Quales ducendae sint uxores
ΕΓΚΩΜΙΟΝ ΕΙΣ ΜΑΞΙΜΟΝ Και περι του ποιας δει αγεσθαι γυναικας.
51.225
αʹ. Ὅτι μεν απελειφθην υμων τηι παρελθουσηι συναξει, ηλγησα· οτι δε
πλουσιωτερας απελαυσατε τραπεζης, ησθην. Ὁ γαρ μετ' εμου τον ζυγον ελκων, την τε
αυλακα πρωην ημιν ανετεμε, και τα σπερματα κατεβαλε δαψιλει γλωττηι, και μετα
πολλης της επιμελειας εγεωργησε τας υμετερας ψυχας. Ειδετε γλωτταν
εκκεκαθαρμενην, ηκουσατε λογον αποτετορνευμενον, απελαυσατε υδατος αλλομενου
εις ζωην αιωνιον, ειδετε πηγην ποταμους αφιεισαν χρυσιου καθαρου. Λεγεται τις
ποταμος χρυσιου ψηγματα φερειν τοις περιοικουσιν αυτον ανθρωποις, ου της φυσεως
των υδατων το χρυσιον τικτουσης, αλλ' επειδη του ποταμου τας πηγας εν μεταλλικοις
ορεσι διερχεσθαι συνεβη, δι' εκεινων των ορεων ο ποταμος ρεων και την χρυσιτιν
παρασυρων γην, θησαυρος τοις παροικουσι γινεται, εσχεδιασμενον παρεχων τον
πλουτον. Τουτον και ο διδασκαλος ουτος εμιμησατο πρωην τον ποταμον, ωσπερ δια
μεταλλικων ορεων, των Γραφων ρεων, και τα χρυσιου παντος τιμιωτερα νοηματα ταις
υμετεραις κομιζων ψυχαις. Και οιδα μεν οτι πτωχοτερα τα ημετερα υμιν φαινεται
σημερον. Ὁ γαρ πενιχρας απολαυων τραπεζης διηνεκως, αν ευπορωτερας μεταξυ που
τινος επιτυχηι, ειτα προς την εαυτου παλιν επανελθηι, μαλλον αυτης κατοψεται την
πενιαν. Ου μην δια τουτο οκνηροτερον αποδυσομαι. Ἴστε γαρ, Παυλωι μαθητευθεντες,
και χορταζεσθαι και πειναιν, και περισσευειν και υστερεισθαι, και τους πλουσιους
θαυμαζειν, και τους πενητας μη διαπτυειν. Και καθαπερ οι φιλοινοι και οι φιλοποται
ασπαζονται μεν τον αμεινω οινον, ου μην δε του καταδεεστερου καταφρονουσιν· ουτω
δη και υμεις περι την των θειων λογιων ακροασιν μεμηνοτες, αποδεχεσθε μεν τους
σοφωτερους των διδασκαλων, και τοις ευτελεστεροις δε ου την τυχουσαν παρεχετε
σπουδην και προθυμιαν. Οι μεν γαρ χαυνοι και διαλελυμενοι, και προς την
πολυτελεστεραν ναυτιωσι τραπεζαν· οι δε διεγηγερμενοι και νηφοντες, και πεινωντες
και διψωντες την δικαιοσυνην, και προς την πενεστεραν μετα πολλης τρεχουσι
προθυμιας. Και οτι ου κολακεια τα ρηματα, απο της πρωην υμιν διαλεξεως γενομενης
τουτο εδειξατε μαλιστα. Ἐπειδη γαρ πολλους περι γαμων λογους εποιουμεθα προς υμας,
δεικνυντες οτι μοιχεια τις απηρτισμενη το εκβαλλειν γυναικας, η εκβεβλημενας
λαμβανειν, ζωντων ετι των προτερων ανδρων, και τον του Χριστου νομον
αναγινωσκοντες τον λεγοντα, οτι Ὃ απολελυμενην γαμησας μοιχαται, και ο απολυων
γυναικα, παρεκτος λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι, πολλους ειδον κατω
κυπτοντας, το προσωπον τυπτοντας, και ουδε ανανευσαι δυναμενους· τοτε δη και εις
τον ουρανον αναβλεψας ειπον· Ευλογητος ο Θεος, οτι ουκ εις νεκρας ακοας ενηχουμεν,
αλλ' επιλαμβανεται της διανοιας των ακουοντων τα λεγομενα μετα πολλης της σφο
51.226 δροτητος. Ἄμεινον μεν γαρ μηδ' ολως αμαρτειν· ου μικρον δε εις σωτηριας
λογον, κατοδυνηθηναι, και καταγνωναι τον αμαρτανοντα της εαυτου ψυχης, και
μαστιξαι το συνειδος μετα πολλης της ακριβειας· η γαρ τοιαυτη καταγνωσις
δικαιοσυνης εστι μερος, και ολως επι το μηκετι αμαρτανειν αγουσα. ∆ια τουτο και ο
Παυλος λυπησας τους ημαρτηκοτας εχαιρεν, ουχ οτι ελυπησεν, αλλ' οτι τηι λυπηι
διωρθωσεν. Ἐχαρην γαρ, φησιν, ουχ οτι ελυπηθητε, αλλ' οτι ελυπηθητε εις μετανοιαν· η
γαρ κατα Θεον λυπη μετανοιαν εις σωτηριαν αμεταμελητον κατεργαζεται. Ειτε γαρ υπερ
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των οικειων, ειτε υπερ των αλλοτριων τοτε αμαρτηματων ηλγησατε, μυριων ειητε
επαινων αξιοι. Ὅτε γαρ υπερ των αλλοτριων αλγησει τις, αποστολικα αποδεικνυται
σπλαγχνα, και τον αγιον εκεινον μιμειται τον λεγοντα· Τις ασθενει, και ουκ ασθενω; τις
σκανδαλιζεται, και ουκ εγω πυρουμαι; Ὅτε δε υπερ των οικειων δηχθηι, την τε επι τοις
ηδη τολμηθεισι κολασιν εσβεσε, και προς τα μελλοντα εαυτον ασφαλεστερον δια της
λυπης ταυτης εποιησε. ∆ια ταυτα καγω κυπτοντας ορων, και στεναζοντας, και το
προσωπον τυπτοντας, εχαιρον τον απο της λυπης ταυτης εννοων καρπον. ∆ια τουτο και
σημερον περι της αυτης υμιν υποθεσεως διαλεξομαι· ωστε τους βουλομενους εις γαμον
ελθειν, πολλην υπερ του πραγματος τουτου ποιεισθαι προνοιαν. Ει γαρ οικιας ωνεισθαι
μελλοντες και οικετας, περιεργαζομεθα και πολυπραγμονουμεν τους τε πωλουντας,
τους τε εμπροσθεν κτησαμενους, αυτων των πωλουμενων των μεν την κατασκευην,
των δε και την του σωματος εξιν, και την της ψυχης προαιρεσιν· πολλωι μαλλον
γυναικας μελλοντας αγεσθαι, προνοιαν τοσαυτην και πολλωι πλειονα επιδεικνυσθαι
χρη. Οικιαν μεν γαρ φαυλην ουσαν αποδοσθαι παλιν εξεστι, και οικετην σκαιον
φανεντα αποδουναι τωι πεπρακοτι παλιν αφιεται· γυναικα δε λαμβανοντα αποδουναι
παλιν τοις εκδεδωκοσιν ουκ ενι, αλλα αναγκη πασα δια τελους ενδον εχειν, η πονηραν
ουσαν εκβαλλοντα, μοιχειαι αλισκεσθαι κατα τους του Θεου νομους. Ὅταν ουν μελληις
λαμβανειν γυναικα, μη τους εξωθεν αναγινωσκε νομους μονον, αλλα και προ εκεινων,
τους παρ' ημιν κειμενους· κατα γαρ τουτους, ου κατ' εκεινους σοι μελλει κρινειν κατα
την ημεραν εκεινην ο Θεος· κακεινοι μεν παροφθεντες, εις χρηματα την ζημιαν
πολλακις ηνεγκαν, ουτοι δε τουτο παθοντες τηι ψυχηι τας απαραιτητους επαγουσι
τιμωριας και το πυρ εκεινο το ασβεστον.
βʹ. Συ δε οταν μελληις αγεσθαι γυναικα, προς μεν τους εξω νομικους μετα πολλης
τρεχεις της σπουδης, και παρακαθημενος αυτοις, μετα πασης ακριβειας εξεταζεις, τι μεν
εσται, εαν απαις τελευτησηι η γυνη, τι δε εαν εχουσα παιδα, τι δε εαν δυο και τρεις, και
πως μεν εχουσα πατερα, πως δε ουκ εχουσα τοις εαυ 51.227 της χρησεται πραγμασι, και
τι μεν εις τους αδελφους ηξει του κληρου, τι δε εις τον συνοικουντα, και ποτε κυριος
εσται του παντος, μηδενα μηδεν αφειναι των εκεινης παρασπασασθαι μερος, και ποτε
του παντος εκπεσειται· και πολλα ετερα τοιαυτα πολυπραγμονεις παρ' εκεινων και
ζητεις, παντα περιιων και περισκοπων, οπως εκ μηδενος γενηται τροπου τι των
γυναικος πραγματων εις τινα των εκεινηι προσηκοντων ελθειν· καιτοι, οπερ εφθην
ειπων, ει και τι συμβαιη των αδοκητων, εν χρημασιν εσται τα της ζημιας, αλλ' ομως ουκ
ανεχηι τουτων ουδεν παριδειν. Πως ουν ουκ ατοπον, χρηματων μεν ημιν απολλυσθαι
μελλοντων, τοσαυτην σπουδην επιδεικνυσθαι, υπερ δε ψυχης οντος ημιν του κινδυνου
και των ευθυνων των εκει, μηδενα ποιεισθαι λογον, δεον προ των αλλων παντων
ταυτα ζητειν και περιεργαζεσθαι και πολυπραγμονειν; ∆ιο παραινω και συμβουλευω
τους μελλοντας αγεσθαι γυναικας, προς τον μακαριον Παυλον απανταιν, και τους παρ'
αυτωι κειμενους περι γαμων αναγινωσκειν νομους, και μαθοντας προτερον, τι κελευει
ποιειν, οταν πονηρα και υπουλος, και μεθης ελαττων, και λοιδορος, και ανοιας γεμουσα,
και οτιουν αλλο τοιουτον ελαττωμα εχουσα τυχηι γυνη, ουτω διαλεγεσθαι περι γαμου.
Ἂν μεν γαρ ιδηις οτι σοι διδωσιν εξουσιαν εν τουτων ευροντα των ελαττωματων
εκβαλλειν μεν εκεινην, εισαγειν δε ετεραν, ως παντος απηλλαγμενος κινδυνου θαῤρει·
αν δε τουτο μεν ουκ επιτρεπηι, κελευηι δε πλην πορνειας παντα τα αλλα ελαττωματα
εχουσαν στεργειν και ενδον κατεχειν, ουτως ασφαλισαι εαυτον, ως μελλων απασαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

φερειν της γυναικος την πονηριαν. Ει δε βαρυ τουτο και φορτικον, παντα ποιει και
πραγματευου, ωστε χρηστην και επιεικη και πειθηνιον γυναικα λαβειν, ειδως οτι δυοιν
αναγκη θατερον, η πονηραν λαβοντα γυναικα φερειν αυτης την επαχθειαν, η τουτο μη
βουλομενον, εκβαλοντα μοιχειαι αλισκεσθαι. Ὁ γαρ εκβαλλων γυναικα, φησι, παρεκτος
λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι· και ο απολελυμενην γαμων μοιχαται. Ἂν
ταυτα προ του γαμου καλως ωμεν διεσκεμμενοι και τους νομους τουτους ειδοτες,
πολλην ποιησομεθα σπουδην, ωστε εξ αρχης ευρυθμον τινα και συμβαινουσαν τοις
ημετεροις τροποις γυναικα λαβειν· τοιαυτην δε λαβοντες ου τουτο καρπωσομεθα
μονον, οτι ουδεποτε αυτην εκβαλουμεν, αλλ' οτι και μετα πολλης αυτην αγαπησομεν
της σφοδροτητος, και μεθ' οσης ο Παυλος εκελευσεν. Ειπων γαρ, Οι ανδρες, αγαπατε τας
γυναικας, ουκ εστη μεχρι τουτου μονον, αλλα και μετρον ημιν εδωκεν αγαπης, Καθως
και ο Χριστος ηγαπησε την Ἐκκλησιαν. Και πως ηγαπησεν ο Χριστος; ειπε μοι. Ὅτι
παρεδωκεν εαυτον υπερ αυτης. Ὥστε καν αποθανειν υπερ των γυναικων δεηι, μη
παραιτησηι. Ει γαρ ο ∆εσποτης την δουλην ουτως ηγαπησεν, ως και εαυτον επιδουναι
υπερ αυτης, πολλωι μαλλον σε την ομοδουλον ουτως αγαπαιν χρη. Ἀλλ' ιδωμεν μη ποτε
το καλλος της νυμφης επεσπασατο τον νυμφιον, και η αρετη της ψυχης. Ουκ εστι τουτο
ειπειν. Ὅτι γαρ δυσειδης ην και ακαθαρτος, ακουσον των εξης. Ειπων γαρ, Παρεδωκεν
εαυτον υπερ αυτης, επηγαγεν, Ἵνα αγιασηι αυτην καθαρισας τωι λουτρωι του υδατος.
Ειπων δε, Καθαρισας αυτην, εδειξεν ακαθαρτον ουσαν εμπροσθεν και εναγη, και ουχ ως
ετυχεν, αλλα την εσχατην ακαθαρσιαν· κνισσηι γαρ και καπνωι και 51.228 λυθρωι και
αιμασι, και μυριαις ετεραις τοιαυταις κατεῤρυπουτο κηλισιν. Ἀλλ' ομως ουκ εβδελυξατο
την αμορφιαν, αλλα μετεβαλε την αηδιαν, μετεπλασε, μετεῤρυθμισεν, αφηκε τα
ημαρτημενα. Τουτον και συ μιμησαι. Καν μυρια αμαρτηι η συνοικουσα εις σε
αμαρτηματα, παντα αφες και συγχωρησον· καν λαβηις δυστροπον, μεταῤρυθμισον
επιεικειαι και πραοτητι, καθως και ο Χριστος την Ἐκκλησιαν. Ου γαρ την ακαθαρσιαν
αυτης μονον απεσμηξεν, αλλα και το γηρας απεξυσε, τον παλαιον αποδυσας ανθρωπον,
τον εκ των αμαρτηματων συγκειμενον. Και τουτο αυτος αινιττομενος παλιν ο Παυλος
ελεγεν· Ἵνα παραστησηι αυτην εαυτωι ενδοξον την Ἐκκλησιαν, μη εχουσαν σπιλον η
ρυτιδα· ου γαρ καλην μονον εποιησεν, αλλα και νεαν, ου κατα την του σωματος φυσιν,
αλλα κατα την της προαιρεσεως εξιν. Και ου τουτο μονον εστι θαυμαστον, οτι λαβων
αμορφον και δυσειδη και αισχραν και γεγηρακυιαν, ουτε εβδελυξατο την αμορφιαν,
αλλα και εις θανατον εαυτον παρεδωκε, και μετεῤρυθμισεν αυτην εις καλλος αμηχανον·
αλλ' οτι και μετα τουτο πολλακις ρυπουμενην, κηλιδουμενην ορων, ουκ εκβαλλει, ουδ'
αποῤρηγνυσιν εαυτου, αλλα και μενει θεραπευων και διορθουμενος. Ποσοι γαρ, ειπε
μοι, μετα το πιστευσαι ημαρτον; αλλ' ομως αυτους ουκ εβδελυξατο· οιον, ο παρα
Κορινθιοις πεπορνευκως μελος της Ἐκκλησιας ην· αλλ' ουκ εξεκοψε το μελος, αλλα
διωρθωσεν. Ἡ Γαλατων Ἐκκλησια απασα απεσκιρτησε, και προς ιουδαισμον κατεπεσεν·
αλλ' ομως ουδε εκεινην εξεβαλεν, αλλα δια του Παυλου θεραπευσας αυτην, επι την
προτεραν επανηγαγε συγγενειαν. Ὥσπερ ουν εν τοις σωμασι τοις ημετεροις, επειδαν
γενηται νοσημα, ου το μελος εκκοπτομεν, αλλα το νοσημα απελαυνομεν· ουτω και επι
της γυναικος ποιωμεν. Ἐαν γενηται τις εν αυτηι πονηρια, μη την γυναικα εκβαληις, αλλα
την κακιαν απελασον. Καιτοι γυναικα μεν διορθωσασθαι δυνατον, μελος δε πολλακις
πεπηρωμενον θεραπευσαι ουκ ενι· αλλ' ομως ειδοτες αυτου την πηρωσιν ουσαν
ανιατον, ουδε ουτως εκκοπτομεν· αλλα και ποδα διεστραμμενον εχοντες πολλοι
πολλακις, και σκελος χωλον, και χειρα ξηραν και νενεκρωμενην, και οφθαλμον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εσβεσμενον, ουτε τον οφθαλμον εξορυττουσιν, ουτε το σκελος εκκοπτουσιν, ουτε την
χειρα αποτεμνουσιν, αλλ' ορωντες ουτε κερδος εγγινομενον εξ αυτων τι τωι σωματι, και
πολλην τοις λοιποις μελεσιν αισχυνην, μενουσιν αυτα εχοντες δια την προς τα λοιπα
συμπαθειαν. Πως ουν ουκ ατοπον, ενθα μεν ανιατος η διορθωσις, και κερδος ουδεν,
τοσαυτην ποιεισθαι προνοιαν· ενθα δε χρησται ελπιδες, και πολλη η μεταβολη,
απαγορευειν την θεραπειαν; Τα μεν γαρ τηι φυσει πηρωθεντα αδυνατον ανακτησασθαι
παλιν, την δε προαιρεσιν διεστραμμενην δυνατον μεταῤρυθμισαι.
γʹ. Ει δε και αυτην λεγοις ανιατα νοσειν, και πολλης επιμελειας τυχουσαν τωι
οικειωι κεχρησθαι τροπωι, ουδε ουτως αυτην εκβλητεον· ουτε γαρ το μελος ανιατα
νοσουν εκκοπτεται. Μελος δε και αυτη σον· Ἔσονται γαρ, φησιν, οι δυο εις σαρκα μιαν.
Και επι μεν του μελους, ουδεν εσται κερδος ημιν της θεραπειας, επειδαν υπο της
αῤρωστιας αδιορθωτον φθασηι γενεσθαι· επι δε της γυναικος, καν ανιατα μενηι νοσουσα,
πολυς ημιν ο μισθος αποκεισεται διδασκουσι, παιδαγωγουσι. Καν μηδεν εκεινη παρα της
ημετερας διδασκαλιας κερδαινηι, της γουν υπομονης πολυν παρα του 51.229 Θεου
ληψομεθα τον μισθον, οτι δια τον εκεινου φοβον τοσαυτην υπομονην επεδειξαμεθα, και
την κακιαν αυτης πραως ηνεγκαμεν, και το μελος ημων εκρατησαμεν. Μελος γαρ ημων
αναγκαιον η γυνη· και δια τουτο αυτην μαλιστα δει φιλειν. Ὅπερ ουν και αυτο τουτο
διδασκων παλιν ο Παυλος ελεγεν· Ουτως οφειλουσιν οι ανδρες αγαπαιν τας εαυτων
γυναικας ως τα εαυτων σωματα. Ουδεις γαρ ποτε την εαυτου σαρκα εμισησεν, αλλ'
εκτρεφει και θαλπει αυτην, καθως και ο Χριστος την Ἐκκλησιαν· οτι μελη εσμεν του
σωματος αυτου, εκ της σαρκος αυτου, και εκ των οστεων αυτου. Καθαπερ γαρ η Ευα,
φησιν, απο της πλευρας του Ἀδαμ γεγονεν, ουτω και ημεις εκ της πλευρας του Χριστου.
Τουτο γαρ εστιν, Ἐκ της σαρκος αυτου, και εκ των οστεων αυτου. Ἀλλ' οτι μεν η Ευα εκ
της πλευρας αυτου του Ἀδαμ γεγονεν, απαντες ισμεν, και σαφως η Γραφη τουτο
ειρηκεν, οτι επεβαλεν εκστασιν επ' αυτον, και ελαβε μιαν των πλευρων αυτου, και
ωικοδομησε την γυναικα· οτι δε και η Ἐκκλησια απο της πλευρας του Χριστου συνεστη,
ποθεν εχοι τις αν αποδειξαι; Και τουτο η Γραφη δεικνυσιν. Ἐπειδη γαρ ο Χριστος εις τον
σταυρον ανηνεχθη, και προσηλωθη, και απεθανε, Προσελθων εις των στρατιωτων
ενυξεν αυτου την πλευραν, και εξηλθεν αιμα και υδωρ· και εξ εκεινου του αιματος και
του υδατος η Ἐκκλησια απασα συνεστηκε. Και μαρτυρει αυτος λεγων, οτι Ἐαν μη τις
αναγεννηθηι εξ υδατος και πνευματος, ου δυναται εισελθειν εις την βασιλειαν των
ουρανων. Το δε αιμα, πνευμα λεγει. Και γεννωμεθα μεν δια του υδατος του
βαπτισματος, τρεφομεθα δε δια του αιματος. Ὁραις πως εκ της σαρκος αυτου εσμεν, και
εκ των οστεων αυτου, απο του αιματος εκεινου και του υδατος τικτομενοι και
τρεφομενοι; Και καθαπερ, του Ἀδαμ καθευδοντος, η γυνη κατεσκευαζετο, ουτω, του
Χριστου αποθανοντος, η Ἐκκλησια διεπλαττετο εκ της πλευρας αυτου. Ου δια τουτο δε
μονον χρη φιλειν την γυναικα, οτι μελος ημων εστι, και εξ ημων εσχε την της
δημιουργιας αρχην· αλλ' οτι και νομον υπερ αυτου τουτου τεθεικεν ο Θεος, ουτω
λεγων· Ἀντι τουτου καταλειψει ανθρωπος τον πατερα αυτου και την μητερα, και
προσκολληθησεται προς την γυναικα αυτου, και εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν. ∆ια γαρ
τουτο και τουτον ημιν ο Παυλος ανεγνω τον νομον, ινα πανταχοθεν ημας προς τον
ερωτα συνελασηι τουτον. Και σκοπει σοφιαν αποστολικην· ουτε γαρ απο των θειων
νομων, ουτε απο των ανθρωπινων μονον, εις την αγαπην ημας εναγει των γυναικων,
αλλα και απο τουτων και απ' εκεινων εναλλαξας αμφοτερα ταυτα τιθησιν· ινα ο μεν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

υψηλοτερος και φιλοσοφωτερος απο των ανωθεν, ο δε ασθενης απο των κατωθεν και
των της φυσεως εις φιλτρον εναγηται. ∆ια τουτο αρχομενος μεν απο των του Χριστου
κατορθωματων, την παραινεσιν εισαγει ουτω λεγων· Ἀγαπατε τας γυναικας, καθως και
ο Χριστος ηγαπησε την Ἐκκλησιαν· ειτα παλιν απο των ανθρωπινων· Ουτως οφειλουσιν
οι ανδρες αγαπαιν τας εαυτων γυναικας, ως τα εαυτων σωματα· ειτα παλιν απο του
Χριστου· οτι μελη εσμεν εκ του σωματος αυτου, και εκ της σαρκος αυτου, και εκ των
οστεων αυτου· ειτα παλιν απο των ανθρωπινων· Ἀντι τουτου καταλειψει ανθρωπος τον
πατερα αυτου και την μητερα, και προσκολληθησεται προς την 51.230 γυναικα αυτου·
και τον νομον αναγνους τουτον φησι· Το μυστηριον τουτο μεγα εστι. Πως μεγα εστιν;
ειπε μοι. Ὅτι τον απαντα θαλαμευομενη η κορη χρονον, μηδεποτε τον νυμφιον
εωρακυια, απο της πρωτης ημερας ουτω ποθει και στεργει ως σωμα οικειον· παλιν ο
ανηρ, ην ουδεποτε ειδεν, ης ουδεποτε της εν λογωι εκοινωνησε συνουσιας, ταυτην
κακεινος απο της πρωτης ημερας απαντων προτιθησι, και των φιλων, και των οικειων,
και των γεννησαμενων αυτων. Οι γονεις παλιν, αν μεν εξ ετερας υποθεσεως
αφαιρεθωσι χρηματα, δακνονται, αλγουσιν, εις δικαστηριον τους αφελομενους
ελκουσιν· ανθρωπωι δε πολλακις μηδεποτε οφθεντι, μηδε γνωρισθεντι, και την
θυγατερα την εαυτων και προικα χρηματων πολλων εγχειριζουσι. Και χαιρουσι τουτο
ποιουντες, και ουχ ηγουνται ζημιαν ειναι το γινομενον· αλλ' ορωντες την θυγατερα
απαγομενην, ου συνηθειας μεμνηνται, ουκ αλγουσιν, ου δακνονται, αλλα και
ευχαριστουσι, και ευχης εργον ειναι νομιζουσι το και την θυγατερα ιδειν της οικιας
εξαγομενην, και πολλα μετ' εκεινης χρηματα. Ταυτα ουν απαντα εννοησας ο Παυλος,
οτι τους γονεις αφεντες αμφοτεροι αλληλοις συνδεσμουνται, και χρονου τοσουτου
συνηθειας η τοτε συντυχια τυραννικωτερα γινεται, και συνιδων, οτι ουκ εστι τουτο
ανθρωπινον, αλλ' ο Θεος τους ερωτας τουτους εγκατεσπειρε, και τους εκδιδοντας και
τους εκδιδομενους μετα χαρας τουτο ποιειν παρεσκευασε, φησιν· Το μυστηριον τουτο
μεγα εστι. Και καθαπερ επι των παιδων, το παιδιον τεχθεν απο της οψεως ευθεως
επισταται τους γονεις ου φθεγγομενον· ουτω δη και νυμφιος και νυμφη, ουδενος
συναγοντος, ουδενος παραινουντος και συμβουλευοντος, απο της οψεως αλληλοις
συμπλεκονται. Ειτα ιδων οτι και επι του Χριστου τουτο εγενετο, και επι της Ἐκκλησιας
μαλιστα, εξεπλαγη και εθαυμασε. Πως ουν επι του Χριστου και της Ἐκκλησιας τουτο
εγενετο; Καθαπερ ο νυμφιος τον πατερα αφεις προς την νυμφην ερχεται, ουτω και ο
Χριστος τον πατρικον θρονον αφεις προς την νυμφην ηλθεν· ουχ ημας ανω εκαλεσεν,
αλλ' αυτος προς ημας παρεγενετο. Ὅταν δε ακουσηις οτι αφηκε, μη μεταστασιν νοησηις,
αλλα συγκαταβασιν· και γαρ και μεθ' ημων ων, μετα του Πατρος ην. ∆ια τουτο φησι· Το
μυστηριον τουτο μεγα εστι. Μεγα μεν εστι και επι ανθρωπων γινομενον· οταν δε ιδω εις
τον Χριστον και εις την Ἐκκλησιαν αυτο συμβαινον, τοτε εκπληττομαι, τοτε θαυμαζω.
∆ια τουτο ειπων, Το μυστηριον τουτο μεγα εστιν, επηγαγεν· Ἐγω δε λεγω, εις τον
Χριστον, και εις την Ἐκκλησιαν. Ειδως τοινυν ηλικον μυστηριον εστιν ο γαμος, και
ηλικου πραγματος τυπος, μη απλως, μηδε ως ετυχε περι τουτου βουλευου, μηδε
χρηματων ευποριαν ζητει μελλων αγεσθαι νυμφην. Ου γαρ καπηλειαν, αλλα βιου
κοινωνιαν ειναι. τον γαμον δει νομιζειν.
δʹ. Και γαρ πολλων ηκουσα λεγοντων, Ὁ δεινα ευπορωτερος γεγονεν απο του
γαμου, πενης ων· επειδη γυναικα ευπορον ελαβε, πλουτει και τρυφαι νυν. Τι λεγεις,
ανθρωπε; απο γυναικος κερδαινειν επιθυμεις, και ουκ αισχυνηι, ουδε ερυθριαις; ουδε εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

την γην καταδυηι τοιουτους κερδων επιζητων τροπους; και που ταυτα ανδρος τα
ρηματα; Γυναικος εν εστι μονον, τα συλλεγομενα διαφυλαττειν, τας προσοδους
διατηρειν, της οικιας επιμελεισθαι· και γαρ δια τουτο αυτην εδωκεν ο Θεος, ινα εν
τουτοις ημιν βοηθηι μετα των αλλων απαντων. Ἐπειδη γαρ τον βιον τον 51.231
ημετερον δυο ταυτα συγκροτειν ειωθε, τα πολιτικα και ιδιωτικα πραγματα, διελων
αμφοτερα ταυτα ο Θεος, ταυτηι μεν την της οικιας προστασιαν απενειμε, τοις δε ανδρασι
τα της πολεως απαντα πραγματα, τα τε επι της αγορας, δικαστηρια, βουλευτηρια,
στρατηγιας, τα αλλα παντα. Ου δυναται ακοντισαι δορυ, ουδε αφειναι βελος η γυνη·
αλλ' ηλακατην δυναται λαβειν, και ιστον υφαναι, και τα αλλα παντα τα κατα την
οικιαν διαθειναι καλως. Ου δυναται γνωμην εισηγησασθαι εν βουλευτηριωι· αλλα
δυναται γνωμην εισηγησασθαι εν οικιαι, και πολλακις απερ συνειδεν ο ανηρ των κατα
την οικιαν, βελτιον αυτη συνειδεν. Ου δυναται τα δημοσια διαθειναι καλως· αλλα
δυναται παιδια διαθρεψαι καλως, το κεφαλαιον των κτηματων· δυναται θεραπαινιδων
κακουργιας συνιδειν, και σωφροσυνης επιμεληθηναι των διακονουμενων, την αλλην
απασαν τωι συνοικουντι παρεχειν αδειαν, και πασης αυτον τοιαυτης απαλλαξαι
φροντιδος εν οικοις, ταμιειων, εριουργιας, αριστου παρασκευης, ιματιων ευσχημοσυνης,
των αλλων απαντων επιμελουμενη, απερ ανδρι ουτε ευπρεπες, ουτε ευκολον
μεταχειρισασθαι ποτε, καν μυρια φιλονεικηι. Και γαρ και τουτο της του Θεου φιλοτιμιας
και σοφιας εργον, τον εν τοις μειζοσι χρησιμον, εν τοις ελαττοσι καταδεεστερον και
αχρηστον ειναι, ινα αναγκαια γενηται της γυναικος η χρεια. Ει γαρ εν αμφοτεροις
εποιησε τον ανδρα επιτηδειον ειναι, ευκαταφρονητον αν το των γυναικων εγενετο
γενος· παλιν, ει το μειζον και χρησιμωτερον επετρεψε τηι γυναικι, πολλης αν ενεπλησε
τας γυναικας της απονοιας. ∆ια τουτο ουτε αμφοτερα ενι εδωκεν, ινα μη το ετερον
ελαττωθηι γενος, και περιττον ειναι δοκηι· ουτε εξισης αμφοτερα εκατερωι διενειμεν, ινα
μη παλιν εκ της ισοτιμιας μαχη τις γενηται και φιλονεικια, της αυτης προεδριας τοις
ανδρασι φιλονεικουσων αξιουσθαι των γυναικων· αλλ' ομου και της ειρηνης προνοων,
και την πρεπουσαν εκαστωι ταξιν διατηρων, εις δυο ταυτα διελων ημων την ζωην, το
μεν αναγκαιοτερον και χρησιμωτερον τωι ανδρι, το δε ελαττον και καταδεεστερον
δεδωκε τηι γυναικι· ιν' ο μεν δια το αναγκαιον της χρειας περισπουδαστος ημιν ηι, η δε
δια το καταδεεστερον της διακονιας μη κατεξανισταται του συνοικουντος. Ταυτ' ουν
απαντες ειδοτες, εν μονον ζητωμεν, ψυχης αρετην και ευγενειαν τροπων, ινα ειρηνης
απολαυωμεν, ινα εντρυφωμεν εν ομονοιαι και αγαπηι διηνεκει. Ὁ μεν γαρ ευπορον
λαβων γυναικα, δεσποιναν μαλλον ελαβεν η γυναικα. Ει γαρ, και χωρις τουτου,
φρονηματος εισιν αι γυναικες εμπεπλησμεναι, και προς δοξης ερωτα ευεμπτωτοι, αν και
ταυτην προσλαβωσι την προσθηκην, πως εσονται φορηται τοις συνοικουσιν αυταις; Ὁ
δε ομοτιμον η πενεστεραν λαβων γυναικα, βοηθον και συμμαχον ελαβε, και παντα εις
την οικιαν εισηγαγε τα αγαθα. Ἡ γαρ της πενιας αναγκη θεραπευειν αυτην μετα πολλης
της επιμελειας αναπειθει τον ανδρα, και παντα εικειν και πειθεσθαι, και εριδος μεν, και
μαχης, και απονοιας, και υβρεως πασαν αναιρει προφασιν· ειρηνης δε, και ομονοιας, και
αγαπης, και συμφωνιας γινεται συνδεσμος. Μη τοινυν τουτο ζητωμεν οπως χρηματα
εχωμεν, αλλ' οπως ειρηνην, οπως ηδονης απολαυωμεν· δια τουτο γαμος, ουχ ινα
πολεμου και μαχης τας οικιας εμπιπλωμεν, ουχ ινα ερεις και φιλονεικιας εχωμεν, ουχ
ινα προς αλληλους διαστασιαζωμεν, και αβιωτον τον βιον ποιωμεν, αλλα ινα βοηθειας
απολαυωμεν, και λιμενα εχωμεν και 51.232 καταφυγην, και παραμυθιαν των
επικειμενων κακων, ινα μεθ' ηδονης τηι γυναικι διαλεγωμεθα. Ποσοι πλουτουντες,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

γυναικας λαβοντες ευπορους, την ουσιαν αυξησαντες, την ηδονην και την ομονοιαν
κατελυσαν, καθημερινας μαχας επι της τραπεζης ποιουμενοι, φιλονεικιας εχοντες;
ποσοι πενητες πενεστερας λαβοντες, ειρηνης απολαυουσι, και μετ' ευφροσυνης πολλης
τον ηλιον τουτον βλεπουσιν οι δε ευποροι, πανταχοθεν αυτοις περικειμενης τρυφης, δια
τας γυναικας ηυξαντο πολλακις αποθανειν, και της παρουσης απαλλαγηναι ζωης;
ουτως ουδεν χρηματων οφελος, οταν ψυχης μη επιτυγχανωμεν αγαθης. Και τι χρη
λεγειν περι ειρηνης και ομονοιας; Και γαρ εις αυτην των χρηματων την κτησιν
πολλακις το πλουσιωτεραν λαβειν ημας παρεβλαψεν. Ὅταν γαρ εις τον της προικος
λογον απασαν την περιουσιαν επιδους, ειτα αωρου συμβαντος θανατου, καταβαλειν
παρα των κηδεστων αναγκαζηται την προικα απασαν· καθαπερ οι ναυαγιον
υπομενοντες επι της θαλασσης το σωμα διασωζουσι μονον, ουτω δη και ουτος, μετα
πολλας φιλονεικιας, και μαχας, και υβρεις, και δικαστηρια, μολις το σωμα ελευθερον
εχων εξερχεται. Και καθαπερ οι των εμπορων απληστοι, μυριων την ναυν πλησαντες
φορτιων, και πλεον της δυναμεως τον ογκον επιθεντες, κατεδυσαν το σκαφος, και
παντα απωλεσαν· ουτω δη και ουτοι τους υπερογκους αγομενοι γαμους, μειζονα
πολλακις δοξαντες περιβαλεσθαι ουσιαν δια της γυναικος, και της ουσης εξεπεσον· και
ωσπερ εκει κυματος εμβολη βραχεια εμπεσουσα βαπτιζει το σκαφος, ουτω και ενταυθα
θανατος αωρος προσπεσων μετα της γυναικος και παντα τα οντα αυτου αφειλετο.
εʹ. Ταυτ' ουν απαντα εννοουντες, μη χρηματα περισκοπωμεν, αλλα τροπων
επιεικειαν, και σεμνοτητα και σωφροσυνην. Γυνη γαρ σωφρων, και επιεικης και μετρια,
καν πενης ηι, την πενιαν πλουτου βελτιον διαθειναι δυνησεται· ωσπερ η διεφθαρμενη,
και ακολαστος, και φιλερις, καν μυριους ευρηι θησαυρους ενδον κειμενους, ανεμου
παντος ταχιον αυτους εκφυσησασα, και συμφοραις μυριαις μετα της πενιας περιβαλλει
τον ανδρα. Μη τοινυν πλουτον ζητωμεν, αλλα την χρησομενην καλως τοις ουσι.
Προτερον μαθε, τις η του γαμου αιτια, και τινος ενεκεν εις τον βιον εισενηνεκται τον
ημετερον, και μηδεν πλεον απαιτει. Τις ουν η του γαμου προφασις, και τινος ενεκεν
εδωκεν αυτον ο Θεος; Ἄκουσον του Παυλου λεγοντος· ∆ια δε τας πορνειας εκαστος την
εαυτου γυναικα εχετω Ουκ ειπε, ∆ια δε την της πενιας απαλλαγην, η ∆ια την της
ευποριας κτησιν· αλλα τι; Ἵνα πορνειας φυγωμεν, ινα την επιθυμιαν καταστειλωμεν,
ινα σωφροσυνηι συζησωμεν, ινα ευαρεστησωμεν Θεωι, τηι οικειαι αρκουμενοι γαμετηι.
Τουτο του γαμου το δωρον, ουτος ο καρπος, τουτο το κερδος. Μη τοινυν τα μειζονα
αφεις, τα ελαττονα ζητει· πολυ γαρ σωφροσυνης ελαττων ο πλουτος. ∆ι' εν γαρ τουτο
μονον χρη λαμβανειν γυναικα, ινα την αμαρτιαν φυγωμεν, ινα πορνειας απασης
απαλλαγωμεν· προς τουτο χρη τον γαμον καθιστασθαι παντα, ινα εις σωφροσυνην ημιν
συμπραττηι· εσται δε τουτο, εαν τοιαυτας αγωμεθα νυμφας, αι πολλην μεν ευλαβειαν,
πολλην δε σωφροσυνην, πολλην δε επιεικειαν ημιν εισαγαγειν δυνανται. Ἡ μεν γαρ του
σωματος ευμορφια, οταν μη συνεζευγμενην εχηι την της ψυχης αρετην, και εικοσι και
τριακοντα ημερας δυνησεται τον ανδρα ελειν, περαιτερω δε ου προβησεται, αλλα
δειξασα την κακιαν, απαν καταλυσει το φιλτρον· αι δε τωι καλλει 51.233 της ψυχης
καταλαμπουσαι, οσωιπερ αν ο χρονος προΐηι, και πειραν της οικειας ευγενειας παρεχωσι,
τοσουτωι μαλιστα θερμοτερον τοις οικειοις ανδρασι ποιουσι τον ερωτα, και την προς
αυτον εξαπτουσιν αγαπην. Τουτου δε οντος, και φιλιας μεταξυ κειμενης θερμης και
γνησιας, απαν ελαυνεται πορνειας ειδος, και ουδε εννοια τις ακολασιας τωι φιλουντι
την εαυτου γυναικα ποτε εμπεσειται, αλλα μενει διηνεκως την εαυτου στεργων και δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

της σωφροσυνης τον Θεον επισπωμενος εις την της οικιας απασης ευνοιαν τε και
προστασιαν. Ουτως ελαμβανον οι γενναιοι των παλαιων ανδρων γυναικας, ψυχης
ευγενειαν επιζητουντες, και ουκ ευποριαν χρηματων. Και οτι τουτο εστιν αληθες,
παραδειγματος ενεκεν, ενος επιμνησθησομαι γαμου· Και Ἀβρααμ πρεσβυτερος ην και
προβεβηκως ημερων, φησι, και ειπε τωι παιδι αυτου τωι πρεσβυτερωι της οικιας αυτου,
τωι αρχοντι των αυτου παντων· Θες την χειρα σου υπο τον μηρον μου, και εξορκιω σε
Κυριον τον Θεον του ουρανου και της γης, ινα μη λαβηις γυναικα τωι υιωι μου Ἰσαακ απο
των θυγατερων των Χαναναιων, μεθ' ων εγω οικω μετ' αυτων, αλλ' εις την γην μου ου
εγεννηθην, πορευσηι, και εις την φυλην μου, και ληψηι γυναικα τωι υιωι μου εκειθεν.
Ειδες του δικαιου την αρετην, ποσην υπερ γαμου προνοιαν εποιησατο; Ου γαρ δη
μαστρωπους καλεσας γυναικας, καθαπερ οι νυν, ουδε προμνηστριας, ουδε γραΐδια
μυθευοντα, αλλα τον οικετην τον εαυτου, τουτωι το πραγμα ενεχειρισεν· ο και αυτο της
ευλαβειας του πατριαρχου μεγιστον εστι σημειον, οτι τοιουτον κατεσκευασε τον
οικετην, ως και τοιουτου πραγματος νομισαι αξιοπιστον ειναι διακονον. Ειτα γυναικα
ζητει, ουκ ευπορον, ουδε ευμορφον, αλλ' ευγενη τοις τροποις, και δια τουτο τοσαυτην
οδον αποδημιας προπεμπει. Ὅρα δε και του οικετου την ευγνωμοσυνην· ουδε γαρ ειπε,
Τι ποτε τουτο εστιν; εθνη τοσαυτα πλησιον ημων, ευπορων ανδρων θυγατερες
τοσαυται, επισημων και περιφανων· συ δε εις μακραν ουτω πεμπεις γην, προς
ανθρωπους αγνωτας· τινι διαλεξομαι; τις με εισεται; τι δε, αν δολον μοι ραψωσιν, αν
απατην εργασωνται; ουδεν γαρ ουτως ευεπιχειρητον, ως ξενος. Ουδεν τουτων ειπεν,
αλλα ταυτα απαντα παριδων, ο μαλιστα εστιν υπιδεσθαι, τουτο υπειδετο, απο μεν του
μηδεν εκεινωι αντειπειν την υπακοην επιδεικνυμενος, απο δε του μονον εκεινο ερεσθαι,
ο μαλιστα παντων ζητησαι εδει, την συνεσιν την αυτου και προνοιαν δηλων. Τι ποτ' ουν
εστι τουτο; και τι τον δεσποτην ηρετο τον εαυτου; Ἐαν δε μη βουληθηι, φησιν, η γυνη
πορευθηναι μετ' εμου, αποστρεψω τον υιον σου εις την γην, οθεν εξηλθες; Ειτα ο
Ἀβρααμ· Μη αποστρεψηις τον υιον μου εκει. Κυριος ο Θεος του ουρανου και της γης, ος
ελαβε με εκ του οικου του πατρος μου, και εκ της γης, ης εγεννηθην, ος ελαλησε μοι και
ωμοσε μοι λεγων· Σοι δωσω την γην ταυτην και τωι σπερματι σου, αυτος αποστελει τον
αγγελον αυτου εμπροσθεν σου, και κατευοδωσει την οδον σου. Ὁραις πιστιν ανδρος; Ου
παρεκαλεσε φιλους, η συγγενεις, ουκ αλλον ουδενα, αλλα τον Θεον εδωκεν αυτωι
μεσιτην και συνοδοιπορον. Ειτα βουλομενος παραθαρσυναι τον οικετην, ουχ απλως
ειπε, Κυριος ο Θεος του ουρανου και της γης, αλλα προστιθησιν, Ὃς ελαβε με εκ του
οικου του πατρος μου. Ἀναμνησθητι, φησι, πως τοσαυτην ηλθομεν 51.234 αποδημιαν,
πως την οικειαν αφεντες επι της αλλοτριας πλειονος απελαυσαμεν ευημεριας, πως τα
αδυνατα γεγονε δυνατα. Ου τουτο δε μονον βουλομενος δηλωσαι ελεγεν, Ὃς ελαβε με
εκ του οικου του πατρος μου, αλλ' οτι και οφειλετην εχει τον Θεον. Χρεωστης, φησιν,
ημιν εστιν· αυτος ειπε, Σοι δωσω την γην ταυτην και τωι σπερματι σου. Ὥστε ει και ημεις
αναξιοι, δια γουν την υποσχεσιν αυτος την εαυτου, και ινα αυτην εις τελος αγαγηι,
συμπαρεσται, και εξευμαριει τα προκειμενα απαντα, και τελος επιθησει τουτου ουπερ
ευχομεθα. Ταυτα ειπων επεμψε τον παιδα. Ειτα ελθων εκεινος εις την χωραν εκεινην,
ου προσηλθε τινι των την πολιν οικουντων, ου διελεχθη ανθρωποις, ουκ εκαλεσε
γυναικας· αλλ' ορα πως και εκεινος πιστος ων, τον μεσιτην, ον ελαβεν, αυτον κατειχεν,
αυτωι διελεγετο μονωι, και στας ηυξατο, φησι, Και ειπε, Κυριε ο Θεος του κυριου μου
Ἀβρααμ, ευοδωσον εναντιον μου σημερον· και ουκ ειπε, Κυριε ο Θεος μου, αλλα τι;
Κυριε ο Θεος του κυριου μου Ἀβρααμ. Ει και εγω ευτελης και απεῤριμμενος, φησιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

αλλα τον δεσποτην προβαλλομαι τον εμον· ου γαρ εμαυτωι, αλλ' εκεινωι διακονων ηκω·
εκεινου τοινυν αιδεσθεις την αρετην, συγκαταπραξον μοι το προκειμενον απαν.
ςʹ. Ειτα ινα μη νομισηις οτι ως χρεος απαιτει, ακουσον και των εξης· Και ποιησον
ελεος μετα του κυριου μου Ἀβρααμ. Καν μυρια ωμεν, φησι, κατωρθωκοτες, αξιουμεν
χαριτι σωθηναι, και απο φιλανθρωπιας τουτο λαβειν, ουκ εξ οφειλης τινος και χρεους.
Τι τοινυν βουλει· Ἰδου εστηκα, φησιν, επι της πηγης του υδατος· αι δε θυγατερες των
οικουντων την πολιν εκπορευονται αντλησαι υδωρ· και εσται η παρθενος, ηι αν εγω
ειπω, Ἐπικλινον μοι την υδριαν σου, ινα πιω, και ειπηι, Πιε και συ, και τας καμηλους σου
ποτιω, εως αν παυσωνται πασαι πινουσαι, ταυτην ητοιμασας τωι παιδι σου Ἰσαακ, και εν
τουτωι γνωσομαι οτι εποιησας ελεος τωι κυριωι μου Ἀβρααμ. Ὅρα σοφιαν οικετου, οιον
τιθησι σημειον. Ουκ ειπεν, Ἐαν τινα ιδω επι ημιονων φερομενην, επι οχηματος
οχουμενην, ευνουχων δε εσμον επισυρομενην, πολλην εχουσαν θεραπειαν, ευμορφον
και απολαμπουσαν κατα την του σωματος ωραν, ταυτην ητοιμασας τωι παιδι σου· αλλα
τι; Ἧ αν εγω ειπω· Ἐπικλινον μοι την υδριαν σου, ινα πιω. Τι ποιεις, ανθρωπε; ουτως
ευτελη γυναικα τωι δεσποτηι σου ζητεις, υδροφορουσαν, και σοι διαλεχθηναι δυναμενην;
Ναι, φησιν· ου γαρ επεμψε με χρηματων ευποριαν, ουδε γενους λαμπροτητα, αλλα
ψυχης ευγενειαν επιζητησοντα. Πολλαι πολλακις των υδροφορουσων τουτων
ολοκληρον εχουσιν αρετην, αλλαι δε εν οικοις λαμπροις καθημεναι, παντων εισι
χειρους και φαυλοτεραι. Ειτα και ποθεν τουτο, οτι εναρετος εστιν η γυνη; Ἀπο του
σημειου, φησιν, ου ειπε. Και ποιον τουτο το σημειον αρετης; Μεγιστον και
αναμφισβητητον. Φιλοξενιας γαρ τουτο μεγα σημειον εστιν, ωστε πασαν παρασχειν
αποδειξιν. Ὃ τοινυν λεγει τοιουτον εστιν, ει και μη ταυτα φθεγγεται τα ρηματα·
Ἐκεινην ζητω την παρθενον, ητις ουτω φιλοξενος εστιν, ως πασαν παρασχειν εν οις αν
δυνηται θεραπειαν. Και ουχ απλως τουτο εζητει· αλλ' επειδη τοιαυτης οικιας ην, εν ηι
μαλιστα τα της φιλοξενιας ηνθει κατορθωματα, τουτο προ των αλλων εζητησεν,
ομοτροπον τοις εαυτου δεσποταις λαβειν. Εις οικιαν αυτην μελλομεν, φησιν εισαγαγειν,
ξενοις 51.235 ανεωιγμενην· ινα μη πολεμος ηι και μαχη, του ανδρος προιεμενου τα οντα,
και τον πατερα μιμουμενου, και τους ξενους υποδεχομενου· ταυτης δε
σμικρολογουμενης τε και μη ανεχουσης, και κωλυουσης, ο πολλακις εν πολλαις οικιαις
ειωθε γινεσθαι· εντευθεν ηδη βουλομαι μαθειν ει φιλοξενος εστι· και γαρ εντευθεν ημιν
απαντα γεγονε τα αγαθα. Ουτω τον νυμφιον εκτησατο ο δεσποτης ο εμος· ουτω πατηρ
εγενετο, μοσχον εθυσε, και παιδιον ελαβεν, αλευρα εφυρε, και κατα το πληθος των
αστρων τους εκγονους αυτωι υπεσχετο δωσειν ο Θεος. Ἐπει ουν εντευθεν ημιν και τηι
οικιαι απαντα γεγονε τα αγαθα, τουτο προ των αλλων επιζητω. Μη γαρ τουτο ιδωμεν,
οτι υδωρ επεζητησεν, αλλ' εκεινο σκοπησωμεν, οτι σφοδρα φιλοξενου ψυχης, μη μονον
δουναι το αιτηθεν, αλλα και πλεον ων ᾔτησε παρασχειν. Και εγενετο, φησι, προ του
συντελεσαι αυτον λαλουντα, ιδου Ῥεβεκκα εξεπορευετο, και το προφητικον εκεινο
επληρουτο· Ἔτι λαλουντος σου ερω, Ἰδου παρειμι. Τοιαυται των γενναιων ανδρων αι
ευχαι· προ του τελους πειθουσι τον Θεον επινευσαι τοις λεγομενοις. Και συ τοινυν,
επειδαν μελληις γυναικα αγεσθαι, μη προς ανθρωπους καταφυγης, μηδε προς γυναικας
εμπορευομενας τας αλλοτριας συμφορας, και ζητουσας εν μονον, οπως αυται μισθον
λαβωσιν· αλλα καταφυγε επι τον Θεον. Ουκ επαισχυνεται σου γενεσθαι νυμφαγωγος.
Αυτος υπεσχετο και ειπε· Ζητειτε την βασιλειαν των ουρανων, και ταυτα παντα
προστεθησεται υμιν. Και μη λεγε, Πως δυναμαι τον Θεον ιδειν; μη γαρ αφειναι μοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

φωνην εχει, και διαλεχθηναι φανερως, ινα προσελθων ερωτησω; Ἀπιστου ταυτα ψυχης.
Και γαρ οξεως και χωρις φωνης παντα, οσα αν θεληι, δυναται κατασκευαζειν ο Θεος· ο
δη και επι τουτου γεγονεν. Ουδε γαρ φωνην ηκουσεν, ουδε οψιν τινα ειδεν· αλλ' επι
πηγηι εστως ηυξατο, και ταχεως επετυχεν. Ἐγενετο γαρ πριν η συντελεσαι λαλουντα
αυτον, φησι, Ῥεβεκκα εξεπορευετο η τεχθεισα Βαθουηλ τωι υιωι Μελχας, εχουσα την
υδριαν επι των ωμων· η δε παρθενος ην καλη τηι οψει σφοδρα, παρθενος ην, ανηρ ουκ
εγνω αυτην. Τι μοι λεγεις την ευμορφιαν του σωματος; Ἵνα μαθηις την υπερβολην της
σωφροσυνης, ινα μαθηις το καλλος το εν τηι ψυχηι. Θαυμαστον μεν γαρ το σωφρονειν·
πολλωι δε θαυμαστοτερον, οταν μετ' ευμορφιας τουτο γινηται. ∆ια τουτο και περι του
Ἰωσηφ μελλων ημιν διηγεισθαι και της εκεινου σωφροσυνης, προτερον την ευμορφιαν
του σωματος τεθεικεν, ειπων· Καλος ην τωι ειδει, και ωραιος τηι οψει σφοδρα· και τοτε
την σωφροσυνην αυτου διηγησατο δεικνυς, οτι το καλλος αυτον εις ασελγειαν ου
προηγαγεν. Ουτε γαρ το καλλος πορνειας αιτιον, ουτε η αμορφια σωφροσυνης παντως.
Πολλαι γαρ κατα την ωραν του σωματος λαμψασαι, μειζονως κατα την σωφροσυνην
ελαμψαν· αλλαι παλιν αισχραι και δυσειδεις ουσαι, αισχροτεραι κατα την ψυχην
εγενοντο, μυριαις ρυπωθεισαι πορνειαις. Ου γαρ η φυσις του σωματος, αλλ' η
προαιρεσις της ψυχης και τουτου κακεινου αιτια.
ζʹ. Ουχ απλως δε δευτερον αυτην παρθενον ειπεν. Ειπων γαρ, Παρθενος ην,
επηγαγε· Παρθενος ην, ανηρ ουκ εγνω αυτην. Ἐπειδη γαρ πολλαι παρθενων το σωμα
αδιαφθορον τηρουσαι, την ψυχην πολλης ακολασιας πληρουσι, καλλωπιζομεναι,
μυριους 51.236 πανταχοθεν επισπωμεναι εραστας, και τους των νεων οφθαλμους
αναπτερουσιν, ενεδρας τιθεισαι και βαραθρα, δεικνυς ο Μωυσης οτι ουκ αυτη τοιαυτη,
αλλ' εκατερωθεν ην παρθενος, απο τε σωματος, απο τε ψυχης, φησι, Παρθενος ην, ανηρ
ουκ εγνω αυτην. Καιτοι γε πολλας ειχεν αφορμας του γνωρισθηναι ανδρασι· πρωτον
μεν, το καλλος του σωματος· δευτερον δε, ο της διακονιας τροπος. Ει μεν γαρ εν
θαλαμωι διηνεκως εκαθητο, καθαπερ αι νυν παρθενοι, και μηδεποτε εις αγοραν
ενεβαλεν, μηδε εξηιει την οικιαν την πατρυαν, ουδεν τοσουτον ην εις εγκωμιον
λεγεσθαι περι αυτης, οτι ανηρ ουκ εγνω αυτην. Ὅταν δε ιδηις αυτην εις αγοραν
εξιουσαν, καθ' εκαστην ημεραν υδροφορειν αναγκαζομενην, και απαξ και δις και
πολλακις, ειτα μηδενι γνωριμον ουσαν ανδρι, τοτε μαλιστα αυτης δυνησηι κατιδειν το
εγκωμιον. Ει γαρ ολιγακις εις αγοραν παραβαλλουσα παρθενος, και δυσειδης ουσα και
αμορφος, πολλων επομενων θεραπαινιδων, απο των εξοδων τουτων διεφθαρη το ηθος
πολλακις· η καθ' εκαστην ημεραν εκ της πατρυας οικιας εξιουσα μονη, και ουκ εις
αγοραν απλως, αλλ' εις την πηγην απαντωσα και υδρευομενη, ενθα πολλους και
ετερους συνιεναι αναγκη, πως ουκ αν ειη μυριων αξια θαυματων, ουτε απο των εξοδων
των συνεχων, ουτε απο της κατα την οψιν ευμορφιας, ουτε απο του πληθους των
παραγινομενων, ουτε αλλοθεν ουδαμοθεν διαφθαρεισα το ηθος, αλλα το σωμα και την
ψυχην αδιαφθορος μεινασα, και την σωφροσυνην των εν γυναικωνιτιδι καθημενων
ακριβεστερον διατηρησασα, και τοιαυτη φανεισα, οιαν ο Παυλος επιζητει λεγων, Ἵνα ηι
αγια σωματι και πνευματι; Καταβασα τοινυν επι την πηγην επλησε την υδριαν του
υδατος, και ανεβη· και εδραμεν ο παις εις συναντησιν αυτης, και ειπε· Ποτισον με
μικρον εκ της υδριας σου. Ἡ δε ειπε· Πιε, κυριε· και εσπευσε, και καθειλε την υδριαν επι
τον βραχιονα αυτης, και εποτισεν αυτον εως επαυσατο πινων· και ειπε· Και ταις
καμηλοις σου υδρευσομαι, εως αν πασαι πιωσι. Και εσπευσε και εξεκενωσε την υδριαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

εις το ποτιστηριον, και εδραμεν επι το φρεαρ αντλησαι και υδρευσασθαι πασαις ταις
καμηλοις. Πολλη μεν της γυναικος η φιλοξενια, πολλη δε η σωφροσυνη, και αμφοτερα
ταυτα και αφ' ων εποιησε, και αφ' ων ειπε, μαλιστα εστι καταμαθειν. Ειδες πως ουτε η
σωφροσυνη την φιλοξενιαν ελυμηνατο, ουτε η φιλοξενια την σωφροσυνην διεφθειρε;
Το μεν γαρ μη προτεραν επιδραμειν, μηδε προσειπειν τον ανδρα, σωφροσυνης ην· το δε
αιτηθεισαν μη ανανευσαι, μηδε αρνησασθαι, φιλοξενιας και φιλανθρωπιας πολλης.
Ὥσπερ γαρ ει προτερα προσεδραμε, και μηδεν ειποντι διελεχθη, ιταμοτητος ην και
αναισχυντιας· ουτως, ει παρακαλεσαντα διεκρουσατο, ωμοτητος ην και απανθρωπιας.
Νυν δε ουδετερον τουτων εποιησεν· ουτε δια την σωφροσυνην την φιλοξενιαν
ελυμηνατο, ουδ' αυ παλιν δια την φιλοξενιαν το της σωφροσυνης εγκωμιον υπετεμετο,
αλλ' ολοκληρον εκατεραν επεδειξατο την αρετην, τωι μεν αναμειναι την αιτησιν την
σωφροσυνην επιδεικνυμενη, τωι δε παρασχειν μετα την αιτησιν την φιλοξενιαν την
αφατον. Και γαρ αφατου φιλοξενιας ην, το μη μονον οπερ ᾔτησε δουναι, αλλα και
πλεον τι παρασχειν των αιτηθεντων. Ει δε υδωρ ην το διδομενον, τουτου κυρια ην τοτε.
Τους δε φιλοξενους ουκ απο της πολυτελειας των διδομενων, αλλ' απο της δυναμεως,
ης παρεχουσι, κρινειν ειωθα 51.237 σιν· επει και τον ποτηριον δοντα ψυχρου ο Θεος
επηινεσε, και την δυο λεπτα καταβαλουσαν παντων πλεον καταβεβληκεναι εφη, επειδη
παντα, απερ ειχε, τοτε κατεβαλεν. Ουτω και αυτη τουτοις τον γενναιον εκεινον
εξενισεν, ων ουδεν ειχε πλεον αυτωι παρασχειν. Ουχ απλως δε προσκειται το, Ἔσπευσε,
και εδραμε, και οσα τοιαυτα, αλλ' ινα μαθηις την προθυμιαν, μεθ' ης εποιει το πραγμα,
ουκ ακουσα, ουδε αναγκαζομενη, ουδε δυσχεραινουσα, ουδε αγανακτουσα. Και οτι ου
μικρον τουτο εστι, πολλακις παριοντα τινα στηναι μικρον ηιτησαμεν δαιδα κατεχοντα,
ινα αψωμεν, η υδωρ βασταζοντα, ωστε αποπιειν, και ουκ ηνεσχετο, αλλ' εδυσχερανεν·
εκεινη δε ου μονον απεκλινεν αυτωι την υδριαν, αλλα και ταις καμηλοις πασαις
υδρευσατο, πονον τοσουτον ανασχομενη, και την απο του σωματος λειτουργιαν εις την
φιλοξενιαν εισενεγκουσα μετα πολλης προσηνειας· ου γαρ το ποιησαι μονον, αλλα και
το προθυμως, δεικνυσιν αυτης την αρετην· κυριον καλει ανθρωπον αγνωτα και τοτε
φανεντα πρωτον. Και καθαπερ ο κηδεστης αυτης Ἀβρααμ ουκ ηρωτα τους παριοντας,
Τινες τε εστε, και ποθεν; και που πορευεσθε; και ποθεν ηκατε; αλλ' απλως την
φιλοξενιαν εκαρπουτο· ουτω και αυτη ουκ ειπε, Τις ει, και ποθεν, και τινος ενεκεν
παραγεγονας; αλλα καρπωσαμενη την ευποριαν της φιλοξενιας, τα περιττα παντα
αφηκε. Και γαρ οι μαργαριτας ωνουμενοι, και χρυσιον λαμβανοντες, εν τουτο ζητουσι
μονον, οπως κερδαινοιεν απο των εχοντων τα χρηματα, ουχ οπως αυτους
περιεργασοιντο· και αυτη τουτο μονον ζητει, οπως δεξηται τον της φιλοξενιας καρπον,
οπως λαβοι τον μισθον απηρτισμενον. Ἤδει τουτο σαφως, οτι ο ξενος μαλιστα παντων
αισχυνεται· δια τουτο δειται πολλης της φιλοφροσυνης, και απεριεργαστου της
σωφροσυνης· αν τοινυν μελλωμεν αυτον περιεργαζεσθαι και πολυπραγμονειν, οκνει
και αναδυεται, και αηδως προσερχεται. ∆ια τουτο ουδε αυτη τουτο εποιησεν επι τουτου,
ουδε επι των ξενων ο κηδεστης ο ταυτης, ινα μη την θηραν αποσοβησηι· αλλ' εθεραπευε
τους παριοντας μονον, και καρπουμενος δι' αυτων οπερ εβουλετο, ουτως αυτους
εξεπεμπε.
ηʹ. ∆ια τουτο και αγγελους ποτε υπεδεξατο· ως ει γε περιειργαζετο, ηλαττωθη αν
αυτωι ο επικειμενος μισθος. Και γαρ θαυμαζομεν αυτον, ουχ οτι αγγελους υπεδεξατο,
αλλ' οτι αγνοων υπεδεξατο. Ει μεν γαρ ειδως εθεραπευσεν, ουδεν θαυμαστον εποιει, της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

αξιας των υποδεχθεντων και τον σφοδρα λιθινον και απηνη καταναγκαζουσης
φιλανθρωπον γενεσθαι και ημερον· το δε θαυμαστον τουτο ην, οτι οδιτας τινας αυτους
ειναι νομιζων, τοσαυτην επ' αυτοις επεδειξατο την θεραπειαν. Τοσαυτη και αυτη ην·
ουκ οιδεν τις ην, ουδε επι τι παρεγενετο, ουδε οτι αυτην μνηστευσομενος ηλθεν, αλλα
ξενον τινα και οδοιπορον ενομισε. ∆ια τουτο μειζων αυτηι ο μισθος της φιλοξενιας
εγινετο, οτι τον ουδαμοθεν οντα γνωριμον μετα τοσαυτης υπεδεξατο ευνοιας, ομου και
την σωφροσυνην διατηρουσα. Ουδε γαρ αναισχυντως, ουδε ιταμως, ουτε αναγκαζουσα,
ουτε οργιζομενη, αλλα μετα της προσηκουσης σεμνοτητος τουτο εποιει. Τουτο γαρ αυτο
ηινιξατο ο Μωυσης λεγων· Ὁ δε ανθρωπος κατεμανθανεν αυτην, και παρεσιωπα του
γνωναι, ει ευωδωσε Κυριος την οδον αυτου. Τι εστι, Κατεμαν 51.238 θανεν αυτην; Και
σχημα, και βαδισμα, και βλεμμα, και ρημα, και παντα ακριβως εξηταζεν, απο των του
σωματος κινηματων την εξιν της ψυχης καταμανθανων. Και ουδε τουτοις ηρκεσθη
μονον, αλλα δευτεραν προσαγει πειραν. Ἐπειδη γαρ εποτισεν αυτον, ουκ εστη μεχρι
τουτου, αλλ' ειπεν αυτηι, Τινος θυγατηρ ει, αναγγειλον μοι, και ει εστι παρα τωι πατρι
σου τοπος του καταλυσαι; Τι ουν εκεινη; Ἀνεξικακως και πραως και τον πατερα ειπε,
και ουκ ηγανακτησε, λεγουσα· Συ δε τις ει ο πολυπραγμονων, και ζητων, και την οικιαν
περιεργαζομενος; αλλα τι; Θυγατηρ Βαθουηλ ειμι εγω υιου Μελχας, ον ετεκεν τωι
Ναχωρ· και αχυρα και χορτασματα πολλα παρ' ημιν, και τοπος του καταλυσαι. Ὥσπερ
επι του υδατος, πλεον ων ᾔτησεν εδωκεν· ο μεν γαρ πιειν ᾔτησε μονον, η δε και τας
καμηλους υπεσχετο ποτιζειν, και εποτισεν· ουτω και ενταυθα· αυτος τοπον ᾔτησε
μονον, η δε και αχυρα και χορτασματα και αλλα πολλα, δια τουτων παντων αυτον
εκκαλουμενη, και προς την οικιαν ελκουσα, ινα τον της φιλοξενιας καρπωσηται μισθον.
Ταυτα δε μη παρεργως μηδε απλως ακουωμεν, αλλ' ημας αυτους καθ' εαυτους
εννοουντες, και τουτοις παραβαλλοντες, ουτως εισομεθα την αρετην της γυναικος.
Πολλακις γουν γνωριμους τινας και επιτηδειους υποδεχομενοι δυσχεραινομεν, καν
μιαν η δευτεραν ημεραν ενδιατριψωσι, βαρυνομεθα· αυτη δε τον αγνωτα και ξενον μετα
πολλης εις την οικιαν ειλκε της προθυμιας, και ταυτα ουκ αυτωι μονον, αλλα και
καμηλοις τοσαυταις μελλουσα παρεξειν την θεραπειαν. Ἐπειδη δε εισηλθε, σκοπει
εντευθεν μαλλον αυτου την συνεσιν. Ὡς γαρ παρεθηκε φαγειν αυτωι αρτους, φησιν· Ου
μη φαγω, εως οτου λαλησω τα ρηματα μου. Ειδες πως ην εγρηγορως και νηφων; Ειτα,
επειδη ειπειν επετρεψαν, ιδωμεν πως αυτοις διαλεγεται. Ἆρα ταυτα ειπε προς αυτους τα
ρηματα, οτι δεσποτην εχοι περιφανη και λαμπρον, παρα παντων τιμωμενον, πολλης
παρα των εγχωριων προεδριας απολαυοντα; καιτοι γε ειπερ εβουλετο ταυτα ειπειν, ουκ
αν ηπορησε· και γαρ εν ταξει βασιλεως αυτον οι επιχωριοι ετιμων. Ἀλλ' ομως ουδεν
τουτων ειπεν, αλλα τα ανθρωπινα ταυτα αφεις, απο της ανωθεν αυτον ροπης
εκοσμησεν ουτω λεγων· Παις Ἀβρααμ εγω ειμι· Κυριος ευλογησε τον κυριον μου
σφοδρα, και υψωθη, και εδωκεν αυτωι προβατα, και μοσχους, και χρυσιον, και αργυριον.
Τον πλουτον ειπεν, ουχ ινα ευπορον δειξηι οντα, αλλ' ινα φιλοθεον· ου γαρ απο του
κεκτησθαι, αλλ' απο του παρα Θεου ταυτα αυτον ειληφεναι εγκωμιασαι βουλεται· ειτα
περι του νυμφιου διαλεγομενος· Και ετεκε Σαῤρα, η γυνη του κυριου μου, υιον ενα τωι
κυριωι μου μετα το γηρασαι αυτον. Ἐνταυθα μοι και τον τροπον των ωδινων ηινιξατο,
δεικνυς οτι και ο τοκος απο της του Θεου γεγονε προνοιας της προς εκεινον, ου κατα
φυσεως ακολουθιαν. Και συ τοινυν αν τε νυμφιον, αν τε νυμφην επιζητηις, ταυτα προ
των αλλων ζητει, ει θεοφιλης εστιν, ει πολλης ανωθεν απολαυει της ευνοιας. Ἂν γαρ
εκεινα ηι, και τα αλλα επεται· τουτων δε ουκ οντων, καν μετα πολλης της αδειας αυτοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

υπαρχηι τα βιωτικα, κερδος ουδεν. Ειτα ινα μη λεγωσι, Τινος ουν ενεκεν ουδεμιαν των
επιχωριων ελαβε γυναικων; Ὥρκισε με, φησι, λεγων· Ου 51.239 ληψηι τωι υιωι μου
γυναικα απο των θυγατερων των Χαναναιων, αλλ' εις τον οικον του πατρος μου
πορευσηι, και εις την φυλην μου, και ληψηι γυναικα τωι υιωι μου. Ἀλλ' ινα μη πασαν την
ιστοριαν εις μεσον φεροντες παρενοχλειν δοξωμεν, επι το τελος ιωμεν. Ἐπειδη γαρ ειπε,
πως επι της πηγης εστη, πως ᾔτησε την κορην, πως εδωκεν εκεινη πλεον της αιτησεως,
πως ο Θεος μεσιτης εγενετο, και παντα μετα ακριβειας απαγγειλας, κατελυσεν εν
τουτοις τον λογον. Ταυτα απαντα ακουσαντες εκεινοι, ουκετι λοιπον αμφεβαλον, ουδεν
ημελησαν, αλλ' ωσπερ του Θεου την ψυχην αυτων εις τουτο κινησαντος, ευθεως αυτωι
καθωμολογησαν την θυγατερα. Και αποκριθεις Λαβαν και Βαθουηλ ειπον· Το
προσταγμα τουτο παρα Θεου εξηλθεν· ου δυνησομεθα ουν σοι αντειπειν κακον· ιδου
Ῥεβεκκα, λαβων αποτρεχε, και εσται γυνη τωι κυριωι σου, καθαπερ ελαλησε Κυριος. Τις
ουκ αν εκπλαγειη; τις ουκ αν θαυμασειεν, οσα και ηλικα κωλυματα εν βραχειαι καιρου
ροπηι ανηιρειτο; Και γαρ το ξενον ειναι, και οικετην, και αγνωτα, και πολυ της οδου το
διαστημα, και το μηδε τον κηδεστην, μηδε τον νυμφιον, μητε αλλον τινα των εκεινηι
προσηκοντων γνωριζεσθαι, και καθ' εαυτο τουτων εκαστον ικανον ην κωλυσαι τον
γαμον· αλλ' ομως ουδεν εκωλυσεν, αλλα παντα ταυτα εξηυμαριζετο και καθαπερ
γνωριμωι και πλησιον οικουντι, και εκ πρωτης ημερας συναναστραφεντι, ουτως αυτωι
θαῤρουντες ενεχειριζον την νυμφην· το δε αιτιον, ο Θεος ην εν μεσωι. Ὥσπερ γαρ οταν
χωρις αυτου τι ποιωμεν, καν απαντα ηι λεια και ραιδια, βαραθρα και κρημνους και
μυριας εν αυτοις αποτυχιας ευρισκομεν· ουτως οταν παρηι και συνεφαπτηται, καν
απαντων απορωτερα ηι τα προκειμενα, απαντα λεια και ραιδια γινεται. Μηδεν ουν μητε
ποιωμεν, μητε λεγωμεν, πριν η τον Θεον καλεσαι και παρακαλεσαι συνεφαψασθαι των
εν χερσιν ημιν απαντων, καθαπερ ουν και ουτος εποιησεν.
θʹ. Ἀλλ' ιδωμεν, επειδη αυτην ελαβε, ποιωι τροπωι τον γαμον επετελεσεν. Ἆρα
κυμβαλα και συριγγας και χορους και τυμπανα και αυλους και την αλλην επεσυρατο
φαντασιαν; Ουδεν τουτων, αλλα μονην λαβων ουτως απηιει, τον αγγελον εχων μεθ'
εαυτου παραπεμποντα αυτην και συνοδοιπορουντα, ον ο δεσποτης αυτου τον Θεον
ικετευσεν αυτωι συναποστειλαι εκ της οικιας εξερχομενωι. Και ηγετο λοιπον η νυμφη
αυλων μεν και κιθαρας και των αλλων των τοιουτων ουδενος ακουσασα, μυριας δε
παρα του Θεου επι την κεφαλην τας ευλογιας εχουσα, στεφανον διαδηματος παντος
λαμπροτερον. Ἤγετο ου χρυσα περιβεβλημενη ιματια, αλλα σωφροσυνην και
ευλαβειαν, και φιλοξενιαν, και την αλλην απασαν αρετην. Ἤγετο ουκ επι οχηματος
καταστεγου, ουδε επι αλλης τινος φαντασιας τοιαυτης, αλλ' επι της καμηλου καθημενη.
Μετα γαρ της αρετης της εν τηι ψυχηι, και τα σωματα ταις παρθενοις το παλαιον πολλης
μετειχε της ευεξιας. Ου γαρ ουτως αυτας ετρεφον αι μητερες, καθαπερ τας νυν,
βαλανειοις πυκνοις, μυρων αλοιφαις, επιτριμμασι σκιαγραφιας, μαλακοις ιματιοις,
ετεροις μυριοις διαφθειρουσαι τροποις, και του δεοντος μαλακωτερας ποιουσαι, αλλ' εις
απασαν αυτας ηγαγον εκειναι σκληραγωγιαν. ∆ια τουτο αυταις και του σωματος η ωρα
σφοδρα ην ευανθης και γνησια, ατε φυσικη τις 51.240 ουσα, αλλ' ου χειροποιητος, ουτε
επιτετηδευμενη. ∆ια τουτο και υγειας απελαυον καθαρας, και καλλος αυταις αμηχανον
ην, ουδεμιας αῤρωστιας ενοχλουσης τωι σωματι, αλλα πασης βλακειας εκβεβλημενης. Οι
γαρ πονοι και αι ταλαιπωριαι και το εν απασιν αυτουργειν βλακειαν μεν απηλαυνε
πασαν, ευρωστιαν δε και υγειαν μετα πολλης παρειχε της ασφαλειας. ∆ιο δη και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

ποθεινοτεραι τοις ανδρασιν ησαν, και μαλλον επεραστοι· ου γαρ δη το σωμα μονον,
αλλα και την ψυχην τουτοις βελτιω και σωφρονεστεραν κατειργασαντο. Καθημενη
τοινυν επι της καμηλου και φθασασα εις την χωραν, πριν αυτην ελθειν εγγυς,
αναβλεψασα ειδε τοις οφθαλμοις τον Ἰσαακ, και κατεπηδησεν απο της καμηλου. Ειδες
ισχυν; ειδες ευεξιαν; Κατεπηδησεν απο της καμηλου. Ουτως αυταις ρωμη πολλη μετα
σωφροσυνης ην. Και ειπε τωι παιδι· Τις εστιν ο ανθρωπος εκεινος ο πορευομενος εν τωι
πεδιωι; Ειπε δε ο παις· Ὁ κυριος μου. Ειτα λαβουσα το θεριστρον περιεβαλετο. Ὅρα
πανταχου την σωφροσυνην αυτης μαρτυρουμενην, πως ην αισχυντηρα, πως ην
αιδεσιμος. Και ελαβεν αυτην ο Ἰσαακ, και εγενετο αυτωι εις γυναικα και ηγαπησεν
αυτην, και παρεκληθη περι Σαῤρας της μητρος αυτου. Ουχ απλως δε ταυτα ειρηται, οτι
ηγαπησεν αυτην, και παρεκληθη περι της Σαῤρας της μητρος αυτου, αλλ' ινα μαθηις του
φιλτρου και της αγαπης τας υποθεσεις, ας οικοθεν εχουσα ηλθεν η γυνη. Τις γαρ την
τοιαυτην ουκ αν ηγαπησε, την ουτω σωφρονα, την ουτω κοσμιαν, την ουτω φιλοξενον
και φιλανθρωπον και ημερον, την ανδρειαν μεν κατα την ψυχην, ρωμαλεαν δε κατα το
σωμα; Ταυτα ειπον, ουχ ινα ακουσητε, ουδ' ινα ακουσαντες επαινεσητε μονον, αλλ' ινα
και ζηλωσητε. Και πατερες μεν, την προνοιαν του πατριαρχου μιμεισθε, ην εποιειτο περι
του λαβειν γυναικα απλαστον, ου χρηματα επιζητησας, ου γενους λαμπροτητα, ου
σωματος καλλος, ουκ αλλο ουδεν, αλλα ψυχης ευγενειαν μονον· μητερες δε, ουτω τας
εαυτων ανατρεφετε θυγατερας. Οι δε αγεσθαι αυτας μελλοντες νυμφιοι, μετα τοσαυτης
αυτας αγετε κοσμιοτητος, χορειας μεν και γελωτας και ρηματα αισχρα, και συριγγας και
αυλους, και την διαβολικην φαντασιαν, και τα αλλα παντα τα τοιαυτα εξοριζοντες, τον
Θεον δε αει παρακαλουντες μεσιτην γενεσθαι των πραττομενων απαντων. Ἂν γαρ ουτω
τα καθ' εαυτους οικονομησωμεν, ουκ αποστασιον εσται ποτε, ου μοιχειας υποψια, ου
ζηλοτυπιας προφασις, ου μαχη και ερις, αλλα πολλης μεν απολαυσομεθα της ειρηνης,
πολλης δε της ομονοιας· ταυτης δε ουσης, και αι αλλαι παντως εψονται αρεται. Ὥσπερ
γαρ, γυναικος προς ανδρα στασιαζουσης, ουδεν υγιες εσται επι της οικιας, καν απαντα
τα αλλα κατα ρουν φερηται πραγματα· ουτως ομονοουσης και ειρηνευουσης, ουδεν
εσται αηδες, καν μυριοι χειμωνες καθ' εκαστην τικτωνται την ημεραν. Ἂν ουτως οι
γαμοι γενωνται, και τα παιδια μετα πολλης της ευκολιας εις αρετην αγαγειν
δυνησομεθα. Ὅταν γαρ η μητηρ ουτως ηι κοσμια, και σωφρων, και πασαν αρετην
κεκτημενη, παντως και τον ανδρα ελειν δυνησεται και χειρωσασθαι τωι περι αυτην
ποθωι· ελουσα δε αυτον, μετα πολλης εξει της προθυμιας βοηθουντα προς την των
παιδων επιμελειαν, και τον Θεον ουτως επισπασεται προς την αυτην ταυτην προνοιαν·
εκεινου δε συνεφαπτομενου της καλης ταυτης οικονομιας, και τας ψυχας των παιδων
ασκουντος, ουδεν αηδες εσται λοιπον, αλλα και τα της οικιας ευ διακεισεται, των
αρχοντων ουτω διακειμενων· και μετα της οικιας ουτως εκαστος δυνησεται, της εαυτου
γυναικος λεγω, και παιδων και οικετων, και τον ενταυθα μετα αδειας απασης διανυ
51.241 σαι βιον, και εις την των ουρανων βασιλειαν εισελθειν· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' 51.242 ου τωι
Πατρι δοξα, και κρατος, συν τωι αγιωι και ζωοποιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14


