De sancto hieromartyre Phoca
ΕΙΣ ΤΟΝ ΑΓΙΟΝ ΙΕΡΟΜΑΡΤΥΡΑ ΦΩΚΑΝ, ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΑΙΡΕΤΙΚΩΝ
Και εις τον ρμαʹ ψαλμον, "Φωνηι μου προς τον Κυριον εκεκραξα, φωνηι
μου προς τον Θεον εδεηθην."
50.699
αʹ. Λαμπρα γεγονεν ημιν χθες η πολις, λαμπρα και περιφανης, ουκ επειδη
κιονας ειχεν, αλλ' επειδη μαρτυρα πομπευοντα απο Ποντου προς ημας
παραγενομενον. Ειδεν υμων την φιλοξενιαν, και ενεπλησεν υμας της ευλογιας·
επηινεσεν υμων την προθυμιαν, και ευλογησε τους παραγενομενους. Ἐμακαρισα
τους συνελθοντας και μετασχοντας αυτου της ευωδιας, και εταλανισα τους
απολειφθεντας· αλλ' ινα μη η ζημια αυτων ανιατος γενηται, παλιν εν ετεραι ημεραι
ανακηρυττομεν αυτον, ινα και οι απολειφθεντες δια ραιθυμιαν διπλασιασωσι τηι
σπουδηι την ευλογιαν την παρα του μαρτυρος. Ὃ μεν γαρ πολλακις ειπον, τουτο και
λεγων ου παυσομαι· ουκ ευθυνας απαιτω αμαρτηματων, αλλα τοις ασθενουσι
φαρμακα κατασκευαζω. Ἀπελειφθης χθες; παραγενου καν σημερον, ινα ιδηις αυτον
εις τον οικειον χωρον απαγομενον. Ειδες αυτον δια της αγορας αγομενον; βλεπε
αυτον και δια του πελαγους πλεοντα, ινα εκατερα τα στοιχεια της παρ' αυτου
ευλογιας εμπλησθηι. Μηδεις απολιμπανεσθω της ιερας ταυτης πανηγυρεως· μη
παρθενος οικοι μενετω, μη γυνη την οικιαν κατεχετω, κενωσωμεν την πολιν, και
προς τον ταφον του μαρτυρος μεθορμισωμεν· και γαρ και βασιλεις κοινηι μεθ' ημων
χορευουσι. Ποιαν ουν συγγνωμην εχει ο ιδιωτης, βασιλεων τας βασιλικας αυλας
καταλιμπανοντων, και τωι ταφωι του μαρτυρος παρακαθημενων; Τοιαυτη γαρ των
μαρτυρων η δυναμις, ως μη μονον τους ιδιωτας, αλλα και τους τα διαδηματα
φορουντας σαγηνευειν· αυτη των Ἑλληνων η αισχυνη, αυτη της πλανης αυτων το
ονειδος, αυτη των δαιμονων η εξολοθρευσις· αυτη ημων η ευγενεια, και της
Ἐκκλησιας ο στεφανος. Χορευω μετα μαρτυρων, και σκιρτω, αντι λειμωνων βλεπων
αυτων το τροπαιον, οτι αντι πηγων αιμα εῤρεον· τα οστα αυτων εδαπανηθη, και η
μνημη αυτων καθ' εκαστην ημεραν νεαρωτερα γινεται. Ὥσπερ γαρ τον ηλιον
αμηχανον σβεσθηναι, ουτω και μνημην μαρτυρων· αυτος γαρ ο Χριστος απεφηνατο·
Ὁ ουρανος 50.700 και η γη παρελευσονται, οι δε λογοι μου ου μη παρελθωσιν.
Ἀλλα του μεν μαρτυρος τα εγκωμια εις τον προσηκοντα καιρον
αναμεινωμεν· και γαρ και ταυτα αρκουντως ειρηται δια την σπουδην των
οφειλοντων συναχθηναι, και περιφανη ποιησαι την ημεραν της εορτης. Ὃ μεν γαρ
και χθες ελεγον, και σημερον παλιν λεγω, τωι μεν μαρτυρι ουδεμια δοξα απο της των
πολλων παρουσιας γενησεται, υμιν δε πλειων εσται η ευλογια απο του παραγενεσθαι
προς τον μαρτυρα. Ὥσπερ γαρ ο προς τον ηλιον βλεπων το μεν αστρον φαιδροτερον
ου ποιει, τα δε οικεια ομματα καταυγαζει· ουτω δη και ο μαρτυρα τιμων, εκεινον
λαμπροτερον ου ποιει, αλλ' αυτος παρ' εκεινου την ευλογιαν του φωτος επισπαται.
Ποιησωμεν παλιν την θαλατταν εκκλησιαν μετα λαμπαδων εξιοντες εκεισε, και το
πυρ ενυγραινοντες, και το υδωρ εμπιμπλωντες πυρος. Μηδεις φοβεισθω το πελαγος·
ο μαρτυς θανατον ουκ εφοβηθη, και συ το υδωρ δεδοικας; Ἀλλα τουτον μεν
αυταρκως τον λογον ειρηκαμεν· φερε δη και εκ των σημερον ειρημενων την
ειωθυιαν υμιν παραθωμεν τραπεζαν. Ει γαρ και στενοχωρειται ημων τα σωματα,
αλλ' αναπτερουσθω η διανοια· ουδε γαρ την στενοχωριαν υμων, αλλα την
προθυμιαν βλεπω. Ἡδυ και κυβερνητηι θαλαττα κυματουμενη, και διδασκαλωι
εκκλησια πελαγιζομενη· ου γαρ εστιν εν τοις υδασι τουτοις ουτε αλμη, ουτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

σκοπελος, ουτε θηρια, αλλα θαλαττα και πελαγος γεμον ευωδιας· ενταυθα πλοια ουκ
απο γης εις γην, αλλ' απο γης εις ουρανον μεθορμιζομενα, ου χρηματα εχοντα, ου
χρυσον, ουδε αργυρον, αλλα πιστιν, και αγαπην, και ζηλον, και σοφιαν.
βʹ. Φερε δη τοινυν μετα ακριβειας εφιεμεν το πλοιον μηδεποτε απολλυμενον,
μηδε ναυαγιον υπομενον. Ἀλλα προσεχετε μετα ακριβειας τοις λεγομενοις· ο γαρ
ψαλμος ημας σημερον εις παραταξιν εξαγει των αιρετικων, ουχ ινα αυτους εστωτας
βαλλωμεν, αλλ' 50.701 ινα κειμενους αναστησωμεν· τοιουτος γαρ ημων ο πολεμος·
ουκ απο ζωντων νεκρους εργαζεται, αλλ' απο νεκρων ζωντας κατασκευαζει,
ημεροτητος γεμων και πολλης της επιεικειας. Ου γαρ ελαυνω πραγματι, αλλα τωι
λογωι διωκω, ου τον αιρετικον, αλλα την αιρεσιν, ου τον ανθρωπον αποστρεφομαι,
αλλα την πλανην μισω, και επισπασασθαι βουλομαι· ουκ εχω πολεμον προς ουσιαν·
Θεου γαρ εργον η ουσια· αλλα την γνωμην διορθωσασθαι βουλομαι, ην διεφθειρεν ο
διαβολος. Ουτω και ιατρος αῤρωστον θεραπευων, ου τωι σωματι πολεμει, αλλα του
σωματος την κακιαν αναιρει.
Καγω τοινυν εαν πολεμησω αιρετικοις, ουκ αυτοις τοις ανθρωποις πολεμω,
αλλα την πλανην εκβαλειν βουλομαι, και την σηπεδονα εκκαθαραι. Ἐμοι εθος εστι
διωκεσθαι και μη διωκειν, ελαυνεσθαι και μη ελαυνειν. Ουτω και ο Χριστος
περιεγενετο, ου σταυρωσας, αλλα σταυρωθεις, ου ραπισας, αλλα ραπισθεις. Ει μεν
κακως ελαλησα, φησι, μαρτυρησον περι του κακου· ει δε καλως, τι με δερεις; Ὁ
∆εσποτης της οικουμενης τωι δουλωι του αρχιερεως απολογειται, και ραπισθεις το
στομα, οθεν εξηλθε ρημα, και την θαλατταν εχαλινωσε, και τετραημερον Λαζαρον
εκ νεκρων ηγειρεν· οθεν κακια εδραπετευσεν, οθεν νοσηματα και αμαρτηματα
ελυετο· τουτο του σταυρωθεντος το θαυμα. Και γαρ δυναμενος κεραυνον αφειναι,
και την γην σεισαι, και την χειρα του δουλου ξηραναι, ουδεν τουτων εποιησεν, αλλα
και απολογειται, και πραοτητι περιγινεται, σε παιδευων ανθρωπον οντα μηδεποτε
αγανακτειν· καν σταυρωθηις, καν ραπισμα λαβηις, τα αυτα ινα λεγηις ως ο ∆εσποτης
σου· Ει μεν κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι του κακου· ει δε καλως, τι με δερεις;
Και ορα αυτου την φιλανθρωπιαν, πως τα μεν των δουλων εκδικει, τα δε εαυτου
παρατρεχει. Ἐγενετο τις ποτε προφητης, και βασιλεα ασεβουντα διηλεγχε, και ελθων
φησι· Θυσιαστηριον, θυσιαστηριον, ακουσον. Ἐπειδη γαρ ο βασιλευς Ἱεροβοαμ
ειστηκει τοις ειδωλοις αναφερων θυσιαν, ελθων ο προφητης τωι θυσιαστηριωι
διαλεγεται. Τι ποιεις, ω προφητα; τον ανθρωπον αφηκας, και τωι θυσιαστηριωι
διαλεγηι; Ναι, φησι. ∆ια τι; Ἐπειδη λιθου αναισθητοτερος ο ανθρωπος εγενετο,
εκεινον αφιημι, και τουτωι διαλεγομαι, ινα μαθηις, οτι ο λιθος ακουει, και ο
ανθρωπος ουκ ακουει. Ἄκουσον, θυσιαστηριον, ακουσον, και ευθεως εῤραγη το
θυσιαστηριον. Ἐξετεινε την χειρα αυτου ο βασιλευς, πιασαι τον προφητην
βουλομενος, και ουκ ηδυνατο συστειλαι αυτην. Ὁραις οτι μαλλον το θυσιαστηριον
ηκουσεν, η ο βασιλευς; οραις οτι τον λογικον αφηκε, και τωι αλογωι διαλεγεται, ινα
δια της τουτου υπακοης την εκεινου αναισθησιαν και κακιαν διορθωσηται; Ἐῤραγη
το θυσιαστηριον, και η κακια του βασιλεως ουκ εῤραγη. Ἀλλ' ορα το γεγενημενον·
εξετεινε την χειρα ο βασιλευς λαβειν το προφητην, και ευθεως εξηρανθη η χειρ
αυτου.
Ἐπειδη τηι τιμωριαι του θυσιαστηριου ουκ εγενετο βελτιων, τηι οικειαι κολασει
παιδευεται του Θεου την υπακοην. Ἐγω μεν γαρ σου φειδομενος εις λιθον ηθελησα
αφειναι την οργην· επειδη δε ουκ εγενετο σοι διδασκαλος ο λιθος, λαμβανε συ την
τιμωριαν. Και εξετεινε την χειρα αυτου, και παραυτικα εξηρανθη. Ειστηκει λοιπον
το τροπαιον του προφητου, και συστειλαι αυτην ο βασιλευς ουκ ηδυνατο. Που το
διαδημα; που αι πορφυριδες; που οι θωρακες; που αι ασπιδες; που το στρατοπεδον;
που τα δορατα; Ὁ Θεος εκελευσε, και 50.702 παντα εκεινα απωλετο· παρειστηκεισαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

οι σατραπαι βοηθησαι μεν ου δυναμενοι, θεωροι δε της πληγης γενομενοι μονον. Και
εξετεινε την χειρα αυτου ο βασιλευς, και εξηρανθη· οτε εγενετο ξηρα, τοτε καρπον
ηνεγκε. Βλεπε μοι το υποδειγμα το επι του ξυλου του εν τωι παραδεισωι, και του
ξυλου του εν τωι σταυρωι. Ὥσπερ γαρ το ξυλον εκεινο χλωρον ον θανατον ετεκε, το
δε ξυλον του σταυρου ξηρον ον ζωην εγεννησεν· ουτω και επι της χειρος του
βασιλεως εγενετο, οτε χλωρα ην, τοτε ασεβειαν ετεκεν, οτε ξηρα εγενετο, τοτε την
υπακοην προσηγαγεν· ιδε του Θεου τα παραδοξα πραγματα. Ἀλλ' οπερ ελεγον, οτε
αυτος εῤραπιζετο, ουδεν κακον τωι ραπιζοντι εποιει· οτε δε ο δουλος εμελλεν
υβριζεσθαι, τον βασιλεα εκολασε, σε παιδευων τα μεν του Θεου εκδικειν, τα δε
οικεια παρατρεχειν. Ὥσπερ γαρ τα εμα παρατρεχω, τα δε σα εκδικω· ουτω και συ τα
εμα εκδικει, τα δε σα παρατρεχε. Ἀλλα συντεινατε μοι την ακοην ενθα γαρ αγωνων
καιρος, ακροατων χρεια συντεταμενην εχοντων την ακοην, ινα ειδητε μετα
ακριβειας πως δεσμευω, πως λυω τα των αντιδικων αμαρτηματα, πως παλαιω, πως
ρησσω. Ει γαρ οι εν τωι θεατρωι καθημενοι επικυπτουσι δυο παλαιοντων, την οψιν
αυτων και την ηλικιαν εκτεινοντες, ινα ιδωσι παλαισματα αισχυνης γεμοντα, ινα
ιδωσι παλαισματα, α μιμησασθαι αισχυνη, πολλωι μαλλον ημας προσεχειν δει τηι των
θειων Γραφων ακροασει. Ει γαρ επαινεις τον αθλητην, δια τι ου γινηι αθλητης; ει δε
αισχυνηι γενεσθαι αθλητης, δια τι μιμηι τουτων τον επαινον; Ἀλλ' ουκ εστιν ενταυθα
τοιαυτα τα παλαισματα, αλλα κοινα πασι και ωφελιμα και τοις λεγουσι και τοις
ακουουσι. Παλαιω γαρ μετα του αιρετικου, ινα και υμας αθλητας απεργασωμαι, ινα
μη μονον ψαλλοντες, αλλα και διαλεγομενοι την γλωτταν αυτων αποῤραπτητε. Τι
ουν φησιν ο προφητης; Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα, φωνηι μου προς τον Θεον
εδεηθην.
Προσχες· μη δοκει εχειν αφορμην παλαισματων το ρηθεν; Ὅρα πως πλεκω
τον στεφανον και των αγωνων την υποθεσιν. Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα·
φωνηι μου προς τον Θεον εδεηθην. Ἐνταυθα μοι τον αιρετικον καλει· εαν τε παρηι,
εαν τε μη παρηι. Ἐαν τε γαρ παρηι, παρα της ημετερας φωνης παιδευεσθω· εαν τε μη
παρηι, δια της υμετερας ακροασεως μανθανετω. Ἀλλ' οπερ ειπον, ουκ ελαυνω αυτον
παροντα, αλλα δεχομαι αυτον ελαυνομενον, ου παρ' ημων, αλλ' απο του οικειου
συνειδοτος, κατα τον λεγοντα, Φευγει ο ασεβης μηδενος διωκοντος. Ἡ Ἐκκλησια
μητηρ εστι των οικειων τεκνων, και τουτους δεχομενη, και τοις ξενοις τους κολπους
εφαπλουσα. Κοινον θεατρον η κιβωτος η του Νωε ην, αλλ' η Ἐκκλησια και ταυτης
βελτιων. Ἐκεινη μεν γαρ ελαμβανεν αλογα, και εφυλαττεν αλογα· αυτη δε λαμβανει
αλογα, και μεταβαλλει. Οιον τι λεγω· Ἐαν εισελθηι ενταυθα αλωπηξ αιρετικος, ποιω
τουτον προβατον· εαν εισελθηι λυκος, ποιω αυτον αρνιον το εμον μερος· εαν δε μη
βουληται, ουδεν παρ' εμε, αλλα παρα την 50.703 οικειαν αγνωμοσυνην· επει και ο
Χριστος δωδεκα ειχε μαθητας, και εις προδοτης εγενετο, αλλ' ου παρα τον Χριστον,
αλλα παρα την διεφθαρμενην γνωμην εκεινου· επει και ο Ἐλισσαιος ειχε μαθητην
φιλαργυρον, αλλ' ου παρα την ασθενειαν του διδασκαλου, αλλα παρα την ραιθυμιαν
του μαθητου. Ἐγω καταβαλλω τα σπερματα εαν γη λιπαρα ηις δεχομενη τα
σπερματα, και τον σταχυν αποδιδως· εαν δε ηις πετρα αγονος, ουδεν παρ' εμε· εαν τε
ακουσηις, εαν τε μη ακουσηις, ου παυσομαι σοι επαιδων ωιδην πνευματικην,
καταντλων τα τραυματα, ινα μη ακουσω κατα την ημεραν εκεινην· Πονηρε δουλε,
εδει σε καταβαλειν το αργυριον μου επι τους τραπεζιτας. Φωνηι μου προς Κυριον
εκεκραξα· φωνηι μου προς τον Θεον εδεηθην.
γʹ. Τι λεγεις, αιρετικε; περι τινος λεγει ο προφητης, και τινα καλει Κυριον και
Θεον; περι ενος γαρ προσωπου ο λογος. Ἐκεινοι γαρ παραγραφομενοι τας Γραφας
κατα της εαυτων κεφαλης, και ζητουντες αει λημματα κατα της εαυτων σωτηριας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ουκ αισθανονται εις βαραθρον απωλειας εαυτους ωθουντες· τον γαρ Υιον του Θεου
ουτε ο ευφημων ενδοξοτερον ποιει, ουτε ο βλασφημων βλαπτει· ου γαρ χρειαν εχει
η ασωματος ουσια της ημετερας ευφημιας, αλλ' ωσπερ ο τον ηλιον λεγων φαιδρον,
ου προστιθησιν αυτου τωι φωτι, ουδε ο σκοτεινον λεγων μειοι αυτου την ουσιαν,
αλλα της οικειας πηρωσεως εκφερει δειγμα την ψηφον· ουτως ο τον Υιον του Θεου
μη λεγων Υιον αλλα κτισμα, της οικειας μανιας εκφερει αποδειξιν, ο δε
επιγινωσκων αυτου την ουσιαν, την οικειαν ευγνωμοσυνην επιδεικνυται· και ουτε
ουτος αυτον ωφελει, ουτε εκεινος αυτον βλαπτει, αλλ' ο μεν κατα της εαυτου
σωτηριας, ο δε υπερ της εαυτου σωτηριας αγωνιζεται. Ἀλλ' οπερ ελεγον,
παραγραφομενοι τας Γραφας, τα μεν αλλα παρατρεχουσι, ζητουσι δε, ει που ευροιεν
λημμα δοκουν τι συντρεχειν αυτων τωι νοσηματι. Και μη μοι λεγε οτι η Γραφη αιτια·
ουχι η Γραφη αιτια, αλλ' η αγνωμοσυνη αυτων, επει και το μελι γλυκυ εστιν, αλλ' ο
νοσων πικρον αυτο νομιζει· αλλ' ου του μελιτος το εγκλημα, αλλα της αῤρωστιας η
κατηγορια. Ουτω και οι μαινομενοι τα ορωμενα ου βλεπουσιν, αλλ' ου των
ορωμενων το εγκλημα, αλλα του μαινομενου η διεφθαρμενη γνωμη. Ἐποιησε τον
ουρανον ο Θεος, ινα ιδωμεν το εργον, και προσκυνησωμεν τωι ∆ημιουργωι, αλλ' οι
Ἕλληνες εθεοποιησαν το εργον· αλλ' ου το εργον αιτιον, αλλ' η εκεινων
αγνωμοσυνη· και ωσπερ ο μεν αγνωμων παρ' ουδενος ωφελειται, ουτως ο
ευγνωμων και παρ' εαυτου ωφελειται. Τι του Χριστου ισον; και ουκ ωφεληθη ο
Ἰουδας. Τι του διαβολου πονηροτερον; και εστεφανωθη ο Ἰωβ· και ουτε τον Ἰουδαν
ωφελησεν ο Χριστος, επειδη αγνωμων ην, ουτε τον Ἰωβ εβλαψεν ο διαβολος, επειδη
ευγνωμων ην.
Ταυτα λεγω, ινα μηδεις τας Γραφας διαβαλληι, αλλα την αγνωμοσυνην των
τα καλως ειρημενα κακως ερμηνευοντων. Και γαρ ο διαβολος απο Γραφων τωι
Χριστωι διελεγετο. Ἀλλ' ουχ η Γραφη αιτια, αλλ' η διανοια η τα 50.704 καλως
ειρημενα κακως ερμηνευουσα. Θελοντες γαρ δειξαι τον Υιον ελαττονα του Πατρος,
περιερχονται ονοματα ξενα περιεργαζομενοι, και λεγουσιν εις το, Θεος και Κυριος,
ως ο Πατηρ Θεος, ο δε Υιος Κυριος, και διαιρουσι τα ονοματα, και προσνεμουσι το
μεν Θεος τωι Πατρι, το δε Κυριος τωι Υιωι, ως διαιρεται οντες της θεοτητος και
κληροδοται. Λεγει τωι Υιωι το Κυριος η Γραφη; ταυτα λεγει; Πως ουκ ηκουσας του
ψαλμου προς εν προσωπον λεγοντος σημερον, Φωνηι μου προς Κυριον εκεκραξα,
φωνηι μου προς τον Θεον εδεηθην; Ουκουν και Κυριον και Θεον αυτον ονομαζει.
Τινα βουλει Θεον ειναι, τον Υιον, η τον Πατερα; Παντως τον Πατερα ερεις τα
ονοματα ταυτα. Ουκουν Θεος ο Υιος, και Κυριος ο Πατηρ. Τι ουν διαιρεις τα ονοματα,
και το μεν εκει προσριπτεις, το δε ενταυθα διαιρεις; Και ο Παυλος δε λεγει ειθε
ηκουες Παυλου, και μακαριος ης· Ἀλλ' ημιν εις Θεος ο Πατηρ εξ ου τα παντα, και εις
Κυριος Ἰησους Χριστος, δι' ου τα παντα. Μη εκαλεσε τον Υιον Θεον; αλλα τι; Κυριον.
Τι γαρ, ειπε μοι, το Θεος σεμνοτερον του Κυριος, και το Κυριος ελαττον του Θεος;
Συντεινατε εαυτους, παρακαλω, μετα ακριβειας· εαν ουν δειξω, οτι εν εστι το Κυριος
και το Θεος, τι λεγεις; Λεγεις το Θεος μειζον, το δε Κυριος ελαττον; Ἄκουσον του
προφητου λεγοντος· Ουτος Κυριος ο ποιησας τον ουρανον· ουτος Θεος ο
κατασκευασας την γην· Κυριος τον ουρανον, και ο Θεος την γην· ουτος επι του αυτου
προσωπου και το Κυριος και το Θεος τεθεικε. Και παλιν· Ἄκουε, Ἰσραηλ, Κυριος Θεος
σου, Κυριος εις εστι. ∆ευτερον το Κυριος, και απαξ το Θεος· και πρωτον το Κυριος,
και τοτε το Θεος, και παλιν το Κυριος. Ει δε τουτο καταδεεστερον, εκεινο δε μειζον,
ουκ επι μεγαλης ουσιας και μειζονος του λογου το ελαττον τεθεικε πρωτον, αλλα το
μειζον ειπων ηρκεσθη, και ουκ αν προσεῤριψε το ελαττον.
Ἆρα συνηκατε ο ειπον; Παλιν παιδευω· ου γαρ θεατρον εστι προς επιδειξιν,
αλλα διδασκαλια προς κατανυξιν, ουχ ινα αοπλοι απελθητε, αλλ' ινα οπλισθεντες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αναχωρησητε. Το Θεος λεγεις, αιρετικε, μειζον, και το Κυριος ελαττον; Ἔδειξα σοι
τον προφητην λεγοντα· Κυριος ο ποιησας τον ουρανον, Θεος ο κατασκευασας την
γην. ∆εικνυμι σοι παλιν τον Μωσεα λεγοντα· Ἄκουε, Ἰσραηλ, Κυριος ο Θεος σου,
Κυριος εις εστι. Πως εις, ει δυο εισι τα ονοματα, το μεν ελαττονος, το δε μειζονος
ουσιας; Ου γαρ δη η ουσια μειζων εαυτης και ελαττων αλλ' ιση και συνημμενη·
Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστι· και δεικνυω σοι, οτι το ονομα το Κυριος, τουτο
εστι Θεος· ολως δε, ει καταδεεστερον το Κυριος, το δε Θεος μειζον, ποιον ωφειλεν
αυτου ονομα ειναι; Το Κυριος το μικροτερον, η το Θεος το μειζον; Ἐαν ειπηι· Ποιον
ονομα μου; τι λεγεις, ω αιρετικε; λεγεις οτι το Κυριος του Υιου, το δε Θεος του
Πατρος, ως οικειοτερον; Ἐαν ουν σοι δειξω το Κυριος το μικρον γνωριστικον αυτου,
τι ποιεις; Γνωτωσαν οτι ονομα σοι Κυριος, ο προφητης λεγει· μη ειπε· Θεος; Καιτοι ει
μειζον το Θεος, δια τι ουκ ειπεν ο προφητης, Γνωτωσαν οτι ονομα σοι Θεος; Ει γαρ το
μεν ιδιον αυτου και οικειον το Θεος, αλλοτριον δε 50.705 αυτου ως καταδεεστερον
το Κυριος, δια τι ειπε· Γνωτωσαν οτι ονομα σοι Κυριος, το μικρον, το ελαττον, το
καταδεεστερον της αξιας, και ου λεγει εκεινο το μεγα και υψηλον, το αξιον της
ουσιας; Και ινα μαθηις, οτι τουτο ουκ εστι μικρον, ουδε καταδεεστερον, αλλα την
αυτην εχει ισχυν· Γνωτωσαν οτι ονομα σοι Κυριος· συ μονος υψιστος επι πασαν την
γην.
δʹ. Ἀλλ' ετι ουκ αφιστασαι της μαχης, αλλα λεγεις παλιν το Θεος μειζον, το δε
Κυριος ελαττον. Ἐαν ουν δειξω τον Υιον τωι ονοματι τωι μειζονι καλουμενον, τι
λεγεις; καταλυεις την μαχην; αφιστασαι της φιλονεικιας; επιγινωσκεις σου την
σωτηριαν; απαλλαττηι της μανιας; συνηκας τι ειπον; επειδη το Κυριος ονομα τωι Υιωι
προσριπτουσι, το δε Θεος τωι Πατρι ως μειζον. Ἐαν ουν δειξω σοι τωι μειζονι ονοματι
τωι Θεος τον Υιον καλουμενον, λελυται η μαχη· τοις γαρ οπλοις σοις σε χειρουμαι,
και τοις σοις πτεροις περιγινομαι σου. Συ ειπας, οτι το Θεος μειζον, το δε Κυριος
ελαττον· βουλομαι δειξαι, οτι το ελαττον ουχ ηρμοζε τωι Πατρι, ει μειζων ην, και το
μειζον ουχ ηρμοζε τωι Υιωι, ει ελαττων ην ο Υιος. Ἄκουσον του προφητου λεγοντος·
Ουτος ο Θεος ημων, ου λογισθησεται ετερος προς αυτον· εξευρε πασαν οδον
επιστημης· μετα ταυτα επι γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Τι λεγεις
προς τουτο; αντιλεγεις τοις ρημασι τουτοις; Ἀλλ' ου δυνασαι· μενει γαρ η αληθεια
την οικειαν λαμπηδονα εκπεμπουσα, και τυφλουσα τας των αιρε 50.706 τικων οψεις
των μη θελοντων αυτηι πιστευσαι.
Ει και βαθεα τα παλαισματα, και πολυ το καυμα, αλλα μειζων ο λογος και της
δυσχερειας των ακουοντων περιγινομενος, και το καυμα τηι δροσωι της διδασκαλιας
παραμυθειται· καν απαξ η δευτερον της εβδομαδος συλλεγωμεθα, ου δει ραιθυμον
ειναι τον ακροατην. Ἐαν γαρ εξελθηις εκ των ωδε, και ειπηι σοι τις, τι ωμιλησεν ο
διδασκαλος; ειπηις, προς αιρετικους· εαν ειπηι σοι, τι ωμιλησε; και μη ευρηις, αισχυνη
σοι μεγιστη· εαν δε ειπηις, δακνεις αυτον, καν τε αιρετικος ηι, διορθοις αυτον, καν τε
φιλος ηι ραιθυμος, εφελκεις αυτον, καν τε γυνη ακολαστος, σωφρονεστεραν ποιεις·
και γαρ και υπευθυνος ει τηι γυναικι· Αι γυναικες γαρ, φησιν, εν εκκλησιαι
σιγατωσαν· ει δε τι μανθανειν θελουσι, τους ιδιους ανδρας επερωτατωσαν. Ἐαν
εισελθηις εις την οικιαν, και ερωτησηι σε η γυνη· Τι εκομισας μοι απο της εκκλησιας;
ειπε προς αυτην, ου κρεας, ουδε οινον, ουδε χρυσιον, ουδε κοσμια τα το σωμα
καλλωπιζοντα, αλλα λογον σοφιζοντα διανοιαν.
Ὅταν εισελθηις προς την γυναικα, παραθες την τραπεζαν την πνευματικην·
ειπε πρωτον, ως εναυλος η μνημη εστιν· Ἀπολαυσωμεν των πνευματικων, και τοτε
απολαυσωμεν της αισθητης τραπεζης· και γαρ αν ουτω τα καθ' εαυτους
οικονομωμεν, και τον Θεον εξομεν εν τωι μεσωι και την τραπεζαν ευλογουντα, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ημας στεφανουντα. Ὑπερ δη τουτων απαντων ευχαριστησωμεν αυτωι τωι Πατρι συν
τωι Υιωι και τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


