De beato Abraham
ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΑΚΑΡΙΟΝ ΑΒΡΑΑΜ.
50.737
Ειδετε πολιαν σφριγωσαν, και γηρας ακμαζον; ειδετε αθλητην γενναιον προς
φυσιν και σπλαγχνα παραταξαμενον; ειδετε ανδρα εν εσχατηι πολιαι αδαμαντος
στεῤροτερον; Κεχαλαστο μεν αυτου ο τονος των σαρκων, νενευρωτο δε αυτου ο
τονος της πιστεως. Τοιαυτα γαρ της Ἐκκλησιας τα κατορθωματα, οτι η ατονια του
σωματος ουδεν λυμαινεται την προθυμιαν της πιστεως· κοσμος γαρ Ἐκκλησιας
πολια κατεσταλμενη, και πιστις επτερωμενη, και εν τουτωι χαιρει η Ἐκκλησια
μαλλον. Ἐπι μεν γαρ των εξω πραγματων ο γερων αχρηστος, εις ουδεν επιτηδειος,
αλλα πανταχου συγγνωμης απολαυει, δια ατονιαν μη δυναμενος χρησιμευσαι τοις
αναγκαιοις. Οιον τι λεγω· Ου δυναται ο γερων εις πολεμον παραταξασθαι, ουχ ιππωι
αναβηναι, ου δορυ κινησαι, ουκ ασπιδα σεισαι, ουχ ηλιου θερμοτητα υπενεγκειν, ουχ
οδοιποριας μεγεθος βαστασαι, ου λιμου δεινοτητα υπομειναι, ου θορυβων ογκον·
αλλ' εν ησυχωι τοπωι καθεζεται, συνηγορον εχων την πολιαν. Τουτο δε και επι των
πλοιων ιδοι τις αν· Ου δυναται ο γερων επι των οιακων καθεσθηναι, ου πελαγη
τεμειν, ου κωπην ελασαι, ουχ ιστιον κρεμασαι, ουκ εναντιοις ανεμοις παραταξασθαι,
ου κρυους δριμυτητα υπομειναι, ουκ αλλο τι των τοιουτων δυναται ποιησαι· αλλα
καθεζεται εν τηι νηι την επι της ηλικιας εχων συγγνωμην. Τουτο δε και επι των
γηπονων εστιν ιδειν· ουτε γαρ αροτρον ελκυσαι δυναται, ουτε αυλακα ανατεμειν,
ουτε πωλοδαμνης γενεσθαι, ουτε βοων ισχυρων υπενεγκαι ισχυν, ουτε καυματος
πολεμον, ουτε θερμοτητος ογκον, ουτε σκαπανης βαρος, ουτε αλλο τι των προς την
γην χρησιμευοντων· αλλα καθεζεται εν τωι οικωι, συνηγορον εχων την πολιαν. Ἀλλ'
ου τα της Ἐκκλησιας τοιαυτα, αλλ' οταν γηρασωσιν οι εν αρετηι διαγοντες, τοτε
μαλλον χρησιμοι καθιστανται· ου γαρ σαρκων ευτονια, αλλα πιστεως επιτασις
ζητειται. Τοιουτος ην Ἀβρααμ, κεχαλασμενος μεν τωι τονωι των σαρκων,
νενευρωμενος δε τωι τονωι της πιστεως. Γερων ην, αλλ' εν εσχατηι πολιαι προς φυσιν
εμαχετο, τροπαια νικης μεγαλα στησας· γερων ην, αλλα σιδηρου ευτονωτερος, και
αδαμαντος στεῤροτερος. Και οτε μεν εν νεοτητι ην, ουδεν τουτων κατωρθωσεν· οτε
δε παρεδραμεν ο χρονος της ηλικιας, τοτε το τροπαιον της νικης εστησεν· εν εσχατηι
ην πολιαι, αλλ' εμποδιον η πολια ουκ εγενετο. ∆ιο και ο Θεος, ειδως την ευτονιαν
αυτου, επιφαινεται αυτωι, και φησιν· Ἔξελθε εκ της γης σου, και εκ της συγγενειας
σου, και εκ του οικου του πατρος σου, και δευρο εις γην, ην αν σοι δειξω. Ὑπηκουσεν
Ἀβρααμ τωι λογωι, καιτοι γερων ων λοιπον, και ατο 50.738 νος τωι σωματι, και ουκ
ειπε προς εαυτον· Που απερχωμαι εν εσχατηι πολιαι; καταλιπω τον οικον του πατρος
μου, και την γην εν ηι εγεννηθην, οπου περιουσια χρηματων, και περιφανεια
γονεων· οπου κτησις πολυτελης, και φιλων ευημερια; αλλ' ελυπειτο μεν προς το
παρον, ου παρηκουε δε· ως φιλοτοπος γαρ ηγωνιατο καταλιπειν, ως φιλοθεος δε
επειθετο και υπηκουε· και το θαυμαστον, ουτε ειπεν αυτωι ο Θεος εις ποιον τοπον,
αλλα τωι αδιοριστωι του ονοματος εγυμνασεν αυτου την προαιρεσιν. Ει γαρ ειπεν
αυτωι, οτι εις γην σε εχω απαγαγειν ρεουσαν γαλα και μελι, ευρισκετο ο Ἀβρααμ ου
φωνηι Θεου υπακουσας, αλλα γην γης προκρινας. Ἐξηλθεν ουν Ἀβρααμ μη
επισταμενος που απερχεται. Ειδες πολιαν σεμνυνομενην εν κατορθωμασι; Τοιαυτα
γαρ, ως προειπον, τα ημετερα· ουκ ατονια γηρως αυτα καταβαλλει, ου χρονος αυτα
μαραινει· ου γαρ εν σωμασιν εστιν η πολια, αλλ' εν ψυχηι· διο και αγηρατα εστιν.
Ἐξηλθεν ουν Ἀβρααμ μηδεν ειληφως, αλλ' ετι εν σκηναις κατοικων· και ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ηπιστησεν, ουδε ηγωνιασεν· ειχε γαρ ενεχυρον αξιοπιστον του καλεσαντος την
φωνην.
Ἦν δε αυτος αγονος, και ουκ ετεκνου, αλλ' ουτε Σαῤρα η τουτου γυνη· ελαβε
δε εξ επαγγελιας υιον τον Ἰσαακ· οτε δε η φυσις απηγορευσε, τοτε η χαρις
εδωρησατο· ελαβεν αξιοπιστον μισθον υπακοης, αλλα τουτο μη ειδως· ει γαρ ᾔδει,
ουδεν αξιοπιστον ην ποιησας. Και ινα μαθηις, οτι ου δια τουτο υπηκουσε, βλεπε πως
και αυτον κελευομενος ανελειν ου παρακουει, αλλα την φυσιν ριπτει, και την
φιλοθεΐαν ασπαζεται, τα σπλαγχνα καταπατει, και του καλεσαντος ουκ αφισταται. Τι
ουν προς αυτον ο Θεος; Ἀβρααμ, Ἀβρααμ. Ὁ δεειπεν· Ἰδου εγω· και ειπε· Λαβε τον
υιον σου τον αγαπητον, ον ηγαπησας, τον Ἰσαακ, και ανενεγκε αυτον εις
ολοκαρπωσιν εφ' εν των ορεων, ων αν σοι ειπω. Ουτε το ορος αυτωι εδηλωσεν, αλλα
τωι αδιοριστωι του ορους εις πλειονα αυτον αθυμιαν ενεβαλεν. Ἀλλ' ομως τουτων
ουδεν τον Ἀβρααμ εθορυβησε· μαλλον δε και εθορυβησεν· επασχε μεν γαρ τα του
ανθρωπου, ουκ επασχε δε τα της αμαρτιας· εκλυδωνιζετο μεν ως πατηρ, ου
κατεποντιζετο δε ως φιλοθεος· τα σπλαγχνα ανηπτετο, αλλ' η πιστις ενικα. Μη γαρ
ειπηις, οτι ουδεν επασχεν ο Ἀβρααμ· εννοησον πως επυρπολειτο υπο των σπλαγχνων
ελαυνομενος, και βλεπε την φιλοσοφιαν αυτου. Ουδε τηι Σαῤραι λεγει· εδεδοικει γαρ,
μη ποτε εμποδισηι τωι μυστηριωι τωι επιτελουμενωι. Ει γαρ ειπεν, εικος αυτην
επιστομιζειν, και λεγειν· Που αναγεις τον υιον σου, ον παρ' ελπιδας ελαβον, ον κατ'
επαγγελιαν εδεξαμην, ον αντι της φιλοξενιας ελαβον, ον εν εσχατωι γηραι εχαρισατο
μοι ο Θεος; που αυτον αναγεις; που αυτον λαμβανεις; ουδεις σοι 50.739 ωφθη; πως
γαρ Θεος σοι ειχεν οφθηναι, και ζητειν τον υιον, ον παρ' ελπιδα μοι εδωκεν; αυτος
εχαρισατο, και αυτος λαμβανει; ει δια το λαβειν αυτον εδωκε, βελτιον, ει μη εδωκεν·
ου γαρ εστι τοσουτος πονος το μη εχειν, οσον το λαβειν και απολεσαι. Ἐννοησον την
Σαῤραν αναπτομενην και πυρπολουμενην, και υπο της φυσεως ελαυνομενην, και
την μητραν αυτης διαστρεφομενην, και τα σπλαγχνα αυτης αλλοιουμενα· συμπαθεις
γαρ αι γυναικες περι τα τοιαυτα· οσον γαρ μαλακωτερα και συμπαθεστερα, τοσουτον
εμελλε διισχυριζεσθαι προς τον Ἀβρααμ, και ενεποδιζετο η θυσια, και το μυστηριον
κατηργειτο. Τι γαρ αν ουκ εποιησεν η Σαῤρα προς το αποσπασαι τον υιον αυτης; ου
γαρ ηδυνατο βαστασαι το γινομενον, τον παρ' ελπιδας υιον μελλοντα αναιρεισθαι,
και εν αυτωι τωι γηραι δεδωρημενον αυτηι μελλοντα σφαζεσθαι, πατρος χειρας
τεκνοφονιαν μελλουσας εργαζεσθαι· ουκ αν εβασταζε τοιαυτα η Σαῤρα, αλλα
πολλην αν ειργασατο μαχην μετα του Ἀβρααμ, της δε μαχης γινομενης αναγκη
ενεδραν τινα παρακολουθησαι, ενεδρας δε παρακολουθουσης ενεποδιζετο το
μυστηριον. Ουκ ειπεν ουν Ἀβρααμ τηι γυναικι, ινα μη φιλονεικια γενηται, ινα μη,
γενομενης της φιλονεικιας, εις μαχην προελθηι το πραγμα, ινα μη, εις μαχην
προελθοντος του πραγματος, εις μερισμον περι του υιου προχωρησηι, ινα μη, εις
μερισμον προχωρουντος του υιου, χρονισηι η επαγγελια, ινα μη, χρονισασης της
επαγγελιας, το πραγμα ενεδρευθηι, ινα μη, του πραγματος ενεδρευθεντος, ατελεστον
μενηι το μυστηριον.
βʹ. Ἀλλ' ο φιλοσοφος Ἀβρααμ, ο αθλητης, και προς φυσιν αγωνιζομενος, και
προς σπλαγχνα πυκτευων, και κατα της φυσεως οπλιζομενος, ου παρηκουσεν, αλλ'
επιταγματι του Θεου εικων, ηκουσε της αγγελιας, και ευθυς λαμβανει τον υιον.
Ἡδεως ενδιατριβω τοις ρημασι τουτοις· Λαβε τον υιον σου τον αγαπητον, ον
ηγαπησας, τον Ἰσαακ, και ανενεγκε μοι αυτον εις ολοκαρπωσιν εφ' εν των ορεων,
ων αν σοι ειπω· και λαβων ο Ἀβρααμ τον Ἰσαακ, και την ονον, και τους δυο παιδας,
απηιει· ειτα φθασαντων αυτων εν τινι τοπωι, λεγει τοις παισι· Καθισατε, φησιν, υμεις
ωδε· εγω δε και το παιδαριον διελευσομεθα εως ωδε, και προσκυνησαντες παλιν
αναστρεψομεν προς υμας. Ἄκων προεφητευσεν ο Ἀβρααμ, της θειας χαριτος αυτωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

συνεργουσης. Σφαξαι ανερχηι τον υιον σου, και λεγεις, Ἀναστρεψομεν; Ὡς ζητει
κρυψαι τους παιδας, προφητης καθισταται. Και εθηκε τα ξυλα επι τους ωμους του
Ἰσαακ, και λαβων πυρ και μαχαιραν ανεβη επι το ορος. Και τι φησιν ο Ἰσαακ προς
τον πατερα; Πατερ. Ὁ δε, τι εστι, τεκνον; Και φησιν· ιδου το πυρ και τα ξυλα· που εστι
το προβατον το εις ολοκαρπωσιν; Ὁ δε προς αυτον· ο Θεος οψεται εαυτωι προβατον
εις ολοκαρπωσιν, τεκνον. Ἰδου και δευτερα προφητεια· ου στεγω ουτε τα ρηματα
παρελθειν, ουτε παραδραμειν τα γεγενημενα. Ἐννοησον ονοματα μελλοντα
πραγματων ερημουσθαι. Ουτως εκεινος τον πατερα καλει, κακεινος παλιν τον υιον,
και προς ωραν μεν ην τα ονοματα, ημελλον δε γυ 50.740 μνουσθαι. Ἐννοησον γαρ, τι
επασχεν ο Ἀβρααμ καλουμενος υπο του Ἰσαακ, ον ημελλε σφαττειν, πατερ. Πως ου
διεθρυβη τα γονατα; πως ου συνεκλασθη τα μελη; πως την διανοιαν ουκ επαθε
ταυτα ακουσας παρα του υιου Ἰσαακ; Ὅμως ανηνεγκε, και συνεποδισε τον Ἰσαακ,
και ελαβε την μαχαιραν τηι δεξιαι χειρι, ινα σφαξηι τον υιον αυτου. Ὢ της δεξιας
εκεινης της κατα του υιου οπλιζομενης· ουκ εχω πως παραστησω τωι λογωι τα
γεγενημενα. Πως ουκ εναρκησεν η χειρ; πως ουκ επεσε το ξιφος απο της χειρος; πως
ου διελυθη ολος, και διεθρυβη; πως δε ηρκεσε στηναι και ιδειν τον Ἰσαακ δεδεμενον;
πως δε ουκ εμεινε νεκρος αφνω; πως δε τα νευρα αυτωι υπηρετησαν; πως δε η γνωμη
ηρκεσεν, Ουκ εχω, πως παραστησω τωι λογωι το γεγενημενον. Ὅσοι πατερες η
μητερες, συνελθετε, χειρα ορεξατε, βοηθησατε τωι λογωι· ατονω γαρ προς τα
πραγματα· συγγνωτε, αλλ' υμεις συμμαχησατε. Πολλακις πεντε η και εξ υιους εχει
τις και θυγατερας· και επαν εις εξ αυτων αῤρωστησηι, περιερχεται ολην την κλινην ο
πατηρ, φιλων του παιδος τους οφθαλμους, τας χειρας περιπτυσσομενος, την ημεραν
νυκτα λογιζομενος, και το φως σκοτος, ου τα στοιχεια μεταβαλλων, αλλα τηι αηδιαι
της λυπης ουκ ευφραινομενος επ' αυτοις· κλιναι εστρωμεναι απαλαι, ιατροι
παρακαθεζομενοι, πολλη η δορυφορια του ανωμαλουντος, τηκεται ολος δι' ολου ο
πατηρ· καν περιουσιαν εχηι χρηματων, απευκτεα αυτωι εστι, καν μυριας εχηι
φροντιδας, πασας διωκει, ου δυναμενος ανανηψαι, εκ της λυπης μεθυων· και ο πας
αυτωι κοσμος ανιατος του κακου. Ὁμοιως και η μητηρ περιερχεται διακοπτομενη,
εμπυριζομενη, και αναπτομενη ολη, ζητουσα δυναμιν, ινα συμμερισηται τον πονον·
μαλλον δε ινα και ολον αναδεξηται, ινα το κακουμενον τεκνον απαλλαγηι της
νοσου. Ουδεν αυτηι ο παρων βιος, ουδεν αυτηι ο μελλων, αλλα παντων τουτων
τιμιωτερον ηγειται το πασαν αναδεξασθαι την νοσον του τεκνου. Ουκ εχω πως
παραστησω το παθος τουτο. Ἐννοησον και τον Ἀβρααμ τα αυτα πασχοντα μεν,
φιλοσοφουντα δε, και τωι προσταγματι πειθομενον· κατεπατει την φυσιν, και η
εντολη των σπλαγχνων εγινετο μαλλον δυνατωτερα. Ἔπασχε μεν γαρ ταυτα, ως
προειπον, ως ανθρωπος, εφιλοσοφει δε ως φιλοθεος. Και ην ιδειν τον Ἰσαακ
μαρτυρα ζωντα και ου ζωντα, αποθανοντα και ουκ αποθανοντα. Ὅσον μεν γαρ τηι
προθεσει του πατρος, απεθανεν· οσον δε τηι του Θεου φιλανθρωπιαι, ουκ απεθανε·
τυπος γαρ ην του ∆εσποτου και εικων· εχρησιμευσε δε ο τυπος, και εκδεχεται την
αληθειαν. Ειτα συμποδιζεται ο Ἰσαακ, και ου σφαγιαζεται· ηλθε γαρ ανωθεν φωνη
ελεου και φιλανθρωπιας γεμουσα, και επεχει τον πατριαρχην ολον εγκειμενον οντα
και ετοιμον προς την σφαγην, και φησιν· Ἀβρααμ, Ἀβρααμ, μη επιβαληις την χειρα
σου επι το παιδαριον. ∆ια τι ουχι επι τον παιδα, αλλ' Ἐπι το παιδαριον; δια τι
ευτελιζει; Ἄνθρωπος γαρ ην· Υιου δε ην χρεια, ου παιδαριου· ου δουλου, αλλ' Υιου
αληθινου μονογενους, παρα Πατρος απεσταλμενου προς ημας. Μη επιβαληις την
χειρα σου επι το παιδαριον. Ἠρκεσθης τωι τυπωι, εκδεχου την αλη 50.741 θειαν. Και
προφητευει μεν Ἀβρααμ παραλογιζομενος τους παιδας· οραι δε αποβαινουσαν εν τοις
ρηθεισι την αληθειαν· τι γαρ φησι; Καθισατε αυτου μετα της ονου· εγω δε και το
παιδαριον διελευσομεθα εως ωδε, και προσκυνησαντες αναστρεψομεν προς υμας.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ειπεν ουχ ουτως εχων· απεβαινε δε μαλλον ως ελεγεν, η ωσπερ εφρονει. Τους
παιδας δε καταλιμπανει, ινα μη βιασθηι θεομαχον βιαν· μη νομισαντες πρεσβυτικον
τι παθος υπομεμενηκεναι τον γεροντα, επισχωσιν αυτου την προς το θυσαι ορμην,
ειποντες, τι ποιεις, ω δεσποτα; τον εξ επαγγελιας θυεις, τον αγαπητον, τον
θεοδωρητον, τον γηρωκομον, τον κληρονομον, τον σον διαδοχον, τον Σαῤρας υιον;
τι ποιεις σκοπησον, ανακοινωσαι τηι συμβιωι, τηι κοινωνωι της γονης, τηι επ' αυτωι τας
ωδινας υπομεινασηι· ημας σφαγιασον πρωτον, και ουτως τον υιον. Ἀλλ' ο σοφος
πρεσβυτης ου παραλαμβανει τους οφειλοντας εμποδιζειν αυτον, αλλα ποιει
βασταζειν το θυμα τα ξυλα, ινα τον τυπον εχηι του τον σταυρον βασταζοντος
Σωτηρος. Βασταζων δε ο παις και φθεγγομενος, κινει τα πατρωια σπλαγχνα, αλλ' ουκ
εξιστησι του προς Θεον ποθου. Τι γαρ φησι; Πατερ. Ἐννοει δε οια ην η φωνη, Πατερ.
Και γαρ και ημεις οτε θυειν μελλομεν η αρνιον η αλλο τι των ζωων, και ειδομεν
βληχωμενον, και ηρεμαιαι φωνηι προς ημας φθεγγομενον, ελεουμεν, οικτειρομεν
αναρθρον προφερον την φωνην. Ἐννοησον ουν τουτο το προβατον τι εποιησεν αν,
ει προς ασθενη διελεγετο· Πατερ, ιδου το πυρ και τα ξυλα, που εστι το προβατον το
εις ολοκαρπωσιν; αυτος δε ην κατα την του πατρος γνωμην ο λαλων το προβατον
ερεθιζον τον ιερεα εις ευσπλαγχνιαν. Ουκ εμαθητευσε γαρ Χριστωι τωι λεγοντι· Ὁ
φιλων πατερα η μητερα, η υιον η θυγατερα, υπερ εμε, ουκ εστι μου αξιος. Ἐμιμειτο
δε Πατερα περι ου ειρηται· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ' υπερ ημων
παντων παρεδωκεν αυτον. Που εστι το προβατον; νουνεχως ο παις. Τι ουν ο πατηρ
φησιν; Ὁ Θεος οψεται εαυτωι προβατον εις ολοκαρπωσιν, τεκνον· ουκ οικετην, αλλ'
Υιον. Ἐκεινος μονογενης, και ο Θεος μονογενης· εκεινος επι των ωμων τα ξυλα, και
ο Χριστος επι των ωμων τον σταυρον· εκεινος μηδεν αμαρτησας ημελλε σφαζεσθαι,
και ο Υιος του Θεου μηδεν αμαρτησας εσταυρωθη· εκεινος και εσφαγη και ουκ
εσφαγη, και ο Υιος του Θεου ο μονογενης και εσφαγη και ουκ εσφαγη, και απεθανε
και ουκ απεθανεν· οσον μεν γαρ εις προαιρεσιν, απεθανεν, οσον δε εις εκβασιν
πραγματων, ουκ απεθανεν εκεινος· ο δε Υιος του Θεου τηι σαρκι απεθανεν, αλλ' η
θεοτης απαθης εμεινεν.
γʹ. Ἀει γαρ ο Θεος, οταν μελληι πραγμα μεγα διοικειν παρα τοις ανθρωποις,
προλαμβανει, και την σκιαν αυτου προζωγραφει, ινα οταν ελθηι η αληθεια, μη
απιστησωσι περι αυτης, ινα, της εικονος προλαβουσης, μη απιστησωσι τηι αληθειαι.
Οιον τι λεγω· εμελλεν η παναγια παρθενος γενναιν, και απιστον ην το πραγμα· πως
παρθενος γεννησει παρα τον νομον της φυσεως; το γαρ γεγεννημενον παρ'
ακολουθιαν φυσεως. Τις εξ αιωνος ειδε παρθενον γεννησασαν; Ἵνα ουν μη εις
απιστιαν πολλην χωρησωσιν οι Ἰουδαιοι, 50.742 προλαμβανει και σκιαγραφει εν τηι
Σαῤραι την αληθειαν, ινα οταν απορησωσιν, πως η παρθενος εγεννησε, μαλλον
αναμνησθεντες ειπωσι, πως η Σαῤρα εγεννησε; μαλλον δε εκεινωι τωι λογωι, πως η γη
παρθενος ουσα εγεννησε; Σκαπανη ουκ ην, ο γεωργων αυτην ουχ υπηρχεν, υετος ου
κατηλθε, βοτανη εις αυτην ουκ ανηλθεν, αυλαξ αυτης ουκ ανετμηθη, χερσος ην,
σπερματων καταβολην ουκ εδεξατο, ψεκας ουκ ηυφρανεν αυτην. Ειπε μοι ουν, πως
παρθενος ουσα τα μυρια γενη των βοτανων εβλαστησεν; Ἀλλ' ουκ εχεις ερμηνευσαι
το γεγενημενον, αλλα λεγεις, ως ηθελησεν ο Θεος. Τον αυτον ουν τροπον και επι της
παρθενου, επειδη απορεις, μαθε μη περιεργαζεσθαι οταν Θεος εργαζηται· μη ερωτα
τα κατα φυσιν, οταν ο της φυσεως τεχνιτης εργαζηται· μη πολυπραγμονει. Ειπε,
Βλαστησατω η γη, και ευθεως εισηλθεν ο λογος εις τας λαγονας της γης, και
διηγειρεν αυτης τας ωδινας, και η παρθενος εγεννα. Λογος εις ην ο προελθων, και
μυρια γενη των βοτανων εβλαστησε, και η γη τον ιδιον ανελαμβανε κοσμον δια του
λογου· Και ην ιδειν την γην κυμαινομενην, τα πτηνα, τα ενυδρα, τα χερσαια, τους
λειμωνας, τα ανθη, τα δενδρα, την αμπελον, την ελαιαν, τα μυρια γενη των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

δενδρων, τα αωρα, τα ωριμα, τα εν πεδιοις, τα παρα θαλασσαν, τα παρα λιμνας, τα
παρα ποταμους, τα παρα πηγας, τα εν τοις ορεσι. Λογος εις ην ο εργαζομενος, και η
γη την οικειαν ευπρεπειαν απελαμβανεν. Ἑρμηνευσον μοι, ω Ἰουδαιε, πως τουτο·
αλλ' ουκ εχεις. Ὁραις πως η πλανη παρ' εαυτης υποσκελιζεται; Προσεχε ακριβως. Ὡς
γαρ ελεγον, οταν μελληι ο Θεος διοικειν τι πραγμα απιστον δοκουν ειναι τοις
ανθρωποις, προλαμβανει τον τυπον και την σκιαν, ινα μη αιφνιδιον ελθουσα η
αληθεια εις απιστιαν αυτους εμβαληι. Ἔδει κατελθειν τον Υιον του Θεου, και
βαπτισαι το των ανθρωπων γενος, και τον παλαιον ανθρωπον αποπνιξαι, και τον
ανανεωσαι θελοντα την αμαρτιαν καταποντισαι, και την ευλογιαν επαναγαγειν, και
την καταραν αφανισαι, και την δικαιοσυνην χαρισασθαι, και τους ανθρωπους
αγγελους ποιησαι· μοιχον εμελλε λαμβανειν, και υιον ποιειν· οπερ ουν και εποιησε·
μη οντα αξιον γης ημελλε λαμβανειν, και αξιον ουρανου ποιειν. Ἐπει ουν τουτο
μεγα ην το θαυμα και απιστον τοις πολλοις, πως η αυτη φυσις τον ενα ανθρωπον
πνιγει και δικαιοι, την αμαρτιαν αφανιζει, και την αληθειαν επαναγει· ινα ουν μη
λεγωσιν Ἰουδαιοι, μυθος τα των Χριστιανων, πως οιον τε το αυτο υδωρ τον μεν
πνιγειν, τον δε ζωοποιειν; εν εστι το υδωρ, και πως δυναται δυο ενεργειας εχειν; Τι
ουν προδιοικει ο Θεος, ινα η αναισχυντια των Ἰουδαιων ελεγχηται; Οι υιοι Ἰσραηλ
κατεπονουντο εν Αιγυπτωι, εν τοις εργοις, και τηι πλινθωι προσηλωμενοι και τοις
αλλοις πονημασι· και εβοων κλαιοντες και λεγοντες, τις ημας ρυσεται εκ της
δουλειας των Αιγυπτιων; απολωλαμεν, εξολωλαμεν εν τοις εργοις τοις πονηροις. Τι
ουν; εισηκουσεν αυτων ο Θεος, και πεμπει τον Μωυσεα, σημειοις και τερασιν αυτον
οπλισας. Ἦλθεν ο Μωυσης φερων τας κατα του Φαραω τιμωριας· στρατοπεδον
πονηρων ακριδων επηγαγε, βρουχον εκελευσε, και παρεγενετο· το υδωρ εις αιμα
μετεβαλε, φλυκτιδας εποιησεν αναζεσαι εν 50.743 τοις ανθρωποις και εν τοις
τετραποσιν. Ειτα ως μετα τας πληγας ταυτας ουκ ειξεν ο Φαραω, λοιπον ο Θεος
θανατον των πρωτοτοκων επαγει· ειτα, ινα επιτεμω τον λογον χρη γαρ επιτεμειν,
ινα μη περι τα αυτα ειλουμενοι μη πληρωσωμεν την υποσχεσιν, εξηλθον εκ γης
Αιγυπτου, και ηλθον παρα την θαλασσαν. Ἐστρατοπεδευσε Φαραω οπισω αυτων
μετα πληθους αρματων και ιππων· ως δε ειδεν Ἰσραηλ την παραταξιν, εφοβηθη.
Ἦλθον δε επι του χειλους της θαλασσης· και φησιν ο Θεος τωι Μωυσει, Τι βοαις προς
με; και μην ουδεν ελεγε Μωυσης. Ἀλλα φησι, Θεος ειμι, ου τα εκ χειλεων μονον
ακουων, αλλα και τα εν τηι καρδιαι γνωριζων, ινα μαθηις, οτι ουκ εν τωι κραζειν η
ευχη, αλλ' εν τηι γνωμηι. Τι βοαις προς με; Τα μεν γαρ χειλη αυτου ουκ ελαλει, η δε
καρδια εβοα· ευχη γαρ απο γνωμης αγαθης ζητειται, ουκ απο κραυγης ισχυρας. Τι
βοαις προς με; Ἔκτεινον την ραβδον την εν τηι χειρι σου επι το υδωρ, και διελθε συ
και πας Ἰσραηλ. Ἐξετεινε δε Μωυσης την ραβδον την εν τηι χειρι αυτου, και επαταξε
το υδωρ, και η ατακτος ρυμη των υδατων εχερσωθη, και της ιδιας φυσεως
επελαθετο. Τοιουτον γαρ το στοιχειον, οταν νευσηι ο Θεος, και αυτα της οικειας
φυσεως επιλανθανεται, και την ενεργειαν χαλινοι. Καθαπερ γαρ θεραπαινις
ευγνωμων η θαλασσα, ∆εσποτου δουλον ιδουσα, επειθετο και υπηκουσεν· υπηκουσε
δε ου ξυλον το ξηρον αιδουμενη, αλλα δια τον μελλοντα εν τωι ξυλωι σταυρουσθαι.
Ειδεν ουν την εικονα, και ευθυς ενενοησε την αληθειαν, και υπεχωρησε. Παρελθε,
φησι, συ και πας ο λαος Ἰσραηλ. Ειτα παρηλθεν αυτος και πας Ἰσραηλ·
επηκολουθησαν δε και οι Αιγυπτιοι καταδιωκοντες εκεινους, ο τε Φαραω και τα
αρματα αυτου και οι ιππεις. Ειτα των υιων Ἰσραηλ παρελθοντων επηλθε το υδωρ και
εκαλυψε τους Αιγυπτιους. Ειπε μοι ουν, ω Ἰουδαιε, πως το υδωρ το επι του
βαπτισματος δυο ενεργειας εχει, και τον μεν πνιγει, τον δε ζωοποιει; ειπε μοι, πως η
θαλασσα εκεινη, μια ουσα τηι φυσει, τους μεν εζωοποιησε, τους δε απεκτεινε, τους
μεν απεπνιξε, τοις δε οδος εγενετο, καιτοι μια ην η ατακτος ρυμη των υδατων; και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πως τους μεν δουλων δικην ηιδεσθη, εν εκεινοις δε βαρβαρων τροπον εμιμησατο;
Ἑρμηνευσον μοι τουτο, ω Ἰουδαιε, ο απιστων τωι σταυρωι, πως το αυτο υδωρ
εκεινους επνιξε, και τουτους εσωσεν. Ἓν ην το υδωρ, μια η θαλασσα, και των μεν
ουτε ποδα εβρεξε, των δε ουτε ιχνος αφηκεν, αλλ' απαντας λαβουσα εκαλυψε τωι
υδατι, και κοινον ταφον ειργασατο η θαλασσα παντι τωι δημωι των Αιγυπτιων. Ειπε
μοι ουν τουτο πως εγενετο. Ὁραις πως η σκια προηλθεν, ινα πιστευθηι η αληθεια; πως
εκεινα μεν σκια, ταυτα δε αληθεια; εκεινα σκια, ταυτα δε πραγματα; Ὁραις, ως ειπον,
οταν μελληι ο Θεος διοικειν πραγμα τι ξενον, προδιατυποι πρωτον και σκιαγραφει,
ινα ουτως προελθουσα η αληθεια ευπροσδεκτος γενηται; Ἀναγκη γαρ την εικονα
υποδεεστεραν ειναι της αληθειας· ει δε αυτοτελης ην, ουκ ετι σκια, αλλα αληθεια.
Προελαβε τε η σκια, και ηλθεν η αληθεια των χρωματων και εδειξε καθαραν την
εικονα. Ἐκεινα τυποι, ταυτα πραγματα· οιον 50.744 και επι του προβατου γεγονεν.
Ἤμελλε τωι αιματι του Χριστου ελευθερουσθαι η οικουμενη και καταρας
απαλλαττεσθαι. Ἐπει ουν τουτο παλιν μεγα ην το θαυμα και απιστον παρα τηι
αγνωμονι ψυχηι των Ἰουδαιων, προδιοικει ο Θεος και προδιατυποι δια του προβατου·
των γαρ Αιγυπτιων τα πρωτοτοκα μελλων απολλυειν, ινα μη συναναιρεθωσι και τα
των υιων Ἰσραηλ· τι ουν· ινα γενηται, φησιν ο Μωυσης, μηποτε ο ολοθρευων
αγγελος συνολοθρευσηι τα των υιων Ἰσραηλ πρωτοτοκα· τι ουν; λεγει προς αυτον ο
Θεος· παραγγειλον τοις υιοις Ἰσραηλ, και λαβετωσαν προβατον αμωμον, αρσεν,
ενιαυσιον, κατα συγγενειας αυτων· καν μη ευπορωσι, φησι, γειτων γειτονα
συγκαλεσει, και συγγενεια συγγενειαν συγκαλεσει, και ουτω λαβοντες το προβατον,
προβατον αμωμον, αρσεν, ενιαυσιον, θυσατε, φησι, κατα συγγενειας και κατ' οικους
πατριων. Και τα μεν κρεα αυτου φαγεσθε οπτα πυρι· μηδεν εξ αυτων καταλειψεται·
το δε αιμα αυτου χρισατε εις τας φλιας υμων. Φαγεσθε δε αυτο φησι, περιεζωσμενοι
την οσφυν· τα υποδηματα εν τοις ποσιν υμων· και τουτο ως οδοιπορου σχημα· οι
λυχνοι υμων καιομενοι· δια τι; Ἑσπερα γαρ ην καταλαμβανουσα. Και δια τι ουτως
εδεσθε ως οδοιποροι; ∆ια τι; εγω λεγω. Και δια τον τυπον, και δια την αληθειαν·
επειδη πολλακις επληγη ο Φαραω, και ουκ απελυσεν αυτους· και ελεγεν αυτοις
Μωυσης· πληττεται σημερον και απολυει· επλησσετο και ουκ απελυεν· εννατον
επληγη και ουκ απελυσεν αυτους· τηι δεκατηι δε ημελλεν αυτους απολυειν·
οδοιπορων, λεγει, λαβετε σχημα· μετα γαρ το φαγειν υμας, ουδεν κοινον υμιν προς
την Αιγυπτον· λαβετε ουν, φησι, προβατον αμωμον, αρσεν, ενιαυσιον, και θυσατε
αυτο· και χρισατε το αιμα αυτου επι τας φλιας υμων, ινα ελθων ο αγγελος, καν δι'
εκεινους μη φεισηται, δια τον τυπον του αιματος φεισηται. Ταυτα ου δια τον
αγγελον εγενετο, αλλα δια το αιμα το εμε σωσαν· ου γαρ ηδυνατο ο αγγελος το
παραλληλον των Αιγυπτιων και Ἰουδαιων διαγνωναι; ο τα πρωτοτοκα ειδως,
Αιγυπτιους και Ἑβραιους διαγνωναι ουκ ισχυσεν; Ὅταν ουν ονειδισηι σε λεγων, εις
αιμα ελπιζεις; ειπε αυτωι, και συ· ουκ αισχυνηι, αναισχυντε; συ εις αιμα προβατου
εσωθης, καγω εις αιμα ∆εσποτου ου σωζομαι; Ἰουδαιος ουν εσθιων, επειγεται
απαλλαγηναι Αιγυπτου· Χριστιανος εσθιων, επειγεσθω απαλλαγηναι του κοσμου.
Και γαρ σοι ο Παυλος ουτω χρηματιζει· Ἐνδυσασθε θωρακα δικαιοσυνης·
υποδησασθε τους ποδας εν ετοιμασιαι του ευαγγελιου της ειρηνης. Ἐκει υποδηματα,
και ενταυθα υποδηματα· εκει βακτηρια, ενταυθα θωραξ· ο Μωυσης ως οδοιποροις, ο
Παυλος ως στρατιωταις· εκεινοι απο γης εις γην, δια τουτο οδοιποροι· εγω απο γης
εις ουρανον, δια τουτο στρατιωτης· δια τι; Ὅτι η οδος μου ληιστευεται κατα τον αερα,
δαιμονες μοι απαντωσι. ∆ια τουτο εχω την παῤρησιαν γεγυμνωμενην, δια τουτο τον
θωρακα της δικαιο 50.745 συνης, δια τουτο την ζωνην της αληθειας· ου γαρ ειμι
οδοιπορος μονον, αλλα και στρατιωτης. Στενη και τεθλιμμενη η οδος η απαγουσα εις
την ζωην. Ὅρα ουν πως χρηματιζει Παυλος και πως σχηματιζει Μωυσης, πως τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αισθητα, πως τα πνευ 50.746 ματικα. Σπουδασωμεν ουν και ημεις, αγαπητοι, τον
Ἀβρααμ μιμησασθαι, ινα ξενισθωμεν εν τοις τουτου κολποις, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος, νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7


