν εφ' εαυτων βασιλεα τον Σαουλ. ειτα
προσκεκρουκασιν ου μετριως· λελυπημενος γαρ εφασκεν ο των ολων Θεος τωι
μακαριωι Σαμουηλ "Ου σε εξουθενη- "κασιν, αλλ' εμε εξουθενηκασι, του μη
βασιλευειν επ' "αυτους." οτι δε το χρημα αυτοις ονησιφορον μεν ουδαμως, πικρον
δε μαλλον και επιζημιον και ολεθρου προξενον, αυτη δεδειχεν η πειρα, πως αν
ενδοιασειε τις; περιπεπτω- κασι γαρ δεινοις και αφυκτοις δια τουτο κακοις. ουκουν
1.675 ανακομιζων ωσπερ τον Ἰσραηλ επι το εν αρχαις, φημι δη το υπ' αυτου
βασιλευεσθαι του Θεου, τον εκ Βηθλεεμ αυτοις εσομενον Σωτηρα και λυτρωτην
προανακεκραγει Χριστον. Ἴοι δ' αν ουκ απο σκοπου καν ει τωι δοκοιηι γενικον
ωσπερ τινα ποιεισθαι τον λογον. επειδη γαρ αποπεπτωκαμεν της υπο Θεωι
βασιλειας οι επι της γης, οθνειον εφ' εαυτοις κατ- αρτιζοντες ζυγον, και δεσποτην
επιγραψαμενοι τον ου φυσει δεσποτην, μαλλον δε αλαζονα και αποστατην, φημι δη
τον σαταναν, εν παντι γεγοναμεν κακωι· αλλ', ως εφην αρτιως, ευδοκησεν ο Θεος
και Πατηρ "ανακεφαλαιωσασθαι τα "παντα εν τωι Χριστωι, τα τε εν τοις ουρανοις και
τα επι "της γης," και "εῤρυσατο μεν ημας εκ της εξουσιας του "σκοτους, μετεστησε
 
 

263

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε εις την βασιλειαν του Υιου της "αγαπης αυτου εν τωι φωτι." Ποιειται δη ουν τον
λογον προς την Βηθλεεμ, ητοι τον οικον του Ἐφραθα. και καλειται μεν ο χωρος
Ἐφραθα, Βηθ-λεεμ δε το πολιχνιον, ηγουν η εν τηι χωραι κωμη, οθεν ην Ἰεσσαι και
∆αυειδ, και αυτη δε παλιν η αγια παρθενος, η το θειον ημιν εκτετοκε βρεφος τον
ιδιον υιον τον Ἰησουν "Ου η αρχη εγενηθη επι του ωμου αυτου, και καλειται το
"ονομα αυτου Μεγαλης βουλης αγγελος." βεβασιλευκε γαρ δια του σταυρου, και
επειδη γεγονεν "Ὑπηκοος μεχρι θανα- "του, θανατου δε σταυρου," ταυτηιτοι, καθα
φησιν ο θεσπε- σιος Παυλος, "και ο Θεος αυτον υπερυψωσε, και εχαρισατο "αυτωι
ονομα το υπερ παν ονομα, ινα εν τωι ονοματι Ἰησου "Χριστου παν γονυ καμψηι
επουρανιων και επιγειων και "καταχθονιων, και πασα γλωσσα εξομολογησηται, οτι
1.676 "Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος, αμην." ω τοινυν Βηθλεεμ,
φησιν, οικος του Ἐφραθα, ει και ολιγοστος ει του ειναι εν χιλιασιν Ἰουδα, τουτεστι,
μυριαι μεν οσαι λαμ- πραι και μεγαλαι της Ἰουδαιας αι πολεις, και πολυανδρωι
πληθυι των ενοικουντων καταμεθυουσαι, αλλ' ει και ολιγοι παντελως οι σε
κατοικουντες και νεμομενοι, συ γενησηι τροφος, και κληθησηι πολις του
βασιλευοντος επι τον Ἰσραηλ, ος εστι ποιμην αγαθος ως και αυτην θειναι την
ψυχην υπερ των προβατων, καταρξει δε παντος του Ἰσραηλ. και ουτι που παντως
των εξ αιματος Ἰσραηλ, αλλα και των εξ επαγ- γελιας προεπηγγελμενων τωι
Ἁβρααμ· εφη γαρ που προς αυτον ο Θεος "Ὅτι εν Ἰσαακ κληθησεται σοι σπερμα." το
δε Ἐν Ἰσαακ, εξ επαγγελιας φησι. βεβαια τοινυν η υπο-σχεσις ουχι μονον τοις εξ
αιματος Ἰσραηλ, "αλλα και τοις "στοιχουσι τοις ιχνεσι της εν ακροβυστιαι πιστεως
του πα- "τρος ημων Ἁβρααμ·" ουτοι γαρ ο Ἰσραηλ, οτι "τα τεκνα "της επαγγελιας
λογιζεται εις σπερμα." ομοιον ουν ως ει λεγοι Καταρξει παντος του πιστευοντος εις
αυτον και προσ- οικειουντος εαυτον εμοι δι' αυτου. προσενηνεγμεθα γαρ τωι Πατρι
δι' Υιου, και μαρτυρησει λεγων αυτος "Ουδεις ερχεται "προς τον Πατερα ει μη δι'
εμου." ανεδειχθη τοινυν εκ Βηθλεεμ ο Χριστος ο ποιμην ο καλος "ο εν κηποις ημας
"καταβοσκων και κρινοις," και την των ευαγγελικων θεσ- πισματων ευοσμιαν
παρατιθεις, και οιον ανθη προσαγων ωριμα τα καθ' εαυτον, τοις εθελουσιν
αποδρεπεσθαι και της 1.677 εξ αυτων ευωδιας αναπιμπλασθαι νοητως· εφασκε γαρ
"̓Εγω ανθος του πεδιου, κρινον των κοιλαδων." απ' αρχης δε ειναι φησι τας εξοδους
αυτου και εξ ημερων αιωνος, η την προαιωνιον υπαρξιν του Λογου σημαινων· εστι
γαρ εστι συναιδιος τωι ιδιωι Γεννητορι, και αυτος των αιωνων ο ποι- ητης· ηγουν οτι
γεγονε μεν ανθρωπος ως εν λοισθωι του αιωνος καιρωι, προωριστο γεμην ως εν
προγνωσει Πατρος και προ της των αιωνων καταβολης το επ' αυτωι μυστηριον.
εξοδον τοινυν φησιν η την αχρονον εκ Θεου Πατρος γεννησιν εις ιδιαν υπαρξιν του
Υιου, ητοι την αναδειξιν, την ως εν καιροις εσομενην, οτε γεγονε σαρξ, ει και απ'
αρχης και εξ ημερων αιωνος προωριστο τε και τεθειτο παρα του Πατρος Σωτηρ τε
και λυτρωτης, ουκ ηγνοηκοτος τα μεταξυ τωι ανθρωπινωι γενει συμβησομενα δια
την εν Ἀδαμ παρα- βασιν. 9∆ια τουτο δωσεις αυτους εως καιρου τικτουσης. τεξεται,
και οι επιλοιποι των αδελφων αυτων επιστρεψουσιν επι τους υιους Ἰσραηλ.9
Ἔοικεν ο Προφητης εντεθυμησθαι καθ' εαυτον κακεινο ταχα που διαλογιζεσθαι τε
και λεγειν Ου ψευδοεπησει Θεος, αποπερανει δε παντως τα επηγγελμενα. και ειπερ
εστιν εν λαμπραις ουτως ελπισιν ο Ἰσραηλ, και αποτεχθησεται μεν αυτοις ο
ηγουμενος, καταρξει δε, και παντος απαλλαξει κακου, τι και ολως εσται δοριληπτος;
ειτα της επαγγελιας
1.678 εννενοηκως τον χρονον, ουπω τε παροντα συνεις,
εαυτωι τροπον τινα και απολογειται λεγων Ἐπειδη γαρ εν υπερθεσει μεν ετι μακραι
της επαγγελιας ο χρονος, αυτοι δε εισιν εν ου μετριοις πταισμασι, καταληγουσι δε
πλημμελουντες ουδα- μως, ταυτηιτοι δωσεις αυτους, τουτεστι, παραδωσεις εχθροις,
ω ∆εσποτα, εως καιρου της τικτουσης, αχρις αν καταδοθηι φησι το θειον εκεινο
 
 

264

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βρεφος εκ λαγονων παρθενικων. τοτε γαρ εσται λυτρωσις η τελεωτατη, και εν
βεβαιωι κεισονται της ευημεριας, ουδενος αυτοις παντελως των εις ευθυμιαν εκλελοιποτος. ταυτι του Προφητου διενθυμουμενου τε, ως εφην, και οιονει
διαψιθυριζοντος εν εαυτωι, προσυπακουει Θεος Τεξεται, και εις πιστιν εδραιαν
αυτον αποκαλει. ομοιον δε τουτωι το προς τον προφητην Ἀμβακουμ "Ἔτι μικρον "ο
ερχομενος ηξει, και ου χρονιει." τεχθησεται μεν γαρ παντη τε και παντως φησιν, οι
δε γε καταλοιποι των αδελφων αυτων επιστρεψουσιν επι τους υιους Ἰσραηλ.
παρεδεξαντο μεν γαρ την πιστιν την εις Χριστον των Ἰουδαιων ουκ ευαριθμη- τοι,
και προ γε των αλλων οι μακαριοι μαθηται· διωλισθη- κασι δε της ελπιδος οι ταις
απειθειαις περιυβρισαντες. πλην εν εσχατοις καιροις προσεπενεχθησονται τοις
αλλοις, και οιον εξ υποδρομης αναδραμουνται μολις προς οπερ ην αμεινον ελθειν
εν αρχαις. 9Και στησεται και οψεται, και ποιμανει το ποιμνιον αυτου εν ισχυι
Κυριος, και εν τηι δοξηι του ονοματος Κυριου του Θεου αυτων
1.679 υπαρξουσι·
διοτι νυν μεγαλυνθησεται εως ακρων της γης. και εσται αυτη η ειρηνη.9 Το
στησεται φησιν αντι του και επιστατησει. και εσται των ιδιων προβατων αυτουργος
ο ποιμην, ουχ ετερωι τινι το παιδαγωγειν επιτρεψας, καθα και παλαι τωι μακαριωι
Μωυσει, αλλ' αυτος δι' εαυτου· και γαρ εστιν αληθες ως "Ου πρεσ- "βυς, ουκ
αγγελος, αλλ' αυτος ο Κυριος εσωσεν ημας·" ποιμανει δε ημας εν ισχυι, παντος
ανωτερω τιθεις ιδρωτος και πονου. προβεβλησεται γαρ ωσπερ, και διασωσει γενικως, ου ψευδοποιμεσιν επιτρεπων εξ απατης αδικειν, ου θηρσιν αγριοις
επιθρωσκειν αγελαις, ου ταις πονηραις και αντικειμεναις δυναμεσι συγχωρων,
καθαπερ αμελει και παλαι, κατανεανιευεσθαι των πεπιστευκοτων και πλεονεκτειν
τους ηγιασμενους, διδους δε μαλλον αυτοις "Ἐπ' ασπιδα και βα- "σιλισκον
επιβαινειν, λεοντα τε και δρακοντα καταπατειν." ευκλεεις γαρ γεγοναμεν δι' αυτου,
ηρμεθα τε υψου λαμπροι και διαφανεις, και μεχρι τερματων γεγοναμεν της υπ' ουρανον. αυτος γαρ ημων ισχυς και δυναμις, αυτος ο μεσιτης και διαλλακτης, αυτος η
ειρηνη ημων. καθειλε γαρ "Το "μεσοτοιχον του φραγμου, και κατηργησε μεν εν
δογμασι "τον νομον των εντολων, εκτισε δε τους δυο λαους εις ενα "καινον
ανθρωπον, ποιων ειρηνην" κατα το γεγραμμενον, και τοις της αγαπης δεσμοις εις
ενοτητα κατασφιγγων. ονομα δη ουν αυτωι πρεπον τε και αληθες ειρηνη, ει και
καλοιτο Χριστος. 1.680 9Ὅταν Ἀσσυριος επελθηι επι την γην υμων, και οταν επιβηι
επι την χωραν υμων, και επεγερθησονται επ' αυτον επτα ποιμενες
και οκτω
δηγματα ανθρωπων, και ποιμανουσι τον Ἀσσουρ εν
ρομφαιαι και την γην του
Νεβρωδ εν τηι ταφρωι αυτης, και ρυσεται εκ του Ἀσσουρ, οταν επελθηι επι την γην
υμων και οταν επιβηι επι τα ορια υμων.9 Ἡ Ἑβραιων εκδοσις του προκειμενου
κεφαλαιου ποιειται την αρχην απο του Και εσται αυτη η ειρηνη, οταν Ἀσσυριος
επελθηι επι την γην υμων και οταν επιβηι την χωραν υμων. ουτος γαρ εσται, φησι,
της ειρηνης ο τροπος, ει δη βουλοιτο καταθειν της υμων γης τε και χωρας ο Ἀσσουρ.
διερμη- νευοντες δε τους στιχους, ερουμεν ημεις, οτι των αισθητων και
εμφανεστερων πραγματων αποφοιται δη παλιν ο λογος, αιρεται δε ωσπερ υψου, και
εξ εμφανους εικονος αποφερει λεπτως επι τα νοητως συμβαινοντα. Ἀσσυριον μεν
γαρ εν τουτοις ανδρα μεν ουκετι τον εκ Βαβυλωνος, κατασημαινει δε μαλλον τον
της αμαρτιας ευρετην, φημι δη τον σαταναν, μαλλον δε, απαξαπλως ειπειν, την
ατιθασον τε και φιλοπο- λεμον των δαιμονιων πληθυν, η παντος αγιου
κατεξανιστα- ται νοητως, και μαχεται τηι αγιαι πολει, τηι νοητηι Σιων, "ητις "εστιν
εκκλησια Θεου ζωντος" και της ανω και επουρανιου νοουμενης Ἱερουσαλημ τυπος
οια τις και εικων εμφερης. ουτως αυτης και ο θεσπεσιος μελωιδος διεμεμνητο λεγων
"∆εδο- "ξασμενα ελαληθη περι σου η πολις του Θεου·" κατοικει γαρ την Ἐκκλησιαν,
και ωσπερ τινα πολιν ιδιαν εποιησατο 1.681 Χριστος, καιτοι τηι της θεοτητος φυσει
 
 

265

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα παντα πληρων. αυτη δη ουν η του Θεου πολις γη τις ωσπερ εστι και χωρα των
ηγιασμενων και την εις Θεον ενοτητα πεπλουτηκοτων εν Πνευματι. οταν τοινυν
φησιν Ἀσσυριος επελθηι επι την γην υμων, τουτεστιν, ει μαχοιντο τοις αγιοις αι
βαρβαροι τε και αντικειμεναι δυναμεις, ουκ ερημους ευρησουσι των προεστηκοτων. κατεξαναστησονται γαρ αυτων, επτα μεν ποιμενες, οκτω δε ανθρωπων
δηγματα. εοικε δε της προφητειας ο νους απο των καιρων, ητοι των αριθμων του τε
επτα φημι και μεντοι του οκτω τους αγιους βουλεσθαι δηλουν, τους προ της
επιδημιας, και τους κατ' αυτην αμα, και μετ' αυτην γεγονο- τας. τετιμητο μεν γαρ
προ της επιδημιας, κατα τον Μωυ- σεως νομον, ο εν εβδομηι σαββατισμος, και ην ετι
της σκιας ο καιρος. τοτε και το των αγιων προφητων ανεδειχθη στιφος
παιδαγωγουν εις ευσεβειαν και επιγνωσιν του Χριστου. επειδη δε λοιπον επεφανεν
ο Μονογενης, και τον υπερ της απαντων ζωης ανετλη σταυρον, ανεβιω δε αυ,
σκυλευσας τον ᾅδην τηι ημεραι τηι ογδοηι, τοτε τοις αγιοις κεκελευκεν Ἀποστολοις
μαθητευειν μεν "παντα τα εθνη, "βαπτιζειν δε αυτους εις το ονομα του Πατρος και
του Υιου "και του Ἁγιου Πνευματος, διδαξαι τε τηρειν οσα αυτοις "εντεταλται."
τουτους δη ουν αρα φησι τα οκτω των αν- θρωπων δηγματα, ως απο γε του της
αναστασεως καιρου, τους εν αυτωι τε και μετ' αυτον γεγονοτας υποδηλων. Ὅταν
τοινυν επελθηι φησιν ο Ἀσσυριος η αλλογενης και βαρβαρος, τοτε δη τοτε προς επτα
μεν ηξει ποιμενας, 1.682 προς δηγματα δε οκτω. ευρησομεν γαρ και τους εν καιρωι
του νομου γεγονοτας αγιους, ους επτα ποιμενας φησι, και προς γε δη τουτοις
Ἀποστολους τε και Ευαγγελιστας, και τους των εκκλησιων κατα καιρους
διδασκαλους, αει πολε- μουντας και ανθεστηκοτας γενικως ταις των δαιμονων απαταις, και ταις του πονηρου δυστροπιαις την οικειαν ωσπερ αντεξαγοντας νηψιν.
ανασωζουσι γαρ τους την αγιαν οι- κουντας χωραν τε και γην, νουθεσιαις
ανατειχιζοντες και ταις εις παν οτιουν των αριστων παιδαγωγιαις ασφαλιζο- μενοι.
οτι δε εμελλεν ο των αγιων χορος επιβουλευειν τροπον τινα τωι σαταναι, και νοητως
αυτον δηγμασι δαπαναν, διεσαφει και παλιν Θεος δια φωνης αγιου λεγων περι
αυτου "Ουαι ο πληθυνων εαυτωι τα ουκ οντα αυτου, εως τινος; "και βαρυνων τον
κλοιον αυτου στιβαρως, οτι εξαιφνης "αναστησονται οι δακνοντες αυτον και
εκνηψουσιν οι "επιβουλοι σου, και εσηι εις διαρπαγην αυτοις, οτι συ "εσκυλευσας
εθνη πολλα, σκυλευσουσι σε παντες οι υπο- "λελειμμενοι λαοι." ακουεις οτι
καταδηχθησεσθαι τε φησι και σκυλευθησεσθαι τον πληθυνοντα εαυτωι τα ουκ οντα
αυτου, τουτεστι, τον σαταναν; ειτα τους σκυλευσαντας αυτον ονομαζει τους
υπολελειμμενους, τουτεστι, τους εκ του καταλειμματος ητοι τους εξ Ἰακωβ. αλλ' ει
και τις Ἀσσυ-ριος επελθηι φησι, τουτεστιν, ανηρ ετεροφρων και πεπλανη- μενος, και
την εις ευθυ διαττουσαν πιστιν ουκ εχων, χωλευων δε ωσπερ και κεκλασμενος τον
νουν, αντανιστασι και τουτωι της αληθειας την δυναμιν και της εν αυτωι σαθροτητος
δεικ- 1.683 νυντες το ατερπες, αποσοβουσιν ως λυκον μονονουχι κατα- δακνοντες
και της των νοητων προβατων αγελης ειναι τεως απωτατω και εξω φερεσθαι και
ουχ εκοντας παρασκευαζοντες. ουτοι δη ουν οι επτα ποιμενες, και ως εν οκτω
νοουμενοι δηγμασι, ποιμανουσι τον Ἀσσουρ εν ρομφαιαι. το ποιμανουσιν αντι του
διωξουσι λεγει. επει γαρ εμνησθη ποιμενων, τε- τηρηκε τηι του λογου μεταφοραι το
πρεπον, το ποιμανουσιν ειπων. Και τις η ρομφαια νοοιτ' αν εικοτως, ηι κεχρησθαι
τους αγιους εθος, σαφηνιει λεγων ο ψαλμωιδος περι αυτων "Και "ρομφαιαι διστομοι
εν ταις χερσιν αυτων, του ποιησαι εκ- "δικησιν εν τοις εθνεσιν, ελεγμους εν τοις
λαοις·" "Ζων "γαρ ο λογος του Θεου και ενεργης, και τομωτερος υπερ "πασαν
μαχαιραν διστομον." εξοπλιζων δε και ο Παυλος τον εν Χριστωι νοουμενον
στρατιωτην, διδωσιν αυτωι "Την "μαχαιραν του Πνευματος, ο εστι ρημα Θεου." οτι
δε διωκει τον Ἀσσουρ η θεια τε και παναλκης ρομφαια, τουτεστιν ο του Θεου Λογος,
 
 

266

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδεν ηττον ημας αναπεισει λεγων και ο προφητης Ἡσαιας "Και εσται εν τηι ημεραι
εκεινηι επαξει "ο Θεος την μαχαιραν την αγιαν την μεγαλην και την "ισχυραν επι
τον δρακοντα τον οφιν τον σκολιον, και ανελει "τον δρακοντα·" και παλιν "Και
εσται, οταν συντελεσηι "Κυριος παντα ποιων εν τωι ορει Σιων και εν Ἱερουσα- "λημ,
επαξει επι τον νουν τον μεγαν τον αρχοντα των "̓Ασσυριων, και επι το υψος της
δοξης των οφθαλμων "αυτου. ειπε γαρ Τηι ισχυι ποιησω, και τηι σοφιαι της συνε"σεως αφελω ορια εθνων, και την ισχυν αυτων προνο- 1.684 "μευσω, και σεισω
πολεις κατοικουμενας." εν ταυτηι δη ουν τηι ρομφαιαι ποιμανουσι τον Ἀσσουρ, και
πασαν δε την γην του Νεβρωδ εν τωι ταφρωι αυτης. βουλεται δε δια τουτων εκεινο
ειπειν. την γην του Νεβρωδ την των Ἀσσυριων ονομαζει χωραν, ητοι την
Βαβυλωνα, περι ην, ως φασι, βαθεια βε- βλητο ταφρος. γην δε αυτην του Νεβρωδ
ονομαζει, δια τον αυτον ειναι την Βαβυλωνιων αρχην και γενεσιν και πατερα του
γενους. γεγραπται δε ουτως εν τηι Γενεσει περι αυτου "Υιοι δε Ῥεγμα Σαβα και
∆αδαν. Χους δε εγεννησε τον "Νεβρωδ· ουτος ηρξατο ειναι γιγας επι της γης. ουτος
ην "γιγας κυνηγος εναντιον Κυριου του Θεου· δια τουτο "ερουσιν Ὡς Νεβρωδ γιγας
κυνηγος εναντιον Κυριου. και "εγενετο αρχη της βασιλειας αυτου Βαβυλων και
Ὁρεχ "και Ἀρχαδ και Χαλαννη εν τηι γηι Σεννααρ." εγηγερθαι μεν τον πυργον εν τηι
Χαλαννηι· Περσικον δε τουτο χωριον· και η θεια λεγει γραφη. γην ουν αρα του
Νεβρωδ την Βα- βυλωνα φησιν, η ταφρωι διεζωσται, καθαπερ εφην αρτιως. ουτω δη
ουν ποιμανουσι φησι τον Ἀσσουρ, και πασαν δε την γην του Νεβρωδ, ως εισω μενειν
της ταφρου, και πολεων και χωρων κατευρυνεσθαι μεν ουκετι, μενειν δε ωσπερ
οικοι περιδεεις και τρεμοντας· τουτο τοι παθοντα δια Χριστου τα των δαιμονιων
ευρησομεν στιφη. ου γαρ ετι της υφ' ηλιωι καταλαζονευονται, καθα και παλαι και
προ της επιδημιας· 1.685 μενουσι δε ωσπερ εν οις εισι, ταις των αγιων νηψεσι και
αγαθαις συμβουλιαις ανακοπτομενα, και της των αγιων ειργομενα γης, ως αν
ηρεμαιον και απολεμον διαζωντες βιον αποπεραινειν δυναιντο τα αδδανοντα τωι
Θεωι, και δια της αυτωι φιλαιτατης ευκοσμιας καταφαιδρυνεσθαι. 9Και εσται το
υπολειμμα του Ἰακωβ εν τοις εθνεσιν εν μεσωι λαων πολλων, ως δροσος παρα
Κυριου πιπτουσα και ως αρνες επ' αγρωστιν, οπως μη συναχθηι μηδεις μηδε υποστηι
εν υιοις ανθρωπων.9 Ἔφην ηδη πλειστακις, οτι σεσωσται το καταλειμμα του
Ἰσραηλ, και ουκ απολωλεν εισαπαν το εξ Ἰακωβ γενος. πεπιστευκασι γαρ εις
Χριστον ουκ ολιγοι τον αριθμον, και την δια πιστεως σωτηριαν και προ γε των
αλλων, φημι δη των εξ εθνων, πεπλουτηκασιν. αλλ' εκ τουτου του καταλελειμμενου τε και διασεσωσμενου δια της πιστεως μερους και αυτοι γεγονασιν οι
θεσπεσιοι μαθηται και οι συναθλουντες αυτοις και συνηλγηκοτες αυτοις εν τωι
ευαγγελιωι του Χριστου. τουτους δη ουν αυτους σεσωσθαι φησιν εν τοις εθνεσιν, οια
τινα δροσον αγρων καταχεομενην, και της διαβολικης δυστρο- πιας τον καυσωνα
παραλυουσαν. ωσπερ γαρ εν κηποις ηγουν εν αγροις ποαις τε και κρινοις ει το της
ηλιακης ακ- τινος εμπιπτει σελας, χαλασθαι ποιει προς το ακαλλες, και εις αυτο πως
ηδη μεμαρανθαι δοκειν· ουτω και ο της αμαρτιας ευρετης κοσμικαις φιληδονιαις
οτε τον ανθρωπινον κατα- 1.686 φλεγει νουν, καταμαραινει τροπον τινα και πολυ
λιαν ακαλλη φαινεσθαι ποιει. ανορθοι δε ωσπερ αυτον ο του Θεου Λογος, καθα και
ανθος η ποας η δροσος. και ουτως εσονται, φησι, και οι εξ Ἰακωβ εν τοις εθνεσι, τας
των πειθο- μενων ψυχας οια τινι δροσωι καταρδοντες τοις εις ευσεβειαν λογοις, και
μαθημασιν ευαγγελικοις πλουσιως καταπιαινοντες. κατορχησονται δε ωσπερ
βοτανης αμνοι, τουτεστι πλεισ- την τε οσην και αμφιλαφη την νομην ευρησουσιν·
ετοιμοτερα γαρ πως αει τα εθνη προς το ευηνιον και νενευκοτα πολυ προς το
πιστευσαι Χριστωι, και προς γε φημι το ασυγκρι- τως αμεινον της εν αρχαις ελεσθαι
ζωης. αλλ' ωσπερ αμνοις πολλη τε και ευανθης ει παρακεοιτο ποα, τοτε δη τοτε
 
 

267

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα- τρυφωσι τε και κατασκαιρουσι· κατα τον αυτον οιμαι τρο- πον και των
διδασκοντων ο νους τρυφην ποιειται και τερψιν των παιδαγωγουμενων το ευηνιον,
και των μυσταγωγουμε- νων το ευπειθες.
Και γουν ο Κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος την της
Σαμαρειτιδος ευπειθειαν ιδιαν ωσπερ και αυτωι πρεπουσαν
εποιειτο τροφην. εφη γαρ τοις αγιοις Ἀποστολοις "Ἐγω "βρωσιν εχω φαγειν ην
υμεις ουκ οιδατε." ειτα τουτο δη- λων, προσετιθει λεγων "Ἐμον βρωμα εστιν, ινα
ποιησω "το θελημα του πεμψαντος με και τελειωσω αυτου το "εργον." βρωμα δη
ουν τοις αγιοις και τρυφη, το εργον του Θεου. κατορχησονται τοινυν φησιν ωσπερ
αγρωστιν ηγουν ευανθη κειροντες ποαν, και οιονει πως καταφερβομενοι τους εξ
εθνων πιστευοντας οι εξ Ἰακωβ, κατευρυνομενην δε ουτω του κηρυγματος
ευρησουσι την οδον, ως μηδενα 1.687 δυνασθαι συναχθηναι τε και υποστηναι κατ'
αυτων, τουτεστι, μητε συνελθειν μητε μην αντισχειν· τουτο γαρ το υποστηναι ει
κακουν ελοιντο τινες των εν υιοις ανθρωπων. πολλαι μεν γαρ και παρα πολλων
σκεψεις τε και εγχειρηματα συντε- θεινται κατ' αυτων, ηδικηνται δε ουδεν, Θεου
κατευναζοντος τους των ισχυοντων θυμους, και οιον ευδοκιας οπλωι περιβαλλοντος τους ιδιους και παραδοξως αυτους εκ παντος ρυομενου τε και
ανασωζοντος πειρασμου. 9Και εσται το υπολειμμα του Ἰακωβ εν τοις εθνεσιν εν
μεσωι λαων
πολλων ως λεων εν κτηνεσιν εν τωι δρυμωι και ως σκυμνος εν
ποιμνιοις προβατων, ον τροπον οταν διελθηι και διαστειλας αρπασηι, και μη ηι ο
εξαιρουμενος. υψωθησεται η χειρ σου επι τους θλιβοντας σε, και παντες οι εχθροι
σου εξολοθρευθη- σονται.9 Τα χρηστα και αξιακουστα των διηγηματων, καν ει
δια των αυτων ερχοιντο λογων, ουκ αν εχοι το φορτικον, εψεται δε μαλλον αυτοις
πολυ το επιχαρι. το καταλειμμα δη ουν του Ἰακωβ φησι, τουτεστιν, οι εξ Ἰακωβ
σεσωσμενοι δια της πιστεως της εις Χριστον και των ευαγγελικων θεσπισ- ματων
αναδεδειγμενοι κηρυκες και ιερουργοι, εσονται μεν ως δροσος εν τοις εθνεσιν,
νεμηθησονται δε και ως αρνες καλης και αμφιλαφους κατασκαιροντες ποας.
γενηθησονται δε ουδεν ηττον και ωσει λεων εν κτηνεσι δρυμου, βαρυ και φρικωδες καταβρυχομενος, και αφορητον εντιθεις το δειμα και τοις μακραν. εσονται δε
και ως σκυμνοι λεοντος εν ποιμνιοις, 1.688 κατεξανισταμενοι δηλονοτι γενναιως
και ων αν ελοιντο κατα- θρωσκοντες, αντεξαγοντος ουδενος ηγουν εξελεσθαι δυναμενου το ηρπασμενον· ο μεν γαρ Κυριος ημων Ἰησους Χριστος τοις αγιοις εφασκε
μαθηταις "Ἰδου εγω αποστελλω "υμας ως προβατα εν μεσωι λυκων," τουτεστι,
πραους τε και υφειμενους· καν ει ετοιμοι προς το φοναν ειεν αν των εν κοσμωι
τινες, και τηι των λυκων ωμοτητι παραχωρουντες ουδεν, ιδιαι δε αυτος ισχυι τας των
πολεμουντων συνθραυσω καρδιας· δειλους και ανανδρους αποτελω· και πολυ τι το
περι υμας εργασομαι σεβας. ουτω κεκρατηκασι των εχθρων, νενικηκασι τους
ανθεστηκοτας, φοβεροι τοις λυκοις γεγονασι, καιτοι προβατων εν ταξει κειμενοι·
διεδρασαν τας επιβουλας, "Κινδυνους ληιστων, ως ο μακαριος γραφει Παυλος,
κινδυ- "νους εκ γενους, κινδυνους εν ψευδαδελφοις," και διηρπα- ζοντο μεν ως υπο
λεοντων αι των εθνων αγελαι· ο δε ιδιοις αυτας θελημασι καταβοσκησας εις
ολεθρον σατανας, επα- μυνειν ουκ ειχεν, ουτε μην εκσπασαι χειρων αποστολικων το
ειλημμενον εις σωτηριαν. και τουτο ην αρα το προς αυτον ειρημενον δια φωνης
Ἀμβακουμ "Ουαι ο πληθυνων εαυτωι "τα ουκ οντα αυτου· εως τινος; και βαρυνων
τον κλοιον "αυτου στιβαρως, οτι εξαιφνης αναστησονται οι δακνοντες "αυτον, και
εκνηψουσιν οι επιβουλοι σου, και εσηι εις διαρ- "παγην αυτοις. οτι συ εσκυλευσας
εθνη πολλα, σκυλευ- "σουσι σε παντες οι υπολελειμμενοι λαοι." κατεδακνον μεν
γαρ οι οκτω, και διηρπαζον ως σκυμνοι τα παρ' εκεινου συνη- θροισμενα·
συναγηγερκε γαρ εαυτωι τα ουκ οντα αυτου, Θεου 1.689 γαρ ο ανθρωπος, μαλλον
δε και τα παντα, και ουδεν εκεινου παντελως· πλην εσκυλευετο παρα των
 
 

268

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπολελειμμενων λαων, τουτεστι των εκ του καταλειμματος, ινα παλιν εννοηις των
ευαγγελικων θεσπισματων τους ιερουργους. ειτα προς αυτους ο ενισχυων αυτους
και συνεχων Κυριος Ὑψωθη- σεται, φησιν, η χειρ σου επι τους θλιβοντας σε, και
παντες οι εχθροι σου εξολοθρευθησονται. νενικηκασι γαρ, ως εφην, εν Χριστωι, και
αμεινους ησαν απασης επιβουλης, και διε- λαμψαν εν κοσμωι, και κατεκρατησαν
εχθρων, Θεωι κατακ- τωμενοι τους απολωλοτας. 9Και εσται εν εκεινηι τηι ημεραι,
λεγει Κυριος, εξολοθρευσω τους ιππους σου εκ μεσου σου και απολω τα αρματα
σου, και εξολοθρευσω τας πολεις της γης σου και εξαρω παντα τα οχυρωματα
σου, και αποφθεγγομενοι ουκ
σου· και εξαρω τα φαρμακα σου εκ των χειρων
εσονται εν σοι· και εξολοθρευσω τα γλυπτα σου και τας στηλας σου εκ μεσου σου,
και ουκ ετι ου μη προσκυνησεις τοις εργοις των χειρων σου· και εκκοψω τα αλση
εκ μεσου σου, και αφανιω τας πολεις σου, και ποιησω
εν οργηι και εν θυμωι
εκδικησιν εν τοις εθνεσιν, ανθ' ων ουκ εισηκουσαν.9 Ἐπανεισι παλιν ο λογος επι
τα σκυθρωπα, και καταληγει μεν τεως των επι Χριστωι λαμπρων και αξιαγαστων
διηγη- ματων, συνειρει δε ωσπερ τοις οπισω ταυτι, και τα εξ οργης εσομενα δηλοι.
εφη τοινυν οτι "Και συ πυργος "ποιμνιου αυχμωδης, θυγατερ Σιων, επι σε ηξει, και
εισε- 1.690 "λευσεται η αρχη η πρωτη βασιλεια Βαβυλωνος." τοτε δη ουν τοτε,
φησιν, οιχησεται μεν σου το ιππικον, συνδιολειται δε τουτοις και οχηματων
αγερωχια, καταδηιωθησονται δε και αι πολεις, και αυτων ερημος εσηι των
οχυρωματων, τουτεστι τειχων· κατεπιμπρασαν γαρ αυτοις ανδρασι τας πολεις οι Βαβυλωνιοι· τα δε γε της σης απονοιας επιτηδευματα, γοητειαι τε και ψευδομαντειαι,
και αυτα τα της απατης εργαστηρια, τεμενη δε παντως ομου τοις ειδωλοις
εξολοθρευθησονται, και εκ βαθρων αυτων πεσειται τα αλση. και τι το εντευθεν;
διαβοητος η δικη, και ο της ποινης τροπος ουκ αν διαλα- θοι τους ομορους των
εθνων. γνωσονται δε, οτι παντα συνεβη παθειν αυτους ανθ' ων ουκ εισηκουσαν,
τουτεστι, τα της απειθειας εγκληματα. εφη τι τοιουτον τοις αχαλινον εχουσιν εις το
απειθες την ροπην και η σοφια παλιν "Ἀνθ' "ων εξετεινον λογους και ου
προσειχετε, αλλα ακυρους "εποιειτε εμας βουλας, τοις δε εμοις λογοις ου
προσειχετε· "τοιγαρουν καγω τηι υμετεραι απωλειαι επιγελασομαι, κατα- "χαρουμαι
δε ηνικα αν ερχηται υμιν ολεθρος, και ως αν "αφικηται υμιν αφνω θορυβος, η δε
καταστροφη ομοιως "καταιγιδι παρηι·" καρποι δε αποστροφης "οργη και θυμος,
"θλιψις και στενοχωρια" κατα παντος επεκεινα του κατα- κουειν ειωθοτος. δει δη
ουν αρα και λιαν αμελλητι Θεωι καλουντι προς το συμφερον επεσθαι τε γοργως, και
τα αυτωι θυμηρη πληρουν· ως το γε βραδυ και ραιθυμον εις το 1.691 δραν ελεσθαι
το αγαθον, προς πολλης ημιν εσται ζημιας, και πικροις ενιησι πονοις. θεα δε οπως
και δικας αιτων των ημαρτημενων ονινησι Θεος. απαλλαττει γαρ τον Ἰσ- ραηλ
βεβηλου τε και βδελυρας ειδωλολατρειας, και ανοσιων εγχειρηματων, φαρμακειας
και ψευδομαντειας, βωμων, τε- μενων, θυσιων, και του προσκυνειν τοις εργοις των
ιδιων χειρων. ουκουν ουκ ανονητον το παιδευεσθαι, "πλην ει εν "κρισει γενοιτο,
και μη εν θυμωι," κατα την του προφητου φωνην. Ει δε δη τις λεγοι συμβηναι
ταυτι τοις Ἰουδαιων δημοις εμπεπαρωινηκοσιν εις Χριστον, ουχ αμαρτησει διανοιας
το εικος εχουσης εφ' εαυτης. και γαρ εστιν αληθες, ως ηρη- μωνται μεν αι παρ'
αυτοις πολεις, απολωλε δε και παν το μαχιμον γενος ταις Ῥωμαιων χερσι
δαπανωμενον. και ταχα που της αρχαιας εκεινης ειδωλολατρειας εξηιτηνται λογους,
ει και ησαν παρ' αυτοις οι προσκυνειν ετι τηι κτισει βουλο- μενοι και γοητειων
απτομενοι. φιλει γαρ πως αει τοις ειδωλολατρειν ηἱρημενοις επεσθαι ταυτι, και
ουδεν εστι παρ' αυτοις των αγαν εκτοπωτατων, ο φαυλην εχει την δοξαν.
9Ἀκουσατε δη α ο Κυριος ειπεν Ἀναστηθι και κριθητι προς τα
ορη, και
ακουσατωσαν οι βουνοι φωνης σου. ακουσατε βουνοι την κρισιν του Κυριου, και αι
 
 

269

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φαραγγες θεμελια της γης, οτι κρισις τωι Κυριωι προς τον λαον αυτου, και μετα του
Ἰσραηλ διελεγχθησεται.9 Ἐντρεπτικος μεν ο λογος, και οιονει κατακεκραγε της
1.692 Ἰουδαιων αναισθησιας, ει και αυτους παρ' ουδεν τους θειους ποιοιντο λογους,
οιπερ αν γενοιντο πραως τε και υφειμενως, και ως εκ πατρος προς τεκνα το της
αγαπης γνησιον υπο- φαινοντος, και απροφασιστον αυτοις αποτελουντος το εξηνιον. εθος δε τωι φιλαγαθωι Θεωι προαγορευσει μεν των δεινων προεκδειματουν εσθ'
οτε τους ημαρτηκοτας· ου μην εαν αμαλθακτους και απηνεις ως απεγνωκοτας, αλλ'
ομου τοις συμβησεσθαι μελλουσι τον της παρακλησεως εισκομι- ζειν λογον, και
τοπον ωσπερ αυτοις του διαδραναι τηρειν, ει παλινδρομειν ελοιντο προς
μεταγνωσιν. τουτο τοι και νυν εξ εμφυτου παλιν εργαζεται γαληνοτητος. ακουσατε
τοινυν φησιν οσα ο Κυριος ειπε. τι δε μοι προστεταχεν; Ἀναστηθι και κριθητι προς
τα ορη, και ακουσατωσαν οι βουνοι φωνης σου. εοικε μεν ουν τωι δια φωνης
Ἡσαιου και τουτο "Ἄκουε "ουρανε, και ενωτιζου γη, οτι Κυριος ελαλησεν." ορη γαρ
που δη ταχα και βουνους τας νοητας ονομαζει δυναμεις, αι τοδε το συμπαν
περιεπουσι κατα βουλησιν Θεου, τας των δαιμονων πλεονεξιας αποσοβουσαι των
επι της γης. επειδη δε της του Θεου γαληνοτητος την υπερβολην αυται δη μαλιστα
και προ γε των αλλων επιγινωσκουσιν, οσην τε των καθ' ημας ποιειται φροντιδα
μεμαθηκασιν εξ ων εν- εργουσιν εις ημας, τοις παρ' αυτου πειθομεναι νομοις, επ'
αυτων γενησεσθαι δειν την κρισιν εντελλεται. εικος δε δη τι και ετερον τον
προφητικον ημιν υποφαινειν λογον. επειδη
γαρ ορη τε και βουνους
καταλαμβανοντες οι εξ Ἰσραηλ
1.693 εκει τελετας τε και θυσιας τοις δαιμονιοις
προσηγον "υπο- "κατω δρυος και λευκης," ταυτηιτοι λοιπον προς βουνους η κρισις,
εν οις ησαν εναργη τα των κατηγορουμενων εγκλη- ματα. εικος δε βουνους και
θεμελια της γης ονομαζειν αυτον τους υπερκειμενους εν δοξηι και υπεραιροντας εν
τιμηι την των αγελαιων πληθυν, οι και μαλιστα γεγονασι τοις υπο χειρα και οδος
και παγη προς ολεθρον. εφη γαρ που προς αυτους "Ὅτι προς υμας εστι το κριμα, οτι
παγις εγενηθητε "τηι σκοπιαι, και ως δικτυον εκτεταμενον επι το ιταβυριον." ω
τοινυν, φησι, των αλλων υπερανεστηκοτες, ω θεμελια της γης, τουτεστιν, εφ' οις τα
των αλλων ερηρεισται πραγματα, ακουσατε την προς υμας κρισιν του παντων
Κυριου. Ἀλλ' ο γε φρονων ορθως, ψαλλει και φησι προς τον των ολων ∆εσποτην
"Μη εισελθηις εις κρισιν μετα του δουλου σου." περιεσται γαρ παντως ο παντα
ειδως, και καυχησεται μεν ουδεις αγνην εχειν την καρδιαν, ουδ' αν γενοιτο καθαρος
απο αμαρτιων. πανδεινον ουν αρα το κρινεσθαι προς Θεον. Ἰστεον δε οτι η μεν των
εβδομηκοντα εκδοσις εχει το φα- ραγγες· η δε των Ἑβραιων βουνους ονομαζει και
θεμελια της γης, ινα γνωμεν δια μεν των βουνων το οιον ηρθαι υψου τους των
λαων ηγουμενους, και το των αλλων υπερεχειν και ανανηχεσθαι μετρον, θεμελια
δε τους αυτους. οι γαρ χωρων η πολεων ηγουμενοι, ωσπερ εισι περιφανεις την
δοξαν, ηρμενοι τε προς το υψου, ουτως ειεν αν και θεμελια της γης, τουτεστιν,
ερεισμα τροπον τινα και υποβαθρα κειμενοι των πραγματων. συμβεβηκε γαρ επ'
αυτοις, και οιον ενιδρυται πως, τα των ετερων πραγματα, καθαπερ εφην αρτιως.
σοι;
1.694 9Λαος μου, τι εποιησα σοι, η τι ελυπησα σε, η τι παρηνωχλησα
αποκριθητι μοι. διοτι ανηγαγον σε εκ γης Αιγυπτου, και
εξ οικου δουλειας
ελυτρωσαμην σε, και εξαπεστειλα προ προ- σωπου σου τον Μωυσην και Ἀαρων και
Μαριαμ.9
∆ικαζεται Θεος απο προσωπου φωνης του Προφητου, απροφασιστον
αποφαινων των εις αυτον δεδυσσεβηκοτων της αποστασιας τον τροπον, και περα
λογου του πρεποντος, μαλλον δε και αποπληξιας απασης, τα τολμηματα, και το της
αναισθησιας μεγεθος ασυνηθες τε και ξενον και αυτοις που ταχα τοις λιαν
αγνωμοσι. ποια γαρ ειπε μοι, φησι, των εις εμε δεδυσσεβημενων η προφασις; τι δε
ολως το δυσοιστον η και ολως φορτικον των εμων θεσπισματων; η τι το λυπουν;
 
 

270

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις μεσον ηκε, δεικνυς· ημαρτηκα κατα το εικος λογισμου του πρεποντος, πικρας οτι
σε δουλειας απηλλαττον, πηλου και πλινθειας και των εντευθεν ιδρω- των
εξεκομιζον ευσθενως· προσκεκρουκα τοις ηλεημενοις οτε και αδικουσι τοις
Αιγυπτιοις και αυτην εμαυτωι διεξ- ωπλιζον την κτισιν, διεσωζον τους εμους.
εγκαλεσεις που ταχα και αυτον εμοι τον παιδαγωγον, φημι δη Μωυσεα, τον εις
ευκλεα συνεσιν αποφεροντα, και παραδεικνυντα σα- φως το ανδανον Θεωι, ινα εχοις
ακραδαντον το διαβιωναι
1.695 λαμπρως, και εις ακρον ηκειν ευημεριας και
δοξης· ου μετριαν δε ταχα και αυτην ποιησει την καταβοην της ιερουργιας· εγω μεν
γαρ κεχρικα τον Ἀαρων, και μεσιτευειν προστεταχα Θεωι και υμιν, και ταις εν τυπωι
θυσιαις εκμειλισ- σεσθαι Θεον. ασχαλλετε δε και προς τουτο αυτοι; τι δ' αν ειποιμι
την Μαριαμ, την τοις Αιγυπτιοις απολωλοσιν επι- τωθαζουσαν, και ταις χορευουσαις
εξαρχουσαν; ειδε γαρ ηδε κατακτυπουσα το τυμπανον, ιππον τε και αναβατην
καταπεπνιγμενους εν υδασιν· αλλα σοι ταχα, και το νικαν απευκτον, και εν λογωι
ουδενι τα Θεου, σοι μεν δια μεσων εξιεναι κυματων εξειναι διδοντος, ανημερον δε
τοις εχθροις αποτελουντος την θαλασσαν. εν ηθει δη ουν ποιειται τας μεμψεις, ων
εσχηκασιν αγαθων διανιστας εις αναμνησιν, και οιονειπως κατονειδιζων αστειως
ως ληθην εισδεδεγμε- νους, ων ην αμεινον μεμνησθαι διαπαντος, και ταις εις παν
οτιουν ευπειθειαις αντευφραινειν τον Ευεργετην. Ἐξηγαγε δε και ημας αυτους ο
Σωτηρ εξ Αιγυπτου νοητης, τουτεστιν εκ σκοτους και δαιμονιων πλεονεξιας, και
πηλου και πλινθειας εξειλετο, σαρκικων δηλονοτι παθων και ακαθαρτου
φιληδονιας· διεβιβασε δε και θαλασσαν τους εν τωιδε τωι κοσμωι περισπασμους,
μονον δε ουχι και πικρων απηλλαξε κυματων των επ' αυτοις κινδυνων, και νομους
τους θειους εις νουν ενεχαραξεν· ανεδειξε δε και ιερουργον τον
1.696 της
σωτηριας ημων "αρχηγον και τελειωτην Ἰησουν." εξαπεστειλε δε ωσπερ και
Μαριαμ, δηλον δε οτι την Ἐκκλη- σιαν, η της των εχθρων επιβουλης καταλαλαξει
λαμπρως ανατιθεισα την δοξαν τωι σεσωκοτι Θεωι. αει γαρ υμνοι και χαριστηρια,
και της του Θεου δοξης επαινοι και αναῤ- ρησεις εν εκκλησιαις. παραφυλακτεον δη
ουν και ημιν αυτοις, μη αρα πως ημας τοις Ἰουδαικοις εγκλημασιν υπο- βαληι το
ραιθυμον, και μη φορτικον ηγωμεθα το ανδανον Θεωι. ως γαρ ο μακαριος φησιν
Ἰωαννης "Αι εντολαι "αυτου βαρειαι ουκ εισι·" και αυτος δε ο Χριστος "Ὅτι ο
"ζυγος μου χρηστος, και το φορτιον μου ελαφρον εστι." προσαγωμεν τοινυν το
αδδανον Θεωι, οτι των παρ' αυτου φορτικον ουδεν· χρηστα δε παντα και τοις αριστα
διαβιουν ηἱρημενοις ευδιακοσμητα παντελως. 9Λαος μου, μνησθητι δη τι
εβουλευσατο κατα σου Βαλακ βασιλευς Μωαβ, και τι αυτωι απεκριθη Βαλααμ υιος
του Βεωρ απο των
Σχοινων εως του Γαλγαλ, οπως γνωσθηι η δικαιοσυνη του
Κυριου.9 Ευθυνει δη παλιν, ως ανοσιως εξυβρικοτας εις τα αυτου κρατη, καιτοι
λεγειν εχοντας ουδεν, εφ' οις ην εικος εν δικηι λελυπημενους αποκλιναι προς
αποστασιν. ηξιωσα γαρ 1.697 τοσαυτης φησι της παρ' εμου φειδους και αγαπης, ως
μηδ' οσον ηκεν εις νουν ανασχεσθαι δυσφημουμενων. ο μεν γαρ επαρατος Βαλακ, ο
Μωαβιτων τυραννος κατεμισθουτο τον Βαλααμ γοητα και οιωνοσκοπον, ειτα
καταρασασθαι παρε- καλει τον Ἰσραηλ· ο δε γε των ολων Θεος παραδοξον τι και
υπερφυες κατειργαζετο, την του ψευδομαντεως γλωτταν μετατρεπων εις ευλογιαν.
επικλημα δε ποιουμενου το χρημα του Βαλακ, καταιτιωμενου τε τον οιωνοσκοπον,
απεκομιζε μεν ευθυς εφ' ετερους αυτον βουνους. ειτα βωμους εγειρειν προσταττων,
και ταυρους ιερουργειν, ᾤετο ταχα που μη εν παντι τοπωι δυνασθαι τον Θεον, αλλ'
ηυλογει πανταχη, καιτοι περιθεων εκ των καλουμενων Σχοινων· χωρος δε της
Μωαβ· εως ορους Γαλγαλ. μνησθητι δη ουν τι μεν εβου- λευσατο Βαλακ, τι δε
Βαλααμ απεκρινατο. εγω μεν γαρ και αυτας ανεκοπτον τας καθ' υμων δυσφημιας,
ουδε οσον ηκεν εις λογους καταλυπειν επιτρεπων τον οιωνοσκοπον. υμεις δε και
 
 

271

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτων αμνημονησαντες, την εμοι πρεπουσαν δοξαν υλαις αψυχοις ανατεθεικατε,
δαμαλεσι ταις χρυσαις επιφωνουντες τε και λεγοντες "Ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ,
"οιτινες ανεβιβασαν σε εκ γης Αιγυπτου." Ουκουν διανεμοντος του Θεου τα εξ
αγαπης ημιν αγαθα, και πλειστηι μεν οσηι φιλοτιμιαι καταπιαινοντος, καταδονουντος
δε τους εχθρους, παραλυοντος τε τα καθ' ημων εγχειρηματα, τι αν δρυημεν αυτοι
το χρηναι φρονειν ορθως ηἱρημενοι, η εκεινο που παντως το δι' ου αν γενοιτο και
ημας αυτους ορασθαι
1.698 θεοφιλεις. τουτο δε εστι, το τοις αυτου θελημασιν
επεσθαι, και το αυτωι θυμηρες αποπεραινειν ευ μαλα, μονονουχι δε τωι της διανοιας
παραστηματι γεγονοτας εγγυς, εκεινο λεγειν το εν ψαλμοις "Ἐκολληθη η ψυχη μου
οπισω σου."

ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ
ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ.
9Ἐν τινι καταλαβω τον Κυριον; αντιληψομαι Θεου υψιστου; ει
καταληψομαι αυτον εν ολοκαυτωμασιν, εν μοσχοις ενιαυσιοις;
ει προσδεξεται
Κυριος εν χιλιασι κριων, η εν μυριασι χιμαρων
πιονων; ει δωι πρωτοτοκα μου
ασεβειας, καρπον κοιλιας μου υπερ αμαρτιας ψυχης μου; ει ανηγγελη σοι ανθρωπε
τι καλον; η τι Κυριος εκζητει παρα σου, αλλ' η του ποιειν κριμα και αγαπαν ελεος
και ετοιμον ειναι του πορευεσθαι μετα Κυριου του Θεου σου;9 Ἀπροφασιστον τοις
εξ Ἰσραηλ αποφηναντος του Θεου την αποστασιν, και τροπον τινα δικασαμενου και
σαφως απελεγξαντος, ως ειη μεν αυτος κατα μυριους οσους ευεργε- τησας τροπους,
οι δε προς αμετρητον εληλακοτες αναι- σθησιαν λελυπηκασιν ου μετριως τον
σεσωκοτα, το του μετανοουντος ευθυς εισφερεται προσωπον, οιονειπως κλαι1.700 οντος επι τε τοις ηδη προεπταισμενοις, και ζητουντος αναμαθειν, τινα δη
τροπον διακρουσαιτο τα εγκληματα, και
των Θεωι φιλτατων αντεχοιτο
σπουδασματων. φησι τοινυν Ἐν τινι καταλαβω τον Κυριον; τι γαρ προσοισω, φησι,
τι δε δρασαιμι λοιπον, ο ουτω προσκεκρουκως; αρα δη μοσχους ιερουργων νεους τε
και απαλους εσομαι καθαρος; επαινεσει δε με Θεος ει ελοιμην ολοκαυτουν; ευροιμι
δ' αυτον· του- τεστιν, εγγυς εσομαι, και εις οικειοτητα παραδεχθησομαι την
πνευματικην· ει και πολυ πληθος αναθειην θρεμματων; αλλ' εκεινα παρεις, των της
εμης κοιλιας αψομαι καρπων· ευαρεστησω δε αρα, καταθυσας αυτωι των εμων
τεκνων το εξαιρετον, τουτεστι, το πρωτοτοκον;
Ταυτα τινος οιονειπως
διασκεπτομενου και λεγοντος, αποκρινεται παλιν ο Προφητης, και φησιν εν
πνευματι Ουκ ασυμφανες το χρημα, και ου συν ιδρωτι ληπτον. οισθα που παντως
το αγαθον θελημα του Θεου· ακηκοας το δοκουν και φιλον αυτωι. τοιγαρουν
ενδοιαζεις, ανθρωπε; ζητει γαρ παρα σου τι ετερον ο των ολων Θεος, η οτι δη μονον
το ποιειν κριμα και αγαπαν ελεος και ετοιμον ειναι του πορευεσθαι μετα Κυριου του
Θεου σου; το μεν ουν ποιειν κριμα, το κατεργαζεσθαι και πληρουν εστι την
δικαιοσυνην· κριμα γαρ η δικαιοσυνη· το δε αγαπαν ελεος, της φιλαλ- ληλιας εχει
τα αυχηματα, και της εις αδελφους αγαπης καταπλουτει την δοξαν. το δε ετοιμον
ειναι του πορευεσθαι μετα Κυριου του Θεου σου, το εις παν οτιουν ευπειθες και
1.701 ευηνιον υποφαινει. δειν δε και ημας ο μακαριος εφη Παυλος ενδυσασθαι μεν
"τον θωρακα της δικαιοσυνης, υποδη- "σασθαι δε και τους ποδας εν ετοιμασιαι του
Ευαγγελιου "της ειρηνης," τουτεστι Χριστου· προσεπιταττει δε, λεγων "̓Ενδυσασθε
σπλαγχνα οικτιρμων," και μην και αυτος ο Σωτηρ "Γινεσθε οικτιρμονες, καθως και
ο Πατηρ υμων "οικτιρμων εστι." ταυτα φιλη τε και αξιοληπτος θυσια Θεωι, οσμη
νοητων ολοκαυτωματων υπερ αιμα και καπνους και λιβανωτον. τα μεν γαρ ησαν εν
 
 

272

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυποις· τα δε αυτην ευωδιαζει Θεωι την αληθειαν, ος και δι' ετερου προφητου φησιν
"Ἔλεον θελω και ου θυσιαν, και επιγνωσιν Θεου "η ολοκαυτωματα." επιτηρει δε
οπως το μεν του μετα- γινωσκοντος προσωπον τας κατα νομον θυσιας πληρουν
εσκεπτετο· Θεος δε προαναφαινων ως αδρανης μεν εστι, και ανικανως ο νομος εχει
προς αποκαθαρσιν αμαρτιας, παραπολυ δε αμεινων και ασυγκριτως υπερκειμενη
της εν Χριστωι πολιτειας η δυναμις, απαραδεκτα μεν ωσπερ ποιει- ται τα κατα τον
νομον, εφη δε οτι θελητον τωι Θεωι, το ποιειν κριμα και αγαπαν ελεος και ετοιμον
ειναι του πορευεσθαι μετ' αυτου. ταυτα δε εστι της εν Χριστωι ζωης τα αυχηματα.
9Φωνη Κυριου τηι πολει επικληθησεται, και σωσει φοβουμενους το ονομα αυτου.9
Και δι' ετερου τροπου καθιστησιν εναργες, οτι της δι' αιματων προσαγωγης ουδεις ο
καρπος, ονησειε δ' αν ου μετριως τινα της πνευματικης λατρειας η δυναμις. τεθεικε
1.702 δε την φωνην εν τουτοις αντι του ονοματος, ητοι της επικλη- σεως. ομοιον δε
ως ει λεγοι τυχον Ει επιφημιζοιτο τηι πολει το ονομα του Θεου, παντη τε και παντως
σωθησεται. μη γαρ οιηθηις ανθρωπε, φησι, ταις δι' αιματων εφηδεσθαι με θυσιαις,
μηδε ασεβη και ανομον ηγεισθαι πολιν ει μη προσαγοι μοσχους εις ολοκαυτωσιν·
αλλ' ουδ' αν ολως σωσαιμι κινδυνευουσαν, βουθυτειν ηἱρημενην, καν μηλοσφαγιαις μεν καθαιματτοι το θυσιαστηριον, ελοιτο δε και κριων προσαγειν αγελας,
αρκεσει δε μαλλον εις σωτηριαν αυτηι το επικληθηναι το ονομα του Θεου. εμη γαρ
παντως η τα εμα τιμωσα κρατη, και τα εμοι θυμηρη δρωσα τε αμελλητι και φρονειν
ελομενη. τοτε σωσω τους φοβουμενους εμε. ουκουν οτε και Θεου λεγομεθα, τοτε
και δεδιαμεν αυ- τον, και παρ' αυτου σωζομεθα, και της πνευματικης λατρειας η
δυναμις τοιαδε νοοιτ' αν εικοτως. εφη τι τοιουτον ο των ολων Θεος και δια φωνης
του ∆αυειδ "Ἄκουσον λαος μου, "και λαλησω σοι· Ἰσραηλ, και διαμαρτυρομαι σοι· ο
Θεος "ο Θεος σου ειμι εγω. ουκ επι ταις θυσιαις σου ελεγξω "σε, τα δε
ολοκαυτωματα σου ενωπιον μου εστι δια παν- "τος." ειτα τουτοις επενεγκων, ως ου
φαγεται κρεα ταυρων, αλλ' ουδ' αν εκπιοι το τραγων αιμα, παλιν φησι "Θυσον τωι
Θεωι θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι "τας ευχας σου· και επικαλεσαι με εν
ημεραι θλιψεως σου, "και εξελουμαι σε, και δοξασεις με." 9Ἄκουε φυλη, και τι
κοσμησει πολιν; μη πυρ και οικος ανο- 1.703 μων θησαυριζων θησαυρους ανομιας
και μετα υβρεως αδικιας;9 Κατα φυλας γαρ και γενος κατωικηκασι την Ἰουδαιων,
και μεντοι και την Σαμαρειαν, οι εξ αιματος Ἰσραηλ, κατα- κληροδοτουντος αυτοις
της επαγγελιας την γην Ἰησου του επικλην Ναυη. διαλεγεται τοινυν ο Θεος ου προς
μιαν φυλην, αλλ' οιον προς πασας, ητοι προς εκαστην, πρεποντος του λογου και
ιδικως εκαστηι, και πασαις. ακουε δη ουν, ω πασα φυλη, σωζεται μεν πολις ηιπερ αν
επιφημιζοιτο το ονομα του Θεου. περιοψεται γαρ ουδαμως τους φοβου- μενους
αυτον, αλλ' εσται τειχος απορθητον, κοσμημα τε και δοξα τοις εθελουσι κατορθουν
το θεοφιλες. ει δε δη βου- λεσθε, φησι, και το εναντιον ιδειν, τι κοσμησει πολιν;
οικος ανομων, η μετα υβρεως αδικια; αρα, φησι, δια πολλην αμαρτιαν ει δαπανωιτο
πολις υπο πυρος ταις των πολεμιων αλουσα χερσιν, ευσχημων εσται και καλη,
λαμπραν δε αυ- την και ευκλεεστατην αποφηνειεν αν οικος ανομων, ο θησαυ- ριζων
θησαυρους αδικιας, ωφελησει δε αυτην μετα υβρεως αδικια; αλλ' ενδοιασειεν αν
ουδεις των ορθα φρονειν ειω- θοτων, οτι δυσκλεα καθιστησι τα τοιαδε. ου γαρ αν
ηλω πολις, και δεδαπανητο πυρι μη ουχι παντως προσκρουσασα δια πολλην
αμαρτιαν. τι τοινυν μεθεντες, φησι, τα δι' ων αν σωζοιτο τε και κατακαλλυνοιτο
πολις, ζηλωτα πεποιησθε μαλλον τα κατασινεσθαι πεφυκοτα, τετιμηκατε δε τα δι'
ων
1.704 αν ορωιτο αισχρα τε και ακαλλης, πονηρους εχουσα τους οικητορας,
ερασιχρηματους και αδικους και θησαυριζοντας ανομιαν; 9Και ει δικαιωθησεται εν
ζυγωι ανομος, και εν μαρσιππωι σταθμια δολου, εξ ων τον πλουτον αυτων ασεβειας
ενεπλησαν, και οι
κατοικουντες αυτην ελαλουν ψευδη, και η γλωσσα αυτων
 
 

273

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υψωθη εν τωι στοματι αυτων;9 Ἆρα γαρ οιεσθε, φησιν, εν ζυγωι δικαιωθησεσθαι τον
ανομον; τουτεστιν, ει δοκιμαζοιμι τε και οιονει ταλαντευοιμι τον εκαστου βιον,
δικαιοσυνης τοις αδικοις ψηφον επενεγκειν ανεχεσθαι ποτε τον φιλαρετον εμε
πεπιστευκατε; τους δε εν μαρσιππωι σταθμια δολου, τουτεστι, τους εκ πλεονεξιας
και ανισοτητος και φιλοκερδειας εκτοπου καταπλουτειν εθε- λοντας διαφυγειν
δυνασθαι νενομικατε την οργην; απο γαρ τοιουτων λημματων τον πλουτον αυτων
ασεβειας ενεπλησαν. γεγονασι δε και ψευσται και αλαζονες. παρεπεται γαρ αει το
μεν ψευδεσθαι φιλειν τοις της ανισοτητος ερασταις, και λημματων αισχρων
ηττωμενοις και φιλοκερδειας· μεγαλη- γορια δε και υπεροψια τοις ηδη
πεπλουτηκοσιν. Ἔχουσιν εν μαρσιπποις σταθμια δολου και οι των ανοσιων δε
δογματων ευρεται, οι "παντα τα ορθα διαστρεφοντες," και τον των απλουστερων
υποτρεχοντες νουν απαταις και δολοις, και πλουτουντες μεν δια του θηρασθαι
πολλους· πλην ασεβειας επιμεστον τον τοιουτον εαυτοις συναγειροντες
1.705
πλουτον, λαλουσιν ομολογουμενως ατρεκες μεν ουδεν, παρα- σημα δε και ψευδη,
και ταις εξ απατης κομψειαις οιονει κατακεχρωσμενα. υψουσι δε και την εαυτων
γλωτταν οι τοιοιδε παλιν, "αδικιαν λαλουντες κατα Θεου," κατα το γε- γραμμενον,
και "Ἀποφθεγγομενοι τα της ματαιοτητος υπερ- "ογκα ρηματα," οις ακολουθον
ειπειν "Ἄκουε φυλη, και "τι κοσμησει πολιν; μη πυρ η οικος ανομων θησαυριζων
"θησαυρους ανομιας, και μεθ' υβρεως αδικια;" ου γαρ εις κοσμον αυτοις, αλλ' εις
δικην εσται το της κολασεως πυρ. επειδη δε οικοι γεγονασι θησαυριζοντες ανομιαν,
εις αραν εσονται και δικην και εν παντι πεσουνται κακωι. 9Και εγω αρξομαι του
παταξαι σε και αφανιω σε εν ταις αμαρ- τιαις σου. συ φαγεσαι και ου μη εμπλησθηις,
και εξωσω σε εν σοι, και καταληψηι και ου μη διασωθηις, και οσοι αν διασωθωσιν
εις ρομφαιαν παραδοθησονται· συ σπερεις και ου μη αμησηις, συ πιεσεις ελαιαν και
ου μη αλειψηι ελαιον, και οινον και ου μη πιητε, και αφανισθησεται νομιμα λαου
μου. και εφυλαξας τα δικαιωματα Ζαμβρι και παντα τα εργα οικου Ἀχααβ, και
επορευθητε εν ταις βουλαις αυτων, οπως παραδωσω σε εις αφανισμον και τους
κατοικουντας αυτην εις συρισμον, και ονειδη λαων ληψεσθε.9 Ἐπειδη γαρ οικοι
γεγονασιν ασεβων θησαυριζοντες ανο- μιαν, και συναγειροντες πλουτον εξ αδικιων,
λοιπον απειλει την δικην, και των εσεσθαι προσδοκωμενων την εφοδον εν 1.706
αρχαις ηδη πως τεθεισθαι φησιν, ως αναλογως τοις πταισ- μασι κατ' αυτων εσεσθαι
τον αφανισμον. καταπτοει δε χρησιμως, και τοις των εσομενων δειμασι καθαπερει
τινι μονονουχι χαλινωι περιτρεπει προς το δραν ελεσθαι τα βελτιω, και τοις
δευτεροις εκμειλισσεσθαι Θεον. απαριθ- μειται δε ωσπερ, και εν οψει τιθεται τας
πληγας. λιμωι τε γαρ αυτους κολασθησεσθαι φησι, και ταις των επιτηδειων
ενδειαις, και αυτους εν εαυτοις εξολοθρευθησεσθαι, και κατα- ληφθησεσθαι μεν, ου
μην ετι και διαδραναι παντελως. αλλ' ει και τινες ολως τα παραυτικα βλαβη φυγειν
ισχυσειαν, τουτους αλωσεσθαι, και ουκ εις μακραν, εργον τε γενησεσθαι της ετερων
ρομφαιας. εκεινο δε εοικεν ημιν δια τουτου δη- λουν. πλειστοι μεν γαρ οσοι
κεκινηνται πολεμοι κατα των εξ Ἰσραηλ, ηγουν κατα παντος του Ἰουδα, πλην ουκ
αει παρ' εχθρων· ωπλιζοντο δε και αυτοι κατα σφων αυτων, ως ποτε μεν τον
Ἐφραιμ ητοι τας δεκα φυλας, κατεξανι- στασθαι του Ἰουδα, ποτε δε και τους εν τοις
Ἱεροσολυμοις αυτοις καταστρατευεσθαι του Ἐφραιμ· ουκ ευαριθμητοι δε διολωλασι
πολεις, ως αυτους εν εαυτοις εξωσθηναι πολ- λακις· και κατα τουτον τον τροπον
διωκομενους εκ πολεων, καταλαβειν μεν ετερας, πλην αλωναι και κατα καιρους, η
Συρων εμβεβληκοτων και των της ∆αμασκου βασιλεων, η και αυτων που ταχα
Περσων τε και Μηδων. τουτο οιμαι εστι το Ἐξωσω σε εν σοι και καταληψηι και ου μη
διασωθηις, και οσοι αν διασωθωσιν εις ρομφαιαν παραδοθησονται. 1.707 Ὅτι δε
και της εξ αγρων ευκαρπιας εστερημενοι, και ταις των αναγκαιων ενδειαις
 
 

274

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκτετηγμενοι διαβιωσονται μεν αθ- λιως, αποτισουσι δε δικας των ανοσιως αυτοις
ειργασμενων, καθιστησιν εναργες, δια γε των εφεξης. σπερεις γαρ φησι και ουκ
αμησεις, καταφθειροντος οιμαι Θεου τους καρπους, και πιεσεις μεν ελαιαν αυτος·
ελαιοφορος γαρ η Σαμαρειτων χωρα· εσηι δε ουτως ελαιου, φησιν, ενδεης, ως μηδ'
αν ει ελοιο, προς αλοιφην ευρειν ευπορησαι που ταχα. πολυαμ- πελου δε λιαν ουσης
υμιν της χωρας και ευοινουσης αγαν, ως και πολεσιν αυτον διανεμειν ετεραις, ουκ
αν ευροις πιειν αυτος. αργησει δε και τα νομιμα φησιν, α συ τεθεικας τοις ειδωλοις
προσκομιζων αυτοις της ευκαρπιας τας αφορμας. ποιος γαρ ετι λοιπον απαρχης
αναθεσις, ει απας υμιν διολωλεν ο καρπος και κατεφθαρη τα εν αγροις; η ποια
προσοισεις χαριστηρια, και επι τισιν εικοτως, ο πιπτων αθλιως και δαπανωμενος;
Ειτα διδασκων οτι ουχ ετερος αυτωι παραιτιος αν νοοιτο της συμφορας γεγονως,
αλλ' αυτος εαυτον αδικησας αλω- σεται των οτι μαλιστα δεδυσσεβηκοτων ζηλωσας
τους τρο- πους, επιφερει και φησι Και εφυλαξας τα δικαιωματα Ζαμβρη και παντα
τα εργα οικου Ἀχααβ, και επορευθητε εν ταις βουλαις αυτων, οπως παραδωσω σε εις
αφανισμον. Ζαμβρη γεγονε βασιλευς επι τον Ἰσραηλ, αυτος δε εστιν ο Ἀχααβ
πατηρ, αλλ' ως το γραμμα φησι το ιερον, πε- πορευται μεν "εν οδωι Ἱεροβοαμ υιου
Ναβατ," ος εξημαρτε τον Ἰσραηλ· "επονηρευσατο δε υπερ παντας τους προ 1.708
"αυτου γεγονοτας." τοιγαρτοι και δεδαπανηται πυρι, κατ- εμπρησας αυτος εφ' εαυτωι
τον ιδιον οικον· γεγραπται γαρ ωδι. οικον δε, ως εοικεν, Ἀχααβ την Ἰεζαβελ
αποκαλει· φονοι δε ησαν εν εκεινηι και αρπαγαι και διωξεις αγιων τα επιτηδευματα.
ταυτα δη ουν τετηρηκας φησιν, ινα σε και αφανισω δικαιως, και γελωτα ποιησωμαι
και ονειδος των αλλων. Ἁρμοσομεν δε τον τοιονδε λογον και τοις της αληθειας
εχθροις, οι ταις εαυτων ευγλωττιαις επιθαρσησαντες, και αθλιων νοηματων
συναγειροντες συρφετους, πλουτουσιν ωσπερ εξ αδικιας, συλλεγοντες εαυτοις τα
ουκ οντα αυτων, και τας των απλουστερων αγελας πολεμιων δικην καταδηι- ουν
ειωθοτες, και εις εκτοπον αυτας αποφεροντες πλανησιν. ακουετωσαν τοινυν Θεου
λεγοντος Και εγω αρξομαι του παταξαι σε και αφανιω σε επι ταις αμαρτιαις σου. συ
φαγεσαι και ου μη εμπλησθηις. περιτυγχανοντες γαρ ταις θειαις γραφαις, ειτα των
της αληθειας δογματων ουκ εμφο- ρουμενοι, καιτοι δοκουντες εσθιειν, φθειρονται
λιμωι, οιομενοι δε και καταλαμβανειν την της σωτηριας, ουκ αν ευροιεν, οδον,
σπειροντες δε, ως γε νομιζουσιν, ουδενα των πονων ευρησουσι τον μισθον, και την
νοητην ελαιαν εκθλιβοντες, τουτεστι, το γραμμα το ιερον, τηι του Πνευματος χαριτι
κατ' ουδενα τροπον καταπιαινονται, οινον δε τρυγαν οιομενοι, μακραν ευφροσυνης
εσονται της πνευματικης· τετηρηκασι γαρ τα δικαιωματα Ζαμβρη και παντα τα εργα
οικου Ἀχααβ, τουτεστιν, επονηρευσαντο, πεπλεονεκτηκασι, και διωγμους
ειργασαντο κατα των αγιων. εσονται δη ουν εις
1.709 αφανισμον, και εις
επονειδιστον τε και επαρατον αληθως καταστρεψουσι τελος. 9Οιμοι οτι εγενομην
ως συναγων καλαμην εν αμητωι και ως επιφυλλιδα εν τρυγητωι, ουχ υπαρχοντος
βοτρυος του φαγειν
τα πρωτογονα.9 Ἐξ αγαπης ο Προφητης κατοιμωζει του
Ἰσραηλ, ως οσον ουδεπω κατοιχησομενου εις ολεθρον, και εις τουτο λοιπον
ηξοντος αριθμου, ως ολιγους κομιδηι και μολις περιλιμπανεσθαι, εοικεναι δε τοις
αποπιπτουσι των σταχυων, ους αι των αμωντων παρατρεχουσι χειρες, ολιγοι δε
ουτοι και τοις την καλαμην συλλεγουσι σπανιακις αλωσιμοι. εοικεναι δε ουδεν
ηττον και ταις καλουμεναις επιφυλλισιν, ας αι των τρυγωντων παρηλθον δρεπαναι.
οιμαι δε οτι και το των αγιων δυσευρετον δια τουτων υποδηλοι, ως εν ολιγοις
οντων λειψανοις κατ' εκεινο καιρου, ευρισκομενων δε ουτως, ως αν ει και ασταχυς
εις εν ληιοις τεθερισμενοις, η και εν τοις πρωτογονοις των βοτρυων αι των
δευτερων επεκβολαι. αερος μεν γαρ καταθαλποντος, εκβραττεται των κληματων ο
βοτρυς ο εν αρχαις τε και πρωτος. προιοντος γεμην του καιρου, νοθη τις εσθ' οτε και
 
 

275

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δευτερα μετ' εκεινους ακολουθει βοτρυων διεκβολη. ταυτα δη εστι τοις τρυγωσι
δυσευρετα, διατοι το ως εν πολληι τηι φυλλαδι διαλανθανειν ευκολως, και εν
ολιγαις ειναι ραξι. ταυτα συλ- λεγουσιν ουκ ανιδρωτι, περιεργοτερον ταις αμπελοις
ενιεντες
1.710 τον οφθαλμον οι τοις τρυγωσιν επομενοι. εοικε δη ουν των
επιεικων την σπανιν ο προφητικος ημιν εν τουτοις κατολο- φυρεσθαι λογος. οτι δε
προς ζημιας γεγονε τοις εξ Ἰσ- ραηλ το χρημα, το εν ενδειαι γενεσθαι, φημι, των
αγιων, πως εστιν αμφιβαλειν; κηδεται γαρ εσθ' οτε και χωρων και πολεων, και
πολλα λιαν αφιησιν εγκληματα, φιλαν- θρωπος ων ο ∆εσποτης, πεντε που μολις
ηυρημενων, καν εσωθησαν αι Σοδομιτων ποτε πολεις,
αγιων εν αυτοις
κατοικτειροντος Θεου αιδοι τηι προς τους αγιους, και ολιγους κομιδηι, και την οργην
ανακοπτοντος. 9Οιμοι ψυχη, οτι απολωλεν ευλαβης απο της γης, και κατορθων εν
ανθρωποις ουχ υπαρχει, παντες εις αιματα δικαζονται, εκαστος τον πλησιον αυτου
εκθλιβουσιν εκθλιβηι,
επι το κακον τας χειρας αυτων ετοιμαζουσιν· ο αρχων
αιτει, και ο κριτης ειρηνικους λογους ελαλησεν, καταθυμιον
ψυχης αυτου.9
Ἀτρεκης, ως εοικεν ημιν, ο λογος. οδυρεται γαρ ο Προ- φητης ως ουκ οντος
ευλαβους εν οληι τηι γηι, δηλον δε οτι τηι των Ἰουδαιων, καιτοι κομωσηι παλαι
πλεισταις τε οσαις αγιων κεφαλαις, και διαφανη την δοξαν εχουσαις. ταυτηιτοι
φησι και δια φωνης Ἡσαιου Θεος "Πως εγενετο πορνη
1.711 "πολις πιστη Σιων,
πληρης κρισεως, εν ηι δικαιοσυνη εκοι- "μηθη εν αυτηι, νυν δε φονευται." το γαρ δη
μαλιστα φορτικωτατον και εις ακρον αυτους φαυλοτητος διελασαι παρασκευασαν,
το εφ' αιμασιν αυτους δικαζεσθαι, και φοναν αγριως, αποῤριπτεσθαι δε και ως
εωλον κομιδηι το αγα- θουργειν, ωστε και αναγκαιον ποιεισθαι σπουδασμα, το επι
μονωι τωι κακουν ετερους τας χειρας εχειν ευπρεπεις. ουδεν γαρ εστιν τοις ωδε ζην
ειωθοσιν ανεπιτηδευτον, καν ει νομωι κολαζοιτο, καν ει τοις της ελευθεριας
διαβεβληται τροποις. αρ' ουν κατηῤρωστησε μεν το εν τουτοις ειναι το υπηκοον,
εῤρωται δε το ηγουμενον, και υγιαινει το κρινον; ουδαμως, φησιν· ο γαρ αρχων
αιτει και ο κριτης ειρηνικους λογους ελαλησε. πολλοι πολλακις των εις αρχην
τεταγμενων, γε- γονασι μεν ανοσιοι και φιλοκερδεστατοι, και καταπωλουντες
ευκολως τας εαυτων γνωμας τοις παραφθειρειν εθελουσιν. αλλ' ει και νενευκασιν
ηδη εις το ουτω γουν ηττησθαι δοκειν λημματων και δωροδοκιας, αποτρεπονται
πως και δοξηι χρηστηι κατακαλλυνειν επειγονται τους εαυτων τροπους· το δε δη
προηκειν εις τουτο λοιπον αθλιοτητος νου και τροπων αισχρων, ως μονονουχι και
χειρα προτεινειν, καν ει μη λαβοι, δικαζων τον του δικαιου καταφθειρειν λογον, και
αναισχυντως απειλειν, πως ουκ αν ειη λοιπον απασης επε- κεινα βδελυριας; μετ'
εμφασεως δη ουν ο λογος, και οιονει
1.712 κατακεκραγοτος της πλεονεξιας Ὁ
αρχων αιτει και ο κριτης ειρηνικους λογους ελαλησεν. Ἆρ' ουν αιτιασαιτο τις τον
εις ειρηνην συλλεγοντα τους μεμερισμενους εις διαφοραν; ειτα πως αν αληθες ειη,
οτι "Μακαριοι οι ειρηνοποιοι," και ποιος αυτων ο μισθος; αλλα σωζεται μεν τοις
της ειρηνης βραβευταις τα εντευθεν αυχη- ματα. πλην ο κρινων ορθως, το τωι θειωι
δοκουν διερμηνευει νομωι, και τους μεν αδικουντας ελεγξει, συναγορευσει δε
παντως τοις ηδικημενοις. οταν δε τοις αδικουσι λεγωμεν λογους ειρηνικους, ουκ
ελεγχοντες αυτους ως ημαρτηκοτας, τοτε δη τοτε παραλυσομεν εναργως το τωι
Νομοθετηι δοκουν. εφη γαρ οτι "Στομα ιερεως φυλαξεται κρισιν, και νομον
"εκζητησουσιν εκ στοματος αυτου." παρεπεται δε πως αει τοις δωροδοκειν ειωθοσι
το μητε δυνασθαι κρινειν ορθως, μητε μην εκ παῤρησιας ελεγχειν τους
ημαρτηκοτας, συμβου- λευειν δε μαλλον τα προς ειρηνην, καν ει πλειστην οσην
επιφερωσι τισι την πλεονεξιαν. και της νοσου την αιτιαν σαφη καθιστας ο
Προφητης, φησι Καταθυμιον ψυχης αυτου εστιν· αρεσκει γαρ ισως αυτωι, φησι, και
το εκτοπως γεγενη- μενον. ειτα πως επιτιμησει τοις ηδικηκοσιν; ο γαρ επαι- νεσας
 
 

276

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχει, πως αν ετι καταμωμησαιτο; χρημα δη ουν ανοσιον τε και επιζημιον αληθως η
πλεονεξια και το καταθλιβειν ετερους. Ἐπαρατον δε προς τουτωι και το αισχρων
ηττησθαι λημ- ματων, ηκειν δε εις τουτο δυσβουλιας, ως αλογησαι λοιπον και των
εις ορθοτητα τροπων, και το κρινειν αδεκαστως,
1.713 μηδε ποιεισθαι περι
πολλου, προσκεισθαι δε μαλλον τοις αδικειν ειωθοσι, και μεριζεσθαι προς αυτους
την ασεβειαν, αλλοτριαις τε ουτω κοινωνειν αμαρτιαις. υποκεισεται δε οτι παντη
τε και παντως οργαις τε και δικαις ο τοις ωδε δεινοις πλημμελημασιν εαυτον ενιεις,
πως αν ενδοιασειε τις, ειπερ ελοιτο φρονειν ορθως; 9Και εξελουμαι τα αγαθα
αυτων ως σης εκτρωγων και βαδιζων επι κανονος ως εν ημεραι σκοπιας.9 ∆ιττον
επηπειλησεν αυτοις επαγειν της δικης τον τροπον. εφη γαρ οτι "Και εγω αρξομαι
του παταξαι σε, και αφανιω "σε επι ταις αμαρτιαις σου. συ φαγεσαι και ου μη εμ"πλησθηις, και εξωσω σε εν σοι, και καταληψηι και ου μη "διασωθηις." προσεπετιθει
δε, οτι και "Συ σπερεις και ου "μη αμησηις, συ πιεσεις ελαιαν και ου μη αλειψηι
ελαιον, και "οινον και ου μη πιητε." οτι τοινυν οιχησεται μεν αυτοις της εξ αγρων
ευκαρπιας το αμφιλαφες, ελλειψει δε και τα ζωαρκη, και τηι των χρειωδεστατων
ενδεια καταπιεσθη- σονται, διδασκει λεγων, ως εν ειδει μεν σητος δαπανησειν
παντα αυτων τα αγαθα, τουτεστι, τα οις ην εικος ου μετριως εντρυφαν, και το της
ευημεριας διακεκτησθαι πλατος. οτι
δε εμελλον παταχθησεσθαι τε και
αφανισθησεσθαι, εξ- ωσθηναι τε, ωσπερ και εν σφισιν αυτοις, τουτεστιν, αλλη- λοις
συνδιολεισθαι, και υπο γε σφων αυτων οικων τε και πολεων ελεεινως εκπεμπεσθαι,
διατρανοι λεγων Και βαδιζων 1.714 επι κανονος ως εν ημεραι σκοπιας· εξελουμαι
γαρ φησι τα αγαθα αυτων. και ουχι δη μονον ως σης εκτρωγων, αλλα και βαδιζων
επι κανονος ως εν ημεραι σκοπιας. και δυσ- εφικτον μεν κομιδηι το ρησιδιον, οιμαι δε
εγωγε μη αν ετερως αυτο νοηθηναι δυνασθαι προς ημων, ει μη γενοιτο σαφης η
των εις τουτο βλεπουσων ιστοριων προαφηγησις, ο δη και ποιειν πειρασομαι.
Γαβα τοινυν κωμη τις εστιν, ηγουν πολιχνη κατα την Ἰουδαιαν, επι γηλοφου
κειμενη, εκνεμηθεισα δε και εις κληρον τοις εκ φυλης Βενιαμιν, ωνομασται δε
τουτο και βουνος και σκοπια. μεμνημεθα δε οτι Λευιτης ανηρ, ως εν τηι βιβλωι
γεγραπται των κριτων, υβρισθεισης αυτωι της παλλακιδος υπο των εκ φυλης
Βενιαμιν εν αυτηι τηι γηι Γαβαα, κατατεμων το λειψανον εις δυοκαιδεκα μερη, απασαις επεμψε ταις φυλαις, των εκ φυλης Βενιαμιν το πλημ- μελημα καταφανες απασι
καθιστας. ειτα συμβεβηκεν εν- τευθεν κατεξαναστηναι μεν πολεμου νομωι των εκ
φυλης Βενιαμιν τας ετερας φυλας, πληθυν δε πεσειν ουκ ευαριθ- μητον, εν αρχηι
μεν νενικηκοτων των εκ φυλης Βενιαμιν, υστερον δε των ετερων φυλων
κατεφθαρκυιων αυτους εισα- παν. μεμνηται της ιστοριας και ο προφητης Ὠσηε. φησι
γαρ, οτι "Μανιαν εν οικωι Κυριου κατεπηξαν, εφθαρησαν "κατα τας ημερας του
βουνου." επειδη γαρ, φησιν, ειδω- λολατρειαν και ψευδομαντειαν· ταυτι γαρ ημιν εν
τουτοις η μανια δηλοι· κατεπηξαν εν οικωι Κυριου, ταυτηιτοι και
1.715
κατεφθαρησαν ως εν ταις ημεραις του βουνου, τουτεστι, της Γαβαα. οτι δε ο βουνος
ητοι Γαβαα καλειται και σκοπια. μαθησηι σαφως εκ των γεγραμμενων εν τηι τριτηι
των βασιλειων. Ἀσα μεν γαρ βεβασιλευκε της Ἱερου-σαλημ, Βαασα δε της Σαμαρειας
καθ' ενα καιρον. επειδη δε κατεμεριζοντο προς διχονοιαν, και αλληλοις επιμηνισαντες τον του πολεμου νομον ωπλιζοντο, "Ἀνεβη, φησι, "Βαασα βασιλευς Ἰσραηλ
επι Ἰουδαν, και ωἰκοδομησε την "̔Ραμα, του μη ειναι εκπορευομενον και
εισπορευομενον "τωι Ἀσα βασιλει Ἰουδα." καταθεοντος δε την Σαμαρει-των του
Ἄδερ, ο μεν Βαασα της Ῥαμα απεσκευαζετο, τοις πολεμιοις αντανισταμενος.
εκδεδραμηκε δε των Ἱεροσολυ- μων ο Ἀσα, ειτα γεγονως εν Ῥαμα "Παρηγγειλε,
φησι, "παντι Ἰουδα εις Ἐνακειμ, και αιρουσι τους λιθους της "̔Ραμα και τα ξυλα
αυτης α ωἰκοδομησε Βαασα, και "ωἰκοδομησεν εν αυτοις ο βασιλευς Ἀσα παν βουνον
 
 

277

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βε- "νιαμιν και την σκοπιαν." εκαλειτο δη ουν η Γαβαα βουνος τε και σκοπια·
διερμηνευεται γαρ ουτως η Γαβαα, δια το ηρθαι τε υψου, και εν γηλοφωι κεισθαι και
σκοπιαι. "Ἄρξομαι δη ουν του παταξαι σε, και αφανιω σε επι "ταις αμαρτιαις σου,"
και ου καθ' ετερον τροπον, η κατ' εκεινον αυτον τον εν ημεραι σκοπιας. βαδιουμαι
γαρ ωσπερ επι κανονος, ουκ εκκλινω δε εις δεξιον ουτε μην εις ευωνυμον, της κατα
σου δικης την οδον ερχομενος. Ἔοικε δε παλιν τοιουτον τι ο προφητικος ημιν
υπεμφαινειν λογος. προφητευει μεν γαρ ο Μιχαιας εν ημεραις Ἰωαθαμ 1.716 και
Ἄχαζ και Ἐζεκιου. αλλ' ο μεν Ἰωαθαμ ανηρ γεγονενευσεβης, ο δε δη Ἄχαζ βδελυρος
και απηχθημενος και των οτι μαλιστα διαβεβλημενων εις δυσσεβειαν. ου και βασιλευοντος Φακεε ο του Ῥομελιου, βασιλευων δε το τηνικαδε της Σαμαρειας,
πεπολεμηκε τον Ἰουδαν, συνοπλον εχων τον Ῥαασσων τον της ∆αμασκου βασιλεα,
πλειστους τε οσους απεκτεινεν εν ημεραι μιαι. γεγραπται γαρ ουτως εν τηι δευ- τεραι
των Παραλειπομενων περι του Ἄχαζ "Και παρε- "δωκεν αυτον Κυριος ο Θεος αυτου
δια χειρος βασιλεως "Συριας, και επαταξεν εν αυτωι, και ηἰχμαλωτευσεν εξ αυ- "των
αιχμαλωσιαν πολλην, και ηγαγεν εις ∆αμασκον, και "εις τας χειρας βασιλεως
Ἰσραηλ παρεδωκεν αυτον, και "επαταξεν εν αυτωι πληγην μεγαλην, και απεκτεινε
Φακεε "ο του Ῥομελιου βασιλευς Ἰσραηλ εν Ἰουδα, εν ημεραι"μιαι εκατον εικοσι
χιλιαδας ανδρων δυνατων ισχυι, εν τωι "αυτους καταλιπειν Κυριον τον Θεον
αυτων." Ἰστεον ουν, οτι Θεωι προσκρουοντες εν ενδειαι μεν ευθυς εσομεθα παντος
αγαθου, και λιμος ημας κατατηξει δεινος των θειων και πνευματικων αγαθων,
αλληλους δε ωσπερ δακνοντες δαπανησομεν. ου γαρ βραβευει Χριστος την ιδιαν
ειρηνην τοις ουκ αγαπωσιν αυτον, ο δη μαλιστα συμβαινον οραται τοις της
αληθειας εχθροις, παρ' οις ουκ εστιν ευρειν χαρισμα πνευματικον, αλληλοφαγιαν δε
ωσπερ και διαμα- χην, εριν και φιλονεικιαν και σχισματα· και περι αυτων αν λεγοι
Θεος "Ὅτι αφεστηκα την ειρηνην μου απο του λαου "τουτου, και εν θανατωι νοσερωι
αποθανουνται" και ισχυν 1.717 και ομοψυχιαν ουκ εκεινοις· ποθεν; αλλα τοις τα
αυτου σεβουσι διανεμοντος, και οις αν εικοτως το της ειρηνης ενιζησειεν αγαθον,
την της αληθειας τιμωσι δυναμιν, και το κατατεμνεσθαι ποι προς εκτοπους
εικαιοβουλιας ουκ ανεχο- μενοις, καταθαυμαζειν δε μονον της αληθειας το καλλος
εσπουδακοσιν. 9Ουαι ουαι αι εκδικησεις σου ηκασιν, νυν εσονται κλαυθμοι αυτων.9
Ἀκουεις οπως και τας των θρηνουντων απομιμειται φωνας, ου προσδοκωντων ετι
τας συμφορας, αλλ' οιον εν
αυταις ηδη γεγενημενων, και κλαιοντων
γυναικοπρεπως; ηκασι γαρ αι εκδικησεις σου φησι, τουτεστιν, ενεστηκεν ο της
δικης καιρος, εν χερσιν ο πολεμος, επι θυραις ο πονος. επι- φερων γαρ οτι Νυν
εσονται κλαυθμοι αυτων, δεδειχεν εναργως, οτι μη εις μακρας υπερθεσεις τα της
προφητειας ερχεται, κειται δε ωσπερ εν οφθαλμοις. μετα γαρ τοι τον Ἰωαθαμ ευθυς
γεγονεν ο Ἄχαζ πονηρος και αποστατης, και των ιδιων τεκνων σφαγευς, α τοις των
δαιμονιων ανετιθει βωμοις. επ' αυτου πεπτωκασιν "εν ημεραι μιαι εκατον εικοσι
χιλιαδες" των εκ φυλης Ἰουδα και Βενιαμιν. ιστεον δε, οτι κατ' εκεινο του καιρου
και αυτος εκτετικε δικας ο Ἰσραηλ. Φακεε γαρ βασιλευοντος, ανεβη Θεγλαφαλασαρ
βασιλευς Ἀσσυριων κατα της Σαμαρειας, και πλειστας μεν οσας αυτης ωλο- θρευσε
πολεις, ειλε δε και την ∆αμασκον, και αυτον απεκ- τεινε τον Ῥαασσων, ωστε καθ'
ενα καιρον συμβεβηκε δα- πανηθηναι μεν τον Ἰουδαν και τον Βενιαμιν υπο των εν
Σαμαρειαι δεκα φυλων, αυτους δε τους εν Σαμαρειαι παθειν ο δεδρακασιν υπο του
Βαβυλωνιου. οραις ουν, οπως μονονουχι
1.718 τον κανονα της οργης διατρεχων,
τον εν καιρωι του βουνου ητοι της σκοπιας, τετιμωρηκε τους ημαρτηκοτας. Ἀλλ'
εκεινα μεν τοις αρχαιοις "συνεβη τυπικως, εγραφη "δε εις νουθεσιαν ημων," ινα
τοις ισοις εναλωναι πλημμε- λημασι αει διεκνευοντες, διατελωμεν εν ευπαθειαις,
ευμενη και φιλον και προεστηκοτα τον των ολων εχοντες Θεον. αρ 
 

278

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μοσειε δ' αν και μαλα εικοτως τοις τα ορθα διαστρεφουσι, και την των απλουστερων
παραλυουσι πιστιν, και ημας αυτους ως ειπειν Ουαι ουαι αι εκδικησεις σου ηκασι,
νυν εσονται κλαυθμοι αυτων. "Ἁμαρτανοντες γαρ εις τους αδελ- "φους και
τυπτοντες αυτων την συνειδησιν ασθενουσαν, "εις Χριστον αμαρτανουσι." και οτι
παντη τε και παντως απολογησονται τωι Κριτηι, και "της εαυτων δυσσεβειας
"εδονται τους καρπους," πως εστιν αμφιβαλειν; "Ἀνθ' "ων γαρ ηδικουν νηπιους,
φονευθησονται, και εξετασμος "ασεβεις ολει," κατα το γεγραμμενον. 9Μη
καταπιστευετε εν φιλοις, μηδε ελπιζετε επι ηγουμενοις, απο της συγκοιτου σου
φυλαξαι του αναθεσθαι τι αυτηι· διοτι υιος
ατιμαζει πατερα, θυγατηρ
επαναστησεται επι την μητερα
αυτης, νυμφη επι την πενθεραν αυτης, εχθροι
παντες οι ανδρες
οι εν τωι οικωι αυτου.9
Πλημμελουντες πολυτροπως οι εξ
Ἰσραηλ, και επι γε σφισιν αυτοις καταθηγοντες εις οργας τον των ολων ∆εσπο- την,
ειτα δια των αγιων προαναμανθανοντες προφητων, ως εν αφυκτοις εσονται κακοις,
ει μη ταις επιεικειαις εξημερουν ελοιντο τον ∆εσποτην, δεον ελεσθαι φρονειν
ορθως, και ταις εις το αμεινον αναδρομαις τιθασευειν λελυπημενον· τουτο 1.719
μεν ουκ εδρων οι δειλαιοι· ποθεν; δυσβουλιας δε μαλλον εις τουτο κατωλισθον, ως
οιεσθαι τε και πιστευειν, οτι περιε- σονται μεν της θειας οργης, κατευμεγεθησουσι
δε, και λιαν ευκολως, πολεμου παντος, ει τας των ομορων εθνων εχοιεν
επικουριας, και τας των αρχοντων συμπνοιας και υποσχεσεις. οτι δε ψυχροις και
εικαιοις επιτεθαῤρηκασι φενακισμοις, και ανονητον εξουσι παντελως την ελπιδα,
διδασκειν αυτους ο Προφητης πειραται, λεγων Μη καταπιστευετε εν φιλοις, μηδε
ελπιζετε επι ηγουμενοις· σφαλερον γαρ το χρημα και ανονη- τον παντελως. επειδη
γαρ ηκεν ο Βαβυλωνιος καταδηιωσων την Σαμαρειαν, τοτε δη τοτε των ομορων
εθνων οι ηγουμενοι, καιτοι πλειστην οσην αυτοις υπισχνουμενοι την επικουριαν,
τους υπερ γε σφων αυτων αγωνας εχοντες ου μετριως, ασπα- στον ηγουντο το
σωζεσθαι μονον, το δε δη χρηναι και ετεροις επικουρειν, ουδ' οσον εις νουν
εποιουντο ταχα. μη τοινυν εν φιλοις καταπιστευετε, μηδε ελπιζετε επι ηγουμενοις·
ιστε δε, φησιν, οτι Θεου καθ' υμων κινουντος τα εξ οργης, ουδε αυτος υμιν ο της
φυσεως νομος και της εμφυτου φιλοστοργιας η δυναμις την ευνοιαν χαριειται, καν
γουν των εξ αιματος εγγυς τε και οικειων κατα την σαρκα, αλλ' εχθρους
απομιμησονται και αυτοι. και γυναιον μεν ανδρος αλογησει τοτε, υιοι δε πατρασιν
επαναστησονται, και μην και μητρασι θυγατερες. αυτος γαρ, φησιν, ο της
φιλοστοργιας τους νομους εγχαραττων τηι φυσει, μεταπεισειεν αν ευκολως και
μεταβαλει προς το ραιθυμον. Πλην οτι της εν γε τουτοις ημιν ραιθυμιας ο τροπος
ουχ εις αν νοοιτο και ο αυτος, αλλα διττος και διαφορος. οι μεν γαρ τοις της
φιλοστοργιας προσκρουουσι νομοις, ανοσιως 1.720 τοις γεγεννηκοσι επιφυομενοι,
οι δε τουτο δρωσι και Θεον ευφραινοντες και τας ιδιας ψυχας ανασωζοντες. και
γουν εφασκεν ο Σωτηρ "∆οκειτε οτι ειρηνην παρεγενομην δουναι "εν τηι γηι; ουχι,
λεγω υμιν, αλλ' η διαμερισμον. εσονται "γαρ απο του νυν πεντε εν ενι οικωι
διαμεμερισμενοι, τρεις "επι δυσι και δυο επι τρισι. διαμερισθησονται πατηρ επι "υιωι
και υιος επι πατρι, μητηρ επι την θυγατερα και θυ- "γατηρ επι την μητερα, πενθερα
επι την νυμφην αυτης "και νυμφη επι την πενθεραν." ψηφωι δη ουν ορθηι στεφανωσομεν την ουτω λαμπραν αφιλοστοργιαν. προσοικειοι γαρ τωι Θεωι, καν ει της
κατα σαρκα συγγενειας αποτεμοι τινας, ωστε και αναμελωιδειν ευ μαλα το δια
φωνης του "∆αυειδ Ὅτι ο πατηρ μου και η μητηρ μου εγκατελειπον "με, ο δε Κυριος
προσελαβετο με." 9Ἐγω δε επι τον Κυριον επιβλεψομαι, υπομενω επι τωι Θεωι τωι
Σωτηρι μου, εισακουσεται μου ο Θεος μου.9 Ἁρμοσειεν αν, και μαλα εικοτως, ταυτι
μετανοουσηι τε τηι Σιων, και των της αιχμαλωσιας πονων ως εσται κατα και- ρους
προαναθρουσηι το περας. ειλε μεν γαρ την Βαβυλωνιων ο Κυρος, ανηκε δε μολις εν
 
 

279

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λειψανοις οντα τον Ἰσραηλ, και ομου τοις σκευεσι τοις ιεροις, οικοι τε ιεναι
προστεταχε και τον εν τοις Ἱεροσολυμοις αναδειμασθαι νεων. τοτε γαρ οια περ εκ
σκοτους και δεσμων αῤρηκτων διαδιδρασκοντες, εν φωτι γεγονασι, Θεου
κατοικτειροντος, και εις την ανωθεν
1.721 αυτοις πρεπωδεστατην ελευθεριαν
ανενηχοντο πως, ανιεμενοι τε και χαιροντες. εγω τοινυν φησιν επι τον Κυριον
επιβλε- ψομαι, οψε μεν λιαν και μετα πειραν ων εδει παραιτεισθαι την εφοδον.
πλην εις Θεον εξειν την ελπιδα φησιν, υπομε- νειν τε την παρ' αυτου σωτηριαν,
διακεισθαι τε και αραρο- τως, οτι φιλανθρωπος ων, κατηκοος εσται των οδυρμων
αυτης και παραδεξεται τας λιτας. σωτηριας δε, οιμαι, νοοιτ' αν αρχη το αποστησαι
μεν τεως τον νουν της αρχαιας απα- της, ανθελεσθαι δε λοιπον το φρονειν ορθως,
και της σωτη- ριας χορηγον αυτον και πρυτανιν οιεσθαι υπαρχειν τον των ολων
∆εσποτην, και μη το ουτως εξαιρετον αγαθον, η ταις εξ ανθρωπων απονεμειν
επικουριαις, ηγουν ανουστατα τε και αμαθεστατα δωρον εσεσθαι προσδοκαν της
αδρανεστατης των ειδωλων πληθυος. Παλαι μεν γαρ κατεβαινον προς Αιγυπτιους,
απυχοντο τε και εις Ἀσσυριους, τας παρ' αμφοιν συμπνοιας τε και επικουριας ουκ
ευαριθμητων χρηματων ωνουμενοι. προσ- ηιεσαν δε και ειδωλοις αψυχοις,
πληρουντες θυσιας, και προσεπιτουτωι τας υπερ γε σφων αυτων προσαγοντες λιτας.
νυνι δε φασιν ως επιβλεψονται μεν επι τον Κυριον, υπομεν- ουσι δε αυτον,
τουτεστιν, εκδεξονται την παρ' αυτου σωτη- ριαν και χαριν, και μην οτι και
εισακουσθησονται παρ' αυτου, αυτωι δηλονοτι και ουχ ετεροις ετι προσαγοντες τας
ικετηριας. τουτο δε ην ανανηφουσης, ως εφην, της Σιων, και
1.722 ορωσης ηδη
προς το δεον μεν αποσειεσθαι την αρχαιαν εκεινην πλανησιν, μεταβουλευεσθαι δε
τα αμεινω και δραν ελεσθαι τα χρησιμα. 9Μη επιχαιρε μοι η εχθρα μου οτι
πεπτωκα, και αναστησομαι· διοτι εαν καθισω εν τωι σκοτει, ο Κυριος φωτιει μοι.
οργην Κυριου υποισω οτι ημαρτον αυτωι, εως του δικαιωσαι αυτον την δικην μου·
και ποιησει το κριμα μου και εξαξει με εις το φως, και οψομαι την δικαιοσυνην
αυτου.9
Χαριεστατα μοι δοκει διαπεπλασθαι νυνι της Σιων ο λογος προς την
απηνη και υβριστριαν και αλαζονα πολιν, δηλον δε οτι την Βαβυλωνιων, την
οιονειπως επιτωθαζουσαν ως πεπορθημενηι τηι Ἰουδαιων χωραι. μη γαρ επαγαλλου,
φησιν, ως κειμενηι. νενικηκας γαρ, ουκ αυτη μαλλον υπερ- ισχυσασα, καταβαλουσα
δε αῤρωστουσαν εμε το προσ- κρουσαι Θεωι, και δια τουτο κειμενην. αλλ' ηξει
καιρος, οτε και αναστησομαι, καν ει γεγονα, φησιν, εν σκοτει "Τωι ξυλωι "λεγουσα
Θεος μου ει συ, και τωι λιθωι Συ εγεννησας με" και τον επι ταις δαμαλεσιν ανιεισα
λογον· εφην γαρ εφην εξ αποπληξιας "Ουτοι οι θεοι σου Ἰσραηλ, οιτινες ανηγαγον
"σε εκ γης Αιγυπτου·" αλλ' ουν εσομαι και εις φως, επι- γνωσομαι τον ∆εσποτην, τον
σωζοντα, τον επικουρον, της
ευσθενειας τον χορηγον· ανεξομαι δε των
συμβεβηκοτων, και υποστησομαι τα δεινα, κατακεκραξομαι δε ουδαμως ως
αδικουντος Θεου, διακεισομαι δε μαλλον, ως ορθην επ' εμοι την ψηφον ενεγκαντος,
καν ει πεπομφεν εις αιχμαλωσιαν. πεπλημμεληκα γαρ, και φερω τα εξ οργης, εως αν
δικαιωσηι την δικην μου, τουτεστιν, εως αν την ισοπαλη τοις πλημμελη- 1.723
μασιν επιμετρησας κολασιν, κατοικτειρηι λοιπον, και την παλαι εσκοτισμενην τηι της
πλανης αχλυι αποφηνηι λαμ- πραν, δια γε του γνωναι τον αληθη και φυσει Θεον
οιονει πως εν φωτι και αυτην γενεσθαι παρασκευασας· καταθαυ- μαζοιτο τε, φησιν,
εικοτως, καταδεικνυς επ' εμοι της εαυτου δικαιοσυνης το ειλικρινες. ωσπερ γαρ ουκ
εξω δικης πλημ- μελουσαν εκολαζεν, ουτως εν ισωι ποιησεται λογωι, το παθουσαν
ηδη και μεταγινωσκουσαν, και φροντιδος αξιουν και κατοικτειρειν κειμενην.
Ουκουν αγαθος ο των παντων ∆εσποτης, και τοις επι- στρεφουσιν εις αυτον διανεμει
μεν αμελλητι τον ελεον, κατευφραινει δε και σφοδρα πλουσιως τοις εξ ημεροτητος
αγαθοις, ανιεις αμνησικακως τα παλαι διεπταισμενα. 9Και οψεται η εχθρα μου και
 
 

280

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιβαλειται αισχυνην, λεγουσα προς με Που Κυριος ο Θεος σου; οι οφθαλμοι μου
εποψονται αυτην· νυν εσται εις καταπατημα ως πηλος εν ταις οδοις· ημερας
αλοιφης πλινθου εξαλειψις σου η ημερα εκεινη.9 Ἥλω μεν ηλω των Ἰουδαιων η
χωρα, και δοριληπτος εις Βαβυλωνα και Μηδους απεκομισθη κατα καιρους ο
Ἰσραηλ, ουκ ιδιαις δυναμεσι κατευμεγεθουντος αυτων του κεκρατη- κοτος,
αποστρεφομενου δε μαλλον αυτον ως ημαρτηκοτα του διασωζοντος Θεου, και οιον
υπο χειρα φεροντος των εχθρων, δια το και ειδωλοις αψυχοις ελεσθαι προσκυνειν,
απο- σειεσθαι δε και τον παλαι δια Μωυσεως ορισθεντα νομον, και απαξαπλως
απονευσαι προς παν οτιουν των εκτοπων, ουδενα τε φαυλοτητος τροπον
ανεπιτηδευτον εαν. ειτα λα1.724 βοντες οι Βαβυλωνιοι, και ταις εαυτων
δυναμεσιν αναπ- τοντες το νικαν, και αυτης της θειας κατεσοβαρευσαντο δοξης,
ᾤοντο τε κρατησειν της Ἰουδαιας, καν ει ελοιτο σωζειν αυτους ο των ολων Θεος·
και λαβοντες υπο χειρα τους η- μαρτηκοτας, δεινοις τε και αφορητοις κατηικισαντο
πονοις, χαλεπην αυτοις επαρτησαντες την δουλειαν. και γουν εφη που Θεος δια
φωνης Ἱερεμιου προς την των Ἀσσυριων ανοσιαν πληθυν, ηγουν προς την
Βαβυλωνα "Ἰδου εγω "προς σε την υβριστριαν" και μεντοι και περι αυτων των εξ
Ἰσραηλ "Ἐγω δεδωκα αυτους εις τας χειρας σου, συ δε "ουκ εδωκας αυτοις ελεος·
του πρεσβυτερου εβαρυνας τον "ζυγον σφοδρα, και ειπας Εις τον αιωνα εσομαι
αρχουσα." ου γαρ ην ελεος παρ' εκεινοις, ου φειδω ηλικιας, ου γηρως αιδως, ου
σπλαγχνα οικτιρμου. δεδονται δη ουν ταυτηιτοι δικαιως εις χειρας και αυτοι Περσων
τε και Μηδων, κατα- στρατηγουντος Κυρου, ος ειλε την Βαβυλωνα. και περι αυτων
που ταχα φησιν ο προφητης Ἱερεμιας "Ἐπιθησον-"ται σοι, και αλωσηι Βαβυλων, και
ου γνωσηι· ευρεθης "και εληφθης, οτι τωι Κυριωι αντεστης. ηνοιξε Κυριος τον
"θησαυρον αυτου και εξηνεγκε τα σκευη της οργης αυτου." σκευη δε φησι της οργης
τους πεπορθηκοτας αυτην. συμ- βεβηκε τοινυν ληφθηναι μεν υπο Κυρου την
Βαβυλωνιων, ανεθηναι δε της αιχμαλωσιας τον Ἰσραηλ. ταυτηιτοι φασιν οι
λελυτρωμενοι, οτι οψεται η εχθρα μου και περιβαλειται αισχυνην. οταν γαρ ιδηι
κειμενα μεν εις γην τα ιδια τεκνα οικτρως τε και αδοκητως απολωλοτα, τους δε υπο
χειρα ποτε χαιροντας τε και ανιεμενους, οικοι τε λοιπον αποτρε- χοντας, πως ου
παντη τε και παντως περιβαλειται αισχυνην,
1.725 καιτοι λεγουσα ποτε Που
Κυριος ο Θεος σου; εποψομαι γαρ αυτην ως πηλον εν οδοις υπο ποδας εχθρων
εῤριμμενην τε και πεπατημενην. ειτα προς αυτην ο λογος την Βαβυλωνα φησιν
Ἐξαλειψις σου η ημερα εκεινη, αντι του Ὁ καιρος καθ' ον αν γενοιο, φησιν, υπο
ποδας εχθρων, Κυρου δηλονοτι συμπατουντος τε και καταθλιβοντος εν ισω πηλοις
την αλαζονα τε και υβριστριαν. Ὅσον μεν ουν ηκεν εις γε το χρηναι νοειν τα
τοιαδε παλιν ιστορικως, αποχρωντως ημιν ευ μαλα και ευ εχων εκπεποιηται λογος.
εφαρμοσειε δ' αν ουδεν ηττον τις αυτα και τηι νοητηι Σιων, τουτεστι τηι Ἐκκλησιαι
κατευμεγεθουσηι των εχθρων και πατουσηι τους διωκοντας και των πολεμειν
ειωθοτων αυτην κατακερτομουσηι το αδρανες, καν ει δοκειεν εσθ' οτε περιγινεσθαι
και κρατειν. πολλοι μεν γαρ λιαν οι και οδοντας αυτηι δυσσεβως επιτριζοντες και
οργας επι- θηγοντες και παν ειδος συνισταντες επιβουλης· τουτο μεν Ἑλληνων
παιδες τοις σφων αυτων ασυνετοις ευρημασιν ου μετριως επαγωνιζομενοι, και της
των ειδωλων απατης υπερ- αθλουντες γενικως· τουτο δε και οι κατα των αγιων
μαλιστα φονωντες αιρετικοι, και απηνεστερον που ταχα κατα των ορθα φρονειν
ηἱρημενων αγριαινοντες, η εκεινοι μαλλον οι και την πιστιν ου προσηκαμενοι.
διαγυμναζοντος γαρ εσθ' οτε τους αγιους του παντα ισχυοντος Θεου, και πειρασμοις
περιπιπτειν εωντος, και οιαπερ εν πυρι δοκιμαζοντος τους γνησιους προσκυνητας,
οφρυν οι δειλαιοι κατ' αυτων επαι- ρουσι την αγερωχον, μονονουχι δε πονουντας
ορωντες, το 1.726 Που Κυριος ο Θεος σου, φληναφως κατακεκραγασιν. αλλ' η γε
 
 

281

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σοφη τε και παναγνος και αγια παρθενος, η σπιλον τε και ρυτιδα μη εχουσα,
φησειεν αν εικοτως "Ἐγω δε επι τον "Κυριον επιβλεψομαι, υπομενω επι τωι Θεωι τωι
Σωτηρι μου, "εισακουσεται μου ο Θεος μου·" καταπατησει δε οτι τους ανθεστηκοτας
ως πηλον οδων, και ως ουκ αν εφησθειεν εισα- παν αυτηι, καν ει κατασειοιτο πως, οι
πειραζειν ειωθοτες, πως εστιν αμφιβαλειν; "τεθεμελιωται γαρ επι την πετραν," και
εστιν αυτης ερεισμα Χριστος, κρηπις ακραδαντος, και διηνε- κης ασφαλεια, Σωτηρ τε
και Λυτρωτης.
Φαιη δ' αν οιμαι που το "Μη επιχαιρε μοι η εχθρα μου "οτι
πεπτωκα," και οσα τουτοις συνηρμοσται, και ανθρωπου ψυχη, πλημμελησασα μεν
και κατεγνωσμενη, μεταχωρουσα δε πως επι το χρηναι μετανοειν και της δια
Χριστου σωτη- ριας εκδεχομενη την χαριν. ερει γαρ ως προς εχθραν την
τυραννησασαν αμαρτιαν Μη επιχαιρε μοι· πεπτωκα μεν γαρ ομολογουμενως, το τωι
Θεωι δοκουν παραλυσασα, και τον εμαυτης καθεισα νουν εις φιληδονιας κοσμικας.
αλλ' ου μακραν ελπιδος ειμι οτι και αναστησομαι, καν ει γεγονα πως εν αχλυι και
σκοτωι· φως γαρ και αυτη ευρησω Χριστον, και ο της δικαιοσυνης ηλιος εις νουν
ανατειλας λελευκα- σμενην αποφανει. "Ὀργην Κυριου υποισω, οτι και ημαρτον
"αυτωι." ει γαρ και γεγονα, φησιν, εκ προσωπου βραχυ, δε- δομαι δε και εις νουν
αδοκιμον, αλλ' ουν εσομαι σοφη, και παθουσα δικαιως την αποβολην εισομαι το
κριμα, και δη και ορθως γενεσθαι φημι· κεκολασμαι γαρ ου ματην. επειδη δε την
πρεπωδεστατην εκτετικα δικην, "οψομαι την δικαιο1.727 "συνην αυτου."
δικαιοσυνη δε του Θεου και Πατρος, τις αν ειη λοιπον, πλην οτι Χριστος; ουτω γαρ
ημιν αυτον ο Θεος και Πατηρ αποκαλει λεγων "Ἐγγιζει ταχυ η δικαιοσυνη "μου, και
το ελεος μου αποκαλυφθηναι." ειτα της εν Χριστωι δικαιοσυνης την χαριν και της
αμαρτιας την κατα- στροφην εννοησασα που κατα το εικος η τοιαδε ψυχη, σοφως
και αγχινως ανακεκραξεται Και οψεται η εχθρα μου και περιβαλειται αισχυνην η
λεγουσα προς με Που Κυριος ο Θεος σου; οι οφθαλμοι μου εποψονται αυτην· νυν
εσται εις καταπατημα ως πηλος εν ταις οδοις· ημερα αλοιφης πλινθου εξαλειψις
σου η ημερα εκεινη. επειδη γαρ επιδεδημηκεν ο Χριστος, δικαιων τηι πιστει τους
ημαρτηκοτας, εμπεφρακται μεν της ανομιας το στομα, κατηισχυνθη δε ωσπερ και ο
ταυτης ευρετης. και ο μεν απεληλαται, και της καθ' ημων αποπεπτωκεν αρχης, η δε
ως πηλος εν οδοις πεπατηται
λοιπον, τοις των αγιων ποσιν οιονειπως
υπενηνεγμενη. γεγονε δε αυτηι και εξαλειψις η ημερα Χριστου, καθ' ην εκαστον
των προσιοντων αυτωι καθαρον αποφαινει των αρχαιων αιτιαματων δια του αγιου
βαπτισματος, και κατα- σφραγιζει τωι Πνευματι προς αγιασμον, και εν τεκνοις
καταγραφει Θεου. 9Και απωσεται νομιμα η ημερα εκεινη· και αι πολεις σου ηξουσιν
εις ομαλισμον και εις διαμερισμον Ἀσσυριων, και αι πολεις
σου αι οχυραι εις
διαμερισμον απο Τυρου εως ποταμου, και απο θαλασσης εως θαλασσης, και απο
ορους εως του ορους. 1.728 και εσται η γη εις αφανισμον μετα των κατοικουντων
αυτην,
εκ καρπων επιτηδευματων αυτων.9
∆ια μεσου τεθειται το της Σιων
προσωπον, ητοι της Ἱερουσαλημ τετραμμενης ηδη πως προς μεταγνωσιν, και την
ελπιδα θεμενης επι Θεωι, διατεθειμενης τε οτι και λυτρωθη- σεται, και πατουμενην
εποψεται την Βαβυλωνιων, καιτοι λε- γουσαν εξ υπεροψιας αυτηι "Που Κυριος ο
Θεος σου;" την δε γε των προκειμενων διανοιαν εφαρμοσαι τις αν ουχι τοις δια
μεσου μαλλον, αλλα τοις ανοπιν βραχυ· ποια δε ην αρα ταυτι, δι' ολιγων
υπομνησομεν. μη γαρ δη χρηναι πιστευειν αυτους εν φιλοις, μητε μην ελπιζειν επι
ηγουμενοις προστε- ταχεν. εδηλου δε, οτι και γυναιον μεν ολιγωρησει προς ανδρα,
και πατρος αλογησει τεκνον, και της εις μητερας αιδους αφειδησουσι θυγατερες,
καλουντων εις τουτο των εκ του πολεμου δειματων. ενθα γαρ αν ο του παθειν
φοβος κατα παντων εν ισωι φαινοιτο τρεχων, εκει δη που παντως εκαστωι φροντις η
προυργιαιτερα της οικειας εσται ζωης, της ετερου παντως κατημελημενης. Κατ'
 
 

282

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινο δη ουν φησι του καιρου, ηγουν κατ' εκεινην την ημεραν, καθ' ην αν ραιθυμοι
γενοιντο της περι πατερας φιλοστοργιας υιοι, θυγατερες δε αυ της περι μητερας,
απω- σθησεται τα νομιμα, τουτεστιν, ατονησει λοιπον και ο του πρεποντος λογος·
ου γαρ εν σχοληι μεν αιτιασεται πατηρ τον υιον ως ημεληκοτα και φυσεως νομων,
ουτε μην τοις εκ του καθηκοντος επιτιμιοις υποθησει θυγατερα μητηρ λελυπημενη, φροντιδος ετερας επηρτημενης, μαλλον δε ολεθρου και των εις ακρον κακων.
οιχησονται γαρ εις ερημωσιν αι
1.729 πολεις, και εις διαμερισμον και
καταστροφην. οι μεν γαρ εκεινης, οι δε της γειτονος, ετεροι δε της ομορου
καταστρα- τευσονται, και απασης καταδραμουνται της γης εξ ορους εις ορος, εξ
ηους εις δυσιν, ως εκ βορεου προς νοτον, ως μεχρι τερματων απασαν απλως
καταδηιουσθαι την γην, απο Τυρου εως ποταμου και εξ ορους εις ορος. εικος δε δη
παλιν νομιμα λεγειν εν τουτοις τας εν εθει τεθειμενας τοις των ειδωλων τεμενεσιν
εορτας, ηγουν τας θυσιας. ανηιρημενων γαρ αυτοις των πολεων, οικων τε και των
εν αυτοις απαντων διηρπασμενων, τις ο πληρωσων ετι τα νενομισμενα, και τοις
των ειδωλων εδεσι και ναοις προσκομιων το σεβας; Ἴοι δ' αν ο λογος, και μαλα
εικοτως, και επ' αυτους ειπερ ελοιτο τις τους ετεροφρονας και δοκησισοφους και τα
ορθα της Ἐκκλησιας δογματα διαστρεφοντας. ηλωσαν γαρ ως πολεις, και εις
διαμερισμον γεγονασι τοις εχθροις· δηλον δε οτι τοις κοσμοκρατορσι του αιωνος
τουτου· και μεριδες γεγονασιν αλωπεκων, κατα το γεγραμμενον, μερισα- μενοι την
ασεβειαν και τους της βλασφημιας τροπους και της αληθειας την καταῤρησιν.
συμβεβηκε δε ταυτι και τοις Ἰουδαιων δημοις, οτε τον Ἐμμανουηλ ανοσιως
περιυβρι-σαντες, εκβεβληκασι μεν εξω του αμπελωνος, κατα το γεγραμμενον,
σταυρωι δε παρεδοσαν, καιτοι λεγοντες και επεγνωκοτες οτι αυτος εστιν ο
κληρονομος. τοιγαρτοι πε- πορθηνται και ακλεως διολωλασιν, ουχ ετερου του
χαριν, η εκ καρπων επιτηδευματων αυτων. δεον γαρ αγασθαι τον ∆η- μιουργον, της
εις τον κοσμον αγαπης, οτι "τον Υιον αυτου "τον Μονογενη δεδωκεν, ινα πας ο
πιστευων εις αυτον μη
1.730 "αποληται αλλ' εχηι ζωην αιωνιον," τουτο μεν ουκ
εδρων· ποθεν; αναφυσωμενοι δε προς αλαζονειας απεκτονασι τον ∆εσποτην,
ανταποδιδοντες αυτωι πονηρα αντι αγαθων, κατα το γεγραμμενον, και παν ειδος
δυσσεβειας ανοσιως επι- τηδευοντες. ακουετωσαν δη ουν "Πορευεσθε τωι φωτι του
"πυρος υμων και τηι φλογι ηι εξεκαυσατε," και μην και το " Εδεσθε τους καρπους των
ιδιων επιτηδευματων." 9Ποιμαινε λαον σου εν ραβδωι φυλην σου, προβατα
κληρονομιας σου, κατασκηνουντας κατα μονας δρυμον εν μεσωι του Καρμη- λου,
νεμησονται την Βασανιτιν και την Γαλααδιτιν, καθως αι ημεραι του αιωνος. και
κατα τας ημερας εξοδιας σου εξ Αιγυπτου οψεσθε θαυμαστα.9 Ἐφηρμοσται παλιν
τοις δια μεσου κειμενοις ο λογος, και μετανευει προς το χρηστον, τηι των εν Χριστωι
νοουμενων αγαθων ελπιδι προτρεπων επι το αμεινον και μετατιθεις ευ μαλα προς
γε το ελεσθαι βιουν ορθως. τεθορυβηκε μεν γαρ ου μετριως τηι προαγορευσει των
σκυθρωπων τους ευκολως ιοντας επι το ραιθυμειν, ανακταται δε αυ, το
κατευφραινειν ειδος ευ μαλα παρεντιθεις, ως αν μη απογινωσκοντες οι προς ους ο
της νουθεσιας πεποιηται λογος, φεροιντο κατα πετρων, αμεταστρεπτι τε και
αχαλινως. γεγραπται γαρ "Ὅταν ελθηι "ασεβης εις βαθος κακων, καταφρονει."
εισκεκομισται τοι- νυν η το αυτου προσωπον του Θεου και Πατρος, λεγον τωι Υιωι
Ποιμαινε λαον σου εν ραβδωι φυλην σου, προβατα κλη- 1.731 ρονομιας σου, ηγουν
ετι παλιν το προσωπον ημιν το προ- φητικον αυτωι τροπον τινα διακεκραγος τωι
Ἐμμανουηλ, οτι χρη ποιμαινειν αυτον εν ραβδωι τον ιδιον λαον η κληρον. λαος δε
Χριστου, και μεντοι και προβατα νομης αυτου νοη- θειεν αν οι τε εκ περιτομης
πιστευσαντες, και οι κεκλημενοι προς αγιασμον εκ της των εθνων πληθυος. εκτισε
γαρ τους δυο λαους εις ενα καινον ανθρωπον, ποιων ειρηνην και απο- κατηλλαξεν
 
 

283

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμφοτερους δια του σωματος αυτου προς ενωσιν την πνευματικην. και γουν αυτος
εφασκεν ο Χριστος "Και αλλα προβατα εχω·" τους εκ περιτομης δηλονοτι· "κακεινα
δει με αγαγειν, και γενησεται μια ποιμνη, εις "ποιμην." Λαος ουν αρα Χριστου,
φυλη τε και προβατα και κληρονο- μια οι "ουκ εξ εργων νομου," δεδικαιωμενοι δε
μαλλον δια της πιστεως. οι μεν γαρ υπο καταραν ησαν, κατα την του μακαριου
Παυλου φωνην· οι δε φαιεν αν εφ' εαυτοις αλη- θευοντες "Ευλογημενοι ημεις τωι
Κυριωι τωι ποιησαντι τον "ουρανον και την γην. Θεος Κυριος, και επεφανεν ημιν."
καταποιμαινει δε τους ιδιους εν ραβδωι Χριστος, ουκ εν σιδηραι καταπληττων, και ως
σκευος κεραμεως συντριβων, κατα την του ψαλλοντος φωνην, αλλ' επιστρεφων εν
ηπιοτητι, και οια ποιμην αγαθος, μετριοις ανακοπτων δειμασι τας επι το ραιθυμον
ορμας των πεπιστευκοτων· ουτω γαρ που φησιν ο των ολων ∆εσποτης, ως εν
προσωπωι ∆αυειδ τον εφ' Υιωι διαπλαττων λογον "Ἐαν εγκαταλιπωσιν οι υιοι αυτου
τον "νομον μου, και τοις κριμασι μου μη πορευθωσιν· εαν τα 1.732 "δικαιωματα
μου βεβηλωσουσι, και τας εντολας μου μη "φυλαξωσιν, επισκεψομαι εν ραβδωι τας
ανομιας αυτων, "και εν μαστιξι τας αδικιας αυτων· το δε ελεος μου ου μη
"διασκεδασω απ' αυτων." ουκουν συντριβει μεν, ωσπερ ραβδωι καταπαιων τηι
σιδηραι, τον εξηνιον, απειθη τε και αλαζονα, και την πιστιν ου προσιεμενον·
παιδαγωγει δε χρηστως τους πεπιστευκοτας, και καταβοσκει μεν εν κρινοις,
αποφερει δε και εν νομηι αγαθηι και εν τοπωι πιονι, δηλον δε οτι τηι θεοπνευστωι
γραφηι, καθιστας εναργη δια του Πνευ- ματος τοις νουνεχεστεροις τα εν αυτηι
κεκρυμμενα, ινα "προς ανδρα τελειον αναβαινωσι, και εις μετρον ηλικιας "του
πληρωματος του Χριστου," λιπαραν εχοντες και ευ- τροφουμενην την φρενα, και
ταις νοηταις ενσπαταλωσαν τρυφαις. Κατασκηνουμεν δε κατα μονας οι απολεκτοι
και εκκεκρι- μενοι, και των αλλων αποφοιτησαντες, οι μονα φρονουσι τα επι της
γης και την των προσκαιρων εκτετιμηκασι κτησιν, και ταις της σαρκος ηδοναις
ενδουμενοι, προς παν οτιουν των εκτοπων ου μετριως απονενευκασιν. ουκουν
ηρεμαιον εχοντες τον νουν, και τυρβης αυτον της εικαιας και βδελυρας
απαλλαττοντες, εξω που τεθειμεθα, σεπτην τε και αξιαγαστον διαζωμεν ζωην, και
κατα μονας εσμεν, καθα- περ αμελει και ο προφητης Ἱερεμιας. εφη γαρ οτι "Κυριε
"παντοκρατωρ, ουκ εκαθισα εν συνεδριωι αυτων παιζοντων, "αλλ' ευλαβουμην απο
προσωπου χειρος σου· καταμονας
"εκαθημην, οτι πικριας ενεπλησθην."
κατοικουμεν δε κατα μονας οιαπερ εν δρυμωι και εν ορει. και δρυμον μεν νοησεις
ευξυλον τε και ευανθη την διφυα παιδευσιν, ηθικην τε φημι 1.733 και δογματικην,
ορος δε το οιον υψου τε και ανηγμενον. χθαμαλον γαρ ουδεν των παρ' ημιν
φιλοσοφουμενων, και σπουδης αξιουμενων εν Ἐκκλησιαι. οτι δε πιων τε και
ευβοτος η τοιαδε νομη, κατασημαινει παλιν ως εκ παχυτερων παρα- δειγματων,
νεμηθησεσθαι λεγων τους υπο Χριστωι παιδαγω- γουμενους την τε Βασανιτιν και
την Γαλααδιτιν· χωρια δε ταυτα πλειστην οσην και αμφιλαφη τοις θρεμμασιν αναβρυοντα νομην, και ποικιληι ποαι πλουσιως κατεστεμμενα. απο δη των σωματικων
και ως εν αισθησει κειμενων αναθρωσκοντες σοφως επι τα πνευματικα, και την εσω
τε και κεκρυμμενην θεωριαν εννοωμεν, οτι τοις της θεοπνευστου γραφης
εντρυφων θεωρημασιν εναβρυνεται μεν των αγιων ο νους, πιμελης δε ωσπερ τινος
αναπιμπλαται, πρακτικης, ως εφην, και θεωρητικης αρετης αφθονως μεταλαχων,
ουκ εις χρονον τινα βραχυν και συνεσταλμενον, αλλ' ως ο Προφητης φησι, καθως
αι ημεραι του αιωνος, τουτεστιν, εις μακρον και απεραντον. τα μεν γαρ
ευφραινοντα την σαρκα συν αυτηι πιπτει και μαραινεται και εν ισωι σκιαις παριππευοντα μετα βραχυ συστελλεται· των δε ανωθεν και πνευματικων αγαθων η
μεθεξις μακροις αιωσι συνεκτεινεται· αναποβλητος γαρ των τοιουτων η κτησις.
Ἔφη δε οτι οψεσθε θαυμαστα κατα τας ημερας εξοδιας σου εκ γης Αιγυπτου. ωσπερ
 
 

284

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ της εν Αιγυπτωι δουλειας απαλλαττων τον Ἰσραηλ ο των ολων Θεος, διαφοροις
κολασεσι κατηικιζετο τους εθελοντας πλεονεκτειν, πηλωι τε1.734 αυτον και πλινθειαι
κατατρυχοντας, ουτω δε και ημας τους πεπιστευκοτας της του διαβολου χειρος και
της νοητης δου- λειας εξω τιθεις ο Σωτηρ, εδησε τον ισχυρον ως αυτος φησι, και
εξεβαλεν εξω τον αρχοντα του αιωνος τουτου. και ωσπερ ο Φαραω κατεποντισθη,
και απολωλεν ομου τοις ιδιοις υπ- ασπισταις· ουτω παλιν ο σατανας ομου τοις
ακαθαρτοις
πνευμασι μονονουχι γεγονεν υποβρυχιος, σειραις ζοφου τεταρταρωμενος. και ωσπερ ο Ἰσραηλ εις Μωυσεα μεν, πλην εν τηι νεφεληι και εν τηι
θαλασσηι εβαπτιζοντο· ουτω και ημεις εις Χριστον βεβαπτισμεθα. αυτος γαρ εστιν η
νοητη νεφελη, η την υφ' ηλιον καταρδευουσα, καθαπερ τισιν υετοις, τοις
ευαγγελικοις κηρυγμασι. και ωσπερ εκεινοις καθιει το μαννα κατα την ερημον,
ουτω και ημιν εαυτον διδωσιν εις τροφην "ο αρτος ο ζων ο εκ του ουρανου
καταβας, και ζωην "διδους τωι κοσμωι." και εισεκομιζοντο μεν εις γην εκεινοι την
αισθητην· ημεις δε την ανω κατακληρονομουμεν πολιν, την
επουρανιον
Ἱερουσαλημ, την των πρωτοτοκων Ἐκκλησιαν· και ταυτην ειναι την γην φησιν ο
Σωτηρ, ην και τοις πραεσιν επηγγειλατο. ουκουν ως εξ ομοιοτητος των παλαι
γεγενη- μενων επι τωι Ἰσραηλ μαθησηι σαφως των δια Χριστου κατωρθωμενων εν
ημιν την δυναμιν. Ἐπειδη δε τοις ακροωμενοις το τελουν εις ονησιν παντα- χοθεν
ημας εκποριζειν αναγκαιον, φερε και ετεραν ιοντες οδον, απο της των ονοματων
ερμηνειας ελοντες λεγωμεν.
1.735 Καρμηλος μεν γαρ Περιτομης επιγνωσις
ερμηνευεται, αισ- χυνη δε Βασανιτις, Γαλααδιτις γεμην ∆ιαθηκης μεταθεσις. εχει δε
λιαν εν γε δη τουτοις μαλιστα το πιθανον ο λογος. εσομεθα τοινυν, Χριστου
ποιμαινοντος, εν επιγνωσει περι- τομης, δηλονοτι της εν Πνευματι νοουμενης.
περιτετμημεθα γαρ ημεις αχειροποιητωι περιτομηι, και τον εν τωι κρυπτωι
περιφερομεν Ἰουδαιον, του κατα σαρκα Ἰσραηλ την αισθη-την εχοντος μονην και
την εν γραμματι, και ουχι δη παντως την εν καρδιαι δια του Πνευματος. αυτη γαρ η
αληθης περι- τομη, Θεωι γνωριμους αποτελουσα τους δεχομενους αυτην. τοιγαρτοι
και εφασκε προφητικος ημιν ο λογος "Περιτμη- "θητε τωι Θεωι, και περιτεμεισθε την
σκληροκαρδιαν υμων, "ανδρες Ἰουδα και οι κατοικουντες Ἰερουσαλημ." εν Καρμηλωι δη ουν εσομεθα, διαποιμαινοντος Χριστου, τουτεστιν εν επιγνωσει περιτομης,
εσομεθα δε ουδεν ηττον και εν Βα- σανιτιδι, τουτεστιν εν εντροπηι και αισχυνηι, ουκ
ελεγχομενοι
δια την αμαρτιαν, αλλ' οτι πεπλημμεληκαμεν, ταυτηιτοι
μεταγινωσκοντες, και εν αισθησει λοιπον των εξ αγνοιας ημαρτημενων ερχομενοι·
σωτηριας δε το χρημα οδος. αναι- σθησιας γαρ της εσχατης αποδειξις εναργης, το
οιον σκληραι τε και αναισχυντωι καρδιαι διαβιουν ελεσθαι τινας, και ηκιστα μεν τοις
ιδιοις πταισμασιν επερυθριαν· κεισθαι δε ταχα που και εν αγνοιαι των ημαρτημενων.
ουκουν οι εν επιγνωσει περιτομης της νοητης τε και θειας, επερυθριασουσι μεν τοις
ιδιοις πταισμασιν, εν αισθησει δε του πεφυκοτος αδικειν γενομενοι, παντως που
μεταφοιτησουσιν επι το σφισιν αυτοις οτι μαλιστα πρεπωδεστατον. εσονται δε οι
1.736 τοιουτοι και εν τηι Γαλααδιτιδι, τουτεστιν, εν μεταστασει νο- μοθεσιας ηγουν
διαθηκης. πολιτευσομεθα γαρ υπο Χριστωι γεγονοτες, νομικως μεν ουκετι, ζησομεν
δε μαλλον ευαγ- γελικως, και την εκ του γραμματος παχυτητα παρατρεχοντες, την
πνευματικην λατρειαν επιτελεσομεν τωι Θεωι, και προς το ασυγκριτως αμεινον
μεθισταμενοι, αλλαξομεθα των τυπων την αληθειαν. 9Ὄψονται εθνη και
καταισχυνθησονται εκ πασης της ισχυος αυτων, επιθησουσι χειρας επι το στομα
αυτων, τα ωτα αυτων απο- κωφωθησονται. λειξουσι χουν ως οφεις συροντες γην,
συγχυ- θησονται εν συγκλεισμωι αυτων.9 Ἔθνη φησιν εν τουτοις τας βδελυρας τε
και ακαθαρτους των δαιμονων αγελας, αι παντη τε και παντως επαν ιδωσι τους εν
Χριστωι καλουμενους εις δικαιωσιν, εις αγιασμον, εις απολυτρωσιν, εις υιοθεσιαν,
 
 

285

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις αφθαρσιαν, εις δοξαν, εις ανειμενην τε και ελευθεραν ζωην, τοτε δη τοτε
καταισχυν- θησονται, της κατ' αυτων δυναστειας εξωθουμενοι και την ιδιαν ισχυν
διαπιπτουσαν τε και ατονουσαν βλεποντες. δε- δωκε γαρ ημιν ο Κυριος ημων Ἰησους
Χριστος "πατειν "επανω οφεων και σκορπιων και επι πασαν την δυναμιν του
"εχθρου." κεισονται δη ουν υπο ποδας των πεπιστευκοτων οι παλαι νενικηκοτες,
κατηῤρωστηκοτες το αναλκι και απονευ- ρουμενοι δια Χριστου. και τας μεν χειρας
επιθησουσι τωι στοματι, καταγορευειν ουκετι των ημαρτηκοτων συγχωρου- μενοι·
"Θεος γαρ ο δικαιων, τις ο κατακρινων;" κατα το 1.737 γεγραμμενον. εφη δε που
και ο μακαριος ∆αυειδ οτι "Πασα ανομια εμφραξει το στομα αυτης." σιωπησουσι δη
ουν, και ουχ εκοντες, φησιν, οι δεινοι προς εγκληματα, και ωσπερ υπο βροντης
βεβλημενοι του εφ' ημιν δηλονοτι θαυματος, αποκωφωθησονται. εξαισιον γαρ
ακουσμα το εφ' ημιν, μεγα τε ωσπερ και υπερφυες αληθως κατακτυπημα, ειπερ
εστιν αληθες "Ὅτι ετι οντων ημων αμαρτωλων κατα καιρον "Χριστος υπερ ασεβων
απεθανεν," ιν' οι παλαι δεινοις και αφορητοις ενισχημενοι πταισμασι, νυν ωμεν
ηγιασμενοι, και "Ουκ εξ εργων δικαιοσυνης α εποιησαμεν ημεις, αλλ'" ελεωι και
χαριτι, οι παλαι λελυπημενοι και απασης ελπιδος ως απωτατω, νυν ηγαπημενοι,
λαμπροι και αποβλεπτοι, "κλη- "ρονομοι μεν Θεου, Χριστου δε συγκληρονομοι."
αποκω- φωθησονται δη ουν φησι, μονονουχι και εμβροντητοι γεγονοτες διατοι την
εφ' ημιν γαληνοτητα του Θεου και της παραδοξου χρηστοτητος την υπερβολην,
λειξουσι χουν συροντες γην ως οφεις, τουτεστιν, ουχ ευρησουσι τροφην. εθος μεν
γαρ τοις οφεσιν, ει εν ενδειαι γενοιντο των εδωδιμων, εσθ' οτε δια- ματτειν τηι
γλωττηι τον χουν, και τροφην ηγεισθαι το παρα- τυχον. εσεσθαι δε φησιν και τους
ακαθαρτους δαιμονας εν ισαις ενδειαις. οι γαρ δη παλαι τρυφαν ειωθοτες και αρδην
απαντας καταπινοντες τους επι της γης, ουχ ευρησουσιν ετι τον τουτο παθειν
ανεχομενον, δια το και παντας σεσωσθαι παρα Χριστου, ηκειν τε λοιπον ευσθενειας
εις τουτο πνευ- ματικης, ως των αρχαιων εκεινων μη ανεχεσθαι δηγματων,
επιβαινειν δε μαλλον επι ασπιδα και βασιλισκον, κατα το γεγραμμενον. ουχι μονον
δε λειξουσι την γην, αλλα γαρ και
1.738 συγχυθησονται εν συγκλεισμωι αυτων,
τουτεστι, συνεχομενοι τε προς ασθενειας και λυπας, και οιον πολιορκουμενοι τηι
του καταθλιβοντος δυναμει, φημι δη Χριστου, ουκ εν με- τριοις εσονται δειμασιν.
Εικος δε δη τι και ετερον εν τουτοις ημιν υποδηλουν τον συγκλεισμον. γενομενος
γαρ καθ' ημας ο Μονογενης μυρια μεν οσα παραδοξως ειργαζετο, πλειονα δε ην
οιμαι που των ορωμενων τα μη ορωμενα. επεταττε γαρ τοις ακαθαρτοις πνευμασι
καταβαινειν εις ᾅδου, και κατακλειεσθαι λοιπον εις την αβυσσον, ινα των
πικροτερων θηριων απαλλαττοι την γην. εικονα δε του πραγματος εν τοις
αρχαιοτεροις τεθεαμεθα γραμμασιν· επειδη γαρ ειλεν Ἰησους ο του Ναυη τας των
εθνων χωρας, πεντε βασιλεις κατεκλεισεν εν σπη- λαιωι, επεκυλισε τε τωι στοματι
λιθον, της του Σωτηρος οικονομιας ανατυπων, ως εφην, εφ' εαυτωι την δυναμιν. και
γουν οι δαιμονες "παρεκαλουν αυτον, ινα μη επιταξηι αυτοις "εις την αβυσσον
απελθειν." συγχυθησεσθαι δη ουν αυτους φησιν εν συγκλεισμωι αυτων, οιον
κατακλειομενους εις ᾅδου λοιπον, και σειραις ζοφου τεταρταρωμενους, ιν', ως
εφην, των πικρων τε και ανημερων θηριων απαλλαττηι λοιπον το γενος το
ανθρωπινον. 9Ἐπι τωι Κυριωι Θεωι ημων εκστησονται, και φοβηθησονται απο σου.
τις Θεος ωσπερ συ; εξαιρων ανομιας και υπερβαινων αδικιας τοις καταλοιποις της
κληρονομιας αυτου, και ου
συνεσχεν εις μαρτυριον οργην αυτου, οτι θελητης
ελεους εστιν. 1.739 αυτος επιστρεψει και οικτειρησει ημας, καταδυσει τας αδικιας
ημων και αποῤριψει εις τα βαθη της θαλασσης πασας τας αμαρτιας ημων. δωσει εις
αληθειαν τωι Ἰακωβ, ελεος τωι Ἁβρααμ, καθοτι ωμοσε τοις πατρασιν ημων κατα τας
ημερας τας εμπροσθεν.9 Ἔκστασις γαρ αληθως το Χριστου μυστηριον, και παν 
 

286

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τος επεκεινα λογου του καταθαυμαζειν ειδοτος της εφ' ημιν ημεροτητος η υπεροχη.
και γουν ο θεσπεσιος Ἀμβακουμ τον της ενανθρωπησεως τροπον κατατεθηπως
ανακεκραγει σαφως "Κυριε εισακηκοα την ακοην σου και εφοβηθην, "Κυριε
κατενοησα τα εργα σου και εξεστην." εν μορφηι γαρ υπαρχων και εν ισοτητι του
Θεου και Πατρος ο Μονο- γενης, και πλουσιος ων ως Θεος, επτωχευσε δι' ημας, ιν'
ημεις τηι εκεινου πτωχειαι πλουτησωμεν· ινα σωσηι το απο- λωλος, ρωσηι το
ησθενηκος, καταδησηι το συντετριμμενον, ζωοποιησηι το εφθαρμενον, καθαρισηι το
ρυπουν, απαλλαξηι δικης το καταδεδικασμενον, ευλογημενον αποφηνηι το επαρατον, τηι της υιοθεσιας κατακαλλυνηι τιμηι το δουλον τηι φυσει. ουκουν ακουετω παρα
παντων Τις Θεος ωσπερ συ; αγαθος δηλονοτι και αμνησικακος, ανιεις εγκληματα
τοις καταλοιποις της κληρονομιας αυτου· καταλοιποι δε κληρονο- μιας αυτου
νοηθειεν αν οι εξ Ἰσραηλ πιστευσαντες, της
ετερας δηλονοτι πληθυος
ωλοθρευμενης, οτι μη πεπιστευ- κασιν. εφη δε που Χριστος "Ὁ πιστευων εις τον
Υιον, "ου κρινεται· ο δε μη πιστευων, ηδη κεκριται οτι μη πεπι- 1.740 "στευκεν εις
το ονομα του Υιου Θεου." υπερθρωσκει δη ουν αμαρτιας και παριππευει τα
εγκληματα και ου συνεσχεν εις μαρτυριον οργην αυτου. το εις μαρτυριον αντι του
εις τελος, η μεχρι παντος. εκβεβλημεθα γαρ εν Ἀδαμ, αλλ' εισεδεχθη- μεν εν
Χριστωι. και κατηρασατο μεν εν εκεινωι, ηυλογησε δε παλιν εν τουτωι· "Ὥσπερ γαρ,
φησι, τωι του ενος "παραπτωματι οι πολλοι απεθανον," ουτω και τωι του ενος
δικαιωματι οι πολλοι ζησονται. κατεληξε δη ουν της οργης, οτι θελητης ελεους
εστιν· εν καιρωι δε της απαντων επιστρο- φης, τουτεστι της ενανθρωπησεως, οια περ
εν θαλασσηι βαπτιει τας απαντων αμαρτιας. επειδη δε τοις αγιοις πατρασιν, Ἁβρααμ
τε φημι και Ἰακωβ επηγγειλατο πολυ-πλασιασειν αυτων το σπερμα καθαπερ τα
αστρα του ου- ρανου, δωσει φησιν αυτοις τα επηγγελμενα. κληθησονται γαρ
πατερες πολλων εθνων, ουκ εν μονοις δηλονοτι τοις εξ αιματος Ἰσραηλ
μετρουμενων των τεκνων, αλλα και τοις εξ επαγγελιας. ουτοι δε εισιν οι εκ πιστεως
της και καλου- μενης ακροβυστιας, τοις εκ νομου και περιτομης εις ενοτητα την
πνευματικην οιονειπως ανακιρναμενοι. γεγραπται γαρ οτι "Ου παντες οι εξ Ἰσραηλ,
ουτοι Ἰσραηλ· αλλα τα "τεκνα της επαγγελιας λογιζεται εις σπερμα." οσοι γαρ εισιν
"εκ πιστεως, ευλογουνται συν τωι πιστωι Ἁβρααμ." και ο της ευλογιας τροπος νοοιτ'
αν η χαρις η εν Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα συν Ἁγιωι
Πνευματι νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΝΑΟΥΜ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
ἝΚΑΣΤΟΣ των αγιων προφητων επι τινι χρησιμωι και
αναγκαιωι
παρελαμβανετο πραγματι κατα καιρους τοις θειοις υπηρετησων νευμασι, και τας
ανωθεν εις ανθρωπους δια- πορθμευσων φωνας. και οι μεν εκδεδιττομενοι πλημμελουντα τον Ἰσραηλ, τας εσομενας αυτοις προαπηγγελλον συμφορας, και ει μη δραν
ελοιντο τα θυμηρη Θεωι, δεινοις και αφυκτοις περιπεσεισθαι κακοις ηπειλουν
αναφανδον· οι δε και αυτα τα συμβεβηκοτα παραφεροντες εις μεσον, και τοις
πεπονθοσιν επιστυγναζοντες, ανεπειθον ευφυως δια- βιωναι εθελειν επεικεστερον,
ουτω τε λοιπον εκκρουεσθαι την οργην· οι δε πεπονθοτα τον Ἰσραηλ εις ελπιδα
βοσκου- σιν αγαθην, και διακεισθαι παρεσκευαζον, οτι πεπραχοτες αθλιως επι γε
ταις σφων αμαρτιαις, ευημερησουσι παλιν ανενεγκοντων αυτοις των πραγματων
εις το απ' αρχης, ελεωι τε και χαριτι και δυναμει Θεου του τα παντα ευ- 2.2 κολως
προς οπερ αν βουλοιτο μεταπλαττοντος. τοιουτον τινα και νυν της προκειμενης
ημιν πραγματειας ευρησομεν τον σκοπον. Ἐπειδη γαρ ηλω των Ἰουδαιων η χωρα,
 
 

287

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εις την Περσων τε και Μηδων εξεκομισθησαν δοριληπτοι γεγονοτες οι ταις
εκτοποις αποστασιαις καταλυπησαντες τον αει προ- εστηκοτα και υπεραθλουντα
Θεον και αμεινους αποφαινοντα των ανθεστηκοτων αυτους, οι μεν ηδη τουτο
πεπονθοτες, τοις της αιχμαλωσιας ενισχημενοι κακοις και δυσοιστον εχοντες
αθλιοτητα διετελουν· οι δε δη μολις ισχυσαντες εξω βροχων γενεσθαι, και την των
Βαβυλωνιων διαφυγειν αγριοτητα, εν ακαταληκτοις ησαν δειμασι και εν υποψιαι
πολληι, μη αρα πως και αυτοι τοις ισοις κακοις η τοις ετι χειροσι περιπε- σωσιν,
επιμηνισαντος αυτοις του παντα ισχυοντος Θεου,
ανεντος τε ουπω την
αγανακτησιν· εις τουτο δε ηδη δειματων ᾔεσαν, ως εν ταις των ομορων εθνων
κατασκιδνασθαι χωραις, μονονουχι τε θητευειν ετεροις, και τουτοις αλλογενεσι και
ειδωλολατραις. ουκ αζημιον δε ην το χρημα αυτοις· εμαν- θανον γαρ τοις εκεινων
εθεσι διαζην, και παρ' οις αν ευρε- θειεν εκαστοι, το αυτων ποιεισθαι σεβας εν ταξει
Θεου. δια τουτο και αυτος ο των ολων Θεος εμπεπρησμενων των Ἱεροσολυμων
κατα καιρους δια χειρος του Ναβουχοδονοσορ, τοις διασεσωσμενοις επεταττε μη
καταβαινειν εις Αιγυπτον, ιζησαντας δε μαλλον οικοι της πατρυας εχεσθαι
λατρειας, επικουρουντος αυτου. ινα τοινυν την του επανηξειν κατα καιρους
εχοντες ελπιδα, μη λιαν αθυμοι διατελοιεν οι εξ
2.3 Ἰσραηλ, παραιτοιντο δε
μαλλον την απογνωσιν οι γεγονοτες αιχμαλωτοι, και αει συντεινοιντο προς ευχας,
ελοιντο τε προσκυνειν τωι και απαλλαττειν ισχυοντι και λυτρωσαι δυ- ναμενωι· οι δε
γε την Ἰουδαιαν οικουντες μη ετι ταις των εθνων επιμισγοιντο χωραις· δεχεται την
ορασιν ο Προφητης παρα Θεου κατα της Νινευι· πολις δε αυτη των Ἀσσυριων η
προυχουσα· και οτι πεσειται προαπαγγελλει, συγκατα- δηιωθεισης αυτηι και απασης
της χωρας, ο δη και τετελεσται Κυρου του Καμβυσου και Μανδανης υιου Περσας τε
και Μηδους και Ἐλαμιτας και ετερα τινα τουτοις συγκαθο-πλισαντος εθνη κατα της
Νινευι. ειλε γαρ αυτην κατα κρατος, και της αιχμαλωσιας ανηκε τον Ἰσραηλ, οικαδε
τε ιεναι προστεταχεν ομου τοις σκευεσι τοις ιεροις. ουτος μεν ουν ημιν ο σκοπος
της προκειμενης πραγματειας· τα δε εφεξης, ως ενι, και ανα μερος προσθησομεν.
9Λημμα Νινευι, βιβλιον ορασεως Ναουμ του Ἐλκεσαιου.9 Ὁριζεται πρωτον της
προφητειας τον σκοπον, και εφ' ο τι τε και οποι βλεπει χρησιμως διατρανοι· ειτα τις
ο λεγων και ποθεν, καθιστησιν εναργες. το μεν γαρ λημμα φησιν, τουτεστιν, η
ληφθεισα τε και προκειμενη και εν χερσιν προ- φητεια νοοιτ' αν ουκ εφ' ετεροις τισι
μαλλον, η κατα της Νινευι, ηγουν το της προφητειας λημμα νοεισθω Νινευι. επιγραφεται δε το βιβλιον Ὅρασις Ναουμ του απο της Ἐλκεσαι. κωμη δε αυτη παντως
που της Ἰουδαιων χωρας. εκληψο- 2.4 μεθα γαρ ουχ ως εκ πατρος, αλλ' ως εκ
τοπου μαλλον το Ἐλκεσαιου. και τουτο φαμεν εξ αναγνωσματων εχοντες την
παραδοσιν. 9Θεος ζηλωτης και εκδικων Κυριος, εκδικων Κυριος μετα θυμου,
εκδικων Κυριος τους υπεναντιους αυτου, και εξαιρων αυτος τους εχθρους αυτου.
Κυριος μακροθυμος και μεγαλη η ισχυς αυτου, και αθωιων ουκ αθωιωσει.9 Βαθυς ο
λογος, και ουχ ετοιμος ελειν, πλην οτι μονοις τοις εθελουσι περιαθρειν ευ μαλα τα
εν αυτωι. και ει μεν νοοιτο γεγονως ως προς γε τους Ἰουδαιους, επιπληξει μετριαι
κεκερασμενην επιεικως ευρησομεν την παρακλησιν. ει δε δη τις οιοιτο κατα της
Νινευι γενεσθαι και λεγεσθαι, προς ετερον τι τετραψεται των θεωρηματων ο νους,
και τοις πεπον- θοσι την δηιωσιν του και αυθις ανασφηλαι διδωσι τε και εμπεδοι τας
ελπιδας. της ουν επ' αμφοιν εννοιας τον σκοπον ως ενι εμφανη καταστησομεν.
απολακτισαντες γαρ Ἰουδαιοι την εις Θεον αγαπησιν, και της εις αυτον ευσεβειας το
γνη- σιον δι' ουδενος παντελως ποιουμενοι λογου, κατεθορον εις πολυθειαν και
αλλοκοτον πλανησιν και την εξω νομου ζωην, ανεδειμαντο τε βωμους, εστησαν
τεμενη τοις εργοις των ιδιων χειρων, τελετας και θυσιας προσηγον, τηι Ἀσταρτηι, τωι
Χαμως, τωι Βεελφεγωρ, ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις, και το ετι τουτων αλογωτερον,
 
 

288

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυταις ανεθεσαν ωἰδας τας χαρισ- τηριους. εφασκον γαρ εξ αποπληξιας οι δειλαιοι
"Ουτοι "οι θεοι σου Ἰσραηλ, οιτινες ανηγαγον σε εκ γης Αι- 2.5 "γυπτου." αλλα
τοις ουτω δεινοις ανοσιουργημασι διαλε- ληθασι σφας αυτους καταθηγοντες εφ'
εαυτοις τον παλαι προεστηκοτα και ανασωζοντα Θεον, ωι γεγονασιν εχθροι, και εν
τηι των πολεμιων τεθεινται μοιραι, τοις μη κατα φυσιν θεοις προσνεμοντες εαυτους,
καιτοι παλαι Μωυσεως βοωντος περι Θεου, ως ειη τε και ζηλωτης, και ως πυρ
αναλισκον, και ως ουκ αν ανασχοιτο καταλυπειν ηἱρημενων. προανε- φωνει γαρ οτι
"Αυτοι παρεζηλωσαν με επ' ου Θεωι, παρωρ- "γισαν με εν τοις ειδωλοις αυτων· καγω
παραζηλωσω αυ- "τους επ' ουκ εθνει, επι εθνει ασυνετωι παροργιω αυτους."
προσκεκρουκοτες δη ουν πολυτροπως, εικοτως και διολωλασι. τουτο και νυν ο
Προφητης φησι, μονονουχι και ασχαλλοντας επι τοις συμβεβηκοσι τους δημους των
Ἰουδαιων, ελεγχων τε ομου και παραμυθουμενος. ναι γαρ, φησι, καταλγυνεσθε
πεπονθοτες αδοκητως την ερημωσιν, οικων τε και χωρας και
πολεων
εκσεσοβημενοι, καιτοι νικωντες αει τους ανθεστη- κοτας· πεπτωκατε δε και υπο
ποδας εχθρων. ειτα πως ουκ εδει προ πειρας εννοειν, οτι Θεος ζηλωτης εστι, και
εκδικων Κυριος μετα θυμου, εκδικων τους υπεναντιους αυτου, και εξαι- ρων τους
εχθρους αυτου; ει δε δη και ημεις εξηιρημεθα φησι, και γεγοναμεν εκ μεσου, και υπο
χειρα δυσμενων, αλλ' εστη- μεν εις εχθρους, πεπολεμηκαμεν ανοσιως τωι παντα
ισχυοντι, και προς παν οτιουν ωἰχομεθα των απαιδοντων αυτωι. Ἀλλ' ερεις, οτι
μακροθυμος ο ∆εσποτης. ναι, συμφημι και αυτος, και γαρ εστι κατα φυσιν τοιουτος.
πλην αθωιων ουκ αθωιωσει, τουτεστιν, ουκ απαλλαξει παντελως αιτιαματων 2.6
και δικης τους προσκεκρουκοτας αυτωι, και τουτο ακαταλη- κτως και περα δη
μετρου. αναβαλλεται μεν γαρ την οργην εξ ημεροτητος της εμφυτου, και ανεχεται
πλημμελουντων τινων εσθ' οτε, περιμενων την μεταγνωσιν· μελλοντας δε και
αναδυομενους μακρα, κολαζει λοιπον και υπαγει ποιναις ως κατεσκληκοτας. ωδε
μεν ουν εξει τε ο λογος ημιν και νοοιτο γεγονως, ει βλεποι προς Ἰουδαιους· ει δε δη
φεροιτο κατα της Νινευι, νοησομεν ετεροιως. Ειλον μεν γαρ Ἀσσυριοι την των
Ἰουδαιων χωραν, κατα-νευοντος Θεου το νικαν αυτοις, διατοι το πλειστοις οσοις
ενεχεσθαι πλημμελημασι τους εξ Ἰσραηλ. οι δε ησαν ανημεροι τε και αλαζονες και
αγροικον εχοντες παντελως την φρενα, κατεληγον δε ουδαμως και αυτην την του
Θεου δοξαν μονονουχι καταπαιοντες σκληραις τε και επαρατοις φωναις. ᾤοντο γαρ
οτι νενικηκασι και ουχ εκοντος αυτου, και ομου τοις Ἰουδαιοις την επαμυνουσαν
αυτοις πεπλεο- νεκτηκασι χειρα. και γουν ο Ῥαψακης παλιμφημοις εχρητο φωναις,
τοις εν τωι τειχει των Ἱεροσολυμων εκεινα λεγων, α μοναις αν πρεποι ταις των ουκ
ειδοτων τον φυσει και αληθως Θεον ανοσιαις αθυροστομιαις. αλλ' εκτετικεν ευ- θυς
της αλαζονειας τας δικας. πλην ηἱρηκοτες τας εν τηι Σαμαρειαι πολεις οι αμφι τον
Σαλμανασαρ, και ετερας δε ταυταις προσκατεμπρησαντες, κατηλαζονευοντο των
εαλω- κοτων, και της θειας δοξης κατεθρασυνοντο. παραμυθειται δη ουν ο
Προφητης αλυοντας τους δημους των Ἰουδαιων ου μετριως, και οτι παντη τε και
παντως τοις αυτους πεπολε- 2.7 μηκοσιν επαρτησει τας δικας ο των ολων Θεος,
διδασκει λεγων Θεος ζηλωτης και εκδικων Κυριος μετα θυμου, εκδικων τους
υπεναντιους αυτου και εξαιρων αυτος τους εχθρους αυτου. Κυριος μακροθυμος και
μεγαλη η ισχυς αυτου. περιεσται γαρ πως, φησιν, αμαχον εχων την δυναμιν, και
κατακρατησει των λελυπηκοτων. ει γαρ και μακροθυμος εστι, και οραται τεως ως
ανεξικακων, αλλ' εις τελος ουκ αθωιωσει· ζηλωτης γαρ εστι. ευρησομεν δε και αυτον
τον των ολων Θεον εφ' οις πεπονθασιν οι εξ Ἰσραηλ δια της των Βαβυλωνιων
ωμοτητος ου μετριως κεκινημενον. εφη γαρ δια φωνης Ἱερεμιου προς την των
Βαβυλωνιων πληθυν η πολιν "Ἐγω δεδωκα αυτους "εις τας χειρας σου, συ δε ουκ
εδωκας αυτοις ελεος." και μην και δια φωνης Ζαχαριου παλιν ουτως φησιν
 
 

289

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"Ἐζηλωκα "την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, και οργην "μεγαλην εγω
οργιζομαι επι τα εθνη τα συνεπιτιθεμενα, "ανθ' ων εγω μεν οργισθην ολιγα, αυτοι
δε συνεπεθεντο "εις κακα." Το δε γε Θεος ζηλωτης και τα εφεξης, αρμοσειεν αν εικοτως και τοις ουκ εθελουσι την επιεικη και φιλοθεον ιεναι τριβον, απονενευκοσι
δε μαλλον επι το βιουν ελεσθαι σαρ- κικως. οτι γαρ εκδικησει, κολασεσιν υποφερων
και ποιναις υποτιθεις τον εξηνιον τε και αλιτηριον, πως εστιν αμφιβα- λειν, ειπερ
αληθες εστιν οτι "Τους παντας ημας δει φανερω- "θηναι εμπροσθεν του βηματος του
Χριστου, ινα κομισηται "εκαστος τα δια του σωματος προς α επραξεν ειτε αγαθον
"ειτε φαυλον." 2.8 Ουδεν δε ηττον ο λογος πρεποι αν εικοτως και τοις Ἰου- δαιων
καθηγηταις, τοις γραμματευσι λεγω και Φαρισαιοις,
οι την εις Χριστον
παρωθουμενοι, πιστιν, σφας τε αυτους και ετερους διολλυντες ηλισκοντο.
πεφρονηκασι γαρ εχθρα, και πεπολεμηκασι τηι μετα σαρκος οικονομιαι του
Μονογενους, ελαβον τε την κλειδα της γνωσεως, καθα φησιν αυτος, και ουτε
εισηλθον αυτοι, ουτε μην ετερους συγκεχωρηκασιν εισ- ελθειν. ουκουν ει και εστι
μακροθυμος, αλλ' ουν αθωιων ουκ αθωιωσει τους τηι αληθει πιστει πεπολεμηκοτας.
9Κυριος εν συντελειαι και εν συσσεισμωι η οδος αυτου, και νεφελαι
κονιορτος
ποδων αυτου.9 Μελλων ο Προφητης της Νινευι την αλωσιν εις παρα- κλησιν των
πεπονθοτων προαναφωνειν, και οτι κατασεισθη- σεται παρα Θεου καταδηλουν τοις
ηδικημενοις, προαφηγηται χρησιμως το της θειας φυσεως παναλκες, και οτι παν
οτιουν κατορθουν ελομενηι το αντιστατουν ουδεν, παντα δε μαλλον εψεται ραιδιως,
και ισχυσει το αυτηι δοκουν, καν ειτι των επιγειων πραγματων ημιν τε και τοις καθ'
ημας δυσκατορ- θωτον ειναι δοκηι. ᾤοντο μεν γαρ οι Ἰουδαιοι δυσαλωτατους
εσεσθαι τους Βαβυλωνιους, και αμαχον ουτως χειρα λαχειν, ως μηδ' αν ει βουλοιτο
Θεος, ατονησαι προς εχθρους. εκαλει γαρ οιμαι δυσθυμιας εις τουτο αυτους τα κατα
πασης αυ- των της χωρας ωμως τε και ανημερως παρ' εκεινων τε- τολμημενα. ινα
τοινυν ειδειεν, ως κεισονται μεν ακονιτι κατεξανισταντος αυτοις την οργην του
Θεου, αλωσονται δε,
2.9 και μαλα ραιδιως, αναγκαιως φησι Κυριος εν συντελειαι
και εν συσσεισμωι η οδος αυτου και νεφελαι κονιορτος ποδων αυτου. ει γαρ δη,
φησι, βουλευσαιο κατα τινων· τουτο γαρ η οδος· καταδραμειται παντως ως εν
συσσεισμωι. αμαχον δε χρημα και δυσδιαφυκτον κομιδηι συσσεισμος και συντελεια,
και νε- φελαι προς τουτοις κονιορτου δικην ιπταμεναι και τον ουρανον
καταπυκαζουσαι. εοικε δε ο Προφητης εις αναμνησιν αυ- τους αναφερειν του κατα
παντος ανθρωπων γενους επι Νωε γεγονοτος κατακλυσμου, εν συντελειαι γαρ τοτε
και εν συσ- σεισμωι τωι κατα παντων οιονει πεπορευται Θεος, νεφελας εξανιστας,
και, καθα φησι το γραμμα το ιερον, ανοιγων τους καταῤρακτους του ουρανου, και
υετοις ασχετοις επικλυζων την υπ' ουρανον. ο τοινυν, φησι, προς ολην ευκολως
ισχυσας την γην, και ψηφωι μιαι τους εν αυτηι παντας ανελων, πως αν ατονησειε
προς εθνος εν το Βαβυλωνιον; θεοπρεπως δε σφοδρα φησι το Νεφελαι κονιορτος
ποδων αυτου. ως γαρ ευκολον ανθρωπωι χουν τε και κονιν ανακινησαι ποδι, τον
αυτον οιμαι τροπον ευχερες και τωι παντων κατ- εξουσιαζοντι Θεωι, χειμωνι τε και
νεφελαις καταπυκασαι τον ουρανον. Ει δε δη προσηκοι και τον αποῤρητον νουν
των προκει- μενων εκβασανισαι, εκεινο ειπειν οιησομαι δειν, οτι της μετα σαρκος
οικονομιας την οδον, ηγουν την εκπληρωσιν εν συν- τελειαι και εν συσσεισμωι
πεποιησθαι φαμεν τον Μονογενη Λογον του Θεου. επειδη γαρ γεγονε καθ' ημας,
συντετελεκε και συνεσεισεν "αρχας τε και εξουσιας και τους κοσμο2.10
"κρατορας του αιωνος τουτου," της καθ' ημων εξελασας πλεονεξιας, και της
αρχαιας εκεινης αποσοβησας ισχυος, καθελων δε και αυτο του θανατου το κρατος
και προς γε τουτωι την αμαρτιαν. γεγονασι δε και νεφελαι κονιορτος ποδων αυτου.
ωσπερ γαρ του βαδιζοντος προανιπταται κονις, ουτω της μετα σαρκος οικονομιας
 
 

290

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Μονογενους προεβαδιζον αι νοηται νεφελαι, τουτεστιν οι μακαριοι προ- φηται,
σκοτεινοτερωι μεν και ου λιαν εμφανεστερωι χρωμενοι λογωι, πλην ζωοποιοις
κηρυγμασι τον των συνιεναι δυνα- μενων καταρδοντες νουν. 9Ἀπειλων θαλασσηι
και ξηραινων αυτην, και παντας τους ποταμους εξερημων.9 Ἐξ ων ᾔδεσαν τε και
πεπειραντο τον της διηγησεως λογον διατεκταινει, αποστησας αυτον των αγαν
αρχαιοτερων. οτε γαρ της Αιγυπτιων ανοσιοτητος και της αφορητου πλεο- νεξιας
τον Ἰσραηλ εξεκομιζεν ο προασπιζων Θεος, διεβιβασε μεν δια μεσης θαλασσης
αυτους, εκελευε δε βαδιζειν ως επι ξηρας· "επαγη γαρ ωσει τειχος τα υδατα," κατα
το γεγραμ- μενον. ουκουν ηπειλησε μεν τηι θαλασσηι, και βασιμος ην οια τις ξηρα. ει
δε δη τις βουλοιτο ταις περι τουτων εννοιαις τα πρωτα συνειρειν, φημι δη το
"Κυριος εν συντελειαι και εν "συσσεισμωι η οδος αυτου," τα εικοτα και ουτω
φρονησει. μονονουχι γαρ συντελεσας τε και συσσεισας την Αιγυπτιων, ο των ολων
Κυριος δια των εν αυτηι γεγονοτων σημειων και του θανατου των πρωτοτοκων·
διολωλασι γαρ εν μιαι νυκτι,
2.11 θρηνου τε και οιμωγης, ως εφησε, τα παντα
πεπληρωτο· δια μεσης θαλασσης διεβιβασε τον Ἰσραηλ, κατηρτημενης αυ- των της
εξ ουρανου νεφελης. Ἔφη τι τοιουτον και ο μακαριος ∆αυειδ. ψαλλει γαρ ωδε "Ὁ
Θεος εν τωι εκπορευεσθαι σε ενωπιον του λαου "σου, εν τωι διαβαινειν σε εν τηι
ερημωι, γη εσεισθη, και "γαρ οι ουρανοι εσταξαν." γην δε σεσεισμενην, καθαπερ
εγωιμαι, την Αιγυπτιων φησιν. οτι δε και νεφελη κατ- εκρεματο, προβαδιζουσα των
υιων Ἰσραηλ, ασυμφανες μεν ουδενι, πιστωσεται δε και ο θεσπεσιος Παυλος, τους
του Ἰσραηλ πατερας βεβαπτισθαι λεγων απαντας "εν τηι νεφεληι "και εν τηι
θαλασσηι." Προσεπηγαγε δε ο Προφητης τωι ξηραινεσθαι την θαλασσαν, και το
ερημουσθαι τους ποταμους, εις αναμνησιν αναφερων ετερου θαυματος. οτε γαρ εις
την της επαγγελιας εισεκο- μιζοντο γην, Ἰησου μετα Μωυσεα προεστηκοτος, τοτε
κατα χωραν εστη παλιν ο Ἰορδανης, την των ναματων καταφοραν αῤρητοις
νευμασι και δεσμοις ανακοπτοντος του παντα ισχυ- οντος Θεου. αξιοι δε ταυτα του
μεγιστου θαυματος και ο μακαριος ∆αυειδ, ουτως λεγων "∆ευτε και ιδετε τα εργα
του "Θεου, ως φοβερος εν βουλαις υπερ τους υιους των ανθρωπων· "ο
μεταστρεφων την θαλασσαν εις ξηραν, εν ποταμωι διε- "λευσονται ποδι." ποδι γαρ
παλιν τον Ἰορδανην διεβησαν. ει δε δη και παντας λεγοι ξηραινεσθαι τους
ποταμους, το εφ' ενι γεγονος οτι και πασι συμβησεται Θεου κατανευοντος,
διακεισθαι κελευει. 2.12 ∆οκει δε τισι και καθ' ετερον τινα τροπον τωι των προκειμενων προσφερεσθαι νωι. ει γαρ ελοιτο, φησιν, ο των ολων ∆εσποτης την κατα της
Νινευι ποιεισθαι καταδρομην, ποιη- σεται δη παντως εν συντελειαι και εν συσσεισμωι·
συντε- λεσει γαρ αυτην και καταδονησει ραιδιως· πλατειαν δε ουσαν, και οιον
θαλασσης δικην τοις αλλοις εθνεσι τους πολεμους επικυμαινουσαν, αμελλητι
καταξηρανει. καν ει ανερχοιντο, φησιν, ως χειμαῤροι τα παρ' αυτης εθνη, παντη τε
και παν- τως ερημωθησονται. θαλασσαν δε και ποταμους επικλυ- ζοντας τε και
καταπνιγοντας, ουδεν ηττον ειναι φαμεν τας πονηρας και αντικειμενας δυναμεις,
και προ γε των αλλων τον σαταναν. αλλ' ολην αυτων την δυναμιν κατεξηρανεν ο
Χριστος, και αμαχον ουσαν παλαι, τοις των σεβομενων αυτον υπεστρωσε ποσιν.
9Ὠλιγωθη η Βασανιτις και ο Καρμηλος, και τα εξανθουντα του Λιβανου εξελιπε. τα
ορη εσεισθησαν απ' αυτου, και οι βουνοι εσαλευθησαν, και ανεσταλη η γη απο
προσωπου αυτου η συμ- πασα, και παντες οι κατοικουντες εν αυτηι.9
Και δι'
ετερων ευθυς αποδειξεων ο λογος ερχεται, τηι θειαι φυσει το παναλκες τε και αμαχον
εις εξουσιαν επιμαρτυρων. χωρα μεν γαρ η Βασανιτις εστιν ευθαλης τε και πιειρα·
Καρ- μηλος δε και Λιβανος, το μεν της Φοινικης, το δε της Ἰου- δαιας ορος,
ευδενδροτατα δε αμφω, και αμφιλαφεσι κομων- τα δρυμοις. αλλα ταυτι δη παντα,
την τε Βασανιτιν φημι,
2.13 και αυτην δε την τοις ορεσι παρακειμενην χωραν,
 
 

291

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεινα τε και μαχιμωτατα κατενεμοντο γενη και υιοι γιγαντων, κατα το
γεγραμμενον. πλην εξηιρηνται και νενικηνται παρα των υιων Ἰσραηλ, Θεου
προασπιζοντος, και κεκληρονομηκασι την γην αυτων. ομοιον ουν ως ει λεγοι παλιν
Αι παλαι δεινοις και αλκιμωτατοις ανδρασι βρυουσαι χωραι, και οιον δρυμοις των
εν αυταις μαχιμων κομωσαι πολλοις, ᾤχοντο και πεπορθηνται των ενοικουντων
παθουσαι την ερημιαν. τουτο γαρ οιμαι εστι το ωλιγωσθαι λεγειν αυτας. Ειτα, πως
ουκ αν αλοιη Θεου κατανευοντος η διαβοητος Νινευι; προς δε δη τηι Βασανιτιδι και
τωι Καρμηλωι, και τα εξανθουντα του Λιβανου εξελιπε. Λιβανος μεν ουν, ως εφην,
ορος της Φοινικης εστιν, απ' αυτου δε σημαινει την υπ' αυτωι τε κειμενην και περι
αυτο συμπασαν χωραν. εξανθουντας δη ουν του Λιβανου τους ∆αμασκου και
Φοινικης βεβασιλευκοτας φησι κατα καιρους, οι και υπο χειρας δεδονται των υιων
Ἰσραηλ· νενικηνται γαρ και αυτοι κατα καιρους, καιτοι πλειστην οσην εχοντες
χειρα, δειναις τε και δυσαντητοις επικουριαις αναφυσωμενοι. ευρησομεν δε τα των
βασιλειων επερχομενοι βιβλια πεπορθημενην κατα καιρους την ∆αμασκηνων βασιλειαν, δια των εκ φυλης Ἰουδα βεβασιλευκοτων. εξελι- πον δη ουν τα εξανθουντα
του Λιβανου, τουτεστιν, εξηιρηνται και απολωλασι πλειστακις και αυτα της
Φοινικης ηγουν του Λιβανου τα εξαιρετα, τουτεστιν, οι των εκεισε κρατουντες
πραγματων. Και τι ταυτα λεγω, φησιν, οτε και μαλα ραιδιως, Θεου γε θελοντος,
κατασεισθειεν αν και αυτα τα ορη και οι βουνοι μεταστησονται και συμπασα δε η γη
μετα των ενοικουντων 2.14 αυτην ανασταλησεται, τουτεστι, χωρησει προς το μη
ον, και εσται παλιν ως ουχ υπαρχουσα; ο γαρ ποιησας εν αρχηι, και αφανιει που
παντως ευκολως, και ουδεν αυτωι τα μεγαλα παντελως. εοικε δε και ο μακαριος
∆αυειδ συνωιδα τοις προ- κειμενοις εννενοηκεναι τε και λεγειν "Τι γαρ εστι σοι,
"θαλασσα, οτι εφυγες; και σοι, Ἰορδανη, οτι εστραφης εις "τα οπισω; τα ορη, οτι
εσκιρτησατε ωσει κριοι, και οι "βουνοι ως αρνια προβατων; απο προσωπου Κυριου
εσα- "λευθη η γη." Ὡς γαρ ηδη προειπεν "Ἐν συσσεισμωι η οδος αυτου." οτι δε
ουδεν η συμπασα γη, και ολιγου παντελως αξιωθειεν αν λογου τα εν αυτηι, την
θειαν τε και αποῤρητον ει τις ελοιτο δοξαν αναμετρειν, επιμαρτυρησει λεγων ο
προφητης Ἡσαιας "Ει παντα τα εθνη ως σταγων απο καδδου, και "ως ροπη ζυγου
ελογισθησαν, και ως σιελος λογισθησονται· "ο δε Λιβανος ουχ ικανος εις καυσιν, και
παντα τα τετρα- "ποδα ουχ ικανα εις ολοκαρπωσιν, και παντα τα εθνη ως "ουδεν
εισι, και εις ουδεν ελογισθησαν· τινι ωμοιωσατε "Κυριον, και τινι ωμοιωματι
ωμοιωσατε αυτον;" ∆οκει δε παλιν ετεροις ευ εχειν, ει και επ' αυτης ελο- γισθη της
Νινευι τα τοιαδε πλαγιως. βουλονται γαρ αυτην παρεικαζεσθαι τηι τε Βασανιτιδι ως
αριστηι τε και διαβοητωι χωραι, και Καρμηλωι τε και λιβανωι παλιν, ως επισημοις τε
και διαφανεστατοις ορεσι· θαυμαστη δε και επισημος η Νινευι ην. και ωλιγωσθαι
φησιν, ως οσον ουδεπω δηιωθησομενης ομου τοις εξανθουσιν εν αυτηι, τουτεστιν,
ηγουμενοις τε και στρατη- γοις και τοις των αλλων λαων επιφανεστεροις. επειδη
γαρ
2.15 ορων εποιησατο μνημην και χωρας ευδενδροτατης, φημι δη της
Βασανιτιδος, τετηρηκε τωι λογωι μεχρι παντος την τρο- πην· την πιοτατην και
εξανθουσαν εφη τους η πλουτωι τυχον διαφανεστερους, η ταις των σωματων αλκαις
εμπρεποντας, η και καθ' ετερον τινα τροπον υπεροχης των αλλων ηρμενους.
Ἀνασκοπουμενος δε τις τα παρα των Ἰουδαιων εις Χρι- στον τολμηματα, και την
επενεχθεισαν αυτοις ερημωσιν και την ολοτελη συντριβην και απωλειαν, μετα γε το
αναβιωναι και ανελθειν εις τον ουρανον, εφαρμοσαι αν εικοτως αυτοις και ταδε.
Βασανιτις μεν γαρ και Καρμηλος και μεντοι και Λιβανος νοοιτο αν εικοτως η
Ἰουδαια· και Βασανιτις μεν, επειτοι και ωνομασται γη ρεουσα μελι και γαλα, γη
σιτου και ελαιου και αμπελωνων· Καρμηλος δε και Λιβανος διατοι το υψου τε ηρθαι
κατα την δοξαν, γενεσθαι τε διαφανη και περιοπτον, και οιον ακαταληκτοις δρυμοις
 
 

292

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις κατοικουσιν αυτην επιγανυσθαι. αλλ' ωλιγωσθαι φησιν αυτην· δεδαπα- νηνται
γαρ τηι Ῥωμαιων χειρι, μονονουχι δε και δεινοις και αλκιμωτατοις περιπεσοντες
δρυτομοις, φυτοις εν ισωι πεπτω- κασι. και τι τοιουτον ο μακαριος προφητης Ἡσαιας
υπαι- νιττεται, λεγων ως προς γε την Ἱερουσαλημ "∆ιανοιξον "ο Λιβανος τας θυρας
σου, και καταφαγετω πυρ τας "κεδρους σου. ολολυξατω πιτυς, διοτι πεπτωκε
κεδρος, "οτι μεγαλως μεγιστανες εταλαιπωρησαν. ολολυξατε δρυες "της
Βασανιτιδος, οτι κατεσπασθη ο δρυμος ο συμφυτος·" σαφεστερον δε και ετερωθι που
φησι "Και εσται ο κοπετος
2.16 "της Ἱερουσαλημ ως κοπετος ροωνος εν πεδιωι
εκκοπτο- "μενου·" επειδη γαρ παλιν Λιβανωι την Ἱερουσαλημ παρει- καζει, κεδρους
καταπιπτουσας και πιτυς εφη τους εν αυτηι υψηλους, και δρυς δε αποκαλει της
Βασανιτιδος· μεταφορικον δε, ως εφην, του λογου το σχημα. 9Ἀπο προσωπου οργης
αυτου τις υποστησεται; και τις αντιστη- σεται εν οργηι θυμου αυτου; ο θυμος αυτου
τηκει αρχας, και αι πετραι διεθρυβησαν απ' αυτου.9 Κατασφραγιζει τους λογους
εις αληθειαν τοις εν πειραι γεγονοσι της θειας οργης, οτι πικρα τις εστι και
δυσαντητος λεγων. δικην γαρ οιμαι πυρος εμπιπτουσα, κατατηξειεν αν ευκολως
αρχας τε και εξουσιας, επιγειους τε και νοητας, συνθραυσειε δ' αν αμογητι και
πετρας, ηγουν τους πετραις εν ισω κατεσκληκοτας, και αμειλικτον εχοντας νουν.
ευρη- σομεν δε τοιουτους γεγονοτας τους των Ἀσσυριων βεβασι- λευκοτας, και μην
και αυτον τον των ακαθαρτων πνευματων ηγουμενον τον σαταναν, περι ου φησι το
γραμμα το ιερον "̔Η καρδια αυτου πεπηγεν ωσπερ λιθος, εστηκε δε ωσπερ "ακμων
ανηλατος." οτι δε σκληροι και ατεραμονες και πλειστην οσην αναισθησιαν
ηῤρωστηκοτες αλοιεν αν και οι των Ἰουδαιων καθηγηται και οι τεταγμενοι παρ'
αυτοις εις αρχας, ιερεας δη λεγω και των ανοσιων γραμματεων και Φαρισαιων τα
βεβηλα στιφη, πως ουχ απασιν εναργες; οι και τωι πολεμωι δεδαπανηνται τωι παρα
Ῥωμαιων, καθαπερ τις κηρος ταις ανηκεστοις εκτηκομενοι συμφοραις, σκληροι
2.17 δε οντες αγαν, συνεθραυοντο τοις κακοις, και της εις Χριστον παροινιας δικας
εξηιτηνται. Συνετριψε δε δι' ημας και ετερως ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος
"Ἀρχας τε και εξουσιας και τους κοσμοκρα- "τορας του σκοτους του αιωνος τουτου,
τα τε πνευματικα "της πονηριας," ινα ημας εξεληται και διασωσηι. και τουτο ειδως ο
μακαριος ψαλλει ∆αυειδ "Συ φοβερος ει, και τις "αντιστησεται σοι απο τοτε η οργη
σου; εκ του ουρανου "ηκουτισας κρισιν, γη εφοβηθη και ησυχασεν εν τωι ανα"στηναι εις κρισιν τον Θεον, του σωσαι παντας τους πραεις "της γης." δεδωκε δε
ημιν "πατειν επανω οφεων και σκορ- "πιων και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου."
κατετηξε γαρ αρχας, συνεθραυσεν ως πετρας τας των ανοσιων πνευ- ματων
αλαζονειας. οργιζομενωι δε δι' ημας και υπερ ημων τοις ηδικηκοσι, παραχωρειν ην
αναγκη και ουχ εκουσιν αυτοις. 9Χρηστος Κυριος τοις υπομενουσιν αυτον εν ημεραι
θλιψεως, και γινωσκων τους ευλαβομενους αυτον. και εν κατακλυσμωι πορειας
συντελειαν ποιησεται, τους επεγειρομενους και τους
εχθρους αυτου διωξεται
σκοτος.9 Νουθετει χρησιμως και λιαν ευτεχνως, ουτε της ευημεριας αποκειρων
την ελπιδα, δι' ων εφη χρηστον εσεσθαι τοις υπο- μενουσι τον Κυριον, ουτε μην
ανιεις εις αφετον τινα και εξι- τηλον ζωην· μετατιθεις δε μαλλον εις ευκοσμιαν και
εις το βιουν ελεσθαι εννομως, δια τοι του φαναι παλιν, οτι την ως εν κατακλυσμωι
νοουμενην οδον ει δη ποιοιτο κατα τινων, κα- 2.18 θαπερ τινα σεισμον ποιησεται,
και ωσπερ υδατων πολλων τε και αφορητων ορμη κατα πρανους ιουσα χωριου
χρημα τι δεινον και δυσδιαφυκτον παντελως, ουτως ει διαττοι κατα τινων τα εκ
θειας οργης, αρδην απαντας απολεσει τους καθ' ων αν ιοι και φεροιτο. Σκοτωι
γεμην τους εχθρους αυτου καταδιωχθησεσθαι και καταληφθησεσθαι λεγει. και ουχι
δη που παντως τωι της νυκ- τος, αλλ' ετερας οιμαι της νοητης και ως εν τροπωι του
παθειν νοουμενης. κατασκοταζειν γαρ οιδε τον ανθρωπινον νουν, και αμειλικτος
 
 

293

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμφορα και πικρον και αδοκητον παθος, ο δη τοις αρχαιοτεροις συμβεβηκεν,
απενηνεγμενοις εις αιχμαλω- σιαν, και αλουσης αυτοις της χωρας. τοιγαρτοι Θεος
οινωι και μεθυσματι τα τοιαδε των κακων παρεικαζων, ευ μαλα προς τον μακαριον
εφασκεν Ἱερεμιαν "Λαβε το ποτηριον "του οινου του ακρατου τουτου εκ χειρος μου,
και ποτιεις "παντα τα εθνη προς α εγω εξαποστελω σε προς αυτους, "και πιονται
και εξεμουνται, και μανησονται απο προσωπου "της μαχαιρας ης εγω αποστελλω
ανα μεσον αυτων·" και μην και δια φωνης Ἡσαιου προς αυτην "Το ποτηριον γαρ
"της πτωσεως το κονδυ του θυμου εξεπιες και εξεκενωσας." μεθηι δη ουν και σκοτωι
καταληφθησεσθαι φησι τους εχθρα φρονουντας Θεωι, μετασοβων ευ μαλα προς το
ελεσθαι φρονειν απερ ην αμεινον ειδεναι τε και δραν αυτους. Κεχωρηκε δε και
κατα των Ἰουδαιων εν κατακλυσμωι πορειας ο των ολων Θεος, και συντετελεκεν
αυτους τας επι Χριστωι εισπραττομενος δικας. γεγονασι δε και εν σκοτωι, και του
θειου φωτος ολοτροπως ημοιρηκοτες, μωροι και
2.19 τυφλοι διατελουσιν οι
ταλανες. ου γαρ ηθελον ακολου- θειν επιφωνουντι Χριστωι "Ἕως το φως εχετε,
περι- "πατειτε εν τωι φωτι, ινα μη σκοτια υμας καταλαβηι." επειδη δε ησαν απειθεις
και εξηνιοι, ταυτηιτοι λοιπον, καθα φησιν ο προφητης "Ὑπομειναντων αυτων φως,
εγενετο αυ- "τοις σκοτος, μειναντες δε αυγην, εν αωριαι περιεπατησαν." γεγονασι
γαρ εχθροι του θειου φωτος, και κατεξανεστησαν ανοσιως της δοξης Χριστου. 9Τι
λογιζεσθε επι τον Κυριον; συντελειαν αυτος ποιησεται, και ουκ εκδικησει δις επι το
αυτο εν θλιψει.9
Ἔφην ηδη και εν αρχαις, οτι του Σαλμανασαρ βασιλεως
Ἀσσυριων την Σαμαρειαν πεπορθηκοτος, συγκαταδηιωσαντος δε αυτηι και ετερας
πολεις τε και κωμας τοις Ἰουδα σκηπτροις υποκειμενας, ειτα των εκ του πολεμου
περιλελειμμενων εν αφορητοις οντων δειμασι και εις τας των ομορων εθνων
αναφευγοντων χωρας· ᾤοντο γαρ κατα το εικος, τοις ισοις κακοις περιπεσεισθαι και
δευτερον επ' αυτους των Βαβυλω- νιων υπονοστουντων· αναγκαιαν εποιειτο Θεος
την παρα- κλησιν δια της του Προφητου φωνης, δυο ταυτα καθυπι- σχνουμενος, οτι
και τους ηδη κατειλημμενους τωι πολεμωι και εν αφορητοις οντας συμφοραις
ελεησει κατα καιρους, και των της αιχμαλωσιας απαλλαξει δεσμων, και οτι
παραδωσει την Νινευι προς ερημωσιν και απωλειαν. Ἵνα τοινυν μη και αυθις τοις
ισοις περιπεσεισθαι κακοις
2.20 προσδοκησαντες ευαφορμον ηδη ποιοιντο την
αποδρομην, την εκ της Ἰουδαιας εις αλλοφυλους, μονονουχι και ανα- πυνθανεται
λεγων τι αρα λογιζονται και φρονειν εγνωκασι περι του Κυριου· σκληρον αρα, φησι,
και βαρυμηνιν υπαρχειν οιεσθε τον των ολων ∆εσποτην, ως διττας επι τοις αυτοις
πλημμελημασι τας δικας αιτειν; αλλα πολυ του πρεποντος αποσφαλλεσθε.
προστεθεικοτων γαρ υμων ουδεν των οσα εστιν εξω νομου και κατερεθιζει προς
οργας του νομου τον οριστην, ουδ' αν αυτος ετι δευτεραν εποισηι πληγην. εθλιψεν
αρκουντως εφ' οις ηδη δυσσεβουντες ηλισκεσθε. στησατε την αμαρτιαν, και την
οργην ανακοψει. πεπαιδευκεν απο- χρωντως, κατελεησει λοιπον σωφρονειν
ηἱρημενους. μεμικται τοινυν ο λογος, και συγκεκραμενην εχει την παραινεσιν. εν
ταυτωι γαρ αναπειθει και τα ανδανοντα τωι Θεωι κατορθουν ελεσθαι γνησιως, και
τουτο δραν ελομενοις διδωσι θαῤρειν, οτι χρηστος εσται περι αυτους, ουκ αχαλινον
αυτοις εφιεις την οργην, καθαπερ ᾤοντο κατα σφας. αθρει δε οπως τε- τηρηκε παλιν
ο λογος τωι Ἰσραηλ το καταλειμμα. οτι γαρ ου συντελεσει ο Θεος αυτους,
προαναπεφωνηκεν εναργως, ως εν ερωτησει λεγων Τι λογιζεσθε επι τον Κυριον;
συντελειν αυτος ποιησεται; ου γαρ ποιησεται φησι την συντελειαν ουδ' αν εκ
βαθρων αυτων κατασεισας τον Ἰσραηλ, εις ολεθρον παραδωσει παντελη. φεισεται
δε δια τους πατε- ρας, και σωθησονται κατα καιρους, κατοπιν εθνων εισβαι- 2.21
νοντας δια πιστεως της εις Χριστον εις αγιασμον και οικειοτητα την ως προς Θεον
δι' Υιου εν Πνευματι. 9Ὅτι εως θεμελιων αυτων χερσωθησονται, και ως σμιλαξ
 
 

294

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περι- πλεκομενη βρωθησεται, και ως καλαμη ξηρασιας μεστη. εκ σου εξελευσεται
λογισμος κατα του Κυριου πονηρα βουλευο- μενος εναντια.9 Ἀποφηνας δια
πολλων, οτι και το παντα δυνασθαι κατορ- θουν ευκολως τωι των ολων ενυπαρχει
Θεωι, ανηνυτον δε αυτωι παντελως ουδεν, μετακομιζει τον λογον επ' αυτην ηδη την
Νινευι, και φησιν, οτι καν εις τουτο προηκοι λαμπρο- τητος, ως εν ισωι φαινεσθαι
τοις ευδενδροτατοις των ορων,
Λιβανωι τε φημι και Καρμηλωι, πολλοις και
αναριθμητοις κομωσα λαοις· καν ει μηδεν αποδεοι της Βασανιτιδος, αλλ' ηξει
καιρος, οτε και εις απαν ερημωθησεται. τουτο γαρ οιμαι εστι το εως θεμελιου
χερσωθησεσθαι, τετηρηκοτος του λογου την τροπην ως επ' ορων τε και γης, ξυλων
τε και υλης. βρωθησεσθαι δε φησιν αυτην κατανεμηθεντων τροπον τινα Περσων τε
και Μηδων. ειλον γαρ ουτοι την Νινευι, πολεμαρχουντος του Κυρου. σμιλακι δε
παρεικαζει την των Ἀσσυριων πληθυν, κατυκουν γαρ ουτοι την Νινευι. και τις αν
γενοιτο λογος του τοιουδε παλιν; εστι μεν γαρ η σμιλαξ κιττοειδες τι φυτον, ερπει
δε αει προς το υψου και λεπτους ανιησι κλωνας, και των εγγυς εστηκοτων
καταδραττεται φυτων, ως καταπνιγεσθαι πολλακις υπ' αυτης και τα ευμη- κεστατα
των ξυλων. εδρων δε τουτο και Ἀσσυριοι, κατα- θρωσκοντες αει χωρων και πολεων,
και οιον συμπνιγοντες
2.22 τε και καταβριθοντες ταις των πολεμων συμπλοκαις
και ταις αφορητοις καταδυναστειαις. εφη δε αυτην καταπρη- σθησεσθαι, και ως
καλαμην ξηρασιας μεστην. ετοιμοτατον δε της καλαμης το χρημα προς το
δαπανασθαι πυρι. κα- τεμπιπραμενηι δε ωσπερ τηι Νινευι και πασχουσηι τα εξ οργης
καταδηιουμενηι τε λοιπον ο Προφητης επιφθεγγεται και του τα τοιαδε παθειν την
προφασιν καταλευκαινει λεγων Ἐκ σου εξελευσεται λογισμος κατα του Κυριου
πονηρα βου- λευομενος εναντια. προκεισηι φησιν εις ερημωσιν, εσηι δε και ως
χερσος, και μην και καταφλεχθησηι πυρι, λογιηι γαρ κατα του Θεου δεινα και
υπεροπτα και τα εναντια. ο μεν γαρ των ολων Θεος πλημμελουντα τον Ἰσραηλ
κολαζων, ευαλωτον απετελει και τοις σοις αυτον υπεκομιζε ποσι. διακεισηι γεμην
ουχ ουτως αυτη, νομιεις δε μαλλον ηἱρηκεναι την Ἰουδαιαν και ουχ εκοντος αυτου.
εχουσαν γαρ ουτως ευρησομεν την Ῥαψακου περιττοεπειαν, οτε την του Θεου
κατεκερτομει δοξαν, λεγων τοις καθημενοις εν τωι τειχει "Μη απατατω υμας
Ἐζεκιας λογοις, οι ου δυνη- "σονται ρυσασθαι υμας· και μη λεγετω υμιν Ἐζεκιας οτι
"ρυσεται ο Θεος την Ἱερουσαλημ εκ χειρος μου." προς δη την ουτως αβουλοτατην
και ανοσιον αληθως αθυροστο- μιαν απελογειτο ο Θεος και δια φωνης Ἡσαιου
λεγων "Μη "δοξασθησεται αξινη ανευ του κοπτοντος εν αυτηι, η υψω- "θησεται
πριων ανευ του ελκοντος αυτον;" ωσπερ γαρ η αξινη, καν τομωτατη τις ειη και
ευχαλκος, ουκ αν ενεργησηι περι τας των δενδρων αποτομας, ει μη τις αυτην ιδιαις
2.23 δυναμεσι κατα τινος επιφεροι, ωσαυτως δε και ο πριων απ- ρακτησει παντως
περι τα οικεια, καθελκοντος αυτον η ανελ- κοντος ουδενος· ουτω και η της των
Νινευιτων βασιλειας ηγουν στρατιας ισχυς ουκ αν εκρατησε της Σαμαρειας, μη ουχι
θειας οργης πολεσι τε αυτην επιφερουσης και κωμαις, και οιον εργαλειωι χρωμενης,
ο κινειται μεν παρ' ετερου, και εστι χρησιμον εις υπουργιαν παραληφθεν,
ενεργησειε δ' αν ουδεν αυτο καθ' εαυτο. κολαζεται τοινυν η Νινευι διατοι το
πονηρα κατα Θεου λογιζεσθαι και τα εναντια μαλλον, η ως αν εχοι κατα το αληθες
η φυσις του πραγματος. παρα- δεδωκε γαρ ο των ολων Θεος ημαρτηκοτα τον
Ἰσραηλ, και ουκ αυτη μαλλον ειλεν επαμυνοντος Θεου και σωζειν αυτους θελοντος
ετι. 9Ταδε λεγει Κυριος καταρχων υδατων πολλων Και ουτως δια- σταλησονται,
και η ακοη σου ουκ ενακουσθησεται ετι.9 Ἔστι μεν ουν ο λογος προς την Νινευι την
αλαζονα και θεομαχον. υδατα δε ειναι φησιν εν τουτοις τας α- μετρητους κατα τε
χωρας και πολεις και εθνη πληθυς, ποταμων η θαλασσης δικην καταχεομενας
ευκολως, ων αν ελοιτο Θεος. αυτος γαρ εστιν αυτων ο καταρχων, ως ∆η- μιουργος,
 
 

295

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως των ολων Κυριος και Θεος, ως ιδιοις νευμασι τα υπ' αυτου γεγονοτα
πηδαλιουχων, και της απαντων καρ- διας το νευμα μετατιθεις προς το αυτωι δοκουν,
ουτω τε
2.24 διαστελλων και διατυπων καθ' ον αν βουλοιτο τροπον αυτος.
ταυτηιτοι φησιν Ὦ Νινευι, λοιπον πεπαυσηι του ειναι δεινη, παναλκης τε και
διαβοητος. η γαρ ακοη σου ουκ ενακου- σθησεται ετι, τουτεστιν ουκ εσται λοιπον
πολυς περι σου παρα πασι λογος. παλαι μεν γαρ ησθα λαμπρα, και εν γλωσσαις ην
των απαντων μεγαλα περι σου διηγηματα· νυνι δε ουκ ετι, αλλα στυγνον επι σοι
κατηχησουσι μελος. εσται δε ουδεν ετι παρα σοι το μεγα και αξιακουστον. 9Και νυν
συντριψω την ραβδον αυτου απο σου, και τους δεσμους
σου διαῤρηξω, και
εντελειται υπερ σου Κυριος.9 Παλιν ο λογος τωι Προφητηι μετακεχωρηκεν επι τον
Ἰσ- ραηλ. ομοιον δε ως ει λεγοι Των αρχαιοτερων εκεινων πλημμεληματων την
μνημην αποπεμψαμενος κατελεησω λοιπον, ως δικας εκτετικοτα· ως αποχρωντως
κεκολασ- μενον απαλλαξω της εκεινων πλεονεξιας, υποκεισηι δε ου- δαμως τηι
ραβδωι των Ἀσσυριων, τουτεστι τωι σκηπτρωι ητοι τηι βασιλειαι· συμβολον γαρ
βασιλειας το σκηπτρον· ανησω δε και δειματων και δουλειας δεσμων, ανακομιω δε
αυθις εις ελευθεριας ευημερον. το γεμην Ἐντελειται περι σου Κυριος, τοιωσδε
νοησεις. εντελειται γαρ τισιν; η πνευ- μασιν αγαθοις και αγγελων στρατιαις, αι
τεταχαται παρα Θεου προς το προεσταναι του Ἰσραηλ· ηγουν εντελειται και αυτωι
που ταχα τωι της αιχμαλωσιας ανεντι κατα καιρους· 2.25 Κυρος δε ην ο Καμβυσου·
εντελλεται δε ουχι παντως ως αγιωι και προφητηι προσλαλων, αλλ' εις νουν ενιεις
το ιδιον θελημα, και υπουργον αποφηνας των δοκουντων αυτωι, καιτοι βεβηλον
οντα και ειδωλολατρην. ωσπερ γαρ ενετει- λατο τωι κητει καταπιειν τον Ἰωναν, και
τηι κολοκυντηι πα- λιν, αναφυναι τε υπερ κεφαλης αυτου και επισκιαζειν αυτον, και
μην και τηι σκωληκι τηι εωθινηι παταξαι την κολοκυνταν· ουτω φαμεν εντεταλθαι
και Κυρωι.
Και ταυτι μεν ιστορικως· επιφωνησειε δ' αν ο Θεος και Πατηρ
κυριοκτονωι γεγενημενηι τηι Ἱερουσαλημ, ητοι τηι των Ἰουδαιων χωραι "Ὅτι εως
θεμελιων αυτων χερσωθησεται, "και ως σμιλαξ περιπλεκομενη βρωθησεται, και ως
κα- "λαμη ξηρασιας μεστη. εκ σου εξελευσεται λογισμος "κατα του Κυριου πονηρα
βουλευομενος εναντια." κατα- πεπρησται γαρ και κεχερσωται, και ως καλαμη ξηρα
δεδα- πανηται. τετολμηκασι γαρ λογισασθαι πονηρα κατα του Κυριου, και μην και
αθυρωι γλωττηι χρησασθαι· ποτε μεν γαρ Σαμαρειτην και κατοινον και εκ πορνειας
γεγεννημενον ωνομαζον· ποτε δε και εφασκον οτι "πλαναι τον οχλον," καιτοι
ταυτης ενεκα της αιτιας απεσταλμενου παρα του Θεου και Πατρος, ινα του
πλανασθαι το πλανωμενον απαλλαξηι και προσκομισηι Θεωι το αποσκιρτησαν αυτου,
και προσ- αγηι δια της πιστεως το πολυτροπως ωλισθηκος εις απο- στασιν, και
καταφωτισηι μεν το εν σκοτει, καταδησηι δε το συντετριμμενον. επειδη δε ουκ
εισαπαν ωλοθρευσε τον Ἰσραηλ, τετηρηται δε, ως εφην ηδη πλειστακις, αυτωι το
2.26 καταλειμμα· πεπιστευκασι γαρ και εξ Ἰουδαιων ουκ ευ- αριθμητοι, και τοις
εθνεσιν αναμιξ δοξολογουσι Χριστον· ακουετωσαν μεν οι εκ της κατα σαρκα
περιτομης οτι
Συντριψω την ραβδον αυτου απο σου και τους δεσμους σου
διαῤρηξω και εντελειται υπερ σου Κυριος. ποιαν δε αρα φησι την ραβδον, η τινας
ολως δεσμους, πως ουκ αναγκαιον ειπειν; υπεκειντο μεν γαρ οια τινι σκηπτρωι,
κατηχθισμενοι τηι των γραμματεων τε και Φαρισαιων απονοιαι τε και αγριοτητι, και
μονονουχι δεσμοις συνεχομενοι τοις εκεινων ενταλμασιν, ου παρεδεχοντο την
πιστιν. αλλ' εξηιρηται μεν η ραβδος, τουτεστιν η αρχη, διεῤραγη δε τα δεσμα, και
λοιπον ελευθερωι φρονηματι προσδεδραμηκασι τωι Χριστωι, μονονουχι προτροπαδην επιφωνουντες αλληλοις, κακεινο λεγοντες το δια της του ψαλλοντος
λυρας "∆ιαῤρηξωμεν τους δεσμους αυ- "των, και αποῤριψωμεν αφ' ημων τον ζυγον
αυτων." Ἀκουετωσαν δε προς εκεινοις ουδεν ηττον οι εξ εθνων Και νυν συντριψω
 
 

296

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την ραβδον αυτου απο σου και τους δεσμους σου διαῤρηξω και εντελειται υπερ σου
Κυριος. παλαι μεν γαρ τοις του διαβολου σκηπτροις υπεζευγμενοι, και τοις των
κοσμικων ηδονων κατεσφιγμενοι δεσμοις προσεκυνουν "τηι "κτισει παρα τον
κτισαντα·" Θεον ουκ ᾔδεσαν τον φυσει και αληθως, και κτηνων αλογων ολιγα
διενεγκοντες ταις ηδοναις εδουλευον της σαρκος, οικτρον τε και αλογωτατον
διεζων βιον. αλλ' ηλευθερωνται και αυτοι, Χριστου την αρχαιαν εκεινην ραβδον
συντριψαντος και διαῤρηγνυντος τα δεσμα, και αμαρτιας εξελκοντος, και
μετατιθεντος εκ πλανης εις επιγνωσιν Θεου, και δικαιουντος τηι πιστει, και
εντελλομενου λοιπον υπερ αυτων, δηλον δε οτι τοις αγιοις αγγελοις.
2.27
γεγραπται γαρ οτι "Ὁ κατοικων εν βοηθειαι του Ὑψιστου, "εν σκεπηι του Θεου του
ουρανου αυλισθησεται." εντελειται γαρ τοις αγιοις αγγελοις διαφυλασσειν ημας εν
πασαις ταις οδοις και λαμβανειν επι χειρων, μηποτε προσκοψωμεν προς λιθον τον
ποδα. και ατρεκες οτι "Παρεμβαλει αγγελος "Κυριου κυκλωι των φοβουμενων
αυτον, και ρυσεται αυ- "τους." 9
Ου σπαρησεται εκ του ονοματος σου ετι.9
Ὅμοιον ως ει λεγοι παλιν Ουκ εσηι διεσπαρμενος εις παντα τα εθνη, η δοριληπτος
και αλητης και της ενεγκουσης ως απωτατω και παγχαλεπον υπομενων θητειαν εν
πολεσι δυσμενων οικτρως τε και ελεεινως και αθλιως κατεσκεδασ- μενος.
σημειωτεον δε, οτι προ της εν Βαβυλωνι δευτερας αιχμαλωσιας ην ο Προφητης
Ναουμ, και μετα ταυτας του Προφητου τας φωνας ηλω και πεπορευται προς
αιχμαλω- σιαν ο Ἰουδας, και δεδουλευκεν Ἀσσυριοις. Ἐζεκιου μενγαρ του
Ἱερουσαλημ βασιλευοντος, κατεστρατευσε της Σα- μαρειας ο Σεναχηρειμ, και τας εν
αυτηι πολεις καταδηιωσας, προσεμπρησας δε και ετερας, απεστειλεν εκ Λαχις τον
Ῥαψακην, ος και αγροικον ηφιει κατα Θεου την γλωτταν, ειτα πεπτωκασιν αγγελου
χειρι της των Ἀσσυριων στρατιας εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδες· μετα δε γε την
Ἐζεκιου
βασιλειαν χρονου μεταξυ διαγεγονοτος ου μικρου, Σεδεκιου
βεβασιλευκοτος, ος ην υιος Ἰωσιου, πεπολιορκηκε την Ἱε2.28 ρουσαλημ,
προκαταδηιωσας ολην την Ἰουδαιαν ο Ναβου- χοδονοσορ, ειτα κατα κρατος ελων
την αγιαν πολιν, κατ- εμπρησας δε και τον διαβοητον εκεινον ναον, απυκισε τον
Ἰουδαν και προστεθεικε τοις εκ Σαμαρειας δια του Σεναχη- ρειμ απενηνεγμενοις. αρ'
ουν διαψευδεται την υποσχεσιν ο των ολων Θεος δια του Προφητου λεγων προς
τους εξ αιματος Ἰσραηλ Ου σπαρησεται εκ του ονοματος σου ετι; ειτα πως ουκ
αμαθες, μαλλον δε και εις ληξιν αν ιοι του παντος ηδη κακου, το ψευδοεπειν
οιεσθαι τον Θεον; αμαρτοεπες γαρ ουτι που το θειον, πολλου γε και δει· αληθευσει
δε ουτως. μνημονευσας γαρ προτερον της αφεσεως της γεγε- νημενης κατα καιρους,
Κυρου του των Περσων ανηιρηκοτος το κρατος, τοτε φησιν, ως ουκ αν αλητης
γενοιτο μετα τουτο ετι και εξοικος ο Ἰσραηλ. ανακεκλημενοι γαρ εις τα εαυ- των
και υπονοστησαντες εις την Ἰουδαιαν, κατωικηκασιν ασφαλως. και κεκινηνται μεν
πολεμοι κατ' αυτων υπο τε Ἀντιοχου το επικλην Ἐπιφανους, και ετερων δε μετ'
εκεινον τινων· πλην ουκ απυχοντο προς αιχμαλωσιαν· αλλ', ως εφην, κατωικηκασι
την ενεγκουσαν ασφαλως. Ουτω μεν ουν επι του κατα σαρκα Ἰσραηλ νοηθειη αν
το Ου σπαρησεται εκ του ονοματος σου ετι· ακουσεται δε, και μαλα εικοτως, ο
νοητος Ἰσραηλ, τουτεστιν, οι τοις της διανοιας ομμασιν ορωντες Θεον και την
δοξαν του Μονογε- νους κατατεθηποτες Ου σπαρησεται εκ του ονοματος σου ετι.
γεγονασι μεν γαρ προ της πιστεως υπο χειρας εχθρων, υποζευξαντες τον της
διανοιας αυχενα τωι σαταναι και ταις συν αυτωι δυναμεσι πονηραις, και τοις κακοις
της φιλοσαρ- 2.29 κιας ενδεδεμενοι. αλλ' εξηιρηται λοιπον η πλεονεξια των παλαι
κεκρατηκοτων, κατεσεισθη και πεπτωκε συν εκεινοις η αμαρτια, εξηιρηται των
παθων η δυναμις. ανηκε γαρ ημας ο Χριστος, συνεκομισε δια της πιστεως εις
αγιασμον, καιτοι πολυτροπως κατεσπαρμενους εις πολυειδη και εξιτηλα παθη, και
 
 

297

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις αμετρητον πολυθειαν. αλλ' ουκ ετι διασπαρησο- μεθα, μενουμεν δε παντως εν
Χριστωι, μιαν εχοντες πιστιν, εν βαπτισμα, και ενα Κυριον Σωτηρα τε και Λυτρωτην,
και δι' αυτου τωι Θεωι και Πατρι προς ενοτητα την πνευματικην συνδουμενοι. 9Ἐξ
οικου Θεου σου εξολοθρευσω τα γλυπτα, και χωνευτα
θησομαι ταφην σου.9
Προσκεκρουκε μεν ου μετριως ο Ἰσραηλ, απονενευκως εις αποστασιν, και
αποφοιτησας μεν ανοσιως του σεσωκοτος Θεου, προσκειμενος δε ταις των ειδωλων
λατρειαις, ταυτηιτοι και γεγονως αιχμαλωτος πεπορευται προς εχθρους, απεκομισθη τε ουτως εις την Νινευι. οι δε δη περιλειφθεντες εν τοις Ἱεροσολυμοις, ουδεν
ηττον ησαν ραιθυμοι προς φιλο- θειαν, και ανασφαλεις εις ευλαβειαν, και
αποσπουδαζοντες μεν το ανδανον Θεωι, και της υπ' αυτωι δουλειας αποσειομενοι
τον ζυγον· θυοντες δε τηι Βααλ ετι και τηι Ἀσταρτηι και τηι στρατιαι του ουρανου.
επειδη δε δια προφητων αγιων γεγο- νασιν απειλαι, Θεου λεγοντος εναργως ως
διολειται μεν Ἱερουσαλημ, βαδιουνται δε τοις αλλοις ομου παντη τε και παντως
αιχμαλωτοι και οι κατοικουντες αυτην εις χειρας 2.30 αλλοτριων, εξενηψαν κατα
καιρους των εν αυτηι βεβασιλευ- κοτων τινες, και καθειλον τεμενη, βωμους
ανετρεψαν, και πυρι δεδαπανηκασι τα γλυπτα. μαλιστα δε των αλλων διεπρεψεν εν
τουτοις Ἰωσιας, περι ου λελαληκε και ο ανθρωπος του Θεου θυοντι ποτε τωι
Ἱεροβοαμ τωι του Ναβατ, ος εξημαρτε τον Ἰσραηλ. ο μεν γαρ ειστηκει ταις δαμαλεσι
ταις χρυσαις ανοισων θυσιας· ο δε προς το θυσι- αστηριον εν λογωι Κυριου φησι
"Θυσιαστηριον θυσιαστη- "ριον ταδε λεγει Κυριος Ἰδου υιος τικτεται τωι οικωι
"∆αυειδ, Ἰωσιας ονομα αυτωι, και θυσει επι σε τους ιερεις "των υψηλων των
επιθυοντων επι σε, και οστα ανθρωπων "καυσει επι σε." οτι δε εις περας εκβεβηκε το
προεπηγ- γελμενον, μεμαρτυρηκεν εναργως το γραμμα το ιερον. γε- γραπται δε
ουτως εν τηι τεταρτηι των βασιλειων περι Ἰωσιου "Και ενετειλατο ο βασιλευς τωι
Χελκιαι τωι ιερει τωι μεγαλωι "και τοις ιερευσι της δευτερωσεως και τοις φυλασσουσι
τον "σταθμον, του εξαγαγειν εκ του οικου Κυριου παντα τα "σκευη τα πεποιημενα
τωι Βααλ και τωι αλσει και πασηι "τηι δυναμει του ουρανου, και κατεκαυσεν αυτα εξω
Ἱερου- "σαλημ εν Σαδημωθ κεδρων, και ελαβε τον χουν αυτων "εις Βαιθηλ, και
κατεκαυσε τους χωμαρειμ ους εδωκαν "βασιλεις Ἰουδα, και εθυμιων εν τοις
υψηλοις και εν ταις "πολεσιν Ἰουδα και εν τοις περικυκλωι Ἱερουσαλημ, και "τους
θυμιωντας τηι Βααλ και τωι αλσει και τωι ηλιωι και "τηι σεληνηι και τοις μαζουρωθ και
πασηι τηι δυναμει του "ουρανου. και εξηνεγκε το αλσος εξ οικου Κυριου εξωθεν
"̔Ιερουσαλημ εις τον χειμαῤρουν των κεδρων, και κατεκαυ- 2.31 "σεν αυτους εν τωι
χειμαῤρωι των κεδρων, και ελεπτυνεν εις "χουν, και εῤριψε τον χουν αυτων εις τον
ταφον των υιων "του λαου." συνιης ουν, οπως τισι τεθεινται ταφη τις ωσπερ τα
χωνευτα, και εξωλοθρευθησαν εξ οικου Κυριου τα γλυπτα; Πιστωσεται δε τον επι
τωιδε λογον και ετερα γραφη. εφη γαρ ουτως εν τηι δευτεραι των Παραλειπομενων
"Ἐν "τωι ογδοωι ετει της βασιλειας αυτου·" δηλον δε οτι της Ἰωσιου· "και αυτος ετι
παιδαριον ηρξατο του ζητησαι "Κυριον τον Θεον ∆αυειδ του πατρος αυτου· και εν
τωι "δωδεκατωι ετει της βασιλειας αυτου ηρξατο του καθαρισαι "τον Ἰουδαν και την
Ἱερουσαλημ απο των υψηλων και "των αλσεων και απο των χωνευτων, και
κατεσκαψαν κατα "προσωπον αυτου τα θυσιαστηρια των Βααλ, και τα "υψηλα τα
επ' αυτων, και εκοψε τα αλση και τα γλυπτα, "και τα χωνευτα συνετριψε και
ελεπτυνε και εῤριψεν επι "προσωπον των μνηματων των θυσιαζοντων αυτοις· και
"οστα ιερεων κατεκαυσεν επι τα θυσιαστηρια, και εκαθα- "ρισε τον Ἰουδαν και την
Ἱερουσαλημ." ουκουν διολω-λασιν επ' αυτοις τεμενεσιν, ως εφην, και βωμοις, και
τοις χωνευτοις μονονουχι συνεθαπτοντο, κατα τον του Προφητου λογον. ιστεον δε,
οτι κατα γε τους χρονους Ἐζεκιου προεφη- τευσεν ο Ναουμ. ειτα γεγονεν εκ μεν
Ἐζεκιου Μανασσης, ος βεβασιλευκεν ετη πεντε και πεντηκοντα· Μανασση δε υιος
 
 

298

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀμως, ος ετη μολις διεβιω δυο, και μετ' εκεινον ο Ἰω-σιας, εφ' ου τα της προφητειας
πεπληρωται, καθα δεδειχεν ημιν αρτιως ο λογος. 2.32 9Ὅτι ταχεις ιδου επι τα ορη
οι ποδες ευαγγελιζομενου και απαγ- γελλοντος ειρηνην.9
∆ιετριβον μεν εν
Βαβυλωνι γεγονοτες αιχμαλωτοι οι υιοι Ἰσραηλ, ησαν γεμην εν ελπισι του και αυθις
ανακομι- σθησεσθαι κατα καιρους, και εις την ανωθεν αυτοις και εκ πατερων
ευγενειαν αναφοιτησειν ουκ εις μακραν, τουτο προ- φητων αγιων ως Θεου
λαλουντος επηγγελμενων. ην δε αυτοις ο της ελπιδος καιρος, της Κυρου βασιλειας
μελλοντος αιρησειν κατα κρατος την Νινευι, και τουτο παλιν αυτοις Ἡσαιου
προαπηγγελκοτος. εφη γαρ "Ουτω λεγει Κυριος "ο Θεος τωι χριστωι μου Κυρωι, ου
εκρατησα της δεξιας "επακουσαι εμπροσθεν αυτου εθνη, και ισχυν βασιλεων
"διαῤρηξω, ανοιξω εμπροσθεν αυτου θυρας, και πολεις ου "συγκλεισθησονται Ἐγω
εμπροσθεν σου πορευσομαι, και "ορη ομαλιω, θυρας χαλκας συντριψω, και μοχλους
σιδηρους "συνθλασω." και μεθ' ετερα παλιν "Ουτος οικοδομησει "την πολιν
Ἱερουσαλημ, και την αιχμαλωσιαν του λαου "μου επιστρεψει, ου μετα λυτρων ουδε
μετα δωρων, ειπε "Κυριος σαβαωθ." ηξει τοινυν, φησιν, αγγελος τοις εξ Ἰσραηλ
ειρηνης, την Κυρου σημαινων εκστρατειαν, οτε και τον της αιχμαλωσιας
απεσειοντο ζυγον, και την των κρα- τουντων ραβδον συνετριψαν, και της
ασυνηθους δουλειας αποῤρηξαντες τα δεσμα, οικαδε παλιν γεγονοτες, εσωζοντο.
Ει δε δη τις ελοιτο την δυναμιν των προκειμενων τοις του αγιου Βαπτιστου
κηρυγμασιν εφαρμοσαι, παλινδρομησειεν 2.33 αν και ουτος ορθως. εποιειτο γαρ εν
ερημωι τας διατριβας, και οιον εν ορεσι διακεκραγως ευηγγελιζετο την ειρηνην, τουτεστι Χριστον. ωραιοι δη ουν οι ποδες και ταχεις του λεγοντος "Ἑτοιμασατε την
οδον Κυριου, ευθειας ποιειτε τας "τριβους του Θεου ημων." 9Ἑορταζε Ἰουδα τας
εορτας σου, αποδος τας ευχας σου, διοτι ου μη προσθωσιν ετι του διελθειν εις
παλαιωσιν.9 Προστεταχοτος του νομου, μη δειν εξω θυειν της ιερας τε και θειας
αυλης, αλλ' "εις τον τοπον, ον αν εκλεξηται "Κυριος ο Θεος σου επικληθηναι το
ονομα αυτου," εν αλλοδαπηι γεγονοτες οι εξ Ἰσραηλ, και την Περσων τε και Μηδων
χωραν οικουντες, απρακτοι που παντως περι τα σφισι νενομισμενα και ανενεργητοι
διετελουν, ου τας εξ εθους πληρουντες εορτας, ου θυσιας προσαγοντες, ουκ απαρχας, ου χαριστηρια κατα τον νομον, ου τον αμνον σφαζοντες εν μηνι τωι νεωι· ταχα
που και προς μονας οκνουντες δοξο- λογιας. και τουτο φαμεν του θεσπεσιου ∆αυειδ
ως εκ προσ- ωπου λεγοντος του εν Βαβυλωνι λαου "Ἐπι τον ποταμον "Βαβυλωνος
εκει εκαθισαμεν και εκλαυσαμεν, εν τωι μνη- "σθηναι ημας της Σιων. επι ταις ιτεαις
εν μεσωι αυτης "εκρεμασαμεν τα οργανα ημων." και προς τουτοις ετι "Πως αισομεν
την ωἰδην Κυριου επι γης αλλοτριας;" εξω γαρ, ως εφην, της αγιας γης γεγονοσιν
αυτοις, εξω ναου και σκηνης, και τον ιερον ουκ εχουσι χωρον, απρακτειν ην
αναγκη περι τα εκ νομου. επειδη δε ανεδειχθη λοιπον ο του 2.34 ανεισθαι καιρος,
επιφθεγγεται τις εικοτως αυτοις η ο της ειρηνης αγγελος, ου και ταχεις οι ποδες,
ηγουν αυτος ο
Προφητης, οτι μετεστιν αυτοις πληρουν εορτας, αναπτειν
χαριστηριους ωἰδας, και αποπεραινειν ευ μαλα τα εν ευχαις ηγουν υποσχεσεσι.
προσεπαγγελλεται δε και την οσον ου- δεπω των εχθρων εσομενην απωλειαν. ου
γαρ μη προσθωσι φησι του διελθειν εις παλαιωσιν, τουτεστιν ουκ εις μακρους ετι
χρονους μενουσι, ουτε μην παλαιουμενην ηγουν ατελευ- τητον εξουσι την
ευημεριαν. πεπαυσεται γαρ και καταληξει
συστελλομενη.
Ἀκουετω δε
πρεπωδεστερον και ο νοητος Ἰουδας των τοιωνδε φωνων. "Ου γαρ ο εν τωι φανερωι
Ἰουδαιος εστιν, "ουδε η εν τωι φανερωι εν σαρκι περιτομη· αλλ' ο εν τωι "κρυπτωι
Ἰουδαιος, και περιτομη καρδιας εν πνευματι, ου "γραμματι, ου ο επαινος ουκ εξ
ανθρωπων αλλ' εκ του "Θεου." εορτασει μεν ουν ο τοιοσδε λαμπρως, ερηρεισμενην
εχων την πιστιν, δηλον δε οτι την εις Χριστον, ηγιασμενος τωι Πνευματι, και τηι της
 
 

299

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιοθεσιας διαπρεπων χαριτι. προσ- οισει δε τωι Θεωι θυσιας πνευματικας, εαυτον
ανατιθεις εις οσμην ευωδιας, και παν ειδος συνεπιτηδευων αρετης, σωφρο- συνην,
εγκρατειαν, ανδρειαν, υπομονην, αγαπην, ελπιδα, φιλοπτωχειαν, χρηστοτητα,
μακροθυμιαν· "Τοιαυταις γαρ "θυσιαις ευαρεστειται Θεος." ιστω γεμην ο νοητος
Ἰουδας περι παντος εχθρου και των παλαι κεκρατηκοτων, οτι ου μη προσθωσιν ετι
του διελθειν εις παλαιωσιν, τουτεστιν εκ μεσου γενησονται πεμπομενοι δηλονοτι
προς κολασιν. ο δη και πεπληρωκεν ο Χριστος, επιτασσων τοις ακαθαρτοις πνευ2.35 μασιν εις την αβυσσον απελθειν, και δους τοις αυτον αγαπωσι των εχθρων
κατεξανιστασθαι, και κατα παθων ανδριζεσθαι και αμαρτιας καταθλειν και "πατειν
επανω "οφεων και σκορπιων και επι πασαν την δυναμιν του "εχθρου."
9Συντετελεσται, εξηιρται· ανεβη εμφυσων εις προσωπον σου, εξ- αιρουμενος εκ
θλιψεως.9 Ὡς αραροτως ηδη, και παντη τε και παντως συμβησο- μενου του δειν
απολεσθαι την Νινευι, συντετελεσθαι φησιν αυτην, το οιον ελθειν εις συντελειαν
δια τουτου δηλων. και μην και εξηιρθαι, τουτεστιν εκκεκοφθαι τε εισαπαν και ανηιρησθαι παντελως. ευ δε δη σφοδρα και το ανεβη φησιν επι Κυρου, μετ' εμφασεως
οιμαι που τοιουτον τι σημαινων, οποιον εφη περι αυτου και ο προφητης Ἱερεμιας,
τα κατα καιρους εσομενα τηι Νινευι προαναφωνων "Ἀνεβη λεων εκ "της μανδρας
αυτου, εξολοθρευων εθνη εξηιρε, και εξηλθεν "εκ του τοπου αυτου, του θειναι την
γην σου εις ερημωσιν, "και αι πολεις σου ερημωθησονται, παρα το μη κατοικεισθαι
"αυτας." θηρος γαρ αγριου δικην επιθρωσκων τηι Νινευι, τους εν αυτηι κατεδηδοκεν.
αλλ' εκεινοις μεν ως πολεμιος δεινος τε και ατεραμων ην, και αθραυστος εις οργας
γεγονε, τοις δε εξ Ἰσραηλ εμφυσων εις προσωπον και εξαιρουμενος εκ θλιψεως,
τουτεστιν απαλλαττων αυτους της ασυνηθους δου- λειας, δεσμων ανιεις,
αιχμαλωτους οντας ανακτωμενος, δια 2.36 του πεμψαι μεν οικαδε, προσταξαι δε
και τον θειον αυτοις αναδειμασθαι ναον. Το δε εμφυσων εις προσωπον, ως εκ
παραδοσεως τε και συνηθειας φησιν Ἰουδαικης. ευρησομεν δε και των τοιουτων
την μνημην εσθ' οτε κειμενην παρα ταις θεοπνευστοις γραφαις, οποιον εστι το δειν
οιεσθαι τους Ἰουδαιους επι ταις κατα Θεου δυσφημιαις περιῤρηγνυναι τα ιματια.
και γουν ο Καιαφας Υιον εαυτον του Θεου λεγοντος του Χριστου περιεῤρηξε την
εσθητα, διακεκραγως τε και λεγων Ἐδυσφημησε. δεδρακασι δε τουτο και οι θεσπεσιοι μαθηται Παυλος τε και Βαρναβας. γεγονασι μεν γαρ εν Λυκαονιαι. επειδη δε
τινα των ηῤρωστηκοτων του παθους απηλλατον, και παραδοξον ην τοις ορωσι το
χρημα, θυειν ηθελον αυτοις της θεοσημιας οι θεωροι. εφασκον γαρ οτι "Οι θεοι
ομοιωθεντες ανθρωποις ηλθον προς ημας· εκα- "λουν δε τον μεν Βαρναβαν ∆ια, τον
δε Παυλον Ἑρμην, "οτι αυτος ην, φησιν, ο ηγουμενος του λογου." επειδη δε το
δρωμενον δυσφημια τις ην, διεῤρηξαν τα ιματια εαυτων, παραδοσεσιν Ἰουδαικαις
και αγραφοις εθεσιν ακολουθουντες ετι. διαβεβληται δε το εθος, ως ουκ ον εκ
νομου, και ανο- νητον παντελως. και γουν εφη προς Ἰουδαιους ο των ολων Θεος
πλαττομενους τα τοιαδε και της αληθους ευσεβειας αποφοιτωντας μακραν
"Ἐπιστρεψατε προς με εξ ολης "καρδιας υμων, εν νηστειαι και εν κλαυθμωι και εν
κοπετωι, "και διαῤρηξατε τας καρδιας υμων, και μη τα ιματια "υμων." ωσπερ ουν
εθος ην περιῤρηγνυναι τισι την εσ- 2.37 θητα, δεδυσφημηκοτος τινος, ουτω και το
εμφυσαν εις προ- σωπον των ηῤρωστηκοτων καθ' οντιναουν τροπον. εδρων δε
τουτο μαλιστα, και αγαν εκτοπως, οι αφορκιζειν ειωθοτες και περιεργοις επωιδαις,
πνευματων τε και αλγηματων τους καμνοντας απαλλαττειν προσποιουμενοι.
δεχεται τοινυν εκ της παρ' αυτοις συνηθειας το παραδειγμα, και φησιν Ἀνεβη
εμφυσων εις προσωπον σου· Κυρος δε δηλονοτι· και εξαι- ρουμενος σε εκ θλιψεως.
τουτο γαρ δυνασθαι κατορθουν, ως εφην, προσεποιουντο τινες, εμφυσωντες
ετεροις. Σοφον δε και αληθες ειπειν, οτι και το του διαβολου και το της καθ' ημων
 
 

300

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυραννουσης αμαρτιας συνεσταλται κρα- τος, και ηλω μεν ωσπερ ο θανατος, εξηιρται
δε και εις απαν η φθορα. αναβεβηκε γαρ εξ ᾅδου και ανεβιω Χριστος, ο εμφυσων εις
προσωπον των αγιων αποστολων και λεγων "Λαβετε Πνευμα Ἅγιον." απηλλαγμεθα
γαρ ουτω παντος κακου, και μετοχοι γεγονοτες του Ἁγιου Πνευματος, εις το
αρχαιον της φυσεως αναστοιχειουμεθα καλλος, και εις εικονα την πρωτην νοητως
μεταχαραττομεθα. μορφουται γαρ εν ημιν δια του Πνευματος ο Κυριος ημων Ἰησους
ο Χριστος. 9Σκοπευσον οδον, κρατησον οσφυος, ανδρισαι τηι ισχυι σου σφοδρα,
διοτι απεστρεψε Κυριος την υβριν Ἰακωβ καθως υβριν του Ἰσραηλ.9 Ὡς αυτικα δη
μαλα βαδιουμενοις εις την Ἰουδαιαν, οικαδε τε ιεναι μελλουσιν, αναγκαιως
επιφωνει το χρηναι λοιπον και την οδον κατασκεπτεσθαι και κρατειν οσφυος,
τουτεστιν 2.38 ετοιμως τε και επιτηδειως εχειν προς τους της οδοιποριας πονους,
και παντος οκνου κατανδριζεσθαι, και μακρων δια- στηματων αμεινους ορασθαι
φιλειν, προθυμιαις αμαχοις εις τουτο χρωμενους. ετοιμοτητος δε σημειον, το οιον
ευπρεπη και διεζωσμενην εχειν την οσφυν. και γουν ο Κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος τοις αγιοις αποστολοις, μαλλον δε και πασι τοις πιστευουσιν εις αυτον
"Ἔστωσαν υμων αι οσφυες "περιεζωσμεναι" φησιν. οδοιπορικον γαρ το σχημα, και
οτι μαλιστα πρεπωδεστατον τοις το θειον κηρυττουσιν ευ- αγγελιον, και
ετοιμοτατους εχουσιν εις τουτο τους ποδας. κρατησον δη ουν οσφυος φησιν, αντι
των παρεσκευασμενος εσο και οιον ευτρεπης εις αποδρομην. απεστρεψε γαρ Κυριος
την υβριν φησι του Ἰακωβ καθως υβριν του Ἰσραηλ. επιτηρει παλιν εν τουτοις
αναγκαιως εισκεκομισμενην την διαστολην. Ἰακωβ μεν γαρ φησι τους εν τηι
Σαμαρειαι κατωικηκοτας, τουτεστι τας δεκα φυλας, ων βεβασιλευκασιν οι εκ φυλης
Ἐφραιμ και Μανασση, οι γεγονασιν εξ Ἰωσηφ, ος ην εξ Ἰακωβ· Ἰσραηλ δε ονομαζει
τους εν Ἱεροσολυμοις Ἰουδατε φημι και Βενιαμιν. επειδη δε του Σεναχηρειμ την
Σαμα- ρειαν πεπορθηκοτος, ουχ ηλω τα Ἱεροσολυμα, Θεου το
τηνικαδε
προασπιζοντος και δαπανωντος αγγελου χειρι τον Ἀσσυριον· ανηκε δε Κυρος ουχι
μονους τους εκ της Σαμα- ρειας αιχμαλωτους, απενηνεγμενους εις την Νινευι, αλλα
γαρ και τους εκ των Ἱεροσολυμων, ελοντος του Ναβουχουδο- νοσορ την χωραν·
αναγκαιως φησιν ο Προφητης οτι απε- 2.39 στρεψε Κυριος την υβριν του Ἰακωβ
καθως υβριν του Ἰσραηλ. και υβριν μεν φησι την δουλειαν ητοι την θητειαν. οτι δε
απαντας ανησει Θεος, ου προασπιζων μεν τινων, εναφιεις δε τοις πονοις ετερους
εντρυχεσθαι, διδασκει λεγων ουτως Ἀπεστρεψε την υβριν του Ἰακωβ καθως
αποστρεφεται και η του Ἰσραηλ. συμπαντες γαρ, ως εφημεν, ανεδραμον εις την
Ἰουδαιαν, τα εκ της αιχμαλωσιας διακρουσαμενοι βλαβη. Χρηναι δε φημι εγωγε,
και μαλα εικοτως, και τους εν
Χριστωι λελυτρωμενους ζην μεν εθελειν ουκ
απερισκεπτως ετι· περιαθρειν δε μαλλον της αρεσκουσης τωι Θεωι πολιτειας την
οδον και τριβον ιεναι την αγαθην και κρατειν οσφυος, τουτεστιν αμεινους ορασθαι
γαστρος και φιληδονιας, "και της "σαρκος μη ποιεισθαι προνοιαν εις επιθυμιας,"
κατανεανιευ- εσθαι δε και παθων και οκνου παντος· ηξουσι γαρ ουτως εις την αγιαν
πολιν την επουρανιον Ἱερουσαλημ, εκει τε προσκομιουσι Θεωι πνευματικας θυσιας,
και της αρχαιας δουλειας τον ζυγον αποσεισαμενοι, τον ευκλεα και ελευθερον και
φαυλοτητος απασης απηλλαγμενον διαβιωσονται βιον. 9∆ιοτι εκτινασσοντες
εξετιναξαν αυτους και τα κληματα αυτων. διεφθειραν οπλα δυναστειας αυτων εξ
ανθρωπων, ανδρας δυνατους εμπαιζοντας εν πυρι. αι ηνιαι των αρματων αυτων
εν ημεραι ετοιμασιας αυτου, και οι ιππεις θορυβηθησονται εν
ταις οδοις, και
συγχυθησονται τα αρματα και συμπλακησονται εν ταις πλατειαις· η ορασις αυτων
ως λαμπαδες πυρος και ως αστραπαι διατρεχουσαι.9 2.40 Ἐνηχουντος μεν τοις
αγιοις προφηταις τα κατα καιρους εσομενα του παντα ειδοτος Θεου, προαπηγγελλον
αναγκαιως κατα το αυτωι δοκουν. εγινοντο δε πλειστακις και εν αυταις ταις των
 
 

301

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πραγματων ορασεσι. τοιγαρτοι καταπεπληγασι
και μονονουχι πληρουμενα
βλεποντες, τους περι αυτων εποι- ουντο λογους· οποιον τι και νυν ο Προφητης δοκει
πεπον- θεναι επι τε τοις οικουσι την Νινευι, και τοις Κυρωι συν- ησπικοσιν, οτι και
εξετιναξαν αυτους και τα κληματα αυτων. πεποιηται δε ο λογος ως απο γε του
συμβαινειν ταις αμπε- λοις ειωθοτος. εκτινασσεται γαρ ο βοτρυς και τας ραγας
αποπτυει, η ραγδαιοτατου προσβαλλοντος πνευματος, η καυσωνος καταφλεγοντος,
η και ετερας ηστινοσουν συμ- βαινουσης βλαβης, ως και αυτο τοις καρποις το κλημα
συναναφαινεσθαι και αυτης της ανθης απογυμνουμενον. ουτω δη ουν απετιναξαν
αυτους ως αμπελους. διεφθαρται δε και τα οπλα αυτων, τουτεστιν η δυναστεια·
οπλα γαρ εσθ' οτε σημαινει την δυναστειαν. δεινους δε οντας ιππεας, και τας εφ'
αρματων ειδοτας μαχας εν αφορητοις αγαν φησι γενεσθαι δειμασιν, ως τραπεσθαι
μεν εις φυγην, συμπλε- κεσθαι δε αλληλοις, και συνθραυεσθαι προσρηγνυμενους,
οιεσθαι δε ουτως καταθεαν αυτον τας των πολεμιων φα- λαγγας, ως ουδεν λαμπασι
παραχωρειν, η και αστραπαις εν ισωι καταφλεγειν αυτους οξει και ασχετωι
διαττουσας δρομωι. 9Και μνησθησονται οι μεγιστανες αυτων, και φευξονται ημερας
2.41 και ασθενησουσιν εν τηι πορειαι αυτων, και σπευσουσιν επι τα
τειχη, και
ετοιμασουσι τας προφυλακας αυτων.9 Καταβριθοντος του πολεμου και αυτους τοις
αλλοις ομου τους δυνατωτατους, εις νουν δεξονται, φησιν, α δεδρακασιν ελοντες
την Ἰουδαιαν, ηγουν ων εκτοπως ειρηκασι, παλιμ- φημους ιεντες φωνας, και οιον
την του Θεου δοξαν ταις παρα σφων αθυροστομιαις κατασφενδονωντες οι δειλαιοι.
ειτα τουτων ενηνεγμενοι προς αναμνησιν, εισονται λοιπον, οτι Θεον εχουσι
δυσμενη και τοις των πολεμουντων αυ- τους υποστρωννυντα ποσι, καιτοι παλαι
δεινους οντας αγαν, και κομιδηι δυσαντητον την καθ' ων αν ιοιεν προσβολην
ποιεισθαι μεμελετηκοτας. ει δε δη και τραποιντο προς φυγην, δυσεξιτητον ευροντες
το χρημα, και ασθενησαντες εν ταις πορειαις αυτων μετοιχησονται προς βουλας
ετερας. επιμελησονται γαρ τειχων, και τας επ' αυτων ποιησονται φυλακας.
δεικνυσι δε δια τουτων ηπορηκοτας πανταχη, και ο τι δρασαι προσηκοι μηδε ειδοτας
ολως, απο γε τοι του κατεσκοτισθαι τον νουν, μονονουχι δε και οινωι μεμεθυσμενους ταις ακρατοις συμφοραις, την της σωτηριας αποτευξιν ολοφυρεσθαι και
διαῤριπτεσθαι πανταχη, μεθισταμενους ευ- κολως, εκ τουτων μεν εις εκεινα, εξ
εκεινων δε προς ετερα, και τον εφ' απασι τουτοις ανονητον πονον εχοντας. ει δε δη
και λεγοι οτι Και φευξονται ημερας, εκεινο οιμαι που δηλοι. δεινοι γαρ οντες, ως
εφην, δυσκαταγωνιστοι τε και τραχεις, κατοιχησονται λοιπον εις τουτο δειλιας ως
αναφανδον ελεσ- θαι φυγειν, και ακρυπτως ηδη τουτο δραν, καιτοι παλαι
2.42
παραιτουμενους και μοναις ταις εις τουτο κατηγορεισθαι ψιλαις υποψιαις.
Ἥττηνται δε και αι πονηραι δυναμεις υπο της μεγαλειο- τητος του Χριστου, και
αντιπραττειν ουκ εχουσαι τοις θειοις αυτου νευμασι, τοις υπερ ημων δηλονοτι,
κατεκλωντο τε τοις δειμασι και πεφευγασιν αληθως υπ' ουδεμιας ασφαλειας ετι
σωζομεναι. Θεου γαρ τας δικας επαγοντος, τις αν δια- φυγοι; η τις τους
προσκεκρουκοτας εξονησηι τροπος; 9Πυλαι των πολεων διηνοιχθησαν, και τα
βασιλεια διεπεσεν, και η υποστασις απεκαλυφθη· και αυτη ανεβαινε, και αι δουλαι
αυ- της ηγοντο καθως περιστεραι φθεγγομεναι εν καρδιαις αυτων.9 Οι μεν ουν
μεγιστανες, φησιν, απορον ευροντες την φυ- γην, επι τα τειχη σπευσουσι, και
ετοιμασουσι τας προφυλα- κας αυτων. εσται δε ανονητος η σκεψις αυτοις,
ανοιγνυντος Θεου τοις δι' εναντιας τας των πολεων πυλας, και τα βασιλεια
παραδιδοντος, τουτεστι τους των βασιλεων οικους, εκκαλυπτοντος τε τα εν αυτοις
κεκρυμμενα, και προτιθεντος αυτοις την υποστασιν εις διαρπαγην. υποστασιν δε τον
πλουτον αποκαλει τον εκ διαρπαγης δηλονοτι και πλεονε- ξιας της καθ' ετερων
συνειλεγμενον. ειτα παλιν ως εν θεωριαι γεγονως του συμβησομενου, ελκομενους
 
 

302

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηδη προς αιχμαλωσιαν ορα, την τε βασιλευουσαν πολιν, φημι δη την Νινευι, και
τας υπ' αυτηι και περι αυτην, ας και δουλας 2.43 ονομαζει, διατοι το υπεζευχθαι και
υποκεισθαι ταχα που και υπηρετειν αυτηι. φθεγγεσθαι δε φησιν αυτας ως περιστερας
εν καρδιαις αυτων, τουτεστιν ουκ αναφανδον αλλα λεληθοτως. εθος μεν γαρ τωι
πτηνωι βαρυ τι και δυσαχθες ενολολυζειν τηι καρδιαι. τοις γεμην πεσουσιν εις χειρας
εχθρων, ελκο- μενοις τε λοιπον εις αιχμαλωσιαν συμβαινειν τι τοιουτον, το απεικος
ουδεν. κατοιμωζουσι γαρ την εαυτων συμφοραν, μο- νονουχι καταπνιγοντες εν γε
δη σφισιν αυτοις τους θρηνους, επει μη ελευθερον εσθ' οτε καν γουν αυτο το
κλαιειν αυτοις. 9Και Νινευι ως κολυμβηθρα υδατος τα υδατα αυτης, και αυτοι
φευγοντες ουκ εστησαν, και ουκ ην ο επιβλεπων. διηρπαζον
το αργυριον,
διηρπαζον το χρυσιον, και ουκ ην περας του κοσμου αυτης· βεβαρυνται υπερ παντα
τα σκευη τα επιθυμητα αυτης.9 Κολυμβηθραι την Νινευι παρεικαζει πεπληρωμενηι
τε και εκχεομενηι, διατοι το πλειστην οσην εχειν την ενοικουσαν αυτηι πληθυν, και
των επεισχεομενων εθνων εις επικουριαν τα αναριθμητα γενη. κατατεθηπε δε
ωσπερ, ηγουν αμεινον ωσ- περ επιτωθαζει, τοις φευγουσιν, οτι πλειστοι τε οντες και
αριθμου κρειττονες κατυχοντο προς δειλιας, καιτοι παλαι τηι πολυανδρωι χειρι
παντος πολεμου καταθαρσησαντες, και υψηλην επαιροντες επι γε σφισιν αυτοις την
οφρυν. αλλ' ην ο των ολων Θεος, ο και δειλιαις αυτων καταφορτιζων τον νουν και
κατακομιζων εις κακανδριαν, και παραλυων το 2.44 μαχιμον. αληθες γαρ οτι "Ου
σωζεται βασιλευς δια πολ- "λην δυναμιν, και γιγας ου σωθησεται εν πληθει ισχυος
"αυτου·" σωζει δε μαλλον ους αν ελοιτο και λιαν ευκολως ο των ολων Κυριος. ειτα
τι φησιν ο Προφητης; διηρπαζον το αργυριον και διηρπαζον το χρυσιον· ταυτα δε ην
η υπο- στασις· Και ουκ ην περας του κοσμου αυτων, εοικε δε και λιθους εν τουτοις
ονομαζειν τας Ἰνδικας, εφ' αις δη μαλιστα βεβαρυνθαι φησιν αυτην, καιτοι και εφ'
ετεροις σκευεσιν αθυμως διακειμενην. Ἀσσυριοις γαρ εθος, ηγουν Νινευιταις,
πολλην και εσπουδασμενην των λιθων ποιεισθαι την αθροι- σιν, και κοσμεισθαι
κορικως, ως και εν αυταις επειγεσθαι ταις μαχαις την του κοσμου λαμπροτητα και
περιηνθισ- μενους ορασθαι. ισχνολογει δε λιαν ο Προφητης εν τουτοις οικονομικως,
και ποτε μεν πιπτοντας, ποτε δε αλληλοις συμ- πλεκομενους, και απορουντας την
φυγην, και ανονητως εχον- τας τας προφυλακας, ποτε δε και πεπορθημενους τωι
λογωι ζωγραφει, τας των οντων εν αιχμαλωσιαις περικοπτων λυ- πας, και τηι των
τοιωνδε προαγορευσει καταγοητευων ευφυως, και ηδιστοις αυτους διηγημασιν
αποφερων εις ευθυμιαν. ∆ιηρπασται δε και ο σατανας δια πρωτου μεν του Σωτηρος Χριστου, ειτα μετ' αυτον δια των αγιων Ἀποστολων, περι ων εφη που και ο
προφητης Ἱερεμιας "Ὅτι εξαιφνης "αναστησονται οι δακνοντες αυτον, και
εκνηψουσιν οι επι- "βουλοι σου, και εσηι εις διαρπαγην αυτοις." εισκεκομικε δε και
ως εν ειδει παραβολης το διηγημα Χριστος εν ευαγγε- λικοις κηρυγμασιν, εφη γαρ
"Ἢ πως δυναται τις εισελθειν "εις την οικιαν του ισχυρου και τα σκευη αυτου
διαρπασαι, 2.45 "εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε διαρπασηι τα "σκευη
αυτου;" οι γαρ προσκυνουντες τωι σαταναι, τα απολεκτα σκευη και τιμια παρ' αυτωι,
προσδεδραμηκασι τηι πιστει, μετατιθεντος αυτους προς θεοσεβειαν του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου, αναπειθοντων δε και αυτων βαδιζειν εις τουτο των αγιων
Ἀποστολων. 9Ἐκτιναγμος και ανατιναγμος και εκβρασμος και καρδιας θραυσμος
και υπολυσις γονατων και ωδινες επι πασαν οσφυν, και το προσωπον παντων ως
προσκαυμα χυτρας.9
Παν ειδος συντριβης συντριβησεσθαι λεγει. το γαρ εκτινασσεσθαι τε και ανατινασσεσθαι και μεντοι και εκβρατ- τεσθαι τι αν ετερον ημιν
υπεμφηνειεν, η τουτο; διαῤριπτειται
γαρ πανταχη το τινασσομενον και
ανατινασσομενον. εψεσθαι δε λεγει και καρδιας θραυσμον, Θεου δηλονοτι
συνθραυοντος εις δειλιας, και υπολυσιν γονατων, τουτεστιν ασθενειαν και
 
 

303

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματων παρεσιν, και ωδινας επι τουτοις, τας εξ αηδιων δηλονοτι· πως γαρ ουκ
εμελλον εν τοιουτοις εσεσθαι κακοις, οι προς παν οτιουν κατενηνεγμενοι των
καταλυπειν ειωθο- των Θεον; γενησεσθαι δε προς τουτοις διισχυριζεται Και το
προσωπον παντων ως προσκαυμα χυτρας. καταμελαινεται γαρ αειπως των εν
αθυμιαις τα προσωπα, και των ομματων το φαιδρον παραιρειται δεινως των
δειματων η εφοδος. Συμβηναι δε τα τοιαδε φαμεν αληθευοντες αυτωι τε τωι 2.46
καθ' ημων τυραννησαντι σαταναι και ταις συν αυτωι δυνα- μεσι πονηραις. επειδη γαρ
εξεπεμποντο της αρχαιας εκεινης τιμης τε και δοξης, πως ην εικος μη ουχι παντη τε
και παν- τως τα τοιαδε παθειν αυτους; 9Που εστι το κατοικητηριον των λεοντων,
και η νομη η ουσα εν τοις σκυμνοις; ου επορευθη λεων του εισελθειν εκει· σκυμνος
λεοντος, και ουκ ην ο εκφοβων; λεων ηρπασε τα ικανα τοις σκυμνοις αυτου και
απεπνιξε τοις λεουσιν αυτου, και επλησε
θηρας νοσσιαν αυτου και το
κατοικητηριον αυτου αρπαγης.9 Κατοικητηριον μεν ονομαζει λεοντων την Νινευι.
κατωικηκασι γαρ εν αυτηι, και λαμπρον εποιουντο και αξιαγαστον ενδιαι- τημα και
βασιλειον ασφαλες, οι κατα καιρους αυτηι βεβασι- λευκοτες Φουλα και Σαλμανασαρ
και Σεναχηρειμ και μεντοι και Ναβουχοδονοσορ· πεπολεμηκασι γαρ ουτοι την
Ἰουδαιαν. το δε Που εστιν ου διερωτωντος οιμαι που· δειν γαρ οιμαι παραιτεισθαι
το ευηθες· επιτωθαζοντος δε μαλλον, και οτι διολωλεν ολοτροπως δια τουτου
δεικνυοντος, ως μηδε οποι ποτε γεγονεν ορασθαι λοιπον. συντετελεσται γαρ και εξηιρται, καθα φησιν αυτος. που δη ουν αρα φησι το των λε- οντων κατοικητηριον,
τουτεστιν η Νινευι; που δε η νομη των σκυμνων; και σκυμνους μεν ως γε οιμαι,
φησι τους υπο τωι μεγιστωι βασιλει πραττοντας και κειμενους, και το τιμιον εχοντας
παρ' αυτωι εν δοξηι, σατραπας δη λεγω και στρατη- γους, νομην δε αυτων αποκαλει
τους υπο χειρα και υπεζευ- 2.47 γμενους και δασμον εισφεροντας και χρηματων
αθροισιν ποιουμενους· "Νομαι γαρ πλουσιων πτωχοι," κατα το γε- γραμμενον. ως
εξηιρημενης δη ουν εισαπαν της Νινευι, και απασης δε της περιοικου χωρας, που δη
αρα φησι το των λεοντων καταλυμα; που δε των σκυμνων η νομη; οτι δε ασφαλες
οιονει γεγονε πως ορμητηριον των κατα καιρους βεβασιλευκοτων η Νινευι,
δεδειχεν ειπων Ου επορευθη λεων του εισελθειν εκει, σκυμνος λεοντος και ουκ ην ο
εκφοβων. απορθητον γαρ τηι πολει το τειχος ταις υπερ λογον μεγα- λουργιαις ευ
μαλα πεποιημενον. επειδη δε απασαν κατα- δηιωσας την Σαμαρειαν ο
Ναβουχοδονοσορ, και αυτην δε την Ἰουδαιαν, και την αγιαν πολιν, φημι δη την
Ἱερουσαλημ, απεκομισε μεν εις την εαυτου τους εξ αιματος Ἰσραηλ, δια- τεθεικε δε
ουτως επ' εξουσιας τους απαξ ενειλημμενους, ως τους μεν υφ' εαυτωι ποιησαι και
δεδεμενους εχειν, τους δε και ετεροις χαριζεσθαι και καταπωλειν, και πληρη την
εαυ- του χωραν τε και πολιν των δορικτητων εχειν. ταυτηιτοι φησιν οτι Λεων
ηρπασε τα ικανα τοις σκυμνοις αυτου και απεπνιξε τοις λεουσιν αυτου και εμπλησε
θηρας νοσσιαν αυτου και το κατοικητηριον αυτου αρπαγης. πεποιηται δε παλιν ο
λογος ως εκ του γινεσθαι πεφυκοτος. αρπασαντες γαρ οι θηρες απλως το
παρεμπιπτον, ειτα το αρκουν κατεδηδοκοτες, τωι λοιπωι αποτρεφουσι τους
σκυμνους, τους ιδιους αυτοις δανειζοντες πονους. Λεγοιντο δ' αν τα τοιαδε παλιν
και επ' αυτου του σατανα, Χριστου κατωλοθρευκοτος αυτον τε και τα αυτου, και
εξηιρη- κοτος αυτου την θηραν εκ γης. συνετριψε γαρ των λεοντων 2.48 τας μυλας,
κατα την του ψαλλοντος φωνην "Την μυλαν "των λεοντων συνεθλαψεν ο Κυριος."
9Ἰδου εγω επι σε, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και εκκαυσω εν καπνωι πληθος σου,
και τους λεοντας σου καταφαγεται ρομ- φαια, και εξολοθρευσω εκ γης την θηραν
σου, και ου μη
ακουσθηι ουκ ετι τα εργα σου.9 Ἑαυτον ανθιστησι Θεος, και
αυτουργος ανισταται, περι- τρεπων εις απογνωσιν της σωτηριας αυτους. Θεου γαρ
κακουν εθελοντος, τις ο σωζων ετι; η τις αποστησει κατα- δηιουν εθελοντα τον των
 
 

304

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμεων Κυριον; "Την γαρ "χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;" κατα το
γεγραμμενον. εκκαυσειν γεμην εν καπνωι το πληθος αυτης φησιν, ινα τι τοιουτον
εννοωμεν παλιν. οι μελιττοκομοι κατα καιρους, οτε τα κηρια των σιμβλων
εξορυττειν εθελουσι, πυρ εναυοντες καπνωι τας μελισσας διωκουσιν, ινα μη
μαχοιντο και κατατιτρωσκωσι τοις κεντροις αυτους αθροαι περιπετομεναι.
συμβεβηκε τι τοιουτον και τοις επικεκλημενοις εις επικουριαν κινδυνευουσηι τηι
Νινευι. απυχοντο γαρ και απεδρασαν οια καπνου του πολεμου προσβαλλοντος και
καταπτοουντος εις κακανδριαν, και αφορητοις αυτους ενιεντος δειμασι. λεοντας
γεμην ονομαζει τους αλκιμωτατους και θρασεις, οι και ταχα που τεθαρσηκασι την
αντιστασιν· πλην εργον γε- γονασι της Κυρου ρομφαιας. επειδη δη ο λογος ημιν την
των λεοντων εισκεκομικε μνημην, αναγκαιως και την αυτων θηραν φησιν
εξολοθρευθησεσθαι, ως μηδεν ετι γενεσθαι των παρ'
2.49 αυτοις αξιακουστον.
εθος γαρ ην επιφυεσθαι μεν αυτους πολεσι τε και χωραις, επιθρωσκειν τε
θηριοπρεπως, οις αν ελοιντο τυχον, μυρια τε οσα δραν, ως των πεπονθοτων τας
συμφορας ωἰδην και θρηνον πολλοις γενεσθαι. εξολοθρευθη- σεσθαι δη ουν φησιν
αυτων την θηραν. πως γαρ εμελλον η
τινα λοιπον καταθηρευσειν ετι,
κατεπτοημενων μεν των αγελαιων και πεφευγοτων ως εκ καπνου, πεπτωκοτων δε
των μαχιμωτατων, οι δικην λεοντων τοις ανθεστηκοσιν επε- φυοντο; Ἐπεγηγερται
δε και τοις κυριοκτονησασιν Ἰουδαιοις ο των ολων Θεος, ως εις παντα μεν ανεμον
την των αγελαιων κατασκεδασθηναι πληθυν, θηρας δε ωσπερ ωμους συνδιο- λεσθαι
τοις πολλοις τους των αλλων επιφανεστερους. ου φορητως γαρ δεδυσσεβηκασιν εις
τον των ολων Σωτηρα Χριστον. 9Ὦ πολις αιματων, ολη ψευδης, πληρης αδικιας.9
Αιματων αυτην πολιν ωνομασεν· ετοιμοτατοι γαρ εις φονους και φιλαιματοι λιαν οι
της Νινευι βεβασιλευκοτες· φιλοπολεμοι δε και ετερως οι εν αυτηι, και ατιθασους
αει καθ' ων αν ιοιεν τας εφοδους ποιεισθαι σπουδαζοντες. ψευ- δης δε φησιν, οτι
και ειδωλων μεστη, εφ' ων μαλιστα το ψευδος, ουκ αναποδεικτον εστι. ψευδωνυμοι
γαρ, και την της θεοτητος δοξαν υποκλεπτοντες οι χειροκμητοι θεοι
2.50
"Ἀργυριον και χρυσιον, κατα το γεγραμμενον, εργα χειρων "ανθρωπων." γην δε
αυτην των γλυπτων απεκαλεσε που και ο σοφος Ἱερεμιας. ψευδης δ' αν νοοιτο και
καθ' ετερον τροπον, ως νοουμενου του ψευδους εις πανουργιαν και δολους και
απατην την θεομιση, δηλονοτι συνθεουσης και αδικιας. ου γαρ απατη και δολος,
εκει που παντως εψεται και το αδικειν. Αιματων δε πολις, ψευδης και αδικιας
πληρης και η κυριοκτο- νος Ἱερουσαλημ. διαμεμνημεθα γαρ ειποντος του Χριστου
"̔Ιερουσαλημ Ἱερουσαλημ η αποκτενουσα τους προφητας, "και λιθοβολουσα τους
απεσταλμενους προς αυτην." εφη δε που και δια φωνης προφητων "Ουαι αυτοις οτι
απεπη- "δησαν απ' εμου· δειλαιοι εισιν, οτι ησεβησαν εις εμε· "εγω ελυτρωσαμην
αυτους, αυτοι δε κατελαλησαν κατ' "εμου ψευδη." κατειρηκασι γαρ της δοξης
Χριστου, ποτε μεν λεγοντες εν Βεελζεβουλ εκβαλλειν αυτον τα δαιμονια· ποτε δε
κατοινον ονομαζοντες, Σαμαρειτην τε προς τουτωι, και τα πολυ λιαν αισχιονα. ταις
γαρ εκεινων αθυροστομιαις πρεποι αν και μοναις εκεινα ληρειν, α και φαναι
τετολμη- κασιν. 9Ου ψηλαφηθησεται θηρα. φωνη μαστιγων και φωνη σεισμου
τροχων και ιππου διωκοντος και αρματος αναβρασσοντος και
ιππεως
αναβαινοντος και στιλβουσης ρομφαιας και εξαστραπ- τοντων οπλων και πληθους
τραυματων και βαρειας πτωσεως
και ουκ ην περας τοις εθνεσιν αυτης, και
ασθενησουσιν εν τοις σωμασιν αυτων απο πληθους πορνειας.9
2.51 Ἐκ του
πεφυκοτος γινεσθαι, πεποιηται παλιν ο λογος. τους γαρ τοι δασυ κομωντας των
θαμνων καταπυκαζοντες λινοις οι ορνιθοθηραι, καταδραττονται πολλακις των υπ'
αυ- τοις κεκρυμμενων χερσιν επαφωμενοι. και τεχνη τουτο αυτοις. ουκ ετι δη ουν
ψηλαφηθησεται θηρα αυτοις φησι, τουτεστιν ουκ αν ετι θηρευσειαν καθα και παλαι
 
 

305

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινες, ηγουν τα ετερων εις εαυτους διαρπαζοντες, ουδ' αν γενοιντο παγη και
βροχος τοις ασθενεστεροις, φροντιδος αυτοις ετε- ρας επεισπεσουσης, και του περι
των εσχατων αγωνος επηρτημενου. εσται γαρ εν αυτηι φωνη μαστιγων. και μοι
παλιν ο Προφητης δοκει την εκ του πολεμου τυρβην, οιον εν οψει κειμενην,
αφηγεισθαι σαφως. οραι γαρ ωσπερ ιπποκροτουμενην μεν την πολιν, και τοις
τροχοις των αρ- ματων κατακτυπουμενην, και παντευχιαις λαμπραις εναστραπτοντας τους καταδηιουντας αυτην, και αριθμου κρειττονας τους διολωλοτας,
οικους τε τους εν αυτηι κατασεσεισμενους· μεμνηται γαρ και βαρειας πτωσεως.
κατατεθηπε δε, οτι πλειστη μεν οση των εν αυτηι συναγηγερμενων εθνων η πληθυς,
παντες δε ανανδροι και το αναλκι νοσουντες εκτο- πως, και πολυ λιαν ευκολοι προς
δειλιαν. και την αιτιαν ευθυς αποδιδωσι, λεγων οτι ασθενησουσιν εν τοις σωμασιν
αυ- των απο πληθους πορνειας. επειδη γαρ φαυλοι γεγονασι και πονηροι τους
τροπους, και προσετι και ειδωλολατραι, και εις πλανησιν εκτοπως απονενευκοτες,
ταυτηιτοι δικαιως ασθενεις εσονται και περιδεεις, και ουδ' οσον ειπειν καν γουν εννοησαι μονον ανασχομενοι την αντιστασιν.
2.52 9Πορνη καλη και επιχαρις,
ηγουμενη φαρμακων, η πωλουσα εθνη εν τηι πορνειαι αυτης και φυλας εν τοις
φαρμακοις αυτης.9 Ὁ επ' αισχροις επαινος επιτασιν εχει των εγκληματων, οιον ως
ει τις ελοιτο λεγειν περι του των οντων, οτι κλεπτης τεχνιτης και ληιστης ανδρειος
και γοης ευφυης. ουκουν καν ει λεγοιτο περι της Νινευι Πορνη καλη και επιχαρις,
ου προς επαινου μαλλον αυτηι το χρημα εσται, πολλου γε και δει, χαλεπωτεραν δε
μαλλον την καταῤρησιν απεργασεται. γυναια γαρ τα εταιριζομενα τοτε δη μαλιστα
δοκουσι πολυ το επιχαρι μελεταν, οτε φαινοιντο γε στωμυλα τε και κομψοεπη.
τοιαυτη και η Νινευι, τεχνιτις εις κακουργιαν, και ουκ ανικανως εχουσα πολεις τε
και χωρας ελειν, και αναπεισαι φρονειν τα αυτηι δοκουντα και φιλα. ταυτα δε ην
γοητειαι τε και ψευδομαντειαι και βεβηλοι τελεται και τα ειδωλων παιγνια.
καθικετο γαρ εις τουτο ληρωδιας, ως εν ευκλειας λογωι ποιεισθαι το και ηδη δοκειν
ηγεισθαι φαρμακων, αυχημα τε ποιεισθαι τα ουτως αισχρα και την εσχατην
λαχοντα καταβοην. εθος δε ην των εν αυτηι τισιν εθνη τε και χωρας καταπωλειν εν
τοις φαρμακοις αυτων. πως δε η τινα τροπον, ερουμεν ως ενι. εθος ην Ἀσσυριοις
πολεμειν εθελουσι και οπλα κινουσι καθ' ετερων, ταις των μαγων τεχναις
προαναμανθανειν επειγεσθαι τα εσομενα, οι
και τας εκ βασιλεως τιμας
υποτρεχοντες, κατευμεγεθειν
πολεμου παντος εκελευον, και τοις σφων
επιτηδευμασι προ- απονευρουν εψευδοντο τους ανθεστηκοτας. οποιον τι πρατ2.53 τειν ηθελεν ο Βαλακ, ο Μωαβιτων βασιλευς. κατεμισθουτο γαρ τον αλιτηριον
Βαλααμ και δη και εις ορος ανεκομιζε "λεγων ∆ευρο καταρασαι μοι τον Ἰσραηλ."
ᾤοντο γαρ, οτι ταις των μαγων αραις ακολουθησει τα πραγματα. πορνειαν δη ουν
εν τουτοις την γοητικην τε και μαγον ονομαζει τεχνην, δι' ης κατεπωλουν εθνη και
φυλας οι ταυτα σοφοι, αει το κρατησειν υπισχνουμενοι τοις προσαγουσι μισθους.
9Ἰδου εγω επι σε, λεγει Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ, και απο- καλυψω τα οπισω
σου επι το προσωπον σου, και δειξω εθνεσι την αισχυνην σου και βασιλειαις την
ατιμιαν σου· και επιῤ- ριψω επι σε βδελυγμον κατα τας ακαθαρσιας σου, και
θησομαι σε εις παραδειγμα.9 Ὅτι μη προς ανθρωπον ο λογος αυτηι μητε μην ο πολεμος, επεμηνισε δε μαλλον ο των δυναμεων Κυριος, και κατεξανιστησιν αυτης
Περσας τε και Μηδους, κατασημαινει παλιν. τωι δε δη παντων κατεξουσιαζοντι Θεωι
και τωι των ολων εχοντι κρατος, τις ο αντεξαγων, ει πολεμειν ελοιτο τισιν; ειτα
φησιν οτι και αποκαλυψω τα οπισω σου επι το προσωπον σου. γεγονε δε παλιν ο
λογος ως επι γυναικος εταιριζομενης, η οσον μεν ηκεν εις προσωπον και τον εξωθεν ωραισμον, αξιεραστος ειναι τοις ορωσι δοκει· ει δε δη παθοι την απαμφιεσιν και
του κοσμου την αποθεσιν, γυμνωι δη παντως ασχημονησει τωι σωματι, των μοριων
 
 

306

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το ακαλλες ακρυπτως εκφαινουσα. αποκαλυψω δη ουν φησι τα οπισω 2.54 σου,
τουτεστι, παν οσον εστιν ασχημον εν σοι, και προ γε των αλλων παραδειξω σοι. το
γαρ εις προσωπον σου, τι ετερον ημιν η τουτι δη παντως υπεμφηνειεν αν; αποκαλυψειν δε ουδεν ηττον εθνεσι τε και βασιλειαις την ατιμιαν αυτης διαῤρηδην εφη.
εδοκει μεν γαρ ωραια τις ειναι και αξιεραστος η Νινευι ταις των μαγων τεχναις
ωφρυωμενη, και την κατα παντων αρχην και δυναστειαν αρπαζουσα, ευσθενης τε
αγαν και αμαχει παρα παντων λαβουσα το νικαν. επειδη δε ηλω και πεπτωκεν,
ασχημων και ατερπης παρα γε τοις αυτην ειδοσι κατεφαινετο, οι και βδελυραν
ηγουντο λοιπον, κατεγνωκοτες που παντως, ως μεγαλαυ- χησασαν μεν επι μηδενι,
επιθαρσησασαν δε ματην ταις εκ μαγων επικουριαις, μαλλον δε φενακισμοις και
απαταις. διεβεβαιουτο δε οτι και τεθησεται εις παραδειγμα, ως ερουν- των εσθ' οτε
τινων, ει δη διολοιτο πολις η χωρα, πεπορ- θηται τε και πεπτωκε, καθα και η
ταλαιπωρος Νινευι.
Πεπολεμηκε δε, ως εφην, και τηι των Ἰουδαιων Συναγωγηι
κατα καιρους ο των ολων Θεος, και της εις Χριστον ασεβειας επραττετο δικας,
γυμνην και ασχημονα αναδεικνυων και της ανωθεν περιστολης αμοιρουσαν
παντελως. και τουτο προ- ανεφωνει δια φωνης Ὠσηε, λεγων "∆ια τουτο επιστρεψω
"και κομιουμαι τον σιτον μου καθ' ωραν αυτου και τον "οινον μου εν καιρωι αυτου,
και αφελουμαι τα ιματια μου "και τα οθονια μου του μη καλυπτειν την αισχυνην
αυτης· "και νυν αποκαλυψω την ακαθαρσιαν αυτης εναντιον των "εραστων αυτης,
και ουδεις ου μη εξεληται αυτην εκ χειρος "μου." η μεν γαρ εξ εθνων εκκλησια
δοξολογησει λεγουσα 2.55 "Ἀγαλλιασθω η ψυχη μου επι τωι Κυριωι· ενεδυσε γαρ με
"ιματιον σωτηριου και χιτωνα ευφροσυνης·" η δε, ως εφην, γυμνη και ασχημων και
ακαλλης οραται λοιπον και των θειων χαρισματων ουκ εχουσα την περιστολην,
γεγονε δε και εις παραδειγμα και βδελυρωτατη, και παν ειδος νοσουσα κοσμικης
ακαθαρσιας. 9Και εσται, πας ο ορων σε καταβησεται απο σου και ερει ∆ειλαια
Νινευι, τις στεναξει αυτην; ποθεν ζητησω παρακλησιν αυτηι;9 Ει τις, φησι, των
παλαι προεγνωκοτων τας σας δυνα- στειας πεσουσαν τε και ηρημωμενην
καταθεασαιτο, κατοι- μωξει μεγα και αποφοιτησει γοργως, εκεινο λεγων Τις
στεναξει αυτην; ως γαρ οντος ουδενος, ηγουν υπολελειμμενου, του καν οιου τε
οντος καταθρησαι μονον, τα τοιαδε φησι. σφοδρα δε σοφως προστεθεικε τουτωι το
Ποθεν ζητησω παρα- κλησιν αυτηι; και εστι των ειρημενων τοιουτος τις ο νους.
πολεμου και μαχης συγκροτουμενων κατα πολεις τυχον η χωρας, αδικειται μεν εσθ'
οτε μερος, σωζεται δε τε και τυχον τους νενικηκοτας διεδρα· και τουτο εστι τοις
ενοικουσι παρακλησις. η γαρ ουκ εμπεπρησται πασα, και μεμενηκεν απορθητος
μοιρα, η πεπτωκασι μεν τινες, σεσωσται δε πλη- θυς ετερα· επι δε γε της Νινευι,
ποθεν αν τις ελοιτο την παρακλησιν; η ποιος αυτην παραμυθησεται τροπος; πασα
γαρ ηλω και πασα πεπορθηται και διολωλεν απας ο εν αυτηι. το δε Τις στεναξει
αυτην; και ετερως αν νοοιτο παλιν· ομοιον γαρ ειπειν Ἄρα τις εσται τεχνιτης ουτως
εις θρηνους και τας επικηδειους ωἰδας, ως επαξιον τι των συμβεβηκοτων ειπειν, και
το αρκουν τοις παθεσι κατασταξαι δακρυον. 9Ἑτοιμασαι μεριδα, αρμοσαι χορδην,
ετοιμασαι μεριδα Ἀμμων, η 2.56 κατοικουσα εν ποταμοις· υδωρ κυκλωι αυτης, ης η
αρχη θα- λασσα και υδωρ τα τειχη αυτης·" και Αιθιοπια ισχυς αυτης και Αιγυπτος,
και ουκ εστι περας της φυγης σου, και Λιβυες εγενοντο βοηθοι αυτης· και αυτη εις
μετοικεσιαν πορευσεται αιχμαλωτος, και τα νηπια αυτης εδαφιουσιν απ' αρχης
πασων των οδων αυτης, και επι παντα τα ενδοξα αυτης βαλουσι κληρους, και
παντες οι μεγιστανες αυτης δεθησονται χειρο- πεδαις.9 Ἀσυμφανης μεν λιαν των
προκειμενων ο νους, νοηθειη δ' αν ουχ ετερως, ει μη τις γενοιτο προαφηγησις της
εν αυτοις ιστοριας· εχει δε ουτως. τραπομενου προς αποστασιν του Ἰσραηλ, και
ειδωλοις λελατρευκοτος, και δια μυριων οσων ασεβηματων εφ' αυτωι καταθηγοντος
 
 

307

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον των ολων Θεον, ωπλιζετο κατα της Ἰουδαιας και κατα των Ἱεροσολυμων ο
Ναβουχοδονοσορ, θειας αυτον εις τουτο διανιστασης οργης. ειτα δεον τους εξ
Ἰσραηλ καταληξαι της εν χερσιν ασεβειας, και αποσχεσθαι μεν του προσκυνειν
εθελειν θεοις ετεροις, ανατρεψαι δε βωμους και κατεμπρησαι τεμενη και συντριψαι μεν τα χωνευτα, ταις δε εις μεταγνωσιν σπουδαις και επιεικειαις εκμειλισσεσθαι
Θεον και καλειν εις επικουριαν. τουτο μεν ουκ εδρων οι ταλανες· ᾤοντο δε, οτι ταις
εξ αν- θρωπων συνδρομαις επικουρουμενοι, και αμεινους εσονται των Βαβυλωνιων
και κατευμεγεθησουσι των εχθρων, καν ει μη σωζειν αυτους ελοιτο Θεος. τοιγαρτοι
κατεμισθουντο πολλους των προσοικων εθνων, επρεσβευον δε και προς τους
Αιγυπτιους, και εις την καλουμενην Ὢν, ητοι Ἀμμων, η νυν
2.57 εστιν
Ἀλεξανδρεια. οι δε συνασπιζειν επηγγελλοντο, και αποσοβειν ευκολως δυνασθαι
τους Βαβυλωνιους, και γεγονα- σιν αφορμη τοις εξ Ἰσραηλ του νομιζειν, οτι καν ει
μη σωζοι Θεος, αυτοι προς τουτο αρκεσουσι, δεηθεντες ουδενος. επειδη δε την
Ἰουδαιαν ο Ναβουχοδονοσορ ειλε, Θεου προασπιζοντος και υποστρωννυντος αυτωι
τους ανθεστηκοτας, κεχωρηκε μετα τουτο και κατα της Αιγυπτιων, θειας αυτον
πεμπουσης οργης, ειλε τε πασαν, και αυτην δε την Ὢν, ητοι την Ἀμμων· ωνομαστο
γαρ ουτω κατα καιρους, ως εφην, η Ἀλεξανδρεια· η δη και μαλιστα παρα τας αλλας
της Αιγυπτου πολεις λαμπρα τε ην αγαν, ασυλον τε και ασφαλες ορμητηριον, διατοι
το υδασι πανταχη διεζωσθαι, και εκ μεν μοιρας της βορειοτερας εχειν την
θαλασσαν, εκ δε της εις νοτον ευρειαν τε και μακραν και οιον ετεραν θαλασσαν,
λιμνην δη λεγω την Μαριωτιδα, πεπυργωσθαι δε και ετεροις ποταμοις και τελΛιβυης οικητορες,
ματων περιβολαις. επημυνον δε αυτηι και οι της ομορου
παρατεινουσης μεχρι της Αιθιοπων γης, της προς εσπεραν και νοτον· Γαραμαντες δε
ουτοι, κατοπιν της Ἄφρων κειμενοι γης· συνωπλιζοντο δε και των εις ηω και νοτον
Αιθιοπων τινες, οι Μεροην τε την εσωτατω πολιν ποιουνται, και αγριαν και
μελαιναν κατανεμονται γην. Ἀλλ' ωδε μεν ημιν ο της ιστοριας εχετω λογος, ιωμεν
δε ηδη προς διασαφησιν της εννοιας των εγκειμενων. ετοιμασαι φησι μεριδα,
ομοιον ωσει λεγοι Ὦ αθλια Νινευι, επιλεξαι μεριδα σαυτηι· επειδη γαρ μεγα
πεφρονηκας, οιει τε οτι παντη τε και παντως απορθητος εσηι δια τοι το τειχεσι 2.58
περικεκλεισθαι μεγαλοις και αναριθμητους εχειν τους συ- νασπιζειν εθελοντας·
κατα τινα θελεις ειναι των χωρων, αι πεπορθηνται παρα σου, καιτοι πλειστην οσην
επι- τηδειοτητα λαχουσαι, φησι, προς γε το δυνασθαι δυσαλω- τως εχειν τε και
αληπτως. αρμοσαι χορδην, τουτεστιν, ωἰδη και μελος και αυτη γενου πολεσι τε και
χωραις, παθουσα τοιαυτα παρα Περσων και Μηδων, οποια δεδρακας εις ετερους
αυτη. ετοιμασαι μεριδα Ἀμμων, εστω σοι φησι μερις και κληρος η Ἀμμων· α
δεδρακας επ' εκεινηι, τα αυτα και σε παθειν αναγκαιον. και τις ην η Ἀμμων, η
κατοικουσα εν ποταμοις; τουτεστιν, η θαλασσηι και ποταμοις ευ μαλα τετειχισμενη,
η ταις Αιγυπτιων επικουριαις και τοις Αιθιοπων τοξευμασιν επαυχησασα, η την των
Λιβυων αλκιμωτατην λαχουσα πληθυν. αλλα και ουτως εχουσα θεσεως τε και
ρωμης και της εξωθεν επικουριας, εις μετοι- κεσιαν πεπορευται, γεγονε δε
αιχμαλωτος και ηδαφισθη μεν αυτης τα νηπια, κληρωτοι δε γεγονασιν οι διαφανεις,
και μεριδες των νενικηκοτων οι ενδοξοτεροι, και δεδενται χειρο- πεδαις. ωσπερ ουν
ειλες την Ἀμμων απορθητον ουσαν, οσον εις επικουριαν και θεσιν· Θεος γαρ ην ο
παραδιδους· ουτω και αυτη δοθησηι παντως εις χειρας εχθρων, καν ει μεγαλην εχοις
επι τε πληθυι των μαχιμων και τειχεσι την οφρυν. εγω γαρ επι σε, και την εμην
ουδεις αποστρεψει χειρα. 9Και συ μεθυσθησηι και εσηι παρεωραμενη, και συ ζητησεις
σεαυτηι
στασιν εξ εχθρων.9
2.59 Ὅνπερ γαρ τροπον, φησιν, η Ἀμμων
τεταλαιπωρηκε τα εκ της σης αγριοτητος βελη υπενεγκουσα, και τας εκ της εφοδου
συμφορας, ουτω και αυτη σκοτοδινιασεις, και οιον εν μεθηι γενησηι, στασιν ουκ
 
 

308

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχουσα, τουτεστι, κατασειομενη τε και πιπτουσα παρ' εχθρων, και της ανωθεν
εποπτειας απ- εστερημενη. ους γαρ αν επισκεπτοιτο Θεος, ελεει δη παν- τως και εν
τοις κατ' ευχην εσταναι ποιει. Μεμεθυσται δε ωσπερ και η θεομαχος Ἱερουσαλημ,
το νηφειν ουκ εχουσα, διατοι το θειωι μη καταλαμπεσθαι φωτι, μητε μην επαιειν
εθελειν λεγοντος του Χριστου "Ἐγω ειμι "το φως του κοσμου." και παλιν "Ἕως το
φως εχετε, "περιπατειτε εν τωι φωτι, ινα μη σκοτια υμας καταλαβηι." μεθη δ' αν
νοοιτο και σκοτος εις νουν και νυξ εις καρδιαν η του συμφεροντος αγνωσια, και το
μηδαμοθεν δυνασθαι κατιδειν την της σωτηριας οδον. οτι δε και σεσαλευται, και
προς τα της δικαιοσυνης εργα το ερηρεισμενον ουκ εχει, πως αν η ποθεν ενδοιασειε
τις; εκπεπτωκε γαρ της των ολων κρηπιδος, και τον αῤραγη θεμελιον ουκ εχει,
τουτεστι Χριστον. παρεωραται δε και τοις εχθροις δεδοται, η Ῥωμαιοις τυχον,
ηγουν τοις εις παν οτιουν κατακομιουσι των παθων, φημι δη τοις ακαθαρτοις
πνευμασι. Χριστος ουν αρα, και πιστις η εις αυτον, παντος ημας απαλλαξει κακου,
και της των εχθρων δυστροπιας απο- τελεσει κρειττονας, και εν οφθαλμοις ιστησι
του Θεου. περιοψεται γαρ ουδαμως τους αγαπωντας αυτον. 9Παντα τα οχυρωματα
σου συκαι σκοπους εχουσαι. εαν σαλευθωσι, και πεσουνται εις στομα εσθοντος.9
2.60 Τα πεπειρα των συκων αποπιπτει ραιδιως, ει δη κραδαι- νοιτο το φυτον,
μονονουχι δε και προς την του κατασειοντος καταθρωσκει χειρα, και τοις δεομενοις
του φαγειν αυτο- ματως επιφοιται. ουκουν επειδηπερ Κυρου προσβαλοντος και
πολιορκουντος ηδη την Νινευι, τοις τειχεσι τε αυτης εφισταντος τας ελεπολεις ητοι
τους κριους, τας επαλξεις ετηρουν οι επαμυνοντες· ειτα τοξευοντες οι μαχομενοι,
κατε- κομιζον εις γην ευκολως αυτους. δεχεται την ομοιωσιν απο του πεφυκοτος
γινεσθαι περι τα πεπειρα των συκων. ταυ- τηιτοι φησιν οτι παντα τα οχυρωματα σου,
τουτεστι τα τειχη, συκαι σκοπους εχουσαι, οι προς την του φαγειν εθελοντος ιενται
χειρα, και μαλα ευκολως, ει δη τις μονον καταδονησειε το φυτον. Ἔσται δε ουτω
και πασα ψυχη, της ανωθεν επικουριας εκπιπτουσα και εστερημενη, ευχερης και
ευαλωτος και ου συν ιδρωτι ληπτη τωι κατεσθιοντι σαταναι. γεγραπται γαρ οτι "Τα
βρωματα αυτου εκλεκτα." 9Ἰδου ο λαος σου ως γυναικες εν σοι, τοις εχθροις σου
ανοιγο- μεναι ανοιχθησονται πυλαι της γης σου, καταφαγεται πυρ τους μοχλους
σου.9 Ματαιαν αυτων αποφαινει την ελπιδα. ᾤοντο μεν γαρ, ως ουκ αν αλοιεν
ποτε, πληθυν αμετρητον των αυτοις συνα- σπιζοντων συναγηγερκοτες, και
αῤρηκτοις τειχεσι πεπυρ- γωμενην οικουντες πολιν. αλλ' οτι και ταυτα παντελως
ανονητα αυτοις προαναπεφωνηκεν εναργως, κακανδριας εις τουτο κατοιχησεσθαι
λεγων τους επαμυνοντας, ως γυναιων ασθενων διενεγκειν ουδεν· διανοιχθησεσθαι
δε φησι και τας 2.61 πυλας, εισβιαζομενων δηλονοτι των εχθρων. αληθες γαρ οτι
"̓Εαν μη Κυριος φυλαξηι πολιν, εις ματην ηγρυπνησεν ο "φυλασσων." Χρη δη ουν
αρα την ανωθεν ασφαλειαν εχειν, πεποιθεναι τε ημας ηκιστα μεν εφ' εαυτοις, επι
Θεωι δε μαλλον τωι σωζοντι, και μη ταις εξ ανθρωπων επικουριαις μεγαλαυχειν,
μητε μην οιεσθαι διεκνευειν δυνασθαι την οργην, ει δη παρο- τρυνοιτο Θεος.
απαλλαξει γαρ ουδεις θορυβου και κακων, τον ωιπερ αν επιμηνισειεν ο των ολων
Κυριος. και σοφος ην λιαν ο θεσπεσιος ∆αυειδ ψαλλων τε και λεγων "Ουκ "επι τωι
τοξωι μου ελπιω, και ο βραχιων μου ου σωσει με." "Ποιησομαι γαρ δυναμιν εν Θεωι"
κατα γε την αυτου παλιν φωνην. 9Ὕδωρ περιοχης επισπασαι σεαυτηι.9 Φασιν οτι
Κυρου τε και των συν αυτωι τας περιοικους της Νινευι καταδηιουντων χωρας, και
πασας αυτων προαποκει- ροντων επικουριας, την πορθησιν ηδη δεδιοτες οι
Νινευιται λοιπον εις πολλας και μακρας ανετεμον ταφρους τα περι το αστυ χωρια,
και δη και δυσπορευτα τοις εχθροις απετελουν, παροχετευοντες ποταμους, και
υδατων εμπιπλωντες, και τελματων εμπλεω ποιουντες την γην. αλλ' ησαν και των
τοιουτων εγχειρηματων αμεινους οι μαχομενοι, μαλλον δε η θελησις του
 
 

309

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραδιδοντος Θεου. οτι τοινυν ουδεν εσται και τουτο αυτοις το σπουδασμα,
δεικνυσι λεγων Ὕδωρ περιοχης επισπασαι σεαυτηι. δοκει δε τισιν υδωρ ενθαδε νοειν
το επι- σπωμενον, την των επικεκλημενων εθνων εις επικουριαν 2.62 αθροισιν η
πληθυν. βαδιειται γαρ και ουτως ημιν ο λογος ουκ απο σκοπου, υδατα γαρ πολλαχη
η των εθνων ωνο- μασται πληθυς. 9Κατακρατησον των οχυρωματων σου· εμβηθι
εις πηλον και συμ- πατει εν αχυροις, κατακρατησον υπερ πλινθον.9 Ου προτρεποι
δ' αν τα τοιαδε Θεος· επειδη δε παντως τα εσομενα προηπιστατο, διαγελα την
σκεψιν, και οτι, καθαπερ εφην αρτιως, ματαιον αυτων εσται σπουδασμα παν,
δεικνυσι δια τουτων. επειδη γαρ συμβεβηκεν η επαλξεων, ηγουν ετερας τινος
επιμελειας δεισθαι τα τειχη, πλινθους ειργα- ζοντο τας εκ πηλου δηλονοτι, πλην
οχυρωτατας· οπτωμενη γαρ η πλινθος αναγκαιοτατη προς εργα, και ουκ αν εχοι το
ευδιαθρυπτον. συμπατει δη ουν φησιν εν αχυροις, εργαζου και πλινθους. γενου δη
ουτως ιταμος και ατεραμων εις μαχην, καθαπερ αμελει και η πλινθος αυτη· εσηι γαρ
και ουτως ευ- αλωτος, και αθραυστος μεν ουδαμως, ευκολος δε λιαν τοις κατασειειν
ειδοσι, και της σης σκληροτητος αλκιμωτεραν εχουσι την ορμην. 9Ἐκει
καταφαγεται σε πυρ, εξολοθρευσει σε ρομφαια, καταφαγεται
σε ως ακρις, και
βαρυνθησηι ως βρουχος.9 Το εκει νοησεις αντι του τηνικαδε, κατα χρονον γαρ και
ου τοπικως την λεξιν αποδεξομεθα. ει γαρ δη και ταυτα γενοιτο φησι, και πλινθους
εργασηι, δαπανηθησηι και ουτως 2.63 ως απο πυρος, κατανεμηθησεται δε σε τε και
την σην χωραν, και εν ακριδος ταξει ο πολεμιος. εσηι δε και οκνωι πεπεδη- μενος και
βραδυς εις φυγην ως βρουχος βαρυνθεις. φασι γαρ οτι πιπτουσης χαλαζης και υετων
καταῤρηγνυμενων, αδρανης ο βρουχος εις πτησιν, καταδεδευμενων αυτωι των
πτερων. ουκουν το απορον εις φυγην των Νινευιτων υποση- μαινει παλιν απο του
τοις βρουχοις συμβαινοντος. 9Ἐπληθυνας τας εμποριας σου υπερ τα αστρα του
ουρανου· βρουχος
ωρμησε και εξεπετασθη· εξηλατο ως αττελαβος ο συμμικτος
σου, ως ακρις επιβεβηκυια επι φραγμον εν ημεραις παγου· ο ηλιος ανετειλε, και
αφηλατο, και ουκ εγνω τον τοπον αυτης.9 Ἐμποριας εοικεν ενθαδε δηλουν ουχι
τας δια χρηματων, τας επι λημμασι και πλεονασμοις, τας γεγενημενας δε μαλ- λον
επι τηι των εθνων αθροισει και συγκομιδηι. κατεμι- σθουντο γαρ, ως εφην, τα
περιοικα των εθνων, τους τεθνη- ξομενους μονονουχι εμπορευομενοι, και
συλλεγοντες εις μαχην τους αυτικα δη μαλα απολουμενους· ησαν δε ουτοι πλειστοι
τε οσοι και αριθμου κρειττονες. τοιγαρτοι και τηι των αστρων παρεικαζονται πληθυι.
αλλ' ει και συνηχθησαν, φησι, και συνδεδραμηκασι, καταπτοηθησονται τωι πολεμωι,
και αποδραμουνται παλιν ως βρουχος και ως αττελαβος. ειδος δε τουτο μικρας
ακριδος, η επειδαν εμπεσηι φραγμοις η ταις των κηπων αιμασιαις, παγου μεν οντος,
ως εφην, και υετου κατασκηπτοντος, καταμεμυκε τε και ηρεμει, τηι της υγροτητος
βιαι την πτησιν παρηιρημενη· ηλιου γεμην ανισχοντος και
2.64 θερμην αυταις
ενιεντος ακτινα, ταχειαν ποιουνται την απο- φοιτησιν, και αφιπτανται κατα το
ειωθος. ουτως, φησιν, εσ- ονται οι συμμικτοι σου. αποπτησονται γαρ και οικαδε
παλιν αποδραμουνται, την σην ελπιδα κενωσαντες. "Ἀγαθον ουν "αρα και ατρεκες
το πεποιθεναι επι Κυριον, η πεποιθεναι "επ' ανθρωπον," κατα την του προφητου
φωνην. 9Ουαι αυτοις. ενυσταξαν οι ποιμενες σου, βασιλευς Ἀσσυριος εκοι- μισε
τους δυναστας σου· απηιρεν ο λαος σου επι τα ορη, και ουκ ην ο εκδεχομενος.9
Ταλανιζει τους οχλους, ως κακανδριας εις τουτο και δειματων ωλισθηκοτας, ως και
προς μονην αυτους ατονησαι του πολεμου την προσβολην, και επι τας των ορων
αναθρω- σκειν κορυφας, και οιον προτειχισμα του κινδυνου ποιεισθαι τας
δυσχωριας. ειτα της ψοφοδεειας την αιτιαν αποδιδους, ευφυα ποιειται διηγησιν των
καθηγεισθαι λαχοντων τον ολεθρον· ως εν ηθει λεγων, αντι του πεπορθηνται και
διο- λωλασιν, αποροι τε γεγονασιν εις τας τεχνας τας στρατη- γικας, το ενυσταξαν
 
 

310

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιθεις, και οτι κατεκοιμισθησαν οι εν δυναμεσι τε και εξουσιαις και δημαγωγοι και
τας ανω και διαφανεις λαχοντες τιμας. πεπονθασι δε το νυσταζειν υπο βασιλεως
Ἀσσυριου, τουτεστι, το γενος εχοντος εξ αυτων. αυθιγενης γαρ ο Κυρος, και εξ
αιματος Περσικου. σκηπ- τεται δε ο προφητικος ημιν λογος μονονουχι το θρηνειν,
ηγουν καταμειδιαν των ευκολων εις πτοιαν. απηιρε γαρ φησιν ο λαος σου επι τα ορη
και ουκ ην ο εκδεχομενος, 2.65 τουτεστιν ο ανεχων εις ευτολμιαν, ο περικοπτων
τας των φευγοντων δειλιας, και ανασειραζειν δυναμενος την αδρανη και
ριψασπιδα των προδεδωκοτων πληθυν. προαπολωλασι γαρ οι τουτο δραν ειωθοτες,
και της εν πολεμοις ευτεχνιας οι επισταται. Νοηθειη δ' αν, και μαλα εικοτως, και
περι γε της Ἰου- δαιων αγελης, το Ουαι αυτοις. ενυσταξαν οι ποιμενες σου, βασιλευς
Ἀσσυριος εκοιμισε τους δυναστας σου. ουαι γαρ οντως τοις και αυτον τον των ολων
απεκτονοσι Σωτηρα και Λυτρωτην, και τοις των αγιων αιμασιν ανοσιως προστεθεικοσι και αυτο το ∆εσποτικον. συμβεβηκε δε τουτο παθειν αυτους, διατοι το λιαν
κατανυσταξαι προς δυσβουλιαν το ηγουμενον και τους εν ποιμενων ταξει
παρειλημμενους, γραμματεας δη λεγω και Φαρισαιους και τους τοις της ιερουργιας
κατεστεμμενους αυχημασιν, ους και κατεκοιμισε νοητως ο Ἀσσυριος βασιλευς,
τουτεστιν ο σατανας. λαμ- βανεται γαρ εις το εκεινου πολλακις προσωπον η των
Βαβυ- λωνιων αρχη. οτι δε και ενυσταξαν οι ποιμενες και οι δυνα- στευοντες παρ'
αυτοις, πως εστιν αμφιβαλειν, ανω τε και κατω της θεοπνευστου γραφης
ανατιθεισης αυτοις των λαων την απωλειαν; γεγραπται γαρ "Ὦ οι ποιμενες οι
διασκορ- "πιζοντες και απολλυντες τα προβατα της νομης." και πα- λιν "Οι ιερεις
ουκ ειπαν Που εστι Κυριος, και οι αντεχο- "μενοι του νομου ουκ ηπισταντο με και οι
ποιμενες ησεβουν "εις εμε, και οι προφηται προεφητευον τηι Βααλ·" Ἡσαιας δε
παλιν φησι "Πως εγενετο πορνη πολις πιστη Σιων "πληρης κρισεως; εν ηι
δικαιοσυνη εκοιμηθη εν αυτηι, νυν 2.66 "δε φονευται. το αργυριον υμων αδοκιμον,
οι καπηλοι "σου μισγουσι τον οινον υδατι, οι αρχοντες σου απειθουσι, "κοινωνοι
κλεπτων, αγαπωντες δωρα, διωκοντες αντα- "ποδομα, ορφανοις ου κρινοντες και
κρισει χηρας ου "προσεχοντες." 9Ουκ εστιν ιασις τηι συντριβηι σου, εφλεγμανεν η
πληγη σου.9
Ὅταν τι συμβαινηι των απευκτων παθειν, ει μεν ιοι τουτο
μεμετρημενως, και ουχι δη παντως περα του καθηκοντος, ελπις υπεστιν αγαθη τοις
τωι παθειν υπενηνεγμενοις, οτι και ανασφηλαι δυνησονται καθαπερ εξ αῤρωστιας
επι το δυνα- σθαι διαβιουν ευσθενως και οτι μετοιχησονται προς ευημε- ριαν,
ανενεγκοντων αυτοις των πραγματων επι το αμεινον. επειδαν δε εις ληξιν αυτοις
αθλιοτητος προηκοι τα πραγματα, τοτε δη παντως δυσδιαφυκτος η συμφορα,
μαλλον δε και παντελως ανεξιτητος. τουτο παθουσηι τηι Νινευι, φησιν οτι και
συνετριβη και απολωλε, και της του δυνασθαι θεραπειας τυχειν συνανηιρημενης
ελπιδος και οιονειπως αθλιως κατα- φλεγμαινοντος του κακου και την εσχατην εφ'
εαυτηι ζητουντος τομην. Ὅτι δε και εν τουτοις γεγονεν η κυριοκτονος Ἱερουσαλημ,
ατρεκες ειπειν. πολλακις μεν γαρ επληττετο, καταθεοντων αυτης των εχθρων, αλλ'
ηκολουθουν αι θεραπειαι, κατοικτει- ροντος Θεου και οιον καταμαλασσοντος την
συμβασαν αυτοις πληγην. επειδη δε πεπαρωινηκασιν εις τον των ολων ∆εσποτην,
συνετριβη και πεπτωκε και ουκ ην ιασις, κατα την του Προφητου φωνην,
αμαλθακτος δε και η των συμβεβηκοτων αυτοις απομεμενηκε φλεγμονη. τοιγαρτοι
2.67 και εφασκον οι μακαριοι προφηται, τηι Βαβυλωνιων αυ- την παρεικαζοντες
"Ἰατρευσαμεν την Βαβυλωνα, και ουκ "ιαθη· εγκαταλιπομεν εκαστος αυτην, και
απελθομεν εις "την γην αυτου, οτι ηγγικεν εις ουρανον το κριμα αυτης, "και εξηιρεν
εως των αστρων." εις ουρανον δε το κριμα και υψου το πλημμελημα. πεπαρωινηκασι
γαρ, ως εφην, ουκ εις ενα των αγιων απλως, αλλ' εις τον των αγιων ∆εσποτην.
9Παντες οι ακουσαντες την αγγελιαν σου, χαρησονται και κροτη- σουσι χειρας επι
 
 

311

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σε· διοτι επι τινα ουκ επηλθεν η κακια σου δια παντος;9 Ψηφος οτι δικαια γεγονε
παρα Θεου, την Βαβυλωνιων αρχην καταστρεφουσα, καταμαρτυρησει λαμπρως το
επι- στυγναζειν αυτηι παντελως ουδενα· κροτειν δε μαλλον, και επιγανυσθαι και
καταμειδιαν κειμενης, διατοι το αφορητους συμφορας υπενεγκειν και πλεονεξιας,
και των οτι μαλιστα καταλυπειν ειωθοτων εις πειραν ελθειν. και γαρ ην απασι
φορτικη και δυσοιστος, πεμπουσα και τοις εις μακραν της ενουσης αυτηι δυστροπιας
την αισθησιν. Φαιην δ' αν, οτι και ο της αμαρτιας ευρετης, τουτεστιν ο σατανας, ο
της εαυτου δυστροπιας τε λινον κατευρυνων πανταχη, και σαγηνευσας εις πλανησιν
την υπ' ουρανον, και τοις της απωλειας εγκαταδησας βροχοις, ακουσειεν αν
εικοτως, καθηιρημενος υπο Χριστου, και της καθ' ημων τυραννιδος απεληλαμενος
Παντες οι ακουσαντες την αγγελιαν σου χαρησονται και κροτησουσι χειρας επι σε,
διοτι επι τινα ουκ επηλθεν η κακια σου δια παντος;

ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ
ΑΜΒΑΚΟΥΜ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
∆ΙΕΣΚΕΥΑΣΤΑΙ μεν ημιν ευ μαλα σοφως και ευ- τεχνως και της προκειμενης
προφητειας ο τροπος, εμπλεω γεμην αυτον οικονομιας αγιοπρεπους ευρησομεν·
πρεπει γαρ αυτοις τοις αγιοις επιφωνειν τε και λεγειν "Ουχ υμεις εστε "οι
λαλουντες, αλλα το Πνευμα του Πατρος υμων το λαλουν "εν υμιν." δει δε δη τοις
εθελουσι νοειν αγχινοιας ου μικρας· επει τοι της προφητειας τον σκοπον διττην εν
εαυτωι την θεωριαν ωδινοντα κατιδοι τις αν, πνευματικην τε αμα και ιστορικην·
προαφηγησομαι δε χρησιμως, και ως εν βραχει συνενεγκων, της προφητειας τα
μερη, και εφ' οτωι γεγονεν ερω. ιοι γαρ αν ουτω τοις εντευξομενοις δι' ευμαρειας ο
2.69 του Ἰσραηλ ου
νους, και ουδεν ευρησει το αναντες. ασχαλλοντος τοινυν
μετριως επι τοις δια των προφητων προ- απηγγελμενοις· ηιδον γαρ ηιδον, ως εσται
κατα καιρους αιχμαλωτος, πεσειται δε και εις χειρας εχθρων, και υπο ζυγα κεισεται
της ασυνηθους δουλειας· πειραται δη διδασκειν ο μακαριος ουτος Ἀμβακουμ, οτι
ψηφωι δικαιαι του παντων κρατουντος Θεου κατα καιρους αυτοις τα τοιαδε
συμβησεται, και επ' αιτιαις ευλογοις. εκτετιμηκοτες γαρ αυτοι την εξω νομου και
εκτοπωτατην ζωην, και προς παν οτιουν των κατεψευσμενων απονενευκοτες, ου
διαλελοιπασιν εφ' εαυτοις παραθηγοντες τον ακηρατον νουν, μεχρις αν αυτοις εις
τουτο λοιπον αθλιοτητος κατεβη τα πραγματα. και τουτο καθι- στησιν εναργες, των
ανοσιως βιουν ηἱρημενων ποιουμενος την καταῤρησιν, και της ολης προφητειας
προεισβολην ωσ- περ τινα και υποθεσιν το χρημα τιθεις, ειτα Θεον εισκεκο- μικως
απειλουντα τοις καταφρονηταις των Βαβυλωνιων την εφοδον. επειδη δε εχρην
αυτον ουχι μονων των σκυθρωπων και των οτι μαλιστα καταλυπειν ειωθοτων
προαγορευτην αναφαινεσθαι, και εις μεσον ηκειν, και τα παντων αισχιστα των
κακων ως εσται κατα καιρους αυτοις προαναφωνειν, αλλα τι και των τελουντων εις
ακεσιν προαφηγεισθαι χρη- σιμως, και τα δι' ων εικος ην αναπνευσειν τους
πεπονθοτας προαναφθεγγεσθαι· κατακεκραγε και αυτης της των Βαβυ- λωνιων
ωμοτητος, και καταφρονητας ονομαζει τους και αυτον τον θειον κατεμπρησαντας
ναον, και την αγιαν δε πολιν πεπορθηκοτας, και σκευων των ιερων αφειδησαντας.
"Εις "τι γαρ, φησιν, επιβλεπεις επι καταφρονουντας, παρασιω- "πησηι εν τωι
καταπινειν ασεβη τον δικαιον;" ειτα προστε- 2.70 θεικε και μαλα σαφως και αυτης
της Βαβυλωνος την αλωσιν, και των πεπονθοτων την ασυνηθη δουλειαν την δια
Κυρου κατα καιρους εκλυτρωσιν. απο δε γε της μερικης λυτρωσεως μετεισιν ο
 
 

312

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος ευφυως επι την καθολου και γενικωτατην, τουτεστι, την δια Χριστου
γεγενημενην απασι τοις δια πιστεως εκλελυτρωμενοις, και τον της αμαρτιας ζυγον
απο- τιθεμενοις, και πικρον και ανημερον αποφυγουσι δεσποτην, τον σαταναν. εχεις
εν τουτοις της ολης ημιν προφητειας ως εν βραχεσι συνειλεγμενον τον σκοπον·
ερουμεν δε, ανα μερος εκαστα διαλαμβανοντες ως ενι. 9Το λημμα ο ειδεν
Ἀμβακουμ ο Προφητης.9
Λημμα φησιν εν τουτοις την της ορασεως, ητοι της
προγνωσεως ληψιν, ην αν τις ελοι, διδοντος Θεου· αυτος γαρ ορασεις κατα το
γεγραμμενον επληθυνε, και αυτος λε- λαληκε προς προφητας, προαναφαινων
αυτοις δια του Ἁγιου Πνευματος τα εσομενα, και ως ηδη παροντα μονονουχι και εν
οψει τιθεις. οτι δε ου τα απο της σφων καρδιας λαλειν εγνωκασι, διαπορθμευουσι δε
μαλλον εις ημας τους παρα Θεου λογους, προαναπειθει σαφως, Προφητην εαυτον
ονο- μασας και της εις τουτο χαριτος αποφαινων εμπλεω. 9Ἕως τινος, Κυριε,
κεκραξομαι, και ουκ εισακουσηι; βοησομαι προς σε αδικουμενος, και ου σωσεις;9
Σκηπτεται μεν ο Προφητης το του πλεονεκτουμενου προσ2.71 ωπον, και
υπομενοντος δυσοιστον την εκ των αδικειν ειω- θοτων υβριν τε και παροινιαν·
ευτεχνως δε λιαν επιμαρτυρει τωι Θεωι την επεκεινα λογου φιλανθρωπιαν.
αποφαινει μεν γαρ ανεξικακουντα λιαν, καιτοι μισειν ειωθοτα τους πονηρους. οτι
δε ουκ ευθυς τοις πταιουσιν επαγει τας δικας, δεδειχεν εναργως, εις τουτο σιωπης
και μακροθυμιας αφικεσθαι λε- γων, ως δεισθαι λοιπον και καταβοης, ως φορητην
μεν ουκετι ποιουμενων τινων την καθ' ετερων πλεονεξιαν, αχα- λινον δε ωσπερ
επαφιεντων τοις ασθενεστεροις την υβριν. δι' ων γαρ καταβοαι ανεξικακουντος
Θεου, δια τουτων αυτων επιμαρτυρει τωι Θεωι το περα μετρου φιλανθρωπον. μεχρι
γαρ τινος φησι Κυριε κεκραξομαι και ουκ εισακουσηι; βοησομαι προς σε αδικουμενος
και ου σωσεις; καιτοι πλειστας τε οσας και πικρας τοις εθελουσι παρανομειν
απειλων τας δικας. 9Ἵνα τι μοι εδειξας κοπους και πονους επιβλεπειν, ταλαιπωριαν
και ασεβειαν;9 Των αγιων το μισοπονηρον καντευθεν αν μαθοις· ιδιους γαρ τους
ετερων ονομαζουσι πονους. ταυτηιτοι και ο σοφω- τατος φησι Παυλος "Τις ασθενει
και ουκ ασθενω; τις "σκανδαλιζεται και ουκ εγω πυρουμαι;" προστεταχε δε και ημιν
αυτοις "κλαιειν μετα κλαιοντων," το συμπαθες και φιλαλληλον αγιοπρεπες οτι
μαλιστα δεικνυς· Θεον δε φησιν αυτωι δειξαι κοπους τε και πονους· δηλον δε οτι
των παρα- νομουμενων· ασεβειαν δε των αδικειν ειωθοτων, ουχ ως αυ- τον αυτωι
κατεσκευακοτα το παθειν, αλλ' ως τοις δεδρακοσι
2.72 μακροθυμησαντα και εν
μακροις ουτω χρονοις, ηγουν ως απαλλαξαι μεν του βιου δυναμενον, ινα μη
γενηται των ουτως εκτοπωτατων και θεατης. εθος δε τοις αγιοις εν ταις ουτω
πικραις ολιγοψυχιαις το αναλυσαι ζητειν, καθαπερ αμελει και ο μακαριος Ἰωνας
"Και νυν Κυριε λαβε, φησι, "την ψυχην μου απ' εμου, οτι καλον το αποθανειν με η
"ζην·" γραφει δε και ο σοφωτατος Παυλος οτι "Κρειττον "το αναλυσαι και συν
Χριστωι ειναι." πονων γαρ αποθεσις τοις αγιως εθελουσι ζην, το απαλλαττεσθαι
λοιπον των εν τωιδε τωι κοσμωι πραγματων, και οιον δεινης ανεισθαι της ενθαδε
φροντιδος. 9Ἐξεναντιας μου γεγονε κρισις, και ο κριτης λαμβανει· δια τουτο
διεσκεδασται νομος, και ου διεξαγεται εις τελος κριμα, οτι ο
ασεβης
καταδυναστευει τον δικαιον, ενεκεν τουτου εξελευσεται το κριμα διεστραμμενον.9
Ὅτι μηδεν ιδιον αυτωι το μικροψυχειν αναπειθον, αλυει δε μαλλον ως αγιος τε και
φιλοδικαιος της θειας εντολης αλογουντας βλεπων, ουχι τους τυχοντας απλως,
αλλα τους ταις ανωταταις τιμαις εκλελαμπρυσμενους, και λαων προ- εστηκοτας,
και εις το των δικαζοντων αξιωμα τεταγμενους δεικνυσιν εναργως, τας εις
ορθοτητα ψηφους παραλελυσθαι λεγων, καιτοι του νομου σαφως διηγορευκοτος
"Ου ληψηι "προσωπον εν κρισει οτι η κρισις του Θεου εστι." μεγα δη ουν το κρινειν
εστι, και της θειας υπεροχης τε και δοξης μιμητης αν γενοιτο σοφος ο αδεκαστος
 
 

313

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαστης, και την 2.73 ψηφον του δικαιου παρευθυνειν ουκ ανεχομενος· υβριστης
δε λιαν, και κατ' αυτων ερχεται των θειων αξιωματων ο δωρο- δοκος, ατε δη το
καλλος της αληθειας παρασημαινων, και διαστρεφειν μεν τα ορθα μεμελετηκως,
λεγων δε "το πονηρον "καλον και το καλον πονηρον, και το μεν σκοτος εις φως,
"το δε φως εις σκοτος" ανοσιως καταλογιζομενος. απο- φαινει δη ουν ο Προφητης,
ως εν μιαι δη ταυτηι τηι παναριστηι και λιαν ευκλεεστατηι εντοληι ολον πεπατημενον
τον νομον ευθυς. ο γαρ τοι περι το κρατιστον του πρεποντος διημαρ- τηκως, πως αν
γενοιτο περι το μειζον ασφαλης; εαυτον δε της πλεονεξιας ο Προφητης εισκεκομικε
μαρτυρα τε και θεα- την. επειδη δε το κρινειν φησιν ορθως παρεωραται, ταυ- τηιτοι
και ο νομος ασθενει, και η των κριματων ορθοτης ου διεξαγεται κατα το σοι δοκουν
τωι ∆εσποτηι, καταδυναστευει δε και ο ασεβης τον δικαιον. εγκλημα δε τουτο τηι των
Ἰουδαιων Συναγωγηι, και δια φωνης ετερων προφητων επ- ενηνεγκται παρα Θεου.
εφη γαρ οτι "Οι ηγουμενοι αυτης "μετα δωρων εκρινον·" και προς αυτην δε παλιν
δια φω- νης Ἡσαιου "Το αργυριον υμων αδοκιμον, οι καπηλοι σου "μισγουσι τον
οινον υδατι, οι αρχοντες σου απειθουσι, "κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες δωρα,
διωκοντες ανταπο- "δομα, ορφανοις ου κρινοντες, και κρισει χηρας ου προσ"εχοντες." εοικε δε και νυν ο Προφητης Ἀμβακουμ εκεινο βουλεσθαι πληρουν, το εν
βιβλιωι παροιμιων "α ειδον οι "οφθαλμοι σου, λεγε·" προσαποδεικνυσι δε λοιπον
οτι και ευλογωτατην της ενουσης Θεωι γαληνοτητος εποιησατο την καταβοην,
ανεξικακουντος μεν ουτως ως αν αυτωι πρεποι· 2.74 Θεος γαρ εστιν αγαθος· πλην
οσον ηκεν εις νουν τον ανθρω- πινον και περα μετρου παντος ποιουμενου το
ανεξικακον.
Ἐκβεβηκε δε και επι Χριστωι το κριμα διεστραμμενον, και
διεσκεδασται ο νομος. ον γαρ ην αμεινον καταγεραιρειν ως Θεον, και δια τουτο
θαυματουργον, συκοφαντουντες ου δια- λελοιπασιν οι των Ἰουδαιων καθηγηται,
και ταις σφων αυ- των αθυροστομιαις παντα σειοντες καλων, ουδεν των ατοπων
εστιν, ο μη κατειπειν αυτου τετολμηκασιν· ως ποτε μεν εν Βεελζεβουλ αυτον
εκβαλλειν οιεσθαι τα δαιμονια, ποτε δε και φιλοποτην καλειν και δαιμονωντα. ειτα
δεον Σωτηρα τε και Λυτρωτην των ολων αυτον ονομαζειν, απεκτονασιν ανοσιως,
διαστροφον την ψηφον επ' αυτωι εξενεγκοντες οι δειλαιοι, καιτοι του νομου
διηγορευκοτος σαφως "Ἀθωιον "και δικαιον ουκ αποκτενεις." επηιτιατο δε και
ετερως αυ- τους ο Χριστος, ως ορθα και δικαια φρονειν ουκ ανεχο- μενους, αλλα
σιωπωντας μεν, και τον της διανοιας οφθαλμον οιονει καταμυοντας εφ' οις αν
λεγοι Μωυσης, καιτοι τον επι σαββατωι παραλυων νομον· επιθρωσκοντας δε, και
μαλα πικρως, εφ' οις αν αυτος εργασαιτο των θεοπρεπων εν σαββατωι· εφη γαρ
ουτως "Ἓν εργον εποιησα, και παντες "θαυμαζετε. δια τουτο Μωυσης δεδωκεν υμιν
την περι- "τομην, ουχ οτι εκ του Μωυσεως εστιν, αλλ' οτι εκ των "πατερων, και εν
σαββατωι περιτεμνετε ανθρωπον. ει "περιτομην λαμβανει ανθρωπος εν σαββατωι ινα
μη λυθηι "ο νομος Μωυσεως, εμοι χολατε οτι ανθρωπον ολον υγιη "εποιησα εν
σαββατωι; μη κρινετε κατ' οψιν, αλλα την "δικαιαν κρισιν κρινετε." 2.75 9Ἴδετε οι
καταφρονηται και επιβλεψατε, και θαυμασατε θαυμασια
και αφανισθητε· διοτι
εργον εγω εργαζομαι εν ταις ημεραις υμων ο ου μη πιστευσητε εαν τις εκδιηγηται.9
Κατακεκραγοτος του Προφητου της των παρανομων πλε- ονεξιας, και της επ' αυτοις
ανεξικακιας μονονουχι καταιτιω- μενου την μελλησιν· μισοπονηρον γαρ τι χρημα
ψυχη δικαια και φιλαρετος· τοις καταφρονειν ειωθοσιν ο των ολων Θεος
επιφθεγγεται λοιπον ιδειν τε και επιβλεψαι και θαυματος αξιουν τα οσαπερ αν
θαυμαζεσθαι πρεποι. ταυτα δε ην τα οιονει πως επηρτημενα, και οσον ουδεπω
μελλοντα συμβησεσθαι, και απευκτην εχοντα την προσβολην και κατεστυγημενην
την εφοδον, α δη και προαναθρειν αυτοις χρησιμως προστεταχεν, ουκ ανικανως
εχοντα προς γε το αφανισαι δυνασθαι τους εφ' ους αν ιοντα φαινοιτο· θαυ- μαστα δε
 
 

314

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι και αδοκητα, και παρ' ελπιδα και δυσοιστα και δι' υπερβολην δεινοτητος
καταπληττειν οια τε, ταχα δε που και απιστουμενα. φιλει γαρ πως αει τα εν πολλωι
μεγεθει των κακων εγγυς ειναι λιαν του και απιστεισθαι δειν, ει δη μαλιστα τοις
ουδαμοθεν παθειν ηλπικοσιν ορωιτο συμβαινοντα. τις γαρ αν ωἰηθη πωποτε τον
ηγαπημενον Ἰσραηλ, τον πρωτοτοκον εν τεκνοις, δι' ον απολωλεν Αι- γυπτος, εθνη
τε μυρια πεπτωκασι, Χαναναιων και Ἀμοῤ- ραιων, Ευαιων και Φερεζαιων και
Ἰεβουσαιων, καθικεσθαι
προς τουτο ταλαιπωριας, ως απασαν μεν αυτοις
εξαναστηναι την χωραν, ακλεα δε αυτους και δυσοιστον ανατληναι δου- λειαν, επ'
αλλοδαπης αλητευοντας μετα τας εκ του πολεμου 2.76 προσβολας, αις ουκ αποχρη
πας λογος, ει δη βουλοιτο τις εκαστα διατρανουν; εμπρησμοι τε γαρ γεγονασι και
ανδρο- κτασιαι, και γυναικων ελξεις, και νηπιων εις γην προσ- ρηγματα, και ηι φησιν
ο προφητης Ἱερεμιας "Χειρες γυ- "ναικων οικτιρμονων εψησαν τα παιδια εαυτων."
πεπορ- θηνται δε και αυτα τα αγια, και των εις ληξιν κακων ηκοντων τοις ελουσιν
ανεπιτηδευτον ην ουδεν. απιστα δη ουν και οιον απιθανα προς εξηγησιν δι'
υπερβολην ωμοτη- τος της των δεδρακοτων. ταυτηιτοι φησιν εν ταις ημεραις αυτων
εργον εργασασθαι ο ου μη πιστευσωσιν, ει δη τις αυτοις εκδιηγειται τυχον. ειπων δε
το εν ταις ημεραις υμων, εφηκε νοειν, ως ου μακρος μεταξυ διιππευσει χρονος· αλλ'
οιον αγχιθυρος και ευθυς και γειτων ο πολεμος, και ουκ εις μακραν η δικη. 9∆ιοτι
ιδου εγω εξεγερω τους Χαλδαιους τους μαχητας το εθνος το ταχινον και το πικρον,
το πορευομενον επι τα πλατη της
γης, του κατακληρονομησαι σκηνωματα ουκ
αυτου.9 Τι το απιστουμενον, ει δη λαλοιτο διηγημα, δεδειχεν ευθυς. ηπειλησε γαρ
επαφησειν αυτοις τους Βαβυλωνιους, το μαχιμον τε και αγριωτατον γενος, και τοις
των θηριων ανημεροις κατ' ουδενα τροπον εις ωμοτητα παραχωρουν, και επ'
ακρατοις αει μανιαις κατεγνωσμενον· ταχινον δε ωνο- μασεν, ιπποται γαρ ως
επιπαν· πικρον δε οτι δριμυ και παγχαλεπον και ουκ απανουργον εις τα τακτικα,
στρατηγειν δε αριστα μεμελετηκος. ρωμη δε φρονησει συνθεουσα προς
2.77 τας
του πολεμου χρειας, ραιστα αν οιμαι που κατορθωσειε το τοις πολεμουσι δοκουν, και
περιεσται ραιδιως των αντ- ανιστασθαι προτεθυμημενων. επειδη δε εν εθει ην τοις
Βαβυλωνιοις ουτε οικοι μενειν αει, ουτε μην σφισιν αυτοις επαμυνοντας των
επιοντων αυτοις ανακοπτειν εφοδους, κα- τευρυνεσθαι δε ωσπερ της γης απασης,
και καταδηιουν τας ετερων, και κληρον αει ποιεισθαι φιλειν τα κατ' ουδενα τροπον
αυτοις αρμοττοντα, φησιν αναγκαιως το εθνος το πορευομενον επι τα πλατη της
γης του κατακληρονομησαι σκηνωματα ουκ αυτου. φιλει γαρ, ως εφην, ταις των
αλλων χωραις επιμαινεσθαι, αει τε την εαυτου κατευρυνειν αρχην. Πεπονθασι δε
τι τοιουτον κυριοκτονησαντες οι Ἰουδαιοι· καιτοι γαρ εξον νεμεσθαι την εαυτων
ανειμενως, καταθλι- βοντος ουδενος, δεδονται τοις κεκρατηκοσι, και υπο δασμους
και τελη γεγονασι, και υπο σκηπτρα τεθεινται των αει κατευρυνομενων και
νενικηκοτων απασαν την υπ' ουρανον. αποσειομενοι γαρ αυτοι το υπο Χριστωι
βασιλευεσθαι, διαῤ- ρηδην εφασαν "Ουκ εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα." Ἰστεον δε
οτι και ανθρωπου ψυχη παρ' ουδεν τους θειους ει ποιοιτο νομους, υπο τυραννοις
πικροις εσται, τοις ακαθαρτοις δαιμοσι, και δουλευσει δυναμεσι πονηραις, αει
διψωσαις κληρονομειν τα ουκ αυτων σκηνωματα· Θεου γαρ ο αν- θρωπος· κατοικει
γαρ εν αγιοις, και ταις των οσιων ψυχαις εναυλιζεται. 9Φοβερος και επιφανης
εστιν· εξ αυτου το κριμα αυτου εσται, και το λημμα αυτου εξ αυτου εξελευσεται.9
Μετεισιν ο λογος επι τον του εθνους ηγουμενον, τουτεστιν,
2.78 επι τον των
Βαβυλωνιων τυραννον, ταχα που Ναβουχοδο- νοσορ, ος ειλε την Ἰουδαιαν, και
αυτον δε τον θειον ναον κατεμπρησας, αιχμαλωτον απεκομισεν εις τα εαυτου τον
Ἰουδαν. αυτον δη ουν αρα φοβερον μεν ειναι φησι δι' ωμο- τητα και το ακρατες εις
οργας και το ατιθασον εις φρενα και το απηχες εις δικας, επιφανη δε δη παλιν, ως
 
 

315

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλοτιμον και φιλοκομπον και δοξης απληστον εραστην· αλαζονες γαρ αει τε και
φιλοδοξοτατοι λιαν οι της Βαβυλωνος βεβα- σιλευκοτες. επειδη δε της εις παν
οτιουν βουλης, ναι μην και εγχειρηματων ηρχον αυτοι, το δοκουν ευ εχειν απλως
τοις υπο χειρα αποπεραινεσθαι δειν προσταττοντες, δια τουτο φησιν Ἐξ αυτου το
κριμα αυτου εσται· τουτεστιν, αυτοκε- λευστοις ορμαις ιεται προς το κινουν, και εκ
πολλης αγαν οφρυος ουκ αν της ετερων γνωμης ανασχοιτο, καν ει μη τι των
ενδεχομενων γενεσθαι προσταξειεν. υπεροπτα γαρ τα Περσων βουλευματα. επειδη
δε εθος ην παλιν αυτοις προ- καταμαντευεσθαι τας μαχας, και μαγωι τεχνηι
προαναμανθα- νειν πειρασθαι το οποι ποτ' αν εκτελευτησηι το εν χερσιν, εφη παλιν,
οτι το λημμα αυτου εξ αυτου εξελευσεται. λημμα δε ονομαζει το μαντευμα. ου γαρ
εξ ετερων, φησιν, εθνων η χωρων μεταπεμψεται τους ειδοτας την μαντικην· εχει δε
μαλλον συμβιοτευοντας, ψευδομενους μεν αει και των αλη- θων ειδοτας ουδεν,
πλην αει πως κατερεθιζοντας και οτι νικησει προαναφωνειν ειωθοτας. εσεμνυνετο
δε και λιαν επι τουτωι η Βαβυλωνιων αρχη. και γουν ο Βαλακ ο Μωαβιτων 2.79
βασιλευς, οτε τους εξ Ἰσραηλ καταρασθαι εβουλευετο, και των εσομενων την
γνωσιν εζητει, εκ της Μεσοποταμιας μεταπεμπτον εποιειτο τον Βαλααμ. ᾤετο γαρ
οτι δεινοι τε και ακριβεις των Βαβυλωνιων οι μαγοι, και προς το παν οτιουν
δυνασθαι κατορθουν αλκιμωτατοι δια γε της μαγου τεχνης. Ἐκδεξομεθα δε και
ετερως, ει δοκει, του προκειμενου την θεωριαν. ορισαμενος γαρ τον των
Βαβυλωνιων τυραν- νον, ειρηκως τε οτι φοβερος και επιφανης εστιν, επηνεγκεν
ευθυς Ἐξ αυτου το κριμα αυτου εσται και το λημμα αυτου εξ αυτου εξελευσεται. και
δη τι τοιουτον εξεσται νοειν. εβου- λευσατο μεν γαρ ο των ολων δεσποτης Θεος,
αισχρως τε και φαυλως βιουν ηἱρημενον κολασαι τον Ἰσραηλ. τουτο δη ουν το επ'
αυτωι κριμα παρ' αυτου γενησεται, φησι, του Βαβυλωνιου. ομοιον ως ει λεγοι
Σκευος οργης εσται της εμης, και δι' αυτου σε τιμωρησομαι, και το λημμα δε το επι
σοι, τουτεστιν ην αν αναλαβοιμι σκεψιν και βουλησιν, εξ αυτου παλιν εξελευσεται,
τουτεστι πραχθησεται· προς περας γαρ οισει τα εξ εμης βουλης και σκεψεως. 9Και
εξαλουνται υπερ παρδαλεις οι ιπποι αυτου, και οξυτεροι υπερ τους λυκους της
αυτου και ορμησουσι μακροθεν, και
Ἀραβιας· και εξιππασονται οι ιππεις
πετασθησονται ως αετος προθυμος εις το φαγειν.9 Καταπληττει παλιν αυτους
ταις των δειματων υπερβολαις, και οτι δεινη τε και αθραυστος η των πολεμιων
πληθυς, πειραται διδασκειν· συνελαυνει δε προς μεταγνωσιν και εις
2.80 το
χρηναι μαθειν, απερ ην αμεινον ορασθαι κατωρθωκοτας. οτι τοινυν κουφοτατοι μεν
εις δρομους οι Βαβυλωνιοι, παν- τολμοι δε και θρασεις, και θηρων αγριων
διενεγκοντες ουδεν, και των αλισκεσθαι δυναμενων οιονει καθιπταμενοι, παρεγγυαι
παλιν, παρδαλεσι μεν παρεικαζων τους ιππους· πηδητικη δε λιαν η παρδαλις, και
πολυ δη λιαν ευπετης εις το κατα- θρωσκειν δυνασθαι των διωκομενων· λυκοις
γεμην τοις εξ Ἀραβιας αυτους, ους δη φασι μαλιστα των αλλων αγριω- τερους, και
οξει δρομωι διαττειν την καθ' ων αν ελοιντο ποιουμενους ορμην· και ουχι μονοις
τοις λυκοις φησι προσ- εοικεναι, αλλα γαρ και αετοις τοις νεκροις των σωματων
καταθεουσιν αμελλητι και καθιπταμενοις, ως εφην.
Ευαλωτος δε και ο των
Ἰουδαιων γεγονε νους και οιον ιπποκροτος ηγουν ευκατατροχος η καρδια, και τοις
παθεσι της σαρκος, και αυτοις δε τοις ακαθαρτοις πνευμασι, και προς γε δη τουτοις
ταις αλκιμωταταις των Ῥωμαιων προσ- βολαις. προσκεκρουκασι γαρ τωι λεγοντι
"Και εγω εσομαι "αυτοις, λεγει Κυριος, τειχος πυρος κυκλοθεν, και εις δοξαν
"εσομαι εν μεσωι αυτης." ευαλωτος δε οιμαι πας νους και ευανατρεπτος κομιδηι της
ανωθεν ευσθενειας τητωμενος· πασα γαρ ημων ισχυς και ασφαλεια παρα Θεου·
ποιησομεν γαρ εν αυτωι και "δυναμιν, και αυτος εξουδενωσει τους θλιβοντας
"ημας," κατα το γεγραμμενον. 9Συντελεια εις ασεβεις ηξει, ανθεστηκοτας
 
 

316

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσωποις αυτων εξεναντιας.9 2.81 Τουτο δη των προηγγελμενων περας και
κορωνις των κακων. ηξουσι γαρ φησιν οι Χαλδαιοι, εσονται δε και τοιοιδε, και τοδε
τι δρασουσι, προσθησουσι δε κακεινο, και το συναγομενον εκ τουτων, το αρδην τε
και πανοικι και αυ- ταις ομου πολεσι τε και κωμαις απολεσθαι τους ησεβηκοτας,
κατ' ουδενα τροπον Θεου κατοικτειροντος, ανεντος δε ωσπερ εις ερημωσιν τους τοις
αυτου νευμασιν ανοσιως ανθεστηκοτας, και οιον προσωποις υπαντιαζοντας, και
αναφανδον ανταν- ισταμενους και αντεξαγοντας εναργως οις αν βουλοιτο Θεος το
ιδιον θελημα. Συντετελεσται δε ωσπερ και η των Ἰουδαιων Συναγωγη, Χριστωι
φρονουσα τα εναντια, και μαχομενος δογμασι δεσποτικοις και αυτο δη τουτο
ακρυπτως και αναιδως αυ- τωι προσωπον ανατεινουσα, και τα παντων, ως επος
ειπειν, των κακων εκτοπωτατα δρωσα τε και λεγουσα, και μην και αυτωι
προσηλουσα τωι ξυλωι, και συκοφαντουσα την ανα- στασιν. ου γαρ μονον απεκτονασι
τον των ολων Σωτηρα και Λυτρωτην, αλλα γαρ και τοις Πιλατου στρατιωταις χρηματα δεδωκασιν, εγηγερμενου Χριστου, ινα δη λεγοιεν, ως ανεβιω μεν ουδαμως,
κεκλοφασι δε μαλλον αυτον λαθοντες οι μαθηται. 9Και συναξει ως αμμον
αιχμαλωσιαν· και αυτος εν βασιλευσιν εντρυφησει, και τυραννοι παιγνια αυτου,
και αυτος εις παν οχυρωμα εμπαιξεται, και βαλει χωμα και κρατησει αυτου.9 Των
αγιων προφητων ανω τε και κατω τοις Ἰουδαιων δημοις τα κατ' αυτων εσομενα
προαπηγγελκοτων, μονονουχι δε και κατεπαιδοντων αυτοις τα τοιαδε των κακων,
εις τουτο
2.82 κατωλισθον αμαθιας αυτοι και ανοσιων σκεμματων, ως ανακαιεσθαι μεν εις θρασος και οργην, οφρυν επαιροντας υψηλην, και ποτε μεν οιεσθαι
μαλα ραιδιως τηι σφων αυτων πληθυι περιγενησεσθαι των εχθρων· ποτε δε αυ και
τας κυκλωι
βασιλειας συλλεγοντας εις επικουριαν, ταχα που και αμαχει
παραχωρησειν αυτοις του νικαν τους επιοντας τεθαρσηκε- σαν· καταῤραιθυμησαντες
δε των πατρυων εθων, ουκετι μεν την παρα Θεου και ανωθεν εζητουν επικουριαν,
ερανιζομενοι δε, ως εφην, τας των ομορων εθνων, και ποτε μεν τας Αιγυπτιων,
ποτε δε τας Συρων, ναι μην τας Τυριων ως επ' ακλονητοις ευημεριαις ερεισαντες
την ελπιδα, αβροι και ευθυμοι διετελουν. οτι τοινυν εικαιοτατη μεν λιαν η τοιαδε
σκεψις αυτοις, βαδιειται δε ουχ ουτω των πραγματων αυτοις η εκβασις, εξηγειται
παλιν. αφικομενος γαρ, φησιν, ο Βαβυ- λωνιος, καν ταις ψαμμοις ισαριθμον το εξ
Ἰσραηλ γενος ευροι, αλλ' ουν οικαδε παλιν επανακομισθησεται, δορικτητους εχων
τους κατοικουντας την Ἰουδαιαν, καν ει μυριους τε οσους και αλκιμωτατους εχοιεν
τους επαμυνοντας, αλλ' ουν και τουτων περιεσται ραιδιως. εντρυφησει δε και
βασιλευσι και τυραννοι παιγνια αυτου. δεδεμενον γαρ απυκισεν εις Βαβυλωνα τον
Ἰεχονιαν, και ετερους δε των τοπαρχων ουκ ολιγους, οι και εις γελωτα τεθειντο τοις
ελουσιν αυτους. κατευμεγεθησει δε ουτω των πολεων, και των αγαν ευτειχεστατων, ως εν αθυρματος ταξει την αλωσιν εκαστης λελο- γισθαι παρ' αυτωι.
ποιησεται δε και χωματων εγερσεις.
2.83 ειλε δε ουτω Τυρον, καιτοι πολυ της
ηπειρου προς θαλασσαν νησου δικην εκτεταμενην.
Ειλε δε και ο σατανας τον
Ἰσραηλ αιχμαλωτον απειθη- σαντα τωι Χριστωι, και τρυφη γεγονασιν αυτωι παντες οι
ηγουμενοι, και τηι της ιερωσυνης επαυχουντες δοξηι, ους και τυραννους ειπειν ουκ
ακαλλες οιμαι που, διατοι το προ- εσταναι λαων, και εν πολληι κεισθαι δοξηι και
δυναστειαι τηι κατ' αυτων. αλλ' ουκ αν εγενοντο παιγνια δυστροπιας δια- βολικης, ει
ταις του Σωτηρος εντολαις ηκολουθουν, και την πιστιν τετηρηκασι, και τον δια
Πνευματος αγιασμον. η γαρ αν εφη και αυτοις ο των ολων Σωτηρ ο παντα τιθεις
υπο ποδας εχθρον "Ἰδου δεδωκα υμιν πατειν επανω οφεων και "σκορπιων και επι
πασαν την δυναμιν του εχθρου. 9Τοτε μεταβαλει το πνευμα, και διελευσεται και
εξιλασεται.9 Ὅτι μη εις απαν απολειται το γενος το εξ Ἰσραηλ, μητε μην εις αιωνα
περιοφθησεται, αλλ' εσται τις αυτοις καιρος ευημεριας, και λυσις της ανηκεστου
 
 

317

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμφορας οικαδε τε ανακεκομισμενοις, και του της δουλειας αποῤραγεντος ζυγου,
διδωσι νοειν, ως εν πνευματος μεταβοληι, τουτεστιν εν μετα- σκεψει τε και
ετεροβουλιαι γενησεσθαι λεγων τον των ολων ∆εσποτην. και ουτι που φαμεν οτι
της ηδη γεγενημενης επ' αυτοις καταψηφιειται βουλης, ως ουκ αν εχουσης εφ'
εαυτηι το ευ γεγενησθαι τοτε, εκεινο δε μαλλον, οτι την αποχρωσαν δικην αιτησας,
και αναλογως τοις πταισμασι την κολασιν επενεγκων, μεταχωρησει προς ελεον, και
διελευσεται την οργην, εσται δε και ιλεως τοις πεπονηκοσι. δηλοι γαρ οιμαι τουτι
το εξιλασεται. 2.84 9Αυτη η ισχυς τωι Θεωι μου. ουχι συ απ' αρχης Κυριος ο Θεος ο
αγιος μου; και ου μη αποθανωμεν.9 Ἐπαγγειλαμενου Θεου το κατοικτειρησειν
αυτους, και των σκυθρωπων την επι γε τα αμεινω μεταστασιν προαπηγγελ- κοτος,
εκ περιχαρειας ο Προφητης μονονουχι και ανασκιρται λεγων, ως ουκ αν ετερωι τωι
πρεποι το ανακομισαι τον Ἰσ- ραηλ, και απαλλαξαι δεσμων και δουλειας, και
κατελεησαι συντετριμμενον, πλην οτι μονωι Θεωι, τωι παντα ευκολως ισχυοντι
κατορθουν, και καταλεαινοντι μεν το τραχυ, κατα- στορνυντι δε ωσπερ το υψου τε
και αναντες, ωιπερ αν λεγοιτο παρα παντος αγιου "Παντα δυνασαι, και ουδεν σοι
αδυνα- "τει." ειτα φησιν ο Προφητης Ουχι συ απ' αρχης Κυριος ο Θεος ο αγιος μου;
και ου μη αποθανωμεν. ει γαρ και η- πατηται, φησιν, ο Ἰσραηλ, και προς πλανησιν
παρεκομισθη και ψευδολατρειας αλλοκοτους, αλλ' ησθα συ παλιν ο των ολων
Θεος, ο και παλαι πταιοντας κατοικτειρων ως αγιος, και ανωλεθρους διατηρων, και
ουκ εφιεις εισαπαν απολεσθαι τον Ἰσραηλ. ουκουν ου μακραν ελπιδος, οτι και
σωθησεται και τα σκυθρωπα παραδραμειται, κατοικτειροντος γε σου, και τα περα
λογου κατανυοντος. εχαιρον δε και οι αγιοι, την εν εσχατοις καιροις του Ἰσραηλ
σωτηριαν αναμανθα- νοντες, προσηγον δε και λιτας, και φωνας ανηπτον χαριστηριους και ωἰδας. και γουν ο μακαριος ∆αυειδ την επ' αυτοις εσομενην ημεροτητα
προεγνωκως δια του Πνευματος, και μονονουχι των της αιχμαλωσιας δεσμων
ανιεμενους ορων, 2.85 ψαλλει και φησιν "Ευδοκησας Κυριε την γην σου, απεστρε"ψας την αιχμαλωσιαν Ἰακωβ. αφηκας τας ανομιας τωι "λαωι σου, εκαλυψας πασας
τας αμαρτιας αυτων." 9Κυριε, εις κριμα τεταχας αυτον, και επλασε με του ελεγχειν
παιδειαν αυτου. καθαρος ο οφθαλμος σου του μη οραν πονηρα και επιβλεπειν επι
πονους ου δυνησηι.9 Ἔστι μεν ο λογος τωι Προφητηι παλιν· περι οτου δε αρα φησιν
ως ειη τεταγμενος εις κριμα παρα Θεου πολυ λιαν ασυμφανες εστι. φερε δη ουν
αναγκαιως πολυπραγμονουντες τον νουν των ειρημενων, εκεινα διασκεπτωμεθα. ει
γαρ λε- γοιτο μεν περι του βασιλεως των Βαβυλωνιων, ως εις κριμα τετακται παρα
Θεου, φαμεν οτι τετακται πληρωσων το κατα γε των εξ Ἰσραηλ εκβεβηκος ανωθεν
κριμα, τουτεστι την πορθησιν, την αιχμαλωσιαν, τον των πολεων εμπρησμον, και
απαξαπλως, της Ἰουδαιας την δηιωσιν. ει δε τουτο μεν ουχι, περιτρεψομεν δε την
δυναμιν του νοηματος εις το του Ἰσραηλ προσωπον, παλιν εκεινο φαμεν, οτι και
αυτος τετακ- ται εις κριμα παρα Θεου· το δε εις κριμα φαμεν, οτι εις κατακριμα. και
γουν και ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος εφη που περι των Ἰουδαιων "Εις κριμα
εγω εις τον κοσμον
"τουτον ηλθον, ινα οι μη βλεποντες βλεπωσι, και οι "βλεποντες τυφλοι γενωνται·"
το δε εις κριμα φησιν, εις κατακριμα. κατακεκριται τοινυν ο Ἰσραηλ ως ηδικηκως,
ως καταῤραιθυμησας των νομων, ως λελυπηκως ου μετριως τον των ολων
∆εσποτην. εμε δε, φησι, τουτεστι τον Προ- 2.86 φητην, επλασεν, ηγουν εποιησε τε
και παρεσκευασεν εις το δειν ελεγξαι την παιδειαν, ην ωρισατο κατ' αυτου· ως γαρ
παιδεια και μαστιξ τωι Ἰσραηλ επενηνεκται ο πολεμος, και τροπος ην τιμωριας το
συμβεβηκος, ου Βαβυλωνιων απλως εγχειρημα. ει δε δη τις εροιτο και λεγοι, φησιν,
Ἀνθ' οτου δη κολαστης τεθειται ο Βαβυλωνιος, ηγουν εις κατακριμα και εις το
παθειν ο Ἰσραηλ, εκεινο λεγων αν- τακουσεται Ὡς εστιν ο του ∆εσποτου καθαρος
 
 

318

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οφθαλμος, και ουκ αν ανασχοιτο ποτε πονηρων τε και ανοσιων πραγμα- των
γινεσθαι θεατης, ουδ' αν επιβλεψειεν επι πονους τους εξ αδικιων και πλεονεξιας
τοις ασθενεστεροις συμβαινοντας. αποφερει γαρ αει των τα τοιαδε δραν ειωθοτων
τον οφθαλ- μον. ου δη γεγονοτος, παντη τε και παντως τα δεινα συμ- βησεται, και εν
τοις εσχατοις εσται κακοις ο πεπονθως την αποστροφην. και τουτο ειδως ο
θεσπεσιος ∆αυειδ ελιπαρει "Μη αποστρεψηις το προσωπον σου απ' εμου, και μη εκ"κλινηις εν οργηι απο του δουλου σου." εψεται γαρ παντως ταις θειαις αποστροφαις
τα εξ οργης συμβαινοντα. 9Εις τι επιβλεπεις επι καταφρονουντας; παρασιωπησηι εν
τωι καταπινειν ασεβη τον δικαιον; και ποιησεις τους ανθρωπους ως τους ιχθυας
της θαλασσης, και ως τα ερπετα τα ουκ εχοντα ηγουμενον;9 Προαπαγγειλας οτι
καθαρος εστιν ο της θεοτητος οφθαλ- μος, και ουκ αν επιδοι ποτε τους των πονηρων
εργατας, ουδ' αν ευμενως επιβλεψειε τισιν ηἱρημενοις πλεονεκτειν, και οδυ- 2.87
νας πλεκουσι τοις ασθενεστεροις, εις εννοιας ο Προφητης ευθυς τοιαυτασι πως
αρπαζεται. μυρια μεν γαρ οσα δεινα και παγχαλεπα τους των Ἰουδαιων δημους
ειργασται κακα των Βαβυλωνιων η ωμοτατη πληθυς, οι και της εαυτων αγριοτητος
την υπερβολην εις τουτο δεινοτητος μετρον παρεκομισαν, ως μηδε αυτων
αποσχεσθαι των θειων χωρων, προσεμπρησαι δε τοις Ἱεροσολυμοις και τον
διαβοητον νεων, και ομου τοις αγελαιοις τους των θειων θυσιαστηριων ιερουργους αρπασαι και βεβηλωσαι τα αγια, κατα το γεγραμ- μενον. επειδη δε οικοι
γεγονασιν, ευθυμοι τε διετελουν, και πλουτον τον εξ αρπαγης εχοντες, ου των
ανοσιως αυτοις πεπλημμελημενων αιτουμενοι δικας, ου δεδιοτες εχθρους, ου
πολεμου πτοιας· κατεξανισταμενοι δε μαλλον απαντων αυτοι, και ων αν ελοιντο
κατακρατουντες ευκολως, και ευημερουντες αγαν, και ταις των απολωλοτων
εναβρυνομενοι συμφοραις, και εν αυχηματων ποιουμενοι ταξει το εις οργας
ακρατες, το εις πλεονεξιας αχαλινον, την κατα παντων υπεροχην. Κατατεθηπε δη
ουν ο Προφητης, κατευρυνομενους αυ- τους ορων εν ευπαθειαις, και θειων ηδη
κριματων απτε- ται, και τα πασιν αζητητα, και ανεπαφα νωι παντι, πολυ- πραγμονειν
επιχειρει και αναμανθανειν ευχεται, τις λοιπον αν ειη ο λογος της ουτω μακρας
ανεξικακιας του παντα ισχυοντος Θεου, ως και τοις ουτω καταφρονειν ειωθοσι και
ανοσιως ζηιν ηἱρημενοις πραον εσθ' οτε και ημερον τον οφ- θαλμον ενιεναι, και
παρασιωπαν και ανεχεσθαι κατεδηδοκοτος ανδρος ασεβους μονονουχι τον επιεικη
και δικαιον. απο δη 2.88 τουτου φησιν, οτι μη κατα ποδας ευθυς τοις πλημμελουσι
το κολαζεσθαι δειν ακολουθει, κεχωρηκασι δε μαλλον εις αναβλησιν οι θυμοι,
ταυτηιτοι κατωλισθον οι επι της γης εις το βουλευεσθαι λοιπον, και δη και
επιχειρειν κατα τον ισον ιχθυσι τροπον και τους ασθενεστερους κατανε- μεσθαι, και
οιον αλληλους καταῤροφαν αθυρωι τε και απληστωι στοματι· σκληραν δε ουτω και
αμικτον και τρα- χειαν ζωην επιτηδευειν, ως ερπετων των εν ορεσι και χειαις ολιγα
διενεγκειν, α δια πολλην αγριοτητα και υπερβολην πικριας ατιθασα τε εστι και τας
των ετερων ζυων ουκ απομιμειται φυσεις, α και αγεληδον εσθ' οτε και υφ' ενι τωι
προυχοντι και της αγελης προβεβλημενωι ποιειται τας νομας, οραται δε ωσπερ και
στρατηγουμενα. αμικτοι δε και οι Βαβυλωνιοι, και τοις αλλοις απροσιτοι, πικροι τε
και ιοβολοι και ολεθρου μεστοι και χανδον καταπινοντες τους ασθενεστερους.
Ουκ απιθανον δε την φωνην του Προφητου κατα τε του διαβολου και των συν αυτωι
δυναμεων πονηρων γενεσθαι δοκειν. καταφρονηται γαρ οντως εκεινοι, τον μεν
θειον φοβον ολοτροπως αποσειομενοι, φαυλοτητος δε απασης και μεντοι και
σκαιοτητος εις απαν ηκοντες μετρον, καιτοι πολυ λιαν ανεξικακουντος Θεου.
επειδη δε απαξ γεγοναμεν υπ' εκει- νοις, αλληλους οι δειλαιοι κατεδηδοκαμεν. ου
γαρ ην της ειρηνης ο βραβευτης, ηγουμενος εφ' ημας, τουτεστι Χριστος, ο γης τε και
ουρανου και παντων δεσποτης· ταυτηιτοι γε- γοναμεν ως ιχθυες, αλογωτατοι μεν και
 
 

319

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αφωνοι παντελως. 2.89 ου γαρ ην εν ημιν ευσεβειας λογος, ου φωνη δοξολογιας
της εις Θεον, αλληλοκτονουντες δε μαλλον και ζωην εχοντες την αλογωτατην,
ιχθυσιν εν ισωι διετελουμεν εν κοσμωι, πικρος τε ην ουτως εν εκαστωι νους, ως ηδη
δοκειν εκτεθη- ριωσθαι παντελως, και τοις ιοβολοις οσον ηκεν εις θυμους και
πικριας η λοιπον παρισωσθαι, η και ετι τα εκεινων επειγεσθαι νικαν. 9Συντελειαν
εν αγκιστρωι ανεσπασε, και ειλκυσεν αυτον εν αμφι- βληστρωι, και συνηγαγεν
αυτον εν ταις σαγηναις αυτου· ενεκεν
τουτου ευφρανθησεται και χαρησεται η
καρδια αυτου· ενεκεν
τουτου θυσει τηι σαγηνηι αυτου και θυμιασει τωι
αμφιβληστρωι αυτου, οτι εν αυτοις ελιπανε μεριδα αυτου και τα βρωματα αυτου
εκλεκτα· δια τουτο αμφιβαλει το αμφιβληστρον αυτου, και δια παντος αποκτενειν
εθνη ου φεισεται.9 Ἰχθυς ονομασας εμφιλοχωρει ετι τηι τροπηι, και ως περι τινος
των θαλασσουργων, ηγουν των αλιεων ποιειται τους λογους. ιχθυοθηραι μεν γαρ
των ιδιων επιτηδευματων κατα πολλους απτονται τροπους. η γαρ αγκιστροις
αρπαζουσι τους ιχθυς, και σκαιροντας εκ κυματων ανιμωνται ταις ορ- μιαις, η
σαγηναις περιφραττοντες ελκουσι κατα πληθυν, ηγουν ετεροις τισι καταπυκαζουσι
λινοις. επαν δε δη πρατ- τωσι δεξιως, πολλων συναγηγερμενων, χαιρουσι τηι τεχνηι,
και τοις λινοις μονονουχι καταθυουσιν, ως λιπαρωτατην
2.90 αυτοις μεριδα
προεξενηκοσι. τοιουτον τι πεπραχθαι φησιν
ο Προφητης παρα του
Ναβουχοδονοσορ, ος οιον αγκιστρωι τε και σαγηναις και μεντοι και αμφιβληστρωι
αυτου τον τε Ἰσραηλ αυτον, και ετερα δε συν αυτωι περιβαλων εθνη συνεκομισεν
εις την εαυτου, και ωσπερει θοινην τοις ιδιοις υπασπισταις παραθεις, εντρυφαν
εκελευσε, και των απαξ ηἱρηκοτων τους αλοντας γενεσθαι κληρον και μεριδα
λιπαρω- τατην. ταυτηιτοι φησι ταχα που και θυσει τηι σαγηνηι αυτου και θυμιασει τωι
αμφιβληστρωι αυτου, τουτεστι ταις ιδιαις δυναμεσι, δι' ων τα εθνη εσαγηνευσε, και
προσετι τον Ἰσ- ραηλ, αναψει τα χαριστηρια. επειδη δε λιαν αυτωι το χρημα
εκβεβηκεν επιτευκτικως, ουκ αν αποσχοιτο φησιν αποκτενων εθνη, και φυλας
αρπαζων, και χωρας υφ' εαυτωι ποιουμενος, και φειδους ουδενα παντελως αξιων;
Πεπραχε δε τουτο και κατα παντος μεν ανθρωπων γενους ο σατανας, ιδικως δε κατα
του Ἰσραηλ. ενι μεν γαρ ωσπερ λινωι και σαγηνηι μιαι, τηι της αμαρτιας φημι,
περιβεβληκεν απαντας· της γεμην εις Χριστον ενεκα δυσσεβειας, και ιδικως τον
Ἰσραηλ. τα γαρ βρωματα αυτου φησιν εκλεκτα. απολεκτοι δε και κατα τον βιον
παρα τους αλλους απαντας Ἰουδαιοι. "Ὅτε γαρ, φησι, διεμεριζεν ο Ὕψιστος εθνη,
ως"διεσπειρεν υιους Ἀδαμ, εστησεν ορια εθνων κατα αριθμον "αγγελων Θεου, και
εγενηθη μερις Κυριου λαος αυτου "̓Ιακωβ, σχοινισμα κληρονομιας αυτου Ἰσραηλ."
εξει- λεγμενος ουν αρα παρα τους αλλους ο Ἰσραηλ, ως και εν τεκνοις πρωτοτοκος,
ως εκ ριζης αγιας, της των πατερων
2.91 φημι, και ως νομον εχων τον
παιδαγωγον, και κεκλημενος εις επιγνωσιν του φυσει και ενος και αληθως οντος
Θεου· αλλα και ουτως εχων ευκλειας ομου και χαριτος, ηλω και αυτος τοις αλλοις
ομου. και οι μεν οτι πεπλανηνται, μερις γεγονασι διαβολικη· οι δε οτι τον φυσει
Θεον εγνωκοτες, τον εξ αυτου γεννηθεντα κατα φυσιν Υιον, και εν ανθρω- πειαι
γεγονοτα μορφηι και εν σχηματι τωι καθ' ημας απεκτο- νασιν ανοσιως, ενδεδενται
ταις σαγηναις αυτου· και σκοπος εκεινωι παντας αρδην απολεσαι τους επι της γης
και φει- σασθαι μηδενος. 9Ἐπι της φυλακης μου στησομαι και επιβησομαι επι
πετραν, και αποσκοπευσω του ιδειν τι λαλησει εν εμοι, και τι αποκριθω επι τον
ελεγχον μου.9 Προφητικον μεν ημιν εν τουτοις εξηγειται μυστηριον· εθος γαρ τοις
αγιοις, ει αναμανθανειν βουλοιντο τα παρα
Θεου, και τας των εσομενων
εισδεχεσθαι γνωσεις, εις νουν και καρδιαν ενηχουντος αυτου, περισπασμων και
φροντιδων και μεριμνης απασης βιωτικης απωτατω ποιεισθαι τον νουν, σχολαιον
δε ουτω και ηρεμαιον εχοντας και τετηρηκοτας, κα- θαπερ εις τινα κολωνον και
 
 

320

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιωπην και πετραν αναθρωσκειν τοτε προς θεωριαν ων αν ελοιτο διατρανουν
αυτοις ο των γνωσεων Κυριος. το γαρτοι της διανοιας χθαμαλον τε και
καταβεβλημενον απηχθημενον αυτωι, ζητει δε καρδιας υψου πετασθαι δυναμενας,
και των επιγειων πραγματων και προσ- καιρων επιθυμιων ηρμενας. γεγραπται γαρ
"Ὅτι του Θεου 2.92 "οι κραταιοι της γης σφοδρα επηρθησαν." και παλιν "Νεοττοι
δε γυπος τα υψηλα πετανται." εθων γαρ των επιγειων και πραγματων των
γεωδεστερων απυκισται πολυ των αγιων ο νους. στησομαι δη ουν επι της φυλακης
μου, φησιν, τουτεστι την εντριβη και συνηθη νηψιν εμαυτωι ποιη- σομαι παλιν,
καθαριω τον νουν, απαλλαξω φροντιδος κοσ- μικης, αναπτησομαι δε ωσπερ εις
πετραν, τουτεστιν εις εδραιοτατην τινα και οιον υψου κειμενην εννοιων
ασφαλειαν· εκει γεγονως, καθαπερ εξ ακρωρειας κατασκεψομαι νοητως, οιπερ αν
προς με γενοιντο λογοι παρα Θεου, και τι αν μελλοιμι λεγειν αυτος, ει ελεγχειν
βουλοιτο Θεος, ως ουκ ασφαλως ειρηκοτα το "Εις τι επιβλεπεις επι καταφρονουν"τας; παρασιωπησηι εν τωι καταπινειν ασεβη τον δικαιον; 9Και απεκριθη Κυριος προς
με και ειπε Γραψον ορασιν σαφως εις πυξιον, οπως διωκηι ο αναγινωσκων αυτα.
διοτι ετι ορασις εις καιρον, και ανατελει εις περας και ουκ εις κενον.9 Γραφηι
κελευει παραδουναι την ορασιν, ητοι των εσομενων την αποκαλυψιν· αξιακουστον
γαρ το χρημα εστι, και των οτι μαλιστα τεθαυμασμενων· φιλει δε πως αει των γραμ2.93 ματων ηρμενων προς το εξαιρετον μακραις και ατελευτητοις μνημαις τιμασθαι.
γραφε δη ουν, ω Προφητα, φησι, την ορασιν, ως αν οι κατα καιρους ειδειεν τα
προηγγελμενα, και τοις σοις περιτυγχανοντες λογοις διωκωσιν αυτα, τουτεστιν
επιθυμωσι νοειν των εν αυτοις την δυναμιν, ουτω τε πιστευ- σειαν, οτι και εσται που
παντως αληθης η προαγγελσις. η μεν γαρ ορασις εις καιρους, τουτεστιν εις
αναβλησιν και ανοκωχην, και βραχυς μεταξυ διιππευσει χρονος. εκτε- λευτησει
γεμην εις αληθειαν και ουκ εις μακραν, και ουκ εις κενον· ψευδοεπησει γαρ
ουδαμως η αληθεια· κενον δε και ματαιον ουκ αν γενοιτο τι των παρ' αυτης λελαλημενων. 9Ἐαν υστερησηι, υπομεινον αυτον, οτι ο ερχομενος ηξει και ου μη
χρονισηι. εαν υποστειληται, ουκ ευδοκει η ψυχη μου εν αυτωι·
ο δε δικαιος εκ
πιστεως ζησεται.9
Ουδενα σαφως ονομασας, υπομεινον φησιν αυτον, τουτεστι
προσδοκα και μελλοντα, και μη σκαζουσαν επ' αυτωι δεχου την ελπιδα, βεβαιαν δε
μαλλον και ερηρεισμενην, καν ει γενοιτο τις μεταξυ χρονου παρατασις. εοικε
τοινυν ο των ολων Θεος ενηχησαι μεν τωι Προφητηι κατα τον νουν και αποκαλυψαι
μυστικως, ως ηξει δη παντως ο προηγγελμενος· προσταξαι γεμην υπομενειν αυτον,
δια τοι τον μεταξυ της μελλησεως χρονον, καθαπερ εφην αρτιως. ει γαρ δη γενοιτο
τις υπο- στολη τε και οκνος του πεπιστευκοτος, ουκ αν ευδοκησαιμι, 2.94 φησιν, εν
αυτωι, τοις της ψυχης εγκλημασιν ενισχημενον ορων, ουδ' αν γενοιμην τωι τοιωιδε
συγγνωμων· καταλογιου- μαι δε μαλλον απιστον και απηχθημενον. εψεται δε
παντως τωι την αληθειαν τοις εμοις επιμαρτυρουντι λογοις, το και εν μεθεξει ζωης
γενεσθαι, και τουτο γερας τοις τιμωσι Θεον, και καλον ευνοιας οψωνιον. οσον μεν
ουν ηκεν εις γε τον της ιστοριας λογον, Κυρος ην ο Καμβυσου, περι ου φησιν εαν
υστερησηι, υπομεινον αυτον. ειλε γαρ ειλε την Βαβυλωνα, συγκαταδηιωσας αυτηι και
τας ετερας πολεις. Ὅσον δε αυ προς λογους τους μυστικους και εις αφηγη- σιν την
πνευματικην, φαιην αν οτι περι του παντων Σωτη- ρος Χριστου νοοιτ' αν εικοτως
των προκειμενων η δυναμις. αυτος γαρ εστιν "ο ων, ο ην, ο ερχομενος," και οτι μεν
παρεσται κατα καιρους ο των αγιων προφητων προαναπε- φωνηκε λογος. οτι δε
αφιγμενος ανατρεψειν εμελλε του διαβολου το κρατος, και την ανοσιαν και
βεβηλον των δαι- μονιων πληθυν της καθ' ημων εξελασαι πλεονεξιας, προκεχρησμυδηκε μεν εναργως το γραμμα το ιερον, αυτη δε λοιπον των πεπραγμενων
η εκβασις αυτομαρτυς εισβη- σεται, πλην "εις καιρον" η προαγγελσις. εν γαρ ημεραις
 
 

321

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσχαταις του παροντος αιωνος επελαμψεν ο Μονογενης, και ο μεν υποστειλαμενος,
και την εις αυτον πιστιν αβου- λοτατα παρωσαμενος, προσκεκρουκε τωι Θεωι και των
ου- ρανιων αγευστος απεμεινεν αγαθων, εξω τε της ιερας των αγιων πληθυος
απεληλαμενος γεγονε, κατα τον του προφη- του λογον "ως η αγρια μυρικη η εν τηι
ερημωι, η ουκ οψεται
2.95 "οταν ελθηι τα αγαθα." ο δε κρειττων οκνου και
υποστολης, και την εις αυτον αγαπην και πιστιν εις νουν και καρδιαν
εισοικισαμενος, αντεκτισιν εχει της τοιασδε γνωμης, και γερας εξαιρετον την
αμηρυτον ζωην, και την των πλημμελη- ματων αποθεσιν, και τον δια Πνευματος
αγιασμον. δεδικαιω- μεθα γαρ "ουκ εξ εργων νομου," κατα το γεγραμμενον, δια
πιστεως δε μαλλον της εις Χριστον. και "Ὁ μεν νομος "οργην κατεργαζεται," καλει
γαρ εις δικας τους παραβαι- νοντας, εξιστησι δε την οργην η χαρις, λυουσα τα εγκληματα. 9Ὁ δε κατοιομενος και καταφρονητης, ανηρ αλαζων ουθεν ου μη περανηι.9
Προκαταμηνυσας οτι παρεσται κατα καιρους ο προκατηγ- γελμενος, καταλυσων τα
σκυθρωπα και ταλαιπωριας απασης
απαλλασσων τους συντετριμμενους,
διαμεμνηται λοιπον του πεπορθηκοτος, και παν ειδος απανθρωπιας και ωμοτητος
θηριοπρεπους εις αυτους απαντας εκπεπληρωκοτος. σημαι- νεται δε δια τουτων
ιστορικως μεν ο βεβηλος και θεομαχος Ναβουχοδονοσορ, νοητως δε παλιν ο
σατανας. κατοιομενον δε και καταφρονητην και αλαζονα καλει, και σφοδρα
εικοτως. εχει γαρ ωδε τηι φυσει, καν ει επ' αυτου νοοιτο του σατανα των λογων η
δυναμις, καν ειτε τις λεγοι τον ανδρα τον Βαβυλωνιον. κατοιομενον δε φησι τον
περι αυτον η ληματιαν η βλακα, καταφρονητην δε παλιν και αλαζονα ως εκ πολλης
αγαν οφρυος και διακενου φυσηματος ουδ' οσον ειπειν εις νουν εχειν εθελοντα την
ασυγκριτον υπεροχην του παντα 2.96 ισχυοντος Θεου. ο δε τοιουτος ουδεν ου μη
περανηι φησιν· ου γαρ παντως αυτωι κατα νουν εκβησεται των πραγματων το περας,
ου μεχρι παντος εντρυφησει και κατευρυνθησεται και εν ευκλειαις εσται λαμπραις.
και εστιν αληθες, οπερ εφη ψαλλων και ο μακαριος ∆αυειδ "Ειδον τον ασεβη υπερ"υψουμενον, και επαιρομενον ως τας κεδρους του Λιβανου, "και παρηλθον, και ιδου
ουκ ην, και εζητησα αυτον, και "ουχ ευρεθη ο τοπος αυτου." ερπει γαρ παντως προς
ταπεινωσιν η υπεροψια· φρονημα δε το μεμετρημενον ταις ανωτατω στεφανουται
τιμαις. πιστουται δε προς τουτο ημας του Σωτηρος ο μαθητης, γεγραφως τε και
λεγων "Καυχασθω "δε ο αδελφος ο ταπεινος εν τωι υψει αυτου, ο δε πλουσιος "εν
τηι ταπεινωσει αυτου, οτι ως ανθος χορτου παρελευ- "σεται." 9Ὃς επλατυνε καθως ο
ᾅδης την ψυχην αυτου, και αυτος ως θανα- τος ουκ εμπιπλαμενος, και επισυναξει
προς αυτον παντα τα
εθνη, και εισδεξεται προς αυτον παντας τους λαους.9
Συναιδει τωι Προφητηι Θεος, και δεδειχεν αληθευοντα, τοις παρ' εαυτου λογοις
επισφραγιζων εις αληθειαν τα τε του διαβολου και τα του Ναβουχοδονοσορ
εγκληματα. ο μεν γαρ Προφητης εφασκε "Συντελειαν εν αγκιστρωι ανεσπασε, "και
ειλκυσεν αυτον εν αμφιβληστρωι, και συνηγαγεν αυτον "εν ταις σαγηναις αυτου·" ο
δε γε των ολων Θεος επι το 2.97 ετι μειζον και αληθεστερον αναφερων τας αιτιας,
ᾅδηι παρει- καζει και θανατωι λοιπον. χρημα γαρ ακορεστον θανατος τε και ᾅδης.
αληθες δε οτι κατα γε το τωι Βαβυλωνιωι δοκουν, παντα αν επ' αυτωι συνηχθη τα
εθνη. και νοοιτ' αν εικοτως Περσικης φιλοτιμιας εγκληματα τα τοιαδε των κακων.
μικρα γαρ αυτοις η υπ' ουρανον, και ουκ αν αρκεσειαν εις το δουλευειν αυτοις
παντα τα των ανθρωπων γενη. Ἁλοιη δ' αν και αυτος ο της αμαρτιας ευρετης,
τουτεστιν ο σατανας, πασαν, ως επος ειπειν, υφ' εαυτωι την γην ποιει- σθαι
σπουδαζων, και οιον ᾅδης καταῤροφων τους ταις παρ' αυτου δυστροπιαις
απολλυμενους. εφη δε που και αυτος, οτι "Την οικουμενην ολην καταληψομαι τηι
χειρι μου ως "νοσσιαν, και ως καταλελειμμενα ωα αρω, και ουκ εστιν ος
"διαφευξεται με η αντειπηι μοι." απληστον γαρ και ατι- θασον το θηριον και
 
 

322

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλαζονειας μεστον, μιαρον αληθως και μισανθρωπον. 9Ουχι ταυτα παντα
παραβολην κατ' αυτου ληψονται και προβλημα εις διηγησιν αυτου; και ερουσιν
Ουαι ο πληθυνων εαυτωι τα ουκ οντα αυτου, εως τινος; και βαρυνων τον κλοιον
αυτου
στιβαρως.9 Ὅτι μητε ακραδαντον αυτωι το κρατειν, μητε μην το δειν
εντρυφαν επι πληθυι των συναγηγερμενων, απολισθησει δε παντως αρχης τε και
δοξης, και ωἰδη δε πολλοις εσται πεσων δη, καταμεμηνυκεν εναργως. ληψεσθαι γαρ
εφη παραβολην 2.98 εν αυτωι οιον προβλημα και δημωδη λογον και εν γλωτταις
πολλων. και τις δη ουτος εστιν; Ουαι ο πληθυνων εαυτωι τα ουκ οντα αυτου και
βαρυνων τον κλοιον αυτου στιβαρως, του- τεστι φορτικωτεραν αει καθιστας εφ'
εαυτωι την εφ' οις ησεβησε δικην, απολεσας εθνη και χωρας ολας συνενεγκων, και
τοις κατ' ουδεν αυτωι προσηκουσιν επιθρωσκων αει, και τοις ιδιοις σκηπτροις ως εξ
αναγκης υποτιθεις, και αναριθ- μητους εχων τους υπο χειρα λαους. επιπεφωνηκε δε
δια μεσου το εως τινος; ακορεστον οντα δεικνυς εις πλεονεξιαν, αχαλινον εις
ωμοτητα, και το της αδικιας μη μισουντα περας. απληστοι μεν ουν οι Βαβυλωνιων
τυραννοι και δεινοι προς ωμοτητα και τα παντων αισχιστα τολμαν ειωθοτες.
Τοιουτος δε και ο σατανας, συλλεγων αει τα μη εαυτου, και δυσαχθεστεραν εαυτωι
την κολασιν επιτιθεις. ειρηται δε που και προς αυτον "Ὃν τροπον ιματιον εν αιματι
πεφυρ- "μενον ουκ εσται καθαρον· ουτως ουδε συ εσηι καθαρος, "διοτι την γην μου
απωλεσας, και τον λαον μου απεκτεινας· "ου μη μεινηις εις τον αιωνα χρονον."
ποιους γαρ ουκ απο- λωλεκε λαους; η τινων εθνων εφεισατο; τι δε των αγαν
απηχεστατων ουκ αν αλοιη τετολμηκως; εψεται δη ουν αυτωι δικαιως το ουαι, και
γενησεται παραβολη, της αρχης αυτου καθηιρημενης, και της κατα παντων
πλεονεξιας εξωι- κισμενης. και τουτο παλιν ο σοφος ημιν Ἱερεμιας υπαινιτ- τεται
λεγων περι αυτου "Ἐφωνησε περδιξ, συνηγαγεν α "ουκ ετεκε, ποιων πλουτον αυτου
ου μετα κρισεως, εν ημισει "ημερων αυτου εγκαταλειψουσιν αυτον, και επ' εσχατων
"αυτου εσται αφρων." πεπρακται δε τουτο ιστορικως. ειλε μεν γαρ την Ἰουδαιαν ο
Βαβυλωνιος, και μεντοι και την 2.99 Σαμαρειαν, και ετερας δε συν αυταις χωρας
εξαναστησας,
απεκομισεν εις τα εαυτου· Κυρου δε της Βαβυλωνιων
κατεστρατοπεδευκοτος Περσας τε και Μηδους, απυχοντο παλιν οι συναγηγερμενοι,
μονονουχι δε και αποπταντες οι- καδε παλιν ᾔεσαν οι τοις της αιχμαλωσιας
ενειλημμενοι δεσμοις. αποπεφοιτηκασι δε και της υπο τωι διαβολωι λα- τρειας οι εξ
εθνων, και τον παλαι φωνησαντα και προς εαυτον κεκληκοτα αφεντες ερημον
προσδεδραμηκασι τωι Χριστωι. συνηγαγε γαρ εκεινος τα ουκ οντα αυτου, προσεδεξατο δε Χριστος τα οντα αυτου. Κυριος γαρ εστι των ολων ως Θεος. 9Ὅτι
εξαιφνης αναστησονται οι δακνοντες αυτον, και εκνηψουσιν οι επιβουλοι σου, και
εσηι εις διαρπαγην αυτοις.9 Ἀδοκητως αυτου λεγει κατεξαναστησεσθαι τους οιον
δακνοντας τε και κατεσθιοντας, και ταις του πολεμου προσ- βολαις δαπανωντας την
υπ' αυτωι ισχυν· ησαν δε ουτοι Κυρος που παντως, και οι αμφ' αυτον Περσαι τε και
Μηδοι και Ἐλαμιται, οι μονονουχι και υπνον ομματων αποτιναξα- μενοι, και
καθαπερ εκ μεθης ανανηφοντες, μολις των αρχαιων εσονται κρειττους δειματων
και την προς αυτον αραμενοι μαχην, καταδραμουνται γενικως. ειτα πολυτροπως
επιβου- λευοντες καταθλησουσιν ευκολως, αγοντες τε και φεροντες τα Χαλδαιων
Τουτο δε πεπονθοτα και αυτον
πραγματα και διαρπαζοντες την Βαβυλωνιων.
ευρησομεν τον αλιτηριον 2.100 σαταναν. συνεκομισε μεν γαρ εις εαυτον παντα τα
εθνη, το της πολυθεου πλανης απλωσας λινον, και τοις βροχοις της αμαρτιας
καταπυκαζων. πλην εξανεστησαν οι δακνοντες αυ- τον, τουτεστι, των ευαγγελικων
θεσπισματων οι κηρυκες, οιον οδουσι σπαρασσοντες το σωμα αυτου, τους τα αυτου
δηλονοτι φρονειν ηἱρημενους. ωσπερ γαρ "Ὁ κολλωμενος "τωι Κυριωι εν πνευμα
εστιν," ουτως ο τωι διαβολωι κολλω- μενος, εν προς αυτον εστι σωμα. εκνηψουσι δη
 
 

323

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουν βουλευοντες αυτωι. συνεντες γαρ οτι τεθειται λοιπον υπο ποδας αγιων, Χριστου
λεγοντος εναργως "Ἰδου δεδωκα "υμιν πατειν επανω οφεων και σκορπιων και επι
πασαν "την δυναμιν του εχθρου," τους τα αυτου φρονουντας αρπα- σουσι, και εις
την της αληθειας επιγνωσιν μετακομιουσιν ευκολως, τις ο φυσει τε και αληθως εστι
Θεος εκδιδασκον- τες, και το του Χριστου μυστηριον εξηγουμενοι, ος δη και πρωτος
οραται διηρπακως αυτον. εστιν ουν ακουσαι λε- γοντος "Ἢ πως δυναται τις
εισελθειν εις την οικιαν του "ισχυρου και τα σκευη αυτου διαρπασαι, εαν μη πρωτον
"δησηι τον ισχυρον; και τοτε διαρπασηι τα σκευη αυτου." ευθυς δε τεχθεις εκ της
αγιας παρθενου, διαρπαζειν ηρξατο τα σκευη αυτου. αφικοντο γαρ εξ ανατολων οι
Μαγοι, "λεγοντες Που εστιν ο τεχθεις βασιλευς των Ἰουδαιων; "ειδομεν γαρ αυτου
τον αστερα εν τηι ανατοληι, και ηλθομεν "προσκυνησαι αυτωι." και δη και
προσκεκυνηκασι, και δωροις τετιμηκασι, και απαρχη γεγονασι της των εθνων εκκλησιας· σκευη δε οντες διαβολικα, και των εκεινου μελων τα των αλλων απαντων
οτι μαλιστα τιμιωτατα, προσδε2.101 δραμηκασι τωι Χριστωι. οτι δε διαρπαζειν
εμελλε τα σκευη του ισχυρου, προαναπεφωνηκεν αινιγματωδως και ο προ- φητης
Ἡσαιας· εφη γαρ ωδε παλιν περι αυτου "∆ιοτι "πριν η γνωναι το παιδιον καλειν
πατερα η μητερα, ληψεται "δυναμιν ∆αμασκου και τα σκυλα Σαμαρειας απεναντι
του "βασιλεως Ἀσσυριων." δοκει μεν ουν η του λογου δυναμις υπαινιττεσθαι τι των
ιστορικως πεπραγμενων· πεπορθητο γαρ η Σαμαρεια παρα τε του βασιλεως
∆αμασκου, και του των Ἀσσυριων εξαρχοντος. πλην νοητον υπεμφαινει μυστηριον. οτι γαρ του Σωτηρος η δυναμις τους τον αυτου λαον πεπορθηκοτας σκυλευσει
ραιδιως, ο προφητικος ημιν υπεφηνε λογος. 9∆ιοτι συ εσκυλευσας εθνη πολλα,
σκυλευσουσι σε παντες οι υπολελειμμενοι λαοι, δι' αιματα ανθρωπων και
ασεβειας γης και
πολεως και παντων των κατοικουντων αυτην.9 Ἀτρεκης ο
λογος, καν ει επ' αμφοιν νοοιτο παλιν. επορ- θησε μεν γαρ ο Βαβυλωνιος εθνη
πολλα· πεπραχε δε τουτο και ο σατανας. τοιγαρτοι πεπονθασι το εναλωναι τοις
ισοις. και πεπορθηται μεν υπο Κυρου τα Χαλδαιων πραγματα· υπο δε των αγιων ο
σατανας. ισα δε αμφοιν τα εγκληματα, και αδελφα τα πλημμεληματα, συγγενης δε
ωσπερ η αγριο- της και η κατα παντων ωμοτης. απεκτονασι γαρ χωρας τε και
πολεις, ο μεν σαρκικως, ο δε νοητως, οξειαι βολιδι τηι αμαρτιαι χρωμενος. ευ δε δη
σφοδρα φησι σκυλευσειν αυτον παντας τους υπολελειμμενους λαους. ως γαρ
απαντας ανηιρη- 2.102 κοτος του Βαβυλωνιου, τους διαφυγειν ισχυσαντας πολεμιωτατους αυτωι γενεσθαι λεγει, και ολιγους οντας κατακρα- τησειν ευκολως, Θεου
το νικαν απονεμοντος και το παντα δυνασθαι κατορθουν αυτοις κατανευοντος.
αληθες δ' αν νοοιτο το χρημα, καν ει επ' αυτου φεροιτο του παντων εχθρου, φημι
δη του σατανα. παντας μεν γαρ τους επι της γης ειλε τε και πεπορθηκε, και τοις της
αμαρτιας εγκατε- δησε ζυγοις. διηρπασθη δε και αυτος υπο των καταλελειμ- μενων
λαων, τουτεστιν, υπο των εν πιστει δεδικαιωμενων δια Χριστου και ηγιασμενων εν
Πνευματι. σεσωσται μεν γαρ το καταλειμμα του Ἰσραηλ. εξ αυτων δε οντες οι
θεσπεσιοι μαθηται, γεγονασιν απαρχη των διηρπακοτων τον αλιτηριον. ειτα μετ'
εκεινους εισετι νυν διαρπαζουσιν οι λαων ηγου- μενοι, και τον της αληθειας
ορθοτομουντες λογον, και εις την της ευσεβειας αποκομιζοντες τριβον τους
υπεζευγμενους. 9Ὢ ο πλεονεκτων πλεονεξιαν κακην τωι οικωι αυτου, του ταξαι εις
υψος νοσσιαν αυτου, του εκσπασθηναι εκ χειρος κακων. εβου- λευσω αισχυνην τωι
οικωι σου, συνεπερανας λαους πολλους, και εξημαρτεν η ψυχη σου.9 Ἐπιπληττει ο
λογος τωι Βαβυλωνιωι παλιν, εθελοντι συγκροτειν την ιδιαν αρχην εκ της κατα
παντων πλεονεξιας, αιροντι τε υψου τον ιδιον οικον, και μην και υπεροχαις ταις
επεκεινα μετρου καταχρυσουν ειωθοτι και οχυρουν λιαν, ωστε και ετοιμως
δυνασθαι τυχον εκ χειρος εκσπασθαι κα- κων, τουτεστι, διεκνευειν αει τα
 
 

324

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμβαινοντα κακα. σκοπος
2.103 γαρ αει τοις Βαβυλωνιοις, πολλοις των
επαμυνοντων πλη- θεσι περιφραττεσθαι, και αναριθμητους εχειν τους ειδοτας τα
τακτικα, και τον πολεμου νομον εξηρτυμενους, ως αμογητι δυνασθαι τα εκ των
επιοντων αυτοις αποκρουεσθαι βλαβη. αλλ' οτι προς αισχυνης εσται και εντροπης
το χρημα αυτωι, διαπιπτουσης αυτωι της ελπιδος εις το εναντιον, εδιδαξεν ειπων
Ἐβουλευσω αισχυνην τωι οικωι σου. συνεπερανας γαρ, ητοι συντετελεκας, λαους
πολλους, πανωλεθριαι διεφθαρκως. επειδη δε εξημαρτεν η ψυχη σου, πικρας
αποτιεις δικας, ο παλαι λαμπρος και ταττων εις υψος νοσσιαν αυτου, οικτρος και
κατεῤριμμενος και υπο ποδας εχθρων αδοκητως ευρεθεις. Πρεποι δ' αν ο λογος οτι
μαλιστα γε και αυτωι τε τωι σαταναι και τοις των αιρεσεων ευρεταις, οι φιλαρχιας
ηττω- μενοι, και του δοκειν ηγεισθαι πολλων, συνεπεραναν λαους πολλους, και
κακην οντως πλεονεξιαν τοις ιδιοις προεξενη- σαν οικοις, υψου τε τεταχασι τας
εαυτων νοσσιας, "υπερ- "ογκα ματαιοτητος λαλουντες ρηματα," και κατα της θειας
ερευγομενοι δοξης, α μοναις αν πρεποι ταις αυτων γλωσσαις τε και διανοιαις.
εξημαρτον δη ουν αι ψυχαι αυτων· πε- παρωινηκασι γαρ εις αυτον τον των ολων
Σωτηρα Χριστον, "̔Αμαρτανοντες εις τους αδελφους και τυπτοντες αυτων "την
συνειδησιν ασθενουσαν," κατα το γεγραμμενον. 9∆ιοτι λιθος εκ τοιχου βοησεται,
και κανθαρος εκ ξυλου φθεγξεται αυτα.9 Ἀπονεμει πολλακις η θεια γραφη και
τοις αψυχοις τε 2.104 και αναισθητοις φωνας, ουχ ως φαναι τι τυχον δυναμενοις,
αλλ' οιον αυτοις πραγμασι μονονουχι διακεκραγοσι. και γουν ο μακαριος Ἡσαιας
"Αισχυνθητι Σιδων, ειπεν η θα- "λασσα" φησι· και μεντοι ∆αυειδ "Οι ουρανοι
διηγουν- "ται δοξαν Θεου, ποιησιν δε χειρων αυτου αναγγελλει το "στερεωμα."
αυτη γαρ η κτισις, δι' ων ευ πεποιημενη θαυ- μαζεται, δια τουτων αυτων του
πεποιηκοτος ανακηρυττει την δοξαν. ουκουν εν πραγμασιν αι φωναι, καν ει μη
γινοιντο λογοι. τοιουτον τι κανθαδε συνησεις παλιν. λιθον γαρ εκ τοιχου φησι, και
κανθαρον εκ ξυλου καταφθεγξασθαι του Βα- βυλωνιου· τινα δε τροπον, ερουμεν·
ταις της Ἰουδαιας πο- λεσιν, η και ταις ετεραις εισβαλων ο Βαβυλωνιος, πασας
κατενεπρησε τας εν αυταις οικιας. ειτα συμβεβηκεν αναγ- καιως και λιθους
συνθραυεσθαι και κατασειεσθαι τοιχους, συνεκπιπτειν δε αυτοις και ξυλα, και
οροφας εκ της αγαν παλαιοτητος, κανθαρους μικρους, ητοι σητας εχουσας. ταυτηιτοι φησι καταβοησειν αυτου της ωμοτητος τα κατεστραμ- μενα· ταυτα δε, ως
εφην, ην λιθοι τε διεῤριμμενοι, και εν μεσωι πλατειων κειμενοι, και ξυλα παντως
ημιφλεκτα, και απο γε του σεσηφθαι λοιπον μαρτυρουντα ταις πολεσι το αρχαιον.
εγκλημα δη ουν τωι Βαβυλωνιωι τας παλαιας ουτω και αρχαιοτατας κατεμπρησαι
πολεις, καθελειν δε και οικους, ανηιρημενων δηλονοτι των εν αυτοις. Ἰστεον δε,
οτι αντι του, κανθαρος ειπειν, ετεροι των ερμη- νευτων εκδεδωκασιν Ἔνδεσμος
ξυλου. οθεν εστιν εννοειν, οτι ταχα που τας των οικιων μιτρας και την εν αυταις
2.105 αναπλοκην των ξυλων ητοι συνδεσμον κανθαρους ωνομαζον κατ' εκεινο
καιρου, δια το οιον πολλοις αντεχειν ποσι την επικειμενην αυτοις οροφην. 9Ουαι ο
οικοδομων πολιν εν αιμασι, και ετοιμαζων πολιν εν αδικιαις. ου ταυτα εστι παρα
Κυριου παντοκρατορος· και εξελιπον λαοι ικανοι εν πυρι, και εθνη πολλα
ωλιγοψυχησαν.9
Ταλανιζει τον Βαβυλωνιον παλιν, ως υψου μεν την ιδιαν
αιροντα δοξαν, και της αρχης το περιφανες, ουκ εξ ων εδει μαλλον, αλλ' αφ' ων
ηκιστα εχρην, ποιεισθαι σπουδαζοντα. ου γαρ οτι πολλους ωλοθρευσε λαους,
διαβοητον ειναι εχρην, ετερωι δε μαλλον κατασεμνυνεσθαι κοσμωι, και τοις εις δικαιοσυνην αυχημασιν ορασθαι λελαμπρυσμενον. αλλ' ως αχρειον τουτο μεθεις,
ωἰκοδομησεν αυτην εν αιμασι και αδι- κιαις. οτι γαρ ωμοτατη γεγονεν η Χαλδαιων
αρχη, και απασαις απλως πολεσι τε και χωραις επιθρωσκουσα θηριο- πρεπως, τα
περα λογου παντος ειργασται κακα, πασιν αν γενοιτο καταφανες τοις την θειαν
 
 

325

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεγνωκοσι γραφην. αλλ' ου ταυτα εστι παρα Κυριου παντοκρατορος. ου γαρ εστιν,
ουκ εστι τα τοιαδε των κακων ανωθεν γεγενησθαι λεγειν· αλλ' ουδ' αν νοοιτο
θεοσδοτον, το εν γε δη τουτοις κατα- σεμνυνεσθαι δειν. εσται δη ουν ουκ
ερηρεισμενα, μαλλον δε ουκ εξω δικης. α γαρ ουκ οιδεν επαινειν ο θειος τε και ακηρατος νους, κολαζει παντως, ως ουκ εχοντα το εικος. πως γαρ ουκ απηχες και
ανοσιον παντελως, το εκλειψαι μεν λαους ικανους εν πυρι, εθνη δε ολιγοψυχησαι
πολλα, τουτεστι, το 2.106 λαμπρας μεν κατεμπρησθηναι πολεις ομου τοις οικουσιν
αυτας, εθνη δε ολα και φυλας απειπειν εν κακοις; Τουτο δ' αν τις εικοτως και
αυτοις επιφωνησειε τοις Ἰου- δαιων καθηγηταις, οι παντας μεν απεκτονασι τους
αγιους προφητας· ᾤοντο γεμην ου μετριως ονησειν την Ἱερουσα- λημ, και
οικοδομειν αυτην εν αιμασι και τηι κατα παντων πλεονεξιαι· ους μεν γαρ υβρισαν,
ους δε απεκτειναν, ους δε ελιθασαν, και τελευταιον τοις αλλοις προσεθεσαν τον
Υιον, και προφασις αυτοις της απονοιας ο νομος ην. υπεπλατ- τοντο γαρ το
επαλγυνεσθαι δοκειν αθετουμενηι παρα Χριστου τηι δια Μωυσεως εντοληι. αλλ' οτι
θεοστυγης ο ζηλος αυτοις, και "ου κατ' επιγνωσιν," ως γουν ο θεσπεσιος γραφει
Παυ- λος, αποφηνειεν αν ευκολως ο Προφητης λεγων Ου ταυτα εστι παρα Κυριου
παντοκρατορος. τοιγαρτοι και εκλελοιπασιν
εν πυρι και ωλιγοψυχησαν,
δαπανωντος αυτους του πολεμου και κατατηκοντος του λιμου. συμβεβηκε γαρ τα
τοιαδε τοις Ἰουδαιων δημοις πεπαρωινηκοσιν εις τον Υιον, και απεκτονο- σιν, ως
εφην, προ αυτου τους προφητας. 9Ὅτι ενεπλησθη η συμπασα γη του γνωναι την
δοξαν Κυριου, ως υδωρ πολυ κατακαλυψαι θαλασσας.9 Ἀδιαφορει πολλακις περι
τους χρονους η θεια γραφη, και τα εσομενα τιθησιν, ως ηδη πεπερασμενα. τουτο δη
ουν κανθαδε γεγονος ευρησομεν. δεον γαρ ειπειν το εμπλησθη- σεται, το ενεπλησθη
φησιν. οταν τοινυν, επιῤριφεισης τηι Βαβυλωνι της θειας οργης, τα εν αυτηι παντα
γενηται δια τε 2.107 Κυρου και των συν αυτωι, και η παλαι δεινη και αθραυστος,
και δυσαντητον τοις αλλοις αει κατεξανιστασα την εαυτης ωμοτητα φαινηται
λοιπον οικτρα τε και αναλκις, και ολο- τροπως ηρημωμενη και υπο ποδας εχθρων,
τοτε δη τοτε πασα λοιπον η υπ' ουρανον την θειαν συνησει δοξαν οση τε εστι και
ηλικη, κατεμπλησθησεται δε της εις τουτο γνωσεως. εκρατει μεν γαρ η Χαλδαιων
αρχη, και ην ουτω περιοπτος, δεινη τε και αμαχος, ανεξικακουντος Θεου και δοντος
αυτηι το και αυτης κρατησαι της Ἰουδαιας, μυριας τε οσας εξανα- στησαι πολεις.
επειδη δε τοις αυτηι πρεπουσι κακοις περι- βαλειν εσκεψατο, κατεσεισθη και πεπτωκε
και δεδοται προς ερημωσιν. τοιουτον τι φησι και ο προφητης Ἱερεμιας περι αυτης
"Πως εκλασθη και συνετριβη η σφυρα πασης της "γης; πως εγενηθη εις αφανισμον
Βαβυλων εν εθνεσιν; "επιθησονται σοι, και αλωσηι Βαβυλων και ου γνωσηι·
"ευρεθης και εληφθης, οτι τωι Κυριωι αντεστης. ηνοιξε "Κυριος τον θησαυρον αυτου
και εξηνεγκε τα σκευη της "οργης αυτου, οτι εργον τωι Κυριωι Θεωι εν γηι Χαλδαιων,
"οτι εληλυθασιν οι καιροι αυτης." Ἰστεον δε, οτι μετα την των Ἱεροσολυμων
πορθησιν, μεταπεφοιτηκε μεν επι τα εθνη Χριστος, εγνω δε πασα λοιπον η υπ'
ουρανον την του Θεου και Πατρος δοξαν, τουτεστιν, αυτον ωσανει χειμαῤρου την
γην επικλυζοντος. ποταμου γαρ δικην εξενευσεν επ' αυτους ο Χριστος, ο και παλαι
λεγων δια προφητου φωνης "Ἰδου εγω εκκλινω "επ' αυτους ως ποταμος ειρηνης,
και ως χειμαῤρους επι- "κλυζων δοξαν εθνων." μεμοσχοποιηκοτος γαρ ποτε κατα
2.108 την ερημον του Ἰσραηλ, και προσκεκρουκοτος ταυτηιτοι Θεωι, την του Σωτηρος
αναδειξιν και της δι' αυτου χαριτος το αμφιλαφες κατεπηγγελετο λεγων "Ἀλλα ζω
εγω, και ζων "το ονομα μου, και εμπλησει η δοξα Κυριου πασαν την "γην." μεστα
γαρ τα παντα Χριστου, ος εστι δοξα του Πατρος. τοιγαρτοι και εφασκεν "Ἐγω σε
εδοξασα επι της "γης, το εργον ετελειωσα ο δεδωκας μοι, ινα ποιησω." 9Ὢ ο
ποτιζων τον πλησιον αυτου ανατροπην θολεραν, και μεθυ- σκων, οπως επιβλεπηι
 
 

326

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι τα σπηλαια αυτων· πλησμονην ατιμιας εκ δοξης πιε.9 Ἐπιφθεγγεται παλιν το
Ὢ τοις του Ναβουχοδονοσορ ανο- σι[οι]ς τολμημασι, προφωνων α πεισεται, και οτι
πικρας οδυ- νης εμπλεως η πληγη, δια τουτου σημαινων. εοικε δε θολεραν
ονομαζειν ανατροπην την ακρατον λυπην ηγουν αικιαν, ην και μονονουχι ποτιζων
τους αλισκομενους ορασθαι παρεσκευαζε διενεγκοντας ολιγα των εν οινωι και
μεθαις. και τι το εντευ- θεν; καθαπερ τι σπηλαιον ανοιγνυς, τον εκαστου νουν και
τοις αλλοις απασι καθιστη διαφανη. πικρας γαρ, ως εφην, επαγων αικιας τοις των
ειλημμενων περιφανεστεροις, η ταχα που και βασιλευσιν αυτοις, ολοφυρεσθαι
παρεσκευαζε, και την κεκρυμμενην εσθ' οτε μικροψυχιαν ηγουν δειλιαν ως εξ
αφορητου λοιπον αναγκης απογυμνουν. ο δε ην ουτω δεινος τε και ατεραμων ως,
επαλγυνεσθαι δεον και κατοικτειρειν αυτους, εντρυφαν εποιμωζουσιν, αυχημα τε
τουτο της ιδιας ποιεισθαι αρχης. και τουτο οιμαι εστι το ποτιζειν τον πλη- 2.109
σιον ανατροπην θολεραν, οπως αν επιβλεπηι επι τα σπηλαια αυτων, τουτεστι, τα
κεκρυμμενα και λεληθοτως ενοντα τισιν. επειδη τοινυν ακρατοις εχρητο θυμοις,
και φειδους απασης εξηιρημενης, μικρους και μεγαλους, και λαμπρους και αση- μους
ταις ανηκεστοις περιβεβληκε συμφοραις, ταυτηιτοι φη- σιν ο των ολων ∆εσποτης
Πλησμονην ατιμιας εκ δοξης πιε, τουτεστιν, ησθα μεν γαρ διαβοητος τε και ευκλεης
και περιοπτος τοις απανταχη και εξ ωμοτητος γνωριμωτατος· αλλ' εσηι λοιπον
ητιμωμενος, και τηι της ευκλειας υπεροχηι την ισοῤροπον ανατλησηι δικην. Πρεποι
δ' αν τουτο και επ' αυτων, ειπερ ελοιτο τις, των ανοσιων Φαρισαιων αληθες ειναι
λεγειν. πεποτικασι γαρ τον πλησιον ανατροπην θολεραν· ταυτην δε ειναι φαμεν την
αυτων διδασκαλιαν, τα των ανθρωπων ενταλματα, και προς γε δη τουτοις την κατα
Χριστου μανιαν, και τα της αθυ- ροστομιας εγκληματα. ο μεν γαρ εκαλει προς ζωην,
οι δε εις τουτο κατωλισθον απονοιας, ωστε και φαναι τοις ακροω- μενοις
"∆αιμονιον εχει και μαινεται, τι ακουετε αυτου;" εδρων δε τουτο, ινα τον της
σωτηριας αποσειομενοι λογον, τον καταλαμπρυνοντα νουν, εις τα αυτων
επιβλεπωσι σπη- λαια, τουτεστιν, εις τα σκοτεινα και αφεγγη και τεθνηκοτα
διδαγματα. τοιγαρτοι πεπωκασι πλησμονην ατιμιας, καιτοι παλαι λαμπροι τε οντες
και δοξης εισω βεβηκοτες ου μικρας. καθηγουντο γαρ ποιμνιων, ησαν δε και ιερεις
και κριται. Ἁρμοσαι δ' αν ο τοιοσδε λογος και τοις των ανοσιων δογματων
ευρεταις, οι ποτιζουσι κατα το αληθες τον πλησιον ανατροπην θολεραν, τον της
απατης ιον ταις των απλουστερων
2.110 ψυχαις επιχεοντες, ινα δη και
επιβλεπωσιν επι τα σπηλαια αυτων. σκοτεινος γαρ ο εκεινων νους, απατης
εμπλεως, αχλυος διαβολικης επιμεστος αληθως, και σπηλαιων, οιμαι, διενεγκων
ουδεν, α νεκρων εστι σωματων εμπλεω και δυσω- διας απασης και ακαθαρσιας.
Χρηναι δε οιμαι προς διασαφησιν των προειρημενων ακριβεστεραν κακεινο ειπειν.
Ἑβραιοι φασιν· ως εκ παρα- δοσεως δε παλιν ο λογος· οτι πορθησας την τε Ἰουδαιαν
και απασας δε τας αλλας χωρας ο Ναβουχοδονοσορ, και αποκομισας εις την εαυτου
τους των εθνων ηγουμενους, εποιειτο ποτους κατα καιρους. ειτα τους αλοντας
εισφερων, και περιεργοις πομασι καταμεθυσκων αυτους ορχεισθαι πα- ρεσκευαζε·
κατασειομενοις δε και διαπιπτουσι και απο- γυμνουμενοις εσθ' οτε και τα
κεκρυμμενα του σωματος μερη δεικνυουσιν, επιμειδιων τρυφην εποιειτο το χρημα
και προ- φασιν ευθυμιας. ταυτα φασιν ωνομασθαι ευφυως σπηλαια· εχει δε πως και
το εικος ο λογος. εκδεδωκασι γαρ οι ετεροι των ερμηνευτων αντι των σπηλαιων,
την γυμνωσιν, ιν' ηι τοιουτον το λεγομενον Ουαι ο ποτιζων τον πλησιον αυτου
ανατροπην θολεραν και μεθυσκων, οπως επιβλεπηι επι την γυμνωσιν αυτων. 9Και
συ καρδια σαλευθητι και σεισθητι· εκυκλωσεν επι σε ποτη- ριον δεξιας Κυριου, και
συνηχθη ατιμια επι την δοξαν σου.
διοτι ασεβεια του Λιβανου καλυψει σε, και
ταλαιπωρια θηριων 2.111 πτοησει σε, δι' αιματα ανθρωπων και ασεβειας γης και
 
 

327

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεως, και παντων των κατοικουντων αυτην.9 Ἔνεστι πως αει και προσπεφυκος
οραται δεινως ταις των αλαζονων ψυχαις και το πλειστην οσην εις νουν εχειν αναισθησιαν, και μεντοι και προς τωιδε το οιεσθαι κατα σφας ακραδαντον εξειν της
ευημεριας την μεθεξιν, αποσειονται δε ωσπερ, και σφοδρα γενικως, το προσδοκαν
ολως εσεσθαι ποτε την επι τα χειρω των πραγματων μεταδρομην. οποιον εστι το
δια φωνης του ∆αυειδ ως εκ προσωπου λεγομενον των εν ευπαθειαις οντων και
τρυφαις "Ἐγω δε ειπα εν τηι "ευθηνιαι μου Ου μη σαλευθω εις τον αιωνα."
ηῤρωστηκοτι δη ουν εκ πολλης αγαν υπεροψιας τωι Βαβυλωνιωι το αν- αλγητον,
μονονουχι και επιπληττει λοιπον ως ατεγκτωι, λε- γων Και συ καρδια σεισθητι,
τουτεστι, μη εν ακλονητοις ευη- μεριαις ερηρεισθαι νομισηις, εισδεχου λοιπον τας
[περι] των λυπουντων εννοιας, εν αισθησει των συμβησομενων γενου, και
παραχωρει τηι πειραι, καιτοι προ[ς] αυτης ουδ' οσον ειπειν καν γουν εν ψιλαις
επινοιαις αξιωσας ελειν, οτι γενησηι ποτε και αυτος εν σκυθρωποις, και τοις ανιαν
ου μετριως πεφυ- κοσιν η ση περιπεσειται καρδια. τι δη ουν αρα το σαλευον αυτην
και καταδονουν εις λυπας; Ἐκυκλωσεν επι σε ποτηριον δεξιας Κυριου και συνηχθη
ατιμια επι την δοξαν σου. ωσπερ γαρ αυτος εποτιζες τον πλησιον ανατροπηι θολεραι,
τον αυτον τροπον τα εκ της θειας οργης επενεχθησομενα πεπ[τ]ωκως, βδελυρος
εσηι παρα πασιν ητιμωμενος, οικτρος τε και απεῤ- ριμμενος, και της αρχαιας εκεινης
ευκλειας ολοτροπως ηττω- 2.112 μενος. δεξιας δε Κυριου το ποτηριον ειναι λεγων
ο μακαριος Προφητης, οιον αναπειθει φρονειν, ως ουκ αν ενδεχοιτο μη πιειν, αυτο
Θεου προσκομιζοντος. εδει γαρ παντως ανατλη- ναι τα εξ οργης· "Ἐαν γαρ κλεισηι
κατα ανθρωπου, τις "ανοιξει;" κατα το γεγραμμενον, και ηι φησιν ο προφητης "Την
χειρα την υψηλην τις αποστρεψει;" ανθ' οτου δη ουν τα τοιαδε συμβησεται,
διατρανοι λεγων Ὅτι ασεβεια του Λιβανου καλυψει σε και ταλαιπωρια θηριων
πτοησει σε. και
Λιβανος μεν ορος της Φοινικης εστι, των οτι μαλιστα
διαφανεστατων, ευξυλον τε και ευωδες ως λιβανοφορον. παρεικαζει δε αυτωι την
Ἱερουσαλημ εσθ' οτε το γραμμα το ιερον, δια τοι το πολλαις αγιαις επισεμνυνεσθαι
κεφαλαις, υψου τε ηρμεναις και φρονουσαις τα εν ουρανοις, και τωι της ευσεβειας
καλλει περιβυθισμεναις. τουτων διαμεμνηται και ο μακαριος ∆αυειδ, ουτω λεγων
προς Θεον "Αι κεδροι του "Λιβανου ας εφυτευσας, εκει στρουθια εννοσσευσουσι."
κεδρου γαρ δικην των αγιων εκαστος, καθαπερ εφην αρτιως, αιρεται υψου, τωι μη
φρονειν ανεχεσθαι τα κατεῤριμμενα, τουτεστι τα επι γης, και οιον σκεπη γινεται
τοις ετεροις,
στρουθιων δικην δεχομενος τους υπ' αυτωι μαθητευεσθαι
βουλομενους. ουκουν επειδηπερ εκπεπορθηκε μεν ο Χαλ- δαιος την Ἱερουσαλημ,
ησεβησε δε και προσκεκρουκε τωι Θεωι, προσεμπρησας τηι πολει τον θειον ναον, ηλω
δε και αυτα περιυβρισας τα αγια, ταυτηιτοι φησι καλυψειν αυτον
2.113 την
ασεβειαν του Λιβανου την κατ' εκεινου γεγενημενην. Λιβανον δε, ως εφην, η την
Ἰουδαιαν, ηγουν τα Ἱεροσολυμακαλει· οιηθειη δ' αν τις και αυτον ισως τον νεων
πολυ το ευωδες εχοντα, και ταις των ιερεων καθαπερ τισι κεδροις κομωντα
κεφαλαις. τινα δε τροπον αυτον η κατα του Λι- βανου γεγενημενη καλυψειν
εμελλεν ασεβεια, παρεδειξε προστιθεις Ὅτι ταλαιπωρια θηριων πτοησει σε. εοικε δε
παλιν θηρας αποκαλειν τους Κυρωι συνωπλισμενους Περσας τε και Μηδους, ως
πολυ το ατιθασον εχοντας, και εις ωμοτητα τεθηγμενους. οτι δε κολαζει Θεος ου
ματην, αλλ' οις αν τις δρασειε τας ισοῤροπους επαγει ποινας, εδιδαξεν επειπων ∆ι'
αιματα ανθρωπων και ασεβειας της πολεως και παντων των κατοικουντων αυτην.
Ἀκουσεται δε και των Φαρισαιων εκαστος, οι και της κατα Χριστου μανιας
γεγονασιν ευρεται και συνθεται Και συ καρδια σαλευθητι και σεισθητι. εκυκλωσε
γαρ επ' αυτους ποτηριον δεξιας Κυριου, συνηχθη δε και ατιμια επι την δοξαν
αυτων. εκπεπωκασι δε ως ολεθρου ποτηριον την επισυμ- βασαν αυτοις οργην, ατιμοι
 
 

328

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τε γεγονασι και απασης ευκλειας ως απωτατω. ησεβησαν γαρ και ουτοι κατα του
Λιβανου. Λιβανον δε νοησεις την Ἐκκλησιαν, την αληθως ευωδη, το ορος το
διαφανες, και τοις απανταχη γνωριμωτατον. εδιωξαν δε την Ἐκκλησιαν μετα τον
του Σωτηρος σταυρον. τοι- γαρτοι και κατεπτοηνται καθαπερ υπο θηριων των
πεπορ- θηκοτων αυτους, και πολλοις αιμασι γεγονοτες ενοχοι τοις των αγιων
προφητων, προσεθηκαν τουτοις και τα των πε- πιστευκοτων εις τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, ων
2.114 απαρχη γεγονεν ο μακαριος Στεφανος, των αγιων
μαρτυρων πρωτολειον ωσπερ τι και απαρχη δεδειγμενος. 9Τι ωφελει γλυπτον, οτι
εγλυψαν αυτο; επλασεν αυτο χωνευμα, φαντασιαν ψευδη, οτι πεποιθεν ο πλασας
επι το πλασμα αυτου του ποιησαι ειδωλα κωφα.9 Ἡ μεν ουν θεσις του ρητου κατα
τουτον εστι τον τροπον. τι γαρ ωφελει φησι το γλυπτον οτι εγλυψαν αυτο; τι δε
ωφελει ο πλασας επι το πλασμα αυτου οτι πεποιθεν επ' αυτωι; τις δε δη παλιν ο του
Προφητου σκοπος, ερουμεν ως ενι. Κυρου και Μηδων κατα της των Βαβυλωνιων
εμβεβληκοτων, και του πολεμου λοιπον περιηγγελμενου, τα αυτοις συνηθη
δρωντες οι μαγοι τους ψευδωνυμους εκαλουν θεους εις επι- κουριαν κινδυνευουσηι
τηι πολει, θυσιας τε και σπονδας τοις αναισθητοις προσηγον, ολην επ' αυτοις του
σωζεσθαι την ελπιδα θεμενοι. αλλ' ην υθλος και φενακισμος εκεινα, απατη τε και
κενοβουλια, και ετερον ουδεν· ηλω γαρ και πεπορ- θηται, και τουτο παθειν ουκ
οιηθεισα ποτε. διαγελαι τοι- γαρουν ο των ολων Θεος των πεπλημμελημενων την
σκεψιν, και την επι τοις αψυχοις ελπιδα. τι γαρ ωφελει φησι το γλυπτον, ετερον
ουδεν υπαρχον η φαντασια ψευδης ουδεν εχουσα το αληθες; θεια γαρ ολως δυναμις
πως αν η ποθεν ειναι πιστευοιτο τοις εξ ανθρωπινων χειρων πεπλαστουργη- μενοις;
εικαιον ουν αρα το επ' αυτοις πεποιθεναι, και κατα- γελαστον αληθως το χρημα εστι
παρα γε τοις εῤρωμενον εχουσι νουν και την φρενα διεγηγερμενην. δοκει δε τις και
2.115 καθ' ετερον τροπον την των προκειμενων δυναμιν αναπτυξαι. ηἱρηκως γαρ
τας πολεις ο Βαβυλωνιος, και πασας, ως επος ειπειν, αναστησας τας χωρας,
απονενευκεν ασχετως εις το υψου και αχαλινον, ενοσει λοιπον την υπεροψιαν, και
την Θεου δοξαν ο δειλαιος τηι οικειαι περιθεις κεφαληι, γραφει μεν εικονα χρυσην,
καθαπερ και ο θεσπεσιος προφητης γεγραφε ∆ανιηλ. ειτα προσκυνειν εκελευεν αυτηι
φυλας τε και γλωσσας, και τοις τουτο δραν ουκ ανεχομενοις θανατος ην η δικη. τι
τοινυν το εντευθεν ωφελος; ειπε φησιν. ο γαρ οιηθεις ειναι και θεος, εις ληξιν ηδη
διεληλακε λοιπον του παντος κακου, και ταις επεκεινα λογου περιπεπτωκε
συμφοραις. 9Ουαι ο λεγων τωι ξυλωι Ἔκνηψον εξεγερθητι, και τωι λιθωι Ὑψω- θητι·
και αυτο εστι φαντασια, τουτο δε εστιν ελασμα χρυσιου
και αργυριου, και παν
πνευμα ουκ εστιν εν αυτωι. ο δε Κυριος
εν ναωι αγιωι αυτου· ευλαβεισθω απο
προσωπου αυτου πασα η γη.9 Ἕπεται παλιν, ως εφην αρτιως, των προκειμενων η
δυνα- μις. ταλανιζει γαρ εικοτως τους πεπλανημενους, οι τον ενα τε και φυσει και
αληθως καταλελοιποτες Θεον, και της εις αυτον ευλαβειας παρεκθεοντες την οδον,
ιενται προς απω- λειαν, ξυλωι μεν επιφωνουντες Ἔκνηψον, εγερθητι, λιθωι δε
λεγοντες αβουλοτατως Ὑψωθητι. εθος γαρ τοις πεπλανη- 2.116 μενοις, ει δηπου
τις καταπτοησειε φοβος, αναπτειν βωμους, ανοιγνυναι τεμενη, και τοις αψυχοις
ειδωλοις επιφωνειν Ἐλεησατε, σωσατε, υψωθητι και συ λιθε, προασπιζων ως θεος
των τα σα σεβοντων κρατη, και σε προσκυνειν ηἱρη- μενων. ουαι δη ουν τοις
τοιουτοις εικοτως, οτι τοις εκ χρυ- σιου και αργυριου πεποιημενοις, τοις ουκ εχουσι
πνευμα, προσκειμενοι τας τοιαυτας λεγουσι φωνας, ας ην δηπου Θεωι λεγειν
αμεινον τωι κατοικουντι τον ουρανον και ναον ιδιον εχοντι την ανω πολιν. αγιος
γαρ εν αγιοις κατοικει, και τοις σεβομενοις αυτον εναυλιζεται. Χρησιμον ουν τι
και αναγκαιον ο Προφητης ημιν επι- φθεγγεται, το Ευλαβεισθω απο προσωπου
αυτου πασα η γη. προσκυνητεον γαρ τοις γε αληθως αρτιφροσιν ενα τον φυσει και
 
 

329

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθως Θεον και αυτωι το σεβας αναψει πας σοφος, αυτωι προσοισει και τας ικετειας,
παρ' αυτου ζητησει το σωζεσθαι, και αυτον ομολογησει ∆ημιουργον, ∆εσποτην των
ολων, Σωτηρα και Λυτρωτην, πανσθενη, παναγνον, και τας των πραγματων
μετασκευαζοντα φυσεις, εφ' οπερ αν ελοιτο κατα καιρους και ιδιοις νευμασι τοδε το
παν διιθυνοντα.

ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
Προσευχη Ἀμβακουμ του Προφητου μετ' ωδης.
∆ιαπερανας ευ μαλα τον επι τηι Βαβυλωνι λογον, και οτι πικρας αποτιουσι
δικας οι καταδηιωσαντες μεν την αγιαν πολιν, αποκομισαντες δε τον Ἰσραηλ
αιχμαλωτον διαρκε- στατα προαναπεφωνηκως, ευαφορμως ερχεται προς το του
Χριστου μυστηριον, και ως εκ λυτρωσεως της γεγενημενης εφ' ενος εθνους και
μερικως, παρακομιζει τον λογον εις την κατα παντων και γενικωτατην, υφ' ης
σεσωσται μεν το καταλειμμα του Ἰσραηλ, σεσωσται δε ουδεν ηττον η συμ- πασα γη.
Κυρος μεν γαρ ο Καμβυσου της αιχμαλωσιας ανηκε τον Ἰσραηλ, την αλαζονα και
θεομιση βασιλειαν καθελων, φημι δε δη την Χαλδαιων. εξεικονισμος δε αρα και
υποτυπωσις το δρωμενον ην των δια Χριστου κατωρ- θωμενων· ος πασαν την
ανθρωποτητα δοριληπτον ωσπερ ευρων, και υπο χειρα καμνουσαν την τυραννικην·
βεβασι- λευκε γαρ ωσπερ ημων δια της αμαρτιας ο σατανας· απ- 2.118 εφηνε μεν
ελευθερους δεσμων τε και πονων, και αυτης δε της εκτοπου δουλειας ανεις,
ανεκομισεν ωσπερ εις την αγιαν πολιν, την επουρανιον Ἱερουσαλημ. γεγοναμεν
γαρ, κατα το γεγραμμενον, "συμπολιται των αγιων και οικειοι του "Θεου" και
πατριδα λοιπον επεγραψαμεθα τον ουρανον. κατατεθηπως δη ουν ο Προφητης του
μυστηριου την δυνα- μιν, και την αφραστον τε και θεοπρεπη της μετα σαρκος
επιδημιας του Μονογενους οικονομιαν υπεραγαμενος, ποιειται την προσευχην, ως
εν ωἰδης τροπωι, κατ' εκεινο που παντως το δια φωνης του ∆αυειδ "Ἡ γλωσσα μου
μελετησει την "δικαιοσυνην σου, ολην την ημεραν τον επαινον σου." 9Κυριε,
εισακηκοα την ακοην σου, και εφοβηθην, Κυριε, κατενοησα
τα εργα σου, και
εξεστην.9 Νοοιτο δ' αν ο λογος και προς αυτον, ειπερ ελοιτο τις, γεγονως τον των
ολων Πατερα και Θεον, ως αποκαλυπτοντα τον Υιον, ακοην τε την περι αυτου
διατρανουντα δια του Πνευματος· η και προς αυτον εικοτως τον ενανθρωπησαντα
Λογον. και ει μεν τις λεγοι προς τον Πατερα γενεσθαι τυχον, τοιονδε τι συνησομεν
Ὦ των ολων ∆εσποτα, φησι, την δοθεισαν αποκαλυψιν, ηγουν ακοην την περι του
σου γεννηματος κατατεθηπα τοι· φρικτα γαρ εστι, και περα λογου τα διηγηματα,
και της οικονομιας ο τροπος παντος αν ειη λοιπον επεκεινα νου· ει δε δη λεπτον
ενιεις της καρδιας τον οφθαλμον την των σων εργων καταθρησαιμι δυναμιν, εκστασις εσται το χρημα, και ετερον ουδεν. βλεποντος δε του λογου προς τον Υιον,
ουδεν ηττον προσβαλουμεν κατα τοιονδε τινα τροπον Ὦ Κυριε και καταρχων των
ολων,
2.119 καν ει και γενονας σαρξ, την περι σου δεξαμενος ακοην, ηγουν
ακουσμα τε και αποκαλυψιν, εις δεος εμπεπτωκα. καταπεπληγμαι δε, και σφοδρα
εικοτως, την του πραγμα- τος υπερβολην. μανθανω γαρ, οτι εν μορφηι και ισοτητι τηι
κατα παν οτιουν υπαρχων τωι γεγεννηκοτι, σαυτον μεν καθησεις εις εκουσιον
κενωσιν, γενησηι δε καθ' ημας ανθρω- πος εκ γυναικος, και την της δουλειας
ανατλησηι μορφην, και Θεον μεθ' ημων επιγραψηι τον σεαυτου Πατερα, υπηκοος δε
γενησηι, και "μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου." εισα- κηκοα τοινυν την ακοην
σου και εφοβηθην, κατενοησα τα εργα σου και εξεστην. ευηγγελισω γαρ τυφλοις
αναβλεψιν, εκη- ρυξας αιχμαλωτοις αφεσιν, ιασω τους συντετριμμενους την
 
 

330

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καρδιαν, επεστρεψας το πλανωμενον, κατεδησας το συντε- τριμμενον, φως γεγονας
τοις εν σκοτει, θυρα και οδος εις ζωην και αγιασμον, γεγονας ειρηνη, συνειρων δια
της πιστεως εις ενα λαον τους τε εκ περιτομης, και μεντοι τους εξ εθνων, γεγονας
"λιθος ακρογωνιαιος, εκλεκτος, εντιμος·" κατεκτησω την οικουμενην τωι Θεωι και
Πατρι, ηλευθερωσας αμαρτιων τους εξ ασθενειας εαλωκοτας, εξειλου χειρος
διαβολικης, τηι της υιοθεσιας χαριτι κατελαμπρυνθη το δουλον, ουρανου πολιτης ο
εκ γης γεγονεν ανθρωπος· αξιακουστον δε προς τουτοις κακεινο, οιμαι που· ο γαρ
παντα ζωογονων, υπο- μεμενηκας μεθ' ημων τον της σαρκος θανατον. πλην γεγονας "πρωτοτοκος εκ νεκρων," και απαρχη των κεκοιμη- μενων, και πρωτολειον
ανθρωποτητος ανακομισθεισης εις αφθαρσιαν. ανεβιως γαρ ως Θεος, το σκληρον
και δυσαν- τητον πατησας θηριον, τουτεστι τον θανατον, παρελυσας
2.120 της
αρχαιας αρας εκεινης την δυναμιν. πεπαυται δε εν σοι τε και δια σου το "Γη ει και
εις γην απελευσηι," καθ' ημων ειρημενον. 9Ἐν μεσωι δυο ζωων γνωσθησηι.9 Κατα
διαφορους τροπους ηρμηνευται τουτο τισι. και ο μεν εφη, δυο κεκλησθαι ζωια το
Πνευμα και τον Υιον, ων και εν μεσωι γινωσκεσθαι τον Θεον και Πατερα. αμαθες δε
οιμαι το τηιδε νοειν, και πολυ το ευηθες εχον. τις γαρ ο φαναι τολμων, οτι ζωιον
εστιν η ζωη, τουτεστιν, ο Υιος ητοι το Πνευμα το Ἅγιον; ζωη γαρ μαλλον το
ζωοποιουν, ζωιον δε δη το της παρ' ετερου μετεχον ζωης. ατοπον δε και ετερως
μεσον ωσπερ αμφοιν νοεισθαι τον Πατερα, ος γε και πρωτος ονομαζεται κατα γε την
συνταξιν της ομολογιας της αγιας τε και ομοουσιου Τριαδος. και ου δηπου φαμεν,
ως προτεταγμενος κατα την κλησιν του τε Υιου και του Πνευματος, προυφεστηκεν
αυτων· ληρος γαρ τουτο και ψευδοεπεια· διακειμεθα δε μαλλον και πεπιστευκαμεν,
οτι και συναιδιον εχει τον εξ αυτου πεφηνοτα Λογον, και ην, ο εστιν, ου διχα του
ιδιου Πνευματος, αλλ' αμα τε Θεος νοειται ο Πατηρ, και συνεισβεβηκεν ευθυς η
υπαρξις του δι' ον εστι Πατηρ, και αυτο δε το θειον αυτου και αγιον Πνευμα. επειδη
δε πηγη τις ωσπερ εστι του ιδιου γεννη- ματος, οικονομικως προωνομασται. οπως
ουν εσται μεσος Υιου και Πνευματος, εννοειν ουκ εχω. αλλ' ερουσιν ισως, κατα γε
το εικος, ως εν τοπωι χρηναι νοεισθαι το μεσον. 2.121 αλλα και τουτο ατοπον. ου
γαρ εν τοπωι το θειον, οτι μητε εν ποσωι, μητε μην κατα σωμα εστιν. Ἕτεροι δε αυ
δυο ζωια ειρηκασι, την τε νεαν και την παλαιαν διαθηκην, ων εν μεσωι γινωσκεται ο
Χριστος. εν δε τοις τοιουτοις θεωρημασιν οιμον ιτω τις, ην αν βουλοιτο καθ'
εαυτον· ημεις δε απαξ τον λογον εις το του Χριστου προσωπον περιτρεποντες,
νομικην ποιησομεθα την των νοη- ματων αφηγησιν. γεγονε τοινυν ο Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος ιλαστηριον δια της πιστεως· εδοκει γαρ ωδε φρο- νειν τε και λεγειν
και τωι θεσπεσιωι Παυλωι· απηλλαγμεθα γαρ δι' αυτου παντος αιτιαματος, ιλεω τε και
ευαντητον εσχηκαμεν τον Πατερα. και μαρτυρησει λεγων ο σοφος Ἰωαννης
"Τεκνια, ταυτα γραφω υμιν, ινα μη αμαρτανητε. "και εαν τις δε αμαρτηι,
παρακλητον εχομεν προς τον Πα- "τερα, Ἰησουν Χριστον δικαιον, και αυτος ιλασμος
εστι "περι των αμαρτιων ημων· ου περι των ημετερων δε μονον, "αλλα και περι
ολου του κοσμου." επειδη δε ησαν τυποι των εσομενων κατα αληθειαν τα παλαι δι'
αινιγματων ανα- τυπουμενα, φερε τι λεγωμεν τον εν τηι αγιαι σκηνηι γεγονοτα παρα
του Πατρος ιλαστηριον δεικνυοντες τον Υιον. προσ- τεταχε τοινυν ο των ολων Θεος
κιβωτον γενεσθαι και λυχνιαν, και μεντοι και τραπεζαν εν τηι αγιαι σκηνηι· ειτα προς
τουτοις ιλαστηριον εκ χρυσου και πορφυρας και βυσ- σου κεκλωσμενης και
κοκκινου διανενησμενου, και τουτο επι τεσσαρων αιρομενον στυλων επεκρεματο
τηι αγιαι κιβωτωι· ειτα δυο Χερουβιμ εις δεξιον τε και ευωνυμον εκ χρυσου 2.122
πεποιημενα περιειστηκει το ιλαστηριον, τα προσωπα προς αυτο συντεινοντα.
αινιγμα δε ην το χρημα παλιν μυστηριου του κατα Χριστον. γεγονε μεν γαρ σαρξ ο
Λογος, καιτοι Θεος και Κυριος των ολων υπαρχων, ως εκ Θεου και Πατρος
 
 

331

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεφηνως κατα φυσιν. αλλ' ει και γεγονε σαρξ, και τεθειται παρα του Πατρος
ιλαστηριον, ουκ αποβεβληκεν οπερ ην, τουτεστι, το ειναι Θεος· αλλ' εστι και ουτως
εν εξουσιαι και δοξηι τηι θεοπρεπει, και παλιν αυτον περιεστασιν αι ανω δυναμεις,
τας αυταις συντεταγμενας αποπεραινουσαι λειτουργιας. ταυτηιτοι τα Χερουβιμ
περιεστασι το ιλαστη- ριον, και προς αυτο βλεπουσι δια παντος. εθος γαρ ταις ανω
δυναμεσιν, αγιαις ουσαις και παναγνοις, αει κατασκεπτεσθαι τα Θεου, και εις αυτον
βλεπειν, και εις τα αυτωι δοκουντα και φιλα τετραφθαι δια παντος. γνωσθησηι δη
ουν, ω ∆εσ- ποτα, φησι, τις εσηι, καθ' ημας γεγονως· οτι γαρ ιλαστηριον, ως εκ
παραδειγματος του εν τηι αγιαι σκηνηι, γνωσθησηι σαφως. εστηκας γαρ εν μεσωι δυο
ζυων, τουτεστι, των Χερουβιμ, και ονομα σοι, το ιλαστηριον. και αληθης ο λογος·
ως γαρ αυτος φησιν ο Χριστος "Ουκ απεστειλεν ο Πατηρ "τον Υιον εις τον κοσμον,
ινα κρινηι τον κοσμον· αλλ' ινα "σωθηι ο κοσμος δι' αυτου." 9Ἐν τωι εγγιζειν τα ετη,
επιγνωσθησηι· εν τωι παρειναι τον καιρον αναδειχθησηι.9 Προκεχρησμυδηκε μεν ο
νομος το Χριστου μυστηριον· και μην και ο των αγιων προφητων προανεκεκραγει
χορος· 2.123 συμβαλλοντες δε χρησιμως τοις παλαι περι αυτου γεγραμ- μενοις τα
εν καιρωι της επιδημιας συμβεβηκοτα τε και κατωρ- θωμενα, βεβαιοτερους ημας εις
την επ' αυτωι πιστιν προκα- θιστασιν οι μυσταγωγοι ποικιλως, και αυτους δε
πλειστακις ευρησομεν τον οικειον εντευθεν εμπεδουντας νουν· οποιον εστιν εκεινο
το δια φωνης ευαγγελιστων. εκβεβληκε μεν γαρ ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος εκ
του ιερου τους πωλουντας τα προβατα και τους βοας, και τας τραπεζας ανετρεψε
των κολλυβιστων, "Και ποιησας φραγελλιον "εκ σχοινιων παντας εξεβαλε, λεγων
Μη ποιειτε τον οικον "του Πατρος μου οικον εμποριου·" και τι το εντευθεν;
"̓Εμνησθησαν, φησιν, οι μαθηται αυτου, οτι ην γεγραμ- "μενον Ὁ ζηλος του οικου
σου καταφαγεται με." οιηθεντι δε ποτε τωι Ἰωσηφ την μνηστευθεισαν αυτωι
διεφθαρθαι παρ- θενον, εθελοντι τε λαθρα απολυσαι αυτην, "Ὤφθη, φησιν,
"αγγελος Κυριου κατ' οναρ λεγων Ἰωσηφ υιος ∆αυειδ, μη "φοβηθηις παραλαβειν
Μαριαμ την γυναικα σου· το γαρ "εν αυτηι γεννηθεν, εκ Πνευματος εστιν Ἁγιου.
τεξεται δε "υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου Ἰησουν· αυτος γαρ "σωσει τον λαον
αυτου απο των αμαρτιων αυτου." ειτα λογιον ιερον παρεκομιζε προς πληροφοριαν·
εφη γαρ παλιν ωδι "Τουτο δε ολον γεγονεν, ινα πληρωθηι το ρηθεν δια "του
προφητου λεγοντος Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει "και τεξεται υιον, και
καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμ- "μανουηλ." ευρησομεν δε και αυτον τον Ἐμμανουηλ
εκ των τοις προφηταις προεπηγγελμενων την εφ' εαυτωι κρατυνοντα πιστιν,
αξιουντα τε δι' αυτων ηδη των πραγματων επιγινω- 2.124 σκεσθαι, και τοις ηδη
προειρημενοις την των αποτελεσματων συμφεροντας εκβασιν, ενδοιαζειν ουδαμως
ως αυτος ειη λοιπον, ο δια νομου και προφητων προκεκηρυγμενος. ηκον μεν γαρ
προς αυτον τινες των Ἰωαννου μαθητων, φιλοπευ- στουντες και λεγοντες "Ἰωαννης
ο Βαπτιστης απεστειλεν "ημας λεγων Συ ει ο ερχομενος η ετερον προσδοκωμεν;" ο
δε, καιτοι λεγειν εξον Ἐγω και ουχ ετερος, επι την αρχαιαν αυτους αναπειθει
προαγγελσιν αναφοιτησαι λεγων "Πορευ- "θεντες απαγγειλατε Ἰωαννηι α ακουετε
και βλεπετε· τυφλοι "αναβλεπουσι, χωλοι περιπατουσι, λεπροι καθαριζονται και
"κωφοι ακουουσι, νεκροι εγειρονται, και πτωχοι ευαγγελι- "ζονται, και μακαριος
εστιν ος εαν μη σκανδαλισθηι εν "εμοι." ατρεκες ουν οτι, καθα φησιν ο Προφητης, εν
τωι εγγιζειν τα ετη επιγνωσθησηι, και οτι κατα καιρους τους παλαι προωρισμενους
ως εν θελησει τε και βουληι του Θεου και Πατρος, ανεδειχθη Χριστος. εν εσχατοις
γαρ του αιωνος καιροις επεφανεν ημιν, επεγνωσθη τε και ωμολογηται, καθα- περ
αμελει και προ γε των αλλων ο Ναθαναηλ ανακεκραγει λεγων "Ῥαββι συ ει ο υιος
του Θεου, συ ει ο βασιλευς του "̓Ισραηλ." επεγνωσθη δη ουν εν τωι εγγιζειν τα ετη,
του- τεστιν, ως εν τωι καιρωι της μετα σαρκος οικονομιας. επεγ- νωσθη τε παρα τε
 
 

332

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιων και απασης ηδη λοιπον της υπ' ουρανον. εγνωκαμεν γαρ τον εν μεσωι δυο
ζυων, ιλαστη- ριον ως εν αινιγμασι νομικοις προανατυπουμενον, τουτεστι,
Χριστον. 9 Ἐν τωι ταραχθηναι την ψυχην μου εν οργηι ελεους μνησθησηι.9 2.125
Προσκεκρουκεν η ανθρωπου φυσις τωι ∆ημιουργωι δια την εν Ἀδαμ παραβασιν, ος
ολιγου παντελως ηξιωσε λο- γου την δοθεισαν εντολην. τοιγαρτοι και τεταραγμεθα
και διολωλαμεν, αραι και δικηι περιπεσοντες οι δειλαιοι, και θανατωι κεκρατημεθα
παροργισθεντος Θεου· ηκουε γαρ ο προπατωρ Ἀδαμ, ως ριζα του γενους "Γη ει, και
εις γην "απελευσηι." πλην ου μεχρι παντος περιειδεν ημας ο ∆η- μιουργος, αλλα
κατηλεησεν ως Θεος. ει γαρ και "Κατεπιεν "ο θανατος ισχυσας" κατα την του
Προφητου φωνην, αλλα "παλιν αφειλεν ο Θεος παν δακρυον απο παντος
προσωπου· "το ονειδος του λαου αφειλεν απο πασης της γης." κατηρ- γηται γαρ εν
Χριστωι του θανατου το κρατος, ανηιρημενης της αμαρτιας, εφ' ηι και ωνειδισμεθα·
"Κυριος γαρ εμνησθη "ημων, και ηλεησεν ημας," καθα και ο θεσπεσιος ανα- μελπει
∆αυειδ. ανεκομισε γαρ ημας εις αφθαρσιαν και ζωην, καιτοι τεταραγμενους,
καθαπερ εφην αρτιως, απογε της θειας οργης, ως και εν εκλειψει γενεσθαι του
Πνευ- ματος, τουτεστιν, εν αποθεσει τε και αποβοληι της ψυχης· πραττεται γαρ
ουτως εν ημιν ο θανατος. οτι δε καταδεδικασ- μεθα μεν τωι θανατωι
προσκεκρουκοτες Θεωι, σεσωσμεθα δε παλιν ηλεημενοι, πιστωσεται λεγων ο
μακαριος ∆αυειδ προς τον των ολων ∆ημιουργον "Ἀποστρεψαντος δε σου το προ"σωπον ταραχθησονται, και εις τον χουν αυτων επιστρεψου- "σιν. εξαποστελεις το
Πνευμα σου και κτισθησονται, και "ανακαινιεις το προσωπον της γης." πεπονθοτες
μεν γαρ την αποστροφην δια την εν Ἀδαμ παραβασιν, υπεστρεψαμεν εις τον χουν
εξ ουπερ και γεγοναμεν. επειδη δε παλιν εν Χριστωι και δια Χριστου το θειον
πεπλουτηκαμεν Πνευμα,
2.126 της αυτου φυσεως γεγονοτες μετοχοι, κατα τας
γραφας, ανεστοιχειωμεθα προς το εν αρχαις, και κεκαινουργημεθα και σεσωσμεθα.
και γαρ εστιν αληθες, ο και αυτος ημιν ο θειος γεγραφε Παυλος, οτι παντα τα "εν
Χριστωι καινη κτισις, "και τα αρχαια παρηλθε, ιδου γεγονε τα παντα καινα." ουκουν
τεταραγμεθα μεν εξ αρχης, τα εκ της θειας ανα- τλαντες οργης. επειδη δε εγγιζοντων
των ετων επεγνωσθη Χριστος, ανεδειχθη δε κατα τους παλαι προωρισμενους καιρους, εμνησθη λοιπον ελεους. δεδικαιωμεθα γαρ ου "εξ "εργων νομου," κατα τας
γραφας, αλλ' ουδε "εξ εργων των "εν δικαιοσυνηι α εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα το
πολυ "αυτου ελεος." 9Ὁ Θεος εκ Θαιμαν ηξει, και ο αγιος εξ ορους Φαραν κατασκιου δασεως.9 ∆ιττην εχει θεωριαν των προκειμενων ο νους, και δη ερουμεν τα
επ' αυτοις ως ενι· ερμηνευεται γαρ Θαιμαν ο νοτος· εστι δε νοτιωτατη λιαν η ερημος
Φαραν, ου και ο Χωρηβ ορος ειναι λεγεται, ενθα παρεστησεν ο Μωυσης τωι Θεωι
τους εξ Ἰσραηλ των πρακτεων τους οριστας οριζοντι νομους. ουκουν μιαν μεν τοις
προκειμενοις εφαρμοζοντες εννοιαν, εκεινο φαμεν· ηξει φησιν ο Θεος εκ Θαιμαν, εξ
ορους Φαραν ητοι Χωρηβ, τουτεστιν, ο παλαι κατα την νοτιωτατην ερημον εν τωι
ορει Χωρηβ οφθεις τοις πατρασιν εν ειδει πυρος, αυτος ο παλαι λαλησας τον νομον,
ηξει, και μετα σαρκος οφθησεται καθ' ημας, εν ταξει προφητου και μεσι- 2.127 του·
καθαπερ αμελει και ο θεσπεσιος Μωυσης, προς ον ειρηται παρα Θεου "Προφητην
αυτοις αναστησω εκ των "αδελφων αυτων ωσπερ σε, και θησω τους λογους μου εις
"το στομα αυτου, και λαλησει αυτοις κατα παντα οσα αν "εντειλωμαι αυτωι." ει δε
δη βουλοιτο τις τοις γεγραμ- μενοις προσβαλειν και καθ' ετερον τροπον, εστι και
ουτως. Θαιμαν, ως εφην, την νοτιωτατην ερημον απεκαλουν. φασι τοιγαρουν εν
τοις οτι μαλιστα νοτιωτατοις της Ἰουδαιας μερεσι κεισθαι την Βηθλεεμ, εν ηι ο
Χριστος γεγεννηται· ειρηται γαρ που προς αυτην δια φωνης προφητου "Και συ
"Βηθλεεμ, οικος του Ἐφραθα, ολιγοστος ει του ειναι εν "χιλιασιν Ἰουδα, εκ σου μοι
εξελευσεται ηγουμενος, ος ποι- "μανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ." ουκουν ο Θεος εκ
 
 

333

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θαιμαν ηξει, τουτεστιν, εκ Βηθλεεμ της προς νοτον. ο γαρ φυσει τε και αληθως
Θεος ο Μονογενης του Πατρος Λογος καθ' ημας γεγονως, γεγεννηται δια γυναικος
εν τηι Βηθλεεμ. επειδη δε εθος τηι θειαι γραφηι, τοις των ορεων περιφανεστεροις εσθ'
οτε την των Ἰουδαιων παρεικαζειν Συναγωγην, διατοι το πλειστοις τε οσοις και
ευκλεεστατοις ανδρασιν ορασθαι κατακομον, ταυτηιτοι και νυν τωι ορει Φαραν
εξομοιοι, λεγων, ως εξ ορους ηξει κατασκιου δασεος· κατασκιον δε και δασυ το ορος
φησι δια τους πατερας εξ ων γενεαλογειται Χριστος. εστι γουν ακουσαι σαφως του
μεν μακαριου Λουκα τον της γενεαλογιας εκλογισμον αναφεροντος εξ Ἰωσηφ επι
τον Ἀδαμ, Ματθαιου γεμην εκ ∆αυειδ τε και Ἁβρααμ κατα-κομιζοντος παλιν
στοιχηδον, ως εφην, επι τον Ἰωσηφ. ορος
2.128 ουν δασυ και κατασκιον η
Συναγωγη, πολλους ενεγκουσα κατα καιρον τους εξ ων ανεφυ Χριστος. οτι γαρ
εστιν εξ Ἰουδαιων, πως εστιν αμφιβαλλειν; γεγεννηται γαρ εξ αι- ματος Ἁβρααμ και
∆αυειδ, κατα γε την σαρκα φημι, και αυτος δε που φησι περι εαυτου "Ὅτι η σωτηρια
εκ των "̓Ιουδαιων εστιν." 9Ἐκαλυψεν ουρανους η αρετη αυτου, και της αινεσεως
αυτου πληρης η γη.9 Γεγονε μεν γαρ ιλαστηριον δια πιστεως τοις επι της γης ο
Μονογενης του Θεου Λογος, οτε πεφηνε καθ' ημας και εν δουλου μορφηι, τουτεστιν,
ανθρωπος. εδοξε δε πως ταυτης ενεκα της αιτιας και αυτων μειονεκτεισθαι των
αγιων αγ- γελων, και της εκεινων ευκλειας ιεναι κατοπιν· αλλ' ην ανωτατω παλιν
ως Θεος. και πιστωσεται λεγων ο σοφω- τατος Παυλος "Τον δε βραχυ τι παρ'
αγγελους ηλαττω- "μενον βλεπομεν Ἰησουν δια το παθημα του θανατου δοξηι "και
τιμηι εστεφανωμενον." επειδη γαρ γεγονεν "υπηκοος "μεχρι θανατου, θανατου δε
σταυρου" ταυτηιτοι· καθα γεγραφε παλιν ο αυτος· "ο Θεος αυτον υπερυψωσε και
"εχαρισατο αυτωι ονομα το υπερ παν ονομα, ινα εν τωι "ονοματι Ἰησου παν γονυ
καμψηι επουρανιων και επιγειων
"και καταχθονιων, και πασα γλωσσα
εξομολογησηται οτι "Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν Θεου Πατρος." αλη- θευσει
δη ουν ο Προφητης λεγων Ἐκαλυψεν ουρανους η αρετη αυτου και της αινεσεως
αυτου πληρης η γη. οι μεν γαρ την αγιαν οικουντες πολιν, και ταις ανω μοναις
ενδιαιτωμενοι, 2.129 "Παντες εισι λειτουργικα πνευματα, εις διακονιαν αποστελ"λομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν·" ο δε τοις της θεοτητος
ενιδρυται θωκοις· και ουδενι μεν εκεινων ειρηται παρα του Θεου και Πατρος "Υιος
μου ει συ," τον δε και Υιον ομολογει και αγαπητον ονομαζει, και συνεδρον εχει
συνυμνουμενον τε και συμπροσκυνουμενον. εφη γαρ παλιν ο θεσπεσιος Παυλος
περι αυτου "Ὅταν δε παλιν "εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην, λεγει
Και "προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι Θεου." ουκουν καν ει γεγονεν
ιλαστηριον κατηγμενος εις ανθρωποτητα δι' ημας και υπερ ημων, ουδεν ηττον εστι
Θεος, και υπερ πα- σαν κτισιν, ορατην δη λεγω και αορατον. καλυπτει γαρ ουτως
ουρανους η αρετη αυτου· εσται δε πληρης και η γη της αινεσεως αυτου. τουτο και
αυτα διακεκραγεν εναργως τα αγια Σεραφιμ, τον θειον αυτου περιεστωτα θρονον,
και ταις
ευφημιαις ως Κυριον Σαβαωθ και των ολων Θεον ευ μαλα
καταγεραιροντα· πληρη γαρ φασκουσι τον τε ουρανον και την γην της δοξης αυτου.
ει δε δη βουλοιτο τις εκεινο λεγειν, οτι μεγαλη και υπερτελης η αρετη του Χριστου,
ως και αυτους καλυψαι τους ουρανους, ει εν μεγεθει νοοιτο τωι μετρητωι, πιθανον
εισδεξεται νουν· εφη γαρ που και ο μακα- ριος ∆αυειδ "Κυριε, εν τωι ουρανωι το ελεος
σου, και η "αληθεια σου εως των νεφελων," το της χρηστοτητος επηρ- μενον και
της αληθειας την υπεροχην ως εν ποσοτητι τηι κατα σωμα και κατα τοπους
σημαινων. 9Και φεγγος αυτου ως φως εσται.9 2.130 Ὅτι φωτιων αφικηται τους
εν σκοτει το δια πιστεως ιλαστηριον, τουτεστι, Χριστος, σαφες αν γενοιτο και δια
φωνης των αγιων προφητων. ο μεν γαρ εφασκε "Χωρα "Ζαβουλων και γη
Νεφθαλειμ, και οι λοιποι οι την παρα- "λιαν κατοικουντες Γαλιλαια των εθνων, ο
 
 

334

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαος ο καθη- "μενος εν σκοτει, ειδε φως μεγα·" ο δε "Φωτιζου, φωτιζου
"̔Ιερουσαλημ, ηκει γαρ σου το φως και η δοξα Κυριου επι "σε ανατεταλκε,"
μεμαρτυρηκε δε και αυτος ο Θεος και Πατηρ ουτω λεγων "∆ια Σιων ου σιωπησομαι,
και δια "̔Ιερουσαλημ ουκ ανησω, εως αν εξελθηι ως φως η δικαιο- "συνη μου, το δε
σωτηριον μου ως λαμπας καυθησεται." δικαιοσυνη γαρ και σωτηριον ο Χριστος, "ος
εγενηθη ημιν "σοφια απο Θεου, δικαιοσυνη τε και αγιασμος και απολυ- "τρωσις,"
κατα τας γραφας. ουκουν οιαπερ εν σκοτει βαδι- ζουσι λαμπας ημιν ανεδειχθη ο
Χριστος, δια παιδευσεως ευαγγελικης της αρχαιας εκεινης απαλλαττων αχλυος, ην
ταις ημετεραις διανοιαις ενιεις ο παντων εχθρος, καταθρειν ουκ ηφιει τον φυσει τε
και αληθως οντα Θεον, ουτε μην την της ευσεβειας και ζωης κατασκεπτεσθαι
τριβον. το τοινυν φεγγος, οπερ ημιν εδειξεν ο Χριστος, ως φως εσται, τουτεστιν,
ουκ αμυδρον ουδε οιον ασθενες, καθαπερ αμελει το δια Μωυσεως· εν αινιγμασι γαρ
και σκιαις ο νομος· αλλ' ως φως καθαρον και αμιγες αχλυος, και εις νουν και
καρδιαν εισδυομενον, και την νοητην ημιν εναστραπτον αυγην, και την της
ακιβδηλου γνωσεως ενοικιζον ακτινα. 9Κερατα εν χερσιν αυτου.9 Το κερας αει
λαμβανεται παρα ταις θεοπνευστοις γραφαις
2.131 η εις βασιλειαν και δυναμιν,
ηγουν εις υπεροψιαν. και τουτο διδασκει ο μακαριος ∆αυειδ λεγων "Ειπα τοις
παρανομουσι "Μη παρανομειτε, και τοις αμαρτανουσι Μη υψουτε κερας· "μη
επαιρετε εις υψος το κερας υμων, και μη λαλειτε κατα "του Θεου αδικιαν."
"υπερογκα γαρ ματαιοτητος ρηματα "φθεγγομενοι" τινες, κατα το γεγραμμενον,
αδικιαν κατα του Θεου λαλουσι, των περι αυτου δογματων παρασημαι- νοντες την
ορθοτητα, η και καθ' ετερον οντινουν περιυβριζοντες τροπον.
∆υναμεως δε
σημαντικον το κερας, οταν λεγηται περι του Θεου και Πατρος αναδειξαντος ημιν
τον Υιον· "ηγειρε κερας "σωτηριας ημιν," και παλιν "Το κερας αυτου υψωθησεται
"εν δοξηι." εν ευκλειαι δε παντα τα εν δυναμει Χριστου παραδοξως κατωρθωμενα.
αφικται δη ουν ο Μονογενης εν ειδει μεν τωι καθ' ημας, και οσον ηκεν εις σαρκα και
ανθρω- ποτητα, της εν ημιν ασθενειας υπομενων την δοκησιν· πλην εν χερσιν ως
Θεος εχων παντα τα κερατα, τουτεστι, πασας τας βασιλειας, κατα πασαν την
δυναμιν των αντικειμενων ενεργειων. το δε εν χερσιν οταν λεγωμεν, το εν εξουσιαι
λεγομεν. και γουν προς Θεον δεδιδαγμεθα λεγειν εν προσευ- χαις, "Ἐν ταις χερσι σου
οι κληροι μου." οτι δε υπενηνεκ- ται τωι Χριστωι πασα δυναμις διαβολικη, και τα
καλουμενα κερατα, τουτεστιν, αι κατα πολεις τε και χωρας των ακαθαρ- των
πνευματων τυραννιδες· διεμερισαντο γαρ την συμ2.132 πασαν γην· πως αν
ενδοιασειε τις; τα μεν γαρ επ' εξουσιαι των ανθρωπων εξηλαυνε, τα δε προσηιεσαν
"και παρεκαλουν "αυτον, ινα μη επιταξηι αυτοις εις την αβυσσον απελθειν."
γεγραπται γαρ ουτως παρα τοις αγιοις Ευαγγελισταις. οτι δε της καθ' ημων
τυραννιδος και αυτον απεσοβησε τον των ακαθαρτων πνευματων επιστατην,
τουτεστι τον σαταναν, ακονιτι καταθρησομεν, αυτου λεγοντος του Χριστου "Νυν
"κρισις εστι του κοσμου τουτου· νυν ο αρχων του κοσμου "εκβληθησεται εξω. καγω
εαν υψωθω εκ της γης παντας "ελκυσω προς εμαυτον." ουκουν καν ει γεγονεν
ανθρωπος, αλλ' ουν εν χερσι, τουτεστιν εν εξουσιαι, τας των αντικει- μενων
δυναμεων εχει τυραννιδας ητοι βασιλειας ηγουν και δυναμεις. ει δε δη βουλοιτο τις
εκεινο νοειν απεριεργοτερον, ως εν χερσιν εχει κερατα Χριστος, τουτεστιν, αμαχον
τε και ακαταγωνιστον την ισχυν, και ους αν ελοιτο των εχθρων κεραιζουσαν
ευκολως και καταδηιουσαν ευχερως, και οιον
μοσχου δικην αφορητως
επιθρωσκουσαν, συνησει παλιν ορθως. 9Και εθετο αγαπησιν κραταιαν ισχυος
αυτου.9 ∆υο ταυτα κατορθωσων αφικετο Χριστος, καθελειν μεν τους δι' εναντιας,
οι πασαν επλανησαν την υπ' ουρανον· απεκομισαν γαρ του κτισαντος Θεου, την
αυτωι και μονωι πρεπωδεστατην κλεπτοντες δοξαν, και ταις σφων αυτων
 
 

335

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναπτοντες κεφαλαις· ανασωσειν δε τους ηπατημενους και δυσδιαφυκτον αληθως
υπομειναντας πλεονεξιαν. αλλ' οτι 2.133 μεν τα εκεινων οιχεται και κατηφανισται
παντελως, εδι- δαξεν ειπων "Κερατα εν χερσιν αυτου," τα καταστρεφοντα δηλονοτι
τα εκεινων κρατη, και οιον εκκεραιζοντα την υπερο- ψιαν. οτι δε εμελλεν
ανασωζειν ημας, προσαποδεικνυσι λεγων Ἔθετο αγαπησιν κραταιαν ισχυος αυτου.
σεσωσμεθα γαρ "ουκ εξ εργων δικαιοσυνης, α εποιησαμεν" αυτοι, ουκ εξ
αυχηματων νομικων· τετελειωκε γαρ ο νομος ουδενα· αλλ' εξ ημεροτητος του Θεου
και Πατρος, κραταιαν, τουτεστιν ισχυραν και μεγαλην, θεντος την υπερ ημων
αγαπησιν του Υιου. "Ουτω γαρ ηγαπησεν ο Θεος και Πατηρ τον κοσμον, "ωστε τον
Υιον αυτου τον μονογενη δεδωκεν, ινα πας ο "πιστευων εις αυτον μη αποληται,
αλλ' εχηι ζωην αιωνιον." σεσωσμεθα δη ουν εξ αγαπης του Θεου και Πατρος, και
μην και αυτου του Υιου τον υπερ ημων ανατλαντος θανατον· ει και ανεβιω παλιν,
καταργησας μεν το της φθορας κρατος, αποστησας δε ημων την αμαρτιαν. τοιγαρτοι
και εφασκε "Μειζονα ταυτης αγαπην ουδεις εχει, ινα τις την ψυχην "αυτου θηι υπερ
των φιλων αυτου." κραταια τοιγαρουν αλη- θως η αγαπησις της ισχυος του Θεου και
Πατρος, δι' ης και θανατου και αμαρτιας και της του διαβολου πλεονεξιας
εξηιρημεθα. 9Προ προσωπου αυτου πορευσεται λογος.9 Προβαδιειται, φησιν, αυτου
προαγγελσις και προαναπτη- σεται θρυλος, και πολυς εσται λογος περι αυτου. αμα τε
γαρ εκ της αγιας παρθενου γεγεννηται Χριστος, και ηκον ευθυς εξ
2.134
ανατολων οι Μαγοι, μονονουχι καταγγελλοντος αυτοις την γεννησιν οικονομικως
του παραδοξως οφθεντος κατα τον ουρανον αστερος. επειδη δε προβαινοντος του
καιρου και σημειων ηρξατο και των παραδοξων εργατης ειναι, τοτε "εξ- ηλθεν η
ακοη αυτου," καθα φησιν ο ευαγγελιστης, "εις ολην "την Συριαν." αλλως τε και
διαβοητος γεγονεν εν πασηι αληθως τηι υπ' ουρανον. τις γαρ ηγνοηκε την δοξαν
Χριστου; ποιον εθνος, η χωρα της ενουσης αυτωι ισχυος μεμενηκεν ανηκοον η
απειρατον; ως γαρ αυτος εφη παλιν, κεκηρυκται το ευαγγελιον εις παντα τα εθνη,
και περιπεφοιτηκεν ηλιου δικην την συμπασαν γην η των παρ' αυτου γεγονοτων
λαμπροτης. 9Και εξελευσονται εις πεδια οι ποδες αυτου.9 Ὅμοιον ως ει λεγοι
παλιν Ουδεν αναντες αυτωι και ανηνυ- τον· βαδιειται δε ωσπερ εφ' εκαστωι πραγματι
δια ψιλης τε και λειας οδου. βασιμα μεν γαρ και ευπορευτα των πεδιων τα
εψιλωμενα· δυσχερη δε και ουχ ιππηλατα τα εις γηλοφους ανεστηκοτα. ευκολα δη
ουν τα παντα τωι Χριστωι και ην αν βουλοιτο διαττειν οδον, την εφ' εκαστωι φημι
των δρωμενων, αυτη που παντως εστι και δυσχερειας απασης απηλλαγμενη. τι γαρ
ουκ αν κατορθωσειε, και λιαν αμογητι, Θεος ων φυσει και των δυναμεων Κυριος;
ουκουν ως εξ ομοιοτητος των εν τοις πεδιοις ιοντων της εν πραγμασι θεωριας
ποιειται την δηλωσιν. ει δε δη βουλοιτο τις πεδια νοειν τους ταπει- 2.135 νους την
καρδιαν οι και "γη θελητη" χρηματιζουσι και "Θεου γεωργιον," ατε δη τον ανωθεν
και εξ ουρανου δεχομενοι σπορον, και ποιουντες καρπον, οι μεν εκατον, οι δε
εξηκοντα, οι δε τριακοντα, νοησει παλιν ορθως. εξεισι γαρ ωσπερ εις τα τοιαυτα
πεδια γεωργησων ο Υιος, κατ' εκεινο που παντως το παρ' αυτου λεγομενον ως εν
ειδει παραβολης "Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι τον "σπορον αυτου." ψαλλει δε
που και ο ∆αυειδ "Και τα "πεδια σου πλησθησονται πιοτητος·" προσετιθει δε οτι
"Και αι κοιλαδες πληθυνουσι σιτον." οτι δε νοηται παλιν και αι κοιλαδες εφηκε
νοειν προσεπενεγκων ευθυς "Κεκρα- "ξονται, και γαρ υμνησουσιν." ου γαρ των
αναισθητων κοιλαδων το υμνειν εστιν, ητοι διακεκραγεναι, αλλα των νοητων·
τουτοις δ' αν δροσου δικην ο θειος τε και ανωθεν ενιζησειε λογος. 9Ἔστη, και
εσαλευθη η γη.9 Το εστη πλειστακις νοηθειη αν παρα γε τηι θεοπνευστωι γραφηι και
ως επι τινος πραγματος εις περας εκβεβηκοτος. οιον ως ειτις λεγοι τυχον Ἔστη τοδε
το πραγμα, ηγουν ο τουδε λογος, τουτεστιν, ωρισθη και πεπρακται. ουτω και η
 
 

336

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σεπφωρα το Μωυσεως τηι ψηφωι περιτεμουσα παιδιον, προς τον αγγελον εφασκε τον
ολοθρευτην "Ἔστη το αιμα "της περιτομης του παιδιου μου." ου γαρ οτι πεπαυται
του αιματος η ρυσις κατασημαινειν ηθελεν, αλλ' οτι πεπρακται της περιτομης το
χρημα, και τετελεσται το ζητουμενον· δυσωπει γαρ θανατον, ο τηι νοητηι φηφωι
περιτεμνομενος·
2.136 αυτη δε εστι το πνευμα του Χριστου, καθαπερ αμελει και
Ἰησους ο μετα Μωυσεα διαβιβασας τον Ἰορδανην τους υιους Ἰσραηλ μαχαιραις
πετριναις προστεταχε περιτεμνεσθαι, της εν πνευματι περιτομης αποπληρων τον
τυπον. ωσπερ γαρ ωνομασται πετρα ο Χριστος, ουτω και ψηφος, ηγουν μα- χαιρα
πετρινη, το Πνευμα αυτου. ουκουν το εστη καταση- μαινει πολλακις και πραγματος
πληρωσιν. Ἔστη τοινυν ο Χριστος· τουτεστιν, εις περας εκβεβηκε τα περι αυτου,
και ωφθη τοις επι της γης· και εσαλευθη η γη. γην δε φησι τους κατοικουντας την
γην, οι και εσαλευθησαν. και τινα δη τροπον, φερε λεγωμεν ως ενι. οι γαρ παλαι τον
νουν οιον ακραδαντον εχοντες εις το θελειν εργαζεσθαι τα πονηρα, οι εδραιοι προς
ασεβειας, οι πεπηγοτες εις φιλοσαρκιας, οι
ερηρεισμενοι προς πλανησιν,
σεσαλευνται και κεκινηνται, μετατεθειμενοι προς θεογνωσιαν και προς εφεσιν
αρετης. κεκινηνται δε ομοιως και της κατα νομον λατρειας οι εξ αιμα- τος Ἰσραηλ,
την εις αυτον πιστιν παραδεξαμενοι· μετακεχω- ρηκασι γαρ εις γε το ελεσθαι βιουν
ευαγγελικως, και τοις του Σωτηρος πολιτευεσθαι νομοις. οτι δε το σαλευεσθαι την
απο τινος εις ετερον τι μεταθεσιν εσθ' οτε δηλοι, σαφες αν γενοιτο, του μακαριου
∆αυειδ ψαλλοντος τε και λεγοντος "̔Ο καθημενος επι των Χερουβιμ, σαλευθητω η
γη." ου γαρ που φαμεν καταδονεισθαι την γην· ταυτην δε φημι την υπο ποδας
ανθρωπων και αισθητην· παρακαλειν αυτον· εζητει δε μαλλον την εκ των χειρονων
επι τα αμεινω γε- νεσθαι μεταστασιν. 2.137 Και εις μεν ουτος των προκειμενων ο
νους, εισδεξεται δε τις και ετερον επ' αυτοις κατα τοιονδε τινα τροπον. Ἔστη φησι
και εσαλευθη η γη. δυο δη ταυτα πεπονθεν η γη, εστη τε γαρ και σεσαλευται. και τις
αν ειη παλιν ο επ' αμφοιν λογος, διατρανουν αναγκαιον. εστη τοινυν· μεθυουσα
γαρ ωσπερ και κατασειομενη ραιδιως προς παν οτιουν των εκτοπων, και οιον παντι
πνευματι περιφερομενη, βεβαιαν εχει λοιπον και ερηρεισμενην την στασιν, εμπεδουντος αυτην του Χριστου, κατ' εκεινο που παντως το δια φωνης Ἡσαιου προς την
των Ἰουδαιων Συναγωγην ειρημενον "Στησον σεαυτην Σιων." σεσαλευται δε παλιν,
καθαπερ ηδη προειπον, της αρχαιας απατης αποχωρησασα, και την εις παν οτιουν
των αρεσκοντων τωι Θεωι τιμωσα μεταθεσιν. παραδοξον ουν αληθως, το καθ' ενα
καιρον στηναι τε και σαλευθηναι την γην. Χριστος γαρ εστιν ο και ιδρυμενην αυτην
αποτελων εις παν εργον αγαθον, και μελεταν αναπει- θων τον εκ των χειρονων επι
τα αμεινω κλονον. 9Ἐπεβλεψε και ετακη εθνη· διεθρυβη τα ορη βιαι.9
Το
επιβλεψαι Θεον, δηλοι μεν εσθ' οτε την ως εν πραοτητι και αγαπηι κατασκεψιν, ποτε
δε την εν θυμωι τε και απειληι. "Και γουν επι τινα, φησιν, επιβλεψω αλλ' "η επι τον
πραον και ησυχιον και τρεμοντα μου τους "λογους;" ελιπαρει δε που και ο θεσπεσιος
∆αυειδ ουτω λεγων "Ἐπιβλεψον επ' εμε και ελεησον με·" δια δε γε 2.138 φωνης
Ἰεζεκιηλ εφασκε περι τινος, οτι "Και στηριω το "προσωπον μου επι τον ανθρωπον
εκεινον, και θησομαι "αυτον εις ερημον και εις αφανισμον, και εξαρω αυτον εκ
"μεσου του λαου μου, και επιγνωσεσθε οτι εγω Κυριος." τουτο δε ην απειλουντος
οργην και ολεθρον και την τοις παροτρυνουσι πρεπουσαν δικην. αμα τε τοινυν
επεβλεψεν ο Χριστος, τουτεστιν, εν οργηι το ομμα τισιν επηνεγκε, και παραχρημα
κηρου δικην ετακησαν, και οιον πυρος κατα- φλεγοντος διεθρυβη τα ορη βιαι. εθνη
δε και ορη φησι τα ακαθαρτα πνευματα, και τους εν αυτοις υψηλους τε και
επηρμενους και ορων δικην των αλλων ανεστηκοτας· εν φαυλοτητι δε παντως η
υπεροχη, και εν υπεροψιαις το πλεονεκτημα. η ταχα που και κατ' ισχυν το της
ενουσης αυτοις αγριοτητος μετρον. υπεροπτα γαρ τα δαιμονια, και γουν αντεξαγει
 
 

337

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεωι, και την αυτωι πρεπουσαν δοξαν εαυ- τοις αναπτειν επειγονται. πλην
διεθρυβησαν βιαι. συνθραυ- ονται γαρ εν δυναμει Χριστου, και κεχωρηκασιν εις το
μηδεν, και υπο ποδας τεθεινται των πεπιστευκοτων. ορος δε που και ετερωθι
κατωνομασται παλιν ο σατανας, προς ον εφη που ο Θεος δια της του προφητου
φωνης, ως εκ προ- σωπου του Ναβουχοδονοσορ "Ἰδου εγω επι σε το ορος το
"διεφθαρμενον το διαφθειρον πασαν την γην." 9Ἐτακησαν βουνοι αιωνιοι.9
Μνημονευσας αινιγματωδως των πονηρων και αντικει- 2.139 μενων δυναμεων, αι
και αντιπραττουσι τηι δοξηι του Χριστου, καταστρεφουσαι προς αμαρτιαν τους επι
της γης, εισκεκο- μικεν αναγκαιως και της Ἰουδαιων Συναγωγης τους προεστηκοτας, ους και βουνους ονομαζει, διατοι το ηρθαι δοκειν υψου και υπερκεισθαι
των αλλων, κατα γε την ταξιν της ιερουργιας και την εντευθεν τιμην. αιωνιους δε
φησιν αυ- τους, δια το του πραγματος διηνεκες· ακαταληκτος γαρ η του Θεου
λειτουργια· δοξαζεται γαρ εν παντι καιρωι τε και χρονωι. ει γαρ και πεπαυται τυχον
της ως εν σκιαις και τυποις λατρειας η δυναμις, αλλ' ουν η του πραγματος φυσις
μετακεχωρηκεν επι το αμεινον. λειτουργουσι γαρ ουδεν ηττον Θεωι των αγιων
εκκλησιων οι προεστηκοτες, και την αναιμακτον αυτωι τελουσι θυσιαν. αιωνιοι
τοιγαρουν οι βουνοι δια το της λειτουργιας διηνεκες τε και ακαταληκτον. πλην τοις
ορεσι τοις νοητοις ομου συνεθραυσθησαν, και τοις εθνεσι συνετηκοντο. επειδη γαρ
πεφρονηκασι τα τοις δαι- μονιοις ανδανοντα, και το τωι διαβολωι δοκουν
πεπληρωκασι, σταυρωι παραδοντες τον αρχηγον της ζωης, και κατα πολ- λους αυτωι
τροπους εμπαροινησαντες, ταυτηιτοι δικαιως την αυτην εκεινοις ανατλαντες δικην
καθηιρηνται και πεπτωκασι, και ηι φησιν ο προφητης "Οικος Ἰσραηλ επεσεν, ουκ
εστιν "ο αναστησων αυτον." 9Πορειας αιωνιους αυτου αντι κοπων ειδον.9 Πορειας
εσθ' οτε και οδους και τριβους, τας θειας εντολας ονομαζειν εθος τοις ιεροις
γραμμασιν, οποιον εστι το δια
2.140 φωνης Ἱερεμιου "Στητε επι ταις οδοις και
ερωτησατε τρι- "βους Κυριου αιωνιους, και ιδετε ποια εστιν η οδος η αγαθη, "και
βαδιζετε εν αυτηι και ευρησετε αγνισμον ταις ψυχαις "υμων·" και μην και δια φωνης
του μακαριου ∆αυειδ "̔Οδον εντολων σου εδραμον, οταν επλατυνας την καρδιαν
"μου." ετακησαν δη ουν βουνοι, φησι, τουτεστιν, οι παρα τοις Ἰουδαιοις την του
καθηγεισθαι λαχοντες δοξαν, και τα της κατα νομον ιερουργιας ανημμενοι
αυχηματα. τας γαρ τοι πορειας, ητοι τας εντολας του Ἐμμανουηλ· δηλον δε οτι τα
ευαγγελικα θεσπισματα· και των αρχαιων χρησμωι- δηματων την ασυγκριτως
αμεινω τε και φανοτεραν παι- δευσιν αντι κοπων ειδον, τουτεστιν, ηγησαντο
φορτικην και ιδρωτος εμπλεω, καιτοι λεγοντος εναργως του παντων ημων
Σωτηρος Χριστου "∆ευτε προς με παντες οι κοπιωντες και "πεφορτισμενοι, καγω
αναπαυσω υμας. αρατε τον ζυγον "μου εφ' υμας, και μαθετε απ' εμου, οτι πραος ειμι
και "ταπεινος τηι καρδιαι, και ευρησετε αναπαυσιν ταις ψυχαις "υμων. ο γαρ ζυγος
μου χρηστος και το φορτιον μου "ελαφρον εστι." δυσοιστον δε και ετερως
εποιουντο τινες τας πορειας αυτου, δι' ων ην δυνασθαι διαττειν ευκολως εις ζωην
αιωνιον. ο μεν γαρ Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος της μυστικης ευλογιας την
δυναμιν ητις ποτε εστι διεσαφει λεγων "Ἀμην αμην λεγω υμιν, εαν μη φαγητε την
σαρκα "του υιου του ανθρωπου, και πιητε αυτου το αιμα, ουκ "εχετε ζωην εν
εαυτοις." οι δε των ουτω σεπτων ακροωμενοι λογων παραληρουντες εφασκον
"Σκληρος εστιν ο λογος
2.141 "ουτος· τις δυναται αυτου ακουειν; πως δυναται
ημιν ουτος "δουναι την σαρκα φαγειν;" επεμαρτυρατο δε λεγων ο Ευαγγελιστης
οτι "Ἐκ τουτου πολλοι των μαθητων αυτου "απηλθον. εις τα οπισω, και ουκετι μετ'
αυτου περιεπα- "τουν." οτε και αυτοις τοις μαθηταις προσετιθει Χριστος το, ειπερ
ελοιντο και αυτοι αποφοιταν αυτου λεγων "Μη και "υμεις θελετε υπαγειν;"
προσυπηντα γεμην ο θεσπεσιος
Πετρος διακεκραγως "Κυριε, προς τινα
 
 

338

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απελευσομεθα; ρη- "ματα ζωης αιωνιου εχεις." ου γαρ τεθεανται τας πορειας αντι
κοπων αυτοι, αλλ' ην ηδυς τε αυτοις και αξιακουστος αληθως ο λογος. αιωνιους δε
τας πορειας ειναι φησιν. πεπαυσεται γαρ ουδαμως, παρατενει δε μαλλον εις αιωνα
τον ενεστηκοτα, και μεχρι παντος στησεται το ευαγγελικον τε και σωτηριον
κηρυγμα, καιτοι της αρχαιοτερας και νομι- κης παλαιωθεισης εντολης, και το
αμεμπτον ουκ εχουσης, καθα φησιν ο σοφωτατος Παυλος, και δια τουτο της δευτερας εισκεκομισμενης, "ητις επι κρειττοσιν επαγγελιας" νενομοθετησθαι λεγεται.
και γουν ο θεσπεσιος ∆αυειδ εν πνευματι προανακεκραγε λεγων προς τον Κυριον
ημων Ἰησουν τον Χριστον "Ἡ δικαιοσυνη σου δικαιοσυνη εις "τον αιωνα, και ο
νομος σου αληθεια." ου μεμενηκε γαρ, ως εφην, τα εν σκιαις, αλλα και κατεληξαν
μεν οι τυποι, διαπεπηγε δε τα Χριστου, και μεχρι παντος το ακραδαντον εχει.
9Σκηνωματα Αιθιοπων πτοηθησονται, και σκηναι γης Μαδιαμ.9
Τα χρηστοτερα
των διηγηματων αει πως εχει το αξια2.142 κουστον, και απροσκορη την
επαγγελιαν, καν ει δια των αυτων τις ιοι ρηματων. προαφηγησαμενος τοινυν των
αντι- κειμενων δυναμεων την εις το αναλκι φοραν, και παραδειξας αυτας ως εν
ομοιωματι των εθνων τηκομενας, και μην και ως ορη συντριβομενας, παρεικαζει
παλιν αυτας τοις αλλο- φυλοις, οι της Ἰουδαιων κατεστρατευοντο γης. ουτοι δε
ησαν οι τε προς ηω και νοτον Αιθιοπες την Ἰνδικην προσοι- κουντες θαλασσαν, και
μεντοι και Μαδιηναιοι, και αυτοι την ομορον οικουντες ερημον. πτοηθησονται
τοινυν, φησιν, οι τηι αγιαι μαχομενοι πολει, ινα νοωμεν την νοητην Σιων, ητις εστιν
Ἐκκλησια Χριστου, ην οικουσιν οι αγιοι, και το απο- λεκτον γενος, ως εν τυπωι
παλαι τωι Ἰσραηλ, καθο και ερμηνευεται Νους ορων Θεον ο Ἰσραηλ. τεθαυμασται δε
και ο Ναθαναηλ, ως "αληθως ων Ἰσραηλιτης, εν ωι δολος "ουκ εστιν." ουκουν ως εν
εικονι και τυποις τοις Αιθιοψι και Μαδιηναιοις, οι το απολεκτον αει κακουν ηθελον
γενος, τουτεστι τον Ἰσραηλ, τα των δαιμονιων συνησομεν στιφη, τα τοις αγιοις
ανθεστηκοτα. φαιη δ' αν τις και ετερως Αιθιοπας ονομαζεσθαι τους ειδωλολατρας,
οις ο βιος εστι σαρκικος, γεωδης τε και εν ακαθαρσιαις· Αιθιοπες δε οι τοιουτοι· το
γαρ τοι θειον εις νουν ουκ εχουσι φως, αλλ' εισι μονονουχι μελανες την καρδιαν
και κατεσκοτισμενοι τας φρενας, οις και ο δρακων εις καταβρωσιν δεδοσθαι
λεγεται. ψαλλει γαρ που και φησιν ο ∆αυειδ προς τον των ολων Θεον "Συ
συνετριψας την κεφαλην του δρα- "κοντος, εδωκας αυτον βρωμα λαοις τοις
Αιθιοψιν." ωσπερ γαρ ημεις τον ζωοποιον του Θεου Λογον πνευματικην και αγιαν
πεποιημεθα τροφην, ουτω και οι φιλαμαρτημονες
2.143 και τον φυσει Θεον ουκ
επεγνωκοτες μονονουχι σιτουνται τον σαταναν, αυτον εχοντες εις νουν, και τα
αυτου φρο- νουντες και λεγοντες. Μαδιηναιοι δε παλιν ειεν αν, ως εφην, οι τοις
αγιοις δυσμενεις. ει δε δη τις ελοιτο και την του ονοματος πολυπραγμονησαι
δυναμιν, ερμηνευεται Μαδιηναιος κατακεκριμενος, ητοι καταδεδικασμενος· πρεποι
δ' αν η τοιαδε κλησις αυτωι τε τωι σαταναι και ταις συν αυτωι δυναμεσι πονηραις "Οις
ο ζοφος του σκοτους εις αιωνα "τετηρηται." 9Μη εν ποταμοις οργισθης, Κυριε; η εν
ποταμοις ο θυμος σου; η εν θαλασσηι το ορμημα σου; οτι επιβησηι επι τους ιππους
σου, και η ιππασια σου σωτηρια. εντεινων εντενεις το τοξον σου επι τα σκηπτρα,
λεγει Κυριος.9
Σκοπος τωι Προφητηι της αρχαιας οικονομιας αμεινω τε και
φανοτεραν και επι μειζοσιν ασυγκριτως γεγενημενην αγαθοις αποφηναι την
δευτεραν. παλαι μεν γαρ δια Μωυσεως σαρκικης δουλειας εξεκομιζε τον Ἰσραηλ,
μετα-στοιχειωσας μεν εις αιμα τους των Αιγυπτιων ποταμους, σημεια τε και τερατα
πεποιηκως· ειτα διαστησας την θα- λασσαν την Ἐρυθραν, και διαβιβασας μεν τους
λελυτρω- μενους, εναποπνιξας γεμην τοις υδασι τους των Αιγυπτιων
μαχιμωτατους. επειδη δε γεγονεν ανθρωπος ο Μονογενης του Θεου Λογος, ταις του
διαβολου πλεονεξιαις υπεζευγμενην ολην εξειλετο την υπ' ουρανον, ου ποταμους
 
 

339

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις αιμα μετα2.144 βαλων, ουχ υδασι την ιδιαν επιχεων οργην, ου θαλασσης
κυματα διελων, ουκ ανθρωποις ολεθρον επιφερων· αποκτει- νας δε μαλλον αυτον
τον μιαιφονον δρακοντα, και την παρ' αυτου τε και δι' αυτον ηυρημενην καθελων
αμαρτιαν, και το δυσαντητον του θανατου καταλυσας κρατος, και καλεσας απαντας
εις θεογνωσιαν, δια των αγιων Ἀποστολων, οι πασαν εκπεριθεοντες την υπ'
ουρανον, και το του Χριστου
περιφεροντες ονομα, και μαλα δικαιως,
κατεθαυμαζοντο. ω τοινυν ∆εσποτα, φησιν, αξιακουστα λιαν τα ων αυτος γε- γονας
αυτουργος, και πολυ το αμεινον εχοντα των δια Μωυσεως τα παρα σου παλιν
κατωρθωμενα. ου γαρ ποταμοις εποισεις οργην· ουχ ορμησεις κατα θαλασσης· ουκ
εν εκεινοις· ποθεν; της σης θεοπρεπους εξουσιας δια- λαμψει το θαυμα· αλλ' επιβησηι
μαλλον επι τους ιππους σου, και η ιππασια σου σωτηρια. τινες δ' αν ειεν οι ιπποι
παλιν; οι μακαριοι μαθηται Ἀποστολοι τε και Ευαγγελι- σται, οι τοις θειοις αυτου
θελημασιν ολοτροπως υπεζευ- γμενοι, οι τρυφεροι και ευηνιοι και προς παν οτιουν
ετοιμως εχοντες των δοκουντων αυτωι, οι Χριστον εποχον τε και ηνιοχον εχοντες,
ων εις εστι και ο μακαριος Παυλος, περι ου φησιν αυτος "Ὅτι σκευος εκλογης εστι
μοι ουτος του "βαστασαι το ονομα μου ενωπιον των εθνων." οξεις δε δη λιαν οι
ιπποι, περινοστουντες απασαν την υπ' ουρανον. ουτω και "Το αρμα του Θεου
μυριοπλασιον ειναι λεγεται, χιλια- "δας εχον ευθηνουντων." πλειστοι γαρ οσοι κατα
καιρους, 2.145 και μετ' εκεινους γεγονασι λαων ηγουμενοι και της διανοιας τον
αυχενα ταις του Σωτηρος υπεχοντες ζευγλαις, και τοις απανταχη την δοξαν αυτου
περιφεροντες, και τον της αλη- θειας ορθοτομουντες λογον, και οιον απασαν
ιπποκροτουντες την γην. σωτηρια δε των ιππων η ιππασια. ετρεχον γαρ ου ματην,
αλλ' ινα σωσειαν πολεις, χωρας τε ομου και εθνη, καταστρεφοντος του Χριστου τας
των δαιμονων αρχας, οι πασαν, ως επος ειπειν, την γην διενειμαντο, τοις ιδιοις
θελη- μασιν υποφεροντες τους κατοικουντας αυτην. επειδη δε εμελλον διαπιπτειν
αι παλαι των δαιμονων αρχαι, ταυτηιτοι φησιν εικοτως Ἐντεινων εντενεις το τοξον
σου επι τα σκηπτρα. ορμησει γαρ, καθαπερ εφην αρτιως, ουκ εν ποταμοις η θαλασσαις, ανατρεψει δε μαλλον των δαιμονιων τα σκηπτρα. 9Ποταμων ραγησεται γη,
οψονται σε και ωδινησουσι λαοι· σκορπιζων υδατα πορειας αυτου.9 ∆ιαμεμνηται
παλιν των του Σωτηρος κατορθωματων, και τοις αλλοις εθνεσι, καθ' ων το τοξον
εντεινεται, ηγουν εν- ταθησεται, λεγει προστεθησεσθαι και την των ποταμων γην,
ταχα που την των Βαβυλωνιων υποδηλων· υπ' αυτην γαρ ετελει το τηνικαδε και η
μεση των ποταμων· ινα δια τουτου παλιν ως εξ εικονος εχθρων αισθητων, και η
των νοητων και αορατων πληθυς σημαινηται, προς ην τοις αγιοις η παλη.
κεκρυπται δε πως αει των προφητων ο λογος. ουκουν ως
2.146 εκ μερους της
μεσης των ποταμων, η Βαβυλωνιων σημαι- νεται γη, και δι' αυτης αινιγματωδως η
των δαιμονιων αγελη. Ἢ ταχα τι και ετερον ο προφητικος ημιν υπεμφαινει λογος.
ποταμων γαρ εοικε γην αποκαλειν την Ἰουδαιαν, δια τοι το πλειστους εν αυτηι
γενεσθαι προφητας, ποταμων δικην το εθνος καταρδοντας, και οιον θειοις ναμασιν
επικλυζοντας. περι ων οιμαι που φησι και ο μακαριος ∆αυειδ "Ποταμοι "κροτησουσι
χειρι επι το αυτο·" και μην και δια φωνης Ἡσαιου Θεος· "Ευλογησει με τα θηρια του
αγρου, σειρηνες "και θυγατερες στρουθων, οτι εδωκα εν τηι ερημωι υδωρ, και
"ποταμους εν γηι ανυδρωι ποτισαι το γενος μου το εκλεκτον, "λαον μου ον
περιεποιησαμην τας αρετας μου διηγεισθαι." ο μεν γαρ Κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος ταχα που χειμαῤ- ρους τρυφης ωνομασται, και εστιν αληθως, και μεντοι και
ποταμος· εφη γαρ που περι αυτου δια φωνης αγιων "Ἰδου "εγω εκκλινω επ' αυτους
ως ποταμος ειρηνης, και ως χει- "μαῤρους επικλυζων δοξαν εθνων." ειρηται δε και
δια φωνης του ∆αυειδ "Του ποταμου τα ορμηματα ευφραινουσι "την πολιν του
Θεου." Λυπει δε ουδεν καθ' ομοιοτητα την προς αυτον, και αυ- τους τους αγιους
 
 

340

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομαζεσθαι ποταμους, ατε δη συμμορφους γεγονοτας αυτωι νοητως. ωσπερ γαρ
εστι το φως μεν αυτος το αληθινον, εφη δε που τοις αγιοις αποστολοις "Ὑμεις
"εστε το φως του κοσμου·" ουτω και ποταμος υπαρχων αυτος και μεντοι και υδωρ
ζων, χαριζεται το τοις ισοις επι- σεμνυνεσθαι και τοις αγιοις. η τοινυν γη των
νοητων 2.147 ποταμων, τουτεστιν η Ἰουδαια, πιειν ουκ ανασχομενη το υδωρ το
ζων, και τον των αγιων προφητων ουκ εισδεξαμενη λογον, ουτε μην τον δια
Μωυσεως· ει γαρ επιστευσαν Μωυσει, επιστευσαν αν τωι Χριστωι, περι γαρ αυτου
εκεινος γεγραφε· ραγησεται, τουτεστι διψησει. ρηγνυται γαρ η δι- ψωσα γη.
Καταθαυμαζει δη ουν ο Προφητης, και οιον εν ηθει φη- σιν Ἡ παλαι πολλους εχουσα
ποταμους, και των θειων ναμα- των δαψιλεστατην την χορηγιαν, διψας και
αναρδευτος εσται γη. επειδη δε σε, φησιν, ω ∆εσποτα, τεθεανται νοητως
επιφανεντα λαοι, τουτεστιν, οι εξ εθνων συνεντες το επι σοι μυστηριον, ελαβον
ευθυς εν ωδισι το αγαθον, εγκαρποι τε γεγονασιν. αρμοσειε δ' αν αυτοις και λεγειν
"∆ια τον "φοβον σου, Κυριε, εν γαστρι ελαβομεν και ωδινησαμεν "και ετεκομεν.
πνευμα σωτηριας σου εποιησαμεν επι της "γης." οι γαρ Σωτηρα και Λυτρωτην
επιγραψαμενοι τον Ἐμμανουηλ, τον θειον ωδινουσι φοβον, και παν αυτοις εσται
κυημα νου καρπος αρετης, και εις πνευμα σωτηριας εκτελευ- τησει το σπουδασμα·
ουκουν οψονται σε και ωδινησουσι λαοι το σον εκπινοντες ναμα, και τοις
ευαγγελικοις ναμασιν εκ- μεμεθυσμενοι. προσηιεσαν γαρ φιλοτιμως λεγοντι "Ει τις
"διψαι, ερχεσθω προς με και πινετω," ησθα γαρ, φησιν, ουτω πλουσιοδωρος τε και
αγαθος, ως και εν αυταις ταις πορειαις σκορπιζειν υδατα, τουτεστι, τον ζωοποιον
της ευαγ- γελικης παιδευσεως λογον. ως γαρ φησιν ο Ματθαιος "Περιηγεν ο Ἰησους
πασας τας πολεις και τας κωμας, "διδασκων εν ταις συναγωγαις αυτων, και
κηρυσσων το "ευαγγελιον της βασιλειας, και θεραπευων πασαν νοσον 2.148 "και
πασαν μαλακιαν εν τωι λαωι." τουτο οιμαι εστι το σκορπιζων υδατα πορειας αυτου.
οτι δε της θεοπνευστου διδασκαλιας ο λογος υδωρ ωνομασται πανταχου παρα γε
τοις ιεροις γραμμασι, πως εστιν αμφιβαλειν; 9Ἔδωκεν η αβυσσος φωνην αυτης,
υψος φαντασιας αυτης. επηρθη ο ηλιος, και η σεληνη εστη εν τηι ταξει αυτης εις
φως.9
Τους ωδινησαντας λαους και εγκαρπους ηδη γεγενημενους αβυσσον
αποκαλει, πολλους και αναριθμητους οντας απο- φαινων· τοιαυτη γαρ η αβυσσος.
ονοματι δε τωι τοιωιδε και η των αγιων αγγελων κεκληται πληθυς δια φωνης
Ἰεζεκιηλ. και γουν εφη που ο Θεος ως εκ προσωπου του αρχοντος Τυρου περι του
σατανα Ὅτε εξεπεμπον αυτον εις τον ᾅδην, εθρηνησεν η αβυσσος επ' αυτωι.
κατενηνεγμενου γαρ και πεπτωκοτος του παντων επεκεινα και εν δοξηι προυχοντος,
ος και μετ' αυτων ετεθειτο των Χερουβιμ, κατα την αυτου του προφητου φωνην, το
απεικος ουδεν, σφοδρα λελυπησθαι την νοητην αβυσσον, τουτεστι, τας των ανω
πνευματων αγελας, μονονουχι δε και επιστυγνασαι πεπονθοτι και τωι των ολων
προσκεκρουκοτι Θεωι. ουκουν η αβυσσος, φησι, τουτεστιν η αμετρητος τε και
ακαταληπτος των πεπιστευ- κοτων πληθυς, και μεντοι και το υψος της εν αυτηι
φαντα- σιας, τουτεστι παλιν παν οσον εστιν εν αυτηι λαμπρον τε και επηρμενον, και
ταις εν τωιδε τωι κοσμωι φαντασιαις, ητοι δοξαις κεναις κατηγλαισμενον εδωκε
φωνην αυτης. δοξο- λογειται γαρ ο Χριστος παρα παντος ανθρωπων εθνους, και
τουτο δρωντας προθυμως κατιδοι τις αν μικρους και
2.149 μεγαλους, λαμπρους
και ασημους, και τους των αλλων περιφανεστερους, και υπεροχην εχοντας η την εν
δοξηι τυ- χον, η την εν πλουτωι και λαμπροτητι τηι κατα τον βιον· α λιαν ορθως
ωνομασε φαντασιας ηγουν υψος φαντασιας. ουδεν γαρ ετερον αυτοις η δοκησις, οτι
"Πασα σαρξ χορτος "και πασα δοξα ανθρωπου ως ανθος χορτου." οτι δε εδωκεν η
αβυσσος φωνην αυτης, και ταις ευφημιαις καταγεραιρουσι τον Κυριον ημων Ἰησουν
τον Χριστον μικροι και μεγαλοι, σαφηνιει λεγων και ο μακαριος ∆αυειδ "Αινειτε
 
 

341

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Κυριον "εκ της γης, δρακοντες και πασαι αβυσσοι." προσθεις δε δη τουτοις ορη
και βουνους, ξυλα τε καρποφορα και πασας κεδρους, θηρια τε και κτηνη, ερπετα και
πετεινα πτερωτα, προσεπαγει παλιν "Ἄρχοντες και παντες κριται γης, "νεανισκοι
και παρθενοι, πρεσβυτεροι μετα νεωτερων αι- "νεσατωσαν το ονομα Κυριου." εφη δε
που και ο μεγας ημιν Ἡσαιας περι αυτου "Βασιλεις οψονται αυτον και
"φοβηθησονται· αρχοντες και προσκυνησουσιν αυτωι." Ἀποδιδωσι δε ωσπερ την
αιτιαν, του την αβυσσον και μεντοι και το υψος της φαντασιας αυτης δουναι την
φωνην, επαγων ευθυς Ἐπηρθη ο ηλιος, και η σεληνη εστη εν τηι ταξει αυτης εις
φως. ωσπερ δε την αβυσσον νενοηκαμεν, ου κατα γε τον εν αισθησει λογον· παχυς
γαρ λιαν· πνευματικως δε μαλλον και νοητως, ουτω και νυν ουχι τοις στοιχειοις,
ηλιωι τε φημι και σεληνηι, τον της διανοιας ενησομεν οφθαλμον· αλλ' εξ ομοιοτητος
της απ' αυτων επι τα αμεινω διαττοντες, την των νοηματων δυναμιν κατοψομεθα.
ουκουν ηλιον μεν γουν φαμεν την φωτοειδη τε και εκλαμπρον των ευαγγελι- κων
θεσπισματων μυσταγωγιαν, σεληνην δε αυ το μειον τε 2.150 και αμυδροτερον του
νομου φως, φαινοντος, ως εν νυκτι και σκοτει, τωι προ της επιδημιας καιρωι.
κεκληται γαρ ημερα καθ' ην ανελαμψεν ο Χριστος, ο της δικαιοσυνης ηλιος, ο
νοητος εωσφορος, εν καρδιαις ανατελλων των πε- πιστευκοτων. και γουν ο
θεσπεσιος ∆αυειδ "Αυτη η ημερα, "φησιν, ην εποιησεν ο Κυριος· αγαλλιασομεθα και
ευ- "φρανθωμεν εν αυτηι." ωσπερ δε χθαμαλος ων ετι, και μολις ανισχων της γης ο
αισθητος ηλιος, ουπω μεν ευρυ και λαμπρον, συνεσταλμενον δε ωσπερ εν εαυτωι το
ιδιον εχει φως, αναθρωσκων γεμην υψου, φαιδροτατην τοις απαν- ταχη της ακτινος
ποιειται την εκβολην· ουτω και η δια Χριστου παιδευσις, τουτεστιν η ευαγγελικη,
συνεστελλετο μεν εν αρχαις, και ηγνοειτο πολλοις· ηλιου δε δικην μονον- ουχι και
ανισχουσα, και εις υψος ιουσα κατα βραχυ, και την της θεογνωσιας αυγην αφιεισα
πανταχη καταπληττει την αβυσσον, τουτεστιν απαν ανθρωπων γενος· τοιγαρτοι
και δεδωκε την φωνην. δοξολογει γαρ, ως εφην, και Θεον ονομαζει, και των ολων
Κυριον και λυτρωτην ομολογει τον Ἐμμανουηλ. Ἐπηρθη ουν ο ηλιος, ουδεν δε
ηττον και η σεληνη, τουτεστιν ο νομος, εστη εν τηι ταξει αυτης εις φως. κατοπιν μεν
γαρ της ευαγγελικης παιδευσεως εστιν η δια Μωυσεως, και αυτη ταξις αυτηι, οτι και
σκια και τυπος. επειδη δε πληρωμα νομου και προφητων ο Χριστος, εξελαμψε και ο
νομος. τοις γαρ παλαι δι' αυτου προαπηγγελμενοις τα εκβεβηκοτα συμβαλλοντες,
τεθαυμακαμεν ηδη και αυτου του νομου το φως
2.151 προανατυπουντος ημιν
αστειως κατα πολλους τροπους το Χριστου μυστηριον. εστη δη ουν εις φως.
μακαριζει δε και αυτος ο Χριστος τους συνενεγκοντας εν εαυτοις νομικην τε αμα
παιδευσιν και ευαγγελικην. εφη γαρ ουτω "∆ια "τουτο λεγω υμιν, οτι πας
γραμματευς," τουτεστιν ο τον νομον ειδως, "μαθητευθεις εν τηι βασιλειαι των
ουρανων, "ομοιος εστιν ανθρωπωι πλουσιωι, οστις εκβαλλει εκ του "θησαυρου
αυτου νεα και παλαια."
Παραδεξομεθα δε και ετερον επι τωιδε νουν, ουκ απιθανον, ως γε μοι φαινεται· βαινοντα δε μαλλον του εικοτος εγγυς. ηλιον μεν γαρ
ειναι φαμεν, και μαλα ορθως, τον Ἐμμανουηλ. ωνομασται γαρ ουτω, και εστιν
αληθως. σεληνην δε λεγεσθαι νομιστεον, ως εξ ομοιοτητος του στοι- χειου, την
Ἐκκλησιαν του Θεου, φαινουσαν τοις εν σκοτει, και ως εν νυκτι διαλαμπουσαν. οτε
τοινυν επηρθη ο ηλιος κατα την του Προφητου φωνην· αναβεβηκε γαρ υπερ ημων
ο Χριστος επι τον τιμιον σταυρον· τοτε και ανελαμψεν η εξ εθνων εκκλησια και
εστη εν τηι ταξει αυτης εις φως, τουτ- εστι, πλησιφαης οια τις σεληνη, και την ταξιν
του ιδιου σωζουσα κυκλου, φως γεγονε τοις εν σκοτει, καθαπερ εφην αρτιως. οτι δε
υψουμενου τε και τον υπερ της των παντων ζωης ανατλαντος σταυρον του Χριστου,
συνεστη λοιπον η Ἐκκλησια, διδαξει παλιν ο αυτος "Ἀμην αμην λεγω υμιν, "εαν μη
ο κοκκος του σιτου πεσων αποθανηι, αυτος μονος "μενει· εαν δε αποθανηι, καρπον
 
 

342

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλειονα φερει." και παλιν "Καγω εαν υψωθω εκ της γης, παντας ελκυσω προς εμαυ2.152 "τον." ουκουν το υψουσθαι τον ηλιον, σημαινει που παντως η το επι του
σταυρου παθος, ηγουν την εις ουρανους αναφοι- τησιν· υψουσθαι γαρ δη και ωδε
φαμεν αυτον. 9Βολιδες σου πορευσονται εις φεγγος αστραπης οπλων σου.9
Βολιδας ενταυθα φησι τας ανα πασαν ιουσας την γην, και ως απο τοξου
πεμπομενας, ηγουν χειρος ευσθενους, τους αγιους αποστολους και ευαγγελιστας,
περι ων εφη που και ο μακαριος ∆αυειδ "Ὡσει βελη εν χειρι δυνατου, "ουτως υιοι
των εκτετιναγμενων." εξετιναχθη μεν γαρ και εκβεβληται το των Ἰουδαιων εθνος,
διατοι το εμπαροινησαι Χριστωι καλουντι προς ζωην· οι γεμην εκεινων υιοι και εξ
αιματος οντες του Ἰσραηλ, οι απολεκτοι μαθηται βολιδες τε και βελη γεγονασιν,
οιον εκ χειρος τρεχοντες της αλκιμω- τατης, και παντος ευκολως διικνουμεναι του
πληττομενου προς θανατον. αι τοιαυται βολιδες αποστελλονται μεν, ως απο χειρος
του Χριστου, εμπηγνυνται δε τοις του διαβολου σπλαγχνοις, και αναιρουσι τον
δρακοντα. και γουν και ο μακαριος ∆αυειδ αναμελωιδει που λεγων προς τον Κυριον
ημων Ἰησουν τον Χριστον "Τα βελη σου ηκονημενα, δυ- "νατε, λαοι υποκατω σου
πεσουνται εν καρδιαι των εχθρων "του βασιλεως." ουκουν δαπανωνται μεν τοις
τοιοισδε βε- λεσι τα των δαιμονιων στιφη, και προς ολεθρου γινονται τοις εχθροις·
τοις γεμην επεγνωκοσι την επιφανειαν αυτου και τετιμηκοσι δια της πιστεως,
ετεραν αποπληρουσι χρειαν.
2.153 τετρωμενους γαρ αγαπης εργαζονται, κατα γε
την λεγουσαν νυμφην εν τωι αισματι των αἰσματων "Ὅτι τετρωμενη "αγαπης εγω
ειμι." Ευρισκονται δε και ετερως φεγγος αστραπης των οπλων αυτου· οπλα δε
αυτου νοηθειεν αν, οις και ημας αυτους εναρμοσασθαι δειν ο μακαριος Παυλος
επιταττει λεγων "̓Ενδυσασθε την πανοπλιαν του Θεου." αυτη δε εστιν ο θωραξ της
δικαιοσυνης, η περικεφαλαια του σωτηριου, ο θυρεος της πιστεως, το υποδεδεσθαι
τους ποδας εν ετοιμασιαι του ευαγγελιου της ειρηνης, η μαχαιρα του Πνευματος.
ουκουν οπλα μεν τα τοιαδε Χριστου, ουκ αυτον περιβαλ- λοντα, παρ' αυτου δε
μαλλον τοις αξιοις δωρουμενα. λαμπρα δε τα οπλα, και οιον αστραπης εμπλεα·
φανοτατη γαρ η αρετη· αι τοινυν βολιδες εις φεγγος εσονται της αστραπης των
οπλων σου. οτι γαρ απαστραπτει τα οπλα, φωτιουσιν αυτοι διδασκοντες τους
ηγνοηκοτας. παρα μεν γαρ τοις φιλαμαρτημοσιν ακαλλης οια τις εστιν η αρετη, και
ουπω λαμπρα· παρα δε γε τοις ειδοσιν αυτην, ουδεν αστραπης ελαττον, λαμπρον
και διαφανη, και τοις απανταχη γνωρι- μωτατον αποτελουσα τον ανθρωπον. πρωτοι
δη ουν οι θεσπεσιοι μαθηται την των σων οπλων εχοντες αστραπην, εσονται και
ετεροις εις φεγγος αυτης. ονπερ γαρ τροπον οι της ιατρικης εμπειριας επιστημονες,
τους ταις των ομμα- των αῤρωστιαις εμπεπτωκοτας, και το της ηλιακης ακτινος
φευγοντας φως, απαλλαττοντες του παθους της του φωτος προσβολης ανεχεσθαι
λοιπον αναπειθουσι, και φεγγος ωσπερ τι γεγονοτες αυτοις αλοιεν αν, και μαλα
εικοτως· ουτω και 2.154 οι θεσπεσιοι μαθηται, θαυμαζοντες τε και επαινουντες τας
αρετας, αι και εις οπλα τεταχαται του Χριστου, φεγγος ωσπερ τι της ενουσης αυταις
αστραπης, ηγουν εκλαμψεως, τοις αλλοις ευρισκονται. 9Ἐν απειληι ολιγωσεις γην,
και εν θυμωι καταξεις εθνη.9 Ὑπεσταλμενως ημιν ο Προφητης της Ἰουδαιων χωρας
την δηιωσιν, και των εν αυτηι κατοικουντων εθνων την απω- λειαν, δια τουτων
υποδηλοι. επειδη γαρ την εις Χριστον πιστιν ου προσιεμενοι, κατεξανεστησαν τε
αυτου, και απεκτονασι τον αρχηγον της ζωης, ταυτηιτοι και δεδονται προς
ερημωσιν, και τουτο αυτοις προαναπεφωνηκεν Ἡσαιας, λεγων "Ουαι τωι ανομωι·
πονηρα κατα τα εργα αυτου συμ- "βησεται αυτωι." 9Ἐξηλθες εις σωτηριαν λαου σου,
του σωσαι τους χριστους σου·
εβαλες εις κεφαλας ανομων θανατον, εξηγειρας
δεσμους εως τραχηλου εις τελος.9 Της ενανθρωπησεως του Μονογενους ολην
ωσπερ ημιν την οικονομιαν εξηγειται παλιν. σεσωκε μεν γαρ τους δια πιστεως
 
 

343

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεδικαιωμενους, και τωι Ἁγιωι Πνευματι κατακεχρισμενους, και της θειας αυτου
φυσεως κοινωνους αναδεδειγμενους· συγκε- χωρηκε δε ταις αυτων αμαρτιαις
εντηκεσθαι τους απειθειν 2.155 ηἱρημενους, οις και εφασκεν εναργως "Ἀμην αμην
λεγω "υμιν, οτι εαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις "υμων
αποθανεισθε." εξηλθες τοινυν, φησιν, οιονει τις βα- σιλευς επι τα των δυσμενων
ερχομενος στιφη, και τον πολεμου νομον εξωπλισμενος. και ο της εξοδου σκοπος
ανασωσαι τους χριστους τους σους· δηλον δε οτι τους τωι Ἁγιωι κεχρισμενους
Πνευματι, περι ων και παλαι δια προ- φητων ενετειλατο λεγων "Μη απτεσθε των
χριστων μου, "και εν τοις προφηταις μου μη πονηρευεσθε·" των γεμην ανομων
καταρτισαι θανατον, ον αυτοι ταις σφων αυτων επαντλησαντες κεφαλαις αλοιεν
αν, την δικαιουσαν πιστιν ου προσιεμενοι. τοιγαρτοι και αῤρηκτοις ενδεδενται
δεσμοις, και ταις των ιδιων πλημμεληματων σειραις κατασφιγγονται· και ου
μερικως, αλλ' οιον δι' ολου σωματος, και μεχρι τρα- χηλου.
Ει δε δη λεγοιντο
Χριστου τα δεσμα, θορυβεισθω μηδεις. αει γαρ πως τα κατα συγχωρησιν Θεου
συμβαινοντα τισιν αυτου λεγονται· οποιον εστι το "Ουκ εστι κακια εν πολει, "ην
Κυριος ουκ εποιησεν." ου γαρ αυτος ποιει την κακιαν, συμβηναι δε μαλλον ταις των
πολεων πλημμελουσαις επι- τρεπει πολλακις. ει δε δη νοοιντο τυχον των
επαινουμενων, οι ενθαδε λεγομενοι δεσμοι, παλιν εκεινο φαμεν, οτι βεβληται μεν
εις κεφαλας ανομων θανατος, συντεινει δε ωσπερ δεσμοις αγαπης ο των ολων Θεος
τους προσιοντας αυτωι, και τηι πιστει δεδικαιωμενους και ηγιασμενους εν Πνευματι,
κατ' εκεινο που παντως το δια της του προφητου φωνης ειρημενον περι των εξ
αιματος Ἰσραηλ "Και εγω συνεποδισα τον 2.156 "Ἐφραιμ, ανελαβον αυτον επι τον
βραχιονα μου, εξετεινα "αυτους εν δεσμοις αγαπησεως μου." ο δε γε δεσμος εις
τραχηλους ενθαδε νοειται και το ευηνιον των υποτεθεικοτων αυτωι τον της
διανοιας αυχενα, και τον χρηστον αληθως του Σωτηρος ημων υποδεδυκοτων
ζυγον. 9∆ιεκοψας εν εκστασει κεφαλας δυναστων, σεισθησονται εν αυτηι.9 Το της
εκστασεως ονομα κατα διαφορους νοειται τροπους παρα γε τηι θεοπνευστωι γραφηι.
σημαινει μεν γαρ εσθ' οτε την καταπληξιν, ως αν ει λεγοιτο τυχον περι των ημαρτημενων τοις εξ Ἰσραηλ "Ἐξεστη ο ουρανος επι τουτωι·" και παλιν "Ἔκστασις και
φρικτα εγενηθη επι της γης·" ποτε δε δη αυ την απο του γηινου φρονηματος εις
θειαν τινα και πνευματικην ηθων τε και βιου καταστασιν μεταστασιν. και γουν ο
θεσπεσιος Παυλος επιστελλει τισι, και φησιν "Ειτε "γαρ εξεστημεν, Θεωι, ειτε
σωφρονουμεν, υμιν." ωσπερ δε την απο γε των αισχιονων επι τα αμεινω μετακλισιν
εκστασιν ειναι φαμεν Θεωι φιλουμενην· ουτω και την εκ των χρησιμων επι τα
αισχιω μεταβολην εκστασιν ειναι διισχυρι- ζομεθα φαυλην τε και διαβεβλημενην.
Ἐν εκστασει τοινυν τηι τοιαιδε γενομενας τας των δυναστων κεφαλας διεκοψας
φησι. δηλοι δε δη τας των ηγουμενων του Ἰσραηλ, γραμματεων που παντως και
Φαρισαιων, και των κατα νομον ιερουργων. εξεστησαν γαρ αληθως και ορθου
φρονηματος και φρενος αγαθης και της εις Θεον αγαπης, ου προσηκαμενοι τον
Υιον, μαλλον δε και απεκτονοτες, και2.157 περ ειδοτες τε και λεγοντες, οτι
"ουτος εστιν ο κληρονομος." τις δε δη αρα της διακοπης ο τροπος νοοιτ' αν, εικοτως
σαφηνιει λεγων ο θεσπεσιος ∆αυειδ προς τον των ολων Σωτηρα Θεον "∆ιαμερισον
αυτους εν τηι ζωηι αυτων·" ην μεν γαρ και "μερις" Θεου, και "σχοινισμα κληρονομιας
αυτου "̓Ισραηλ." επειδη δε πεπαρωινηκασιν ανοσιως εις τον Υιον, αποπεμπτος
γεγονεν ο ηγαπημενος, και μεμερισται, και των πεπιστευκοτων απωλισθε της
ελπιδος, αποκληρος και απεῤ- ριμμενος, και εκ προσωπου τεθειται, και εν μοιραι
δευτεραι, και κατοπιν εθνων, οι δη και εφ' εαυτοις εκεινο φασιν "Ευ- "λογημενοι
ημεις τωι Κυριωι τωι ποιησαντι τον ουρανον και "την γην·" "Θεος Κυριος, και
επεφανεν ημιν." διεκοπη τοινυν ο Ἰσραηλ, και της ευλογιας εκπεπτωκως, μερις γε 
 

344

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γονε Θεου μεν ουκετι, διαβολικη δε μαλλον και ατιμοτατη και βεβηλος. ειτα περι
της εκστασεως φησι οτι σεισθησονται εν αυτηι, τουτεστι πεσουνται. το γαρ εν
δονησει και κλονωι, του πιπτειν εγγυς. εποιμωζει δε ωσπερ αυτοις πολυτροπως
διολωλοσι και ο προφητης λεγων "Οικος Ἰσραηλ επεσεν, "ουκ εστιν ο αναστησων
αυτον." 9 ∆ιανοιξουσι χαλινους αυτων, ως ο εσθιων πτωχος λαθρα.9 Πλειστη μεν
οση της τε συνθηκης αυτης και της λεξεως η δυσχερεια· πλην ερουμεν ως ενι,
διαστελλοντες ευ μαλα των εννοιων την δυναμιν. αφηγησαμενος τοινυν την καταστασιν, εν ηι παντως εδει τας των δυναστων γενεσθαι κεφαλας, τουτεστι, τους
καθηγεισθαι λαχοντας της των Ἰου- δαιων Συναγωγης, μετεισιν ευθυς επι τους
αγιους αποστο- λους, οι πολυ μεν ειχον εν αρχαις των διωκοντων το δεος. 2.158
εμαστιζοντο γαρ εν συνεδριοις, και παρηγγελλοντο μηδενι λαλειν επι τωι ονοματι
του Χριστου· συνιοντες δε λεληθοτως τας προς Θεον ικετειας εποιουντο λεγοντες
"Ἐπ' αληθειας "γαρ συνηχθησαν εν τηι πολει ταυτηι επι τον αγιον παιδα "σου
Ἰησουν, ον εχρισας, Ἡρωδης τε και Ποντιος Πιλατος "συν εθνεσι και λαοις Ἰσραηλ.
και τα νυν, Κυριε, επιδε "επι τας απειλας αυτων·" δηλον δε οτι τας των Ἰουδαιων·
"και δος τοις δουλοις σου μετα παῤρησιας λαλειν τον λογον "σου." ουκουν οι
κατεσφιγμενοι και σιωπαν
μονονουχι καθαπερει χαλινωι τινι τωι δεει
αναγκαζομενοι, οι μαστιζομενοι
και τεθλιμμενοι, λαθρα τε και μολις
προσλαλουντες τισι, και οιον εσθιοντι πτωχωι προσεοικοτες, διανοιξουσι χαλινους
αυτων. ομοιον ως ει λεγοι, κατευρυνθησονται παντως εις την αυτοις οτι μαλιστα
φιλαιτατην τε και πρεπουσαν παῤρησιαν, φροντιουσι μεν γαρ ουδαμως της
Ἰουδαιων Συναγωγης· διαπτυσαντες δε τας απειλας, και μονονουχι διαῤρηξαντες
τον επιῤριφεντα αυτοις χαλινον, οιον ιπποι τινες αγαυοι και
αγερωχοι,
καταχρεμετιουσι λοιπον, επιπληττοντος ουδενος,
και της εαυτων φωνης
κατεμπλησουσι την υπ' ουρανον. τοιουτον τι φησι και ο θεσπεσιος Ἡσαιας τοις το
ευαγ- γελικον ιερουργουσι κηρυγμα "Ἐπ' ορος υψηλον αναβηθι "ο ευαγγελιζομενος
Σιων, υψωσον τηι ισχυι την φωνην σου "ο ευαγγελιζομενος Ἱερουσαλημ· υψωσατε,
μη φοβεισθε· "ιδου ο Θεος ημων, ιδου Κυριος μετα ισχυος ερχεται, και ο "βραχιων
αυτου μετα κυρειας." ουκουν οι παλαι, φησιν, οντες ως εσθιων πτωχος λαθρα,
τουτεστιν, οι παῤρησιαν ουκ εχοντες, οι λεληθοτως και μολις τηι των πιστευοντων
τρεφομενοι
2.159 πιστει, προς ευθυμιαν διανοιξουσι χαλινους αυτων, κατα τον
ηδη προειρημενον τροπον. οτι δε τροφη τις ωσπερει των σωζομενων η πιστις και
Θεωι και αγιοις, εμπεδοι λεγων αυτος ο Χριστος περι της των Σαμαρειτων
επιστροφης "̓Εγω βρωσιν εχω φαγειν, ην υμεις ουκ οιδατε." και παλιν "̓Εμον βρωμα
εστιν ινα ποιησω το θελημα του πεμψαντος "με, και τελειωσω αυτου το εργον."
9Και επεβιβασας εις θαλασσαν τους ιππους σου ταρασσοντας
υδατα πολλα.9
Τετηρηκε παλιν ο λογος της τροπης το σχημα. χαλινους γαρ ονομασας, ιππους
απεκαλεσε τους αγιους Ἀποστολους, οις και αυτος εποχειται Χριστος, ενιζησας
ωσπερ εις νουν και καρδιαν. οτι τοινυν εμελλον παιδαγωγησαι προς πιστιν ουχ οτι
μονους τους εξ Ἰσραηλ, αλλα και αυτην την των ετερων εθνων πλειστην τε οσην
και αμετρητον πληθυν, πειραται διδασκειν. θαλασσηι μεν γαρ παρεικαζει τον
κοσμον, κατα γε το εν Ψαλμοις υμνουμενον "Αυτη η θαλασσα η "μεγαλη και
ευρυχωρος· εκει ερπετα ων ουκ εστιν αριθμος·" υδασι δε πολλοις τας των εθνων
αγελας, τας ανα πασαν την γην· ιπποις γεμην, ως εφην, τους αγιους Ἀποστολους, οι
πασαν περινοστουντες την υπ' ουρανον, μονονουχι ρεγχοντας και ενηρεμουντας τηι
πλανηι τους ειδωλολατρας χρησιμως εταραττον· τεθορυβηκασι γαρ, καλουντες εις
δεος ως εις κο- λασιν βαδιουμενους, και την δια πυρος δικην υποστησο2.160
μενους, ει μη ελοιντο μετανοειν, και τον φυσει τε και αληθως επιγνωναι Θεον. και
γουν ο θεσπεσιος Παυλος τοις Ἀθη- ναιοις προσλαλων, ειτα των αλλων απαντων
 
 

345

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεισιδαιμο- νεστερους ειπων, τεθορυβηκεν ου μετριως, εκεινο προστιθεις "Τους μεν
ουν χρονους της αγνοιας υπεριδων ο Θεος, τα "νυν παραγγελλει τοις ανθρωποις
παντας πανταχου μετα- "νοειν, καθοτι εστησεν ημεραν εν ηι μελλει κρινειν την
οικου- "μενην εν δικαιοσυνηι, εν ανδρι ωι ωρισε, πιστιν παρασχων "πασιν,
αναστησας αυτον εκ νεκρων." ουκουν το ταραττο- μενον υδωρ, η πληθυς εστιν η
κατα τον κοσμον· υδασι γαρ εσθ' οτε παρεικαζεται, και μαλα εικοτως· ειπερ εστι θαλασσηι προσεοικως ο ανθρωπων βιος· οτι πολλη των εν αυτωι πραγματων η τυρβη,
και η προς το ανω τε και κατω και προς παν οτιουν αναχυσις τε και κινησις· πολυ
δε το υδωρ το ταραττομενον, ως προς γε τον Ἰσραηλ· οι μεν γαρ εθνος ησαν εν· τα
δε εστι παντος αριθμου κρειττονα. 9Ἐφυλαξαμην, και επτοηθη η καρδια μου απο
φωνης προσευχης χειλεων μου, και εισηλθε τρομος εις τα οστα μου, και υποκατωθεν μου εταραχθη η εξις μου. αναπαυσομαι εν ημεραι
θλιψεως μου, του
αναβηναι με εις λαον παροικιας μου.9 Ἔθος τοις αγιοις προφηταις την εις καρδιαν
και νουν επιτηρησιν, ην αν ποιοιντο τυχον, προενηχουντος αυτοις του αγιου
Πνευματος των εσομενων την γνωσιν, φυλακην απο- καλειν ηγουν ακοην.
τοιγαρτοι φησιν ο αυτος Ἀμβακουμ
2.161 "Ἐπι της φυλακης μου στησομαι, και
επιβησομαι επι "πετραν, και αποσκοπευσω του ιδειν τι λαλησει εν εμοι, "και τι
αποκριθω επι τον ελεγχον μου·" ετερος δε αυ "̓Ακοην ηκουσα παρα Κυριου, και
περιοχην εις τα εθνη "εξαπεστειλε," και μεντοι προς τωιδε και ο θεσπεσιος ∆αυειδ
"Ἀκουσομαι, φησι, τι λαλησει εν εμοι Κυριος ο "Θεος." τοιουτον τι και νυν ο
Προφητης υπεμφαινει λεγων το Ἐφυλαξαμην και επτοηθη η καρδια μου. τετηρηκα,
φησι, των ειρημενων την δυναμιν· ειτα κατεπτοημαι δεινως απο φωνης προσευχης
χειλεων μου. εποιειτο μεν γαρ μετ' ωἰδης την προς Θεον ικετειαν, και μελος ην αυτωι
της προφητειας ο τροπος· αλλ' ην ο σκοπος αυτωι και ο νους ουκ εις την ευρυθμον
αναφωνησιν, κατεπικραινετο δε μαλλον εις λυπας, και περιδεης ην αγαν, τα εν
εσχατοις καιροις συμβησομενα τοις εξ Ἰσραηλ διαρθρουντος εν αυτωι του
Πνευματος. το δε δη μαλιστα θορυβουν αυτον και οῤρωδειν αναπειθον, κατα γε το
εικος, εκεινο που ταχα και μονον ην, μη αρα πως εναποληφθειη τοις κακοις, και την
του λαου συντριβην επαθρησειε, και ιδοι βαλλομενον μεν εις κεφαλας ανομων
θανατον, διακοπτομενας δε αυτας εν εκστασει, και σειομενας εν αυτηι, κατα γε τον
ηδη προαποδοθεντα νουν. ειτα μαν- θανων ως εσται μεν εις καιρους η ορασις, εις
αναβλησιν δε μακραν τα προηγγελμενα, μονονουχι και ανενεγκων εξ ακρα- του
λοιπον δυσθυμιας Ἀναπαυσομαι φησιν εν ημεραι θλιψεως μου, του αναβηναι με εις
λαον παροικιας μου. ου γαρ εν- σχεθησομαι, φησι, τοις τοιοισδε κακοις, ουδ' αν
ευρεθειην εν τωιδε τωι βιωι, ενεστηκοτος καιρου, καθ' ον εσται παντως
2.162 τα
τοιαδε των κακων τοις εξ Ἰσραηλ. βαδιουμαι γαρ εν- τευθεν, και ανοιχησομαι προς
λαον τον ουτω παροικον εν τωι- δε τωι βιωι γεγενημενον, καθαπερ αμελει και αυτος
εγω. παροικοι γαρ και παρεπιδημοι παντες οι αγιοι κατα τονδε τον κοσμον.
τοιγαρτοι φασιν "Ουκ εχομεν ωδε μενουσαν "πολιν, αλλα την μελλουσαν
επιζητουμεν." ψαλλει δε που και ο ∆αυειδ προς τον των ολων Θεον "Ἄνες μοι, οτι
"παροικος εγω ειμι εν τηι γηι και παρεπιδημος, καθως παντες "οι πατερες μου."
αξιαγαστος τοιγαρουν των αγιων ο σκοπος, ουδ' οσον ειπειν ανεχομενων ιδειν τα
εφ' οις αν συμβαινηι παροτρυνεσθαι Θεον· ηδιονα δε και αυτου του ζην ποιεισθαι
μεμελετηκοτων την απο του κοσμου τουτου μετα- στασιν, ει μη σωζοιτο προς ημων
τα εις δοξαν Θεου. και γουν ο θεσπεσιος εφη Παυλος, οτι το αναλυσαι κρειττον, και
αυτωι συνειναι Χριστωι τοις εις τουτο ηκουσι γνωμης, ως ηγεισθαι παροικιαν την εν
σωματι ζωην. 9∆ιοτι συκη ου καρποφορησει, και ουκ εσται γενηματα εν ταις
αμπελοις· ψευσεται εργον ελαιας, και τα πεδια ου ποιησει βρωσιν· εξελιπον απο
βρωσεως προβατα, και ουχ υπαρξουσι βοες επι φατναις εξ ιασεως αυτων.9 Ὥσπερ
 
 

346

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινος ερομενου και αναμανθανειν εθελοντος, ανθ' οτου ποιοιτο περι πολλου το
αποβιωναι, μαλλον δε εις λαον αναβηναι παροικιας αυτου, κατασκιαζει μεν
ασαφειαι πολληι της των Ἰουδαιων Συναγωγης την καταργησιν, μονον- 2.163 ουχι
δε και κατολοφυρεσθαι δοκει την συμβησομενην ακαρ- πιαν αυτηι. και τροποις ημιν
αυτην κατασημαινει πολλοις, ως συκην εσεσθαι λεγων, ης αν ουδεις γενοιτο
καρπος. ουτω γαρ αυτην και αυτος ωνομασεν ο Σωτηρ, ως εν παραδειγματος τροπωι
λεγων "Συκην ειχε τις πεφυτευμενην εν τωι αμπελωνι "αυτου." ην και ακαρπον
ουσαν, δειν εφη λοιπον απο- τεμνεσθαι, ινα μη την γην καταργηι. επαρατον δε που
και την προ των Ἱεροσολυμων εποιειτο συκην· ου γαρ ευρων εν αυτηι καρπον
"Μηκετι, φησιν, εκ σου καρπος γενηται "εις τον αιωνα." Παρεικαζει δε αυτην και
αμπελωι βοτρυων ερημωι. και γαρ εστι παλιν, καθα φησιν ο προφητης Ἡσαιας "Ὁ
"αμπελων Κυριου Σαβαωθ ανθρωπος του Ἰουδα, νεοφυτον, "ηγαπημενον." αλλ'
"εχαρακωσε μεν αυτον, και φραγμον "περιεθηκε, και ανεδειματο πυργιον εν αυτωι,
και ωρυξε το "προληνιον, και επεμεινε του ποιησαι σταφυλην, εποιησε "δε
ακανθας." ταυτηιτοι δη ελυμηνατο μεν αυτην, καθα φησιν ο ∆αυειδ "20Ὗς20 εκ
δρυμου, και μονιος αγριος κατενε- "μησατο αυτην·" καθειλε δε "τον φραγμον αυτης,
και τε- "τρυγηκασιν αυτην παντες οι παραπορευομενοι την οδον." Ἐψευσατο δε και
της ελαιας το εργον, τουτεστι παλιν της Ἰουδαιων Συναγωγης. ουτω γαρ αυτην
κατασημαινει λεγων και ο προφητης Ἱερεμιας "Ἐλαιαν ωραιαν, ευσκιον τωι ειδει
"εκαλεσε Κυριος το ονομα σου εις φωνην περιτομης αυτης· "ανηφθη πυρ επ' αυτην,
μεγαλη η θλιψις επι σε, ηχρειω- "θησαν οι κλαδοι αυτης, και Κυριος των δυναμεων
2.164 "φυτευσας σε ελαλησεν επι σε κακα." επειδη δε, καθα φησιν ο
ο καταΠροφητης, το εργον αυτης εψευσατο· παιδαγωγου- μενοι γαρ εις Χριστον δια νομου
και προφητων, ου προση- καντο την πιστιν· ταυτηιτοι και εξεκοπη, και πεπτωκασι
μεν οι κλαδοι αυτης, ενεκεντρισθησαν δε λοιπον οι εκ της αγριελαιου, τουτεστιν, οι
εξ εθνων, "και κοινωνοι της ριζης "και της πιοτητος του καλλιελαιου" γεγονασιν.
Ειτα φησιν οτι τα πεδια ου ποιησει βρωσιν. παρεικαζει παλιν τον Ἰσραηλ ληιοις,
οιμαι, κατεφθαρμενοις, εξ ων ουδ' αν αυτο που το αποχρων εις βρωσιν αθροισειεν ο
γηπονος. ακαρπιας δε τουτο γενοιτ' αν της εσχατης αποδειξις εναργης. Ὅτι δε
εμελλον τον των θειων μαθηματων ανατλαντες λιμον εν τοις απαντων εσχατοις
πεσεισθαι κακοις, διεσαφει, προστιθεις, εκλελοιπεναι μεν απο βρωσεως προβατα,
του- τεστιν, απο του βρωσιν ουκ εχειν· ουχ υπαρχειν δε βους επι φατνης. δι' ου
σημαινεται το εισαπαν εκλελοιπεναι το παρ' αυτοις ιερον και απολεκτον γενος,
τουτεστι, τους απο φυλης Λευι, οι βουσιν εν ισωι την νοητην αλω καταλεπτυ- νοντες
και των εκ της ασαφειας περιβληματων τον δια του πανσοφου Μωυσεως
απογυμνουντες λογον, οια· τινα σιτου κοκκον προυτιθεσαν μεν τοις αλλοις εις
νοησιν και
οιον τινα βρωσιν πνευματικην. αυτοι δε ησαν εν φατναις
καταβοσκομενοι τας εκ του λαου δωροφοριας, δεκατας, απαρ- χας, ευχαριστηρια.
ουκουν εκλελοιπασι μεν απο βρωσεως προβατα· βοες δε ουκ ησαν επι φατνης ετι,
τουτεστιν, οι καθηγηται των λαων και διδασκαλοι. τοιγαρτοι και ο θεσ- 2.165
πεσιος Παυλος το "Ου φιμωσεις βουν αλοωντα," ταις των διδασκαλων προσαπτει
κεφαλαις, διερμηνευων ημιν σαφως τα εν νομωι. εκλελοιπεναι γεμην τας βους εξ
ιασεως αυτων φησι. και εστι μεν ασαφης ο λογος· δηλοι γεμην τοδε, καθαπερ
εγωιμαι παλιν. επειδη γαρ απεσπουδαζον αμαθως το ιασθαι παρα Χριστου, καιτοι
ρωννυντος τον ασθενη και δικαιουντος τον ασεβη, ταυτηιτοι και εκλελοιπασι,
τουτεστιν, εισαπαν ησθενησαν και κεχωρηκασιν εις το μηδεν. δεινον ουν αρα το
προσκρουειν Θεωι, και ακαρπιας εσται προξενον της εσχατης. απορησομεν δε και
τροφης της πνευματικης, και παντος επεκεινα κακου τουντευθεν εσομεθα. 9Ἐγω δε
εν τωι Κυριωι αγαλλιασομαι, χαρησομαι επι τωι Θεωι τωι Σωτηρι μου· Κυριος ο Θεος
 
 

347

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μου δυναμις μου, και ταξει τους ποδας μου εις συντελειαν· επι τα υψηλα επιβιβαι
με, του νικησαι με εν τηι ωἰδηι αυτου.9 Ἐνταυθα λοιπον η αυτο το του Προφητου
προσωπον
εισεκομισται σαφως, τα τοιαδε λεγον· ηγουν των εν πιστει
δεδικαιωμενων φαιη τις αν ειναι τους λογους, οι θυμηδιαν ποιουνται Χριστον, και
χαιρουσι μεν επ' αυτωι, και της ενου- σης αυτοις ευσθενειας χορηγον αναγραφουσιν,
εν αυτωι τε τα παντα δυνασθαι φασι, καθαπερ αμελει και ο θεσπεσιος Παυλος
"Παντα ισχυω, φησιν, εν τωι ενδυναμουντι με "Χριστωι." ψαλλει δε που και ο
μακαριος ∆αυειδ "Ὅτι 2.166 "το καυχημα της δυναμεως αυτων συ ει·" προσδοκωσι
δε και το βεβηκος εις ευσεβειαν παρ' αυτου δη και μονου κατα- πλουτησαι καλως.
το γαρ Ταξει τους ποδας μου εις συν- τελειαν, δηλοι που παντως ετερον ημιν ουδεν
η τουτο. και γουν Ἑβραιων η εκδοσις αντι της συντελειας τεθεικε την Ἀσφαλειαν.
οι δε ταττομενοι ποδες εις ασφαλειαν, τι αν ετερον ημιν υποφηνειαν, η το βεβηκος,
ως εφην, εις ευσε- βειαν, και το ακραδαντον εις αρετην, και το εις πιστιν
ερηρεισμενον και αγαπην την εις Χριστον; οτι δε ου χθαμαλος και χαμαιριφης ο
βιος των εν Χριστωι δεδικαιω- μενων, αλλα παντος γηινου και σαρκικου πραγματος
υψου τε εστι και ανωκισμενος, αποφαινει λεγων Ἐπι τα υψηλα επιβιβαι με. υψηλα
γαρ οντως παρα Θεωι της ευαγγελικης πολιτειας τα αυχηματα.
Ὅτι δε και
περιεσομεθα των ανθεστηκοτων, και αμεινους εσομεθα των εχθρων, δοξολογουντες
αυτον, αναπεισει λεγων Του νικησαι με εν τηι ωἰδηι αυτου.

ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΕΙΑΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ
ΥΠΟΜΝΗΜΑΤΙΚΗ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΣΟΦΟΝΙΑΝ. ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
Λογος Κυριου, ος εγενηθη προς Σοφονιαν τον του Χουσι υιον
Γοδολιου του Ἀμοριου του Ἐζεκιου εν ημεραις Ἰωσιου υιου Ἀμως
βασιλεως Ἰουδα.
ΠΡΟΦΗΤΕΥΕΙ μεν εν τοις Ἱεροσολυμοις ο μακαριος Σοφονιας, ουκ ασημος
ων το κατα σαρκα γενος, ουτε μην κατ' εκεινους υπαρχων, οις ην εθος το
ψευδοεπειν, και τους θειους τοις ακροωμενοις υποπλαττεσθαι λογους, περι ων εφη
και ο θεσπεσιος Ἰεζεκιηλ "Ουαι οι προφητευοντες απο καρ- "διας αυτων, και το
καθολου μη βλεποντες," και μην και αυτος ο των ολων Θεος δια της Ἱερεμιου
φωνης "Ουκ απε- 2.168 "στελλον τους προφητας, και αυτοι ετρεχον· ουδε ελαλησα
"προς αυτους, και αυτοι επροφητευον." αλλ' ην αλη- θως προφητης, τους εκ
στοματος Κυριου διαπορθμευων λογους, και Ἁγιου μεν αναπιμπλαμενος Πνευματος,
ανα- βρυων δε ωσπερ εκ πηγης αγαθης της καρδιας αυτου τα αγαθα· ψευδηγορειν
γαρ ουκ οιδε των αγιων η γλωττα. Ὁ δε γε της προφητειας σκοπος επιπληξιν εχει
των ου- σων εν τοις Ἱεροσολυμοις δυο φυλων· του τε Ἰουδα φημι και του Βενιαμιν.
γραφεται γαρ ως ησεβηκοτας, και ταις
των ειδωλων απαταις ανοσιως
προσνενευκοτας, και προς παν οτιουν ετοιμως διαττοντας των απαιδοντων Θεωι·
προσεπ- ενηνεκται δε χρησιμως και της βασιλειας ο χρονος, καθ' ον τα τοιαδε
προσλελαληκε τοις προσκεκρουκοσιν, ινα την των το τηνικαδε πραγματων
πολυπραγμονουντες καταστασιν, λοιπον εννοωμεν εφ' οτωι τε και οση γεγονεν επ'
αυτους της θειας οργης η κινησις. Ουκουν· αφηγησομαι γαρ ανα μερος α δη και
ονινησι τους εντευξομενους· βεβασιλευκε κατα καιρους εν τοις Ἱερο- σολυμοις ο
Ἑζεκιας, ανηρ των οτι μαλιστα φιλοθεωτατων, ευσεβειας εραστης, δικαιοσυνης
πρυτανις, απατης εχθρος, και τα εκ της ειδωλολατρειας περικοπτων βλαβη· προσμεμαρτυρηκε γαρ αυτωι τα τοιαδε σαφως το γραμμα το ιερον. τουτου διεποντος την εν
 
 

348

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις Ἱεροσολυμοις βασιλιδα τι- μην, ανεβη Σεναχηρειμ, ο Ἀσσυριων τυραννος, ειλε
τε την Σαμαρειαν, και απυκισε τον Ἰσραηλ· τουτεστι, τας δεκα φυλας· εις τα ορη
Περσων και Μηδων, προσεμπρησας δε
2.169 και της Ἰουδα βασιλειας ουκ
ευαριθμητους πολεις, ου κεκρα- τηκε των Ἱεροσολυμων, Θεου προασπιζοντος.
εναργη δε οντα της ιστοριας τον λογον παραδραμειν αναγκαιον. Ειτα τεθνεωτος
Ἐζεκιου διαδεχεται την βασιλειαν ο Μα- νασσης, γεγονως εξ αυτου, ος ην ουτω
δυσσεβης, ως μηδενα τροπον φαυλοτητος ανεπιτηδευτον εαν. γεγραπται δε ουτως
περι αυτου εν τηι τεταρτηι των βασιλειων "Και εποιησε το "πονηρον εν οφθαλμοις
Κυριου κατα τα βδελυγματα των "εθνων ων εξηρε Κυριος απο προσωπου των υιων
Ἰσραηλ. "και επεστρεψε και ωἰκοδομησε τα υψηλα α κατεσπασεν "̓Εζεκιας ο πατηρ
αυτου, και ανεστησε θυσιαστηριον τηι "Βααλ, και εποιησεν αλση, καθως εποιησεν
Ἀχααβ βασι- "λευς Ἰσραηλ, και προσεκυνησε πασηι τηι δυναμει του ου- "ρανου, και
εδουλευσεν αυτοις· και ωἰκοδομησε θυσιαστηριον "εν οικωι Κυριου, ωι ειπεν Ἐν
Ἱερουσαλημ θησω το ονομα "μου, και ωἰκοδομησε θυσιαστηριον πασηι τηι δυναμει του
"ουρανου εν ταις δυσιν αυλαις οικου Κυριου, και διηγαγε "τους υιους αυτου εν πυρι,
και εκληδονιζετο και οιωνιζετο, "και εποιησε θελητην, και γνωστας επληθυνε του
ποιειν το "πονηρον εν οφθαλμοις Κυριου παροργισαι αυτον. και "εθηκε το γλυπτον
του αλσους εν τωι οικωι ωι ειπε Κυριος "προς ∆αυειδ και προς Σολομωνα τον υιον
αυτου Ἐν τωι "οικωι τουτωι και εν Ἱερουσαλημ ηι εξελεξαμην εκ πασων "φυλων
Ἰσραηλ και θησω το ονομα μου εκει εις τον "αιωνα." ταυτα δρωντος ανοσιως του
Μανασση λοιπον ηγανακτει, και μαλα εικοτως, ο των ολων Θεος, και τοις Ἰεροσολυμοις εποισειν ηδη τα εξ οργης ηπειλει σαφως. γεγραπται δε ουτω παλιν "Και
ελαλησε Κυριος εν χειρι δουλων αυτου 2.170 "των προφητων λεγων Ἀνθ' ων οσα
εποιησε Μανασσης ο "βασιλευς Ἰουδα τα βδελυγματα ταυτα τα πονηρα απο
"παντων ων εποιησεν ο Ἀμοῤραιος ο εμπροσθεν, και εξη- "μαρτε και γε Ἰουδας εν
τοις ειδωλοις αυτων, ουχ ουτω "ταδε λεγει Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ Ἰδου εγω φερω
κακα "επι Ἱερουσαλημ και Ἰουδαν ωστε παντος ακουοντος αυτα, "ηχησει αμφοτερα
τα ωτα αυτου, και εκτενω επι Ἱερου- "σαλημ το μετρον Σαμαρειας και το σταθμιον
οικου "̓Αχααβ, και απαλειψω την Ἱερουσαλημ, καθως απαλει- "φεται ο αλαβαστρος
απαλειφομενος και καταστρεφεται "ενωπιον αυτων, και απωσομαι το υπολειμμα
της κληρο- "νομιας μου, και παραδωσω αυτους εις χειρας εχθρων αυ- "των, και
εσονται εις διαρπαγην και εις προνομην πασι "τοις εχθροις αυτων, ανθ' ων οσα
εποιησαν το πονηρον εν "οφθαλμοις μου." και ταυτι μεν, ως εφην, εποισειν ουκ εις
μακραν τοις κατοικουσι την Ἱερουσαλημ, επηπειλει Θεος. Κατοιχομενου δε του
Μανασση ηδη, βεβασιλευκεν Ἀμως υιος αυτου, κατ' ουδεν αποδεων του φυσαντος
εις ανοσιοτητα τροπων, αμιλλωμενος δε ουτω ταις εκεινου δυσσεβειαις, ως ταχα
που και υπερκεισθαι λοιπον. επειδη δε και αυτος απεβιω, βεβασιλευκεν Ἰωσιας, υιος
μεν αυτου, πλην την Ἐζεκιου ζηλωσας φιλοθειαν, και των εκεινου τροπων αριστος
εραστης. καθειλε μεν γαρ βωμους και τεμενη, τον δε δη θειον ναον καθαρον
αποφηνας των Μανασση βδελυγματων, τα συνηθη δραν εις δοξαν Θεου τους κατα
νομον ιερουργους εκελευεν· ενεπρησε προς τουτωι του ηλιου το αρμα, εξηλασε των
Ἱεροσολυμων ψευδομαντεις, οιωνοσκοπους, και τερατο- 2.171 λογους, και μεντοι
και γνωστας· ουκ ευαριθμητον τε των τεμενιτων αποσφαξας πληθυν, εν τοις των
ειδωλων κατε- καυσε βωμοις· ανετρεψε τε το θυσιαστηριον των δαμαλεων το εν
Βαιθηλ, ο πεποιηκεν Ἱεροβοαμ. επειδη δε ην φιλοθεος ουτω και αγαθος, ανεβαλετο
την οργην, και ουδεν επηγαγε των προεπηγγελμενων ο Θεος. επειδη δε απεβιω και
Ἰωσιας, βεβασιλευκεν Ἰωαχαζ, ον εχειρωσατο Φαραω Νεχαω και δεσμιον
εποιησατο, τηι της βασιλειας στεφανωσας τιμηι τον Ἰεχονιαν, Ἰωσιου παλιν υιον
δευτερον, ου δη βασιλευοντος κατεστρατευσε της Ἰουδαιας ο Ναβουχοδονοσορ, ος
 
 

349

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασαν καταδηιωσας την χωραν ειλε τε τα Ἱεροσολυμα, και τον θειον εμπρησας
ναον, ομου τοις ιεροις σκευεσι δοριληπτον τον Ἰουδαν και τον Βενιαμιν απεκομισεν
εις την εαυτου. ειδεναι δε αναγκαιον, οτι και τας των αλλοφυλων πολεις, τας προς
τηι θαλαττηι κειμενας, Γαζαν τε φημι και Ἀσκαλωνα και ετερας συν αυταις,
Ἰδουμαιους τε και Ἀμμανιτας, η του Βαβυλωνιου σκαιοτης συντετριφε τε και
διεθηκε κακως. διαμεμνηται γαρ και τουτου της προφητειας ο λογος. 9Ἐκλειψει
εκλιπετω παντα απο προσωπου της γης, λεγει Κυριος·
εκλιπετω ανθρωπος και
κτηνη, εκλιπετω τα πετεινα του ουρανου
και οι ιχθυες της θαλασσης, και
ασθενησουσιν οι ασεβεις, και εξαρω τους ανομους απο προσωπου της γης, λεγει
Κυριος.9 Ὡς ερημου παντελως εσομενης αυτοις της χωρας, και
2.172 οσον
ουδεπω συν πασι τοις κατοικουσιν αυτην απολουμενης, υπερβολικον εν τουτοις τον
της προαγορευσεως ποιειται λογον. ου γαρ που φαμεν, ειπερ εσμεν εν καλωι του
φρονειν ορθως, οτι και ζυοις αλογοις και νηκτοις και πετεινοις εφιησι την οργην ο
των ολων Θεος· εκεινο δε μαλλον εν- νοειν αναπειθει τους ακροωμενους, ως
ουδενος το παραπαν εσται φειδω· αλλ' ωσπερ νεως ομου τοις πλωτηρσι βεβαπτισμενης, ουδεν απομενει λειψανον· ουτω, φησιν, αλουσης της Ἰουδαιας, ουδεν
εσται το σωζομενον, ουκ ανθρωπος, ου κτηνη, ου πτηνον, ου νηκτον. επειδη δε ην
και σφοδρα εικος ειναι τινας εν αυτηι και ζωντας εννομως, ευφυα τε και αξιαγαστον
επησκηκοτας την πολιτειαν, ινα μη φαινοιτο κατα παντων απλως και αδιακριτως
ιεις την οργην, και συναπολλυων μεν τωι αδικωι τον δικαιον, τοις δε βεβηλοις και
ασεβεσι συγκαταφθειρων τον ευσεβη, ταυτηιτοι καθιστη- σιν εναργεις, καθ' ων αν ιοι
τα εξ οργης. εφη γαρ οτι Και ασθενησουσιν οι ασεβεις και εξαρω τους ανομους απο
προσωπου της γης. και ασθενησουσι μεν υπο χειρα πιπτοντες εχθρων, εξαιρονται δε
αυ η τεθνεωτες και ρομφαιας εργον γεγενη- μενοι, ηγουν αποκομισθεντες
αιχμαλωτοι και τοις ηἱρηκοσι δουλευοντες.
Ει δε δη τις ελοιτο μεταπλαττειν
αστειως εις ηθη και τροπους, ανθρωπον τε και κτηνη και τα λοιπα, νοησει μεν
ανθρωπους τους κατα σαρκα ζωντας, και γηινον εχοντας φρονημα, και τοις
προσκαιροις εντετηγμενους, οις και ο 2.173 θειος προσπεφωνηκε λογος "Ἐγω ειπα
Θεοι εστε και υιοι "̔Υψιστου παντες, υμεις δε δη ως ανθρωποι αποθνησκετε." των
γαρ αγιων ανθρωπινος μεν ουκ ετι, θειοτερος δε μαλλον και πνευματικος ο βιος·
ειπερ εστιν αληθες, ως περιπατουσι μεν εν σαρκι, ζωσι δε ου κατα σαρκα, κατα το
γεγραμμενον· εχουσι δε μαλλον εν ουρανοις το πολιτευμα· κτηνη δε αυ τους
αμαθιαι πολληι συζην ειωθοτας, και νωθεις την φρενα, περι ων φησι δια φωνης του
∆αυειδ "Ἄνθρωπος εν τιμηι "ων ου συνηκε, παρεσυνεβληθη τοις κτηνεσι τοις
ανοητοις "και ωμοιωθη αυτοις·" προσεπιταττει δε λεγων "Μη γι- "νεσθε ως ιππος
και ημιονος, οις ουκ εστι συνεσις." πτηνα δε δη λογιουμεθα τους επηρμενην τε και
οιονει μετεωρον εχοντας φρενα, και υψου μεν φερεσθαι μεμελετηκοτα τον νουν,
και τοις ταπεινοις συναπαγεσθαι παραιτουμενον. τοι- ουτοσι δε πως ο αλαζων, και
τοις της θεομισους υπεροψιας εγκλημασιν ολοτροπως ενισχημενος. εκδεξηι δε και
ιχθυς την αλογωτατην πληθυν· αφωνοτατα δε των ιχθυων τα γενη· τοιουτοι δε και
οι πολλοι, οι καθαπερ θαλαττηι τινι τηι του βιου τυρβηι περιχεομενοι, και την
αλμυραν τε και πικραν των εν αυτηι πραγματων ηδονην τρεφομενοι, τοις του θανατου τετηρηνται λινοις, ολεθρον εχοντες του βιου το περας. ουτοι δη ουν εκλειψουσι,
ποινην επ' αυτους ιεντος Θεου, και κολαζειν ηἱρημενου λοιπον ως ασελγη και
ακολαστον τρι- βοντας βιον, και παροτρυνειν αυτον ου παραιτουμενους. 9Και
2.174 κατοικουντας εν
εκτενω την χειρα μου επι Ἰουδαν και επι παντας τους
Ἱερουσαλημ, και εξαρω εκ του τοπου τουτου
τα ονοματα των Βααλειμ, και τα
ονοματα των ιερεων, και μετα των ιερων τους προσκυνουντας επι τα δωματα τηι
στρατιαι του ουρανου, και τους ομνυοντας κατα του βασι- λεως αυτων, και τους
 
 

350

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκκλινοντας απο του Κυριου και τους
μη ζητουντας τον Κυριον, και τους μη
αντεχομενους του Κυριου.9 Καταλευκαινει λοιπον το αμυδρως ειρημενον, και οτι
κατα της Ἰουδα φυλης, κατα τε των Ἱεροσολυμων τα εξ οργης συμβησεται,
διαγορευει σαφως. εκταθησεσθαι γαρ κατ' αυ- της την εαυτου χειρα φησιν, οιονει
καταδραττομενην και πληττουσαν, και υποτιθεισαν αυτους τοις οσον ουδεπω προσδοκωμενοις, μελλουσι τε καταδηιουν και της ενεγκουσης αποκομιζειν αυτους τοις
της δουλειας βροχοις ενειλημμενους. απογυμνοι δε δη τα εγκληματα, και εκ μεσου
μεν εσεσθαι φησι τα ονοματα των Βααλ, οιχησεσθαι δε συν αυτοις τα των ιερεων.
και οτι μεν πολλη παρ' αυτοις η των σεβασμα- των πληθυς, και διαφορος ο της
πλανησεως τροπος, δια τουτου σημαινει. οτι δε τωι πολεμωι δαπανηθησονται, και
ολιγανδριας εις τουτο τα των Ἰουδαιων εθνη περιστησεται, ως μη ειναι ταχα που
τους ονομαζοντας την Βααλ, ηγουν τοις των ειδωλων τεμενεσι προσιζησαι
δυναμενους, υπεση- μηνεν ευφυως, εξαρθησεσθαι λεγων τα ονοματα των ειδωλων
αυτων, και μεντοι των ιερεων. τα δε ονοματα φησιν αντι του
2.175 τας μνημας,
ηγουν τας δοξας. ουτω γαρ αυτο και ο σοφω- τατος Σολομων διερμηνευει λεγων
"Αιρετον ονομα καλον, η πλουτος πολυς." ομου δε τοις ιερευσι και τοις ονομασι των
Βααλειμ ολοθρευθησεσθαι λεγει τους προσκυνουντας επι τα δωματα· ειεν δ' αν
ουτοι παλιν οι σεληνηι και αρκτωι και τηι λοιπηι στρατιαι του ουρανου προσκυνειν
ειωθοτες. εξαρω δε φησιν ομοιως και τους ομνυοντας κατα του βασιλεως αυτων
και τους εκκλινοντας απο του Κυριου. εθος γαρ ην των πεπλανημενων τισιν ορκιον
ποιεισθαι τον ουρανον, και κατ- ευρυνειν επ' αυτωι την γλωτταν· φιλοτιμοτατα δε
ωσπερ αναφωνειν Νη τον βασιλεα και δεσποτην ηλιον. οις αναγκη τουτο δραν
ηἱρημενοις και αποφοιταν αγριως της εις Θεον αγαπης, καιτοι του νομου σαφως
διηγορευκοτος "Κυριον τον "Θεον σου προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις,
και "επι τωι ονοματι αυτου ομηι." και γουν ο προφητης Ἱερε- μιας προσμαρτυρει ποτε
τοις εξ Ἰσραηλ της δια Μωυσεως εντολης την τηρησιν, εφασκε τε προς Θεον, της επ'
αυτοις αποφερων οργης "Ζηι Κυριος λεγουσιν." οι δε γε μη ζητουντες τον Κυριον,
μητε μην αντεχεσθαι μελετωντες αυ- του, νοοιντ' αν εικοτως οι φαυλην τε και
ασχημονα δια- βιουντες ζωην, και την εξω νομου πολιτειαν εκτετιμηκοτες. ζητειται
γαρ παρ' ημων ο των ολων Θεος ουχι μαλλον τοπικως, αλλ' οιμαι πραγματικως, δια
γνωσεως αληθους, και το ανεπιπληκτον εχουσης εφ' εαυτηι, δια πιστεως και 2.176
επιεικειας, και της εις παν οτιουν των οσιως τεθαυμασμενων και ανδανοντων αυτωι
σπουδης τε και προθυμιας. Ειδεναι δε αναγκαιον, οτι ταυτα μεν τετελεσται και παρ'
αυτου του βασιλευοντος εν τοις Ἱεροσολυμοις, Ἰωσιου φημι, καθ' ον και ο της
προφητειας γεγονε λογος. καθειλε γαρ και αυτος βωμους και τεμενη και τα
χειροκμητα· κατεσφαξε τους ιερουργους, ψευδομαντεις, οιωνοσκοπους. εοικε δε ο
Προφητης ουχι δη παντως τα ενεστηκοτα δηλουν, και περι των ηδη πεπραγμενων
ποιεισθαι τους λογους, προαγγελλειν δε μαλλον, ως εσται ταυτα κατα καιρους, α δη
και τετελεσται δια του Ναβουχοδονοσορ, ουκ εις δοξαν δρωντος Θεου· πως γαρ η
ποθεν, ος γε και τον θειον ενεπρησε ναον; ανελοντος
δε μαλλον και
κατεμπρησαντος ομου τοις ειδωλοις τους προσκυνουντας αυτα. 9Ευλαβεισθε απο
προσωπου Κυριου του Θεου, διοτι εγγυς η ημερα Κυριου, οτι ητοιμασε Κυριος την
θυσιαν αυτου, ηγιασε τους κλητους αυτου.9 Ἀναπλεκει χρησιμως ταις απειλαις
την παραινεσιν, και καταπτοησας τοις δειμασι, μετασοβει προς το αμεινον,
υποβλεπεσθαι κελευων· τουτο γαρ οιμαι το ευλαβεισθαι εστι· τον των ολων Θεον,
και τας του βιου τροχιας επ- ανορθουν επειγεσθαι, και αμελλητι μετατρεπειν προς το
αυτωι φιλον και δοκουν. δειν δε φησιν ορασθαι τοιουτους απο προσωπου Κυριου,
κατα γε το ειρημενον δια φωνης Ἡσαιου "Λουσασθε, καθαροι γενεσθε, αφελετε τας
πονηριας απο "των ψυχων υμων απεναντι των οφθαλμων μου· παυσασθε 2.177
 
 

351

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"απο των πονηριων υμων." ταυτον γαρ ουτι που το πονη- ριαν αφελειν εξ
οφθαλμων ανθρωπινων και απεναντι του προσωπου του Θεου, πλειστη δε οση των
πραγματων εστιν η διαφορα. πονηρος γαρ εσθ' οτε και ουκ αγαθος τους τροπους
ανηρ, ευλαβειας δοκησιν υποτρεχει και χρηστοτητος ονομα περιπλαττεται, καιτοι
τουτο κατ' αληθειαν ουκ ων· και γουν ο Χριστος "Προσεχετε, φησιν, απο των
ερχομενων "προς υμας εν ενδυμασι προβατων, εσωθεν δε εισι λυκοι "αρπαγες." ο
τοιουτος ευλαβης εν οφθαλμοις ανθρωπων, και ουχι δη παντως εν οψει Θεου· ο δε
ακακουργος αληθως απεναντι του προσωπου του Θεου, και ουχι μονον την
εξωφανη χρηστοτητα και το αγαθος ειναι δοκειν αμφιεννυται, καρδιαν δε μαλλον
αβεβηλον εχει, και δη και οραται τοιουτος. εφη γαρ που ο Σολομων "Ἐνωπιον γαρ
εισι των του Θεου "οφθαλμων οδοι ανδρος, εις δε πασας τας τροχιας αυτου
"σκοπευει." ημεραν δε ονομαζει Κυριου της αλωσεως τον καιρον, ον και εγγυς ειναι
φησιν, ουκ εφιεις τοις αμελεστε- ροις εκεινο που ταχα διενθυμεισθαι και φρονειν
παρα γε σφισιν αυτοις, ως μακρα τις εσται των εσεσθαι προεπηγ- γελμενων η
αναβλησις, και υπερτρεχουσι το παθειν εις το της οικειας ζωης καταντησαντες
τελος. εθος γαρ ην Ἰουδαιοις εν ταις προῤρησεσι των οτι μαλιστα σκυθρωπων
τοιαδε τινα φρονειν τε και λεγειν. και γουν εφη που Θεος προς τον μακαριον
προφητην Ἰεζεχιηλ "Υιε ανθρωπου, ιδου ο οικος "̓Ισραηλ ο παραπικραινων,
λεγοντες λεγουσιν Ἡ ορασις "ην ουτος οραι εις ημερας πολλας, και εις καιρους
μακρους "ουτος προφητευει. δια τουτο ειπον προς αυτους Ταδε "λεγει Ἀδωναι
Κυριος Ου μη μηκυνωσιν ουκετι παντες οι 2.178 "λογοι μου, ους αν λαλησω· οτι
λαλησω λογον και "ποιησω, λεγει Ἀδωναι Κυριος." τουτο και νυν, ως γε οιμαι,
φησιν, ηγγικεναι διαβεβαιουμενος την ημεραν Κυριου και ητοιμασθαι μεν την
θυσιαν αυτου, ηγιασθαι δε τους κλη- τους. και θυσιαν μεν ονομαζει την κατα
βουλησιν αυτου πραχθησομενην σφαγην των ησεβηκοτων· κλητους γεμην τους
Χαλδαιους, ους και ηγιασθαι φησιν, ουχ ως αγιους γεγενημενους, ως ορισθεντας δε
μαλλον και κεκλημενους παρα Θεου προς το εμπρησαι την Ἰουδαιαν, και φειδους
απασης εξηιρημενης ολοθρευσαι τους εν αυτηι. τοιουτον τι φησι και ετερωθι το
γραμμα το ιερον. κεκληντο μεν γαρ κατα της Νινευι Περσαι τε και Μηδοι και οι
Κυρωι συνησπικοτες. εφη δε και περι αυτων ο των ολων Θεος "̔Ηγιασμενοι εισι, και
εγω αγω αυτους· γιγαντες ερχονται "πληρωσαι τον θυμον μου χαιροντες αμα και
υβριζοντες." ουκουν ο αγιασμος εν τουτοις ου φαυλοτητος αποθεσιν, ουτε μην
Πνευματος Ἁγιου μεθεξιν κατασημηνειεν αν, αλλ' οιονει το προς εκπληρωσιν
τοιουδε τινος πραγματος προωρισθαι τε και εκνενεμησθαι τινας. 9Και εσται εν
ημεραι θυσιας Κυριου, και εκδικησω επι τους αρ- χοντας και επι τον οικον του
βασιλεως και επι παντας τους ενδεδυμενους ενδυματα αλλοτρια· και εκδικησω επι
παντας εμφανως επι τα προπυλα εν τηι ημεραι εκεινηι, τους πληρουντας τον οικον
Κυριου του Θεου αυτων ασεβειας και δολου.9
Τρια ταυτα εστι τα δι' ων αν ευ
εχοιεν πολεις τε και χωραι, βασιλεια τε και τα υπ' αυτην των εξουσιων ταγματα,
2.179 και η διαβοητος ιερωσυνη. ταυτα δε ει μεν εχοι καλως, κατα γε το εκαστωι
πρεπον, ευ αν εχοι και τα υπ' αυτας πραγματα, και σωζεται το υπηκοον. ει δε δη την
διεστραμ- μενην ελοιντο τιμαν, και μην και διαττοιεν τριβον, απαντα ευθυς προς το
ακαλλες οιχησεται, και μονονουχι καταμεθυει προς ολεθρον. ωσπερ γαρ εις την του
σωματος κεφαλην αλγηματος γεγονοτος, συναισθανεσθαι τε αυτηι και συναῤρωστειν αναγκαιον τα λοιπα των μελων· ουτω και των ηγουμενων εκτετραμμενων
επι το φαυλον και μεντοι ροπην την εις τα χειρω νενοσηκοτων συγκαταφθειρεσθαι
πως αναγκη τους υπεζευγμενους. φιλει γαρ πως το υπηκοον ταις των λαχοντων
κρατειν επεσθαι τε και υποφερεσθαι γνωμαις. εν ημεραι τοινυν, φησι, της
ανδανουσης Θεωι θυσιας, τουτεστιν εν καιρωι καθ' ον αν γενοιτο των τα πανδεινα
 
 

352

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεπλημμεληκοτων η σφαγη, επ' αυτα δη και πρωτα τα των αλλων εξηιρημενα κατα
την δοξαν και προεκκειμενα πραγματα, βαδιειται τα εξ οργης. ταυτα δε εστιν, ο του
βασιλευοντος οικος· και ο γειτων ευθυς των εν δοξηι και περιφανειαι κειμενων· και
τριτος επ' αυτοις ο και των αλλων παρα Θεωι προτιμοτερος ο των θειων ιερουργων·
αρχοντες δε και αυτοι, και λαων ηγουμενοι, κατα γε της ιερωσυνης την ταξιν.
αιτιαται δε λιαν αυτους, ως ενδεδυμενους ενδυματα αλλοτρια, τουτεστιν, εις τουτο
λοιπον αφιλοθειας ιγμενους, και των παλαι δια Μωυσεως τεθεσπισμενων
καταφρονειν ηἱρημενους, ως μηδε αυτο της ιερωσυνης το σχημα τηρειν, καιρου
2.180 ωσπερ ουν οι εξ
καλουντος αυτους επι γε το δειν αποπεραινειν τα ιερα.
Ἀαρων γεγονοτες δεδαπανηνται πυρι, και ην αυτοις επικλημα και γραφη, το
αλλοτριον επιθειναι τωι θυσιαστηριωι πυρ· τον αυτον οιμαι τροπον και ουτοι, περι
ων ην ο λογος, εξαιτουνται δικας, οτι της πρεπουσης αυτοις ευκοσμιας ηφειδηκοτες,
ιεροπρεπως μεν ουκ εστελλοντο κατα γε το τωι νομοθετηι δοκουν, ενδυμασι δε
αλλοτριοις ημφιεσμενοι, δραν απετολμων τα ιερα. αποδειξις δε και τουτο εστι
καταφρονησεως της εσχατης και του μηδενος αξιουσθαι λογου παρ' αυτοις τον
νομον. ειτα πως ην εν- νοειν εν φροντιδι γενεσθαι τοις αλλοις του νομου την τηρησιν, ει μηδεις αυτου τοις ηγουμενοις ο λογος; ταυτηιτοι φησιν Ἐκδικησω εμφανως
επι τα προπυλα· και ο βουλεται δηλουν, εστι τοιουτον. πλημμελουντα πλειστακις
τον Ἰσ- ραηλ, και τοις δια των προφητων ουκ εικοντα λογοις, εκαλει προς
μεταγνωσιν, ταις εξωθεν λυπαις επανορθων ως πατηρ, απτομενος δε και των
σωματων αυτων εσθ' οτε· οιον τι φημι, επαταξεν εν ανεμοφθοριαι τους εν αγρωι
καρπους, η βρουχον εσθ' οτε και ακριδα καθιεις, η καμπην επισωρευσας, η την
καλουμενην ερυσιβην· λελυπηκε δε και "εν πυρωσει "και εν ικτερωι," κατα την του
προφητου φωνην. ταυτα κατα καιρους επιφερων, οιον επληττε λεληθοτως· νυνι δε,
φησιν, εκδικησω εμφανως επι τα προπυλα, τουτεστιν, ου λεληθοτως εποισω τα εξ
οργης, ου βρουχος εσται και ερυσιβη τα καθ' υμων, ουκ αῤρωστια σωματικη· αλλα
γυμνως αποστιλβον των πολεμιων το ξιφος, και τοις εις εμε δεδυσσεβηκοσιν
απειλουν τον ολεθρον, και εις αυτα του ναου τα προπυλα καταφθειρον ωμως τους
πληρουντας τον οικον του Θεου αυτων ασεβειας και δολου. τις ουν η ασεβεια; τις δε
και ο δολος; ετερος ημιν προφητης σαφηνιει λεγων περι της Ἱερουσαλημ "Οι
ηγουμενοι αυτης μετα δωρων εκρινον και οι προφηται
2.181 "αυτης μετα
αργυριου εμαντευοντο·" και μην και ο σοφος Ἡσαιας αποτεινεται που προς αυτην
και φησιν "Οι αρ- "χοντες σου απειθουσι, κοινωνοι κλεπτων, αγαπωντες δωρα,
"χηρας ου
"διωκοντες ανταποδομα, ορφανοις ου κρινοντες, και κρισει
προσεχοντες." Προσεκτεα δη ουν τοις των θειων θυσιαστηριων ιερουργοις, μη αρα
πως ταις τοιαισδε περιπιπτοιεν γραφαις. τυπικως μεν γαρ οι παλαι την ταις
ιερουργιαις πρεπουσαν εδεχοντο στολην. επειδη δε της εν πνευματι λατρειας
ενεστηκεν ο καιρος, αμφιον εστω λαμπρον και στολη τις ωσπερ ιερο- πρεπης
εκαστωι των κεκλημενων εις λειτουργιαν, πιστις ορθη και αμωμητος, βιος
ευαγγελικος, πολιτεια σεμνη και εννο- μωτατη, και τροπος ορθος, λημματων
αισχρων ουχ ηττω- μενος, φροντις ορωσα προς αρετην, και του παντος αξιουσα
λογου το ανδανον Θεωι. 9Και εσται εν εκεινηι τηι ημεραι, λεγει Κυριος, φωνη κραυγης
απο πυλης αποκεντουντων, και ολολυγμος απο της δευτερας, και συντριμμος
μεγας απο των βουνων.9 Καταγραφει σαφως του πολεμου τας συμφορας, και οιον
πιπτοντας τε και ολλυμενους και σφισιν αυτοις εποιμω- ζοντας επιδεικνυει τινας,
ινα τωι μεγεθει των εσομενων κακων ηττωμενοι, μεταφοιταν ελοιντο προς το
επειγεσθαι δραν τα αμεινω και πρεπωδεστερα, ουτω τε λοιπον εξω φεροιντο της
οργης. αγαθος γαρ ο ∆ημιουργος, και ου θελει "τον θανατον "του αποθνησκοντος,
ως το αποστρεψαι αυτον απο της οδου "αυτου της πονηρας, και ζην αυτον," κατα
 
 

353

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την του προφητου
2.182 φωνην Ἰεζεκιηλ. κατ' εκεινο δη ουν του καιρου φησιν
απο μιας μεν πυλης των αποκεντουντων, τουτεστι, των αποσφατ- τοντων τους
παρεμπιπτοντας, δεινη τις εσται και αμειδης αναφωνησις. αει γαρ πως εν ταις
αλισκομεναις των πολεων εισελαυνοντες οι πολεμιοι φρικτον τι καταλαλαζουσι,
προ- κατακλωντες εις φοβον τους εν αυταις, προτροπαδην τε ωσπερ αλληλους
καταθηγοντες εις ωμοτητα. απο δε γε της ετερας πυλης εσται, φησιν, ολολυγη και
δακρυον, συνωθου- μενων αλληλοις των εαλωκοτων, και εκαστου διασπευδοντος
της πολεως αποπηδαν ως νεως βεβαπτισμενης. εσεσθαι δε και συντριμμον μεγαν
φησιν απο των βουνων, ταχα που βουνους την καλουμενην ανω πολιν εν τοις
Ἱεροσολυμοις, ητοι την Σιων ονομαζων, ηγουν ετερον τι δηλων. αει γαρ πως εν
ταις των πολεμων καταδρομαις εις τας των ορων καταφευγουσι κορυφας οι
ενοικοι, την των τοπων δυσχωριαν προς εμποδων εσεσθαι τοις εχθροις ηγουμενοι,
και τας των διωκοντων αυτους ανακοψειν ορμας. και γουν ο Κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος προσπεφωνηκε ποτε τοις Ἰουδαιων δημοις "Ὅταν δε ιδητε κυκλουμενην
υπο στρατοπεδων την "̔Ιερουσαλημ, τοτε οι εν τηι Ἰουδαιαι φευγετωσαν επι τα
"ορη." Ουκουν Θεου πληττοντος, και δικας αιτουντος των ημαρ- τημενων τους
καταφρονειν ηἱρημενους, ουδεν ονησει τους πασχοντας, ου πολις ευπυργοτατη, ου
τειχων ακατασειστοι περιβολαι, ουκ ορων αναστηματα και πετρων αγριοτητες, ουκ
αστιβης δυσχωρια· σωζει δε μονη μεταγνωσις, εκδυ- σωπουσα τον Κριτην, και
κατευναζουσα τον θυμον, και εις 2.183 την αυτωι πρεπουσαν ημεροτητα καλουσα
προχειρως αγαθον οντα φυσει τον ∆ημιουργον. και αμεινον μεν το παντι
παραιτεισθαι σθενει το προσκρουειν αυτωι· επειδη δε δια- νενευκεν η ανθρωπου
φυσις επι το φαυλον αει, και "πολλα "πταιομεν απαντες," το βεβηκος εισαπαν προς
αρετην ουκ εχοντες, καν γουν ταις εις το αμεινον αναδρομαις επανορθουν
σπουδαζωμεν τας εαυτων γνωμας, και ταις μεταγνωσεσι καλωμεν εις ημεροτητα
χρηστον οντα κατα φυσιν, καθαπερ εφην αρτιως, τον των ολων ∆εσποτην.
9Θρηνησατε οι κατοικουντες την κατακεκομμενην, οτι ωμοιωθη
πας ο λαος
Χανααν, εξωλοθρευθησαν παντες οι επηρμενοι
αργυριωι.9 Ὅτι φεισεται μεν
ουδενος των Βαβυλωνιων ο σιδηρος, απολει δε αρδην τους ανα πασαν την
Ἰουδαιαν, σημαινει μεν δια τουτων. κατολοφυρεσθαι δε προστεταχε τους εν τοις
Ἱεροσολυμοις περιλελειμμενους, και διαφυγειν ισχυσαν- τας, ως ωλοθρευμενην την
Ἰουδαιαν, και την διαβοητον παρ' αυτοις κατακεκομμενην πολιν· διατοι το παντα
τον εν αυτηι λαον τοις των Χαναναιων αμιλλασθαι τροποις, και τα εκει- νων
ελεσθαι ζηλουν, παρισουσθαι δε ουτως εις παντα αυτοις, ως ταχα που και
υπερφερεσθαι και κατοπιν εαν. αλλογενεις δε οι Χαναναιοι, θεομισεις τε και
αλιτηριοι και ειδωλολατραι, και των οτι μαλιστα διαβεβλημενων εφ' απασι τοις
εκτοπω- τατοις. και γουν παρα γε τοις ιεροις γραμμασιν ονειδιζεται τις, ακουων
"Σπερμα Χανααν, και ουχι Ἰουδα." οτι δε ανονητος ο πλουτος αυτοις, ερεισμα τε
σαθρον και ευδια- κλαστον, διερμηνευει παλιν, απολεσθαι διαβεβαιουμενος τους
επηρμενους τωι αργυριωι, τουτεστι, τους μεγα φρονειν ειω- 2.184 θοτας επι πλουτωι
και χρημασιν, και υψηλην ανασπωντας επ' αυτωι δη τουτωι την οφρυν. επειδη γαρ
λημματων αισχρων ηττωμενοι, και κεχηνοτες εις τουτο, "τον οικον του "Θεου
αυτων, καθα φησιν αυτος, ασεβειας επληρουν και "δολου," ταυτηιτοι δικαιως ως
αδρανες και ανονητον, και ουδενα σωζειν ειδος το πλουτειν εξελεγχεται. "Αιρετον
ουν "ονομα καλον η πλουτος πολυς," κατα το γεγραμμενον· "ου "γαρ ωφελησουσι
θησαυροι ανομους, δικαιοσυνη δε ρυσεται "εκ θανατου," και "Κρεισσων αληθως
μικρα μερις μετα "φοβου Θεου, η πολλα γεννηματα μετα αδικιας." 9Και εσται εν
εκεινηι τηι ημεραι, εξερευνησω την Ἱερουσαλημ μετα λυχνου, και εκδικησω επι τους
ανδρας τους καταφρονουντας
επι τα φυλαγματα αυτων, οι λεγοντες εν ταις
 
 

354

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καρδιαις αυτων
Ου μη αγαθοποιησηι Κυριος ουδ' ου μη κακωσηι.9 Ὅσα δραν
εμελλον οι πολεμιοι μανιαις ακρατοις χρω- μενοι κατα των εαλωκοτων, ταυτα τωι
ιδιωι προσωπωι προσ- απτει Θεος, ουχ ως αυτος ων των ουτως εκτοπων εργατης, ως
εφιεις δε μαλλον κατα των ησεβηκοτων ιεναι τα εξ οργης εν δικηι. και γαρ εστιν
αληθες, οπερ ειρηκεν αινιγματωδως εν παροιμιαις ο Σολομων "Ου γαρ αδικως
εκτεινεται δικτυα "πτερωτοις· αυτοι γαρ οι φονου μετεχοντες θησαυριζουσιν
"εαυτοις κακα." εξον γαρ ως απωτατω και ποινης ιεναι και δικης, ανθηιρημενους
των φαυλων την αρετην, αυτοι κατα σφων αυτων καταθηγουσι την οργην, και εις
αυτο- κλητον ολεθρον τας εαυτων ιεντες ψυχας, αλοιεν αν παρα γε τοις ορθα
κρινειν ειδοσιν. ερευναται τοιγαρουν η Ἱερου2.185 σαλημ μετα λυχνου.
πεπονθασι γαρ τι τοιουτον οι Ἰουδαιοι παρα Ῥωμαιων, ο συνεβη παθειν αυτους
αλοντων των Ἱεροσολυμων υπο Ουεσπασιανου και Τιτου· ως γαρ Ἰωση-πος ιστορει,
ο μυριοις στομασι τα Ἰουδαιων εκτραγωιδησας παθη, μετα τας εν τοις πολεμοις
σφαγας και την αναριθ- μητον των ανα την πολιν απολωλοτων πληθυν, τους εν τοις
σπηλαιοις και τοις υπονομοις καταπηδησαντας, μετα λυχνου διερευνωμενοι και εις
φως αγοντες, ωμως τε και ανημερως απεσφαττον. εκδικησειν δε φησιν επ' αυτους
ως κατα- φρονησαντας, επι τα φυλαγματα αυτων, τουτεστιν, η τους εφ' εκαστωι των
πρακτεων διορισθεντας νομους, ους παρα- βαινοντες εδυσσεβουν, το μηδεν ειναι
καταλογιζομενοι την επ' αυτοις τηρησιν· ηγουν ιδικως φυλαγματα καλει τα των
ιερεων εθη. πλειστη γαρ οση κατα τον νομον η επιτηρησις των τε αμφιων αυτοις
και σχηματων ιεροπρεπων και μεντοι και θυσιων. ου γαρ καθ' ενα τροπον
προσεκομιζον τωι θυσιαστηριωι τα θυματα. και αναμαθοι τις αν την εν γε τουτοις
διαφοραν τοις Μωυσαικοις περιτυχων συγγραμμασιν. αλλ' ουδεις αυτοις των
φυλαγματων ο λογος, διατοι το προς τουτο καθικεσθαι ληρωδιας και ψυχρων
εννοιων, ως ταχα που και οιεσθαι και τολμαν ειπειν ουδενα των καθ' ημας
ποιεισθαι λογον τον των ολων Θεον· αφειδησαι δε ουτω των επιγειων πραγματων,
ως μητε αγαθους επαινειν, και γερα νεμειν αυτοις της επιεικειας ανταξια· μητε μην
τοις αμαρτανουσιν επιθηγεσθαι, και δικας επαγειν αυτοις των ανοσιων
εγχειρηματων τας ισοσταθμους. τουτο οιμαι εστι το Ου μη αγαθοποιησηι Κυριος, ουδ'
ου μη κακωσηι. απρονοησια δη ουν και ετερον ουδεν το θρυλλουμενον. αισχρον δε
ουτω το δογμα και κατεστυγημενον, ως μηδε αυτοις τοις Ἑλληνων 2.186 αρεσαι
σοφοις. αθεον γαρ ωνομαζον τον των τοιουτων εισηγητην· Ἐπικουρος ουτος ην, εις
των παρ' αυτοις επι σοφιαι διαβεβοημενων. εστι τοινυν ειπειν ως "Ἐνωπιον "εισι
των του Θεου οφθαλμων οδοι ανδρος, εις δε πασας "τας τροχιας αυτου σκοπευει."
και γερων μεν αξιοι τους της αρετης εργατας· κατεστυγημενον δε σφοδρα ποιειται
τον αλιτηριον, και αποδιδωσιν εκαστωι κατα το εργον αυτου, κατα το γεγραμμενον.
δει δη ουν αρα τροχιας μεν ημας διαθειν ορθας, και την ανδανουσαν τωι παντων
∆εσποτηι Θεωι ποιεισθαι τριβον, ζωντας τε ουτως εννομως και τον παναριστον
αληθως επιτηδευοντας βιον, ιλεω τε και ευμενη τον των ολων εχειν ∆εσποτην, και
καταπικραινεσθαι καθ' ημων ουκ εαν παραιτουμενους το φαυλον και ταις μεταγνωσεσιν επανορθουν διασπευδοντας τα υπνου τε και ραιθυμιας εγκληματα. 9Και εσται
η δυναμις αυτων εις διαρπαγην, και οι οικοι αυτων εις
αφανισμον· και
οικοδομησουσιν οικιας και ου μη κατοικη- σουσιν εν αυταις, και καταφυτευσουσιν
αμπελωνας και ου μη πιωσι τον οινον αυτων.9 Ἐπι καιρου ταχα που και νυν προς
ημων ειρησεται "Ουκ ωφελησουσι θησαυροι ανομους." δραπετης μεν γαρ ο πλουτος αει, και το βεβηκος ουκ εχει· μεθυει δε μαλλον και διανενευκεν εις αποστασιαν,
και ποδας εχει σαθρους. το δε δη και επ' αυτωι μεγα φρονειν εθελειν, ηλιθιον
κομιδηι. εξελειται γαρ ηκιστα γε τους υπο θειαν οργην, ουδ' αν απαλλαξειεν
αιτιαματων τινας, Θεου ποινην καθοριζοντος, και την τοις πλημμελουσι πρεπουσαν
 
 

355

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαγοντος δικην. τι
2.187 ουν ο πλουτος; σαρκα θεραπευει μονην και υπηρετης
εστιν ανοσιου και βδελυρας ηδονης, και πατηρ αλαζονειας, και τυφου ριζα και
γενεσις, και προσκαιρων δοξαριων περι- ποιειται την μεθεξιν, α σκιαις εν ισωι
παρελαυνει τους εσχη- κοτας. και γαρ εστιν αληθες οτι "Πασα σαρξ ως χορτος, "και
πασα δοξα ανθρωπου ως ανθος χορτου." οτι τοινυν ανονητος παντελως τοις
ησεβηκοσιν η επι πλουτωι σπουδη, διδασκει λεγων, ως εσται μεν τοις Χαλδαιοις εις
διαρπαγην η δυναμις αυτων. εισι γαρ εισιν οι περι ων αν λεγοιτο, και μαλα
εικοτως, το εν ψαλμοις υμνουμενον "Ἰδου ανθρωπος "ος ουκ εθετο τον Θεον
βοηθον αυτου, αλλ' επηλπισεν επι "τωι πληθει του πλουτου αυτου, και επι τηι
ματαιοτητι "αυτου ενεδυναμωθη." ει δε δη και οικοι γεγονασιν αυτοις πολυτελως
ησκημενοι, ειεν αν ουκ αυτων· κατεμπρησ- θησονται γαρ· και ει προς τουτοις ετι
γεγονασιν αμπελων μελεδωνοι, ουκ αυτοι πιονται· ποθεν; οιχησονται γαρ αιχμαλωτοι, τα οικοι μεθεντες και παντος εστερημενοι του κατευ- φραινειν ειδοτος. και
τουτο σαφες εποιει Θεος δια φωνης Ἱερεμιου λεγων προς τινα των εν Σαμαρειαι
βεβασιλευ- κοτων "Ὠκοδομησας σεαυτωι οικον συμμετρον, υπερωια "ριπιστα
διεσταλμενα θυρισι και εξυλωμενα εν κεδρωι "και κεχρισμενα εν μιλτωι. μη
βασιλευσεις, οτι συ παρω- "ξυνθης εν Ἀχααβ τωι πατρι σου; ου φαγονται και "ου
πιονται. βελτιον ην σε ποιειν κριμα και δικαιοσυνην "καλην."
2.188 Χρη
τοιγαρουν ημας εφιεσθαι των επιγειων ουδενος, διαῤ- ριπτειν δε ως απωτατω το
τοις προσκαιροις εφηδεσθαι και μεταποιεισθαι πλουτου του φευγοντος και εν καιρωι
οργης ου- δεν ονησαι δυναμενου τους εχοντας· καυχημα δε ποιεισθαι την εν Χριστωι
ζωην, και της εξαιρετου πολιτειας τα αυχηματα, και της προς Θεον οικειοτητος
ουδεν ηγεισθαι το αμεινον, αναφωνειν τε και λεγειν "Κυριε ο Θεος των δυναμεων,
"μακαριος ανθρωπος ο ελπιζων επι σοι·" και προς γε δη τουτοις οτι "Κρεισσων
ημερα μια εν ταις αυλαις σου υπερ "χιλιαδας. εξελεξαμην παραῤριπτεσθαι εν τωι
οικωι του "Θεου μου μαλλον η οικειν με εν σκηνωμασιν αμαρ- "τωλων." 9Ὅτι εγγυς
η ημερα Κυριου η μεγαλη, εγγυς και ταχεια σφοδρα· φωνη ημερας Κυριου πικρα
και σκληρα τετακται δυνατη·
ημερα οργης η ημερα εκεινη, ημερα θλιψεως και
αναγκης,
ημερα αωριας και αφανισμου, ημερα σκοτους και γνοφου,
ημερα
νεφελης και ομιχλης, ημερα σαλπιγγος και κραυγης επι τας πολεις τας οχυρας και
επι τας γωνιας τας υψηλας.9
Ἀποκειρει παλιν την ελπιδα των εσθ' οτε
διακεισομενων εις μακραν αναβλησιν δραμεισθαι τους λογους. αγχιθυρον γαρ
ωσπερ αποφαινει την δικην, και τρεχουσαν κατα ποδας την εκ του πολεμου
συμφοραν. ημεραν δε Κυριου τον καιρον αποκαλει, καθ' ον εσται τα τοιαδε. και μην
και ταχειαν ωνομασεν ως μελλησμου τινος διχα παρεσομενην, και οφθη- σομενην
ουκ εις μακραν· σκληραν δε αυτης την φωνην ειναι φησι και δυνατωτατην, τον των
πολεμιων αλαλαγμον υπο2.189 φαινων οιμαι που· οργης τε και θλιψεως,
αφανισμου τε και αωριας, σκοτους τε και γνοφου φησιν ημεραν αυτην. τι γαρ των
τοιουτων ου συμβησεται τοις αθλιοτητος εις τουτο αφικομενοις, ως εν αυτοις
γενεσθαι τοις του θανατου δειμασι, και εν τοις εσχατοις κεισθαι κακοις; πολεμιων
δε πολιν κατειληφοτων, τι τοις αλουσιν ου συμβησεται; η τι των αγαν εκτοπων
ανεπιτηδευτον; η ουκ ανηβοι μεν καταφθει- ρονται παιδες, κορια δε ριπτειται νεκρα,
και οιον φυτα προ ωρας αναβεβοθρευμενα; ουχι δε νυξ οια τις και σκοτος η
δυσθυμια την των εαλωκοτων καταμελαινει καρδιαν, ως απορησαι βουλης και
σκεμματων· μονον δε ουχι και αχλυι και νεφελαις τον εκαστου κατασκιαζουσα
νουν, ουδε, οποι ποτε εστιν, εφιησιν εννοειν. ειτα πως τουτο αμφιβολον; οτι δε
αφορητος εσται των δυσμενων η εφοδος και πολεσι ταις πολυανδρουσαις και
γεγυμνασμεναις τα τακτικα, και μην και ετεραις, αιπερ αν ειεν τοις των τειχων
περιβολοις περιεζωσμεναι, καταμεμηνυκε προστιθεις, ως εσται σαλπιγ- γος και
 
 

356

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κραυγης ημερα η ημερα του Κυριου επι τας πολεις τας οχυρας και επι τας γωνιας τας
υψηλας. οχυρας μεν γαρ, ως εφην, τας ευανδρουσας αποκαλει, και πολυ λιαν
εχουσας το μαχιμον γενος· γωνιας γεμην υψηλας τας τετειχισμενας. αει γαρ πως εν
ταις των τειχων περιβολαις ανεχουσιν αι γωνιαι, και εις πυργους ανεστηκασι, των
αλλων υψηλοτε- ρους. "Φοβερον ουν αρα το εμπεσειν εις χειρας Θεου "ζωντος"
κατα το γεγραμμενον. αντιτεταξεται γαρ αυτωι
2.190 παντελως ουδεις· και γαρ
εστιν αυτος ο των δυναμεων
Κυριος. 9Και εκθλιψω τους ανθρωπους, και
πορευσονται ως τυφλοι, οτι τωι Κυριωι εξημαρτον· και εκχεω το αιμα αυτων ως
χουν, και τας σαρκας αυτων ως βολβιτα. και το αργυριον αυτων και το χρυσιον
αυτων ου μη δυνηται εξελεσθαι αυτους εν ημεραι οργης Κυριου, οτι εν πυρι ζηλου
αυτου καταναλωθησεται πασα
η γη, διοτι συντελειαν και σπουδην ποιησει επι
παντας τους κατοικουντας την γην.9 Ἐναργης μεν σφοδρα των προκειμενων ο
νους, και ουδε- νος αν δεοιτο, καθαπερ εγωιμαι, λογου προς διασαφησιν. πλην
ερουμεν επιτροχαδην. απειλει γαρ αυτοις τα παντος επεκεινα κακου, και τον εις
νουν σκοτον· και την αιτιαν ευθυς αφηγειται, προστιθεις Ὅτι τωι Κυριωι εξημαρτον.
ομοιον ως ει λεγοι Πεπαρωινηκοτες εις αδελφους, και εις αυτον αφυ- λακτως
δεδυσσεβηκασι τον των ολων ∆εσποτην και της θειας κατεξανισταμενοι δοξης
αλοιεν αν. ειπερ εστιν απηχες και ανοσιον παντελως, αυτην μεν των ιδιων αποστερησαι γερων, και μονονουχι των της θεοτητος αποσο- βησαι θωκων, ενιδρυσαι δε
ωσπερ αυτοις την κτισιν και κτηνων αλογων μορφας. οι μεν γαρ δαμαλεσιν
ανηπτον το σεβας· οι δε Ἀσταρτηι τινι και Βεελφεγωρ· οι δε σεληνηι και αστροις.
ταυτηιτοι λοιπον επιφερειν αυτοις απει- λει τας εκ του πολεμου συμφορας,
συντελειαν τε και σπουδην. και η μεν συντελεια τον εισαπαν ολεθρον της Ἰουδαιων
χωρας κατασημηνειεν αν· η δε γε σπουδη το οιον εν ταχει και αμελλητι γενεσθαι τα
προηγγελμενα. δηλοι δε πολ- λακις το της σπουδης ονομα παρα γε τοις ιεροις
γραμμασι
2.191 και θορυβων εφοδον. πανδεινον ουν αρα το αμαρτανειν εις
αδελφους· ει δε δη και εις τουτο φαυλοτητος προιοι τα πλημμεληθεντα τισιν, ως και
αυτην την αποῤρητον κατα- λυπησαι φυσιν, ουδεις ανατρεψει τροπος τα εξ οργης.
Ἄραρεν ουν οτι κατοιμωζειν αξιον τους θεομισεις αιρε- τικους, επιθηγοντας την
γλωτταν τωι Υιωι του Θεου, και κτιστον ειναι λεγοντας, και μην και εν μειοσιν η εν
οις ο Πατηρ. ειδωλον δε ωσπερ αναπλαττουσι και αυτοι, κατα γε το σφισιν αυτοις
ευ εχειν δοκουν, και τουτο προσκυνειν επιταττουσι. ει γαρ εκπεπτωκεν ολως του
ειναι Θεος κατα φυσιν ο Υιος, και εστι γενητος, προσκυνειται δε προς τε ημων
αυτων και των αγιων αγγελων, πως ουκ εναργως τηι κτισει λατρευομεν, καθαπερ
Ἑλληνων παιδες εις ηλιου τυπον, ηγουν ετερου τινος των κτισματων, το εξ ανοιας
και ματαιο- τητος λογισμων ειδωλον αναπλασαντες; 9Συναχθητε και συνδεθητε, το
εθνος το απαιδευτον, προ του γενεσθαι υμας ως ανθος παραπορευομενον ημεραι,
προ του επελθειν εφ' υμας οργην Κυριου, προ του επελθειν εφ' υμας ημεραν
θυμου Κυριου.9 Παραδειξας ευ μαλα του πολεμου την αγριοτητα και της εσομενης
συμφορας το μεγεθος, μεθιστησι παλιν επι καιρου τον λογον επι το χρηναι καλειν
εις μεταγνωσιν, οτε και ην αναπεισειν ευκολως, εικος δηπου πεφοβημενους.
απεσκλη- κοτος μεν γαρ εσθ' οτε του νου και πολυ λιαν διανενευκοτος εις τα αισχιω
και βδελυρωτατα, ουκ ευκολως προσιεμεθα το καν γουν ελεσθαι μετανοειν,
συνωθει δε πολλακις εις τουτο και ουχ εκοντας το δειμα. καλει τοινυν εις
οικειοτητα την
2.192 προς αυτον. ωσπερ γαρ αυτους αποστηναι φαμεν, και αλλοτριους γενεσθαι, λελατρευκοτας ειδωλοις, και τοις ιδιοις παθεσιν επιδοντας τον
νουν· ουτω παλιν ανοπιν ωσπερ ιεναι νοησομεν, και της προς Θεον οικειοτητος
επιδραττεσθαι, προσκυνειν ελομενους αυτωι δη και μονωι, και τοις παρ' αυτου
παρακολουθειν θεσπισμασιν. εθνος γεμην απαιδευτον το εξ Ἰσραηλ ονομαζει γενος,
 
 

357

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως και αυτην ατιμαζον την αρχαιαν εντολην, και διωθουμενον ανοσιως τον
παιδαγωγουντα νομον και προς παν ειδος επιεικειας αποκομιζειν δυναμενον.
απειλει δε παλιν, ως ει μη συνδεθειεν αυτωι, κατα γε τους αρτιως ημιν ειρημενους
τροπους, διοισουσι μεν κατ' ουδεν ανθεων των εν αγροις, α σαθρα τε εστι και
ευμαραντα, υποπεσουνται δε παντως τοις εξ οργης. Ουκουν "Ἕως καιρον εχομεν,
εργαζομεθα το αγαθον προς παντας." εως ενδιδωσιν ο ∆εσποτης ανεξικακων ως
Θεος, ποιωμεθα την μεταγνωσιν, προσαγωμεν ικετειας, ανα- φωνωμεν
δεδακρυμενοι "Ἁμαρτιας νεοτητος μου και αγνοιας "μου μη μνησθηις," συναπτωμεν
εαυτους δι' αγιασμου και νηψεως· σκεπασθησομεθα γαρ ουτως εν ημεραι οργης, και
την εκ των πταισματων κηλιδα διανιψομεθα προ του επελθειν εφ' ημας ημεραν
θυμου Κυριου. ηξει γαρ ηξει κατα καιρους εξ ουρανων ο Κριτης, αποδωσει τε
εκαστωι κατα το εργον αυτου. 9Ζητησατε τον Κυριον παντες ταπεινοι γης, κριμα
εργαζεσθε, και ζητησατε δικαιοσυνην, ζητησατε πραοτητα, και αποκρινεσθε αυτα,
2.193 Τινα δη τροπον συνδεθειεν
οπως σκεπασθητε εν ημεραι οργης Κυριου.9
αυτωι, καιτοι βδελυρον και απαιδευτον οντες εθνος, καταμηνυει σαφως. ζητειν γαρ
επι- ταττει τον Κυριον, κριμα τε εργαζεσθαι και δικαιοσυνην και αποκρινεσθαι αυτα.
ζητειται μεν ουν προς ημων ο Θεος δια γε του ελεσθαι διψην τα αυτωι δοκουντα
δραν, ραιθυμιας απασης εξηιρημενης· εργασομεθα δε και το κριμα, τον θειον αυτου
νομον αποπεραινοντες, αοκνοτατα δε κατορθουντες την αρετην· κερδανουμεν δε
παλιν της δικαιοσυνης την δοξαν, τοις εξ αγαθουργιας αυχημασιν ευ μαλα
κατεστεμμενοι, και την ευκλεα και αμωμητον αληθως της εις Θεον ευσεβειας, και
της εις αδελφους αγαπης διαττοντες τριβον· "Πληρωμα "γαρ νομου η αγαπη," κατα
το γεγραμμενον. δει δε οιμαι προσεπενεγκειν οις εφην, το αποκρινεσθαι αυτα,
τουτεστι, το και ετεροις προσλαλειν και νουθετειν αδελφους· εσομεθα γαρ ωδε και
ουχ ετερως αρτιοι προς αρετην. ουτω και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος τον εργωι
τε και λογωι δοκι-μωτατον μεγαν εφη κληθησεσθαι εν τηι βασιλειαι των ουρα- νων·
ελαχιστον δε τον εισηγεισθαι μεν μεμελετηκοτα και αποχρωντα εις τουτο, μη μην
ετι και δραν ανεχομενον απερ αν ευ εχειν οιηται, και κατορθουν επιταττηι τισι.
ταλανιζει δε που και τους των Ἰουδαιων καθηγητας; ουτω λεγων "Ουαι υμιν
γραμματεις και φαρισαιοι υποκριται, οτι δεσμευετε φορτια βαρεα και δυσβαστακτα,
και "επιτιθετε τοις ανθρωποις, αυτοι δε," φησιν, ουδ' οσον ειπειν ακρωι "δακτυλωι
προσψαυετε αυτοις." τελεωτατης ουν αρα θεοσεβειας αποδειξις, το και κατορθουν
αρετην, εισηγεισθαι δε και ετεροις τα δι' ων αν γενοιντο λαμπροι. 2.194 οτι δε ουκ
αμισθος ο επι τωιδε πονος, σαφηνιει λεγων ο Χριστου μαθητης "Ὅτι ο επιστρεψας
αμαρτωλον εκ πλανης "οδου αυτου, σωσει ψυχην αυτου εκ θανατου και καλυψει
"πληθος αμαρτιων." ει δε δη τις οιοιτο το αποκρινεσθαι αυτα καταδηλουν, οτι
μελετην αυτα ποιεισθαι προσηκει, και τηιδε νοειτω. προστεταχε γαρ και ο Μωυσεως
νομος περι των του Θεου λογιων, οτι "και λαλησεις εν αυτοις καθη- "μενος, και
πορευομενος εν αγοραι, κοιταζομενος και διαν- "ισταμενος." ψαλλει δε και ο ∆αυειδ
"Και μελετησω εν "τοις δικαιωμασι σου δια παντος." 9∆ιοτι Γαζα διηρπασμενη
εσται, και Ἀσκαλων εις αφανισμον, και Ἄζωτος μεσημβριας εκριφησεται, και
Ἀκαρων εκριζωθησεται.9 Οικονομει τι παλιν ο λογος και προαπαγγελλει σαφως
των εσομενων κατα καιρους εις παρακλησιν και παραμυθιαν τοις εξ Ἰσραηλ. και τι
δη τουτο, ερω. πεπορθημενων των Ἱεροσολυμων, και απασης δε της Ἰουδαιας
κατειλημμενης υπο του Ναβουχοδονοσορ, αι περιοικοι των αλλοφυλων πολεις
επεγανυντο τοις πεπονθοσι και κατεμειδιων των πεπορθημενων, εθυον δε και τοις
ιδιοις θεοις, ως το πασιν απηχθημενον απολωλεκοσι γενος· απετολμων δε λεγειν,
ως ανονητον αυτοις το επι Θεωι πεποιθεναι δια πραγματων αυτων εξεληλεγκται,
ᾤοντο τε οτι και της ανωθεν επικου- ριας ευσθενεστερα τε και εν αμεινοσιν η των
 
 

358

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βαβυλωνιων εγενετο χειρ. ει δε δηπου τις των εκ της Ἰουδαιας τα οικοι μεθεις, και
της ενεγκουσης αποδραμων κατα τον του πολεμου καιρον, ως προς ομορους
αφικετο σωζεσθαι προσδοκων, ουτος ην εν χειροσιν, ωμοτεροις των Βαβυλωνιων
περιτυχων, τοις κατοικτειρειν οφειλουσιν. ουκουν κατεσοβαρευοντο της
2.195
του Θεου δοξης οι ταλανες, σκληροι τε και ατεγκτοι τοις πεπραχοσιν αθλιως
απηντων, το συναλγειν παραιτουμενοι· μαλλον δε και αγριως τηι παρ' εαυτων
σκαιοτητι τους αλον- τας επιφορτιζοντες. τι ουν; μετα τουτο επανηκον μεν κατα
καιρους εκ της αιχμαλωσιας οι εξ Ἰσραηλ, Κυρου μολις ανεντος, και δη εν τοις
Ἱεροσολυμοις γεγονοτες ανετειχιζον την πολιν, και αυτον δε τον θειον ανεδειμαντο
ναον, και ησαν ηδη πως εν ελπισι λοιπον του ευημερειν, προασπιζοντος του Θεου.
επειδη δε ταυθ' ουτως πραττεσθαι μεμαθηκασι, Γαζαιοι τε και Ἀσκαλωνιται, και
μην και Ἀζωτιοι, και οιεκ της καλουμενης Ἀκαρων, Μωαβιται και Ἰδουμαιοι και
Ἀμμανιται, ετερα τε αττα προς τουτοις εθνη, τηι του φθονου κατετηκοντο φλογι, και
διακωλυειν ηθελον περιφραττοντας τωι τειχει την πολιν, και δη συναγηγερμενοι
των εκ της αιχμαλωσιας ανακεκλημενων κατεστρατευοντο. και συγκε- κροτηται
μεν η μαχη κατα την κοιλαδα του Ἰωσαφατ· πεπτωκασι δε και ανηιρηνται, Θεου
νευρουντος τον Ἰσραηλ. ειλον δε ουτω κατα κρατος τας των εθνων πολεις, ως και
εις ερημιαν αυτας καταστησαι παντελη, και ποιμνιων ταυτας αποφηναι σηκους.
ταυτης διαμεμνηται της ιστοριας εις το παρον, επαγγελιαν εχουσης, πρωτον μεν της
επανοδου της εκ της αιχμαλωσιας, ειτα της εσομενης ευκλειας και της κατα
παντων νικης. διαρπασθησεσθαι μεν γαρ την Γαζα φησιν, οιχησεσθαι δε την
Ἀσκαλωνα προς αφανισμον, και Ἄζωτον μεσημβριας εκριφησεσθαι· το δε
μεσημβριας αντι του φανερως και ου τροπωι ληιστρικωι, αλλ' εναργως και πολεμου
νομωι· την γεμην Ἀκαρων εκριζωθησεσθαι. ευφυως δε σφοδρα προς την του
ονοματος δηλωσιν ποιειται την απειλην· ερμηνευεται γαρ Ἀκαρων εκριζωσις. τουτο
δε αυτο
2.196 πεισεσθαι φησιν αυτην, οιον εχουσαν εν τηι κλησει της
επενεχθησομενης αυτηι συμφορας την δηλωσιν. 9Ουαι οι κατοικουντες το σχοινισμα
της θαλασσης, παροικοι Κρη- των· λογος Κυριου εφ' υμας Χανααν, γη αλλοφυλων.9
Ἀποχρωντως απειλησας, και τα οσον ουδεπω συμβησο- μενα προαπηγγελκως τοις
την Παλαιστινην οικουσι, Γαζαιοις τε φημι και Ἀσκαλωνιταις, Ἀζωτιοις τε ομου και
τοις εξ Ἀκαρων, τον ισον υφαινει λογον και επι ταις πολεσι ταις Φοινικικαις,
μαλιστα δε των αλλων ταις προς τηι θαλασσηι κειμεναις. ταυτηιτοι φησιν Ουαι οι
κατοικουντες το σχοινισμα της θαλασσης. επειδη δε και πολλαι των κατα την
Παλαι- στινην πολεων τηι θαλασσηι προσωικηκασιν, αποδιιστας ωσ- περ τας
σημαινομενας, εις το παρον παροικους αυτας Κρητων αποκαλει, ιν' εντευθεν
νοωμεν τους της Φοινικης οικητορας, ους και Κρητων, ως εφην, παροικους
ονομαζει, δια τοιαυτην αιτιαν. Κρητες και Λιβυες διειργονται μεν απ' αλληλων,
μεσολαβουσης θαλασσης, ολιγοις κομιδηι διαστημασιν. ως γαρ ο πολυς εχει λογος,
ανεμου πνεοντος, εσθ' οτε των εκ Κρητης βοτανων διαττουσιν αι οσμαι και τους εν
Λιβυηι κτεινουσι θηρας, ερπετα τε φημι και τα των ιοβολων εθνη. τεταχατο δη ουν
Λιβυες τε και Κρητες ως εθνος εν. εντευθεν κατα καιρους αποικιαν στειλαντες, τας
εν τηι Φοινικηι κατωι- κηκασι και ανεδειμαντο πολεις, καθαπερ αμελει και Καππαδοκαι κατα καιρους τας της Παλαιστινης. και γουν εφη που Θεος δια φωνης Ἀμως
"Ουχ ως υιοι Αιθιοπων υμεις
2.197 "εστε μοι υιοι Ἰσραηλ; λεγει Κυριος. ου τον
Ἰσραηλ "ανηγαγον εκ γης Αιγυπτου, και τους αλλοφυλους εκ "Καππαδοκιας, και
τους Συρους εκ βοθρου." και αλλοφυ- λους μεν τους Παλαιστηνους ονομαζει, Συρους
γεμην τους Φοινικας, ους και αναγαγειν εκ βοθρου διισχυριζεται, βοθρον, οιμαι,
την Λιβυην αποκαλων, δια το ειναι που ταχα κοιλην τε και χθαμαλην την χωραν.
κατευρυνεται γαρ εις κολπους η παρ' αυτηι θαλασσα, μονονουχι και αναφευγουσης
 
 

359

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοπιν της χερσου, και τοις οτι μαλιστα νοτιωτατοις κλιμασιν εισδυομενης. ιστεον
δε οτι αντι του Ἐκ βοθρου, Κυρηνην ωνομασαν οι ετεροι των ερμηνευτων, οτι
Λιβυων αποικοι Φοινικες αποφαινονται εναργεστερον· Κυρηνη γαρ της Λι- βυης
εστιν επισημοτατη πολις. Λογος τοινυν, φησι, Κυριου εφ' υμας, ω παροικοι των
Κρητων, ηγουν Λιβυες· το δε παροικοι φησιν αντι του αποικοι και μετανασται.
Χανααν δε παλιν αυτους απο- καλει. Χαναναιοι γαρ ησαν απαντες οι τας της
Φοινικης κατοικουντες πολεις, ει και γεγονασιν απ' αρχης αποικοι Κρητων. ιστεον
δε οτι παλιν οι ετεροι των ερμηνευτων αντι του παροικοι Κρητων εκδεδωκασι
Λογος Κυριου εφ' υμας εθνος ωλοθρευμενον. επειδη δε ην αναγκαιον ακολουθησαι
παλιν τηι των εβδομηκοντα γραφηι, τα εκ της ιστοριας παρηγαγομεν εις μεσον, α
φερει μεν εις ημας η παραδοσις, επεσφραγισε δε ως αληθη και ο του προφητου
λογος. 9Και απολω υμας εκ κατοικιας, και εσται Κρητη νομη ποιμνιων και μανδρα
προβατων.9 Ἰδου δη παλιν ως μετοικοις προσλαλει, και ως μετανα- 2.198 σταις
διαλεγεται, και μεμαρτυρηκε τηι ιστοριαι το αληθες· απολεσειν γαρ αυτους φησιν εκ
κατοικιας, τουτεστιν εκ γης εις ην παρωικηκασι τε και μετωικισαντο· εις τουτο γεμην
ερη- μιας αφιξεσθαι φησι τας παρ' αυτοις πολεις, ως νομην και μανδραν γενεσθαι
ποιμνιων. Κρητην δε αυ την Φοινικην, ητοι τους εν τηι Φοινικηι αποκαλει ως εκ
Κρητης οντας της Λιβυων ομορου και γειτονος. εν δε ησαν κατα τους ανωθεν
χρονους, και μεμικτο αλληλοις τα γενη καθ' αιμα τε και εθη και νομους. 9Και εσται
το σχοινισμα της θαλασσης τοις καταλοιποις οικου Ἰουδα· επ' αυτοις νεμησονται εν
τοις οικοις Ἀσκαλωνος,
δειλης καταλυσουσιν απο προσωπου υιων Ἰουδα, οτι
επεσκεπ- ται αυτους Κυριος ο Θεος αυτων, και απεστρεψε την αιχμα- λωσιαν
αυτων.9 Φθασας ηδη προειπον, οτι συναγηγερτο μεν παντα τα εθνη φθονωι
διακεκαυμενα, και κατεστρατευοντο των Ἱερο- σολυμων μετα τον της αιχμαλωσιας
καιρον, και δη πολεμου συσταντος εν τηι κοιλαδι του Ἰωσαφατ ηττηνται και
πεπτωκασιν οι τοις λελυτρωμενοις ανοσιως επιβουλευοντες. κεκρατηκοτες ουν οι
εξ Ἰσραηλ κατεβοσκον ως ερημους τους των αλλοφυλων αγρους, και οιον σηκοις
εχρωντο ταις ηρημω- μεναις πολεσι των Φυλιστιειμ, τουτεστι των Παλαιστηνων,
δια το παντας αρδην απολεσθαι τους εν αυταις. εσται τοινυν φησι το σχοινισμα της
θαλασσης, τουτεστιν, αι προς τηι
θαλασσηι των Παλαιστηνων πολεις, αι
πολυανδρουσαι ποτε, αι δειναι και δυσκαταγωνιστοι νομη ποιμνιων τοις καταλοι2.199 ποις οικου Ἰουδα. οι γαρ εκ της αιχμαλωσιας ανασεσωσ- μενοι και
περιλελειμμενοι μολις, αυτοι κεκρατηκασιν, αυτοι και εν τοις οικοις Ἀσκαλωνος
δειλης καταλυσουσι. προς εσπεραν γαρ οι ποιμενες εγκατακλειουσι τοις σηκοις τας
των θρεμματων αγελας. τις ουν η τοσαυτη δυναμις; η πως εσται τουτο, το και
πιστεως επεκεινα και λογου παντος; οτι επεσκεπται φησιν αυτους Κυριος ο Θεος
αυτων και απεσ- τρεψε την αιχμαλωσιαν αυτων. ομοιον ως ει λεγοι Κατεληξε της
επ' αυτοις οργης, ανηκεν αυτοις τα εγκληματα και συνοπλιζεται μεν ωσπερ και
παλαι τοις εξ Ἰσραηλ, χαρι- ζεται δε το νικαν τους ανθεστηκοτας, και τουτο αμογητι.
Ουκουν οταν αμαρτανοντας αποστρεφηται Θεος, υπο πο- δας κεισομεθα των
εχθρων, και ουδεις ο σωζων η επαμυνων εστιν. ει δε εποπτευοι παλιν εφιεμενους
αρετης και ζην εννομως εθελοντας, αμεινους μεν εσομεθα πολεμου παντος,
κατευμεγεθησομεν δε και μαλα ραιδιως των ανθεστηκοτων, και πληροφορησει
λεγων αυτος περι δικαιου παντος "Ὅτι "επ' εμε ηλπισε, και ρυσομαι αυτον· σκεπασω
αυτον, οτι "εγνω το ονομα μου. κεκραξεται προς με και επακουσομαι "αυτου· μετ'
αυτου ειμι εν θλιψει· εξελουμαι αυτον και "δοξασω αυτον. μακροτητος ημερων
εμπλησω αυτον και "δειξω αυτωι το σωτηριον μου." 9Ἤκουσα ονειδισμους Μωαβ
και κονδυλισμους υιων Ἀμμων, εν οις ωνειδιζον τον λαον μου και εμεγαλυνοντο
επι τα ορια μου. δια τουτο ζω εγω, λεγει Κυριος των δυναμεων ο Θεος Ἰσραηλ,
 
 

360

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διοτι Μωαβ ως Σοδομα εσται, και υιοι Ἀμμων ως Γομοῤρα,
και ∆αμασκος
εκλελειμμενη, ως θημωνια αλωνος και ηφανισμενη εις τον αιωνα· και οι
καταλοιποι λαου μου διαρπωνται
2.200 αυτους, και οι καταλοιποι εθνους μου
κληρονομησουσιν αυ- τους.9 Πεπορθημενοις τοις Ἱεροσολυμοις, και πεπραχοσιν
αθλιως τοις εξ Ἰσραηλ, επετωθαζον, ως εφην, τα προσοικα των εθνων, ᾤοντο τε οτι
των παρα σφισι ψευδωνυμων θεων εργον ην το αλωναι την Ἰουδαιαν,
ανατετραμμενης εισαπαν και οιχο- μενης ταχα που προς το μηδεν της αει τε και
ανωθεν επι- κουρουσης αυτοις χειρος, δηλον δε οτι της του παντων κρατουντος
Θεου. δυσβουλιας γαρ εις τουτο καθικεσθαι τινας το απεικος ουδεν, ως
πεπλανημενους, ξυλοις τε και λιθοις λελατρευκοτας, και τον φυσει τε και αληθως
ηγνοη- κοτας Θεον. ακηκοα τοινυν, φησι, τους Μωαβιτων ονειδισ- μους και
κονδυλισμους υιων Ἀμμων. διοισει γαρ οιμαι κατ' ουδενα τροπον του καταπαιοντος
η ραβδωι τυχον η λιθωι τους πεπονθοτας ο πληττων ονειδισμοις, και αχαλινον επ'
αυτοις ανευρυνων στομα, ανερευγομενος τε και λεγων τα δι' ων ην εικος
καταπικραινεσθαι τινας εις δυσθυμιας και λυπας, και φορτικωτεραν εχει της
συμφορας την εφοδον. επειδη δε και κατ' αυτης της θειας τε και αποῤρητου δοξης
αθυροστο- μουντες ηλεγχοντο, ταυτηιτοι, φησι, την Σοδομιτων ανατλαν- τες δικην
βαδιουνται προς ολεθρον, και μικρα που ταχα τα Γομοῤρας αποφαινοντες παθη ταις
εαυτων συμφοραις, οψε τε και μολις δι' αυτων εισονται των συμβεβηκοτων την του
κολαζοντος δυναμιν. ∆αμασκος γεμην η Φοινικων μητρο- πολις η λαμπρα και
περιοπτος, εν ηι τα βασιλεια, σωρος εσται καλαμης, ουκ εχουσης ασταχυν, ης ουδεις
μεν ο λογος, εις καταπρησιν δε το περας, ηγουν εις διασκεδασμον. τους γαρ των
αχυρων σωρους αι των πνευματων ορμαι διαῤ- ριπτουσι πανταχη· κατα τον ισον δε
τροπον και τους εν ταις πολεσι ταις αλισκομεναις αι των ελοντων δυναμεις 2.201
διασκιδνασι πανταχου, τοις ραγδαιοτατοις εν ισωι πνευμασι 2.201 κατεμπιπτοντες.
οτι δε ουχ ετερου του μαλλον, αλλ' αυτου του πεπονθοτος και ονειδισθεντος λαου
τα ποιαδε των κακων κατορθωσις εσται κατα καιρους, υπεμφαινει λεγων Οι καταλοιποι του λαου μου διαρπωνται αυτους και οι καταλοιποι εθνους μου
κατακληρονομησουσιν αυτους. καταλοιπους γαρ εθνους, ως ηδη προειπον, τους εκ
της αιχμαλωσιας ανασε- σωσμενους αποκαλει, οι κεκρατηκασι των εθνων, και τας
των αλλοφυλων ελοντες πολεις, εις ερημιαν αυτας κατεστη- σαν παντελη. Ὅταν
τοινυν οικονομικως ο των ολων Θεος διαγυμναζηι την Ἐκκλησιαν, η θλιψεις
επαγων, η διωγμους πραττεσθαι συγχωρων, επιφυομενων αυτηι των εχθρων, η
Ἑλληνων τυχον, η ανοσιων αιρετικων, καταμειδιατω μηδεις, περι- μενετω δε
μαλλον του παντος αγωνος το περας. οι γαρ πλατυ γελωντες εσθ' οτε, και
μονονουχι κατονειδιζοντες τον Χριστον, ως των ιδιων ου προασπιζοντα, ηγουν, ως
οιονται, και ασθενουντα προς τουτο, τα Σοδομιτων υπο- μενουσι παθη, και πυρος
εσονται τροφη, και προς γε δη τουτοις, ους ηττησθαι νενομικασι, κρατουντας
ευρησουσιν. 9Αυτη αυτοις αντι της υβρεως αυτων, διοτι ωνειδισαν και εμεγαλυνθησαν επι τον Κυριον τον παντοκρατορα. επιφανης εσται Κυριος επ' αυτους,
και εξολοθρευσει παντας τους θεους των εθνων της γης.9 Αυτη, φησιν, αυτοις η
μερις και ουτος ο κληρος. πεπα- ρωινηκασι γαρ και κατ' αυτης της αποῤρητου δοξης,
αθυ- ροστομουντες οι δειλαιοι και παλιμφημους ιεντες φωνας,
2.202 και του
παντων επεκεινα μονονουχι κατεξανεστησαν, δεινωι τε και αχαλινωι προς τουτο
χρωμενοι θρασει. επειδη δε την επι τωι παντα δυνασθαι δοξαν τοις ιδιοις ανηπτον
θεοις, επιφανης εσται Κυριος επ' αυτους, τουτεστι, την ιδιαν αυτοις εμφανιει
δυναμιν, δια γε του παντας αυτων ολοθρευσαι τους θεους. ανηιρηνται γαρ και
πεπτωκασι τα παρ' αυτοις τεμενη δια χειρος Ἰσραηλ, και πυρος εργον γεγονασι τα
χειροκμητα πανταχη τε και εν παντι εθνει των εαλωκοτων. ποι δη ουν των θεων η
 
 

361

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμις; η πως αν ετερους σωσειαν, οιγε δη σφισιν αυτοις επαμυνειν ουχ οιοι τε;
μαλλον δε τι γαρ ολως κωφη και αναισθητος υλη; "Τα ειδωλα των εθνων
"αργυριον και χρυσιον, εργα χειρων ανθρωπων," και ει μη φορτικον ειπειν, μαλλον
δε και ειρησεται "Τι ωφελει "γλυπτον οτι εγλυψαν αυτο, επλασαν αυτο χωνευμα
φαν- "τασιαν ψευδη," κατα την του προφητου φωνην; και ηι φησιν ο θεσπεσιος
∆αυειδ "Ὅμοιοι αυτοις γενοιντο παντες "οι ποιουντες αυτα και παντες οι
πεποιθοτες επ' αυτοις." 9Και προσκυνησουσιν αυτωι εκαστος εκ του τοπου αυτου,
πασαι αι νησοι των εθνων.9 Ἐπιφανη γενεσθαι φαμεν επ' αυτους τον Κυριον, ως
ωλοθρευκοτα παντας αυτων τους θεους, παλαι μεν δια των εξ Ἰσραηλ ταις των
αλλοφυλων πολεσι συγκαταπιμπραντων ευσθενως τα τε εν τοις τεμενεσιν εδη και
τους εν αυτοις βω- μους. κατα δε γε τον καιρον της ενανθρωπησεως του Μονογενους τουτι γεγονος αληθεστερον κατιδοι τις αν, οτε και Θεος ων ο Λογος, γεγονε
καθ' ημας και επιφανης· και γουν οι θεσπεσιοι μαθηται τον οντα απ' αρχης, ον
ακηκοασι, του- 2.203 τον αυτον ψηλαφησαι τε χερσι και ιδειν εφασκον οφθαλμοις. εμφανης γαρ γεγονεν ο του ορασθαι κρειττων ως Θεος, ψαλλει δε που και ο
∆αυειδ "Ὁ Θεος εμφανως ηξει, "ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται." επειδη δε
γεγονεν εμφανης "και επι γης ωφθη," κατα το γεγραμμενον, "και "τοις ανθρωποις
συνανεστραφη," τοτε και απολωλασιν αι βδελυραι τε και βεβηλοι των ειδωλων
αγελαι· ανηιρηται δε εισαπαν και το του διαβολου κρατος, εκαστος δε λοιπον των
δια πιστεως της εις Χριστον εις επιγνωσιν αληθειας ενηνε- γμενων προσαγει δι'
αυτου τε και συν αυτωι τωι Θεωι και Πατρι την προσκυνησιν εκ του τοπου αυτου, και
ουκ ετι μεν εστι κατα μονην την Ἰουδαιαν γνωστος ο Θεος, αλλα και αι των εθνων
χωραι τε και πολεις, καν ει της Ἰουδαιας απο- νοσφιζοιντο μεσολαβουσης θαλασσης,
ουδεν ηττον προσιασι τωι Χριστωι, προσαγουσι τας λιτας, αναπτουσι τας δοξολογιας, ακαταληκτοις ευφημιαις καταγεραιρουσι. παλαι μεν γαρ ην "εν τωι Ἰσραηλ
μεγα το ονομα αυτου·" νυνι δε λοιπον τοις απανταχη γεγονε γνωριμωτατον, γη δε
και θαλαττα μεστη της δοξης αυτου. και τουτο ην αρα το "Ζω εγω, λεγει Κυριος Ἢ
μην εμπλησθησεται της δοξης "Κυριου πασα η γη." προσκυνησει δη ουν εκαστος εκ
του τοπου αυτου φησι. προανατυπων μεν γαρ ο νομος της Ἐκ- κλησιας το καλλος,
την αρχαιαν εκεινην τοις εξ Ἰσραηλ ανωρθου σκηνην· ης εις τυπον και εν τοις
Ἱεροσολυμοις ο διαβοητος εκεινος εγηγερτο ναος. προστεταχε δε τοις αρχαιοτεροις
ο θεσπεσιος Μωυσης, ηγουν δι' εκεινου Θεος, εκ πασης της Ἰουδαιων χωρας τους
προσκυνειν εθελοντας αναφοιταν εις Ἱεροσολυμα, θυειν τε ουτω και προσκυνειν
τωι Θεωι, και θανατος ην η δικη τοις εξω θυουσι του ναου. επειδη δε παρεληλακε της
σκιας ο καιρος, πεπαυται τα εν 2.204 τυποις, εγνωκαμεν τε λοιπον ως ουκ εν τοπωι
το θειον, ουτε μην "Ὁ υψιστος εν χειροποιητοις ναοις κατοικει," πληροι δε μαλλον
ουρανους τε και γην και τα κατωτερω· ταυτηιτοι πανταχη τε αυτον και εν πασιν
ειναι πιστευοντες ηιπερ αν εκαστος ων τυγχανηι, εκει ποιειται την προσκυνησιν, ως
εγγυς εχων τον λεγοντα Θεον "Θεος εγγιζων εγω ειμι, "λεγει Κυριος, και ου Θεος
ποῤρωθεν." Ἰστεον δε, οτι νησους εσθ' οτε το γραμμα το ιερον τας εκκλησιας
αποκαλει, οιον εν θαλασσηι κειμενας εν τωιδε τωι κοσμωι, και πικροις υδασι
περιχεομενας ταις εν αυτωι περιστασεσι, και μονονουχι ραγδαιοτατοις κυμασι καταπαιομενας τοις διωγμοις, πλην αδιαπτωτως ερηρεισμενας και ανεχουσας υψου, και
ταις θλιψεσιν ου βαπτιζομενας. ακλονητοι γαρ δια Χριστον αι εκκλησιαι, "και πυλαι
ᾅδου "ου κατισχυσουσιν αυτων." ουκουν ει δη βουλοιτο τις νησους εθνων εννοειν
τας εξ εθνων εκκλησιας, ουκ εξω του
πρεποντος βαδιειται σκοπου· ως
περικλυζομενας μεν τοις των πειρασμων σαλοις, εχουσας δε το παγιον εν Χριστωι,
ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην.
 
 

362

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
Και υμεις Αιθιοπες τραυματιαι ρομφαιας μου εστε. Παντος διαμεμνηται
γενους, ηγουν εθνους, πεπολεμηκοτος τωι Ἰσραηλ και κατα της θειας δοξης
πεφλυαρηκοτος. μετ- εισι τοινυν εξ Ἰδουμαιων και Ἀμμανιτων επι τους Αιθιοπας, η
τους προς ηοι και νοτωι κειμενους, και της Περσων γης την αγχιτερμονα
κατοικουντας χωραν· ηγουν Αιγυπτιους ως ομορους οντας και γειτονας τοις εξ
Ἰσραηλ· Αιθιοπιας δε μοιρα και των Αιγυπτιων η γη· και γουν ποταμους Αιθιο- πιας
ονομαζειν εθος τοις ιεροις γραμμασι τους της Αιγυπτιων. πινουσι γαρ και αυτοι τον
Γηων, περι ου φησιν η γραφη "Ουτος εστιν ο κυκλων πασαν την γην Αιθιοπιας."
εσεσθε τοινυν και υμεις Αιθιοπες της εμης τραυματιαι ρομφαιας. εαυτου δε φησι
ρομφαιαν την των Ἰουδαιων, ως αυτος επαγων αυτην τοις ανοσιως πεπραχοσιν εις
τε την αυτου δοξαν, ως εφην, και μεντοι τον Ἰσραηλ.
Ἐπειδη δε οιδεν η
θεοπνευστος γραφη και νοητους Αιθιο- πας, φερε τι και επ' αυτοις λεγωμεν, ουκ εξω
βαινοντες της
2.206 των προκειμενων εννοιας. εφη που ψαλλων ο μακαριος
∆αυειδ, ως προς τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον "Συ "συνετριψας τας κεφαλας
των δρακοντων επι του υδατος. "συ συνεθλασας την κεφαλην του δρακοντος,
εδωκας αυτον "βρωμα λαοις τοις Αιθιοψιν." αλλα και ετερωθι που "Ἐνω- "πιον
αυτου προπεσουνται Αιθιοπες, και οι εχθροι αυτου "χουν λειξουσιν." ομολογει δε
που και η εν τωι αισματι των αἰσματων ανατυπουμενη νυμφη μελαινα τε ειναι και
καλη. ουκουν Αιθιοπας νοητεον τους οιονει σκοτεινην τε και αλαμπη την διανοιαν
εχοντας, τους ουπω κατηυγασ- μενους, και το θειον ουκ εχοντας φως. αλλ' οι μεν
προσ- πιπτοντες τωι Χριστωι, καθαπερ αμελει και η νυμφη, καταλαμπρυνονται παρ'
αυτου, διακεκραγασι γαρ ευχομενοι "Και εστω η λαμπροτης Κυριου του Θεου ημων
εφ' ημας·" οι δε δυσαπονιπτον εχοντες την ακαθαρσιαν, και εν τωι μελαινεσθαι
μεμενηκοτες, καταθοινησονται μεν τας του δρα- κοντος κεφαλας· τροφη γαρ αυτοις
ο δρακων ο αποστατης· υποκεισονται δε τηι ρομφαιαι. πρεπειν δε οιμαι μαλιστα του
λογου την δυναμιν τοις ακαθαρτοις πνευμασιν, α τετραυμα- τικεν ο Χριστος, της
καθ' ημων τυραννιδος εκβεβληκως, συνανελων δε αυτοις τον του σκοτους πατερα,
τον απασης αμαρτιας ευρετην, τον κατασκοτιζοντα "τα νοηματα των "απιστων, εις
το μη διαυγασαι τον φωτισμον του Ευαγ- "γελιου της δοξης του Χριστου." και τουτο
οιμαι εστιν ο και αυτος ο σοφος ημιν ειρηκεν Ἡσαιας "Και εσται εν "τηι ημεραι
εκεινηι, επαξει ο Θεος την μαχαιραν την αγιαν, "την μεγαλην και την ισχυραν επι
τον δρακοντα, τον οφιν "τον σκολιον, επι τον δρακοντα τον οφιν τον φευγοντα, και
"ανελει τον δρακοντα. 2.207 9Και εκτενω την χειρα μου επι βοῤραν και απολω τον
Ἀσσυριον,
και θησω την Νινευι εις αφανισμον ανυδρον ως ερημον. και
νεμησονται εν μεσωι αυτης ποιμνια και παντα τα θηρια της γης, και χαμαιλεοντες
και εχινοι εν τοις φατνωμασιν αυτης κοιτασθησονται, και θηρια φωνησει εν τοις
διορυγμασιν αυτης και κορακες εν τοις πυλωσιν αυτης.9 Ἅψομαι, φησι, και των
εις ηω και βοῤραν χωρων τε και πολεων, και συνδιολω τοις αλλοις τους Ἀσσυριους
και ταις ηρημωμεναις των πολεων, και αυτην προσθησω την διαβοητον Νινευι,
την των Χαλδαιων μητροπολιν. εσται δε ανυδρος, ταις αβατοις και αοικητοις εν ισωι
γαις. εικος δε δη παλιν υδασιν εξομοιουν τον λογον την των ενοικουντων πληθυν·
εθος γαρ τουτο τοις ιεροις γραμμασιν. και γουν των Ἀσσυ- ριων την εφοδον, ην
πεποιηνται κατα της Ἱερουσαλημ, ετερος των αγιων προφητων προανακηρυττων
εφασκεν "Ἰδου "δη υδατα ερχεται απο βοῤρα, και εσται εις χειμαῤρουν
"κατακλυζοντα." οταν τοινυν ανυδρον εσεσθαι την Νινευι λεγηι, φαιην αν οτι κενην
εσεσθαι των ενοικουντων φησι· κατανεμηθησεσθαι γεμην εν μεσωι αυτης ποιμνια
 
 

363

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διισχυρι- ζεται, σημειον οιμαι που το χρημα τιθεις της ολοτελους ερημιας και του
μηδενα κατοικειν εν αυτηι· φυεται μεν γαρ ουκ εν αστει τα εν αγροις. ει δε δηπου
γενοιντο ποαι και εν πολει τυχον, ομολογια τις ωσπερ εστιν εναργης το πραττομενον του κενανδρον ειναι παντελως. προστιθησι δε και ετερων σημειων ου
μετριαν πληθυν. καταλυσειν γαρ εν αυτηι φησι παντα τα θηρια της γης,
χαμαιλεοντας τε και εχινους εν τοις φατνωμασι κοιτασθησεσθαι· και μην και εν τοις
διορυγμασι, τουτεστιν, η εν βοθροις, ηγουν και σπηλαιοις
τους αγριους
αναφωνησειν θηρας, εναυλισθησεσθαι δε και 2.208 κορακας τοις πυλωσιν αυτης.
εστι δε ουδενι των ευ φρονουν- των αμφιβολον, ως ουτ' αν εν οικοις καταλυσειαν
εχινοι, ουτε
μην εν μεσηι πολει καταυλισθησονται θηρες, αλλ' ουδ' αν
εμφιλοχωρησειαν τοις πυλωσιν οι νυκτικορακες, ει μη πλειστη τις οση και
ανδανουσα λιαν τοις ωδε φυσεως εχουσιν υπαρ- χοι σχολη. φιλουσι γαρ πως οι
θηρες, και μεντοι τα ετερα περι ων ο λογος, ουκ ανθρωποις συναυλιζεσθαι· ποθεν;
αλλ' ηιπερ αν ειη πολλη τις ερημια, σχολαια τε παντελως η διαιτα, και της ερημιας
το πλατος μονονουχι πρυτανευηι την ασφαλειαν, εξω τε παντος αποκομιζει δεους.
Ει δε χρη τι τουτοις επειπειν αναγκαιον, ασφαλιζωμεθα τας εαυτων καρδιας, και το
προσκρουειν Θεωι κατα τι γουν ολως παντι παραιτωμεθα σθενει, ινα μη γενωμεθα
πονηρων τε και ανημερων ενδιαιτημα θηριων, φημι δη των ακαθαρτων
πνευματων, εξηιρημενης ημων απασης αρετης. και τουτο οιμαι εστι το δια φωνης
Ἱερεμιου προς την Ἱερουσαλημ ευ μαλα και σοφως ειρημενον "Πονωι και μαστιγι
παιδευθησηι "̔Ιερουσαλημ, μη αποστηι η ψυχη μου απο σου, μη ποιησω "σε αβατον
γην, ητις ουκ αποικηθησεται." Θεου γαρ ημων εξελοντος την αρετην, εισελασει
παντως εις νουν και καρδιαν τα βδελυρα τε και ανοσια παθη, και οια τινες θηρες
ενδιαιτησονται, συνεισφρησει δε και αυτη των ακα- θαρτων πνευματων η αγρια
πληθυς. 9∆ιοτι κεδρος το αναστημα αυτης. αυτη η πολις η φαυλιστρια,
η
κατοικουσα επ' ελπιδι, η λεγουσα εν τηι καρδιαι αυτης Ἐγω ειμι και ουκ εσται μετ'
εμε ετι. πως εγενηθη εις αφανισμον, 2.209 νομη θηριων· πας ο διαπορευομενος
δι' αυτης συριει και κινησει τας χειρας αυτου.9 Ὡς αει μεγα φρονειν ηἱρημενη, και
υπερφρων και αλαζων η Νινευι διαβεβληται. και ην τουτο κατα αληθειαν, οφρυν
ανασπωσα την υπερτατην κατα παντος εθνους και πασης αρχης, και ολιγου
παντελως αξιουσα λογου την ετερων ισχυν. μεμαρτυρηκε δε τουτο και ο προφητης
Ἀμβακουμ περι του βασιλεως Ἀσσυριων λεγων, οτι "Και αυτος εν "βασιλευσιν
εντρυφησει, και τυραννοι παιγνια αυτου, και "αυτος εις παν οχυρωμα εμπαιξεται."
οτι τοινυν υπεροφρυς αγαν, υψου τε ηρμενη, και αναφοιτωσα λιαν εις το εξηνιον η
των Χαλδαιων μητροπολις, διατρανοι παλιν, αναστηματι κεδρου παρεικαζων
αυτην, και φαυλιστριαν ονομαζων. τουτο δ' αν μαθοις ορθως τε και ατρεκως
ειρημενον εκ των του Ῥαψακου λογων· ος, επειπερ ηκεν εις την Ἰουδαιαν, ειτα τοις
εν τωι τειχει προσεβαλε, της ανωτατω κατεφλυαρει δοξης. εφασκε γαρ "Ταδε λεγει ο
βασιλευς Μη απατατω "υμας Ἐζεκιας λογοις, οι ου δυνησονται ρυσασθαι υμας, "και
μη λεγετω υμιν Ἐζεκιας οτι ρυσεται υμας ο Θεος." και μετ' ολιγα "Μη εῤρυσαντο οι
θεοι των εθνων εκαστος "την εαυτου χωραν εκ χειρος βασιλεως Ἀσσυριων;" αυτη
τοινυν η φαυλιστρια πολις, η κατοιομενη τε και λεγουσα Ἐγω ειμι και ουκ εσται
μετ' εμε ετι. επειδη τοινυν την ουτως αισχραν και επαρατον αλαζονειαν εν
καυχηματος ταξει λαμ- πρου ποιεισθαι φιλει, ταυτηιτοι λοιπον προς τουτο
αθλιοτητος κατοιχησεται, ως και επ' αυτηι χρηναι λεγειν Πως εγενηθης εις
αφανισμον, νομη θηριων· το δε πως ειη αν ουκ ερωτωντος και αναμαθειν
εθελοντος, τεθαυμακοτος δε μαλλον την ελ- 2.210 πιδος επεκεινα μεταβολην. τα
γαρ τοι μεγαλα και αδοκητα των κακων ουκ εξω θαυματος, φιλει δε πως
καταπληττειν τους θεωμενους, ητοι τους μεμαθηκοτας. ουτω και συριει πας επ'
 
 

364

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτηι και κινησει τας χειρας, συμπληττων αλληλαις, καθαπερ εγᾦμαι, και
ανακροτων απο του θαυμασαι, και ηχην εκ στοματος ιεις, την εν συριγμωι και
ασημοτεραν. γραφει δε ωσπερ ημιν και δια τουτων ευ μαλα τον επ' αδοκητοις
συμφοραις οιονει καταπεπληγμενον. "Ὑπερηφανοις ουν αρα Θεος αντιτασσεται·"
και σοφον ειναι φημι και αξιοληπτον το παραγγελμα "Μη εξυψου "σεαυτον, ινα μη
πεσηις," και παλιν "Ὃς υψηλον ποιει τον "εαυτου οικον, ζητει συντριβην." ονπερ
γαρ τροπον τα εις υψος πολυ και περα μετρου διανισταμενα των οικοδομη- ματων
ετοιμοτερα πως εις κλονον εισι, πλειστην τε οσην την υποψιαν του σφισιν αυτοις
περιθραυσθησεσθαι νοσει· ουτω και ανθρωπου ψυχη τηι των λογισμων ματαιοτητι
προς υπεροψιαν εξογκουμενη, σαθρα τε και ευανατρεπτος και ραιδια πεσειν. ει δε δη
πραττοιτο το χρημα κατα Θεου, το τηνικαδε λοιπον το αντερειδον ουδεν. 9Ὢ η
επιφανης και απολελυτρωμενη η πολις η περιστερα.9
Μετεισιν ευθυς εις
αναμνησιν της Ἰουδαιων, φημι δη της Ἱερουσαλημ, ην επειπερ ειλον Ἀσσυριοι,
τετικασι δικας. τετιμωρηνται δε και τα λοιπα των εθνων ως την του Θεου δοξαν
κατακερτομουντα, επιστυγναζει δε ωσπερ αυτηι πα- θουσηι τα παρ' ελπιδα, και της
ανηκεστου συμφορας ουχ ετερωι τινι μαλλον αναγραφει τας αιτιας, αυτην δε
μαλλον γεγενησθαι φησιν εαυτηι προμνηστριαν. σχετλιαζει ουν και φησιν Ὢ η
επιφανης και λελυτρωμενη η πολις η περιστερα.
2.211 ινα τι γαρ ολη, φησιν,
ατιμοτατη γεγονας, οικτρα τε και αιχμαλωτος, η ουτω λαμπρα και διαφανης, η
παντος εθνους κρατησασα, και νικωσα μεν αμογητι τους ανθισταμενους, σκληρα τε
αει και δυσαντητος τοις αντεξαγειν εθελουσι, και
τον πολεμου νομον
εξωπλισμενοις· η πολλοις σημειοις και τερασι της Αιγυπτιων θητειας λελυτρωμενη
και της αφορη- του πλεονεξιας εκλυσασα τον αυχενα· δι' ην ποταμοι μεν εις αιμα
μετακεχωρηκασι, χαλαζα δε και σκοτος την των Αιγυπτιων κατεσινοντο γην, ηι και
θαλασσα συνωπλιζετο, καταπνιγουσα τους διωκοντας, μυρια τε οσα προς τουτοις
γεγονεν αξιακουστα; ω η πολις η περιστερα, τουτεστιν η περικαλλεστατη. δεχεται
γαρ αει πως η θεοπνευστος γραφη το στρουθιον εις ευειδιαν· καθαπερ αμελει και
την εν τωι αισματι πλαττομενην νυμφην τωι της περιστερας ονοματι κατασεμνυνειν
ηθελεν ο νυμφιος "Ἀναστα, λεγων, ελθε η "πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου."
περικαλλεστατη δε λιαν η Ἱερουσαλημ, διατοι το τωι θειωι λελαμπρυνθαι νομωι, και
τοις της ιερωσυνης αυχημασιν ορασθαι διαπρεπης, επασκειν δε και δικαιοσυνην, και
Θεωι τωι κατα φυσιν προσ- κυνειν, και αυτωι τελειν τας λατρειας. καλλος δε τουτο
πνευματικον. δυναιο δ' αν και ετερως περιστεραν ειρησθαι νοειν την Ἱερουσαλημ.
εθος γαρ αει τωι πτηνωι, καν ει τις αυτο της φιλτατης αυτωι καλιας αποκομισειεν
απωτατω, ειτα δοιη τηι πτησει καιρον, αναθειν οικαδε παλιν και ανακο- μιζεσθαι
προς τα οικεια. ο δη γεγονος και επ' αυτης ευρη- 2.212 σομεν της Ἱερουσαλημ.
εχουσα γαρ εκ προγονων το ευσεβες, καταπεφοιτηκε μεν εις Αιγυπτον· εκβαινουσα
δε ωσπερ την εκ πατερων λατρειαν, εκει προσκεκυνηκεν ειδω- λοις· αλλα κεκληται
δια Μωυσεως, και απεπτη τροπον τινα της εν Αιγυπτωι πλανης, παλινδρομησασα
προς Θεον. αλλα γαρ τις η αιτια, φησι, του και ολως αλωναι τυχον, και υφ' ετεροις
γενεσθαι παλιν την λελυτρωμενην; 9Ουκ εισηκουσε φωνης.9 Ἤκουσε γαρ εν τωι
ορει Σιναι του Θεου λεγοντος "Ἄκουε "̓Ισραηλ, Κυριος ο Θεος σου Κυριος εις εστιν.
ου ποιησεις "σεαυτωι ειδωλον ουδε παντος ομοιωμα οσα εν τωι ουρανωι "ανω και
οσα εν τηι γηι κατω και οσα εν τοις υδασιν "υποκατω της γης." παρατρεχουσα δε το
διηγγελμενον, κατωλισθεν αμαθως εις πολυθεον πλανησιν. ουκουν ουκ εισηκουσε
φωνης, η της εν τωι ορει Σιναι προς αυτην γεγενη- μενης· ηγουν την φωνην αντι της
νουθεσιας παραδεξομεθα. 9Ουκ εδεξατο παιδειαν.9
Περιυβριζουσα γαρ τον
παιδαγωγουντα νομον και απο- κομιζοντα προς δικαιοσυνην, ετραπετο προς
"διδασκαλιας, "ενταλματα ανθρωπων," και ταις ιδιαις ακολουθουσα γνω- μαις, εξω
 
 

365

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονε της ευθειας οδου, και απομεμενηκεν αμαθης και των θειων αμοιρος
παιδευματων. 9Ἐπι τωι Κυριωι ουκ επεποιθησε.9 Πολεμου γαρ καταθλιβοντος, και
αγωνος εγκειμενου, και
2.213 κινδυνων επηρτημενων, δεον αυτην την των
προγονων ευσε- βειαν απομιμεισθαι φιλειν, και επι μονωι πεποιθεναι τωι διασωζοντι
Θεωι, "Αιγυπτον επεκαλειτο," κατα το γεγραμ- μενον, "και εις Ἀσσυριους
επορευθησαν," και κατεμισθουτο Συρους ηγουν Ἄραβας, μονονουχι την θειαν
ατιμαζουσα δυναμιν. 9Και προς τον Θεον αυτης ουκ ηγγικεν.9 Ἐγγιζομεν δε τωι
Θεωι δια πασης επιεικειας, και τα αυτωι δοκουντα κατορθουν ηἱρημενοι. εγγιζομεν δε
και καθ' ετερον τροπον, αυτον ειναι μονον φυσει τε και αληθως Θεον και βασιλεα
των ολων και δημιουργον πιστευοντες, και επ' αυτωι το συμπαν ετερον ουδενα
παραδεχομενοι. 9Οι αρχοντες αυτης εν αυτηι ως λεοντες ωρυομενοι.9 Ἀπαριθμειται
τα εγκληματα, και παραγει τας αιτιας, εφ' αις εικοτως κεκινηται και κεκλιται προς
οργας, ινα δη φαινοιτο λοιπον κολαζων εν δικηι τους ησεβηκοτας και καθιγμενους
εις τουτο φαυλοτητος, ως αφορητον ηδη πως το χρημα και αυτωι γενεσθαι Θεωι.
ησαν ουν, φησιν, οι αρχοντες αυτης ως λεοντες. τι δε δη δρωσιν εκεινοι; λιμου
καταθη- γοντος, και εις εφεσιν αυτους καλουντος τροφης, ορη τε και ναπας
περιθεουσιν ευσθενως, δεινον τι και απηχες καταβρυ- χωμενοι· καν ει τι που
θεασαιντο των επιτηδειων εις βρωσιν, οιον βροντην κατηχησαντες, εις δεος αγουσι
τοσουτον, ως αποπεπηχθαι δοκειν, και οιον τι σικαλοις ενεσφιγμενον, περιμενειν
τον δαιτυμονα. τουτο δε τινες εδρων και των ηγουμενων εν Ἰσραηλ, τον εκ νομου
θανατον τοις παρα- βαινουσιν ωρισμενον, επιφερειν εσθ' οτε και τοις πλημ- 2.214
μελουσιν ουδεν απειλουντες, ει μη δραν ελοιντο τα αυτοις θυμηρη τε και φιλα, και
παραχωρουντες εγκαλουσιν ετεροις, ηγουν αυτοις τοις δικαζουσι κτησεων ιδιων
εξισταμενοι. καταγραφει γαρ αυτων τα τοιαδε των κακων και δι' ετερου προφητου,
λεγων· Μιχαιας δε ουτος· "Ἐγενοντο "λογιζομενοι κοπους και εργαζομενοι κακα εν
ταις κοιταις "αυτων, και αμα τηι ημεραι συνετελουν αυτα, διοτι ουκ "ηραν προς τον
Θεον χειρας αυτων. και επεθυμουν αγρους, "και διηρπαζον ορφανους, και οικους
κατεδυναστευον, και "διηρπαζον ανδρα και τον οικον αυτου, ανδρα και την κλη"ρονομιαν αυτου." Καταβρυχωνται δε ωσπερ των εν απληι πιστει βιουν ηἱρημενων
και οι των αιρεσεων ευρεται, και θεοστυγες ανοι- γοντες στομα, τους ουδεν ειδοτας
μονονουχι κατεσθιουσιν αμαθεστερους αποτελουντες, και ψυχρας αυτοις και διεστραμμενας ενιεντες εννοιας, καταμυθολογουντες δε ουτως, και το γε σφισιν αυτοις
ευ εχειν υπειλημμενον φρονειν αναπειθοντες, ως ηδη δοκειν τους τοις παρ' αυτων
εναλοντας βροχοις, ταχα που και εκτεθναναι, και λιθοις ολιγα τοις αναισθητοις
παραχωρειν, οις αν τις επιφωνησειε, και μαλα εικοτως "Ἔγειραι ο καθευδων και
αναστα εκ των νεκρων, "και επιφαυσει σοι ο Χριστος." πλην, ως φησιν ο μακα- ριος
∆αυειδ "Ὁ Θεος συντριψει τους οδοντας αυτων εν τωι "στοματι αυτων, τας μυλας
των λεοντων συνεθλασεν ο "Κυριος." 9Οι κριται αυτης ως λυκοι της Ἀραβιας, ουχ
υπελιποντο εις το πρωι.9 Φασι τους εν Ἀραβιαι λυκους παντος επεκεινα θηρος
ιεναι προς αγριοτητα, κατηῤρωστηκεναι τε λιαν το ακορεστον εις 2.215 τροφας,
οξεις δε ουτως εις δρομον, ως αποφοιταν ευκολως παντος του διωκοντος. εφη γαρ
που και δι' ετερου προ- φητου περι των εκ Βαβυλωνος ιππων "οξυτεροι υπερ τους
"λυκους της Ἀραβιας." δεχεται τοινυν εις το παρον την των λυκων απληστιαν εις
υποτυπωσιν των κριτων, οιον ολωι στοματι και ακορεστοις οδουσι δαπανωντων
τους κρινο- μενους, δια του πλειστα τε οσα και τα υπερ δυναμιν εξαιτειν επι τηι του
δικαιου παρατροπηι, και ινα το τωι θειωι νομωι δοκουν εις το ετεροις τισιν ανδανον
ανοσιως παρευθυνοιτο. αλλ' ην αμεινον εννοειν αυτους, οτι καθα φησιν ο
παροιμια- στης "Λαμβανοντος δωρα εν κολποις ου κατευοδουνται οδοι." "Τα γαρ
δωρα εκτυφλοι οφθαλμους σοφων και λυμαινεται "ρηματα δικαια," κατα το
 
 

366

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγραμμενον. τι γαρ ολως το περιττον εκ δωροδοκιας; τι δε το αισχρον ονησει
λημματιον τους αγαπωντας αυτο; μαλλον δε ποιαν αν αυτοις ζημιαν ουκ
ενεργασαιτο; και γαρ εστιν αληθης ο μακαριος Παυλος λεγων "Οι δε βουλομενοι
πλουτειν εμπιπτουσιν εις πει- "ρασμον και παγιδα και επιθυμιας πολλας ανοητους
και "βλαβερας, αι τινες βυθιζουσι τους ανθρωπους εις ολεθρον "και απωλειαν."
"Αιρετον ουν ονομα καλον η πλουτος "πολυς," και εστιν αληθως σοφος δη λιαν και
ατρεκης ο λογος. 9Οι προφηται αυτης πνευματοφοροι ανδρες καταφρονηται.9 Ευ
γε το αυτης επι προφητων ενθαδε, οτι μη γεγονασι Θεου, λαλουντες επισφαλως τα
"απο καρδιας αυτων και ουκ απο στοματος Κυριου," κατα το γεγραμμενον. κατειρωνευεται δε ο λογος, πνευματοφορους αποκαλων· ουχ ως εν μεθεξει γεγονοτων
εκεινων του Ἁγιου Πνευματος αληθως, αλλ' ως πλαττεσθαι τολμωντων το της
προφητειας χρημα,
2.216 και οτι μεμεστωνται του Ἁγιου Πνευματος ου
κατοκνουντων ειπειν. θελοντες τοινυν ειναι, φησι, και προφηται και πνευματοφοροι, και το σεμνον ουτως ονομα ταις σφων αυτων περιπλαττοντες κεφαλαις,
τοσουτον γεγονασι καταφρονηται, ως μηδε οτι ποτ' εστι το επιεικες ειδεναι,
προσαπολλυναι δε και ετερους, οις ελαλουν τα απο καρδιας, και τουτο επι σμικροις
και ευτελεστατοις τισι λημματιοις οι ταλανες, και ως ο προφητης φησιν Ἰεζεκιηλ
"ενεκεν δρακος κριθης και "κλασματος αρτου." και αποπληξιας δε προς τουτο κατωλισθον, ως της αποῤρητου δοξης βουλας ειναι λεγειν τας εαυτων, και τα απο
γνωμης ιδιας αποβρασσομενα ρηματα, θειους ειναι λογους διισχυριζεσθαι. και γουν
εφασκε περι αυτων δια της Ἱερεμιου φωνης "Ουκ απεστελλον τους "προφητας, και
αυτοι ετρεχον· ουδε ελαλησα προς αυτους, "και αυτοι προεφητευον·" αυτου δε του
προφητου διακεκρα- γοτος εναργως και λεγοντος "Ὁ ων ∆εσποτα Κυριε, ιδου "οι
προφηται αυτων προφητευουσι και λεγουσιν Ουκ οψεσθε "μαχαιραν και λιμος ουκ
εσται εν υμιν, οτι αληθειαν και "ειρηνην δωσω επι της γης και εν τωι τοπωι τουτωι·"
μονον- ουχι και αντεκεκραγει λεγων ο των ολων Θεος "Ψευδη οι "προφηται
προφητευουσιν επι τωι ονοματι μου, ουκ απεστειλα "αυτους και ουκ ενετειλαμην
αυτοις και ουκ ελαλησα προς "αυτους· οτι ορασεις ψευδεις και μαντειας και
οιωνισματα "και προαιρεσεις καρδιας αυτων αυτοι προφητευουσιν υμιν. "ει
προφηται εισι, και ει εστι λογος Κυριου εν αυτοις, "απαντησατωσαν μοι. τι το
αχυρον προς τον σιτον; ου- "τως οι λογοι μου, λεγει Κυριος. ουχ οι λογοι μου ως
"πυρ φλεγον, λεγει Κυριος, και ως πελυξ κοπτων πετραν;" καθικνειται γαρ εις νου
βαθος ο παρα Θεου λογος, και μο- νονουχι διαῤρηγνυσι την των ακροωμενων
καρδιαν· ψυχρος 2.217 δε και αναλκις ο εξ ανθρωπου βουλης, οποιος τις ην ο των
ανοσιων ψευδοπροφητων. 9Οι ιερεις αυτης βεβηλουσι τα αγια και ασεβουσιν εις τον
νομον.9 Ουκ εξω μομφης ουδε αυτο πεφωραται το απολεκτον γενος, τουτεστι, το
εκ φυλης Λευι· βεβηλουν δε και αυτους τα αγια φησι, και ασεβειν εις νομον.
γεγραπται μεν γαρ " Οτι χειλη ιερεως φυλαξεται κρισιν, και νομον εκζητη- "σουσιν
εκ στοματος αυτου." αλλ' ως αυτος που παλιν φησιν ο των ολων ∆εσποτης "Οι
ιερεις ουκ ειπαν Που εστι "Κυριος." το γαρ τοι μη βουλεσθαι διατρανουν τον νομον
τοις ουκ ειδοσιν αυτον, μητε μην αποκομιζειν επειγεσθαι τους υπο χειρα λαους εις
το ανδανον Θεωι, τουτο οιμαι εστι το ασεβειν εις νομον. και ου μεχρι τουτου τα
εκεινων εγκληματα· αλλα γαρ και βεβηλουσι δε τα αγια φησιν. ο μεν γαρ δια
Μωυσεως νομος πλειστην εχει την επιτηρησιν περι θυσιων και προσαγωγης, ηνικα
τε εκαστην και τινα χρη τροπον αποπεραινεσθαι· οι δε κατα το εικος προσεκο- μιζον
μεν τας θυσιας, πλην αφυλακτως και ατημελως, ου καιρον, ου τυπους αξιουντες
επιτηρειν, αλλ' ουδε ηγνισμενοι ταχα, ουτε μην εν εσθημασι τοις σφων ιεροπρεπως
εσταλ- μενοι και εν κοσμωι δρωντες τα ιερα, ατιμαζοντες δε ως τι των αχρειων την
ουτω σεπτην και αξιαγαστον λειτουργιαν.
Παραφυλακτεον δη ουν τοις της
 
 

367

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐκκλησιας ιερουργοις, μη βεβηλουν τα αγια· τροπος δε της βεβηλωσεως ουχ εις,
διαφορος δε και πολυς. δει γαρ ειναι κεκαθαρμενους και ψυχην και σωμα, και παν
ειδος αποσειομενους βδελυρας
2.218 ηδονης, ηγλαισμενους δε μαλλον τοις εις
αγαθουργιαν σπου- δασμασι, μεμνημενους λεγοντος του θεσπεσιου Παυλου
"Πνευματι περιπατειτε, και επιθυμιαν σαρκος ου μη τε- "λεσητε." 9Ὁ δε Κυριος
δικαιος εν μεσωι αυτης και ου μη ποιησηι αδικον· πρωι πρωι δωσει το κριμα αυτου,
και ουκ εις νικος αδικιαν.9 Ἀσυμβατον εστι πως αει τωι αδικωι το δικαιον, και ουκ
αν ιοι κατα ταυτον τωι βεβηλωι το καθαρον. "Τις γαρ αν "γενοιτο κοινωνια φωτι
προς σκοτος;" μαχεται γαρ τα τοιαδε των πραγματων, και πολυ της αλληλων φιλιας
διωι- κισμενα κατιδοι τις αν αυτα. ηγαπηκοτος δη ουν την δικαιοσυνην και ουκ
ειδοτος αδικιαν του παντων κρατουντος Θεου, πως αει κρατησειν εμελλον, ηγουν
διεξαγεσθαι προς περας, ουκ ανακοπτομενα παντελως τα παμμοχθηρα των
Ἰουδαιων εγκληματα; δοκει δε πως αδικιας ειναι τις τροπος, το μη ποιναις
υποφερειν τον αλιτηριον, και το μη δικας αιτειν τον ασελγως τε και ανοσιως
διαβιουν ηἱρημενον, και πεφροντικοτα μεν των νομων ουδεν, διανενευκοτα δε ουτω
προς αδικιαν, ως ουδεν ηγεισθαι το αμεινον, αυχημα τε ποιεισθαι λαμπρον τα εφ'
οις ην εικος ερυθριωντα ορασθαι. επειδη τοινυν δικαιος ο Κυριος εν μεσωι αυτης και
ου μη ποιησηι αδικον· ου γαρ ανασχοιτο των αδικειν ειωθοτων· πρωι πρωι ποιησει
το κριμα αυτου, τουτεστιν, ορθρου τε και εμφανως και ως εν ημεραι λοιπον, ουκετι
συστελλων τα εξ οργης, αλλ' εις μεσον αγων, και εμφανη καθιστας, και οιον εν οψει
τιθεις τα προεπηγγελμενα. ου γαρ εασει δραμειν εις νικος 2.219 αδικιαν. το δε εις
νικος, το εις εκνικησιν, ηγουν εις απαν υπο- δηλοι. κεκολασμενων γαρ των
ησεβηκοτων, πεπαυσεται παν- τως και της αδικιας ο τροπος· ου γαρ εχει τους
δρωντας ετι. ∆ει τοινυν τους γε αληθως αρτιφρονας περινοειν, οτι φιλοδικαιος ο
∆εσποτης, και ουκ αν ανασχοιτο των πλημ- μελουντων ασχετως. αλλ' ει μεν τις ιοι
προς μεταγνωσιν, και το επι τοις ιδιοις πλημμελημασι κατασταζοι δακρυον,
ημερωτατωι περιτευξεται, και εξαιτησει την αμνηστιαν, και εξω δραμειται βροχων
και του κολαζεσθαι δειν. ει δε ατεγκτος τις ειη, και δυσμετακομιστον εχων την
γνωμην εις γε το δειν ελεσθαι τα πρεπωδεστερα, τοις οικειοις ενιζησει πταισμασιν,
μαλλον δε και εναπολειται λοιπον, και υπο κινησιν εσται την δεσποτικην, οτι μη
μεχρι παντος των
πλημμελουντων ανεχεται.
9Ἐν διαφθοραι κατεσπασα
υπερηφανους, ηφανισθησαν γωνιαι αυ- των· εξερημωσω τας οδους αυτων το
παραπαν του μη
διοδευειν· εξελιπον αι πολεις αυτων, δια το μηδενα υπαρχειν
μηδε κατοικειν.9 Ἐπειδη γαρ, ως εφην, οι μεν ιερεις εβεβηλουν τα αγια, ησεβουν
δε τινες και εις αυτον τον νομον, "ο δε Κυριος "δικαιος εν μεσωι αυτης πρωι πρωι
ποιησει το κριμα αυτου." και ποιον δη τουτο εστι; κατεσπασεν υπερηφανους εν διαφθοραι, τουτεστι, παρεδωκεν εις φθοραν τους αλαζονας και υβριστας. η γαρ ουκ
αλαζονες, οι θεομαχειν ειωθοτες, και
2.220 τοις δια Μωυσεως θεσπισμασι το
οικειον ωσπερ αντεξα- γοντες θελημα· και ολιγα μεν κομιδηι των θειων πεφροντικοτες νομων, αποκλινοντες δε προς το αγαν εξηνιον και λεγοντες τωι Κυριωι
"Ἀποστα απ' εμου, οδους σου ειδεναι "ου βουλομαι;" ειτα πως αν ενδοιασειε τις
ειπερ εστι πτωχος τωι πνευματι και ταπεινος τηι καρδιαι, κατα το γεγραμμενον, ο
ευφαης και ευηνιος και πολυ βλεπων εις ευπειθειαν, ον και εποπτειας αξιοι; και
γουν εφη δι' ενος των αγιων προφητων ο των ολων Θεος "Και επι τινα "επιβλεψω,
αλλ' η επι τον ταπεινον και ησυχιον και "τρεμοντα μου τους λογους;" ουκουν
κατεσπασθη μεν εις φθοραν το υπεροφρυ γενος, ηφανισθησαν δε και αι γωνιαι
αυτων. και γωνιας οιμαι που τα τειχη λεγεσθαι νυνι, και τας των πολεων
περιβολας. υψηλαι γαρ αειπως αι γωνιαι, πυργους εχουσαι διαφανεστατους. ομοιον
ουν αρα τυχον ως ει και λεγοι παλιν Ἔρημοι τειχων αι παρ' αυτοις εσονται πολεις.
 
 

368

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επηπειλησε δε προς τουτοις και εξερημουν τας οδους αυτου, δηλον δε οτι του
Ἰσραηλ, του μη διοδευειν το παραπαν. και μοι δοκει βουλεσθαι τι τοιουτον
υποδηλουν· ο δια Μωυ- σεως προστεταχε νομος ει τελοιτο κατα καιρους η εορτη της
σκηνοπηγιας, εκ πασης της Ἰουδαιων χωρας αναθειν εις Ἱεροσολυμα, και πληρουν
εκεισε τα νενομισμενα. οτε τοι- νυν κατεσεισθησαν αι πολεις, απολωλασιν οι εν
αυταις, τοτε και ηρημωσθαι φαμεν τας οδους, ως ουδενος ετι δι' αυτων ερχομενου,
και προς γε το χρηναι πληρουν την τεταγμενην αυτοις εορτην, καθα και πρωην,
διαττοντος. πεπτωκε γαρ εις τουτο ταλαιπωριας τα των Ἰουδαιων ταγματα, ως μη
2.221 τους
ειναι τους εορταζοντας, μητε μην εν ευπαθειαις ειναι δυνασθαι
ανασωθεντας μολις και εκ του πολεμου περιλελειμ- μενους. και γουν ο προφητης
Ἱερεμιας μοιραν εποιειτο των θρηνων το χρημα λεγων "Ὁδοι Σιων πενθουσι παρα
το "μη ειναι ερχομενους εν εορτηι." οτι δε ατρεκης ο λογος αυτο παλιν ημιν
σαφηνιει το προκειμενον· επιφερει γαρ ευθυς Ἐξελιπον αι πολεις δια το μηδενα
υπαρχειν μηδε κατοικειν.
"Φοβερον ουν αρα το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζων"τος." παροτρυνοντες γαρ αυτον δια γε του πλημμελειν ελεσθαι, και τουτο ασχετως,
τοτε δη τοτε, και μαλα δι- καιως, τοις της υπεροψιας εγκλημασιν οιονειπως ενειλημμενοι κατασπωμεθα προς διαφθοραν, και γυμνοι μεν της ανωθεν εσομεθα
περιβολης, ευαλωτον δε ωσπερ και ατει- χιστον εν εαυτοις την καρδιαν ευρησομεν,
και προς γε δη τουτοις τας της δικαιοσυνης ουχ ευρησομεν οδους· απονευσειε δ' αν
ευκολως των τοιωνδε κακων ο δεσποτικοις θελημασιν ακολουθειν ηἱρημενος, και
τρυφερον υπεχων αυτωι της ψυχης τον αυχενα. 9Ειπα Πλην φοβεισθε με και
δεξασθε παιδειαν, και ου μη εξολο- θρευθητε εξ οφθαλμων αυτης, παντα οσα
εξεδικησα επ' αυτην.9 Ὅτι παλιν αυτοι ταις σφων κεφαλαις τα εξ οργης καταχεοντες αλοιεν αν, πειραται διδασκειν. νενουθετηκε μεν γαρ το χρηναι διαβιουν εν
φοβωι Θεου πλειστακις προστεταχως, και οτι προσηκοι δεξασθαι παιδειαν, δηλον δε
οτι την δια νομου και προφητων. ην γαρ ουτως, και ουχ ετερως, αποσειεσθαι την
οργην και αποκρουσασθαι τα συμβεβηκοτα. επειδη δε ην ατεγκτος ο Ἰσραηλ,
σκληρος και δυσαγωγος, εκπεπτωκε δε της παιδειας, τουτεστιν, εξω γεγονε του
ειναι σοφος, ωλοθρευται δε ωσπερ εξ οφθαλμων αυτης, καιτοι δεον εμφιλοχωρειν
2.222 οτιουν ετοιμως εχειν των
αει τοις αγαθοις παιδευμασι, και προς παν
αρεσκοντων Θεωι. εξην γαρ ουτως εκκλιναι φησι παντα οσα εξεδικησα επ' αυτην.
Ὅτε τοινυν της εαυτων διανοιας τον θειον εκπεμπομεν φοβον, οτε παραιτουμεθα
την παιδειαν, και ολιγου παντελως αξιουμεν λογου το ειναι σοφοι, τοτε δη παντως
εκεινα πεισο- μεθα, απερ αν πρεποι τοις ειωθοσι καταφρονειν· τοτε και εκδικησει
Θεος, και τους της ανοσιοτητος αιτησει λογους. διαμεμνησθαι δη ουν αναγκαιον
λεγοντος τινος, οτι "Φοβος Κυριου ζωην ποιει." "Φοβος Κυριου δοξα και
"καυχημα." εστι δε και "αγνος," τουτεστιν αγνοποιος, "διαμενων εις αιωνα
αιωνος," κατα την του ψαλλοντος φωνην. 9Ἑτοιμαζου ορθρισον, διεφθαρται πασα
η επιφυλλις αυτων.9 Ἐπειδη γαρ ουκ εδεξω, φησι, την παρ' εμου παιδειαν, απωσω
δε και μεμισηκας και το εν φοβωι ζην και επιεικειαις, ευτρεπιζου προς αποδρομην
και προς το ηδη παθειν, α δια- φυγειν εξον, ειπερ ησθα φιλαρετος και σοφος.
ορθριζειν γεμην προστεταχε, της συμφορας τον καιρον επι θυραις οντα δεικνυων,
και οιον εις αυριον ηξοντα, παρεσομενον τε παντως, αρξομενης ηους. τουτο δε ην
αποκειροντος την ελπιδα της αναβολης, και ουκ εωντος εννοειν, ως εσται τις
ανοκωχη και αναβλησις και μακρος μεταξυ διελασει καιρος, εις εκγονους ταχα που
παραπεμπων τα εξ οργης. ουκουν ως επ' αναγκαιωι πραγματι προετοιμαζε σεαυτον
και ορθριζε προς αποδρομην. οιχησηι γαρ εις εχθρους αιχμαλωτος, και την
ενεγκουσαν αφεις, οικτρος εσηι παρ' ετεροις. ειτα τωι 2.223 Προφητηι φησιν ο των
ολων Θεος, μονονουχι και επιστυγνα- ζων εαλωκοσι· διεφθαρται πασα η επιφυλλις
 
 

369

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτων. τι δ' αν βουλοιτο και τουτο δηλουν, ερουμεν ως ενι. πεπορθηκασι την
Σαμαρειαν και ετερας δε προς αυτηι της Ἰουδαιας πολεις των Βαβυλωνιων οι
τυραννοι, και Φουλα μεν πρωτος, ειτα μετ' αυτον ο Σαλμανασαρ, και τριτος ο
Σεναχηρειμ. ωσπερ δε αμπελωνα τετρυγηκοτες ανεκομιζοντο παλιν εις την εαυτων, εν ολιγοις παντελως λειψανοις αφεντες τον Ἰσραηλ, και οιον επιφυλλιδα
μονην αυτοις καταλελοιποτες. επιφυλ- λιδα δε ειναι φαμεν τα μικρα των
βοτρυδιων, και εν ολιγαις οντα ραξιν, α και τοις φυλλοις εγκεχωσμενα διαλανθανει
πλειστακις τον του συλλεγοντος οφθαλμον. και τι τοιουτον φησιν ετερος των
αγιων προφητων "Οι μοι ψυχη, οτι "εγενηθην ως συναγων καλαμην εν αμητωι, και
ως επι- "φυλλιδα εν τρυγητωι, ουχ υπαρχοντος βοτρυος του φαγειν "τα
πρωτογονα." ουκουν τετρυγηκασι μεν εκεινοι, αφιγμε- νος δε μετ' αυτους ο
Ναβουχοδονοσορ, και αυτην διεφθειρε την επιφυλλιδα, και το βραχυ του Ἰσραηλ
αποτρυγησας λειψανον, οικαδε τε ανεθει, και διετελει μεγαλαυχουμενος. και γουν
ο προφητης Ἱερεμιας αλουσαν την Ἱερουσαλημ κατεθρηνει, λεγων περι των
ηρημωκοτων "Εισελθοι πασα "η κακια αυτων κατα προσωπον σου, και επιφυλλισον
αυ- "τοις ον τροπον επεφυλλισαν μοι·" και παλιν "Ἴδε Κυριε "και επιβλεψον τινι
επεφυλλισας ουτως. ει φαγονται "γυναικες καρπον κοιλιας αυτων; επιφυλλιδα
εποιησε μα- "γειρος." Ὅταν τοινυν παροτρυνωμεν τον Θεον, τοτε και απασης
επικουριας εστερημενοι και φειδους απογυμνουμενοι, δοθη2.224 σομεθα τοις
εχθροις, και ουδεν εν ημιν αρετης η επιεικειας λειψανον απομενει, αποτρυγωντος
του σατανα παν οσον εστιν εν ημιν αγαθον, και οιον επιφυλλιδα συλλεγοντος και
αυτας που ταχα τας εις νουν επιθυμιας, τας επι γε το κατορθουν ελεσθαι την αρετην
αποφερουσας αυτον. 9∆ια τουτο υπομεινον με, λεγει Κυριος, εις ημεραν
αναστασεως μου εις μαρτυριον.9 Ἐπειδη γαρ των θειων ενταλματων ηφειδηκοτες
δεδονται τοις εχθροις, και εις χειρα πεπτωκασι του και αυτην απο- λεσαντος την
επιφυλλιδα, λοιπον υπομειναι προστεταχε και τληπαθειν, ευσθενως πεπονθοτας
την δουλειαν, αχρις αν διεγερθηι προς επικουριαν αυτοις, ην δια των αγιων προφητων μονονουχι και διεμαρτυρατο και προαπηγγελκεν εναρ- γως, ως εσται κατα
καιρους. ημεραν ουν αναστασεως της εις μαρτυριον τον της επικουριας σημαινει
καιρον, ον ως ηξει παντως προδιεμαρτυρατο. Και ο μεν της ιστοριας ουτοσι λογος·
εκβεβηκεναι γεμην εις δηλωσιν μυστηριου του κατα Χριστον την των προκειμενων θεωριαν φαμεν, βουλεσθαι τε καταδηλουν της λυτρω- σεως τον καιρον, της
καθολου και γενικωτατης, τουτεστι της δια Χριστου. παλαι μεν γαρ των
εβδομηκοντα τετελεσ- μενων ετων εγηγερται προς επικουριαν τοις εκεινα
πεπονθοσιν ο των ολων Θεος, εν εσχατοις γεμην του αιωνος καιροις γεγονεν
ανθρωπος ο Μονογενης, ουχ ινα μονον εξεληται τον Ἰσραηλ, αλλ' ινα παντα τα
εθνη της υπο τωι διαβολωι δου- λειας απαγαγων, ελευθερους αποφηνηι, και απαλλαξηι
φθορας και ρυπου και αμαρτιας, και προ γε των αλλων του προσ- κυνειν τηι κτισει
παρα τον κτισαντα. και επειδη γεγονεν
2.225 ανθρωπος, "Ὑπεμεινε σταυρον,
αισχυνης καταφρονησας," ινα τωι ιδιωι αιματι κατακτησηται τωι Θεωι και Πατρι τους
τε ζωντας ετι, και ους ηδη φθασας "Κατεπιεν ο θανατος," κατα το γεγραμμενον.
"Εις τουτο γαρ ο Χριστος απεθανε "και εζησεν, ινα και νεκρων και ζωντων
κυριευσηι." εικοτως δη ουν ελεγετο τοις αρχαιοτεροις ∆ια τουτο υπομεινον με, λεγει
Κυριος, εις ημεραν αναστασεως μου εις μαρτυριον. μαρ- τυριον δε ωσπερ του
κατηργησθαι τον θανατον το αναβιωναι
Χριστον, ωι και ημεις αυτοι
συνεγηγερμεθα, δικαιωθεντες δια της πιστεως, και ομου τωι θανατωι την του
θανατου μητερα διαδιδρασκοντες, αμαρτιαν. 9∆ιοτι το κριμα μου εις συναγωγας
εθνων του εισδεξασθαι βασι- λεις, του εκχεαι επ' αυτους πασαν οργην θυμου μου·
Τοις των Χαλδαιων
διοτι εν
πυρι ζηλου μου καταναλωθησεται πασα η γη.9
 
 

370

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθνεσιν απειλει την δηιωσιν, την δια Κυρου γεγενημενην και των οσοι συνοπλοι τε
ησαν αυτωι και συνεισβεβληκασι, τας τε των Βαβυλωνιων καταθεοντες πολεις και
φρικωδεστατην εχοντες την κατα παντων εφοδον. εσται τοινυν το κριμα φησι το
εμον εις συναγωγας εθνων, ωστε και εισδεξασθαι βασιλεις· δηλον δε οτι τους
ωνομασ- μενους· κολασαι δι' αυτων και συναγωγας εθνων, πολυ λιαν ηττωμενας
της εκεινων χειρος τε και ευσθενειας, και παντα τροπον υπομενουσας ωμοτητος·
εκχεω γαρ επ' αυτους φησι πασαν οργην θυμου μου. και γαρ εστιν αληθες, ως ου μετριοις κινημασι τα μεγαλα και υπερφερη των πλημμελη- ματων κολαζει Θεος· αλλ'
οις αν τις αλοιη πλημμελων, επιφερει παντως ισοπαλεις τας δικας. οτι δε εμελλον
μο- 2.226 νονουχι καταπιμπρασθαι τα Χαλδαιων πραγματα, διεσαφει λεγων Ὅτι
εν πυρι ζηλου μου καταναλωθησεται πασα η γη. και ποιος ο ζηλος η επι τισιν ολως,
σαφηνιει λεγων ο προ- φητης Ζαχαριας "Ταδε λεγει Κυριος Παντοκρατωρ Ἐζη"λωκα την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, και "οργην μεγαλην εγω
οργιζομαι επι τα εθνη τα συνεπιτιθε- "μενα, ανθ' ων εγω μεν ωργισθην ολιγα, αυτοι
δε συνεπε- "θεντο εις κακα."
Ουτω μεν δη τοις προκειμενοις προβαλουμεν
ιστορικως· νοοιντο δ' αν και ετερως, μετενηνεγμενων των θεωρηματων εις το
Χριστου μυστηριον. εφασκε γαρ δια γε των ηδη προανεγνωσμενων ∆ια τουτο
υπομεινον με, λεγει Κυριος, εις ημεραν αναστασεως μου εις μαρτυριον· διοτι το
κριμα μου εις συναγωγας εθνων του εισδεξασθαι βασιλεις του εκχεαι επ' αυτους
πασαν οργην θυμου μου. ανεβιω μεν γαρ ο Χριστος, σκυλευσας τον ᾅδην, καθοτι
ουκ ην δυνατον, ζωην οντα κατα φυσιν, αυτον κρατεισθαι υπο του θανατου, κατα
το γεγραμμενον. ουκ ηφιει γεμην υπο χειρας ετι διαβολικας τους την εις αυτον
πιστιν προσιεμενους· αλλ' οσιον και θεοπρεπες ποιειται το κριμα συναγωγας εθνων,
τουτεστι, τας των δαιμονων αγελας, και αυτους δε τους κεκρατηκοτας ποτε και των
πλανωμενων βεβασιλευκοτας οιον εισδεχο- μενος τε και κατακλειων, και εις αυτο
καθιεις το κατωτατω βαραθρον, τουτεστιν, εις ᾅδου, και πασαν επ' αυτους εκχεων
οργην, και μονονουχι πυρι καταφλεγων, τηι αῤρητωι και θειαι δυναμει, και ζηλωι
μεγαλωι κεκινημενος. ωργισθη μεν γαρ αυτος ολιγα, δια την εν Ἀδαμ παραβασιν·
"αυτοι δε συν- "επεθεντο εις κακα," ολην εισαπαξ αφισταντες Θεου την υπ'
ουρανον, και τοις της αμαρτιας τελεσμασι τον των υπο χειρα καταπνιγοντες νουν.
εζηλωσε τοινυν ο του Θεου
2.227 Λογος την νοητην Σιων, τουτεστι την
Ἐκκλησιαν. εξειλετο γαρ αυτην, και αυτος "εαυτωι παρεστησεν," ως ο μακαριος
γραφει Παυλος, "μη εχουσαν σπιλον η ρυτιδα, η τι των "τοιουτων, αγιαν δε μαλλον
και αμωμον." 9Ὅτι τοτε μεταστρεψω επι λαους γλωσσαν εις γενεαν αυτης, του
επικαλεισθαι παντας το ονομα Κυριου, του δουλευειν αυτωι
υπο ζυγον ενα. εκ
περατων ποταμων Αιθιοπιας οισουσι θυ- σιας μοι.9 Φησι μεν, οτι πεπορθημενης
της Βαβυλωνιων, και κατ- εσπασμενων εν διαφθοραι των υπερηφανων,
επιγνωσονται τα εθνη την κατασειουσαν αυτα του Θεου δυναμιν. και οι γελωντες
ποτε πιπτοντα και απολλυμενον τον Ἰσραηλ, οταν ιδωσιν οικαδε μεν αυτον ιοντα
λαμπρον, και υπονοστουντα παλιν εις την αγιαν πολιν, απολωλοτας δε εισαπαν
τους παλαι πεπορθηκοτας, τοτε μεταβαλουσι την γλωτταν και ταις εις Θεον
ευφημιαις αναθησουσι λοιπον, καιτοι παλαι σειοντες τας κεφαλας, οιομενοι τε και
λεγοντες αλωναι την Ἰουδαιαν, διατοι το των Βαβυλωνιων τον τυραννον κατισχυσαι ταχα που του βοηθουντος αυτοις, τουτεστι Θεου. οταν τοινυν ιδωσι την των
πραγματων μεταστροφην εις το εναν- τιον, τοτε μεταστησουσι τας γλωσσας κατα
γενεας αυτων, ηγουν κατα φυλας τε και γενη, εις δοξολογιας τας επι Θεωι· ελοιντο
δ' αν οιμαι που και δουλευειν υπο ζυγον ενα, και θυσιας προσαγειν, ει και ποῤρω
που διακεοιντο τηι των χωρων θεσει, και τας Αιθιοπων νεμοιντο χωρας. Και ταυτι
μεν εις το γραμμα παλιν ειρησθω τεως· εκβε2.228 βηκεναι γεμην φαμεν τον
 
 

371

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λογον εις τους της επιδημιας καιρους, και σημειον τιθησιν εναργες της των
γλωσσων μεταβολης. γεγραπται γαρ εν ταις πραξεσι των αγιων Ἀποστολων, οτι
κατα τας ημερας της αγιας πεντηκοσ- της ησαν παντες συνηγμενοι "επιτοαυτο, και
ιδου εγενετο "εκ του ουρανου ηχος ωσπερ φερομενης πνοης βιαιας και "επληρωσεν
ολον τον οικον ου ησαν καθημενοι, και ιδου "ωφθησαν αυτοις διαμεριζομεναι
γλωσσαι ωσει πυρος, και "εκαθισαν εφ' ενα εκαστον αυτων, και επλησθησαν
απαντες "Πνευματος Ἁγιου, και ηρξαντο λαλειν ετεραις γλωσσαις, "καθως το
Πνευμα εδιδου αποφθεγγεσθαι αυτοις." κατ' εκεινο δη ουν του καιρου, φησι,
μεταβαλω γλωσσαν επι λαους. ηκουον γαρ παντες "τηι ιδιαι διαλεκτωι" λαλουντων
αυτων, "Παρθοι τε και Μηδοι και Ἐλαμιται," και τα ετερα των εθνων. πλην αθρει
την επιτηρησιν. μεταβαλειν γαρ εφη την γλωσσαν εις γενεαν αυτης, τουτεστιν,
ουτω μενουσαν εν τοις απαξ ειρηκοσι μεχρι τελους της αυτων ζωης, ητοι γενεας.
αχρι γαρ εκεινων γεγονε το σημειον, οις και εφ- ιζησαι τας γλωσσας εφη το γραμμα
το ιερον· δια τουτο φησιν, οτι μεταβαλω γλωσσαν εις γενεαν αυτης. ου γαρ
συμβεβηκεν ετι τοις μετ' εκεινους το χρημα. δια ποιαν αιτιαν, ο σοφος ημας
διδασκετω Παυλος. εφη γαρ οτι " Ωστε αι γλωσσαι εις σημειον εισιν ου τοις
πιστευουσιν, "αλλα τοις απιστοις. γεγραπται γαρ, οτι εν ετερογλωσσοις "και εν
χειλεσιν ετεροις λαλησω τωι λαωι τουτωι, και ουδ' "ουτως πιστευσουσιν." ονινησιν
ουν αρα κατα τινα τροπον, το μεταβεβλησθαι την γλωσσαν εις γενεαν αυτης, αυτος
ημιν παλιν διαλευκαινει λεγων Του επικαλεισθαι παντας το ονομα Κυριου, του
δουλευειν αυτωι υπο ζυγον ενα, εκ περατων ποτα- μων Αιθιοπιας οισουσι θυσιας μοι.
επειδη γαρ τεθεανται τους Ἀποστολους γλωσσαις λαλουντας ετεραις, ουκ εν
μετριοις
2.229 θαυμασι ποιουμενοι το παραδοξον, πεπιστευκασιν εις Χριστον,
πολλοι τε και αναριθμητοι των το τηνικαδε επεκαλεσαντο το ονομα του φυσει τε
και αληθως οντος Θεου· υπηγαγον τοις ευαγγελικοις θεσπισμασι τον αυχενα·
δεδουλευκασι τωι Χριστωι. και αναφερουσι θυσιας εκ περατων ποταμων Αιθιοπιας.
παρατεινει δε το των Αιθιοπων γενος εξ ηους εις δυσιν, πινουσι δε τον Γηων·
"Αυτος γαρ εστιν "ο κυκλων πασαν την γην Αιθιοπιας." εκτελευται δε λοιπον εις
αληθειαν της προφητειας ο λογος. ου γαρ μονον κατα την Ῥωμαιων γην
κεκηρυκται το Ευαγγελιον, περι- φοιται δε λοιπον και τα βαρβαρα των εθνων. και
γουν εκκλησιαι πανταχου, ποιμενες και διδασκαλοι, καθηγηται και μυσταγωγοι και
θεια θυσιαστηρια, θυεται δε νοητως ο αμνος παρα των αγιων ιερουργων και παρ'
Ἰνδοις και Αιθιοψι. και τουτο ην αρα το δια φωνης ετερου προφητου σαφως
ειρημενον "∆ιοτι βασιλευς μεγας εγω ειμι, λεγει "Κυριος· και οτι το ονομα μου
δεδοξασται εν τοις εθνεσι, "και εν παντι τοπωι θυμιαμα προσφερεται τωι ονοματι μου
"και θυσια καθαρα." 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι ου μη καταισχυνθηις εκ παντων των
επιτη- δευματων σου ων ησεβησας εις εμε· οτι τοτε περιελω απο
σου τα
φαυλισματα της υβρεως σου, και ουκ ετι μη προσθηις του μεγαλαυχησαι επι το ορος
το αγιον μου.9 ∆υσιν εν ταυτωι προσωποις διαλεγεται παλιν ο των ολων Θεος. δει
δε, οιμαι, λεπτον τοις λεγομενοις ενιεναι τον νουν, ασυγχυτον γαρ ουτως την εν
αυτοις θεωριαν ευρησομεν. ουκουν πλημμεληματων μεν αμνηστιαν, και των παλαι
διε- 2.230 πταισμενων την αφεσιν τοις εξ Ἰσραηλ επαγγελλεται, δια- βεβαιουμενος
τε και λεγων, ως ουκ αν ετι καταισχυνθειη δια τα επιτηδευματα αυτων και τας
παλαι γεγενημενας εις Θεον δυσσεβειας· απειλει δε ωσπερ τωι Βαβυλωνιωι και
φησιν, ως ουκ αν ετι φρονησειε μεγα, την αγιαν και ανακειμενην αυτωι
καταδηιωσας πολιν, τουτεστι την Σιων, ην και ορος αποκαλει. μετα γαρ τοι την
επανοδον, την απο γε της αιχμαλωσιας φημι, μεμενηκεν απορθητος η Ἱερουσαλημ,
και λοιπον απει- ρατος ετι της Βαβυλωνιων απανθρωπιας. Ὅτι δε κατα τον της
επιδημιας καιρον αμνηστια και αφεσις γεγονεν επι παντας τους πεπιστευκοτας,
 
 

372

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενδοιασειεν αν ουδεις. δεδικαιωμεθα γαρ "ουκ εξ εργων δικαιοσυνης "α
εποιησαμεν ημεις, αλλα κατα το πολυ αυτου ελεος." απηλλαγμεθα δε και αισχυνης·
εφη γαρ που προς ημας ο την πιστιν τετιμηκως "Μη φοβου, οτι κατηισχυνθης· "μηδε
εντραπηις, οτι ωνειδισθης." ανεκομισε γαρ ημας εις παῤρησιαν, ο δι' ημας εν
νεκροις, και υπερ ημων εις ουρανον, εν οψει Πατρος. προδρομος γαρ υπερ ημων
ανεβη Χριστος, "νυν εμφανισθηναι τωι προσωπωι του Θεου." ουκουν περιειλε μεν
τας απαντων αιτιας, και πταισματων απηλλαξεν αι- σχυνης τε και εντροπης τους
πεπιστευκοτας. ειρηται δε παρ' αυτου και τωι παλαι καταδυναστευσαντι σαταναι Ὅτι
περιελω απο σου τα φαυλισματα της υβρεως σου και ουκ ετι μη προσθηις του
μεγαλαυχησαι επι το ορος το αγιον μου. εκ- φαυλιει γαρ ουκετι τους επι της γης, ως
πολυ νοσουντας το αναλκι, αλλ' ουδε υβριει τους ηγιασμενους, κατασειων ευκολως
εις γε το αυτωι δοκουν. παρυχηκε γαρ τα αρχαια, και μετακεχωρηκεν εις καινοτητα
των πραγματων η φυσις, 2.231 αναστοιχειουντος εις τουτο αυτα του Χριστου, και
ευσθενες μεν αποτελουντος ευ μαλα το αῤρωστον, κρατυνοντος δε προς ευσεβειαν
το ταις αμαρτιαις ευαλωτον, και εδραιον αποτελουντος το σεσαλευμενον. ουκουν
περιηιρηται τα φαυ- λισματα της υβρεως, δηλονοτι της διαβολικης, και ουκ αν ετι
φρονησειε μεγα κατα του ορους του αγιου, τουτεστι της νοη- της Σιων, "ητις εστιν
εκκλησια Θεου ζωντος." τεθεμε- λιωται γαρ επι την "πετραν· και πυλαι ᾅδου ου
κατισχυ- "σουσιν αυτης." ορος δε την Ἐκκλησιαν και ο προφητης ημιν Ἡσαιας
ωνομαζε, λεγων "Ὅτι εσται εν ταις εσχαταις "ημεραις εμφανες το ορος Κυριου, και ο
οικος του Θεου "επ' ακρων των ορεων, και υψωθησεται υπερανω των "βουνων, και
ηξουσιν επ' αυτο παντα τα εθνη, και πορευ- "σονται εθνη πολλα και ερουσι ∆ευτε
και αναβωμεν εις "το ορος Κυριου και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ, και
"αναγγελει ημιν την οδον αυτου, και πορευσομεθα εν "αυτηι." 9Και υπολειψομαι εν
σοι λαον πραυν και ταπεινον, και ευλαβη- θησονται απο του ονοματος Κυριου οι
καταλοιποι του Ἰσραηλ,
και ου μη ποιησωσιν αδικιαν, ουδ' ου μη λαλησουσι
ματαια, και ου μη ευρεθηι εν τωι στοματι αυτων γλωσσα δολια.9 ∆ιαλεγεται παλιν
προς την Σιων, ητοι την αγιαν πολιν, φημι δη την Ἱερουσαλημ, εν ηι και
επαγγελλεται τον πραο- τατον τε και ταπεινον υπολειφθησεσθαι λαον. πεπαρυνηκε
μεν γαρ εις τον των ολων Σωτηρα Χριστον η των Ἰουδαιων Συναγωγη, και
απεφανθη κυριοκτονος, και εξαιτειται μεν τας επι τωιδε δικας, διολωλε δε ου πασα·
τετηρηται γαρ το καταλειμμα και σεσωσται το υπολοιπον. πεπιστευκασι γαρ 2.232
εξ αυτων ου μετρια πληθυς. ουτοι δε ησαν οι πραεις, ουκ αποταυρουμενοι προς
οργας τας επι Χριστωι, καθαπερ αμελει και οι Πιλατωι τοτε προσκεκομικοτες αυτον,
κατακεκραγοτες τε και λεγοντες "Αιρε αιρε, σταυρου αυτον·" προστεθει- κοτες δε
τουτοις το "Ἐαν μη τουτον αποκτεινηις, ουκ ει "φιλος του Καισαρος." τι γαρ αν
γενοιτο των τοιουτων το απηνεστερον, η τι προς θυμους αγριωτερον; οι γε και αυτο
το δικαιον αιμα ταις σφων αυτων επαντλησαντες κεφα- λαις, απεριμεριμνως
εφασκον "Το αιμα αυτου εφ' ημας και "επι τα τεκνα ημων." πραος δη ουν ο λαος, ο
της τουτων αγριοτητος μη μετεσχηκως· ταπεινος δε παλιν, κατα γε το υποτεταχθαι
Χριστωι, και ταις υπ' αυτωι ζευγλαις τους της διανοιας αυχενας υπενεγκειν,
υπακουσαι τε και μαλα ασμενως εξ αγαπης λεγοντι "∆ευτε προς με παντες οι
κοπιωντες και "πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας. αρατε τον ζυγον "μου εφ'
υμας και μαθετε απ' εμου, οτι πραος ειμι και "ταπεινος τηι καρδιαι, και ευρησετε
αναπαυσιν ταις ψυχαις "υμων." συμμορφοι δη ουν και κατα τουτο τωι Χριστωι τωι δι'
ημας πτωχευσαντι, μονον δε ουχι και θεοπρεπους δοξης ημεληκοτι και της κατα
φυσιν υπεροχης, ινα το δουλοπρεπες υπελθοι μετρον οικονομικως. ουκουν
μετριοφρονες κατ' αυ- τον, οι τοις αυτου νομοις παιδαγωγουμενοι. ουτοι και ευλαμαλιστα
βηθησονται απο του ονοματος Κυριου. γεγονασι γαρ των οτι
 
 

373

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλοθεωτατων, και προ γε των αλλων, οι θεσπεσιοι μαθηται, οι και του κοσμου
τεθεινται φως. οι δε δη θεο- φιλεις τε και αγαθοι παραιτησονται, φησι, την αδικιαν
και λογον εικαιον· ου γαρ λαλησουσι ματαια· και γλωσσαν ουκ ατρεκη· τουτο γαρ η
δολια. κοσμος δε ουτος πνευματικος, και οια τις στεφανος τοις εξ αρετων
αυχημασιν ευ μαλα διαπρεπης. ενθα γαρ πραοτης και ταπεινωσις, και μην και
2.233 δικαιοσυνης εφεσις, απομαθουσα τε γλωσσα το εικαιομυθον, και ηκιστα μεν
αμαρτοεπης, ορθη δε μαλλον και ατρεκειας εργατις, εκει που παντως λαμπρα και
τελεωτατη πεφηνεν αρετη. πρεποι δ' αν η τοιαδε τοις εν Χριστωι· οτι μη εν νομωι
της ευσεβειας οραται το καλλος, απαστραπτει δε μαλ- λον ως εν δυναμει παιδευσεως
ευαγγελικης. 9∆ιοτι αυτοι νεμησονται και κοιτασθησονται, και ουκ εσται ο εκφοβων αυτους.9 Παλαι μεν γαρ τας των Ἰουδαιων αγελας διεποιμαινον αδρανως
οι γραμματεις τε και Φαρισαιοι. τεταχατο γαρ εκ νομου καθηγεισθαι λαων, δια τοι
το τετιμησθαι τοις της ιερωσυνης πρεσβειοις. ουκουν ησαν μεν ησαν ποιμενες,
μισθωτοι δε ομως, και οιον αλλοτριοις εφεστηκοτες θρεμ- μασιν, εθεωρουν τον
λυκον ερχομενον, και ηφιεσαν τα προ- βατα, κατα την του Σωτηρος φωνην. οτι δε
λιαν ηφειδη- κοτες των λογικων θρεμματων και θηρσιν ανεντες αυτα, αλοιεν αν,
μαλλον δε αυτοι γεγονοτες λυκοι, κατιδοι τις αν ευκολως απο γε των ειρημενων
δια φωνης προφητων. ο μεν γαρ εφασκεν, ως εκ προσωπου του Θεου "Ὢ οι
ποιμενες, "οι διασκορπιζοντες και απολλυντες τα προβατα της νομης "αυτων,"
ετερος δε αυ "Ταδε λεγει Κυριος Κυριος Ὢ οι "ποιμενες Ἰσραηλ, μη βοσκουσιν οι
ποιμενες εαυτους; ουχι "τα προβατα βοσκουσιν οι ποιμενες; ιδου το γαλα κατ"εσθιετε και τα ερια περιβαλλεσθε και το παχυ σφαζετε, "και τα προβατα μου ου
βοσκετε. το ησθενηκος ουκ εν- "ισχυσατε, και το συντετριμμενον ου κατεδησατε, και
το "πλανωμενον ουκ επεστρεψατε, και το απολωλος ουκ εζη- 2.234 "τησατε, και
το ισχυρον κατειργασασθε μοχθωι· και δι- "εσπαρη τα προβατα μου δια το μη ειναι
ποιμενας, και "εγενηθη εις καταβρωμα πασι τοις θηριοις του αγρου και "τοις
πετεινοις του ουρανου·" και προς αυτους δε που φησι τους ποιμενας "Ποιμαινετε τα
προβατα της σφαγης, α "οι κτησαμενοι κατεσφαζον, και ου μετεμελοντο· και οι
Ουκουν
"πωλουντες αυτα ελεγον Ευλογητος Κυριος, και πεπλου- "τηκαμεν."
απωλλυον οι ποιμενες των λογικων θρεμματων τας αγελας, θηρων ου δεδεημενοι,
μαλλον δε αυτοι τα θηρων μιμουμενοι. επειδη δε λοιπον επελαμψεν ο Χριστος, ο
ποιμην ο καλος ο την ψυχην αυτου θεις υπερ των προβατων, νενεμημεθα μεν εν
κηποις, κατεποιμανθημεν δε και εν κρινοις, κατα το γεγραμμενον· εκοιτασθημεν δε
και εν σηκοις· ενηυλισμεθα γαρ εκκλησιαις και ναοις αγιοις, ουδενος ημας
εκδεδιττομενου και διαρπαζοντος, ουκ επιθρωσκοντος λυκου, ου καταπατουντος
λεοντος, ου κλεπτου διορυττοντος, ουδενος ημιν επιοντος ετι, "ινα κλεψηι και θυσηι
και απολεσηι." δια- τελουμεν δε μαλλον εν ασφαλειαι και βεβαιοτητι, και εν μεθεξει
παντος αγαθου, αυτον εχοντες επιστατην τον των ολων Σωτηρα, φημι Χριστον. και
τουτο ημιν δια φωνης Ἰεζεκιηλ φανερον εποιειτο λεγων ο Θεος και Πατηρ "Ταδε
"λεγει Κυριος Ἐγω σωσω τα προβατα μου, και κρινω "ανα μεσον κριου προς κριον,
και αναστησω επ' αυτους "ποιμενα ενα τον δουλον μου ∆αυειδ, και εσται αυτων
"ποιμην." 9Χαιρε σφοδρα θυγατερ Σιων, κηρυσσε θυγατερ Ἱερουσαλημ, ευφραινου και κατατερπου εξ ολης της καρδιας σου, θυγατερ
2.235 Ἱερουσαλημ.
περιειλε Κυριος τα αδικηματα σου, λελυτρωται
σε εκ χειρος εχθρων σου·
βασιλευσει Κυριος εν μεσωι σου, ουκ οψει κακα ουκ ετι.9 Ὅσον μεν ηκεν ειπειν εις
γε τον της ιστοριας λογον, υπισχνειται σαφως την ειρηνην αυτοις μετα γε την εκ
Βαβυ- λωνος επανοδον, οτε και αμνηστουμενων αυτοις των αρχαιων αιτιαματων,
συνειναι τε και προασπιζειν αυτων επαγγελλεται Θεος· οσον δε ηκεν εις τον
εσωτατω νουν, χαιρειν τε σφοδρα, και κατευφραινεσθαι λιαν, και μην και εξ ολης
 
 

374

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατατερπεσθαι της καρδιας προστεταχεν αναγκαιως, ως εξηιρημενων αυτης των
πλημμεληματων, δια Χριστου δηλονοτι. δεδικαιωται γαρ η νοητη και αγια Σιων,
τουτεστιν η Ἐκκλησια, ηγουν των πεπιστευκοτων η αγια πληθυς, εν Χριστωι δη και
μονωι, και σεσωσμεθα δι' αυτου τε και παρ' αυτου, τα των αορατων εχθρων
αποφευγοντες βλαβη, και μεσον εχοντες και αυτον εν ειδει τωι καθ' ημας πεφηνοτα
τον των ολων βασιλεα και Θεον, τουτεστι, τον εκ Θεου Πατρος Λογον· δι' ον ουκ
ειδομεν ετι κακα, τουτεστιν, απηλλαγμεθα παντος του κακουν ισχυ- οντος. αυτος
γαρ εστι το της ευδοκιας οπλον, η ειρηνη, το τειχος, της αφθαρσιας ο χορηγος, των
στεφανων ο πρυτανις, ο τον των νοητων Ἀσσυριων εξειργων πολεμον, και τας εκ
των δαιμονων επικουφιζων επιβουλας· ο διδους ημιν "πατειν "επανω οφεων και
σκορπιων, και επι πασαν την δυναμιν του "εχθρου," δι' ον επεβημεν επι ασπιδα τε
και βασιλισκον, και καταπατουμεν λεοντα και δρακοντα· δι' ον εν ελπισι γεγοναμεν αγαθαις αφθαρσιας και ζωης, υιοθεσιας τε και δοξης· δι' ον ουκ οψομεθα
κακα ουκ ετι. 2.236 9Ἐν τωι καιρωι εκεινωι ερει Κυριος τηι Ἱερουσαλημ Θαρσει Σιων,
μη παρεισθωσαν αι χειρες σου. Κυριος ο Θεος σου εν σοι δυνατος σωσει σε, επαξει
επι σε ευφροσυνην και καινιει σε εν τηι αγαπησει αυτου, και ευφρανθησεται επι σοι
εν τερψει ως εν ημεραι εορτης· και συναξω τους συντετριμμενους σου.9 Ἐναργης
μεν η προαναφωνησις του χρηναι θαῤρειν· και αψευδης ο επαγγειλαμενος·
ακηκοαμεν δε τουτι και αυτου λεγοντος του Χριστου, και το αρχαιον ωσπερ
ανανεουντος χρησμυδημα, μαλλον δε τιθεντος εν οψει το προεπηγ- γελμενον. εφη
γαρ, οτι "Θλιψιν εξετε εν τωι κοσμωι· αλλα "θαρσειτε, εγω νενικηκα τον κοσμον."
οτε γαρ γεγονεν "εν "μεσωι" ημων, τοτε τας χειρας ουκ ετι παρειμενας εσχηκαμεν,
ου γονατα παραλελυμενα· τετραμμεθα δε μαλλον επ' εργα τε και πονους τους επ'
αγαθοις κατορθωμασι και ων ειρηται τε και εστιν ο "καρπος ευκλεης·" τοτε και
τεθαρσηκαμεν, οτι παναλκης υπαρχων ως Θεος ο εν ημιν Χριστος εκρυεται τε και
σωζει τους εις αυτον πιστευοντας· κατυκηκε γαρ εν ταις καρδιαις ημων δια του
Πνευματος, και ταυτην εφ' ημας επ- ηγαγε την νοητην δηλονοτι και αξιοληπτον
ευφροσυνην. τι γαρ ετερον αν ειη το μεταλαχειν Ἁγιου Πνευματος, η τερψις και
χαρα και παν ειδος ευφροσυνης; οτε τοινυν επηγαγεν εφ' ημας την δια Πνευματος
ευφροσυνην, τοτε και ανεκαινι- σεν εν τηι αγαπησει αυτου, τουτεστιν, εν καιρωι της
επιδημιας της μετα σαρκος, οτε και "εις υπερ παντων" αποθανων αλη- θευων
εφασκε "Μειζονα ταυτης αγαπην ουδεις εχει, ινα τις "την ψυχην αυτου θηι υπερ των
φιλων αυτου." επειδη δε τεθεικε την ψυχην, και γεγονεν εν νεκροις δι' ημας, ζωη
κατα φυσιν υπαρχων, ανεβιω παλιν, την ανθρωπου φυσιν αναμορ- φων εις
καινοτητα ζωης, και αναχαλκευων εις το απ' αρχης.
2.237 "Ει τις γαρ, φησιν, εν
Χριστωι καινη κτισις." ηυδοκησε γαρ
ο Θεος και Πατηρ, εν αυτωι
"ανακεφαλαιωσασθαι τα παντα," κατα το γεγραμμενον. το δε ανακεφαλαιουμενον,
αναλαμ- βανεται πως και οιον αναβιβαζεται προς το εν αρχαις. επειδη δε
ανεκαινισε, τοτε και ευφρανθη Χριστος εφ' ημιν, ως εν τερψει, και ως εν ημεραι
εορτης· πως γαρ ουκ εμελλεν επι- γανυσθαι τοις καθ' ημας το θειον, οτε και
αμαρτιας απηλ- λαγμεθα, και θανατου και φθορας αμεινους γεγοναμεν, και εν
μεθεξει Πνευματος και αγιασμου. τοτε και συνηγαγε τους συντετριμμενους. ως γαρ
ο σοφος γραφει Παυλος "Χριστος ηλθεν εις τον κοσμον αμαρτωλους σωσαι·" και
αυτος δε που φησιν "Ουκ ηλθον καλεσαι δικαιους, αλλα αμαρτωλους εις
"μετανοιαν." ουκουν συνηγαγεν ο Χριστος ους δια της αμαρτιας συντριψας ο
σατανας παρειμενους απεφηνε, και βαινειν ορθα μη ειδοτας, μητε μην τας της
δικαιοσυνης ιεναι τριβους· αλλ' ει και συνετριψεν εκεινος, κατεδησεν ο Χριστος.
τεθεραπευκε γαρ τους ηῤρωστηκοτας, και "Αυτος τας ασθε- "νειας ημων αιρει," κατα
το γεγραμμενον. 9Ουαι, τις ελαβεν ονειδισμον επ' αυτην;9
Τον του Σωτηρος
 
 

375

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σταυρον τον υπερ της του κοσμου ζωης τε και αφθαρσιας εγηγερμενον, καυχημα
μεν ειναι της Ἐκκλη- σιας, αριστα γε φρονειν ηἱρημενοι διαβεβαιωσομεθα· ομολογει
δε και αυτος ο σοφωτατος Παυλος ωδι γεγραφως "Ἐμοι "δε μη γενοιτο καυχασθαι ει
μη εν τωι σταυρωι του Χριστου, "δι' ου εμοι κοσμος εσταυρωται, καγω τωι κοσμωι."
πλην εφη παλιν αυτος, ως γεγονεν ο σταυρος "Ἰουδαιοις μεν "σκανδαλον, εθνεσι
δε μωρια." πλατυ γαρ γελωσιν οι
2.238 ταλανες, την του μυστηριου δυναμιν
εισαπαν ηγνοηκοτες· αλλ' ουκ εξω δικης εσονται· ποθεν; ουτε μην αντικαταμειδιασουσι του Χριστου, ηγουν των εκκλησιων· εσονται δε κατα καιρους πυρος
ανημερου τροφη, και φλογος εργον της ακατευναστου και μακρας. αφικοντο γαρ εις
τουτο μανιας και σκαιοτητος νου των παρ' Ἕλλησι τινες, ως ασελγη καταθηξαι
γλωσσαν του θειου τε και ευαγγελικου κηρυ- γματος, και βιβλοις εγγεγραμμενην
αφειναι την καταῤρησιν· ινα μη μονον αυτων αι αμαρτιαι προαγωσιν εις κρισιν,
αλλα γαρ εποιντο και τεθνεωσιν αυτοις, δια τοι το οιον εμψυχον εγκαταλελοιπεναι
την αμαρτιαν. ταλανιζει δη ουν, και σφοδρα εικοτως, τους λαβοντας ονειδισμον
κατα της αγιας Ἐκκλησιας, οις δη και μαλα εικοτως αρμοσειεν αν το Ουαι. 9Ἰδου
εγω ποιω εν σοι ενεκεν σου εν τωι καιρωι εκεινωι, λεγει
Κυριος, και σωσω την
εκπεπιεσμενην, και την απωσμενην εισδεξομαι, και θησομαι αυτους εις καυχημα
και ονομαστους εν πασηι τηι γηι. και καταισχυνθησονται εν τωι καιρωι εκεινωι, οταν
καλως υμιν ποιησω, και εν τωι καιρωι οταν εισδεχωμαι υμας.9 Τετραπται παλιν ο
λογος εις το της Σιων προσωπον, υπισχνειται δε τα δια Χριστου παραδοξως
κατωρθωμενα, περι τε τας εξ εθνων αγελας και τον αποβλητον Ἰσραηλ. εν σοι γαρ
φησιν ενεκα σου ποιησω. επειδη γαρ οι μεν εκ πλεονεξιας απεκομισθησαν εις μεθην·
οι δε ηγνοηκασι τον επι σωτηριαι των ολων ενηνθρωπηκοτα Θεον, αμφοτεροις
επιδαψιλευεται τον ελεον ο παντων ∆ημιουργος, και ενεκα
2.239 ημων εν ημιν
πεποιηκε θαυματα. σεσωσται μεν γαρ η εκ- πεπιεσμενη, τουτεστιν, η τεθλιμμενη
ποτε των πεπλανη- μενων πληθυς, και εις τουτο λοιπον ενηνεγμενη ταλαιπωριας
υπο του καταπιεσαντος σατανα, ως πασαν ικμαδα ζωτικην αποβαλειν· νεκρος γαρ
νους ο πλανωμενος· εισδεχθησεται δε και η απωσμενη των Ἰουδαιων Συναγωγη.
πεπαρυνηκε μεν γαρ εις Χριστον· ταυτηιτοι και δικαιως αποπεμπτος ην, και
παρωλισθε της ελπιδος, και της εις Χριστον οικειοτητος απενοσφιζετο· πλην
ηλεηται και αυτη· κληθησεται γαρ προς μεταγνωσιν και εις την δια πιστεως
καθαρσιν εν εσχατοις του αιωνος καιροις. εσονται δη ουν εις καυχημα και ονομαστοι και αισχυνης ως απωτατω. αυτοι δε δη τινες, η οτι παντως οι δυο λαοι ουκ
ετι διηιρημενοι, και ασυμβατον εχοντες αλληλοις την γνωμην, και μεμερισμενοι
προς δοξας τας επι Θεωι, καθα και παλαι· αλλ' ενοτητι τηι δια Πνευ- ματος ευ μαλα
κατεσφιγμενοι προς ομοψυχιαν τε αμα και ομοπιστιαν. γεγραπται γαρ οτι "Του δε
πληθους των "πιστευσαντων ην η καρδια και η ψυχη μια." εκτισε δε και ο Χριστος
"τους δυο λαους εις ενα καινον ανθρωπον, "ποιων ειρηνην, και αποκαταλλασσων
αμφοτερους εν ενι "πνευματι," καθα γεγραπται. ει δη ουν γενοιντο ζηλωτοι, τοτε
δη παντως καταισχυνθησεσθαι φησι τους εχθρους, το της δοθεισης ευκλειας
μεγεθος κατατεθηποτας, και το της ευημεριας ακραδαντον, και της ελπιδος το
βεβηκος. ιδοι δ' αν τις και εξ αυτων ηδη των πραγματων αληθη την υπο- σχεσιν.
δεδοξασται γαρ η Ἐκκλησια Χριστου, και λαμπρων αυχηματων επιμεστος ουσα
θαυμαζεται παρα παντων. πλην οριζει και τον καιρον, καθ' ον τα τοιαδε
συμβησεται· εν τωι καιρωι γαρ φησιν οταν εισδεχωμαι υμας. ου γαρ προ της πιστεως
τα μετα την πιστιν, μετ' αυτην δε μαλλον νοοιντ' 2.240 αν εικοτως. κεκλημεθα δη
ουν εν καιροις της μετα σαρκος οικονομιας του Μονογενους. τοτε γαρ δη τοτε της
επαγ- γελιας το περας εκβεβηκεν εις το ατρεκες. 9∆ιοτι δωσω υμας ονομαστους και
εις καυχημα εν πασι τοις λαοις της γης, εν τωι επιστρεφειν με την αιχμαλωσιαν
 
 

376

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμων ενωπιον
υμων, λεγει Κυριος.9
Ἀνακεφαλαιουται τροπον τινα της
θεοπρεπους φιλοτιμιας τον σκοπον, και εν οις εσονται παντως οι πεπιστευκοτες,
δια τουτων ημιν υποφαινει σαφως. διαβοητους γαρ εσεσθαι φησι, και αυχηματων
εισω λαμπρων, και παντος εθνους εν αμεινοσι. προσεπαγει δε παλιν και καθ' ους
εσονται τα τοιαδε καιρους, πανταχη μεμνημενος της μετα σαρκος οικο- νομιας του
Μονογενους, οτε, καθαπερ εφην αρτιως, η παντος αναδειξις αγαθου, και παν οτιουν
των τεθαυμασμενων εκβε- βηκεν εις ημας. τοτε γαρ τοτε και υπο χειρα πραττοντας
διαβολικην και τοις της σαρκος παθεσιν υπεζευγμενους, παραδοξως εξειλετο· τοτε
και της πολυθεου πλανης απηλ- λαττε και μετετιθει προς αληθειαν· τοτε και των
του θανατου δεσμων εξειλετο, δους εαυτον αντιλυτρον υπερ ημων, και τωι Θεωι και
Πατρι κατακτωμενος την υπ' ουρανον. κεκλημεθα γαρ δι' αυτου, και την εν
Πνευματι προσαγωγην και οικειο- τητα πεπλουτηκαμεν δι' αυτου, φημι δη Χριστου,
δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα, συν τωι Ἁγιωι Πνευματι, νυν και αει και
εις τους αιωνας των αιωνων, Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΑΓΓΑΙΟΝ
ΤΗΣ Ἀγγαιου προφητειας τον σκοπον εφ' ετεροις τισι
γεγονοτα
καταθρησαιμεν αν, και ουκ εφ' οις αν οιοιτο τις τους παρα των ετερων γεγενησθαι
λογους. Ὠσηε μεν γαρ ο θεσπεσιος και μην και οι καθεξης, μεχρι Σοφονιου, τα τοις
Ἰουδαιοις κατα καιρους συμβησομενα προαπηγγελον, και ως οσον ουδεπω
παρεσομενων αυτοις των της αιχμαλωσιας καιρων, εκδειματουν επεχειρουν τον
Ἰσραηλ, ανω τε και κατω τας των πολεμιων φαλαγγας ονομαζοντες, τας των
πολεων αναστασεις, τους εμπρησμους, τας διαρπαγας, και απασης δε της χωρας την
δηιωσιν τοις καταφρονειν ηἱρημενοις χρησι- μως προαπαγγελλοντες. ᾤοντο γαρ, οτι
καν ει μη ελοιντο πληρουν ως εξ αγαθης διανοιας το ανδανον Θεωι, και των εις το
αμεινον εχεσθαι σπουδασματων, αλλ' ουν εσεσθαι τοιουτους το της συμφορας
μεγεθος υποφριττοντας. Ἀγ- γαιος γεμην ως τετελεσμενων ηδη των της
αιχμαλωσιας
2.242 καιρων, και εις την αγιαν πολιν ανακομισθεντος του Ἰσραηλ
2.242 εκ της Περσων τε και Μηδων, ποιειται τους λογους, επ' αιτιαις τοιαυταις.
ανηκε μεν γαρ αυτους της αιχμαλωσιας ο Κυρος, και ομου τοις σκευεσι τοις ιεροις
οικαδε τε ιεναι προστεταχε, και τον θειον αυθις αναδειμασθαι νεων, τον εν γε τοις
Ἱεροσολυμοις, και προσετι τουτωι και αυτην, ει ελοιντο, διατειχιζειν την πολιν. ου
δη γεγονοτος, και εν πρωταις οντος καταβολαις του ναου, διαπεφθονηκοτες των εν
Σαμαρειαι τινες, Βηλεμος τε και οι αμφ' αυτον, κατα- γεγραφασι των εξ Ἰσραηλ, την
εις τους κρατουντας των Βαβυλωνιων ευνοιαν υποπλαττομενοι, φιλοπολεμον τε
και δυσαντητον γενεσθαι λεγοντες την Ἱερουσαλημ, και αυτοις δε τοις Περσων
βασιλευσιν αφορητον. ειτα πειθουσι προσ- ταξαι κατηρεμειν Ἰουδαιους, και μητε τον
νεων εγειρειν ετι, μητε μην της εις την πολιν εχεσθαι φιλεργιας. ολιγου δε μεταξυ
διελασαντος χρονου, διαδεχεται την βασιλειαν ο ∆αρειος, και ην μεν ετος αυτωι της
βασιλειας δευτερον. επειδη δε των εν Βαβυλωνι τινες Ἰουδαιων προσπιπτοντες
ελιπαρουν ανειναι λοιπον τον θειον εγειραι νεων, προσετατ- τεν ο ∆αρειος, γεγραφε
δε τοις ανα πασαν την Φοινικην διεπουσι τας αρχας, μητε εξειργειν Ἰουδαιους, ει
ανορθουν ελοιντο τον ναον· αλλα γαρ και χρηματων επιδαψιλευεσθαι χορηγιαν,
και τας εν τωι Λιβανωι κεδρους κατακομιζεσθαι παρ' αυτων απαρεμποδιστως εαν, ως
αν ουδενος ενδεοντος των εις την χρειαν αυτοις, αποπεραινοιτο λοιπον ευκολως τα
2.243 εις τιμην τε και δοξαν του παντων κρατουντος Θεου. ειρη- μενης δε της
ιστοριας λεπτως και σαφως εν τηι πρωτηι του Ἔσδρα συγγραφηι, περιττον οιμαι που
 
 

377

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το ισχνολογειν εν τουτοις εις το παρον. ουκουν επειδηπερ εξον ηδη πονειν τοις εξ
Ἰσραηλ, και τον θειον εργασασθαι νεων, αποπληρουν τε θυσιας και λιτας, και τοις
κατα νομον εθεσι πολιτευεσθαι, κατημελουν οι εξ Ἰσραηλ, ευ τιθεντες εκαστοι τα
οικεια, και επι γε το σφισιν αυτοις ηδυ τε και φιλον ολοτροπως εκ- νενευκοτες, και
εν σμικρωι κομιδηι ποιουμενοι λογωι τα εις δοξαν Θεου, κατηικιζοντο παλιν, Θεου
πληττοντος, πολεμωι μεν ουχι, λιμοις δε μαλλον και ακαρπιαις και κτηνων καταφθοραις. αμεινους γαρ ηθελεν αποτελειν, ου ταις ισοῤροποις των πταισματων
ποιναις υποφερων· αλλ' ομου μεν ως κεκμηκοτας ελεων, ομου δε παλιν ως εξ
αγαπης επανορθων. αυτη της Ἀγγαιου προφητειας ως εν ολιγοις η προφασις.
μεμικται δε ο λογος, και τοις πεπραγμενοις τε και ειρημενοις ιστορικως η μυστικη
τε και εσωτατη και πρεπουσα τοις πνευματικοις εγκεχωσται θεωρια. 9Ἐν τωι
δευτερωι ετει επι ∆αρειου του βασιλεως εν τωι μηνι τωι εκτωι μιαι του μηνος εγενετο
λογος Κυριου εν χειρι Ἀγγαιου
του προφητου λεγων.9
Φθασας εφην, ως ην
ευαφορμος τοις εξ Ἰσραηλ η επι γε τωι ναωι ραιθυμια, παρηιρημενης αυτων της
εξουσιας, και διεφθονηκοτων εις τουτο των εν Σαμαρειαι, πλειστην τε οσην της
Ἱερουσαλημ πεποιημενων την καταῤρησιν παρα γε τοις 2.244 τα Περσων ιθυνουσι
κρατη. ∆αρειου γεμην ετος ηδη τρι- βοντος εν τηι βασιλειαι δευτερον, ειτα της
φιλεργιας αυτοις απαραποδιστον τε και ελευθεραν ανεντος την εξουσιαν, και δραν
το δοκουν επιτεταχοτος, και οσιων εχεσθαι σπουδασμα- των, προσαπονειμαντος δε
και χρηματων πορους, ευαφορμον μεν ουκ ετι το ραιθυμειν, αλλ' εξω παντος
εφαινετο λογου, και απιθανον εχον κομιδηι την σκηψιν. γινεται τοινυν ο λογος εν
χειρι Ἀγγαιου· το δε εν χειρι νοησεις, αντι του,
διαχειριζοντος, ηγουν
διακονουμενου τοις παρα Θεου λογοις, και την της προφητειας λειτουργιαν
εκπραττοντος. επιση- μαινεται δε χρησιμως και αυτους τους χρονους, καθ' ους ο
∆αρειος τα τοιαδε προστεταχε, προαποτεμνων, ως εφην, των εξ Ἰσραηλ τας επι γε
τωι ραιθυμειν ελεσθαι παλιν ασυνετους ευρεσιλογιας. 9Ειπον δη προς Ζοροβαβελ τον
του Σαλαθιηλ τον εκ φυλης Ἰουδα και προς Ἰησουν τον του Ἰωσεδεκ τον ιερεα τον
μεγαν λεγων Ταδε λεγει Κυριος Παντοκρατωρ Ὁ λαος ουτος λεγουσιν Ουχ ηκει ο
καιρος του οικοδομησαι τον οικον Κυριου.9 Σαλαθιηλ γεγονεν Ἰεχονιου παις, εκ
φυλης οντος και αιματος του ∆αυειδ. τουτου τοινυν την βασιλιδα διεποντος αρχην
εν τοις Ἱεροσολυμοις επι τον Ἰουδαν, πεπορθηται μεν η πολις, απυχετο δε και πας ο
Ἰσραηλ αιχμαλωτος, κατεμπιπραντος το τηνικαδε του Ναβουχοδονοσορ και αυτον
τον θειον ναον, ειληπτο δε και αυτος Ἰεχονιας, και ομου τοις αλλοις αιχμαλωτος
ην. γεγονε δε Σαλαθιηλ υιος Ζοροβαβελ. 2.245 τοιγαρτοι και υπονοστησαντος του
Ἰσραηλ εν τοις Ἱεροσο-λυμοις, ατε δη και εξ αιματος ων της το βασιλευειν λαχουσης
φυλης, βεβασιλευκεν επι τον Ἰουδαν. Ἰησους γεμην εκ φυλης τε και αιματος ων του
Λευι, και ως εκ ριζης του Ἀαρων, την εξηιρημενην των αλλων και απολεκτον
ανηπτο τιμην, και μεγας ην ιερευς. ουτω γαρ ο νομος τον των ιερων ταγματων
ηγεισθαι λαχοντα κατωνομαζε λεγων, μη δειν ανεισθαι φυγης τους εν ταις πολεσι
των φυγαδευτηριων· αλλ' ενθαπερ αν ειεν εκαστοι, μενειν αυτου, "εως ου αποθανηι
"ο ιερευς ο μεγας," τουτεστιν, ο αρχιερευς. γεγονε τοινυν ο λογος προς αμφω, τον τε
βασιλεα φημι και τον των ιερων ταγματων προεστηκοτα. αυτους γαρ ην και εικος
τοις αλ- λοις απασι περιαγγειλαι το χρησμωιδουμενον. ουκ ηγνοηκοσι δε, οιμαι, τας
των λαων σκηψεις, απαγγειλαι προστεταχεν ο των ολων Θεος· αλλ' οιον επιμειδιων
αναπιπτουσιν ουκ εν καιρωι προς το ραιθυμον, και ων ην εικος εσπουδασμενην
ποιεισθαι φροντιδα, τουτων αυτων ου μετριως ηφειδηκοσιν. ην γαρ αμεινον
εννοειν ως, ειπερ ην αυτοις εν προυργιαιτερωι λογωι τα του Θεου, παντως που και τηι
παρ' αυτου φειδοι και χαριτι προς το ευ εχειν διακρατουμενοι, διηγαγον αν εν
ευημεριαις και πλουτωι, και αμφιλαφως εχοντες τα ζωαρκη. ουκουν οιονει πως
 
 

378

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιμαρτυρεται δια της του Προφητου φωνης, ως ανοσιως ημεληκοτα τον Ἰσραηλ
των οτι μαλιστα χρησιμων αυτωι και εις δοξαν ορωντων Θεου. περιστελ- λοντες
γαρ, καθαπερ οιονται κατα σφας αυτους, ευπροσωποις ευρεσιλογιαις τα εγκληματα,
ουπω παρειναι φασι τον καιρον του αναδειμασθαι τον ναον Κυριου· αλλ' ο γε του
δραν εθελειν 2.246 ορθως αει παρεστι καιρος, και τοις αγαθοις και επιεικεσι τα εις
δοξαν Θεου τελουντα πληρουν, εν εξουσιαι διαπαντος. ει δε δη και το απειργον και
αντιτεταχθαι δοκουν οιχοιτο πως εκποδων, τοτε δη παγχαλεπος αληθως η
αναβλησις, και οκνου λοιπον εγκληματα και της εις ακρον αφιλεργιας, οιπερ αν
γενοιντο περι τουτου λογοι. και τουτο οιμαι εστι το δια φωνης του ∆αυειδ "Μη
εκκλινηις την καρδιαν μου εις λογους "πονηριας, του προφασιζεσθαι προφασεις εν
αμαρτιαις." 9Και εγενετο λογος Κυριου εν χειρι Ἀγγαιου του Προφητου λεγων Ει
καιρος υμιν μεν εστι, του οικειν εν οικοις υμων κοιλο- σταθμοις, ο δε οικος ουτος
εξηρημωται.9
∆ευτερος χρηματισμος παρα Θεου προς Ἀγγαιον ελεγχωι σαφει
κατακρινων τον Ἰσραηλ, και της του Θεου δοξης εν αμεινοσι τιθεντα δεικνυων τα
εις ιδιαν αναπαυλαν και τρυ- φην. αρα γαρ, φησιν, ουπω μεν ενεστηκεν ο καιρος του
χρηναι τιμασθαι τον των ολων Θεον εγηγερμενου του ναου, ηκει δε τα υμων εις
τουτο πραγματα καιρου τε και δοξης, ως εντρυφαν μεν εστιαις πλουσιως
κατεσκευασμεναις, και κοιλοσταθμοις αυλαις εναβρυνεσθαι; ειτα υμιν ου φορτικον
και δυσοιστον ειναι δοκει, περιυβρισμενον ουτως ατιμως οραν τον νεων,
ανατετραμμενον τε και εν οψει τηι λιαν ακαλ- λεστατηι, και μονονουχι
κατακεκραγοτα της Βαβυλωνιων
ανοσιοτητος και των αρχαιων εκεινων
εμπρησμων; καιτοι πως ουκ αμεινον ευ εχοντα βλεπειν και εν οψει τηι πρωτηι;
2.247 μετον γαρ ουτω λοιπον και καταθυειν Θεωι, και τας υπερ ων αν ελοισθε ποιειν
λιτας. κοιλοσταθμους δε οικους, φησιν, ων αν αι φλιαι, ητοι των θυρων οι σταθμοι,
σιδηρωι διακοι- λαινοιντο, περιορυττοντων οιμαι που τεκτονων αυτους, και τα απο
γε της σφων ευτεχνιας εγχαραττοντων δαιδαλματα. τρυφωντων δε ηδη το χρημα
σημειον, και πλουτωι λοιπον εναβρυνομενων. το γαρτοι χρειας επεκεινα και
φιλοτιμον ουτω περι τας των οικων κατασκευας, αποδειξις αν γενοιτο, και μαλα
σαφης, της των χρηματων αμφιλαφειας.
Πανδεινον ουν αληθως, και
απροφασιστον εχον την αμαρτιαν, ει εν δευτεροις ποιοιμεθα τα του Θεου και των
ανθρωπινων υστερα. 9Και νυν ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ταξατε δη τας
καρδιας
υμων εις τας οδους υμων. εσπειρατε πολλα και εισηνεγκατε
ολιγα·
εφαγετε και ουκ εις πλησμονην· επιετε και ουκ εις μεθην· περιεβαλεσθε και ουκ
εθερμανθητε εν αυτοις· και ο τους
μισθους συναγων συνηγαγεν εις δεσμον
τετρυπημενον.9 Ἠφειδηκοτες, ως εφην, των προυργιαιτερων οι εξ Ἰσραηλ, και
των εις δοξαν Θεου κατημεληκοτες, ετραποντο μεν εις φροντιδας τας επι γε σφισιν
αυτοις, οικους ανισταντες πολυ- τελως κατεσκευασμενους· ειτα λεγοντες αμαθως
"Ουχ ηκει "ο καιρος του οικοδομησαι τον οικον Κυριου." επειδη γαρ ην αναγκαιον
προσαγειν αυτους τα εις την του θειου ναου κατα- σκευην, ειτα τουτο δραν ουκ
ηθελον, ταυτηιτοι χρηματων
ενδειαν προισχομενοι, χρηναι μεν εφασκον
προσυναγειρειν
2.248 αυτους, και οιονει προαποτριβεσθαι την πτωχειαν,
γηπονουν- τας τεως, ηγουν εμπορευομενους, η θρεμματων αγελας συναγηγερκοτας, ηγουν ετερον τι των τοιουτων επιτηδευοντας. αλλ' ην αμεινον
επιθαρσησαι Θεωι, τωι και εξ αμηχανων ευρισκοντι μηχανας, και πλουτιζειν ισχυοντι
και γηπονουντας ευλογειν, και τας των οσιων πορισμων ανευρευνοντα τριβους.
επειδη δε των εις ευσεβειαν αμοιρησαντες λογισμων, και της ανωθεν ευμενειας
αποπεπτωκασι, κατ' ουδενα τροπον πεπραχο- τες δεξιως, ταυτηιτοι φησιν αναγκαιως
Ταξατε δη τας καρδιας υμων εις τας οδους υμων. ομοιον ως ει λεγοι Κατανοησατε
φιλοκερδειαν
λεπτως, ποιας εβαδισατε του βιου τριβους, η τι των εις
 
 

379

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιτηδευσαντες, επραξατε κατ' ευχην. εσπει- ρατε πολλα και εισηνεγκατε ολιγα.
αλλ' ην αμεινον, ευλο- γουντος Θεου σπειρειν μεν ολιγα, συγκομιζεσθαι δε πολλα.
επειδη δε απην οπερ ην αναγκαιον, πολλοι μεν οι κοποι, βραχεις δε λιαν οι καρποι.
εφαγετε και ουκ εις πλησμονην. πανδεινον τουτο, και της εσχατης ενδειας τε ομου
και ταλαιπωριας αποδειξιν εχον, ει πολλα μεν τα εσπαρμενα, καρποι δε τοσουτοι,
ωστε τοις πεπονηκοσι λιμου κατηρτησ- θαι δικην, και κορου κατοπιν ιεναι τας
τροφας. επιετε και ουκ εις μεθην. ου γαρ ην ευβοτρυς αμπελων. συγκατηῤ- ρωστησε
δε τοις ληιοις και τα λιαν ευκληματουντα των ξυλων. περιεβαλεσθε και ουκ
εθερμανθητε εν αυτοις, λοιμου ταχα που και ταις οιων αγελαις ενσκηψαντος, ως εν
ενδειαι γενεσθαι περιβληματων και τους πολλα κεκτημενους. αλλα και ο τους
μισθους συναγων συνηγαγεν εις δεσμον τετρυπημενον. σημαινει δε δια τουτων τους
εμπορικον εχοντας επιτηδευμα, οι τροπον τινα τους της εμποριας μισθους
συλλεγουσι,
2.249 πλεονασμους εκαστωι των ηγορασμενων επιῤριπτουντες αει,
και ταις των τιμηματων προσθηκαις αδρα ποιουντες τα βαλαντια. αλλ' ην ουδε
τουτοις το απονασθαι, φησιν, της φιλοκερδειας. ζημιαις γαρ ταχα που και ναυαγιοις
αδοκητοις περιπιπτοντες, ουδεν διαφερειν εδοκουν των αργυριον ιεντων εις
δεσμον τετρυπημενον. αμεινον ουν αρα και σοφον το ευλογεισθαι ζητειν υπο του
παντα ημιν ορεγοντος Θεου. προσγενοιτο δ' αν και τουτο ραιδιως τοις τα αυτου
φρονειν ηἱρημενοις, και τα εις δοξαν αυτου των ιδιων προτετιμηκοσιν. ουτω που
και αυτος ημιν ειρηκεν ο Σωτηρ "Μη μεριμνατε "τηι ψυχηι υμων τι φαγητε, και τωι
σωματι υμων τι ενδυ- "σεσθε. ζητειτε δε μαλλον την βασιλειαν του Θεου και "την
δικαιοσυνην αυτου, και ταυτα παντα προστεθησεται "υμιν." ∆ιαρκη δε οιμαι της
ιστοριας εχουσης εφ' εαυτηι την αφηγησιν, φερε τοις πνευματικοις θεωρημασιν
ενιεντες τον νουν, εκεινο καταθρησωμεν, οτι της καθολου και γενικωτατης
οικονομιας της δια Χριστου γεγενημενης τυπος αν ειεν, και μαλα σαφης, τα τοις
Ἰουδαιοις συμβεβηκοτα. οι μεν γαρ ησαν εν Βαβυλωνι τωι της αβουλητου δουλειας
κατηχθισ- μενοι ζυγωι, και δικας εκτινυντες των σφισιν ημαρτημενων· ταυτης τε
ενεκεν της αιτιας τεθειμενοι τε και πραττοντες υπο χειρας εχθρων, λελυτρωνται δε
κατα καιρους Θεου κατοικτει- ροντος, και οικαδε παλιν ανεκομιζοντο, και την αγιαν
κατωι- κηκασι γην, ηγουμενων τε και προεστηκοτων Ζοροβαβελ τε και Ἰησου. και
∆αρειος μεν, καιτοι ταις των ειδωλων λατρειαις ετι προσκειμενος, οτι χρη τον θειον
αναδειμασθαι
2.250 νεων οραται προστεταχως, ξυλα τε προσεπιδους τα εκ του
Λιβανου και χρηματων πορους· οι δε οκνηροι και βραδεις ησαν ετι περι το χρηναι
πληρουν τα θυμηρη Θεωι. ηλισκοντο δε και προφασισται λεγοντες Ουχ ηκει ο καιρος
του οικο- δομησαι τον οικον Κυριου. υπεστρωτο δε και η συμπασα γη τωι
πεπλανηκοτι και τυραννησαντι σαταναι, και ην αιχμαλωτος, σεσαγηνευμενη προς
τουτο δια της αμαρτιας, και υπο γε του μη ειδεναι τον φυσει τε και αληθως οντα
Θεον και των ολων ∆ημιουργον. αλλ' εξειλετο Θεος εν Χριστωι τα της δουλειας
διαῤρηξας δεσμα. δι' αυτου γαρ πεποδηγημεθα, και διατριβας αφεντες τας παρ'
εχθροις, και την πολυθεον πλανησιν οια τινα γην αλλοφυλων απολε- λοιποτες,
ανεδραμομεν εις Σιων, την νοητην δηλονοτι, του- τεστι την Ἐκκλησιαν. Ἄθρει γαρ
οπως ημιν ως εν Ἰησου τε και Ζοροβαβελ διαγραφεται Χριστος. ην μεν γαρ, ως
εφην, ο Ζοροβαβελ εκ της Ἰουδα φυλης. ανατεταλκε δε εξ αυτης και ο Κυριος ημων
Ἰησους Χριστος. τοιγαρτοι και βεβασιλευκεν επι τον Ἰσραηλ. ουτω γαρ που φησι δια
φωνης του ∆αυειδ "Ἐγω "δε κατεσταθην βασιλευς υπ' αυτου επι Σιων ορος το αγιον
"αυτου, διαγγελλων το προσταγμα Κυριου." ην δε δη και ο Ἰησους εκ φυλης τε και
αιματος του Λευι, κατωνομαστο δε και μεγας ιερευς· γεγονε δε και ημων αρχιερευς
ο Χριστος, εαυτον υπερ ημων ιερουργων, ως αμωμον ιερειον, ως αμνον αληθινον
εις οσμην ευωδιας ανατιθεις τωι Θεωι και Πατρι. πιστωσεται δε πως τον επι τωιδε
 
 

380

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογον ισχνοεπειν ελο- μενοις και αυτη των ονοματων η διασαφησις, ηγουν
ερμηνεια.
2.251 δηλοι μεν γαρ ο Ζοροβαβελ Ῥυσις μετατεθειμενη· Σαλαθιηλ
γεμην Ἔκκλισις Θεου. εφη δε που και ο Χριστος "Ἰδου "εγω εκκλινω επ' αυτους ως
ποταμος ειρηνης, και ως χει- "μαῤρους επικλυζων δοξαν εθνων." εστι μεν γαρ
ομολο- γουμενως αυτος ο χειμαῤρους της τρυφης, και οιον της ειρηνης η ρυσις. αλλ'
εκκεκλικεν εις ημας, και μονονουχι μετατεθειται καταλελοιπως τον Ἰσραηλ.
κεχωρηκε δε, ως εφην, εις τους εξ εθνων κεκλημενους, τοις ανωθεν και πνευματικοις αγαθοις αμφιλαφη την χυσιν ευ μαλα δωρουμενος. Ἰησους δε παλιν "ιαω
σωτηριαν" υποδηλοι, και μην και Ἰωσεδεκ "ιαω δικαιοσυνην·" ιαω δε εστιν ο των
ολων Θεος. γεγονε δε ημιν ο Χριστος σωτηρια τε και δικαιοσυνη παρα του Θεου και
Πατρος. σεσωσμεθα γαρ εν αυτωι το του θανατου φυγοντες λινον, και δεδικαιωμεθα
δια πιστεως, την καθ' ημων τυραννησασαν αμαρτιαν αποσεισαμενοι. ουκουν·
ανακομιω γαρ αυθις εις το εν αρχαις τον λογον· βασιλεα μεν αυτον εν τωι
Ζοροβαβελ, αρχιερεα γεμην ως εν γε τωι Ἰησου καταθρησομεν. πλην ορατω παλιν ο
χρηστομαθης το των Ἰουδαιων αναπεπτωκος εις το ραιθυμον και εις το ελεσθαι
πονειν τα προς συστασιν του θειου ναου, τουτεστι της Ἐκκλησιας Χριστου·
προσεπαθρειτω δε τουτοις και το προθυμον των εθνων, και το πολυ λιαν
διεγηγερμενον εις φιλεργιας. ∆αρειος μεν γαρ, ως εφην, εγειρεσθαι τε προσ- τεταχε
τον νεων, και τα εις δοξαν πληρουσθαι του παντων κρατουντος Θεου· οι δε ησαν
οκνηροι και αφιλεργεστατοι, και των ανδανοντων Θεωι τα οικεια προτιθεντες, και
πολυ 2.252 λιαν διανενευκοτες επι τα γεωδεστερα. οικους γαρ φησι κατεσκευαζον
κοιλοσταθμους. τοιγαρτοι φησιν ο θεσπεσιος
∆αυειδ περι των εθνων "Την
επιθυμιαν των πενητων ειση- "κουσας Κυριε· τηι ετοιμασιαι της καρδιας αυτων
προσεσχε "το ους σου." ετοιμοτεροι γαρ εις το πιστευειν οι εξ εθνων, οκνηροι δε
λιαν οι εξ Ἰσραηλ. ιδοις δ' αν ο φημι και εν ευαγγελικοις συγγραμμασιν, ητοι
παραβολαις. ετρεχον μεν γαρ οι δειπνοκλητορες, συναγειροντες εις τους γαμους· οι
δε ουκ ηθελον ελθειν, επλαττοντο δε "προφασεις εν αμαρτιαις." ο μεν γαρ εφασκεν
"Ἀγρον ηγορασα·" ο δε "Γυναικα "εγημα·" ᾤχοντο δε και ετεροι προς την εμποριαν
αυτων. ουκουν κεκληνται και εισεδραμον εις τους γαμους οι εν ταις οδοις, οι παρα
τοις φραγμοις ηυρημενοι, και γεγονασιν αληθως οι πρωτοι εσχατοι, και οι εσχατοι
πρωτοι. ουτω και εφασκεν ο Χριστος δια φωνης ∆αυειδ περι τε των εξ αιματος
Ἰσραηλ και των εθνων "Λαος ον ουκ εγνων εδουλευσε μοι, εις ακοην "ωτιου
υπηκουσε μου· υιοι αλλοτριοι εψευσαντο μοι, υιοι "αλλοτριοι επαλαιωθησαν και
εχωλαναν απο των τριβων "αυτων." 9Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Θεσθε τας
καρδιας υμων εις
τας οδους υμων· αναβητε επι το ορος και κοψατε ξυλα και
οικοδομησατε τον οικον, και ευδοκησω εν αυτωι και ενδοξα- σθησομαι, ειπε Κυριος.
επεβλεψατε εις πολλα, και εγενετο
ολιγα· και εισηνεχθη εις τον οικον και
εξεφυσησα αυτα.9 2.253 Συχνην ποιειται την υπομνησιν, συντελουν το χρημα εις
ονησιν ειδως τοις ακροωμενοις. ουτω και ο θεσπεσιος Παυλος επιστελλει τισι "Τα
αυτα γραφειν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, "υμιν δε ασφαλες." κατανοησατε τοινυν
φησιν εις τας εαυ- των οδους, ας πεποιησθε νυν. ποιαι δε αυται, διατρανοι
παραχρημα Ἐπεβλεψατε εις πολλα και εγενετο ολιγα, και εισηνεχθη εις τον οικον
και εξεφυσησα αυτα. αφημαρτηκασι μεν γαρ ελπιδος της επι γε φημι τωι ελεσθαι
γηπονειν. μακρους γαρ ιδρωτας δεδαπανηκοτες, ολιγα μολις συνεκο- μισαντο. πλην
εστερηνται και τουτων· εκπεφυσηνται γαρ, τουτεστιν, γεγονασιν ετερων, και ηκιστα
μεν αυτοις, δεδα- πανηνται δε μαλλον τοις πλεονεκτειν ειωθοσιν. εικαιον ουν αρα
το σπουδασμα και ο πονος αυτοις, οτι μη μαλλον απο- περαινειν ηθελον το τωι
∆εσποτηι δοκουν, και της εις τα αμεινω φιλεργιας την εις τα αισχιω και γεωδεστερα
προυρ- γιαιτεραν εποιουντο φροντιδα. αρ' ουν ανουθετητον αφηκε τον Ἰσραηλ, ου
 
 

381

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεδειξε τοις πεπλανημενοις της επανορ- θωσεως την οδον; και μην και τουτο
καταθρησομεν ευθυς γεγονος. εφη γαρ οτι Ἀναβητε εις το ορος και κοψατε ξυλα
και οικοδομησατε τον οικον και ενδοξασθησομαι παλιν εν αυτωι, και ευδοκησω,
τουτεστι, προσδεξομαι τε και επαινεσω τας των εις τουτο πεπονηκοτων σπουδας τε
και προθυμιας. Καλον ουν αρα και ανδανον τωι Θεωι το επειγεσθαι πληρουν τα
οσαπερ αν φαινοιντο χρησιμα τε και αναγ- καια προς συστασιν της Ἐκκλησιας και
προς οικοδο- μην αυτης. δρασομεν δε τουτο, και λιαν εμφρονως, 2.254 οιον υλην
χρειωδεστατην συλλεγοντες, και ως εκ δρυμου κοπτοντες ξυλα τα εν τηι
θεοπνευστωι γραφηι πνευματικα θεωρηματα· δι' ων αν τις ασφαλη και ερηρεισμενην
ποι- ησαιτο την επι Θεωι δοξαν ητοι διαληψιν, και ευ εχοντα και πεποιημενον
εξοχως αποφανει της μετα σαρκος οικονομιας τον τροπον· αποκομιει δε προς τουτωι
και εις ειδησιν ακριβη της πνευματικης ευτεχνιας, και της εν ηθει και τροποις νοουμενης επιεικειας. δια τοι τουτων οικοδομεισθαι φαμεν τον οικον του Θεου και της
Ἐκκλησιας πραττεσθαι συστασιν. Ἐρω δε προς τουτοις, οτι και εκαστος ημων ναος
αν νοοιτο και οικος Θεου. κατυκηκε γαρ εν ημιν Χριστος δια του Πνευματος· και
εσμεν ναοι Θεου ζωντος, κατα τας γραφας. ουκουν και εκαστος ημων οικοδομειτω
την εαυτου καρδιαν δια πιστεως ορθης, αυτον εχετω θεμελιον τον των ολων
Σωτηρα Χριστον, τον εντιμον αληθως· προσεπαγετω δε τουτοις και υλην ετεραν,
την υπακοην δη λεγω, και το εις παν οτιουν ευηνιον, την ανδρειαν, την υπομονην,
την εγκρατειαν. συναρμολογουμενοι γαρ ουτω "δια πασης αφης "της επιχορηγιας,"
"εις ναον αγιον αναβησομεθα και εις κα- "τοικητηριον του Θεου εν Πνευματι." οι δε
βραδεις εις πιστιν, η και πιστευσαντες μεν, οκνηροι δε πως ετι προς αποστασιν την
εκ παθων τε και αμαρτιας και φιληδονιας κοσμικης, δι' αυτο δη τουτο μονονουχι
και κεκραγασιν "Ουχ ηκει ο "καιρος του οικοδομησαι τον οικον Κυριου·" ταυτηιτοι
και περιπιπτουσι ταις των ουρανιων αγαθων ενδειαις, και νοηταις ακαρπιαις,
καταφθινοντος εν αυτοις του νου, καθαπερ τινος γης, ως μητε σιτον εχειν,
τουτεστιν ισχυν, μητε μην οινον, 2.255 ο εστιν ευφροσυνης συμβολον. γεγραπται
γαρ οτι "αρτος "στηριζει καρδιαν ανθρωπου· και οινος ευφραινει καρδιαν
"ανθρωπου." 9∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἀνθ' ων ο οικος μου
εστιν ερημος, υμεις δε διωκετε εκαστος εις τον οικον αυτου, δια τουτο ανεξει ο
ουρανος απο δροσου, και η γη υποστελειται τα εκφορια αυτης εφ' υμας. και επαξω
ρομφαιαν επι την γην και επι τα ορη και επι τον σιτον και επι τον οινον και επι το
ελαιον και επι παντα οσα εκφερει η γη και επι τους ανθρωπους και επι τα κτηνη
και επι παντας τους πονους των
χειρων αυτων.9
Ουκ εαι των θειων
καταῤραιθυμουντας εκτοπως ποιεισθαι τα σφων εν αμεινοσι, και των εις δοξαν
αυτου προταττειν τα γεωδεστερα· αναπειθει δε μαλλον εννοειν, ως ει μη κεοιτο
καλως τα ασυγκριτως υπερκειμενα, ουδ' αν τοις μειοσιν εποιτο το ευ κεισθαι
πωποτε, και εν οις ειναι βε- βουληνται. ταυτηιτοι φησιν Ἀνθ' ων ο οικος μου εστιν
ερημος, υμεις δε διωκετε εκαστος εις τον οικον αυτου, δια τουτο συμβησεται τουτο
τε κακεινο, δι' ων αν ευθυς κατα- φθινοιτο τα εν αγροις, ουρανου μεν δροσον ου
καθιεντος ετι, γης δε την οικειαν ανακοπτουσης ισχυν, και μην και ρομ- φαιας
ηγουν οργης επενηνεγμενης, ληιοις τε ομου και αμπε- λοις συναυαινομενης ελαιας,
καταβοσκομενης τε προς τουτοις ανθρωπους τε και κτηνη. Ουκουν τοις οκνουσιν
αποπληρουν τα εις δοξαν Θεου, και τα δι' ων αν ορωιτο συνεστηκως ο οικος αυτου,
τουτ2.256 εστιν η Ἐκκλησια, ουτ' αν δροσος γενοιτο πνευματικος, τουτεστι
παρακλησις η εξ ουρανου ψυχας και καρδιας καταπιαινουσα· ουτε μην η απο γης
ευκαρπια, τουτεστι, τα δια σωματος κατορθωματα· ου σιτος, ουκ οινος, ουκ ελαιου
χρησις. ανισχυες γαρ παντη τε και παντως εσονται, και του κατευφραινεσθαι
μακραν, καταπιανθειεν δ' αν ουδα- μως ελαιωι τωι νοητωι τωι της αγαλλιασεως, και
 
 

382

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαξαπλως αγευστοι και αμετοχοι της ευλογιας απομενουσι της δια Χριστου· και
προς γε δη τουτοις υπενεχθησονται τηι ρομφαιαι, και αμισθον παντελως υπομενουσι
πονον, καν ει τις αυτοις επιεικειας επιτηδευοιτο τροπος. στεφανουται γαρ ουδεις,
"εαν
"μη νομιμως αθλησηι," κατα το γεγραμμενον. ουκουν ηγω- μεθα
περισπουδαστον και των οτι μαλιστα σεπτων την εις τα αμεινω σπουδην· τεταχθω
δε και τα καθ' ημας εν μειονι λογωι, και ιτω κατοπιν των εις δοξαν Θεου. και ουχι δη
μονον εστιαι, και χρηματα, και τα εις δοξαν κενην, αλλα γαρ και γενη, και αδελφοι,
και πατερες. ουτω γαρ που φησι και ο Χριστος "Ὁ φιλων πατερα η μητερα υπερ εμε,
"ουκ εστι μου αξιος· και ο φιλων υιον η θυγατερα υπερ "εμε, ουκ εστι μου αξιος· και
ος ου λαμβανει τον σταυρον "αυτου και ακολουθει οπισω μου, ουκ εστι μου αξιος."
9Και ηκουσε Ζοροβαβελ ο του Σαλαθιηλ ο εκ φυλης Ἰουδα, και Ἰησους ο του
Ἰωσεδεκ ο ιερευς ο μεγας, και παντες οι κατα- λοιποι του λαου της φωνης Κυριου
του Θεου αυτων και των
λογων Ἀγγαιου του προφητου, καθοτι εξαπεστειλεν
αυτον
2.257 Κυριος ο Θεος αυτων προς αυτους, και εφοβηθη ο λαος απο
προσωπου Κυριου.9 Ὅτι μη ματην ποιειται τας απειλας, χρημα τε εστιν ουκ
ανονητον τοις ραιθυμειν ειωθοσιν ο φοβος, κατιδοι τις αν καντευθεν ευκολως. ιδου
γαρ ιδου των θειων επειπερ επυ- θοντο λογων, τρεπονται παραχρημα προς
φιλεργιαν, εικουσι τε λοιπον τοις καθηγεισθαι λαχουσι, Ζοροβαβελ τε φημι και
Ἰησους, δια πλειστης τε οσης αιδους τας του προφητου ποιουνται φωνας, και
δεδυσωπηνται την αποστολην, καιτοι παλαι κομιδηι σμικρων αξιουντες το χρημα
λογων. ουκουν αληθες και δι' αυτων οραται των πραγματων οτι "Ὃν "αγαπαι
Κυριος, παιδευει· μαστιγοι δε παντα υιον ον παρα- "δεχεται." μεταταττει γαρ εσθ' οτε
προς τα αμεινω τον νουν το του κολαζεσθαι δειμα· και των σκυθρωπων η εφοδος
εις τον θειον ημας μεθορμιζει φοβον· και εστιν ατρεκες, το εν βιβλιωι παροιμιων, οτι
"Ὁ φοβουμενος τον "Κυριον ουτος υγιαινει," και παλιν "Φοβος Κυριου εις "ζωην
ανδρι." και ομοιως η σοφια "Φοβος Κυριου δοξα "και καυχημα·" και "Φοβος Κυριου
τερψει καρδιαν, και "δωσει προς τουτοις ευφροσυνην και χαραν και μακρο"ημερευσιν." θεα δε οπως ημερως τε ημας και ως αν αυτωι πρεποι πληττει Θεος. ου
γαρ ευθυς τοις ανθρωπινοις σω- μασιν επαγει τα εξ οργης, καταπτοει δε μαλλον τοις
εξωθεν και ολιγοις δειμασι, και ταις των εδωδιμων ζημιαις μεταποιει προς το
αμεινον και προς το ελεσθαι λοιπον εργαζεσθαι τα αυτου.
2.258 9Και ειπεν
Ἀγγαιος ο αγγελος Κυριου τωι λαωι Ἐγω ειμι μεθ' υμων, λεγει Κυριος.9 Ὅρα ταις
εις τα αμεινω μεταστασεσι παρομαρτουσαν
ευθυς την φιλανθρωπιαν.
συμμεθισταται γαρ οιονει πως ο των ολων Θεος τοις μετανοειν ηἱρημενοις, συνειναι
τε σφισι κατεπαγγελλεται, ου τι αν γενοιτο το ισοστατουν; Θεου γαρ συνοντος,
απαν μεν ημιν εκποδων οιχησεται βλαβος, εισβαλει δε παντως τα αγαθα, και
βεβηκοτες ευθυς οι της ευημεριας αναφανουνται τροποι, και παν οτιουν των
ηδιστων συμβησεται. ει δε δη φασκοι το γραμμα το ιερον αγγελον Κυριου τον
Ἀγγαιον, οιεσθω μηδεις αγγελον μεν ειναι κατα φυσιν αυτον, γεννηθηναι δε καθ'
ημας ανθρωπον εκ γυναικος· αποπληκτον γαρ κομιδηι το ωδε νοειν· οιησο- μεθα δε
μαλλον, ειπερ εσμεν εν καλωι φρενος και νου βλε- ποντος εις το ατρεκες, απο του
αγγελλειν αγγελον ειρησθαι και ονομαζεσθαι. επει το λυπουν ουδεν και εις ετεραν
ημας ατοπιαν εκβαινοντας, αγγελους υπαρχειν ομολογειν τηι φυσει και τους
απαγγελλοντας τωι Ἰωβ τα τε εν αγροις παρα τε των ιππεων συμβεβηκοτα, και μην
και οτι τεθνασιν οι παιδες αυτου κατασεσεισμενης της οικιας. ειρηται δε και ο του
Θεου Λογος "Μεγαλης βουλης αγγελος." απηγγειλε γαρ ημιν το θελημα του Θεου
και Πατρος. ουκουν απο του αγγελλειν αγγελος, και ουχι δη παντως, ει επ'
ανθρωπων λεγοιτο τυχον η κλησις, απο γε του ειναι κατα φυσιν ουχ οπερ ημεις.
2.259 9Και εξηγειρε Κυριος το πνευμα Ζοροβαβελ του Σαλαθιηλ εκ φυλης Ἰουδα
 
 

383

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και το πνευμα Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου και το πνευμα των
καταλοιπων παντος του
λαου, και εισηλθον και εποιουν τα εργα εν τωι οικωι
Κυριου παντοκρατορος Θεου αυτων, τηι τετραδι και εικαδι του μηνος του εκτου.9
Πεφοβηνται μεν οι εξ Ἰσραηλ απο προσωπου Κυριου. πλην αθρει μοι παλιν, ως ου
προτερον κεχωρηκασιν εις γε το ελεσθαι δραν τα ανδανοντα τωι Θεωι, ει μη και
γεγονε μετ' αυτων, και εξηγειρε το πνευμα αυτων. εισομεθα δη ουν καντευθεν, οτι
καν ει ελοιτο τις το εθελουργειν εις το αγαθον· καν ει εν προθυμιαις γενοιτο ταις
τοιαισδε τυχον, αλλ' ουδεν ολως αποπερανει, μη ουχι συνοντος τε αυτωι του Θεου
και διανισταντος εις ευτολμιαν, και καταθηγοντος εις το τλη- παθες, και τον επι
ταις φιλεργιαις αποκειροντος οκνον. τοιγαρτοι και ο θεσπεσιος Παυλος περι των το
θειον πεπιστευμενων κηρυγμα φησιν οτι "περισσοτερον αυτων "παντων
εκοπιασα·" προσεπηγαγε δε πανσοφως "Ουκ "εγω δε, αλλ' η χαρις του Θεου η συν
εμοι." και μην και αυτος ο Σωτηρ τοις αγιοις αποστολοις "Χωρις εμου," φησιν, "ου
δυνασθε ποιειν ουδεν." αυτος γαρ ημων η εφεσις και η προς παν οτιουν των αγαθων
προθυμια, αυτος η ισχυς, και συνοντος μεν ημιν ευδοκιμησομεν, εαυτους
οικοδομουντες "εις ναον αγιον, εις κατοικητηριον του Θεου "εν Πνευματι·"
αποφοιτωντος δε και νοσφιζομενου, πως αν ενδοιασειε τις, οτι και απρακτησομεν
οκνωι τε και ανανδριαι νικωμενοι, και ως ακερδη τον πονον αποσειομενοι; 2.260
Πλην ορα τους παλαι δια πολλην απειθειαν υποπεσοντας οργηι, λοιπον εισθεοντας
εν οικωι Κυριου και εργαζομενους, συνοντων αυτοις Ζοροβαβελ και Ἰησου του
ιερεως του μεγαλου. τυπος δ' αν ειη το χρημα παλιν της εν εσχατοις του αιωνος
καιροις εσομενης κλησεως του Ἰσραηλ· οι και ηπειθησαν μεν εν αρχαις, ταυτηιτοι
και ακαρποι μεμενηκασι, διχα δροσου και σιτου και οινου και μην και ελαιου·
πεπτωκασι δε και υπο ρομφαιαν. επειδη δε πεφοβηνται λοιπον απο προσωπου
Κυριου, και τους των αγιων προφητων δεδυσω- πηνται λογους, συνοντα τε σφισι
τον των ολων εξουσι Θεον, και εξεγερθησεται το πνευμα αυτων, εργασονται δε και
αυτοι τα εις τον ναον του Κυριου, τουτεστι την Ἐκκλη- σιαν. εν Χριστωι δε και ταυτα·
διαμορφουται γαρ ωσπερ ως εν γε τωι Ζοροβαβελ και Ἰησου· ομου γαρ εστι βασιλευς
μεν ως Θεος, αρχιερευς δε παλιν ως ανθρωπος, και μεσιτης Θεου και ανθρωπων·
μεσιτευει γαρ ο ιερευς.
Προσεπενηνεκται δε αναγκαιως και το Τηι τετραδι και
εικαδι του μηνος του εκτου, το αγχιστροφον της γνωμης των εξ Ἰσραηλ ευ μαλα
καταδηλουν. γεγονε μεν γαρ προς αυτους ο λογος εν χειρι Ἀγγαιου τωι δευτερωι ετει
επι ∆αρειου του βασιλεως εν τωι μηνι τωι εκτωι μια του μηνος, εισεδραμον δε τους
επι γε τωι ναωι πονους τηι τετραδι και εικαδι του μηνος του εκτου· ως ειναι τας
μεταξυ της αναβολης, ηγουν δια- σκεψεως, ημερας τρεις τε και εικοσι τον αριθμον.
9Τωι δευτερωι ετει επι ∆αρειου του βασιλεως, τω εβδομωι μηνι, μιαι και εικαδι του
μηνος, ελαλησε Κυριος εν χειρι Ἀγγαιου
2.261 του Προφητου λεγων Ειπον δη
προς Ζοροβαβελ τον του
Σαλαθιηλ εκ φυλης Ἰουδα και προς Ἰησουν τον του
Ἰωσεδεκ τον ιερεα τον μεγαν, και προς παντας τους καταλοιπους του λαου λεγων
Τις εξ υμων ος ειδε τον οικον τουτον εν τηι δοξηι αυτου τηι εμπροσθεν; και πως
υμεις βλεπετε αυτον νυν καθως ουχ υπαρχοντα ενωπιον υμων;9 Ἐισυχοντο μεν
εις τον οικον του Θεου και μετεποιουντο των εργων τηι τετραδι και εικαδι του εκτου
μηνος· ειτ' ευθυς τηι εικαδι και μιαι του εξης εβδομου γεγονεν ο του Θεου λογος
προς τον μακαριον Προφητην Ἀγγαιον. τι δη ουν αρα καπι τουτωι λογιουμεθα, και
τις η προφασις, ειπειν αναγκαιον. τληπαθειν αρξαμενοι, και των εις τον θειον ναον
αψαμενοι φροντισματων, εβδομην τε και εικοστην εις τουτο λοιπον διατετελεκοτες
ημεραν, ολιγοψυχουντες ηλι- σκοντο, κακεινο που ταχα διαψιθυριζοντες η εν γε
σφισιν αυτοις, η προς αλληλους, οτι πονουσιν εικηι· καν ει γενοιτο τυχον
αναδειμασθαι τον νεων, αλλ' ουν εσται κατ' ουδενα τροπον τωι πρωτωι προσεοικως.
 
 

384

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο μεν γαρ ην λαμπρος αγαν και φιλοτιμωι χειρι κατεσκευασμενος, χρυσοις τε και
αργυ- ροις αναθημασιν ευπρεπης· ο δε ακαλλης και παντος κοσμου δεδεημενος και
της εκ πλουτου φιλοτιμιας τητωμενος. εκεινον μεν γαρ τον πρωτον πλουτωι
κομωντες ετι κατηγλαιζον αμφιλαφως οι εν τοις Ἱεροσολυμοις βεβασιλευκοτες
κατα καιρους, και προ γε των αλλων ο Σολομων· τον δε μολις ανανενευκοτες, και
τον της αιχμαλωσιας ιδρωτα σταζοντες ετι, εχοντες τε κατ' οικους παντελως ουδεν,
οικοδομειν προσεταττοντο. τοιουτοις τισι διαλογισμοις νηχομενοι και
2.262
αλυοντες ειργαζοντο μεν, πλην απροθυμοι τε και οκνηροι γεγονοτες κατεφωρωντο
παλιν. ταυτηιτοι ο Θεος ασθενουν- τας επιῤρωννυσι, και χρησιμωτατην αυτοις
προσαγει την πευσιν, ει δη τις αρα εστιν εν αυτοις, ος εν δοξηι τηι πρωτηι τον παλαι
τεθεαται ναον. ολιγοι δε ησαν κομιδηι και γεγη- ρακοτες. πεπορθητο μεν γαρ υπο του
Ναβουχοδονοσορ ο ναος, και ην αιχμαλωτος ο Ἰσραηλ, ανειθη δε μολις πεπερασμενων ετων εβδομηκοντα. δυσευρετος ουν αρα και σφοδρα πρεσβυτης ο και προ
της πορθησεως ων, και ζησας εν τηι αιχμαλωσιαι, και υπονοστησας αυθις εις
Ἱεροσολυμα. δια τουτο φησι Τις εσται εξ υμων ανθρωπος, ος ειδε τον οικον τουτον
εν τηι δοξηι αυτου τηι εμπροσθεν, ειτα οψεται τον εσομενον τε και νεον ως μηδολως
υπαρχοντα; ενεστι δε δη τηι πευσει μομφη, ως μη οιηθεντων, οτι καν ειεν αυτοι
στενοι τε λιαν και εν ενδειαι χρηματων, αλλ' ουν ουκ αν ητονησεν ο Θεος, αρκεσει
δε παλιν αυτος εις γε το χρηναι φημι πανευφημον τε και ευκλεα τον ιδιον αποδειξαι
ναον. 9Και νυν κατισχυε Ζοροβαβελ, λεγει Κυριος, και κατισχυε Ἰησου
ο του
Ἰωσεδεκ ο ιερευς ο μεγας, και κατισχυετω πας ο λαος της γης, λεγει Κυριος, και
ποιειτε, διοτι εγω μεθ' υμων ειμι, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ, και ο λογος μου ον
διεθεμην υμιν εξελθοντων υμων εκ γης Αιγυπτου, και το πνευμα μου εφ- εστηκεν
εν μεσω υμων. θαρσειτε.9 Ουκ εαι κατασειεσθαι προς ακηδιαν, ουτε μην τοις εις
2.263 οκνον ηττασθαι δειμασιν· ανευρυνει δε μαλλον εις φιλεργιαν, και σφριγωσαν
αυτοις την προθυμιαν ενεργαζεται· διαγυμνα- ζει δε αμα προς πιστιν αυτους, και
ερηρεισμενους αποφαινει, χρηναι θαῤρειν ειπων, και το ετι τουτων επεκεινα και
πολυ- ευκτοτατον αληθως, συνειναι σφισι κατεπαγγελλεται· και τινα δη τροπον,
προσετιθει λεγων Το πνευμα μου εφεστηκεν εν μεσωι υμων. θαρσειτε. Ἐνδοιασειε
δ' αν ουδεις των εισω φρενος αγαθης και νου βεβηκοτος, οτι τοις πονουσι γενικως
εις οικοδομην του θειου ναου, τουτεστι της Ἐκκλησιας, ισχυν τε αμα χαριζεται και
διδωσι το θαρσειν, οτι και συνεσται δια του Ἁγιου Πνευματος, και παντα αυτοις
αποπερανει τα δι' ων αν δυναιντο λαμπρον και ευδοκιμον τον οικειον απο- φηναι
βιον. ουτω και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος οικοδομειν μελλουσι την Ἐκκλησιαν
τοις αγιοις αποστολοις, και εις ναον αγιον συναγειρειν τους πεπιστευκοτας εφασκεν
αναγκαιως, οτι "Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας ημερας "και εως της συντελειας
του αιωνος." οτι δε εμελλε συνειναι παλιν αυτοις δια του Πνευματος, σαφηνιει
παλιν αυτος, ποτε μεν λεγων οτι "Ουκ αφησω υμας ορφανους, ερχομαι προς υμας·"
ποτε δε τον της αφιξεως τροπον εναργη καθιστας, δια του φαναι παλιν "Συμφερει
υμιν ινα εγω απελθω. εαν γαρ εγω "μη απελθω, ο Παρακλητος ου μη ελθηι προς
υμας, εαν δε "απελθω, πεμψω αυτον προς υμας." ουκουν συνεστι μεν τοις
οικοδομουσι τον οικον αυτου, αποφοιται δε παλιν και
2.264 ολοτροπως
απανισταται των κατασειοντων αυτον. ειεν δ' αν ουτοι παλιν, οι εν Βεελζεβουλ
λεγοντες Ἀναθεμα Ἰησουν, και παντα τα ορθα διαστρεφοντες, και ταις των
απλουστερων ψυχαις τον της απωλειας ιον εγχεοντες. 9∆ιοτι ταδε λεγει Κυριος
παντοκρατωρ Ἔτι απαξ, εγω σειω τον ουρανον και την γην και την θαλασσαν και
την ξηραν, και συσσεισω παντα τα εθνη, και ηξει τα εκλεκτα παντων των εθνων,
και πλησω τον οικον τουτον δοξης, λεγει Κυριος παντοκρατωρ· εμον το αργυριον
και εμον το χρυσιον, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.9 Ἀνακομιζει τον λογον επι την
 
 

385

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξ εθνων εκκλησιαν, και εις χρονους της του Σωτηρος ημων επιδημιας. τοτε δη
κατεπαγγελλεται καταδονησειν αυτον τε τον ουρανον και την γην και μεντοι και
την θαλασσαν, και προς τουτοις ετι παντα τα εθνη. εφη γαρ οτι Ἔτι απαξ σειω.
τουτο δε τοιουτον τινα νουν υπεμφαινειν εοικε, κατα γε το αυτωι μοι καλως εχειν
δοκουν. ουκουν οτε τοις ειδωλοις λελατρευκοτα τον Ἰσ- ραηλ, και τοις Αιγυπτιων
εθεσι τε και νομοις εκτεθραμμενον ελευθερουν εσκεπτετο, και προς την της
αληθειας επιγνωσιν μετακομιζειν ηθελε, μονονουχι και καταδονησας οραται τα
παντα, των μεν υδατων εις αιμα μετεσκευασμενων, ουρανου δε χαλαζαν καθιεντος,
τεμνομενης θαλασσης και πηγνυ- μενων των εν αυτηι κυματων εν ειδει τειχων,
ουρανου το 2.265 μαννα κατασταζοντος. και τι τοιουτον ο ψαλμωιδος υπ- εμφαινει
λεγων "Ὁ Θεος εν τωι προπορευεσθαι σε ενωπιον "του λαου σου, εν τωι διαβαινειν σε
εν τηι ερημωι, γη "εσεισθη, και γαρ οι ουρανοι εσταξαν." σεσεισθαι δε φαμεν το
τηνικαδε την γην, ουχ υπομεινασαν τον συνηθη κλονον, αλλ' ως επισημου
γενομενης της εξοδου των υιων Ἰσραηλ, και λαθουσης ουδενα των επι της γης.
τοιουτον τινα σεισμον παλιν εσεσθαι φησι κατα τον της του Σωτηρος ημων
επιδημιας καιρον, ως ουδενος αγνοησειν μελλοντος τα δι' αυτης κατορθωματα.
εγνω μεν γαρ ο ουρανος το μυστη- ριον, και τουτου μαρτυς ο Παυλος λεγων "Ἵνα
γνωρισθηι "νυν ταις αρχαις και ταις εξουσιαις εν τοις επουρανιοις, δια "της
Ἐκκλησιας η πολυποικιλος σοφια του Θεου, κατα προ- "θεσιν των αιωνων ην
εποιησεν εν τωι Χριστωι Ἰησου τωι "Κυριωι ημων." εγνω δε ομοιως και η συμπασα γη,
και η θαλασσα, τουτεστιν αι νησοι. τις γαρ ολως της εις τουτο γνωσεως αμοιρησας
οραται; ποια θαλασσα, ποιον εθνος, ποια μοιρα της υπ' ουρανον; κεκηρυκται "το
ευαγ- "γελιον εις παντα τα εθνη," κατα την του Σωτηρος φωνην. ετι τοινυν φησιν
απαξ εγω σειω τον ουρανον και την γην, και τοτε ηξει τα εκλεκτα παντων των
εθνων και πλησω τον οικον τουτον δοξης. πλειστοι γαρ οσοι και εκ παντος εθνους
και λαμπροι και απολεκτοι γεγονασιν οι πεπιστευκοτες, και ως εν ταξει λαμπρων
αναθηματων εις τον οικον του Θεου συναγηγερμενοι, και δοξαν αυτωι δια τουτου
προσαπτοντες,
2.266 ευκλεα τε και αοιδιμον αποφαινοντες, και δεδοξασμενοι
παρα Χριστου. μεμαθηκασι γαρ προσευχεσθαι τε και λεγειν "Και εσται η λαμπροτης
Κυριου του Θεου ημων εφ' ημας," και παλιν "Ευλογημενοι ημεις τωι Κυριωι, τωι
ποιησαντι τον "ουρανον και την γην." οτι δε ουχ υλης αψυχου δειται Θεος, αλλα
νοητης ευκοσμιας, υπεμφαινει λεγων Ἐμον το αργυριον και εμον το χρυσιον λεγει
Κυριος παντοκρατωρ. ομοιον γαρ ως ει λεγοι Μη ακλεα νομιζετε τον ναον, οτι
χρυσου και αργυρου και της εκ πλουτου λαμπροτητος αμοιρησει τυχον. ου δεδεημαι
των τοιουτων· ποθεν; εμον γαρ το παν αργυριον και εμον το χρυσιον λεγει Κυριος
παντοκρατωρ· ζητω δε μαλλον γνησιους προσκυνητας, τηι τοιουτων λαμπροτητι
τον εμον καταχρυσωσω ναον. ωσπερ γαρ, οτε των κατα νομον θυσιων εξιστη τον
Ἰσραηλ, εφασκεν αναγκαιως "Ου "δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους, ουδε εκ των
ποιμνιων "σου χιμαρους· εμα γαρ εστι παντα τα θηρια του αγρου, "κτηνη εν τοις
ορεσι, και βοες·" ουτω κανθαδε τον εξ υλης κοσμον παραιτουμενος, ζητων δε
μαλλον τον νοητον, εμον φησι το αργυριον και εμον το χρυσιον, τουτεστιν Ἀπεχω
και πεπληρωμαι και δεδεημαι των τοιουτων ουδενος· ιτω δε μαλλον ο πιστιν εχων
ορθην, ο τοις εξ αρετης αυχημασι διαπρεπων, ο αγαπηι τηι εις εμε κατηγλαισμενος, ο
καθαρος την καρδιαν, ο πτωχος τωι πνευματι, ο φιλοικτιρμων και αγαθος.
συναγηγερμενοι γαρ ουτως εις τον εμον ναον,
2.267 τουτεστι την Ἐκκλησιαν,
ευκλεα και περιοπτον αποφανου- σιν αυτην. 9∆ιοτι μεγαλη εσται η δοξα του οικου
τουτου, η εσχατη υπερ την πρωτην, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και εν τωι τοπωι
τουτωι
δωσω ειρηνην, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και ειρηνην ψυχης
εις
περιποιησιν παντι τωι κτιζοντι του αναστησαι τον ναον τουτον.9 Κατα γαρ τοι τον
 
 

386

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καιρον της του Σωτηρος ημων επιδη- μιας ευκλεεστερος μεν ασυγκριτως ο θειος
εδειχθη ναος, αμεινων δε ουτω του παλαι και υπερκειμενος, οσωιπερ αν οιοιτο τις
διενεγκειν και της κατα νομον λατρειας την εν Χριστωι τε και ευαγγελικην, και των
εν σκιαις την αληθειαν. αλλως τε· φαναι γαρ ηδη κακεινο χρησιμως οιησομαι δειν·
εις ην, και εν μονοις τοις Ἱεροσολυμοις ο παλαι ναος, και ην εθνος εν το εξ Ἰσραηλ
τας εν αυτωι θυσιας επιτελουν. επειδη δε γεγονε καθ' ημας ο Μονογενης Θεος ων
"Κυριος "και επεφανεν ημιν," κατα τας γραφας, μεμεστωται λοιπον η υπ' ουρανον
οικων τε αγιων και αναριθμητων προσκυνη- των, οι πνευματικαις θυσιαις και
νοηταις ευωδιαις τον των ολων καταγεραιρουσι Θεον. και τουτο οιμαι εστι το δια
φωνης του προφητου Μαλαχιου προαναφωνουμενον, ως εκ προσωπου του Θεου
"∆ιοτι βασιλευς μεγας εγω ειμι, λεγει "Κυριος, και το ονομα μου δεδοξασται εν τοις
εθνεσι, και "εν παντι τοπωι θυμιαμα προσφερεται τωι ονοματι μου, και "θυσια
καθαρα." ουκουν ατρεκης ο λογος, ως εσται μειζων η δοξα του τελευταιου ναου,
τουτεστι της Ἐκκλησιας. 2.268 Ὅτι δε τοις πεφροντικοσι του οικοδομειν αυτην
ξενιον ωσπερ τι παρα του Πατρος και δωρον εξ ουρανου δοθησεται Χριστος, η
παντων ειρηνη, δι' ου "την προσαγωγην εσχηκα- "μεν εν ενι Πνευματι προς τον
Πατερα," σαφηνιει λεγων οτι δωσω ειρηνην εν τωι τοπωι τουτωι και ειρηνην ψυχης
εις περιποιησιν παντι τωι κτιζοντι του αναστησαι τον ναον τουτον· εφη γαρ που και
αυτος ο Χριστος "Ειρηνην την εμην διδωμι υμιν, ειρη- "νην την εμην αφιημι υμιν."
και οπως ονινησι το χρημα τους ηγαπηκοτας, διδαξει παλιν ο Παυλος γραφων "Ἡ
"ειρηνη του Χριστου, η υπερεχουσα παντα νουν, φρουρησει "τας καρδιας υμων και
τα σωματα υμων·" ελιπαρει δε που και ο σοφος Ἡσαιας λεγων "Κυριε ο Θεος ημων,
ειρηνην "δος ημιν, παντα γαρ απεδωκας ημιν·" ως τοις γε απαξ ηξιωμενοις την
Χριστου λαβειν ειρηνην, μετον ευκολως την ιδιαν ανασωσαι ψυχην και προς
κατορθωσιν αρετης απευ- θυναι τον νουν. ουκουν παντι τωι κτιζοντι δοθησεσθαι
φησιν την ειρηνην. ειτε γαρ Ἐκκλησιαν οικοδομει τις, και τετακται μυσταγωγος επι
τον οικον του Θεου· ειτ' ουν την ιδιαν αυτος ονινησι ψυχην, ως λιθον ζωντα και
πνευματικον εαυτον παριστας "εις ναον αγιον, εις κατοικητηριον του "Θεου εν
Πνευματι," ο τοιουτος παντη τε και παντως απο- κερδανει το δυνασθαι την ιδιαν
ευκολως ανασωσαι ψυχην. 9Τηι τετραδι και εικαδι του μηνος του ενατου, ετους
δευτερου επι ∆αρειου, εγενετο λογος Κυριου προς Ἀγγαιον τον Προφητην 2.269
λεγων Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἐπερωτησον τους ιερεις νομον λεγων Ἐαν
λαβηι ανθρωπος κρεας αγιον εν τωι ακρωι του ιματιου αυτου, και αψηται το ακρον
του ιματιου αυτου αρτου η εψηματος η οινου η ελαιου η παντος βρωμα- τος, ει
αγιασθησεται; και απεκριθησαν οι ιερεις και ειπον Ουχι. και ειπεν Ἀγγαιος Ἐαν
αψηται μεμιασμενος επι ψυχηι απο παντος τουτων, ει μιανθησεται; και απεκριθησαν
οι ιερεις και ειπον Μιανθησεται. και απεκριθη Ἀγγαιος και ειπεν Ουτως ο λαος
ουτος, και ουτως το εθνος τουτο ενωπιον μου, λεγει Κυριος, και ουτως παντα τα
εργα των χειρων αυτων,
και ος αν εγγισηι εκει, μιανθησεται.9 Ἕτερος ουτος
χρηματισμος δια του Προφητου προς τον Ἰσραηλ, επ' αιτιαι δε φαμεν γεγενησθαι
τοιαυτηι. ετους μεν γαρ ενεστηκοτος δευτερου της ∆αρειου βασιλειας, εν τωι μηνι τωι
εβδομωι, κατονειδιζοντος Θεου τους εκ της αιχμα- λωσιας λελυτρωμενους, και
οκνον αυτοις εγκαλουντος, τον επι γε φημι το δειν εργασασθαι τον νεων,
εισδεδραμηκασι μολις, και των εις φιλεργιαν ιδρωτων μετεποιουντο λοιπον. ειτα
τουτο δεδρακοτας επηινει Θεος, συνεσεσθαι τε σφισι κατεπηγγελλετο, και
επευλογειν αυτους, και θαῤρειν εκ- ελευεν, ως εφεστηκοτος εν μεσωι αυτων του
Πνευματος· οι δε ουδεν ηττον οκνηροι τε ησαν και δυσεργαστοι, και δυο που ταχα
μηνων διαγεγονοτων μολις, ανεπιπτον εις ραιθυμιαν, και δεινως αλυοντες
κατεφωρωντο παλιν. προς γαρ τοι τα 2.270 της εμποριας εργα δεινως και εκτοπως
 
 

387

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απονενευκοτες, και ακρατως εχοντες εις φιλοκερδειας, εισεδεχοντο την ακηδιαν,
ως ουκ εξον αυτοις ως εν ευρειαι σχοληι των εις εμποριαν εχεσθαι φροντισματων·
ειτα θυσιας προσαγοντες, αρκεσειν εφασκον το χρημα αυτοις εις το αγιαζεσθαι δειν,
καν ει μηπω γενοιτο τυχον ο θειος νεως. προσταττεται τοινυν ο Προφητης
ευφυεσιν ελεγχοις κατατιτρωσκειν αυτους και διδασκειν, οτι καν ει ελοιντο
πληρουν ευχας και θυσιας, ραιθυμοι δε οντες αλισκοιντο περι το χρηναι πληρουν
τον οικον του Θεου, ουκ εις ονησιν εσται μαλλον αυτοις, αλλ' εις οργην τε και
κριμα το μη εν καιρωι βουλεσθαι βουθυτειν, και τωι θειωι προσιεναι θυσιαστηριωι·
διατρανοι δε προς του- τοις, οτι των προκειμενων αυτοις εμποριων ενεκα, πονηροις
και αλλογενεσιν ανδρασιν αναμιγνυμενοι, παντως δε που και ειδωλολατραις,
εσχατως καταμιαινονται. νομικωτατη δε λιαν η ερωτησις και δυσερμηνευτος μεν·
πλην, ως ενι, σαφηνιω, δι' ων αν δυνωμαι λογων παριστας το δηλουμενον. Ἐρωται
τοινυν ο Προφητης τους ιερεας νομον· γεγραπται γαρ "Ὅτι χειλη ιερεως φυλαξεται
κρισιν, και νομον εκζητη- "σουσιν εκ στοματος αυτου·" και τις η ερωτησις; Ἐαν λαβηι
ανθρωπος κρεας αγιον εν τωι ακρωι του ιματιου αυτου και αψηται το ακρον του
ιματιου αυτου αρτου η εψηματος η οινου η ελαιου η παντος βρωματος, ει
αγιασθησεται; και απεκριθησαν οι ιερεις και ειπον Ου. και κρεας μεν αγιον φησι το
απο ζυου ληφθεν προσενηνεγμενου προς ιερουργιαν τωι Θεωι· πλην εκεινο βουλεται διδασκειν αυτους· οι ιερεις εσθ' οτε τας κατα νομον τελουντες θυσιας,
ηπτοντο και δια των εσθηματων των
2.271 μελλοντων καπνιζεσθαι κρεων. αρ'
ουν, φησιν, εαν εσθης ιερα ηγιασμενη τυχον δια κρεως αγιου αψηται τινος ετερου,
του μη προσενηνεγμενου τωι Θεωι, αρ' εσται κακεινο αγιον; απεφησαν τουτο κατα
νομον οι ιερεις. ουκουν· ως εκ παρα- δειγματος ιωμεν επι το αληθεστερον· αρ' ο
προσαγων θυσιαν, ει παροτρυνοι Θεον καθ' ετερους τροπους, αγιασθησεται παρ'
αυτης; ουδαμως, κατακρινεται δε μαλλον, ως ουπω μεν αποκαθηραμενος,
προσαγαγων δε θυσιαν. οτι δε αληθης ο λογος, ακουε τι φησιν ο νομοθετης εν τωι
Λευιτικωι "Και "κρεα ο αν αψηται παντος ακαθαρτου, ου βρωθησεται, εν "πυρι
κατακαυθησεται. πας καθαρος φαγεται κρεα, η δε "ψυχη, ητις εαν φαγηι απο των
κρεων της θυσιας του "σωτηριου, ο εστι τωι Κυριωι, και η ακαθαρσια αυτου επ'
"αυτωι, απολειται η ψυχη εκεινη απο του λαου αυτης. και "η ψυχη η αν αψηται
παντος πραγματος ακαθαρτου, η απο "ακαθαρσιας ανθρωπου η των τετραποδων
των ακαθαρτων "η παντος βδελυγματος ακαθαρτου, και φαγηι απο των "κρεων της
θυσιας του σωτηριου ο εστι τωι Κυριωι, απο- "λειται η ψυχη εκεινη εκ του λαου
αυτης." οραις οπως ανονητον, μαλλον δε και οργης και θανατου προξενον το
αναπονιπτοις χερσι προσαγειν θυσιας. ωσπερ ουν τα των ιερεων εσθηματα, καιτοι
καθηγιασμενα δια των κρεων της θυσιας ουκ αν αγιασαι τι των προσψαυοντων
αυτοις· ουτω, φησιν, ουκ αν αγιους αποτελεσηι το καταθυειν Θεωι τους καθ' ετερον
τροπον λυπειν ηἱρημενους, και απρακτειν εθελοντας περι το ανδανον Θεωι. 2.272
Ὅτι δε, ως εφην, των εμποριων ενεκα, και των εκ ταυ- της λημματων, βεβηλοις
ανδρασιν αναμιγνυμενοι εν μεθεξει παντως και αυτοι της εκεινων εσονται
βδελυριας, δια της ετερας επερωτησεως καθιστησιν εναργες· εφη γαρ παλιν Ἐαν
αψηται μεμιασμενος επι ψυχηι απο παντος τουτων, ει μιανθησεται; και απεκριθησαν
οι ιερεις και ειπον Μιανθη- σεται. προστεταχε μεν γαρ ο δια Μωυσεως νομος τοις
ηγιασμενοις νεκρου σωματος μη αποθιγειν, μητε μην αν- θρωποις τεθνεωσιν
επιφοιταν. και γουν εφη δειν μη καταμιαινεσθαι τους ιερουργους ει μη επι μονοις
πατρι και μητρι και αδελφοις, τον δε γε των ιερων ταγματων προεστηκοτα τε και
προυχοντα μηδε επι τουτοις ολως. αινιγμα δε το κεκελευσμενον ην· σκια γαρ ο
νομος· ο γαρ τοι νεκρος νεκρων εργων και ακαθαρσιας κοσμικης τυπος αν ειη
παλιν. δει δε οιμαι τους ιεραν τε και παναγνον επησκηκοτας ζωην, νεκρων εργων
 
 

388

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απονοσφιζεσθαι και σα- πριας κοσμικης απανιστασθαι φιλειν. αλλ' ει συνεβη το
τηνικαδε επιφοιτησαντα νεκρωι τινος των αλλων αποθι- γειν, η ανθρωπου τυχον,
ηγουν εδεσματος, τουτο παντως ην κατα νομον εν μολυσμωι. ερωται δη ουν ο
Προφητης, ει οταν τις νεκρου σωματος αψαμενος, ειτα μεμενηκως αναπονιπτος
ετερου τινος αψαιτο τυχον, ει παντη τε και παντως αυτον καταμιαινηι. των δε
ειρηκοτων το Μιανει· λοιπον επιφερει Θεος Ουτως ο λαος ουτος και ουτως το εθνος
τουτο ενωπιον μου λεγει Κυριος, και ουτω παντα τα εργα των χειρων αυτων λεγει
Κυριος, και ος αν εγγισηι εκει, μιανθησεται. επειδη γαρ νεκρων εργων απτεται,
φησιν, ουχι μεμιανται 2.273 μονον αυτος, αλλα γαρ προς τουτο ηκει φαυλοτητος,
ως επιτηδειως εχειν εις γε το δυνασθαι και μαλα νεανικως καταμιαινειν ετερους.
Ἐπιμελητεον δη ουν εργων αγαθων, και πληρουν σπου- δαζωμεν το οτι μαλιστα
φιλον αληθως τωι Θεωι, θυωμεν τε ουτω πνευματικως. τοτε γαρ προσδεξεται, και
ουκ εις κατακριμα την ευχην, εξομεν δε μαλλον εις ονησιν τε και ευλογιαν·
αποσειωμεθα δε και νεκρας επιθυμιας, και οιον αψυχους ηδονας και ακαθαρσιαν
κοσμικην. κεκαθαρμενοις γαρ ουτω και ηγιασμενοις συνεσται Θεος. 9Ἕνεκεν των
λημματων αυτων των ορθρινων οδυνηθησονται απο προσωπου πονηριων αυτων,
και εμισειτε εν πυλαις ελεγχοντας.9 Ταυτα φασι μητε την Ἑβραιων εκδοσιν, μητε
μην τους ετερους ερμηνευτας η ειπειν η ειδεναι· πλην συμβαινουσαν εχοντα
διαφαινεται τοις προλαβουσι την εννοιαν. επειδη γαρ, ως εφην, ανεπτοηντο λιαν
εις φιλοκερδειας και πλεο- νασμους· προφασις δε αυτη της ραιθυμιας αυτοις
ανεδεικνυτο, καιτοι τον θειον αναδειμασθαι ναον επιτεταγμενοις· αιτιαται λοιπον
αναγκαιως επι τουτοις αυτους. ορθρινα δε λημματα φησι δια τοι το εφ' ετερωι
μηδενι τας εν ορθρωι ποιεισθαι προοδους τε και σπουδας εωθινας, πλην οτι τουτου
γε ενεκα και μονου, του λημματων εφιεσθαι λεγω. και υπερ γε του- των
οδυνηθησεσθαι φησιν αυτους, μηδε εις περας αυτοις το ποθουμενον εξιοντος του
σκοπου. Θεου γαρ ου κατευθυ- νοντος, και την των πρακτεων ημιν ου
καταλεαινοντος οδον, εικαια που παντως και ανονητος η εφ' οτωιουν ανθρωπου
2.274 σπουδη. γεγραπται γαρ οτι "Ἐαν μη Κυριος οικοδομησηι "οικον, εις ματην
εκοπιασαν οι οικοδομουντες αυτον." προ- τετιμηκοτες δη ουν του τον θειον εγειρειν
ναον τα ως εν ορθρωι τε και υπο την εω λημματα, και των αμεινονων τα αισχιω
προταττοντες, ετερον τι προς τουτωι δεινον προσαῤ- ρωστουντες ηλισκοντο.
μεμισηκασι γαρ τους ελεγχοντας εν πυλαις. το δε εν πυλαις νοησεις, αντι του,
εναργως. ανθ' οτου δε μεμισηκασι; τοις γαρ απαξ κεκρατημενοις υφ' ηδονων
πονηρων, και αχαλινως ωλισθηκοσιν επι το ελεσθαι δραν α μη θεμις, ουδ' αν ειεν
ηδεις οι επανορθουν ισχυοντες, φορτικοι δε μαλλον και κατεστυγημενοι· και τι γαρ
ουχι των τοιουτων καταλογισθειεν αν; Πανδεινον τοινυν αῤρωστημα νου, το και
προσκεκλισθαι τοις φαυλοις, και τους ωφελειν ειδοτας καταμυσαττεσθαι, και
νοσειν ως ηδιστα το συμβαν, καν ει τι των αγαν εκτοπων υπαρχον ορωιτο. αμεινον
δε και σοφον αποκρουεσθαι μεν γενικως τα εις ψυχην εσω και νουν εισχεομενα
βλαβη. ει δε δη που τι συμβαιη παθειν, ζητειν μεν ηι ταχος τους ιατρους, και τους
ελεγχοντας αγαπαν, προκυλινδεισθαι δε ωσπερ Θεου λεγοντας "Ἴασαι με Κυριε, και
ιαθησομαι, σωσον με "και σωθησομαι· οτι το καυχημα μου συ ει." 9Και νυν θεσθε δη
εις τας καρδιας υμων απο της ημερας ταυτης και υπερανω, προ του θειναι λιθον
επι λιθον εν τωι ναωι Κυριου, τινες ητε, οτε ενεβαλλετε εις κυψελην κριθης εικοσι
σατα και εγινετο δεκα σατα κριθης, και εισεπορευεσθε εις
το υποληνιον
εξαντλησαι πεντηκοντα μετρητας, και εγινετο εικοσι; επαταξα υμας εν αφοριαι και
εν ανεμοφθοριαι και 2.275 εν χαλαζηι παντα τα εργα των χειρων υμων, και ουκ
επεστρε- ψατε προς με, λεγει Κυριος.9 Ἐξ αναγκαιων αυτους αναπειθει λογισμων,
οτι πεπραχασι δεξιως, οικοδομειν ηἱρημενοι τον θειον ναον, και εισιν αμει- νους η
 
 

389

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλαι, της εις τουτο σπουδης αψαμενοι. κατανοησατε γαρ, φησι, και αναμνησθητε,
τινες ητε, τουτεστιν, οπως τε και τινα τροπον διεκεισθε, πριν επιθειναι λιθον επι
λιθον εν τωι ναωι Κυριου. τοτε μεν γαρ, φησι, συναγηγερμενα μολις ιδρωσι μακροις
τα εξ αγρων τε και αλω, κριθης εικοσι σατα· μετρον δε οιμαι το σατον· εναπετιθεσθε
κυψεληι· ειδος δ' αν νοοιτο και τουτο καρπων αποθηκης· και εγινετο κριθης δεκα
σατα, σητος δηλονοτι δαπανωντος που ταχα και εις χουν απολεπτυνοντος τους
καρπους εκ θειας οργης. ει δε δη και εις ληνον αφικετο τις, πεντηκοντα μετρητας
αρυσομενος τε και μεταγγιων, εν αδοκητωι μειωσει το μετρον ευρων, κατετεθηπει
λοιπον. επαταχθητε δη, φησι, και ετεραις πλη- γαις, αφοριαις, ανεμοφθοριαις,
χαλαζαις· και παλιν ητε σκληροι. ου γαρ επεστρεψατε προς με, φησι.
Τι ουν
εντευθεν εισομεθα; προδηλον οτι τοις ουκ εθε- λουσιν οικοδομειν τον οικον Κυριου,
τουτεστι την Ἐκκλησιαν, ηγουν τας ιδιας ψυχας εις ναον αποφαινειν Θεου
κατωκνη- κοσιν εκτοπως, και τα ηδη πορισθεντα των αγαθων οιχησεται προς ουδεν,
προσεσται δε παντως και τα εκ των ακαθαρτων πνευματων βλαβη, ακαρπιαι τε και
χαλαζαι, τουτεστιν, αφο- ρητοι πειρασμων επιφοραι προς παν οτιουν κατασειουσαι
των κακων, και τα εκ θειας οργης συμβησεται. 9Ταξατε δη τας καρδιας υμων απο
της ημερας ταυτης και 2.276 επεκεινα, απο της τετραδος και εικαδος του ενατου
μηνος, και απο της ημερας ης εθεμελιωθη ο ναος Κυριου· θεσθε εν ταις καρδιαις
υμων, ει επιγνωσθησεται επι της αλω, και η αμπελος και η συκη και η ροα και τα
ξυλα της ελαιας τα ου
φεροντα καρπον, απο της ημερας ταυτης ευλογησω.9
Προαναπεισας ευ μαλα δια των αρτιως ημιν ειρημενων, ως αφιλεργειν ηἱρημενοις
περι τον θειον ναον πλειστη τις οση συμβεβηκε των ανιαρων η εφοδος, εκ του
κατευφραινειν ειδοτος πληροφορηθησεσθαι φησιν, οτι της εις τα αυτωι δοκουντα
σπουδης καρπον εξουσι την ευημεριαν, και μισθον επιεικειας της εις τον οικον
αυτου, το εν παντι δη παντως κατευρυνεσθαι καλωι. υπισχνειται δε οτι μαλιστα
χορηγη- σειν αυτοις την εξ αγρων ευκαρπιαν, ως απιστιας εγγυς γενεσθαι το χρημα,
και υπερ ελπιδα πολλην τους απο της αλω διαφαινεσθαι σωρους, και ξυλων δε των
εν κηποις ανιε- μενων ως ευβοτρυν μεν ορασθαι την αμπελον, συκην τε, και ροαν,
και απαξαπλως πλουσιως αυτοις εκτεθηλεναι τα εξ ωρων, και μην και ελαιας εν
αδοκητωι πλεονασμωι τον οικειον αυτοις εκδουσης καρπον, διατοι το ευλογεισθαι
παρα Θεου. Ὥσπερ γαρ τοις κατοκνειν ηἱρημενοις την Ἐκκλησιαν οι- κοδομειν,
ηγουν εαυτους εις ναον αγιον παραστησαι Χριστωι, παντα καταῤρει προς το χειρον·
και μην και το ειναι παντως εν πειρασμοις και νοηταις ακαρπιαις οραται συμβαινον·
ουτω και το εμπαλιν αληθες, τοις οικοδομειν εθελουσι και τον της επιεικειας
ιδρωτα τετιμηκοσι, δοθησεται παρα Θεου το εν παντι δη παντως ορασθαι καλωι, και
ταις εις νουν ευ- καρπιαις καταπιαινεσθαι, και οιον εκτεθηλοτα διαφοροις αρετων
2.277 και τοις ωριμοις
αυχημασι κηπον εχειν τον εσωτατω, μονον δε ουχι
κατακομον, ως και δυνασθαι λοιπον εκ παῤρησιας ανακραγειν το εν τωι αισματι των
αἰσματων "Καταβητω ο αδελφιδος μου εις κηπον αυτου, και φαγετω "καρπον
ακροδρυων αυτου." τροφη γαρ ωσπερ Θεωι τα εξ αρετων βλαστηματα, και της εις
νουν ευκαρπιας η χαρις. 9Και εγενετο λογος Κυριου εκ δευτερου προς Ἀγγαιον τον
Προ- φητην τετραδι και εικαδι του μηνος λεγων Ειπον προς Ζοροβαβελ τον του
Σαλαθιηλ εκ φυλης Ἰουδα λεγων Ἔτι απαξ εγω σειω τον ουρανον και την γην και
την θαλασσαν
και την ξηραν, και καταστρεψω θρονους βασιλεων, και εξολοθρευσω δυναμιν βασιλεων εθνων, και καταστρεψω αρματα και αναβατας, και
αναβησονται ιπποι και αναβαται αυτων, εκαστος εν ρομφαιαι προς τον αδελφον
αυτου.9 Ἐκ των μερικων αει πως ο λογος ημιν ο προφητικος, και εκ των εν χερσι
πραγματων επι τα καθολου και γενικωτατα ποιειται την εκδρομην. ει γαρ που περι
λυτρωσεως της τινων ποιοιτο την μνημην, αποφοιται πολλακις επι την δια
 
 

390

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστου. τοιουτον τι και νυν ο προφητικος ημιν υποφαινει λογος· επενηνεκται γαρ
αναγκαιως τοις ηδη προειρημενοις και ταδε, μυστηριου του κατα Χριστον ως εν
αινιγμασι τε και σκιαις ετι λεπτως εισκομιζοντα την αναῤρησιν. απο- στελλεται γαρ
ο Προφητης προς τον εκ φυλης Ἰουδα Ζοροβαβελ, ερων οτι σεισθησεται μεν ο
ουρανος και η γη και μην και η θαλασσα και η ξηρα, καθαιρεθησονται δε και οι
βασιλεων θρονοι. και ο μεν σοφωτατος Παυλος ταις των προκειμενων θεωριαις
προσβαλων, το σεισθησεται φησιν
2.278 εκεινο δηλουν, οτι των σαλευομενων
εσται μεταθεσις, "ινα "μεινηι τα μη σαλευομενα." αλλ' εδει ταυτα τελεισθαι δια
Χριστου, παντα γαρ εν αυτωι καινα και "τα αρχαια πα- ρηλθε," τα μεθυοντα τε και
σαλευομενα, γεγονε δε καινα τα δι' αυτου, δηλονοτι τα βεβηκοτα τε και
ερηρεισμενα και μενοντα. ορα τοινυν του λογου την οικονομιαν· αξιαγαστον γαρ
αυτοις ευκαρπιαν επαγγειλαμενος, και παντα παρεξειν ειπων πλουσιως τα εις
ευθυμιαν και τρυφην, εισκεκομικεν ευθυς τον της αληθους ευκαρπιας καιρον,
δηλον δε οτι της πνευματικης και της ανωθεν ευλογιας την αμφιλαφη χορη- γιαν.
εσεισα μεν γαρ, φησι, την υπ' ουρανον, οτε τον Ἰσραηλ εξηγαγον εκ γης Αιγυπτου·
πλην σεισω και ετι, τουτεστιν, επισημον τι και διαβοητον τοις ανα πασαν την γην
Και θρονους μεν βασιλεων
εργασομαι παλιν, μονονουχι κατασειων τα παντα.
καθελω, και πασαν αυτων αφανιω την δυναμιν, και οιον τινας ιππεας ολης
καταθεοντας της υπ' ουρανον της κατα παντων πλεονεξιας εκβαλω, εγερω γεμην
ετερους ιππεας, ητοι πολεμιστας, ρομφαιαν σπωμενους κατα γενους και αδελφων.
εοικε δε δια τουτων υποφαινειν ημιν τας δια της του Σωτηρος ημων ισχυος
καθηιρημενας πονηρας τε και αντικειμενας δυναμεις, αρχας τε και εξουσιας ας
τεθριαμβευκε τωι ιδιωι σταυρωι, και της κατα παντων πλεονεξιας εκβαλων επημυνε
τοις ηδικημενοις, ημιν δηλον- οτι. και γουν η αγια και αμωμος παρθενος ετι κυοφορουσα Χριστον, ατε δη και Ἁγιου Πνευματος αναπλεων φερουσα τον νουν,
προανακεκραγει τα τοιαδε λεγουσα "Μεγαλυνει η ψυχη μου τον Κυριον και
ηγαλλιασε το "πνευμα μου επι τωι Θεωι τωι Σωτηρι μου." και μεθ' ετερα
2.279
παλιν "Και αγιον το ονομα αυτου, και το ελεος αυτου εις "γενεαν και γενεαν τοις
φοβουμενοις αυτον· εποιησε κρατος "εν βραχιονι αυτου, διεσκορπισεν υπερηφανους
διανοιαι καρ- "διας αυτων· καθειλε δυναστας απο θρονων και υψωσε "ταπεινους·
πεινωντας ενεπλησεν αγαθων και πλουτουντας "εξαπεστειλε κενους. αντελαβετο
Ἰσραηλ παιδος αυτου "μνησθηναι ελεους καθως ελαλησε προς τους πατερας ημων
"τωι Ἁβρααμ και τωι σπερματι αυτου εις τον αιωνα." Ουκουν καθηιρηνται μεν οι
δυνασται, και πεπτωκασιν εξ ιδιων θρονων. πλην ου μεχρι τουτων της του Σωτηρος
ημων επιδημιας τα κατορθωματα· αλλα γαρ εγηγερται τις ιππεων εσμος, ανδρες
μαχηται και εμπειροπολεμοι και στρα- τηγειν ειδοτες, και ταις του διαβολου
δυστροπιαις αντεξα- γοντες γενικως. ειεν δ' αν ουτοι παλιν οι θεσπεσιοι μαθηται, οι
την του Πνευματος μαχαιραν νοητως εσπασμενοι· τουτεστι, της μυσταγωγιας τον
λογον, τον ζωντα τε και ενεργη και τομωτατον· εχωρουν κατα παντος ανθρωπου
και κατα γε- νους και κατα αδελφων, ου πληττοντες τα εις θανατον, αναιρουντες δε
μαλλον την εν αυτοις αμαθιαν, και οιον νεκρουντες τωι κοσμωι, και εκτεθναναι ταις
αμαρτιαις παρα- σκευαζοντες, ινα ζησειαν τωι Θεωι, την ευκλεα και αμωμητον
ηγαπηκοτες ζωην, δηλον δε οτι την ευαγγελικην. οτι δε εμελλον της εις Χριστον
αγαπης ενεκα και υιοι πατρασιν αντιτεταξεσθαι, και μην μητρασι θυγατερες, και
αδελφοις αδελφοι, πως εστιν αμφιβαλειν; του Σωτηρος λεγοντος εναργως "Μη
νομισητε οτι ηλθον βαλειν ειρηνην επι την "γην, ουκ ηλθον βαλειν ειρηνην αλλα
μαχαιραν· ηλθον "γαρ διχασαι ανθρωπον κατα του πατρος αυτου και θυ- "γατερα
κατα της μητρος αυτης και νυμφην κατα της
2.280 "πενθερας αυτης, και εχθροι
του ανθρωπου οι οικειακοι αυ- "του." εχθροι μεν ουν καθο και ετεροφρονες· φιλοι
 
 

391

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε και ουκ εις μακραν, ως εν ομοψυχιαι πιστεως και ως εν ενοτητι Πνευματος και
αγαπης της εν Χριστωι. 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, ληψομαι
σε Ζοροβαβελ τον του Σαλαθιηλ τον δουλον μου, λεγει Κυριος, και θησομαι σε ως
σφραγιδα, διοτι σε ηἱρετισαμην, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.9 Ου προς Ζοροβαβελ
αληθως ο τοιοσδε λογος, γεγονε δε μαλλον ως προς τον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον, ως εν γε τωι Ζοροβαβελ ευ μαλα γραφομενον· οτι και εκ φυλης Ἰουδα, και
μεντοι και βασιλευς, και των της αιχμαλωσιας λελυτρωμενων ηγουμενος, και οιον
επιστατης των οικοδο- μουντων τον οικον Κυριου. σε τοινυν, φησι, λαβων τον
δουλον μου· τουτεστι τον εν δουλου μορφηι πεφηνοτα, πλην κατα φυσιν ελευθερον·
κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον αν ελοιμην καθελειν δυναστας απο θρονων και
εκβαλειν αρχας, ως σφραγιδα θησομαι. σφραγις γαρ του Θεου και Πατρος ο Υιος,
ολην αυτου και ακραιφνη την ομοιωσιν εχων, και εν ιδιωι καλλει την του
γεννησαντος απαστραπτων φυσιν. εν αυτωι δε και ημας εις ομοιωσιν ιδιαν
κατασφραγιζει Θεος· ειπερ εις Χριστον μορφουμενοι, την ως προς Θεον εικονα
κερδαινομεν. σημαντρον ουν αρα το ακριβες του Θεου και Πατρος ο Υιος, και αυτον
ηρετισατο, τουτ' εστιν, αιρετον εποιησατο και εξειλεγμενον. και γουν επι τοις
2.281 "ο
Ἰορδανου ναμασιν αυτον ωμολογει, λεγων "Ουτος εστιν ο Υιος μου
αγαπητος, εν ωι ευδοκησα, αυτου ακουετε." ευδοκησε γαρ ο Θεος και Πατηρ
αναστοιχειωσαι τα παντα, και αναγαγειν εις το απ' αρχης, και ως ο θεσπεσιος
γραφει Παυλος, "ανα- "κεφαλαιωσασθαι τα τε εν τοις ουρανοις και τα επι της "γης"
εν Χριστωι, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι δοξα συν Ἁγιωι Πνευματι, νυν και αει
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΚΥΡΙΛΛΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΖΑΧΑΡΙΑΝ.
ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ
Ἐν τωι οκδοωι μηνι ετους δευτερου επι ∆αρειου, εγενετο λογος Κυριου προς
Ζαχαριαν τον του Βαραχιου υιον Ἀδδω του Προφητου λεγων. ΠΡΟΦΗΤΕΥΕΙ μεν ο
μακαριος Ζαχαριας εν τοις Ἱεροσολυμοις, κατα τους αυτους οιμαι χρονους, καθ' ους
και ο Σοφονιας. μετα γαρ τοι την εκ της αιχμαλωσιας επανοδον, κατυκηκεν ο
Ἰσραηλ ουκετι διηιρημενως και ανα μερος εν τε τηι Ἰουδαιαι και εν τηι Σαμαρειαι, αλλ'
εις μιαν οι παντες συνενηνεγμενοι πολιν, την Ἱερουσαλημ δηλονοτι, και ανα πασαν
την Ἰουδαιαν, βασιλευοντος επ' αυτοις Ζοροβαβελ του εκ φυλης Ἰουδα, και μην και
προυχοντος εν ιερωσυνηι Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου. εξυφαινει δε
2.283 και λιαν εντεχνως της προφητειας τον λογον. επειδη γαρ οι πλειστοι των εκ
της Ἰουδαιας, ητοι Σαμαρειας, εις αιχμα- λωσιαν απενηνεγμενων, αυτοθι
επανηκασιν, απαντα μεν ειδοτες τα παρα των Βαβυλωνιων κατα των Ἱεροσολυμων
τετολμημενα κατα καιρους· ουκ ηγνοηκοτες δε προς τουτοις, τα εφ' οις λελυπηται
Θεος· οι δε δη γεννηθεντες εν τηι των Περσων τε και Μηδων χωραι, ουτε τις η οποια
ποτ' εστιν η Ἱερουσαλημ εγινωσκον, ουτε την Ἰουδαιαν ᾔδεσαν, ουτε μην τα εκ της
θειας οργης τοις πατρασιν αυτων επενηνεγμενα, αλλ' ουδ' επι τισιν ολως τας ουτω
σκληρας εξηιτηνται δικας, πλην οσον εξ ημελημενων ταχα που διηγηματων,
αναγκαιως ο των ολων Θεος αυτοις τοις λελυτρωμενοις και κομιδηι νεοις
παιδαγωγον ωσπερ τινα και αρμοστην αναδεικνυσι τον μακαριον Ζαχαριαν, οντα
μεν εξ αιματος ιερου, τουτεστιν εκ της φυλης Λευι, και γεγονοτα μεν εκ πατρος
Βαραχιου κατα γε την σαρκα, κεχρηματικοτα δε κατα πνευμα και υιον Ἀδδω του
Προφητου. τεθραπτο γαρ, ως εικος, τοις εκεινου τροποις, και των ισων
 
 

392

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανδραγαθηματων γεγονε μιμητης. Τις ουν αυτωι της προφητειας ο λογος, και δια
ποιων των διηγηματων ερχεται, πως ουκ αν δικαιον ειπειν επιμετριως; την δικην
μεν γαρ υφ' ην εισιν, επισκηπτει τοις λελυτρω- μενοις, ατε δη της θειας εντολης ου
μετριως ημεληκοσι, και των δια του πανσοφου Μωυσεως τεθεσπισμενων αλογειν
ειωθοσι· καταδεδιττομενος δε ου μετριως αυτους, μεταφοιταν αναπειθει προς το
δειν ελεσθαι μαλλον ευδοκιμειν δια της εις παν οτιουν ευπειθειας και υπακοης.
προσεπαγει δε, οτι ει μη τινες ειεν αγαθοι και ευηνιοι, και τοις θειοις εικοντες
νομοις, πεισονται και αυτοι των τοις πατρασι συμβεβηκοτων
2.284 τα
φορτικωτερα. κατευρυνων δε ωσπερ της παιδαγωγιας τους λογους, πειραται
διδασκειν, τινα μεν ην παλαι τα των πατερων επιτηδευματα, και επι τισιν αυτοις ο
θειος επεσταξε θυμος, τινα δ' αυ διολωλασι τροπον, και μην και οπως λελυτρωνται,
και τον της αιχμαλωσιας απολυσαμενοι ζυγον, ανεκομισθησαν εις την Ἰουδαιαν·
προσεπαγει δε τουτοις, οτι, καθαπερ εφην αρτιως, πεισονται τα χειρω της των
πατερων αφιλοθειας κατ' ιχνος ιεναι σπουδαζοντες. δια- μεμνηται δε πανταχη της
δια Χριστου λυτρωσεως εσομενης κατα καιρους, και το επ' αυτωι μυστηριον δια
πολλων ημιν αναγραφει τροπων.
∆ει δη ουν εκαστα της προφητειας τα μερη
πολυ- πραγμονειν εθελοντας, μη ταυτολογιαν ηγεισθαι τα εν αυτηι, και περιττην
αφηγησιν των ηδη γεγενημενων· διαμεμνησθαι δε μαλλον, οτι τοις εκ της
αιχμαλωσιας υπονοστησασιν εις την Ἰουδαιαν, αναγκαιοτατην εχει των ηδη
συμβεβηκοτων
την αφηγησιν. επηνωρθου μεν γαρ τους ειδοτας ων ηδη
πεπονθασιν, αναφερων προς αναμνησιν· τοις δε δη νεοις κομιδηι, και ουκ ειδοσι τα
παλαι, προεξενει την ασφαλειαν, ινα μη τοις ισοις εναλοιεν κακοις, την βεβηλον
και ανομωτα- την αγαπωντες ζωην. 9Ὠργισθη Κυριος επι τους πατερας υμων οργην
μεγαλην.9 Συνιηις οπως καταπτοει τοις διηγημασι, και τοις κομιδηι νεοις τα τοις
προ αυτων συμβεβηκοτα παρατιθεις εις εξη- γησιν, μετασοβει προς το αμεινον,
οιονειπως απειλων, οτι τοις ισοις, η και τοις ετι δυσαχθεστεροις υπενηνεγμενοι
2.285 κακοις, κατοιμωξουσι πικρως, ει μη ελοιντο σωφρονως απο- σπουδαζειν μεν
τα εκεινων, φροντιδος γεμην και λογου παντος αξιουν το θυμηρες Θεωι. οργην δε
μεγαλην ωργισθαι φησι τον των ολων κατεξουσιαζοντα Θεον, ουκ αναποδεικτον
αφεις εις το ατρεκες τον λογον, αλλ' εξ ων ηδη πεπειρανται και πεπονθασιν, οτι μη
εστι ψευδοεπης αποφαινων. ειη γαρ αν ου της τυχουσης αγανακτησεως ενδειξις το
εφειναι τοις Βαβυλωνιοις καταδηιωσαι μεν απασαν την Ἰουδαιαν, και συν αυτηι την
Σαμαρειαν, κατεμπρησαι δε και αυτα τα αγια, και κατασκαψαι την Ἱερουσαλημ· και
τον απολεκτον Ἰσραηλ αποφηναι μετοικον, οικτρως και ελεεινως εν αλλοδαπηι δουλευοντα, και δυσοιστον υπομενοντα ταλαιπωριαν, και απτο- μενον μεν θυσιων
ουκετι, ουκ αυλης εισω φοιτωντα της ιερας, ουκ ευχαριστιας προσαγοντα κατα
νομον, η δεκατας, η απαρχας· ειργομενον δε, ως εξ αναγκης και φοβου, και του
χρηναι τελειν τας νενομισμενας αυτωι και φιλτατας εορτας. ουκουν ωργισθη Κυριος
επι τους πατερας αυτων οργην μεγαλην. Ἐπιφωνησηι δ' αν τις τα τοιαδε και τοις
Ἰουδαιοις δημοις, ειπερ ελοιτο μυσταγωγειν επι το Χριστου μυστηριον. επειδη γαρ
απεκτονασι τους προφητας, και αυτον δε "τον "Κυριον της δοξης εσταυρωσαν,"
εαλωσαν και πεπορθηνται. κατεσεισθη δε και αυτος ο διαβοητος νεως, και
πεπληρωται λοιπον επ' αυτοις το δια φωνης Ὠσηε "∆ιοτι ημερας πολ- "λας
καθισονται οι υιοι Ἰσραηλ, ουκ οντος βασιλεως ουδε "οντος αρχοντος, ουκ ουσης
θυσιας ουδε οντος θυσιαστη- "ριου, ουτε ιερατειας, ουτε δηλων." οτι δε εισιν
αιχμαλωτοι,
και υπο χειρα τεως διαβολικην προσκεκρουκοτες Θεωι, και
απεῤριμμενοι, και απασης εξω φειδους της ανωθεν γεγονοτες,
2.286 πως αν
ενδοιασειε τις; ει δε δη λυτρωθειεν κατα καιρους, προσηκαμενοι την πιστιν, και
Χριστον επιγραψαμενοι Θεον τε και βασιλεα και Κυριον, τοτε δη τοτε, και μαλα
 
 

393

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εικοτως, σοφην αν τις επ' αυτοις ποιησαιτο την παραινεσιν, επι καιρου ταυτα
λεγων Ὠργισθη Κυριος επι τους πατερας υμων οργην μεγαλην. 9Και ερεις προς
αυτους Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἐπιστρεψατε προς με, και
επιστραφησομαι προς υμας, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και μη γινεσθε καθως οι
πατερες υμων, οις ενεκαλεσαν αυτοις οι προφηται οι εμπροσθεν λεγοντες Ταδε
λεγει Κυριος Ἀποστρεψατε απο των οδων υμων των
πονηρων και απο των
επιτηδευματων υμων των πονηρων, και ου προσεσχον του εισακουσαι μου, λεγει
Κυριος.9 Ἀνακεκλημενοι γαρ, ως εφην, εκ της αιχμαλωσιας, και ανατρεχοντες εις
την Ἰουδαιαν, ραιθυμοι γεγονασι περι το δοκουν τωι Θεωι, και ειδωλοις μεν ου
προσεκειντο τεως, ουτε μην την αρχαιαν προσιεντο πλανην· πλην καθ' ετερους
ηλισκοντο παροτρυνοντες τροπους. ως γαρ εν τωι Ἔσδραι γεγραπται, και γυναιοις
αλλοφυλοις επεμιγνυντο και, τας εκ των ομορων εθνων εισοικισαμενοι, τεκνων
αλλοτριων πατερες γεγονασι, καιτοι του νομου το χρημα αυτοις ως εκτοπον
αποφασκοντος. κατημελουν δε και του τελειν εορτας, και πληρουν θυσιας, και μην
και απροθυμοι περι το δειν αναδει- μασθαι τον θειον ναον γεγονοτες ηλισκοντο.
ταυτηιτοι, καθα- περ εν τωι Ἀγγαιωι γεγραπται, επαταξεν αυτους εν αφοριαι και
ανεμοφθοριαι και εν χαλαζηι παντα τα εργα των χειρων αυτων. και ενεβαλλον μεν
εις κυψελην κριθης εικοσι σατα,
2.287 και εγινοντο δεκα, εισεπορευοντο δε και
παλιν αντλησαι πεντηκοντα μετρητας, και εγινοντο εικοσι. επαγγελλεται τοινυν
αυτοις, ως ει ελοιντο μεταφοιταν εις το αμεινον, και επιστρεφειν προς αυτον, δια
του δραν ελεσθαι τα αυτωι δοκουντα και φιλα, τοτε και αυτος επιστρεψει προς
αυτους, τουτεστιν, αφεξεται της επ' αυτους οργης, και παλινδρο- μησει προς ελεον,
και φειδους τε και οικτιρμων αξιωσει παλιν. αποφασκει γεμην ως ολεθρου
προξενον το ελεσθαι ζηλουν τους προ αυτων γεγονοτας, οις πλειστη μεν οση
δεδοτο παρ' αυτου δια των αγιων προφητων παρακλησις και παραμυθια, καλουσα
προς αποστροφην των αισχρων επι- τηδευματων, ανονητον δε το πραγμα πολυ λιαν
Καταγελαστοι δη ουν, οι ταις των
ετεθειτο απονευσασι προς το δυσηκοον.
πατερων αμαθιαις επομενοι, και προγονικην συνηθειαν ως δυσανατρεπτον απολογιαν αει προβαλλομενοι, καν ει επι τοις εσχατοις κατα- ψεγοιντο κακοις. εθος δε
τουτο μαλιστα τοις των ειδωλων θεραπευταις. καλουμενοι γαρ επι την της
αληθειας επι- γνωσιν, της των πατερων απατης διαμεμνηνται πανταχου, και
πατρωιον ωσπερ τινα κληρον το εκεινων αμαθες ασπαζο- μενοι, διαμενουσι τυφλοι.
οιμαι δε, οτι καν ει αυτοις συμβουλευσειε τις τοις εκ περιτομης μεταμαθειν τα
αισχιω, και τιμαν ελεσθαι το ωφελουν, επι την των πατερων συνη- θειαν
καταφευγουσι και αυτοι. χρησιμον ουν τοις πλανω- μενοις επιφωνειν Ἐπιστρεψατε
προς με και επιστραφησομαι προς υμας, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και μην επι
τουτωι Μη γινεσθε καθως οι πατερες υμων, οι πλανωμενοι δηλονοτι, και μεχρι του
παντος μεμενηκοτες εν αγνωσιαι. 2.288 9Οι πατερες υμων που εισι και οι προφηται;
μη τον αιωνα ζησονται; πλην τους λογους μου και τα νομιμα μου δεχεσθε, οσα
εγω εντελλομαι εν πνευματι μου τοις δουλοις μου τοις προφηταις, οι κατελαβοσαν
τους πατερας υμων. και απεκρι- θησαν και ειπαν Καθως παρατετακται Κυριος
παντοκρατωρ, του ποιησαι κατα τας οδους υμων και κατα τα επιτηδευματα υμων,
ουτως εποιησεν υμιν.9 Πριν αλωναι την Ἰουδαιαν, και αυτα δε τα Ἱεροσολυμα, το
της προφητειας ονομα, καθαπερ τι προσωπειον εαυτοις περιτιθεντες τινες,
προσελαλουν αρχαιοτεροις τα "απο καρ- "διας αυτων, καθα γεγραπται, και ουκ απο
στοματος "Κυριου." ουτοι ψευδοεπουντες εφασκον, ως ουκ αν αλοιη ποτε παρ'
εχθρων η αγια πολις, ουδ' αν γενοιτο ποτε τοις εθελουσι καταδηιουν ευκαταμαχητος
ο Ἰσραηλ· αλλ' ερη- ρεισμενην εξει την ευημεριαν, και εν ακλονητοις κεισεται
τρυφαις, Θεου προασπιζοντος, και το απολεκτον αει τιμων- τος τε και αγαπωντος
 
 

394

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενος. εφασκον δε τα τοιαυτα, καθαπερ εφην αρτιως, ψευδηγορουντες οι ταλανες,
και ραιθυ- μον οντα τον Ἰσραηλ υπτιουντες ετι, καιτοι δεον αναπειθειν
εκμειλισσεσθαι Θεον, και τα εφ' οις λελυπηται ριπτουντας ως απωτατω, μεταφοιταν
ελεσθαι προς το αυτωι δοκουν. αλλ' ολιγος εκεινοις της αληθειας ο λογος,
λημματιων δε σμικρων και ευτελεστατων ηττωμενοι, πεπλανηκασι τον Ἰσ- ραηλ.
και γουν ο μεν προφητης Ἱερεμιας κατηιτιατο λιαν αυτους, ουτω λεγων "Ὁ ων
Κυριε, ιδου οι προφηται αυτων "προφητευουσι και λεγουσιν Ουκ οψεσθε μαχαιραν,
και 2.289 "λιμος ουκ εσται εν υμιν, οτι αληθειαν και ειρηνην δωσω "επι της γης
και εν τωι τοπωι τουτωι·" Θεος δε προς ταυτα "Ψευδη οι προφηται προφητευουσιν επι
τωι ονοματι μου· "ουκ απεστειλα αυτους, και ουκ ενετειλαμην αυτοις, και ουκ
"ελαλησα προς αυτους, οτι ορασεις ψευδεις και μαντειας "και οιωνισματα και
προαιρεσεις καρδιας αυτων αυτοι προ- "φητευουσιν υμιν." και μην και ετερωθι
παλιν φησιν "Ουκ απεστελλον τους προφητας, και αυτοι ετρεχον· ουδε "ελαλησα
προς αυτους, και αυτοι προεφητευον." πεπλα- νηται τοινυν, ως εφην, ο Ἰσραηλ, τοις
των ψευδομαντεων φενακισμοις ασυνετως συνηρπασμενος. αλλ' ουκ αν ηλω ποτε
παρ' εχθρων, και της ουτω πικρας και φορτικωτατης δουλειας επειρατο, τοις παρα
Θεου προφηταις τον νουν επιδους, οι και συμβησεσθαι τα τοιαδε προαπηγγελλον
αυ- τοις, και διαῤρηδην εφασκον, οτι παντως εις πειραν ενεχθη- σονται κακου, μη
ουχι δραν ηἱρημενοι τα θυμηρη Θεωι. ταυτηιτοι καλει προς αναμνησιν των τε
ανοσιων ψευδοπρο- φητων και των πεφενακισμενων και φησιν Οι πατερες υμων
που εισι και οι προφηται μη τον αιωνα ζησονται; ομοιον ως ει λεγοι Ἀπολωλασιν οι
πατερες υμων, και τουτο οικτρως, εν αιχμαλωσιαι, και συν αυτοις οι ψευδοεπεις και
πεπλανηκοτες, οι το της προφητειας ονομα και χρημα καπηλευοντες. αλλ' ειπερ
εζων ετι, ταχα που βελτιους υμας απεφηναν αει κα- τοιμωζοντες επι τοις
συμβεβηκοσι, και των παρ' αυτοις γεγονοτων ψευδοπροφητων ου μετριαν
ποιουμενοι την κατα- βοην. αλλ' εκεινοι μεν ραιστωνης τε ομου και απειθειας
οψωνιον, το συνδιολεσθαι τοις ηπατηκοσιν εσχηκασιν, υμεις δε τους των αγιων
προφητων παραδεχεσθε λογους, και τα δι' αυτων θεσπισματα ποιεισθε περι πολλου.
αυτοι γαρ λελαληκασι και τοις προ υμων, οτι παρατετακται Κυριος του ποιησαι,
δηλον δε οτι την αιχμαλωσιαν και τας εν 2.290 αυτηι συμβησομενας ταλαιπωριας.
διηλεγχον δε λεγοντες αναφανδον, οτι κατα τας οδους υμων και τα επιτηδευματα
υμων, ουτως εποιησεν υμιν. κολαζει γαρ ου ματην ο των ολων Θεος, ουτε μην
αβασανιστον την εφ' οτωιουν ποιειται ψηφον η θεια τε και απλανης και δικαιοτατη
κρισις· ανεξι- κακησασα δε υπεραμετρως, τοτε δη τοτε ταλαντευει τοις ημαρτηκοσι
τα αυτοις οτι μαλιστα πρεπωδεστατα. Σοφον ουν αρα το ευηνιον, και παντος ημας
απαλλαξει κακου το τοις θειοις επεσθαι νομοις, και τας των αγιων προαγορευσεις
τιμαν, και πιστεως αξιουν τας του Πνευματος φωνας, εννοουντας τε οτι παντη τε
και παντως συμβησεται τα προηγγελμενα, μεταπλαττεσθαι προς το αμεινον και μεταχωρειν εις μεταγνωσιν. αποσκευασομεθα γαρ ουτω τα εξ οργης, και ηπιωι
περιτευξομεθα τωι ∆εσποτηι· δικαιοι γαρ τον ασεβη, και ανιησι δικης τους εξ αμαθιας
ηγουν ασθενειας πεσοντας εις αμαρτιαν. 9Τηι τεταρτηι και εικαδι εν τωι ενδεκατωι
μηνι· ουτος εστιν ο μην
Σαβατ· εν τωι δευτερωι ετει επι ∆αρειου εγενετο λογος
λεγων
Κυριου
προς Ζαχαριαν τον του Βαραχιου υιον Ἀδδω τον Προφητην
Ἑωρακα την νυκτα, και ιδου ανηρ επιβεβηκως εφ' ιππον πυῤρον, και ουτος ιστηκει
ανα μεσον των δυο ορεων
των κατασκιων, και οπισω αυτου ιπποι πυῤροι και
ψαροι και
ποικιλοι και λευκοι. και ειπα Τι ουτοι, Κυριε; και ειπε προς
με ο
αγγελος ο λαλων εν εμοι Ἐγω δειξω σοι τι εστι ταυτα. και απεκριθη ο ανηρ ο
εφεστηκως ανα μεσον των ορεων και
2.291 ειπε προς με Ουτοι εισιν ους
εξαπεσταλκε Κυριος του περι- οδευσαι την γην. και απεκριθησαν τωι αγγελωι Κυριου
 
 

395

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι εφεστωτι ανα μεσον των ορεων και ειπαν Περιωδευκαμεν πασαν την γην, και
ιδου πασα η γη κατοικειται και ησυχαζει.9 Ἀνα μερος και κατα καιρους τας ορασεις
τοις αγιοις προφηταις εξεκαλυπτεν ο Θεος. ου γαρ που φαμεν ως αει τε και συχνη
και αδιαστατος παντελως η της θεοπτιας αυτοις εχορηγειτο χαρις και των εσομενων
η αποκαλυψις· κατα καιρους δε μαλλον, τους εκαστωι πραγματι πρεποντας, και
κατα το αυτωι δοκουν τωι αποκαλυπτοντι τα κεκρυμμενα. και ποτε μεν τουτο, ποτε
δε εκεινο, κατα πολλους τε και διαφορους επαιδευοντο τροπους. εσθ' οτε μεν γαρ
απλην εδεχοντο γνωσιν, ενηχουντος αυτοις του Ἁγιου Πνευματος· εσθ' οτε δε και
προς τουτωι και εν αυταις ταις ορασεσι των δρωμενων εγινοντο, αλλοτε αλλως
αυτοις διαμορφουντος Θεου και αποκαλυπτοντος αινιγματωδως μυστηρια. Ἡσαιας
μεν γαρ ο μακαριος τεθεασθαι φησι "τον Κυριον σαβαωθ "καθημενον επι θρονου
υψηλου και επηρμενου," περιεστηκο- των αυτον των Σεραφιμ και ευφημουντων εξ
αμοιβης. ο δε γε θεσπεσιος Ἰεζεκιηλ θρονον τεθεασθαι φησιν επι στερεω- ματος,
υποκειμενων των Σεραφιμ. εφη δε, οτι τον επι του θρονου καθημενον εωρακε
διφυα, ως τα κατω μεν απο οσφυος εν ειδει πυρος ορασθαι σαφως, εν ορασει δε
ηλεκτρου τα ανω. και βαθυς αν γενοιτο και μακρος ο εφ' εκαστωι λογος, ειπερ
ελοιτο τις πολυπραγμονειν τας αιτιας του πολυειδεις γενεσθαι παρα Θεου τας
ορασεις αυτοις. Ουτω τοιγαρουν και ο μακαριος Ζαχαριας καιρον και ημερας και
μηνα σαφως ορισαμενος, τεθεασθαι φησι τον 2.292 Κυριον εν ειδει τωι καθ' ημας.
ιδου γαρ ανηρ φησιν επιβε- βηκως εφ' ιππον πυῤρον. αινιττεται δε δια τουτου τον
οιονει πως εμπειροπολεμον και ειδοτα τα τακτικα. το γαρ ιππωι μεν εφιζησαι, και
τουτωι πυῤρωι και την οιον εξ αιματος εχοντι χροιαν, τοιουτον τι οιμαι που
σημαινειν λοιπον. μαχεται γαρ ο των ολων Θεος τοις αντεξαγουσιν αυτωι, και οια
τις πολεμιος ανθοπλιζεται τοις απειθη και αγερωχον αντανιστασιν αυτωι τον της
διανοιας αυχενα. εδρων δε τουτο, και μαλα νεανικως, οι εξ αιματος Ἰσραηλ, οι τε
την Ἰουδαιαν και αυτην οικουντες την Ἱερουσαλημ, και μην και οι την Σαμαρειτων
χωραν εχοντες, τουτεστιν, αι δεκα φυλαι. ετραποντο γαρ εις πολυθειαν, και τοις
χειροκμητοις το σεβας αναπτοντες, επεφωνουν ταις δαμαλεσι ταις χρυ- σαις "Ουτοι
οι θεοι σοι, Ἰσραηλ, οιτινες ανηγαγον σε εκ "γης Αιγυπτου," και προς γε δη τουτοις,
των του νομου θεσπισματων αλογησαντες παντελως, απερισκεπτως ετρα- ποντο
προς το εκαστωι φιλον δοκουν. ταυτηιτοι λοιπον ο των ολων Θεος, εφιππος δε ωσπερ
αυτοις, ως εν ειδει τωι καθ' ημας, αινιγματωδως επιφοιται. Ἕστηκε δε ανα μεσον
των δυο ορεων των κατασκιων. ορη δε οιμαι κατασκια φησι το τε της Ἰουδαιας,
τουτεστι, την Σιων και μην και το Σαμαρειας. εφη γαρ που περι αυτων ο Θεος
"Ουαι τοις εξουθενουσι Σιων και τοις πεποιθοσιν "επι το ορος Σαμαρειας." αμφω δε
κατασκια δια τοι το αμετρητωι πληθει των κατωικηκοτων στενοχωρεισθαι ταχα που,
και υλην απομιμεισθαι δασειαν τε και αμφιλαφη. κατοπιν γεμην του επιβεβηκοτος
τον ιππον τον πυῤρον, ιπποι παλιν ᾔεσαν ετεροι, και ουκ εν οψει μιαι, πυῤροι γαρ
ησαν, 2.293 και μην και ψαροι και ποικιλοι και λευκοι. σημαινουσι δε και αυτοι
βασιλεας, η εθνη φιλοπολεμα τε και μαχιμωτατα, και ουχι δη μονην την
ενεγκουσαν εχειν ηγαπηκοτα, κατα- σκιδναμενα δε ωσπερ απασης της γης, και υφ'
εαυτα ποι- εισθαι σπουδαζοντα την υπ' ουρανον, οποιοι γεγονασιν οι Βαβυλωνιων
βασιλεις, Φουλα μεν πρωτος, ος ειλε τας περαν του Ἰορδανου φυλας. ειτα μετ'
εκεινον ο Σαλαμανασαρ, ος πεπορθηκε την Σαμαρειαν, και τριτος Σεναχηρειμ, ο της
Σαμαρειας το λειψανον καταδηιωσας αγριως, προσεμπρησας δε πολλας και της
Ἰουδαιας πολεις. τεταρτος ο Ναβου- χοδονοσορ, ος και αυτην ειλε την Ἱερουσαλημ,
και απεκο- μισεν εις αιχμαλωσιαν τον Ἰσραηλ. το γεμην εν ποικιλοις ειδεσιν
ορασθαι τους ιππους, σημαινει που ταχα της εκαστου γνωμης το διαφορον· και το εν
αυτοις ετεροχροον, αινιγμα της εκαστου διανοιας παραδεξαιτο αν τις, και μαλα
 
 

396

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εικοτως. διηπορηκε μεν ουν ο Προφητης και αποκαλυψιν αιτει· μανθανει δε, οτι
ουτοι εισιν ους εξαπεσταλκε Κυριος του περιοδευσαι πασαν την γην, και αυτοι δε
τουτο φασιν οι απεσταλμενοι, περιωδευκεναι την συμπασαν διαβεβαιου- μενοι, και
μην οτι και ηρεμει, ταις αυτων πλεονεξιαις αντι- τεινειν ουκ εχουσα, και τον υπ'
αυτοις αβουλητον μεν, πλην αναγκαιον υπομενουσα ζυγον. 9Και απεκριθη ο
αγγελος Κυριου και ειπε Κυριε, εως τινος ου μη ελεησεις την Ἱερουσαλημ και τας
πολεις της Ἰουδαιας ας υπερειδες τουτο εβδομηκοστον ετος;9
2.294 Των
απεσταλμενων ιππων, ηγουν εθνων τε και βασιλεων περιοδευσαντων την
συμπασαν γην, ειτα σαφως ειρηκοτων, ως κατοικειται και ησυχαζει και τον εξ
αναγκης επεῤριμ- μενον υπομενει ζυγον, τρεπεται παραχρημα προς λιτας τας υπερ
γε της Ἱερουσαλημ και της Ἰουδαιας ο μακαριος αγγελος, ος ταχα που τετακτο παρα
Θεου το των Ἰουδαιων εθνος παιδαγωγειν. ευρησομεν δε οτι και οτε της των
Αιγυπτιων
εκδεδραμηκασι γης, δεινοις μεν αυτους κατεπτοει δειμασιν ο
αποπληκτος Φαραω, τον πολεμου νομον εξωπλισμενος, ειτα διωκειν επιχειρων,
εστη, φησιν, ο αγγελος Κυριου ανα μεσον αυτων, "και ου συνεμιξαν αλληλοις ολην
την νυκτα." αλλα και αυτον τον νομον δι' αγγελων λελαλησθαι ο νομομαθης εφη
Παυλος. υπεμφαινει δε τι τοιουτον και της ευαγγελι- κης παραβολης η δυναμις. εφη
γαρ που Χριστος περι της των Ἰουδαιων Συναγωγης, το μελλον αυτηι συμβησεσθαι
προαναδεικνυς αινιγματωδως "Συκην ειχε τις πεφυτευμενην "εν τωι αγρωι αυτου."
επειδη δε ακαρπος ην, εκκοπτειν αυ- την ηθελε, και δη τουτο δραν εκελευε λεγων
τωι γηπονωι " Εκκοψον αυτην, ινατι και την γην καταργει;" ο δε προς τουτο φησι
"Κυριε, αφες αυτην και τουτο το ετος, εως "αν σκαψω περι αυτην, και βαλω κοπρια·
καν μεν ποιησηι "καρπον εις το μελλον· ει δε μη γε, εκκοψεις αυτην." τι γαρ ετερον
ημιν εν τουτοις το του γηπονου προσωπον υπαι- νιττεται, πλην οτι το του
προεστηκοτος αγγελου, και παιδα- γωγειν αυτην, ως εφην, προστεταγμενου;
ορισαντος ουν του Θεου της αιχμαλωσιας τον χρονον εις ετος το εβδομηκοστον,
ουπω μεν εις περας ηκοντος του καιρου, σιωπαν ην αναγκαιον, ως αν μη δοκοιη
∆εσποτικοις αντεξαγειν νευμασι. πεπε- ρασμενου δε ηδη του καιρου, ποιειται τας
λιτας, και της του 2.295 προσκρουειν υποψιας οιον εκ μεσου γεγενημενης, αψευδη
δε οντα τον ∆εσποτην ειδως, αναμαθειν αξιοι, ποτερον ποτε συμπεπερασται τοις
ημαρτηκοσι τα εξ οργης κατα το παλαι δοξαν εις ετος το εβδομηκοστον· ηγουν εσται
τις ετερα παλιν αναβλησις προστεθειμενων αμαρτιων, και εις μηκος ετι τα της
ταλαιπωριας αυτοις εκτεινεται. ταυτηιτοι φησιν Ἕως τινος ου μη ελεησηις την
Ἱερουσαλημ και τας της Ἰουδαιαςπολεις υπερεωραμενας ηδη τουτο εβδομηκοστον
ετος; Ἐλπις ουν αρα τοις σεβομενοις Θεον χρηστη, και ουκ αμφιβολος, ως ει δηπου
γενοιτο προσκρουειν εξ ασθενειας, αλλ' ουν εχουσι παρα Θεωι τους λιπαρουντας
υπερ εαυτων, ουκ ανθρωπους μονον, αλλα και αυτους τους αγιους αγ- γελους, οι
προσηνη τε και μειλιχιον αποτελουσι Θεον, τηι ιδιαι καθαροτητι κατευναζοντες τας
οργας, και οιονειπως εκδυσωπουντες ασχαλλοντα τον Κριτην. αλλα τοτε μεν
αγγελος υπερ της των Ἰουδαιων Συναγωγης εποιειτο τας λιτας· ημεις δε, οι
πεπιστευκοτες και ηγιασμενοι λοιπον εν Πνευματι, "Παρακλητον εχομεν προς τον
Πατερα, Ἰησουν "Χριστον δικαιον, και αυτος ιλασμος εστι περι των αμαρ- "τιων
ημων· ου περι των ημετερων δε μονον, αλλα περι "ολου του κοσμου." και ως ο
θεσπεσιος γραφει Παυλος, αυτον "ιλαστηριον ο Θεος εθετο δια πιστεως," αμαρτιων
απαλλαττοντα τους προσιοντας αυτωι. 9Και απεκριθη Κυριος παντοκρατωρ τωι
αγγελω τωι λαλουντι εν εμοι ρηματα καλα και λογους παρακλητικους. και ειπε
προς
με ο αγγελος ο λαλων εν εμοι Ἀνακραγε λεγων Ταδε λεγει
Κυριος
παντοκρατωρ Ἐζηλωκα την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, και οργην
μεγαλην εγω οργιζομαι επι τα εθνη τα
2.296 συνεπιτιθεμενα, ανθ' ων εγω μεν
 
 

397

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωργισθην ολιγα, αυτοι δε συνεπεθεντο εις κακα.9 Ἀληθες ειπειν, οτι κατα την του
ψαλλοντος φωνην "Οικτιρμων και ελεημων ο Κυριος," και αυτη δε των πραγματων
η πειρα διαβοησειεν αν, ως ωδε τε εχει και ουχ ετερως. αθρει δε οπως δεχεται
παραχρημα τας λιτας τας υπερ γε των πεπραχοτων αθλιως, και συντετριμμενων εν
αλλοδαπηι, και τον της αιχμαλωσιας ανατλαντων ζυγον, μονον δε ουχι του
παρακαλουντος φθανει την αιτησιν, και αποκρινεται παραχρημα ρηματα καλα και
λογους παρακλη- τικους· παρακλητικους δε φησι τους ανακτησασθαι τε και
παρακαλεσαι δυναμενους τους πεπονηκοτας. παρ' ολον γαρ της αιχμαλωσιας αυτων
τον καιρον ου ρημα ταχα που χρηστον ειρηκως, ουχ ετερου τινος των παρακαλειν
ειωθοτων αξιωσας αυτους, αρχεται χρηστοεπειν, και της επ' αυτοις ημεροτητος
καταβαλλεται την αρχην. εκ περιχαρειας δη ουν της αγαν ο θεσπεσιος αγγελος
διακεκραγεναι λοιπον τωι Προφητηι προστεταχε και διακονειν εις απαντας τα παρα
Θεου. εζηλωκεναι γαρ φησι την Ἱερουσαλημ ζηλον μεγαν, ουκ αυτηι τον ζηλον
ενιεις, καθαπερ και πρωην παρενηνεγμενηι προς αλλοκοτους λατρειας, αλλ' υπερ
αυτης τοις πεπορθη- κοσιν, οις και ωργισθαι φησιν, ουχ ως και εν απληι και
μεμετρημενηι κινησει τυχον, αλλ' ως εν ακρατωι τε και ασχετωι θυμωι. εγω μεν γαρ,
φησιν, επαιδευον τους εμους, και ουδεν αυτους περα μετρου πασχειν ηθελον· αυτοι
δε της ιδιας γνωμης την αγριοτητα δεινως τε και αχαλινως επηγον,παρεντες ουδεν
των εις ωμοτητα και απανθρωπιαν. Τουτο οιμαι εστι το εγω μεν ωργισθην ολιγα,
αυτοι δε συνεπεθεντο εις κακα. παιδευει μεν γαρ εξ αγαπης ημαρτηκοτας ο των
ολων Θεος, και συμμετρους ημιν επιφερων αικιας, η πονους, μετασοβει προς το
αμεινον. οι δε δη προς τουτο παρειλημμενοι, θηριοπρεπως επιθρωσκουσι τοις παιδευομενοις εσθ' οτε. αλλ' οργιζεται Θεος επ' αυτοις οργην μεγαλην. ο μεν γαρ ως
πατηρ επανορθουν ταις αικιαις ηθε- λεν· οι δε ολοις ωσπερ ιστιοις και παντα
σειοντες καλων ασχετοις ορμαις τοις καμνουσιν επεφεροντο. Τουτο παθουσης της
Ἐκκλησιας, ηγνοηκασιν οι διωκοντες, οτι τους της εις αυτην αγριοτητος αποτιουσι
λογους, και πικρας εξαιτηθησονται δικας παρα του προεστωτος Θεου. 9∆ια τουτο
ταδε λεγει Κυριος Ἐπιστρεψω επι Ἱερουσαλημ εν οικτιρμωι, και ο οικος μου
ανοικοδομηθησεται εν αυτηι, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και μετρον εκτεθησεται
επι Ἱερουσαλημ
ετι.9
∆εδειχεν οτι παθουσα την αποστροφην του διασωζειν
ισχυοντος, αθλιοτητος τε και ταλαιπωριας εις τουτο κατω- λισθεν, εσται δε παλιν
ακονιτι και λιαν ευκολως εν οις ην παλαι, μετατεθεντος εις ημεροτητα του
παρωργισμενου· δηλον δε οτι του παντα ισχυοντος Θεου· μονον δε ουχι και
υπονοστουντος εις αυτην, διατοι του παλιν αξιωσαι φειδους και αγαπης, και
αμνησικακως ανειναι οι τα εγκληματα. υπισχνειται γαρ και τον οικον εγειρειν, και
ευμηκεστατην
αποφαινειν την Ἱερουσαλημ. εμπεπρηστο μεν γαρ ο ναος,
καθηιρηντο δε και αυτα τα της πολεως τειχη, ως ολιγην και συνεσταλμενην ορασθαι
παντελως, και ευαριθμητους εχειν τους οικητορας. αλλ', ως εφην αρτιως,
ανακομιζειν αυτην
2.298 επαγγελλεται προς το εν αρχαις, ο δη και τετελεστο,
Κυρου μεν ανεντος της αιχμαλωσιας, ∆αρειου γεμην και αυτον αναδειμασθαι
προσταττοντος τον ναον, εφιεντος τε και αυ- την τοις τειχεσιν οχυρουν την πολιν.
Ὁρωμεν δε, οτι διαγυμναζων εσθ' οτε Θεος των αγιων την πιστιν, και των
προσκειμενων αυτωι την αγαπησιν, εφιησι κατα καιρους διωκεσθαι την Ἐκκλησιαν.
αλλ' ολιγα παθουσαν ευθυς ανιστησι, και ανατειχιζει παλιν ταις επι- κουριαις, και
τηι ανωθεν χαριτι τον ιδιον οικον στεφανοι. και εκαστος δε των ευσεβειν ηἱρημενων
και πολις εστι και οικος Θεου. δοκιμαζεται δε πολλακις, κατερεθιζουσης αυτον εις
φαυλοτητα και σαρκικης ηδονης και μεριμνης κοσμικης, ως δοκειν εμπεπρησθαι τε
και τειχων ερημην, ηγουν ασφα- λειας, την του παθοντος απομειναι ψυχην. αλλα
κατοικτει- ροντος Θεου, και ταις των αγιων λιταις μετατιθεμενου προς το ημερον,
 
 

398

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικοδομειται παλιν "εις ναον αγιον, εις κατοι- "κητηριον Θεου εν Πνευματι," και δη
και απασης απε- ληλαμενης ακαθαρσιας, ανατειχιζεται παρα Θεου, και γινεται πολις
του μεγαλου βασιλεως, τουτεστι Χριστου. 9Και ειπε προς με ο αγγελος ο λαλων εν
εμοι Ἀνακραγε λεγων Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἔτι διαχυθησονται πολεις
εν αγαθοις, και ελεησει Κυριος ετι την Σιων και αιρετιει ετι την Ἱερουσαλημ.9
Παρατεινοντος του χρονου της αιχμαλωσιας, αι της Ἰου- δαιας πολεις, ουδεν δε
ηττον και της Σαμαρειτων, εξηρημωντο
παντελως. οικοι τε γαρ ησαν
εμπεπρησμενοι και μονονουχι της Βαβυλωνιων ωμοτητος κατακεκραγοτες, και
αυτα δε τα των πολεων σχηματα κατηφανισμενα και ανατετραμμενα
2.299
παντελως. ευαριθμητων δε κομιδηι κατοικουντων, ανδρα μεν ουκ ην λαμπρον, η και
ετερως επισημον ιδειν, αλλ' ουδε εν ευπαθειαι οντας τινας, κατηφεις δε απαντας,
λιμωι και πενιαι κατηχθισμενους. τουτων απαντων εσεσθαι περας επαγγελλεται.
διαχυθησονται γαρ φησι πολεις εν αγαθοις, τουτεστιν, εν ταις αρχαιαις ευημεριαις
εσονται, και παρα- κειμενων αυταις των εις αφθονιαν αγαθων, μεταβαλουσι την
οψιν, και αναδραμουνται παλιν εν τοις κατ' ευχην. ελεησει γαρ Κυριος ετι την Σιων
και αιρετιει ετι την Ἱερουσαλημ. Ἄθρει δε οπως ευτεχνως ημιν ο της προφητειας
προεισι λογος. ου γαρ εις απαν αυτην ελεησειν κατεπαγγελλεται, ουτε μην εις
παντα χρονον αιρετιειν· αλλα το Ἔτι φησι, μεμετρημενον ωσπερ τον της
ημεροτητος χρονον υπισχνου- μενος. εμελλε γαρ μετα τουτο τοις ετι χειροσιν
εναλωναι κακοις, επι ταις εις Χριστον παροινιαις κατεγνωσμενη. ουκ- ουν το Ἔτι
μονονουχι και επιμετρει τον της ημεροτητος χρονον, απειλην εχον ασυμφανη των
συμβησομενων αυτηι κατα τους καιρους της του Σωτηρος ημων επιδημιας. 9Και ηρα
τους οφθαλμους μου και ειδον και ιδου τεσσαρα κερατα. και ειπα προς τον αγγελον
τον λαλουντα εν εμοι Τι εστι ταυτα, Κυριε; και ειπε προς με Ταυτα τα κερατα τα
διασκορπισαντα
τον Ἰουδαν και τον Ἰσραηλ. και εδειξε μοι Κυριος τεσσαρας
τεκτονας. και ειπα Τι ουτοι ερχονται ποιησαι; και ειπε προς με Ταυτα τα κερατα τα
διασκορπισαντα τον Ἰουδαν και τον Ἰσραηλ κατεαξαν, και ουδεις αυτων ηρε
κεφαλην· και εισ- ηλθον ουτοι του οξυναι αυτα εις χειρας αυτων τα τεσσαρα
2.300 κερατα, τα εθνη τα επαιρομενα κερας επι την γην του Κυριου
του
διασκορπισαι αυτην.9 Ἐφ' ετεραν ορασιν ο προφητης ερχεται, και ουκ εις μακραν,
ινα μη λογωι μονωι παιδευοιτο τα εσομενα, αλλα και αυτων των συμβησομενων εν
θεωριαις γενομενος, λεπτως τε και ακριβως ειδειη τα σημαινομενα. τις ουν αρα
εστιν ο της ορασεως νους, ως αν οιος τε ω, διειπειν πειρασομαι. το κερας αει παρα
τηι θεοπνευστωι γραφηι λαμβανεται τα μεν εις εικονα και υποτυπωσιν ισχυος, ηγουν
βασιλειας· κατα- σημαινει δε πλειστακις και υπεροψιαν, ως εν γε τωι φαναι τισι τον
μακαριον ∆αυειδ "Ειπα τοις παρανομουσι Μη "παρανομειτε, και τοις αμαρτανουσι
Μη υψουτε κερας· μη "επαιρετε εις υψος το κερας υμων μηδε λαλειτε κατα του
"Θεου αδικιαν." ψαλλει δε που και περι Χριστου "Το "κερας αυτου υψωθησεται εν
δοξηι," τουτεστιν, η βασιλεια, και η του καταρχειν των ολων ισχυς τε και εξουσια.
Ὁραι τοιγαρουν ο Προφητης τεσσαρα κερατα, τουτεστιν, εθνη τεσσαρα, σκληρα τε
και αλκιμωτατα, πολεις τε ομου και χωρας εκκεραιζειν ευκολως δυναμενα. και οι
μεν ειναι ταυτα φασι, την τε Ἀσσυριων βασιλειαν, και μεντοι προς τηιδε την των
Βαβυλωνιων, και τριτην την Μακεδονων. Ἀντιοχος γαρ ωι επικλην επιφανης, εκ
Μακεδονιας ων, πεπορθηκε την Ἰουδαιαν. επαριθμουσι δε ταυτηι και την Ῥωμαιων,
η μετα τον του Σωτηρος σταυρον, ειλε κατα κρατος τα Ἱεροσολυμα. επειδη δε
διερμηνευων τωι Προ- φητηι την ορασιν ο θεσπεσιος αγγελος, εφησε περι των
κερατων, οτι ταυτα τα κερατα τα διασκορπισαντα τον Ἰουδαν
2.301 και τον
Ἰσραηλ κατεαξαν, αναγκαιον οιμαι και νυν εκεινα παρεντας, επ' εθνη μαλλον
ελθειν τα συντετριφοτα τον Ἰσραηλ. τεσσαρες δη ουν γεγονασιν αρχαι, δι' ων τουτο
 
 

399

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παθουσαν την Ἰουδαιαν ευρησομεν. Φουλα μεν γαρ πρωτος τας επεκεινα, ως εφην,
των Ἰορδανου ναματων ειλε φυλας· ειτα μετ' εκεινον ο Σαλμανασαρ, και τριτος
Σεναχηρειμ, και τελευταιος επ' εκεινοις ο Ναβουχοδονοσορ. ουκουν οικειο- τερον
νοηθειη αν επ' αυτων, οτι ταυτα εστι τα τεσσαρα κερατα τα διασκορπισαντα τον
Ἰουδαν και τον Ἰσραηλ. ειτα Θεου καταδεικνυοντος τε και ανευρυνοντος τωι
Προφητηι την ορασιν, τεσσαρες ορωνται τεκτονες. ηρετο δε παλιν, οποι τε και εφ'
οτωι βαδιζουσιν· ειτα φησιν ο λαλων αγγελος εν αυτωι, οτι τα τεσσαρα κερατα τα
συντετριφοτα τε και δια- σκορπισαντα τον Ἰουδαν και τον Ἰσραηλ εισηλθον οξυναι.
Τι ουν ερουμεν και δια τουτου παλιν υποσημαινεσθαι; αρα γαρ παρωξυνοντο κατα
του Ἰσραηλ οι ηδη πεπορθη- κοτες, και αγριωτερους απετελει Θεος τους εξ οργης
αυτοις επενηνεγμενους; καιτοι φαινεται διακεκραγως τε και λεγων "̓Εζηλωκα την
Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν, "και θυμωι μεγαλωι εγω οργιζομαι επι τα
εθνη τα συνεπιτι- "θεμενα, ανθ' ων μεν ωργισθην εγω ολιγα, αυτοι δε "συνεπεθεντο
εις κακα." ο δε ολιγα και συμμετρως ωργισμενος, και ζηλον επαφιεις τοις
πεπορθηκοσιν, οτι περα λογου δεδρακασι τα εις τους αλοντας τολμηματα, πως
οξυνεσθαι κατ' αυτων κελευει τα κερατα; ουκουν οξυνονται μεν, πλην ου κατα γε
του Ἰσραηλ, αλλα κατα σφων αυτων. κατεξανεστησαν γαρ αλληλων, και
πεπολεμηκασιν Ἀσσυ- ριοις τε και Βαβυλωνιοις Περσαι και Μηδοι, Κυρου βεβασιλευκοτος, καθαπερ ηδη προειρηται. 2.302 Ουκουν, ει μη οξυνθη τα κερατα, και
πεπορθητο τα Βαβυ- λωνιων, ουκ αν απηλλακτο δουλειας ο Ἰσραηλ, ουκ αν ανειθη
δεσμων και της αφορητου ταλαιπωριας. οι τοινυν τεσσαρες τεκτονες, οι τα κερατα
παραθηγοντες εν χερσιν αυτων, τουτ- εστι των εχοντων αυτα, ητοι των
κρατουντων· ινα τους Περσων νοωμεν βεβασιλευκοτας· νοηθειεν αν αγγελοι, το
Θεωι δοκουν αποπεραινειν ευ μαλα προστεταγμενοι. τουτο δε ην αρα το αλωναι την
Βαβυλωνιων, και υπο χειρα γενεσθαι Περσων τε και Μηδων, περι ων ετερωθι που
φησιν ο των ολων δεσποτης Θεος "Ἡγιασμενοι εισι, και εγω αγω αυτους, "γιγαντες
ερχονται πληρωσαι τον θυμον μου, χαιροντες αμα "και υβριζοντες." 9Και ηρα τους
οφθαλμους μου και ιδον, και ιδου ανηρ και εν τηι
χειρι αυτου σχοινιον
γεωμετρικον. και ειπα προς αυτον Που συ πορευηι; και ειπε προς με ∆ιαμετρησαι
την Ἱερουσαλημ, του ιδειν πηλικον το πλατος αυτης εστι και πηλικον το μηκος.
και ιδου ο αγγελος ο λαλων εν εμοι ιστηκει, και αγγελος ετε- ρος εξεπορευετο εις
απαντησιν αυτου, και ειπε προς αυτον λεγων ∆ραμε και λαλησον προς τον νεανιαν
εκεινον λεγων
Κατακαρπος κατοικηθησεται Ἱερουσαλημ απο πληθους ανθρωπων και κτηνων των εν μεσωι αυτης· και εγω εσομαι αυτηι, φησι Κυριος, τειχος
πυρος κυκλοθεν και εις δοξαν εσομαι εν μεσωι αυτης.9 Ὅτι μη κατα του Ἰσραηλ
ωξυνθη τα κερατα, κατ' εκεινων 2.303 δε μαλλον, οι ειλον τε και πεπορθηκασι την
τε Ἱερουσαλημ, και μεντοι την Ἰουδαιαν, η γειτων ορασις εκδειξειεν αν, και μαλα
ευκολως. αιρει γαρ παλιν τους οφθαλμους ο Προ- φητης, και ουχι δη παντως του
σωματος· αποπτα γαρ τα τοιαδε των θεωρηματων τοις σαρκος οφθαλμοις· τους εσω
δε μαλλον και νοητους, δηλον δε οτι τους εν καρδιαι και νωι. ειτα τινα τεθεασθαι
φησιν εν ανδρος σχηματι, σχοινιον εχοντος γεωμετρικον, ηρετο δε παλιν εφ' οτωι τε
βαδιζοι, και τις ο σκοπος αυτωι. του δε δη φασκοντος ∆ιαμετρησαι την Ἱερουσαλημ,
του ιδειν πηλικον το πλατος εστιν και πηλικον το μηκος, αγγελος ετερος ετερωι
παλιν αγγελωι βαδιζειν εκελευε
και απαγγελειν αυτωι οτι κατακαρπος
κατοικηθησεται Ἱερου- σαλημ απο πληθους ανθρωπων και κτηνων των οντων εν
μεσωι αυτης. επειδη γαρ ηρημωμενης της Ἱερουσαλημ, προσεμ- πρησθεντος δε και
αυτου του θειου νεω, και των ανα πασαν την Ἰουδαιαν οικων τε και πολεων
ανατετραμμενων, ανηιρητο πως η ελπις του και εισαυθις αυτην ανασφηλαι
δυνασθαι. δεικνυσι δε Θεος, οτι των κερατων παρωξυμμενων, τουτεστι των εθνων,
 
 

400

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ητοι των βασιλειων, και τον προς αλληλα πο- λεμον συγκεκροτηκοτων, ανεθησεται
μεν ο Ἰσραηλ, οικησει δε παλιν κατευρυνθεισαν την Ἱερουσαλημ και θειαι δυναμει
πεπυργωμενην, και οιον αμαχωι φλογι ταις ανωθεν ευμενειαις διεζωσμενην. τρεχει
τοινυν ο αγγελος εκμετρησαι την Ἱερου- σαλημ, και οιον ορισαι πλατειαν αυτην και
ευμηκεστατην. Και ταυτι μεν ιστορικως· φαιην δ' αν οτι και επ' αυτης 2.304 της
Ἐκκλησιας Χριστου νοοιτ' αν εικοτως η ορασις. τετυ- ραννευκει μεν γαρ κατα
παντων ο σατανας των οντων επι της γης, και γεγοναμεν αιχμαλωτοι, τοις εκεινου
ζυγοις υπενηνεγμενοι. αλλ' η του Σωτηρος χαρις κατελεπτυνε μεν το εκεινου
κερας, συνετριψε δε την υπεροψιαν. τεθριαμβευκε γαρ αρχας τε και εξουσιας του
κοσμοκρατορος και αντικει- μενας δυναμεις. εξειλετο δε ημας, και των εκεινου
δεσμων απελυσεν· ηγειρεν ημιν την Ἐκκλησιαν, την αγιαν αληθως και διαβοητον
πολιν, την ευρειαν και ευμηκεστατην, ην κατακαρπως ωἰκηκαμεν ανθρωποι τε και
κτηνη, τουτεστιν, οι λελογισμενοι τε ηδη, και οι μηπω προς τουτο ηκοντες μετρου,
μελλοντες δε και μυσταγωγουμενοι· κατωικηκαμεν δε πολιν, ην αυτος τειχιζει
Χριστος, αῤρητοις δυναμεσι καταφλεγων τους ανθεστηκοτας, και της εαυτου δοξης
ανα- πιμπλας, και οιον εστηκως εν μεσωι των οικουντων αυτην· επηγγελλετο γαρ
λεγων "Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας "τας ημερας και εως της συντελειας του
αιωνος." ταυτης της αγιας πολεως διεμεμνητο που και ο προφητης Ἡσαιας, λεγων
"Οι οφθαλμοι σου οψονται Ἱερουσαλημ, πολις "πλουσια, σκηναι αι ου μη σεισθωσιν,
ουδε μη κινηθωσιν "οι πασσαλοι της σκηνης αυτης, ουδε τα σχοινια αυτης ου "μη
διαῤραγωσι," και προς αυτην δε φησι "Πλατυνον τον "τοπον της σκηνης σου και
των αυλαιων σου· πηξον, μη "φεισηι, ετι εις τα δεξια και εις τα αριστερα εκπετασον."
κατευρυνεται γαρ η Ἐκκλησια Χριστου, και εις απλετον εκτεινεται μετρον,
αναριθμητους αει δεχομενη τους προσκυ- νουντας αυτον. 2.305 9Ὦ ω φευγετε εκ
γης βοῤρα, λεγει Κυριος, διοτι εκ των τεσσαρων
ανεμων του ουρανου συναξω
υμας, λεγει Κυριος· εις Σιων ανασωζεσθε οι κατοικουντες θυγατερα Βαβυλωνος.9
Ἐπιστυγναζει μεν ωσπερ τοις παθουσι την αιχμαλωσιαν, ως δυσοιστον ανατλασι
την ταλαιπωριαν, και δη και απο- νοσφιζεσθαι κελευει λοιπον της Χαλδαιων χωρας,
ως ενον ηδη τουτο δραν αυτοις, εξειργοντος ουδενος, αυτου τε συλ- λεγοντος εκ
τοπου παντος τους τηι του πολεμου προσβοληι κατεσκεδασμενους. θυγατερα δε
Βαβυλωνος και γην του βοῤρα την των Χαλδαιων ονομαζει χωραν. αι γαρ μητροπολεις εν ταξει μητερων τεθεινται ταις αλλαις, αι πραττοιεν αν υπ' αυταις.
βορειοτερα δε πως και προς ηω κειμενη των Χαλδαιων η χωρα. Και ταυτι μεν
ημιν, ως προς γε τα εκ της ιστοριας ειρησθω παλιν. μεταφοιται δε ο λογος εις
θεωριαν την πνευματικην, και το του Σωτηρος ηδη πως εισκρινεται προσωπον,
καταλγυνομενου τροπον τινα, μονον δε ουχι και επιδακρυοντος τοις επι της γης,
διατοι το παντας την του τυραννησαντος σατανα λατρειαν υποδραμειν, και
δουλειαν ανατληναι την ουτω σκληραν, ως τοις εκεινου θελημασιν ορασθαι
κατηχθισμενους. προτρεπει τοινυν αποδραμειν ως εκ γης βοῤρα, τουτεστιν, ως απο
χωρας της κατεψυγμενης, ινα δια τουτου πλαγιως διαθεσιν τινα και ηθων
καταστασιν εννοωμεν κοσμικην, ην ειπερ τις εχοι, και αυτην ορωιτο κατοικων, ουκ
αν ειη τωι πνευματι ζεων, ουδ' αν εχοι κατ- οικον εν εαυτωι τον διαπυρον του Θεου
λογον. ψαλλει γαρ που προς Θεον ο μακαριος ∆αυειδ "Πεπυρωμενον το λογιον
"σου σφοδρα, και ο δουλος σου ηγαπησεν αυτο." εφη 2.306 δε που και αυτος προς
τον μακαριον προφητην Ἱερεμιαν "Ουχ οι λογοι μου ωσπερ πυρ φλεγον λεγει
Κυριος, και "ως πελυξ κοπτων πετραν;" ουκουν ο τον ζεοντα και δια- πυρον του
Θεου λογον ουκ εχων, απεψυγμενος αν ειη και νεκρος. καταψυχθησεσθαι γαρ την
αγαπην των πολλων δια το πληθυνθηναι την ανομιαν, και ο μακαριος εφη Παυλος. θυγατηρ δε Βαβυλωνος η αμαρτια λελεξεται, και μαλα εικοτως, ειπερ εστιν
 
 

401

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθες, ως ερμηνευεται μεν συγχυσις η Βαβυλων· ειη δ' αν εργον το πλημμελειν,
ουχι νου καθεστηκοτος και ερηρεισμενου, συγκεχυμενου δε μαλλον, και οιονει πως
καταμεθυοντος ταις εις φαυλοτητα ροπαις. δει δη ουν αρα των τοιουτων αποφοιταν
και ως εκ γης αλλοτριας της απεψυγμενης και νεκρας του νου διαθεσεως
μεταφοιταν εις Σιων, τουτεστιν, εις το αληθες, ινα νοωμεν την Ἐκκλησιαν Χριστου,
εν ηι γεγονοτες κατοψομεθα μεν το Θεωι δοκουν, και τους επι τηι αγιαι τε και
ομοουσιωι Τριαδι περιαθρησομεν λογους, και αυτον ευρησομεν εκ παντος ημας
τροπου συναγειροντα Χριστον, και συνδεοντα πνευματικως εις ομοψυχιαν. εφη γαρ
που περι ημων, οτι "Και αλλα "προβατα εχω, α ουκ εστιν εκ της αυλης ταυτης,
κακεινα "δει με αγαγειν, και γενησονται μια ποιμνη, εις ποιμην." 9∆ιοτι ταδε λεγει
Κυριος παντοκρατωρ Ὀπισω δοξης απεσταλκε
με επι τα εθνη τα σκυλευσαντα
υμας, διοτι ο απτομενος υμων ως ο απτομενος της κορης του οφθαλμου αυτου.9
Ὅτι μεν επημυνε τε και ελυτρουτο Χριστος και τους
2.307 παλαι λαους,
ενδοιασειεν αν ουδεις, ει γε νουν εχοι της ατρε- κειας τον εραστην. ει γαρ αυτος ην η
πετρα δεδιψηκοτα κατα την ερημον ποτιζων τον Ἰσραηλ, και αυτος εστιν ο δι' ου τα
παντα παρα Θεου και Πατρος, πως εστιν αμφι- βαλλειν, οτι δι' αυτου και πασα
λυτρωσις κατα καιρον, και απας επικουριας επραττετο τροπος; πλην εν γε τουτωι
φαμεν τοις εν πιστει δεδικαιωμενοις και ηγιασμενοις εν Πνευματι προσφωνειν
αυτον, και τον της ενανθρωπησεως κατασημαινειν τροπον. οπισω γαρ δοξης
απεσταλθαι φησι. και ψευδοεπησειεν αν ουδαμως. ει γαρ εν μορφηι του Θεου και
Πατρος υπαρχων ο εξ αυτου τε και εν αυτωι Θεος Λογος, "ουχ αρπαγμον ηγησατο το
ειναι ισα Θεωι," καθα γε- γραπται, καθικετο δε και εις δουλου μορφην, και τεταπεινωκεν εαυτον, γενομενος καθ' ημας, πως ουκ οπισω γεγονε της οτι μαλιστα
πρεπουσης αξιας αυτωι; Τις ουν ο λογος του χρηναι παθειν αυτον την προσκαιρον
αδοξιαν; αφικετο γαρ σκυλευων τους πεπορθηκοτας και τοις σφων αυτων
υπενεγκοντας ζυγοις τους επι της γης, τουτεστιν ημας, ους αι πονηραι και
αντικειμεναι δυναμεις ασχετως κατεληιζοντο. σκυλευονται δε νυνι, του παντων
ημων Σωτηρος Χριστου συγκομιζοντος ημας δια της πιστεως εις εαυτον, και ιδιους
ισταντος προσκυνητας τους ταις παρ' εκεινων πλεονεξιαις πεφορτισμενους, και
τοσαυτην ημιν ορε- γοντος την ασφαλειαν, ωστε τον εθελοντα λυπειν, μονονουχι
της ιδιας απτεσθαι κορης· περιτρεπεται γαρ αει πως εις παν τουναντιον των
πραγματων η εκβασις. τοις διωκουσι την Ἐκκλησιαν λεγοιτο δ' αν εφ' εκαστωι το εν
ψαλμοις "Λακκον ωρυξε και ανεσκαψεν αυτον, και εμπεσειται εις "βοθρον ον
ειργασατο, επιστρεψει ο πονος αυτου εις 2.308 "κεφαλην αυτου, και επι κορυφην
αυτου η αδικια αυτου "καταβησεται." αψεται δη ουν εαυτου, φησιν, ο ταις των εμοι
πεπιστευκοτων επιβουλευων ψυχαις. τουτο τοι φησι και δια της του ψαλλοντος
φωνης "Μη απτεσθε των "χριστων μου και εν τοις προφηταις μου μη πονη"ρευεσθε." ει γαρ εσμεν "σωμα Χριστου και μελη εκ "μερους," πως αν προοιτο τοις
φιλαμαρτημοσι το ιδιον σωμα; η πως εξεσται κακου αναπιμπλαν τα μελη Χριστου;
μαλλον δε, πως ουκ αν την εσχατην αποτισειαν δικην, οι τοις υπ' αυτωι γεγονοσιν
ανοσιως επιβουλευοντες; 9∆ιοτι ιδου εγω επιφερω την χειρα μου επ' αυτους, και
εσονται σκυλα τοις δουλευσασιν αυτοις, και γνωσεσθε διοτι Κυριος παντοκρατωρ
απεστειλε με.9 Ἥψατο γαρ των κοσμοκρατορων του αιωνος τουτου Χριστος, και
αφορητωι χειρι τας του μιαιφονου δρακοντος συνεθλασε κεφαλας, και δεδωκεν ημιν
"πατειν επανω οφεων "και σκορπιων και επι πασαν την δυναμιν του εχθρου." και
οι ποτε δεινοι και παγχαλεποι, και δυσαντητον εχοντες την προσβολην, γεγονασι
σκυλα τοις δεδουλευκοσιν αυτοις.
ημεις γαρ οι παλαι ταις αμαρτιαις
τυραννουμενοι, δεδικαιω- μεθα μεν εν Χριστωι, αφιγμεθα δε ηδη προς τουτο λοιπον
ευσθενειας πνευματικης, ως διαπρεπειν μεν δυνασθαι δια πασης αρετης, και τον εν
 
 

402

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστωι τε και ευαγγελικον κατορ- θωσαι βιον, ειτα χαρισματων αναπιμπλασθαι των
"παρ'
2.309 αυτου, και λαβειν εξουσιαν κατα πνευματων ακαθαρτων, και
δαιμοσιν ανοσιοις επιτιμαν, υποστρωννυντος του Χριστου και συντριβοντος υπο
ποδας αγιων αυτον τε τον σαταναν και τας υπ' αυτον δυναμεις πονηρας. Και καθ'
ετερον δε τροπον σκυλευσειεν αν τις τους ποτε κεκρατηκοτας. οτε γαρ των ιδιων
καταθλουμεν παθων, και του παντος αξιον ποιουμεθα λογου, το κατακρατειν
ηδονων κοσμικων τε και σαρκικων, και απασης εκτοπου και μυσαρας επιθυμιας,
τοτε τους κεκρατηκοτας ποτε νενικηκαμεν. καν ιδωμεν εαυτους γεγονοτας εν
τουτοις, τοτε δη τοτε γνωσο- μεθα και δια πειρας αυτης, οτι Θεος ων ο Λογος,
απεσταλη μετα σαρκος εις τονδε τον κοσμον παρα του Θεου και Πατρος, και οπισω
δοξης γεγονεν ουχ ετερου του χαριν, η ινα δεσμευσηι το συντετριμμενον, και
νευρωσηι το ησθενηκος, ανορθωσηι το κατεῤριμμενον, ευσθενες αποφηνηι το αναλκι,
θεραπευσηι το ησθενηκος, ινα σωσηι το απολωλος. 9Τερπου και ευφραινου, θυγατερ
Σιων, διοτι ιδου εγω ερχομαι και κατασκηνωσω εν μεσωι σου, λεγει Κυριος. και
καταφευξονται εθνη πολλα επι τον Κυριον εν τηι ημεραι εκεινηι, και εσονται αυτωι
εις λαον, και κατασκηνωσουσιν εν μεσωι σου, και επιγνωσηι οτι Κυριος
παντοκρατωρ εξαπεσταλκε με προς σε. και κατακληρονομησει Κυριος τον Ἰουδαν,
την μεριδα αυτου επι
την γην την αγιαν, και αιρετιει ετι την Ἱερουσαλημ.9
Καντευθεν αν μαθοις, ως εσται της ανωτατω θυμηδιας υποθεσις τοις επι της γης του
Σωτηρος η παρουσια. τερ- πεσθαι γαρ και ευφραινεσθαι προστεταχεν αναγκαιως την
2.310 νοητην Σιων, "ητις εστιν Ἐκκλησια Θεου ζωντος," ηγουν και αυτη των δια
πιστεως σεσωσμενων η ιερωτατη πληθυς. κατεπηγγελλετο δε, οτι και ηξει και εσται
δη παντως εν μεσωι αυτης. ημιν γαρ φησιν ο θεσπεσιος Ἰωαννης "Ἐν "τωι κοσμωι
ην," και των εαυτου κτισματων ουκ απενοσφι- ζετο Θεος ων ο Λογος, αλλ' ην αυτος
ο ζωοποιων τα ζωης μετοχα, και συνεχων τα παντα προς το ευ ειναι και ζην· αλλ'
"ο κοσμος αυτον ουκ εγνω·" προσκεκυνηκε γαρ παρ' αυτον τηι κτισει. γεγονε δε μεθ'
ημων, οτε την καθ' ημας ομοιωσιν αναλαβων, δια της αγιας παρθενου εγεννηθη·
τοτε και "Ἐπι γης ωφθη και τοις ανθρωποις συνανεστραφη·" και μαρτυρησει λεγων
ο θεσπεσιος ∆αυειδ "Ὁ Θεος εμ- "φανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται·"
τοτε γεγονε και καταφυγη τοις εθνεσιν. ουδε γαρ ετι μονον το εξ Ἰσραηλ
επαιδευετο γενος, δια της αρχαιας εκεινης εν- τολης· κατεχρυσουτο δε μαλλον τοις
ευαγγελικοις κηρυγ- μασιν η υπ' ουρανον, και γεγονεν εν εθνει παντι και εν πασηι
δε χωραι "μεγα το ονομα αυτου." αυτος γαρ ην η "προσδοκια των εθνων," κατα την
του προφητου φωνην, και αυτωι "καμψει παν γονυ, επουρανιων και επιγειων και
"καταχθονιων, και πασα γλωσσα εξομολογησεται, οτι Κυ- "ριος Ἰησους Χριστος εις
δοξαν Θεου Πατρος." συν- δεδραμηκασι γαρ δια πιστεως επ' αυτον, και συν αυτωι
κατωικηκασιν εν τηι αγιαι και νοητηι Σιων, οι εκ περατων της γης, εγνωκασι τε
σαφως, οτι "Ουτως ηγαπησεν ο Θεος "τον κοσμον, ωστε τον υιον αυτου τον
μονογενη δεδωκεν, "ινα πας ο πιστευων εις αυτον μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην
"αιωνιον." εξαπεστειλε γαρ ημιν εξ ουρανου τον Υιον ο 2.311 Πατηρ, Σωτηρα και
λυτρωτην, ινα πιστευσαντες εις αυτον, εν αυτωι τον Πατερα θαυμασωμεν και ως
εικονα βλεποντες ακριβη του γεγεννηκοτος τον εξ αυτου κατα φυσιν, εννοω- μεν το
αρχετυπον. τοτε δη τοτε και κληρος γεγονεν Ἰουδας Χριστου, τουτεστι, πας ο
εξομολογουμενος τε και δοξολογων αυτον· εξομολογησις γαρ Ἰουδας ερμηνευεται·
ως γαρ ο Παυλος φησιν "Ουχ ο εν τωι φανερωι Ἰουδαιος, ουδε η εν "τωι φανερωι εν
σαρκι περιτομη, αλλ' ο εν τωι κρυπτωι "̓Ιουδαιος εστι, και περιτομη καρδιας εν
πνευματι, ου γραμ- "ματι, ου ο επαινος ουκ εξ ανθρωπων, αλλ' εκ Θεου." οσοι
τοιγαρουν την εν πνευματι περιτομην δια Χριστου πεπλου- τηκαμεν, κληρος αυτου
γεγοναμεν επι την γην την αγιαν, ινα την ανω νοωμεν πολιν, την νοητην
 
 

403

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἱερουσαλημ, "ης τεχνι- "της και δημιουργος ο Θεος," ο φιλην τε αυτην και αιρετην
ποιουμενος. αιρετιει γαρ φησιν ετι την Ἱερουσαλημ. ουκ απιθανον δε παλιν ειπερ
ελοιτο τις Ἱερουσαλημ οιεσθαι και νυν ωνομασθαι την Ἐκκλησιαν, ην και Θεου
πολιν απο- καλει λεγων ο θεσπεσιος ∆αυειδ "Καθαπερ ηκουσαμεν, "ουτω ειδομεν εν
πολει Κυριου των δυναμεων, εν πολει του "Θεου ημων." 9Ευλαβεισθω πασα σαρξ
απο προσωπου Κυριου, διοτι εγηγερται εκ νεφελων αγιων αυτου.9 Ἐπιφωνημα
μεν τουτο καλον και επωφελες, και προσ- κλησις αγαθη, τοις εθελουσιν ευδοκιμειν,
ει παρ' αυτου γεγονε του Χριστου, η ως εκ προσωπου του Προφητου. πλην εκεινο
περιαθρητεον. ως γαρ παντη τε και παντως 2.312 απολουμενων οιπερ αν αυτωι μη
πιστευσειαν, ευλαβεισθαι προστεταχε. τουτο και αυτος ο Χριστος την εις αυτον
πιστιν ου προσιεμενοις επεφωνει τοις εξ Ἰσραηλ "Ἀμην "αμην λεγω υμιν, εαν μη
πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις "αμαρτιαις υμων αποθανεισθε." και παλιν "Ὁ
πιστευων "εις τον Υιον, ου κρινεται, ο δε μη πιστευων ηδη κεκριται, "οτι μη
πεπιστευκεν εις το ονομα του Υιου του Θεου." ταυτηιτοι και "λιθος προσκομματος
και πετρα σκανδαλου" κατωνομασται Χριστος. ωσπερ γαρ εστιν ομολογουμενως
καλον και σωτηριον το τηι πιστει στεφανουν αυτον, ουτω και ολεθρου προξενον, το
μη ευλαβεισθαι τον δι' ημας εν τοις καθ' ημας γεγονοτα, και ουχ ετερου του χαριν, η
ινα σωσηι το απολωλος, επιστρεψηι το πλανωμενον, ζωοποιησηι το κατεφθαρμενον,
φωτισηι το εν σκοτωι, καθαρον αποφηνηι πλημμεληματων το ταις αμαρτιαις ενοχον,
υγιες και ευ- ρωστον αποτελεσηι το ησθενηκος. Ἐγηγερθαι δε αυτον εκ νεφελων
αγιων αυτου νομιουμεν παλιν, ως εξ ηρεμιας της παλαι και σιωπης αφιγμενον εις
κινησιν της εν ημιν φροντιδος, γεγονοτα γεμην εκ σπερματος αγιων Ἀβρααμ,
Ἰεσσαι, και ∆αυειδ, και των συν εκεινοις γενεαλογουμενων, ους και νεφελας
αποκαλει, δια τοι το υψου φερεσθαι των αγιων τον νουν, και παραιτεισθαι μεν τα
επι της γης και φρονημα το κατεῤριμμενον, ζητειν δε μαλλον τα ανω και τα εν τοις
ουρανοις, και μην και το εν ταξει νεφων, τοις νοητοις υετοις καταρδειν ετερους. οτι
δε την αναστασιν την εν γε τουτωι φημι, την εις φροντιδα κινησιν της αῤρητου
φυσεως ουκ απιθανον εννοειν, πληροφορησει παλιν αυτος 2.313 ο Σωτηρ, δια της
του ψαλλοντος φωνης ουτω λεγων "Ἀπο "της ταλαιπωριας των πτωχων και απο
του στεναγμου των "πενητων νυν αναστησομαι λεγει Κυριος." εγηγερται τοι- νυν,
τουτεστι, κεκινηται λοιπον εις επικουριαν τοις επι της γης πεπραχοσιν αθλιως.
αυτος δε η παντων λυσις, και της αρχαιας αρας το περας, και αρχη του παντος
αγαθου, και δοτηρ ελπιδος της εις αιωνα τον μελλοντα. 9Και εδειξε μοι Κυριος
Ἰησουν τον ιερεα τον μεγαν εστωτα προ προσωπου αγγελου Κυριου, και ο διαβολος
ιστηκει εκ δεξιων
αυτου του αντικεισθαι αυτωι. και ειπε προς τον διαβολον
Ἐπιτιμησαι Κυριος εν σοι, διαβολε, και επιτιμησαι Κυριος εν σοι ο εκλεξαμενος την
Ἱερουσαλημ· ουκ ιδου τουτο ως δαλος εξεσπασμενος εκ πυρος;9 Ὅρασις μεν το
διηγημα, πλην εχει λογον ιστορικον, αινιγματωδως εισβαλλοντα, και ως εν εικονι
παλιν τωι Ἰησου προδιαγραφομενον. ιστεον δε, οτι των εν ταις ορασεσιν εις περας
εκβεβηκοτων, τους περι αυτων ο Προ- φητης ποιειται λογους, εικαιομυθει δε
ουδαμως, ουδε μην κατοπιν των αποτελεσματων ερχεται και περιττων ημιν
διηγηματων επισωρευει οχλον· αλλ', ως εφην εν αρχαις, α προ των πραγματων
τεθεαται, ταυτα και απαγγελλειν ποι- ειται περι πολλου, σοφον τε και ασφαλη
καθιστας τον Ἰσραηλ, ινα μη τοις ισοις πταισμασι περιπεσων, αλοιη και δευτερον,
ειδως, οτι σεσωσται μετα πονου, και μονον- ουχι φροντις γεγονε και τοις εν ουρανωι
2.314 λυτρωσις τε και χαρις. εφη τοινυν, οτι τεθεαται μεν
αγγελοις η επ' αυτοις
εστωτα τον αγγελον, προ προσωπου δε αυτου και τον Ἰησουν τον του Ἰωσεδεκ τον
ιερεα τον μεγαν· και ο μεν αγγελος εις εικονα και τυπον ιστηκει Χριστου· ο δε γε
ιερευς νοηθειη αν αντι παντος του λαου· λαμβανεται γαρ ουτω παρα ταις θειαις
 
 

404

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραφαις. και γουν εφη που προς Μωυσεα ο Θεος "Και εγω "ιδου ειληφα τους
Λευιτας αντι παντων των υιων Ἰσραηλ, "δομα δεδομενοι μοι εισιν·" ερχεται δη ουν
ο λογος ημιν ουκ απο σκοπου του πρεποντος, αντι παντος του λαου τον ιερεα
δεχομενος. επειδη γαρ γεγονεν ο Ἰσραηλ εκ προσωπου
Θεου, λελατρευκως
ειδωλοις, και αυτον δε τον δια Μωυσεως ατιμασας νομον, ειτα πληρωθεισης της επ'
αυτωι δικαιας ορ- γης, ηλεηται παρα Θεου, κεκληται δε παλιν εις οψιν αυτου. και
τουτο οιμαι εστιν αινιγματωδως το εσταναι τον ιερεα προ προσωπου αγγελου
Κυριου. εν οργηι μεν γαρ αποστρεφεται και αποκομιζει τους οφθαλμους των
ειωθοτων καταφρονειν· οικτειρων γεμην εφοραι και επισκεπτεται. και γουν ο θεσπεσιος ψαλμωιδος προσηυχετο λεγων "Μη αποστρεψηις το "προσωπον σου απ' εμου,
και μη εκκλινηις εν οργηι απο του "δουλου σου." και παλιν "Ἐπιβλεψον επ' εμε και
ελεησον "με." αλλ' ο μεν φυσει χρηστος και φιλοικτιρμων Θεος ηλευθερου της
αμαρτιας τον Ἰσραηλ· ο δε εις ταυτην εμ- βεβληκως σατανας ιστηκει παλιν
αντικειμενος τε και αντ- εξαγων αυτωι, και καταγορευων ετι, και οσον ηκεν ειπειν
εις το αυτωι δοκουν, κατοικτειρεσθαι μη εφιεις, ως εν πλημμε- λειαις οντα, και τοις
της δυσσεβειας εγκλημασιν ενεχομενον, και ουδεν εχοντα δεξιον. ιστηκει γαρ φησιν
εκ δεξιων αυτου,
2.315 τροπον τινα παραλυων τα δεξια· πολεμει γαρ ουχι τοις
σκαιοις ημων πραγμασιν, αλλα τοις δεξιοις και επαινου- μενοις. τουτο τοι παθειν
επηρατο τινα των εις Χριστον δεδυσσεβηκοτων ο μακαριος ∆αυειδ ουτω λεγων "Και
δια- "βολος στητω εκ δεξιων αυτου." αντεκειτο τοινυν ο σατανας, πλην επετιματο
δια φωνης αγγελου· ηκουε γαρ λεγοντος Ἐπιτιμησαι Κυριος εν σοι διαβολε και
επιτιμησαι
Κυριος εν σοι ο εκλεξαμενος την Ἱερουσαλημ. Ἄθρει γαρ, οπως
θεομαχον εδειξεν ευθυς, και ταις ανωθεν ψηφοις ανοσιως αντιταττομενον. Θεου
γαρ οικτειροντος και απαλλαττοντος ηδη πλημμελειας τον Ἰσραηλ, εισδεξαμενου
τε και απολεκτον ηδη πως ποιουμενου την Ἱερουσαλημ, κατηγορων ου παυεται, και
κατακρινειν αποτολμαι τους ηλεη- μενους. ουκουν ακορεστον εις οργας διελεγχει δη
λεγων Ουκ ιδου τουτο ως δαλος εξεσπασμενος εκ πυρος; ομοιον ως ει λεγοι τυχον
Πεπλημμεληκεν ομολογουμενως ο Ἰσραηλ, και ταις σαις φιλοψογιαις ενεσχημενος
οραται. πλην εκ- τετικε δικας ου μετριας, ανετλη τας συμφορας, και εξεσπασθη
μολις, ως εκ πυρος δαιδιον ημιφλεκτον· ουπω γαρ τα εκ της αιχμαλωσιας
απεκονισατο βλαβη· αρτι και μολις της αν- ηκεστου ταλαιπωριας διεδρα την φλογα.
παυσαι δη ουν εγκαλων τοις ηλεημενοις "Θεος γαρ ο δικαιων, τις ο κατα- "κρινων;"
9Και Ἰησους ην ενδεδυμενος ιματια ρυπαρα, και ιστηκει προ
προσωπου του
αγγελου. και απεκριθη και ειπε προς τους 2.316 εστηκοτας προ προσωπου αυτου
λεγων Ἀφελετε τα ιματια τα ρυπαρα απ' αυτου. και ειπε προς αυτον Ἰδου αφηιρηκα
τας ανομιας σου. και ενδυσατε αυτον ποδηρη, και επιθετε κιδαριν καθαραν επι την
κεφαλην αυτου. και περιεβαλον αυ- τον ιματια, και επεθηκαν κιδαριν καθαραν επι
την κεφαλην αυτου.9 Παραδεχθεντος απαξ εις το παντος του λαου προσωπον
του λαχοντος ιερουργειν, αποχρη λοιπον, καθαπερ εγωιμαι, τοσουτον ειπειν, οτι τα
ρυπαρα ιματια συμβολον αν ειεν ουκ ασυμφανες της ακαθαρσιας του λαου.
κατημφιεσμενοι γαρ ωσπερ ταις σφων αυτων αμαρτιαις, και δυσαπονιπτον εχοντες της ασεβειας τον μωμον, διετελουν εν αιχμαλωσιαι, ποιναις υπενηνεγμενοι, και
των ανοσιως αυτοις πεπλημ- μελημενων αποτινυντες δικας. επειδη δε κατηλεει
Θεος, απαλλαττεσθαι της αμαρτιας προστεταχεν, ελευθερουσθαι των ρυπαρων, και
μεταμφιεννυσθαι τροπον τινα την δικαι- ουσαν χαριν. κατανευει δε αυτοις του
πονου το περας και των συμβεβηκοτων την λυσιν. οπου γαρ αμαρτιας αφεσις,
εψεται που παντως και το απαλλαττεσθαι δειν των δι' αυ- την επενηνεγμενων.
ουκουν εν σχηματι Θεου τοις εστηκοσι και λειτουργουσιν αυτωι προστεταχεν ο
μακαριος αγγελος αφαιρειν απ' αυτων την ρυπωσαν εσθητα, και δη και φησιν Ἰδου
 
 

405

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αφηιρηκα τας ανομιας σου. ειτα δειν εφη ποδηρη τε αυτωι και κιδαριν επι την
κεφαλην δοθηναι κεκαθαρμενην, ινα δια τουτου νοωμεν ως αει πως συντρεχει ταις
των λαων καταστασεσι και της ιερωσυνης η δοξα. καυχημα μεν γαρ
2.317 τοις
ιερουργοις η των υπο χειρα καθαροτης, και εν λαμπροις αυχημασι το της ιερωσυνης
εχουσιν ευκλεες, ευδοκιμουντος λαου, και αμωμητως ιοντος επι το Θεωι δοκουν, και
τρυφερον υποφεροντος τοις παρ' αυτου θεσπισμασι τον της διανοιας αυχενα,
ταυτηιτοι και ευμενη και φιλον εχοντι οραι Θεον. επικλημα δε και μωμος των
υπεζευγμενων η ραιθυμια και το απερισκεπτως ιεσθαι προς το πλημμελες. ωσπερ γαρ
εν αμαρτιαις οντος του λαου, ρυπαρα πως ην και τα του ιερεως εσθηματα· ουτως ει
ορωιτο παλιν ευδοκιμος, καθαρον εσται και διαφανες της ιερωσυνης το σχημα, και
εν πολληι παῤρησιαι τηι παρα Θεωι. και γουν ο θεσπεσιος Παυλος ιερουργησας τοις
εθνεσι το ευαγγελιον του Χριστου, και ταις εις το αμεινον επιδοσεσιν ευδοκιμουντα
βλεπων, και βεβαιαν εχοντα την επ' αυτωι πιστιν, επιστελλει λεγων "Νη την
υμετεραν καυχησιν αδελφοι, ην εχω εν Χριστωι "̓Ιησου," και παλιν "Χαρα και
στεφανος μου." 9Και ο αγγελος Κυριου ιστηκει και διεμαρτυρατο ο αγγελος Κυριου
προς Ἰησουν λεγων Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἐαν εν ταις οδοις μου πορευηι
και εν τοις προσταγμασι μου φυλασσηι, και συ διακρινεις τον οικον μου, και εαν
φυλαξηις και γε την αυλην μου, και δωσω σοι αναστρεφομενους εν μεσωι των εστηκοτων τουτων.9 Εις υποτυπωσιν μεν του παντων ημων Σωτηρος Χριστου 2.318
παρεδεξαμεθα τον Ἰησουν τον ιερεα τον μεγαν· τεθειτο γαρ εις τουτο και Ἀαρων· εν
αρχαις· πλην εν γε τοις προκει- μενοις προς αυτον ειρησθαι φαμεν τον του Ἰωσεδεκ
το Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἐαν εν ταις οδοις μου πορευσηι και εν τοις
προσταγμασι μου φυλασσηι, και συ διακρινεις τον οικον μου, και τα τουτοις
επομενα. ου γαρ αν ειρητο τα τοιαδε Χριστωι· αυτος γαρ εστιν η οδος, αυτος τα
δικαιωματα του Θεου και Πατρος, αυτος διεκρινε τον οικον αυτου, κατεξουσια- ζων
ως υιος. Ἦν μεν γαρ ο θεσπεσιος "Μωυσης πιστος ως θεραπων "εν ολωι τωι οικωι
του Θεου· Χριστος δε ως υιος επι τον "οικον αυτου· ου οικος εσμεν ημεις." ουκουν
ειρησθω μεν τα τοιαδε προς τον Ἰωσεδεκ, προς δε γε Χριστον ουκετι. επηγγελλετο
δε Θεος τηι κατα νομον ιερωσυνηι κρατησειν ετι και μετα γε τους της αιχμαλωσιας
καιρους, ωστε τους ιερατευοντας καταρχειν του Ἰσραηλ, και την αγιαν διεπειν
σκηνην. επειδη γαρ συμβασης της αιχμαλωσιας, και των αγιων εμπεπρησμενων, και
θυσιας ουκετι προσκεκομισμενης, ᾤοντο τινες προς ανατροπην οιχησεσθαι
παντελως τα Μωυ- σεως, και απρακτησειν ετι τον νομον, καιτοι μηπω παροντος του
καιρου, καθ' ον αναδεικνυσθαι εχρην ενηνθρωπηκοτα τον Μονογενη, ταυτηιτοι
Θεος αναπειθων οτι τοις αρχαιοις εθεσιν υποκεισεται παλιν ο Ἰσραηλ, και υπο χειρα
πραξει την ιερεων, καθα και προ της αιχμαλωσιας, αναγκαιως φησιν, ως ει γενοιτο
γνησιος νομοφυλαξ ο Ἰησους, αυτος παλιν διακρινει τον οικον αυτου, και εν δοξηι
κεισεται τηι πρωτηι, συλλειτουργουντων αυτωι και αγιων αγγελων. ου γαρ που
φαμεν, ως ερημος ην δυναμεων λογικων ο παλαι νομος. ει
2.319 γαρ και ην εν
τυποις και σκιαις τα εν νομωι, αλλ' ουν εις δοξαν ετελειτο Θεου. τουτο οιμαι δηλουν
το ∆ωσω σοι αναστρεφομενους εν μεσωι των εστηκοτων τουτων, τουτεστι,
μονονουχι συνιερατευοντας και συλλειτουργουντας αγγελους. αθρει δε οπως
πανταχου τους αγιους αγγελους εσταναι φησι το γραμμα το ιερον, τωι της στασεως
ονοματι καταδηλουν, το μη οκλαζειν αυτους εις το ραιθυμον, αλλ' οιον ορθην αει
και ασθενειν ουκ ανεχομενην την διανοιαν εχειν, εστωσαν δε μετα Θεου. ουτω και
εν τωι Ἰεζεκιηλ γεγραμμενον ευρησο- μεν περι των Χερουβιμ, οτι ην "τα σκελη
αυτων ορθα." καμπτεται μεν γαρ, και λιαν ευκολως, η ανθρωπου διανοια, και εστιν
ευπετης εις γε το θελειν αῤρωστησαι το ραιθυμον. εστηκε δε ωσπερ των ανω
πνευματων η αγια πληθυς. ταυ- τηιτοι και προς την Σιων ελεγετο παρα Θεου "Στησον
 
 

406

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"σεαυτην Σιων." ανετιθει δε που και ο μακαριος ∆αυειδ τας χαριστηριους ωἰδας,
ουτω λεγων "Ἔστησεν επι πετραν "τους ποδας μου." το γαρ ακλινες εν τουτοις και
το πε- πηγος της γνωμης τωι της στασεως ονοματι κατεσημανεν ο πνευματοφορος.
9Ἄκουε δη Ἰησου ο ιερευς ο μεγας, συ και οι πλησιον σου και οι καθημενοι προ
προσωπου σου, διοτι ανδρες τερατοσκοποι εισι, διοτι ιδου εγω αγω τον δουλον μου
Ἀνατολην; διοτι ο λιθος ον δεδωκα προ προσωπου Ἰησου, επι τον λιθον τον ενα
επτα
οφθαλμοι εισιν.9
∆ια των αρτιως ημιν ειρημενων κατεπηγγελλετο τωι
2.320 Ἰησου, ηγουν, οπερ εστιν αληθεστερον, τηι κατα νομον ιερωσυνηι, το
διακρινειν τον οικον αυτου, και καταρχειν ετι λαων, και της κατα νομον λατρειας
αποπεραινειν τους τυ- πους. αθρει δε μοι και την οικονομιαν, και των θειων
διασκεψεων το πολυ λιαν ευτεχνες. εμελλε, και ουκ εις μακραν, μετατεθησεσθαι τα
εν νομωι προς λατρειαν την αληθη, και των τυπων το ακαλλες μεταπλαττεσθαι τε
προς αξιεραστον τε και πνευματικην πολιτειαν. εμελλον απο- σοβεισθαι του
αμπελωνος οι κυριοκτονησαντες γεωργοι, και εκδοθησεσθαι το χωριον ετεροις, τοις
αγιοις αποστολοις δη- λονοτι και ευαγγελισταις, οι καρποφορον αυτο και ευανθες
αποφαινειν εμελλον, της προυργιαιτατης αξιουντες φροντιδος· εμελλε "Βασιλευς
δικαιος βασιλευειν, και αρχοντες μετα "κρισεως αρχειν," κατα την του προφητου
φωνην· εμελλεν ετερος ανιστασθαι αρχιερευς, ου κατα την ταξιν Ἀαρων, αλλα
κατα την ταξιν Μελχισεδεκ, "των αγιων λειτουργος, "και της σκηνης της αληθινης,
ην επηξεν ο Κυριος, και ουκ "ανθρωπος." εισηλθε γαρ εις τα αγια των αγιων ο
Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος "ου δι' αιματος τραγων και μοσχων, "δια δε του
ιδιου αιματος, αιωνιαν λυτρωσιν ευραμενος," και "μιαι προσφοραι τελειωσας εις το
διηνεκες, κατα συνει- "δησιν τους αγιαζομενους." ινα τοινυν μη ψευδοεπης τε και
εικαιομυθος αναφαινηται ο Θεος, αει και διηνεκως τηι κατα νομον ιερωσυνηι
καθυπισχνουμενος εποπτευσειν τε και διακρινειν τον οικον αυτου, αναγκαιαν
ποιειται του κατα Χριστον μυστηριου την προαγορευσιν και οτι καταληξει μεν τα
εν νομωι, διακρινει δε αυτος τον ιδιον οικον δια του ιδιου γεννηματος, τουτεστι, του
Υιου. ταυτηιτοι μονονουχι 2.321 και διαμαρτυρεται αυτον τε τον Ἰησουν και τους
πλησιον αυτου και τους καθημενους προ προσωπου αυτου, ινα Λευιτας νοωμεν και
ιερεας. λειτουργουντι μεν γαρ τωι αρχιερει παριστηκει το ταγμα το Λευιτικον· οι δε
γε πρεσβυτεροι και ιερεις, ως εκεινων αμεινους ετι και ιερωτεροι κατα τον νομον,
και τηι συνεδρειαι τετιμηντο. τερατοσκοπους γεμην αυτους ονομαζει, τουτεστιν, αει
σημεια ζητουντας οραν και των τερατων εφιεμενους. φυσει γαρ πως αει τοιουτον
εστι το των Ἰουδαιων εθνος. και γουν, οτε ο Χριστος "Ποιησας "ωσει φραγελλιον
εκ σχοινιων παντας εξεβαλεν εκ του "ιερου λεγων Ἄρατε ταυτα εντευθεν, μη
ποιειτε τον οικον "του Πατρος μου οικον εμποριου," προσηιεσαν λεγοντες "Τι
"σημειον δεικνυεις ημιν οτι ταυτα ποιεις;" "Και τις εδωκε "σοι την εξουσιαν
ταυτην;" ευρησομεν δε και ετερους προσιοντας τε και λεγοντας αυτωι "∆ιδασκαλε,
θελομεν απο "σου σημειον ιδειν." ουκουν επειδηπερ, φησιν, ανδρες εισι
τερατοσκοποι, μανθανετωσαν αμα σοι τα εσομενα, και ση- μειων ων αιτουσιν αει
τον παναλκεστατον αποτελεστην. και τις δη ουτος εστιν; ιδου εγω αγω τον δουλον
μου ανατολην.
Θεος μεν ουν κατα φυσιν και εκ Θεου Πατρος πεφηνεν ο
Μονογενης, και ως τουτο υπαρχων, ελευθερος, αλλα κεκενωκεν εαυτον, κατα τας
γραφας, καθιεις εις οπερ ουκ ην, και κεχρη- ματικε δουλος, δια το ανθρωπινον,
καιτοι Κυριος παντων υπαρχων ως Θεος. αλλ' ην και ουτως ανατολη, τουτεστι
∆ικαιοσυνης ηλιος. ανισχε γαρ και επελαμψεν οιαπερ εν σκοτωι διατελουσιν ημιν,
μονον δε ουχι και ως εν νυκτι και υπνωι κεκαρωμενους ταις κοσμικαις ηδοναις, και
της διανοιας
2.322 τον οφθαλμον κατεσκοτισμενους, ηγειρε τε προς νηψιν, και
λαμπρους απεφηνε τηι παρ' εαυτου χαριτι. τοιγαρτοι και ο σοφος ημιν επιστελλει
 
 

407

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παυλος, αυτο δη τουτο καταμηνυων "̔Η νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγισεν·
αποθωμεθα ουν "τα εργα του σκοτους, ενδυσωμεθα δε τα οπλα του φωτος, "ως εν
ημεραι ευσχημονως περιπατησωμεν." και παλιν " Εγειραι ο καθευδων και αναστα εκ
των νεκρων, και επι- "φαυσει σοι ο Χριστος." προανακηρυττει τοιγαρουν της του
Σωτηρος ημων επιδημιας τα λαμπρα κατορθωματα. δουλον δε φησιν αυτον, διατοι
το εν δουλου καθικεσθαι μορφηι· ανατολην δε, οτι φως εστι το αληθινον, αυγη και
ημερα, και λαμπρος εωσφορος, εις νουν ανατελλων, και καταφαιδρυνων καρδιας.
ονομαζει δε προς τουτωι και λιθον αυτον, και μην και δεδοσθαι φησι προ προσωπου
Ἰησου, επτα τε εχειν τους οφθαλμους ευ μαλα διισχυριζεται. εδει γαρ μαλιστα την
κατα νομον ιερωσυνην, ης εις τυπον τεθεικαμεν τον Ἰησουν, οιονει προ προσωπου
και προ οφθαλμων εχειν δια παντος τον λιθον τον εκλεκτον, τον ακρογωνιαιον,
τον εντιμον, τον εις τα θεμελια Σιων, τον πολυτιμητον μαργαρι- την, τουτεστι
Χριστον, τον πολλοις οφθαλμοις εφορωντα τα παντα. το γαρ επτα του τελειως
εχοντος αει πως εστι σημαντικον. στειρα γουν λεγεται τεκειν επτα. οτι δε μυ- ριοις
ομμασιν εφοραι τα παντα, και επισκεπτεται τα καθ' ημας η θεια τε και αποῤρητος του
Υιου φυσις, ουκ αν εν- δοιασειε τις· "Ζων γαρ ο λογος του Θεου και ενεργης, και
"τομωτερος υπερ πασαν μαχαιραν διστομον, και διικνου- "μενος αχρι μερισμου
ψυχης και πνευματος, αρμων τε και "μυελων, και κριτικος ενθυμησεων και εννοιων
καρδιας, και 2.323 "ουκ εστι κτισις αφανης ενωπιον αυτου· παντα δε γυμνα "και
τετραχηλισμενα τοις οφθαλμοις αυτου," κατα το γε- γραμμενον. 9Ἰδου εγω ορυσσω
βοθρον, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και ψηλα- φησω πασαν την αδικιαν της γης
εκεινης εν ημεραι μιαι.9 Ἔδειξεν οντα και φως και ανατολην τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, και οτι τοις εν σκοτωι και σκιαι θανατου, τουτεστι τοις
πεπλανημενοις, αυγης αναλαμψει δικην. αλλ' ην αναγκαιον και το της οικονομιας
προαναφωνησαι περας, τουτεστι, τον υπερ ημων απαντων θανατον, ον εκων
ανετλη, σταυρωι παραδους το ιδιον σωμα, εφ' ωι και το των Ἰουδαιων
προσκεκρουκεν εθνος, και της προς αυτον οικειοτητος απο- βεβληται. επειδη γαρ ου
συνεντες οι δειλαιοι της μετα σαρκος οικονομιας το μυστηριον, κυριοκτονοι
γεγονασι, ταυ- τηιτοι και μαλα εικοτως απωλισθον της ελπιδος, και κακοι κακως
απολωλασι, δειναις και αφυκτοις εναλοντες συμφο- ραις. βοθρωι δη ουν παρεικαζει
τον του Σωτηρος σταυρον. πεπτωκασι γαρ ωσπερ εις βοθρον οι το δεσποτικον
εκχεοντες αιμα, και σταυρωι παραδουναι τολμησαντες τον αρχηγον της ζωης. ει δε
αυτος ο Πατηρ τον βοθρον ορωρυχεναι λεγοιτο, σκανδαλιζεσθω μηδεις· εννοειτω δε
μαλλον, ως εκμεμεστω- ται πως οικονομιας ο λογος. ομοιον γαρ τουτο εστι τωι δια
Χριστου σοφως τε και ατρεκως ειρημενωι "Εις κριμα εγω "εις τον κοσμον τουτον
ηλθον, ινα οι μη βλεποντες βλε- "πωσι, και οι βλεποντες τυφλοι γενωνται." καιτοι,
πως ουκ αληθες ειπειν, ως ου ταυτης ενεκα παραγεγονε της αιτιας, ινα τυφλοι
γενωνται τινες· αλλ' η των μη νοουντων
2.324 φαυλοτης μονονουχι και
διαβεβληκε της αριστης οικονο- μιας τον τροπον. ου γαρ ηθελον βλεπειν, καιτοι
μετον αυτοις του θειου μετασχειν φωτος. ουτω κανθαδε νοησεις. πεπομφε μεν γαρ
τον Υιον ο Πατηρ, "ιν' ο κοσμος σωθηι "δι' αυτου." δια δε την των μη συνιεντων
απονοιαν, γε- γονε βοθρος και παγη τοις σταυρωσασιν ο απεσταλμενος· νενομισται
δε ταχα που και ορυξαι τον βοθρον ο πεπομφως. ορυξω δη ουν τον βοθρον φησι και
ψηλαφησω πασαν την αδικιαν της γης εκεινης εν ημεραι μιαι· το ψηλαφησω φησιν,
αντι του ζητησω και περιεργασομαι λεπτως. απεκτονασι μεν γαρ τους αγιους
προφητας, επεθρωσκον δε θηριοπρεπως και τοις κατα καιρους αποστελλομενοις
οικεταις. ους μεν γαρ υβρισαν, ους δε ελιθοβολησαν, ους δε απεκτειναν. αλλ' ην
ανεξικακος ετι Θεος· οικεται γαρ ησαν και ομοδουλοι τοις απεκτονοσιν οι
πεπονθοτες. επειδη δη αχαλινοις ορμαις εις τουτο διαττοντες, και πολυ βλεποντες
 
 

408

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις ανοσιοτητα, και εις αυτον εκτοπως πεπαρωινηκασι τον Υιον, και εις τον επι τωι
σταυρωι κατωλισθον βοθρον, ουκ αφηκεν αυτων αψηλα- φητον ετι την αμαρτιαν.
εζητησε γαρ και ποιναις υπεθηκε τους ησεβηκοτας, απασης της Ἰουδαιων γης
καθοριζων τον ολεθρον εν ημεραι μιαι, καθ' ην εφασαν προσαγοντες αυτον τωι
Πιλατωι "Το αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα "ημων." ει γαρ μη και
συνεκβεβηκε παραχρημα τα εκ θειας οργης· ει μη εξηιτηνται δικας υπερθεσεως διχα,
αλλ' ουν η παρα Θεου δικαια ψηφος γεγονεν επ' αυτοις, ολεθρον, ως εφην, της
Ἰουδαιων καταχεουσα γης. και γουν απε2.325 κομιζετο μεν ο Σωτηρ επι τον
σταυρον, ειποντο δε και γυναικες, θρηνουσαι τε και κλαιουσαι· ειτα τι προς ταυτας
εφασκεν επιστραφεις; "Θυγατερες Ἱερουσαλημ, μη κλαιετε "επ' εμε, πλην εφ'
εαυτας κλαιετε και επι τα τεκνα υμων." παραδεδονται γαρ εις ολεθρον και σφαγην,
και συμβεβηκεν αυτοις τα δια φωνης Ἡσαιου "Ἡ γη υμων ερημος, αι "πολεις υμων
πυρικαυστοι· την χωραν υμων ενωπιον υμων "αλλοτριοι κατεσθιουσιν αυτην, και
ηρημωται κατεστραμ- "μενη υπο λαων αλλοτριων." 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει
Κυριος παντοκρατωρ, συγκαλεσετε εκαστος τον πλησιον αυτου υποκατω αμπελου
και υποκατω συκης.9 Ὅτι μεν εν παντι γενησονται κακωι ψηλαφωμενης αυτων
της αμαρτιας, οι καθαπερ εις βοθρον κατενηνεγμενοι, δια γε του σταυρωσαι
Χριστον, προμεμηνυκεν εναργως. οτι δε τοις πιστευουσι και ηγαπηκοσιν αυτον ουκ
ακερδες εσται το χρημα, μαλλον δε και προς ευφροσυνης και τερψεων αγιοπρεπων, προαγορευει χρησιμως. μαρτυρησει δε τουτοις και ο δικαιος Συμεων. οτε
γαρ το θειον τεθεαται βρεφος και εις αγκαλας εδεξατο, προεφητευσε λεγων "Ἰδου
ουτος κειται "εις πτωσιν και αναστασιν πολλων εν τωι Ἰσραηλ, και "εις σημειον
αντιλεγομενον." πεπτωκασι μεν γαρ οι το δικαιον αιμα ταις σφων αυτων
επαντλησαντες κεφαλαις, εις γην δε ωσπερ εῤριμμενοι και κειμενοι, και υπο ποδας
οντες διαβολικους· ωρθωθησαν δε οι εξ εθνων. και αυτος δε που
Χριστος
2.326 σταυρωι παθος· επειδη δε
προαναφωνει μεν τοις αγιοις μαθηταις το επι τωι
γεγονοτας εν κατηφειαι τεθεαται, παρεκαλει λεγων "Ἡ γυνη λυπην εχει, οταν τικτηι
το παιδιον, "οτι ηλθεν η ωρα αυτης· οταν δε τεκηι το παιδιον χαραι χαιρει, "οτι
εγεννηθη ανθρωπος εις τον κοσμον. και υμεις μεν λυ- "πην εχετε, υστερον δε
οψεσθε με και χαρησεται υμων η "καρδια." ουτω και εγηγερμενος εκ νεκρων ταις εν
τωι κηπωι κλαιουσαις γυναιξι προσεφωνει το Χαιρετε. πρεποι δ' αν και εκαστον των
αγαπωντων αυτον επι τε τωι σταυρωι και τηι αναστασει λεγειν "Ἔστρεψας τον
κοπετον μου εις "χαραν εμοι, διεῤρηξας τον σακκον μου και περιεζωσας με
"ευφροσυνην." πως γαρ ουκ οιχεται μεν εκ ποδων το πεν- θειν, αφηιρηται δε "παν
δακρυον απο παντος προσωπου," κατα την του προφητου φωνην, εγηγερμενου
Χριστου, και το του θανατου καταλυσαντος κρατος; ζωη γαρ ην κατα φυσιν ως
Θεος, καν ει πεφηνεν εν σαρκι. ουκουν τηι ημεραι εκεινηι, φησι, τουτεστι, κατ' εκεινο
καιρου, καθ' ον αν αναβιυη εκ νεκρων καταβοθρευθεντων των εσταυρωκοτων,
συγκαλε- σετε εκαστος τον πλησιον αυτου υποκατω αμπελου και υποκατω συκης.
και ει μεν βουλοιτο τις απλουν, και προχειρον τον τοιουτον εκδεχεσθαι νουν,
τερψεων ειναι των πνευματικων συμβολα διαβεβαιωσεται τα ωνομασμενα. ουκ
απιθανον δε ειναι φημι προς τουτωι κακεινο ειπειν, οτι συκην και αμπελον εοικεν
αποκαλειν την Ἐκκλησιαν, ης και ο θεσπεσιος μελωι- δος διαμεμνηται, λεγων
αινιγματωδως προς τον ανωθεν και εξ ουρανου νυμφιον, τουτεστι Χριστον "Ἡ γυνη
σου ως "αμπελος ευθηνουσα, εν τοις κλιτεσι της οικιας σου." εφη 2.327 δε που και
αυτος "Αι αμπελοι κυπριζουσιν, εδωκαν οσμην, "η συκη εξηνεγκεν ολυνθους
αυτης." ως γαρ ηδη των εκ- κλησιων αρξαμενων εν κοσμωι δια της εις αυτον
ευωδιαζειν πιστεως, τας αμπελους εφη κυπριζειν, και μην και εκφαινε- σθαι τους
ολυνθους· νοηθειεν δ' αν και ουτοι των αρτι πεπιστευκοτων η ουπω μεν πεπειρος
 
 

409

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και γλυκεια πληθυς, εσομενη δε κατα βραχυ, και ταις εις το αμεινον επιδοσεσιν
ιουσα προς τουτο. αδρυνθεντες γαρ, και "εις ανδρα τελειον "αναβεβηκοτες του
πληρωματος του Χριστου," γλυκεις οι- απερ εσομεθα καρποι τωι Θεωι, καθαπερ μητρι
τινι τηι Ἐκ- κλησιαι προσπεφυκοτες. ουκουν δια τε συκης και αμπελου νοουμενων
των εκκλησιων, υπ' αυταις εσομεθα, και εν αυ- ταις καταλυσομεν, προτροπαδην
αλληλοις εκεινο λεγοντες το προφητικον "∆ευτε αναβωμεν εις το ορος του Κυριου
και "εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ, και αναγγελει ημιν την "οδον αυτου, και
πορευσομεθα εν αυτηι." ει δε δη γενοιτο και τουδε τυχειν, επαινου παντος
αξιωσομεν τους εις τουτο κεκληκοτας, παλιν εκεινο λεγοντες "Ευφρανθην επι τοις
"ειρηκοσι μοι Εις οικον Κυριου πορευσομεθα." τερψεως γαρ ημιν της ανωτατω το
χρημα καρπος νοοιτ' αν εικοτως. τοιγαρτοι παλιν ερουμεν κατα τον αγιον
ψαλμωιδον "Μιαν "ηἰτησαμην παρα Κυριου, ταυτην εκζητησω, του κατοικειν "με εν
οικωι Κυριου πασας τας ημερας της ζωης μου, του "θεωρειν με την τερπνοτητα
Κυριου, και επισκεπτεσθαι τον "ναον τον αγιον αυτου."

ΤΟΜΟΣ Αʹ.
ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΖΑΧΑΡΙΑΝ. ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
Και επεστρεψεν ο αγγελος ο λαλων εν εμοι, και εξηγειρε με ον τροπον οταν
εξεγερθηι ανθρωπος εξ υπνου αυτου, και ειπε
προς με Τι συ βλεπεις; και ειπα
Ἑωρακα και ιδου λυχνια
χρυση ολη, και το λαμπαδιον επανω αυτης, και επτα
λυχνοι επανω αυτης, και επτα επαρυστριδες τοις λυχνοις τοις επανω αυτης, και
δυο ελαιαι επανω αυτης, μια εκ δεξιων του λαμπαδιου αυτης και μια εξ
ευωνυμων.
Το επεστρεψεν εν τουτοις ουχ ως εκ τοπου νοησομεν· ευηθες γαρ
κομιδηι· νομιουμεν δε μαλλον, την ως εξ ορα- σεως της εν χερσιν εφ' ετεραν ευθυς
και γειτονα μεταφοι- τησιν, δηλον δε οτι πνευματικην. επειδη δε νηψεως ακρατου
χρεια και της υπερ νουν τον ανθρωπινον, εν γε δη μαλιστα τουτοις, λεπτην ενετιθει
εγρηγορσιν τωι Προφητηι Θεος, μεσιτευοντος αγγελου του και λαλουντος εν αυτωι,
ως δοκειν εξ υπνου διεγερθηναι. τοιαυτη γαρ πως εστι της εν ημιν διανοιας η
καταστασις, και πολυ δη μειων παρα την ουσαν 2.329 εν τοις αγιοις αγγελοις, ωστε
φαιη τις αν εγρηγορσιν μεν τα εκεινων, εν υπνωι δε ωσπερ τα καθ' ημας. επειδη δε ο
θεσπεσιος αγγελος γνωμης τε και νου προς τουτο δη παρενηνεγμενον τεθεαται,
ωστε και αποχρωντως εχειν συν- ιεναι λεπτως την ορασιν, διεπυνθανετο λεγων, τι
αν οιοιτο υπαρχειν τα δεδειγμενα. απλανεστατην γεμην ο Προφητης της ορασεως
την αφηγησιν εποιειτο παλιν, λυχνιαν εωρα- κεναι λεγων, ολην τε δι' ολου χρυσην·
επανωθεν αυτης το λαμπαδιον, και μην και λυχνους επτα, και ισαριθμους αυτοις
τας επαρυστριδας, ελαιας τε δυο, μιαν μεν εκ δεξιων του λαμπαδιου, θατεραν γεμην
κειμενην εξ ευωνυμων. και η μεν εμφανεστερα των δεδειγμενων αποδοσις ειη αν
ουχ ετερα παρα ταυτην· δειν δε εγωγε φημι τους τοις εσωτατω τον νουν ενιεντας
περιεργοτερον περιαθρειν ευ μαλα πειρασθαι τα δηλουμενα, και συνδειν αστειως
τοις ηδη προειρημενοις και ταδε. Ἔφη τοινυν ο των ολων Θεος, οτι και βοθρον
ορυξει και ψηλαφησει πασαν την αδικιαν της γης εκεινης εν ημεραι μιαι, προυτρεπεν
δε και ετερους συγκαλειν αλληλους υποκατω αμπελου και υποκατω συκης. ημεις δε
σαφη καθισταντες της προφητειας τον σκοπον, ελεγομεν οτι τοις μεν απειθειν
ηἱρημενοις, και ατιμαζουσιν αμαθως την δια Χριστου σωτη- ριαν, βοθρος οια τις
ωρορυκται κατακομιζων εις ολεθρον, η επι τωι σταυρωι παροινια, και της κατα
Χριστου μιαιφονιας τα εγκληματα. απολωλασι γαρ οι δειλαιοι κυριοκτονησαντες
 
 

410

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοσιως· "τοις γεμην ηγαπηκοσι την επιφανειαν αυτου" τερψις τε και τρυφη, και τι
γαρ ουχι των τοιουτων υπηρξε; γεγονασι γαρ ως υπο συκηι και αμπελωι ταις
εκκλησιαις. 2.330 αλλ' ιδου και καθ' ετερον τροπον του μυστηριου την δυναμιν ο
Προφητης τεθεαται. την γαρ τοι λυχνιαν την χρυσην φα- μεν ειναι παλιν την
Ἐκκλησιαν, ως τετιμημενην εν κοσμωι, ως διαφανεστατην εν αρεταις, ως υψου δη
λιαν ηρμενην τοις της αληθους θεογνωσιας δογμασιν, εφ' ηι το λαμπαδιον, τουτεστι
Χριστος, περι ου φησιν ο Θεος και Πατηρ "∆ια "Σιων ου σιωπησομαι και δια
Ἱερουσαλημ ουκ ανησω, εως "αν εξελθηι ως φως η δικαιοσυνη μου, το δε σωτηριον
μου "ως λαμπας καυθησεται." τουτο το λαμπαδιον το πασαν καταφωτιζον την υπ'
ουρανον, επι τηι λυχνιαι τεθεικεν ο Θεος και Πατηρ, "ινα παντες οι εισπορευομενοι
το φως βλεπωσι," "και λαμπηι πασι τοις εν τηι οικιαι." επτα δε οι λυχνοι, φως ουκ
εχοντες ιδιον, αλλ' επακτον και εξωθεν, και ταις δι' ελαιου χορηγιαις τρεφομενον.
σημαινουσι δε και αυτοι τους αγιους αποστολους, και μεντοι και ευαγγελιστας, και
τους κατα καιρον των εκκλησιων διδασκαλους, δεχομενους μεν οια τινας λυχνους
εις νουν και καρδιαν τον παρα
Χριστου φωτισμον, και ταις του Πνευματος
επιχορηγιαις τρεφομενον εχοντας, ιεντας γεμην τοις εν τηι οικιαι το φως, και τωι
λαμπαδιωι συγκαταυγαζοντας τους πεπιστευκοτας. Ἐπιτηρει δε, οτι τοις μεν επτα
λυχνοις επαρυστριδες ησαν, δι' ων αυτοις εισεχειτο το ελαιον, επαρυστριδα γεμην
το λαμπαδιον ουκ εχει. δια ποιαν αιτιαν; φως μεν γαρ εστι το αληθινον ο Υιος, ουκ
εξωθεν, ουδε επακτον, ουτε μην παρ' ετερου δοτον το καταφωτιζειν δυνασθαι
λαχων· αλλ' αυτος κατα φυσιν υπαρχων το φως· μεθεκτως γεμην εν τοις αγιοις και
παρ' αυτου. και πληροφορησει λεγων ο σοφος Ἰωαννης "Ὅτι εκ του πληρωματος
αυτου ημεις παντες 2.331 "ελαβομεν." φως δε υπαρχων το αληθινον ο Υιος, φως
ωνομαζε του κοσμου τους της παρ' αυτου λαμπροτητος εν μεθεξει γεγενημενους·
εφη γαρ τοις αγιοις αποστολοις "̔Υμεις εστε το φως του κοσμου." αι δυο γεμην
ελαιαι, μια εκ δεξιων και μια εξ ευωνυμων του λαμπαδιου κειμεναι, τους δυο λαους
υποσημαινουσι, μονονουχι και εν κυκλωι περιεστωτας Χριστον. τετιμηνται γαρ ως
ηλεημενοι τηι τοιαιδε στασει. και οι μεν ησαν εκ της καλλιελαιου, τουτ- εστιν εκ της
Ἰουδαιων Συναγωγης· οι δε της αγριελαιου μεν εξεφυσαν, τουτεστι της των εθνων
πληθυος, πλην εγκεντρισθεντες εις καλλιελαιον κοινωνοι γεγονασι της πιο- τητος
της ριζης, κατα την του μακαριου Παυλου φωνην. αθρει δε οπως επι την λυχνιαν
ομου τωι λαμπαδιωι και οι λυχνοι και αι δυο ελαιαι. συνεστι γαρ ημιν εν Ἐκκλησιαι
Χριστος, και η των πεπιστευκοτων ηλεημενη πληθυς κατα- λαμπεται μεν τωι παρ'
αυτου φωτι, φωτιζεται δε και δια λυχνων, οι μεθεκτον εχουσι και παρ' αυτου το
φως. Ἰστεον δε, οτι και εν τηι κατασκευηι της αγιας σκηνης, εκειτο μεν εις τα αγια
των αγιων επτα λυχνους εχουσα λυχνια χρυση. προσεταττε δε Θεος τωι Ἀαρων,
λεγων, οτι "κατα προσωπον της λυχνιας εκ του ενος μερους φανουσιν "οι επτα
λυχνοι." ου γαρ τοις κατοπιν αυτης ο δια των λυχνων δεδοται φωτισμος, αλλα τοις
ως εν προσωπωι Χριστου δια της πιστεως ενηνεγμενοις. και γουν Ἰουδαιοι κατοπιν
ωσπερ αυτου και εις νωτα κειμενοι, κατεσκοτισμενον εχουσι τον νουν· οι δε εξ
εθνων πιστευσαντες, εις προσωπον εχουσι τους λυχνους, ελευθερος γαρ αυτοις και
απαραποδισ- τος παντελως ο δια των αγιων εγγεγονε φωτισμος. εκαιετο δε και
λυχνος εις εν τηι πρωτηι σκηνηι· της ευαγγελικης 2.332 παιδευσεως κατοπιν ιουσαν
την νομικην του πραγματος ημιν κατασημαινοντος. θεα γαρ οπως τοις μεν εν τηι
πρωτηι σκηνηι μονος εις εκαιετο λυχνος, τοις γεμην εισπεφθακοσιν εις τα αγια των
αγιων επτα λυχνοι και το λαμπαδιον αμφι- λαφεστατην ωσπερ ενιεσαν την αυγην.
9Και επηρωτησα και ειπα προς τον αγγελον τον λαλουντα εν εμοι λεγων Τι εστι
ταυτα, Κυριε; και απεκριθη ο αγγελος ο λαλων εν εμοι και ειπε προς με λεγων Ου
γινωσκεις τι εστι ταυτα; και ειπα Ουχι Κυριε. και απεκριθη ο αγγελος και ειπε προς
 
 

411

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

με λεγων Ουτος ο λογος Κυριου προς Ζοροβαβελ λεγων Ουκ εν δυναμει μεγαληι
ουδε εν ισχυι, αλλ' η εν Πνευματι μου
λεγει Κυριος παντοκρατωρ.9 Ὅτι και
αμεινων και ιερωτερος της εν ημιν διανοιας ο των νοητων δυναμεων νους, και
ασυγκριτοις υπεροχαις τα καθ' ημας υπερκειμενος, και εντευθεν αν μαθοις.
"επεστρεψε "μεν γαρ ο αγγελος, ως ο Προφητης φησι, και εξηγειρεν "αυτον, ον
τροπον οταν εξεγερθηι ανθρωπος εκ του υπνου "αυτου." ει γαρ δη συγκρινειν ελοιτο
τις, ως προς γε τον ταις ανω δυναμεσιν ενοντα νουν, της ανθρωπινης διανοιας το
μετρον, μειονεκτουμενον ευρησει τοσουτον, οσον αν νοοιτο κατοπιν ελθειν και της
των νηφοντων διανοιας τα εν υπνοις ημων αδρανη φαντασματα. εγηγερται δη ουν
ο Προφητης εις νηψιν, αλλα και ουτως εχων και ηκονημενος αγαν, ουδεν ηττον
εστι βραδυς προς γε το δυνασθαι, φημι, συνιεναι τα δεικνυμενα. ταυτηιτοι, και μαλα
εικοτως, αναπυνθανεται τε και αξιοι μανθανειν παρα του σοφουντος αγγελου. ο δε
2.333 οτι ου συνηκε μονονουχι κατατεθηπως, ει μη αληθως ειδειη διερωται· του δε
διαῤρηδην ωμολογηκοτος την αγνοιαν, και το δυσμαθες ουκ αισχυνομενου,
καταλευκαινει λοιπον το εκ της ορασεως αινιγμα, και οιον ως εξ εικονος εμφανους
τε και ορωμενης τον εν αυτηι λεληθοτως εγκειμενον ερμηνευει σκοπον. ουτος γαρ
φησιν ο λογος Κυριου προς Ζοροβαβελ λεγων Ουκ εν δυναμει μεγαληι ουδε εν ισχυι
αλλ' εν Πνευματι μου, λεγει Κυριος παντοκρατωρ. ομοιον ως ει λεγοι τυχον ο της
ορασεως νους και ο των παραδειχθεντων σκοπος Μονον- ουχι διακεκραγε τα παρα
Θεου προς Ζοροβαβελ και φωνην ιεντα φησιν, οτι ταυτα παντα τα ορωμενα προς
περας ηξει κατα καιρους, ουκ ανθρωπειαι δυναμει κατορθουμενα, ουτε μην εν ισχυι
σαρκικηι, αλλ' ως εν δυναμει Πνευματος Ἁγιου, και ως εκ θειων διανευματων.
γεγονε μεν γαρ ανθρωπος καθ' ημας ο Μονογενης· πλην ου πεπολεμηκε σαρκικως,
ινα καθαπερ τινα λυχνιαν αναστησηι τωι κοσμωι την Ἐκκλησιαν· ουχ οπλα κινησας
αισθητα και μαχιμων φαλαγγας, παρ- εστησεν εαυτωι τους δυο λαους, η τους
λυχνους τους νοητους επεθηκε τηι λυχνιαι, αλλ' εν ισχυι Πνευματος του ιδιου κεχειροτονηκεν εν ταις εκκλησιαις "πρωτον Ἀποστολους, δευτερον "προφητας και
ευαγγελιστας," και την αλλην απασαν των αγιων ομηγυριν, θειοις αυτους
χαρισμασιν αναπιμπλας, και τηι του Πνευματος χυσει καταπιαινων πλουσιως.
ουκουν ουκ εν δυναμει μεγαλη, ουδε εν ισχυι τηι σαρκικηι τα παρα Χριστου, αλλ' ως
εν δυναμει Πνευματος εσκυλευετο μεν ο σατανας, επιπτον δε συν αυτωι και τα των
αντικειμενων δυναμεων στιφη, εκαλουντο προς θεογνωσιαν δια της πι- στεως, οι τε
εξ Ἰσραηλ και οι παλαι τηι κτισει παρα τον κτιστην λελατρευκοτες.
2.334
Ἀνεδεικνυντο δε και εν ταις εκκλησιαις οι λυχνοι, τουτ- εστιν οι αγιοι,
συνεκλαμποντες τωι λαμπαδιωι, φημι δη
Χριστωι. γεγονασι γαρ, ως γουν ο
σοφωτατος γραφει Παυλος "φωστηρες εν κοσμωι, λογον ζωης επεχοντες." οτι δε
ουκ ανθρωπειαι χειρι σεσωκε την υπ' ουρανον, αλλ' ιδιαις δυναμεσιν ως Θεος ο
Ἐμμανουηλ, διεμαρτυρατο λεγων και δια φωνης Ὠσηε. εχει γαρ ουτω "Τους δε
υιους Ἰουδα "ελεησω, και σωσω αυτους εν Κυριωι Θεωι αυτων, και ου "σωσω αυτους
εν τοξωι, ουτε εν ρομφαιαι, ουτε εν πολεμωι, "ουτε εν αρμασιν, ουτε εν ιπποις, ουτε
εν ιππευσιν." ευ δε δη σφοδρα προς Ζοροβαβελ ο λογος ην, τον εκ της Ἰουδα φυλης,
διεποντα τε το τηνικαδε τους της βασιλειας θωκους εν Ἱερουσαλημ. ινα γαρ μη, των
ουτω λαμπρων και αξια- γαστων κατορθωματων αυτωι προαπηγγελμενων,
πολεμους οιοιτο και μαχας συγκροτηθησεσθαι κατα καιρους, εξιστησιν αναγκαιως
αυτον των ουτω σαθρων και ανθρωπινων εννοιων, διακεισθαι δε μαλλον
προστεταχεν, οτι θεοπρεπης η ενεργεια, και η δυναμις ουκ ανθρωπινη του
διαπεραινοντος τα τοιαδε Χριστου. μεμνημεθα δε οτι και αυτον τον Ζοροβαβελ, ως
εκ φυλης Ἰουδα και βασιλεα, παραδηλουν ελεγομεν εφ' εαυτωι τον Χριστον,
συνημμενου και Ἰησου του Ἰωσεδεκ, ιν' εν τωι αυτωι νοοιτο βασιλευς τε αμα και
 
 

412

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχιερευς ο Ἐμ- μανουηλ. 9Τις ει συ, το ορος το μεγα, το προ προσωπου Ζοροβαβελ
του κατορθωσαι; και εξοισω τον λιθον της κληρονομιας, ισοτητα χαριτος χαριτα
αυτης.9 ∆υσεφικτον μεν κομιδηι το προκειμενον· πλην ερουμεν 2.335 ημεις το γε
ως αριστα και ορθως εχειν δοκουν. εοικε τοινυν ο λογος μονονουχι και επιτιμαν τωι
ορει τωι μεγαλωι, τουτεστι τωι σαταναι κατεξανισταμενωι τε και αντεξαγοντι τωι
Χριστωι της εαυτου δυστροπιας την δυναμιν, ο δη και εν τοις ανωτερω παλιν ημιν
αινιγματωδως κατεγραφετο. εφη γαρ ο Προ- φητης τεθεασθαι μεν "Ἰησουν τον ιερεα
τον μεγαν εστωτα "προ προσωπου αγγελου Κυριου, τον δε γε διαβολον εστωτα "εκ
δεξιων αυτου του αντικεισθαι αυτωι." οτι γαρ οσον ενεχωρει και ην επ' αυτωι,
πεπολεμηκε τε και αντεγηγερται δεινως ταις του Σωτηρος οικονομιαις, καλουντος
προς σωτη- ριαν την υπ' ουρανον, ουκ αν ενδοιασειε τις, εννενοηκως οτι πρωτον
μεν προσηλθε νηστευοντι κατα την ερημον, και σωζοντα βλεπων την υπ' ουρανον,
προσκυνητην ιδιον απο- φαινειν ηθελε, παραδεικνυς μεν αυτωι "πασας τας βασιλειας
"του κοσμου," λεγων τε ως εσται παντα αυτου, ει δη προσ- πεσειν ελοιτο και
προσκυνειν αυτωι. ειτα προς τουτο και εξ αυτου του χορου των αγιων αποστολων
τον προδοτην ηρπασε μαθητην, αναπεισας οργανον της Ἰουδαιων γενεσθαι
σκαιοτητος. επιπληττει δη ουν ο λογος αυτωι και φησι Τις ει συ, το ορος το μεγα το
προ προσωπου Ζοροβαβελ του κατορ- θωσαι; το δε Τις ει συ νοητεον ουχ ως
εθελοντος αναμαθειν, τις δη αρα και ποθεν εστιν· ου γαρ αν ηγνοησε Θεος ων· αλλ'
οιον κατασμικρυνοντος και ουδενος αξιουντος λογου, καν ει μεγα τε ειη και
δυσαντητον το ορος, και εμποδων εγκειμενον κατορθουν εθελοντι τα τοιαδε
Χριστωι, ου και εις τυπον ο Ζοροβαβελ, καθαπερ ηδη προειπαμεν. καιτοι γαρ
απαραβλητον εχων την δυστροπιαν ο δρακων ο αποστατης, 2.336 πεπατηται παρα
Χριστου πονου τε και ιδρωτος διχα. Θεος γαρ ην κατα φυσιν, ο παντα νικων. Ἢ
τοινυν κατα τοιονδε τινα τροπον προσβαλουμεν τοις ειρημενοις· η και ετερως ει
δοκει. εφημεν γαρ, οτι ουκ εν ανθρωπειαι δυναμει κατορθωθησεται τωι κοσμωι τα
προς ζωην. και στησεται μεν η λυχνια, το λαμπαδιον εχουσα, τουτεστι Χριστον,
εκλαμψουσι δε και οι λυχνοι, και μην και εκ δεξιων και εξ ευωνυμων του
λαμπαδιου αι δυο παντως ελαιαι στησονται, τους δυο λαους σημαινουσαι. ειθ'
ωσπερ τινος αναπυνθανομενου τε και λεγοντος Τις αρα ει συ, ο τα ουτω μεγαλα
πολεμου διχα παντος και αμογητι κατορ- θωσειν υπισχνουμενος; προσυπακουει
λεγων ο Θεος και Πατηρ· εγω το ορος το μεγα το προ προσωπου Ζοροβαβελ του
κατορθωσαι, τουτεστιν, εγω ειμι η παντα υπεραιρουσα φυσις, η θεοπρεπεσιν
υψωμασιν εις την υπερεκεινα παντων διατ- τουσα δοξαν, η κατα καιρους αρκεσειν
μελλουσα προς κατορ- θωσιν των επηγγελμενων και προ προσωπου Ζοροβαβελ. ου
γαρ ηγνοει Χριστος τον εαυτου Πατερα, αλλ' ωσπερ τινα συνεργατην των ιδιων
κατορθωματων εποιειτο λεγων "Ἀπ' "εμαυτου ουδεν ποιω, αλλ' ο πεμψας με Πατηρ
εν εμοι "μενων, ποιει τα εργα αυτος." ειργαζετο γαρ ως δια δυνα- μεως ιδιας του
Υιου, δι' ου και εν αρχαις μεν τα παντα προς το ειναι παρενεγκων εικοτως
θαυμαζεται. μεμνημεθα δε οτι παρα τωι σοφωτατωι ∆ανιηλ, ως ορος ημιν ωνομασται
παλιν ο Θεος και Πατηρ, εξ ου και "λιθος ανευ χειρων ετμηθη, ος "και ελεπτυνε τον
χρυσον, τον αργυρον, τον χαλκον, τον 2.337 "σιδηρον," και ην εις τυπον και τοδε
Χριστου. γεγεννη- μενος γαρ εκ Θεου Πατρος αποῤρητως και υπερ νουν ο Υιος,
συνετριψε πασας τας βασιλειας, ιν' αυτωι λοιπον το κρατος αναπτηται. "Καμψει γαρ
αυτωι παν γονυ, και πασα "γλωσσα εξομολογησεται, οτι Κυριος Ἰησους Χριστος εις
"δοξαν Θεου Πατρος." ουκουν ως εξ ορους του Θεου και Πατρος ακρογωνιαιος και
εκλεκτος αποτμηθεις λιθος ο Υιος γεγονεν ημιν κληρονομια. κεκλημεθα γαρ εις
υιοθεσιαν δι' αυτου, και κληρονομοι γεγοναμεν Θεου ζωντος, ισοτητα χαριτος αντι
χαριτος κερδαινοντες. και τι δη τουτο εστι; ∆εδοται μεν γαρ χαρις τωι Ἰσραηλ, η
 
 

413

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχαια τ' εκεινη και διαβοητος. λελυτρωνται γαρ εξ Αιγυπτου σαρκικως, την
επηρτημενην αυτοις εκ πλεονεξιας απεσεισαντο δουλειαν, διεβιβασθησαν δια
θαλασσης μεσης, εφαγον το μαννα εν τηι ερημωι, διηλθον εν ποδι ποταμους·
διεπεραιωσαντο γαρ ουτω τον Ἰορδανην· εισεκομισθησαν εις την γην της επαγγελιας. αυτη δη ουν η χαρις η πρωτη. αλλ' εν ισοτητι τε ομου και ομοιοτητι της
αρχαιας εκεινης χαριτος, χαρις ημιν ετερα δεδοται παρα Χριστου, ος γεγονεν ημιν,
λιθος μεν, ως θεμελιος, ηγουν ακρογωνιαιος, χληρονομια δε παλιν, γεγονα- μεν γαρ
δι' αυτου κληρονομοι Θεου. πως ουν εν ισοτητι της πρωτης χαριτος η δευτερα; α γαρ
επ' εκεινοις επραττετο σαρκικως, ηγουν αισθητως, ταυτα τετελειωκεν εφ' ημιν ο
Χριστος πνευματικως τε και νοητως. εξειλετο δουλειας δια- βολικης, ως εκ πηλου
και πλινθειας, απηλλαξε των εν κοσμωι παθων και των σαρκικων ακαθαρσιων,
διεβιβασεν ως δια θαλασσης. παρεδραμομεν γαρ τον κλυδωνα του 2.338 παροντος
βιου, και της εν αυτωι φροντιδος το πικρον, εφαγομεν αρτον τον εξ ουρανου·
μυστικος ο λογος· διεβι- βασθημεν τον Ἰορδανην, περιτομην εσχηκαμεν την εν
Πνευ- ματι, κεκληρονομηκαμεν την ανω πολιν, την αληθως αγιαν γην, ης και αυτος
ο Χριστος διεμεμνητο λεγων "Μακαριοι "οι πραεις, οτι αυτοι κληρονομησουσι την
γην." οιμαι δε εγωγε και τον σοφωτατον ευαγγελιστην Ἰωαννην αυτο δη τουτο
βουλεσθαι καταδηλουν, ει λεγοι περι Χριστου "Ὅτι "εκ του πληρωματος αυτου
ημεις παντες ελαβομεν και "χαριν αντι χαριτος· οτι ο νομος δια Μωυσεως εδοθη, η
"χαρις και η αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο." δια- κονος μεν γαρ και μεσιτης
της αρχαιας εκεινης χαριτος γεγονεν ο Μωυσης· της γεμην δευτερας χορηγος ο
Χριστος, εχουσης μεν ομοιοτητα προς εκεινην· τυποι γαρ ησαν ως προς αληθειαν,
ηγουν το της αληθειας ωδινοντες καλλος· αμεινονος δε και υπερκειμενης οσωι και
των αισθητων υπερφεροι αν εικοτως τα νοητα. και μαρτυρησει γραφων ο Παυλος,
οτι "Κρειττονος διαθηκης γεγονεν εγγυος ο "̓Ιησους." 9Και εγενετο λογος Κυριου
προς με λεγων Αι χειρες Ζοροβαβελ εθεμελιωσαν τον οικον τουτον και αι χειρες
αυτου επιτελεσουσιν αυτον, και επιγνωσηι διοτι Κυριος παντοκρατωρ εξαπεσταλκε με προς σε.9 Ἰδου δη παλιν ημιν εν αισθητοις πραγμασι καταγραφει τα
νοητα, και των δια Χριστου παραδοξως τετελεσμενων παρατιθησιν εις τυπον τα δια
χειρος Ζοροβαβελ κατα καιρους
εκπεπερασμενα. επειδη γαρ αλουσης της
Βαβυλωνιων υπο Περσων και Κυρου, των της δουλειας ανειντο δεσμων οι εξ
2.339 Ἰσραηλ, και δη και επανηκον εις Ἱεροσολυμα, ∆αρειου λοιπον την Χαλδαιων
διεποντος αρχην, ειτ' ουν βασιλειαν, προυτρεπε Θεος τους υπονοστησαντας τον
θειον ευθυς ανα- δειμασθαι ναον, βασιλευοντος μεν Ζοροβαβελ, ιερατευοντος
γεμην Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου. και ηπτοντο μεν των εργων, και
δη και εν πρωταις κρηπιδων καταβολαις το εργον ην· ηρτο δε και υψου τα τειχη
λοιπον, ειτα μεταξυ κωλυοντων τινων και εμποδων γεγονοτος του φθονου των
περιοικων εθνων, γεγονε τις ανοκωχη και σπου- δασματων των επι τοις εργοις
αναβλησις.
Ἀνεντος δε παλιν αυτοις του Θεου το δυνασθαι κατορ- θουν,
τετελειωται μολις ο νεως, Ἰησου μεν ιερατευοντος, Ζοροβαβελ γεμην εφεστηκοτος
και βασιλευοντος. αλλ' εν τουτοις μεν ο της ιστοριας συμπεπερασται λογος. επειδη
δε και εις τυπον Χριστου παρειληπται προς ημων ο εκ της Ἰουδα φυλης Ζοροβαβελ,
φερε δη λεγωμεν οπως τε και τινα τροπον ηρξατο μεν αυτος οικοδομειν τον οικον
Κυριου· τε- τελειωκε δε αυ νοητως τε και πνευματικως. κατεστησατο μεν γαρ εν
αρχαις οικον ωσπερ τινα και εναυλισμα θεο- πρεπες αυτωι τε και τωι Πατρι, την των
Ἰουδαιων Συναγω- γην. ουτω γαρ αυτην ωνομαζε, δια του πανσοφου Μωυσεως
ειπων "Ἐαν γενηται προφητης υμων Κυριωι, εν οραματι "αυτωι γνωσθησομαι, και εν
υπνωι λαλησω αυτωι, ουχ ουτως "ως ο θεραπων μου Μωυσης, εν ολωι τωι οικωι μου
πιστος "εστιν· στομα κατα στομα λαλησω αυτωι, εν ειδει και ου "δι' αινιγματων."
 
 

414

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουκουν τεθεμελιωται μεν ωσπερ ο οικος δια Χριστου· καθηιρηται δε μεταξυ. και
γουν ο προφητης 2.340 Ἱερεμιας ως πεπτωκοτα τε και σεσεισμενον κατωλοφυρετο
λεγων "Οικος Ἰσραηλ επεσεν, ουκ εστιν ο αναστησων αυ- "τον·" επειδη γαρ
πεπαρωινηκασιν εις Χριστον, πεπτωκε δια τουτο και ουκ ην ετι λοιπον ο αναστησων
αυτον· πλην εγηγερται δια Χριστου, και μετεσκευασθη προς το αμεινον,
εισκεκομισμενων εν αυτωι των εθνων, και αναδειχθεισης εν κοσμωι της Ἐκκλησιας,
"ητις εστιν οικος Θεου ζωντος," ης του καλλους γεγονεν εραστης ο των ολων
Κυριος και Θεος. οτι γαρ ασυγκριτως αμεινων παρα τον πρωτον ο εν εσχατοις
καιροις εγηγερμενος νεως, τουτεστιν η Ἐκκλησια, πεπλη- ροφορηκεν ειπων δια
φωνης Ἀγγαιου του προφητου "Τις "εστιν εξ υμων ανθρωπος ος ειδε τον οικον
τουτον εν τηι "δοξηι αυτου τηι εμπροσθεν; και πως υμεις βλεπετε αυτον "νυν καθως
ουχ υπαρχοντα ενωπιον υμων;" και μεθ' ετερα "∆ιοτι μεγαλη εσται η δοξα του
οικου τουτου η εσχατη "υπερ την πρωτην, λεγει Κυριος παντοκρατωρ." αλλ' οτι μεν
ιστορικως τα τοιαδε νοειν αποπληκτον, ουκ αν ενδοιασειε τις, εννενοηκως, οτι πως
αν νοοιτο προφερεστερα της πρω- της, η εν εσχατοις δοξα του θειου ναου, ειπερ
εκεινον μεν κατεπιμπρα και διηρπασεν ο Βαβυλωνιος Ναβουχοδονοσορ· τον δε μετ'
εκεινον εγηγερμενον μετα τον της αιχμαλωσιας καιρον, ουδεν ηττον Ῥωμαιοι
κατεπιμπρασαν, συγκαταδηιω- σαντες αυτωι και αυτα τα Ἱεροσολυμα, και απασαν δε
την Ἰουδαιων χωραν. ουκουν ουκ αποχρη προς αληθειαν η της ιστοριας αποδοσις·
αμεινων δε και προφερεστερα της πρω- της η τελευταια δοξα, παραληφθεισης της
Ἐκκλησιας "εις
"ναον αγιον, εις κατοικητηριον του Θεου εν Πνευματι."
εποικοδομουμεθα γαρ "επι τωι θεμελιωι των Ἀποστολων
2.341 "και προφητων,"
"δια πασης αφης της επιχορηγιας κατ'
"ενεργειαν εκαστου μελους
συναρμολογουμενοι" τε και συν- τιθεμενοι, και οιονει πως αλληλοις συμβαινοντες
ως ενοτητι πιστεως και αγαπης δια του Πνευματος εις ναον αγιον. λιθοι γαρ εσμεν
ζωντες. και γουν ο θεσπεσιος Παυλος την των πεπιστευκοτων πληθυν, ποτε μεν
"Θεου γεωργιον," ποτε δε δη αυ και οικοδομην ωνομαζε Θεου· και "ως σοφος αρχι"τεκτων θεμελιον" εθηκεν· ουτος δε εστιν Ἰησους ο Χριστος· ωι δη παντες
επερηρεισμεθα, δι' ου και εστηκαμεν, και ναοι χρηματιζομεν, αυτον εχοντες εις
νουν και καρδιαν ενωικηκοτα τε και ενηυλισμενον δια του Πνευματος. 9∆ιοτι τις
εξουδενωσεν εις ημερας μικρας; και χαρησονται και
οψονται τον λιθον τον
κασσιτερινον εν χειρι Ζοροβαβελ· επτα
ουτοι οφθαλμοι Κυριου εισιν οι
επιβλεποντες επι πασαν την
γην.9
Ου περι των ευθυς εσομενων η ορασις,
ενεχθησομενων δε μαλλον εις περας, ως εν καιροις της επιδημιας του παν- των
ημων Σωτηρος Χριστου, η γεγονε μεν εν εσχατοις του παροντος αιωνος καιροις·
πλην ου τι που πολλοις μετα ταυτα χρονοις της προκειμενης ημιν προφητειας, ητοι
της οικοδομης του ναου του δια χειρος Ζοροβαβελ εγηγερμενου. ει τις ουν αρα,
φησιν, εξουδενωσειε τας μεταξυ μικρας και ευαριθμητους ημερας, και βραχειαν
ηγησαιτο την αναβλησιν, ουκ ακη- διασας προς τουτο, παντη τε και παντως απασης
εσται θυμηδιας εμπλεως. χαρησεται γαρ και οψεται τον λιθον τον κασσιτερινον εν
χειρι Ζοροβαβελ. κασσιτερινον δε λιθον ωνομασε
2.342 τον Χριστον. καν ει τις
βουλοιτο την αιτιαν αναμαθειν, φαιην αν ευθυς τα δοκουντα τισι, και παρ' ημιν
αυτοις ορθως εχειν υπειλημμενα. οι μεν γαρ φασι τον κασσιτερον απο τε χαλκου
και μολιβου την συγκρασιν εχειν· ταυτης τε ενεκα της αιτιας ουτε του ειναι
σκληρον απηλλαχθαι παν- τελως, ουτε μην ανηνασθαι το και εχειν μαλθακως·
συντι- θεμεν δε και ημεις κατα τοιονδε τινα τροπον τον Ἐμμανουηλ εκ τε της
αθραυστου θεοτητος, και εκ της οιονειπως ευπαθους ανθρωποτητος. ιστεον δε οτι
και τον αδαμαντα λιθον μολιβωι φασιν ευκολως συνθραυεσθαι, καιτοι τουτο παθειν
δι' ετερας υλης ουκ ανεχομενον. φαμεν ουν, οτι καιτοι χρηστος ων αγαν και
 
 

415

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παναλκης ο Χριστος, και το απηνες ουκ εχων ως Θεος, οιον αδαμαντα τινα
συνθραυει τον σαταναν, περι ου γεγραπται "Ἡ καρδια αυτου πεπηγεν ωσπερ λιθος,
εστηκε "δε ωσπερ ακμων ανηλατος." δοκει γεμην και ετεροις τον κασσιτερον, ειτ'
ουν απλως τον μολιβον εις αποκαθαρσιν την δια πυρος της ετερας υλης αναγκαιως
παραλαμβανεσθαι, μαλιστα δε τοις τα εξ αργυρου τεχνουργειν ειωθοσι το χρημα
εστι χρησιμον τε και αναγκαιον. και γουν εφη που Θεος δια φωνης Ἱερεμιου παλιν
αυτο δη τουτο δηλων αινιγματω- δως "Ἐξελιπε φυσητηρ απο πυρος, εξελιπε
μολιβος, εις "κενον αργυροκοπος αργυροκοπει, πονηριαι αυτων ουκ ετα- "κησαν."
Κασσιτερωι τοινυν, ηγουν μολιβωι, παρεικαζει Χριστον, ως εκτηκοντα τους ρυπους,
ως απαλλαττοντα των περιττων, ως αποκαθαιροντα νοητως. ει δη τις ουν αρα
κατευμεγεθησειε, φησι, της των μεταξυ καιρων εισβολης, και ουδεν ηγησοιτο
2.343 τας δια μεσου μικρας ημερας, χαρησεται μεν και οψεται τον λιθον τον
κασσιτερινον εν χειρι Ζοροβαβελ. και τι δη αρα εστι το εν χειρι Ζοροβαβελ; η
θεοπνευστος γραφη την χειρα δεχεται και εις δυναμιν και εις εξουσιαν. εν δυναμει
δη ουν ηγουν και εν εξουσιαι τηι του Ζοροβαβελ τουτεστι Χριστου, οψεται τον λιθον
τον κασσιτερινον. Ζοροβαβελ μεν γαρ, ως εφην, εκ φυλης ων Ἰουδα βεβασιλευκε
επι τον Ἰσραηλ. κατα τον ισον δε τροπον και ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος
εξεφυ μεν αιματος και φυλης της Ἰουδα το κατα σαρκα, βεβασιλευκε δε και αυτος
επι τον Ἰσραηλ, ουκ εν ταξει τηι καθ' ημας, ηγουν μετρητην και χρονωι πεπερασμενην την βασιλειαν εχων, αλλ' ως Θεος αληθως και εις απεραντους αιωνας
εκτεινομενην. και μαρτυρησει λεγων ο μακαριος Γαβριηλ τηι αγιαι παρθενωι περι
αυτου, οτι και τεξεται υιον, και καλεσει το ονομα αυτου Ἰησουν. προσ- επαγαγων
δε, οτι "Και δωσει αυτωι Κυριος ο Θεος τον "θρονον ∆αυειδ του πατρος αυτου και
βασιλευσει επι τον "οικον Ἰσραηλ εις τους αιωνας και της βασιλειας αυτου "ουκ
εσται τελος." εν χειρι δη ουν Ζοροβαβελ, τουτεστιν, ως εν δυναμει τε και εξουσιαι τηι
του Ζοροβαβελ οφθησεται κατα καιρους ο λιθος ο κασσιτερινος. επιφερει δε τουτοις
ευθυς της προφητειας ο λογος Ἑπτα ουτοι οφθαλμοι Κυριου εισιν οι επιβλεποντες
επι πασαν την γην. και τινες αν ειεν ουτοι παλιν; η γαρ τους επτα λυχνους, ους
τεθεαται συν τωι λαμπαδιωι, κεκληκεν οφθαλμους Κυριου, ινα νοωμεν τους αγιους,
δι' ων η συμπασα καταφωτιζεται γη, και επισκοπης αξιωθεισα φαινεται της παρα
Θεου· ηγουν εκεινο οιμαι που κατασημαινειν ερουμεν, ως ουκ αν αμελησειε των
ιδιων
2.344 κτισματων ο των ολων Θεος και Πατηρ· αλλ' οιον πολλοις τε και
αυπνοις ομμασι τα παντα περιαθρων, χαριειται τοις επι της γης τον λιθον τον
κασσιτερινον, τουτεστι Χριστον, δι' ου γεγονεν εις ημας και ο της επισκεψεως,
ηγουν ο της επι- βλεψεως τροπος. "Ἐπεσκεψατο γαρ ημας ανατολη εξ "υψους,"
κατα το γεγραμμενον. και ειπερ εσμεν "σωμα "Χριστου και μελη εκ μερους," ουδεν
οιμαι το απεικος, εν οφθαλμων ταξει τους αγιους μυσταγωγους τεθεισθαι λεγειν,
ως των αλλων προυχοντας και υπερκειμενους, ταυτηιτοι και
επισκοπους
ωνομασμενους, καθαπερ εγωιμαι. κατασκεπτεται δε δι' αυτων τους εις αυτον
πιστευοντας ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος. λιθος γεμην κασσιτερινος, και καθ'
ετερον αν νοοιτο τροπον ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος. ο γαρ τοι κασσιτερος
συναπτει προς ενωσιν τα διηιρημενα, κολλητικην εχων την φυσιν. πεπραχε δε τι
τοιουτον και εις ημας ο Χριστος, ειπερ εστιν αληθες, ως "εις ενα καινον "ανθρωπον
τους δυο κτιζει λαους, ποιων ειρηνην και απο- "καταλλασσων εν ενι σωματι τους
αμφοτερους," εις την δια Πνευματος ενωσιν. οθεν και λιθος ακρογωνιαιος ωνομασται, συνδεων εις ενωσιν τους δυο λαους, ως εφην. συνηψε δε και αγγελοις τους
επι της γης· αλλα και ημας δι' εαυτου τωι Θεωι και Πατρι, την μεταξυ κειμενην και
παλαι διατειχιζουσαν καθελων αμαρτιαν. 9Και απεκριθην και ειπα προς αυτον Τι αι
δυο ελαιαι αυται, αι εκ δεξιων της λυχνιας και εξ ευωνυμων; και επηρωτησα εκ
 
 

416

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δευτερου και ειπα προς αυτον Τι οι δυο κλαδοι των ελαιων, οι εν ταις χερσι των
δυο μυξωτηρων των χρυσων των επι2.345 χεοντων και επαναγοντων τας
επαρυστριδας τας χρυσας; και ειπε προς με Ουκ οιδας τι εστι ταυτα; και ειπα Ουχι
Κυριε. και ειπεν Ουτοι οι δυο υιοι της πιοτητος οι παρεστηκασι τωι Κυριωι πασης
της γης.9 Φιλομαθης αγαν των αγιων ο νους. τοιγαρτοι παριησι μεν ο Προφητης
των εν τηι ορασει δεικνυμενων ουδεν, φιλο- πευστει δε λιαν, και περι εκαστου
λεπτως αναπυνθανεται το, τι αν βουλοιτο δηλουν. εδει τοινυν ουτως εχοντι
γνωμης διατρανουσθαι οι δια της του Προφητου φωνης, τινος αν ειη συμβολον η
εις δεξιον τε και εις ευωνυμον του λαμπαδιου στασις των ελαιων. ταυτηιτοι
περιεργαζεται και αναμαν- θανειν αξιοι. αθρει δε οπως δευτεραν προσεπαγει την
πευσιν, και μην και μεταπλαττει πως εις το ατρεκες τον της ερωτησεως τροπον. δυο
μεν γαρ ελαιας ωνομαζεν εν αρχηι· λεπτοτερον δε πως της διανοιας τον οφθαλμον
τοις ορωμενοις ενιεις, ουκ ετι μεν ελαιας, κλαδους δε μαλλον ωνομαζεν ελαιων.
ερομενωι δη ουν ευτεχνως αποφαινεται λοιπον ο μακαριος αγγελος, και φησιν
Ουτοι οι δυο υιοι της πιοτητος παρεστηκασιν τωι Κυριωι πασης της γης. υιους δε
πιοτητος, τους δυο που παντως εφη λαους, τον τε Ἰσραηλ και τον εξ εθνων, οιον εις
πιοτητα την πνευματικην παρ- ενηνεγμενους. ταυτηιτοι και εν τοις μυξωτηρσι των
λυχνων τεθεισθαι φησιν αυτους ως ευφραινομενους τε και ενσπαταλων- τας ελαιωι
τωι παρα Χριστου, και τηι του Πνευματος χαριτι πλουσιως πιαινομενους. ηλεημεθα
γαρ, "δικαιουμενοι δω- "ρεαν" δια της πιστεως, και κοινωνοι της θειας αυτου
φυσεως 2.346 αναδεδειγμενοι, δια του μεταλαχειν Ἁγιου Πνευματος. ουκ- ουν εν
ελαιωι τε και λυχνοις η των δυο λαων ιδρυσις τε και παραστασις. εν φωτι γαρ ημων
η κλησις, και ως εν ελαιωι τωι παρα Θεου· ειπερ εστιν ατρεκες ειπειν, ως ηλεημεθα
μεν θανατου και αμαρτιας απηλλαγμενοι και δουλειας της αρ- χαιοτερας
απολυσαντες τον αυχενα· πεφωτισμεθα δε αυ,
τον ενα και φυσει Θεον
επιγινωσκοντες, και της πολυθεου πλανης τον σκοτον εκβεβηκοτες. Ἀλλα τις αν
ειη και ο της επιτηρησεως λογος, τι δε αρα το πεπεικος τον μακαριον Προφητην, μη
δη χρηναι λεγειν αυτας ελαιας μεν ετι, κλαδους δε μαλλον ελαιων, φερε δη φερε
περιαθρησωμεν. καλλιελαιος μεν τοινυν η των Ἰου- δαιων κεχρηματικε Συναγωγη,
αγριελαιος γεμην των εθνων η πληθυς. ουτω γαρ αυτων διαμεμνηται και ο
μακαριος Παυλος, λεγων προς τους εξ εθνων πιστευσαντας "Ει "γαρ συ εκ της κατα
φυσιν εξεκοπης αγριελαιου και παρα "φυσιν ενεκεντρισθης εις καλλιελαιον, πολλωι
μαλλον ουτοι "οι κατα φυσιν εγκεντρισθησονται τηι ιδιαι ελαιαι." ουκουν
καλλιελαιος μεν η Συναγωγη, καθαπερ εφην αρτιως· αγρι- ελαιος δε η των εθνων
αγελη. οι μεν γαρ, την δια νομου παιδευσιν εχοντες, ουκ ακαρποι διετελουν· οι δε
ησαν σφηκων αγριων ενδιαιτηματα, πληρη δαιμονιων εχοντες τον νουν και
ακαρποι παντελως. πλην ουτε πασα των Ἰουδαιων η Συν- αγωγη την εις Χριστον
παρεδεξατο πιστιν, ουτε μην ολη των εθνων η πληθυς. εξεσπασμενοι δε ωσπερ αφ'
εκαστης ηλεηνται πολλοι, και κεκληνται δια της πιστεως εις τον δια του Πνευματος
φωτισμον. κλαδοι δη ουν ελαιων οι απεσπασμενοι νοοιντ' αν εικοτως, οι και
ηλεηνται δια της 2.347 χαριτος, και ως εν φωτι γεγονασι του λαμπαδιου, τουτεστι
Χριστου, και των επτα συναναλαμποντων λυχνων, τουτεστι της των αγιων
πληθυος. αθρει δε οπως ο θεσπεσιος αγγελος εις εικονα και υποτυπωσιν του
Ἐμμανουηλ παραδεχεται το λαμπαδιον. τεθειμενων γαρ των κλαδων εκ δεξιων
αυτου και εξ ευωνυμων· ους και υιους της πιοτητος ωνομασε δυο· παρισταναι
παραστασεως εν τουτοις
φησιν αυτους τωι Κυριωι πασης της γης, της
κατασημαινουσης ευ μαλα την οικειοτητα την πνευματικην, και το ετοιμον της
γνωμης εις γε το δειν υποκεισθαι τε και υπηρετειν αυτωι. ωδε γαρ αν νοοιτο
Χριστος παραστησας εαυτωι την Ἐκκλησιαν την εκ δυο λαων συναγηγερμενην. κατα
 
 

417

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτον οιμαι τον τροπον τωι της παραστασεως ονοματι και ο θεσπεσιος Μωυσης
κατεκαλλυνετο, Θεου προς αυτον ειρηκοτος "Συ δε αυτου "στηθι μετ' εμου." ου γαρ
αποβλητος η δια νομου παι- δευσις παρα γε τωι παντα ειδοτι Θεωι. δια ποιαν αιτιαν;
παιδαγωγει γαρ επι Χριστον, και ως εν τυποις και σκιαις αυτην ημιν ωδινει την
αληθειαν. και προς τουτο ημας πιστωσεται λεγων αυτος ο Υιος προς τους
απιθουντας Ἰου- δαιους "Ει επιστευετε Μωυσει, επιστευετε αν εμοι, περι "γαρ εμου
εκεινος εγραψεν." 9Και επεστρεψα και ηρα τους οφθαλμους μου και ιδον, και ιδου
δρεπανον πετομενον. και ειπε προς με Τι συ βλεπεις; και ειπα Ἐγω ορω δρεπανον
πετομενον μηκος πηχεων εικοσι και πλατος πηχεων δεκα. και ειπε προς με Αυτη η
αρα η εκ- πορευομενη επι προσωπου πασης της γης· διοτι πας ο κλεπτης εκ τουτου
εως θανατου εκδικηθησεται, και πας ο επιορκος εκ
2.348 τουτου εως θανατου
εκδικηθησεται. και εξοισω αυτο, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και εισελευσεται εις
τον οικον του κλε- πτου και εις τον οικον του ομνυοντος τωι ονοματι μου επι
ψευδει, και καταλυσει εν μεσωι του οικου αυτου και συντελεσει αυτον και τα ξυλα
αυτου και τους λιθους αυτου.9 Το επεστρεψα παλιν εν τουτοις, ουκ αν οιμαι τις
εκλαβοι τοπικως αλλ' ως εν αμειψει μαλλον τηι καθ' ετεραν ορασιν. εκκοπτομενης
γαρ ωσπερ της πρωτης, και μεταφοιτωσης της οψεως επι θεωριαν ετεραν, τωι της
επιστροφης ονοματι το συμβαν υποφαινει. αιρει τοινυν εις υψος της διανοιας τους
οφθαλμους, ειτα δρεπανον οραι, πτηνου δικην, υψου τε ηρμενον και οιον εις πασαν
διαττον την γην. ην δε δη λιαν ευρυ τε και ευμηκες. εικοσαπηχυ μεν γαρ το μηκος
αυτωι, εν ημισει δε τουτου το πλατος. ερομενωι δε, τι αν ειη παλιν, και μη ειδεναι
φασκοντι, αυτη φησιν η αρα η εκπορευομενη επι προ- σωπου πασης της γης, και ταις
αυτοις πρεπουσαις ενιεισα ποιναις τον επιορκον και συν αυτωι τε τον κλεπτην. και
οσον μεν ηκεν εις εμφανεστεραν δηλωσιν την επι γε των δεδει- γμενων, δυσχερες
ουδεν. αρα γαρ θεια παντη τε και παν- τως κατανεμηθησεται τους κλεπτας και προς
τουτοις ετι τους ψευδορκειν ειωθοτας, και μονονουχι δρεπανωι τους υβριστας
αποκειρουσα, χορτον αποφαινει δοματων και πυρι διδωσι τροφην, και εις οικον
ανδρος εισελασει τοιουτου, συντελεσει τε παλιν αυτον, και καταδονησει γεννικως.
2.349 Χρηναι δε οιμαι φιλομαθως πολυπραγμονειν τας αιτιας, εφ' αις η παρουσα
και εν χερσιν ημιν ορασις, ως αναγκαια ταις αλλαις συνεισκεκομισται· ανθ' οτου
γαρ δη, φαιη τις αν των επιεικεστερων, πλειστων τε οσων πλημμεληματων οντων
κατα τον βιον, και μην και εν διαφοροις οντων αιτια- ματων το τηνικαδε των εξ
Ἰσραηλ, κατα μονων κλεπτων τε και ψευδωμοτων την δια του δρεπανου ποινην
επηρτησθαι φησιν, ηγουν εκπορευεσθαι την αραν, αποκειρουσαν τους αλισκομενους και συντελουσαν εις απαν; προς δη τα τοιαυτα φαμεν, οτι τα εκαστωι
χρησιμα καιρωι δια των αγιων προ- φητων προσελαλει Θεος, αει πως ωφελων τα
ενεστηκοτα. ην ουν αναγκαιον τοις το τηνικαδε μαλιστα ταυτηνι σαφη γενεσθαι
την ορασιν· εποισομεν δε τας αιτιας, επικαιροτατην ουσαν επιδεικνυοντες. επειδη
γαρ την των Χαλδαιων αφεν- τες μολις οι εξ Ἰσραηλ, και τον της δουλειας
αποδυσαμενοι ζυγον, υπενοστησαν εις την Ἰουδαιαν, και ησαν εν τοις Ἱεροσολυμοις· δεον αποσχεσθαι των αρχαιων εκεινων πλημμε- ληματων, και ταις εις το
αμεινον αναδρομαις επανορθουν τε τα φθασαντα, και κατευφραινειν τον
Λυτρωτην, τα αυτωι δοκουντα πληρουν ηἱρημενους, ουδεν ηττον ησαν οποιοι και
τοτε, παραλυοντες αφυλακτως το τωι νομωι δοκουν. απο- φασκοντος γαρ του
Μωυσεως το δειν αυτους αλλοφυλοις
επιμιγνυσθαι γυναιξιν, αυτοι των
τεθεσπισμενων ολιγα πεφροντικοτες, ταις των ομορων εθνων συνεπλεκοντο θυγατρασι, και τεκνων ησαν αλλοτριων πατερες, και ανοσιου σπερματος πληρη παλιν
απεφανον την αγιαν πολιν. ησαν δε τινες και των εν αυτοις επιφανεστερων τοις
τοιουτοις
2.350 ενισχημενοι πταισμασιν, ου δη γεγονοτος κατεθρηνει μεν ο
 
 

418

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἔσδρας, και δη και τον θειον οικον καταλαβων, τας υπερ γε των ησεβηκοτων
εποιειτο λιτας. ειτα τι γενεσθαι συμ- βεβηκεν, εξ αυτων εισομεθα των παρ' αυτου
γεγραμμενων. εχει δε ουτω "Και οτε προσευχομενος Ἔσδρας ανθωμολο- "γειτο,
κλαιων και χαμαιπετης εμπροσθεν του ιερου, επι- "συνηχθησαν προς αυτον απο
Ἱεροσολυμων οχλος πολυς "σφοδρα, ανδρες και γυναικες και νεανιαι· κλαυθμος
γαρ "ην μεγας εν τωι πληθει. και φωνησας Ἰεχονιας Ἰεηλου "των υιων Ἰσραηλ ειπεν
Ἔσδρα, ημεις ημαρτομεν εις τον "Κυριον και Θεον, και συνωικισαμεν γυναικας
αλλογενεις "απο των εθνων της γης, και νυν εστιν επανω πας Ἰσραηλ. "εν τουτωι
γινεσθω ημιν ορκωμοσια προς τον Κυριον, εκ- "βαλειν πασας τας γυναικας ημων τας
εκ των αλλογενων "συν τοις τεκνοις αυτων, ως εκριθη σοι, και οσοι πειθαρ- "χουσι
τωι νομωι Κυριου. αναστας επιτελει· προς σε γαρ "το πραγμα, και ημεις μετα σου
ισχυν ποιειν. και αναστας " Εσδρας ωρκισε τους φυλαρχους των ιερεων και Λευιτων
"παντος του Ἰσραηλ ποιησαι κατα ταυτα, και ωμοσαν." ομωμοκοσι δη ουν τα τωι
νομωι δοκουντα πληρουν, ην πως αναγκαιον επαρτισαι την αραν, την τοις
ψευδορκειν ειωθοσιν απηνως επιθρωσκουσαν, ινα και γενοιντο φυλακες των ομωμοσμενων. Ἐπειδη δε οικοδομουμενου του θειου ναου πολλη χρημα- των αθροισις
ην, τουτο μεν ∆αρειου νεμοντος, τουτο δε του λαου προσκεκομικοτος, ειτα τινας ην
εικος των τα τοιαδε
2.351 διοικειν επιτεταγμενων απονοσφισασθαι τι των εις
δοξαν Θεου προσκεκομισμενων· ταυτηιτοι και κατα κλεπτων ιεναι την αραν ευ
μαλα φησιν, ινα και αυτοι λημματιων αισχρων γεγονοτες αμεινους, μη των ιερων
απτωνται χρηματων, εις ιδιας αυτα δαπανωντες χρειας. αυτη μεν ουν η της
ορασεως προφασις. χρηναι δε φημι δεδιεναι την αραν και την του δρεπανου τομην
τους τε κλεπτειν η ψευδορκειν ειωθοτας, εννοουντας οτι παντη τε και παντως εις
περας οισει Θεος τα διωρισμενα, και ουτε κλεπτων ουτε μην των ετερων φεισεται.
ποιειται γαρ πως αει κατεστυγημενους, τους της θειας αυτου καταφρονουντας
δοξης, και τους απληστωι γνωμηι των ουδεν αυτοις προσηκοντων εφιεμενους. 9Και
εξηλθεν ο αγγελος ο λαλων εν εμοι και ειπε προς με Ἀναβλεψον τοις οφθαλμοις
σου και ιδε το εκπορευομενον τουτο. και ειπα Τι εστι; και ειπε Τουτο το μετρον το
εκ- πορευομενον. και ειπεν Αυτη η αδικια αυτων εν πασηι τηι
γηι. και ιδου
ταλαντον μολιβου εξαιρομενον· και ιδου γυνη μια εκαθητο εν μεσωι του μετρου.
και ειπεν Αυτη εστιν η ανομια· και εῤριψεν αυτην εν μεσωι του μετρου, και εῤριψε
τον λιθον του μολιβου εις το στομα αυτης.9 Φθασας εφην της εις τον Προφητην
σαφηνειας αρχο- μενος, οτι μετα την εκ Βαβυλωνος επανοδον, απερ εν τωι καιρωι
της αιχμαλωσιας τεθεαται, ταυτα τοις λελυτρωμενοις αφηγειται χρησιμως. επειδη
γαρ και αυτους εθεασατο καταῤραθυμουντας αγαν του χρηναι πληρουν τα νενομισ2.352 μενα, και αποκλινοντας μεν ακαθεκτως εις γε το σφισιν αυτοις ηδυ τε και
φιλον, ολιγα δε παντελως των δια Μωυσεως πεφροντικοτας νομων· συνεπλεκοντο
γαρ και αλλοφυλοις γυναιξι, και ηδη τινες ολοτροπως εξω βαινοντες του εικοτος,
ετελεσθησαν ειδωλοις, και τινα προς τουτοις εδρων α μηδε θεμις ειπειν· αναγκαιαν
ο Προφητης των οραματων ποιειται την αφηγησιν, ιν' ειδειεν οι λελυτρω- μενοι
μολις, οποσαις ανθρωπων και αγιων αγγελων λιταις το χρημα κερδαναντες αυτοι,
κατα σφων παραθηγουσι παλιν τον των ολων Θεον, ταις των αρχαιων αιτιαματων
εμπλεκο- μενοι λαβαις. Ἔφη τοινυν οτι εξηλθεν ο αγγελος ο λαλων εν εμοι. εξηλθε
δε οποι; που γαρ ην ολως; ουκουν εκ της του δρεπανου δειξεως επι την προκειμενην
ορασιν, την επι γε φημι τωι μετρωι, το της εξοδου γεγονε χρημα. αιρει γεμην ο Προφητης εις υψος τους οφθαλμους, οις αν διαττειν υψου μεμελετηκοσι, πρεποι αν
εικοτως το και θεια δυνασθαι κατα- θρειν μυστηρια. ηρετο δη ουν τι αρα εστι το
δεικνυμενον. ο δε προς αυτον, τουτο φησι το μετρον το εκπορευομενον. αυτη εστιν
η αδικια αυτων εν πασηι τηι γηι. και τι δη το μετρον, αναλογιζεσθαι χρη. και δη και
 
 

419

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φαμεν, οτι φυσει χρηστος και φιλανθρωπος ων ο των ολων ∆εσποτης· πλημμελουσι
γαρ ανεξικακει, και παρανομουντων ανεχεται, περιμενων την εκαστου μεταγνωσιν·
ει δε δη τις ιοι και μεχρι πολλου προς το πλημμελες, και εις περας ηκοι λοιπον της
αυτωι νεμηθεισης ανεξικακιας, το τηνικαδε λοιπον ποιναις υπο- κεισεται, και λογος
αυτωι της ουτω μακρας ραιθυμιας ουδεις, ουδ' αν εξελοιτο τις του χρηναι λαβειν
ισομετρους αυτων,
2.353 ων αν φαινοιτο δεδρακως τας δικας. και γουν εφη που
Χριστος προς τους των Ἰουδαιων δημους αχαλινοις απο-νοιαις προς παν οτιουν των
εκτοπων διαττοντας "Και υμεις "αναπληρωσατε το μετρον των πατερων υμων."
ουκουν μετρον ην το ορωμενον, της των λαων πλημμελειας εφ' εαυτωι δεικνυον
την αναπληρωσιν. ενιδρυτο δε τωι μετρωι γυνη, της ανομιας πληρουσα τον τυπον,
και οιον αναπιμ- πλασα δι' εαυτης το κεχωρηκος, ταχα που και υπερχεομενη, και τωι
περιττωι διεκκυπτουσα. αλλ' ιδου φησι ταλαντον μολιβου εξαιρομενον και εῤριψεν
αυτο εις το στομα αυτης. γραφει δε ημιν εικοτως πως την ανομιαν η ορασις εις το
του γυναιου σχημα. τυπος μεν γαρ ηδονης η γυνη, και μεν τοι και ασθενειας· ανομια
δε πασα δρωιτο αν ουχ ετερως, πλην οτι δια τινος ηδονης δελεαζουσης επι το
φαυλον, συμ- βαινουσης προς τουτωι και της εις νουν ασθενειας. ει μεν γαρ ειη
βεβηκως εφ' εαυτωι και ανδρειος ο νους, ουκ αν ελοιτο παθειν την εις τα φαυλα
ροπην· ει δε δη μαλα- κισθειη τε και γοητευθειη προς ηδονην, πεισεται το λυπουν.
γραφεται δη ουν, και μαλα ορθως, εις ανομιαν η γυνη. μο- λιβου δε ταλαντον το
εξαιρομενον, και μην και εμφραττον το στομα αυτης, νοηθειη αν ουχ ετερον οιμαι
τι παρα τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, ος υψωθη δια του τιμιου σταυρου,
και "τας ανομιας ημων ανηνεγκεν εν τωι σωματι "αυτου επι το ξυλον,"
τεθριαμβευκε τε το καθ' ημων χειρογραφον· ινα, καθα φησιν ο θεσπεσιος μελωιδος
"Πασα "ανομια εμφραξηι το στομα αυτης." μολιβωι δε και αυτος παρεικαζεται·
παραλαμβανεται δε, ως εφην, ο μολιβος παρα των αργυροχοειν ειωθοτων, εις
αποκαθαρσιν των χωνευο- 2.354 μενων· τοιαυτη δε πως και η Χριστου δυναμις εν
ημιν. ει γαρ εις νουν γενοιτο και καρδιαν, παντα δη παντως εκτηκει ρυπον. δοκει δε
τισιν εῤριφθαι τον μολιβον εις το της ανο- μιας στομα, οιον εμφραττοντος αυτην
του Θεου, και περα μετρου καταβοαν των ημαρτηκοτων ουκ εφιεντος ετι· ταυτηι
γαρ δη τοι και μετρωι περισχοινιζεται, συναναμετρουντος οιμαι που του παντα
οικτειροντος Θεου τοις των πταισματων εγκλημασι τας εφ' εκαστωι δικας. 9Και ηρα
τους οφθαλμους μου και ιδον, και ιδου δυο γυναικες εκπορευομεναι, και πνευμα εν
ταις πτερυξιν αυτων, και αυται ειχον πτερυγας ως πτερυγας εποπος, και ανελαβον
το μετρον ανα μεσον της γης και ανα μεσον του ουρανου. και ειπα προς τον
αγγελον τον λαλουντα εν εμοι Που αυται αποφερουσι το μετρον; και ειπε προς με
Οικοδομησαι αυτωι οικιαν εν γηι Βαβυλωνος και ετοιμασαι, και θησουσιν αυτο εκει
επι την ετοιμασιαν αυτου.9 Τι αν βουλοιτο δηλουν των γυναικων η ξυνωρις, η
τινος αν ειεν εις τυπον, αναγκαιον οιμαι που και προ γε των αλλων ειπειν. εφη
τοινυν ο των ολων Θεος τωι προφητηι Ἰεζεκιηλ "Υιε ανθρωπου, δυο γυναικες ησαν,
θυγατερες μητρος "μιας, και εξεπορνευσαν εν Αιγυπτωι, εν τηι νεοτητι αυτων
"επορνευσαν, εκει επεσον οι μασθοι αυτων." προσετιθει δε τουτοις, καθιστας
εναργες το διηγγελμενον "Και τα ονοματα "αυτων, Σαμαρεια η οολα, και
Ἱερουσαλημ η ολιβα." μια 2.355 μεν γαρ ην εν αρχαις η των Ἰουδαιων Συναγωγη·
κατα δε γε τον καιρον της του Ῥοβοαμ βασιλειας, απεῤραγησαν των αλλων αι δεκα
φυλαι και κατωικηκασι την Σαμαρειαν, εκει πεπορνευκασιν επι ταις δαμαλεσι ταις
χρυσαις, ας κατεσκευασεν Ἱεροβοαμ υιος Ναβατ. πλην ουκ εξω της αιτιας η ετερα
γεγονε, τουτεστιν Ἱερουσαλημ, εκπεπορνευκε γαρ και αυτη κατα πολλους τους
τροπους· τουτο μεν ειδωλοις προσκεκυνηκοτων τινων και θυοντων τηι Βααλ, τηι
Ἀσταρτηι, τοις βουνοις, τωι ηλιωι και σεληνηι και αστροις ετεροις· τουτο δε προς
 
 

420

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασαν ετοιμως ιοντων ακαθαρσιαν, και παρ' ουδεν τα δια του πανσοφου Μωυσεως
τεθεσπισμενα τιθεντων. Τας δυο δη ουν των εξ Ἰσραηλ συναγωγας δυσι γυναιξιν
αφομοιοι παλιν η ορασις, ας και πτερυγας εποπος εσχηκεναι φησιν, ινα την ενουσαν
αυτοις ακαθαρτον γνωμην και το προς παν οτιουν των εκτοπων ευπετες ευ μαλα
καταση- μηνειεν. ο μεν γαρ εποψ στρουθιον εστιν ουκ ασημον, φι- λοβορβορον δε
και κοπροβορον, και ταις σκωληκων αγελαις αγριως επιμαινομενον, και τρυφην αει
ποιεισθαι κατειθισ- μενον την εσχατην ακαθαρσιαν. τοιουτοσι δε πως και τοις
ειδωλολατρουσιν επεστι νους. ου γαρ ιεται που κατευθυ του πρεποντος· αλλ' εξω
φερεται του εικοτος, τον θειον ουκ οιδε νομον, εστι δε απασης ακαθαρσιας εμπλεως,
και παν ειδος φαυλοτητος ηγειται τρυφην. ταυτηιτοι και πτερυγας εποπος
ενηρμοσθαι τοις γυναιοις ο της ορασεως εφη λογος, την ισην εκεινωι γνωμην και
αυταις ενειναι διδασκων. ανα- λαμβανουσι δε το μετρον τηι ανομιαι μεμεστωμενον.
2.356 ∆ει γαρ εκαστην ψυχην τωι ιδιωι καταφορτιζεσθαι βαρει, τωι της αμαρτιας
φημι. επειδη δε ισα τε αμφοιν και αδελφα τα εγκληματα, της τε Σαμαρειας φημι και
της Ἱερουσαλημ, ταυτηιτοι και εν ισωι τροπωι κατηχθισμεναι τωι τε μετρωι και τηι
ανομιαι, πνευματος εμπιπτοντος εν ταις πτερυξιν αυτων, οξει και απαραποδιστωι
φερονται δρομωι προς την των αλλο- φυλων χωραν, δηλον δε οτι την των
Βαβυλωνιων. του γαρ ακαθαρτου πνευματος συνωθουντος αυτας εις το πλημμελες,
και τηι ανομιαι καταφορτιζοντος, απεκομισθησαν προς αιχμα- λωσιαν, και υπο ποδας
πεπτωκασι των εχθρων. επειδη δε φησιν ο μακαριος αγγελος, ως αποφερουσι το
μετρον οικοδο- μησαι αυτωι οικιαν εν γηι Βαβυλωνος, αναγκαιον ημας εκεινο νοειν,
ως εστι σημειον του μακρον παρ' εχθροις διατελεσαι χρονον τους εξ Ἰσραηλ, το και
οικον οικοδομεισθαι τηι ανομιαι, και οιον ιδρυσιν τινα και στασιν αυτηι γινεσθαι παρ'
εχθροις. ο δη και τετελεσται. μολις γαρ αυτοις εβδομηκοστου πλη- ρωθεντος ετους,
των της αιχμαλωσιας ανεινται δεσμων. 9Και επεστρεψα και ηρα τους οφθαλμους
μου και ιδον, και ιδου τεσσαρα αρματα εκπορευομενα εκ μεσου δυο ορεων, και τα
ορη ην ορη χαλκα. εν τωι αρματι τωι πρωτωι ιπποι πυῤροι, και εν τωι αρματι τωι
δευτερωι ιπποι μελανες, και εν τωι αρματι τωι τριτωι ιπποι λευκοι, και εν τωι αρματι
τωι τεταρτωι ιπποι ποικιλοι ψαροι. και απεκριθην και ειπα προς τον αγγελον τον
λαλουντα εν εμοι Τι εστι ταυτα, Κυριε; και απεκριθη ο αγγελος ο λαλων εν εμοι και
ειπε Ταυτα εισιν οι τεσσαρες ανεμοι του ουρανου, εκπορευονται παραστηναι τωι
Κυριωι πασης 2.357 της γης. εν ωι ησαν οι ιπποι οι μελανες, εξεπορευοντο εις γην
βοῤρα, και οι λευκοι εξεπορευοντο κατοπισθεν αυτων, και οι
ποικιλοι
εξεπορευοντο επι γην νοτου, και οι ψαροι εξεπορευοντο
και εβλεπον του
πορευεσθαι και περιοδευσαι πασαν την γην. και ειπε Πορευεσθε και περιοδευσατε
πασαν την γην· και περιω- δευσαν πασαν την γην. και ανεβοησε και ελαλησε προς
με λεγων Ἰδου οι εκπορευομενοι επι γην βοῤρα ανεπαυσαν τον θυμον μου εν γηι
βοῤρα.9 Προυπεδειξεν οτι τοις σφων αυτων εναλοντες βροχοις, και σειραις των
οικειων αμαρτηματων κατεσφιγμενοι, κατα το γεγραμμενον, εις αλλοδαπην
απυχοντο, και κατωικηκασι παρ' εχθροις, τον αηθη της δουλειας ανατλαντες ζυγον.
αλλ' ην αναγκαιον και των της λυτρωσεως διαμεμνησθαι καιρων, και δη ποιειται
την δηλωσιν, προσπεπλεγμενων ετερων. εδιδασκετο γαρ ο Προφητης συλληβδην
απαντα τα τωι εθνει συμβησομενα κατα καιρους. τα τεσσαρα τοινυν αρματα, τα εν
μεσωι των ορεων των χαλκων, φαμεν ειναι παλιν τας των αλλων βασιλειων
επισημοτερας, τας εν τοις τεσσαρσι κλιμασιν, ηγουν ανεμοις, τοις υπ' ουρανον κατα
καιρους αναδεδειγμενας. ορη δε οιμαι λεγεσθαι χαλκα τα δυο της οικουμενης
τμηματα. τεμνουσι γαρ τινες εις Ευρω- πην τε και Ἀσιαν την συμπασαν γην. χαλκα
δε αυτης τα μερη, δια τοι το ερηρεισθαι δια παντος και ακλονητως εχειν και
μηδεμιας ανεχεσθαι βλαβης. ψαλλει γαρ που και ο θεσπεσιος ∆αυειδ προς τον των
 
 

421

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ολων ∆ημιουργον 2.358 "Ἐθεμελιωσας την γην και διαμενει." αυται δην ουν αι ως
εκ των τεσσαρων ανεμων βασιλειαι, των αλλων, ως εφημεν, αλκιμωτεραι, και πολυ
λαχουσαι το ευκλεες, εξηλθον παρα- στηναι τωι Κυριωι πασης της γης. η δε γε
παραστασις τον της δουλειας ημιν υποφαινει τροπον· δεδουλευκασι γαρ τοις αυτου
νευμασι, και ει γεγονασιν ισχυραι τε και διαβοητοι, δι' αυτου και τουτο
κεκερδακασιν. αλλ' ει και τι δεδρακασι, και κατηνδρισαντο χωρων η πολεων, αυτου
κατανευοντος, εις τουτο δη παλιν προηλθον ισχυος· ει γαρ εστιν αληθης ο
προφητης λεγων ως "Ουκ εσται κακια εν πολει, ην Κυριος "ουκ εποιησε," κακιαν δε
φαμεν εν τουτοις την κακωσιν· πως αν εκειναι κατισχυσαν εθνων η χωρων, μη ουχι
δη παλιν αυτου το κατισχυσαι νεμοντος οικονομικως; Τινες δε δη και αι βασιλειαι,
καιρος ηδη λεγειν. ουκουν εν μεν τωι αρματι τωι πρωτωι, φησιν, ιπποι πυῤροι, της
Χαλ- δαιων βασιλειας ανατυπουντες εφ' εαυτοις την ωμοτητα. πυῤροτης γαρ ημιν
την αιματος χυσιν υπαινιττοιτο αν κατα γε το εικος· φιλαιματοι γαρ λιαν οι
Βαβυλωνιοι· ειλον γαρ αυτοι την Ἰουδαιαν και τας εν τηι Σαμαρειαι πολεις, φειδους
απασης εξηιρημενης. εν δε τωι αρματι τωι δευτερωι ιπποι μελανες. εοικε δε την
Περσων τε και Μηδων την υπο γε Κυρωι φημι βασιλειαν υποδηλουν. μελαν δε και
τουτοις περιτεθεικε χρωμα, δια τοι το οιμαι πλειστον τε οσον και αμετρητον τοις
Χαλδαιων εθνεσιν επιῤριψαι θανατον, και ολην αυτοις την χωραν εν πενθει
γενεσθαι παρασκευασαι. πενθους δε και θανατου το φαιον αν ειη συμβολον.
λευκους δε ειναι φησι τους εν αρματι τωι τριτωι, την Ἑλληνων που ταχα και
Μακεδονων υποφαινων αρχην, ειτ' ουν την Ἀλεξ- 2.359 ανδρου βασιλειαν. λευκοι
δε, οτι και αβροδιαιτοι, και εν λευκαις ως επιπαν στολαις τα Ἑλληνων εθνη· και οτι
την γλωτταν σαφεις, της βαρβαρου φωνης το οιονει σκοτεινον ουκ εχοντες. εν δε
τωι τεταρτωι φησιν αρματι ιπποι τινες ησαν ποικιλοι και ψαροι. Ἰστεον δε, οτι και η
των Ἑβραιων εκδοσις και ετεροι δε τινες των αλλων ερμηνευτων, αντι του ψαροι
τεθεικασι το ισχυροι. πλην και ταυτην ειναι φαμεν την Ῥωμαιων βασι- λειαν,
αειπως εχουσαν εν τοις κατα καιρους βεβασιλευκοσι το ποικιλον εις το ευμαθες και
το βαθυ πως εις φρενας. συν- ετωτατοι γαρ και προς γε τουτωι και αλκιμωτατοι
γεγονασι τε και εισιν, οι τα της Ῥωμαιων αρχης διεποντες κρατη. τεθεινται δε και
τελευταιοι μετα τους πρωτους κατα γε τους χρονους. Ἴδωμεν δε και την εκαστου
των αρματων, ηγουν βασι- λειας, εξοδον, οποι ποτε διανενευκε και επι τισιν ερχεται.
σαφεστατη γαρ ουτω γενοιτ' αν ημιν η των νοηματων αποδοσις. τεσσαρα μεν γαρ ο
Προφητης ειναι φησι, δια- μεμνηται δε τριων, και σεσιγηκε του πρωτου την εξοδον.
αναμνησω δε δια βραχεων, ως εφην. εν μεν γαρ τωι πρωτωι φησι πυῤρους ειναι τους
ιππους· αρχεται δε απο του δευ- τερου, και φησιν Ἐν ωι ησαν οι ιπποι οι μελανες
εξεπορευοντο επι γην βοῤρα και οι λευκοι εξεπορευοντο κατοπισθεν αυτων και οι
ποικιλοι εξεπορευοντο επι γην νοτου. ει δε δη προσεπαγοι τους ψαρους, ου
τεσσαρων αρματων διαμεμνησεται· τους αυτους γαρ ειναι δεδωκαμεν τοις
ποικιλοις, εν γαρ τωι αρματι τωι τεταρτωι φησιν ησαν ιπποι ποικιλοι ψαροι. ουκουν
2.360 ολης
τριων διαμεμνηται, σιωπησας το πρωτον. τις ουν αρα εστι της
οικονομιας ο λογος, φερε τοις ευμαθεστεροις ως ενι λεγωμεν. τους πυῤρους ειναι
διεβεβαιουμεθα την φιλαι- ματον των Χαλδαιων αρχην, η και πασαν εκποδων ᾕρηκε
την Ἰουδαιαν, και τας εν αυτηι κατεμπρησασα πολεις, απε- κομισεν εις αιχμαλωσιαν
τον Ἰσραηλ. τους δε γε μελανας την Περσων τε και Κυρου βασιλειαν ειναι
παρεδεξαμεθα. εγραφετο δε και εν τοις λευκοις η Ἀλεξανδρου τε και Μακεδονων.
αμφω δε αυται κατεστρατευσαν της Χαλ- δαιων γης, ειλον τε αυτην κατα κρατος.
πρωτον μεν γαρ Κυρος, ειτα μετ' εκεινον Ἀλεξανδρος, ος και αυτον ᾕρηκε τον
∆αρειον περι την καλουμενην Ἰσσον· Κιλικων δε αυτη πολις· αναριθμητους Περσων
μυριαδας απεκτονως. φασι γουν οτι σωρος μεν οστων συναγηγερται μεγας των
 
 

422

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεισε πεπτωκοτων· εγκεκολαπται δε και γραφη, τοιουτον εχουσα νουν·
Ἰσσου
επι προβοληισιν αλος παρα κυμα Κιλισσης
Ἄγριον αι Περσων κειμεθα μυριαδες,
Ἔργον Ἀλεξανδροιο Μακηδονος, αι τοτ' ανακτι
∆αρειωι πυματην οιμον
εφεσπομεθα. Ἐπειδη γαρ ην εικος, ου μετριως αλγησαι τον Ἰσραηλ τα περι της των
Χαλδαιων ακουοντα βασιλειας, υφ' ης και πεπορθηται, ταυτηιτοι χρησιμως, ως αν
μη δοκοιη κατερε- θιζειν εις λυπας, και τουτο ουκ εν καιρωι, παρατρεχει μεν ο
Προφητης τον επ' αυτοις λογον. το δε δη μαλιστα κατευ- φραινον αυτους εξηγειται
λαμπρως, τα περι της Κυρου φημι βασιλειας, και μεντοι της Ἀλεξανδρου, οι
2.361
μονονουχι και εσταλησαν της εις αυτον Ἰσραηλ ωμοτητος εξαιτουντες
λογους την των Χαλδαιων αλαζονειαν. δια τουτο προσεθη- κεν ως εκ προσωπου του
Θεου Ἰδου οι εκπορευομενοι επι γης βοῤρα ανεπαυσαν τον θυμον μου εν γηι βοῤρα.
βορειοτερα γαρ πως των Χαλδαιων η χωρα· επεμηνισε δε τοις Βαβυλωνιοις ο των
ολων Θεος. σαφες δ' αν γενοιτο και τουτο παλιν, αυτου λεγοντος εναργως
"Ἐζηλωκα την Ἱερουσαλημ και "την Σιων ζηλον μεγαν, και οργην μεγαλην εγω
οργιζομαι "επι τα εθνη τα συνεπιτιθεμενα, ανθ' ων εγω μεν ωργισθην "ολιγα, αυτοι
δε συνεπεθεντο εις κακα." επειδη δε ποινας εξετισε των Χαλδαιων η γη, Κυρου μεν
πρωτου Περσαις τε ομου και Μηδοις καταδηιουντος αυτην, του δε Ἀλεξανδρου μετ'
εκεινον, ταυτηιτοι φησιν, οτι οι εκπορευομενοι επι γην βοῤρα ανεπαυσαν τον θυμον
μου εν γηι βοῤρα. πλην σιωπησας οικονομικως ο Προφητης των Χαλδαιων την
εφοδον· παρα- δεδραμηκε γαρ, ως εφην, τους ιππους τους πυῤρους· ουκετι σεσιγηκε
τα της Ῥωμαιων αρχης. οι γαρ ποικιλοι φησιν εξεπορευοντο επι γην νοτου. Ἄθρει
δε οπως εντεχνως και οιον εν παραδρομηι ποιειται του λογου την αποδοσιν. μετα
γαρ τοι τον του Σωτηρος σταυρον, Ουεσπασιανος και ο τουτου παις Τιτος
κατεδραμον την Ἰουδαιων γην, καταψιλουντες απασαν, και την αγιαν αυτην
καταπιμπραντες πολιν. αλλ' ευφυως ο Προφητης το Ἐξεπορευοντο φησιν επι γην
νοτου, νοτιωτατη γαρ των Ἰουδαιων η χωρα. αυτοι δε δη παλιν οι ποικιλοι και
ψαροι προσεταττοντο περιοδευσαι την γην, και δη και περιωδευκασι· κεκρατηκασι
γαρ της υπ' ουρανον, και κεκυριευκασιν απασης της γης, Θεου συννευοντος και την
επι τωιδε λαμπραν αν- απτοντος δοξαν, τοις τα Ῥωμαιων διεπουσι κρατη· προ2.362 ηπιστατο γαρ, ως Θεος, της εσομενης αυτων ευσεβειας το μεγεθος. 9Και
εγενετο λογος Κυριου προς με λεγων Λαβε τα εκ της
αιχμαλωσιας παρα των
αρχοντων και παρα των χρησιμων αυτης και παρα των επεγνωκοτων αυτην, και
εισελευσηι συ εν τηι ημεραι εκεινηι εις τον οικον Ἰωσιου του Σοφονιου του ηκοντος
ποιησεις στεφανους, και
εκ Βαβυλωνος, και ληψηι αργυριον και χρυσιον και
επιθησεις επι την κεφαλην Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου, και ερεις
προς αυτον Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἰδου ανηρ Ἀνατολη ονομα αυτωι, και
υποκατωθεν αυτου ανατελει, και οικοδομησει τον οικον του Κυριου· και αυτος
ληψεται αρετην, και καθιειται και
καταρξει επι του θρονου αυτου, και εσται ο
ιερευς εκ δεξιων αυτου, και βουλη ειρηνικη εσται ανα μεσον αμφοτερων. ο δε
στεφανος εσται τοις υπομενουσι και τοις χρησιμοις αυτης και τοις επεγνωκοσιν
αυτην, και εις χαριτα υιου Σοφονιου,
και εις ψαλμον εν οικωι Κυριου. και οι
μακραν απ' αυτων ηξουσι και οικοδομησουσιν εν τωι οικωι Κυριου, και επιγνωσεσθε διοτι Κυριος παντοκρατωρ απεσταλκε με προς υμας·
και εσται εαν
εισακουοντες εισακουσητε της φωνης Κυριου του Θεου υμων.9 Ὁ λογος ην τωι
Θεωι προς τον μακαριον Προφητην Ζαχαριαν, ητοι δι' αυτου προς παντας περι του
Ζοροβαβελ, ος ην μεν εκ φυλης του Ἰουδα, καθηγειτο δε των εξ Ἰσραηλ, καλουσης
αυτον εις τουτο της βασιλευουσης φυλης. τινα δε ην τα περι αυτου λεγομενα παρα
Θεου, προαναμνησομεν
2.363 αναγκαιως. εφη τοινυν "Αι χειρες Ζοροβαβελ
εθεμελιωσαν "τον οικον τουτον και αι χειρες αυτου επιτελεσουσιν αυτον." αλλ' ην
 
 

423

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συν αυτωι θεμελιουντι τον οικον και μην και απο- περαινοντι και Ἰησους ο του
Ἰωσεδεκ ο ιερευς ο μεγας. ταυ-τηιτοι προστεταχεν ο των ολων Θεος τωι θεσπεσιωι
Προφητηι τα εκ της αιχμαλωσιας λαβειν παρα των αρχοντων και παρα των
χρησιμων αυτης και παρα των επεγνωκοτων αυτην. τινες δ' αν ειεν ουτοι, ποια δε
και τα εκ της αιχμαλωσιας, αφη- γησομαι χρειωδως. Ἀνεκομισθησαν μεν γαρ εκ της
Βαβυλωνιων οι εξ Ἰσ- ραηλ, ου χυδην η πεφυρμενως, αλλ' εν κοσμωι τε και ταξει,
κατα γενη και κατα φυλας, προσεκκειμενους εχοντες και καθηγητας, ως εν τωι
Ἕσδραι γεγραπται. επειδη δε αφικοντο λοιπον εις Ἱεροσολυμα, Θεου τον νεων
επεγειρειν επαναγκα- ζοντος, εστησαν γαζοφυλακιον, ινα και αθροισις γενηται
χρηματων εις την των εργων κατασκευην, και εις τας των ιερεων στολας, και εις
τας τεταγμενας αυτοις κατα νομον θυσιας. τετακτο δε των χρηματων ταμιας,
Ἰωσιας υιος Σοφονιου. προσταττει δη ουν ο των ολων Θεος, προσκεκο- μισμενων
παρα των αρχοντων της αιχμαλωσιας, α και ην αποθετα παρα τωι Ἰωσιαι, χρυσιον
λαβειν και αργυριον, ειτα κατασκευασας στεφανους, επιθειναι τε αυτους επι την
κεφαλην Ἰησου του Ἰωσεδεκ του ιερεως του μεγαλου, φαναι τε αυτωι περι του
Ζοροβαβελ Ἰδου ανηρ Ἀνατολη ονομα αυτωι· το δε ανατολη των Ἑβραιων η εκδοσις
τωι του βλαστηματος ονο- ματι κατεσημηνε· και υποκατωθεν αυτου ανατελει,
τουτεστιν,
2.364 εκ της αυτου ριζης αναφυσει πολλα. ληψεται δε και αρετην,
τουτεστιν, ευπρεπειαν, ητοι δοξαν· εκδεδωκασι γαρ ουτως οι ετεροι των
ερμηνευτων. προσετιθει δε τουτοις, ως αμφω μεν, Ἰησους τε και Ζοροβαβελ επι τον
αυτον καθεδουνται θρονον, ως ειναι κοινον το της βασιλειας και τωι μετα χειρας
εχοντι την ιερουργιαν, το γεμην του ιερεως και αυτωι προσ- κεισθαι τωι βασιλευοντι·
εσται δε αμφοιν και βουλη μια και ειρηνικη, ως κατα τι γουν ολως μη
ετερογνωμονουντας ορασθαι. ειτα τους στεφανους λαμπρον γενεσθαι προστεταχεν
αναθημα τωι Θεωι εισκεκομισμενους εις τον οικον αυτου, ωστε και εις χαριν, ητοι
καυχημα, γενεσθαι των προσαγηοχοτων, Ἰωσιου τε φημι και των της αιχμαλωσιας
χρησιμων και των αρ- χοντων αυτης· ανατεθηναι τε, ου ματην, αλλ' ωστε και ωἰδης
γενεσθαι προφασιν τοις ωἰδοις του ναου και ιεροψαλ- ταις. τοτε γαρ δη φησι και οι
μακραν απ' αυτων· τουτεστιν οι εκ των ετερων εθνων· ηξουσι και προσκυνησουσι
τωι Κυριωι. συμβησεσθαι δε τα τοιαδε, φησιν, ειπερ ελοιντο τωι της ευπειθειας
κατασεμνυνεσθαι κοσμωι, και ακουειν της φωνης Κυριου του Θεου· και τοτε λοιπον
εις περας εκβεβηκοτων των προηγγελμενων, επιγνωσεσθαι σαφως, οτι τα παρα
Θεου σαφη καταστησων ο Προφητης απεσταλη· και ουχι δη μαλλον κατα τινας των
ψευδοεπειν ειωθοτων, τα απο καρ- διας αυτου λαλησων, αληθης δε μαλλον, και ου
ψευδαγγελος.
Αυτη μεν ουν η ετοιμοτατη και προχειρος των εν ιστοριαις
αποδοσις· δηλοι δε οτι το χρημα το Χριστου μυστηριον, ει ερευνωιτο λεπτως, ουκ αν
ενδοιασειε τις. διεβεβαιουμεθα
2.365 μεν γαρ εν αρχαις, ως εν γε τωι Ζοροβαβελ
και μεντοι και Ἰησου διαμεμορφωσθαι Χριστον, και ανα μερος εν εκατερωι, και εν
αμφοιν συλληβδην, ως ενα. εστι γαρ εν ταυτωι και βασιλευς του Ἰσραηλ και μεγας
"αρχιερευς, οσιος, ακακος, "αμιαντος." επειδη δε οι μεν εκ φυλης Ἰουδα τους της
βασιλειας διειπον θωκους, οι δε της Λευι τεθειντο προς ιερωσυνην, εν ενι δε ουκ ην
και βασιλειαν οραν τε και ιερωσυνην, ταυτηιτοι σοφως δια των δυοιν εις ενα
μορφουται Χριστος. ουκουν ει λεγοι Θεος περι του Ζοροβαβελ, ως "Αι χειρες
Ζοροβαβελ εθεμελιωσαν τον οικον τουτον και "αι χειρες αυτου επιτελεσουσιν
αυτον," ιστορικωτερον μεν επ' εκεινου νοησεις, ανοισεις δε επι Χριστον νοητως του
μυστηριου την δυναμιν. αυτος γαρ ημων γεγονεν ο θεμελιος, και αυτωι παντες
εποικοδομουμεθα πνευματικως εις ναον αγιον· αυτος ημων η αρχη και το περας·
παριστησι γαρ ημας ηγιασμενους εν πνευματι, λαμπρον τε και ιερον εν- διαιτημα
εαυτωι τε και τωι Πατρι, περιηιρημενης εις απαν της αμαρτιας, και κατηργημενης της
 
 

424

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φθορας· αυτος εστιν ο Ἰησους, ως εφην, ο ιερευς ο μεγας. και ερμηνευεται μεν Ἰησους Σωτηρια λαου· ουτω γαρ που και ο θεσπεσιος Γαβριηλ προς την αγιαν εφη
παρθενον "Και ιδου συλληψηι εν γαστρι "και τεξηι υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου
Ἰησουν· αυ- "τος γαρ σωσει τον λαον αυτου απο των αμαρτιων αυτου·" Ἰωσεδεκ δε
νοειται ∆ικαιοσυνη Θεου· δεδικαιωμεθα γαρ εν αυτωι δια πιστεως, και των αρχαιων
αιτιαματων τον ρυπον απενιψαμεθα. αυτος ημας αιχμαλωτους οντας εῤρυσατο και
2.366 της νοητης δουλειας εξειλατο, και οιαπερ εξ αλλοδαπης και γης αλλοφυλων
της δαιμονιωδους απατης, ανεκομισεν εις θεογνωσιαν, και εις την των αγιων
καλλιπολιν, την αγιαν αληθως Ἱερουσαλημ, ητις εστιν η Ἐκκλησια. δια τουτο
στεφανουται προς ημων ορθηι και ανεπιληπτωι πιστει, και τοις εις αρετην
αυχημασιν, υμνοις τε τοις χαριστηριοις. και οι μεν το τηνικαδε στεφανοι χρυσοι τε
ησαν και αργυροι, και εξ υλης κατεσκευαζοντο της φθαρτης· οι δε γε προς ημων
πεπλεγμενοι τε και ανημμενοι, γηινον μεν εχουσιν ουδεν, συντεθεινται δε μαλλον
εκ της τωι Θεωι πρεπουσης δοξης. ανατιθεμεν γαρ ως χρυσον μεν αυτωι των περι
αυτου δογμα- των την απλανη θεωριαν· ως αργυρον δε την εξ εργων αγαθων
φαιδροτητα νοητην. εστι δε και ετερως στεφανος τε και δοξα Χριστου των παρ'
αυτου σεσωσμενων η σω- τηρια. σεσωσται δε ουκ εθνος εν, καθαπερ αμελει και
παλαι δια Μωυσεως ο Ἰσραηλ, αλλ' ολη λοιπον η υπ' ουρανον· επρεπε γαρ και
τουτο τωι Χριστωι. αθρει δε οπως παρα των αρχοντων της αιχμαλωσιας και παρα των
χρησιμων αυτης και των επεγνωκοτων αυτην τα εις την των στεφα- νων
κατασκευην προσκομιζονται. οι γαρ λαων ηγουμενοι και εις αρχας τεθειμενοι τας
τοιασδε παρα Θεου, και οι τον της αρχαιας ημων αιχμαλωσιας ειδοτες τροπον,
χρησιμοι τε τοις λελυτρωμενοις, ως καθηγηται και δι- δασκαλοι και νουθετειν οιοι
τε και αποκομιζειν ευ μαλα προς εννομωτατην ζωην, αυτοι τα υπερ παντων προσαγουσι δωρα, τα των αδυνατων ασθενηματα πληρουντες δι' εαυτων.
2.367
Ἐπιτεθειμενων δε των στεφανων επι την κεφαλην Ἰησου, λεγεται προς αυτον περι
του Ζοροβαβελ Ἰδου ανηρ Ἀνατολη ονομα αυτωι και υποκατωθεν αυτου ανατελει.
τεθεασαι στε- φανουμενον τον Ἰησουν ως ιερεα, και προυχοντα δε ορα παλιν αυτον
ως εν γε τωι Ζοροβαβελ και εν δοξηι τηι βασι- λικηι· συνες δε οτι αυτος εστιν η
ανατολη, τουτεστι, το βλαστημα, περι ου φησιν ο θεσπεσιος Ἡσαιας "Και
"αναβησεται ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος εκ της "ριζης αναβησεται."
ανεθαλομεν δε ημεις υποκατωθεν αυτου. ριζα γαρ γεγονεν ο Χριστος της
ανθρωποτητος, ητοι των δια πιστεως κεκλημενων, δευτερα, και ου κατα γε την
πρωτην, φημι δε δη τον Ἀδαμ, αλλ' εν αμεινοσιν ασυγκριτως· ανεθαλομεν γαρ εις
φθοραν μεν ουκετι και εις θανατον δια την αραν, αλλ' εις ζωην τε και αφθαρσιαν,
ριζαν εχοντες την ζωην, τουτεστι Χριστον. και ωσπερ εστιν αυτος μεν "η αμπελος,
ημεις δε τα κληματα," προσπεφυκοτες αυτωι δια της πνευματικης κοινωνιας· ουτω
και ραβδος και βλα- στημα μεν αυτος, ηγουν αναφυη και ανατολη· ημεις δε υπ'
αυτωι βεβλαστηκαμεν, ανεφυημεν τε και ανεθαλομεν εις αφ- θαρσιαν, ως εφην, και
ζωην. αυτος ωἰκοδομησε τον οικον Κυριου. εστι δε και απασης εμπλεως αρετης,
τουτεστιν, ευ- κλειας της Θεωι πρεπωδεστατης· "Ἐκαλυψε γαρ ουρανους η "αρετη
αυτου, και της αινεσεως αυτου πληρης η γη," καθα φησιν ο προφητης Ἀμβακουμ.
γεγραφε δε που και ο σοφος Ἰωαννης, οτι "Και τεθεαμεθα την δοξαν αυτου, 2.368
"δοξαν ως μονογενους παρα Πατρος, πληρης χαριτος και "αληθειας." αυτος
κεκαθικεν επι θρονου· βεβασιλευκε γαρ ως Θεος, και εστι συνεδρος τωι ιδιωι Πατρι
και συγκαταρχει των ολων. οτι δε Ζοροβαβελ τε και Ἰησους αλληλοις ωσπερ εις
ενοτητα συνενηνεγμενοι κατασημηνειαν ευ μαλα Χριστον, κατεδειξε προστιθεις, ως
περι γε του Ζοροβαβελ Και εσται ο ιερευς εκ δεξιων αυτου· τουτεστιν, εν τιμηι τε και
δοξηι· και βουλη ειρηνικη εσται ανα μεσον αμφοτερων. εστι γαρ ο αυτος, ως και ηδη
 
 

425

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προειπον, βασιλευς τε αμα και αρχιερευς, ως δια δυοιν εις ενα γραφομενος τον
Ἐμμανουηλ. πλην ουκ αμισθος ο πονος τοις στεφανουσι Χριστον, αλλ' εις ατελευτητον αυτοις δραμειται μνημην η καρποφορια. οτι δε ατρεκης ο λογος, εμπεδοι
προστιθεις Ὁ δε στεφανος εσται τοις υπο- μενουσι και τοις χρησιμοις αυτης και τοις
επεγνωκοσιν αυτην και εις χαριτα υιου Σοφονιου και εις ψαλμον εν οικωι Κυριου.
εσται γαρ εις χαριν τοις ανατεθεικοσι τα προσκεκομισμενα, γενησονται δε και
δοξολογιας προφασις. η γαρ των ηγου- μενων ευσεβεια, της εις Θεον αγαπης οδος
τοις ετεροις γινεται. στεφανουμενου δε προς ημων του Χριστου, τοτε και η των
εθνων αγελη δραμειται προς επιγνωσιν αυτου, και οι μακραν οντες δια την πλανην,
κεκλησονται δια της πιστεως, και οικοδομησουσιν εν τωι οικωι του Θεου. τινα δε
οικοδομη- σουσιν; εαυτους δηλονοτι συναρμολογουντες τοις αγιοις, και
συντιθεντες εν πιστει προς ενωσιν τοις εξ Ἰσραηλ, οντος ακρογωνιαιου Χριστου και
συνειροντος εις ομοψυχιαν δι' εαυτου τα παλαι διηιρημενα. εκτισε γαρ "τους δυο
λαους "εις ενα καινον ανθρωπον, ποιων ειρηνην, και αποκαταλ- "λασσων εν τωι
σωματι αυτου τα παντα προς τον Πατερα."
2.369 ων εις περας εκβεβηκοτων,
επιψηφιουμεθα τοις αγιοις προ- φηταις το ατρεκες, εγνωκαμεν τε σαφως, ως ην
Θεος εν αυτοις ο λαλων και προαναφαινων ημιν το Χριστου μυστηριον.

ΤΟΜΟΣ Βʹ. ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΖΑΧΑΡΙΑΝ. ΤΟΜΟΣ ΤΡΙΤΟΣ.
Και εγενετο εν τωι τεταρτωι ετει επι ∆αρειου του βασιλεως εγενετο λογος
Κυριου προς Ζαχαριαν, τετραδι του μηνος του ενατου
ος εστι Χασελευ· και
εξαπεστειλεν εις Βαιθηλ Σαρασαρ και Ἀρβεσεερ ο βασιλευς και οι ανδρες αυτου του
εξιλασασθαι τον
Κυριον, λεγων προς τους ιερεις τους εν τωι οικωι Κυριου παντοκρατορος και προς τους προφητας λεγων Ει εισεληλυθεν ωδε εν τωι μηνι τωι
πεμπτωι το αγιασμα, καθοτι εποιησαν ηδη ικανα ετη.9 Μετα την των ορασεων
επιδειξιν ετεροι παρα Θεου γεγο- νασι λογοι, μικρου μεταξυ διιππευσαντος χρονου.
προ μεν γαρ των ορασεων γεγραπται οτι "Τηι τετραδι και εικαδι εν "τωι ενδεκατωι
μηνι· ουτος εστιν ο μην σαβατ· εν τωι "δευτερωι ετει επι ∆αρειου εγενετο λογος
Κυριου προς "Ζαχαριαν τον του Βαραχιου υιον Ἀδδω τον Προφητην, "λεγων·" εν δε
γε τοις προκειμενοις ημιν θεωρημασιν ετερος 2.371 μετ' εκεινον οριζεται χρονος·
Ἐν γαρ τωι τεταρτωι ετει τηι τε- τραδι του μηνος του ενατου ος εστι Χασαλευ· κατα
την Ἑβραιων φωνην δηλονοτι· μεταπεφοιτηκε τωι Προφητηι της θεοπτιας ο τροπος.
τις δε η προφασις, η της ιστοριας αφη- γησις ευ μαλα σαφηνιει. συνειεν γαρ ουχ
ετερως τινες πλην οτι κατα τουτονι τον τροπον των προκειμενων τον νουν. τινες
γαρ ολως ο τε Σαρασαρ και Ἀρβεσεερ ο βασι- λευς και οι ανδρες οι μετ' αυτου, πως
ουκ αναγκαιον και προ γε των αλλων αναμαθειν; τι δε το αγιασμα το εν τωι πεμπτωι
μηνι· και μην και αυτος ο της ερωτησεως τρο- πος, οποι ποτε βλεπει, και τις αν
γενοιτο των ερομενων ο σκοπος. Βασιλευοντος τοινυν Ὠσηε του υιου Ἠλα των
δεκα φυ-λων των εν τηι Σαμαρειαι, και πολυ διανενευκοτος εις απο- στασιν·
λελατρευκε γαρ ειδωλοις· παρωξυνετο Θεος επι τον Ἰσραηλ. ειτα κατεστρατευσε της
χωρας ο Σαλμανασαρ βασιλευς Ἀσσυριων, ειλε τε την Σαμαρειαν, και απυκισε μεν
τον Ἰσραηλ, παρεσκευασε δε τινας των εκ της Χαλ- δαιων χωρας κατοικησαι την
γην, ινα δη γενοιτο Περσων, ως εκειθεν εχουσα λοιπον τους οικητορας. εχεις την
ιστοριαν εν τηι τεταρτηι των βασιλειων. γεγραπται γαρ ουτως "Ἐν "ετει δωδεκατωι
Ἄχαζ βασιλεως Ἰουδα εβασιλευσεν Ὠσηε"υιος Ἠλα εν Σαμαρειαι επι Ἰσραηλ εννεα
ετη, και εποιησε "το πονηρον εν οφθαλμοις Κυριου, πλην ουχ ως οι βασιλεις
 
 

426

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"̓Ισραηλ οι ησαν εμπροσθεν αυτου· επ' αυτον ανεβη Σαλ- "μανασαρ βασιλευς
Ἀσσυριων, και εγενηθη αυτωι Ὠσηε "δουλος." και μεθ' ετερα παλιν "Και απωικισθη
Ἰσραηλ "επανωθεν της γης αυτου εις Ἀσσυριους εως της ημερας "ταυτης. και ηγαγε
βασιλευς Ἀσσυριων εκ Βαβυλωνος
2.372 "τον εκ Χουνθα και απο Ἀια και απο
Αιμαθ και Σεπφα- "ρουαιμ, και κατωικισθησαν εν ταις πολεσι Σαμαρειας αντι "των
υιων Ἰσραηλ, και εκληρονομησαν την Σαμαρειαν και "κατυκησαν εν ταις πολεσιν
αυτης." ουτοι δη ουν οι κληρον ελοντες την Σαμαρειτων, κατωικηκοτες γην και
τεκνων ταχα που γεγονασι πατερες και τοις Ἰουδαιων εθεσι προσνε- νευκασι, τας
των λεοντων εφοδους κατοῤρωδησαντες· εξ αυτων γεγονασι Σαρασαρ τε και
Ἀρβεσεερ, ος και ωνο- μασται βασιλευς, διατοι το καθηγεισθαι το τηνικαδε των εν
Σαμαρειαι μετωικισθεντων εκ της Περσων. Και ταυτα μεν περι των ανδρων· περι δε
γε του αγιασματος, φερε δη παλιν τα εικοτα λεγωμεν. ουκουν πριν αλωναι την
Ἰουδαιαν παρα του Ναβουχοδονοσορ, ο μακαριος προφητης Ἰωηλ προανακεκραγει
το συμβησομενον, και δη και πενθειν τοις ιερευσι παρεκελευετο, και προσετι και
τοις υπο χειρα λαοις, ως οσον ουδεπω της μεν Ἱερουσαλημ υπο ποδας εσομενης
εχθρων, κατεμπρησθησομενου δε και αυτου του θειου ναου. εφη δε ουτως
"Περιζωσασθε και κοπτεσθε "οι ιερεις, θρηνειτε οι λειτουργουντες θυσιαστηριωι· εισ"ελθατε υπνωσατε εν σακκοις λειτουργουντες τωι Θεωι, οτι "απεσχηκεν εξ οικου
Θεου ημων θυσια και σπονδη. αγιασατε νηστειαν, κηρυξατε θεραπειαν, συναγαγετε
πρεσβυτερους, παντας κατοικουντας γην εις οικον Θεου ημων, και "κραξετε προς
Κυριον εκτενως Οιμμοι οιμμοι εις ημεραν." και ταυτι μεν ο προφητης· τινα δε δη
τροπον διεπεραινετο τα προηγγελμενα, σαφηνιω παλιν, αυτο παραθεις το γραμμα
το ιερον. γεγραπται δε ουτως εν τηι τεταρτηι των βασιλειων "Και τωι μηνι τωι πεμπτωι
εβδομηι του μηνος, ουτος ενι- "αυτος εννεακαιδεκατος τωι Ναβουχοδονοσορ βασιλει
Βαβυλωνος, ηλθε Ναβουζαρδαν ο αρχιμαγειρος ο εστως ενωπιον "βασιλεως
Βαβυλωνος εις Ἱερουσαλημ, και ενεπρησε τον "οικον Κυριου και τον οικον του
βασιλεως και παντας τους "οικους Ἱερουσαλημ και παντα οικον ενεπρησεν ο αρχι"μαγειρος." ειτα κεχειροτονηκεν επι τον περιλειφθεντα δημον εξ Ἰσραηλ τον
Γοδολιαν, εν μηνι τωι εβδομωι ον υπελθων εχειρωσατο και απεκτεινεν Ἰσμαηλ υιος
Ναθανιου υιου Ἐλισαμα εκ του σπερματος των βασιλεων· γεγραπται γαρ ωδι.
ουκουν επειδηπερ συμβεβηκεν εν τωι πεμπτωι μηνι και εν ημεραι τηι εβδομηι αλωναι
μεν τα Ἱεροσολυμα, κατ- εμπρησθηναι δε τον ναον, προσαποθανειν δε και τον Γοδολιαν εν τωι εβδομωι μηνι, ταχα που προς αναμνησιν της του προφητου φωνης οι
καταλοιποι των Ἰουδαιων ενηνεγμενοι, τετυπωκασιν εξ απασης της περιοικιδος εν
μηνι τωι πεμπτωι και εν τηι εβδομηι του μηνος αναβαινειν απαντας εις Ἱερο- σολυμα,
και αγιασαι μεν νηστειαν, κομμον δε ποιεισθαι καθαπερ επι νεκρωι και εποιμωζειν
κειμενωι τροπον τινα τωι ναωι, τηι τε πολει κατεμπρησθεισηι το εκ της υστεροβουλιας
δακρυον επιχειν. ᾤοντο δε, οτι λατρειας αυτοις της αν- δανουσης Θεωι τροπος ουτοσι
πανσοφως εξηυρηται. αλλ' επραττετο μεν ετι του Ἰσραηλ υπο τον της αιχμαλωσιας
κειμενου ζυγον, ουδεμιας δε φροντιδος του θειου τετυχη- κοτος ναου. Ἐπειδη δε
επανηλθον, την Περσων αφεντες και Μηδων,
2.374 και κατωικηκασι την αγιαν
πολιν, ειτα τον θειον ανεδειμαντο νεων, εδοκει πως το εθος αυτοις ουκ εν καιρωι
και κοσμωι πραττεσθαι λοιπον. εδει γαρ μαλλον ως απο γε των γε- γενημενων
μεταχωρησαι προς ευθυμιαν, και πληρουν εορτας, και χαριστηριους αναπεμπειν
ωἰδας τωι κεκληκοτι προς ελευ- θεριαν αυτους. ενδοιαζοντες δη ουν οι περι ων ο
λογος, Σαρασαρ τε και Ἀρβεσεερ, πεμπουσι τινας ερησομενους τους τε ιερεις και
τους προφητας Ει εισεληλυθεν ωδε το αγιασμα εν τωι μηνι τωι πεμπτωι καθοτι
εποιησαν ηδη ικανα ετη, τουτ- εστιν, ει συνδεδραμηκασιν οι πενθειν ειωθοτες εν
τοις Ἱερο- σολυμοις, και ει παραδεξονται την συνηθειαν αυτοι, την ως εν τροπωι
 
 

427

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγενημενην αγιασματος, καιτοι και εγηγερμενου του θειου ναου και λελυμηνες
της αιχμαλωσιας. ηγιασαν γαρ, ως εφην, νηστειαν καθο δεδρακασιν εκ πολλων
ετων. αιχμαλωτου γαρ οντος του Ἰσραηλ, διατετελεκασι και αυτοι τον του πενθους
τηρουντες καιρον, και αγιαζοντες την νη- στειαν καθαπερ ηδη προειπον. ουκουν
ενδοιαζοντων η ερω- τησις, ποτερον ποτε χρη πληρουν ετι το αγιασμα και το
πενθος, και μετα γε την εγερσιν του ναου· ηγουν απο- σχεσθαι λοιπον της του
πενθους αιτιας εκποδων οιχομενης. 9Και εγενετο λογος Κυριου των δυναμεων προς
με λεγων Ειπον προς παντα τον λαον της γης και προς τους ιερεις λεγων Ἐαν
νηστευσητε η κοψησθε εν ταις πεμπταις η εν ταις εβδομαις, και ιδου εβδομηκοντα
ετη, μη νηστειαν νενηστευ- κατε μοι; και εαν φαγητε η πιητε, ουχ υμεις εσθιετε και
2.375 υμεις πινετε; ουχ ουτοι οι λογοι εισιν ους ελαλησε Κυριος εν χειρι των
προφητων των εμπροσθεν, οτε ην Ἱερουσαλημ κατοικουμενη και ευθηνουσα, και
αι πολεις αυτης κυκλοθεν, και η ορεινη και η πεδινη κατωικειτο;9 Ἤροντο τινες,
ως ηδη προειπον, περι του επικλην αγιασματος τους τε ιερεας και τους προφητας·
ειτα Θεος αποκρινεται, των ιερεων και προφητων κατα γε το εικος προσαγηοχοτων
τας λιτας, και οτι προσηκοι τοις τα τοιαδε φιλοπευστειν ηἱρημενοις αποκρινεσθαι
σοφως διεσπουδακο- των. ειτα τις ο λογος ο παρα Θεου; βραχυς τε και ου μακρος και
ουδεν εχων το περισκελες· αλλ' ιν' ουτως ει- πωμεν, γυμνος και ευαπαλλακτος την
του συμφεροντος γνωσιν. τι γαρ δη το χρημα, φησιν, ει και νενηστευκατε τυχον εν
ταις πεμπταις και εν ταις εβδομαις; η ποια τις ολως κατορθωσις αρετης, το
επολολυζειν αμαθως λιθοις τε και ξυλοις εμπεπρησμενοις; τινα δ' αν τροπον τοις
παρ' υμων δρωμενοις εφηδοιτο ο Θεος, οτε των αναγκαιων εις ονησιν πεπραχοτες
ουδεν, οιεσθε κατα σφας τα παντων αριστα κατορθουν; ει γαρ της τοιαυτης
δεδεημαι νηστειας, και επαινειν αξιον κομμον γυναικοπρεπη, δια ποιαν αιτιαν
εβδομηκοστον ετος τουτο διατετελεκατε, φησιν, ου νενη- στευκοτες; διατριβοντες
γαρ ετι παρα τοις Βαβυλωνιοις, ου νηστειαν τετελεκασι δημοτελη, αλλ' ουδε ετερον
τι των εν συνηθειαι και τριβαις, ητοι κατα νομον τον Μωυσεως, απο- περαινειν
εσπουδακοτες αλοιεν αν. ειτα πως ηλεησα, φησι,
2.376 και της των κρατουντων
χειρος εξειλομην; ουκουν ου δε- δεημαι της τοιαυτης νηστειας, καθαπερ αμελει και
ειπερ ελοισθε, φησι, φαγειν και πιειν, ουκ εμοι μαλλον η εαυτοις χαριζεσθε το
χρημα. ουκουν του νηστευοντος εικη και επ' ουδενι των χρησιμων, και το δακρυον
ανωφελες και αμισθος ο ιδρως. ουχ ουτοι οι λογοι εισι των προφητων των
εμπροσθεν οτε ην Ἱερουσαλημ κατοικουμενη και ευθηνουσα, περιχεομενη τε τοις
αγαθοις, και απημαντοις ετι ταις ιδιαις επαυχουσα πολεσι ταις τε εν τηι ορεινηι και εν
τηι πεδινηι. εφη μεν γαρ ο προφητης Ἰωηλ, οτι δη πρεπει θρηνειν ιερεας τε και
λαους, και προς γε δη τουτοις και αγιασαι νηστειαν. και ο της παραινεσεως σκοπος
εκαλει προς μεταγνωσιν. ου γαρ περιμενειν ηθελε των συμβεβηκοτων την πειραν,
ινα και εμπρησθεντα καταθρηνητε τον νεων, αλλ' ινα προ πειρας, ως εφην, κομμοις
τε και θρηνοις εκμειλισσομενοι τον Θεον, εξω γενησθε των κακων. ουκουν ουχ
ουτοι εισιν οι λογοι των προφητων των εμπροσθεν, ους ηγνοηκοτες υμεις εικη
κατοιμω- ζετε, και λιθοις κειμενοις το εξ αμαθιας δακρυον επισταζετε, καιτοι δεον
επανορθουν της εαυτων πολιτειας την οδον, και την ευκλεα και αμωμητον ιεναι
τριβον, κατορθουν ευ μαλα διεγνωκοτας το τωι νομωι δοκουν. 9Και εγενετο λογος
Κυριου προς Ζαχαριαν λεγων Ταδε λεγει
Κυριος παντοκρατωρ Κριμα δικαιον
κρινατε, και ελεος και οικτιρμον ποιειτε εκαστος προς τον αδελφον αυτου, και
χηραν και ορφανον και προσηλυτον και πενητα μη καταδυναστευσητε,
2.377
και κακιαν εκαστος τωι αδελφωι αυτου μη μνησικακειτω εν ταις καρδιαις υμων.
Κατακιβδηλευσας το πενθος, ως αχρηστον και ανωφελες, και τον εικαιον αυτων
ιδρωτα διαχλευασας, αποκομιζει λοιπον προς το οτι μαλιστα τελουν εις ονησιν, και
 
 

428

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της ανδανουσης αυτωι πολιτειας σαφη τε και εναργη καταστησας την οδον,
καταλευκαινει τε ωσπερ αυτου τε του νομου και των προ- φητικων κηρυγματων τον
νουν. εφηδεται γαρ ο νομοθετης ορθωι τε και αμωμητωι κριματι· εκτετιμηται δε και
λιαν εσπουδασμενως ελεον τε και φιλαλληλιαν, και επαινειν αξιοι την εις
ορφανους αγαπησιν, και φειδω την επι γυναιοις χηρειαι κατηχθισμενοις· αποσειεται
γεμην ως βεβηλον την πλεονεξιαν, και ηπερ αν γενηται κατα των ασθενεστερων
συντριβη, βουλεται δε ειναι τους τα αυτου φρονειν ηἱρημε- νους χρηστους και
αμνησικακους. εφη δε που και αυτος ο Χριστος "Ἀφιετε και αφεθησεται υμιν·" και
μην και προσευχομενους εδιδαξε λεγειν "Ἄφες ημιν τα οφειληματα "ημων, ως και
ημεις αφηκαμεν τοις οφειλεταις ημων, και "μη εισενεγκηις ημας εις πειρασμον,
αλλα ρυσαι ημας απο "του πονηρου." ανιησι μεν γαρ εγκληματα τοις ανιεισιν
ετεροις ο φιλοικτιρμων Θεος, "Ὁδοι δε μνησικακων εις θα- "νατον," κατα το εν
βιβλωι παροιμιων γεγραμμενον. οτι δε η αγαπη παντος νομου την πληρωσιν εχει,
πως αν ενδοιασειε τις, γεγραφοτος ωδι του θεσπεσιου Παυλου; καρποι δε αγαπης τα
προειρημενα, και ακριβης νομοφυλαξ ο τουτων εργατης. 9Και ηπειθησαν του
προσεχειν, και εδωκαν νωτον παραφρονουντα, 2.378 και τα ωτα αυτων εβαρυναν
του μη εισακουειν, και την καρ- διαν αυτων εταξαν απειθη του μη εισακουειν του
νομου μου και τους λογους ους εξαπεστειλε Κυριος παντοκρατωρ εν Πνευματι
αυτου εν χερσι των προφητων των εμπροσθεν· και
εγενετο οργη μεγαλη παρα
Κυριου παντοκρατορος. και εσται ον τροπον ειπε και ουκ εισηκουσαν αυτου, ουτως
κεκραξονται
και ου μη εισακουσω αυτων, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και
εκβαλω αυτους εις παντα τα εθνη α ουκ εγνωσαν, και η γη
αφανισθησεται
κατοπισθεν αυτων εκ διοδευοντος και εξ αναστρεφοντος· και εταξαν γην
εκλεκτην εις αφανισμον.9 Πεπληροφορηκε δε δια τουτων, οτι παραθηγοντες ου
διαλελοιπασιν αυτοι κατα σφων τον των ολων Κριτην. εξον γαρ αυτους τοις των
αγιων προφητων καταπειθεσθαι λογοις και, το αντιφερεσθαι γεννικως τοις του
νομοθετου θελημασι ριπτουντας ως απωτατω, την ευκλεα και εννομωτατην ανθελεσθαι ζωην και την αμωμητον ιεναι τριβον, σκληροι γεγονασι και εν ουδενι
τεθεικασι λογωι τον παιδευτην, ακαμπη τε και ατεγκτον εσχηκασι την καρδιαν.
κατεληξαν γαρ ουδαμως τους θειους εκτοπως περιυβριζοντες λογους, και τοις
τουτων διακομισταις, οι το της προφητειας διεχει- ριζον χρημα, δεινως τε και
ανοσιως επιπληττοντες, καιτοι λαλουσιν εν Ἁγιωι Πνευματι· εις τουτο δε ηδη
κατωλισθον αγριοτητος και ανουθετητου ληριας, ως μη ελεσθαι μετα- νοειν αχρις
αν αυτοις εις περας εξεβη τα προηγγελμενα, και υποπεπτωκασι τοις εκ θειας οργης
επενηνεγμενοις. ει δε δη λεγει Θεος εν τουτωι οτι Ἐκβαλω αυτους εις παντα τα εθνη,
2.379 αφανισθησεται δε και η γη εκ διοδευοντος και εξ αναστρεφοντος, ως εν
προαγορευσει προφητικηι τα τοιαδε παλιν ειρησθαι νοησωμεν· εκβεβληντο μεν γαρ
εις Περσας και Μηδους, και ηδη πεπειραντο της αιχμαλωσιας, ηρημωτο δε και η γη,
και η πασων αριστη χωρα τετακτο, καθα φησιν ο λογος, εις αφανισμον, ουκ εχουσα
τους διοδευοντας, ηγουν αναστρεφοντας. οι μεν γαρ δεδαπανηντο τωι πολεμωι· οι δε
τωι της δουλειας κατηχθισμενοι ζυγωι, δεδραμηκασιν εις αιχμαλωσιαν. ουκουν ως
εν προαγορευσει και ταδε τοις αλλοις συνειρησθαι νοη- σωμεν. οτι δε το τοις θειοις
λογοις απειθειν επιζημιον, μαλλον δε και ολεθρου προξενον, και εξ αυτων αν τις
ιδοι των τοις αρχαιοις συμβεβηκοτων· και ου μακρων αν τις δεοιτο λογων προς
αποδειξιν, αλλ' εστι το χρημα παντι τωι σαφες, τωι γε απαξ ειδοτι τα εκ της
ευπειθειας αγαθα. 9Και εγενετο λογος Κυριου παντοκρατορος προς με λεγων Ταδε
λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἐζηλωσα την Ἱερουσαλημ και την Σιων ζηλον μεγαν
και θυμωι μεγαλωι εζηλωσα αυτην.9 Το απειθες και εξηνιον των αρχαιοτερων και
εξ αυτων σφισι συμβεβηκοτων αποχρωντως διαβεβληκως, και οτι γε- νοιτο παντων
 
 

429

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις των κακων προξενον αποφηνας, μετα- βιβαζει τον λογον επι τα εξ
ημεροτητος αγαθα, και πειραται λοιπον τους της ευημεριας αυτοις επαγγελλεσθαι
καιρους, και τοις κατ' ευχην αγαθοις καταπιαινειν πλουσιως, ως ηδη μεν δικας
εκτετικοτας, ων ανοσιως πεπαρωινηκασιν, εκνενιμ- μενους δε ωσπερ της αρχαιας
φαυλοτητος τα εγκληματα δια 2.380 τοι του κεκολασθαι παρ' εχθροις και τον της
δουλειας ανατληναι ζυγον. κατακεκραγε δε ωσπερ της των Βαβυ- λωνιων
ωμοτητος, οι περα παντος ιοντες θρασους, δεδρακασιν εις αυτους, α μηδε αυτος ο
θειος ηθελε που θυμος· εφη γαρ εναργως οτι "Ἐγω μεν ωργισθην ολιγα, αυτοι δε
συνεπε- "θεντο εις κακα." εζηλωκα δη ουν την Ἱερουσαλημ, τουτεστι τον υπερ
αυτης εισδεδεγμαι ζηλον, και θυμωι μεγαλωι εζη- λωσα αυτην. ομοιον ως ει λεγοι
Συμβησεται τοις Βαβυ- λωνιοις εξ αντιστροφου παθειν ων δεδρακασιν απηνεστερα,
και τοις ουτω πεπορθηκοσιν εποισω τα εξ οργης. Τουτο πεπληρωκεν ο Χριστος.
λελυπημενος γαρ εφ' ημιν τοις αθλιως απολωλοσι, και οιον ζηλωσας την Ἐκκλησιαν, την αυτωι μεν προεγνωσμενην, ουπω γεμην αναδε- δειγμενην εν κοσμωι,
συνετριψε μεν των δαιμονιων τα στιφη, τον δε γε της εκεινων απονοιας επιστατην
της καθ' ημων εκβεβληκε τυραννιδος και τοις εξ οργης κινημασιν υποθεις,
ελευθερους της εκεινου σκαιοτητος απεφηνε λοιπον των προσκυνουντων αυτον
την ομηγυριν. 9Ταδε λεγει Κυριος Ἐπιστρεψω επι Σιων, και κατασκηνωσω εν
μεσωι Ἱερουσαλημ, και κληθησεται Ἱερουσαλημ πολις αληθινη, και το ορος Κυριου
παντοκρατορος αγιον.9 Πληροι μεν τα παντα Θεος, και της αποῤρητου φυσεως
αυτου τα παντα μεστα. πλην αποφοιταν εσθ' οτε λεγεται των ημαρτηκοτων, ου ταις
κατα τοπον διαστασεσι μεριζο- μενος· ευηθες γαρ κομιδη το ωδε νοειν· αλλα τωι
μηκετι 2.381 θελειν προσκεισθαι και φειδους και αγαπης αξιουν. τοιου- τον δε ειναι
φαμεν και αυτον τον της οργης τροπον. ουκουν ετραπετο μεν εις ψευδολατρειας ο
Ἰσραηλ, και εκπεπορνευκεν Ἱερουσαλημ. απεφοιτησε δε ωσπερ ο των ολων Θεος,
και τοις εξ αποστροφης υπεθηκε κακοις. επειδη δε κατοικτειρει λοιπον, το
επιστρεψω φησι, τουτεστιν, αποπεπαυσομαι της οργης, επισκοπης αξιαν αποφανω,
και οικον εμον ποιησομαι παλιν. ωσπερ δε, αποστραφεντος αυτου, το ορος το αγιον,
τουτεστιν ο εν τοις Ἱεροσολυμοις ναος, ουκετι σεπτος ειναι τις εδοκει παρα γε τοις
ορωσιν εμπεπρησμενον· ουτω δη παλιν εν αυτωι κατοικειν ελομενου Θεου, και
εγηγερμενου το επ' αυτωι παλιν αναβησεται και ανανεωθησεται σεβας, αλη- θινη δε
παλιν Ἱερουσαλημ, ουκετι καθα και παλαι τοις χειροτμητοις θεοις και τοις
ψευδωνυμοις ινδαλμασι προσ- κομιζουσα τας λατρειας· αλλα τον ενα και φυσει και
αλη- θινον θεραπευουσα Θεον ταις επιεικειαις, δια του ζην εννομως ελεσθαι
λοιπον, και ταις εις παν οτιουν ευπειθειαις. Περιθειης δ' αν εικοτως τας τοιασδε
φωνας τωι δι' ημας καθ' ημας γεγονοτι Λογωι, ος υπαρχων εν μορφηι του γεγεννηκοτος και εν ισοτητι τηι κατα παν, "εαυτον εκενωσε "μορφην δουλου λαβων,"
και γεγονεν ανθρωπος, και "επτω- "χευσε δι' ημας, ινα ημεις τηι αυτου πτωχειαι
πλουτησωμεν." ουκουν ο παλαι δια τε την εν Ἀδαμ παραβασιν, και το εγκεισθαι δε
την "διανοιαν του ανθρωπου επι τα πονηρα "εκ νεοτητος" δικαιως αποστραφεις,
επεστρεψε προς ημας ως εξ εμφυτου λοιπον ημεροτητος, και κατυκηκε την Ἐκκλησιαν, πολιν τε και ενδιαιτημα σεμνον εποιησατο τους 2.382 ηγιασμενους. εφη
γαρ που περι αυτης, δηλον δε οτι της Ἐκκλησιας "Ὧδε κατοικησω, οτι ηἱρετισαμην
αυτην." ψαλ-λει δε και ο μακαριος ∆αυειδ "∆εδοξασμενα ελαληθη περι "σου, η
πολις του Θεου." ταυτην ημιν κατεμηνυσε και ο προφητης Ἡσαιας λεγων "Ὅτι εν
ταις εσχαταις ημεραις "εμφανες εσται το ορος του Κυριου, και ο οικος του Θεου "επ'
ακρων των ορεων, και υψωθησεται υπερανω των "βουνων, και ηξουσιν επ' αυτο
παντα τα εθνη." περιοπτος γαρ η εκκλησια Χριστου, και οιαπερ εν ορει κειμενη, τοις
απανταχου γνωριζεται. κεκληται δε και αληθινη, ηκιστα μεν τυποις και σκιαις
 
 

430

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λατρευουσα· παραδεξαμενη δε μαλλον την αληθειαν, ος εστι Χριστος, και την εν
πνευματι τε και αληθειαι πληρουσα προσκυνησιν. 9Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ
Ἔτι καθισονται πρεσβυτεροι
και πρεσβυτεραι εν ταις πλατειαις Ἱερουσαλημ,
εκαστος την ραβδον αυτου εχων εν τηι χειρι αυτου απο πληθους ημερων· και αι
πλατειαι της πολεως πλησθησονται παιδαριων και κορασιων παιζοντων εν ταις
πλατειαις αυτης.9
∆απανησαντος του πολεμου το των Ἰουδαιων εθνος, συμβεβηκεν αναγκαιως κενας των κατωικηκοτων τας παρ' αυτων γενεσθαι πολεις,
οικους τε κατεῤριμμενους οραν και των εν αυταις κατασκευασματων τα καλλη.
αλλ' ιδου τριποθητον αυτοις και μακραν ειρηνην χαριεισθαι κατεπαγγελλεται, ην,
και μαλα ορθως, Ἑλληνων παιδες ονομαζουσι κουροτροφον. τους μεν γαρ
τικτομενους ανακομιζει προς ηβην, τοις δε ηδη 2.383 γεγονοσι νεοις απλοι τροπον
τινα και την εις γηρας οδον, καταδηιουντος ουδενος, ου πολεμου συντριβοντος, ου
δα- πανωσης μαχης. υποτοπητεον δη ουν, και μαλα ορθως, ως εν ειρηνηι τας πολεις,
καν ευρειαι τε ειεν και μακραι, στενας αποφαινεσθαι και ηττησθαι τωι πληθει των
κατωικηκοτων. τοιουτον τινα νουν ωδινει παλιν ημιν το προκειμενον. εφη γαρ οτι
καθεδουνται μεν πρεσβυτεροι και πρεσβυτιδες εν ταις πλατειαις Ἱερουσαλημ,
ραβδωι μολις το εκ του γηρως αναλκι μετριως παραμυθουμενοι, και βακτηριαν
εχοντες γεροντα- γωγον· επαινος δε το χρημα εστι καιρων απολεμων και βαθειας
ειρηνης, ανακομιζουσης, ως εφην, εις ηβην τα βρεφη, πεμπουσης δε και εις γηρας
τους ηδη τελουντας εν ανδρασι, και τον της ζωης απαντα χρονον αμαχει
παραθεοντας. ει δε δη μελλοιεν ορχεισθαι μεν εν αστει μειρακια, κορια τε χορευειν
εν μεσαις πλατειαις, εχοι αν και τουτο σαφη την αποδειξιν του μηδεμιαν αυτων
φροντιδα κατηρτησθαι πικραν. ου γαρ αν ηνεσχοντο παιζοντων τινων, ει κατηφειας
ην ο καιρος. Γεγονε δε και ημιν αυτοις ειρηνη Χριστος, ος και παντα συντριψας
πολεμον, μεστην απεφηνε των αγιων την Ἐκκλη- σιαν. και πολιοι μεν τας φρενας εν
αυτηι, μυριοι τε οσοι και εξαιρετοι, οις και ο σοφος Ἰωαννης επιστελλει λεγων
" Εγραψα υμιν πατερες, οτι εγνωκατε τον απ' αρχης·" παιδες δε ωσπερ ανηβοι και
κορια μικρα των αρτι πεπι- στευκοτων η νηπιωτερα πληθυς, μονονουχι τοις πνευματικοις σκιρτημασι την αγιαν οντως κατακαλλυνουσι πολιν,
2.384 τουτεστι την
Ἐκκλησιαν· οις και το λεγειν αρμοσειεν αν "∆ευτε αγαλλιασωμεθα τωι Κυριωι,
αλαλαξωμεν τωι Θεωι "τωι Σωτηρι ημων." ει δε δη λεγοιντο και επερειδεσθαι ραβδωι
τυχον οι πρεσβυται, περινοησεις οτι και μικρους και μεγαλους στηριζει Χριστος, η
ραβδος η εξ Ἰεσσαι, και η της δυναμεως ωνομασμενη, ην εκ της ανω Σιων πεπομφεν
ημιν ο Θεος και Πατηρ, ως χαιροντας ημας επι τουτωι λεγειν "Ἡ ραβδος σου και η
βακτηρια σου αυται με "παρεκαλεσαν." 9Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ει
αδυνατησει ενωπιον των καταλοιπων του λαου τουτου εν ταις ημεραις εκειναις,
μη και ενωπιον μου αδυνατησει; λεγει Κυριος παντοκρατωρ.9 Τα μεγαλα και
υπερφυη των πραγματων δεχεται πως εφ' εαυτοις το απιστεισθαι φιλειν, και ουκ
αθαυμαστον εχει την εις περας διεκδρομην. και γουν η Σαῤρα διαγελαι μεν εξ
απιστιας την επι γε τωι Ἰσαακ υποσχεσιν, εις γηρας ορωσα, και τοις της
ανθρωποτητος νομοις αντιτιθεισα το αμηχανον. πλην εκτετοκε παρ' ελπιδα,
βασιμον αυτηι το χρημα τιθεντος Θεου. ην ουν αρα και σφοδρα εικος καταδονεισθαι ταις διψυχιαις τους εκ της αιχμαλωσιας λελυτρω- μενους, και ου σφοδρα
θαῤρειν, ως εις τοσαυτην αυτοις ευημεριας βαδιειται τα πραγματα, ως αναμεστον
μεν γε- νεσθαι την Ἱερουσαλημ των γεγηρακοτων, και παιδων ορασθαι χορους εν
αυτηι και κορασιων ορχηματα, και τα εκ βαθειας ειρηνης υπαρξειν αγαθα.
κατεθεωντο γαρ δη
2.385 τειχη κατεῤριμμενα, οικιας εμπεπρησμενας, απασας δε
τας εν κυκλωι πολεις θηρων αγριων ενδιαιτηματα, διατοι το κεκενωσθαι παντελως
των κατοικουντων αυτας· και αγρους μεν τους παλαι παμφορους τε και ευανθεις
 
 

431

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακανθης μεστους, ουδεν εχοντας των ωριμων, διολωλος δε εις απαν των αγροικων
το γενος. ην ουν, ως εφην, εντευθεν απιστειν εικος, ως εις περας αυτοις εκβησεται
τα επηγγελμενα. ταυ- τηιτοι Θεος διψυχειν ουκ εαι· θαρσειν δε κελευει και εμπεδοι
λεγων Ει αδυνατησει ενωπιον των καταλοιπων του λαου τουτου εν ταις ημεραις
εκειναις, μη και ενωπιον μου αδυνατησει λεγει Κυριος Παντοκρατωρ; ο γαρ εστιν
εν ημιν αμηχανον, ευ- κατορθωτον κομιδη τωι παντα ισχυοντι Θεωι. εστι γαρ αυτος ο
των δυναμεων Κυριος, θελησει πληρων και τα λιαν υπερφυη, και εις περας αγων
αμελλητι το δοκουν. Ἔφη δε που προς Ἰουδαιους ο Θεος και Πατηρ τα εκ της του
Σωτηρος ημων επιδημιας προαναφωνων κατορθωματα " Ιδετε οι καταφρονηται και
επιβλεψατε και αφανισθητε, "οτι εργον εγω εργαζομαι εν ταις ημεραις υμων εργον
ο ου "μη πιστευσητε, εαν τις εκδιηγηται υμιν." οσον μεν γαρ ηκεν εις λογους τους
εν ημιν, υπερ θαυμα και λογον και αυτο το της ενανθρωπησεως μυστηριον· ουδεν δε
ηττον και τα εντευθεν ημιν εκβεβηκοτα κατορθωματα. πως γαρ ουκ απιστιας εγγυς
τον εκ Θεου φυντα Λογον ενωθηναι σαρκι, και εν τηι του δουλου γενεσθαι μορφηι,
και υπομειναι σταυρον, υβρεις τε και αικιας υπενεγκειν, και της Ἰουδαιων
αβελτεριας τα βλαβη; η πως ουκ αν τις υπεραγασαιτο της οικονομιας την εκβασιν,
οπου καθηιρηται μεν η αμαρτια, 2.386 κατηργηται δε και ο θανατος και απεληλαται
φθορα, και ο παλαι δραπετης ανθρωπος τηι της υιοθεσιας χαριτι κατη- γλαισμενος
οραται λοιπον; ουκουν λεγετω Χριστος επι γε τουτοις αυτοις Ει αδυνατησει ενωπιον
των καταλοιπων του λαου τουτου εν ταις ημεραις εκειναις, μη και ενωπιον μου
αδυνατησει; λεια γαρ παντα αυτωι και ιππηλατα, και τι των αναγκαιων εθελοντι
κατορθουν, ειη αν οιμαι που το αν- τιστατουν ουδεν. 9Ταδε λεγει Κυριος
παντοκρατωρ Ἰδου εγω ανασωζω τον λαον μου απο γης ανατολων και απο γης
δυσμων, και εισαξω αυ- τους και κατασκηνωσω εν μεσωι Ἱερουσαλημ, και εσονται
μοι
εις λαον και εγω εσομαι αυτοις εις Θεον εν αληθειαι και
δικαιοσυνηι.9
Σεσωκε μεν και παλαι Θεος τους εξ αιματος Ἰσραηλ κατεσκεδασμενους τωι πολεμωι,
συναγειρων εις Ἱεροσολυμα, και κατοικησας εν αυτοις, δια γε του και τον θειον
εγειραι ναον, και εφειναι παλιν αυτοις ταις κατα νομον θυσιαις καταμειλισσεσθαι
τε και αποπεραινειν ευχας και αποπλη- ρουν εορτας. πλην το ανασωζειν τον ιδιον
φαναι λαον εξ ανατολων και δυσμων, πρεποιεν αν εικοτως τωι Ἐμμανουηλ, ος
πασαν εκαλεσε την υπ' ουρανον, σαγηνευσας δια της πιστεως τους εκ περατων της
γης, και πασαν εθνων αγελην συναγηγερκως εις την αγιαν αληθως και διαβοητον
πολιν "ητις εστιν εκκλησια Θεου ζωντος," και επουρανιος Ἱερου- σαλημ. οτι δε και
εσκηνωσεν εν μεσωι αυτης, πως ουκ ατρεκες ειπειν; γεγονε γαρ καθ' ημας, και "τοις
ανθρωποις συν2.387 "ανεστραφη" μετα σαρκος. και τουτο ημιν δι' ετερου
προφητου ο Θεος προανεφωνει λεγων "Θαρσει Σιων, μη "παρεισθωσαν αι χειρες
σου· Κυριος ο Θεος σου εν σοι "δυνατος σωσει σε, επαξει επι σε ευφροσυνην και
καινιει "σε εν τηι αγαπησει αυτου." αλλα και νυν εστιν ημιν· ου γαρ αφηκεν ημας
ορφανους, πεπομφε δε ημιν ανθ' εαυτου τον Παρακλητον, και συνεστι δι' αυτου τοις
αγαπωσιν αυτον· και πληροφορησει λεγων "Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας "τας
ημερας εως της συντελειας του αιωνος." γεγοναμεν τοινυν αυτου λαος, οι ποτε ου
λαος, και οι των λιθων θεραπευται· την αρχαιαν και βεβηλον καταμυσαττομενοι
πλανησιν· Θεον αυτον επεγραψαμεθα, και τουτο εν αληθειαι και δικαιοσυνηι. ου γαρ
εν ισωι τοις του γραμματος φιλοις, τυποις και σκιαις προσκειμεθα, παραδεξαμενοι δε
μαλλον εις νουν και καρδιαν την των ευαγγελικων κηρυγματων λαμπροτητα, την
αληθη πληρουμεν λατρειαν, και της αν- δανουσης αυτωι δικαιοσυνης απριξ
εχομενοι, την εν πνευματι πληρουμεν προσκυνησιν. "Πνευμα γαρ ο Θεος," καθα
φησιν αυτος ο Υιος, "και τους προσκυνουντας αυτον εν "πνευματι και αληθειαι δει
προσκυνειν. 9Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Κατισχυετωσαν αι χειρες υμων των
 
 

432

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουοντων εν ταις ημεραις ταυταις τους λογους τουτους
εκ στοματος των
προφητων, αφ' ης ημερας τεθεμελιωται ο οικος Κυριου παντοκρατορος, και ο ναος
αφ' ου ωἰκοδομηται.9 Ὑπισχνειται μεν τοις αγαπωσιν αυτον ο των ολων Θεος τα
υπερ ελπιδα πολλακις, ψευδομυθει δε ουδαμως, αλλ' ιδιαι δυναμει και αποῤρητοις
τισιν ενεργειαις αποπεραινει κατα
2.388 καιρους, απερ αν βουλοιτο, και λιαν
ακονιτι. πρεποι δ' αν ημας ουκ ασθενουντας τηι πιστει, παντη τε και παντως επιμαρτυρειν αυτωι το παντα δυνασθαι διαπεραινειν ευκολως· ανδριζεσθαι δε προς
εργα τα δι' ων εσομεθα λαμπροι, και τον ευκλεα της επιεικειας αποκερδανουμεν
στεφανον· κατα- πειθεσθαι δε τοις παρ' αυτου λογοις, και ποδηγους ποιεισθαι
σπουδαζειν τους, οιπερ αν ειεν κατα καιρους των θειων ημιν θεσπισματων
απλανεστατοι διακομισται. κατεπηγ- γελλετο δε και ο Κυριος ημων Ἰησους ο
Χριστος δια των αγιων προφητων τα εκ της ενανθρωπησεως αγαθα, και οσον μεν
ηκεν εις ανθρωπινας εννοιας, απιστιας, ως εφην, ου μακραν τον λογον ετιθει, των
χαρισματων το μεγεθος αφη- γουμενος. αλλ' εν πιστει πεποιημεθα δεκτα τα υπερ
φυσιν· και εις εργα τον νουν τα υπερφυη παρατρεποντες, τοις της ευσεβειας
εισηγηταις ευαφη τροπον τινα και ευηνιον τον της διανοιας αυχενα δεδωκαμεν.
καιρος δε ο πρεπων ταις των αγαθων χορηγιαις και τηι παρ' ημων αυτων υποταγηι,
της Ἐκκλησιας η αναδειξις. θεα γαρ οπως και τοις προς ημων προσεταττεν ο των
ολων Θεος κατισχυειν και εργα πληρουν, και τοις των προφητων καταπειθεσθαι
λογοις, αφ' ης ημερας τεθεμελιωται ο οικος Κυριου παντοκρατορος και ο ναος αφ'
ου ωἰκοδομηται. 9∆ιοτι προ των ημερων εκεινων ο μισθος των ανθρωπων ουκ
2.389
τωι
εσται εις ονησιν, και ο μισθος των κτηνων ουχ υπαρχει, και
εκπορευομενωι και τωι εισπορευομενωι ουκ εσται ειρηνη απο
της θλιψεως· και
εξαποστελω παντας τους ανθρωπους εκαστον επι τον πλησιον αυτου.9 Ἡ των
Ἑβραιων εκδοσις ουχ ως επι μελλοντος καιρου ποιειται τους λογους, χρονον δε
τιθησι τον παρωιχηκοτα. προ γαρ των ημερων εκεινων φησιν ο μισθος των
ανθρωπων ουκ ην εις ονησιν και ο μισθος των κτηνων ουχ υπηρχε· και παλιν Τωι
εκπορευομενωι και τωι εισπορευομενωι ουκ ην ειρηνη, και αντι του φαναι Και
εξαποστελω παντας τους ανθρωπους, τεθεικασι το Ἐξαπεστειλα παντας τους
ανθρωπους. εχει δε και σφοδρα το εικος ο λογος, το δε ατρεκες εν τουτοις παραστησει των διηγηματων η δυναμις. βουλεται γαρ τι τοιου- τον υποδηλουν. ηκον μεν
γαρ εκ Βαβυλωνος εις την αγιαν πολιν οι εξ Ἰσραηλ. αλλ' ουκ ην αυτοις αγιασματος
τοπος, κατασεσεισμενου του παλαι ναου· ουκ ην η θυσια και σπονδη, μη εστωτος
θυσιαστηριου. ειτα προυτρεπεν ο των ολων Θεος των ουτως αυτοις αναγκαιων
προυργιαιτατην θεσθαι φροντιδα, και αναδειμασθαι μεν τον ναον, ανορθωσαι δε
και το θειον εν αυτωι θυσιαστηριον, ως αν εχοιεν απο- περαινειν ευ μαλα τα
νενομισμενα, και καταμειλισσεσθαι
τον των ολων Θεον. οι δε ποικιλως
διανεβαλλοντο, ποτε μεν χρηματων πλαττομενοι σπανιν, ποτε δε τας των κωλυοντων οικοδομειν δυστροπιας προφασιζομενοι. ειτα προσ- κρουοντες δια τουτο
Θεωι, συχναις και αλλεπαλληλοις κατεπαιοντο πληγαις, ακαρπιαις δη λεγω και
ανεμοφθο- ριαις και ταις των ομορων εθνων εφοδοις και καταδρομαις.
2.390
επικλημα δε αυτοις εποιειτο το ραιθυμον ο των ολων Θεος, ουτω λεγων δια φωνης
Ἀγγαιου του προφητου "Ὁ λαος "ουτος λεγουσιν Ουχ ηκει ο καιρος του οικοδομησαι
τον "οικον Κυριου. ει καιρος υμιν μεν εστι του οικειν εν οικοις "κοιλοσταθμοις, ο
δε οικος Κυριου ουκ ωἰκοδομηται;" επειδη δε αναπεπτωκαν, ως εφην, εκ ραιθυμιας,
ταις των αναγ- καιων ενδειαις κατεπαιοντο συχνως, και πολεμοις τοις γει- τοσιν.
επειδη δε ανεγηγερκασι τον νεων, πεπαυται τα εξ οργης, παντα δε αλις ην αυτοις,
και πολυ της ευημεριας παρεκειτο πλατος. ταυτηιτοι φησιν Ὅτι προ των ημερων
εκεινων, τουτεστι πριν αναστηναι τον νεων, ο μισθος των ανθρωπων ουκ ην εις
 
 

433

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονησιν και ο μισθος των κτηνων ουχ υπηρχεν. αμισθοι γαρ οι γηπονοι, και ουδεν
ολως συν- αγηγερκοτες, ομου τοις συγκεκμηκοσι βουσιν απηλλαττοντο των αγρων.
αλλ' ουδε τοις εκπορευομενοις, η τοις εισπορευο- μενοις ην ειρηνη.
εισπορευομενους δε και εκπορευομενους τους εκ πολεως εις πολιν ιοντας εσθ' οτε
φησιν, η το εμπορικον εχοντας επιτηδευμα, ηγουν και ετερων ενεκα πραγματων.
ουκ ην ουδε εκεινοις ειρηνη, των ομορων εθνων, ως εφην, εκ- λελυττηκοτων επι
τον Ἰσραηλ, και εκαστου βλεποντος ως ενα των οτι μαλιστα εχθρων τον εγγυς εξ
αιματος, η και αδελφον, η και γειτονα. Ἰστεον δε, οτι πριν ενανθρωπησαι τον
Μονογενη, και αναδειχθηναι την Ἐκκλησιαν, ουδεις ην ανθρωπωι μισθος, ουτε μην
τοις κτηνεσιν. οι τε γαρ εν τωιδε τωι βιωι λογικωτεροι και συνεσεως εχοντες δοξαν, οι
δη και ανθρωποι νομισθειεν
2.391 αν, ακερδη και αχρηστον την εν τοις λογοις
ειχον σπουδην, ουτε συγγραφοντες τι των αναγκαιων, ουτε μην νοειν η λαλειν
ετεροις δυναμενοι. ομοιως δε και οι τον αγελαιον και κτηνωδη τριβοντες βιον,
αμισθοι διετελουν. ου γαρ ην εργασασθαι τι των επαινουμενων παρα Θεωι. αλλ'
ουδε ην ολως επι γης ειρηνη, της των δαιμονιων αγελης διακυκωσης τα παντα, και
θορυβου μεστην αποφαινουσης την γην, ως ειναι τα παντων πραγματα και μεντοι
τας διανοιας ως εν δονησει και σαλωι, και το βεβηκος ουκ εχειν. 9Και νυν ου κατα
τας ημερας τας εμπροσθεν εγω ποιησω τοις καταλοιποις του λαου τουτου, λεγει
Κυριος παντοκρατωρ· αλλ' η δειξω ειρηνην· η αμπελος δωσει τον καρπον αυτης,
και η γη δωσει τα γεννηματα αυτης, και ο ουρανος δωσει την δροσον αυτου, και
κατακληρονομησω τοις καταλοιποις του λαου μου ταυτα παντα.9 Συμμεθιστησι
ταις οργαις και τα εξ αυτων συμβαινοντα, και αποδραμεισθαι φησιν ομου τοις των
πλημμεληματων καιροις τας δικας. πεπαυμενης γαρ της αμαρτιας, μαλλον δε ηδη
ποινας τας υπερ αυτης εκτετικοτος του Ἰσραηλ, κατα- ληξειν εφη τας συμφορας, και
μαλα εικοτως, και απρακτη- σειν ετι των ανιαρων την εφοδον. βεβουλευται γαρ επ'
αυτοις ουκ αδελφα τοις πρωτοις, αλλ' οσα βλεπει προς ημεροτητα. τουτο δε ην
ειρηνης επιδοσις, και αμφιλαφης των ηδιστων αυτοις χορηγια, ως ευβοτρυν μεν
ορασθαι την αμπελον, βαθυ δε κομωσαν ληιοις την αροσιμον γην τους 2.392 των
γηπονων ιδρωτας αμειβεσθαι, ουρανου δηλονοτι μο- νονουχι και συνθεοντος, και
δροσοις καταπιαινοντος αγρους δηλονοτι και τα εν αυτοις. εψεται γαρ παντως τοις
του ∆εσποτου νευμασιν ουρανος τε και γη, και απαξαπλως η κτισις. κληρος δε
ταυτα τωι Ἰσραηλ, Θεου κατευρυνοντος την ευημεριαν, και παντος του πεφυκοτος
ανιαν απαλλατ- τοντος. Ἁρμοσειε δ' αν ο επι τωιδε λογος τωι παντων ημων Σωτηρι
Χριστωι. προ μεν γαρ των της επιδημιας καιρων εβαδιζομεν εκαστος κατα το αυτωι
δοκουν, κτηνωδη τε και αλογωτατον διαβιουντες βιον, και ταις των δαιμονιων
απα- ταις συνεζευγμενοι. επειδη δε πεπραμενους μονον δε ουχι, και κατεῤριμμενους
εις γην, και υπο ποδας οντας εχθρων, ᾤκτειρεν ο Πατηρ, ουκετι πεποιηκεν ημιν
κατα τας ημερας τας εμπροσθεν. ου γαρ περιειδεν ετι πλεονεκτουμενους, και υπο
τυραννωι πραττοντας ωμωι προς παν οτιουν ημας των αισχιστων αποφεροντι·
δεδωκε δε μαλλον ημιν την εξ ου- ρανων ειρηνην, τουτεστι Χριστον, ος και απασης
ημιν ευκαρ- πιας της νοητης δεδωρηται χορηγιαν. εμπεπλησμεθα γαρ σιτωι τε και
οινωι, και δεδωκεν ημιν η αμπελος η αληθινη, τουτεστι Χριστος, τον εαυτης καρπον,
τον ευφραινοντα καρ- διαν ανθρωπου, κατα το γεγραμμενον. αυτος δε υπαρχων και
ο κοκκος του σιτου και το δραγμα το ιερον, αρτος ημιν απεφανθη ζωης· απεδειξε δε
και ευανθεστατους, ταις εξ ου- ρανου καταπιαινων δροσοις, δηλον δε οτι ταις
νοηταις και δια του Πνευματος, ων και ο θεσπεσιος ∆αυειδ διαμεμνηται λεγων "Ὡς
δροσος Ἀερμων η καταβαινουσα επι τα ορη 2.393 "Σιων." ταυτα δε ημιν εν κληρου
μοιραι παρα Θεου και μερις αγαθη, επει τοι γεγοναμεν Ἰσραηλ, τουτεστι, νους ορων
Θεον, τεθεαμεθα γαρ εν Υιωι τον Πατερα. και εσται ον τροπον ητε εν καταραι εν τοις
 
 

434

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθνεσιν οικος Ἰουδα και οικος Ἰσραηλ, ουτω διασωσω υμας και εσεσθε εν ευλογιαι·
θαρσειτε και κατισχυετε εν ταις χερσιν υμων.9
Αιχμαλωτοι γεγονοτες οι εξ
Ἰσραηλ, και ταις των ελον- των πλεονεξιαις ενειλημμενοι, κεχρηματικασι και
επαρατοι, φασκοντων τινων, κατα γε το εικος Ουτω μη γενοιμην ως ο Ἰσραηλ.
επειδη δε σεσωκε τε αυτους ο φιλοικτιρμων Θεος, και εν τοις αρχαιοις γεγονασιν
αγαθοις, συναποβεβληκασι ταις συμφοραις και το δοκειν ειναι κατηραμενοι.
ηυλογηνται γαρ, και ουδεν ηττον γεγονασι ζηλωτοι καθα και παλαι, Θεου
κατευφραινοντος τοις ανωθεν αγαθοις, και απασης αυτοις ευ- θυμιας απλουντος
μεθεξιν. Τουτο δε αυτο και εφ' ημων αυτων ατρεκες ενορωιτο παλιν. ημεν γαρ
επαρατοι, ταις των δαιμονιων αγελαις υπεζευγμενοι, και προς παν ειδος
φαυλοτητος δια της εκει- νων δυστροπιας κατενηνεγμενοι. επειδη δε Θεον
εγνωκαμεν τον των ολων δημιουργον, και εγνωσθημεν τωι Χριστωι, τοτε δη τοτε
και αναμελπειν εφ' εαυτοις δεδιδαγμεθα "Ευλογη- "μενοι ημεις τωι Κυριωι τωι
ποιησαντι τον ουρανον και την "γην." επειδη δε εις τουτο κεκλημεθα τιμης τε και
δοξης, φιλεργειν αναγκαιον και κατανδριζεσθαι παθων, και στυγη- την ποιεισθαι
την αμαρτιαν, και τοις ευαγγελικοις εμπρεπειν νομοις, ως επειγεσθαι κατορθουν το
ανδανον Χριστωι. ακη- κοαμεν γαρ επιφωνουντος ημιν Θαρσειτε και κατισχυετε εν
2.394 ταις χερσιν υμων, εσχηκαμεν δε παρα Χριστου το χρηναι θαρσειν· νενικηκε
γαρ υπερ ημων τον κοσμον, και πεπατηκεν εχθρους, και θανατου κρειττονα τον
οικειον εδειξε ναον, και το της ανομιας ενεφραξε στομα, ινα και ημεις δι' αυτον εν
τουτοις. νενικηκε γαρ, ως εφην, ουχ εαυτωι μαλλον, αλλ' ημιν τοις ησθενηκοσι τα
εκ του νικησαι κατορθων αγαθα. 9∆ιοτι ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ὃν τροπον
διενοηθην του
κακωσαι υμας εν τωι παροργισαι με τους πατερας υμων, λεγει
Κυριος παντοκρατωρ, και ου μετενοησα· ουτω παρατεταγμαι και διανενοημαι εν
ταις ημεραις ταυταις του καλως ποιησαι την Ἱερουσαλημ και τον οικον Ἰουδα·
θαρσειτε.9 Ὅτι ταις θειαις σκεψεσιν ειτ' ουν βουλαις το αντιστατουν ουδεν, κακ
τωνδε δη παλιν εφιησι νοειν. ο γαρ αν βου- λευσαιτο Θεος και δη και ελοιτο
πληρουν, τουτο δη παντως εκβησεται και προς το αυτωι δοκουν εξερπει τελος. ουτω
που φησι και δια φωνης Ἡσαιου, της εαυτου φυσεως το παναλκες αποφαινων "Και
ειπα Πασα μου η βουλη στη- "σεται, και παντα οσα βεβουλευμαι ποιησω." ουκουν εξ
ων συνεβη παθειν αυτους επενηνεγμενης της θειας οργης, εκ τουτων αυτων
συνιεναι, και μαλα σαφως, εστιν, οτι και η της ευθυμιας αυτοις κατευρυνεται τριβος
εθελοντος γε αυ- του και εφιεντος ευημερειν, μαλλον δε και ορεγοντος εις
φιλανθρωπιας το εν παντι δη χρηναι γενεσθαι καλωι. ωσ- περ γαρ, φησι, κακουν
υμας εθελοντα δια πολλην αμαρτιαν,
απειρξεν ουδεν· ουτω και χρηστα
βουλευομενωι, και κατοι- 2.395 κτειρειν εθελοντι πεπονηκοτας αρκουντως, ουδεν
εσται το εμποδων. παρατεταγμαι γαρ ευ ποιησαι την Ἱερουσαλημ και τον οικον
Ἰουδα. εμφαντικη δε λιαν η λεξις. ου γαρ εφη μονον οτι Βεβουλευμαι και
διανενοημαι τυχον, αλλ' εις τουτο προηλθον γνωμης και της εφ' υμιν ημεροτητος,
ωστε και παρατεταγμαι. τουτο δε εστι σκεψεως εντονου μηνυσις εναργης.
κατασφραγιζει δε την υποσχεσιν εις αληθειαν, το θαρσειτε προστιθεις. Ουτω δε και
ημας αυτους τους δια της πιστεως κεκλη- μενους εις επιγνωσιν αληθειας
ασφαλιζεται Χριστος. ωσ- περ γαρ προ της κλησεως προς παν ειδος φαυλοτητος
κατωλισθηκοτας, παραδεδωκε μεν εις αδοκιμον νουν, εκακωσε δε δι' ακαθαρσιαν·
ουτω και εν ταις ημεραις ταυταις διενοηθη τε και παρατετακται, καθα φησιν αυτος,
εις γε το ευ ποιησαι την Ἐκκλησιαν και τον οικον Ἰουδα, τουτεστιν ημας τους
εξομολογουμενους αυτωι, και ταις ευφημιαις καταγεραιροντας ως ∆εσποτην, ως
σωτηρα και λυτρωτην· αινεσις γαρ ο Ἰουδας ερμηνευεται. οικος δε Ἰουδα και
ετερως νοοιτ' αν η Ἐκκλησια. κεχρηματικε γαρ οικος Χριστου, ος "ανατεταλ- "κεν εξ
 
 

435

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδα," κεκληται δε ουτω και παρα τηι θεοπνευστωι γραφηι. και γουν ο πατριαρχης
Ἰακωβ ουτως αυτου διαμεμ- νηται λεγων "Ἰουδα, σε αινεσαισαν οι αδελφοι σου,"
και παλιν "Ἐκ βλαστου ανεβης υιε μου Ἰουδα." ανεφυ γαρ ο Χριστος εκ ριζης
Ἰεσσαι, και καθαπερ απο βλαστου της αγιας παρθενου "Βακτηρια ευκλεης και η
ραβδος μεγαλω- "ματος," κατα την του προφητου φωνην. ημιν ουν αρα και το
θαρσειτε λελεξεται, και μαλα εικοτως. οπλωι γαρ ημας
2.396 ευδοκιας
εστεφανωσεν ο Πατηρ τηι δια Χριστου σωτηριαι και χαριτι. 9Ουτοι οι λογοι ους
ποιησετε· λαλειτε αληθειαν εκαστος προς τον πλησιον αυτου, και κριμα ειρηνικον
υμων, και εκαστος την κακιαν του πλησιον αυτου μη
κρινετε εν ταις πυλαις
λογιζεσθε
εν ταις καρδιαις υμων, και ορκον ψευδη μη αγαπατε· διοτι
ταυτα
παντα εμισησα, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.9
Ουκ απειθειν ελομενοις και εις
εξιτηλον πολιτειαν απο- φοιταν ειωθοσιν επαγγελλεται Θεος τα εκ της ιδιας ημεροτητος επιδωσειν αγαθα, και μην και παρατεταχθαι προς το χρηναι λοιπον ευ ποιειν
αυτους· ηγαπηκοσι δε μαλλον την αυτωι θυμηρη διαστειχειν οδον και ζην ευαγως
ηἱρημενοις. ηκιστα μεν γαρ ψευδοεπεις ορασθαι προστεταχε, ποιεισθαι δε μαλλον εν
ατρεκειαι τους λογους, ορθοτητα δε την επι γε τοις κριμασιν αγαπαν, και την εφ'
εκαστωι πραγματι ψηφον ευθη τε και ανεπιπληκτον παντη τε και παντως εκφερειν,
ου λημματιων αισχρων ηττωμενους, ουκ εις κερδη βλεποντας αισχρα, και
χρηματων ενεκα την του δικαιου παρασημαι- νοντας χαριν· αλλ' εις μονον ορωντας
το ανδανον Θεωι· ανιεντας δε και αδελφοις, ει δη που τι παραπταισειαν η δρωντες η
λεγοντες, και προσετι τουτοις παρωθουμενους ευ μαλα το ψευδορκειν. μεμισηκεναι
γαρ δη διισχυριζεται τα τοιαδε των κακων. Ἄθρει δε οπως ουδεν επιταττει δραν
των εν σκιαις η τυποις. ου γαρτοι χρηναι βουθυτειν ουδε μην λιβανωτωι τιμαν
εντελλεται, αλλ' οιον ισχνην τινα και τετορνευμενην,
2.397 μονον δε ουχι και
ευαγγελικην επασκησαι βουλεται ζωην. επειδη γαρ ου βραχυς ημιν εν τουτοις περι
της του Σωτηρος ημων επιδημιας εκπεποιηται λογος, ταυτηιτοι και αναγκαιως
εντολη συνεισαγεται τα δι' αυτου λαλουσα θεσπισματα. ει γαρ δη προσηκοι τοις
θειοις ημας επομενους λογοις λαλειν την αληθειαν, τα Χριστου παντως
διαλεξομεθα· Χριστος γαρ εστιν η αληθεια. δια τουτο και ο σοφωτατος Πετρος ετοιμοτατους ημας γενεσθαι προστεταχε "προς απολογιαν παντι "τωι ερωτωντι ημας
λογον περι της ουσης εν ημιν ελπιδος." οι δε δη τα Χριστου λαλειν ειθισμενοι, και
αυτον εχοντες επι γλωσσης αει, και νου και καρδιας μελετην πεποιημενοι, δικαιοι
που παντως ειεν αν, και τηι κατα παν οτιουν ορθοτητι διαπρεποντες, ειρηνικοι τε
και πραοι και προς γε τουτωι και ανεξικακοι, και ψευδορκειν ουκ ειδοτες, μαλλον δε
ουδε ομνυντες ολως. διαμεμνηνται δε λεγοντος αυτου "Ἔστω "δε υμων ο λογος το
ναι ναι και το ου ου· το δε περισσον "τουτων εκ του πονηρου εστιν." 9Και εγενετο
λογος Κυριου παντοκρατορος προς με λεγων Ταδε
λεγει Κυριος παντοκρατωρ
Νηστεια η τεταρτη και νηστεια η
πεμπτη και νηστεια η εβδομη και νηστεια η
δεκατη εσονται
τωι οικωι Ἰουδα εις χαραν και εις ευφροσυνην και εις εορτας
αγαθας, και ευφρανθησεσθε, και την αληθειαν και την ειρηνην
αγαπησατε.9
Ἀναγκαιον οιμαι τοις φιλομαθεσι προαφηγησασθαι παλιν των ενθαδε λεγομενων
νηστειων τας αιτιας, και ποια μεν η
2.398 τεταρτη, τις δε και η πεμπτη, και αι
τουτων εφεξης εβδομη τε και δεκατη. προσεποισομεν γαρ ουτως επι καιρου, και εν
κοσμωι λοιπον των προστεταγμενων την δυναμιν. ουκουν μετα το αλωναι την
αγιαν πολιν, και κατεμπρησθηναι τον ναον, αποκομισθηναι δε ομου τοις ιεροις
σκευεσιν αιχμαλω- τον τον Ἰσραηλ, οι σεσωσμενοι τε και περιλειφθεντες κατα την
Ἰουδαιαν τας ημερας εν αις τα τοιαδε παθειν συμβεβη- κεν αποφραδας ηγουντο και
στυγητας, και δη κατα πληθυν συνθεοντες, κομμον εποιουντο και θρηνον,
ασιτουντες ως εν νηστειαις. τινα δε δη τα συμβεβηκοτα, και ως εν εκαστηι των
 
 

436

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρτιως ημιν ωνομασμενων ημερων, φερε λεγωμεν εκ των ιερων γραμματων. Ἔφη
τοινυν ο μακαριος Ἱερεμιας "Και εγενετο εν τωι "ετει τωι ενατωι της βασιλειας αυτου·
δηλον δε οτι Σεδεκιου· "εν τωι μηνι τωι δεκατωι τηι δεκατηι του μηνος ηλθε Ναβου"χοδονοσορ βασιλευς Βαβυλωνος και πασα η δυναμις αυ- "του επι Ἱερουσαλημ, και
περιεχαρακωσαν αυτην και "περιωικοδομησαν αυτην τετραπεδοις λιθοις κυκλωι, και
"ηλθεν η πολις εις συνοχην εως ενδεκατου ετους τωι βασι- "λει Σεδεκιαι, εν τωι μηνι
τωι τεταρτωι ενατηι του μηνος, "και εστερεωθη ο λιμος εν τηι πολει, και ουκ ησαν
αρτοι "τωι λαωι της γης, και διεκοπη η πολις, και παντες οι "ανδρες οι πολεμισται
εξηλθον νυκτος κατα την οδον της "πυλης ανα μεσον του τειχους και του
προτειχισματος, ο "ην κατα τον κηπον του βασιλεως." ειτα δια μεσου παρενθεις
των Σεδεκιου παιδων την σφαγην, αυτου δε την τυφλωσιν, εφη παλιν "Ἐν μηνι τωι
πεμπτωι δεκατηι του
2.399 "μηνος ηλθε Ναβουζαρδαν ο αρχιμαγειρος ο εστηκως
κατα "προσωπον του βασιλεως Βαβυλωνος εις Ἱερουσαλημ, και "ενεπρησε τον
οικον Κυριου και τον οικον του βασιλεως, "και πασας τας οικιας της πολεως και
πασαν οικιαν με- "γαλην ενεπρησεν εν πυρι, και παν τειχος Ἱερουσαλημ "κυκλωι
καθειλεν η δυναμις των Χαλδαιων η μετα του "αρχιμαγειρου." ακουεις οπως εν τωι
δεκατωι ετει πεπο- λιορκηκεν ο Ναβουχοδονοσορ την Ἱερουσαλημ, ειτα τωι τε- ταρτωι
μηνι του ενδεκατου ετους διακεκοφθαι φησι την πολιν, εν δε γε τωι πεμπτωι μηνι και
αυτον εμπεπρησθαι τον ναον και απασαν δε την πολιν διισχυριζεται παρα του
αρχιμα- γειρου. αποφραδας δη ουν την τεταρτην και την πεμπτην και την δεκατην
ημεραν εποιουντο, τους μηνας εις ημερας παραφεροντες. τις δε και η εβδομη, παλιν
ειπειν αναγκαιον.
Ἐπειδη γαρ ειλε την Ἱερουσαλημ ο αρχιμαγειρος, κεχειροτονηκε τον Γοδολιαν εις καθηγητην τοις καταλοιποις των Ἰουδαιων εν τοις
Ἱεροσολυμοις. ειτα τουτο δεδρακως απηιρκεν εις Βαβυλωνα. επειδη δε τουτο ουτω
πεπραχθαι μεμαθη- κασιν οι περισωθεντες εξ Ἰουδαιων, συνεδραμον εν τοις Ἱεροσολυμοις, και ησαν εν ελπισι του κατοικειν ετι την γην. αλλ' εν τωι μηνι τωι εβδομωι,
καθα γεγραπται, τον Γοδολιαν ανειλεν ο Ἰσμαηλ· και διεσπαρη πας ο λαος τοτε, και
απεδραμον εις την Αιγυπτιων, και διολωλασιν εκει. στυγη- την ουν εποιουντο και
την εβδομην ημεραν, και αυτον δε τον μηνα ταυτης ενεκα της αιτιας. ηδε μεν ουν
των νηστειων η προφασις. επειδη δε ην ακολουθον, πεπαυμενων των εξ οργης και
ανακομισθεντος του Ἰσραηλ εις Ἱεροσολυμα και των σκυθρωπων παρεληλακοτων,
μη νηστευειν ετι και
2.400 κοπτεσθαι, μεταπλαττεσθαι κελευει το πενθος εις
θυμηδιαν, ηδεσθαι τε μαλλον εφ' οις εχουσι λαβοντες παρα Θεου, ηγουν δια
μνημης εχειν τα εφ' οις τετιμωρηνται κατα και- ρους, πλημμελουντες αφυλακτως
και προς παν οτιουν των εκτοπων αναιδην ωλισθηκοτες. ∆εδρακε δε τουτο και εις
ημας ο Χριστος. "Ἔστρεψε "γαρ ημιν τον κοπετον εις χαραν, διεῤρηξε τον σακκον
και "περιεζωσεν ευφροσυνην," κατα την του ψαλλοντος φωνην. επαιτιωμεθα δε
ουδαμως, οτι Θεον ουκ ειδοτες ποτε, και προσκυνουντες τηι κτισει παρα τον
κτισαντα, πεπτωκαμεν υπο ποδας εχθρων και εις νουν αδοκιμον· ευχαριστουμεν δε
μαλλον εφ' οις ηλεημεθα και σεσωσμεθα, και εκ χειρος εχθρων λελυτρωμεθα, και
την αγιαν οικουμεν πολιν, τουτεστι την Ἐκκλησιαν, ηξιωμεθα τε λοιπον ευχαις και
θυσιαις ταις πνευματικαις καταγεραιρειν αυτον, αγαπωμεν δε και ως εις ειρηνην
και αληθειαν, και θυμηδιας της ανωτατω προφασιν το χρημα καταλογιζεσθαι παρα
της θεοπνευστου δεδιδαγμεθα γραφης. "Αυτος γαρ εστιν η ειρηνη ημων·" αυτος, ως
εφην, η αληθεια· και δι' αυτον εσμεν εν ελπισιν αγαθαις,
και εν τωι
κατευφραινεσθαι δειν, κατηφειας απασης εξ- ηρημενης. 9Ταδε λεγει Κυριος
παντοκρατωρ Ἔτι ηξουσι λαοι πολλοι και κατοικουντες πολεις πολλας, και
συνελευσονται κατοικουντες πεντε πολεις εις μιαν πολιν λεγοντες Πορευθωμεν
δεηθηναι του προσωπου Κυριου και εκζητησαι το προσωπον Κυριου
 
 

437

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντοκρατορος, πορευσομαι καγω· και ηξουσι λαοι πολλοι
και εθνη πολλα
εκζητησαι το προσωπον Κυριου παντοκρατορος εν Ἱερουσαλημ και του εξιλασκεσθαι
το προσωπον Κυριου.9 Μεταπλαττοντος του Χριστου το πενθος ημων εις χαραν
και εις εορτην και εις ευφροσυνας αγαθας, και μεθιστωντος εις θυμηδιαν τους
οδυρμους, ου καθ' ενα λοιπον εσται, φησι, των καλουμενων εις σωτηριαν η ως εν
πιστει προσοδος και η προς Θεον οικειωσις δι' αγιασμου· αλλ' αι μεν πολεις
αλληλας εις τουτο παροτρυνουσι λοιπον, ηξει τε κατα πλη- θυν παντα τα εθνη, τοις
εις τουτο φθασασιν επιφωνουντων αει των δευτερων το Πορευσομαι καγω.
γεγραπται γαρ οτι "Σιδηρος σιδηρον οξυνει, ανηρ δε παροξυνει προσωπον "ετερου."
προκλησις γαρ αειπως ετεροις εις γε το χρηναι πληρουν το αγαθον, η τινων
ευρισκεται προθυμια. τις δε δη ταις πολεσιν ητοι τοις εθνεσιν ο σκοπος; το
εξιλασασθαι τε και εκζητησαι το προσωπον Κυριου, τουτεστι Χριστον, ος εστιν
εικων απαραλλακτος του Θεου και Πατρος, και "χαρακτηρ της υποστασεως αυτου,
καθα γεγραπται, και "απαυγασμα της δοξης," περι ου φησι και ο θεσπεσιος ∆αυειδ
"Το προσωπον σου επιφανον επι τον δουλον σου." επελαμψε γαρ ημιν η εικων και
το προσωπον, ως εφην, του Θεου και Πατρος· αυτον εχοντες ευμενη και ιλεω, και
τα εκ της αμαρτιας διακρουσομεθα βλαβη, δικαιουμενοι δια πιστεως "ουκ εξ εργων
δικαιοσυνης α εποιησαμεν ημεις, "αλλα κατα το πολυ αυτου ελεος·" φιλοικτιρμων
γαρ εστι και αγαθος και αφιησιν εγκληματα τοις προσιουσιν αυτωι· αυτον
εκζητουντες φιλομαθως και δια του χρηναι πληρουν 2.402 τα νενομισμενα, παντη
τε και παντως ευρησομεν, και δι' αυτου κολλωμεθα τωι Θεωι και Πατρι, και γαρ εστιν
αυτος η ειρηνη ημων, κατα τας γραφας. 9Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Ἐν ταις
ημεραις εκειναις εαν
επιλαβωνται δεκα ανδρες εκ πασων των γλωσσων των
εθνων, και επιλαβωνται του κρασπεδου ανδρος Ἰουδαιου λεγοντες Πορευσομεθα
μετα σου, διοτι ακηκοαμεν οτι ο Θεος μεθ' υμων εστιν.9 Τινα δη τροπον η κατα
πολεις τε ομου και εθνη γενησεται προσοδος των επιζητουντων το προσωπον
Κυριου, διατρανοι παλιν. εσται γαρ τουτο φησιν εν ταις ημεραις εκειναις, τουτεστι,
κατ' εκεινο καιρου, καθ' ον αν επιλαβοιντο δεκα ανδρες ενος Ἰουδαιου λεγοντες
Πορευσομεθα μετα σου. δια μεν ουν των δεκα, τον τελειον των προσιοντων νοησεις
αριθμον· τελειοτητος γαρ συμβολον ο δεκα πως εστιν αριθμος. οτι δε τοις αγιοις
αποστολοις οι εξ εθνων κολλωμενοι την αυ- την ωσπερ εκεινοις βαδιζειν οδον
επεχειρουν δικαιουμενοι δια πιστεως της εν Χριστωι, καθιστησιν εναργες, και το
σχημα λεγων, ως εξ εικονος της καθ' ημας διαπεπλασμενον ευ μαλα. οι μεν γαρ
μικροι των παιδων ει τοις ιδιοις πατρασιν ελοιντο ποτε κατακολουθειν,
επιδραξαμενοι του κρασπεδου και οιον επικουρουμενοι ταις αφαις και των
εσθηματων απαρτωμενοι, απλανη τε και ασφαλη ποιουνται την βαδισιν· κατα τον
ισον οιμαι τροπον και οι τηι κτισει λελατρευκοτες παρα τον των ολων ∆ημιουργον,
πατερας
2.403 γνησιους επιγραφομενοι τους των ευαγγελικων δογματων
εισηγητας, και συναπτομενοι δι' ομοψυχιας, επονται τε αυ- τοις, νηπιαζοντες ετι τας
γνωμας, και εις την ομοιαν ιενται τριβον, ζηλωται που παντως της αυτων πολιτειας
αναδεικνυ- μενοι, και ταις αει προς το αμεινον επιδοσεσιν "εις ανδρα "τελειον
αναβαινοντες και εις μετρον ηλικιας του πληρω- "ματος του Χριστου." επονται δε
δια ποιαν αιτιαν; πε- πληροφορηνται γαρ οτι ο Θεος μετ' αυτων εστι, τουτεστιν ο
Ἐμμανουηλ· ερμηνευεται γαρ Ὁ Θεος μεθ' ημων. οτι δε ου μονων εσται των εξ
αιματος Ἰσραηλ η το τηνικαδε κλησις, απαντων δε μαλλον των ανα πασαν την
οικουμενην εθνων, διαμεμηνυκεν ειπων, ως εκ πασων εσονται των γλωσ- σων οι
επιδραττομενοι του κρασπεδου. ποτε δε κεκληνται τα εθνη προς επιγνωσιν
αληθειας, και ποτε βεβουληνται εκζητησαι το προσωπον Κυριου, εξιλασασθαι τε
αυτο, και εις το χρηναι τοις αγιοις αποστολοις την αυτην ωσπερ δια- στειχειν οδον,
 
 

438

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ει μη οτε γεγονε καθ' ημας ο Μονογενης; ος εστι προσδοκια εθνων· προς ον και ο
θεσπεσιος αναμελπει ∆αυειδ "Παντα τα εθνη οσα εποιησας ηξουσι και προσ"κυνησουσιν ενωπιον σου, Κυριε·" σεσωσται γαρ δι' αυτου και αυτη των εθνων η
πληθυς. 9Λημμα λογου Κυριου εν γηι Σεδραχ και ∆αμασκου αναπαυσις αυτου, διοτι
Κυριος εφοραι ανθρωπους και πασας φυλας του Ἰσραηλ· και Ἡμαθ εν τοις οριοις
αυτης.9
Ουκ ατραχυ μεν το προκειμενον, δυσεφικτος δε κομιδηι και αυτη των
λεξεων η συνθηκη, πλην ως ενι λελεξεται
2.404 προς ημων. τα γεμην εφ' οις
ειρησθαι ταυτι νομιουμεν, ει- κοτως προαγορευειν αναγκη, νοηθειη γαρ αν ωδε τε
και μολις της προφητειας ο νους. οτε τοινυν των της αιχμα- λωσιας δεσμων ανειθη
τε και απηλλακται κατα καιρους ο Ἰσραηλ, ηκον τε λοιπον εις την Ἰουδαιαν, και
ανατειχιζειν επεχειρουν την Ἱερουσαλημ, τοτε δη τοτε τα περιοικα των εθνων, οι τε
την Σαμαρειαν οικουντες και οι τας της Πα- λαιστινης και μην και Φοινικης
νεμομενοι πολεις, κατεδα- κνοντο φθονωι, ομου δε και εδεδιεσαν, μη αρα δη παλιν
ανενεγκοντων αυτοις των πραγματων εις το απ' αρχης, και εις πληθυν αμετρητον
εκτεινομενου του γενους, ειτα πολιν
εχοντες την ουτω δυσαλωτον και
ευπυργοτατην, καταστρα- τευοιντο παλιν αυτων, και αμαχον τινα, καθα και παλαι,
κατεξαναστησειαν αυτων την χειρα, ταυτηιτοι τειχιζειν εθε- λοντας διακωλυειν
ηθελον, πικρους αρτυοντες δολους, και μην και εφοδους ληιστρικας ισταντες αυτοις.
ηκον δε εις τουτο βασκανιας και φθονου, ωστε και γεγραφασι τωι Περ- σων
βασιλευοντι το τηνικαδε τα εν τωι Ἕσδραι κειμενα. εχει δε ουτως "Βασιλει
Ἀρταξερξηι κυριωι οι παιδες σου "̔Ραθυμος ο τα προσπιπτοντα και Σαμελλιος ο
γραμμα- "τευς και οι επιλοιποι της βουλης αυτων και κριται οι εν "τηι κοιληι Συριαι
και Φοινικηι. και νυν γνωστον εστω τωι "κυριωι βασιλει διοτι οι Ἰουδαιοι οι
αναβαντες παρ' υμων "προς ημας ελθοντες εις Ἱερουσαλημ την πολιν την 2.405
"αποστατιν και πονηραν οικοδομουσιν, τας τε αγορας αυτης 2.405 "και τα τειχη
θεραπευουσι και ναον υποβαλλονται. εαν "ουν η πολις αυτη οικοδομηθηι και τα
τειχη συντελεσθηι, "φορολογιαν ου μη υπομεινωσι δουναι, αλλα και βασι- "λευσιν
αντιστησονται, και επει ενεργειται τα κατα τον "ναον, καλως εχειν υπολαμβανομεν
μη υπεριδειν το τοι- "ουτον." ουκουν επειδηπερ εαλωκοτι μεν τωι Ἰσραηλ και
παθοντι την αιχμαλωσιαν επετωθαζον ου μετριως, ανασε- σωσμενωι δε μολις και
δεσμων ανειμενωι παλιν ουδεν ηττον επεθρωσκον, μυριοις τε οσοις αυτον ενιεσαν
πονοις, πολυ- τροπως επιβουλευοντες, και ουτε τον θειον εγειραι εωντες ναον, ουτε
μην την αγιαν τειχιζειν πολιν, παρωξυνετο Θεος επ' αυτοις αναγκαιως, και
παραδεδωκεν αυτους εις χειρας Ἰσραηλ. πεπαυμενων γαρ των εργων, εγηγερμενου
τε του ναου, πασας αυτων τας πολεις καταδηιωσαντες ειλοντο υπο χειρα τους εν
αυταις, και χρηματων γεγονασιν αναριθμητων δεσποται.
Λημμα τοινυν λογος
Κυριου φησιν εν γηι Σεδραχ και ∆αμασκου, τουτεστιν, ο εν χερσιν ημιν λογος ο παρα
Θεου, κατα τε της γης της Σεδραχ και της ∆αμασκου γενησεται και μεντοι και
Ἡμαθ, ητις εστιν εν τοις οριοις αυτης, δηλον δε οτι της ∆αμασκου. γη δε Σεδραχ
χωρα που παντως εστι κατα την ευαν κειμενη, ης γειτονες η τε Ἡμαθ· η νυν εστιν
Ἐπιφανεια της Ἀντιοχεων προσωτερω βραχυ· και η ∆αμασκος, η εστιν επι Φοινικων
τε και Παλαιστινων μη- τροπολις· υποκεισονται δε δηλονοτι ταις μητροπολεσι και
πολεις αι υπ' αυταις. διατι τοινυν κατ' αυτων το λημμα;
2.406 οτι και εν αυταις
γεγονεν αναπαυσις αυτου, τουτεστι του παντων κρατουντος Θεου. αναπεπαυται δε
οτι τεθεαται τετιμωρημενας. ου γαρ αν σεσιγηκεν ο παντα εφορων, φειδους τε και
επισκεψεως αξιων το απολεκτον γενος, τουτεστι τον Ἰσραηλ. εφοραι γαρ ανθρωπους
ο των ολων Θεος, και την εκαστου τριβον κατασκεπτεται, και τοις μεν αδικουσιν
επιφερει τα εξ οργης, εκρυεται δε τους αδικουμενους. Μεμνησθαι δε αναγκαιον,
οτι και εν τοις προλαβουσι τον περι των τεσσαρων αρματων εισκομισας λογον και
 
 

439

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας των ιππων ιδεας, προστεθεικε παλιν "Ἰδου οι εκπορευομενοι "επι γην βοῤρα
ανεπαυσαν τον θυμον μου εν γηι βοῤρα." αναπαυεται δε ωσπερ ο μισοπονηρος του
∆εσποτου θυμος, εκτετικοτων τας δικας των αυτωι προσκεκρουκοτων δια πλει- στην
οσην και αχαλινον αμαρτιαν. 9Τυρος και Σιδων διοτι εφρονησαν σφοδρα, και
ωἰκοδομησε Τυρος
οχυρωματα εαυτηι, και εθησαυρισεν αργυριον ως χουν, και
συνηγαγε χρυσιον ως πηλον οδων. δια τουτο Κυριος κληρο- νομησει αυτην, και
καταξει εις θαλασσαν την δυναμιν αυτης, και αυτη εν πυρι καταναλωθησεται.9
Ἐπιτρεχει τωι λογωι τα συμβεβηκοτα ταις πολεσι, καθ' ων γεγενησθαι διισχυρισατο
το "λημμα Κυριου." αρχεται δε απο τε της Τυρου και της Σιδωνος, αι δη μαλιστα των
αλλων διαφεροντως τετιμηντο, προυχουσαι μεν ισχυι και πλουτωι, και ταις
ευανδριαις των κατωικηκοτων, εχουσαι δε ωσπερ υπο 2.407 χειρα τας αλλας, και
των ομορων προεκκειμεναι. ουκουν επειδηπερ, φησιν, υψηλην ανασπωσι την
οφρυν Σιδων τε και Τυρος, οιονται δε ειναι δειναι τε και αθραυστοι, και τεθαρσηκασι μεν επ' οχυρωμασι, τουτεστι τειχων περιβολαις, ηγουν και ετεροις πραγμασι,
δι' ων αν ευ εχοι και σωζοιτο πολις, πεφρονηκασι δε και επι πλουτωι μεγα, ταυτηιτοι
μαθησονται δια πειρας αυτης, οτι Κυριος κληρονομησει αυτην. πεπορθη- κοτων γαρ
αυτην των εξ Ἰσραηλ, ηγουν ταχα που Ουεσπα- σιανου και Τιτου, κληρονομησεσθαι
φησιν αυτην παρα Θεου. και γαρ ην αυτος ο παραδιδους και υπο χειρα τιθεις των
ηἱρηκοτων αυτην. Ῥωμαιοι γαρ τοις ιδιοις υποφεροντες σκηπτροις την συμπασαν
γην, τοις μεν εικουσιν αμαχει πραοι τε ησαν και προσηνεις· τοις γεμην αντεξαγειν
εθε- λουσιν επεφυοντο και αυτοι δριμεις τε και μαχιμοι. κατ- εμπρησθησεσθαι δη
ουν φησιν αυτην κατεσπασμενων εν θαλασσηι των οχυρωματων, και διηρπασμενου
του πλουτου, ει και ην ως χους το χρυσιον και ως πηλος οδων το αργυριον αυτης.
εμποροι γαρ γεγονασι δεινοι και φιλοκερδεστατοι λιαν, οι της Τυριων οικητορες,
και περι γε τουτου πλατυς και μακρος εκπεποιηται λογος εν τοις Ἰεζεκιηλ του
προφη- του συγγραμμασιν. ουδεν ουν αρα τους Θεωι προσκρου- οντας ονησει ποτε
τους επιτωθαζοντας μεν αγιοις, ει δη που τι συμβαινοι παθειν αυτους, πλατυ δε
γελωντας ει δοκιμαζοι Θεος των ιδιων την πιστιν. ατονησει γαρ αυτων παν
οχυρωμα, τουτεστι πασα περιβολη και πας ασφαλειας τρο- πος· ουδεν δε ολως ο
πλουτος, αλλ' εσται τις και πολεμου
2.408 τροφη και τοις ειωθοσι καταδηιουν
προθυμιας της εις τουτο μαλλον ολκος. Ἴδοι δ' αν τις και νυν τους Ἑλληνων
παιδας μεγα μεν φρονουντας επι σοφιαι κοσμικηι, και οιον επ' οχυρωμασι, ταις εκ
πολυπλοκων συλλογισμων απαταις, μονον δε ουχι την ιδιαν πλανησιν τηι της
ευγλωττιας δυναμει διατειχιζοντας, και καταπλουτουντας λιαν το ως εν λεξει
λαμπρον [ως αργυρον], και ως εν ταξει χρυσου το εν νοημασι τιμιον. πλην και
ουτως εχοντας κεκληρονομηκεν ο Χριστος, καθειλε μεν γαρ τα οχυρωματα,
τουτεστι, πεπτωκασι τα εξ απατης ευρηματα, διηρπασται δε το χρυσιον και το
αργυριον. οι γαρ- τοι κατα καιρον των εκκλησιων προεστηκοτες, ανδρες ελλο- γιμοι
και σοφοι, και της εκεινων ευγλωττιας την δυναμιν εις εαυτους αρπασαντες ιερον
αναθημα πεποιηνται τωι Θεωι, τοις της πιστεως επαγωνιζομενοι λογοις, και της παρ'
εκεινοις απατης πλειστην τε οσην και αληθη ποιουμενοι την καταῤ- ρησιν.
πεπραχασι τι τοιουτον οι εξ Ἰσραηλ. χρησαμενοι γαρ παρα των Αιγυπτιων σκευη
χρυσα τε και αργυρα και σκυλευσαντες τους πλεονεκτησαντας, προσηγαγον ταυτα
κατα την ερημον τωι παναγιωι Θεωι, κατασκευαζομενης της αγιας σκηνης και των εν
αυτηι σκευων ιερων. Ουκουν οι δια σοφιας κοσμικης και δια λογου φαιδρο- τητος
οικονομουντες την Ἐκκλησιαν, διαρπαζουσι τε τους Ἑλληνων παιδας, και οιονει το
χρυσιον αυτων και το αργυριον εκ πολλης αγαν επιεικειας καταπλουτησαντες,
κληρον αυτο ποιουνται Θεου, τα εις δοξαν αυτου λαλουντες ετεροις, και 2.409 τα
μεν εκεινων οχυρωματα καταστρεφοντες, οικοδομουντες δε νοητως την αγιαν
 
 

440

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολιν, τουτεστι την Ἐκκλησιαν. 9Ὄψεται Ἀσκαλων και φοβηθησεται, και Γαζα και
οδυνηθησεται σφοδρα, και Ἀκκαρων, οτι ηἰσχυνθη απο της ελπιδος αυτης· και
απολειται βασιλευς απο Γαζης, και Ἀσκαλων ου μη κατοι- κηθηι. και κατοικησουσιν
αλλογενεις εν Ἀζωτωι, και καθελω υβριν αλλοφυλων.9 Ὅτε πολεμου και μαχης
εμβολη κατανεμεται χωραν, ευ- θαρσεστεραι πως εισι και εν ελπισιν εσθ' οτε
χρησταις, αι κατ' αυτην πολεις· οιονται γαρ, οτι περιεσονται των εχθρων η τωι
πληθει των ενοικουντων εν αυταις, η τειχων οχυροτητι και ταις των τακτικων
επιστημαις· ει δε δη γενοιτο των παρα σφισιν αλωναι μιαν, ηπερ αν λεγοιτο
δυνατωτατη, τοτε δη τοτε πασα μεν οκλαζει προς δεος, αποσειεται δε την ελ- πιδα,
την του διαφυγειν δυνασθαι φημι, και ως πεσουσα θρηνει. αλουσης δη ουν της
Τυριων, της ουτω διαφανους και αλκιμωτατης και πλουτωι κομωσης, φοβηθησεται
μεν, φησιν, Ἀσκαλων, οδυνηθησεται δε Γαζα και μην και Ἀκ-καρων. πολεις δε αυται
των Παλαιστινων. οδυνηθησεται δε, οτι ηἰσχυνθη απο της ελπιδος αυτης. ᾤοντο μεν
γαρ, οτι αυταις αρκεσει προς επικουριαν η Τυριων ισχυς. επειδη δε κειμενην
τεθεανται, ταυτηιτοι λοιπον απωλισθηκασι της ελ- πιδος. και ο μεν Γαζης ηγουμενος
οιχησεται φησιν, απο- λωλως δηλονοτι, κατοικησουσι δε και αλλογενεις εν Ἀζωτωι,
δεδαπανημενων, κατα το εικος, τωι πολεμωι των αυθιγενων.
2.410 επιλεγει δε
τουτοις, οτι καθελω υβριν αλλοφυλων. και αλλο- φυλους μεν τους Φυλιστιαιους,
ητοι τους Παλαιστινους, ονομαζει συνηθως. ηκοι δ' αν, ει γε τωι δοκοιη, και καθ'
ετερων εθνων ο λογος των ηδικηκοτων τον Ἰσραηλ, οι και ησαν ομοροι και της
Ἰουδαιων γειτονες. αλλα ταυτι μεν ημιν, ως προς γε τον εν τωι γραμματι λογον,
ειρησεται παλιν. Ειδεναι δε αναγκαιον, οτι διωκομενης, ως εφην, παρ' εχθρων
εσθ' οτε της Ἐκκλησιας, συνεπιφυονται τε δεινως και επιμειδιωσιν οι εχθροι, ταχα
που λεγοντες το "ευγε ευγε," κατα το γεγραμμενον. πλην επαμυνει Χριστος, και
απασαν μεν αυτων συνθραυσει δυναμιν, τον ιδιον εγειρων ναον, επιφερων δε τοις
επιβουλευουσι τα εξ ακρατου θυμου, και ωσπερ τινας πολεις τας των αιρεσεων
κατασειων συν- αγωγας, και προς ταυταις ετι τα των ειδωλολατρων ανοσια στιφη.
9Και εξαρω το αιμα αυτων εκ στοματος αυτων, και τα βδελυγματα αυτων εκ μεσου
οδοντων αυτων· και υπολειφθησονται και ου- τοι τωι Θεωι ημων, και εσονται ως
χιλιαρχος εν Ἰουδαι, και ο Ἀκκαρων ως ο Ἰεβουσαιος.9 Κατεδηδοκασι μεν και
ουτοι τον Ἰσραηλ, και οια τινες θηρες, μονονουχι και αιματι πεφυρμενον ειχον το
στομα. επειδη δε ησαν ειδωλολατραι, και ταις των ματαιων θερα- πειαις
προσκειμενοι, αει πως επι γλωττης, ηγουν επ' οδοντων, εδεχοντο των ιδιων
2.411 κατω θεους ονομαζοντες τα
βδελυγματων τας κλησεις, ανω τε και
χειροκμητα, και λιθοις αψυχοις κατα τον προφητην λεγοντες "Θεος μου ει συ, και
συ "εγεννησας με." αλλ' εκτετικασι μεν την αυτοις προση- κουσαν τε και
αποχρωσαν δικην, πεπλημμεληκοτες αγριως εις τον Ἰσραηλ. πλην ουκ εις απαν
διολωλασι, προανα- θρουντος Θεου την εν καιροις εσομενην αυτων επιστροφην εν
Χριστωι. εξαρω τοινυν φησι το αιμα αυτων εκ στοματος αυτων, τουτεστιν, ει και οια
τινες θηρες μονονουχι κατεῤρο- φησαν τον Ἰσραηλ, αλλ' ηξει καιρος, καθ' ον
εσονται καθαροι και της επι τουτοις αιτιας απηλλαγμενοι· δικαιω- θησονται γαρ εν
πιστει και αυτοι, και τον εκ της αρχαιας φαυλοτητος απολουσονται μολυσμον.
εξαρω δε και τα ονο- ματα των βδελυγματων αυτων εκ μεσου οδοντων αυτων.
διαμε- μνησονται γαρ ουκετι των ψευδωνυμων θεων, ουτε μην ονομασουσιν
αυτους, υπολειφθησονται δε και αυτοι τωι Θεωι ημων, καθαπερ αμελει και αυτος ο
Ἰσραηλ· σεσωσται μεν γαρ και αυτου το καταλειμμα, καιτοι δεδυσσεβηκοτος εις
αυτον τον Ἐμμανουηλ. επειδη δε κεκλημενη των εθνων η πληθυς τοις εξ αιματος
Ἰσραηλ πιστευσασι συνηφθη πνευ- ματικως, Χριστου συνδουντος εις ενωσιν· "Αυτος
γαρ εστιν "η ειρηνη ημων, ο ποιησας τα αμφοτερα εν και το μεσο- "τοιχον του
 
 

441

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φραγμου λυσας, κτισας τε τους δυο λαους εις "ενα καινον ανθρωπον, ποιων
ειρηνην, και αποκαταλλασσων "τους αμφοτερους εν ενι Πνευματι προς τον
Πατερα·" ταυ- τηιτοι φησιν οτι εσονται ως χιλιαρχος εν Ἰουδα, τουτεστιν, εις τουτο
προβησονται γνησιοτητος, της ως εν πιστει τε και επιεικειαι, φημι, ωστε και εξ
αυτων αρχηγους γενεσθαι του Ἰουδα. εσται δε και ο Ἀκκαρων, τουτεστιν ο
αλλογενης, ο εκ γης Φυλιστιειμ, ως ο Ἰεβουσαιος, τουτεστι παλιν ως 2.412 αυτος ο
κατοικος των Ἱεροσολυμων λαος. εκαλειτο γαρ Ἱερουσαλημ Ἰεβους εν αρχαις·
ουκουν Ἰεβουσαιος ο Ἱερσολυμιτης ενθαδε νοειται. πολλοι δε χιλιαρχοι, τουτεστιν
ηγεμονες και προεστηκοτες λαων, και εξ εθνων γεγονασι, και νυν εισιν ανα πασαν
την οικουμενην. το δε εν Ἰουδαι νοησεις επι τους αινειν ειωθοτας, τουτεστιν ημας
τους εν πιστει κεκλημενους, οι στεφανουν ειθισμεθα ταις ακαταλη- κτοις
δοξολογιαις τον κεκληκοτα Χριστον. 9Και υποστησομαι τωι οικωι μου αναστεμα του
μη διαπορευεσθαι
μηδε ανακαμπτειν, και ου μη επελθηι επ' αυτους ουκετι εξελαυνων, διοτι νυν εορακα εν τοις οφθαλμοις μου.9 Ἰδου δη σαφως αναστεμα τε
και τειχος ονομαζει Χριστον, δι' ου και εν ωι πεπυργωμεθα, κατ' ευδοκιαν δε
δηλονοτι και θελησιν του Θεου και Πατρος. οικος γαρ ο νοητος και οικοδομη Θεου,
κατα την του Παυλου φωνην, ημεις που παντως εσμεν οι πεπιστευκοτες, ειπερ εστιν
αληθες, ως εν ταις καρδιαις ημων δια του Πνευματος κατοικει, και τοις αγαπωσιν
αυτον εναυλιζεται. εφη γαρ αυτος δια προφη- του φωνης "Ὅτι κατοικησω εν αυτοις
και εμπεριπατησω, "και εσομαι αυτων Θεος και αυτοι εσονται μοι λαος." αναστεμα
δη ουν το εγηγερμενον δια βουλης του Πατρος τηι Ἐκκλησιαι Χριστος, ινα μηκετι,
καθα και παλαι, διο- δευωσι τινες και ανακαμπτωσιν εν ημιν, ανω τε και κατω
ποιουντες, και οια τινα κεχερσωμενην συμπατουντες οδον, και βλαβης απασης
αναπιμπλαντες τας ημετερας καρδιας.
2.413 Ἔφη μεν γαρ που περι των εξ
Ἰσραηλ, ος ην αρχαιος αμ-πελων τωι ηγαπημενωι, οτι "Ἀφελω τον φραγμον αυτου
"και εσται εις διαρπαγην, και καθελω τον τοιχον αυτου και "εσται εις καταπατημα."
ημιν δε τοις επεγνωκοσι την επι- φανειαν αυτου, τοιχος εγηγερται και φραγμος
αυτος ο Ἐμ- μανουηλ, αῤρητωι δυναμει περιβαλλων και αποσοβων των ημετερων
διανοιων τους ακαθαρτους δαιμονας, και τοις εκει- νων ουκ αφιεις υπεστρωσθαι
ποσι. τοιγαρτοι και ο προφη- της προς αυτον "Και κληθησηι, φησιν, οικοδομος
φραγμων "και τας τριβους τας ανα μεσον παυσεις." ωσπερ γαρ οι περιφραττειν
ειωθοτες αμπελωνας κεχερσωμενους τας δια με- σου παυουσι τριβους, ουκ εωντες
ετι τοις των ανω τε και κατω ποιουντων πατεισθαι ποσιν· ουτω και ο Κυριος ημων
Ἰησους ο Χριστος εαυτον ημιν τειχος οιαπερ αῤρηκτον περιθεις, και αγγελικαις
δυναμεσι περιφραττων εξω του πατεισθαι γε- νεσθαι παρεσκευασεν. εφη δε προς
τουτοις, οτι ουκετι ου μη επελθηι επ' αυτους εξελαυνων. παλαι μεν γαρ ημεν ευαλωτοι και ευπαρακομιστοι κομιδη και προς παν οτιουν των εκτοπων ιοντες
ευκολως, αγοντος τε ημας και φεροντος του σατανα, και εκ τουτων εις εκεινα
μονονουχι και ελαυνοντος. αλλ' επαυσε και τουτο Χριστος. ου γαρ ηξει καθ' ημων ο
λεηλατων· ουκ εκβαλει καθα και πρωην εις γε το αυτωι δοκουν. πεπηγμεθα γαρ εν
Χριστωι, ασφαλη τε και ιδρυ- μενην εσχηκαμεν την καρδιαν, ουκετι κατασειομενοι
προς α μη προσηκεν· ουκ εκβαινοντες εις πολυθειαν· ουκ εξελαυ- νομενοι προς
πλανησιν, αλλ' οιον εμβεβηκοτες εν πιστει τε και αγαπηι τηι εις Θεον, ως χαιροντας
επι τουτωι λεγειν "Και εστησεν επι πετραν τους ποδας μου." λεγων δε Ὅτι 2.414
νυν εορακα εν τοις οφθαλμοις μου, επισκοπης οντα καιρον κατεδειξεν εναργως τον
της του Σωτηρος επιδημιας. "̓Επεσκεψατο γαρ ημας ανατολη εξ υψους," και ηι φησιν
ο ∆αυειδ "Κυριος εξ ουρανου επι την γην επεβλεψεν," καιτοι παλαι δια την εν ημιν
αμαρτιαν ουκ εποπτειας αξιων, ου φειδους η αγαπης, ουχ ετερου τινος των
τοιουτων ολως, αλλ' οιονειπως απεστρεμμενος· ταυτηιτοι και τεταραγμεθα. και
 
 

442

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαρτυρησει λεγων ο μακαριος ∆αυειδ "Ἀποστρεψαντος "σου το προσωπον
ταραχθησονται, και εις τον χουν αυ- "των επιστρεψουσιν." επειδη δε νυν, τουτεστι
κατα τον της επιδημιας καιρον, εορακεν εν τοις οφθαλμοις αυτου, σεσω- σμεθα τε
και ηλεημεθα, και τι γαρ ουχι των επεκεινα λογου και αξιαγαστων αληθως
κεκερδακαμεν;

ΤΟΜΟΣ Γʹ.
ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΖΑΧΑΡΙΑΝ. ΤΟΜΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ.
9Χαιρε σφοδρα θυγατερ Σιων, κηρυσσε θυγατερ Ἱερουσαλημ· ιδου
ο
βασιλευς σου ερχεται σοι δικαιος και σωζων, αυτος πραυς
και επιβεβηκως επι
υποζυγιον και πωλον νεον.9
Ἀναφανδον εν τουτοις διακηρυττει λοιπον του
Σωτηρος ημων την αναδειξιν, ως ουδεν ολως ορασθαι το αναντες. χαιρειν μεν γαρ
προστεταχεν αναγκαιως τηι νοητηι Σιων, ατε δη και πασης ημων κατηφειας
εξηιρημενης. που γαρ ετι το κατηφες, και επι τισιν αν γενοιτο προς ημων το
κατοιμωζειν ολως, απεληλαμενης της αμαρτιας, και του θανατου πεπα- τημενου,
κεκλημενης τε της ανθρωπου φυσεως εις ελευθερον αξιωμα, και τηι της υιοθεσιας
κατεστεμμενης χαριτι, και τοις ανωθεν και εξ ουρανου χαρισμασι κατηγλαισμενης;
Ἐπιτηρει δε, οτι την του Σωτηρος ημων παρουσιαν ευ- αγγελιζομενος, ευθυς
θυγατερα την Σιων αποκαλει. σφοδρα δη ουν χρηναι χαιρειν αυτην ευ μαλα
προστεταχεν, ανακη- ρυττειν τε παρεγγυαι τηι Ἱερουσαλημ, ως ηδη παρεσται, και
αναδειχθησεται μετα σαρκος ο βασιλευς αυτης, δικαιος τε
2.416 και σωζων.
δεδικαιωκε γαρ ημας εν πιστει Χριστος, και την της σωτηριας κατευρυνει τριβον
τοις προσιουσιν αυτωι. εστι δε προς τουτωι και πραος, ου νομικην προσφερων
αποτομιαν, ουδε θανατωι τιμωρουμενος τους παραβαινοντας εντολην, σωζων δε
μαλλον εξ ημεροτητος και ανιστας τους ωλισθη- κοτας, καν ειτις αμαρτοι,
παρακλητος αυτος γινομενος προς τον Θεον και Πατερα. Ἀνεγνωμεν δε οτι "το
γραμμα αποκτενει, το δε πνευμα "ζωοποιει." γραμμα μεν γαρ ο κολαστης εστι
νομος, η σκια και ο τυπος· πνευμα δε ζωοποιον εστιν ο Χριστος, εν πνευματι γαρ και
αληθειαι δεδιδαγμεθα προσκυνειν δια της ευαγγελικης παιδευσεως. οτι δε και
επιβεβηκεν επι πωλον νεον, ουτω τε εισεφρησεν εν τοις Ἱεροσολυμοις, ου μακρου
προς πληροφοριαν δεησει λογου· αποχρη γαρ εις πιστιν ημιν ο θεσπεσιος
ευαγγελιστης γεγραφως τα τοιαδε. επεκα- θητο μεν γαρ τωι πωλωι Χριστος, ειπετο
γεμην η τεκουσα· και σημειον ημιν αναγκαιοτατου πραγματος το δρωμενον ην.
επανεπαυσατο γαρ ο Χριστος τωι νεωι λαωι, τουτεστι τωι κεκλημενωι προς επιγνωσιν
αληθειας και ειδωλολατρουντι ποτε. ην γαρ οια τις πωλος, ουπω δεδαμασμενος,
ουτε μην ειδως βαδιζειν ορθως· ου γαρ που τωι θειωι πεπαι- δαγωγητο νομωι. αλλ' ο
παντας αγων εις ευτεχνιαν πνευ- ματικην, προυπεθηκε μεν εαυτωι τον πωλον.
εψεται δε οτι κατα καιρους και η των Ἰουδαιων Συναγωγη, δια της επο- μενης ονου
δεδωκε νοειν, καιτοιγε εν χρονωι τωι κατα την κλησιν το πρεσβυτερον εχουσα·
προεισκεκλητο γαρ δια Μωυσεως και προφητων. επειδη δε προσκεκρουκε τωι Σω2.417 ζοντι βασιλει· ου γαρ τοι προσηκατο την πιστιν· ταυτηιτοι δικαιως του πωλου
κατοπιν ερχεται μολις, και γεγονεν εις ουραν, τουτεστι, παρακολουθημα και οπισω
των εξ εθνων, και η πρωτη γεγονεν εσχατη. αθρει δε, οπως εις εσχατην αλογιαν
αποκομισθεισαν εδειξε την ανθρωπου φυσιν, ο νεφρους ειδως και καρδιας. ονωι γαρ
παρεικαζεται τηι λιαν αλογωτατηι και η των Ἰουδαιων Συναγωγη, και αυτη δε των
εθνων η πληθυς. οι μεν γαρ λελατρευκοτες τηι κτισει παρα τον κτισαντα Θεον, οι δε
τον παιδαγωγον ατιμαζοντες νομον, εξω νου και φρενος γεγονασιν αγαθης, και
 
 

443

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς παν ειδος φαυλοτητος απονενευκοτες, "παρασυνεβληθησαν τοις "κτηνεσι τοις
ανοητοις, και ωμοιωνται αυτοις," κατα την του ψαλλοντος φωνην. ονος δε και
ετερως ακαθαρσιας συμβολον· ανιερον γαρ το ζωιον, και την εκ νομου καταῤ- ρησιν
εχον. τοιουτοι δε παντες οι πλανωμενοι και φιλα- μαρτημονες. 9Και εξολοθρευσει
αρματα εξ Ἐφραιμ και ιππον εξ Ἱερουσαλημ,
και εξολοθρευθησεται τοξον
πολεμικον, και πληθος και ειρηνη εξ εθνων, και καταρξει υδατων απο θαλασσης
εως θαλασσης
και ποταμων διεκβολας γης.9
Ὅτι γενομενος ανθρωπος ο
Μονογενης, τοις των αγαπων- των αυτον υποφερειν εμελλε ποσιν αρχας τε και
εξουσιας και τους κοσμοκρατορας του σκοτους τουτου, τουτεστι τα βδελυρα των
δαιμονιων στιφη, παντα τε αυτοις υποταξειν εχθρον ορατον τε και αορατον, και
παντα συντριβειν πολε2.418 μον, και τοις εξ ειρηνης κατευφραινειν αγαθοις,
αινιγματωδως ημιν ο προφητικος υποφαινει λογος. ᾔεσαν μεν γαρ κατα καιρους
κατα των Ἱεροσολυμων οι Βαβυλωνιοι, και μην και ετεροι τινες των ομορων εθνων
ιπποις τε και αρμασιν επο- χουμενοι, "και βαλλοντες τοξοις," κατα το γεγραμμενον,
κατεχειρουντο τε ουτω και πικροις ενιεσαν πονοις. απο δη του συμβαινειν
ειωθοτος, των δια Χριστου κατορθωματων την λαμπροτητα δηλοι. ο γαρ τοι σωζων,
φησιν, ο δικαιος τε και πραοτατος βασιλευς, αφιξεται μεν, και ουκ εις μακραν· πλην
ου πολλωι πληθει των υπασπιστων δορυφορουμενος, ου μυριους εχων τους ειδοτας
τα τακτικα· επασκησας δε ουτως εν ηθει το μετριον, ως πωλωι και μολις εφιζησαι
γυμνωι. πλην εσται τοσουτος εις αρετην, ονησει τε ουτω τους επ' αυτωι πεποιθοτας,
ως περιελειν μεν αρματα εξ Ἐφραιμ, αποστησαι δε και ιππον εξ Ἱερουσαλημ,
ολοθρευσαι δε και τοξον πολεμικον, και ειρηνην απλωσαι βαθειαν, την εκ παντων
των εθνων. Ἐφραιμ δε φησι τας εν τηι Σαμαρειαι δεκα φυλας, Ἱερουσαλημ δε τους εν
αυτηι κατοικησαντας, Ἰουδας δε ουτοι και Βενιαμιν. ουκουν ασφαλειας υποσχεσιν
και ειρηνης ημιν ο προφητικος εισκομιζει λογος. ου γαρ αν γενοιτο, φησιν,
ευκαταδρομος τοις εθελουσι κακουν η αγια πολις, τουτεστιν η νοητη Σιων, ηγουν
Ἱερουσαλημ, "ητις "εστιν Ἐκκλησια Θεου ζωντος," κατευρυνει δε ουτω την εαυ- του
βασιλειαν ο σωζων αυτην, ως ολης καταρξαι της Ἰουδαιας, απο θαλασσης εις
ποταμους. αυται γαρ εισιν αι διεκβολαι της γης, τουτεστι τα περατα. ψαλλει δε που
και ο θεσπεσιος
2.419 ∆αυειδ, ως περι αμπελου λεγων της Ἰουδαιων Συναγωγης
"̓Εξετεινε τα κληματα αυτης εως θαλασσης, και εως ποτα- "μων τας παραφυαδας
αυτης." τερματιζεται γαρ η των Ἰουδαιων χωρα θαλασσηι τε τηι προς νοτον και
Ἰνδικηι, και τηι καλουμενηι Μεσηι των ποταμων. αλλ' ουκ εν τουτοις τοις οροις η
Χριστου βασιλεια· πολλου γε και δει· ερπει δε ο λογος ως εκ μερικου παραδειγματος
επι το καθολου και γενικωτατον. βεβασιλευκε γαρ ου της Ἰουδαιας μονης, απασης
δε μαλλον της υπ' ουρανον, και απο περατων εις περατα τα της εξουσιας αυτωι
κατευρυνεται. 9Και συ εν αιματι διαθηκης εξαπεστειλας τους δεσμιους σου εκ
λακκου ουκ εχοντος υδωρ. καθησεσθε εν οχυρωματι δεσμιοι της συναγωγης, και
αντι μιας ημερας παροικεσιας σου διπλα ανταποδωσω σοι.9 Μετεισιν ο λογος επ'
αυτον ηδη τον δικαιον τε και σω- ζοντα βασιλεα, και μεντοι και πραον, τουτεστι
Χριστον· και τα λαμπρα τε και αξιαγαστα της επιδημιας αυτου κατορθωματα
καθιστησιν εναργη. κεκενωκε γαρ εαυτον εκων, γενομενος ανθρωπος, ο μονογενης
του Θεου Λογος· υπεμεινε δε και σταυρον, αισχυνης καταφρονησας, και τε- θεικε
την εαυτου ψυχην της απαντων ζωης ανταλλαγμα, και κατεκτησατο τωι Θεωι και
Πατρι την υπ' ουρανον εν αιματι διαθηκης αιωνιου, ης ην τυπος το δια του
πανσοφου Μωυσεως τοις αρχαιοτεροις επιῤρανθεν. λαβων γαρ, φησι, Μωυσης το
αιμα, "αυτο τε το βιβλιον και παντα τον λαον "εῤραντισε, λεγων Τουτο το αιμα της
διαθηκης ης διεθετο
2.420 "προς υμας ο Θεος." αλλ' εκεινα μεν τυποι, και της
αληθειας μορφωσις ην· αυτη δε λοιπον η αληθεια Χριστος, ο παντας ημας αγορασας
 
 

444

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν αιματι διαθηκης. εκλελυτρωμεθα γαρ ως ο αυτου φησι μαθητης "ου φθαρτοις
αργυριωι η χρυσιωι, "αλλα τιμιωι αιματι ως αμνου αμωμου και ασπιλου Χρι- "στου."
συ τοινυν, φησιν, ω δικαιοτατε και πραοτατε βασιλευ, εν αιματι διαθηκης τους σους
γεγονοτας δεσμιους· τουτεστιν ους δεσμοις αγαπης κατεσφιγξας, και ταις σαις
ζευγλαις υπενεγκειν και εγκαταδησαι σαφως τον της δια- νοιας πεπεικας αυχενα·
εξαπεστειλας, τουτεστιν εξεκομισας ηγουν εξηγαγες η ανηνεγκας εκ λακκου ουκ
εχοντος υδωρ· σημαινειν δε δια τουτου φαμεν αυτον η τον ᾅδην, τον ουκ εχοντα
ζωην· εκδεξομεθα γαρ εις τυπον ζωης το υδωρ, και γαρ εστι ζωοποιον· ηγουν
λακκον καταλογιουμεθα, και μαλα ορθως, την επι γε τοις ψευδωνυμοις θεοις
απατην. βοθρος γαρ αληθως το χρημα εστιν, εις ον ειπερ τις ολως κατ- ολισθησειε,
ζωης αμοιρησει της εις αιωνα τον μελλοντα. οτι δε κεκενωκε τον ᾅδην αποθανων ο
Χριστος, και ανηκε τοις εν φυλακηι πνευμασι τας κατω πυλας παντι που σαφες. εφη
δε που και ο των ολων Θεος δια φωνης Ἱερεμιου περι των εξ Ἰσραηλ,
καταλελοιποτων μεν αυτον, τραπομενων δε φληναφως εις απατην ειδωλομανη
"Ἐξεστη ο ουρανος επι "τουτωι, και εφριξεν επι πλειον σφοδρα, λεγει Κυριος· οτι
"δυο και πονηρα εποιησεν ο λαος μου, εμε εγκατελιπον "πηγην υδατος ζωντος, και
ωρυξαν εαυτοις λακκους συν- "τετριμμενους οι ου δυνησονται υδωρ συνεχειν."
ωσπερ γαρ εστι ζωοποιος και πηγη ζωης, η ορθη τε και απλανης 2.421 περι Θεου
γνωσις· ουτως ανυδροι και οιονει λακκοι συντε- τριμμενοι νοηθειεν αν τα της
ειδωλολατρειας αθυρματα, και η περι αυτου πλανησις. ειτα προς αυτους διαλεγεται
τους δεσμιους, και εις ελπιδας αυτους αγαθας παραθηγει, λεγων Καθησεσθε εν
οχυρωματι δεσμιοι της συναγωγης. και οχυρωμα μεν, καθαπερ εγωιμαι, την
Ἐκκλησιαν αποκαλει ως τετει- χισμενην εν Χριστωι, και ακλονητως εχουσαν·
καθισιν δε φησι το οιον ιδρυμενον εν πιστει. γεγραπται γαρ περι Θεου "Ὅτι συ
καθημενος τον αιωνα" τουτεστιν, ιδρυμενην εχων και ακατασειστον φυσιν. εσεσθε
δη ουν εν ασφαλειαι, φησι, το βεβηκος εχοντες εις πιστιν, ω δεσμιοι της εμης
συναγωγης· ειεν δ' αν ουτοι των εν Χριστωι δεδικαιωμενων η αγια πληθυς. οτι δε
ουκ αμισθον εξουσι την εφ' απασι τοις αριστοις υπομονην, και μην και το
ερηρεισμενον εις αγαπησιν την επι Θεωι, κατασημαινει λεγων Και αντι μιας ημερας
παροικεσιας σου διπλα ανταποδωσω σοι. Και τι τοιουτον εστιν ο βουλεται λεγειν.
παροικοι μεν γαρ επι της γης και παρεπιδημοι παντες εισιν οι αγιοι, βραχυς δε δη
λιαν ο εν σωματι βιος ανθρωπου παντος, καν ει τις αυτον καταλογισαιτο προς
αιωνα τον μελλοντα, κατα- θρησειεν αν αυτον ολιγον οντα παντελως, ως ταχα που
και ημεραι παρεικαζεσθαι μιαι. ουκουν αντι μιας ημερας της παροικεσιας σου φησι,
τουτεστιν, αντι του βραχεος τε και συνεσταλμενου χρονου της εν σωματι ζωης
διπλας τε και εν πλεονασμωι τας αμοιβας αποδωσω. εφη δε που και ο Χριστος, οτι
"Μετρον καλον πεπιεσμενον σεσαλευμενον "υπερεκχυνομενον δωσουσιν εις τον
κολπον υμων." ου γαρ 2.422 τοι τας ισοσταθμους ων αν δρασαιμεν προσδοκωμεν
αμοι- βας, αλλ' εν προσθηκηι πολληι· πλουσιοδωρος γαρ ο διδους. 9∆ιοτι ενετεινα σε
Ἰουδα εμαυτωι τοξον, επλησα τον Ἐφραιμ.9 Τινα δη τροπον κληθησεται τε και
εισελασει δια της πιστεως η εξ εθνων αγελη, ταλαιπωρησει δε και ο παλαι τρυφων,
τουτεστιν ο σατανας, των εκ πλεονεξιας αυτωι πεπορισμενων προσκυνητων
εξωθουμενος, διατρανοι παλιν εν τουτοις. ποιειται γεμην τον λογον, ως προς τους
αγιους αποστολους, ητοι τους εξ Ἰσραηλ διδασκαλους, οι και την των εθνων
εκπεριθεοντες χωραν, εις επιγνωσιν αληθειας εκαλουν τε και σεσαγηνευκασι τους
εν αυτηι. ω τοινυν Ἰουδα, φησιν, ενετεινα σε εμαυτωι τοξον, τουτεστι, δια σου
τοξευσω τους υπεναντιους· και σε δε, ω Ἐφραιμ, επλησα. και τι δη τουτο εστιν, ερω
παλιν. οτε γαρ της τοξειας οι επιστη- μονες νευρην μεν μαζωι, του δε τοξου τον
σιδηρον αγουσιν εγγυς, τοτε πλησαι το τοξον λεγονται, βαλλουσι τε ουτω δεινον τι
 
 

445

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αφυκτον και οιον ασχετοις ορμαις αναπηδωντα τε και διιπταμενον τον ιον ητοι
το βελος. εστι τοινυν αυτο διαφορως πεφρασμενον. τοξον σε πεποιημαι φησιν, ω
Ἰουδα, επλησα δε και σε, ω Ἐφραιμ. Ἰουδας δε και Ἐφραιμ απανεστι το γενος το εξ
Ἰσραηλ. ουκουν τοξον ωσπερ τι πε- ποιηται τους εξ Ἰουδαιων πεπιστευκοτας τε προ
των αλλων, και γνωμης εις τουτο προεληλυθοτας, ως εθνη παιδαγωγειν, και των
πλανωμενων αποσοβειν τας των δαιμονιων αγελας, καταπαιειν τε τον σαταναν και
απαξαπλως τους τοις θειοις
2.423 δογμασιν αντεξαγοντας και ταις δι' αυτων
μαχομενους μυσταγωγιαις. ουτω που φησι και ο θεσπεσιος ∆αυειδ προς τον των
ολων Σωτηρα Θεον "Τα βελη σου ηκονη- "μενα, δυνατε· λαοι υποκατω σου
πεσουνται εν καρδιαι "των εχθρων του βασιλεως." πληττουσι μεν γαρ τους εχθρους
του Θεου και Πατρος εις καρδιαν εσω και νεφρους "τα του δυνατου βελη," τουτεστι
Χριστου. βελη δε αυτου παλιν οι μυσταγωγοι, τους δε γε πεπλανημενους και τον
φυσει τε και αληθως Θεον ουκ ειδοτας, πληττουσιν ουκ εις θανατον, αλλ' εις
αγαπην αυτους αποφεροντες την εν Χριστωι, ινα και υποκατω πιπτοιεν αυτου. οποια
τις εστιν η εν τωι αισματι των αἰσματων γραφομενη νυμφη, λεγουσα τε σαφως " Οτι
τετρωμενη αγαπης εγω ειμι." οτι δε γεγονασιν αλ- κιμωτατοι τε και ευσθενεις οι
θεσπεσιοι μαθηται, πιστωσεται λεγων περι αυτων ο σοφωτατος ψαλμωιδος εν
Πνευματι "Ὡσει βελη εν χειρι δυνατου, ουτως οι υιοι των εκτετιναγμενων."
εκτετιναγμενους μεν γαρ τους εξ Ἰσραηλ αποκαλει, ως της θειας χαριτος
εκπεπτωκοτας δια τοι το εμπαροινησαι Χριστωι. οι γεμην εξ αυτων υιοι, βελη
γεγονασιν ως εκ χειρος δυνα- του πεμπομενα. εφη δε που και ο Ἀμβακουμ ως προς
αυτον δη παλιν τον Ἐμμανουηλ περι των αγιων αποστολων "Βολιδες σου γαρ
πορευσονται εις φεγγος αστραπης οπλων "σου." 9Και επεγερω το τεκνα σου Σιων
επι τα τεκνα των Ἑλληνων, και ψηλαφησω σε ως ρομφαιαν μαχητου.9 Ἰδου δη
σαφως τους εξ Ἰουδαιων μυσταγωγους τοξον
2.424 ιδιον ονομαζει. ποια γαρ τα
τεκνα της Σιων τα κατα των Ἑλληνικων κατεξανισταμενα τεκνων, ει μη οι
θεσπεσιοι μαθηται, και οι των εκκλησιων κατα καιρους ηγουμενοι, και της
αληθειας ορθοτομουντες τον λογον; Σιων γαρ η νοητη, πως αν ετερα νοοιτο παρα
την Ἐκκλησιαν; καταθλουσι δε των τεκνων των Ἑλληνικων, και καταστρατευονται
των πεπλανημενων, Θεου τεθεικοτος αυτους ως ρομφαιαν μαχη- του. ουτω και ο
θεσπεσιος Παυλος τον εν Χριστωι νοου- μενον στρατιωτην κατακαλλυνων οραται.
θωρακα μεν γαρ τον της εν Χριστωι δικαιοσυνης περιτιθησιν αυτωι· και μην και την
του σωτηριου περικεφαλαιαν. ειτα διδωσι την μα- χαιραν του Πνευματος, ο εστι
ρημα Θεου. ταυτηι δη ουν τηι μαχαιραι κατα των Ἑλληνικων κεχρημενοι τεκνων,
απο- κειρουσι μεν την εν αυτοις βλαστουσαν απατην, και τον τομωτατον του Θεου
λογον επιφεροντες αυτοις, ος εστι ζων τε και ενεργης, το πονηρον και ακαθαρτον
εκκοπτουσι πνευμα, ινα δυναιντο λοιπον νωι καθαρωι τε και ελευθερωι και της των
δαιμονιων πλεονεξιας απηλλαγμενωι, τον της αληθους θεογνωσιας παραδεξασθαι
λογον. 9Και εσται Κυριος επ' αυτους, και εξελευσεται ως αστραπη βολις.9 Ὅτι και
συνεσται Κυριος ο Θεος αυτοις, και συνασπιει, συγκαταδηιωσει τε τους ανθεστηκοτας
δια τουτων υποδηλοι· εσται γαρ φησι Κυριος επ' αυτους, δηλον δε οτι τους αντανιστασθαι μεμελετηκοτας τοις ιερουργουσι το ευαγγελειον αυτου. εκαστη δε
βολις, τουτεστιν μυσταγωγος η αποστο- λος· βελει γαρ ητοι βολιδι παρεικαζει παλιν
αυτους Θεου
2.425 πεμποντος· ως αστραπη δραμειται φησι, δηλον δε οτι καταυγαζουσα, και τοις απαντων οφθαλμοις αμογητι προσ- πιπτουσα. γεγονασι γαρ
ουτω λαμπροι και οι θεσπεσιοι μαθηται, και των του Σωτηρος ευαγγελιων οι
κηρυκες, και οι μετ' εκεινους λαων ηγουμενοι και προεστηκοτες εκκλη- σιων, ως
αγνοησαι μηδενα της ενουσης αυτοις αρετης την φαιδροτητα. και τουτο αυτος
εφασκεν ο Σωτηρ "Ουδεις "λυχνον αψας καλυπτει αυτον σκευει η υποκατω κλινης
 
 

446

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

"τιθησιν, αλλ' επι λυχνιαν, ινα οι εισπορευομενοι βλεπωσι "το φως." και παλιν
ετερωθι "Ουτω λαμψατω το φως "υμων εμπροσθεν των ανθρωπων, οπως ιδωσιν
υμων τα "καλα εργα, και δοξασωσι τον Πατερα υμων τον εν τοις "ουρανοις." 9Και
Κυριος παντοκρατωρ εν σαλπιγγι σαλπιει και πορευσεται εν σαλωι απειλης αυτου.
Κυριος παντοκρατωρ υπερασπιει αυτων·
και καταναλωσουσιν αυτους, και
καταχωσουσιν αυτους εν λι- θοις σφενδονης, και εκπιονται το αιμα αυτων ως
οινον, και πλησουσιν ως φιαλας θυσιαστηριον. και σωσει αυτους Κυριος εν τηι
ημεραι εκεινηι ως προβατα λαον αυτου.9
Συνασπιστην, ως εφην, και συνοπλον
αυτοις παριστησιν εναργως ο λογος τον των ολων κρατουντα Θεον, παραταττομενον τε ουτω και συναθλειν ηἱρημενον, ως ηδη δοκειν και εξηρτυσθαι
πολεμικως, και, οιον χωρειν μελλοντα κατ' εχθρων, οληι χρησασθαι δυναμει και
ταις ενουσαις ευσθενειαις
2.426 αυτωι. καταστρατευεσθαι γεμην ευ μαλα φησιν,
ουχι των δια πιστεως εις δικαιωσιν σαγηνευομενων, αλλα κατα των ανοσιως
ανθεστηκοτων τωι θειωι κηρυγματι, ους και ο Παυλος ημιν κατεσημαινε λεγων
"Θυρα γαρ μοι ανεωιγε μεγαλη και εν- "εργης, και αντικειμενοι πολλοι." σαλπιει
τοινυν, φησιν, ο Κυριος εν σαλπιγγι. λελαληκε γαρ ο Χριστος το κηρυγμα το
ευαγγελικον, εις πασαν διαττον την υπ' ουρανον, εξ- ακουστον γαρ τοις απανταχου
το Χριστου μυστηριον. ην μεν γαρ ισχνοφωνος και βραδυγλωσσος ο Μωυσης· τοιγαρτοι και μολις ηκουετο κατα μονην την Ἰουδαιαν· ηκιστα γεμην εν τουτοις εστιν
ο παρα Χριστου λογος. αναπε- φωνηκε γαρ οια τις σαλπιγξ μακρα και ευηχεστατη,
και ταις απαντων ακοαις ηχην ενιεισα την διαπρυσιον. βαδιειται δε ωσπερ εν σαλωι
απειλης αυτου, υπερασπιει τε ουτω των εαυτου δορυφορων, ως οιον υπο πυρος
δαπανασθαι τους ανθισταμενους, μονον δε ουχι και σφενδοναις αυτους κατα- χωσαι
καταπαιοντας γεννικως. εκπιονται δε και το αιμα αυτων, τουτεστιν, οια τινες θηρες
επιθρωσκοντες περιεσονται ραιδιως, και νεκρους αποφανουσι. προσκομιουσι δε τωι
των πεπτωκοτων αιματι φιαλας πεπληρωμενας, καθαπερ τινα σπονδην επι το
θυσιαστηριον. ευωδια γαρ τωι Θεωι και θυσια δεκτη των ουκ εωντων σωζεσθαι τους
πεπλανημενους ο θα- νατος· ει γαρ των σωματων τους φονευτας ουκ αξιον ελεειν·
υποφερεσθαι δε μαλλον ταις δικαις, τα ισα παθοντας, τι αν τις λεγοι περι των οι
ψυχων ολετηρες γεγονασι και φθοροι; 2.427 Ειεν δ' αν ουτοι παλιν οι Ἑλληνων
λογαδες, και της εν κοσμωι σοφιας ημμενοι την δοξαν, οι ανω τε και κατω θεους και
θεας ονομαζοντες, και τηι κτισει παρα τον ποιητην ανα- πειθοντες προσκυνειν, και
εκαστωι των στοιχειων την Θεωι πρεπουσαν ανατιθεντες δοξαν. ουτοι πεπλανηκασι
την υπ' ουρανον, και ουχι δη μονον κατα γε τον χρονον της εν σω- ματι ζωης· αλλα
γαρ και εις χρονους τους εφεξης. μυριοι γαρ οσοι κατα καιρους διολωλασι της
εκεινων ψευδοεπειας ηττωμενοι, και ψυχροις και γραωδεσι μυθαριοις προσεσχηκοτες. ανηιρηνται δη ουν οι τοιοιδε λοιπον. οιχεται γαρ της εκεινων συγγραφης η
βεβηλωσις, απρακτουσιν οι μυθοι, και οιον εκπεποται το αιμα αυτων, και τοις της
αληθειας δογμασι καθαπερ τισι λιθοις τοις εκ σφενδονης καταπαιο- μενοι
καταχωννυνται τε και γεγονεν, ως εφην, ευωδια Θεωι της εκεινων αθυροστομιας η
απωλεια. και σεσωκε Κυριος ως προβατα τον λαον αυτου. επειδη γαρ εστι των ολων
αυτος ποιητης, λαος αυτου λεγοιντο αν εικοτως και οι παλαι πλανωμενοι· πλην ως
αγελην απεληλαμενην υπο ληιστων σεσωκεν ο Χριστος, τους ψευδοποιμενας
εκβαλων, και υπο χειρα τιθεις ιδιαν το ανθρωπινον γενος. εστι γαρ αυτος ο ποιμην
ο καλος, ο την ψυχην αυτου τεθεικως υπερ των προ- βατων. 9∆ιοτι λιθοι αγιοι
κυλιονται επι της γης αυτου. οτι ει τι αγαθον αυτου και ει τι καλον παρ' αυτου,
σιτος νεανισκοις και οινος ευωδιαζων εις παρθενους.9 Λιθους μεν γαρ αγιους
τους εν τηι γηι του Θεου κυλιο- μενους τους εν ταις εκκλησιαις κατα καιρους αγιους,
οιπερ
2.428 αν γενοιντο μυσταγωγοι και διδασκαλοι κατωνομασθαι φα- μεν.
 
 

447

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμμορφοι γαρ γεγονασι τωι λιθωι τωι εκλεκτωι και ακρογωνιαιωι και εντιμωι, τωι
τεθειμενωι παρα του Θεου και Πατρος εις τα θεμελια Σιων· ει δε λιθος ο θεμελιος, οι
συναρμολογουμενοι τε και συμβιβαζομενοι και εις ναον αγιον ανισταμενοι τωι Θεωι,
λιθοι κατ' αυτον πιθανως ονο- μαζονται. κυλιεσθαι γεμην αυτους ευ μαλα φησι, το
ως οιμαι προς παν οτιουν των αγιων οιονειπως ευστροφον και γοργον, δια τουτου
σημαινων. οι γαρ τοι περιφερεις, ηγουν σφαιροειδεις των λιθων, οκνου πως εισιν
αμεινους, και των αλλων εις κινησιν ετοιμοτεροι, ει τις ελοιτο κινειν· ευαγω- γος δε
λιαν εις το Θεωι δοκουν των αγιων ο νους. ουτως ημιν εχοντων των λιθων, πρεποι
αν ημας διακεισθαι και αραροτως. οτι ει τι αγαθον αυτου και ει τι καλον παρ' αυτου,
δηλον δε οτι του τα παντα ημιν τα προς ευσεβειαν και ζωην διανεμοντος Θεου. ποια
δε ταυτα εστι; σιτος νεανισκοις, και οινος ευωδιαζων εις παρθενους. τοις μεν γαρ
ανδριζο- μενοις και νεανικωι φρονηματι προς το αυτωι δοκουν απο- νενευκοσι, και
πληρουν ελομενοις το αγαθον, δοθησεται παρ' αυτου και ετι μειζων ισχυς, ως εν
σιτωι νοουμενη. στηριζει
γαρ αρτος καρδιαν ανθρωπου. τοις γεμην ηδη
διηγνισμενοις, και αμολυντον εχουσι τον νουν, οι και σεμναις και αγιαις παρθενοις
παρεικαζοιντο αν εικοτως, οινος δοθησεται νοητος, η περι Θεου δηλονοτι σαφης τε
και ακιβδηλευτος γνωσις, η κατευφραινουσα καρδιαν ανθρωπου. ουκουν νεανισκοι
τε και παρθενοι, οι κατα γε τους αρτιως ημιν αποδοθεντας λογους, εις ευρειαν τε
και αμφιλαφη μεθεξιν των ανωθεν αγαθων κεκλησονται τε εικοτως, και δη
ακουσονται Θεου
2.429 λεγοντος "Φαγετε και πιετε, και μεθυσθητε οι πλησιον."
πλησιον γαρ οι τοιοιδε Θεου· και ου σχεσεσι τοπικαις· ληρια γαρ τουτο νοειν η
φρασαι· παραστηματι δε δια- νοιας τωι λιαν αλκιμωτατωι, και τηι προς παν οτιουν
των αριστων εφεσει και αγαπηι τηι εις αυτον. ωσπερ γαρ εξιστησιν ημας και οιον
αποφερει μακραν η φαυλοτης· ουτω Θεωι παριστησιν η αρετη, το διισταν ημας και
μεσολαβουν εκ μεσου γενεσθαι παρασκευαζουσα, φημι δη την αμαρτιαν. 9Αιτεισθε
υετον παρα Κυριου καθ' ωραν, πρωιμον και οψιμον.9 Ὥσπερ γαρ ουτ' αν σιτος εν
αγροις γενοιτ' αν πονου διχα, ουτ' αν ευβοτρυς τε και ευοινος αμπελων· ουτω και
εν ημιν ουκ αν γενοιτο τις ευκαρπια πνευματικη, μη ουχι Θεου καθιεντος υετου
δικην εις νουν και καρδιαν των εαυτου λο- γιων. την αποκαλυψιν, και γνωσιν ημιν
οιονειπως ενστα- ζοντος του τε αρχαιου και νεου γραμματος, τουτεστι του νομικου
και ευαγγελικου· υετοι γαρ οι τοιοιδε πρωιμος τε και οψιμος ειεν αν. οτι δε ουκ
ασυντελης εις ονησιν η του νομου γνωσις και θεωρια πνευματικη, παιδαγωγει δε
μαλ- λον ημας δια τυπου και σκιας επι το Χριστου μυστηριον, πιστωσεται λεγων
αυτος ο Σωτηρ τοις Ἰουδαιων δημοις "Μη δοκειτε οτι εγω κατηγορησω υμων προς
τον Πατερα· "εστιν ο κατηγορων υμων Μωυσης, εις ον υμεις ηλπικατε. "ει γαρ
επιστευετε Μωυσηι, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ "εμου εκεινος εγραψεν." εφη δε
που και περι των γραμ- 2.430 ματεων και Φαρισαιων, ως εκ νομικης παιδευσεως
καλου- μενων επι το αμεινον, τουτεστι την ευαγγελικην "∆ια "τουτο πας
γραμματευς μαθητευθεις εν τηι βασιλειαι των "ουρανων, ομοιος εστιν ανθρωπωι
οικοδεσποτηι, οστις εκ- "βαλλει εκ του θησαυρου αυτου καινα και παλαια." ουκουν
αιτουντες παρα Θεου την τε νομικην και ευαγγελικην επι- στημην, αξιους τε του
λαβειν εαυτους παραστησαντες, ληψομεθα παντως, και τους εις νουν εσω
πληρωσομεν θησαυρους, τα παλαια τε και νεα συλλεγοντες, πλειστης τε οσης
πνευματικης ευκαρπιας αναμεστουντες τον νουν. 9Κυριος εποιησε φαντασιας, και
υετον χειμερινον δωσει αυτοις, εκαστωι βοτανην εν αγρωι. διοτι οι αποφθεγγομενοι
ελαλησαν κοπους, και οι μαντεις ορασεις ψευδεις και τα ενυπνια ψευδη ελαλουν,
ματαια παρεκαλουν· δια τουτο εξηρανθησαν ως ουκ
εχοντες υετον, και
εκακωθησαν ως προβατα; διοτι ουκ ην ιασις.9 Ὠδινει τινα κεκρυμμενην εννοιαν
το προκειμενον, ην αναγκαιον οιμαι που προδιατρανουσθαι σαφως, συνειεν γαρ αν
 
 

448

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω των του Προφητου ρηματων τον σκοπον οι φιλ- επιστημονες. ην μεν γαρ ο
λογος αυτωι περι των αγιων, ους και λιθους αγιους ωνομαζε, σιτον τε αυτοις οτι
μαλιστα πρεπειν εφασκεν, ως ανδριζομενοις, ηγουν νεανισκοις, και μην και οινον
ευωδιαζοντα, δια τοι το ειναι παρθενους, τουτ- εστιν αγνους τε και αβεβηλους. "Οι
γαρ του Χριστου "̓Ιησου, την σαρκα εσταυρωσαν συν τοις παθημασι και "ταις
επιθυμιαις," καθα φησιν ο θεσπεσιος Παυλος. αιτειν
2.431 δε αυτοις προστεταχε
και υετον πρωιμον τε και οψιμον· ειτα μεταξυ της περι των πλανωμενων
παρεισβαλουσης μνημης, την αιτιαν ωσπερ αποδιδωσιν εν τουτοις, του μητε σιτον
μητε μην οινον εχειν αυτους, αλλ' ουδε υετοις κατ- αρδευεσθαι τοις νοητοις, ως
εντευθεν αυτους μη εχειν εν αγρωι βοτανην. και ο μεν λογος ως επι πραγματων
εκπεποιηται των αισθητων· η γεμην εν αυτοις θεωρια λεπτη τε αγαν εστι και πολυ
λιαν εχουσα το ειλικρινες. Θεου γαρ φησι ποιουντος φαντασιας, τουτεστιν
αστραπας, και υετον τηι γηι τον χειμεριον καταχεοντος, ος εστι και χρησιμος, και μην
και εκαστωι, των εν αγροις κτηνων δηλονοτι, διδοντος βοτανην, πεπλανηκασιν
εκεινους οι αποφθεγγομενοι, τουτεστιν, οι ψευ- δοεπεις τε και ψευδηγοροι και
μαντειας λεγοντες τας απο γε της σφων καρδιας· ουτοι λελαληκασι κοπους,
τουτεστιν ου τα εις αναπαυσιν τοις πιστευουσιν αυτοις, αλλα δι' ων ην αναγκη
καμειν, Θεωι προσκρουοντας και παρορωμενους· οι δε γε μαντεις και τα ενυπνια
ψευδη παρεκαλουν, ενηχουντες αυ- τοις δηλονοτι τα καταθυμια, και χρησταις μεν
ελπισι κατα- πιαινοντες, φασκοντες δε αληθες ουδεν· αλλ' εις απατην και πλανησιν
αποφεροντες, και ηκιστα μεν καταδεικνυντες σφισι τον των πνευματικων δοτηρα
και χορηγον· αναπειθοντες δε μαλλον αιτειν την ευημεριαν παρα των ψευδωνυμων
θεων. ταυτηιτοι φησιν Ἐξηρανθησαν ως ουκ εχοντες υετον και εκακω- θησαν ως
προβατα. ου γαρ ην βοτανη, ουκ ην ιασις. ου γαρ ην εν αυτοις ο καταδεσμων το
συντετριμμενον, ο ανιστας το κατεῤραγμενον, ο ανακτωμενος το κεκακωμενον.
Προσεκτεον δη ουν, ουχι τοις αποφθεγγομενοις τα ματαια, 2.432 ψευδοεπεσι τε και
βωμολοχοις και ενυπνιασταις· Θεωι δε δη μαλλον τωι και εις νουν ημιν
εναστραπτοντι της αληθους θεογνωσιας το φως, και νοητους υετους καταχεοντι,
τας δια του Ἁγιου Πνευματος παρακλησεις, λεγω, και βοτανην αναφυοντι τοις εν
αγρωι, τουτεστι παλιν, εις ευανθεστατην ωσπερ ημας κατανεμοντι ποαν, της
θεοπνευστου γραφης την αμωμητον γνωσιν. "Ἄνθρωπος μεν γαρ εν τιμηι ων, ου
συνηκε, παρα- "συνεβληθη τοις κτηνεσι τοις ανοητοις και ωμοιωθη αυτοις·" αλλ' ει
ελοι πως εις νουν των θειων λογιων την γνωσιν, και τροφης μετασχοι της
πνευματικης, τοτε δη τοτε την νωθειαν αποβαλων, εν τιμηι παλιν εσται, λογισμωι τωι
σωφρονι διοι- κουμενος, και την ανθρωπωι πρεπουσαν αναλαβων φρενα. 9Ἐπι τους
ποιμενας παρωξυνθη ο θυμος μου, και επι τους αμνους επισκεψομαι.9 Ποιμενας
εν τουτοις, καθαπερ εγωιμαι, τους ψευδοπροφη- τας και ψευδομαντεις αποκαλει, και
τους της απατης καθη- γητας, ολεθρον τε και παγην γεγονοτας τισιν οι, της αληθους
επι Θεου δοξης ημαρτηκοτες, την αυτωι πρεπουσαν τιμην και λατρειαν ανατεθεικασι
τηι κτισει, "και προσεκυνησαν τοις "εργοις των ιδιων χειρων," καθα γεγραπται.
Ουκ απιθανον δε τοις ψευδομαντεσι και τους των Ἑλ- ληνων συναψαι λογαδας, οι
δοκησισοφουντες αγαν ταις εαυτων ευγλωττιαις τους αυτοις προσκειμενους
πεπλανηκασι, και ωσπερ τινες ποιμενες ουκ αγαθοι κατεβοσκησαν εν ακαν- θαις και
εις πολλην αχρειοτητα σαθρων εννοιων· τι γαρ παρ' εκεινοις το εις επιγνωσιν
αληθειας ωφελουν; κατα 2.433 τουτων αν γενοιτο και τα εκ θειας οργης, και μαλα
οσιως· ωλοθρευσαν γαρ ουχι δη μονας τας εαυτων ψυχας, αλλα γαρ προς τουτωι και
τας ετερων. πεπλανηκασι γαρ, ως εφην, τωι της λεξεως κομπωι μονονουχι
καταχρυσουντες το ψευδος και την του λογου χρειαν δαπανωντες εις φενακισμους.
επισκεπτεται γεμην τους αμνους, εποικτειρων δηλονοτι, και μετατιθεις εξ απατης
 
 

449

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις την της αληθειας επιγνωσιν, και εκ του πεπλανησθαι μετασοβων εις ευθειαν
οδον. ωσπερ γαρ ην ακολουθον τοις ηδικηκοσιν αυτους την τοις αδικη- μασι
πρεπουσαν επαρτησαι δικην· ουτω δη παλιν θεοπρεπους ημεροτητος και ψηφου
δικαιας αμοιρησειεν αν ουδαμως το επι τοις πεπονθοσι φιλανθρωπον κριμα. εδει
γαρ εδει σω- ζεσθαι τους ηδικημενους, αμνησικακουντος Θεου και ποινης
απαλλαττοντος τους ταις εκεινων πλεονεξιαις ταχα που και
αβουλητως
υπενηνεγμενους. 9Και επισκεψεται Κυριος ο Θεος ο παντοκρατωρ το ποιμνιον
αυτου τον οικον Ἰουδα, και ταξει αυτους ως ιππον ευπρεπη αυτου εν πολεμωι, και
εξ αυτου επεβλεψε, και εξ αυτου εταξε, και εξ αυτου το τοξον εν θυμωι, και εξ
αυτου εξελευσε- ται πας ο εξελαυνων εν τωι αυτωι. και εσονται ως μαχηται
πατουντες πηλον εν ταις οδοις εν πολεμωι, και παραταξονται, διοτι Κυριος μετ'
αυτων.9 Τινα δη τροπον εποισει μεν τοις ποιμεσι τα εξ οργης, επισκεψεται δε και
ανασωσει τους αμνους, καθιστησιν 2.434 εναργες. αναδειξας γαρ εξ Ἰουδαιων τους
της οικουμενης
μυσταγωγους, τους αγιους αποστολους και ευαγγελιστας,
κατηγωνισατο μεν δι' αυτων τους Ἑλληνων σοφους, εξειλετο δε τους αμνους της
εκεινων αθυροστομιας και, των της απατης βροχων απαλλαξας, μετεστησεν εις
θεογνωσιαν την αληθη και αμωμητον. επισκεψεται τοινυν φησι το ποιμνιον αυτου
τον οικον Ἰουδα. ποιησεται δε αυτον οιον ιππον ευπρεπη και πολεμικωτατον, εφ' ωι
νοητως μονονουχι και εποχουμενος, της Ἑλληνων, ως εφην, καταστρατευσεται
γλωττης, και της ενουσης αυτοις σοφιας καταγραψει το ακαλλες και ανονητον. οτι
γαρ εν ταις Ἑλληνων δια- σποραις οι θεσπεσιοι γεγονασι μαθηται οια τινες ιπποι,
μονονουχι καταχρεμετιζοντες της παρ' αυτοις αθυροστομιας και θεοστυγους
απατης, πως αν ενδοιασειε τις; Χριστου λεγοντος περι του μακαριου Παυλου προς
Ἀνανιαν "Πορευου, "οτι σκευος εκλογης εστι μοι ουτος του βαστασαι το ονομα
"μου ενωπιον εθνων τε και βασιλεων και υιων Ἰσραηλ." εφη δε που και ο
Ἀμβακουμ ως προς αυτον τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον οτι "Ἐπιβησηι επι
τους ιππους "σου και η ιππασια σου σωτηρια." ουκουν ταξει αυτον φησιν "ως ιππον
ευπρεπη εν πολεμωι και εξ αυτου επεβλεψεν. ομοιον ως ει λεγοι Κατεσκεψατο μεν
ως Θεος τους επιτηδειους εις διακονιαν των ευαγγελικων κηρυγματων, απολεκτους
γεμην εποιησατο τους εξ Ἰουδα, και εξ αυτου εταξεν· ειλετο γαρ αυτους των ιδιων
θεληματων υπηρετας γενεσθαι και υπουργους, και της παρ' εαυτου χαριτος οιονει
μεσιτας και διακονους. εστι δε φησι και εξ αυτου, δηλον δε οτι του Ἰουδα, το εν
θυμωι τεινομενον τοξον κατα των υπ' εναντιας.
2.435 εξ αυτου δε παλιν
εξελευσεται και ο εξελαυνων εν τωι αυτωι. εξελαυνοντα δε, ως γε οιμαι, φησι τον
∆εδρακασι δε τουτο και οι θεσπεσιοι
λεηλατουντα τε και αιχμαλωτιζοντα.
μαθηται, τους εξ Ἑλληνων αρπαζοντες, και τωι μεγαλωι προσκομιζοντες βασι- λει,
φημι δη Χριστωι, ινα υπ' αυτωι τε ειεν, και τα αυτου φρονειν ελοιντο, της του
διαβολου πλεονεξιας οψε και μολις αποσεισαμενοι τον ζυγον. κατηνδρισαντο δε
ουτω των παρ' Ἕλλησι σοφων οι θεσπεσιοι μαθηται, ως ηδη πως δοκειν πηλον εν
τριοδοις διεῤριμμενον συμπατειν. και γαρ ην Κυριος μετ' αυτων, ο ποιων "μεγαλα
και ανεξιχνιαστα, ενδοξα τε "και εξαισια, ων ουκ εστιν αριθμος." επεφωνει δε που
και ο Χριστος τοις πιστευσασιν εις αυτον "Ἰδου δεδωκα υμιν "πατειν επανω οφεων
και σκορπιων και επι πασαν την "δυναμιν του εχθρου." Ἰστεον δε οτι πνευματικην
μεν ημεις εξυφαινοντες θεωριαν, τα τοιαυτα φαμεν· Ἰουδαιοις γεμην ουχ ωδε εχειν
το χρημα δοκει, δεχονται δε μαλλον ιστορικως, και φασιν, οτι μετα τους της
αιχμαλωσιας καιρους πεπολεμηκεν αυτοις ο επικλην επι- φανης Ἀντιοχος, πλειστην
τε οσην συνενεγκων εκ της Ἑλληνων χωρας των μαχομενων την αθροισιν και μην
και ταις παρ' εκεινων επικουριαις ωφρυωμενος· αλλ' ως αυτοι φασι, νενικηκεν ο
Ἰσραηλ, και της εκεινου σκαιοτητος την αμεινω δοξαν απηνεγκατο. τοτε γαρ
 
 

450

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμβεβηκε και τους εκ των Μακκαβαιων μεμαρτυρηκοτας τον της ευδοκιμησεως
ανα- δησασθαι στεφανον. παρακομιζουσι δε των αυτοις δοκουν- των εις αποδειξιν
τα τε αρτιως ημιν ειρημενα, και μην και τα 2.436 ολιγωι κατοπιν, εχουσι δε ουτως
"∆ιοτι ενετεινα σε Ἰουδα "εμαυτωι τοξον, επλησα τον Ἐφραιμ, και επεγερω τα τεκνα
"σου Σιων επι τα τεκνα των Ἑλληνων, και ψηλαφησω "σε ως ρομφαιαν μαχητου,
και εσται Κυριος επ' αυτους, και "εξελευσεται ως αστραπη βολις, και Κυριος
παντοκρατωρ "εν σαλπιγγι σαλπιει και πορευσεται εν σαλωι απειλης "αυτου. Κυριος
παντοκρατωρ υπερασπιει αυτων." 9Και καταισχυνθησονται αναβαται ιππων, και
κατισχυσω τον οικον Ἰουδα, και τον οικον Ἰωσηφ σωσω, και κατοικιω αυτους, οτι
ηγαπηκα αυτους.9 Φασι δη παλιν οι τοις Ἰουδαικοις συναγορευοντες διηγη- μασιν,
οτι συγκεκροτημενης της προς Ἕλληνας μαχης, οι μεν εκεινων ιππεις διολωλασι,
κεκρατηκασι γεμην οι εξ αιματος Ἰσραηλ, ως κατοικησαι την χωραν αυτους, δηλον
δε οτι την Ἰουδαιαν, παντος ελευθερους δειματος, και ουδενος το παραπαν
αποικισθεντος, ηγουν αιχμαλωτου γεγενημενου.
ημεις δε τοις πρωτοις
συμβαινουσαν τε και αδελφην ποιει- σθαι σπουδαζοντες την των νοηματων
αποδοσιν, αναβατας ιππων τους κατηισχυμμενους ουχ ετερους ειναι φαμεν, η τους
των Ἑλληνικων δογματων προεστηκοτας, και απατης της θεομισους υπεραθλειν
ειωθοτας, ων κατεῤραγμενων κεκρα- τηκεν ο Ἰουδας, σεσωσται δε και ο οικος
Ἰωσηφ. καταση-μαινεται δε δια τουτων το εξ Ἰσραηλ αιμα τε και γενος, ηγουν η
των εν Χριστωι δεδικαιωμενων πληθυς και τον εις νουν και καρδιαν περιφεροντες
Ἰουδαιον, και περιτομην λαχοντες την εν πνευματι, και νουν εχοντες ορωντα Θεον·
2.437 ερμηνευεται γαρ ουτως ο Ἰσραηλ. επειδη δε ηγαπηνται παρα Θεου, ταυτηιτοι
και κατωικισθησαν, τουτεστιν ερηρεισμενην εσχηκασι την εφ' απασι τοις αριστοις
διαμονην. γεγραπται γαρ οτι "Κυριος κατοικιζει μονοτροπους εν οικωι." εφη δε που
και ο θεσπεσιος Ἡσαιας περι του τον εξαιρετον επασκουντος βιον "Πορευομενος εν
δικαιοσυνηι, λαλων ευθειαν οδον, "μισων ανομιαν και αδικιαν, και τας χειρας
απεχομενος "απο δωρων, βαρυνων τα ωτα ινα μη ακουσηι κρισιν "αιματος,
καμμυων τους οφθαλμους ινα μη ιδηι αδικιαν, "ουτος οικησει εν υψηλωι σπηλαιωι
πετρας οχυρας." ουκ απιθανον δε και οικον δεδοσθαι λεγειν παρα Θεου τοις αγιοις
την Ἐκκλησιαν, ηγουν τας ανω μονας· και δη και παντος αξιοι το χρημα θαυματος ο
μακαριος ∆αυειδ, ουτω λεγων προς τον των ολων Σωτηρα και Θεον "Μακαριοι
"παντες οι κατοικουντες εν τωι οικωι σου, εις τους αιωνας "των αιωνων αινεσουσι
σε." και παλιν "Ὅτι κρεισσον "ημερα μια εν ταις αυλαις σου υπερ χιλιαδας·
εξελεξαμην "παραριπτεισθαι εν τωι οικωι του Θεου μου μαλλον η οικειν "με εν
σκηνωμασιν αμαρτωλων." 9Και εσται ον τροπον ουκ απεστρεψαμην αυτους, διοτι
εγω Κυριος ο Θεος αυτων, και επακουσομαι αυτων, και εσονται ως μαχηται του
Ἐφραιμ.9 Κατηισχυμμενων των παρ' Ἕλλησι σοφων, οι και ιππεις ωνομασθησαν,
κατισχυσειν επαγγελλεται και κατοικισειν 2.438 τους ηλεημενους, επιφερων "Ὅτι
ηγαπηκα αυτους." και τι κερδανουσιν εκ του ηγαπησθαι παρα Θεου, διερμηνευει
παλιν. ωσπερ γαρ, φησιν, ουκ απεστρεψαμην αυτους. ου γαρ περιειδον εις απαν,
επεσκεψαμην δε κεκινδυνευκοτας, οτι εγω Κυριος ο Θεος αυτων· ου γαρ "Ἰουδαιων
ο Θεος "μονον," αλλα και εθνων, ως ∆ημιουργος των ολων και Κυριος. ταυτηιτοι
φησι και επακουσομαι αυτων, τουτεστι, ποιησομαι δεκτας τας παρ' αυτων λιτας. και
εσονται ως μαχηται του Ἐφραιμ. ομοιον ως ει λεγοι παλιν Οι ποτε δια νου και
φρενος ασθενειαν οιονει παρειμενοι τε και κειμενοι, ισχυος εις τουτο ηδη της
πνευματικης ενεχθη- σονται ως ηδη πως εν ισωι τεταχθαι δοκειν τοις εξ Ἐφραιμ
ηυδοκιμηκοσι, τουτεστι τοις εξ Ἰουδαιων αποστολοις τε και ευαγγελισταις. μαχηται
γαρ οι τοιοιδε γεγονασι νοητοι,
καταθλουντες εχθρων, βαλλοντες τους
υπεναντιους, και νικωντες μεν αρχας, δυναμεις τε και κυριοτητας, και τα
 
 

451

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευματικα της πονηριας, κρατουντες δε αμαχει των ανθε- στηκοτων τοις θειοις
κηρυγμασι. γεγονασι δε και εκ της των εθνων πληθυος κεκλημενοι δια της πιστεως
εις επι- γνωσιν του Χριστου, ανδρες αγιοι και πνευματοφοροι, και ως μαχηται του
Ἐφραιμ· μιμηται γαρ γεγονασι κατα το εγχωρουν της των αποστολων πολιτειας, και
την εκεινων ιχνηλατουντες αρετην κατηνδρισαντο και αυτοι κατα των της
αληθειας εχθρων και παθων και αμαρτιας. 9Και χαρησεται η καρδια αυτων ως εν
οινωι, και τα τεκνα
2.439 αυτων οψεται και ευφρανθησεται, και χαρησεται η
καρδια αυτων επι τωι Κυριωι.9 Των οινον εκπεποκοτων εκμελης αει πως εστιν ο
νους, και φροντιδος καταφρονητης. προσιεται γαρ ουχι το κατα- λυπειν ειωθος,
ανειται δε ωσπερ και μεριμνης απασης κατευμεγεθει. ει τοινυν γενοιντο, φησιν, ως
μαχηται του Ἐφραιμ, τοτε δη τοτε και την επι γε σφισιν αυτοις εισδεξονται
θυμηδιαν, ως δε λαμπροι και ευδοκιμοι τηι των εσομενων αγαθων ελπιδι
κατευφρανθησονται, και της εξαιρετου πολιτειας εξουσι μιμητας, τους εξ αυτων
γεγο- νοτας υιους, πνευματικους δηλονοτι. τοιουτος δε ην και ο θεσπεσιος Παυλος,
τοις δι' αυτου κεκλημενοις επιστελλων τε και λεγων "Καν μυριους παιδαγωγους
εχητε εν Χριστωι, "αλλ' ου πολλους πατερας· εν γαρ Χριστωι Ἰησου δια "του
ευαγγελιου εγω υμας εγεννησα." ουκουν τα εξ αυτων εσομενα τεκνα οψονται και
ευφρανθησονται. γεγονοτα γαρ εν θεωριαις ταις επι Χριστωι, και του μυστηριου την
δυναμιν εκμεμαθηκοτα, και ταις του Πνευματος χορηγιαις πεφω- τισμενα, πραξουσι
δεξιως, και την επ' αυτωι τωι Σωτηρι Χριστωι θυμηδιαν εισδεξονται, και αυτον
ποιησονται χαραν τε και τερψιν και αγαλλιασιν ψυχης και καρδιας. γενοιτο δ' αν
και τουτο σαφης αποδειξις του ζην ελεσθαι θεοφιλως. οι μεν γαρ τοις εν κοσμωι
πραγμασι της εαυτων διανοιας απονεμοντες την ροπην, και νενευκοτες εις τα
αισχιω, χαι- ρουσιν επ' αυτοις, και θυμηδιαν ποιουνται το χρημα, και γεγηθασιν επι
σαρκος ηδοναις, και ταις ετεραις του παροντος βιου τρυφαις ενσπαταλαν ειωθοτες,
ολιγου παντελως αξιουσι λογου τα παρα Θεωι· οι δε εξ ολης καρδιας ζητουντες
αυτον,
2.440 και ταις επ' αυτωι θεωριαις καταπιαινομενοι, και της διανοιας τον
οφθαλμον ανευρυνοντες, τας επ' αυτωι και μονωι παρα- δεξονται θυμηδιας.
9Σημανω αυτοις και εισδεξομαι αυτους, διοτι λυτρωσομαι αυτους,
και
πληθυνθησονται καθοτι ησαν πολλοι· και σπερω αυτους εν λαοις, και οι μακραν
μνησθησονται μου, και εκθρεψουσι τα
τεκνα αυτων και επιστρεψουσι.9
∆ιαμεμνηται παλιν της Ἰουδαιων αγελης, και δη και υπισχνειται συλλεγειν αυτους
κατεσκεδασμενους, και εξ απασης γης συναγειρειν εις την Ἰουδαιαν, ως απονοσφιζεσθαι παντελως ουδενα. και τινα τροπον η αθροισις εσται, κατασημαινει παλιν.
τους μεν γαρ μελιττοκομους φασι σημεια τινα ποιειν, η συριζοντας, ηγουν ετερα
αττα δραν ειωθοτας, ουτω τε συλλεγειν τα των μελιττων εθνη, των σιμβλων
αποφοιτησαντα. ειρηται δε τι τοιουτον και δια φωνης Ἡσαιου "Και εσται γαρ φησιν
εν τηι ημεραι εκεινηι "συριει Κυριος μυιαις, ο κυριευει μερους ποταμου Αιγυπτου,
"και τηι μελισσηι η εστιν εν χωραι Ἀσσυριων." ετεροι δε φασι, και εν τοις του πολεμου
καιροις, ει δη συμβαινοι διασκιδνασθαι πως τους μαχητας, η διωκοντας η διωκομενους, αιρεσθαι τι σημειον υψου παρα των στρατηγων, εις ο και αφορωντες,
συναθροιζονται τε και εις τον αυτον ανοπιν ιενται χωρον. υποφαινει δε τι τοιουτον
και το παρα τωι προφητηι κειμενον Ἡσαιαι "Και εσται ως ιστος επ' "ορους, και ως
σημαιαν φερον επι βουνου." ουκουν εκ 2.441 του γινεσθαι πεφυκοτος δεχεται την
ομοιωσιν. σημανω γαρ φησιν αυτοις και εισδεξομαι αυτους. εγηγερται γαρ σημειον
εν ημιν μεγα και επιφανες ο του Σωτηρος σταυρος, δι' ου και γεγοναμεν δεκτοι τωι
Θεωι και Πατρι, και μην και εκλελυτρωμεθα, και εις πληθυν αμετρητον εξεδραμομεν
οι πεπιστευκοτες. επειδη δε προστεθεικεν οτι και σπερω αυτους εν λαοις και οι
μακραν απ' αυτων ηξουσι και μνησθη- σονται μου, παλιν εκεινο φαμεν, και ουκ απο
 
 

452

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκοπου· πολυ γαρ εχει το εικος ο λογος· κατεσπαρησαν γαρ ωσπερ εν πολλοις
εθνεσι και εν απασηι δε χωραι τε και πολει, οι θεσπεσιοι μαθηται και οι των θειων
ευαγγελιων κηρυκες, και τους απωτατω γεγονοτας Θεου δια την μεσολαβησασαν
αμαρτιαν τε και πλανην μνησθηναι τε αυτου, και εις νουν ελειν παρεσκευασαν τον
των ολων Σωτηρα και γενεσιουργον, καιτοι παλαι τηι κτισει το σεβας αναπτοντας,
ταυτηιτοι και της προς Θεον οικειοτητος εκπεφοιτηκοτας. και γουν ο θεσπεσιος
Παυλος τοις δι' αυτου κεκλημενοις εις επιγνωσιν του Χριστου προσεφωνει λεγων
"Νυνι δε υμεις οι ποτε "οντες μακραν εγενηθητε εγγυς." ηξουσι δη ουν μνησθεντες
του Θεου. και τι τοιουτον ημιν ο μακαριος προφητης Ἱερε- μιας υπαινιττεται λεγων
ως προς γε τον Ἰσραηλ "Οι "μακροθεν μνησθητε του Κυριου, και Ἱερουσαλημ
αναβητω "επι την καρδιαν υμων." ει δε δη μνησθειεν ολως του κατα φυσιν Θεου,
τοτε δη τοτε και πνευματικης ευρωστιας βαδι- ουνται προς τουτο, ωστε και τεκνων
αυτους γενεσθαι πατε- ρας, και τοις εις ευσεβειαν λογοις εκθρεψαι τα ιδια τεκνα,
και επ' αυτωι δη τουτωι σεμνυνεσθαι. γραφει δε που και ο θεσπεσιος Παυλος τοις δι'
αυτου τεθραμμενοις και εις ανδρα τελειον αναβεβηκοσι, και εις μετρον ηλικιας
ηκουσι
2.442 της εν Χριστωι, ποτε μεν "Χαρα και στεφανος μου," ποτε δε παλιν
"Νη την υμετεραν καυχησιν αδελφοι, ην εχω "εν Χριστωι Ἰησου." "Στεφανος γαρ
γεροντων τεκνα "τεκνων, κατα το γεγραμμενον· καυχημα δε τεκνων πατερες
"αυτων." 9Και επιστρεψω αυτους εκ γης Αιγυπτου και εξ Ἀσσυριων εισ- δεξομαι
αυτους, και εις την Γαλααδιτιν και εις τον Λιβανον
εισαξω αυτους, και ου μη
υπολειφθηι εξ αυτων ουδε εις.9 Ὅτε την Ἰουδαιαν ανειλε μεν κατα κρατος ο
Ναβουχο- δονοσορ, εμπεπρησται δε και ο θειος νεως, αυτα τε τα Ἱεροσολυμα, τοτε
και απας τεταλαιπωρηκεν ο Ἰσραηλ. οι μεν γαρ εις Ἀσσυριους και Μηδους
αιχμαλωτοι γεγο- νοτες απεκομιζοντο· οι δε της εκεινων ωμοτητος εξω γεγονοτες
και διαφυγειν ισχυσαντες, δεδιοτες δε και παραι- τουμενοι το εναλωναι τοις ισοις,
αυτομολοι τε προς Αιγυ- πτιους ᾔεσαν, και της υπ' εκεινοις θητειας τον αβουλητον
μεν, πλην εξ αναγκης επεῤριμμενον υποδεδραμηκασι ζυγον. ουκουν επειδηπερ
συναγειρειν αυτους πανταχοθεν επηγγελ- λετο, διαμεμνηται και τοπων εις ους και
απεκομισθησαν· οι μεν, αιχμαλωτοι γεγονοτες, ως εφην, οι δε αφορητοις δειμασι
προς τα παρα γνωμην αυτοις συνωθουμενοι. Ἐπειδη δε της πνευματικης ερμηνειας
μεταποιεισθαι πρεπει τοις οτι μαλιστα φιλοθεωτατοις και πνευματικοις, φαμεν οτι
της των αορατων εχθρων χωρας ητοι χειρος εξελκειν αυτους επαγγελλεται, και
παντος μεν δειματος
2.443 ελευθερουν· αιχμαλωτους δε οντας, και οιον υφ'
ετερους κειμενους, μονονουχι και αναμορφουν εις ελευθεριαν. Ἢ και καθ' ετερον
τροπον σκοτισμου και συγχυσεως απαλλαγησεσθαι φησιν. Αιγυπτος μεν γαρ
Σκοτισμος, Βαβυλων δε Συγχυσις ερμηνευεται. αδιαφορει δε πλει- στακις ο λογος,
Ἀσσυριους τε και Βαβυλωνιους εις εθνος καταλογιζομενος εν, δια τοι το υφ' ενι
κεισθαι σκηπτρωι, και μιαν επ' αυτους τεταχθαι την βασιλειαν. λελυτρω- μενους δη
ουν εκ της των πλεονεκτουντων χειρος, εισκομιειν επαγγελλεται εις τε την
Γαλααδιτιν· μοιρα δε αυτη της Ἰουδαιων γης η παμφορωτατη και ευκαρπος· και μην
και εις τον Λιβανον, και τουτο δε ορος ευξυλον τε και μεγα, της Ἰουδαιων τε και
Φοινικων γης εν μεθοριοις κειμενον. σημαινεται δε δι' αμφοιν εκεινο οιμαι που.
απαλλαξας γαρ ημας ο Κυριος ημων Ἰησους ο Χριστος ως εξ Αιγυπτου και
Ἀσσυριων, τουτεστιν εκ της των αιχμαλωτισαντων πλεονεξιας· πονηροι δε ουτοι
και ακαθαρτοι δαιμονες· εισκεκομικεν οια περ εις γην ευξυλον τε και λιπαρωτατην
την Ἐκκλησιαν, εν ηι πολυς μεν λιαν ο των ευδοκιμουντων καρπος, ουκ
ευαριθμητοι δε των αγιων κεφαλαι, υψου τε ηρμεναι δι' αρετην, και οιον εν ταξει
κεδρων ανατεθηλασι, και περι αυτων αν λεγοιτο και σφοδρα εικοτως το δια φωνης
του ∆αυειδ προς τον των ολων Θεον "Αι κεδροι του Λιβανου ας εφυτευσας." "Θεου
 
 

453

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ γεωργιον" τους εν πιστει δεδικαιωμενους ονομαζει σαφως και ο θεσπεσιος
Παυλος. 9Και διελευσονται εν θαλασσηι στενηι, και παταξουσιν εν θαλασσηι 2.444
κυματα, και ξηρανθησεται παντα τα βαθη ποταμων, και αφαιρεθησεται πασα υβρις
Ἀσσυριων, και σκηπτρον Αιγυπτου
περιαιρεθησεται, και κατισχυσω αυτους εν
Κυριωι Θεωι αυτων, και εν τωι ονοματι αυτου κατακαυχησονται, λεγει Κυριος.9 Ὡς
εξ ομοιοτητος των τοις αρχαιοτεροις δεδωρημενων, τοις εις Χριστον πιστευουσι της
επικουριας η υποσχεσις. ωσπερ γαρ την ερυθραν διεβιβασθη θαλασσαν ο Ἰσραηλ,
των εν αυτηι κατευμεγεθησας κυματων· "επαγη γαρ ωσει "τειχος τα υδατα," Θεου το
χρημα παραδοξως αποπεραι- νοντος· και ωσπερ ποδι διεβησαν τον Ἰορδανην· ουτω,
φησιν, οι δια Μωυσεως κεκλημενοι προς επιγνωσιν του Χριστου, και ταις των
αγιων αποστολων μυσταγωγιαις ανασεσωσμενοι, διαπεραιωσονται μεν οια τινα
θαλασσαν αγριως κατακυμαινουσαν του παροντος βιου τον κλυδωνα, και τυρβης
εξω γεγονοτες κοσμικης, σχολαιοι λατρευσουσι τωι κατα φυσιν οντι Θεωι.
διαβησονται δε και πειρασμους, οια τινας ποταμους επικλυζοντας, ως επ' αυτωι δη
τουτωι μεγαλα χαιροντας λεγειν "Ει μη οτι Κυριος ην εν ημιν, "ειπατω δη Ἰσραηλ, ει
μη οτι Κυριος ην εν ημιν, εν τωι "επαναστηναι ανθρωπους εφ' ημας, αρα ζωντας αν
κατεπιον "ημας, εν τωι οργισθηναι τον θυμον αυτων εφ' ημας, αρα "το υδωρ αν
κατεποντισεν ημας, χειμαῤρον διηλθεν η ψυχη "ημων, αρα διηλθεν η ψυχη ημων το
υδωρ το ανυπο- "στατον." ωσπερ δε, φησιν, αιχμαλωτος γεγονως ο Ἰσραηλ, και εις
Ἀσσυριους τε και Μηδους απενηνεγμενος, διεδρα τας εκεινων υβρεις ητοι
πλεονεξιας· ανεκομισθη γαρ παλιν εις την Ἰουδαιαν, και ωσπερ τας των Αιγυπτιων
απεσεισατο
2.445 πλεονεξιας, αει προσκειμενων και πολεμειν ειωθοτων αυτοις·
κατα τον ισον τροπον φησιν, οι λελυτρωμενοι δια Χριστου κρειττους εσονται των
εχθρων, ορατων δηλονοτι και αορατων, οι μονονουχι και κατεβιαζοντο προς
αβουλητον δουλειαν αυτους, και οιον αιχμαλωτους γεγονοτας και τοις εξ ιδιας
σκαιοτητος συνειχον δεσμοις. αλλα και τουτων εσονται κρειττους, υβρεις τε τας
παρ' εκεινων διαφευξονται και πλεονεξιας, Θεου κατισχυοντος, εφ' ωι και
καυχησονται. μεγα γαρ φρονουμεν επι Χριστωι, και αυτον ισχυν πεποιη- μεθα, και
επ' αυτωι τεθαῤρηκαμεν και της εαυτων ζωης ολας εχομεν τας ελπιδας. "Ου γαρ
πρεσβυς, ουκ αγγελος, "αλλ' αυτος ο Κυριος εσωσεν ημας." και ηι φησιν ο μακαριος
ψαλμωιδος "Ὁ Θεος ημων καταφυγη και δυναμις, "βοηθος εν θλιψεσι ταις
ευρουσαις ημας σφοδρα." 9∆ιανοιξον ο Λιβανος τας θυρας σου και καταφαγετω πυρ
τας
κεδρους σου. ολολυξατω πιτυς, διοτι πεπτωκε κεδρος, οτι
μεγαλως
μεγιστανες εταλαιπωρησαν· ολολυξατε δρυες της Βασανιτιδος, οτι κατεσπασθη ο
δρυμος ο συμφυτος.9
Μεθιστησι τοινυν εφ' ετεραν τινα νοηματων οδον των
λεγομενων την δηλωσιν. αποχρωσαν δε την αφηγησιν ευ μαλα πεποιημενος την
περι γε της των εθνων κλησεως της εν Χριστωι δια πιστεως, την εσομενην επ' αυτωι
δυσπει- θειαν των εξ Ἰσραηλ κατα τον της ενανθρωπησεως δηλονοτι καιρον
προαφηγειται σαφως, και οτι ταυτης ενεκα της αιτιας κατεμπρησθηναι δει τον τε
νεων αυτον και μεντοι και τα
2.446 Ἱεροσολυμα, προσαλωναι δε και αυτας του
Ἰσραηλ τας πολεις, και συνδιολεσθαι τοις ενοικουσιν αυτας. πεπρακται δε ταυτα δια
χειρος της Ῥωμαιων, στρατηγουντων κατα καιρον Ουεσπασιανου τε και Τιτου. και
περιττον, ως εοικεν, αφηγεισθαι λεπτως εκαστα των συμβεβηκοτων ταις Ἰουδαιων
πολεσιν ητοι δημοις, της εις Χριστον ενεκα παροι- νιας· εξον τοις εθελουσι τοις
Ἰωσηπου συγγραμμασιν εντυ- χειν, αναμαθειν σαφως απερ αν ελοιτο λεπτως.
Μετακομιζει δη ουν τον λογον επι τους εξ αιματος Ἰσραηλ. και Λιβανωι μεν
παρεικαζει την Ἰουδαιαν· δια ποιαν αιτιαν; ευξυλον μεν γαρ ορος ο Λιβανος και
δρυμοις αμφιλαφεσι κατακομον. πολυανθρωποτατη δε και η των Ἰουδαιων χωρα,
και αριθμου κρειττονα την των ενοικουντων εχουσα πληθυν, και οιον κεδρους η
 
 

454

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιτυς ευμηκεστατας, τους των αλλων περιφανεστερους, ιερεας τε φημι και τους εκ
φυλης Ἰουδα κατα και- ρους βασιλευοντας, οι και τοις της ηγεμονιας αυχημασιν
υπερανεστηκοτες, γνωριμοι τε ησαν τοις ανα πασαν την χωραν, υψου τε ηρμενην
εσχον την δοξαν. επειδη δε δεδυσσεβηκασιν εις Χριστον· ηραν γαρ "την κλειδα της
"γνωσεως, και ουτε αυτοι εισηλθον, ουτε τους εισερχο- "μενους" αφηκαν εισελθειν,
και τελευτωντες εσταυρωσαν, καιτοι και επεγνωκοτες οτι αυτος εστιν ο
κληρονομος· ταυτηιτοι δικαιως αρδην απολωλασιν οικοις τε ομου και πολεσι και
φιλτατοις. ουκουν αινιγματωδως Λιβανον μεν, ως εφην, την Ἰουδαιαν αποκαλει·
δενδροις δε τοις ευμη- κεστατοις παρεικαζει τους εν αυτηι, ως των αλλων υπερηρμενους και πολυ λιαν υπερφεροντας. οτι δε εμελλεν αλωναι 2.447 τε ραιδιως, και
ως απυλωτος πολις εισχεομενον μεν παρα- δεξασθαι τον των Ῥωμαιων στρατον,
δαπανηθηναι τε ουτως, ωσανει και δρυμος επενεχθεισης φλογος, κατασημαινει
λεγων ∆ιανοιξον ο Λιβανος τας θυρας σου και καταφαγετω πυρ τας κεδρους σου·
ολολυξατω πιτυς διοτι πεπτωκε κεδρος. Και γεγονε μεν εκ μεταφορας ο λογος.
ονομασας γαρ
Λιβανον, ηγουν ορει την των Ἰουδαιων χωραν απεικασας,
αναγκαιως πιτυι τε και δρυσι παρεικαζει τους εν αυτηι. οτι δε περι ανθρωπων ο
λογος, αταλαιπωρον ιδειν· εφη γαρ ευθυς οτι μεγαλως μεγιστανες εταλαιπωρησαν.
και τις αν νοοιτο της ταλαιπωριας ο τροπος, παρεδειξεν ειπων πη μεν, οτι
ολολυξατω πιτυς διοτι πεπτωκε κεδρος. καταδηιουσης γαρ της Ῥωμαιων χειρος τας
εν τηι Ἰουδαιαι πολεις, συν-εβαινε καθ' ημεραν τους εν αυταις αλισκεσθαι λαμπρους.
οι δε μηπω τουτο πεπονθοτες, κατωλοφυροντο τους εαλω- κοτας, και τον επι γε
σφισιν αυτοις εισεδεχοντο θρηνον, αθυμοι δε ησαν και περιδεεις, ως αυτικα δη μαλα
πεισομενοι και αυτοι. τουτο οιμαι δηλουν το Ὀλολυξατω πιτυς διοτι πεπτωκε
κεδρος· δρυας γεμην Βασανιτιδος ιδικως ταχα που τους εν τοις Ἱεροσολυμοις
αποκαλει. Βασανιτις μεν γαρ χωριον εστιν εν τηι Ἰουδαιαι, ευγειον τε και
παμφορωτατον, και υψηλα λιαν εκτρεφον τα δενδρα. επειδη δε των αλλων ησαν οι
εν τοις Ἱεροσολυμοις αμεινους, ιερεας δε φημι και τους των λαων ηγουμενους,
Βασανιτιδος αυτους απεκαλεσε δρυας, αι δη και τεθρηνηκασιν εικοτως, διατοι το
κατασπα- σθηναι τον δρυμον τον συμφυτον. εμανθανον γαρ οτι των ανα πασαν την
χωραν οια τις δρυμος η πληθυς δεδαπανηται και οιον πελεκεσιν εκκοπτομενη ταις
των πολεμουντων αγριαις εμβολαις. συμφυτον δε δρυμον, ον δη και κατε- 2.448
σπασθαι φησιν, ουδεν ηττον νοησεις και την εν αυτοις τοις Ἱεροσολυμοις πληθυν·
λιμωι τε γαρ και πολεμωι διολωλασιν· επολολυζοντων αυτοις των της Βασανιτιδος
δρυων, τουτεστι
των ηγουμενων.
9Φωνη θρηνουντων ποιμενων, οτι
τεταλαιπωρηκεν η μεγαλωσυνη
αυτων· φωνη ωρυομενων λεοντων, οτι
τεταλαιπωρηκε το φρυαγμα του Ἰορδανου.9 Ἐμφανεστεραν εν τουτοις, ως εφην
αρτιως, ποιειται την δηλωσιν. ου γαρ ετι πιτυν η δρυν ονομαζει, απημφιεσ- μενως
δε τους των Ἰουδαικων ταγματων σημαινει καθηγη- τας, ους και ολοφυρεσθαι φησι,
και οιον φωνας ανιεναι, κατοιμωζοντας οτι τεταλαιπωρηκεν η μεγαλωσυνη αυτων.
γεγονασι γαρ οικτροι και κατεῤριμμενοι, ελεεινοι τε και ατιμωτατοι, καιτοι παλαι
περιφανεστεραν εχοντες δοξαν. επειδη δε ανεδειχθησαν οι δια Χριστου ποιμενες,
τουτεστιν οι θεσπεσιοι μαθηται, τεταλαιπωρηκεν εικοτως η των ψευδο- ποιμενων
μεγαλωσυνη. ηἰτιατο μεν γαρ αυτους ο της αγελης ∆εσποτης δια προφητων αγιων
ουτω λεγων "Ὦ οι "ποιμενες οι διασκορπιζοντες και απολλυντες τα προβατα "της
νομης αυτων." και παλιν "Ὅτι οι ποιμενες ηφρονευ- "σαντο και τον Κυριον ουκ
εζητησαν· δια τουτο ουκ ενοησε "πασα η νομη και διεσκορπισθησαν." επηγγελλετο
δε τοις εις αυτον πιστευουσι τους γνησιους αναδειξαι ποιμενας, ουτω παλιν ειπων
"Και εισαξω υμας εις Σιων, και δωσω υμιν "ποιμενας κατα την καρδιαν μου, και
ποιμανουσιν υμας "ποιμαινοντες μετ' επιστημης." τινες δε ουτοι παλιν; 2.449 οι
 
 

455

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεσπεσιοι μαθηται και οι των εκκλησιων κατα καιρους ηγουμενοι, "τον της
αληθειας ορθοτομουντες λογον," και εις παν οτιουν των τελουντων εις ονησιν την
πνευματικην αποκομιζειν ειδοτες τα υπο χειρα θρεμματα. Ουκουν τεθρηνηκασιν
οι ψευδοποιμενες, οτι τεταλα μεγαλωσυνη αυτων· σημαινει δε τουτο και καθ'
ετερον τροπον ευθυς επιφερων Φωνη ωρυομενων λεοντων οτι τεταλαιπωρηκε το
φρυαγμα του Ἰορδανου. ωρυγμος μεν γαρ εστι κυριως η των λυκων φωνη, ην αν
ποιοιντο, κλαιοντες επι λιμωι τε και ασιτιαις. δεχεται δε τουτο και επι λεοντων η
θεια γραφη. κατεφωρωντο τοινυν οι των Ἰουδαικων προεστη- κοτες ταγματων ως
λεοντες ωρυομενοι, τουτεστι πεινωντες τε και κλαιοντες, διατοι το μη εχειν τας εκ
των λαων καρποφοριας, δεκατας, απαρχας, ευχαριστηρια. επειδη γαρ της αγελης
εκπεπτωκασιν, ουκ ετι τοις εξ αυτης κατηυ- φραινοντο καρποις. Ει δε δη τις οιοιτο
και ως εν ταξει λεοντων κατωρυεσθαι του Χριστου τους γραμματεις τε και
Φαρισαιους· κατα- κεκραγεσαν γαρ αυτου, και τας εκ φθονου και βασκανιας και
ακρατου μανιας κατηφιεσαν φωνας, Σαμαρειτην λεγοντες, μεθυσον αποκαλουντες
και εκ πορνειας γεγεννημενον, και "Αιρε, αιρε, σταυρου αυτον·" τα εικοτα φρονησει
και ουτως. πλην ει και επωρυοντο, τεταλαιπωρηκασιν ου μετριως, ηρ- γησε τε το
φρυαγμα του Ἰορδανου. και τι δη τουτο εστιν, ερω παλιν. παραῤρει μεν γαρ ο
Ἰορδανης την Ἱεριχω, πλειστοι δε οσοι περι αυτον οι λεοντες, καταβρυχομενοι τε
δεινως και αφορητον τοις ενοικουσιν ενιεντες το δειμα. τοιουτοι
2.450 δε ησαν
τους τροπους οι γραμματεις και οι Φαρισαιοι των αγελαιων καταβρυχομενοι, και
τοις εκ της εξουσιας κατα- πτοουντες δειμασι τους ασθενεστερους. αλλα τεταλαιπωρηκεν ο των λεοντων φοβος. τουτο δε ειναι φησι το φρυαγμα του Ἰορδανου. και
φρυαγμα μεν εστιν η ιππων τε και ημιονων δια μυκτηρων ηχη καθιεμενη τε και
αγριωι φυσηματι συν- εκπιπτουσα· λαμβανεται δε και επι του μεγαλοφρονειν. εφη
γουν ο θεσπεσιος ∆αυειδ περι των εις Χριστον πεπαρωινη- κοτων "Ἵνα τι εφρυαξαν
εθνη, και λαοι εμελετησαν κενα;" οταν ουν φρυαγμα του Ἰορδανου λεγηι, νοησεις το
φρονημα, και ουχι παντως του ποταμου, αλλα των περι αυτον λεοντων· απο γαρ
τοπων εσθ' οτε τα εν αυτοις σημαινεται. 9Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ
Ποιμαινετε τα προβατα της
σφαγης, α οι κτησαμενοι κατεσφαζον και ου
μετεμελοντο,
και οι πωλουντες αυτα ελεγον Ευλογητος Κυριος, και πεπλουτηκαμεν, και οι ποιμενες αυτων ουκ επασχον επ' αυτοις.9 Προς αυτους ο λογος
τους θρηνουντας ποιμενας, και τους εν ταξει λεοντων ωρυομενους, οις και εφιησιν
ετι τα της
σφαγης κατανεμειν προβατα, καιτοι κατημεληκοσι λιαν, ως
πιπρασκομενοις τε και σφαζομενοις μηδ' οσον ειπειν επαλ- γησαι βραχυ. ωσπερ γαρ
οι των ποιμενων ανεπιεικεστεροι, και προς μονα βλεποντες τα σφισι καθ' ηδονην,
μικρα κομιδη φροντιζοντες του της αγελης δεσποτου, τα μεν σφαζουσιν αδεως, τας
θηρων εφοδους απομιμουμενοι, α δε και πιπρασκουσιν, ουδεν, ως εφην,
επαλγουντες ολως, 2.451 επιγανυμενοι δε τοις των λημματων εκτοπωτατοις, και
φιλο- κερδιας της ουτως αισχρας ηττωμενοι· κατα τον ισον οιμαι τροπον και οι των
Ἰουδαικων ηγουμενοι δημων, των υπ' αυτοις ποιμνιων ηφειδηκοτες αλοιεν αν, και
αδρυνοντες μεν τον εαυτων πλουτον, κατευρυνοντες δε ωσπερ απληστωι χειρι τα
βαλαντια. και γουν εφασκεν ο Σωτηρ τοιουτους οντας ελεγχων "Ουαι υμιν
γραμματεις και Φαρισαιοι "υποκριται, οτι αποδεκατουτε το ηδυοσμον και το ανηθον
"και το κυμινον, και αφηκατε τα βαρυτερα του νομου, "την κρισιν και το ελεος και
την πιστιν." ισχνολογουντες γαρ ουτως, ως και μεχρι των ευτελεστατων τοις μη
προσ- αγουσι τας κατα νομον δεκατας επιτιμαν, των βαρυτερων, ητοι των
αναγκαιοτερων και λυσιτελων οτι μαλιστα θεσπι- σματων ουδενα παντελως
εποιουντο λογον. οτι δε ησαν ποιμενες ουκ αγαθοι, μαλλον δε προς μονα βλεποντες
κερδη, σαφηνιει λεγων και δια φωνης Ἰεζεκιηλ "Ὦ οι ποιμενες "̓Ισραηλ, μη
 
 

456

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βοσκουσιν οι ποιμενες εαυτους; ου τα "προβατα βοσκουσιν οι ποιμενες; ιδου το
γαλα κατ- "εσθιετε και τα ερια περιβαλλεσθε και το παχυ σφαζετε "και τα προβατα
μου βοσκεσθε." καταβοσκετε τοινυν φησι τα προβατα της σφαγης, τουτεστιν η τα
οσον ουδεπω τεθνηξομενα τηι Ῥωμαιων χειρι· ηγουν α υμεις αυτοι σφα- ζετε, καιτοι
ταξιν επεχοντες την ποιμενων. ου γαρ που παρεστιν ο καιρος, καθ' ον ηξουσιν εις
σφαγην. μετα γαρ τοι την του Σωτηρος επιδημιαν τοις Ῥωμαιων ξιφεσιν η των
Ἰουδαιων πληθυς δεδαπανηται, καιτοι λιαν επ' αυτοις ανεξικακησαντος του Θεου.
οτι δε των ποιμενων γεγονασι κληρος οι υπο χειρα λαοι, κατεδειξεν ειπων α οι
κτησαμενοι κατεσφαζον και ου μετεμελοντο. ωσπερ γαρ δεσποτικον
2.452 οντα
τον νοητον αμπελωνα, φημι δη τον Ἰσραηλ, ητοι τον ανθρωπον του Ἰουδα, το
νεοφυτον, το ηγαπημενον, ιδιον εποιησαντο κληρον· ουτω και τα ποιμνια
μονονουχι κατεκτησαντο, δρεπομενοι μεν τους εξ αυτων καρπους, και αει πως εν
πλεονασμοις τον εξ αυτων ποιουντες κληρον, ανιεντες δε τοις εθελουσιν εις
διαρπαγην. ουκουν οι μεν κτησαμενοι κατεσφαζον· οι δε πωλουντες ελεγον
Ευλογητος Κυριος και πεπλουτηκαμεν. νοηθειεν δ' αν και ουτοι κριται, την εν τοις
κριμασιν ορθοτητα καπηλευοντες, μονον δε ουχι και εῤρωσθαι φρασαντες τωι δια
Μωυσεως νομωι, καιτοι λεγοντι σαφως "Ου ληψηι προσωπον εν κρισει, οτι η κρισις
"του Θεου εστιν." ην γαρ αυτοις ηδυ τε και φιλον το καταπωλειν τοις εθελουσι την
εφ' εκαστωι πραγματι κρισιν. και τουτο ημιν εναργες εσται παλιν δια φωνης αγιων.
εφη μεν γαρ τις των αγιων προφητων περι της Ἱερουσαλημ "Οι ηγουμενοι αυτης
μετα δωρων εκρινον·" ο δε γε θεσπε- σιος Ἀμβακουμ μονονουχι κατακεκραγε Θεου
λεγων "Ἕως "τινος Κυριε κεκραξομαι και ου μη εισακουσηι, βοησομαι "προς σε
αδικουμενος και ου σωσεις; ινα τι μοι εδειξας "κοπους και πονους επιβλεπειν,
ταλαιπωριαν και ασεβειαν; "εξεναντιας μου γεγονε κρισις, και ο κριτης λαμβανει·
δια "τουτο διεσκεδασται νομος, και ου διεξαγεται εις τελος "κριμα, οτι ο ασεβης
καταδυναστευει τον δικαιον, ενεκεν "τουτου εξελευσεται το κριμα διεστραμμενον."
ουκουν οι εξ αδικων λημματων συναγειροντες πλουτον, και παρευθυ- νοντες μεν
το δικαιον, καταπωλουντες δε ωσπερ τας εφ' εκαστωι πραγματι κρισεις, ειεν αν οι
κριται, καθαπερ εφην αρτιως. αυτοι και φασιν Ευλογητος Κυριος και πεπλουτηκαμεν· ανουστατα δε και παραλογωτατα και τουτο λεγοντες 2.453 εξελεγχοιντο αν
εικοτως. ως γαρ Θεου διδοντος εξ αδικιων συλλεγειν, και εξ αιματων πλουτειν,
ευλογειν υποπλατ- τονται. αλλ' ην αμεινον εκεινο λεγειν, το κρινειν ορθως
εκτετιμηκοτες Ευλογητος Κυριος, λαμπροι γαρ αναδεδειγμεθα και των θειων
θεσπισματων γνησιοι φυλακες, ορθην εφ' εκαστωι πραγματι την ψηφον εκφεροντες.
απατη δη ουν η χρηστολογια και μωμος, ει μη πραττοιντο προς ημων τα εφ' οις αν
ησθειη Θεος. 9∆ια τουτο ου φεισομαι ουκ ετι επι τους κατοικουντας την γην, λεγει
Κυριος· και ιδου εγω παραδιδωμι τους ανθρωπους, εκαστον εις χειρας του πλησιον
αυτου και εις χειρας βασι- λεως αυτου, και κατακοψουσι την γην, και ου μη
εξελουμαι
εκ χειρος αυτων. και ποιμανω τα προβατα της σφαγης εις
την
Χανανιτιν.9 Ἀπειλει τοις ποιμνιοις ολεθρον τε ομου και εξοικισμον και τας εκ του
πολεμου συμφορας, οτι καιτοι μετον αυτοις την του παντων αρχιποιμενος, φημι δη
Χριστου, χειρα τε υποδραμειν και υπ' αυτωι γενεσθαι, μαλλον προσκεχω- ρηκασιν
αμαθως τοις κατασφαζουσι τε και καταπωλουσιν αυτους. γεγονε μεν γαρ ανθρωπος
ο Μονογενης του Θεου Λογος, και δη και εφασκεν εναργως την τε εκεινων σκαιοτητα καταδεικνυς και της εφ' ημιν οικονομιας το γνησιον "̓Εγω ειμι ο ποιμην ο
καλος. ο ποιμην ο καλος την ψυχην "αυτου τιθησιν υπερ των προβατων· ο δε
μισθωτος και "ουκ ων ποιμην, ου ουκ εστιν τα προβατα ιδια, θεωρει "τον λυκον
ερχομενον και αφιησι τα προβατα και φευγει· 2.454 "και ο λυκος αρπαζει αυτα και
σκορπιζει· οτι μισθωτος "εστιν, και ου μελει αυτωι περι των προβατων. εγω ειμι "ο
 
 

457

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιμην ο καλος." Ἰουδαιοι δε οι ταλανες, καιτοι των μισθωτων ποιμενων
καταβοησαι δεον, τουτο μεν ου δεδρα- κασι, τον δε αγαθον ποιμενα, τον
ανταλλαγμα της απαντων ζωης την εαυτου τιθεντα ψυχην, κατα μυριους οσους
λελυπη- κασι τροπους, καταλευοντες, ονειδιζοντες, και το τελευταιον, απυλωτον
επ' αυτωι διανοιγοντες στομα. κατακεκραγασι γαρ ομου τοις ιδιοις καθηγηταις,
λεγοντες τωι Πιλατωι "Αιρε, "αιρε, σταυρου αυτον," και αυτο δε το δικαιον αιμα ταις
σφων αυτων επηντληκασι κεφαλαις. εφασκον γαρ παλιν "Το αιμα αυτου εφ' ημας
και επι τα τεκνα ημων." δια τουτο τοινυν, φησιν, ουκετι φεισομαι επι τους
κατοικουντας την γην. ου γαρ ετι φειδους ηξιωνται της παρα Θεου· δεδονται δε
μαλλον εκαστος εις χειρας του πλησιον αυτου και εις χειρας βασιλεως, ηγουν
αρχοντος αυτου. εσταυρω- κασι μεν γαρ τον Ἐμμανουηλ, και γεγονασι κυριοκτονοι,
εμπλεω τε πασης ανοσιοτητος. πλην εκαλει Θεος εις μεταγνωσιν, και ουκ ευθυς
επετιθει τα εξ οργης. τρια- κοστου δε ηδη παρωιχηκοτος ετους, μετα τον του Σωτηρος
σταυρον, απεφοιτησε μεν ειρηνη της Ἰουδαιων χωρας, πολεμοι δε ησαν πανταχη,
πολεως επι πολιν ιουσης, και των εν εκαστηι τεμνομενων εις διαφορας, και
μαχομενων αλληλοις, ως εν ισωι φαινεσθαι κακωι τα παρα σφισιν αυτοις τοις εκ του
πολεμου συμβεβηκοσι. κεκρατηκασι γαρ της Ἰουδαιων χωρας οι ανδρειοτατοι των
Ῥωμαιων στρα-τηγοι, και αυτοις ανδρασι καταπιμπραντες πολεις, τοις της
2.455
δουλειας αυτην υπεθεσαν ζυγοις. οι δε γε διαφυγειν ισχυ- σαντες, τας των εθνων
κατωικηκασι χωρας, ο και μεχρι νυν εστιν ιδειν. Και τουτο οιμαι δηλουν, οταν
λεγηι Ποιμανω τα προβατα της σφαγης εις την Χανανιτιν, τουτεστιν εις την των
Χανα- ναιων χωραν τε και γην. Χαναναιοι δε τα εθνη, παρ' οις τα προβατα της
σφαγης και εις δευρο πως ετι
παρα Θεου ποιμαινονται, ηγουν δοκουσι
καταποιμαινεσθαι. επιτηρουσι γαρ τινα των κατα τον νομον, και ουχ ολο- τροπως
των αρχαιων κατημεληκοτας εθων κατιδοι τις αν. και γουν και περιτεμνονται την
σαρκα, και σαββατιζουσι, και ετερα αττα προς τουτοις και φροντιδος αξιουσι και
λογου. και τουτο ην αρα το δια φωνης προφητου παρα Θεου λεγομενον "Και εσομαι
αυτοις εις αγιασμα μικρον "εν ταις χωραις, ου εαν εισελθωσιν εκει." τους δε γε ανα
πασαν την Ἰουδαιαν, και μεντοι και την Ἱερουσαλημ εμφυλιους πολεμους, και τα εν
εκαστηι πολει, σαφως ανα- γεγραφεν ο τας Ἰουδαιων τραγωιδησας συμφορας·
Ἰωσηπος ουτος ην, ανηρ ελλογιμος και σοφος. 9Και ληψομαι εμαυτωι δυο ραβδους,
την μιαν εκαλεσα Καλλος και
την ετεραν εκαλεσα Σχοινισμα, και ποιμανω τα
προβατα.9 Κατα πολλους ημιν τροπους παρα ταις θεοπνευστοις γραφαις η ραβδος
νοειται. ποτε μεν γαρ σημαινει την 2.456 βασιλειαν, ως οταν λεγηται τωι Χριστωι
"Ῥαβδος ευθυ- "τητος η ραβδος της βασιλειας σου·" ποτε δε ισχυν, ως εν γε τωι
φαναι "Ῥαβδον δυναμεως εξαποστελει Κυριος εκ "Σιων· και κατακυριευσεις εν
μεσωι των εχθρων σου·" εκλαμβανεται δε και εις παιδειαν και επιστημην εσθ' οτε
την ποιμαντικην· ειρηται γουν παλιν δια φωνης προφητου προς τον Υιον "Ποιμαινε
λαον σου εν ραβδωι φυλης σου, "προβατα κληρονομιας σου." αλλ' εν γε τοις
προκειμενοις σημαινουσιν αι ραβδοι τροπους ημιν ποιμενικης επιστημης, και
διττον παιδευσεως ειδος, κατα γε το αμωμητως εχειν δοκουν. δεχεται δε τας
ραβδους ο παντων αρχιποιμην "ο την ψυχην αυτου θεις υπερ των προβατων,"
τουτεστι Χριστος, ινα εν αυταις καταποιμανηι τα ιδια προβατα. Παλαι μεν γαρ·
τουτεστι, και προ των της ενανθρω- πησεως χρονων· Θεος ων και νομοθετης ο εκ
Θεου Πατρος Λογος κατεβοσκε τον Ἰσραηλ, οιονει ραβδωι μιαι χρωμενος, τηι κατα
νομον παιδειαι. εφη γαρ που δια προφητου φωνης προς αυτον "Ἐγω εποιμαινον σε
εν τηι ερημωι." επειδη δε γεγονε καθ' ημας ανθρωπος, δυο δεχεται ραβδους.
κατανεμει γαρ ωσπερ τους ιδιους προσκυνητας, τους δια πιστεως δε δηλονοτι
δεδικαιωμενους, και ηγιασμενους εν Πνευματι, νομικοις τε αμα και ευαγγελικοις
 
 

458

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεσπισμασιν, ου βουθυτειν αναπειθων, ουτε μην ταις κατα νομον προσαγωγαις
προσ- κεισθαι διδασκων· ποιεισθαι δε μαλλον προστεταχως της εν Πνευματι
λατρειας την δυναμιν εις αναιμακτου θυσιας τροπον. μετατεθειται γαρ η σκια προς
αληθειαν, και μετα- 2.457 κεχαρακται τα εν τυποις εις αστειοτητα πολιτειας της εν
Χριστωι τε και ευαγγελικης. ονοματα δε ταις ραβδοις, τηι μεν μιαι Καλλος, ητις εστι
διαθηκη νεα καλη και αξιοθαυ- μαστος, ην αυτος λελαληκεν ο Υιος "Ὡραιος ων
καλλει "παρα τους υιους των ανθρωπων·" η γεμην ετερα Σχοι- νισμα, τουτεστι
μερις, ινα νοωμεν τον νομον, το αφορισθεν τωι Θεωι σχοινισμα παιδαγωγειν
ειωθοτα. γεγραπται γαρ οτι " Οτε διεμεριζεν ο υψιστος εθνη, ως διεσπειρεν υιους
Ἀδαμ, "εστησεν ορια εθνων κατα αριθμον αγγελων Θεου, και "εγενηθη μερις
Κυριου λαος αυτου Ἰακωβ· σχοινισμα "κληρονομιας αυτου Ἰσραηλ." ταυταις δη ουν
ταις δυσι ραβδοις ο μεγας αρχιποιμην κατανεμησειν επαγγελλεται τα εαυτου
προβατα, και ατρεκης ο λογος. συνεκομισε γαρ εις μιαν αυλην τους τε εξ Ἰσραηλ,
και μεντοι τους εξ εθνων, νομικην τε αμα και ευαγγελικην παιδευσιν αυτοις
παρατιθεις εις τρυφην, και οια τινα ποαν πνευματικην χορηγων εις μεθεξιν, και
καταπιαινων πλουσιως τας των αγιων ψυχας. 9Και εξαρω τους τρεις ποιμενας εν
μηνι ενι, και βαρυνθησεται
η ψυχη μου επ' αυτους, και γαρ αι ψυχαι αυτων
επωρυοντο επ' εμε. και ειπα Ου ποιμανω υμας· το αποθνησκον απο- θνησκετω,
και το εκλειπον εκλειπετω, και τα καταλοιπα κατεσθιετωσαν εκαστος τας σαρκας
του πλησιον αυτου.9
Ἀναδειχθεντος γαρ ηδη του αληθινου τε και αγαθου
ποιμενος, ην δηπου και μαλα εικος, μαλλον δε ηδη και αναγκαιον, εκ μεσου
2.458 ψευδοποιμενας, τουτεστι τους των
γενεσθαι λοιπον τους μισθωτους και
Ἰουδαιων κατα νομον καθηγητας· ων οι μεν "κατεσφαζον τα προβατα και ου
"μετεμελοντο" οι δε δη "πωλουντες αυτα ελεγον Ευλο- "γητος Κυριος και
πεπλουτηκαμεν." ειτα τι δηποτε, φαιη τις αν, ποιμενας αυτους ονομαζει τρεις, τινα
δε τροπον εξαιρον- ται καθα φησιν εν μηνι ενι, φερε δε λεγωμεν, τα εκ των ιερων
γραμματων παρατιθεντες εις πιστιν. οιμαι δη ουν οτι τρεις ονομαζει ποιμενας, τους
τε κατα νομον ιερατευοντας, και τους τεταγμενους κριτας του λαου· και προσετι
τουτοις τους γραμματοεισαγωγεις ητοι τους νομικους. κατεβο- σκοντο γαρ ωσπερ
ουτοι τον Ἰσραηλ. και οι μεν την της ιερωσυνης εχοντες δοξαν, εκ μονης ησαν της
φυλης Λευι, και περι αυτων εφη Μωυσης "Χειλη ιερεως φυλαξεται "κρισιν, και
νομον εκζητησουσιν εκ στοματος αυτου·" οι δε δη λαχοντες του κρινειν την
εξουσιαν, απολεκτοι μεν και αυτοι, πλην εκ πασης ανεδεικνυντο φυλης· κατα τον
ισον δε οιμαι τροπον οι τε γραμματοεισαγωγεις, ηγουν, καθαπερ εφην αρτιως, οι
νομικοι, τοις εις το κρινειν τεταγ- μενοις αει προσεδρευοντες, και τα του νομου
γραμματα παρακομιζοντες εις αποδειξιν την εφ' εκαστωι πραγματι. οτι μεν ουν, ως
εφην, οι των θειων θυσιαστηριων ιερουργοι εκ μονης ησαν της του Λευι φυλης,
ουδενος αν δεοιτο προς αποδειξιν λογου. οτι δε και εκ πασης φυλης απολεγδην οι
κρινοντες, ως νομομαθεις ελαμβανοντο, πληροφορησει λεγων ο μακαριος Μωυσης
εν τωι ∆ευτερονομιωι τοις υιοις
Ἰσραηλ "Κριτας και γραμματοεισαγωγεις
καταστησεις "σεαυτωι εν πασαις ταις πολεσι σου αις Κυριος ο Θεος "σου διδωσι σοι
κατα φυλας, και κρινουσι τον λαον κρισιν "δικαιαν· ουκ εκκλινουσι κρισιν, ουκ
επιγνωσονται προσ2.459 "ωπον, ουδε ληψονται δωρα· τα γαρ δωρα εκτυφλοι
"οφθαλμους σοφων και εξαιρει λογους δικαιων." αφικται γεμην εις το φαναι τε τα
τοιαδε, και δη και χρηναι πληρουν
προσταξαι Μωυσης, επομενος μεν
ομολογουμενως θειοις τε και απορρητοις νευμασιν, ουκ ατιμασας δε βουλην του
Ἰοθορ, ος ην αυτωι και γαμβρος· γεγραπται γαρ οτι "Και "εγενετο τηι επαυριον
συνεκαθισε Μωυσης κρινειν τον "λαον, παριστηκει δε πας ο λαος Μωυσηι απο
πρωιθεν "εως εσπερας· και ιδων ο Ἰοθορ παντα οσα εποιει τωι λαωι "λεγει Τι τουτο
 
 

459

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συ ποιεις τωι λαωι; δια τι συ καθησαι "μονος, πας δε ο λαος παριστηκει σοι απο
πρωιθεν εως "δειλης;" ειτα φασκοντος του Μωυσεως οτι, του κρινειν ενεκα
δικαιως και εννομως, αιρετον ποιειται τον επι τωιδε πονον, εφη παλιν ο Ἰοθορ "Νυν
ουν ακουσον μου και "συμβουλευσω σοι, και εσται ο Θεος μετα σου. γενου "συ τωι
λαωι τα προς τον Θεον, και ανοισεις τους λογους "αυτων προς τον Θεον, και
διαμαρτυρηι αυτοις τα προσ- "ταγματα του Θεου και τον νομον αυτου, και σημανεις
"αυτοις τας οδους εν αις πορευσονται εν αυταις και τα "εργα α ποιησουσιν. και συ
σαυτωι σκεψαι απο παντος "του λαου ανδρας δυνατους, θεοσεβεις, ανδρας δικαιους,
"μισουντας υπερηφανιαν, και καταστησεις αυτους επ' αυ- "των." ειτα τι φησιν το
γραμμα το ιερον; "Ἤκουσε "δε Μωυσης του γαμβρου και εποιησεν οσα αυτωι ειπεν,
"και επελεξατο Μωυσης ανδρας δυνατους απο παντος "̓Ισραηλ, και εποιησεν αυτους
επ' αυτων χιλιαρχους και "εκατονταρχους και πεντηκονταρχους και δεκαδαρχους,
και "εκρινοσαν τον λαον πασαν ωραν· παν δε ρημα υπερογκον 2.460 "ανεφεροσαν
προς Μωυσην, παν δε ρημα ελαφρον εκρινον "αυτοι." τρεις ουν αρα ποιμενες, ιερεις
τε και κριται και των νομικων γραμματων επιστημονες, τουτεστιν οι νομικοι.
Ευρησομεν δε και αυτον τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον ταλανιζοντα
διηιρημενως Φαρισαιους τε και γραμ- ματεας και νομικους. εφασκε γαρ "Ουαι υμιν
γραμματεις "και Φαρισαιοι." ταυτα δε λεγοντι προσυπηντα τις αυτωι των νομικων,
λεγων "∆ιδασκαλε, ταυτα λεγων και ημας "υβριζεις. ο δε ειπε φησι Και υμιν τοις
νομικοις ουαι, "οτι φορτιζετε τους ανθρωπους φορτια δυσβαστακτα, και "αυτοι ενι
των δακτυλων υμων ου προσψαυετε τοις φορ- "τιοις." οιδα μεν ουν οτι και οι
βασιλευοντες κατα καιρους εν τοις Ἱεροσολυμοις εκ της Ἰουδα φυλης ταξιν
απεπληρουν ποιμενων τοις υπο χειρα λαοις. επειδη δε γεννηθεντος Χριστου το των
βασιλεων εκλελοιπει γενος, ηγουν εκβε- βλητο της ηγεμονιας· ηρχον γαρ της
Ἰουδαιας το τηνικαδε, Ἡρωδης τε ο Ἀντιπατρου παις Ἀσκαλωνιτης, και Ποντιος
Πιλατος· σεσιγηκαμεν αναγκαιως τους εκ της Ἰουδα φυλης. οτι γαρ εκλελοιπεσαν
γεννηθεντος Χριστου, πληροφορησει το γεγραμμενον "Ουκ εκλειψει αρχων εξ
Ἰουδα και ηγου- "μενος εκ των μηρων αυτου, εως αν ελθηι τα αποκειμενα "αυτωι,
και Αυτος εσται προσδοκια εθνων." ουκουν επειδη- περ αφικτο και γεγεννητο
λοιπον η των εθνων προσδοκια, τουτεστι Χριστος, εκλελοιπεν αναγκαιως αρχων εξ
Ἰουδα, και ηγουμενος εκ των μηρων αυτου. Τρεις δη ουν, ως εφην, ποιμενες,
ιερεις τε και κριται και νομοδιδασκαλοι, οι και μεμενηκασιν εν ταις ιδιαις αρχαις,
2.461 ηγουν ταξεσι τε και τοποις, και μεχρι καιρων της επιδημιας. ουτοι και
εξαιρονται, και μαλα δικαιως, εν μηνι ενι. επειδη γαρ απεκτονασι τον αρχηγον της
ζωης, ταυτηιτοι και αποκει- ρονται, και ως εν μηνι των νεων, καθ' ον την υπερ ημων
υπομεμενηκε σφαγην ο Ἐμμανουηλ. μεμενηκασι μεν γαρ διοικουντες ετι τον
Ἰσραηλ και μετα τον του Σωτηρος σταυρον, ανεξικακουντος ετι και εποικτειροντος
αυτους του παντων κρατουντος Θεου, και καλουντος εις μεταγνωσιν· εξηιρησθαι δε
φαμεν αυτους οσον ηκεν ειπειν εις την επι τουτο ψηφον γεγενημενην παρα Θεου,
κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον, ως εφην, και σταυρωι παραδεδωκασι τον των ολων
Σωτηρα και λυτρωτην. εξηιρηνται τοιγαρουν εν μηνι ενι. Και τα μεν των ποιμενων
εν τουτοις· το δε γε επ' αυτοις τοις θρεμμασι κριμα το Ου ποιμανω υμας, και το
Ειπερ ελοιντο, κατεσθιειν τε και καταδακνειν αλληλα, και απασης διχα φειδους
συνθραυσειν τε και δαπαναν. επειδη γαρ εκβεβληνται της θειας αυλης, και της του
παντων αρχι- ποιμενος ουκ ηξιωνται φειδους, αυτα τε αλληλα κατεδηδοκε, και τοις
διαρπαζειν εθελουσιν, ετοιμοτατη δεδοται θηρα. εφη δε δη, και μαλα εικοτως, περι
των τριων ποιμενων, των και εξηιρημενων εν μηνι ενι, οτι βαρυνθησεται η ψυχη
μου επ' αυτους, τουτεστι βαρειαν επ' αυτους εποισω την δικην, οτι και αι ψυχαι
αυτων επωρυοντο επ' εμε. θηρων γαρ αγριων διαφεροντες ουδεν, επεπηδων τε
 
 

460

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλειστακις Χριστωι, και τελευτωντες προσηγον Πιλατωι λεγοντες "Αιρε, αιρε, σταυ2.462 "ρου αυτον." μεμνηται δε τουτου και δια φωνης Ἱερεμιου λεγων
"Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου, αφηκα την κληρονο- "μιαν μου, εδωκα την
ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας "εχθρων αυτης. εγενηθη η κληρονομια μου εμοι
ως λεων εν "δρυμωι, εδωκεν επ' εμε την φωνην αυτης, δια τουτο εμισησα "αυτην."
9Και ληψομαι την ραβδον μου την καλην, και αποῤριψω αυτην του διασκεδασαι
την διαθηκην μου ην διεθεμην προς παντας τους λαους· και διασκεδασθησεται εν
τηι ημεραι εκεινηι, και γνωσονται οι Χαναναιοι τα προβατα τα φυλασσομενα διοτι
λογος Κυριου εστι.9
Ῥαβδον μεν ονομαζει καλην, την δια της ευαγγελικης
μυσταγωγιας παιδευσιν, την εξαιρετον εν ωραισμωι, δηλον δε οτι τωι νοητωι. το δε
δη και αποῤριψαι και διασκεδασαι λεγειν αυτην, υπεμφηνειεν αν, κατα γε το εικος,
ουχ οτι και αποπεμψεται και σκορπιει, παραλυων αυτην, ηγουν ως αχρη- στον
αφανιζων· πολλου γε και δει· φαιην δ' αν μαλλον εκεινο χρηναι νοειν ημας. οι
γαρτοι ποιμνιων επιστατειν ειωθοτες, ει δηπου θεασαιντο των προβατων τινα της
αγελης αποσκιρτη- σαντα, γεγονοτα τε των αλλων ως απωτατω, τοτε δη παντως επ'
αυτα την ραβδον ιεντες, μετασοβουσιν ευθεως εις γε
το ελεσθαι δειν
συναγελαζεσθαι τοις αλλοις. τετηρηκε τοινυν της προφητειας ο λογος τηι των
ποιμενων επιστημηι το ειωθος. αποῤριφησεσθαι γαρ φησιν την ραβδον την καλην,
2.463 τουτεστι και τοις απωτατω πεμφθησεσθαι, δηλον δε οτι τοις εθνεσιν, αυτοι
γαρ ησαν οι μακραν, πλην γεγονασιν εγγυς δια της πιστεως. αποῤριφησεσθαι δε
φησιν ουτω την ραβδον, ως ανα πασαν αυτην σκεδασθηναι την γην, ηγουν διανεμηθηναι, και οιον εσκορπισθαι δοκειν πανταχη τον περι Χριστου λογον, ητοι το
κηρυγμα το ευαγγελικον. σκεδα- σθησεται γαρ φησιν εν τηι ημεραι εκεινηι, τουτεστι
κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον αν πατησας του θανατου το κρατος αναβιυη
Χριστος, ειπηι τε τοις αγιοις αποστολοις "Πορευ- "θεντες μαθητευσατε παντα τα
εθνη, βαπτιζοντες αυτους "εις το ονομα του Πατρος και του Υιου και του Ἁγιου
"Πνευματος." τοτε γαρ απασαν την υπ' ουρανον ο του
Σωτηρος ημων
περιπεφοιτηκε λογος· και ατρεκες ειπειν περι των αγιων αποστολων ως "Εις πασαν
την γην εξηλθεν ο "φθογγος αυτων, και εις τα περατα της οικουμενης τα "ρηματα
αυτων." οτι δε ουκ ανονητον τοις εθνεσι το αποῤριφηναι τε και κατασκεδασθηναι
την γην, ηγουν δια- νεμηθηναι και εν ταις εαυτων χωραις την ραβδον την καλην,
ητοι την διαθηκην ην ουκετι προς μονον τον Ἰσραηλ, διεθετο δε μαλλον προς παντα
τα εθνη, καταθρησαιμεν αν, και λιαν αμογητι, τον της προφητειας συνιεντες λογον·
γνωσονται γαρ φησιν οι Χαναναιοι τα προβατα τα φυλασσομενα, διοτι λογος
Κυριου εστι. Χαναναιους μεν γαρ τα εθνη φησι. νοηθειεν δ' αν ουτοι τα προβατα τα
φυλασσομενα. τετηρηνται γαρ τωι Χριστωι, και γαρ εστιν Αυτος η των εθνων
προσδοκια. επειδη δε κατεσκεδασθη και εν ταις εαυτων χωραις η προς παντας
2.464 διαθηκη, πεπιστευκασιν οτι Λογος Κυριου εστι. διατεθειμεθα γαρ οι εξ εθνων
κεκλημενοι δια της πιστεως, οτι Θεος ων και εκ Θεου κατα φυσιν γεγεννημενος τε
και υπαρχων ο Μονογενης του Θεου Λογος, αυτος ημιν δι' εαυτου τους θειους τε
και ευαγγελικους προσπεφωνηκε νομους. ταυτηιτοι προσκεκυνηκαμεν αυτωι, και
αυτωι λατρευομεν, την αρχαιαν εκεινην και ακλεα μεταθεντες απατην, και εκ
πολυθεου δοξης μετενηνεγμενοι. και τουτο ην αρα το δια φωνης του ∆αυειδ προς
αυτον υμνουμενον "Παντα τα εθνη οσα εποιησας "ηξουσι και προσκυνησουσιν
ενωπιον σου Κυριε." "Ἐν "γαρ τωι ονοματι Ἰησου Χριστου παν γονυ καμψει επου"ρανιων και επιγειων και καταχθονιων, και πασα γλωσσα "εξομολογησεται οτι
Κυριος Ἰησους Χριστος εις δοξαν "Θεου Πατρος." 9Και ερω προς αυτους Ει καλον
ενωπιον υμων εστι, δοτε στη- σαντες τον μισθον μου η απειπασθε· και εστησαν τον
μισθον μου τριακοντα αργυρους. και ειπε Κυριος προς με Καθες αυτους εις το
 
 

461

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χωνευτηριον, και σκεψαι ει δοκιμον εστιν, ον τροπον εδοκιμασθην υπερ αυτων.
και ελαβον τους τριακοντα αργυρους και ενεβαλον αυτους εις τον οικον Κυριου εις
το χωνευτηριον.9 ∆ια των ευαγγελικων θεσπισματων, ητοι δια της ραβδου της
καλης, τουτεστι της εξαιρετου παιδειας, της μετα σαρκος οικονομιας του
Μονογενους πεπαιδευμεθα το μυστηριον. ακηκοαμεν γαρ και πεπιστευκαμεν, οτι
Θεος ων, ως εφην, ο εκ Θεου Πατρος "Λογος, γεγονε σαρξ και εσκηνωσεν
2.465
"εν ημιν," καθικετο δε και εν δουλου μορφηι, υπαρχων δε και εν μορφηι και εν
ισοτητι του γεγεννηκοτος, γεγονεν "υπηκοος μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου·"
και "πλου- "σιος ων επτωχευσε δι' ημας, ινα ημεις τηι αυτου πτωχειαι
"πλουτησωμεν." εξειλατο γαρ ημας των του θανατου δεσμων, απηλλαξεν αμαρτιας,
υιους απεφηνε Θεου· και τι γαρ ουχι δεδωρηται των αγαθων; εγνωκαμεν δε προς
τουτοις, οτι και τιμης ηγορασμεθα· "ου φθαρτοις, αργυριωι "η χρυσιωι· αλλα τιμιωι
αιματι ως αμνου αμωμου και "ασπιλου Χριστου," ουτω τε λοιπον αυτωι την οικειαν
επωφλησαμεν ζωην. ει γαρ "Εις υπερ παντων απεθανεν, "αρα οι παντες απεθανον"
εν αυτωι, και ζην οφειλομεν εαυτοις μεν, ουκετι, κατα γε τον εικοτα και ορθως
εχοντα λογον, μαλλον δε "τωι υπερ ημων αποθανοντι και εγερθεντι." και ταυτηιτοι
φησιν Ει καλον ενωπιον υμων· δηλον δε οτι το της μετα σαρκος οικονομιας
μυστηριον· ει σεσωσθε δι' αυτου και πεπραχατε δεξιως, εγνωκατε δε με Σωτηρα και
λυτρωτην, και τον υπερ της απαντων ζωης ανατλαντα θανατον, δοτε στησαντες,
τουτεστιν ορισαντες, τον μισθον μου η απειπασθε. πλην ευγνωμονες οι εξ εθνων.
εστησαν γαρ τον μισθον παρισουμενον μεν ουδαμως· εοικοτα δε πως οις εσχηκαμεν
παρ' αυτου. ωσπερ γαρ απεθανεν υπερ ημων, ουτω και ημεις τεθεικαμεν τας ψυχας
υπερ της εις αυτον γνησιοτητος και αγαπης· πρεποι δ' αν λεγειν τοις αγιοις μαρτυσι
"Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; "θλιψις η στενοχωρια η διωγμος η
λιμος η γυμνοτης η "κινδυνος η μαχαιρα;" νενικηκε γαρ ουδεν των αγιων την
ευψυχιαν. ουκουν η των παρα Χριστου γεγονοτων εις ημας
2.466 ομοιοτης
υποφαινεται πως, δια του δεδοσθαι λεγειν εις μισθον αυτωι τριακοντα αργυρους. ο
μεν γαρ προδοτης και βδελυ- ρωτατος αληθως και θεομισης Ἰουδας, τριακοντα
δηναρια λαβων, προυδωκε τοις φονωσι Χριστον, και τον της σωτη- ριας ημων
καταπεπρακεν αρχηγον τοις αλιτηριοις. προσεκο- μισθησαν δε παρα των εθνων εις
μισθον αυτωι τριακοντα αργυροι, οι και καθιενται Θεου προσταττοντος εις το
χωνευτη- ριον, ευ μαλα δοκιμαζομενοι, καθα και αυτος ο Χριστος εδοκιμασθη υπερ
ημων. εσται γαρ ημων ουκ αζητητος η πιστις παρα γε τωι παντα ειδοτι Θεωι· ουτε
μην αβασανιστος ο βιος· αλλ' ηι φησιν ο μακαριος Παυλος "εκαστου το "εργον
οποιον εστι το πυρ αυτο δοκιμασει." γεγραπται δε και περι Χριστου οτι "Ἐξαιφνης
ηξει εις τον ναον "αυτου Κυριος ον υμεις ζητειτε, και ο αγγελος της διαθηκης "ον
υμεις θελετε· ιδου ερχεται, λεγει Κυριος παντοκρατωρ. "και τις υπομενει ημεραν
εισοδου αυτου; η τις υποστη- "σεται εν τηι οπτασιαι αυτου; διοτι αυτος εισπορευεται
ως "πυρ χωνευτηριου και ως ποα πλυνοντων, και καθιειται "χωνευων και
καθαριζων ως το αργυριον και ως το "χρυσιον." ψαλλει δε που και ο θεσπεσιος
∆αυειδ, ως εκ προσωπου παντος του πιστευσαντος εις Χριστον, και ζην εθελοντος
ευαγγελικως "∆οκιμασον με, Κυριε, και "πειρασον με, πυρωσον τους νεφρους μου
και την καρδιαν "μου." πλην οτι το χωνευτηριον εν οικωι Κυριου, φησιν ο
Προφητης. δοκιμαζει γαρ η Ἐκκλησια Χριστου τον εκαστου τροπον και της εις
Χριστον αγαπης το γνησιον, και "δια- "κρισεις εχουσα πνευματων," οιδεν ακριβως,
τις μεν εν Ἁγιωι Πνευματι λαλει Κυριον ονομαζων Ἰησουν, τις δε δη και εν
Βεελζεβουλ, αναθεμα λεγων αυτον· και τινες
2.467 μεν "οι αληθινοι
προσκυνηται," τινες δε αυ οι ως "εν "ενδυμασι προβατων" προς ημας ερχομενοι
"λυκοι." 9Και απεῤριψα την ραβδον την δευτεραν, το σχοινισμα, του διασκεδασαι
 
 

462

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την διαθηκην ανα μεσον του Ἰουδα και ανα μεσον του Ἰσραηλ.9 Ῥαβδους εφη δυο
ληψεσθαι Χριστον, ουτω τε κατα- νεμησειν εν αυταις τα οικεια προβατα, δηλον δε
οτι των δια πιστεως κεκλημενων την αγιαν πληθυν. και ραβδον μεν ειναι την
καλην ελεγομεν την παιδειαν, ητοι το κηρυγμα το ευαγγελικον, την γεμην ετεραν,
τουτεστι το σχοινισμα, την δια Μωυσεως εντολην, ως τωι σχοινισματι τωι
εκνεμηθεντι
Θεωι· τουτεστι τωι Ἰσραηλ· δοθεισαν εις βοηθειαν κατα την του
προφητου φωνην "Νομον γαρ φησιν εις βοηθειαν "δεδωκεν." οτι τοινυν ουχι δη
μονοις τοις ευαγγελικοις παιδευμασιν η των εθνων εμελλε παιδαγωγεισθαι πληθυς,
αλλα γαρ και αυταις ταις παλαι τε και δια Μωυσεως δοθεισαις εντολαις,
μεταπλαττομενης δηλονοτι της εν νομωι σκιας εις αληθειαν, και δια των
προκειμενων ημιν καθιστη- σιν εναργες. ωσπερ γαρ αποῤριφηναι τε και
σκεδασθηναι την καλην εφη ραβδον· διεσπαρη γαρ ωσπερ εν ταις των Χαναναιων
χωραις η ευαγγελικη παιδευσις, περιενεχθεισα δηλονοτι δια των αγιων αποστολων·
ουτω και η ετερα ραβδος, ητοι παιδευσις, τουτεστι το σχοινισμα, ηγουν ο νομος, ο
εν ταξει διαθηκης παρα Θεου τεθεις ανα μεσον του Ἰουδα και ανα μεσον του
Ἰσραηλ, τουτεστι παντος του 2.468 γενους του εξ Ἰσραηλ· Ἰουδαν μεν γαρ ονομαζει
τας εν τοις Ἱεροσολυμοις δυο φυλας, αυτην τε την Ἰουδα φημι και Βενιαμιν, Ἰσραηλ
γεμην τας ετερας δεκα, τας εν τηι Σαμαρειαι διωικισμενας ομου τωι Ἱεροβοαμ· δεδοται
δη ουν τοις εκ Χανααν και ο νομος· μυσταγωγουμεθα γαρ, ως εφην, νομικοις τε και
ευαγγελικοις θεσπισμασι· ταυτηιτοι και εφασκεν ο Χριστος "Μη νομισητε οτι ηλθον
καταλυσαι "τον νομον η τους προφητας. ουκ ηλθον καταλυσαι, αλλα "πληρωσαι.
λεγω γαρ υμιν, εως αν παρελθηι ο ουρανος "και η γη, ιωτα εν η μια κεραια ου μη
παρελθηι απο του "νομου, εως αν παντα γενηται." πληροι γαρ τον νομον διδασκων
τα υπερ νομον, και ουκ εξω νομου τιθεις τον παιδαγωγουμενον, ως εν γε τωι φαναι
τυχον "Ἠκουσατε "οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις Ου φονευσεις, ος δ' αν φονευσηι,
"ενοχος εσται τηι κρισει. εγω δε λεγω υμιν, οτι πας ο "οργιζομενος τωι αδελφωι αυτου
εικηι, ενοχος εσται τηι κρισει." και παλιν "Ἠκουσατε οτι εῤρεθη Ου μοιχευσεις. εγω
δε "λεγω υμιν οτι πας ο βλεπων γυναικα προς το επιθυμησαι, "ηδη εμοιχευσεν
αυτην εν τηι καρδιαι αυτου." αποπεραινεται γαρ το Ου φονευσεις, ως εν γε τωι
παραιτεισθαι και την οργην, η ριζα τε εστι του φονου και γενεσις· τωι δε μηδ' ολως
εισδεχεσθαι τας επιθυμιας, ηγουν κολαζειν τας ηδονας, συναναιρειται που παντως
της μοιχειας ο τροπος, καθαπερ αμελει και ριζαις ηδικημεναις συναπομαραινεσθαι
φαμεν τα εξ αυτων βλαστηματα, μαλλον δε ουδ' αν ανασχοιεν ολως.

ΤΟΜΟΣ ∆ʹ.
ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΖΑΧΑΡΙΑΝ. ΤΟΜΟΣ ΠΕΜΠΤΟΣ.
Και ειπε Κυριος προς με Ἔτι λαβε σεαυτωι σκευη ποιμενικα
ποιμενος
απειρου, διοτι ιδου εγω εξεγειρω ποιμενα επι την
γην, το εκλιμπανον ου μη
επισκεψηται, και το διεσκορπισμενον ου μη ζητησηι, και το συντετριμμενον ου μη
ιασηται, και το
ολοκληρον ου μη κατευθυνει, και τα κρεα των εκλεκτων
Του αγαθου ποιμενος,
καταφαγεται, και τους αστραγαλους αυτων εκστρεψει.9
σοφου τε και επιστημονος, τουτεστι Χριστου, τας δυο ραβδους αποῤριψαντος τε και
διασκεδα- σαντος ταις των Χαναναιων χωραις, κατα τους ηδη προ- αποδεδομενους
τροπους· οι μεν εγνωκασιν οτι Λογος Κυριου εστι. πεπιστευκασι γαρ, ως εφην, οτι
καιτοι παρα Θεου και Πατρος αποῤρητως γεγεννημενος ο εξ αυτου τε και εν αυτωι
Λογος, επειδη γεγονε καθ' ημας, κεχρηματικε τε των ολων αρχιποιμην, προυθηκεν
 
 

463

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις εις μυσταγωγιαν και εις ειδησιν ακριβη του καθ' εαυτον μυστηριου την τε
ευαγγε- λικην παιδευσιν και φωταγωγιαν, και μεντοι και την νομικην.
2.470
ταυτας γαρ ειναι τας δυο ραβδους ελεγομεν, δι' ων ημας καταποιμαινει Χριστος "εν
νομηι αγαθηι και εν τοπωι πιονι" καθα γεγραπται. αλλ' ου συνεντες Ἰουδαιοι το
μυστηριον, ηγνοηκοτες δε και την ραβδον την καλην, τουτεστι το κηρυγμα το
ευαγγελικον, και προσετι τουτοις την ετεραν ατιμασαντες ραβδον, ηι ονομα
Σχοινισμα, τουτεστι τον δια Μωυσεως νομον, ου προσηκαντο μεν την πιστιν,
ηγνοηκασι δε τον δια νομου και προφητων προηγορευμενον· και τουτο αυτοις
εναργως αυτος εφασκεν ο Σωτηρ "Μη δοκειτε οτι "εγω κατηγορησω υμων προς τον
Πατερα· εστιν ο κατη- "γορων υμων Μωυσης, εις ον υμεις ηλπικατε. ει γαρ
"επιστευετε Μωυσει, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου "εκεινος εγραψεν. ει δε τοις
εκεινου γραμμασιν ου πιστευ- "ετε, πως τοις εμοις ρημασι πιστευσετε;" εστι τοινυν
ουδαμοθεν αμφιλογον, ως ουτε τοις Μωυσεως πεπιστευκασι γραμμασιν, ουτε μην
τοις του Σωτηρος ρημασιν. Ἐπειδη δε της αληθειας την γνωσιν ου παρεδεξαντο,
ταυτηιτοι, καθα φησιν ο σοφωτατος Παυλος "πεμψει αυτοις "ο Θεος ενεργειαν
πλανης, εις το πιστευσαι αυτους τωι "ψευδει·" ενεργειαν δε πλανης τον αντιχριστον
ειναι φησιν, ωι προστεθεντες Ἰουδαιοι κατακριθησονται. και πιστωσεται λεγων
αυτοις ο Σωτηρ απειθειν ηἱρημενοις "Ἐγω εληλυθα "εν τωι ονοματι του Πατρος μου,
και ου λαμβανετε με· "εαν αλλος ελθηι εν τωι ονοματι τωι ιδιωι, εκεινον ληψεσθε."
οτι τοινυν Ἰουδαιοι εμελλον κατα καιρους πεφηνοτα τον της ανομιας υιον
αμελλητι παραδεχεσθαι, "τον αντικειμενον και "υπεραιρομενον επι παντα
λεγομενον θεον η σεβασμα, ωστε "αυτον εις τον ναον του Θεου καθισαι
αποδεικνυντα εαυτον "οτι εστι Θεος," τον ουκ ειδοτα ποιμαινειν ορθως και
επιστημονως προανατυπουσθαι κελευει τωι Προφητηι Θεος 2.471 ουτω λεγων Ἔτι
λαβε σεαυτωι σκευη ποιμενικα ποιμενος απειρου. οι μεν γαρ των ποιμενων
επιεικεστατοι, και των εν χερσι σπουδασματων επιστημονες, ισχνας εχουσι τας
ραβδους, ιν' ει γενοιτο του καταπαιειν καιρος, μη συνθραυ- ηται το τυπτομενον. ει
δε δη τις ειη των ουκ ειδοτων το χρημα, και ποιμενικης επιστημης ως απωτατω
κειμενος, αδροτατοις αυτα συντριβει ροπαλοις. και ταυτα οιμαι εστι τα σκευη τα
ποιμενικα του απειρου ποιμενος. επειδη δε κατα καιρους εμελλεν ο της ανομιας
υιος την βασιλιδα τιμην περικειμενος, δοκειν εν ταξει ποιμενος αναδειχθησεσθαι
τοις επι γης· φειδους γεμην ουδεμιας αξιουν τους υπο χειρα λαους, η και τους εξω
χειρος, ταυτηιτοι φησιν Ἰδου εγω εξεγειρω ποιμενα επι την γην, το εκλιμπανον ου
μη επι- σκεψηται. ομοιον ως ει λεγοι Το ολισθησαν εις ολιγοπι- στιαν, ουκ αν
επιῤρωσειε ταις μυσταγωγιαις· το διεσκορ- πισμενον ου μη ζητησηι, το εκπεφοιτηκος
φησι της ευθειας οδου, και της αγελης αποσκιρταν ειωθος, ου μη ζητησηι, τουτεστιν
ουκ αν μεταθειη προς το αμεινον τε και εχον ορθως. το συντετριμμενον ου μη
ιασηται. συντριβεται δε τις, η πονηρας ηδονης ηττωμενος, και οιον ου φερων της
φιλοσαρκιας το βαρος· ηγουν ταις των ανοσιων αιρετικων απαταις συνηρπασμενος,
και υγια τον νουν ουκ εχων εις γε το χρηναι πιστευειν ορθως. τουτο παλιν ο αγαθος
ιαται ποιμην, ο γεμην απειρος ουκετι. το ολοκληρον ου μη κατευθυνηι, αλλα και τα
κρεα των εκλεκτων καταφαγεται, και τους αστραγαλους αυτων εκστρεψει.
πολεμησει γαρ τοις αγιοις ο της ανομιας υιος, και αχαλινον αυτοις επαφεις την
2.472 οργην, μονονουχι και κρεανομησει και καταφαγεται θηρος αγριου δικην.
εκστρεψει δε και τους αστραγαλους, ινα μη τις εχηι το ορθοποδειν δυνασθαι·
καταβιασεται γαρ προσ- κυνειν αυτωι, καταπληττων τοις θαυμασιν. εχει γαρ "την
"παρουσιαν κατ' ενεργειαν του σατανα," και εν Βεελζεβουλ ποιησει "τερατα, ωστε
πλανασθαι ει δυνατον και τους "εκλεκτους," και ηι φησιν ο Σωτηρ "Ουκ αν εσωθη
πασα σαρξ," μαινομενης κατα παντων της εκεινου πλεονεξιας· "δια δε τους
 
 

464

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκλεκτους κολοβωθησονται αι ημεραι εκειναι." "ανελει γαρ αυτον ο Κυριος τωι
πνευματι, και καταργησει "τηι επιφανειαι της παρουσιας αυτου." 9Ὦ οι ποιμαινοντες
τα ματαια, και οι καταλελοιποτες τα προβατα, μαχαιρα επι του βραχιονος αυτου
και επι τον οφθαλμον τον
δεξιον αυτου· ο βραχιων αυτου ξηραινομενος
ξηρανθησεται και ο οφθαλμος ο δεξιος αυτου εκτυφλουμενος εκτυφλω- θησεται.9
Γεγονοτος απαξ του λογου περι ποιμενος απειρου, μονον- ουχι και επιστυγναζει
λοιπον τοις μη αγαθοις ποιμεσι, και γενικωτατωι τροπον τινα χρηται λογωι, τα τοις
ωδε γνωμης εχουσι συμβησομενα προαναφωνων. αθρει γαρ οπως ως ηδη τας της
ραιθυμιας αποτιννυουσι δικας ταχα που και συναλγει δι' εμφυτον ημεροτητα, και
καταιτιαται μεν, οτι ποιμενες γεγονασι των ματαιων, τουτεστι των προσκαιρων
επιμεληται, ραιθυμοι δε ουτως, ως επιγανυσθαι τοις προβα- τοις αθλιως διολωλοσιν.
οι μεν γαρ πωλουντες ελεγον 2.473 "Ευλογητος Κυριος και πεπλουτηκαμεν·" οι δε
κατεσφα- ζον τε και ουκ επασχον ουδεν επ' αυτοις· του γαρ χρηναι ποιμαινειν
ορθως ουδεις ην ολως παρ' αυτοις ο λογος. τοι- ουτοι δε ησαν οι των Ἰουδαιων
καθηγηται, κλειοντες την βασιλειαν των ουρανων, καθα φησιν ο Χριστος, και μητε
αυτοι εισερχομενοι, μητε μην ετερους αφιεντες εισελθειν· αλλα περιαγοντες μεν
"την θαλασσαν και την ξηραν, ινα "ποιησωσιν ενα προσηλυτον, ει δε δη γενοιτο,
ποιουντες "αυτον υιον γεεννης διπλοτερον εαυτων." Τι δη ουν αρα τοις ουτω
πονηροις ποιμεσι συμβησεται; μαχαιρα φησιν επι του βραχιονος αυτου και επι τον
οφθαλμον τον δεξιον αυτου. λαμβανεται δε ο βραχιων εις δυναμιν τε και τυπον της
πνευματικης ενεργειας. και γουν και των σφαζο- μενων ζυων εν τηι αγιαι σκηνηι
απολεκτον τωι θειωι θυσια- στηριωι μερος ο βραχιων ην και ιερον αναθημα τωι Θεωι·
υποφαινοντος οιμαι του νομου δι' αινιγματος, οτι Θεωι την ιδιαν αναθετεον ισχυν
την σωματικην τε και πνευματικην. οτι δε ο βραχιων κατασημαινει την δυναμιν,
πιστωσεται τις των αγιων, τωι των ολων Θεωι προσπεφωνηκως "Μεγεθει
"βραχιονος σου απολιθωθητωσαν." ο δε γε οφθαλμος εις νου τυπον λαμβανεται.
πεισεται δη ουν ο μη ποιμαινων ορθως βραχιονος τε και οφθαλμου την πηρωσιν,
τουτεστιν, ερημος εσται και πνευματικης ισχυος. ου γαρ δυνησεται τι κατορ- θωσαι
των αγαθων μη ενισχυοντος Θεου· κατασκοτισθη- σεται δε και τον νουν, αμετοχος
του θειου φωτος υπαρχων τε και νοουμενος. ου γαρ δυνησεται λεγειν εκ παῤρησιας
" Οτι συ φωτιεις λυχνον μου Κυριε, ο Θεος μου φωτιεις "το σκοτος μου." δεξιος τε
βραχιων ο τηι μαχαιραι τεμνο- 2.474 μενος, και μην και οφθαλμος ο τυφλουμενος.
δεξιον γαρ ουδεν παρα τοις Ἰουδαιων δημοις, ου πραξις αγαθη, ουκ ισχυς η εν
τουτοις, ου τα εκ θειου φωτος εις νουν και καρδιαν. ως γαρ ο Παυλος φησιν "Ἄχρι
σημερον ηνικα "αν αναγινωσκηται Μωυσης, καλυμμα επι την καρδιαν αυτων
κειται." ψαλλει δε που και ο ∆αυειδ περι αυτων "Σκοτισθητωσαν οι οφθαλμοι
αυτων του μη βλεπειν." σκαια δη ουν απαντα τα παρ' αυτοις, καν τροπον ειπηις, καν
νοημα, καν ετερον τι των προσειναι πεπιστευμενων. των μεν γαρ αριστερων η
αφαιρεσις ονησηι αν οιδ' οτι τους υπομενοντας· αποβολη γαρ σκαιοτητος, αιτιας τε
και μωμου παντος απαλλαξειεν αν αυτους. αδικησειε δ' αν ου μετριως η των
δεξιων αποθεσις· αποφερει γαρ παντως εις τα αισχιω και βδελυρωτατα. αλλ'
Ἰουδαιοις μεν πρεποι αν, και μαλα εικοτως, το εν στερησει γενεσθαι των δεξιων·
ημιν δε τοις εν Χριστωι το εν αποβοληι γενεσθαι σκαιοτητος, και τοις δεξιοις
εναβρυνεσθαι. 9Λημμα λογου Κυριου επι τον Ἰσραηλ, λεγει Κυριος, εκτεινων
ουρανον, και θεμελιων γην, και πλασσων πνευμα ανθρωπου
εν αυτωι.9
Ἀποχρωσαν ευ μαλα ποιησαμενος την αφηγησιν την επι γε φημι τωι αγαθωι ποιμενι,
τουτεστι Χριστωι, και μεντοι την επι γε τωι απειρωι τε και ωμοτατωι και κρεανομουντι τα προβατα· τουτον δε ειναι φαμεν τον αντιχριστον·
2.475 διαμεμνηται
χρησιμως και των εσομενων κατα καιρους διωγμων κατα τε του Ἰσραηλ· και ουχι
 
 

465

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δηπου παντως του κατα σαρκα, μαλλον δε του νοητου· και της αγιας οντως
Ἱερουσαλημ, "ητις εστιν εκκλησια Θεου ζωντος." ωσπερ γαρ ειναι φαμεν νοητον
Ἰουδαιον, τον εχοντα περι- τομην εν καρδιαι, την δια του πνευματος, και ουχι δη
παντως την εν σαρκι δια γραμματος· ουτω και Ἰσραηλ νοεισθαι φαιη τις αν, ουχι
παντως τον εξ αιματος Ἰσραηλ, εκεινον δε μαλλον, ος εχει τον νουν ορωντα Θεον.
τοιουτοι δε μαλλον παντες οι δια πιστεως της εις Χριστον κεκλημενοι προς
αγιασμον, επεγνωκοτες τε δι' αυτου και εν αυτωι τον Θεον και Πατερα. θεοπτιας γαρ
ουτος εις τροπος ο ατρεκης και εξαιρετος. Λαμβανεται τοινυν ο λογος επι τον
αρτιως ημιν ειρημενον Ἰσραηλ. οτι δε εστι παναλκης ο των ολων ∆ημιουργος, ο
την επι τουτοις ημιν ποιουμενος προαναῤρησιν, αποφαινει λεγων Ἐκτεινων
ουρανον, και θεμελιων γην, και πλασσων πνευμα ανθρωπου εν αυτωι. δεχεται γαρ,
φησιν, επι τον Ἰσραηλ το λημμα του λογου Θεος ο παντα ισχυων, και "εκτεινων
μεν ωσει δεῤριν τον ουρανον," κατα την του ψαλλοντος φωνην, εδραιοτατην τε
ουτως αποφηνας την γην, ως αει τε και δια παντος ακλονητως εχειν, καιτοι
τεθεμελιωμενην επι θαλασσων· εφη γαρ ουτως η θεοπνευ- στος γραφη. αυτος ο
πλασσων πνευμα ανθρωπου εν αυτωι. ο δε δη των ουτω μεγαλων δημιουργος και
τεχνιτης, πως ουκ αν ανιδρωτι και μαλα ευκολως το αυτωι δοκουν απο- περαινηι;
πλασσεται δε παρα Θεου πνευμα ανθρωπου εν αυτωι, ουκ εις αρχας του ειναι
καλουμενον, ει και γεγονε δι' αυτου,
2.476 αλλ' οιον μεταμορφουμενον, εξ
ασθενειας εις δυναμιν, εξ ανανδριας εις υπομονην, και απαξαπλως εκ των
αισχιονων εις τα αμεινω μεταστοιχειουμενον νοητως. ψαλλει δε που και ο
θεσπεσιος ∆αυειδ "Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι "ο Θεος, και πνευμα ευθες
εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου." και ου δηπου φαιη τις αν, ει γε νουν εχοι, καρδιαν
η πνευμα βουλεσθαι λαβειν, ως ουκ εχοντα την αρχην· οιηθειη δ' αν μαλλον εν
αυτωι κτιζεσθαι παρακαλειν καρδιαν καθαραν και πνευμα ευθες. και τουτο εστιν ο
μεταπλασμος. εθος δε τοις αγιοις προφηταις, ει δη μελλοιεν ουκ ευκαταφρονη- των
πραγματων ποιεισθαι προαφηγησιν, πανσθενη τε και αλκιμωτατον προαναφαινειν
πειρασθαι τον των ολων Θεον, ινα πανταχοθεν ο λογος αυτοις εχοι το βεβαιον εις
πιστιν, καν ει τι λεγοιεν των ελπιδος επεκεινα, και οσον ηκεν ειπειν εις εννοιας τας
εν ημιν εξω τε του λογου και απιστουμενον. 9Ἰδου εγω τιθημι την Ἱερουσαλημ ως
προθυρα σαλευομενα πασι τοις λαοις κυκλωι, και εν τηι Ἰουδαιαι εσται περιοχη επι
Ἱερουσαλημ. και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι θησομαι την
Ἱερουσαλημ λιθον
καταπατουμενον πασι τοις εθνεσι· πας ο καταπατων αυτην εμπαιζων εμπαιξεται,
και επισυναχθησονται επ' αυτην παντα τα εθνη της γης.9
Ἐν τοις ηδη
προαπηγγελμενοις ο κατα της Ἰουδαιας πολεμος δια της Ῥωμαιων εσομενος
στρατιας ειρηται σαφως. και γουν εφασκε "Φωνη θρηνουντων ποιμενων, οτι
τεταλαι- 2.477 "πωρηκεν η μεγαλωσυνη αυτων·" και μεθ' ετερα παλιν "∆ια τουτο
ου φεισομαι ουκ ετι επι τους κατοικουντας "την γην, λεγει Κυριος· και ιδου εγω
παραδιδωμι τους "ανθρωπους, εκαστον εις χειρας του πλησιον αυτου και "εις
χειρας βασιλεως αυτου. και κατακοψουσι την γην, "και ου μη εξελωμαι εκ χειρος
αυτων." εν δε γε τοις προκειμενοις, τους κατα της Ἐκκλησιας γεγονοτας διωγμους
προαφηγειται σαφως. πεπολεμηκασι γαρ τοις πιστευσασιν εις Χριστον· προ μεν γαρ
των αλλων απαντων οι της Ἰουδαιων Συναγωγης ηγουμενοι, παραγγελλοντες μεν
τοις αγιοις αποστολοις μη λαλειν επι τωι ονοματι του Χριστου, μαστιζοντες δε και
εν συνεδριοις αυτους, λιθοβολεισθαι δε αυτους παρασκευαζοντες, και τι γαρ ουχι
των ανοσιωτατων δρωντες και λεγοντες; επειδη δε και εν ταις των εθνων χωραις
εκπεφοιτηκεν ο λογος ο περι Χριστου, και των ευαγγελικων κηρυγματων κατηκοοι
γεγονασιν οι εν αυταις, ετεροι παλιν γεγονασι διωγμοι δια των κατα καιρους και
κατα χωρας κεκρατηκοτων οι, της βεβηλου και βδελυρας ειδωλολατρειας
 
 

466

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταποιεισθαι σπουδαζοντες και διαβολικης ανοσιοτητος υπουργοι γεγονοτες,
απεκτονασι τους αγιους εις τους επι τοις μαρτυριοις καλουντες αγωνας. εδοξε δε
πως η Ἐκκλησια και πασχειν ευκολως, επαμυνοντος ουδενος, εοικεναι τε
προθυροις σεσαλευμενοις και πιπτουσιν, η και λιθωι καταπατουμενωι. καιτοι γαρ
ισχυων ο των ολων Σωτηρ και παντα πολεμον κατευνασαι ραιδιως, μαλλον δε και
αποστησαι παντελως των σεβομενων αυτον, και αμεινους αποφηναι παντος
πειρασμου και της των εχθρων κατευ- μεγεθουντας χειρος, εφηκεν οικονομικως
καταλαμπρυνεσθαι
2.478 δια παθηματων, ινα συμμορφοι γεγονοτες αυτωι,
συνδοξα- σθειεν τε και συμβασιλευσειαν. ει γαρ συμπασχομεν, "και
"συμβασιλευσομεν" αυτωι, κατα το γεγραμμενον, και ει "κοινωνοι των παθηματων"
εσμεν, αλλα και της δοξης εσο- μεθα. ιδου τοινυν φησι τιθημι την Ἱερουσαλημ ως
προθυρα σαλευομενα. ει δε δηπου τουτο γενοιτο, και ταχθειη περι αυτην η περιοχη,
τουτεστιν η παρα παντων πολιορκια, και
οταν ειναι δοξειεν ως λιθος
καταπατουμενος, τοτε πας ο εμπαιζων εμπαιζεται. πεπρακται δε τουτο, καθαπερ
εφην αρτιως, εν τοις κατα καιρους διωγμοις. επεφυοντο γαρ τοις αγιοις, κατα
πολλους αικιζοντες τροπους, και ταχα που και αποθνησκουσιν επιμειδιωντες οι
ταλανες. ου γαρ ᾔδεσαν, κατα το εικος, το εκ του παθειν ευκλεες, και οτι προς
ευθυμιας αυτοις της διηνεκους εσται δη παντως ο πονος. αθρει δη οπως ου της των
εθνων ισχυος εργον ειναι φησι, το καταπατηθησεσθαι την Ἐκκλησιαν· αλλα της
αυτου βουλης εφιεντος, ως εφην, δια παθηματων τελειουσθαι τους ιδιους
προσκυνητας. ιδου γαρ φησιν εγω τιθημι την Ἱερου- σαλημ ως προθυρα σαλευομενα
πασι τοις λαοις κυκλωι. τουτωι παραπλησιον εκεινο οιμαι εστι το δια της του
Σωτηρος φωνης ευ μαλα σαφως ειρημενον προς Πιλατον "Ουκ ειχες "ουδεμιαν
εξουσιαν κατ' εμου, ει μη ην δεδομενον σοι "ανωθεν·" φαιη δ' αν εικοτως η νοητη
παλιν Ἱερουσαλημ, τουτεστιν η Ἐκκλησια, τωι διωκοντι κοσμωι Ουκ ειχες κατ' εμου
εξουσιαν ουδεμιαν, ει μη ην δεδομενον σοι ανωθεν. 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει
Κυριος παντοκρατωρ, παταξω παντα ιππον εν εκστασει και τον αναβατην αυτου εν
παραφρονησει· 2.479 επι δε τον οικον Ἰουδα διανοιξω τους οφθαλμους μου, και
παντας τους ιππους των λαων παταξω εν αποτυφλωσει.9
Ὅτι και παντα
κατευνασει πολεμον, και απρακτους απο- φανει τας των διωκτων εφοδους, διδωσι
νοειν, ιππον τε και αναβατην παταξειν ειπω εν εκστασει τε και παραφρονησει και
μην και αποτυφλωσει. εστι δε οιμαι ταυτον το παθειν την εκστασιν τωι υπομειναι
την παραφρονησιν. το γαρ εξω γενεσθαι φρενος, εκστασις αν νοοιτο, και μαλα
εικοτως. ου δη γεγονοτος και τοις φονωσι συμβεβηκοτος, περιεσται που παντως
τοις αγιοις ειπειν περι των σφισι μεμαχημενων "Οι "εχθροι ημων ανοητοι," και μην
και "Ουτοι εν αρμασι και "ουτοι εν ιπποις, ημεις δε εν ονοματι Κυριου Θεου ημων
"μεγαλυνθησομεθα. αυτοι συνεποδισθησαν και επεσον, "ημεις δε ανεστημεν και
ανορθωθημεν." παραφρονησειε δ' αν και ετερως ο ταις των αγιων ανεξικακιαις
ανοσιως επιπηδων, και αδοκητον υπομενει την εκστασιν, ητοι το θαυμα,
τεθεαμενος οτι νικωσιν εν συμφοραις, και στεφα- νουνται πεσοντες, καν ηττησθαι
δοκοιεν, τοτε δη μαλιστα κρατουσι μειζονως· ειπερ εστιν αληθες, ως εν γε δη
μαλιστα τωι παθειν αυτους ορωνται ευκλεεις, και τωι μεγεθει των πονων
συμπαρομαρτουσαν εχουσι την ανωθεν χαριν. ειτα πως ουκ αν καταπληξειαν τους
μεμαχημενους οι μακαριοι μαρτυρες, και αυτον νικωντες τον σαταναν, και
πονηροις μεν και ακαθαρτοις επιτιμωντες πνευμασι· πολυ δε το θαυμα της ενουσης
ευκλειας αυτοις ενιεντες εσθ' οτε και αυτοις τοις ανηιρηκοσιν; ουκουν ιπποτην τε
αμα και ιππον παταξειν επαγγελλεται· ινα νοωμεν τας των πολεμιων φαλαγγας,
τας ταις των αγιων επιεικειαις αντιτεταγμενας.
2.480 Ἐπι δε τον οικον Ἰουδα
διανοιξειν εφη τους οφθαλμους. και Ἰουδαν μεν εν τουτοις τον εκ ριζης Ἰεσσαι και
 
 

467

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκ της Ἰουδα φυλης πεφηνοτα Χριστον ονομαζει· οικον δε αυτου την Ἐκκλησιαν,
ητοι των εν πιστει δεδικαιωμενων την αγιαν πληθυν. την δε γε των οφθαλμων
διανοιξιν εκεινο οιμαι δηλουν, οτι πολυ λιαν αμφιλαφει και οιον ολωι βλεμματι
κατασκεψεται· σημειον δ' αν γενοιτο τουτο σαφες της επ' αυτοις ευμενειας και
μεντοι φειδους και αγαπης. γεγραπται γαρ οτι "Ὀφθαλμοι Κυριου επι δικαιους." και
ους αν επι- βλεψειε, τουτους δη παντως τρισμακαριους αποφαινει, ειπερ εστιν
ειπειν ου διεψευσμενως, ως κολαζει μεν ταις αποστρο- φαις τον υβριστην τε και
αλιτηριον, κατευφραινει γεμην ταις επισκεψεσι τον ευσεβη και φιλαρετον. και γουν
ο θεσπε- σιος ∆αυειδ, και την εκ της αποστροφης ζημιαν και το εκ της επισκεψεως
κερδος εμφανες καθιστας, ποτε μεν εφασκε "Μη αποστρεψηις το προσωπον σου απ'
εμου, και μη "εκκλινηις εν οργηι απο του δουλου σου·" ποτε δε δη αυ "̓Επιβλεψον επ'
εμε και ελεησον με." εψεται γαρ παντως ταις αποστροφαις ο θυμος και τα εξ αυτου
συμβαινοντα· τωι γεμην επιβλεψαι το χρηναι λαβειν τον ελεον. 9Και ερουσιν οι
χιλιαρχοι Ἰουδα παντες εν ταις καρδιαις αυτων
Ευρησομεν εαυτοις τους
κατοικουντας εν Ἱερουσαλημ εν Κυριωι παντοκρατορι Θεωι αυτων.9 Χιλιαρχους
μεν Ἰουδα τους αγιους αποστολους κατωνο- μασθαι φαμεν, τους οιον εν ταξει
στρατηγων κεχειροτονη- 2.481 μενους παρα Χριστου, και καθηγεισθαι λαχοντας
του Ἰουδα, τουτεστι των κεκλημενων εις εξομολογησιν τε και αινον. αινος γαρ ο
Ἰουδας ερμηνευεται. ειεν δ' αν ουτοι παντες οι εξ εθνων, οις και το χρηναι
δοξολογειν τον Ἐμμανουηλ ο θεσπεσιος μελωιδος επιταττει λεγων εν πνευματι
"Ευλο- "γειτε εθνη τον Θεον ημων, και ακουτισασθε την φωνην "της αινεσεως
αυτου." Ἰουδας τοινυν εν τουτοις οι δια πιστεως κεκλημενοι προς αινον τε και
εξομολογησιν· χιλι- αρχοι γεμην οι επ' αυτοις τεταγμενοι, ταξιαρχοι τε και
ηγεμονες, οι θεσπεσιοι μαθηται. εστι γουν ιδειν, οια τισι στρατιωταις, τοις του
Σωτηρος προσκυνηταις διακεκραγοτας τε και λεγοντας "Στητε ουν περιζωσαμενοι
την οσφυν υμων "εν αληθειαι, και ενδυσαμενοι τον θωρακα της δικαιοσυνης, "και
υποδησαμενοι τους ποδας εν ετοιμασιαι του ευαγγελιου "της ειρηνης, εν πασιν
αναλαβοντες τον θυρεον της πιστεως, "εν ωι δυνησεσθε παντα τα βελη του πονηρου
τα πεπυρω- "μενα σβεσαι. και την περικεφαλαιαν του σωτηριου δεξασθε, "και την
μαχαιραν του Πνευματος ο εστι ρημα Θεου." χρηναι δε ημας ορασθαι λαμπρους και
την ευδοκιμον κατορ- θουντας ζωην και ο θεσπεσιος εφη Παυλος "∆ια των "οπλων
της δικαιοσυνης των δεξιων και αριστερων," και προς γε δη τουτοις, τας των
εναντιων φαλαγγας μο- νονουχι κατεδεικνυ λεγων "Του λοιπου, ενδυναμουσθε εν
"Χριστωι και εν τωι κρατει της ισχυος αυτου. ου γαρ "εστιν ημιν η παλη προς αιμα
και σαρκα, αλλα προς τας "αρχας, προς τας εξουσιας, προς τους κοσμοκρατορας του
"σκοτους τουτου, προς τα πνευματικα της πονηριας εν τοις "επουρανιοις."
Χιλιαρχοι δη ουν, και μαλα εικοτως, οι θεσπεσιοι μαθηται,
2.482 οι και ερουσι
φησιν εν ταις καρδιαις αυτων Ευρησομεν εαυτοις τους κατοικουντας εν
Ἱερουσαλημ εν Κυριωι παντοκρατορι Θεωι αυτων. επεθυμουν μεν γαρ οι θεσπεσιοι
μαθηται την αγιαν οντως Ἱερουσαλημ, τουτεστι την Ἐκκλησιαν, μεμεστωμενην
ορασθαι προσκυνητων, και οια τινα πολιν περιφανη και αοιδιμον πολυανδρωι
πληθυι των ενοικουντων ευ μαλα κατα- σεμνυνεσθαι. και γουν διεκηρυττον την
πιστιν, ευηγγελι- ζοντο τον Ἰησουν, σημειοις τε και τερασιν επισφραγιζομενοι τους
παρ' εαυτων λογους. πλην ουκ επιθον τον Ἰσραηλ· απομεμενηκε δη σκληρος τε και
ακαμπης και οιον ιππος
εξηνιος. ταυτηιτοι λοιπον εζητουν εαυτοις τους
κατοικουντας την αγιαν πολιν εν Κυριωι παντοκρατορι Θεωι αυτων, τουτεστιν εν
Χριστωι, και δη και ετραποντο προς τα εθνη, τοις Ἰουδαιων δημοις επιφωνησαντες
"Ὑμιν ην αναγκαιον "πρωτον λαληθηναι τον λογον του Θεου· επειδη δε απω"θεισθε αυτον και ουκ αξιους κρινετε εαυτους της αιωνιου "ζωης, ιδου στρεφομεθα
 
 

468

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις τα εθνη, ουτω γαρ ημιν "εντεταλται ο Θεος." εκειθεν εζητησαν τους της
Ἐκκλησιας πολιτας, ης και ο θεσπεσιος ∆αυειδ διαμεμνηται λεγων "∆εδοξασμενα
ελαληθη περι σου, η πολις του Θεου." ζητησαντες δε πεπλουτηκασι, συνεκομισαν τε
πληθυν την αριθμου κρειττονα, και δη και φασι τηι αγιαι πολει "Πλα- "τυνον τον
τοπον της σκηνης σου και των αυλαιων σου, "πηξον, μη φεισηι, μακρυνον τα
σχοινισματα σου, και "τους πασσαλους σου κατισχυσον, ετι εις τα δεξια και "εις τα
αριστερα εκπετασον." η δε τωι πληθει των κατοι- κουντων αυτην επιγανυται, μονον
δε ουχι καταθαυμαζουσα
2.483 των ιδιων τεκνων την ομηγυριν, φησιν "Ἐγω δε
ατεκνος "και χηρα, τουτους δε τις εγεννησε μοι, ουτοι δε μοι που "ησαν;" 9Ἐν τηι
ημεραι εκεινηι θησομαι τους χιλιαρχους Ἰουδα ως δαλον πυρος εν ξυλοις και ως
λαμπαδα πυρος εν καλαμηι, και καταφαγονται εκ δεξιων και εξ ευωνυμων παντας
τους λαους
κυκλοθεν.9
Χιλιαρχους μεν Ἰουδα, καθαπερ ηδη προειπον, τους
αγιους αποστολους, η και απαντας απλως τους των αγιων εκκλησιων ηγουμενους
αποκαλει· κατευμεγεθησειν τε ουτω της των εθνων καρδιας τον παρ' αυτων εφη
λογον, ηγουν την μυσταγωγιαν, ως δοκειν δαλον μεν ξυλοις εμπεπτωκεναι,
λαμπαδα γεμην εις καλαμην την ευκαταπρηστον. κατα- φαγονται γαρ φησι παντας
τους λαους εκ δεξιων και εξ ευωνυμων κυκλοθεν, τουτεστιν, ουπερ αν ιεναι
βουλοιντο, παντη τε και παντως εκει δυνησονται, καλουντες εις αισθη- σιν και, οιον
πυρι τωι θειωι και νοητωι, καταθαλποντες τους απεψυγμενους. εφη τι τοιουτον ο των
ολων Θεος και προς τον μακαριον προφητην Ἱερεμιαν "Ἰδου δεδωκα τους λογους
"μου εις το στομα σου πυρ, και τον λαον τουτον ξυλα, και "καταφαγεται αυτους,"
αντι του Καλεσει προς αισθησιν και απεψυγμενους εις αμαρτιαν, θερμους δη παλιν
αποτε- λεσει τωι πνευματι. απεψυκται μεν γαρ η των πλανωμενων καρδια, και
νεκρον εχουσι τον νουν, προσκυνουντες "τηι "κτισει παρα τον κτισαντα" Θεον,
ξυλοις τε και λιθοις ανατιθεντες το σεβας. Ἐπειδαν δε τον θειον εισδεξονται
λογον, ζεοντες, ως 2.484 εφην, αποτελουνται τωι πνευματι, θερμοι προς δικαιοσυνην· βεβαπτισμεθα γαρ καθα φησιν ο θεσπεσιος Ἰωαννης "Πνευματι Ἁγιωι και πυρι"
τωι νοητωι, καθαπερ τινα συρφετον, δαπαναν ειωθοτι την ταις ημετεραις ψυχαις ενιζησασαν αμαρτιαν και τους της φιλοσαρκιας εκτηκοντι ρυπους. ειρηται γουν προς
τινα και δια φωνης Ἡσαιου " Οτι εχεις ανθρακας πυρος, καθησαι επ' αυτους, ουτοι
"εσονται σοι βοηθεια·" και μην και αυτος περι εαυτου φησι "Και απεσταλη προς με
εν των Σεραφιμ, και "εν τηι χειρι ειχεν ανθρακα πυρος, ον τηι λαβιδι ελαβεν "απο
του θυσιαστηριου, και ηψατο του στοματος μου και "ειπεν Ἰδου ηψατο τουτο των
χειλεων σου, και αφελει "τας ανομιας σου, και τας αμαρτιας σου περικαθαριει."
ανθρακα που, κατα γε το εικος, τον θειον τε και ιερωτατον και αμαρτιας εκτηκοντα
Χριστον ειναι λεγων. ουκουν γεγο- νασι μεν ως δαλος πυρος εν ξυλοις και ως
λαμπαδες πυρος εις καλαμην οι θεσπεσιοι μαθηται και κατεφαγον μεν τα εθνη
κυκλοθεν· πλην ου δαπανωντες εις ολεθρον, καταφλε- γοντες δε μαλλον της εν
αυτοις ψευδωνυμου γνωσεως τα μιαρα τε και βεβηλα δογματα, και της αρχαιας
απατης τον ρυπον εκτηκοντες, αποψυγεσθαι δε ουκ εωντες ετι των απαξ
πεπιστευκοτων τον νουν προς ανονητους εικαιοβουλιας, ως επι γε σφισιν αυτοις
ανασκιρτωντας λεγειν προς τον των ολων Σωτηρα Χριστον "Πεπυρωμενον το
λογιον σου "σφοδρα και ο δουλος σου ηγαπησεν αυτο." οτι γαρ εστι θερμος και
τομωτατος ο του Θεου λογος, σαφες αν γενοιτο, προς Ἱερεμιαν λεγοντος αυτου
"Ουχ οι λογοι μου ωσπερ "πυρ φλεγον λεγει Κυριος, και ως πελυξ κοπτων πετραν."
2.485 εχει γαρ, και μαλα επιτηδειως, ο παναλκης του Θεου Λογος εις γε το δυνασθαι
και απεψυγμενον εις αμαρτιαν αναζω- πυρησαι τον νουν, και οιονει πως
απεσκληκοτα και πεπιλη- μενον διαπτυξαι ραιδιως· και γαρ εστι "Ζων τε και ενεργης,
"και τομωτατος υπερ πασαν μαχαιραν διστομον, διικνου- "μενος τε μεχρι μερισμου
 
 

469

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχης και πνευματος, αρμων "τε και μυελων, και κριτικος ενθυμησεων και εννοιων
"καρδιας·" ειρηται δε που και δια φωνης προφητων προς τον απηνη και ατεγκτον
Ἰουδαιον "Περιτμηθητε τωι Θεωι "ημων, και περιελεσθε την σκληροκαρδιαν υμων,
ανδρες "̓Ιουδα και οι κατοικουντες Ἱερουσαλημ." "∆ιαῤρηξατε "τας καρδιας υμων
και μη τα ιματια υμων." 9Και κατοικησει Ἱερουσαλημ ετι καθ' εαυτην, και σωσει
Κυριος τα σκηνωματα Ἰουδα καθως απ' αρχης, οπως μη μεγαλυνηται καυχημα
οικου ∆αυειδ και επαρσις των κατοικουντων Ἱερου- σαλημ επι τον Ἰουδαν.9 Ουκ
αει την Ἐκκλησιαν εν θορυβοις εσεσθαι φησιν, ουτε μην ατελευτητους υπομενειν
τους διωγμους· αλλ' ηρε- μησειν τε κατα καιρους, και κατοικησειν καθ' εαυτην,
τουτεστι κατα μονας, ουκ παρενοχλουντος τινος, ου θλιψιν επαγοντος, ουκ
ενιεντος δειμα, ου τας εκ των πειρασμων δυσθυμιας επισωρευοντος· σωσει γαρ
Κυριος τα σκηνωματα Ἰουδα καθως απ' αρχης. υπερασπιει γαρ ουτω των ιδιων
εκκλησιων, ητοι 2.486 των εαυτου σκηνωματων ο των ολων Κυριος, δηλον δε οτι
Χριστος, ως ισην αυτοις απονειμαι φροντιδα τηι παλαι δεδωρημενηι λελυτρωμενων
εξ Αιγυπτου των εξ Ἰσραηλ. εξηγαγε γαρ τον Ἰσραηλ εξ οικου δουλειας, και "εκ
καμινου "σιδηρας," καθα γεγραπται, και εξ αφορητου πλεονεξιας ο των ολων Θεος,
"εν χειρι κραταιαι και εν βραχιονι "υψηλωι," οτε και τους διωκοντας "κατεποντισεν
εν ερυθραι "θαλασσηι· ποντος εκαλυψεν αυτους, και εδυσαν ωσει μολι- "βος εν υδατι
σφοδρωι" και διεβιβασθησαν μεν οι λελυ- τρωμενοι. στυλος δε αυτων ηγειτο πυρος
την νυκτα, κατα- δεικνυων την οδον, επεκρεματο δε και εν ημεραι νεφελη. ειτα τον
εξ ουρανου κατεδηδοκασιν αρτον, διεφυγον εν τηι ερημωι τα των οφεων δηγματα,
κρειττους ησαν εχθρων, διεβιβα- σθησαν τον Ἰορδανην, περιετμηθησαν μαχαιραις
πετριναις, εισηλθον εις την γην της επαγγελιας.
Ταυτα χαριειται Χριστος τοις
ζητουσι τα σκηνωματα αυτου, τουτεστι την Ἐκκλησιαν· ουτω και αυτους ανασωσει,
δουλειας μεν απαλλαξας της υπο τωι διαβολωι φημι, και δαιμονιωδους πλεονεξιας
εξελων, διαβιβασας δε ωσπερ δια θαλασσης των εν τωιδε τωι κοσμωι περισπασμων
και τυρβης εικαιας, στυλον δε και εδραιωμα λαμπρον εαυτον αυτοις αναθεις,
φωτιζοντα τους εν σκοτωι, και οια νεφελην ταις νοηταις καταρδοντα δροσοις·
γεγονως δε αυτοις και αρτος ζωης, απρακτα τε και αδρανη τα των νοητων οφεων
απο- φηνας δηγματα, και διαβιβασας τον Ἰορδανην, και τηι δια Πνευματος περιτομηι
καθαρους αποφαινων, εισκομιζων δε και εις βασιλειαν ουρανων. ταυτα χαριειται
τοις ιδιοις 2.487 προσκυνηταις, διασωσει τε αυτους κατα τοιουσδε τινας τροπους,
οπως μη μεγαλυνηται καυχημα οικου ∆αυειδ, του- τεστιν οι των Ἰουδαιων
ηγουμενοι· μητε μην επαρσις ειη, ηγουν επαρσεως αφορμαι, τοις κατοικουσιν
Ἱερουσαλημ την αισθητην και επιγειον κατα του Ἰουδα. εφρονουν μεν γαρ μεγαλα
και κατωφρυωντο λιαν των πεπιστευκοτων εις Χριστον, και κατ' αυτου δε του
Ἐμμανουηλ, ανω τε και κατω τα δια Μωυσεως τοις αρχαιοτεροις δεδωρημενα προτεινοντες, και την τοις πατρασιν αυτων εκνεμηθεισαν φειδω προισχομενοι. και
γουν εφασκον ποτε μεν "Τι ουν ποιεις "συ σημειον, ινα ιδωμεν και πιστευσωμεν σοι;
τι ερ- "γαζηι; οι πατερες ημων εφαγον το μαννα εν τηι ερημωι, "καθως εστι
γεγραμμενον Ἄρτον εκ του ουρανου εδωκεν "αυτοις φαγειν·" ποτε δε δη αυ "Ἡμεις
οιδαμεν οτι "Μωυσει λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν "εστι."
τερατουργησει δη ουν και εφ' ημιν ο των ολων Θεος, ει και μη εμφανως, καθαπερ
αμελει και τοτε, αλλ' ουν νοητως, ουτω τε ημας ανασωσει τους εν τοις ιδιοις
σκηνωμασιν, ινα μη μεγαλοφρονωσι καθ' ημων οι Ἰουδαιοι, ηγουν οι παρ' αυτοις
ηγουμενοι. τουτι γαρ οιμαι δηλουν το καυχημα του οικου ∆αυειδ.9 9Και εσται εν τηι
ημεραι εκεινηι υπερασπιει Κυριος υπερ των κατοικουντων Ἱερουσαλημ· και εσται ο
ασθενων εν αυτοις εν εκεινηι τηι ημεραι ως οικος ∆αυειδ, ο δε οικος ∆αυειδ ως
οικος Θεου, ως αγγελος Κυριου ενωπιον αυτων.9
"Ὅπλωι μεν ημας ευδοκιας"
 
 

470

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστεφανωσεν ο Θεος και
2.488 Πατηρ. δεδωκε γαρ ημιν τον ιδιον Υιον
προασπιστην και
προμαχον, δι' ου και σεσωσμεθα, παντος μεν ευκολως
διεκδυνοντες πειρασμου· πολεμου δε του παρ' εχθρων, και της των διωκοντων
σκαιοτητος κατευμεγεθειν ειωθοτες. αλλ' εν γε τοις προκειμενοις δηλουται μεν τι
τοιουτον, πλην ασαφειαι πολληι κατεσκιασμενον τον λογον κατιδοι τις αν. εφη μεν
γαρ υπερασπιειν ο των ολων Θεος των κατοικουντων Ἱερουσαλημ, και ουχι δη
μαλλον των παροικουντων αυτην. και νοειται μεν ομολογουμενως Ἱερουσαλημ εν
τουτοις η Ἐκκλησια Χριστου. παροικει δε αυτην ο μη λιαν ασφαλης, σεσαλευμενος
δε ωσπερ και ευπαροιστος κομιδηι προς το μη εχον ορθως, η και αλλως ραιθυμος εις
φιλομαθειαν· κατοικει δε δη αυ ο βεβηκως και ερηρεισμενος εις αγαπην την επι
Χριστωι, και ταις εκ των θειων μαθηματων ωφελειαις αει προσκειμενος, ωστε
δυνασθαι λεγειν το δια φωνης του ∆αυειδ "Ὡς γλυκεια τωι λαρυγγι μου τα λογια
σου· υπερ "μελι και κηριον τωι στοματι μου." υπερασπιει τοινυν φησι των
κατοικουντων και εσται ο ασθενων εν αυτοις εν τηι ημεραι εκεινηι ως ο οικος ∆αυειδ.
και οικον μεν του ∆αυειδ εν τουτοις, τους παρα τοις Ἰουδαιοις εντιμοτατους
ωνομασθαι φαμεν. απο γαρ της Ἰουδα φυλης, εξ ης Ἰεσσαι και ∆αυειδ, εβασι-λευον
κατα καιρους εν τοις Ἱεροσολυμοις. ασθενουντα δε φησιν εκ των κατοικουντων την
αγιαν πολιν, την νοητην Ἱερουσαλημ, ητις εστιν η Ἐκκλησια, ταχα που τον ετι
κατηχουμενον, ος ουπω βεβαπτισται, νοσει δε ωσπερ ετι τωι της αμαρτιας φορτιωι
κατηχθισμενος, και των αρχαιων αῤρωστηματων, ηγουν παθων, ουκ απηλλακται.
αλλα και ουτως εχων, οτι δη μονον πεπιστευκε, και της νομικης απεστη σκιας, και
διανενευκεν ολως επι το ελεσθαι πληρουν
2.489 την εν πνευματι πολιτειαν και
της εν Χριστωι ζωης τα αυχηματα, εσται φησιν ως ο οικος ∆αυειδ, τουτεστι, κατ'
ουδεν ελαττων εις συνεσιν του σοφου τε και εντιμοτατου παρα γε τοις Ἰουδαιοις.
υπαινιττεται τι τοιουτον και ο σοφωτατος Παυλος, τοις Ἰουδαιων δημοις
προσλαλων. εφη γαρ ουτως "Ὅταν γαρ εθνη τα μη νομον εχοντα φυσει τα του
"νομου ποιουσιν, ουτοι νομον μη εχοντες εαυτοις εισι νομος, "οιτινες ενδεικνυνται
το εργον του νομου γραπτον εν ταις "καρδιαις αυτων." και παλιν "Περιτομη μεν γαρ
ωφελει, "εαν νομον πρασσηις· εαν δε παραβατης νομου ηις, η περι- "τομη σου
ακροβυστια γεγονεν. εαν ουν η ακροβυστια τα "δικαιωματα του νομου φυλασσηι,
ουχι η ακροβυστια αυτου "εις περιτομην λογισθησεται; και κρινει η εκ φυσεως
ακρο- "βυστια την νομον τελουσα σε τον δια γραμματος και "περιτομης παραβατην
νομου; ου γαρ ο εν τωι φανερωι "̓Ιουδαιος εστιν, ουδε η εν τωι φανερωι εν σαρκι
περιτομη, "αλλ' ο εν τωι κρυπτωι Ἰουδαιος, και περιτομη καρδιας εν "πνευματι, ου
γραμματι· ου ο επαινος ουκ εξ ανθρωπων "αλλ' εκ του Θεου." ο τοινυν
παραιτησαμενος ως εωλον την εν σαρκι περιτομην, αγαπησας δε μαλλον την εν
πνευματι, και τον εν τωι κρυπτωι περιφερων Ἰουδαιον, "ου ο επαινος ουκ "εξ
ανθρωπων, αλλ' εκ του Θεου," πως ουκ αμεινων ηι και κατ' ουδεν ηττωμενος των
νομομαθων και εντιμοτατων παρα των Ἰουδαιων, καν ει εχοι τυχον ασθενειας
λειψανον, ως ουπω βεβαπτισμενος; τωι γαρ υγιαινοντι μερει της εαυτου καρδιας,
τουτεστι τηι πιστει, διοισει παντως του την πιστιν ου προσ- ιεμενου. ει δε δη των εκ
του οικου ∆αυειδ, τουτεστι των παρ' αυτοις λαμπρων και εντιμοτατων, παραδεξαιτο
τις την
2.490 πιστιν και, συνεις ευ μαλα το Χριστου μυστηριον, αυτου γενοιτο
προσκυνητης, ουτος εσται και ως οικος Θεου και ως αγγελος Κυριου ενωπιον
αυτων. τοιουτον τι και αυτος ο Σωτηρ ευρισκεται λεγων· εφη γαρ οτι "∆ια τουτο
πας γραμματευς "μαθητευθεις τηι βασιλειαι των ουρανων ομοιος εστιν αν- "θρωπωι
οικοδεσποτηι, οστις εκβαλλει εκ του θησαυρου "αυτου καινα και παλαια." ο γαρ
εχων ηδη τεθησαυρι- σμενην εν εαυτωι την του νομου γνωσιν, ει προσλαβοι την
ευαγγελικην, πλουσιος εσται εις συνεσιν, καινα τε και παλαια θεωρηματα, καθαπερ
 
 

471

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξ αποθηκων, τοις φιλομαθεσι παρατιθεις· οποιος τις ην ο θεσπεσιος Παυλος, ποτε
μεν νομικαις αποδειξεσι τον επι Χριστωι λογον εμπεδουν επι- χειρων· ποτε δε και
ταις υπερ νομον μυσταγωγιαις συνε- λαυνων τροπον τινα τους ακροωμενους εις γε
το ελεσθαι δειν τηι εις αυτον πιστει κατασεμνυνεσθαι. ποτε μεν γαρ εφασκε "Λεγετε
μοι, οι υπο νομον θελοντες ειναι, τον νομον "ουκ ακουετε; γεγραπται γαρ οτι
Ἁβρααμ δυο υιους εσχεν, "ενα εκ της παιδισκης και ενα εκ της ελευθερας. αλλ' ο μεν
"εκ της παιδισκης κατα σαρκα γεγεννηται, ο δε εκ της "ελευθερας δι' επαγγελιας·
ατινα εστιν αλληγορουμενα· "αυται γαρ εισι δυο διαθηκαι, μια μεν απο ορους Σινα,
εις "δουλειαν γεννωσα, ητις εστιν Ἄγαρ· το γαρ Σινα, ορος "εστιν εν τηι Ἀραβιαι,
συστοιχει δε τηι νυν Ἱερουσαλημ, "δουλευει γαρ μετα των τεκνων αυτης. η δε ανω
Ἱερου- "σαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ ημων·" ποτε δε περι του Υιου "Ὃς
ων απαυγασμα της δοξης και χαρακτηρ "της υποστασεως αυτου, φερων τε τα παντα
τωι ρηματι της
2.491 "δυναμεως αυτου, καθαρισμον των αμαρτιων ποιησαμενος,
"εκαθισεν εν δεξιαι του θρονου της μεγαλωσυνης εν τοις "υψηλοις." συνιης ουν
οπως παλαιοις τε αμα και νεοις παιδευμασι τας των μυσταγωγουμενων ονινησι
ψυχας; εσται τοινυν φησιν ο οικος ∆αυειδ ως οικος Θεου ως αγγελος Κυριου
ενωπιον αυτων. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι ζητησω του εξαραι παντα τα εθνη
τα επερχομενα επι Ἱερουσαλημ, και εκχεω επι τον
οικον ∆αυειδ και επι τους
κατοικουντας Ἱερουσαλημ πνευμα χαριτος και οικτιρμου, και επιβλεψονται προς
με.9 Σκοπος εσται μοι φησιν εξαραι μεν παντα τα εθνη τα μεμαχημενα τηι αγιαι
πολει, τουτεστι τηι Ἐκκλησιαι· χαριτι γεμην και οικτιρμοις περιβαλειν τον οικον
Ἰουδα και τους κατοικουντας Ἱερουσαλημ, τουτεστι τους της Ἐκκλησιας πολιτας,
και εν τοις αινειν οφειλουσι κατατεταγμενους· ειεν δ' αν ουτοι παλιν οι
προσκυνουντες Χριστωι, και τοις ευαγ- γελικοις θεσπισμασιν επεσθαι δειν ηἱρημενοι
την ευκλεα τε και ανεπιπληκτον κατορθουντες ζωην. οτι γαρ εμελλον αῤρω- στησαι
το αναλκι παντη τε και παντως οι της αληθειας εχθροι σαφηνιει λεγων και αυτος ο
Σωτηρ "Συ ει Πετρος, "και επι ταυτηι τηι πετραι οικοδομησω μου την εκκλησιαν, και
"πυλαι ᾅδου ου κατισχυσουσιν αυτης." ᾅδου δε πυλας τους διωκειν αυτην
εθελοντας, φησιν, οιον ολεθρους οντας και φθορους, και επι πεταυρον ᾅδου
κατακομιζειν ειωθοτας τους
2.492 προσκειμενους αυτοις. ατονησουσι δη ουν,
μαλλον δε και εξαρθησονται, οι πεπολεμηκοτες αυτηι, και οιχησονται προς
απωλειαν. "Πολλαι μεν γαρ ομολογουμενως των δικαιων αι "θλιψεις· αλλ' εκ
πασων αυτων ρυσεται αυτους ο Κυριος." και εστιν αληθες οτι "Παντες οι θελοντες
ζην ευσεβως εν "Χριστωι διωχθησονται." πλην ανονητα και αδρανη των
επιβουλευοντων τα σκεμματα και αυτα δε τα εγχειρηματα τιθησιν ο Χριστος, ος
δεδωκεν "ημιν πατειν επανω οφεων "και σκορπιων και επι πασαν την δυναμιν του
εχθρου," παραθαῤρυνει τε λεγων "Θλιψιν εξετε εν τωι κοσμωι, αλλα "θαρσειτε, εγω
νενικηκα τον κοσμον." ουκουν εξαιρονται μεν οι της Ἐκκλησιας κατεξανισταμενοι
κατα καιρους, επι δε γε τους εν αυτηι, τουτεστι τους πιστευσαντας, εκχειται
πλουσιως πνευμα χαριτος και οικτιρμου. στεφανοι γαρ ημας τοις ανωθεν αγαθοις ο
Θεος και Πατηρ, και πνευματικων εμπιπλησι χαρισματων, ινα τον της διανοιας
οφθαλμον προς αυτον ανατειναντες, επ' αυτωι πασαν εχοιμεν ελπιδα. τουτο γαρ
οιμαι εστι το επιβλεψονται προς με. διακειμενοι δε ουτω, γανυμεθα μεν εφ' εαυτοις,
φαμεν δε δη τοτε δοξο- λογουντες Θεον "Ευλογει η ψυχη μου τον Κυριον, τον
"ευιλατευοντα πασαις ταις ανομιαις σου, τον ιωμενον πασας "τας νοσους σου, τον
λυτρουμενον εκ φθορας την ζωην σου, "τον στεφανουντα σε εν ελεει και
οικτιρμοις, τον εμπι- "πλωντα εν αγαθοις την επιθυμιαν σου." 9Ἀνθ' ων
κατωρχησαντο, και κοψονται επ' αυτοις κοπετον
2.493 ωσει επ' αγαπητον, και
οδυνηθησονται οδυνην ως επι πρωτοτοκωι.9 Ἡ Ἑβραιων εκδοσις αρχην ποιειται
 
 

472

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του προκειμενου κεφα- λαιου το Και επιβλεψονται προς με· πλην ου συμβαινει τηι
των εβδομηκοντα παραδοσει τε και ερμηνειαι. Ἑβραιοι μεν γαρ Ὄψονται φασι, αντι
του Ἐπιβλεψονται, αντι δε του Κατωρχησαντο, Εις ον εξεκεντησαν. πλην ουτι που
φαμεν αφαμαρτειν του πρεποντος, ουτε την Ἑβραιων ουτε των εβδομηκοντα·
κατορχησαντο γαρ οι Ἰουδαιοι Χριστου, και προς γε τουτωι και Ἐξεκεντησαν.
διενυξαν γαρ οι Πιλατου στρατιωται την πλευραν αυτου, καθα γεγραπται. ουκουν
περιθησωμεν εικοτως τωι προσωπωι Χριστου τον επι τωιδε λογον. πλην εκεινο φαμεν
βουλεσθαι δηλουν Ὄψονται εις ον εξεκεντησαν, ηγουν κατορχησαντο, και
κοψονται επ' αυτους κοπετον ωσει επ' αγαπητον και οδυνηθησονται οδυνην ως επι
πρωτοτοκωι. προσηλωσαντες μεν γαρ τωι ξυλωι τον θειον ναον, περιεστηκασιν οι
σταυρωσαντες, ανοσιως επιτωθα- ζοντες. οι μεν γαρ εφασκον "Ὁ καταλυων την
ναον και εν "τρισιν ημεραις οικοδομων, σωσον σεαυτον·" ετεροι δε αυ " Αλλους
εσωσεν, εαυτον ου δυναται σωσαι." επειδη δε υπερ ημων την ιδιαν ψυχην τεθεικεν,
εκηρυξεν τε και τοις εν ᾅδου πνευμασιν, ανεβιω τε αυ, σεισμου γενομενου, περι το
μνη- μειον οι προσεδρευοντες εθαυμαζον λεγοντες "Ἀληθως Θεου 2.494 "Υιος ην
ουτος·" πολλη δε παρα πολλοις η μεταγνωσις ην. επειδη δε και ο Ῥωμαιων αυτοις
επεσκηψε πολεμος, κατα- δηιωμενης αυτοις της χωρας, και πολεων εμπιπραμενων,
και οικων ερημουμενων, πολιορκουμενης τε ηδη και αυτης της Ἱερουσαλημ, και
λιμου κατατηκοντος ενδοθεν, εκαλουντο τινες εις συναισθησιν μολις των επι
Χριστωι τολμηματων, ᾔδεσαν τε λοιπον του κακουσθαι τας αιτιας, και οτι προφασις
αυτοις του παθειν τα επ' αυτωι γεγονε δυσσεβηματα. ουκουν επειδη κατωρχησαντο,
κοψονται επ' αυτους κοπετον ωσει επ' αγαπητον και οδυνηθησονται οδυνην ως επι
πρωτοτοκωι. και γαρ αει πως ασχετον μεν καταχειται δακρυον τοις γεγεννηκοσιν,
εφ' υιωι πρωτοτοκωι κειμενωι και αγαπητωι, κομμοι δε και θρηνοι καταιρειν εις τελος
ουκ ανεχομενοι, μακρα δε δη παντως και οιον διηνεκης οδυνη, δριμειαις τισι και
αφορητοις προσβολαις ψυχην κατατηκουσα. οτι δε εμελλον εις πειραν ελθειν
Ἰουδαιοι των τοιωνδε κακων, προκαταμεμηνυκεν ο Χριστος ταις κλαιουσαις επ'
αυτωι γυναιξιν επιτιμων τε και λεγων "Θυγατερες Ἱερουσαλημ μη κλαιετε επ' εμε,
κλαιετε "δε εφ' υμας και επι τα τεκνα υμων." 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι μεγαλυνθησεται
ο κοπετος εν Ἱερουσαλημ ως κοπετος ροωνος εν πεδιωι εκκοπτομενου, και κοψεται
η γη κατα φυλας φυλας· φυλη καθ' εαυτην, και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας,
φυλη οικου ∆αυειδ καθ' εαυτην, και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας· φυλη οικου
Ναθαν καθ' εαυτην, και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας· φυλη οικου Λευι καθ'
2.495 εαυτην, και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας· φυλη του Συμεων καθ' εαυτην,
και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας. πασαι αι φυλαι αι υπολελειμμεναι, φυλη καθ'
εαυτην, και αι γυναικες
αυτων καθ' εαυτας.9
Καταδηιουμενης απασης της
Ἰουδαιας κατα καιρους απο
της των Ῥωμαιων στρατειας, και αυτης δε
πολιορκουμενης της Ἱερουσαλημ, τοιουτον εσεσθαι φησι παρα των εν αυτηι τον
κοπετον, οποιον αν ποιησαιτο γηπονος ροωνος εκκοπτο- μενου. ευανθες μεν γαρ το
φυτον, και συχνους εκ ριζης ανιησι κλωνας ορθους και ευμηκεστατους. ει δε δη και
αυτοις εξωραιζοιτο τοις καρποις, τοτε δη μαλιστα και εν πολλωι κειται θαυματι.
χρημα γαρ αξιεραστον η ροια, φυσικωι διαπρεπουσα καλλει και των ορπηκων
απηρτημενη, και τοις εσω κοκκοις συμπεφοινιγμενον εχουσα των ελυτρων το ειδος.
πανδεινον δε, ως εφην, και ανιαρον, ομου τοις καρποις απο- κειρεσθαι το φυτον.
αλλ' ην τι τοιουτον ιδειν τοις Ἰουδαιοις συμβαινον. οσον μεν γαρ ηκεν εις τας εκ
νομου τιμας, ροιαις ευκαρποις παρεικαζοιντο αν εικοτως οι προυχοντες εν αυτοις·
οι μεν γαρ εκ της Ἰουδα φυλης, τους της βασιλειας διεποντες θρονους εις ληξιν
ευκλειας τεθειντο παρ' αυτοις, οι δε εκ της φυλης Λευι τοις της ιερωσυνης
αυχημασιν ευ μαλα κατεστεμμενοι, λαμπροι τε ησαν και διαβοητοι· τι δ' αν λεγοιμι
 
 

473

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κριτας τε και νομικους και τους ταις ετεραις τιμαις κατηγλαισμενους; επειδη δε
πεπαρωινηκασιν εις Χριστον, δεδονται τοις εχθροις, καταδηιουντων αυτοις την
χωραν Ουεσ- πασιανου τε και Τιτου, πολιορκουμενης τε της Ἱερουσαλημ, 2.496 και
παντος του εν αυτηι λιμωι καταφθινοντος, θρηνου τε και κοπετου τα παντα
πεπληρωτο. μαρτυρησει δε και Ἰωσηπος, τα γαρ της Ἁλωσεως βιβλια συντιθεις, εφη
που περι των Ἱεροσολυμων αυταις λεξεσιν ωδε "1Κομμοι δε ησαν ανα την "1πολιν
πανταχη, οιμωγαι δε διαπρυσιοι, και θρηνος εγκε- "1λευστος."2 ωσπερ δε Λιβανον
και δρυμον αυτην ωνομαζε, λεγων "∆ιανοιξον ο Λιβανος τας θυρας σου, και
καταφαγετω "πυρ τας κεδρους σου. ολολυξατω πιτυς, διοτι πεπτωκε "κεδρος, οτι
μεγαλως μεγιστανες εταλαιπωρησαν· ολολυ- "ξατε δρυες της Βασανιτιδος, οτι
κατεσπασθη ο δρυμος "ο συμφυτος·" ουτω και ροωνα κοπτομενον ονομαζει.
πιστωσεται δε τον λογον και ο θεσπεσιος Ἰωαννης, τοις Ἰουδαιων δημοις
προσπεφωνηκως "Ἤδη δε και η αξινη "προς την ριζαν των δενδρων κειται· παν ουν
δενδρον μη "ποιουν καρπον καλον εκκοπτεται και εις πυρ βαλλεται," "και καιεται."
εσται τοινυν φησιν ουτω μεγας ο εν αυτηι κοπετος, οιος αν γενοιτο κοπετος ροωνος,
εκτεθηλοτος αυτωι δηλονοτι του καρπου και αδοκητως εκκοπτομενου. κοψεται δε η
γη κατα φυλας φυλας, και αι γυναικες αυτων καθ' εαυτας. και ουτι που φαμεν
εκεινο βουλεσθαι δηλουν τον μακαριον Προφητην, ως εστηκοι μεν ανα μερος το
αρσεν εν εκαστηι φυληι, ανα μερος δε αυ το θηλυ, και ποιησονται τον κοπετον·
περιττον γαρ, ως εοικε, το χρημα και εικαιο- βουλον· διδασκει δε μαλλον ως εκαστη
φυλη μετα των εν αυτηι γυναικων ιδιαν εξει τινα του θρηνου την αφορμην.
ταυτηιτοι φησιν οτι φυλη οικου ∆αυειδ καθ' εαυτην και αι γυναικες αυτων καθ'
εαυτας. και δη φερε λεγωμεν ως ενι, 2.497 τον εκαστης πονον. οι μεν γαρ εκ φυλης
∆αυειδ, ητοι του Ἰουδα, της βασιλειας εκπιπτοντες, κατοιμωξουσιν ασχετως, ως της
ουτω περιφανους ευκλειας αποστερουμενοι· οι γεμην εκ της του Λευι, των εκ της
ιερωσυνης εξωθουμενοι γερων, ομου γυναιξι ποιησονται τον κομμον. οι δε εκ
φυλης του Ναθαν· προφητης δε ουτος ην, και ουχι παντως αληθης· κοψονται
παλιν. ου γαρ ην αυτοις ετι προφητευειν αδικα και λαλειν τα απο καρδιας, και τοις
ασυνετοις καταπωλειν ως παρα Θεου τους ιδιους λογους, και τας εντευθεν συλλεγειν αισχροκερδειας. εχει δε η παραδοσις, οτι τους κριτας Ἰουδαιοι τους
καθισταμενους κατα καιρους εκ της Συμεων εδεχοντο φυλης, ατε δη συνετωτατους
και νομομαθεις ανδρας εχουσης, και πολυ των αλλων προφερεστερους εις γε το ζην
ελεσθαι εννομως. δια τουτο φησιν οτι φυλη Συμεων κοψεται καθ' εαυτην. ιδιος δε
τις και τουτοις ο θρηνος. ου γαρ εκρινον ορθως, ουτε μην τοις θειοις εικοντες
νομοις, το τωι Θεωι δοκουν αποπεραινειν εσπουδαζον, ησαν δε μαλλον φιλοκερδεις
τε και ευωνοτατοι, και ηι φησιν ο προφητης "Οι "κριται αυτης ως λυκοι της
Ἀραβιας." συνοδυρεσθαι δε ταυταις αναγκαιον πως ην και τας ετερας φυλας, ατε δη
των ηδιστων αυταις εθων τε και τοπων εκπεμπομενας, μαλλον δε και αυτου
θανατου κατηρτημενου ταις σφων κεφαλαις, φθανοντος δε ωσπερ των πολεμιων το
ξιφος και αυτου του λιμου. 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι εσται πας τοπος διανοιγομενος εν
τωι οικωι ∆αυειδ και τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ και εις την μετα- κινησιν και
εις τον ραντισμον.9 Ἐπιτρεχει τωι λογωι τα μετα τουτο παλιν εσομενα "τοις 2.498
"ηγαπηκοσι την επιφανειαν" του Χριστου. οι μεν γαρ ταις απειθειαις εξυβρικοτες,
εν πολιορκιαις εσονται, φησι, και επι γε τοις σφων αυτων κατοιμωξουσι κακοις. εν
δε γε τηι νοητηι και αγιαι κατα το αληθες Ἱερουσαλημ, και εν τωι οικωι ∆αυειδ,
τουτεστι, τηι Ἐκκλησιαι του πεφηνοτος εκ σπερματος ∆αυειδ κατα σαρκα Χριστου,
πας τοπος εσται διανοιγομενος, τουτεστι, πολλη τις ευρυχωρια και οιον ανειμενη
διαιτα τρι- ποθητος και απονωτατη. Ἰστεον δε οτι το ρητον Ἑβραιοι παλιν ετερως
εκδεδω- κασιν. αντι γαρ του Ἔσται πας τοπος διανοιγομενος, πασαν εσεσθαι πηγην
 
 

474

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναβρυουσαν εφησαν αυτοι. και εικος γε σφοδρα, και της ερμηνειας των
εβδομηκοντα τον σκοπον εις τουτο αυτο συντεινεσθαι, καν ει ετερως εχοι της των
ρηματων προφορας ο τροπος, ινα τι τοιουτον ηι το δηλουμενον. η μεν γαρ απειθης
και εξηνιος Ἱερουσαλημ, η πονηρα τε και απο- στατις, "η αποκτενουσα τους
προφητας και λιθοβολουσα "τους απεσταλμενους προς αυτην," τας τοις ιδιοις
τολμη- μασιν αναλογως εχουσας αποτιει δικας· εκκοπησεται γαρ ροωνος δικην. τοις
γεμην οικουσι την νοητην Ἱερουσαλημ, ητοι τον οικον Ἰουδα, τουτεστι Χριστου,
εσται πας τοπος διανοιγομενος, ηγουν εν παντι τοπωι πηγη, το της καθαρσεως υδωρ
αναβρυουσα, δηλον δε οτι του αγιου βαπτισματος, ως ειναι χρησιμον τοις
πεπιστευκοσι και εις την μετακινησιν και εις τον ραντισμον. και τις η μετακινησις;
Ἰουδαιων μεν, εκ νομικης αγωγης εις πολιτειαν την επι Χριστωι, απο σκιας εις
αληθειαν, εκ τυπου και γραμματος εις λατρειαν πνευ- ματικην· Ἕλλησι δε
μετακινησις εστι τις εξ απιστιας ηκουσιν επι το πιστευσαι Χριστωι, εξ αμαθιας της
πρωτης εις επιγνωσιν ακραιφνη του κατα αληθειαν οντος Θεου, απο
2.499
σκοτους εις φωτισμον· μετακινησις δε κοινη, παντι πρεπουσα λοιπον τωι κεκλημενωι
δια της πιστεως, Ἰουδαιωι τε και Ἕλληνι· απο του φρονειν τα σαρκος επι το ελεσθαι
ζην οσιως και καθαρως, και περιπατειν εν Πνευματι, κατα την του μακαριου
Παυλου φωνην· εκ του τιμαν τα εν κοσμωι εις το αγαπησαι τα υπερκοσμια. οτι δε το
θειον και ιερον δεχομενοι βαπτισμα ραντιζομεθα τωι αιματι Χριστου προς
αποκαθαρσιν αμαρτιας, πως αν ενδοιασειε τις; ουκουν η οδος η εις μετακινησιν και
εις τον ραντισμον τοις εν τωι οικωι Ἰουδα, το σωτηριον βαπτισμα, ητοι πας τοπος
διανοιγο- μενος, ηγουν πασα πηγη κατευρυνομενη τε και αναβρυουσα το της
καθαρσεως υδωρ. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος, εξολοθρευσω τα
ονοματα των ειδωλων απο της γης, και ουκ ετι εσται αυτων
μνεια· και τους
ψευδοπροφητας και το πνευμα το ακαθαρτον εξαρω απο της γης.9 Παντα προς το
αμεινον μετακεχωρηκεν εν Χριστωι, και καινη κτισις τα εν αυτωι, της αρχαιας
σαθροτητος απο- βαλοντα τον μωμον. ατρεκη δε οντα τον επι τωιδε λογον κατιδοι
τις αν και εξ αυτων ει βουλοιτο των πραγματων. προ μεν γαρ των της επιδημιας
καιρων, ουπω καθ' ημας γεγονοτος του Μονογενους, ουτε μην τωι θειωι φωτι τα
παντα περιαστραπτοντος, αχλυς ην ετι και σκοτος εν ταις των εθνων καρδιαις.
ελατρευον γαρ ειδωλοις, και δυσβουλιας εις τουτο κατωλισθον, ως ξυλοις και
λιθοις αναθειναι το σεβας, και τοις ακαθαρτοις δαιμοσι τας τωι Θεωι πρεπουσας ανα2.500 πτειν τιμας. και ταυτι μεν της των πλανωμενων αβελτεριας τα εγκληματα,
παρα δε γε τωι Ἰσραηλ, ος ην και απολεκτος και "μερις Κυριου, κατα το
γεγραμμενον, σχοινισμα τε κλη- "ρονομιας αυτου," τοσαυτη τις ην ηθων τε και
τροπων εξιτηλια, ως ολιγου μεν αξιουσθαι λογου, καιτοι προς επι- κουριαν αυτοις
δοθεντα, τον νομον, και ουκ ανικανως εχοντα προς παιδαγωγιαν την επι γε τωι
χρηναι βιουν ορθως, απο- νευσαι δε μαλλον προς το δειν αβουλως ταις των εθνων
συναποκομιζεσθαι πλαναις, και ταις των ομορων δεισιδαι- μονιαις ενολισθειν.
προσεκειντο μεν γαρ, και λιαν εκτοπως, τοις των ψευδοπροφητων μαντευμασιν. οι
μεν γαρ των ειδωλων θεραπευται, βεβηλοις τεμενεσι προσιζησαντες, χρη- σμολογοι
τε ησαν και ψευδοεπεις· οι δε και το Ζηι Κυριος, επι γλωττης εχοντες, και ευσεβειν
υποπλαττομενοι, και οιον προβατου δοραι τον λυκον επισκιαζοντες, το της
προφητειας ονομα σφισιν αυτοις περιτιθεντες οι ταλανες, και την επι τουτωι δοξαν
ανοσιως αρπαζοντες, απηρευγοντο το δοκουν, και τους της εαυτων καρδιας
λογισμους θειαν εφασκον ειναι βουλην. περι των τα τοιαδε τολμαν ειωθοτων και ο
προ- φητης εφασκεν Ἱερεμιας προς τον των ολων κατεξουσια- ζοντα Θεον "Ὁ ων
Κυριε, ιδου οι προφηται αυτων προ- "φητευουσι και λεγουσιν Ουκ οψεσθε μαχαιραν,
και λιμος "ουκ εσται εν ημιν, οτι αληθειαν και ειρηνην δωσω επι της "γης και εν τωι
 
 

475

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοπωι τουτωι." και προς γε ταυτα Θεος "Ψευδη, φησιν, οι προφηται προφητευουσιν
επι τωι ονοματι "μου, ουκ απεστειλα αυτους και ουκ ενετειλαμην αυτοις και "ουκ
ελαλησα προς αυτους, οτι ορασεις ψευδεις και μαν- "τειας και οιωνισματα και
προαιρεσεις καρδιας αυτων, αυτοι
2.501 "προφητευουσιν υμιν" και παλιν "Ουκ
απεστελλον τους "προφητας, και αυτοι ετρεχον· ουδε ελαλησα προς αυτους, "και
αυτοι προεφητευον." ψευδοεπεις γαρ ησαν, ως εφην, και, λημματιων αισχρων
ηττωμενοι, προσελαλουν τοις ακροω- μενοις τα "απο καρδιας αυτων, καθα
γεγραπται, και ουκ "απο στοματος Κυριου." ειτα δεον επι τουτοις αγανακτειν
Ἰουδαιους, εκ των εναντιων εποιουντο σεπτους, και τιμαις ταις ανωτατω
στεφανουν εσπουδαζον. επειδη δε λοιπον επεφανεν ημιν ο Μονογενης του Θεου
Λογος, ᾤχετο μεν εις απαν και ολοθρευεται παντελως τα ψυχρα και μειρακιωδη της
ειδωλο- λατρειας αθυρματα, συνεξηιρηται δε αυτηι και το εκτοπον τε και δυσσεβες
επιτηδευμα των ψευδοπροφητων, οι πονηρου τε και ακαθαρτου πνευματος εμπλεοι
τε ησαν, και τοις των ειδω- λων θεραπευταις αδελφην και γειτονα νοσουντες την
πλανη- σιν καταφωραθειεν αν, και μαλα ορθως. εις γαρ αμφοιν της δυσσεβειας ο
επιστατης, τουτεστιν ο σατανας. εξαρω τοινυν φησιν απο της γης τα ονοματα των
ειδωλων και ουκ εσται αυτων μνεια εν τηι ημεραι εκεινηι, τουτεστι κατ' εκεινο του
καιρου, καθ' ον αν το θειον και επουρανιον λαμψηι φως, και εν ταις των
πλανωμενων καρδιαις ο νοητος εωσφορος ανα- τειληι, κατα το γεγραμμενον,
διαυγασηι δε και ημερα, της παλαι νυκτος απεληλαμενης και των εν αυτηι
δρωμενων· ινα της αρχαιας ακαθαρσιας εξηιρημενης, οι αληθινοι τε και αγιοι
προσκυνηται φαινοιντο λοιπον της ευαγους πολιτειας ανημμενοι τα αυχηματα, και
την εν Χριστωι τιμωντες ζωην. 9Και εσται εαν προφητευσηι ανθρωπος ετι, και ερει
προς αυτον ο
πατηρ αυτου και η μητηρ αυτου οι γεννησαντες αυτον Ου ζησηι,
2.502 οτι ψευδη ελαλησας εν ονοματι Κυριου· και συμποδιουσιν αυτον ο πατηρ
αυτου και η μητηρ αυτου, οι γεννησαντες
αυτον, εν τωι προφητευειν αυτον.9
Τοσαυτη τις εσται περι το θειον, φησιν, αιδως των τηνικαδε, φροντιουσι δε ουτω
της εις ακρον επιεικειας και αξιαγαστου ζωης, ωστε και γονεας αυτους ιδιοις
επιθηγε- σθαι τεκνοις, ει ζηλουν ελοιντο τους ψευδοεπεις προφητευειν
υποπλαττομενοι, και αποφθεγξοιντο τι των απο καρδιας, ως Θεου λελαληκοτος.
συμποδιουσι γαρ αυτον, φησι, του- τεστι καταδεσμευσουσιν ως εκφρονα τε και
μεμηνοτα, μελλη- σαντες δε ουδεν, καθοριουσιν αυτου και θανατον, ει εμμονον τε
και αναιδη την επι τωιδε ποιοιτο νοσον. αποχρη γαρ αυτοις εις το δειν απασαν του
παιδος καθορισαι δικην το οτι ψευδη λελαληκεν εν ονοματι Κυριου. Ἄθρει δε οπως
εστιν αληθης ο λογος, και το βεβαιον εις πιστιν η προαναφωνησις εχει. τις γαρ των
καθ' ημας διακαρτερησειεν αν εν τωι νυν καιρωι προφητευοντος τινος; η πως ουκ
εξεστηκοτα λογιειται μεν τον τοιουτον ευθυς, ωδε τε εχοντα γνωμης πως ουκ αν
ποιησαιτο στυγητον; ποιος δε πατηρ ανεπιπληκτον εασει τεκνον, ει τοις ουτω
δεινοις εναλοιη πλημμελημασιν; αποδειξις ουν αρα, και μαλα σαφης, γενοιτο αν
οιμαι τουτι, του χρηναι φρονειν αραροτως οτι πολυ προς το αμεινον η των καθ'
ημας πραγματων μετακεχωρηκε φυσις, Θεου μεταπλαττοντος εις το αυτωι δοκουν
και εις το ευ εχον, η πριν. και γουν τα παλαι τιμωμενα και παρα πολλοις αξιαγαστα,
νυν εστι
2.503 στυγητα και επαρατα και τοις επιεικεσιν ουκ ανεκτα και του
κολαζεσθαι δειν ουκ ημοιρηκοτα. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι καταισχυνθησονται
οι προφηται,
εκαστος εκ της ορασεως αυτου εν τωι προφητευειν αυτον,
και
ενδυσονται δεῤριν τριχινην ανθ' ων εψευσαντο. και ερει Ουκ ειμι προφητης εγω,
διοτι ανθρωπος εγεννησε με εκ νεοτητος μου. και ερω προς αυτον Τι αι πληγαι
αυται ανα μεσον των χειρων σου; και ερει ας επληγην εν τωι οικωι τωι αγαπητωι
μου.9 Ὅτι και ποινης και δικης αξια τεθεινται παρ' ημιν τα παλαι τεθαυμασμενα,
 
 

476

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εκ της των προκειμενων εννοιας αταλαιπωρον ιδειν. προεφητευον μεν γαρ, ως
εφην, εν τωι Ἰσραηλ οι ψευδοεπεις τε και φενακες, και πλαναν ειωθοτες "ενεκεν
δρακος κριθης και κλασματος αρτου" κατα το γεγραμμενον. ειτα τοιαυτα τολμωσιν
εκεινοις, επεπληττε μεν ουδεις, ουδ' απειργειν ηθελεν ως δυσσεβειν ηἱρημενους,
επαινοις δε μαλλον αυτους και ταις ανωτατω τιμαις στεφα- νουν ηξιουν οι ταλανες.
ταυτηιτοι κακεινοι προς το χειρον ᾔεσαν, τρεφομενης ωσπερ εν αυτοις της νοσου δια
της των
τεθαυμακοτων αυτους ελαφριας. εν δε γε τωι νυν καιρωι
καταισχυνθησεσθαι φησιν αυτους, ου παραδεχθεισης δηλονοτι
της
ψευδοπροφητειας, επιτιμωμενης δε μαλλον, και εξ αυτων των τα τοιαδε τολμαν
ειωθοτων τας της απονοιας εξαιτου- μενων δικας, ως ελεγχθεντας ευθυς και
αποσχεσθαι του κακου, και δεῤριν ενδυσασθαι τριχινην ανθ' ων εψευσαντο, του2.504 τεστι, πενθειν επι τωι κακωι και επι τηι πλημμελειαι κατολο- φυρεσθαι,
μεταγινωσκοντας, οτι λογισμων εις τουτο κατω- λισθον αμαθιας, ως ψευδοεπησαι
κατα Θεου, ερυθριωντας δε ολως ουδεν ομολογησαι τε την αμαρτιαν και
συγγνωμην εξαιτησαι, λεγοντας σαφως Ουκ ειμι προφητης εγω οτι ανθρωπος
εγεννησε με εκ νεοτητος μου, τουτεστιν, ανθρωπου γεγονα τεκνον. ασθενης δε λιαν
η φυσις και ευπαροιστος κομιδηι προς το μη εχον ορθως, και ετοιμοτερα πως εις
αμαρτιας. ειεν δ' αν αι τοιαιδε μετανοουντων φωναι. ει δε δη βουλοιμην αυτον
ερεσθαι, φησι, Τι το χρημα των εν χερσιν ορωμενων τραυματων ητοι πληγων;
αποκρινειται παλιν οτι ας επληγην εν τωι οικωι τωι αγαπητωι μου, συμ- ποδισαντων
αυτον δηλονοτι πατρος και μητρος, και τας της προπετειας εξηιτηκοτων δικας. οικος
γαρ αγαπητος εκαστωι των καθ' ημας, ο των γεγεννηκοτων. Ὅρα τοινυν οση τις
εστιν η των παλαι τε και νυν πραγματων διαφορα. εθαυμαζοντο μεν γαρ οι παρ'
εκεινοις ψευδοπροφηται, και ησαν εν δοξηι και υποληψει χρηστηι, και ταυτα
δρωντες ουδε μετεμελοντο· κατα δε γε τον ενεστηκοτα καιρον, ει δη πη τινες
ελοιντο ταις εκεινων μανιαις κατακολουθειν, επιτιμωνται, καταισχυνονται, ταις
των γεγεννηκοτων κολαζονται ψηφοις, μεταγινωσκουσιν ως ημαρτηκοτες και
πενθουσι και κλαιουσιν, αιτουσι συγγνωμην την της ανθρωπειας φυσεως
ομολογουντες ασθενειαν και το ευολισθον εις αμαρτιαν. ανηιρηται γαρ "το πνευμα
το "ακαθαρτον απο της γης," τηι του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου δυναμει τε και
εξουσιαι.
2.505 9Ῥομφαια εξεγερθητι επι τον ποιμενα μου και επ' ανδρα πολιτην
αυτου, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, παταξω τον ποιμενα και διασκορπισθησονται τα
προβατα, και επαξω την χειρα μου επι τους ποιμενας.9 ∆εδωκεν υπερ ημων τον
ιδιον Υιον ο Θεος και Πατηρ, εφεις οικονομικως καιτοι Θεον οντα και εξ αυτου κατα
φυσιν αποῤρητως γεγεννημενον, και εν τηι του δουλου μορφηι καθικεσθαι, και
ανθρωπον γενεσθαι καθ' ημας, και ανατληναι σταυρον, ινα σωσηι τον κοσμον και
αποστησηι της κατα παντων πλεονεξιας τον σαταναν, καθεληι δε και την βεβηλον
ειδωλολατρειαν, και καταργησηι μαντειας, ψευδοπροφητειας τε και τους εκ καρδιας
φενακισμους, εξαρηι δε και "το πνευμα "το ακαθαρτον απο της γης," και προς γε δη
τουτοις, ινα κατακτησηται την υπ' ουρανον, μετατιθεις εις θεογνωσιαν τους
πεπλανημενους, αναπειθων ελεσθαι την ευσεβη και ευσχημονα πολιτειαν, και παν
ειδος αρετης ορασθαι τετι- μηκοτας. ταυτης ουν ενεκα της αιτιας τον επι ξυλου
θανα- τον, καιτοι πολυ λιαν εχοντα το δυσκλεες, υπεμεινεν εκων, "αισχυνης
καταφρονησας," ουτω και αυτωι δοκουν τωι Θεωι και Πατρι. και τι τοιουτον ημιν
υποφαινει λεγων αυτος ο Υιος "Ὅτι καταβεβηκα εκ του ουρανου ουχ ινα ποιω το
"θελημα το εμον αλλα το θελημα του πεμψαντος με. "τουτο δε εστι το θελημα του
πεμψαντος με, ινα παν "ο δεδωκε μοι, μη απολεσω εξ αυτου, αλλα αναστησω "αυτο
τηι εσχατηι ημεραι." ως γαρ ο θεσπεσιος γραφει Παυλος "∆ια τουτο Χριστος απεθανε
και εζησεν, ινα και "νεκρων και ζωντων κυριευσηι." τεθεικε τοινυν εκων υπερ
 
 

477

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2.506 ημων την ψυχην, μονον δε ουχι και παραδοντος αυτον ως ανθρωπον ιδιωι
νευματι του Θεου και Πατρος, και οιον εφιεντος, ως εφην, αιματι τιμιωι την
απαντων πριασθαι ζωην. και γουν ο Σωτηρ οιηθεντι Πιλατωι κατεξουσιαζειν αυτου
προσυπηντα λεγων "Ουκ ειχες εξουσιαν ουδεμιαν κατ' εμου, "ει μη ην δεδομενον
σοι ανωθεν." Προαφηγησαμενος τοινυν δια της του Προφητου φωνης, ως πλειστη
τις εσται των ανθρωπινων πραγματων επι το αμεινον η μεταδρομη, παθοντος αυτου
τον εν σαρκι θανατον, μονον- ουχι και επισπευδει του καιρου την αναδειξιν, καθ' ον
εσται ταυτα, και ενεργεισθαι προστεταχε το επι τωι παθει μυστη- ριον, αυτηι τηι
ρομφαιαι παρεγγυων τε και λεγων Ἐξεγερθητι επι τον ποιμενα μου και επ' ανδρα
πολιτην αυτου λεγει Κυριος παντοκρατωρ. και ρομφαιαν μεν εν τουτοις
καταδηλουσθαι φαμεν ως εν ειδει μαχαιρας τον πειρασμον, η και αυτο το παθος το
εκ της Ἰουδαιων απονοιας επενηνεγμενον τωι Ἐμμανουηλ. εοικε γαρ συνιεναι τε
ουτω και μην και ειπειν ο δικαιος Συμεων, οτε προσεκομιζεν οκταημερον τον
Ἰησουν η αγια παρθενος "Και σου αυτης την ψυχην διε- "λευσεται ρομφαια." μονον
γαρ ουχι ρομφαιαι κατεσφαζετο, σταυρουμενον ορωσα τον εξ αυτης γεννηθεντα
κατα γε την σαρκα φημι. ω τοινυν ρομφαια, εξεγερθητι φησιν επι τον ποιμενα μου,
τουτεστιν, ενεργεισθω λοιπον το σωτηριον παθος και ο της των αγαθων αναδειξεως
ηκετω καιρος. τεθειται μεν γαρ εφ' ημας αρχιποιμην ο Χριστος, και υπ' αυτωι
παντες εσμεν οι πεπιστευκοτες, πλην ουκ εξω χειρος της του Θεου και Πατρος.
καταρχει γαρ ημων εν Υιωι, δι' αυτου τε και εν αυτωι σεσωσμεθα και αυτην
εσχηκαμεν την προσ- 2.507 αγωγην. και γουν εφασκεν ο Σωτηρ "Τα προβατα τα
εμα "της φωνης μου ακουουσι, καγω γινωσκω αυτα, και ακο- "λουθουσι μοι, καγω
διδωμι αυτοις ζωην αιωνιον, και ου "μη απολωνται εις τον αιωνα, και ουχ αρπασηι
τις αυτα εκ "της χειρος μου. ο Πατηρ μου ος δεδωκε μοι παντων "μειζων εστι, και
ουδεις δυναται αρπαζειν εκ της χειρος "του Πατρος· εγω και ο Πατηρ εν εσμεν."
ιδιος ουν αρα του Θεου και Πατρος ποιμην ο Υιος, ουκ αλλοτρια κατα- νεμων
θρεμματα, τα εαυτου δε μαλλον και τα του Πατρος, ουκ ιδιων αυτου νοουμενων
των μισθωτων ποιμενων, οι κατεσφαζον μεν τα προβατα, φειδους απασης
εξηιρημενης,
"ελεγον δε και πωλουντες αυτα Ευλογητος Κυριος και
"πεπλουτηκαμεν." πολιται γεμην, ηγουν οικειοι τε και γνω- ριμοι, του αγαθου
ποιμενος, οι υπ' αυτωι τεταγμενοι, και προ γε των αλλων οι θεσπεσιοι μαθηται, οι
και παταχθεντος του ποιμενος κατεσκιδναντο και πεφευγασιν. επειδη γαρ ηκον
των Ἰουδαιων οι υπηρεται, και συν αυτοις ο προδοτης ομου τηι σπειραι
συλληψομενοι τον Ἰησουν, "παντες αφεντες αυτον "εφυγον." εφη γαρ ουτω το
γραμμα το ευαγγελικον. Ὅτι δε δους υπερ ημων τον ιδιον Υιον εις θανατον ο Θεος
και Πατηρ παταξαι πως αυτον λεγεται, τωι γε ολως εφειναι παθειν, πιστωσεται
λεγων αυτος ο Υιος, δια της του ψαλλοντος φωνης περι των εις αυτον ανοσια
πεπραχοτων, δηλον δε οτι των Ἰουδαιων "Ὅτι ον συ "επαταξας αυτοι κατεδιωξαν,
και επι το αλγος των τραυ- "ματων μου προσεθηκαν· προσθες ανομιαν επι την
ανομιαν "αυτων." εκουσιον μεν ουν, ως εφην, εποιειτο το παθος, 2.508 ινα τα εκ
του παθειν αυτον διαφαινηται κατορθωματα. οτι δε τοις εσταυρωκοσιν ολεθρου
προξενον εσται το χρημα, και τοις εκ θειας οργης υποπεσουνται κακοις οι της
τοιασδε βουλης και των εγχειρηματων εξαρχοντες· ουτοι δε ησαν οι λαων
ηγουμενοι· διατρανοι λεγων Και επαξω την χειρα μου επι τους ποιμενας.
διεφθαρκασι γαρ "τον αμπελωνα "αυτου, κατα την του προφητου φωνην, εδωκαν
μεριδα "αυτου επιθυμητην εις ερημον αβατον, εγενηθη εις αφα- "νισμον απωλειας."
επαγει γεμην την χειρα αυτου τοις ποιμεσι Θεος οιονει καταπαιουσαν την
ρομφαιαν, και τας της ανοσιοτητος εξαιτουσαν δικας, ουχ οτι μονον αυτοι
πεπαρωινηκασιν εις Χριστον, αλλ' οτι προς τουτωι και τοις αλλοις γεγονασιν αρχη
 
 

478

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και οδος της ασχετου μανιας. ως γαρ φησιν ο μακαριος ευαγγελιστης Ματθαιος,
Πιλατου τοις Ἰουδαιοις προτεθεικοτος Χριστον τε και Βαραββαν, και το "Τινα
θελετε εκ των δυο απολυσω υμιν" προσπε- φωνηκοτος, "οι αρχιερεις και οι
προσβυτεροι επεισαν τους "οχλους ινα αιτησωνται τον Βαραββαν, τον δε Ἰησουν
ινα "απολεσωσιν" ανεπειθον δε προς τουτωι βοαν "Σταυρωσον, "σταυρωσον."
ουκουν αληθες το δια της του προφητου φωνης ειρημενον "Ὅτι οι ποιμενες
ηφρονευσαντο, και τον "Κυριον ουκ εξεζητησαν· δια τουτο ουκ ενοησε πασα η
"νομη, και διεσκορπισθησαν." ωσπερ γαρ η νηψις των αγαθων ποιμενων ονινησι
την αγελην· ουτω καταφθειρει το ραιθυμον, και τοις των ποιμενων ιχνεσι το υπο
χειρα παντως ακολουθει. 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος, τα δυο μερη
2.509 εξολοθρευθησεται και εκλειψει, το δε τριτον υπολειφθησεται εν αυτηι· και
διαξω το τριτον δια πυρος, και πυρωσω αυτους
ως πυρουται το αργυριον, και
δοκιμιω αυτους ως δοκιμαζεται το χρυσιον· αυτος επικαλεσεται το ονομα μου, και
εγω επ- ακουσομαι αυτου, και ερω Λαος μου ουτος εστιν, και αυτος ερει Κυριος ο
Θεος μου.9 Ἐπενεχθεισης της θειας χειρος τοις ανοσιοις ψευδοποι- μεσιν, οι τον
αμπελωνα κατεφθαρκασι τον ∆εσποτικον, ουδε αυτους εσεσθαι φησιν εξω ποινης
και δικης τους τοις ανοσιοις αυτων σκεμμασιν αβουλοτατα συνδεδραμηκοτας,
δηλον δε οτι τους των Ἰουδαιων δημους και των αγελαιων την υπο χειρα πληθυν.
δεδαπανηνται γαρ τωι πολεμωι, και διολωλασιν ομου τοις κατοικοις αι πολεις και
αυτοις αν- δρασιν αι κωμαι, πανωλεθριαι καταπιμπραμεναι, μολις δε σεσωσται το
καταλειμμα, και ως εν τριτηι μοιραι του παντος νοουμενον πληθους, ωλοθρευται γαρ
ουκ εις απαν ο Ἰσραηλ, Θεου κατοικτειροντος δια τους πατερας. τουτο και αυτος ο
μακαριος Ἡσαιας φησι "Και ει μη Κυριος Σαβαωθ εγκατ- "ελιπεν ημιν σπερμα, ως
Σοδομα αν εγενηθημεν, και ως "Γομοῤρα αν ωμοιωθημεν." πλην το τριτον, ηγουν
το καταλειμμα, τουτεστι, τους εξ αιματος Ἰσραηλ πιστευ- σαντας, διαξειν φησι δια
πυρος, και πυρουν αυτους ως αργυριον και χρυσιον. ου γαρ εξω πονου των αγιων η
ζωη· αληθες δε οτι "Παντες οι θελοντες ζην ευσεβως εν Χριστωι "διωχθησονται."
δοκιμωτατοι δε πεφηνασιν οι θεσπεσιοι μαθηται, και οσοι γεγονασιν αυτοις
συνεργαται κατ' εκεινο
2.510 καιρου, και συμπεπονηκασιν ιερουργουσιν εις τα
εθνη το ευαγγελιον του Χριστου. κεκληνται γαρ εις πειραν πολλων θλιψεων τε και
διωγμων, και μονονουχι πεπυρωνται, δοκιμα- ζομενοι δια πειρασμων, ως δυνασθαι
λεγειν εκ παῤρησιας " Οτι εδοκιμασας ημας ο Θεος, επυρωσας ημας ως πυρουται "το
αργυριον." τις ουν η εντευθεν ονησις; η ποιος εσται μισθος τοις ωδε πεπονηκοσι και
δεδοκιμασμενοις; οικειοι γεγονασι του Θεου, γνωριμοι τε και ηγαπημενοι. κατελογισθησαν γαρ εις "εθνος αγιον, εις βασιλειον ιερατευμα, "και εις λαον τον εις
περιποιησιν, ινα τας αρετας εξαγγει- "λωσι του εκ σκοτους αυτους καλεσαντος επι το
θαυμαστον "αυτου φως," ποτε δε οντες ου λαος, γεγονασι λαος. και ποτε μεν
ηκουον "Ὅταν τας χειρας εκτεινητε προς με, "αποστρεψω τους οφθαλμους μου αφ'
υμων· και εαν πλη- "θυνητε την δεησιν, ουκ εισακουσομαι υμων·" νυνι δε φησιν,
οτι αυτος επικαλεσεται το ονομα μου και εγω επ- ακουσομαι αυτου και ερω Λαος
μου ουτος εστιν. ουκουν ιδιος γεγονασι κληρος του Θεου και Πατρος, δεδονται δε
τωι Υιωι· συγκαταρχει γαρ των ολων ομου τωι γεγεννηκοτι· ευμενη τε και ιλεω τον
των ολων εχουσι ∆ημιουργον και ∆εσποτην.

ΤΟΜΟΣ Εʹ. ΤΟΜΟΣ ΕΚΤΟΣ.
9Ἰδου ημεραι ερχονται του Κυριου, και διαμεριουνται τα σκυλα σου εν σοι,
και επισυναξω παντα τα εθνη εις πολεμον επι Ἱερουσαλημ, και αλωσεται η πολις
 
 

479

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και διαρπαγησονται αι οικιαι, και αι γυναικες μολυνθησονται, και εξελευσεται το
ημισυ της πολεως εν αιχμαλωσιαι.9 Το επι τωι σταυρωι σεπτον και σωτηριον παθος
κατα- μηνυων, εφασκεν εν τοις οπισω βραχυ "Ῥομφαια εξεγερθητι "επι τον ποιμενα
μου και επ' ανδρα πολιτην αυτου, λεγει "Κυριος παντοκρατωρ, παταξον τον
ποιμενα και δια- "σκορπισθητωσαν τα προβατα." οτι δε ποιναις ταις εσχα- ταις η των
Ἰουδαιων πληθυς υπενεχθησεται, και μαλα εικοτως· κεκυριοκτονηκε γαρ η
παντολμος· εδιδασκε προσ- τιθεις "Και επαξω την χειρα μου επι τους ποιμενας, και
"εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος, τα δυο μερη "εξολοθρευθησεται και
εκλειψει, το δε τριτον διαξω δια 2.512 "πυρος, και πυρωσω αυτους ως πυρουται το
αργυριον, "και δοκιμω αυτους ως δοκιμαζεται το χρυσιον." τινα δ' αν τροπον τα
τοιαδε νοοιντο, και ουκ εξω του εικοτος κατα γε το εφικτον ειρηκαμεν. τετραπται
δε και νυν ο των προκειμενων σκοπος ως προς γε την Ἱερουσαλημ ανοσιουργησασαν αχαλινως, και τον της αλωσεως ημιν καταση- μαινει τροπον. ιδου γαρ
φησιν ηξουσιν ημεραι του Κυριου, τουτεστιν, ας αυτος επαγει ψηφωι δικαιαι και οσιωι
κριματι. και γαρ εστιν αληθες, ο και δι' ετερου προφητου φησιν "Μη εσται κακια εν
πολει ην Κυριος ουκ εποιησεν." ου γαρ αν γενοιτο τι των ολην κακουν ισχυοντων
πολιν, ο μη πρατ- τεσθαι φαμεν εφιεντος αυτου, και πλημμεληματων δικας εξαιτειν
εθελοντος τους ασχετοις ορμαις επι τα φαυλα διατ- τοντας. ουκουν αυτου φησιν
ειναι τας ημερας, δια το επαγε- σθαι κατ' οργην αυτου. πεπαρωινηκασι γαρ φορητως
ουκετι, απεκτονοτες μεν τους προφητας, προσθεντες δε τουτοις και τον Υιον. Τι
δε το εσομενον εν ταις ημεραις εκειναις, σαφηνιζει λεγων Και διαμεριουνται τα
σκυλα σου εν σοι, συναγηγερμενα δηλονοτι παντα τα εθνη και διαρπαζοντα μεν τας
οικιας, γυναια δε περιελκοντα νηπιοις ομου. τοτε γαρ δη φησι και το ημισυ της
πολεως εξελευσεται εν αιχμαλωσιαι. φασι γαρ, οτι Ῥωμαιοι την πολιν ελοντες, και
προς τας των μαχο- μενων αυτοις αναισχυντιας ολιγωρησαντες, αυτον τε κατεπρησαν τον νεων και τας του αστεος οικιας. εφεισαντο δε προσπιπτοντων αυτοις
των κατωικηκοτων την ανω πολιν και το ιερον. θεα δε, οπως εις τουτο θρασους
αφιξεσθαι φησι τους νενικηκοτας, ως διαρπασαντας τας οικιας, μη
2.513 ευθυς
αποφοιτησαι ταις λειαις ομου, και σχολαιον ποιησα- σθαι τον διαμερισμον εις τας
εαυτων σκηνας αφιγμενους· αλλ' εν αυτηι τουτο δρασαι τηι αλουσηι πολει, οπερ ουκ
αν γεγονεν, ειπερ τις ην ολως ο τοις αθλιως πεπραχοσιν επι- κουρων και τοις
καταδηιουσι μαχομενος. μολυνθησεσθαι δε τας γυναικας φησιν, αβουλητως ετεροις
εφελκομενας και των της σεμνοτητος εκπιπτουσας εθων, και εν οψει πολλακις των
κατα νομους συνωικηκοτων. πολεμου δε τα τοιαυτα παθη, και τοις απαξ εαλωκοσι
και ανεπικουρητοις παντελως πρεπουσαι συμφοραι. 9Οι δε καταλοιποι του λαου
μου ου μη εξολοθρευθωσιν εκ της πολεως.9 Τουτο οιμαι εστιν ετερον ουδεν, η
οπερ εφην αρτιως, ως γεγονε τις φειδω των κατωικηκοτων την ανω πολιν, και
σεσωσται μερος των Ἱεροσολυμων. ανεκοπτον γαρ οι Ῥωμαιων στρατηγοι τους των
μαχομενων θυμους, ει δηπου τινας τεθεαντο κλαιοντας τε και υποπιπτοντας και
αμαχει προσθεοντας. η τοινυν καταλοιπους του λαου αυτου τους εν τωι σεσωσμενωι
της πολεως μερει φησιν· η ταχα που τους πεπιστευκοτας εις τον των ολων Σωτηρα
Χριστον, περι ων και φησιν, ως ουκ αν εξολοθρευθειεν εκ της πολεως. εσονται γαρ
αει της Ἐκκλησιας πολιται, καν ει της επιγειου και ωλοθρευμενης Ἱερουσαλημ
εκπιπτοιεν, αλλ' ουν εχουσι την ανω πολιν, περι ης και ο θεσπεσιος γραφει Παυλος
"̔Η δε ανω Ἱερουσαλημ ελευθερα εστιν, ητις εστι μητηρ 2.514 "ημων." εοικε δε τι
και ο μακαριος ∆αυειδ υπαινιττεσθαι τοιουτον, ωδε πη λεγων "Ου σαλευθησεται εις
τον αιωνα "ο κατοικων Ἱερουσαλημ." ει γαρ εστιν ακραδαντος η Ἐκκλησια, "και
πυλαι ᾅδου ου κατισχυσουσιν αυτης," κατα την του Σωτηρος φωνην· αυτον γαρ εχει
θεμελιον· πασα πως αναγκη και ολεθρου κρειττονας ορασθαι λοιπον τους
 
 

480

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατοικουντας αυτην, και λελογισμενους εις λαον Θεου, τοις
γνησιοις
συντεταγμενους. 9Και εξελευσεται Κυριος και παραταξεται εν τοις εθνεσιν εκεινοις,
καθως ημερα παραταξεως αυτου εν ημεραι πολεμου. και στησονται οι ποδες αυτου
εν τηι ημεραι εκεινηι επι το ορος
των ελαιων το κατεναντι Ἱερουσαλημ εξ
ανατολων· και σχι- σθησεται το ορος των ελαιων, το ημισυ αυτου προς ανατολας,
και το ημισυ αυτου προς θαλασσαν, χαος μεγα σφοδρα· και κλινει το ημισυ του
ορους προς βοῤραν, και το ημισυ αυτου προς νοτον· και εμφραχθησεται φαραγξ
ορεων μου, και εγ- κολληθησεται φαραγξ ορεων εως Ἀσαηλ, καθως ενεφραγη εν
ταις ημεραις του σεισμου, εν ημεραις Ὀζιου βασιλεως Ἰουδα.9 Πεποιηται μεν ο
λογος ως επι τινος των γενναιοτατων στρατηγων, παραθηγοντος εις μαχην τους
συνασπιζοντας, και ταις των πολεμιων φαλαγξι κατεξανισταντος το μαχι- μον·
νοειται γεμην ως επι Θεου, μονονουχι συμπαροντος τε και συμπαραταττομενου τοις
εθνεσι τοις καταδηιουσι την Ἰουδαιαν, πεπορθηκοσι δε και αυτα τα Ἱεροσολυμα.
2.515 Μεμνημεθα δε, οτι και εν παραβολαις ευαγγελικαις τοι- ουτον τι φησιν. ο μεν
γαρ βασιλευς ο τους γαμους επι- τελων τωι υιωι αυτου, πεπομφε τους οικετας
συναγειρειν τους κεκλημενους. οι δε τους καλουντας επι πανηγυριν ανοσιως
περιυβρισαντες και απεκτονοτες, τελευταιον επ' αυτοις διε- χειρισαντο τον υιον.
ειτα τι φησι της παραβολης ο λογος; "̔Ο δε βασιλευς ωργισθη, και πεμψας τα
στρατευματα "αυτου απωλεσε τους φονεις εκεινους, και την πολιν αυτων
"ενεπρησεν." εσται δη ουν εν ισωι φησι τοις εν ημεραι παρα- ταξεως αντανισταμενοις
γεννικως, και δαπανωσιν εχθρους. αποδειξις δε τουτο της εις ληξιν οργης και
κινηματων των ανωτατω, και ισοπαλη την δικην επαγοντος τοις εις αυτον
πεπαρωινηκοσιν. απεκτονασι γαρ, ως εφην, τον αρχηγον της ζωης. επειδη δε τα περα
λογου και θαυματος πρεποι αν αυτηι και μονηι δυνασθαι κατορθουν τηι των ολων
βασιλιδι φυσει, ταυτηιτοι φησιν ως στησονται μεν οι ποδες αυτου, δηλον δε οτι
Χριστου, εν τηι ημεραι εκεινηι επι το ορος των ελαιων· το δε ρηξεις υπομενει
τεσσαρας, δυο μεν, εις εω τε και εις εσπεραν, ηγουν εις θαλασσαν· ουτω γαρ τον της
εσπερας τοπον αποκαλειν εθος τηι θεοπνευστωι γραφηι· τα γεμην ετερα δυο
κατανευοντα πως, το μεν εις αρκτον και βοῤραν, το δε εις κλιμα το νοτιον.
καταῤραγησεσθαι δε και αυτας εφη τας κορυφας, ως τας μεταξυ πληρωσαι
φαραγγας, αδοκητως κατασεσεισμενας εως Ἀσαηλ· κωμη δε αυτη προς εσχατιαις,
ως λογος, του ορους κειμενη.
Παρεικαζει γεμην τον ωδε διαβριθη σεισμον τωι
γεγενη- μενωι κατα καιρους επι Ὀζιου, του και Ἀζαριου. επειδη γαρ τους της
βασιλειας διεπων θωκους εν τοις Ἱεροσολυμοις, ατε δη και υπαρχων εκ της Ἰουδα
φυλης, τετολμηκε παρανομως
2.516 των της ιερωσυνης αψασθαι λειτουργιων,
λελεπρωται μεν ευθυς, Θεου δε δη τοτε την επι τουτοις οργην εμφαινοντος,
κατεδονηθη δεινως των Ἰουδαιων η χωρα και αυτα δε τα Ἱεροσολυμα, και δη και
φασι το ορος το Σιων τοσουτον υπομειναι κλονον, ως ραγηναι μεν εις δυο τμηματα,
εγκα- θειναι δε ταις παρακειμεναις φαραγξι τας κορυφας. Ἔοικε δε δια τουτων
ημιν ο Προφητης τον σεισμον υπο- δηλουν, ον επι τωι τιμιωι σταυρωι γεγενησθαι
φασιν οι των ευαγγελικων κηρυγματων ιερουργοι. πλατυτερον μεν γαρ ο
Προφητης εν τουτοις διαμεμνηται του συμβεβηκοτος· ο δε γε σοφωτατος ημιν
Ματθαιος επιτεμνομενος την αφηγησιν ουτω φησιν "Ὁ δε Ἰησους παλιν κραξας
φωνηι μεγαληι "αφηκε το πνευμα. και ιδου το καταπετασμα του ναου "εσχισθη εις
δυο απο ανωθεν εως κατω, και η γη εσεισθη, "και αι πετραι εσχισθησαν, και τα
μνημεια ηνευχθησαν, "και πολλα σωματα των κεκοιμημενων αγιων ηγερθησαν."
επειδη δε χρη τοις γεγονοσι πιθανον εφαρμοσαι λογον, εοικεν υποδηλουν το
καταῤρηγνυσθαι μεν τας πετρας, εμφραττε- σθαι δε τας φαραγγας την τε των
Ἰουδαιων πωρωσιν, και την των τοις ειδωλοις λελατρευκοτων εις το αμεινον μετα 
 

481

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δρομην. οι μεν γαρ τηι κτισει παρα τον κτισαντα προσ- κυνησαντες, λιθινην ωσπερ
εσχηκασι την καρδιαν, σκληραν τε και ατεγκτον, και πετραις εν ισωι ταις καρπον
εχουσαις ουδενα. αλλα τι περι αυτων εφη Θεος δια φωνης Ἰεζεκιηλ; "Και εκσπασω
την καρδιαν αυτων την λιθινην εκ της "σαρκος αυτων, και δωσω αυτοις καρδιαν
σαρκινην του "ειδεναι αυτους εμε οτι εγω ειμι Κυριος." ουκουν εσχι- σθησαν αι των
πλανωμενων καρδιαι, Θεου διαπτυσσοντος, ινα τον του σωτηριου κηρυγματος
παραδεξοιντο λογον. και 2.517 τι τοιουτον υποδηλοι δια φωνης Ἱερεμιου λεγων
"Ουχ οι "λογοι μου ωσπερ πυρ φλεγον, λεγει Κυριος και ως πελυξ "κοπτων
πετραν;" "Ζων γαρ ο λογος του Θεου και "ενεργης και τομωτατος και διικνουμενος
μεχρι μερισμου "ψυχης και πνευματος." ουκουν, ως εφην, της εις το αμεινον
μεταδρομης των πεπλανημενων σημειον αν γενοιτο, και μαλα σαφες, το διεῤρηχθαι
τας πετρας. το γεμην εμπε- φραχθαι τας φαραγγας, την των Ἰουδαιων πωρωσιν, ως
εφην, υποδηλοι. εφη γαρ τι τοιουτον και ο θεσπεσιος Ἡσαιας "Και εσται εν τηι ημεραι
εκεινηι συμφραξει Κυριος "απο της διωρυχος του ποταμου εως ρινοκουρουρων,"
τουτ- εστιν, εμφραχθησεται των ανα πασαν την Ἰουδαιαν ο νους, "ινα βλεποντες μη
βλεπωσι, και ακουοντες μη ακουσωσι, "μηδε συνιωσι." "καλυμμα γαρ επι την
καρδιαν αυτων "κειται, καθα γεγραπται, επι τηι αναγνωσει της παλαιας "διαθηκης."
το δε γε σεισθηναι την γην, υπεμφηνειεν αν, οιμαι που, την εξ ετερου τινος
πραγματος εις ετερον τι μεταστασιν. και γουν ο θεσπεσιος ∆αυειδ ανακεκραγει
λεγων "Ὁ καθημενος επι των Χερουβιμ, σαλευθητω η γη." και ουτι που φαμεν ως
καταδονεισθαι σωματικως τε και αι- σθητως παρακαλει την υπ' ουρανον· ευηθες γαρ
το χρημα, και ουδεμιαν ημιν εμποιουν την ονησιν· εκεινο δε μαλλον ηξιου ο
πνευματοφορος, οιον μεθιστασθαι την γην εκ του λατρευειν ειδωλοις επι το ειδεναι
λοιπον τον φυσει τε και αληθως οντα Θεον, εκ του φρονειν τα σαρκος επι το ζην
εθελειν πνευματικως, και απαξαπλως εκ των επιγειων εις τα επουρανια. ει δε δη και
αυτα τα των κεκοιμημενων ανεωιχθαι
2.518 μνηματα λεγοι, φαμεν οτι και τον
θανατον αυτον εδει ορα- σθαι νενικημενον, αποθανοντος Χριστου σαρκι δι' ημας
οικο- νομικως, "ινα και νεκρων και ζωντων κυριευσηι." 9Και ηξει Κυριος ο Θεος
μου, και παντες οι αγιοι μετ' αυτου. εν εκεινηι τηι ημεραι ουκ εσται φως, και ψυχος
και παγος εσται
μιαν ημεραν, και η ημερα εκεινη γνωστη τωι Κυριωι, και ουχ
ημερα και ουχι νυξ, και προς εσπεραν εσται φως.9 Ἐπιτροχαδην ειπων τα επι γε τωι
παντων ημων Σωτηρι Χριστωι των Ἰουδαιων ανοσιουργηματα, και της Ἰουδαιαςτην
αλωσιν και αυτων δε των Ἱεροσολυμων, επ' αυτο λοιπον ερχεται του παροντος
αιωνος το τελος, και αφηγειται χρησιμως την εξ ουρανου καταφοιτησιν του
Ἐμμανουηλ. καταβησεται γαρ μετα των αγιων αγγελων εν τηι δοξηι του Θεου και
Πατρος, ινα "κρινηι την οικουμενην εν δικαιοσυνηι·" ως γαρ ο θεσπεσιος γραφει
Παυλος "Τους παντας ημας δει "φανερωθηναι εμπροσθεν του βηματος του Χριστου,
ινα "κομισηται εκαστος τα του σωματος προς α επραξεν, ειτε "αγαθον ειτε
φαυλον." ηξει δη ουν ηξει, φησι, και παντες οι αγιοι μετ' αυτου, τουτεστιν η των
ιδιων αγγελων καθαρω- τατη πληθυς, δορυφορουσα που παντως και υπουργικην
εισ- φερουσα την παραστασιν. Κυριος γαρ εστι των ολων ο Ἐμμανουηλ, και
δοξολογειται παρα παντων ως Θεος και συγκαταρχων τωι γεγεννηκοτι. ει δε δη τις
λεγοι και αυτους αυτωι συμπαραστησεσθαι τους αγιους αρπαγεντας "εν νεφε- "λαις
εις απαντησιν αυτου εις αερα," μετα γε την εκ νεκρων αναβιωσιν, καθα και τωι
σοφωτατωι Παυλωι δοκει, της του 2.519 πρεποντος θηρας αμοιρησειεν αν ουδαμως.
εφη γαρ τι τοιου- τον και ο θεσπεσιος Ἡσαιας περι αυτων "Ἐκει ελαφοι
"συνηντησαν και ιδον τα προσωπα αλληλων· αριθμωι παρ- "ηλθον, και μια αυτων
ουκ απωλετο, ετερα την ετεραν ουκ "εζητησαν, οτι Κυριος ενετειλατο αυταις και το
Πνευμα "αυτου συνηγαγεν αυτας." ψαλλει δε που και ο θεσπεσιος ημιν ∆αυειδ, την
 
 

482

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξ ουρανου καταφοιτησιν του παντων ημων Σωτηρος Χριστου προαναφωνων "Ὅτι
ουκ απωσεται Κυριος "τον λαον αυτου, και την κληρονομιαν αυτου ουκ εγκατα"λειψει, εως ου δικαιοσυνη επιστρεψηι εις κρισιν, και εχο- "μενοι αυτης παντες οι
ευθεις τηι καρδιαι." δικαιοσυνην μεν γαρ ονομαζει Χριστον, επιστρεψειν δε φησιν εις
κρισιν αυτον. ανεληφθη μεν γαρ πατησας τον θανατον, και ανεβη προς τον εν
ουρανοις Πατερα και Θεον· αλλ' επιστρεψει κατα καιρους εις κρισιν, και συν αυτωι
παντες οι ευθεις τηι καρδιαι, τουτεστιν οι αγιοι, καθαπερ εφην αρτιως. Ὅτι δε κατα
τον της συντελειας καιρον ετερα τις εσται της ορωμενης κτισεως η καταστασις, και
μετοιχησεται και αυτη προς το αμεινον ανανεουμενη δια Χριστου, πιστωσεται
λεγων ο Προφητης Ἐν εκεινηι τηι ημεραι ουκ εσται φως και ψυχος και παγος εσται
μιαν ημεραν, και η ημερα εκεινη γνωστη τωι Κυριωι. νυνι μεν γαρ ημερα τε και νυξ
διακεκριται, και διελαχον τους καιρους τοις του πεποιηκοτος νευμασι, και ανισχει
μεν της ημερας το φως, ειτα διαδεχεται νυξ. επειδαν δε παραγενηται ο Κριτης, ο
παντα μετασκευαζων κατα το αυτωι δοκουν, ετεραν, ως εφην, η κτισις την
διακοσμησιν δεξεται· ου γαρ ετι φως εσται και ψυχος και παγος εις μιαν ημεραν. και
δια μεν του φωτος την ημεραν σημαινει, δια δε γε του παγους τε 2.520 και ψυχους
την νυκτα, λελογισται γαρ εις μιαν ημεραν το νυχθημερον. Ὅμοιον ως ει λεγοι
τυχον Κατ' εκεινο του καιρου, καθ' ον αν εξ ουρανων αφιγμενος, μεταπλαττηι τα
παντα και μετα- σκευαζηι προς το αμεινον, ως ∆ημιουργος, ουκ εσται φως ουδε νυξ,
εις μιαν ημεραν. τοιουτον τι φησι και ο μακαριος προφητης Ἡσαιας "Και ουκ εσται
σοι ο ηλιος εις φως "της ημερας, ουδε ανατολη σεληνης φωτιει σοι την νυκτα·
"αλλ' εσται σοι Κυριος φως αιωνιον, και ο Θεος δοξα σου." οτι δε απρακτησει κατα
καιρους και αυτη των στοιχειων η χρεια, πιστωσεται λεγων αυτος ο Χριστος
"Ευθεως δε μετα "την θλιψιν των ημερων εκεινων ο ηλιος σκοτισθησεται, και "η
σεληνη ου δωσει το φεγγος αυτης." αρκεσει γαρ ο Χριστος εις φως ημιν αιωνιον,
και αυτος εσται μακρα και διηνεκης ημερα. την δε γε ημεραν εκεινην γνωστην ειναι
φησι τωι Κυριωι. μονος γαρ οιδεν ο Θεος και Πατηρ την της συντελειας ημεραν.
εμπεδοι δε προς τουτο ημας και αυτος ο Υιος ουτω λεγων "Περι δε της ημερας
εκεινης η της ωρας "ουδεις οιδεν, ουτε αγγελοι εν ουρανωι, ουτε ο Υιος, ει μη ο
"Πατηρ μονος." ηι μεν γαρ νοειται καθ' ημας ανθρωπος, ουκ αν ειδειη τα εν τωι
Πατρι· ηι δε εστι φυσει Θεος, και εξ αυτου πεφηνως, οιδε που παντως και την
εσχατην ημεραν, καν ει λεγοι μη ειδεναι δια το ανθρωπινον. διερμηνευων δε ημιν ο
Προφητης και σαφεστερον καθιστας οπερ εφη, προσ- επαγει τουτοις Και ουχ ημερα
και ου νυξ εσται, αλλα προς εσπεραν εσται φως, τουτεστιν, εν καιρωι νυκτος φως
εσται 2.521 παλιν το δια Χριστου και καταστραψει την υπ' ουρανον, ανηιρημενου
παντελως του σκοτους, και τοις των αγιων οφθαλμοις ουκ επιπολαζοντος ετι. εχει
δε δη τον εικοτα λογον το και αυτην οιεσθαι την κτισιν επι τα αμεινω μεταῤρυθμιζεσθαι και αξιοχρεως μεν του Σωτηρος ο μαθητης, ηξειν την ημεραν Κυριου ως
κλεπτην λεγων, εν ηι ουρανους μεν ροιζηδον παρελευσεσθαι, στοιχεια δε
καυσουμενα λυθησεσθαι, γην δε και τα εν αυτηι εργα κατακαησεσθαι παντα, καινους
δε ημας ουρανους και καινην γην και τα επαγγελματα αυτου προσ- δοκαν. πλην και
εξ αναγκαιων εις τουτο βαδιουμεθα λο- γισμων. ει γαρ εσται παντως εν καινοτητι
ζωης τα καθ' ημας, καινης ημιν εδει και κτισεως. ως γαρ ο θεσπεσιος γραφει
Παυλος, "ελευθερωθησεται και αυτη κατα καιρους η "κτισις απο της δουλειας της
φθορας εις την ελευθεριαν της "δοξης των τεκνων του Θεου." 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι
εξελευσεται υδωρ ζων εξ Ἱερουσαλημ, το ημισυ αυτου εις την θαλασσαν την
πρωτην, και το ημισυ αυτου εις την θαλασσαν την εσχατην, και εν θερει και εν
εαρι εσται ουτως. και εσται Κυριος εις βασιλεα επι πασαν την γην.9 Ἐξηγειται
παλιν ημιν αινιγματωδως, οτι δη πλειστη τε οση και αμφιλαφης η του Ἁγιου
 
 

483

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πνευματος χυσις τοις αγιοις εκνεμηθησεται, κατ' εκεινο μαλιστα του καιρου, καθ'
ον αν εις αγιαν τε και αμηρυτον ανακομισθειεν ζωην, την ως 2.522 εν αιωνι φημι
τωι μελλοντι. νυνι μεν γαρ δια πιστεως της εις Χριστον ως εν αῤραβωνος ταξει την
απαρχην του Ἁγιου Πνευματος πεπλουτηκαμεν· μετα δε γε την εκ νεκρων αναβιωσιν, ανηιρημενης εις απαν της αμαρτιας, ουκ εν αῤραβωνος ετι ταξει τε και
μετρωι το θειον εν ημιν εσται Πνευμα· πλουσιως δε και αμφιλαφως, ως εφην, και
ηδη τελειως τοις δια Χριστου χαρισμασιν εντρυφησομεν. υδωρ δη ουν ζων
ονομαζει το Πνευμα, ο και εκ της ανωθεν Ἱερουσαλημ εξελευσεσθαι φησιν. επειδη
γαρ κατοικειν εν ουρανοις τον των ολων Θεον η θεοπνευστος εφη γραφη, ει και
εστι πανταχου και πεπληρωκε τα παντα, ταυτηιτοι φησι και εξ ουρανου το ζωοποιον
εξελευσεσθαι Πνευμα. Ὅτι δε υδασι παρεικαζειν εθος τοις ιεροις γραμμασι το
Πνευμα το θειον, αυτος πιστωσεται λεγων ο τουτου ∆οτηρ, τουτεστιν ο Υιος "Ὁ
πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η "γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν
υδατος "ζωντος." και τουτο διερμηνευων ο θεσπεσιος ευαγγελι- στης και καθιστας
εναργες "Τουτο δε ειπε, φησι, περι του "Πνευματος, ου εμελλον λαμβανειν οι
πιστευοντες εις "αυτον." επειδη γαρ το Πνευμα εστι ζωοποιον, υδατι ταυτηιτοι των
Ὅτι δε τοις της αγιας
σωματων ζωοποιωι παρεικαζεται, και μαλα ορθως.
ηξιωμενοις ζωης παρακεισεται πλουσιως το χρηναι μεταλαχειν της του Ἁγιου
Πνευματος χορηγιας, και οιαπερ υδατων εμφορεισθαι ζωοποιων, υπεμ- φαινει
λεγων, οτι του υδατος του προσδοκωμενου κατα και- ρους εξ Ἱερουσαλημ
εξελευσεσθαι, το μεν ημισυ βαδιειται προς την θαλασσαν την πρωτην, το δε ημισυ
προς την θαλασσαν την
2.523 εσχατην. και τι δη τουτο εστι; θαλασσαις τε και
υδασιν εξομοιοι πολλακις η θεια γραφη τα πολλα των ανθρωπων εθνη και την
αριθμου κρειττονα πληθυν. ουτω που φησι δι' ενος των αγιων προφητων "Ὅτι
ενεπλησθη η συμπασα "του γνωναι τον Κυριον, ως υδωρ πολυ κατακαλυψαι
"θαλασσας." εφη δε που και ο θεσπεσιος ∆ανιηλ, τα εν εσχατοις καιροις
συμβησομενα τοις ανα πασαν την οικου- μενην προαναθρων "Ἐγω ∆ανιηλ
εθεωρουν, και ιδου οι "τεσσαρες ανεμοι του ουρανου προσεβαλλον εις την θαλασ"σαν την μεγαλην, και τεσσαρα θηρια μεγαλα ανεβαινον "εκ της θαλασσης,
διαφεροντα αλληλων." σαφεστερον δε τουτο αυτο καθιστας ο μακαριος ∆αυειδ
αναμελπει λεγων "Αυτη η θαλασσα η μεγαλη και ευρυχωρος, εκει ερπετα, "ων ουκ
εστιν αριθμος, ζωια μικρα μετα μεγαλων· εκει "πλοια διαπορευονται, δρακων ουτος
ον επλασας εμπαιζειν "αυτωι." ποιον γαρ ειναι φαμεν εν τηι αισθητηι θαλασσηι τον
δρακοντα τον πεπλασμενον εις το εμπαιζεσθαι παρα του παντων κρατουντος Θεου;
εθος δη ουν τοις ιεροις γραμ- μασι, και παντα τον κοσμον θαλασσαις εξομοιουν και
πολ- λην ανθρωπων εσθ' οτε πληθυν. Ὅτι τοινυν εν ισωι μετρωι διανεμηθησεται
παρα Θεου η του Πνευματος χαρις τοις τε εξ Ἰσραηλ πιστευσασι και τοις εξ εθνων,
υπεμφαινει λεγων περι του υδατος του ζωοποιου, ως εξελευσεται το ημισυ μεν εις
την θαλασσαν την πρωτην, το δε ετερον ημισυ εις την θαλασσαν την εσχατην.
θαλασσαν δε την πρωτην ονομαζει τον Ἰσραηλ· εσχατην δε την των μετ' εκεινους
πεπιστευκοτων πληθυν, τουτεστι τα εθνη. και ουτι που φαμεν, ως μεμερισται το
Πνευμα το Ἅγιον, και ατελες εν εκατεροις εσται διατοι το ημισυ νοεισθαι· 2.524
πολλου γε και δει· οιησομεθα δε μαλλον, εκεινο βου- λεσθαι τον Προφητην
υποδηλουν, ως εν ισοτητι της
χαριτος η διανομη τουτοις τε κακεινοις
εκνεμηθησεται. το γαρ ημισυ και ημισυ, της ισοσταθμου φιλοτιμιας και της
ισοτητος εσται σημαντικον. οτι δε διηνεκης η χαρις, και κατα παντα καιρον η
μεθεξις, αταλαιπωρον ιδειν, απο γε του φαναι παλιν, οτι και εν θερει και εν εαρι
εσται ουτως. Ἰστεον δε, οτι αντι του Ἐν εαρι, το Ἐν χειμωνι φησι των Ἑβραιων η
εκδοσις. εσται δη ουν, φησι, κατα ταυτα, και ωσαυτως η των νοητων υδατων χυσις,
 
 

484

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν χειμωνι τε και εν θερει, τουτεστι κατα παντα καιρον. λυπει δε ουδεν και αντι του
Χειμωνος το εαρ ειπειν, κατα την των εβδομηκοντα γραφην· κειται γαρ ως εν
μετοχηι χειμωνος τε και θερους, ωστε καν ει τις αυτο τοις του χειμωνος απονεμοι
καιροις, τον του εικοτος, η και ορθως εχοντος, ουκ αδικησει λογον. Ει δε δη τις
βουλοιτο και καθ' ετερον τινα συνιεναι τροπον το περι του νοητου λεγομενον
υδατος, ως εξελευσεται το ημισυ αυτου εις την θαλασσαν την πρωτην και το ημισυ
αυτου εις την θαλασσαν την εσχατην, και εν θερει και εν εαρι εσται ουτω, τοιαυτην
τινα του προκειμενου περινοιαν εισ- δεξεται. θαλασσαν μεν γαρ ονομαζει πρωτην,
την προς ηω ταχα που κειμενην, την επεκεινα φημι τερματων της ολης γης·
εσχατην γεμην, την προς αυταις ταις της εσπερας εσχατιαις· προσωπον γαρ οιονει
πως και αρχην οριζεται της οικουμενης την ανατολην. θερος δε οιμαι που τα θερμα
και νοτια της οικουμενης αποκαλει μερη, εαρ δε αυ παλιν τα βορεια τε και ψυχρα.
ουτω γαρ και ο θεσπεσιος ∆αυειδ τα
2.525 τεσσαρα της υπ' ουρανον κλιματα
σημαναι θελων, ανεφωνει προς Θεον "Θερος και εαρ συ εποιησας αυτα" και παλιν
"Τον βοῤραν και την θαλασσαν συ εκτισας." εξελευσεται δη ουν, φησι, το υδωρ το
ζων εν ισοτητι και ισομοιρουσηι χαριτι εις τε την θαλασσαν την πρωτην, και μεντοι
και εις την εσχατην, τουτεστιν εις εω τε και δυσιν, και εν θερει και εν εαρι, τουτεστι
παλιν, εις τον νοτον τε και εις βοῤραν. εμπλη- σθησεται γαρ η υπ' ουρανον των δια
Χριστου χαρισματων, εναπομενει δε παντως τοις λαβουσιν η δωρεα. τοτε δη τοτε
Και εσται Κυριος εις βασιλεα επι πασαν την γην. υπ' αυτωι γαρ εσομεθα μονωι, και
αυτος καταρξει των ολων κατηργη- μενων εις απαν των κοσμοκρατορων του
αιωνος τουτου, και απασης αρχης πονηρας τεθριαμβευμενης, και της καθ' ημων
πλεονεξιας εκβεβλημενων αυτου τε του σατανα και των συν αυτωι δυναμεων
πονηρων. 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι εσται Κυριος εις και το ονομα αυτου εν, κυκλουν
πασαν την γην και την ερημον απο Γαβελ εως Ῥεμμων κατα νοτον Ἱερουσαλημ.
Ῥαμα δε επι τοπου μενει, απο της πυλης Βενιαμιν εως της πυλης της πρωτης, και
εως της πυλης των γωνιων και εως του πυργου Ἀναμεηλ, εως των υποληνιων του
βασιλεως· κατοικησουσιν εν αυτηι,
και ουκ εσται αναθεμα ετι, και κατοικησει
Ἱερουσαλημ πε- ποιθοτως.9 Ἀσαφης αει πως εστι των αγιων προφητων ο λογος,
και 2.526 τουτο, οιμαι, σοφως διοικουμενου Θεου, ινα μη προκεοιτο τα αγια τοις
κυσι· μητε μην παρα τοις υων ποσιν ατημελως εῤριμμενος, ο πολυτιμητος αληθως
περιυβριζοιτο μαργαριτης. πλην αποκαλυπτει Χριστος εν Πνευματι τοις αξιοις την
γνωσιν, και τας του μελλοντος αιωνος δυναμεις καθιστησιν εναργεις. ανατυπουται
δε ως επιπαν ως εν γε τοις αισθητοις τα κεκρυμμενα και νοητα, και οιονει σωμα των
αφανεστερων τα εμφανη γινεται. εφη τοινυν, οτι κατ' εκεινην την ημεραν, ηγουν
τον καιρον, μετατεθειμενων των καθ' ημας εις καινο- τητα ζωης, ανεστοιχειωμενης
δε και αυτης της κτισεως εις το αμεινον η πριν, εσται Κυριος εις και το ονομα αυτου
εν, κυκλουν πασαν την γην. ην μεν γαρ αει και εστι και εσται Κυριος εις, ο φυσει τε
και αληθως των ολων Θεος, και παρενεγκων εις το ειναι τα ουκ οντα ποτε. επειδη
δε πεπλα- νηκε την υπ' ουρανον ο της αμαρτιας ευρετης, τουτεστιν ο σατανας, εις
ψευδη και βεβηλον λατρειαν οι δειλαιοι παρα- κεκομισμεθα, και διετελουμεν εν
κοσμωι τυφλοι και μωροι, κυριους ονομαζοντες τους πεπλανηκοτας, και το της
θεοτητος ονομα τοις ακαθαρτοις δαιμοσιν επιφημιζοντες αμαθως. και κεκλημεθα
μεν εις επιγνωσιν αληθειας και εν τωιδε τωι κοσμωι δια Χριστου, πλην παρωιχηκοτος
και εις περας ηδη κατα- ραντος του παροντος αιωνος, τοτε δη τοτε και
φρενοβλαβειας απασης εξ ημων ανηιρημενης, τεθειμενων τε ηδη των εχθρων υπο
ποδας Χριστου, Κυριος εις εσται λοιπον επι πασαν την γην, ουδενος επ' αυτωι την
της κυριοτητος αρπαζοντος δοξαν.
Κυριος δε και ετερως εις εσται Χριστος,
απρακτουσης απασης
2.527 επιγειου βασιλειας, και αυτωι δη και μονωι το κατα
 
 

485

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντων κρατος ανατιθεισης της υπ' ουρανον. εφη δε τι τοιουτον και ο σοφωτατος
∆ανιηλ. αφηγουμενος γαρ τους των ορασεων τροπους, φησιν "Ὃν τροπον ιδες οτι
απο ορους ετμηθη "λιθος ανευ χειρων, και ελεπτυνε τον οστρακον, τον σιδηρον,
"τον χαλκον, τον αργυρον, τον χρυσον· ο Θεος ο μεγας "εγνωρισε τωι βασιλει α δει
γενεσθαι μετα ταυτα, και αλη- "θινον το ενυπνιον, και πιστη η συγκρισις αυτου."
Ουκουν εις εσται και μονος, και πληρωσει της εαυτου δοξης την αγιαν πολιν,
τουτεστι την νοητην Ἱερουσαλημ, ης το ευρος τε και μηκος ως εν τυπωι παλιν τηι
επιγειωι δεικνυσιν Ἱερουσαλημ, φασκων οτι κατευρυνθησεται μεν απο Γαβελ εως
Ῥεμμων. και εστι μεν η Γαβελ ητοι Γαβε κωμη και κληρος της φυλης Βενιαμιν·
κεισθαι δε φασιν αυτην εν μερεσιν τοις βορειοτεροις της Ἱερουσαλημ. Ῥεμμων δε δη
αυ πετρα τις εστι, κατα την νοτιαν ερημον. ουκουν το μεν ευρος της Ἱερουσαλημ,
απο Γαβελ εως Ῥεμμων. οριζεται δε και το μηκος ουτω λεγων Ἀπο της πυλης
Βενιαμιν εως της πυλης της πρωτης εως των πυλων των γωνιων και εως του
πυργου Ἀναμεηλ εως των υποληνιων του βασιλεως. πυλη δε η πρωτη και μην και
πυλη γωνιων· ουτω τινες ησαν κατα Ἱερουσαλημ ωνομασμεναι· και πυργος δε ην
αναμεσον Ἀναμεηλ καλουμενος, μεθ' ον ευθυς και τα υποληνια του βασιλεως· τοποι
δε ουτοι της Ἱερουσαλημ το μηκος ως εν τυπωι κατασημαινοντες. ωσπερ γαρ
εκελευε τωι μακαριωι προφητηι Ἰεζεκιηλ ο των ολων Θεος αναμετρειν καλαμωι τον
οικον, τηιδε τε κακεισε διαττοντα, υπεμφαινων,
2.528 οτι πολλαι μοναι παρα τωι
Πατρι, μυρια τε οσα τα των αγιων ενδιαιτηματα· ουτω μοι κανθαδε δοκει δια τοπων
εμφανων ευρος τε και μηκος καταγραφειν ημιν της νοητης Ἱερουσαλημ, τουτεστι
της Ἐκκλησιας Χριστου, προς ην και ο θεσπεσιος Ἡσαιας ανεφωνει λεγων "Πλα"τυνον τον τοπον της σκηνης σου και των αυλαιων σου, "πηξον, μη φεισηι,
μακρυνον τα σχοινισματα σου, και τους "πασσαλους σου κατισχυσον, ετι εις τα δεξια
και εις τα "αριστερα εκπετασον." κατευρυνθεισαν δη ουν την αγιαν πολιν, και εις
μηκος το αυτηι πρεπον εκτεινομενην, κατοι- κησουσιν οι αγιοι, και ουκ εσται φησιν
αναθεμα ετι, τουτεστι, κατ' ουδενα τροπον αλλοτριωθησεται Θεου· βεβαιαν γαρ
αυτηι χαριειται την αγαπησιν· και ουκ αν εμπεσοιεν ετι προς το προσκρουειν Θεωι,
ανηιρημενης, ως εφην, της αμαρτιας εις το παντελες, και του πειραζοντος σατανα.
"Ου γαρ "εσται εκει λεων, αλλ' ουδε των θηριων των πονηρων ουδεν "ου μη αναβηι
επ' αυτην, ουδε μη ευρεθηι εκει." κατοι- κησουσι τοιγαρουν πεποιθοτως. Ἐπειδη δε
τεθειται μεταξυ Ῥαμα δε επι τοπου μενει, παλιν εκεινο φαμεν, τας των
προκειμενων εννοιας, ως ενι, διερμηνευοντες. Ῥαμα πολιχνη τις εστιν, ητοι κωμη,
κληρος δε τοις εκ φυλης Ἀσηρ· και ετερα δε προς ταυτηι Ῥαμα των εκ φυλης
Νεφθαλειμ. διαμεμνηται δε και Προφητης αγιος η τουτων μιας, ηγουν ετερας
Ῥαμας. εφη γαρ οτι "Φωνη εν Ῥαμα ηκουσθη, θρηνος και κλαυθμος και οδυρ- "μος·
Ῥαχηλ αποκλαιομενης επι τοις υιοις αυτης, και ουκ "ηθελε παρακληθηναι, οτι ουκ
εισιν." τοιουτον πεπραχθαι
2.529 φαμεν κατα την Βηθλεεμ, Ἡρωδου
προστεταχοτος τα εν αυτηι φονευεσθαι βρεφη. Ῥαμα τοινυν ονομαζει την Ἱερουσαλημ, δια τοι το εν αυτηι πολυν γενεσθαι τον επι τηι αλωσει θρηνον. εισκεκομικε
γουν αυτην ο προφητης Ἱερεμιας μο- νονουχι δακρυῤροουσαν τε και τοις ιδιοις
απολωλοσιν εποι- μωζουσαν τεκνοις. εφη γαρ οτι "Κλαιουσα εκλαυσε νυκτι, "και τα
δακρυα αυτης επι των σιαγονων αυτης." και τις ην ο θρηνος; "Παρθενοι μου και
νεανισκοι μου επορευθησαν "εν αιχμαλωσιαι· εν ρομφαιαι και εν λιμωι απεκτεινας, εν
"ημεραι οργης σου εμαγειρευσας, ουκ εφεισω."
Ει δε δη τις βουλοιτο κατα της
νοητης Ἱερουσαλημ, του- τεστι της Ἐκκλησιας, τεθεισθαι την κλησιν, Ῥαμα τε αυτην
ωνομασθαι νυνι, φαμεν οτι και μαλα ορθως ο λογος εχει. πολλοι γαρ οι κλαιοντες
εν εκκλησιαις, και την "κατα Θεον "εχοντες λυπην, ητις μετανοιαν εις σωτηριαν
αμεταμελητον "κατεργαζεται." αποδεχεται δε τους τοιουτους και αυτος ο Χριστος
 
 

486

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω λεγων "Μακαριοι οι πενθουντες νυν, οτι "αυτοι παρακληθησονται." και παλιν
"Μακαριοι οι κλαι- "οντες νυν, οτι γελασετε." ουκουν καν ει λεγοιτο Ῥαμα δια της
του Προφητου φωνης η Ἐκκλησια, φορεσει και ουτω το πιθανον ο λογος. πλην επι
τοπου φησι μενει, τουτεστιν ου σαλευθησεται. ερηρεισται γαρ, ως εφην, και εστιν
ακλονητος η Ἐκκλησια Χριστου. 9Και αυτη εσται η πτωσις ην κοψει Κυριος παντας
τους λαους οσοι επεστρατευσαν επι Ἱερουσαλημ· τακησονται αι σαρκες αυτων
εστηκοτων αυτων επι τους ποδας αυτων, και οι οφ2.530 θαλμοι αυτων
εκρυησονται εκ των οπων αυτων, και η γλωσσα αυτων τακησεται εν τωι στοματι
αυτων.9 "Θλιψιν εξετε εν τωι κοσμωι," τοις εις αυτον πιστευσασι προσπεφωνηκεν ο
Χριστος· πλην ευθαρσεστερους αποτελει, χρησιμως επενεγκων "Ἀλλα θαρσειτε, εγω
νενικηκα τον "κοσμον." "∆εδωκα γαρ υμιν πατειν επανω οφεων και "σκορπιων και
επι πασαν την δυναμιν του εχθρου." τινες ουν οι σκορπιοι και τινες οι οφεις, η
δηλονοτι τα μυσαρα τε και μιαιφονα ταγματα των αλιτηριων δαιμονων, και των
διωκοντων αγιους, οι και γεγονασιν υπουργοι της ακρατου μανιας των εν κοσμωι
πνευματων, α και τοδε το συμπαν
περινοστει, πολυτροπως τοις αγιοις
επιβουλευοντα, καιτοι τεθριαμβευμενα δια Χριστου προσηλωσαντος τωι ιδιωι
σταυρωι το καθ' ημων χειρογραφον, ινα της εκεινων ημας απαλλαξηι πλεονεξιας;
Ουκουν επειδηπερ κατοικησειν εφη πεποιθοτως την Ἱε- ρουσαλημ, ητις εστιν
Ἐκκλησια Θεου ζωντος, ην δε δη τουτο, και μαλα ορθως, αποπερανθησεσθαι
προσδοκαν αναι- ρουμενων εχθρων, και των ειωθοτων διωκειν αυτην ανατετραμμενων, αναγκαιαν ποιειται και τουτων ημιν την αφηγησιν. αυτη γαρ εσται
φησιν η πτωσις ην κοψει Κυριος παντας τους λαους οσοι επεστρατευσαν επι
Ἱερουσαλημ· αι σαρκες αυτων κατατακησονται, εκρυησονται δε και οι οφθαλμοι,
συντηκομενης και γλωττης. ο μεν γαρ κοινος ουτος και κατα της φυσεως θανατος
τηκει μεν τας απαντων σαρκας, και αποκενοι μεν οφθαλμους, σηπει δε και γλωσσας·
παν2.531 δεινον δε και της εις ληξιν ηκουσης συμφορας ειη αν εικοτως το
ζωντων τε και εστηκοτων ετι τακηναι μεν τας σαρκας, και αποῤρειν οφθαλμους,
κολαζεσθαι δε και γλωττας. ευ δε δη σφοδρα τα τοιαδε συμβησεσθαι φησι τοις
θεομιση και επαρατον επιτηδευσασι ζωην. πραχθησονται γαρ δικας, ουχ υπερ γε
μονον των εις αγιους αυτοις πεπλημμελημενων, αλλα γαρ και υπερ ης εσχηκασιν εν
τωιδε τωι κοσμωι φιλο- σαρκιας· η και γεγονεν αυτοις αιτια του μητε προσηκασθαι
την πιστιν, μητε μην ελεσθαι ζην ευσεβως, και της εν Χριστωι πολιτειας αγαπησαι
την δοξαν. γεγονασι μεν γαρ, ως εφην, απονενευκοτες ασχετως εις εκτοπους
ηδονας· εσχη- κασι δε και ακρατεις οφθαλμους τας εφ' εκαστωι των ορω- μενων
επιθυμιας μονονουχι χανδον εκπινοντας. ηκονησαν γαρ και γλωτταν κατα Χριστου,
και των ιερων της Ἐκκλη- σιας δογματων ανοσιαν πεποιηνται την καταῤρησιν.
εικοτως δη ουν εις σαρκας τε και οφθαλμους και γλωττας την δικην εσχηκασιν.
ωσπερ γαρ η το υδωρ του ελεγμου πινουσα γυνη και ψευσαμενη τον ορκον εις
μηρον εκολαζετο, περι ον αν γενοιτο και τα εκ της πορνειας εγκληματα· "Πρισθη"σεται γαρ φησι και διαπεσειται ο μηρος αυτης·" κατα τον ισον οιμαι τροπον και τοις
την αγιαν διωκουσι πολιν, εις σαρκας τε και οφθαλμους και γλωττας η κολασις·
φιλοσαρκιαι γαρ αυτοις ηδυπαθειαι τε και προς τουτοις αι δι' ομματων τα
εγκληματα, και απαιδευτου γλωττης φωναι. 2.532 9Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι
εκστασις Κυριου επ' αυτους μεγαλη·
και επιληψεται εκαστος της χειρος του
πλησιον αυτου, και συμπλακησεται η χειρ αυτου προς χειρα του πλησιον αυτου.
και ο Ἰουδας παραταξεται εν Ἱερουσαλημ, και συναξει την ισχυν παντων των λαων
κυκλοθεν, χρυσιον και αργυριον και ιματισμον εις πληθος σφοδρα.9 Ἔκστασιν εν
τουτοις τον φοβον, ηγουν την καταπληξιν, ονομαζει παλιν. κατ' εκεινο δη ουν φησι
του καιρου, καθ' ον αν αλληλους αθρησειαν οι της Ἐκκλησιας εχθροι, ταις ουτω
 
 

487

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δειναις υποπιπτοντας δικαις, καταπλαγησονται μεν τοις δειμασιν, αφεντες δε ουτω
λοιπον το διωκειν ετι τολμαν την αγιαν πολιν, οιχησονται μεν φυγαδες, μονον δε
ουχι και χειρας αψαμενοι, και τας παρ' αλληλων ανονητως ζητουντες επικουριας,
οικτροι τε εσονται και κατεῤριμμενοι και υπο ποδας αγιων. ο δε γε Ἰουδας, φησι,
τουτεστιν οι δια πιστεως της εις Χριστον δεδικαιωμενοι και τον νοητον
περιφεροντες Ἰουδαιον, και την εν Πνευματι τωι Ἁγιωι περι-τομην πλουτησαντες,
παραταξονται εν Ἱερουσαλημ, τουτεστι
καταστρατευσονται των εχθρων,
κατανεανιευσονται των αν- θεστηκοτων, συμπατουντες ως σκορπιους, επ' ασπιδα δε
και βασιλισκον επιβαινοντες, λεοντος τε και δρακοντος εις απαν ηφειδηκοτες
εσονται· λαμπροι δε και αξιοθαυμαστοι, τον εκ των τοιουτων κατορθωματων
συλλεγοντες πλουτον ως χρυσιον και αργυριον και ιματισμον. οτι γαρ ουκ εν γε τοις
αισθητοις της προφητειας ο νους, πως αν ενδοιασειε τις; πλουτος γαρ αγιων, ουχ ο
φθαρτος και επιγειος, αλλ' ο νοητος και επουρανιος και διηνεκης, ον συναγειρουσι
ταις
2.533 εαυτων ψυχαις οι διδασκοντες τε και καθ' ετερους τροπους
ευδοκιμουντες εν εκκλησιαις. διαρπαζουσι γαρ ωσπερ την ισχυν παντων των λαων,
προσαγοντες δια πιστεως τωι Χριστωι τα εξαιρετα των εθνων. ουτω γαρ εφη και
αυτος διηρπακεναι τα σκευη του ισχυρου.
Ει δε δη τις λεγοι τον Ἰουδαν
συναγαγειν την ισχυν παν- των των λαων κυκλοθεν χρυσιον και αργυριον και
ιματισμον, ινα νοωμεν οτι και την εν κοσμωι σοφιαν συλλεγοντες καταλαμπρυνονται δι' αυτης, τοις της ευσεβειας επαγωνιζομενοι δογμασιν, εχοι αν ο
νους τον εικοτα λογον. εσκυλευσαν γαρ ποτε τους Αιγυπτιους αι σοφαι γυναικες
των εξ Ἰσ- ραηλ, χρησαμεναι "παρα γειτονος και συσκηνου αυτων "σκευη χρυσα τε
και αργυρα και ιματισμον." ουκουν ως εν γε τοις αισθητοις και ως εν υλαις ταις
ορωμεναις, η των εις νουν αγαθων λαμπροτης σημαινεται. διδασκαλων δε μαλιστα πλουτος οι μαθηται. και γουν ο θεσπεσιος Παυλος τοις δι' αυτου σεσωσμενοις
και πεπιστευκοσι προσεφωνει λεγων "Νη την υμετεραν καυχησιν, αδελφοι, ην εχω
εν "Χριστωι Ἰησου·" "στεφανον δε και χαραν" αυτου ιδιαν ωνομαζε παλιν. 9Και
αυτη εσται η πτωσις των ιππων και των ημιονων και των καμηλων και των ονων
και παντων των κτηνων των οντων εν ταις παρεμβολαις εκειναις κατα την πτωσιν
ταυτην.9 Ὁρισαμενος ηδη της τιμωριας τους τροπους, ους παντη τε και παντως
υπομενουσι κατα καιρους οι της αγιας πολεως κατεστρατευκοτες γεγονοτες τε
διωκται και υβρισται, βδε- 2.534 λυροι και φιλεγκλημονες, και λαλουντες αδικιαν
κατα Θεου, επαιροντες τε και εις υψος το κερας, κατα την του ψαλλοντος φωνην,
επαγει χρησιμως οτι Αυτη εσται η πτωσις των ιππων και των ημιονων και των
καμηλων και των ονων και παντων των κτηνων. απο δε γε των υποζυγιων τους
αυτοις εποχουμενους υποδηλοι. επεφυοντο γαρ τοις Ἰουδαιοις και αυτοις δε τοις
Ἱεροσολυμοις οι απωτατω τε και τα περιοικα των εθνων· οι μεν ιπποις εποχοι,
Βαβυλωνιοι τε και Συροι και μην και τα Αιγυπτιων εθνη· οι δε καμηλους τε και
ονους και ορεις υπο- ζευξαντες, οιον Μωαβιται, και οι της ερημου νομαδες, ων και ο
προφητης Ἡσαιας διαμεμνηται λεγων "Ἐν τηι θλιψει και "τηι στενοχωριαι λεων και
σκυμνος λεοντος, εκειθεν και "ασπιδες και εκγονα ασπιδων πετομενων, οι εφερον
επ' ονων "και καμηλων τον πλουτον αυτων." τεθεασθαι δε και ετε- ρωθι φησιν
"αναβατην ονου και αναβατην καμηλου." γραφει δη ουν τους της αληθειας εχθρους
ως εν τυπωι τοις εθνεσι, τοις αει πεπολεμηκοσι την επιγειον Ἱερουσαλημ, ιν' εξ
αυτων νοωμεν τους καθ' ημων ορατους τε και αορατους εχθρους, προς ους ημιν η
μαχη. ει δε δη βουλοιτο τις και εις τροπους αναφερειν των της Ἐκκλησιας εχθρων
τα των κτηνων ιδιωματα, το αδικουν ουδεν εκεινο φαναι τε και νοειν· ως οι μεν
γεγονασιν ορμητιαι και θρασεις, ως ιπποι τυχον· περιθειη δ' αν τις αυτοις και μαλα
εικοτως το φιληδονον τε και θηλυμανες· οι δε ημιονων δικην αγριοι τε και απηνεις,
 
 

488

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγριωτερας δε αυτας και τοις Ἑλληνων ποιηταις ονομαζειν εθος· οι δε καμηλοις
κατα γε την εξιν προσεοικοτες, τουτ- εστιν ανισοι τε και αλαζονες, υψου τε ηρμενην
εξ απο- πληξιας την διανοιαν εχοντες· οι δε και ονων διενεγκοντες 2.535 ουδεν,
την απασων εσχατην νενοσηκασιν αλογιαν· νωθης γαρ η ονος και βραδεια προς
αισθησιν, και της εσχατης αλογιας εικων. σημειωτεον δε, οτι τους τηι Ἐκκλησιαι
πεπο- λεμηκοτας ουδενι μεν εξομοιοι των ημερων τε και καθαρων ζυων, οιον
προβατωι φημι και βοι, παρεικαζει δε μαλλον τοις βδελυροις τε και ανημεροις, α και
ταις του νομου φωναις, ως βεβηλα τε και ακαθαρτα κατεδικαζοντο. 9Και εσται οσοι
αν καταλειφθωσιν εκ παντων των εθνων των ελθοντων προς Ἱερουσαλημ, και
αναβησονται κατ' ενιαυτον του προσκυνησαι τωι βασιλει κυριωι παντοκρατορι Θεωι
και του εορταζειν την εορτην της σκηνοπηγιας. και εσται οσοι αν μη αναβωσιν εκ
πασων των φυλων της γης εις Ἱερου- σαλημ του προσκυνησαι τωι βασιλει κυριωι
παντοκρατορι Θεωι, και ουτοι εκεινοις προστεθησονται.9 Τους ταις εκκλησιαις
πεπολεμηκοτας, και κατα της αγιας Ἱερουσαλημ υψηλην τε και αλαζονα την οφρυν
ανατει- ναντας, ταις αυτοις πρεπουσαις δικαις ενολισθησειν ειπων, την των μετ'
εκεινους περιλελειμμενων προαγορευει προσ- κυνησιν, δηλον δε οτι την εν Χριστωι
δια πιστεως. αυτος γαρ εστιν η των εθνων προσδοκια κατα την του πατριαρχου
φωνην. τεθειται δε και "εις φως εθνων, και εις διαθηκην "γενους, ανοιξαι
οφθαλμους τυφλων, και εξαγαγειν εκ "δεσμων δεδεμενους και εξ οικου φυλακης
καθημενους εν "σκοτει." οτι τοινυν την της ειδωλολατρειας αφεντες αχλυν, και
της του διαβολου σκαιοτητος τα δεσμα διαῤρηξαντες οι
2.536 εξ εθνων, προς το
της αληθειας ηξουσι φως, και τον του Σωτηρος υποδραμουνται ζυγον, σαφηνιει,
λεγων ως οι κατα- λοιποι των κεκολασμενων, ητοι των ταις εκκλησιαις μεμαχημενων· αριθμου δε ουτοι κρειττονες· αναβησονται κατ'
ενιαυτον του
προσκυνησαι τωι κυριωι παντοκρατορι Θεωι και του εορταζειν την εορτην της
σκηνοπηγιας. ο μεν γαρ δια Μωυσεως προσεταττε νομος επιτελεισθαι την εορτην
της σκηνοπηγιας τηι πεντεκαιδεκατηι του εβδομου μηνος, συναγηγερμενης εις
αποθηκας της εξ αγρων ευκαρπιας. εξοδιον ταυτηιτοι την εορτην ονομαζει, ως ηδη
των εργων των εν αγροις εκκεχωρη- κοτων ες περας. εκελευε δε λαμβανειν
"καλλυντρα φοινι- "κων και καρπον ωραιου ξυλου, και κλαδους ξυλου δασεις "και
ιτεας και αγνου κλαδους," πινειν τε υδωρ εκ χειμαῤρου, και επ' αυτωι
κατευφραινεσθαι. και προφασιν μεν ο νομος εποιειτο της εορτης, το εν σκηναις
κατοικησαι τον Ἰσραηλ, της Αιγυπτιων πλεονεξιας εξηιρημενον. Ἦν δε αρα το
χρημα μυστηριου τυπος του κατα Χριστον. εξηιρημεθα μεν γαρ και ημεις αυτοι της
του διαβολου πλεο- νεξιας, κεκλημεθα δε, ως εφην, εις ελευθεριαν δια Χριστου, και
υπ' αυτωι γεγοναμεν τωι των ολων βασιλει και Θεωι, της των παλαι κρατουντων
σκαιοτητος αλογησαντες. εορτα- ζομεν δε την αληθη της σκηνοπηγιας εορτην,
τουτεστι την ημεραν της αναστασεως του Χριστου, οτε τα παντων εν αυτωι
μονονουχι πεπηκται σωματα, καιτοι λελυμενα τηι φθοραι και θανατωι κεκρατημενα.
αυτος γαρ εστιν η ανα- στασις, αυτος η ζωη, πρωτολειον ωσπερ εκ νεκρων και
"απαρχη των κεκοιμημενων·" ο νοηταις ημας ευκαρπιαις καταπιμπλας, και οιον
τους εξ αγρων συλλεγεντας πονους
2.537 ενσωρευειν αποθηκαις ταις ανω
παρασκευαζων. αυτος ημιν αποδωσει την εν παραδεισωι διαιταν και τρυφην, δηλον
δε οτι πνευματικην, νενικηκοσι την αμαρτιαν, ευωδιαζουσι νοη- τως, ωραιον και
αξιεραστον τον της ευαγγελικης πολιτειας εχουσι καρπον, αγνως και οσιως
πεπολιτευμενοις. σημειον δ' αν γενοιτο και τουδε παλιν, το καλλυντρα τε φοινικων
και ωραιου ξυλου καρπον ομου τοις αλλοις κλαδοις συνδησαντας εχειν. αυτος
εστιν ο χειμαῤρους της τρυφης ον πεποτικεν ημας ο Θεος και Πατηρ· αυτος η πηγη
της ζωης, και ο της ειρηνης ποταμος, ο εκκεκλικως εις ημας τους εξ εθνων κεκλη 
 

489

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μενους. ειρηται δε περι τουτων ημιν ισχνως εν ετεροις. ουκουν οι αναβαινοντες
προσκυνησαι τωι Κυριωι παντοκρατορι, και τελεσαι την εορτην της σκηνοπηγιας, οι
δια πιστεως εισιν εν Χριστωι δεδικαιωμενοι. απειλει δε τοις μη αναβαινουσιν
ολεθρον, ποινας τε τας ισας, ας αν υποσταιεν οι διωκται τε και υβρισται. εν ισηι γαρ
μοιραι κεισονται τοις εχθροις, οι μη αγαπαν ηἱρημενοι. και τουτο οιμαι εστιν, ο και
αυτος εφη Χριστος "Ὁ μη ων μετ' εμου κατ' εμου εστι, και ο μη "συναγων μετ' εμου
σκορπιζει." 9Ἐαν δε φυλη Αιγυπτου μη αναβηι μηδε ελθηι εκει, και επι τουτοις
εσται η πτωσις ην παταξει Κυριος παντα τα εθνη οσα αν μη αναβηι του εορτασαι
την εορτην της σκηνοπηγιας. αυτη
εσται η αμαρτια Αιγυπτου και η αμαρτια
παντων των εθνων, οσα εαν μη αναβηι του εορτασαι την εορτην της σκηνοπηγιας.9
Ὡς εξ ενος εθνους του των Αιγυπτιων φημι, τους εις ακρον ηκοντας πλανης,
εκτοπως τε αγαν ειδωλολατρειν 2.538 ελομενους, καταδηλοι, οις εσται δεινη και
αδιαφυκτος δικη και ολεθρου προξενος το μη ελεσθαι τιμαν της δια Χριστου
σωτηριας την αξιοληπτον χαριν. μονον γαρ ουχι φονευται των ιδιων γεγονοτες
ψυχων αλοιεν αν, ειπερ εστιν αληθες, ως μετον αυτοις επιδραξασθαι της αιωνιου
ζωης και προ- κειμενης εις μεθεξιν τοις ελειν εθελουσι της ανωθεν ημερο- τητος,
και μην και αποφορτισασθαι την αμαρτιαν, ταις εαυτων εντεθνηκασι πλαναις, και
αναπονιπτον εσχηκασι την τε εκ του πλανασθαι κηλιδα και της πλημμελειας τον
μολυσμον, διατετελεκασι δε και εν πλανηι· καιτοι του θειου φωτος τα παντα
περιαστραπτοντος, και καλουντος εις ανα- βλεψιν τους εν αχλυι και σκοτωι. φαιην δ'
αν και περι εκαστου των τοιουτων "Ἀγαθον υπερ αυτον το εκτρωμα· "οτι εν
ματαιοτητι ηλθε, και εν σκοτει πορευεται, και εν
"σκοτει ονομα αυτου
κατακαλυφθησεται." "Καλον γαρ "αυτοις ει μη εγεννηθησαν," κατα την του
Σωτηρος φωνην. οτι δε ου κατα μονον των Αιγυπτιων ο λογος, ηξει δε και κατα
παντων των εθνων, α παντη τε και παντως κολασθη- σονται, της δια Χριστου
σωτηριας ηφειδηκοτα, και την επ' αυτωι πανηγυριν ου τετιμηκοτα, πιστωσεται
λεγων Αυτη εσται η αμαρτια Αιγυπτου και η αμαρτια παντων των εθνων οσα αν μη
αναβηι του εορτασαι την εορτην της σκηνοπηγιας. προ μεν γαρ της του Σωτηρος
επιδημιας ταχα πως ην ετι και απο μερους ευαφορμος των εθνων η παραιτησις, παρ'
ουδενος κεκλησθαι λεγοντων· διεκηρυξε γαρ αυτοις ουδεις. τοιγαρτοι και ο Σωτηρ
εν ευαγγελικαις ημιν παραβολαις αυτο τουτο καταδεικνυων, τους εργατας εφη τους
περι την
2.539 ενδεκατην κεκλημενους ειπειν το "Ουδεις ημας εμισθωσατο."
επειδη δε λοιπον επελαμψεν ο Χριστος, εδησε τον ισχυρον, εξειλετο της εκεινου
δυστροπιας τους υπ' αυτωι κειμενους, δεδικαιωκε τηι πιστει τους προσιοντας αυτωι,
τεθεικε την εαυτου ψυχην υπερ της απαντων ζωης, ουδενα λοιπον απο- χρωντως
προς παραιτησιν ευρησουσι λογον, οι την ουτω σεπτην ου προσηκαμενοι χαριν.
αληθευσει δη ουν και περι αυτων ει λεγοι των εθνων ο Χριστος "Ει μη ηλθον και
"ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον· νυνι δε προφασιν ουκ "εχουσι περι της
αμαρτιας αυτων." 9Ἐν τηι ημεραι εκεινηι εσται το επι τον χαλινον του ιππου αγιον
τωι Κυριωι παντοκρατορι.9 Ὡς παντος ηδη πολεμου κατηυνασμενου, και μαχης ανηιρημενης, και σεσοβημενων εχθρων, και αῤρηκτου λοιπον ειρηνης την αγιαν
στεφανουσης πολιν, τουτεστι την Ἐκκλη- σιαν, απρακτησειν ηδη φησι του πολεμου
τα σκευη, φαλαρα τε και επιχαλινα. τινος γαρ ολως ο ιπποκρατης τοιουτου εξει
χρειαν, αριστευειν ειδως εν μαχαις, ει μηδεις ολως ο αντεξαγων εστιν; ουκουν ιερα,
φησιν, εσται σκευη και ανα- θηματα τωι Θεωι, τα τοις πολεμουσι χρησιμα. επειδη γαρ
αυτος εστι της ειρηνης ο βραβευτης, αυτωι δη δικαιως και ανακεισεται περιττα τε
ηδη και απρακτουντα λοιπον του πολεμου τα σκευη. ωσπερ γαρ ο μακαριος
προφητης Ἡσαιας εφη περι τινων, οτι "συγκοψουσι τας μαχαιρας "αυτων εις
αροτρα, και τας ζιβυνας αυτων εις δρεπανα, και "ου μη αρηι εθνος επ' εθνος
 
 

490

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαχαιραν, και ου μη μαθωσιν ετι
2.540 "πολεμειν," των της ειρηνης καιρων
μονονουχι και αναπει- θοντων αυτους τηι της γεωπονιας χρειαι χαριζεσθαι τα πολεμικα, και εις ετερας δε ωσπερ μετατρεχειν σπουδας, της των τακτικων μελετης
ηφειδηκοτας· ουτω και ο θεσπεσιος Ζαχα- ριας, ως αῤρηκτου λοιπον της ειρηνης
δοθεισης παρα Θεου, τα τοις μαχομενοις χρησιμα σκευη μεταπλασθησεσθαι φησιν
εις αναθημα τωι Θεωι. αργησει γαρ παντως το μαχιμον, ουχ ιππου πεφροντικος, ου
χαλινων, ου φαλαρων, μετανευον δε μαλλον εις γε το ελεσθαι δειν τοις εις αρετην
και θεοσεβειαν διαπρεπειν σπουδασμασι.
∆οκει δε τισι και καθ' ετερον
εκπεπερανθαι τροπον της προφητειας την δυναμιν. φασι γαρ οτι ηυρηται μεν κατα
καιρους το του σταυρου ξυλον, εμπεπαρμενους ετι τους ηλους εχον· ων ενα λαβων
ο ευσεβης Κωνσταντινος επι χαλινον γενεσθαι τωι ιππωι τωι ιδιωι παρεσκευασεν,
ευλο- γεισθαι παρα Θεου και δια τουτου πεπιστευκως. ουκ απι- θανον δε το χρημα
φαιη τις αν, ειπερ ωδε εχει, και ουκ εξω του λογου του πρεποντος νοοιτ' αν εικοτως,
το και εν μνημηι γενεσθαι τηι παρα Θεωι, και εν προῤρησει τετιμησθαι προφη- τικηι
βασιλεα τον ευσεβεστατον. πλειστων γαρ οσων εποιη- σατο μνημην και
προαναφωνησιν κατα καιρους των αγιων προφητων ο λογος, καθαπερ αμελει και
Ἰωσιου και ετερων τινων. εσθ' οτε δε και η των καιρων ημεροτης και ευσεβεια δια
των εν αυτοις κρατουντων σημαινεται. ουδεν ουν αρα το απεικος, ει διαμεμνηται
και νυν ο Προφητης Ζαχαριας αξιολογωτατου πραγματος, και θεοφιλους αληθως
και βασι- λειας ευσεβους, και καιρων ανακειμενων τηι εις Χριστον αγαπηι. το γαρ δη
και βασιλεων ιπποις εμπρεπειν τον ηλον 2.541 απο του τιμιου ληφθεντα σταυρου,
τι αν ετερον ημιν υπεμ- φηνειεν αν, η πλειστην οσην και αξιαγαστον αληθως των
κρατουντων ευσεβειαν; 9Και εσονται οι λεβητες οι εν τωι οικωι Κυριου ως φιαλαι
προ προσωπου του θυσιαστηριου.9 Ἐν τηι αγιαι λεβητες ησαν σκηνηι, και εν τωι
μετα ταυτα κατεσκευασμενωι ναωι, εν οις τα των θυσιων ηψετο κρεα, δαπανωντων
αυτα των ιερεων εν τοπωι αγιωι, και τουτο του νομου τελεισθαι προστεταχοτος, ως
αν μη εξω που των ιερων εκκομιζοιντο χωρων τα ηγιασμενα. επειδη δε των
αρχαιων εκεινων εθων αποπεπαυμενων, εις ετερον ημιν λα- τρειας τροπον
μετακεχωρηκε τα μυστηρια, και μηλοσφαγιαις μεν ουκετι και λιβανωτοις, θυσιαις
δε μαλλον ταις αναι- μακτοις τον των ολων καταγεραιρειν Θεον οι δια πιστεως
δεδιδαγμεθα, και αυτον νοητως ιερουργουμεν εν εκκλησιαις τον των ολων Σωτηρα
Χριστον, αντι των λεβητων ετεροις κεχρημεθα σκευεσιν ιεροις, ας δη και φιαλας
ενθαδε φησιν ο Προφητης. σκευη δε ταυτι τοις πινουσι χρειωδεστατα. και συνησει
παντως ο σοφος ακροατης του σημαινομενου την δυναμιν, καν ει αμυδροτερον πως
η χρην ο παρ' ημων πε- ποιηται λογος, δια τοι το δειν περιεσταλμενως ποιεισθαι την
των κεκρυμμενων αφηγησιν. ουκουν τοτε μεν ησαν οι λε- βητες, νυνι δε φιαλαι προ
προσωπου του θυσιαστηριου. 9Και εσται πας λεβης εν Ἱερουσαλημ και εν τωι Ἰουδα
αγιον 2.542 τωι Κυριωι παντοκρατορι· και ηξουσι παντες οι θυσιαζοντες και
ληψονται εξ αυτων και εψησουσιν εαυτοις.9
Λεβητας αποκαλει, τοις αρχαιοις
ονομασι χρησαμενος ετι, τα σκευη τα μυστικα, α και εστιν αγια, σεπτα τε και τιμια,
και αυτοις τοις εν τηι Ἱερουσαλημ, ηγουν τηι Ἐκκλησιαι, δηλον δε οτι τοις θειοις
ιερουργοις, και παρ' αυτωι δε τωι Ἰουδαι, τουτεστι παλιν τοις την εν πνευματι
λαχουσι περιτομην. ειεν δ' αν ουτοι παλιν οι πεπιστευκοτες. παρ' ουδενος γαρ ολως
εις κοινην λαμβανεται χρειαν του αγιου θυσιαστηριου τα σκευη, αλλ' εστιν, ως
εφην, αγια και εις δοξαν Θεου τετηρημενα, και μοναις ταις χρειαις υπηρετειν
ειωθοτα της αγιας τραπεζης, δι' αυτων τε και εν αυτοις αι των προσ- αγοντων
τελουνται θυσιαι, ουχ εκαστου φεροντος ιδιον σκευος· απαντων δε μονοις τοις
ιεροις κεχρημενων. πας γαρ λεβης αγιος εσται φησι τωι Κυριωι. ουκουν διαλεγεται
μεν ο Προφητης ως επι θυσιων ετι των κατα τον νομον, λεβητας τε και εψησιν και
 
 

491

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους θυσιαζοντας ονομαζει, νοησομεν δε πρεποντως ημεις τοις δια Χριστου καιροις
και τηι παρ' ημων εν Πνευματι τελουμενηι λατρειαι. οικονομικως δε φαμεν
ασυμφανη γενεσθαι, και ου πασιν απλως εκκειμενον των αγιων προφητων τον
λογον, ινα μη βαλληται προς αυτων τα αγια τοις κυσι, μητε μην τοις βεβηλοις και
βδελυρωτατοις ο μονοις πρεπων αγιοις εκκαλυπτοιτο λογος. 9Και ουκ εσται
Χαναναιος ουκ ετι εν τωι οικωι Κυριου παντο- κρατορος εν τηι ημεραι εκεινηι.9
Σαθρον τε και ευδιακλαστον των αρχαιοτερων τον νουν 2.543 κατιδοι τις αν και
αταλαιπωρως κομιδηι. λελυτρωνται μεν γαρ εξ Αιγυπτου δια Μωυσεως οι εξ
Ἰσραηλ, και της αφορητου δουλειας απεσειοντο τον ζυγον, πλειστων τε οσων επ'
αυτοις και αξιαγαστων τετελεσμενων σημειων, εξηιεσαν μολις, διε- βιβασθησαν δε
και δια θαλασσης αυτης, κατεδηδοκασι τε τον αρτον τον εξ ουρανου, και υδωρ εκ
πετρας αδοκητως εκκομισθεν εν τηι ερημωι πεποκασι. τι ουν οι ταλανες;
μεμοσχοποιηκασιν αποντος Μωυσεως, και ως ο προφητης φησιν, ανελαβον "την
σκηνην του Μολοχ και το αστρον "του θεου αυτων Ῥεφαν, τους τυπους ους
πεποιηκασι "προσκυνειν αυτοις." αλλ' εκεινοι μεν διολωλασι· πεπτωκε γαρ τα
κωλα αυτων εν τηι ερημωι, καθα γεγραπται. επειδη δε διεβιβασθησαν τον Ἰορδανην
οι μετ' αυτους, στρατη- γουντος Ἰησου, παλιν του χρονου προβαινοντος, γεγονοτες
υπο κριτας, λελατρευκασι τοις ειδωλοις· αλλα και εν καιροις των αγιων προφητων
τεθυκασι ταις δαμαλεσι ταις χρυσαις, ας πεποιηκεν αυτοις ο επαρατος Ἱεροβοαμ, και
προς ταυταις ετι τεμενη τε και βωμους ανισταντες, ουδεν ηττον προσκεκυ- νηκασι
τηι Βααλ, τωι Χαμως, τηι Ἀσταρτηι, τωι Βεελφεγωρ. και το ετι τουτων επεκεινα των
κακων· ου γαρ δη την αγελαιαν και συρφετωδη πληθυν μονην εν τουτοις γεγενησθαι φαμεν· αλλα γαρ και εξ αυτων των ιερεων εκκεκλι- κοτας πολλους ευρησομεν.
τοιγαρτοι και εφασκε δια του προφητου Θεος "Οι ιερεις ουκ ειπαν Που εστι Κυριος;
και "οι αντεχομενοι του νομου μου ουκ ηπισταντο με, και οι ποι- "μενες ησεβουν εις
εμε, και οι προφηται προεφητευον τηι "Βααλ, και οπισω ανωφελους επορευθησαν."
τεθεαται δε και ο προφητης Ἱεζεκιηλ "ως εικοσι και πεντε ανδρας εκ των
2.544
"πρεσβυτερων Ἰσραηλ, τα οπισθια μονα εχοντας προς τον "ναον Κυριου και τα
προσωπα αυτων απεναντι, προσ- "κυνουντας τε και κατα ανατολας τωι ηλιωι." και
πλειστα μεν εν τουτοις επισωρευειν ετερα χαλεπον ουδεν· αρκεσειν δε οιμαι και
ταυτα προς ελεγχον της ενουσης αυτοις αφιλο- μαθιας. ουκουν σεσαλευτο μεν των
αρχαιοτερων ο νους, και ην ευπαραφορος κομιδηι. τοιγαρτοι και περι αυτων εφη
Θεος "̓Ηγαπησαν κινειν ποδας αυτων και ουκ εφεισαντο, και ο "Θεος ουκ
ευδοκησεν εν αυτοις." παρεκομιζοντο γαρ ευ- κολως εις εκτοπους ειδωλολατρειας
και, γεγονοτες εξ αιματος
Ἰσραηλ, τους αλλογενεις Χαναναιους ζηλουν
εσπουδαζον. Ἐπειδη δε καθ' ημας γεγονεν ο Μονογενης του Θεου Λογος, και
δικαιωσας τηι πιστει, τωι Ἁγιωι Πνευματι κατε-σφραγισε τους τηι παρ' αυτου
προσιοντας χαριτι, γεγονεν ημιν εδραιος ο νους, ασφαλης τε και ακατασειστος, και
πε- πηγως εις ευσεβειαν. αναπεισει γαρ ουδεις τους ηγιασμενους, ετερον ειδεναι
θεον παρα τον φυσει τε και αληθως, ον εγνωκαμεν Θεον εν Χριστωι. παρεδειξε γαρ
ημιν εν εαυτωι τον Πατερα λεγων "Ὁ εορακως εμε, εορακε τον Πατερα." ουκουν εν
τηι ημεραι εκεινηι φησι, τουτεστι κατ' εκεινο του καιρου, ουκ εσται Χαναναιος,
τουτεστιν αλλογενης και ειδω- λολατρης εν τωι οικωι Κυριου παντοκρατορος.
ερηρεισμεθα γαρ, ως εφην, εν πιστει, και τοις εις ασφαλειαν αυχημασι κατεστεμμεθα δια Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα, συν τωι Ἁγιωι
Πνευματι, εις τους αιωνας. Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΜΑΛΑΧΙΑΝ.
 
 

492

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΤΟΜΟΣ ΠΡΩΤΟΣ.
ΚΑΙ περι της του Μαλαχιου προφητειας ολιγα προειπειν αναγκαιον, δια το
των εντευξομενων ευμαθες, και οπως αν ειδειεν εκαστα των παρ' αυτωι κειμενων.
Πεπερασμενων τοιγαρουν των της αιχμαλωσιας καιρων, ανεκομιζετο μεν εκ της
Βαβυλωνος εις την Ἰουδαιαν ο Ἰσραηλ, και εις την αγιαν αυθις αφικετο πολιν, τον
της δουλειας ζυγον αποφορτισαμενος· και δη και ο θειος εγη- γερτο ναος,
εφεστηκοτων τοις εργοις Ζοροβαβελ τε του Σαλαθιηλ, ος ην εκ φυλης Ἰουδα, και
Ἰησου του Ἰωσεδετου ιερεως του μεγαλου. προεφητευον δε κατ' εκεινο του καιρου
τοις εκ της αιχμαλωσιας λελυτρωμενοις Ἀγγαιος τε και Ζαχαριας, Ἕσδρα τε και
Νεεμιου συνοντων αυτοις των ιερουργων. συγχρονος δε τοις μνημονευθεισιν αγιοις
προφη- ταις, η ολιγωι και βραχυ μετ' εκεινους και ο θεσπεσιος γεγονε
2.546
Μαλαχιας, ος δη καλειται και Ἄγγελος, διερμηνευεται γαρ ωδε Μαλαχιας.
Ου
παραδεκτεον δε τους τινων περι αυτου λογους, οι ματην εῤραψωιδηκασιν, αγγελον
μεν την φυσιν οιομενοι τε και λεγοντες, σεσωματωσθαι γεμην κατα Θεου βουλησιν
και εν προφητου ταξει γενεσθαι τοις εξ Ἰσραηλ. ειρηται γαρ αγγελος, ως εφην,
μαλιστα μεν και του ονοματος ταυτην εχοντος εφ' εαυτωι την ερμηνειαν· ειτα οτι
τους ανωθεν και παρα Θεου λογους απαγγελλων τοις εξ Ἰσραηλ καλοιτ' αν ουκ
απιθανως και αγγελος. και γουν αυτος ο Προφητης Μαλαχιας εν τοις εφεξης περι
παντος ιερεως φησιν "Ὅτι "χειλη ιερεως φυλαξεται γνωσιν και νομον εκζητησουσιν
"εκ στοματος αυτου, διοτι αγγελος Κυριου παντοκρατορος "εστι." περι δε γε του
Ἐμμανουηλ ο προφητης Ἡσαιας "Και θελησουσι, φησιν, ει εγενηθησαν πυρικαυστοι,
οτι παι- "διον εγεννηθη, υιος και εδοθη ημιν, και καλειται το ονομα "αυτου
Μεγαλης βουλης αγγελος." οραις οτι το απαγγελ- λειν ετεροις την της ανωτατω
φυσεως βουλησιν ονομαζεσθαι και αγγελους παρεσκευασε τινας, καιτοι κατα φυσιν
ουκ οντας αγγελους; ανθρωποι μεν γαρ οι τον θειον ημιν διερ- μηνευοντες νομον,
τουτεστιν οι ιερεις· Θεος δε και εκ Θεου κατα φυσιν ο Υιος. Ἄνθρωπος δη ουν καθ'
ημας ο Προφητης Μαλαχιας· συμπας δε ωσπερ αυτωι της προφητειας ο σκοπος εις
δυο ταυτα συντεινεται. εγηγερμενου γαρ του θειου ναου, καιρου καλουντος εις
ιερουργιαν τους προεστηκοτας λαων, ητοι τους εξ αιματος του Λευι, εφιεντος δε
ωσπερ και αυτοις τοις εξ Ἰσραηλ πληρουν, ει βουλοιντο, τας κατα νομον ευχας,
εκεχρηντο μεν ταις δια Μωυσεως εντολαις, ου μην αμω- 2.547 μητως και επιεικως.
προσεκομιζον μεν γαρ εις θυσιαν οι
λαοι τα συνηθη, πλην ου σφοδρα
πεφροντισμενως, οκνηρως δε μαλλον και κατημελημενως. τα γαρ αισχιονα των εν
ποιμνιοις, αῤρωστα τε και αδοκιμα προσηγον τωι θυσια- στηριωι. προσεδεχοντο δε οι
ιερεις, μηκετι μωμοσκοπουντες κατα τον νομον, μη χωλον η ωτοτμητον η
κολοβοῤρινον η κολοβοκερκον η ψωραγριων η λειχηνας εχον η μονορχες ειη το
προσαχθεν. αποβλητα γαρ ο νομος εποιει ταυτι· υβρις δε ην το χρημα, και ετερον
ουδεν. κατημελουν δε και ετερως οι ιερεις και τοις υπο χειρα λαοις, ουχι τα εκ
νομων ορθως εισηγουμενοι, και παιδαγωγουντες αστειως εις το τωι Θεωι δοκουν,
αλλ' εις εκτοπους εξιτηλιας απονευειν εωντες, και της ευθειας εξω φερεσθαι
τριβου. και εις μεν ουτος της επι- πληξεως τροπος· ετερος δε προς τουτωι τοις εξ
Ἰσραηλ, επ' αιτιαις τοιαυταις. οι μεν γαρ εῤρωσθαι φρασαντες ταις εις γυναικας
φιλοστοργιαις, ειτα βιβλιον αποστασιου ριπτουντες αυταις, και επ' ουδενι των
ατοπων εσθ' οτε κατεγνωσμεναις, συνεπλεκοντο μεν ετεραις, ᾤοντο δε, οτι κατ'
ουδενα τροπον λυπουσι Θεον, καν ει ελοιντο τουτο δραν. ετεροι δε αυ ταις των
αλλοφυλων επεμαινοντο θυγατρασι, καιτοι διακεκρα- γοτος του νομου σαφως "Την
θυγατερα σου ου δωσεις τωι "υιωι αυτου και την θυγατερα αυτου ου ληψηι τωι υιωι
σου· "αποστησει γαρ τον υιον σου απ' εμου, και πορευθεις λα- "τρευσει θεοις
 
 

493

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετεροις." γεγονε δε μακρος περι τουτου λογος και εν τοις του Ἕσδρα βιβλιοις. οθεν
τινες αυτον υπολαμβανουσιν ειναι τον Μαλαχιαν. εχει δε ουχ ουτως το αληθες. και
τα μεν της επιπληξεως εν τουτοις· εν δε γε τωι τελει της προφητειας τον περι της
του Σωτηρος ημων ανα- δειξεως ποιειται λογον, ατε δη μελλουσης το τηνικαδε
2.548 καθαρας τε και αναιμακτου θυσιας προσκομιζεσθαι τωι Θεωι, καταληγειν δε τα
παντων εγκληματα, της τε αμαρτιας ανηιρημενης, και εις καινοτητα ζωης
αναμορφουμενων των επι της γης· καινη γαρ κτισις τα εν Χριστωι, των αρχαιων
παρωιχηκοτων, κατα το γεγραμμενον. 9Λημμα λογου Κυριου επι τον Ἰσραηλ εν χειρι
αγγελου αυτου.9 Λημμα φησι του λογου της παρα Θεου προφητειας οιονει την
ληψιν. εδεχοντο γαρ οι μακαριοι προφηται δια του Ἁγιου Πνευματος των εσομενων
την γνωσιν, τας τε συμ- βουλας και μην και τας επιπληξεις εποιουντο προς τινας,
ουκ εξ ιδιας αυτοι καρδιας, ους αν ελοιντο τυχον ανασπωντες λογους, η
ψευδοεπουντες κατα τινας, διερμηνευοντες δε τα παρα Θεου, και τους ανωθεν τοις
αλλοις καθαρως τε και αμωμητως διαπορθμευοντες λογους. ουκουν της προφητειας
την ληψιν γενεσθαι φησι παρα Κυριου. υπεμφαινει δε δια τουτων, ως ουτε
προαγορευσιν εχει τινα της προφητειας ο λογος μοχθηρου τε και ανιαρου
πραγματος ως συμβησο- μενου τοις εξ Ἰσραηλ, ουτε μην επαινους ως βεβιωκοτων
ορθως· επιπληξιν δε μαλλον επι τε ιερεας και λαους. το δε εν χειρι αγγελου αυτου
τοιωσδε νοησεις· διαχειριζοντος γαρ ωσπερ, ηγουν εκπραττοντος, την της
προφητειας διακονιαν του επικλην αγγελου, το λημμα γεγονεν επι τον Ἰσραηλ.
ειρηται δε αγγελος ο Μαλαχιας δι' αιτιας ας ηδη προειπον. 9Θεσθε δη επι τας
καρδιας υμων. ηγαπησα υμας, λεγει Κυριος.9 Ου παρεργον ποιεισθαι προσταττει
των ρηθησομενων την
2.549 ακοην, εσπουδασμενως δε μαλλον και εν πλειστηι
προσοχηι και κατανοησει. διακεισθαι γαρ ωδε προσηκει τους θειων μελλοντας
ακροασθαι λογων, ων εσται πλειστη τε οση και μαλα αμφιλαφης η ονησις, οταν εις
αυτον εισχεωνται τον νουν. ψαλλει γαρ που και ο θεσπεσιος ∆αυειδ "Ἐν "τηι καρδιαι
μου εκρυψα τα λογια σου, οπως αν μη αμαρτω "σοι." εστι γαρ εστιν ακουοντα τινα
μηδε ακουσαι δοκειν, ει μη απτοιντο μεν διανοιας οι λογοι, αποπταντες δε ωσπερ
της του λεγοντος γλωττης, ειτα μονηι προσαραξαντες τηι του σωματος ακοηι, εικαιοις
εν ισωι καταλογισθειεν κρυπτοις. τοιουτοι τινες ησαν οι περι ων εφη τις των αγιων
προφητων "̓Ιδου λαος μωρος και ακαρδιος, οφθαλμοι αυτοις και ου "βλεπουσιν·
ωτα αυτοις, και ουκ ακουουσι." παρεγγυαι τοιγαρουν αναγκαιως ο Προφητης λεγων
Θεσθε δη επι τας καρδιας υμων, τουτεστιν, εις νουν εσω και καρδιαν τους θειους
εναποτιθεμενοι λογους, και των ανωθεν χρησμωιδη- ματων συνεντες την δυναμιν,
συναινεσατε παντως, ως ηγα- πησα μεν υμας λεγει Κυριος, ηξιωσα δε απασης
ημεροτητος και φειδους και της τοις αγαπωμενοις πρεπουσης φιλοτιμιας. τουτο δε
αυ κατονειδιζοντος μεν ευ μαλα, ως πονηρα αντι αγαθων απεδοσαν αυτωι, καιτοι
δεον, ως αγαπης ηξιωμενους, αντευφραινειν ταις επιεικειαις και ταις εις παν οτιουν
των ανδανοντων αυτωι σπουδαις τε και προθυμιαις. ει γαρ εστι των ατοπων, το μη
βουλεσθαι τοις καθ' ημας αποδιδοναι τας αμοιβας, τις αν γενοιτο λογος επι Θεου
του παντα ημιν πλουσιως διανεμοντος τα προς ευθυμιαν, ει μη βου- 2.550 λοιτο
τις αυτωι των δεδωρημενων αντεκτινειν τας αμοιβας· ει και οτι μαλιστα πρεποι αν
εκεινο λεγειν τοις γε αληθως αρτιφροσι "Τι ανταποδωσομεν τωι Κυριωι περι παντων
ων "ανταπεδωκεν ημιν; 9Και ειπατε Ἐν τινι ηγαπησας ημας; ουκ αδελφος ην Ἡσαυ
του Ἰακωβ, λεγει Κυριος, και ηγαπησα τον Ἰακωβ, τον δε Ἡσαυ εμισησα, και εταξα
τα ορια αυτου εις αφανισμον και την κληρονομιαν αυτου εις δωματα ερημου;9
Πληττονται μεν Ἰουδαιοι κατα καιρους τοις εκ θειας οργης συμβαινουσι,
πολυτροπως δεδυσσεβηκοτες. απυ- χοντο γαρ εις αιχμαλωσιαν, καταδηιωθεισης
αυτοις της χωρας, οικων τε ηρημωμενων, και ομου τωι θειωι ναωι κατεμ 
 

494

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρησθεντων των Ἱεροσολυμων. προφασις δε του τα τοιαδε παθειν αυτους, το
αποφοιταν ελεσθαι και γνησιοτητος της προς Θεον, και ολιγου παντελως αξιωσαι
λογου την εις τον νομον αιδω. επειδη τοινυν αγαπησαι λεγοντος αυτους του Θεου,
και σφοδρα γε, ην εικος των εκ της αιχμαλωσιας διαμεμνησθαι κακων, φαναι τε
ουτω τυχον το Ἐν τινι ηγα- πησας ημας; οικονομικωτατα λιαν ο των ολων Θεος
παριπ- πευει μεν τα δια μεσου συμβεβηκοτα, και την επ' αυτοις παρατρεχει
διηγησιν, ανακομιζει γεμην την της αγαπης αποδειξιν επι την του γενους αρχην,
φημι δη τον Ἰακωβ, ον αγαπησαι μεν ισχυριζεται, κατεστυγημενον δε πεποιησθαι
2.551 τωι τετιμημενωι
τον Ἡσαυ, καιτοι τοις της φυσεως νομοις εις αδελφοτητα
συνδουμενον. ως γαρ ο θεσπεσιος γραφει Παυλος "Μηπω γεννηθεντων, μηδε
πραξαντων τι αγαθον "η φαυλον," απολεκτον εποιειτο τον Ἰακωβ, εξ ου το των
Ἰουδαιων ανεφυη γενος, εκβεβληκε δε τον Ἡσαυ. και ου δηπου φαμεν κατα
προσκλισιν· ου γαρ αδικος ο Θεος, ουτε μην ανισον η ετεραχθες το εφ' εκαστωι των
επι της γης διεξαγει κριμα· προεγνωκως δε ως Θεος τα παρ' αμφοιν εσομενα και τον
εκαστου τροπον, αγαπης ηξιου τον αμεινω τε και ιερωτερον. καθαπερ αμελει και
τον μακαριον Ἱερεμιαν πριν εν κοιλιαι διαπλασαι φησιν εγνωκεναι, αγιασαι τε πριν
εξελθειν εκ μητρας. ᾔδει γαρ ᾔδει προφητην εσομενον και επιτηδειως εχοντα προς
αποστολην την επιουσαν το δειν των εσομενων ποιεισθαι την προαγορευσιν. ουτω
δε και ημας αυτους τους εν πιστει δεδικαιωμενους ηγιασθαι φησιν ο θεσπεσιος
Παυλος "Ους γαρ προεγνω και προωρισεν "ο Θεος και Πατηρ, συμμορφους της
εικονος του Υιου "αυτου," τουτους καλεσαι τε και αγιασαι λεγεται. ουκουν κατα
προγνωσιν ηξιωτο μεν αγαπης ο Ἰακωβ, μεμισηται δε δικαιως ο Ἡσαυ. Ὦ τοινυν,
φησιν, Ἰσραηλ, ηγαπησα μεν υμας. ψευδομυ- θησαιμι γαρ αν ουδαμως, ει τουτο
λεγοιμι προς υμας, εισεσθε δε μαλλον ως εστιν ορθος τε και αληθης ο λογος, εις την
του γενους αρχην αναφεροντες της αγαπης τον τροπον. αμφω μεν γαρ ηστην εξ
Ἰσαακ, αλλ' ην αγαθος τους τροπους, και φιλοθεος Ἰακωβ, ο γεμην ετερος σκληρος
και δυσαντητος και ετοιμος εις βεβηλωσιν. ταυτηιτοι προσ- νενευκα τωι Ἰακωβ, και
τον μεν εκνεμηθεντα τωι Ἡσαυ κατηφανισα κληρον, εδωκα τε αυτον εις ερημωσιν.
συγκε- κροτηκα δε τηι παρ' εμαυτου φειδοι τον του Ἰακωβ, τουτεστιν 2.552 υμας,
ητοι την χωραν, ην κατωικηκατε. ιστεον δε οτι διερ- μηνευεται μεν Ἡσαυ ∆ρυς·
σκληρος δε και ακαμπης, και τοις εκ δρυος ξυλοις ολιγα παραχωρων ο Ἡσαυ,
απεμπο- λησας δε και τα πρωτοτοκια βρωσεως ενεκα μιας, ωνομασται δη και Ἐδωμ,
ο εστι γηινος. ταυτηιτοι και Ἰδουμαιαν κεκλησθαι φησι το γραμμα το ιερον, των εξ
Ἡσαυ γεγο- νοτων την χωραν, ην εχειρωσαντο κατα καιρους Ἰουδαιοι, αβατον τε
και αοικητον απεφηναν παντελως. και τι αν βουλοιτο δηλουν τοις εξ Ἰσραηλ της
προφητειας ο νους; εκεινο οιμαι που. τον μεν γαρ Ἰακωβ αγαπησαι φησι, και ουχ
ετερου του χαριν, η οτι γεγονεν ανηρ "απλαστος, "οικων οικιαν·" μεμισηκεναι δε
τον Ἡσαυ, γεγονε γαρ γηινος τε και "βεβηλος" κατα την του μακαριου Παυλου
φωνην. ην ουν αναγκαιον ειδεναι τους Ἰουδαιους, ως ουκ αν συνεβη παθειν αυτους
την ερημωσιν και την εκ της ενεγκουσης εις αλλοφυλους αποδρομην, ει μεμιμηντο
τον Ἰακωβ. επειδη δε ζηλωται και ομοτροποι γεγονασι του Ἡσαυ, και της εκεινου
σκαιοτητος ιοντες κατ' ιχνος κατε- φωρωντο, λοιπον δεδονται τοις εχθροις. Ει δε
δη τις βουλοιτο και πνευματικην τοις ειρημενοις εφαρμοσαι την θεωριαν,
διανοεισθω σαφως, ως ο μεν Ἰακωβ διερμηνευεται Πτερνιστης· τυπος δ' αν ειη
παντος του πτερνιζοντος αμαρτιαν. Ἡσαυ δε, ως εφην, ∆ρυς και μεν- τοι Γηινος ο
Ἐδωμ· τυπος δ' αν ειη και ουτος παντος του μονα φρονουντος τα επι της γης. αγαπαι
τοινυν ο Θεος τον πτερνιστην Ἰακωβ, μεμισηκε δε τον Ἡσαυ τονακαμπη και
σκληρον, ητοι τον Ἐδωμ, τουτεστι τον τοις γηινοις προσνενευκοτα, και των
πνευματικων αγαθων τα προσκαιρα τε και απολλυμενα φληναφως ανθηιρημενον.
 
 

495

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των ουτω ζην ειωθοτων αφανιει τον κληρον ο φιλαρετος ημων
2.553 Θεος. ου
γαρ τοι βεβαια τα επι της γης, ουτε μην ακλονη- τον εχει την στασιν. οτι δε πεσειται
παντως, ως εν τυπωι σαφηνιει των Ἰδουμαιων ο κληρος εισαπαν ηρημωμενος. αλλ'
ο γε Θεωι προσκειμενος, ασφαλη και ερηρεισμενην εξει την ελπιδα, και τωι των
αγαθων δοτηρι Θεωι προσ- φωνησει λεγων "Ἐν ταις χερσι σου οι κληροι μου."
9∆ιοτι εαν ειπηι Ἡ Ἰδουμαια κατεστραπται, και επιστρεψωμεν
και
ανοικοδομησωμεν τας ηρημωμενας αυτης· ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ Αυτοι
οικοδομησουσι, και εγω κατα- στρεψω· και επικληθησεται αυτοις ορια ανομιας, και
λαος εφ' ον παρατετακται Κυριος εως αιωνος.9 ∆υσχερης μεν λιαν η της λεξεως
συνθηκη, πλην ουκ αποπτος των προκειμενων ο νους. δεδωκα μεν γαρ εγω, φησι,
την Ἡσαυ κληρονομιαν εις αφανισμον και εις ερη- μωσιν, υμων των εξ Ἰακωβ
εκπεπορθηκοτων. ερει δε ισως ο Ἰδουμαιος Ει και κατεστραπται παντελως και εις
ληξιν ηκει κακων ην κατωικηκαμεν χωραν, αλλ' ουν επιστρεψαντες εγερουμεν μεν
τας ηρημωμενας πολεις τε και κωμας, κατοι- κησομεν δε αυτας οι διασεσωσμενοι. τι
ουν προς ταυτα φησι; Ταδε λεγει Κυριος Αυτοι οικοδομησουσι και εγω καταστρεψω. κεκλησεται δε παντως η Ἰδουμαια Ὅρια ανομιας· ως δια πλειστην οσην
αμαρτιαν κατεστραμμενη· και λαος εφ' ον παρατετακται Κυριος εως αιωνος. Ὁ μεν
ουν του γραμματος νους ουχ ετερος οιμαι τις παρα τουτον εστι. προσθειην δ' αν, οτι
των το σαρκικον και γηινον εχοντων φρονημα· γηινος γαρ, ως εφην, ο Ἰδουμαιος
διερμηνευεται· παντη τε και παντως ο κληρος
2.554 πεσειται, Θεου
καταστρεφοντος· ου γαρ εχει το βεβαιον τα εν τωιδε τωι κοσμωι πραγματα, ουτε μην
διηνεκη την μεθεξιν. παριππευει γαρ τους εχοντας προσκαιρος επι- θυμια, και εν
ισωι σκιαι μεταταττεται, η θανατωι σβεσθεντος τινος, ηγουν αδοκητου συμφορας
επενηνεγμενης. αλλ' ει και τις ελοιτο των νοητων Ἰδουμαιων τον εαυτου κληρον
οικοδομειν, η πλουτον συλλεγων τον εξ αδικιας, η τοις διακενοις δοξαριοις
εντρυφων, και δυναστειαις ταις κατα τον βιον εναβρυνεσθαι θελων, αυτον ευρησει
τον των ολων
Θεον μονονουχι και ανθεστηκοτα και μαχομενον. ως γαρ ο
θεσπεσιος γεγραφε μαθητης "Ει τις θελει ειναι φιλος του "κοσμου, εχθρος του Θεου
καθισταται." ου πεπαυσεται γαρ, ως εφην, τοις τα γηινα φρονειν ηἱρημενοις
εναντιουμενος, αλλ' ουδε της προς αυτους καταληξει μαχης. μισει γαρ αει τον
αλιτηριον, και αποπεμπτον ποιειται τον φιλα- μαρτημονα. 9Και οι οφθαλμοι υμων
οψονται, και υμεις ερειτε Ἐμεγαλυνθη Κυριος υπερανω των οριων του Ἰσραηλ.9
Ὅταν, φησι, την των πραγματων καταθρησατε φυσιν, μονονουχι δε και αναμυοντι
νωι κατιδητε σαφως απερ εφην αρτιως, τοτε δη παντως ερειτε συγκαταβαινοντες,
οτι δεδοξα- σται και εμεγαλυνθη Κυριος εν τοις οριοις του Ἰσραηλ. οι μεν γαρ εξ
Ἰακωβ γεγονοτες, τουτεστιν Ἰουδαιοι, προσκε-κρουκοτες, ως εφην, δια πλειστην
ασεβειαν, εξοικοι τε γεγο- νασιν και αιχμαλωτοι και αλωσιμοι τοις εχθροις. επειδη
δε πεπραχοτας αθλιως και αποχρωντως κεκολασμενους κατη- λεησεν ο Θεος,
ανεκομισθησαν εις το απ' αρχης, ανενεγ- 2.555 κοντων αυτοις επι το αμεινον των
πραγματων. και γεγονε μεν εν ευπαθειαι η χωρα, κατωικηκασι δε τας πολεις, ανεδειμαντο τον ναον, ανετειχισαν την Ἱερουσαλημ, και γεγο- νασι παλιν εν τοις παρ'
ελπιδα και κατ' ευχην· η δε γε των Ἰδουμαιων ηρημωται χωρα, και μεμενηκεν εν
κακοις, ουκ ανασφηλασα προς το αμεινον. ουκουν δεδοξασται Θεος εν τοις οριοις
Ἰσραηλ. Ἰστεον δε, οτι και κατα τον εσωτατον νουν, καν ει εν προσκρουσει
γενοιντο τινες των ειδοτων Θεον, καν ει παι- δευοιντο δι' αμαρτιας, αλλ' ουν ουκ
εισαπαν αυτους απο- λεσθαι συμβαινει. κατοικτειρει δε Θεος παιδευσας αρκουν- τως,
και ανακομιζει παλιν προς ευθυμιαν. τοις δε γε το γηινον αγαπωσι φρονημα, και εις
μονα βλεπουσι τα σαρκος, μαχεται διηνεκως και της επ' αυτοις οργης παρατενει
τους χρονους· "Κληθησεται γαρ αυτοις, φησιν, ορια ανομων και "λαος εφ' ον
 
 

496

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρατετακται Κυριος εως του αιωνος." 9Υιος δοξαζει πατερα, και δουλος τον κυριον
αυτου φοβηθησεται. και ει πατηρ εγω ειμι, που εστιν η δοξα μου; και ει κυριος
ειμι εγω, που εστιν ο φοβουμενος με; λεγει Κυριος Παντο- κρατωρ.9 Ἔξω του
καθηκοντος ιοντας λογου, και ων ηκιστα εχρην αφειδειν ηἱρημενους, αποφαινει
πανταχη. τοις μεν γαρ επιεικεσι των υιων πρεποι αν, και μαλα εικοτως, το μεταποιεισθαι σφοδρα της του φυσαντος δοξης, ινα και ευ- κλεεστατου πατρος
ονομαζηται τεκνον. ει δε δη τις ειη και οικετης γνησιος, περιφανη που παντως και
διαβοητον
2.556 τον οικειον ευξεται γενεσθαι δεσποτην, ουκ ασημον ειναι και
πεπατημενον. μεθεξει γαρ ουτω και αυτος της εν γε τουτοις ευημεριας, καυχημα τε
το χρημα ποιησεται, και θυμηδιας της ανωτατω λογιειται προφασιν. υμεις δε, φησιν,
ως πατερα δοξαζειν οφειλοντες, δεδιεναι δε και ως δεσποτην, κατ' αμφω του
πρεποντος ου μετριως διημαρτηκοτες αλω- σεσθε, μητε ως πατρι την δοξαν, μητε
μην ως δεσποτηι τον φοβον αναπτοντες. που γαρ η δοξα μου; που δε ο φοβος, ει
μηδεν των εις δοξαν ορωντων την εμην ανεχεσθε δραν, μητε μην το κολαζεσθαι
δεδιοτες, τοις δεσποτικοις εικετε νομοις; εφη τι τοιουτον και δια φωνης Ἡσαιου
"Ἄκουε "ουρανε, και ενωτιζου γη, οτι Κυριος ελαλησεν Υιους "εγεννησα και
υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν." Χρη τοινυν ημας τα εις δοξαν Θεου ζητειν, και μην
και επειγεσθαι κατορθουν, το γεγραμμενον ειδοτας "Ζω "εγω, λεγει Κυριος, οτι τους
δοξαζοντας με δοξασω, και "ο εξουθενων με εξουδενωθησεται." δοξασθησεται δε
προς ημων ως πατηρ ο των ολων Θεος, ουχι το αυτοις ημιν ηδυ τε και φιλον
αποπεραινειν εσπουδακοτων· ανατεθεικοτων δε μαλλον αυτωι τον νουν και τοις
αυτου νευμασιν επομενων πανταχου. φοβηθησομεθα δε και ως Κυριον, την εις
φαυλο- τητα ροπην ανακοπτοντες αιδοι του προσκρουειν αυτωι, και τον επι του
θειου βηματος ευνοουντες ελεγχον. "Τους γαρ "παντας ημας δει φανερωθηναι
εμπροσθεν του βηματος "του Χριστου, ινα κομισηται εκαστος τα δια του σωματος,
"προς α επραξεν, ειτε αγαθον ειτε φαυλον." 9Ὑμεις οι ιερεις οι φαυλιζοντες το
ονομα μου, και ειπατε Ἐν τινι εφαυλισαμεν το ονομα σου; προσαγοντες προς το
θυσιαστηριον
2.557 μου αρτους ηλισγημενους, και ειπατε Ἐν τινι ηλισγησαμεν
αυτους; εν τωι λεγειν υμας Τραπεζα Κυριου εξουδενωμενη εστι, και τα επιτιθεμενα
βρωματα εξουδενωμενα.9 Ἐπαιτιαται σφοδρα των Ἰουδαιων το ραιθυμον, οις και ο
νομος επιφωνει το "Ευλαβεις ποιειτε τους υιους Ἰσραηλ." εψεται γαρ ως επιπαν ταις
των ηγουμενων επιεικειαις η υπο χειρα πληθυς, αδικειται δε ου μετριως, οταν ιδηι
κατη- μεληκοτας της προς Θεον αιδους. συγκαθισταται γαρ ευθυς και συναῤρωστει
το ραιθυμον εις ευλαβειαν και τηι των καθηγητων υπτιωσει συμπλαττεται. οτι δε
εστιν αληθης ο λογος, πιστωσεται λεγων ο των ολων Θεος "Ὅτι οι "ποιμενες
ηφρονευσαντο και τον Κυριον ουκ εξεζητησαν, "δια τουτο ουκ ενοησε πασα η νομη
και διεσκορπισθησαν." ουκουν ως επιπαν οι των θειων μυστηριων ιερουργοι προφασις ευρισκονται τοις αλλοις ευδοκιμου μεν ζωης, ειπερ ελοιντο διαβιουν ορθως,
και καθ' ον προσηκει τροπον Θεωι το σεβας αναπτειν· αισχρων δε και βδελυρων
επιτηδευ- ματων, ει προ γε των αλλων ουτοι τα τοιαδε των κακων ευρισκοιντο
κατηῤρωστηκοτες. ταυτηιτοι και ο θεσπεσιος Παυλος τοις τελουσι διδασκαλιας
επεφωνει σοφως, οτι προσηκεν αυτους τυπους γενεσθαι τοις ποιμνιοις. υμεις εστε
τοινυν, φησιν, οι τοις της ιερωσυνης αυχημασι διαπρεποντες, οι φαυλιζοντες το
ονομα μου. καν ει βουλεσθε μαθειν του φαυλισμου τον τροπον, ακουσεσθε
διακεκραγοτος Ἐν τωι
προσφερειν υμας εις το θυσιαστηριον μου αρτους
ηλισγημενους. ει δε δη λεγοιτε και προς τουτο παλιν Τινα δη τροπον ηλισγησαμεν
αυτους; ερω προς υμας Ὡς οιεσθε μεν ισως,
2.558 μαλλον δε και αυτοις βοατε
πραγμασιν, οτι Τραπεζα Κυριου εξουδενωμενη εστι και τα επιτιθεμενα βρωματα
εξουδενωμενα.
Ἐπειδη δε εκαστα των ειρημενων αναμηρυσασθαι χρη και
 
 

497

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διερμηνευσαι σαφως, φερε λεγωμεν, τι ποτε αρα βου- λεται δηλουν ο αρτος ο
ηλισγημενος. ηλισγημενον μεν ουν τον μεμολυσμενον και ακαθαρτον ονομαζει.
ειδεναι δε αναγ- καιον, οτι κατα γε το τωι νομοθετηι δοκουν επι ταις τελου- μεναις
θυσιαις και αρτοι προσεκομιζοντο· πλην αζυμοι τε και καθαροι· μονην δε την της
αινεσεως θυσιαν επ' αρτοις ζυμιταις τελεισθαι προστεταχε. και τις ο περι τουτων
μυστικος αν γενοιτο λογος, αποχρωντως εν ετεροις ειρη- καμεν· αφηγησομαι δε και
νυν εν επιδρομηι, ως αν μη δοκοιην οκνηρος ειναι τις εν γε τοις ουτω
λυσιτελεστατοις. ουκουν ο μεν αζυμος αρτος σημειον αν γενοιτο ζωης της αζυμου
και καθαρας. ουτω και ο θεσπεσιος Παυλος τοις εν πιστει δεδικαιωμενοις επιστελλει
λεγων "Ὥστε εορταζωμεν "μη εν ζυμηι παλαιαι μηδε εν ζυμηι κακιας και πονηριας,
"αλλ' εν αζυμοις ειλικρινειας και αληθειας." και παλιν "̓Εκκαθαρατε ουν την
παλαιαν ζυμην, ινα ητε νεον φυραμα, "καθως και εστε αζυμοι." παρεγγυαι δε
Χριστος τοις αγιοις αποστολοις ουτω λεγων "Προσεχετε απο της ζυμης των
"Φαρισαιων και Σαδδουκαιων." ουκουν καθαρας και ηγιασ- μενης και αζυμου ζωης
σημειον ο αρτος. προσεκομιζον τοινυν ανθ' εαυτων ως εν τυποις ετι και σκιαις οι
προσαγοντες αρτους τε αζυμους και λαμβανοντες και αζυμα κατα τον νομον.
Ἐπειδη δε και τους ετι κατηχουμενους, και ουπω την αμαρτιαν εκνενιμμενους δια
του αγιου βαπτισματος ουκ εκπεμπομεν των εκκλησιων δοξολογουντες Θεον,
ποιουμεθα δε μαλλον κοινωνους, την της αινεσεως πληρουντες θυσιαν,
2.559
ταυτηιτοι φησι και ο νομος "επ' αρτοις ζυμιταις" χρηναι δραν αυτους, αρτον ζυμιτην
λεγων αινιγματωδως τον ουπω
κεκαθαρμενον, ως εφην, δια του αγιου
βαπτισματος, εχοντα δε ωσπερ τινα ζυμην εν εαυτωι τα της αρχαιας φαυλοτητος
λειψανα.
Ὑμεις ουν φησιν οι ιερεις οι φαυλιζοντες το ονομα μου δια το
προσφερειν εις το θυσιαστηριον μου αρτους ηλισγη- μενους. χρη τοιγαρουν
φροντιδα ποιεισθαι πολλην τους την θειαν εχοντας ιερωσυνην, μη αρα τι δρωιτο
τοιουτον εν εκκλησιαις· ειδεναι τε, οτι η μεν ακριβης επιτηρησις ευφρανει Θεον,
καταλυπησει δε λιαν το ραιθυμειν ελεσθαι και αμελειν των ουτω σεπτων· οτι γαρ
ουκ αζημιον τοις υπτιουμενοις το πραγμα, πως ουκ αταλαιπωρον ιδειν, ακουοντων
εκεινων Ὑμεις οι ιερεις οι φαυλιζοντες το ονομα μου; φαυλισμα γαρ ωσπερ εις
Θεον των ιερεων το ραιθυμον, και εις την αυτωι πρεπουσαν τε και οφειλομενην
δοξαν αναφερεται το πλημ- μελημα. 9∆ιοτι εαν προσαγαγητε τυφλον εις θυσιαν, ου
κακον; και εαν προσαγαγητε χωλον η αῤρωστον, ου κακον; προσαγαγε δη αυτο
τωι ηγουμενωι σου, ει προσδεξεται σε, ει ληψεται προσ- ωπον σου, λεγει Κυριος
Παντοκρατωρ.9 Μωμοσκοπειν του νομου τα ιερεια προσταττοντος, και αποβλητον
μεν ποιεισθαι τα εμπηρα, καθιερουν δε τα αμωμα, προσεκομιζον τωι θυσιαστηριωι
κατ' εκεινο του καιρου χυδην και αδιακριτως, και της μεν προσηκουσης τωι Θεωι
δοξης ολιγος ην παντελως ο λογος· φροντις δε λιαν εσπου2.560 δασμενη, το
πλειστα τε οσα συναγειρειν θυματα, και κρεων αφθονιαν οικοι τε εχειν και εν αυτηι
που ταχα τηι αγιαι σκηνηι. αρ' ουν, ω του νομου φυλακες, ει προσαγει τις τυφλον εις
θυσιαν, ου κακον το θυμα; ει δε δη και χωλον η αῤρωστον, τον της εμπηριας
διαφευξεται μωμον; ου γαρ δη και τα τοιαδε λογιεισθε κακα και προς θυσιαν ουκ
επιτηδεια; αλλ' ειπερ οιεσθε κατα σφας ουχ ωδε εχειν, αποφερετω τις αυτα ξενιον
και εν δωρου ταξει των καθηγητων ενι. αλλ' ουκ αν προσδεξαιτο φησιν, ουδ' αν το
του προσκομιζοντος προσωπον αιδεσθεις, οιστον το χρημα ποιησαιτο, χαλεπανει δε
λιαν ως υβρισμενος.
Ἔστι τοινυν των αγαν εκτοπωτατων, Θεωι προσφερειν
αποτολμαν, α μηδ' αν εις των καθ' υμας ελοιτο λαβειν· πολυ δε τουτο παρ' ημιν το
πλημμελημα. ει γαρ τι μελ- λοιμεν προσκομιζειν Θεωι, ων αν εχοιμεν τα αισχιω και
δευτερα ζητουμεν οι ταλανες, ουκ εννοουντες, οτι την Καιν θυσιαν ουκ εποιειτο
δεκτην, οτι προσεκομιζε μεν ορθως, διειλε δε ουκ ορθως, εαυτωι μεν τα πρωτα και
 
 

498

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξαιρετα τετηρηκως, τιμαν δε νομισας τοις δευτεροις Θεον. αλλ' ου προσεσχεν
αυτου ταις θυσιαις ο των ολων Θεος. ου γαρ λογιειται τιμην των προσφεροντων το
ραιθυμον.
Ἀπαραδεκτα γεμην ο νομος εις θυσιαν εποιειτο τα τυφλα των
θρεμματων, και μην τα χωλα τε και αῤρωστα, του μεν τυφλου σημαινοντος
αινιγματωδως τους τον θειον ουκ εχοντας οφθαλμον εν καρδιαι· του δε χωλου τους
ουκ ειδοτας ορθο- ποδειν εν αγαθοεργιαις· του γεμην αῤρωστου τους μη λιαν
ευσθενως, εκλυτως δε ωσπερ και κατημελημενως την υπο
Θεου πληρουντας
δουλειαν. εφη δε που και δια φωνης προφητου "Ουαι οι ποιουντες το εργον Κυριου
2.561
αμελως." χρη τοιγαρουν ημας πεφωτισμενον μεν εχειν τον νουν,
ορθοποδουντα δε και ισχυοντα. τοτε γαρ εσομεθα δεκτοι τωι Κυριωι και ιεροι παρα
τωι φιλανθρωπωι Θεωι. 9Και νυν εξιλασκεσθε το προσωπον του Θεου υμων λεγει
Κυριος
Παντοκρατωρ, και δεηθητε αυτου· εν χερσιν υμων γεγονε
ταυτα· ει
ληψομαι εξ υμων προσωπα υμων, λεγει Κυριος
Παντοκρατωρ.9
Καλει προς
μεταγνωσιν τους ησεβηκοτας, και την επι τοις
πεπαρωινημενοις οργην
προαποσεισασθαι δειν ευ μαλα φησι ταις εις τα αμεινω μεταβολαις. και γαρ εστιν
αγαθος και ανορθων τους κατεῤραγμενους, και ιωμενος το συντετριμ- μενον, και
επιστρεφων το πεπλανημενον. λεγων δε το Ἐξιλασκεσθε το προσωπον του Θεου
ημων, υπεμφηνειεν αν, και μαλα εικοτως, ως αποστρεφεται Θεος τους προσκρουειν
αυτωι μη παραιτουμενους, και οτι των μη ζητουντων την δοξαν αυτου τους ιδιους
ωσπερ οφθαλμους αποφερει, μητε φειδους, η αγαπης, μητε μην εποπτειας αξιων.
"Ὀφθαλμοι "γαρ Κυριου επι δικαιους," κατα το γεγραμμενον. εφη δε και προς τινας
των αλιτηριων δια φωνης Ἡσαιου "Ὅταν "τας χειρας εκτεινητε προς με, αποστρεψω
τους οφθαλμους "μου αφ' υμων· και εαν πληθυνητε την δεησιν, ουκ εισα"κουσομαι υμων, αι γαρ χειρες υμων αιματος πληρεις."
Χρη τοιγαρουν
εξιλασκεσθαι τους ημαρτηκοτας, ει δη πως αρα μεταστρεψειαν εφ' εαυτοις το
προσωπον του Θεου, και τα εκ της αποστροφης εσομενα διακρουσαιντο βλαβη. καθοριζει γαρ των ιερουργων το πλημμελημα, και αναιρει την αρνησιν. ου γαρ αν
ψευδοεπησηι λεγων Ἐν χερσιν υμων 2.562 γεγονε ταυτα. μονονουχι γαρ φησιν Ουχ
ετερων ημαρτηκοτων υμεις σεσιγηκατε, αλλ' οιον αυτοχειρες υμεις αυτοι και αιτιοι
γεγονατε των εις εμε δεδυσσεβημενων, και της υμων ραιθυ- μιας ειεν αν τα
εγκληματα μεσολαβουντος ουδενος. πλην ει και τινες εκδεδιασι τυχον το ποιεισθαι
προς υμας τους περι τουτων ελεγχους, αλλ' ουν ουκ εσομαι και αυτος εγω καθα και
εις εξ υμων, ουδ' αν λαβοιμι προσωπον των ησεβηκοτων. ομοιον τουτωι και το δια
φωνης του ∆αυειδ "Ὑπελαβες "ανομιαν οτι εσομαι σοι ομοιος. ελεγξω σε, και
παραστησω "κατα προσωπον σου τας αμαρτιας σου." ου γαρ οιδε προσωπον ο
Κριτης· αλλ' εστιν ευθης και αδεκαστος
ως Θεος.
9∆ιοτι και εν υμιν
συγκλεισθησονται θυραι, και ουκ αναψετε το
θυσιαστηριον μου δωρεαν.9
Ευαφορμως σφοδρα της εν Χριστωι πολιτειας ως εν
προαγορευσει τεως
προαναφαινει το καλλος· ως γαρ της εν νομωι σκιας οσον ουδεπω πεπαυσομενης και
της αρχαιας εκεινης ιερωσυνης, μελλοντων τε αναδεικνυσθαι κατα καιρους των
της αληθειας ιερουργων, οι και της εν πνευματι λατρειας εσονται λειτουργοι,
ζητησουσι τε και μαλα γοργως την του Θεου δοξαν, συγκλεισθησεσθαι τας θυρας
φησιν επ' αυτους, η ευωδιας ουκ εσομενης τοις κατα νομον ιερατευουσιν· "Ἐαν
"γαρ κλεισηι κατα ανθρωπου, φησιν, τις ανοιξει;" ηγουν, της αληθεστερας
αναδειχθεισης σκηνης, τουτεστι της Ἐκ- κλησιας, ουκ εισελασουσιν εν αυτηι τινες
την κατα νομον ιερωσυνην τηρουντες ετι, εκκλειομενοι δε ωσπερ δια της απιστιας,
εξω τε μενουσι και των αγιων ουχ αψονται. οτι
2.563 γαρ εκπεπτωκασι της
ιερουργιας, σαφες αν γενοιτο του Θεου λεγοντος δια φωνης Ὡσηε "∆ιοτι ημερας
πολλας καθι- "σονται οι υιοι Ἰσραηλ, ουκ οντος βασιλεως, ουδε αρχοντος, "ουκ
 
 

499

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουσης θυσιας, ουδε οντος θυσιαστηριου, ουτε ιερατειας, "ουτε δηλων." ουκουν της
εν νομωι λατρειας την οιονει καταλειψιν, και της κατ' αυτον ιερωσυνης τον
συγκλεισμον,
κατασημηνειεν αν, ως γε μοι δοκει, το δειν επ' αυτοις
συγκλεισθησεσθαι τας θυρας ειπειν, ου προσιεμενης ωσπερ αυτους της Ἐκκλησιας·
ου γαρ του μηλοσφαγειν ετι καιρος, αλλ' ηδη ταις αναιμακτοις τιμαται θυσιαις ο
των ολων Θεος. Ἐπειδη δε προσεπαγει τουτοις το Ουκ αναψετε το θυσια- στηριον
μου δωρεαν, εν ηθει φαμεν γεγενησθαι τον λογον. βουλεται γαρ ηδη δηλουν, οτι
κεκληνται προς ιερουργιαν, και εις το πυρ ενιεναι τωι θυσιαστηριωι, ουχ ινα την του
κεκληκοτος αυτους παραλυσωσι δοξαν, αλλ' ινα τιμωιεν τοις καθηκουσι τροποις,
και τα της ιερωσυνης εχοιεν γερα. οι δε δη των ουτω σεπτων ου πεφροντικοτες
σπουδασματων, μητε μην αιδοι της ιερουργιας προσκρουειν Θεωι παραιτουμενοι,
δικαιως αν ηδη κολαζοιντο. εγκλημα γαρ ου μικρον ειη αν, και μαλα εικοτως, το
ποιεισθαι παρ' ουδεν των παρα Θεου δεδωρημενων την μεθεξιν, αποσειεσθαι τε και
λιαν αβουλως τας παρα Θεου τιμας. και γουν ωνομασται γηινος τε και βεβηλος ο
Ἡσαυ, οτι "βρωσεως μιας προυδωκε τα πρωτο- "τοκια αυτου." ουκουν οταν λεγηι
Ουκ αναψετε το θυσιασ- τηριον μου δωρεαν, βουλεται δηλουν, ως ουκ αγεραστον
μεν η ιερωσυνη· πλην ουδε εξω δικης, ει μη προσφεροιτο τις αυτηι, καθ' ον αν
προσηκοι τροπον τε και λογον. Ἰστεον δε οτι η των Ἑβραιων εκδοσις ετεραν εχει
την 2.564 των νοηματων αποδοσιν, και αυτην δε την της λεξεως συν- θηκην. εφη
γαρ Ὅτι υμεις τε οι Λευιται, και μην και οι ιερεις, οι τε την εσχατην εν τωι ναωι ταξιν
εχοντες, και τεταγμενοι προς υμων εις το κλειειν τας θυρας, ουκ αναψετε το
θυσιαστηριον μου δωρεαν, τουτεστιν, ουκ αμισθι ποιεισθε την δουλειαν, ηγουν την
ιερωσυνην, προσαγοντων υμιν των λαων δεκατας, απαρχας, ευχαριστηρια. Ἀνθ'
οτου δε ουν κατημεληται τα του Θεου, και ουκ εν φροντιδι γεγονε το
προυργιαιτατον,– 9Ουκ εστι μοι θελημα εν υμιν, λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και
θυσιαν ου προσδεξομαι εκ των χειρων υμων. διοτι απο
ανατολων ηλιου εως
δυσμων το ονομα μου δεδοξασται εν
τοις εθνεσι, και εν παντι τοπωι θυμιαμα
προσαγεται τωι ονοματι μου και θυσια καθαρα· διοτι μεγα το ονομα μου εν τοις
εθνεσι, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ.9 Ἀποφασκει λοιπον εναργως της κατα νομον
θυσιας την προσαγωγην, μονονουχι δε και αποφοιται της εις Ἰουδαιους αγαπης, και
ανεθελητον ποιειται την ιερωσυνην και απαρα- δεκτον την σκιαν, βουθυσιας δη
λεγω και καπνους, οτι μητε εν αρχαις ο σκοπος ην ουτος αυτωι. και τουτο ημιν
εναργες και δι' ετερων προφητων εποιειτο λεγων δια μεν φωνης Ἡσαιου "Πληρης
ειμι ολοκαυτωματων κριων, και "στεαρ αρνων, και αιμα ταυρων και τραγων ου
βουλομαι, "ουδ' αν ερχησθε οφθηναι μοι. τις γαρ εξεζητησε ταυτα "εκ των χειρων
υμων; πατειν την αυλην μου ου προσθη2.565 "σεσθε. εαν φερητε σεμιδαλιν,
ματαιον· θυμιαμα βδε- "λυγμα μοι εστι·" δια δε γε της Ἱερεμιου φωνης "Συνα"γαγετε τα ολοκαυτωματα υμων μετα των θυσιων υμων "και φαγετε τα κρεα, οτι
ουκ ελαλησα προς τους πατερας "υμων περι ολοκαυτωματων και θυσιων, εν ηι
ημεραι ανη- "γαγον αυτους εκ γης Αιγυπτου." υποτυπωσις γαρ ωσπερ και
προαναφωνησις της εν πνευματι τε και αληθειαι λατρειας ο νομος ην, και
"δικαιωματα σαρκος," ως ο θεσπεσιος γραφει Παυλος, "μεχρι καιρου διορθωσεως
επικειμενα." ο δε γε της επανορθωσεως καιρος ειη αν ουχ ετερος οιμαι τις παρα την
του Σωτηρος ημων επιδημιαν. οτι και η πρωτη μεν διαθηκη δια το το αμεμπτον ουκ
εχειν, αφανισθηναι λεγεται· επαλαιωθη γαρ· της γεμην νεας και δευτερας εζητηθη
τοπος, η και παντος επεκεινα μωμου τε και αιτιας εστι. λελαληται γαρ δι' αυτου του
Υιου, ος και Μεγαλης βουλης αγγελος ωνομασται. τοιγαρτοι και εφασκεν "Ἀπ'
"εμαυτου ου λαλω, αλλ' ο πεμψας με Πατηρ, αυτος μοι "εντολην εδωκε, τι ειπω και
τι λαλησω."
Ἔφη τοινυν εναργως τοις κατα τον νομον ιερατευουσιν, ως
 
 

500

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεθελητοι τε εισιν αυτωι, μαλλον δε ως εν αυτοις ουκ εχει θελημα εν σκιαις και
τυποις πληρουσι τας θυσιας, και ως ουκ αν προσδεξαιτο τα παρ' αυτων
ιερουργουμενα. προαγορευει δε οτι και μεγα και επιφανες εσται το ονομα αυτου
παρα τοις ανα πασαν την υπ' ουρανον, και εν παντι τοπωι τε και εθνει θυσιαι
καθαραι και αναιμακτοι προσ- κομισθησονται τωι ονοματι αυτου, κατασμικρυνοντων
αυτον ουκετι των ιερουργων, ουτε μην ραιθυμως προσκομιζοντων αυτωι τας
πνευματικας λατρειας· αλλ' εν σπουδηι και επιει- κειαι και αγιασμωι τας των νοητων
θυμιαματων ευωδιας 2.566 ανακομιζειν εσπουδακοτων, τουτεστι, πιστιν, ελπιδα,
αγαπην, και τα εξ εργων αγαθων αυχηματα, προτεταγμενης δηλονοτι της Χριστου
θυσιας της ουρανιου και ζωοποιου, δι' ης κατηργηται θανατος, και η φθαρτη δη
αυτη και απο γης σαρξ αμφιεννυται την αφθαρσιαν. 9Ὑμεις δε βεβηλουτε αυτο εν
τωι λεγειν υμας Τραπεζα Κυριου ηλισγημενη εστι, και τα επιτιθεμενα εξουδενωνται
βρωματα αυτου.9 Ὅτι και αμεινους εσονται και επιεικεστεροι των εξ Ἰσραηλ οι εξ
εθνων κεκλημενοι, και δια τουτων ημιν καθιστησιν εναργες. παρ' εκεινοις μεν γαρ
αι τε θυσιαι καθαραι, και ευωδες το θυμιαμα, και μεγα το ονομα απο ανατολων
ηλιου μεχρι δυσμων· παρ' υμιν δε, φησιν, ουκ εν δοξηι μεγαληι και τηι πρεπουσηι Θεωι
το θυσιαστηριον. βεβηλουτε γαρ αυτο, λεγοντες Τραπεζα Κυριου ηλισγημενη εστιν,
εξουδενωμενα δε και τα επ' αυτης. και εικος μεν μη τοιουτοις ρημασι κεχρησθαι
τους ιερεας, αυτοις γεμην πραγ- μασι τουτο βοαν, καθαπερ αμελει και "Ὁ αφρων
φησιν "εν καρδιαι αυτου Ουκ εστι Θεος." δι' ων γαρ οραται καταφρονων, καν ει μη
λεγοι φωναις, αλλ' ουν εργοις αυτοις και τηι του βιου σκαιοτητι μονονουχι
διακεκραγε το Ουκ εστι Θεος. οι γαρ ουτω ζην ειωθοτες ως μη εφορωντος Θεου,
παντα τε δραν απεριμεριμνως, και εκτοπως ανοσιουρ- γειν, εργοις αυτοις και
πραγμασιν αρνουνται Θεον. κατα τουτον δη ουν τον τροπον, οι μη αποσωζειν
εσπουδακοτες τωι αγιωι θυσιαστηριωι το οτι μελιστα πρεπον τε αυτωι και
2.567
οφειλομενον σεβας, δι' αυτων ων πραττουσι λεγουσι Τραπεζα Κυριου ηλισγημενη
εστι. Παραιτητεον δη ουν το ραιθυμον επι τουτοις· και ει μη τις ελοιτο τουτο δραν,
ακουσεται παντως Θεου λεγοντος "Ουκ εστι μοι θελημα εν υμιν, και θυσιαν ου
προσδεξομαι "εκ των χειρων υμων." πανδεινον δε οτι το προσκρουειν Θεωι, πως αν
ενδοιασειε τις, ειπερ εστιν εν καλωι και νου και φρενος; 9Και ειπατε Ταυτα εκ
κακοπαθειας εστι. και εξεφυσησα αυτα, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ. και εισφερετε
τα αρπαγματα και τα χωλα και τα ενοχλουμενα· και προσεφερετε αυτα θυσιαν, ει
προσδεξομαι αυτα εκ των χειρων υμων, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ.9 Κατηιτιατο
λιαν τους ιερουργους, ως ηκιστα μεν μωμο- σκοπειν ελομενους τα προσαγομενα των
θυματων, προσ- δεχομενους δε μαλλον ραιθυμως τε και αβασανιστως χωλα και
τυφλα και αῤρωστα, καιτοι του νομου σαφως τα εμπηρα των θυματων αποβλητα
δειν ποιεισθαι προστεταχοτος. ει δε δηπου τις των ιερεων απεσοβει, του νομου
αντεχομενος, τον προσαγοντα εις θυσιαν το αχρειον, επεμενον οι προσα- γοντες,
ανω τε και κατω την αιχμαλωσιαν προτεινοντες, διισχυριζομενοι τε, και μαλα
νεανικως, φαυλα μεν ουκ ειναι, κακοπαθησαι δε μαλλον κατα την οδον,
υπονοστουντων αυτων εκ Βαβυλωνος εις την Ἰουδαιαν. προσεκομιζον δε τα
αρπαγματα και τα χωλευοντα και ενοχλουμενα. θηρες μεν γαρ επιοντες εσθ' οτε
κατασινονται ταις αγελαις, καν 2.568 ει τι τυχον αρπασειαν, ειτα δραμων ο ποιμην
εκσπασηι των οδοντων το ηρπασμενον· η καταπτοησας κυνων υλακαις, η
καλαυροπα βαλων· τουτο οιμαι το αρπαγμα. ταυτα προσηγον ομου τοις τους ποδας
λελωβημενοις, και ουκ ετι συγκατανεμεσθαι τοις αλλοις δεδυνημενοις· προσηγον δε
και τα ενοχλουμενα, τουτεστι τα θανατωντα λοιπον, υβριζοντες μαλλον η
τιμωντες τον των ολων Θεον. αλλ' εξεφυσησα φησιν αυτα λεγει Κυριος
Παντοκρατωρ. και επειδη θυειν
ανοσιως εγνωκατε, ουκ αν ολως, φησι,
 
 

501

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραδεξαιμην τα εξ υμων, ουδ' αν λογισαιμην εις οσμην ευωδιας τας ουτως
εκνομους και ακαθαρτους προσαγωγας.
Χρη δη ουν αρα θυειν ημας και μαλα
επιεικως και
εσπουδασμενως, και προσκομιζειν μεν Θεωι απλως, μη τα
κατεῤριμμενα και ατιμοτατα, και ουδενος αξια λογου, αλλα τα προυχοντα και
εξαιρετα. ει δε δη τις εαυτον ιερουργοιη Θεωι· μεμνημεθα γαρ του μακαριου Παυλου
γεγραφοτος ωδι "Παραστησατε τα σωματα υμων θυσιαν ζωσαν, αγιαν, "ευαρεστον
τωι Θεωι, την λογικην λατρειαν υμων·" πολυ- πραγμονειτω τα καθ' εαυτον, και
οιονει τις ακριβης μωμο- σκοπος της εαυτου γενεσθω ψυχης. ορατω μη αρα πως εστι
τυφλος, τουτεστι, της αληθειας το φως ουκ εχων εις νουν· μη σκαζων τον ποδα τωι
μη ορθοποδειν δυνασθαι προς παν οτιουν των αγαθων· μη εχων αρπαγματα τε και
αῤρωστα. χρη γαρ ημας μη αει υπνουν, "οτι ο αντιδικος "ημων διαβολος ως λεων
περιερχεται, ζητων τινα καταπιηι." οταν τοινυν αυπνοι τε και εγρηγοροτες
ευρισκωμεθα, παραθει το θηριον. ει δε δη νυσταζοντας ιδοι και κατημεληκοτας,
αρπαγμα ποιειται, και αῤρωστους αποτελει, τουτεστιν τεθνη2.569 κοτας, και
αδρανως εχοντας κομιδηι περι το δυνασθαι κατορ- θουν αρετην. εστω δε δη και του
διενοχλεισθαι μακραν, τουτεστι, μικροψυχιας αμεινων και διαπρεπων εν υπομονηι.
ωσπερ γαρ αποφερει προς ζωην της υπομονης ο τροπος, ουτω και εις θανατον
μικροψυχια. νου γαρ ασθενειαν και καρδιας παρεσιν το χρημα φαμεν. τοιγαρτοι και
ο μακαριος προφητης Ἡσαιας των τοιουτων ημας απαλλαττεσθαι παθων
συμβουλευει λεγων "Ἰσχυσατε χειρες ανειμεναι και γονατα "παραλελυμενα,
παρακαλεσατε οι ολιγοψυχοι τηι διανοιαι, "ισχυσατε, μη φοβεισθε. ιδου ο Θεος ημων,
ιδου Κυριος "μετα ισχυος ερχεται, και ο βραχιων μετα κυρειας." 9Και επικαταρατος
ος ην δυνατος, και υπηρχεν αυτωι εν τωι ποιμνιωι αυτου αρσεν, και ευχη αυτου επ'
αυτωι, και θυει
διεφθαρμενα τωι Κυριωι· διοτι βασιλευς μεγας εγω ειμι, λεγει
Κυριος παντοκρατωρ, και το ονομα μου επιφανες εν τοις
εθνεσι.9
Καθοριζει
λοιπον του θυοντος ανοσιως την αραν, και μαλα εικοτως. ει γαρ δη τις ευξαιτο,
φησι, και εν ποιμνιοις εχοι τοις εαυτου το αρσεν τε και αμωμον, ανθ' οτου μη τουτο
προσκομιζει Θεωι, συλλεγει δε μαλλον α μηδενος αξια γενοιτ' αν ολως· υβρις γαρ το
χρημα και ετερον ουδεν. ου γαρ δη κατα τινας των σκοτωι προσκαθημενων και
πλαναις και βεβηλοις ειδωλολατρειας, λιθοις και ξυλοις δεδουλευκαμεν· τωι Θεωι δε
μαλλον τωι παντοκρατορι, και τωι των ολων γενεσιουργωι, ον τρεμουσι μεν ουρανοι,
κατα- 2.570 πεφρικε δε και η γη και παντες οι εν αυτηι. επιμαρτυρει δε παλιν τοις
εξ εθνων το λιαν επιεικες, επιφανες ειναι λεγων το της θεοτητος ονομα παρ' αυτοις,
σεπτον τε και αξιαγαστον· διακεισομεθα γαρ ουχ ετερως ημεις, η κατα τουτον τον
τροπον. Ἀπεδεχετο δε και ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος ειδωλολατρην οντα τον
εκατονταρχον, και δη και εφασκεν "̓Αμην λεγω υμιν, παρ' ουδενι τοσαυτην πιστιν
ευρον εν "τωι Ἰσραηλ." επαρατος ουν ο θυων Θεωι το κατεφθαρμενον, καιτοι ενον
αυτωι τοις αμεινοσι τιμαν, ειπερ εν ποιμνιοις εχει, καθαπερ εφην αρτιως, το αμωμον
τε και αρσεν. σημειωτεον δε, οτι το αρσεν εις θυσιαν αιτει, καιτοι του νομου προστεταχοτος καταθυειν Θεωι και θηλεα. φαμεν ουν, οτι αι κατ' ευχην θυσιαι, τουτεστι τα
εκουσια, το αμωμον τε και αρσεν εδεχοντο θυμα, και ην ο τυπος εις τον
προσαγοντα, μονον- ουχι παρεγγυωντος του νομου, οτι χρη τους εις οσμην ευωδιας
αναβαινειν εθελοντας τωι Θεωι, ανδρειους τε ειναι και παθων αμεινους και μωμου
παντος απωτατω. αι δε γε υπερ αμαρτιων προσαγομεναι θυσιαι, το θηλυ παντως
εδεχοντο απο των αμνων, και απο των εριφων. αινιγμα δε και τουτο της των
προσαγοντων ασθενειας ην. αναλκι γαρ το θηλυ, και των αρσενων ως εν ισχυι
δευτερον. αμαρτια δε πασα δρωιτο αν ησθενηκοτος του νου, και ουτι που μαλλον
την πνευματικην σωζοντος ευρωστιαν. 9Και νυν η εντολη αυτη προς υμας, τους
ιερεις. εαν μη εισ- ακουσητε, και εαν μη θησθε εις την καρδιαν υμων του δουναι
 
 

502

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξαν τωι ονοματι μου, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ, και εξαπο- στελω εφ' υμας την
καταραν, και επικαταρασομαι την ευλογιαν
υμων, και καταρασομαι αυτην· και
διασκεδασω την ευλογιαν 2.571 υμων, και ουκ εσται εν υμιν, οτι υμεις ου τιθεσθε
εις τας καρδιας υμων.9 Παριησι φιλαγαθως τας επι τοις ηδη φθασασιν αιτιας, και
νεμει τον ελεον, εις αρχας ωσπερ επιεικειας ανατιθεις τους ημαρτηκοτας. τουτι γαρ
οιμαι δηλουν λεγοντα χρη- στως το Και νυν η εντολη αυτη προς υμας τους ιερεις.
απειλει δε λοιπον, ως ει μη ελοιντο ποιειν α χρη ποιουντας ορασθαι, και εις νουν
εσω τιθεσθαι και καρδιαν των θειων χρησμωιδη- ματων την αισθησιν, εσοιντο τε
εαυτων αμεινους η παλαι, και
την του Θεου δοξαν επιζητησειαν, μη
κατασμικρυνοντες ετι το θυσιαστηριον, μητε μην απλως η αβασανιστως τελουντες
τα νενομισμενα, παντη τε και παντως καταρατους αποφανει και υπο θειαν οντας
οργην. οιμαι δε εγωγε δηλουν το Ἐπι- καταρασομαι την ευλογιαν υμων και
διασκεδασω αυτην, εκεινο ταχα που. Θεου μεν γαρ κατανευοντος την ευημεριαν
τισιν, ευφορησει τα εν αγροις, ευκαρπα τε εσονται και εν ευθηνιαι, και εις πληθυν
αμετρητον επιδωσει τα θρεμματα, και φθορας εσονται της των σωματων αμεινους
αυτοι. αφισταντος δε την ευλογιαν αυτου, προς παν τουναντιον μεταχωρησει τα
πραγματα, και απεσται μεν παντως το ευημερειν, κατακρα- τησει δε μαλλον τα εφ'
οις εικοτως αν καταλγυνοιτο τις. Και ταυτι μεν ο λογος ως εν αισθητοις τε φησι
και προσκαιροις πραγμασιν· ειδεναι δε αναγκαιον, ως ει μη τις ελοιτο τας θειας εις
νουν εχειν εντολας, οιχησεται παντελως αυτωι προς το μηδεν τα εις νουν αγαθα,
εξει τε καρπον ουδενα της φιλοθεου ζωης· αλλ' εσται μεν ευλογιας της ανωθεν και
παρα Θεου τητωμενος· παραπεσειται δε ταις αραις και ταις εκ τουτου ποιναις.
ζητητεον δη ουν την του Θεου δοσιν· και
2.572 τινα δη τροπον τουτο
κατορθωσομεν, αυτος ημας ο Σωτηρ εδιδαξεν ειπων "Λαμψατω το φως υμων
εμπροσθεν των "ανθρωπων, οπως ιδωσι τα καλα εργα υμων, και δοξασωσι "τον
Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις." τοτε και πληρη την ευλογιαν αποληψομεθα και
ακραδαντον την ευθυμιαν, και ταις πνευματικαις ευκαρπιαις εντρυφησομεν,
εμπλεοι τε παντος αγαθου γεγονοτες, τον αληθως αξιοπρεπη και αξιε- παινον
διαζησομεν βιον. 9Ἰδου εγω αφοριζω υμιν τον ωμον, και σκορπιω ενυστρον επι τα
προσωπα υμων, ενυστρον εορτων υμων, και ληψομαι υμας
εις το αυτο· και
γνωσεσθε οτι εγω Κυριος εξαπεσταλκα προς υμας την εντολην ταυτην, του ειναι
την διαθηκην μου προς τους Λευιτας, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ.9 Κεκρυπται τι
παλιν εν τοις προκειμενοις, ο και οιμαι δειν τοις φιλακροαμοσι διατρανωσαι σαφως·
συνειεν γαρ αν ουτω ευ μαλα το δηλουμενον. ο νομος τοινυν ο δια Μωυ- σεως ταις
ανωτατω τιμαις τον των θειων θυσιαστηριων παραστατην και ιερουργον
στεφανων, οιον εν ταξει Θεου τεθεικεν αυτον. εφη γαρ οτι καρπωμα Κυριου ο
κληρος αυτου. εφη δε που και ο θεσπεσιος Παυλος "Βλεπετε τον "̓Ισραηλ κατα
σαρκα. ουχ οι εγγιζοντες τωι θυσιαστηριωι, "κοινωνοι του θυσιαστηριου εισιν;" εθος
γαρ ην απο παντος θυματος αφιερουσθαι τωι Θεωι στηθυνιον και βραχιονα, και τον
λοβον του ηπατος, και τους δυο νεφρους, και μεντοι το ενυστρον, τουτεστι την
κοιλιαν, υπεμφαινοντος αινιγματωδως του νομικου γραμματος, οτι παντα ημων τα
εντοσθια των 2.573 ανατιθεντων εαυτους εις οσμην ευωδιας τωι Θεωι, ιερα τε ειναι
προσηκει και ηγιασμενα. προσκομιζονται γαρ τα εντοσθια, της ενουσης αυτοις
ακαθαρσιας απηλλαγμενα. βραχιων γεμην ισχυος αν νοοιτο σημειον. χρηναι δε
φημι προς παν εργον αγαθον ισχυοντας ημας και ανδριζομενους αναμελωιδειν
εκεινο σοφως το δια της του ψαλλοντος λυρας "Ευλογει η ψυχη μου τον Κυριον και
παντα τα εντος μου "το ονομα το αγιον αυτου." Και περι μεν των εντοσθιων και
των τελουμενων θυσιων κατα τον νομον ισχνος ημιν αγαν εκπεποιηται λογος εν
ετε- ραις συγγραφαις· ουκουν το ταυτα λεγειν αφεντες εις το παρον, των
 
 

503

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προκειμενων την διασαφησιν, ως ενι, ποιεισθαι σπουδασομεν. προστεταχοτος
τοινυν του νομου μωμοσκο- πεισθαι δειν τα ιερεια, και αβασανιστον θυμα μη
προσκομι- ζεσθαι τωι θυσιαστηριωι, και τοις τεταγμενοις εις ιερουργιαν τα εκ των
θυματων αφοριζεσθαι μερη, κατημελησαν μεν του χρηναι μωμοσκοπειν, τετηρηκασι
δε την εντολην των καλου- μενων αφαιρεματων, ου το τωι Θεωι μαλλον ηδυ των
ιδιων προταττοντες θεληματων, κρατυνοντες τε και εμπεδουν σπου- δαζοντες οπερ
αυτους ωφελειν εδοκει τα εκ των θυσιων συναγειροντας κρεα. τουτο παραγει προς
ελεγχον, και φησιν Ἰδου εγω αφοριζω υμιν τον ωμον· το δε αφοριζω νυν τεθεικεν
αντι του Ἀφωρισα τε ηδη και εις δευρο βουλομαι τηρεισθαι το εθος. προσεῤριψα δε
ωσπερ, ητοι προσριπτω και το ενυστρον εις τα προσωπα υμων. επειδη γαρ αυτοι
ατιμαζουσι το θυσιαστηριον, ταυτηιτοι Θεος το Σκορπιω φησιν, οιον ανθυβριζων.
"Ὁ γαρ εξουθενων με, φησι, εξουδενωθησεται·" ληψομαι δη ουν υμας εις το αυτο,
τουτεστιν, εν αυτωι δη 2.574 τουτωι περιεσομαι και ασεβουντας ελεγξω. ανθ' οτου
γαρ δη τον μεν επι τοις αφαιρεμασι τοις υμων τετηρηκατε νομον, και της δοθεισης
υμιν μεριδος κατ' ουδενα τροπον ανεχεσθε καταῤραιθυμειν, εικαιον δε υμιν ειναι
δοκει το χρηναι μωμο- σκοπειν, γνωσεσθε δη ουν κεκλεισμενων εφ' υμιν των
θυρων, τουτεστιν, εκκλειομενοι τε και εκπεμπομενοι της ιερουργιας. οτι εγω
δεδωκα την εντολην ταυτην, ητοι την διαθηκην, ην διεθεμην προς τους Λευιτας. τι
ουν το εντευθεν; ειδεναι προσηκει τους τοις θειοις λειτουργουντας μυστηριοις, οτι
το τωι Θεωι δοκουν εκπραττεσθαι χρη, και των δεσποτικων προσταγματων
ριπτεισθαι κατοπιν παν οπερ αυτους ωφε- λειν ετερως δοκει. ιεροι γαρ ουτως
εσονται λειτουργοι, και ουχι των προσκαιρων ερασται και λημματων αισχρων
ηττωμενοι. 9 Ἡ διαθηκη μου ην μετ' αυτου της ζωης και της ειρηνης.9 Ἀνακομιζει
τον λογον επι τους αγιους τε και ευδοκιμως ιερατευσαντας, και αξιαγαστον αληθως
αποφαινει χρημα την ιερουργιαν, το γε ηκον εις νομον, και την εκ των θειων
χρησμωιδηματων ονησιν και ασφαλειαν. ως γαρ ο σοφω- τατος γραφει Παυλος "Ὁ
νομος αγιος, και η εντολη αγια "και δικαια και αγαθη." οταν τοινυν δοκει περι του
Λευι ποιεισθαι τον λογον, αναθετεον ευ μαλα των νοηματων την δυναμιν, ουχι
δηπου παντως εκεινωι, ος ανεφυ μεν εξ Ἰακωβ, εναριθμιος δε τοις δυοκαιδεκα
γεγονεν υιοις· ου γαρ ιερα- τευσεν ολως· συνησομεν δε της ιερωσυνης το χρημα, και
αυτο τουθ' οπερ εστιν ιερουργια μονονουχι και διαμορφου- μενον ως εν προσωπωι
Λευι· ην τοινυν, φησι, προς αυτον η διαθηκη μου της ζωης και της ειρηνης.
λελαλητο μεν γαρ ως 2.575 προς Μωυσεα τον ιερωτατον ο εν γραμμασι νομος, διακονηθεις δι' αγγελων· τεθειται δε δια μεσιτου Μωυσεως τοις εξ αιματος Ἰσραηλ,
επαγγελιαν εχων ζωης και ειρηνης τοις εθελουσι βιουν ορθως, και κανονα
ποιεισθαι της εαυτων ζωης το τωι νομοθετηι δοκουν.
Ἔοικε δε τι και των
αναγκαιοτερων εις θεωριαν ο λογος ημιν εις το παρον υπαινιττεσθαι. δεδοται γαρ ο
νομος τοις αρχαιοτεροις, ηγουν τοις εξ αιματος του Ἰσραηλ, παιδαγω- γιαν
εισφερων την επι Χριστωι, και εικονα τινα και υπο- τυπωσιν εμφανη των
αληθεστερων· η δε αληθεια ο Χριστος, ος εστι ζωη και ειρηνη, και αυτον ημιν αι δια
Μωυσεως γραφουσι σκιαι. τοιγαρτοι και εφασκεν Ἰουδαιοις προσ- λαλων "Ει
επιστευετε Μωυσηι, επιστευετε αν εμοι· περι "γαρ εμου εκεινος εγραψεν." αυτον
εδηλου σφαζομενος ο αμνος εν μηνι τωι πρωτωι τηι τεσσαρεσκαιδεκατηι ημεραι, και
ανασωζειν εθελων τωι αιματι τους χριειν εθελοντας τας των οικων φλιας· αυτον η
δαμαλις η πυῤρα τε και αμωμος, ης η σποδια μεθ' υδατος ηγιαζε τους
κεκοινωμενους "προς την "της σαρκος καθαροτητα," καθα γεγραπται· αυτον ο
αζυμος αρτος, αι τρυγονες, οι νεοττοι των περιστερων, και απαξ- απλως εμπλεως ην
ο νομος της επι Χριστωι θεωριας. εικοτως ουν λεγεται ∆ιαθηκη ζωης και ειρηνης.
ζωοποιηθεντες γαρ εν αυτωι, δι' αυτου δη παλιν την προσαγωγην εσχηκαμεν την
 
 

504

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς τον Θεον και Πατερα, ειρηνευομεν τε προς αυτον δι' υπακοης και πιστεως.
9Και εδωκα αυτωι εν φοβωι φοβεισθαι με και απο προσωπου
ονοματος μου
στελλεσθαι αυτον.9
2.576 Ἀπαριθμειται χρησιμως τα λαμπρα της ιερωσυνης
αυχη- ματα, δια της του νομου μυσταγωγιας εξαιρομενα. ενετιθει γαρ μαλιστα τοις
ιερουργοις τον του Θεου φοβον, στελ- λεσθαι μεν αναπειθων απο προσωπου
ονοματος αυτου, τουτ- εστιν, υφορασθαι και υποστελλεσθαι παρασκευαζων το
ονομα το ∆εσποτικον, αιδω τε την εις αυτο ποιεισθαι δειν ανα- πειθων ου παρεργον,
αλλ' εσπουδασμενην· ου τι αν γενοιτο τιμαλφεστερον; γεγραπται γαρ, οτι "Ὁ
φοβουμενος τον "Κυριον, ουτος υγιαινει." και παλιν "Φοβος Κυριου δοξα "και
καυχημα." μεμαρτυρηκε τοινυν τοις οσιως και αληθως ιερατευκοσι το βεβηκος εις
ασφαλειαν. ου γαρ απλως πεφο- βησθαι φησιν αυτους, αλλ' εν φοβωι πεφοβησθαι,
τουτεστιν ως εν οληι ψυχηι και καρδιαι τον θειον εισδεξασθαι φοβον. αι γαρ
επιτασεις εν τουτοις, και ο των λεξεων αναδιπλα- σιασμος το ερηρεισμενον εις
αρετην των επαινουμενων τοις ακροωμενοις κατασημαινουσιν. 9Νομος αληθειας
ην εν τωι στοματι αυτου, και αδικια ουχ ευρεθη εν χειλεσιν αυτου.9 Ἐκελευε γαρ ο
νομος και του ψευδους αποφοιταν, ορθα τε και δικαια λαλειν και την εφ' εκαστωι
πραγματι κρισιν αληθη τε και αδιαστροφον ποιεισθαι φιλειν. εοικε δε παλιν
αληθειαν ονομαζειν τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χριστον, ου τον νομον εν χειλεσι
πεφορεκεναι φησι τους βιοτευοντας ιεροπρεπως. ει γαρ και ην, ως εφην, εν σκιαις ο
νομος, αλλ' ην εν αυτωι της αληθειας η μορφωσις, και των ευαγγελικων
θεσπισματων η ως εν γραμμασιν υποτυπωσις. ευρησομεν γαρ εν τοις τυποις της εν
2.577 οτι δε Χριστου νομος ην και ο παλαι τοις
πνευματι λατρειας την δυναμιν.
αρχαιοις δια Μωυ- σεως κεχρησμωιδημενος, αναπεισει λεγων αυτος ο Σωτηρ "Μη
νομισητε οτι ηλθον καταλυσαι τον νομον η τους "προφητας· ουκ ηλθον καταλυσαι,
αλλα πληρωσαι. αμην "γαρ λεγω υμιν, εως αν παρελθηι ο ουρανος και η γη, ιωτα
"εν η μια κεραια ου μη παρελθηι απο του νομου, εως αν "παντα γενηται." 9Ἐν
ειρηνηι κατευθυνων επορευθη μετ' εμου, και πολλους επε- στρεψεν απο αδικιας.9
Το ειρηνευειν προς Θεον, τι αν ετερον νοοιτο προς τε ημων αυτων και ετερων,
οιπερ αν ειεν των θειων λογιων επιστημονες, η το φρονειν ελεσθαι και δραν α
βουλεται, και κατα μηδενα τροπον προσκρουειν αυτωι, κατορθουν δε μαλλον
επειγεσθαι την ευκλεα πολιτειαν και αξιαγαστον τε και εννομωτατην ζωην; ουτω
και ο θειος ημιν προσπεφωνηκε Παυλος "∆ικαιωθεντες ουν εκ πιστεως, ειρηνην
εχωμεν προς "Θεον." ουτω μεν γαρ τον φυσει τε και αληθως ∆εσποτην ειδοτες
τιμωμεν. αναπτοντες δε τηι κτισει το σεβας, και κατακρατουσης των ημετερων
εννοιων της βεβηλου τε και ρυπαρας αμαρτιας, ανθεστηκαμεν τωι ∆εσποτηι, και οιον
αντανισταμεθα προς μαχην αυτωι, σκληρον αιροντες τον αυχενα, και το απειθες και
δυσηνιον μελετωντες ετι. και πιστωσεται λεγων του Σωτηρος ο μαθητης "Ουκ
οιδατε οτι "η φιλια του κοσμου εχθρα του Θεου εστιν; ος εαν βου- "ληθηι φιλος ειναι
του κοσμου, εχθρος του Θεου καθι- "σταται." επιστρεψαντας δε προς τον των ολων
Θεον δια της πιστεως, και της αμαρτιας ανηιρημενης, το μεσολαβουν ουδεν, ουδ' αν
απειρξειε τις της προς αυτον οικειοτητος,
2.578 κολλωμεθα δε ωσπερ αυτωι δια
πασης επιεικειας, βαδιουμεθα τε δι' ευθειας οδου, και την καλην αληθως
πορευσομεθα τριβον, απευθυνοντες εις αυτην εαυτους τε και ετερους. Πρεποι δ' αν
μαλιστα το εν γε τουτοις ειναι τοις οσιοις ιερουργοις, περι ων αν λεγοιτο, το μαλα
εικοτως Ἐν ειρηνηι κατευθυνων επορευθη μετ' εμου και πολλους επεστρεψεν απο
αδικιας. ιχνηλατει γαρ πως το υπηκοον τας των ηγεμονων επιεικειας, και οιπερ αν
ερχοιντο δι' ευθειας οδου σωζουσι πολλους, αναπειθουσι τε ραιδιως την ασελγη και
επαρατον αφεντας ζωην και τους της αδικιας τροπους, ανθελεσθαι τε και αγαπαν
τα αμεινω και αξιαγαστα, και οις αν εποιτο το επαινεισθαι δειν παρα τε Θεωι και
 
 

505

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωποις. 9Ὅτι χειλη ιερεως φυλαξεται γνωσιν, και νομον εκζητησουσιν εκ
στοματος αυτου, διοτι αγγελος Κυριου Παντοκρατορος εστι.9
Τινα δη τροπον
πολλους μεν απεστρεψεν απο αδικιας, πεπορευται δε, κατευθυνων εν ειρηνηι μετα
Θεου, διατρανοι λεγων, ως πεφορεκε μεν εν χειλεσιν, ηγουν επι γλωττης, παντος
του προς ζωην αναγκαιου την γνωσιν, γεγονε δε "παιδευτης αφρονων, διδασκαλος
τε νηπιων," και τοις εθε- λουσιν αναμαθειν το τωι νομωι δοκουν αληθης τε και
απλανε- στατος εξηγητης, ουχ ετερωσε ποι μετατρεπων των θειων λογιων τον
νουν, ουτε μην διδασκων "διδασκαλιας, ενταλ- "ματα ανθρωπων·" αλλ' οιον
αγγελος Θεου διαλευκαινων ευ μαλα τοις υπο χειρα λαοις το αμυδρως εσθ' οτε
χρησμωι- δουμενον. απαγγελλει γαρ ου το οικειον θελημα, ουτε μην τους απο
γνωμης ιδιας ερευγεται λογους· υπηρετει δε μαλλον ∆εσποτικοις θεσπισμασι. φαιην
δ' αν, οτι και αληθες εν
2.579 τουτοις το ειρημενον εν βιβλωι παροιμιων
"Θησαυρος επι- "θυμητος αναπαυσεται επι στοματος σοφου, αφρονες δε "ανδρες
καταπιονται αυτον." προς επαινου δ' αν γενοιτο τοις απαγγελλουσι τι παρα Θεου, το
μηδεν οις απαγγελλουσι προστιθεναι πλεον, μητε μην υφαιρεσιν τινα ποιεισθαι
τολμαν. τουτο τοι μικρου παντελως αξιουντες λογου, τα των Φαρισαιων ανοσια
στιφη ληρου εις τουτο κατωλισθον αμαθως, ως διδασκειν μεν "διδασκαλιας,
ενταλματα αν- "θρωπων," δια δε γε την σφων παραδοσιν τας θειας ακυρουν
εντολας. τοιαυτα γαρ γεγονεν αυτοις παρα Χριστου τα εγκληματα. ασφαλης ουν ο
νομος περι των θειων λογιων· το γαρ επ' αυτων ουκ εστι προσθειναι, και απ' αυτων
ουκ εστιν αφελειν. φυλαξεται τοινυν των ιερεων τα χειλη την του νομου γνωσιν,
και αυτον απαγγελει προστιθεις ουδεν. ταυτηιτοι και αγγελος ονομαζεται Κυριου
παντοκρατορος, καιτοι την φυσιν ανθρωπος ων, οτι το τωι Θεωι δοκουν απαγγελλει
σαφως, και νομον εχει της γλωττης το κινημα. 9Ὑμεις δε εξεκλινατε εκ της οδου
και πολλους ησθενησατε εν νομωι, και διεφθειρατε την διαθηκην του Λευι, λεγει
Κυριος Παντοκρατωρ.9 Ἀντιπαρεξαγει τροπον τινα ταις των ευδοκιμων επιεικειαις τα των ραιθυμων εγκληματα, και ταις των αμεινονων αντιπαραθεσεσιν
ελεγχει το φαυλον. ωσπερ γαρ το φως εν σκοτει φαινει, "τελειται δε και εν
ασθενειαις η δυναμις·" ουτω και της αρετης το καλλος εμφανεστεραν εχει την
ενδειαν, ει δη παρακεοιτο τις φαυλοτης η αμαρτια. ουκουν 2.580 διεβιωσαν τινες
μεν ιεροπρεπως, εν ειρηνηι κατευθυνοντες εαυτους τε και ετερους, και ησαν μετα
Θεου, και πολλους επεστρεψαν απο αδικιας. πεφορεκασι γαρ εν χειλεσι γνωσιν, και
ακριβεις γεγονασι των θειων λογων ερμηνευται. οι δε δη μετ' εκεινους, και προς
ους ο λογος, εκκεκλικασιν εκ της οδου· παρωλισθον γαρ του εικοτος, σφας τε
αυτους και ετερους ου μετριως ηδικησαν· και πολλους ησθενησαν εν νομωι,
τουτεστιν ασθενεις και αδρανεστατους αποτετελεκασι περι γε το δειν ελεσθαι βιουν
εννομως. ει γαρ εξω του πρεποντος οιχεται το ηγουμενον, πως ην μη ουχι παντη τε
και παντως συναποφοιτησαι το υπηκοον, και τοις προυχουσι συγκατο- λισθειν το εν
μοιραι τηι καταδεεστεραι, και ως εν συνεσει μειονεκτουμενον; ωσπερ γαρ εννομος τε
και οσιος ιερευς μιμητας εργασεται των ιδιων κατορθωματων τους υπο χειρα
λαους· ουτως και το εναντιον. ει γαρ αυτοι διεφθαρκασι την διαθηκην του Λευι, πως
ην εικος τους παρ' αυτων μεμυστα- γωγημενους σεπτον ηγεισθαι τον νομον; 9Και
εγω δεδωκα υμας εξουδενωμενους και παρειμενους εις παντα τα εθνη, ανθ' ων
υμεις ουκ εφυλαξασθε τας οδους μου αλλ' ελαμβανετε προσωπα εν νομωι.9 Ἐπι
τας των πατερων ανεισιν αμαρτιας, υπομιμνησκει δε και αυτους των αρχαιων
αιτιαματων. και επειπερ ησαν ουκ ασφαλεις περι την του νομου τηρησιν, ταυτηιτοι
δεδοσθαι φησιν αυτους τοις αποκομισασιν εις αιχμαλωσιαν οικτρους και
κατεῤριμμενους και φειδους απασης εκπεπτωκοτας· τι γαρ των ανιαρων ου συνεβη
παθειν αυτους; η ποιαις οι ταλανες ου κεκοινωνηκασι συμφοραις; αλλ' ει βουλεσθε,
 
 

506

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2.581 φησιν, αναμαθειν τας αιτιας της εφ' υμιν γεγενημενης οργης, ακουσεσθε
λεγοντος Ἀνθ' ων υμεις ουκ εφυλαξασθε τας οδους μου αλλ' ελαμβανετε προσωπα
εν νομωι. τουτο οιμαι εστι το διαφθειραι την διαθηκην του Λευι, το μη τηρειν
ελεσθαι της εν νομωι ζωης την οδον, εκτοπωτατας δε λιαν και τας εφ' εκαστωι
πραγματι ποιεισθαι κρισεις, καιτοι Θεου λεγοντος εναργως "Ου ληψηι προσωπον εν
κρισει, κατα τον "μικρον και κατα τον μεγαν κρινεις." δι' ων δε φησιν, ως ταυτης
ενεκα της αιτιας δεδονται τοις εχθροις και γεγονασιν απεῤριμμενοι, δια τουτων
αυτων ευφυα ποιειται την απειλην, ως ει μη ελοιντο βιουν ορθως, ουδ' αν αυτος
αποσχοιτο του κολαζειν αυτους, εψεται δε τοις υβριζουσι τον νομον η τοις τουτο
δραν ειωθοσι πρεπουσα τε και αρμοδιωτατη δικη. 9Ουχι Θεος εις εκτισεν υμας; ουχι
πατηρ εις παντων υμων; τι
οτι εγκατελιπετε εκαστος τον αδελφον αυτου του
βεβηλωσαι
την διαθηκην των πατερων υμων; εγκατελειφθη Ἰουδας, και
βδελυγμα εγενετο εν τωι Ἰσραηλ και εν Ἱερουσαλημ.9 Ἀρχομενοι της εις τον
Προφητην συγγραφης, ελεγομεν, οτι μετα την εκ Βαβυλωνος και εκ γης Ἀσσυριων
επανοδον, ολιγα της νομικης φροντισαντες εντολης οι εξ Ἰσραηλ, ταις αλλογενεσιν
συνεπλεκοντο γυναιξι. και δη και προς τουτο αυτοις εξιτηλιας προεβη το δρωμενον,
ως και αυτους τοις αλλοις συναποφερεσθαι τους ιερατευσαντας, και τας μεν ηδη
συνωικισμενας, αι και ησαν εξ αιματος Ἰσραηλ, ατιμοτατας ηγεισθαι, και
αποπεμπεσθαι των εστιων, εισοικιζεσθαι δε
2.582 μαλλον τας αλλογενεις,
Ἀμμανιτιδας τε και Μωαβιτιδας και Ἰδουμαιας. και πολλη τις εντευθεν η του
Ἰσραηλ βεβη-λωσις ην. ου γαρ κατεληγον εκειναι των πατρυων εθων, αλλ'
ελατρευον μεν ειδωλοις ετι, προσεκυνουν δε και τηι στρατιαι του ουρανου, και ην
πως αναγκη τους ταις ουτω την φρενα κατεφθαρμεναις παρανομως συνωικηκοτας
συγ- καταμιαινεσθαι και προσκρουειν Θεωι. πολυς δε λιαν επι γε τουτοισι γεγονε
λογος εν τοις του Ἕσδρα βιβλιοις. καται- τιαται τοινυν αυτους ο των ολων Θεος, ως
γυναια μεν ατιμαζοντας τα εξ αιματος Ἰσραηλ, ηγουν του Ἰουδα, προσ-κειμενους δε
ανοσιως ταις των αλλοφυλων θυγατρασι, καιτοι του νομου την συνοδον
αποφασκοντος. αλλ' οι των ουτω σεπτων ουκ οιδ' οπως ολιγωρησαντες, η ταις των
γυναιων ωραις προς ασελγεις ηδονας συνηρπαζοντο, η ταχα που ταις εκ των
αλλοφυλων φιλιαις υπερεχειν ηθελον, ινα μη μαχοιντο προς αυτους ως ηδη
γνωριμους, και την εκ γαμων εχοντας αγχιστειαν. τουτο δε ην ετερον ουδεν η ταις
ολιγοπιστιαις καθυβρισαι Θεον, ως της εκεινων χειρος εξελεσθαι μη δυνα- μενον,
ηγουν αποφηναι κρειττονας της εξ αλλοφυλων πλεον- εξιας. ελυπει δη ουν κατα
παντα τροπον το χρημα Θεον.
Ταυτηιτοι φησι και της εμφυτου φιλοστοργιας
αλογουντας βλεπων Ουχι Θεος εις εκτισεν υμας; ουχι πατηρ εις παντων υμων; τι
οτι εγκατελιπετε εκαστος τον αδελφον αυτου; εις μεν γαρ ο παντων εστι
∆ημιουργος, και ενος οι παντες ∆εσποτου, βουλομενου συνδεισθαι το ποιηθεν εις
ενωσιν και ομοψυχιαν τοις της αγαπης θεσμοις. ει μεν γαρ ησαν δυο θεοι και
κυριοι, η και πλειους ετι, το απεικος ουδεν ταις των ποιησαντων γνωμαις
συγκαταβιαζεσθαι τα ποιη- ματα, και την προς αλληλα στασιν ευαρμοστως
εισδεχεσθαι,
2.583 κατα γε το τοις κρατουσι δοκουν. επειδη δε εις εστιν ο δια
παντων, και εν πασι, και επι παντων Θεος, ποια τις αν γενοιτο της διχονοιας
προφασις; και επειδη προς τουτωι και εις ο παντων των Ἰουδαιων εστι κατα σαρκα
πατηρ, τουτεστιν ο θεσπεσιος Ἀβρααμ, τι το αναπειθον την της αφιλαλληλιας
εισδεχεσθαι νοσον; η πως ουκ ακολουθον τοις εξ αιματος εγγυς ως εν οφληματος
ταξει κατατιθεσθαι την αγαπησιν; πως δε ου μανιας εγγυς, το ταις των αλλο- φυλων
επιμαινεσθαι θυγατρασι, τας οικοι τε και εκ γενους ατιμαζοντας, ινα βεβηλωσειαν
την διαθηκην των πατερων υμων· τετηρηκασι γαρ εκεινοι τα τοις θειοις νομοις
διηγορευμενα περι γυναικων οθνειων. ηκουον γαρ "Την θυγατερα σου "ου δωσεις
 
 

507

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι υιωι αυτου, και την θυγατερα αυτου ου ληψηι "τωι υιωι σου· αποστησει γαρ τον
υιον σου απ' εμου, και "πορευθεις λατρευσει θεοις ετεροις." οι δε παρ' ουδεν ποιησαμενοι το χρησμυδημα, πεπατηκασι τον νομον, και το γε ηκον εις αυτους, αδρανη
και βεβηλον αποτετελεκασι την διαθηκην, λυπουντες ταις παραβασεσι των νομων
τον αρι- στον. κατατεθηπως δε ωσπερ το δρωμενον, και αδικωτατωι μισει
πλεονεκτουμενον βλεπων το εξ αιματος Ἰουδα των γυναιων εθνος, επαγει και
φησιν Ἐγκατελειφθη Ἰουδας, και εν τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ· ω, φησι,
παραδοξου πραγ- ματος· ουκ Ἀσσυριοις, ου Μηδοις, ου Περσαις, ουκ Ἐλαμι-ταις, ου
τοις εκ γειτονων εχθροις, αλλ' αυτωι τωι Ἰσραηλ και τοις κατοικουσι την
Ἱερουσαλημ βδελυρος τε και απηχθη- μενος γεγονεν ο Ἰουδας, τουτεστι, το εξ Ἰουδα
γενος και η των αγχιστερων γυναικων αθλια πληθυς. Ἰστεον δε, οτι Ἰσραηλ μεν
ονομαζει τας δεκα φυλας,
2.584 αι κατωικηκασιν εν τηι Σαμαρειαι προς των της
αιχμαλωσιας καιρων, ας και πρωτον απυκισεν ο Σαλμανασαρ εις Ἀσσυ- ριους και
Μηδους· τους δε γε κατοικουντας την Ἱερουσαλημ, εκεινους ειναι φησιν, ους ειλεν
ο Ναβουχοδονοσορ κατα την τελευταιαν αιχμαλωσιαν, κατεμπρησας τα Ἱεροσολυμα
και αυτον δε τον θειον ναον, ους και απεκομισεν εις Βαβυλωνα. αιτιαται τοινυν,
μαλλον δε ου μετριαν αυτων ποιειται την καταβοην, οτι δη μεθεντες τας εξ Ἰουδα
γυναικας, εισεδε- χοντο παρανομως τας εκ των αλλοφυλων, καιτοι, καθαπερ ηδη
προειπον, των πατρυων εθων απριξ εχομενας, και τοις της ειδωλολατρειας
βορβοροις εγκαλινδουμενας ετι.
Παραφυλακτεον δε και ημιν αυτοις, τοις εν
Χριστωι δεδικαιωμενοις και δια της εις αυτον πιστεως την του Ἁγιου Πνευματος
λαχουσι μεθεξιν, το επιμισγεσθαι τισιν, οιπερ αν ειεν διεστραμμενοι τον νουν,
βεβηλοι τε τας φρενας, και την πιστιν εχοντες ουκ ορθην. αλλογενεις γαρ ουτοι και
βαρβαροφωνοι και "λαλουντες διεστραμμενα·" οις ει επιμισγεται τις, παντη τε και
παντως καταμιανθησεται. γεγραπται γαρ "Ὁ απτομενος πισσης μολυνθησεται."
εξον ουν αρα καρποφορειν νοητως εν Ἐκκλησιαι Χριστου, τις αν γενοιτο λογος του
θελειν ετεραις οιονειπως συναπτε- σθαι, και κοινωνειν βεβηλοις συναγωγαις, και
καταθηγειν εφ' εαυτοις τον των ολων Θεον; 9∆ιοτι εβεβηλωσεν Ἰουδας τα αγια
Κυριου, εν οις ηγαπησε, και
επετηδευσεν εις θεους αλλοτριους· εξολοθρευσει
Κυριος τον ανθρωπον τον ποιουντα ταυτα, εως και ταπεινωθηι εκ σκηνω- ματων
Ἰακωβ και εκ προσαγοντων θυσιαν τωι Κυριωι Παντοκρατορι.9
2.585
Μεμισησθαι φησι τον Ἰουδαν, ου παρα του των αλλο- γενων αλλα, παρ' αυτου του
Ἰουδα, βεβηλωσαντος τον νομον, δια γε του προσκεκλισθαι φιλειν γυναιξιν
οθνειαις, και τα εκεινων ελεσθαι ζηλουν, αγαπησαι τε την αποστασιν την απο Θεου,
και ταις των ειδωλων προσκεισθαι λατρειαις. απεκομιζοντο γαρ, ως εφην, προς
τουτο τινες ταις παρα- νομως συνηρμοσμεναις επομενοι, και τοις εκεινων θελημασι
παντα σειοντες καλων, καθαπερ αμελει και εν Σαττειν συνηπτοντο μεν ταις
Μαδιανιτων, ητοι Μωαβιτων γυναιξιν οι εξ Αιγυπτου λελυτρωμενοι. κατωλισθον
δε κατα βραχυ ληριας εις τουτο και ανοσιου φρενος, ωστε και ετελεσθησαν τωι
Βεελφεγωρ. ταυτης ενεκα της αιτιας οι ταλανες διολω- λασιν. επαραται δη ουν ο
των ολων Θεος τον ποιουντα ταυτα, και των ουτως εκτοπων επιτηδευματων
ανοσιον εραστην· και ειπερ τις ειη τελων εν λαοις, εως αν ολο- θρευθηι εκ
σκηνωματων Ἰακωβ, τουτεστιν, εως αν ολοτελως απολοιτο, και την του γεγενησθαι
μνημην ζημιουμενος· ει δε δη τις ειη των τεταγμενων εις ιερουργιαν, εως αν ταπεινωθηι εκ προσαγοντων θυσιαν Κυριωι παντοκρατορι, τουτεστιν, αχρις αν απολοιτο
και των ιερατικων εκπεμποιτο κατα- λογων. συγκατωλισθον γαρ τοις αλλοις, ως
εφην, και των ιερεων τινες εις τα των λαων εγκληματα, και γυναιων οθνειων
ηττωντο, των θειων χρησμων εισαπαν ηφειδηκοτες.
Ουκουν ει επαρατος ο
παροτρυνων Θεον, και τοις παρ' αυτου θεσπισμασιν αντεξαγειν επιχειρων τας εν
 
 

508

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοσμωι τρυφας, παραιτωμεθα την αραν, και λογος μεν εκεινων
2.586 γινεσθω
μηδεις, επειγωμεθα δε μαλλον τοις εις ευπειθειαν αυχημασι τας εαυτων
καταφαιδρυνειν ψυχας. απρακτησει γαρ ουτω τα εξ αρας, και τοις εξ ιδιας
ημεροτητος αγαθοις ο των ολων ημας καταπιανει ∆εσποτης. 9Και ταυτα α εμισουν
εποιειτε· εκαλυπτετε δακρυσι το θυσιαστη- ριον Κυριου και κλαυθμωι και στεναγμωι
εκ κοπων. ετι αξιον επιβλεψαι εις θυσιαν η λαβειν δεκτον εκ των χειρων υμων;9
Πλειστοι μεν ησαν κατα τον νομον των θυσιων οι τροποι. αι μεν γαρ
προσεκομιζοντο κατ' ευχην εκουσιον, οι δε ησαν χαριστηριοι, και μην και περι
αμαρτιας. δεκαται δε αυ και απαρχαι, και ο του διδραχμου δασμος, ως εκ νομικων
ενταλματων τοις των ιερεων προσεφεροντο λογοις. προσα- γοντες τοινυν εις θυσιαν
τωι Θεωι τα εκουσια, παρεκομιζον, ως εφην, τα χωλα και τυφλα και αρπαγματα τα εκ
της αιχμαλωσιας, αειλογουντες κακα, ανω τε και κατω την δηιωσιν ονομαζοντες,
και την εντευθεν αυτοις επενηνεγμενην πτωχειαν, καιτοι του παντα ισχυοντος
Θεου μετα την εκ Βαβυλωνος επανοδον ασυγκριτωι μεν αυτους ημεροτητι κατευφραινοντος, απονεμοντος δε πλουσιως τα, οις ην εικος ου μετριως εντρυφαν.
προσεκομιζον τοινυν κατηφεις και δεδακρυμενοι, μονονουχι τοις θυμασιν
εποιμωζοντες λεγοντες τε τοις ιερουργοις Ταυτα εστιν εκ κοπων, τουτεστιν, ουκ
αμογητι προσπεπορισμενα, ευρημενα δε μολις ως εξ ιδρωτος και πονου. ειτα, πως
ετι φησιν αξιον επιβλεψαι με εις θυσιαν, η πως αν ετι ποιησαιμι παραδεκτον το απο
γνωμης
ουκ αγαθης; θυειν γαρ ακολουθον ιλαρως, εορταζοντας και
ευφραινομενους. και τουτο οιμαι εστι το δια της του Παυλου 2.587 φωνης ορθως
ειρημενον τοις συναγειρουσι τας διακονιας "Μη εκ λυπης, η εξ αναγκης, ιλαρον γαρ
δοτην αγαπαι "ο Θεος." Ουκουν ει θυοιμεν ιλαρως, εποπτευσει τε και παραδεξεται
και επαινεσει Θεος, παραδεξαμενος δε τιμησει και ευλογησει. ειναι δε φημι των
αναγκαιων εις ονησιν το και ετεραν τοις προκειμενοις εφαρμοσαι διανοιαν.
επαρατον μεν γαρ εποιειτο, και μαλα δικαιως, ο των ολων Θεος τον βεβηλουντα
των πατερων την διαθηκην, δια δε γε του οθνειαις συναπτεσθαι γυναιξιν,
εξωσθεισων των εκ γενους και επ' ουδεμιαι πολ- λακις αιτιαι κατεγνωσμενων. ηἰτιατο
δε προς τουτοις των ιερεων τινας, ως λαμβανοντας προσωπα εν νομωι, και δη και
εφασκεν "Ἐξολοθρευσει Κυριος τον ανθρωπον τον ποι- "ουντα ταυτα, εως και
ταπεινωθηι εκ σκηνωματων Ἰακωβ,
"και εκ προσαγοντων θυσιαν Κυριωι
παντοκρατορι." ειτα τουτοις προσεθηκεν ευθυς Ἐκαλυπτετε δακρυσι το θυσιαστηριον Κυριου και κλαυθμωι και στεναγμωι εκ κοπων. το δε Ἐκαλυπτετε, νοητεον αντι
του Πληρουσθαι παρεσκευαζετε θρηνων και οιμωγης το θειον θυσιαστηριον. γυναια
τε γαρ τα παραλογως εξωσμενα, και οι κρισιν αδικον την παρ' υμων των ιερεων
εκτοπως υπομεμενηκοτες περιιστανται το
θυσιαστηριον, τους της αδικιας
ανοιμωζοντες τροπους και εκ κοπων των αυτοις επενηνεγμενων δακρυῤροουντες
ασχετως. ειτα πως αξιον επιβλεψαι φησιν εις θυσιαν η λαβειν δεκτον εκ των
χειρων υμων; ωσπερ γαρ εστιν αληθες το εν βιβλωι των παροιμιων γεγραμμενον
"Ουχ αγναι ευχαι απο μισθω- "ματος εταιρας·" ουτως ουκ αν λογισθειη καθαρος τε
και αμωμος ιερευς, ει τοις θειοις θεσπισμασιν εῤρωσθαι μονον- ουχι φρασας, και τον
πρεποντα της ιερουργιας πατησας
2.588 θεσμον, ως κατ' ουδενα τροπον
προσκεκρουκως προσαγοι το θυμα. φοβερον ουν αρα το ανιπτοις ωσπερ χερσιν
ιερουργειν τωι Θεωι. χρηναι γαρ εγωγε φημι παντι σθενει κεκαθαρμενους κατα γε το
εφικτον της ουτω σεπτης απτε- σθαι λειτουργιας. εξω γαρ ο τοιοσδε και απασης
αιτιας και των εξ οργης ευρισκεται κινηματων. 9Και ειπατε Ἕνεκα τινος; οτι Κυριος
διεμαρτυρατο ανα μεσον
σου και ανα μεσον γυναικος νεοτητος σου, ην
εγκατελιπες,
και αυτη κοινωνος σου και γυνη διαθηκης σου, και ουκ αλλως
εποιησε, και υπολειμμα πνευματος αυτου. και ειπατε Τι αλλο η σπερμα ζητει ο
 
 

509

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος;9 Ἐπαιτιωμενου Θεου τα τοιαδε συχνως, και αναπειθοντος μεν αγαπαν τας εκ
γενους, αποφοιταν δε των αλλοτριων, και απονοσφιζεσθαι γαμων ους και αυτος ο
θειος απεκηρυξε νομος, ασυνετουντες εφασκον Τι αλλο η σπερμα ζητει ο Θεος;
ειρηται, φησι, δια της Μωυσεως εντολης "Ουκ εσται "αγονος ουδε στειρα εν υιοις
Ἰσραηλ." εφη δε που και προς Ἁβρααμ ο των ολων Θεος "Πληθυνων πληθυνω "το
σπερμα σου, ως τα αστρα του ουρανου τωι πληθει." ουκουν ο θειος, φησι, σκοπος εις
πληθυν οραι και παιδογονιαν, ινα και εις περας αγοιτο το πρεπον αυτηι της προς
Ἁβρααμ παιδογονιας η χαρις· αλλ' ειτ' ουν εξ αλλοτριων, ειτε εξ ομογενων τουτο
πραττοιτο προς ημων, αδιαφορει τωι Θεωι,
διεξαγεται γαρ εις περας το
επηγγελμενον. ειπατε τοινυν φησιν Ἕνεκεν τινος ο Κυριος διεμαρτυρατο ανα μεσον
σου
2.589 και ανα μεσον γυναικος νεοτητος σου ην εγκατελιπες; αλλ' ειπερ
ελοισθε τουτο λεγειν το Ἕνεκα τινος διεμαρτυρατο και προστεταχε μη δειν
αποπεμπεσθαι την συνωικισμενην, ερω προς τουτο καγω Ἐννοησον οτι αυτη
κοινωνος σου και γυνη διαθηκης σου, τουτεστιν, ομοσαρκος σοι και κατα νομον
συνωικισμενη και ουκ αλλως αυτην δεδημιουργηκε Θεος. εστι δε οιμαι και
υπολειμμα πνευματος αυτου μονονουχι Συγκεκραται πως ο ανηρ σαρκικως τε και
ψυχικως τηι κατα νομον συνηρμοσμενηι· και ωσπερ εν γεγονασι σωμα, ουτω τροπον
τινα και μια ψυχη, συνδεουσης αυτους αγαπης και νομου θειου συλλεγοντος εις
ομοψυχιαν. υπολειμμα τοινυν πνευματος του ανδρος την γυναικα καλει, και οιονει
μερος της αυτου ψυχης, δια τε την ενωσιν, την ως εν γε φημι τηι κατα την αγαπην
ομοψυχιαι. μη τοινυν περα του πρεποντος ιοντες λογου καταιτιασθε Θεον, ως ταχα
που και αδικως επιπληττοντα τοις αποπεμπουσι της εστιας γυναικα νεοτητος και
διαθηκης και πνευματος κοινωνον και ενωθεισαν σαρκικως. οιμαι δε εγωγε τον
σοφωτατον Παυλον κεκινημενον εντευθεν επιστειλαι τοις πεπιστευκοσιν εις
Χριστον "∆εδεσαι γυναικι; μη ζητει λυσιν." εφη δε που και αυτος ο Σωτηρ "Ὃς αν
απολυσηι την γυναικα "αυτου παρεκτος λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι·
"και ο απολελυμενην γαμησας, μοιχαται." ερομενοις δε τοις Σαδδουκαιοις και
φιλοζητηταις Ἀνθ' οτου "Μωυσης "ενετειλατο δουναι βιβλιον αποστασιου" και
απαλλαττεσθαι γυναικος; εφη παλιν "Ὅτι Μωυσης προς την σκληρο- "καρδιαν
υμων ενετειλατο· απ' αρχης δε ου γεγονεν ουτως· "ο γαρ πλασας αρσεν και θηλυ
εποιησεν αυτους. ο ουν "ο Θεος συνεζευξεν, ανθρωπος μη χωριζετω." 2.590 9Και
φυλασσεσθε εν τωι πνευματι υμων, και γυναικα νεοτητος 2.590
σου μη
εγκαταλιπηις· αλλ' εαν μισησας εξαποστειληις, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ ο Θεος
του Ἰσραηλ, καλυψει ασεβεια
επι τα ενθυμηματα υμων, λεγει Κυριος· και
φυλαξεσθε εν τωι πνευματι υμων και ου μη εγκαταλιπητε την συνθηκην.9 Του
νομου σαφως και αναφανδον διαγορευοντος, εξειναι τοις εθελουσι προσριπτειν ταις
συνηρμοσμεναις βιβλιον αποστασιου, και ανεγκλητως απαλλαττεσθαι της συνωικισμενης, εδοκει πως αντιφερεσθαι τοις παλαι τεθεσπισ- μενοις τα δια της του
Προφητου φωνης, αγοντος υπο δικην, και παρανομιας εγκλημα καταγραφοντος του
τολμωντος εξαγειν και απονοσφιζεσθαι γυναικος. οικονομικωτατα τοι- νυν δια των
προκειμενων ουτε απρακτον αποφαινει την αρχαιαν εντολην, ουτε μην ανοσιων
εγχειρηματων αυτην ποιεισθαι προφασιν επιτρεπει τισιν. ου γαρ επειδηπερ εφηκεν
ο νομος διδοσθαι το βιβλιον, δια τουτο και ανευθυνοι διδοντες υμεις, ινα ταις
αλλοφυλοις προσκεοισθε γυναιξιν. αλλ' ει και εξεστιν αποστηναι γυναιου, και
νομικαις τουτο πραττεσθαι ψηφοις, φυλαξασθε εν πνευματι υμων του κατα- λειψαι
γυναικα την εκ νεοτητος. τουτο γαρ αμεινον, ει και εφηκεν ο νομος τοις εθελουσι
την αποστασιν. Ἐαν δε μισησας εξαποστειληις, λεγει Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ·
τουτεστιν, ει πιθανην και ευαφορμον ποιουμενος την αποπομπην τωι βιβλιωι
προσγραψειας Ὅτι μεμισηκα τε, και αποστελω· ειτα, καλυψειε τις ασεβεια τα
 
 

510

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενθυμηματα σου, τουτεστιν, ει περι- 2.591 γενοιτο των σων ενθυμηματων ασεβης
και βεβηλος ηδονη, και προφασις μεν εικαια το μισησαι εστιν, ευρισκηι δε της
ετερων ωρας ηττωμενος, και γυναιοις οθνειοις προσκεισθαι θελων, φυλαξαι, μη
εγκαταλιπηις, η επαρατος εσηι παντη τε και παντως· εφην γαρ οτι "Ἐξολοθρευσει
Κυριος τον "ανθρωπον τον ποιουντα ταυτα, εως και ταπεινωθηι εκ "σκηνωματων
Ἰακωβ και εκ προσαγοντων θυσιαν Κυριωι "Παντοκρατορι." Και ταυτι μεν οσον εις
εμφανη τε και προχειρον λογον· παραφυλακτεον δε και τοις δια. πιστεως
κεκλημενοις εις αγιασμον, μη αρα πως απενεχθειεν, ως προς γυναικας απηχθημενας Θεωι και αλλογενεις, εις τας βεβηλους αιρεσεις. αποχρη γαρ αυτοις εις
καρποφοριαν πνευματικην των της Ἐκκλησιας διδασκαλων η καθαρα τε και
αμωμος παιδαγωγια, μονονουχι δε και τεκνων αυτους ευγενων αποφαινει πατερας
τικτοντας νοητως εξ αγαθης καρδιας τα της εις Θεον αγαπης αυχηματα· ωι η δοξα
και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΥΤΟΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ. ΤΟΜΟΣ ∆ΕΥΤΕΡΟΣ.
Οι παροξυνοντες τον Θεον εν τοις λογοις υμων, και ειπατε
Ἐν τινι
παρωξυναμεν αυτον; εν τωι λεγειν υμας Πας ποιων
πονηρον καλον ενωπιον
Κυριου, και εν αυτοις αυτος ευδοκησε, και που εστιν ο Θεος της δικαιοσυνης;9
Φθασας εφην, ως ου καθ' ενα τροπον, κατα πολλους δε μαλλον ο των ολων Θεος επι
τους εξ αιματος του Λευι κατεπικραινετο. και ταις των ιερουργων ραιθυμιαις επισκηπτων εφασκε "Και εισεφερετε τα αρπαγματα και τα χωλα "και τα ενοχλουμενα,"
προσεπηγεν δε τουτοις "Και ελαμ- "βανετε προσωπα εν νομωι." τιμωντες γαρ ου
κατα το εικος, και δι' αιδους ακαιρου ποιουμενοι των προσιοντων τινας,
κατεδικαζον ουχ οσιως τους ασθενεστερους, και πλεονεξιας επηγον τισιν, ου τα
δικαια κρινοντες, κατα γε τον νομον, αλλ' ετεραχθη και ανισον την ψηφον
εκφεροντες· η ταχα που και διαρπαζοντες τους ουδαμοθεν αυτηι προσηκοντας
κληρους· εφηδομενοι δε και δωροδοκιαις, και ταις της ιερω- 2.593 συνης τιμαις
κατακεχρημενοι, και των υπο χειρα κατεπαιρο- μενοι. ταυτην εχοντας του βιου την
αγωγην την ουτω δυσκλεα και εκνομωτατην, καταθεωμενοι τινες των τας αδι- κιας
υπομεμενηκοτων, μονονουχι και τεθηπεσαν. ου γαρ ην τις επ' αυτοις επιπληξις
παρα Θεου, και τα εξ οργης εσθ' οτε συμβαινοντα τοις ειωθοσι καταφρονειν· ησαν δε
μαλλον εν ευπαθειαις και τρυφαις. προς δη τα τοιαυτα δεδυσφορηκοτες, και την
ασυγκριτον ημεροτητα του Θεου ταχα που λοιπον εις νουν εχειν ουκ ανεχομενοι,
μονονουχι και κατακεκραγασιν εκ μικροψυχιας λεγοντες Πας ποιων πονηρον
καλον ενωπιον αυτου και εν αυτοις αυτος ηυδοκησε, τουτεστι, ταχα που και αγαθος
εν οφθαλμοις του Θεου ο των πονηρων εργατης· εφηδεται δε τοις ουτως αισχρως
διαβιουν ηἱρημενοις. ει γαρ μη τουτο, φασιν, αληθες, που εστιν ο Θεος της
δικαιοσυνης; εδει γαρ εδει της δικαιοσυνης τον πρυτανιν μη τοσουτον ανεξικακησαι
πλεονεκτουσιν ιερουργοις, και καταμιαινουσι το θυσιαστηριον, αδικα τε και ανοσια
και τα εξω νομου δραν οτι μαλιστα διεσπου- δακοσι. και ταυτι μεν ειεν αν της
επισυμβασης αυτοις μικροψυχιας εγκληματα. ιστεον δε οτι, κατα γε την των
προκειμενων δυναμιν, παροτρυνουσι τον Θεον οι ταις ουτως απαιδευτοις
κεχρημενοι φωναις. μονονουχι γαρ και επιτιμαν εγνωκασιν ανεξικακουντι Θεωι,
περιμενοντι τε, και μαλα χρηστως, των πεπλανημενων την επιστροφην και των εις
αμαρτιαν ωλισθηκοτων την εις τα αμεινω μεταστροφην. και γουν ο θεσπεσιος
Παυλος τοις οκνουσι τε και ανα- δυομενοις ετι την μεταγνωσιν επετιμα λεγων "Ἢ
 
 

511

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του "πλουτου της χρηστοτητος αυτου και της ανοχης και της "μακροθυμιας
καταφρονεις, αγνοων οτι το χρηστον του "Θεου εις μετανοιαν σε αγει; κατα δε την
σκληροτητα 2.594 "σου και αμετανοητον καρδιαν θησαυριζεις σεαυτωι οργην "εν
ημεραι οργης και αποκαλυψεως και δικαιοκρισιας του "Θεου." ουκουν προσκρουουσι
μεν παντη τε και παντως οι ταις ουτω ψυχραις ολιγοψυχιαις ηττωμενοι και
αχαλινον επι Θεωι την γλωτταν ανεντες, ενοχοι δε πλημμελειας ειεν αν οι της
αῤρωστιας αυτοις διδοντες τας αφορμας.
Χρη ουν αρα διαζην αγιως και
ορθοποδειν εν Ἐκκλησιαι τους απολεκτους ιερουργους, ητοι τους κεκλημενους εις
ιερω- συνην. εσονται γαρ ουτως εις υποτυπωσιν ευκοσμιας και απασης αρετης τοις
υπο χειρα λαοις, οι και τον των ολων καταγεραιρουσι Θεον, της των ιερεων
πολιτειας το λαμπρον και εξαιρετον καταθεωμενοι καλλος. και τουτο οιμαι εστι το
δια της του Σωτηρος φωνης ορθως ειρημενον "Λαμψατω "το φως υμων εμπροσθεν
των ανθρωπων, οπως ιδωσι τα "καλα εργα υμων, και δοξασωσι τον Πατερα υμων
τον "εν τοις ουρανοις." ωσπερ γαρ σκανδαλιζονται λαοι, ζην ελομενων εκτοπως
των ιερουργων· ουτω πλειστην τε οσην και λιαν αμφιλαφη κερδανουσι την ονησιν,
ει δηπου θεασαιντο πληρουντας το αγαθον, και διαζην ηἱρημενους ως αρεσκει Θεωι.
9Ἰδου εγω εξαποστελλω αγγελον μου, και επιβλεψεται οδον προ προσωπου μου,
και εξαιφνης ηξει εις τον ναον αυτου Κυριος ον υμεις ζητειτε, και ο αγγελος της
διαθηκης ον υμεις
θελετε.9
Φασκοντων εκεινων Που εστιν ο Θεος της
δικαιοσυνης, ευαφορμως λιαν επι το Χριστου μυστηριον ο της προκει- 2.595 μενης
ημιν προφητειας μεταπεφοιτηκε λογος. γεγονε γαρ ημιν παρα του Θεου και Πατρος
ο Ἐμμανουηλ "δικαιοσυνη "τε και αγιασμος και απολυτρωσις," και ρυπου παντος
αποκαθαρσις, και αμαρτιων αποθεσις, και των αισχιονων αποβολη, και οδος εις τα
αμεινω και πρεπωδεστερα, και θυρα τις ωσπερ και απαγωγη προς ζωην αιωνιον,
πασα τε δι' αυτου γεγονεν επανορθωσις, και πλεονεξιας ανατροπη και δικαιοσυνης
ευρεσις· και τι γαρ ουχι των τεθαυμασμενων δι' αυτου πεπλουτηκαμεν; ιδου τοινυν
φησιν αποστελω τον αγ- γελον μου και επιβλεψεται οδον προ προσωπου μου. εοικε
δε δια τουτων της του αγιου Βαπτιστου λειτουργιας ποιεισθαι προαναφωνησιν. εφη
γαρ που και αυτος ο Χριστος "Ουτος "εστι περι ου γεγραπται Ἰδου εγω αποστελω
τον αγγελον "μου προ προσωπου σου, ος κατασκευασει την οδον σου "εμπροσθεν
σου." ουτως ημιν αυτον και ο θεσπεσιος Ἡσαιας εσημηνε λεγων "Φωνη βοωντος εν
τηι ερημωι "̔Ετοιμασατε την οδον Κυριου, ευθειας ποιειτε τας τριβους "του Θεου
ημων." ου δη γεγονοτος, φησι, και προδεδραμη- κοτος βραχυ του αγγελλειν τα
τοιαδε προστεταγμενου, Ἐξαιφνης ηξει φησιν εις τον ναον αυτου Κυριος ον υμεις
ζητειτε και ο αγγελος της διαθηκης ον υμεις θελετε· διισχυριζεται δε και ο μακαριος
Ἰωαννης, λεγων τοις ερχομενοις επι το της μετανοιας βαπτισμα "Ἐγω βαπτιζω υμας
εν υδατι, ερχεται "δε οπισω μου ανηρ ου ουκ ειμι ικανος ινα κυψας λυσω "τον
ιμαντα του υποδηματος αυτου· εκεινος υμας βαπτισει "εν Πνευματι Ἁγιωι και πυρι."
συνιης ουν, οπως κατοπιν ευθυς και μονονουχι κατα ποδας του προαγγελλοντος
εβα- διζεν ο Χριστος, εαυτον εμφανη καθιστας τοις ανα πασαν την Ἰουδαιαν, και
οιον εξαιφνης και αδοκητως επιφαινομενος.
2.596 αγγελον γεμην ωνομασθαι
φαμεν τον θεσπεσιον Βαπτιστην, ου δια γε την φυσιν· γεγεννητο γαρ εκ γυναικος,
και ην ανθρωπος καθ' ημας· αλλ' οτι την του τα τοιαδε διακηρυτ- τειν και
απαγγελλειν ημιν εγκεχειρισται λειτουργιαν. ουκουν απο του πραγματος η κλησις,
και ουκ ουσιας αγγελου εσται σημαντικη. Ἥξειν γεμην αυτον εις τον ναον αυτου
φησιν, η οτι γεγονε σαρξ ο Λογος, και κατυκησε, καθαπερ εν ναωι, τωι εκ της αγιας
παρθενου παναγνωι σωματι· ηγουν ανθρωπωι τελειωι, τωι εκ ψυχης λεγω και
σωματος, αμεσως τε και οικονομικως ηνωσθαι πεπιστευμενωι. η ναον απλως
ονομαζει την οιον ιεραν και ανακειμενην αυτωι πολιν, δηλον δε οτι την Ἱερου 
 

512

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαλημ· ηγουν ως εν τυπωι τωι προς εκεινην την Ἐκκλησιαν. εποιειτο δε της εαυτου
παρουσιας την αναῤρησιν πολυτροπως τερατουργων, "κηρυσσων το ευαγγελιον της
βασιλειας, και "θεραπευων πασαν νοσον και πασαν μαλακιαν εν τωι λαωι," καθα
γεγραπται. ηξει τοινυν φησιν ο Κυριος ον υμεις ζητειτε, λεγοντες εκ μικροψυχιας
"Που εστιν ο Θεος της δικαιο- "συνης;" ηξει δε διδασκων τα υπερ νομον και τα
επεκεινα σκιας και τυπων. εσται γαρ διαθηκης αγγελος της παλαι προηγγελμενης
δια φωνης του Θεου και Πατρος. εφη γαρ που προς τον ιεροφαντην Μωυσεα
"Προφητην αυτοις ανα- "στησω εκ των αδελφων αυτων ωσπερ σε, και θησω τους
"λογους μου εις το στομα αυτου, και λαλησει αυτοις κατα "παντα οσα αν
εντειλωμαι αυτωι." οτι δε καινης διαθηκης αγ- γελος ην ο Χριστος, σαφηνιει λεγων
και ο μακαριος Ἡσαιας περι αυτου "Ὅτι πασαν στολην επισυνηγμενην δολωι και
"ιματιον μετα καταλλαγης αποτισουσι, και θελησουσιν ει "εγενηθησαν πυρικαυστοι.
οτι παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος "και εδοθη ημιν, ου η αρχη επι του ωμου αυτου, και
καλειται 2.597 "το ονομα αυτου Μεγαλης βουλης αγγελος," δηλον δε οτι της του
Θεου και Πατρος. τοιγαρτοι και εφασκεν "Ἀπ' "εμαυτου ου λαλω, αλλ' ο πεμψας με
Πατηρ, αυτος μοι "εντολην εδωκε τι ειπω, και τι λαλησω." ου γαρ ην ανθρωπινος
του Σωτηρος ο λογος, αλλ' ως εκ Θεου και Πατρος δι' Υιου του κατα φυσιν γεγονε
προς ημας· Λογος γαρ εστι του γεγεννηκοτος αυτον· και πιστωσεται λεγων δια
φωνης του ∆αυειδ "Ἐξηρευξατο η καρδια μου λογον "αγαθον." 9Ἰδου ερχεται,
λεγει Κυριος Παντοκρατωρ, και τις υπομενει
ημεραν εισοδου αυτου; η τις
υποστησεται εν τηι οπτασιαι αυτου;9 Ὅμοιον τουτωι και μαλα προσεοικος το δια
φωνης Ἡσαιου
"̓Ισχυσατε χειρες ανειμεναι και γονατα παραλελυμενα,
"παρακαλεσατε οι ολιγοψυχοι τηι διανοιαι, ισχυσατε, μη "φοβεισθε· ιδου Κυριος μετα
ισχυος ερχεται, και ο βρα- "χιων μετα κυρειας." ως γαρ αυτον δη μαλα παρεσομενον,
μαλλον δε και ηδη παροντα καταδεικνυς, αποφαινεται σαφως, οτι και ο της
επιδημιας αυτου της εν τωιδε τωι κοσμωι καιρος, ουκ εις αναβλησιν εσται μακραν. οτι
δε της οικονομιας η δυναμις ουκ ευκαταφρονητος εσται τισιν, ουδ' αν γενοιτο τοις
απειθουσιν οιστη, διδασκει λεγων Και τις υπομενει ημεραν εισοδου αυτου; η τις
υποστησεται εν τηι οπτασιαι αυτου; και εισοδον μεν ονομαζει την εν τωιδε τωι κοσμωι
μετα σαρκος εισβολην του Μονογενους· οπτασιαν δε την οιον εμφανειαν. αορατος
γαρ κατα φυσιν υπαρχων ως Θεος, γεγονεν εμ- φανης, την προς ημας ομοιωσιν
αναλαβων. προανακεκραγει δε τουτο σαφως και ο μελωιδος εν πνευματι λεγων "Ὁ
Θεος
2.598 "εμφανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται." "Γεγονε γαρ
σαρξ ο Λογος," καθα φησιν ο θεσπεσιος Ἰω- αννης, "και εσκηνωσεν εν ημιν," και εν
δουλου γεγονε μορφηι. και "τοις μεν ηγαπηκοσι την επιφανειαν αυτου" φορτικος
μεν ουδαμως· γεγονε δε μαλλον ηπιος τε και πραος, και ζωης της εις αιωνα δοτηρ.
εφη δε που περι αυτου και ο Θεος και Πατηρ "Ἰδου συνησει ο παις μου ο "αγαπητος,
εν ωι ηυδοκησα. ουκ ερισει ουδε κραυγασει, "ουδε ακουσθησεται εξω η φωνη αυτου.
καλαμον συντε- "θλασμενον ου κατεαξει και λινον τυφομενον ου σβεσει· "αλλ' εις
αληθειαν εξοισει κρισιν." πλην τοις ατιμαζουσι την δι' αυτου σωτηριαν, και την δια
πιστεως καθαρσιν ου προσιεμενοις, συνεβη παθειν τα παντων αισχιστα των κακων·
διολωλασι γαρ οι ταλανες. τοιγαρτοι και εφασκε ταις Ἰουδαιων αγελαις "Ἀμην
λεγω υμιν, οτι εαν μη "πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις υμων απο"θανεισθε." εφη δε που και ο Ἰωαννης "Ὁ πιστευων εις "αυτον, ου κρινεται· ο δε μη
πιστευων ηδη κεκριται, οτι "μη πεπιστευκεν εις το ονομα του Υιου του Θεου." προσεφωνει δε και ο βαπτιστης τοις εξ Ἰσραηλ "Ἤδη δε και η "αξινη προς την ριζαν των
δενδρων κειται· παν ουν δενδρον "μη ποιουν καρπον καλον, εκκοπτεται και εις πυρ
βαλ- "λεται." ουκουν τοις μεν απειθουσιν αφορητος και ου λιαν οιστος, της τε
εισοδου και της οπτασιας αυτου γεγονεν ο καιρος. ηλεγχοντο γαρ, ως αυτοι τας
 
 

513

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σφων διολλυντες ψυχας, και ταις εαυτων αμαρτιαις εντεθνηξομενοι, δια τοι το μη
ελεσθαι φρονειν ορθως, προσηκασθαι τε εις νουν και καρδιαν την δια πιστεως
καθαρσιν. τις τοινυν φησιν υπο- μενει ημεραν εισοδου αυτου; η τις υποστησεται εν
τηι οπτασιαι αυτου; τουτεστι, τις δη αρα τοσουτον εσται δεινος τε και 2.599 απηνης,
ως εν καιρωι και ημεραι της εις τον κοσμον εισβολης αυτου· δηλον δε οτι της μετα
σαρκος, δι' ης αν γενοιτο και απτος, ηγουν ορατος· υποστηναι τε και αθραυστως
εχειν; κολασθησεται γαρ παντη τε και παντως, και πικρας της απονοιας αποτιει
δικας. 9∆ιοτι αυτος εισπορευεται ως πυρ χωνευτηριου και ως ποα πλυνοντων, και
καθιειται χωνευων και καθαριζων ως το αργυριον και ως το χρυσιον, και καθαριει
τους υιους Λευι και χεει αυτους ωσπερ το χρυσιον και το αργυριον.9 Πεποιηται
μεν εν τουτοις ως εξ ομοιοτητος των καθ' ημας πραγματων ο λογος, αποῤρητον δε
μυστηριου δηλωσιν εισκο- μισειεν αν τοις νουνεχεστεροις. αργυρου μεν γαρ και
χρυσου ποιουνται δοκιμασιαν οι ταυτα σοφοι, πυρι κατατηκοντες παν οσον εν
αυτοις εστι κιβδηλον τε και ακαλλεστατον. πυρ δε το θειον και ουρανοθεν,
τουτεστιν η δια του Ἁγιου Πνευ- ματος χαρις, καθ' ην αν γενοιτο και ζωντας ημας
αποτε- λεισθαι τωι πνευματι, οταν εις νουν καθικοιτο και καρδιαν, ενιεντος
Χριστου, τοτε δη τοτε παντα μεν τον εξ αμαρτιας διασμηχει ρυπον, και τον εκ των
ηδη προεπταισμενων δαπαναι μολυσμον· κεκαθαρμενους τε ουτω και δοκιμωτατους
τους εχοντας αποτελει, και μονονουχι μεταχαλκευει νοητως προς καινοτητα ζωης,
και σκευη λοιπον αποφαινει λαμπρα και ηγιασμενα, και εις τιμην κατεσκευασμενα,
οικιαι τε τηι μεγαληι χρησιμα, τουτεστι τηι Ἐκκλησιαι. τουτο δη το θειον τε και νοητον
κατεσημανε πυρ ο θεσπεσιος Ἰωαννης, λεγων "Ἐγω βαπτιζω υμας εν υδατι, ερχεται
δε οπισω μου
2.600 "ανηρ ου ουκ ειμι ικανος ινα κυψας λυσω τον ιμαντα των
"υποδηματων αυτου· αυτος υμας βαπτισει εν Πνευματι "̔Αγιωι και πυρι." μεμνημεθα
δε και αυτου λεγοντος Χρι- στου "Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην, και τι θελω, ει ηδη
"ανηφθη;" ουκουν, επειπερ οι εξ αιματος Ἰσραηλ της των Λευιτων ακαθαρσιας,
ειτουν αδικιας, ου μετριαν εποιουντο την καταβοην, μαλλον δε δι' εκεινους
παροτρυνοντες διετε- λουν τον των ολων Θεον, παλιμφημα τε λαλουντες τινα και
αποτολμωντες λεγειν "Πας ποιων πονηρον, καλον "ενωπιον αυτου, και εν αυτοις
αυτος ηυδοκησε, και που "εστιν ο Θεος της δικαιοσυνης;" προαγορευει χρησιμως,
οτι κατα καιρους επιλαμψει Χριστος, ο πασαν ημων την αμαρτιαν εκ μεσου τιθεις,
και παναγνους αποτελων τους ιδιους ιερουργους, και οιον χρυσον η αργυρον εν
πυρι δοκιμαζων αυτους, ητοι δοκιμους αποτελων και λελαμ- πρυσμενους.
Τοιουτοι γαρ ως επιπαν της Ἐκκλησιας οι λειτουργοι, οις αν αρμοσειε, και μαλα
εικοτως, εκεινο ειπειν το δια φωνης του ∆αυειδ "Ὅτι εδοκιμασας ημας ο Θεος,
επυρωσας ημας "ως πυρουται το αργυριον." φορημα μεν γαρ τοις εξ Ἀαρων η κατα
νομον στολη· τοις γεμην απολεκτοις εν Χριστωι και τεταγμενοις εις ιερουργιαν
αμφιον εσται λαμ- προν, ιεροπρεπες τε και αγιον αυτος ο Χριστος. τοιγαρτοι και
εφασκε δια της του ψαλλοντος λυρας ο Θεος και
Πατηρ περι της εξ εθνων
εκκλησιας "Τους ιερεις αυτης "ενδυσω σωτηριαν και οι οσιοι αυτης αγαλλιασει
αγαλ- "λιασονται." σωτηρια γαρ αυτος ο Χριστος των ιδιων ιερουργων αμφιον το
αξιαγαστον, μαλλον δε και παντων των πεπιστευκοτων "Ὅσοι γαρ, φησιν, εις
Χριστον εβαπτι- "σθητε, Χριστον ενεδυσασθε."
2.601 9Και εσονται τωι Κυριωι
προσαγοντες θυσιας εν δικαιοσυνηι· και
αρεσει τωι Κυριωι θυσια Ἰουδα και
Ἱερουσαλημ, καθως αι ημεραι του αιωνος και καθως τα ετη τα εμπροσθεν.9
Ἀνακεισονται φησι τωι Θεωι· τουτο γαρ οιμαι εστι το Ἔσονται τωι Κυριωι
προσαγοντες. ανακεισομεθα δε τωι Θεωι, ζωντες μεν εαυτοις ουκετι, προσκειμενοι δε
ολοτροπως τηι εις αυτον αγαπηι, και παντι δη σθενει κατορθουν ηἱρημενοι τα τοις
θειοις αυτου δοκουντα νευμασιν. εφη τι τοιουτον και ο θεσπεσιος Παυλος περι του
 
 

514

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντων ημων Σωτηρος Χριστου "Εις γαρ υπερ παντων απεθανεν, ινα οι ζωντες
"μηκετι εαυτοις ζωσιν, αλλα τωι υπερ αυτων αποθανοντι "και εγερθεντι."
καταγραφων δε ημιν ωσπερ της εαυτου πολιτειας το καλλος, και του κατα Χριστον
μυστηριου την δυναμιν εμφανη καθιστας, εφη παλιν "Χριστωι συνεσταυ- "ρωμαι· ζω
δε ουκετι εγω, ζηι δε εν εμοι Χριστος· ο δε "νυν ζω εν σαρκι, εν πιστει ζω τηι του Υιου
του Θεου, του "αγαπησαντος με και παραδοντος εαυτον υπερ εμου." εσονται δη
ουν, φησι, προσαγοντες τωι Κυριωι, τουτεστι, τοις αυτου θελημασιν ανακεισονται
μονοις, ου "τα επιγεια φρο- "νουντες," ου τους εκ της αδικιας αγαπωντες
μολυσμους, ου πλεονεξιαν την κατα τινων τιμαν ηἱρημενοι, προσαγοντες δε μαλλον
θυσιας δικαιοσυνης. και μοι δοκει σοφως δη λιαν ο Παυλος ειπειν "Μετατιθεμενης
γαρ της ιερωσυνης, "εξ αναγκης και νομου μεταθεσις γινεται." προσιμεν γαρ οι εν
Χριστωι κεκλημενοι προς ιερουργιαν δι' αιματων μεν ουκετι και καπνων, ουτε μην
αμνους η εριφους προσκομι- ζομεν τωι Θεωι, πληρουμεν δε μαλλον εν εκκλησιαις την
εν Χριστωι νοουμενην θυσιαν την αγιαν και πνευματικην,
2.602 και αυτον
προθεντες εις αγιασμον, και μεντοι και εις μετα- ληψιν της εις αιωνα ζωης, καθαπερ
εξαιρετον τι θυμιαμα, τας εξ εργων αγαθων προσκομιζομεν ευωδιας, και θυοντες
αυτωι την δικαιοσυνην, οτι και εσομεθα δεκτοι τεθαρσηκαμεν. γεγραπται γαρ οτι
"Τιμα τον Κυριον απο σων δικαιων "πονων, και απαρχου αυτωι απο σων καρπων
δικαιοσυνης." ευαρεστειται γαρ ουχ ετεραις οιμαι θυσιαις, πλην οτι τοιαυταις ο των
ολων Θεος. Ἔφη τοινυν περι των εν Χριστωι κεκλημενων εις ιερουρ- γιαν, ως
αμεινους εσονται των πρωτων, ου μηλοσφαγουντες κατ' εκεινους, ουτε μην
βεβηλουντες το θυσιαστηριον δια του προσαγειν αρτους ηλισγημενους· αλλ' ως εν
ταξει θυμιαματων προσκομιζοντες τωι Θεωι την δικαιοσυνην, και της ευαγγελικης
πολιτειας την νοητην ευοσμιαν. ευπαρα- δεκτον δε ουτως επιτελεσουσι την
λατρειαν, ως κατα μηδενα τροπον αποδειν αυτην των πρεπουσων θυσιων ταις
ημεραις του αιωνος, τουτεστι, τηι ζωηι των εν ουρανοις αγιων πνευματων, οι
διηνεκεις και μακρας τριβουσι ημερας, ητοι χρονους· ισουσθαι δε και τοις χρονοις
τοις εμπροσθεν, τουτεστι τηι των αγιων λατρειαι, οι κατα τους χρονους γεγονασι
τους εμπροσθεν. γεγονε γαρ εν υπακοηι τοις αρχαι- οτεροις η ευδοκιμησις· ουτως
Ἁβρααμ προσεκομισε τον υιον τωι Θεωι, "και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην, και
φιλος "εκληθη Θεου." ουτω και Νωε "κατεσκευασε την κιβωτον "εις σωτηριαν του
οικου αυτου," καθα γεγραπται. ουκουν αρεσει φησιν η θυσια του Ἰουδα, τουτεστι,
του λαου του την εν καρδιαι και πνευματι περιτομην περιφεροντος, και μεντοι της
Ἱερουσαλημ, της νοητης δηλονοτι, τουτεστι της 2.603 Ἐκκλησιας· καθα και η των
εχοντων τας ημερας του αιωνος και η των κατα τους εμπροσθεν χρονους
γεγονοτων αγιων, οι γεγονασιν ευαρεστοι δι' υπακοης και πιστεως. απαριθμειται δε
και τουτους ο θεσπεσιος Παυλος εν τηι προς Ἑβραιους επιστοληι, πιστει λεγων
δικαιουσθαι πολλους. 9Και προσελευσομαι προς υμας εν κρισει, και εσομαι μαρτυς
ταχυς επι τας φαρμακους και επι τας μοιχαλιδας και επι
τους ομνυοντας τωι
ονοματι μου επι ψευδει, και επι τους αποστερουντας μισθον μισθωτου και τους
καταδυναστευοντας
χηραν και τους κονδυλιζοντας ορφανους και τους
εκκλινοντας
κρισιν προσηλυτου και τους μη φοβουμενους με, λεγει Κυριος
Παντοκρατωρ.9 Κατα σκοπον των πραγματων προεισι δη παλιν καν τουτοις ημιν ο
λογος. εφασκον μεν γαρ αμαθαινοντες οι εξ Ἰσραηλ "Πας ποιων πονηρον, καλον
ενωπιον αυτου, "και εν αυτοις αυτος ηυδοκησε, και που εστιν ο Θεος της
"δικαιοσυνης;" και τις η προφασις της ουτω δεινης αθυροστομιας, ειρηται μεν ηδη·
πλην ειρησεται παλιν. επειδη γαρ αφυλακτως τινες των ιερουργων και μεντοι των
αλλων οι διαφανεστεροι τε ησαν και ταις ανωτατω τιμαις εμπρεποντες, επι παντα
τροπον σκαιοτητος και εγ- χειρηματων ᾔεσαν, εφαινετο δε και περα μετρου ανεξικα 
 

515

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κησας Θεος αυτοις· εστι γαρ αγαθος, χρηστος, επιεικης, και φιλανθρωπος· ταυτηιτοι
τινες τους εξ ακρατου μικρο- ψυχιας ηρευγοντο λογους. αλλ' οτι μεν εσται κατα
καιρους μεταφοιτησις εις το αμεινον των τεταγμενων εις ιερουργιαν,
2.604
μεταπλαττοντος αυτους εις καινοτητα ζωης του Χριστου, και μετατιθεντος εις
ευκοσμιαν και εις ευκλεα πολιτειαν και ζωην, διαμεμηνυκεν εναργως. οτι δε τους
της φαυλοτητος επιτηδευτας ουκ αν αποδεξοιτο τοτε, ουδ' αν αξιωσειεν επαινων τε
και λογου· κρινει δε μαλλον αυτους, και των εκτοπως βεβιωμενων εξαιτησει δικας,
διατρανοι λεγων Και προσαξω προς υμας εν κρισει, τουτεστιν ως κριτης προσενεχθησομαι, και εσομαι μαρτυς ταχυς, αυτομολος δηλονοτι και υπ' ουδενος
κεκλημενος. καταψηφιουμαι γαρ των πονη- ρων την δικην. και το μεν επ' αυτους
εξοισω το κριμα· ουχ ετερου τινος τα εν αυτοις εκκαλυπτοντος, αλλ' ειδως ως Θεος
τα αφανη τε και κεκρυμμενα, και δια του συνειδοτος καταμαρτυρων εκαστου των
ημαρτηκοτων. εφη δε που και ο θεσπεσιος Παυλος, παραστησεσθαι κατα καιρους τωι
Κριτηι τους ανα πασαν την γην, "μεταξυ αλληλων των "λογισμων κατηγορουντων η
και απολογουμενων εν ημεραι "ηι κρινει ο Θεος τα κρυπτα των ανθρωπων, κατα το
"ευαγγελιον μου δια Ἰησου Χριστου." Ἄθρει δε οπως τους τε τα κρυπτα και εμφανη
πεπλημ- μεληκοτας παρενεχθησεσθαι φησιν εις κρισιν. πρωτας μεν γαρ ονομαζει
φαρμακους και μοιχαλιδας, ειτα τους ομνυοντας επι ψευδει· κεκρυμμενα δε ταυτα
και λεληθοτως δρωμενα· τις γαρ αν ολως γοητευσειεν εμφανως; η πως αν ελοιτο
μοι- χαλις ορασθαι προς τινος; εν σπουδηι δε οιμαι το λαθειν και τοις ψευδορκειν
ηἱρημενοις. ασυνετουντας δε τους τοιουτους απελεγξει λεγων ο μακαριος ∆αυειδ
"Συνετε δη αφρονες "εν τωι λαωι, και μωροι ποτε φρονησατε; ο φυτευσας το "ους
ουχι ακουει; η ο πλασας τον οφθαλμον ουχι "κατανοει;" αποπτον γαρ τωι Θεωι
παντελως ουδεν· οιδε δε μονος τα κεκρυμμενα και τα εμφανη των κακων. αλλ'
2.605 εκεινα μεν τα λεληθοτως και ως εν σκοτει δρωμενα· προσεπαγει γεμην αυτοις
και τα εμφανη, το αποστερησαι μισθον φημι μισθωτου, πλεονεξιαν τε και
καταδυναστειαν, ην αν ποιοιντο τινες κατα των ασθενεστερων, χηρων δη λεγω και
ορφανων. προστιθησι δε τουτοις και τους δια- στρεφοντας τα ορθα των κριματων
και τους μη φοβουμενους αυτον. ουτοι δ' αν ειεν και οι καθ' ετερον τινα τροπον
παρα γε τους αρτιως ημιν ειρημενους λυπουντες τον Θεον. εσομαι τοινυν φησι
κριτης και μαρτυς ταχυς και αυτομολος επι φαρμακους και μοιχαλιδας, και τους
των ετερων κακων επιτηδευτας. εικος δε δη τα τοιαδε κατ' εκεινο καιρου
τολμασθαι παρα τισι, και επ' αυτοις γινεσθαι κατα Θεου την των πολλων
γλωσσαλγιαν.
∆ει δη ουν αρα παντι σθενει παραιτεισθαι τα πονηρα, και τοις
αμεινοσιν επιτρεχειν, και αποπεραινειν επειγεσθαι τα δι' ων αν γενοιτο τις επαινου
παντος και επιεικειας εμπλεως. αμοιρησει γαρ ουτω και των εκ θειας οργης
εποισθησομενων τοις ειωθοσι πλημμελειν, εσται δε εισω και γερων και δοξης, ων
αν επιδοιη Θεος τοις αγαπωσιν αυτον. 9∆ιοτι εγω Κυριος ο Θεος υμων, και ουκ
ηλλοιωμαι· και υμεις υιοι Ἰακωβ ουκ απεχεσθε απο των αμαρτιων των πατερων
υμων, εξεκλινατε νομιμα μου και ουκ εφυλαξασθε.9
Ἐξιστησι παλιν αυτους
ανοσιων εννοιων και προσετι ρηματων. το γαρ οιεσθαι πως, η μετατετραφθαι τον
των ολων Θεον απο γε του θελειν τα αγαθα προς το εναντιον, η αγαπαν μεν ουκετι
την δικαιοσυνην, αποδεχεσθαι δε τους
2.606 της φαυλοτητος εραστας, πως ουκ
αμαθες, μαλλον δε απηχες και ανοσιον παντελως, και της ανωτατω δυσσεβειας
μεμεστωμενον; οταν τοινυν υπο κρισιν ιδητε καλουμενους, φησι, τας τε παρ' υμιν
φαρμακους, ηγουν επωιδους· γυναια δε παντως ψιθυρα τε και βωμολοχα ταυτι· και
τους των ετερων κακων επιτηδευτας, τοτε, φησιν, επιγνωσεσθε δια πραγματων
αυτων, οτι εγω Κυριος ο Θεος υμων, ο παλαι τε και νυν αγαθος τε ομου και
φιλαρετος. ου γαρ οιδα τροπην η αλλοιωσιν. αλλ' εγω μεν ειμι διαπαντος και
 
 

516

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμεταστα- τως τουθ' οπερ ειμι· υμεις δε, φησι, καιτοι γεγονοτες εξ Ἰακωβ, ανδρος
φιλοθεου και αγαθου και μεμισηκοτος αει το εξηνιον, και Θεωι δουλευοντος, ου των
εκεινου τροπων γεγονατε ζηλωται· μεμιμησθε δε μαλλον των καθ' υμας πατερων
το απειθες και δυσαγωγον, οι και ταυτης ενεκα της αιτιας απυχοντο μεν
αιχμαλωτοι, την ενεγκουσαν αφεντες, δεδουλευκασι δε τοις ηἱρηκοσιν εχθροις.
εξεκλινατε δε και υμεις εκ των εμων νομιμων και ουκ εφυλαξασθε. ουκουν ο μεν
Θεος ατρεπτος αει, και οιονει πεπηγως εις το αγαθον, και ακραδαντος εις
δικαιοσυνην· οι δε γεγονασι μονονουχι το ατρεπτον εν κακιαι τετηρηκοτες, και της
των πατερων ανοσιοτητος αριστοι μιμηται. Τουτο που και ο Χριστος ευρισκεται
λεγων. ταλανιζει μεν γαρ εικοτως το των απαιδευτων γραμματεων και Φαρισαιων
εργαστηριον. εφη δε ουτως "Ουαι υμιν γραμ- "ματεις και Φαρισαιοι υποκριται, οτι
οικοδομειτε τους "ταφους των προφητων, και κοσμειτε τα μνημεια των "δικαιων,
και λεγετε Ει ημεν εν ταις ημεραις των πατερων "ημων, ουκ αν ημεν κοινωνοι
αυτων εν τωι αιματι των "προφητων. ωστε μαρτυρειτε εαυτοις, οτι υιοι εστε των
"φονευσαντων τους προφητας· και υμεις πληρωσατε το
2.607 "μετρον των
πατερων υμων." ουκουν αναγκαιον ημας, ειπερ εσμεν αληθως αρτιφρονες, και εν
νωι τωι καθεστηκοτι, ζηλουν οτι μαλιστα τους των πατερων δοκιμωτατους, αποσειεσθαι δε των μη αγαθων την μιμησιν. η ει μη τουτο δραν ελοιτο τις, εποιτο γεμην
απλως και αβασανιστως τοις εν χρονωι προειληφοσιν, εσται δη παντως προσεοικως
τοις Ἑλληνων παισιν, ους ειπερ τις καταμωμησαιτο οτι, μεθεντες της αληθειας την
γνωσιν και τον φυσει Θεον καταλελοιποτες, προσκυνουσι λιθοις, την των ιδιων
πατερων αειλογουσι συνηθειαν. 9Ἐπιστρεψατε προς με, και επιστραφησομαι προς
υμας, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ. και ειπατε Ἐν τινι επιστρεψομεν; ει πτερνιει
ανθρωπος Θεον; διοτι υμεις πτερνιζετε με. και ερειτε Ἐν τινι επτερνικαμεν σε; οτι
τα επιδεκατα και απαρ- χαι μεθ' υμων εισιν. και αποβλεποντες υμεις αποβλεπετε
εις αυτα, και εμε υμεις πτερνιζετε. το ετος συνετελεσθη, και εισηνεγκατε παντα τα
εκφορια εις τους θησαυρους, και
εν τωι οικωι αυτου εσται η διαρπαγη αυτου.9
Ἀποστησας ευ μαλα της καθ' εαυτου γλωσσαλγιας, και ταις καθηκουσαις απολογιαις
εκδυσωπησας ως ενι, καλει προς μεταγνωσιν τους ημαρτηκοτας, την συνηθη παλιν
αυτοις ημεροτητα χαριεισθαι λεγων, και μαλα προθυμως. ωσπερ γαρ τοις εκτοπως
εθελουσι βιουν τας αυτοις πρε- πουσας επιφερει ποινας· ουτως ανοπιν ωσπερ ιουσι,
και μην και παραιτουμενοις το ετι πλημμελειν, ως αληθως
2.608 επιγανυται,
πανταχου την απογνωσιν ως ολεθρου προξενον αποκειρων. οθεν εστιν ιδειν, ως
δεινην τινα τωι βιωι νοσον εισφερουσι, οι την της μετανοιας κιβδηλευοντες χαριν,
και σφισιν αυτοις επιφημιζοντες αμαθως το της καθαροτητος ονομα. καιτοι πως
ουκ αμεινον εννοειν, οτι το οιεσθαι τε και χρηναι λεγειν ειναι καθαρους
ακαθαρσιας αυτοις της εσχατης επικλημα φερει; γεγραπται γαρ οτι "Λεγε συ "τας
αμαρτιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις·" ψαλλει δε που και ο θειος ημιν ∆αυειδ "Ὅτι
την ανομιαν μου εγω γινωσκω, "και η αμαρτια μου ενωπιον μου εστι δια παντος."
"Καθα- "ρος γαρ ουδεις απο ρυπου," κατα το γεγραμμενον. δει δη ουν αρα τοις
ουτως ηῤρωστηκοσι το αναλκι, των εκ μετανοιας αγαθων και της ανωθεν
ημεροτητος διανιζουσης ευ μαλα τον μεμολυσμενον, και δικαιουσης τον ασεβη.
καλει τοι- γαρουν εις μεταγνωσιν εξ ημεροτητος τους ημαρτηκοτας. Ἐρομενοις δε
αυ, και αναμαθειν εθελουσι της πλημμελειας τον τροπον, Ει πτερνιει φησιν
ανθρωπος Θεον, διοτι υμεις πτερνιζετε με; το δε πτερνιζειν εστι το συναρπαζειν, η
φενακιζειν, οιεσθαι τε λαθειν ψευδομενους τυχον, η και δρων- τας τινα των
εκτοπωτατων. και γουν ενεκοτει μεν ο Ἡσαυ τωι Ἰακωβ, του δε φοναν την
προφασιν εξηγουμενος εφασκεν "̓Επτερνισε γαρ με τουτο ηδη δευτερον, τα τε
πρωτοτοκια "μου ειληφε, και νυν ελαβε την ευλογιαν μου." αρ' ουν περιεσται,
 
 

517

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, ανθρωπος Θεου, ηγουν συναρπασει τον παντα ειδοτα; τι τοινυν υμεις εμε
πτερνιζετε; Χρηναι δε υπολαμβανω προς ακριβη διασαφησιν των προκειμενων
ημιν εννοιων ολιγα αττα και νυν ειπειν, α και εν τοις του Ἕσδρα γεγραπται
βιβλιοις. επειδη γαρ επανηκον
2.609 εις την Ἰουδαιαν την Βαβυλωνιων αφεντες
γην οι εξ Ἰσραηλ, κατωικηκασι μεν εν τοις Ἱεροσολυμοις· εγηγερτο δε και ο θειος
ναος, και ην εν κοσμωι λοιπον τα των ιερεων ταγματα, ωἰδοι και ιεροψαλται και οι
τοις πυλωσιν εφεστηκοτες. ειτα τι το μετα τουτο; ραιθυμοι γεγονασιν οι
λελυτρωμενοι περι γε το δειν των θειων αντεχεσθαι θεσπισματων. ου γαρ
τετηρηκασι τον νομον, λελογιστο δε παρ' ουδεν αυτοις της θειας εντολης η
παραβασις. και παρεκομιζον μεν εις θυσιαν μολις και οκνηρως τα τυφλα και
αρπαγματα και χωλα και τα ενοχλουμενα. ειτα κειραντες εν αγροις εν ωραι τον
ασταχυν και μην και τα ετερα των σπερματων, αποτρυ- γωντες δε και αμπελους, και
τους της ελαιας καρπους εκθλιβοντες, ου δεκατας προσηγον, και τας κατα νομον
απαρχας, ιν' εχοντα την αυταρκειαν τα των ιερεων ταγματα, προσιζησειαν μεν
απερισπαστως ταις εις Θεον λατρειαις, προσμεινωσι δε ταις εκ νομου τεταγμεναις
αυτοις λειτ- ουργιαις. Ουδενος τοιγαρουν προσκεκομισμενου, διεσκεδασθησαν μεν
οι των θειων θυσιαστηριων ιερουργοι, ερημος τε ουτως απομεμενηκεν ο ναος, ου
θυσιας τελουμενης, ουχ ετερου τινος δρωμενου των εις δοξαν τελουντων Θεου.
διεφθειρετο δη ουν απαντα λοιπον τα εν αγροις, λιμωι τε κατεπιεζοντο, και δη και
εις τουτο κατωλισθον αναγκης τε και αποριας, ως και αυτα βουλεσθαι τοις εχουσι
τροφας απεμπολησαι τα τεκνα, μεχρις αν Ἕσδρας εις αισθησιν κεκλημενος της
θειας οργης, επεσκηψε περι τουτων τοις ηγουμενοις του Ἰσραηλ· προσεκομισαν τε
ουτω μολις δεκατας και απαρ- χας, και λοιπον εισεδραμον οι ιερουργοι, εστησαν τε
τα συνηθη δρωντες εν τωι ναωι. δια τι τοινυν, φησιν, υμεις 2.610 εμε πτερνιζετε; το
ετος συνετελεσθη, συνηχθησαν οι καρποι, και παρ' υμιν ετι τα επιδεκατα και αι κατα
νομους απαρχαι. Και εν τωι οικωι αυτου εσται φησιν η διαρπαγη αυτου. ομοιον ως
ει λεγοι Συνεκομισασθε μεν εξ αγρων εν τοις οικοις τους καρπους, ταχα δε που και
οιεσθε σωζεσθαι τε υμιν αυτους και ευ κεισθαι λιαν, αλλ' εν αυταις ταις οικιαις
αφανισθησονται, και ουδεν διαρπαγης διοισει το χρημα. καταπιεσθησεσθε γαρ λιμωι,
καιτοι συνενεγκοντες, φησιν, εν ιδρωτι μολις τα ευρημενα.
Εισομεθα δη ουν
καντευθεν ημεις, ως εν μεγαλαις αιτιαις κεισεται, το μη προσαγειν Θεωι τα
ευχαριστηρια και ων αν χαρισαιτο την αρκουσαν απονεμειν χαριν εις δοξαν αυτου.
αλλ' ει μεν τουτο δρυημεν, παντη τε και παντως ευλογησει, και αμφιλαφως
χαριειται τα αγαθα· ει δε δη την χειρα συστειλαντες, μοναις ταις εαυτων τρυφαις το
δοθεν τηρη- σομεν, ουτ' αν επιδοιη προθυμως· σκορπιει δε ωσπερ και αυτο το μολις
συνενεχθεν. ευμεταδοτους γαρ ειναι χρη και κοινωνικους και προτιθεντας τοις
αλλοις εις μεθεξιν τα παρα Θεου δωρηματα. 9Ἐπιστρεψατε δη εν τουτωι, λεγει
Κυριος Παντοκρατωρ· εαν μη ανοιξω υμιν τους καταῤρακτας του ουρανου, και
εκχεω υμιν
την ευλογιαν μου, εως του ικανωθηναι· και διαστελω υμιν
εις
βρωσιν, και ου μη διαφθειρω υμων τον καρπον της γης, και ου μη ασθενησηι υμων
η αμπελος η εν αγρωι, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ. και μακαριουσιν υμας παντα τα
εθνη, διοτι εσεσθε υμεις γη θελητη, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ.9 2.611 Παλιν
ανιησιν εγκληματων, και απαλλαττει μεν απασης αυτους αιτιας, υπισχνειται δε
χρηστως και αμνησικακως χαριεισθαι τα κατ' ευχην, και ταις επεκεινα λογου κατευφραινειν φιλοτιμιαις. βουλεται δε δια πειρας αυτης και πραγματων αναμαθειν, ως
εσται παντως αυτοις το καρπο- φορειν ονησιφορον. και ει τουτο δραν ελοιντο,
καταδωσειν επαγγελλεται και την των υετων αφθονον χορηγιαν, αμφι- λαφη δε
νειμαι την ευλογιαν, ως εχειν αυτους των εδωδιμων αφθονον την αυταρκειαν, και
απαξαπλως των εκ γης αγαθων την αποχρωσαν μεθεξιν. διαστελω γαρ φησιν υμιν
 
 

518

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις βρωσιν. το δε διαστελω νοησεις η αφοριω, ηγουν οτι των εκ γης φυομενων
εκαστον ιδιον εχειν καιρον, καθ' ον η γινεται τυχον η πεπαινεται. οτι δε βλαβης
απασης αμεινων εσται της γης ο καρπος, πολυβοτρυς δε και ευοινοτατη λιαν η εν
αγροις αμπελος, υπισχνειται σαφως, ων εις περας ενηνεγ- μενων, μακαριους τε
φησιν εσεσθαι λοιπον, και οια τινα γην θελητην ονομαζεσθαι, τουτεστι, την
αξιεραστον δια τοι την ευκαρπιαν και γονιμοτητα. Ουκουν ειτις εχοι σπλαγχνα
οικτιρμου, τοιουτωι δη παντως περιτευξεται τωι Θεωι, και αποσωρευσει μεν εν
ουρανοις, φαγεται δε τους καρπους των ιδιων πονων, κατα το γεγραμ- μενον, και
ουκ εσται κατ' εκεινον τον απηνη τε και ανου- στατον πλουσιον, ου την χωραν
ευφορηκεναι φησιν ο Σωτηρ εν παραβολαις ευαγγελικαις. ο μεν γαρ εφασκε "Τι
"ποιησω; καθελω μου τας αποθηκας και μειζονας οικοδο- "μησω, και ερω τηι ψυχηι
μου Ψυχη, εχεις πολλα αγαθα "κειμενα εις ετη πολλα, φαγε, πιε, ευφραινου."
σκεπτο- μενωι δε τα τοιαδε και αμαθαινοντι ο Θεος "Ἄφρον, φησι, "ταυτηι τηι νυκτι
την ψυχην σου απαιτουσιν απο σου, α δε 2.612 "ητοιμασας, τινι εσται;" ουκουν, ως
εφην, ευλογιας εμ- πλεως ο κοινωνικος· ο τοιουτος εξει και νοητους υετους
καταρδοντας την καρδιαν, και ικανως κατευφραινοντας, και τους της ευσεβειας
εκδωσει καρπους, αλλοτε αλλως, και οιονει πως διεσταλμενους, τουτο μεν αγαπηι,
τουτο δε χρη- στοτητι και φιλαλληλιαι, ανδρειαι τε και υπομονηι διαπρεπων· εσται δε
οια τις ευκαρπος και γονιμωτατη γη, λαμπρος τε και διαβοητος και τρισμακαριος
αληθως. "Αιρετον γαρ "ονομα καλον η πλουτος πολυς," καθα γεγραπται.
9Ἐβαρυνατε επ' εμε τους λογους υμων, λεγει Κυριος, και ειπατε
Ἐν τινι
κατελαλησαμεν κατα σου; και ειπατε Ματαιος ο δουλευων Θεωι, και τι πλεον οτι
εφυλαξαμεν τα φυλαγματα αυτου, και διοτι επορευθημεν ικεται προ προσωπου
Κυριου
Παντοκρατορος; και νυν ημεις μακαριζομεν αλλοτριους, και
ανοικοδομουνται ποιουντες ανομα, αντεστησαν Θεωι και
εσωθησαν. ταυτα
κατελαλησαν οι φοβουμενοι τον Κυριον, εκαστος προς τον πλησιον αυτου· και
προσεσχε Κυριος και εισηκουσεν.9 Ὅτε τινας των γνωριμων ωλισθηκοτας εις
αμαρτιαν επανορθουν εθεληι Θεος, παρακομιζει μεν εις μεσον τα διεπταισμενα,
διελεγχει δε σαφως, και οιον πληττει μομφαις, ινα τοις ιδιοις επερυθριωντες
πλημμελημασιν ελοιντο γε μεταφοιταν επι τα αμεινω και χρησιμωτερα, σωθειεν τε
ουτω, τον παρ' αυτου ζητησαντες ελεον. αιτιαται τοινυν και εφ' ετερωι τινι τους εξ
Ἰσραηλ, και κοινην ωσπερ τινα και τοις μετ' αυτους εξυφαινει την επιπληξιν, το
χρημα ειδως επωφελες απασι και σωτηριον. οσα γαρ τοις προ ημων συμβεβηκε
τυπικως "Ταυτα γεγραπται προς νουθε2.613 "σιαν ημων," καθα φησιν ο
σοφωτατος Παυλος. αιτιαται τοινυν αθυροστομουντας αυτους, και παλιμφημοις
ρημασι καταλυπειν ηἱρημενους. εβαρυνατε γαρ φησιν επ' εμε τους λογους υμων. και
ποιος ην αρα της καταλαλιας ο τροπος; ειπατε φησι Ματαιος ο δουλευων Θεωι, και
οτι το περιττον ουδεν εν τωι βουλεσθαι τηρειν τα φυλαγματα αυτου, τουτ- εστι τα
δια νομου θεσπισματα. εικαιον εστι προς τουτωι, φατε, και το ικετευειν αυτον,
τουτεστι τας υπερ ων αν ελοισθε προσαγειν λιτας. Και αληθης μεν παντως ο των
ολων Θεος, ει ταυτι τε λεγοι και καταιτιωιτο τους εξ Ἰσραηλ. τις δε δη τοις
πεφλυαρηκοσιν η της αμαρτοεπειας προφασις, αναγκαιον ειπειν. μυρια μεν γαρ την
γην κατεβοσκετο γενη· αλλ' εκ παντων εν το εξ Ἰσραηλ επελεξατο ο Θεος,
ωνομασται δε
μερις και σχοινισμα και κληρος αυτου. οικειωσαμενος δε
πεπαιδαγωγηκε νομωι, ωφελησε δια προφητων. και τι προς ταυτα πεπραχεν ο
αποπληκτος Ἰσραηλ; προσκεκυνηκε τηι στρατιαι του ουρανου, λελατρευκεν ειδωλοις,
εφη τοις γλυ- πτοις Ὑμεις εστε θεοι ημων. αγανακτησας εικοτως επι τοις ουτω
δεινοις ανοσιουργημασιν ο των ολων Θεος, επαιδευε πολυτροπως, καλων εις
μεταγνωσιν λιμοις, ανεμοφθοριαις, καρπων ενδειαις, ακριδι και βρουχωι, ικτερωι και
 
 

519

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καμπαις. ουπω γαρ πληττειν ηθελε χειρι στερεαι, μονονουχι δε και μετασοβειν τοις
δειμασι και συμμετροις ετι κινημασιν επι το δραν ελεσθαι το ωφελουν, και τον
φυσει τε και αληθως αγαπησαι Θεον. επειδη δε ουδεις ην αυτοις ουδε του συμμετρου πληττεσθαι λογος, απυχοντο δε αχαλινως εις παν ειδος ακαθαρσιας,
επεμψεν εις αιχμαλωσιαν, και υπο χειρα πεσειν παρεσκευασε την Βαβυλωνιων.
επειδη δε κεκληνται
2.614 παλιν εις την Ἰουδαιαν, Θεου κατοικτειροντος,
ανετειχισαν τε την πολιν, και ανεδειμαντο τον νεων, παλιν ετραποντο προς το
ραιθυμον, ου πληρουντες τας ευχας, ουχ επομενοι τοις δια νομου θεσπισμασι, ου
προσαγοντες δεκατας η απαρχας· αλλ' οκνηροι και μολις επι το θυειν ερχομενοι, και
κατασφα- ζοντες τα χωλα, τα τυφλα, και τα ενοχλουμενα, και ταυτα δρωντας
εκτοπως, ουδεν ηττον επαιδευε Θεος λιμωι τε και ακαρπιαι. οι δε, καιτοι δεον, ειπερ
ησαν αγαθοι και των συμφεροντων επιστημονες, ταις εις το αμεινον αναδρομαις
θεραπευειν λελυπημενον τον των ολων Θεον, ασυνετον εποιουντο την καταβοην.
επειδη γαρ εωρων τα περιοικα των εθνων, καιτοι Θεον ουκ ειδοτα, προσκυνουντα
δε μαλλον τοις γλυπτοις, και την εσχατην νοσουντα πλανησιν, εν ευπαθειαι οντα
και τρυφαις, εφασκον ασυνετως Ματαιος ο δουλευων Θεωι και τι πλεον οτι
εφυλαξαμεν τα προσταγματα αυτου; ημεις μεν γαρ, φησιν, οι νομοφυλακες εν
αφοριαις εσμεν και πληγαις, ωἰχομεθα δε και αιχμαλωτοι, καιτοι προσπιπτοντες αει
και ικεται γινομενοι τωι Κυριωι παντο- κρατορι· οι δε των τοιουτων δρωντες ουδεν,
ου πληγην
εχουσιν, ου πονον. ουκουν μακαριζομεν αλλοτριους, και
ανοικοδομουνται ποιουντες ανομα, αντεστησαν Θεωι και εσω- θησαν. αντιπραττουσι
γαρ κατα αληθειαν τηι του Θεου δοξηι κατα πολλους τροπους οι πλανωμενοι, και
τοις χωνευταις προσαγοντες τας θυσιας και "τωι ξυλωι λεγοντες Θεος μου "ει συ, και
τωι λιθωι Συ εγεννησας με." ταυτα φησι κατε- λαλησαν οι φοβουμενοι τον Κυριον.
δυσφημια δε παλιν το εγκλημα, και των εσχατων αῤρωστηματων αποδειξις εναργης. νοσουσης γαρ διανοιας οι λογοι, και μεθυοντος νου θεοστυγες αποβρασμα το
φαναι τι κατα Θεου. οτι δε των
2.615 τοιουτων επακροαται λογων οιον ου
παρεργως, αλλ' εν σπουδηι, πεπληροφορηκεν ειπων Και προσεσχε Κυριος και
εισηκουσεν· "Ὅτι Πνευμα Κυριου πεπληρωκε την οικουμενην, "και το συνεχον τα
παντα γνωσιν εχει φωνης." ει δε δη που τις γενοιτο κατα της θειας αυτου δοξης
λογος, ουτος εσται βαρυς και οιον αφορητος, καιτοι λιαν ανεξικακειν ειωθοτι·
ταυτηιτοι και εφασκεν Ἐβαρυνατε επ' εμε τους λογους υμων. ∆ει δη ουν αρα, καν
ωμεν εν πονοις, χρησιμως ημας παι- δευοντος του Θεου, μη λιαν ακηδιαν, μητε μην
οιεσθαι τον ουτω φιλαρετον αφειδησαι των αγαθων· περιεργαζεσθαι δε μαλλον τα
εφ' οις προσκεκρουκαμεν, εκμειλισσεσθαι τε ουτω, και τον ελεον αιτειν. ει δε δη και
τινες των φιλαμαρ- τημονων εν ευπαθειαις ειεν κοσμικαις, την των προσκαιρων
απολαυσιν εχοντες, απονεμειν ακολουθον ταις αποῤρητοις οικονομιαις της επ'
αυτοις ανεξικακιας τους λογους. 9Και εγραψε βιβλιον μνημοσυνου ενωπιον αυτου
τοις φοβουμενοις
τον Κυριον και ευλαβουμενοις το ονομα αυτου. και εσονται
μοι, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ, εις ημεραν ην εγω ποιω εις
περιποιησιν, και
αιρετιω αυτους ον τροπον αιρετιει ανθρωπος τον υιον αυτου τον ευ δουλευοντα
αυτωι.9 Κατακερτομουντων αυτου των εξ Ἰσραηλ, και ανοσια πεφλυαρηκοτων
κατ' αυτου, "προσεσχε μεν και εισηκουσεν." ειτα δεον τοις ημαρτηκοσι την
πρεπουσαν επαρτησαι δικην, και τους της αθυροστομιας εισπραττεσθαι λογους,
παριησι μεν ως Θεος αμνησικακως και τουτο· εγγραφει δε βιβλιον μνημοσυνου τοις
φοβουμενοις αυτον, περι ων οιμαι που και 2.616 αυτος εφασκεν ο ∆αυειδ προς τον
γραφοντα το βιβλιον "Και επι το βιβλιον σου παντες γραφησονται." Ευρησομεν δε
αυτον τον Κυριον ημων Ἰησουν τον Χρι- στον τοις αγιοις λεγοντα μαθηταις "Μη
χαιρετε οτι τα "δαιμονια υποτασσεται υμιν· χαιρετε δε μαλλον, οτι τα "ονοματα
 
 

520

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμων εγραφη εν τωι ουρανωι." επαραται δε και σφοδρα εικοτως ο θεσπεσιος ∆αυειδ
τοις Ἰουδαιων δημοις απεκτονοσι Χριστον ουτω λεγων "Ἐξαλειφθητωσαν εκ
"βιβλου ζωντων, και μετα δικαιων μη γραφητωσαν." γρα- φεται τοινυν το του
μνημοσυνου βιβλιον τοις φοβουμενοις Θεον, ους και οικειους εσεσθαι φησιν εαυτωι
και γνωριμω- τατους κατα γε τον της περιποιησεως καιρον, οτε καθιειται μεν ο
Χριστος επι θρονου δοξης αυτου, δορυφορουντων αγγελων, "και στησει τα μεν
προβατα εκ δεξιων, τα δε "εριφια εξ ευωνυμων, και ερει τοις εκ δεξιων ∆ευτε οι
"ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοι- "μασμενην υμιν βασιλειαν
απο καταβολης κοσμου." τοτε γαρ αυτους αιρετιει, τουτεστιν αιρετους ποιησεται,
παραχωρων ουδεν εις φιλοστοργιαν τοις καθ' ημας πατρασιν, οι τοις ιδιοις
επιγανυται τεκνοις, οταν ειεν μαλιστα σοφα και ευηνια, και δια πλειστης οσης
αιδους ποιουνται τους φυσαντας. 9Και επιστραφησεσθε και οψεσθε ανα μεσον
δικαιου και ανα μεσον αδικου, και ανα μεσον του δουλευοντος τωι Θεωι και του
μη δουλευοντος.9
Τοτε δη τοτε, φησι, της ουτω σαθρας εικαιομυθιας αποπαυσαμενοι, και την ακρατη και απαιδευτον ανακοπτοντες
γλωσσαν,
διαλοιδορησεσθε μεν ουκ ετι τωι φιλαρετωι Θεωι, μονονουχι δε την μεθην
αποπεμψαμενοι, και οιον επιστρε- 2.617 φοντες εκ πλανης, ευ μαλα καταθρησετε τι
τε και οσον εστι το μεταξυ δικαιου τε και ανομου, του δουλευοντος Θεωι και του μη
δουλευοντος. οι μεν γαρ ανομοι τε και εξηνιοι, και τον της υπ' αυτωι δουλειας
αποσειομενοι ζυγον, οιχησονται προς απωλειαν και εις ατελευτητον κολασιν· "Ἐκει
εσται ο "κλαυθμος και ο βρυγμος των οδοντων," καθα γεγραπται· οι δε αγαθοι και
φιλοθεοι, και των θειων νομων επιστημονες, και απασης αρετης επιμεληται,
λαμπροι και ηγιασμενοι, τον της αφθαρσιας αναδησονται στεφανον, και εν ταις ανω
γεγονοτες μοναις, συνδιαιτησονται μεν αγιοις αγγελοις, κοινωνοι δε της δοξης
αποφανεντες Χριστου, τοις εις μα- κραιωνα βιον εντρυφησουσιν αγαθοις "α
οφθαλμος ουκ "ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ "ανεβη,"
κατα το γεγραμμενον. πλην ευημερουντας βλε- ποντες εν τωιδε τωι βιωι τους της
φαυλοτητος εραστας, γεγονασι μεν εν λογισμοις των αγιων τινες, ουκ ηγνοησαν δε
οτι του βιου το περας εξουσιν εις απωλειαν. και γουν ο μακαριος Ἱερεμιας ουτω πως
φησι "∆ικαιος ει Κυριε, οτι "απολογησομαι προς σε, πλην κριματα λαλησω προς σε.
"τι οτι οδος ασεβων ευοδουται; ευθηνησαν παντες οι "αθετουντες αθετηματα;
εφυτευσας αυτους και εῤριζω- "θησαν· ετεκνοποιησαν και εποιησαν καρπον· εγγυς
ει συ "του στοματος αυτων, και ποῤρω απο των νεφρων αυτων. "και συ, Κυριε,
γινωσκεις με, εδοκιμασας την καρδιαν μου "εναντιον σου." ειτα παλιν φησιν
"Ἅγνισον αυτους εν "ημεραι σφαγης αυτων. εως ποτε πενθησει η γη;" οραις οπως
εμπεπτωκεν εις λογισμων δυσχερειαν, ουκ ηγνοησε δε των δυσσεβουντων το περας.
"∆ιοτι πασα σαρξ χορτος, και "πασα δοξα ανθρωπου ως ανθος χορτου," κατα το γεγραμμενον.
2.618 9∆ιοτι ιδου ημερα ερχεται καιομενη ως κλιβανος, και φλεξει
αυτους, και εσονται παντες οι αλλογενεις και παντες οι ποιουντες ανομα καλαμη,
και αναψει αυτους η ημερα η ερχομενη, λεγει Κυριος Παντοκρατωρ, και ου μη
υπολειφθηι εξ αυτων ριζα ουδε κλημα.9 Ἐν πυρι γαρ εσεσθαι την της κρισεως
ημεραν εννοειν ακολουθον, "εν ηι οι ουρανοι μεν ροιζηδον παρελευσονται,
"στοιχεια δε καυσουμενα λυθησονται, γη δε και τα εν "αυτηι εργα κατακαησεται
παντα. καινους δε ουρανους και "καινην γην κατα τα επαγγελματα αυτου
προσδοκωμεν·" εφη γαρ ωδε τις των αγιων μαθητων. ηξει τοινυν φησιν ως
κλιβανος η ημερα Κυριου, και καταφλεξει μεν απαντας τους αλλογενεις, προσθησει
δε τουτοις και τους ποιουντας τα ανομα· μια γαρ εσται τις κατ' αμφοιν η δικη. αθρει
δε οπως αστειοτατα νυνι διαμεμνηται των αλλογενων. επειδη γαρ αυτους
εμακαριζον λεγοντες "Και νυν ημεις "μακαριζομεν αλλοτριους, και οικοδομουνται
 
 

521

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιουντες "ανομα, αντεστησαν Θεωι και εσωθησαν," ταυτηιτοι κατα- φλεχθησεσθαι
φησιν αυτους, ως τηι του Θεου δοξηι πεπο- λεμηκοτας, και προσκυνειν ελομενους τηι
κτισει παρα τον κτισαντα. Λογιουμεθα δε και ετερως αλλογενεις ονομαζεσθαι τους
ειδωλολατρας και τους καθ' ετερον τινα τροπον ηλλοτριω- μενους του ιερου τε και
απολεκτου γενους, οιον τι φημι τους αιρετικους, περι ων αν λεγοιτο, και μαλα
εικοτως "̓Εξ ημων εξηλθον, αλλ' ουκ ησαν εξ ημων· ει γαρ ησαν "εξ ημων,
μεμενηκεσαν αν μεθ' ημων." ουτοι την θειαν
2.619 ευγενειαν αποβεβληκοτες,
απονοσφιζομενοι τε του ιερου και απολεκτου γενους του γεγονοτος εις περιποιησιν·
δια πιστεως δε δηλονοτι της εν Χριστωι· οι τοιουτοι γουν πυρος εσονται του
παμφαγου τροφη. εν ισηι δε μοιραι κεισονται παρα Θεωι και οι ποιουντες ανομα, καν
ει εγκρινοιντο τυχον τοις πεπι- στευκοσι και εξειλεγμενοις, και τον φυσει τε και
αληθως ειδοσι Θεον. ου γαρ αποχρη τουτο αυτοις εις απονιψιν αμαρτιας, ειπερ
εστιν αληθες, ως "πιστις χωρις εργων νεκρα "εστι." δικαιοι μεν γαρ η πιστις η εις
Χριστον, και της των προεπταισμενων απαλλαττει κηλιδος. ει δε δη τις μετα τουτο
ραιθυμος τε και αναπεπτωκως ευρισκοιτο, προς τε τα σαρκος και τα του κοσμου παθη
επιῤρεπης, νενεκρωκεν οιονειπως εν εαυτωι την πιστιν, προστιθεις μεν ουδεν των
επαινουμενων, παλινδρομησας δε μαλλον επι την αρχαιαν του βιου σκαιοτητα. περι
των τοιουτων φησι και ο θεσπε- σιος μαθητης "Κρεισσον γαρ ην αυτοις μη
επεγνωκεναι "την οδον της δικαιοσυνης, η επιγνουσιν εις τα οπισω "ανακαμψαι
απο της παραδοθεισης αυτοις αγιας εντολης· "συμβεβηκε γαρ αυτοις το της αληθους
παροιμιας Κυων "επιστρεψας επι τον ιδιον εμετον, και υς λουσαμενη εις "κυλισμα
βορβορου." ουκουν εν ισωι τοις αλλογενεσι και οι ποιουντες ανομα, οι και εσονται
καλαμη, καταφλεχθησονται δε ουτως ωσανει κακεινη πυρος επενηνεγμενου.
συναγεται γαρ ο σιτος εις αποθηκην, καθα και ο Σωτηρ φησι περι των αγιων
θεριστων· το δε αχυρον κατακαιεται πυρι ασβε- στωι. και ου μη υπολειφθηι αυτοις
ριζα ουδε κλημα, τουτεστιν, ουδεμιαν εξουσιν ελπιδα του και αυθις αναφυηναι προς
ζωην, ζωην δε φημι την αξιεραστον τε και ως εν δοξηι τηι παρα Θεωι, την ως εν
αγιασμωι και μακαριοτητι νοουμενην. ριζης μεν γαρ ουκ εισαπαν εκκεκομμενης,
ουτε μην κληματος οιον εκ βαθους εξηιρημενου, σωζεται τις ελπις του και 2.620
αναφυναι παλιν· "Ἔστι γαρ δενδρωι ελπις," κατα το γεγραμ- μενον· "εαν γαρ εκκοπηι,
παλιν επανθησει, και ο ραδαμνος "δε αυτης ου μη εκλιπηι." ει δε δη κατωθεν και εξ
αυτης, ως εφην, αναβοθρευοιτο ριζης, και αγριαν των φυματων υπομενοι τομην,
συνδιολειται παντως αυτωι ελπις απασα του και εισαυθις αναφυηναι δυνασθαι προς
ζωην. ουκουν ως εξ ομοιοτητος της των φυτων εξηιρησθαι φησιν απασαν των
φιλαμαρτημονων ελπιδα. και τουτο σαφως ο θεσπεσιος Ἡσαιας επαγγελλεται
λεγων "Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευ-"τησει, και το πυρ αυτων ου σβεσθησεται, και
εσονται "εις ορασιν πασηι σαρκι." 9Και ανατελει υμιν τοις φοβουμενοις το ονομα
μου ηλιος δικαιο- συνης, και ιασις εν ταις πτερυξιν αυτου· και εξελευσεσθε και
σκιρτησετε ως μοσχαρια εκ δεσμων ανειμενα. και κατα- πατησετε ανομους, διοτι
εσονται σποδος υποκατω των ποδων υμων εν τηι ημεραι ηι εγω ποιω, λεγει Κυριος
παντοκρατωρ.9 Ἐπελαμψε μεν ο μονογενης του Θεου Λογος οφθεις εν τωιδε τωι
κοσμωι την καθ' ημας ομοιωσιν υποδυς· "Γεγονε" γαρ φησι "σαρξ ο Λογος και
εσκηνωσεν εν ημιν·" εν αχλυι δε οντας και σκοτωι, καθαπερ τις ηλιος, ταις οικειαις
περιαστραπτει μαρμαρυγαις, και την της αληθους θεογνωσιας ακτινα λαμπραν ταις
των πιστευοντων καρδιαις ενιεις, καθα- ρους απεφηνε και σοφους και απασης
2.621
αγαθουργιας επιστη- μονας. εδειξε δε ημιν εν εαυτωι τον Πατερα, δια της
αποῤρητου μυσταγωγιας ευτεχνεστατους αποφηνας και σε- σοφισμενους, εμπλεων
τε τον νουν της περι αυτου γνωσεως εχοντας. πλην και εις τουτο φαιδροτητος
παρενηνεγμενοι πεπλουτισμενοι τε, καθα φησιν ο μακαριος Παυλος, "εν "παντι
 
 

522

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογωι και εν πασηι γνωσει και εν πασηι σοφιαι," "βλεπομεν αρτι εν εσοπτρωι και εν
αινιγματι, και γινω- "σκομεν εκ μερους." ηξει δε κατα καιρους το τελειον, και εν
πληρεστατηι λοιπον εσομεθα γνωσει, Χριστου παλιν ημιν εξ ουρανου επιλαμψαντος,
και καταργουντος μεν την εκ μερους και εν αινιγματι γνωσιν, καταλαμποντος δε
ωσπερ τοις τελεωτατοις, και θειου τινος και αποῤρητου φωτος αναπιμπλαντος τον
νουν, και τηι του Ἁγιου Πνευματος χυσει καταφαιδρυνοντος. εφη μεν γαρ ο
θεσπεσιος Παυλος "Ειτε δε προφητειαι καταργηθησονται, ειτε γνωσεις παυ"θησονται." φαμεν δε οτι ουκ απο γε του γινωσκειν εν μερει επι το μηδολως ειδεναι
τι βαδιουμεθα, πολλου γε και δει. επει τινα τροπον ο της μελλουσης ελπιδος καιρος
ου προς ζημιαν εσται ταις των αγιων ψυχαις, ει χρη παντως και ων αν εχοιεν
απολισθειν, ου τα αμεινω κερδαινοντας, ουκ επι τινα των υπερκειμενων ιεντας τον
νουν· απεμπο- λουντας δε μαλλον και το ηδη πεπορισμενον ουκ αταλαι- πωρως εσθ'
οτε; καταργουνται δε προφητειαι, πεπαυσεται δε και γνωσις, επεισκρινομενης
δηλονοτι ταις ημετεραις ψυχαις της αγαν υπερκειμενης. ωσπερ γαρ ει τις, ενος εν
οικωι φαινοντος λυχνου και μετριαν εν τοις ορωσιν αυτον ιεντος αυγην, εισκομισειε
λαμπαδα, πασα πως αναγκη μο- νονουχι και απρακτειν το εκεινου φως τηι του
μειζονος
2.622 αμετριαι παραχωρουν· και ωσπερ ηλιου την υπ' ουρανον
καταυγαζοντος, αδρανης ηδη πως η των αστερων απολε- λειπται λαμπροτης· ουτω
φαιδροτερας εν ημιν εισκεκο- μισμενης γνωσεως καταργηθησεται πως η μειων. εφη
δε που και ο Χριστος τοις αγιοις αποστολοις "Ταυτα εν "παροιμιαις λελαληκα υμιν·
ερχεται ωρα, οτε ουκετι εν "παροιμιαις λαλησω υμιν· αλλ' εν παῤρησιαι περι του
"Πατρος απαγγελω υμιν." Ουκουν τοις αγιοις, οι και σφοδρα πεφοβηνται το ονομα
του Θεου, και απασης αρετης επιμεληται γεγονασιν εν τωιδε τωι κοσμωι, Χριστος
αναλαμψει, καθαπερ τις της δικαιοσυνης ηλιος της τελειοτατης γνωσεως τας αυγας
ενιεις, και απασης αυτους απαλλαττων ψυχικης αῤρωστιας, και θλιψεως της
αρχαιας ως απωτατω τιθεις. τουτο γαρ εστι το Ἴασις εν ταις πτερυξιν αυτου· οιον ως
επ' αετου και νεοττων ειρημενον, κατ' εκεινο που παντως το δια του πανσοφου
Μωυσεως λελεγμενον περι Θεου και των εξ Αιγυπτου λελυτρωμενων "̔Ως αετος
σκεπασει νοσσιαν αυτου, διεις τας πτερυγας "αυτου, εδεξατο αυτους." εσται τοινυν
φησι και ιασις εν ταις πτερυξιν αυτου. εν μεν γαρ τωι αιωνι τουτωι δεινα πως εστιν
εν ημιν της σαρκος τα σκιρτηματα· καταθηγει γαρ τον νουν εις εκτοπους ηδονας,
αγριαινει δε εν τοις μελεσιν ημων της αμαρτιας ο νομος, ει και νικαται τυχον δια
της των αγιων επιεικειας, επαμυνοντος του Χριστου. καταμεθυει δε πως ο νους, και
καθ' ετερον τροπον πειραζομενος υπο παθων· αλαζονειαι τε γαρ επισκηπτουσι, και
φιλοδοξιαι κοσμικαι και οργαι και φιλοκερδειαι και τα ετερα των κακων. επειδη δε
τον αῤραβωνα του Πνευματος δια Χριστου πε- πλουτηκαμεν, ειθισμεθα και
κατευμεγεθειν των παθων, πλην ιδρωτος ου διχα, κατα δε γε τον αιωνα τον
μελλοντα πληρη 2.623 της θεογνωσιας εχοντες την αυγην, και την τελειοτητα της
δωρεας του Ἁγιου Πνευματος πλουτουντες, αποδυσαμενοι τε την φθοραν και τα της
σαρκος παθη, Θεωι δουλευσομεν ολοτροπως, ου μεριζομενοι προς αμαρτιαν, ουτε
μην υπο του των παλαι παθων ενοχλουμενοι, αλλ' εν ισηι ταξει τοις αγιοις αγγελοις
τον καθαρον και απημονα διαζωντες βιον. γεγραπται γαρ περι των αγιων οτι
επιλησονται την θλιψιν αυτων, και ουκ αναβηι αυτων επι την καρδιαν· εσται δε,
φησι, "και ευφροσυνη αιωνιος υπερ κεφαλης αυτων, "υπερ γαρ κεφαλης αυτων
αινεσις και ευφροσυνη και "αγαλλιαμα καταληψεται αυτους, απεδρα οδυνη και
λυπη "και στεναγμος." ταυτηιτοι φησιν ο Προφητης, ητοι Θεος ο τουτων εργατης
και δοτηρ, οτι και εξελευσεσθε και σκιρτη- σετε ως μοσχαρια εκ δεσμων ανειμενα.
ωσπερ γαρ τα μοσχαρια τα υποτιτθα δεσμων ανιεμενα κατασκαιρουσι των αγρων,
εν ευανθει τηι ποαι αποπηδωντα τε και διαμυκωμενα· ουτω κατα καιρους οι αγιοι
 
 

523

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονονουχι δεσμων ανιεμενοι της εν τωιδε τωι βιωι θλιψεως και φροντιδος, ιδρωτος
τε και πονων, εις την τοις οσιοις πρεπουσαν ευθυμιαν εκβη- σονται, πατουντες
ανομους, ου μαχομενους ετι και ανθεστη- κοτας, πεσοντας δε ηδη και νενικημενους,
και οιον υπο ποδας κειμενους, τωι και ανηιρησθαι παντελως τον παρ' αυτων
πολεμον. "Ου γαρ εσται εκει λεων, ουδε των θηριων των "πονηρων ουδεν ου μη
αναβηι εκει," κατα το γεγραμμενον· "εσται δε μαλλον οδος καθαρα, και οδος αγια
κληθησεται." απολεμος γαρ και απασης κηλιδος απηλλαγμενη κατ' εκεινο μαλιστα
του καιρου των αγιων εσται ζωη. 9Και ιδου εγω αποστελλω υμιν Ἡλιαν τον
Θεσβιτην πριν ελθειν
2.624 την ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη, ος
αποκατα- στησει καρδιαν πατρος προς υιον και καρδιαν ανθρωπου προς
τον
πλησιον αυτου, ινα μη ελθω και παταξω την γην αρδην.9 Ἀποδειξις ημεροτητος και
ανεξικακιας Θεου, το και Ἡλιαν ημιν τον Θεσβιτην προαναλαμψαι κατα καιρους,
οτε παρεσται λοιπον ο Κριτης τοις ανα πασαν την οικουμενην προαγγελλοντα.
καταβησεται γαρ κριτης εν τηι δοξηι του Θεου και Πατρος ο Υιος, δορυφορουντων
αγγελων, και κα- θιειται μεν "επι θρονου δοξης αυτου," κρινων την οικουμενην εν
δικαιοσυνηι, αποδωσει δε παντως εκαστωι κατα το εργον αυτου. επειδη δε εν
πλεισταις εσμεν αμαρτιαις, προβαδιζει χρησιμως ο θεσπεσιος προφητης, εις
ομοψυχιαν αγων τους επι της γης, ινα δη συμπαντες εις ενοτητα την δια πιστεως
ενηνεγμενοι, και των εις φαυλοτητα σπουδασματων απο- παυσαμενοι, πληρουν
ελοιντο το αγαθον, ουτω τε σωθειεν καταφοιτησαντος του Κριτου. φθασας μεν ουν
ο μακαριος Βαπτιστης Ἰωαννης προηλθεν "εν πνευματι τε και δυναμει "̔Ηλιου."
αλλ' ωσπερ αυτος διεκηρυττε λεγων "Ἑτοι- "μασατε την οδον Κυριου, ευθειας
ποιειτε τας τριβους "αυτου," ουτω και ο θεσπεσιος Ἡλιας εγγυς οντα δια- κηρυττει
τοτε, και οσον ουδεπω παρεσομενον, ινα κρινηι την οικουμενην εν δικαιοσυνηι. και
νυν μεν ισως διχονοουσι τινες, και μεμερισται πατηρ μεν προς υιον, υιος δε προς
πατερα. ο μεν γαρ πεπιστευκεν εις Χριστον, ο δε τοις απιστοις εστιν εναριθμιος,
ετεροι δε διεστηκασι της αλληλων αγαπης, διεσχοινισμενοι προς εχθραν και
ακαταληκτους οργας, και τας εφ' οτωιουν των εν κοσμωι πραγματων φιλονεικιας.
αποκαταστησει γεμην ο προφητης, εις μιαν
2.625 συναγων πιστιν παλαι
διηιρημενους, και αποκαθιστας αν- θρωπον προς τον πλησιον αυτου, ινα μη ελθω
φησι και παταξω την γην αρδην, τουτεστιν ολοτροπως και παντελως. οραις ουν αρα
την ημεροτητα του παντων ∆εσποτου. προαναπειθει τους επι της γης, και μονονουχι
διαμαρτυρεται δια της του Ἡλιου φωνης, οτι παρεσται κριτης, ινα ταις εις το
αμεινον μεταδρομαις τον οικειον επανορθουντες βιον οι το τηνικαδε ζωντες επι
της γης, μη πικρωι περιτυχοιεν τωι δικαστηι, πεμποντι προς φλογα και εις το σκοτος
το εξωτερον· ακουσειαν δε μαλλον "∆ευτε οι ευλογημενοι του Πατρος "μου,
κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν "απο καταβολης κοσμου."
9Μνησθητι του νομου Μωυση του δουλου μου, καθοτι ενετειλαμην
αυτωι εν
Χωρηβ προς παντα τον Ἰσραηλ προσταγματα και δικαιωματα.9 Ἀναπειθει παλιν
εννοειν τους εντευξομενους τοις του Προφητου λογοις, οτι μη καινον η ασυνηθες
το επι Χριστωι γεγονε κηρυγμα, μητε μην φωναις μοναις ταις Μαλαχιου
προαπηγγελμενον· αλλα γαρ ανωθεν τε και εξ αρχης, και εκ πρωτων, ιν' ουτως
ειπωμεν, χρονων, καθ' ους κεκληται προς θεογνωσιαν ο Ἰσραηλ, οτε τους εν Χωρηβ
κεχρησμυ- δηκε νομους δια Μωυσεως Θεος. καταβεβηκε μεν γαρ ο των ολων Θεος
εν ειδει πυρος επι το ορος το Σινα, εφαινοντο δε καπνοι μεν και φλογες υψου τε
διαττουσαι, και πολυ τοις θεωμενοις εμποιουσαι το δειμα· σκοτος δε ην, και γνοφος,
και θυελλα, και "φωνη της σαλπιγγος ηχει 2.626 "μεγα." τοτε δη τοτε περιφοβοι
γεγονοτες οι υιοι Ἰσραηλ προσηιεσαν λεγοντες τωι μεσιτηι και παιδαγωγωι· Μωυσης
ουτος ην· "Λαλει συ προς ημας, και μη λαλειτω ημιν ο "Θεος, ινα μη αποθανωμεν."
 
 

524

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και δη προς ταυτα Θεος "̓Ορθως, φησι, παντα οσα ελαλησαν· Προφητην αυτοις
"αναστησω εκ των αδελφων αυτων ωσπερ σε, και θησω "τους λογους μου εις το
στομα αυτου, και λαλησει αυτοις "κατα παντα οσα εντειλωμαι αυτωι." οραις οπως εκ
μακρων των ανωθεν χρονων προανεφωνει Χριστον το γραμμα το ιερον; αλλα και
αυτας ει δη βουλοιτο τις βασανιζειν τας του νομου σκιας, Χριστον ευρησει
γραφομενον, και το επ' αυτωι μυστηριον. και γουν εφασκεν Ἰουδαιοις "Ει
"επιστευετε Μωυσηι, επιστευετε αν εμοι, περι γαρ εμου "εκεινος εγραψε." πληρωμα
γαρ νομου και προφητων ο Χριστος, δι' ου και μεθ' ου τωι Θεωι και Πατρι η δοξα
συν τωι Ἁγιωι Πνευματι νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

525

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


