In Joannem (homiliae 1-88)
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΤΑ
ΕΥΡΙΣΚΟΜΕΝΑ ΠΑΝΤΑ. ΥΠΟΜΝΗΜΑ Εις τον αγιον Ἰωαννην τον
Ἀποστολον και Ευαγγελιστην.
59.23 ΟΜΙΛΙΑ Αʹ.
αʹ. Οι των αγωνων των εξωθεν θεαται, οταν τινα γενναιον αθλητην και
στεφανιτην ποθεν ηκοντα μαθωσι, συντρεχου 59.24 σιν απαντες ωστε ιδειν αυτου τα
παλαισματα, και την τεχνην και την ισχυν απασαν· και ιδοις αν ολοκληρον θεατρον
μυριαδων πολλων, παντας εκει και τους του σωματος και τους της διανοιας
συντεινοντας οφθαλμους, ωστε 59.25 μηδεν αυτους των γινομενων παραδραμειν.
Και μουσικος δε ει τις θαυμαστος επιδημησειε, παλιν ομοιως οι αυτοι δη ουτοι
πληρουσι το θεατρον, και παντα αφεντες τα εν χερσιν, αναγκαια πολλακις οντα και
κατεπειγοντα, αναβαντες καθηνται, μετα πολλης της σπουδης των ωιδων και των
κρουματων ακουοντες, και την αμφοτερων βασανιζοντες συμφωνιαν. Και ταυτα μεν
οι πολλοι. Οι δε ρητορικων εμπειροι λογων, και αυτοι παλιν επι των σοφιστων το
αυτο τουτο πραττουσιν. Ἔστι γαρ και τουτοις θεατρα, και ακροαται, και κροτοι, και
ψοφος, και βασανος των λεγομενων εσχατη. Ει δε ρητορικων αυλητικων τε και
αθλητικων ανδρων, των μεν θεαται, των δε ομου θεωρηται και ακροαται μετα
τοσαυτης καθηνται της προθυμιας· ποσην ημιν και σπουδην και προθυμιαν αν ειητε
δικαιοι παρασχειν, ουκ αυλητικου τινος, ουδε σοφιστικου νυν εις αγωνα καθιεντος,
αλλ' ανδρος απο των ουρανων φθεγγομενου, και βροντης λαμπροτεραν αφιεντος
φωνην; Πασαν γαρ την οικουμενην επεσχε, και κατελαβε, και ενεπλησε τηι βοηι, ου
τωι μεγα ανακραγειν, αλλα τωι μετα της θειας χαριτος κινησαι την γλωτταν. Και το
δη θαυμαστον, οτι ουτω μεγαλη ουσα η βοη, ουκ εστι τραχεια τις, ουδε αηδης, αλλα
πασης μουσικης αρμονιας ηδιων και ποθεινοτερα, και θελξαι επισταμενη πλεον· και
προς τουτοις απασιν αγιωτατη και φρικωδεστατη, και τοσουτων γεμουσα
αποῤρητων, και τοσαυτα κομιζουσα αγαθα, α τους μετα ακριβειας και προθυμιας
λαβοντας και διαφυλαττοντας, ουκ ενι λοιπον ανθρωπους ειναι, ουδε επι της γης
μενειν, αλλ' ανωτερω παντων εσταναι των βιωτικων, και προς την αγγελικην
μεθαρμοσαμενους ληξιν, καθαπερ τον ουρανον, ουτω την γην οικειν. Ὁ γαρ της
βροντης υιος, ο αγαπητος του Χριστου, ο στυλος των κατα την οικουμενην
Ἐκκλησιων, ο τας κλεις εχων του ουρανου, ο το ποτηριον του Χριστου πιων, και το
βαπτισμα βαπτισθεις, ο κατακλιθεις επι το στηθος το ∆εσποτικον μετα παῤρησιας
πολλης, ουτος ημιν εισερχεται νυν· ου δραμα υποκρινομενος, ουδε προσωπειωι
κρυπτων την κεφαλην (ου γαρ τοιαυτα ερει), ουδε επ' οκριβαντος αναβαινων, ουδε
ορχηστραν τωι ποδι κατακρουων, ουδε εσθητι κεκοσμημενος χρυσηι· αλλ' εισερχεται
στολην εχων αμηχανον εχουσαν καλλος. Τον γαρ Χριστον ενδεδυμενος ημιν
φανειται, τους ποδας υποδεδεμενος τους ωραιους εν ετοιμασιαι του Ευαγγελιου της
ειρηνης, την ζωνην ου περι το στηθος εχων, αλλα περι την οσφυν· ουκ απο δερματος
φοινικου, ουδε ανωθεν ηλειμμενην χρυσωι, αλλ' απο της αληθειας εξυφασμενην και
συγκειμενην αυτης. Ουτος ημιν φανειται νυν, ουχ υποκρισιν εχων· ουδε γαρ
υποκρισις παρ' αυτωι, ουδε πλασμα και μυθος· αλλα γυμνηι τηι κεφαληι γυμνην
απαγγελλει την αληθειαν· ουχ ετερος μεν ων, ετερα δε περι αυτου τους ακουοντας
πειθων τωι σχηματι, τωι βλεμματι, τηι φωνηι· ουκ οργανων προς την απαγγελιαν
δεομενος, οιον κιθαρας η λυρας, η τινος των τοιουτων ετερου· αλλα παντα τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

γλωττηι εργαζεται, παντος μεν κιθαριστου, πασης δε μουσικης ηδιω και
χρησιμωτεραν φωνην αφιεις. Ἔστι δε αυτωι προσκηνιον μεν, ο ουρανος απας·
θεατρον δε, η οικουμενη· θεαται 59.26 δε και ακροαται, παντες αγγελοι, και
ανθρωπων οσοιπερ αγγελοι τυγχανουσιν οντες, η και γενεσθαι επιθυμουσιν. Ουτοι
γαρ μονοι ταυτης ακριβως επακουσαι δυναιντ' αν της αρμονιας, και επι των εργων
αυτην επιδειξασθαι, και ακροατας ειναι, οιους ειναι χρη. Ὡς οι γε αλλοι παντες,
καθαπερ τα παιδια τα μικρα, ακουουσι μεν, ουκ ισασι δε απερ ακουουσιν, αλλα περι
πλακουντας επτοηνται και αθυρματα παιδικα· ουτω δη και ουτοι γελωντες,
τρυφωντες, και πλουτωι, και δυναστειαι, και τηι γαστρι ζωντες, ακουουσι μεν εσθ' οτε
των ειρημενων, μεγα δε ουδεν ουδε υψηλον επι των εργων ενδεικνυνται, τωι
καθαπαξ τηι πλινθειαι και τωι πηλωι προσηλουν εαυτους. Τουτωι τωι αποστολωι αι
ανωθεν δυναμεις παρεστηκασιν, εκπληττομεναι το καλλος αυτου της ψυχης και την
συνεσιν, και την ωραν της αρετης, δι' ης και αυτον επεσπασατο τον Χριστον, και την
πνευματικην ειληφε χαριν. Καθαπερ γαρ τινα λυραν ευαρμοστον και λιθοκολλητον
χρυσους εχουσαν φθογγους, ουτω την αυτου παρασκευασας ψυχην, εδωκε δι' αυτης
μεγα τι και υψηλον ενηχησαι τωι Πνευματι. βʹ. Ὡς ουν ουκετι του αλιεως, ουδε του
υιου Ζεβεδαιου, αλλα του τα βαθη του Θεου ειδοτος, του Πνευματος λεγω, ταυτην
ανακρουομενου την λυραν, ουτως ακουωμεν. Ουδεν γαρ ανθρωπινον ημιν ερει, αλλ'
απο των αβυσσων των πνευματικων, απερ αν ειπηι, απο των αποῤρητων εκεινων, α
μηδε αγγελοι πριν η γενεσθαι ᾔδεισαν· Μεθ' ημων γαρ δη και ουτοι δια της Ἰωαννου
φωνης, και δι' ημων εμαθον απερ εγνωμεν. Και τουτο εδηλωσεν αποστολος ετερος,
ειπων· Ἵνα γνωρισθηι νυν ταις αρχαις και ταις εξουσιαις δια της Ἐκκλησιας η
πολυποικιλος σοφια του Θεου. Ει τοινυν και αρχαι και εξουσιαι και τα Χερουβιμ και
τα Σεραφιμ δια της Ἐκκλησιας εμαθον ταυτα, ευδηλον οτι και αυται μετα πολλης
της σφοδροτητος περι ταυτην εσπουδασαν την ακροασιν. Και γαρ και τουτωι
τετιμημεθα ου μικρως, τωι μεθ' ημων τους αγγελους μαθειν απερ ηγνοουν· το δε και
δι' ημων, ουπω τεως φημι. Πολλην ουν παρεχωμεν και ημεις την σιγην μετα της
ευκοσμιας, μη σημερον μονον, μηδε κατα την ημεραν εν ηι ακουομεν, αλλα δια
παντος του βιου· επειδη και δια παντος ακουειν αυτου καλον. Ει γαρ τα εν βασιλειοις
γινομενα ποθουμεν ειδεναι· οιον, τι ειπε, τι πεποιηκε, τι βουλευεται περι των
αρχομενων ο βασιλευων, καιτοι γε πολλακις ουδεν προς ημας οντα· πολλωι μαλλον
απερ ο Θεος ειπε ποθεινον ακουσαι, και μαλιστα οταν ημιν απαντα διαφερηι. Ταυτα
δε απαντα μετα ακριβειας ημιν ουτος ερει, φιλος αυτου του βασιλευοντος ων·
μαλλον δε και αυτον εχων εν εαυτωι λαλουντα, και παρ' αυτου παντα ακουων, α
παρα του Πατρος εκεινος· Ὑμας γαρ ειρηκα φιλους, φησιν, οτι παντα, α ηκουσα παρα
του Πατρος μου, εγνωρισα υμιν. Ὥσπερ ουν ει τινα ανωθεν εκ της κορυφης του
ουρανου διακυψαντα αθροον ειδομεν, και επαγγελλομενον τα εκει μετα ακριβειας
ερειν, παντες αν επεδραμομεν· ουτω και νυν διατεθωμεν. Ἐκειθεν γαρ ημιν ο ανηρ
ουτος διαλεγεται. Ου γαρ εστιν εκ του κοσμου τουτου, καθως φησι και αυτος ο
Χριστος· Ὑμεις ουκ εστε εκ του κοσμου 59.27 τουτου· και τον Παρακλητον εχει
φθεγγομενον εν εαυτωι τον πανταχου παροντα, τον ουτως ακριβως ειδοτα τα του
Θεου, ως τα εαυτης οιδεν η των ανθρωπων ψυχη· το Πνευμα της αγιωσυνης, το
Πνευμα το ευθες, το ηγεμονικον, το χειραγωγουν εις τους ουρανους, το ποιουν
οφθαλμους ετερους, το παρασκευαζον τα μελλοντα ως τα παροντα οραιν, το και μετα
σαρκος τα εν τοις ουρανοις κατοπτευειν παρεχον. Πολλην τοινυν παρεχωμεν την
ησυχιαν δια παντος αυτωι του βιου· μηδεις νωθης, μηδεις υπνηλος, μηδεις ρυπωδης
ενταυθα εισιων μενετω· αλλα μεταστησωμεν εαυτους προς τον ουρανον· εκει γαρ
ταυτα φθεγγεται τοις εκει πολιτευομενοις. Καν μεινωμεν επι της γης, ουδεν
κερδανουμεν εντευθεν μεγα. Ουδεν γαρ προς τους ου βουλομενους απαλλαγηναι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

του χοιρωδους βιου τα Ἰωαννου, ωσπερ ουν ουδε προς εκεινον τα ενταυθα. Ἡ μεν
ουν βροντη καταπληττει τας ημετερας ψυχας, ασημον εχουσα την ηχην· η δε τουτου
φωνη θορυβει μεν ουδενα των πιστων, αλλα και ανιησι θορυβου και ταραχης·
καταπληττει δε δαιμονας μονους και τους εκεινοις δουλευοντας. Ἵν' ουν ιδωμεν
οπως αυτους καταπληττηι, πολλην παρεχωμεν την σιγην και την εξωθεν και την
κατα διανοιαν· και ταυτην μαλιστα, Τι γαρ οφελος του στοματος ηρεμουντος, οταν η
ψυχη θορυβηται και πολλην εχηι την ζαλην; Ἐκεινην εγω ζητω την ησυχιαν, την απο
διανοιας, την απο ψυχης· επειδη και της ακοης εκεινης δεομαι. Μηδεμια τοινυν
ενοχλειτω χρηματων επιθυμια, μηδε δοξης ερως, μη θυμου τυραννις, μη των αλλων
παθων ο λοιπος οχλος. Ου γαρ εστι μη καθαρθεισαν την ακοην ιδειν των λεγομενων
το υψος, ως ιδειν χρη, ουδε γνωναι ως δει των μυστηριων τουτων το φρικτον και
αποῤρητον, και την αλλην απασαν αρετην την εν τοις θειοις τουτοις χρησμοις. Ει
γαρ μελος αυλητικον και κιθαρωιδιαν ουκ αν τις μαθοι καλως, μη παντη συντεινας
τον νουν, πως μυστικων φωνων καθημενος ακροατης επακουσαι δυνησεται
ραιθυμουσηι ψυχηι; γʹ. ∆ια τουτο και Χριστος παρηινει, λεγων· Μη δωτε τα αγια τοις
κυσι, μηδε ριψητε τους μαργαριτας εμπροσθεν των χοιρων. Μαργαριτας δε ταυτα τα
ρηματα εκαλεσε, καιτοι πολλωι τιμιωτερα τουτων οντα, επειδη ταυτης της υλης ουκ
εστιν ημιν ετερα τιμιωτερα. ∆ια τουτο και την ηδονην αυτων μελιτι πολλακις
παραβαλλειν ειωθεν, ουκ επειδη τοσουτον αυτης το μετρον μονον, αλλ' οτι τουτου
ουδεν εστιν ετερον ηδιον παρ' ημιν. Ἐπει οτι γε και λιθων φυσιν τιμιων, και παντος
μελιτος ηδονην, κατα πολλην νικαι την υπερβολην, ακουσον του Προφητου
λεγοντος περι αυτων, και την υπερβολην ταυτην δεικνυντος· Ἐπιθυμητα γαρ, φησιν,
υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυ, και γλυκυτερα υπερ μελι και κηριον· αλλα τοις
υγιαινουσι· διο επηγαγε, Και γαρ ο δουλος σου φυλασσει αυτα. Και αλλαχου παλιν,
ειπων αυτα γλυκεα, προσεθηκε, Τωι λαρυγγι μου. Ὡς γλυκεα γαρ, φησι, τωι λαρυγγι
μου τα λογια σου. Και την υπερβολην παλιν διατηρει, λεγων· Ὑπερ μελι και κηριον
τωι στοματι μου· επειδη σφοδρα υγιαινε. Μη τοινυν μηδε ημεις νοσουντες
προσερχωμεθα τουτοις· αλλα θεραπευσαντες την ψυχην, ουτω δεχωμεθα την
εστιασιν. ∆ια γαρ τουτο τοσαυτα προειπων, ουδεπω καθηκα εις τας ρησεις ταυτας,
ινα εκαστος παντα αποθεμενος αῤρωστιας τροπον, ωσπερ εις αυτον εισιων τον
ουρανον, ουτως εισιηι καθαρος και θυμου, και φροντιδος, και αγωνιας βιωτικης, και
των αλλων απηλλαγμενος παθων. Ου γαρ 59.28 εστιν ετερως κερδαναι τι μεγα
εντευθεν, μη προτερον ουτως ανακαθαραντα την ψυχην. Και μη μοι λεγετω τις οτι
βραχυς ο καιρος ο μεταξυ της συναξεως της μελλουσης. Ἔξεστι γαρ ουχι εν πεντε
μονον ημεραις, αλλα και εν μιαι ροπηι μεταθεσθαι τον βιον απαντα. Τι γαρ, ειπε μοι,
ληιστου και ανδροφονου χειρον; ουχι το εσχατον τουτο της κακιας ειδος εστιν; Ἀλλ'
ομως εις το ακρον της αρετης ευθεως εφθασε, και εις αυτον εχωρησε τον
παραδεισον· ουχ ημερων δεηθεις, ουχ ημισους ημερας, αλλα βραχειας ροπης. Ὥστε
εξεστιν αφνω μεταθεσθαι, και γενεσθαι χρυσεον αντι πηλινου. Ἐπειδη γαρ ου φυσει
τα της αρετης και της κακιας εστιν, ευκολος η μεταθεσις, πασης αναγκης
απηλλαγμενη. Ἐαν θελητε και εισακουσητε μου, φησι, τα αγαθα της γης φαγεσθε.
Ὁραις οτι βουλησεως δει μονης; βουλησεως, ου της κοινης μονον ταυτης, της των
πολλων, αλλα της εσπουδασμενης. Ἐπει απαντας οιδα εις τον ουρανον θελοντας
αναπτηναι νυν, αλλα δια των εργων δει την θελησιν επιδειξασθαι. Και γαρ ο
εμπορος θελει πλουτειν, αλλ' ου μεχρι της διανοιας το θελειν ιστησιν, αλλα και
πλοιον κατασκευαζεται, και συναγει ναυτας, και παρακαλει κυβερνητην, και τοις
αλλοις απασι κατασκευαζει το πλοιον, και χρυσιον δανειζεται, και περαι πελαγος, και
εις ξενην απεισι γην, και κινδυνους υπομενει πολλους, και τα αλλα παντα απερ
ισασιν οι την θαλατταν πλεοντες. Ουτω και ημας δει την βουλησιν επιδειξασθαι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Πλεομεν γαρ και ημεις πλουν, ου τον απο γης εις γην, αλλα τον απο γης εις ουρανον.
Κατασκευασωμεν ουν τον λογισμον τον ημετερον προς κυβερνησιν επιτηδειον την
ανω φερουσαν, και ναυτας αυτωι πειθηνιους, και πλοιον στερεον, ωστε μητε
περιστασει και αθυμιαι βαπτιζεσθαι βιωτικηι, μητε αλαζονειας επαιρεσθαι πνευματι,
αλλ' ευζωνον ειναι και κουφον. Ἂν ουτω μεν το πλοιον, ουτω δε τον κυβερνητην
και τους ναυτας παρασκευασωμεν, εξ ουριων πλευσομεθα, και τον Υιον του Θεου
τον αληθη κυβερνητην επισπασομεθα προς εαυτους· ος ουκ αφησει βαπτισθηναι το
σκαφος ημιν, αλλα καν μυριοι πνευσωσιν ανεμοι, και τοις ανεμοις επιτιμησει, και τηι
θαλαττηι, και αντι σαλου πολλην εργασεται την γαληνην. δʹ. Κατασκευασαντες
τοινυν εαυτους ουτως, τηι επιουσηι παραγενεσθε τηι εκκλησιαι, ει γε περισπουδαστον
υμιν τι των χρησιμων ακουσαι και εναποθεσθαι τα λεγομενα τηι ψυχηι. Μηδεις οδος
εστω, μηδεις πετρα, μηδεις ακανθων πεπληρωμενος. Ποιησωμεν εαυτους νεωματα·
ουτω γαρ και ημεις μετα προθυμιας τα σπερματα καταβαλουμεν, εαν ιδωμεν την γην
καθαραν· εαν δε λιθωδη και τραχειαν, συγγνωτε μη βουλομενοις εικη πονεισθαι· ει
γαρ το σπειρειν αφεντες, αρξομεθα τας ακανθας εκκοπτειν, παλιν εσχατης ανοιας
σπερματα καταβαλειν εις ανεργαστον γην. Τον ταυτης απολαυοντα της ακροασεως,
ου δει της δαιμονικης μετεχειν τραπεζης. Τις γαρ κοινωνια δικαιοσυνηι και ανομιαι;
Ἕστηκας ακουων Ἰωαννου, και δι' εκεινου τα του Πνευματος μανθανων, και μετα
ταυτα απερχηι πορνων ακουσομενος γυναικων, αισχρα φθεγγομενων, αισχροτερα
υποκρινομενων, και μαλακων ραπιζομενων τε και ραπιζοντων αλληλους, Πως
δυνησηι καλως καθαρθηναι, εγκαλινδουμενος βορβορωι τοσουτωι; Τι γαρ δει κατα
μερος πασαν καταλεγειν την ασχημοσυνην την αυτοθι; Παντα γαρ εκει γελως, 59.29
παντα αισχυνη, παντα ονειδος, και λοιδοριαι και σκωμματα· παντα εκλυσις, παντα
λυμη. Ἰδου προλεγω και παραγγελλω πασιν υμιν· μηδεις των ταυτης απολαυοντων
της τραπεζης, φθειρετω την εαυτου ψυχην τοις δηλητηριοις εκεινοις θεαμασι.
Πομπη παντα εστι τα εκει λεγομενα και πραττομενα σατανικη. Ἴστε δε οι
μεμυημενοι, ποιας ημιν εθεσθε συνθηκας· μαλλον δε ποιας εθεσθε τωι Χριστωι, οτε
υμας αυτος εμυσταγωγει· τι προς αυτον ειπατε, τι περι της πομπης της σατανικης
αυτωι διελεχθητε, πως μετα του σατανα και των αγγελων αυτου, και ταυτηι τοτε
απεταττεσθε, και υπισχνεισθε, μηδε παρακυψειν εκει; ∆εος ουν ου μικρον, μη περι
τας τοιαυτας υποσχεσεις αγνωμων τις γενομενος, αναξιον εαυτον καταστησηι των
μυστηριων τουτων. Ουχ οραις πως εν ταις βασιλικαις αυλαις, ουχ οι
προσκεκρουκοτες, αλλ' οι τετιμημενοι καλουνται μεθεξοντες της γνωμης εκεινης,
και εις τους φιλους ταττονται τους βασιλικους; Πρεσβευτης ημιν ηλθεν εξ ουρανου,
παρ' αυ 59.30 του πεμφθεις του Θεου, περι τινων αναγκαιων διαλεξομενος· ειτα
υμεις αφεντες ακουσαι τι βουλεται και τι διαπρεσβευεται προς ημας, καθησθε μιμων
ακουοντες. Και ποσων ουκ αξια ταυτα κεραυνων, ποσων σκηπτων; Ὥσπερ γαρ
τραπεζης ου χρη μετεχειν δαιμονιων· ουτως ουδε ακροασεως δαιμονιων, ουδε μετα
ρυπαρας της εσθητος εις την λαμπραν τραπεζαν παραγενεσθαι την τοσουτων
γεμουσαν αγαθων, ην αυτος παρεσκευασεν ο Θεος. Τοσαυτη γαρ αυτης η δυναμις, ως
και προς τον ουρανον αυτον αθροον ημας επαραι, μονον εαν σωφρονι διανοιαι
προσεχωμεν. Ου γαρ εστι τον συνεχως τοις θειοις επαδομενον λογοις επι της
παρουσης μειναι ταπεινοτητος· αλλα αναγκη πτερωθηναι ευθεως, και προς αυτον
αναπτηναι τον ανω χωρον, και τοις απειροις εντυχειν των αγαθων θησαυροις· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα αμα τωι παναγιωι Πνευματι, νυν και αει,
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.29 ΟΜΙΛΙΑ Βʹ. Ἐν αρχηι ην ο Λογος. αʹ. Ει
μεν Ἰωαννης ημιν εμελλε διαλεξεσθαι, και τα αυτου προς ημας ερειν, αναγκαιον ην
και γενος αυτου και πατριδα ειπειν και ανατροφην. Ἐπειδη δε ουχ ουτος, αλλ' ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Θεος δι' αυτου προς την των ανθρωπων φθεγγεται φυσιν, περιττον ειναι μοι δοκει
και παρελκον ταυτα αναζητειν· μαλλον δε ουδε ουτω περιττον, αλλα και σφοδρα
αναγκαιον. Ὅταν γαρ μαθηις τις ην, και ποθεν, και τινων, και ποταπος, ειτα ακουσηις
αυτου της φωνης και της φιλοσοφιας απασης· τοτε εισηι καλως, οτι ουκ εκεινου
ταυτα ην, αλλα της θειας δυναμεως, της κινουσης αυτου την ψυχην. Ποιας ουν ην
πατριδος; Πατριδος μεν ουδεμιας, κωμης δε ευτελους και χωρας φαυλοτερας, και
ουδεν φερουσης αγαθον. Την γαρ Γαλιλαιαν διαβαλλουσι μεν οι γραμματεις,
λεγοντες· Ἐρωτησον και ιδε, οτι εκ της Γαλιλαιας ουκ εγηγερται προφητης.
∆ιαβαλλει δε και ο αληθως Ἰσραηλιτης, λεγων· Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι;
Και ταυτης ων της γης, ουδε επισημου χωριου τινος ην. Ἀλλ' ουδε εκ προσηγοριας
γνωριμου ουτος εκειθεν ην, πατρος δε αλιεως πενητος· ουτω πενητος, ως και τους
παιδας επι την αυτην εργασιαν αγαγειν. Ἴστε δε απαντες, οτι ουδεις χειροτεχνης
αιρησεται τον υιον ποιησαι της τεχνης της εαυτου κληρονομον, πλην ει μη σφοδρα
καταναγκαζοι πενια· και μαλιστα, οταν ευτελης η τεχνη ηι. Ἁλιεων δε ουδεν
πενεστερον, ουδε ευτελεστερον, αλλ' ουδε αμαθεστερον τι γενοιτ' αν· πλην αλλα και
εν αυτοις τουτοις οι μεν μειζους, οι δε ελαττους εισιν. Ὁ δε αποστολος ημιν ουτος
κανταυθα την ελασσω ταξιν επειχεν· ου γαρ απο της θαλασσης εθηρευεν, αλλ' εν
μικραι τινι λιμνηι διετριβε, και περι ταυτην αυτον στρεφομενον μετα του πατρος και
Ἰακωβου του αδελφου αυτου, και διεῤρωγοτα ραπτοντας δικτυα (ο και αυτο της
εσχατης πενιας ην), ουτως εκαλεσεν ο Χριστος. Παιδειας δε ενεκεν της εξωθεν, εστι
μεν και εκ τουτων μαθειν, οτι ουδ' οτιουν αυτωι μετην. Ἄλλως δε και ο Λουκας
μαρτυρει γραφων, οτι ου μονον ιδιωτης, αλλα και αγραμ 59.30.20 ματος ην· εικοτως.
Ὁ γαρ ουτω πενης, και μητε εις αγορας εμβαλλων, μητε αξιοπιστοις εντυγχανων
ανδρασιν, αλλα τηι αλειαι προσηλωμενος, ειποτε δε τινι και συνεγενετο, καπηλοις
ιχθυων και μαγειροις ομιλων, τι των θηριων και αλογων εμελλεν αμεινον
διακεισθαι; πως δε ουχι αυτων μιμεισθαι των ιχθυων την αφωνιαν; Ουτος δη ουν ο
αλιευς, ο περι λιμνας στρεφομενος και δικτυα και ιχθυς, ο απο Βηθσαιδα της
Γαλιλαιας, ο πατρος αλιεως πενητος, και πενητος πενιαν την εσχατην, ο ιδιωτης
ιδιωτειαν και ταυτην την εσχατην, ο γραμματα μητε προτερον μαθων, μητε υστερον
μετα το συγγενεσθαι τωι Χριστωι, ιδωμεν τι φθεγγεται, και περι τινων ημιν
διαλεγεται. Ἆρα περι των εν αγροις; περι των εν ποταμοις; περι συμβολαιων ιχθυων;
ταυτα γαρ ισως παρα αλιεως ακουσεσθαι προσδοκαι τις. Ἀλλα μη δεισητε· τουτων
μεν γαρ ουδεν ακουσομεθα· τα δε εν τοις ουρανοις, και α μηδεις μηδεπω εμαθε προ
τουτου. Ουτω γαρ ημιν υψηλα δογματα, και πολιτειαν αριστην, και φιλοσοφιαν ηκει
κομιζων, ως εικος τον απ' αυτων φθεγγομενον των του Πνευματος θησαυρων [ως
απ' αυτων αρτι παραγενομενος των ουρανων· μαλλον δε ουδε τους εκει παντας
εικος ην ειδεναι, οπερ και εφθην ειπων]. Ταυτα ουν αλιεως, ειπε μοι; ρητορος δε
ολως; σοφιστου δε η φιλοσοφου; παντος δε του την εξωθεν πεπαιδευμενου σοφιαν;
Ουδαμως. Ου γαρ ανθρωπινης απλως ψυχης περι της ακηρατου και μακαριας
εκεινης φυσεως τοιαυτα φιλοσοφειν, περι των μετ' εκεινην δυναμεων, περι
αθανασιας και ζωης απειρου, περι φυσεως σωματων θνητων τε και αθανατων
υστερον εσομενων, περι κολασεως, περι του μελλοντος δικαστηριου, περι των
εσομενων ευθυνων, των εν ρημασι, των εν πραξεσι, των εν λογισμοις και διανοιαι·
και τι μεν ανθρωπος, ειδεναι, τι δε κοσμος· και τι μεν ο οντως ανθρωπος, τι δε ο
δοκων μεν ειναι, ουκ ων δε· τι κακια, και τι αρετη. βʹ. Τουτων γαρ ενια εζητησαν μεν
οι περι Πλατωνα και Πυθαγοραν· των γαρ αλλων ουδε απλως μνημονευτεον ημιν
φιλοσοφων· ουτω καταγελαστοι εντευθεν μεθ' υπερβολης γεγονασιν απαντες. Οι δε
των αλλων θαυμασθεντες πλεον παρ' αυτοις, και πιστευθεντες ειναι κορυφαιοι της
επιστημης εκεινης, ουτοι μαλιστα των αλλων εισιν· 59.31 οι και πολιτειας μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ενεκεν και νομων συνθεντες τινα εγραψαν· ομως δε εν απασι παιδων αισχροτερον
κατεγελασθησαν. Τας τε γαρ γυναικας κοινας απασι ποιουντες, και τον βιον αυτον
ανατρεποντες, και το σεμνον διαφθειροντες του γαμου, και ετερα τοιαυτα
καταγελαστα νομοθετουντες, ουτω παντα τον βιον αυτων αναλωσαν. ∆ογματων δε
ενεκεν των περι ψυχης, ουδε υπερβολην τινα κατελιπον αισχυνης λοιπον, μυιας, και
κωνωπας, και θαμνους τας των ανθρωπων λεγοντες γινεσθαι ψυχας, και τον Θεον
αυτον ψυχην ειναι φασκοντες, και ετερα αττα τινα τοιαυτα ασχημονουντες. Και ου
τουτο μονον εστι το κατηγοριας αξιον· αλλα και ο πολυς αυτων των λογων ευριπος.
Καθαπερ γαρ εν ευριπωι τηιδε κακεισε περιφερομενοι, ουτως ουδεποτε επι των αυτων
εστηκεσαν, ατε απο των αδηλων και επισφαλων λογισμων παντα φθεγγομενοι. Ἀλλ'
ουχ ο αλιευς ουτος ουτως· αλλ' απαντα μετα ασφαλειας φθεγγεται, και ωσπερ επι
πετρας εστηκως, ουδαμου περιτρεπεται. Ἐν αυτοις γαρ τοις αδυτοις γενεσθαι
καταξιωθεις, και τον παντων ∆εσποτην εν εαυτωι λαλουντα εχων, ουδεν
ανθρωπινον επασχεν· εκεινοι δε ωσπερ οι των μεν βασιλειων ουδε οναρ επιβηναι
καταξιωθεντες, εξω δε επ' αγορας μετα των αλλων διατριβοντες ανθρωπων, και απο
της ιδιας διανοιας καταστοχαζομενοι των αορατων, την πολλην επλανηθησαν
πλανην, περι των αῤρητων διαλεχθηναι θελησαντες, και καθαπερ τυφλοι και
μεθυοντες, και εν αυτηι τηι πλανηι αλληλοις προσεῤρηξαν· ουκ αλληλοις δε μονον,
αλλα και εαυτοις, πολλαχου και περι των αυτων αει μετατιθεμενοι. Ὁ δε
αγραμματος ουτος, ο ιδιωτης, ο απο Βηθσαιδα, ο Ζεβεδαιου παις· καν μυριακις
καταγελωσιν Ἕλληνες της των ονοματων αγροικιας, ουδεν ηττον μετα πλειονος
αυτα της παῤρησιας ερω· οσωι γαρ αν το εθνος αυτοις βαρβαρον φαινηται και της
Ἑλληνικης απεχον παιδευσεως, τοσουτωι λαμπροτερα τα ημετερα φανειται. Ὅταν
γαρ ο βαρβαρος και αμαθης τοιαυτα φθεγγηται, α μηδεις των επι γης ανθρωπων
συνειδε ποτε, και μη φθεγγηται μονον, αλλα και πειθηι· καιτοι ει και τουτο μονον ην,
μεγα το θαυμα ην· νυν δε προς τουτωι και ετερον τουτου μειζον παρεχηι τεκμηριον,
του θεοπνευστα ειναι τα λεγομενα, το τους ακουοντας πειθειν απαντας δια του
χρονου παντος, τις ου θαυμασεται την ενοικουσαν αυτωι δυναμιν; Και γαρ και τουτο
μεγιστον, οπερ εφην, τεκμηριον του μηδεν οικοθεν αυτον νομοθετειν. Ουτος δη ουν
ο βαρβαρος, τηι μεν του ευαγγελιου γραφηι την οικουμενην κατελαβεν απασαν, τωι δε
σωματι μεσην κατεσχε την Ἀσιαν, ενθα το παλαιον εφιλοσοφουν οι της Ἑλληνικης
συμμοριας απαντες, κακειθεν τοις δαιμοσιν εστι φοβερος, εν μεσωι των εχθρων
διαλαμπων, και τον ζοφον αυτων σβεννυς, και την ακροπολιν των δαιμονων
καταλυων· τηι δε ψυχηι προς τον χωρον ανεχωρησεν εκεινον, τον αρμοττοντα τωι τα
τοιαυτα εργασαμενωι. Και τα μεν Ἑλληνων εσβεσται απαντα και ηφανισται, τα δε
τουτου καθ' εκαστην λαμπροτερα γινεται. Ἐξ οτου γαρ και ουτος και οι λοιποι
αλιεις, εξ εκεινου τα μεν Πυθαγορου σεσιγηται και τα Πλατωνος, δοκουντα
προτερον κρατειν, και ουδε εξ ονοματος αυτους ισασιν οι πολλοι· καιτοι Πλατων και
τυραννοις συνεγενετο μετακληθεις, ως φασι, και πολλους 59.32 εσχεν εταιρους, και
εις Σικελιαν επλευσε· Πυθαγορας δε την μεγιστην Ἑλλαδα καταλαβων, και γοητειας
κινησας ειδη μυρια. Το γαρ βουσι διαλεγεσθαι (και γαρ και τουτο φασιν αυτον
πεποιηκεναι) ουδεν ετερον η γοητειας ην. Και δηλον μαλιστα εκειθεν· Ὁ γαρ τοις
αλογοις ουτω διαλεγομενος, το των ανθρωπων ουδεν ωφελησε γενος, αλλα και τα
μεγιστα εβλαψε. Καιτοι γε επιτηδειοτερα προς φιλοσοφιας λογον η φυσις η των
ανθρωπων ην· αλλ' ομως εκεινος αετοις μεν και βουσι διελεγετο, καθαπερ φασι,
γοητευων. Ουδε γαρ την αλογον λογικην εποιησε φυσιν (ουδε γαρ δυνατον
ανθρωπωι τουτο), αλλα μαγγανειαις τους ανοητους ηπατα· και ανθρωπους αφεις
διδαξαι τι των χρησιμων, επαιδευσεν οτι ισον ην κυαμους φαγειν και τας των
γεννησαμενων κεφαλας· και τους συνοντας επειθεν, οτι δη η του διδασκαλου ψυχη,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ποτε μεν θαμνος εγινετο, ποτε δε κορη, ποτε δε ιχθυς. Ἆρ' ουκ εικοτως παντα
εσβεσθη εκεινα, και ηφανισθη τελεον; Εικοτως, και κατα λογον. Ἀλλ' ου τα του
ιδιωτου και αγραμματου ουτως· αλλα και Συροι, και Αιγυπτιοι, και Ἰνδοι, και
Περσαι, και Αιθιοπες, και μυρια ετερα εθνη, εις την αυτων μεταβαλοντες γλωτταν τα
παρα τουτου δογματα εισαχθεντα, εμαθον ανθρωποι βαρβαροι φιλοσοφειν. γʹ. Ουκ
αρα ματην ελεγον, οτι αυτωι θεατρον γεγονε πασα η οικουμενη· ου γαρ δη τους
ομοφυλους αφεις περι τας των αλογων εματαιοπονει φυσεις· ο περιττης φιλοτιμιας
και εσχατης ανοιας ην· αλλα μετα των αλλων και τουτου καθαρευων του παθους, εν
μονον εσπουδασεν, οπως η οικουμενη πασα μαθοι τι των χρησιμων και δυναμενων
αυτην απο της γης μεταστησαι προς τον ουρανον. ∆ια τουτο ουδε ζοφωι τινι και
σκοτωι εκρυψεν εαυτου την διδασκαλιαν, καθαπερ εποιουν εκεινοι, των ενδον
εναποκειμενων κακων την εν τωι λεγειν ασαφειαν καθαπερ τι παραπετασμα
προβαλλομενοι· αλλα τα τουτου δογματα των ηλιακων ακτινων εστι φανερωτερα·
διο και πασι τοις κατα την οικουμενην ανθρωποις ανηπλωται. Ου γαρ πεντε ετη
κελευων τους προσιοντας σιγαιν, καθαπερ εκεινος, ουδε ως αναισθητοις
παρακαθησθαι λιθοις, ουτως εδιδασκεν, ουδε εν αριθμοις ειναι το παν διοριζομενος
εμυθολογει· αλλ' αποῤριψας την σατανικην ταυτην αηδιαν απασαν και λυμην,
τοσαυτην τοις ρημασιν εγκατεμιξεν ευκολιαν, ως μη μονον ανδρασι και συνετοις,
αλλα και γυναιξι και νεοις απαντα ειναι τα λεγομενα δηλα. Ἐπιστευσε γαρ αυτα
αληθη τε ειναι και χρησιμα τοις ακουσομενοις απασι· και μαρτυρει πας ο μετ'
εκεινον χρονος. Ὅλην τε γαρ προς εαυτον εφειλκυσατο την οικουμενην, και πασης
αλλοκοτου τραγωιδιας τον ημετερον απηλλαξε βιον, μετα την των λογων τουτων
ακροασιν. ∆ια τοι τουτο της ψυχης ελοιμεθα αν εκστηναι μαλλον οι ταυτα
ακουοντες, η των δογματων των υπ' εκεινου παραδοθεντων ημιν. Και εντευθεν
τοινυν και πανταχοθεν δηλον, οτι ουδεν ανθρωπινον των τουτου, αλλα θεια τε και
ουρανια εστι διδαγματα τα δια της θειας ταυτης εις ημας ελθοντα ψυχης. Ου γαρ
κτυπον ρηματων ουδε λεξεως κομπον, ουδε ονοματων και ρηματων κοσμον και
συνθηκην οψομεθα περιττην και ανονητον (ποῤρω γαρ ταυτα φιλοσοφιας απασης),
αλλ' ισχυν αμαχον και θειαν, και δογματων ορθων αμηχανον δυναμιν, και μυριων
αγαθων χορηγιαν. Ἡ γαρ κατα την απαγγελιαν περιεργια ουτω περιττη ην και
σοφιστων αξια, μαλλον δε ουδε σοφιστων, αλλα μειρακιων ανοητων, ως και αυτον
τον παρ' αυτοις φιλοσοφον εισαγαγειν τον διδασκαλον τον αυτου σφοδρα
επαισχυνομενον ταυτηι τηι τεχνηι, και λεγοντα τοις 59.33 δικασταις, οτι ακουσονται
παρ' αυτου ρηματα απλως και ως ετυχε λεγομενα, ου μεντοι κεκαλλιεπημενα
λογοις, ουδε ρημασι τε και ονομασι κεκοσμημενα. Ουδε γαρ αν δηπου πρεποι, φησιν,
ω ανδρες, τηιδε τηι ηλικιαι, ωσπερ μειρακιωι πλαττοντι λογους, εις υμας αυτον
εισιεναι. Και ορα τον πολυν καταγελωτα. Ὃ γαρ ως αισχρον και φιλοσοφιας αναξιον
και μειρακιων εργον εποιησεν αυτον φευγοντα, τουτο μαλιστα παντων αυτος
επετηδευσεν. Ουτω πανταχου φιλοτιμιας ησαν μονης· και Πλατωνος ουδεν εστι
θαυμασαι, η τουτο μονον. Και καθαπερ των ταφων τους εξωθεν κεκονιαμενους, αν
απαμφιασηις, ιχωρος, και δυσωδιας, και διεφθοροτων οψει γεμοντας οστων· ουτω
και τα του φιλοσοφου δογματα, αν της κατα την λεξιν απογυμνωσηις ωρας, πολλης
οψει της βδελυγμιας πεπληρωμενα, και μαλιστα οταν περι ψυχης φιλοσοφηι,
αμετρως τιμων τε αυτην και βλασφημων. Τουτο γαρ η διαβολικη παγις, μηδαμου
την συμμετριαν τηρειν, αλλα τοις εφ' εκατερα πλεονασμοις προς δυσφημιαν εξαγειν
τους αλισκομενους αυτηι. Νυν μεν γαρ αυτην της του Θεου φησιν ουσιας ειναι· νυν
δε αυτην ουτως αμετρως και ασεβως επαρας, μεθ' ετερας καθυβριζει παλιν
υπερβολης, εις χοιρους και ονους εισαγων, και τα ετι τουτων ατιμοτερα ζωα. Ἀλλα
τουτων μεν αλις· μαλλον δε και ταυτα περα του μετρου. Ει μεν γαρ τι χρησιμον παρ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

αυτων ην μαθειν, εδει και πλεον ενδιατριβειν· ει δε οσον την ασχημοσυνην αυτων
και τον γελωτα κατοπτευσαι, και ταυτα πλεον του δεοντος ειρηται παρ' ημων. ∆ια
ταυτα αφεντες τους εκεινων μυθους, των ημετερων αψωμεθα δογματων, των
ανωθεν ημιν κατενηνεγμενων δια της γλωττης τουτου του αλιεως, των μηδεν
εχοντων ανθρωπινον. Φερε ουν, αυτας εις μεσον τας ρησεις αγαγωμεν, και ο την
αρχην παρεκαλεσαμεν ωστε μετα ακριβειας προσεχειν τοις λεγομενοις, τουτο και
νυν υπομνησαντες. Τι ουν αρχομενος ο ευαγγελιστης ουτος ευθεως φησιν; Ἐν αρχηι
ην ο Λογος, και ο Λογος ην προς τον Θεον. Ειδες παῤρησιαν και εξουσιαν ρηματων
πολλην; πως ουδεν αμφιβαλλων, ουδε εικαζων, αλλα παντα αποφαινομενος
φθεγγεται; Τουτο γαρ εστι διδασκαλου, το μη περιφερεσθαι εν οις αν λεγηι. Ει γαρ ο
τοις αλλοις καθηγησομενος ετερου δεηθησεται του στηριξαι δυνησομενου μετα
ασφαλειας αυτον, ου την των διδασκαλων, αλλα την των μαθητων ταξιν επεχειν αν
ειη δικαιος. Ει δε λεγοι τις, Και τι δηποτε το πρωτον αιτιον αφεις, ευθεως ημιν περι
του δευτερου διειλεκται; το μεν πρωτον και το δευτερον παραιτησομεθα λεγειν·
αριθμου γαρ το Θειον ανωτερον και χρονων ακολουθιας. ∆ιο και ταυτα μεν
παρηιτησαμεθα· Πατερα δε ομολογουμεν εξ ουδενος οντα, και Υιον εκ Πατρος
γεγεννημενον. δʹ. Ναι, φησι· τι δηποτ' ουν τον Πατερα αφεις περι του Υιου
διαλεγεται; Ὅτι εκεινος μεν δηλος απασιν ην, ει και μη ως Πατηρ, αλλ' ως Θεος· ο δε
Μονογενης ηγνοειτο. ∆ιο εικοτως την περι τουτου γνωσιν ευθεως εκ προοιμιων
εσπευσεν ενθειναι τοις ουκ ειδοσιν αυτον· αλλως τε ουδε τον Πατερα εν τοις περι
τουτων λογοις απεσιωπησε. Και θεα μοι την συνεσιν την πνευματικην. Οιδε τους
ανθρωπους το πρεσβυτερον και το προ παντων μαλιστα τιμωντας και τιθεμενους
Θεον. ∆ια τουτο εντευ 59.34 θεν πρωτον ποιειται την αρχην, και προιων και Θεον
φησιν ειναι· και ουχ ως Πλατων, τον μεν νουν, τον δε ψυχην λεγων ειναι· ταυτα γαρ
ποῤρω της θειας και ακηρατου φυσεως. Ουδε γαρ εχει τι κοινον προς ημας, αλλα
ανακεχωρηκε της προς την κτισιν κοινωνιας, της κατ' ουσιαν λεγω, ου μην της κατα
την σχεσιν. ∆ια τοι τουτο και Λογον αυτον εκαλεσεν. Ἐπειδη γαρ μελλει διδασκειν,
οτι ουτος ο Λογος μονογενης εστιν Υιος του Θεου, ινα μη παθητην υπολαβοι τις την
γεννησιν, προλαβων τηι του Λογου προσηγοριαι, πασαν αναιρει την πονηραν
υποψιαν, το τε εξ αυτου τον Υιον ειναι δηλων, και το απαθως. Ὁραις οτι, οπερ ειπον,
ουδε τον Πατερα εν τοις περι του Υιου λογοις απεσιωπησεν; Ει δε ουκ αρκει ταυτα τα
υποδειγματα παραστησαι το παν, μη θαυμασηις. Περι Θεου γαρ ημιν ο λογος, ον ουτε
ειπειν, ουτε νοησαι κατ' αξιαν δυνατον. ∆ιο και ουτος ουσιας μεν ουδαμου τιθησιν
ονομα· ουδε γαρ δυνατον ειπειν αυτο ο τι ποτε εστι την ουσιαν ο Θεος· πανταχου δε
ημιν αυτον απο των ενεργειων δηλοι. Τον δε Λογον τουτον ιδοι τις αν μικρον
υστερον και φως λεγομενον, και το φως παλιν ονομαζομενον ζωην. Ου ταυτης δε
μονον ενεκεν της αιτιας ουτως ωνομασε αυτον· αλλα πρωτης μεν ταυτης· δευτερας
δε, επειδη τα του Πατρος ημιν εμελλεν απαγγελλειν· Παντα γαρ, φησιν, οσα ηκουσα
παρα του Πατρος, ανηγγειλα υμιν. Καλει δε αυτον και ζωην και φως· το γαρ απο της
γνωσεως φως ημιν εχαρισατο, και την εντευθεν ζωην. Και ολως ουκ εστιν ονομα εν
αρκουν, ουδε δυο και τρια, ουδε πλειω διδαξαι τα περι Θεου· αλλ' αγαπητον δια
πολλων γουν δυνηθηναι καν αμυδρως περιδραξασθαι των προσοντων αυτωι. Ουχ
απλως δε αυτον Λογον ειρηκεν, αλλα μετα της του αρθρου προσθηκης, των λοιπων
αυτον και ταυτηι χωριζων. Ὁραις ως ου ματην ελεγον, οτι απο των ουρανων
φθεγγεται ημιν ο ευαγγελιστης ουτος; Ὅρα γουν ευθυς εκ προοιμιων που την ψυχην
πτερωσας και την διανοιαν ανηγαγε των ακουοντων. Παντων γαρ των αισθητων
ανωτερω στησας αυτην, προ γης, προ θαλασσης, προ ουρανου, και υπερ τους
αγγελους χειραγωγει, και υπερανω των Χερουβιμ και των Σεραφιμ, και υπερ τους
θρονους, και υπερ τας αρχας, και υπερ τας εξουσιας, και πασης απλως επεκεινα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

κτισεως οδοιπορειν αναπειθει. Τι ουν; αρα προς τοσουτον αναγαγων υψος, ενταυθα
γουν ημας στησαι ισχυσεν; Ουδαμως· αλλ' ωσπερ ει τις τον εστωτα παρ' αιγιαλον,
και βλεποντα πολεις, και ακτας, και λιμενας, επειδαν εις μεσον αγαγηι πελαγους, των
μεν προτερων απεστησεν, ου μην εστησε που το ομμα αυτωι, αλλ' εις απειρον ηγαγε
θεωριαν· ουτω και ο ευαγγελιστης πασης ημας ανωτερω της κτισεως αγαγων, και
προς τους ανωτερω ταυτης παραπεμψας αιωνας, μετεωρον το ομμα αφιησιν, ου
διδους επιλαβεσθαι τινος τελους εις το ανω, επειδη μηδε εστιν. Ἀνελθων γαρ εις
αρχην ο λογος, ζητει ποιαν αρχην· ειτα το Ἦν ευρισκων, αει φθανων αυτου την
διανοιαν, ουκ εχει που στησαι τον λογισμον, αλλ' ατενες ενορων και μηδαμου ληξαι
δυναμενος, αποκαμων υποστρεφει παλιν επι τα κατω. Το γαρ, Ἐν αρχηι ην, ουδεν
ετερον εστιν, αλλ' η του ειναι αει δηλωτικον, και απειρως ειναι. Ειδες φιλοσοφιαν
αληθη και δογματα θεια, ουχ οια των Ἑλληνων, χρονους τιθεντων, και τους μεν
πρεσβυτερους, τους δε νεωτερους ειναι λεγοντων θεους; Ἀλλ' ουδεν τοιουτον παρ'
ημιν. Ει γαρ Θεος 59.35 εστιν, ωσπερ ουν και εστιν, ουδεν προ αυτου· ει ∆ημιουργος
παντων, πρωτος αυτος· ει ∆εσποτης και Κυριος απαντων, παντα μετ' αυτον, και
κτισματα και αιωνες. Ἐβουλομην και εις αγωνας καθιεναι ετερους· αλλ' ισως
απεκαμεν ημιν η διανοια. ∆ιο παραινεσας εκεινα, απερ εστιν υμιν και προς την των
ειρημενων, και προς την των λεχθησομενων ακροασιν χρησιμα, παλιν σιγησομαι.
Τινα δη ουν ταυτα εστιν; Οιδα πολλους ιλιγγιασαντας προς το των λεχθεντων
μηκος. Τουτο δε γινεται, οταν η ψυχη πολλοις φορτιοις βαρυνηται βιωτικοις.
Καθαπερ γαρ το ομμα, οταν μεν καθαρον ηι και διαυγες, οξυδερκες τε εστι, και ουκ αν
αποκαμοι ραιδιως και τα λεπτοτατα σωματα καταμανθανον, επειδαν δε χυμου τινος
απο της κεφαλης επιῤρευσαντος πονηρου, η κατωθεν λιγνυος καπνωδους
ανενεχθεισης, πυκνη τις προ της κορης γενηται νεφελη, ουδεν ουδε των παχυτερων
σαφως αφιησι συνιδειν· ουτω και επι της ψυχης γινεσθαι πεφυκεν. Ὅταν μεν γαρ
εκκεκαθαρμενη τυγχανηι, και μηδεν εχηι παθος ενοχλουν, ατενες ενοραι προς απερ
ενοραιν χρη· οταν δε πολλοις επιθολωθεισα παθεσιν, απολεσηι την εαυτης αρετην,
προς ουδεν των υψηλων αρκεσαι δυναται ραιδιως, αλλα αποκαμνει ταχεως και
αναπιπτει, και προς υπνον αποκλινασα και ραιθυμιαν, τα προς αρετην και ζωην την
εκ ταυτης αυτηι διαφεροντα παραπεμπεται, και ου προσιεται μετα προθυμιας πολλης.
εʹ. Ὅπερ ινα μη και υμεις παθητε (ου γαρ παυσομαι ταυτα αει παραινων), επιῤρωσατε
υμων την διανοιαν, ινα μη τα αυτα ακουσητε, απερ οι πιστοι των Ἑβραιων παρα
Παυλου. Και γαρ εκεινοις πολυν εφησε τον λογον γεγενησθαι, και δυσερμηνευτον,
ουκ επειδη φυσει τοιουτος ην, αλλ' επειδη, φησιν, υμεις Νωθροι γεγονατε ταις
ακοαις. Ὁ γαρ ασθενης και αῤρωστος, και υπο της βραχυλογιας ως υπο μακρηγοριας
παρενοχλεισθαι πεφυκε, και τα σαφη και τα ευδιαλυτα δυσκαταληπτα ειναι νομιζει.
Ἀλλα μηδεις εστω ενταυθα τοιουτος· αλλα πασαν απελασας φροντιδα βιωτικην,
ουτω τουτων ακουετω των δογματων. Ὅταν γαρ επιθυμια χρηματων κατεχηι τον
ακροατην, ουκ αν δυναιτο και επιθυμια κατασχειν ακροασεως ομοιως, επειδη μηδε
αρκει πολλαις επιθυμιαις μια τυγχανουσα η ψυχη, αλλ' η ετερα τηι ετεραι λυμαινεται,
και σχιζομενη ασθενεστερα γινεται, επικρατουσης της ετερας και το παν εις εαυτην
δαπανωσης. Τουτο και επι παιδων συμβαινειν ειωθεν. Ὅταν μεν γαρ ενα τις εχηι
μονον, μεθ' υπερβολης αγαπαι τον ενα· οταν δε πολλων γενηται παιδων πατηρ, και
τα της διαθεσεως διαιρεθεντα ασθενεστερα γινεται. Ει δε ενθα φυσικη τυραννις και
δυναμις, και συγγενη τα φιλουμενα, τουτο συμβαινει· τι αν ειποιμεν επι της κατα
προαιρεσιν επιθυμιας και διαθεσεως, και μαλιστα οταν οι ερωτες ουτοι απ' εναντιας
αλληλοις διακεωνται; Ἐναντιον γαρ χρηματων ερως ερωτι τοιαυτης ακροασεως. Εις
τον ουρανον εισιμεν εισιοντες ενθαδε. Ου τωι τοπωι λεγω, αλλα τηι διαθεσει· ενεστι
γαρ και επι γης οντα εσταναι εν ουρανωι, και τα εκει φανταζεσθαι, και τα εκειθεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ακουειν. Μηδεις ουν τωι ουρανωι τα της γης επεισαγετω· μηδεις ενταυθα εστως, τα
κατα την οικιαν μεριμνατω. Την γαρ οικιαν και την αγοραν εδει τα εντευθεν
περιφερειν κερδη και εχειν, ου ταυτην τοις εκ της οικιας και της αγορας φορτιοις
βαρυνεσθαι. ∆ια ταυτα εισιμεν 59.36 παρα τον της διδασκαλιας θρονον, ινα εντευθεν
τον εξωθεν αποῤρυψωμεθα ρυπον. Ἂν δε μελλωμεν και τηι μικραι ταυτηι σχοληι απο
των εξω λεγομενων η πραττομενων λυμαινεσθαι, βελτιον μηδε εισελθειν την
αρχην. Μηδεις τοιγαρουν εν εκκλησιαι τα κατα την οικιαν μελετατω, αλλα και εν
οικιαι τα κατα την εκκλησιαν κινειτω. Παντων ημιν εστω ταυτα τιμιωτερα. Της γαρ
ψυχης ταυτα εστι, του σωματος δε εκεινα· μαλλον δε και σωματι και ψυχηι τα
ενταυθα λεγομενα διαφερει. ∆ια τουτο ταυτα μεν εστω προηγουμενα εργα, παρεργα
δε απαντα τα αλλα. Ταυτα μεν γαρ και της μελλουσης και της παρουσης εστι ζωης·
εκεινα δε ουδ' ετερας, εαν μη κατα τον υπερ τουτων τεθεντα διοικηται νομον. Ου
γαρ δη μονον τι μετα ταυτα εσομεθα, και πως τοτε ζησομεθα, εντευθεν εστι μαθειν
μονον, αλλα πως και τον παροντα οικονομησομεν βιον. Ἰατρειον γαρ ο οικος ουτος
εστηκε πνευματικον, ινα απερ αν λαβωμεν εξωθεν τραυματα, εντευθεν
θεραπευσωμεν· ουχ ινα και εντευθεν συλλεξαντες ετερα, ουτως απιωμεν. Ἂν γαρ
του Πνευματος ημιν του αγιου διαλεγομενου μη προσεχωμεν, ου μονον τα προτερα
ουκ απολουσομεθα, αλλα και ετερα προσληψομεθα. Προσεχωμεν τοινυν τωι βιβλιωι
μετα πολλης της σπουδης ημιν ανακαλυπτομενωι. Ουδε γαρ πολλης δεησομεθα
λοιπον πραγματειας, αν τας αρχας και υποθεσεις μετα ακριβειας μαθωμεν· αλλα
μικρον εν προοιμιοις πονεσαντες, δυνησομεθα του λοιπου κατα τον Παυλον και
αλλους νουθετειν. Σφοδρα γαρ εστιν υψηλος ο Ἀποστολος ουτος, και πολλων γεμει
δογματων, και τουτοις ενδιατριβει μαλλον η ετεροις. Μη δη παρεργως ακουωμεν.
∆ια τουτο γαρ ημεις και κατα μικρον εξηγουμεθα, ωστε υμιν ευληπτα παντα
γενεσθαι και μη διαφυγειν την μνημην. Φοβηθωμεν τοινυν μηποτε γενωμεθα της
φωνης εκεινης υπευθυνοι της λεγουσης· Ει μη ηλθον και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν
ουκ ειχον. Τι γαρ εξομεν των ουκ ακηκοοτων πλεον, οταν και μετα την ακροασιν
μηδεν οικαδε απελθωμεν εχοντες, αλλα θαυμαζοντες τα ειρημενα μονον; ∆οτε
τοινυν ημιν, εις αγαθην σπειραι γην· δοτε, ινα ημας επισπασησθε μειζονως. Και ει τις
ακανθας εχει, το πυρ επαφιετω του Πνευματος· ει τις σκληραν και αντιτυπον
καρδιαν, λιπαραν ποιειτω αυτην και απαλην τωι αυτωι χρωμενος πυρι. Ει τις κατα τας
οδους υπο παντων πατειται των λογισμων, προς τα ενδοτερα εισιτω, και μη
προκεισθω τοις βουλομενοις εις αρπαγην επιεναι, ινα κομωντα υμων ιδωμεν τα
ληια. Και γαρ αν ουτως εαυτων επιμελωμεθα, και μετα φιλοπονιας της ακροασεως
εχωμεθα ταυτης της πνευματικης, ει και μη αθροον, αλλα κατα μικρον παντων γουν
απαλλαγησομεθα των βιωτικων. ∆ιο προσεχωμεν, ινα μη και περι ημων λεγηται,
οτι· Ἀσπιδος κωφης τα ωτα αυτων. Τι θηριου διενηνοχεν ο τοιουτος ακροατης; ειπε
μοι. Πως δε ουκ αν ειη παντος αλογωτερος αλογου, ο Θεου διαλεγομενου μη
προσεχων; Ει γαρ το ευαρεστειν τωι Θεωι, τουτο εστιν ανθρωπον ειναι· ο μηδε, οπως
τουτο κατορθωσειεν, ακουσαι θελων, ουδεν ετερον η θηριον εστιν. Ἐννοησον ουν
οσον αν ειη κακον, του Χριστου θελοντος ημας εξ ανθρωπων ισαγγελους ποιειν,
αυτους εξ ανθρωπων εις θηρια μεταποιειν. Το γαρ τηι γαστρι δουλευειν, και τηι των
χρη 59.37 ματων επιθυμιαι κατεχεσθαι, και οργιζεσθαι και δακνειν και λακτιζειν, ουκ
ανθρωπων, αλλα θηριων εστι. Καιτοι τα μεν θηρια, εν εκαστον, ως ειπειν, εχει
παθος, και τουτο κατα φυσιν· ο δε ανθρωπος ο των λογισμων την αρχην εκβαλων
και της κατα Θεον πολιτειας αποῤραγεις, πασιν εαυτον επιτρεπει τοις παθεσι· και
ουκ ετι θηριον γινεται μονον, αλλα τερας πολυμορφον τι και ποικιλον, και ουδε την
απο της φυσεως συγγνωμην εχει. Προαιρεσεως γαρ και γνωμης η κακια πασα. Ἀλλα
μη γενοιτο ποτε ταυτα περι της Ἐκκλησιας υποπτευσαι του Χρι 59.38 στου·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

πεπεισμεθα γαρ περι υμων τα κρειττονα και εχομενα σωτηριας. Ἀλλ' οσωι
πεπεισμεθα, τοσουτωι των προφυλακτικων ουδεν ηττον αποστησομεθα λογων· ινα
προς αυτην ανελθοντες την κορυφην των αρετων, τυχωμεν των επηγγελμενων
αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.37 ΟΜΙΛΙΑ Γʹ. Ἐν αρχηι ην ο Λογος. αʹ. Προσοχης
μεν ενεκεν της περι την ακροασιν, περιττον λοιπον υμιν παραινειν· ουτω ταχεως
την παραινεσιν επι των εργων εδειξατε. Ἥ τε γαρ συνδρομη, το τε ατενες της
στασεως, και το συνωθουντας αλληλους τον ενδοτερω τοπον επειγεσθαι
καταλαβειν, και οθεν αν ευσημοτερα γενοιτο υμιν η παρ' ημων φωνη, και το
πιεζομενους μη θελειν αναχωρειν, εως αν το πνευματικον τουτο διαλυθηι θεατρον,
και οι κροτοι, και οι θορυβοι, και παντα απλως τα τοιαυτα, τεκμηριον της εν τηι ψυχηι
θερμοτητος αν ειη και της φιληκοΐας υμων. ∆ιο και περιττον περι τουτου
παρεγγυαιν· εκεινο μεντοι ειπειν και παρακαλεσαι αναγκαιον ημιν, ωστε μειναι
ταυτην εχοντας την σπουδην· και μη μονον ενταυθα αυτην επιδεικνυσθαι, αλλα και
οικοι γενομενους, τον ανδρα προς την γυναικα, τον πατερα προς τον παιδα περι
τουτων διαλεγεσθαι· και λεγειν μεν τα παρ' εαυτου, απαιτειν δε τα παρ' εκεινων, και
τον καλον τουτον εισφερειν απαντας ερανον. Μη γαρ μοι λεγετω τις, οτι τα παιδια
προς ταυτα ημιν απησχολησθαι ου χρη· εχρην μεν γαρ ου μονον απησχολησθαι,
αλλα και εν τουτοις μονοις εχειν την σπουδην. Πλην αλλα δια την ασθενειαν υμων
ου λεγω τουτο, ουδε αυτα της εξωθεν απαγω σχολης, ωσπερ ουδε υμας των
πολιτικων αφελκω πραγματων. Ἀλλ' απο των επτα τουτων ημερων μιαν αξιω τωι
κοινωι παντων ημων αναθειναι ∆εσποτηι. Πως γαρ ουκ ατοπον, τους μεν οικετας
ημιν κελευειν απαντα δουλευειν τον χρονον, ημας δε μηδε την ελαττω σχολην
απονεμειν τωι Θεωι, και ταυτα της δουλειας απασης εκεινωι μεν ουδεν προστιθεισης
(ανενδεες γαρ το Θειον), εις το συμφερον δε περιισταμενης ημιν; Ἀλλ' εις θεατρα μεν
αυτους αγοντες, ουτε μαθηματα, ουτε αλλο τι των τοιουτων προβαλλεσθε· αν δε τι
των πνευματικων κερδαναι δεοι και συναγαγειν, ασχολιαν το πραγμα ονομαζετε.
Και πως ου παροξυνειτε τον Θεον, πασι μεν τοις αλλοις σχολαζοντες και καιρον
απονεμοντες, το δε τα αυτου μεταχειριζειν, οχληρον και ουκ ευκαιρον ειναι
νομιζοντες τοις παισιν; Μη ταυτα, μη, αδελφοι. Και γαρ αυτη μαλιστα η ηλικια
τουτων δειται των ακουσματων. Ἁπαλη γαρ ουσα, ταχεως εναποτιθεται τα
λεγομενα, καθαπερ τινος σφραγιδος της ακροασεως εν κηρωι τηι διανοιαι τηι τουτων
εντυπουμενης. Ἄλλως τε και ο βιος αυτοις τοτε αρχην εχει προς κακιαν αποκλιναι η
αρετην. Ἂν ουν τις αυτους απ' αυτων των αρχων και των προθυρων απαγαγηι μεν
της πονηριας, χειραγωγησηι δε προς την αριστην οδον, ωσπερ εις εξιν τινα και φυσιν
αυτους καταστησει λοιπον· 59.38.10 και ουδε εκοντες μεταβαλουνται ραιδιως προς το
χειρον, της συνηθειας ταυτης ελκουσης αυτους προς την των αγαθων εργασιαν.
Ουτως ημιν των γεγηρακοτων αιδεσιμωτεροι γενησονται, και τοις πολιτικοις
χρησιμωτεροι πραγμασιν, εν νεοτητι τα των πρεσβυτερων επιδεικνυμενοι. Ου γαρ
εστιν, ωσπερ εφθην ειπων, τοιαυτης απολαυοντας ακροασεως, και αποστολωι
τοιουτωι συγγινομενους, μη μεγα τι και γενναιον αγαθον λαβοντας απελθειν, καν
ανηρ, καν γυνη, καν νεος ο ταυτης μετεχων της τραπεζης ηι. Ει γαρ τα θηρια τα παρ'
ημιν λογωι ρυθμιζοντες ημερουμεν, ποσωι μαλλον τηι πνευματικηι ταυτηι διδασκαλιαι
τους ανδρας τουτο εργασομεθα, οταν και του φαρμακου και του θεραπευομενου
πολυ το μεσον ηι; Ουτε γαρ η εν ημιν αγριοτης τοσαυτη, οση η εν εκεινοις· η μεν γαρ
φυσεως, η δε προαιρεσεως εστιν· ουτε των λογων η ισχυς η αυτη. Ἐκεινη μεν γαρ
ανθρωπινης εστι διανοιας, αυτη δε της του Πνευματος δυναμεως και της χαριτος. Ὁ
τοινυν απογινωσκων εαυτου, τα θηρια εννοειτω τα ημερα, και ουδεποτε τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

πεισεται· συνεχως παρα τουτο ιτω το ιατρειον, των του Πνευματος ακουετω νομων
δια παντος του καιρου, και οικαδε απελθων απογραφετω τα ακουσθεντα τηι διανοιαι·
και ουτως εσται εν ελπισι χρησταις και ασφαλειαι πολληι, τηι πειραι της προκοπης
αισθανομενος Ὅταν γαρ ο διαβολος ιδηι του Θεου τον νομον εγγραφεντα τηι ψυχηι,
και πλακας αυτου γενομενην την καρδιαν, ου προσελευσεται λοιπον. Ἔνθα γαρ αν ηι
γραμματα βασιλικα, ουκ εν στηληι χαραγεντα χαλκηι, αλλ' επι θεοφιλους διανοιας
αγιωι Πνευματι τυπωθεντα, και πολλης αποστιλβοντα της χαριτος, ουδε αντιβλεψαι
εκεινος δυνησεται, αλλα ποῤρωθεν ημιν δωσει τα νωτα. Ουδεν γαρ ουτω φοβερον
εκεινωι και τοις παρ' εκεινου υποτιθεμενοις λογισμοις, ως διανοια τα θεια μελετωσα,
και ψυχη ταυτηι διαπαντος εγκειμενη τηι πηγηι. Την γαρ τοιαυτην ου λυπησαι τι των
παροντων δυνησεται, καν αηδες ηι, ου φυσησαι και επαραι, καν αισιον ηι· αλλ' εν
τοσουτωι χειμωνι και ζαληι γαληνης απολαυσεται πολλης. βʹ. Ου γαρ παρα την των
πραγματων φυσιν ο θορυβος ημιν εγγινεται, αλλα παρα την ασθενειαν της διανοιας
της ημετερας. Ἐπει ει παρα τα συμβαινοντα τουτο επασχομεν, παντας ανθρωπους
ταραττεσθαι εδει. Παντες γαρ την αυτην πλεομεν θαλατταν, και κυματων και αλμης
εκτος ειναι αμηχανον. Ει δε εισιν, οι του χειμωνος εστηκασιν εξω και της θαλαττης
μαινομενης, ευδηλον οτι τον χειμωνα ου τα πραγματα ποιει, αλλ' η καταστασις της
διανοιας της ημετερας. Ἂν ουν αυτην κατασκευασωμεν ουτως, ως παντα φερειν
ευκολως, ουκ εσται χειμων ημιν, ουδε κλυδωνιον, λευκης αει της γαληνης ουσης.
Ἀλλα γαρ ουκ οιδα πως προθεμενος μηδεν 59.39 υπερ τουτων ειπειν, εις τοσουτον
ταυτης εξηνεχθην της παραινεσεως. Συγγνωτε ουν της μακρηγοριας ημιν. Και γαρ
δεδοικα, και σφοδρα δεδοικα, μηποτε ασθενεστερα ημιν αυτη γενηται η σπουδη· ως
ει γε εθαῤρουν υπερ αυτης, ουδεν αν διελεχθην τουτων υμιν νυν· ικανη γαρ αυτη
παντα υμιν εξευμαρισαι τα πραγματα. Ὥρα δε λοιπον επι τα προκειμενα τημερον
ιεναι, ωστε μη κεκμηκοτας υμας προσβαλλειν τοις αγωσιν. Ἀγωνες γαρ ημιν
προκεινται προς τους της αληθειας εχθρους, προς τους παντα μηχανωμενους, ωστε
καθελειν την δοξαν του Υιου του Θεου, μαλλον δε την εαυτων. Ἡ μεν γαρ μενει
διαπαντος, οιαπερ εστιν, ουδεν παρα της βλασφημου γλωττης ελαττουμενη· εκεινοι
δε, ον φασι προσκυνειν, καθελειν σπουδαζοντες, τα προσωπα αυτων ατιμιας
πληρουσι και κολασεως την ψυχην. Τινα ουν εστιν α φασιν, ημων ταυτα λεγοντων,
εκεινοι; Ὅτι το, Ἐν αρχηι ην ο Λογος, ου το αΐδιον δεικνυσιν απλως· και γαρ και περι
ουρανου τουτο και περι γης ελεχθη. Ὢ της αναισχυντιας και της ανευλαβειας της
πολλης. Περι Θεου σοι διαλεγομαι, και συ μοι την γην φερεις εις μεσον, και τους απο
της γης ανθρωπους; Ουκουν επειδη Υιος Θεου ο Χριστος λεγεται και Θεος, και ο
ανθρωπος υιος Θεου λεγεται και θεος (Ἐγω γαρ ειπα, Θεοι εστε, φησι, και υιοι
Ὑψιστου παντες), φιλονεικησεις τωι Μονογενει της υιοτητος, και ουδεν φησεις
αυτον εχειν κατα τουτο σου πλεον; Ουδαμως, φησι. Και μην τουτο ποιεις, καν μη τωι
λογωι λεγηις. Πως; Ὅτι και συ χαριτι φῂς της υιοθεσιας μετειληφεναι και αυτον
ουτω· τωι γαρ μη φυσει λεγειν αυτον υιον ουδεν ετερον η χαριτι ειναι τουτο
κατασκευαζεις. Πλην αλλ' ιδωμεν και τας μαρτυριας, ας παραγουσιν ημιν. Ἐν αρχηι,
φησιν, εποιησε τον ουρανον και την γην. Ἡ δε γη ην αορατος και ακατασκευαστος.
Και, Ἦν ανθρωπος εξ Ἀρμαθαιμ Σιφα. Ταυτα εστιν α νομιζουσιν ειναι ισχυρα. Και
εστιν ισχυρα· αλλ' εις το δειξαι την παρ' ημων λεγομενην ορθοτητα των δογματων·
προς δε το στησαι την βλασφημιαν αυτων ασθενεστερα πως απαντων. Τι γαρ, ειπε
μοι, κοινον εχει προς το, Ἐποιησε, το, Ἦν; τι δε ο Θεος προς τον ανθρωπον; Τι τα
αμικτα μιγνυεις, και συγχεις τα διαιρουμενα, και τα ανω τα κατω ποιεις; Ἐνταυθα
γαρ το, Ἦν, ου δεικνυσι το αΐδιον μονον, αλλα και το, Ἐν αρχηι ην, και το, Ὁ Λογος
ην. Ὥσπερ ουν το,ων, οταν μεν περι ανθρωπου λεγηται, τον ενεστωτα χρονον δηλοι
μονον· οταν δε περι Θεου, το αΐδιον δεικνυσιν· ουτω και το, Ἦν, περι μεν της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ημετερας λεγομενον φυσεως, τον παρελθοντα σημαινει χρονον ημιν, και αυτον
τουτον πεπερατωμενον· οταν δε περι Θεου, το αΐδιον εμφαινει. Ἤρκει μεν ουν
ακουσαντα γην, και ακουσαντα ανθρωπον, μηδεν πλεον υποπτευσαι περι αυτων, ων
τηι φυσει τηι γεννητηι προσηκε νοειν. Το γαρ γενομενον, οτι αν ηι, χρονωι η αιωνι
γεγονεν· ο δε Υιος του Θεου ου χρονων μονον, αλλα και αιωνων παντων ανωτερος.
∆ημιουργος γαρ αυτων εστι και ποιητης· ∆ι' ου γαρ, φησι, και τους αιωνας εποιησεν.
Ὁ δε ποιητης προ των ποιηματων παντως εστιν. Ἐπειδη δε ουτως αναισθητοι τινες
εισιν, ως και μετα ταυτα μειζον τι περι αυτων της αξιας υπονοειν, τωι, Ἐποιησε,
ρηματι, και τωι, Ἄνθρωπος ην, προκαταλαμβανει την διανοιαν του ακροατου, και
πασαν αναισχυντιαν εκκοπτει. Παν 59.40 γαρ το ποιηθεν, και ουρανος και γη, χρονωι
πεποιηται, και αρχην εχει χρονικην, και αναρχον τουτων ουδεν, επειδη γεγονεν.
Ὥστε οταν ακουσηις. οτι Ἐποιησε την γην, και οτι Ἄνθρωπος ην, περιττα λοιπον
φλυαρεις, ανονητον τινα ελιττων ληρον. Ἐγω γαρ και ετεραν υπερβολην ειποιμι αν.
Ποιαν δη ταυτην; Ὅτι ει και περι της γης ειρητο το, Ἐν αρχηι ην η γη, και περι του
ανθρωπου, οτι Ἐν αρχηι ην ο ανθρωπος, ουδε ουτως υποπτευσαι τι μειζον περι
αυτων των νυν εγνωσμενων εχρην ημιν. Ἡ γαρ της γης και του ανθρωπου
προσηγορια προλαβουσα, οσα αν περι αυτων λεγηται, ουκ αφιησι την διανοιαν
μειζον τι φαντασθηναι περι αυτων, ων νυν ισμεν· ωσπερ ουδε ο Λογος, καν μικρον τι
περι αυτου λεχθηι, ουκ αφιησι ταπεινον εννοησαι τι και ευτελες· επει και προιων
φησι περι της γης· Ἡ δε γη ην αορατος και ακατασκευαστος. Ειπων γαρ, οτι εποιησεν
αυτην, και θεις αυτηι τον οικειον ορον, αδεως λοιπον τα εξης φθεγγεται, ειδως οτι
ουδεις ουτως ανοητος εστιν, ως αναρχον αυτην και αγενητον υποπτευσαι. Το γαρ
της γης ονομα και το, Ἐποιησεν, ικανα και τον σφοδρα ηλιθιον πεισαι, οτι ουκ αΐδιος
ουδε αγενητος, αλλα των εν χρονωι γενομενων εστι. γʹ. Χωρις δε τουτων το, Ἦν, επι
μεν της γης και του ανθρωπου, ου του ειναι απλως εστι σημαντικον· αλλ' επι μεν
του ανθρωπου, του απο τουδε του χωριου ειναι· επι δε της γης, του πως ειναι. Ουδε
γαρ ειπεν, Ἡ δε γη ην, απλως, και εσιγησεν· αλλα πως ην και μετα το γενεσθαι
εδιδαξεν, οιον, οτι Ἀορατος και ακατασκευαστος, ετι τοις υδασι κρυπτομενη και
φυρομενη. Και επι του Ἑλκανα ουκ ειπεν, οτι Ἦν ανθρωπος, μονον, αλλα προσεθηκε
και ποθεν ην δηλων, το εξ Ἀρμαθαιμ Σιφα. Ἐπι δε του Λογου ουχ ουτω. Και
αισχυνομαι μεν ταυτα τουτοις αντεξεταζων. Ει γαρ τοις επ' ανθρωπων αυτο
ποιουσιν επιτιμωμεν, οταν πολυ το μεσον της αρετης των εξεταζομενων ηι, καιτοι γε
της ουσιας μιας ουσης· οταν και της φυσεως και των αλλων απαντων ουτως απειρον
ηι το μεσον, πως ουκ εσχατης μανιας το τα τοιαυτα κινειν; Ἀλλ' ιλεως ημιν αυτος ο
βλασφημουμενος παρ' εκεινων ειη. Την γαρ των τοιουτων λογων αναγκην ουχ
ημεις εφευρηκαμεν, αλλ' οι τηι εαυτων πολεμουντες σωτηριαι ημιν παρεσχον. Τι ουν
φημι; Ὅτι τουτο το, Ἦν, επι του Λογου, του ειναι αιδιως μονον εστι δηλωτικον· Ἐν
αρχηι γαρ ην, φησιν, ο Λογος· το δευτερον δε ην, του προς τινα ειναι. Ἐπειδη γαρ
μαλιστα του Θεου τουτο εστιν ιδιον, το αΐδιον και αναρχον, τουτο πρωτον τεθεικεν.
Ειτα, ινα μη τις ακουων το, ην εν αρχηι, και αγεννητον αυτον ειπηι, ευθεως αυτο
παρεμυθησατο, προ του ειπειν τι ην, ειπων οτι Προς τον Θεον ην. Και ινα μη Λογον
αυτον απλως νομισηι τις ειναι προφορικον η ενδιαθετον, τηι του αρθρου προσθηκηι,
καθαπερ εφθην ειπων, και δια της δευτερας ταυτης τουτο ανειλε ρησεως. Ου γαρ
ειπεν, Ἐν Θεωι ην, αλλα, Προς τον Θεον ην, την καθ' υποστασιν αυτου αιδιοτητα
εμφαινων ημιν. Ειτα και σαφεστερον αυτο προιων απεκαλυψεν, επαγαγων, οτι ο
Λογος ουτος και Θεος ην. Ἀλλα πεποιημενος, φησι. Τι ουν εκωλυε τουτο ειπειν, οτι
εν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον Λογον; Περι γουν της γης διαλεγομενος ο Μωυσης, ουκ
59.41 ειπεν, Ἐν αρχηι ην η γη, αλλ' οτι Ἐποιησεν αυτην, και τοτε ην. Τι τοινυν
εκωλυε και τον Ἰωαννην ουτως ειπειν, οτι Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον Λογον; Ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

γαρ περι της γης τουτο εδεισεν ο Μωυσης, μη τις αυτην αγενητον ειπηι· πολλωι
μαλλον περι του Υιου φοβηθηναι εχρην τον Ἰωαννην, ει γε κτιστος ην. Ὁ μεν γαρ
κοσμος, ορατος ων, αυτοθεν κηρυττει τον Ποιητην (Οι ουρανοι γαρ, φησι,
διηγουνται δοξαν του Θεου)· ο δε Υιος αορατος εστι, και την κτισιν σφοδρα και
απειρως υπεραναβεβηκεν. Ει τοινυν ενθα μηδε λογου και διδασκαλιας ημιν εδει
προς το μαθειν, οτι γενητος ο κοσμος εστιν, ομως σαφως αυτο και προ των αλλων
τιθησιν ο Προφητης· πολλωι μαλλον περι του Υιου τουτο τον Ἰωαννην εχρην ειπειν,
ει γε κτισθεις ην. Ναι, φησιν· αλλ' ο Πετρος τουτο ειπε σαφως και διαῤρηδην. Που
και ποτε; Ὅτε Ἰουδαιοις διαλεγομενος ελεγεν, Ὅτι Κυριοναυτον και Χριστον ο Θεος
εποιησε. Τι ουν και το εξης ου προσεθηκας, οτι Τουτον τον Ἰησουν ον υμεις
εσταυρωσατε; Ἢ αγνοεις οτι των λεγομενων τα μεν της ακηρατου φυσεως, τα δε της
οικονομιας εστιν; Ει δε μη εστιν, αλλα παντα απλως επι της θεοτητος εκδεξηι, και
παθητον εισαξεις το Θειον· ει δε μη παθητον, ουδε ποιητον. Ει μεν γαρ εκ της θειας
αυτης και αῤρητου φυσεως το αιμα εῤρευσε, και αντι της σαρκος αυτη τοις κατα τον
σταυρον ηλοις διηιρειτο και ετεμνετο, λογον αν ειχε σου κατα τουτο το σοφισμα. Ει
δε τουτο ουδ' αν αυτος ο διαβολος βλασφημησειε, τινος ενεκεν αυτος αγνοειν
προσποιηι ασυγγνωστον ουτως αγνοιαν, και ην ουδ' αν οι δαιμονες υπεκριναντο;
Ἄλλως τε το Κυριος και το Χριστος, ουκ εστιν ουσιας, αλλ' αξιωματος. Το μεν γαρ
της εξουσιας εστι, το δε του χρισθηναι. Τι ουν αν ειποις περι του Υιου του Θεου; Ει
γαρ και κτιστος ην καθ' υμας, τουτο ουκ αν εχοι χωραν· ου γαρ δη προτερον εγενετο,
και τοτε αυτον εχειροτονησεν ο Θεος· ουδε αποβλητον εχει την αρχην, αλλα φυσει
και ουσιωμενην. Ἐρωτηθεις γαρ ει βασιλευς ειη, Ἐγω εις τουτο γεγεννημαι, φησιν.
Ὁ δε Πετρος, ως περι τινος χειροτονηθεντος, ουτω διαλεγεται. Περι γαρ της
οικονομιας ο λογος αυτωι πασης. δʹ. Και τι θαυμαζεις, ει τουτο ο Πετρος φησιν;
Ἀθηναιοις γαρ διαλεγομενος ο Παυλος, ανδρα αυτον καλει μονον, ουτω λεγων· Ἐν
ανδρι ωι ωρισε πιστιν παρασχων πασιν, αναστησας αυτον εκ νεκρων· και ουδεν περι
της του Θεου λεγει μορφης, ουδε οτι ισος αυτωι, ουδε οτι απαυγασμα της δοξης
αυτου· εικοτως. Ουπω γαρ τουτων καιρος των ρηματων ην, αλλ' αγαπητον ην
αυτους παραδεξασθαι τεως οτι ανθρωπος εστι, και οτι ανεστη. Ουτω και αυτος
εποιησε Χριστος· παρ' ου και Παυλος μαθων, ουτω τα πραγματα ωικονομει. Ου γαρ
ευθεως ημιν εαυτου την θεοτητα εξεκαλυψεν, αλλα πρωτον μεν ενομιζετο ειναι
προφητης και Χριστος απλως ανθρωπος· υστερον δε εφανη δια των εργων και των
ρηματων τουτο οπερ ην. ∆ια τουτο και ο Πετρος εν αρχηι τουτωι κεχρηται τωι τροπωι·
και γαρ ταυτην πρωτην προς Ἰουδαιους εδημηγορει δημηγο 59.42 ριαν. Ἐπειδη γαρ
ουδεν περι της θεοτητος αυτου τεως σαφες μαθειν ισχυον, δια τουτο τοις περι της
οικονομιας ενδιατριβει λογοις, ινα τουτοις η ακοη γυμνασθεισα, τηι λοιπηι
προοδοποιησηι διδασκαλιαι. Και ει βουλοιτο τις την δημηγοριαν πασαν ανωθεν
διελθειν, ευρησει τουτο ο λεγω σφοδρα διαλαμπον. Και γαρ ανδρα αυτον καλει και
αυτος, και τοις του παθους, και της αναστασεως, και της κατα σαρκα γεννησεως
ενδιατριβει λογοις. Και Παυλος δε, οταν λεγηι· Του γενομενου εκ σπερματος ∆αυιδ
κατα σαρκα, ουδεν ετερον ημας παιδευει, αλλ' οτι το, Ἐποιησεν, επι της οικονομιας
παρειληπται, ο και ημεις ομολογουμεν. Ἀλλ' ο της βροντης υιος περι της αῤρητου
και προαιωνιου ημιν υπαρξεως διαλεγεται νυν. ∆ια τουτο το, Ἐποιησεν, αφεις, το,
Ἦν, εθηκεν. Ἐχρην δε ει κτιστος ην, τουτο μαλιστα διορισασθαι. Ει γαρ ο Παυλος
εδεισε μη τις υποπτευσηι των ανοητων, οτι του Πατρος εσται μειζων, και
υποτεταγμενον εξει τον γεννησαντα· δια γαρ τουτο Κορινθιοις επιστελλων ελεγεν·
Ὅταν δε ειπηι, οτι Ὑποτετακται, δηλον οτι εκτος του υποταξαντος αυτωι τα παντα·
καιτοι τις αν υπονοησειεν, οτι ο Πατηρ υποταγησεται ποτε τωι Υιωι και μετα των
παντων; αλλ' ομως ει και τας αλογους ταυτας υπονοιας δεδοικε, και φησιν, εκτος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

του υποταξαντος αυτωι τα παντα· πολλωι μαλλον τον Ἰωαννην, ει κτιστος ην ο Υιος
του Θεου, φοβηθηναι εδει, μη τις αυτον ακτιστον νομισηι, και τουτο προ παντων
διδαξαι. Νυν δε, επειδη γεννητος ην, εικοτως ουτε αυτος, ουτε αλλος ουδεις, ουκ
αποστολος, ου προφητης, κτιστον αυτον εφησαν ειναι. Και αυτος δε ο Μονογενης
ουκ αν αυτο παρηκεν, ει τουτο ην. Ὁ γαρ τα ουτω ταπεινα φθεγγομενος δια
συγκαταβασιν, πολλωι μαλλον τουτο ουκ αν εσιωπησεν. Οιμαι γαρ ουκ απεικος,
μαλλον εχοντα το υψηλον σιγησαι, η μη εχοντα παραλιπειν τουτο αυτον, και μη
διδαξαι οτι ουκ εχει. Ἐκει μεν γαρ ευλογος προφασις της σιγης ην, το βουλεσθαι
διδασκειν τους ανθρωπους ταπεινοφρονειν, και δια τουτο σιγαιν τα μεγαλα των
προσοντων αυτωι· ενταυθα δε ουδεμιαν εχοις ειπειν δικαιαν προφασιν της σιωπης.
Τινος γαρ ενεκεν εσιγα, ει κτιστος ην, το γεγενησθαι, ο και των προσοντων πολλα
παραιτουμενος; Ὥστε ο δια την της ταπεινοφροσυνης διδασκαλιαν και τα μη
προσοντα αυτωι πολλακις ειπων ταπεινα, πολλωι μαλλον, ει κτιστος ην, τουτο ουκ αν
παρελιπεν. Ἢ ουχ οραις αυτον, ινα μηδεις αυτον αγεννητον υπολαβηι, παντα υπερ
τουτου και ποιουντα και λεγοντα, και αναξια αυτου φθεγγομενον της αξιας και της
ουσιας, και εις προφητου ταπεινοτητα καταβαινοντα; Το γαρ, Καθως ακουω κρινω·
και το, Ἐκεινος μοι ειπε τι ειπω και τι λαλησω, και οσα τοιαυτα, προφητων μονον
εστιν. Ει τοινυν ταυτην θελων την υποψιαν ανελειν, ουτω ταπεινα φθεγξασθαι ουκ
απηξιωσε ρηματα· πολλωι μαλλον αν, ει κτιστος ην, ινα μη ακτιστον τις αυτον
υποπτευσηι, πολλα τοιαυτα αν ειπεν· οιον, Μη νομιζετε με γεγεννησθαι παρα του
Πατρος· πεποιημαι εγω, ου γεγεννημαι, ουδε ειμι της ουσιας εκεινου. Νυν δε παν
τουναντιον ποιει· εκεινα γαρ φθεγγεται τα ρηματα, α και τους μη βουλομενους
αναγκαζει και ακοντας την εναντιαν δεξασθαι υπονοιαν, οιον, οτι Ἐγω εν τωι Πατρι,
και ο Πατηρ εν εμοι· και, Τοσουτον χρονον μεθ' υμων ειμι, και ουκ εγνωκας με,
Φιλιππε; Ὁ εωρακως εμε, 59.43 εωρακε τον Πατερα· και, Ἵνα παντες τιμωσι τον
Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα. Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει,
ουτω και ο Υιος, ους θελει, ζωοποιει. Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται, καγω
εργαζομαι. Καθως γινωσκει με ο Πατηρ, καγω γινωσκω τον Πατερα. Ἐγω και ο
Πατηρ εν εσμεν. Και πανταχου το ωσπερ Και το ουτω τιθεις, και το εν ειναι προς τον
Πατερα, την προς αυτον απαραλλαξιαν δηλοι· την δε αυθεντιαν, και δια τουτων μεν,
και δι' ετερων δε πλειονων ενδεικνυται· οιον οταν λεγηι· Σιωπα, πεφιμωσο· Θελω,
καθαρισθητι· Σοι λεγω, το δαιμονιον το κωφον και αλαλον, εξελθε απ' αυτου. Και
το, Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, Ου φονευσεις· εγω δε λεγω υμιν, οτι ο
οργιζομενος τωι αδελφωι αυτου εικη, ενοχος εσται. Και οσα αλλα τοιαυτα νομοθετει
και θαυματουργει, ικανα δειξαι αυτου την εξουσιαν· μαλλον δε το πολλοστον αυτων
μερος ικανον τους μη λιαν αναισθητουντας προσαγαγεσθαι και πεισαι. εʹ. Ἀλλα γαρ
δεινον η κενοδοξια και προς τα λιαν φανερα αποτυφλωσαι την διανοιαν των υπ'
αυτης αλισκομενων, και τοις ωμολογημενοις πεισαι φιλονεικειν· ετερους δε και
σφοδρα ειδοτας ταληθες και πεπεισμενους, εις υποκρισιν και αντιστασιν αλειφει.
Ταυτα και επι των Ἰουδαιων εγινετο. Ου γαρ δι' αγνοιαν ηρνουντο τον του Θεου
Υιον, αλλ' ινα της παρα των πολλων τυχωσι τιμης. Και γαρ, Ἐπιστευον εις αυτον,
φησιν, αλλ' εφοβουντο ινα μη αποσυναγωγοι γενωνται, και την αυτων προετειναν
σωτηριαν ετεροις. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι τον ουτω σφοδρως τηι παρουσηι δουλευοντα
δοξηι, της παρα του Θεου τυχειν. ∆ιο και επετιμησεν αυτοις, ειπων· Πως δυνασθε
πιστευειν, δοξαν παρα ανθρωπων λαμβανοντες, και την παρα του Θεου μη
ζητουντες; Μεθη γαρ τις εστι βαθεια· και διο δυσαναγωγον τον χειρωθεντα ποιει
τουτο το παθος. Αυτη των αλοντων την ψυχην αποσχισασα των ουρανων, τηι γηι
προσηλοι, και προς το φως αναβλεψαι το αληθινον ουκ αφιησιν, αλλ' εν τωι
βορβορωι διαπαντος καλινδεισθαι πειθει, κατασκευαζουσα δεσποτας αυτοις ουτω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

δυνατους, ως χωρις επιταγματων αυτων κρατειν. Ὁ γαρ τουτο νοσων το νοσημα, και
μηδενος κελευοντος, αυτοματως ποιει παντα, οσαπερ αν οιηται τερπειν αυτου τους
κυριους. Και γαρ ιματια καλα περιτιθεται δι' εκεινους, και καλλωπιζει την οψιν, ουχ
εαυτωι τουτο, αλλ' ετεροις επιτηδευων, και ακολουθους περιαγει κατα την αγοραν,
ινα θαυμαζηται παρ' ετερων· και παντα α ποιει της των αλλων ενεκεν αρεσκειας
υπομενει μονης. Ἆρα γενοιτ' αν τι τουτου χαλεπωτερον παθος; Ἵνα ετεροι
θαυμασωσιν αυτον, κατακρημνιζεται συνεχως. Ἱκανα μεν ουν και τα ειρημενα παρα
του Χριστου, δειξαι πασαν αυτου την τυραννιδα· πλην και εντευθεν εστιν αυτην
59.44 συνιδειν. Ει γαρ εθελησεις ερωτησαι τινα των πολιτευομενων και τα πολυτελη
δαπανωντων δαπανηματα, τινος ενεκεν τοσουτον κενουσι χρυσιον, και τι βουλεται
αυτοις η τοσαυτη δαπανη, ουδεν ετερον ακουσηι παρ' αυτων, αλλ' η του δημου την
αρεσκειαν. Ει δε παλιν εροιο τι δηποτε ο δημος εστιν, ερουσι, Πραγμα θορυβου γεμον
και ταραχωδες, και εξ ανοιας το πλεον συγκειμενον, απλως φερομενον, κατα τα της
θαλαττης κυματα, πολλακις και εκ ποικιλου και μαχομενης συνισταμενον γνωμης.
Ὅταν ουν τις τοιουτον εχηι δεσποτην, τινος ελεεινοτερος ουκ αν ειη; Ἀλλα το μεν
ανθρωπους βιωτικους περι ταυτα επτοησθαι, ουχ ουτω δεινον· καιπερ ον δεινον· το
δε τους του κοσμου λεγοντας αποπεπηδηκεναι τα αυτα νοσειν, μαλλον δε
χαλεπωτερα, τουτο μαλιστα εστι το δεινον. Ἐκεινοις μεν γαρ μεχρι χρηματων η
ζημια· ενταυθα δε μεχρι ψυχης ο κινδυνος. Ὅταν γαρ δια δοξαν πιστιν αμειβωσιν
ορθην, και ινα αυτοι δοξαζωνται, τον Θεον ατιμαζωσι, τινα υπερβολην ουκ αν εχοι
βλακειας και μανιας το γινομενον; ειπε μοι. Τα μεν ουν αλλα παθη, καν πολλην την
βλαβην εχηι, φερει γουν τινα και ηδονην, ει και προσκαιρον και βραχειαν. Και γαρ ο
φιλοχρηματος, και ο φιλοινος, και ο φιλογυνης, εχουσι τινα μετα της βλαβης και
ηδονην, ει και βραχειαν· οι δε του παθους αιχμαλωτοι τουτου, διαπαντος
καταπικρον ζωσι βιον και ηδονης απεστερημενον. Ου γαρ επιτυγχανουσιν ου
σφοδρα ερωσι, δοξης λεγω της παρα των πολλων· αλλα δοκουσι μεν απολαυειν
αυτης, ουκ απολαυουσι δε, δια το μηδε ειναι δοξαν το πραγμα. ∆ια τουτο ουδε δοξα,
αλλα κενον δοξης πραγμα ειρηται το παθος· κενοδοξιαν δε αυτο και οι παλαιοι
παντες εικοτως εκαλεσαν. ∆ιακενος γαρ εστιν, ενδον ουδεν εχουσα λαμπρον και
επιδοξον. Ἀλλ' ωσπερ τα προσωπεια δοκει μεν ειναι λαμπρα και επεραστα, κενα δε
ενδον εστι· διο και των σωματικων οψεων ευπρεπεστερα οντα, ουδενα ουδεποτε
προς τον ερωτα ειλε τον αυτων· ουτω, μαλλον δε αθλιωτερον, και η παρα των
πολλων δοξα, το δυσκαταγωνιστον τουτο και τυραννικον παθος ημιν εσχηματισεν.
Ὄψιν γαρ εχει μονην λαμπραν, τα δε ενδον αυτης ουκ ετι κενα μονον, αλλα και
ατιμιας αναμεστα, και ωμης γεμει της τυραννιδος. Ποθεν ουν τικτεται τουτο το
παθος, ουτως αλογον ον, και ηδονην ουκ εχον, φησι; Ποθεν; Ουχ ετερωθεν, αλλ' η
απο ψυχης ταπεινης και ευτελους. Ου γαρ εστι τον υπο δοξης αλοντα, μεγα τι και
νεανικον εννοησαι ταχεως· αλλ' αισχρον αυτον ειναι δει, και ευτελη, και ατιμον, και
μικρον. Ὁ γαρ δι' αρετην μεν μηδεν ποιων, ινα δε ανδρασιν αρεσκηι μηδενος αξιοις
λογου, και πανταχου την εκεινων ψηφον τιθεμενος την εσφαλμενην και
πλανωμενην, πως αν αξιος ειη τινος; Σκοπει δε. Ει τις αυτον εροιτο· Συ δε τι νομιζεις
ειναι τους πολλους; ευδηλον οτι ραιθυμους και ημελημενους ερει. Τι δε; ελοιο αν
γενεσθαι κατ' εκεινους; Ει τις αυτον εροιτο παλιν, ουκ αν μοι δοκει θελησαι
γενεσθαι. Πως ουν ουκ εσχατος γελως, την τουτων δο 59.45 ξαν θηρευειν, ων ουκ αν
ελοιο γενεσθαι παραπλησιος ποτε; ʹ. Ει δε λεγοις, οτι πολλοι και συνεστηκοτες τινες
εισι, δια τουτο μαλιστα αυτων καταφρονειν εχρην. Ει γαρ καθ' εαυτους οντες εισιν
ευκαταφρονητοι, οταν πολλοι γενωνται, μειζονως τουτο συμβησεται. Ἡ γαρ των
καθ' εκαστον ανοια, συλλεγεντων ομου, μειζων υπο του πληθους αυξηθεισα γινεται.
∆ιο και καθ' ενα μεν αυτων ει λαβοι, ποτε αν τις και διορθωσειεν· ομου δε οντας,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

ουκ αν δυνηθειη ραιδιως, δια το την ανοιαν επιτεινεσθαι, και δικην θρεμματων
αγεσθαι, και πανταχου ταις παρ' αλληλων επεσθαι δοξαις. Ταυτης ουν, ειπε μοι, της
παρα των πολλων αντιποιησεσθε δοξης; Μη, δεομαι και αντιβολω. Τουτο γαρ παντα
ανω και κατω πεποιηκε· τουτο πλεονεξιαν ετεκε, βασκανιαν, κατηγοριαν,
επιβουλας· τουτο τους ουδεν ηδικημενους κατα των ουδεν ηδικηκοτων οπλιζει και
εκθηριοι. Και ουτε φιλιαν οιδεν ο τουτωι τωι νοσηματι περιπεσων, ου συνηθειας
μεμνηται, ουκ αιδεισθαι ουδενα ολως επισταται· αλλα παντα απο της ψυχης ριψας
τα καλα, προς παντας εκπεπολεμωται, αστατος, αστοργος ων. Και το μεν της οργης
παθος, ει και αυτο τυραννικον τι εστι και αφορητον, αλλ' ουκ αει διενοχλειν ειωθεν,
αλλ' οταν εχηι τους παροξυνοντας μονον· το δε της κενοδοξιας διαπαντος, και ουκ
εστι καιρος, ως ειπειν, εν ωι ληξαι δυνησεται, μη λογισμου κωλυοντος αυτην και
καταστελλοντος, αλλ' αει παρεστιν, ου μονον αναπειθουσα αμαρτανειν, αλλα καν
τυχωμεν τι κατορθουντες, και τουτο αφαρπαζουσα των χειρων, εστι δε οτε ουδε
αφιεισα την αρχην κατορθωσαι. Ει δε την πλεονεξιαν ο Παυλος ειδωλολατρειαν
καλει· την ταυτης μητερα και ριζαν και πηγην, την κενοδοξιαν λεγω, τι δικαιον
ονομασαι; Ουδε γαρ προσηγοριαν της κακιας αξιαν εστιν ευρειν. Ἀνανηψωμεν
τοινυν, αγαπητοι, και το πονηρον αποδυσωμεθα τουτο ιματιον, και διαῤρηξωμεν και
αποτεμωμεν, και γενωμεθα ποτε ελευθεροι την ελευθεριαν την αληθη, και λαβωμεν
αισθησιν της ευγενειας της παρα του Θεου δεδομενης ημιν· καταφρονησωμεν της
των πολλων δοξης. Ουδεν γαρ ουτω καταγελαστον και ατιμον, ως τουτο το παθος·
ουδεν ουτως αισχυνης γεμον και πολλης αδοξιας. Και τουτο πολλαχοθεν ιδοι τις αν,
οτι το μεν δοξης εραιν, αδοξια, δοξα δε οντως, το ταυτης υπεροραιν, και μηδενα αυτης
ποιεισθαι λογον, αλλα προς 59.46 το τωι Θεωι δοκουν απαντα και λεγειν και ποιειν.
Ουτω γαρ δυνησομεθα και μισθον λαβειν παρα του τα ημετερα ορωντος ακριβως,
οταν αυτωι μονωι αρκωμεθα θεατηι. Τι γαρ ημιν και ετερων οφθαλμων δει, του τιμαιν
μελλοντος ημας ορωντος αει τα γινομενα παρ' ημων; Πως δε ουκ ατοπον, τον μεν
οικετην παντα οσαπερ αν ποιηι, εις αρεσκειαν του δεσποτου ποιειν, και μηδεν πλεον
επιζητειν της θεωριας της τουτου, μηδε ετερους οφθαλμους εφελκεσθαι προς την
πραξιν, καν μεγαλοι οι θεωρουντες ωσιν, αλλ' εν μονον σκοπειν οπως ο δεσποτης
θεασηται· ημας δε τοιουτον εχοντας Κυριον, ετερους επιζητειν θεατας τους
ωφελησαι μεν ουδεν, βλαψαι δε εκ της θεωριας δυναμενους, και κενωσαι παντα τον
πονον ημιν; Μη, παρακαλω· αλλ' οθεν εχομεν τους μισθους λαβειν, τουτον καλωμεν
επαινετην των γινομενων, τουτον θεατην. Μηδεν ημιν και ανθρωπινοις οφθαλμοις
εστω. Ει γαρ εθελοιμεν και ταυτης επιτυχειν της δοξης, τοτε αυτης επιτευξομεθα,
οταν την παρα του Θεου ζητωμεν μονην. Τους γαρ δοξαζοντας με δοξασω, φησι. Και
ωσπερ χρηματων τοτε μαλιστα ευπορουμεν, οταν καταφρονωμεν αυτων, και τον
παρα του Θεου ζητωμεν πλουτον μονον (Ζητειτε γαρ, φησι, την βασιλειαν του Θεου,
και ταυτα παντα προστεθησεται υμιν)· ουτω και επι της δοξης, οταν ημιν λοιπον
ακινδυνος η δοσις ηι και η των χρηματων και η της δοξης, τοτε αυτην
επιδαψιλευσεται ο Θεος. Ἀκινδυνος δε τοτε εστιν, οταν ημων μη κρατηι, μηδε
περιγινηται, μηδε ως δουλοις αυτη επιταττηι, αλλ' ως δεσποταις και ως ελευθεροις
παραγινηται. ∆ια γαρ τουτο ουδε βουλεται αυτων ημας εραιν, ινα μη κρατωμεθα παρ'
αυτων. Καν τουτο κατορθωσωμεν, διδωσιν ημιν αυτα μετα πολλης της δαψιλειας. Τι
γαρ Παυλου λαμπροτερον, ειπε μοι, του λεγοντος· Ου ζητουμεν παρα ανθρωπων
δοξαν, ουτε αφ' υμων, ουτε απ' αλλων; τι δε ευπορωτερον του μηδεν εχοντος, και
παντα κατεχοντος; Ὅταν γαρ, οπερ εφην, μη κρατωμεθα υπ' αυτων, τοτε αυτων
κρατησομεν, τοτε αυτα ληψομεθα. Ει τοινυν επιθυμουμεν επιτυχειν δοξης,
φευγωμεν δοξαν· ουτω γαρ δυνησομεθα του Θεου τους νομους ανυσαντες, τυχειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

και των ενταυθα και των επηγγελμενων αγαθων, χαριτι του Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.45 ΟΜΙΛΙΑ ∆ʹ. Ἐν αρχηι ην ο Λογος, και ο Λογος ην προς τον Θεον.
αʹ. Τοις αρτι των παιδων εισαγομενοις προς τα μαθηματα ουτε πολλα εφεξης
επιτιθεασιν οι διδασκαλοι τα φορτια, ουτε εισαπαξ τουτο ποιουσιν, αλλα και βραχεα,
και τα αυτα πολλακις ενηχουσιν αυτοις, ωστε αυτων ραιδιως εντεθηναι τηι διανοιαι
τα λεγομενα, αλλα μη εκ προοιμιων δυσχεραναντας αυτους προς το πληθος και το
της μνημης δυσκαθεκτον, οκνηροτερους γενεσθαι περι την συλλογην των δοθεντων,
ναρκης τινος αυτοις απο της δυσκολιας εγγινομενης. Τουτο δη και αυτος
κατασκευασαι βουλομενος, και τον πονον υμιν ποιησαι κουφον, κατα μικρον
απολαμβανων τα εν τηι θειαι ταυτηι τραπεζηι, εις τας υμετερας ουτως ενιημι ψυχας.
∆ιο και 59.46 των αυτων αψομαι παλιν ρηματων, ουχ ωστε τα αυτα παλιν ειπειν,
αλλ' ωστε τα λειποντα προσθειναι μονον. Φερε ουν, τον λογον επι τα προοιμια
παλιν αγαγωμεν. Ἐν αρχηι ην ο Λογος, και ο Λογος ην προς τον Θεον. Τινος ενεκεν,
των αλλων απαντων ευαγγελιστων απο της οικονομιας αρξαμενων (και γαρ ο
Ματθαιος φησι, Βιβλος γενεσεως Ἰησου Χριστου υιου ∆αυΐδ· και ο Λουκας τα κατα
την Μαριαν ημιν εν αρχηι διηγειται· και ο Μαρκος δε ομοιως τοις αυτοις ενδιατριβει
λογοις, την κατα τον Βαπτιστην ιστοριαν εντευθεν υφαινων), ο Ἰωαννης τουτο μεν
εν βραχει και μετα ταυτα ηινιξατο ειπων, Και ο Λογος σαρξ εγενετο· τα δε αλλα
παντα παραδραμων, την συλληψιν, τον τοκον, την ανατροφην, την αυξησιν, ευθεως
περι της αιδιου γεννησεως ημιν διηγειται; Τι ποτ' ουν εστι το αιτιον τουτων, 59.47
ηδη προς υμας ερω. Των λοιπων ευαγγελιστων το πλεον εν τοις κατα σαρκα
διατριψαντων λογοις, δεος ην του μη τινας δια τουτο χαμαιπετεις οντας τουτοις
εναπομειναι μονοις τοις δογμασιν· ο και Παυλος επαθεν ο Σαμοσατευς. Ἐκ ταυτης
τοινυν αναγων της χαμαιζηλιας τους μελλοντας εμπεσεισθαι, και εις τον ουρανον
ανελκων, εικοτως ανωθεν και εκ της υπαρξεως της αιδιου ποιειται της διηγησεως
την αρχην. Του μεν γαρ Ματθαιου απο Ἡρωδου του βασιλεως, του Λουκα δε απο
Τιβεριου του Καισαρος, του δε Μαρκου απο του βαπτισματος Ἰωαννου προς την
διηγησιν εισβαλοντων, παντα ταυτα αφεις ουτος, ανωτερω παντος ανεισι χρονου τε
και αιωνος, εκει την διανοιαν των ακροατων ακοντιζων προς το, Ἐν αρχηι ην, και
ουκ αφιεις στηναι που, ουδε ορον τιθεις, καθαπερ εκεινοι, τον Ἡρωδην και τον
Τιβεριον και τον Ἰωαννην. Ὃ δε αξιον μετα τουτων θαυμασαι, εκεινο μαλιστα
ειπειν εστιν, οτι ουτε ουτος προς τον υψηλοτερον εαυτον λογον αφιεις της
οικονομιας ημελησεν· ουτε εκεινοι την περι ταυτης εσπουδακοτες διηγησιν, την
προαιωνιον εσιγησαν υπαρξιν· και μαλα εικοτως. Ἓν γαρ ην το Πνευμα το κινουν
τας απαντων ψυχας· διο και πολλην περι την απαγγελιαν επεδειξαντο την ομονοιαν.
Συ δε, αγαπητε, Λογον ακουσας, μηδεποτε ανασχηι των λεγοντων εργον αυτον ειναι,
αλλα μηδε των απλως λογον αυτον ειναι νομιζοντων. Πολλοι μεν γαρ οι του Θεου
λογοι, ους και αγγελοι ποιουσιν, αλλ' ουδεις εκεινων των λογων Θεος, αλλ' εκεινοι
μεν απαντες προφητειαι και προσταγματα (ουτω γαρ εθος τηι Γραφηι καλειν τους
νομους του Θεου, και τα επιταγματα, και τας προφητειας· διο και επαγει λεγων περι
των αγγελων, ∆υνατοι ισχυι, ποιουντες τον λογον αυτου)· ουτος δε ο Λογος ουσια
τις εστιν ενυποστατος, εξ αυτου προελθουσα απαθως του Πατρος. Τουτο γαρ, ως
εφθην ειπων, δια της του Λογου προσηγοριας εδηλωσεν. Ὥσπερ ουν το, Ἐν αρχηι ην
ο Λογος, το αΐδιον δηλοι· ουτω το, Ουτος ην εν αρχηι προς τον Θεον, το συναΐδιον
ημιν ενεφηνεν. Ἵνα γαρ μη, ακουσας οτι Ἐν αρχηι ην ο Λογος, αΐδιον μεν νομισηις,
πρεσβυτεραν δε διαστηματι τινι του Πατρος την ζωην υποπτευσηις και αιωνι πλειονι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

και τωι Μονογενει δωις αρχην, επηγαγε το, οτι Ἐν αρχηι προς τον Θεον ην, ουτως
αΐδιος, ως αυτος ο Πατηρ· ου γαρ ην ερημος ουδεποτε του Λογου, αλλ' αει Θεος προς
Θεον ην, εν υποστασει μεντοι ιδιαι. Πως ουν, φησιν, ειπεν, οτι· Ἐν τωι κοσμωι ην, ει γε
προς τον Θεον ην; Ὅτι και προς τον Θεον ην, και εν τωι κοσμωι ην. Ουδαμου γαρ
περατουται, ουτε ο Πατηρ, ουτε ο Υιος. Ει γαρ της μεγαλωσυνης αυτου ουκ εστι
περας, Και της συνεσεως αυτου ουκ εστιν αριθμος· ουδε της ουσιας ευδηλον οτι αρχη
τις χρονικη. Ἤκουσας, οτι Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην; Τι
νοεις απο της αρχης ταυτης; Ευδηλον οτι το προ παντων γενεσθαι αυτα των ορατων.
Ουτω και περι του Μονογενους ακουων, οτι Ἐν αρχηι ην, προ παντων αυτον νοει
των νοητων και προ των αιωνων. Ει δε λεγοι τις· Και πως εστιν, Υιον οντα μη
νεωτερον ειναι του Πατρος; το γαρ εκ τινος ον, αναγκη πασα υστερον ειναι του εξ ου
εστιν, ερουμεν, οτι μαλιστα μεν ταυτα λογισμων 59.48 ανθρωπινων εστι· και ο τουτο
ζητων, και ετερα τουτων ατοπωτερα ζητησει· και ουδε τηι ακοηι τα τοιαυτα
παραδεχεσθαι εδει. Περι Θεου γαρ νυν ημιν ο λογος εστιν, ου περι της των
ανθρωπων φυσεως, υποκειμενης τηι των λογισμων τουτων ακολουθιαι τε και
αναγκηι. Πλην αλλ' υπερ πληροφοριας των ασθενεστερων, και προς ταυτα ερουμεν.
βʹ. Ειπε γαρ μοι, Το απαυγασμα του ηλιου εξ αυτης εκπηδαι της του ηλιου φυσεως, η
αλλοθεν ποθεν; Ἀναγκη πασα ομολογησαι τον μη και τας αισθησεις πεπηρωμενον,
οτι εξ αυτης. Ἀλλ' ομως και εξ αυτου ον του ηλιου το απαυγασμα, ουκ αν ποτε
υστερον ειναι φαιημεν της ηλιακης φυσεως, επειδη μηδε χωρις απαυγασματος ηλιος
εφανη ποτε. Ει δε επι των σωματων τουτων των ορατων και αισθητων, και εκ τινος
ον, και ουχ υστερον εξ ου εστιν εφανη τι ον, τι απιστεις επι της αορατου και αῤρητου
φυσεως; Το αυτο δη τουτο εστιν ουτως, ως εκεινηι τηι ουσιαι πρεπον ην. ∆ια γαρ τοι
τουτο και ο Παυλος αυτον ουτως εκαλεσε, και το εξ αυτου και το συναΐδιον
παριστων. Τι δε; ειπε μοι, ουχ οι αιωνες δι' αυτου γεγονασιν απαντες και διαστημα
απαν; Ἀναγκη πασα ομολογησαι τον μη παραπαιοντα. Ουκουν ουδεν μεσον Υιου και
Πατρος. Ει δε ουδεν, ουχ υστερος, αλλα συναΐδιος. Το γαρ προ, και το μετα, χρονων
εισιν εννοιαι δηλωτικαι. Χωρις γαρ αιωνος η χρονου ουκ αν δυνηθειη τις ταυτα
νοησαι τα ρηματα. Χρονων δε και αιωνων ανωτερος ο Θεος. Ει δε ολως του Υιου φῂς
αρχην κατειληφεναι. ορα μη και τον Πατερα υπο αρχην αναγκασθηις αγαγειν κατα
τουτον τον λογον και τον λογισμον, πρεσβυτεραν μεν, αρχην δε ομως. Ειπε γαρ μοι,
ουχ ορον τινα και αρχην προστιθεις τωι Υιωι, και ουτω προιων απ' αυτης επι το ανω,
τον Πατερα προειναι λεγεις; Ευδηλον οτι. Ειπε ουν μοι, ποσον ο Πατηρ προυπαρχει;
Ἄν τε γαρ ολιγον, αν τε πολυ διαστημα ειπηις, υπο την αρχην τον Πατερα ηγαγες.
Μετρησας γαρ ευδηλον οτι το μεσον, ουτως ολιγον ερεις η πολυ· μετρησαι δε ουκ αν
γενοιτο, μη εκατερωθεν ουσης αρχης. Ὥστε και τωι Πατρι δεδωκας αρχην, το γε εις
σε ηκον· και ουκ εσται λοιπον ουδε ο Πατηρ αναρχος καθ' υμας. Ὁραις οτι το παρα
του Σωτηρος λεχθεν αληθες εστι, και πανταχου την δυναμιν ενδεικνυται την αυτου
το ρημα; Ποιον δη τουτο; Ὁ μη τιμων τον Υιον, ου τιμαι τον Πατερα. Και οιδα μεν
πολλοις ακαταληπτον ον το λεχθεν· διο πολλαχου και τα απο των λογισμων
αναβαλλομεθα κινειν, οτι ουτε παρακολουθειν αυτοις ο λοιπος δυναιτ' αν δημος·
ουτε, ει παρακολουθησειεν, εχει τι βεβαιον και ασφαλες. Λογισμοι γαρ ανθρωπων
δειλοι, και επισφαλεις αι επινοιαι αυτων. Ἡδεως δ' αν κακεινο εροιμην τους
αντιλεγοντας ημιν, τι ποτε εστι το παρα τωι προφητηι λεγομενον, το, Ἔμπροσθεν μου
ουκ εγενετο αλλος Θεος, και μετ' εμε ουκ εστιν; Ει γαρ νεωτερος του Πατρος ο Υιος,
πως φησι, Μετ' εμε ουκ εστιν; Ἆρα ουν αναιρησετε και αυτου του Μονογενους την
ουσιαν; Ἀναγκη γαρ η τουτο τολμαιν, η μιαν παραδεξασθαι την θεοτητα εν ιδιαι
υποστασει Πατρος και Υιου. Που δε ολως το, Παντα δι' αυτου εγενετο, αληθες; Ει γαρ
εστιν αιων αυτου πρεσβυτερος, πως αν το προ αυτου, δι' αυτου γεγενημενον ειη;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

Ὁρατε εις οσην τολμαν αυτους απαξ παρακινηθεισης της αληθειας ο λογος εξηγαγε;
∆ιατι γαρ ουκ ειπεν ο ευαγγελιστης, οτι εξ ουκ οντων εγενετο, καθαπερ περι παντων
ο Παυλος αποφαινεται, λεγων ουτως, Ὁ καλεσας τα μη οντα ως 59.49 οντα, αλλ', Ἐν
αρχηι ην, φησι; τουτο γαρ εναντιον εκεινωι· και μαλα εικοτως. Θεος γαρ ουτε γινεται,
ουτε εχει τι πρεσβυτερον· αλλα ταυτα Ἑλληνων ρηματα. Ειπε δη μοι κακεινο· τον
κτιστην των εργων ουχι ασυγκριτως υπερεχειν ειποις αν; Ὅταν ουν αυτοις ομοιον ηι
το εξ ουκ οντων, που η ασυγκριτος υπεροχη; Τι δε εστιν ολως το, Ἐγω πρωτος, και
εγω μετα ταυτα, και, Ἔμπροσθεν μου ουκ εγενετο αλλος Θεος; Ει γαρ ο Υιος μη ειη
της αυτης ουσιας, ετερος εστι Θεος· και ει μη συναΐδιος, εστι μετ' αυτον· και ει μη εκ
της ουσιας προηλθεν, ευδηλον οτι εγενετο. Ει δε λεγοιεν, προς αντιδιαστολην των
ειδωλων ταυτα ειρησθαι, πως ου συγχωρουσι προς αντιδιαστολην των ειδωλων
λεγειν τον μονον αληθινον Θεον; Ει δε και προς αντιδιαστολην των ειδωλων
ειρηται τουτο, πως ερμηνευσεις την ρησιν απασαν; Μετ' εμε γαρ, φησιν, ουκ εστιν
αλλος Θεος. Ουκ εκβαλλων τον Υιον τουτο φησιν, αλλ' οτι Θεος ειδωλικος μετ' εμε
ουκ εστιν· ουχ οτι Υιος ουκ εστι. Ναι, φησι. Τι ουν; και το, Ἔμπροσθεν μου ουκ
εγενετο αλλος Θεος, ουτως εκληψηι, οτι ειδωλικος μεν ουκ εγενετο, εγενετο δ' ουν
ομως Υιος εμπροσθεν αυτου; Και ποιος αν τουτο δαιμων ειποι; Ουδε γαρ αυτον οιμαι
τον διαβολον τουτο ερειν. Ἄλλως δε, ει ουκ εστι συναΐδιος τωι Πατρι, πως απειρον
αυτου την ζωην ερεις; Ει γαρ αρχην ανωθεν εχει, καν ατελευτητος ηι, απειρος ομως
ουκ εστι· το γαρ απειρον εκατερωθεν απειρον ειναι χρη. Ὅπερ ουν και ο Παυλος
δηλων ελεγε· Μητε αρχην ημερων, μητε ζωης τελος εχων, το τε αναρχον και
ατελευτητον δεικνυς ταυτηι. Ὥσπερ γαρ τουτο ουκ εχει περας, ουτως ουδε εκεινο·
ουτε γαρ ενταυθα τελος, ουτε εκει αρχη. γʹ. Πως δε και ζωη ων, ην ποτε οτε ουκ ην;
Την γαρ ζωην αει τε ειναι, και αναρχως ειναι και ατελευτητως παντες αν
ομολογησαιεν, ειπερ οντως ειη ζωη, ωσπερ ουν και εστιν. Ει δε εστιν οτε ουκ εστι,
πως αν ειη ζωη των αλλων, αυτη ποτε ουκ ουσα; Πως ουν, φησιν, αρχην εθηκεν ο
Ἰωαννης ειπων, Ἐν αρχηι ην; Τωι, Ἐν αρχηι, προσεσχες, και τωι, Ἦν, ειπε μοι·και το, Ὁ
Λογος ην, ουκ εννοεις; Τι δε, οταν περι του Πατρος ο Προφητης λεγηι· Ἀπο του
αιωνος, και εως του αιωνος συ ει· αρα ορους αυτωι τιθεις ουτω φησιν; Ουδαμως,
αλλα το αΐδιον δηλων. Ουτω τοινυν και ενταυθα νοει. Ου γαρ ορους τιθεις, τουτο
ειρηκεν. Ουδε γαρ ειπεν, αρχην εσχεν, αλλ', Ἐν αρχηι ην, δια του, Ἦν, παραπεμπων
σε επι το αναρχον εννοειν τον Υιον. Ἀλλ' ιδου, φησιν, ο Πατηρ μετα της του αρθρου
προσθηκης ειρηται, ο δε Υιος χωρις ταυτης. Τι ουν, οταν ο Ἀποστολος λεγηι. Του
μεγαλου Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου· και παλιν, Ὁ ων επι παντων Θεος;
ιδου γαρ ενταυθα χωρις του αρθρου του Υιου εμνημονευσε. Ποιει δε τουτο και επι
του Πατρος. Τοις γουν Φιλιππησιοις επιστελλων, ουτω φησιν· Ὃς εν μορφηι Θεου
υπαρχων, ουκ αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα Θεωι· και Ῥωμαιοις δε παλιν· Χαρις
υμιν και ειρηνη απο Θεου Πατρος ημων, και Κυριου Ἰησου Χριστου. Ἄλλως τε και
περιττον ην ενταυθα αυτο προστεθηναι, ανω συνεχως προστεθεν τωι λογωι. Ὥσπερ
γαρ περι του Πατρος λεγων φησι, Πνευμα ο Θεος· και ουκ επειδη τωι Πνευματι το
αρθρον ου προσκειται, ουκ 59.50 αθετουμεν δια τουτο το ασωματον του Θεου· ουτω
και ενταυθα, καν μη προσκειται τωι Υιωι το αρθρον, ου δια τουτο ηττων Θεος ο Υιος.
Τι δηποτε; Θεον γαρ και Θεον ειπων, ουκ εμφαινει τι μεσον ημιν της θεοτητος
ταυτης, αλλα και τουναντιον. Προειπων γαρ, Και Θεος ην ο Λογος, ινα μη νομισηι τις
ελαττονα ειναι την θεοτητα του Υιου, ευθεως αυτου και τα γνωριστικα της γνησιας
τιθησι θεοτητος, το τε αΐδιον αναλαβων. Ουτος γαρ ην, φησιν, εν αρχηι προς τον
Θεον· και το δημιουργικον προστιθεις· Παντα γαρ δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου
εγενετο ουδε εν, ο γεγονεν· ο μαλιστα και ο Πατηρ αυτου δια των προφητων
απανταχου της ουσιας της αυτου γνωριστικον ειναι φησι. Και συνεχως τουτο της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

αποδειξεως το ειδος περιστρεφουσιν οι προφηται· και ουχ απλως, αλλα και προς την
των ειδωλων αγωνιζομενοι δοξαν. Θεοι γαρ, φησιν, οι τον ουρανον και την γην ουκ
εποιησαν, απολεσθωσαν· και παλιν· Ἐγω τηι χειρι μου εξετεινα τον ουρανον· και
δεικνυς θεοτητος ειναι δηλωτικον, πανταχου αυτο τιθησιν. Αυτος δε ο ευαγγελιστης
ουδε τουτοις ηρκεσθη τοις ρημασιν, αλλα και ζωην αυτον εκαλεσε και φως. Ει
τοινυν αει μετα του Πατρος ην, ει παντα αυτος εδημιουργησε, ει παντα αυτος
παρηγαγε και συγκροτει (τουτο γαρ δια της ζωης ηινιξατο), ει παντα φωτιζει· τις
ουτως ανοητος, ως ειπειν, τον ευαγγελιστην δια τουτων εσπουδακεναι ελαττωσιν
θεοτητος εισηγησασθαι, δι' ων μαλιστα ισοτητα και απαραλλαξιαν ενδειξασθαι
δυνατον εστι; Μη δη συγχεωμεν την κτισιν μετα του κτισαντος, ινα μη και ημεις
ακουσωμεν, οτι Ἐσεβασθησαν τηι κτισει παρα τον κτισαντα. Ει γαρ και περι ουρανων
λεγοιεν τουτο ειρησθαι, αλλ' ομως εν τωι περι τουτων λογωι παντελως απειπε το μη
δειν κτισει λατρευειν, ως Ἑλληνικον ον. δʹ. Μη τοινυν ταυτηι υποβαλωμεν αυτους τηι
αραι. ∆ια τουτο ηλθεν ο του Θεου Υιος, ινα ταυτης ημας απαλλαξηι της λατρειας· δια
τουτο δουλου μορφην ελαβεν, ινα της δουλειας ελευθερωσηι ταυτης· δια τουτο
ενεπτυσθη, δια τουτο εῤραπισθη, δια τουτο θανατον υπεμεινε τον επονειδιστον. Μη
δη ταυτα παντα ανονητα ποιωμεν, μηδε παλιν επι την προτεραν επανερχωμεθα
ασεβειαν, μαλλον δε επι πολλωι χαλεπωτεραν. Ου γαρ εστιν ισον τηι κτισει
λατρευειν, και αυτον τον ∆ημιουργον εις κτισεως καταγειν ευτελειαν, το γε εις ημας
ηκον. Αυτος γαρ μενει τοιουτος ων οιος εστι. Συ γαρ ο αυτος ει, φησι, και τα ετη σου
ουκ εκλειψουσι. ∆οξαζωμεν ουν αυτον, ωσπερ παρελαβομεν παρα των πατερων·
δοξαζωμεν αυτον, και δια πιστεως και δι' εργων. Ουδεν γαρ οφελος ημιν εις
σωτηριαν δογματων υγιων, διεφθαρμενης ημιν της ζωης. ∆ιο ρυθμισωμεν αυτην
προς το τωι Θεωι δοκουν, αισχροτητος απασης, αδικιας, πλεονεξιας ποῤρω
καθιστωντες εαυτους, ως ξενοι και παρεπιδημοι, και των ενταυθα αλλοτριοι. Καν
χρηματα τις εχηι πολλα και κτηματα, ουτως αυτοις κεχρησθω, ως παροικος και
μικρον υστερον αυτων αποστησομενος και εκων και ακων. Καν ηδικημενος τις ηι
παρα τινος, μη αθανατα οργιζεσθω, μαλλον δε μηδε προσκαιρα. Μιας γαρ ημιν πλεον
ουκ εδωκεν ο Ἀποστολος ημερας τηι οργηι καταχρησασθαι· Ὁ ηλιος γαρ, φησι, μη
επιδυετω επι τωι παροργισμωι υμων. Και εικοτως· αγαπητον γαρ και εν ουτω βραχει
καιρωι μηδεν γενεσθαι αηδες. Ει δε και η νυξ καταλαβοι, δεινοτερα γινεται τα
γεγενημενα, μυριου πυ 59.51 ρος απο της μνημης ημιν συλλεγομενου, και κατα
σχολην πικροτερον ημων εξεταζοντων αυτα. Πριν ουν της ολεθριας ταυτης
επιλαβεσθαι σχολης, και σφοδροτεραν αναψαι την πυραν, κελευει
προκαταλαμβανειν και σβεννυναι το δεινον. Ὀξυ γαρ το παθος εστι της οργης, και
φλογος απασης οξυτερον. ∆ιο πολλου δει του ταχους ημιν εις το προκαταλαβειν την
φλογα, και μη συγχωρησαι προς υψος αρθηναι. Και γαρ πολλων ουτως αιτιον
γινεται κακων το νοσημα τουτο. Οικιας γουν ολοκληρους ανετρεψε, και συνηθειας
αρχαιας διελυσε, και τραγωιδιας απαραμυθητους ειργασατο εν βραχει και ακαριαιωι
χρονωι. Ἡ γαρ ροπη του θυμου αυτου, πτωσις αυτωι, φησι. Μη τοινυν αχαλινωτον
εωμεν το θηριον, αλλα κημον αυτωι παντοθεν σφοδρον, του δικαστηριου του
μελλοντος τον φοβον, εμβαλλωμεν. Ὅταν σε λυπησηι φιλος η και παροξυνηι τις των
οικειων, εννοησον τα ημαρτημενα σοι εις Θεον, και οτι τηι προς εκεινον επιεικειαι
πραοτερον σαυτωι καθισταις το δικαστηριον εκεινο· Ἄφετε γαρ, φησι, και αφεθησεται
υμιν· και ταχεως δραπετευσει το παθος Προς τουτοις κακεινο σκοπησον, ειποτε εις
αγριοτητα εξενεχθεις εκρατησας σαυτου, και ειποτε παρεσυρης υπο του παθους, και
αμφοτερους παραβαλε τους καιρους, και εντευθεν πολλην ληψηι διορθωσιν. Ειπε γαρ
μοι· ποτε σαυτον επηινεσας, ηνικα ηττηθης, η οτε εκρατησας; Ουχι τοτε σφοδρως μεν
εγκαλουμεν εαυτοις και αισχυνομεθα, και μηδενος ελεγχοντος ημας, και πολυ το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

της μετανοιας ημιν επεισερχεται και ρηματων ενεκεν και πραγματων; οταν δε
περιγενωμεθα, και τρυφωμεν και γαυρουμεθα, ως νενικηκοτες; Νικη γαρ επι της
οργης, ου το τοις ισοις αμυνασθαι (εσχατη γαρ αυτη ηττα εστιν), αλλα το πραως
ενεγκειν παθοντα κακως και ακουσαντα. Τουτο γαρ εστι το πλεον σχειν, ου το
ποιησαι, αλλα το παθειν κακως. Μη τοινυν λεγε οργιζομενος, Παντως ανταναιρω
καγω, παντως επεξελευσομαι· μηδε προς τους παραινουντας νικαιν αντιτεινε λεγων,
Ουκ ανεξομαι, ινα μου καταγελασας ο δεινα απελθηι. Ου γαρ δη ποτε σου
καταγελασεται, αλλ' οταν επεξελθηις· ει δε και τοτε καταγελασεται, ως ανοητος
τουτο πεισεται. Συ δε μη ζητει νικων την παρα των ανοητων δοξαν, αλλ' αποχρωσαν
νομιζε αυτην εχειν παρα των νουν εχοντων. Ἀλλα γαρ τι σοι μικρον και ταπεινον
καθιζω θεατρον, εξ ανθρωπων αυτο συντιθεις; Προς τον Θεον ευθεως αναβλεψον,
κακεινος σε επαινεσεται. Τον δε παρ' εκεινου θαυμαζομενον ου δει παρα των
ανθρωπων τιμην επιζητειν. Ἡ μεν γαρ και προς χαριν πολλακις, και προς απεχθειαν
ετερων γινεται, και κερδος ηνεγκεν ουδεν· η δε παρα του Θεου ψηφος ταυτης
απηλλακται της ανωμαλιας, και πολλην φερει τωι θαυμαζομενωι την ωφελειαν.
Τουτον ουν τον επαινον διωκωμεν. εʹ. Βουλει μαθειν ποσον το οργιζεσθαι κακον;
Παραστηθι μαχομενοις εν αγοραι ετεροις. Ἐν γαρ σαυτωι την ασχημοσυνην ου δυνησηι
ραιδιως ιδειν, εσκοτωμενωι και μεθυοντι τωι λογισμωι· αλλ' οταν καθαρευσηις του
παθους, τοτε εν αλλοις θεωρει τα σα, της κρισεως σοι μη διεφθαρμενης. Θεα δε μοι
τους περιῤρεοντας οχλους, τους θυμουμενους, καθαπερ μαινομενους εις το μεσον
ασχημονουντας. 59.52 Ὅταν γαρ περι το στηθος ο θυμος ζεσας διανιστηται και
αγριαινηι, πυρ πνεει το στομα, πυρ αφιασιν οι οφθαλμοι, οιδει παντοθεν η οψις,
ατακτως αι χειρες εκτεινονται, καταγελαστως πηδωσιν οι ποδες και εναλλονται τοις
κατεχουσι, και μαινομενων ουδεν διεστηκασι προς ταυτα παντα αναισθητουντες,
αλλ' ουδε των αγριων ονων, λακτιζοντες, δακνοντες. Ὄντως ανηρ θυμωδης ουκ
ευσχημων. Ειτα, μετα τον πολυν γελωτα τουτον, αναχωρησαντες οικαδε, και προς
εαυτους επανελθοντες, μειζονα εχουσι την οδυνην και πολυ το δεος, εννοουντες
αρα τινες οι παροντες ησαν ηνικα ωργιζοντο. Καθαπερ γαρ οι παραπαιοντες τους
παροντας αγνοουντες, οταν σωφρονησωσι, τοτε ταυτα λογιζονται, Ἆρα μη φιλοι,
αρα μη πολεμιοι και εχθροι οι θεασαμενοι; και γαρ ομοιως υπερ αμφοτερων
δεδοικασι· των μεν, ως καταγνωσομενων και μειζονα ποιησοντων την αισχυνην·
των δε, ως εφησθησομενων. Ἂν δε και πληγας τειναντες τυχωσιν αλληλοις,
χαλεπωτερον το δεος, οιον μη τι των χαλεπωτατων συμβαιη περι τον παθοντα, η
πυρετος ακολουθησας επενεγκοι θανατον, η οιδημα ανασταν δυσιατον εις τον περι
των εσχατων καταστησηι κινδυνον. Και, τι γαρ μοι μαχης εδει; τι δε υβρεων και
φιλονεικιας; απολοιτο τα και τα. Και πασι καταρωνται τοις πραγμασι λοιπον τοις
επικηροις τουτοις, και παρασχουσιν αυτοις την αρχην. Οι δε αλογωτεροι και
δαιμονας πονηρους και ωραν αιτιωνται κακην των γεγενημενων. Ἀλλ' ουκ εστιν
ωρας κακης· ουδε γαρ εστιν ωρα κακη ποτε· ουδε δαιμονος ταυτα πονηρου, αλλα της
πονηριας των εαλωκοτων. Ουτοι γαρ και τους δαιμονας επισπωνται, και παντα
εαυτοις επαγουσι τα δεινα. Ἀλλ' οιδαινει, φησιν, η καρδια, και ταις υβρεσι δακνεται;
Οιδα καγω· δια γαρ τουτο τους κρατουντας του δεινου τουτου θηριου θαυμαζω. Ἂν
γαρ θελωμεν, δυνατον διακρουσασθαι το παθος. ∆ιατι γαρ, αρχοντων ημας
υβριζοντων, τουτο μη πασχομεν; αρ' ουχ οτι φοβος αντιῤροπος εστηκε του παθους,
ημας εκδειματων, και ουδε φυναι την αρχην συγχωρων; ∆ια τι δε και οι οικεται παρ'
ημων υβριζομενοι μυρια, σιγηι παντα φερουσιν; αρ' ουχ οτι και αυτοι τον αυτον
αυτοις επικειμενον εχουσι δεσμον; Συ δε μη μονον εννοησηις τον παρα του Θεου
φοβον, αλλ' οτι σε και αυτος ο Θεος υβριζει τοτε, ο κελευων σιγαιν, και παντα οισεις
πραως. Και ειπε προς τον επιοντα· Τι σοι παθω; αλλος μου κατεχει και την δεξιαν και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

την γλωτταν· και γενησεται και σοι κακεινωι φιλοσοφιας υποθεσις το ρημα. Νυν δε
ανθρωπων μεν ενεκεν και τα αφορητα φερομεν, και προς τους υβρικοτας λεγομεν
πολλακις· Ὁ δεινα με υβρισεν, ου συ· επι δε του Θεου ουδε ταυτην εξομεν την
ευλαβειαν; Και ποια ημιν εσται συγγνωμη; Ειπωμεν και προς την ημετεραν ψυχην· Ὁ
Θεος ημας υβριζει νυν, ο κατεχων ημων τας χειρας· μη σκιρτωμεν, μηδε εστω ο Θεος
ανθρωπων ατιμοτερος ημιν. Ἐφριξατε προς το ρημα; Ἀλλ' ουχι προς τα ρηματα
βουλομαι μονον, αλλα και προς την πραξιν φριττειν υμας. Ἐκελευσε γαρ ο Θεος
ραπιζομενους μη μονον φερειν, αλλα και παρεχειν εαυτους προς το χειρον τι παθειν.
Ἡμεις δε μετα τοσαυτης σφοδροτητος εναντιουμεθα, ως μη μονον μη παρεχειν
εαυτους εις το κακως παθειν, αλλα και αμυνασθαι, πολλακις δε και αρχειν χειρων
αδικων, και ελαττουσθαι νομιζειν, αν μη πραξωμεν τα αυτα. Και γαρ το δεινον τουτο
59.53 εστιν, οτι και νικαιν οιομεθα, την εσχατην ητταν ηττωμενοι και κειμενοι κατω,
και μυριας δεχομενοι πληγας παρα του διαβολου, κρατειν αυτου νομιζομεν. ∆ιο,
παρακαλω, μαθωμεν τις της νικης ταυτης ο τροπος, και τουτο μετιωμεν του τροπου
το ειδος. Το γαρ παθειν κακως, τουτο εστι το στεφανουσθαι. Ει τοινυν βουλομεθα
και ημεις αναῤρηθηναι παρα του Θεου, μη τον των εξωθεν αγωνων, αλλα τον παρα
του Θεου νομον φυλαττωμεν εν τοις παλαι 59.54 σμασι τουτοις, και το παντα φερειν
μετα μακροθυμιας. Ουτω γαρ και των παλαιοντων περιγινωμεθα, και των ενταυθα,
και των επηγγελμενων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα,
κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.53.10 ΟΜΙΛΙΑ Εʹ. Παντα δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου
εγενετο ουδε εν ο γεγονεν.
αʹ. Μωυσης μεν αρχομενος της ιστοριας και της συγγραφης της εν τηι Παλαιαι,
περι των αισθητων ημιν διαλεγεται, και ταυτα απαριθμειται δια πολλων· Ἐν αρχηι
γαρ, φησιν, εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην· ειτα επαγει οτι και φως
εγενετο, και δευτερος ουρανος, και αστερων φυσις, και παντοδαπα γενη ζωων, και
τα αλλα παντα, ινα μη καθ' εκαστον επεξιοντες παρελκωμεν. Ὁ δε ευαγγελιστης
ουτος, απαντα συντεμων, εν ρηματι περιλαμβανει εκεινα τε και τα εκεινων
ανωτερα· εικοτως, ατε και γνωριμα οντα τοις ακουουσι, και επι μειζονα επειγομενος
υποθεσιν, και πασαν την πραγματειαν ενστησαμενος, ου περι των εργων, αλλα περι
του ∆ημιουργου και παντα παραγαγοντος ειπειν. ∆ια τοι τουτο εκεινος μεν, καιτοι γε
το ελαττον μερος της κτισεως απολαβων (ουδεν γαρ ημιν περι των αορατων
διελεχθη δυναμεων), τουτοις ενδιατριβει· ουτος δε, ατε προς αυτον σπευδων τον
Ποιητην ανελθειν, εικοτως απαντα παρατρεχει, και ταυτα και τα εκεινωι σεσιγημενα,
ενι και βραχει λογωι περιλαβων, τωι, Παντα δι' αυτου εγενετο. Και ινα μη νομισηις
παντα εκεινα λεγειν μονον αυτον τα και Μωυσει ειρημενα, επαγει, οτι Και χωρις
αυτου εγενετο ουδε εν ο γεγονε· τουτεστι, των γενητων καν ορατον τι ηι, καν
νοητον, ουδεν χωρις της του Υιου δυναμεως εις το ειναι παρηχθη. Ου γαρ δη την
τελειαν στιγμην τωι, Ουδε εν, επιθησομεν κατα τους αιρετικους. Ἐκεινοι γαρ
βουλομενοι το Πνευμα κτιστον ειπειν, φασιν· Ὃ γεγονεν, εν αυτωι ζωη ην. Ἀλλ'
ουτως απερινοητον γινεται το λεγομενον. Πρωτον μεν γαρ ουδε καιρος ην ενταυθα
του Πνευματος επιμνησθηναι· ει δε και εβουλετο, τινος ενεκεν ουτως ασαφως αυτο
τεθεικε; ποθεν γαρ δηλον, οτι περι του Πνευματος τουτο ειρηται; Ἄλλως δε
ευρησομεν κατα τον λογον τουτον, ου το Πνευμα, αλλ' αυτον τον Υιον δι' εαυτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

γινομενον. Ἀλλα διαναστητε, ωστε μη διαφυγειν υμας το λεγομενον· και φερε κατα
τον εκεινων τεως αναγνωμεν τροπον· ουτω γαρ ημιν φανερωτερον το ατοπον εσται·
Ὃ γεγονεν, εν αυτωι ζωη ην. Το Πνευμα φασιν ειρησθαι την ζωην. Ἀλλ' η ζωη αυτη
και φως ευρισκεται· επαγει γαρ, Και η ζωη ην το φως των ανθρωπων. Ουκουν κατ'
αυτους το φως των ανθρωπων ενταυθα το Πνευμα λεγει. Τι ουν; Ὅταν επαγηι και
λεγηι, οτι Ἐγενετο ανθρωπος παρα του Θεου απεσταλμενος, ινα μαρτυρησηι περι του
φωτος, αναγκη περι του Πνευματος αυτους λεγειν και τουτο ειρησθαι. Ὃν γαρ ανω
Λογον ειπε, τουτον προιων και 59.54 Θεον, και ζωην, και φως ονομαζει. Ζωη γαρ ην,
φησιν, ο Λογος ουτος, και η ζωη αυτη φως ην. Ει τοινυν ο Λογος η ζωη, ο δε Λογος
ουτος και η ζωη σαρξ εγενετο, η ζωη εγενετο σαρξ, τουτεστιν, ο Λογος· και αυτης
εθεασαμεθα την δοξαν, ως Μονογενους παρα Πατρος. Ἂν τοινυν το Πνευμα λεγωσιν
ενταυθα την ζωην ειρησθαι, ορα ποσα εψεται τα ατοπα. Ἔσται γαρ αυτο σαρκωθεν,
ουχ ο Υιος· εσται μονογενης Υιος το Πνευμα. Ει δε μη τουτο, εις ετερον παλιν
ατοπωτατον τουτο φευγοντες εμπεσουνται ουτως αναγινωσκοντες. Ει γαρ δη
ομολογησαιεν, οτι περι του Υιου ειρηται, και μη στιξαιεν μηδε αναγνοιεν ωσπερ
ημεις, αυτον αφ' εαυτου τον Υιον γεγενησθαι ερουσιν. Ει δε η ζωη ο Λογος, ο δε
γεγονεν, εν αυτωι ζωη ην· αυτος εν αυτωι και δι' εαυτου γεγονε κατα την αναγνωσιν
ταυτην. Ειτα τινα ειπων εν τωι μεσωι επηγαγε· Και εθεασαμεθα την δοξαν αυτου,
δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος. Ἰδου και μονογενης Υιος ευρισκεται κατα την
αναγνωσιν των ταυτα λεγοντων το Πνευμα το αγιον. Περι γαρ αυτου πασα αυτωι
αυτη η διηγησις ειρηται. Ὁρατε οταν εκκυλισθηι ο λογος της αληθειας, που
παρατρεπεται, και ποσα τικτει τα ατοπα; Τι ουν; ουκ εστι το Πνευμα φως, φησι; Ἔστι
μεν φως· αλλ' ενταυθα ου περι τουτου ειρηται· επει και ο Θεος λεγεται Πνευμα,
τουτεστιν, ασωματος· αλλ' ου παντως, ει που Πνευμα ειρηται, ο Θεος δηλουται. Και
τι θαυμαζεις, ει περι του Πατρος τουτο φαμεν; Ουδε γαρ επι του Παρακλητου τουτο
ειποιμεν αν· οτι ει που Πνευμα, παντως ο Παρακλητος δηλουται· καιτοι γε τουτο
αυτου μαλιστα γνωριστικον εστιν ονομα· αλλ' ου παντως, ει που Πνευμα, ο
Παρακλητος. Και γαρ και ο Χριστος Θεου δυναμις και Θεου σοφια λεγεται, αλλ' ου
παντως, ει που Θεου δυναμις και σοφια, ο Χριστος. Ουτω δη και ενταυθα, ει και
φωτιζει το Πνευμα, ομως νυν ου περι αυτου φησιν ο ευαγγελιστης. Ἀλλ' οταν
αυτους τουτων αποκλεισωμεν των ατοπων, οι δε παλιν πανταχου σπουδαζοντες
κατα της αληθειας εσταναι, λεγουσιν, ετι της αυτης αναγνωσεως εχομενοι· Ὃ
γεγονεν, εν αυτωι ζωη ην. Τουτεστιν, ο γεγονε ζωη ην. Τι ουν; Και τα Σοδομηνων
παθη, και ο κατακλυσμος και η γεεννα, και μυρια οσα τοιαυτα; Ἀλλα περι
δημιουργιας ο λογος ημιν, φησι. Μαλιστα μεν ουν κακεινα δημιουργιας εστιν. Ἀλλ'
ινα εκ περιουσιας τον λογον αυτων ελεγξωμεν, ερωμεθα αυτους· Το ξυλον, ειπε μοι,
ζωη; και ο λιθος, ζωη, τα αψυχα ταυτα και ακινητα; 59.55 αλλ' ο ανθρωπος ολον
ζωη; Και τις αν τουτο ειποι; Ου γαρ αυτοζωη ο ανθρωπος, αλλα ζωης δεκτικος. βʹ.
Ὅρα δε παλιν κανταυθα το ατοπον· κατα γαρ την αυτην ακολουθιαν και ενταυθα
τον λογον προαξομεν, ωστε μαθειν την ανοιαν αυτων καντευθεν. Ουτω γαρ
ουδαμως ουδεν αρμοττοντα λεγουσι τωι Πνευματι. Ὅταν γαρ εκπεσωσιν εκειθεν,
ανθρωποις αυτα περιαπτουσιν, α του Πνευματος ενομισαν αξιως ειρησθαι. Πλην
αλλα και ουτως αυτην εξετασωμεν την αναγνωσιν. Ζωη η κτισις λεγεται νυν·
ουκουν και φως η αυτη· και περι αυτης ηλθε μαρτυρησων ο Ἰωαννης. ∆ια τι ουν μη
και αυτος εστι φως; Ουκ ην γαρ εκεινος το φως, φησι. Καιτοι και αυτος της κτισεως
ην. Πως ουν ουκ εστιν ουτος φως; πως δε Ἐν τωι κοσμωι ην, και ο κοσμος δι' αυτου
εγενετο; η κτισις εν τηι κτισει ην, και η κτισις δια της κτισεως γεγονε; πως δε Και ο
κοσμος αυτον ουκ εγνω; την κτισιν η κτισις ουκ εγνω; Ὅσοι δε ελαβον αυτον,
εδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γενεσθαι. Ἀλλ' αλις του γελωτος. Ὑμιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

γαραφιημι λοιπον επεξελθειν τηι των λογων τουτων τερατειαι, ινα μη αυτοι τουτο
δοξωμεν προηιρησθαι, το γελωτοποιειν απλως, και τον χρονον εικη
παραναλωσωμεν. Ει γαρ μητε περι του Πνευματος ταυτα ειρηται (ωσπερ ουν ουδε
ειρηται, καθως αποδεδεικται), μητε περι της κτισεως, εχοιντο δε ετι της αυτης
αναγνωσεως· το παντων ατοπωτερον εκεινο εψεται, οπερ εμπροσθεν ειρηκαμεν, το
τον Υιον δι' εαυτου γεγενησθαι. Ει γαρ το φως το αληθινον ο Υιος εστι, το δε φως
τουτο ζωη ην, η δε ζωη γεγονεν εν αυτωι· αναγκη πασα τουτο συνενεχθηναι κατα
την εκεινων αναγνωσιν. ∆ιο ταυτην αφεντες, επι την νενομισμενην ελθωμεν
αναγνωσιν τε και εξηγησιν. Τις δε εστιν αυτη; Το μεχρι του, Ὃ γεγονεν, αναπαυσαι
τον λογον· ειτα απο της εξης λεξεως αρξασθαι της λεγουσης, Ἐν αυτωι ζωη ην. Ὃ
γαρ λεγει, τοιουτον εστι· Χωρις αυτου γεγονεν ουδε εν ο γεγονεν. Ει τι γεγονε των
γενητων, φησιν, ουκ εγενετο χωρις αυτου. Ὁραις πως τηι βραχεια ταυτηι προσθηκηι
παντα διωρθωσατο τα υφορμουντα ατοπα; Τωι γαρ επαγαγειν, οτι Χωρις αυτου
εγενετο ουδε εν, και προσθειναι, Ὃ γεγονε, τα τε νοητα περιελαβε, και το Πνευμα
υπεξειλεν. Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Παντα δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο
ουδε εν· ινα μη τις ειπηι· Ουκουν ει παντα δι' αυτου, και το Πνευμα γεγονε, της
προσθηκης εδεηθη ταυτης. Ἐγω γαρ, φησιν, ει τι γενητον εστι, τουτο ειπον δι' αυτου
γεγενησθαι, καν αορατον ηι, καν ασωματον, καν εν τοις ουρανοις. ∆ια τουτο ουχ
απλως ειπον παντα, αλλ' ει τι γεγονε, τουτεστι, τα γενητα. Το δε Πνευμα ου γενητον.
Ειδες διδασκαλιαν ηκριβωμενην; Ἀνεμνησε της δημιουργιας των αισθητων·
προλαβων γαρ αυτα Μωυσης εδιδαξεν· ειτα εκειθεν προκοψαντας, επι τα υψηλοτερα
αγαγων, τα ασωματα λεγω και τα αορατα, υπεξειλε της κτισεως απασης το Πνευμα
το αγιον. Ουτω και Παυλος απο της χαριτος ταυτης εμπνεομενος ελεγεν· Ὅτι εν
αυτωι εκτισθη τα παντα. Και ορα παλιν και ενταυθα την αυτην ακριβειαν. Το γαρ
59.56 αυτο Πνευμα ταυτην εκινει την ψυχην. Ἵνα γαρ μητε υπεξεληι τις των
γενητων τι της του Θεου δημιουργιας, δια το αορατα αυτα ειναι· μητε τουτοις
εγκαταμιξηι τον Παρακλητον, παραδραμων και αυτος τα αισθητα και πασι γνωριμα,
τα εν τοις ουρανοις απαριθμειται λεγων· Ειτε θρονοι, ειτε κυριοτητες, ειτε αρχαι,
ειτε εξουσιαι. Το γαρ, Ειτε, εφ' εκαστου κειμενον, ουδεν αλλο ημιν εμφαινει, η
τουτο, το, Παντα δι' αυτου εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν, ο γεγονεν. Ει
δε το, ∆ια, νομιζεις ελαττωσεως ειναι, ακουσον αυτου λεγοντος· Συ καταρχας, Κυριε,
την γην εθεμελιωσας, και εργα των χειρων σου εισιν οι ουρανοι· ο περι του Πατρος
ως δημιουργου ειρηται, τουτο περι του Υιου λεγων· ουκ αν ειπων, ει μη ως περι
δημιουργου, αλλ' ουχ υπουργουντος τινι την δοξαν ειχε. Ει δε ενταυθα το, ∆ι' αυτου,
ειρηται, δι' ουδεν ετερον τεθειται, αλλ' ινα μη αγεννητον υποπτευσηι τις τον Υιον.
Ἐπει οτι κατα το της δημιουργιας αξιωμα ουδεν ελαττον εχει του Πατρος, ακουσον
αυτου λεγοντος· Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει· ουτω και ο Υιος
ους θελει ζωοποιει. Ει μεν ουν περι του Υιου και εν τηι Παλαιαι το, Καταρχας συ,
Κυριε, την γην εθεμελιωσας, ειρηται, σαφες το της δημιουργιας αξιωμα· ει δε περι
του Πατρος τουτο τον Προφητην ειρηκεναι λεγεις, τον δε Παυλον τωι Υιωι
προσνενεμηκεναι το περι εκεινου λεχθεν, και ουτω το αυτο γινεται παλιν. Ουδε γαρ
αν και τωι Υιωι πρεπειν αυτο ο Παυλος ενομοθετησεν, ει μη σφοδρα εθαῤρει, οτι τα
της αξιας ομοτιμα ην. Και γαρ ην τολμης εσχατης, τα τηι ασυγκριτωι πρεποντα φυσει,
επι την ελαττω και αποδεουσαν εκεινης αγαγειν. γʹ. Ἀλλ' ουτε ελαττων εστιν, ουτε
αποδεει της του Πατρος ουσιας ο Υιος. ∆ιοπερ ου ταυτα μονον εθαῤρησεν ειπειν ο
Παυλος περι αυτου, αλλα και ετερα τοιαυτα. Το γαρ, Ἐξ ου, ρημα, οπερ ως αξιον τινα
μονου του Πατρος απονεμεις κληρον, και περι του Υιου φησιν, ουτω λεγων· Ἐξ ου
παν το σωμα δια των αφων και συνδεσμων επιχορηγουμενον και συμβιβαζομενον
αυξει εις την αυξησιν του Θεου. Και ουκ αρκειται τουτωι μονωι, αλλα και ετερωθεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

υμιν αποφραττει τα στοματα, το, ∆ι' ου, τουτο οπερ ελαττωσεως ειναι λεγεις, τωι
Πατρι προσνεμων. Πιστος γαρ ο Θεος, φησι, δι' ου εκληθητε εις κοινωνιαν του Υιου
αυτου· και παλιν, ∆ια του θεληματος αυτου· και αλλαχου, Ὅτι εξ αυτου, και δι'
αυτου, και εις αυτον τα παντα. Ὥστε ου τωι Υιωι μονωι το, Ἐξ ου, αλλα και τωι
Πνευματι προσνενεμηται. Και γαρ τωι Ἰωσηφ ο αγγελος ελεγε· Μη φοβηθηις
παραλαβειν Μαριαμ την γυναικα σου· το γαρ εν αυτηι γεννηθεν, εκ Πνευματος εστιν
αγιου· ωσπερ ουν και το, Ἐν ωι, του Πνευματος ον, ουκ απαξιοι και τωι Θεωι
προσνεμειν ο Προφητης, ουτω λεγων· Ἐν τωι Θεωι ποιησομεν δυναμιν. Και ο Παυλος,
∆εομενος. φησιν, ει πως ηδη ποτε ευοδωθησομαι εν τωι θεληματι του Θεου ελθειν
προς υμας. Και επι του Χριστου δε παλιν τουτο τιθησι λεγων· Ἐν Χριστωι Ἰησου. Και
ολως πολλακις και συνεχεστερον ευροιμεν αν μεθισταμενας ταυτας τας λεξεις·
ταυτα δε ουκ αν συνεβη μη πανταχου της αυτης ουσιας υποκειμενης. Ἵνα δε το,
Παντα δι' αυτου εγενετο, μη περι των σημειων υποπτευσηις νυν λεγεσθαι (περι 59.57
γαρ τουτων οι λοιποι διελεχθησαν ευαγγελισται), επαγει μετα ταυτα λεγων· Ἐν τωι
κοσμωι ην, και ο κοσμος δι' αυτου εγενετο· αλλ' ου το Πνευμα· ουδε γαρ των
γενητων τουτο, αλλα των υπερ την κτισιν απασαν. Ἀλλα τεως εχωμεθα των εξης.
Ειπων γαρ περι της δημιουργιας ο Ἰωαννης, οιον, οτι Παντα δι' αυτου εγενετο, και
χωρις αυτου εγενετο ουδε εν ο γεγονεν· επαγει και τον περι της προνοιας λογον, Ἐν
αυτωι ζωη ην, λεγων. Και γαρ ινα μηδεις απιστησηι, πως τα τοσαυτα και τηλικαυτα δι'
αυτου γεγονεν, επηγαγεν, οτι Ἐν αυτωι ζωη ην. Καθαπερ ουν επι της πηγης της
τικτουσης αβυσσους, οσον αν αφεληις, ουδεν ηλαττωσας την πηγην· ουτω και επι της
ενεργειας του Μονογενους, οσα αν πιστευσηις παρηχθαι δι' αυτης και πεποιησθαι,
ουδεν ελαττων αυτη γεγονε· μαλλον δε, ιν' οικειοτερωι χρησωμαι παραδειγματι, το
του φωτος ερω, ο και αυτος επηγαγεν ευθεως, ειπων· Και η ζωη ην το φως. Ὥσπερ
ουν το φως, οσας αν φωτισηι μυριαδας, ουδεν εις την οικειαν ελαττουται
λαμπροτητα· ουτω και ο Θεος, και προ του εργασασθαι, και μετα το ποιησαι, ομοιως
ανελλιπης μενει, μηδεν ελαττουμενος, μηδε ατονων εκ της δημιουργιας της πολλης·
αλλα καν μυριους δεηι γενεσθαι κοσμους τοιουτους, καν απειρους, ο αυτος μενει
πασιν αρκων, ου προς το παραγαγειν αυτους μονον, αλλα και προς το συγκρατησαι
μετα την δημιουργιαν αυτους. Το γαρ της ζωης ονομα ενταυθα ου της δημιουργιας
μονον εστιν, αλλα και της προνοιας της κατα την διαμονην. Και τον περι της
αναστασεως δε λογον προκαταβαλλεται ημιν, και των θαυμαστων τουτων
ευαγγελιων αρχεται. Της γαρ ζωης παραγενομενης προς ημας, λελυται του θανατου
το κρατος, και του φωτος λαμψαντος ημιν, ουκ ετι το σκοτος εστιν, αλλα μενει
διαπαντος εν ημιν το ζηιν, και θανατος αυτου περιγενεσθαι ου δυναται. Ὥστε ο περι
του Πατρος ειρηται, και περι τουτου κυριως αν λεχθειη, οτι Ἐν αυτωι ζωμεν, και
κινουμεθα, και εσμεν. Ὃ και Παυλος δηλων ελεγεν Ὅτι εν αυτωι εκτισθη τα παντα,
και τα παντα εν αυτωι συνεστηκε. ∆ιο και ριζα και θεμελιος ειρηται. Ὅταν δε
ακουσηις, οτι Ἐν αυτωι ζωη ην, μη συνθετον υπολαβηις· και γαρ προιων και περι του
Πατρος φησιν· Ὥσπερ ο Πατηρ εχει ζωην εν εαυτωι, ουτως εδωκε και τωι Υιωι ζωην
εχειν. Ἀλλ' ωσπερ τον Πατερα ουκ αν ειποις δια τουτο συγκεισθαι, ουτω μηδε τον
Υιον. Και γαρ και αλλαχου φησιν, οτι Φως εστιν ο Θεος· και παλιν, οτι Φως οικει
απροσιτον. Ταυτα δε παντα ειρηται, ουχ ινα συνθεσιν υπολαβωμεν, αλλ' ινα κατα
μικρον αναχθωμεν προς το των δογματων υψος. Ἐπειδη γαρ ουκ αν ευκολως ενοησε
τις των πολλων, πως εστιν αυτου ενυποστατος η ζωη, προτερον μεν εκεινο ειπε το
ταπεινοτερον, επειτα δε παιδευθεντας προς το υψηλοτερον αγει. Ὁ γαρ ειπων, οτι
Ἔδωκεν αυτωι ζωην εχειν, ουτος παλιν φησιν, Ἐγω ειμι η ζωη· και παλιν, Ἐγω ειμι
το φως. Και ποταπον, ειπε μοι, τουτο το φως; Ου τοιουτον αισθητον, αλλα νοητον,
την ψυχην φωτιζον αυτην. Ἐπειδη γαρ μελλει λεγειν ο Χριστος, οτι Ουδεις δυναται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ ελκυσηι αυτον, δια τουτο προλαβων ενταυθα ο
ευαγγελιστης εφησεν, οτι αυτος εστιν ο φωτιζων, ινα καν περι του Πατρος ακουσηις
τι τοιουτον, μη του Πατρος ειναι 59.58 λεγηις αυτο μονου, αλλα και του Υιου. Παντα
γαρ, φησιν, οσα εχει ο Πατηρ μου, εμα εστι. Πρωτον μεν ουν περι της δημιουργιας
ημας εδιδαξεν· επειτα λεγει και τα κατα ψυχην αγαθα, απερ παρεσχεν ημιν ελθων,
και δι' ενος ρηματος ηινιξατο αυτα ο ευαγγελιστης, ειπων· Και η ζωη ην το φως των
ανθρωπων. Και ουκ ειπεν, Ἦν το φως των Ἰουδαιων, αλλα καθολου, Των
ανθρωπων. Ουδε γαρ Ἰουδαιοι μονον, αλλα και Ἕλληνες προς ταυτην ηλθον την
γνωσιν, και κοινον απασι προυκειτο τουτο το φως. Τινος δε ενεκεν ουχι και τους
αγγελους προσεθηκεν, αλλα Των ανθρωπων, ειπεν; Ὅτι νυν αυτωι περι της φυσεως
ταυτης ο λογος εστι, και τουτοις ηλθεν ευαγγελιζομενος τα αγαθα. Και το φως εν τηι
σκοτιαι φαινει. Σκοτιαν και τον θανατον και την πλανην φησι. Το μεν γαρ φως τουτο
το αισθητον ουκ εν τηι σκοτιαι φαινει, αλλ' εκεινης χωρις. Το δε κηρυγμα μεταξυ της
πλανης κρατουσης ελαμψε, κακεινην ηφανισε. Και εν τωι θανατωι γενομενος αυτος,
ουτως αυτου περιεγενετο, ως και τους ηδη προκατεχομενους αναγαγειν. Ἐπει ουν
ουτε ο θανατος αυτου περιεγενετο, ουτε η πλανη, αλλ' εστι φαιδρον πανταχου, και
λαμπει μετα της οικειας ισχυος· δια τουτο φησι· Και η σκοτια αυτο ου κατελαβε. Και
γαρ εστιν ακαταγωνιστον, ουκ εμφιλοχωρουν ταις μη φωτισθηναι βουλομεναις
ψυχαις. δʹ. Ει δε μη παντας ειλε, μη σε τουτο θορυβειτω· ουδε γαρ αναγκηι και βιαι,
αλλα βουλησει και γνωμηι προσαγεται ημας ο Θεος. Μη δη τας θυρας αποκλεισηις τωι
φωτι τουτωι, και πολλης απολαυσηι της τρυφης. Παραγινεται δε τουτο το φως δια
πιστεως, και παραγενομενον καταλαμπει λοιπον μετα πολλης της δαψιλειας τον
υποδεξαμενον· καν βιον αυτωι παρεχηις καθαρον, μενει διηνεκως ενοικων ενδον· Ὁ
γαρ αγαπων με, τας εντολας μου τηρησει, και ελευσομεθα εγω και ο Πατηρ προς
αυτον φησι, και μονην παρ' αυτωι ποιησομεθα. Ὥσπερ ουν ηλιακης ακτινος
απολαυειν ως χρη ουκ ενι, μη διανοιγοντα τους οφθαλμους· ουτως ουδε ταυτης
μετασχειν της λαμπροτητος δαψιλως, μη σφοδρα αναπετασαντα το της ψυχης ομμα,
και οξυδερκες αυτο παντοθεν κατασκευασαντα. Πως δε γινεται τουτο; Ὅταν παντων
εκκαθαρωμεν των παθων την ψυχην. Ἡ γαρ αμαρτια σκοτος εστι, και σκοτος βαθυ·
και δηλον εκ του ασυνειδοτως και λανθανοντως πρασσειν αυτην. Πας γαρ ο τα
φαυλα πρασσων, μισει το φως, και ουκ ερχεται προς το φως· και, Τα κρυφηι
γινομενα, αισχρον εστι και λεγειν. Καθαπερ ουν εν σκοτωι, ου φιλον, ουκ εχθρον τις
οιδεν, αλλα πασας αγνοει των πραγματων τας φυσεις· ουτω και εν τηι αμαρτιαι. Και
γαρ ο πλεονεκτησαι βουλομενος, ου διαιρει τον φιλον απο του πολεμιου· και ο
βασκαινων, και τον σφοδρα ωικειωμενον ως εχθρον οραι· και ο επιβουλευων ομοιως
προς παντας εκπεπολεμωται; και απλως απας ο την αμαρτιαν ποιων, των
μεθυοντων ουδεν διενηνοχε και μαινομενων, προς το των πραγματων μη επιγνωναι
την φυσιν. Και καθαπερ εν νυκτι, και ξυλον, και μολυβδον, και σιδηρον, και
αργυρον, και χρυσον, και λιθον τιμιον, παντα ομοιως ορωμεν, του διακρινοντος
αυτα φωτος ου παροντος· ουτω και ο βιον ακαθαρτον εχων, ουκ οιδε της
σωφροσυνης την αρετην, ου της φιλοσοφιας το καλλος. Ἐν 59.59 γαρ σκοτωι,
καθαπερ εφθην ειπων, καν λιθοι κεωνται τιμιοι, το καλλος ουκ εμφαινουσιν, ου
παρα την οικειαν φυσιν, αλλα παρα την αγνοιαν των ορωντων. Ου τουτο δε μονον
ημιν το δεινον τοις εν αμαρτιαις ουσι συμβαινει, αλλ' οτι και φοβωι συζωμεν
διηνεκει· και καθαπερ οι δια νυκτος ασεληνου βαδιζοντες τρεμουσι, καν μηδεις ο
φοβων παρηι· ουτω και οι την αμαρτιαν εργαζομενοι, θαῤρειν ουκ εχουσι, καν μηδεις
ο ελεγχων ηι, αλλα παντα δεδοικασι, και υποπτευουσιν, υπο του συνειδοτος
κεντουμενοι, και παντα αυτοις δεους και αγωνιας εστι μεστα, παντα περιβλεπονται,
παντα φοβουνται. Φυγωμεν τοινυν την ουτως οδυνηραν ζωην. Και γαρ μετα την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

οδυνην ταυτην θανατος εψεται, θανατος αθανατος· ουδε γαρ εστι της εκει κολασεως
τελος· και ενταυθα δε των παραπαιοντων ουδεν διενηνοχασιν οι πραγματα
ονειροπολουντες ουχ υφεστωτα. Και γαρ δοκουσι πλουτειν ου πλουτουντες, και
νομιζουσι τρυφαιν ου τρυφωντες, και ου προτερον αισθανονται της απατης ως χρη
ταυτης, εως αν της μανιας απαλλαγωσιν, εως αν τον υπνον αποτιναξωνται. ∆ιο
νηφειν και εγρηγορεναι πασιν ο Παυλος παρακελευεται· και ο Χριστος τα αυτα
παλιν. Ὁ νηφων και εγρηγορως, καν υπο της αμαρτιας αλωι, ταχεως αυτην
αποκρουεται· ο δε καθευδων και εξεστηκως, ουκ αισθανεται πως υπ' αυτης
κατεχεται. Μη τοινυν καθευδωμεν. Ου γαρ νυκτος ο καιρος, αλλ' ημερας. Ὡς εν
ημεραι τοινυν ευσχημονως περιπατησωμεν. Ουδεν γαρ αμαρτιας ασχημονεστερον.
Ἔλαττον κακον εις ασχημοσυνης λογον, γυμνους, η αμαρτανοντας η
πλημμελουντας περιερχεσθαι. Ἐκεινο μεν γαρ ου τοσουτον εγκλημα· πολλακις γαρ
και απο πενιας γενοιτ' αν· του δε αμαρτανοντος ουδεν αισχροτερον και ατιμοτερον.
Ἐννοησωμεν ουν τους εις δικαστηριον απιοντας αρπαγης ενεκα 59.60 και
πλεονεξιας, πως αισχροι και καταγελαστοι φαινονται, παντα αναισχυντουντες,
ψευδομενοι και ιταμευομενοι. Ἡμεις δε ουτως εσμεν ελεεινοι και ταλαιπωροι, ως
ιματιον μεν μη αν υπομειναι απλως περιβαλεσθαι και διεστραμμενως, αλλα καν
ετερον ιδωμεν τουτο πασχοντα, διορθουμεθα· παντων δε και ημων και των πλησιον
κατα κεφαλης περιπατουντων, μηδε επαισθανεσθαι. Τι γαρ αισχροτερον, ειπε μοι,
ανδρος προς γυναικα πορνην εισιοντος; τι δε υβριστου, τι δε λοιδορου και βασκανου
καταγελαστοτερον γενοιτ' αν; ποθεν ουν ου δοκει ταυτα ουτως ειναι αισχρα, ως το
γυμνους περιπατειν, Ἀπο της συνηθειας μονης. Τουτο μεν γαρ ουδεις ουδεποτε εκων
επαθεν· εκεινο δε απασιν αει τολμαται μετα αδειας. Ἐπει ει τις εις αγγελων πληθος
ηλθε, παρ' οις ουδεν ουδεποτε τοιουτον εγενετο, ειδεν αν τοτε ακριβως τον πολυν
γελωτα. Και τι λεγω πληθος αγγελων; Ἐν γαρ τοις βασιλειοις αυτοις τοις παρ' ημιν,
ει τις αν πορνην εισαγαγων χρωιτο αυτηι, η μεθηι οινου κατασχεθειη, η αλλο τι
τοιουτον ασχημονησειε, την εσχατην διδωσι δικην. Ει δε εν βασιλειοις ουκ ανεκτον
τα τοιαυτα τολμαιν, πολλωι μαλλον, του πανταχου βασιλεως παροντος και τα
γινομενα θεωμενου, αν τοιαυτα τολμωμεν, την εσχατην υποστησομεθα κολασιν.
∆ιο, παρακαλω, πολλην εν τωι βιωι την ησυχιαν επιδειξωμεθα, πολλην την
καθαροτητα Και γαρ εχομεν βασιλεα παντα ορωντα διηνεκως τα ημετερα. Ἵν' ουν
ημας αει τουτο δαψιλως φωτιζηι το φως, επισπασωμεθα ταυτην την ακτινα. Ουτω
γαρ και των ενταυθα και των μελλοντων απολαυσομεν αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα
αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.59 ΟΜΙΛΙΑ ς ʹ. Ἐγενετο ανθρωπος απεσταλμενος παρα Θεου, ονομα αυτωι
Ἰωαννης.
∆ιαλεχθεις περι του Θεου Λογου τα κατεπειγοντα εν προοιμιοις ημιν, οδωι
και ταξει προβαινων, και επι τον του Λογου κηρυκα τον ομωνυμον αυτου τον
Ἰωαννην ερχεται λοιπον. Συ δε ακουων, οτι παρα Θεου απεσταλη, μηδεν λοιπον
ανθρωπινον ειναι νομιζε των λεγομενων παρ' εκεινου. Ου γαρ τα αυτου, αλλα τα
του πεμψαντος απαντα φθεγγεται. ∆ιο και αγγελος προσηγορευται· αγγελου δε
αρετη, το μηδεν ιδιον ειπειν Το δε, Ἐγενετο, ενταυθα ου της εις το ειναι παροδου
δηλωτικον, αλλα της αποστολης εστιν αυτης. Το γαρ, Ἐγενετο απεσταλμενος παρα
Θεου, αντι του, απεσταλη παρα Θεου. Πως ουν το, Ἐν μορφηι Θεου υπαρχων, ου περι
της προς τον Πατερα απαραλλαξιας ειρησθαι φασι δια το μη προσκεισθαι το αρθρον;
Ἰδου γαρ και ενταυθα ουδαμου το αρθρον προσκειται. Ἆρ' ουν ου περι του Πατρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

ειρηται; Τι ουν ερουμεν τωι Προφητηι λεγοντι, οτι Ἰδου εγω αποστελλω τον αγγελον
μου προ προσωπου σου, ος κατασκευασει την οδον σου; Το μεν εμου και σου, δυο
προσωπων εστι δηλωτικον. Ουτος ηλθεν εις μαρτυριαν, ινα μαρτυρησηι περι του
φωτος. Τι τουτο; ο δουλος τωι δεσποτηι μαρτυρει, ισως ειποι τις αν; Ὅταν ουν μη
μονον υπο του δουλου μαρτυρουμενον αυτον, 59.60 αλλα και παραγινομενον ιδηις
προς αυτον, και μετα Ἰουδαιων βαπτιζομενον υπ' αυτου· αρ' ου μαλλον εκστησηι και
διαπορησεις; Ἀλλ' ου χρη ταραττεσθαι ουδε θορυβεισθαι, αλλ' εκπληττεσθαι την
αφατον αγαθοτητα. Ἂν δε επιμενηι τις ετι ιλιγγιων και θορυβουμενος, ερει και προς
αυτον τουτο, ο και προς Ἰωαννην ειπεν· Ἄφες αρτι· ουτω γαρ πρεπον εστιν ημιν
πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Ει δε και επι πλειον ταραχθειη, παλιν ερει α προς τους
Ἰουδαιους εφησε και προς αυτον, οτι Παρα ανθρωπου την μαρτυριαν ου λαμβανω. Ει
τοινυν μη δειται της μαρτυριας ταυτης, τινος ενεκεν απεσταλη παρα Θεου ο
Ἰωαννης; Ουχ ως αυτου δεομενου μαρτυριας (τουτο γαρ της εσχατης βλασφημιας
εστιν), αλλα διατι; Αυτος ο Ἰωαννης διδασκει λεγων· Ἵνα παντες πιστευσωσι δι'
αυτου. Και αυτος δε ο Χριστος ειπων, οτι Παρα ανθρωπου την μαρτυριαν ου
λαμβανω, ινα μη δοξηι παρα τοις ανοητοις εαυτωι περιπιπτειν· νυν μεν λεγων, Ἄλλος
εστιν ο μαρτυρων περι εμου· και οιδα οτι αληθης εστιν η μαρτυρια αυτου· τον γαρ
Ἰωαννην εδηλου· νυν δε λεγων, Παρα ανθρωπου την μαρτυριαν ου λαμβανω·
επηγαγε την λυσιν ταχεως, ειπων· Ἀλλα ταυτα λεγω δι' υμας, ινα 59.61 σωθητε·
ωσανει ελεγεν· Ὅτι μεν Θεος ειμι, και Θεου γνησιος Υιος, και της ουσιας εκεινης της
ακηρατου και μακαριας, [και] ουδενος δεομαι του μαρτυρησοντος. Καν γαρ μηδεις
εθεληι τουτο ποιειν, ουδεν εγω παρα τουτο εις την φυσιν ηλαττωμαι την εμην.
Ἐπειδη δε της σωτηριας μοι μελει της των πολλων, τουτου χαριν εις τουτο κατεβην
ταπεινοτητος, ως και ανθρωπωι την μαρτυριαν επιτρεψαι την εμην. ∆ια γαρ το
χαμαιζηλον και ασθενες των Ἰουδαιων, ουτως ευληπτοτερα αυτοις και ευκολωτερα
εμελλεν η εις αυτον γινεσθαι πιστις. Ὥσπερ ουν σαρκα περιεβαλετο, ινα μη γυμνηι τηι
θεοτητι προσβαλων, απαντας απολεσηι· ουτω και κηρυκα ανθρωπον εξεπεμψεν, ινα
της συγγενους ακουοντες φωνης, ευκολωτερον οι τοτε ακουοντες προσερχωνται.
Ἐπει οτι γε της εκεινου ουδεν εδειτο μαρτυριας, ηρκει δειξαι μονον εαυτον οστις ην
γυμνηι τηι ουσιαι, και καταπληξασθαι παντας. Ἀλλα τουτο ουκ εποιησε, δι' οπερ
εφθην ειπων· παντας γαρ αν ηφανισε, μηδενος δυναμενου την απροσιτον εκεινην
του φωτος προσβολην ενεγκειν. ∆ια τουτο και σαρκα, καθαπερ εφθην ειπων, υπεδυ,
και ενι των ημετερων ομοδουλων εγχειριζει την μαρτυριαν· επειδη παντα προς την
των ανθρωπων επραγματευσατο σωτηριαν, ου προς την αξιαν μονον την εαυτου,
αλλα και προς το ευπαραδεκτον και ωφελιμον τοις ακουουσιν ορων. Ὅπερ ουν και
αυτος αινιττομενος ελεγεν· Ταυτα λεγω δι' υμας, ινα σωθητε. Και ο ευαγγελιστης δε
τα αυτα τωι ∆εσποτηι φθεγγομενος, μετα το ειπειν, Ἵνα μαρτυρησηι περι του φωτος,
επηγαγεν, Ἵνα παντες πιστευσωσι δι' αυτου, μονονουχι λεγων· Μη νομισηις οτι δια
τουτο μαρτυρησων ηλθεν ο Βαπτιστης Ἰωαννης, ινα τι τωι ∆εσποτηι προσθηι εις
αξιοπιστιας λογον· ου δια τουτο, αλλ' ινα οι ομοφυλοι πιστευσωσι δι' αυτου. Ὅτι γαρ
ταυτην προανελειν την υποψιαν σπευδων τουτο ειρηκε, και εκ των μετα ταυτα
δηλον· επηγαγε γαρ, Ουκ ην εκεινος, λεγων, το φως. Ει δε μη προς την υπονοιαν
ταυτην ισταμενος επανελαβε τουτο, παρειλκεν απλως το λεγομενον, και ταυτολογια
μαλλον, η σαφηνεια διδασκαλιας ην. Ειπων γαρ, οτι απεσταλη, 59.62 Ἵνα μαρτυρησηι
περι του φωτος, τι παλιν λεγει, Ουκ ην εκεινος το φως; Ουχ απλως ουδε ματην· αλλ'
επειδη ως τα πολλα παρ' ημιν μειζων ο μαρτυρων του μαρτυρουμενου, και
αξιοπιστοτερος πολλακις ειναι δοκει· ινα μη τις και επι του Ἰωαννου τουτο
υποπτευσηι, εκ προοιμιων ευθεως την πονηραν ταυτην υποψιαν αναιρει, και
προῤριζον αυτην ανασπασας, δεικνυσι τις μεν ουτος ο μαρτυρων, τις δε εκεινος ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

μαρτυρουμενος, και οσον το μεσον του τε μαρτυρουμενου και του μαρτυρουντος
εστι. Και τουτο ποιησας, και δειξας αυτου την ασυγκριτον υπεροχην, ουτω μετα
αδειας λοιπον και τωι λειπομενωι επεξερχεται λογωι· και ει τι των ατοπων ην ταις
των ανοητοτερων υφορμουν διανοιαις, τουτο εκ μεσου μετα ακριβειας αρας, ουτως
απασι μετ' ευκολιας λοιπον και ακωλυτως τον της διδασκαλιας εφεξης ενιησι λογον.
Ευξωμεθα δη λοιπον μετα της των νοηματων τουτων αποκαλυψεως, και της των
δογματων ορθοτητος, και βιον ημιν γενεσθαι καθαρον και πολιτειαν λαμπραν.
Ἐπειδη τουτων οφελος ουδεν, εργων μη παροντων ημιν αγαθων. Καν γαρ απασαν
την πιστιν εχωμεν και την των Γραφων κατανοησιν, της δε απο του βιου προστασιας
ωμεν ερημοι και γυμνοι, ουδεν το κωλυον εις το της γεεννης απενεχθηναι πυρ, και
εις απειρον υπο της ασβεστου κατακαιεσθαι φλογος. Ὥσπερ γαρ οι τα αγαθα
πραξαντες, αναστησονται εις ζωην αιωνιον· ουτως οι τα εναντια τετολμηκοτες, εις
αιωνιον κολασιν και περας ουδεποτε εχουσαν. ∆ιο πασαν επιδειξωμεθα σπουδην,
ωστε μη το γενομενον ημιν απο της ορθης πιστεως κερδος διαφθειραι τηι των εργων
φαυλοτητι, αλλα και εντευθεν ευδοκιμησαντες μετα παῤρησιας ιδειν τον Χριστον.
Ταυτης γαρ ισον ουδεν της μακαριοτητος ειη ποτ' αν. Γενοιτο δε παντας επιτυχοντας
των ειρημενων, εις δοξαν Θεου παντα πραττειν, ωι η δοξα αμα τωι μονογενει Υιωι και
τωι Πνευματι τωι αγιωι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.61 ΟΜΙΛΙΑ Ζʹ. Ἦν το
φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρω πον ερχομενον εις τον κοσμον. αʹ. ∆ια
τουτο, ω πολυποθητα τεκνα, κατα μερος υμας τοις απο των Γραφων εστιωμεν
νοημασι, και ουκ αθροον παντα εκχεομεν, ινα ραιδια των αει καταβαλλομενων υμιν
η φυλακη γενηται. Και γαρ επι της οικοδομιας, ο μεν μηδεπω των προτερων λιθων
σφιγγεντων ετερους επιθεις, σαθρον απαντα και ευκαταβλητον υφαινει τον τοιχον·
ο δε αναμενων προτερον παγηναι τον χαλικα, και ουτω το λειπον κατα μικρον
επιτιθεις, μετα ασφαλειας απασαν απαρτιζει την οικιαν, ουκ ολιγοχρονιον τινα, ουδε
ευδιαλυτον, αλλα βεβαιαν κατασκευαζων αυτην. Τουτους και ημεις μιμωμεθα τους
οικοδομους, και κατα τον αυτον τροπον τας υμετερας οικοδομωμεν ψυχας. Και γαρ
δεδοικαμεν, μηποτε της προτερας καταβολης νεοπαγους υπαρχουσης, η των
δευτερων επιθηκη θεωρηματων και τοις προτεροις λυμηνηται, της διανοιας ουκ
αρκουσης απαντα ομου κατασχειν. Τι τοινυν εστι το σημερον ημιν αναγνωσθεν; Ἦν
το φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον ερχομενον εις τον 59.62 κοσμον.
Ἐπειδη γαρ ανω περι του Ἰωαννου διαλεγομενος ελεγεν, οτι ηλθεν, Ἵνα μαρτυρησηι
περι του φωτος, και οτι νυν απεσταλη· ινα μη τις ταυτα ακουων, δια την του
μαρτυρουντος προσφατον παρουσιαν, και περι του μαρτυρουμενου τοιαυτην τινα
υπονοιαν λαβηι, ανηγαγε την διανοιαν, και προς την επεκεινα πασης αρχης
παρεπεμψεν υπαρξιν, την ουδαμου ληγουσαν ουδε ισταμενην. Και πως ενι τουτο,
φησιν, Υιον οντα εχειν; Περι Θεου διαλεγομεθα, και το πως ερωταις; και ου δεδοικας,
ουδε φριττεις; Ειτα αν μεν σε ερηται τις· Πως δε ημων ατελευτητον εξουσιν αι ψυχαι
την ζωην και τα σωματα μετα ταυτα; καταγελασηι της πευσεως, ως ουκ αν
ανθρωπινης διανοιας ον τα τοιαυτα ζητειν, αλλα δειν πιστευειν μονον και μη
περιεργαζεσθαι το ειρημενον, αρκουσαν εχοντα αποδειξιν του λεχθεντος την
δυναμιν του ειρηκοτος· αν δε τον ψυχας και σωματα εργασαμενον, και της κτισεως
απασης ασυγκριτως υπερεχοντα, αναρχον ειναι φωμεν, τον τροπον ημας απαιτησεις;
Και τις αν ταυτα καθεστηκυιας ειναι φαιη 59.63 ψυχης; τις δε υγιαινοντος λογισμου;
Ἤκουσας, οτι Ἦν το φως το αληθινον. Τι φιλονεικεις εικη και ματην υπερακοντισαι
τωι λογισμωι την απειρον ταυτην ζωην; Ουδε γαρ οιον τε. Τι ζητεις τα αζητητα; τι
περιεργαζηι τα ακαταληπτα; τι ερευναις τα ανεξερευνητα; Κατανοησον των ηλιακων
ακτινων την ριζαν αυτην· αλλ' ου δυνησηι, και ομως ουκ αγανακτεις, ουδε
δυσχεραινεις επι τηι ασθενειαι. Πως ουν εν τοις μειζοσι τολμηρος γεγονας και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

προπετης; Ὁ της βροντης υιος Ἰωαννης, ο απο της σαλπιγγος ηχων της πνευματικης,
το, Ἦν, ακουσας παρα του Πνευματος, ουδεν επεζητησε πλεον· συ δε ο της χαριτος
αμοιρων της εκεινου, και ο απο των δειλων φθεγγομενος λογισμων, υπερβηναι το
μετρον της εκεινου γνωσεως φιλονεικεις; ∆ια τουτο τοιγαρουν ουδε προς το μετρον
της εκεινου γνωσεως αφικεσθαι δυνησηι. Τοιαυτη γαρ η του διαβολου μεθοδεια·
εξαγει μεν των παρα του Θεου δοθεντων ορων ημιν τους πειθομενους αυτωι, ως επι
πολλωι μειζοσιν· οταν δε ταις ελπισι ταυταις δελεασας εκβαληι της του Θεου χαριτος,
τοτε λοιπον ου μονον ουδεν πλεον προσδιδωσι, (πως γαρ διαβολος ων;), αλλ' ουδε
εις τα προτερα, ενθα ασφαλως και βεβαιως διετριβομεν, αφιησιν επανελθειν, αλλα
πανταχου περιαγει πλανωμενους, και ουκ εχοντας ουδαμου στηναι. Ουτω και τον
πρωτοπλαστον εκ της του παραδεισου διαγωγης εποιησεν εκπεσειν. Προσδοκιαι γαρ
μειζονος γνωσεως και τιμης φυσησας αυτον, και των τοτε υπαρχοντων αυτωι μετα
αδειας εξεβαλεν. Ου γαρ μονον ισοθεος ου γεγονε, καθως υπισχνειτο αυτωι, αλλα και
εις την του θανατου τυραννιδα εξεπεσεν, ου μονον ουδεν πλεον απο της του ξυλου
βρωσεως προσλαβων, αλλα και της γνωσεως ης ειχεν ου μικρον απολεσας, ελπιδι
πλειονος γνωσεως. Τοτε γαρ αισχυνεσθαι και καταδυεσθαι επι τηι γυμνοτητι, τοτε
αυτωι προσεγενετο, προ της απατης ανωτερω ταυτης οντι της αισχυνης. Αυτο τε γαρ
το οραιν εαυτον γυμνον οντα, και δεισθαι λοιπον της απο των ιματιων περιβολης,
και ετερα αυτωι πλειονα εντευθεν εφυη παθη τοτε. Ὅπερ ινα μη και ημεις παθωμεν,
πειθωμεθα τωι Θεωι, και μενωμεν εν οις αυτος ημιν προσεταξε, και μηδεν περαιτερω
πολυπραγμονωμεν, ινα μη και των ηδη δοθεντων ημιν εκπεσωμεν αγαθων, καθαπερ
και ουτοι πεπονθασι. Της γαρ αναρχου ζωης αρχην επιζητουντες ευρειν, και απερ
ηδυναντο εχειν απωλεσαν. Ουτε γαρ το ζητουμενον ευρον (ουδε γαρ εστι δυνατον),
και της υγιους περι του Μονογενους εξεπεσον πιστεως. Ἀλλ' ημεις μη μεταιρωμεν
ορια αιωνια, α εθεντο οι πατερες ημων, αλλ' εικωμεν πανταχου τοις του Πνευματος
νομοις, και ακουοντες οτι, Ἦν το φως το αληθινον, μηδεν πλεον επιζητωμεν ευρειν·
ουδε γαρ ενι ταυτην υπερβηναι την ρησιν. Ει μεν γαρ ως ανθρωπος εγεννα, αναγκη
μεσον ειναι τι του γεννωντος και του γεννωμενου· επειδη δε αῤρητως και ως Θεωι
πρεπον εστι, του προ και του μετα αναχωρει· των χρονων γαρ ταυτα ονοματα· ο δε
Υιος και των αιωνων παντων εστι ποιητης. βʹ. Ουκουν ου πατηρ, φησιν, αλλ'
αδελφος. Ποια αναγκη, ειπε μοι; Ει μεν γαρ και τον Πατερα και τον Υιον εξ ετερας
ελεγομεν ειναι ριζης, καλως αν ταυτα εφης τοτε. Ει δε ταυτην μεν φευγομεν την
ασεβειαν, 59.64 λεγομεν δε τον μεν Πατερα προς το αναρχον ειναι, μηδε
γεγεννησθαι· τον δε Υιον αναρχον ειναι, γεγεννημενον δε εκ του Πατρος· ποια
αναγκη εκ της εννοιας ταυτης τον ασεβη λογον εκεινον επεισελθειν; Ουδεμια.
Ἀπαυγασμα γαρ εστι· το δε απαυγασμα συνεπινοειται τηι φυσει, ης εστιν απαυγασμα.
∆ια γαρ τουτο και ο Παυλος τουτον ουτως εκαλεσεν, ινα μηδεν μεσον υποπτευσηις
Πατρος και Υιου. Τουτο μεν ουν τουτου δηλωτικον· το δε εφεξης του υποδειγματος,
την υφορμωσαν τοις ανοητοις ατοπιαν διορθουται. Μη γαρ, επειδη απαυγασμα,
φησιν, ηκουσας, της ιδιας αυτον απεστερησθαι νομισηις υποστασεως. Ἀσεβες γαρ
τουτο, και της των Σαβελλιανων και των απο Μαρκελλου μανιας. Ἡμεις δε ουχ
ουτως, αλλα και εν ιδιαι αυτον υποστασει ειναι φαμεν. ∆ια τουτο ειπων αυτον
απαυγασμα, επηγαγεν, οτι Και χαρακτηρ εστι της υποστασεως αυτου, ινα την ιδιαν
υποστασιν δηλωσηι και της αυτης οντα αυτον ουσιας, ης εστι και χαρακτηρ. Ου γαρ
αρκει μιαι λεξει, καθαπερ εφθην ειπων, τα περι Θεου παραστησαι δογματα τοις
ανθρωποις· αλλα αγαπητον, αν πολλα συμφορησαντες, εξ εκαστου το πρεπον
επιλεξωμεθα. Ουτω γαρ δυνησομεθα της αξιας εφικεσθαι δοξολογιας· αξιας δε λεγω,
κατα την ημετεραν δυναμιν. Ει γαρ τις προς αυτην την οντως αξιαν ειπειν δυνασθαι
νομιζοι, και φιλονεικοιη, λεγων ουτως ειδεναι τον Θεον ως αυτος οιδεν εαυτον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ουτος μαλιστα εστιν ο τον Θεον αγνοων. Ταυτ' ουν ειδοτες, μενωμεν κατεχοντες
μετα ασφαλειας α παρεδοσαν ημιν οι απ' αρχης αυτοπται και υπηρεται γενομενοι
του Λογου, και μηδεν περαιτερω περιεργαζωμεθα. ∆υο γαρ τοις ταυτην νοσουσι την
νοσον περιεσται τα δεινα· το τε εικη ταλαιπωρεισθαι, ζητουντας απερ ευρειν ου
δυνατον· το τε παροξυναι τον Θεον, τους παρ' αυτου τεθεντας ορους ανατρεπειν
επιχειρουντας. Ὅσην δε τουτο κινει την οργην, ουδεν δει παρ' ημων μαθειν, παντας
ειδοτας υμας. ∆ιο της απονοιας αυτων αφεμενοι, τρεμωμεν αυτου τους λογους, ινα
διηνεκως ημας τειχιζηι· Ἐπι τινα γαρ επιβλεψω, φησιν, αλλ' η επι τον πραον και
ταπεινον, και ησυχιον, και τρεμοντα μου τους λογους; Ἀφεντες τοινυν την ολεθριαν
ταυτην πολυπραγμοσυνην, συντριψωμεν τας καρδιας, πενθησωμεν τα ημαρτημενα
ημιν, καθως προσεταξεν ο Χριστος, κατανυγωμεν επι τοις πλημμεληθεισιν ημιν,
αναλογισωμεθα μετα ακριβειας τα κατα τον εμπροσθεν ημιν απαντα τολμηθεντα
χρονον, σπουδασωμεν αυτα αποτριψασθαι παντοδαπως. Πολλας γαρ εις τουτο ο
Θεος ανεωιξεν ημιν οδους. Λεγε γαρ συ, φησι, πρωτος, τας αμαρτιας σου, ινα
δικαιωθηις· και παλιν, Ειπα, Την ανομιαν μου εξαγορευσω κατ' εμου, και συ αφηκας
την ασεβειαν της καρδιας μου. Ουδε γαρ μικρον ημιν συντελει προς το μειωσαι των
αμαρτηματων το μεγεθος η συνεχης αυτων κατηγορια και μνημη. Ἔστι και ετερα
ταυτης ενεργεστερα οδος, το μηδενι των εις ημας ημαρτηκοτων μνησικακειν, το
πασι τοις εις ημας πλημμεληθεισι συγχωρειν τα πλημμεληματα. Βουλει και τριτην
μαθειν; Ἄκουσον του ∆ανιηλ λεγοντος· ∆ιο τας αμαρτιας σου εν ελεημοσυναις
λυτρωσαι, και τας ανομιας σου εν οικτιρμοις πενητων. Ἔστι δε και ετερα μετα
ταυτης, η των ευχων συνεχεια, και το 59.65 προσεδρευειν μετα καρτεριας ταις προς
τον Θεον εντευξεσι. Φερει τινα παραμυθιαν ημιν ου μικραν και λυσιν των
ημαρτημενων και νηστεια ομοιως, οταν μετα της εις ετερους φιλανθρωπιας γινηται,
και σβεννυσι το σφοδρον της οργης του Θεου. Πυρ γαρ φλογιζομενον σβεσει υδωρ,
και ελεημοσυναις αποκαθαιρονται αμαρτιαι. Ταυτας τοινυν πασας οδευωμεν τας
οδους. Ἂν γαρ εν τουτοις ωμεν διαπαντος, αν εις ταυτα την σχολην αναλισκωμεν,
ου μονον τα παρελθοντα απονιψομεθα πλημμεληματα, αλλα και εις το μελλον τα
μεγιστα κερδανουμεν. Ου γαρ παρεξομεν τωι διαβολωι σχολην προσβαλλειν ημιν,
59.66 ουτε εις ραιθυμιαν βιου, ουτε εις την ολεθριαν περιεργιαν. Και γαρ και ταυτα
μετα των αλλων, και εντευθεν τας ανοητους ζητησεις και τας λογομαχιας τας
επιβλαβεις επαγει, εκ του σχολαζοντας οραιν και αργουντας, και μηδεμιαν της κατα
τον βιον αρετης προνοιαν ποιουμενους. Ἀλλ' ημεις αυτωι ταυτην την παρεισδυσιν
αποφραξωμεν, γρηγορησωμεν, νηψωμεν ινα εν τωι βραχει τουτωι χρονωι καμοντες
ολιγα, των αθανατων εν τοις απειροις αιωσι τυχωμεν αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.65 ΟΜΙΛΙΑ Ηʹ. Ἦν το φως το αληθινον, ο φωτιζει παντα ανθρωπον
ερχομενον εις τον κοσμον.
αʹ. Ουδε γαρ κωλυει και τημερον των αυτων αψασθαι ρηματων, επειδη
πρωην υπο της των δογματων εξηγησεως εκωλυθημεν απασι τοις αναγνωσθεισιν
επεξελθειν. Που τοινυν εισιν οι μη λεγοντες αυτον αληθινον Θεον; Ἐνταυθα μεν γαρ
φως αληθινον ειρηται· ετερωθι δε, αυτοαληθεια, και αυτοζωη. Ἀλλ' εκεινωι μεν τωι
λογωι, οταν εκει γενωμεθα, σαφεστερον επεξελευσομεθα· κατα δε το παρον,
αναγκαιον τεως εκεινο προς την υμετεραν αγαπην ειπειν· Ει φωτιζει παντα
ανθρωπον ερχομενον εις τον κοσμον, πως αφωτιστοι μεμενηκασι τοσουτοι; Ου γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

δη παντες επεγνωσαν του Χριστου το σεβας. Πως ουν φωτιζει παντα ανθρωπον; Το
γε εις αυτον ηκον. Ει δε τινες εκοντες τους της διανοιας οφθαλμους μυσαντες, μη
βουλοιντο παραδεξασθαι του φωτος τουτου τας ακτινας, ου παρα την του φωτος
φυσιν η σκοτωσις εκεινοις, αλλα παρα την κακουργιαν των εκοντι αποστερουντων
εαυτους της δωρεας. Ἡ μεν γαρ χαρις εις παντας εκκεχυται, ουκ Ἰουδαιον, ουχ
Ἕλληνα, ου βαρβαρον, ου Σκυθην, ουκ ελευθερον, ου δουλον, ουκ ανδρα, ου
γυναικα, ου πρεσβυτην, ου νεον αποστρεφομενη· παντας δε ομοιως προσιεμενη, και
μετα της ισης καλουσα τιμης. Οι δε ουκ εθελοντες απολαυσαι της δωρεας ταυτης,
εαυτοις δικαιοι ταυτην αν ειεν λογισασθαι την πηρωσιν. Ὅταν γαρ της εισοδου
πασιν ανεωιγμενης, και μηδενος του κωλυοντος οντος, εθελοκακουντες τινες εξω
μενωσι, παρ' ουδενα ετερον, αλλ' η παρα την οικειαν πονηριαν απολλυνται μονον.
Ἐν τωι κοσμωι ην· αλλ' ουχ ως του κοσμου συγχρονος, απαγε. ∆ια γαρ τουτο επηγαγε·
Και ο κοσμος δι' αυτου εγενετο· δια τουτου σε παλιν αναγων επι την προαιωνιον
υπαρξιν του Μονογενους. Ὁ γαρ ακουσας οτι εργον αυτου τοδε το παν, καν σφοδρα
αναισθητος ηι, καν εχθρος, καν πολεμιος της δοξης του Θεου, παντως και εκων και
ακων αναγκασθησεται προ των εργων ομολογησαι τον Ποιητην. Ὅθεν μοι και
θαυμαζειν επεισιν αει την Παυλου του Σαμοσατεως μανιαν, πως προς την ουτω
φανεραν αληθειαν αντιβλεψαι ετολμησε, και εκων εαυτον κατεκρημνισεν. Ουδε γαρ
αγνοων, αλλα και σφοδρα ειδως ημαρτανε, ταυτον παθων τοις Ἰουδαιοις. Καθαπερ
γαρ εκεινοι προς ανθρωπους ορωντες, το της πιστεως 59.66 προυδωκαν υγιες,
ειδοτες μεν οτι αυτος εστιν ο μονογενης Υιος του Θεου, δια δε τους αρχοντας ουχ
ομολογουντες, ινα μη αποσυναγωγοι γενωνται· ουτω και τουτον γυναικι τινι
χαριζομενον, την σωτηριαν φασιν αποδοσθαι την εαυτου. ∆εινον γαρ, οντως δεινον
της κενοδοξιας η τυραννις, και σοφων οφθαλμους εκτυφλουν ικανον, οταν μη
νηφωσιν. Ει γαρ η δωροδοκια τουτο ισχυει, πολλωι μαλλον το ταυτης βιαιοτερον
παθος. ∆ια τουτο και Ἰουδαιοις ελεγεν ο Χριστος· Πως δυνασθε πιστευειν, δοξαν
παρα ανθρωπων λαμβανοντες, και την δοξαν την παρα του μονου Θεου ου
ζητουντες; Και ο κοσμος αυτον ουκ εγνω. Ἐνταυθα κοσμον το πληθος φησι, το
διεφθαρμενον και τοις γηΐνοις προστετηκος πραγμασι, τον χυδαιον, και ταραχωδη,
και ανοητον λαον. Ὡς οι γε του Θεου φιλοι και θαυμαστοι παντες αυτον επεγνωσαν
και προ της ενσαρκου παρουσιας. Και περι μεν του πατριαρχου και αυτος ονομαστι
φησιν ο Χριστος, οτι Ἀβρααμ ο πατηρ υμων ηγαλλιασατο, ινα ιδηι την ημεραν την
εμην· και ειδε, και εχαρη. Και περι του ∆αυιδ δε Ἰουδαιους ελεγχων ελεγε· Πως ουν
∆αυιδ εν Πνευματι Κυριον αυτον καλει λεγων· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου
εκ δεξιων μου; Και πολλαχου προς εκεινους ισταμενος Μωυσεως μεμνηται· περι δε
των λοιπων προφητων ο Ἀποστολος. Παντας γαρ τους προφητας απο Σαμουηλ
εγνωκεναι φησιν ο Πετρος αυτον, και την παρουσιαν αυτου ποῤρωθεν
προαναφωνειν, ουτω λεγων· Και παντες οι προφηται απο Σαμουηλ και των καθεξης
οσοι ελαλησαν, και κατηγγειλαν τας ημερας ταυτας Τωι δε Ἰακωβ και τωι πατρι τωι
τουτου, ωσπερ ουν και τωι παππωι, και εφανη και διελεχθη, και πολλα και μεγαλα
υπεσχετο δωσειν αγαθα, απερ ουν και εις εργον εξηνεγκε. Πως ουν, φησιν, αυτος
ελεγε· Πολλοι προφηται επεθυμησαν ιδειν α βλεπετε, και ουκ ειδον, και ακουσαι α
ακουετε, και ουκ ηκουσαν; Ἆρα γαρ ου μετεσχον της γνωσεως της εις αυτον; Πανυ
μεν ουν· και τουτο και απο της ρησεως ταυτης, αφ' ης νομιζουσι τινες αυτους
απεστερησθαι, πειρασομαι ποιησαι φανερον. Πολλοι γαρ, φησιν, επεθυμησαν ιδειν α
βλεπετε. Ὥστε ᾔδεσαν αυτον ηξοντα εις ανθρωπους, και οικονομησοντα, απερ και
ωικονομησεν. Ου γαρ αν, ει μη ᾔδεσαν, επεθυμησαν. 59.67 Ουδεις γαρ ων μηδε
εννοιαν εχει, τουτων λαβειν επιθυμιαν δυνησεται. Ὥστε ᾔδεσαν τον Υιον του Θεου,
και οτι ηξει εις ανθρωπους. Τινα ουν εστιν απερ ουκ ᾔδεσαν, και τινα απερ ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

ηκουσαν; Ταυτα α νυν υμεις βλεπετε και ακουετε. Ει δε και φωνης ηκουσαν, και
ειδον αυτον εκεινοι, αλλ' ουκ εν σαρκι, ουδε ουτω τοις ανθρωποις
συναναστρεφομενον, ουδε μετα τοσαυτης αυτοις ομιλουντα της αδειας. Τουτο γουν
και αυτος δηλων, ουχ απλως ειπεν· Ἐπεθυμησαν ιδειν εμε· αλλα τι; α υμεις βλεπετε·
ουδε, Ἀκουσαι εμου· αλλα τι; α υμεις ακουετε. Ὥστε ει και μη την ενσαρκον αυτου
παρουσιαν εθεασαντο, αλλ' ομως ᾔδεσαν αυτην εσομενην, ης και επεθυμουν· και
επιστευον εις αυτον, και μη εωρακοτες αυτον εν σαρκι. Ὅταν ουν εγκαλωσιν ημιν
Ἕλληνες ταυτα λεγοντες· Τι δε τον εμπροσθεν εποιει χρονον ο Χριστος, το των
ανθρωπων ουκ επισκοπουμενος γενος; και τι δηποτε εν εσχατωι της ημετερας ηλθεν
αντιληψομενος σωτηριας, τοσουτον αμελησας χρονον ημων; ερουμεν, οτι και προ
τουτου εν τωι κοσμωι ην, και προενοει των εργων αυτου, και γνωριμος τοις αξιοις
απασιν ην. Ει δε δια το μη παντας αυτον τοτε επεγνωκεναι, αλλα παρα των
γενναιων αυτον και εναρετων εκεινων μονων εγνωσθαι, φαιητε μη γνωριζεσθαι·
κατα τουτο ουδε νυν ομολογησετε προσκυνεισθαι αυτον υπο των ανθρωπων, επειδη
μηδε νυν απαντες αυτον ισασιν. Ἀλλ' ωσπερ επι του παροντος ουδεις αν δια τους
αγνοουντας αυτον τοις ειδοσι διαπιστησειεν· ουτως ουδε υπερ των εμπροσθεν
χρονων αμφισβητειν χρη, οτι πολλοις, μαλλον δε πασιν εγνωστο τοις γενναιοις και
θαυμασιοις ανδρασιν εκεινοις. βʹ. Ει δε λεγοι τις· Και τινος ενεκεν μη παντες
προσειχον αυτωι, μηδε παντες αυτον εθεραπευον τοτε, αλλα μονοι οι δικαιοι;
ερησομαι καγω, τινος ενεκεν μηδε νυν απαντες αυτον ισασι; Και τι λεγω περι του
Χριστου; Τον γαρ Πατερα τον τουτου, διατι μη παντες, μητε τοτε, μητε νυν εγνωσαν·
αλλ' οι μεν αυτοματως απαντα φερεσθαι λεγουσιν, οι δε δαιμονιοις την του παντος
επιτρεπουσι προνοιαν· εισι δε οι και ετερον παρα τουτον αναπλαττουσι θεον· τινες
δε αυτων και την αντικειμενην ειναι βλασφημουσιν αυτου δυναμιν, και τους νομους
αυτου, πονηρου τινος δαιμονος ειναι νομιζουσι; Τι ουν; παρα τουτο ουτε Θεον αυτον
φησομεν ειναι, επειδη τινες εισιν οι τουτο λεγοντες, και πονηρον αυτον
ομολογησομεν ειναι; και γαρ και τουτο εισιν οι βλασφημουντες αυτον. Ἄπαγε της
παραφροσυνης και της εσχατης παραπληξιας. Ει γαρ μελλοιμεν απο της των
μαινομενων κρισεως χαρακτηριζειν τα δογματα, ουδεν κωλυει μαινεσθαι και αυτους
μανιαν χαλεπωτατην. Ειτα, ηλιον μεν ουδεις λυμαντικον οφθαλμων ειναι φησει δια
τους νοσουντας τας οψεις, αλλα φωτιστικον, απο των υγιαινοντων λαμβανων τας
κρισεις· και το μελι δε ουδεις πικρον προσερει, επειδη τουτο τηι αισθησει των
αῤρωστων δοκει· τον δε Θεον απο της των ασθενουντων υποληψεως, η μη ειναι, η
πονηρον ειναι, η ποτε μεν προνοειν, ποτε δε μηδε ολως τουτο ποιειν ψηφιουνται
τινες; Και τις αν τους τοιουτους υγιαινειν φησειεν, αλλ' ουκ εξεστηκεναι και
παραπαιειν, και μαινεσθαι την εσχατην μανιαν; Ὁ κοσμος αυτον ουκ εγνω, φησιν.
Ἀλλ' ων ο κοσμος ουκ ην αξιος, ουτοι αυτον εγνωσαν. Ειπων δε και τους μη γνοντας
αυτον, εν βραχει και την αιτιαν 59.68 της αγνοιας εθηκεν. Ου γαρ απλως ειπεν, οτι
ουδεις αυτον εγνω, αλλ' οτι Ὁ κοσμος αυτον ουκ εγνω τουτεστιν, οι τωι κοσμωι μονωι
προσηλωμενοι, και τα του κοσμου φρονουντες ανθρωποι. Ουτω γαρ ειωθε καλειν
αυτους και ο Χριστος, ως οταν λεγηι· Πατερ αγιε, και ο κοσμος σε ουκ εγνω. Ουκ αρα
αυτον μονον, αλλα και τον Πατερα αυτου ο κοσμος ηγνοησε, καθαπερ ελεγομεν.
Ουδεν γαρ ουτω θολοι διανοιαν, ως το προστετηκεναι τοις παρουσι. Ταυτ' ουν
ειδοτες, αποστησατε εαυτους του κοσμου, και των σαρκικων αποῤρηξατε
πραγματων, καθοσον οιον τε. Ουδε γαρ εν τοις τυχουσιν υμιν απο τουτων η ζημια
γινεται, αλλ' εν τωι κεφαλαιωι των αγαθων. Ου γαρ εστιν ανθρωπον των κατα τον
παροντα βιον αντεχομενον πραγματων σφοδρως δυνηθηναι επιλαβεσθαι των εν
τοις ουρανοις γνησιως· αλλα αναγκη τον περι ταυτα εσπουδακοτα εκεινων εκπεσειν.
Ου δυνασθε γαρ, φησι, Θεωι δουλευειν και μαμωναι· αναγκη γαρ ενος εχεσθαι, και τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

ετερον μισειν. Και ταυτα και αυτη των πραγματων η πειρα βοαι. Οι γουν της των
χρηματων επιθυμιας καταγελασαντες, ουτοι μαλιστα εισιν οι τον Θεον αγαπωντες
ως χρη· ωσπερ ουν οι την αρχην εκεινην θαυμαζοντες, ουτοι μαλιστα παντων εισιν
οι αμβλυτεραν την περι αυτον αγαπην εχοντες. Ψυχη γαρ καθαπαξ υπο
φιλοχρηματιας αλουσα, ου ραιδιως ουδε ευκολως παραιτησεται και πραξαι και ειπειν
τι των παροξυνοντων τον Θεον, ατε και ετερου γενομενη δεσποτου δουλη, και
παντα απεναντιας επιταττοντος τωι Θεωι. Ἀνανηψατε τοινυν ποτε και διεγερθητε,
και εννοησαντες τινος εσμεν οικεται, την τουτου βασιλειαν αγαπησωμεν μονην·
κλαυσωμεν, θρηνησωμεν υπερ των εμπροσθεν χρονων, ων εδουλευσαμεν τωι
μαμωναι· ριψωμεν αυτου καθαπαξ τον ζυγον, τον αφορητον και τον βαρυν, και
μενωμεν φεροντες τον του Χριστου, τον κουφον και ραιστον· ουδεν γαρ επιταττει
τοιουτον ημιν οιον ο μαμωνας. Ουτος μεν γαρ εχθρους κελευει πασι γινεσθαι· ο δε
Χριστος τουναντιον, απαντας ασπαζεσθαι και φιλειν. Ἐκεινος τωι πηλωι και τηι
πλινθειαι προσηλωσας (τουτο γαρ εστιν ο χρυσος), ουδε τας νυκτας αφιησιν
αναπνευσαι μικρον· ουτος της μεν περιττης ταυτης και ανοητου φροντιδος
απαλλαττει, κελευει δε συναγειν τους θησαυρους εν τοις ουρανοις, ουκ εκ της εις
ετερους αδικιας, αλλ' εκ της οικειας δικαιοσυνης. Ἐκεινος μετα τους πολλους
ιδρωτας και τας ταλαιπωριας ουτε δυναται παραστηναι κολαζομενοις ημιν εκει και
κακως πασχουσι δια τους αυτου νομους, και επιτεινει την φλογα· ουτος δε καν
ποτηριον ημιν επιταξηι δουναι ψυχρου, ουδε τουτου τον μισθον και την αμοιβην
αφιησιν ημας απολεσαι ποτε, αλλα μετα πολλης αντιδιδωσι της δαψιλειας. Πως ουν
ουκ εσχατης ανοιας, της ουτω προσηνους δεσποτειας και τοσουτων γεμουσης
αγαθων αμελουντας, αχαριστωι και αγνωμονι δουλευειν τυραννωι, και ουδεν ουτε
ενταυθα, ουτε εκει δυναμενωι τους πειθομενους αυτωι και προσεχοντας ωφελειν; Και
ου τουτο μονον εστι το δεινον, ουδε αυτη η ζημια μονον, οτι ουκ αμυνει
κολαζομενοις· αλλ' οτι προς τουτωι και μυριοις περιβαλλει κακοις, οπερ εφθην
ειπων, τους πειθομενους αυτωι. Τους γαρ πλειονας των εκει κολαζομενων, απο
ταυτης ιδοι τις αν κολαζομενους της αιτιας, οτι χρημασιν εδουλευσαν και το χρυσιον
ηγαπησαν, και τοις δεομενοις ουκ επηρκεσαν. 59.69 Ἅπερ ινα μη και ημεις παθωμεν,
σκορπισωμεν, δωμεν τοις πενησιν, απαλλαξωμεν την ψυχην και των ενταυθα
φροντιδων των βλαβερων, και της εκει δια ταυτα κειμενης ημιν τιμωριας.
Ἀποθωμεθα δικαιοσυνην εν ουρανοις, αντι χρηματων των επι γης συλλεξωμεν
θησαυρους αναλωτους, θησαυρους δυναμενους συναποδημησαι προς τον ουρανον
ημιν· δυναμενους ημιν κινδυνευουσι παραστηναι, και ποιησαι τον κρι 59.70 την
ιλεων τοτε· ον γενοιτο παντας ημας ευμενη και νυν και κατ' εκεινην την ημεραν
σχοντας, απολαυσαι μετα πολλης παῤρησιας των ητοιμασμενων αγαθων εν τοις
ουρανοις, τοις ως χρη αγαπωσιν αυτον· χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.69 ΟΜΙΛΙΑ Θʹ. Εις τα ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον.
αʹ. Ἂν των προτερων διαμνημονευητε νοηματων, μετα πλειονος προθυμιας
και τα εξης εποικοδομησομεν, ως επι κερδει τουτο ποιουντες μεγαλωι. Ουτω γαρ υμιν
τε ευμαθεστερος εσται ο λογος, των ηδη λεχθεντων μεμνημενοις, και ημεις ου
πολλου δεησομεθα πονου, δυναμενων υμων δια της πολλης φιλομαθειας οξυτερον
τοις λοιποις ενοραιν. Ὁ μεν γαρ αει τα διδομενα απολλυς, αει δεησεται του
διδαξοντος, και ουδεποτε εισεται ουδεν· ο δε απερ αν λαβηι φυλαττων, και ουτω τα
λοιπα προσλαμβανων, ταχεως αντι μαθητου διδασκαλος εσται, και ουχ εαυτωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

μονον, αλλα και τοις αλλοις απασι χρησιμος. Ὅπερ μαλιστα ταυτην εσεσθαι
προσδοκω την εκκλησιαν, απο της πολλης ταυτης τεκμαιρομενος φιληκοΐας. Φερε
ουν ως εν ασφαλει θησαυροφυλακιωι ταις υμετεραις ψυχαις το αργυριον του Κυριου
παρακαταθωμεθα, και τα σημερον ημιν προτεθεντα αναπτυξωμεν, ως αν η του
Πνευματος παρεχηι χαρις. Ειπεν, οτι Ὁ κοσμος αυτον ουκ εγνω, περι των ανω
χρονων λεγων. Κατεισι λοιπον τωι λογωι και προς τους του κηρυγματος χρονους, και
φησιν· Εις τα ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυτον ου περιελαβον· ιδιους Ἰουδαιους λεγων
νυν, ως λαον περιουσιον, η και παντας δε τους ανθρωπους ως υπ' αυτου
γεγενημενους. Και καθαπερ ανωτερω διαπορων επι τηι ανοιαι των πολλων, και υπερ
της κοινης αισχυνομενος φυσεως ελεγεν, οτι ο κοσμος δι' αυτου γενομενος, τον
δημιουργον ουκ εγνωρισεν· ουτω και ενταυθα παλιν, επι τηι των Ἰουδαιων και τηι
των πολλων δυσανασχετων αγνωμοσυνηι, πληκτικωτερον τιθησι την κατηγοριαν,
λεγων, οτι Οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον, και ταυτα αυτον ελθοντα προς αυτους. Και
ουχ ουτος μονον, αλλα και οι προφηται θαυμαζοντες ελεγον το αυτο δη τουτο· και
Παυλος δε υστερον επι τοις αυτοις εκπληττομενος. Και οι μεν προφηται ουτως
εβοων, εκ προσωπου του Χριστου λεγοντες· Λαος, ον ουκ εγνων, εδουλευσε μοι, εις
ακοην ωτιου υπηκουσε μου· υιοι αλλοτριοι εψευσαντο με, υιοι αλλοτριοι
επαλαιωθησαν, και εχωλαναν απο των τριβων αυτων. Και παλιν· Οις ουκ ανηγγελη
περι αυτου, οψονται, και οι ουκ ακηκοασι, συνησουσι· και, Ευρεθην τοις εμε μη
ζητουσιν· εμφανης εγενομην τοις εμε μη επερωτωσι. Παυλος δε Ῥωμαιοις
επιστελλων ελεγε· Τι ουν; ο επεζητει Ἰσραηλ, τουτο ουκ επετυχεν· η δε εκλογη
επετυχε. Και παλιν· Τι ουν ερουμεν; Ὅτι εθνη τα μη διωκοντα δικαιοσυνην,
κατελαβε δικαιοσυνην· Ἰσραηλ δε διωκων νομον δικαιοσυνης, εις νομον
δικαιοσυνης ουκ εφθασε. Και γαρ εστιν οντως εκπληξεως αξιον, πως οι μεν εν ταις
προφητικαις ανατραφεντες βιβλοις, και του Μωυσεως καθ' εκαστην ακουοντες την
ημεραν, μυρια περι της του Χριστου λεγοντος παρουσιας, και των λοιπων 59.70.10
μετα ταυτα προφητων, ετι τε αυτον τον Χριστον θεωμενοι, καθ' εκαστην αυτοις
θαυματουργουντα, και μονοις αυτοις ομιλουντα, και μητε τοις μαθηταις
συγχωρουντα τεως εις οδον εθνων απελθειν η εις πολιν Σαμαρειτων εισελθειν, μητε
αυτον τουτο ποιουντα, αλλ' ανω και κατω λεγοντα, προς τα προβατα απεσταλθαι τα
απολωλοτα οικου Ἰσραηλ· ομως και των σημειων απολαυοντες, και των προφητων
καθ' ημεραν ακουοντες, και αυτον συνεχως αυτους αναμιμνησκοντα εχοντες, ουτω
καθαπαξ επηρωσαν εαυτους και εκωφωσαν, ως μηδενι τουτων εναχθηναι προς την
του Χριστου πιστιν ισχυσαι. Οι δε εξ εθνων τουτων μεν ουδενος απολαυσαντες, ουτε
θειων ποτε λογιων ακουσαντες, ουδε οσον οναρ ειπειν, αλλ' αει τοις των
παραπαιοντων ενστρεφομενοι μυθοις (τουτο γαρ η των εξωθεν φιλοσοφια), και
ποιητων ληρους ανελιττοντες, και ξυλοις και λιθοις προσηλωμενοι, και ουτε
δογματων ουτε πολιτειας ενεκεν ειδοτες τι χρηστον και υγιες (και γαρ ο βιος αυτοις
των δογματων ακαθαρτοτερος ην και εναγεστερος. Πως δε ουκ; Ἔμελλον τους θεους
αυτων πασηι κακιαι χαιροντας ορωντες, και δι' αισχρων μεν ρηματων, δι'
αισχροτερων δε θεραπευομενους πραγματων, και τουτο νομιζοντας εορτην και
τιμην· ετι γε μην και δι' ακαθαρτων φονων και παιδοκτονιων τιμωμενους,
κακεινους εις ταυτα ζηλουντες)· αλλ' ομως και προς αυτον τον πυθμενα της κακιας
καταπεσοντες, εξαιφνης ωσπερ εκ τινος μηχανης ανωθεν ημιν και απ' αυτης των
ουρανων της κορυφης ανεφανησαν διαλαμποντες. Πως ουν τουτο γεγονε, και
ποθεν; Ἄκουσον Παυλου λεγοντος. Και γαρ ο μακαριος εκεινος ταυτα ακριβως
ζητων, ουκ απεστη εως ου την αιτιαν ευρε, και τοις αλλοις ταυτην εδηλωσεν απασι.
Τις ουν εστιν αυτη; και ποθεν η τοσαυτη πωρωσις αυτοις; Ἄκουσον αυτου του την
οικονομιαν ταυτην εμπιστευθεντος ταυτα λεγοντος. Τι ουν ουτος λεγει, την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

διαπορησιν των πολλων λυων ταυτην; Ἀγνοουντες, φησι, την του Θεου
δικαιοσυνην, και ζητουντες την ιδιαν δικαιοσυνην στησαι, τηι δικαιοσυνηι του Θεου
ουχ υπεταγησαν. ∆ιο ταυτα επαθον. Και παλιν το αυτο τουτο ετερως ερμηνευων,
φησι· Τι ουν ερουμεν; Ὅτι εθνη τα μη διωκοντα δικαιοσυνην, κατελαβε
δικαιοσυνην, δικαιοσυνην δε την εκ πιστεως· Ἰσραηλ δε διωκων νομον δικαιοσυνης,
εις νομον δικαιοσυνης ουκ εφθασεν. Ειπε και διατι; Ὅτι ουκ εκ πιστεως· προσεκοψαν
γαρ τωι λιθωι του προσκομματος. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἀπιστια τουτων
γεγονεν αυτοις αιτια των κακων· ταυτην 59.71 δε ετεκεν η απονοια. Ἐπειδη γαρ προ
τουτου πλεον εχοντες Ἑλληνων, τωι τον νομον ειληφεναι και Θεον ειδεναι, και τα
αλλα απερ ο Παυλος φησι μετα την του Χριστου παρουσιαν ειδον απο της πιστεως
μετα της αυτης ομοτιμιας καλουμενους κακεινους και αυτους, και ουδεν πλεον
εχοντα τον εκ περιτομης του εξ εθνων μετα την πιστιν· εδηχθησαν υπο απονοιας εις
βασκανιαν ελθοντες, και την του ∆εσποτου φιλανθρωπιαν την αφατον και
υπερβαλλουσαν ουκ ηνεγκαν. Τουτο δε αυτοις ετερωθεν μεν ουδαμοθεν, εξ
αλαζονειας δε και πονηριας και μισανθρωπιας γεγονε. βʹ. Τι γαρ, ω παντων υμεις
ανοητοτεροι, κατεβλαπτεσθε εκ της εις ετερους γινομενης κηδεμονιας; πως δε τα
υμετερα ηλαττουτο αγαθα, τωι κοινωνους ετερους εχειν των αυτων; Ἀλλα τυφλον
οντως η πονηρια, και των δεοντων ουδεν δυναται συνιδειν ταχεως ∆ηχθεντες
τοινυν τωι κοινωνους μελλειν εχειν της αυτης παῤρησιας, καθ' εαυτων το ξιφος
ωθησαν, της του Θεου φιλανθρωπιας εκβαλοντες εαυτους· και μαλα εικοτως. Ἑταιρε
γαρ, φησιν, ουκ αδικω σε· θελω δε και τουτοις δουναι ωσπερ και σοι. Μαλλον δε
ουδε τουτων αξιοι των λογων ουτοι. Ἐκεινος μεν γαρ ει και εδυσχεραινεν, αλλ'
ομως εχων ειπειν ημερας ολοκληρου πονους, και ταλαιπωριας και θαλπη και
ιδρωτας· ουτοι δε τι εχοιεν αν ειπειν; Τοιουτον μεν ουδεν· ραιθυμιαν δε και ασωτιαν,
και τα μυρια κακα, α διαπαντος κατηγορουντες αυτων διετελουν οι προφηται
παντες, δι' α και αυτοι ομοιως τοις εθνεσι προσκεκρουκεσαν τωι Θεωι. Και τουτο ο
Παυλος δηλων ελεγεν· Ου γαρ εστι διαστολη Ἰουδαιου τε και Ἕλληνος· παντες γαρ
ημαρτον, και υστερουνται της δοξης του Θεου, δικαιουμενοι δωρεαν τηι αυτου
χαριτι. Και τουτο μεν απαν το κεφαλαιον χρησιμως και σφοδρα συνετως κατ'
εκεινην γυμναζει την επιστολην. Ἀνωτερω δε και μειζονος δεικνυσι κολασεως
αξιους ειναι. Ὅσοι γαρ εν νομωι ημαρτον, δια νομου κριθησονται, φησι· τουτεστι,
χαλεπωτερον, μετα της φυσεως και τον νομον κατηγορον εχοντες. Ου ταυτηι δε
μονον, αλλα τωι παρα τοις εθνεσι του τον Θεον βλασφημεισθαι γεγενησθαι αιτιοι· Το
γαρ ονομα μου, φησι, δι' υμας βλασφημειται εν τοις εθνεσιν. Ἐπει ουν τουτο
μαλιστα ην το δακνον αυτους· και γαρ και τοις πεπιστευκοσιν εκ περιτομης
παραδοξον το πραγμα ειναι εδοκει· διο και ενεκαλουν τωι Πετρωι προς αυτους απο
Καισαρειας επανελθοντι, οτι προς ανδρας ακροβυστιαν εχοντας εισηλθε, και
συνεφαγεν αυτοις· και μετα το μαθειν την οικονομιαν την του Θεου, παλιν και
ουτως εθαυμαζον, πως και εις τα εθνη η δωρεα του αγιου Πνευματος εκκεχυται, τωι
εκπληττεσθαι ενδεικνυμενοι, ως ουκ αν ποτε τουτο προσεδοκησαν το παραδοξον·
επει ουν ᾔδει οτι μαλιστα αυτων τουτο καθηπτετο, παντα ποιει οπως αυτων τον
τυφον κενωσηι, και την αλαζονειαν εκλυσηι σφοδρα οιδουσαν. Και ορα πως τουτο
ποιει· ∆ιαλεχθεις περι των Ἑλληνικων, και δειξας αυτους ουδεμιαν εχοντας
ουδαμοθεν απολογιαν, ουδε ελπιδα σωτηριας, κατηγορησας τε ακριβως και της των
δογματων αυτων διαστροφης, και της περι τον βιον ακαθαρσιας, μετατιθησιν επι
τους Ἰουδαιους τον λογον· και τα απο του Προφητου καταλεξας απαντα δι' ων
ελεγεν εκεινος, οτι μιαροι τινες ησαν και δο 59.72 λεροι και υπουλοι, και παντες αμα
ηχρειωθησαν, και ουδεις εν αυτοις εκζητει τον Θεον, αλλ' εξεκλιναν παντες, και οσα
τοιαυτα, επηγαγεν· Οιδαμεν δε οτι οσα ο νομος λεγει, τοις εν τωι νομωι λαλει, ινα παν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

στομα φραγηι, και υποδικος γενηται πας ο κοσμος τωι Θεωι. Παντες γαρ ημαρτον, και
υστερουνται της δοξης του Θεου. Τι ουν επαιρεις σαυτον, ω Ἰουδαιε; τι μεγα φρονεις;
Και γαρ και το σον εμπεφρακται στομα, και η ση παῤρησια ανηιρηται, και μετα του
κοσμου παντος και συ γεγονας υποδικος, και ομοιως τοις αλλοις εν χρειαι
καθεστηκας του δωρεαν δικαιωθηναι. Ἐχρην μεν ουν μηδε ει κατωρθωκως ης, και
παῤρησιαν πολλην ειχες προς τον Θεον, μηδε ουτω τοις μελλουσιν ελεεισθαι και
σωζεσθαι δια φιλανθρωπιαν φθονειν. Πονηριας γαρ τουτο εσχατης, επι τοις ετερων
τηκεσθαι αγαθοις, και μαλιστα οτε μηδε μετα της σης τουτο εμελλε γινεσθαι ζημιας.
Ει μεν γαρ η των αλλων σωτηρια τοις σοις ελυμαινετο καλοις, λογον αν ειχε το
αλγειν· καιτοι γε ουδε τουτο κατα τον μεμαθηκοτα φιλοσοφειν. Ει δε μητε
κολαζομενου θατερου πλεοναζει σοι τα των μισθων, μητε ευ πασχοντος ελαττουται,
τινος ενεκεν συ κοπτεις σαυτον υπερ ων ετερος σωζεται δωρεαν; Ἐχρην μεν ουν,
οπερ εφην, μηδε ει των ευδοκιμηκοτων ης, επι τηι κατα χαριν εις τα εθνη γινομενηι
δακνεσθαι σωτηριαι· οταν δε των αυτων υπευθυνος ων τωι ∆εσποτηι, και
προσκεκρουκως και αυτος, δυσχεραινηις επι τοις αλλοτριοις αγαθοις, και μεγα
φρονηις ως αυτος οφειλων μονος της χαριτος μετασχειν, ου βασκανιας μονον και
απονοιας, αλλα και της εσχατης ανοιας, και παντων των χαλεπωτατων αν ειης
υπευθυνος βασανιστηριων· την γαρ των κακων ριζαν απαντων εν σεαυτωι
κατεφυτευσας την υπερηφανιαν. ∆ιο και τις σοφος ελεγεν· Ἀρχη αμαρτιας
υπερηφανια· τουτεστι, ριζα και πηγη και μητηρ. Ουτω και ο πρωτοπλαστος εξεπεσε
της μακαριας εκεινης διαγωγης· ουτω και ο τουτον απατησας διαβολος απ' εκεινου
κατηνεχθη του της αξιας υψους. Ὅθεν ειδως ο μιαρος της αμαρτιας ταυτης την
φυσιν ικανην ουσαν και εξ αυτων καταβαλειν των ουρανων, ταυτην ηλθε την οδον,
οτε τον Ἀδαμ απο της τοσαυτης κατενεγκειν εσπουδασε τιμης. Τηι γαρ επαγγελιαι της
ισοθεΐας φυσησας αυτον, ουτω κατεῤρηξε και κατεβαλεν εις αυτα του ᾅδου τα
βαραθρα. Ουδεν γαρ ουτω της του Θεου φιλανθρωπιας αλλοτριοι, και τωι της
γεεννης παραδιδωσι πυρι, ως η της υπερηφανιας τυραννις. Ταυτης γαρ ημιν
παρουσης, απας ημων ο βιος ακαθαρτος γινεται, καν σωφροσυνην, καν παρθενιαν,
καν νηστειαν, καν ευχας, καν ελεημοσυνην, καν οτιουν επιτελωμεν. Ἀκαθαρτος γαρ,
φησι, παρα Κυριωι πας υψηλοκαρδιος. Καταστελλωμεν ουν τουτο το φυσημα της
ψυχης, και τον ογκον τουτον ανακοπτωμεν, ει γε εθελοιμεν ειναι καθαροι, και της
τωι διαβολωι κειμενης απηλλαχθαι κολασεως. Ὅτι γαρ τον αλαζονα τα αυτα εκεινωι
παθειν αναγκη, ακουσον του Παυλου λεγοντος· Μη νεοφυτον, ινα μη τυφωθεις, εις
κριμα εμπεσηι και παγιδα του διαβολου. Τι εστι κριμα; Εις την αυτην, φησι,
καταδικην, εις την αυτην κολασιν. Πως ουν αν τις εκφυγοι τουτο το δεινον, φησιν;
Ει γε αναλογισαιτο την εαυτου φυσιν, και των αμαρτηματων το πληθος, και των
εκει βασανιστηριων το μεγεθος, και των ενταυθα δοκουν 59.73 των λαμπρων το
προσκαιρον ουδεν χορτου διαφερον, και των εαρινων ανθεων μαλλον
μαραινομενον. Ἂν τουτους συνεχως παρ' εαυτοις κινωμεν τους λογισμους, και τους
τα μεγιστα κατωρθωκοτας επι μνημης εχωμεν, ου ραιδιως ο διαβολος επαραι
δυνησεται, καν μυρια φιλονεικηι, αλλ' ουδε υποσκελισαι την 59.74 αρχην. Ὁ δε Θεος
ο των ταπεινων, ο χρηστος και επιεικης, αυτος και υμιν και ημιν παρασχοι καρδιαν
συντετριμμενην και τεταπεινωμενην. Ουτω γαρ δυνησομεθα και τα αλλα μετ'
ευκολιας κατορθουν, εις δοξαν του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου
δοξα τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.73 ΟΜΙΛΙΑ Ιʹ. Εις τα ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυτον ου παρ ελαβον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

αʹ. Φιλανθρωπος ων ο Θεος, αγαπητε, και ευεργετικος, παντα ποιει και
πραγματευεται, ωστε ημας κατ' αρετην λαμπειν· και βουλομενος ημας ευδοκιμους
ειναι, και τουτο, βιαι μεν ουδενα ουδε αναγκηι, πειθοι δε και τωι ποιειν ευ τους
βουλομενους απαντας ελκει, και προς εαυτον επισπαται. ∆ια τουτο ελθοντα αυτον οι
μεν ελαβον, οι δε ουκ εδεξαντο. Ουδενα γαρ βουλεται ακοντα ουδε ηναγκασμενον
εχειν οικετην, αλλ' εκοντας απαντας και προαιρουμενους, και χαριν αυτωι της
δουλειας ειδοτας. Ἄνθρωποι μεν γαρ, ατε εν χρειαι καθεστωτες της των οικετων
διακονιας, και μη βουλομενους αυτους τωι της δεσποτειας κατεχουσι νομωι· ο δε
Θεος, ανενδεης ων, και μηδενος των ημετερων εν χρειαι καθεστηκως, της δε
ημετερας ενεκεν σωτηριας μονον απαντα πραττων, ημας αυτους ποιει τουτου
κυριους· και δια τουτο των μη βουλομενων ουδενι βιαν επιτιθησιν ουδε αναγκην.
Προς γαρ το συμφερον ημιν οραι μονον. Το γαρ ακοντας προς ταυτην ελκεσθαι την
δουλειαν, ισον τωι μηδε ολως δουλευειν εστι. Τι ουν κολαζει, φησι, τους ουκ
εθελοντας υπακουειν αυτωι; τι δε και γεενναν ηπειλησε τοις ουκ ακουουσι των
επιταγματων αυτου; Ὅτι και μη πειθομενων ημων σφοδρα κηδεται, λιαν ων αγαθος,
και αποπηδωντων και φευγοντων ουκ αφισταται· αλλ' επειδη την προτεραν της
ευεργεσιας οδον απωσαμεθα, ελθειν μη βουληθεντες την δια της πειθους και του
παθειν ευ, την ετεραν επεισηγαγε, την δια της κολασεως και των τιμωριων,
πικροτατην μεν ουσαν, αναγκαιαν δε ομως. Ὅταν γαρ η προτερα ατιμαζηται,
αναγκαια της δευτερας η επεισαγωγη. Ἐπει και οι νομοθεται πολλας και χαλεπας
κατα των ημαρτηκοτων τιθεασι τιμωριας, και ομως αυτους ουκ αποστρεφομεθα δια
ταυτα, αλλα και μαλλον τιμωμεν των κολασεων χαριν, και οτι μηδενος δεομενοι
των παρ' ημων, πολλακις δε ουδε ειδοτες τινες ποτε εσονται οι μελλοντες της δια
των γραμματων αυτων απολαυσεσθαι βοηθειας, ομως εφροντισαν της κατα τον βιον
τον ημετερον ευταξιας, τιμωντες μεν τους εν αρετηι ζωντας, ειργοντες δε δια των
τιμωριων τους ακολαστους, και τηι των λοιπων ησυχιαι λυμαινομενους. Ει δε
τουτους θαυμαζομεν και φιλουμεν, ου πολλωι μαλλον τον Θεον εκπληττεσθαι δει
και αγαπαιν της τοσαυτης ενεκεν κηδεμονιας; Και γαρ απειρον το μεσον εστι της τε
εκεινων και της τουτου προνοιας της εις ημας. Ἄφατος τε οντως και υπερβολην
πασαν νικων ο πλουτος της χρηστοτητος αυτου. Σκοπει δε· Εις τα ιδια ηλθεν, ου της
αυτου χρειας ενεκεν (ανενδεες γαρ, οπερ εφην, το Θειον), αλλα της των ιδιων
ενεκεν 59.74 ευεργεσιας. Και ουδε ουτως αυτον οι ιδιοι εις τα αυτου παραγενομενον
επ' ωφελειαι τηι αυτων παρελαβον, αλλα και διεκρουσαντο· και ου τουτο μονον,
αλλα και εξω του αμπελωνος εκβαλοντες απεκτειναν. Και ουδε ουτω της μετανοιας
αυτους απεκλεισεν, αλλ' εδωκεν, ει βουληθειεν μετα την τοσαυτην παρανομιαν
παντα απολουσασθαι τα πλημμεληθεντα, δια της εις αυτον πιστεως, και τοις ουδεν
τοιουτον ειργασμενοις, αλλα μαλιστα παντων αυτωι φιλοις εξισωθηναι. Και οτι ουχ
απλως ουδε ψυχαγωγιας ενεκεν ταυτα φθεγγομαι, λαμπραν υπερ τουτων αφιησι την
φωνην τα κατα τον μακαριον Παυλον απαντα. Ουτος γαρ τον Χριστον διωκων μετα
τον σταυρον, και τον εκεινου μαρτυρα Στεφανον ταις πολλαις βαλων χερσιν, επειδη
μετενοησε και κατεγνω των προτερον αμαρτηθεντων αυτωι, και τωι διωχθεντι
προσεδραμεν, εις τους φιλους αυτον ευθεως και τα πρωτεια εχοντας κατελεξε,
κηρυκα και διδασκαλον της οικουμενης απασης αποφηνας αυτον, τον βλασφημον,
τον διωκτην, τον υβριστην· καθως και αυτος, αγαλλομενος επι τηι του Θεου
φιλανθρωπιαι, ταυτα ανεκηρυττε, και ουκ ηισχυνετο, αλλα και ωσπερ εν στηληι τοις
γραμμασι τα προτερον αυτωι τολμηθεντα καταθεμενος, απασιν επεδεικνυ, βελτιον
ειναι νομιζων τον προτερον αυτου παρα παντων στηλιτευεσθαι βιον επι το φανηναι
το μεγεθος της του Θεου δωρεας, η συσκιασαι την αφατον αυτου και ανεκδιηγητον
φιλανθρωπιαν, οκνουντα την οικειαν απασιν εκπομπευσαι πλανην. ∆ια τουτο ανω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

και κατω στρεφει τας διωξεις, τας επιβουλας, τους πολεμους τους κατα της
Ἐκκλησιας· νυν μεν λεγων, Ουκ ειμι ικανος καλεισθαι αποστολος, διοτι εδιωξα την
Ἐκκλησιαν του Θεου· νυν δε, Ὅτι ηλθεν Ἰησους αμαρτωλους σωσαι, ων πρωτος ειμι
εγω· και παλιν, Ἠκουσατε την εμην αναστροφην ποτε εν τωι Ἰουδαισμωι, οτι καθ'
υπερβολην εδιωκον την Ἐκκλησιαν του Θεου, και επορθουν αυτην. βʹ. Καθαπερ γαρ
τινα ταυτην αμοιβην αποδιδους τωι Χριστωι της εις αυτον μακροθυμιας, το δειξαι
τινα οντα, και πως εχθρον και πολεμιον εσωσεν· ουτω μετα πολλης της παῤρησιας
κηρυττει την μαχην, ην πασηι προθυμιαι παρα την αρχην εμαχησατο τωι Χριστωι. Μετα
δε τουτου και τοις απεγνωκοσιν εαυτων χρηστας υποτεινει τας ελπιδας. Και γαρ και
τον Χριστον δια τουτο φησι προσιεσθαι αυτον, ινα εν αυτωι πρωτωι ενδειξηται την
πασαν μακροθυμιαν, και τον υπερβαλλοντα πλουτον της χρηστοτητος αυτου, προς
υποτυπωσιν των μελλοντων πιστευειν επ' αυτωι εις ζωην αιωνιον. Και γαρ ην
απασης αυτοις συγγνωμης μειζονα τολμηθεντα· απερ ουν και ο ευαγγελιστης
εμφαινων ελεγεν· Εις τα ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον. Ποθεν ηλθεν ο
παντα πληρων, και πανταχου παρων; ποιον κενωσας τοπον της αυτου παρουσιας, ο
παντα τηι χειρι συνεχων και διακρατων; Τοπον μεν ουδενα ημειψεν (πως γαρ); τηι δε
προς 59.75 ημας καταβασει τουτο ειργασατο. Ἐπειδη γαρ εν τωι κοσμωι ων, ουκ εδοκει
παρειναι, τωι μηπω γνωριζεσθαι, υστερον δε εαυτον εφανερωσε, την ημετεραν
υποδυναι σαρκα καταξιωσας, την φανερωσιν ταυτην και την καταβασιν, παρουσιαν
καλει. Θαυμασαι αξιον τον μαθητην μη αισχυνομενον επι τηι του διδασκαλου ατιμιαι,
αλλα και μετα παῤρησιας την εις αυτον γεγενημενην αναγραφοντα υβριν. Και τουτο
δε ου μικρον του φιλαληθους αυτου τροπου τεκμηριον. Και αλλως δε τον
αισχυνομενον υπερ των υβρικοτων ουχ υπερ του παροινηθεντος αισχυνεσθαι χρη.
Ουτος μεν γαρ ταυτηι μαλλον ελαμψε, και μετα την υβριν, τοσαυτην των υβρικοτων
ποιουμενος προνοιαν· εκεινοι δε αγνωμονες και μιαροι παρα πασιν εφανησαν, τον
επι τοσουτοις παραγενομενον αγαθοις, ως εχθρον απωσαμενοι και πολεμιον. Ου
ταυτηι δε μονον εβλαβησαν, αλλα και τωι μη τυχειν ων ετυχον οι λαβοντες αυτον.
Τινος δε ετυχον ουτοι; Ὅσοι δε ελαβον αυτον, εδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου
γενεσθαι, φησι. Τι ουν ου λεγεις ημιν, ω μακαριε, και την των μη δεξαμενων αυτον
κολασιν, αλλ' οτι μεν ιδιοι ησαν, και εις τα ιδια παραγενομενον ου παρελαβον, ειπες·
τι δε αντι τουτου πεισονται, και ποιαν υποστησονται κολασιν, τουτο ουκετι
προσεθηκας; καιτοι μειζονως αν αυτους ουτως εφοβησας, και το σκληρον της
απονοιας εμαλαξας δια της απειλης. Τινος ουν ενεκεν απεσιωπησας; Και τις ταυτης,
φησι, της κολασεως ετερα μειζων αν ποτε γενοιτο, οταν προκειμενης εξουσιας
αυτοις τεκνα Θεου γενεσθαι, μη γινωνται, αλλ' εκοντες εαυτους της τοσαυτης
αποστερωσιν ευγενειας τε και τιμης; Πλην αλλ' ουδε ενταυθα μονον αυτοις τα της
τιμωριας στησεται, μεχρι του μηδεν λαβειν αγαθον· αλλα και το ασβεστον αυτους
διαδεξεται πυρ, ο και προιων σαφεστερον απεκαλυψε. Τεως δε λεγει τα αποῤρητα
αγαθα των ειληφοτων αυτον, και εν βραχει παριστησιν αυτοις ρημασι, λεγων ουτως·
Ὅσοι δε ελαβον αυτον, εδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γενεσθαι. Καν δουλοι,
καν ελευθεροι, καν Ἕλληνες, καν βαρβαροι, καν Σκυθαι, καν ασοφοι, καν σοφοι,
καν γυναικες, καν ανδρες, καν παιδια, καν πρεσβυται, καν ατιμοι, καν εντιμοι, καν
πλουσιοι, καν πενητες, καν αρχοντες, καν ιδιωται, φησι, παντες της αυτης ηξιωνται
τιμης. Ἡ γαρ πιστις και η του Πνευματος χαρις, την εκ των κοσμικων αξιωματων
ανωμαλιαν περιελουσα, εις μιαν απαντας επλασε μορφην, και εις ενα απετυπωσε
χαρακτηρα τον βασιλικον. Τι ταυτης αν γενοιτο της φιλανθρωπιας ισον; Βασιλευς
μεν ο εκ του αυτου διηρτισμενος ημιν πηλου, τους ομοδουλους και της αυτης αυτωι
κοινωνουντας φυσεως, πολλακις δε και τον τροπον αμεινους οντας, ουκ αξιοι
καταλεγειν εις το στρατοπεδον το βασιλικον, αν δουλοι τυχωσιν οντες· ο δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

μονογενης του Θεου Παις, ουκ απηξιωσε και τελωνας, και μαγους, και δουλους, και
τους παντων ατιμοτερους, πολλους δε και τα σωματα αναπηρους, και μυριαν
εχοντας λωβην, εις τον των τεκνων καταλεξαι χορον. Τοσαυτη της εις αυτον
πιστεως η ισχυς· τοσαυτη της χαριτος η υπερβολη. Και καθαπερ η του πυρος φυσις τηι
των μεταλλων ομιλησασα γηι, χρυσον αυτον απο γης ευθεως εποιησεν· ουτω δη, και
πολλωι μαλλον αντι πηλινων χρυ 59.76 σους το βαπτισμα εργαζεται τους
λελουμενους, του Πνευματος πυρος δικην κατ' εκεινον τον καιρον εις τας ημετερας
εμπεσοντος ψυχας· και την μεν εικονα του χοικου κατακαιοντος, την δε εικονα του
επουρανιου νεοπαγη και λαμπραν, και ως απο χωνευτηριου στιλβουσαν
αναφεροντος. Και τι δηποτε ουκ ειπεν, οτι εποιησεν αυτους τεκνα Θεου, αλλ',
Ἔδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γενεσθαι; ∆εικνυς οτι πολλης δει της σπουδης,
ωστε την εν τωι βαπτισματι της υιοθεσιας ημιν εντυπωθεισαν εικονα, ακηλιδωτον δι'
ολου διατηρησαι και ανεπαφον· αμα δε και εμφαινων, οτι την εξουσιαν ταυτην
ουδεις ημας αφελεσθαι δυνησεται, αν μη προλαβοντες εαυτους αφελωμεθα. Ει γαρ οι
παρα ανθρωπων κυρος τινων πραγματων λαβοντες, τοσαυτην εχουσι την ισχυν,
οσην σχεδον οι δεδωκοτες αυτοι· πολλωι μαλλον οι παρα του Θεου ταυτης τυχοντες
της τιμης, αν μηδεν της εξουσιας ταυτης αναξιον πραξωμεν, παντων εσομεθα
δυνατωτεροι, δια το και παντων ειναι μειζω τε και αγαθωτερον τον ταυτην ημιν
εγχειρισαντα την τιμην. Ἅμα δε και ενδειξασθαι βουλεται, οτι ουχ απλως ουδε η
χαρις επεισιν, αλλα τοις βουλομενοις και εσπουδακοσι· και γαρ και εν τηι εξουσιαι
κειται τηι τουτων, το γενεσθαι τεκνα. Ἂν γαρ μη ελωνται αυτοι προτερον, ουκ
επεισιν η δωρεα, ουδε εργαζεται τι. γʹ. Πανταχου τοινυν το μεν κατηναγκασμενον
εκβαλων, το δε αυθαιρετον και αυτεξουσιον δεικνυς· τουτο και νυν ειρηκε. Και γαρ
εν αυτοις τουτοις τοις αποῤρητοις το μεν εστι του Θεου, το δουναι την χαριν· το δε
του ανθρωπου, το παρασχειν την πιστιν. Και εν τωι μετα ταυτα δε χρονωι, πολλης δει
λοιπον της σπουδης. Ου γαρ αρκει προς την της καθαροτητος ημιν φυλακην, το
βαπτισθηναι και πιστευσαι μονον· αλλα δει, ει μελλοιμεν ταυτης διαπαντος
απολαυσεσθαι της φαιδροτητος, αξιον αυτης παρεχεσθαι βιον. Τουτο δε εφ' ημιν
εποιησεν ο Θεος. Το μεν γαρ γεννηθηναι την μυστικην γεννησιν, και παντων
εκκαθαρθηναι των προτερον ημαρτημενων ημιν, απο του βαπτισματος γινεται· το δε
μειναι εις το εξης καθαρους, και μηδεμιαν μετα ταυτα δεξασθαι κηλιδα παλιν, της
ημετερας εστιν εξουσιας τε και σπουδης. ∆ια τοι τουτο και του τροπου της
γεννησεως ημας ανεμνησε, και απο συγκρισεως των σαρκικων ωδινων την
υπεροχην εδειξεν ειπων· Οι ουκ εξ αιματων, ουδε εκ θεληματος σαρκος, ουδε εκ
θεληματος ανδρος, αλλ' εκ Θεου εγεννηθησαν. Τουτο δε εποιησεν, ινα το ευτελες
και ταπεινον του προτερου τοκου καταμαθοντες, του δι' αιματων και θεληματος
σαρκος, και το υψηλον και ευγενες του δευτερου του δια της χαριτος επιγνοντες,
μεγαλην τινα καντευθεν περι αυτου λαβωμεν εννοιαν, και της του γεγεννηκοτος
αξιαν δωρεας, και πολλην μετα ταυτα επιδειξωμεθα σπουδην. ∆εος γαρ ου μικρον,
μηποτε την καλην ταυτην μολυναντες στολην, τηι μετα ταυτα ραιθυμιαι και τοις
πλημμελημασιν εκβληθωμεν της πασταδος και του νυμφωνος, κατα τας πεντε
παρθενους εκεινας τας μωρας, η κατα τον ουκ εχοντα ενδυμα γαμου. Και γαρ
κακεινος των δαιτυμονων ην· εκληθη γαρ και αυτος· αλλ' επειδη μετα την κλησιν
και την τοσαυτην τιμην εξυβρισεν εις τον κεκληκοτα, ακουσον οιαν διδωσι δικην,
πως ελεεινην, και πολλων αξιαν δακρυων. Παραγενομενος γαρ επι το της λαμπρας
εκεινης τραπεζης μετασχειν, ου μονον ειργεται της ευωχιας, αλλα και τας χειρας
δεθεις και τους ποδας ομοιως, εις το σκοτος αγεται το εξωτερον, τον αιωνιον και
απειρον ολοφυρμον, και τον βρυγμον των οδοντων υποστησομενος. Μη τοινυν, αγα
59.77 πητοι, μηδε ημεις νομιζωμεν αρκειν ημιν προς σωτηριαν την πιστιν. Ἂν γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

μη βιον επιδειξωμεθα καθαρον, αλλ' αναξια της μακαριας κλησεως ταυτης ιματια
αμφιασαμενοι παραγενωμεθα, ουδεν κωλυει και ημας παθειν τα αυτα, απερ εκεινος
ο δειλαιος. Και γαρ ατοπον, αυτον μεν, Θεον οντα και βασιλεα, ανθρωπους ευτελεις,
και αγυρτας, και μηδενος αξιους οντας μη επαισχυνεσθαι, αλλα τους απο της
τριοδου προς την τραπεζαν αγειν εκεινην· ημας δε τοσαυτην αναισθησιαν
επιδεικνυσθαι, ως μηδε τηι τοσαυτηι τιμηι γενεσθαι βελτιους, αλλα και μετα την
κλησιν επι της αυτης μενειν κακιας, εις την αφατον του κεκληκοτος
εμπαροινουντας φιλανθρωπιαν. Ουδε γαρ δια τουτο ημας επι την πνευματικην
ταυτην και φρικτην των μυστηριων εκαλεσε κοινωνιαν, ινα μετα της προτερας
εισερχωμεθα κακιας, αλλ' ινα αποδυσαμενοι την αισχροτητα, μεταμφιασωμεθα α
τους εν τοις βασιλειοις εστιωμενους ημφιασθαι χρη. Ει δε μη βουλοιμεθα αξια της
κλησεως πραξαι εκεινης, ουκ εστι τουτο παρα τον τετιμηκοτα, αλλα παρ' ημας. Ουδε
γαρ εκεινος ημας εκβαλλει του θαυμαστου των δαιτυμονων χορου, αλλ' ημεις
εαυτους. Ὁ μεν γαρ το εαυτου παν ηνυσε. 59.78 Και γαρ τους γαμους εποιησε, και την
τραπεζαν παρεσκευασε, και τους καλεσαντας επεμψε, και παραγενομενους εδεξατο,
και την αλλην απασαν τετιμηκε τιμην· ημεις δε και εις αυτον, και εις τους παροντας,
και εις τον γαμον υβρισαντες δια των ρυπαρων ιματιων, τουτεστι, των ακαθαρτων
πραξεων, εικοτως εκβαλλομεθα λοιπον. Ταυτηι γαρ και τον γαμον τιμων, και τους
κεκλημενους, απελαυνει τους ιταμους και τους αναισχυντους εκεινους. Ει γαρ ειασε
τους εκεινο ημφιεσμενους το ιματιον, αυτος αν εδοξε και τους αλλους υβριζειν.
Ἀλλα μηδενα γενοιτο τοιουτου πειραθηναι του κεκληκοτος, μητε ημων, μητε
ετερων τινων. ∆ια γαρ τουτο, πριν η γενεσθαι ταυτα παντα, αναγεγραπται· ινα εν τηι
των γραμματων απειληι σωφρονισθεντες, μη συγχωρησωμεν εις εργον ελθειν την
ατιμιαν και την κολασιν ταυτην, αλλ' επι των ρηματων αυτην στησωμεν μονον, και
μετα λαμπρας εκαστος στολης εις την κλησιν εκεινην παραγενωμεθα· ης απολαυσαι
γενοιτο παντας ημας, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ'
ου τωι Πατρι αμα τωι αγιωι Πνευματι δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.77 ΟΜΙΛΙΑ ΙΑʹ. Και ο Λογος σαρξ εγενετο, και εσκηνωσεν εν ημιν.
αʹ. Μιαν υμας απαντας αιτησαι βουλομαι χαριν, πριν η των ευαγγελικων
αψασθαι ρηματων· αλλα μη ανανευσητε προς την αιτησιν. Ουτε γαρ βαρυ τι και
επαχθες αιτω, ουτ' εμοι τωι λαμβανοντι μονον χρησιμον εσται το διδομενον, αλλα
και υμιν τοις παρεχουσι· και ταχα πολλωι πλεον υμιν. Τι ποτ' ουν εστιν οπερ
αιτουμαι υμας; Κατα μιαν Σαββατων, η και κατα Σαββατον, την μελλουσαν εν υμιν
αναγνωσθησεσθαι των Ευαγγελιων περικοπην, ταυτην προ τουτων των ημερων
μετα χειρας λαμβανων εκαστος οικοι καθημενος αναγινωσκετω συνεχως, και
πολλακις περισκοπειτω μετα ακριβειας τα εγκειμενα, και βασανιζετω ταυτα καλως·
και τι μεν σαφες, τι δε αδηλον, σημειουσθω· τι δε αυτων εναντιον ειναι δοκουν, ουκ
ον δε· και παντα απλως διακωδωνισαντες, ουτως απαντατε προς την ακροασιν. Ου
γαρ μικρον απο της τοιαυτης σπουδης και υμιν και ημιν εσται το κερδος. Ἡμεις μεν
γαρ ου πολλου δεησομεθα πονου προς το σαφη ποιησαι των λεγομενων την
δυναμιν, της διανοιας υμιν ηδη προοικειωθεισης τηι των ρηματων γνωσει· υμεις δε
οξυτεροι και διορατικωτεροι τουτωι τωι τροπωι γενησεσθε, ου προς την ακροασιν
μονον, ουδε προς την μαθησιν, αλλα και προς το διδαξαι ετερους. Ἐπει ως γε νυν οι
πολλοι των ενταυθα παραγινομενων ακουουσιν, ομου παντα αναγκαζομενοι μαθειν
τα τε ρηματα, τα τε παρ' ημων εις αυτα λεγομενα, ουδ' αν ει ενιαυτον ολον τουτο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ποιουντες διατελοιημεν, μεγα τι καρπωσονται κερδος. Πως γαρ, οταν εκ παρεργου
και ενταυθα μονον κατα τον βραχυν τουτον τοις λεγομενοις σχολαζωσι καιρον; Ει δε
τινες πραγματα αιτιωνται και φροντιδας, και πολλην την τε των πολιτικων και των
ιδιωτικων ασχολιαν· πρωτον μεν αυτο τουτο εγκλημα ου μικρον, το κυκλουσθαι
τοσουτων πραγματων πληθει, και τοις βιωτικοις ουτω προσηλωσθαι διαπαντος, ως
μηδε μικραν εις τα παντων αναγκαιο 59.78 τερα αγειν σχολην. Ἔπειτα οτι σκηψις
ταυτα και προφασις, κατηγορησαιεν αν αυτων και φιλων συνουσιαι, και αι εν τοις
θεατροις διατριβαι, και τα συνεδρια, απερ θεας ενεκεν της των ιππων αμιλλης
ποιουνται, εν αις πολλακις ημερας ανηλωσαν ολοκληρους [και φιλοις συνεγενεσθε
επιπολυ], και ουδαμου την των πραγματων ασχολιαν ηιτιασατο τις εν τουτοις αυτων.
Ειτα εν μεν τοις ευτελεσιν απροφασιστοι πανταχου, και σχολην αγειν βαθειαν
δυνασθε· ει δε τοις του Θεου δεοι προσεχειν, τοσουτον υμιν ταυτα περιττοτερα και
ατιμοτερα παντων ειναι δοκει, ως μηδε μικραν οιεσθαι δειν απονεμειν αυτοις
σχολην. Και πως αξιον ουτω διακειμενους αναπνειν, η τον ηλιον τουτον οραιν; Ἔστι
και ετερα προφασις τοις ουτω ραιθυμοις αλογωτατη, το μη κεκτησθαι μηδε εχειν
βιβλια. Και προς μεν τους πλουτουντας, γελως υπερ ταυτης ημας αποτεινεσθαι της
προφασεως· επειδη δε των πενεστερων πολλους οιμαι κατακεχρησθαι αυτηι συνεχως,
εκεινο αν ηδεως εροιμην αυτους, ει μη παντα τα της τεχνης οργανα, ης εκαστος εστι
δημιουργος, πληρη και ολοκληρα εχει, καν μυρια κωλυηι πενια. Πως ουν ουκ
ατοπον, εκει μεν μη αιτιασθαι πενιαν, αλλα παντα πραττειν προς το μηδεν γενεσθαι
εμποδιον μηδαμοθεν· μελλοντας δε τοσαυτην ωφελειαν καρπουσθαι, ασχολιαν
αποδυρεσθαι και πενιαν; Πλην αλλα και ει τινες ουτω πενητες ειεν, ενεστιν εκ της
συνεχους ενταυθα γινομενης αναγνωσεως μηδεν αγνοειν των εγκειμενων εν ταις
θειαις Γραφαις. Ει δε αδυνατον υμιν τουτο ειναι δοκει, εικοτως τουτο δοκει. Ουδε
γαρ μετα πολλης πολλοι παραγινονται της προθυμιας των λεγομενων
ακροασομενοι, αλλα αυτο τουτο μονον αφοσιωσαμενοι προς την ημεραν, ευθεως
υποστρεφουσιν οικαδε. Ει δε τινες και ενδιατριψαιεν, των αναχωρησαντων ουδεν
αμεινον διακεινται, τωι σωματι μονον ενταυθα παροντες ημιν. Ἀλλ' ινα μη επιπλεον
ταις αιτιαις υμας βαρυνωμεν, και εν ταις μεμψεσι τον καιρον αναλωσωμεν απαντα,
ιωμεν επι τα του Ευαγγελιου ρηματα· ωρα γαρ λοιπον εις τα προκειμενα 59.79
καθειναι τον λογον. Ἀλλα διαναστητε, ωστε μηδεν υμας των λεγομενων παρελθειν.
Και ο Λογος σαρξ εγενετο, φησι, και εσκηνωσεν εν ημιν. Ειπων οτι εκ Θεου
εγεννηθησαν οι λαβοντες αυτον, και τεκνα Θεου γεγονασι, της αφατου ταυτης τιμης
τιθησι την αιτιαν και την υποθεσιν. Αυτη δε εστι, το γενεσθαι σαρκα τον Λογον, και
την του δουλου μορφην αναλαβειν τον ∆εσποτην. Ἐγενετο γαρ Υιος ανθρωπου,
Θεου γνησιος ων Υιος ινα τους των ανθρωπων υιους τεκνα ποιησηι Θεου. Το γαρ
υψηλον τωι ταπεινωι προσομιλουν, αυτο μεν ουδεν εις την οικειαν παραβλαπτεται
δοξαν· εκεινο δε απο της πολλης ανιστησι ταπεινοτητος. Ὅπερ ουν και επι του
Χριστου γεγονε. Την τε γαρ ιδιαν φυσιν ουδεν απο ταυτης ηλαττωσε της
καταβασεως, ημας τε τους διαπαντος εν αδοξιαι καθημενους και σκοτωι, προς δοξαν
αφατον ανηγαγεν. Ουτω που και βασιλευς πτωχωι και πενητι διαλεγομενος μετα
σπουδης και ευνοιας, εαυτον μεν ουδεν ᾔσχυνεν, εκεινον δε παρα πασι περιβλεπτον
εποιησεν ειναι και λαμπρον. Ει δε επι της επεισακτου των ανθρωπων αξιας ουδεν
τον εντιμοτερον η προς τον ευτελεστερον ομιλια παρεβλαψε, πολλωι μαλλον επι της
ακηρατου και μακαριας εκεινης ουσιας, της επεισακτον μεν εχουσης ουδεν, ουδε
γινομενον και απογινομενον, παντα δε κεκτημενης ακινητα και πεπηγοτα εις τελος
τα αγαθα. Ὥστε οταν ακουσηις, οτι Ὁ λογος σαρξ εγενετο, μη θορυβηθηις, μηδε
καταπεσηις. Ουδε γαρ η ουσια μετεπεσεν εις σαρκα (τουτο γαρ οντως ασεβες εστι και
εννοησαι), αλλα μενουσα οπερ εστιν, ουτω του δουλου την μορφην ανελαβε. βʹ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

Τινος ουν ενεκεν τωι Ἐγενετο κεχρηται ρηματι; Τα των αιρετικων εμφραττων
στοματα. Ἐπειδη γαρ εισιν οι λεγοντες, οτι φαντασια τις ην και υποκρισις και
υπονοια τα της οικονομιας απαντα, ανωθεν αυτων προαναιρων την βλασφημιαν, το
Ἐγενετο τεθεικεν· ου μεταβολην ουσιας, απαγε, αλλα σαρκος αληθινης αναληψιν
παραστησαι βουλομενος. Ὥσπερ γαρ οταν λεγηι, Χριστος ημας εξηγορασεν εκ της
καταρας του νομου, γενομενος υπερ ημων καταρα, ου τουτο φησιν, οτι η ουσια
αυτου, της οικειας αποστασα δοξης, εις καταραν ουσιωθη· τουτο γαρ ουδ' αν
δαιμονες εννοησαιεν, ουτε οι σφοδρα ανοητοι και των κατα φυσιν απεστερημενοι
φρενων· τοσαυτην εχει μετα της ασεβειας και την παρανοιαν· ου δη τουτο ουν λεγει,
αλλ' οτι την καθ' ημων καταραν δεξαμενος, ουκ αφιησιν ημας επαρατους ειναι
λοιπον· ουτω δη και ενταυθα σαρκα, φησιν, αυτον γενεσθαι, ου μεταβαλοντα εις
σαρκα την ουσιαν, αλλ' αναλαβοντα αυτην, ανεπαφου μενουσης εκεινης. Ει δε
λεγοιεν, οτι Θεος ων απαντα δυναται, ωστε και εις σαρκα μεταπεσειν εδυνατο·
εκεινο προς αυτους ερουμεν, οτι παντα δυναται, εως αν μενηι Θεος ων· ει δε
μεταβολην εδεξατο, και μεταβολην επι το χειρον, πως αν ειη Θεος; Το γαρ
μεταβαλλεσθαι, ποῤρω της ακηρατου φυσεως εκεινης. ∆ιο και ο Προφητης ελεγε·
Παντες ως ιματιον παλαιωθησονται, και ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους, και
αλλαγησονται. Συ δε ο αυτος ει, και τα ετη σου ουκ εκλειψουσι. Πασης γαρ ανωτερα
μεταβολης η ουσια αυτη. Ουτε γαρ κρειττον τι εστιν αυτου, ωστε προκοψαντα αυτον
επι τουτο ελθειν. Τι λεγω κρειττον; 59.80 Ουδεν ισον, ουδε μικρον εγγυς. Ουκουν
λειπεται την επι το χειρον αυτον δεξασθαι μεταβολην, ει γε μεταβαλ[λ]οιτο. Τουτο
δε ουκ αν ειη Θεος. Ἀλλ' η βλασφημια τραπειη εις την των ταυτα λεγοντων
κεφαλην. Ὅτι γαρ δια τουτο μονον ειρηται το, Ἐγενετο, ινα μη φαντασιαν
υπολαβηις, σκοπει δια των εξης, πως εκκαθαιρει τον λογον, και την υπονοιαν
ανατρεπει την πονηραν. Ἐπηγαγε γαρ· Και εσκηνωσεν εν ημιν· μονονουχι λεγων,
μηδεν ατοπον υποπτευσηις απο του, Ἐγενετο. Ου γαρ τροπην ειπον της ατρεπτου
φυσεως εκεινης, αλλα σκηνωσιν και κατοικησιν. Το δε σκηνουν, ου ταυτον αν ειη τηι
σκηνηι, αλλ' ετερον. Ἕτερον γαρ εν ετερωι σκηνοι· επει ουδ' αν ειη σκηνωσις· ουδεν
γαρ εν εαυτωι κατοικει. Ἕτερον δε ειπον κατα την ουσιαν. Τηι γαρ ενωσει και τηι
συναφειαι εν εστιν ο Θεος Λογος και η σαρξ, ου συγχυσεως γενομενης, ουδε
αφανισμου των ουσιων, αλλ' ενωσεως αῤρητου τινος και αφραστου. Το δε οπως, μη
ζητει· εγενετο γαρ ως οιδεν αυτος. Τις ουν εστιν η σκηνη ην κατεσκηνωσεν;
Ἄκουσον του Προφητου λεγοντος· Ἀναστησω την σκηνην ∆αυιδ την πεπτωκυιαν.
Πεπτωκει γαρ οντως, πεπτωκει πτωμα ανιατον η φυσις η ημετερα, και της κραταιας
εκεινης εδειτο μονης χειρος. Ουδε γαρ ην ετερως αναστηναι αυτην, μη του την
αρχην διαπλασαντος αυτηι χειρα ορεξαντος, και διατυπωσαντος ανωθεν τηι δι'
υδατος αναγεννησει και Πνευματος. Και θεα μοι το φρικτον και αποῤρητον του
μυστηριου· ∆ιαπαντος κατοικει την σκηνην· την γαρ σαρκα την ημετεραν
περιεβαλετο, ουχ ως παλιν αυτην αφησων, αλλ' ως διαπαντος εξων μεθ' εαυτου. Ου
γαρ αν, ει μη τουτο ην, και του θρονου κατηξιωσεν αυτην του βασιλικου, και φορων
αυτην προσεκυνειτο υπο πασης της ανω στρατιας, αγγελων, αρχαγγελων, θρονων,
κυριοτητων, αρχων, εξουσιων. Ποιος λογος, ποια διανοια την τοσαυτην τιμην την
εις το γενος γεγενημενην το ημετερον, την οντως υπερφυη και φρικτην παραστησαι
δυνησεται; τις αγγελος; τις αρχαγγελος; Ουδεις ουδαμου, ου των εν ουρανωι, ου των
επι γης. Τοιαυτα γαρ του Θεου τα κατορθωματα, και ουτω μεγαλαι και υπερφυεις αι
ευεργεσιαι αυτου, ως μη μονον ανθρωπινην γλωτταν, αλλα και αγγελικην δυναμιν
υπερβαινειν αυτων την ακριβη διηγησιν. ∆ιο και ημεις εις σιγην τεως τον λογον
κατακλεισομεν, τοσουτον υμιν παρεγγυησαντες, αμειψασθαι τον τηλικουτον ημων
ευεργετην αμοιβαις, αι παλιν εις ημας το κερδος περιστησουσιν απαν. Αυται δε εισι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

το της ψυχης ημας μετα ακριβειας επιμελεισθαι της ημετερας. Και γαρ και τουτο της
αυτου φιλανθρωπιας εργον, το μηδενος εν χρειαι των ημετερων καθεστηκοτα αυτον
λεγειν κομιζεσθαι τας αμοιβας, οταν ημεις της ψυχης επιμελωμεθα της εαυτων. ∆ιο
και εσχατης ανοιας και μυριων κολασεων αξιον, το τοσαυτης απολελαυκοτας τιμης,
μηδε τα κατα δυναμιν εισενεγκειν· και ταυτα, της εκ τουτων ωφελειας εις ημας
περιερχομενης παλιν, και μυριων επι τουτοις κειμενων ημιν αγαθων. Ὑπερ δη
τουτων απαντων δοξαν αναπεμψωμεν τωι φιλανθρωπωι Θεωι, μη δια των ρηματων
μονον, αλλα πολλωι μαλλον δια των πραγματων, ινα και των μετα ταυτα τυχωμεν
αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου. δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.81 ΟΜΙΛΙΑ ΙΒʹ. Και εθεασαμεθα την δοξαν αυτου, δοξαν ως
Μονογενους παρα Πατρος, πληρης χαριτος και αληθειας.
αʹ. Ταχα περα του δεοντος εφανημεν υμιν επαχθεις και φορτικοι πρωην,
πληκτικωτερωι χρησαμενοι τωι λογωι, και μακραν κατα της των πολλων ραιθυμιας
αποτειναντες την κατηγοριαν. Ἀλλ' ει μεν αυτο τουτο λυπησαι προελομενοι μονον
υμας ταυτα επραττομεν, εικοτως αν εκαστος εδυσχεραινεν· ει δε προς το συμφερον
υμων βλεποντες, την εν τοις λογοις χαριν παρειδομεν, ει και μη αποδεξασθαι
βουλεσθε της προμηθειας ημας, αλλα συγγνωναι της τοσαυτης αν ειητε δικαιοι
φιλοστοργιας. Και γαρ και σφοδρα δεδοικαμεν, μηποτε σπουδαζοντων μεν ημων,
υμων δε ουκ εθελοντων την αυτην επιδειξασθαι περι την ακροασιν φιλοπονιαν, αι
των μελλοντων ευθυναι χαλεπωτεραι γενωνται. ∆ιο συνεχως αναγκαζομεθα
διεγειρειν τε υμας και αφυπνιζειν, ωστε μηδεν των λεγομενων παραῤρυηναι. Ουτω
γαρ υμιν μετα πολλης παῤρησιας νυν τε εξεσται βιωναι, και κατ' εκεινην την ημεραν
παραστηναι τωι βηματι του Χριστου. Ἐπει ουν ικανως υμων καθηψαμεθα πρωην,
φερε τημερον εκ προοιμιων εις αυτας τας ρησεις εμβαλωμεν. Και εθεασαμεθα γαρ,
φησι, την δοξαν αυτου, δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος. Ειπων οτι Θεου τεκνα
γεγοναμεν, και δειξας ουκ αλλως η τωι τον Λογον σαρκα γενεσθαι, παλιν αυτου
τουτου λεγει και ετερον κερδος. Τι δε τουτο εστιν; Ἐθεασαμεθα την δοξαν αυτου,
δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος· ουκ αν θεασαμενοι, ει μη δια του συντροφου
σωματος ημιν ωφθη. Ει γαρ Μωυσεως της αυτης ημιν μετεχοντος φυσεως ουχ
υπεμειναν οι κατ' εκεινον τον καιρον το προσωπον μονον δοξασθεν ιδειν, αλλα και
προκαλυμματος εδεησε τωι δικαιωι του δυναμενου το της δοξης ακρατον συσκιασαι,
και ημερον και προσηνη του Προφητου την οψιν αυτοις δειξαι· πως θεοτητα γυμνην,
ουσαν απροσιτον και αυταις ταις ανω δυναμεσιν, ημεις οι πηλινοι και γηγενεις
ηδυνηθημεν αν ενεγκειν; ∆ια τουτο εσκηνωσεν εν ημιν, ινα και προσελθειν αυτωι
και διαλεχθηναι και συναναστραφηναι δυνηθωμεν μετα αδειας πολλης. Τι δε εστι
το, ∆οξαν ως Μονογενους παρα Πατρος; Ἐπειδη πολλοι και των προφητων
εδοξασθησαν, οιον αυτος ουτος ο Μωυσης, ο Ἠλιας, ο Ἐλισσαιος· ο μεν υπο πυρινου
κυκλουμενος αρματος, ο δε ουτως αναλαμβανομενος· και μετ' αυτους ο ∆ανιηλ, και
οι παιδες οι τρεις, και ετεροι δε πολλοι, οσοι και θαυματα επεδειξαντο, εδοξασθησαν·
και αγγελοι δε παρα ανθρωποις φανεντες, και το της οικειας φυσεως απαστραπτον
φως παρανοιξαντες τοις ορωσιν· ουκ αγγελοι δε μονον, αλλα και τα Χερουβιμ μετα
πολλης ωφθη τωι Προφητηι της δοξης, και τα Σεραφιμ ομοιως· παντων δη τουτων
ημας απαγων ο ευαγγελιστης, και της κτισεως και της των ομοδουλων λαμπροτητος
απανιστας την διανοιαν, προς αυτην ημας των αγαθων ιστησι την κορυφην. Ου γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

προφητου, φησιν, ουδε αγγελου, ουδε αρχαγγελου, ουδε των ανωτερω δυναμεων,
ουκ αλλης τινος κτιστης φυσεως, ει γε τις εστι και ετερα, αλλ' αυτου του ∆ε 59.82
σποτου, αυτου του Βασιλεως, αυτου γνησιου Μονογενους Παιδος, αυτου του παντων
ημων Κυριου την δοξαν εθεασαμεθα. Το δε Ὡς, ενταυθα, ουχ ομοιωσεως εστιν, ουδε
παραβολης, αλλα βεβαιωσεως και αναμφισβητητου διορισμου· ωσανει ελεγεν·
Ἐθεασαμεθα δοξαν, οιαν επρεπε και εικος εχειν μονογενη και γνησιον Υιον οντα του
παντων βασιλεως Θεου. Και τοις πολλοις δε εθος· ου γαρ παραιτησομαι και απο της
κοινης συνηθειας τον λογον πιστωσασθαι. Ουδε γαρ προς καλλος ημιν ονοματων,
ουδε προς αρμονιαν συνθηκης προκειται νυν ειπειν, αλλα προς την υμετεραν
ωφελειαν μονον· οθεν ουδεν κωλυει και απο της των πολλων συνηθειας αυτο
βεβαιωσαι. Τις δε εστιν η συνηθεια των πολλων; Βασιλεα πολλακις σφοδρα
κεκοσμημενον ορωντες τινες, και τιμιοις απαστραπτοντα λιθοις παντοθεν, επειδαν
προς τινας διηγωνται το καλλος εκεινο, τον κοσμον, την δοξαν, λεγουσι μεν οσαπερ
αν δυνηθωσι, της αλουργιδος το ανθος, των λιθων το μεγεθος, την λευκοτητα των
ημιονων, τον περι το ζευγος χρυσον, την στρωμνην παριστωντες την στιλβουσαν.
Ἐπειδαν δε και ταυτα και ετερα προς τουτοις καταλεξαντες, μη δυνηθωσιν απασαν
τωι λογωι παραστησαι την λαμπροτητα, ευθεως τουτο επαγουσι· Τι δει τα πολλα
λεγειν; απαξ ως βασιλευς· δια του, ως, ου το βασιλεως ομοιον ειναι δειξαι
βουλομενοι τουτον περι ου παντα λεγουσιν, αλλα το αυτον βασιλεα γνησιον ειναι.
Ουτω τοινυν και ο ευαγγελιστης το, Ὡς, τεθεικε, το παρηλλαγμενον της δοξης και
υπερεχον ασυγκριτως παραστησαι θελων. Οι μεν γαρ αλλοι παντες, και αγγελοι, και
αρχαγγελοι, και προφηται, προσταττομενοι παντα εποιουν· αυτος δε μετ' εξουσιας
βασιλει και δεσποτηι πρεπουσης· οπερ ουν και οι οχλοι εθαυμαζον, οτι εδιδασκεν
αυτους ως εξουσιαν εχων. βʹ. Ἐφανησαν μεν ουν, οπερ ειπον, και αγγελοι μετα
δοξης πολλης επι της γης· οιον επι του ∆ανιηλ, επι του ∆αυιδ, επι του Μωυσεως·
αλλ' ως δουλοι και δεσποτην εχοντες, ουτω παντα επραττον· αυτος δε ως δεσποτης
και παντων κρατων, και ταυτα μετ' ευτελους σχηματος και ταπεινου φανεις· αλλ'
ομως και ουτως η κτισις τον ∆εσποτην επεγνω τον εαυτης. Πως; Ἀστηρ μεν γαρ απ'
ουρανου μαγους καλων προσκυνησοντας αυτον· αγγελων δε οχλος πολυς πανταχου
κεχυμενος τον ∆εσποτην περιεποντων, και ανυμνουντων αυτον· και ετεροι δε
εξαπινης ανεφυοντο κηρυκες, και παντες αλληλοις απαντωντες, ευηγγελιζοντο το
αποῤρητον τουτο μυστηριον, τους μεν ποιμενας οι αγγελοι, τους δε της πολεως οι
ποιμενες· και την μεν Μαριαν και την Ἐλισαβετ, ο Γαβριηλ, τους δε εις το ιερον
παραγινομενους η Ἄννα μετα του Συμεων. Ουκ ανδρες δε και γυναικες μονον υπο
της ηδονης επτερωθησαν, αλλα και το μηδεπω βρεφος εις φως εξελθον, ο της
ερημου πολιτης, λεγω, και τουτου ομωνυμος του ευαγγελιστου, εσκιρτησεν, εν τηι
νηδυι της μητρος ων ετι, και παντες μετεωροι ταις ελπισι προς τα μελλοντα ησαν.
Και ταυτα μεν παρα τον τοκον ευθεως· οτε δε επι πλεον εαυτον εξεφηνε, παλιν
ετερα θαυματα των προτερων εφαινετο μειζονα. Ουκ ετι γαρ αστηρ και ουρανος,
ουδε αγγελοι και αρχαγγελοι, ουδε Γαβριηλ και Μιχαηλ, αλλ' αυτος 59.83 αυτον
ανωθεν απο των ουρανων εκηρυττεν ο Πατηρ, και μετα του Πατρος ο Παρακλητος,
εφιπταμενος αυτωι μετα της φωνης, και μενων επ' αυτον. Ὄντως δια ταυτα ελεγεν·
Ἐθεασαμεθα την δοξαν αυτου, δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος. Ου δια ταυτα δε
μονον, αλλα και δια τα μετα ταυτα τουτο φησιν. Ουκ ετι γαρ ποιμενες μονον, ουδε
χηραι γυναικες, ουδε ανδρες πρεσβυται ημας ευαγγελιζονται, αλλα και αυτη των
πραγματων η φυσις, πασης σαλπιγγος λαμπροτερον βοωσα, και ουτω γεγωνος, ως
και ενταυθα αυτης ευθεως ακουσθηναι τον ηχον. Ἀπηλθε γαρ, φησιν, εις την Συριαν
η ακοη αυτου, και πασιν αυτον απεκαλυπτε· και παντα παντοθεν εβοα, οτι βασιλευς
των ουρανων παραγεγονεν. Οι τε γαρ δαιμονες παντοθεν εφευγον και απεπηδων, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

τε διαβολος εγκαλυψαμενος υπεχωρει, αυτος τε ο θανατος υπεξιστατο τεως, και
μετα ταυτα τελεον ηφανιζετο· και πασης αῤρωστιας ειδος ελυετο, και τους μεν
νεκρους ηφιει τα μνηματα, τους δε μεμηνοτας οι δαιμονες, τους δε αῤρωστους αι
νοσοι· και ην ιδειν πραγματα παραδοξα και θαυμαστα, και απερ εικοτως επεθυμησαν
προφηται ιδειν, και ουκ ειδον. Ἦν γαρ ιδειν οφθαλμους διαπλαττομενους, και το
ποθεινον εκεινο, ο παντες επεθυμησαν αν ιδειν, πως τον Ἀδαμ απο της γης επλασεν
ο Θεος, τουτο εν βραχει πασιν επιδεικνυντα, και εν τωι βελτιονι του σωματος μερει·
τα τε παραλελυμενα και διωικισμενα συγκολλωμενα μελη, και αλληλοις
συναρμοττομενα, χειρας νεκρας κινουμενας, ποδας παραλελυμενους αθροον
αλλομενους, ωτα βεβυσμενα αναπεταννυμενα, και γλωτταν ηχουσαν μεγα, την
προτερον αφωνιαι δεδεμενην. Καθαπερ γαρ τις τεχνιτης αριστος, οικιαν υπο χρονου
σαθρωθεισαν αναλαβων, την κοινην τοτε των ανθρωπων φυσιν, ουτω ταυτης τα τε
αποκλασθεντα ανεπληρωσε μερη, τα τε διεστωτα και διαλελυμενα συνεσφιγξε, και
τα τελεον πεπτωκοτα ανεστησε. Τι αν τις ειποι της ψυχης την διαπλασιν, πολλωι
θαυμαστοτεραν της εν τοις σωμασιν ουσαν; Μεγα μεν γαρ και η των σωματων υγεια,
πολλωι δε μειζον η των ψυχων, και τοσουτωι μειζον, οσωι ψυχη σωματος αμεινον· ου
ταυτηι δε μονον, αλλ' οτι η μεν των σωματων φυσις, ηιπερ αν αυτην ο ∆ημιουργος
αγειν βουληται, ταυτηι επεται, και το αντιπιπτον ουδεν· η δε ψυχη κυρια εαυτης
γενομενη, και των πρακτεων την εξουσιαν εχουσα, ου παντα, αν μη βουληται,
πειθεται τωι Θεωι. Ἄκουσαν γαρ αυτην και βιαι που κατηναγκασμενην, ου βουλεται
ποιησαι καλην και εναρετον, επειδηπερ μηδε εστι τουτο αρετη· αλλα χρη
βουλομενην και εκουσαν πεισαι γενεσθαι τοιαυτην· οθεν χαλεπωτερον τουτο εστιν
εκεινης της ιατρειας. Ἀλλ' ομως και τουτο κατωρθουτο, και παν ειδος κακιας
ηλαυνετο. Και ωσπερ τα σωματα τα θεραπευομενα, ου προς υγιειαν μονον, αλλα και
προς ευεξιαν την ανωτατω μετεῤρυθμιζεν· ουτω και τας ψυχας, ου της κακιας της
εσχατης απηλλαξε μονον, αλλα και προς αυτην της αρετης την κορυφην ηγαγε· και
ο τελωνης αποστολος εγινετο, και ο διωκτης και βλασφημος και υβριστης, κηρυξ της
οικουμενης απεδεικνυτο· και μαγοι, διδασκαλοι Ἰουδαιων εγινοντο· και ληιστης,
παραδεισου πολιτης ανεφαινετο· και πορνη, πολληι τηι πιστει διελαμπε· και
Χαναναια και Σαμαρειτις γυνη, ετερα πορνη και αυτη, η μεν το κηρυγμα των
ομοφυλων ανεδεξατο, και πολιν ολοκληρον σαγηνευσασα, ουτω προσηγαγε τωι
Χριστωι· 59.84 η δε τηι πιστει και τηι προσεδρειαι δαιμονα πονηρον απελαθηναι της του
θυγατριου ψυχης παρεσκευασε. Και ετεροι δε πολλωι τουτων χειρους εις την των
μαθητων ευθεως κατελεγοντο ταξιν. Και παντα αθροον μετεσχηματιζετο, των
σωματων τα παθη, των ψυχων τα νοσηματα, και προς υγειαν και την ακριβεστατην
αρετην μετεπλαττοντο, και τουτων, ου δυο και τρεις ανθρωποι, ουδε πεντε, και
δεκα, και εικοσι και εκατον μονον, αλλα πολεις ολοκληροι και εθνη μετα πολλης
της ευκολιας μετεῤρυθμιζοντο. Τι αν τις ειποι των προσταγματων την φιλοσοφιαν,
των ουρανιων νομων την αρετην, της αγγελικης πολιτειας την ευταξιαν; Τοιουτον
γαρ ημιν εισηγησατο βιον, τοιουτους ημιν εθηκε νομους, τοιαυτην κατεστησατο
πολιτειαν, ως τους τουτοις χρωμενους αγγελους ευθεως γινεσθαι, και ομοιους Θεωι
κατα δυναμιν την ημετεραν, καν απαντων ανθρωπων κακιους τυχωσιν οντες. γʹ.
Ταυτα ουν απαντα συναγαγων ο ευαγγελιστης τα θαυματα, τα εν σωμασι, τα εν
ψυχαις, τα εν τοις στοιχειοις, τα προσταγματα, τα δωρα τα αποῤρητα εκεινα, και των
ουρανων υψηλοτερα, τους νομους, την πολιτειαν, την πειθω, τας μελλουσας
υποσχεσεις, τα παθηματα αυτου, την θαυμαστην ταυτην και υψηλων γεμουσαν
δογματων αφηκε φωνην λεγων· Ἐθεασαμεθα την δοξαν αυτου, δοξαν ως
Μονογενους παρα Πατρος, πληρη χαριτος και αληθειας. Ου γαρ δια τα θαυματα
μονον αυτον θαυμαζομεν, αλλα και δια τα παθηματα· οιον, επειδη προσηλωθη τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

σταυρωι και εμαστιγωθη, επειδη εῤραπισθη, επειδη ενεπτυσθη, επειδη ελαβεν επι
κοῤρης πληγας παρα των ευεργετηθεντων αυτων. Και γαρ και επι τουτοις αυτοις
τοις δοκουσιν επονειδιστοις ειναι, το αυτο ρημα παλιν αξιον επιφθεγξασθαι, επει και
αυτος δοξαν το πραγμα εκαλεσεν. Ου γαρ δη μονον κηδεμονιας και αγαπης ην τα
γινομενα, αλλα και δυναμεως αφατου. Τοτε γαρ και θανατος ηφανιζετο, και καταρα
ελυετο, και δαιμονες κατηισχυνοντο και εδειγματιζοντο θριαμβευομενοι, και το
χειρογραφον των αμαρτιων τωι σταυρωι προσηλουτο. Ειτα επειδη ταυτα αορατως
εθαυματουργειτο, εγενετο τινα και ορατως, δεικνυντα οτι οντως μονογενης ην Υιος
του Θεου, και της κτισεως πασης ∆εσποτης. Ἔτι γαρ του μακαριου σωματος
κρεμαμενου, απεστρεφε μεν ο ηλιος τας ακτινας, εκλονειτο δε η γη και εσκοτιζετο
πασα, και ταφοι μεν ανεῤρηγνυντο, και το εδαφος ετινασσετο, και νεκρων δημος
απειρος εξεπηδα, και εις την πολιν εισηιει· των δε του μνηματος αυτου λιθων
ηρμοσμενων τηι θηκηι, ετι και των σημαντρων επικειμενων, ανιστατο ο νεκρος ο
σταυρωθεις, ο προσηλωθεις, και της δυναμεως της πολλης τοτε τους ενδεκα
μαθητας εμπλησας, επεμπε τοις κατα την οικουμενην ανθρωποις, ιατρους κοινους
της φυσεως εσομενους απασης, και τον βιον ορθωσοντας, την των ουρανιων
δογματων γνωσιν πανταχου διασπερουντας γης, την δε των δαιμονων λυσοντας
τυραννιδα, και τα μεγαλα και αποῤρητα διδαξοντας αγαθα, και ευαγγελιουμενους
ημιν ψυχης αθανασιαν, και σωματος ζωην αιωνιον, τα και νουν υπερβαινοντα
επαθλα, και μηδεποτε εξοντα τελος. Ταυτα ουν και τα τουτων πλειονα εννοησας ο
μακαριος ουτος, α ᾔδει μεν αυτος, γραψαι δε ουκ ηνεσχετο, δια το μη χωρειν τον
κοσμον· παντα γαρ Ἂν γραφηται καθ' εν, ουδε αυτον οιμαι τον κο 59.85 σμον
χωρησαι τα γραφομενα βιβλια· ταυτα ουν απαντα λογισαμενος, ανεβοησεν, οτι
Ἐθεασαμεθα την δοξαν αυτου, δοξαν ως Μονογενους παρα Πατρος, πληρη χαριτος
και αληθειας. Τους δη ουν τοσουτων μεν θεαματων, τοιουτων δε καταξιωθεντας
ακουσματων, τοσαυτης δε απολαυσαντας δωρεας, και βιον αξιον των δογματων
επιδεικνυσθαι χρη, ωστε και των εκεισε απολαυσαι καλων. ∆ια τουτο γαρ και
παρεγενετο ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος, ινα μη μονον την ενταυθα δοξαν ιδωμεν
αυτου, αλλα και την μελλουσαν. ∆ια τουτο ελεγε· Θελω, ινα οπου ειμι εγω, και ουτοι
ωσιν, ινα θεωρωσι την δοξαν την εμην, Ει δε αυτη η δοξα ουτω γεγονε λαμπρα και
περιφανης, τι αν τις ειποι περι εκεινης; Ου γαρ εν γηι φανειται φθαρτηι, ουδε εν
επικηροις σωμασιν οντων ημων, αλλ' εν ακηρατωι και αγηρωι τηι κτισει, και μετα
τοσαυτης της λαμπροτητος, μεθ' οσης ουδε λογωι παραστησαι δυνατον. Ὦ μακαριοι
και τρισμακαριοι και τουτο πολλακις, οι της δοξης καταξιουμενοι εκεινης γενεσθαι
θεαται! Περι ταυτης ο Προφητης φησιν· Ἀρθητω ο ασεβης, ινα μη ιδηι την δοξαν
Κυριου. Ἀλλ' ημων μηδενα γενοιτο αρθηναι, μηδε αθεατον αυτης γενεσθαι ποτε. Ει
γαρ μη μελλοιμεν απολαυσεσθαι ταυτης, ευκαιρον και παρ' ημων ειπειν· Καλον ην
ημιν, ει μη εγεννηθημεν. Τι γαρ ζωμεν; τι αναπνεομεν; τι δε εσμεν, αν της θεωριας
αποτυχωμεν εκεινης; αν τον ∆εσποτην τον ημετερον μηδεις ημιν συγχωρησηι
θεασασθαι τοτε; Ει γαρ οι το φως το ηλιακον μη θεωμενοι, παντος θανατου
πικροτεραν υπομενουσι ζωην· τι παθειν εικος τους του φωτος 59.86 αποστερηθεντας
εκεινου; Ἐνταυθα μεν γαρ εν τουτωι μονον η ζημια, εκει δε ου μεχρι τουτου μονον·
καιτοι και ει τουτο μονον ην το δεινον, ουδε ουτως ισον το της κολασεως ην, αλλα
τοσουτωι χαλεπωτερον, οσον ο ηλιος εκεινος τουτου κρειττων ασυγκριτως εστι· νυν
δε και ετεραν εστι προσδοκησαι τιμωριαν. Τον γαρ εκεινο το φως ουχ ορωντα, ουκ
εις το σκοτος δει απενεχθηναι μονον, αλλα και καιεσθαι δια παντος, και τηκεσθαι,
και βρυχειν τους οδοντας, και μυρια ετερα πασχειν δεινα. Μη δη περιιδωμεν
εαυτους, δια της βραχειας ταυτης ολιγωριας και ανεσεως εις αιωνιον εμπιπτοντας
κολασιν, αλλα γρηγορησωμεν, νηψωμεν, παντα πραξωμεν και πραγματευσωμεθα,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

ωστε εκεινης τυχειν της απολαυσεως, και ποῤρω γενεσθαι του ποταμου του πυρος
του συρομενου μετα πολλου ροιζου προ του βηματος του φρικτου. Τον γαρ απαξ
εμπεσοντα εκει, χρη μενειν δια παντος, και ο της κολασεως εξαιρησομενος ουδεις,
ου πατηρ, ου μητηρ, ουκ αδελφος. Και ταυτα αυτοι οι προφηται βοωσιν, ο μεν
λεγων, Ἀδελφος ου λυτρουται, λυτρωσεται ανθρωπος; ο δε Ἰεζεκιηλ και τουτου τι
πλεον εδηλωσεν ειπων· Ἐαν στηι Νωε και Ἰωβ και ∆ανιηλ, τους υιους αυτων και τας
θυγατερας ου μη εξελωνται. Μια γαρ προστασια μονη, η δια των εργων εστιν εκει,
και τον ταυτης απεστερημενον, ετερωθεν σωθηναι ουκ ενι. Ταυτα ουν διηνεκως
στρεφοντες και αναλογιζομενοι, εκκαθαρωμεν ημων τον βιον, και λαμπρον
ποιησωμεν, ωστε μετα παῤρησιας ιδειν τον Κυριον και των επηγγελμενων τυχειν
αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου
τωι Πατρι δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. 59.85 ΟΜΙΛΙΑ ΙΓʹ. Ἰωαννης μαρτυρει περι αυτου, και κεκραγε λεγων· «Ουτος
ην ον ειπον, ο οπισω μου ερχομενος, εμπροσθεν μου γεγονεν, οτι πρωτος μου ην.»
αʹ. Ἆρα μη εις κενον τρεχομεν και κοπιωμεν; μη κατα πετρων σπειρομεν; αρα μη
παρα την οδον και τας ακανθας ημιν λανθανει τα σπερματα πιπτοντα; Ἀγωνιω γαρ
σφοδρα και δεδοικα μη ανονητος ημιν η γεωργια γενηται· και ταυτα ουδε μελλων
αυτος εις τον του κοπου τουτου παραβλαπτεσθαι μισθον· ου γαρ οια των γηπονων,
τοιαυτα και τα των διδασκοντων εστιν. Ὁ μεν γαρ γεωργος μετα τους ενιαυσιους
πολλακις μοχθους, και την ταλαιπωριαν εκεινην, και τους ιδρωτας, αν μηδεν
εξενεγκηι των πονων αξιον η γη, παρ' ουδενος ετερου δυνησεται των πονων τινα
παραμυθιαν ευρειν· αλλ' υποστρεφει μετ' αισχυνης και κατηφειας απο της αλω προς
την οικιαν, και την γυναικα και τα παιδια, ουδενα εχων απαιτησαι της φιλοπονιας
της μακρας την αντιδοσιν. Ἐπι δε ημων ουδεν τοιουτον εσται, αλλα καν η
γεωργουμενη γη μηδενα εξενεγκηι καρπον, ημων απαντα επιδειξαμενων πονον, ο
και ταυτης και ημων Κυριος ου περιοψεται κεναις ημας απερχομενους ελπισιν, αλλα
δωσει τας αμοιβας. Ἕκαστος γαρ, φησι, τον ιδιον μισθον ληψεται κατα τον ιδιον
κοπον, ου κατα το των πραγματων τελος. Και οτι ουτως εχει, ακουε· Και συ, φησιν,
υιε ανθρωπου, διαμαρτυρε τωι λαωι τουτωι, εαν αρα ακουσωσιν, εαν αρα συνωσι. Και
δια του Ἰεζεκιηλ δε τουτο μαθειν 59.86 εστιν· εαν ο σκοπος γαρ προειπηι, τι μεν
φυγειν τι δε ελεσθαι δεοι, την ψυχην εξειλετο την εαυτου, καν ο προσεχων μηδεις ηι.
Ἀλλ' ομως και ισχυραν παραμυθιαν ταυτην εχοντες, και υπερ της εις ημας αμοιβης
θαῤρουντες, οταν υμων το εργον ιδωμεν μη προκοπτον, ουδεν αμεινον εκεινων
διακειμεθα των γεωργων των στεναζοντων και θρηνουντων, των εγκαλυπτομενων
και αισχυνομενων. Τουτο γαρ διδασκαλου συμπαθεια, τουτο κηδεμονια πατρος. Ἐπει
και Μωυσης, εξον αυτωι της αγνωμοσυνης απαλλαγηναι της Ἰουδαικης, και
λαμπροτεραν αρχην εθνους ετερου λαβειν και πολλωι μειζονος· Ἔασον γαρ με, φησι,
και εξαλειψω αυτους, και ποιησω σε εις εθνος μεγα η τουτο· επειδη αγιος ην και
Θεου δουλος, και σφοδρα φιλος γνησιος και γενναιος, ουδε ακουσαι ταυτην
ηνεσχετο την φωνην, αλλ' ειλετο μαλλον απολεσθαι μετα των απαξ κληρωθεντων
αυτωι, η χωρις εκεινων διασωζεσθαι, και εν αξιωματι ειναι μειζονι. Τοιουτον ειναι
χρη τον προεστωτα ψυχων. Και γαρ ατοπον παιδας μεν εχοντα τινα φαυλους μη
εθελησαι ετερων κληθηναι πατερα, αλλα των παρ' αυτου φυντων· μαθητας δε
εγχειρισθεντας ετερους εξ ετερων αμειβειν αει, και νυν μεν τουτων, αυθις δε
εκεινων, και μετα τουτων παλιν αλλων προστασιαν ημας αρπαζειν, προς ουδενα
οικειως διακειμενους. Ἀλλα περι υμων μη γενοιτο ταυτα υποπτευσαι ποτε.
Πεποιθαμεν γαρ, οτι μαλλον περισσευετε εν τηι πιστει τηι εις τον Κυριον ημων
Ἰησουν 59.87 Χριστον, και τηι αγαπηι τηι εις αλληλους και εις παντας. Ταυτα δε
λεγομεν βουλομενοι την σπουδην επιταθηναι την υμετεραν, και επι μειζον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

επιδοθηναι της πολιτειας υμων την αρετην. Ουτω γαρ και των προκειμενων ημιν
λογων εις αυτο το βαθος καταθειναι δυνησεσθε τα νοηματα, αν μηδεμια πονηριας
λημη τοις οφθαλμοις επισκοτηι της διανοιας, και το διορατικον αυτης και οξυ
συνταρασσηι. Τι ποτ' ουν εστι το προκειμενον ημιν σημερον; Ἰωαννης μαρτυρει περι
αυτου, και κεκραγε λεγων· Ουτος ην ον ειπον, ο οπισω μου ερχομενος, εμπροσθεν
μου γεγονεν, οτι πρωτος μου ην. Πολυς εστιν ουτος ο ευαγγελιστης ανω και κατω
τον Ἰωαννην στρεφων, και την μαρτυριαν αυτου πολλαχου περιφερων. Ποιει δε ουχ
απλως τουτο, αλλα και σφοδρα συνετως. Ἐπειδη γαρ πολυ το θαυμα ειχον του
ανδρος τουτου παντες οι Ἰουδαιοι (και γαρ και ο Ἰωσηπος τηι τουτου τελευτηι τον
πολεμον λογιζεται, δι' αυτον τε δεικνυσι μηδε πολιν ειναι την ποτε μητροπολιν
ουσαν, και μακρους συνειρει περι αυτου λογους εγκωμιων)· απ' αυτου τοινυν τους
Ἰουδαιους εντρεψαι βουλομενος, συνεχως αυτους αναμιμνησκει της του Προδρομου
μαρτυριας. Και οι μεν αλλοι ευαγγελισται των παλαιοτερων μεμνηνται προφητων,
και καθ' εκαστον των επ' αυτωι γινομενων εκει παραπεμπουσι τον ακροατην, και
οταν τικτηται, λεγοντες· Τουτο δε ολον γεγονεν, ινα πληρωθηι το ρηθεν δια Ἡσαΐου
του προφητου λεγοντος· Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον· και οταν
επιβουλευηται, και πανταχοθεν ουτως ακριβως αναζητηται, ως και την αωρον
ηλικιαν σφαττεσθαι υπο Ἡρωδου, τον Ἱερεμιαν εις μεσον ποῤρωθεν αγειν λεγοντα·
Φωνη εν Ῥαμα ηκουσθη, θρηνος και κλαυθμος, και οδυρμος πολυς, Ῥαχηλ κλαιουσα
τα τεκνα αυτης· και του Ὠσηε μεμνημενοι, οταν εξ Αιγυπτου παλιν αναβαινηι, Ἐξ
Αιγυπτου, λεγοντα και αυτον, εκαλεσα τον υιον μου· και πανταχου τουτο ποιουσιν.
Ουτος δε τρανοτεραν την μαρτυριαν εργαζομενος και νεαρωτεραν, ατε και
μεγαλοφωνοτερον των αλλων φθεγξαμενος, ου τους απελθοντας, ουδε τους
τετελευτηκοτας μονον, αλλα και τον ζωντα και παραγενομενον υποδειξαντα και
βαπτισαντα αυτον, τουτον εις μεσον αγει συνεχως· ου τον ∆εσποτην απο του δουλου
ποιησαι αξιοπιστον σπευδων, αλλα τηι των ακροατων ασθενειαι συγκαταβαινων.
Ὥσπερ γαρ ει μη την του δουλου μορφην ελαβεν, ουκ αν ευπαραδεκτος γεγονεν·
ουτως ει μη τηι του δουλου φωνηι τας ακοας των ομοδουλων προεγυμνασεν, ουκ αν
οι γε πολλοι των Ἰουδαιων τον λογον εδεξαντο. βʹ. Προς δε τουτωι και ετερον
κατεσκευαζετο μεγα τι και θαυμαστον. Ἐπειδη γαρ το αυτον τινα περι εαυτου μεγα τι
λεγειν, υποπτον ποιει την μαρτυριαν, και προσισταται πολλοις των ακουοντων
πολλακις, ετερος περι αυτου παραγινεται μαρτυρησων. Χωρις δε τουτων, και οτι
ειωθασι πως οι πολλοι προς την συνηθεστεραν και συντροφον αυτοις επιτρεχειν
μαλλον φωνην, ατε αυτην μαλλον των αλλων επιγινωσκοντες· δια δη τουτο η μεν
απο του ουρανου γεγονεν απαξ η δις, η δε του Ἰωαννου πολλακις και συν 59.88
εχως. Οι μεν γαρ αναβεβηκοτες του λαου την ασθενειαν, και των αισθητων απαντων
απαλλαγεντες, και της ανωθεν ακουειν ηδυναντο φωνης, και ου σφοδρα της
ανθρωπινης εδεοντο, ατε εκεινηι παντα πειθομενοι και υπ' αυτης ηγοντο· οι δε ετι
κατω στρεφομενοι και πολλοις προκαλυμμασι συγκεκαλυμμενοι, της ταπεινοτερας
ταυτης εδεοντο. Ουτω γουν και ο Ἰωαννης, επειδη παντοθεν εαυτον εγυμνωσε των
αισθητων, ουκ εδειτο διδασκαλων ανθρωπων, αλλ' απο των ουρανων επαιδευετο. Ὁ
γαρ πεμψας με βαπτιζειν, φησιν, εν υδατι, εκεινος μοι ειπεν· Ἐφ' ον αν ιδηις το
Πνευμα του Θεου καταβαινον, ουτος εστιν. Οι δε ετι παιδες Ἰουδαιοι, και προς το
υψος εκεινο μηδεπω φθασαι δυναμενοι, ανθρωπον ειχον διδασκαλον, ου τα εαυτου
αυτοις λεγοντα, αλλα τα ανωθεν απαγγελλοντα. Τι ουν ουτος φησιν; Αυτος
μαρτυρει περι αυτου, και κεκραγε λεγων. Τι εστι το, Κεκραγε; Μετα παῤρησιας, φησι,
μετα ελευθεριας, χωρις υποστολης απασης ανακηρυττει. Και τι ανακηρυττει; τι δε
μαρτυρει και κεκραγεν; Ουτος ην, φησιν, ον ειπον, ο οπισω μου ερχομενος,
εμπροσθεν μου γεγονεν, οτι πρωτος μου ην. Συνεσκιασμενη η μαρτυρια, και ετι πολυ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

το ταπεινον εχουσα. Ου γαρ ειπεν, Ουτος εστιν ο Υιος του Θεου ο μονογενης· αλλα τι;
Ουτος ην ον ειπον, ο οπισω μου ερχομενος, εμπροσθεν μου γεγονεν, οτι πρωτος μου
ην. Καθαπερ γαρ αι μητερες των ορνιθων τους νεοττους ουκ ευθεως ουδε εν ημεραι
μιαι την πτησιν εκδιδασκουσιν απασαν, αλλα νυν μεν τοσουτον εξαγουσιν οσον εξω
γενεσθαι της καλιας, νυν δε αυτους αναπαυσασαι πρωτον, προσβιβαζουσι τηι πτησει
παλιν, και τηι μετα ταυτην ημεραι ετεραν πολλωι πλειονα προστιθεασι, και ουτως
ηρεμα και κατα μικρον επι το προσηκον αγουσιν υψος· τον αυτον τροπον και ο
μακαριος Ἰωαννης ουκ ευθεως επι τα υψηλα τους Ἰουδαιους ηγαγεν, αλλα τεως
μικρον της γης αναπτηναι εδιδαξεν, ειπων, οτι αυτου κρειττων ην ο Χριστος. Ουδε
γαρ ουδε τουτο μικρον ην τεως, το τους ακουοντας του ουτω θαυμασιου, του
Ἰωαννου λεγω, και περιφανους, και προς ον απαντες ετρεχον, και ον αγγελον
ενομιζον ειναι, τον ουδεπω φανεντα ουδε θαυματουργησαντα, δυνηθηναι πιστευσαι
κρειττονα ειναι. Τεως ουν τουτο κατορθωσαι εσπουδαζεν εν ταις των ακροατων
διανοιαις, οτι του μαρτυρουντος ο μαρτυρουμενος μειζων, του παραγενομενου
πρωτου ο μετα ταυτα ελθων, του δηλου και περιφανους ο μηδεπω φανεις. Και ορα
πως συνετως εισαγει την μαρτυριαν. Ου γαρ φανεντα μονον επιδεικνυσιν, αλλα και
πριν η φανηναι ανακηρυττει. Το γαρ, Ουτος εστιν ον ειπον, τουτο δηλουντος εστιν·
ωσπερ ουν και Ματθαιος λεγει, οτι παντων ερχομενων προς αυτον ελεγεν· Ἐγω μεν
υμας βαπτιζω εν υδατι· ο δε οπισω μου ερχομενος, ισχυροτερος μου εστιν, ου ουκ
ειμι ικανος λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος. Τινος ουν ενεκεν και προ του
φανηναι τουτο εποιησεν; Ἵνα ευπαραδεκτος η μαρτυρια γενηται φανεντος, της
διανοιας ηδη των ακουσαντων προκατασχεθεισης τοις περι αυτου λεχθεισι, και
μηδεν της ευτελους περιβολης λυμαινομενης αυτηι. Ει μεν γαρ μηδεν μηδ' ολως
ακουσαντες 59.89 ειδον τον Χριστον αυτον, και ομου μετα της θεας και την των
λογων μαρτυριαν εδεξαντο την ουτω θαυμαστην και μεγαλην, ευθεως αν το του
σχηματος ευτελες προσεστη τωι μεγεθει των λεγομενων. Ουτω γαρ ευτελες
περιεκειτο σχημα και κοινον απασιν ο Χριστος, ως και Σαμαρειτιδας γυναικας, και
πορνας, και τελωνας μετα πολλης της αδειας θαῤρειν αυτωι προσιεναι και
διαλεγεσθαι. γʹ. Ὅπερ ουν εφην, ει ομου και των ρηματων τουτων ηκουσαν, και
αυτον εθεασαντο, καν κατεγελασαν της μαρτυριας του Ἰωαννου. Νυν δε πριν η
φανηναι τον Χριστον πολλακις ακουοντες, και ερεθιζομενοι τοις λεγομενοις περι
αυτου, τουναντιον επασχον, ου την των ρηματων διδασκαλιαν απο της οψεως του
μαρτυρηθεντος εκβαλλοντες, αλλα απο της πιστεως των ηδη λεχθεντων και αυτον
λαμπροτερον ειναι νομιζοντες. Το δε, Ὀπισω μου ερχομενος, ο μετ' εμε κηρυσσων,
ουχ ο μετ' εμε γενομενος εστι. Τουτο γουν και ο Ματθαιος αινιττεται λεγων, Ὀπισω
μου ερχεται ανηρ· ου περι της εκ Μαριας γεννησεως αυτου λεγων, αλλα περι της
παρουσιας της κατα το κηρυγμα. Ει γαρ περι της γεννησεως ελεγεν, ουκ αν ειπεν,
Ἔρχεται, αλλ', Ἦλθε· γεγεννημενος γαρ ην οτε ταυτα ελεγετο. Τι ουν εστι το,
Ἔμπροσθεν μου γεγονε; Λαμπροτερος, εντιμοτερος. Μη γαρ, επειδη πρωτος ηλθον
κηρυττων εγω, απο τουτου μειζονα εκεινου με ειναι νομισητε· πολυ γαρ ελαττων
εγω, και τοσουτον ελαττων, ως μηδε εις δουλου ταξιν αξιος ειναι καταλεγεσθαι.
Τουτο γαρ εστι το, Ἔμπροσθεν μου γεγονεν· οπερ ετερως παραδηλων ο Ματθαιος,
ελεγεν. Ουκ ειμι ικανος λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος αυτου. Ὅτι δε ουδε το,
Ἔμπροσθεν μου γεγονε, περι της εις το ειναι παροδου ειρηται, δια της επαγωγης
δηλον εστιν. Ει γαρ τουτο εβουλετο ειπειν, περιττον το επαγομενον ην το, Ὅτι
πρωτος μου ην. Τις γαρ ουτως ηλιθιος και ανοητος, ως αγνοησαι οτι ο εμπροσθεν
αυτου γενομενος, πρωτος αυτου ην; Ει γαρ περι υπαρξεως της προαιωνιου, ουδεν
ετερον εστι το λεγομενον, αλλ' η, οτι Ὁ οπισω μου ερχομενος, εμπροσθεν μου
γεγονεν. Ἄλλως δε και απερινοητον το τοιουτον, και η αιτια εικη προσεῤριπται.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

Τουναντιον γαρ, ει τουτο εβουλετο δηλωσαι, εχρην ειπειν, οτι Ὁ οπισω μου
ερχομενος, πρωτος μου ην, επειδη και εμπροσθεν μου γεγονε. Του μεν γαρ πρωτον
ειναι εικοτως αν τις ταυτην δοιη την αιτιαν την του γενεσθαι· του δε πρωτον
γενεσθαι, ουκ ετι το πρωτον ειναι αιτιον. Ὃ δε ημεις λεγομεν σφοδρα αν εχοι λογον.
Ἴστε γαρ δηπου τουτο παντες, οτι ου τα δηλα, αλλα τα αδηλα αει αιτιολογιας δειται.
Ει δε περι ουσιωσεως ο λογος ην, ουκ ην αδηλον, οτι πρωτον γενομενον πρωτον εδει
ειναι· επειδη δε περι τιμης διαλεγεται, εικοτως την δοκουσαν αποριαν ειναι λυει. Και
γαρ εικος ην πολλους απορειν, ποθεν και εκ ποιας προφασεως ο υστερον ερχομενος
εμπροσθεν γεγονε· τουτεστιν, εντιμοτερος εφανη. Ταυτης τοινυν της ζητησεως
τιθησιν ευθεως την αιτιαν· η δε αιτια, το πρωτον ειναι αυτον. Ουδε γαρ εκ τινος,
φησι, προκοπης πρωτον με οντα οπισω ριψας εμπροσθεν γεγονεν, αλλα Πρωτος μου
ην, ει και υστερος παραγινεται. Και πως, φησιν, ει περι της εκφανσεως της εις
ανθρωπους ην, και της μελλουσης εψεσθαι παρ' αυτων δοξης ο λογος, το μηδεπω
τελος ειληφος ως ηδη γεγενημενον λεγει; ου γαρ ειπε, Γενησεται, αλλα, Γεγονεν.
Ὅτι εθος τουτο τοις προφητευουσιν ανωθεν εστιν, ως περι γεγενημενων πολλαχου
περι των μελλοντων 59.90 διαλεγεσθαι. Ὁ γουν Ἡσαΐας περι της σφαγης αυτου
λεγων, ουκ ειπεν, Ὡς προβατον επι σφαγην αχθησεται, οπερ ην μελλοντος· αλλ', Ὡς
προβατον επι σφαγην ηχθη· καιτοι ουδεπω σαρκωθεις ην, αλλ' ομως το εσομενον ο
Προφητης ως γεγενημενον λεγει. Και ο ∆αυιδ τον σταυρον δηλων, ουκ ειπεν,
Ὀρυξουσι χειρας μου και ποδας· αλλ', Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας· και,
∆ιεμερισαντο τα ιματια μου, και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον. Και περι του
προδοτου διαλεγομενος του μηδεπω γεννηθεντος, ουτω πως φησιν· Ὁ εσθιων
αρτους μου, εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον. Ὁμοιως και περι των εν τωι σταυρωι
γενομενων λεγει· Ἔδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν
με οξος. δʹ. Βουλεσθε και το εξης επαγαγωμεν, η και ταυτα αποχρη; Ἔγωγε οιμαι. Ει
γαρ και μη κατα πλατος διωρυξαμεν το χωριον, ομως γ' ουν κατα βαθος
διεσκαψαμεν· ουκ ελαττονα δε και τουτο εκεινου πονον εχει· και δεδοικαμεν μη
κατατειναντες υμας αμετρως, ποιησωμεν αναπεσειν. ∆ιο τελος επιθωμεν τωι λογωι
το προσηκον. Ποιον δε εστι το προσηκον; ∆οξολογια η πρεπουσα τωι Θεωι· πρεπει δε
ουχ η δια των ρηματων μονον, αλλα πολλωι μαλλον η δια των πραγματων.
Λαμψατω γαρ υμων το φως, φησιν, εμπροσθεν των ανθρωπων, ινα ιδωσιν υμων τα
καλα εργα, και δοξασωσι τον Πατερα υμων τον εν τοις ουρανοις. Και γαρ ουδεν
φωτεινοτερον της αριστης πολιτειας, αγαπητε. Τουτο δηλων και τις φησι των
σοφων· Αι δε οδοι των δικαιων ομοιως φωτι λαμπουσι. Λαμπουσι δε ουκ αυτοις
μονον τοις το φως αναπτουσι δια των εργων, και οδηγουσι προς την ορθην οδον,
αλλα και τοις πλησιον ουσιν εκεινων. Ἐκχεωμεν τοινυν το ελαιον ταις λαμπασι
ταυταις, ωστε μετεωροτερον γενεσθαι το πυρ, ωστε πλουσιον φανηναι το φως. Το
γαρ ελαιον τουτο ου νυν μονον πολλην εχει την ισχυν· αλλ' οτε και αι θυσιαι
ηνθουν, παρευδοκιμησε πολλωι τωι τροπωι την εκεινων δυναμιν· Ἔλεον γαρ, φησι,
θελω και ου θυσιαν και μαλα εικοτως. Ἐκεινο μεν γαρ αψυχον το θυσιαστηριον,
τουτο δε εμψυχον· κακει μεν το επικειμενον απαν του πυρος γινεται δαπανη, και
τελευται εις κονιν, και διαχειται εις τεφραν, και εις την του αερος ο καπνος
αναλυεται φυσιν· ενταυθα δε ουδεν τοιουτον· αλλ' ετερους φερει τους καρπους. Και
ταυτα ο Παυλος εδηλωσε λεγων (της γαρ φιλοπτωχιας των Κορινθιων τους
θησαυρους διηγουμενος, ουτως εγραφεν)· Ὅτι η διακονια της λειτουργιας ταυτης ου
μονον εστι προσαναπληρουσα τα υστερηματα των αγιων, αλλα και περισσευουσα δια
πολλων ευχαριστιων τωι Θεωι· και παλιν, ∆οξαζοντες τον Θεον επι τηι υποταγηι της
ομολογιας υμων εις το Ευαγγελιον, και απλοτητι της κοινωνιας της εις αυτους και
εις παντας, και τηι αυτων δεησει υπερ υμων επιποθουντων υμας. Ὁραις εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

ευχαριστιαν αναλυομενην αυτην, και αινον του Θεου, και συνεχεις ευχας των ευ
παθοντων, και θερμοτεραν αγαπην; Θυωμεν τοινυν, αγαπητοι, θυωμεν εις ταυτα τα
θυσιαστηρια καθ' εκαστην ημεραν. Αυτη γαρ και ευχης και νηστειας και πολλων
ετερων εστι μειζων η θυσια· μονον αν εκ δικαιου κερδους και πονων τοιουτων, και
πασης ηι καθαρα πλεονεξιας και αρπαγης και βιας. Τοιαυτας γαρ προσιεται
προσφορας ο Θεος, τας ετερας και αποστρεφεται και 59.91 μισει. Ουδε γαρ βουλεται
εξ αλλοτριων τιμασθαι συμφορων. Ἀκαθαρτος γαρ και βεβηλος η τοιαυτη θυσια, και
παροξυνειεν αν μαλλον, η εξιλεωσειε τον Θεον. ∆ιο πασηι δει κεχρησθαι σπουδηι,
ωστε μη εν ταξει θεραπειας τον τιμωμενον εξυβριζειν. Ει γαρ τα δευτερεια
προσενεγκων ο Καιν, και ταυτα ουδε ηδικηκως ετερον, εδωκε δικην την εσχατην,
οταν και εξ αρπαγης και πλεονεξιας προσφερωμεν τι, πως ου πεισομεθα
χαλεπωτερα; ∆ια γαρ τουτο και το ειδος της εντολης ταυτης υπεδειξεν ημιν ο Θεος,
ινα ελεωμεν, ουχ ινα κολαζωμεν τους ομοδουλους. Ὁ δε τα ετερων λαμβανων, και
ετερωι διδους, ουκ ηλεησεν, αλλ' ετιμωρησατο, και ηδικησεν αδικιαν την εσχατην.
Ὥσπερ ουν ελαιον ουκ αν τεκοι λιθος, ουτως ουδε απηνεια φιλανθρωπιαν. Ὅταν
γαρ τοιαυτην εχηι ρι 59.92 ζαν, ουκ ετι ελεημοσυνη το τοιουτον εστι. ∆ιο παρακαλω
μη προς τουτο οραιν μονον, οπως παρεχωμεν τοις δεομενοις, αλλα και οπως μη εκ
της των ετερων αρπαγης. Εις γαρ ευχομενος, και εις καταρωμενος, τινος φωνης
ακουσεται ο ∆εσποτης; Ἂν ουτως εαυτους μετα ακριβειας αγωμεν, δυνησομεθα τηι
του Θεου χαριτι πολλης φιλανθρωπιας και ελεους και συγγνωμης τυχειν εφ' οις
ημαρτομεν παντα τον μακρον τουτον χρονον, και τον του πυρος ποταμον εκφυγειν·
ου γενοιτο παντας ημας απαλλαγεντας, εις την των ουρανων ανελθειν βασιλειαν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.91
ΟΜΙΛΙΑ Ι∆ʹ. Και εκ του πληρωματος αυτου ημεις παντες ελα βομεν, και χαριν αντι
χαριτος. αʹ. Πρωην ελεγομεν οτι Ἰωαννης την αποριαν λυων των μελλοντων προς
εαυτους ζητειν, ποθεν ο Χριστος υστερον επι το κηρυγμα ελθων, πρωτος αυτου
γεγονε και λαμπροτερος, επηγαγε το, Ὅτι πρωτος μου ην. Και μια μεν αυτη αιτια·
τιθησι δε και δευτεραν παλιν ην νυν φησι. Τις δε εστιν αυτη; Ἐκ του πληρωματος
αυτου ημεις, φησι, παντες ελαβομεν, και χαριν αντι χαριτος. Και μετα τουτων λεγει
παλιν και αλλην. Ποιαν δε ταυτην; Ὅτι ο νομος δια Μωυσεως εδοθη, η χαρις και η
αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο. Και τι ποτε εστι, φησι, το, Ἐκ του πληρωματος
αυτου ημεις παντες ελαβομεν; Ἐπι γαρ τουτο τεως ακτεον τον λογον. Ου μεθεκτην,
φησιν, εχει την δωρεαν, αλλ' αυτοπηγη και αυτοριζα εστι παντων των καλων,
αυτοζωη, και αυτοφως, και αυτοαληθεια· ουκ εν εαυτωι συνεχων των αγαθων τον
πλουτον, αλλα και εις τους αλλους απαντας υπερβλυζων αυτον, και μετα το
υπερβλυσαι μενων πληρης· εν ουδενι γαρ ελαττουμενος εκ της εις ετερους χορηγιας,
αλλ' αει πηγαζων και πασι τουτων μεταδιδους των καλων, επι της αυτης μενει
τελειοτητος. Ὃ δε εγω φερω, μεθεκτον τε εστι (παρ' ετερου γαρ ελαβον αυτο), και
μικρον τι του παντος, και οιονει σταγων ευτελης προς αβυσσον αφατον και πελαγος
απειρον· μαλλον δε ουδε τουτο το παραδειγμα παραστησαι δυναται οπερ
επιχειρουμεν ειπειν. Σταγονα μεν γαρ απο πελαγους αν εξεληις, αυτωι τουτωι το
πελαγος ηλαττωσας, ει και αφανης η ελαττωσις. Ἐπι δε της πηγης εκεινης ουκ εστι
τουτο ειπειν· αλλ' οσον αν τις αρυσηται, μενει μηδεν ελαττουμενη. ∆ιο χρη μαλιστα
εφ' ετερον υποδειγμα ελθειν· ασθενες μεν γαρ αυτο και ου δυναμενον οπερ
ζητουμεν παραστησαι, μαλλον δε του προτερου χειραγωγουν ημας προς την εννοιαν
την προκειμενην ημιν νυν. Ὑποθωμεθα γαρ ειναι πυρος πηγην, ειτα απο της πηγης
εκεινης μυριους αναπτεσθαι λυχνους, και δις τοσουτους, και τρις, και πολλακις· αρα
ουκ επι της αυτης μενει πληροτητος το πυρ και μετα το μεταδουναι τοσουτοις της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

ενεργειας της αυτου; Παντι που δηλον εστιν. 59.92 Ει δε επι των σωματων, των
μεριστων, των ελαττουμενων υπο της αφαιρεσεως, ευρεθη τι τοιουτον ο και μετα το
παρασχειν ετεροις τα παρ' εαυτου ουδεν παραβλαπτεται, πολλωι μαλλον επι της
ασωματου και ακηρατου δυναμεως εκεινης τουτο συμβησεται. Ει γαρ ενθα ουσια
εστι το μεταλαμβανομενον και σωμα, και μεριζεται, και ου μεριζεται, πολλωι μαλλον
οταν περι ενεργειας ο λογος ηι, και ενεργειας της εξ ασωματου ουσιας, ουδεν εικος
τοιουτον παθειν. ∆ια τουτο και Ἰωαννης ελεγεν, Ἐκ του πληρωματος αυτου ημεις
παντες ελαβομεν· και συνειρει την αυτου μαρτυριαν τηι του Βαπτιστου. Το γαρ, Ἐκ
του πληρωματος αυτου ημεις παντες ελαβομεν, ου του προδρομου εστι ρημα, αλλα
του μαθητου. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Μη νομισητε, φησιν, οτι ημεις οι
συγγενομενοι πολυν αυτωι χρονον, και αλων, και τραπεζης κοινωνησαντες, χαριτι
μαρτυρουμεν. Και γαρ και Ἰωαννης, ο μηδε ειδως αυτον προ τουτου, ο μηδε
συγγενομενος, αλλα τοσουτον μονον οτε εβαπτιζε, μετα των αλλων αυτον
θεασαμενος, εβοα· Πρωτος μου ην· εκειθεν παντα λαβων· και ημεις δε παντες οι
δωδεκα, οι τριακοσιοι, οι πεντακοσιοι, οι τρισχιλιοι, οι πεντακισχιλιοι, αι πολλαι
των Ἰουδαιων μυριαδες, απαν το πληρωμα των πιστων, και των τοτε, και των νυν,
και των αυθις εσομενων, εκ του πληρωματος αυτου ελαβομεν. Τι δε ελαβομεν;
Χαριν αντι χαριτος, φησιν. Ἀντι ποιας ποιαν; Ἀντι της Παλαιας την Καινην. Ὥσπερ
γαρ ην δικαιοσυνη, και δικαιοσυνη· Κατα δικαιοσυνην γαρ, φησι, την εν νομωι
γενομενος αμεμπτος· και πιστις, και πιστις· Ἐκ πιστεως γαρ εις πιστιν· και υιοθεσια,
και υιοθεσια Ὧν η υιοθεσια, φησι· και δοξα, και δοξα· Ει γαρ το καταργουμενον δια
δοξης, πολλωι μαλλον το μενον εν δοξηι· και νομος, και νομος· Ὁ νομος, γαρ, φησι,
του Πνευματος της ζωης ηλευθερωσε με· και λατρεια, και λατρεια· Ὧν η λατρεια,
φησι· και παλιν, Πνευματι Θεωι λατρευοντες· και διαθηκη, και διαθηκη· ∆ιαθησομαι
γαρ υμιν διαθηκη· καινην, ου κατα την διαθηκην ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων·
και αγιασμος, και αγιασμος· και βαπτισμα, και βαπτισμα· και θυσια, και θυσια· και
59.93 ναος, και ναος· και περιτομη, και περιτομη· ουτω και χαρις, και χαρις. Ἀλλ'
εκεινα μεν ως τυποι, ταυτα δε ως αληθεια, ομωνυμιαν τινα, αλλ' ουχι συνωνυμιαν
φυλαττοντα· επει και εν τοις τυποις και εν ταις εικοσι, και ο επι των χρωματων των
λευκων δια του μελανος χρωματος εγχαραττομενος, ανθρωπος λεγεται, και ο
δεξαμενος την των χρωματων αληθειαν· και επι των ανδριαντων, ο τε χρυσους, ο τε
πηλινος, ανδριας προσηγορευται· αλλα το μεν ως τυπος, το δε ως αληθεια. βʹ. Μη
τοινυν ως απο της των ονοματων κοινωνιας, ταυτοτητα πραγματων νομισηις, αλλα
μηδε αλλοτριωσιν. Ει μεν γαρ τυπος ην, ουκ ην αλλοτρια της αληθειας· ει δε σκιαν
εφυλαττεν, ελαττω της αληθειας ην. Τι ουν το μεσον τουτων απαντων; Βουλεσθε
επεξελθωμεν, εν η δυο των ειρημενων προχειρισαμενοι; Ουτω γαρ και τα αλλα εσται
υμιν δηλα· και οψομεθα παντες ως εκεινα μεν παιδων ην διδαγματα, ταυτα δε
γενναιων και μεγαλων ανδρων· και τα μεν ως ανθρωποις, τα δε ως αγγελοις
νενομοθετητο. Ποθεν ουν ποιησομεθα την αρχην; Βουλεσθε απο της υιοθεσιας
αυτης; Τι δη ουν το μεσον ταυτης κακεινης; Ἐκεινη, ρηματος ην τιμη· ενταυθα δε και
το πραγμα επεται. Και περι μεν εκεινης φησιν· Ἐγω ειπα, Θεοι εστε, και υιοι Ὑψιστου
παντες· περι δε ταυτης, οτι Ἐκ Θεου εγεννηθησαν. Πως και τινι τροπωι; ∆ια λουτρου
παλιγγενεσιας, και ανακαινωσεως Πνευματος αγιου. Κακεινοι μεν μετα την των
υιων προσηγοριαν, ετι πνευμα δουλειας ειχον· δουλοι γαρ μενοντες, ουτως
ετιμωντο τηι κλησει ταυτηι· ημεις δε ελευθεροι γενομενοι, τοτε ουκ ονοματι, αλλα
πραγματι την τιμην εδεξαμεθα. Και τουτο Παυλος δηλων ελεγεν· Ου γαρ ελαβετε
πνευμα δουλειας παλιν εις φοβον, αλλ' ελαβετε πνευμα υιοθεσιας, εν ωι κραζομεν,
Ἀββα ο Πατηρ. Γεννηθεντες γαρ ανωθεν, και ως αν ειποι τις αναστοιχειωθεντες,
ουτως εκληθημεν υιοι. Και της αγιωσυνης τον τροπον ει τις καταμαθοι, τις μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

ουτος, τις δε εκεινος, πολλην οψεται παλιν κανταυθα την διαφοραν. Ἐκεινοι μεν
γαρ ηνικα μη ειδωλολατρουν, μηδε επορνευον, μηδε εμοιχευον, τουτο εκαλουντο το
ονομα· ημεις δε, ουκ εν τηι τουτων αποχηι μονον, αλλα και εν τηι των μειζονων
κτησει γινομεθα αγιοι. Και πρωτον μεν απ' αυτης του Πνευματος της επιφοιτησεως,
ταυτης τυγχανομεν της δωρεας· επειτα δε και εκ πολιτειας, πολλωι μειζονος της
Ἰουδαικης. Και οτι ου κομπος τα ρηματα, ακουσον εκεινοις μεν τι φησιν· Ου
φοιβασεσθε, ου περικαθαριειτε τα τεκνα υμων, οτι λαος αγιος εστε. Ὥστε παρ'
εκεινοις τουτο η αγιωσυνη, το των ειδωλικων απηλλαχθαι νομων· παρα δε ημιν ουχ
ουτως, αλλ', Ἵνα ηι αγια, φησι, και σωματι και πνευματι. Ειρηνην διωκετε και τον
αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον· και, Ἐπιτελουντες αγιωσυνην εν
φοβωι Θεου. Ου γαρ αρκει το, αγιος, ονομα, επι παντων ων αν λεγηται την αυτην
εννοιαν παραστησαι· επει και ο Θεος αγιος λεγεται, αλλ' ουχ ως ημεις. Ὅτε γουν
ηκουσε την φωνην ταυτην παρα των Σεραφιμ φερομενην ο Προφητης, ορα τι φησιν·
59.94 Οιμοι ταλας εγω, οτι ανθρωπος ων και ακαθαρτα χειλη εχων, εν μεσωι λαου
ακαθαρτα χειλη εχοντος εγω οικω. Καιτοι και αγιος και καθαρος ην· αλλα προς την
αγιωσυνην ημεις την ανω κρινομενοι, ακαθαρτοι εσμεν. Ἅγιοι και οι αγγελοι, αγιοι
οι αρχαγγελοι, και αυτα τα Σεραφιμ και Χερουβιμ· αλλα και ταυτης της αγιωσυνης
ετερα παλιν διαφορα και προς ημας και προς τας υπερεχουσας δυναμεις· Ἐνην και
τοις αλλοις απασιν επεξελθειν, αλλ' ορω τον λογον εις μηκος πολυ εκτεινομενον·
διο περαιτερω παυσαμενοι προελθειν, υμιν αφησομεν τα λειπομενα μεταχειρισαι.
Ἔξεστι γαρ και υμιν κατ' οικον ταυτα συλλεγουσι συνιδειν την διαφοραν, και τοις
λοιποις ομοιως επεξιεναι. ∆ιδου γαρ, φησι, σοφωι αφορμην, και σοφωτερος εσται. Ἡ
μεν γαρ αρχη παρ' ημων, το δε τελος εσται παρ' υμων. Ἡμιν δε αναγκαιον παλιν
αψασθαι της ακολουθιας. Ειπων, Ἐκ του πληρωματος αυτου ημεις παντες ελαβομεν,
επηγαγε, Και χαριν αντι χαριτος· δεικνυς οτι χαριτι και Ἰουδαιοι εσωζοντο. Ου γαρ
δια το πολυπληθειν υμας, φησιν, αλλα δια τους πατερας υμας εξελεξαμην. Ει τοινυν
ουκ εξ οικειων κατορθωματων εξελεγησαν παρα Θεου, δηλον οτι χαριτι ταυτης
ετυχον της τιμης. Και ημεις δε χαριτι παντες εσωθημεν, αλλ' ουχ ομοιως. Ου γαρ επι
τοις αυτοις, αλλ' επι πολλωι μειζοσι και υψηλοτεροις. Ου τοινυν τοιαυτη παρ' ημιν
χαρις. Ουδε γαρ δη μονον αμαρτηματων συγχωρησις ημιν εδοθη (επει κατα τουτο
κοινωνουμεν εκεινοις· παντες γαρ ημαρτον), αλλα και δικαιοσυνη, και αγιασμος, και
υιοθεσια, και Πνευματος χαρις φαιδροτερα πολλωι και δαψιλεστερα. ∆ια ταυτης της
χαριτος εγενομεθα τωι Θεωι ποθεινοι, ουκ ετι μονον ως δουλοι, αλλα και ως υιοι και
ως φιλοι. ∆ια τουτο φησι, Χαριν αντι χαριτος. Και γαρ τα του νομου και αυτα
χαριτος ην, και αυτο το γενεσθαι ημας εξ ουκ οντων. Ου γαρ κατορθωματων
προυπηργμενων ταυτην ελαβομεν την αμοιβην, (πως γαρ οι μηδε οντες;) αλλα Θεου
πανταχοθεν της ευεργεσιας καταρχοντος. Ου το γενεσθαι δε μονον εξ ουκ οντων,
αλλα και το γενομενους ευθεως μαθειν τα τε πρακτεα. και τα μη πρακτεα, και
τουτον εν τηι φυσει λαβειν τον νομον, και το του συνειδοτος κριτηριον αδεκαστον
ημιν παρακαταθεσθαι τον ποιησαντα, χαριτος ην μεγιστης και φιλανθρωπιας
αφατου. Και το τον νομον δε τουτον διαφθαρεντα ανακτησασθαι δια του γραπτου,
χαριτος ην. Το μεν γαρ επομενον ην, τους την απαξ δοθεισαν εντολην
παραχαραττοντας, κολαζεσθαι και τιμωρεισθαι· το δε γενομενον ου τουτο ην, αλλα
παλιν διορθωσις, και συγγνωμη ουκ οφειλομενη. αλλ' απο ελεου και χαριτος
διδομενη. Ὅτι γαρ χαριτος ην και ελεου, ακουσον τι φησιν ο ∆αυΐδ· Ποιων
ελεημοσυνας ο Κυριος, και κριμα πασι τοις αδικουμενοις. Ἐγνωρισε τας οδους αυτου
τωι Μωυσει, τοις υιοις Ἰσραηλ τα θεληματα αυτου. Και παλιν· Χρηστος και ευθης ο
Κυριος· δια τουτο νομοθετησει εν οδωι αμαρτανοντας. 59.95 γʹ. Ἐλεημοσυνης ουν
αρα και οικτιρμων και χαριτος το τον νομον λαβειν. ∆ια τουτο ειπων, Χαριν αντι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

χαριτος, ετι θερμοτερον επαγωνιζομενος τωι μεγεθει των δεδομενων, επαγει λεγων·
Ὁ νομος δια Μωυσεως εδοθη, η χαρις και η αληθεια δια Ἰησου Χριστου εγενετο.
Ειδετε πως ηρεμα και κατα μικρον ενι ρηματι, ο τε Βαπτιστης Ἰωαννης, ο τε μαθητης
προς την υψηλοτατην τους ακροατας εναγουσι γνωσιν, προτερον τοις ταπεινοτεροις
εγγυμνασαντες; Ἐκεινος μεν γαρ προς εαυτον συγκρινας τον ασυγκριτως απαντων
υπερεχοντα, ουτως αυτου μετα ταυτα δεικνυσι την υπεροχην λεγων, Ὃς εμπροσθεν
μου γεγονεν· ειτα επαγων το, Πρωτος μου ην· ουτος δε εκεινου μεν πολλωι μειζον
εποιησε, της δε αξιας της του Μονογενους ελαττον. Ου γαρ προς Ἰωαννην, αλλα
προς τον εκεινου μαλλον θαυμαζομενον παρα Ἰουδαιοις ποιειται την συγκρισιν, τον
Μωυσεα λεγω· Ὁ νομος γαρ, φησι, δια Μωυσεως εδοθη, η χαρις και η αληθεια δια
Ἰησου Χριστου εγενετο. Και θεα την συνεσιν· Ου του προσωπου ποιειται την
εξετασιν, αλλα των πραγματων. Τουτων γαρ αποδειχθεντων πολλωι μειζονων, εξ
αναγκης και τους αγνωμονας εικος ην παραδεξασθαι την ψηφον και την υπονοιαν
περι του Χριστου. Ὅταν γαρ τα πραγματα μαρτυρηι, τα μηδεμιαν εχοντα υποψιαν ως
προς χαριν τινος, η και προς απεχθειαν τουτο ποιουντα, αναμφισβητητον και τοις
αγνωμοσι την ψηφον παριστησιν. Οια γαρ αν αυτα διαθωσιν οι ποιησαντες, τοιαυτα
μενει φαινομενα· διο μαλιστα παντων ανυποπτος η παρα τουτων εστι μαρτυρια.
Ὅρα δε και πως ανεπαχθη ποιειται την παραθεσιν και παρα τοις ασθενεστεροις. Ου
γαρ κατασκευαζει τωι λογωι την υπεροχην, αλλ' απο των ονοματων γυμνων την
διαφοραν παραδεικνυσι, χαριν και αληθειαν αντιθεις νομωι, και το, Ἐγενετο, τωι,
Ἐδοθη. Πολυ δε το μεσον εκατερων. Το μεν γαρ διακονουμενου ην το, Ἐδοθη,
λαβοντος παρ' ετερου και δοντος οις προσεταγη δουναι· το δε, Ἐγενετο, η χαρις και η
αληθεια, βασιλεως μετα εξουσιας παντα αφιεντος τα αμαρτηματα, και αυτου
κατασκευαζοντος την δωρεαν. ∆ιο ελεγεν· Ἀφεωνται σου αι αμαρτιαι· και παλιν·
Ἵνα δε ειδητε οτι εξουσιαν εχει ο Υιος του ανθρωπου αφιεναι επι της γης αμαρτιας,
λεγει τωι παραλυτικωι· Ἐγερθεις αρον την κλινην σου, και υπαγε εις τον οικον σου.
Ὁραις πως η χαρις γινεται δι' αυτου; Σκοπει δε και την αληθειαν. Την μεν ουν χαριν,
και ταυτα και τα κατα τον ληιστην, και η του βαπτισματος δωρεα, και η του
Πνευματος χαρις η δι' αυτου διδομενη δεικνυσι, και ετερα πολλα· την δε αληθειαν
σαφεστεραν εισομεθα, αν τους τυπους καταμαθωμεν. Τας γαρ μελλουσας
επιτελεισθαι εν τηι Καινηι οικονομιας προλαβοντες προδιεγραψαν οι τυποι ως τυποι·
ελθων δε επετελεσεν αυτην ο Χριστος. Ἴδωμεν τοινυν και τους τυπους εν ολιγοις·
ουδε γαρ απαντα διελθειν τα των τυπων του νυν καιρου· αφ' ων δε παραθησομαι
τινα μαθοντες, και τα λοιπα εισεσθε. Βουλεσθε ουν απ' αυτου του παθους αρξωμεθα;
Τι ουν φησιν ο τυπος; Λαβετε αρνιον κατ' οικιαν, και θυσατε, και ποιησατε ως
προσεταξε και ενομοθετησεν. Ὁ δε Χριστος ουχ ουτως· ου γαρ προσταττει τουτο
γενεσθαι· αλλ' αυτος αυτο γινε 59.96 ται, θυσιαν εαυτον και προσφοραν τωι Πατρι
προσενεγκων. δʹ. Ὅρα πως ο μεν τυπος εδοθη δια Μωυσεως, η δε αληθεια εγενετο
δια Ἰησου Χριστου. Και παλιν εν τωι ορει Σιναι των Ἀμαληκιτων πολεμουντων
Ἑβραιοις, αι χειρες μεν εστηριζοντο του Μωυσεως, αιρομεναι υπο Ἀαρων και Ὢρ
εκατερωθεν εστωτων· ο δε Χριστος παραγενομενος, αυτος δι' εαυτου τας χειρας
τεινας ειχεν εν τωι σταυρωι. Ειδες πως ο μεν τυπος εδιδοτο, η δε αληθεια εγινετο;
Παλιν ο νομος ελεγεν· Ἐπικαταρατος πας ος ουκ εμμενει εν πασι τοις γεγραμμενοις
εν τωι βιβλιωι τουτωι· η δε χαρις τι φησι; ∆ευτε προς με, παντες οι κοπιωντες και
πεφορτισμενοι, καγω αναπαυσω υμας· και ο Παυλος, Χριστος ημας εξηγορασεν εκ
της καταρας του νομου, γενομενος υπερ ημων καταρα. Ἐπει ουν τοσαυτης
απολελαυκαμεν χαριτος και αληθειας, παρακαλω, μη δια το μεγεθος της δωρεας
γενωμεθα ραιθυμοτεροι. Ὅσωι γαρ μειζονος ηξιωθημεν τιμης, τοσουτωι και πλειονος
εσμεν αρετης οφειλεται. Ὁ μεν γαρ μικρα ευεργετηθεις, καν μικρα επιδειξηται, ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

τοσαυτης καταγνωσεως αξιος εστιν· ο δε προς την ανωτατω κορυφην της τιμης
αναβας, ειτα χαμαιζηλα και ταπεινα επιδεικνυμενος, πολλωι μειζονος εσται
κολασεως αξιος. Ἀλλα μη γενοιτο περι υμων τοιαυτα υποπτευσαι ποτε. Πεποιθαμεν
γαρ εν Κυριωι, οτι προς τον ουρανον τας ψυχας υμων επτερωσατε, και της γης
απανεστητε, και εν τωι κοσμωι οντες, ου τα του κοσμου μεταχειριζεσθε. Ἀλλ' ομως
και πεπεισμενοι, ου παυομεθα συνεχως τα αυτα παρακαλουντες. Ἐπει και εν τοις
εξωθεν αγωσιν, ου τους αναπεπτωκοτας, ουδε τους υπτιους κειμενους, αλλα τους
ενεργουντας, τους ετι τρεχοντας απαντες προτρεπονται οι θεαται. Ἐπ' εκεινων μεν
γαρ ως ανονητα πονουντες, και ου δυναμενοι δια των παρακλησεων αυτους
αναστησαι, αποῤραγεντας καθαπαξ της νικης, ουτω παυονται καταγινωσκοντες·
ενταυθα δε ουκ εφ' υμων μονον των νηφοντων, αλλα και επι των αναπεσοντων, ει
βουληθειεν μεταβαλεσθαι, εστι τι προσδοκησαι χρηστον. ∆ιο και παντα πραττομεν,
παρακαλουντες, ονειδιζοντες, προτρεποντες, επαινουντες, ωστε την υμετεραν
πραγματευσασθαι σωτηριαν. Μη τοινυν τηι συνεχει τηι περι της πολιτειας
δυσχερανητε παραινεσει. Ου γαρ ραιθυμιαν κατεγνωκοτων εστι τα λεγομενα, αλλα
χρηστας σφοδρα ελπιδας εχοντων περι υμων. Ου προς υμας δε μονον, αλλα και προς
ημας τους λεγοντας ταυτα ειρηται και ειρησεται· και γαρ και αυτοι της αυτης
δεομεθα διδασκαλιας. Ει γαρ και παρ' ημων λεγεται, αλλα και προς ημας ουδεν
κωλυει ταυτα λεγεσθαι. Τον μεν γαρ ευρων υπευθυνον οντα, ο λογος διωρθωσατο,
τον δε εκτος και απηλλαγμενον, ως ποῤρωτατω, παλιν απηγαγεν. Ουδε γαρ αυτοι
των αμαρτηματων εσμεν καθαροι. Ἥ τε ουν ιατρεια κοινη, τα τε φαρμακα απασι
προκειται· η δε θεραπεια λοιπον ου κοινη, αλλα παρα την των χρωμενων προαιρεσιν
γινεται. ∆ιο και ο μεν δεοντως μεταχειρισας το φαρμακον, απωνατο τι της
θεραπειας· ο δε μη επιθεις τωι τραυματι, μειζον ειργασατο το κακον, και εις την
χαλεπωτατην κατεστρεψε τελευτην. Μη τοινυν αλγωμεν ιατρευομενοι, αλλα πολλωι
μαλλον χαιρωμεν, καν πικρας φερηι τας οδυνας της διδασκαλιας η μεθοδεια· πολυ
γαρ ηδιστον ημιν υστερον επιδειξεται τον καρπον. Παντα ουν εις τουτο πραττωμεν,
οπως καθαροι τραυματων και πληγων, ας οι της αμαρτιας οδοντες εντιθεασι τηι
ψυχηι, εις τον αιωνα απαρωμεν εκεινον, ινα αξιοι της οψεως γενο 59.97 μενοι του
Χριστου, μη ταις τιμωρητικαις και αποτομοις δυναμεσι κατα την ημεραν
παραδοθωμεν εκεινην, αλλα ταις δυναμεναις προς την κληρονομιαν εισαγαγειν
ημας των ουρανων, την ητοιμασμενην τοις 59.98 αγαπωσιν αυτον· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.97 ΟΜΙΛΙΑ ΙΕʹ. Θεον
ουδεις εωρακε πωποτε· ο μονογενης Υιος, ο ων εις τον κολπον του Πατρος, εκεινος
εξηγη σατο. αʹ. Των ονοματων και των ρηματων των εν ταις Γραφαις κειμενων, ουχ
απλως ημας ο Θεος επακουειν βουλεται, αλλα μετα πολλης της συνεσεως. ∆ια τουτο
ο μεν μακαριος ∆αυιδ πολλαχου των Ψαλμων προεγραφε των εαυτου το, Εις
συνεσιν, και ελεγεν· Ἀποκαλυψον τους οφθαλμους μου, και κατανοησω τα θαυμασια
εκ του νομου σου. Μετα δε τουτον και ο τουτου παις υποτιθεις δεικνυσιν, οτι δει
καθαπερ αργυριον εκζητειν την σοφιαν· μαλλον δε υπερ χρυσιον αυτην
εμπορευεσθαι. Και ο Κυριος δε τοις Ἰουδαιοις παραινων τας Γραφας ερευναιν, επι
πλεον ημας εις ζητησιν εναγει. Ουκ αν γαρ ουτως ειπεν, ει γε αυτοθεν και εκ πρωτης
αυτας καταλαβειν δυνατον ην της αναγνωσεως. Το γαρ εν μεσωι κειμενον, και
προχειρον, ουδεις ποτ' αν ερευνησαιτο, αλλα το συνεσκιασμενον, και μετα πολλης
ευρισκομενον της ζητησεως. ∆ια τουτο και θησαυρον κεκρυμμενον αυτας ειναι φησι,
προς την ζητησιν ημας διεγειρων. Ταυτα δε ημιν ειρηται, ινα μη απλως μηδε ως
ετυχε προσβαλλωμεν τοις των Γραφων ρημασιν, αλλα μετα ακριβειας πολλης. Ει μεν
γαρ ανεξεταστως τις επακουσειε των λεγομενων εν αυταις, και δεξαιτο παντα ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

ως ειρηται κατα το γραμμα, πολλα τα ατοπα υποπτευσει περι του Θεου. Και γαρ και
ανθρωπον αυτον ειναι, και απο χαλκου συνεσταναι, και οργιλον, και θυμωδη, και
πολλα ετι τουτων χειρονα περι αυτου δεξεται δογματα. Ει δε τον νουν τον εν τωι
βαθει κειμενον καταμαθοι, πασης ταυτης απαλλαγησεται της ατοπιας. Ἐπει και το
νυν προκειμενον ημιν αναγνωσμα κολπον φησι τον Θεον εχειν, οπερ σωματων εστιν
ιδιον. Ἀλλ' ουδεις ουτω μεμηνεν, ωστε σωμα υποπτευσαι τον ασωματον ειναι. Ἵν'
ουν αξιως της πνευματικης εννοιας το παν εκλαβωμεν, φερε ανωθεν το χωριον
διερευνησωμεθα. Θεον ουδεις εωρακε πωποτε. Ἐκ ποιας επι τουτο ηλθεν
ακολουθιας ο Ευαγγελιστης; ∆ειξας πολλην των του Χριστου δωρεων την
υπερβολην, ως ειναι το μεσον απειρον τουτων τε και των δια Μωυσεως
οικονομηθεντων, θελει λοιπον και αιτιαν ευλογον της διαφορας ειπειν. Ἐκεινος μεν
γαρ υπηρετης ων, ταπεινοτερων γεγονε πραγματων διακονος· ουτος δε ∆εσποτης,
και βασιλευς, και βασιλεως Υιος ων, τα πολλωι μειζονα ημιν εκομισε, συνων αει τωι
Πατρι, και ορων αυτον διηνεκως. ∆ιο και ουτως επηγαγε λεγων· Θεον ουδεις εωρακε
πωποτε. Τι ουν ερουμεν τωι μεγαλοφωνοτατωι Ἡσαΐαι λεγοντι· Ειδον τον Κυριον
καθημενον επι θρονου υψηλου και επηρμενου; τι δε τωι Ἰωαννηι προσμαρτυρουντι
αυτωι οτι ταυτα ειπεν, οτε ειδε την δοξαν αυτου; τι δε τωι Ἰεζεκιηλ; και γαρ και αυτος
επι των Χερουβιμ καθημενον αυτον οραι· τι δε και τωι ∆ανιηλ; και γαρ και ουτος
φησιν· Ὁ Παλαιος των ημερων εκαθητο· τι δε και αυτωι τωι Μωυσει λεγοντι· ∆ειξον
μοι την δοξαν σου οπως γνωστως ιδω σε; Ὁ δε Ἰακωβ και απο τουτου την 59.98
προσηγοριαν ελαβεν, Ἰσραηλ επικληθεις· Ἰσραηλ γαρ ο τον Θεον ορων εστι. Και
ετεροι δε αυτον εωρακασι. Πως ουν ο Ἰωαννης ειπε, Θεον ουδεις εωρακε πωποτε;
∆ηλων οτι παντα εκεινα συγκαταβασεως ην, ουκ αυτης της ουσιας γυμνης οψις. Ει
γαρ αυτην εωρων την φυσιν, ουκ αν διαφορως αυτην εθεασαντο. Ἁπλη γαρ τις και
ασχηματιστος αυτη, και ασυνθετος, και απεριγραπτος, ου καθηται, ουδε εστηκεν,
ουδε περιπατει. Ταυτα γαρ παντα σωματων. Πως δε εστιν, αυτος οιδε μονος. Και
τουτο δια προφητου τινος ο Θεος και Πατηρ εμφαινων ελεγεν· Ἐγω ορασεις, φησιν,
επληθυνα, και εν χερσι προφητων ωμοιωθην· τουτεστι, Συγκατεβην, ου τουτο οπερ
ημην εφανην. Ἐπειδη γαρ εμελλεν αυτου ο Υιος δι' αληθινης σαρκος φανησεσθαι
ημιν, ανωθεν αυτους προεγυμναζεν οραιν του Θεου την ουσιαν, ως αυτοις δυνατον
ην ιδειν. Ἐπει αυτο οπερ εστιν ο Θεος, ου μονον προφηται, αλλ' ουδε αγγελοι ειδον,
ουτε αρχαγγελοι· αλλ' εαν ερωτησηις αυτους, ακουσηι περι μεν της ουσιας ουδεν
αποκρινομενους, ∆οξα δε εν υψιστοις, μονον αιδοντας, τωι Θεωι, και επι γης ειρηνη,
εν ανθρωποις ευδοκια. Καν παρα των Χερουβιμ η των Σεραφιμ επιθυμησηις τι
μαθειν, το μυστικον του αγιασμου μελος ακουσηι, και οτι Πληρης ο ουρανος, και η γη
της δοξης αυτου. Ἂν τας ανωτερω δυναμεις εξετασηις, ουδεν αλλο ευρησεις, η οτι εν
εργον αυταις εστι, το αινειν τον Θεον· Αινειτε γαρ αυτον, φησι, πασαι αι δυναμεις
αυτου. Μονος ουν αυτον οραι ο Υιος, και το Πνευμα το αγιον. Ἡ γαρ κτιστη φυσις
απασα πως και ιδειν δυνησεται τον ακτιστον; Ει γαρ απλως της οποιασουν ασωματου
δυναμεως, καιτοι γε γενητης ουσης, ου δυναμεθα δεξασθαι θεωριαν σαφη, και τουτο
πολλακις επι των αγγελων εδειχθη· πολλωι μαλλον της και ασωματου και αγενητου
ουσιας. ∆ια τουτο και ο Παυλος φησιν, Ὃν ειδεν ουδεις ανθρωπων ουδε ιδειν
δυναται. Ἆρ' ουν τωι Πατρι μονωι το εξαιρετον τουτο προσεστι, τωι δε Υιωι ουκετι;
Ἄπαγε· αλλα και τωι Υιωι. Ὅτι δε και αυτωι, ακουε Παυλου τουτο δηλουντος, και
λεγοντος· Ὅς εστιν εικων του Θεου του αορατου. Ὁ δε του αορατου εικων ων, και
αυτος αορατος· επει ουκ αν ειη εικων. Ει δε αλλαχου φησι, Θεος εφανερωθη εν
σαρκι, μη θαυμασηις· οτι η φανερωσις δια της σαρκος, ου μην κατα την ουσιαν
γεγονεν. Ἐπει οτι και αυτος αορατος ου μονον ανθρωποις, αλλα και ταις ανω
δυναμεσι, δεικνυσιν ο Παυλος. Ειπων γαρ, οτι Ἐφανερωθη εν σαρκι, επηγαγεν, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

Ὤφθη αγγελοις. βʹ. Ὥστε και τοις αγγελοις τοτε ωφθη, οτε σαρκα περιεβαλετο· προ
τουτου δε ουχ εωρων αυτον ουτως, επειδη και αυτοις αορατος η ουσια ην. Και πως,
φησιν, ο Χριστος ειπε, Μη καταφρονησητε ενος των μικρων τουτων· λεγω γαρ υμιν,
οτι οι αγγελοι αυτων διαπαντος βλεπουσι το προσωπον του Πατρος μου του εν
ουρανοις; Τι γαρ; και προσωπον 59.99 ο Θεος εχει, και εν ουρανοις περιγεγραπται;
Ἀλλ' ουκ αν τις ουτω μανειη, ωστε ταυτα ειπειν. Τι ποτ' ουν εστι το λεγομενον;
Ὥσπερ οταν λεγηι· Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι, οτι αυτοι τον Θεον οψονται· την
κατα διανοιαν οψιν φησι, την ημιν δυνατην, και την εννοιαν την περι Θεου· ουτω
και επι των αγγελων ειπειν εστιν, οτι δια την καθαραν αυτων και αγρυπνον φυσιν
ουδεν ετερον, αλλ' η τον Θεον αει φανταζονται. ∆ια τουτο και αυτος παλιν φησιν,
Ουδεις γινωσκει τον Πατερα, ει μη ο Υιος. Τι ουν; παντες εν αγνοιαι εσμεν; Μη
γενοιτο· αλλ' ουτως ουδεις οιδεν ως ο Υιος. Ὥσπερ ουν ειδον αυτον οι πολλοι κατα
την εγχωρουσαν αυτοις οψιν, την δε ουσιαν ουδεις εθεασατο· ουτω και νυν ισμεν
παντες μεν τον Θεον, την δε ουσιαν ουδεις οιδεν ο τι ποτε εστιν, ει μη μονος ο
γεννηθεις εξ αυτου. Γνωσιν γαρ ενταυθα την ακριβη λεγει θεωριαν τε και
καταληψιν, και τοσαυτην οσην ο Πατηρ εχει περι του Παιδος. Καθως γαρ γινωσκει
με ο Πατηρ, καγω γινωσκω τον Πατερα. ∆ιο και ο Ευαγγελιστης ορα μεθ' οσης
φθεγγεται της περιουσιας. Ειπων γαρ, οτι Θεον ουδεις εωρακε πωποτε, ουκ ειπεν, οτι
ο Υιος ιδων εξηγησατο, αλλ' ετερον τι πλεον του ιδειν εθηκεν, ειπων, οτι Ὁ ων εν
τωι κολπωι του Πατρος. Του γαρ ιδειν το και εν τωι κολπωι ενδιαιτασθαι πολλωι πλεον
εστιν. Ὁ μεν γαρ απλως ορων, ου παντως ακριβη του φαινομενου την γνωσιν εχει· ο
δε τοις κολποις ενδιατριβων, ουδεν αγνοησειε ποτε. Ἀκουων ουν, οτι Ουδεις
γινωσκει τον Πατερα, ει μη ο Υιος, ινα μη λεγηις, οτι ει πλεον απαντων οιδε τον
Πατερα, αλλ' ουχ οσος εστιν οιδε· δια τουτο ο τε Ευαγγελιστης εν τωι κολπωι αυτον
διαιτασθαι του Πατρος λεγει, αυτος τε ο Χριστος τοσουτον αυτον ειδεναι φησιν,
οσον ο Πατηρ τον Υιον. Ἐρωτησον ουν τον αντιλεγοντα· Ἆρα γε, ειπε, γινωσκει τον
Υιον ο Πατηρ; Και ερει παντως, αν μη μαινηται, οτι Ναι. Μετα τουτο κακεινο
ερωμεθα παλιν αυτον· Τι δε, ακριβη τινα ορασιν και γνωσιν αυτον οραι και γινωσκει,
και τουτο οπερ εστιν οιδε σαφως; Και παντως και τουτο ερει. Ἀπο γουν τουτου
λοιπον συναγαγε την ακριβη του Υιου περι του Πατρος καταληψιν. Αυτος γαρ ειπεν,
οτι Ὡς γινωσκει με ο Πατηρ, ουτω και εγω αυτον γινωσκω· και αλλαχου, Ουχ οτι
Θεον τις εωρακεν, ει μη ο ων εκ του Θεου. ∆ια τουτο, οπερ εφην, και ο Ευαγγελιστης
του κολπου μεμνηται, παντα δια του ενος ρηματος τουτου ημιν εμφαινων, οτι
πολλη της ουσιας η συγγενεια και η ενοτης, οτι απαραλλακτος η γνωσις, οτι ιση η
εξουσια. Ου γαρ τον ετερουσιον εν τοις κολποις αν εσχεν ο Πατηρ· αλλ' ουδε αν
αυτος ετολμησε, δουλος ων και των πολλων εις, εν τωι κολπωι στρεφεσθαι του
∆εσποτου· τουτο γαρ υιου γνησιου μονον και πολληι τηι παῤρησιαι προς τον
γεγεννηκοτα χρωμενου, και ουδεν ελαττον εχοντος. Βουλει και το αΐδιον μαθειν;
Ἄκουσον τι φησιν ο Μωυσης περι του Πατρος. Ἐρωτησας γαρ, ει ερωτηθειη παρα
των Αιγυπτιων, τις ο απεσταλκως αυτον ειη, τι ποτε δη και αποκρινηται προς
αυτους, κελευεται 59.100 ειπειν, οτι Ὁ ων απεσταλκε με. Το δε, Ὁ ων, του αει ειναι
σημαντικον εστι, και του αναρχως ειναι, και του οντως ειναι και κυριως. Τουτο και
το, Ἐν αρχηι ην, εμφαινει, του αει ειναι δηλωτικον ον. Τουτωι δη ουν ενταυθα
κεχρηται τωι ρητωι ο Ἰωαννης, δεικνυς οτι αναρχως και αιδιως εν τωι κολπωι του
Πατρος εστιν ο Υιος. Ἵνα τοινυν μη δια την του ονοματος κοινωνιαν ενα τινα των
χαριτι γενομενων υιων ειναι νομισηις αυτον, πρωτον μεν προσκειται το αρθρον
διαιρουν αυτον των κατα χαριν. Ει δε μη τουτο αρκει σοι, αλλ' ετι κατω κυπτεις,
τουτου κυριωτερον ακουε ονομα το, Μονογενης. Ει δε και μετα τουτο παλιν κατω
βλεπεις, ου παραιτησομαι πως και ανθρωπινην τινα ρησιν ειπειν περι του Θεου, την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

του κολπου λεγω, μονον ινα μηδεν υποπτευσηις ταπεινον. Ειδες φιλανθρωπιαν και
κηδεμονιαν ∆εσποτου; Ἀναξια ρηματα περιτιθησιν εαυτωι ο Θεος, ινα καν ουτω
διαβλεψηις, και μεγα τι και υψηλον εννοησηις· και συ κατω μενεις; Ειπε γαρ μοι· τινος
ενεκεν ο κολπος ενταυθα παρειληπται, το παχυ τουτο ονομα και σαρκικον; ινα σωμα
τον Θεον υποπτευσωμεν; Ἄπαγε, ουδαμως, φησι. Τινος ουν ενεκεν ειρηται; Ει γαρ
μητε η γνησιοτης του Υιου παρισταται δια τουτου, μητε το μη σωμα ειναι τον Θεον,
περιττως προσεῤριπται το ρητον, ουδεμιαν χρειαν πληρουν. Τινος ουν ενεκεν
ειρηται; ου γαρ αποστησομαι σου τουτο πυνθανομενος. Ουκ ευδηλον οτι ουδεν
ετερον η ινα μη υπολαβωμεν δι' αυτου, αλλ' η το γνησιον του Μονογενους, και το
συναΐδιον τωι Πατρι; Ἐκεινος εξηγησατο, φησι. Τι εξηγησατο; Ὅτι Θεον ουδεις
εωρακε πωποτε· οτι εις εστιν ο Θεος. Ἀλλα τουτο μεν και οι λοιποι προφηται, και
Μωυσης ανω και κατω βοαι· Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστι· και ο Ἡσαΐας·
Ἔμπροσθεν μου ουκ εγενετο αλλος Θεος, και μετ' εμε ουκ εστιν. γʹ. Τι ουν πλεον
εμαθομεν παρα του Υιου, ως εν τοις κολποις οντος τοις πατρικοις; τι παρα του
Μονογενους; Ὅτι πρωτον μεν και αυτα ταυτα της ενεργειας εστι της εκεινου· επειτα,
πολλωι τρανοτεραν εδεξαμεθα την διδασκαλιαν, και εγνωμεν οτι πνευμα ο Θεος, και
τους προσκυνουντας αυτον, εν πνευματι και αληθειαι δει προσκυνειν· και ετι αυτο
τουτο, οτι Θεον ιδειν αδυνατον, και οτι ουδεις αυτον γινωσκει, ει μη ο Υιος· και οτι ο
Πατηρ εστι γνησιου Μονογενους· και τα αλλα οσα περι αυτου διελεχθη. Το δε,
Ἐξηγησατο, την τρανοτεραν και σαφεστεραν δεικνυσι διδασκαλιαν, ην ου προς
Ἰουδαιους μονον, αλλα και προς απασαν εποιησατο την οικουμενην και κατωρθωσε.
Τοις μεν ουν προφηταις ουδε Ἰουδαιοι παντες προσειχον· τωι δε Μονογενει του Θεου
πασα η οικουμενη και ειξε και επεισθη. Ἡ τοινυν εξηγησις ενταυθα το σαφεστερον
της διδασκαλιας δηλοι· διο και Λογος λεγεται, και Μεγαλης βουλης αγγελος. Ἐπει
ουν και μειζονος και τελειοτερας κατηξιωθημεν της διδασκαλιας, ουκ ετι δια
προφητων, αλλα δια του Υιου λαλησαντος ημιν του Θεου επ' εσχατων των ημερων
τουτων, πολλωι μειζονα και αξιαν πολιτειαν επιδειξωμεθα της τιμης. Και γαρ
ατοπον, αυτον μεν καταβηναι τοσουτον, ως μηκετι δια των δουλων ημιν εθελειν
διαλεγεσθαι, αλλα δι' εαυτου· ημας δε των προτερων μηδεν επιδειξασθαι πλεον.
Ἐκεινοι μεν ουν Μωυσεα, ημεις δε τον Μωυσεως ∆εσποτην διδασκα 59.101 λον
εχομεν. Ουκουν ταυτης της τιμης αξιαν φιλοσοφιαν επιδειξωμεθα, και μηδεν
εχωμεν κοινον προς την γην. ∆ια γαρ τουτο ημιν ανωθεν εκ των ουρανων
διδασκαλιαν εκομισεν, ινα εκει μεταστησηι την διανοιαν, ινα μιμηται του
διδασκαλου γενωμεθα κατα δυναμιν την ημετεραν. Και πως, φησιν, εστι μιμητας
γενεσθαι του Χριστου, εις το κοινωφελες απαντα πραγματευομενους, και μη τα
εαυτων ζητουντας. Και γαρ ο Χριστος, φησιν, ουχ εαυτωι ηρεσεν, αλλα καθως
γεγραπται· Οι ονειδισμοι των ονειδιζοντων σε επεπεσον επ' εμε. Μηδεις τοιγαρουν
το εαυτου ζητειτω. Ουτω γαρ τις το εαυτου ζητει, αν το του πλησιον σκοπηι· και γαρ
τα εκεινων ημετερα. Σωμα εσμεν εν, και αλληλων μερη και μελη. Μη τοινυν ως
διεσπασμενοι διακεωμεθα, μηδε λεγετω τις· Ὁ δεινα μοι φιλος ουκ εστιν, ουδε
συγγενης, ουδε γειτων, ουδε εχω τι κοινον προς αυτον· πως προσελευσομαι; πως
διαλεξομαι; Ει γαρ και μη συγγενης, μηδε φιλος εστιν, αλλ' ανθρωπος εστι, της
αυτης σοι μετεχων φυσεως, τον αυτον εχων ∆εσποτην, ομοδουλος και ομοσκηνος·
εν γαρ τωι αυτωι γεγονε κοσμωι. Ει δε και της πιστεως μετεχει της αυτης, ιδου σοι και
μελος γεγονε. Ποια γαρ φιλια τοσαυτην ενωσιν εργασασθαι δυναιτ' αν, οσην της
πιστεως η συγγενεια; Ου γαρ οσην φιλους προς φιλους επιδεικνυσθαι χρη την
εγγυτητα, και τοσαυτην ημας εχειν δει την προς αλληλους οικειωσιν· αλλ' οσην
μελος προς μελος. Τουτου γαρ του τροπου της φιλιας και κοινωνιας αλλην μειζονα
οικειωσιν ουκ αν τις ευροι ποτε. Ὥσπερ ουν ουκ αν δυναιο λεγειν· Ποθεν μοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

οικειοτης και εγγυτης προς αυτον; καταγελαστον γαρ τουτο· ουτως ουδε περι του
αδελφου δυνησηι τουτο ειπειν. Οι γαρ παντες εις εν σωμα εβαπτισθημεν, 59.102 φησι.
∆ιατι εις εν σωμα; Ὥστε μη διεσπασθαι, αλλα τηι προς αλληλους συνοδωι και φιλιαι
σωματος ενος ακολουθιαν διατηρειν. Μη δη καταφρονησωμεν αλληλων, ινα μη
εαυτων υπεριδωμεν. Ουδεις γαρ ποτε την εαυτου σαρκα εμισησε, φησιν, αλλ'
εκτρεφει και θαλπει αυτην. ∆ια τουτο οικιαν μιαν τουτον ημιν τον κοσμον εδωκεν ο
Θεος, παντα εξισου διενειμεν, ενα ανηψε πασιν ηλιον, ενα εξετεινεν οροφον, τον
ουρανον, μιαν ανηκε τραπεζαν, την γην. Ἔδωκε και ετεραν ταυτης πολλωι μειζονα
τραπεζαν, αλλα και ταυτην μιαν· ισασιν οι συμμυσται το λεγομενον· ενα τροπον
γεννησεως απασιν εχαρισατο τον πνευματικον· μια πασι πατρις, η εν τοις ουρανοις·
εκ του ποτηριου του αυτου παντες πινομεν. Ου τωι μεν πλουτουντι πλεον και
τιμιωτερον, τωι πενητι δε ευτελεστερον και ελαττον εχαρισατο, αλλα παντας εξισης
εκαλεσε· τα σαρκικα ομοτιμως, τα πνευματικα ομοιως παρεσχε. Ποθεν ουν η
ανωμαλια πολλη κατα τον βιον; Ἐκ της των πλουτουντων πλεονεξιας τε και
αλαζονειας. Ἀλλα μη, αδελφοι, μηκετι ταυτα γενεσθω, μηδε των καθολικων και
αναγκαιοτερων εις το αυτο συναγοντων ημας, απο των γηΐνων και ευτελων
διαιρωμεθα, πλουτου λεγω, και πενιας, και συγγενειας σωματικης, και εχθρας και
φιλιας. Ταυτα γαρ παντα σκια, και σκιας ευτελεστερα, τοις τον συνδεσμον εχουσι της
αγαπης ανωθεν. Τουτον ουν φυλαττωμεν αῤραγη, και ουδεν επεισελθειν δυνησεται
των πνευματων των πονηρων και διαιρουντων την τοσαυτην ενωσιν· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι'
ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.101 ΟΜΙΛΙΑ ΙΣΤʹ. Αυτη γαρ εστιν η μαρτυρια του Ἰωαννου, οτε
απεστειλαν προς αυτον οι Ἰουδαιοι εξ Ἱεροσολυμων ιερεις και Λευΐτας,
ινα ερωτησωσιν αυ τον· Συ τις ει;
αʹ. ∆εινον η βασκανια, αγαπητε, δεινον και ολεθριον τοις βασκαινουσιν, ου
τοις βασκαινομενοις. Πρωτους γαρ αυτους λυμαινεται και διαφθειρει, καθαπερ ιος
τις θανατηφορος εγκαθημενος αυτων ταις ψυχαις. Ει δε που και τους φθονουμενους
παραβλαψειε, μικραν και ουδενος αξιαν βλαβην, και μειζον της ζημιας το κερδος
εχουσαν. Και ουκ επι της βασκανιας μονον, αλλα και επι των αλλων απαντων, ουχ ο
παθων κακως, αλλ' ο δρασας κακως, ουτος εστιν ο την βλαβην δεξαμενος. Ουδε γαρ
αν, ει μη τουτο ην, αδικεισθαι μαλλον η αδικειν προσεταξεν ο Παυλος τοις μαθηταις,
∆ιατι ουχι μαλλον αδικεισθε; λεγων· δια τι ουχι μαλλον αποστερεισθε; Οιδε γαρ
ακριβως ου τωι πασχοντι κακως, αλλα τωι ποιουντι κακως, τον ολεθρον επομενον
πανταχου. Ταυτα δη μοι παντα δια την βασκανιαν ειρηται την Ἰουδαικην. Οι γαρ απο
των πολεων εκχυθεντες προς τον Ἰωαννην, και των αμαρτηματων καταγνοντες των
οικειων, και βαπτισαμενοι, αυτοι μετα το βαπτισμα καθαπερ εκ τινος μεταμελειας
πεμπουσιν ερωτωντες αυτον· Συ τις ει; Ὄντως γεννηματα εχιδνων και οφεις, και ει
τι τουτων χαλεπωτερον. Γενεα πονηρα και μοιχαλις και διεστραμμενη, μετα το
βαπτισασθαι, τοτε τον βαπτιστην περιεργαζηι και πολυπραγμονεις; Και τι ταυτης της
αλογιας αλογωτερον γενοιτ' αν; Πως εξηιειτε; πως 59.102 εξωμολογεισθε τα
αμαρτηματα; πως επετρεχετε τωι βαπτιζοντι; πως αυτον ηρωτατε περι των
πρακτεων; Ταυτα γαρ υμιν απαντα αλογως επραττετο, την αρχην και την υποθεσιν
αγνοουσιν. Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπεν, ουδε ενεκαλεσεν ο μακαριος Ἰωαννης, ουδε
ωνειδισεν, αλλα μετα επιεικειας απασης αποκρινεται προς αυτους. Τινος δε ενεκεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

τουτο εποιει, εκεινο μαθειν αξιον, ωστε πασιν αυτων καταδηλον την κακουργιαν
γενεσθαι και φανεραν· Πολλακις προς Ἰουδαιους εμαρτυρησεν ο Ἰωαννης τωι
Χριστωι, και οτε εβαπτιζεν αυτους, συνεχως αυτου προς τους παροντας εμεμνητο, και
ελεγεν· Ἐγω μεν υμας βαπτιζω εν υδατι· ο δε οπισω μου ερχομενος, ισχυροτερος μου
εστιν· αυτος υμας βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι. Ἔπαθον ουν τι προς αυτον
ανθρωπινον παθος. Εις γαρ την του κοσμου δοξαν επτοημενοι, και τα κατα
προσωπον βλεποντες, αναξιον ειναι ενομιζον υποτασσεσθαι αυτον τωι Χριστωι. Τον
μεν γαρ Ἰωαννην πολλα τα δεικνυντα λαμπρον ην· και πρωτον, το γενος επισημον
και περιφανες· αρχιερεως γαρ ην υιος· επειτα η διαιτα και η σκληραγωγια, η των
ανθρωπινων υπεροψια παντων· και γαρ εσθητος, και τραπεζης, και οικιας, και
τροφης δε αυτης υπεριδων, κατα την ερημον τον εμπροσθεν διετριβε χρονον. Ἐπι δε
του Χριστου παν τουναντιον ην· το τε γαρ γενος ευτελες· ο και πολλακις αυτο
προυφερον λεγοντες· Ουχ ουτος εστιν ο του τεκτονος υιος; 59.103 ουχ η μητηρ αυτου
λεγεται Μαριαμ, και οι αδελφοι αυτου Ἰακωβος και Ἰωσης; Και η δοκουσα δε αυτωι
πατρις ειναι τοσουτον επονειδιστος ην, ως και τον Ναθαναηλ λεγειν· Ἐκ Ναζαρετ
δυναται τι αγαθον ειναι; Και η διαιτα δε κοινη, και τα ιματια δε ουδεν πλεον των
πολλων εχοντα, Ου γαρ περιεκειτο ζωνην δερματινην, ουδε απο τριχων το ενδυμα
ειχεν, ουδε μελι και ακριδας ησθιεν· αλλα πασιν ομοιως διηιτατο, και συμποσιοις
παρεγινετο πονηρων ανθρωπων, και τελωνων, ωστε αυτους επισπασθαι. Ὅπερ ου
συνιεντες οι Ἰουδαιοι, και δια ταυτα αυτωι ωνειδιζον, καθως και αυτος φησιν·
Ἦλθεν ο Υιος του ανθρωπου εσθιων και πινων, και λεγουσιν· Ἰδου ανθρωπος φαγος
και οινοποτης, τελωνων φιλος και αμαρτωλων. Ἐπει ουν συνεχως ο Ἰωαννης αφ'
εαυτου προς εκεινον αυτους παρεπεμπε τον δοκουντα παρ' αυτοις ευτελεστερον
ειναι, αισχυνομενοι και δυσχεραινοντες, και βουλομενοι τουτον μαλλον εχειν
διδασκαλον, φανερως μεν τουτο ουκ ετολμησαν ειπειν, πεμπουσι δε προς αυτον
προσδοκωντες δια της κολακειας αυτον επισπασασθαι εις το εαυτον ομολογησαι
Χριστον. Ου τοινυν τινας ευκαταφρονητους πεμπουσιν ως επι του Χριστου· εκεινον
μεν γαρ βουλομενοι κατασχειν, υπηρετας απεστειλαν, και Ἡρωδιανους παλιν και
τοιουτους τινας· ενταυθα δε ιερεις, και Λευΐτας· και ουχ απλως ιερεις, αλλα τους εξ
Ἱεροσολυμων, τουτεστι, τους εντιμοτερους (ουδε γαρ απλως ταυτα επεσημηνατο ο
Ευαγγελιστης)· και πεμπουσιν, ινα ερωτησωσι, Συ τις ει; Και μην η γεννησις αυτου
πασα καταδηλος ην, ως και λεγειν απαντας· Τι αρα το παιδιον τουτο εσται; και εις
ολην την ορεινην ο λογος εξηλθεν ουτος. Και οτε παρεγενετο παλιν επι τον
Ἰορδανην, πασαι αι πολεις ανεπτερωθησαν, και εξ Ἱεροσολυμων και εκ πασης της
Ἰουδαιας επορευοντο βαπτισθηναι προς αυτον. Ουτοι τοιγαρουν ερωτωσι νυν, ουχ
ως αγνοουντες (πως γαρ, τον τοσουτοις τροποις γενομενον δηλον;), αλλα
βουλομενοι εις τουτο, οπερ ειπον, αυτον εναγαγειν. βʹ. Ἄκουσον γουν πως και ο
μακαριος ουτος προς την διανοιαν μεθ' ης ηρωτων, ου προς την ερωτησιν αυτην
απεκρινατο. Ειποντων γαρ, Συ τις ει; ουκ ειπεν ευθεως οπερ εξ ευθειας ην ειπειν·
Ἐγω φωνη βοωντος εν τηι ερημωι· αλλα τι; Ὅπερ υπωπτευον εκεινοι, τουτο ανειλεν.
Ἐρωτηθεις γαρ, φησι, Τις ει; ωμολογησε, και ουκ ηρνησατο· και ωμολογησεν, οτι
Ἐγω ουκ ειμι ο Χριστος. Και ορα σοφιαν ευαγγελιστου. Τριτον το αυτο λεγει, και την
αρετην του Βαπτιστου δηλων, και την πονηριαν και την ανοιαν την εκεινων. Και ο
Λουκας δε φησιν, οτι των οχλων υποπτευοντων αυτον ειναι τον Χριστον, παλιν
αναιρει την υπονοιαν. Τουτο οικετου ευγνωμονος, μη μονον μη αρπαζειν δοξαν
δεσποτικην, αλλα και διακρουεσθαι διδομενην παρα των πολλων. Ἀλλ' οι μεν οχλοι
εξ αφελειας και αγνοιας επι ταυτην ηλθον την υποψιαν· ουτοι δε απο πονηρας
γνωμης, και ης ειπον, ηρωτων αυτον, προσδοκωντες, οπερ εφην, απο της κολακειας
αυτον επισπασθαι εις οπερ εσπουδαζον. Ει γαρ μη τουτο προσεδοκων, ουκ αν ευθεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

εφ' ετεραν ηλθον ερωτησιν, αλλ' ηγανακτησαν αν ως απαιδοντα αποκριναμενου, και
ου προς την πευσιν, και ειπον αν· Μη γαρ τουτο υπωπτευσαμεν; μη γαρ τουτο
παραγεγοναμεν ερησομενοι; Ἀλλ' ως αλοντες και κα 59.104 ταφωροι γενομενοι, εφ'
ετερον ερχονται, και λεγουσι· Τι ουν; Ἠλιας ει συ; Και λεγει· Ουκ ειμι. Και γαρ και
τουτον προσεδοκων ηξειν, καθως και ο Χριστος φησιν. Ἐρομενων γαρ των μαθητων·
Πως ουν οι γραμματεις λεγουσιν, οτι Ἠλιαν δει ελθειν πρωτον; αυτος ελεγεν· Ἠλιας
μεν ερχεται, και αποκαταστησει παντα. Ειτα ερωτωσιν· Ὁ προφητης ει συ; Και
απεκριθη, Ου. Και μην προφητης ην. Τινος ουν ενεκεν αρνειται; Παλιν προς την
διανοιαν βλεπων των ερωτωντων. Προσεδοκων γαρ τινα προφητην εξαιρετον ηξειν,
δια το λεγειν Μωυσεα· Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος εκ των αδελφων
υμων, ως εμε· αυτου ακουσεσθε. Ουτος δε ην ο Χριστος. ∆ια τοι τουτο ου λεγουσι,
Προφητης ει συ; ενα των πολλων αινιττομενοι· αλλα μετα του αρθρου, Ὁ προφητης
ει συ; εκεινος, φησιν, ο παρα Μωυσεως προανακηρυχθεις. ∆ια δη τουτο και ουτος
ηρνησατο, ου το προφητης ειναι, αλλα το, εκεινος ο προφητης. Ειπον ουν αυτωι· Τις
ει; ινα αποκρισιν δωμεν τοις πεμψασιν ημας. Τι λεγεις περι σεαυτου; Ὁραις τους μεν
σφοδροτερον επικειμενους και επειγοντας και ερωτωντας παλιν, και ουκ
αφισταμενους· τον δε μετ' επιεικειας προτερον τας ουκ ουσας υπονοιας αναιρουντα,
και τοτε την ουσαν τιθεντα; Ἐγω γαρ, φησι, φωνη βοωντος εν τηι ερημωι· Ευθυνατε
την οδον Κυριου, καθως ειπεν Ἡσαΐας ο προφητης. Ἐπειδη γαρ μεγα τι και υψηλον
εφθεγξατο περι του Χριστου, ως προς την εκεινων υπονοιαν, επι τον Προφητην
ευθεως κατεφυγεν, αξιοπιστον και εντευθεν τον λογον ποιων. Και οι απεσταλμενοι
ησαν εκ των Φαρισαιων, φησι· και επηρωτησαν αυτον, και ειπον αυτωι· Τι ουν
βαπτιζεις, ει συ ουκ ει ο Χριστος, ουτε Ἠλιας, ουτε ο προφητης; Ὁραις ως ου ματην
ελεγον, οτι εις τουτο αυτον εναγαγειν ηβουλοντο; Και εξ αρχης μεν αυτο ουκ
ελεγον, ινα μη καταφωροι γενωνται απασιν. Ειτα επειδη ειπεν, Ουκ ειμι ο Χριστος,
παλιν εκεινοι συσκιασαι βουλομενοι, απερ ενδον ετυρευον, επι τον Ἠλιαν ερχονται
και τον προφητην. Ὡς δε εφησε μηδε εκεινων τις ειναι, απορουμενοι λοιπον, και το
προσωπειον ριψαντες, γυμνηι τηι κεφαληι την δολεραν αυτων εμφαινουσι γνωμην,
λεγοντες· Τι ουν βαπτιζεις, ει συ ουκ ει ο Χριστος; Ειτα παλιν συσκιασαι βουλομενοι,
και τους αλλους προστιθεασι, τον Ἠλιαν λεγω και τον προφητην. Ἐπειδη γαρ
κολακειαι ουκ ισχυσαν υποσκελισαι, εγκληματι προσεδοκησαν αυτον δυνασθαι
αναγκαζειν οπερ ουκ ην ειπειν· αλλ' ουκ ισχυσαν. Ὢ της ανοιας! ω της αλαζονειας
και της ακαιρου περιεργιας! απεσταλητε μαθησομενοι παρ' αυτου τις ειη και ποθεν,
ουχι και νομους αυτωι θησετε; Τουτο γαρ παλιν αναγκαζοντων ην ομολογησαι
εαυτον Χριστον. Ἀλλ' ομως ουδε νυν αγανακτει, ουδε λεγει τι τοιουτον προς αυτους
οιον εικος· υμεις εμοι διαταττεσθε και νομοθετειτε; αλλα πολλην παλιν την
επιεικειαν επιδεικνυται. Ἐγω μεν γαρ, φησι, βαπτιζω εν υδατι· μεσος δε υμων
εστηκεν, ον υμεις ουκ οιδατε. Ουτος εστιν ο οπισω μου ερχομενος, ος εμπροσθεν μου
γεγονεν, ου ουκ ειμι αξιος ινα λυσω τον ιμαντα του υποδηματος. 59.105 γʹ. Τι προς
ταυτα λοιπον αν εχοιεν ειπειν οι Ἰουδαιοι; Ἀπαραιτητος γαρ καντευθεν η κατ'
αυτων κατηγορια, ασυγγνωστος η κατακρισις· αυτοι καθ' εαυτων την ψηφον
εξηνεγκαν. Πως και τινι τροπωι; Ἀξιοπιστον ηγησαντο ειναι τον Ἰωαννην, και ουτως
αληθη, ως μη μονον ετεροις μαρτυρουντα, αλλα και αυτωι περι εαυτου λεγοντι
πιστευσαι. Ουδε γαρ αν, ει μη ουτω διεκειντο, επεμψαν αν εισομενοι παρ' αυτου τα
περι εαυτου. Ἴστε γαρ οτι μονοις εκεινοις μαλιστα περι εαυτων λεγουσι πιστευομεν,
ους αν απαντων αληθεστερους ειναι νομιζωμεν. Και ου τουτο μονον εστι το
αποφραττον αυτων τα στοματα, αλλα και η γνωμη μεθ' ης προς αυτον παρεβαλον.
Και γαρ μετα πολλης εξηλθον της προθυμιας προς αυτον, ει και υστερον
μετεβαλοντο. Ἅπερ αμφοτερα δηλων ο Χριστος ελεγεν· Ἐκεινος ην ο λυχνος ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

καιομενος· και υμεις ηθελησατε προς ωραν αγαλλιασθηναι εν τωι φωτι αυτου. Και η
αποκρισις δε αυτου παλιν αξιοπιστοτερον αυτον εποιει. Ὁ γαρ μη ζητων την δοξαν
την εαυτου, φησιν, αληθης εστιν, και αδικια εν αυτωι ουκ εστιν. Ουτος δε ουκ
εζητησεν, αλλ' εφ' ετερον αυτους παραπεμπει. Και οι αποσταλεντες δε, των
αξιοπιστων παρ' αυτοις και τα πρωτεια εχοντων, ωστε μηδαμοθεν αυτοις ειναι
καταφυγην, μηδε παραιτησιν εις την απιστιαν, ην ηπιστησαν τωι Χριστωι. Τινος γαρ
ενεκεν ουκ εδεξασθε τα ειρημενα περι αυτου παρα Ἰωαννου; Ὑμεις απεσταλκατε
τους τα πρωτεια εχοντας· υμεις ηρωτησατε δι' αυτων· υμεις ηκουσατε απερ
απεκρινατο ο Βαπτιστης. Πασαν εκεινοι περιεργιαν επεδειξαντο, παντα ηρευνησαν,
και ους υπωπτευετε παντας ειπον· και ομως μετα παῤρησιας πολλης ωμολογησε μη
ειναι μητε ο Χριστος, μητε Ἠλιας, μητε ο προφητης. Και ουδε ενταυθα εστη, αλλα
και εδιδαξε τις ειη, και διελεχθη και περι της του οικειου βαπτισματος φυσεως, οτι
μικρον και ευτελες, και υδατος πλεον εχον ουδεν, δεικνυς την υπεροχην του
βαπτισματος, του παρα του Χριστου διδομενου. Παρηγαγε δε και Ἡσαΐαν τον
προφητην μαρτυρουντα ανωθεν και προ πολλου του χρονου· και τον μεν Κυριον
καλουντα, τον δε διακονον αυτου και υπηρετην ονομαζοντα. Τι λοιπον εδει; ουχι
πιστευσαι τωι μαρτυρηθεντι, και προσκυνησαι, και ομολογησαι Θεον; Ὅτι γαρ ουχι
κολακειας ην η μαρτυρια, αλλ' αληθειας, εδεικνυ μεν και ο τροπος και η φιλοσοφια
του μαρτυρησαντος. ∆ηλον δε κακειθεν τουτο, οτι ουδεις τον πλησιον εαυτου
προτιθησιν, ουδε εξον αυτωι χαρισασθαι τιμην, ετερωι ταυτης παραχωρειν εθελοι, και
ταυτα τοσαυτης ουσης. Ὥστε ουκ αν ουδε Ἰωαννης μη Θεωι οντι τωι Χριστωι ταυτης
αν εξεστη της μαρτυριας. Ει γαρ και αφ' εαυτου ταυτην ως μειζονα ουσαν της
οικειας φυσεως διεκρουσατο, αλλ' ουκ αν ετεραι φυσει παλιν αυτην ανεθηκε
ταπεινοτεραι. Μεσος δε υμων εστηκεν, ον υμεις ουκ οιδατε. Τουτο ειπεν, οτι εικος ην
αυτον και αναμεμιχθαι τωι λαωι ως ενα των πολλων, ατε πανταχου το ατυφον και
ακομπαστον διδασκοντα. Ειδησιν δε ενταυθα, γνωσιν φησι την ακριβη· οιον, τις εστι,
και ποθεν. Το δε, Ὀπισω μου ερχομενος, συνεχως τιθησι, μονονουχι λεγων· μη
νομισητε το παν εν τωι εμωι κεισθαι βαπτισματι. Ουκ αν, ει τουτο τελειον ην, ετερος
αν ηλθε μετ' εμε παρεξων ετερον· αλλα παρασκευη τουτο εστιν εκεινου και
προοδοποιησις. Τα δε ημετερα σκια και εικων· αλλον χρη τον την αληθειαν
επιθησοντα παραγενεσθαι. Ὥστε αυτο το οπισω μου ελθειν, τουτο μαλιστα αυτου
δεικνυσι 59.106 το αξιωμα. Ει γαρ τουτο ην τελειον, ουκ αν δευτερου εζητειτο τοπος.
Ἔμπροσθεν μου γεγονε· τουτεστιν, εντιμοτερος, λαμπροτερος. Ειτα ινα μη
νομισωσιν απο συγκρισεως ειναι την υπεροχην, το ασυγκριτον παραστησαι θελων,
επηγαγεν· Ου ουκ ειμι ικανος λυσαι τον ιμαντα· τουτεστιν, ουχ απλως εμπροσθεν
γεγονεν, αλλ' ουτως ως εμε μηδε εν τοις εσχατοις των τουτου διακονων
αριθμηθηναι αξιον ειναι· το γαρ υποδημα λυσαι, της εσχατης διακονιας εστι πραγμα.
Ει δε Ἰωαννης ουκ αξιος τον ιμαντα λυσαι, Ἰωαννης, ου μειζων ουδεις εν γεννητοις
γυναικων γεγονε, που ταξομεν ημεις εαυτους; Ει ο της οικουμενης αντιῤροπος,
μαλλον δε μειζων (Ουκ ην γαρ αυτων, φησιν, αξιος ο κοσμος), ουδε εν τοις εσχατοις
των διακονησαμενων εαυτον καταλεγεσθαι φησιν αξιον ειναι· τι ερουμεν ημεις οι
μυριων γεμοντες κακων, οι τοσουτον αποδεοντες της αρετης του Ἰωαννου, οσον η
γη του ουρανου; δʹ. Ουτος μεν ουν ουδε το λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος αξιον
ειναι εαυτον λεγει. Οι δε της αληθειας εχθροι τοσαυτην εμανησαν μανιαν, ως και
του ειδεναι αυτον, ως αυτος οιδεν εαυτον, αξιους ειναι λεγειν εαυτους. Τι ταυτης
της παραπληξιας χειρον; τι ταυτης της αλαζονειας μανικωτερον; Καλως τις ελεγε
σοφος, οτι Ἀρχη υπερηφανιας, το μη ειδεναι τον Κυριον. Ουκ αν κατηνεχθη και
διαβολος γεγονεν ο διαβολος, ουκ ων διαβολος προτερον, ει μη τουτο το νοσημα
ενοσησε. Τουτο αυτον της παῤρησιας εξεβαλεν εκεινης, τουτο εις την γεενναν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

επεμψε, τουτο των κακων αιτιον αυτωι παντων εγενετο. Ἱκανον γαρ και καθ' εαυτο
διαφθειραι πασαν αρετην ψυχης, καν ελεημοσυνην ευρηι, καν ευχην, καν νηστειαν,
καν οτιουν. Το γαρ υψηλον εν ανθρωποις, ακαθαρτον, φησι, παρα Κυριωι. Ουκ αρα
πορνεια μονον, ουδε μοιχεια μολυνειν ειωθε τους χρωμενους αυτηι, αλλα και
υπερηφανια, και πολλωι πλεον εκεινων. ∆ιατι; Ὅτι πορνεια μεν, ει και ασυγγνωστον
κακον, αλλ' ομως εχει τις την επιθυμιαν ειπειν· αλαζονεια δε ουδε αιτιαν αν ευροι
τινα, ουδε οιανδηποτε προφασιν, δι' ην αν τυχοι σκιας γουν συγγνωμης· αλλ' ουδεν
ετερον εστιν αυτη, η διαστροφη ψυχης και νοσος χαλεπωτατη, ουδαμοθεν αλλοθεν
τικτομενη, η εξ ανοιας. Ουδεν γαρ ανοητοτερον αλαζονος ανθρωπου, καν πλουτον ηι
περιβεβλημενος, καν πολλην κεκτημενος την εξωθεν σοφιαν, καν εν δυναστειαι
καθεστως, καν απαντα τα εν ανθρωποις ειναι δοκουντα ζηλωτα περιφερων. Ει γαρ ο
επι τοις οντως καλοις αλαζονευομενος, αθλιος και ταλαιπωρος, και παντων εκεινων
τον μισθον απολλυσιν· ο εν τοις μηδεν ουσιν επαιρομενος, και δια την σκιαν και το
ανθος του χορτου (τουτο γαρ εστιν η παρουσα δοξα) φυσων εαυτον, πως ουκ αν ειη
παντων καταγελαστοτερος, ταυτον ποιων, οπερ αν τις ποιησειε πτωχος και πενης,
παντα μεν τον χρονον λιμωι τηκομενος, ει δε συμβαιη ποτε μιαν νυκτα χρηστον οναρ
ιδειν, δια τουτο γαυρουμενος; Ἄθλιε και ταλαιπωρε, της ψυχης σοι διαφθειρομενης
χαλεπωτατηι νοσωι, και την εσχατην πενομενος πενιαν, μεγα φρονεις, οτι χρυσου
ταλαντα εχεις τοσα και τοσα; οτι πληθος ανδραποδων; Ἀλλα ταυτα ου σα. Και ει μη
πειθηι τοις εμοις ρημασιν, απο της πειρας των προλαβοντων μανθανε. Ἐαν δε ουτω
μεθυηις, ως μητε εκ των ετεροις συμβαινοντων ταυτα παιδευεσθαι, μικρον
αναμεινον, και εισηι δια των εις σε συμβαινομενων οτι σοι τουτων οφελος ου 59.107
δον, οτε ψυχοῤραγων, και ουδε ωρας μιας, μηδε ροπης βραχειας κυριος ων, ακων εις
τους παροντας αυτα καταλειψεις, και τουτους πολλακις, ους ουκ εθελεις. Πολλοι
γαρ ουδε επισκηψαι περι αυτων συνεχωρηθησαν, αλλ' απηλθον αθροον, βουλομενοι
μεν αυτων απολαυειν, ου συγχωρουμενοι δε, αλλα ελκομενοι, και ετεροις αυτων
εξισταμενοι, και μετα βιας παραχωρουντες οις ουκ εβουλοντο. Ὅπερ ινα μη
παθωμεν, εντευθεν ηδη εῤρωμενοι και υγιαινοντες, διαπεμψωμεθα αυτα προς την
πολιν την ημετεραν. Ουτω γαρ αυτων απολαυσαι δυνησομεθα μονον, ετερως δε
ουδαμως· ουτως εις ασυλον και ασφαλη τοπον αυτα αποθησομεθα. Ου γαρ εστιν, ουκ
εστιν ουδεν εκει των δυναμενων αυτα αφελεσθαι· ουκ εστι θανατος, ουκ εισιν
αληθεις διαθηκαι, ουκ εισι διαδοχοι κληρων, ου συκοφαντιαι και επιβουλαι· αλλα
τον απελθοντα εντευθεν πολλα επιφερομενον, διαπαντος εστιν αυτα 59.108
καρπουσθαι. Τις ουν ουτως αθλιος, ως μη θελησαι τοις χρημασιν εντρυφαιν τοις
εαυτου διολου; Μετακομισωμεν τοινυν ημων τον πλουτον, και μεταθωμεν εκεισε.
Ουκ ονων ημιν δεησει, και καμηλων, και οχηματων, ουδε πλοιων προς την τοιαυτην
μεταθεσιν· και γαρ και ταυτης ημας της δυσκολιας απηλλαξεν ο Θεος· αλλα πενητων
ημιν δει μονον, των χωλων, των αναπηρων, των αῤρωστων. Αυτοι την τοιαυτην
εισιν εγκεχειρισμενοι μεταθεσιν· ουτοι τα χρηματα παραπεμπουσιν εις τον ουρανον,
ουτοι τους των τοιουτων χρηματων κυριους εις την των αιωνιων αγαθων
κληρονομιαν εισαγουσιν· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.107 ΟΜΙΛΙΑ ΙΖʹ. Ταυτα εγενετο εν Βηθανιαι περαν του Ἰορδανου, οπου ην
Ἰωαννης βαπτιζων. Τηι επαυριον βλε πει τον Ἰησουν ερχομενον προς αυτον, και λε
γει· «Ἴδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου.»

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

αʹ. Μεγα αγαθον παῤρησια και το ελευθεροστομειν, και παντα δευτερα
τιθεσθαι της ομολογιας της εις τον Χριστον· ουτω μεγα και θαυμαστον, ως τον Υιον
του Θεου τον μονογενη, τον τοιουτον ανακηρυττειν επι του Πατρος, καιτοι γε ουκ
ιση η αντιδοσις. Συ μεν γαρ ομολογεις επι της γης, αυτος δε ομολογει εν τοις
ουρανοις· και συ μεν ανθρωπων παροντων, αυτος δε επι του Πατρος και των
αγγελων απαντων. Τοιουτος ο Ἰωαννης ην, ου πληθος, ου δοξαν, ουκ αλλο ουδεν
των ανθρωπινων υφορωμενος, αλλα ταυτα παντα καταπατων, και μετα της
προσηκουσης ελευθεριας τα περι του Χριστου πασιν ανακηρυττων. ∆ια γαρ τουτο και
τον τοπον επισημαινεται ο Ευαγγελιστης, ινα την παῤρησιαν δειξηι του
μεγαλοφωνου κηρυκος. Ου γαρ εν οικιαι, ουδε εν γωνιαι, ουδε εν ερημιαι, αλλα τον
Ἰορδανην καταλαβων εν μεσωι τωι πληθει, παροντων απαντων των υπ' αυτου
βαπτιζομενων (βαπτιζοντι γαρ επεστησαν οι Ἰουδαιοι), την θαυμαστην εκεινην
ανεκηρυξεν ομολογιαν περι του Χριστου, την των υψηλων και μεγαλων και
αποῤρητων γεμουσαν δογματων, και ως ουκ ειη ικανος λυσαι τον ιμαντα του
υποδηματος αυτου. Πως ουν τουτο ποιει; Ἐπαγων και λεγων· Ταυτα εγενετο εν
Βηθανιαι. Ὅσα δε των αντιγραφων ακριβεστερον εχει, Ἐν Βηθαβαραι, φησιν. Ἡ γαρ
Βηθανια ουχι περαν του Ἰορδανου, ουδε επι της ερημου ην, αλλ' εγγυς που των
Ἱεροσολυμων. Τους δε τοπους και δι' ετεραν αιτιαν επισημαινεται. Ἐπειδη γαρ
πραγματα ου παλαια διηγεισθαι εμελλεν, αλλα προ μικρου συμβαντα του χρονου,
τους παροντας και θεωμενους μαρτυρας ποιειται των λεγομενων, και αποδειξιν και
απο των τοπων παρεχεται. Θαῤρων γαρ οτι ουδεν παρ' εαυτου προσετιθει τοις
λεγομενοις, αλλα τα οντα απλως απαντα μετα αληθειας εξηγειτο, την απο των
τοπων μαρτυριαν παραλαμβανει, αποδειξιν, οπερ εφην, ου την τυχουσαν της
αληθειας εσομενην. Τηι επαυριον βλεπει τον Ἰησουν ερχομενον προς αυτον, και
λεγει· Ἴδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. ∆ιενειμαντο τους
καιρους οι ευαγ 59.108 γελισται· και ο μεν Ματθαιος τους πριν η δεθηναι τον
Βαπτιστην Ἰωαννην χρονους επιτεμων, επειγεται προς τους εξης· ο δε ευαγγελιστης
Ἰωαννης ου μονον ουκ επιτεμνει, αλλα τουτοις μαλιστα και ενδιατριβει. Κακεινος
μεν μετα το ελθειν τον Ἰησουν απο της ερημου, τα μεταξυ σιωπησας, οιον οσα ο
Ἰωαννης εφθεγξατο, οσα οι Ἰουδαιοι αποστειλαντες ελεγον, και τα αλλα παντα
συντεμων, μετεπηδησεν ευθεως επι το δεσμωτηριον· Ἀκουσας γαρ, φησιν, ο Ἰησους
οτι παρεδοθη Ἰωαννης, ανεχωρησεν εκειθεν. Ὁ δε Ἰωαννης ουχ ουτως, αλλα την
μεν εις την ερημον οδον απεσιωπησεν, ατε υπο του Ματθαιου λεχθεισαν· τα δε μετα
την καθοδον την απο του ορους γενομενην διηγειται, και πολλα διελθων, τοτε
επαγει· Ουπω γαρ ην βεβλημενος ο Ἰωαννης εις την φυλακην. Και τινος ενεκεν,
φησι, νυν παραγινεται προς αυτον ο Ἰησους, και ουχ απαξ, αλλα και δευτερον τουτο
ποιει; Ὁ μεν γαρ Ματθαιος αναγκαιαν αυτου την παρουσιαν γεγενησθαι λεγει δια το
βαπτισμα· διο τουτο δεικνυς και ο Ἰησους επαγει και λεγει, οτι Ουτω πρεπον εστιν
ημιν πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Ὁ δε Ἰωαννης και παλιν αυτον παραγεγονεναι
δεικνυσι μετα το βαπτισμα· και τουτο εντευθεν εδηλωσεν λεγων· εγω Τεθεαμαι το
Πνευμα καταβαινον ωσει περιστεραν, και μενον επ' αυτον. Τινος ουν ενεκεν
παραγινεται προς τον Ἰωαννην; Ουδε γαρ απλως ηλθεν, αλλα προς αυτον επορευετο.
Ἐρχομενον γαρ, φησι, προς αυτον, βλεπει αυτον. Τινος ουν ενεκεν ηρχετο; Ἐπειδη
αυτος αυτον εβαπτισε μετα πολλων, ωστε μηδενα υποπτευειν οτι απο της αυτης
αιτιας αφ' ης και οι αλλοι προς τον Ἰωαννην ηπειγετο, οιον ως αμαρτηματα
εξομολογησομενος, και εις μετανοιαν λουσομενος εν τωι ποταμωι. ∆ια τουτο
παραγινεται, διδους αμα και τωι Ἰωαννηι ταυτην παλιν διορθωσασθαι την υπονοιαν.
Και γαρ τωι ειπειν, Ἴδε ο αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου, πασαν
ταυτην αναιρει την υποψιαν. Ὁ τοινυν ουτω καθαρος ως και τα ετερων αμαρτηματα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

απολυεσθαι δυνασθαι, ευδηλον οτι ουχ ωστε εξομολογησασθαι αμαρτηματα
παραγινεται, αλλ' ωστε δουναι αφορμην εκεινωι τωι θαυμαστωι κηρυκι, και δευτεραι
φωνηι τοις τα προ 59.109 τερα ακηκοοσιν ακριβεστερον ενθειναι τα ειρημενα, και
προσθειναι ετερα παλιν. Το δε, Ἴδε, ειρηται, δια το πολλους πολλακις επιζητειν
αυτον απο των ειρημενων και απο μακρου του χρονου. ∆ια τουτο παροντα δεικνυσιν
αυτον ουτος και λεγει, Ἴδε· δηλων οτι ουτος εστιν ο παλαι ζητουμενος. Ουτος ο
αμνος. Ἀμνον δε αυτον καλει, της προφητειας αναμιμνησκων Ἰουδαιους της Ἡσαΐου
και της σκιας της κατα τον Μωυσεα, ιν' απο του τυπου μαλλον αυτους προσαγαγηται
προς την αληθειαν. Ἐκεινος μεν ουν ο αμνος ουδενος καθαπαξ αμαρτιαν ελαβεν·
ουτος δε της οικουμενης απασης. Κινδυνευουσαν γαρ αυτην απολεσθαι, ταχεως
αυτην απηλλαξε της οργης του Θεου. Ουτος ην περι ου ειπον· Ὁ οπισω μου
ερχομενος, εμπροσθεν μου γεγονεν. βʹ. Ὁραις κανταυθα πως το εμπροσθεν ερμηνευει;
Ειπων γαρ αμνον, και οτι αιρει την αμαρτιαν του κοσμου, τοτε φησιν, οτι
Ἔμπροσθεν μου γεγονε, δηλων, οτι τουτο εστι το, Ἔμπροσθεν, το τας αμαρτιας
λαβειν του κοσμου, το βαπτισαι εν Πνευματι αγιωι. Ἡ μεν γαρ εμη παρουσια πλεον
ουδεν ειχε του κηρυξαι τον κοινον της οικουμενης ευεργετην, και το του υδατος
βαπτισμα παρασχειν· η δε τουτου, το καθαραι παντας ανθρωπους και χαρισασθαι του
Παρακλητου την ενεργειαν. Ουτος Ἔμπροσθεν μου γεγονε· τουτεστιν, εδειχθη μου
λαμπροτερος, Ὅτι πρωτος μου ην. Αισχυνεσθωσαν οι Παυλου του Σαμοσατεως την
μανιαν διαδεξαμενοι, προς ουτω φανεραν αληθειαν ανθισταμενοι. Καγω ουκ ᾔδειν
αυτον. Ὅρα πως ανυποπτον ενταυθα την μαρτυριαν εργαζεται, δεικνυς αυτην ουκ
ανθρωπινης ουσαν φιλιας, αλλ' εξ αποκαλυψεως θειας γεγενημενην. Ουκ ᾔδειν γαρ
αυτον εγω, φησι. Πως ουν αν ειης αξιοπιστος μαρτυς; πως δε αν και ετερους διδαξαις
αυτος αγνοων; Ουκ ειπεν, Ουκ οιδα αυτον, αλλ', Ουκ ᾔδειν αυτον· ωστε ταυτηι
μαλιστα αξιοπιστος αν γενοιτο. Πως γαρ αν εχαρισατο τωι αγνοουμενωι; Ἀλλ' ινα
φανερωθηι τωι Ἰσραηλ, δια τουτο ηλθον βαπτιζων εν υδατι. Ου τοινυν αυτος
βαπτισματος εδειτο, ουδε αλλην τινα αιτιαν ειχεν εκεινο το λουτρον, η το
προοδοποιησαι τηι εις Χριστον πιστει τοις λοιποις απασιν. Ου γαρ ειπεν, Ἵνα καθαρω
τους βαπτιζομενους, ουδ', Ἵνα απαλλαξω αμαρτηματων ηλθον βαπτιζων, αλλ', Ἵνα
φανερωθηι τωι Ἰσραηλ. Τι γαρ, ειπε μοι, του βαπτισματος χωρις ουκ ενην κηρυξαι,
και επαγαγεσθαι τους οχλους; Ἀλλα ραιδιως ουτως ουδαμως. Ουδε γαρ αν ουτω
συνεδραμον απαντες, ει βαπτισματος χωρις το κηρυγμα εγενετο· ουκ αν εμαθον την
απο της συγκρισεως υπεροχην. Το γουν πληθος εξηρχετο, ουκ ακουσομενον ων
ελεγεν· αλλα τι. Βαπτισασθαι εξομολογουμενοι τας αμαρτιας αυτων. Παραγενομενοι
δε, εδιδασκοντο τα περι του Χριστου και του βαπτισματος το διαφορον. Καιτοι του
Ἰουδαικου τουτο σεμνοτερον ην, και δια τουτο παντες επετρεχον· αλλ' ομως και
ουτως ατελες ην. Πως ουν συ εγνως αυτον; ∆ια της του Πνευματος καθοδου, φησιν.
Ἵνα δε μη τις νομισηι παλιν, οτι εν χρειαι καθειστηκει του Πνευματος, καθαπερ ημεις,
ακουσον πως και ταυτην αναιρει την υποψιαν, δεικνυς οτι η του Πνευματος καθοδος
υπερ του κηρυξαι τον Χριστον μονον εγενετο. Ειπων γαρ, Καγω ουκ ᾔδειν αυτον,
επηγαγεν· Ἀλλ' ο πεμψας με βαπτιζειν εν υδατι, εκεινος μοι ειπεν· Ἐφ' ον αν ιδηις το
Πνευμα καταβαινον, και μενον επ' αυτον, εκεινος εστιν ο βαπτιζων εν Πνευματι
αγιωι. Ὁραις οτι τουτο 59.110 εργον του Πνευματος ην το δειξαι τον Χριστον; Ἦν μεν
και η του Ἰωαννου μαρτυρια ανυποπτος. Βουλομενος δε αυτην αξιοπιστοτεραν
ποιησαι, ανηγαγεν αυτην επι τον Θεον και το Πνευμα το αγιον. Ἐπειδη γαρ
εμαρτυρησεν ο Ἰωαννης ουτω μεγα τι και θαυμαστον, και ικανον τους ακουοντας
εκπληξαι παντας, οιον οτι της οικουμενης απασης τας αμαρτιας λαμβανει μονος
αυτος, και οτι προς τοσουτον αρκει λυτρον της δωρεας το μεγεθος, κατασκευαζει
λοιπον ταυτην την αποφασιν. Ἡ δε κατασκευη, οτι Υιος εστι του Θεου, και οτι ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

εδειτο βαπτισματος, και οτι εργον της του Πνευματος καθοδου γεγονε, το δηλον
αυτον ποιησαι μονον. Ου γαρ ην της του Ἰωαννου δυναμεως Πνευμα διδοναι· και
δηλουσι τουτο οι βαπτιζομενοι υπ' αυτου λεγοντες· Ἀλλ' ουδε ει Πνευμα αγιον εστιν
ηκουσαμεν. Ουκ αρα του βαπτισματος εδειτο ο Χριστος, ουκ εκεινου, ουχ ετερου
τινος· αλλα μαλλον το βαπτισμα εχρηιζε της δυναμεως του Χριστου. Το γαρ ελλειπον
τουτο ην το κεφαλαιον παντων των αγαθων, το Πνευματος αξιωθηναι τον
βαπτιζομενον. Ταυτην ουν την του Πνευματος χορηγιαν προσεθηκε παραγενομενος.
Και εμαρτυρησεν ο Ἰωαννης, λεγων, οτι Τεθεαμαι το Πνευμα καταβαινον ωσει
περιστεραν, και μενον επ' αυτον. Καγω ουκ ᾔδειν αυτον· αλλ' ο πεμψας με βαπτιζειν
εν υδατι, εκεινος μοι ειπεν· Ἐφ' ον αν ιδηις το Πνευμα καταβαινον, και μενον επ'
αυτον, ουτος εστιν ο βαπτιζων εν Πνευματι αγιωι. Καγω εωρακα και μεμαρτυρηκα
οτι ουτος εστιν ο Υιος του Θεου. Συνεχως δε το, Ουκ ᾔδειν αυτον, τιθησιν, ουχ
απλως ουδε εικη, αλλ' επειδη συγγενης αυτου ην κατα σαρκα. Ἰδου γαρ, φησιν,
Ἐλισαβετ η συγγενης σου και αυτη συνειληφυια υιον. Ἵν' ουν μη δοξηι χαριζεσθαι
δια την συγγενειαν, συνεχως φησι το, Ουκ ᾔδειν αυτον. Και κατα λογον δε τουτο
συνεβαινε. Και γαρ τον απαντα χρονον επι της ερημου διετριβεν, ων της πατρυας
οικιας εκτος. Πως ουν, ει ουκ ᾔδει αυτον προ της του Πνευματος καθοδου, και ει τοτε
πρωτον αυτον εγνωρισε, προ του βαπτισματος διεκωλυεν αυτον λεγων, Ἐγω χρειαν
εχω υπο σου βαπτισθηναι; Τουτο γαρ τεκμηριον του σφοδρα αυτον ειδεναι ην. Ἀλλ'
ουκ εμπροσθεν και προ πολλου του χρονου, και εικοτως. Τα μεν γαρ θαυματα,
οσαπερ παιδος οντος εγενετο, οιον τα περι τους Μαγους, και τα αλλα οσα τοιαυτα,
προ πολλου συμβεβηκει του χρονου, του Ἰωαννου σφοδρα και αυτου παιδος οντος·
εν δε τωι μεταξυ πολλου γενομενου του χρονου, εικοτως πασιν αγνωστος ετυγχανεν.
Ἐπει ει γνωριμος ην, ουκ αν ειπεν, Ἵνα φανερωθηι τωι Ἰσραηλ, δια τουτο ηλθον
βαπτιζων. γʹ. Ἐντευθεν ημιν λοιπον δηλον, οτι και τα σημεια εκεινα, α παιδικα ειναι
φασι του Χριστου, ψευδη και πλασματα τινων επεισαγοντων εστιν. Ει γαρ εκ πρωτης
αρξαμενος ηλικιας εθαυματουργει, ουκ αν ουτε Ἰωαννης αυτον ηγνοησεν, ουδε το
λοιπον πληθος εδεηθη αν διδασκαλου του φανερωσοντος αυτον. Νυν δε αυτος φησι,
δια τουτο παραγεγονεναι, Ἵνα φανερωθηι τωι Ἰσραηλ· και δια τουτο ελεγε παλιν,
Ἐγω χρειαν εχω υπο σου βαπτισθηναι. Ὕστερον δε ατε σαφεστερον μαθων, τοις
οχλοις αυτον εκηρυττε λεγων· Ουτος ην ον ειπον· Ὀπισω μου ερχεται ανηρ, ος
εμπροσθεν μου γεγονεν, οτι και, Ὁ πεμψας με βαπτιζειν 59.111 εν υδατι, και δια
τουτο πεμψας, Ἵνα φανερωθηι τωι Ἰσραηλ, αυτος αυτωι και προ της του Πνευματος
καθοδου αυτον απεκαλυψε. ∆ιο και πριν η παραγενεσθαι, ελεγεν· Ὀπισω μου
ερχεται, ος εμπροσθεν μου γεγονεν. Ου τοινυν ᾔδει αυτον προ του ελθειν επι τον
Ἰορδανην και παντας βαπτιζειν, αλλ' οτε εμελλε βαπτιζεσθαι, τοτε αυτον εγνω· και
ταυτα του Πατρος αυτον αποκαλυψαντος τωι Προφητηι, και του Πνευματος δειξαντος
βαπτιζομενον Ἰουδαιοις, δι' ους και η καθοδος του Πνευματος γεγονεν. Ἵνα γαρ η
Ἰωαννου μη καταφρονηθηι μαρτυρια λεγοντος, οτι Πρωτος μου ην, και οτι Ἐν
Πνευματι βαπτιζει, και οτι Κρινει την οικουμενην, και ο Πατηρ φωνην αφιησιν
ανακηρυττων τον Υιον, και το Πνευμα επεισι, την φωνην ελκον επι την κεφαλην
του Χριστου. Ἐπειδη γαρ ο μεν εβαπτιζεν, ο δε εβαπτιζετο, ινα μη τις των παροντων
περι Ἰωαννου νομισηι λεγεσθαι το ειρημενον, ερχεται το Πνευμα διορθουμενον την
τοιαυτην υπονοιαν. Ὥστε οταν λεγηι, Ουκ ᾔδειν αυτον, τον εμπροσθεν λεγει χρονον,
ου τον εγγυς του βαπτισματος. Ἐπει πως αυτον εκωλυε λεγων, Ἐγω χρειαν εχω υπο
σου βαπτισθηναι; πως δε και τοιαυτα περι αυτου ελεγε; Πως ουν ουκ επιστευσαν
Ἰουδαιοι, φησιν; ουδε γαρ μονος Ἰωαννης ειδε το Πνευμα εν ειδει περιστερας. Ὅτι ει
και ειδον, αλλα τα τοιαυτα ουχι των του σωματος οφθαλμων δειται μονον, αλλα
προ τουτων της κατα διανοιαν οψεως, ωστε μη φαντασιαν περιττην το πραγμα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

νομισαι. Ει γουν θαυματουργουντα ορωντες, και απτομενον ταις οικειαις χερσι των
νενοσηκοτων και των τεθνηκοτων, και ουτως αυτους προς ζωην επαναγοντα και
υγειαν, τοσουτον εμεθυον υπο της βασκανιας, ωστε εναντια τοις ορωμενοις
αποφαινεσθαι· πως αν απο της επιφοιτησεως του Πνευματος μονης απεκρουσαντο
την απιστιαν; Τινες δε φασιν ουδε παντας αυτους τεθεασθαι, αλλ' η μονον Ἰωαννην
και τους ευγνωμονεστερον διακειμενους. Ει γαρ και αισθητοις οφθαλμοις δυνατον
ην ιδειν ως εν ειδει περιστερας το Πνευμα κατιον· αλλ' ομως ου δια τουτο πασα
αναγκη πασι καταδηλον ειναι το πραγμα. Και γαρ και Ζαχαριας εν αισθητωι ειδει
πολλα τεθεαται· και ∆ανιηλ και Ἰεζεκιηλ, και κοινωνον της θεας ουδενα εσχον· και
Μωυσης δε πολλα οιδε, και οια των αλλων ουδεις· και της μεταμορφωσεως δε της
επι του ορους ου παντες ηξιωθησαν οι μαθηται· αλλ' ουδε της κατα την αναστασιν
οψεως εκοινωνησαν απαντες· και τουτο δηλοι σαφως ο Λουκας ειπων· οτι εδειξεν
εαυτον τοις Μαρτυσι τοις προκεχειροτονημενοις υπο του Θεου. Καγω εωρακα και
μεμαρτυρηκα, οτι ουτος εστιν ο Υιος του Θεου. Και που εμαρτυρησεν, οτι ουτος εστιν
ο Υιος του Θεου; Ἀμνον μεν γαρ αυτον εκαλεσε, και οτι Πνευματι βαπτιζειν εμελλεν,
ειπεν· Υιον δε Θεου ουδαμου. Καιτοι γε μετα το βαπτισμα ουδεν αυτον
αναγραφουσιν ειρηκοτα οι αλλοι ευαγγελισται, αλλα τα μεταξυ σιωπησαντες, τα
μετα την συλληψιν Ἰωαννου γενομενα του Χριστου θαυματα λεγουσιν. Ἀφ' ων
στοχαζεσθαι εικος, οτι και ταυτα και πολλωι ετερα πλειονα παραλελειπται· και τουτο
αυτος ουτος ο ευαγγελιστης προς τωι τελει της συγγραφης εδηλωσε. Τοσουτον γαρ
απεσχον του πλασαι τι μεγα περι αυτου, οτι τα μεν δοκουντα επονειδιστα ειναι
παντες ομοφωνως και μετα ακριβειας εθηκαν απασης, και ουκ αν ευροις ουδενα
αυτων παραλιποντα ουδεν των τοιουτων· των δε θαυματων τα μεν αλλοις 59.112
ειασαν, τα δε παντες απεσιωπησαν. Ταυτα δε μοι ουχ απλως ειρηται, αλλα προς την
των Ἑλληνων αναισχυντιαν. Ἱκανον γαρ τουτο του φιλαληθους αυτων τροπου
δειγμα, και του μηδεν προς χαριν λεγειν. Και δυνησεσθε και ταυτηι μετα των αλλων
οπλιζεσθαι τηι των λογων υποθεσει προς αυτους. Ἀλλα προσεχετε· και γαρ ατοπον
τον μεν ιατρον μετα ακριβειας υπερ της τεχνης αγωνιζεσθαι της αυτου, και τον
σκυτοτομον, και τον υφαντην, και παντας απλως τους τεχνιτας· τον δε Χριστιανον
ειναι φασκοντα, μη δυνασθαι λογον υπερ της οικειας παρασχειν πιστεως. Καιτοι
εκεινα μεν παροφθεντα, εις χρηματα την ζημιαν ηνεγκε· ταυτα δε αμελουμενα,
αυτην ημιν διαφθειρει την ψυχην. Ἀλλ' ομως ουτως αθλιως διακειμεθα, ως εκεινοις
μεν απασαν απονεμειν σπουδην· των δε αναγκαιων, και α σωτηριας υποθεσις της
ημετερας εστι, τουτων ως ουδενος αξιων καταφρονειν. δʹ. Τουτο ουκ αφιησι τους
Ἕλληνας της οικειας ταχεως καταγελασαι πλανης. Ὅταν γαρ αυτοι μεν τωι ψευδει
συνισταμενοι, παντα πραττωσιν ωστε συσκιασαι των δογματων την αισχυνην, ημεις
δε οι της αληθειας θεραπευται μηδε διαραι το στομα δυνωμεθα, πως ου πολλην του
δογματος καταγνωσονται την ασθενειαν; πως ουκ απατην και μωριαν τα ημετερα
υποπτευσουσι; πως ου βλασφημησουσι τον Χριστον ως ειρωνα και απατεωνα, και τηι
των πολλων ανοιαι προς την απατην αποχρησαμενον; Ταυτης δε ημεις αιτιοι της
βλασφημιας, ουκ εθελοντες αγρυπνειν εν τοις υπερ ευσεβειας λογοις, αλλα παρεργα
τιθεμενοι ταυτα, και τα της γης μεριμνωντες. Και ορχηστου μεν τις ερων και
ηνιοχου και του τοις θηριοις πυκτευοντος, παντα κινει και πραγματευεται, ωστε εν
τοις αγωσι τοις υπερ αυτου μη ελαττον εχων απελθειν· και μακρους συνειρουσιν
επαινους, προς τους κατηγορουντας αυτων απολογιαν συντιθεντες, και μυριοις
βαλλοντες σκωμμασι τους εναντιουμενους· υπερ δε Χριστιανισμου προκειμενων
λογων, παντες κατω νευουσι, και κνωνται, και χασμωνται, και καταγελασθεντες
αναχωρουσι. Και πως ουκ αξια ταυτα μυριας οργης, οταν ο Χριστος ατιμοτερος
ορχηστου φαινηται παρ' υμιν; ει γε υπερ μεν των εκεινοις πεπραγμενων μυριας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

απολογιας μεμελετηκατε, καιτοι γε παντων αισχροτερων οντων· υπερ δε των του
Χριστου θαυματων, καιτοι γε την οικουμενην επισπασαμενων, ουδε εννοησαι τι και
μεριμνησαι ανεχεσθε. Πιστευομεν εις Πατερα και Υιον και αγιον Πνευμα· εις
αναστασιν σωματων, εις ζωην αιωνιον. Ἂν τοινυν ερηται τις Ἑλληνων· Τις ποτε
εστιν ουτος ο Πατηρ; τις δε ο Υιος; τις δε το Πνευμα το αγιον; η πως και υμεις τρεις
λεγοντες θεους, ημιν εγκαλει πολυθεΐαν; τι ερειτε; τι δε αποκρινεισθε; πως
αποκρουσεσθε την προσβολην των λογων τουτων; Τι δε, αν σιγωντων υμων παλιν
επενεγκηι το ετερον ζητημα, Τι δε εστιν ολως αναστασις, ερωτων; αρα γαρ εν τουτωι
τωι σωματι παλιν αναστησομεθα; αρα εν ετερωι παρα τουτο; και ει εν τουτωι, τις χρεια
αυτο καταλυθηναι; τι προς ταυτα ερειτε; Τι δε, αν λεγηι· ∆ιατι νυν, και μη εν τοις
εμπροσθεν παρεγενετο χρονοις ο Χριστος; νυν γαρ εδοξεν αυτωι προνοησαι των
ανθρωπων, τον δε αλλον απαντα χρονον ημων κατεφρονει; η και αλλα ετι αν προς
τουτοις τουτων πλειονα εξεταζηι; Ουδε γαρ αναγκαιον πολλα εφεξης ζητηματα
τιθεντας, τας λυσεις αποσιγαιν, ωστε μη τους αφελεστερους ταυτηι παραβλαψαι.
Ἀρκει γαρ και τα ειρημενα προς το 59.113 αποτιναξαι υμων τον υπνον. Τι ουν; αν
ταυτα εξεταζωσιν, υμεις δε μηδε των ρηματων υπακουειν δυνησθε απλως τουτων,
αρα μικραν υποστησομεθα δικην, ειπε μοι, τοσαυτης πλανης αιτιοι γινομενοι τοις εν
τωι σκοτωι καθημενοις; Ἐβουλομην, ει γε σχολης απελαυετε πολλης, εις μεσον
απαντων υμων μιαρου τινος Ἕλληνος φιλοσοφου βιβλιον καθ' ημων ειρημενον
αγαγειν, ετερου παλιν πρεσβυτερου τουτου, ιν' ουτω γουν υμας διανεστησα, και της
πολλης νωθειας απηγαγον. Ει γαρ εκεινοι μεν, ωστε καθ' ημων ειπειν, τοσαυτα
ηγρυπνησαν, τινος αν ειημεν συγγνωμης ημεις αξιοι, ει μηδε τας προσβολας τας καθ'
ημων εισομεθα αποκρουεσθαι; Τινος δε ενεκεν και παρηχθημεν; Ουκ ακουεις του
Ἀποστολου λεγοντος· Ἕτοιμοι γινεσθε προς απολογιαν παντι τωι αιτουντι υμας
λογον περι της εν υμιν ελπιδος; Και ο Παυλος δε τα αυτα παραινει λεγων· Ὁ λογος
του Χριστου ενοικειτω εν υμιν πλουσιως. Ἀλλα τι φασι προς ταυτα οι κηφηνων
αλογωτεροι; 59.114 Ψυχη ευλογημενη πασα απλη· και, Ὁ πορευομενος απλως,
πορευεται πεποιθως. Τουτο γαρ παντων αιτιον των κακων, οτι ουδε τας μαρτυριας
των Γραφων προς το δεον επιστανται παραγειν οι πολλοι. Ου γαρ τον ανοητον
ενταυθα λεγει, ουδε τον ουδεν ειδοτα, αλλα τον απονηρον, τον μη κακουργον, τον
συνετον. Ἐπει ει τουτο ην, περιττον ην ακουειν, Γινεσθε φρονιμοι ως οι οφεις, και
ακεραιοι ως αι περιστεραι. Ἀλλα τι ταυτα χρη λεγειν, εις ουδεν δεον απαντωντος
τουτου του λογου; Προς γαρ τοις ειρημενοις, ουδε τα αλλα ημιν κατωρθωται, τα του
βιου και της ζωης λεγω, αλλα παντοθεν αθλιοι και καταγελαστοι εσμεν, και
αιτιασθαι μεν αλληλους αει προχειροι, διορθουσθαι δε εφ' οις αιτιωμεθα και
εγκαλουμεθα, οκνηροι. ∆ιο παρακαλω υμας, νυν γουν ημων αυτων γενομενους, μη
μεχρι της κατηγοριας ιστασθαι μονον· ου γαρ αρκει τουτο εξιλεωσασθαι τον Θεον·
αλλα και αριστην εις παντα σπουδασωμεν επιδειξασθαι μεταβολην, ινα εις δοξαν
του Θεου βιωσαντες, και αυτοι της μελλουσης απολαυσωμεν δοξης· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.113 ΟΜΙΛΙΑ ΙΗʹ. Τηι επαυριον παλιν ειστηκει ο Ἰωαννης, και εκ των
μαθητων αυτου δυο. Και εμβλεψας τωι Ἰησου περιπατουντι, λεγει· «Ἴδε ο αμνος του
Θεου.» Και ηκουσαν αυτου οι δυο μαθηται λα λουντος, και ηκολουθησαν αυτωι.
αʹ. Ῥαιθυμον πως η ανθρωπινη φυσις, και οξυῤροπον προς απωλειαν, ου
παρα την της φυσεως κατασκευην, αλλα παρα την εκ προαιρεσεως ραιθυμιαν· διο
πολλης δειται της υπομνησεως. Και ο Παυλος δε δια τουτο γραφων τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

Φιλιππησιοις ελεγε· Τα αυτα γραφειν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, υμιν δε ασφαλες. Ἡ
μεν γαρ γη τα σπερματα παραλαβουσα απαξ, ευθεως αποδιδωσι τους καρπους, και ου
δειται δευτερας καταβολης· επι δε της ψυχης της ημετερας ουχ ουτως, αλλ'
αγαπητον πολλακις σπειραντα και πολλην επιδειξαμενον επιμελειαν, απαξ γουν
δυνηθηναι τον καρπον απολαβειν. Πρωτον μεν γαρ δυσκολως ενιζανει τηι διανοιαι τα
λεγομενα, δια το πολλην μεν υποκεισθαι την σκληροτητα, μυριαις δε συνεχεσθαι
ταις ακανθαις, και πολλους ειναι τους επιβουλευοντας και τα σπερματα
διαρπαζοντας. Ἔπειτα οταν παγηι και ριζωθηι, της αυτης παλιν δειται σπουδης, ωστε
προς ακμην ελθειν αυτα, και ελθοντα μειναι ασινη, και μηδεν παραβλαβηναι παρα
μηδενος. Ἐπι μεν γαρ των σπερματων, οταν ο σταχυς απαρτισθηι και την οικειαν
ισχυν απολαβηι, και ερυσιβης και αυχμου και των αλλων απαντων ευκολως
καταφρονει· επι δε των δογματων ουχ ουτως, αλλα και μετα το τελειως εργασθηναι
το παν, πολλακις επελθων χειμων εις και κλυδωνιον, δυσκολιας προσβαλουσης, και
ανθρωπων απαταιν ειδοτων επιβουλευσαντων, και ετερων πειρασμων ποικιλων
επενεχθεντων, ελυμηνατο. Ταυτα δε ημιν ουχ απλως ειρηται, αλλ' ινα οταν ακουσηις
του Ἰωαννου τα αυτα φθεγγομενου, μη φλυαριας καταγνωις, μηδε περιττον τινα
ειναι νομισηις και φορτικον. Ἐβουλετο μεν γαρ απαξ ειπων ακουσθηναι· επειδη δε ου
πολλοι τοις λεγομενοις προσειχον εξ αρ 59.114 χης δια τον πολυν υπνον, και
δευτεραι παλιν αυτους αφυπνιζει φωνηι. Σκοπει δε· Ειπεν, οτι Ὁ οπισω μου
ερχομενος, εμπροσθεν μου γεγονε· και οτι Ουχ ικανος εστι λυσαι τον ιμαντα του
υποδηματος αυτου· και, οτι Αυτος βαπτιζει εν Πνευματι αγιωι και πυρι· και οτι το
Πνευμα τεθεαται καταβαινον ωσει περιστεραν και μενον επ' αυτον· και
μεμαρτυρηκεν, οτι ουτος εστιν ο Υιος του Θεου· ουδεις προσεσχεν ουδε ηρωτησεν,
ουδε ειπε· Τι ταυτα λεγεις; και υπερ τινος; και διατι; Ειπε παλιν, Ἴδε ο αμνος του
Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου. Ουδε ουτω καθηψατο της αναισθησιας
αυτων. ∆ια τουτο λοιπον αναγκαζεται τα αυτα λεγειν παλιν, καθαπερ τινα σκληραν
και ανενδοτον γην τηι νεωσει μαλαττων, και τωι λογωι οιον τινι αροτρωι πεπιλημενην
ανεγειρων την διανοιαν, ωστε εις το βαθος τα σπερματα καταβαλειν. ∆ια δη τουτο
ουδε μακρον ποιει τον λογον, οτι εν μονον εσπουδαζε, προσαγαγειν αυτους και
κολλησαι τωι Χριστωι. Ἤδει γαρ οτι τουτο καταδεξαμενοι και πεισθεντες, ου
δεησονται του μαρτυρησοντος αυτωι λοιπον· οπερ ουν και γεγονεν. Ει γαρ οι
Σαμαρειται λεγουσι μετα την ακροασιν αυτου τηι γυναικι, Ουκ ετι δια την σην λαλιαν
πιστευομεν· αυτοι γαρ οιδαμεν οτι ουτος εστιν ο Σωτηρ του κοσμου, ο Χριστος·
πολλωι μαλλον οι μαθηται ταχιον εχειρωθησαν αν, ο δη και γεγονεν. Ἐλθοντες γαρ
και ακουσαντες μιαν εσπεραν, ουκ ετι προς Ἰωαννην υπεστρεψαν, αλλ' ουτως αυτωι
προσηλωθησαν, ωστε την Ἰωαννου διακονιαν αναδεξασθαι, και αυτοι κηρυττειν
αυτον. Ευρισκει γαρ ουτος, φησι, τον αδελφον τον ιδιον Σιμωνα, και λεγει αυτωι·
Ευρηκαμεν τον Μεσσιαν, ο εστι μεθερμηνευομενον, ο Χριστος. Θεα δε μοι κακεινο,
πως, οτε μεν 59.115 ελεγεν, Ὁ οπισω μου ερχομενος, εμπροσθεν μου γεγονε, και, οτι
Ουκ ειμι ικανος λυσαι τον ιμαντα του υποδηματος αυτου, ουδενα ειλεν· οτε δε περι
της οικονομιας διελεχθη, και επι το ταπεινοτερον τον λογον ηγαγε, τοτε
ηκολουθησαν οι μαθηται. Ου τουτο δε μονον εστι κατιδειν, αλλ' οτι και ουχ ουτως οι
πολλοι προσαγονται, οταν τι μεγα και υψηλον περι Θεου λεγηται, ως οταν χρηστον
και φιλανθρωπον και εις την των ακουοντων ανθρωπων σωτηριαν ηκον. Ἤκουσαν
γουν οτι αιρει την αμαρτιαν του κοσμου, και ευθεως επεδραμον. Ει γαρ εστιν
απολουσασθαι τα εγκληματα, τινος ενεκεν, φησιν, αναβαλλομεθα; παρεστιν ο χωρις
πονων ελευθερωσων ημας· πως ουν ουκ εσχατης ανοιας υπερτιθεσθαι την δωρεαν;
Ἀκουετωσαν οι κατηχουμενοι, και προς εσχατας αναπνοας την οικειαν
αναβαλλομενοι σωτηριαν. Παλιν ειστηκει, φησιν, ο Ἰωαννης και λεγει· Ἴδε ο αμνος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

του Θεου. Ουδεν ο Χριστος διαλεγεται, αλλα παντα εκεινος. Ουτω και επι του
νυμφιου γινεται. Ουκ αυτος τι λεγει προς την νυμφην τεως, αλλα παρεστι μεν σιγηι,
ετεροι δε αυτον δηλουσι και την νυμφην, εγχειριζουσι δε ετεροι· αυτη δε φαινεται
μονον, και ουκ αφ' εαυτου ταυτην απεισι λαβων, αλλ' ετερου παραδοντος αυτην.
Ὅταν δε λαβηι παραδοθεισαν, ουτως αυτην διατιθησιν, ως μηκετι μεμνησθαι των
κατεγγυησαντων. Τουτο και επι του Χριστου γεγονεν. Ἦλθεν αρμοσομενος την
Ἐκκλησιαν· ουδεν αυτος ειπεν, αλλα παρεγενετο μονον· ο δε φιλος αυτου ο
Ἰωαννης την δεξιαν ενεθηκε της νυμφης, δια των λογων εγχειρισας αυτωι τας ψυχας
των ανθρωπων. Λαβων αυτος λοιπον, ουτως αυτους διεθηκεν, ως μηκετι προς τον
εγχειρισαντα απελθειν. βʹ. Ου τουτο δε μονον, αλλα και ετερον εστιν ενταυθα
παρατηρησαι. Καθαπερ γαρ επι των γαμων ουχ η κορη προς τον νυμφιον απεισιν,
αλλ' ουτος προς αυτην επειγεται, καν βασιλεως υιος ηι, καν ευτελη τινα και
απεῤριμμενην, καν θεραπαινιδα κατεγγυησασθαι μελληι· ουτω και ενταυθα συνεβη.
Ουκ εις τον ουρανον ανηλθε των ανθρωπων η φυσις, αλλ' αυτος προς την
ευκαταφρονητον ταυτην και ευτελη παραγεγονε· και γενομενων των γαμων, ουκ
ειασεν ενταυθα μενειν αυτην λοιπον, αλλα παραλαβων, προς τον οικον ανηγαγε τον
πατρικον. Τι δηποτε δε ου κατ' ιδιαν λαμβανει τους μαθητας τους εαυτου, και περι
τουτων αυτοις διαλεγεται ο Ἰωαννης, και ουτως αυτους διδωσι τωι Χριστωι, αλλα
δημοσιαι μετα παντων αυτοις φησιν· Ἴδε ο αμνος του Θεου; Ἵνα μη δοξηι συσκευης
ειναι το εργον. Ει μεν γαρ παρ' αυτου κατ' ιδιαν παρακληθεντες απηιεσαν, και ως
χαριν αυτωι παρεχοντες, ταχεως αν ισως και απεπηδησαν· νυν δε εκ της κοινης
γενομενης διδασκαλιας καταδεξαμενοι την ακολουθησιν, βεβαιοι λοιπον εμενον
μαθηται, ως ου δια την εις τον διδασκαλον χαριν ακολουθησαντες, αλλ' ειλικρινως
και προς το κερδος ορωντες το εαυτων. Οι μεν ουν προφηται και οι αποστολοι
παντες αποντα αυτον εκηρυττον· οι μεν προ της κατα σαρκα παρουσιας, οι δε μετα
την αναληψιν· ουτος δε μονος παροντα. ∆ιο και φιλον αυτον του νυμφιου φησιν,
επειδη και εν τοις γαμοις μονος αυτος παρεγενετο. 59.116 Και γαρ αυτος παντα
εποιησε και απετελεσεν· αυτος τωι πραγματι την αρχην παρεσχε. Και εμβλεψας τωι
Ἰησου περιπατουντι, λεγει· Ἴδε ο αμνος του Θεου. Τουτο ειπε, δεικνυς οτι ου τηι
φωνηι μονον, αλλα και τοις οφθαλμοις εμαρτυρει· και γαρ εθαυμαζε τον Χριστον
χαιρων και αγαλλομενος. Και ου ποιει τον λογον παρακλητικον τεως, αλλα
θαυμαζει μονον και εκπληττεται τον παροντα· και την δωρεαν δε αυτοις πασιν εφ'
ην παρεγενετο δηλοι, και τον τροπον του καθαρμου. Ὁ γαρ αμνος αμφοτερα ταυτα
εμφαινει. Και ουκ ειπεν, Ὁ ληψομενος, η Ὁ αρας· αλλ', Ὁ αιρων τας αμαρτιας του
κοσμου, ως αει τουτο ποιουντος αυτου. Ου γαρ τοτε μονον ελαβεν οτε επαθεν, αλλ'
εξ εκεινου μεχρι του παροντος αιρει τας αμαρτιας, ουκ αει σταυρουμενος (μιαν γαρ
υπερ αμαρτιων προσηνεγκε θυσιαν), αλλ' αει καθαιρων δια της μιας εκεινης. Ὥσπερ
ουν ημιν ο Λογος το εξαιρετον δεικνυσι, και ο Υιος το εξηλλαγμενον προς τους
αλλους εμφαινει· ουτω και ο αμνος, και ο Χριστος, και ο προφητης, και το φως το
αληθινον, και ο ποιμην ο καλος, και οσα αν επ' αυτου λεγηται μετα της του αρθρου
προσθηκης, πολυ δεικνυσι το διωρισμενον. Και γαρ αμνοι ησαν πολλοι, και
προφηται, και χριστοι, και υιοι· αλλα παντων εκεινων αυτον αφιστησι πολλωι τωι
μεσωι. Και ουδε τωι αρθρωι τουτωι ησφαλισατο μονον, αλλα και τηι του Μονογενους
προσθηκηι. Ουδεν γαρ αυτωι κοινον προς την κτισιν. Ει δε τινι παρα καιρον ειναι
δοκει, το ωραι δεκατηι ταυτα λεγεσθαι (και γαρ ουτος ο καιρος τοτε της ημερας ην·
Ὥρα γαρ ην ως δεκατη, φησιν), εσφαλθαι σφοδρα ο τοιουτος μοι δοκει. Ἐπι μεν γαρ
των πολλων και τηι σαρκι δουλευοντων, εικοτως ο μετα την εστιασιν καιρος ουκ
εστι σφοδρα επιτηδειος προς τι των αναγκαιων, δια το την καρδιαν τοις σιτιοις
βαρυνεσθαι· ενθα δε ανηρ ην ουδε της κοινης μετεχων τροφης, αλλα και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

εσπεραν μετα τοσαυτης διαγων νηψεως, μεθ' οσης ημεις υπο την εω, μαλλον δε και
μετα πολλωι πλειονος (επι μεν γαρ ημων πολλακις της εσπερινης τροφης λειψανα
εναπολειφθεντα, φανταζει την ψυχην, εκεινος δε ουδενι τουτων το πλοιον
εβαρυνεν)· εικοτως και δειλης οψιας περι τοιουτων εφθεγγετο. Ἔπειτα και εν ερημωι
διετριβε παρα τον Ἰορδανην, ενθα παντες μετα πολλου του τρομου προς το βαπτισμα
απηντων, των βιωτικων βραχυ φροντιζοντες τοτε· επει και τωι Χριστωι τρεις ημερας
προσεκαρτερησαν, και ησαν ασιτοι. Τουτο γαρ σφοδρου κηρυκος και επιμελους
γεωργου, μη προτερον αποστηναι, εως αν ιδηι κατασχεθεντα τον φυτευθεντα λογον.
Τι δηποτε δε ου περιηλθε πανταχου της Ἰουδαιας κηρυσσων αυτον, αλλ' ειστηκει
παρα τον ποταμον, περιμενων ελθειν αυτον και δειξαι παραγενομενον; Ὅτι δια των
εργων εκεινο γενεσθαι εβουλετο· το δε σπουδαζομενον, γνωριμον τεως ποιησαι
μονον, και πεισαι τινας ακουσαι της αιωνιου ζωης. Την δε μειζονα αυτωι
καταλιμπανει μαρτυριαν την δια των εργων, καθαπερ και αυτος φησιν· Ἐγω ου παρα
ανθρωπου λαμβανω την μαρτυριαν· τα γαρ εργα α εδωκε μοι ο Πατηρ, ταυτα εστι τα
μαρτυρουντα περι εμου. Ὅρα γουν πως τουτο ενεργεστερον ην. Ἐπειδη γαρ μικρον
ενεβαλε σπινθηρα, αθροως η πυρα προς το υψος ᾔρετο. Οι γαρ προ τουτου μηδε
προσεχοντες τοις λεγομενοις, υστερον λεγουσι· Παντα οσα ειπεν Ἰωαννης, αληθη
εστιν. 59.117 γʹ. Ἄλλως δε και ει περινοστων ταυτα ελεγεν, εδοξεν αν εκ σπουδης
τινος ανθρωπινης γινεσθαι τα γινομενα, και υποψιας ην μεστον το κηρυγμα. Και
ηκουσαν οι μαθηται αυτου οι δυο, και ηκολουθησαν αυτωι. Καιτοι γε και ετεροι ησαν
αυτωι μαθηται, αλλ' εκεινοι ου μονον ουκ ηκολουθησαν, αλλα και ζηλοτυπως προς
αυτον διετεθησαν· Ῥαββι γαρ, φησιν, ος ην μετα σου περαν του Ἰορδανου, ωι συ
μεμαρτυρηκας, ιδε ουτος βαπτιζει, και παντες ερχονται προς αυτον. Και παλιν ουτοι
φαινονται εγκαλουντες· ∆ιατι ημεις νηστευομεν, και οι μαθηται σου ου
νηστευουσιν; Ἀλλ' οι των αλλων βελτιους ουδεν τοιουτον επαθον, αλλ' ομου τε
ηκουσαν και ηκολουθησαν. Ἠκολουθησαν δε, ουχ ως του διδασκαλου
καταφρονησαντες, αλλ' ως αυτωι μαλιστα πεισθεντες, και δειγμα μεγιστον του κρισει
λογισμων ορθηι τουτο ποιειν εξενεγκοντες. Ουδε γαρ παρακληθεντες αυτο εποιησαν,
οπερ υποπτον ην, αλλ' επειδη προειπε μονον το μελλον, οτι βαπτισει εν Πνευματι
αγιωι, ηκολουθησαν αυτωι. Ου τοινυν απεστησαν του διδασκαλου, αλλ' εβουληθησαν
μαθειν, τι πλεον φερει του Ἰωαννου. Και ορα την σπουδην μετα αιδους γινομενην.
Ουδε γαρ ευθεως προσελθοντες επηρωτησαν τον Ἰησουν υπερ αναγκαιων και
μεγιστων πραγματων, ουδε δημοσιαι παροντων απαντων απλως και ως ετυχεν, αλλ'
ιδιαι διαλεχθηναι αυτωι εσπουδαζον. Ἤδεισαν γαρ ου ταπεινοφροσυνης, αλλ'
αληθειας οντα του διδασκαλου τα ρηματα. Ἦν Ἀνδρεας, φησιν, ο αδελφος Σιμωνος
Πετρου, εις εκ των δυο των ακουσαντων Ἰωαννου, και ακολουθησαντων αυτωι.
Τινος ουν ενεκεν και το του ετερου ουκ εγνωρισεν ονομα; Τινες φασι δια το αυτον
ειναι τον γραφοντα τον ηκολουθηκοτα· τινες δε ουχ ουτως, αλλ' οτι εκεινος ουχι
των επισημων ην. Ουδεν ουν πλεον των αναγκαιων λεγειν εχρην. Τι γαρ οφελος εκ
του μαθειν εκεινου την προσηγοριαν, επει ουδε των εβδομηκοντα δυο λεγει τα
ονοματα; Τουτο και παρα Παυλωι εστιν ιδειν Συνεπεμψαμεν γαρ αυτωι, φησι, τον
αδελφον εν πολλοις πολλακις σπουδαιον οντα, ου ο επαινος εν τωι Ευαγγελιωι. Του
δε Ἀνδρεου μεμνηται και δι' ετεραν αιτιαν. Ποιαν δη ταυτην; Ἵνα, οταν ακουσηις οτι
Σιμων ακουσας μετ' αυτου, ∆ευτε οπισω μου, και ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων, ου
διηπορησε προς την παραδοξον ταυτην υποσχεσιν, μαθηις οτι τας αρχας της πιστεως
ο αδελφος ηδη προκατεβαλλετο. Στραφεις δε ο Ἰησους και ιδων αυτους
ακολουθουντας, λεγει αυτοις· Τι ζητειτε; Ἐντευθεν παιδευομεθα, οτι ου φθανει τας
βουλησεις ημων ο Θεος ταις δωρεαις· αλλ' οταν ημεις αρξωμεθα, οταν το θελειν
παρασχωμεν, τοτε και αυτος πολλας διδωσιν ημιν της σωτηριας τας αφορμας. Τι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

ζητειτε; Τι τουτο; ο ειδως τας καρδιας των ανθρωπων, ο τοις λογισμοις ημων
εμβατευων, ουτος ερωται; Ἀλλ' ουχ ινα μαθηι (πως γαρ;), αλλ' ινα δια της ερωτησεως
μαλλον αυτους οικειωσηται, και πλειονος μεταδωι της παῤρησιας, και δειξηι της
ακροασεως οντας αξιους. Εικος γαρ ην ερυθριαιν και δεδοικεναι, ατε αγνωτας οντας,
και τοιαυτα περι αυτου του διδασκαλου μαρτυρουντος ακηκοοτας. Ταυτ' ουν απαντα
λυων, την αιδω, τον φοβον, ερωται, και ουκ ειασε σιγηι μεχρι της οικιας ελθειν·
καιτοι το 59.118 αυτο αν εγενετο, και ει μη ηρωτησε. Παρεμειναν γαρ αν
ακολουθουντες αυτωι, και κατα ποδας βαδιζοντες επεστησαν τηι οικιαι. Τινος ουν
ενεκεν ερωται; Τουτο οπερ ειπον κατασκευαζων, καταπραΰνων τε αυτοις τον
λογισμον ερυθριωντα, ετι και αγωνιωντα, και παρεχων θαῤρειν. Ου δια της
ακολουθησεως δε μονον τον ποθον, αλλα και δια της ερωτησεως εφανερωσαν. Ουδε
γαρ ουδεπω μαθοντες παρ' αυτου, ουδε ακουσαντες, διδασκαλον αυτον καλουσιν, εις
τους μαθητας εισωθουντες εαυτους, και την αιτιαν δεικνυντες, δι' ην ηκολουθουν,
ως τι των χρησιμων ακουσομενοι. Θεα δε μοι και την συνεσιν. Ουκ ειπον· ∆ιδαξον
ημας περι δογματων η τινος ετερου των αναγκαιων· αλλα τι; Που μενεις; Μετα γαρ
ησυχιας, οπερ εμπροσθεν εφην, και ειπειν τι προς αυτον, και ακουσαι τι παρ' αυτου,
και μαθειν ηθελον. ∆ιοπερ ουδε ανεβαλοντο, ουδε ειπον· Ἥξομεν παντως αυριον,
και ακουσομεθα διαλεγομενου σου δημοσιαι· αλλα την πολλην σπουδην ην ειχον
περι την ακροασιν επιδεικνυνται, τωι μηδε υπο της ωρας αποτραπηναι. Και γαρ ετυχε
λοιπον προς δυσμας ο ηλιος ων. Ὥρα γαρ ην ως δεκατη, φησι. ∆ια τουτο και ο
Χριστος ου λεγει τα σημεια της οικιας, ουδε τον τοπον, αλλ' επισπαται πλεον αυτους
προς την ακολουθησιν, δεικνυς οτι αυτους απεδεξατο. Και δια τουτο ουδε αυτος
τοιουτον τι ειπεν· ακαιρον εστιν εις οικιαν νυν υμας εισελθειν, ακουσεσθε αυριον ει
τι βουλεσθε, αναχωρησατε οικαδε νυν· αλλ' ως προς φιλους και πολυν αυτωι
συγγεγονοτας χρονον, ουτω διαλεγεται. Πως ουν αλλαχου φησιν· Ὁ δε Υιος του
ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι· ενταυθα δε λεγει, Ἔρχεσθε και ιδετε
που μενω; Ὅτι το, Ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι, δηλωτικον εστι του μηδε ιδιον
καταγωγιον κεκτησθαι, ουχ οτι εν οικιαι ου κατεμενε· και γαρ και η παραβολη τουτο
βουλεται. Ὅτι μεν ουν παρ' αυτωι εμειναν την ημεραν εκεινην, ειπεν ο
Ευαγγελιστης· τινος δε ενεκεν, ουκ ετι προσεθηκεν, ως δηλου της αιτιας ουσης. Ουδε
γαρ ετερου τινος ενεκεν ουτε αυτωι ηκολουθησαν, ουτε ο Χριστος αυτους
επεσπασατο, αλλ' η δια την διδασκαλιαν· ης ουτω δαψιλως και προθυμως
απελαυσαν, και εν νυκτι μιαι, ως ευθεως θατερους και εφ' ετερων θηραν ελθειν. δʹ.
Ουκουν και ημεις εντευθεν διδαχθωμεν παντα παρεργα τιθεσθαι της θειας
ακροασεως, και μηδενα καιρον ακαιρον ειναι νομιζειν, αλλα καν εις οικιαν
αλλοτριαν απελθειν δεηι, καν γνωριμον ανδρασι γενεσθαι μεγαλοις αγνωτα οντα,
καν αωρι της ημερας, καν οιωιδηποτε καιρωι, μηδεποτε ταυτης αμελειν της εμποριας.
Τροφη μεν ουν και λουτρα και δειπνα, και τα αλλα τα βιωτικα, καιρον εχετω τον
ωρισμενον· διδασκαλια δε περι φιλοσοφιας της ανω, μηδεμιαν αφωρισμενην ωραν
εχετω, αλλ' απας αυτης εστω ο καιρος. Ευκαιρως γαρ, φησιν, ακαιρως ελεγξον,
επιτιμησον, παρακαλεσον. Και ο Προφητης δε φησιν, Ἐν τωι νομωι αυτου μελετησει
ημερας και νυκτος· και τοις Ἰουδαιοις δε ο Μωυσης διαπαντος τουτο ποιειν εκελευε.
Τα μεν γαρ βιωτικα, βαλανεια λεγω και δειπνα, ει και αναγκαια, ομως συνεχως
γινομενα το σωμα εξιτηλον εργαζεται· η δε της ψυχης διδασκαλια, οσωιπερ αν
επιτεινηται, τοσουτωι την δεχομενην ισχυροτεραν ποιει ψυχην. Νυν δε ληροις μεν
και φλυαριαις ανονητοις παντα καιρον αφοριζομεν, και τον υπο την εω, και τον
59.119 περι δειλης, και μεσημβριαν, και εσπεραν δε αυτην συνεδρευομεν εικη, και
τοπους εις τουτο απεταξαμεν· των δε θειων δογματων απαξ η δις της εβδομαδος
ακουοντες, ναυτιωμεν, διακορεις γινομεθα. Τι ουν το αιτιον; Κακως διακειμεθα την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

ψυχην. Το επιθυμητικον αυτης το περι ταυτα και ορεκτικον εξελυσαμεν απαν. ∆ια
τουτο ουκ εῤρωται προς την της πνευματικης τροφης ορεξιν. Μεγα δε και τουτο
μετα των αλλων αῤρωστιας τεκμηριον, το μη πεινηιν, μηδε διψηιν, αλλα δυσαρεστως
προς αμφοτερα εχειν. Ει δε επι σωματων τουτο συμβαινον, νοσηματος χαλεποι
τεκμηριον και αῤρωστιας ποιητικον· πολλωι μαλλον επι της ψυχης. Πως ουν αυτην
αναπεπτωκυιαν και εκλελυμενην αναῤρωσαι δυνησομεθα; τι ποιουντες, φησι, και τι
λεγοντες; Ἁπτομενοι των λογων των θειων, προφητικων, αποστολικων,
ευαγγελικων, και των αλλων απαντων. Τοτε γαρ εισομεθα, οτι πολλωι βελτιον
ταυτα σιτεισθαι, η τας ακαθαρτους τροφας· ουτω γαρ χρη τας ακαιρους φλυαριας και
συνοδους καλειν. Τι γαρ αμεινον, ει τε μοι, περι των κατα την αγοραν, περι των εν
τοις δικαστηριοις, περι των εν τωι στρατοπεδωι διαλεγεσθαι, η περι των εν ουρανοις
και περι των μετα την εντευθεν αποδημιαν; Τι βελτιον, περι του γειτονος λαλειν και
των του γειτονος πραγματων, και τα αλλοτρια πολυπραγμονειν, η τα των αγγελων
και τα ημιν αυτοις διαφεροντα αναζητειν; Τα μεν γαρ του γειτονος, ου παντως σα· τα
δε των ουρανων, σα. Ἀλλ' ενεστι, φησιν, απαξ ειποντα ταυτα, πληρωσαι το παν. Τι
δε περι ων διαλεγεσθε ματην και εικη, ουκ εννοειτε τουτο, αλλα παντα τον βιον εις
τουτο καταναλισκοντες, την υποθεσιν την περι τουτων ουδεποτε κατεδαπανησατε;
Και ουπω λεγω τα πολλωι τουτων φορτικωτερα. Οι μεν γαρ επιεικεστεροι, ταυτα
προς αλληλους διαλεγονται· οι δε ραιθυμοτεροι και μαλλον ημελημενοι, μιμους και
ορχηστας και ηνιοχους εν τοις αυτων περιφερουσι λογοις, την ακοην μολυνοντες,
την ψυχην διαφθειροντες, την φυσιν εκβακχευοντες τουτοις τοις διηγημασιν, απαν
κακιας ειδος εις την εαυτων διανοιαν δια ταυτης εισαγοντες της διαλεξεως. Ἅμα
γαρ εφθεγξατο η 59.120 γλωττα του ορχουμενου το ονομα, και ευθεως ανετυπωσεν
η ψυχη την οψιν, την κομην, την εσθητα την απαλην, αυτον εκεινον τουτων
μαλακωτερον οντα. Ἕτερος παλιν ετερωθεν ανεῤριπισε την φλογα, γυναικα πορνην
εις την διαλεξιν εισαγαγων, κακεινης τα ρηματα, τα σχηματα, των ομματων τας
διαστροφας, της οψεως το υγρον, των τριχων τας στρεβλωσεις, των παρειων τα
επιτριμματα, τας υπογραφας. Ἆρα ουκ επαθετε τι και εμου ταυτα διηγουμενου; Ἀλλα
μη αισχυνθητε, μηδε ερυθριασητε· η γαρ της φυσεως αναγκη τουτο απαιτει, και ουτω
διατιθησι την ψυχην, ως αν η των απαγγελλομενων δυναμις εχηι. Ει δε εμου
φθεγγομενου, ει δε εν εκκλησιαι εστωτες, ει δε εκεινων απεχοντες επαθετε τι προς
την ακροασιν· εννοησον πως εικος διακεισθαι τους εν αυτωι τωι θεατρωι καθημενους,
τους αδειαν πολλην εχοντας, τους εκτος του σεμνου τουτου και φρικτου συνεδριου,
τους μετα πολλης αναισχυντιας και ορωντας εκεινα και ακουοντας· Και τι δηποτε,
φησειεν αν ισως τις των ου προσεχοντων, ει της φυσεως η αναγκη την ψυχην ουτω
διατιθησιν, εκεινην αφεις, ημιν εγκαλεις; Ὅτι το μεν, ακουοντα τοιαυτα
μαλαττεσθαι, της φυσεως εργον· το δε τοιαυτα ακουειν, ουκ ετι της φυσεως, αλλα
της προαιρεσεως αμαρτημα. Ἐπει και τον ομιλουντα πυρι, διαφθειρεσθαι δει, και
τουτο η της φυσεως ασθενεια βουλεται· αλλ' ουκ ετι και προς το πυρ ημας και την
εκειθεν αγει διαφθοραν η φυσις· τουτο γαρ της κατα προαιρεσιν μονης αν ειη
διαστροφης. Τουτο ουν ανελειν αξιω και διορθωσαι, ωστε μη εκοντας εαυτους
κατακρημνιζειν, μηδε προς τα βαραθρα της κακιας ωθειν, μηδε αυτοματως τρεχειν
επι την πυραν· ινα μη και τηι τωι διαβολωι κατεσκευασμενηι φλογι καταστησωμεν
υπευθυνους εαυτους. Γενοιτο δε παντας ημας, και ταυτης κακεινης απαλλαγεντας,
προς αυτους του Ἀβρααμ χωρησαι τους κολπους, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

59.119 ΟΜΙΛΙΑ ΙΘʹ. Ευρισκει ουτω πρωτος τον αδελφον τον ιδιον
Σιμωνα, και λεγει αυτωι· «Ευρηκαμεν τον Μεσσιαν,» ο εστι
μεθερμηνευομενον Χριστος· και ηγαγεν αυτον προς τον Ἰησουν.
αʹ. Ὁ Θεος παρα την αρχην ποιησας τον ανθρωπον, ουκ αφηκεν ειναι μονον,
αλλ' εδωκεν αυτωι βοηθον την γυναικα, και συνοικειν εποιησεν, ειδως απο της
συσκηνιας ταυτης πολυ το κερδος εσομενον. Τι γαρ ει μη προς το δεον εχρησατο τηι
ευεργεσιαι ταυτηι η γυνη; Ἀλλ' ομως ει του πραγματος αυτου την φυσιν τις
καταμαθοι, πολλην απο της συνοικησεως ταυτης οψεται την ωφελειαν επι των νουν
εχοντων γινομενην. Ουκ επι γυναικος δε μονον και ανδρος, αλλα καν αδελφοι
τουτο ποιωσι, και αυτοι της ευεργεσιας απολαυσονται. ∆ιο και ο Προφητης ελεγε· Τι
καλον η τι τερπνον, αλλ' η το κατοικειν αδελφους επι το αυτο; Και ο Παυλος
παρηινει μη εγκαταλιπειν την επισυναγωγην την εαυτων. Και γαρ τουτο εστιν ωι των
θηριων διεστηκαμεν. ∆ια τουτο και πολεις εδειμαμεθα, και αγορας και οικιας, ινα
ομου και μετ' αλληλων ωμεν, ου κατα την οικησιν μονον, αλλα και κατα τον της
αγαπης συνδεσμον. Ἐπειδη γαρ ενδεης ημιν η φυσις παρα του πεποιηκοτος εγενετο,
και ουκ αυταρκης εστιν εαυτηι, συμφεροντως ωικονομησεν ο 59.120 Θεος την
εντευθεν ενδειαν λοιπον εκ της κατα την συνοδον παρ' αλληλων γινομενης
ωφελειας διορθωθηναι. ∆ια τουτο γαμος οικονομειται, ωστε το λειπον ετερωι παρ'
ετερου πληρουσθαι, και την ενδεη γενεσθαι ουτως αυταρκη, ως αυτην εχειν και
θνητην γενομενην, τηι διαδοχηι μεχρι πολλου την αθανασιαν διατηρειν. Και ην μεν
μακροτερον επεξελθειν τουτωι τωι λογωι, δεικνυντα οσα απο της προς αλληλους
συνοδου της γνησιας και ειλικρινους τα κερδη τοις συνερχομενοις γινεται· αλλ'
ετερον εστι το κατεπειγον νυν, ου δη και ενεκεν ημιν ταυτα ειρηται. Ὁ γαρ Ἀνδρεας
μεινας παρα τωι Ἰησου, και μαθων απερ εμαθεν, ου κατεσχε παρ' εαυτωι τον
θησαυρον, αλλ' επειγεται και τρεχει ταχεως παρα τον αδελφον, μεταδωσων αυτωι
των αγαθων ων ειληφει. Τινος δε ενεκεν ουκ ειπεν ο Ἰωαννης, τινα εστιν α
διελεχθη προς αυτους ο Χριστος; ποθεν δε και δηλον εστιν οτι δια τουτο εμειναν
παρ' αυτωι; Ἀπεδειχθη μεν ημιν τουτο και πρωην· εξεστι δε και εκ των τημερον
αναγνωσθεντων μαθειν. Ὅρα γαρ τι φησιν ουτος προς τον αδελφον· Ευρηκαμεν τον
Μεσσιαν, ος ερμηνευεται Χριστος. 59.121 Ειδες πως οσα εν βραχει εμαθεν, εδειξεν
εντευθεν; Και γαρ και την του διδασκαλου ισχυν παριστησι πεισαντος αυτους, και
την αυτων προθυμιαν ανωθεν και εξ αρχης ταυτα μεριμνωντων. Τουτο γαρ το ρημα
ψυχης εστιν ωδινουσης την παρουσιαν αυτου, και προσδοκωσης την αφιξιν ανωθεν,
και περιχαρους γεγενημενης μετα το φανηναι το προσδοκωμενον, και επειγομενης
ετεροις μεταδουναι των ευαγγελιων. Τουτο αδελφικης ευνοιας, τουτο φιλιας
συγγενικης, τουτο ειλικρινους διαθεσεως, εν τοις πνευματικοις σπουδαζειν χειρα
ορεγειν αλληλοις. Ἄκουσον δε και τουτου μετα της του αρθρου προσθηκης
λεγοντος. Ου γαρ ειπε, Μεσσιαν, αλλα, τον Μεσσιαν· ουτως ενα τινα Χριστον
προσεδοκων, ουδεν κοινον προς τους αλλους εχοντα. Θεα δε μοι και εξ αυτης της
αρχης την ευπειθη και ευηνιον του Πετρου διανοιαν. Ευθεως γαρ επεδραμε μηδεν
μελλησας. Ἤγαγε γαρ αυτον, φησι, προς τον Ἰησουν. Ἀλλα μηδεις ευκολιαν αυτου
καταγινωσκετω, ει μη πολλα ζητησας ουτω τον λογον εδεξατο. Εικος γαρ και τον
αδελφον ακριβεστερον ειρηκεναι αυτωι ταυτα, και δια μακρων· αλλ' οι ευαγγελισται
πανταχου πολλα επιτεμνουσι βραχυλογιας επιμελουμενοι. Ἄλλως δε, ουδε ειρηται
οτι επιστευσεν απλως, αλλ' οτι Ἤγαγεν αυτον προς τον Ἰησουν, εκεινωι λοιπον
παραδωσων, ωστε το παν παρ' εκεινου μαθειν· και γαρ και ο ετερος μαθητης συνην
και συνεβαλετο προς ταυτα. Ει δε ο Βαπτιστης Ἰωαννης ειπων, οτι Ἀμνος εστι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

οτι εν Πνευματι βαπτιζει, την σαφεστεραν περι τουτου διδασκαλιαν επετρεψε παρ'
εκεινου μαθειν· πολλωι μαλλον Ἀνδρεας αν τουτο εποιησεν, αυτος μεν ουχ
ηγουμενος προς την εξηγησιν πασαν εξαρκειν, εις δε αυτην του φωτος ελκων την
πηγην μετα τοσαυτης σπουδης και χαρας, ως μηδε το τυχον αναβαλεσθαι και
μελλησαι εκεινον. Και εμβλεψας αυτωι, φησιν, ο Ἰησους λεγει· Συ ει Σιμων ο υιος
Ἰωνα· συ κληθησηι Κηφας, ο ερμηνευεται Πετρος. Ἄρχεται λοιπον ενταυθα
αποκαλυπτειν τα της θεοτητος, και κατα μικρον αυτην παρανοιγειν απο των
προῤρησεων. Ουτω και επι του Ναθαναηλ εποιησε, και επι της γυναικος της
Σαμαρειτιδος. βʹ. Των γαρ σημειων ουχ ηττον αι προφητεΐαι προσαγονται, και το
ακομπαστον εχουσι. Τα μεν γαρ θαυματα καν διαβληθειη παρα τοις ανοητοις (Ἐν
Βεελζεβουλ γαρ, φησιν, εκβαλλει τα δαιμονια), περι δε της προφητειας ουδεν
τοιουτον ελεχθη ποτε. Ἐπι μεν ουν του Σιμωνος και του Ναθαναηλ τουτωι της
διδασκαλιας τωι τροπωι κεχρηται. επι δε Ἀνδρεου και Φιλιππου τουτο ουκ εποιησε. Τι
δηποτε; Ὅτι εκεινοι μεν ειχον την μαρτυριαν Ἰωαννου, ου μικραν παρασκευην· ο δε
Φιλιππος τους παροντας ορων, αξιοπιστον τεκμηριον ελαμβανε πιστεως. Συ ει Σιμων
ο υιος Ἰωνα, συ κληθησηι Κηφας, ο ερμηνευεται Πετρος. Ἀπο του παροντος και το
μελλον πιστουται. Ὁ γαρ τον Πατερα ειπων, δηλον οτι και το μελλον προηιδει· και
μετ' εγκωμιου η προῤρησις. Τουτο δε ου κολακευοντος ην, αλλα το μελλον
προλεγοντος· και δηλον εκειθεν. Σκοπει γουν επι της Σαμαρειτιδος, πως μετα
σφοδρων ελεγχων ποιειται την προῤρησιν. Πεντε γαρ, φησιν, ανδρας εσχες· και νυν
ον εχεις, ουκ εστι σου ανηρ. Ουτω και ο Πατηρ αυτου πολυν περι προφητειας
ποιειται λογον, προς την των ειδωλων δοξαν ισταμενος. Ἀπαγγειλατωσαν γαρ
59.122 υμιν τι μελλει εφ' υμας ερχεσθαι· και παλιν· Ἀπηγγειλα και εσωσα, και ουκ ην
εν υμιν αλλοτριος· και δι' ολης τουτο της προφητειας εις μεσον αγει. Τουτο γαρ
μαλιστα εργον Θεου, οπερ ουδε μιμησασθαι δυναιντ' αν οι δαιμονες, καν σφοδρα
φιλονεικωσιν. Ἐπι μεν γαρ των θαυματων και φαντασια γενοιτο αν· το δε τα
μελλοντα προειπειν μετα ακριβειας, της ακηρατου φυσεως εκεινης μονης εστιν. Ει
δε που και δαιμονες τουτο πεποιηκασιν, αλλ' απατωντες τους ανοητοτερους· οθεν
και ευφωρατα αυτων πανταχου τα μαντεια. Ὁ δε Πετρος ουδεν προς ταυτα
αποκρινεται· ουδεπω γαρ ουδεν ᾔδει σαφως, αλλα τεως εμανθανεν. Ὅρα δε ουδε
ολοκληρον την προῤρησιν κειμενην. Ου γαρ ειπεν, Ἐγω σε μετονομασω Πετρον, και
οικοδομησω μου την Ἐκκλησιαν επι τηι πετραι ταυτηι, αλλα, Συ κληθησηι Κηφας.
Ἐκεινο γαρ αυθεντιας ην και εξουσιας μειζονος. Ὁ δε Χριστος ουκ ευθεως ουδε εξ
αρχης τα της εξουσιας επιδεικνυται παντα, αλλα τεως ταπεινοτερον φθεγγεται. Ὅτε
γουν εδωκε της αυτου θεοτητος αποδειξιν, λοιπον αυθεντικωτερον αυτο τιθησι,
λεγων· Μακαριος ει, Σιμων, οτι ο Πατηρ μου απεκαλυψε σοι· και παλιν· Καγω σοι
λεγω· συ ει Πετρος, και επι τηι πετραι ταυτηι οικοδομησω μου την Ἐκκλησιαν. Τουτον
μεν ουν ουτως ωνομασε· τους δε περι Ἰακωβον, υιους βροντης. Τινος ουν ενεκεν
τουτο ποιει; ∆εικνυς οτι αυτος εστιν ο και την Παλαιαν δεδωκως, και τα ονοματα
μεταῤρυθμιζων, ο τον Ἄβραμ, Ἀβρααμ καλεσας, και την Σαραν Σαῤραν· και τον
Ἰακωβ Ἰσραηλ. Πολλοις μεν και εκ γενετης τα ονοματα εθηκεν, ως τωι Ἰσαακ, ως τωι
Σαμψων, ως τοις εν τωι Ἡσαΐαι και Ὠσηε· τοις δε μετα την παρα των γονεων
προσηγοριαν, ως τοις τε ειρημενοις, και τωι Ἰησου του Ναυη. Ἔθος δε και τουτο τοις
παλαιοις ην, απο των πραγματων τα ονοματα τιθεσθαι, οπερ δηπου και Ἠλιας
πεποιηκε, Τουτο δε ουχ απλως γινεται, αλλ' ινα την προσηγοριαν εχωσιν υπομνημα
της ευεργεσιας του Θεου, ινα μνημη διηνεκης της δια των ονοματων προφητειας
ενηχηται τοις ακουουσιν. Ουτω και τον Ἰωαννην ανωθεν εκαλεσεν. Οις μεν γαρ
εμελλεν εκ πρωτης ηλικιας η αρετη διαλαμπειν, εκειθεν τα ονοματα ελαμβανον·
τοις δε μετα ταυτα μελλουσιν επιδιδοναι, μετα ταυτα και η προσηγορια ετιθετο. γʹ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

Ἀλλα τοτε μεν διαφορα εκαστος ελαμβανεν ονοματα· νυν δε εν παντες εχομεν, το
παντων μειζον εκεινο, το Χριστιανοι προσαγορευεσθαι, και υιοι του Θεου, και φιλοι
και σωμα. Ἱκανη γαρ αυτη η προσηγορια πασων μαλλον εκεινων ημας διαναστησαι,
και ποιησαι προθυμοτερους προς την της αρετης εργασιαν. Μη τοινυν αναξια
πραττωμεν της κατα την προσηγοριαν τιμης, εννοησαντες την υπερβολην της αξιας
οι του Χριστου καλουμεθα. Ουτω γαρ ημας Παυλος ωνομασεν. Ἐννοησωμεν και
αιδεσθωμεν της προσηγοριας το μεγεθος. Ει γαρ στρατηγου τινος επισημου, η και
αλλως λαμπρου τινος ειναι λεγομενος τις, μεγα φρονει του δεινος ακουων η του
δεινος, και αξιωμα το ονομα νομιζει μεγα, και παντα ποιει ωστε μη δια της οικειας
ραιθυμιας βλασφημιαν τωι ωι εστιν επωνυμος προστριψασθαι· ημεις ου στρατηγου,
ουδε αρχοντος τινος των επι γης, ουκ αγγελου, ουδε αρχαγγελου, ουδε των Σεραφιμ,
αλλ' αυτου του τουτων βασιλεως καλουμενοι απο της προσηγοριας, ουχι και την
ψυχην αυτην προησομεθα, 59.123 ωστε μη υβρισαι τον τιμησαντα. Ουκ ιστε τα
ταγματα τα βασιλικα των ασπιδηφορων και λογχοφορων τα περι τον βασιλεα, ποσης
απολαυει τιμης; Ουτω και ημεις εγγυς αυτου γενεσθαι καταξιωθεντες και πολλωι
πλησιαιτερον, και τοσουτωι εγγυτερον των ειρημενων, οσωι το σωμα τηι κεφαληι
μαλλον τουτων πλησιον εστι, παντα πραττωμεν δι' ων τον Χριστον μιμησομεθα. Τι
ουν φησιν ο Χριστος; Αι αλωπεκες φωλεους εχουσι, και τα πετεινα του ουρανου
κατασκηνωσεις· ο δε Υιος του ανθρωπου ουκ εχει που την κεφαλην κλινηι. Τουτο
μεν ουν αν απαιτησωμεν παρ' υμων, φορτικον ισως και επαχθες ειναι δοξει τοις
πολλοις· διο την μεν ακριβειαν ταυτην αφιημι, δια την υμετεραν ασθενειαν, αξιω δε
μη προσηλωσθαι τοις χρημασιν, αλλ' ωσπερ εγω της υπερβολης αφισταμαι της κατα
την αρετην δια την ασθενειαν την των πολλων, ουτω και υμας της κατα την κακιαν
αποστηναι, και πολλωι πλεον. Ουκ εγκαλω τοις οικιας εχουσι, και αγρους, και
χρηματα, και ανδραποδα· αλλα μετα ασφαλειας ταυτα κεκτησθαι βουλομαι και μετα
του πρεποντος. Τι δε εστι, μετα του πρεποντος; Ἐν ταξει δεσποτων, και μη δουλων,
ωστε κρατειν αυτων, και μη κρατεισθαι υπ' αυτων, ωστε κεχρησθαι αυτοις, και μη
παρακεχρησθαι. Χρηματα δια τουτο ειρηται, ινα αυτοις εις τας αναγκαιας χρωμεθα
διακονιας, ουχ ινα φυλαττωμεν· τουτο γαρ οικετου, δεσποτου δε εκεινο· δουλου, το
τηρειν, το δε αναλισκειν, κυριου και πολλην εχοντος την εξουσιαν. Ου δια τουτο
ελαβες, ινα αυτα καταχωσηις, αλλ' ινα αυτα διανειμηις. Ει δε εβουλετο αυτα ο Θεος
φυλαττεσθαι, ουκ αν αυτα ανθρωποις εδωκεν, αλλ' ειασεν αν εν τηι γηι κειμενα
59.124 μενειν. Ἐπειδη δε βουλεται αυτα δαπανασθαι, δια τουτο αυτα ημας ειασεν
εχειν, ινα αλληλοις μεταδωμεν. Ἂν δε παρ' εαυτοις κατεχωμεν, ουκ ετι δεσποται
τουτων εσμεν. Ει δε βουλει αυτα πλειω ποιησαι, και δια τουτο κατεχεις, και ενταυθα
αυτη πασων αριστη μεθοδος, το σκορπισαι και πανταχου διανειμαι. Ουδε γαρ ενι
γενεσθαι προσοδον δαπανης χωρις, ουδε πλουτον ανευ αναλωματων. Τουτο και εν
τοις βιωτικοις γινομενον ιδοι τις αν. Ουτως ο εμπορος, ουτως ο γεωργος, ο μεν τα
σπερματα, ο δε τα χρηματα εκβαλλοντες· και γαρ θαλασσαν ο μεν πλει του σκορπισαι
τα εαυτου, ο δε ενιαυτον ολοκληρον μοχθει, τα σπερματα καταβαλλων και
θεραπευων. Ἐνταυθα δε ουδενος δει τουτων, ου κατασκευασαι πλοιον, ου ζευξαι
βους και αροσαι γην, ουκ ανωμαλιαν αερων μεριμναιν, ου χαλαζης καταβολην φοβη
θηναι· ουκ ενι κυματα ενταυθα, ουδε σκοπελος· ουτος ο πλους και ουτος ο σπορος
ενος δειται μονου, του ριψαι τα οντα· τα δε λοιπα απαντα ο γεωργος εκεινος ποιησει,
περι ου φησιν ο Χριστος· Ὁ Πατηρ μου ο γεωργος εστι. Πως ουν ουκ ατοπον, ενθα
μεν εστιν απονητι παντα λαβειν, υπτιον ειναι και ραιθυμον· ενθα δε πολλοι μεν
ιδρωτες, πολλοι δε μοχθοι και φροντιδες, και μετα ταυτα το των ελπιδων αδηλον,
πασαν επιδεικνυσθαι προθυμιαν; Μη, παρακαλω, μη μεχρι τοσουτου ανοηταινωμεν
προς την οικειαν σωτηριαν, αλλα τα φορτικωτερα αφεντες, προς τα ραιστα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

κερδαλεωτερα τρεχωμεν, ινα και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.123 ΟΜΙΛΙΑ Κʹ. Τηι επαυριον ηθελησεν εξελθειν εις την Γαλιλαιαν,
και ευρισκει Φιλιππον, και λεγει αυτωι· Ἀκολουθει μοι. Ἦν δε ο Φιλιππος
απο Βηθ σαιδα, εκ της πολεως Ἀνδρεου και Πετρου.
αʹ. Παντι τωι μεριμνωντι ενεστι τι περισσον, ο παροιμιωδης λογος φησι. Ὁ δε Χριστος
και τι πλεον ηινιξατο ειπων· Ὁ ζητων ευρισκει. Ὅθεν και επεισι μοι λοιπον
θαυμαζειν, ποθεν ο Φιλιππος ηκολουθησε τωι Χριστωι. Ὁ μεν γαρ Ἀνδρεας ακουσας
παρα Ἰωαννου, και ο Πετρος παρα Ἀνδρεου· ουτος δε παρ' ουδενος ουδεν μαθων, η
τουτο μονον ειποντος του Χριστου προς αυτον, Ἀκολουθει μοι, επεισθη τε ευθεως
και ουκ ανεχωρησεν, αλλα και κηρυξ ετεροις γινεται. ∆ραμων γαρ επι τον
Ναθαναηλ, Ὃν εγραψε, φησι, Μωυσης εν τωι νομωι, και οι προφηται, ευρηκαμεν.
Ὁραις πως μεμεριμνημενην διανοιαν ειχε, και συνεχως εμελετα τα Μωυσεως, και
προσεδοκα την παρουσιαν; Και γαρ το, Ευρηκαμεν, ζητουντων πως εστιν αει. Τηι
επαυριον εξηλθεν ο Ἰησους εις την Γαλιλαιαν. Πριν η γαρ αυτωι τινα· κολληθηναι,
ουδενα καλει. Ποιει δε αυτο ουχ απλως, αλλα κατα την αυτου σοφιαν και συνεσιν. Ει
μεν γαρ, μηδενος αυτοματου προσελθοντος, αυτος αυτους εφειλκυσατο, καν
απεπηδησαν ισως· νυν δε αφ' εαυτων ελομενοι τουτο, βεβαιοι λοιπον εμενον. Τον δε
Φιλιππον καλει, μαλλον αυτωι γνωριμον οντα· ατε γαρ εν τηι Γαλιλαιαι 59.124
γεννηθεις και τραφεις, μαλλον αυτον επεγινωσκε. Λαβων τοινυν τους μαθητας,
ερχεται λοιπον επι την αγραν των λοιπων, και τον Φιλιππον και τον Ναθαναηλ
επισπαται. Ἀλλ' επι μεν τουτου ουκ ην ουτω θαυμαστον, οτι και η ακοη του Ἰησου
απεληλυθει εις την Συριαν απασαν· το δε θαυμαστον, το των περι Πετρον και
Ἰακωβον και Φιλιππον ην, ουχ οτι μονον προ των σημειων επεισθησαν, αλλ' οτι και
εκ της Γαλιλαιας οντες, οθεν ουδε προφητης εγειρεται, ουδε δυναται τι αγαθον
ειναι. Ἀγροικοτερον γαρ πως και αγριωτερον και παχυτερον ουτοι διεκειντο. Ὁ δε
Χριστος καντευθεν αυτου την ισχυν ενεφηνεν, απο της ουδενα φερουσης καρπον
γης τους των μαθητων εκκριτους εκλεγων. Εικος μεν ουν τον Φιλιππον και τους
περι Πετρον ιδοντα, και παρα του Ἰωαννου ακηκοοτα, ακολουθησαι· εικος δε και την
φωνην του Χριστου εργασασθαι τι εν αυτωι. Οιδε γαρ τους μελλοντας εσεσθαι
επιτηδειους. Ὁ δε ευαγγελιστης απαντα επιτεμνεται ταυτα. Ὅτι μεν ουν ο Χριστος
εμελλεν ηξειν, ηπιστατο· οτι δε ουτος ο Χριστος ην ηγνοει· οπερ αυτον η παρα
Πετρου, η παρα Ἰωαννου ακηκοεναι φημι. Λεγει δε και την κωμην αυτου ο Ἰωαννης,
ινα μαθηις οτι τα ασθενη του κοσμου εξελεξατο ο Θεος. Ευρισκει Φιλιππος τον
Ναθαναηλ, και λεγει αυτωι· Ὃν εγραψε Μωυσης εν τωι νομωι και οι προφηται,
ευρηκαμεν, Ἰησουν τον υιον Ἰωσηφ τον απο Ναζαρετ. Λεγει δε ταυτα αξιοπιστον
ποιων το κηρυγμα ει γε απο Μωυσεως εστι και των 59.125 προφητων, και δυσωπων
τον ακροατην εντευθεν. Ἐπειδη γαρ ο Ναθαναηλ ακριβης ην, και παντα
διεσκεμμενος μετα αληθειας, ως και ο Χριστος εμαρτυρησε, και το εργον εδειξεν,
εικοτως αυτον επι τον Μωυσεα και τους προφητας παρεπεμψεν, ινα ουτω
παραδεξηται τον κηρυττομενον. Ει δε υιον Ἰωσηφ αυτον λεγει, μη θορυβηθηις· ετι
γαρ τουτου παις ενομιζετο ειναι. Και ποθεν δηλον, ω Φιλιππε, οτι ουτος εκεινος εστι;
τι λεγεις ημιν τεκμηριον; Ου γαρ αρκει μονον το αποφηνασθαι. Ποιον σημειον ειδες;
ποιον θαυμα; Ουκ εστιν ακινδυνον πιστευειν απλως υπερ τοιουτων πραγματων.
Ποιαν ουν εχεις αποδειξιν; Την αυτην τωι Ἀνδρεαι, φησι. Και γαρ εκεινος παραστησαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

τον πλουτον ον ευρεν ουκ εχων, ουδε δια ρηματων επιδειξασθαι δυναμενος τον
θησαυρον, αγει προς τον ευρεθεντα τον αδελφον. Ουτω δη και ουτος, πως μεν αυτος
εστιν εκεινος ο Χριστος, και πως αυτον οι προφηται προανεκηρυξαν, ουκ ειπεν·
ελκει δε αυτον προς τον Ἰησουν, ουκ αποστησομενον λοιπον ειδως, αν των ρηματων
γευσηται και της διδασκαλιας εκεινου. Και ειπεν αυτωι Ναθαναηλ· Ἐκ Ναζαρετ
δυναται τι αγαθον ειναι; Λεγει αυτωι Φιλιππος· Ἔρχου και ιδε. Ειδεν ο Ἰησους τον
Ναθαναηλ ερχομενον προς αυτον, και λεγει περι αυτου· Ἴδε αληθως Ἰσραηλιτης, εν
ωι δολος ουκ εστιν. Ἐπειδη ειπεν, Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι, επαινει και
θαυμαζει τον ανθρωπον. Και μην εγκληθηναι αυτον εχρην. Ουδαμως. Ουδε γαρ
απιστουντος ην τα ρηματα, ουδε εγκληματων αξια, αλλ' επαινων. Πως και τινι
τροπωι; Ὅτι Φιλιππου μαλλον ουτος εσκεμμενος ην τα προφητικα. Και γαρ ην
ακουσας απο των Γραφων, οτι απο Βηθλεεμ δει τον Χριστον ελθειν, και απο της
κωμης εν ηι ην ∆αυΐδ. Τουτο γουν και παρα Ἰουδαιοις εκρατει, και ο προφητης
ανωθεν εκηρυττε λεγων· Και συ, Βηθλεεμ, ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν
Ἰουδα· εκ σου γαρ εξελευσεται ηγουμενος, οστις ποιμανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ.
Ἐπει ουν ηκουσεν, οτι εκ Ναζαρετ, εθορυβηθη και διηπορησεν, ουχ ευρισκων
συμβαινουσαν του Φιλιππου την επαγγελιαν τηι προφητικηι προῤρησει. Θεα δε αυτου
και εν τηι διαπορησει την συνεσιν και επιεικειαν. Ου γαρ ειπεν ευθεως· Ἀπαταις με, ω
Φιλιππε, και ψευδηι· ου πειθομαι, ου παραγινομαι· εμαθον απο των προφητων, οτι
απο Βηθλεεμ τον Χριστον ελθειν δει· συ δε λεγεις, απο Ναζαρετ· ου τοινυν ουτος
εκεινος εστιν. Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπεν· αλλα τι; Παραγινεται και ουτος, τωι μεν μη
καταδεξασθαι εκ Ναζαρετ αυτον ειναι, την ακριβειαν την περι τας Γραφας δηλων,
και το των τροπων ανεξαπατητον· τωι δε μη διαπτυσαι τον απαγγειλαντα, τον πολυν
ποθον, ον ειχε περι την του Χριστου παρουσιαν, εμφαινων. Ἐνενοησε γαρ, οτι εικος
ην Φιλιππον περι τον τοπον εσφαλθαι. βʹ. Θεα δε μοι και την παραιτησιν, πως
επιεικη πεποιηται, και εν ερωτησεως ταξει. Ουδε γαρ ειπεν, Ουδεν αγαθον η
Γαλιλαια φερει· αλλα πως; Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι; Σφοδρα δε ην και ο
Φιλιππος συνετος. Ου γαρ ως απορηθεις αγανακτει και δυσχεραινει, αλλ' επιμενει
τον ανδρα βουλομενος αγαγειν, και εκ προοιμιων την αποστολωι προσηκουσαν
ευτονιαν ημιν ενδεικνυμενος. ∆ια ταυτα και ο Χριστος φησιν· Ἴδε αληθως
Ἰσραηλιτης, εν ωι δολος ουκ εστιν. Ὥστε ενι και ψευδης Ἰσραηλιτης. Ἀλλ' ουχ ουτος
τοιουτος· αδεκαστος γαρ αυτου, φη 59.126 σιν, η κρισις· ουδεν προς χαριν, ουδε προς
απεχθειαν φθεγγεται. Καιτοι Ἰουδαιοι επερωτηθεντες, που ο Χριστος γενναται,
ειπον οτι εν Βηθλεεμ, και την μαρτυριαν παρηγαγον λεγοντες· Και συ, Βηθλεεμ,
ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα. Ἀλλ' εκεινοι μεν πριν ιδειν
εμαρτυρουν ταυτα· επειδη δε ειδον, υπο της βασκανιας την μαρτυριαν απεκρυψαν
λεγοντες· Τουτον δε ουκ οιδαμεν ποθεν εστιν. Ὁ δε Ναθαναηλ ουχ ουτως, αλλ' ην εξ
αρχης περι αυτου γνωμην ειχε, ταυτην εμεινε διατηρων, οτι ουκ εστιν εκ Ναζαρετ.
Πως ουν αυτον Ναζωραιον οι προφηται καλουσιν; Ἀπο της ανατροφης και της εκει
διαγωγης. Το μεν ουν ειπειν, Ουκ ειμι εκ Ναζαρετ, καθως απηγγειλε σοι Φιλιππος,
αλλ' εκ Βηθλεεμ, παριησιν, ωστε μη ευθεως αμφισβητησιμον ποιησαι τον λογον·
χωρις δε τουτων, οτι, ει και επεισε, τουτο ουκ αν ικανον τεκμηριον εδωκε του αυτον
ειναι τον Χριστον. Τι γαρ εκωλυε και μη οντα Χριστον απο Βηθλεεμ ειναι κατα τους
αλλους τους εκει γεννηθεντας; Τουτο μεν ουν παριησιν· ο δε μαλιστα αυτον δυναται
επαγαγεσθαι, τουτο ποιει· δεικνυσι γαρ εαυτον παροντα διαλεγομενοις αυτοις.
Ειποντος ουν εκεινου, Ποθεν με γινωσκεις; λεγει· Προ του σε Φιλιππον φωνησαι,
οντα υπο την συκην ειδον σε. Ὅρα ανθρωπον ευσταθη και βεβηκοτα. Ειποντος γαρ
του Χριστου· Ἴδε αληθως Ἰσραηλιτης, ουκ εχαυνωθη τοις επαινοις, ουκ επεδραμε
τοις εγκωμιοις, αλλ' επιμενει ζητων και ακριβεστερον διερευνωμενος, και βουλεται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

τι σαφες μαθειν. Αυτος μεν ουν ως ανθρωπος εξηταζεν ετι· ο δε Ἰησους ως Θεος
απεκρινατο. Και γαρ ειπεν, οτι Ἄνωθεν σε οιδα· και των τροπων αυτου την
επιεικειαν, ουχ ως ανθρωπος αυτωι παρηκολουθηκως, αλλ' ανωθεν ως Θεος εγνω·
και, Νυν ειδον σε εν τηι συκηι, οτε ουδεις αυτοθι παρην, αλλα μονος Φιλιππος ην και
Ναθαναηλ, και κατ' ιδιαν απαντα ταυτα ειπον. ∆ια δη τουτο ειρηται, οτι Ἰδων αυτον
ποῤρωθεν, ειπεν· Ἴδε αληθως Ἰσραηλιτης· ινα μαθηι οτι πριν η πλησιασαι τον
Φιλιππον ταυτα εφθεγγετο ο Χριστος, ωστε μη υποπτον γενεσθαι την μαρτυριαν. ∆ιο
και τον καιρον ειπε, και τον τοπον, και το δενδρον. Ει μεν γαρ ειπε μονον, Προ του
Φιλιππον ελθειν προς σε, ειδον σε, καν υπωπτευθη, ως αυτος αυτον απεσταλκως, και
ουδεν μεγα λεγων· νυν δε τωι τον τοπον ειπειν, καθ' ον διετριβε φωνουμενος παρα
του Φιλιππου, και του δενδρου την προσηγοριαν, και της διαλεξεως τον καιρον,
αναμφισβητητον την προῤρησιν εδειξεν ουσαν. Ου την προῤρησιν δε μονον
εδηλωσεν, αλλα και ετερως αυτον επαιδευσεν. Εις υπομνησιν γαρ αυτον ηγαγε των
τοτε λεχθεντων, οιον, οτι Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι; εφ' ωι και μαλιστα
μειζονως αυτον απεδεξατο· και οτι ταυτα αυτου φθεγξαμενου, ου κατεγνω, αλλ'
επηινεσε και εθαυμασε. ∆ιο και εκ τουτου συνειδεν, οτι ο Χριστος οντως εστιν, απο τε
της προῤρησεως, απο τε του την γνωμην εξετασαι μετα ακριβειας αυτου· οπερ
δεικνυντος ην, οτι και τα εν τηι διανοιαι αυτου ηπιστατο· αλλως τε και το καθ' εαυτου
δοξαντα λεγειν, μη μεμψασθαι, αλλα και επαινεσαι. Ὅτι μεν ουν εφωνησεν αυτον ο
Φιλιππος, ειπε· τι δε αυτωι διελεχθη, και τι ουτος εκεινωι, παρηκεν, αφεις αυτου τωι
συνειδοτι, και ου βουλομενος αυτον επι πλεον ελεγχειν. 59.127 γʹ. Τι ουν; πριν η τον
Φιλιππον φωνησαι ειδεν αυτον μονον, ουχι δε και προ τουτου εωρα τωι ακοιμητωι
ομματι; Ἑωρα, και ουδεις αν αντειποι· αλλα τεως τουτο το κατεπειγον ην ειπειν. Τι
ουν εκεινος; Ἐπειδη τεκμηριον αναμφισβητητον ελαβε της προγνωσεως, ηλθεν επι
την ομολογιαν, και τηι αναβοληι τηι προτεραι την ακριβειαν δηλων, και τηι μετα ταυτα
συγκαταθεσει την ευγνωμοσυνην. Ἀπεκριθη γαρ, φησι, και λεγει αυτωι Ῥαββι, συ ει ο
Υιος του Θεου· συ ει ο βασιλευς του Ἰσραηλ· Ειδες ψυχην περιχαρη γενομενην
αθροον, και τοις ρημασι περιπτυσσομενην τον Ἰησουν; Συ ει, φησιν, ο
προσδοκωμενος, εκεινος ο ζητουμενος. Ειδες εκπληττομενον, θαυμαζοντα,
σκιρτωντα, πηδωντα υπο της ηδονης; Ουτω και ημας χαιρειν δει, καταξιωθεντας
μαθειν του Θεου τον Υιον· χαιρειν δε, ου κατα διανοιαν μονον, αλλα και επι των
πραγματων αυτων τουτο δεικνυναι. Τι δε των χαιροντων εστι; Πειθεσθαι τωι
γνωρισθεντι. Πειθομενων δε εστι, το ποιειν απερ αν εκεινος βουληται. Ἐπει ει
μελλοιμεν τα παροξυνοντα αυτον πραττειν, ποθεν δηλωσομεν οτι χαιρομεν; Ουχ
ορατε και εν οικιαις οταν τις τινα υποδεχηται των ποθουμενων, πως μετα χαρας
παντα πραττει πανταχου περιτρεχων, και ει δεοι παντα τα οντα προεσθαι, μηδενος
φειδομενος, ωστε αρεσαι τωι παραγενομενωι; Ει δε καλων τις μη υπακουοι, και τα
αναπαυοντα αυτον μη πραττοι, καν μυριακις λεγηι τηι παρουσιαι χαιρειν, ουκ αν
πιστευθειη ποτε παρα του ξενιζομενου, δικαιως. Ἐπι γαρ των εργων τουτο
επιδεικνυναι χρη. Ουκουν επει και ο Χριστος προς ημας ηλθε, δειξωμεν οτι
χαιρομεν, και μηδεν των παροξυνοντων αυτον πραττωμεν· καλλωπισωμεν την
οικιαν εις ην παρεγενετο· τουτο γαρ χαιροντων· παραθωμεν αριστον ο βουλεται
φαγειν· 59.128 τουτο γαρ αγαλλομενων. Ποιον δε εστι τουτο το αριστον; Αυτος
φησιν· Ἐμον βρωμα εστιν, ινα ποιησω το θελημα του πεμψαντος με. Θρεψωμεν
αυτον πεινωντα· ποτισωμεν διψωντα· καν ψυχρου δωις ποτηριον, δεχεται· φιλει γαρ
σε· τα δε παρα των φιλουμενων, καν μικρα τυγχανηι, μεγαλα τωι ποθουντι φαινεται.
Μονον συ μη κατοκνησηις· καν οβολους δυο καταβαληις, ουκ αποστρεφεται, αλλ' ως
πολυν δεχεται πλουτον. Ἐπειδη γαρ ανενδεης εστι, και ου χρειας ενεκεν ταυτα
λαμβανει, εικοτως ουκ εν τωι μετρωι των διδομενων, αλλ' εν τηι προαιρεσει του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

παρεχοντος το παν οριζεται. Μονον δειξον οτι φιλεις παραγενομενον αυτον, οτι
σπουδαζεις απαντα υπερ τουτου, οτι χαιρεις επι τηι παρουσιαι. Ὅρα αυτος πως προς σε
διακειται. Ἦλθε δια σε, την ψυχην εθηκεν υπερ σου· και μετα ταυτα παντα ουδε
ικετευειν σε παραιτειται. Ὑπερ Χριστου γαρ πρεσβευομεν, φησιν, ως του Θεου
παρακαλουντος δι' ημων. Και τις ουτω μαινομενος, φησιν, ως μη φιλειν τον
δεσποτην τον εαυτου; Τουτο και εγω λεγω, και οιδα μεν οτι εκαστος ημων ουκ αν
αρνηθειη τουτο τοις ρημασι και τηι διανοιαι. Ἀλλ' ουκ απο των ρηματων μονον, αλλα
και απο των πραγματων δεικνυσθαι βουλεται ο φιλουμενος τουτο. Ἂν γαρ λεγωμεν
τουτο, μη ποιωμεν δε τα των ποθουντων, γελως τουτο εστιν, ουκ επι του Θεου δε
μονον, αλλα και επι των ανθρωπων. Ἐπει ουν το δια των λογων μονον ομολογειν,
δια δε των εργων εναντιουσθαι, ουχι ανονητον μονον, αλλα και επιβλαβες ημιν,
παρακαλω, την δια των εργων ομολογιαν προσθωμεν, ινα και της παρ' αυτου
τυχωμεν ομολογιας κατα την ημεραν εκεινην, οταν επι του Πατρος ομολογηι τους
αξιους εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.127 ΟΜΙΛΙΑ
ΚΑʹ. Ἀπεκριθη Ναθαναηλ, και λεγει αυτωι· «Ῥαββι, συ ει ο Υιος του Θεου, συ ει ο
βασιλευς του Ἰσ ραηλ.» Ἀπεκριθη ο Ἰησους και ειπεν αυτωι· «Ὅτι ειπον σοι, Ειδον σε
υποκατω της συκης, πιστευεις; Μειζω τουτων οψει.» αʹ. Πολλης ημιν, αγαπητοι, δει
της μεριμνης, πολλης της αγρυπνιας, ωστε δυνηθηναι το βαθος κατοπτευσαι των
θειων Γραφων. Ου γαρ απλως, ουδε καθευδοντας ενι το βουλημα αυτων ευρειν,
αλλα δει μεν ερευνης ακριβους, δει δε και ευχης εκτενους, ινα δυνηθωμεν μικρον τι
διαβλεψαι προς τα αδυτα των θειων λογιων. Ἰδου γαρ και τημερον ου μικρον ημιν
ζητημα προκειται, αλλα και πολλης δεομενον της σπουδης και της ερευνης.
Ειποντος γαρ του Ναθαναηλ, Συ ει ο Υιος του Θεου, ο Χριστος φησιν· Ὅτι ειπον σοι,
Ειδον σε υποκατω της συκης, πιστευεις; Μειζονα τουτων οψει. Τι ποτ' ουν εν τοις
ειρημενοις εστι το ζητουμενον; Ὅτι Πετρος μεν μετα τοσαυτα θαυματα και
διδασκαλιαν τοιαυτην ομολογησας, οτι Συ Υιος ει του Θεου, μακαριζεται, ως παρα
του Πατρος την αποκαλυψιν δεξαμενος· ο δε Ναθαναηλ και προ των σημειων, και
προ της διδασκαλιας το αυτο τουτο ειπων, ουδεν τοιουτον ηκουσεν, αλλα και ως
ουδεν ειρηκως τοσουτον, οσον εχρην ειπειν, επι μειζω προσαγεται. Τι ποτ' ουν το
αιτιον; Ὅτι τα μεν ρηματα τα αυτα εφθεγξατο και ο Πετρος και ο Ναθαναηλ, ου μετα
της αυτης δε διανοιας εκατερος, αλλ' 59.128 ο μεν Πετρος ωμολογησεν Υιον του
Θεου, ως Θεον αληθη, ο δε ανθρωπον ψιλον. Και ποθεν δηλον τουτο ημιν; Ἐκ των
μετα ταυτα ειρημενων. Ειπων γαρ, Συ ει ο Υιος του Θεου, επηγαγε· Συ ει ο βασιλευς
του Ἰσραηλ. Ὁ δε του Θεου Υιος ου του Ἰσραηλεστι βασιλευς μονον, αλλα και της
οικουμενης απασης. Ουκ απο τουτου δε μονον τουτο δηλον, αλλα και εκ των εξης.
Τωι μεν γαρ Πετρωι ουδεν υστερον προσεθηκεν ο Χριστος, αλλ' ως απηρτισμενης
αυτωι της πιστεως, την Ἐκκλησιαν εφησεν επι την ομολογιαν οικοδομησειν την
εκεινου. Ἐνταυθα δε ουδεν τοιουτον εποιησεν, αλλα και το εναντιον. Ὡς γαρ
πολλου τινος και του βελτιονος μερους τηι ομολογιαι λειποντος, τα λοιπα προσεθηκε.
Τι γαρ φησιν; Ἀμην, αμην λεγω υμιν· απαρτι οψεσθε τον ουρανον ανεωιγοτα, και
τους αγγελους του Θεου αναβαινοντας και καταβαινοντας επι τον Υιον του
ανθρωπου. Ὁραις πως αυτον απο της γης αναγει κατα μικρον, και ποιει μηκετι
φανταζεσθαι ανθρωπον απλως; Ὧ γαρ αγγελοι διακονουσι, και εφ' ον αγγελοι
αναβαινουσι και καταβαινουσι, πως αν ουτος ανθρωπος ειη; ∆ια τουτο ειπε, Μειζονα
τουτων οψει· και δεικνυς αυτο, επηγαγε την των αγγελων διακονιαν. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστι· Μεγα σοι, φησιν, ω Ναθαναηλ, εδοξεν ειναι τουτο, και δια τουτο με
βασιλεα του Ἰσραηλ ωμολογησας· τι ουν ερεις, οταν ιδηις τους αγγελους επ' εμε
αναβαινοντας και καταβαινοντας; δια τουτων πειθων, και των αγγελων αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

ομολογησαι ∆εσποτην. 59.129 Ὡς γαρ επι υιον βασιλεως γνησιον, ουτως ανηιεσαν και
κατηιεσαν οι διακονοι οι βασιλικοι, τουτο μεν παρα τον καιρον του σταυρου, τουτο
δε παρα τον καιρον της αναστασεως και της αναληψεως, και προ τουτου δε, οτε
προσηλθον και διηκονουν αυτωι, οτε ευηγγελιζοντο αυτου τον τοκον, οτε εβοων·
∆οξα εν υψιστοις Θεωι, και επι γης ειρηνη· οτε προς την Μαριαμ ηλθον, οτε προς τον
Ἰωσηφ. Ὅπερ δε επι πολλων εποιησε, τουτο και νυν ποιει. ∆υο λεγει προῤρησεις, και
της μεν ηδη τον ελεγχον διδωσι, την δε μελλουσαν απο της παρουσης βεβαιοι. Και
γαρ των λεχθεντων τα μεν την αποδειξιν ελαβεν, οιον εστι, Προ του Φιλιππον
φωνησαι σε, υπο την συκην ειδον σε· τα δε εκβησεσθαι εμελλε, και εκ μερους εξεβη,
η των αγγελων καταβασις και αναβασις, η επι του σταυρου, η επι της αναστασεως,
και της αναληψεως· ο και αυτο δια των ειρημενων αξιοπιστον ποιει και προ της
εκβασεως. Ὁ γαρ επι τοις παρελθουσιν αυτου την δυναμιν γνους, και περι των
μελλοντων ακουων, ευκολωτερον καταδεχοιτο αν και ταυτην την προῤρησιν. Τι ουν
ο Ναθαναηλ; Ουδεν προς τουτο αποκρινεται. ∆ιο και ο Χριστος μεχρι τουτου τον
λογον εστησε τον προς αυτον, συγχωρων κατ' ιδιαν αναλογισασθαι τα λεχθεντα, και
ου βουλομενος παντα αθροως εκχεειν, αλλα καταβαλων εις ευφορον γην τα
σπερματα, αφιησιν αυτην επι σχολης βλαστησαι λοιπον. Ὅπερ και αλλαχου δεικνυς
ελεγεν· Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ουρανων ανθρωπωι σπειροντι καλον σπερμα.
Και εν τωι καθευδειν αυτον, επερχεται ο εχθρος, και σπειρει ζιζανια ανα μεσον του
σιτου. Ἐν τηι ημεραι τηι τριτηι γαμος εγενετο εν Καναι της Γαλιλαιας. Και εκληθη ο
Ἰησους εις τους γαμους. Ἦν δε και η μητηρ του Ἰησου εκει, και οι αδελφοι αυτου.
Ειπον και φθασας, οτι εν τηι Γαλιλαιαι μαλλον γνωριμος ην· διο και καλουσιν αυτον
εις τον γαμον, και παραγινεται. Ουδε γαρ προς την αξιαν εωρα την εαυτου, αλλα
προς την ευεργεσιαν την ημετεραν. Ὁ γαρ μη απαξιωσας δουλου μορφην λαβειν,
πολλωι μαλλον ουκ αν επηξιωσεν εις γαμον ελθειν δουλων· ο τελωναις και
αμαρτωλοις συναναπεσων, πολλωι μαλλον ουκ αν παρηιτησατο τοις εν τωι γαμωι
παρουσι συγκατακλινεσθαι. Ου μην οι καλεσαντες την προσηκουσαν περι αυτου
κρισιν ειχον, ουδ' ως μεγαν τινα εκαλουν, αλλ' απλως ως των πολλων ενα και ως
γνωριμον. Και τουτο ηινιξατο ο ευαγγελιστης ειπων· Ἦν δε η μητηρ του Ἰησου εκει,
και οι αδελφοι αυτου. Ὥσπερ ουν εκεινην και τους αδελφους εκαλεσαν, εκαλεσαν
και τον Ἰησουν. Και υστερησαντος οινου, λεγει η μητηρ αυτου· Οινον ουκ εχουσιν.
Ἄξιον ενταυθα ζητησαι, ποθεν επηλθε τηι μητρι μεγα τι φαντασθηναι περι του
παιδος. Ουδε γαρ σημειον ην τι πεποιηκως. Ταυτην γαρ, φησιν, αρχην εποιησε των
σημειων ο Ἰησους εν Καναι της Γαλιλαιας. βʹ. Ει δε λεγοι τις, μη ειναι τουτο
τεκμηριον ικανον του ταυτην αρχην ειναι των σημειων, δια το απλως προσκεισθαι,
Ἐν Καναι της Γαλιλαιας, ως εγχωρουν πρωτον εκει γεγενησθαι, μη μεντοι παντως
και πρωτον (εικος γαρ αυτον αλλαχου πεποιηκεναι ετερα)· εκεινο προς αυτον
ερουμεν, ο και εμπροσθεν ειπομεν. Ποιον δη τουτο; Ὅπερ Ἰωαννης φησιν· Ἐγω δε
ουκ ᾔδειν αυτον· αλλ' ινα φανερωθηι τωι Ἰσραηλ, δια τουτο ηλθον βαπτιζων. Ει δε
κατα την πρωτην ηλικιαν εθαυματουργει, ουκ αν εδεηθη 59.130 σαν Ἰσραηλιται
ετερου του φανερωσοντος αυτον. Ὁ γαρ εις ανδρας ελθων, και ουτως απο των
θαυματων ου τοις εν Ἰουδαιαι γνωρισθεις μονον, αλλα και τοις εν Συριαι και
περαιτερω, και ταυτα εν τρισιν ετεσι μονον ταυτα πεποιηκως, μαλλον δε ουδε των
τριων τουτων δεηθεις εις το δειξαι εαυτον· ευθεως γαρ και εκ της πρωτης πανταχου
η ακοη αυτου απηλθεν· ο τοινυν εν βραχει καιρωι ουτω δια του πληθους των
θαυματων εκλαμψας, ωστε αυτου το ονομα καταδηλον γενεσθαι πασι· πολλωι
μαλλον ει παις ων εκ πρωτης ηλικιας εθαυματουργει, επι τοσουτον χρονον ουκ
εμελλε λησεσθαι. Τα τε γαρ γινομενα παραδοξοτερα αν εδοξεν ειναι, ατε παρα
μειρακιου γινομενα, ο τε χρονος διπλασιων και τριπλασιων και πολλωι πλειων ην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

αν. Ἀλλα γαρ ουδεν εποιησε παις ων· αλλ' εν τουτο μονον εμαρτυρησεν ο Λουκας,
οτι εκαθεζετο δωδεκαετης ων των διδασκαλων ακροωμενος, και δια της ερωτησεως
εδοκει θαυμαστος ειναι· και αλλως δε εικοτως και κατα λογον ουκ ηρξατο των
σημειων εκ πρωτης ηλικιας ευθεως. Ἐνομισαν γαρ αν φαντασιαν ειναι το πραγμα. Ει
γαρ εν ηλικιαι γενομενου πολλοι τουτο υπωπτευσαν, πολλωι μαλλον, εαν μειρακιον
ων κομιδηι εθαυματουργει, και θαττον δε και προ του προσηκοντος καιρου επι τον
σταυρον ωρμησαν αν, τηι βασκανιαι τηκομενοι· και αυτα τα της οικονομιας δ' αν
ηπιστηθη πραγματα. Ποθεν ουν επηλθε τηι μητρι μεγα τι φαντασθηναι περι αυτου;
φησιν. Ἀποκαλυπτεσθαι λοιπον ηρχετο, και εξ Ἰωαννου καταδηλος ην, και απο των
προς τους μαθητας ειρημενων αυτωι· και προ τουτων δε απαντων, αυτη η συλληψις,
και τα μετα την γεννησιν γενομενα παντα, μεγιστην αυτηι περι του παιδος ενεθηκε
την υπονοιαν. Ἤκουσε γαρ, φησι, παντα τα περι του παιδος, Και συνετηρει εν τηι
καρδιαι αυτης. Τινος ουν ενεκεν, φησιν, ου προ τουτου ταυτα ελεγεν; Ὅτι, οπερ
εφην, τοτε λοιπον αρχην του φανερουσθαι ελαμβανε. Προ μεν γαρ τουτου ως των
πολλων εις ων, ουτω διηγεν· οθεν ουδε εθαῤρει τοιουτον τι προς αυτον η μητηρ
ειπειν. Ἐπειδη δε ηκουσεν, οτι Ἰωαννης δι' αυτον ηλθε, και οτι αυτωι εμαρτυρησεν
απερ εμαρτυρησε, και οτι μαθητας εσχε, τοτε λοιπον θαῤρουσα παρακαλει, και
υστερησαντος οινου, λεγει· Οινον ουκ εχουσιν. Ἐβουλετο γαρ και εκεινοις
καταθεσθαι χαριν, και εαυτην λαμπροτεραν ποιησαι δια του παιδος. Και ταχα τι και
ανθρωπινον επασχε, καθαπερ και οι αδελφοι αυτου, λεγοντες, ∆ειξον σεαυτον τωι
κοσμωι, βουλομενοι την απο των θαυματων δοξαν καρπωσασθαι. ∆ια τουτο και
αυτος σφοδροτερον απεκρινατο, λεγων· Τι εμοι και σοι, γυναι; Ουπω ηκει η ωρα μου.
Ἐπει οτι σφοδρα ηιδειτο την τεκουσαν, ακουσον του Λουκα διηγουμενου πως
υποτεταγμενος τοις γονευσιν ην, και αυτου δε τουτου του ευαγγελιστου δεικνυντος,
πως αυτης προενοησε και παρ' αυτον του σταυρου τον καιρον. Ἔνθα μεν γαρ αν
μηδεν εμποδιζωσι, μηδε παρεγκοπτωσι τι των κατα Θεον πραγματων οι γονεις,
αναγκαιον εικειν και οφειλομενον, και το μη τουτο ποιειν, κινδυνος μεγας· οταν δε
ακαιρως τι ζητωσι και εγκοπτωσι τι των πνευματικων, ουκ ασφαλες πειθεσθαι. ∆ιο
και ενταυθα ουτως απεκρινατο, και αλλαχου παλιν· Τις εστιν η μητηρ μου, και τινες
εισιν οι αδελφοι μου; Ουδεπω γαρ ην εχρην περι αυτου δοξαν ειχον· αλλ' επειδη
59.131 ωδινεν αυτον, ηξιου κατα την λοιπην των μητερων συνηθειαν, ουτως απαντα
επιταττειν αυτωι, δεον ως ∆εσποτην σεβειν και προσκυνειν. ∆ια τουτο ουν τοτε
ουτως απεκρινατο. Ἐννοησον γαρ οιον ην παντος του λαου και του δημου
περιεστωτος αυτον, και του πληθους της ακροασεως εκκρεμαμενου, και της
διδασκαλιας προτεθεισης, εκεινην παρελθουσαν μεσην, απαγαγειν μεν αυτον της
παραινεσεως, ιδιαι δε διαλεγεσθαι, μηδε ενδον ανεχεσθαι ελθειν, αλλ' ελκειν αυτον
εξω μονον προς εαυτην. ∆ια τουτο ελεγε, Τις εστιν η μητηρ μου και οι αδελφοι μου;
ουχ υβριζων την γεγεννηκυιαν· απαγε· αλλ' ωφελων τα μεγιστα, και ουκ αφιεις
ταπεινα περι αυτου φρονειν. Ει γαρ των αλλων εκηδετο, και παντα επραττεν ωστε
ενθειναι αυτοις την προσηκουσαν περι αυτου δοξαν, πολλωι μαλλον επι μητρος.
Ἐπειδη γαρ εικος ην και ακουσασαν παρα του παιδος μη βουλεσθαι μηδε ουτω
πεισθηναι, αλλ' αξιουν εαυτην πανταχου των πρωτειων, ατε μητερα ουσαν· δια
τουτο ουτως απεκρινατο προς τους ειποντας. Ουδε γαρ αν ετερως αυτην ανηγαγεν
απο της ταπεινωσεως ταυτης προς το υψος εκεινο, ει προσεδοκα ως παρα παιδος αει
τιμηθησεσθαι, αλλα μη ως ∆εσποτην ηξειν αυτον. Και ενταυθα μεν ουν ταυτης
ενεκεν της προφασεως ελεγε· Τι εμοι και σοι, ω γυναι; Και δι' ετεραν δε αναγκαιαν
αιτιαν ουχ ηττον. Ποιαν δε ταυτην; Ὥστε μη υποπτευθηναι τα γινομενα θαυματα.
Παρα γαρ των δεομενων παρακληθηναι εχρην, ου παρα της μητρος. Τι δηποτε; Ὅτι
τα μεν εκ της των οικειων παρακλησεως γινομενα, καν μεγαλα ηι, προσισταται τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

ορωσι πολλακις· οταν δε οι χρειαν εχοντες, ουτοι δεωνται, ανυποπτον το θαυμα
γινεται, και καθαρος ο επαινος, και πολλη η ωφελεια. γʹ. Και γαρ ιατρος ει τις
αριστος, εις οικιαν καμνοντων πολλων εισελθων, παρα μεν των αῤρωστουντων
μηδεν ακουοι μηδε των προσηκοντων εκεινοις, υπο δε της οικειας μητρος
παρακαλοιτο μονης, υποπτος τε παρα τοις καμνουσιν εσται και επαχθης, και ουτε
των κειμενων, ουτε των παρεστωτων αυτοις οιησεται τις αυτον μεγα τι και
γενναιον επιδειξασθαι δυνασθαι. ∆ιο και τοτε επετιμησε, λεγων· Τι εμοι και σοι,
γυναι; παιδευων αυτην εις το μελλον μηκετι τα τοιαυτα ποιειν. Ἔμελε γαρ αυτωι και
της εις την μητερα τιμης, πολλωι δε πλεον της σωτηριας της κατα ψυχην, και της
των πολλων ευεργεσιας, δι' ην και την σαρκα υπεδυ. Ου τοινυν απαυθαδιαζομενου
προς την μητερα ταυτα τα ρηματα ην, αλλ' οικονομιας πολλης ρυθμιζουσης αυτην τε
εκεινην, και τα θαυματα μετα της προσηκουσης γενεσθαι παρασκευαζουσης αξιας.
Ἐπει οτι σφοδρα αυτην ετιμα, και χωρις των αλλων αυτο τουτο το δοκουν
επιτιμητικως ειρησθαι, μαλιστα ικανον εμφηναι. Τωι γαρ δυσχεραναι εδειξεν οτι
σφοδρα αυτην δυσωπειται. Πως δε και τινι τροπωι, τηι εξης τουτο ερουμεν. Ταυτα ουν
εννοων, και οταν ακουσηις γυναικος τινος λεγουσης· Μακαρια η κοιλια η βαστασασα
σε, και μαστοι ους εθηλασας· ειτα αυτου αποκρινομενου· Μενουν γε μακαριοι οι
ποιουντες το θελημα του Πατρος μου· απο της αυτης γνωμης κακεινα ειρησθαι
νομιζε τα ρηματα. Ου γαρ απωθουμενου την μητερα η αποκρισις ην, αλλα
δεικνυντος οτι ουδεν αυτην ο τοκος ωνησεν αν, ει μη σφοδρα ην ωδινεν αυτον,
ηξιου κατα την λοιπην των μητερων συνηθειαν, ουτως απαντα επιταττειν αυτωι,
δεον ως ∆εσποτην σεβειν και προσκυνειν. ∆ια τουτο ουν τοτε ουτως απεκρινατο.
Ἐννοησον γαρ οιον ην παντος του λαου και του δημου περιεστωτος αυτον, και του
πληθους της ακροασεως εκκρεμαμενου, και της διδασκαλιας προτεθεισης, εκεινην
παρελθουσαν μεσην, απαγαγειν μεν αυτον της παραινεσεως, ιδιαι δε διαλεγεσθαι,
μηδε ενδον ανεχεσθαι ελθειν, αλλ' ελκειν αυτον εξω μονον προς εαυτην. ∆ια τουτο
ελεγε, Τις εστιν η μητηρ μου και οι αδελφοι μου; ουχ υβριζων την γεγεννηκυιαν·
απαγε· αλλ' ωφελων τα μεγιστα, και ουκ αφιεις ταπεινα περι αυτου φρονειν. Ει γαρ
των αλλων εκηδετο, και παντα επραττεν ωστε ενθειναι αυτοις την προσηκουσαν
περι αυτου δοξαν, πολλωι μαλλον επι μητρος. Ἐπειδη γαρ εικος ην και ακουσασαν
παρα του παιδος μη βουλεσθαι μηδε ουτω πεισθηναι, αλλ' αξιουν εαυτην πανταχου
των πρωτειων, ατε μητερα ουσαν· δια τουτο ουτως απεκρινατο προς τους ειποντας.
Ουδε γαρ αν ετερως αυτην ανηγαγεν απο της ταπεινωσεως ταυτης προς το υψος
εκεινο, ει προσεδοκα ως παρα παιδος αει τιμηθησεσθαι, αλλα μη ως ∆εσποτην ηξειν
αυτον. Και ενταυθα μεν ουν ταυτης ενεκεν της προφασεως ελεγε· Τι εμοι και σοι, ω
γυναι; Και δι' ετεραν δε αναγκαιαν αιτιαν ουχ ηττον. Ποιαν δε ταυτην; Ὥστε μη
υποπτευθηναι τα γινομενα θαυματα. Παρα γαρ των δεομενων παρακληθηναι εχρην,
ου παρα της μητρος. Τι δηποτε; Ὅτι τα μεν εκ της των οικειων παρακλησεως
γινομενα, καν μεγαλα ηι, προσισταται τοις ορωσι πολλακις· οταν δε οι χρειαν
εχοντες, ουτοι δεωνται, ανυποπτον το θαυμα γινεται, και καθαρος ο επαινος, και
πολλη η ωφελεια. γʹ. Και γαρ ιατρος ει τις αριστος, εις οικιαν καμνοντων πολλων
εισελθων, παρα μεν των αῤρωστουντων μηδεν ακουοι μηδε των προσηκοντων
εκεινοις, υπο δε της οικειας μητρος παρακαλοιτο μονης, υποπτος τε παρα τοις
καμνουσιν εσται και επαχθης, και ουτε των κειμενων, ουτε των παρεστωτων αυτοις
οιησεται τις αυτον μεγα τι και γενναιον επιδειξασθαι δυνασθαι. ∆ιο και τοτε
επετιμησε, λεγων· Τι εμοι και σοι, γυναι; παιδευων αυτην εις το μελλον μηκετι τα
τοιαυτα ποιειν. Ἔμελε γαρ αυτωι και της εις την μητερα τιμης, πολλωι δε πλεον της
σωτηριας της κατα ψυχην, και της των πολλων ευεργεσιας, δι' ην και την σαρκα
υπεδυ. Ου τοινυν απαυθαδιαζομενου προς την μητερα ταυτα τα ρηματα ην, αλλ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

οικονομιας πολλης ρυθμιζουσης αυτην τε εκεινην, και τα θαυματα μετα της
προσηκουσης γενεσθαι παρασκευαζουσης αξιας. Ἐπει οτι σφοδρα αυτην ετιμα, και
χωρις των αλλων αυτο τουτο το δοκουν επιτιμητικως ειρησθαι, μαλιστα ικανον
εμφηναι. Τωι γαρ δυσχεραναι εδειξεν οτι σφοδρα αυτην δυσωπειται. Πως δε και τινι
τροπωι, τηι εξης τουτο ερουμεν. Ταυτα ουν εννοων, και οταν ακουσηις γυναικος τινος
λεγουσης· Μακαρια η κοιλια η βαστασασα σε, και μαστοι ους εθηλασας· ειτα αυτου
αποκρινομενου· Μενουν γε μακαριοι οι ποιουντες το θελημα του Πατρος μου· απο
της αυτης γνωμης κακεινα ειρησθαι νομιζε τα ρηματα. Ου γαρ απωθουμενου την
μητερα η αποκρισις ην, αλλα δεικνυντος οτι ουδεν αυτην ο τοκος ωνησεν αν, ει μη
σφοδρα ην 59.132 αγαθη και πιστη. Ει δε την Μαριαν ουδεν ωφελει χωρις της κατα
ψυχην αρετης, το γεννηθηναι παρ' αυτης τον Χριστον· πολλωι μαλλον ημας καν
πατερα, καν αδελφον, καν παιδα εχωμεν εναρετον και γενναιον, αυτοι δε ποῤρω
ωμεν της αρετης της εκεινου, ουδεν τουτο ωφελησαι δυνησεται. Ἀδελφος γαρ,
φησιν ο ∆αυιδ, ου λυτρουται, λυτρωσεται ανθρωπος; Ἐν ουδενι γαρ ετερωι, αλλ' εν
μονοις τοις οικειοις κατορθωμασι μετα την του Θεου χαριν τας ελπιδας της
σωτηριας εχειν δει. Ἐπει ει τουτο εμελλεν ωφελησειν καθ' εαυτο την παρθενον,
ωφελησεν αν και Ἰουδαιους (συγγενης γαρ ην αυτων κατα σαρκα ο Χριστος),
ωφελησεν αν και την πολιν εν ηι ετεχθη, ωφελησεν αν και τους αδελφους. Νυν δε
και οι αδελφοι, εως μεν εαυτων ημελουν, ουδεν αυτους το της συγγενειας αξιωμα
ωφελει, αλλα μετα του λοιπου κατεγινωσκοντο κοσμου· τοτε δε εθαυμασθησαν, οτε
απο της οικειας ελαμψαν αρετης. Ἀλλ' η πολις και επεσε και ενεπρησθη, μηδεν απο
τουτου κερδανασα· κατεσφαγησαν δε και απωλοντο σφοδρα ελεεινως και οι κατα
σαρκα συγγενεις, ουδεν απο της προς αυτον συγγενειας εις το σωθηναι κερδαναντες,
επειδη την απο της αρετης προστασιαν ουκ ειχον. Παντων δε μειζους ανεφανησαν οι
αποστολοι, επειδη τον αληθινον και ζηλωτον τροπον της προς αυτον οικειωσεως
μετηλθον, τον δια της υπακοης. Καντευθεν ουν μανθανομεν, οτι πιστεως ημιν
πανταχου χρεια, και βιου λαμποντος και φαιδρου. Τουτο γαρ ημας μονον διασωσαι
δυνησεται. Ἐπειδη και μεχρι πολλου οι συγγενεις αυτου εθαυμαζοντο πανταχου, οι
και ∆εσποσυνοι ελεγοντο· αλλ' ομως αυτων μεν ουδε τα ονοματα ισμεν, των δε
αποστολων και ο βιος και τα ονοματα αιδεται πανταχου. Μη τοινυν μεγα φρονωμεν
επι ευγενειαι τηι κατα σαρκα, αλλα καν μυριους εχωμεν προγονους θαυμαστους,
αυτοι σπουδασωμεν υπερβαλεσθαι τας εκεινων αρετας, ειδοτες οτι ουδεν απο της
ετερων σπουδης εις την μελλουσαν κερδανουμεν κρισιν, αλλα και τουτο κριμα εσται
σφοδροτερον. Ἀγαθων γαρ οντες πατερων, και οικοθεν εχοντες το υποδειγμα, ουδε
ουτω μιμουμεθα τους διδασκαλους. Ταυτα δε λεγω νυν, επειδη ορω Ἕλληνας
πολλους, οταν επι την πιστιν αυτους αγωμεν, και παρακαλωμεν γενεσθαι
Χριστιανους, επι τους συγγενεις και τους προγονους καταφευγοντας και την οικιαν,
και λεγοντας· Παντες οι προσηκοντες μοι και επιτηδειοι και συνοικουντες, πιστοι
Χριστιανοι τυγχανουσι. Τι ουν τουτο προς σε, αθλιε και ταλαιπωρε; Τουτο γαρ σε
μαλιστα απολει, οτι ουδε το πληθος των συνοικουντων αιδεσθεις προς την αληθειαν
εδραμες. Παλιν αλλοι τινες, πιστοι μεν οντες, βιου δε ημελημενως τυγχανοντες,
παρακαλουμενοι προς αρετην, το αυτο δη τουτο προβαλλονται λεγοντες· Ὁ πατηρ ο
εμος, και ο παππος, και ο επιπαππος σφοδρα ευσεβεις και σπουδαιοι ετυγχανον
οντες. Ἀλλα τουτο δη σε κατακρινει μαλιστα, οτι τοιουτων ων εγγονος, αναξια της
οικειας επραξας ριζης. Ἄκουσον γαρ ο Προφητης τι φησι προς τους Ἰουδαιους·
Ἐδουλευσεν Ἰσραηλ εν γυναικι, καιεν γυναικι εφυλαξατο· και παλιν ο Χριστος,
Ἀβρααμ ο πατηρ υμων ηγαλλιασατο ινα ιδηι την ημεραν την εμην· και ειδε, και
εχαρη. Και πανταχου τα των προγονων κατορθωματα ου μονον αντ' εγκωμιων,
αλλα και αντι μειζονος αυτοις προσ 59.133 φερουσι της κατηγοριας. Ταυτ' ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

ειδοτες, και ημεις απαντα πραττωμεν, ωστε δια των οικειων εργων σωθηναι
δυνηθηναι, ινα μη ματην εαυτους ταις εις ετερους απατησαντες ελπισι, τοτε
μαθωμεν οτι ματην ηπατηθημεν, οτε της γνωσεως ημιν ταυτης 59.134 οφελος ουδεν.
Ἐν γαρ τωι ᾅδηι, φησι, τις εξομολογησεται σοι; Ουκουν ενταυθα μετανοησωμεν, ωστε
των αιωνιων τυχειν αγαθων, ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα
και το κρατος, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.133 ΟΜΙΛΙΑ ΚΒʹ. Τι εμοι και σοι, γυναι; Ουπω ηκει η ωρα μου.
αʹ. Ἔχει μεν τινα πονον το λεγειν· και τουτο ο Παυλος δηλων ελεγεν· Οι
καλως προεστωτες πρεσβυτεροι, διπλης τιμης αξιουσθωσαν· μαλιστα οι κοπιωντες
εν λογωι και διδασκαλιαι. Ἀλλα τον μεν πονον τουτον υμεις κυριοι και κουφον
ποιησαι και βαρυν. Ἂν μεν γαρ αποπτυητε τα λεγομενα, η μη αποπτυητε μεν, εν δε
τοις εργοις μη δεικνυητε, βαρυς ο κοπος ημιν εσται δια το πονειν εικη και ματην· αν
δε προσεχητε, και την δια των εργων επιδειξιν παρεχητε, ουδε αισθησιν ληψομεθα
των ιδρωτων· ο γαρ απο των πονων τικτομενος καρπος ουκ αφησει φαινεσθαι του
πονου το σφοδρον. Ὥστε ει βουλεσθε ημιν την προθυμιαν διεγειραι, και μη σβεσαι,
μηδε ασθενεστεραν ποιησαι, δειξατε ημιν, παρακαλω, τον καρπον, ινα κομωντα
ορωντες τα ληια, και ημεις ταις της ευθηνιας ελπισι τρεφομενοι, και τον πλουτον
ημων αναλογιζομενοι, μη ναρκωμεν εμπορευομενοι την καλην ταυτην
πραγματειαν. Ουδε γαρ μικρον ημιν και τημερον προκειται ζητημα. Της γαρ μητρος
του Ἰησου ειπουσης, οτι Οινον ουκ εχουσιν, ο Χριστος φησι, Τι εμοι και σοι, γυναι;
ουπω ηκει η ωρα μου· και τουτο ειπων, επραξεν οπερ ειπεν η μητηρ. Τουτο δε του
προτερου ουκ ελαττον εστιν εις ζητησεως λογον. Αυτον ουν τουτον παρακαλεσαντες
τον το θαυμα εργασαμενον, ουτως ελθωμεν επι την λυσιν. Ου γαρ ενταυθα τουτο
μονον ειρηται, αλλα και προιων ο αυτος φαινεται ευαγγελιστης λεγων· Ουκ
ηδυναντο αυτον πιασαι, Ὅτι ουπω ηκει η ωρα αυτου· και παλιν· Ουδεις επεβαλεν επ'
αυτον τας χειρας, οτι ουπω εληλυθει η ωρα αυτου· και παλιν· Ἐληλυθεν η ωρα·
δοξασον σου τον Υιον. Ταυτα παντα δι' ολου του Ευαγγελιου ειρημενα ενταυθα
συνηγαγον, ινα πασι μιαν επαγαγω την λυσιν. Τις ποτ' ουν εστι των λεγομενων η
λυσις; Ουκ αναγκηι καιρων ο Χριστος υποκειμενος, ουδε ωρας παρατηρησει, ελεγεν,
Ουπω ηκει η ωρα μου· (πως γαρ ο των καιρων ποιητης, και των χρονων και των
αιωνων δημιουργος;) αλλα δια των ουτως ειρημενων τουτο δηλωσαι βουλεται, οτι
παντα μετα καιρου του προσηκοντος εργαζεται, ουχ ομου παντα ποιων· επει
συγχυσις τις εμελλεν εσεσθαι και αταξια εντευθεν, ει μη τοις προσηκουσι καιροις
εκαστον εδημιουργει, αλλ' ομου παντα εφυρε, και γεννησιν, και αναστασιν, και
κρισιν. Σκοπει δε· Ἔδει γενεσθαι την κτισιν, αλλ' ουχ ομου πασαν· και τον ανθρωπον
δε μετα της γυναικος, αλλ' ουδε τουτους ομου. Ἔδει θανατωι καταδικασθηναι το
γενος των ανθρωπων, και την αναστασιν γενεσθαι, αλλα πολυ το μεσον εκατερων.
Ἐχρην δοθηναι τον νομον, αλλ' ουχ ομου και την χαριν, αλλ' 59.134 εκαστα καιροις
τοις προσηκουσιν οικονομεισθαι. Ου τοινυν ο Χριστος υπεκειτο τηι των καιρων
αναγκηι, ος και τοις καιροις μαλιστα ταξιν επεθηκεν, επει και ποιητης αυτων εστιν.
Ἀλλ' Ἰωαννης ενταυθα το, Ουπω ηκει η ωρα μου, εισαγει τον Χριστον λεγοντα,
δεικνυς οτι ουπω δηλος ην τοις πολλοις, και οτι ουδε των μαθητων τον χορον παντα
ειχεν, αλλ' Ἀνδρεας αυτωι ηκολουθει και μετ' αυτου Φιλιππος, αλλος δε ουδεις·
μαλλον δε ουδε ουτοι παντες ως εχρην αυτον εγιγνωσκον, ουδε η μητηρ, ουδε οι
αδελφοι. Μετα γαρ τα πολλα θαυματα τουτο περι των αδελφων εφησεν ο
ευαγγελιστης, οτι Ουδε οι αδελφοι αυτου επιστευον εις αυτον. Ἀλλ' ουδε οι εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

γαμωι αυτον ᾔδεισαν· η γαρ αν αυτοι προσηλθον και παρεκαλεσαν, εν χρειαι
κατασταντες. ∆ια τουτο φησιν· Ουπω ηκει η ωρα μου. Ουδεπω γνωριμος ειμι τοις
παρουσιν, αλλ' ουδε ισασιν οτι υστερησεν ο οινος. Ἔασον αυτους αισθεσθαι τουτο
πρωτον. Ουδε γαρ παρα σου ταυτα με ακουειν εχρην. Μητηρ γαρ ει, και το θαυμα
υποπτον ποιεις. Ἐχρην δε τους δεομενους προσελθειν, και δεηθηναι, ουκ επειδη
τουτου χρηιζω, αλλ' ινα αυτοι το γινομενον μετα πολλης δεξωνται της
συγκαταθεσεως. Ὁ μεν γαρ ειδως οτι εν χρειαι καθεστηκεν, επειδαν τυχηι ωνπερ
αιτει, πολλην εχει την χαριν· ο δε της χρειας μη λαβων αισθησιν, ουδε της
ευεργεσιας σαφη και τρανην αισθησιν ληψεται. Και τινος, φησιν, ενεκεν ειπων,
Ουπω ηκει η ωρα μου, και παραιτησαμενος, επραξεν οπερ ειπεν η μητηρ; Μαλιστα
μεν, ωστε και τοις αντιλεγουσι, και ωραι αυτον υποκεισθαι νομιζουσιν, ικανην
γενεσθαι αποδειξιν του μη υποκεισθαι αυτον ωραι. Ει γαρ υπεκειτο, πως αν της
προσηκουσης ωρας μη παραγενομενης επραξεν αν οπερ επραξεν; Ἔπειτα δε και
τιμων την μητερα, ινα μη διαπαντος αντιλεγειν αυτηι δοξηι, ινα μη ασθενειας λαβηι
δοξαν, ινα μη αισχυνηι την τεκουσαν, παροντων τοσουτων· και γαρ προσηγαγεν
αυτωι τους διακονους. Ἐπει και τηι Χαναναιαι λεγων, Ουκ εστι καλον λαβειν τον
αρτον των τεκνων, και δουναι τοις κυναριοις, εδωκε μετα το ειπειν, την προσεδρεια
αυτης αιδεσθεις. Καιτοι γε μετ' εκεινου και τουτο ειπεν, οτι Ουκ απεσταλην, ει μη εις
τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ· αλλ' ομως και ταυτα ειπων, εθεραπευσε το
θυγατριον της γυναικος. βʹ. Ἐντευθεν μανθανομεν, οτι καν αναξιοι ωμεν, πολλακις
τηι προσεδρειαι ποιουμεν αξιους εαυτους του λαβειν. ∆ια τουτο και η μητηρ και
παρεμενε, και σοφως τους διακονους προσηγεν, ωστε παρα πλειονων γενεσθαι την
αιτησιν. ∆ια τουτο και προσεθηκε το, Ὅ τι αν λεγηι υμιν, ποιησατε. Ἤδει γαρ οτι ουκ
ασθενειας η παραιτησις ην, αλλα του ακομπαστου, και του μη δοξαι απλως
επιῤριπτειν εαυτον 59.135 τωι θαυματι· διο και τους διακονους προσηγεν. Ἦσαν δε
εκει υδριαι λιθιναι κειμεναι εξ κατα τον καθαρισμον των Ἰουδαιων, χωρουσαι ανα
μετρητας δυο η τρεις. Λεγει αυτοις ο Ἰησους· Ἐμπλησατε τας υδριας υδατος. Και
ενεπλησαν εως ανω. Ουχ απλως ειπεν, Κατα τον καθαρισμον των Ἰουδαιων, αλλ'
ινα μη τινες των απιστων υποπτευσωσιν, οτι τρυγος ενδον απομεινασης, ειτα του
υδατος επιβληθεντος και κραθεντος, οινος λεπτοτατος γεγονε. ∆ια τουτο φησι, Κατα
τον καθαρισμον των Ἰουδαιων, δεικνυς οτι ουδεποτε εκεινα οινου γεγονε δοχεια τα
σκευη. Ἐπειδη γαρ ανυδρος εστιν η Παλαιστινη, και ουκ ην πολλαχου κρηνας και
πηγας ευρισκειν, επληρουν αει τας υδριας υδατος, ωστε μη τρεχειν εις ποταμους,
ειποτε ακαθαρτοι γενοιντο. αλλ' εγγυθεν εχειν του καθαρσιου τον τροπον. Και τι
δηποτε πριν η γεμισαι ουκ εποιησε το σημειον, ο πολλωι θαυμαστοτερον ην; Ἕτερον
γαρ εστιν υλην υποκειμενην εις ποιοτητα μεταβαλειν, και αυτην την ουσιαν εξ ουκ
οντων ποιησαι· θαυμαστοτερον μεν γαρ εκεινο. Ἀλλ' ουχ ουτως αν εδοξεν ειναι
πιστον τοις πολλοις. ∆ια τουτο γουν πολλακις των θαυματων περικοπτει το μεγεθος
εκων, ωστε ευπαραδεκτον μαλλον γενεσθαι. Και τινος ενεκεν, φησιν, ουχι το υδωρ
αυτος παρηγαγε, και τοτε τον οινον εδειξεν, αλλα τοις διακονοις εκελευσε; ∆ια την
αυτην παλιν αιτιαν, και ινα αυτους μαρτυρας εχηι του γινομενου τους αντλησαντας,
και οτι ουδεμια φαντασια ην το τελουμενον. Ει γαρ εμελλον τινες αναισχυντειν,
ηδυναντο προς αυτους λεγειν οι διακονησαμενοι· Ἡμεις το υδωρ ηντλησαμεν. Προς
δε τοις ειρημενοις και τα κατα της Ἐκκλησιας αναφυομενα δογματα ανατρεπει.
Ἐπειδη γαρ εισι τινες οι του κοσμου δημιουργον ετερον ειναι φασι, και ουκ αυτου
εργα τα ορωμενα, αλλ' ετερου τινος εναντιου θεου· και τουτων επιστομιζων την
μανιαν, ουτω τα πλειονα ποιει των θαυματων εκ των υποκειμενων ουσιων. Ει γαρ
εναντιος ο δημιουργος ην αυτωι, ουκ αν τοις αλλοτριοις εχρησατο προς την της
οικειας δυναμεως επιδειξιν. Νυν μεντοι δεικνυς, οτι αυτος εστιν ο εν ταις αμπελοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

το υδωρ μεταβαλλων, και τον υετον δια της ριζης εις οινον τρεπων, οπερ εν τωι
φυτωι δια πολλου χρονου γινεται, τουτο αθροον εν τωι γαμωι ειργασατο. Ἐπειδη δε
εγεμισαν τας υδριας, φησιν· Ἀντλησατε νυν, και φερετε τωι αρχιτρικλινωι. Και
ηνεγκαν. Ὡς δε εγευσατο ο αρχιτρικλινος το υδωρ οινον γεγενημενον, και ουκ ᾔδει
ποθεν εστιν (οι δε διακονοι ᾔδεισαν οι ηντληκοτες το υδωρ), φωνει τον νυμφιον ο
αρχιτρικλινος, και λεγει αυτωι· Πας ανθρωπος πρωτον τον καλον οινον τιθησι, και
οταν μεθυσθωσι, τοτε τον ελασσω. Συ τετηρηκας τον καλον οινον εως αρτι. Παλιν
ενταυθα τινες επισκωπτουσι λεγοντες· Ουτω μεθυοντων ανθρωπων ο συλλογος ην,
και η αισθησις των κρινοντων διεφθαρμενη, και ουχ ικανη αντιλαβεσθαι των
γινομενων, ουδε κριναι τοις πραττομενοις, ως μηδε ειδεναι ποτερον υδωρ η οινος το
γινομενον ην· οτι γαρ εμεθυον, αυτος ο αρχιτρικλινος εδειξε δι' ων ειπεν. Μαλιστα
μεν και τουτο γελοιον· πλην αλλα και ταυτην αυτων εξεκοψε την υποψιαν ο
ευαγγελιστης. Ου γαρ τους δαιτυμονας ειναι φησι τους ψηφιζομενους περι του
γενομενου, αλλα τον αρχιτρικλινον τον νηφοντα και ουδενος ουδεπω γεγευμενον.
59.136 Ἴστε γαρ δηπου τουτο παντες, οτι μαλιστα παντων οι την διακονιαν των
τοιουτων εμπεπιστευμενοι δειπνων, ουτοι μαλιστα εισιν οι νηφοντες, εν εργον
εχοντες, το εν κοσμωι και εν ταξει παντα διατιθεναι. ∆ια τουτο την νηφουσαν
αισθησιν ταυτην εις μαρτυριαν των γινομενων εκαλεσεν. Ου γαρ ειπεν, Οινοχοησατε
τοις ανακειμενοις, αλλα, Φερετε τωι αρχιτρικλινωι. Ὡς δε εγευσατο ο αρχιτρικλινος
το υδωρ οινον γεγενημενον, και ουκ ᾔδει ποθεν εστιν (οι δε διακονοι ᾔδεισαν),
φωνει τον νυμφιον ο αρχιτρικλινος. Και τινος ενεκεν μη τους διακονους εφωνησεν;
ουτω γαρ αν και το θαυμα εξεκαλυφθη. Ὅτι ουδε αυτος ο Ἰησους εξεκαλυπτε το
γεγονος, αλλ' ηρεμα και κατα μικρον εβουλετο γνωρισθηναι των σημειων την
δυναμιν. Ει μεν ουν τοτε ηλεγχθη, ουκ αν διηγουμενοι οι διακονοι ταυτα αν
επιστευθησαν· αλλ' εδοξαν αν μαινεσθαι, ανθρωπωι ψιλωι τοις πολλοις ειναι
δοκουντι τοτε τοιαυτα μαρτυρουντες. Αυτοι μεν γαρ και δια της πειρας το σαφες
εγνωσαν· ου γαρ δη ταις εαυτων χερσιν εμελλον απιστειν· ετερους δε πιστουσθαι
ουκ ησαν ικανοι. ∆ια τουτο ουδε αυτος εξεκαλυψεν απασιν, αλλα τωι μαλιστα
συνιδειν το γεγονος δυναμενωι, την σαφεστεραν αυτου γνωσιν τωι μελλοντι χρονωι
τηρων. Μετα γαρ την των λοιπων σημειων επιδειξιν, και τουτο εμελλεν ειναι
πιστον. Ὅτε γουν του βασιλικου τον υιον υστερον θεραπευει, δι' ων εκει λεγει,
δεικνυσιν ο ευαγγελιστης οτι και τουτο σαφεστερον γεγονε. ∆ια γαρ τουτο μαλιστα
αυτον εκαλεσεν εκεινος, επειδη το σημειον εγνωκως ην, ωσπερ εφην. Ὃ και δηλων
Ἰωαννης ελεγεν· Ἦλθεν ο Ἰησους ειςτην Κανα της Γαλιλαιας, οπου εποιησε το υδωρ
οινον· ουχ απλως δε οινον, αλλ' οινον καλλιστον. γʹ. Τοιαυτα γαρ του Χριστου τα
θαυματα, πολλωι των δια φυσεως τελουμενων ωραιοτερα γινεται και βελτιω. Ουτω
και επι των αλλων, οτε μελος διωρθου σωματος χωλευον, των υγιαινοντων εδεικνυ
τουτο αμεινον. Ὅτι μεν ουν οινος, και οινος καλλιστος ην ο γεγενημενος, ουχ οι
διακονοι μονοι, αλλα και ο νυμφιος και ο αρχιτρικλινος μαρτυρειν εμελλον· οτι δε
υπο του Χριστου γεγενημενος, οι το υδωρ αντλησαντες. Ὥστε ει και μη τοτε
εξεκαλυφθη το θαυμα, αλλ' ομως εις τελος σιγηθηναι ουκ ειχεν· ουτω πολλας και
αναγκαιας αυτωι προς το μελλον προαπεθετο μαρτυριας. Του μεν γαρ το υδωρ οινον
ποιησαι τους διακονους μαρτυρας ειχε· του δε καλον γενεσθαι τον οινον, τον
αρχιτρικλινον και τον νυμφιον. Εικος μεν ουν τον νυμφιον αποκρινασθαι τι προς
ταυτα, και ειπειν· πλην αλλ' ο ευαγγελιστης επειγομενος προς τα αναγκαιοτερα των
πραγματων, αψαμενος του σημειου τουτου μονον, παρεδραμε τα λοιπα. Το γαρ
αναγκαιον ην μαθειν, οτι οινον το υδωρ εποιησε, και οινον καλον· τι δε προς τον
αρχιτρικλινον ειπεν ο νυμφιος, ουκ ετι αναγκαιον ενομισεν ειναι προσθειναι. Πολλα
γαρ των σημειων προτερον οντα αμυδροτερα, του χρονου προιοντος σαφεστερα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

γεγονεν, υπο των εξ αρχης ειδοτων αυτα ακριβεστερον αγγελθεντα. Τοτε μεν ουν
οινον εξ υδατος εποιησεν ο Ἰησους· και τοτε δε και νυν προαιρεσεις χαυνας και
διαῤρεουσας μεταβαλλων ου παυεται. Εισι γαρ, εισιν ανθρωποι ουδεν υδατος
διαφεροντες, ουτω ψυχροι και χαυνοι και ουδεποτε εστηκοτες. Τους δη ουτω
διακειμενους προσαγωμεν τωι Κυριωι, ωστε αυτων την προαιρεσιν εις την του οινου
μεταθειναι εξιν, ωστε μηκετι διαῤρειν, αλλ' εχειν το επεστυμμενον, και ευφροσυνης
και εαυτοις και ετεροις γινεσθαι αιτιους. Τινες δ' αν ειεν ουτοι οι ψυχροι, η οι τοις
ρεουσι 59.137 του παροντος βιου προσεχοντες πραγμασιν, οι μη καταγελωντες της
ενταυθα τρυφης, οι δοξης και δυναστειας ερασται; Ταυτα γαρ παντα ρευματα εστιν,
ισταμενα μεν ουδαμου, κατα δε πρανους αει φερομενα μετα πολλης της ρυμης. Και
γαρ ο σημερον πλουσιος, αυριον πενης· ο σημερον μετα κηρυκος και ζωνης και
οχηματος και πολλων των ραβδουχων φαινομενος, πολλακις τηι εξης ημεραι το
δεσμωτηριον ᾤκησεν, ετερωι και ακων της φαντασιας παραχωρησας εκεινης. Ὁ
τρυφων παλιν και διασπωμενος, επειδαν διαῤρηξηι την εαυτου γαστερα, μεχρι μιας
ημερας ου δυναται την εκ τουτων εγγενομενην αυτωι χορηγιαν κατασχειν, αλλα,
διαπνευσθεισης εκεινης, αναγκαζεται παλιν ετερα επεμβαλλειν, ουδεν διαφερων
χειμαῤρου. Καθαπερ γαρ εκει του προτερου ρευματος προχωρουντος, ετερα
επερχεται παλιν· ουτω δη και ενταυθα, της προτερας εξισταμενης τροφης, ετερας
ημιν δει παλιν. Και τοιαυτη των βιωτικων η φυσις, το μηδεποτε εσταναι λαχουσα,
αλλ' αει ρειν και παρασυρεσθαι. Ἐπι δε της τρυφης, ου τουτο μονον εστι το
παραῤρειν και παρατρεχειν, αλλα και πολλα ημιν ετερα παρεχει πραγματα. Ἐν τωι
γαρ παριεναι μετα ρυμης το τε ισχυρον αποξυει του σωματος, το τε ανδρειον
παρασυρει της ψυχης· και ουχ ουτω τα σφοδρα των ποταμιων ρευματων τας οχθας
ειωθε διατρωγειν, και ποιειν υφιζανειν, ως τρυφη και σπαταλη τα της υγειας ημων
ερεισματα παντα υποσυρει ραιδιως. Καν ελθηις εις ιατρειον, και προσελθων
ερωτησηις, πασας σχεδον των νοσηματων τας αιτιας εκειθεν ευρησεις ουσας. Ἡ μεν
γαρ ευτελεια και η λιτη τραπεζα, υγειας μητηρ εστιν. ∆ια τουτο και ιατρων παιδες
ουτως αυτην ωνομασαν, το γε μη κορεννυσθαι, υγειαν καλεσαντες· Ἀκοριη γαρ
τροφης, υγιειη· το τε ενδεως εστιασθαι, μητερα υγειας ειποντες. Ει δε η ενδεια μητηρ
υγειας, ευδηλον οτι η πλησμονη μητηρ νοσου και αῤρωστιας εστι, και τικτει 59.138
παθη και αυτων υπερβαινοντα των ιατρων την τεχνην. Και γαρ ποδαλγιαι, και
καρηβαριαι, και αμβλυωπιαι, και χειραλγιαι, και τρομοι, και παρεσεις, και ικτερος,
και πυρετοι μακροι και φλογωδεις, και ετερα τουτων πολλωι πλειονα (ου γαρ καιρος
παντα επιεναι), ουκ απο ενδειας και φιλοσοφου διαιτης, αλλ' εξ αδηφαγιας και
πλησμονης τικτεσθαι πεφυκεν. Ει δε βουλει και της ψυχης τας νοσους ιδειν τας
εντευθεν φυομενας, οψει οτι πλεονεξιαι, βλακειαι, μελαγχολιαι, νωθειαι, ασελγειαι,
αμαθια πασα εντευθεν εχει την αρχην. Ὄνων γαρ ουδεν αμεινον απο των τοιουτων
τραπεζων αι τρυφωσαι γινονται ψυχαι, υπο τοιουτων διασπωμεναι θηριων. Ειπω και
λυπας οσας εχουσι και αηδιας οι προσεδρευοντες τηι τρυφηι; Ἀλλα πασας μεν
επελθειν ου δυνατον· ενι δε και τουτωι κεφαλαιωι το παν ποιησω φανερον. Της γαρ
τραπεζης, ταυτης δε λεγω της πολυτελους, μεθ' ηδονης ουδεποτε απογευονται. Ἡ
μεν γαρ ενδεια, ωσπερ υγειας, ουτω και ηδονης μητηρ εστιν· η πλησμονη δε, ωσπερ
νοσων, ουτω και αηδιας εστι πηγη και ριζα. Ἔνθα γαρ αν ηι κορος, επιθυμιαν ειναι
ουκ εστιν· επιθυμιας δε ουκ ουσης, πως αν ειη ποτε ηδονη; ∆ια τουτο ου μονον
συνετωτερους και υγιεινοτερους τους πενομενους των πλουσιων ευροιμεν αν, αλλα
και πλειονα καρπουμενους την ευφροσυνην. Ἅπερ παντα εννοησαντες, φυγωμεν
μεθην τε και τρυφην, μη την εν τραπεζαις μονον, αλλα και την αλλην απασαν την εν
πραγμασι βιωτικοις· και αντ' εκεινης ανταλλαξωμεθα την απο των πνευματικων
ηδονην, και κατα τον Προφητην κατατρυφησωμεν του Κυριου (Κατατρυφησον γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

του Κυριου, φησι, και δυη σοι τα αιτηματα της καρδιας σου)· ινα και των ενταυθα
και των μελλοντων απολαυσωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.137 ΟΜΙΛΙΑ ΚΓʹ. Ταυτην εποιησε την αρχην των σημειων ο Ἰησους εν
Καναι της Γαλιλαιας.
αʹ. Πολυς ο διαβολος εγκειται και σφοδρος, παντοθεν πολιορκων την
σωτηριαν την ημετεραν. ∆ει τοινυν εγρηγορεναι και νηφειν, και πανταχοθεν
επιτειχιζειν αυτου την εφοδον. Καν γαρ μικρας επιλαβηται τινος αφορμης, ευρειαν
εαυτωι κατασκευαζει λοιπον την εισοδον, και ολην εισαγει κατα μικρον την εαυτου
δυναμιν. Ει τοινυν λογος τις ημιν εστι της σωτηριας της ημετερας, μηδε εν τοις
μικροις αυτωι συγχωρωμεν ημιν επιεναι, ινα απο τουτων τα μεγαλα
προαναστειλωμεν. Και γαρ εσχατης ανοιας αν ειη, εκεινον μεν τοσαυτην
επιδεικνυσθαι σπουδην, ωστε την ημετεραν απολλυναι ψυχην· ημας δε υπερ της
ημων αυτων σωτηριας μηδε το ισον αγειν μετρον. Ταυτα μοι ουχ απλως ειρηται,
αλλ' επειδη δεδοικα, μηποτε εν μεσωι τωι σηκωι και νυν ο λυκος ουτος εστηκηι μη
καθορωμενος ημιν, και θηριαλωτον εκ τουτου γενηται προβατον, ραιθυμιαι και
επιβουληι πονηραι αποβουκοληθεν της αγελης και της ακροασεως. Ει μεν γαρ ην
αισθητα τα τραυματα, η και το σωμα τας πληγας ελαμβανεν, ουκ ην εργον
διαγνωναι τας τοιαυτας επιβουλας. Ἐπειδη δε αορατος η ψυχη, και αυτη τα ελκη
δεχεται, πολλης ημιν δει της αγρυπνιας, ωστε εκαστον 59.138 εαυτον δοκιμαζειν.
Ουδεις γαρ οιδε τα του ανθρωπου, ως το πνευμα του ανθρωπου το εν αυτωι. Ὁ μεν
γαρ λογος απασι διαλεγεται, και κοινον προκειται φαρμακον τοις δεομενοις· ενος δε
εκαστου των ακροωμενων λαβειν εστι το επιτηδειον τωι νοσηματι. Ουκ οιδα εγω
τους αῤρωστουντας, ουκ οιδα τους υγιαινοντας. ∆ια τουτο παντα λογον κινω και
πασιν επιτηδειον παθεσι, νυν μεν πλεονεξιας κατηγορων, αυθις δε τρυφης, παλιν
ασελγειας καθαπτομενος, ειτα ελεημοσυνης συντιθεις επαινον και παρακλησιν· ειτα
των αλλων εκαστου κατορθωματων. ∆εδοικα γαρ μηποτε περι εν των λογων ημιν
ασχολουμενων, λαθω θεραπευων παθος ετερον, αλλα καμνοντων υμων. Ὥστε ει
μεν εις ην ενταυθα ο συλλεγομενος, ουκ αν ουτω σφοδρα αναγκαιον ειναι ενομισα
πολυειδη τον λογον ποιησαι. Ἐπειδη δε εν πληθει τοσουτωι πολλα ειναι και παθη
εικος, ουκ απεικοτως ποικιλλομεν την διδασκαλιαν· παντως γαρ ευρησει την εαυτου
χρειαν ο λογος απασιν εφαπλουμενος. ∆ια τοι τουτο και η Γραφη πολυειδης τις εστι,
περι μυριων ημιν διαλεγομενη πραγματων, επειδη κοινηι τηι φυσει διαλεγεται των
ανθρωπων. Ἐν δε πληθει τοσουτωι παντα αναγκη τα παθη της ψυχης ειναι, ει και μη
παντα εν πασι. Τουτων τοινυν εαυτους εκκαθαραντες, ουτω των θειων λογων
ακουσωμεν, και μετα συντεταμενης 59.139 διανοιας, και των σημερον ημιν
αναγνωσθεντων ακουσωμεν. Τινα δε ταυτα εστι; Ταυτην εποιησε, φησι, την αρχην
των σημειων ο Ἰησους εν Καναι της Γαλιλαιας. Ειπον και πρωην οτι τινες ουκ αρχην
ταυτην ειναι φασι. Τι γαρ, φησιν, ει προσκειται εν Καναι της Γαλιλαιας; Την γαρ
αρχην, φησι, ταυτην εποιησεν εν Καναι. Ἐγω δε υπερ τουτων μεν ουδεν αν
ακριβολογησαιμην· αλλ' οτι μεντοι μετα το βαπτισμα των σημειων ηρξατο, και προ
του βαπτισματος ουδεν εθαυματουργησε, και εμπροσθεν εδηλωσαμεν. Ειτε δε τουτο,
ειτε ετερον πρωτον σημειον εγενετο των μετα το βαπτισμα γενομενων, ου σφοδρα
διισχυριζεσθαι αναγκαιον ειναι μοι δοκει. Και εφανερωσε την δοξαν αυτου. Πως και
τινι τροπωι; Ουδε γαρ πολλοι προσειχον τωι γινομενωι, αλλ' οι διακονοι, και ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

αρχιτρικλινος, και ο νυμφιος. Πως ουν εφανερωσε την δοξαν αυτου; Το γε αυτου
μερος. Ει δε και μη τοτε, αλλ' υστερον εμελλον το θαυμα ακουσεσθαι απαντες· μεχρι
γαρ του νυν αιδεται, και ου διελαθεν. Ὅτι γαρ εν εκεινηι τηι ημεραι ου παντες ᾔδεσαν,
απο των επαγομενων δηλον. Ειπων γαρ, Ἐφανερωσε την δοξαν αυτου, επηγαγε· Και
επιστευσαν εις αυτον οι μαθηται αυτου, οι και προ τουτου θαυμαζοντες αυτον. Ὁραις
οτι τα σημεια τοτε μαλιστα αναγκαιον ην ποιειν, οτε οι ευγνωμονες και προσεχοντες
τοις γινομενοις σαφως παρησαν; Ουτοι γαρ εμελλον και πιστευειν ευκολωτερον, και
μετα ακριβειας προσεχειν τοις γινομενοις. Και πως αν εγενετο γνωριμος των
σημειων χωρις; Ὅτι και διδασκαλια ικανη και προφητεια και το θαυμα ενθειναι ταις
των ακουοντων ψυχαις, ωστε μετα διαθεσεως προσεχειν τοις γινομενοις, της ψυχης
προοικειωμενης ηδη. ∆ια τοι τουτο πολλαχου και αλλαχου φασιν οι ευαγγελισται,
μη πεποιηκεναι σημειον αυτον, δια το των ανθρωπων σκαιον των εκει
διατριβοντων. Και μετα ταυτα κατεβη εις Καπερναουμ αυτος και η μητηρ αυτου, και
οι αδελφοι και οι μαθηται αυτου· και ησαν εκει ου πολλας ημερας. Τινος ουν ενεκεν
παραγινεται μετα της μητρος εις Καπερναουμ; Ουτε γαρ θαυμα ουδεν ειργασατο
αυτοθι, ουτε οι την πολιν οικουντες εκεινην των υγιως προς αυτον εχοντων ησαν,
αλλα και των σφοδρα διεφθαρμενων. Και τουτο εδηλωσεν ο Χριστος ειπων· Και συ,
Καπερναουμ, η εως του ουρανου υψωθεισα, εως ᾅδου καταβιβασθησηι. Τινος ουν
ενεκεν παραγινεται; Ἐμοι δοκει, επειδη μικρον υστερον εμελλεν ανιεναι εις τα
Ἱεροσολυμα, δια τουτο τοτε απελθειν, ωστε μη πανταχου τους αδελφους
επισυρεσθαι και την μητερα. Ἀπελθων γουν και ολιγον διατριψας χρονον δια την εις
την μητερα τιμην, ουτω παλιν επιλαμβανεται των θαυματων, αποκαταστησας την
γεγεννηκυιαν. ∆ια τουτο φησιν, οτι ου μετα πολλας ημερας ανεβη εις Ἱεροσολυμα.
Προ ολιγων αρα ημερων του Πασχα εβαπτισατο. Ἀνελθων δε εις τα Ἱεροσολυμα τι
ποιει; Πραγμα πολλης αυθεντιας γεμον. Τους γαρ καπηλους εκεινους, τους
τραπεζιτας, τους τας περιστερας πωλουντας και βοας και προβατα, και δια τουτο εκει
διατριβοντας, εξεβαλε. βʹ. Και ετερος μεν ευαγγελιστης φησιν, οτι εκβαλλων ελεγεν·
Μη ποιειτε τον οικον του Πατρος μου σπηλαιον ληιστων· ουτος δε φησιν, Οικον
εμποριου, ουκ εναντιως αλληλοις λεγοντες, αλλα δεικνυντες οτι εκ δευτε 59.140 ρου
τουτο εποιησε, και οτι ου κατα τον αυτον καιρον αμφοτερα γεγονεν, αλλα νυν μεν
εν προοιμιοις, νυν δε προς αυτο το παθος ελθων, τουτο ποιει. ∆ιο και σφοδροτερον
τοις λογοις χρησαμενος, σπηλαιον εκαλεσεν ενταυθα· εν δε αρχηι των σημειων ουχ
ουτως, αλλ' υφειμενηι μαλλον τηι επιτιμησει κεχρηται· οθεν εικος δευτερον τουτο
πεποιηκεναι. Και τινος ενεκεν, φησιν, αυτο τουτο πεποιηκεν ο Χριστος, και τοσαυτηι
σφοδροτητι κεχρηται κατ' αυτων, οπερ ουδαμου φαινεται ποιων, και ταυτα
υβριζομενος, λοιδορουμενος, και Σαμαρειτης και δαιμονων κληθεις παρ' αυτων;
Ουδε γαρ ηρκεσθη τοις λογοις μονον, αλλα και φραγελλιον λαβων, ουτως αυτους
εξεβαλεν. Οι δε Ἰουδαιοι ετερων μεν ευεργετουμενων, εγκαλουσι και αγριαινουσιν·
οτε δε εικος ην εκθηριωθηναι επιτιμωμενους, ου τοιουτωι κεχρηνται προς αυτον
τροπωι. Ου γαρ επετιμησαν, ουδε υβρισαν· αλλα τι φασι; Τι σημειον δεικνυεις ημιν,
οτι ταυτα ποιεις; Ὁραις βασκανιας υπερβολην, και πως αι των αλλων ευεργεσιαι
μαλλον αυτους παρωξυναν; Ποτε μεν ουν σπηλαιον ληιστων τον ναον υπ' αυτων
ελεγε γενεσθαι, δεικνυς οτι τα πωλουμενα απο κλοπης ην, και αρπαγης και
πλεονεξιας, και εκ των αλλοτριων επλουτουν συμφορων· ποτε δε οικον εμποριου,
τας αναισχυντους αυτων καπηλειας ενδεικνυμενος. Ἀλλα τινος ενεκεν τουτο
πεποιηκεν; Ἐπειδη εμελλεν εν Σαββατωι θεραπευειν, και πολλα τοιαυτα ποιειν, α
εδοκει παρ' αυτοις του νομου παραβασις ειναι· ινα μη δοξηι ως αντιθεος τις και εξ
εναντιας ηκων τωι Πατρι ταυτα ποιειν, εντευθεν της τοιαυτης υπονοιας αυτων
ποιειται την διορθωσιν. Ου γαρ αν ο τοσουτον ζηλον επιδειξαμενος υπερ του οικου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

τωι του οικου ∆εσποτηι και εν αυτωι θεραπευομενωι εμελλεν εναντιουσθαι. Ἦν μεν
ουν ικανα και τα προτερα ετη, εν οις κατα τον νομον εβιω, δειξαι την προς τον
νομοθετην αιδω, και οτι ουκ αντινομοθετων ηλθεν· επειδη δε εικος ην εκεινα ληθηι
παραδοθηναι τωι χρονωι, ατε ου πασιν οντα γνωριμα, δια το εν οικιαι τρεφεσθαι
πτωχηι και ευτελει, παροντων παντων λοιπον (και γαρ πολλοι παρησαν, ατε εορτης
πλησιον ουσης), τουτο ποιει, και παρακεκινδυνευμενως. Ουδε γαρ απλως εξεβαλεν,
αλλα και τας τραπεζας ανετρεψε, και το αργυριον εξεχεε, διδους αυτοις εκ τουτων
λογισασθαι, οτι ουκ αν ο εις κινδυνους ριπτων εαυτον υπερ της ευκοσμιας του οικου,
του ∆εσποτου του οικου κατεφρονησεν αν· Ει γαρ υποκρινομενος ταυτα εποιει,
παραινεσαι εχρην μονον· το δε και εις κινδυνους καταστηναι, πανυ τολμηρον. Ουδε
γαρ το τυχον ην, και θυμωι τοσουτωι αγοραιων εαυτον εκδουναι, και δημον πολλης
γεμοντα αλογιας καπηλων ανθρωπων καθ' εαυτου παροξυναι υβριζοντα, ζημιουντα·
ουχ υποκρινομενου ην, αλλα παντα αιρουμενου παθη, υπερ της ευκοσμιας του
οικου. ∆ια τουτο ουδε δι' ων ποιει μονον, αλλα και δι' ων λεγει, δεικνυσι την προς
αυτον συμφωνιαν· ουδε γαρ ειπε, Τον οικον τον αγιον, αλλα, Τον οικον του Πατρος
μου. Ἰδου και Πατερα καλει, και ουκ οργιζονται· ᾤοντο γαρ απλως αυτον λεγειν.
Ἐπειδη δε προιων τρανοτερον εφθεγγετο, ως εκεινην παραστησαι την διανοιαν την
της ισοτητος, τοτε αγριαινουσιν. Τι ουν εκεινοι; Τι σημειον δεικνυεις ημιν, φησιν,
οτι ταυτα ποιεις; Ὢ της εσχατης 59.141 μανιας! Σημειου γαρ χρεια ην, ωστε τα κακως
γινομενα παυσαι, και τον οικον απαλλαξαι τοσαυτης αισχυνης; το δε ζηλον τοιουτον
λαβειν υπερ του οικου του Θεου, ου μεγιστον σημειον αρετης ην; Οι γουν
ευγνωμονες και εντευθεν εδεικνυντο. Και γαρ εμνησθησαν οι μαθηται αυτου τοτε,
φησιν, οτι εστι γεγραμμενον· Ὁ ζηλος του οικου σου κατεφαγησε με. Ἀλλ' ουκ
εκεινοι της προφητειας εμνησθησαν, αλλα, Τι σημειον δεικνυεις ημιν; ελεγον, αμα
μεν υπερ της αισχροκερδειας της εαυτων αλγουντες εκκοπτομενης, και
προσδοκωντες ταυτηι κωλυειν αυτον, και εκκαλεσασθαι εις θαυμα βουλομενοι, και
επισκηψαι τοις γινομενοις. ∆ια τουτο ουδε διδωσιν αυτοις σημειον. Ἐπει και
προτερον προσελθουσι και αιτουσι, το αυτο απεκρινατο· Γενεα πονηρα και μοιχαλις
σημειον επιζητει, και σημειον ου δοθησεται αυτηι, ει μη το σημειον Ἰωνα. Ἀλλα τοτε
μεν σαφεστερον, νυνι δε αινιγματωδεστερον. Ποιει δε τουτο δια την εσχατην αυτων
αναισθησιαν. Ου γαρ αν ο μη αιτουντας προλαμβανων και σημεια διδους, ουτος
αιτουντας αν απεστραφη, ει μη την διανοιαν αυτων ειδε πονηραν ουσαν και
δολεραν, και υπουλον αυτων την προαιρεσιν. Αυτο γαρ ευθεως το ερωτημα
εννοησον οσης κακιας μεστον ην. ∆εον γαρ αυτον αποδεξασθαι της σπουδης και του
ζηλου, δεον εκπλαγηναι, οτι τοσαυτην του οικου ποιειται προνοιαν, οι δε εγκαλουσι,
καπηλευειν εξειναι λεγοντες, λυειν δε την καπηλειαν ουκ εξον ειναι, αν μη σημειον
τι επιδειξηται. Τι ουν ο Χριστος; Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν ημεραις
εγερω αυτον. Πολλα τοιαυτα φθεγγεται, τοις μεν τοτε ακουουσιν ουκ οντα δηλα,
τοις δε μετα ταυτα, εσομενα. Τινος δε ενεκεν τουτο ποιει; Ἵνα δειχθηι προειδως
ανωθεν τα μετα ταυτα, οταν εξελθηι και της προῤρησεως το τελος· ο δη και επι της
προφητειας ταυτης γεγονεν. Ὅτε γαρ, φησιν, ηγερθη εκ νεκρων, τοτε εμνησθησαν οι
μαθηται αυτου οτι τουτο ελεγε· και επιστευσαν τηι Γραφηι, και τωι λογωι ωι ειπεν ο
Ἰησους. Ὅτε δε ελεγετο, οι μεν ηπορουντο τι ποτ' αν ειη το ειρημενον, οι δε
αμφεβαλλον, λεγοντες· Τεσσαρακοντα και εξ ετεσιν ωικοδομηθη ο ναος ουτος, και συ
εν τρισιν ημεραις εγερεις αυτον; Τεσσαρακοντα δε και εξ ετη ελεγον, την υστεραν
οικοδομην δηλουντες· η γαρ προτερα εις εικοσιν ετων απηρτισθη χρονον. γʹ. Τινος
ουν ενεκεν ουκ ελυσε το αινιγμα, και ειπεν, οτι Ου περι του ναου λεγω τουτου, αλλα
περι της σαρκος της εμης, αλλ' ο μεν ευαγγελιστης υστερον γραφων το Ευαγγελιον,
ερμηνευει το ειρημενον, αυτος δε εσιγησε τοτε; Τινος ουν ενεκεν εσιγησεν; Ὅτι ουκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

αν τον λογον εδεξαντο. Ει γαρ μηδε οι μαθηται ικανοι πως συνιεναι το λεχθεν ησαν,
πολλωι μαλλον οι οχλοι. Ὅτε γαρ, φησιν, ανεστη ο Ἰησους εκ των νεκρων, τοτε
εμνησθησαν και επιστευσαν τωι λογωι και τηι Γραφηι. ∆υο γαρ ην αυτοις τα
προισταμενα τεως· εν μεν το της αναστασεως, ετερον δε το τουτου μειζον, ει Θεος ην
ο ενδον οικων· απερ αμφοτερα ηινιξατο ειπων· Λυσατε τον ναον τουτον, και εν
τρισιν ημεραις εγερω αυτον· οπερ και ο Παυλος ου μικρον ειναι σημειον φησι
θεοτητος, ουτω λεγων· Του ορισθεντος Υιου Θεου εν δυναμει κατα Πνευμα
αγιωσυνης εξ αναστασεως νεκρων Ἰησου Χριστου. ∆ιατι δε και εκει και ενταυθα
τουτο διδωσι σημειον, και πανταχου, νυν μεν λεγων, Ὅταν 59.142 υψωθω, και,
Ὅταν υψωσητε τον Υιον του ανθρωπου, τοτε γνωσεσθε οτι εγω ειμι· νυν δε, Ου
δοθησεται υμιν σημειον, ει μη το σημειον Ἰωνα· και ενταυθα παλιν· Ἐν τρισιν
ημεραις εγερω αυτον; Ὅτι τουτο μαλιστα ην το δεικνυον αυτον ουκ οντα ανθρωπον
ψιλον, το δυνηθηναι κατα του θανατου στησαι τροπαιον, το την τυραννιδα αυτου
την μακραν, και τον χαλεπον καταλυσαι πολεμον ουτω ταχεως. ∆ια τουτο φησι,
Τοτε εισεσθε. Τοτε· ποτε; Ὅταν αναστας επισπασωμαι την οικουμενην, τοτε εισεσθε,
οτι και ταυτα ως Θεος και Θεου Υιος γνησιος εποιουν, εκδικων την εις τον Πατερα
υβριν. Τι δηποτε δε ουκ ειπε και ποιων σημειων χρεια προς το παυσαι το γινομενον
κακως, αλλ' επηγγειλατο δωσειν σημειον; Ὅτι εκεινωι μεν αν αυτους πλεον
παρωξυνε, ταυτηι δε μαλλον κατεπληξεν. Ἀλλ' ομως ουδεν προς τουτο ειπον· και γαρ
εδοξεν αυτοις απιστον λεγειν, και ουδε ερωτησαι ηνειχοντο, αλλ' ως αδυνατον ον
παρεδραμον. Ει δε νουν ειχον, ει και τοτε απιστον εδοξεν αυτοις ειναι, οτε τα πολλα
εποιησε σημεια, τοτε αν προσελθοντες ηρωτησαν, τοτε αν ηξιωσαν την αποριαν
αυτοις λυθηναι· αλλ' ανοητοι οντες, τοις μεν ουδ' ολως προσειχον των λεγομενων,
τα δε μετα πονηρας ηκουον διανοιας. ∆ιο και ο Χριστος αινιγματωδως προς αυτους
εφθεγγετο. Ἀλλα το ζητουμενον εκεινο εστι· Πως οι μαθηται ουκ ᾔδεισαν, οτι δει
αυτον εκ των νεκρων αναστηναι; Ὅτι ουπω της του Πνευματος ησαν καταξιωθεντες
χαριτος. ∆ιο συνεχως τους περι αναστασεως ακουοντες λογους, ουδεν συνιεσαν,
αλλα διελογιζοντο καθ' εαυτους, τι ποτε τουτο εστι. Και γαρ πολυ ξενον και
παραδοξον ην το λεγομενον, το εαυτον τινα δυνασθαι ανισταιν, και ανισταιν ουτως.
∆ια τουτο και Πετρος επετιμηθη, επειδη ουδεν ειδως περι αναστασεως, ελεγεν·
Ἵλεως σοι. Και ουδε ο Χριστος προ του πραγματος αυτοις απεκαλυψε τουτο σαφως,
ινα μη σκανδαλισθωσιν εν αρχηι διαπιστουντες τωι λεγομενωι δια το πολυ
παραδοξον, και μηδεπω σαφως αυτον ειδεναι οστις εστιν. Τοις μεν γαρ δια των
πραγματων βοωμενοις ουδεις αν διαπιστησειε· τοις δε δια των λογων λεγομενοις
εικος ην τινας διαπιστειν. ∆ια τουτο εκ πρωτης ειασε συγκεκαλυμμενον ειναι τον
λογον. Ὅτε δε δια της πειρας προς την αληθειαν ηγαγε τα ειρημενα, τοτε λοιπον
εδωκε και των ρηματων την συνεσιν, και τοσαυτην του Πνευματος την χαριν, ωστε
αθροον παντα απολαβειν. Ἐκεινος γαρ, φησιν, αναμνησει υμας παντα. Οι γαρ και
την προς αυτον αιδω εν μιαι μονον εκβαλοντες εσπεραι, και φυγοντες, και ουδε ιδειν
αυτον φασκοντες, σχοληι γ' αν των εν παντι τωι χρονωι γενομενων τε και λεχθεντων
εμνημονευσαν, ει μη πολλης απηλαυσαν της του Πνευματος χαριτος. Και ει παρα του
Πνευματος, φησιν, ακουσεσθαι εμελλον, τις χρεια ην συγγινεσθαι αυτους τωι Χριστωι,
μελλοντας μη κατεχειν τα λεγομενα; Ὅτι ουκ εδιδασκε το Πνευμα, αλλ'
ανεμιμνησκεν α προλαβων ο Χριστος ειπεν. Ου μικρον δε εις την δοξαν συντελει του
Χριστου το παραπεμφθηναι εις την μνημην των λεχθεντων αυτοις. Παρα μεν ουν
την αρχην της του Θεου χαριτος εγενετο το επιπτηναι την του Πνευματος χαριν
ουτω δαψιλη και πολλην· υστερον δε της εαυτων αρετης, το κατασχειν την δωρεαν.
Βιον γαρ επεδειξαντο λαμπρον, και πολλην την σοφιαν, και μεγαλους τους πονους,
και κατεγελασαν μεν της παρουσης ζωης, ουδεν δε ηγησαντο τα ανθρωπινα, αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

ανωτεροι παντων εγενοντο, και καθαπερ τινες αετοι κουφοι υψηλα πετωμενοι, δια
των εργων προς αυτον αφειλκοντο τον ουρανον, και δια τουτων εσχον του
Πνευματος την χαριν αφατον. Τουτους τοινυν και ημεις μιμησωμεθα, και μη σβε
59.143 σωμεν τας λαμπαδας, αλλα διατηρησωμεν φαιδρας δι' ελεημοσυνης. Τουτου
του πυρος το φεγγος ουτω διακρατειται. Συναξωμεν τοινυν εις αγγεια το ελαιον,
εως ενταυθα εσμεν. Ουδε γαρ εστι τουτο πριασθαι απελθοντας εκει, ουδε αλλαχοθεν
αυτο λαβειν, αλλ' η δια της των πενητων χειρος. Συλλεξωμεν τοινυν εντευθεν ηδη
μετα πολλης της δαψιλειας, ει γε βουλομεθα μετα του νυμφιου εισελθειν· ει δε μη,
εξω 59.144 μενειν του νυμφωνος αναγκη. Ἀμηχανον γαρ, αμηχανον, καν μυρια
κατορθωσωμεν αγαθα, της ελεημοσυνης χωρις επιβηναι των της βασιλειας
προθυρων. ∆ιο μετα πολλης ταυτην επιδειξωμεθα της δαψιλειας, ωστε απολαυσαι
των αποῤρητων αγαθων, ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος παντοτε, και
νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.143.10 ΟΜΙΛΙΑ Κ∆ʹ. Ὡς δε ην
εν τοις Ἱεροσολυμοις εν τωι Πασχα εν τηι εορτηι, πολλοι επιστευσαν εις αυτον. αʹ. Των
ανθρωπων των τοτε οι μεν τηι πλανηι προσειχον, οι δε της αληθειας αντειχοντο·
αλλα και τουτων ενιοι προς ολιγον αυτης αντιλαμβανομενοι, παλιν αυτης
εξεπιπτον. Τουτους και ο Χριστος αινιττομενος, σπερμασι παρεβαλε τοις ου κατα
βαθους κειμενοις, αλλα τας ριζας υπερ της επιφανειας της γης εχουσιν, ους και
ταχεως απολεισθαι εφη. Τουτους και ο ευαγγελιστης ενταυθα ημιν εδηλωσεν, ουτω
λεγων, οτι Ὡς ην εν τοις Ἱεροσολυμοις εν τωι Πασχα εν τηι εορτηι, πολλοι επιστευσαν
εις αυτον, θεωρουντες αυτου τα σημεια, α εποιει. Αυτος δε ο Ἰησους ουκ επιστευεν
εαυτον αυτοις. Ἐκεινοι γαρ ακριβεστεροι ησαν οι μαθηται, οσοι μη απο σημειων
προσηιεσαν μονον, αλλα και απο της διδασκαλιας. Τους μεν γαρ παχυτερους τα
σημεια εφειλκετο, τους δε λογικωτερους αι προφητειαι και αι διδασκαλιαι. Ὅσοι
γουν απο διδασκαλιας κατεσχεθησαν, ουτοι των απο σημειων ησαν βεβαιοτεροι· ους
και ο Χριστος εμακαριζε λεγων, Μακαριοι οι μη ιδοντες, και πιστευσαντες. Ὅτι δε ου
των γνησιων ησαν ουτοι, δεικνυσι και η επαγωγη· Αυτος γαρ, φησιν, ο Ἰησους ουκ
επιστευεν εαυτον αυτοις. ∆ιατι; ∆ια το γινωσκειν παντα, και οτι ου χρειαν ειχεν, ινα
τις μαρτυρησηι περι του ανθρωπου· αυτος γαρ εγινωσκε τι ην εν τωι ανθρωπωι. Ὃ δε
λεγει, τοιουτον εστιν· Ου προσειχε τοις εξωθεν ρημασι, ταις καρδιαις εμβατευων
αυταις, και προς την διανοιαν εισιων· και την προσκαιρον αυτων θερμοτητα ειδως
σαφως, ουκ εθαῤρει αυτοις ως μαθηταις απηρτισμενοις, ουκ ενεχειριζε παντα τα
δογματα αυτοις ως ηδη βεβαιως πιστοις γενομενοις. Το δε τα εν τηι καρδιαι των
ανθρωπων ειδεναι, του πλασαντος κατα μονας τας καρδιας εστι Θεου. Συ γαρ, φησιν,
επιστασαι καρδιας μονωτατος. Ουκ εδειτο τοινυν μαρτυρων ωστε των οικειων
πλασματων μαθειν την διανοιαν· οθεν ουδε απο της προσκαιρου πιστεως αυτοις
εθαῤρει. Ἄνθρωποι μεν γαρ ουτε τα παροντα, ουτε τα μελλοντα ειδοτες, πολλακις
και τοις δολερως προσιουσι, και τοις μικρον υστερον αποστησομενοις, απαντα χωρις
τινος υποστολης και λεγουσι και εγχειριζουσιν· ο δε Χριστος ουχ ουτως. Ἤδει γαρ
αυτων τα αποῤρητα παντα σαφως. Τοιουτοι πολλοι και νυν εισι, το μεν της πιστεως
ονομα εχοντες, ευριπιστοι δε και ευαγωγοι. ∆ια τουτο ουδε νυν ο Χριστος εαυτον
εμπιστευει, αλλα τα πλειονα αποκρυπτεται. Καθαπερ γαρ ημεις ου τοις απλως
φιλοις, αλλα τοις γνησιοις θαῤρουμεν· ουτω και ο Θεος. Ἄκουσον γουν τι φησι τοις
μαθηταις ο Χριστος· Ουκ ετι υμας λεγω δουλους· υμεις γαρ φιλοι μου εστε. Ποθεν,
και διατι; Ὅτι παντα, οσα ηκουσα παρα του Πατρος, απεκαλυψα υμιν. ∆ια τουτο ουδε
τοις Ἰου 59.144 δαιοις τα σημεια εδιδου αιτουσιν, οτι πειραζοντες ᾔτουν. Ἆρα ουν το
σημεια αιτειν, πειραζοντων εστι και τοτε και νυν· Και γαρ και νυν εισιν οι ζητουντες
και λεγοντες· ∆ιατι μη και νυν σημεια γινεται; Ει γαρ πιστος ει, ως ειναι χρη, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

φιλεις τον Χριστον, ως φιλειν δει, ου χρειαν εχεις σημειων· ταυτα γαρ τοις απιστοις
διδοται. Πως ουν Ἰουδαιοις ουκ εδοθη, φησι; Μαλιστα μεν εδοθη· ει δε εστιν οπου
και αιτουντες ουκ ελαβον, επειδη ουχ υπερ του της απιστιας απαλλαγηναι ταυτα
ᾔτουν, αλλ' υπερ του μαλλον αυτων βεβαιωσαι την πονηριαν. Και ην ανθρωπος εκ
των Φαρισαιων, Νικοδημος ονομα αυτωι, αρχων των Ἰουδαιων· ουτος ηλθε προς
αυτον νυκτος. Ουτος και εν μεσωι τωι Ευαγγελιωι φαινεται τον υπερ του Χριστου
ποιουμενος λογον· λεγει γαρ· Ὁ νομος ημων ουδενα κρινει, εαν μη προτερον
ακουσηι. Προς τουτον και Ἰουδαιοι δυσχεραινουσι λεγοντες· Ἐρωτησον και ιδε οτι
προφητης εκ της Γαλιλαιας ουκ εγηγερται. Και μετα τον σταυρον δε πολλην την
επιμελειαν της ταφης του ∆εσποτικου σωματος πεποιηται. Ἦλθε γαρ, φησι, και
Νικοδημος ο ελθων προς τον Κυριον νυκτος, φερων μιγμα μυρου και αλοης ως
λιτρας εκατον. Και νυν δε διεκειτο μεν περι τον Χριστον, ουχ ως εχρην δε, ουτε μετα
διανοιας της προσηκουσης, αλλ' ετι υπο της Ἰουδαικης κατειχετο ασθενειας. ∆ια
τουτο και νυκτος ηλθε, δεδοικως εν ημεραι τουτο ποιησαι. Ἀλλ' ο φιλανθρωπος Θεος
ουδε ουτως αυτον απωσατο, ουδε διηλεγξεν, ουδε της αυτου διδασκαλιας
απεστερησεν, αλλα και μετα πολλης αυτωι της επιεικειας διαλεγεται, και δογματα
αυτωι παρανοιγει τα σφοδρα υψηλα, αινιγματωδως μεν, παρανοιγει δε ομως, Πολλωι
γαρ μαλλον ουτος συγγνωμης αξιος ην των δια πονηριαν τουτο ποιουντων. Ἐκεινοι
μεν γαρ πασης εισιν απολογιας εκτος· ουτος δε και αυτος καταγνωσεως μεν
υπευθυνος ην, ου μην τοσαυτης. Πως ουν ο ευαγγελιστης ουδεν τοιουτον ειπε περι
αυτου; Ειπε μεν ουν αλλαχου, οτι και εκ των αρχοντων πολλοι επιστευσαν εις
αυτον· δια δε τους Ἰουδαιους ουχ ωμολογουν, ινα μη αποσυναγωγοι γενωνται·
ενταυθα δε το παν δια της κατα την νυκτα παρουσιας ηινιξατο. Τι ουν ουτος φησι;
Ῥαββι, οιδαμεν οτι απο Θεου εληλυθας διδασκαλος· ουδεις γαρ ταυτα τα σημεια
δυναται ποιησαι, α συ ποιεις, εαν μη ηι ο Θεος μετ' αυτου. βʹ. Ἔτι κατω στρεφεται ο
Νικοδημος, ετι ανθρωπινην εχει περι αυτου διανοιαν, και ως περι προφητου
διαλεγεται, ουδεν μεγα απο των σημειων φανταζομενος. Οιδαμεν, φησιν, οτι απο
Θεου εληλυθας διδασκαλος. Τι ουν νυκτος ερχηι και λανθανων προς τον τα του Θεου
λεγοντα; προς τον εκειθεν ηκοντα; τι μη μετα παῤρησιας διαλεγηι; Ἀλλ' ουδε τουτο
ειπεν ο Ἰησους, ουδε διηλεγξεν αυτον· Καλαμον γαρ συντετριμμενον ου κατεαξει,
φησιν, και λινον τυφωμενον ου σβεσει. Και αυτος παλιν, Ουκ ερισει, 59.145 φησιν,
ουδε κραξει· και παλιν, Ουκ ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα σωσω τον
κοσμον. Ουδεις δυναται ταυτα τα σημεια ποιειν, εαν μη ηι ο Θεος μετ' αυτου. Ἐκεινος
μεντοι ετι κατα τους αιρετικους φθεγγεται, ενεργουμενον αυτον και της ετερων
βοηθειας δεομενον ταυτα πραττειν, απερ επραττε, λεγων. Τι ουν ο Χριστος; Ὅρα
συγκαταβασεως υπερβολην· ουκ ειπε μεν, οτι Ουδεν δεομαι της ετερων βοηθειας,
αλλα, Μετ' εξουσιας παντα πραττω· και γαρ Υιος ειμι γνησιος του Θεου, και της
αυτης τωι γεγεννηκοτι δυναμεως· παρηιτησατο δε τεως δια το προσαντες ειναι τωι
ακουοντι. Ὅπερ γαρ αει λεγω, τουτο και νυν ερω, οτι το σπουδαζομενον ην τωι
Χριστωι ουχ ουτω τεως την αξιαν εκκαλυψαι την εαυτου, ως το πεισαι οτι ουδεν εξ
εναντιας επραττε τωι Πατρι. ∆ια τουτο εν μεν τοις ρημασι πολλαχου μετριαζων
φαινεται, εν δε τοις πραγμασιν ουχ ουτω ποιων. Ὅταν γαρ θαυματουργηι, μετ'
εξουσιας παντα ποιει, λεγων· Θελω, καθαρισθητι. Ταλιθα, αναστηθι. Ἔκτεινον την
χειρα. Ἀφεωνται σοι αι αμαρτιαι. Σιωπα, πεφιμωσο. Ἆρον τον κραββατον σου, και
υπαγε εις τον οικον. σου Σοι λεγω, το πονηρον δαιμονιον, εξελθε απ' αυτου.
Γενηθητω σοι ως θελεις. Ἄν τις υμιν ειπηι τι, ερειτε, τι Ὁ Κυριος αυτου χρειαν εχει.
Σημερον μετ' εμου εσηι εν τωι παραδεισωι. Ἠκουσατε οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις, Ου
φονευσεις· εγω δε λεγω υμιν, οτι ο οργιζομενος τωι αδελφωι αυτου εικη, ενοχος εσται
τηι κρισει. ∆ευτε οπισω μου, και ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων. Και πανταχου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

πολλην ορωμεν την αυθεντιαν αυτου ουσαν. Ἐν μεν γαρ τοις πραγμασιν ουδεις αν
επελαβετο των γινομενων. Πως γαρ; Ει μεν γαρ μη εξηιει τα λεγομενα, μηδε τελος
ελαμβανεν οιον εκελευεν, ειχεν αν τις ειπειν εκεινων, οτι απονοιας ην τα
επιταγματα· επειδη δε εξεβαινε, και ακοντας αυτους επεστομιζεν η του τελους των
γινομενων αληθεια. Ἐπι δε των λογων ηδυναντο πολλακις, κατα την αυτων
αναισχυντιαν, απονοιαν επισκηπτειν αυτωι. Ὃ και επι του Νικοδημου νυν, φανερως
μεν ουδεν υψηλον φθεγγεται, αινιγματωδως δε αυτον αναγει της ταπεινοτητος,
διδασκων οτι αυταρκης αυτος εστιν εαυτωι εις την των θαυματων επιδειξιν. Τελειον
γαρ αυτον εγεννησεν ο Πατηρ, και αυταρκουντα εαυτωι, και ουδεν ατελες εχοντα.
Ἀλλ' ιδωμεν δε πως αυτο τουτο κατασκευαζει· Ειπεν εκεινος· Ῥαββι, οιδαμεν οτι απο
Θεου εληλυθας διδασκαλος, και οτι ουδεις δυναται ποιειν α συ ποιεις, εαν μη ηι ο
Θεος μετ' αυτου. Ἐνομισε μεγαλα τινα ειρηκεναι, ταυτα ειρηκως περι του Χριστου.
Τι ουν ο Χριστος; ∆εικνυς οτι ουδε των προθυρων της προσηκουσης γνωσεως επεβη,
ουδε εν τοις προπυλαιοις εστη, αλλ' εξω που της βασιλειας πλαναται ετι, και αυτος,
και οστις αν ετερος ταυτα λεγηι, και ουδεπω προς την αληθη παρεκυψε γνωσιν, ο
ταυτην περι του Μονογενους εχων την δοξαν· τι φησιν; Ἀμην, αμην λεγω σοι, εαν
μη τις γεννηθηι ανωθεν, ου δυναται ιδειν την βασιλειαν του Θεου· τουτεστιν, Ἐαν συ
μη γεννηθηις ανωθεν, και την των δογματων παραλαβηις ακριβειαν, εξω που
πλανασαι, και ποῤρω της βασιλειας ει των ουρανων. Ἀλλ' ουτω μεν σαφως ου
φησιν· ινα δε ανεπαχθεστερον ποιησηι τον λογον, ου προς αυτον αποτεινεται
φανερως, αλλ' αοριστως λεγει· Ἐαν μη τις γεννηθηι· μονονουχι λεγων, οτι Καν συ,
καν οστισουν ετερος ηι τοιαυτα περι εμου δοξαζων, εξω 59.146 που της βασιλειας
εστιν· επει ει μη τουτο βουλομενος κατασκευασαι ταυτα ελεγε, και αναρμοστος προς
τα ειρημενα η αποκρισις ην. Ἰουδαιοι μεν ουν ει ταυτα ηκουσαν, καταγελασαντες
ανεχωρησαν αν· ουτος δε και εν τουτωι το φιλομαθες δεικνυσι. ∆ια τουτο γαρ και
ασαφως πολλαχου φθεγγεται ο Χριστος, προς την ερωτησιν τους ακουοντας
διαναστησαι βουλομενος, και προσεκτικωτερους εργασασθαι. Το μεν γαρ σαφως
λεχθεν, πολλακις και παρατρεχει τον ακροατην· το δε ασαφες περιεργοτερον αυτον
ποιει και σπουδαιον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἐαν μη γεννηθηις ανωθεν, εαν μη
μετασχηις Πνευματος του δια λουτρου παλιγγενεσιας, ου δυνασαι περι εμου δοξαν
λαβειν την προσηκουσαν. Αυτη γαρ ου πνευματικη η δοξα, αλλα ψυχικη. Ἀλλ' ουτω
μεν ουκ ειπε παραιτουμενος αυτον πληξαι, τα παρ' εαυτου συνεισενεγκοντα και
οσον εγχωρει φθεγξαμενον, αναγει δε ανυποπτως επι την μειζονα γνωσιν αυτον,
λεγων· Ἐαν μη τις γεννηθηι ανωθεν. Το Ἄνωθεν ενταυθα, οι μεν εκ του ουρανου
φασιν, οι δε εξ αρχης. Τον γαρ μη ουτω γεννηθεντα, ου δυνατον ιδειν, φησι, την
βασιλειαν του Θεου· εαυτον ενταυθα δεικνυς, και δηλων οτι ου τουτο εστι το
ορωμενον μονον, αλλ' ετερων ημιν οφθαλμων δει, ωστε ιδειν τον Χριστον. Ταυτα
ακουσας ο Νικοδημος, φησιν· Πως δυναται ανθρωπος γεννηθηναι γερων ων; Ῥαββι
αυτον καλεις, και απο Θεου εληλυθεναι λεγεις, και ου δεχηι τα λεγομενα, αλλα την
πολλους θορυβους επεισαγουσαν λεξιν φθεγγηι προς τον διδασκαλον; Το γαρ, Πως,
τουτο, των ου σφοδρα πιστευοντων εστιν επαπορησις, των απο γης οντων ετι. Ἐπει
και η Σαῤρα δια τουτο εγελασεν, επειδη το Πως ειπε· και αλλοι πολλοι τουτο
ζητησαντες, της πιστεως εξεπεσον. γʹ. Ουτω και αιρετικοι μενουσιν επι της αιρεσεως,
ταυτην πολλαχου την λεξιν επιζητουντες· οι μεν λεγοντες, Πως εσαρκωθη; οι δε
λεγοντες, Πως εγεννηθη; και τηι των οικειων λογισμων ασθενειαι την απειρον
εκεινην υποβαλλοντες ουσιαν. Ἅπερ ουν ειδοτας φευγειν χρη την ακαιρον ταυτην
πολυπραγμοσυνην. Ουτε γαρ το Πως εισονται και οι ταυτα ζητουντες, και πιστεως
εκπεσουνται της ορθης. ∆ια τουτο και ουτος διαπορων, τον τροπον επιζητει (και γαρ
συνηκεν οτι και προς αυτον λεγεται το λεγομενον), και θορυβειται, και ιλιγγιαι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

εν αμηχανιαι εστιν, ελθων μεν ως εις ανθρωπον, ακουων δε μειζονα η παρα
ανθρωπου, και α μηδεις ηκουσε πωποτε· και διανισταται μεν προς το υψος των
λεγομενων τεως, σκοτουται δε, και ουχ ισταται, πανταχου περιφερομενος και
συνεχως εκπιπτων της πιστεως. ∆ιο και επιμενει κατασκευαζων το αδυνατον, ωστε
εις σαφεστεραν αυτον εκκαλεσασθαι διδασκαλιαν. Μη δυναται γαρ, φησιν,
ανθρωπος εις την κοιλιαν της μητρος αυτου δευτερον εισελθειν και γεννηθηναι;
Ὁρατε πως, οταν τοις οικειοις λογισμοις επιτρεψηι τις τα πνευματικα, και
καταγελαστα φθεγγεται, και ληρειν δοκει και μεθυειν, οταν περιεργαζηται παρα το
τωι Θεωι δοκουν τα ειρημενα, και μη δεχηται την της πιστεως συγκαταθεσιν; Ἤκουσε
γεννησεως πνευματικης, και ουκ ενοησε πνευματικην, αλλ' εις την ταπεινοτητα της
σαρκος καθειλκυσε το ειρημενον, και μεγα δογμα ουτω και υψηλον της φυσικης
ακολουθιας εξηρτησεν. ∆ια τουτο ληρωδιας πλαττει λοιπον, και αποριας
καταγελαστους. ∆ιο και ο Παυλος ελεγεν, οτι Ψυχικος ανθρωπος ου δεχεται τα του
Πνευματος. Πλην αλλα και εν τουτωι την αιδω την εν τωι Χριστωι φυλαττει. 59.147 Ου
γαρ εσκωψε το λεχθεν, αλλ' αδυνατον ειναι νομιζων, εσιγησεν. ∆υο γαρ ην τα
απορα, η τε γεννησις η τοιαυτη, η τε βασιλεια. Ουτε γαρ βασιλειας ονομα ηκουσθη
παρα Ἰουδαιοις ποτε, ουτε γεννησεως τοιαυτης. Ἀλλα τεως περι το προτερον
ισταται, ο μαλιστα αυτου την διανοιαν κατεσεισε. Ταυτ' ουν ειδοτες μη λογισμωι τα
περι Θεου ζητωμεν, μηδε υπο την ακολουθιαν την παρ' ημιν αγωμεν τα εκειθεν,
μηδε αναγκηι φυσεως υποβαλλωμεν· αλλ' ευσεβως παντα νοωμεν, πιστευοντες ως
ειπον αι Γραφαι. Ὁ γαρ περιεργος και πολυπραγμων κερδαινει μεν ουδεν, προς δε τωι
το ζητουμενον μη ευρειν και δικην δωσει την εσχατην. Ἤκουσας οτι εγεννησεν·
πιστευσον οπερ ηκουσας· το δε πως, μη ζητει· μηδε δια τουτο ανεληις την γεννησιν.
Ἀγνωμοσυνης γαρ ταυτα εσχατης. Ει γαρ ουτος ακουσας γεννησιν, ουκ εκεινην την
αποῤρητον, αλλα ταυτην την κατα χαριν, επειδη μηδεν μεγα περι αυτης
υπωπτευσεν, αλλα ανθρωπινα και γεωδη, δια τουτο εσκοτωθη και ηπορησεν· οι την
φρικωδεστατην εκεινην και παντα υπερβαινουσαν και λογον και νουν
περιεργαζομενοι και πολυπραγμονουντες, ποσης αν ειεν αξιοι τιμωριας; Ουδεν γαρ
ουτω ποιει σκοτοδινον, ως ανθρωπινος λογισμος, απο της γης παντα φθεγγομενος,
και μη ανεχομενος φωτιζεσθαι ανωθεν. Πολλην γαρ εχει την ιλυν το γεωδες των
λογισμων. ∆ια τουτο των ανωθεν ημιν ναματων χρεια, ινα της ιλυος υφιζανουσης,
οσον αυτου καθαρον, τουτο ανω φερηται και τοις εκεισε διδαγμασιν αναμιγνυηται.
Γινεται δε τουτο, οταν και ψυχην ευγνωμονα και ορθον επιδειξωμεθα βιον. Ἔστι
γαρ, εστι και απο τροπων διεφθαρμενων, ουκ απο πολυπραγμοσυνης μονον ακαιρου,
σκοτωθηναι την διανοιαν. ∆ιο και ο Παυλος Κορινθιοις ελεγεν· Γαλα υμας εποτισα,
ου βρωμα. Ουπω γαρ ηδυνασθε, αλλ' ουδε ετι νυν δυνασθε· ετι γαρ σαρκικοι εστε.
Ὅπου γαρ εν υμιν ζηλος και ερεις και διχοστασιαι, ουχι σαρκικοι εστε; Και εν τηι προς
Ἑβραιους δε, και πολλαχου των πονηρων 59.148 δογματων ταυτην ιδοι τις αν τον
Παυλον την αιτιαν ειναι λεγοντα· την γαρ εμπαθη ψυχην ου δυνασθαι μεγα τι
γενναιον ιδειν, αλλ' ωσπερ υπο τινος λημης θολουμενην, αμβλυωπιαν υπομενειν
την χαλεπωτατην. Ἐκκαθαρωμεν ουν εαυτους, φωτισωμεν φως γνωσεως, μη
σπειρωμεν επ' ακανθαις. Τι δε το των ακανθων πληθος, ιστε, καν ημεις μη λεγωμεν.
Και γαρ πολλακις ηκουσατε του Χριστου, την μεριμναν του παροντος βιου και την
απατην του πλουτου τωι των ακανθων καλουντος ονοματι· και εικοτως. Καθαπερ
γαρ εκειναι ακαρποι, ουτω και ταυτα· καθαπερ εκειναι τους απτομενους
σπαραττουσιν, ουτω και ταυτα τα παθη· και ωσπερ ευαλωτοι τωι πυρι, και μισηται τωι
γεωργουντι αι ακανθαι, ουτω και τα του κοσμου πραγματα· και ωσπερ εν ταις
ακανθαις θηρια κρυπτονται, και εχεις και σκορπιοι, ουτω και εν τηι απατηι του
πλουτου. Ἀλλ' επαφωμεν το πυρ του Πνευματος, ινα και τας ακανθας δαπανησωμεν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

και τα θηρια φυγαδευσωμεν, ινα καθαραν παρασχωμεν τωι γεωργωι την αρουραν, και
μετα το καθαραι τοις πνευματικοις αυτην αρδευσωμεν ναμασι. Φυτευσωμεν την
κατακαρπον ελαιαν, το ημερωτατον φυτον, το αειθαλες, το φωτιστικον, το
θρεπτικον, το υγιειας ποιητικον. Ταυτα παντα η ελεημοσυνη εχει, ως σφραγις ουσα
μετα των κεκτημενων αυτην. Τουτο ουδε θανατος επελθων ξηραινει το φυτον, αλλ'
εστηκεν αει φωτιζον την διανοιαν, τρεφον τα νευρα της ψυχης, την ισχυν
δυνατωτεραν εργαζομενον. Ἂν ταυτην εχωμεν διηνεκως, δυνησομεθα μετα
παῤρησιας και τον νυμφιον ιδειν, και εις τον νυμφωνα εισελθειν· ου γενοιτο παντας
ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

59.147 ΟΜΙΛΙΑ ΚΕʹ. Ἀπεκριθη ο Ἰησους· Ἀμην λεγω σοι· Ἐα μη τις
γεννηθηι εξ υδατος και Πνευματος, ου δυναται εισελθειν εις την
βασιλειαν του Θεου.
αʹ. Τα παιδια τα μικρα καθ' εκαστην ημεραν εις διδασκαλους φοιτωντα, και
δεχεται τα μαθηματα και αποδιδωσι, και ουδεποτε παυεται ταυτης της κτησεως· αλλ'
εστιν οτε και τας νυκτας προστιθησι ταις ημεραις, και ταυτα υπερ επικηρων και
προσκαιρων πραγματων παρ' υμων αναγκαζεται ποιειν. Ἀλλ' ουχ υμας τους εν
ηλικιαι γενομενους ημεις τοσουτον απαιτουμεν πονον, οσον υμεις τους παιδας τους
υμετερους. Ου γαρ καθ' εκαστην ημεραν, αλλα δυο μονον της εβδομαδος ημερας
παρακαλουμεν προσεχειν τοις λεγομενοις προς βραχυ της ημερας μερος, ωστε
κουφον υμιν γενεσθαι τον πονον. ∆ια τουτο και κατα μικρον διαξαινομεν υμιν τα εν
ταις Γραφαις κειμενα, ινα μετ' ευκολιας εξηι λαβειν υμιν αυτα, και τοις ταμιειοις
εναποθεσθαι της διανοιας, και ουτω παντα δια μνημης ποιεισθαι σπουδαζειν, ως
δυνασθαι και απαγγελλειν αυτα μετα ακριβειας υμας· πλην ει μη τις σφοδρα
υπνηλος ειη και νωθης, και παιδιου μικρου ραιθυμοτερος. Ἀλλα φερε παλιν
αψωμεθα της ακολουθιας των εμπροσθεν ειρημενων, και ιδωμεν πως του
Νικοδημου καταπεσοντος, και προς την ενταυθα 59.148.40 γεννησιν ελκοντος το
ειρημενον, και λεγοντος, αδυνατον ειναι γεροντα γεννηθηναι ανωθεν, ο Χριστος
σαφεστερον αποκαλυπτει της γεννησεως τον τροπον, εχοντα μεν και ουτω
δυσκολιαν τωι ψυχικως ερωτωντι, δυναμενον δε ομως απο της ταπεινοτητος
αναγαγειν τον ακουοντα. Τι γαρ φησιν; Ἀμην λεγω σοι· Ἐαν μη τις γεννηθηι εξ
υδατος και Πνευματος, ου δυναται εισελθειν εις την βασιλειαν του Θεου. Ὃ δε δια
τουτου δηλοι, τουτο εστι· Συ μεν αδυνατον αυτο φης ειναι· εγω δε ουτως αυτο
σφοδρα δυνατον ειναι λεγω, ως και αναγκαιον ειναι, και μηδε δυνατον αλλως
σωθηναι. Τα γαρ αναγκαια, σφοδρα ημιν ευκολα πεποιηκεν ο Θεος. Ἡ μεν γαρ γηΐνη
γεννησις η κατα σαρκα απο του χοος εστι· διο και αποτετειχισται τα εν τοις ουρανοις
αυτηι· τι γαρ κοινον τηι γηι προς τον ουρανον; εκεινη δε εκ Πνευματος ουσα, ραιδιως
ημιν τας αψιδας αναπεταννυσι τας ανω. Ἀκουσατε οσοι του φωτισματος εστε εκτος·
φριξατε, στεναξατε· φοβερα γαρ η απειλη, φοβερα η αποφασις. Ουκ εστι, φησι, τον
μη γεννηθεντα εξ υδατος και Πνευματος, εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων.
∆ιοτι το του θανατου φορει ενδυμα, το της καταρας, το της φθορας· ουδεπω το
∆εσποτικον ελαβε συμβολον· ξενος 59.149 εστι και αλλοτριος· ουκ εχει το συνθημα
το βασιλικον. Ἐαν μη τις, φησι, γεννηθηι εξ υδατος και Πνευματος, ου δυναται
εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων. Ἀλλ' ο Νικοδημος ουδε ουτω συνηκεν.
Ουδεν γαρ χειρον του τοις λογισμοις τα πνευματικα επιτρεπειν. Τουτο και τουτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

ουκ αφηκεν υψηλον τι και μεγα φαντασθηναι. ∆ια τουτο και ημεις πιστοι
καλουμεθα, ινα των λογισμων την ασθενειαν αφεντες την κατω, προς το υψος της
πιστεως αναβωμεν, και τα πλειονα των αγαθων των ημετερων τηι διδασκαλιαι ταυτηι
επιτρεψωμεν· οπερ ει και Νικοδημος εποιησεν, ουκ αν αυτωι το πραγμα αδυνατον
ειναι ενομισθη. Τι ουν ο Χριστος; Ἀπαγων αυτον της εννοιας ταυτης της χαμαι
συρομενης, και δεικνυς οτι ου περι ταυτης διαλεγεται της γεννησεως, λεγει το, Ἐαν
μη τις γεννηθηι εξ υδατος και Πνευματος, ου δυναται εισελθειν εις την βασιλειαν
των ουρανων. Ταυτα δε εφθεγγετο, τωι φοβωι της απειλης επισπασασθαι προς την
πιστιν αυτον βουλομενος, και πεισαι το πραγμα μη νομιζειν ειναι αδυνατον, και της
περι την σαρκικην γεννησιν φαντασιας αποστησαι σπουδαζων. Ἑτεραν λεγω
γεννησιν, φησιν, ω Νικοδημε· τι τον λογον ελκεις προς την γην; τι τηι της φυσεως
αναγκηι το πραγμα υποβαλλεις; Ἀνωτερος εστι των τοιουτων ωδινων ουτος ο τοκος,
ουδεν εχει κοινον προς υμας· γεννησις μεν γαρ και αυτη λεγεται, αλλα τωι ονοματι
κοινωνει, τωι δε πραγματι διεστηκεν. Ἀποστησον σαυτον της κοινης συνηθειας·
ετεραν εισαγω λοχειαν εις τον κοσμον· αλλως βουλομαι γεννασθαι τους ανθρωπους·
ξενον ηλθον κομιζων δημιουργιας τροπον. Ἔπλασα απο γης και υδατος· ουκ εγενετο
χρησιμον το πλασθεν, αλλα διεστραφη το σκευος. Ουκ ετι λοιπον απο γης και υδατος
πλασαι βουλομαι, αλλ' εξ υδατος και Πνευματος. Ει δε τις ερωται, Πως απο υδατος;
ερωτω καγω, Πως απο γης; πως γαρ ο πηλος εις διαφορα μερη κατεμερισθη; πως το
μεν υποκειμενον μονοειδες (γη γαρ ην μονη), τα δε εξ αυτης γενομενα ποικιλα και
παντοδαπα; Ποθεν οστα, και νευρα, και αρτηριαι, και φλεβες; ποθεν υμενες, και
αγγεια οργανικα, και χονδροι, και χιτωνες, ηπαρ, και σπλην, και καρδια; ποθεν
δερμα, και αιμα, και φλεγμα, και χολη; ποθεν αι τοσαυται ενεργειαι; ποθεν χρωματα
ποικιλα; ταυτα γαρ ου γης, ουδε πηλου. Πως η γη δεχομενη σπερματα βλαστανει, η
δε σαρξ δεχομενη σπερματα σηπει; πως η γη τρεφει τα βαλλομενα, η δε σαρξ
τρεφεται υπο τουτων, ου τρεφει ταυτα; Οιον η γη η δεχομενη υδωρ, οινον ποιει· η
σαρξ δεχομενη πολλακις οινον, εις υδωρ μετεβαλε. Ποθεν ουν δηλον οτι απο της γης
ταυτα, της γης εναντιως εχουσης προς το σωμα, κατα τα ειρημενα; Λογισμωι μεν
ευρειν ου δυναμαι, πιστει δε δεχομαι μονηι. Ει τοινυν τα καθ' ημεραν γινομενα και
ψηλαφωμενα πιστεως δειται, πολλωι μαλλον τα αποῤρητοτερα τουτων και
πνευματικωτερα. Καθαπερ γαρ η γη η αψυχος, η ακινητος, ενεδυναμωθη τωι
θεληματι του Θεου, και τοσαυτα εξ αυτης τα θαυματα γεγονεν· ουτω και του
Πνευματος τωι υδατι παροντος, τα παραδοξα ταυτα και λογισμον υπερβαινοντα
ευκολως παντα γινεται. βʹ. Μη τοινυν, επειδη μη οραις αυτα, απιστει· επει ουδε την
ψυχην οραις, και ομως πιστευεις εχειν ψυχην, και αλλο ψυχην ειναι τι παρα το σωμα.
Ἀλλ' ο Χριστος ουκ απο τουτου του παραδειγματος αυτον ενηγεν, αλλ' ετερου.
Τουτο μεν γαρ, ει και ασωματον εστιν, η ψυχη λεγω, δια τουτο ου παρηγα 59.150 γεν
αυτο, επειδη ετι παχυτερον εκεινος διεκειτο. Τιθησι δε ετερον υποδειγμα, ο μητε
κοινωνιαν τινα προς την των σωματων εχει παχυτητα, μητε εις την των ασωματων
ανεβη φυσιν· οπερ εστιν η του ανεμου φορα. Και πρωτον απο του υδατος αρχεται,
του λεπτοτερου μεν της γης, παχυτερου δε του ανεμου. Ὥσπερ γαρ εν αρχηι υπεκειτο
στοιχειον η γη, το δε παν του διαπλαττοντος ην· ουτω και νυν υποκειται μεν
στοιχειον το υδωρ, το δε παν της του Πνευματος εστι χαριτος· και τοτε μεν Εις
ψυχην ζωσαν εγενετο ο ανθρωπος, νυν δε εις Πνευμα ζωοποιουν. Πολυ δε το μεσον
εκατερων. Ἡ μεν γαρ ψυχη ουχ ετερωι παρεχει το ζηιν, το δε Πνευμα ου καθ' εαυτο ζηι
μονον, αλλα και ετεροις παρεχει τουτο. Ουτω γουν και νεκρους ανεστησαν οι
αποστολοι. Και τοτε μεν της κτισεως γενομενης, ο ανθρωπος υστερον πλαττεται· νυν
δε τουναντιον· προ γαρ της καινης κτισεως ο ανθρωπος ο νεος δημιουργειται. Και
γαρ πρωτος ουτος γενναται, και τοτε ο κοσμος μετασχηματιζεται. Και καθαπερ εξ
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχης ολοκληρον επλασεν, ουτω και νυν ολοκληρον αυτον δημιουργει. Και τοτε μεν
φησι, Ποιησωμεν αυτωι βοηθον· ενταυθα δε ουδεν τοιουτον. Ὁ γαρ την του
Πνευματος λαβων χαριν, τινος δεησεται βοηθου ετερου; ο εις το σωμα του Χριστου
τελων, ποιαν εχει λοιπον συμμαχιας χρειαν; Τοτε κατ' εικονα Θεου εποιησε τον
ανθρωπον, νυν αυτωι τωι Θεωι ηνωσε· τοτε ιχθυων αρχειν και θηριων εκελευσε, νυν
υπερανω των ουρανων την απαρχην ημων ανηγαγεν· τοτε παραδεισον εδωκε την
διαιταν, νυν δε τον ουρανον ημιν ανεωιξε· τοτε επλασθη τηι εκτηι ημεραι, επειδη
εμελλε και συντελεισθαι ο αιων· νυν δε τηι πρωτηι ημεραι και εν προοιμιοις, οτε και
το φως. Ἐξ ων παντων δηλον, οτι ετερας ζωης αμεινονος τα τελουμενα ην, και
καταστασεως περας ουκ εχουσης. Ἡ μεν ουν προτερα πλασις απο γης, η του Ἀδαμ,
και απο πλευρας η μετ' εκεινην, η της γυναικος, και απο σπερματος η μετ' αυτην, η
του Ἄβελ· αλλ' ομως ουδεμιας εφικεσθαι δυναμεθα τουτων, ουδε παραστησαι λογωι
τα γενομενα, καιτοι παχυτατα οντα. Πως ουν περι της νοητης της δια του
βαπτισματος γεννησεως δυνησομεθα δουναι ευθυνας της πολλωι τουτων
υψηλοτερας, και λογισμους απαιτεισθαι της θαυμαστης και παραδοξου ταυτης
λοχειας; επει και αγγελοι τηι γεννησει ταυτηι παρεστηκασι γινομενηι. Ειπειν δε τον
τροπον ουκ αν εχοι τις της θαυμαστης εκεινης γεννησεως της δια του βαπτισματος.
Και παρεστηκασι τελουντες μεν ουδεν, μονον ορωντες δε τα γινομενα. Πατηρ και
Υιος και αγιον Πνευμα παντα εργαζεται. Πειθωμεθα τοινυν τηι αποφασει του Θεου·
οψεως γαρ εστιν αυτην πιστοτερα. Ἡ μεν γαρ οψις πολλαχου και σφαλλεται·
εκεινην δε αμηχανον διαπεσειν. Πειθωμεθα τοινυν αυτηι. Ἡ γαρ τα μη οντα
παραγαγουσα, αξιοπιστος αν ειη και περι της φυσεως αυτων διαλεγομενη. Τι ουν
αυτη φησιν; Ὅτι γεννησις εστι το τελουμενον. Ει δε τις σοι λεγοι, Πως; επιστομισον
αυτον τηι αποφασει του Χριστου, ηπερ εστι μεγιστη και σαφης αποδειξις. Ει δε τις
ερωτυη, τινος ενεκεν το υδωρ παρειληπται; αντερωτησωμεν και ημεις· Τινος δε
ενεκεν η γη παρα την αρχην εις την του ανθρωπου διαπλασιν παρηγετο; Ὅτι γαρ και
της γης χωρις ποιησαι ανθρωπον αυτωι δυνατον ην, παντι που δηλον. Μηδεν τοινυν
περιερ 59.151 γαζου. Ὅτι γαρ αναγκαια και απαραιτητος η του υδατος χρεια, ουτως
αν μαθοις. Του Πνευματος ποτε καταπταντος προ του υδατος, ουκ εστη μεχρις
εκεινου ο Ἀποστολος, αλλ' ως αναγκαιου και τουτου και ου περισσου, ορα τι φησι·
Μητι το υδωρ δυναται τις κωλυσαι, του μη βαπτισθηναι τουτους, οιτινες το Πνευμα
το αγιον ελαβον ως και ημεις; Τις ουν εστιν η του υδατος χρεια; Και ταυτην ηδη
λοιπον ερω, το μυστηριον εκκαλυπτων υμιν το αποκεκρυμμενον. Εισι μεν γαρ τινες
και ετεροι αποῤρητοι λογοι του πραγματος, τεως δε εκ των πολλων υμιν εγω ενα
ερω. Τις ουν ουτος εστι; Θεια τελειται εν αυτωι συμβολα, ταφος και νεκρωσις, και
αναστασις και ζωη, και ταυτα ομου γινεται παντα. Καθαπερ γαρ, εν τινι ταφωι, τωι
υδατι καταδυοντων ημων τας κεφαλας, ο παλαιος ανθρωπος θαπτεται, και, καταδυς
κατω, κρυπτεται ολος καθαπαξ· ειτα ανανευοντων ημων, ο καινος ανεισι παλιν.
Ὥσπερ γαρ ευκολον ημιν βαπτισασθαι και ανανευσαι, ουτως ευκολον τωι Θεωι θαψαι
τον ανθρωπον τον παλαιον, και αναδειξαι τον νεον. Τριτον δε τουτο γινεται, ινα
μαθηις, οτι δυναμις Πατρος και Υιου και Πνευματος αγιου απαντα ταυτα πληροι. Και
οτι ου στοχασμος το ειρημενον, ακουσον Παυλου λεγοντος· Συνεταφημεν αυτωι δια
του βαπτισματος εις τον θανατον· και παλιν, Ὁ παλαιος ημων ανθρωπος
συνεσταυρωθη· και παλιν, Συμφυτοι γεγοναμεν τωι ομοιωματι του θανατου αυτου.
Ου μονον δε το βαπτισμα σταυρος λεγεται, αλλα και ο σταυρος βαπτισμα. Το γαρ
βαπτισμα, ο εγω βαπτιζομαι, φησι, βαπτισθησεσθε· και παλιν, Βαπτισμα εχω
βαπτισθηναι, ο υμεις ουκ οιδατε. Καθαπερ γαρ ημεις ευκολως βαπτιζομεθα και
ανανευομεν· ουτω και αυτος ευκολως αποθανων, οτε ηθελησεν, ανεστη· μαλλον δε
και πολλωι ραιον, ει και τας τρεις ημερας δια μυστηριου τινος οικονομιαν ανεμενε. γʹ.
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τηλικουτων ουν μυστηριων καταξιωθεντες, βιον επιδειξωμεθα αξιον της δωρεας,
πολιτειαν αριστην. Οι δε μηδεπω τουτων καταξιωθεντες, παντα πραττετε ωστε
καταξιωθηναι, ινα γενωμεθα σωμα εν, ινα ωμεν αδελφοι. Ἕως μεν γαρ αν κατα
τουτο διεστηκωμεν, καν πατηρ τις ηι, καν αδελφος, καν οστισουν, ουδεπω συγγενης
εστι γνησιος, της ανωθεν συγγενειας διεσπασμενος. Τι γαρ οφελος απο του πηλινου
γενους συνηφθαι, οταν απο του πνευματικου μη συνημμενοι ωμεν; ποιον δε κερδος
της εν τηι γηι αγχιστειας, οταν εν τοις ουρανοις αλλοτριοι ωμεν; Ἀλλοτριος γαρ ο
κατηχουμενος του πιστου. Ου γαρ εχει κεφαλην την αυτην, ουκ εχει πατερα τον
αυτον, ουκ εχει πολιν την αυτην, ου τροφην, ουκ ενδυμα, ου τραπεζαν, ουκ οικιαν,
αλλα παντα εξηλλαγμενα. Και γαρ παντα επι γης τουτωι, τα παντα εν ουρανοις
εκεινωι· βασιλευς τουτωι ο Χριστος, εκεινωι δε η αμαρτια και ο διαβολος· τρυφη
τουτωι μεν ο Χριστος, εκεινωι δε η σηπομενη και φθειρομενη. Και ενδυμα παλιν,
τουτωι μεν τα σητων εργα, εκεινωι δε ο των αγγελων ∆εσποτης· πολις τουτωι μεν ο
ουρανος, εκεινωι δε η γη. Ὅταν ουν μηδεν εχωμεν κοινον, κατα τι κοινωνησομεν,
59.152 ειπε μοι; Ἀλλα τας αυτας ελυσαμεν ωδινας, και εκ μιας προηλθομεν γαστρος;
Ἀλλ' ουδεν τουτο προς συγγενειαν την ακριβεστατην. Σπουδασωμεν τοινυν της ανω
πολεως γενεσθαι πολιται. Μεχρι τινος επι της υπεροριας μενομεν; δεον την αρχαιαν
πατριδα απολαβειν· Ουδε γαρ περι των τυχοντων ο κινδυνος. Ἀλλ' ει γενοιτο, ο μη
γενοιτο, απροσδοκητου της τελευτης επελθουσης, αμυητους εντευθεν απελθειν, καν
μυρια εχωμεν αγαθα, ουδεν ημας ετερον διαδεξεται, η γεεννα και σκωληξ ιοβολος,
και πυρ ασβεστον, και δεσμα αλυτα. Ἀλλα μη γενοιτο τινα των ταυτα ακουοντων
εκεινης πειραθηναι της κολασεως. Τουτο δε εσται, αν των αγιων καταξιωθεντες
μυστηριων, χρυσον και αργυρον και λιθους τιμιους οικοδομησωμεν επι τον
θεμελιον. Ουτω γαρ δυνησομεθα απελθοντες εκει φανηναι πλουσιοι, οταν μη
ενταυθα χρηματα καταλειψωμεν, αλλα μετακομισωμεν προς τους ασυλους
θησαυρους δια των χειρων των πενητων· οταν δανεισωμεν τωι Χριστωι. Πολλα
οφειλομεν εκει, ου χρηματα, αλλ' αμαρτηματα. ∆ανεισωμεν τοινυν αυτωι χρηματα·
ινα λαβωμεν αμαρτηματων συγχωρησιν· αυτος γαρ εστιν ο δικαζων. Μη περιιδωμεν
αυτον ενταυθα πεινωντα, ινα και αυτος εκει ημας διαθρεψηι. Ἐνταυθα ενδυσωμεν
αυτον, ινα μη αφηι ημας γυμνους της ασφαλειας της παρ' αυτου. Ἐαν ενταυθα αυτον
ποτισωμεν, ουκ ερουμεν κατα τον πλουσιον, Πεμψον Λαζαρον, ινα ακρωι τωι
δακτυλωι επισταξηι τηι γλωσσηι ημων αποτηγανιζομενηι. Ἐαν ενταυθα εις τας οικιας
ημων αυτον δεξωμεθα, εκει πολλας παρασκευασει μονας ημιν. Ἐαν απελθωμεν προς
αυτον εν φυλακηι οντα, και αυτος ημας απαλλαξει των δεσμων. Ἐαν ξενον οντα
συναγαγωμεν, ου περιοψεται ξενους ημας οντας της βασιλειας των ουρανων, αλλα
μεταδωσει ημιν της πολεως της ανω. Ἐαν ασθενη οντα επισκεψωμεθα, ταχεως
ελευθερωσει ημας και αυτος των ασθενειων ημων. Ὡς ουν μεγαλα λαμβανοντες και
μικρα διδοντες, καν τα μικρα δωμεν ινα εμπορευσωμεθα τα μεγαλα. Ὡς ετι καιρος,
σπειρωμεν, ινα αμησωμεν. Ὅταν ο χειμων καταλαβηι, οταν η θαλασσα ουκ ετι
πλεηται, ουκ ετι κυριοι της εμποριας εσμεν. Ποτε δε εσται ο χειμων; Ὅταν η ημερα
επισταιη η μεγαλη, τοτε εκεινη και επιφανης. Τοτε γαρ ουκ ετι πλευσομεθα την
θαλασσαν ταυτην την μεγαλην και ευρυχωρον· ταυτηι γαρ ο παρων εοικε βιος. Νυν ο
του σπειραι καιρος, τοτε ο του αμασθαι και κερδαινειν. Ἐαν τις εν τωι καιρωι του
σπορου μη καταβαληι σπερματα, εν αμητωι σπειρων, προς τωι μηδεν ανυειν και
καταγελαστος εσται. Ει δε σπορου εστιν ο παρων καιρος, ου του συλλεγειν, αλλα του
σκορπιζειν καιρος αν ειη λοιπον. Σκορπισωμεν τοινυν, ινα συναγαγωμεν· μη
βουληθωμεν συναγαγειν νυν, ινα μη τον αμητον απολεσωμεν. Ουτος γαρ, οπερ
εφην, ο καιρος επι το σπειρειν καλει, και δαπαναιν και αναλισκειν, ουκ επι το
συλλεγειν και αποτιθεσθαι. Μη τοινυν προδωμεν την ευκαιριαν, αλλα δαψιλη τον
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπορον καταβαλωμεν, και μηδενος φεισωμεθα των ενδον, ινα μετα πολλης αυτα
απολαβωμεν της αντιδοσεως, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

59.153 ΟΜΙΛΙΑ ΚΣΤʹ. Το γεγεννημενον εκ της σαρκος, σαρξ εστι· και το
γεγεννημενον εκ του Πνευματος, πνευμα εστιν.
αʹ. Μεγαλων ημας μυστηριων κατηξιωσεν ο μονογενης Υιος του Θεου·
μεγαλων, και οιων ημεις ουκ ημεν αξιοι, αλλ' οιων αυτωι παρεχειν πρεπον ην. Ἂν
μεν γαρ την αξιαν την ημετεραν λογισηται τις, ου μονον της δωρεας ημεν αναξιοι,
αλλα και κολασεως υπευθυνοι και τιμωριας. Ἐπειδη δε ου προς τουτο ειδεν, ου
μονον κολασεως απηλλαξεν, αλλα και ζωην εχαρισατο πολλωι της προτερας
λαμπροτεραν, εις αλλον ημας εισηγαγε κοσμον, ετεραν εδημιουργησε κτισιν· Ει τις
γαρ εν Χριστωι καινη κτισις, φησι. Ποια καινη κτισις; Ἄκουσον αυτου λεγοντος· Ἐαν
μη τις γεννηθηι εξ υδατος και Πνευματος, ου δυναται εισελθειν εις την βασιλειαν του
Θεου. Παραδεισον επιστευθημεν, και ουδε της εν αυτωι διαγωγης εφανημεν αξιοι,
και εις τους ουρανους ημας ανηγαγεν. Ἐν τοις πρωτοις ουχ ευρεθημεν πιστοι, και
μειζονα ενεχειρισεν· ενος αποσχεσθαι ξυλου ουκ ισχυσαμεν, και την ανω παρεσχε
τρυφην· εν παραδεισωι ουκ εκαρτερησαμεν, και τους ουρανους ημιν ανεπετασεν.
Εικοτως ελεγεν ο Παυλος· Ὦ βαθος πλουτου και σοφιας και γνωσεως Θεου. Ουκ ετι
μητηρ, ουκ ετι ωδινες, ουτε υπνοι, και συνουσιαι και περιπλοκαι σωματων· ανω
λοιπον υφαινεται της υμετερας φυσεως η κατασκευη, απο Πνευματος αγιου και
υδατος. Το δε υδωρ παρειληπται, τοκος τωι τικτομενωι γινομενον. Ὅπερ γαρ εστιν η
μητρα τωι εμβρυωι, τουτο τωι πιστωι το υδωρ· εν γαρ τωι υδατι διαπλαττεται και
μορφουται. Το μεν γαρ πρωτον ελεγετο· Ἐξαγαγετω τα υδατα ερπετα ψυχων ζωσων·
εξ ου δε επεβη των Ἰορδανου ρειθρων ο ∆εσποτης, ουκ ετι ερπετα ψυχων ζωσων,
αλλα ψυχας λογικας και πνευματοφορους το υδωρ αναδιδωσι. Και ο περι του ηλιου
ειρηται, οτι Ὡς νυμφιος εκπορευομενος εκ παστου αυτου, τουτο περι των πιστων
καιρος αν ειη μαλλον ειπειν. Πολλωι γαρ φαιδροτερας αφιασι τας ακτινας εκεινου.
Ἀλλα το μεν εν τηι μητραι διαπλαττομενον, χρονου δειται· εν τωι υδατι δε ουχ ουτως,
αλλ' εν μια ροπηι παντα γινεται. Ἔνθα μεν γαρ επικηρος η ζωη και απο σωματικης
φθορας εχει την αρχην, βραδυνει το τικτομενον, (τοιαυτη γαρ των σωματων η
φυσις· χρονωι προσλαμβανει το τελειον)· επι δε των πνευματικων ουχ ουτω. Τι
δηποτε; Ὅτι τελεια εξ αρχης κατασκευαζεται τα γινομενα. Ἀλλ' επειδη ο Νικοδημος
ακουων ταυτα συνεχως εταραττετο, ορα πως αυτωι παρανοιγει το αποῤρητον του
μυστηριου τουτου, και σαφες εργαζεται το ασαφες εκεινωι τεως, Το γεγεννημενον,
λεγων, εκ της σαρκος, σαρξ εστι· το δε γεγεννημενον εκ του Πνευματος, πνευμα
εστιν. Ἀπαγει των αισθητων αυτον απαντων, και ουκ αφιησι τοις οφθαλμοις τουτοις
περιεργασασθαι την μυσταγωγιαν. Ου γαρ περι σαρκος διαλεγομεθα, φησιν, αλλα
περι Πνευματος, ω Νικοδημε. Τεως αυτον τωι λογωι τουτωι προς το ανω παρεπεμψε.
Μηδεν τοινυν των αισθητων επιζητει· το γαρ Πνευμα ουκ αν φανειη τοις οφθαλμοις
τουτοις· μηδε νομιζε, οτι σαρκα τικτει το Πνευμα. Πως ουν, ισως ειποι αν τις, η του
Κυριου σαρξ ετεχθη; Ουκ απο Πνευματος μονον, αλλα και απο 59.154 σαρκος. ∆ιο και
τουτο δηλων ο Παυλος ελεγε· Γενομενος εκ γυναικος, γενομενος υπο νομον. Το μεν
γαρ Πνευμα αυτον διεπλασεν ουτως, ου μην εξ ουκ οντων· επει τι εδει της μητρας;
αλλ' εκ της σαρκος της παρθενικης· το δε, πως, ου δυναμαι ερμηνευειν. Τουτο δε
γεγονεν, ινα μη τις αλλοτριον της ημετερας ειναι νομισηι φυσεως το τικτομενον. Ει
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ τουτου γενομενου εισι τινες οι διαπιστουσι τηι τοιαυτηι γεννησει, ει μη της
σαρκος εκοινωνησε της παρθενικης, που ουκ αν εξεπεσαν ασεβειας ουτοι; Το
γεγεννημενον εκ του Πνευματος, πνευμα εστιν. Ὁραις Πνευματος αξιαν; Το γαρ του
Θεου εργον φαινεται ποιουν. Ἀνωτερω μεν ουν ελεγεν, οτι Ἐκ του Θεου
εγεννηθησαν· ενταυθα δε, οτι το Πνευμα αυτους γενναι. Το γεγεννημενον, φησιν, εκ
του Πνευματος, πνευμα εστιν. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ὁ γεγεννημενος εκ του
Πνευματος, πνευματικος εστι. Γεννησιν γαρ ενταυθα ου την κατ' ουσιαν λεγει, αλλα
την κατα τιμην και χαριν. Ει τοινυν και ο Υιος ουτω γεγεννηται, τι πλεον εξει των
ανθρωπων των ουτω γεγεννημενων; πως δε μονογενης εστι; Και γαρ και εγω εκ
Θεου γεγεννημαι, αλλ' ουκ εκ της ουσιας αυτου. Ει τοινυν μηδε αυτος εκ της ουσιας,
τι κατα τουτο διενηνοχεν ημων; Ευρεθησεται δε αρα και του Πνευματος ουτως
ελαττων. Ἡ γαρ τοιαυτη γεννησις εκ της του Πνευματος γινεται χαριτος. Ἆρ' ουν ινα
μενηι Υιος, της παρα του Πνευματος δειται βοηθειας; Και τι ταυτα Ἰουδαικων
διεστηκε δογματων; Ειπων τοινυν ο Χριστος, οτι ο γεγεννημενος εκ του Πνευματος,
πνευμα εστιν· επειδη θορυβουμενον παλιν ειδεν, επι αισθητον παραδειγμα αγει τον
λογον. Μη θαυμασηις γαρ, φησιν, οτι ειπον σοι, οτι δει υμας γεννηθηναι ανωθεν. Το
πνευμα οπου θελει πνεει. Τωι γαρ ειπειν, Μη θαυμασηις, δεικνυσιν αυτου τον
θορυβον της ψυχης, και επι το λεπτοτερον αυτον αγει των σωματων. Των μεν γαρ
σαρκικων απηγαγεν ειπων, Το γεγεννημενον εκ του Πνευματος, πνευμα εστιν.
Ἐπειδη δε ουκ ᾔδει τι ποτε εστιν ο φησιν, Το γεγεννημενον εκ του Πνευματος,
πνευμα εστιν, λοιπον αυτον προς ετεραν μεταφερει εικονα, ουτε εις την των
σωματων αγων παχυτητα, ουτε περι ασωματων καθαρως διαλεγομενος (ουδε γαρ
εδυνατο ακουων χωρειν εκεινος), αλλ' ευρων τι μεσον σωματος τε και ασωματου,
την του ανεμου φοραν, εντευθεν αυτον αναγει. Περι γαρ αυτου φησιν, οτι Την
φωνην αυτου ακουεις, αλλ' ουκ οιδας ποθεν ερχεται, και που υπαγει. Ει δε λεγει,
Ὅπου θελει πνει, ουχ ως προαιρεσιν τινα του ανεμου εχοντος λεγει τουτο, αλλα την
απο φυσεως φοραν την ακωλυτον και μετ' εξουσιας γινομενην δηλων. Οιδε γαρ η
Γραφη και περι των αψυχων ουτω διαλεγεσθαι, ως οταν λεγηι· Τηι γαρ ματαιοτητι η
κτισις υπεταγη ουχ εκουσα. Το ουν, Ὅπου θελει πνει, το ακαθεκτον εστι δηλουντος,
και οτι διαχειται πανταχου, και ο κωλυων ουδεις τηιδε κακεισε φερεσθαι· αλλα μετα
πολλης της εξουσιας σκεδαννυται, και ουδεις ο ισχυων παρατρεψαι την ρυμην
αυτου. βʹ. Και την φωνην αυτου ακουεις· τουτεστι, τον παταγον, τον κτυπον· αλλ'
ουκ οιδας ποθεν ερχεται, και που υπαγει. Ουτως εστι πας ο γεγεννημενος εκ του
Πνευματος. Ἐνταυθα εστι το συμπερασμα 59.155 απαν. Ει γαρ τουτου, φησι, του
πνευματος, ου την αισθησιν δεχηι τηι ακοηι και τηι αφηι, την ορμην ερμηνευσαι ουκ
οιδας, ουδε την οδον· πως την απο του θειου Πνευματος ενεργειαν περιεργαζηι, την
του ανεμου ουκ επισταμενος, καιτοι φωνην ακουων; Το τοινυν, Ὅπου θελει πνει,
και προς παραστασιν της του Παρακλητου ειρηται εξουσιας. Ὃ δε λεγει, τοιουτον
εστιν· Ει γαρ τουτο ουδεις κατεχει, αλλ' οπου θελει φερεται· πολλωι μαλλον την του
Πνευματος ενεργειαν ου φυσεως δυνησονται νομοι κατασχειν, ουχ οροι σωματικης
γεννησεως, ουκ αλλο των τοιουτων ουδεν. Ὅτι δε περι ανεμου ειρηται το Την
φωνην αυτου ακουεις, δηλον εκειθεν. Ου γαρ αν απιστωι διαλεγομενος, και ουκ
ειδοτι του Πνευματος την ενεργειαν ειπε, Την φωνην αυτου ακουεις. Ὥσπερ ουν ο
ανεμος ου φαινεται, καιτοι γε φωνην διδους· ουτως ουδε η του πνευματικου
φαινεται γεννησις οφθαλμοις σωματος, καιτοι γε σωμα ο ανεμος, ει και λεπτοτατον
το γαρ αισθησει υποβαλλομενον, σωμα. Ει τοινυν το σωμα ουκ ασχαλλεις οτι μη
οραις, ουδε απιστεις δια τουτο, τι δηποτε περι του Πνευματος ακουων ιλιγγιαις, και
τοσαυτας απαιτεις ευθυνας, επι σωματος τουτο ου ποιων; Τι ουν ο Νικοδημος; Ἔτι
επι της Ἰουδαικης ευτελειας μενει, και ταυτα παραδειγματος ουτω σαφως λεχθεντος
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι. Ὧ και απορητικως παλιν ειποντι, Πως δυναται ταυτα γενεσθαι; λοιπον
πληκτικωτερον προς αυτον ο Χριστος διαλεγεται, Συ ει ο διδασκαλος, λεγων, του
Ἰσραηλ, και ταυτα ου γινωσκεις; Ὅρα πως ουδαμου πονηριαν κατηγορει του ανδρος,
αλλ' ευηθειαν και αφελειαν μαλλον. Και τι κοινον αυτη προς τα Ἰουδαικα η
γεννησις εχει; ειποι τις αν. Τι γαρ ου κοινον, ειπε μοι; Ὅ τε γαρ πρωτος γενομενος
ανθρωπος, η τε απο της πλευρας γενομενη γυνη, και αι στειραι, και τα δια των
υδατων επιτελεσθεντα, λεγω δε τα κατα την πηγην εξ ης ο Ἑλισσαιος το σιδηριον
εμετεωρισε, τα κατα την Ἐρυθραν θαλασσαν ην διεβησαν οι Ἰουδαιοι, τα κατα την
κολυμβηθραν ην ο αγγελος εκινει, τα κατα τον Συρον Νεεμαν τον εν τωι Ἰορδανηι
καθαρθεντα· ταυτα παντα την γεννησιν και τον καθαρμον τον μελλοντα εσεσθαι, ως
εν τυπωι προανεφωνει. Και τα παρα των προφητων ειρημενα τουτον αινιττεται της
γεννησεως τον τροπον· οιον το Ἀναγγελησεται τωι Κυριωι γενεα η ερχομενη, και
αναγγελουσι την δικαιοσυνην αυτου λαωι τωι τεχθησομενωι, ον εποιησεν ο Κυριος· το
Ἀνακαινισθησεται ως αετου η νεοτης σου· το Φωτιζου Ἱερουσαλημ· ιδου ο βασιλευς
σου ερχεται· το Μακαριοι ων αφεθησαν αι ανομιαι. Και ο Ἰσαακ δε τυπος ην της
γεννησεως ταυτης. Ειπε γαρ, ω Νικοδημε, πως εκεινος ετεχθη; αρα νομωι φυσεως;
Ουδαμως. Ουτω μεσος ο τροπος ταυτης κακεινης της γεννησεως ουτος ην· εκεινης
μεν, οτι εκ συνουσιας· ταυτης δε, οτι ουκ εξ αιματων ετεχθη. Ἐγω δε δεικνυμι οτι ου
ταυτην μονον την γεννησιν, αλλα και την εκ παρθενου προανεφωνουν ουτοι οι
τροποι. Ἐπειδη γαρ ουκ αν τις ραιδιως επιστευσεν οτι παρθενος τικτει, στειραι
προελαβον, ειτα ου στειραι μονον, αλλα και γεγηρακυιαι. Καιτοι της στειρας πολυ
θαυμαστοτερον το απο πλευρας γενεσθαι γυναικα· αλλ' επειδη εκεινο αρχαιον ην
και παλαιον, παλιν αλλος γινεται τροπος νεος και προσφατος, ο των στειρων,
προοδοποιων τηι πιστει της παρθενικης ωδινος. Τουτων ουν αυτον αναμιμνησκων,
ελεγε· Συ ει ο διδασκαλος του Ἰσραηλ, και ταυτα ου γινωσκεις; Ὃ οιδαμεν,
λαλουμεν, 59.156 και ο εωρακαμεν, μαρτυρουμεν, και την μαρτυριαν ημων ουδεις
λαμβανει. Ταυτα επηγαγε, και ετερωθεν παλιν αξιοπιστον τον λογον ποιων, και
προς την ασθενειαν την εκεινου συγκαταβαινων τηι λεξει. γʹ. Τι δε εστιν ο φησιν· Ὃ
οιδαμεν, λαλουμεν, και ο εωρακαμεν, μαρτυρουμεν; Ἐπειδη και παρ' ημιν η οψις
εστι των αλλων αισθησεων πιστοτερα, καν βουληθωμεν τινα πιστωσασθαι, ουτω
λεγομεν, οτι τοις οφθαλμοις ημων εωρακαμεν, ουκ εξ ακοης οιδαμεν· δια τουτο και
ο Χριστος ανθρωπινωτερον προς αυτον διαλεγεται, τον λογον καντευθεν
πιστουμενος. Και οτι τουτο εστι, και ουδεν αλλο παραστησαι βουλεται, ουδε οψιν
αισθητην εμφαινει, δηλον εκειθεν. Ειπων γαρ, Το γεγεννημενον εκ της σαρκος, σαρξ
εστι και, Το γεγεννημενον εκ του Πνευματος, πνευμα εστιν, επηγαγεν· Ὃ οιδαμεν,
λαλουμεν, και ο εωρακαμεν, μαρτυρουμεν. Τουτο δε ουδεπω γεγεννημενον ην. Πως
ουν λεγει, Ὃ εωρακαμεν; Ουκ ευδηλον οτι λεγει περι της ακριβους γνωσεως, και ουκ
αλλως εχουσης; Και την μαρτυριαν ημων ουδεις λαμβανει. Το μεν ουν, Ὃ οιδαμεν,
ητοι περι εαυτου και του Πατρος φησιν, η περι εαυτου μονου· το δε, Ουδεις
λαμβανει, ου δυσχεραινοντος εστι το ρημα νυν, αλλα το γινομενον απαγγελλοντος.
Ου γαρ ειπε· Τι δε υμων αναισθητοτερον γενοιτ' αν, οι τα παρ' ημων ουτως ακριβως
απαγγελθεντα ου προσιεσθε; αλλα και δια των εργων και δια των ρηματων πασαν
επιεικειαν ενδεικνυμενος, τουτων μεν ουδεν εφθεγξατο, πραως δε και ημερως το
συμβησομενον προανεφωνησεν, εντευθεν εις πασαν και ημας εναγων πραοτητα, και
παιδευων ημας, οταν προς τινας διαλεγωμεθα, και μη πειθωμεν, μη δυσχεραινειν,
μηδε εκθηριουσθαι. Ου γαρ εστιν ανυσαι τον χαλεπαινοντα, αλλα και απειθεστερον
εργασασθαι μαλλον. ∆ια τουτο χρη της μεν οργης απεχεσθαι, παντοθεν δε
αξιοπιστον ποιειν τον λογον, ου τωι μη οργιζεσθαι μονον, αλλα και τωι μηδε κραζειν.
Ὕλη γαρ οργης η κραυγη. Συμποδισωμεν τοινυν τον ιππον, ινα καταστρεψωμεν τον
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναβατην· περικοψωμεν τα πτερα του θυμου, και ουκ ετι προς υψος αρθησεται το
κακον. Ὀξυ γαρ η οργη παθος, οξυ, και δεινον κλεψαι τας ημετερας ψυχας. ∆ια
τουτο χρη παντοθεν αποφραττειν αυτωι την εισοδον. Και γαρ ατοπον θηρια μεν
δυνασθαι ημερουν, την δε ημετεραν διανοιαν αγριαινουσαν περιοραιν. Πυρ εστι
σφοδρον ο θυμος παντα διατρωγων· και γαρ και σωμα λυμαινεται, και ψυχην
διαφθειρει, και αηδη κατασκευαζει και αισχρον ιδειν· και ει τον οργιζομενον ην
δυνατον εαυτωι δηλον ειναι κατα τον καιρον της οργης, ουκ αν ετερας εδεηθη
παραινεσεως. Ουδεν γαρ ατερπεστερον οψεως οργιζομενης. Μεθη τις εστιν η οργη,
μαλλον δε μεθης χαλεπωτερα, και δαιμονος ελεεινοτερα. Ἀλλ' αν μελετησωμεν μη
κραζειν, αριστην οδον φιλοσοφιας ευρησομεν. ∆ια τουτο ο Παυλος μετα της οργης
και την κραυγην αναιρειν γραφει, λεγων· Πασα οργη και κραυγη αρθητω αφ' υμων.
Ουκουν πειθωμεθα τωι πασης φιλοσοφιας διδασκαλωι· και οταν οργιζωμεθα προς
τους οικετας, τα αμαρτηματα τα εαυτων εννοωμεν, και την επιεικειαν αισχυνωμεθα
την εκεινων. Ὅταν γαρ συ υβριζηις, εκεινος δε σιγηι φερηι την υβριν, και συ μεν
ασχημονηις, εκεινος δε φιλοσοφηι, τουτο αντι πασης δεχου νουθεσιας. Ει γαρ και
οικετης εστιν, αλλ' ανθρωπος και ψυχην εχων αθανα 59.157 τον, και τοις αυτοις
παρα του κοινου ∆εσποτου τιμηθεις δωροις. Ει δε ο εν τοις μειζοσι και
πνευματικωτεροις ομοτιμος ημιν ων, δι' ανθρωπινην τινα ευτελη και μικραν
υπεροχην ουτω πραως φερει τα παρ' ημων, τινος αν ειημεν συγγνωμης αξιοι η ποιας
απολογιας ημεις, οι δια τον του Θεου φοβον μη δυναμενοι φιλοσοφειν, μαλλον δε
ου βουλομενοι, ωσπερ εκεινος δια τον ημετερον; Ταυτα ουν απαντα λογιζομε 59.158
νοι, και τα αμαρτηματα ημων εννοουντες, και το κοινον της ανθρωπινης φυσεως,
μελετωμεν ηρεμα πανταχου φθεγγεσθαι, ινα ταπεινοι τηι καρδιαι γενομενοι, ταις
ψυχαις ημων αναπαυσιν ευρωμεν, την τε παρουσαν, την τε μελλουσαν· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην. 59.157.10 ΟΜΙΛΙΑ ΚΖʹ. Ει τα επιγεια ειπον υμιν, και ου πιστευετε,
πως, εαν ειπω υμιν τα επουρανια, πιστευσετε; Ουδεις αναβεβηκεν εις τον ουρανον, ει
μη ο εκ του ου ρανου καταβας, ο Υιος του ανθρωπου, ο ων εν τωι ουρανωι. αʹ. Ὃ
πολλακις ειπον, τουτο και νυν ερω, και ου παυσομαι λεγων. Τι δε τουτο εστιν; Ὅτι
μελλων ο Ἰησους υψηλων απτεσθαι δογματων, δια την των ακουοντων ασθενειαν
εαυτον κατεχει πολλακις, και ου συνεχως τοις αξιοις της μεγαλωσυνης αυτου λογοις
ενδιατριβει, αλλα μαλλον τοις συγκαταβασιν εχουσι. Το μεν γαρ υψηλον και μεγα,
και απαξ λεχθεν, ικανον παραστησαι την αξιαν εκεινην, καθοσον ημιν ακουσαι
δυνατον· τα δε ταπεινοτερα και εγγυς της των ακροωμενων διανοιας, ει μη
διηνεκως ελεγετο, ου ταχεως κατεσχε τα υψηλα τον χαμαιζηλον ακροατην. ∆ια δη
τουτο εστι και τα πλειονα ταπεινοτερα των υψηλων ειρημενα παρ' αυτου. Ἀλλ' ινα
μη τουτο ετεραν τινα εργασηται βλαβην παλιν, κατεχον κατω τον μαθητην, ουχ
απλως τα καταδεεστερα τιθησιν, αν μη προτερον ειπηι και την αιτιαν δι' ην ταυτα
λεγει· ο δη και ενταυθα πεποιηκεν. Ἐπειδη γαρ ειπε περι του βαπτισματος απερ ειπε,
και της κατα χαριν γεννησεως της εν τηι γηι γινομενης, βουλομενος και εις την
γεννησιν καθειναι την εαυτου την αποῤρητον εκεινην και αφραστον, τεως
διαβασταζει, και ου καθιησιν· ειτα και την αιτιαν λεγει, δι' ην ου καθιησι. Τις δε
εστιν αυτη; Ἡ παχυτης και η ασθενεια των ακουοντων. Και ταυτην αινιττομενος
επηγαγε λεγων· Ει τα επιγεια ειπον υμιν, και ου πιστευετε, πως, εαν ειπω υμιν τα
επουρανια, πιστευσετε; Ὥστε οπουπερ αν ειπηι μετριον τι και ταπεινον, τηι των
ακουοντων ασθενειαι λογιστεον αυτο. Τα δε επιγεια ενταυθα τινες μεν περι του
ανεμου φασιν ειρησθαι· τουτεστιν, ει και υποδειγμα απο των επιγειων εδωκα, και
ουδε ουτως επεισθητε, πως δυνησεσθε τα υψηλοτερα μαθειν; Ει δε το βαπτισμα
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιγειον ενταυθα λεγοι, μη θαυμασηις. Ἢ γαρ δια το εν τηι γηι τελεισθαι, η προς
συγκρισιν της εαυτου γεννησεως της φρικωδεστατης εκεινης ονομαζων ουτως αυτο
καλει. Ει γαρ και επουρανιος αυτη η γεννησις, αλλα προς εκεινην παραβαλλομενη
την αληθη, και εκ της του Πατρος ουσιας ουσαν, επιγειος εστι. Και καλως ουκ ειπεν,
Ουχι νοειτε, αλλ', Ου πιστευετε. Ὅταν μεν γαρ προς εκεινα τις δυσκολαινηι, α δια του
νου λαβειν εστι, και μη ραιδιως καταδεχηται, εικοτως αν ανοιαν εγκαλοιτο· οταν δε
ταυτα μη δεχηται, α λογισμωι μεν ουκ εστι λαβειν, πιστει δε μονηι, ουκ ετι ανοιας,
αλλ' απιστιας εστι το εγκλημα. Ἀπαγων ουν αυτον του μη ζητειν λογισμοις το
λεχθεν, σφοδροτερον αυτου καθικνειται, απιστιαν εγκαλων. Ει δε την ημετεραν
πιστει χρη 59.158 δεχεσθαι γεννησιν, τινος αν ειεν αξιοι οι την του Μονογενους
λογισμοις περιεργαζομενοι; Ἀλλ' ισως ειποι τις αν, και τινος ενεκεν ελεγετο ταυτα,
ει μη εμελλον πιστευειν οι ακουοντες; Ὅτι ει και εκεινοι μη επιστευον, αλλ' οι μετ'
αυτους εμελλον αυτα δεχεσθαι και κερδαινειν. Καθικνουμενος τοινυν αυτου
σφοδροτατα, δεικνυσι λοιπον οτι ου ταυτα οιδε μονον, αλλα και ετερα πολλωι πλειω
τουτων και μειζω Ὅθεν και τουτο δια της επαγωγης εδηλωσεν, ουτως ειπων· Και
ουδεις αναβεβηκεν εις τον ουρανον, ει μη ο εκ του ουρανου καταβας, ο Υιος του
ανθρωπου, ο ων εν τωι ουρανωι. Και ποια αυτη η ακολουθια, φησι; Μεγιστη μεν ουν,
και σφοδρα τοις εμπροσθεν συναιδουσα. Ἐπειδη γαρ εκεινος ειπεν, οτι Οιδαμεν οτι
απο Θεου εληλυθας διδασκαλος, τουτο αυτο διορθουται, μονονουχι λεγων· μη
νομισηις με ουτως ειναι διδασκαλον ως τους πολλους των προφητων απο γης οντας.
Ἐξ ουρανου γαρ παρειμι νυν. Των μεν γαρ προφητων ουδεις αναβεβηκεν εκει· εγω
δε εκει διατριβω. Ειδες πως και το σφοδρα δοκουν υψηλον ειναι, σφοδρα αναξιον
αυτου της μεγαλωσυνης εστιν; Ου γαρ εν ουρανωι μονον εστιν, αλλα και πανταχου,
και παντα πληροι. Ἀλλ' ετι προς την ασθενειαν του ακροατου διαλεγεται, κατα
μικρον αυτον αναγειν βουλομενος. Υιον δε ανθρωπου ενταυθα ου την σαρκα
εκαλεσεν, αλλ' απο της ελαττονος ουσιας ολον εαυτον, ιν' ουτως ειπω, ωνομασε
νυν. Και γαρ τουτο εθος αυτωι, πολλακις μεν απο της θεοτητος, πολλακις δε απο της
ανθρωποτητος το παν καλειν. Και καθως Μωυσης υψωσε τον οφιν εν τηι ερημωι,
φησιν, ουτως υψωθηναι δει τον Υιον του ανθρωπου. Παλιν και τουτο δοκει
απηρτησθαι των εμπροσθεν, πολλην δε και αυτο την συναφειαν εχει. Ειπων γαρ την
μεγιστην εις ανθρωπους γεγεννημενην ευεργεσιαν δια του βαπτισματος, επαγει και
την ταυτης αιτιαν, και εκεινης ουκ ελαττονα, την δια του σταυρου. Ὥσπερ ουν και
Παυλος Κορινθιοις διαλεγομενος, ταυτας ομου τιθησι τας ευεργεσιας, ουτω λεγων·
Μη Παυλος εσταυρωθη υπερ υμων, η εις το ονομα Παυλου εβαπτισθητε; Μαλιστα
γαρ παντων τα δυο ταυτα την αφατον αυτου δεικνυσιν αγαπην, οτι τε υπερ εχθρων
επαθε, και οτι αποθανων υπερ εχθρων, δια του βαπτισματος ολοκληρον των
αμαρτηματων την συγχωρησιν εδωρησατο. βʹ. Τινος δε ενεκεν ουκ ειπε σαφως, οτι
μελλω σταυρουσθαι, αλλ' επι τον παλαιον παρεπεμψε τυπον τους ακροατας; Πρωτον
μεν, ινα μαθωσιν οτι συγγενη τα παλαια τοις καινοις, και ουκ αλλοτρια τουτων
εκεινα· επειτα ινα γνωις, οτι ουκ ακων επι το παθος ηρχετο· και ετι προς τουτοις ινα
μαθηις, οτι ουτε αυτωι τις απο του πραγματος γινεται βλαβη, και πολλοις εντευθεν
τικτεται σωτηρια. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, και πως ενι εις τον σταυρωθεντα
πιστευσαντας σωθηναι, οταν και αυτος υπο θανατου κατεσχημενος 59.159 ηι; επι την
παλαιαν ημας ιστοριαν αγει. Ει γαρ προς εικονα χαλκην οφεως ιδοντες Ἰουδαιοι
διεφυγον θανατον· πολλωι μαλλον οι εις τον εσταυρωμενον πιστευοντες, εικοτως
και πολλωι μειζονος απολαυσονται της ευεργεσιας. Ου γαρ δια την ασθενειαν του
σταυρουμενου, ουδε δια το περιγενεσθαι Ἰουδαιους τουτο γινεται, αλλ' επειδη
Ἠγαπησεν ο Θεος τον κοσμον, δια τουτο ο εμψυχος αυτου ναος σταυρουται. Ἵνα πας
ο πιστευων εις αυτον, μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην αιωνιον. Ὁραις την του σταυρου
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιτιαν, και την εξ αυτου σωτηριαν; οραις του τυπου προς την αληθειαν την
συγγενειαν; Ἐκει θανατον διεφυγον Ἰουδαιοι, αλλα τον προσκαιρον· ενταυθα τον
αιωνιον οι πιστευοντες. Ἐκει δηγματα οφεων ιατο ο κρεμαμενος οφις, ενταυθα του
νοητου δρακοντος εθεραπευσε τας πληγας ο σταυρωθεις Ἰησους· εκει ο τοις
οφθαλμοις τουτοις βλεπων εθεραπευετο, ενταυθα ο τοις της διανοιας οφθαλμοις
ορων, παντα αποτιθεται τα αμαρτηματα· εκει χαλκος το κρεμαμενον ην εις σχημα
οφεως διατυπωθεις, ενταυθα σωμα δεσποτικον υπο Πνευματος κατασκευασθεν.
Ὄφις εδακνεν εκει, και οφις ιατο· ουτω και ενταυθα θανατος απωλεσε, και θανατος
εσωσεν. Ἀλλ' ο μεν απολλυς οφις, ιον ειχεν· ο δε σωζων, ιου καθαρος ην. Και
ενταυθα το αυτο παλιν· ο μεν γαρ απολλυς θανατος αμαρτιαν ειχεν, ωσπερ τον ιον ο
οφις· ο δε του ∆εσποτου, αμαρτιας πασης απηλλακτο, ωσπερ ουν ο χαλκους οφις,
ιου. Ἁμαρτιαν γαρ, φησιν, ουκ εποιησεν, ουδε δολος ευρεθη εν τωι στοματι αυτου.
Και τουτο εστιν, ο φησι Παυλος· Ἀπεκδυσαμενος τας αρχας και τας εξουσιας,
εδειγματισεν εν παῤρησιαι θριαμβευσας αυτους εν αυτωι. Καθαπερ γαρ τις αθλητης
γενναιος, οταν επι μετεωρου τον ανταγωνιστην αρας και καταῤραξας, λαμπροτεραν
αποφαινηι την νικην· ουτω και ο Χριστος, της οικουμενης απασης ορωσης, τας
αντικειμενας δυναμεις κατεβαλε, και τους επι της ερημιας πληττομενους ιασαμενος,
παντων των θηριων απηλλαξε κρεμασθεις επι του σταυρου. Ἀλλ' ουκ ειπε,
κρεμασθηναι δει, αλλ', Ὑψωθηναι. Ὅπερ γαρ ευφημοτερον ειναι εδοκει δια τον
ακροωμενον, και εγγυς του τυπου, τουτο τεθεικεν. Ουτω γαρ ηγαπησεν ο Θεος τον
κοσμον, οτι τον Υιον αυτου τον μονογενη εδωκεν, ινα πας ο πιστευων εις αυτον μη
αποληται, αλλ' εχηι ζωην αιωνιον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Μη θαυμασηις οτι εγω
μελλω υψουσθαι, ινα σωθητε υμεις. Και γαρ και τωι Πατρι τουτο δοκει, και αυτος
ουτως υμας ηγαπησεν, ως υπερ των δουλων δουναι τον Υιον, και δουλων
αγνωμονων. Καιτοι ουκ αν τις ουδε υπερ φιλου τουτο ποιησειεν, [ουδε υπερ δικαιου
ταχεως, οπερ και ο Παυλος δηλων ελεγε·] Μολις γαρ υπερ δικαιου τις αποθανειται.
Ἀλλ' εκεινος μεν πλατυτερον, επειδη προς πιστους διελεγετο· ενταυθα δε
συνεσταλμενως μεν ο Χριστος, επειδη προς Νικοδημον ην ο λογος, εμφαντικωτερον
δε. Και γαρ εκαστη λεξις πολλην εχει την εμφασιν. Τωι τε γαρ ειπειν, Ουτως ηγαπησε,
και τωι, Ὁ Θεος τον κοσμον, πολλην δεικνυσι της αγαπης την επιτασιν. Πολυ γαρ το
μεσον και απειρον ην. Ὁ γαρ αθανατος, ο αναρχος, η μεγαλωσυνη η απεραντος, τους
απο γης και σποδου, τους μυριων γεμοντας αμαρτηματων, τους δια παντος
προσκεκρουκοτας του χρονου, τους αγνωμονας, τουτους ηγαπησε. Και τα μετα ταυτα
δε παλιν 59.160 ομοιως εμφαντικα, απερ επηγαγε λεγων· Ὅτι τον Υιον αυτου τον
μονογενη εδωκεν· ου δουλον, ουκ αγγελον, ουκ αρχαγγελον φησι. Καιτοι γε ουδ' αν
περι παιδα τις τοσαυτην επεδειξατο σπουδην, οσην περι τους οικετας τους
αγνωμονας ο Θεος. Το μεν ουν παθος ου σφοδρα γυμνως τιθησιν, αλλα
συνεσκιασμενως· το δε απο του παθους κερδος, σαφως και ανακεκαλυμμενως,
λεγων ουτως· Ἵνα πας ο πιστευων εις αυτον, μη αποληται, αλλ' εχηι ζωην αιωνιον.
Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ὑψωθηναι δει, και τον θανατον ηινιξατο, ινα μη κατηφης ο
ακροατης απο τουτων γενηται των ρηματων, ανθρωπινον τι περι αυτου υποπτευων,
και τον θανατον αυτου νομιζων ανυπαρξιαν ειναι, σκοπει πως αυτο διορθουται,
Υιον τε Θεου λεγων ειναι τον διδομενον, και ζωης αιτιον ειναι, και ζωης αιωνιου.
Ουκ αν δε ο τοις αλλοις ζωην παρεχων δια του θανατου, αυτος εμελλεν ειναι εν τωι
θανατωι διηνεκως. Ει γαρ οι πιστευοντες εις τον εσταυρωμενον ουκ απολλυνται,
πολλωι μαλλον αυτος σταυρωθεις ουκ απολειται. Ὁ γαρ των αλλων την απωλειαν
αναιρων, πολλωι μαλλον αυτος ταυτης απηλλακται· ο τοις αλλοις παρεχων ζωην,
πολλωι μαλλον εαυτωι πηγαζει ζωην. Ὁραις οτι πανταχου πιστεως χρεια; Τον γαρ
σταυρον πηγην ζωης ειναι φησιν, ο λογισμος μεν ουκ αν ραιδιως παραδεξαιτο· και
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαρτυρουσιν ετι και νυν Ἕλληνες καταγελωντες· η δε την των λογισμων ασθενειαν
υπερβαινουσα πιστις, ραιδιως αν αυτο και δεξαιτο και κατασχοι. Ποθεν δε ουτως
ηγαπησεν ο Θεος τον κοσμον; Ἄλλοθεν μεν ουδαμοθεν, εξ αγαθοτητος δε μονης. γʹ.
Ἐντραπωμεν τοινυν αυτου την αγαπην· αισχυνθωμεν της φιλανθρωπιας την
υπερβολην. Αυτος μεν γαρ ουδε του Μονογενους εφεισατο δι' ημας· ημεις δε και
χρηματων φειδομεθα καθ' εαυτων. Αυτος και τον γνησιον Υιον εδωκεν υπερ ημων·
ημεις δε ουδε αργυριου καταφρονουμεν υπερ αυτου, αλλ' ουδε υπερ ημων. Και πως
αν ειη ταυτα συγγνωμης αξια; Καν μεν ανθρωπον ιδωμεν κινδυνους και θανατους
υπερ ημων καταδεξαμενον, παντων προτιθεμεν, και εν τοις πρωτοις αριθμουμεν
των φιλων, και παντα αυτωι τα ημετερα εγχειριζομεν, και αυτου μαλλον η ημετερα
ειναι φαμεν· και ουδε ουτως ηγουμεθα αντιδοσιν αξιαν αυτωι διδοναι. Ἐπι δε του
Χριστου ουδε τουτο το μετρον της ευγνωμοσυνης φυλαττομεν· αλλ' εκεινος μεν την
ψυχην εθηκεν υπερ ημων, και το αιμα το τιμιον εξεχεε δι' ημας, τους ουκ ευνους
ουδε αγαθους γεγενημενους· ημεις δε ουδε χρηματα χεομεν δι' εαυτους, αλλα
περιορωμεν αυτον γυμνον και ξενον υπερ ημων αποθανοντα. Και τις ημας της
μελλουσης εξαιρησεται κολασεως; Ει γαρ μη ο Θεος, αλλ' ημεις εαυτους εκολαζομεν,
αρα ουκ αν καθ' εαυτων την ψηφον εξηνεγκαμεν; αρα ουκ αν το της γεεννης
εαυτους κατεδικασαμεν πυρ, τον υπερ ημων την ψυχην θεντα λιμωι τηκομενον
περιορωντες; Και τι λεγω χρηματα; Ει γαρ μυριας ειχομεν ψυχας, ουχ απασας υπερ
αυτου θειναι εχρην; Καιτοι γε ουδε ουτως αξιον τι της ευεργεσιας εποιησαμεν αν. Ὁ
μεν γαρ πρωτως ευεργετων, φανεραν επιδεικνυται την χρηστοτητα· ο δε
ευεργετηθεις, ο τι αν αντιδωι, οφειλην αποδιδωσιν, ου χαριν κατατιθεται· και
μαλιστα οταν ο καταρξας εχθρους ευεργετων ειη, και ο αντιδιδους και εις ευεργετην
κατατιθηται τα γινομενα, και αυτος αυτων απολαυηι παλιν. Ἀλλ' ημας ουδε 59.161
ταυτα εφελκεται· αλλ' ουτως εσμεν αγνωμονες, ως οικεταις μεν και ημιονοις και
ιπποις περιδεραια χρυσα περιτιθεναι, τον δε ∆εσποτην γυμνον περιιοντα, και θυρας
εκ θυρων αμειβοντα, και αει προς ταις εξοδοις ισταμενον και χειρας εκτεινοντα
περιοραιν, πολλακις δε και απηνει βλεπειν αυτον οφθαλμωι· καιτοι γε και τουτο αυτο
δι' ημας υπομενει. Ἡδεως γαρ πειναι, ινα συ τραφηις· και γυμνος περιεισιν, ινα σοι
παρασχηι του της αφθαρσιας ενδυματος την υποθεσιν. Ἀλλ' ουδε ουτω προΐεσθε των
υμετερων ουδεν· αλλα των ιματιων τα μεν εστι σητοβρωτα, τα δε αχθος τωι κιβωτιωι,
και περιττη φροντις τοις κεκτημενοις· ο δε και ταυτα και τα αλλα παντα δεδωκως,
γυμνος περιεισιν. Ἀλλ' ουκ εν τωι κιβωτιωι αυτα αποτιθεσθε, αλλ' αυτοι
περιβεβλημενοι καλλωπιζεσθε; Ειπε, τι το πλεον υμιν απο τουτων; Ἵνα το των
αγοραιων ιδηι πληθος υμας; Και τι τουτο; Ου γαρ τον περικειμενον σε ταυτα
θαυμασονται, αλλα τον τοις δεομενοις παρεχοντα. Ὥστε ει βουλει θαυμαζεσθαι,
ετερους περιβαλλων, μαλλον μυριων απολαυσηι κροτων. Τοτε σε και ο Θεος
επαινεσεται μετα των ανθρωπων. Νυνι δε επαινεσεται μεν ουδεις, φθονησουσι δε
απαντες, το 59.162 μεν σωμα κοσμουμενον ορωντες, την δε ψυχην ημελημενην
εχοντα. Ουτος και γυναιξι πορναις προσεστιν ο κοσμος· πολλακις δε και
πολυτελεστερα και φαιδροτερα παρ' εκειναις τα ιματια· ο δε της ψυχης κοσμος παρα
τοις εν αρετηι ζωσι μονον εστι. Ταυτα συνεχως λεγω, και λεγων ου παυσομαι, ου
πενητων ουτω κηδομενος, ως των υμετερων ψυχων. Ἐκεινοις μεν γαρ, καν μη παρ'
ημων, αλλ' ομως ετερωθεν εσται τις παραμυθια· καν μη γενηται παραμυθια, αλλα
λιμωι διαφθαρωσιν, ουδεν μεγα το της ζημιας αυτοις. Τι γαρ εβλαψε τον Λαζαρον η
πενια και το λιμωι τηκεσθαι; Ὑμας δε ουδεις εξαιρησεται της γεεννης, αν μη της
παρα των πενητων τυχητε βοηθειας. Ἀλλ' ερουμεν τα αυτα τωι πλουσιωι, τωι
διηνεκως μεν τηγανιζομενωι, παραμυθιας δε μηδεμιας τυγχανοντι. Ἀλλα μη γενοιτο,
μηδενα ταυτα ακουσαι ποτε τα ρηματα, αλλ' εις τους κολπους Ἀβρααμ απελθειν·
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.161 ΟΜΙΛΙΑ ΚΗʹ. Ου γαρ απεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου, ινα κρινηι
τον κοσμον, αλλ' ινα σωσηι τον κοσμον.
αʹ. Πολλοι των ραιθυμοτερων εις αμαρτηματων μεγεθος και ολιγωριας
υπερβολην τηι του Θεου κεχρημενοι φιλανθρωπιαι, ταυτα φθεγγονται τα ρηματα·
Ουκ εστι γεεννα, ουκ εστι κολασις, παντα ο Θεος αφιησιν ημιν τα αμαρτηματα
Ουσπερ επιστομιζων σοφος τις ανηρ φησι· Μη ειπηις, Ὁ οικτιρμος αυτου πολυς, το
πληθος των αμαρτιων μου εξιλασεται· οτι ελεος και οργη παρ' αυτωι, και επι
αμαρτωλους καταπαυσει ο θυμος αυτου· και παλιν, Κατα το πολυ ελεος αυτου,
πολυς και ο ελεγχος αυτου. Και που, φησι, τα της φιλανθρωπιας, ει τα κατ' αξιαν
αποληψομεθα των αμαρτηματων; Ὅτι μεν τα κατ' αξιαν αποληψομεθα, ακουε και
του Προφητου και του Παυλου λεγοντος· του μεν, οτι Συ αποδωσεις εκαστωι κατα τα
εργα αυτου· του δε, Ὃς αποδωσει εκαστωι κατα το εργον αυτου. Ὅτι δε και ουτω
πολλη η φιλανθρωπια του Θεου, και τουτο εντευθεν δηλον. Εις γαρ δυο ζωης αιωνας
τα ημετερα διελων ο Θεος τουτους, τον παροντα και τον μελλοντα βιον, και τον μεν
εν αγωνων ταξει, τον δε εν χωραι στεφανων ποιησας ειναι, πολλην καντευθεν την
φιλανθρωπιαν επεδειξατο. Πως και τινι τροπωι; Ὅτι πραξαντος πολλα και χαλεπα
αμαρτηματα, και ου διαλιποντας απο νεοτητος εις εσχατον γηρας μυριοις την ψυχην
καταῤρυπαινειν εαυτων κακοις, ουδενος τουτων απηιτησεν ευθυνας ημας των
αμαρτηματων, αλλ' εδωκεν αυτων αφεσιν δια λουτρου παλιγγενεσιας, και
δικαιοσυνην και αγιασμον εχαρισατο. Τι ουν, φησιν, αν εκ πρωτης ηλικιας
μυστηριων καταξιωθεις τις μετα ταυτα μυρια αμαρτηι; Ὁ τοιουτος λοιπον μειζονος
κολασεως αξιος. Των γαρ αυτων αμαρτηματων ου τας αυτας τιννυμεν δικας, αλλα
πολλωι χαλεπωτερας, οταν μετα μυσταγωγιαν πλημμελησωμεν. Και δηλοι Παυλος
ουτω λεγων· Ἀθετησας τις νομον Μωυσεως, χωρις οικτιρμων επι δυσι και τρισι
μαρτυσιν αποθνησκει· ποσωι δοκειτε χειρονος αξιωθησεται τιμωριας ο τον Υιον του
Θεου καταπατησας, και το αιμα της διαθηκης κοινον ηγησαμενος, και την χαριν του
Πνευματος εν 59.162 υβρισας; Μειζονος ουν εσται κολασεως αξιος ο τοιουτος. Πλην
αλλα και τουτωι μετανοιας ανεωιξε θυρας, και πολλοις τροποις εδωκεν απονιψασθαι
τα πεπλημμελημενα, αν εθεληι. Ἐννοησον ουν ηλικα ταυτα φιλανθρωπιας δειγματα,
το και χαριτι αφειναι, και μετα την χαριν τον αμαρτοντα και αξιον οντα κολασεως
μη κολαζειν, αλλα διδοναι καιρον και προθεσμιαν απολογιας αυτωι. ∆ια ταυτα παντα
ο Χριστος προς τον Νικοδημον ελεγεν· Ουκ απεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου, ινα
κρινηι τον κοσμον, αλλ' ινα σωσηι τον κοσμον. ∆υο γαρ εισιν αι του Χριστου
παρουσιαι· η ηδη γεγενημενη, και η μελλουσα· ουκ επι τοις αυτοις δε αι δυο, αλλ' η
μεν προτερα γεγονεν, ουχ ινα εξετασηι τα πεπραγμενα ημιν, αλλ' ινα αφηι η δε
δευτερα, ουχ ινα αφηι, αλλ' ινα εξετασηι. ∆ια τουτο περι μεν της προτερας φησιν· Ουκ
ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα σωσω τον κοσμον· περι δε της δευτερας, Ὅταν
δε ελθηι ο Υιος εν τηι δοξηι του Πατρος αυτου, στησει τα μεν προβατα εκ δεξιων, και
τα εριφια εξ ευωνυμων. Και απελευσονται οι μεν εις ζωην, οι δε εις κολασιν
αιωνιον. Καιτοι γε και η προτερα παρουσια κρισεως ην κατα τον του δικαιου λογον.
∆ιατι; Ὅτι προ της αυτου παρουσιας νομος ην φυσικος, και προφηται, και γραπτος
παλιν νομος, και διδασκαλια, και μυριαι επαγγελιαι, και σημειων επιδειξεις, και
κολασεις και τιμωριαι, και πολλα ετερα τα διορθουν δυναμενα· και ακολουθον ην
τουτων παντων απαιτησαι ευθυνας· αλλ' επειδη φιλανθρωπος εστιν, ου ποιειται
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξετασιν, αλλα συγχωρησιν τεως. Ἐπει ει τουτο εποιησεν, απαντες αν αθροον
ανηρπασθησαν· Παντες γαρ ημαρτον, φησιν, και υστερουνται της δοξης του Θεου.
Ειδες φιλανθρωπιας αφατον υπερβολην; Ὁ πιστευων εις τον Υιον, ου κρινεται· ο δε
μη πιστευων, ηδη κεκριται. Και μην ει μη δια τουτο ηλθεν, ινα κρινηι τον κοσμον,
πως ο μη πιστευων ηδη κεκριται, ει μηδεπω παρεστι της κρισεως ο καιρος; Ἢ τουτο
ουν φησιν, οτι αυτο το απιστειν αμετανοητα, κολασις εστι· το γαρ εκτος ειναι 59.163
του φωτος, και κατ' αυτο μεγιστην εχει την τιμωριαν· η το μελλον προαναφωνει.
Καθαπερ γαρ ο φονευων, καν μη τηι ψηφωι του κρινοντος καταδικασθηι, τηι του
πραγματος καταδεδικασται φυσει, ουτω και ο απιστος. Ἐπει και ο Ἀδαμ ηι ημεραι
εφαγεν απο του ξυλου, απεθανεν. Ουτω γαρ και η αποφασις ειχεν· Ἧ αν ημεραι
φαγητε απο του ξυλου, φησιν, αποθανεισθε. Καιτοι γε εζη. Πως ουν απεθανε; Τηι
αποφασει και τηι του πραγματος φυσει. Ὁ γαρ υπευθυνον εαυτον τηι κολασει ποιησας,
υπο την τιμωριαν εστι, καν μη τωι πραγματι τεως, αλλα τηι ψηφωι. Ἵνα γαρ μη
ακουσας τις, οτι Ουκ ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, ατιμωρητι νομισηι αμαρτανειν,
και ραιθυμοτερος γενηται, και ταυτην αποτειχιζει την ολιγωριαν, λεγων, Ἤδη
κεκριται. Ἐπειδη γαρ εμελλεν η κρισις, και ουπω παρην, εγγυς αγει τον φοβον της
τιμωριας, και δεικνυσιν ηδη την κολασιν. Και τουτο δε αυτο πολλης φιλανθρωπιας
εστι, το μη μονον δουναι τον Υιον, αλλα και τον της κρισεως αναβαλλεσθαι καιρον,
ινα γενηται εξουσια τοις ημαρτηκοσι και τοις απιστουσιν απονιψασθαι τα
πεπλημμελημενα. Ὁ πιστευων εις τον Υιον, ου κρινεται· ο πιστευων, ουχ ο
περιεργαζομενος· ο πιστευων, ουχ ο πολυπραγμονων. Τι ουν, αν ακαθαρτον βιον εχηι
και πραξεις ουκ αγαθας; Μαλιστα μεν τους τοιουτους ουδε γνησιους ειναι πιστους ο
Παυλος φησι· Θεον γαρ ομολογουσιν ειδεναι, τοις δε εργοις αρνουνται. Πλην
ενταυθα εκεινο φησιν, οτι κατ' αυτο τουτο ου κρινεται, αλλα των μεν εργων
χαλεπωτεραν δωσει δικην, απιστιας δε ενεκα ου κολαζεται δια το πιστευσαι απαξ. βʹ.
Ὁραις πως απο φοβερων αρξαμενος, εις αυτα δη ταυτα παλιν κατεληξεν; Ἀρχομενος
μεν γαρ ελεγεν, Ἐαν μη τις γεννηθηι εξ υδατος και Πνευματος, ου μη εισελθηι εις την
βασιλειαν του Θεου· ενταυθα δε παλιν, οτι Ὁ μη πιστευων εις τον Υιον, ηδη κεκριται
τουτεστι, μη νομισηις την αναβολην ωφελειν τι τον υπευθυνον ηδη γεγενημενον,
εαν μη μεταβαληται. Των γαρ ηδη καταδικασθεντων και κολαζομενων ουδεν
αμεινον διακεισεται ο μη πιστευσας. Αυτη δε εστιν η κρισις, οτι ηλθε το φως εις τον
κοσμον, και ηγαπησαν οι ανθρωποι μαλλον το σκοτος η το φως. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστι· ∆ια τουτο κολαζονται, οτι σκοτος αφειναι και φωτι προσδραμειν ουκ
ηβουληθησαν. Ἐνταυθα λοιπον και απολογιας αυτους αποστερει πασης. Ει μεν γαρ
ηλθον κολαζων, φησι, και απαιτων ευθυνας των πεπραγμενων, ειχον ειπειν οτι δια
τουτο απεπηδησαμεν. Νυν δε ηλθον απαλλαξαι σκοτους, και προς φως αγαγειν. Τις
ουν τον μη βουλομενον απο σκοτους φωτι προσελθειν ελεησειεν αν; Ουδεν γαρ
εχοντες ημιν εγκαλειν, αλλα μυρια ευεργετουμενοι, φησιν, αποπηδωσιν ημων.
Τουτο και αλλαχου εγκαλων αυτοις ελεγεν, Ἐμισησαν με δωρεαν· και παλιν, Ει μη
ηλθον και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον. Ὁ μεν γαρ εν απουσιαι φωτος εν
σκοτει καθημενος, ισως αν συγγνωμην σχοιη· ο δε μετα την παρουσιαν αυτωι τωι
σκοτει προσεδρευων, διεστραμμενης γνωμης και φιλονεικου τεκμηριον επιφερει
καθ' εαυτου. Ειτα επειδη εδοκει το ειρημενον απιστον ειναι τοις πολλοις (ουδεις γαρ
αν σκοτος προτιμησειε φωτος), τιθησι και την αιτιαν αφ' ης τουτο επαθον. Τις ουν
εστιν αυτη; Ἦν γαρ αυτων, φησι, πονηρα τα εργα. Πας δε ο τα φαυλα πρασσων, μισει
το φως, και ουκ ερχεται προς το φως, ινα μη φανερωθηι αυτου τα 59.164 εργα. Και
μην ου κρινων ουδε εξεταζων ηλθεν, αλλα συγχωρων και αφιεις τα πλημμεληθεντα,
και απο πιστεως σωτηριαν διδους. Πως ουν εφυγον; Ει μεν γαρ εις δικαστηριον
ελθων εκαθισεν, ειχε τινα λογον το ειρημενον· ο γαρ πονηρα συνειδως εαυτωι, τον
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαζοντα φευγειν ειωθε· τωι δε συγχωρουντι και προστρεχουσιν οι
πεπλημμεληκοτες. Ει τοινυν συγχωρων ηλθε, τουτους μαλιστα προσδραμειν εικος
ην, τους πολλα συνειδοτας εαυτοις αμαρτηματα· οπερ ουν και επι πολλων γεγονε.
Και γαρ και τελωναι και αμαρτωλοι ελθοντες, συνανεκειντο τωι Ἰησου. Τι ουν εστι
το λεγομενον; Περι των αιρουμενων διαπαντος εν κακιαι μενειν ταυτα λεγει. Αυτος
μεν γαρ δια τουτο ηλθεν, ινα τα μεν προτερα αφηι αμαρτηματα, προς δε τα μελλοντα
ασφαλισηται. Ἐπειδη δε τινες εισιν ουτω χαυνοι και διαλελυμενοι προς τους της
αρετης πονους, ως εις εσχατας αναπνοας βουλεσθαι προσεδρευειν τηι πονηριαι, και
μηδεποτε αυτης αφιστασθαι, τουτους επισκωπτων ενταυθα δηλοι. Ἐπειδη γαρ ο
Χριστιανισμος και το της των δογματων ορθοτητος και πολιτειαν υγιαινουσαν
απαιτει, δεδοικασι, φησι, μεταθεσθαι προς ημας, επειδη μη βουλονται βιον ορθον
επιδειξασθαι. Τον μεν γαρ εν Ἑλληνισμωι ζωντα ουδεις αν διελεγξειεν. Ὁ γαρ θεους
τοιουτους εχων, και εορτας ομοιως τοις θεοις αισχρας και καταγελαστους, αξια των
δογματων και τα εργα επιδεικνυται· οι δε του Θεου, ραιθυμως ζωντες, απαντας
ευθυνοντας εχουσι και κατηγορους· τοσουτον και παρα τοις εχθροις της αληθειας
εστι το θαυμα. Ὅρα τοινυν πως μετα ακριβειας τιθησιν ο φησιν. Ου γαρ ειπεν, ο
φαυλα πραξας ουκ ερχεται προς το φως· αλλ', ο πρασσων αει, τουτεστιν, ο αει
βουλομενος εγκαλινδεισθαι τωι της αμαρτιας βορβορωι, ου βουλεται τοις νομοις
εαυτον υποβαλλειν τοις εμοις, αλλ' εξω μενων πορνευει μετα αδειας, και τα αλλα
παντα πραττει τα κεκωλυμενα. Ἐνταυθα γαρ ελθων, ως εν φωτι κλεπτης, καταδηλος
γινεται. ∆ια ταυτα την αρχην φευγει την εμην. Πολλων γουν εστιν ακουσαι και νυν
Ἑλληνων λεγοντων, δια τουτο μη δυνασθαι προς την πιστιν την ημετεραν
προσελθειν, δια το μη δυνασθαι μεθης, και πορνειας, και των τοιουτων αφιστασθαι
πλημμεληματων. Τι ουν; φησιν· ουκ εισι, και Χριστιανοι τα φαυλα πρασσοντες, και
Ἕλληνες εν φιλοσοφιαι ζωντες; Χριστιανοι μεν οτι φαυλα πρασσοντες εισιν, οιδα
καγω· ει δε και Ἕλληνες ορθως βιουντες, τουτο ουκ ετι οιδα σαφως. Μη γαρ μοι
τους απο φυσεως ειπηις επιεικεις και κοσμιους· ου γαρ εστι τουτο αρετη· αλλ' ειπε
τον πολλην απο των παθων υπομενοντα βιαν και φιλοσοφουντα. Ἀλλ' ουκ αν εχοις.
Ει γαρ βασιλειας επαγγελια, και γεεννης απειλη, και αλλη διδασκαλια τοσαυτη,
μολις κατεχουσι τους ανθρωπους εν αρετηι· σχοληι γ' αν οι περι μηδενος πεπεισμενοι
τουτων μετελθοιεν αρετην. Ει δε τινες και υποκρινονται, δοξης ενεκεν τουτο
ποιουσιν· ο δε δοξης ενεκα τουτο ποιων, οταν εξηι λαθειν, ου φεισεται του χρησασθαι
ταις επιθυμιαις ταις πονηραις. Πλην αλλ' ινα μη δοξωμεν τισιν ειναι φιλονεικοι,
συγχωρησωμεν ορθως βιουντας ειναι εν Ἕλλησιν· ουδεποτε γαρ τουτο εναντιουται
τωι λογωι· Το γαρ επι πολυ συμβαινον ειπεν, ου το σπανιακις γινομενον. 59.165 γʹ.
Ὅρα δε πως και ετερωθεν αποστερει πασης απολογιας αυτους, ειπων, οτι Ἦλθε το
φως εις τον κοσμον. Μη γαρ αυτοι, φησιν, αυτο εζητησαν; μη γαρ εκαμον; μη γαρ
επονησαν ινα ευρωσιν; Αυτο το φως ηλθε προς αυτους, και ουδε ουτω προσεδραμον.
Πλην επει τινας και παρα Χριστιανοις ειναι πονηρως βιουντας, εκεινο αν ειποιμεν,
οτι ου περι των εξ αρχης γενομενων Χριστιανων, και εκ προγονων διαδεξαμενων
την ευσεβειαν τουτο λεγει· ει και τα μαλιστα και ουτοι πολλακις απο βιου πονηρου
εκ της των δογματων ακριβειας παρεσαλευθησαν· αλλ' ομως ου περι τουτων αυτον
οιμαι νυν λεγειν, αλλα περι των εξ Ἑλληνων η Ἰουδαιων οφειλοντων προς την
ορθην μεταθεσθαι πιστιν. ∆εικνυσι γαρ οτι ουδεις αν ελοιτο εν πλανηι ζων επι την
πιστιν ελθειν, μη προτερον επιγραψας εαυτωι βιον ορθον· και ουδεις αν εν απιστιαι
μεινειε, μη προτερον ελομενος διαπαντος ειναι κακος. Μη γαρ μοι τουτο ειπηις, οτι
σωφρονει, και ουχ αρπαζει· ου γαρ δη ταυτα μονα εστιν αρετη. Τι γαρ οφελος, οταν
ταυτα μεν εχηι, δοξης δε ηι δουλος κενης, και φιλων εταιριαν αισχυνομενος επι της
πλανης μενηι; Τουτο γαρ ουκ εστιν ορθως βιουν. Ὁ δοξης δουλος του πορνευοντος
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουκ ελαττων εστιν· ουτος πολλωι πλειονα και χαλεπωτερα εργαζεται κακα εκεινου.
Ἀλλ' ειπε μοι τινα παντων απηλλαγμενον των παθων, και πασης κακιας ελευθερον,
και μενοντα παρ' Ἕλλησιν. Ἀλλ' ουκ αν εχοις. Και γαρ οι τα μεγαλα παρ' αυτοις
κομπασαντες, και χρηματων και γαστρος περιγενομενοι, καθως φασι, δοξηι μαλιστα
παντων ανθρωπων εδουλωθησαν· ο παντων αιτιον εστι των κακων. Ουτω και οι
Ἰουδαιοι μεμενηκασιν. ∆ιο και εγκαλων αυτοις ελεγε· Πως δυνασθε πιστευειν, δοξαν
παρα ανθρωπων λαμβανοντες; Και τι δηποτε τωι Ναθαναηλ, ωι και αληθειαν
εμαρτυρησεν, ου διελεχθη περι τουτων, ουδε εξετεινε λογον μακρον; Ὅτι ουδε
εκεινος μετα τοσαυτης παρεγενετο σπουδης. Ουτος μεν γαρ τουτο εργον ετιθετο, και
ον αλλοι καιρον αναπαυσεως ειχον, τουτον ουτος καιρον ακροασεως εποιειτο.
Ἐκεινος δε παρ' ετερου πεισθεις αφικετο· πλην ουδε εκεινον παρεδραμε· προς γαρ
εκεινον φησιν· Ἀπαρτι οψεσθε τους ουρανους ανεωιγμενους, και τους αγγελους του
Θεου αναβαινοντας και καταβαινοντας. Τουτωι δε τουτων μεν ουδεν ειπε, περι δε
της οικονομιας και της αιωνιου ζωης διαλεγεται, διαφορως εκαστωι προς την
υποκειμενην προαιρεσιν φθεγγομενος. Ἐκεινωι μεν γαρ, επειδη και τα των
προφητων ηπιστατο και ουδε δειλος ουτως ην, ηρκει τοσουτον ακουσαι μονον·
ουτος δε επειδη δειλιαι ετι κατειχετο, σαφως μεν αυτωι το παν ουκ εξεκαλυψε,
κατεσεισε δε αυτου την γνωμην, 59.166 ωστε φοβωι φοβον εκβαλειν, τον τε μη
πιστευοντα λεγων κρινεσθαι, και το μη πιστευειν απο πονηρας γινεσθαι
συνειδησεως. Ἐπειδη γαρ και της παρα των ανθρωπων δοξης πολυν εποιειτο λογον,
και ταυτης μαλλον η της κολασεως (Πολλοι γαρ, φησι, των αρχοντων επιστευον εις
αυτον, δια δε τους Ἰουδαιους ουχ ωμολογουν), και απο ταυτης αυτου καθαπτεται,
και δεικνυσι δι' ων λεγει, οτι ουκ ενεστι τον εμοι μη πιστευοντα δι' αλλο τι μη
πιστευειν, αλλ' η δια το βιον ακαθαρτον εχειν. Και προιων μεν φησιν· Ἐγω ειμι το
φως· ενταυθα δε, Ἦλθε το φως εις τον κοσμον. Ἐν γαρ προοιμιοις συνεσκιασμενως
μαλλον εφθεγγετο· προιων δε, σαφεστερον. Ἀλλ' ομως υπο της δοξης ο ανθρωπος
κατειχετο της των πολλων· διο και ουδε παῤρησιαζεσθαι ηνειχετο ως εχρην.
Φευγωμεν τοινυν την κενην δοξαν· τουτο γαρ εστι παντων το παθος
τυραννικωτερον. Ἐντευθεν πλεονεξια και χρηματων ερως· εντευθεν μισος και
πολεμοι και μαχαι. Ὁ γαρ του πλειονος ερων, ουδαμου στηναι δυνησεται. Ἐραι δε
ουδαμοθεν αλλοθεν, αλλ' απο του δοξης εραιν κενης. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι,
πληθος ευνουχων, και ανδραποδων αγελας, και πολλην οι πολλοι περιβαλλονται
φαντασιαν; Ου χρειας ενεκεν, αλλ' υπερ του μαρτυρας εχειν της ακαιρου ταυτης
φαντασιας τους απαντωντας. Ἂν τοινυν ταυτην αποτεμωμεν, μετα της κεφαλης και
τα λοιπα της κακιας ανελουμεν μελη, και ουδεν το κωλυσον εσται την γην ημας
οικειν ως τον ουρανον. Ουδε γαρ προς κακιαν μονον ωθει τους αλοντας, αλλα και
ταις αρεταις παρυφεστηκε· και οταν ημας εκειθεν εκβαλειν μη δυνηθηι, εν αυτηι τηι
αρετηι πολλην την ζημιαν εργαζεται, τους μεν πονους υποστηναι αναγκαζουσα, των
δε καρπων αποστερουσα. Ὁ γαρ προς ταυτην βλεπων, και νηστευων, και ευχομενος,
και ελεων, απεχει τον μισθον αυτου. Τι ταυτης της ζημιας ελεεινοτερον γενοιτ' αν,
αλλ' η οταν συμβαινηι κοπτεσθαι εικη και ματην, και καταγελαστον γινεσθαι, και της
ανωθεν εκπιπτειν δοξης; Ου γαρ εστιν αμφοτερων εφιεμενον, αμφοτερων τυχειν.
Τυχειν μεν γαρ εστιν αμφοτερων, οταν δη μη αμφοτερων, αλλα της μιας
επιθυμωμεν της εκ των ουρανων· αμφοτερων δε ερωντα ουκ εστιν αμφοτερων
τυχειν. ∆ιοπερ ει βουλομεθα δοξης επιτυγχανειν, φευγωμεν την ανθρωπινην δοξαν,
και της παρα του Θεου μονης επιθυμωμεν. Ουτω γαρ και ταυτης κακεινης
επιτευξομεθα· ης γενοιτο παντας ημας απολαυσαι. χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.165 ΟΜΙΛΙΑ ΚΘʹ. Ἦλθε δε εις την
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰουδαιαν γην αυτος και οι μαθηται αυτου, και εκει διετριβε μετ' αυτων, και
εβαπτιζεν. αʹ. Ουδεν της αληθειας φανερωτερον, ουδε ισχυροτερον γενοιτ' αν,
ωσπερ του ψευδους ουδεν ασθενεστερον, καν μυριοις παραπετασμασι συσκιαζηται.
Ευφωρατον τε γαρ και ουτω γινεται, και καταῤρει ραιδιως. Ἡ δε αληθεια γυμνη
προκειται πασι τοις βουλομενοις αυτης την ωραν περισκοπειν· και ουτε λανθανειν
βουλεται, ουτε κινδυνον δεδοικεν, ουκ επιβουλας τρεμει, ου δοξης εφιεται της παρα
των πολλων, ουκ αλλωι τινι των ανθρωπινων εστιν υπευθυ 59.166 νος· αλλα
παντων εστηκεν ανωτερω, δεχομενη μεν μυριας επιβουλας, μενουσα δε
ακαταγωνιστος, και τους προς αυτην καταφευγοντας, ωσπερ εν ασφαλει τειχιωι
φυλαττουσα, τηι της οικειας δυναμεως υπερβοληι, και τας μεν λαθραιους
εκτρεπομενη καταδυσεις, πασι δε εις το μεσον προτιθεισα τα παρ' εαυτης. Τουτο
γουν και ο Χριστος τωι Πιλατωι διαλεγομενος εδηλου λεγων· Ἐγω παντοτε παῤρησιαι
εδιδαξα, και εν κρυφηι ελαλησα ουδεν. Τουτο και τοτε ειπε, και νυν επραξεν. Μετα
ταυτα ηλθεν εις την Ἰου 59.167 δαιαν γην αυτος και οι μαθηται αυτου, και εκει
διετριβε, και εβαπτιζεν. Ἐν μεν γαρ ταις εορταις εις την πολιν ανηιει, ωστε εν μεσοις
αυτοις προτιθεναι τα δογματα, και την απο των θαυματων ωφελειαν· μετα δε το
λυθηναι τας εορτας, επι τον Ἰορδανην πολλακις ηρχετο, επειδη και ενταυθα πολλοι
συνετρεχον. Τους δε πολυοχλουντας αει κατελαμβανε τοπους, ουκ επιδεικνυμενος
ουδε φιλοτιμουμενος, αλλα πλειοσι την παρ' εαυτου παρεχειν ωφελειαν σπουδαζων.
Καιτοι προιων φησιν ο Ευαγγελιστης, οτι Ἰησους ουκ εβαπτιζεν, αλλ' οι μαθηται
αυτου· οθεν δηλον, οτι και ενταυθα τουτο λεγει, οτι αυτοι εβαπτιζον μονοι. Και
τινος ενεκεν, φησιν, ουκ εβαπτιζεν; Προλαβων Ἰωαννης ειπεν, οτι Αυτος υμας
βαπτισει εν Πνευματι αγιωι, και πυρι· Πνευμα δε ουπω ην δεδωκως. Εικοτως ουν ουκ
εβαπτιζεν· οι δε μαθηται τουτο επραττον, βουλομενοι πολλους προσαγειν τηι
σωτηριωδει διδασκαλιαι. Και τι δηποτε, των μαθητων του Ἰησου βαπτιζοντων, ουκ
επαυσατο Ἰωαννης τουτο ποιων, αλλα μεμενηκε και αυτος βαπτιζων, και μεχρι της
εις το δεσμωτηριον εισαγωγης τουτο επραττε; Το γαρ ειπειν, Ἦν δε και Ἰωαννης
βαπτιζων εν Αινων· και επαγαγειν, Ουπω γαρ ην βεβλημενος εις την φυλακην,
δηλουντος ην, οτι εως τοτε ουκ επαυσατο τουτο ποιων. Και τινος, φησιν, ενεκεν εως
τοτε εβαπτιζε; καιτοι γε σεμνοτερους αν απεφηνε τους μαθητας του Ἰησου, ει γε
εκεινων αρξαμενων αυτος επαυσατο. Τινος ουν ενεκεν εβαπτιζεν; Ἵνα μη τους
εαυτου μαθητας εις πλειονα ζηλον εμβαληι, και φιλονεικοτερους εργασηται. Ει γαρ
μυριακις βοων, και των πρωτειων αει τωι Χριστωι παραχωρων, και τοσουτον εαυτον
ελαττων, ουκ επεισεν αυτους αυτωι προσδραμειν· ει και τουτο προσεθηκε, πολλωι
φιλονεικοτερους αν εποιησε. ∆ια τουτο και ο Χριστος τοτε μαλιστα ηρξατο
κηρυττειν, οτε εκποδων ο Ἰωαννης εγενετο. Οιμαι δε και δια τουτο συγχωρηθηναι
την τελευτην Ἰωαννου και ταχιστην αυτωι γενεσθαι, ωστε πασαν του πληθους την
διαθεσιν επι τον Χριστον μετελθειν, και μηκετι ταις περι αμφοτερων εαυτους
σχιζεσθαι γνωμαις. Χωρις δε τουτων, και εν τωι βαπτιζειν ουκ επαυσατο συνεχως
παραινων, και μεγαλα και σεμνα δεικνυς τα του Ἰησου. Ἐβαπτιζε δι' ουδεν ετερον, η
μονον εις τον ερχομενον μετ' αυτον, ινα πιστευσωσιν. Ὁ τοινυν τουτο κηρυττων,
πως αν σεμνους απεφηνε τους μαθητας του Χριστου; Παυσαμενος γαρ, τουναντιον
αν εδοξε ζηλωι η οργηι τουτο ποιειν· τωι δε επιμειναι κηρυττων, ισχυροτερα ταυτα
απεφηνε. Ου γαρ εαυτωι την δοξαν εκτατο, αλλα τωι Χριστωι παρεπεμπε τους
ακροωμενους, και ουχ ηττον των μαθητων αυτωι συνεπραττεν, αλλα και πολλωι
μαλλον, οσωι και ανυποπτος αυτου η μαρτυρια ην, και πολλωι μειζονα δοξαν παρα
πασιν ειχεν εκεινων. Ὅπερ ουν και ο Ευαγγελιστης αινιττομενος ελεγεν, οτι
Ἐξηρχοντο, και εβαπτιζοντο προς αυτον πασα η Ἰουδαια και η περιχωρος του
Ἰορδανου. Και των μαθητων δε βαπτιζοντων, ου διελιπον πολλοι προς αυτον
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρεχοντες. Ει δε τις εξεταζοι, και τι πλεον ειχε το των μαθητων βαπτισμα, του
Ἰωαννου; ερουμεν, οτι ουδεν. Ἑκατερα γαρ ομοιως της εκ του 59.168 Πνευματος
χαριτος αμοιρα ην, και αιτια μια αμφοτεροις ην του βαπτιζειν, το τωι Χριστωι
προσαγειν τους βαπτιζομενους. Ἵνα γαρ μη αει περιτρεχοντες ουτω συναγωσι τους
οφειλοντας πιστευειν, οπερ επι του Σιμωνος ο αδελφος εποιησε, και επι του
Ναθαναηλ ο Φιλιππος, το βαπτισαι ενεστησαντο, ωστε δι' αυτου απαντας επαγεσθαι
απονητι, και τηι μελλουσηι προοδοποιειν πιστει. Ὅτι δε ουδεν πλεον ειχεν αλληλων
τα βαπτισματα, τα εχομενα δηλοι. Ποια δη ταυτα; Ἐγενετο, φησι, ζητησις εκ των
μαθητων Ἰωαννου μετα Ἰουδαιου περι καθαρισμου. Ζηλοτυπως γαρ εχοντες αει
προς τους του Χριστου μαθητας οι μαθηται Ἰωαννου, και προς αυτον δε τον Χριστον,
επειδη ειδον αυτους βαπτιζοντας, ηρξαντο διαλεγεσθαι προς τους βαπτιζομενους, ως
του παρ' αυτοις βαπτισματος πλεον τι του των μαθητων του Χριστου εχοντος. Και
λαβοντες ενα των βαπτισθεντων, επεχειρουν τουτον πειθειν, αλλ' ουκ επειθον. Ὅτι
γαρ αυτοι οι επιδραμοντες εισιν, αλλ' ουκ εκεινος εζητησεν, ακουσον πως τουτο ο
Ευαγγελιστης ηινιξατο. Ου γαρ ειπεν, οτι Ἰουδαιος τις μετ' αυτων εζητησεν, αλλ' οτι
ζητησις εκ των μαθητων Ἰωαννου εγενετο μετα Ἰουδαιου τινος περι καθαρισμου. βʹ.
Σκοπει δε μοι και το ανεπαχθες του Ευαγγελιστου. Ου γαρ καταφορικως εχρησατο
τωι λογωι· αλλ' οση δυναμις, παραμυθειται το εγκλημα, ζητησιν γενεσθαι απλως
λεγων· επει οτι γε απο ζηλοτυπιας ελεγετο τα λεγομενα, τα εξης δηλοι, α και αυτα
ανεπαχθως τεθεικεν. Ἦλθον γαρ, φησι, προς τον Ἰωαννην, και ειπον αυτωι· Ῥαββι,
ος ην μετα σου περαν του Ἰορδανου, ωι συ μεμαρτυρηκας, ιδε ουτος βαπτιζει, και
παντες ερχονται προς αυτον· τουτεστιν, ον εβαπτισας συ. Τουτο γαρ αινιττονται
λεγοντες, Ὧ συ μεμαρτυρηκας· οιον, ον συ λαμπρον εδειξας, και περιβλεπτον
εποιησας, τα αυτα σοι τολμαι. Ἀλλ' ουκ ειπον, ον συ εβαπτισας· η γαρ αν
ηναγκασθησαν και της φωνης αναμνησαι της ανωθεν κατενεχθεισης, και της του
Πνευματος επιφοιτησεως· αλλα τι; Ὃς ην μετα σου περαν του Ἰορδανου, ωι συ
μεμαρτυρηκας· τουτεστιν, ος μαθητου ταξιν επειχεν, ος ημων πλεον ειχεν ουδεν,
ουτος εαυτον αποσχισας βαπτιζει. Ου τουτωι δε μονον ᾤοντο παρακνιζειν αυτον,
αλλα και τωι τα αυτων παρευδοκιμεισθαι λοιπον· Παντες γαρ, φησιν, ερχονται προς
αυτον. Ὅθεν δηλον, οτι ουτε του Ἰουδαιου περιεγενοντο, μεθ' ου την ζητησιν εσχον.
Ταυτα δε ελεγον, ατελεστερον ετι διακειμενοι, και ουδεπω φιλοτιμιας οντες
καθαροι. Τι ουν ο Ἰωαννης; Ουδε αυτος αυτοις σφοδρως επιτιμαι, δεδοικως μη και
αυτου παλιν αποσχισθεντες ετερον τι κακον εργασωνται· αλλα τι φησι; Ουδεις
δυναται ανθρωπων λαμβανειν ουδεν, εαν μη ηι δεδομενον αυτωι εκ του ουρανου. Ει
δε ταπεινοτερον φθεγγεται περι του Χριστου, μη θαυμασηις· ου γαρ ην τοιουτωι παθει
προκατειλημμενους αθροον και εκ προοιμιων διδαξαι το παν· αλλα θελει τεως
αυτους καταπληξαι και φοβησαι, και δειξαι οτι ουχ ετερωι, αλλ' η τωι Θεωι
πολεμουσιν, αυτωι πολεμουντες. Ὅπερ ουν και ο Γαμαλιηλ ελεγεν· Ου δυνασθε
καταλυσαι αυτο, μηποτε και θεομαχοι ευρεθητε· τουτο και αυτος λανθανοντως
ενταυθα κατασκευαζει. Το γαρ ειπειν, Ουδεις δυναται λαμβανειν, εαν μη ηι
δεδομενον αυτωι εκ του ουρανου, εντευθεν ουδεν αλλο δη 59.169 λουντος εστιν, η
οτι και αδυνατοις επιχειρουσι, και οτι θεομαχοι εντευθεν παλιν ευρισκονται. Τι ουν;
οι περι Θευδαν ουκ ελαβον αφ' εαυτων; Ἔλαβον, αλλ' ευθεως διελυθησαν και
απωλοντο· τα δε του Χριστου ου τοιαυτα. Ἐντευθεν αυτους και παραμυθειται ηρεμα,
δεικνυς οτι ουκ ανθρωπος, αλλα Θεος εστιν ο παρευδοκιμων αυτους. Ὅθεν ει και
λαμπρα τα εκεινου, και παντες προς αυτον ερχονται, θαυμαζειν ου χρη· τοιαυτα γαρ
τα θεια, και Θεος εστιν ο ταυτα κατασκευαζων· ουδε γαρ τοσαυτα ισχυσε ποτε Τα μεν
ουν ανθρωπινα απαντα, ευφωρατα και σαθρα, και καταῤρει ταχεως και απολλυται·
ταυτα δε ου τοιαυτα· ουκ αρα ανθρωπινα. Και ορα πως οτε ειπον, Ὧ συ
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεμαρτυρηκας, τοτε και τουτο ο ᾤοντο προβαλεσθαι εις την του Χριστου καθαιρεσιν,
εις αυτους αυτο περιετρεψεν. Και γαρ προτερον δειξας οτι ου παρα της αυτου
μαρτυριας το λαμψαι αυτωι γεγονε, μετα ταυτα εντευθεν αυτους επιστομιζει, Ου
δυναται, λεγων, ανθρωπος αφ' εαυτου λαμβανειν ουδε εν, εαν μη ηι δεδομενον αυτωι
εκ του ουρανου. Τι εστι τουτο; Ει ολως εχεσθε της εμης μαρτυριας, φησι, και αληθη
ταυτην ηγεισθε, μαθετε οτι δια ταυτην μαλιστα ουκ εμε εκεινου, αλλ' εκεινον εμου
προτιμαιν εχρην. Τι γαρ εμαρτυρησα; Ὑμας καλω τουτου μαρτυρας. ∆ιο και επαγει·
Αυτοι υμεις μοι μαρτυρειτε, οτι ειπον, οτι Ουκ ειμι εγω Χριστος, αλλ' απεσταλμενος
ειμι εμπροσθεν εκεινου. Ει τοινυν εχομενοι της εμης μαρτυριας ταυτα προτεινεσθε
μοι λεγοντες, Ὧ συ μεμαρτυρηκας, ου μονον ουδεν ηλαττωται εκ του την εμην
δεξασθαι μαρτυριαν, αλλα πλεονεκτει μαλιστα εκ τουτου· αλλως τε ουδε εμη η
μαρτυρια, αλλα του Θεου ην. Ὥστε ει αξιοπιστος υμιν ειναι δοκω, μετα των αλλων
και τουτο ειπον, οτι Ἀπεσταλμενος ειμι εμπροσθεν εκεινου. Ὁραις πως δεικνυσι κατα
μικρον θειαν την φωνην ουσαν; Ὃ γαρ λεγει, τοιουτον εστι· ∆ιακονος ειμι, και τα
του πεμψαντος λεγω, ουκ ανθρωπινηι χαριτι κολακευων αυτον, αλλα τωι Πατρι
αυτου τωι πεμψαντι με διακονουμενος. Ουκ αρα εχαρισαμην την μαρτυριαν, αλλ'
οπερ απεσταλην ειπειν, ειπον. Μη τοινυν δια τουτο νομισητε μεγαν ειναι εμε. Τουτο
γαρ εκεινον δεικνυσι μεγαν. Ὁ γαρ Κυριος των πραγματων εκεινος εστιν. Ὃ και
δηλων παλιν επαγει και λεγει· Ὁ εχων την νυμφην, νυμφιος εστιν· ο δε φιλος του
νυμφιου ο εστηκως και ακουων αυτου, χαραι χαιρει δια την φωνην του νυμφιου. Και
πως ο ειπων, Ουκ ειμι αξιος λυσαι αυτου τον ιμαντα του υποδηματος, φιλον αυτου
νυν φησιν εαυτον ειναι; Ουκ επαιρων το καθ' εαυτον, ουδε κομπαζων ταυτα λεγει,
αλλα δειξαι βουλομενος, οτι και αυτος τουτο μαλιστα σπευδει, και ουτε ακοντος
αυτου ουδε λυπουμενου ταυτα γινεται, αλλ' επιθυμουντος και σπουδαζοντος, και οτι
ταυτα εστιν υπερ ων μαλιστα παντα επραττεν· α και σφοδρα συνετως δια της του
φιλου προσηγοριας εδηλωσεν. Ου γαρ ουτως οι διακονοι του νυμφιου, ως οι φιλοι
χαιρουσι και ευφραινονται εν τοις τοιουτοις. Ου τοινυν το ομοτιμον· απαγε· αλλα το
πολυ της ηδονης παραστησαι βουλομενος, αμα δε και συγκαταβαινων αυτων τηι
ασθενειαι, φιλον εαυτον λεγει ειναι. Ἐπει και την διακονιαν ηινιξατο τωι ειπειν, οτι
Ἀπεσταλμενος ειμι εμπροσθεν εκεινου. ∆ια δη ταυτα και το νομιζειν αυτους
δακνεσθαι τοις γινομενοις, φιλον εαυτον εκαλεσε του νυμφιου, δεικνυς οτι ου
μονον ου δακνεται, αλλα και σφοδρα 59.170 χαιρει. Ἐπει τοινυν τουτο παρεγενομην
ανυσαι, τοσουτον απεχω του αλγησαι τοις πραττομενοις, οτι τοτε μαλιστα αν
ηλγησα, ει μη τουτο εγενετο. Ει μη γαρ προσηλθεν η νυμφη τωι νυμφιωι, τοτε αν
εδηχθην· αλλ' ουχι νυν, φησιν, οταν τα ημετερα ηνυσται. Και γαρ των εκεινου
προκοπτοντων, ημεις εσμεν οι ευδοκιμουντες· ο γαρ εβουλομεθα, γεγονε, και
επιγινωσκει τον νυμφιον η νυμφη. Και υμεις δε μαρτυρειτε αυτοι λεγοντες, οτι
Παντες ερχονται προς αυτον. Τουτο γαρ και εσπουδαζον, και δια τουτο παντα
επραττον. Ὅθεν και τουτο νυν εκβεβηκος ορων, χαιρω και αγαλλομαι και σκιρτω. γʹ.
Τι δε εστιν, Ὁ εστηκως και ακουων αυτου, χαραι χαιρει δια την φωνην του νυμφιου;
Ἀπο της παραβολης τον λογον μετηγαγεν επι το προκειμενον. Ἐπειδη γαρ νυμφιου
και νυμφης εμνημονευσε, δεικνυσιν, η νυμφαγωγια πως γινεται, οτι δια φωνης και
διδασκαλιας. Ουτω γαρ και η Ἐκκλησια αρμοζεται τωι Θεωι. ∆ιο και Παυλος ελεγεν·
Ἡ πιστις εξ ακοης, η δε ακοη δια ρηματος Θεου. ∆ια ταυτην ουκουν εγω χαιρω την
φωνην. Και το Ὁ εστηκως δε, ουχ απλως τεθεικεν, αλλα δηλων οτι τα αυτου
πεπαυται, και οτι αυτον λοιπον εσταναι χρη και ακουειν, εκεινωι παραδοντα την
νυμφην· και οτι λειτουργος εστι και διακονος, και τα της χρηστης ελπιδος αυτωι και
της ευφροσυνης εξηλθεν εις εργον. ∆ιο και επαγει τουτο δεικνυς· Αυτη ουν η εμη
χαρα πεπληρωται· τουτεστιν, ηνυσται παρ' εμου το εργον, ο γενεσθαι εδει, και πλεον
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδεν δυναμεθα εργασασθαι λοιπον. Ειτα ουχι την παρουσαν μονον, αλλα και την
μελλουσαν του παθους αυξησιν γινεσθαι κωλυων, και περι των μελλοντων
αποφαινεται λεγων, απο των ειρημενων τε και γεγενημενων ηδη και ταυτα
πιστουμενος· διο επαγει λεγων, Ἐκεινον δει αυξανειν, εμε δε ελαττουσθαι· τουτεστι,
τα μεν ημετερα εστη, και επαυσατο λοιπον, αυξανει δε τα εκεινου. Τουτο ουν ο
δεδοικατε, ουχι νυν εσται μονον, αλλα και πολλωι μαλλον προιον. Τουτο γαρ εστιν ο
μαλιστα λαμπρα δεικνυσι τα ημετερα. ∆ια τουτο δη και ηλθον, και χαιρω οτι τα
αυτου πολλην ελαβε την επιδοσιν, και γεγονε ταυτα δι' απερ παντα τα παρ' ημων
εγενετο. Ειδες πως ηρεμα και μετα πολλης της σοφιας το τε παθος αυτων
κατεπραυνε, και την βασκανιαν εσβεσε, και αδυνατοις επιχειρουντας εδειξεν, ωι
μαλιστα παυεται κακια; ∆ια τουτο γαρ και ωικονομηθη, ετι ζωντος αυτου και
βαπτιζοντος, ταυτα γενεσθαι, ινα αυτον μαρτυρα της υπεροχης εχωσι, και μηδεμιαν,
ει μη πειθοιντο, απολογιαν εχειν. Ουδε γαρ αφ' εαυτου επι το ταυτα ειπειν ηλθεν,
ουτε ετερων ερωτησαντων· αυτοι γαρ ησαν και οι πυθομενοι και οι ακουσαντες.
Ουδε γαρ ουτως αφ' εαυτου λεγοντι επειθοντο, ως αυτοκατακριτον την ψηφον
ειχον, μετα την ερωτησιν ακουοντες αποκρινομενου· ωσπερ ουν και Ἰουδαιοι και
δια τουτο μαλιστα δη, το οικοθεν αποστειλαι προς αυτον, και ακουσαι απερ ηκουσαν,
και μη πεισθηναι, πασης εαυτους απολογιας εξεβαλον. Τι τοινυν εντευθεν
παιδευομεθα; Ὅτι παντων αιτιον των κακων η κενοδοξια. Τουτο γαρ αυτους επι την
ζηλοτυπιαν ηγαγε· τουτο παλιν αυτους μικρον λωφησαντας διηγειρε· διο και
προσελθοντες τωι Ἰησου λεγουσι· ∆ιατι οι μαθηται σου ου νηστευουσι; Φυγωμεν
τοινυν, αγαπητοι, το παθος. Ἂν γαρ τουτο φυγωμεν, της γεεννης απαλλαγησομεθα.
Τουτο γαρ μαλιστα αυτοις αναπτει το πυρ· ουτω παν 59.171 ταχου την αρχην
εξετεινε την εαυτου, και ηλικιαν πασαν και αξιαν κατεχει τυραννικως. Τουτο τας
Ἐκκλησιας ανω και κατω πεποιηκε, τουτο και τοις πολιτικοις λυμαινεται πραγμασι,
τουτο και οικιας ολοκληρους ανετρεψε, και πολεις, και δημους και εθνη. Και τι
θαυμαζεις, οπου γε και εις την ερημον εξηλθε, και πολλην αυτου κακει την δυναμιν
επεδειξατο; Οι γαρ πολλα χρημασι χαιρειν ειποντες, και τηι του κοσμου φαντασιαι
πασηι. και μηδενι συγγινομενοι, και της τυραννικωτερας των σωματων κρατουντες
επιθυμιας, ουτοι πολλακις, αλοντες υπο κενοδοξιας, παντα απωλεσαν. ∆ια τουτο το
παθος ο πολλα καμων του μηδεν καμοντος, αλλα μυρια αμαρτοντος, ο Φαρισαιος
του Τελωνου, δια τουτο το νοσημα, ηττον εχων απηλθεν. Ἀλλα το μεν κατηγορειν
του παθους, ουδεν εργον εστι, (παντες γαρ τα αυτα ψηφιζονται), το δε ζητουμενον,
οπως αυτου περιγενωμεθα. Πως ουν αυτου περιγενωμεθα; Ἂν αντιστησωμεν δοξαν
δοξηι. Ὥσπερ γαρ του της γης πλουτου καταφρονουμεν, οταν προς ετερον ιδωμεν
πλουτον, και της ζωης ταυτης υπερορωμεν, οταν εννοησωμεν την πολλωι ταυτης
αμεινω· ουτω και δοξαν την ενταυθα διαπτυσαι δυνησομεθα, οταν την ταυτης
εννοησωμεν μακρωι σεμνοτεραν, την οντως δοξαν. Ἡ μεν γαρ κενη τις εστι και
59.172 ματαια, ονομα εχουσα πραγματος ερημον· εκεινη δε αληθης, η απο των
ουρανων, ουκ ανθρωπους, αλλ' αγγελους και αρχαγγελους, και τον των
αρχαγγελων ∆εσποτην, μαλλον δε μετ' αυτου και τους ανθρωπους επαινετας
εχουσα. Ἂν προς εκεινο το θεατρον ιδηις, αν τους εκει μαθηις στεφανους, αν προς τον
εκειθεν κροτον σεαυτον μεταθηις, ουδεποτε σε δυνησεται τα ενταυθα κατασχειν,
ουδε γινομενα ηγησηι μεγαλα, ουδε αποντα ζητησεις. Και γαρ εν τοις βασιλειοις
τουτοις ουδεις των τωι βασιλει παρεστηκοτων δορυφορων, αφεις αρεσαι τωι το
διαδημα εχοντι και επι του θρονου καθημενωι, κολοιων περιεργαζεται φωνας, η
μυιων και κωνωπων περιιπταμενων και βομβουντων θορυβον· ουδεν γαρ τουτων
αμεινον αι των ανθρωπων ευφημιαι διακεινται. Ειδοτες τοινυν των ανθρωπινων
την ευτελειαν, παντα εις τους ασυλους συναγαγωμεν θησαυρους, και την μενουσαν
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ακινητον δοξαν επιζητωμεν· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα,
αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους ατελευτητους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

59.171 ΟΜΙΛΙΑ Λʹ. Ὁ ανωθεν ερχομενος, επανω παντων εστιν· ο ων εκ
της γης, εκ της γης εστι, και εκ της γης λαλει.
αʹ. ∆εινον ο της δοξης ερως, δεινον και πολλων γεμον κακων· ακανθα τις
εστι δυσαποσπαστος, και θηριον ατιθασσον, και πολυκεφαλον, κατα των τρεφοντων
αυτο οπλιζομενον. Καθαπερ γαρ ο σκωληξ τα ξυλα αφ' ων τικτεται διατρωγει, και ο
ιος τον σιδηρον οθεν προεισι δαπαναι, και οι σητες τα ερια· ουτω και η κενοδοξια την
τρεφουσαν αυτην απολλυσι ψυχην. ∆ιο πολλης ημιν δει της σπουδης, ωστε αφανισαι
το παθος. Ὅρα γουν και ενταυθα οσα επαιδει τοις μαθηταις τουτο πασχουσιν ο
Ἰωαννης, και μολις αυτους καταπραΰνει. Μετα γαρ των εμπροσθεν ειρημενων, και
ετεροις αυτους επαντλει λογοις. Ποιοις δη τουτοις; Ὁ ανωθεν ερχομενος, λεγων,
επανω παντων εστιν· ο εκ της γης ων, εκ της γης εστι, και εκ της γης λαλει. Ἐπειδη,
φησι, την εμην ανω και κατω περιστρεφετε μαρτυριαν, και ταυτηι με αξιοπιστοτερον
ειναι φατε, εκεινο υμας αναγκαιον ειδεναι, ως ουκ ενι τον εκ των ουρανων
ερχομενον, αξιοπιστον απο του την γην οικουντος γενεσθαι. Το δε, Ἐπανω παντων,
τι ποτε εστι, και τι βουλεται δηλουν; Τουτο εστι. ∆εικνυσι γαρ δια τουτου, οτι
ουδενος δειται, αλλ' αρκων εστιν αυτος εαυτωι, και οτι παντων μειζων ασυγκριτως.
Ἐκ της γης δε οντα και λαλουντα εαυτον λεγει, ουχ οτι εξ οικειας διανοιας
εφθεγγετο, αλλ' ωσπερ ο Χριστος ειπεν· Ει τα επιγεια ειπον υμιν, και ου πιστευετε· το
βαπτισμα ουτω καλων, ουκ
59.172 ματαια, ονομα εχουσα πραγματος ερημον· εκεινη δε αληθης, η απο των
ουρανων, ουκ ανθρωπους, αλλ' αγγελους και αρχαγγελους, και τον των
αρχαγγελων ∆εσποτην, μαλλον δε μετ' αυτου και τους ανθρωπους επαινετας
εχουσα. Ἂν προς εκεινο το θεατρον ιδηις, αν τους εκει μαθηις στεφανους, αν προς τον
εκειθεν κροτον σεαυτον μεταθηις, ουδεποτε σε δυνησεται τα ενταυθα κατασχειν,
ουδε γινομενα ηγησηι μεγαλα, ουδε αποντα ζητησεις. Και γαρ εν τοις βασιλειοις
τουτοις ουδεις των τωι βασιλει παρεστηκοτων δορυφορων, αφεις αρεσαι τωι το
διαδημα εχοντι και επι του θρονου καθημενωι, κολοιων περιεργαζεται φωνας, η
μυιων και κωνωπων περιιπταμενων και βομβουντων θορυβον· ουδεν γαρ τουτων
αμεινον αι των ανθρωπων ευφημιαι διακεινται. Ειδοτες τοινυν των ανθρωπινων
την ευτελειαν, παντα εις τους ασυλους συναγαγωμεν θησαυρους, και την μενουσαν
και ακινητον δοξαν επιζητωμεν· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα,
αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους ατελευτητους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. 59.171 ΟΜΙΛΙΑ Λʹ. Ὁ ανωθεν ερχομενος, επανω παντων εστιν· ο ων εκ της
γης, εκ της γης εστι, και εκ της γης λαλει. αʹ. ∆εινον ο της δοξης ερως, δεινον και
πολλων γεμον κακων· ακανθα τις εστι δυσαποσπαστος, και θηριον ατιθασσον, και
πολυκεφαλον, κατα των τρεφοντων αυτο οπλιζομενον. Καθαπερ γαρ ο σκωληξ τα
ξυλα αφ' ων τικτεται διατρωγει, και ο ιος τον σιδηρον οθεν προεισι δαπαναι, και οι
σητες τα ερια· ουτω και η κενοδοξια την τρεφουσαν αυτην απολλυσι ψυχην. ∆ιο
πολλης ημιν δει της σπουδης, ωστε αφανισαι το παθος. Ὅρα γουν και ενταυθα οσα
επαιδει τοις μαθηταις τουτο πασχουσιν ο Ἰωαννης, και μολις αυτους καταπραΰνει.
Μετα γαρ των εμπροσθεν ειρημενων, και ετεροις αυτους επαντλει λογοις. Ποιοις δη
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτοις; Ὁ ανωθεν ερχομενος, λεγων, επανω παντων εστιν· ο εκ της γης ων, εκ της
γης εστι, και εκ της γης λαλει. Ἐπειδη, φησι, την εμην ανω και κατω περιστρεφετε
μαρτυριαν, και ταυτηι με αξιοπιστοτερον ειναι φατε, εκεινο υμας αναγκαιον ειδεναι,
ως ουκ ενι τον εκ των ουρανων ερχομενον, αξιοπιστον απο του την γην οικουντος
γενεσθαι. Το δε, Ἐπανω παντων, τι ποτε εστι, και τι βουλεται δηλουν; Τουτο εστι.
∆εικνυσι γαρ δια τουτου, οτι ουδενος δειται, αλλ' αρκων εστιν αυτος εαυτωι, και οτι
παντων μειζων ασυγκριτως. Ἐκ της γης δε οντα και λαλουντα εαυτον λεγει, ουχ οτι
εξ οικειας διανοιας εφθεγγετο, αλλ' ωσπερ ο Χριστος ειπεν· Ει τα επιγεια ειπον υμιν,
και ου πιστευετε· το βαπτισμα ουτω καλων, ουκ επειδη επιγειον ην, αλλ' επειδη προς
την αποῤρητον αυτου γεννησιν παρεβαλλε το ειρημενον· ουτω και ενταυθα εκ της
γης λαλειν εαυτον ο Ἰωαννης ειπε, προς την του Χριστου διδασκαλιαν τα αυτου
παραβαλλων. Ουδεν γαρ αλλο δηλοι το Ἐκ της γης λαλειν, η οτι μικρα και ταπεινα
και ευτελη τοις εκεινου παραβαλλομενα τα εμα, και τοιαυτα, οια εικος γηΐνην
δεξασθαι φυσιν. Παρα γαρ εκεινωι Παντες οι θησαυροι της σοφιας αποκρυφοι. Ὅτι δε
ου περι λογισμων ανθρωπινων λεγει, δηλον εκειθεν. Ὁ εκ της γης ων, φησιν, εκ της
γης εστι. Καιτοι γε ουκ εκ της γης ην αυτωι το παν, αλλα τα κυριωτερα ουρανια· και
γαρ ψυχην ειχε, και πνευματος μετειχεν ουκ εκ της γης. Πως ουν απο της γης αυτος
ειναι λεγει; Ουδεν 59.172 αλλο εντευθεν αινιττεται, η οτι Μικρος εγω και ουδενος
αξιος λογου, ατε χαμαι ερχομενος και εν τηι γηι τεχθεις· ο δε Χριστος ανωθεν ημιν
αφικται. ∆ια δη τουτων παντων σβεσας το παθος πρωτον, τοτε λοιπον μετα πλειονος
της παῤρησιας φθεγγεται περι του Χριστου. Προ μεν γαρ τουτου περιττον ην ρηματα
προΐεσθαι, μηδεποτε χωραν εν τηι διανοιαι των ακροωμενων εχειν δυναμενα· επειδη
δε τας ακανθας ανεσπασεν, αρχεται μετα αδειας λοιπον καταβαλλειν τα σπερματα,
λεγων· Ὁ εκ του ουρανου ερχομενος, επανω παντων εστι· και ο εωρακε και ηκουσε,
τουτο μαρτυρει, και την μαρτυριαν αυτου ουδεις λαμβανει. Μεγα τι και υψηλον
ειπων περι αυτου, παλιν επι το ταπεινοτερον τον λογον αγει. Το γαρ, Ὃ ηκουσε και
εωρακεν, ανθρωπινωτερον ειρηται. Ου γαρ απο του παραλαβειν οψει, ουδ' απο του
ακουσαι ᾔδει α ᾔδει· αλλ' εν τηι φυσει το παν ειχε, τελειος εκ των πατρικων
προελθων κολπων, και ου δεομενος του διδασκοντος. Καθως γαρ, φησι, γινωσκει με
ο Πατηρ, ουτω καγω γινωσκω τον Πατερα. Τι ουν εστιν, Ὃ ηκουσε, λαλει, και ο
εωρακε, μαρτυρει; Ἐπειδη δια των αισθησεων τουτων ημεις παντα μανθανομεν
ακριβως, και αξιοπιστοι δοκουμεν ειναι διδασκαλοι, υπερ ων η οψει παραλαβωμεν,
η ακοηι δεξωμεθα, ατε ου πλαττομενοι, ουδε ψευδη λεγοντες· τουτο και ενταυθα
κατασκευασαι βουλομενος ο Ἰωαννης ειπε το, α ηκουσε και εωρακε· τουτεστιν,
ουδεν των παρ' αυτου ψευδος εστιν, αλλα παντα αληθη. Ουτω δηπου και ημεις
περιεργαζομενοι πολλακις ερωτωμεν· συ ηκουσας; συ ειδες; καν δειχθηι τουτο,
αναμφιβολος η μαρτυρια. Και αυτος δε οταν λεγηι, Καθως ακουω, κρινω, και, α
ηκουσα παρα του Πατρος μου, λαλω, και Ὃ εωρακαμεν, λαλουμεν, και οσα αν ετερα
τοιαυτα φθεγγηται, ουχ ινα μαθωμεν οτι διδασκομενος λεγει α λεγει (τουτο γαρ της
εσχατης ανοιας εστι νομιζειν)· αλλ' ινα μηδεν των λεγομενων υποπτευηται παρα
των αναισχυντων Ἰουδαιων. Ἐπειδη γαρ ουδεπω την προσηκουσαν περι αυτου
δοξαν ειχον, συνεχως επι τον Πατερα καταφευγει, εκειθεν αξιοπιστα ποιων τα
λεγομενα. βʹ. Και τι θαυμαζεις ει επι τον Πατερα καταφευγει. 59.173 οπου γε αυτος
πολλακις και επι τους προφητας και επι τας Γραφας ερχεται; ως οταν λεγηι, Ἐκειναι
εισιν αι μαρτυρουσαι περι εμου. Ἆρ' ουν και των προφητων ελαττονα αυτον ειναι
φησομεν, επειδη τας εκειθεν ελκει μαρτυριας; Ἄπαγε. ∆ια γαρ την των ακουοντων
ασθενειαν ουτω μεθοδευει τον λογον, και παρα του Πατρος ακηκοως φησι λαλειν
απερ ελαλει, ουχ ως διδασκαλου δεομενος, αλλ' ινα εκεινοι πιστευσωσι μηδεν ειναι
ψευδος των λεγομενων. Ὃ δε λεγει Ἰωαννης, τοιουτον εστιν· Ἐγω δεομαι ακουσαι
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των παρ' εκεινου. Ἄνωθεν γαρ ερχεται, τα εκειθεν απαγγελλων, α μονος αυτος οιδε
σαφως· το γαρ, Ἑωρακε και ηκουσε, τουτο εστι δηλουντος. Και την μαρτυριαν αυτου
ουδεις λαμβανει. Καιτοι και μαθητας ειχε, και πολλοι προσειχον τοις λεγομενοις.
Πως ουν φησιν, οτι ουδεις; Τουτο αντι του, ολιγοι, ειρηται νυν· επειδη ει μηδενα
ελεγε, πως επηγαγεν, Ὁ λαβων αυτου την μαρτυριαν, εσφραγισεν οτι ο Θεος αληθης
εστιν; Ἐνταυθα και των ιδιων καθαπτεται μαθητων, ως ου σφοδρα μελλοντων αυτωι
πιστευειν τεως. Ὅτι γαρ ουδε μετα ταυτα επιστευσαν αυτωι τα ρηματα, δηλον και εκ
των μετεπειτα λεχθεντων. ∆ια τουτο γαρ αυτους και δεσμωτηριον οικων εκειθεν
επεμψε προς αυτον, ινα αυτωι συνδησηι μαλλον. Οι δε και τοτε μολις επιστευον, οπερ
δη και ο Χριστος αινιττομενος ειπε· Και μακαριος ος εαν μη σκανδαλισθηι εν εμοι. ∆ι'
ουδεν τοινυν ετερον ειπε, Και την μαρτυριαν αυτου ουδεις λαμβανει, η τους μαθητας
ασφαλιζομενος τους εαυτου, και μονονουχι λεγων· μη επειδη μελλουσιν αυτωι
ολιγοι τεως πιστευειν, δια τουτο ψευδη νομισητε ειναι τα λεγομενα· α γαρ εωρακε,
μαρτυρει, φησι. Ταυτα δε λεγει αμα και της Ἰουδαικης καθαπτομενος αναισθησιας.
Ὅπερ ουν και ο Ευαγγελιστης αρχομενος επετιμησεν αυτοις, ουτω λεγων, οτι Εις τα
ιδια ηλθε, και οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον. Τουτο δε ουκ αυτου εγκλημα, αλλα των
μη δεξαμενων κατηγορια. Ὁ λαβων αυτου την μαρτυριαν εσφραγισεν, οτι ο Θεος
αληθης εστιν. Ἐνταυθα αυτους και φοβει· δεικνυσι γαρ, οτι ο μη τουτωι πιστευων,
ουκ αυτωι μονον, αλλα και τωι Πατρι απιστει. ∆ιο και επαγει· Ὃν γαρ απεστειλεν ο
Θεος, τα ρηματα του Θεου λαλει. Ἐπει ουν τα εκεινου φθεγγεται ο τε πιστευων, ο τε
απιστων, εκεινωι και πιστευει και απιστει. Το δε Ἐσφραγισεν, εδειξεν εστιν. Ουτως
ειπων και ετι αυξων τον φοβον, προστιθησιν· Ὅτι ο Θεος αληθης εστι· δεικνυς, ως
αν αλλως τις απιστησειε τουτωι, ει μη ψευδος καταγνοιη του πεμψαντος αυτον Θεου.
Ἐπει τοινυν ουδεν εκτος των του Πατρος λεγει, αλλα παντα τα εκεινου, ο
παρακουων τουτου, του πεμψαντος παρηκουσεν. Ὁραις πως αυτους και δια τουτων
καταπληττει; Τεως γαρ ουδεν μεγα ενομιζον ειναι παρακουσαι του Χριστου. ∆ια
τουτο τηλικουτον κινδυνον επεκρεμασε τοις απιστοις, ινα μαθωσιν, οτι αυτου του
Θεου παρακουουσιν οι του Χριστου παρακουοντες. Ειτα και επεξερχεται τωι λογωι
τουτωι, προς το ταπεινον της διανοιας αυτων καταβαινων και λεγων· Ου γαρ εκ
μετρου διδωσιν ο Θεος το Πνευμα. Παλιν, οπερ εφην, επι το ταπεινοτερον αγει τον
λογον, ποικιλλων αυτον και ευπαραδεκτον ποιων τοις ακουουσι τοτε. Ου γαρ ην
αλλως επαραι και αυξησαι τον φοβον. Ει μεν γαρ τι περι αυτου ειπε μεγα και
υψηλον, ουκ αν επιστευ 59.174 σαν, αλλα και κατεφρονησαν αν. ∆ια τουτο επι τον
Πατερα αναγει το παν, παλιν ως περι ανθρωπου του Χριστου τεως διαλεγομενος. Τι
δε εστιν ο φησιν, Ουκ εκ μετρου διδωσιν ο Θεος το Πνευμα; Θελει δειξαι, οτι παντες
ημεις μετρωι την του Πνευματος ενεργειαν ελαβομεν· Πνευμα γαρ ενταυθα την
ενεργειαν λεγει· αυτη γαρ εστιν η μεριζομενη· ουτος δε αμετρητον εχει και
ολοκληρον πασαν την ενεργειαν. Ει δε η ενεργεια αυτου αμετρητος, πολλωι μαλλον
η ουσια Ὁραις και το Πνευμα απειρον; Ὁ τοινυν πασαν του Πνευματος δεξαμενος την
ενεργειαν, ο τα του Θεου ειδως, ο λεγων, Ὃ ηκουσαμεν, λαλουμεν, και ο
εωρακαμεν, μαρτυρουμεν, πως αν ειη δικαιος υποπτευεσθαι; Ουδεν γαρ φησιν, ο μη
του Θεου εστιν, ουδε ο μη του Πνευματος εστι. Και τεως περι του Θεου Λογου ουδεν
φθεγγεται, αλλ' απο του Πατρος και του Πνευματος αξιοπιστον ποιειται την
διδασκαλιαν. Ὅτι μεν γαρ Θεος εστιν, ᾔδεσαν, και οτι Πνευμα εστιν, ηπισταντο, ει
και μη την προσηκουσαν περι αυτου δοξαν ειχον· οτι μεντοι Υιος εστιν, ουκ ᾔδεσαν.
∆ια τουτο αει επι τον Πατερα και επι το Πνευμα καταφευγει, εκειθεν πιστουμενος τα
λεγομενα. Ἐπει εαν τις ταυτην ανελων την αιτιαν καθ' εαυτον εξετασηι τον λογον,
σφοδρα αποδεει της αξιας του Χριστου. Ου γαρ δια τουτο αξιοπιστος αυτοις, επειδη
την του Πνευματος ενεργειαν εχει· ου γαρ της εκειθεν δειται βοηθειας, αλλ' αυτος
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν αρκων εαυτωι. Τεως δε προς την υπονοιαν των ατελεστερων φθεγγεται, απο
των ταπεινων κατα μικρον αυτους αναγαγειν βουλομενος. Ταυτα δε λεγω, ινα μη
απλως τα εν ταις Γραφαις κειμενα παρατρεχωμεν, αλλα και τον σκοπον του
λεγοντος, και την ασθενειαν των ακροατων, και πολλα ετερα τα εν αυταις
καταμανθανωμεν. Ου γαρ παντα ως βουλονται οι διδασκαλοι φθεγγονται, αλλα τα
πολλα ως η εξις των ασθενουντων απαιτει. ∆ιο και Παυλος λεγει· Ουκ ηδυνηθην
υμιν λαλησαι ως πνευματικοις, αλλ' ως σαρκικοις. Γαλα υμας εποτισα, ου βρωμα.
Ἐβουλομην μεν γαρ, φησιν, ως πνευματικοις λαλησαι, ουκ ηδυναμην δε. Πως; Ουκ
επειδη αυτος αδυνατως ειχεν, αλλ' επειδη εκεινοι ουκ ηδυναντο ουτως ακουσαι.
Ουτω και Ἰωαννης εβουλετο μεγαλα τινα διδαξαι τους μαθητας, αλλ' ουδεπω
δεξασθαι ηνειχοντο εκεινοι· δια τουτο τοις ταπεινοτεροις ενδιατριβει μαλιστα. γʹ.
Χρη τοινυν διερευνασθαι μετα ακριβειας παντα. Και γαρ οπλα εστι τα απο των
Γραφων πνευματικα. Ἀλλ' αν μη ειδωμεν αρμοσαι τα οπλα, και καθοπλισαι καλως
τους μαθητας, αυτα μεν εχει την οικειαν ισχυν τους δεχομενους δε ουδεν ωφελησαι
δυναται. Θωμεν γαρ ειναι θωρακα ισχυρον, και κρανος και ασπιδα, και δορυ· ειτα
λαβετω τις ταυτα τα οπλα, και τον μεν θωρακα περιτιθετω τοις ποσι, το δε κρανος,
αντι της κεφαλης, τηι οψει, και την ασπιδα μη προ του στηθους προβαλλεσθω, αλλα
φιλονεικειτω περιαρτησαι τοις ποσιν· αρα δυνησεται τι των οπλων απονασθαι
τουτων, αλλ' ουχι και βλαβησεται; Παντι που δηλον. Ἀλλ' ου παρα την ασθενειαν
των οπλων, αλλα παρα την απειριαν του ουκ ειδοτος αυτοις χρησασθαι καλως. Ουτω
και επι των Γραφων· αν την ταξιν αυτων συγχεωμεν, την μεν οικειαν αυται δυναμιν
εξουσι και ουτως, ημας δε ουδεν ωφελησουσι. Ταυτα αει και ιδιαι και δημοσιαι
διαλεγομενος υμιν, ουδεν ανυω πλεον· και γαρ τοις βιωτικοις παντα τον χρονον
προσηλωμενους υμας ορω, των πνευματικων ουδε οναρ μετεχοντες. ∆ια τουτο και ο
βιος ημιν ημεληται, και υπερ της αληθειας αγωνιζομενοι, ου 59.175 πολλην εχομεν
την ισχυν, αλλα καταγελαστοι γινομεθα, και παρ' Ἕλλησι, και παρα Ἰουδαιοις, και
παρα αιρετικοις. Και ει μεν και εν τοις αλλοις αμελουντες, την αυτην και ενταυθα
ραιθυμιαν επεδεικνυσθε, ην μεν ουδε ουτως απολογιας αξιον το γινομενον. Νυνι δε
εν μεν τοις βιωτικοις εκαστος ξιφους εστι τομωτερος, και οι τας τεχνας μετιοντες,
και οι τα πολιτικα πραττοντες πραγματα· εν δε τοις αναγκαιοις και πνευματικοις,
παντων εσμεν ραιθυμοτεροι, τοις μεν παρεργοις ως εργοις κεχρημενοι, α δε παντων
εργων αναγκαιοτερα τιθεσθαι εχρην, ταυτα ουδε παρεργα ειναι νομιζοντες. Ἢ ουκ
ιστε οτι ου δια τους πρωτους ανθρωπους μονον εγραφη τα γραφεντα, αλλα και δι'
ημας; Ουκ ακουεις του Παυλου λεγοντος, οτι Ταυτα δε εις νουθεσιαν ημων εγραφη,
εις ους τα τελη των αιωνων κατηντησαν· ινα δια της υπομονης και της
παρακλησεως των Γραφων την ελπιδα εχωμεν; Και οιδα μεν εικη λεγων· πλην ου
59.176 παυσομαι λεγων. Τουτο γαρ ποιων απολογησομαι τωι 59.176 Θεωι, καν μηδεις
ο ακουων ηι. Ὁ μεν γαρ τοις προσεχουσι λεγων, εχει παραμυθιαν του λεγειν την
πειθω των ακροωμενων· ο δε συνεχως λεγων, και μη ακουομενος, ειτα ου
παυομενος του λεγειν, πλειονος αν ειη τιμης αξιος, δια το τωι Θεωι δοκουν, και
μηδενος προσεχοντος, το αυτου παν πληρων. Ἀλλ' ομως ει και ημιν ο μισθος μειζων
εκ της υμετερας παρακοης, ομως επιθυμουμεν τουτον ελαττωθηναι μαλλον, και την
υμετεραν αυξηθηναι σωτηριαν, μισθον μεγαν την υμετεραν ευδοκιμησιν ειναι
νομιζοντες. Και ταυτα λεγομεν νυν, ουχ ινα επαχθη και βαρυν ποιησωμεν τον
λογον, αλλ' ινα την αλγηδονα υμιν επιδειξωμεν, ην εχομεν δια την υμετεραν
ραιθυμιαν· ης γενοιτο παντας ημας απαλλαγεντας, της πνευματικης εχεσθαι
σπουδης, και των ουρανιων αγαθων επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59.175.20 ΟΜΙΛΙΑ ΛΑʹ. Ὁ Πατηρ αγαπαι τον Υιον, και παντα δεδωκεν εν
τηι χειρι αυτου. Ὁ πιστευων εις τον Υιον, εχει ζωην αιωνιον· ο δε
απιστων τωι Υιωι, ουκ οψεται την ζωην, αλλ' η οργη του Θεου μενει επ'
αυτον.
αʹ. Πολυ της συγκαταβασεως το κερδος εν απασι δεικνυται πραγμασιν. Ουτω τας
τεχνας κατωρθωσαμεν, ουκ αθροον παρα των διδασκαλων παντα μανθανοντες·
ουτω πολεις εδειμαμεθα, ηρεμα και κατα μικρον αυτας συνιστωντες· ουτω την ζωην
διακρατουμεν την ημετεραν. Και μη θαυμασηις ει επι των βιωτικων το πραγμα
τοσαυτην εχει την ισχυν, οπου γε και εν τοις πνευματικοις πολλην αν τις ευροι
ταυτης της σοφιας ουσαν την δυναμιν. Ουτω γαρ και ηδυνηθησαν απαλλαγηναι της
ειδωλολατρειας Ἰουδαιοι, ηρεμα και κατα μικρον εναγομενοι, και μηδεν εξ αρχης
υψηλον ακουοντες, μητε δογματων, μητε πολιτειας ενεκεν. Ουτω μετα την του
Χριστου παρουσιαν, οτε και υψηλοτερων δογματων ο καιρος ην, απαντας
προσηγοντο οι αποστολοι, ουδεν εκ πρωτης υψηλον φθεγγομενοι. Ουτω και ο
Χριστος τοις πλειοσι διελεγετο παρα την αρχην. Ουτω και Ἰωαννης εποιησε νυν, ως
περι ανθρωπου διαλεγομενος τινος θαυμαστου, και τα υψηλα συνεσκιασμενως
παρεντιθεις. Ἀρχομενος γουν ουτως ελεγεν· Ου δυναται ανθρωπος αφ' εαυτου
λαμβανειν ουδεν. Ειτα υψηλον τι συναψας και ειπων, Ὁ εκ του ουρανου ερχομενος,
επανω παντων εστι, παλιν εις τα ταπεινα τον λογον καταγει, λεγων αλλα τε πολλα,
και οτι, Ου γαρ εκ μετρου διδωσιν ο Θεος το Πνευμα· ειτα επαγει, λεγων· Ὁ Πατηρ
αγαπαι τον Υιον, και παντα δεδωκεν εν τηι χειρι αυτου. Ειτα και ειδως απο του λογου
της κολασεως γινομενη την ονησιν, και ουχ ουτω τηι των χρηστων επαγγελιαι τους
πολλους επαγομενους, ως τηι των φοβερων απειληι, ενταυθα κατακλειει τον λογον
λοιπον, και φησιν· Ὁ πιστευων εις τον Υιον, εχει ζωην αιωνιον· ο δε απειθων τωι
Υιωι, ουκ οψεται την ζωην, αλλ' η οργη του Θεου μενει επ' αυτον. Παλιν κανταυθα
επι τον Πατερα αναγει τον της κολασεως λογον. Ου γαρ ειπεν, η οργη του Υιου,
καιτοι γε αυτος εστιν ο κριτης· αλλα τον Πατερα αυτοις επεστησε, μαλλον φοβησαι
βουλομενος. Ἆρα ουν αρκει το πιστευσαι εις τον Υιον, φησι, προς το ζωην εχειν
αιωνιον; Ουδαμως. Και ακουε του Χριστου τουτο δεικνυντος και λεγοντος· Ου πας ο
λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, εισελευσεται εις την βασιλειαν των ουρανων· και η 59.176
εις το Πνευμα δε βλασφημια αρκει και μονη εις γεενναν εμβαλειν. Και τι λεγω περι
μερους δογματος; Καν γαρ εις τον Πατερα τις και τον Υιον ορθως πιστευσηι, και εις το
Πνευμα το αγιον, βιον δε μη εχηι ορθον, ουδεν αυτωι κερδος της πιστεως εις
σωτηριαν. Ουκουν και οταν λεγηι, Αυτη γαρ εστιν η αιωνιος ζωη, ινα γινωσκωσι σε
τον μονον αληθινον Θεον, μη νομισωμεν αρκειν ημιν εις σωτηριαν το λεγομενον.
∆ει γαρ ημιν και βιου και πολιτειας ακριβεστατης· επει και ενταυθα ειρηκεν, Ὁ
πιστευων εις τον Υιον, εχει ζωην αιωνιον· αλλα το τουτου εξης τεθεικε
σφοδροτερον. Ουδε γαρ απο των χρηστων μονον, αλλα και απο των εναντιων τον
λογον υφαινει. Και ορα πως. Ἐπηγαγε γαρ· Ὁ δε απειθων τωι Υιωι, ουκ οψεται την
ζωην, αλλ' η οργη του Θεου μενει επ' αυτον. Ἀλλ' ομως ουδε εντευθεν φαμεν αρκειν
την πιστιν εις σωτηριαν μονην. Και δεικνυσι τα περι βιου πολλαχου των Ευαγγελιων
ειρημενα. ∆ια τοι τουτο ουκ ειπεν, αυτη δε εστιν η αιωνιος ζωη μονη· ουδε, ο
πιστευων εις τον Υιον μονον εχει αιωνιον ζωην· αλλ' εν εκατερωι τουτο εμφαινει,
οτι εχει ζωην το πραγμα. Ἂν μεντοι τα της πολιτειας μη ακολουθηι, πολλη εψεται η
κολασις. Και ουκ ειπε, Μενει αυτον, αλλ' Ἐπ' αυτον, δηλων οτι ουδεποτε απ' αυτου
αποστησεται. Ἵνα γαρ μη νομισηις θανατον ειναι προσκαιρον το, Ουκ οψεται ζωην,
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα πιστευσηις οτι διηνεκης η κολασις, τουτο τεθεικε το ρημα, δεικνυς οτι ενιζανει
αυτωι διηνεκως. Ἐποιησε δε τουτο, δια τουτων αυτους των ρηματων ωθων προς τον
Χριστον. ∆ιοπερ ουδε ιδιαι προς αυτους την παραινεσιν εποιησατο, αλλα καθολικην,
και ως αν μαλιστα αυτους επαγαγεσθαι εδυνατο. Ου γαρ ειπεν, εαν πιστευσητε, και,
εαν μη πιστευσητε· αλλ' επι του κοινου προαγει τον λογον, ωστε ανυποπτα γενεσθαι
τα λεγομενα· και σφοδροτερον η ο Χριστος τουτο πεποιηκεν. Ὁ μεν γαρ Χριστος
ειπεν, οτι Ὁ μη πιστευων ηδη κεκριται· ουτος δε, Ουκ οψεται την ζωην, αλλ' η οργη
του Θεου μενει επ' αυτον· και μαλα εικοτως. Ου γαρ ομοιως ην αυτον τινα περι
εαυτου λεγειν, και ετερον περι αυτου. Τον μεν γαρ Χριστον ενομισαν αν φιλαυτιας
ενεκεν ταυτα πολλακις φθεγγεσθαι και κομπαζειν· ο δε Ἰωαννης ταυτης απηλλακτο
της υποψιας. Ει δε μετα ταυτα και ο Χριστος σφοδροτερωι κεχρηται λογωι, αλλ' οτε
μεγαλην την περι αυτου δο 59.177 ξαν εσχον λοιπον. Ὡς ουν εγνω ο Ἰησους, οτι
ηκουσαν οι Φαρισαιοι, οτι Ἰησους πλειονας μαθητας ποιει και βαπτιζει η Ἰωαννης
(καιτοι γε αυτος ο Ἰησους ουκ εβαπτιζεν, αλλ' οι μαθηται αυτου), ανεχωρησεν απο
της Ἰουδαιας, και ηλθεν εις την Γαλιλαιαν. Αυτος μεν ουν ουκ εβαπτιζεν, οι δε
απαγγελλοντες, βουλομενοι διεγειραι τους ακουοντας εις φθονον, ουτως
απηγγελλον. Τι δηποτε ουν, φησιν, ανεχωρει; Ου δειλιας ενεκεν; αλλ' εκκοπτων
αυτων την βασκανιαν, και παραμυθουμενος τον φθονον. ∆υνατος μεν γαρ ην και
επελθοντας επισχειν, αλλ' ουκ εβουλετο συνεχως τουτο ποιειν, ωστε μη απιστεισθαι
της σαρκος την οικονομιαν. Ει γαρ συνεχως κρατουμενος διεφευγε, τουτο αν
υπωπτευθη παρα πολλοις. ∆ια τοι τουτο τα πολλα ανθρωπινωτερον ωικονομει.
Ὥσπερ γαρ εβουλετο πιστευθηναι οτι Θεος ην, ουτως οτι Θεος ων, σαρκα εφορει. ∆ια
τουτο και μετα την αναστασιν προς τον μαθητην ελεγε· Ψηλαφησον και ιδε, οτι
πνευμα σαρκα και οστεα ουκ εχει. ∆ια τουτο και Πετρωι επετιμησεν, ειποντι· Ἵλεως
σοι, ου μη εσται τουτο. Ουτω σφοδρα αυτωι το πραγμα περισπουδαστον ην. βʹ. Ἐπει
και των της Ἐκκλησιας δογματων ου μικρον τουτο το μερος εστι, και της υπερ ημων
σωτηριας το κεφαλαιον τουτο, και δι' ου παντα γεγενηται και κατωρθωται. Ουτω
γαρ και θανατος ελυθη, και αμαρτια ανηιρεθη, και καταρα ηφανισθη, και τα μυρια
εισηλθεν εις τον βιον ημων αγαθα. ∆ιο μαλιστα εβουλετο πιστευεσθαι την
οικονομιαν, την ριζαν και πηγην ημιν των μυριων γενομενην αγαθων. Οικονομων
δε τα ανθρωπινα, ουτε τα θεια συσκιαζεσθαι ηφιει. Ἀναχωρησας γουν, παλιν των
αυτων ειχετο ων και προτερον. Ου γαρ απλως επι την Γαλιλαιαν απηρχετο, αλλα
μεγαλα τινα κατασκευαζων πραγματα τα κατα τους Σαμαρειτας· και ουχ απλως
οικονομων αυτα, αλλα μετα της προσηκουσης αυτωι σοφιας, και του μηδεμιαν
καταλιπειν Ἰουδαιοις μηδε αναισχυντου τινος απολογιας προφασιν. Ὅπερ και ο
Ευαγγελιστης αινιττομενος επηγαγεν, Ἔδει δε αυτον διερχεσθαι δια της Σαμαρειας,
δεικνυς οδου παρεργον αυτον τουτο ποιουμενον. Ουτω και οι αποστολοι εποιουν.
Καθαπερ γαρ εκεινοι διωκομενοι υπο Ἰουδαιων, τοτε επι τα εθνη ηρχοντο· ουτω και
ο Χριστος, οτε αυτον απηλασαν, τοτε και εκεινων ηπτετο, ως και επι της
Συροφοινικισσης εποιησε γυναικος. Τουτο δε εγενετο, ωστε πασαν εκκοπηναι
Ἰουδαιοις απολογιαν, και ινα μη εξηι αυτοις λεγειν, οτι καταλιπων ημας προς τους
ακροβυστους απηλθε. ∆ια τουτο και οι μαθηται απολογουμενοι ελεγον· Ὑμιν ην
αναγκαιον πρωτον λαληθηναι τον λογον του Θεου· επειδη δε αναξιους κρινετε
εαυτους, ιδου στρεφομεθα εις τα εθνη· και αυτος παλιν, Ουκ ηλθον ει μη εις τα
προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ· και παλιν, Ουκ εστι καλον λαβειν τον αρτον
των τεκνων, και δουναι τοις κυναριοις. Ἐπειδη δε αυτον απηλασαν, θυραν τοις
εθνεσιν ανεωιξαν. Και ουδε ουτω προηγουμενως επ' εκεινους ερχεται, αλλα παριων.
Παριων τοινυν, Ἦλθεν εις πολιν της Σαμαρειας λεγομενην Συχαρ, πλησιον του
χωριου, ου εδωκεν Ἰακωβ Ἰωσηφ τωι υιωι αυτου· ην δε εκει πηγη του Ἰακωβ. Τινος
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεκεν ακριβολογειται ο Ευαγγελιστης περι του τοπου; Ἵνα οταν ακουσηις της
γυναικος λαλουσης, Ἰακωβ ο πατηρ ημων εδωκεν ημιν την πηγην 59.178 ταυτην, μη
ξενισθηις. Ὁ γαρ τοπος εκεινος ην ενθα υπερ της ∆εινας οι περι τον Λευι και Συμεων
αγανακτουντες, τον χαλεπον εκεινον ειργασαντο φονον. Ἄξιον δε ειπειν και ποθεν
οι Σαμαρειται συνεστησαν. Και γαρ ο τοπος ουτος απας Σαμαρεια καλειται. Ποθεν
ουν την προσηγοριαν ελαβον; Σομορ το ορος ελεγετο απο του κτησαμενου, καθαπερ
και Ἡσαΐας φησι· Και η κεφαλη Σομορων, Ἐφραΐμ· αλλ' οι κατοικουντες ου
Σαμαρειται, αλλ' Ἰσραηλιται ελεγοντο. Χρονου δε προιοντος, προσεκρουσαν τωι Θεωι·
και βασιλευσαντος Φακεε, ανελθων Θεγλαθ Φαλασαρ, πολεις τε ειλε πολλας, και
επεθετο τωι Ἠλαι, και ανελων αυτον, Ὠσηε την βασιλειαν εδωκεν. Ἐπι τουτον ελθων
ο Σαλμανασαρ, ειλε πολεις ετερας, και υποφορους εποιησε και υποτελεις. Ἀλλ' ουτος
το μεν πρωτον ειξεν· υστερον δε απεστη της αρχης, και προς την των Αιθιοπων
κατεφυγε συμμαχιαν. Ἔγνω τουτο ο Ἀσσυριος, και επιστρατευσας, και ανελων
αυτους, ουκ ετι το εθνος εκει μενειν αφιησι, δια τας τοιαυτας της αποστασεως
υποψιας· αλλα τουτους μεν εις Βαβυλωνα ηγαγε και Μηδους, εκειθεν δε εθνη εκ
διαφορων τοπων αγαγων, κατυκισεν εν τηι Σαμαρειαι, ωστε λοιπον ασφαλη αυτωι
την αρχην ειναι, των οικειων εχοντων τον τοπον. Τουτων δε γενομενων,
βουλομενος ο Θεος δειξαι την αυτου δυναμιν, και ως ου δι' ασθενειαν εξεδωκεν
Ἰουδαιους, αλλα δι' αμαρτιας των εκδοθεντων, επαφιησι λεοντας τοις βαρβαροις·
οιτινες ελυμαινοντο το εθνος απαν. Ἀπηγγελη ταυτα τωι βασιλει, και πεμπει ιερεα
τινα τον παραδωσοντα αυτοις τους του Θεου νομους. Ἀλλ' ομως ουδε ουτως εξ
ολοκληρου της ασεβειας απεστησαν, αλλ' εξ ημισειας. Χρονου δε προιοντος, παλιν
των μεν ειδωλων απεπηδησαν, εσεβον δε τον Θεον. Των ουν πραγματων εν τουτοις
οντων, επανελθοντες Ἰουδαιοι λοιπον, ζηλοτυπως προς αυτους ειχον ατε προς
αλλοφυλους και πολεμιους, οι και απο του ορους Σαμαρειτας αυτους εκαλουν.
Ἰουδαιοις δε ου μικρα και εντευθεν ην προς αυτους η φιλονεικια. Ουδε γαρ ταις
Γραφαις πασαις εκεχρηντο, αλλα τα Μωυσεως μονα δεχομενοι, των προφητων ου
πολυν εποιουντο λογον. Ἐφιλονεικουν μεντοι εις την ευγενειαν εισωθειν εαυτους
την Ἰουδαικην, και εφιλοτιμουντο επι τωι Ἀβρααμ, και προγονον αυτον
επεγραφοντο, ατε απο της Χαλδαιας οντα· και τον Ἰακωβ δε πατερα εκαλουν, ατε
εκεινου οντα απογονον· οι δε Ἰουδαιοι μετα παντων και τουτους εβδελυσσοντο.
Ὅθεν και τωι Χριστωι ταυτα ωνειδιζον λεγοντες· Σαμαρειτης ει συ, και δαιμονιον
εχεις· και επι του καταβαντος απο Ἱερουσαλημ εις Ἱεριχω, ταυτης ενεκεν της
υποθεσεως ο Χριστος Σαμαρειτην εισαγει, τον ελεον εις αυτον πεποιηκοτα, τον
ευτελη, τον ευκαταφρονητον, τον βδελυκτον παρ' αυτοις· και επι των δεκα λεπρων,
αλλογενη τον ενα φησι δια τουτο (Σαμαρειτης γαρ ην)· και αυτος δε τοις μαθηταις
ουτω λεγων εκελευσεν· Εις οδον εθνων μη απελθητε, και εις πολιν Σαμαρειτων μη
εισελθητε. γʹ. Ου της ιστοριας δε ενεκεν μονης του τοπου μονον ανεμνησεν ημας του
Ἰακωβ ο Ευαγγελιστης, αλλα και υπερ του δειξαι την αποβολην την Ἰουδαικην
παλαι γεγενημενην. Και γαρ επι των προγονων αυτων τους τοπους αντ' αυτων
κατεσχον εκεινοι. α γαρ οι προγονοι αυτων ειχον, ουκ οντα αυτων, ταυτα δια την
ραιθυμιαν αυτων και παρανομιαν, οντα αυτων, απωλεσαν ουτοι. Ουτως ουδεν
κερδος, προγονων ειναι 59.179 χρηστων, οταν μη τοιουτοι τυχωσιν οι εξ εκεινων
οντες. Οι μεν γαρ βαρβαροι, ινα λεοντων πειραν λαβωσι μονον, προς την Ἰουδαικην
ευσεβειαν επανηλθον ευθεως· εκεινοι δε τοσαυτας υπομενοντες τιμωριας, ουδε
ουτως εσωφρονισθησαν. Ἐνταυθα τοινυν ο Χριστος παρεγενετο, τον μεν βαναυσον
και υγρον εκβαλλων βιον αει, τον δε επιπονον εισαγων και συνεσταλμενον. Ου γαρ
υποζυγιοις κεχρηται, αλλ' ουτω βαδιζει συντονως, ως και κοπιασαι εκ της
οδοιποριας. Και τουτο πανταχου παιδευει, το αυτουργον ειναι και απεριττον, και το
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη πολλων δεισθαι. Ουτω γαρ βουλεται των περιττων αλλοτριους ημας ειναι, ως και
αυτων των αναγκαιων πολλα περικοπτειν. ∆ια τουτο ελεγεν· Αι αλωπεκες φωλεους
εχουσι, και τα πετεινα του ουρανου κατασκηνωσεις· ο δε Υιος του ανθρωπου ουκ
εχει που την κεφαλην κλινηι. ∆ια τουτο και εν τοις ορεσι τα πλειονα διατριβει, ουκ
εν ημεραι μονον, αλλα και εν νυκτι, και εν ταις ερημοις. Τουτο και ο ∆αυιδ
ανακηρυττων ελεγεν, Ἐκ χειμαῤρου εν οδωι πιεται, το ευσταλες αυτου του βιου
δηλων. Τουτο και Ἰωαννης ενταυθα δεικνυσιν· Ὁ ουν Ἰησους κεκοπιακως εκ της
οδοιποριας, εκαθητο ουτως επι τηι πηγηι. Ὥρα ην ωσει εκτη. Ἔρχεται γυνη εκ της
Σαμαρειας αντλησαι υδωρ. Λεγει αυτηι ο Ἰησους· ∆ος μοι πιειν. Οι δε μαθηται αυτου
απηλθον εις την αγοραν, ινα τροφας αγορασωσιν. Ἐντευθεν μανθανομεν και το περι
τας οδοιποριας ευτονον αυτου, και το περι τας τροφας ημελημενον, και πως
παρεργως τωι πραγματι κεχρηται. Ουτω γουν και οι μαθηται επαιδευθησαν τα καθ'
εαυτους διατιθεσθαι. Ου γαρ επηγοντο εφοδια. Και δηλοι τουτο ετερος ευαγγελιστης
λεγων, ηνικα περι της ζυμης των Φαρισαιων αυτοις διελεγετο, οτι εκεινοι ενομιζον
οτι αρτους ουκ εβασταζον. Και οταν πεινωντας εισαγηι, και τιλλοντας των
ασταχυων, και εσθιοντας, και οταν λεγηι αυτον επι την συκην δια την πειναν
εληλυθεναι, ουδεν αλλο η τουτο δια παντων ημας παιδευει, το καταφρονειν
γαστρος, και μη περισπουδαστον την αυτης νομιζειν ειναι λειτουργιαν. Σκοπει γουν
αυτους και ενταυθα, ουτε επιφερομενους τι, ουτε επειδη μη εβασταζον, εκ
προοιμιων και ευθυς της ημερας τουτου φροντιζοντας, αλλα κατα τον καιρον, καθ'
ον απαντες αριστοποιουνται, τροφας αγοραζοντας. Ἀλλ' ουχ ημεις, οι ευθεως απο
κλινης διανισταμενοι προ των αλλων τουτο σκοπουμεθα, μαγειρους και
τραπεζοποιους καλουντες, και μετα πολλης ταυτα επισκηπτοντες της σπουδης, και
μετ' εκεινα των αλλων ουτως απτομενοι, τα βιωτικα προ των πνευματικων
σπουδαια ποιουμενοι, και α παρεργον εχειν εχρην, ως αναγκαια τιμωντες. ∆ια τουτο
παντα ανω και κατω γινεται. Τουναντιον γαρ εχρην απαντων των πνευματικων
πολυν ποιησαμενους λογον, μετα το πληρωσαι εκεινα, τοτε απτεσθαι τουτων. Ου το
επιπονον δε μονον, αλλα και το ατυφον εντευθεν δεικνυται, ου τωι κοπιασαι, ουδε
τωι καθισαι επι της οδου μονον, αλλα και τωι καταλειφθηναι μονον και τους μαθητας
αυτου απελθειν. Καιτοι γε εξην ει γε εβουλετο, η μη παντας εκπεμψαι, η
απελθοντων εκεινων, ετερους διακονους εχειν· αλλ' ουκ ηθελησε· και γαρ τους
μαθητας ουτως ειθισε παντα τυφον καταπατειν. Και τι μεγα, φησιν, ει εμετριαζον,
ισως ειποι τις αν, αλιεις οντες και σκηνοποιοι; [̔Αλιεις μεν ησαν και σκηνοποιοι,]
αλλ' αθροον εις 59.180 αυτην ανεβησαν του ουρανου την κορυφην, και παντων
εγενοντο βασιλεων σεμνοτεροι, ομιληται γενεσθαι καταξιωθεντες του της
οικουμενης ∆εσποτου, και παρακολουθησαι τωι θαυμαζομενωι παντοθεν. Ἴστε δε
κακεινο, οτι μαλιστα οι εκ ταπεινων οντες, οταν αξιωματων ποτε λαβωνται,
ευκολωτερον αιρονται προς απονοιαν, ατε απειροκαλως εχοντες προς την τοσαυτην
τιμην. Κατεχων ουν αυτους επι της αυτης ταπεινοφροσυνης, επαιδευεν αυτους δια
παντων συνεσταλθαι. και μηδαμου δεισθαι των διακονησομενων. Αυτος δε
Κεκοπιακως εκ της οδοιποριας, φησιν, εκαθητο ουτως επι τηι πηγηι. Ὁραις οτι δια τον
κοπον η καθεδρα γεγονε, δια το καυμα, δια το περιμειναι τους μαθητας; Ἤδει μεν
γαρ συμβησομενον το κατα τους Σαμαρειτας. Ουκ επι τουτο δε ηλθε προηγουμενως·
ου μην επειδη δια τουτο ουκ ηλθε, παραγενομενον το γυναιον απωσασθαι εχρην,
ουτω πολλην φιλομαθειαν επιδεικνυμενον. Οι μεν γαρ Ἰουδαιοι και προς αυτους
ερχομενον απηλαυνον, οι δε εξ εθνων και αλλαχου βαδιζοντα προς εαυτους ειλκον·
και οι μεν εφθονουν, οι δε επιστευον· εκεινοι ηγανακτουν, ουτοι εθαυμαζον και
προσεκυνουν. Τι ουν; εδει τοσουτων σωτηριαν υπεριδειν, και προθυμιαν ουτω
γενναιαν αφειναι; Τουτο μεν ουν αναξιον ην αυτου της φιλανθρωπιας· διοπερ μετα
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της προσηκουσης αυτωι σοφιας παντα τα παροντα οικονομει. Ἐκαθητο μεν γαρ,
αναπαυων το σωμα, και παρα την πηγην αναψυχων αυτο. Αυτο γαρ ην της ημερας
το μεσαιτατον, οπερ και ο Ευαγγελιστης εδηλωσεν ειπων, Ὥρα ην ωσει εκτη· και
εκαθητο ουτως. Τι δε εστιν, Ουτως; Ουκ επι θρονου, φησιν, ουκ επι προσκεφαλαιου,
αλλ' απλως και ως ετυχεν επ' εδαφους. Ἔρχεται γυνη εκ της Σαμαρειας αντλησαι
υδωρ. δʹ. Ὅρα πως και την γυναικα δι' αλλο δεικνυσιν εξελθουσαν, πανταχου την
αναισχυντον των Ἰουδαιων επιστομιζων αντιλογιαν, και ινα μη τις λεγηι οτι
εναντιουται εαυτου τωι προσταγματι, εις μεν πολιν κελευων μη εισιεναι
Σαμαρειτων, Σαμαρειταις δε διαλεγομενος. ∆ιο και το, Ἀπεληλυθεισαν οι μαθηται
αυτου εις την πολιν, ινα τροφας αγορασωσι, τεθεικεν ο Ευαγγελιστης, πολλας
εισαγων αιτιας της προς αυτην διαλεξεως. Τι ουν η γυνη; Ἀκουσασα, ∆ος μοι πιειν,
σφοδρα συνετως εις κατασκευην ερωτησεως τον παρα του Χριστου λογον λαμβανει,
και λεγει· Πως συ Ἰουδαιος ων, αιτεις παρ' εμου πιειν ουσης γυναικος Σαμαρειτιδος;
Ου γαρ συγχρωνται Ἰουδαιοι Σαμαρειταις. Και ποθεν αυτον Ἰουδαιον ενομιζεν ειναι;
Ἀπο του σχηματος ισως, και απο της διαλεξεως. Συ δε μοι σκοπει πως διεσκεμμενον
το γυναιον ην. Ει γαρ εχρην φυλαξασθαι, τον Ἰησουν εχρην, ουκ εκεινην. Ου γαρ
ειπεν, οτι Σαμαρειται τοις Ἰουδαιοις ου συγχρωνται, αλλ', Ἰουδαιοι Σαμαρειτας ου
προσιενται. Ἀλλ' ομως η γυνη καιτοι κατηγοριας απηλλαγμενη, επειδη ενομισεν
ετερον αυτηι αντιπιπτειν, ουδε ουτως εσιγησεν, αλλ' ως οιεται διορθουται το μη κατα
νομον γινομενον. Ἀλλ' εκεινο αν τις διαπορησειε, πως ο Ἰησους εζητησε παρ' αυτης
πιειν, του νομου ουκ επιτρεποντος; Ει γαρ λεγοι τις, οτι τωι προειδεναι μη δωσουσαν,
δι' αυτο μεν ουν τουτο ουδε αιτησαι εχρην. Τι ουν εστιν ειπειν; Ὅτι αδιαφορον αυτωι
λοιπον ην τας τοιαυτας εκβαλλειν παρατηρησεις. Ὁ γαρ τους αλλους εναγων εις το
λυειν, πολλωι μαλλον αυτος αυτας αν παρεδραμεν. Ου γαρ το εισπορευομενον, φησι,
κοινοι τον ανθρωπον, αλλα το εκπορευομενον. Ου μικρα δε κατηγορια γενοιτ' αν
των Ἰουδαιων η προς την γυναικα διαλεξις, διοτι εκεινοι μεν πολ 59.181 λακις
επεσπωντο, και δια ρηματων και δια πραγματων, και ουκ ηνειχοντο· αυτη δε, ορα
πως κατεχεται απο ψιλης ερωτησεως. Αυτος μεν γαρ ουκ ενεστησατο τεως ταυτην
την πραγματειαν, ουδε την οδον· ει δε τινες παρεγενοντο, ουκ εκωλυε. Και γαρ τοις
μαθηταις απλως ελεγεν, εις πολιν Σαμαρειτων μη εισελθειν, ουχι και προσιοντας
διακρουεσθαι· σφοδρα γαρ αναξιον ην αυτου της φιλανθρωπιας. ∆ια δη τουτο και
αποκρινεται τηι γυναικι, και φησιν· Ει ᾔδεις την δωρεαν του Θεου, και τις εστιν ο
λεγων σοι, ∆ος μοι πιειν· συ αν ᾔτησας αυτον, και εδωκεν αν σοι υδωρ ζων.
Προτερον δεικνυσιν αξιαν ουσαν ακουσαι, και μη παροφθηναι· και τοτε εαυτον
εκκαλυπτει. Και γαρ εμελλεν ευθεως μαθουσα οστις εστιν, υπακουσεσθαι και
προσεξειν αυτωι· οπερ περι Ἰουδαιων ουκ αν τις ειποι. Και γαρ μαθοντες, ᾔτησαν
αυτον ουδεν, ουδε επεθυμησαν τι μαθειν των χρησιμων, αλλα και υβριζον και
απηλαυνον. Ἡ δε γυνη ταυτα ακουσασα, ορα πως επιεικως αποκρινεται· Κυριε, ουτε
αντλημα εχεις, και το φρεαρ εστι βαθυ· ποθεν ουν εχεις το υδωρ το ζων; Τεως αυτην
της υπονοιας της ταπεινης ανεστησε, και του νομιζειν ενα των πολλων ειναι. Ου γαρ
απλως ενταυθα καλει Κυριον, αλλα πολλην απονεμουσα την τιμην. Ὅτι γαρ τιμωσα
ταυτα ελεγεν, απο των εξης ειρημενων δηλον. Ου γαρ κατεγελασεν, ουδε
εκωμυδησεν, αλλα διηπορει τεως. Ει δε μη ευθεως το παν ενενοησε, μη θαυμασηις·
ουδε γαρ ο Νικοδημος. Τι γαρ εκεινος φησι; Πως δυναται ταυτα γενεσθαι; και παλιν·
Πως δυναται ανθρωπος γεννηθηναι γερων ων· και παλιν· Μη δυναται εις την
κοιλιαν της μητρος αυτου δευτερον εισελθειν και γεννηθηναι; Αυτη δε
αιδεσιμωτερον· Κυριε, ουτε αντλημα εχεις, και το φρεαρ εστι βαθυ· ποθεν ουν εχεις
το υδωρ το ζων; Ἄλλο προς αυτην ελεγεν, αλλο δε υπωπτευεν εκεινη, ουδεν πλεον
ακουουσα των ρηματων, ουδε εννοησαι τεως τι υψηλον δυναμενη, καιτοι γε ενην
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπειν προπετως φθεγγομενην, οτι ει ειχες το υδωρ το ζων, ουκ αν ᾔτησας παρ' εμου,
αλλα σαυτωι παρεσχες αν προτερωι· νυν δε κομπαζεις. Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπεν,
αλλα μετ' επιεικειας αποκρινεται πολλης, και εν αρχηι και μετα ταυτα. Και γαρ εν
αρχηι φησι· Πως συ Ἰουδαιος ων αιτεις παρ' εμου πιειν; Και ουκ ειπεν, ατε προς
αλλοφυλον, και εχθρον διαλεγομενη· Μη μοι γενοιτο σοι μεταδουναι ανθρωπωι
πολεμιωι και του εθνους ημων ηλλοτριωμενωι. Και μετα ταυτα παλιν ακουσασα
μεγαλα λεγοντος, εφ' ωι μαλιστα δακνονται οι εχθροι, ου κατεγελασεν, ουδε
διεσυρεν· αλλα τι φησι; Μη συ μειζων ει του πατρος ημων Ἰακωβ, ος εδωκεν ημιν το
φρεαρ τουτο, και αυτος εξ αυτου επιε, και οι υιοι αυτου, και τα θρεμματα αυτου;
Ὁραις πως εισωθει εαυτην εις την ευγενειαν την Ἰουδαικην; Ὃ δε λεγει, τοιουτον
εστιν· Ἐκεινος τουτωι εκεχρητο τωι υδατι, και πλεον εσχεν ουδεν δουναι. Ταυτα δε
ελεγε, δεικνυσα πως εκ πρωτης αποκρισεως εδεξατο νοημα μεγα και υψηλον. Το
γαρ, Αυτος επιεν απ' αυτου, και οι υιοι αυτου, και τα θρεμματα αυτου, ουδεν αλλο
αινιττομενης εστιν, αλλ' η οτι εσχε μεν εννοιαν μειζονος υδατος, ουχ ευρισκε δε
αυτο, ουδε ᾔδει σαφως. Ἵνα δε και σαφεστερον ειπω, ο βουλεται ειπειν, τουτο εστιν·
Ουκ εχεις ειπειν, φησιν, οτι Ἰακωβ μεν ημιν ταυτην εδωκε την πηγην, ετεραι δε
αυτος εχρησατο· και γαρ αυτος και οι υιοι αυτου απ' αυτης επιον, ουκ αν πιοντες, ει
γε βελτιονα ειχεν ετεραν. Ἀπο ταυτης μεν ουν ουδε αυτος δυνησηι δουναι, ετεραν δε
βελτιονα ουκ εστι σε εχειν, 59.182 ει μη και του Ἰακωβ ομολογεις μειζονα ειναι
σαυτον. Ποθεν ουν εχεις το υδωρ ο επαγγελληι δωσειν ημιν· Ἀλλ' ουχι Ἰουδαιοι
ουτω προσηνως αυτωι διαλεγονται, καιτοι και αυτοις περι της αυτης υποθεσεως
διελεχθη, του τοιουτου μνημονευσας υδατος· αλλ' ουδεν εκερδαναν. Ὅτε δε του
Ἀβρααμ εμνημονευσε, και λιθοις βαλλειν αυτον επεχειρουν. Ἀλλ' ουχ η γυνη τουτον
αυτωι τον τροπον προσφερεται, αλλα μετα πολλης της επιεικειας εν μεσωι καυματι,
και εν ημεραι μεσηι, και λεγει και ακουει παντα μετα μακροθυμιας πολλης, και ουδεν
εννοει τι τοιουτον οιον εικος Ἰουδαιους ειπειν, οτι Μαινεται και εξεστηκεν ουτος,
προσεδησε με πηγηι και φρεατι, παρεχων μεν ουδεν, φυσων δε τοις ρημασιν· αλλα
καρτερει και προσεδρευει, εως αν ευρηι το ζητουμενον. εʹ. Ει δε γυνη Σαμαρειτις
τοσαυτην ποιειται σπουδην υπερ του μαθειν τι χρησιμον, και παραμενει τωι Χριστωι,
καιτοι γε αγνοουσα αυτον· τινος ημεις τευξομεθα συγγνωμης, οι και ειδοτες αυτον,
και μητε οντες παρα φρεαρ, μητε εν ερημιαι, μητε εν ημεραι μεσηι, μητε ακτινος
καιουσης· αλλ' υπο την εω και υπο τοιουτον οροφον σκιας απολαυοντες και
ευψυχιας, και μη καρτερουντες ακουσαι τι των λεγομενων, αλλ' αποκναιοντες; Ἀλλ'
ουκ εκεινη τοιαυτη, αλλ' ουτω κατεχεται τοις λεγομενοις, ως και ετερους καλεσαι.
Ἰουδαιοι δε ου μονον ουκ εκαλουν, αλλα και τους βουλομενους προσελθειν
εκωλυον και ενεποδιζον· διο και ελεγον· Μη τις εκ των αρχοντων επιστευσεν εις
αυτον; Ἀλλ' οχλος ουτος ο μη γινωσκων τον νομον, επικαταρατοι εισι. Μιμησωμεθα
τοινυν την Σαμαρειτιν· διαλεχθωμεν τωι Χριστωι. Και γαρ και νυν μεσος ημων
εστηκε, και δια των προφητων και δια των μαθητων ημιν φθεγγομενος. Ἀκουσωμεν
ουν και πεισθωμεν. Μεχρι τινος ζωμεν εικη και ματην; Το γαρ μη τα δοκουντα τωι
Θεωι ποιειν, εικη ζηιν εστι· μαλλον δε ουκ εικη μονον, αλλα και επι κακωι. Ὅταν γαρ
τον δοθεντα ημιν χρονον αναλωσωμεν εις ουδεν δεον, απελευσομεθα δικην
δωσοντες την εσχατην της ακαιρου δαπανης. Ου γαρ δηπου ο μεν χρηματα
εμπορευσασθαι λαβων, ειτα καταφαγων, λογον απαιτηθησεται παρα του
πιστευσαντος· ο δε ζωην τοιαυτην δαπανησας ματην, ου δωσει δικην. Ου δια τουτο
ημας ο Θεος ηγαγεν εις τον παροντα βιον, και ψυχην ενεπνευσεν, ινα τωι παροντι
χρησωμεθα μονον, αλλ' ινα παντα προς την μελλουσαν πραγματευσωμεθα ζωην. Τα
γαρ αλογα μονα τωι παροντι χρησιμα βιωι· ημεις δε δια τουτο ψυχην αθανατον
εχομεν, ινα προς την εκεινης της ζωης παρασκευην παντα πραξωμεν. Ἵππων μεν
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ, και ονων, και βοων, και των αλλων των τοιουτων βοσκηματων αν ερωτησηι τις
την χρειαν, ουδεμιαν αλλην ερουμεν, αλλα την εν τωι παροντι βιωι διακονιαν. Περι
δε ημων ουκ εστι τουτο ειπειν, αλλ' η βελτιων καταστασις, η μετα την εντευθεν
εστιν αποδημιαν· και δει παντα ποιειν, ινα εκει λαμψωμεν, ινα μετα αγγελων
χορευσωμεν, ινα τωι βασιλει παραστηκωμεν διαπαντος εν τοις αιωσι τοις
απεραντοις. ∆ια τουτο γαρ και αθανατος γεγονεν η ψυχη, και το σωμα δε εσται
αθανατον, ινα των ατελευτητων απολαυσωμεν αγαθων. Ἂν δε τηι γηι προσηλωμενος
ηις των ουρανιων προκειμενων, εννοησον οση γινεται υβρις εις τον δωρουμενον.
Ἐκεινος μεν γαρ τα ανω σοι προτεινει· συ δε ου πολυν αυτων ποιουμενος λογον, την
γην ανταλλασσηι. ∆ια ταυτα και γεενναν ηπειλησεν, ατε καταφρονουμενος, ινα
μαθηις εντευθεν, οσων σαυτον αποστερεις καλων. Ἀλλα 59.183 μη γενοιτο πειραν
λαβειν της κολασεως εκεινης, αλλ' ευαρεστησαντας ημας τωι Χριστωι, των αιωνιων
επιτυχειν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυ 59.184 ριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.183 ΟΜΙΛΙΑ ΛΒʹ. Ἀπεκριθη Ἰησους και ειπεν αυτηι· Πας ο πινων εκ του υδατος
τουτου, διψησει παλιν· ος δ' αν πιηι εκ του υδατος ου εγω δωσω αυτωι, ου μη διψησει
εις τον αιωνα· αλλα το υδωρ, ο δωσω αυτωι, γενησεται εν αυτωι πηγη υδατος, αλλο
μενη εις ζωην αιωνιον. αʹ. Του Πνευματος την χαριν η Γραφη ποτε μεν πυρ, ποτε δε
υδωρ καλει, δεικνυσα οτι ουκ ουσιας εστι ταυτα παραστατικα τα ονοματα, αλλ'
ενεργειας. Ουδε γαρ εκ διαφορων συνεστηκεν ουσιων το Πνευμα, αορατον τε και
μονοειδες ον. Το μεν ουν ο Ἰωαννης δηλοι, ουτω λεγων· Αυτος υμας βαπτισει εν
Πνευματι αγιωι και πυρι· το δε ο Χριστος, Ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν
υδατος ζωντος. Τουτο δε ειπε περι του Πνευματος, φησιν, ου εμελλον λαμβανειν.
Ουτω και τηι γυναικι διαλεγομενος, υδωρ καλει το Πνευμα· Ὃς γαρ αν πιηι απο του
υδατος, ου εγω δωσω αυτωι, ου μη διψησει εις τον αιωνα. Ουτω δε το Πνευμα καλει,
δια μεν της του πυρος προσηγοριας, το διεγηγερμενον και θερμον της χαριτος, και
δαπανητικον αμαρτηματων αινιττομενος· δια δε της του υδατος, τον τε καθαρμον
τον εξ αυτου, και την πολλην παραψυχην ταις υποδεχομεναις αυτο διανοιαις
εμφηναι. Εικοτως. Ὥσπερ γαρ τινα παραδεισον παντοιοις δενδροις κομωντα
καρποφοροις τε και αειθαλεσιν, ουτω την προθυμον κατασκευαζει ψυχην, ουτε
αθυμιας, ουτε σατανικης συγχωρουσα επιβουλης αισθεσθαι, ατε ραιδιως σβεννυσα
του Πονηρου παντα τα πεπυρωμενα βελη. Συ δε μοι σκοπει του Χριστου την σοφιαν,
πως ηρεμα αναγει το γυναιον. Ου γαρ εκ πρωτης ειπεν· Ει ᾔδεις τις ην ο λεγων σοι,
∆ος μοι πιειν· αλλ' οτε αυτηι αφορμην παρεσχεν Ἰουδαιον αυτον καλεσαι, και υπο
εγκλημα ηγαγεν, αποκρουομενος την κατηγοριαν, τοτε τουτο λεγει. Ειπων δε, Ει
ᾔδεις τις ην ο λεγων σοι, ∆ος μοι πιειν, συ αν ᾔτησας αυτον· και αναγκασας τωι
μεγαλα επαγγειλασθαι μνησθηναι του πατριαρχου, ουτω διδωσι διαβλεψαι τηι
γυναικι. Ειτα αντεπαγαγουσης εκεινης, Μη συ μειζων ει του πατρος ημων Ἰακωβ;
ουκ ειπεν, Ναι, μειζων ειμι· εδοξε γαρ αν κομπαζειν μονον, της αποδειξεως μηδεπω
φαινομενης· δι' ων δε λεγει, τουτο κατασκευαζει. Και γαρ ουχ απλως ειπεν, ∆ωσω
σοι υδωρ· αλλα προτερον ανελων το του Ἰακωβ, τοτε επαιρει το εαυτου, απο της των
διδομενων φυσεως, το μεσον των προσωπων, οσον και το διαφορον των διδοντων,
παραστησαι βουλομενος, και την υπεροχην την προς τον πατριαρχην. Ει γαρ
θαυμαζεις, φησι, τον Ἰακωβ, οτι τουτο εδωκε το υδωρ, αν πολυ τουτου βελτιον δω
σοι, τι ερεις; Προλαβουσα μειζονα ωμολογησας ειναι με του Ἰακωβ, τωι
ανθυπενεγκειν και ειπειν, Μη μειζων ει συ του Ἰακωβ, οτι επαγγελληι βελτιον υδωρ
διδοναι; αν λαβηις εκεινο το υδωρ, παντως ομολογησεις μειζονα ειναι με. Ὁραις
κρισιν αδεκαστον της γυναικος, απο των πραγματων ψηφιζομενης και τωι πατριαρχηι
και τωι 59.184 Χριστωι; Ἀλλ' ουκ Ἰουδαιοι ουτως· αλλα και δαιμονας ορωντες
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκβαλλοντα αυτον, ου μονον του πατριαρχου ουκ ελεγον μειζονα, αλλα και
δαιμονωντα εκαλουν. Ἡ δε γυνη ουχ ουτως, αλλ' εντευθεν φερει την ψηφον, οθεν ο
Χριστος βουλεται, απο της των εργων αποδειξεως. Και γαρ και αυτος εντευθεν
δικαζεται, ουτω λεγων· Ει μη ποιω τα εργα του Πατρος μου, μη πιστευσατε μοι· ει δε
ποιω, καν εμοι μη πιστευητε, τοις εργοις πιστευσατε. Ουτω και η γυνη τηι πιστει
προσαγεται. ∆ια τουτο και αυτος ακουσας, Μη μειζων ει του πατρος ημων Ἰακωβ;
τον Ἰακωβ αφεις, περι του υδατος διαλεγεται λεγων· Πας ο πινων εκ του υδατος
τουτου, διψησει παλιν· και την συγκρισιν ουκ απο κατηγοριας, αλλ' εξ υπεροχης
ποιειται. Ου γαρ λεγει, οτι το υδωρ τουτο ουδεν εστιν, ουδ' οτι ευτελες και
ευκαταφρονητον· αλλ' οπερ και η φυσις μαρτυρει, τουτο τιθησι· Πας ο πινων εκ του
υδατος τουτου, διψησει παλιν· ος δ' αν πιηι εκ του υδατος, ου εγω δωσω αυτωι, ου μη
διψησει εις τον αιωνα. Ἤκουσεν υδωρ ζων η γυνη προ τουτου, αλλ' ουκ ενοησεν.
Ἐπειδη γαρ και υδωρ ζων το αενναον και διαπαντος αναβλυζον λεγεται, των
κρουνων ου διακοπτομενων, τουτο ενομισεν η γυνη λεγεσθαι. ∆ια δη τουτο
σαφεστερον αυτηι λοιπον ο ελεγε καθιστας, και απο συγκρισεως την υπεροχην
ποιουμενος, επηγαγε λεγων· Ὃς δ' αν πιηι εκ του υδατος, ου εγω δωσω αυτωι, ου μη
διψησει εις τον αιωνα· δια τουτου, ωσπερ εφην, δεικνυς την υπεροχην, και δια των
εξης ειρημενων· τουτων γαρ ουδεν εχει το αισθητον υδωρ. Τινα δε εστι τα εξης;
Γενησεται εν αυτωι πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον. Ὥσπερ γαρ ο πηγην
ενδον εχων αποκειμενην, ουκ αν αλοιη διψηι ποτε· ουτως ουδε ο το υδωρ τουτο
εχων. Και επιστευσεν ευθεως η γυνη, πολυ του Νικοδημου συνετωτερα φανεισα· ου
συνετωτερα δε μονον, αλλα και ανδρειοτερα. Ἐκεινος μεν γαρ μυριων τοιουτων
ακουων, ουτε αλλον τινα επι τουτο εκαλεσεν, ουτε αυτος επαῤρησιασατο· αυτη δε
αποστολικα επιδεικνυται πραγματα, παντας ευαγγελιζομενη και καλουσα προς τον
Ἰησουν, και πολιν ολοκληρον ελκουσα εξω προς αυτον. Κακεινος μεν ακουσας,
ελεγε· Πως δυναται ταυτα γενεσθαι; και του Χριστου θεντος παραδειγμα σαφες το
του ανεμου, ουδε ουτω τον λογον κατεδεξατο· η γυνη δε ουχ ουτως, αλλα το μεν
πρωτον ηπορει, υστερον δε ου μετα κατασκευης δεξαμενη τον λογον, αλλ' εν
αποφασεως ταξει, επι την ληψιν ευθεως επειγεται. Ἐπειδη γαρ ειπεν ο Χριστος·
Γενησεται εν αυτωι πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον· ευθεως φησιν η γυνη·
∆ος μοι τουτο το υδωρ, ινα μη διψω, μηδε ερχωμαι ενθαδε αντλειν. βʹ. Ὁραις πως
κατα μικρον προς το των δογματων υψος αναγεται; Πρωτον ενομισεν αυτον
παρανομον ειναι τινα Ἰουδαιον· ειτα επειδη ταυτην απεκρουσατο την κατηγοριαν
(εδει γαρ μη ειναι το προσωπον υποπτον το μελλον τοιαυτα αυτην κατηχειν),
ακουσασα υδωρ ζων, ενομισε περι αισθητου τουτο λεγεσθαι. Ὕστερον δε μαθουσα
οτι πνευματικα ην τα λεγομενα, επιστευσεν μεν οτι δυναται το υδωρ αναιρειν του
διψους την χρειαν, ουπω δε τι ποτε τουτο 59.185 εστιν ᾔδει, αλλ' ετι διηπορει,
ανωτερω μεν των αισθητων ειναι νομιζουσα, το δε σαφες ουκ επισταμενη. Ἐνταυθα
δε ακριβεστερον μεν διαβλεψασα, ου μην το παν κατιδουσα (∆ος γαρ μοι, φησι,
τουτο το υδωρ, ινα μη διψω, μηδε ερχωμαι ενθαδε αντλειν), τεως προετιμησεν
αυτον του Ἰακωβ. Ου δεομαι γαρ ταυτης της πηγης, εαν λαβω παρα σου το υδωρ
εκεινο. Ὁραις πως αυτον προτιθησι του πατριαρχου; Τουτο ψυχης ευγνωμονος.
Ἔδειξεν ηλικην ειχε περι του Ἰακωβ δοξαν· ειδε τον βελτιονα, και ου κατεσχεθη τηι
προληψει. Ουτε ουν ευκολος η γυνη (ου γαρ απλως κατεδεξατο τα λεγομενα· πως
γαρ η μετα τοσαυτης ακριβειας εκζητησασα;), ουτε απειθης και φιλονεικος. Και
τουτο εδειξεν απο της αιτησεως. Καιτοι και Ἰουδαιοις ειπε ποτε· Ὃς αν φαγηι εκ της
σαρκος μου, ου μη πεινασει· και ο πιστευων εις εμε, ου μη διψησει πωποτε. Ἀλλ' ου
μονον ουκ επιστευσαν, αλλα και εσκανδαλισθησαν. Ἡ γυνη δε ουδεν τοιουτον
επαθεν, αλλα και παραμενει και αιτει. Ἰουδαιοις μεν ουν ελεγεν, Ὁ πιστευων εις εμε,
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου μη διψησει· τηι δε γυναικι ουχ ουτως, αλλα παχυτερον, Ὁ πινων εκ του υδατος
τουτου, ου μη διψησει. Ἐπαγγελια γαρ ην πνευματικων, και ουχ ορωμενων
πραγματων. ∆ια τουτο επαρας αυτης τον νουν ταις υποσχεσεσιν, ετι τοις αισθητοις
ενδιατριβει ρημασι, δια το μηδεπω δυνασθαι χωρησαι των πνευματικων την
ακριβειαν. Ει γαρ ειπεν, οτι Ἐαν πιστευσηις εις εμε, ου μη διψησεις, ουκ αν ενοησε το
ειρημενον, ουκ ειδυια τις ποτε εστιν ο διαλεγομενος, ουδε περι ποιου διψους ελεγεν.
Τινος ουν ενεκεν ουχι και επι Ἰουδαιων τουτο εποιησεν; Ὅτι εκεινοι μεν πολλα
σημεια εωρακοτες ησαν· αυτη δε σημειον μεν ειδεν ουδεν, των δε ρηματων ηκουσε
πρωτον. ∆ια τουτο λοιπον δια προφητειας αποκαλυπτει την δυναμιν την εαυτου, και
ουκ ευθεως επαγει τον ελεγχον· αλλα τι φησιν; Ὕπαγε, φωνησον σου τον ανδρα, και
ελθε ωδε. Ἡ δε φησιν· Ουκ εχω ανδρα. Λεγει αυτηι ο Ἰησους· Καλως ειπες, οτι Ἄνδρα
ουκ εχω· πεντε γαρ ανδρας εσχες, και νυν ον εχεις, ουκ εστι σου ανηρ. Τουτο αληθες
ειρηκας. Λεγει αυτωι η γυνη, Κυριε, θεωρω οτι προφητης ει συ. Βαβαι, ποση της
γυναικος η φιλοσοφια! πως πραως τον ελεγχον δεχεται! Πως γαρ ουκ εμελλε, φησι;
∆ιατι, ειπε μοι· ουχι και Ἰουδαιους ηλεγξε πολλακις, και τουτου μειζονα; Ου γαρ
εστιν ισον τα εν διανοιαι αποῤρητα εις μεσον αγαγειν, και πραγμα γινομενον λαθραι
καταδηλον ποιειν. Το μεν γαρ Θεου μονον εστι, και ουδεις ετερος οιδεν, ει μη ο εν
διανοιαι εχων· τα δε, οι κοινωνουντες επιστανται απαντες. Ἀλλ' ομως ελεγχθεντες
ου φερουσι πραως· αλλ' ειποντος, Τι με ζητειτε αποκτειναι; ου μονον ου
θαυμαζουσιν ως η γυνη, αλλα και λοιδορουσι και υβριζουσι. Καιτοι γε εκεινοι μεν
και απο αλλων σημειων ειχον την αποδειξιν, αυτη δε τουτο μονον ην ακηκουια·
αλλ' ομως ου μονον ουκ εθαυμασαν, αλλα και υβρισαν λεγοντες, ∆αιμονιον εχεις,
τις σε ζητει αποκτειναι; Αυτη δε ου μονον ουχ υβριζει, αλλα και θαυμαζει και
εκπληττεται, και προφητην ειναι υπονοει· καιτοι μειζονως αν ο ελεγχος ουτος της
γυναικος ηψατο, η εκεινων εκεινος. Τουτο μεν γαρ ταυτης μονης αμαρτημα ην,
εκεινο δε κοινον. Ουχ ουτω δε επι τοις κοινοις, ως επι τοις ιδιοις δακνομεθα.
Κακεινοι μεν μεγα ᾤοντο τι κατορθουν, αν τον Χριστον ανελωσι· το δε της γυναικος
ωμολογητο παρα πασι πονηρον ειναι· αλλ' ομως ουκ εδυσχερανεν η γυνη, αλλ'
εξεπλαγη και εθαυμα 59.186 ζεν. Και επι του Ναθαναηλ δε το αυτο τουτο εποιησεν ο
Χριστος. Ου γαρ προηγουμενως την προφητειαν εισηγαγεν, ουδε ειπεν, Ειδον σε υπο
την συκην· αλλ' οτε εκεινος ειπε, Ποθεν με γινωσκεις, τοτε τουτο επηγαγεν.
Ἐβουλετο γαρ και των προῤρησεων και των θαυματων τας αρχας παρ' αυτων
λαμβανειν των προσιοντων αυτωι, ωστε και οικειουσθαι τοις γινομενοις μαλλον
αυτους, και την του κενοδοξειν διαφυγειν υπονοιαν. Τουτο δη και ενταυθα ποιει. Το
μεν γαρ προηγουμενως ελεγξαι, οτι Ἄνδρα ουκ εχεις, εδοκει φορτικον ειναι και
περιττον· το δε παρ' αυτης λαβοντα την αιτιαν, παντα ταυτα διορθουν, και σφοδρα
ακολουθον ην, και την ακουουσαν πραοτεραν ειργαζετο. Και ποια ακολουθια, φησι,
το ειπειν, Ὕπαγε, φωνησον τον ανδρα σου; Περι δωρεας ην ο λογος και χαριτος
υπερβαινουσης την ανθρωπινην φυσιν. Ἐπεκειτο η γυνη ζητουσα λαβειν, και λεγει·
Φωνησον σου τον ανδρα· ωσανει ενδεικνυμενος οτι κακεινον δει κοινωνησαι
τουτων. Ἡ δε σπευδουσα λαβειν, και κρυπτουσα το αισχρον του πραγματος, και
οιομενη προς ανθρωπον διαλεγεσθαι, φησιν, Ουκ εχω ανδρα. Ταυτα ακουσας ο
Χριστος, ευκαιρως λοιπον επαγει τον ελεγχον, αμφοτερα μετα ακριβειας λεγων.
Τους τε γαρ προτερους ηριθμησεν απαντας, και τον νυν κρυπτομενον ηλεγξε. Τι ουν
η γυνη; Ουκ εδυσχερανεν, ουδε αφεισα εφυγεν, ουδε υβριν το πραγμα ενομισεν
ειναι· αλλα θαυμαζει μαλλον αυτον και προσκαρτερει πλεον· Θεωρω γαρ, φησιν, οτι
προφητης ει συ. Και σκοπει αυτης την συνεσιν· Ουδε ενταυθα ευθεως επεδραμεν,
αλλ' ετι περισκοπειται και θαυμαζει. Το γαρ, Θεωρω, τουτο εστι, Φαινηι μοι
προφητης ειναι. Ειτα επειδη τουτο υπωπτευσεν, ουδεν βιωτικον αυτον ερωται, ου
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περι σωματος υγιειας, ου περι χρηματων, ου περι πλουτου, αλλα περι δογματων
ευθεως. Τι γαρ φησιν; Οι πατερες ημων εν τωι ορει τουτωι προσεκυνησαν· τους περι
τον Ἀβρααμ λεγουσα· και γαρ εκει φασι τον υιον ανηνεχθαι· Και πως υμεις λεγετε,
οτι εν Ἱεροσολυμοις εστιν ο τοπος, οπου χρη προσκυνειν; γʹ. Ειδες πως υψηλοτερα τηι
διανοιαι γεγονεν; Ἡ γαρ υπερ του μη σκυλλεσθαι δια το διψηιν μεριμνωσα, και υπερ
δογματων ερωται λοιπον. Τι ουν ο Χριστος; Ουκ ελυσε το ζητημα (ου γαρ τουτο ην
αυτωι περισπουδαστον, προς τα λεγομενα απλως αποκρινεσθαι· παρελκον γαρ ην),
αλλα αγει την γυναικα παλιν επι το μειζον υψος· και ου προτερον αυτηι περι τουτων
διαλεγεται, εως ωμολογησεν οτι προφητης εστιν, ωστε και μετα πολλης της
πληροφοριας ακουσαι λοιπον των λεγομενων. Ἡ γαρ τουτο πεισθεισα, ουκ ετι
λοιπον περι των ρηθησομενων αμφιβαλλειν ειχεν. Αισχυνθωμεν τοινυν και
ερυθριασωμεν λοιπον. Γυνη πεντε ανδρας εσχηκυια, και Σαμαρειτις ουσα, τοσαυτην
περι δογματων ποιειται σπουδην, και ουχ ο καιρος της ημερας, ου το εφ' ετερον τι
παραγενεσθαι, ουκ αλλο ουδεν αυτην απηγαγε της περι τα τοιαυτα ζητησεως· ημεις
δε ου μονον περι δογματων ου ζητουμεν, αλλα και περι παντων απλως, και ως ετυχε
διακειμεθα. ∆ια τουτο τα παντα ημεληται. Τις γαρ υμων, ειπε μοι, εν οικιαι
γενομενος, πυκτιον ελαβε χριστιανικον μετα χειρας, και τα εγκειμενα επηλθε, και
ηρευνησε την Γραφην; Ουδεις αν εχοι ταυτα ειπειν· αλλα πεττους μεν και κυβους
παρα τοις πλειο 59.187 σιν ευρησομεν οντας, βιβλια δε ουδαμου, αλλα και παρ'
ολιγοις. Και ουτοι δε τοις ουκ εχουσιν ομοιως διακεινται, δησαντες αυτα και
αποθεμενοι διαπαντος εν κιβωτιοις· και η πασα αυτοις σπουδη περι την των υμενων
λεπτοτητα, και το των γραμματων καλλος, ου περι την αναγνωσιν. Ουδε γαρ υπερ
ωφελειας και κερδους την κτησιν αυτων πεποιηνται, αλλα πλουτου και φιλοτιμιας
επιδειξιν ποιουμενοι, περι ταυτα εσπουδακασιν· τοσαυτη της κενοδοξιας η
υπερβολη. Ουδενος γαρ ακουω φιλοτιμουμενου, οτι οιδε τα εγκειμενα, αλλ' οτι
χρυσοις εχει γραμμασιν εγγεγραμμενον. Και τι το κερδος; ειπε μοι. Ου γαρ δια ταυτα
εδοθησαν αι Γραφαι, ινα εν βιβλιοις αυτας εχωμεν μονον, αλλ' ινα και εν καρδιαις
αυτας εγκολαψωμεν. Ὡς αυτη γε η κτησις Ἰουδαικης εστι φιλοτιμιας, το εν τοις
γραμμασι κατατιθεσθαι μονον τας εντολας· ημιν δε ουδε την αρχην ουτως ο νομος
εδοθη, αλλ' εν πλαξι καρδιας σαρκιναις. Και ταυτα λεγω, ου κωλυων βιβλια
κεκτησθαι, αλλα και παραινω τουτο και σφοδρα ευχομαι· βουλομαι δε εξ εκεινων
και τα γραμματα και τα νοηματα εις την διανοιαν περιφερεσθαι την ημετεραν, ινα
ουτω καθαιρηται δεχομενη την των γραμματων νοησιν. Ει γαρ εν οικιαι, ενθα αν
Ευαγγελιον ηι κειμενον, ου τολμησει προσελθειν ο διαβολος, πολλωι μαλλον ψυχης
νοηματα τοιαυτα περιφερουσης ουχ αψεται ποτε, ουδε επιβησεται δαιμων, η
αμαρτιας φυσις. Ἁγιασον τοινυν την ψυχην σου, αγιασον σου το σωμα, αει ταυτα επι
της καρδιας και επι της γλωσσης εχων. Ει γαρ η αισχρολογια καταῤρυποι, και
δαιμονας καλει, ευδηλον οτι η πνευματικη αναγνωσις αγιαζει, και την του
Πνευματος επισπαται χαριν. Θειαι εισιν επωιδαι τα γραμματα. Ἐπαιδωμεν τοινυν
εαυτοις, και τοις εν τηι ψυχηι παθεσιν τα απ' εκεινων φαρμακα κατασκευαζωμεν. Ἂν
γαρ ειδωμεν τινα εστι τα αναγινωσκομενα, μετα πολλης ταυτα ακουσομεθα της
προθυμιας. Ταυτα αει λεγω, και λεγων ου παυσομαι. Πως γαρ ουκ ατοπον, τους μεν
επι της αγορας καθημενους, και ηνιοχων και ορχηστων και ονοματα, και γενη, και
πολεις, και ενεργειας λεγειν τροπους, και αυτων δε των ιππων και αρετην και
κακιαν μετα ακριβειας απαγγελλειν· τους δε ενταυθα απαντωντας μηδεν των ωδε
γινομενων ειδεναι, 59.188 αλλα και αυτων των βιβλων τον αριθμον αγνοειν; Ει γαρ
ηδονης ενεκεν εκεινα διωκεις, πλειονα ταυτην ενταυθα ουσαν επιδειξω. Τι γαρ
ηδιον, ειπε μοι, τι δε θαυμαστοτερον, ανθρωπον ανθρωπωι παλαιοντα ιδειν, η
ανθρωπον διαβολωι πυκτευοντα, και σωμα ασωματωι δυναμει συμπλεκομενον, και
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νικωντα; Ταυτας θεωρωμεν τας παλας· ταυτας γαρ και μιμησασθαι ευπρεπες και
λυσιτελες, και μιμουμενους στεφανωθηναι ενι· αλλα μη εκεινας, ων ο ζηλος
αισχυνην φερει τωι μιμουμενωι. Ἐκεινην μεν γαρ μετα δαιμονων θεωρεις την παλην,
αν αρα θεωρηις· ταυτην δε μετα αγγελων και του των αγγελων ∆εσποτου. Ειπε γαρ
μοι· ει γε σοι εξην μετα αρχοντων η βασιλεων καθημενον θεωρειν και απολαυειν
της θεωριας, ου μεγιστην ηγου τιμην ειναι τουτο; Ἐνταυθα δε μετα του βασιλεως
των αγγελων θεωρων, και ορων εκ μεσων κατεχομενον των νωτων τον διαβολον,
και πολλα μεν φιλονεικουντα περιγενεσθαι, ισχυοντα δε ουδεν, ου τρεχεις εις
τοιαυτην θεωριαν; Και πως ενι τουτο γενεσθαι; φησιν. Ἂν το βιβλιον μετα χειρας
εχεις. Ὄψει γαρ εν αυτωι και τα σκαμματα, και τους μακρους διαυλους, και τας λαβας
τας εκεινου, και του δικαιου την τεχνην. Ταυτα δε θεωρων, εισηι και αυτος ουτω
παλαιειν, και απαλλαγησηι δαιμονων. ∆αιμονων γαρ πανηγυρεις, ουκ ανθρωπων
θεατρα, τα εξω τελουμενα. Ει γαρ εν ειδωλειωι ου θεμις εισιεναι, πολλωι μαλλον εις
εορτην σατανικην. Ταυτα λεγων και διενοχλων ου παυσομαι, εως αν την
επιστροφην ιδω. Ταυτα γαρ λεγειν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, φησιν, υμιν δε ασφαλες.
Μη δη βαρυνεσθε την παραινεσιν. Ει γαρ βαρυνεσθαι εδει, εμε εδει τον πολλακις
λεγοντα και ουκ ακουομενον, ουχ ημας τους αει μεν ακουοντας, αει δε
παρακουοντας. Ἀλλα μη γενοιτο διαπαντος ταυτα υμας εγκαλεισθαι, αλλα
απαλλαγεντας ταυτης της αισχυνης, καταξιωθηναι της πνευματικης θεωριας, και
της μελλουσης δοξης απολαυσαι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

59.187 ΟΜΙΛΙΑ ΛΓʹ. Λεγει αυτηι ο Ἰησους· Γυναι, πιστευσον μοι, οτι
ερχεται ωρα, οτε ουτε εν τωι ορει τουτωι, ουτε εν Ἱεροσολυμοις
προσκυνησετε τωι Πατρι. Ὑμεις προσκυνειτε ο ουκ οιδατε· ημεις
προσκυνουμεν ο οιδαμεν, οτι η σωτηρια εκ των Ἰουδαιων εστιν.
αʹ. Πανταχου πιστεως ημιν δει, αγαπητοι, πιστεως, της μητρος των αγαθων, του της
σωτηριας φαρμακου· και ταυτης ανευ ουδεν εστι κατασχειν των μεγαλων δογματων.
Ἀλλ' εοικασι τοις πελαγος νηος χωρις επιχειρουσι διαπεραιν, οι μεχρι μεν ολιγου
νηχομενοι διαρκουσι χερσιν ομου και ποσι χρωμενοι, περαιτερω δε προελθοντες,
ταχεως υπο των κυματων βαπτιζονται· ουτω και οι τοις οικειοις χρωμενοι
λογισμοις, πριν η τι μαθειν, ναυαγιον υπομενουσιν· καθως και ο Παυλος φησιν,
Οιτινες περι την πιστιν εναυαγησαν. Ὅπερ ινα μη και ημεις παθωμεν, την ιεραν
κατεχωμεν αγκυ 59.188 ραν, δι' ης και την Σαμαρειτιν ο Χριστος επαγεται νυν.
Ειπουσης γαρ εκεινης, Πως υμεις λεγετε οτι εν τοις Ἱεροσολυμοις εστιν ο τοπος, εν ωι
δει προσκυνειν; ο Χριστος ελεγεν· Πιστευσον μοι, γυναι, οτι ερχεται ωρα, οτε ουτε εν
Ἱεροσολυμοις, ουτε εν τωι ορει τουτωι προσκυνησετε τωι Πατρι. Πολυ μεγα αυτηι
δογμα απεκαλυψε, και οπερ ουδε Νικοδημωι, ουδε τωι Ναθαναηλ ειπεν. Αυτη μεν ουν
εσπουδαζε σεμνοτερα δειξαι τα αυτης των Ἰουδαικων, και τουτο απο των πατερων
εσοφιζετο· ο δε Χριστος ου προς ταυτην απηντησε την ερωτησιν. Παρελκον γαρ τεως
ην τουτο ειπειν και δειξαι, διατι μεν οι πατερες εν τωι ορει, διατι δε οι Ἰουδαιοι εν
Ἱεροσολυμοις προσεκυνουν. ∆ιο τουτο μεν απεσιωπησεν· αμφοτερων δε των τυπων
τα πρεσβεια ανελων, διανιστησιν αυτης την ψυχην, δεικνυς οτι ουδε Ἰουδαιοι ουδε
αυτοι εχουσι τι μεγα προς το μελλον δωρεισθαι· και τοτε την διαφοραν εισαγει.
Πλην και ουτω σεμνο 59.189 τερους τους Ἰουδαιους απεφηνεν, ου τοπον τοπου
προτιμων, αλλα απο της διανοιας εκεινης την προεδρειαν διδους, ωσανει ελεγεν·
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τοπου μεν ενεκεν, ουδεν δει λοιπον φιλονεικειν. Ἰουδαιοι μεντοι τωι τροπωι το
πλεον των Σαμαρειτων εσχον· Ὑμεις μεν γαρ, φησι, προσκυνειτε ο ουκ οιδατε· ημεις
δε προσκυνουμεν ο οιδαμεν. Πως ουν ουκ ᾔδεσαν οι Σαμαρειται ο προσεκυνουν; Ὅτι
τοπικον και μερικον Θεον ενομιζον ειναι· ουτω γουν αυτον και εθεραπευον· ουτω
και Περσαις πεμψαντες απηγγειλαν, οτι Ὁ του τοπου τουτου Θεος ημιν αγανακτει,
ουδεν πλεον περι αυτου κατα τουτο των ειδωλων φανταζομενοι. ∆ιοπερ εμενον και
δαιμονας και αυτον θεραπευοντες, και τα αμικτα μιγνυντες. Ἰουδαιοι δε ταυτης
ησαν απηλλαγμενοι της υπονοιας, και της οικουμενης αυτον ᾔδεσαν ειναι Θεον, ει
και μη παντες. ∆ια τουτο φησιν, Ὑμεις προσκυνειτε ο ουκ οιδατε· ημεις δε
προσκυνουμεν ο οιδαμεν. Μη θαυμασηις δε οτι μετα Ἰουδαιων εαυτον αριθμει· προς
γαρ την υπονοιαν της γυναικος διαλεγεται, ως προφητης ων Ἰουδαιων. ∆ιο και το,
Προσκυνουμεν, τεθεικεν. Ὅτι γαρ των προσκυνουμενων εστι, παντι που δηλον. Το
μεν γαρ προσκυνειν, της κτισεως, το δε προσκυνεισθαι, του της κτισεως ∆εσποτου.
Ἀλλα τεως ως Ἰουδαιος διαλεγεται. Το ουν, Ἡμεις, ενταυθα, Ἡμεις οι
Ἰουδαιοι,φησιν. Ἐπαρας τοινυν τα Ἰουδαικα, παλιν αξιοπιστον εαυτον ποιει, και
πειθει μαλλον τοις υπ' αυτου λεγομενοις προσεχειν, ανυποπτον ποιων τον λογον,
και δεικνυς οτι ου τηι προς το ομοφυλον συγγενειαι τα εκεινων επαιρει. Ὁ γαρ περι
του τοπου ταυτα αποφηναμενος, εφ' ωι μαλιστα ηυχουν Ἰουδαιοι και πλεονεκτειν
παντων ενομιζον, και τα σεμνα τουτων καθελων, ευδηλον οτι ουδε κατα ταυτα προς
χαριν τινος ελεγεν, αλλα μετα αληθειας και προῤρητικηι δυναμει. Ἐπει ουν των
τοιουτων λογισμων τεως απεστησεν ειπων, Πιστευσον μοι, γυναι, και τα εξης,
επαγει, Ὅτι η σωτηρια εκ των Ἰουδαιων εστιν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· η οτι τα
αγαθα τηι οικουμενηι εκειθεν γεγονε (το γαρ ειδεναι Θεον και το καταγινωσκειν
ειδωλων, εκειθεν την αρχην εσχεν· και τα αλλα παντα δογματα, και παρ' υμιν δε
αυτο το της προσκυνησεως, ει και μη ορθως, απο γουν των Ἰουδαιων την αρχην
ελαβε)· σωτηριαν ουν η ταυτα η την εαυτου παρουσιαν καλει· μαλλον δε ουκ αν τις
αμαρτοι αμφοτερα ταυτα σωτηριαν καλων, ην ειπεν εκ των Ἰουδαιων ειναι. Ὅπερ
και ο Παυλος αινιττομενος ελεγεν· Ἐξ ων ο Χριστος το κατα σαρκα, ο ων επι παντων
Θεος. Ὁραις πως συγκροτει την Παλαιαν, και ριζαν δεικνυσι των αγαθων, και δια
παντων ουκ εναντιον οντα τωι νομωι, ειγε εκ των Ἰουδαιων την υποθεσιν ειναι
παντων των αγαθων φησιν; Ἀλλ' ερχεται ωρα, και νυν εστιν, οτε οι αληθινοι
προσκυνηται προσκυνησουσι τωι Πατρι. Πλεονεκτουμεν μεν υμων, ω γυναι, φησι, τωι
τροπωι της προσκυνησεως· πλην αλλα και ουτος τελος εξει λοιπον. Ου γαρ τα των
τοπων αμειφθησεται μονον, αλλα και τα του τροπου της λατρειας, και ταυτα επι
θυραις εστηκεν· Ἔρχεται γαρ ωρα, και νυν εστιν. βʹ. Ἐπειδη γαρ οι προφηται προ
μακρων ελεγον χρονων απερ ελεγον, τουτο αναιρων ενταυθα ειπε, Και νυν εστι. Μη
νομισηις, φησι, ταυτην τοιαυτην ειναι την προφητειαν, ως μετα πολυν γενησεσθαι
χρονον. Τα γαρ πραγματα εφεστηκεν ηδη, και επι θυραις εστιν, Ὅτε οι αληθινοι
προσκυνηται προσκυνησουσι τωι Πατρι εν πνευματι και αληθειαι. Ειπων 59.190
αληθινους, συνεξεβαλε Σαμαρειταις Ἰουδαιους. Ει 59.190 γαρ και εκεινων αμεινους
ουτοι, αλλα των μελλοντων ελαττους πολλωι, και τοσουτον, οσον αληθειας τυπος.
Λεγει δε περι της Ἐκκλησιας, οτι η αληθης προσκυνησις και Θεωι πρεπουσα αυτη
εστιν. Και γαρ ο Πατηρ τοιουτους ζητει τους προσκυνουντας αυτον. Ουκουν ει
τοιουτους παλαι εζητει, ου βουλομενος εκεινοις συνεχωρησε τον τροπον, αλλα
συγκαταβαινων, και δια τουτο, ινα και τουτους εισαγαγηι. Τινες ουν εισιν οι
αληθινοι προσκυνηται; Οι μητε τοπωι περικλειοντες την λατρειαν, και Θεον εν
πνευματι θεραπευοντες· καθως και ο Παυλος φησιν· Ὧ λατρευω εν τωι πνευματι μου,
εν τωι Ευαγγελιωι του Υιου αυτου· και παλιν, Παρακαλω υμας παραστησαι τα σωματα
υμων θυσιαν ζωσαν, ευαρεστον τωι Θεωι, την λογικην λατρειαν υμων. Ὅταν δε ειπηι,
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πνευμα ο Θεος, ουδεν αλλο δηλοι, η το ασωματον. ∆ει τοινυν του ασωματου και την
λατρειαν τοιαυτην ειναι, και δια του εν ημιν ασωματου προσφερεσθαι· τουτεστιν,
δια της ψυχης και της του νου καθαροτητος. ∆ιο φησι· Και τους προσκυνουντας
αυτον, εν πνευματι και αληθειαι δει προσκυνειν. Ἐπειδη γαρ και εκεινοι και οι
Ἰουδαιοι της μεν ψυχης ημελουν, πολλην δε περι το σωμα σπουδην εποιουντο,
καθαιροντες αυτο παντοδαπως· φησιν οτι ου τηι του σωματος καθαροτητι, αλλα τωι
εν ημιν ασωματωι, τουτεστι τωι νωι, ο ασωματος θεραπευεται. Μη τοινυν προβατα
θυετε και μοσχους, αλλ' ολον σαυτον αναθες τωι Θεωι και ολοκαυτωσον· τουτο γαρ
εστι θυσιαν ζωσαν παραστησαι. Ἐν γαρ αληθειαι δει προσκυνειν· ως τα γε προτερα
τυπος ην, η περιτομη, τα ολοκαυτωματα, τα θυματα, τα θυμιαματα· νυνι δε ουκετι,
αλλ' αληθεια το παν. Ου γαρ σαρκα, αλλα πονηρους δει περικοπτειν λογισμους, και
σταυρουν εαυτον, και τας αλογους αναιρειν επιθυμιας και κατασφαττειν. Ἰλιγγιασεν
η γυνη προς τα λεχθεντα, και απηγορευσε προς το υψος των ειρημενων, και
καμουσα ακουσον τι φησιν· Οιδα οτι ερχεται Μεσσιας ο λεγομενος Χριστος· οταν
ελθηι εκεινος, αναγγελει ημιν παντα. Λεγει αυτηι ο Ἰησους· Ἐγω ειμι ο λαλων σοι. Και
ποθεν Σαμαρειταις το προσδοκαιν την του Χριστου παρουσιαν, τον Μωυσεα
δεξαμενοι μονον; Ἀπ' αυτων των Μωυσεως γραμματων. Και γαρ εν αρχηι τον Υιον
απεκαλυψε. Το γαρ, Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν ημετεραν,
προς τον Υιον ειρητο· και τωι Ἀβρααμ εν τηι σκηνηι ουτος εστιν ο διαλεγομενος· και ο
Ἰακωβ περι αυτου προφητευων ελεγεν· Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, ουδε
ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως αν ελθηι ωι αποκειται, και αυτος προσδοκια
εθνων. Και αυτος δε ο Μωυσης φησι· Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος εκ
των αδελφων υμων, ως εμε· αυτου ακουσεσθε· Και τα κατα τον οφιν, και τα κατα
την ραβδον την Μωυσεως, και τα κατα τον Ἰσαακ και το προβατον, και πολλα ετερα
ενην βουλομενοις εκλεγειν την παρουσιαν αυτου ανακηρυττοντα. Και τι δηποτε,
φησιν, ουκ απο τουτων ενηγε την γυναικα ο Χριστος, αλλα τωι μεν Νικοδημωι τον
οφιν εις μεσον ηγαγε, και τωι Ναθαναηλ προφητειας ανεμνησε, ταυτηι δε ουδεν
τοιουτον ειπεν; Τινος ουν ενεκεν και διατι; Ὅτι εκεινοι μεν ανδρες ησαν, και εν
τουτοις εστρεφοντο· αυτη δε γυνη πενιχρα, και αμαθης, και Γραφων απειρος. ∆ια
τουτο αυτηι ουκ απο τουτων διαλεγεται, αλλ' απο του υδατος και της προῤρησεως
αυτην επισπαται, και δια τουτων εις 59.191 μνημην αγει του Χριστου, και
εκκαλυπτει λοιπον εαυτον· οπερ αν ει παρα την αρχην μη ζητησασηι τηι γυναικι
ειπεν, εδοξεν αν αυτηι ληρειν, και εικη φθεγγεσθαι. Νυν δε κατα μικρον αυτην επι
την μνημην αγων, ευκαιρως εαυτον απεκαλυψε. Και τοις μεν Ἰουδαιοις συνεχως
λεγουσιν, Ἕως ποτε την ψυχην ημων αιρεις; ειπε ημιν, ει συ ει ο Χριστος· τουτοις
μεν ουκ απεκρινατο σαφως, ταυτηι δε ειπε φανερως αυτος ειναι. Ευγνωμονεστερα
γαρ ην η γυνη των Ἰουδαιων. Ἐκεινοι μεν γαρ ουχ υπερ του μαθειν εζητουν, αλλ'
υπερ του κωμωιδειν αυτον αει. Ει γαρ εβουλοντο μαθειν, ικανη και η δια των
ρηματων, και η δια των Γραφων, και η δια των σημειων διδασκαλια ην. Αυτη δε εξ
αδεκαστου γνωμης και απλης διανοιας εφθεγγετο απερ εφθεγγετο· και δηλον εκ των
μετα ταυτα υπ' αυτης γενομενων. Και γαρ ηκουσε και επιστευσε, και αλλους επι
τουτο εσαγηνευσεν· και πανταχου της γυναικος εστιν ιδειν το ηκριβωμενον και το
πιστον. Και επι τουτωι ηλθον οι μαθηται αυτου. Σφοδρα εις καιρον απηντησαν, της
διδασκαλιας απαρτισθεισης. Και εθαυμαζον οτι μετα γυναικος ελαλει. Ουδεις μεντοι
ειπε, Τι ζητεις; η, Τι λαλεις μετ' αυτης; γʹ. Τι δε εθαυμαζον; Το ατυφον, το ταπεινον
μεθ' υπερβολης, οτι ουτω περιβλεπτος ων, ηνειχετο μετα τοσαυτης
ταπεινοφροσυνης γυναικι διαλεγεσθαι πενιχραι και Σαμαρειτιδι. Ἀλλ' ομως και
εκπλαγεντες ουκ ηρωτησαν την αιτιαν· ουτως ησαν πεπαιδευμενοι την των
μαθητων ταξιν διατηρειν, ουτως αυτον εδεδοικεισαν και ηιδουντο. Ει γαρ και
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδεπω την αξιαν περι αυτου δοξαν ειχον, αλλ' ομως ως θαυμαστωι τινι προσειχον,
και πολλην αυτωι απενεμον την αιδω. Καιτοι γε πολλαχου φαινονται πολλα
παῤρησιαζομενοι· οιον, οταν ο Ἰωαννης επιπιπτηι αυτου τωι στηθει· οταν αυτωι
προσιοντες λεγωσι, Τις μειζων εστιν εν τηι βασιλειαι των ουρανων; οταν οι υιοι
Ζεβεδαιου παρακαλωσιν, ινα εις εκ δεξιων και εις εξ ευωνυμων καθισηι. Τινος ουν
ενεκεν ενταυθα ουκ ηρωτησαν; Ὅτι εκεινα μεν παντα ως εις αυτους ανηκοντα
αναγκην ειχον εξεταζειν· ενταυθα δε ουδεν αυτοις τοσουτον διεφερε το γιγνομενον.
Και Ἰωαννης δε μετα πολυν χρονον τουτο εποιησε προς αυτωι τωι τελει, οτε πλειονος
απηλαυσε παῤρησιας, και εθαῤρει τηι αγαπηι του Χριστου· Ουτος γαρ ην, φησιν, ον
ηγαπα ο Ἰησους. Τι τουτου του μακαρισμου γενοιτ' αν ισον; Ἀλλα μη μεχρι τουτου
στωμεν, αγαπητοι, του μακαριζειν τον Ἀποστολον, αλλ' ωστε και των
μακαριζομενων γενεσθαι, παντα πραττωμεν, και μιμησωμεθα τον ευαγγελιστην, και
ιδωμεν τινα ην α την αγαπην εποιησε την τοσαυτην. Τινα ουν ην ταυτα; Ἀφηκε
πατερα, και πλοιον, και δικτυον, και ηκολουθησε τωι Ἰησου. Ἀλλα τουτο κοινον
αυτωι και προς τον αδελφον ην, και προς Πετρον και Ἀνδρεαν, και προς τους αλλους
των αποστολων. Τι δη ουν το εξαιρετον ην, ο πολλην την αγαπην εποιησεν; Αυτος
μεν γαρ περι εαυτου ουδεν τοιουτον φησιν, αλλ' η οτι ηγαπατο μονον· τα δε
κατορθωματα αυτου, δι' α ηγαπατο, απεσιωπησε μετριαζων. Ὅτι γαρ αυτον
εξαιρετον τινα αγαπην ηγαπησε, παντι που δηλον ην· αλλ' ομως ουδε διαλεγομενος,
ουδε ερωτων φαινεται κατ' ιδιαν αυτον, καθως Πετρος πολλακις, καθως Φιλιππος,
καθως Ἰουδας και Θωμας αλλ' οτε τωι συναποστολωι χαρισασθαι και υπακουσαι
ηθελησε, τοτε μονον. Ὅτε γαρ ο κορυφαιος αυτον ηναγκασε των αποστολων νευσας,
τοτε ηρωτησεν· πολλην γαρ 59.192 ουτοι προς αλληλους ειχον αγαπην. Ουτω γουν
και επι το ιερον ομου φαινονται αναβαινοντες και κοινηι δημηγορουντες. Καιτοι γε ο
Πετρος θερμοτερον πολλαχου και κινειται και φθεγγεται· και προς τωι τελει δε
ακουει του Χριστου λεγοντος· Πετρε, φιλεις με πλεον τουτων; Ὁ δε πλεον τουτων
αγαπων, ευδηλον οτι και ηγαπατο. Ἀλλα τουτο μεν εκ του αγαπαιν τον Ἰησουν,
εκεινο δε εκ του αγαπασθαι παρα του Ἰησου δηλον εγενετο. Τι ουν εστιν, ο την
εξαιρετον αγαπην εποιησεν; Ἐμοι δοκει πολλην τον ανδρα επιεικειαν επιδεικνυσθαι
και πραοτητα· διοπερ ουδε παῤρησιαζομενος πολλαχου φαινεται. Τουτο δε ηλικον
εστιν, και απο του Μωυσεως δηλον. Και γαρ εκεινον τοσουτον και τηλικουτον τουτο
ειργασατο. Ουδεν γαρ ταπεινοφροσυνης ισον. ∆ια τουτο των μακαρισμων εντευθεν
ηρξατο ο Χριστος. Ὥσπερ γαρ τινα θεμελιον και κρηπιδα μεγιστης οικοδομης
καταβαλλεσθαι μελλων, ουτω την ταπεινοφροσυνην πρωτην εθηκεν. Ου γαρ εστιν,
ουκ εστιν ταυτης σωθηναι χωρις· αλλα καν νηστευηι τις, καν ευχηται, καν
ελεημοσυνην ποιηι μετα απονοιας, βδελυκτα παντα, ταυτης μη παρουσης· ωσπερ ουν
ποθεινα και επεραστα, παρουσης, και μετα ασφαλειας παντα γινεται. Μετριαζωμεν
τοινυν, αγαπητοι, μετριαζωμεν. Και γαρ σφοδρα ραιδιον το κατορθωμα, εαν
νηφωμεν. Τι γαρ ολως εστι το προς απονοιαν σε επαιρον, ανθρωπε; Ουχ οραις το της
φυσεως ευτελες; της προαιρεσεως το ευολισθον; Ἐννοησον σαυτου την τελευτην·
εννοησον των αμαρτηματων το πληθος. Ἀλλ' ισως πολλα κατορθων μεγα φρονεις;
Αυτωι μεν ουν τουτωι παντα απολεις. ∆ιοπερ ουχ ουτω τον αμαρτανοντα, ως τον
κατορθουντα σπουδαζειν χρη μετριαζειν. Τι δηποτε; Ὅτι ο μεν εχει την αναγκην του
συνειδοτος· ο δε αν μη σφοδρα νηφηι, ταχεως, ωσπερ υπο τινος πνευματος
αναῤριπισθεις, αιρεται τε και αφανιζεται καθαπερ ο Φαρισαιος. Ἀλλα πενησι
παρεχεις; Ἀλλ' ου τα σα, αλλα τα του ∆εσποτου, τα κοινα των ομοδουλων. Και δια
τουτο μαλιστα ταπεινουσθαι χρη, εν ταις των ομογενων συμφοραις τα εαυτου
προορωντα, και την οικειαν φυσιν εν εκεινοις μανθανοντα. Ἴσως και ημεις
τοιουτων ημεν προγονων. Ει δε μετεστη προς ημας ο πλουτος, αλλ' εικος αυτον και
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλιπειν παλιν ημας. Τι δε ολως και ο πλουτος εστιν; Σκια αδρανης, καπνος
διαλυομενος, ανθος χορτου, μαλλον δε και ανθους ευτελεστερος. Τι ουν επι χορτωι
μεγα φρονεις; Ουχι και ληισταις παραγινεται πλουτος, και μαλακοις, και πορναις, και
τυμβωρυχοις; Τουτο ουν σε επαιρει, οτι τοιουτους εχεις κοινωνους του κτηματος;
Ἀλλα τιμης εραις; Ἀλλ' ουδεν εις τιμης λογον ελεημοσυνης επιτηδειοτερον. Ἐκειναι
μεν γαρ κατηναγκασμεναι εισιν και μετα μισους, αι τιμαι αι του πλουτου και της
δυναστειας, αυται δε εκ προαιρεσεως και απο συνειδοτος των τιμωντων. ∆ιοπερ
ουδε εκβαλλειν αυτας δυνανται ποτε οι τιμωντες. Ει δε ανθρωποι τοσαυτην της
ελεημοσυνης απονεμουσι την αιδω, και παντα αυτοις συνευχονται τα αγαθα,
εννοησον πηλικην παρα του φιλανθρωπου Θεου ληψονται την αντιδοσιν, οιαν την
αμοιβην. Τουτον τοινυν ζητωμεν τον πλουτον, τον αει μενοντα, και μηδεποτε
δραπετευοντα· ινα και ενταυθα μεγαλοι και εκει γενομενοι λαμπροι, των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ'
ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

59.193 ΟΜΙΛΙΑ Λ∆ʹ. Ἀφηκεν ουν την υδριαν αυτης η γυνη, και απ ηλθεν
εις την πολιν, και λεγει τοις ανθρωποις· «∆ευτε, ιδετε ανθρωπον, ος ειπε
μοι παντα οσα εποιησα· μητι ουτος εστιν ο Χριστος;»
αʹ. Πολλης ημιν θερμοτητος δει και σπουδης διεγηγερμενης· ταυτης γαρ ανευ ουκ
ενεστι τυχειν των επηγγελμενων ημιν αγαθων. Και τουτο δεικνυς ο Χριστος φησι,
νυν μεν· Ἐαν μη τις αρηι τον σταυρον αυτου και ακολουθησηι μοι, ουκ εστι μου αξιος·
νυν δε, Πυρ ηλθον βαλειν επι την γην, και τι ηθελον ει ηδη ανηφθη; δι' αμφοτερων
τουτων τον διακαη και πεπυρωμενον μαθητην και προς παντα κινδυνον
παρεσκευασμενον ημιν παραστησαι βουλομενος. Τοιαυτη τις ην και αυτη η γυνη.
Ουτω γαρ υπο των ειρημενων ανηφθη, ως και την υδριαν αφειναι, και την χρειαν δι'
ην παρεγενετο, και δραμουσαν εις την πολιν, παντα τον δημον ελκυσαι προς τον
Ἰησουν. ∆ευτε γαρ, φησι, και ιδετε ανθρωπον, ος ειπε μοι παντα οσα εποιησα. Σκοπει
σπουδην και συνεσιν· Ἦλθεν υδρευσασθαι· και επειδη της αληθινης πηγης επετυχε,
κατεφρονησε λοιπον της αισθητης, διδασκουσα ημας, ει και δια μικρου
παραδειγματος, αλλ' ομως εν τηι των πνευματικων ακροασει παντων υπεροραιν των
βιωτικων, και μηδενα λογον αυτων ποιεισθαι. Κατα γαρ την ιδιαν δυναμιν, οπερ οι
αποστολοι εποιησαν, και αυτη πεποιηκε μειζονως. Ἐκεινοι μεν γαρ οι κληθεντες
αφηκαν τα δικτυα· αυτη δε αυτοματως, ουδενος παραγγειλαντος, αφιησι την υδριαν
και ευαγγελιστων εργον ποιει υπο της χαρας αναπτερωθεισα. Και ουχ ενα καλει και
δευτερον, καθαπερ Ἀνδρεας και Φιλιππος, αλλα πολιν ολοκληρον αναστησασα και
δημον τοσουτον, ουτω προς αυτον ηγαγε. Και σκοπει πως συνετως λεγει. Ου γαρ
ειπε, ∆ευτε, ιδετε τον Χριστον, αλλα και αυτη μετα συγκαταβασεως, μεθ' ης και ο
Χριστος αυτην εσαγηνευσεν, επισπαται τους ανδρας. ∆ευτε γαρ, ιδετε ανθρωπον,
φησιν, ος ειπε μοι παντα οσα εποιησα. Και ουκ ηισχυνθη ειπειν, οτι Ειπε μοι παντα
οσα εποιησα. Καιτοι γε ενην ειπειν ετερως· ∆ευτε, ιδετε προφητευοντα· αλλ' οταν
πυρωθηι ψυχη τωι πυρι τωι θειωι, προς ουδεν των εν τηι γηι λοιπον οραι, ου προς δοξαν,
ου προς αισχυνην, αλλ' ενος εστι μονου, της κατεχουσης αυτην φλογος. Μητι ουτος
εστιν ο Χριστος; Ὅρα παλιν σοφιαν πολλην γυναικος. Ουτε απεφηνατο σαφως, ουτε
εσιγησεν. Ἐβουλετο γαρ ουκ εκ της οικειας αποφασεως εισαγειν αυτους, αλλ' εκ της
ακροασεως της εκεινου της ψηφου ταυτης ποιησαι κοινωνους· ο μαλλον
ευπαραδεκτον εποιει τον λογον. Καιτοι ου παντα αυτης τον βιον εξηγγειλεν, αλλα
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απο των ειρημενων και περι των αλλων επεπειστο. Και ουκ ειπε, ∆ευτε, πιστευσατε,
αλλα, ∆ευτε, ιδετε, ο τουτου κουφοτερον ην, και μαλλον αυτους εφειλκετο. Ειδες
της γυναικος την σοφιαν; Ἤδει γαρ, ᾔδει σαφως, οτι γευσαμενοι μονον της πηγης
εκεινης, τα αυτα πεισονται απερ και αυτη. Καιτοι γε ει τις των αλλων ην των
παχυτερων, και συνεσκιασεν αν τον ελεγχον· αυτη δε εκπομπευει τον εαυτης βιον
και εις μεσον προτιθησιν, ωστε παντας επισπασασθαι και ελειν. Ἐν δε τωι μεταξυ
ηρωτων αυτον οι μαθηται αυτου, λεγοντες· Ῥαββι, φαγε. Το, Ἠρωτων, ενταυθα
Παρεκαλουν εστι, τηι εγχωριωι αυτων φωνηι. 59.194 Ὁρωντες γαρ αυτον κεκμηκοτα
υπο της οδοιποριας και της επικειμενης φλογος, παρεκαλουν αυτον. Ου γαρ ην
προπετειας το δεισθαι υπερ σιτιων, αλλα φιλοστοργιας της περι τον διδασκαλον. Τι
ουν ο Χριστος; Ἐγω βρωσιν εχω φαγειν, ην υμεις ουκ οιδατε. Ἔλεγον ουν προς
αλληλους· Μη τις ηνεγκεν αυτωι φαγειν; Τι τοινυν θαυμαζεις ει η γυνη, υδωρ
ακουσασα, ετι υδωρ εφανταζετο, οπου γε και οι μαθηται ετι ταυτα πασχουσι, και
ουδεν ουπω πνευματικον νοουσιν, αλλα απορουσι μεν, παλιν δε την αιδω την
συνηθη και την τιμην τωι διδασκαλωι νεμουσι, προς αλληλους μεν διαλεγομενοι,
αυτωι δε πευσιν ου τολμωντες προσαγαγειν; Τουτο και αλλαχου ποιουσιν,
επιθυμουντες μεν ερωτησαι, ουκ ερωτωντες δε. Τι ουν ο Χριστος; Ἐμον βρωμα εστι,
φησιν, ινα ποιω το θελημα του πεμψαντος με, και τελειωσω αυτου το εργον. Την
των ανθρωπων σωτηριαν ενταυθα βρωσιν εκαλεσε, δεικνυς οσην επιθυμιαν εχει της
ημετερας προνοιας. Ὥσπερ γαρ ημιν ποθεινον το εσθιειν, ουτως αυτωι το σωθηναι
ημας. Ἄκουε δε πως πανταχου ουκ εκ του προχειρου παντα αποκαλυπτει, αλλα
πρωτον εις αποριαν εμβαλλει τον ακροατην, ινα αρξαμενος ζητειν τι το λεγομενον,
ειτα απορων και καμνων, μετα πλειονος υποδεξηται προθυμιας φανεν το
ζητουμενον, και μαλλον διαναστηι προς την ακροασιν. ∆ιατι γαρ μη ευθεως ειπε,
Ἐμον βρωμα εστιν, ινα ποιησω το θελημα του Πατρος μου; καιτοι ουδε τουτο σαφες
ην, αλλα του προτερου σαφεστερον· αλλα τι; Ἐγω, φησι, βρωσιν εχω φαγειν, ην
υμεις ουκ οιδατε. Προτερον γαρ αυτους, οπερ εφην, τηι διαπορησει
προσεκτικωτερους εργασασθαι βουλεται, και εθισαι και δια τοιουτων αινιγματων
ακουειν τα λεγομενα. Τι δε εστι το θελημα του Πατρος; Λεγει λοιπον αυτο και
ερμηνευει· Ουχ υμεις λεγετε οτι ετι τετραμηνον εστι, και ο θερισμος ερχεται; Ἰδου
λεγω υμιν, επαρατε τους οφθαλμους υμων, και θεασασθε τας χωρας, οτι λευκαι εισι
προς θερισμον. βʹ. Ἰδου παλιν τοις συντροφοις ονομασιν αναγει προς την των
μεγιστων θεωριαν αυτους. Και γαρ, Βρωμα, ειπων, ουδεν ετερον εδηλωσεν, η την
των μελλοντων παραγινεσθαι σωτηριαν ανθρωπων· και η χωρα δε και ο θερισμος το
αυτο δηλοι, το πληθος των ψυχων των ετοιμων προς την υποδοχην του
κηρυγματος. Ὀφθαλμους δε ενταυθα λεγει, και τους της διανοιας, και τους του
σωματος· και γαρ εωρων λοιπον το πληθος ερχομενον των Σαμαρειτων· την δε της
προαιρεσεως αυτων ετοιμοτητα, τας χωρας τας λευκαινομενας φησιν. Ὥσπερ γαρ οι
ασταχυες επειδαν λευκανθωσι, προς αμητον εισιν ετοιμοι· ουτω και ουτοι νυν, φησι,
προς σωτηριαν εισιν παρεσκευασμενοι και ευτρεπεις. Και διατι μη ειπε σαφως, οτι
ερχονται πιστευσαι οι ανθρωποι, και ετοιμοι εισι προς υποδοχην του λογου,
κατηχηθεντες μεν παρα των προφητων, και τον καρπον λοιπον αποδιδοντες, αλλα
χωραν και θερισμον εκαλεσε; τι βουλονται αυτωι αυται αι τροπαι; Ου γαρ ενταυθα
μονον, αλλα και εν παντι τωι Ευαγγελιωι τουτο ποιει· και οι προφηται δε τωι αυτωι
κεχρηνται τροπωι, μεταφορικως πολλα λεγοντες. Τι δηποτ' ουν το αιτιον; ου γαρ
απλως ταυτα του Πνευματος η χαρις ενομοθετησεν· αλλα 59.195 τινος ενεκεν, και
διατι; ∆υοιν ενεκεν προφασεων· μιας μεν, ωστε εμφαντικωτερον γενεσθαι τον
λογον, και μαλλον υπ' οψιν αγειν τα λεγομενα. Ἡ γαρ διανοια, της συντροφου των
πραγματων εικονος επιλαβομενη, διανισταται μαλλον, και ωσπερ εν γραφηι τα
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πραγματα ορωσα, κατεχεται μειζονως. Ἑνος μεν ουν ενεκα τουτου· δευτερου δε,
ωστε και γλυκαινεσθαι την διηγησιν, και μονιμωτεραν ειναι των λεγομενων την
μνημην. Ου γαρ ουτως αποφασις χειρουται και εναγει τον ακροατην τον πολυν, ως η
δια των πραγματων διηγησις, και η υπογραφη πειρας. Ὃ δια της παραβολης εστι
μετα πολλης γινομενον ιδειν της σοφιας. Και ο θεριζων, μισθον λαμβανει, και
συναγει καρπον εις ζωην αιωνιον. Ὁ μεν γαρ του αμητου τουτου καρπος, ουκ εις
αιωνιον ζωην, αλλ' εις την προσκαιρον ταυτην προχωρει· ο δε πνευματικος, εις την
αγηρω και αθανατον. Ὁραις πως αισθητα μεν τα ρηματα, πνευματικα δε τα νοηματα,
και δι' αυτων των λεξεων διαιρει τα γηινα απο των ουρανιων; Ὅπερ γαρ επι του
υδατος διαλεγομενος εποιησε, το ιδιαζον αυτου θεις, οτι Ὁ πινων το υδωρ τουτο ου
μη διψησει, τουτο και ενταυθα ποιει, το εις ζωην αιωνιον λεγων τον καρπον
συναγεσθαι τουτον· Ἵνα και ο σπειρων ομου χαιρηι, και ο θεριζων. Τις εστιν ο
σπειρων, και τις ο θεριζων; Οι προφηται εισιν οι σπειραντες· αλλ' ουκ αυτοι
εθερισαν, αλλ' οι αποστολοι. Ου μην δια τουτο απεστερηνται της ηδονης και της
αμοιβης των πονων, αλλα συνηδονται και χαιρουσι συν ημιν, ει και μη συν ημιν
θεριζουσιν. Ουδε γαρ ο αμητος εργον του σπορου. Ἔνθα ουν ελαττων εστι μεν ο
πονος, μειζων δε η ηδονη, ενταυθα υμας ετηρησα, ουκ εν τωι σπορωι. Πολλη γαρ εκει
η ταλαιπωρια και ο πονος. Ἐν γαρ τωι αμητωι η μεν προσοδος πολλη, πονος δε ου
τοσουτος, αλλα και πολλη η ευκολια. Ἐνταυθα δε βουλεται κατασκευασαι δια
τουτων, οτι Και προφητων θελημα τουτο εστι, το εμοι τους ανθρωπους προσελθειν.
Τουτο και ο νομος κατεσκευαζεν. ∆ια τουτο και εσπειραν, ινα τουτον τεκωσι τον
καρπον. ∆εικνυσι δε οτι κακεινους αυτος απεστειλε, και οτι πολλη η συγγενεια τηι
Καινηι προς την Παλαιαν, και παντα ομου δια της παραβολης ταυτης κατασκευαζει.
Μεμνηται δε και λογου παροιμιωδους περιφερομενου παρα πολλων. Ἐν γαρ τουτωι,
φησιν, ο λογος εστιν ο αληθης, οτι αλλος εστιν ο σπειρων, και αλλος ο θεριζων.
Ταυτα δε ελεγον οι πολλοι, ειποτε αλλοι μεν τους πονους υπεστησαν, αλλοι δε τους
καρπους εδρεποντο· και λεγει, οτι ουτος ο λογος ενταυθα μαλιστα την αληθειαν
εχει. Ἐπονησαν μεν γαρ οι προφηται, υμεις δε τους καρπους τους εκ των εκεινων
πονων αμασθε. Και ουκ ειπε, τους μισθους· ουδε γαρ εκεινοις αμισθος ο πολυς
εκεινος πονος· αλλα, τους καρπους. Τουτο και ∆ανιηλ εποιησε. Και γαρ και αυτος
παροιμιας μεμνηται λεγουσης· Ἐξηλθεν εξ ανομων πλημμελεια. Και ο ∆αυιδ εν τωι
θρηνειν μεμνηται τοιαυτης παροιμιας. ∆ια τουτο προλαβων ειπε, Ἵνα και ο σπειρων
ομου χαιρηι και ο θεριζων. Ἐπειδη γαρ εμελλε λεγειν οτι αλλος εσπειρε, και αλλος
θεριζει, ινα μη τις, οπερ εφην, απεστερησθαι τους προφητας νομισηι του μισθου,
ξενον τι λεγει και παραδοξον, και τοις αισθητοις ου συμβαινον, αλλα των
πνευματικων εξαιρετον ον. Ἐν μεν γαρ τοις πραγμασι τοις αισθητοις εαν συμβηι
ετερον σπειραι και ετερον θερισαι, ουχ ομου χαιρουσιν, αλλα 59.196 αλγουσιν οι
σπειραντες, ατε ετεροις καμοντες, χαιρουσι δε οι θεριζοντες μονοι. Ἐνταυθα δε ουχ
ουτως, αλλα και οι μη θεριζοντες απερ εσπειραν, ομοιως τοις αμωσι χαιρουσιν· οθεν
δηλον, οτι και αυτοι κοινωνουσι των μισθων. Ἐγω απεστειλα υμας θεριζειν ο ουχ
υμεις κεκοπιακατε· αλλοι κεκοπιακασι, και υμεις εις τον κοπον αυτων εισεληλυθατε.
Ταυτηι προτρεπει μαλλον αυτους. Ἐπειδη γαρ εδοκει επιπονον ειναι το πραγμα το
την οικουμενην περιελθειν και κηρυξαι, δεικνυσιν οτι και ραιστον εστι. Το γαρ
σφοδρα επιπονον εκεινο ην, ο πολλου καματου εδειτο, το καταβαλειν τα σπερματα,
και ψυχην αμυητον εναγαγειν εις θεογνωσιαν. Τινος δε ενεκεν ταυτα φθεγγεται;
Ἵνα οταν αυτους αποστειληι εις το κηρυξαι, μη θορυβηθωσιν, ως εις πραγμα
επιπονον πεμπομενοι. Το γαρ επιπονωτερον των προφητων ην, φησι, και μαρτυρει
το εργον τωι λογωι, οτι υμεις επι τα ευκολα ηλθετε. Ὥσπερ γαρ επι θερισμου μετ'
ευκολιας μεν ο καρπος συναγεται, και εν μιαι ροπηι η αλως πληρουται των
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δραγματων, ουκ αναμενοντων τας των καιρων τροπας, και χειμωνα και εαρ και
ομβρον· ουτω και νυν γινεται· και τα εργα βοαι. Μεταξυ ουν λεγοντος αυτου ταυτα,
εξηιεσαν οι Σαμαρειται, και συνηγετο αθροον ο καρπος. ∆ια τουτο ειπεν· Ἄρατε τους
οφθαλμους υμων, και βλεπετε τας χωρας, οτι λευκαι εισιν. Ειπε ταυτα, και το εργον
εφανη, και τα ρηματα εκ των πραγματων εωρατο. Ἐκ γαρ της πολεως εκεινης
πολλοι, φησιν, επιστευσαν εις αυτον των Σαμαρειτων δια τον λογον της γυναικος,
μαρτυρουσης, οτι Ειπε μοι παντα οσα εποιησα. Συνεωρων γαρ οτι ουκ αν εθαυμασε
προς χαριν η γυνη τον διελεγξαντα αυτης τα πλημμεληματα, ουδ' αν υπερ του
χαρισασθαι ετερωι τον εαυτης εξεπομπευσε βιον. γʹ. Μιμησωμεθα δη την γυναικα και
ημεις, και επι τοις οικειοις αμαρτημασι μη αισχυνωμεθα ανθρωπους, αλλα
φοβωμεθα ως χρη Θεον τον και νυν ορωντα το γινομενον, και τοτε κολαζοντα τους
μη μετανοησαντας νυν· ως νυν γε τουναντιον ποιουμεν. Τον μεν γαρ μελλοντα
κρινειν, ου δεδοικαμεν· τους δε ουδεν ημας παραβλαπτοντας, τουτους φριττομεν,
και την παρ' αυτων αισχυνην τρεμομεν. ∆ια τουτο εν ωι δεδοικαμεν, εν τουτωι την
τιμωριαν διδομεν. Ὁ γαρ αισχυνην ανθρωπων υφορωμενος νυν μονον, Θεου δε
ορωντος μη αισχυνομενος πραξαι τι ατοπον, μη θελων μετανοησαι και
μεταβαλεσθαι, εν εκεινηι τηι ημεραι ουκ ενωπιον ενος και δευτερου, αλλα της
οικουμενης απασης ορωσης παραδειγματιζεται. Ὅτι γαρ και των αγαθων πραξεων,
και των ου τοιουτων μεγα θεατρον εκει καθηται, η των προβατων και των εριφων
παραβολη παιδευετω σε, και ο μακαριος Παυλος, λεγων· ∆ει γαρ ημας, φησι,
παραστηναι εμπροσθεν του βηματος του Χριστου, ινα κομισηται εκαστος τα δια του
σωματος οσα επραξεν, ειτε αγαθον, ειτε κακον· και παλιν, Ὃς φανερωσει τα κρυπτα
του σκοτους. Ἔπραξας τι πονηρον, η ενενοησας, και κρυπτεις ανθρωπον; Ἀλλα τον
Θεον ου κρυπτεις. Ἀλλ' ουδεν τουτων σοι μελει· οι δε οφθαλμοι των ανθρωπων,
τουτο σοι φοβος. Ουκουν εννοησον οτι ουδε ανθρωπους λαθειν δυνησηι κατα την
ημεραν εκεινην. Παντα γαρ ως εν εικονι τοτε στησεται κατ' οφθαλμους ημων, ως
αυτοκατακριτον εκαστον γενεσθαι. Και τουτο δηλον και απο του πλουσιου. Και γαρ
και τον υπεροφθεντα πενητα, τον Λαζαρον λεγω, 59.197 προ οφθαλμων ειδεν
εστωτα ο πλουσιος, και ον πολλακις εβδελυξατο δακτυλον, τουτον παρακαλει
παραμυθιαν αυτωι γενεσθαι τοτε. Παρακαλω τοινυν, καν μηδεις ιδηι τα ημετερα,
εκαστον ημων εις το εαυτου συνειδος εισελθειν, και καθισαι εαυτωι δικαστην τον
λογισμον, και εις μεσον αγειν τα πεπλημμελημενα· και ει μη βουλοιτο
εκπομπευθηναι εν τηι ημεραι τηι φοβεραι, επιτιθετω τα φαρμακα της μετανοιας, και
ιασασθω τα τραυματα. Ἔξεστι γαρ, εξεστι μυριων γεμοντα τραυματων, απελθειν
υγιαινοντα. Ἐαν γαρ αφητε, φησιν, αφεωνται υμων αι αμαρτιαι· εαν δε μη αφητε,
ουκ αφεωνται. Ὥσπερ γαρ εν τωι βαπτισματι καταχωννυμενα τα αμαρτηματα ουκ ετι
φαινεται· ουτω και ταυτα αφανισθησεται, εαν θελησωμεν μετανοησαι. Ἔστι δε
μετανοια το μηκετι τα αυτα ποιειν. Ὁ γαρ τοις αυτοις επιχειρων, εοικε τωι κυνι τωι
προς τον ιδιον εμετον επανιοντι, και τωι κατα την παροιμιαν εις πυρ ξαινοντι και εις
τετρημενον αντλουντι πιθον. ∆ει τοινυν αφιστασθαι και τηι πραξει και τηι γνωμηι των
τολμηθεντων, και αποσταντας φαρμακα επιθειναι τοις τραυμασι τα εναντια των
αμαρτηματων. Οιον τι λεγω· Ἥρπασας και επλεονεκτησας; Ἀποστηθι της αρπαγης,
και επιθες ελεημοσυνην τωι τραυματι. Ἐπορνευσας; Ἀποστηθι της πορνειας, και
επιθες αγνειαν τωι ελκει. Κακως ειπες τον αδελφον και εβλαψας; Παυσαι
κακηγορων, και επιθες φιλοφροσυνην. Και καθ' εκαστον ουτω ποιωμεν των
πεπλημμελημενων ημιν, και μη απλως παρατρεχωμεν τα αμαρτηματα· εφεστηκε γαρ
λοιπον, εφεστηκεν ο των ευθυνων καιρος. ∆ιο και ο Παυλος ελεγεν· Ὁ Κυριος εγγυς,
μηδεν μεριμνατε. Ἀλλ' ημιν ταχα τουναντιον εστιν επιλεγειν· Ὁ Κυριος εγγυς,
μεριμνατε. Ἐκεινοι μεν γαρ καλως ηκουον, Μηδεν μεριμνατε, εν θλιψει και πονοις
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αγωσιν οντες· οι δε εν αρπαγαις ζωντες και εν τρυφηι, οι χαλεπας ευθυνας
μελλοντες διδοναι, ου τουτο, αλλ' εκεινο αν ακουσαιεν εικοτως· Ὁ Κυριος εγγυς,
μεριμνατε. Ουδε γαρ πολυς λειπεται της συντελειας ο χρονος, αλλα προς το τελος
λοιπον ο κοσμος επειγεται. Τουτο οι πολεμοι δηλουσι, τουτο αι θλιψεις, τουτο οι
σεισμοι, 59.198 τουτο η αγαπη ψυγεισα. Καθαπερ γαρ σωμα ψυχοῤραγουν, και εγγυς
ον της τελευτης, μυριας επισπαται κακωσεις· και οικιας μελλουσης καταπιπτειν,
πολλα προπιπτειν ειωθε και απο της οροφης και απο των τοιχων· ουτω και της
οικουμενης εγγυς και επι θυραις εστηκεν η συντελεια, και δια τουτο τα μυρια
διεσπαρται πανταχου κακα. Ει γαρ τοτε ο Κυριος εγγυς, πολλωι μαλλον νυν εγγυς. Ει
προ τετρακοσιων ετων οτε ταυτα ελεγετο, και πληρωμα των χρονων τον καιρον
εκεινον ο Παυλος εκαλει, πολλωι μαλλον τον παροντα. Ἀλλ' ισως δι' αυτο τουτο
απιστουσι τινες. Και μην δια τουτο πιστευειν χρη μαλλον. Ποθεν γαρ οιδας,
ανθρωπε, οτι ουκ εγγυς το τελος, και μετα βραχυν χρονον απαντησεται τα ειρημενα;
Ὥσπερ γαρ του ενιαυτου τελος, ου την εσχατην ημεραν λεγομεν ειναι, αλλα και τον
εσχατον μηνα, καιτοι γε τριακοντα ημερας εχοντα· ουτω και των τοσουτων ετων
καν τετρακοσια ετη τελος ειπω, ουχ αμαρτησομαι. Ὥστε εκτοτε προανεφωνει το
τελος. Συστειλωμεν ουν εαυτους, εντρυφησωμεν τωι φοβωι του Θεου. Και γαρ εν
αδειαι διατριβοντων ημων, ου σφοδρα μεριμνωντων ουδε προσδοκωντων,
επιστησεται αθροον η παρουσια. Και τουτο δηλων ο Χριστος ελεγεν· Ὥσπερ γαρ εν
ταις ημεραις του Νωε, και εν ταις ημεραις του Λωτ, ουτως εσται και εν τηι συντελειαι
του αιωνος τουτου. Τουτο και ο Παυλος δηλων ελεγεν· Ὅταν δε λεγωσιν, ειρηνη και
ασφαλεια, τοτε αιφνιδιος αυτοις εφισταται ολεθρος, και ωσπερ η ωδιν τηι εν γαστρι
εχουσηι. Τι εστιν, Ἡ ωδιν τηι εν γαστρι εχουσηι, Πολλακις αι κυουσαι γυναικες
παιζουσαι η αριστοποιουσαι, η εν βαλανειωι, η εν αγοραι διαγουσαι, ουδεν των
μελλοντων προορωμεναι, υπο της οδυνης κατεσχεθησαν αθροον. Ἐπει ουν τοιαυτα
και τα ημετερα, ωμεν αει παρεσκευασμενοι. Ου γαρ αει ταυτα ακουσομεθα· ουκ αει
τουτων εξουσιαν εξομεν. Ἐν γαρ τωι ᾅδηι, φησι, τις εξομολογησεται σοι; Ουκουν
ενταυθα μετανοησωμεν, ινα ουτως ιλεω τον Θεον εχωμεν κατα την μελλουσαν
ημεραν, και πολλης απολαυσαι δυνηθωμεν συγγνωμης· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το
κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.197 ΟΜΙΛΙΑ ΛΕʹ. Ὡς ουν ηλθον προς αυτον οι Σαμαρειται, ηρωτων
αυτον μειναι παρ' αυτοις. Και εμεινεν εκει δυο ημερας. Και πολλωι
πλειους επιστευσαν εις αυτον δια τον λογον αυτου· τηι τε γυναικι
ελεγον, οτι Ουκ ετι δια την σην λαλιαν πιστευο μεν· αυτοι γαρ
ακηκοαμεν, και οιδαμεν, οτι ουτος εστιν αληθως ο Σωτηρ του κοσμου ο
Χριστος. Και μετα δυο ημερας εξηλθεν εκειθεν, και απηλθεν εις την
Γαλιλαιαν.
αʹ. Ουδεν φθονου και βασκανιας χειρον, ουδεν κενοδοξιας χαλεπωτερον· αυτη τα
μυρια ειωθε διαφθειρειν αγαθα, Οι ουν Ἰουδαιοι πλειονα των Σαμαρειτων γνωσιν
εχοντες, και τοις προφηταις συντραφεντες, υστεροι τουτων εφανησαν εντευθεν.
Ουτοι μεν γαρ και απο της μαρτυριας επιστευσαν της γυναικος, και σημειον ιδοντες
ουδεν, εξηλθον παρακαλουντες τον Χριστον μειναι παρ' αυτοις· οι δε Ἰουδαιοι και
59.198 θαυματα θεασαμενοι, ου μονον ου κατειχον αυτον παρ' εαυτοις, αλλα και
απηλαυνον, και παντα επραττον, ωστε και της χωρας αυτον εκβαλειν, καιτοι γε
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτη η παρουσια δι' εκεινους εγεγονει. Ἀλλ' εκεινοι μεν απηλαυνον, ουτοι δε και
μειναι ηξιουν παρ' εαυτοις. Τουτους ουν ουκ εχρην προσιεσθαι παρακαλουντας, ειπε
μοι, και δεομενους, αλλα τοις μεν επιβουλευουσι και διακρουομενοις προσεδρευειν,
τοις δε αγαπωσι και βουλομενοις αυτον κατεχειν, μη διδοναι εαυτον; Ἀλλ' ουκ ην
τουτο αξιον της αυτου κηδεμονιας. ∆ια τουτο και εδεξατο, και εμεινε παρ' αυτοις
ημερας δυο. Αυτοι μεν γαρ εβουλοντο διηνεκως αυτον κατεχειν (τουτο γαρ
εδηλωσεν ο ευαγγελιστης ειπων, οτι Ἠρωτων αυτον μειναι παρ' αυτοις)· αυτος δε
ουκ ηνειχετο. αλλ' ημερας δυο μονον εμεινεν, και εν ταυταις πολλωι πλειους
επιστευσαν εις αυτον. Καιτοι γε 59.199 τουτους ουκ εικος ην πιστευσαι, τωι τε
σημειον μηδεν εωρακεναι, και τωι απεχθως προς Ἰουδαιους εχειν· αλλ' ομως επειδη
τοις λεγομενοις μετα αληθειας εδικαζον, ου προσεστη τουτο αυτοις, αλλ'
υψηλοτεραν των κωλυματων ελαβον εννοιαν, και εφιλοτιμουντο επι το μειζονως
θαυμαζειν αυτον· Τηι γαρ γυναικι, φησιν, ελεγον· Ουκετι δια την σην λαλιαν
πιστευομεν αυτωι· αυτοι γαρ ημεις ηκουσαμεν και οιδαμεν, οτι ουτος εστιν αληθως ο
Σωτηρ του κοσμου ο Χριστος. Οι μαθηται τον διδασκαλον υπερηκοντισαν. Ουτοι γαρ
και των Ἰουδαιων κατηγορησαιεν αν δικαιως και τωι πιστευσαι και τωι δεξασθαι.
Ἐκεινοι μεν γαρ υπερ ων πασαν την πραγματειαν συνεστησατο, συνεχως αυτον
ελιθαζον· ουτοι δε ουδε προς αυτους ορμωμενον ειλκυσαν προς εαυτους. Και οι μεν
μετα σημειων αδιορθωτοι μενουσιν· ουτοι δε χωρις σημειων πολλην περι αυτον την
πιστιν επεδειξαντο, και τουτωι αυτωι φιλοτιμουνται, τωι χωρις σημειων πιστευσαι·
εκεινοι δε ου παυονται και σημεια ζητουντες και πειραζοντες. Ουτως ευγνωμονος
ψυχης πανταχου χρεια. Καν επιλαβηται τοιαυτης η αληθεια, κρατει ραιδιως· καν μη
κρατησηι, ου παρα την αυτης ασθενειαν, αλλα παρα την ταυτης αγνωμοσυνην τουτο
γινεται. Ἐπει και ο ηλιος οταν λαβηι καθαρους οφθαλμους, φωτιζει ραιδιως· αν δε μη
φωτισηι, της εκεινων αῤρωστιας το αμαρτημα, ου της ασθενειας τουτου. Ἄκουσον
γουν ουτοι τι λεγουσιν. Οιδαμεν, φησιν, οτι ουτος εστιν αληθως ο Σωτηρ του κοσμου
ο Χριστος. Ὁραις πως ευθεως ενοησαν οτι την οικουμενην επισπασασθαι ημελλεν,
και επι διορθωσει της κοινης ηλθε σωτηριας, οτι ουκ εν Ἰουδαιοις ημελλεν
αποκλειειν αυτου την προνοιαν, αλλα πανταχου σπειρειν αυτου τον λογον; Ἀλλ'
ουκ Ἰουδαιοι ουτως· αλλα ζητουντες την ιδιαν δικαιοσυνην στησαι, τηι δικαιοσυνηι
του Θεου ουχ υπεταγησαν. Ουτοι δε ομολογουσιν απαντας εν επιτιμιοις ειναι, εκεινο
το αποστολικον δηλουντες, οτι Παντες ημαρτον και υστερουνται της δοξης του
Θεου, δικαιουμενοι δωρεαν τηι αυτου χαριτι. Ειποντες γαρ οτι Σωτηρ εστι του
κοσμου, εδειξαν οτι του απολωλοτος· και ουχ απλως Σωτηρ, αλλ' εν σφοδρα
μεγαλοις. Ἦλθον μεν γαρ πολλοι σωσαι, και προφηται και αγγελοι· αλλ' ο αληθινος
Σωτηρ ουτος εστι, φησι, ο την αληθη σωτηριαν παρεχων, ου την προσκαιρον μονον.
Τουτο πιστεως ειλικρινους. Και γαρ εισιν αμφοτερωθεν θαυμαστοι, και οτι
επιστευσαν, και οτι χωρις σημειων· ους και ο Χριστος μακαριζει λεγων· Μακαριοι οι
μη ιδοντες και πιστευσαντες· και οτι ειλικρινως τουτο. Καιτοι της γυναικος
αμφιβολως λεγουσης ακουσαντες, Μητι ουτος εστιν ο Χριστος; ουκ ειπον και αυτοι,
οτι Και ημεις υποπτευομεν, ουδ' οτι Νομιζομεν, αλλ' οτι Οιδαμεν· και ουχ απλως,
αλλ' οτι Ουτος εστιν αληθως του κοσμου ο Σωτηρ. Ου γαρ ως ενα των πολλων τον
Χριστον ωμολογουν, αλλα τον οντως Σωτηρα. Καιτοι τινα ειδον σωθεντα; Των
ρηματων ηκουσαν μονον, και ειπον απερ αν, ει και θαυματα εθεασαντο πολλα και
μεγαλα, ειπον. Και τινος ενεκεν ταυτα ου λεγουσιν ημιν οι ευαγγελισται τα ρηματα,
και οτι θαυμαστως διελεχθη; Ἵνα μαθηις οτι πολλα των μεγαλων παρατρεχουσιν,
απο δε του τελους το παν εδηλωσαν. Ἔπεισε γαρ δημον ολοκληρον και πολιν ολην
δια των ειρημενων. Ἔνθα δε μη πειθονται, τοτε αναγκαζονται λεγειν τα ειρη 59.200
μενα, ινα μη απο της αγνωμοσυνης των ακουοντων καταψηφιζηται τις του
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δημηγορουντος. Και μετα δυο ημερας εξηλθεν εκειθεν, και απηλθεν εις την
Γαλιλαιαν. Αυτος γαρ ο Χριστος εμαρτυρησεν, οτι προφητης εν τηι ιδιαι πατριδι τιμην
ουκ εχει. ∆ιατι τουτο προσκειται; Ὅτι εις Καπερναουμ ουκ απηλθεν, αλλ' εις την
Γαλιλαιαν, κακειθεν εις την Κανα. Ἵνα γαρ μη εξετασηις, διατι παρα μεν τοις αυτου
ουκ εμεινε, παρα δε τοις Σαμαρειταις εμεινε, τιθησι την αιτιαν, λεγων, οτι ου
προσεσχον αυτωι. ∆ια τουτο ουκ απηλθεν εκει, ωστε μη μειζον αυτοις γενεσθαι το
κριμα. βʹ. Και γαρ πατριδα αυτον ενταυθα ηγουμαι λεγειν την Καπερναουμ. Ὅτι δε
ουκ απηλαυσεν εκει τιμης, ακουσον αυτου λεγοντος· Και συ, Καπερναουμ, η εως του
ουρανου υψωθης, εως ᾅδου καταβιβασθησηι. Πατριδα δε ιδιαν καλει, τον της
οικονομιας δηλων λογον, και τουτωι το πλεον ενδιατριβων. Τι ουν; ουχ ορωμεν,
φησι, και παρα τοις οικειοις πολλους θαυμαζομενους; Μαλιστα μεν ουκ απο των
σπανιζοντων τα τοιαυτα δει ψηφιζεσθαι. Ει δε τινες εν τηι αυτων ετιμωντο, πολλωι
μαλλον εν τηι αλλοτριαι· η γαρ συνηθεια ευκαταφρονητους ποιειν ειωθεν. Ὡς δε
ηλθεν εις την Γαλιλαιαν, εδεξαντο αυτον οι Γαλιλαιοι, παντα εωρακοτες, οσα
εποιησεν εν Ἱεροσολυμοις εν τηι εορτηι· και γαρ ηλθον εις την εορτην. Ὁραις οτι οι
κακιζομενοι, ουτοι μαλιστα αυτωι προσιοντες ευρισκονται; Ὁ μεν γαρ ελεγεν, Ἐκ
Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι; αλλος δε, Ἐρωτησον και ιδε, οτι εκ της Γαλιλαιας
προφητης ουκ εγηγερται. Ταυτα δε και αυτον υβριζοντες ελεγον, επειδη εκ Ναζαρετ
εδοκει τοις πολλοις ειναι· και το Σαμαρειτην δε ειναι ωνειδιζον. Σαμαρειτης γαρ ει,
και δαιμονιον εχεις, φησιν. Ἀλλ' ιδου και Σαμαρειται και Γαλιλαιοι, φησι,
πιστευουσιν εις αισχυνην των Ἰουδαιων. Ευρισκονται δε και Γαλιλαιων οι
Σαμαρειται βελτιους. Ἐκεινοι μεν γαρ απο των της γυναικος εδεξαντο ρηματων·
ουτοι δε εωρακοτες τα σημεια α εποιησεν. Ἦλθεν ουν ο Ἰησους παλιν εις την Κανα
της Γαλιλαιας, οπου εποιησε το υδωρ οινον. Ἀναμιμνησκει του θαυματος τον
ακροατην, το εγκωμιον των Σαμαρειτων επαιρων. Ουτοι μεν γαρ και απο των εν
Ἱεροσολυμοις και απο των εκει γενομενων σημειων αυτον εδεξαντο· οι Σαμαρειται
δε ουχ ουτως, αλλ' απο διδασκαλιας μονης. Ὅτι μεν ουν ηλθεν εκει, ειπε· την δε
αιτιαν ου προσεθηκε, δι' ην ηλθεν. Εις μεν γαρ την Γαλιλαιαν δια τον φθονον τον
Ἰουδαικον παρεγενετο· εις δε Κανα τινος ενεκεν; Παρα μεν γαρ την αρχην
καλουμενος εις γαμον· νυν δε τινος ενεκεν, και διατι; Ἐμοι δοκει την απο του
θαυματος πιστιν εγγινομενην ισχυροτεραν ποιων δια της παρουσιας, και μαλλον
αυτους εφελκομενος τωι αυτοκλητος παραγενεσθαι, και την μεν ιδιαν αφειναι
πατριδα, προτιμησαι δε εκεινους. Ἦν δε τις βασιλικος, ου ο υιος ησθενει εν
Καπερναουμ. Ουτος ακουσας, οτι Ἰησους ηκει απο της Ἰουδαιας εις την Γαλιλαιαν,
ηλθε προς αυτον, και ηρωτα ινα ελθηι, και ιασηται αυτου τον υιον· ητοι του γενους
ων του βασιλικου, η αξιωμα τι αρχης ετερον ουτω καλουμενον εχων. Τινες μεν ουν
τουτον εκεινον ειναι νομιζουσι τον παρα τωι Ματθαιωι· δεικνυται δε ετερος ων παρ'
εκεινον, ουκ απο του αξιωματος δε μονον, αλλα και απο της πιστεως. Ἐκεινος μεν
γαρ και βουλομενον τον Χριστον ελθειν, αξιοι μενειν· ουτος δε και μηδεν τοιουτον
επαγγελλομενον, εις την οικιαν ελκει. Κακεινος μεν φησιν· Ουκ ειμι αξιος ινα μου
υπο την στεγην 59.201 εισελθηις· ουτος δε και επειγει, Καταβηθι, λεγων, πριν
αποθανειν τον υιον μου. Κακει μεν απο του ορους καταβας εις Καπερναουμ εισηιει·
ενταυθα δε απο Σαμαρειας, και ουκ εις Καπερναουμ, αλλ' εις Κανα ελθοντος
παρεγενετο ουτος. Κακεινου μεν ο παις παρεσει κατεκειτο· ο δε τουτου υιος πυρετωι.
Και ελθων ηρωτα ινα ιασηται αυτου τον υιον· ημελλε γαρ αποθνησκειν. Τι ουν ο
Χριστος; Ἐαν μη σημεια και τερατα ιδητε, ου μη πιστευσητε. Και μην τουτο πιστεως
ην, και το ελθειν και το παρακαλεσαι· και μετα ταυτα δε αυτο μαρτυρει ο
ευαγγελιστης λεγων, οτι ειποντος του Ἰησου, Πορευου, ο υιος σου ζηι, επιστευσε τωι
λογωι αυτου, και επορευετο. Τι ουν εστιν ο φησιν ενταυθα; Ἤτοι τους Σαμαρειτας
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαυμαζων ελεγε ταυτα, οτι σημειων χωρις επιστευσαν· η της δοκουσης αυτου
πολεως ειναι καθαπτομενος της Καπερναουμ, οθεν ουτος ην. Ἐπει και ετερος τις εν
τωι Λουκαι λεγων, Πιστευω, Κυριε, βοηθει μου τηι απιστιαι, ελεγε παλιν. Ὥστε ει και
ουτος επιστευσεν, αλλ' ουχ ολοκληρως, ουδε υγιως. Και τουτο δηλοι εκ του
πυνθανεσθαι ποιαι ωραι αφηκεν αυτον ο πυρετος. Ἐβουλετο γαρ μαθειν, ειτε
αυτοματως, ειτε εκ της επιταγης του Χριστου τουτο γεγονεν. Ὡς ουν εγνω οτι χθες
ωραν εβδομην, επιστευσε και αυτος και η οικια αυτου ολη. Ὁραις οτι τοτε επιστευσεν,
οτε οι παιδες ειπον, ουχ οτε ο Χριστος; Την διανοιαν τοινυν ελεγχει αυτου, μεθ' ης
προσελθων, ταυτα ελεγεν· ουτω γαρ μαλλον και εις πιστιν αυτον εφειλκετο· προ γαρ
του σημειου ου σφοδρα ην πεπιστευκως. Ει δε και ηλθε και παρεκαλεσε, θαυμαστον
ουδεν. Ειωθασι γαρ οι πατερες υπο πολλης φιλιας ου μονον οις θαῤρουσιν ιατροις
προσιεναι, αλλα και οις μη θαῤρουσι διαλεγεσθαι, μηδεν ολως παραλιπειν
βουλομενοι. Ἐπει οτι εκ παρεργου προσηλθεν, οτε ηλθεν εις την Γαλιλαιαν, τοτε
αυτον ειδεν· ως ει γε ην σφοδρα αυτωι πεπιστευκως, ουκ αν ωκνησε, του παιδος
μελλοντος τελευταιν, εις την Ἰουδαιαν ελθειν. Ει δε εδεδοικει, ουδε τουτο ανεκτον.
Ὅρα γουν και αυτα τα ρηματα πως εμφαινει την ασθενειαν του ανδρος. ∆εον γαρ ει
και μη προτερον, αλλ' ομως μετα το την διανοιαν ελεγξαι, μεγα τι φαντασθηναι περι
αυτου, ακουσον πως ετι χαμαι συρεται. Καταβηθι γαρ, φησι, πριν η αποθανειν το
παιδιον μου· ως ου δυναμενου μετα τον θανατον αυτον αναστησαι, και ως ουκ
ειδοτος οια τα του παιδιου πραγματα εστηκε. ∆ια τουτο αυτον ελεγχει και του
συνειδοτος καθαπτει· δεικνυς οτι τα σημεια προηγουμενως της ψυχης ενεκεν
εγενετο. Ἐνταυθα γαρ ουχ ηττον του παιδος τον πατερα ασθενουντα περι την
διανοιαν θεραπευει, πειθων ημας μη απο σημειων, αλλα απο διδασκαλιας προσεχειν
αυτωι. Τα σημεια γαρ ου τοις πιστοις, αλλα τοις απιστοις και παχυτεροις. γʹ. Τοτε μεν
ουν υπο του παθους ου σφοδρα προσειχε τοις λεγομενοις, η μονοις τοις περι του
παιδος. Ὕστερον δε ημελλε το λεχθεν αναλαμβανειν, και τα μεγιστα εντευθεν
κερδαινειν· ο δη και γεγονεν. Τι δηποτε δε επι μεν του εκατονταρχου αυτεπαγγελτος
υπεσχετο παραγινεσθαι· ενταυθα δε ουδε καλουμενος απεισιν; Ὅτι εκει μεν η πιστις
απηρτιστο. ∆ιο και υπεσχετο απιεναι, ινα μαθωμεν του ανδρος την ευγνωμοσυνην·
59.202 ενταυθα δε οτι ουτος ατελης ην. Ἐπει ουν ανω και κατω ηπειγεν αυτον
λεγων, Καταβηθι, και ουπω ᾔδει σαφως οτι και απων δυναται θεραπευσαι, δεικνυσιν
οτι και τουτο δυνατον αυτωι, ιν' οπερ οικοθεν ο εκατονταρχος εσχε, τουτο ουτος εκ
του μη παραγενεσθαι τον Ἰησουν μαθηι. Ὅταν ουν ειπηι, Ἐαν μη σημειακαι τερατα
ιδητε, ου μη πιστευσητε, τουτο λεγει· οτι την προσηκουσαν πιστιν ουδεπω εχετε,
αλλ' ετι ως περι προφητου διακεισθε. Ἐκκαλυπτων ουν εαυτον, και δεικνυς οτι και
χωρις σημειων εδει πιστευθηναι αυτον, ελεγεν απερ και τωι Φιλιππωι φησιν·
Πιστευεις οτι εγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι; Ει δε μη, δια τα εργα πιστευετε
μοι. Ἤδη δε αυτου καταβαινοντος, απηντησαν οι δουλοι αυτου λεγοντες, οτι Ὁ παις
σου ζηι. Ἐπυνθανετο ουν παρ' αυτων την ωραν εν ηι κομψοτερον εσχεν. Και ειπον
αυτωι, οτι Χθες ωραν εβδομην αφηκεν αυτον ο πυρετος. Ἔγνω ουν ο πατηρ οτι
εκεινηι τηι ωραι, εν ηι ειπεν αυτωι ο Ἰησους, οτι Ὁ παις σου ζηι. Και επιστευσεν αυτος,
και η οικια αυτου ολη. Ὁραις πως το θαυμα δηλον εγενετο; Ου γαρ απλως, ουδε ως
ετυχεν, απηλλαγη του κινδυνου, αλλα αθροον, ως φαινεσθαι μηκετι φυσεως
ακολουθιαν ειναι το γινομενον, αλλα της ενεργειας του Χριστου. Προς γαρ αυτας
ελθων του θανατου τας πυλας, ως και ο πατηρ εδηλωσεν ειπων, Καταβηθι πριν
αποθανειν το παιδιον, αθροον απηλλαγη της νοσου· οπερ ουν και τους οικετας
διανεστησεν. Ἐκεινοι μεν γαρ ισως ουχ ως ευαγγελιζομενοι μονον, αλλα και ως
περιττην λοιπον του Ἰησου την παρουσιαν ειναι νομισαντες, απηντησαν· και γαρ
ᾔδεσαν αυτον εκει παραγενομενον· οθεν και κατ' αυτην αυτωι την οδον περιετυχον.
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὁ δε ανθρωπος, ανεθεις του φοβου, λοιπον προς την πιστιν διεκυψε, θελων δειξαι
οτι της οδου αυτου το εργον γεγονε, και φιλοτιμειται λοιπον ωστε μη δοξαι εικη
διεγηγερθαι· οθεν μετα ακριβειας παντα εμανθανεν. Και επιστευσεν αυτος, και η
οικια αυτου ολη. Και γαρ ην αναμφισβητητος η μαρτυρια λοιπον. Οι γαρ μη
παροντες, μηδε ακουσαντες του Χριστου διαλεγομενου, μηδε τον καιρον ειδοτες,
ουτοι παρα του δεσποτου μαθοντες, οτι ουτος ην ο καιρος, αναμφισβητητον εσχον
την αποδειξιν της αυτου δυναμεως· δια τουτο και αυτοι επιστευσαν. Τι τοινυν απο
τουτων παιδευομεθα; Μη θαυματα περιμενειν, μηδε ενεχυρα ζητειν της του Θεου
δυναμεως. Ὁρω γαρ και νυν πολλους τοτε ευλαβεστερους γινομενους, οταν η του
παιδος κακουμενου, η γυναικος αῤρωστουσης, παραμυθιας τινος απολαυσωσι. Χρη
δε και μη τυγχανοντας παραμενειν ομοιως ευχαριστουντας, δοξαζοντας. Τουτο γαρ
οικετων ευγνωμονων εστι· τουτο στεῤρων τε και φιλουντων, ως χρη, τον ∆εσποτην,
μη μονον ανιεμενους, αλλα και μαστιζομενους προστρεχειν αυτωι. Και γαρ και ταυτα
της του Θεου κηδεμονιας εργα. Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος, παιδευει· μαστιγοι δε παντα
υιον, φησιν, ον παραδεχεται. Ὅταν δε εν ανεσει τις αυτον θεραπευηι μονον, ου
πολλης επιδεικνυται αγαπης σημεια, ουδε καθαρως φιλει τον Χριστον. Και τι λεγω
υγιειαν και χρηματων αφθονιαν, η πενιαν η νοσον; Καν γαρ γεενναν ακουσηις, καν
ετερον χαλεπον, ουδε ουτως αφιστασθαι χρη της περι τον ∆εσποτην ευφημιας· αλλα
παντα πασχειν και φερειν υπερ της εις αυτον αγαπης. Τουτο γαρ και οικετων
ευγνωμονων και ψυχης ακλινους· και ο τουτον διακειμενος τον τροπον, 59.203 και
τα παροντα διοισει ραιδιως, και των μελλοντων επιτευξεται αγαθων, και πολλης
απολαυσεται παρα 59.204 τωι Θεωι παῤρησιας· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

59.203 ΟΜΙΛΙΑ ΛΣΤʹ. Τουτο παλιν δευτερον σημειον εποιησεν ο Ἰη σους,
ελθων εκ της Ἰουδαιας εις την Γαλι λαιαν. Μετα ταυτα ην εορτη των
Ἰουδαιων, και ανεβη ο Ἰησους εις Ἱεροσολυμα.
αʹ. Καθαπερ εν τοις μεταλλοις του χρυσιου ουδε την βραχυτατην φλεβα παριδειν αν
τις ανασχοιτο των περι ταυτα δεινων, ατε πολυν εργαζομενην πλουτον· ουτω και εν
ταις θειαις Γραφαις ιωτα εν η μιαν κεραιαν ουκ αζημιον παραδραμειν· αλλα παντα
διερευνασθαι χρη. Πνευματι γαρ αγιωι παντα ειρηται, και ουδεν παρελκον εν αυταις.
Σκοπει γουν και ενταυθα τι φησιν ο ευαγγελιστης· Τουτο παλιν δευτερον εποιησε
σημειον ο Ἰησους, ελθων εκ της Ἰουδαιας εις την Γαλιλαιαν. Ουδε γαρ το, ∆ευτερον,
απλως προσεθηκεν, αλλ' ετι το θαυμα των Σαμαρειτων επαιρει, δεικνυς οτι, και
δευτερου σημειου γενομενου, ουδεπω προς το υψος εκεινων εφθασαν ουτοι οι
τεθεαμενοι των ουδεν εωρακοτων. Μετα ταυτα ην εορτη των Ἰουδαιων. Ποια εορτη;
Ἐμοι δοκει, η της Πεντηκοστης. Και ανεβη ο Ἰησους εις Ἱεροσολυμα. Συνεχως εν ταις
εορταις επιχωριαζει τηι πολει· τουτο μεν, ινα δοξηι μετ' αυτων εορταζειν, τουτο δε,
ινα το πληθος επισπασηται το αδολον. Μαλιστα γαρ εν ταις ημεραις ταυταις οι
αφελεστερον διακειμενοι συνετρεχον. Ἔστι δε εν τοις Ἱεροσολυμοις προβατικη
κολυμβηθρα, επιλεγομενη Ἑβραιστι Βηθεσδα, πεντε στοας εχουσα. Ἐν ταυταις
κατεκειτο πολυ πληθος των ασθενουντων, χωλων, τυφλων, ξηρων, εκδεχομενων
την του υδατος κινησιν. Τις ο της θεραπειας τροπος ουτος; ποιον ημιν μυστηριον
αινιττεται; Ου γαρ απλως ουδε εικη ταυτα αναγεγραπται, αλλα τα μελλοντα ημιν ως
εν εικονι και τυπωι υπογραφει, ωστε μη το σφοδρα παραδοξον, απροσδοκητον
παραγενομενον, λυμηνασθαι παρα τοις πολλοις τηι της πιστεως δυναμει. Τι ουν εστιν
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο υπογραφει; Ἔμελλε βαπτισμα διδοσθαι, πολλην δυναμιν εχον και δωρεαν
μεγιστην, βαπτισμα πασας αμαρτιας καθαιρον, και αντι νεκρων ζωντας ποιουν.
Καθαπερ ουν εν εικονι προγραφεται ταυτα τηι κολυμβηθραι και ετεροις πλειοσι. Και
πρωτον μεν δεδωκεν υδωρ, καθαιρον σωματων κηλιδας, και μολυσμους ουκ οντας,
αλλα δοκουντας ειναι, οιον τους απο κηδειας, τους απο λεπρας, τους απο τοιουτων
ετερων· και πολλα αν τις ιδοι δι' υδατος γεγονοτα επι της Παλαιας, ταυτης ενεκεν
της προφασεως. Πλην αλλα προς το κατεπειγον ιωμεν νυν. Πρωτον μεν ουν, ως
εφθην ειπων, μολυσμους σωματων, επειτα δε και αῤρωστηματα διαφορα δι' υδατος
ποιει λυεσθαι. Βουλομενος γαρ ημας ο Θεος εγγυτερον αγαγειν της του βαπτισματος
δωρεας, ουκ ετι μολυσμους απλως μονον, αλλα και νοσους ιαται. Αι γαρ εγγυτεραι
της αληθειας εικονες, και επι του βαπτισματος, και επι του παθους, και επι των
αλλων, τρανοτεραι των αρχαιοτερων ησαν. Καθαπερ γαρ οι 59.204 του βασιλεως
εγγυς των ποῤρωθεν εισι λαμπροτεροι δορυφορων· ουτω δη και επι των τυπων
εγινετο. Και αγγελος καταβαινων εταραττε το υδωρ, και ιαματικην ενετιθει δυναμιν,
ινα μαθωσιν Ἰουδαιοι, οτι πολλωι μαλλον ο των αγγελων ∆εσποτης παντα τα
νοσηματα της ψυχης ιασθαι δυναται. Ἀλλ' ωσπερ ενταυθα ουχ απλως ιατο των
υδατων η φυσις (η γαρ αν διαπαντος τουτο εγινετο)· αλλ' επι τηι του αγγελου
ενεργειαι· ουτω και εφ' ημων ουχ απλως το υδωρ εργαζεται, αλλ' οταν την του
Πνευματος δεξηται χαριν, τοτε απαντα λυει τα αμαρτηματα. Περι ταυτην την
κολυμβηθραν Κατεκειτο πληθος πολυ των ασθενουντων, τυφλων, χωλων, ξηρων,
εκδεχομενων την του υδατος κινησιν. Ἀλλα τοτε μεν η ασθενεια κωλυμα τωι
βουλομενωι θεραπευθηναι εγινετο· νυν δε κυριος εκαστος εστι προσελθειν. Ου γαρ
αγγελος εστιν ο ταρασσων, αλλα ο των αγγελων ∆εσποτης ο το παν εργαζομενος.
Και ουκ εστιν ειπειν· [Νυν τον καμνοντα ανθρωπον ουκ εχω· ουκ εστιν ειπειν]· Ἐν ωι
ερχομαι κατελθειν, αλλος προ εμου καταβαινει. Ἀλλα καν η οικουμενη πασα ελθηι, η
χαρις ουκ αναλισκεται, ουδε η ενεργεια δαπαναται, αλλ' ομοια μενει, και τοιαυτη,
οια και προ τουτου. Και καθαπερ αι ηλιακαι ακτινες καθ' εκαστην φωτιζουσι την
ημεραν, και ου δαπανωνται, ουδε απο της πολλης χορηγιας ελαττον αυταις γινεται
το φως· ουτω και πολλωι μαλλον η του Πνευματος ενεργεια ουδεν ελαττουται παρα
το πληθος των απολαυοντων αυτης. Τουτο δε εγινετο, ινα οι μαθοντες οτι εν υδατι
νοσηματα σωματος ενι θεραπευσαι, και τουτωι πολυν εγγυμνασθεντες χρονον,
ραιδιως πιστευσωσιν, οτι και νοσηματα ψυχης ιασθαι δυναται. Και τι δηποτε παντας
αφεις ο Ἰησους, επι τον τριακονταοκτω ετη εχοντα ηλθε; τι δε και ερωται, Θελεις
υγιης γενεσθαι; Ουχ ινα μαθηι (τουτο γαρ παρελκον ην), αλλ' ινα δειξηι του τοιουτου
την καρτεριαν, και ινα γνωμεν οτι δια τουτο τους αλλους αφεις, επι τουτον ηλθε. Τι
ουν ο ασθενων; Ἀπεκριθη αυτωι και λεγει, Κυριε, ανθρωπον ουκ εχω, ινα, οταν
ταραχθηι το υδωρ, βαλληι με εις την κολυμβηθραν· εν ωι δε ερχομαι εγω, αλλος προ
εμου καταβαινει. ∆ια τουτο ηρωτησε, Θελεις υγιης γενεσθαι; ινα ταυτα μαθωμεν. Και
ουκ ειπεν αυτωι, Θελεις σε θεραπευσω; ουδεν γαρ ουδεπω μεγα εφανταζετο περι
αυτου· αλλα, Θελεις υγιης γενεσθαι; Ἔκπληκτος η καρτερια του παραλυτου· ετη
τριακονταοκτω εχων, και καθ' εκαστον ενιαυτον απαλλαγησεσθαι του νοσηματος
προσδοκων, προσηδρευε τε και ουκ αφιστατο. Ει γαρ μη τα παρελθοντα, τα γουν
μελλοντα ουχ ικανα ην αυτον, ει μη καρτερικος ην, απαγαγειν του τοπου; Ἐννοησον
δε μοι, πως εικος ην εκει και τους λοιπους τους καμνοντας νηφειν. Ουδε γαρ δηλος
ην ο καιρος καθ' ον ετι 59.205 νασσετο το υδωρ· αλλ' οι μεν χωλοι και κυλλοι
ηδυναντο παρατηρειν· οι δε τυφλοι πως εωρων, Ἀπο του γινομενου θορυβου τουτο
ισως εμανθανον. βʹ. Αισχυνθωμεν τοινυν, αισχυνθωμεν, αγαπητοι, και στεναξωμεν
επι τηι πολληι ραιθυμιαι. Τριακονταοκτω ετη ειχε προσεδρευων εκεινος, και ουκ
ετυγχανεν ων εβουλετο, και ουκ αφιστατο· και ουκ ετυγχανεν, ου παρα την οικειαν
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμελειαν, αλλ' επηρεαζομενος παρ' ετερων και βιαν πασχων, και ουδε ουτως
εναρκα· ημεις δε εαν δεκα ημερας προσεδρευσωμεν σπουδαιως υπερ τινος
παρακαλουντες, και μη τυχωμεν, οκνουμεν λοιπον τηι αυτηι κεχρησθαι σπουδηι. Και
ανθρωποις μεν τοσουτον προσεδρευομεν χρονον, στρατευομενοι και
ταλαιπωρουμενοι, και διακονουντες δουλοπρεπεις διακονιας, και προς τωι τελει
πολλακις και αυτης της ελπιδος εκπιπτοντες· τωι δε ∆εσποτηι τωι ημετερωι, ενθα
παντως εστιν απολαβειν την αμοιβην πολλωι μειζω των πονων (Ἡ γαρ ελπις ου
καταισχυνει, φησιν), ουκ ανεχομεθα προσεδρευειν μετα της προσηκουσης σπουδης.
Και ποσης ταυτα κολασεως αξια; Ει γαρ και μηδεν λαβειν ην, αυτο τουτο το συνεχως
αυτωι διαλεγεσθαι, ουχι μυριων αξιον αγαθων ην ηγεισθαι; Ἀλλ' επιπονον η
διηνεκης ευχη; Και τι, ειπε, ουκ επιπονον των της αρετης; Αυτο γουν τουτο, φησι,
πολλης αποριας εστι μεστον, οτι τηι μεν κακιαι ηδονη, τηι δε αρετηι συγκεκληρωται
πονος. Και πολλους οιμαι τουτο ζητειν. Τι δηποτ' ουν εστι το αιτιον; Ἔδωκεν ημιν εξ
αρχης ο Θεος ελευθερον φροντιδων βιον και πονων απηλλαγμενον· ουκ εχρησαμεθα
εις δεον τωι δωρωι, αλλα διεστραφημεν υπο της αργιας, και εξεπεσομεν του
παραδεισου. ∆ια τουτο επιπονον εποιησεν ημων την ζωην λοιπον, ωσπερ
απολογουμενος τωι γενει των ανθρωπων, και λεγων· Ἔδωκα τρυφαιν υμιν εξ αρχης,
αλλ' εγενεσθε χειρους τηι ανεσει· δια τουτο εκελευσα λοιπον πονους υμιν επιτεθηναι
και ιδρωτας. Ἐπειδη δε ουδε εκεινος κατειχεν ο πονος, εδωκε παλιν νομον πολλας
εχοντα εντολας, καθαπερ τινι ιππωι δυσηνιωι ψελλια και πεδας επιτιθεις, ωστε αυτου
τα σκιρτηματα επισχειν· ουτω και οι πωλοδαμναι ποιουσι. ∆ια τουτο επιπονος ο βιος,
επειδη το μη πονειν διαφθειρειν ημας ειωθεν. Ἡ γαρ φυσις ημων αργειν ουκ
ανεχεται, αλλα προς κακιαν αποκλινει ραιδιως. Θωμεν γαρ μη δεισθαι πονων τον
σωφρονουντα, μηδε τον την αλλην αρετην κατορθουντα, αλλα καθευδοντας παντα
ανυειν· που αν εχρησαμεθα τηι ανεσει; αρα ουκ αν προς απονοιαν και αλαζονειαν;
Ἀλλα διατι, φησι, πολλη μεν η ηδονη τηι κακιαι, πολυς δε τηι αρετηι συνεζευκται ο
πονος και ο ιδρως; Και ποια σοι χαρις αν ην, η τινος δ' αν ελαβες μισθον, ει μη
επιπονον το πραγμα ην; Και γαρ νυν πολλους εχω δειξαι φυσει το μιγνυσθαι γυναιξι
μισουντας, και φευγοντας ως βδελυραν την προς εκεινας ομιλιαν· τουτους ουν
σωφρονας καλεσομεν, η στεφανωσομεν, ειπε μοι, και ανακηρυξομεν; Ουδαμως.
Σωφροσυνη γαρ εστιν εγκρατεια, και το μαχομενων περιγενεσθαι των ηδονων. Και
εν τοις πολεμοις δε, οταν σφοδροι ωσιν οι αγωνες, τοτε τα τροπαια λαμπροτερα
γινεται, ουχ οταν μηδεις ανταιρηι τας χειρας. Εισι πολλοι και νωθεις απο φυσεως·
τουτους 59.206 ουν επιεικεις προσερουμεν; Ουδαμως. ∆ια τουτο και ο Χριστος τρεις
τροπους ευνουχισμου λεγων, τους μεν δυο αφιησιν αστεφανωτους, τον δε ενα εις
την βασιλειαν εισαγει. Και τι εδει κακιας, φησι; Και εγω τουτο λεγω. Τις ουν ο της
κακιας δημιουργος; Τις δε αλλος, αλλ' η η ραιθυμια η εκ της προαιρεσεως; Ἀλλ' εδει,
φησιν, αγαθους ειναι μονους. Και τι ιδιον αγαθου; νηφειν και εγρηγορεναι, η
καθευδειν και ρεγχειν; Και διατι, φησι, μη τουτο εδοκει ειναι αγαθον, το μη
πονουντα κατορθουν; Βοσκηματων μοι ρηματα λεγεις και γαστριζομενων, και θεον
την κοιλιαν ηγουμενων. Ὅτι γαρ νωθειας ταυτα τα ρηματα, αποκριναι μοι· Ει
βασιλεως οντος και στρατηγου, ειτα του βασιλεως και καθευδοντος και μεθυοντος,
ταλαιπωρουμενος ο στρατηγος τα τροπαια εστησε, τινι αν ελογισω την νικην; τις δε
εκαρπωσατο των γιγνομενων την ηδονην; Ὁραις οτι περι εκεινα μαλλον η ψυχη
διακειται, υπερ ων εκαμε; ∆ια τουτο και πονους ανεμιξε τηι αρετηι, οικειωσαι αυτηι
ταυτην βουλομενος. ∆ια δη τουτο την μεν αρετην, καν μη κατορθωσωμεν,
θαυμαζομεν· της δε κακιας, και ηδιστης ουσης, καταγινωσκομεν. Ει δε λεγεις· ∆ιατι
τους φυσει καλους μη θαυμαζομεν μαλλον των προαιρεσει τουτο οντων; Ὅτι
δικαιον τον πονουντα του μη πονουντος προτιθεναι. Και τινος, φησιν, ενεκεν νυν
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονουμεν; Ἐπειδη το μη πονειν ουκ ηνεγκας μετριως· μαλλον δε ει τις μετα
ακριβειας εξετασειε, και αλλως η αργια διαφθειρειν ημας ειωθε, και πολυν παρεχειν
τον πονον. Και ει βουλει, συγκλεισωμεν ανδρα, τρεφοντες αυτον μονον, και
γαστριζοντες, μητε βαδιζειν αυτον εωντες, μηδε εις εργον εξαγοντες· αλλ'
απολαυετω τραπεζης και κλινης, και τρυφατω διηνεκως· και τι ταυτης της ζωης
αθλιωτερον γενοιτ' αν; Ἀλλ' ετερον το εργαζεσθαι, φησι, και ετερον το πονειν. Ἀλλ'
ην τοτε εργαζεσθαι χωρις πονων. Και ενι, φησι, τουτο; Ναι, ενι· τουτο και ο Θεος
ηθελησεν, αλλα συ ουκ ηνεσχου. ∆ια τουτο εθηκε γουν σε εργαζεσθαι τον
παραδεισον, εργασιαν μεν ορισας, πονον δε ουκ αναμιξας. Ου γαρ αν, ειπερ επονει
παρα την αρχην ο ανθρωπος, τουτο εν επιτιμιου μερει μετα ταυτα εθηκεν. Ἔστι γαρ
και εργαζεσθαι, και μη ταλαιπωρεισθαι, ωσπερ οι αγγελοι. Ὅτι γαρ εργαζονται,
ακουσον τι φησι· ∆υνατοι ισχυι, ποιουντες τον λογον αυτου. Νυν μεν γαρ η της
ισχυος ενδεια πολυν τον πονον ποιει· τοτε δε ουκετι τουτο ην. Ὁ γαρ εισελθων εις
την καταπαυσιν αυτου, Κατεπαυσε, φησι, ως απο των εργων αυτου, ωσπερ απο των
ιδιων ο Θεος· ουκ αργιαν λεγων ενταυθα, αλλα το μη πονειν. Ὁ γαρ Θεος ετι και νυν
εργαζεται, καθως ο Χριστος φησιν· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται, καγω
εργαζομαι. ∆ια τουτο παραινω, παντα αποθεμενους τα της ολιγωριας, ζηλουν την
αρετην. Της μεν γαρ κακιας η ηδονη βραχεια, η δε λυπη διηνεκης· της δε αρετης
τουναντιον αγηρως η χαρα, και προσκαιρος ο πονος. Κακεινη μεν και προ των
στεφανων τον εργατην ανιησι τον εαυτης, ταις ελπισι τρεφουσα· αυτη δε και προ της
κολασεως τιμωρειται τον εαυτης εργατην, το συνειδος αγχουσα και εκδειματουσα,
και παντα υποπτευειν παρασκευαζουσα. Καιτοι ποσων ταυτα πονων, ποσων
ιδρωτων χειρονα! Ει δε μη ταυτα ην, ηδονη δε ην· τι της ηδονης εκεινης
ευτελεστερον; Ὁμου τε γαρ φαινεται, και αφιπταται μαραινομενη, και φευγουσα προ
του κατασχεθηναι, καν την των σωματων ειπηις, καν την της τρυφης, καν την των
59.207 χρηματων· ου παυονται γαρ καθ' ημεραν γηρωσαι. Ὅταν δε και κολασις ηι και
τιμωρια, τι γενοιτ' αν αθλιωτερον των ταυτην μετιοντων; Ταυτα ουν ειδοτες,
απαντα υπερ της αρετης υπομενωμεν. Ουτω γαρ και 59.208 της αληθους ηδονης
απολαυσομεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.207
ΟΜΙΛΙΑ ΛΖʹ. Λεγει αυτωι ο Ἰησους· «Θελεις υγιης γενεσθαι·» Ἀπεκριθη αυτωι ο
ασθενων· «Ναι, Κυριε· αν θρωπον δε ουκ εχω, ινα, οταν ταραχθηι το υδωρ, βαληι με
εις την κολυμβηθραν.» αʹ. Μεγα των θειων Γραφων το κερδος, και διαρκης η εξ
αυτων ωφελεια. Και τουτο δεικνυς ο Παυλος ελεγεν· Ὅσα γαρ προεγραφη, εις
νουθεσιαν ημων προεγραφη, εις ους τα τελη των αιωνων κατηντησεν· ινα δια της
υπομονης και της παρακλησεως των Γραφων την ελπιδα εχωμεν. Παντοδαπων γαρ
εστι φαρμακων θησαυρος τα θεια λογια· ωστε καν απονοιαν σβεσαι δεηι, καν
επιθυμιαν κοιμισαι, καν τον των χρηματων καταπατησαι ερωτα, καν οδυνην
υπεριδειν, καν ευθυμιαν ενθειναι, και υπομονην κατασκευασαι, πολλην εντευθεν αν
τις ευροι την αφορμην. Τις γαρ η των πενιαι μακραι παλαιοντων, η των νοσωι χαλεπηι
κεκρατημενων, αναγνους το προκειμενον χωριον, ου πολλην δεξεται την
παρακλησιν; Τριακοντα γαρ και οκτω ετη παραλυτος μενων ουτος, και καθ' εκαστον
ετος ετερους μεν απαλλαττομενους ορων, εαυτον δε κατεχομενον τωι νοσηματι,
ουδε ουτως ανεπεσε και απεγνω· καιτοι γε ου μονον η των παρελθοντων αθυμια,
αλλα και η των μελλοντων ανελπιστια ικανη ην αυτον κατατειναι. Ἄκουσον γουν
οια φησι, και μαθε της τραγωιδιας το μεγεθος. Ἐπειδη γαρ ειπεν ο Χριστος, Θελεις
υγιης γενεσθαι; Ναι, Κυριε, απεκριθη· αλλ' ανθρωπον ουκ εχω, ινα, οταν ταραχθηι το
υδωρ, βαληι με εις την κολυμβηθραν. Τι τουτων των ρηματων ελεεινοτερον γενοιτ'
αν; τι των πραγματων περιπαθεστερον; Ειδες καρδιαν συντετριμμενην υπο της
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μακρας αῤρωστιας; ειδες πασαν φλεγμονην κατεσταλμενην; Ουδε γαρ εφθεγξατο τι
βλασφημον, οια τους πολλους ακουομεν εν ταις περιστασεσιν· ου κατηρασατο αυτου
την ημεραν, ουκ εδυσχερανε προς την ερωτησιν, ουδε ειπε· ∆ιασυραι ημας
παραγεγονας και κωμωιδησαι, οτι ερωταις, ει θελω υγιης γενεσθαι· αλλα πραως και
μετ' επιεικειας πολλης, Ναι, Κυριε. Καιτοι γε ουδε ᾔδει τις ποτε ην ο ερωτων, ουδε
οτι θεραπευσειν αυτον εμελλεν· αλλ' ομως μετα επιεικειας απαντα διηγειται, και
πλεον ουδεν απαιτει, ως προς ιατρον φθεγγομενος, και το παθος απαγγειλαι μονον
βουλομενος. Προσεδοκησε γαρ ισως εις τουτο χρησιμευσειν αυτωι τον Χριστον, εις το
εμβαλειν εις το υδωρ, και δια τουτων αυτον επισπασασθαι των ρηματων βουλεται.
Τι ουν ο Χριστος; ∆εικνυς οτι λογωι παντα δυναται ποιειν, Ἔγειραι, φησιν, αρον τον
κραββατον σου, και περιπατει. Τινες μεν ουν οιονται τουτον ειναι τον εν τωι
Ματθαιωι κειμενον. Ἀλλ' ουκ εστι· 59.208 και τουτο πολλαχοθεν δηλον εστι. Και
πρωτον μεν απο της ερημιας των προισταμενων. Ἐκεινος μεντοι πολλους ειχε τους
επιμελουμενους και φεροντας, ουτος δε ουδενα· διο και ελεγεν, Ἄνθρωπον ουκ εχω.
Ἔπειτα και εκ της αποκρισεως. Ὁ μεν γαρ ουδεν φθεγγεται· ουτος δε παντα
διηγειται τα καθ' εαυτον. Και τριτον απο του καιρου και του χρονου. Ουτος μεν γαρ
εν εορτηι και εν Σαββατωι, εκεινος δε εν ετεραι ημεραι. Και ο τοπος δε εκατερων
διαφορος. Ὁ μεν γαρ εν οικιαι θεραπευεται, ο δε παρα την κολυμβηθραν. Και ο
τροπος δε της θεραπειας ενηλλαγμενος. Ἐκει μεν γαρ φησι, Τεκνον, αφεωνται σου αι
αμαρτιαι· ενταυθα δε το σωμα συσφιγγει προτερον, και τοτε της ψυχης επιμελειται.
Κακει μεν αφεσις· Ἀφεωνται γαρ σου αι αμαρτιαι, φησιν· ενταυθα δε παραινεσις και
απειλη προς το μελλον αυτον ασφαλιζομενη. Μηκετι γαρ, φησιν, αμαρτανε, ινα μη
χειρον τι γενηται. Και τα εγκληματα δε των Ἰουδαιων διαφορα. Ἐνταυθα μεν γαρ
του Σαββατου την εργασιαν προφερουσιν, εκει δε βλασφημιαν εγκαλουσιν αυτωι. Συ
δε μοι σκοπει της του Θεου σοφιας την υπερβολην. Ου γαρ ευθεως αυτον ανεστησεν,
αλλα πρωτον αυτον οικειουται δια της ερωτησεως, τηι μελλουσηι προοδοποιων
πιστει· και ουκ ανιστησι μονον, αλλα και το κλινιδιον αραι κελευει, ωστε και το
γινομενον πιστωσασθαι θαυμα, και μηδενα νομισαι φαντασιαν ειναι το γεγενημενον
η υποκρισιν. Ουδε γαρ αν, ει μη βεβαιως και σφοδρα συνεπαγη τα μελη, την κλινην
φερειν ηδυνατο. Ποιει δε ταυτα πολλακις ο Χριστος, εκ περιουσιας τους
αναισχυντειν βουλομενους επιστομιζων. Και γαρ επι των αρτων, ινα μηδεις ειπηι, οτι
απλως εκορεσθησαν, και φαντασια ην το γεγενημενον, παρασκευαζει λειψανα
γενεσθαι των αρτων πολλα· και τωι καθαρθεντι δε λεπρωι λεγει Ὕπαγε, δειξον
σεαυτον τωι ιερει· ομου τε του καθαρμου παρεχομενος την αποδειξιν ακριβεστατην,
και των αντινομοθετειν αυτον λεγοντων τωι Θεωι τα αναισχυντα εμφραττων
στοματα. Και επι του οινου δε τουτο ομοιως εποιησεν. Ου γαρ απλως εδειξε τον
οινον, αλλα και τωι αρχιτρικλινωι ενεχθηναι παρεσκευασεν, ωστε τον ουδεν των
γεγενημενων ειδοτα ομολογουντα, ανυποπτον αυτωι παρασχειν την μαρτυριαν. ∆ια
τοι τουτο και ο ευαγγελιστης ειπεν, οτι ουκ ᾔδει ο αρχιτρικλινος, ποθεν ην, το
αδεκαστον της μαρτυριας εμφαινων. Και νεκρον αναστησας αλλαχου λεγει· ∆οτε
αυτωι φαγειν, της ακριβους αναστασεως τουτο παρεχομενος σημειον· και δια τουτων
παντων πειθων τους ανοητους, οτι ουκ απατεων τις ην, ουδε φαντασιοκοπος, αλλα
δια σωτηριαν παρεγενετο της κοινης φυσεως των ανθρωπων. 59.209 βʹ. Τι δηποτε δε
αυτον ουκ απαιτει πιστιν, ως επι των τυφλων εποιησε, λεγων· Πιστευετε οτι
δυναμαι τουτο ποιησαι; Ὅτι ουδεπω αυτον ᾔδει σαφως οστις ην. Ου γαρ προ των
θαυματων, αλλα μετα τα θαυματα τουτο φαινεται ποιων. Οι μεν γαρ εν ετεροις
εωρακοτες αυτου την δυναμιν, εικοτως τουτο ηκουον· οι δε ουδεπω μεμαθηκοτες
αυτον, αλλ' απο των σημειων μελλοντες εισεσθαι, μετα τα θαυματα απαιτουνται την
πιστιν. ∆ιο και ου παρα την αρχην των σημειων ο Ματθαιος εισαγει τουτο τον
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστον ειρηκοτα, αλλ' οτε πολλους εθεραπευσε, προς μονους τους δυο τυφλους. Συ
δε και ουτως ορα του παραλυτου την πιστιν. Ἀκουσας γαρ, οτι Ἆρον τον κραββατον
σου, και περιπατει, ου κατεγελασεν, ουδε ειπε, Τι ποτε τουτο εστιν; αγγελος
κατερχεται και ταρασσει το υδωρ, και ενα θεραπευει μονον· συ δε ανθρωπος ων, απο
επιταγματος ψιλου και ρηματος ηλπισας μειζον αγγελων δυνησεσθαι; τυφος ταυτα
και αλαζονεια και γελως. Ἀλλα τουτων ουδεν ειπεν, ουδε ενενοησεν· αλλ' αμα τε
ηκουσε, και ηγερθη· και γενομενος υγιης, ουκ ηπειθησε τωι κελευσαντι αυτωι·
Ἔγειραι, αρον τον κραββατον σου, και περιπατει. Θαυμαστον μεν ουν και τουτο· τα
δε μετα ταυτα πολλωι πλεον· μαλλον δε το μεν παρα την αρχην μηδενος
ενοχλουντος πεισθηναι, ουχ ουτω θαυμαστον τουτο· το δε μετα ταυτα μαινομενων
Ἰουδαιων, και πανταχοθεν επικειμενων και εγκαλουντων και πολιορκουντων
αυτον, και λεγοντων, Ουκ εξεστι σοι αραι τον κραββατον σου, μη μονον υπεροραιν
αυτων της μανιας, αλλα και μετα πολλης της παῤρησιας εν μεσωι τωι θεατρωι τον
ευεργετην ανακηρυττειν, και την αναισχυντον επιστομιζειν γλωτταν, πολλης εγωγε
ανδρειας ειναι λεγω. Ἐπισυσταντων γαρ Ἰουδαιων και λεγοντων επιτιμητικως και
μετα αυθαδειας αυτωι· Σαββατον εστιν, ουκ εξεστι σοι αραι τον κραββατον σου·
ακουσον τι φησιν· Ὁ ποιησας με υγιη, εκεινος μοι ειπεν, Ἆρον τον κραββατον σου,
και περιπατει· μονονουχι τουτο λεγων· Ληρειτε και παραπαιετε, κελευοντες τον απο
μακρας ουτω και χαλεπης με απαλλαξαντα νοσου μη ηγεισθαι διδασκαλον, μηδε
παντα πειθεσθαι απερ αν κελευηι. Καιτοι γε ει κακουργειν εβουλετο, ενην και ετερως
ειπειν· οιον, οτι Ουχ εκων τουτο ποιω, αλλ' ετερου κελευσαντος· ει δε εγκλημα
τουτο, εγκαλειτε τωι επιταξαντι, και αποτιθεμαι την κλινην· και την θεραπειαν δε
εκρυψεν αν. Και γαρ ᾔδει σαφως ουχ ουτω δακνομενους επι τηι του Σαββατου λυσει,
ως επι τηι της αῤρωστιας διορθωσει. Ἀλλ' ουτε τουτο εκρυψεν, ουτε εκεινο ειπεν,
ουδε συγγνωμην ᾔτησεν, αλλα λαμπραι τηι φωνηι την ευεργεσιαν ωμολογει και
ανεκηρυττε. Και ο μεν παραλυτος ουτως· εκεινοι δε σκοπει πως κακουργως. Ου γαρ
ειπον, Τις εστιν ο ποιησας σε υγιη; αλλα τουτο μεν εσιγησαν· ανω δε και κατω την
δοκουσαν ειναι παραβασιν εις μεσον ηγον· Τις εστιν ο ειπων σοι, Ἆρον τον
κραββατον σου και περιπατει; Ὁ δε τεθεραπευμενος, ουκ ᾔδει τις εστιν. Ὁ γαρ
Ἰησους εξεκλινεν, οχλου οντος εν τωι τοπωι. 59.210 Και τι δηποτε εκρυψεν εαυτον ο
Χριστος; Πρωτον μεν, ινα αποντος αυτου η μαρτυρια ανυποπτος γενηται· ο γαρ
αισθησιν λαβων της υγιειας, αξιοπιστος ην της ευεργεσιας μαρτυς. Ἔπειτα, ινα μη
πλεον τουτων παρασκευασηι τον θυμον εκκαηναι (οιδε γαρ και οψις μονη του
φθονουμενου ου μικρον τοις βασκαινουσιν ενιεναι σπινθηρα), δια τουτο
αναχωρησας, αφιησιν αυτο καθ' εαυτο το εργον αγωνιζεσθαι παρ' αυτοις, ωστε
μηκετι αυτον περι εαυτου τι λεγειν, αλλα τους τεθεραπευμενους, και μετ' εκεινων
αυτους τους εγκαλουντας. Και γαρ και ουτοι τεως μαρτυρουσι τωι θαυματι. Ου γαρ
ειπον, ∆ιατι ταυτα εκελευσας γενεσθαι εν Σαββατωι; αλλα, ∆ιατι ταυτα ποιεις εν
Σαββατωι; ουχ υπερ της παραβασεως δυσχεραινοντες, αλλα τηι σωτηριαι του
παραλυτου φθονουντες. Καιτοι γε, οσον εις ανθρωπινον εργον, τουτο μαλλον εργον
ην, οπερ εποιησεν ο παραλυτος· εκεινο δε λογος και ρημα. Ἐνταυθα μεν ουν ετερως
κελευει λυειν το Σαββατον· αλλαχου δε δι' εαυτου τουτο εργαζεται, φυρων πηλον
και επιχριων οφθαλμους. Ποιει δε ταυτα, ου παραβαινων, αλλ' υπερβαινων τον
νομον. Και υπερ μεν τουτων, υστερον. Ουδε γαρ ομοιως πανταχου περι του
Σαββατου παρ' αυτων εγκαλουμενος απολογειται· και δει τουτο παρατηρειν μετα
ακριβειας. γʹ. Τεως δε ιδωμεν οσον η βασκανια κακον, και πως τους της ψυχης
οφθαλμους πηροι κατα της του αλοντος σωτηριας. Καθαπερ γαρ οι μαινομενοι καθ'
εαυτων πολλακις ωθουσι τα ξιφη· ουτω και οι βασκαινοντες, προς εν μονον
ορωντες, την λυμην του φθονουμενου, της οικειας αλογουσι σωτηριας. Ουτοι και
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θηριων χειρους. Ἐκεινα γαρ η τροφης δεομενα, η προτερον υφ' ημων παροξυνθεντα,
οπλιζεται καθ' ημων· ουτοι δε και ευεργετηθεντες πολλακις, τα των αδικουντων
τους ευεργετας διεθηκαν. Θηριων μεν ουν ουτοι χαλεπωτεροι, δαιμονων δε ισοι,
ταχα δε και εκεινων χειρους. Ἐκεινοι γαρ προς μεν ημας ασπονδον εχουσιν εχθραν,
τοις δε ομογενεσιν ουκ επιβουλευουσιν· οθεν τουτωι και τους Ἰουδαιους επεστομιζεν
ο Χριστος, ηνικα αυτον εν Βεελζεβουλ ελεγον εκβαλλειν τα δαιμονια. Ουτοι δε ουτε
την κοινωνιαν της φυσεως ηιδεσθησαν, ουτε εαυτων εφεισαντο. Προ γαρ των
φθονουμενων τας εαυτων ψυχας κολαζουσι, θορυβου παντος και αθυμιας
πληρουντες αυτας εικη και ματην. Τινος γαρ ενεκεν αλγεις, ω ανθρωπε, τοις του
πλησιον καλοις; Ἀλγειν οντως χρη ημας εφ' οις πασχομεν κακοις, ουκ εφ' οις
ετερους ευδοκιμουντας ορωμεν. ∆ια τουτο απασης απεστερηται συγγνωμης τουτι το
αμαρτημα. Ὁ μεν γαρ πορνος εχει την επιθυμιαν ειπειν, και ο κλεπτης την πενιαν,
και ο ανδροφονος τον θυμον· ψυχρας μεν και αλογους, ομως δε εχουσι τινας
προφασεις ειπειν. Συ δε ποιαν αιτιαν ερεις, ειπε μοι; Ουδεμιαν ουδαμοθεν, αλλ' η
πονηριαν επιτεταμενην μονην. Ει γαρ εχθρους αγαπαιν κελευομεθα, οταν και τους
φιλουντας μισωμεν ποιαν τισομεν δικην; Και ει ο τους φιλουντας αγαπων, ουδεν
αμεινον των εθνικων διακεισεται· ο τοις μηδεν ηδικηκοσιν επηρεαζων, ποιαν εξει
συγγνωμην; τινα δε παραμυθιαν; Ἄκουσον του Παυλου τι φησιν· Ἐαν το σωμα μου
παραδω ινα καυθησωμαι, αγαπην δε μη εχω, ουδεν ωφελουμαι. Ὅτι δε οπου φθονος
και βασκανια, τα της αγαπης ανηιρηται, παντι που δηλον εστι. Τουτο το παθος και
πορνειας και μοιχειας χειρον εστι. Το μεν γαρ μεχρι του πραξαν 59.211 τος ισταται,
της δε βασκανιας η τυραννις Ἐκκλησιας ολοκληρους ανετρεψε, και την οικουμενην
απασαν ελυμηνατο. Αυτη φονου μητηρ εστιν· ουτως απεκτεινε τον αδελφον ο Καιν,
ουτω τον Ἰακωβ ο Ἡσαυ, ουτω τον Ἰωσηφ οι αδελφοι, ουτω τους ανθρωπους
απαντας ο διαβολος. Ἀλλα συ νυν ουκ αναιρεις, αλλα πολλα του φονου ποιεις
χαλεπωτερα, ευχομενος τον αδελφον ασχημονειν, παγας πανταχοθεν τιθεις, εκλυων
τους υπερ αρετης πονους, αλγων οτι τωι της οικουμενης αρεσκει ∆εσποτηι. Ουκ
εκεινωι αρα, αλλα τωι δι' εκεινου θεραπευομενωι πολεμεις, εκεινον υβριζεις, την
σαυτου τιμην της εκεινου προτιθεις. Και το δη παντων χαλεπωτερον, οτι και
αδιαφορον δοκει το αμαρτημα ειναι, καιτοι γε των αλλων εστι χαλεπωτερον. Καν
γαρ ελεηις, καν αγρυπνηις, καν νηστευηις, απαντων εναγεστερος γεγονας φθονων τωι
αδελφωι. Και τουτο δηλον εκειθεν· Ἐπορνευσε τις παρα Κορινθιοις ποτε· αλλ'
ενεκληθη και διωρθωθη ταχεως. Ἐφθονησε τωι Ἄβελ ο Καιν, αλλ' ουκ εθεραπευθη,
αλλα και του Θεου συνεχως επαιδοντος αυτου τωι ελκει, μαλλον ωδινε και
εκυματουτο, και προς τον φονον ηπειγετο. 59.212 Ουτω τουτο εκεινου του παθους
χαλεπωτερον, και ουκ ευκολως εικει τηι θεραπειαι, εαν μη προσεχωμεν. Προῤριζον
τοινυν αυτο παντοθεν ανασπασωμεν, εκεινο εννοουντες, οτι ωσπερ προσκρουομεν
τωι Θεωι, τηκομενοι τοις αλλοτριοις καλοις· ουτως ευδοκιμουμεν συγχαιροντες, και
κοινωνους εαυτους ποιουμεν των αποκειμενων τωι κατορθουντι καλων. ∆ια τουτο
και Παυλος παραινει, Χαιρειν μετα χαιροντων, και κλαιειν μετα κλαιοντων, ινα
εκατερωθεν μεγα καρπωσωμεθα κερδος. Ἐννοησαντες τοινυν, οτι καν μη πονωμεν,
τωι πονουντι συνηδομενοι, μερισται γινομεθα των εκεινου στεφανων, πασαν
εκβαλωμεν βασκανιαν, και την αγαπην εν ταις εαυτων φυτευσωμεν ψυχαις, ινα
συγκροτουντες τους ευδοκιμουντας των αδελφων, και των παροντων και των
μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59.211 ΟΜΙΛΙΑ ΛΗʹ. Μετα ταυτα ευρισκει αυτον ο Ἰησους εν τωι ιερωι, και
ειπεν αυτωι· «Ἴδε υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε, ινα μη χειρον τι σοι
γενηται.»
αʹ. ∆εινον η αμαρτια, δεινον και ψυχης λυμη· πολλακις δε εκ περιουσιας και
σωματων ηψατο το κακον υπερβλυσαν. Ἐπειδη γαρ τα πολλα της μεν ψυχης ημιν
καμνουσης, αναλγητως εχομεν· το δε σωμα καν μικραν δεξηται βλαβην, πασαν
ποιουμεθα σπουδην, ωστε ελευθερωσαι της αῤρωστιας αυτο, δια το της αῤρωστιας
αισθανεσθαι· δια τουτο και ο Θεος τουτο κολαζει πολλακις υπερ των εκεινηι
πεπλημμελημενων, ωστε δια της του ελαττονος μαστιγος και το κρειττον τυχειν
θεραπειας τινος. Ουτω και παρα Κορινθιοις τον πορνευσαντα ο Παυλος διωρθωσε,
τωι της σαρκος ολεθρωι το της ψυχης νοσημα επισχων. Και γαρ τωι σωματι την τομην
επαγαγων, ουτω κατεστειλε το κακον· καθαπερ τις ιατρος αριστος, υδερον η σπληνα,
τοις ενδοθεν φαρμακοις ουκ εικοντα, κατακαιων εξωθεν. Τουτο και ο Χριστος
εποιησεν επι του παραλυτου. Και ορα πως δηλων αυτος ελεγεν· Ἴδε υγιης γεγονας·
μηκετι αμαρτανε, ινα μη χειρον τι σοι γενηται. Τι τοινυν εντευθεν μανθανομεν;
Πρωτον μεν, οτι αυτωι εξ αμαρτιων ετεχθη το νοσημα· δευτερον δε, οτι πιστος ο της
γεεννης λογος· και τριτον, το μακραν ειναι και απειρον την τιμωριαν. Που τοινυν
εισιν οι λεγοντες, οτι Ἐν ωραι μιαι εφονευσα, και εν βραχειαι καιρου ροπηι εμοιχευσα,
και αθανατα κολαζομαι; Ἰδου γαρ και ουτος ουκ εν τοσουτοις ημαρτεν ετεσιν, εν
οσοις και εκολαζετο, και ολοκληρον ομως ανθρωπου βιον αναλωσεν εν τωι μηκει
της τιμωριας. Ουδε γαρ εν χρονωι τα αμαρτηματα κρινεται, αλλ' εν αυτηι τηι φυσει
των πεπλημμελημενων. Μετα τουτων κακεινο εστιν ιδειν, οτι, καν χαλεπην δωμεν
δικην υπερ των προτερων αμαρτηματων, ειτα τοις αυτοις περιπεσωμεν, χαλεπωτερα
πολλωι μαλλον πεισομεθα παλιν· και μαλα εικοτως. Ὁ γαρ μηδε τηι τιμωριαι
γενομενος βελτιων, ως αναισθητος λοιπον και καταφρονητης επι μειζονα αγεται
κολασιν. Ἤρκει μεν γαρ και καθ' εαυτην η κολασις συστειλαι, και ποιησαι
σωφρονεστερον τον ολισθησαντα απαξ· επει δε τηι επενεχθεισηι τιμωριαι μη
σωφρονισθεις, τα αυτα παλιν τολμαι, εικοτως αν τινα δικην ο τοιουτος υφεξει,
ταυτην αυτος εφ' εαυτον προκαλουμενος. Ει δε και 59.212 ενταυθα τιμωρηθεντες,
παλιν τοις αυτοις περιπιπτοντες, χαλεπωτερον κολαζομεθα· οταν μηδ' ολως
αμαρτοντες τιμωριαν υποσχωμεν, πως ου σφοδρα χρη τουτο μαλιστα δεδοικεναι και
τρεμειν, ατε ανηκεστα μελλοντας υπομενειν; Και τινος ενεκεν, φησι, μη παντες
ουτω κολαζονται; Και γαρ πολλους ορωμεν, των φαυλων ευσωματουντας και
σφριγωντας, και πολλης απολαυοντας ευημεριας. Ἀλλα μη θαῤρωμεν, αλλ' επι
τουτοις μαλιστα παντων αυτους δακρυωμεν. Το γαρ μηδεν αυτους ενταυθα παθειν,
εφοδιον γινεται μειζονος της εκει τιμωριας. Και τουτο δηλων ο Παυλος ελεγε· Νυν
δε κρινομενοι υπο Κυριου, παιδευομεθα, ινα μη συν τωι κοσμωι κατακριθωμεν. Τα
μεν γαρ ενταυθα, νουθεσιας· τα δε εκει, τιμωριας εστι. Τι ουν; παντα, φησι, τα
νοσηματα εξ αμαρτηματων; Ου παντα μεν, αλλα τα πλειονα· ενια δε και απο
ραιθυμιας γιγνεται. Και γαρ και γαστριμαργια και μεθη και αργια τα τοιαυτα τικτουσι
παθη. ∆ει δε πανταχου διατηρειν εν μονον, ωστε ευχαριστως φερειν πασαν πληγην.
Γιγνεται δε και δι' αμαρτηματα, ωσπερ και εν ταις Βασιλειαις ορωμεν τινα ποδαλγιαι
κατασχεθεντα δια τουτο. Γιγνεται δε και δι' ευδοκιμησιν, ωσπερ τωι Ἰωβ φησιν ο
Θεος· Μη αλλως σοι οιει με κεχρηματικεναι, η ινα αναφανηις δικαιος; Ἀλλα τι
δηποτε επι των παραλυτικων τουτων τας αμαρτιας εις μεσον φερει ο Χριστος; Και
γαρ και εκεινωι τωι παρα τωι Ματθαιωι κειμενωι λεγει· Θαρσει, τεκνον, αφεωνται σου
αι αμαρτιαι· και τουτωι, Ἴδε υγιης γεγονας, μηκετι αμαρτανε. Και οιδα μεν οτι τινες
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον παραλυτον τουτον διαβαλλοντες φασιν αυτον του Χριστου γενεσθαι κατηγορον,
και δια τουτο ταυτα ακηκοεναι. Τι ουν περι εκεινου του παρα τωι Ματθαιωι τα αυτα
σχεδον ακουσαντος ερουμεν; Και γαρ και εκεινωι ειπεν· Ἀφεωνται σου αι αμαρτιαι.
Ὅθεν δηλον οτι ουδε ουτος ταυτης ενεκεν της υποθεσεως ταυτα ηκουε. Και τουτο
και εκ των επαγομενων σαφεστερον εστι μαθειν. Μετα ταυτα γαρ, φησιν, ευρισκει
αυτον εν τωι ιερωι ο Ἰησους· οπερ μεγιστης ευλαβειας σημειον εστιν. Ου γαρ
εχωρησεν εις αγορας και περιπατους, ουδε τρυφηι και ανεσει εδωκεν εαυτον· αλλ' εν
τωι ιερωι διηγε· καιτοι γε τοσαυτην μελλων υπομενειν εφοδον, και παρα παντων
ελαυνεσθαι εκειθεν· αλλ' ουδεν τουτων επεισεν αυ 59.213 τον αποστηναι του ιερου.
Ευρων τοινυν αυτον ο Χριστος και μετα το διαλεχθηναι τοις Ἰουδαιοις, ουδεν
τοιουτον ηινιξατο. Ει δε τουτο εγκαλειν ηθελεν, ειπεν αν προς αυτον· Παλιν τοις
αυτοις επιχειρεις, και ουτε τηι θεραπειαι γεγονας βελτιων; Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπεν,
αλλα προς το μελλον αυτον ασφαλιζεται μονον. βʹ. Τι δηποτε ουν και χωλους και
κυλλους θεραπευσας, ουδαμου τουτων εμνημονευσεν; Ἐμοι δοκει τουτοις μεν εξ
αμαρτηματων τα νοσηματα γενεσθαι, τοις δε αλλοις εξ ασθενειας φυσικης. Ει δε μη
τουτο, και τοις αλλοις δια τουτων και των προς τουτοις ειρημενων διελεχθη. Ἐπειδη
γαρ των αλλων παντων το νοσημα τουτο χαλεπωτερον, δια του μειζονος και τα
ελαττονα διορθουται. Ὥσπερ γαρ θεραπευσας τινα ετερον, παρηγγειλε δουναι δοξαν
τωι Θεωι, ουκ εκεινωι μονωι ταυτα παραινων, αλλα και δι' εκεινου πασιν· ουτω και
τουτοις δια τουτων πασι και τοις λοιποις παραινει και συμβουλευει ταυτα, α και
προς τουτους ειρηκε. Προς δε τουτοις, κακεινο εστιν ειπειν, οτι πολλην ενειδεν
αυτου τηι ψυχηι την καρτεριαν, και ως δυναμενωι το παραγγελμα δεξασθαι παραινει,
τηι τε ευεργεσιαι και τωι φοβωι των μελλοντων κακων κατεχων αυτον επι της υγιειας.
Και ορα το ακομπαστον. Ου γαρ ειπεν, Ἴδε υγιη σε εποιησα, αλλ', Ὑγιης γεγονας·
μηκετι αμαρτανε. Και παλιν ουκ ειπεν, Ἵνα μη σε κολασω, αλλ', Ἵνα μη χειρον τι σοι
γενηται, απροσωπως αμφοτερα τιθεις, και δεικνυς χαριτος μαλλον ουσαν την
υγιειαν, η της αξιας. Ου γαρ ενεφηνεν οτι την αξιαν δους απηλλαγη δικης, αλλ' οτι
φιλανθρωπιαι εσωζετο. Ἐπει ει μη τουτο ην, ειπεν αν· Ἰδου δεδωκας των
ημαρτημενων δικην ικανην· ασφαλιζου λοιπον. Νυν δε ουχ ουτως ειπεν, αλλα πως;
Ἴδε υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε. Ταυτα και ημιν αυτοις συνεχως επιλεγωμεν,
καν μεν κολασθεντες απαλλαγωμεν, τουτο εκαστος προς εαυτον λεγετω· Ἴδε υγιης
γεγονας· μηκετι αμαρτανε. Ἂν δε μη δωμεν δικην, τοις αυτοις επιμενοντες, εκεινο
το αποστολικον επαιδωμεν, οτι Το χρηστον του Θεου εις μετανοιαν ημας αγει· κατα
δε την σκληροτητα και αμετανοητον ημων καρδιαν θησαυριζομεν εαυτοις οργην. Ου
τωι σφιγξαι δε το σωμα μονον, αλλα και ετερωθεν μεγα αυτωι παρεσχετο της οικειας
θεοτητος σημειον. Τωι γαρ ειπειν, Μηκετι αμαρτανε, εδηλωσεν ειδοτα παντα τα
εμπροσθεν αυτωι γεγενημενα πλημμεληματα· οθεν και προς τα μελλοντα εμελλεν
αξιοπιστος ειναι. Ἀπηλθεν ουν ο ανθρωπος και απηγγειλε τοις Ἰουδαιοις, οτι Ἰησους
εστιν ο ποιησας αυτον υγιη. Και ορα αυτον παλιν επι της αυτης μενοντα
ευγνωμοσυνης. Ου γαρ ειπεν, οτι αυτος εστιν ο ειπων, Ἆρον τον κραββατον σου.
Ἐπειδη γαρ εκεινοι το δοκουν εγκλημα τουτο αει προεφερον, αυτος την απολογιαν
αει προβαλλεται, παλιν τον ιατρον δηλον ποιων, και τους αλλους εφελκυσασθαι
σπευδων και οικειωσασθαι. Ου γαρ ουτως αναισθητος ην, ως μετα τοσαυτην
ευεργεσιαν και παραινεσιν προδουναι τον ευεργετην, και κακουργωι διανοιαι τουτο
ειπειν. Ει γαρ και θηριον ην, ει γαρ απανθρωπος τις και λιθινος, ικανη και η
ευεργεσια και ο φοβος αυτον ην κατασχειν. Και γαρ εναυλον εχων την απειλην,
εδεισεν αν μη χειρον τι παθηι, μεγιστα λαβων της του ιατρου δυναμεως δειγματα·
αλλως τε ει διαβαλλειν εβουλετο, την υγιειαν σιγησας, την παραβασιν ειπεν αν και
κατηγορησεν. Ἀλλ' ουκ εστι τουτο, ουκ εστι· αλλα πολλης παῤρησιας τα ρηματα και
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευγνωμοσυ 59.214 νης, και ανακηρυττει τον ευεργετην ουδεν ελαττον του τυφλου.
Τι γαρ εκεινος φησιν; Ἐποιησε πηλον, και εχρισε μου τους οφθαλμους· ουτω και
ουτος· Ἰησους εστιν ο ποιησας με υγιη. Ἐδιωκον ουν αυτον οι Ἰουδαιοι, και εζητουν
αυτον αποκτειναι, οτι ταυτα εποιει εν Σαββατωι. Τι ουν ο Χριστος; Ὁ Πατηρ μου εως
αρτι εργαζεται, καγω εργαζομαι. Ὅτε μεν γαρ υπερ των μαθητων απολογησασθαι
εδει, τον ∆αυιδ τον ομοδουλον αυτων εις μεσον εφερεν, Ουκ ανεγνωτε, λεγων, τι
εποιησε ∆αυιδ, οτε επεινασεν αυτος; Ὅτε δε περι εαυτου, επι τον Πατερα κατεφυγεν,
εκατερωθεν το ομοτιμον δεικνυς, τωι τε Πατερα ειπειν ιδιαζοντως, και τωι τα αυτα
πραττειν εκεινωι. Και διατι μη ειπε τα περι τον Ἱεριχω γενομενα; Ἀναγαγειν αυτους
ηθελησεν απο της γης, ινα μηκετι ως ανθρωπωι προσεχωσιν, αλλ' ως Θεωι και
νομοθετειν οφειλοντι. Ει δε μη γνησιος ην Υιος και της αυτης ουσιας, η απολογια
κατηγοριας μειζων εστιν. Ουδε γαρ ει τις υπαρχος νομον βασιλικον μεταθεις, ειτα
εγκαλουμενος απολογοιτο ουτω, και λεγοι, οτι Και γαρ ο βασιλευς ελυσε, δυνησεται
διαφυγειν, αλλα και μειζον το εγκλημα ουτως εργασεται. Ἀλλ' ενταυθα επειδη ισα
τα της αξιας, δια τουτο και τα της απολογιας απηρτισται μετα ασφαλειας απασης.
Ἀφ' ων γαρ, φησιν, απολυετε τον Θεον εγκληματων, απο των αυτων και εμε. ∆ια
τουτο και προλαβων ειρηκεν, Ὁ Πατηρ μου, ινα και ακοντας πεισηι τα αυτα αυτωι
συγχωρειν, την ακριβη γνησιοτητα αιδεσθεντας. Ει δε λεγοι τις· Και που ο Πατηρ
εργαζεται, εν τηι ημεραι τηι εβδομηι καταπαυσας απο παντων των εργων αυτου; τον
τροπον μαθετω καθ' ον εργαζεται. Τις ουν ο τροπος της εργασιας; Προνοει,
συγκροτει τα γενομενα παντα. Ὁρων τοινυν ηλιον ανατελλοντα, και σεληνην
τρεχουσαν, και λιμνας, και πηγας, και ποταμους, και υετους, και φυσεως δρομον, τον
εν τοις σπερμασι, τον εν τοις σωμασι τοις ημετεροις και τοις των αλογων, τα αλλα
παντα δι' ων τοδε το παν συνεστηκε, μανθανε την διηνεκη του Πατρος εργασιαν.
Ἀνατελλει γαρ, φησι, τον ηλιον αυτου επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι
δικαιους και αδικους. Και παλιν· Ει δε τον χορτον του αγρου σημερον οντα και
αυριον εις πυρ βαλλομενον, ουτως ο Θεος αμφιεννυσι· και περι των πετεινων
διαλεγομενος παλιν· Ὁ Πατηρ υμων ο ουρανιος τρεφει αυτα. γʹ. Ἐνταυθα μεν ουν
δια ρηματων το παν εποιησεν εν Σαββατωι, και ουδεν πλεον προσεθηκεν, αλλ' απο
των εν τωι ιερωι γινομενων, και αφ' ων αυτοι πραττουσι, λυει τα εγκληματα· ενθα δε
και εργον γενεσθαι εκελευσεν, οιον το την κλινην αραι, ουδεν μεγα προς το πραγμα
συντελουν, αλλ' εν τουτο μονον, δεικνυων σαφη του Σαββατου την λυσιν, επι το
μειζον αναγει τον λογον, μαλλον αυτους καταπληξαι βουλομενος απο της του
Πατρος αξιας, και αναγαγειν επι το υψηλοτερον. ∆ια τουτο οταν περι Σαββατου ηι ο
λογος, ουτε ως ανθρωπος μονον απολογειται, ουτε ως Θεος μονον, αλλα ποτε μεν
ουτως, ποτε δε εκεινως. Ἠβουλετο γαρ αμφοτερα πιστευεσθαι, και της οικονομιας
την συγκαταβασιν, και της θεοτητος το αξιωμα. ∆ια τουτο νυν ως Θεος απολογειται.
Ει γαρ εμελλεν απο των ανθρωπινων αυτοις αει διαλεγεσθαι μονον, εμεινεν αν επι
της αυτης ταπεινοτητος. ∆ιοπερ ινα μη τουτο γενηται, τον Πατερα εις μεσον αγει.
Καιτοι και αυτη η κτισις εργαζεται εν Σαββατωι. Και γαρ ο ηλιος τρεχει, και ποταμοι
ρεουσι, και πηγαι βρυουσι, και γυναικες τικτουσιν 59.215 Ἀλλ' ινα μαθηις, οτι ου της
κτισεως εστιν, ουκ ειπε, Ναι, εργαζομαι· και γαρ η κτισις εργαζεται· αλλα τι; Ναι,
εργαζομαι, και γαρ ο Πατηρ μου εργαζεται. ∆ια τουτο ουν μαλλον εζητουν αυτον οι
Ἰουδαιοι, φησιν, αποκτειναι, οτι ου μονον ελυε το σαββατον, αλλ' οτι και Πατερα
ιδιον ελεγε τον Θεον, ισον εαυτον ποιων τωι Θεωι. Και μην ουκ ενεφηνε τουτο μονον·
ου γαρ εν τοις ρημασι τουτο εδεικνυ μονοις, αλλα πολλωι μαλιστα εν τοις πραγμασι
Τι δηποτε; Ὅτι τοις μεν λογοις ειχον επισκηπτειν, και αλαζονειαν εγκαλειν· την δε
των πραγματων ορωντες αληθειαν εκβαινουσαν, και επι των εργων
ανακηρυττομενην την δυναμιν, ουδεν αντειπειν ηδυναντο λοιπον. Ἀλλ' οι μη
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλομενοι μετ' ευγνωμοσυνης ταυτα δεχεσθαι, φασιν, οτι ουχ ο Χριστος εποιει
εαυτον ισον τωι Θεωι, αλλ' οι Ἰουδαιοι τουτο υπωπτευον. Ουκουν ανωθεν φερε τα
ειρημενα επελθωμεν. Ειπε δη μοι, εδιωκον αυτον οι Ἰουδαιοι, η ουκ εδιωκον; Παντι
που δηλον οτι εδιωκον. Και δια τουτο εδιωκον, η δι' ετερον τι; Και τουτο
συνομολογειται, οτι δια τουτο. Ἔλυεν ουν το σαββατον, η ουκ ελυεν; Ουδε προς
τουτο εχοι τις αν αντειπειν. Πατερα ιδιον ελεγε τον Θεον, η ουκ ελεγε; Και τουτο
αληθες. Ουκουν και τα εξης της αυτης ακολουθιας εχεται. Ὥσπερ γαρ το Πατερα
λεγειν ιδιον τον Θεον, και το λυειν το σαββατον, και το διωκεσθαι παρα των
Ἰουδαιων δια τε εκεινο, και δια τουτο μαλλον, ουχ υπονοιας ην εψευσμενης, αλλα
πραγματος αληθους· ουτω και το ισον εαυτον ποιειν τωι Θεωι, της αυτης γνωμης
αποφασις ην. Και απο των εμπροσθεν δε ειρημενων τουτο σαφεστερον εστιν ιδειν.
Το γαρ, Ὁ Πατηρ μου εργαζεται, καγω εργαζομαι, ισον εστιν εαυτον δεικνυντος τωι
Θεωι. Ου γαρ δεικνυ εν τουτοις ουδεμιαν διαφοραν. Ου γαρ ειπεν, Ἐκεινος μεν
εργαζεται, εγω δε υπουργω· αλλ', Ὥσπερ εκεινος εργαζεται, ουτω και εγω. Και
ισοτητα πολλην επεδειξατο. Ει δε ουκ αυτος τουτο εβουλετο κατασκευασαι, αλλ' οι
Ἰουδαιοι τουτο ματην υπωπτευον· ουκ αν αφηκεν αυτων ειναι την διανοιαν
εσφαλμενην, αλλα και διωρθωσεν αν τουτο. Και ο ευαγγελιστης δε ουκ αν αυτο
παρεσιωπησεν, αλλ' ειπεν αν φανερως, οτι Ἰουδαιοι μεν ουτως υπωπτευον, αυτος δε
ουκ εποιει εαυτον ισον τωι Θεωι· ωσπερ και αλλαχου το αυτο τουτο ποιει, οταν ιδηι
αλλως μεν λεγομενον, αλλως δε υποπτευομενον το λεχθεν· οιον, Λυσατε τον ναον
τουτον, ελεγεν ο Χριστος, και εγω εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον, περι της σαρκος
αυτου λεγων. Ἀλλ' οι Ἰουδαιοι τουτο μη συνιεντες, και νομισαντες περι του
Ἰουδαικου ναου λεγεσθαι, Ἐν τεσσαρακοντα και εξ ετεσιν, ελεγον, ωικοδομηθη ο
ναος ουτος, και συ εν τρισιν ημεραις εγερεις αυτον; Ἐπει ουν αλλο μεν ειπεν αυτος,
αλλο δε υπωπτευσαν εκεινοι (αυτος μεν γαρ περι της σαρκος αυτου ελεγεν, εκεινοι
δε περι του ναου του εαυτων ενομιζον τουτο ειρησθαι), επισημαινομενος τουτο ο
ευαγγελιστης, μαλλον δε διορθουμενος αυτων την υπονοιαν, επηγαγε λεγων·
Ἐκεινος δε ελεγε περι του ναου του σωματος αυτου. Ὥστε ει και ενταυθα ο μεν
Χριστος ουκ εποιει εαυτον ισον, ουδε εβουλετο τουτο παραστησαι, οι δε Ἰουδαιοι
τουτο υπωπτευσαν, διωρθωσεν αν κανταυθα την υπονοιαν αυτων, και ειπεν·
Ἰουδαιοι μεν ενομιζον εαυτον ισον ποιειν τωι Θεωι, εκεινος δε ου περι της ισοτητος
ελεγε. Και γαρ 59.216 ουδε ενταυθα μονον ουτος μονος, αλλα και αλλαχου παλιν το
αυτο τουτο φαινεται ποιων και ετερος ευαγγελιστης. Ὅτε γαρ παρηγγειλε τοις
μαθηταις λεγων· Προσεχετε απο της ζυμης των Φαρισαιων και Σαδδουκαιων, εκεινοι
δε διελογιζοντο, λεγοντες, οτι αρτους ουκ ελαβομεν· και αλλο μεν αυτος ειπε, ζυμην
την διδασκαλιαν καλων, αλλο δε υπωπτευσαν οι μαθηται, περι αρτων ειρησθαι
νομιζοντες, διορθουται αυτο παλιν, ουκ ετι ο ευαγγελιστης, αλλ' αυτος ο Χριστος,
ουτω λεγων· Πως ου νοειτε οτι προσεχειν ου περι αρτων ειπον υμιν; Ἐνταυθα δε
ουδεν τοιουτον. Και μην, φησιν, αυτο τουτο αναιρων, επηγαγεν ο Χριστος· Ου
δυναται ο Υιος ποιειν αφ' εαυτου ουδεν. Τουναντιον μεν ουν, ανθρωπε, πεποιηκεν·
ουδε γαρ αναιρων, αλλα και επισφιγγων την ισοτητα τουτο λεγει. Ἀλλα προσεχετε
μετα ακριβειας· ουδε γαρ το τυχον εστι το ζητουμενον. Το γαρ, Ἀφ' εαυτου, τουτο
πολλαχου της Γραφης κειται, και επ' αυτου και επι του Πνευματος του αγιου. Και δει
μαθειν της λεξεως την δυναμιν, ινα μη τα μεγιστα αμαρτανωμεν. Ει γαρ αυτην καθ'
εαυτην ουτως εκλαβοι τις, ωσπερ εστι προχειρον εκλαβειν, σκοπησον ηλικον εψεται
το ατοπον. Ουδε γαρ ειπεν, οτι τα μεν δυναται αφ' εαυτου ποιειν, τα δε ου δυναται,
αλλα καθολου ειπεν· Ου δυναται ο Υιος ποιειν αφ' εαυτου ουδεν. δʹ. Ἐρωμεθα
τοινυν τον αντιλεγοντα τουτοις· Ουδεν ουν αφ' εαυτου δυναται ποιειν ο Υιος, ειπε
μοι; Καν ειπηι, οτι Ουδεν, ερουμεν, οτι Και μην το μεγιστον των αγαθων αφ' εαυτου
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεποιηκε· και βοαι Παυλος, λεγων· Ὃς εν μορφηι Θεου υπαρχων, ουχ αρπαγμον
ηγησατο το ειναι ισα Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσε, μορφην δουλου λαβων. Και παλιν
αυτος ο Χριστος αλλαχου· Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν εχω
λαβειν αυτην, και ουδεις αιρει αυτην απ' εμου εγω τιθημι αυτην απ' εμαυτου. Ὁραις
και θανατου και ζωης εξουσιαν εχοντα, και την τοσαυτην οικονομιαν αφ' εαυτου
εργασαμενον; Και τι λεγω περι του Χριστου; Ἡμεις γαρ, ων ουδεν ευτελεστερον
γενοιτ' αν, πολλα αφ' εαυτων πραττομεν, και κακιαν αφ' εαυτων αιρουμενοι, και
αρετην αφ' εαυτων μετερχομενοι. Ει δε μη αφ' εαυτων, μηδε εξουσιαν εχοντες, ουτ'
εις γεενναν αμαρτανοντες εμπεσουμεθα, ουτε βασιλειας κατορθουντες
επιτευξομεθα. Ουδεν ουν αλλο εστι το, Ἀφ' εαυτου ου δυναται ποιειν ουδεν, η οτι
ουδεν εναντιον τωι Πατρι, ουδεν αλλοτριον, ουδεν ξενον, ο μαλιστα την ισοτητα
ενδεικνυμενου και την πολλην συμφωνιαν εστι. Και τινος ενεκεν ουκ ειπεν, οτι
ουδεν εναντιον ποιει, αλλ' οτι Ου δυναται; Ἵνα καντευθεν δειξηι παλιν το
απαραλλακτον και την ακριβειαν της ισοτητος. Ου γαρ ασθενειαν αυτου κατηγορει
το ρημα, αλλα και πολλην αυτου την δυναμιν μαρτυρει. Ἐπει και αλλαχου περι του
Πατρος φησιν ο Παυλος· Ἵνα δια δυο πραγματων αμεταθετων, εν οις αδυνατον
ψευσασθαι Θεον· και παλιν, Ει αρνησομεθα, εκεινος πιστος μενει· αρνησασθαι
εαυτον ου δυναται. Και ου δηπου τουτο το, Ἀδυνατον, δηλωτικον ασθενειας, αλλα
δυναμεως εστι, και δυναμεως αφατου. Ὃ ουν λεγει, τουτο εστι· Παντων ανεπιδεκτος
η ουσια εκεινη των τοιουτων εστιν. Ὥσπερ γαρ οταν λεγωμεν και ημεις, αδυνατον
τον Θεον αμαρτειν, ουκ ασθενειαν αυτου κατηγορουμεν, αλλα αῤρητον τινα
δυναμιν αυτου μαρτυρουμεν· 59.217 ουτω δη και αυτος οταν ειπηι, Ου δυναμαι απ'
εμαυτου ποιειν ουδεν, τουτο λεγει, οτι Ἀδυνατον και ανεγχωρητον εστιν εμε
ποιησαι τι εναντιον τωι Πατρι. Και ινα μαθηις οτι τουτο εστι το λεγομενον, τα εξης
επελθοντες, ιδωμεν τισι ψηφιζεται ο Χριστος· ποτερον τοις παρ' ημων λεχθεισιν, η
τοις παρ' υμιν. Συ μεν γαρ φῂς την εξουσιαν αναιρειν το ρημα, και την προσηκουσαν
αυθεντιαν αυτου, και την δυναμιν ασθενη δεικνυναι· εγω δε λεγω οτι την ισοτητα,
και το απαραλλακτον, και το ωσανει εκ μιας γνωμης και εξουσιας και δυναμεως
γινομενον εμφαινει τουτο. Ουκουν αυτον ερωμεθα τον Χριστον, και ιδωμεν δι' ων
φησιν εξης, ποτερον προς την σην υπονοιαν, η προς την ημετεραν ερμηνευει τα
ειρημενα. Τι ουν φησιν· α γαρ αν ο Πατηρ ποιηι, ταυτα και ο Υιος ομοιως ποιει. Ειδες
πως προῤριζον ανειλε το υμετερον, και τα ειρημενα παρ' ημων εβεβαιωσεν; Ει γαρ
αφ' εαυτου ουδεν ποιει, εσται ουδε ο Πατηρ αφ' εαυτου τι ποιων, ει γε ομοιως αυτωι
παντα ποιει. Ἐπει ει μη τουτο εστι, και ετερον ατοπον εψεται. Ουδε γαρ ειπεν, οτι α
ειδε τον Πατερα ποιουντα εποιησεν, αλλ', Ἐαν μη τι βλεπηι τον Πατερα ποιουντα, ου
ποιει, τωι παντι παρατεινων χρονωι τον λογον· και εσται καθ' υμας αει τα αυτα
μανθανων. Ειδες πως το μεν νοημα εστιν υψηλον, η δε ταπεινοτης του ρηματος και
τους λιαν αναισχυντους και μη βουλομενους αναγκαζει φυγειν το χαμαιζηλον και
σφοδρα της αξιας εκεινης απαιδον; Τις γαρ ουτως αθλιος και ταλαιπωρος, ως ειπειν
τον Υιον καθ' εκαστην ημεραν μανθανειν α δει ποιειν; Πως δε εσται εκεινο αληθες,
το, Συ δε ο αυτος ει, και τα ετη σου ουκ εκλειψουσι; πως δε, Και παντα δι' αυτου
εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν· ει γε τα μεν ο Πατηρ ποιει, τα δε αυτος
ορων μιμειται; Ὁραις οτι και εκ των ανωθεν ειρημενων, και εκ των μετα ταυτα
λεχθεντων δεικνυται της αυθεντιας η αποδειξις; Ει δε ταπεινοτερον προαγει των
ρηματων ενια, μη θαυμασηις. Ἐπειδη γαρ εδιωκον αυτον, τα υψηλα ακουσαντες, και
αντιθεον ειναι ενομιζον, ολιγον καθυφεις δια των ρηματων μονων, παλιν επι τα
υψηλοτερα αναγει τον λογον· ειτα παλιν επι τα ταπεινα, ποικιλλων αυτου την
διδασκαλιαν, ωστε ευπαραδεκτον γενεσθαι και τοις αγνωμοσι. Σκοπει δε· Ειπων, Ὁ
Πατηρ μου εργαζεται, καγω εργαζομαι· και αποφηνας ισον εαυτον τωι Θεωι, παλιν
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγει· Ου δυναται αφ' εαυτου ποιειν ο Υιος ουδεν, εαν μη τι βλεπηι τον Πατερα
ποιουντα. Ειτα παλιν επι το υψηλοτερον· α γαρ αν εκεινος ποιηι, ταυτα και ο Υιος
ομοιως ποιει· παλιν επι το ταπεινοτερον· Ὁ Πατηρ αγαπαι τον Υιον, και παντα
δεικνυσιν αυτωι, α αυτος ποιει, και μειζονα τουτων δειξει αυτωι εργα. Ειδες οσον
παλιν το ταπεινον; Εικοτως. Ὃ γαρ εφθην ειπων, και λεγων ου παυσομαι, τουτο και
νυν ερω· οτι ηνικα αν λεγηι τι χαμαιζηλον και ταπεινον, μεθ' υπερβολης αυτο
τιθησιν, ινα και τους αγνωμονας η των ρηματων ευτελεια πεισηι μετ' ευσεβους
διανοιας δεξασθαι τα νοηματα. Ἐπει ει μη τουτο εστιν, εννοησον πως ατοπον το
ειρημενον, απ' αυτων των ρηματων γυμναζων. Ὅταν γαρ ειπηι, Και μειζονα τουτων
δειξει αυτωι εργα, ευρεθησεται πολλα μηδεπω μαθων· οπερ ουδε περι αποστολων
εστιν ειπειν. Του γαρ Πνευματος απαξ λαβοντες την χαριν, αθροον παντα και ᾔδεσαν
και εδυναντο εκει 59.218 νο. απερ και ειδεναι αυτους και δυνασθαι εδει. Ουτος δε
ευρεθησεται πολλα ων ειδεναι εχρην, μηδεπω μαθων. Και τι τουτου γενοιτ' αν
ατοπωτερον; Τι ουν εστι το ειρημενον, Ἐπειδη τον παραλυτον εσφιγξε, μελλει δε και
νεκρον εγειρειν, δια τουτο ουτως ειπε, μονονουχι τουτο λεγων· Θαυμαζετε οτι
παραλυτον εσφιγξα; μειζονα τουτων οψεσθε. Ἀλλ' ουτω μεν ουκ ειπε, ταπεινοτερον
δε πως διεξεισιν, ινα αυτων παραμυθησηται την μανιαν. Και ινα μαθηις οτι το, ∆ειξει,
ου κυριως ειρηται, ακουσον των εξης ων επαγει παλιν. Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εγειρει
τους νεκρους και ζωοποιει, φησιν, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει. Καιτοι το,
Ουδεν δυναται αφ' εαυτου ποιειν, τωι, Ους θελει, εναντιον εστιν. Ει γαρ ους θελει,
δυναται αφ' εαυτου ποιειν (το γαρ θελειν, εξουσιας)· ει δε ου δυναται αφ' εαυτου
ουκ ετι ους θελει. Το μεν γαρ, Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει, της δυναμεως δεικνυσι την
απαραλλαξιαν· το δε, Ους θελει, της εξουσιας την ισοτητα. Ὁραις οτι το, Ου δυναται
αφ' εαυτου ποιειν, ου την εξουσιαν αναιρουντος εστιν, αλλα το απαραλλακτον της
δυναμεως και του θεληματος ενδεικνυμενου; Ουτω και το, ∆ειξει αυτωι, νοησον. Και
γαρ και αλλαχου φησιν· Ἐγω αναστησω αυτον εν τηι εσχατηι ημεραι. Και παλιν,
δεικνυς οτι ουκ ενεργειαν δεχομενος ποιει, Ἐγω ειμι η αναστασις, φησι, και η ζωη.
Ειτα ινα μη λεγηις, οτι νεκρους μεν εγειρει ους θελει, και ζωοποιει, τα δε αλλα ουχ
ουτω ποιει, προλαβων πασαν απεκλεισεν αντιλογιαν τοιαυτην, ειπων· α γαρ αν
εκεινος ποιηι, ταυτα και ο Υιος ομοιως ποιει· δηλων οτι και παντα α εκεινος, και
ουτως ως εκεινος ποιει· καν νεκρων ειπηις αναστασιν, καν σωματων διαπλασιν, καν
αμαρτηματων αφεσιν, καν αλλοτιουν, ομοιως εργαζεται τωι γεγεννηκοτι. εʹ. Ἀλλ'
ουδενι τουτων προσεχουσιν οι της εαυτων αμελουντες σωτηριας· τοσουτον κακον
το προεδριας εραιν. Τουτο τας αιρεσεις ετεκε, τουτο την των Ἑλληνων εβεβαιωσεν
ασεβειαν. Ὁ μεν γαρ Θεος τα αορατα αυτου ηβουλετο δια της κτισεως του κοσμου
νοηθηναι τουτου· εκεινοι δε ταυτα αφεντες, και απαξιωσαντες δια ταυτης ελθειν της
διδασκαλιας, ετεραν ετεμον εαυτοις οδον· διο και της ουσης εξεπεσον. ∆ια τουτο και
Ἰουδαιοι ουκ επιστευσαν, δοξαν παρ' αλληλων λαμβανοντες, και την παρα του Θεου
δοξαν ου ζητουντες. Ἀλλ' ημεις, αγαπητοι, τουτο φευγωμεν το νοσημα μεθ'
υπερβολης και σπουδης απασης. Καν γαρ μυρια κατορθωματα εχωμεν, παντα ικανη
διαλυσαι της κενοδοξιας η λυμη. Ει τοινυν επαινων ερωμεν, τους παρα τωι Θεωι
ζητωμεν επαινους. Ὁ μεν γαρ παρα των ανθρωπων επαινος, οιος αν ηι, ομου τε
εφανη και απωλετο· καν μη αποληται, το κερδος ουδεν ημιν ηνεγκε, και απο
κρισεως δε γινεται διεφθαρμενης πολλακις. Τι γαρ θαυμαστον η παρα ανθρωπων
εχει δοξα, ης και ορχουμενοι απολαυουσι νεοι, και διεφθαρμεναι γυναικες, και
πλεονεκται και αρπαγες; Ὁ δε παρα του Θεου θαυμαζομενος ου μετα τουτων, αλλα
μετα των αγιων εκεινων θαυμαζεται, των προφητων λεγω, των αποστολων, των
αγγελικον επιδειξαμενων βιον. Ει δε το περιαγειν οχλους, και το αποβλεπεσθαι
ποθουμεν, εξετασωμεν αυτο καθ' εαυτο, και ουδενος αξιον ευρησομεν ον. Ὅλως δε,
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ει και οχλων εραις, εφελκου τον δημον των αγγελων, και γινου φοβερος δαιμοσι, και
των ανθρωπινων ουδενα 59.219 ποιησηι λογον· αλλα παντα ουτω καταπατησεις τα
λαμπρα, ως βορβορον και πηλον· και οψει τοτε σαφως, οτι ουδεν ουτω παρασκευαζει
ψυχην ασχημονειν, ως το δοξης εραιν. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι τον ταυτης ερωντα μη
ζησαι βιον εσταυρωμενον· ωσπερ ουν ουκ εστι πατησαντα ταυτην, μη τα πλειονα
των παθων καταπατησαι. Ὁ γαρ ταυτης περιγενομενος, και φθονου και
φιλοχρηματιας, και παντων περιεσται των χαλεπων νοσηματων. Και πως αυτης
περιεσομεθα, φησιν; Ἂν προς την αλλην ιδωμεν δοξαν την εκ των ουρανων, ης
εκβαλλειν ημας αυτη βιαζεται. Ἐκεινη γαρ και ενταυθα ποιει λαμπρους, και μεθ'
ημων προς την μελλουσαν συναποδημει ζωην, και πασης ημας ελευθεροι δουλειας
σαρκικης, ηι μετα πολλης αθλιοτητος δουλευομεν νυν, ολους εαυτους τηι γηι και τοις
ταυτης εκδοντες πραγμασι. Καν εις αγοραν εμβαληις, καν εις οικιαν εισελθηις, καν εις
τας οδους, καν εις τους σταθμους, καν εις τα καταγωγια, καν εις τα πανδοχεια, καν
εις πλοιον, καν εις νησον, καν εις τα βασιλεια, καν εις τα δικαστηρια, καν εις
βουλευτηρια, πανταχου των παροντων και των βιωτικων 59.220 πραγματων οψει
την φροντιδα, και εκαστον υπερ τουτων κοπτομενον, τους τε αποντας τους τε
επιοντας, τους αποδημουντας τους τε μενοντας, τους πλεοντας, τους γεωργουντας,
τους εν τοις αγροις, τους εν ταις πολεσι, παντας απλως. Τις ουν ημιν ελπις σωτηριας
εσται, οταν την γην οικουντες του Θεου, μη τα του Θεου φρονωμεν, αλλα
κελευσθεντες ειναι ξενοι των ενταυθα, ξενοι των ουρανων ωμεν, και των ενταυθα
πολιται; Τι ταυτης της αναισθησιας χειρον γενοιτ' αν, οταν καθ' εκαστην ημεραν τα
της κρισεως, τα της βασιλειας ακουοντες, τους επι του Νωε μιμωμεθα και τους εν
Σοδομοις, τηι πειραι των πραγματων μενοντες παντα μαθειν; Καιτοι γε δια τουτο
παντα εκεινα γεγραπται, ινα ει τις τοις μελλουσιν απιστει, απο των ηδη
γεγενημενων σαφη λαβηι και περι των μελλοντων την αποδειξιν. Ταυτα ουν
εννοουντες, και τα παρεληλυθοτα και τα μελλοντα, μικρον γουν αναπνευσωμεν της
χαλεπης ταυτης δουλειας, και τινα και της ψυχης ποιησωμεθα λογον, ινα και των
παροντων και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην. 59.219 ΟΜΙΛΙΑ ΛΘʹ. Ὁ Πατηρ μου ου κρινει ουδενα, αλλα την κρισιν πασαν
δεδωκε τωι Υιωι, ινα παντες τιμωσι τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα. αʹ. Πολλης
ημιν δει της σπουδης εν απασιν, αγαπητοι. Και γαρ λογον δωσομεν, και ευθυνας
υφεξομεν ακριβεις, και ρηματων και πραγματων. Ου γαρ μεχρι του παροντος τα
ημετερα εστηκεν, αλλα και ετερα τις ημας εντευθεν εκδεξεται ζωης καταστασις, και
δικαστηριωι παραστησομεθα φοβερωι. ∆ει γαρ ημας παραστηναι εμπροσθεν του
βηματος του Χριστου, φησι Παυλος, ινα κομισηται εκαστος τα δια του σωματος, προς
α επραξεν, ειτε αγαθον, ειτε κακον. Τουτο τοινυν το δικαστηριον εννοωμεν αει, και
ουτω δια παντος του χρονου δυνησομεθα ειναι εν αρετηι. Ὥσπερ γαρ ο της ψυχης
εκβαλων την ημεραν εκεινην, καθαπερ ιππος τον χαλινον αποῤρηξας, εις κρημνους
φερεται (Βεβηλουνται γαρ, φησιν, αι οδοι αυτου εν παντι καιρωι· διο και την αιτιαν
τιθεις, επηγαγεν· Ἀνταναιρειται τα κριματα σου απο προσωπου αυτου)· ουτως ο
διαπαντος τουτον εχων τον φοβον, σωφρονως βαδιειται. Ἀναμιμνησκου γαρ, φησι,
τα εσχατα σου, και εις τον αιωνα ου μη αμαρτησεις. Ὁ γαρ αφεις ημιν τα
αμαρτηματα νυν, ουτος καθεδειται δικαζων τοτε· ο αποθανων δι' ημας, ουτος
φανειται παλιν κρινων την φυσιν απασαν. Ἐκ δευτερου γαρ, φησι, χωρις αμαρτιας
οφθησεται τοις αυτον απεκδεχομενοις εις σωτηριαν. ∆ιο και ενταυθα ελεγεν· Ὁ
Πατηρ μου ου κρινει ουδενα, αλλα την κρισιν πασαν δεδωκε τωι Υιωι, ινα παντες
τιμωσι τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα. Ουκουν και Πατερα αυτον προσερουμεν,
φησιν; Ἄπαγε. ∆ια γαρ τουτο ειπε, Τον Υιον, ινα μενοντα Υιον τιμωμεν ως τον
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατερα. Ὁ δε Πατερα αυτον λεγων ουκ ετι τον Υιον ως Πατερα ετιμησεν, αλλα το
παν συνεχεεν. Ἐπει τοινυν ευεργετουμενοι οι ανθρωποι, ουχ ουτω προσαγονται ως
τιμωρουμενοι, δια τουτο ουτως ειπε φοβερως, ινα καν ο φοβος εις τιμην εαυτου
επισπασηται. Πασαν δε οταν ειπηι, τουτο λεγει, οτι και του κολαζειν και του τιμαιν
κυριος εστι, και εκα 59.220 τερα ποιειν ως αν εθεληι. Το δε, Ἔδωκεν, ειρηται, ινα μη
αγεννητον αυτον υποπτευσηις, μηδε δυο Πατερας ειναι νομισηις. Παντα γαρ οσα εστιν
ο Πατηρ, ταυτα εστι και ο Υιος, γεννηθεις, και μενων εν τωι ειναι Υιος. Και ινα μαθηις
οτι το, Ἔδωκεν, ισον τωι εγεννησεν, εστιν, ακουσον εξ ετερου τουτο αυτο
δηλουμενον. Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εχει ζωην εν εαυτωι, φησιν, ουτως εδωκε και τωι
Υιωι ζωην εχειν εν εαυτωι. Τι ουν; προτερον αυτον εγεννησε, και τοτε εδωκε την
ζωην; Ὁ γαρ διδους, οντι τινι διδωσιν. Ουκουν ην της ζωης χωρις γεννηθεις; Ἀλλα
τουτο ουδ' αν δαιμονες υποπτευσαιεν· μετα γαρ της ασεβειας πολυ και το ανοητον
εχει. Ὥσπερ ουν το, Ἔδωκε ζωην, εγεννησεν αυτον ζωην εστιν· ουτω και το Ἔδωκε
κρισιν, κριτην αυτον εστιν εγεννησεν. Ἵνα γαρ μη, ακουων οτι αιτιον εχει τον
Πατερα, παραλλαγην ουσιας νομισηις και τιμης ελαττωσιν, αυτος ερχεται σε κρινων,
την ισοτητα και εντευθεν δεικνυς. Ὁ γαρ εχων εξουσιαν κολαζειν και τιμαιν ους
βουλεται, τα αυτα δυναται τωι Πατρι. Ἐπει ει μη τουτο εστιν, αλλ' υστερον γεννηθεις
ελαβε την τιμην, τι γεγονεν ωστε αυτον υστερον τιμηθηναι; εκ ποιας επι τουτο ηλθε
προκοπης ωστε την αξιαν ταυτην λαβειν και χειροτονηθηναι; Ουκ αισχυνεσθε τα
ανθρωπινα ταυτα και ευτελη νοηματα τηι ακηρατωι φυσει και ουδεν επεισακτον
εχουσηι αναισχυντως ουτως επεισαγοντες; Τινος ουν ενεκεν ουτω φθεγγεται, φησιν;
Ὥστε ευπαραδεκτον γενεσθαι τον λογον, και τοις υψηλοις προοδοποιησαι ρημασι.
∆ια τουτο αναμιγνυσι ταυτα εκεινοις, κακεινα τουτοις. Και ορα πως· καλον γαρ εξ
αρχης ταυτα ιδειν. Ειπεν, Ὁ Πατηρ μου εργαζεται, καγω εργαζομαι· δεικνυς εκ
τουτου το ισον και το ομοτιμον· Και εζητουν αυτον αποκτειναι. Τι λοιπον ποιει; Τηι
λεξει μεν καθυφιησι, τα νοηματα δε τα αυτα τιθησιν, ουτω λεγων· Ου δυναται ο Υιος
ποιειν αφ' εαυτου ουδεν. Ειτα παλιν επι τα υψηλα αναγει τον λογον· α γαρ αν
εκεινος ποιηι, ταυτα και ο Υιος ομοιως ποιει, λεγων. Ειτα παλιν επι το ταπεινοτερον·
Ὁ γαρ Πατηρ αγαπαι τον Υιον, και παντα δεικνυσιν αυτωι α 59.221 αυτος ποιει· και
μειζονα τουτων δειξει αυτωι. Ειτα παλιν επι το υψηλοτερον· Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ
εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει. Και μετα
τουτο παλιν επι το ταπεινον ομου και υψηλον· Ουδε γαρ ο Πατηρ κρινει ουδενα,
αλλα την κρισιν πασαν εδωκε τωι Υιωι. Ειτα επι το υψηλοτερον· Ἵνα παντες τιμωσι
τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα. Ειδες πως τον λογον ποικιλλει, δι' υψηλων τε
και ταπεινων αυτον υφαινων ονοματων τε και ρηματων, ωστε και τοις τοτε
γενεσθαι ευπαραδεκτον, και τους μετα ταυτα μηδεν βλαβηναι, απο των υψηλων και
περι των ετερων την προσηκουσαν λαβοντας εννοιαν; Ει γαρ μη τουτο εστι, μηδε
συγκαταβασεως ενεκεν ειρηται τα ειρημενα, τινος ενεκεν τα υψηλα προσεκειτο; Ὁ
μεν γαρ οφειλων μεγαλα περι εαυτου φθεγγεσθαι, οταν μικρον τι ειπηι και ταπεινον,
προφασιν ευπροσωπον εχει, οικονομιας τινος ενεκεν τουτο ποιων· ο δε ευτελη
λεγειν οφειλων περι εαυτου, αν μεγα τι ειπηι, τινος ενεκεν τα υπερβαινοντα αυτου
την φυσιν φθεγγεται; Τουτο γαρ ουκ ετι οικονομιας τινος, αλλ' εσχατης ασεβειας
εστιν. βʹ. Ὥστε ημεις μεν δικαιαν και τωι Θεωι πρεπουσαν αιτιαν εχομεν ειπειν των
ταπεινων ρηματων, την συγκαταβασιν, και το παιδευειν μετριαζειν, και την δια
ταυτης ημιν οικονομουμενην σωτηριαν· ο και αυτος δηλων αλλαχου ελεγε· Ταυτα
δε λεγω, ινα υμεις σωθητε. Ἐπειδη γαρ εις την Ἰωαννου κατεφυγε μαρτυριαν, την
εαυτου αφεις (οπερ αναξιον αυτου της μεγαλωσυνης ην)· της ευτελειας της
τοσαυτης των ρηματων τιθεις την αιτιαν, ειπε το, Ταυτα δε λεγω, ινα υμεις σωθητε.
Ὑμεις δε οι λεγοντες μη εχειν αυτον την αυτην εξουσιαν και την δυναμιν τωι
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγεννηκοτι, τι αν ειπητε οταν ακουσητε αυτου φθεγγομενου, δι' ων ισην δεικνυσι
την προς τον Πατερα και δυναμιν και εξουσιαν και δοξαν; Τινος δε ενεκεν και την
αυτην τιμην απαιτει, σφοδρα καταδεεστερος ων, ως φατε; Και ουδε ενταυθα ισταται,
ουτως ειπων, αλλα και επαγει λεγων· Ὁ μη τιμων τον Υιον, ου τιμαι τον Πατερα τον
πεμψαντα αυτον. Ὁραις πως συμπεπλεκται η τιμη του Υιου τηι τιμηι του Πατρος; Και
τι τουτο, φησι; Τουτο γαρ και επι των αποστολων εστιν ιδειν· Ὁ γαρ δεχομενος,
φησιν, υμας, εμε δεχεται. Ἀλλ' εκει μεν, επειδη τα των δουλων οικειουται των
εαυτου, δια τουτο ουτως ειπεν· ενταυθα δε, επειδη μια εστιν η ουσια και η δοξα.
Ἄλλως δε και επι των αποστολων ουκ ειρηται, ινα τιμωσι. Καλως δε ειπεν, Ὁ μη
τιμων τον Υιον, ου τιμαι τον Πατερα. Και γαρ ει δυο βασιλεων οντων ο εις υβριζοιτο,
συνυβριζεται και ο ετερος, και μαλιστα οταν ο υβριζομενος υιος ηι. Ὑβριζεται μεν
γαρ και οπλιτου παροινηθεντος· αλλ' ουχ ομοιως, αλλ' ως δια μεσιτου. Ἐνταυθα δε
ουχ ουτως, αλλ' ως δι' εαυτου. ∆ια τουτο προλαβων ειπεν, Ἵνα τιμωσι τον Υιον,
καθως τιμωσι τον Πατερα· ινα, οταν ειπηι, Ὁ μη τιμων τον Υιον, ου τιμαι τον Πατερα,
την αυτην εννοησηις τιμην. Ου γαρ απλως, Ὁ μη τιμων, αλλ', Ὁ μη τιμων ουτως ως
ειπον, φησιν, ου τιμα τον Πατερα. Και πως, φησι, της αυτης ουσιας ο πεμπων και ο
πεμπομενος; Παλιν επι τα ανθρωπινα καταφερεις τον λογον, και ουκ εννοεις οτι
ταυτα παντα δι' ουδεν ετερον ειρηται, αλλ' ινα και τον αιτιον ειδωμεν, και εις την
Σαβελλιου μη περιπε 59.222 σωμεν νοσον, και των Ἰουδαιων η ασθενεια τουτον
θεραπευθηι τον τροπον, ωστε μη νομισθηναι αυτον αντιθεον ειναι παρ' αυτοις. Και
γαρ ελεγον, Ουτος ουκ εστιν εκ του Θεου· ουτος απο Θεου ουκ εληλυθε. Προς δε το
την υποψιαν ταυτην ανελειν, ουχ ουτω τα υψηλα, ως τα ταπεινα συνεβαλλετο. ∆ια
τουτο συνεχως ανω και κατω ελεγεν απεσταλθαι, ουχ ινα ελαττωσιν τινα αυτου
νομισηις ειναι το ρημα, αλλ' ινα εμφραξηι τα εκεινων στοματα. ∆ια τουτο και
καταφευγει συνεχως επι τον Πατερα, τιθεις μεταξυ και την οικειαν αυθεντιαν. Ειτε
γαρ παντα προς την αξιαν ελεγε την εαυτου, ουκ αν εδεξαντο τα λεγομενα εκεινοι,
οπου γε και απο ολιγων τοιουτων ρηματων εδιωξαν τε αυτον και ελιθασαν
πολλακις· ειτε προς εκεινους αφορων παντα εφθεγγετο ταπεινα, μετα ταυτα πολλοι
εβλαβησαν αν. ∆ιοπερ αναμιγνυσι και κιρναι την διδασκαλιαν, και δια τουτων, οπερ
εφην, των ταπεινων εμφραττων τα εκεινων στοματα, και δια των προς την αξιαν
λεχθεντων την ευτελη των ειρημενων αποκρουομενος εννοιαν παρα τοις νουν
εχουσι, και δεικνυς ουδεν αυτωι προσηκουσαν ολως. Το γαρ πεμφθηναι, μεταβασεως
εστιν· ο δε Θεος πανταχου παρεστι. Τινος ουν ενεκεν φησιν, απεσταλθαι; Παχυτερα
λεγει, την προς τον Πατερα ομονοιαν δηλων· ουτω γουν και τα εξης σχηματιζει
ρηματα, τουτο κατασκευασαι θελων. Ἀμην γαρ, αμην λεγω υμιν, φησιν, οτι ο
ακουων μου τους λογους, και πιστευων τωι πεμψαντι με, εχει ζωην αιωνιον. Ὁραις
πως συνεχως το αυτο τιθησι, θεραπευων εκεινην την υποψιαν, και εντευθεν και δια
των εξης, και φοβωι και ευεργεσιας επαγγελιαι την προς αυτον φιλονεικιαν
καταλυων, κανταυθα παλιν συγκαταβαινων πολυ τοις ρημασιν; Ουδε γαρ ειπεν, Ὁ
ακουων μου τους λογους, και πιστευων εμοι. Ἦ γαρ αν τυφον το πραγμα ενομισαν
ειναι, και κομπον ρηματων περιττον. Ει γαρ μετα τοσουτον χρονον και μυρια
θαυματα τουτο υπωπτευσαν, φθεγξαμενου αυτου ουτω, πολλωι μαλλον τοτε. ∆ιο και
ελεγον αυτωι τοτε· Ἀβρααμ απεθανε, και οι προφηται απεθανον, και πως συ λεγεις,
Ἐαν τις τον λογον μου τηρησηι, εις τον αιωνα ου μη γευσεται θανατου; Ἵν' ουν μη
και ενταυθα εκθηριωθωσιν, ορα τι φησιν· Ὁ τον λογον μου ακουων, και πιστευων
τωι πεμψαντι με, εχει ζωην αιωνιον. Τουτο δε ου μικρως ευπαραδεκτον εποιει τον
λογον, το μαθειν λεγω, οτι τωι Πατρι πιστευουσιν οι αυτου ακουοντες. Τουτο γαρ
δεξαμενοι μετα προθυμιας, και τα λοιπα εμελλον ευκολωτερα δεχεσθαι. Ὥστε και τωι
ταπεινον τι ειπειν τοις υψηλοις συνετελει και προωδοποιει. Ειπων δε, Ἔχει ζωην
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιωνιον, επαγει· Και εις κρισιν ουκ ερχεται, αλλα μεταβεβηκεν εκ του θανατου εις
την ζωην· δυο τουτοις ευπαραδεκτον ποιων τον λογον, και τωι τον Πατερα ειναι
πιστευομενον, και τωι πολλων απολαυειν αγαθων τον πειθομενον. Το δε, Εις κρισιν
ουκ ερχεται, τουτο εστιν, ου κολαζεται. Θανατον γαρ ου τουτον φησι τον ενταυθα,
αλλα τον αιωνιον, ωσπερ ουν και ζωην εκεινην την αθανατον. Ἀμην, αμην λεγω
υμιν, ερχεται ωρα, και νυν εστιν, οτε οι νεκροι ακουσουσι της φωνης του Υιου του
ανθρωπου, και οι ακουσαντες ζησονται. Ειπων τα ρηματα, λεγει και την δια των
εργων απο 59.223 δειξιν. Ἐπειδη γαρ ελεγεν, Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους
και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει· ινα μη δοξηι κομπος ειναι το
πραγμα και τυφος, παρεχεται και την δια των εργων αποδειξιν λεγων· Ἔρχεται ωρα.
Ειτα ινα μη μακρον υποπτευσηις χρονον, επαγει· Και νυν εστιν, οτε οι νεκροι
ακουσουσι της φωνης του Υιου του Θεου, και οι ακουσαντες ζησονται. Ειδες
αυθεντιαν ενταυθα και εξουσιαν αφατον; Ὥσπερ γαρ εν τηι αναστασει, ουτω και νυν
εσται, φησι. Και γαρ τοτε φωνης ακουσαντες επιταττουσης εγειρομεθα· Ἐν
κελευσματι γαρ, φησι, Θεου οι νεκροι αναστησονται. Και ποθεν δηλον, ισως ερει τις,
οτι ου κομπος τα ειρημενα; Ἐξ ων επηγαγεν, οτι Και νυν εστιν. Ει μεν γαρ εις τον
μελλοντα μονον επηγγελτο χρονον, εμελλεν ο λογος υποπτος ειναι παρ' αυτοις.
Νυνι δε παρεχει την αποδειξιν. Ἐμου γαρ, φησι, διατριβοντος μεθ' υμων, τουτο
γενησεται. Ουκ αν δε μη δυναμενος επηγγειλατο κατα τον καιρον εκεινον, ωστε μη
πλειονα γελωτα οφλειν εκ της υποσχεσεως. Ειτα και λογισμον επαγει των
ειρημενων αποδεικτικον, λεγων· Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εχει ζωην εν εαυτωι, ουτως
εδωκε και τωι Υιωι ζωην εχειν εν εαυτωι. γʹ. Ὁραις πως το απαραλλακτον, και ενι
μονωι την διαφοραν εμφαινον, τωι τον μεν Πατερα ειναι, τον δε Υιον; Ἡ γαρ, Ἔδωκε,
λεξις, ταυτην εισαγει τηνδιαιρεσιν μονην, τα δε αλλα παντα ισα και απαραλλακτα
δεικνυσιν. Ὅθεν δηλον, οτι μετα τοσαυτης εξουσιας παντα ποιει και δυναμεως, μεθ'
οσης ο Πατηρ, και ουχ ετερωθεν δυναμουμενος. Ουτω γαρ εχει ζωην, ωσπερ ο
Πατηρ. ∆ια δη τουτο και το εφεξης ευθεως επηγαγε παλιν, ινα απο τουτου κακεινο
νοησωμεν. Ποιον δη τουτο; Το, Ἔδωκεν αυτωι εξουσιαν και κρισιν ποιειν. Και τινος
ενεκεν αναστασιν και κρισιν ανω και κατω στρεφει; Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εγειρει τους
νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει· και παλιν, Ὁ Πατηρ
κρινει ουδενα, αλλα πασαν την κρισιν δεδωκε τωι Υιωι· και παλιν, Ὥσπερ ο Πατηρ
εχει ζωην εν εαυτωι, ουτως εδωκε και τωι Υιωι ζωην εχειν εν εαυτωι· και παλιν, Οι
ακουσαντες της φωνης του Υιου του Θεου ζησονται· και ενταυθα δη παλιν, Ἔδωκεν
αυτωι εξουσιαν και κρισιν ποιειν. Τινος ουν ενεκεν ταυτα στρεφει συνεχως, κρισιν
λεγω και ζωην και αναστασιν; Ὅτι ταυτα μαλιστα παντων εστι τα και επαγαγεσθαι
δυναμενα και τον ανενδοτον ακροατην. Ὁ γαρ πεισθεις οτι και αναστησεται, και
τουτωι δωσει τας ευθυνας των πεπλημμελημενων· ει και μηδεν ετερον ειδε σημειον,
τουτο καταδεξαμενος προσδραμειται παντως, ημερον κατασκευαζων εαυτωι τον
δικαστην. Ὅτι Υιος ανθρωπου εστι, μη θαυμαζετε τουτο. Παυλος μεν ο Σαμοσατευς
ουχ ουτω φησιν, αλλα πως; Ἐξουσιαν εδωκεν αυτωι κρισιν ποιειν, οτι Υιος
ανθρωπου εστιν. Ἀλλ' ουδεμιαν ακολουθιαν εχει τουτο ουτω λεγομενον. Ου γαρ δια
τουτο ελαβε κρισιν οτι ανθρωπος εστιν, (επει τι εκωλυε παντας ανθρωπους ειναι
κριτας;) αλλ' επειδη της αῤρητου ουσιας εκεινης εστιν Υιος, δια τουτο εστι κριτης.
Ουτω τοινυν αναγνωστεον, Ὅτι Υιος ανθρωπου εστι, μη θαυμαζετε τουτο. Ἐπειδη
εδοκει τοις ακουουσι προσιστασθαι το λεγομενον, και πλεον ουδεν ενομιζον ειναι
59.224 η ψιλον ανθρωπον, τα δε λεγομενα μειζονα η κατα ανθρωπον ην, μαλλον δε
μειζονα η κατα αγγελον, και Θεου μονου· ταυτην λυων την αντιθεσιν, επηγαγε· Μη
θαυμαζετε, οτι Υιος ανθρωπου εστιν· οτι ερχεται ωρα, εν ηι οι εν τοις μνημειοις
ακουσονται της φωνης αυτου, και εκπορευσονται οι τα αγαθα ποιησαντες, εις
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναστασιν ζωης· οι δε τα φαυλα πραξαντες, εις αναστασιν κρισεως. Και τινος ενεκεν
ουκ ειπεν· Μη θαυμαζετε, οτι Υιος ανθρωπου εστι; και γαρ και Υιος Θεου εστιν· αλλα
της αναστασεως εμνημονευσεν; Ἔθηκε μεν αυτο ανωτερω, λεγων, Ἀκουσουσι της
φωνης του Υιου Θεου. Ει δε ενταυθα απεσιωπησε, μη θαυμασηις. Το γαρ εργον ειπων,
ο Θεου ιδιον ην, διδωσι τοις ακροωμενοις εξ αυτου συλλογισασθαι λοιπον, οτι και
Θεος ην, και Θεου Παις. Παρ' αυτου μεν γαρ λεγομενον συνεχως προσεστη αν τοτε
εκεινοις· απο δε του συλλογισμου των θαυματων δεικνυμενον ανεπαχθεστεραν την
διδασκαλιαν εποιει. Και γαρ οι τους συλλογισμους πλεκοντες, οταν τα μερη θεντες,
γενναιως αποδειξωσι το ζητουμενον, ουκ επαγουσιν αυτοι το συμπερασμα πολλακις,
αλλ' ευγνωμονεστερον κατασκευαζοντες τον ακροατην, και την νικην λαμπροτεραν
ποιουντες, αυτον εκεινον παρασκευαζουσι τον αντιλεγοντα την αποφασιν
εξενεγκειν, ωστε μαλλον αυτοις ψηφισασθαι τους παροντας των αντιδικων την
υπερ αυτων φεροντων ψηφον. Της μεν ουν κατα τον Λαζαρον μνημονευσας
αναστασεως, την κρισιν εσιγησεν· ου γαρ δια τουτο ανεστη Λαζαρος· την δε καθολου
ειπων, και τουτο προσεθηκεν, οτι Οι τα αγαθα ποιησαντες εκπορευσονται εις
αναστασιν ζωης· Οι δε τα φαυλα πραξαντες, εις αναστασιν κρισεως. Ουτω και
Ἰωαννης επηγετο τον ακροατην, κρισεως μνησθεις, και οτι Ὁ μη πιστευων εις τον
Υιον, ουκ οψεται την ζωην, αλλ' η οργη του Θεου μενει επ' αυτον. Ουτω και αυτος
τον Νικοδημον· Ὁ γαρ πιστευων εις τον Υιον, ελεγε προς αυτον, ου κρινεται· ο δε μη
πιστευων. ηδη κεκριται. Ουτω και ενταυθα και δικαστηριου και κολασεως μεμνηται
της επι ταις πονηραις πραξεσιν. Ἐπειδη γαρ ειπεν ανωτερω, οτι Ὁ ακουων μου τον
λογον, και πιστευων τωι πεμψαντι με, ου κρινεται· ινα μη νομισηι τις οτι τουτο αρκει
προς σωτηριαν μονον, και τα εκ του βιου προσεθηκεν, ειπων, οτι Οι τα αγαθα
ποιησαντες, εις αναστασιν ζωης· οι δε τα φαυλα πραξαντες, εις αναστασιν κρισεως.
Ἐπει ουν εφησεν αυτωι την οικουμενην απασαν δωσειν λογον, και παντας απο της
φωνης αναστησεσθαι της αυτου, πραγμα καινον και παραδοξον, και ετι και νυν
απιστουμενον παρα πολλοις, και των δοκουντων πεπιστευκεναι, μητι γε τοτε παρα
Ἰουδαιοις ακουσον πως αυτο κατασκευαζει, παλιν τηι ασθενειαι συγκαταβαινων των
ακροωμενων· Ου δυναμαι εγω ποιειν απ' εμαυτου ουδεν. Καθως ακουω, κρινω, και η
κρισις η εμη δικαια εστιν, οτι ου ζητω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του
πεμψαντος με. Καιτοι ου μικραν τεως αναστασεως ην δεδωκως αποδειξιν, τον
παραλυτον σφιγξας. ∆ιοπερ ουδε προτερον περι αναστασεως διελεχθη, εως εκεινο
εποιησεν, ο της αναστασεως ου σφοδρα αποδεον ην. Και την κρισιν δε ηινιξατο τοτε,
μετα την του σωματος σφιγξιν ειπων, Ἴδε υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε, ινα μη
χειρον τι σοι γενηται· αλλ' ομως και την Λαζαρου προαναφωνει, και την της
οικουμενης. Και επειδη δυο ταυτας αναστασεις προειπε, την τε του Λαζαρου την
59.225 αυτικα μαλα εκβησομενην, και την της οικουμενης την μακροις υστερον
εσομενην χρονοις, ταυτην μεν απο του παραλυτου πιστουται και της εγγυτητος του
καιρου, λεγων, Ἔρχεται ωρα, και νυν εστιν· εκεινην δε, απο της κατα τον Λαζαρον
αναστασεως, δια των ηδη γενομενων τα μηδεπω γενομενα υπ' οψιν αγων. Και τουτο
πανταχου ποιουντα αυτον εστιν ιδειν, δυο τιθεντα προῤρησεις η και τρεις, και τα
εσομενα απο των γενομενων αει πιστουμενον. δʹ. Ἀλλ' ομως τοσαυτα και ειπων και
ποιησας, επειδη τεως ασθενεστεροι ησαν, ουκ αρκειται τουτοις, αλλα και δι' ων
επαγει ρηματων αυτων καταστελλει την φιλονεικιαν, λεγων· Ου δυναμαι εγω ποιειν
απ' εμαυτου ουδεν. Καθως ακουω, κρινω, και η κρισις η εμη δικαια εστιν, οτι ου
ζητω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του πεμψαντος με. Ἐπειδη γαρ ξενα τινα
και παρηλλαγμενα παρα τους προφητας εδοκει λεγειν (εκεινοι μεν γαρ ελεγον, οτι ο
Θεος εστιν ο κρινων την γην απασαν, τουτεστι, το ανθρωπινον γενος· και τουτο ο
∆αυιδ πανταχου ανακηρυττων ελεγε, Κρινει λαους εν ευθυτητι· και, Ὁ Θεος κριτης
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιος και ισχυρος και μακροθυμος· και οι προφηται δε παντες και ο Μωυσης· ο δε
Χριστος ελεγεν, Ὁ Πατηρ ου κρινει ουδενα, αλλα την κρισιν δεδωκε τωι Υιωι· ικανον
δε τουτο ην θορυβησαι τον ακουοντα τοτε Ἰουδαιον, και παρασκευασαι παλιν
αντιθεον αυτον υποπτευειν), σφοδρα ενταυθα συγκαταβαινει τωι λογωι, και
τοσουτον, οσον απηιτει αυτων η ασθενεια, ωστε την ολεθριαν ταυτην υποψιαν
προῤριζον ανελειν, και φησιν· Ἐγω ου δυναμαι απ' εμαυτου ποιειν ουδεν· τουτεστιν,
ουδεν ξενον, ουδε παρηλλαγμενον, ουδε ο μη βουλεται ο Πατηρ, παρ' εμου
γινομενον οψεσθε, η λεγομενον ακουσεσθε. Και προτερον ειπων, οτι Υιος ανθρωπου
εστιν, και δειξας οτι ανθρωπον αυτον τεως υπωπτευον, ουτω και ενταυθα
προστιθησιν. Ὥσπερ ουν ανωτερω ειπων, Ὃ ακηκοαμεν, λαλουμεν, και ο
εωρακαμεν, μαρτυρουμεν· και ο Ἰωαννης, Ὃ εωρακε, μαρτυρει, και την μαρτυριαν
αυτου ουδεις λαμβανει· περι ακριβους δε αμφοτερα ειρηται γνωσεως, ουχ απλως
περι ακοης και οψεως· ουτω και ενταυθα ακοην ειπων, ουδεν αλλο εμφαινει, η οτι
αδυνατον αλλο τι θελησαι αυτον, η οπερ ο Πατηρ. Ἀλλ' ουκ ειπεν ουτω σαφως (ου
γαρ αν εδεξαντο εξ ευθειας τεως ουτως ακουοντες)· αλλα πως; Συγκαταβατικως και
ανθρωπινως σφοδρα· Καθως ακουω, κρινω. Παλιν ου διδασκαλιαν λεγων ενταυθα
(ου γαρ ειπε, Καθως διδασκομαι, αλλα, Καθως ακουω), αλλ' ουδε ως δεομενος
ακροασεως ταυτα φησιν (ου γαρ μονον του διδασκεσθαι ανενδεης ην, αλλα και του
δεισθαι ακουειν), την δε ομονοιαν δηλων και το απαραλλακτον της ψηφου. Ὃ δε
λεγει, τουτο εστιν· Ουτω κρινω, ως αν ει αυτος ο Πατηρ ην ο κρινων. Ειτα επαγει,
Και οιδα οτι η κρισις η εμη δικαια εστιν, οτι ου ζητω το θελημα το εμον, αλλα το
θελημα του πεμψαντος με. Τι λεγεις; εχεις γαρ θελημα ετερον παρα τον Πατερα; Και
μην αλλαχου ειπας, Καθως εγω και συ εν εσμεν· και παλιν, επι θεληματος λεγων και
ομονοιας· ∆ος αυτοις, ινα και αυτοι εν ημιν εν ωσι· τουτεστιν, εν τηι περι ημων
πιστει. Ὁραις οτι τα μαλιστα δοκουντα ειναι ταπεινα, ταυτα εστιν απερ εχει
εγκεκρυμμενον το υψηλον νοημα; Ὃ γαρ αινιττεται, τοιουτον εστιν· οτι ουκ αλλο
μεν του Πατρος το θελημα, αλλο δε το αυ 59.226 του· αλλ' ωσπερ μιας διανοιας εν
θελημα, ουτως εμου και του Πατρος. Και μη θαυμασηις, ει τοσαυτην ειπε συναφειαν.
Και γαρ επι του Πνευματος τουτωι κεχρηται τωι υποδειγματι ο Παυλος, λεγων· Τις
γαρ οιδεν ανθρωπων τα του ανθρωπου, ει μη το πνευμα του ανθρωπου, το εν αυτωι;
Ουτω και τα του Θεου ουδεις οιδεν, ει μη το Πνευμα του Θεου. Ουδεν ουν αλλο η
τουτο φησιν, οτι Ουκ εστι μοι θελημα ετερον και ιδιον παρα του Πατρος, αλλ' ει τι
εκεινος βουλεται τουτο και εγω· και ει τι εγω, τουτο και εκεινος. Ὥσπερ ουν τωι
Πατρι ουδεις αν εγκαλεσειε κρινοντι, ουτως ουδε εμοι· απο γαρ της αυτης γνωμης
εκατερα η ψηφος φερεται. Ει δε ανθρωπινωτερον ταυτα διαλεγεται, μη θαυμασηις.
Ἄνθρωπον γαρ αυτον ετι ενομιζον ειναι ψιλον. ∆ιο χρη μαλιστα εν τοις τοιουτοις μη
τα λεγομενα εξεταζειν μονον, αλλα και την υπονοιαν των ακροωμενων
προστιθεναι, και ουτω των λεγομενων ακουειν, ως προς εκεινην ειρημενων
υπονοιαν· επει πολλα εψεται τα ατοπα. Σκοπει γαρ· Ειπεν, Ου ζητω το θελημα το
εμον. Ουκουν ετερον εστι το αυτου θελημα, και σφοδρα αποδεον· και ουδε απλως
αποδεον, αλλ' ουδε ωφελιμον ουτως. Ἐπει ει σωτηριωδες ην και συμβαινον τωι του
Πατρος, τινος ενεκεν αυτο ου ζητεις; Ἄνθρωποι μεν γαρ εικοτως αν τουτο λεγοιεν,
ως πολλα θεληματα εχοντες παρα τα τωι Θεωι δοκουντα· συ δε τινος ενεκεν τουτο
φῂς, κατα παντα εοικως τωι Πατρι; Τουτο γαρ ουδε ανδρος ηκριβωμενου και
εσταυρωμενου ειποι τις αν ειναι το ρημα. Ει γαρ ο Παυλος ουτως εαυτον εκερασε τωι
θεληματι του Θεου, ως ειπειν, Ζω δε ουκ ετι εγω, ζηι δε εν εμοι Χριστος, πως ο
παντων ∆εσποτης ειπεν αν, οτι Ου ζητω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του
πεμψαντος με, ως ετερου οντος εκεινου; Τι ουν εστιν ο φησιν; Ὡς επ' ανθρωπου
προσαγει τον λογον, και προς την υπονοιαν των ακροωμενων φθεγγεται. Ἐπειδη
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ απο των εμπροσθεν απεδειξε τα λεγομενα, τα μεν θεοπρεπως, τα δε ανθρωπινως
διαλεχθεις, παλιν ως ανθρωπος κατασκευαζει τα αυτα, και λεγει, οτι Ἡ κρισις η εμη
δικαια εστι. Και ποθεν δηλον; Ὅτι ου ζητω το θελημα το εμον, αλλα το θελημα του
πεμψαντος με. Ὥσπερ γαρ επ' ανθρωπων ο φιλαυτιας απηλλαγμενος, ουκ αν εχοι
δικαιως εγκαλεισθαι ως παρα το δεον δικασας· ουτως ουδε εμοι νυν δυνησεσθε
επιτιμαιν. Ὁ μεν γαρ θελων τα εαυτου στησαι, ισως υποπτευθειη αν παρα πολλων
ταυτηι παραφθειρειν το δικαιον· ο δε μη τα εαυτου σκοπων, τινα αν εχοι προφασιν
του μη τα δικαια ψηφισασθαι; Τουτον τοινυν τον λογισμον και επ' εμου εξεταζετε. Ει
μεν γαρ ελεγον μη απεσταλθαι παρα του Πατρος, μηδε εις εκεινον την δοξαν των
γινομενων ανεφερον, ισως αν τις υμων υπενοησεν, οτι βουλομενος εμαυτον ποιησαι
λαμπρον, ου λεγω τα οντα· ει δε ετερωι λογιζομαι και ανατιθημι τα γινομενα, τινος
ενεκεν, η ποθεν αν εχοιτε υποπτευειν τα λεγομενα; Ὁραις οι τον λογον κατεβιβασε,
και ποθεν την κρισιν την εαυτου δικαιαν ειναι εφησεν, οθεν αν και των πολλων εις
απολογουμενος ειπεν; οραις, ο πολλακις ειπον, πως διαλαμπει σαφως; Τι δε εστιν ο
ειπον; Ὅτι η υπερβολη της ταπεινοτητος των λεξεων, αυτη μαλιστα πειθει τους
νουν εχοντας, μη εκ προχειρου δεχομενους τα λεγομενα καταπιπτειν, αλλα
παρασκευαζειν μαλλον επι το υψος των νοηματων ελθειν· αυτη και τους χαμαι
συρομενους τοτε μετα πολλης κατα μικρον ανιστησι της ευκολιας. 59.227 Ταυτα ουν
απαντα εννοουντες, παρακαλω, μη παρατρεχωμεν απλως τα ειρημενα, αλλα μετα
ακριβειας εξεταζωμεν απαντα, και την αιτιαν των λεγομενων πανταχου σκοπωμεν·
μηδε νομιζωμεν αρκειν ημιν εις απολογιαν την αγνοιαν και την απλοτητα. Ου γαρ
ακεραιους εκελευσε μονον ειναι, αλλα και φρονιμους. Ἀσκωμεν τοινυν μετα της
απλοτητος και την φρονησιν, και επι των δογματων και επι των του βιου
κατορθωματων· και δικαζωμεν εαυτοις ενταυθα, ινα μη συν τωι κοσμωι
κατακριθωμεν τοτε, και τοιουτοι γινωμεθα περι τους δουλους, οιον βουλομεθα περι
ημας γενεσθαι τον ∆εσποτην ημων. Ἄφες γαρ ημιν τα οφειληματα ημων, ως και
ημεις αφιεμεν τοις οφειλεταις ημων. Και οιδα μεν, οτι ου φερει πραως πληττομενη η
ψυχη· αλλ' εαν εννοησωμεν οτι ουχι τωι λελυπηκοτι, αλλ' εαυτοις χαριζομεθα,
ταχεως αφησομεν τον ιον της οργης. Και γαρ ο τα εκατον δηναρια μη συγχωρησας
τωι πεπλημμεληκοτι, ου τον ομοδουλον ηδικησεν, αλλ' εαυτον τοις μυριοις
ταλαντοις υπευθυνον εποιησεν, ων προτερον την αφεσιν ελαβεν. Ὅταν ουν ετεροις
μη αφωμεν, εαυτοις ουκ αφιεμεν. Μη τοινυν τωι Θεωι λεγωμεν μονον, Μη μνησθηις
των αμαρτηματων ημων· αλλα και προς εαυτους εκαστοι λεγοντες, μη μνησθωμεν
των αμαρτηματων των συνδουλων των εις ημας γεγενημενων. Και γαρ συ προτερον
δικαζεις τοις σοις, και τοτε επεται ο Θεος· συ τον νομον γραφεις τον περι αφεσεως
και τιμωριας, και την περι των τοιουτων εκφερεις ψηφον. Ουκουν και του
μνησθηναι και του μη μνησθηναι τον Θεον συ κυριος ει. ∆ια τουτο και ο Παυλος
αφειναι κελευει, εαν τις προς τινα εχηι μομφην· και ουχ απλως αφειναι, αλλ' ωστε
μηδε λειψανα μενειν. Ἐπει και ο Χριστος ου μονον ουκ ηνεγκεν εις μεσον ημων τα
αμαρτηματα, αλλ' ουδε ημας αυτους πεπλημμεληκοτας ανεμνησεν, ουδε ειπε, Τα και
τα ημαρτες· αλλα και αφηκε και εξηλειψε το χειρογραφον, μηδε λογισαμενος τα
παραπτωματα, καθως και τουτο Παυλος εδηλωσε. Τουτο δη ποιωμεν και ημεις, και
απο της διανοιας εξαλειφωμεν απαντα. Καν μεν αγαθον τι γεγενημενον ηι παρα του
λελυπηκοτος, τουτο λογισωμεθα μονον· αν δε λυπηρον και επαχθες, εκβαλωμεν
ουτω και εξαλειψωμεν, ωστε μηδε ιχνος εναπομενειν. Ει δε μηδεν αγαθον ημιν
γεγονε παρα τουτου, παλιν ο μισθος μειζων συγχωρουσιν ημιν, και πλειων η
ευδοκιμησις. Ἄλλοι δι' αγρυπνιας και χαμευνιας και μυριας ταλαιπωριας
εξαλειφουσι τα αμαρτηματα· σοι δια της ευκολωτερας οδου, του μη μνησικακειν
λεγω, παντα εξεστιν αφανισαι τα πλημμεληθεντα. Τι τοινυν κατα σαυτου το ξιφος
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωθεις, ως οι μαινομενοι και παραπαιοντες, και της μελλουσης σεαυτον εκβαλλεις
ζωης, δεον παντα πραττειν, ωστε αυτης επιτυχειν; Ει γαρ η παρουσα ουτω ποθεινη,
τι αν ειποι τις περι εκεινης, ενθα απεδρα οδυνη και λυπη και στεναγμος; Ἐκει δεισαι
θανατον ουκ εστιν, ουδε περας εκεινων υποπτευσαι των αγαθων. Μακαριοι και
τρισμακαριοι και πολλακις τουτο, οι της μακαριας εκεινης απολαυοντες ληξεως·
ωσπερ ουν αθλιοι και τρισαθλιοι και μυριακις τουτο, οι της μακαριοτητος εκεινης
εαυτους εκβαλλοντες. Και τι ποτε εστι, φησι, το ποιουν ημας απολαυσαι της ζωης
εκεινης; Ἄκουσον αυτου του δικαζοντος, νεανισκωι τινι διαλεγομενου περι τουτων.
Ἐπειδη γαρ ηρωτησεν εκεινος, Τι ποιησας ζωην 59.228 αιωνιον κληρονομησω;
ειπων ο Χριστος αυτωι τας αλλας εντολας, κατεληξεν εις την του πλησιον αγαπην.
Και ταχα ερει τις των ακουοντων, κατα τον πλουσιον εκεινον, οτι Και ημεις ταυτα
εφυλαξαμεθα· ουδε γαρ εκλεψαμεν, ουκ εφονευσαμεν, ουκ εμοιχευσαμεν. Ἀλλ' ου
δηπου και τουτο ειπειν δυνησηι, οτι ηγαπησας τον πλησιον, ως αγαπησαι εδει. Ἢ γαρ
εβασκηνε τις, η εκακηγορησεν, η ουκ ημυνεν αδικουμενωι, η ου μετεδωκε των
οντων, ουδ' ηγαπησε. Νυν δε ου τουτο μονον επεταξεν ο Χριστος, αλλα και ετερον.
Ποιον δη τουτο; Πωλησον σου τα υπαρχοντα, φησι, και δος πτωχοις, και δευρο
ακολουθει μοι· την δια των εργων μιμησιν λεγων ακολουθησιν. Τι τοινυν εντευθεν
μανθανομεν; Πρωτον μεν, οτι τον μη παντα εχοντα ταυτα ουκ ενι των πρωτειων
επιτυχειν των εν τηι ληξει εκεινηι. Μετα γαρ το ειπειν αυτον, οτι Παντα εποιησα, ως
καταλελειμμενου μεγαλου τινος εις τελειαν ευδοκιμησιν, λεγει· Ει θελεις τελειος
ειναι, πωλησον σου τα υπαρχοντα, και δος πτωχοις, και δευρο ακολουθει μοι.
Πρωτον μεν ουν τουτο εστι μαθειν· δευτερον δε, οτι και αυτον εκεινον διηλεγξεν
εικη κομπαζοντα. Ὁ γαρ εν περιουσιαι τοσαυτηι ζων, και τους αλλους περιορων εν
πενιαι, πως αν τον πλησιον ηγαπησεν; Ου τοινυν ουδε εκεινο αληθως ειπεν. Ἀλλ'
ημεις κακεινο και ταυτα ποιωμεν, και σπουδαζωμεν τα οντα κενωσαι, και τον
ουρανον πριασθαι. Ει γαρ υπερ αξιωματος τις βιωτικου ολην πολλακις την ουσιαν
επεδωκεν, αξιωματος του μελλοντος ενταυθα μενειν. ουδε πολυν παραμενοντος
χρονον (πολλοι γαρ και προ πολλου της τελευτης ταυτην απεδυσαντο την αρχην,
ετεροι δε δια ταυτην εζημιωθησαν και την ζωην αυτην πολλακις· αλλ' ομως και
ταυτα ειδοτες, παντα κενουσιν υπερ αυτης)· ει τοινυν υπερ ταυτης τοσαυτα
ποιουσιν, υπερ της μενουσης εκεινης, και αναφαιρετου, τι γενοιτ' αν ημων
αθλιωτερον, μηδε ολιγα προιεμενων, μηδε ταυτα παρεχοντων α και μικρον υστερον
οντες ενταυθα αφησομεν; Ποιας ουν ταυτα ουκ αν ειη μανιας, απερ ακοντες
αφαιρουμεθα, ταυτα παρον εκοντας δουναι και μεθ' εαυτων λαβειν μη βουληθηναι;
Ἀλλ' ει μεν επι θανατον τις ηγετο, ειτα προυκειτο παντα τα οντα προεμενον
απαλλαγηναι, και χαριν αν το πραγμα ενομισαμεν· νυν δε παρον την επι γεενναν
αγομενους οδον, τα ημιση δοντας ελευθερωθηναι, αιρουμεθα και κολαζεσθαι και
κατεχειν εικη τα μη ημετερα, ωστε τα ημετερα προεσθαι. Τινα ουν εξομεν
απολογιαν; ποιαν συγγνωμην, ουτως ευκολου τετμημενης ημιν οδου προς ζωην,
κατα κρημνων φερομενοι, και την ακαρπον βαδιζοντες οδον, και των ενταυθα και
των εκει παντων εαυτους αποστερουντες, παρον αμφοτερα καρπωσασθαι μετα
αδειας; Ἀλλ' ει και μη προτερον, καν νυν γουν ανενεγκωμεν, και ημων αυτων
γενομενοι τα παροντα διαθωμεν εις δεον, ινα και τα μελλοντα μετ' ευκολιας
λαβωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.227
ΟΜΙΛΙΑ Μʹ. Ἐαν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρτυρια μου ουκ εστιν αληθης.
Ἄλλος εστιν ο μαρτυ 59.228 ρων περι εμου, και οιδα οτι αληθης εστιν η μαρτυρια
αυτου. αʹ. Ει τις χωραν μεταλλικην ανορυττειν επιχειροιη, 59.229 της τεχνης ταυτης
απειρος ων, χρυσιον μεν ουκ εργασεται, παντα δε απλως και ομου συγχεων, πονον
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανονητον υπομενει και επιβλαβη. Ουτω και των θειων Γραφων οι την ακολουθιαν
ουκ ειδοτες, ουδε τα ιδιωματα και τους νομους αυτης εξεταζοντες, αλλα απλως και
ενι τροπωι παντα επιοντες, χρυσιον μετα γης φυροντες, ουδεποτε τον εναποκειμενον
αυτηι θησαυρον ευρησουσι. Ταυτα δε ειπον νυν, επειδη το προκειμενον ημιν χωριον
εχει μεν πολυν τον χρυσον, ου μην καταδηλον, αλλα πολληι κατακεχωσμενον
ανωθεν ασαφειαι. ∆ιο χρη διασκαπτοντας και διακαθαιροντας επι τα γνησια των
νοηματων ελθειν. Τις γαρ ουκ αν ευθεως θορυβηθειη ακουων του Χριστου λεγοντος·
Ἐαν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρτυρια μου ουκ εστιν αληθης; Και γαρ
πολλαχου φαινεται μαρτυρησας εαυτωι· τηι γουν Σαμαρειτιδι διαλεγομενος ελεγεν,
Ἐγω ειμι ο λαλων σοι· και τωι τυφλωι ομοιως, Ὁ λαλων μετα σου, εκεινος εστι· και
τοις Ἰουδαιοις επιτιμων, Ὑμεις λεγετε, οτι Βλασφημεις, οτι ειπον, Υιος του Θεου
ειμι. Και ετερωθι δε πολλαχου τουτο ποιει. Ἂν ουν απαντα ταυτα ψευδη ηι, τις ημιν
εσται σωτηριας ελπις; Ποθεν δε την αληθειαν ευρησομεν, οταν αυτη η αληθεια λεγηι,
οτι Ουκ εστιν η μαρτυρια μου αληθης; Ου τουτο δε δοκει το εναντιωμα ειναι μονον,
αλλα και ετερον ουκ ελαττον τουτου. Προιων γαρ φησι· Και εαν εγω μαρτυρω περι
εμαυτου, η μαρτυρια μου αληθης εστι. Ποιον ουν, ειπε μοι, δεξομαι; ποιον δε ειναι
νομισω ψευδος; Ει γαρ ουτως εκλαβοιμεν απλως ως ειρηται, μη προσωπον
περιεργασαμενοι, μη αιτιαν, μη αλλο τι των τοιουτων ουδεν, αμφοτερα εσται ψευδη.
Ει γαρ η μαρτυρια αυτου ουκ εστιν αληθης, ουδε τουτο αυτο αληθες· ου το δευτερον
μονον, αλλα και το προτερον. Τι ουν εστι το ειρημενον; Πολλης ημιν δει της
αγρυπνιας, μαλλον δε της του Θεου χαριτος, ινα μη τοις ρημασιν εναπομεινωμεν
ψιλοις. Ουτω γαρ και οι αιρετικοι πλανωνται, οτι μητε τον σκοπον εξεταζουσι του
λεγοντος, μητε την εξιν των ακουοντων. Ἂν ουν μη ταυτα προσθωμεν, και ετερα δε,
οιον καιρους, και τοπους, και γνωμην ακροατου, πολλα εψεται τα ατοπα. Τι ουν εστι
το ειρημενον; Ἔμελλον υποφερειν αυτωι οι Ἰουδαιοι· Ἐαν συ μαρτυρηις περι
σεαυτου, η μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης. ∆ια τουτο ταυτα προλαβων ειπεν,
ωσανει ελεγε· Παντως ερειτε μοι, οτι Σοι ου πιστευομεν· ουδεις γαρ ποτε εαυτωι
μαρτυρων αξιοπιστος εστιν εν ανθρωποις. Το ουν, Ουκ εστιν αληθης, ουχ απλως
αναγνωστεον, αλλα προς την εκεινων υπονοιαν, οιον, οτι Ὑμιν ουκ εστιν αληθης.
Ου τοινυν προς την αξιαν την αυτου, αλλα προς την υπονοιαν την εκεινων
εφθεγγετο ταυτα. Και οταν μεν λεγηι, Ἡ μαρτυρια μου ουκ εστιν αληθης, την
γνωμην ελεγχει την εκεινων, και την μελλουσαν αυτωι παρ' εκεινων αντιθεσιν
επαγεσθαι. Ὅταν δε, οτι Καν εγω περι εμαυτου μαρτυρω, αληθης εστιν η μαρτυρια
μου, αυτην δεικνυσι του πραγματος την φυσιν, οτι ως Θεον αξιοπιστον αυτον εδει
νομιζειν και περι εαυτου λεγοντα. Ἐπειδη γαρ ειπεν αναστασιν νεκρων και κρισιν,
και οτι ο πιστευων αυτωι ου κρινεται, αλλ' εις ζωην ερχεται, και οτι καθεδειται
παντας ευθυνας απαιτησων, και οτι την αυτην εξουσιαν εχοι τωι Πατρι και δυναμιν·
μελλων παλιν απαντα ταυτα κατασκευαζειν και ετερως, αναγκαιως την αντιθεσιν
αυτων τεθεικε πρωτην. 59.230 Ειπον, φησιν, οτι Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους
νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει· ειπον, οτι Ὁ Πατηρ
ουδενα κρινει, αλλα πασαν την κρισιν δεδωκε τωι Υιωι· ειπον, οτι δει τιμαιν τον Υιον,
ως τον Πατερα· ειπον, οτι Ὁ μη τιμων τον Υιον, ουδε τον Πατερα τιμαι· ειπον, οτι Ὁ
ακουων μου τους λογους, και πιστευων, ουκ οψεται θανατον, αλλα μεταβεβηκεν εκ
του θανατου εις την ζωην· ειπον, οτι η φωνη μου τους νεκρους αναστησει, τους μεν
νυν, τους δε μετα ταυτα· ειπον, οτι απαιτησω λογον των πεπλημμελημενων
απαντας· ειπον, οτι δικαιως κρινω και αμειψομαι τους κατορθουντας. Ἐπει ουν
απαντα ταυτα αποφασις ην, και τα μεν λεγομενα μεγαλα, αποδειξις δε ουκ ην
ουδεπω ειρημενη σαφης εκεινοις, αλλ' αμυδροτερα· προτερον την αντιθεσιν τιθησι,
μελλων επι την κατασκευην των ειρημενων ορμαιν, ουτωσι πως λεγων, ει και μη
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις ρημασι τουτοις. Ἀλλ' ισως ερειτε, Παντα ταυτα συ λεγεις, ουκ ει δε αξιοπιστος
μαρτυς σαυτωι μαρτυρων. Τουτωι τοινυν πρωτον καταλυων αυτων την φιλονεικιαν,
τωι θειναι οπερ εμελλον ερειν, και δειξαι οτι οιδεν αυτων τα αποῤρητα της διανοιας,
και ταυτην πρωτην αποδειξιν της αυτου δυναμεως παρεχομενος, υστερον μετα την
αντιθεσιν, και ετερας αποδειξεις παρεχεται σαφεις και αναντιῤρητους, τρεις
παραγων μαρτυρας των λεγομενων, τα εργα τα υπ' αυτου γενομενα, του Πατρος την
μαρτυριαν, του Ἰωαννου το κηρυγμα. Και τιθησι προτεραν την ελαττω, την
Ἰωαννου. Ειπων γαρ, Ἄλλος εστιν ο μαρτυρων περι εμου, και οιδα οτι αληθης εστιν
η μαρτυρια αυτου, επηγαγεν· Ὑμεις απεσταλκατε προς Ἰωαννην, και εμαρτυρησε τηι
αληθειαι. Καιτοι γε ει ουκ εστιν αληθης η μαρτυρια σου, πως λεγεις, οτι Οιδα οτι
αληθης εστιν η μαρτυρια Ἰωαννου, και οτι Ἐμαρτυρησε τηι αληθειαι; Ὁραις πως σαφες
καντευθεν εστιν οτι το, Ἡ μαρτυρια μου ουκ εστιν αληθης, προς την εκεινων
υπονοιαν ειρηται; βʹ. Τι ουν, ει εκεινος εμαρτυρησε χαριτι; φησιν. Ἵνα γαρ μη τουτο
λεγωσιν, ορα πως και ταυτην ανειλε την υπονοιαν. Ου γαρ ειπεν, Ἰωαννης
εμαρτυρησε μοι· αλλα προτερον, Ὑμεις απεσταλκατε προς Ἰωαννην· ουκ αν δε
απεστειλατε, ει μη αξιοπιστον ηγεισθε. Και το δη μειζον· ου γαρ επεμψαν αυτον περι
του Χριστου ερωτωντες, αλλ' υπερ εαυτου· [ον δε εν τοις υπερ εαυτου] αξιοπιστον
ειναι ενομιζον, πολλωι μαλλον εν τοις υπερ ετερου. Πεφυκαμεν γαρ, ως ειπειν,
απαντες ανθρωποι, μη ουτω πιστευειν τοις περι εαυτων λεγουσιν, ως τοις περι
αλλων. Τουτον δε ουτως αξιοπιστον ειναι ενομισαν, ως και εν τοις περι εαυτου μη
δεηθηναι μαρτυριας ετερας. Οι γαρ αποσταλεντες ουκ ειπον, Τι λεγεις περι του
Χριστου; αλλα, Συ τις ει; τι λεγεις περι σεαυτου; Ουτω μεγα του ανδρος το θαυμα
ειχον. Τουτο ουν ολον ηινιξατο, δια του ειπειν, Ὑμεις απεσταλκατε προς Ἰωαννην.
∆ια τουτο και ο ευαγγελιστης, ουχ οτι απεστειλαν, ειπε μονον, αλλα και περι των
απεσταλμενων ακριβολογειται, οτι ησαν και ιερεις, και εκ των Φαρισαιων, ουχ οι
τυχοντες, ουδε απεῤριμμενοι, ουδε οιοι διαφθαρηναι και παραλογισθηναι, αλλα
μετα ακριβειας ικανοι μαθειν τα παρ' εκεινου λεγομενα. Ἐγω δε παρα ανθρωπου την
μαρτυριαν ου λαμβανω. Τινος ουν ενεκεν την Ἰωαννου παρηγαγες; Καιτοι ουδε η
εκεινου, ανθρω 59.231 που μαρτυρια ην. Ὁ γαρ πεμψας με βαπτιζειν εν υδατι, φησιν,
εκεινος μοι ειπεν. Ὥστε και η του Ἰωαννου μαρτυρια του Θεου μαρτυρια ην· παρα
γαρ εκεινου μαθων ελεγεν απερ ελεγεν. Ἀλλ' ινα μη λεγωσι, Ποθεν τουτο δηλον, οτι
παρα του Θεου εμαθε; και περι ταυτα καταγινωνται, εκ του περιοντος αυτους
επιστομιζει, ετι προς την υπονοιαν αυτων διαλεγομενος. Ουδε γαρ ην εικος ταυτα
πολλους ειδεναι, αλλ' ως οικοθεν λεγοντι, τεως προσειχον τωι Ἰωαννηι. ∆ια τουτο
φησιν· Ἐγω παρα ανθρωπου την μαρτυριαν ου λαμβανω. Και ει μη εμελλες παρα
ανθρωπου την μαρτυριαν λαμβανειν, και εντευθεν ισχυριζεσθαι, τινος ενεκεν
παρηγες αυτου την μαρτυριαν; Ἵνα ουν μη ταυτα λεγωσιν, ακουσον πως και την
τοιαυτην αντιθεσιν τηι επαγωγηι διωρθωσατο. Ειπων γαρ, οτι Παρα ανθρωπου την
μαρτυριαν ου λαμβανω, επηγαγεν· Ἀλλα ταυτα λεγω, ινα υμεις σωθητε. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστιν· Ἐγω μεν ουκ εδεομην της τουτου μαρτυριας, Θεος ων, της
ανθρωπινης· επειδη δε μαλλον αυτωι προσειχετε, και παντων αξιοπιστοτερον
ηγεισθε, και εκεινωι μεν ως προφητηι προσεδραμετε (και γαρ η πολις επι τον
Ἰορδανην εξεχυθη), εμοι δε ουδε θαυματουργουντι επιστευσατε· δια τουτο υμας
αναμιμνησκω της μαρτυριας εκεινης. Ἐκεινος ην ο λυχνος ο καιομενος, φησι, και
φαινων· υμεις δε εθελησατε προς ωραν αγαλλιασθηναι εν φωτι αυτου. Ἵνα γαρ μη
λεγωσι, Τι ουν, ει εκεινος μεν ειπεν, ημεις δε ουκ εδεξαμεθα; δεικνυσιν οτι και
απεδεξαντο τα ειρημενα. Και γαρ ουδε τους τυχοντας επεμψαν, αλλ' ιερεις και
Φαρισαιους. Ουτω τον ανδρα εθαυμαζον, και τοις λεγομενοις αντειπειν ουκ ειχον
τοτε. Το δε, Προς ωραν, την ευκολιαν αυτων δεικνυντος εστι, και οτι ταχεως αυτου
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απεπηδησαν. Ἐγω δε εχω την μαρτυριαν μειζονα του Ἰωαννου. Ει μεν γαρ
εβουλεσθε κατα την ακολουθιαν των πραγματων παραδεχεσθαι την πιστιν, απο των
εργων μαλλον υμας αν επηγαγομην. Ἐπειδη δε ου βουλεσθε, επι τον Ἰωαννην υμας
αγω, ουχ ως της εκεινου δεομενος μαρτυριας, αλλ' επειδη δια τουτο παντα ποιω,
ωστε υμας σωθηναι. Ἔχω μεν γαρ μαρτυριαν Ἰωαννου μειζονα, την απο των εργων.
Ἀλλ' ου τουτο σκοπω μονον, οπως απο των αξιοπιστων ευπαραδεκτος υμιν
γενοιμην, αλλ' οπως και απο των υμιν γνωριμων, και παρ' υμων θαυμαζομενων.
Ουτω καθαψαμενος αυτων τωι ειπειν, οτι Προς ωραν ηθελησατε αγαλλιασθηναι εν
τωι φωτι αυτου, ετι τε προσκαιρον εκεινην δειξας την σπουδην και αβεβαιον, τωι
λυχνον αυτον καλεσαι, ενεφηνεν οτι ουκ οικοθεν ειχε το φως, αλλ' απο της του
Πνευματος χαριτος. Το δε προς αντιδιαστολην αυτου, τουτο ουκ ετι τεθεικεν, οτι
αυτος εστιν ο ηλιος της δικαιοσυνης, αλλα τεως αινιξαμενος μονον, καθηψατο
σφοδρα αυτων, και δεικνυσιν, οτι απο της αυτης γνωμης, αφ' ης εκεινου
κατεφρονησαν, ουδε τωι Χριστωι πιστευσαι ηδυνηθησαν. Και γαρ τον θαυμαζομενον
παρ' αυτοις προς ωραν εθαυμασαν μονον· ως ει μη τουτο εποιησαν, ταχεως αν
αυτους προς τον Ἰησουν εχειραγωγησε. ∆ειξας τοινυν αυτους παντοθεν αναξιους
οντας συγγνωμης, επηγαγε λεγων· Ἐγω δε εχω την μαρτυριαν μειζονα του
Ἰωαννου. Ποιαν δη ταυτην; Την απο των εργων. Τα γαρ εργα, φησιν, α εδωκε μοι ο
Πατηρ, ινα τελειωσω αυτα, αυτα τα εργα περι εμου μαρτυρει, οτι ο Πατηρ με
απεστειλεν. Ἐνταυθα του παραλυθεντος και ορθωθεντος ανεμνησε, και ετερων
πλειονων· τα μεν ρηματα, ειπεν ισως αν τις αυτων, κομπον ειναι και 59.232 φιλιας
της Ἰωαννου χαριν· καιτοι ουδε τουτο ενην αυτοις ειπειν περι Ἰωαννου, ανδρος
μετα ακριβειας φιλοσοφειν ειδοτος, και ουτω παρ' αυτοις θαυμασθεντος· τα δε
πραγματα ουκ ετι ουδε παρα τοις μαινομενοις σφοδρα ταυτην ηδυνατο την υπονοιαν
εχειν. ∆ια τουτο δευτεραν ταυτην επηγαγε μαρτυριαν, ειπων· Τα εργα α εδωκε μοι ο
Πατηρ ινα τελειωσω αυτα, αυτα τα εργα, α εγω ποιω, μαρτυρει περι εμου, οτι
απεστειλε με ο Πατηρ. Ἐνταυθα και προς την κατηγοριαν της του σαββατου λυσεως
ισταται. Ἐπειδη γαρ ελεγον εκεινοι· Πως δυναται ειναι απο του Θεου, οτι το
σαββατον ου τηρει; δια τουτο ειπε, α εδωκε μοι ο Πατηρ. Καιτοι γε αυθεντιαι εποιει·
αλλα δεικνυς μετα πολλης της περιουσιας, οτι ουδεν εναντιον τωι Πατρι πραττει, δια
τουτο και το πολλωι ελαττον τεθεικε. γʹ. Και διατι, φησιν, ουκ ειπεν, οτι Τα εργα, α
εδωκε μοι ο Πατηρ, μαρτυρει οτι ισος ειμι του Πατρος; Ἀμφοτερα γαρ ην απο των
εργων μαθειν, και οτι ουδεν εναντιον ποιει, και οτι ισος εστι του γεγεννηκοτος.
Ὅπερ αλλαχου κατασκευαζων ελεγεν· Ει εμοι ου πιστευετε, τοις εργοις μου
πιστευετε, ινα γνωτε και πιστευσητε, οτι εγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι.
Ἀμφοτερα ουν αυτωι εμαρτυρει, και οτι ισος ην του Πατρος, και οτι ουδεν εναντιον
επραττεν εκεινωι. Τινος ουν ενεκεν ουχ ουτως ειπεν, αλλα το μειζον αφεις, τουτο
τεθεικεν; Ὅτι το σπουδαζομενον τουτο πρωτον ην. Ει γαρ και πολλωι ελαττον το
πιστευθηναι οτι παρα του Θεου ηλθε, του πιστευθηναι οτι Θεος εστιν ισος αυτωι·
εκεινο μεν γαρ και προφηται ειπον, τουτο δε ουκετι· ομως αυτος υπερ του ελαττονος
πολλην τιθεται σπουδην, ειδως οτι τουτου δεχθεντος και εκεινο γενοιτ' αν λοιπον
ευπαραδεκτον. Και της μειζονος ουδεν μνημονευσας μαρτυριας, το ελαττον αυτης
εργον τιθησι, ινα δια τουτου κακεινην δεξωνται. Τουτο κατασκευασας παλιν επαγει·
Ὁ πεμψας με Πατηρ, αυτος μεμαρτυρηκε περι εμου. Και που μεμαρτυρηκε περι
αυτου; Ἐν τωι Ἰορδανηι, Ουτος εστι, λεγων, ο Υιος μου αγαπητος· αυτου ακουετε.
Ἀλλα και τουτο κατασκευης εδειτο. Το μεν ουν Ἰωαννου δηλον ην· αυτοι γαρ
απεστειλαν, και αρνησασθαι ουκ ειχον. Και το εκ των σημειων δε ομοιως. Ειδον γαρ
γινομενα, και παρα του θεραπευθεντος ηκουσαν, και επιστευσαν, οθεν και
ενεκαλουν. Ἐλειπετο δε λοιπον το περι της του Πατρος μαρτυριας αποδειξαι. Ειτα
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελλων αυτο κατασκευαζειν, επηγαγεν. Ουτε φωνην αυτου ακηκοατε πωποτε. Και
πως Μωυσης λεγει, Ὁ Θεος ελαλει, Μωυσης δε απεκρινατο; πως δε ο ∆αυΐδ φησι,
Γλωσσαν ην ουκ εγνω ηκουσε; Και παλιν Μωυσης, Ει εστιν εθνος τοιουτον, ο ηκουσε
φωνην Θεου; Ουτε ειδος αυτου εωρακατε. Καιτοι και εωρακεναι αυτον λεγονται και
Ἡσαΐας, και Ἱερεμιας, και Ἰεζεκιηλ, και ετεροι πλειους. Τι ουν εστιν ο φησιν ο
Χριστος νυν; Εις φιλοσοφον αυτους εναγει δογμα, κατα μικρον δεικνυς, οτι ουτε
φωνη περι Θεον, ουτε ειδος, αλλ' ανωτερος και σχηματων εστι και φθογγων
τοιουτων. Ὥσπερ γαρ ειπων, οτι Ουτε φωνην αυτου ακηκοατε, ου τουτο λεγει, οτι
φωνην μεν προΐεται, ουκ ακουστην δε· ουτως ειπων, Ουτε ειδος αυτου εωρακατε, ου
τουτο λεγει, οτι ειδος μεν εχει, ου θεατον δε· αλλ' οτι ουδεν τουτων περι Θεον. Ἵνα
γαρ μη λεγωσιν, Εικη κομπαζεις. Μωυσει λελαληκεν ο Θεος μονωι (τουτο γουν και
ελεγον· 59.233 Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωυσει λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουκ οιδαμεν,
ποθεν εστι)· δια τουτο ουτως ειπε, δεικνυς οτι ουτε φωνη περι Θεον, ουτε ειδος. Και
τι λεγω ταυτα; φησιν. Ου μονον ουτε φωνην αυτου ουκ ακηκοατε, ουτε ειδος
εωρακατε, αλλ' ουδε εφ' ωι μαλιστα αυχειτε, και εφ' ωι μαλιστα παντες εστε
πεπληροφορημενοι, οτι τα προσταγματα αυτου εδεξασθε και κατεχετε, ουδε τουτο
υμιν δυνατον ειπειν. ∆ιο και τουτο δηλων, επηγαγεν· Ουδε τον λογον αυτου εχετε
μενοντα εν υμιν· τουτεστι, τας διαταγας, τα προσταγματα, τον νομον, τους
προφητας. Ει γαρ και ο Θεος αυτα διεταξατο, αλλ' ομως παρ' υμιν ουκ εστιν, επειδη
μη πιστευετε μοι. Ει γαρ ανω και κατω τουτο φασιν αι Γραφαι, οτι εμοι χρη
πιστευειν, υμεις δε ου πιστευετε· ευδηλον οτι και ο λογος αυτου απεστη αφ' υμων.
∆ια τουτο παλιν επηγαγεν. Ὅτι ον απεστειλεν εκεινος, τουτωι υμεις ου πιστευετε.
Ειτα ινα μη λεγωσι, Πως ουν, ει μη φωνην αυτου ηκουσαμεν ημεις, σοι εμαρτυρησε;
λεγει· Ἐρευνατε τας Γραφας· εκειναι γαρ εισιν αι μαρτυρουσαι περι εμου· δεικνυς οτι
δια τουτων εμαρτυρησε. Και γαρ και εν τωι Ἰορδανηι εμαρτυρησε, και εν τωι ορει.
Ἀλλ' ου φερει εις μεσον την φωνην εκεινην. Ἴσως γαρ αν και ηπιστηθη εντευθεν.
Την μεν γαρ ουδε ηκουσαν, την εν τωι ορει· την δε ηκουσαν μεν, ου προσεσχον δε.
∆ια τουτο παραπεμπει αυτους ταις Γραφαις, δεικνυς οτι και η του Πατρος μαρτυρια
εκειθεν εστι· προτερον μεντοι τα παλαια ανελων εφ' οις εκομπαζον, η ως εωρακοτες
τον Θεον, η ως φωνης αυτου ακουσαντες. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτου τηι φωνηι
διαπιστειν, και τα εν τωι Σιναιωι ορει φανταζεσθαι, διορθωσαμενος την περι εκεινων
υπονοιαν πρωτον, και δειξας συγκαταβασιν οντα τα γεγενημενα, τοτε αυτους επι
την μαρτυριαν παρεπεμψε των Γραφων. δʹ. Και ημεις τοινυν οταν προς αιρετικους
μαχωμεθα και καθοπλιζωμεθα, εντευθεν και ισχυριζωμεθα. Πασα γαρ Γραφη
θεοπνευστος, φησι, και ωφελιμος προς διδασκαλιαν, προς ελεγχον, προς
επανορθωσιν, προς παιδειαν την εν δικαιοσυνηι, ινα αρτιος ηι ο του Θεου ανθρωπος
προς παν εργον αγαθον απηρτισμενος. Ουχ ινα τα μεν εχηι, τα δε μη εχηι· ο γαρ
τοιουτος ουκ αρτιος. Τι γαρ οφελος, ειπε μοι, οταν ευχηται μεν εκτενως, μη ελεηι δε
δαψιλως; η οταν ελεηι μεν δαψιλως, πλεονεκτων δε και βιαζομενος; η οταν μη
πλεονεκτων, μηδε βιαζομενος, προς επιδειξιν δε ανθρωπων και φιλοτιμιαν των
ορωντων; η οταν ελεηι μεν μετα πασης ακριβειας και προς το τωι Θεωι δοκουν,
επαιρηται δε αυτωι τουτωι και μεγα φρονηι; η οταν ταπεινος μεν ηι και νηστειαις
προσεχων, φιλαργυρος δε και εμπορικος και τηι γηι προσηλωμενος, και την μητερα
των κακων επεισαγων 59.234 τηι ψυχηι; Ῥιζα γαρ παντων των κακων εστιν η
φιλαργυρια. Φριξωμεν τοινυν το πραγμα, φυγωμεν την αμαρτιαν. Τουτο την
οικουμενην αναστατον εποιησε, τουτο παντα συνεχεε, τουτο της μακαριωτατης
δουλειας ημας απαγει του Χριστου. Ουκ εστι γαρ, φησι, Θεωι δουλευειν και μαμωναι.
Ἐξ εναντιας γαρ επιταττει τωι Χριστωι. Ὁ μεν γαρ λεγει, ∆ιδου τοις δεομενοις· ο δε,
Ἅρπαζε των δεομενων. Ὁ Χριστος λεγει, Και τοις επιβουλευουσι και αδικουσι
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συγχωρει· ουτος εμπαλιν, Κατασκευαζε παγας κατα των ουδεν αδικουντων. Ὁ
Χριστος λεγει, Φιλανθρωπος εσο και ημερος· ουτος απ' εναντιας, Ὠμος εσο και
απηνης, και μηδεν ειναι νομιζε δακρυα πενητων· ινα κατα την ημεραν εκεινην
αυστηρον ημιν κατασκευασηι τον δικαστην. Τοτε γαρ ημιν παντα προ των οφθαλμων
στησεται τα πεπραγμενα, και οι ηδικημενοι και οι γυμνωθεντες παρ' ημων, πασαν
απολογιαν ημιν εκκλειοντες. Ει γαρ ο Λαζαρος αδικηθεις μεν ουδεν παρα του
πλουσιου, μη απολαυσας δε των εκεινου, πικρος εστηκε τοτε κατηγορος, και
ουδεμιας αυτον αφηκε τυχειν συγγνωμης· τινος απολογιας, ειπε μοι, τευξονται οι
προς τωι μη ελεειν οικοθεν, και τα αλλοτρια λαμβανοντες, και τας των ορφανων
ανατρεποντες οικιας; Ει οι μη θρεψαντες πεινωντα τον Χριστον, τοσουτον επι την
κεφαλην αυτων ειλκυσαν πυρ· οι τα μηδεν αυτοις προσηκοντα αρπαζοντες, και
μυριας πλεκοντες δικας, και τα παντων αδικως περιβαλλομενοι, ποιας
απολαυσονται παραμυθιας; Ἐκβαλωμεν τοινυν τουτον τον ερωτα. Ἐκβαλουμεν δε,
αν εννοησωμεν τους προς ημων αδικησαντας, τους πλεονεκτησαντας και
απελθοντας. Ουχι των μεν χρηματων αυτων και πονων απολαυουσιν ετεροι, αυτοι
δε εν κολασει και τιμωριαι και τοις ανηκεστοις εισι κακοις; Πως ουν ουκ εσχατης
ταυτα ανοιας, κοπτεσθαι και ταλαιπωρειν, ινα και ζωντες τοις πονοις
κατατεινωμεθα, και απελθοντες τας αφορητους υπομενωμεν κολασεις και τιμωριας,
δεον και ενταυθα τρυφαιν (ουδεν γαρ ουτως ηδονην εργαζεται, ως ελεημοσυνη,
συνειδος κεκαθαρμενον), και απελθοντας εκει, παντων απηλλαχθαι κακων, και
μυριων επιτυγχανειν αγαθων; Ὥσπερ γαρ η κακια και προ της γεεννης τους ενταυθα
αυτην μετιοντας κολαζειν ειωθεν· ουτω και η αρετη και προ της βασιλειας τους
ενταυθα αυτην εργαζομενους παρασκευαζει τρυφαιν, ελπισι χρησταις και ηδονηι
διηνεκει συζηιν ποιουσα. Ἵν' ουν ταυτης επιτυχωμεν και ενταυθα και κατα την
μελλουσαν ζωην, επιλαβωμεθα των αγαθων εργων. Ουτω γαρ και των μελλοντων
επιτευξομεθα στεφανων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα,
αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.233
ΟΜΙΛΙΑ ΜΑʹ. Ἐρευνατε τας Γραφας, οτι υμεις δοκειτε εν αυ ταις ζωην αιωνιον εχειν·
κακειναι εισιν αι μαρτυρουσαι περι εμου· και ου θελετε ελθειν προς με, ινα ζωην
αιωνιον εχητε. αʹ. Πολυν ποιωμεθα των πνευματικων, αγαπητοι, λογον, μηδε αρκειν
ημιν νομιζωμεν προς σωτηριαν, το και οπωσουν αυτα μετιεναι. Ει γαρ εν τοις
βιωτικοις ουδεν μεγα απονασθαι δυνησεται τις, παρεργως και ως ετυχεν αυτοις
κεχρημενος· πολλωι μαλλον εν 59.234 τοις πνευματικοις τουτο συμβησεται, επειδη
και πλειονος ταυτα δειται σπουδης. ∆ια τουτο και ο Χριστος παραπεμπων τους
Ἰουδαιους ταις Γραφαις, ουκ εις απλην αναγνωσιν, αλλ' εις ερευναν ακριβη και
κατανενοημενην αυτους παρεπεμπεν. Ου γαρ ειπεν, Ἀναγινωσκετε τας Γραφας· αλλ',
Ἐρευνατε τας Γραφας. Ἐπειδη γαρ τα περι αυτου λεγομενα πολλης εδειτο της
επιμελειας (συνεσκιαστο γαρ ανω 59.235 θεν συμφεροντως τοις τοτε), δια τουτο και
διασκαπτειν αυτους μετα ακριβειας κελευει νυν, ινα τα εν τωι βαθει κειμενα
δυνηθωσι ευρειν. Ουδε γαρ εξ επιπολης ειρητο, ουδε υπερ την επιφανειαν εῤριπτο·
αλλ' ωσπερ τις θησαυρος εν πολλωι τωι βαθει κατεκειτο. Ὁ δε τα κατω κειμενα ζητων
αν μη μετα ακριβειας ζητηι και πονου, ουδεποτε δυνησεται ευρειν το ζητουμενον. ∆ια
τοι τουτο και ειπων, Ἐρευνατε τας Γραφας, επηγαγεν· Ὅτι υμεις δοκειτε εν αυταις
ζωην αιωνιον εχειν. Ουκ ειπεν, Ἔχετε· αλλα, ∆οκειτε, δεικνυς οτι ουδεν εκαρπουντο
μεγα τι και γενναιον, απο της αναγνωσεως σωθησεσθαι προσδοκωντες μονης,
πιστεως ερημοι οντες. Ὃ τοινυν λεγει, τοιουτον εστιν· Ουχι θαυμαζετε τας Γραφας;
ουχι πασης ζωης νομιζετε αιτιας ειναι; Ἀπο τουτων και αυτος ισχυριζομαι νυν. Αυται
γαρ εισιν αι μαρτυρουσαι περι εμου, και ου θελετε ελθειν προς με, ινα ζωην αιωνιον
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχητε. Εικοτως τοινυν ελεγεν, οτι ∆οκειτε, δια το μη βουλεσθαι αυτους πειθεσθαι,
αλλ' επι τηι ψιληι αναγνωσει μονον αυχειν. Ειτα ινα μη εκ πολλης κηδεμονιας
φιλοδοξιας λαβηι παρ' αυτοις υπονοιαν, και δια το βουλεσθαι πιστευθηναι παρ'
αυτων το εαυτου σκοπειν νομιζηται (και γαρ της Ἰωαννου φωνης ανεμνησε, και της
μαρτυριας του Θεου, και των εργων των αυτου, και παντα ελεγεν ωστε αυτους
επισπασασθαι, και ζωην επηγγειλατο)· επει ουν πολλους εικος ην υποπτευειν οτι
δοξης ερων ταυτα ελεγεν, ακουσον τι επαγει· ∆οξαν παρα ανθρωπου ου λαμβανω·
τουτεστιν, Ου δεομαι. Ουκ εστι, φησιν, η φυσις η εμη τοιαυτη, ωστε δεισθαι της παρα
ανθρωπων δοξης. Ει γαρ ηλιος απο λυχνιαιου φωτος ουκ αν λαβοι προσθηκην·
πολλωι μαλλον εγω της ανθρωπινης αφεξω δεηθηναι δοξης. Και τινος, φησιν,
ενεκεν ταυτα λεγεις, εαν ου δεηι; Ἵνα υμεις σωθητε. Ἀλλα τουτο μεν ανωτερωι
ειρηκεν· ηινιξατο δε αυτο και ενταυθα, ειπων, Ἵνα ζωην εχητε. Τιθησι δε και ετεραν
αιτιαν. Ποιαν δη ταυτην; Ἀλλ' εγνωκα υμας, οτι την αγαπην του Θεου ουκ εχετε εν
εαυτοις. Ἐπειδη πολλακις, ως δηθεν τον Θεον αγαπωντες, εδιωκον αυτον, οτι ισον
εαυτον εποιει τωι Θεωι, ᾔδει δε οτι ουκ εμελλον αυτωι πειθεσθαι· ινα μη τις ειπηι,
Τινος ουν ενεκεν ταυτα λεγεις; τουτο ειπεν, Ἵνα ελεγξω υμας, οτι ου δια αγαπην την
του Θεου με, φησι, διωκετε. Και γαρ και αυτος μαρτυρει μοι και δια των εργων και
δια των Γραφων. Ὥσπερ ουν προ τουτου νομιζοντες αντιθεον ειναι με ηλαυνετε·
ουτω νυν εξ ου ταυτα απεδειξα προσδραμειν υμας εδει, ει γε ηγαπατε τον Θεον· αλλ'
ουκ αγαπατε. ∆ια δη τουτο και ταυτα ειπον, ινα δειξω υμας περιττον εχοντας τυφον,
και κομπαζοντας εικη, και την οικειαν βασκανιαν συσκιαζοντας. Ουκ απο τουτων δε
μονον, αλλα και απο των μελλοντων αυτα κατασκευαζει. Ἐγω γαρ ηλθον, φησιν, εν
τωι ονοματι του Πατρος μου, και ουκ εδεξασθε με· εαν αλλος ελθηι εν τωι ονοματι τωι
ιδιωι, εκεινον ληψεσθε. Ὁραις οτι ανω και κατω δια τουτο λεγει απεσταλθαι, και παρα
του Πατρος ειληφεναι την κρισιν, και ουδεν δυνασθαι ποιειν αφ' εαυτου, ινα πασαν
εκκοψηι προφασιν αγνωμοσυνης; Τινα δε φησιν ηξειν εν τωι ονοματι τωι ιδιωι; Τον
αντιχριστον ενταυθα αινιττεται, και αναντιῤρητον της αγνωμοσυνης αυτων τιθησιν
αποδειξιν. Ει γαρ ως αγαπωντες τον Θεον 59.236 με διωκετε, πολλωι μαλλον επι του
αντιχριστου τουτο γενεσθαι εδει. Ἐκεινος γαρ ουδεν τοιουτον ερει, ουτε απεσταλθαι
παρα του Πατρος, ουτε κατα την γνωμην ηκειν την εκεινου· αλλα τουναντιον απαν,
τυραννικως τα μηδεν αυτωι προσηκοντα αρπαζων, και τον επι παντων θεον εαυτον
ειναι λεγων, καθως και Παυλος φησιν· Ἐπι παντα λεγομενον Θεον η σεβασμα,
αποδεικνυντα εαυτον οτι αυτος εστιν ο Θεος. Τουτο γαρ εστιν εν τωι ονοματι τωι ιδιωι
ελθειν. Ἐγω δε ουχ ουτως, αλλ' εν τωι ονοματι του Πατρος μου παραγεγονα. Ἱκανον
μεν ουν ην και τουτο δειξαι αυτους ουκ αγαπωντας τον Θεον, οτι τον λεγοντα
απεσταλθαι παρ' εκεινου ουκ εδεχοντο· νυν δε και εκ του εναντιου δεικνυσιν αυτων
την αναισχυντιαν, εκ του τον αντιχριστον μελλειν δεχεσθαι. Ὅταν γαρ τον μεν απ'
εκεινου λεγοντα απεσταλθαι μη δεχωνται, τον δε μη ειδοτα εκεινον, κομπαζοντα δε
και λεγοντα εαυτον ειναι τον επι παντων θεον μελλωσι προσκυνειν· ευδηλον οτι
βασκανιας η διωξις ην, και του μισειν τον Θεον. ∆ια δη τουτο δυο τιθησιν αιτιας των
ειρημενων, και πρωτον μεν την χρηστοτεραν, λεγων, Ἵνα σωθητε, και, Ἵνα ζωην
εχητε· επειδη δε εμελλον αυτον χλευαζειν, τιθησι και την πληκτικωτεραν, δεικνυς
οτι καν μη πειθωνται οι ακουοντες, τα αυτου ο Θεος πανταχου ποιειν ειωθεν. βʹ. Ὁ
μεν ουν Παυλος περι του αντιχριστου διαλεγομενος, προφητικως ειπεν, οτι Πεμψει
αυτοις ο Θεος ενεργειαν πλανης, ινα κριθωσι παντες οι μη πιστευσαντες τηι αληθειαι,
αλλ' ευδοκησαντες τηι αδικιαι. Ὁ δε Χριστος ουκ ειπεν οτι ηξει· αλλ', Ἐαν ελθηι,
φειδομενος των ακουοντων. Ἐπειδη δε ουπω πασα απηρτισμενη ην αυτων η
αγνωμοσυνη, δια τουτο αυτος μεν την αιτιαν εσιγησεν αυτου της παρουσιας· ο δε
Παυλος τοις δυναμενοις συνιδειν μετα ακριβειας αυτην ηινιξατο. Και γαρ εκεινος
 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν ο πασαν απολογιαν αυτοις αφαιρουμενος. Ειτα και την αιτιαν της απιστιας
αυτων τιθησιν, επαγων· Πως δυνασθε πιστευειν, δοξαν την παρα αλληλων
λαμβανοντες, και την δοξαν την παρα του μονου Θεου ου ζητουντες; και εντευθεν
δεικνυς παλιν οτι ου τα του Θεου εσκοπουν, αλλ' εν προσχηματι τοιουτωι το οικειον
εβουλοντο παθος εκδικειν. Και γαρ τοσουτον απειχον δια την αυτου δοξαν ποιειν
ταυτα, οτι αυτοι την ανθρωπινην ηιρουντο μαλλον η την εκεινου. Πως ουν εμελλον
ουτοι υπερ αυτης αναδεχεσθαι τοσαυτην απεχθειαν, ης ουτω κατεφρονουν, ωστε και
ανθρωπινην αυτης προτιμαιν; Ειπων δε οτι την αγαπην του Θεου ουκ εχουσι, και
αποδειξας τουτο δια τουτων εκατερων, δια τε των εις αυτον γινομενων, και δια των
εις τον αντιχριστον εσομενων, και διελεγξας σαφως οτι πασης εισιν απεστερημενοι
συγγνωμης, ουτως αυτοις εφιστησι και τον Μωυσεα κατηγορον επαγων, και λεγων·
Μη δοκειτε οτι εγω κατηγορησω υμων προς τον Πατερα· εστιν ο κατηγορων υμων
Μωυσης, εις ον υμεις ηλπικατε. Ει γαρ επιστευετε Μωυσει, επιστευετε αν εμοι· περι
εμου γαρ εκεινος εγραψεν. Ει δε τοις εκεινου γραμμασιν ου πιστευετε, πως τοις εμοις
ρημασι πιστευετε; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Προ εμου εκεινος εστιν ο υβρισμενος εν
τοις εις εμε. Μωυσει γαρ μαλλον ηπιστησατε η εμοι. Ὅρα πως πανταχοθεν πασης
αυτους εξεβαλεν απολογιας. Θεον ελεγετε αγαπαιν εν τωι διωκειν με, φησιν· εδειξα
οτι μισουντες αυτον τουτο 59.237 ποιειτε. Λεγετε λυειν με το σαββατον, και
παραλυειν τον νομον· απεδυσαμην και ταυτην την κατηγοριαν. ∆ιισχυριζεσθε
Μωυσει πιστευειν δι' ων κατ' εμου τολματε· δεικνυμι παλιν οτι τουτο μεν ουν εστι
μαλιστα μη πιστευειν τωι Μωυσει. Τοσουτωι γαρ δεω εξ εναντιας ηκειν τωι νομωι, οτι
ουδε εστιν αλλος τις ο κατηγορησων υμων, αλλ' η αυτος ο τον νομον υμιν δεδωκως.
Ὥσπερ ουν περι των Γραφων ελεγεν· Ἐν αις δοκειτε ζωην αιωνιον εχειν· ουτω και
περι Μωυσεως φησιν, Εις ον υμεις ηλπικατε, απο των οικειων αυτους χειρουμενος
πανταχου. Και ποθεν δηλον, φησιν, οτι κατηγορησει Μωυσης, και ου κομπαζεις; τι
γαρ σοι και Μωυσει κοινον; Το σαββατον ελυσας, οπερ εκεινος ενομοθετησε κρατειν·
πως ουν ημων εκεινος κατηγορησειε; Ποθεν δε δηλον οτι και εις αλλον πιστευσομεν
τον ιδιωι ονοματι ηξοντα; Ταυτα γαρ παντα αμαρτυρα λεγεις. Και μην απαντα ταυτα
ανωθεν εχει την κατασκευην. Ὅταν γαρ ομολογηθηι, οτι παρα του Θεου ηλθον απο
των εργων, απο της φωνης Ἰωαννου, απο της μαρτυριας του Πατρος, ευδηλον οτι
Μωυσης αυτων κατηγορησει. Τι γαρ εκεινος ειπεν; αρ' ουχ οτι εαν ελθηι τις σημεια
ποιων, και προς τον Θεον αγων, και τα μελλοντα προλεγων μετα αληθειας, μετα
πασης υπακουειν αυτωι χρη της πειθους; Ὁ τοινυν Χριστος μη ου παντα ταυτα
πεποιηκε; Και γαρ σημεια ειργασατο μετα αληθειας απασης, και προς Θεον απαντας
ειλκε, και ταις προῤρησεσι το τελος επηγαγεν. Ἀλλα ποθεν δηλον οτι ετερωι
πιστευσουσιν; Ἐκ του τον Χριστον μισειν. Οι γαρ τον μετα της του Θεου γνωμης
ηκοντα αποστρεφομενοι, ευδηλον οτι και τον αντιθεον δεξονται Ει δε Μωυσεα νυν
προβαλλεται, καιτοι ειπων, Ἐγω παρα ανθρωπου την μαρτυριαν ου λαμβανω, μη
θαυμασηις· ουδε γαρ εις Μωυσεα, αλλ' εις τα του Θεου γραμματα αυτους παραπεμπει.
Πλην αλλ' επειδη αι Γραφαι ελαττον αυτους εφοβουν, εις το προσωπον αυτο
περιαγει τον λογον, τον νομοθετην αυτον αυτοις εφιστας κατηγορον, και πολυ
φρικωδεστερον ουτω το δεος ποιων, και εκαστον των παρ' αυτων λεγομενων
ελεγχει. Σκοπει δε· Ἔλεγον δια την εις τον Θεον αγαπην διωκειν αυτον· δεικνυσιν
οτι δια το μισειν τον Θεον τουτο ποιουσιν. Ἔλεγον αντεχεσθαι Μωυσεως· δεικνυσιν
οτι δια το μη πιστευειν Μωυσει ταυτα επραττον. Ει γαρ τον νομον εζηλουν, εδει
δεξασθαι τον εκεινον πληρουντα· ει τον Θεον ηγαπων, εδει πεισθηναι τωι προς
εκεινον ελκοντι· ει Μωυσει επιστευον, εδει προσκυνησαι τον υπ' εκεινου
προφητευομενον. Ει δε εκεινος απιστειται προ εμου, ουδεν απεικος και εμε τον υπ'
αυτου κηρυττομενον ελαυνεσθαι παρ' υμων. Ὥσπερ ουν και θαυμαζοντας Ἰωαννην
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εδειξε καταφρονουντας Ἰωαννου δια των εις αυτον γεγενημενων· ουτω νομιζοντας
πιστευειν Μωυσει δεικνυσιν απιστουντας, και αει εις την κεφαλην αυτων περιτρεπει
παντα, απερ ενομιζον υπερ εαυτων προβαλλεσθαι. Τοσουτον γαρ απεχω, φησιν,
απαγαγειν υμας του νομου, οτι και αυτον καλω κατηγορον υμων τον νομοθετην.
Ὅτι μεν ουν αι Γραφαι μαρτυρουσιν, ειπε· που δε μαρτυρουσιν, ουκετι προσεθηκε,
τον φοβον μειζονα αυτοις ενθειναι βουλομενος, και εις ερευναν παραπεμψαι, και εις
αναγκην καταστησαι ερωτησεως. Ει μεν γαρ ειπεν εκ του προχειρου, και μηδε
ερωτωσιν αυτοις, απεβαλον αν την μαρτυριαν· νυνι δε ει προσειχον τοις λεγομενοις,
εδει προ των αλλων τουτο ερωτησαι και μαθειν παρ' αυτου. 59.238 ∆ια γαρ τουτο και
εν ταις αποφασεσι, και εν ταις απειλαις πλεοναζει μαλλον, ουκ εν ταις αποδειξεσι
μονον, ινα καν ουτως αυτους επαγαγηται τωι φοβωι των λεγομενων. Οι δε και ουτω
σιγωσι. Τοιουτον γαρ η πονηρια· οσα αν τις λεγηι και ποιηι, ου διανισταται, αλλα
μενει τον οικειον ιον διατηρουσα. γʹ. ∆ιο χρη πασαν κακιαν απο της ψυχης
εκβαλοντας, μηδενα πλεκειν μηδεποτε δολον. Προς γαρ τους σκολιους σκολιας
οδους ο Θεος, φησιν, αποστελλει. Και, Ἅγιον πνευμα σοφιας φευξεται δολον, και
απαναστησεται απο λογισμων ασυνετων. Ουδεν γαρ ουτω ποιει μωρους, ως πονηρια.
Ὅταν γαρ υπουλος ηι τις, οταν αγνωμων, οταν αχαριστος (ταυτα δε της πονηριας τα
ειδη), οταν μηδεν ηδικημενος λυπηι, οταν πλεκηι δολους, πως ουκ εσχατης ανοιας
εξοισει δειγμα; Ουδεν ουτω ποιει φρονιμους, ως αρετη. Και γαρ ευχαριστους και
ευγνωμονας εργαζεται, φιλανθρωπους, ημερους, πραους, επιεικεις· τα αλλα απαντα
αγαθα αυτη τικτειν ειωθε. Τι δε του ουτω διακειμενου συνετωτερον; Πηγη γαρ
οντως και ριζα φρονησεως εστιν η αρετη, ωσπερ ουν και πασα πονηρια εξ ανοιας
εχει την αρχην. Και γαρ ο αλαζων και ο οργιλος εξ ενδειας φρονησεως υπο των
παθων αλισκεται. ∆ια τουτο και ο προφητης ελεγε· Ουκ εστιν ιασις εν τηι σαρκι μου.
Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες μου απο προσωπου της αφροσυνης μου·
δεικνυς οτι πασα αμαρτια την αρχην εξ αφροσυνης εχει· ωσπερ ο εναρετος και
φοβον εχων Θεου, παντων εστι συνετωτερος. ∆ιο και σοφος τις λεγει, Ἀρχη σοφιας,
φοβος Κυριου. Ει τοινυν το φοβεισθαι τον Θεον, σοφιαν εστιν εχειν, ο δε πονηρος
τουτο ουκ εχει, της οντως σοφιας εστερηται· της δε σοφιας εστερημενος της οντως,
παντων εστιν ανοητοτερος. Καιτοι γε πολλοι τους πονηρους θαυμαζουσιν, ως
ικανους οντας αδικειν και βλαπτειν, ουκ ειδοτες οτι μαλιστα παντων αυτους
ταλανιζειν χρη, οτι νομιζοντες ετερους βλαπτειν, καθ' εαυτων το ξιφος ωθουσιν·
οπερ ανοιας εστιν εσχατης, εαυτον πληττοντα, μηδε αυτο τουτο ειδεναι, αλλ' ετερον
δοκειν αδικειν, εν τωι κατασφαττειν εαυτον. ∆ια τουτο και Παυλος ειδως, οτι εν τωι
πληττειν ετερους εαυτους αναιρουμεν, ελεγε· ∆ιατι μη μαλλον αδικεισθε; διατι μη
μαλλον αποστερεισθε; Το γαρ μη αδικεισθαι εν τωι μη αδικειν κειται· ωσπερ ουν το
μη πασχειν κακως εν τωι μη ποιειν κακως· καν αινιγμα ειναι δοκηι το λεγομενον τοις
πολλοις και φιλοσοφειν ουκ εθελουσι. Ταυτ' ουν ειδοτες, μη τους αδικουμενους
μηδε τους επηρεαζομενους, αλλα τους ταυτα ποιουντας ταλανιζωμεν και
δακρυωμεν. Ουτοι γαρ εισιν οι μαλιστα ηδικημενοι, οι τον Θεον εαυτοις
εκπολεμουντες, και μυριων κατηγορων ανοιγοντες στοματα, και πονηραν κτωμενοι
κατα τον παροντα βιον υποψιαν, και μεγαλην τον κατα τον μελλοντα αιωνα
επισπωμενοι κολασιν· ως οι γε αδικουμενοι και παντα φεροντες γενναιως, τον τε
Θεον εχουσιν ιλεων, και παντας συναλγουντας αυτοις, και επαινουντας, και
αποδεχομενους. Οι τοιουτοι και κατα τον παροντα βιον πολλης απολαυσονται της
ευφημιας, φιλοσοφιας μεγιστον παρεχομενοι δειγμα, και κατα την μελλουσαν ζωην
των αιωνιων μεθεξουσιν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.239 ΟΜΙΛΙΑ
 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΜΒʹ. Μετα ταυτα απηλθεν ο Ἰησους περαν της θα λασσης της Γαλιλαιας εις τα μερη
Τιβεριαδος· και ηκολουθει αυτωι οχλος πολυς, οτι εωρων τα σημεια α εποιει επι των
ασθενουντων. Ἀπηλθε δε εις ορος ο Ἰησους, και εκει εκα θητο μετα των μαθητων
αυτου. Ἦν δε εγγυς το πασχα των Ἰουδαιων. αʹ. Τοις δεινοις ανδρασι μη ομοσε
χωρωμεν, αγαπητοι· αλλα μανθανωμεν, οταν μηδεν παραβλαπτηι την ημετεραν
αρετην, διδοναι τοπον αυτων ταις πονηραις επιβουλαις. Ουτω γαρ παυεται πασα
θρασυτης. Και καθαπερ τα ακοντια οταν εις εντεταμενον εμπεσηι τι και σκληρον και
αντιτυπες, μετα πολλης της ρυμης εξακοντιζεται επι τους αποστειλαντας παλιν·
οταν δε το ραγδαιον της αφεσεως μη εχηι το αντιπιπτον, εκλυεται ταχεως και ληγει·
ουτω και επι των θρασυνομενων ανθρωπων, οταν μεν αυτοις ομοσε χωρωμεν,
αγριαινουσι μαλλον· οταν δε εικωμεν και παραχωρωμεν, χαλωμεν ραιδιως πασαν
αυτων την μανιαν. ∆ια δε τουτο και ο Χριστος επειδη ηκουσεν, οτι ηκουσαν οι
Φαρισαιοι οτι Ἰησους πλειονας μαθητας ποιει και βαπτιζει η Ἰωαννης, ηλθεν εις την
Γαλιλαιαν, τον φθονον αυτων σβεννυς, και τον θυμον, ον εικος ην απο τουτων
τεχθηναι των λογων, δια της αναχωρησεως καταπραΰνων. Πλην εις την Γαλιλαιαν
παλιν απερχομενος, ου τοις αυτοις επιβαινει τοποις· ου γαρ εις Κανα ηλθεν, αλλα
περαν της θαλασσης. ∆ιο και ηκολουθουν αυτωι οχλοι πολλοι, θεωρουντες αυτου τα
σημεια α εποιει. Ποια σημεια; διατι μη αυτα λεγει κατ' ειδος; Ὅτι το πλεον του
βιβλιου ουτος μαλιστα ο ευαγγελιστης εν τοις λογοις και ταις δημηγοριαις
καταναλωσαι εσπουδασεν. Ὅρα γουν πως εν ενιαυτωι ολοκληρωι, μαλλον δε πως και
νυν εν τηι εορτηι του πασχα ουδεν πλεον ημας εδιδαξε σημειων ενεκεν, η οτι τον
παραλυτον μονον εθεραπευσε, και τον υιον του βασιλικου. Ου γαρ τουτο εσπουδαζεν
ωστε απαντα καταλεγειν, επειδη μηδε δυνατον ην· αλλ' εκ πολλων και μεγαλων
ολιγα. Και ηκολουθει, φησιν, αυτωι οχλος πολυς, οτι εωρων τα σημεια α εποιει. Ου
σφοδρα βεβαιας διανοιας η ακολουθησις. Τοσαυτης γαρ διδασκαλιας απολαυσαντες,
απο των σημειων ενηγοντο μαλλον· ο παχυτερας γνωμης ην. Τα γαρ σημεια, φησι,
τοις απιστοις, ου τοις πιστευουσιν. Ἀλλ' ουκ εκεινος ο δημος ο παρα τωι Ματθαιωι
ουτως, αλλ' ακουε πως. Ἐξεπλησσοντο παντες επι τηι διδαχηι αυτου, φησιν, οτι
εδιδασκεν αυτους ως εξουσιαν εχων. Τι δηποτε δε το ορος καταλαμβανει νυν, και
εκει καθηται μετα των μαθητων; ∆ια το μελλον εσεσθαι σημειον. Το δε τους μαθητας
αναβηναι μονους, κατηγορια του πληθους ην ουκ ακολουθησαντος αυτωι. Ου τουτου
δε ενεκεν μονον τουτο ποιει, το ορος καταλαμβανων, αλλα και παιδευων ημας αει
διαναπαυεσθαι απο των θορυβων και της εν μεσωι ταραχης· επιτηδειον γαρ προς
φιλοσοφιαν ερημια. Πολλακις δε και μονος αυτος το ορος καταλαμβανει, και
διανυκτερευει και ευχεται, διδασκων ημας οτι τον μαλιστα Θεωι προσιοντα πασης
απηλλαχθαι δει ταραχης, και καιρον και τοπον θορυβου καθαρον επιζητειν. Και ην
εγγυς το Πασχα, η εορτη των Ἰουδαιων. Πως ουν ουκ αναβαινει εις την εορτην,
φησιν, αλλα παντων επειγομενων εις τα Ἱεροσολυμα, αυτος εις την Γαλιλαιαν
ερχεται, και 59.240 ουκ αυτος μονος, αλλα και τους μαθητας αγων, και εκειθεν εις
Καπερναουμ; Ἠρεμα λοιπον υπεξελυε τον νομον, αφορμην λαμβανων απο της
Ἰουδαικης πονηριας. Και αναβλεψας τοις οφθαλμοις, οραι οχλον πολυν. Ἐνταυθα
δεικνυσιν οτι ουδεποτε απλως εκαθητο μετα των μαθητων, αλλ' ισως
ακριβολογουμενος τι προς αυτους και διδασκων, και επιστρεφων αυτους προς
εαυτον, ου μαλιστα και εντευθεν την κηδεμονιαν εστι μαθειν, και το ταπεινον και
συγκαταβατικον το προς εκεινους. Συνεκαθηντο γαρ αυτωι ταχα προς αλληλους
ορωντες. Ειτα αναβλεψας οραι τον οχλον παραγινομενον προς αυτον. Οι μεν ουν
αλλοι ευαγγελισται τους μαθητας φασι προσελθοντας ερωταιν και παρακαλειν, ωστε
μη απολυσαι αυτους νηστεις· ουτος δε εισαγει τον Φιλιππον ερωτηθηναι παρα του
Χριστου. Και μοι δοκει αμφοτερα ειναι αληθη, ουκ επι των αυτων γενομενα δε ομως
 
 

173

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καιρων, αλλ' εκεινα τουτων ειναι πρεσβυτερα· ωστε ετερα μεν εκεινα λοιπον, ετερα
δε ταυτα εστι. Τινος ουν ενεκεν τον Φιλιππον ερωται; Ἤδει των μαθητων τους
μαλιστα πλειονος δεομενους διδασκαλιας. Ουτος γαρ εστιν ο μετα ταυτα λεγων·
∆ειξον ημιν τον Πατερα, και αρκει ημιν. ∆ια τουτο ανωθεν αυτον εῤρυθμιζεν. Ει μεν
γαρ απλως το σημειον εγενετο, ουκ αν τοσουτον εφανη το θαυμα· νυν δε προτερον
αυτον αναγκαζει ομολογησαι την ουσαν σπανιν, ινα γνους εν τισιν ην, ακριβεστερον
ουτω μαθηι του μελλοντος γινεσθαι θαυματος το μεγεθος. Και ορα τι φησιν εκεινος·
Ποθεν ημιν αρτοι τοσουτοι, ινα φαγωσιν ουτοι; Ουτω και εν τηι Παλαιαι προς τον
Μωυσεα ελεγεν. Ου γαρ προτερον το σημειον εποιησεν, εως αν αυτον ηρωτησε, Τι
ποτε εστιν εν τηι χειρι σου; Ἐπειδη γαρ τα παραδοξα και αθροον συμβαινοντα, των
προτερων ημας εις ληθην εμβαλειν ειωθε, προτερον αυτον εν τηι του παροντος
κατεδησεν ομολογιαι, ινα της εκπληξεως γενομενης, την μνημην των
ομολογηθεντων μη δυνηθηι λοιπον εκβαλειν· ειθ' ουτως απο της συγκρισεως μαθηι
και του σημειου το μεγεθος· ο δη και ενταυθα γινεται. Και ερωτηθεις αποκρινεται
λεγων· ∆ιακοσιων δηναριων αρτοι ουκ αρκουσιν, ινα εκαστος βραχυ τι λαβηι. Τουτο
δε ελεγε πειραζων αυτον· αυτος γαρ ᾔδει τι εμελλε ποιειν. Τι εστι, Πειραζων αυτον;
αρα γαρ ηγνοει το μελλον υπ' αυτου ρηθησεσθαι; Ουκ εστι τουτο ειπειν. βʹ. Ἀλλα τις
ποτε της λεξεως η διανοια; Ἀπο της Παλαιας δυνατον αυτην καταμαθειν. Και γαρ και
εκει φησιν· Και εγενετο μετα τα ρηματα ταυτα, και επειραζεν ο Θεος Ἀβρααμ, και
ειπεν, Λαβε τον υιον σου τον αγαπητον, ον ηγαπησας, τον Ἰσαακ. Ουδε γαρ εκει
τουτο λεγων φαινεται, οτι απο της πειρας ανεμενεν ιδειν το τελος, ειτε
υπακουσεται, ειτε μη· (πως γαρ ο τα παντα ειδως πριν γενεσεως αυτων;) αλλ'
ανθρωπινως αμφοτερα ειρηται. Ὥσπερ γαρ οταν λεγηι, οτι Ἐρευναι τας καρδιας των
ανθρωπων, ουκ αγνοιας την ερευναν δεικνυσιν, αλλ' ακριβους ειδησεως· ουτω δη
και οταν λεγηι οτι Ἐπειρασεν, ουδεν αλλο φησιν, αλλ' η οτι ηπιστατο ακριβως. Καν
ετερον δε εστιν ειπειν, οτι δοκιμωτερον αυτον ειργαζετο, ωσπερ ουν τον Ἀβρααμ
τοτε, ουτω και τουτον δια της τοιαυτης ερωτησεως εναγων νυν 59.241 εις την
ακριβη του σημειου γνωσιν. ∆ια δη τουτο και ο ευαγγελιστης, ινα μη τηι ασθενειαι της
λεξεως εναπομεινας, υποπτευσηις τι ατοπον περι των ειρημενων, επηγαγεν· Αυτος
γαρ ᾔδει τι εμελλε ποιειν. Πλην εκεινο παρατηρειν αναγκαιον, πως, οταν ηι υπονοια
πονηρα, ευθυς αυτην ο ευαγγελιστης μετα πολλης επιδιορθουται της σπουδης.
Ὥσπερ ουν ενταυθα, ινα μη τι τοιουτον υποπτευσωσιν οι ακουοντες, προσεθηκε την
επιδιορθωσιν, ειπων· Αυτος γαρ ᾔδει τι εμελλε ποιειν· ουτω και εκει λεγων, οτι
εδιωκον αυτον οι Ἰουδαιοι, Ου μονον οτι ελυε το σαββατον, αλλ' οτι και Πατερα
ιδιον ελεγε τον Θεον, ισον εαυτον ποιων τωι Θεωι· ει μη αποφασις ην αυτου του
Χριστου δια των εργων βεβαιουμενη, προσεθηκεν αν κακει την επιδιορθωσιν
ταυτην. Ει γαρ εν οις αυτος λεγει, υφοραται ο ευαγγελιστης, μη τις υποπτευσηι·
πολλωι μαλλον εν οις ετεροι περι αυτου τουτο ελεγον, υπειδετο αν, ει μη
προσηκουσαν εωρα περι αυτου κρατουσαν υπονοιαν. Ἀλλ' ουκ εποιησεν· ᾔδει γαρ
αυτου την γνωμην ουσαν τουτο και ψηφον ακινητον. ∆ια τουτο ειπων, Ἴσον εαυτον
ποιων τωι Θεωι, ουκ εχρησατο επιδιορθωσει τινι τοιαυτηι· ου γαρ εκεινων ην υπονοια
διεφθαρμενη το λεγομενον, αλλ' αποφασις αυτου κεκυρωμενη δια των εργων.
Ἐρωτηθεντος τοινυν του Φιλιππου, Φησιν Ἀνδρεας ο αδελφος Σιμωνος Πετρου·
Ἔστιν ωδε παιδαριον εχον πεντε αρτους κριθινους, και δυο οψαρια· αλλα ταυτα τι
εστιν εις τοσουτους; Ὑψηλοτερος μεν του Φιλιππου ο Ἀνδρεας, ου μην εις το παν
εφθασε. Οιμαι δε μηδε απλως τουτο ειπειν, αλλ' ακηκοοτα αυτον των προφητων τα
θαυματα, και πως Ἑλισσαιος εποιησε το επι των αρτων σημειον. ∆ια δη τουτο ανεβη
μεν επι τι υψος, ουκ ισχυσε δε προς αυτην φθασαι την κορυφην. Μαθωμεν εντευθεν
οι τηι τρυφηι προσεχοντες, τινα εσιτουντο οι θαυμαστοι ανδρες εκεινοι και μεγαλοι,
 
 

174

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τηι ποσοτητι των επιφερομενων και τηι ποιοτητι την ευτελειαν αυτων της
τραπεζης ιδωμεν τε και μιμησωμεθα. Τα γουν εξης τουτων πολλης ασθενειας. Μετα
γαρ το ειπειν, Ἔχει πεντε αρτους κριθινους, επηγαγεν· Ἀλλα ταυτα τι εστιν εις
τοσουτους; Ἐνομιζε γαρ οτι απο μεν ελαττονων ελαττονα, απο δε πλειονων πλειονα
εμελλε ποιειν ο θαυματουργων· οπερ ουκ ην. Ὁμοιως γαρ ην αυτωι ευκολον απο τε
πλειονων, απο τε ελαττονων ποιησαι πηγασαι των αρτων την φυσιν. Ου γαρ υλης
εδειτο της υποκειμενης· αλλ' ωστε μη δοξαι την κτισιν αλλοτριαν ειναι της αυτου
σοφιας, ως οι μετα ταυτα διαβαλλοντες οι τα Μαρκιωνος νοσησαντες ελεγον, αυτηι
τηι κτισει κεχρηται προς την υποθεσιν των θαυματων. Ἐπει ουν απεγνωσαν
αμφοτεροι οι μαθηται, τοτε θαυματουργει λοιπον· ουτω γαρ μαλλον εκερδαναν,
προτερον ομολογησαντες του πραγματος την δυσκολιαν, ινα οταν γενηται, μαθωσι
του Θεου την δυναμιν. Ἐπειδη γαρ γινεσθαι σημειον εμελλε το και προφηταις
κατορθωθεν, ει και μη ομοιως· εμελλε δε και ευχαριστησας αυτο προτερον ποιειν·
ινα μη εις ασθενη τινα καταπεσωσιν υπονοιαν, ορα πως αυτο και τωι τροπωι δια
παντων επηρε και την διαφοραν εδειξεν. Ουπω γαρ των αρτων φανεντων, το θαυμα
ποιει, ινα μαθηις οτι τα μη οντα ως οντα αυτωι υφεστηκε, καθαπερ ο Παυλος φησιν· Ὁ
καλων τα μη οντα ως οντα. Ὡς ετοιμου γαρ και παρεσκευασμενης της τραπεζης,
εκελευσεν αυτους 59.242 ευθεως αναπεσειν. Ουτω και δια τουτου την διανοιαν των
μαθητων ανεστησεν. Ὅτι δε και εκερδαναν απο της ερωτησεως, ευθεως υπηκουσαν,
και ουκ εθορυβηθησαν, ουδε ειπον· τι ποτε τουτο εστι; πως κελευεις αναπεσειν,
ουδενος εν τωι μεσωι φαινομενου; Ουτω και προ της οψεως του σημειου πιστευειν
ηρξαντο οι παρα την αρχην τοσουτον απιστησαντες ως ειπειν, Ποθεν αγορασομεν
αρτους; οτι και μετα προθυμιας ανεκλιναν τους οχλους. Ἀλλα τι δηποτε τον
παραλυτικον μελλων ανορθουν ουκ ευχεται, ουδε τον νεκρον εγειρων, ουδε την
θαλατταν χαλινων· ενταυθα δε επι των αρτων τουτο ποιει; ∆εικνυς οτι τους τροφης
αρχομενους ευχαριστειν δει τωι Θεωι. Και αλλως δε, επι των ελαττονων αυτο μαλιστα
εργαζεται, ινα μαθηις οτι ου δεομενος αυτο ποιει. Ει γαρ δεομενος, πολλωι μαλλον επι
των μειζονων αν αυτο εποιησεν. Ὁ δε εκεινα αυθεντιαι ποιησας, ευδηλον οτι και
ταυτα συγκαταβατικως επραττεν. γʹ. Ἔτι τε και οτι οχλος πολυς ην παρων, και
εχρην αυτους πεισθηναι, οτι κατα γνωμην Θεου παρεγενετο. ∆ια τουτο οταν μεν
μονος ποιηι τι σημειον, ουδεν τοιουτον επιδεικνυται· οταν δε επι πολλων αυτο ποιηι,
ωστε πιστευσαι αυτους οτι ουκ αντιθεος τις εστιν, ουδε εναντιος τωι γεγεννηκοτι, δια
της ευχαριστιας αναιρει την υποψιαν. Και εδωκε τοις ανακειμενοις, και
ενεπλησθησαν. Ειδες ποσον δουλου και δεσποτου το μεσον; Ἐκεινοι μεν γαρ εκ
μετρου εχοντες την χαριν, ουτως εθαυματουργουν· ο δε Θεος απολελυμενηι δυναμει
ποιων, μετα πολλης απαντα ειργαζετο της περιουσιας. Και ειπε τοις μαθηταις·
Συναγαγετε τα περισσευσαντα κλασματα. Οι δε συνηγαγον, και εγεμισαν δωδεκα
κοφινους. Ουκ επιδειξις ην τουτο περιττη, αλλ' ωστε μη φαντασιαν νομισθηναι το
πραγμα· δια δη τουτο και εξ υποκειμενης υλης δημιουργει. Τινος δε ενεκεν ου τοις
οχλοις εδωκεν βαστασαι, αλλα τοις μαθηταις; Ὅτι μαλιστα τουτους παιδευσαι
ηβουλετο τους μελλοντας ειναι διδασκαλους της οικουμενης. Το μεν γαρ πληθος
ουδεν μεγα εμελλε καρπωσασθαι εκ των θαυματων τεως· ευθεως γουν
επελανθανοντο αυτοι, και ᾔτουν ετερον θαυμα· ουτοι δε ου τα τυχοντα κερδαινειν
εμελλον. Ἦν δε και τωι Ἰουδαι κατακριμα το γινομενον ου το τυχον, βασταζοντι τον
κοφινον. Ὅτι δε της αυτων παιδευσεως ενεκεν ταυτα εγενετο, εκ του ειρημενου
υστερον δηλον, ουπερ ανεμνησεν αυτους λεγων· Ουπω νοειτε ποσους κοφινους
ελαβετε; Και το ισαριθμους ειναι τοις μαθηταις τους κοφινους των λειψανων, της
αυτης ενεκεν αιτιας γεγονεν. Ὕστερον δε επειδη επαιδευθησαν, ουκ ετι τοσουτους,
αλλα σπυριδας επτα. Ἐγω δε ου το πληθος θαυμαζω των γεγονοτων αρτων μονον,
 
 

175

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα μην μετα του πληθους και την ακριβειαν του περισσευματος, οτι ουτε πλειον
ουτε ελαττον εποιησε περισσευθηναι, αλλα τοσουτον οσον εβουλετο, προειδως ποσα
αναλωσουσιν· οπερ αφατου δυναμεως ην. Ἐπιστουτο μεν ουν τα κλασματα το
γεγονος, αμφοτερα εμφαινοντα, και οτι ου φαντασια τις ην τα γεγενημενα, και οτι
εξ εκεινων ην ων ετραφησαν. Το δε των ιχθυων, τοτε μεν υποκειμενων εγενετο·
υστερον δε μετα την αναστασιν, ουκ ετι εξ υλης υποκειμενης. Τινος ενεκεν; Ἵνα
μαθηις οτι και νυν τηι υληι εκεχρητο, ου δι' ενδειαν, ουδε δεομενος υποβαθρας, αλλ'
ωστε τα των αιρετικων εμφραξαι στοματα. Οι δε οχλοι ελεγον, οτι Ουτος εστιν
αληθως ο προφητης. Ὢ γαστρι 59.243 μαργιας υπερβολη· μυρια τουτων ειργασατο
θαυμαστοτερα, και ουδαμου τουτο ωμολογησαν, αλλ' οτε ενεπλησθησαν. Ἄρα εκ
τουτου δηλον, οτι προφητην τινα προσεδοκων εξαιρετον. Και γαρ εκεινοι ελεγον· Συ
ει ο προφητης; και ουτοι· Ουτος εστιν ο προφητης. Ὁ γουν Ἰησους, γνους οτι
μελλουσιν ερχεσθαι και αρπαζειν αυτον, ινα ποιησωσιν αυτον βασιλεα, ανεχωρησεν
εις το ορος. Βαβαι ποση της γαστριμαργιας η τυραννις! ποση της γνωμης η ευκολια!
ουκ ετι αυτοις της του σαββατου παραβασεως μελει· ουκ ετι ζηλουσιν υπερ Θεου,
αλλα παντα εῤριπτο, της γαστρος αυτοις εμπλησθεισης. Και προφητης ην παρ'
αυτοις, και βασιλεα χειροτονειν εμελλον· ο δε Χριστος φευγει. Τι δηποτε; Παιδευων
ημας των κοσμικων καταφρονειν αξιωματων, και δεικνυς οτι ουδενος δειται των
επι γης. Ὁ γαρ παντα ευτελη επιλεξαμενος, και μητερα, και οικιαν, και πολιν, και
ανατροφην, και ιματιων στολην, ουκ εμελλεν υστερον απο των εν τηι γηι φαινεσθαι.
Τα μεν γαρ απο των ουρανων, λαμπρα τε ην και μεγαλα, αγγελοι τε και αστηρ, και
Πατηρ βοων, και Πνευμα μαρτυρουν, και προφηται ποῤρωθεν ανακηρυττοντες· τα δε
εν τηι γηι παντα ευτελη, ινα και ουτω μειζονως η δυναμις φαινηται. Ἦλθε δε και
παιδευων ημας καταφρονειν των ενταυθα, και μηδαμου τεθηπεναι μηδε
εκπληττεσθαι τα του βιου λαμπρα, αλλα καταγελαιν απαντων τουτων, και των
μελλοντων εραιν. Ὁ γαρ τα ενταυθα θαυμαζων, ου θαυμασεται τα εν τοις ουρανοις.
∆ια τουτο και τωι Πιλατωι ελεγεν· Ἡ εμη βασιλεια ουκ εστιν εντευθεν· ινα μη δοξηι
λοιπον ανθρωπινωι φοβωι και δυναστειαι προς το πειθειν αποκεχρησθαι. Πως ουν
ειπεν ο προφητης· Ἰδου ο βασιλευς σου ερχεται σοι πραυς, και επιβεβηκως επι
υποζυγιον; Ὅτι βασιλειαν εκεινην λεγει, την εν τοις ουρανοις, αλλ' ουχι ταυτην. ∆ια
δη τουτο παλιν ελεγε· ∆οξαν παρα ανθρωπου ου λαμβανω. δʹ. Μαθωμεν τοινυν,
αγαπητοι, της τιμης της παρα ανθρωποις καταφρονειν και μη εφιεσθαι. Τετιμημεθα
γαρ τιμην μεγιστην, και προς ην αυτη παραβαλλομενη, υβρις και γελως και
κωμωιδια οντως εστιν· ωσπερ ουν και ο πλουτος ουτος προς εκεινον πενια, και η ζωη
αυτη χωρις εκεινης νεκρωσις (Ἄφες, φησι, τους νεκρους θαψαι τους εαυτων
νεκρους)· ουτω και η δοξα αυτη προς εκεινην αισχυνη και γελως εστι. Μη τοινυν
αυτην διωκωμεν. Ει γαρ οι παρεχοντες αυτην σκιας και ονειρων εισιν ευτελεστεροι,
πολλωι μαλλον αυτη η δοξα· ∆οξα γαρ ανθρωπου ως ανθος χορτου. Τι δε ανθους
χορτου ευτελεστερον γενοιτ' αν; Ει δε και μονιμος ην, τι την ψυχην ωφελησαι
ισχυσεν αν; Ουδεν· αλλα και καταβλαπτει τα μεγιστα, δουλους ποιουσα, δουλους
αργυρωνητων χειρους, δουλους ουχ ενι δεσποτηι μονον, αλλα και δυσι και τρισι και
μυριοις διαφορα επιταττουσιν υπακουοντας. Ποσωι βελτιον ελευθερον ειναι, η
δουλον, ελευθερον μεν της των ανθρωπων δουλειας, δουλον δε της του Θεου
δεσποτειας; Ὅλως δε ει βουλει δοξης εραιν, ερα δοξης, αλλα της αθανατου. Και γαρ
λαμπροτερον αυτης το θεατρον, και μειζον το κερδος. Ουτοι μεν γαρ σε κελευουσι
δαπανωμενον αρεσκειν αυτοις· ο δε Χριστος τουναντιον απαν. Και γαρ
εκατονταπλασιονα σοι διδωσι των διδομενων 59.244 παρα σου, και ζωην αιωνιον
τουτοις προστιθησι. Τι τοινυν βελτιον, εν τηι γηι, η εν τοις ουρανοις, υπο ανθρωπων,
η υπο Θεου θαυμαζεσθαι; επι ζημιαι, η επι κερδει; στεφανουσθαι προς μιαν ημεραν, η
 
 

176

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς απειρους αιωνας; ∆ος τωι δεομενωι, και μη δωις τωι ορχουμενωι, ινα μη μετα των
σων χρηματων και την ψυχην απολεσηις την εκεινου. Συ γαρ αιτιος ει της απωλειας
της εκεινου δια της ακαιρου φιλοτιμιας. Ει γαρ οι επι της ορχηστρας ᾔδεσαν οτι το
επιτηδευμα αυτοις ακερδες εμελλεν εσεσθαι, παλαι αν επαυσαντο ταυτα
επιτηδευοντες· οταν δε σε κροτουντα, συντρεχοντα, αναλισκοντα, απαντα τα σαυτου
δαπανωντα θεασωνται, καν μη βουλωνται τουτο μετιεναι, τηι του κερδους επιθυμιαι
κατεχονται. Ει δε εγνωσαν, οτι ουδεις αν επαινεσειε τα εκεινων, ταχεως αν
απεστησαν των πονων δια το ακερδες· οταν δε ιδωσι το πραγμα παρα πολλων
θαυμαζομενον, γινεται δελεαρ αυτοις ο των αλλων επαινος. Ἀποστωμεν τοινυν της
ακερδους δαπανης· μαθωμεν επι τισιν αναλισκειν και ποτε χρη. Μη δη αμφοτερωθεν
παροξυνωμεν τον Θεον, και συναγοντες οθεν ου χρη, και σκορπιζοντες εις απερ ου
δει. Ποσης γαρ ουκ αν αξιον ειη οργης, οταν τηι πορνηι διδωις, παρατρεχων τον
πενητα; Ει γαρ και εκ δικαιων πονων παρειχες, ουχι εγκλημα ην το πραγμα, μισθον
κακιας παρεχειν, και υπερ ων κολαζειν εχρην, υπερ τουτων τιμαιν; Ὅταν δε και
ορφανους αποδυων, και χηρας αδικων, τρεφηις ασελγειαν, εννοησον ηλικον τοις
ταυτα τολμωσιν εσται το πυρ. Ἄκουσον τι φησιν ο Παυλος· Ου μονον αυτα ποιουσιν,
αλλα και συνευδοκουσι τοις πρασσουσι. Ταχα σφοδρως υμων καθηψαμεθα, αλλα καν
ημεις μη καθαψωμεθα, αι δια των πραγματων μενουσι τιμωριαι τους αδιορθωτα
αμαρτανοντας. Τι ουν οφελος εν τοις λογοις χαριζεσθαι τοις δια των εργων
κολαζεσθαι μελλουσι; Συνευδοκεις τωι ορχουμενωι, επαινεις και θαυμαζεις; Ουκουν
εκεινου γεγονας χειρων. Τωι μεν γαρ η πενια συγγνωμην διδωσιν, ει και λογον ουκ
εχουσαν· συ δε και ταυτης απεστερησαι της απολογιας. Κακεινον μεν εαν ερωμαι, τι
δηποτε τας αλλας τεχνας αφεις, επι ταυτην ηλθες την εναγη και μιαραν; ερει, οτι
εξεστιν ολιγα πονουντα, πολλα καρπουσθαι. Σε δε εαν ερωμαι, τι δηποτε θαυμαζεις
τον εν ασελγειαι βιουντα και επι λυμηι ζωντα πολλων; ουκ εχεις επι την αυτην
προφασιν καταφευγειν, αλλα αναγκη κατω κυπτειν, και αισχυνεσθαι και ερυθριαιν.
Ει δε παρ' ημων ευθυνας απαιτουμενος ουδεν αν σχοιης ειπειν, οταν το φοβερον
εκεινο και απαραιτητον παραγενηται δικαστηριον, ενθα των νοηματων, και
πραγματων, και παντων τινομεν ευθυνας, πως στησομεθα; ποιοις οφθαλμοις τον
κριτην οψομεθα; τι ερουμεν; τι απολογησομεθα; ποιαν ευλογον, ποιαν αλογον
προβαλουμεθα προφασιν; την της δαπανης; την της τερψεως; η την της ετερων
απωλειας, ους δια της εκεινου τεχνης απολλυμεν; Ουκ εστιν ουδεν ειπειν, αλλ'
αναγκη κολαζεσθαι κολασιν τελος ουκ εχουσαν, περας ουκ επισταμενην. Ὅπερ ινα
μη γενηται, εντευθεν ηδη παντα φυλαξωμεθα, ινα μετα χρηστης ελπιδος
απελθοντες, τυχωμεν των αιωνιων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

59.245 ΟΜΙΛΙΑ ΜΓʹ. Ὡς δε οψια εγενετο, κατεβησαν οι μαθηται αυ του
εις την θαλασσαν. Και αναβαντες εις το πλοιον, ηρχοντο εις το περαν
της θαλασσης εις Καπερναουμ. Και σκοτια ηδη εγενετο, και ουκ
εληλυθει προς αυτους ο Ἰησους. Ἥ τε θαλασσα, ανεμου μεγαλου
πνεοντος, διηγειρετο.
αʹ. Ουχι παρων τοις μαθηταις ο Χριστος σωματικως μονον, αλλα και μακραν
γενομενος το συμφερον οικονομει. Και γαρ ευπορος ων και ευμηχανος, δια των
εναντιων πραγματων εν και το αυτο κατασκευαζει. Ὅρα γουν και ενταυθα τι ποιει.
 
 

177

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀφιησι τους μαθητας, και ανερχεται εις το ορος. Οι δε του διδασκαλου
απολειφθεντες, ως οψια εγενετο, κατεβησαν εις την θαλασσαν· και μεχρι μεν της
εσπερας περιεμενον αυτον, ηξειν προσδοκωντες προς αυτους. Γενομενης δε εσπερας,
ουκ ετι ανεχονται μη επιζητησιν αυτου ελθειν· τοσουτος αυτους κατειχεν ερως.
Ουδε γαρ ειπον· Ἑσπερα νυν εστι, και νυξ κατελαβε, που νυν απελευσομεθα;
επικινδυνος ο τοπος, επισφαλης ο καιρος· αλλ' υπο του ποθου πυρουμενοι, ενεβησαν
εις το πλοιον. Ου γαρ απλως ο ευαγγελιστης και τον καιρον επισημαινεται, αλλ'
ωστε δια τουτου την θερμην αυτων αγαπην εμφηναι. Τινος ουν ενεκεν αφιησιν
αυτους και αναχωρει; μαλλον δε, τινος ενεκεν φαινεται παλιν μονος επι της
θαλασσης βαδιζων; Ἐκεινωι μεν διδασκων αυτους ποσον εστιν η απολειψις, και τον
ποθον εργαζομενος μειζονα· τουτωι δε παλιν την εαυτου δυναμιν ενδεικνυμενος.
Ὥσπερ γαρ εν τηι διδασκαλιαι ου μετα του οχλου παντα ηκουον, ουτω και επι των
σημειων ου μετα του πληθους παντα εωρων. Ἐχρην γαρ αυτους μελλοντας
εγχειριζεσθαι της οικουμενης την προστασιαν, εχειν τι των λοιπων πλεον. Και ποια
σημεια καθ' εαυτους ειδον; φησι. Την μεταμορφωσιν την επι του ορους, τουτο το επι
της θαλασσης, τα μετα την αναστασιν πολλα και μεγαλα οντα. Ἐγω δε και ετερα
στοχαζομαι απο τουτων. Ἤρχοντο δε εις Καπερναουμ, το μεν σαφες ουκ ειδοτες,
εκει δε προσδοκωντες, ευρησειν αυτον, η και κατα μεσον τον πλουν. Τουτο γουν ο
Ἰωαννης ηινιξατο ειπων, οτι σκοτια ηδη εγεγονει, και ουκ εληλυθει προς αυτους ο
Ἰησους, η τε θαλασσα μεγαλου ανεμου πνεοντος διηγειρετο. Τι ουν εκεινοι;
Ταρασσονται· πολλα δε ην τα τουτο ποιειν αυτους αναγκαζοντα, και πολλαχοθεν·
και γαρ και απο του καιρου· σκοτια γαρ ην· και απο του χειμωνος· η γαρ θαλασσα
διηγειρετο· και απο του τοπου· ου γαρ ησαν εγγυς της γης, αλλ' Ἐληλακοτες ως
σταδιους εικοσιπεντε· και απο του παραδοξου το τελευταιον· Θεωρουσι γαρ αυτον
επι της θαλασσης περιπατουντα· οις και ταραχθεισι σφοδρα λεγει· Ἐγω ειμι, μη
φοβεισθε. Τινος ουν ενεκεν εφανη; ∆εικνυς οτι αυτος εστιν ο τον χειμωνα λυσων.
Τουτο γαρ ενεφηνεν ο ευαγγελιστης ειπων, οτι Ἤθελον λαβειν αυτον· και ευθεως το
πλοιον εγγυς της γης εγενετο. Ου γαρ μονον ασφαλη, αλλα και εξ ουριων αυτοις
παρεσχε τον πλουν. Τωι οχλωι δε ουκ επεδειξεν εαυτον επι της θαλασσης
περιπατουντα· μειζον γαρ η κατα την εκεινων ασθενειαν το σημειον ην. Ἀλλ' ουδε
τοις μαθηταις ωφθη 59.246 επι πολυ τουτο ποιων, αλλα αμα τε ωφθη, και απεστη απ'
αυτων. Ἐμοι δε και τουτο δοκει το σημειον ετερον ειναι του παρα τωι Ματθαιωι
κειμενου Και οτι ετερον, πολλαχοθεν δηλον. Πολλακις γαρ τα αυτα ποιει σημεια,
ωστε παρασκευασαι μη μονον σφοδρα ξενιζεσθαι τους ορωντας, αλλα και μετα
πολλης αυτα δεχεσθαι πιστεως. Ἐγω ειμι, μη φοβεισθε. Μετα του ρηματος και την
δειλιαν εξεβαλεν απο της εκεινων ψυχης. Ἀλλαχου δε ουχ ουτω ποιει. ∆ια τουτο
γουν και ο Πετρος ελεγε· Κυριε, ει συ ει, κελευσον με προς σε ελθειν. Ποθεν ουν τοτε
μεν ουκ ευθεως τουτο εδεξαντο, νυν δε επεισθησαν; Ὅτι τοτε μεν ετι ο χειμων
επεμενε σαλευων το πλοιον· νυν δε μετα της φωνης η γαληνη παρεγενετο· η ει μη
τουτο, το προτερον εκεινο εστιν οπερ εφθην ειπων, οτι πολλακις τα αυτα ποιων
σημεια, ευπαραδεκτα τωι χρονωι τα δευτερα απο των προτερων ειργαζετο. Τινος δε
ενεκεν ουκ ανεβη εις το πλοιον; Το θαυμα μειζον εργασασθαι βουλομενος, και αμα
την θεοτητα αυτοις εκκαλυψαι τρανοτερον, και δειξαι οτι τοτε ευχαριστησας, ουχι
δεομενος βοηθειας τουτο εποιησεν, αλλ' εκεινοις συγκαταβαινων. Και ειασε μεν
γενεσθαι τον χειμωνα, ινα αει αυτον επιζητωσιν· επαυσε δε παλιν ευθεως, ινα την
δυναμιν αυτου γνωρισηι· ουκ ενεβη δε εις το πλοιον, ινα το θαυμα μειζον εργασηται.
Τηι επαυριον ο οχλος ο εστηκως ιδων οτι αλλο πλοιαριον ουκ ην εκει, ει μη εν εις ο
ανεβησαν οι μαθηται αυτου, και οτι ο Ἰησους ου συνεισηλθεν· ενεβησαν και αυτοι
εις ετερα πλοιαρια, ελθοντα απο Τιβεριαδος. Και τινος ενεκεν ακριβολογειται ο
 
 

178

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰωαννης; διατι γαρ ουκ ειπεν, οτι Οι δε οχλοι τηι εξης περασαντες απηλθον; Ἕτερον
τι ημας βουλεται διδαξαι. Ποιον τουτο; Ὅτι και τοις οχλοις, ει και μη ουτω φανερως,
εδωκε γουν ομως λανθανοντως υπονοησαι το γεγενημενον. Ειδον γαρ, φησιν, οτι
πλοιαριον αλλο ουκ ην εκει, ει μη εν, και οτι Ἰησους ου συνεισηλθε, και εμβαντες εις
τα εκ Τιβεριαδος πλοιαρια, Ἦλθον ζητουντες τον Ἰησουν εις Καπερναουμ. Τι γαρ ην
ετερον υποπτευσαι, αλλ' η οτι την θαλασσαν πεζευων παρεγενετο; Ουδε γαρ ενι
ειπειν, οτι ετερωι πλοιωι διεβη. Ἓν γαρ ην, φησιν, εις ο ενεβησαν οι μαθηται αυτου.
Ἀλλ' ομως μετα θαυμα τηλικουτον ελθοντες, ουκ ηρωτησαν αυτον πως διεβη, πως
παρεγενετο, ουδε εζητησαν το τοσουτον σημειον μαθειν· αλλα τι φασι; Ῥαββι, ποτε
ωδε γεγονας; Πλην ει μη το Ποτε τις ενταυθα λεγοι αντι του Πως ειρησθαι παρ'
αυτων. βʹ. Ἄξιον δε και εντευθεν συνιδειν την ευκολον αυτων γνωμην, Οι γαρ
λεγοντες, Ουτος εστιν ο προφητης, οι σπουδαζοντες αρπασαι και ποιησαι βασιλεα,
ευροντες αυτον, ουδεν τοιουτον βουλευονται, αλλα το θαυμα εκβαλοντες, ως εγωγε
οιμαι, ουκ ετι λοιπον υπερ των προτερων θαυμαζουσι. ∆ια τουτο αρα επεζητουν,
βουλομενοι παλιν τραπεζης απολαυειν, 59.247 οιας και προτερον. ∆ιεβησαν μεν ουν
την ερυθραν θαλασσαν και Ἰουδαιοι, Μωυσεως ηγουμενου, αλλα πολυ το μεσον
ενταυθα. Ὁ μεν γαρ ευχομενος και ως δουλος παντα ειργαζετο· ουτος δε, μετα
εξουσιας απασης. Κακει μεν, νοτου τοτε πνεοντος, ειξε το υδωρ, ωστε επι ξηρας
ποιησαι παρελθειν· ενταυθα δε το θαυμα μειζον εγινετο. Μενουσα γαρ επι της
οικειας φυσεως η θαλασσα, ουτως εφερε τον ∆εσποτην επι των νωτων, μαρτυρουσα
εκεινηι τηι ρησει τηι λεγουσηι· Ὁ περιπατων επι θαλασσης ως επι εδαφους. Εικοτως δε
μελλων εις Καπερναουμ εμβαλειν την σκληραν και απειθη, το σημειον των αρτων
ειργασατο· ου μονον τοις εν αυτηι γινομενοις, αλλα και τοις εξω της πολεως
θαυματουργουμενοις, μαλαξαι βουλομενος των εν αυτηι την απειθειαν. Το γαρ
οχλους παραγενεσθαι τοσουτους εις την πολιν εκεινην, πολλην τεθειμενους
σπουδην, ποιον ουκ ην ικανον μαλαξαι λιθον; Ἀλλ' ουκ εκεινοι τοιουτον ουδεν
επαθον, αλλα παλιν τροφης επεθυμουν σωματικης· διο και ονειδιζονται παρα του
Ἰησου. Ταυτα ουν ειδοτες, αγαπητοι, ευχαριστωμεν τωι Θεωι, και των αισθητων μεν
ενεκεν, πολλωι δε μαλλον των πνευματικων. Ουτω γαρ και αυτος βουλεται, και δια
ταυτα και εκεινα διδωσι, τους ατελεστερους εναγων τουτοις και προπαιδευων,
επειδη προς τον κοσμον ετι κεχηνασιν. Ἀλλ' οταν αυτα λαβοντες, εν αυτοις
εναπομεινωσιν, εγκαλουνται και επιτιμωνται. Ἐπει και επι του παραλυτικου πρωτον
εκεινο εβουλετο δουναι, αλλ' ουκ ηνειχοντο οι παροντες. Ειποντος γαρ, οτι
Ἀφεωνται σου αι αμαρτιαι, ελεγον· Ουτος βλασφημει. Μη δη, παρακαλω, τοιουτον
παθωμεν τι ημεις, αλλ' εκεινων ημιν πλειων εστω λογος. ∆ιατι; Ὅτι των
πνευματικων παροντων, ουδεμια απο της των σαρκικων απουσιας γινεται βλαβη·
εκεινων δε ουκ οντων, τις εσται ημιν λοιπον ελπις; τις δε παραμυθια; ∆ιο χρη περι
τουτων αει τον Θεον παρακαλειν, και ταυτα αιτειν. Τοιαυτα γαρ και ο Χριστος ημας
ευχεσθαι εδιδαξεν. Καν αναπτυξωμεν την ευχην εκεινην, ουδεν ευρησομεν εν αυτηι
σαρ 59.248 κικον, αλλα παντα πνευματικα. Και αυτο δε το μικρον, εκεινο το
αισθητον, τωι τροπωι γινομενον πνευματικον. Το γαρ παραινειν μηδεν πλεον
επιζητειν του αρτου του επιουσιου, τουτεστι, του καθημερινου, πνευματικης αν ειη
και φιλοσοφου διανοιας. Τα δε προ τουτου ορα· Ἁγιασθητω το ονομα σου· ελθετω η
βασιλεια σου· γενηθητω το θελημα σου, ως εν ουρανωι, και επι της γης. Ειτα ειπων το
αισθητον εκεινο, ταχεως απηλλαγη αυτου, και παλιν επι την πνευματικην ηλθε
διδασκαλιαν, Ἄφες ημιν τα οφειληματα ημων, λεγων, ως και ημεις αφιεμεν τοις
οφειλεταις ημων. Ουδαμου αρχην, ουδαμου πλουτον, ουδαμου δοξαν, ουδαμου
δυναστειαν, αλλα παντα εις ψυχης ωφελειαν συντελουντα ενεθηκε τηι ευχηι· ουδεν
γηινον, αλλα παντα ουρανια. Ει τοινυν κελευομεθα απεχεσθαι των βιωτικων και
 
 

179

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παροντων, πως ουκ αν ειημεν αθλιοι και ταλαιπωροι ταυτα αιτουντες παρα Θεου, α
εκελευσε και εχοντας εκβαλλειν, φροντιδος απαλλαττων ημας, υπερ ων δε επεταξε,
μηδεμιαν τιθεσθαι σπουδην· μαλλον δε μητε εχειν μητε επιθυμειν; Τουτο γαρ εστι το
βαττολογειν. ∆ια τουτο και ευχομενοι ουκ ανυομεν. Πως ουν οι πονηροι, φησι,
πλουτουσι; πως οι αδικοι και μιαροι, αρπαζοντες, πλεονεκτουντες; Ου του Θεου
παρεχοντες, απαγε. Και πως ο Θεος συγχωρει; Ὅτι και τωι πλουσιωι τοτε συνεχωρησε,
μειζονι τηρων αυτον κολασει. Ἄκουσον ουν και τι φησι προς αυτον· Τεκνον,
απελαβες τα αγαθα σου, και Λαζαρος τα κακα· και νυν ουτος παρακαλειται, συ δε
οδυνασαι. Ἵν' ουν μη και ημεις ταυτης ακουσωμεν της φωνης, τρυφωντες εικη και
ματην, και πολλα συναγοντες εαυτοις αμαρτηματα, τον αληθη πλουτον ελωμεθα και
την ακριβη φιλοσοφιαν, ωστε τυχειν των επηγγελμενων αγαθων· ων γενοιτο
παντας ημας μετασχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.247 ΟΜΙΛΙΑ Μ∆ʹ. Ἀπεκριθη αυτοις ο Ἰησους, και
ειπεν· «Ἀμην, αμην λεγω υμιν, ζητειτε με, ουχ οτι ειδετε ση μεια, αλλ' οτι εφαγετε
εκ των αρτων, και εχορ τασθητε. Ἐργαζεσθε μη την βρωσιν την απολ λυμενην, αλλα
την βρωσιν την μενουσαν εις ζωην αιωνιον.» αʹ. Το προσηνες και λειον ου πανταχου
χρησιμον, αλλ' εστιν οτε και του πληκτικωτερου δει τωι διδασκαλωι. Ὅταν γαρ
νωθης ηι ο μαθητης και παχυς, κεντρωι χρησθαι προς αυτον λοιπον χρη, ωστε της
πολλης καθικεσθαι νωθειας. Τουτο και ο Υιος του Θεου πεποιηκεν, αλλαχου τε
πολλαχου, και εν τωι παροντι τοπωι. Ἐλθοντων γαρ των οχλων και ευροντων τον
Ἰησουν, και κολακευοντων αυτον, και λεγοντων· Ῥαββι, ποτε ωδε γεγονας; δεικνυς
οτι της παρα ανθρωπων ουκ εφιεται τιμης, αλλ' εν μονον οραι, την σωτηριαν αυτων,
επιπληκτικως αυτοις αποκρινεται· ου ταυτηι μονον διορθωσαι βουλομενος, αλλα και
τωι την διανοιαν αυτων εκκαλυψαι και εις μεσον αγαγειν. Τι γαρ φησιν; Ἀμην, αμην
λεγω υμιν· μετα διορισμου και βεβαιωσεως· ζητειτε με, ουχ οτι ειδετε σημεια, αλλ'
οτι εφαγετε εκ των αρτων, και εχορτασθητε. Πληττει μεν τωι λογωι και ελεγχει, αλλ'
ουκ αποτομως και σφοδρα, αλλα μετα πολλης της φειδους τουτο ποιων. Ου γαρ
ειπεν, Ὦ λαιμαργοι και γαστριδουλοι, τοσαυτα εθαυματουργησα, και ουδαμου ουτε
ηκολουθησατε, ουτε εθαυμασατε τα γεγε 59.248.40 νημενα· αλλα προσηνως ουτω
πως και ηρεμα, Ζητειτε με, ουχ οτι ειδετε σημεια, αλλ' οτι εφαγετε εκ των αρτων, και
εχορτασθητε· ου περι των παρελθοντων μονον, αλλα και περι του παροντος σημειου
εμφαινων. Μονονουχι γαρ τουτο λεγει, δι' ων προς αυτους αποτεινεται· Ου το θαυμα
υμας εξεπληξε το επι τοις αρτοις, αλλα το εμπλησθηναι. Και οτι ου
καταστοχαζομενος αυτων ελεγεν, ευθεως εδειξαν εκεινοι. Και γαρ δια τουτο παλιν
ηλθον, ως μελλοντες των αυτων απολαυσεσθαι. ∆ια τουτο και ελεγον· Οι πατερες
ημων εφαγον το μαννα εν τηι ερημωι· παλιν επι τροφην αυτον ελκοντες σαρκικην,
οπερ ην εγκλημα και κατηγορια μεγιστη. Ἀλλ' αυτος ουχ ισταται μεχρι των ελεγχων,
αλλα και διδασκαλιαν τουτοις προστιθησι, λεγων· Ἐργαζεσθε μη την βρωσιν την
απολλυμενην, αλλα την βρωσιν την μενουσαν εις ζωην αιωνιον, ην ο Υιος του
ανθρωπου διδωσιν υμιν. Τουτον γαρ ο Πατηρ εσφραγισεν ο Θεος. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστι· Μηδεις υμιν εστω λογος ταυτης της τροφης, αλλ' εκεινης της
πνευματικης. Ἀλλ' επειδη τινες των βουλομενων αργως τρεφεσθαι, αποκεχρηνται
τουτωι τωι λογωι, ως την εργασιαν εκκοπτοντος του Χριστου, ευκαιρον και προς
αυτους ειπειν. Ὅλον γαρ, ως ειπειν, διαβαλλουσι τον Χριστιανισμον, και επι αργιαι
59.249 κωμωιδεισθαι παρασκευαζουσι. Προτερον δε ειπειν αναγκαιον το του Παυλου.
Τι δε εκεινος φησι; Μνημονευετε του Κυριου ειρηκοτος· Μακαριον εστι διδοναι
μαλλον η λαμβανειν. Καιτοι ποθεν αν γενοιτο διδοναι τωι ουκ εχοντι; Πως ουν τηι
Μαρθαι ο Ἰησους ειπεν· Μεριμναις και τυρβαζηι περι πολλα, ενος δε εστι χρεια· Μαρια
 
 

180

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε την αγαθην μεριδα εξελεξατο· και παλιν, Μη μεριμνησητε εις την αυριον.
Ἀναγκαιον γαρ παντα νυν ταυτα επιλυσαι, ουχ ινα μονον παυσωμεν αυτους
αργουντας, ει βουλοιντο, αλλ' ινα μη μαχην εισαγειν τινα δειξωμεν τα λογια του
Θεου. Και γαρ και αλλαχου φησιν ο Ἀποστολος· Παρακαλουμεν δε υμας περισσευειν
και φιλοτιμεισθαι, ησυχαζειν και πρασσειν τα ιδια, ινα ευσχημονως περιπατητε προς
τους εξω· και παλιν, Ὁ κλεπτων, μηκετι κλεπτετω· μαλλον δε κοπιατω εργαζομενος
ταις ιδιαις χερσιν, ινα εχηι μεταδιδοναι τωι χρειαν εχοντι. Ἐνταυθα γαρ ο Παυλος
ουδε απλως εργαζεσθαι εκελευσεν, αλλ' ουτω μετα πονου, ως εχειν εντευθεν και
ετερωι μεταδιδοναι. Και ετερωθι παλιν ο αυτος λεγει, Ταις χρειαις μου και τοις ουσι
μετ' εμου υπηρετησαν αι χειρες αυται. Και Κορινθιοις δε επιστελλων ελεγε· Τις ουν
μοι εστιν ο μισθος; Ἵνα ευαγγελιζομενος αδαπανον θησω το Ευαγγελιον. Και εν τηι
πολει δε εκεινηι γενομενος, Ἔμενε προς Ἀκυλαν και Πρισκιλλαν, και ειργαζετο.
Ἦσαν γαρ σκηνοποιοι την τεχνην. Ἀλλα ταυτα την μαχην δεικνυσι σφοδροτεραν
κατα το ρητον. Ουκουν αναγκη λοιπον την λυσιν επαγαγειν. Τι ουν αν ειποιμεν προς
ταυτα; Ὅτι το μη μεριμναιν ου το μη εργαζεσθαι εστιν, αλλα το μη προσηλωσθαι τοις
βιωτικοις πραγμασι· τουτεστι, το μη ποιεισθαι φροντιδα περι της εις αυριον
αναπαυσεως, αλλα παρεργον αυτην ειναι νομιζειν. Ἔνεστι γαρ και εργαζομενον,
μηδεν εις την αυριον θησαυριζειν, και ενεστιν εργαζομενον, μηδεν μεριμναιν. Ου γαρ
ταυτον εστι μεριμνα και εργασια. Ουδε γαρ ως τωι εργωι θαῤρων εργαζεται τις, αλλ'
ινα μεταδωι τωι χρειαν εχοντι. Και το προς Μαρθαν δε ειρημενον ου περι εργου και
εργασιας εστιν, αλλα περι του δειν καιρον ειδεναι, και μη τον της ακροασεως χρονον
προς τα σαρκικωτερα αναλισκειν. Ου τοινυν εις αργιαν αυτην εμβαλλων, ταυτα
ελεγεν, αλλα προσηλων τηι ακροασει. Παρεγενομην, φησιν, διδαξων υμας τα δεοντα·
συ δε περι αριστον εσπουδακας; Ὑποδεξασθαι με βουλει, και πολυτελη
παρασκευασαι τραπεζαν; Ἑτεραν παρασκευασον εστιασιν, την μετα προθυμιας
ακροασιν μοι παρεχομενη, και τον της αδελφης μιμουμενη ποθον. Ουτε ουν την
φιλοξενιαν κωλυων ταυτα ελεγεν· απαγε· πως γαρ; αλλα το μη δειν εν ακροασεως
καιρωι περι ετερα ησχολησθαι. Το δε λεγειν, Μη εργαζεσθε την βρωσιν την
απολλυμενην, ου τουτο εστιν αινιττομενου, ωστε δειν αργειν· και γαρ και τουτο
μαλιστα απολλυμενη βρωσις εστι· (Πασαν γαρ την κακιαν εδιδαξεν η αργια)· αλλ'
ωστε εργαζεσθαι και μεταδιδοναι. Τουτο γαρ ουκ απολλυμενη βρωσις εστι λοιπον. Ει
δε τις αργων γαστριζοιτο και τρυφης επιμελοιτο, ουτος την βρωσιν εργαζεται την
απολλυμενην· ωσπερ ει τις εργαζομενος τον Χριστον τρεφοι, και ποτιζοι, και ενδυοι,
ουδεις ουτως αναισθητος και αμαθης, ως ειπειν, απολλυμενην βρωσιν εργαζεσθαι
τον τοιουτον, δι' ην της βασιλειας η επαγγελια της μελλουσης και των αγαθων
εκεινων. Αυτη γαρ μενει διηνεκως η βρωσις. Ἄλλως δε, και τοτε δε επειδη της μεν
πιστεως ουδενα λογον εποιουντο, ουδε εσκοπουν μαθειν, τις ο ταυτα εργαζομενος,
και ποιαι δυναμει, εν δε μονον εβουλοντο, γαστριζεσθαι μηδεν ποιουντες, την
τοιαυτην τροφην εικοτως βρωσιν απολλυμενην 59.250 εκαλεσεν. Ἔθρεψα υμων τα
σωματα, φησιν, ινα απο τουτου την ετεραν επιζητησητε τροφην, την μενουσαν, την
τρεφουσαν υμων την ψυχην· υμεις δε παλιν επι την γηΐνην τρεχετε. ∆ια τουτο ου
συνιετε οτι ουκ επι ταυτην υμας αγω την ατελη, αλλ' επ' εκεινην την ου προσκαιρον
παρεχουσαν ζωην, αλλ' αιωνιον, την ου σωμα, αλλα ψυχην τρεφουσαν. Ειτα επειδη
ουτω μεγα περι εαυτου εφθεγξατο, και εφησεν αυτος δωσειν αυτην, ινα μη παλιν
αυτοις προστηι το λεγομενον, αξιοπιστον τον λογον ποιων, επι τον Πατερα την
χορηγιαν αυτης αναγει. Ειπων γαρ, Ἣν ο Υιος του ανθρωπου δωσει υμιν, επηγαγε,
Τουτον γαρ ο Πατηρ εσφραγισεν ο Θεος· τουτεστιν, επι τουτωι επεμψε ταυτην υμιν
κομιζοντα την τροφην. ∆ηλοι δε και ετεραν ερμηνειαν η λεξις. Και γαρ και αλλαχου
φησιν ο Χριστος· Ὁ ακουων μου τους λογους, τουτον εσφραγισεν ο Πατηρ, οτι ο Θεος
 
 

181

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθης εστι· τουτεστιν, απεδειξεν αναντιῤρητως· ο δη μοι δοκει και ενταυθα η λεξις
αινιττεσθαι. Ουδεν γαρ εστιν αλλο το, Ἐσφραγισεν ο Πατηρ, αλλ' η απεδειξεν,
εξεκαλυψε δια της αυτου μαρτυριας. Ἔδειξε μεν γαρ και αυτος εαυτον· επειδη δε
προς Ἰουδαιους διελεγετο, την του Πατρος μαρτυριαν εις μεσον ηγαγε. βʹ. Μαθωμεν
τοινυν, αγαπητοι, ταυτα αιτειν τον Θεον, α αξιον εστι παρ' αυτου αιτειν. Ἐκεινα μεν
γαρ, οπως αν τυχηι, τα βιωτικα λεγω, βλαβην ουδεμιαν φερει. Ἄν τε γαρ
πλουτησωμεν, ενταυθα μονον απολαυσομεθα της τρυφης· αν τε εις πενιαν
καταπεσωμεν, ουδεν πεισομεθα δεινον. Ουτε γαρ τα λαμπρα του παροντος βιου, ουτε
τα λυπηρα εις αθυμιας και ηδονης λογον εχει την ισχυν, αλλ' εκατερα
ευκαταφρονητα, και μετα πολλης παραῤρει της ταχυτητος. ∆ιο και οδος κεκληται
εικοτως ατε παροδευοντα, και επι πλειστον μενειν ου πεφυκοτα· τα δε μελλοντα
εκατερα αθανατα μενει, τα τε κολασεως, τα τε της βασιλειας. Ὑπερ εκεινων τοινυν
πολλην ποιωμεθα σπουδην, ωστε τα μεν φυγειν, τα δε ελεσθαι. Τι γαρ της ενταυθα
τρυφης οφελος; Σημερον εστι, και αυριον ουκ εστι· σημερον ανθος λαμπρον, και
αυριον κονις σκεδαννυμενη· σημερον πυρ καιομενον, και αυριον τεφρα
κατασβεννυμενη. Ἀλλ' ου τα πνευματικα τοιαυτα, αλλ' αει μενει λαμποντα, και
ανθουντα, και φαιδροτερα γινομενα καθημεραν. Ὁ πλουτος εκεινος ουδεποτε
απολλυται, ουδεποτε μεθισταται, ουδεποτε ληγει, ουδεποτε επαγει φροντιδα και
φθονον και κατηγοριαν, ου σωμα εξολλυσιν, ου ψυχην διαφθειρει, ου φθονον εχει,
ου βασκανιαν επισωρευει, απερ απαντα ταυτα τωι πλουτωι προσεστιν. Ἡ δοξα εκεινη
ουκ εις απονοιαν αιρει, ου φλεγμαινειν παρασκευαζει, ουδεποτε παυεται, ουδε
αμαυροτερα γινεται. Ἡ ανεσις και η τρυφη επι τοις ουρανοις παλιν μενει, και αυτη
διηνεκης, αει ακινητος ουσα και αθανατος· ουκ εστι γαρ περας αυτης και τελος
ευρειν. Ταυτην, παρακαλω, ποθησωμεν την ζωην. Ἂν γαρ ποθησωμεν αυτην,
ουδενα των παροντων ποιησομεθα λογον, αλλα καταφρονησομεν τουτων απαντων
και καταγελασομεθα, καν εις βασιλικας αυλας τις ημας εισελθειν κελευηι, ουχ
αιρησομεθα εκεινην εχοντες την ελπιδα· καιτοι τουτου ουδεν μακαριωτερον ειναι
δοκει, αλλα τοις κατεχομενοις τωι των ουρανων ερωτι και τουτο μικρον και ευτελες
και ουδενος αξιον λογου. Παν γαρ ο τελος εχει, ου σφοδρα περισπουδαστον· παν ο
παυεται, και σημερον εστι, και αυριον ουκ εστι, καν σφοδρα ηι μεγα, σφοδρα μικρον
και ευκαταφρονητον ειναι δοκει. Μη τοινυν των φευγοντων αντεχωμεθα, μηδε των
παραῤρεοντων και απερχομενων, αλλα των μενοντων και ακινητων, ινα και αυτων
δυνηθωμεν επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι'
ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.251 ΟΜΙΛΙΑ ΜΕʹ. Ειπον ουν προς αυτον· «Τι ποιωμεν ινα εργαζω μεθα
τα εργα του Θεου;» Ειπεν ουν αυτοις ο Ἰησους· «Τουτο εστι το εργον του
Θεου, ινα πιστευσητε εις ον απεστειλεν εκεινος.» Ειπον ουν αυτωι· «Τι
ουν ποιεις σημειον, ινα ιδωμεν και πιστευσωμεν σοι; Τι εργαζηι;»
αʹ. Ουδεν γαστριμαργιας χειρον, ουδεν αισχροτερον. Τουτο παχειαν ποιει
διανοιαν, τουτο σαρκικην ποιει ψυχην, τουτο πηροι, και διαβλεπειν ουκ αφιησιν.
Ὅρα γουν και επι των Ἰουδαιων τουτο γινομενον. Ἐπειδη γαρ προς γαστριμαργιαν
κεχηνασι, και ολοι των βιωτικων ησαν, και ουδεν ενενοουν πνευματικον, μυριοις
αυτους λογοις εναγει ο Χριστος και κεντρον εχουσι και φειδω· και ουδε ουτως
ανιστανται, αλλ' ετι κατω μενουσι κειμενοι. Σκοπει γαρ. Ειπεν αυτοις, Ζητειτε με,
ουχ οτι ειδετε σημεια, αλλ' οτι εφαγετε εκ των αρτων, και εχορτασθητε. Ἔπληξε δια
του ελεγχου· εδειξεν οποιαν δει ζητειν τροφην, ειπων· Ἐργαζεσθε μη την βρωσιν
 
 

182

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την απολλυμενην· εθηκεν αυτοις το επαθλον, ειπων· Ἀλλα την μενουσαν εις ζωην
αιωνιον· επειτα το προσισταμενον αυτοις εθεραπευσεν, ειπων απο του Πατρος
απεσταλθαι. Τι ουν εκεινοι; Ὥσπερ ουδεν ακηκοοτες, Τι ουν ποιωμεν, φασιν, ινα
εργαζωμεθα τα εργα του Θεου; Ταυτα δε ελεγον, ουχ ωστε μαθειν και πραξαι (και
δεικνυσι τα εξης), αλλα παλιν αυτον επι την της τροφης χορηγιαν αγοντες, και εις το
κορεσαι αυτους προκαλεσαι εθελοντες. Τι ουν ο Χριστος; Τουτο εστι το εργον του
Θεου, ινα πιστευσητε εις ον απεστειλεν εκεινος. Οι δε ειπον· Τι σημειον ποιεις, ινα
ιδωμεν και πιστευσωμεν; Οι πατερες ημων εφαγον το μαννα εν τηι ερημωι. Ουδεν
τουτων αναισθητοτερον, ουδεν αλογωτερον. Του σημειου οντος εν οφθαλμοις
αυτων ετι, ως ουδενος γεγονοτος, ουτως ελεγον, Τι σημειον ποιεις; και ειποντες,
ουδε αυτης της αιρεσεως του σημειου κυριον αφιασιν ειναι, αλλ' εις αναγκην αυτον
οιονται μεθισταιν του μηδεν ετερον ποιησαι, αλλ' η τοιουτον, οιον εγενετο επι των
προγονων. ∆ιο δη και λεγουσιν· Οι πατερες ημων εφαγον το μαννα εν τηι ερημωι· δια
τουτου νομιζοντες αυτον ερεθιζειν, ωστε τοιουτον ποιησαι σημειον, οπερ αυτους
θρεψαι δυναται σαρκικως. ∆ιατι γαρ ουδενος ετερου των προτερων σημειων
εμνημονευσαν, καιτοι γε πολλων γενομενων τοτε, και κατ' Αιγυπτον και κατα την
θαλατταν και εν τηι ερημωι, αλλα του μαννα; αρ' ου διοτι σφοδρα αυτου επεθυμουν
δια την της γαστρος τυραννιδα; Πως δε οι προφητην αυτον λεγοντες και βασιλεα
επιχειρουντες ποιειν, επειδη το σημειον ειδετε, νυν ως ουδενος γενομενου αχαριστοι
και αγνωμονες γεγονατε, και σημειον αιτειτε, παρασιτων και κυνων λιμωττοντων
ρηματα αφιεντες; νυν το μαννα θαυμαστον υμιν, οτε η ψυχη υμων καταξηρος; Και
ορα ειρωνειαν. Ουκ ειπον, οτι Μωυσης τοδε εποιησε το σημειον, συ τι ποιεις;
νομιζοντες πληττειν αυτον· αλλα τεως αυτωι μετα πολλης διαλεγονται της τιμης,
προσδοκιαι της τροφης. Ἄλλως δε ουτε τουτο λεγουσιν, οτι ο Θεος τοδε εποιησε· Συ
τι ποιεις; ινα μη δοξωσιν αυτον εξισουν τωι Θεωι· ουτε Μωυσεα παραγουσιν, ινα μη
δοξωσιν αυτον ταπεινουν· αλλα μεσον αυτο τεθεικασι, λεγοντες· Οι πατερες ημων
εφαγον το μαννα εν τηι 59.252 ερημωι. Και ενην μεν ειπειν, οτι Μωυσεως μειζονα
εθαυματουργησα νυν, ου ραβδου δεηθεις, ουκ ευχης χρειαν εσχηκως, αλλα παντα
ποιησας απ' εμαυτου· ει δε και του μαννα μεμνησθε, ιδου και αρτον υμιν παρεσχον.
Ἀλλ' ουκ ην ο καιρος τουτων των λογων νυν, αλλ' εν ην το σπουδαζομενον, επι την
πνευματικην αυτους αγαγειν τροφην. Και ορα την απειρον συνεσιν, πως
αποκρινεται· Ου Μωυσης εδωκεν υμιν τον αρτον εκ του ουρανου, αλλ' ο Πατηρ μου
διδωσιν υμιν τον αρτον εκ του ουρανου τον αληθινον. Τι δηποτε ουν ουκ ειπεν, Ουχ
ο Μωυσης δεδωκεν, αλλ' εγω· αλλ' αντι μεν Μωυσεως τον Θεον, αντι δε του μαννα
εαυτον τεθεικεν; Ὅτι πολλη ην των ακουοντων η ασθενεια· και δηλον εκ των εξης.
Και γαρ και ουτως ειρηκως, ουδε ουτως αυτους κατεσχε, καιτοι γε αρχομενος ελεγε,
Ζητειτε με, ουχ οτι ειδετε σημεια, αλλ' οτι εφαγετε εκ των αρτων, και εχορτασθητε.
Και οτι ταυτα ζητουσι, και δια των εξης αυτους διωρθωσατο, και ουδε ουτως
αφιστανται. Ἀλλ' ουχ οτε τηι Σαμαρειτιδι υπισχνειτο δωσειν το υδωρ, εμνημονευσε
του Πατρος, αλλ' ουτω πως ειπεν· Ει ᾔδεις τις εστιν ο λεγων σοι, ∆ος μοι πιειν, συ αν
ᾔτησας αυτον, και εδωκεν αν σοι υδωρ ζων· και παλιν, Το υδωρ ο εγω δωσω· και ου
παραπεμπει προς τον Πατερα. Ἐνταυθα δε του Πατρος μεμνηται, ινα μαθηις ποση μεν
της Σαμαρειτιδος η πιστις, ποση δε των Ἰουδαιων η ασθενεια. Ουκ αρα εκ του
ουρανου ην το μαννα· πως ουν εκ του ουρανου λεγεται; Ὥσπερ Πετεινα του
ουρανου, φησιν η Γραφη· και παλιν, Και εβροντησεν εξ ουρανου ο Κυριος. Ἄρτον δε
αληθινον καλει εκεινον, ουκ επειδη ψευδες ην το θαυμα το επι του μαννα, αλλ' οτι
τυπος ην, ουκ αυτοαληθεια. Μνησθεις δε Μωυσεως, ουχ εαυτον αντεθηκεν εκεινωι·
ουπω γαρ αυτον προετιμων Μωυσεως, αλλ' ετι περι εκεινου μειζονα δοξαν ειχον.
∆ια τουτο ειπων, Ου Μωυσης δεδωκεν, ουκ επηγαγεν, οτι Ἐγω διδωμι, αλλ' αντ'
 
 

183

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου τον Πατερα φησι διδοναι. Οι δε ακουσαντες, λεγουσι παλιν, ∆ος ημιν τον
αρτον τουτον φαγειν. Ἔτι γαρ αισθητον τι πραγμα ενομιζον ειναι, ετι γαστρος
απολαυειν προσεδοκων· διο και ταχεως προσεδραμον. Τι ουν ο Χριστος; Ἀναγων
αυτους κατα μικρον, επαγει. Ὁ αρτος του Θεου εστιν ο καταβαινων εκ του ουρανου,
και ζωην διδους τωι κοσμωι· ουκ Ἰουδαιοις μονον, αλλα και πασηι τηι οικουμενηι, φησι.
∆ιο και ουκ ειπεν απλως τροφην, αλλα ζωην ετεραν τινα και ενηλλαγμενην, ωστε
δηλωσαι, επειδη απαντες ησαν νενεκρωμενοι. Οι δε ετι κατω νευουσι και λεγουσι·
∆ος υμιν τον αρτον τουτον. Ἐλεγχων δε αυτους, οτι εως μεν αισθητην υπωπτευον
ειναι την τραπεζαν, επετρεχον· οταν δε εμαθον, οτι πνευματικη τις εστιν, ουκ ετι,
λεγει παλιν· Ἐγω ειμι ο αρτος της ζωης· ο ερχομενος προς με, ου μη πεινασει· και ο
πιστευων εις εμε, ου μη διψησει πωποτε. Ἀλλ' ειπον υμιν, οτι και εωρακατε με, και
ου πιστευετε μοι. βʹ. Ουτω και Ἰωαννης φθεγγεται ανωθεν προλαβων· Ὃ οιδε λαλει,
και ο εωρακε μαρτυρει, και την μαρτυριαν αυτου ουδεις λαμβανει. Και παλιν ο
Χριστος· Ὃ οιδαμεν λαλουμεν, και ο εωρακαμεν μαρτυρουμεν, και την μαρτυριαν
ημων ου λαμβανετε. Τουτο δε ποιει, προλαμβανων αυτους, και 59.253 δεικνυς οτι ου
ταραττει το πραγμα αυτον, ουδε δοξης εφιεται, ουδε αγνοει τα αποῤρητα της
διανοιας αυτων, ουτε τα παροντα, ουτε τα μελλοντα. Ἐγω ειμι ο αρτος της ζωης.
Μελλει λοιπον εις την των μυστηριων εμβαλειν παραδοσιν. Και πρωτον περι της
θεοτητος αυτου διαλεγεται λεγων. Ἐγω ειμι ο αρτος της ζωης. Ουδε γαρ περι του
σωματος τουτο ειρηται (περι γαρ εκεινου προς τωι τελει λεγει· Και ο αρτος δε, ον εγω
δωσω, η σαρξ μου εστιν)· αλλα τεως περι της θεοτητος. Και γαρ εκεινη δια τον Θεον
Λογον αρτος εστιν· ωσπερ ουν και ουτος ο αρτος δια το επιφοιτων αυτωι Πνευμα
αρτος ουρανιος γινεται. Ἐνταυθα δε ου κεχρηται μαρτυσι, καθαπερ επι της προτερας
δημηγοριας· ειχε γαρ αυτο μαρτυρουν το εργον των αρτων, και τεως
υποκρινομενους αυτωι πειθεσθαι. Ἐκει δε αντελεγον και ενεκαλουν· δια τουτο
ενταυθα και αποφαινεται. Οι δε επειδη προσεδοκων εστιασεως απολαυσεσθαι
σαρκικης, μενουσι, και ου ταραττονται, εως οτε μετα ταυτα απεγνωσαν της ελπιδος.
Πλην ουδε ουτως εσιγησεν ο Χριστος, αλλα και πολλα εντρεπτικα λεγει. Οι δε, ηνικα
ησθιον, προφητην αυτον λεγοντες, ενταυθα σκανδαλιζονται, και του τεκτονος
καλουσι υιον· αλλ' ουχ οτε τους αρτους ησθιον, αλλ', Ουτος εστιν ο προφητης,
ελεγον, και ηθελον αυτον ποιησαι βασιλεα. Ἐδοκουν μεν ουν αγανακτειν, επι τωι
λεγειν αυτον εκ του ουρανου καταβεβηκεναι· το δε αληθες, ου τουτο ην το ποιουν
την αγανακτησιν, αλλα το μη προσδοκαιν απολαυσεσθαι τραπεζης σωματικης. Ἐπει
ει οντως ηγανακτουν, εχρην ερωταιν και πυνθανεσθαι, πως αρτος ζωης εστι, πως εκ
του ουρανου καταβεβηκε· νυν δε τουτο μεν ου ποιουσι, γογγυζουσι δε. Και οτι ου
τουτο αυτους εσκανδαλιζε, δηλον εκειθεν. Ειποντος γαρ οτι Ὁ Πατηρ μου διδωσιν
υμιν τον αρτον, ουκ ειπον, Παρακαλεσον ινα δωι· αλλα τι; ∆ος ημιν τον αρτον. Καιτοι
ουκ ειπεν, οτι Ἐγω διδωμι, αλλ', οτι Ὁ Πατηρ μου διδωσιν. Οι δε επιθυμιαι της
τροφης και αυτον αξιοπιστον ειναι ενομισαν προς την χορηγιαν. Οι τοινυν
αξιοπιστον ειναι νομισαντες προς το δουναι, πως εμελλον μετα ταυτα
σκανδαλιζεσθαι, και ταυτα ακουσαντες οτι Ὁ Πατηρ διδωσι; Τι ουν εστι το αιτιον;
Ἐπειδη ηκουσαν οτι φαγειν ουκ ενι, παλιν ηπιστησαν, και προβαλλονται δηθεν της
απιστιας προκαλυμμα το υψηλον ειναι τον λογον. ∆ια τουτο φησι, Και εωρακατε με,
και ου πιστευετε· τουτωι μεν τα σημεια αινιττομενος, τουτωι δε την απο των Γραφων
μαρτυριαν. Ἐκειναι γαρ εισι, φησιν, αι μαρτυρουσαι περι εμου· και, Ὅτι ηλθον εν τωι
ονοματι του Πατρος μου, και ου λαμβανετε με· και, Πως δυνασθε πιστευειν, δοξαν
παρα αλληλων λαμβανοντες; Παν ο διδωσι μοι ο Πατηρ, προς εμε ηξει, και τον
ερχομενον προς με, ου μη εκβαλω εξω. Ὅρα πως παντα ποιει δια τους σωζομενους.
∆ια δη τουτο και επηγαγεν, ινα μη δοξηι περιεργαζεσθαι, και εικη ταυτα λεγειν. Τι δε
 
 

184

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν ο φησι; Παν ο διδωσι μοι ο Πατηρ, προς εμε ηξει, και αναστησω αυτον τηι
εσχατηι ημεραι. Τινος δε ενεκεν και της κοινης αναστασεως, ης και ασεβεις
μετεχουσιν, ως εξαιρετου δωρου μεμνηται των πιστευοντων εις αυτον; Ὅτι ουχ
απλως αναστασεως μεμνηται, αλλα της τοιασδε αναστασεως. Προτερον γαρ ειπων,
Ου μη εκβαλω αυτον, και, Ου μη απολεσω εξ αυτου, τοτε ειπε την αναστασιν. Ἐν γαρ
τηι αναστασει οι μεν εκ 59.254 βαλλονται, ως εστι μαθειν εκ του, Ἄρατε αυτον, και
εκβαλετε αυτον εις το σκοτος το εξωτερον· οι δε απολλυνται, ως και αυτο δεικνυται
εκ του, Φοβηθητε δε μαλλον τον δυναμενον και ψυχην και σωμα εν γεεννηι
απολεσαι. Ὥστε το, Ζωην αιωνιον διδωμι, τουτο δηλοι· Ἐκπορευσονται γαρ οι μεν
τα φαυλα πραξαντες εις αναστασιν κρισεως, οι δε τα αγαθα, εις αναστασιν ζωης.
Ταυτην τοινυν την αναστασιν εδηλωσεν ενταυθα την επι τοις αγαθοις. Τι δε
βουλεται δειξαι δια του λεγειν. Παν ο διδωσι μοι ο Πατηρ, προς εμε ηξει; Καθαπτεται
της απιστιας αυτων, και δεικνυσιν οτι ο μη πιστευων αυτωι, το θελημα παραβαινει
του Πατρος. Και ουτω μεν αυτο γυμνως ου φησιν, υφειμενως δε· και πανταχου τουτο
ποιουντα οψει αυτον, θελοντα δειξαι και τωι Πατρι προσκεκρουκοτας τους
απιστουντας, ουκ αυτωι μονωι. Ει γαρ θελημα αυτου τουτο εστι, και δια τουτο ηλθεν,
ινα σωσηι παντα τον κοσμον, οι μη πιστευοντες, το θελημα αυτου παραβαινουσιν.
Ὅταν ουν, φησιν, ο Πατηρ οδηγηι τινα, ουδεν εστι το κωλυον αυτον ελθειν προς με.
Τουτο και προιων λεγει, Ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ ελκυσηι
αυτον. Ὁ δε Παυλος ειπεν, οτι αυτος παραδιδωσιν αυτους τωι Πατρι· Ὅταν γαρ
παραδωι την βασιλειαν τωι Θεωι και Πατρι. Ὥσπερ ουν και διδους ο Πατηρ, ουκ
αποστερων εαυτον προτερον τουτο ποιει· ουτω και παραδιδους ο Υιος, ουκ
εκβαλλων εαυτον τουτο ποιει. Λεγεται δε παραδιδοναι, οτι δι' αυτου την
προσαγωγην εσχηκαμεν. γʹ. Το δε, ∆ι' ου, τουτο και επι του Πατρος ειρηται, ωσπερ
οταν λεγηι· ∆ι' ου εκληθητε εις κοινωνιαν του Υιου αυτου· τουτεστι, δια του
θεληματος του Πατρος· και παλιν, Μακαριος ει, Σιμων Βαρ Ἰωνα, οτι σαρξ και αιμα
ουκ απεκαλυψε σοι. Ὃ δε αινιττεται ενταυθα, μονονουχι τουτο εστιν· Ου το τυχον
πραγμα η πιστις η εις εμε, αλλα της ανωθεν δειται ροπης. Και τουτο δι' ολου
κατασκευαζει του λογου, δεικνυς οτι ψυχης γενναιας τινος οντως και της παρα του
Θεου εφελκομενης αυτη δειται η πιστις. Ἀλλ' ισως ερει τις· Ει παν ο διδωσιν ο
Πατηρ, ερχεται προς σε, και ους αν ελκυσηι, και ουδεις δυναται ελθειν προς σε, εαν
μη ηι δεδομενον αυτωι ανωθεν, πασης αιτιας εισιν και εγκληματων απηλλαγμενοι οις
ου διδωσιν ο Πατηρ. Λογοι ταυτα ψιλοι και προφασις· ∆εομεθα γαρ και της οικοθεν
προαιρεσεως· το γαρ διδασκεσθαι, προαιρεσεως εστι, και το πιστευειν. Ἐνταυθα δε
ουδεν αλλο εμφαινει δια του, Ὃ διδωσι μοι ο Πατηρ, αλλ' η οτι Ου το τυχον πραγμα
εστι το πιστευσαι εις εμε, ουδε λογισμων ανθρωπινων, αλλα και της ανωθεν
αποκαλυψεως δει, και ψυχης ευγνωμονως δεχομενης την αποκαλυψιν. Και το, Ὁ
ερχομενος δε προς με, σωθησεται, τουτο δηλοι· Ἐπιμελειας απολαυσεται πολλης.
Ὑπερ γαρ τουτων και παρεγενομην, φησι, και σαρκα ανελαβον, και την του δουλου
μορφην υπηλθον. Ειτα επηγαγε, Κατεβην, ουχ ινα το εμον θελημα ποιω, αλλα το
θελημα του πεμψαντος με. Τι λεγεις; ετερον γαρ το σον, και ετερον το εκεινου; Ἵνα
ουν μη τουτο τις υποπτευσηι, τηι επαγωγηι θεραπευει αυτο, λεγων· Τουτο δε εστι το
θελημα του πεμψαντος με, ινα πας ο θεωρων τον Υιον, και πιστευων εις αυτον, εχηι
ζωην αιωνιον. Τουτο ουν ουκ εστι σον θελημα; Και πως ουν αλλαχου λεγεις· Πυρ
ηλθον 59.255 βαλειν επι την γην, και τι ηθελον, ει ηδη ανηφθη; Ει δε και συ τουτο
θελεις, ευδηλον οτι εν θελημα· και γαρ και αλλαχου φησιν· Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει
τους νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει. Τι ουν το θελημα
του Πατρος; αρ' ουχ ινα μη αποληται εξ αυτων μηδε εις; Τουτο δη και αυτος θελεις.
Ου τοινυν ετερον μεν εκεινο, ετερον δε τουτο. Ουτω και αλλαχου φαινεται το προς
 
 

185

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Πατερα ισον ετι βεβαιοτερον παριστων τωι λεγειν· Ἐγω και ο Πατηρ ελευσομεθα,
και μονην παρ' αυτωι ποιησομεν. Ὃ ουν λεγει, τουτο εστιν· Ουκ αλλο τι πραξων
ηλθον, η τουτο οπερ και ο Πατηρ βουλεται· ουκ ιδιον τι εμον παρα το του Πατρος
εχων θελημα· παντα γαρ τα του Πατρος εμα εστι, και τα εμα εκεινου. Ει τοινυν κοινα
τα του Πατρος και του Υιου, εικοτως φησιν· Ουχ ινα το εμον θελημα ποιω. Ἀλλ'
ουτω μεν ενταυθα ουκ ειπεν, αλλα προς τωι τελει τουτο τηρει. Τα γαρ υψηλα, οπερ
εφην, τεως εγκρυπτει, και συσκιαζει, και βουλεται δειξαι οτι ει ειπεν, οτι Το θελημα
το εμον τουτο εστι, κατεφρονησαν αν. Λεγει τοινυν, οτι Και εγω εκεινωι συμπραττω
τωι θεληματι, βουλομενος αυτους μαλλον πληξαι, ωσανει ελεγε· Τι νομιζετε; οτι εμε
παροργιζετε απιστουντες; Τον Πατερα μεν ουν τον εμον παροξυνετε· Τουτο γαρ εστι
το θελημα του πεμψαντος με, ινα παν ο δεδωκε μοι, μη απολεσω εξ αυτου. ∆εικνυσιν
ενταυθα ουκ αυτον δεομενον της αυτων θεραπειας, ουδε δι' οικειαν χρειαν
παραγενομενον, αλλα δια την εκεινων σωτηριαν, ου δια την παρ' αυτων τιμην.
Ὅπερ και εν τηι προτεραι δημηγοριαι φησιν, οτι ∆οξαν παρα ανθρωπων ου λαμβανω·
και παλιν· Ταυτα λεγω, ινα υμεις σωθητε. Ἄνω γαρ και κατω τουτο σπουδαζει
δειξαι, οτι δια την εκεινων σωτηριαν παρεγενετο. Λεγει δε και τωι Πατρι δοξαν
παρασκευαζειν, ωστε ανυποπτος δοξαι. Και οτι δια τουτο ουτως ειπε, δια των εξης
τουτο σαφεστερον απεκαλυψεν. Ὁ γαρ ζητων, φησι, το θελημα το εαυτου, την δοξαν
την ιδιαν ζητει· ο δε ζητων την δοξαν του πεμψαντος αυτον, αληθης εστι, και ουκ
εστιν αδικια εν αυτωι. Τουτο δε εστι το θελημα του Πατρος, ινα πας ο θεωρων τον
Υιον, και πιστευων εις αυτον, εχηι ζωην αιωνιον, και αναστησω αυτον εν τηι εσχατηι
ημεραι. Τι δηποτε συνεχως ανω και κατω στρεφει την αναστασιν; Ἵνα μη τοις
παρουσι πραγμασι κρινωσι μονον την του Θεου προνοιαν· ινα καν ενταυθα μη
απολαυωσι, μη δια τουτο υπτιωτεροι γενωνται, αλλα τα μελλοντα ελπιζωσι, και ινα
μη δια το μη κολαζεσθαι προς το παρον, αυτου καταφρονωσιν, αλλ' ετεραν
προσδοκωσι ζωην. δʹ. Ἀλλ' ει και εκεινοι ουδεν εκερδαναν, ημεις κερδαναι
σπουδασωμεν εκ του συνεχως περι αναστασεως διαλεγεσθαι. Καν πλεονεκτησαι
βουληθωμεν, καν αρπασαι, καν ατοπον τι πραξαι, ευθεως την ημεραν εκεινην εις
νουν λαμβανωμεν, και το δικαστηριον υπογραφωμεν· και παντος χαλινου
σφοδροτερον καθεξει την ορμην την ατοπον ο λογισμος ουτος. Και λεγωμεν προς
αλλους τε αει και προς εαυτους· αναστασις εστι, και δικαστηριον ημας μενει
φοβερον. Καν ιδωμεν τινα γαυρουμενον, και επι τοις παρουσιν αγαθοις
φλεγμαινοντα, το αυτο επιλεγωμεν, εμφαινοντες οτι παντα ενταυθα μενει· καν
ετερον αλγουντα ιδωμεν και αποδυσπετουντα, και προς εκεινον το αυτο
φθεγγωμεθα, δηλουντες οτι τελος εξει τα λυπηρα. 59.256 Καν ραιθυμουντα και
διακεχυμενον, το αυτο παλιν επαιδωμεν, δηλουντες οτι αναγκη, της ραιθυμιας
ευθυνας διδοναι. Ἱκανον τουτο το ρημα παντος φαρμακου μαλλον την ημετεραν
θεραπευσαι ψυχην. Και γαρ εστιν αναστασις, και αναστασις επι θυραις, ου μακραν
ουδε ποῤρω. Ἔτι γαρ μικρον, φησι Παυλος, ο ερχομενος ηξει, και ου χρονιει· και
παλιν, Παντας ημας φανερωθηναι δει εμπροσθεν του βηματος του Χριστου· τουτεστι,
και πονηρους και αγαθους, ινα κακεινοι επι παντων αισχυνωνται, και ουτοι παλιν
επι παντων λαμπροτεροι γενωνται. Καθαπερ γαρ οι ενταυθα δικαζοντες και
πονηρους κολαζουσι, και αγαθους τιμωσι δημοσιαι· ουτω δη και εκει γινεται· ωστε
τοις μεν την αισχυνην μειζω, τοις δε την λαμπροτητα γενεσθαι περιφανεστεραν.
Ταυτα τοινυν καθ' εκαστην υπογραφωμεν εαυτοις την ημεραν. Ταυτα αν αει
στρεφωμεν, ουδεν ημας των παροντων και επικηρων κατασχειν δυνησεται
πραγματων. Τα γαρ βλεπομενα, προσκαιρα· τα δε μη βλεπομενα, αιωνια. Συνεχως
τοινυν και προς εαυτους φθεγγωμεθα, και προς αλληλους· Ἀναστασις εστι, και
κρισις, και ευθυναι των πεπραγμενων. Και οσοι νομιζουσιν ειμαρμενην ειναι, τουτο
 
 

186

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγετωσαν, και ευθεως απαλλαγησονται της σηπεδονος του νοσηματος. Ει γαρ
αναστασις εστι και κρισις, ουκ εστιν ειμαρμενη, καν μυρια φιλονεικωσι και
αποπνιγωνται. Ἀλλα γαρ αισχυνομαι Χριστιανους περι αναστασεως διδασκων. Ὁ
γαρ δεομενος μαθειν οτι εστιν αναστασις, και μη σφοδρα πεπεικως εαυτον, οτι ουκ
αναγκηι, και απλως, και ως ετυχε, τα πραγματα φερεται, ουκ αν ειη Χριστιανος. ∆ια
τουτο, παρακαλω και δεομαι, παντων των πονηρων εαυτους εκκαθαρωμεν, και
παντα πραξωμεν, ωστε συγγνωμης τυχειν και απολογιας κατα την ημεραν εκεινην.
Ἀλλ' ισως ερει τις· Και ποτε συντελεια; ποτε δε αναστασις εσται; ιδου ποσος γεγονε
χρονος, και ουδεν τοιουτον συνεβη; Ἀλλ' εσται, πιστευσατε. Και γαρ οι προ του
κατακλυσμου τοιαυτα ελεγον, και κατεγελων του Νωε· αλλ' ηλθεν ο κατακλυσμος,
και παρεσυρε τουτους μεν απαντας απιστουντας, εκεινον δε διεσωσε μονον τον
πιστευσαντα. Και οι επι του Λωτ ου προσεδοκων την θεηλατον πληγην εκεινην, εως
οι πρηστηρες εκεινοι, και κεραυνοι, κατενεχθεντες απαντας ηφανισαν. Και ουτε επι
τουτων, ουτε επι των κατα τον Νωε εγενετο προοιμιον των μελλοντων
συμβησεσθαι· αλλα τρυφωντων, μεθυοντων, εμπαροινουντων απαντων, ουτως
εκεινα γεγονε τα αφορητα. Ουτω και η αναστασις εσται, ου μετα προοιμιων τινων,
αλλ' εν μεσαις οντων ημων ευημεριαις. ∆ια τουτο και ο Παυλος φησιν· Ὅταν δε
λεγωσιν, ειρηνη και ασφαλεια, τοτε αιφνιδιος αυτοις εφισταται ολεθρος, ωσπερ η
ωδιν τηι εν γαστρι εχουσηι, και ου μη εκφυγωσι. Τουτο δε ουτως ωικονομησεν ο Θεος,
ινα δια παντος ωμεν εναγωνιοι, και εν αυτηι τηι ασφαλειαι μη θαῤρωμεν. Τι λεγεις; ου
προσδοκαις την αναστασιν εσεσθαι και κρισιν; δαιμονες ομολογουσι ταυτα, και συ
ουχ ομολογεις; Ἦλθες γαρ, φησιν, ωδε προ καιρου βασανισαι ημας. Οι δε βασανον
εσεσθαι λεγοντες, και κρισιν ισασι, και ευθυνας, και τιμωριας. Μη τοινυν
παροξυνωμεν τον Θεον προς το φαυλα τολμαιν, και απιστουντες τωι της αναστασεως
λογωι. Ὥσπερ γαρ εν τοις αλλοις ηρξεν ημων ο Χριστος, ουτω και εν τουτωι. Και γαρ
πρωτοτοκος δια τουτο λεγεται εκ των νεκρων. 59.257 Ει δε μη αναστασις ην, πως
εμελλε πρωτοτοκος εσεσθαι, μηδενος αυτωι των νεκρων επομενου; Ει μη αναστασις
ην, που του Θεου το δικαιον σωθησεται, τοσουτων μεν πονηρων ευημερουντων,
τοσουτων δε αγαθων θλιβομενων, και εν τηι θλιψει τον βιον καταλυοντων; Που γαρ
τα κατ' αξιαν εκαστος αποληψεται τουτων, ει γε αναστασις μη εστιν; Ουδεις των
ορθως βεβιωκοτων τηι αναστασει διαπιστει, αλλα καθ' εκαστην ευχονται την
ημεραν, την ρησιν εκεινην την αγιαν λεγοντες· Ἐλθετω η βασιλεια σου. Τινες ουν
εισιν οι τηι αναστασει διαπιστουντες; Οι βεβηλους εχοντες τας οδους και ακαθαρτον
τον βιον, καθαπερ ο Προφητης φησι· Βεβηλουνται αι οδοι αυτου εν παντι καιρωι·
ανταναιρειται τα κριματα σου απο 59.258 προσωπου αυτου. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν
ανθρωπον βιον εχειν καθαρον, αναστασει διαπιστουντα· ως οι γε μηδεν συνειδοτες
εαυτοις πονηρον, και λεγουσι, και βουλονται, και πιστευουσιν ωστε την
ανταποδοσιν λαβειν. Μη τοινυν αυτον παροξυνωμεν, αλλ' ακουωμεν αυτου
λεγοντος, οτι Φοβηθητε τον δυναμενον και ψυχην και σωμα απολεσαι εν γεεννηι·
ινα δια του φοβου γενωμεθα βελτιους, και της απωλειας ταυτης απαλλαγεντες,
καταξιωθωμεν της βασιλειας των ουρανων· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, συν τωι προσκυνητωι και παναγιωι και ζωοποιωι αυτου Πνευματι, νυν
και αει, και εις τους ατελευτητους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.257 ΟΜΙΛΙΑ Μ ʹ.
Ἐγογγυζον ουν οι Ἰουδαιοι περι αυτου, οτι ειπεν, Ἐγω ειμι ο αρτος ο εκ του ουρανου
κατα βας· και ελεγον· Ουχ ουτος εστιν ο υιος Ἰωσηφ, ου ημεις οιδαμεν τον πατερα
και την μητερα; Πως ουν λεγει εκ του ουρανου καταβεβηκεναι; αʹ. Ὧν ο θεος η
κοιλια, και η δοξα εν τηι αισχυνηι αυτων, γραφων Φιλιππησιοις ο Παυλος περι τινων
ελεγεν. Ὅτι δε και Ἰουδαιοι τοιουτοι, δηλον μεν και απο των εμπροσθεν, δηλον δε
 
 

187

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αφ' ων τωι Χριστωι προσελθοντες διελεγοντο. Ὅτε μεν γαρ αρτον εδωκεν αυτοις,
και την γαστερα ενεπλησε, και προφητην ελεγον ειναι, και βασιλεα ποιησαι εζητουν·
οτε δε αυτους εδιδασκε περι της πνευματικης τροφης, περι ζωης αιωνιου, οτε
απηγαγεν αυτους των αισθητων, οτε περι αναστασεως διελεγετο, και υψηλοτεραν
εποιει την γνωμην· οτε μαλιστα θαυμαζειν αυτον εχρην, τοτε γογγυζουσι και
αποπηδωσι. Και μην, ει ουτος εστιν ο προφητης, καθως εφθησαν ειποντες· Ουτος
εστι περι ου φησιν ο Μωυσης, οτι Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο Θεος εκ των
αδελφων υμων ως εμε· αυτου ακουσεσθε· εχρην αυτους τουτου ακουειν λεγοντος,
οτι Ἐκ του ουρανου καταβεβηκα. Ἀλλα ουκ ηκουον, αλλ' εγογγυζον. Ἔτι γαρ αυτον
ηιδουντο δια το νεαρον ειναι το των αρτων σημειον. ∆ια τουτο φανερως μεν ουκ
αντελεγον, τωι δε γογγυζειν ενεφαινον ως ηγανακτουν, οτι μη εδωκεν αυτοις
τραπεζαν ηνπερ εβουλοντο. Και γογγυζοντες ελεγον· Ουκ εστιν ουτος ο υιος Ἰωσηφ;
Ὅθεν δηλον, οτι ουδε την θαυμαστην αυτου και παραδοξον ουδεπω ᾔδεισαν
γεννησιν. ∆ια τουτο γουν υιον Ἰωσηφ ετι λεγουσιν αυτον. Και ουκ επιτιμαι, ουδε
λεγει αυτοις· Ουκ ειμι υιος Ἰωσηφ· ουχ οτι υιος Ἰωσηφ ην, αλλ' επειδη ουδεπω
ηδυναντο τον θαυμαστον εκεινον ακουσαι τοκον. Ει δε τον κατα σαρκα ουκ
ηδυναντο σαφως ακουσαι, πολλωι μαλλον τον αῤρητον τον ανω. Ει το ταπεινον ουκ
απεκαλυψε, πολλωι μαλλον εκεινα ουκ αν ενεχειρησε. Καιτοι τουτο αυτους σφοδρα
εσκανδαλιζε, το εξ ευτελους ειναι πατρος, και του τυχοντος· αλλ' ομως ουκ
απεκαλυψεν, ινα μη, ετερον σκανδαλον αναιρων, ετερον ποιησηι. Τι ουν αυτος,
γογγυζοντων αυτων, αποκρινεται; Ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ ο
πεμψας με ελκυσηι αυτον. Τουτωι επιπηδωσι Μανιχαιοι λεγοντες, οτι ουδεν εφ' ημιν
κειται· οπερ μαλιστα βεβαιοι κυριους οντας της γνωμης. Ει γαρ τις ερχεται προς
αυτον, φησι, τι δει της ελξεως; Ὃ και αυτο ου το εφ' ημιν αναιρει, αλλα μαλλον
εμφαι 59.258 νει ημας βοηθειας δεομενους, οτι δεικνυσιν ενταυθα, ου τον τυχοντα
ερχομενον, αλλα τον πολλης απολαυοντα συμμαχιας. Ειτα δεικνυσι και τον τροπον
καθ' ον ελκει. Ἵνα γαρ μη παλιν αισθητον τι περι τον Θεον υποπτευσωσιν, επηγαγεν·
Ουχ οτι τον Θεον τις εωρακεν, ει μη ο ων παρα του Θεου, ουτος εωρακε τον Πατερα.
Πως ουν ελκει, φησι; Τουτο ο προφητης ανωθεν εδειξε, προαναφωνων και λεγων·
Ἔσονται παντες διδακτοι Θεου. Ειδες της πιστεως το αξιωμα; Και πως ου παρα
ανθρωπων ουδε δι' ανθρωπου, αλλα δι' αυτου του Θεου προειπεν οτι μελλουσι
μανθανειν; ∆ια δη τουτο και τον λογον ποιων αξιοπιστον, επι τους προφητας αυτους
παρεπεμψεν. Και ει ειρηται, φησιν, οτι Ἔσονται παντες διδακτοι Θεου, πως τινες ου
πιστευουσιν; Ὅτι το ειρημενον περι των πλειονων ειρημενον εστιν. Ἄλλως δε και
χωρις τουτου, ουχ απλως παντας το προφητικον, αλλα παντας δηλοι τους
βουλομενους. ∆ιδασκαλος γαρ προκαθηται πασιν ετοιμος ων τα αυτου παρασχειν,
εις παντας εκχεων την διδασκαλιαν την εαυτου. Και εγω αναστησω αυτον εν τηι
εσχατηι ημεραι. Ου μικρον ενταυθα του Υιου το αξιωμα, ει γε ο Πατηρ προσαγει, και
ουτος ανιστησιν· ουχι διαιρουμενος προς τον Πατερα τα εργα· πως γαρ; αλλα δεικνυς
το ισοτιμον της δυναμεως. Ὥσπερ ουν εκει λεγων, Και ο πεμψας με Πατηρ μαρτυρει
περι εμου· ειτα ινα τινες μη φωνην περιεργαζωνται παρεπεμψεν αυτους ταις
Γραφαις· ουτω και ενταυθα, μη το αυτο υποπτευσωσι, παραπεμπει αυτους τοις
προφηταις, τουτους συνεχως ανω και κατω στρεφων, δεικνυς εαυτον ουκ εναντιον
οντα τωι Πατρι. Τι δε οι προ τουτου, φησιν; ουχι διδακτοι ησαν αρα Θεου; τι ουν
ενταυθα το εξαιρετον; Ὅτι τοτε μεν δι' ανθρωπων εμανθανον τα του Θεου· νυν δε
δια του μονογενους Υιου του Θεου, και δια του Πνευματος του αγιου. Ειτα επαγει·
Ουχ οτι τον Πατερα τις εωρακεν, ει μη ο ων εκ του Θεου· ου κατα τον της αιτιας
λογον ενταυθα τουτο λεγων, αλλα κατα τον τροπον της ουσιας. Ἐπει ει τουτο ελεγε,
παντες παρα του Θεου εσμεν· που ουν το εξαιρετον του Υιου και κεχωρισμενον;
 
 

188

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τινος δε ενεκεν τρανοτερον αυτο ου τεθεικε, φησι; ∆ια την εκεινων ασθενειαν. Ει
γαρ ειποντος, Ἐκ του ουρανου καταβεβηκα, ουτως εσκανδαλισθησαν· τι ουκ αν
επαθον, ει και τουτο προσεθηκεν; Ἄρτον δε ζωης εαυτον καλει, οτι την ζωην ημων
συγκροτει και ταυτην και την μελλουσαν· διο και 59.259 επηγαγεν· Ὃς αν φαγηι εκ
του αρτου τουτου, ζησεται εις τον αιωνα. Ἄρτον δε ητοι τα δογματα λεγει ενταυθα
τα σωτηρια, και την πιστιν την εις αυτον, η το σωμα το εαυτου. Ἀμφοτερα γαρ
νευροι την ψυχην. Καιτοι γε αλλαχου ειποντος· Ἐαν τις μου τον λογον ακουσηι, ου
μη γευσεται θανατου, και εσκανδαλισθησαν· ενταυθα δε ουδεν τι τοιουτον επαθον,
ταχα δια το ετι δυσωπεισθαι αυτον απο των γεγενημενων αρτων. βʹ. Ὅρα δε και
ποθεν ποιειται την προς το μαννα διαφοραν. Ἀπο του οιον το τελος ακουσαι
εκατερας της τροφης. ∆εικνυς γαρ, οτι ου ξενην τινα εκεινη παρειχε την χρειαν,
επηγαγεν· Οι πατερες υμων εφαγον εν τηι ερημωι το μαννα, και απεθανον. Ειτα
κατασκευαζει το μαλιστα πειθον αυτους, οτι πολλωι των πατερων αυτων μειζονων
αυτοι ηξιωνται, τους περι Μωυσεα αινιττομενος θαυμαστους ανδρας εκεινους. ∆ια
τουτο επειδη ειπεν, οτι απεθανον οι το μαννα φαγοντες, επηγαγεν· Ὁ τρωγων εκ του
αρτου τουτου, ζησεται εις τον αιωνα. Και το Ἐν τηι ερημωι δε ουχ απλως τεθεικεν,
αλλ' αινιττομενος οτι ουδε εξεταθη επι χρονον πολυν, ουδε συνεισηλθεν εις την της
επαγγελιας γην. Ουτος δε ο αρτος ου τοιουτος. Και ο αρτος δε, ον εγω δωσω, η σαρξ
μου εστιν, ην εγω δωσω υπερ της του κοσμου ζωης. Εικοτως ζητησειεν αν τις
ενταυθα διαπορων, ποιος των λογων τουτων καιρος ην, οικοδομουντων μεν ουδεν
ουδε χρησιμευοντων, μαλλον δε τοις οικοδομηθεισι και λυμαινομενων. Ἐκ τουτου,
φησι, πολλοι των μαθητων αυτου απηλθον εις τα οπισω, λεγοντες· Σκληρος εστιν ο
λογος ουτος, τις δυναται αυτου ακουειν; Ἐνην γαρ ταυτα μονοις παραδοθηναι τοις
μαθηταις, καθαπερ ο Ματθαιος ελεγεν, οτι Ἰδιαι διελεγετο αυτοις. Τι ποτε ουν προς
τουτο ερουμεν; Ὅτι και νυν των τοιουτων ρηματων πολυ και το χρησιμον και το
αναγκαιον. Ἐπειδη γαρ επεκειντο τροφην αιτουντες μεν, αλλα την σωματικην, και
της επι των προγονων παρασχεθεισης αναμιμνησκοντες αυτον τροφης, το μαννα
μεγα ελεγον, δεικνυς οτι παντα εκεινα τυπος ην και σκια, η δε πραγματων αληθεια η
παρουσα εστι, μεμνηται τροφης πνευματικης. Ἀλλ' εδει, φησιν, ειπειν, οτι οι πατερες
υμων εφαγον εν τηι ερημωι το μαννα· εγω δε αρτον παρεσχον υμιν. Ἀλλα πολυ το
μεσον ην. Ἐδοκει γαρ τουτο και ελαττον εκεινου, τωι εκεινο μεν ανωθεν φερεσθαι,
τουτο δε κατω γεγενησθαι το θαυμα των αρτων. Ἐπει ουν εζητουν εκ του ουρανου
φερομενην τροφην, δια τουτο συνεχως ελεγεν, Ἐκ του ουρανου καταβεβηκα. Ει δε
εξεταζοι τις, τι δηποτε και τον περι μυστηριων ενεβαλε λογον; εκεινο αν ειποιμεν
προς αυτον, οτι και τουτων σφοδρα των λογων ο καιρος ην. Το γαρ ασαφες των
ειρημενων αει τον ακροατην διανιστησι και προσεκτικωτερον εργαζεται. Ου τοινυν
σκανδαλιζεσθαι εδει, αλλ' ερωταιν μαλλον και πυνθανεσθαι. Νυν δε αναχωρουσιν. Ει
γαρ προφητην αυτον ειναι ενομιζον, εχρην πιστευσαι τοις λεγομενοις. Ὥστε της
εκεινων ανοιας το σκανδαλον ην, ου της αποριας των λεγομενων. Συ δε ορα πως
κατα μικρον τους μαθητας συνεδησεν εαυτωι· ουτοι γαρ εισιν οι λεγοντες, Ῥηματα
ζωης εχεις· που απελευσομεθα; Πλην εαυτον ενταυθα εισαγει διδοντα, ου τον
Πατερα, Ὁ αρτος, λεγων, ον εγω δωσω, σαρξ μου εστιν. Ἀλλ' ουχ οι οχλοι ουτως,
αλλ' απεναντιας· Σκληρος εστιν ο λογος ουτος. ∆ιο και αναχωρουσι. Καιτοι ουδε
59.260 ξενη τις ην η διδασκαλια, και παρηλλαγμενη. Ὁ γαρ Ἰωαννης ανωθεν τουτο
ηινιξατο, αμνον αυτον προσειπων. Ἀλλ' ουδε ουτως ᾔδεσαν, φησιν. Οιδα καγω· αλλ'
ουδε οι μαθηται ηπισταντο. Ει γαρ περι αναστασεως ουδεπω τι ᾔδεσαν σαφες, δια
τουτο δε και ηγνοησαν τι ποτε εστι το, Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν
ημεραις εγερω αυτον· πολλωι μαλλον περι των ειρημενων· ταυτα γαρ εκεινων
ασαφεστερα ην. Ὅτι μεν γαρ προφηται ανεστησαν, ᾔδεσαν, ει και μη ουτω σαφως
 
 

189

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηκασιν αι Γραφαι· οτι δε σαρκα τις εφαγεν, ουδεποτε ουδεις ειπεν εκεινων. Ἀλλ'
ομως επειθοντο και ηκολουθουν, και ωμολογουν ρηματα ζωης αιωνιου αυτον εχειν
Τουτο γαρ μαθητου, το μη περιεργαζεσθαι τα του διδασκαλου, αλλ' ακουειν και
πειθεσθαι, και τον προσηκοντα καιρον αναμενειν της λυσεως. Τι ουν, φησιν, οτι
τουναντιον συνεβη, και απηλθον εις τα οπισω; Τουτο παρα την εκεινων ανοιαν.
Ὅταν γαρ η ζητησις του πως εισελθηι, συνερχεται και απιστια. Ουτω και Νικοδημος
εθορυβειτο λεγων· Πως δυναται ανθρωπος εισελθειν εις την κοιλιαν της μητρος
αυτου; ουτω και ουτοι ταραττονται λεγοντες, Πως δυναται δουναι ημιν φαγειν
ουτος την σαρκα αυτου; Ει γαρ το πως ζητεις, διατι τουτο επι των αρτων ουκ ειπες,
πως τους πεντε εις τοσουτους εξετεινεν; Ὅτι του κορεσθηναι μονον ησαν τοτε, ου
του το θαυμα ιδειν. Ἀλλ' η πειρα τοτε, φησιν, επαιδευσεν. Ουκουν εξ εκεινης εδει και
ταυτα γενεσθαι ευπαραδεκτα. ∆ια γαρ τουτο προλαβων εθαυματουργησε το
παραδοξον εκεινο, ινα δι' εκεινου διδαχθεντες, μηκετι διαπιστωσι τοις μετα ταυτα
λεγομενοις. Ἐκεινοι μεν ουν ουδεν εκαρπωσαντο τοτε εκ των ειρημενων· ημεις δε
της ευεργεσιας δι' αυτων των εργων απολελαυκαμεν. ∆ιο και αναγκαιον μαθειν το
θαυμα των μυστηριων, τι ποτε εστι, και διατι εδοθη, και τις η ωφελεια του
πραγματος. Ἓν σωμα γινομεθα, και μελη, φησιν, εκ της σαρκος αυτου, και εκ των
οστεων αυτου. Οι δε μεμυημενοι παρακολουθειτωσαν τοις λεγομενοις. γʹ. Ἵν' ουν μη
μονον κατα την αγαπην τουτο γενωμεθα, αλλα και κατ' αυτο το πραγμα, εις εκεινην
ανακερασθωμεν την σαρκα. ∆ια της τροφης γαρ τουτο γινεται ης εχαρισατο,
βουλομενος ημιν δειξαι τον ποθον, ον εχει περι ημας. ∆ια τουτο ανεμιξεν εαυτον
ημιν, και ανεφυρε το σωμα αυτου εις ημας, ινα εν τι υπαρξωμεν, καθαπερ σωμα
κεφαληι συνημμενον. Των γαρ σφοδρα ποθουντων εστι τουτο δειγμα. Τουτο γουν
και ο Ἰωβ αινιττομενος, ελεγε περι των εαυτου οικετων, οις ην ουτω μεθ' υπερβολης
ποθεινος, ως προσφυναι ταις σαρξιν αυτου επιθυμειν. Ἐκεινοι γαρ τον πολυν αυτων
ενδεικνυμενοι ποθον ον ειχον, Τις αν δυη ημιν των σαρκων αυτου, ελεγον,
εμπλησθηναι; ∆ιο δη και ο Χριστος αυτο πεποιηκεν, εις φιλιαν ημας εναγων μειζονα,
και τον αυτου ποθον επιδεικνυς τον περι ημας, ουκ ιδειν αυτον μονον παρεσχε τοις
επιθυμουσιν· αλλα και αψασθαι, και φαγειν, και εμπηξαι τους οδοντας τηι σαρκι, και
συμπλακηναι, και τον ποθον εμπλησαι παντα. Ὡς λεοντες τοινυν πυρ πνεοντες,
ουτως απο της τραπεζης αναχωρωμεν εκεινης, φοβεροι τωι διαβολωι γινομενοι, και
την κεφαλην την ημετεραν εννοουντες, και την αγαπην ην περι ημας επε 59.261
δειξατο. Οι μεν ουν γεννησαντες, πολλακις ετεροις τρεφειν διδοασι τα τεχθεντα· εγω
δε ουχ ουτω, φησιν, αλλα ταις σαρξι τρεφω ταις εμαις, εμαυτον υμιν παρατιθημι,
παντας υμας ευγενεις ειναι βουλομενος, και χρηστας υμιν περι των μελλοντων
υποτεινων ελπιδας. Ὁ γαρ ενταυθα υμιν εκδους εαυτον, πολλωι μαλλον εν τωι
μελλοντι. Ἀδελφος ηθελησα υμετερος γενεσθαι· εκοινωνησα σαρκος και αιματος δι'
υμας, παλιν αυτην υμιν την σαρκα και το αιμα, δι' ων συγγενης εγενομην, εκδιδωμι.
Τουτο το αιμα την εικονα ημιν ανθηραν εργαζεται την βασιλικην, τουτο καλλος
αμηχανον τικτει, τουτο απομαρανθηναι της ψυχης την ευγενειαν ουκ αφιησιν,
αρδον αυτην συνεχως και τρεφον. Το μεν γαρ απο των σιτιων ημιν αιμα γινομενον,
ουκ ευθεως τουτο γινεται, αλλ' ετερον τι· τουτο δε ουχ ουτως, αλλ' ευθεως την
ψυχην αρδευει, και μεγαλην τινα δυναμιν εμποιει. Τουτο το αιμα αξιως
λαμβανομενον ελαυνει μεν δαιμονας και ποῤρωθεν ημων ποιει, καλει δε αγγελους
προς ημας, και τον ∆εσποτην των αγγελων. Ὅπου γαρ αν ιδωσι το αιμα το
∆εσποτικον, φευγουσι μεν δαιμονες, συντρεχουσι δε αγγελοι. Τουτο το αιμα εκχυθεν
πασαν την οικουμενην εξεπλυνε. Πολλα περι του αιματος τουτου και ο μακαριος
Παυλος εν τηι προς Ἑβραιους εφιλοσοφησε. Τουτο το αιμα τα αδυτα και τα αγια των
αγιων εκαθηρεν. Ει δε ο τυπος αυτου τοσαυτην εσχεν ισχυν, εν τε τωι ναωι των
 
 

190

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἑβραιων, εν τε Αιγυπτωι μεσηι, ταις φλιαις επιχριομενον· πολλωι μαλλον η αληθεια.
Τουτο το αιμα, το χρυσουν θυσιαστηριον ηγιασε· τουτου χωρις ουκ ετολμα ο
αρχιερευς εις τα αδυτα εισιεναι· τουτο το αιμα ιερεας εχειροτονει· τουτο απελουεν
αμαρτιας εν τοις τυποις. Ει δε εν τοις τυποις τοσαυτην εσχεν ισχυν, ει την σκιαν
ουτως ο θανατος εφριξε, την αληθειαν αυτην, ειπε μοι, πως ουκ αν εφοβηθη; Τουτο
η σωτηρια των ημετερων ψυχων, τουτωι λουεται η ψυχη, τουτωι καλλωπιζεται,
τουτωι πυρουται, τουτο πυρος λαμπροτερον εργαζεται τον νουν τον ημετερον, τουτο
χρυσιου φαιδροτεραν την ψυχην ποιει, τουτο εξεχυθη το αιμα, και τον ουρανον
εποιησε βατον. δʹ. Φρικτα οντως τα μυστηρια της Ἐκκλησιας, φρικτον οντως το
θυσιαστηριον. Ἀνεβαινεν εκ του παραδεισου πηγη, ποταμους αισθητους προχεουσα·
απο της τραπεζης ταυτης ανεισι πηγη, ποταμους αφιεισα πνευματικους. Παρα
ταυτην την πηγην πεφυτευμεναι εισιν, ουκ ιτεαι ακαρποι, αλλα δενδρα προς αυτον
φθανοντα τον ουρανον, καρπον εχοντα ωριμον αει και αμαραντον. Ει τις καυσουται,
παρα ταυτην ηκετω την πηγην, και καταψυχετω το καυσος. Και γαρ αυχμους λυει,
και τα διακαη παντα παραψυχει, ου τα εξ ηλιου διακαιομενα, αλλα τα απο των
βελων των πεπυρωμενων. Και γαρ την αρχην ανωθεν εχει, και την ριζαν εκειθεν,
οθεν και αρδεται. Πολλοι ταυτης οι ρυακες της πηγης, ους 59.262 αφιησιν ο
Παρακλητος· και μεσιτης ο Υιος γινεται, ου δικελλαν εχων και οδοποιων, αλλα την
διαθεσιν ανοιγων την παρ' ημιν. Αυτη η πηγη φωτος εστι πηγη, αναβλυζουσα
αληθειας ακτινας. Ταυτηι και αι ανω παρεστηκασι δυναμεις, προς το καλλος
ενορωσαι των ρειθρων, επειδη και σαφεστερον εκειναι των προκειμενων θεωρουσι
την δυναμιν, και τας μαρμαρυγας τας απροσιτους. Ὥσπερ γαρ χρυσου τηκομενου, αν
τε την χειρα τις εμβαληι, ει οιον τε ην, αν τε την γλωτταν, χρυσην ευθεως αυτην
εποιησεν αν· ουτω δη και πολλωι πλεον ενταυθα την ψυχην εργαζεται τα
προκειμενα. Ἀναζει μεν γαρ πυρος σφοδροτερον ο ποταμος, αλλ' ου καιει, αλλα
βαπτιζει μονον οπερ αν λαβηι. Τουτο το αιμα ανωθεν προετυπουτο αει, εν
θυσιαστηριοις, εν δικαιων σφαγαις· τουτο η τιμη της οικουμενης, τουτωι ηγορασε
την Ἐκκλησιαν ο Χριστος, τουτωι κατεκοσμησεν αυτην απασαν. Καθαπερ γαρ
ανθρωπος οικετας ωνουμενος χρυσιον διδωσι, και καλλωπισαι παλιν αυτους
βουλομενος, χρυσωι τουτο ποιει· ουτω και ο Χριστος, και ηγορασεν ημας αιματι, και
εκοσμησεν αιματι. Οι τουτου μετεχοντες του αιματος, μετα αγγελων, και
αρχαγγελων, και των ανω δυναμεων εστηκασιν, αυτην περικειμενοι του Χριστου
την βασιλικην στολην, τα οπλα εχοντες τα πνευματικα. Ἀλλ' ουδεν ειπον ουδεπω
μεγα· αυτον γαρ εισιν ενδεδυμενοι τον βασιλεα. Ἀλλ' ωσπερ εστι μεγα και
θαυμαστον, ουτως αν μεν μετα καθαροτητος προσελθηις, εις σωτηριαν προσηλθες· αν
δε μετα πονηρου συνειδοτος, εις κολασιν και τιμωριαν. Ὁ γαρ εσθιων, φησι, και
πινων αναξιως του Κυριου, κριμα εαυτωι εσθιει και πινει. Ει τοινυν οι ρυπουντες την
πορφυραν την βασιλικην κολαζονται ομοιως, ωσπερ οι διαῤρηγνυντες· τι απεικος
και τους ακαθαρτωι διανοιαι δεχομενους το σωμα, την αυτην υπομειναι τιμωριαν τοις
αυτο διαῤρηξασι δια των ηλων; Ὅρα γουν πως φοβεραν εδειξεν ο Παυλος την
κολασιν, ειπων· Ἀθετησας τις νομον Μωυσεως, χωρις οικτιρμων επι δυσιν η τρισι
μαρτυσιν αποθνησκει· ποσωι, δοκειτε, χειρονος αξιωθησεται τιμωριας, ο τον Υιον του
Θεου καταπατησας, και το αιμα της διαθηκης κοινον ηγησαμενος εν ωι ηγιασθη;
Προσεχωμεν τοινυν εαυτοις, αγαπητοι, τοιουτων απολαυοντες αγαθων· και οταν
βουληθωμεν αισχρον τι ειπειν, η συναρπαζομενους εαυτους ιδωμεν υπο οργης, η
ετερου τινος τοιουτου παθους, λογισωμεθα τινων κατηξιωθημεν, οσου Πνευματος
απηλαυσαμεν· και εσται σωφρονισμος ημιν των αλογων παθων ουτος ο λογισμος.
Μεχρι γαρ τινος τοις παρουσι προσηλωμεθα; μεχρι τινος ου διεγειρομεθα; μεχρι
τινος ου φροντιζομεν της εαυτων σωτηριας; Ἐννοησωμεν τινων ημας κατηξιωσεν ο
 
 

191

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεος, ευχαριστησωμεν, δοξασωμεν, μη δια πιστεως μονον, αλλα και δια των εργων
αυτων· ινα και των μελλοντων αγαθων επιτυχωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν
και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.261 ΟΜΙΛΙΑ ΜΖʹ. Ειπεν ουν
αυτοις ο Ἰησους· «Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν μη φαγητε την σαρκα του Υιου του
ανθρωπου, και πιητε αυτου το αιμα, ουκ εχετε ζωην αιωνιον εν εαυτοις. Ὁ δε τρω
γων μου την σαρκα, και πινων μου το αιμα, εχει ζωην εν εαυτωι.» αʹ. Ὅταν περι
πνευματικων διαλεγωμεθα, μηδεν 59.262 εστω βιωτικον εν ταις ημετεραις ψυχαις,
μηδεν γηινον· αλλα παντα αναχωρειτω, παντα εξοριζεσθω τα τοιαυτα, και ολοι
γινωμεθα της των θειων λογιων 59.263 ακροασεως μονης. Ει γαρ βασιλεως
επιβαινοντος πολει, απας απελαυνεται θορυβος· πολλωι μαλλον του Πνευματος ημιν
διαλεγομενου, μετα πολλης μεν ησυχιας, μετα πολλης δε της φρικης ακουειν ημας
δει. Και γαρ φρικης αξια τα λεγομενα σημερον. Και πως, ακουε. Ἀμην γαρ, φησι,
λεγω υμιν, εαν μη τις μου φαγηι την σαρκα, και πιηι μου το αιμα, ουκ εχει ζωην εν
εαυτωι. Ἐπειδη εμπροσθεν ελεγον, οτι αδυνατον τουτο εστι, δεικνυσιν αυτος ου
μονον ουκ αδυνατον, αλλα και σφοδρα αναγκαιον. ∆ιο και επαγει· Ὁ τρωγων μου
την σαρκα, και πινων μου το αιμα, εχει ζωην αιωνιον, καγω αναστησω αυτον εν τηι
εσχατηι ημεραι. Ἐπειδη γαρ ελεγεν, οτι Ὁ τρωγων εκ του αρτου τουτου ουκ
αποθανειται εις τον αιωνα· εικος δε ην αυτοις προσστηναι τουτο, καθως και
προτερον ελεγον, Ἀβρααμ απεθανε, και οι προφηται απεθανον, και πως συ λεγεις, ου
μη γευσεται θανατου; την αναστασιν εθηκε, λυων το ζητουμενον, και δηλων οτι ουκ
αποθανειται εις τελος. Συνεχως δε στρεφει τον περι των μυστηριων λογον, δεικνυς
του πραγματος το αναγκαιον, και οτι αυτο παντως γενεσθαι δει. Ἡ γαρ σαρξ μου
αληθης εστι βρωσις, και το αιμα μου αληθης εστι ποσις. Τι εστιν ο λεγει; Ἢ τουτο
βουλεται ειπειν, οτι αληθης βρωσις αυτη εστιν η ψυχην σωζουσα· η πιστωσασθαι
αυτους περι των ειρημενων, ωστε μη νομιζειν αινιγμα ειναι το ειρημενον και
παραβολην, αλλ' ειδεναι οτι παντως δει φαγειν το σωμα. Ειτα φησιν· Ὁ τρωγων μου
την σαρκα, εν εμοι μενει. Τουτο δε ελεγε δηλων, οτι εν αυτωι ανακιρναται. Το δε
εξης δοκει μεν ασυναρτητον ειναι τι, αν μη τον νουν εξετασωμεν. Ποια γαρ, φησιν,
ακολουθια, μετα το ειπειν, Ὁ τρωγων μου την σαρκα εν εμοι μενει, επαγαγειν,
Καθως απεστειλε με ο ζων Πατηρ, καγω ζω δια τον Πατερα; Ἔχει δε πολλην την
αρμονιαν το λεγομενον. Ἐπειδη γαρ ανω και κατω ελεγε ζωην αιωνιον,
κατασκευαζων αυτο επηγαγε το, Ἐν εμοι μενει. Ει γαρ εν εμοι μενει, ζω δε εγω,
δηλον οτι κακεινος ζησεται. Ειτα φησι· Καθως απεστειλε με ο ζων Πατηρ. Τουτο δε
εστι συγκριτικον και ομοιωματικον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Ζω εγω ουτως, ως ο
Πατηρ. Και ινα μη αγεννητον νομισηις, προσεθηκεν ευθυς το, ∆ια τον Πατερα, ου
τουτο δεικνυς, οτι ενεργειας τινος χρειαν εχει προς το ζηιν. Ἀνωτερω γαρ τουτο
αναιρων ελεγεν· Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εχει ζωην εν εαυτωι, ουτως εδωκε και τωι Υιωι
εχειν ζωην εν εαυτωι. Ει δε δειται ενεργειας, ευρεθησεται η ο Πατηρ μη δεδωκως
ουτω, και ψευδης ο λογος· η ει ουτως εδωκεν, ουδενος αυτος λοιπον δεηθησεται
ετερου του συγκροτουντος. Τι ουν εστι, ∆ια τον Πατερα; Την αιτιαν ενταυθα
αινιττεται μονον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Καθως εστι ζων ο Πατηρ, ουτω καγω
ζω. Και ο τρωγων με, κακεινος ζησει δι' εμε. Ζωην δε ενταυθα λεγει, ου την απλως,
αλλα την ευδοκιμον. Και οτι ου περι της απλως ζωης ειπεν, αλλα περι της ενδοξου
και αποῤρητου εκεινης, δηλον εκειθεν. Και γαρ παντες, και οι απιστοι ζωσι και οι
αμυητοι, μη φαγοντες απο της σαρκος εκεινης. Ὁραις οτι ου περι ταυτης ο λογος εστι
της ζωης, αλλα περι εκεινης; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ὁ τρωγων μου την σαρκα,
ουκ απολειται τελευτησας, ουδε κολασθησεται. Ἀλλ' ουδε περι της αναστασεως της
κοινης φησι· και γαρ ομοιως παντες ανιστανται· αλλα περι της εξαιρετου, της
 
 

192

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενδοξου, και μισθον εχουσης. 59.264 Ουτος εστιν ο αρτος ο εκ του ουρανου καταβας·
ου καθως εφαγον οι πατερες υμων το μαννα, και απεθανον. Ὁ τρωγων τουτον τον
αρτον, ζησει εις τον αιωνα. Συνεχως το αυτο περιστρεφει, ωστε αυτο εντυπωσαι τηι
των ακουοντων διανοιαι (εσχατη γαρ τις ην διδασκαλια η περι τουτων), και το περι
αναστασεως δογμα πιστωσαι, και το περι ζωης αιωνιου. ∆ιο και την αναστασιν
προστιθησιν, ομου μεν επειδη ειπε, ζωης αιωνιου, ομου δε δεικνυς οτι ου νυν εστιν
αυτη, αλλα μετα την αναστασιν. Και ποθεν ταυτα δηλα, φησιν; Ἀπο των Γραφων.
Πανταχου γαρ αυτους εκει παραπεμπει, παρ' αυτων κελευων ταυτα μαθειν. Ειπων
δε, Ζωην διδους τωι κοσμωι, και εις ζηλον αυτους εναγει, ωστε καν αλγησαντας επι
τωι αλλους απολαυειν της δωρεας, μη μειναι εξω. Συνεχως δε αναμιμνησκει του
μαννα, και το διαφορον παριστας, και αυτους εις πιστιν εναγων. Ει γαρ δυνατον
εγενετο τεσσαρακοντα ετεσιν αμητου χωρις και σιτου και της αλλης ακολουθιας
διακρατησαι την εκεινων ζωην· πολλωι μαλλον νυν, ατε επι μειζοσι παραγενομενος,
δυνησεται τουτο. Ἄλλως δε, και ει εκεινα τυποι τινες ησαν, και χωρις ιδρωτων και
πονων συνελεγον το φερομενον· πολλωι μαλλον νυν τουτο εσται, ενθα πολλη η
διαφορα, και το μηδεποτε τελευταιν, και το ζωης απολαυειν της αληθους. Καλως δε
ζωης πολλακις μεμνηται, επειδη τουτο ποθεινον ανθρωποις, και ουδεν ουτως ηδυ,
ως το μη αποθανειν. Ἐπει και εν τηι Παλαιαι τουτο ην η υποσχεσις, μηκος βιου, και
πολλαι ημεραι· αλλα νυν ουκ εστι μηκος απλως, αλλα ζωη τελος ουκ εχουσα. Ἅμα
δε και δειξαι βουλεται, οτι την εκ της αμαρτιας γενομενην κολασιν ανακαλειται νυν,
την ψηφον λυων εκεινην την θανατουσαν· και ζωην ουχ απλως, αλλ' αιωνιον
εισαγων, απεναντιας τοις προτεροις. Ταυτα ειπεν εν συναγωγηι διδασκων εν
Καπερναουμ, ενθα αι πλεισται γεγενηνται δυναμεις, ωστε εχρην αυτον ακουσθηναι
μαλιστα. βʹ. Τινος δε ενεκεν εν συναγωγηι εδιδασκε, και εν ιερωι; Ὁμου μεν το πληθος
αυτων θηρευσαι θελων, ομου δε δειξαι βουλομενος, οτι ουκ εναντιος εστι τωι Πατρι.
Πολλοι δε εκ των μαθητων ακουσαντες ελεγον· Σκληρος εστιν ο λογος ουτος. Τι
εστι, Σκληρος εστι; Τραχυς, επιπονος, μοχθον εχων. Και μην ουδεν τοιουτον ελεγεν·
ουδε γαρ περι πολιτειας διελεγετο, αλλα περι δογματων, ανω και κατω στρεφων την
πιστιν την εις εαυτον. Τι ουν εστι, Σκληρος εστιν ο λογος; Ὅτι ζωην επαγγελλεται
και αναστασιν; οτι εκ του ουρανου εφη καταβεβηκεναι; αλλ' οτι σωθηναι αδυνατον
τον μη φαγοντα αυτου την σαρκα; Ταυτα ουν, ειπε μοι, σκληρα; Και τις αν ταυτα
ειποι; Τι ουν εστι, Σκληρος; ∆υσπαραδεκτος, υπερβαινων αυτων την ασθενειαν,
πολυν εχων τον φοβον. Ἐνομιζον γαρ μειζονα της οικειας φθεγγεσθαι και υπερ
αυτον. ∆ιο και ελεγον· Τις δυναται αυτου ακουειν; υπερ εαυτων απολογουμενοι
ταχα, επειδη εμελλον αποπηδαιν. Ειδως δε ο Ἰησους εν εαυτωι, οτι γογγυζουσιν οι
μαθηται περι τουτου (και γαρ τουτο της αυτου θεοτητος, το τα αποῤρητα φερειν εις
μεσον), ειτα λεγει· Τουτο υμας σκανδαλιζει; Ἂν ουν ιδητε τον Υιον του ανθρωπου
αναβαινοντα, οπου ην το προτερον. Τουτο και επι του Ναθαναηλ εποιησε, λεγων,
Ὅτι ειπον σοι οτι, Ειδον σε υποκατω της συκης, πιστευεις; μειζονα τουτων οψει· και
επι Νικοδημου, οτι Ουδεις αναβεβηκεν εις τον ουρανον, ει μη ο Υιος του ανθρωπου,
ο ων εν τωι ουρανωι. Τι ουν; αποριας αποριαις συναπτει; Ουχι· μη γενοιτο· αλλα τωι
μεγεθει των δογματων και τωι πληθει αυτους επαγαγεσθαι βουλεται. Ὁ μεν γαρ
ειπων απλως, οτι Ἐκ του ουρανου καταβεβηκα, και μηδεν πλεον προσθεις, μαλλον
αν εσκανδαλισεν. ο δε 59.265 ειπων, οτι Το σωμα μου ζωη του κοσμου, και ο ειπων,
οτι Καθως απεστειλε με ο ζων Πατηρ, καγω ζω δια τον Πατερα· και ο ειπων, οτι Ἐκ
του ουρανου καταβεβηκα, την αποριαν λυει. Ὁ μεν γαρ εν τι μεγα περι εαυτου
φθεγγομενος, καν υποπτος γενοιτο, ως πλαττων· ο δε τοσαυτα συνειρων εφεξης,
πασαν αναιρει την υποψιαν. Παντα δε ποιει και λεγει, ωστε αυτους απαγαγειν του
νομιζειν αυτου πατερα τον Ἰωσηφ. Ου τοινυν το σκανδαλον επιτειναι θελων, τουτο
 
 

193

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγεν, αλλα λυσαι μαλλον. Ὁ μεν γαρ απο του Ἰωσηφ αυτον ειναι νομιζων, ουκ αν
παρεδεξατο τα λεγομενα· ο δε πεισθεις, οτι εκ του ουρανου καταβεβηκε, και εκει
αναβησεται, ευκολωτερον αν προσεσχε τοις λεγομενοις. Μετα δε τουτων και ετεραν
λυσιν επαγει, λεγων· Το Πνευμα εστι το ζωοποιουν, η σαρξ ουκ ωφελει ουδεν. Ὃ δε
λεγει, τοιουτον εστι· Πνευματικως δει τα περι εμου ακουειν· ο γαρ σαρκικως
ακουσας, ουδεν απωνατο, ουτε χρηστον τι απελαυσε. Σαρκικον δε ην το αμφισβητειν
πως εκ του ουρανου καταβεβηκε, και το νομιζειν, οτι υιος εστιν Ἰωσηφ, και το, Πως
δυναται ημιν την σαρκα δουναι φαγειν; Ταυτα παντα σαρκικα· απερ εδει μυστικως
νοειν και πνευματικως. Και ποθεν, φησιν, ηδυναντο νοησαι τι ποτε εστιν το σαρκα
φαγειν εκεινοι; Ουκουν εδει τον προσηκοντα αναμειναι καιρον, και πυνθανεσθαι,
και μη απαγορευειν. Τα ρηματα, α εγω λελαληκα υμιν, πνευμα εστι, και ζωη·
τουτεστιν, θεια και πνευματικα εστιν, ουδεν εχοντα σαρκικον, ουδε ακολουθιαν
φυσικην· α και απηλλακται πασης μεν τοιαυτης αναγκης, και υπερκειται και των
νομων των ενταυθα κειμενων· ετερον δε εχει νουν εξηλλαγμενον. Ὥσπερ ουν
ενταυθα το πνευμα ειπεν αντι του πνευματικα, ουτω σαρκα ειπων, ου σαρκικα ειπεν,
αλλα το σαρκικως ακουσαι, αμα και αυτους αινιττομενος, οτι αει σαρκικων
επεθυμουν, δεον πνευματικων εφιεσθαι. Ἐαν γαρ αυτο σαρκικως τις εκλαβοι, ουδεν
απωνατο. Τι ουν; ουκ εστι η σαρξ αυτου σαρξ; Και σφοδρα μεν ουν. Και πως ειπεν, Ἡ
σαρξ ουκ ωφελει ουδεν; Ου περι της εαυτου σαρκος λεγων· μη γενοιτο· αλλα περι
των σαρκικως εκλαμβανοντων τα λεγομενα. Τι δε εστι το σαρκικως νοησαι; Το
απλως εις τα προκειμενα οραιν, και μη πλεον τι φανταζεσθαι. Τουτο γαρ εστι
σαρκικως. Χρη δε μη ουτω κρινειν τοις ορωμενοις, αλλα παντα τα μυστηρια τοις
ενδον οφθαλμοις κατοπτευειν. Τουτο γαρ εστι πνευματικως. Ἄρα ο μη τρωγων
αυτου την σαρκα, και πινων αυτου το αιμα. ουκ εχει ζωην εν εαυτωι· πως ουν ουδεν
ωφελει η σαρξ, ης ανευ ζηιν ουκ ενι; Ὁραις οτι το, Ἡ σαρξ ουκ ωφελει ουδεν, ου περι
της σαρκος αυτου ειρηται, αλλα περι της σαρκικης ακροασεως; Ἀλλ' εισι τινες εξ
υμων, οι ου πιστευουσι. Παλιν κατα το συνηθες αυτου τοις λογοις αξιωμα
περιτιθησι, τα τε μελλοντα προλεγων, και δεικνυς ως ου της εκεινων δοξης
εφιεμενος ταυτα ελεγεν, αλλ' αυτων κηδομενος. Ειπων δε, Τινες, τους μαθητας
υπεξηγαγε. Παρα γαρ την αρχην ελεγε· Και εωρακατε με, και ου πιστευετε μοι·
ενταυθα δε, Εισι τινες εξ υμων, οι ου πιστευουσιν. Ἤδει γαρ εξ αρχης, τινες εισιν οι
μη πιστευοντες, και τις εστιν ο παραδωσων αυτον. Και ελεγε, ∆ια τουτο ειρηκα,
Ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ηι δεδομενον αυτωι ανωθεν εκ του Πατρος
μου. Το εκουσιον ενταυθα της οικονομιας ο ευαγγελιστης ημιν αινιττεται, και το
ανεξικακον. Και το Ἐξ αρχης δε ουχ απλως ενταυθα κειται, αλλ' ινα μαθηις αυτου
την 59.266 ανωθεν προγνωσιν, και οτι προ των ρηματων τουτων, και ου μετα το
γογγυσαι, ουδε μετα το σκανδαλισθηναι τον προδοτην ᾔδει, αλλα και προ τουτου,
οπερ ην θεοτητος. Ειτα και επηγαγεν, Ἐαν μη ηι δεδομενον αυτωι ανωθεν εκ του
Πατρος μου, πειθων αυτους Πατερα αυτου νομιζειν τον Θεον, αλλα μη τον Ἰωσηφ,
και δεικνυς οτι ουκ εστι το τυχον το πιστευσαι εις αυτον. Μονονουχι γαρ τουτο
φησιν, Ου θορυβουσιν, ουδε ταραττουσιν, ουδε ξενιζουσι με οι μη πιστευοντες· οιδα
τουτο ανωθεν πριν η γενεσθαι· οιδα τισιν εδωκεν ο Πατηρ. γʹ. Ὅταν δε ακουσηις, οτι
∆εδωκε, μη αποκληρωσιν απλως νομιζε, αλλ' εκεινο πιστευε, οτι ο παρασχων
εαυτον αξιον του λαβειν, αυτος ελαβεν. Ἐκ τουτου πολλοι των μαθητων αυτου
απηλθον εις τα οπισω, και ουκ ετι μετ' αυτου περιεπατουν. Καλως και ο
ευαγγελιστης ουκ ειπεν, ανεχωρησαν, αλλα, Ἀπηλθον εις τα οπισω, δηλων οτι της
κατα αρετην επιδοσεως υπετεμοντο, και οτι ην ειχον παλαι πιστιν απωλεσαν,
αποσχισαντες εαυτους. Ἀλλ' ουχ οι δωδεκα τουτο επαθον. ∆ιο και φησι προς αυτους·
Μη και υμεις θελετε υπαγειν; δεικνυς παλιν οτι ου δειται της διακονιας αυτων και
 
 

194

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της θεραπειας, ουδε δια τουτο αυτους περιηγεν επιδεικνυμενος. Πως γαρ ο και
τουτοις ταυτα λεγων; ∆ιατι ουν αυτους μη επηινεσε; διατι μη εθαυμασεν; Ὁμου μεν
το του διδασκαλου πρεπον αξιωμα τηρων, ομου δε δεικνυς, οτι δια τουτου μαλλον
εφελκεσθαι εδει του τροπου. Ει μεν γαρ επηινεσε, νομιζοντες αυτωι χαριν διδοναι,
καν επαθον τι ανθρωπινον· τωι δε δεικνυναι μη δεομενον αυτον της ακολουθησεως
αυτων, κατειχε μαλλον. Και ορα πως αυτο συνετως ειρηκεν. Ου γαρ ειπεν, Ἀπελθετε·
τουτο γαρ απωθουμενου ην· αλλ' ερωται λεγων, Μη και υμεις θελετε υπαγειν; Ὅπερ
πασαν ην αφαιρουντος βιαν και αναγκην, και ου βουλομενου αιδοι τινι
προσηρτησθαι, αλλα μετα του χαριν ειδεναι. Τωι δε μητε εκεινων κατηγορησαι
φανερως, αλλ' ηρεμα καθαψασθαι, εδειξεν οπως δει φιλοσοφειν εν τοις τοιουτοις.
Ἡμεις δε ταναντια πασχομεν· εικοτως, επειδη της οικειας εχομενοι δοξης, απαντα
πραττομεν. ∆ιο και ελαττουσθαι νομιζομεν τα ημετερα δια της αναχωρησεως των
θεραπευοντων. Ουτως δε ουτε εκολακευσεν, ουτε διεκρουσατο, αλλ' ηρωτησεν. Ουκ
αρα καταφρονουντος ην, αλλα μη βουλομενου βιαι και αναγκηι κατεχεσθαι. Το γαρ
ουτω μενειν ισον εστι του απελθειν. Τι ουν ο Πετρος; Προς τινα απελευσομεθα;
Ῥηματα ζωης αιωνιου εχεις. Και ημεις πεπιστευκαμεν και εγνωκαμεν, οτι συ ει ο
Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος. Ὁραις οτι ου τα ρηματα ην τα σκανδαλιζοντα,
αλλ' η απροσεξια και η ραιθυμια και αγνωμοσυνη των ακουοντων; Και γαρ και ει μη
ειπεν, εσκανδαλισθησαν αν, και ουκ αν επαυσαντο, τροφηι προσεχοντες αει
σωματικηι, και τηι γηι προσηλωμενοι. Ἄλλως δε, και ουτοι μετ' εκεινων ηκουον· αλλ'
ομως ταναντια εκεινων απεφηναντο, λεγοντες· Προς τινα απελευσομεθα; Πολλης το
ρημα φιλοστοργιας εμφαντικον. ∆εικνυσι γαρ οτι παντος αυτοις εστιν ο ∆ιδασκαλος
τιμιωτερος, και πατερων, και μητερων, και των οντων απαντων, και αποσταντας
αυτου ουκ ενι λοιπον που καταφυγειν. Ειτα, ινα μη δοκηι το, Προς τινα
απελευσομεθα; δια τουτο ειρηκεναι αυτον, ως ουκ οντων των υποδεξαμενων
αυτους, ευθεως επηγαγε· Ῥηματα ζωης αιωνιου εχεις. Οι μεν γαρ σαρκικως και μετα
λογισμων ανθρωπινων ηκουον, ουτοι δε πνευματικως, 59.267 και τηι πιστει το παν
επιτρεποντες. ∆ιο και ο Χριστος ελεγε· Πνευμα εστι τα ρηματα, α λελαληκα υμιν·
τουτεστι, μη υπολαβηις τηι των πραγματων ακολουθιαι, και τηι των γινομενων
αναγκηι των ρηματων των εμων την διδασκαλιαν υποκεισθαι. Ου τοιαυτα τα
πνευματικα· ουκ ανεχεται δουλευειν νομοις τοις επι γης. Τουτο και Παυλος δηλοι,
λεγων· Μη ειπηις εν τηι καρδιαι σου, Τις αναβησεται εις τον ουρανον; τουτεστι,
Χριστον καταγαγειν· η τις καταβησεται εις την αβυσσον; τουτεστι, Χριστον εκ
νεκρων αναγαγειν. Ῥηματα ζωης αιωνιου εχεις. Ἤδη την αναστασιν ουτοι
παρεδεξαντο και την εκει ληξιν απασαν. Ὅρα δε τον φιλαδελφον, τον φιλοστοργον,
πως υπερ παντος απολογειται του χορου· ου γαρ ειπεν Ἔγνωκα, αλλ' Ἐγνωκαμεν·
μαλλον δε σκοπει πως επ' αυτων ερχεται των ρηματων του διδασκαλου, ου τα αυτα
τοις Ἰουδαιοις φθεγγομενος. Οι μεν γαρ ελεγον· Ουτος εστιν ο υιος Ἰωσηφ· ουτος δε,
οτι Συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος· και, οτι Ῥηματα ζωης αιωνιου εχεις·
ταχα πολλακις ακουσας αυτου λεγοντος, οτι Ὁ πιστευων εις εμε εχει ζωην αιωνιον.
Ἔδειξε γαρ οτι παντα κατεχει τα ειρημενα, αυτων αναμνησας των ρηματων. Τι ουν
ο Χριστος; Ουκ επηινεσε τον Πετρον, ουδε εθαυμασε, καιτοι αλλαχου τουτο ποιησας·
αλλα τι φησιν; Ουχι εγω υμας τους δωδεκα εξελεξαμην, και εις εξ υμων διαβολος
εστιν; Ἐπειδη γαρ ειπε, Και ημεις πεπιστευκαμεν, εξαιρει του χορου τον Ἰουδαν.
Ἐκει μεν γαρ ουδεν περι των μαθητων αυτος ειπε, αλλα του Χριστου ειποντος·
Ὑμεις δε τινα με λεγετε; φησι· Συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος. Ἐνταυθα
δε επειδη ειπε, Και ημεις πεπιστευκαμεν, εικοτως ουκ αφιησι τον Ἰουδαν εις τον
εκεινων χορον. Τουτο δε εποιει, ποῤρωθεν και ανωθεν του προδοτου την κακιαν
ανακρουομενος, ειδως μεν οτι ουδεν ονησει, το δε εαυτου πραττων. δʹ. Και θεα την
 
 

195

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σοφιαν· ουτε αυτον φανερον εποιησεν, ουτε λαθειν ειασεν εκεινο μεν, ινα μη
αναισχυνθηι και φιλονεικοτερος γενηται· τουτο δε, ινα μη νομιζων λανθανειν,
αδεως εργασηται το τολμημα. ∆ιο και προιων φανερωτερους επαγει τους ελεγχους.
Προτερον μεν γαρ και αυτον μετα των αλλων ηριθμησεν, ειπων, οτι Εισι τινες εξ
υμων, οι ου πιστευουσιν (οτι δε και τον προδοτην ηριθμησεν, εδηλωσεν ειπων ο
ευαγγελιστης· Ἤδει γαρ εξ αρχης τινες εισιν οι μη πιστευοντες, και τις εστιν ο
παραδωσων αυτον)· επειδη δε ενεμεινε, σφοδροτερον επαγει τον ελεγχον, Εις εξ
υμων διαβολος εστιν, και κοινον πασι τον φοβον καθιστησιν, εκεινον συσκιασαι
βουλομενος. Ἄξιον δε ενταυθα διαπορησαι, τι δηποτε νυν μεν ουδεν λεγουσιν οι
μαθηται, υστερον δε δεδοικασι και διαπορουνται προς αλληλους ορωντες και
πυνθανομενοι, Μη τι εγω ειμι, Κυριε; Και τωι Ἰωαννηι ο Πετρος εννευει μαθειν τον
προδοτην, και πυθεσθαι του ∆ιδασκαλου τις εστιν. Τι ποτε ουν εστι το αιτιον; Ουπω
ην ο Πετρος ακουσας, Ὕπαγε οπισω μου, σατανα. ∆ια τουτο ουδε τι δεος ειχεν·
επειδη δε επετιμηθη, και απο πολλης διαθεσεως ειπων, ουκ ευδοκιμησεν, αλλα και
σατανας ηκουσεν· ακουων οτι Εις εξ υμων παραδωσει με, εικοτως λοιπον εδεισε.
Ἄλλως δε, ουδε νυν φησιν, Εις εξ υμων παραδωσει με, αλλ', Εις εξ υμων διαβολος
εστι. ∆ιοπερ ουδε ᾔδεσαν το λεγομενον, αλλα πονηριας ᾤοντο σκωπτεσθαι μονον. Τι
δηποτε δε το Ουχι εγω υμας, ειπεν, τους δωδεκα εξελεξαμην, και 59.268 εις εξ υμων
διαβολος εστι; Κολακειας απηλλαγμενην αυτου την διδασκαλιαν δεικνυς. Ἐπειδη
γαρ παντων αυτον εγκαταλειψαντων αυτοι παρεμειναν μονοι, και δια του Πετρου
ωμολογουν ειναι Χριστον, ινα μη νομισωσιν οτι δια τουτο εμελλεν αυτους
κολακευειν, απαγει ταυτης της υποψιας. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ουδεν με
δυσωπει προς το τους κακους μη ελεγχειν· μη νομισητε οτι επειδη επεμεινατε,
κολακευσαι υμας αιρησομαι· η επειδη ηκολουθησατε, ουκ ελεγχω τους πονηρους. Ὃ
γαρ πολυ τουτου μειζον εστιν εις το δυσωπησαι τον διδασκαλον, ουδε τουτο με
δυσωπει. Ὁ μεν γαρ παραμενων, της αυτου φιλοστοργιας παρεχεται τεκμηριον· ο δε
εκλεγεις παρα του διδασκαλου, περιαπτει δοξαν ανοιας, εκριπτουμενος παρα τοις
ανοητοις. Ἀλλ' ομως ουδε τουτο με απαγει των ελεγχων. Τουτο γουν και νυν
εγκαλουσι τωι Χριστωι Ἕλληνες ψυχρως και ανοητως. Ου γαρ αναγκηι και βιαι ποιειν
αγαθους ειωθεν ο Θεος, ουδε η εκλογη αυτου και η αιρεσις βιαστικη των
καλουμενων εστιν, αλλα προτρεπτικη. Και ινα μαθηις. οτι ου βιαζεται η κλησις,
σκοπει ποσους συνεβη των κληθεντων απολεσθαι. Ὅθεν φανερον, οτι και εν τηι
γνωμηι κειται τηι ημετεραι, το σωθηναι και απολεσθαι. εʹ. Ταυτα ουν ακουοντες,
παιδευωμεθα νηφειν αει και εγρηγορεναι. Ει γαρ ο εις τον αγιον εκεινον χορον
τελων, ο τοσαυτης απολελαυκως δωρεας, ο σημεια πεποιηκως (και γαρ και αυτος
μετα των αλλων ην των πεμφθεντων νεκρους εγειραι και λεπρους καθαρισαι),
επειδη εαλω νοσηματι δεινωι τωι της φιλαργυριας κακωι, και τον ∆εσποτην τον
εαυτου προυδωκεν, ουδεν αυτον ωφελησαν, ουτε αι ευεργεσιαι, ουχ αι δωρεαι, ου το
μετ' αυτου ειναι, ου θεραπεια, ου το τους ποδας νιψαι, ου το της τραπεζης
κοινωνησαι, ου το γλωσσοκομον κατεχειν, αλλα και εφοδια αυτωι ταυτα κολασεως
γεγονε· φοβηθωμεν και ημεις, μη ποτε τον Ἰουδαν μιμησωμεθα δια της φιλαργυριας.
Ου προδιδως τον Χριστον; Ἀλλ' οταν περιιδηις πενητα λιμωι τηκομενον, η υπο
ψυχους διαφθειρομενον, την αυτην και αυτος εφελκηι καταδικην. Και οταν αναξιως
μετεχωμεν των μυστηριων, ομοιως απολλυμεθα τοις χριστοκτονοις. Ὅταν
αρπαζωμεν, οταν αγχωμεν τους καταδεεστερους, μεγιστην επισπασομεθα την
τιμωριαν· και μαλα εικοτως. Μεχρι γαρ τινος ο ερως ημας ουτω κατεχει των
παροντων πραγματων των περιττων και ανονητων; Ὁ γαρ πλουτος εν τοις
περιττοις, εν οις ουδεν οφελος γινεται. Μεχρι τινος προσηλωμεθα τοις ματαιοις;
μεχρι τινος ου διαποβλεπομεν εν τοις ουρανοις, ου νηφομεν, ου λαμβανομεν κορον
 
 

196

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των γηΐνων τουτων και παραῤρεοντων; ου παιδευομεθα δια της πειρας αυτων την
ευτελειαν; Ἐννοησωμεν τους προ ημων πλουτησαντας. Ουχι οναρ παντα εκεινα;
ουχι σκια και ανθος, ου ρευμα παραῤρεον; ουχι διηγημα και μυθος; Ὁ δεινα
πεπλουτηκε· και που νυν ο πλουτος; Ἀπωλετο και διεφθαρται· αλλα τα δι' αυτον
αμαρτηματα διαμενει, και η δια τα αμαρτηματα κολασις. Μαλλον δε, ει μη κολασις
ην, μηδε βασιλεια προυκειτο, το ομοφυλον και το ομογενες αιδεσθηναι εχρην, το
ομοιοπαθες δυσωπηθηναι. Νυν δε κυνας μεν τρεφομεν· πολλοι δε και οναγρους και
αρκτους, και διαφορα θηρια· ανθρωπον δε περιορωμεν λιμωι τηκομενον, και
τιμιωτερον ημιν το αλλοτριον του συγγενους, και ατιμοτερον ημιν το οικειον του μη
οντος ουδε προσηκοντος. Ἀλλ' οικοδομεισθαι λαμπρας οικιας και πολλους εχειν
οικετας, και εις χρυσουν οροφον κατακειμενους οραιν καλον; Περιττον μεν ουν και
ανονητον. Ἔστιν αλλα οικοδομηματα, λαμπροτερα πολλωι και σεμνοτερα 59.269
τουτων· επι τοις τοιουτοις ευφραινειν τους οφθαλμους αναγκαιον· ο γαρ κωλυσων
ουδεις. Βουλει καλλιστον οροφον ιδειν; Ἑσπερας καταλαβουσης, ιδε
κατηστερισμενον τον ουρανον. Ἀλλ' ουκ εστιν εμος οροφος, φησι. Και μην ουτος
μαλλον σος, η εκεινος. Και γαρ δια σε γεγονε, και κοινος σοι μετα των αδελφων
εστιν· ουτος δε ου σος, αλλα των μετα την τελευτην κληρονομουντων. Και ο μεν τα
μεγιστα ωφελησαι δυνησεται, δια του καλλους προς τον ∆ημιουργον παραπεμπων·
ουτος δε τα μεγιστα σε καταβλαψει, κατηγορος σου μεγιστος εν τηι ημεραι της
κρισεως γινομενος, οταν αυτος μεν χρυσωι περιβεβλημενος ηι, ο δε Χριστος μηδε
αναγκαιον εχων ιματιον. Μη δη τοσαυτην ανοιαν υπομενωμεν· μηδε διωκωμεν τα
φευγοντα, και φευγωμεν τα μενοντα· μηδε προδωμεν ημων την 59.270 σωτηριαν,
αλλ' αντεχωμεθα της μελλουσης ελπιδος· οι μεν γεγηρακοτες, ατε ειδοτες φανερως,
οτι ολιγος ημιν υπολειπεται της ζωης χρονος· οι δε νεοι, ατε πεπεισμενοι σαφως, οτι
ου πολυ το λειπομενον. Ὡς γαρ κλεπτης εν νυκτι, ουτως η ημερα εκεινη ερχεται.
Ταυτ' ουν ειδοτες, και γυναικες ανδρας παρακαλωμεν, και ανδρες γυναικας
νουθετωμεν, και νεωτερους και παρθενους διδασκωμεν, και παντες αλληλους
παιδευωμεν, των μεν παροντων υπεροραιν, των δε μελλοντων εφιεσθαι, ινα και
τυχειν αυτων δυνηθωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.269 ΟΜΙΛΙΑ ΜΗʹ. Και περιεπατει ο Ἰησους μετα ταυτα εν τηι Γαλι λαιαι· ου
γαρ ηθελεν εν τηι Ἰουδαιαι περιπατειν, οτι εζητουν αυτον οι Ἰουδαιοι αποκτειναι. Ἦν
δε εγγυς η εορτη των Ἰουδαιων, η Σκηνοπηγια.
αʹ. Ουδεν φθονου χειρον και βασκανιας· ουτως ο θανατος εις τον κοσμον
εισηλθεν. Ἐπειδη γαρ ειδεν ο διαβολος τον ανθρωπον τιμωμενον, ουκ ενεγκων την
ευημεριαν, παντα επραττεν ωστε αυτον ανελειν. Και πανταχου της ριζης ταυτης
τουτον ιδοι τις αν τον καρπον γινομενον. Ουτω και Ἄβελ εσφαγη, ουτω και ο ∆αυιδ
εμελλεν, ουτω και αλλοι πολλοι των δικαιων· εντευθεν και Ἰουδαιοι χριστοκτονοι
γεγονασι. Και τουτο δηλων ο ευαγγελιστης ελεγε· Μετα ταυτα περιεπατει ο Ἰησους
εν τηι Γαλιλαιαι· ου γαρ ειχεν εξουσιαν εν τηι Ἰουδαιαι περιπατειν, οτι εζητουν αυτον
οι Ἰουδαιοι αποκτειναι. Τι λεγεις, ω μακαριε Ἰωαννη; Ουκ ειχεν εξουσιαν ο δυνηθεις
παντα οσα ηθελησεν; ο ειπων, Τινα ζητειτε, και ριψας αυτους εις τα οπισω; ο παρων
και μη ορωμενος, ουτος ουκ ειχεν εξουσιαν; Πως δε και υστερον εις μεσον αυτων
παρελθων, εν μεσωι τωι ιερωι, εν μεσηι τηι εορτηι, συνοδου ουσης, και των φονωντων
παροντων, διελεγετο ταυτα, α μαλλον αυτους παρωξυνε; Τουτο γουν και εθαυμαζον
 
 

197

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγοντες, Ουχ ουτος εστιν ον ζητουσιν αποκτειναι; Και ιδε παῤρησιαι λαλει, και
ουδεν αυτωι λεγουσι. Τινα δη εστι ταυτα τα αινιγματα; Ἄπαγε· ουχ ινα αινιγματα
λεγειν νομισθηι, ουτως ειπεν, αλλ' ινα δηλωσηι οτι και τα της θεοτητος επεδεικνυτο,
και τα της ανθρωποτητος. Ὅταν μεν γαρ λεγηι, οτι Ἐξουσιαν ουκ ειχεν, ως περι
ανθρωπου διαλεγεται, πολλα και ανθρωπινως ποιουντος· οταν δε λεγηι, οτι εν
μεσοις αυτοις ειστηκει, και ου κατειχον αυτον, της θεοτητος την δυναμιν
ενδεικνυται δηλονοτι. Και γαρ εφευγεν ως ανθρωπος, και εφαινετο ως Θεος·
αμφοτερα αληθευων. Το τε γαρ εν μεσοις οντα τοις επιβουλευουσι μη κατεχεσθαι, το
ακαταγωνιστον αυτου και αμαχον εδηλου· το τε υποστελλεσθαι, την οικονομιαν
εβεβαιου και επιστουτο, ινα μητε Παυλος ο Σαμοσατευς εχηι τι λεγειν, μητε
Μαρκιων, και οι τα εκεινων νοσουντες. ∆ια τουτου τοινυν παντων εμφραττει τα
στοματα. Μετα ταυτα ην η εορτη των Ἰουδαιων, η Σκηνοπηγια. Το, Μετα ταυτα,
ουδεν αλλο δηλοι, η οτι πολυν μεταξυ χρονον επιτεμων υπερεπηδησε. Και τουτο
δηλον εκειθεν· οτε γαρ εις το ορος εκαθητο, φησιν, ην η εορτη 59.270 του Πασχα·
ενταυθα δε της Σκηνοπηγιας μεμνηται, και εν τοις πεντε μησιν ουδεν ετερον ημιν
διηγησατο, ουτε εδιδαξεν ημας αλλο τι, η το κατα τους αρτους σημειον, και την προς
τους φαγοντας γενομενην δημηγοριαν· καιτοι αυτος ου διελιμπανε σημεια ποιων
και διαλεγομενος, ουκ εν ημεραι, ουκ εν εσπεραι, πολλακις δε και νυκτος. Τοις γουν
μαθηταις ουτως επεστη, ως παντες φασιν οι ευαγγελισται. Τι δη ποτε ουν παρελιπον
εκεινο; Ὅτι ουκ ενην απαντα καταλεγειν. Ἄλλως δε, και ταυτα λεγειν
εσπουδακασιν, υπερ ων η μεμψις η αντιλογια τις παρα των Ἰουδαιων εμελλε
παρακολουθειν. Ἐκεινοις μεν γαρ πολλα ομοια ην. Και γαρ οτι νοσουντας
εθεραπευσε, και νεκρους ηγειρε, και οτι εθαυμασθη, πολλακις ανεγραψαν· ενθα δε
ξενον εχουσι λεγειν τι, η μεμψιν τινα δοκουσαν κατ' αυτου φυεσθαι διηγεισθαι,
ταυτα τιθεασιν· οιον δη και το νυν εστιν, οτι οι αδελφοι αυτου ηπιστουν αυτωι· και
γαρ ου την τυχουσαν εχει διαβολην το πραγμα. Και αξιον θαυμασαι το φιλαληθες
αυτων ηθος, πως ουκ αισχυνονται λεγοντες ταυτα, α δοκει τωι διδασκαλωι φερειν
αισχυνην, αλλα και ταυτα μαλιστα των αλλων εσπουδακασιν απαγγελλειν. Και νυν
γουν πολλα παραδραμων και σημεια και θαυματα και δημηγοριας, επι τουτο ευθεως
επεπηδησεν. Ειπον γαρ, φησι, προς αυτον οι αδελφοι αυτου· Μεταβηθι εντευθεν εις
την Ἰουδαιαν, ινα και οι μαθηται σου θεωρησωσι τα εργα α ποιεις. Ουδεις γαρ εν
κρυπτωι τι ποιει, και ζητει αυτος εν παῤρησιαι ειναι. Φανερωσον σεαυτον τωι κοσμωι.
Ουδε γαρ οι αδελφοι αυτου επιστευον εις αυτον. Και ποια, φησιν, απιστια ενταυθα;
Παρακαλουσι γαρ αυτον θαυματουργησαι. Πολλη σφοδρα. Ἀπιστιας γαρ και τα
ρηματα και η θρασυτης, και η ακαιρος παῤρησια. Ὤοντο γαρ απο της συγγενειας
εξειναι αυτοις μετα παῤρησιας διαλεγεσθαι. Και δοκει μεν η αξιωσις δηθεν φιλων
ειναι· πολλης δε πικριας ην τα λεγομενα· ενταυθα γαρ αυτωι και δειλιαν και
φιλοδοξιαν ονειδιζουσι. Το μεν ουν ειπειν, Ουδεις τι εν κρυπτωι ποιει, δειλιαν
εγκαλουντων εστιν, αμα και υποπτευοντων τα γινομενα υπ' αυτου· το δε επαγαγειν,
οτι Ζητει εν παῤρησιαι ειναι, φιλοδοξιας. βʹ. Συ δε μοι σκοπει του Χριστου την
δυναμιν. Ἀπο γαρ τουτων των ταυτα λεγοντων τα ρηματα, ο πρωτος των
Ἱεροσολυμων επισκοπος γεγονεν, ο μακαριος Ἰακωβος, περι ου και Παυλος φησιν·
Ἕτερον δε των αποστολων ουκ ειδον, ει μη Ἰακωβον τον αδελφον του Κυριου.
Λεγεται δε και ο Ἰουδας θαυ 59.271 μαστος τε γεγονεναι. Καιτοι γε ουτοι και εν Καναι
παρησαν, του οινου γενομενου· αλλ' ουδεν απωναντο τεως. Ποθεν ουν αυτοις η
τοσαυτη απιστια; Ἀπο πονηρας γνωμης και φθονου· το γαρ συγγενες υπερεχον ειωθε
πως διαφθονεισθαι παρα των ου τοιουτων. Τινας δε ενταυθα λεγουσι τους μαθητας;
Τον οχλον τον παρεπομενον, ου τους δωδεκα. Τι ουν ο Χριστος; Ὅρα πως προσηνως
απεκρινατο. Ου γαρ ειπεν· Ὑμεις δε τινες εστε ταυτα συμβουλευοντες και
 
 

198

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδασκοντες; αλλα τι; Ὁ καιρος ο εμος ουπω παρεστιν. Ἐνταυθα μοι δοκει και ετερον
τι αινιττεσθαι. Ἴσως γαρ αυτον και προδουναι εβουλευοντο, βασκαινοντες, τοις
Ἰουδαιοις. ∆ιο και τουτο εμφαινων φησιν, Ὁ καιρος ο εμος ουπω παρεστι· τουτεστιν,
ο του σταυρου και του θανατου. Τι ουν προ καιρου κατεπειγετε ανελειν; Ὁ δε καιρος
ο υμετερος παντοτε ετοιμος εστιν. Ὡσει ελεγεν· Ὑμεις καν αει συνητε τοις
Ἰουδαιοις, ουκ αναιρησουσιν υμας τα αυτα ζηλουντας αυτοις· εμε δε ευθεως
βουλησονται ανελειν. Ὥστε υμιν μεν αει και καιρος συνειναι μη κινδυνευουσιν· εμοι
δε τοτε καιρος, οταν ο του σταυρου καιρος επιστηι, οταν δεηι αποθανειν. Και γαρ οτι
τουτο λεγει, δηλον δια της επαγωγης· Ου δυναται ο κοσμος μισειν υμας. Πως γαρ
τους τα αυτα βουλομενους, και υπερ των αυτων τρεχοντας; Ἐμε δε μισει, οτι ελεγχω
αυτον, οτι πονηρα εισιν αυτου τα εργα, τουτεστιν, οτι Καθαπτομαι και ελεγχω, δια
τουτο μισουμαι. Ἀπο τουτων παιδευωμεθα κρατειν οργης, και μη αναξιοπαθειν, καν
ευτελεις ωσιν οι συμβουλευοντες. Ει γαρ τους ου πιστευοντας ο Χριστος
συμβουλευοντας ηνεγκε πραως, και συμβουλευοντας τα μη δεοντα, και
συμβουλευοντας τα ουκ απο προαιρεσεως αγαθης, τινος ημεις τευξομεθα
συγγνωμης, γη και σποδος οντες, και προς τους συμβουλευοντας, δυσχεραινοντες,
καν ολιγον ευτελεστεροι οι τουτο ποιουντες ωσιν, αναξιον εαυτων ηγουμενοι τουτο;
Σκοπει γουν πως μετα πραοτητος πασης αποκρουεται την κατηγοριαν. Ειποντων γαρ
εκεινων, Φανερωσον σεαυτον τωι κοσμωι, αυτος φησιν· Ου δυναται ο κοσμος υμας
μισειν, εμε δε ο κοσμος μισει· αναιρων αυτων την κατηγοριαν. Τοσουτον γαρ απεχω,
φησι, ζητειν την παρα ανθρωπων δοξαν, οτι ου διαλιμπανω ελεγχων αυτους· και
ταυτα ειδως μισος εκ τουτου τικτομενον, και θανατον κατασκευαζομενον. Και που
ηλεγξε, φησι; Ποτε γαρ επαυσατο τουτο ποιων; ουχι ελεγε· Μη δοκειτε, οτι εγω
κατηγορησω υμων προς τον Πατερα· εστιν ο κατηγορων υμων Μωυσης· και, Ἐγω
εγνωκα υμας, οτι την αγαπην του Θεου ουκ εχετε· και, Πως δυνασθε πιστευειν,
δοξαν παρα ανθρωπων λαμβανοντες, και την παρα του μονου Θεου ου ζητουντες;
Ειδες πως εδειξε δια παντων, οτι το προς αυτον μισος εποιει ο ελεγχος ο
πεπαῤρησιασμενος, ουχ η του σαββατου λυσις; Τι δηποτε δε αυτους πεμπει εις την
εορτην, λεγων· Ἀναβητε εις την εορτην, εγω ουκ αναβαινω αρτι; ∆εικνυς οτι ταυτα
ειπεν, ουχι δεομενος αυτων, ουδε κολακευεσθαι θελων, αλλα συγχωρων τα
Ἰουδαικα ποιειν. Πως ουν, φησιν, ανεβη, ειπων, Ουκ αναβαινω; Ουκ ειπεν καθαπαξ,
Ουκ αναβαινω· αλλα, Νυν, ειπεν, τουτεστι, μεθ' υμων· Ὅτι ο καιρος ο εμος ουπω
πεπληρωται. Και μην τωι μελλοντι Πασχα σταυρουσθαι εμελλε. Πως ουν ουκ ανεβη
και αυτος; Ει γαρ επειδη ο καιρος ουπω παρην, δια τουτο ουκ ανεβη, εχρην μηδε
59.272 ολως αναβηναι. Ἀλλ' ου δια τουτο ανεβαινεν, ινα παθηι, αλλ' ινα αυτους
παιδευσηι. Τινος δε ενεκεν λαθραι; Και γαρ εδυνατο φανερως ανελθων εν τωι μεσωι τε
ειναι, και κατεχειν αυτων την ορμην την ατακτον, ο πολλακις εποιησεν. Ἀλλ' ουκ
εβουλετο συνεχως τουτο ποιειν. Ει γαρ ανηλθε φανερως, και παλιν αυτους επηρωσε,
μειζονως αν την εαυτου θεοτητα διαλαμπειν εποιει, ο τεως ουκ εδει, και μαλλον
αυτην εξεκαλυπτεν. Ἐπειδη δε ενομιζον εκεινοι δειλιας ειναι το μενειν, δεικνυσιν
αυτος τουναντιον, και θαρσους ον και οικονομιας· και οτι τον καιρον προειδως καθ'
ον πεισεται, οτε λοιπον επιστηι, τοτε μαλιστα βουλησεται εις τα Ἱεροσολυμα
αναβηναι. Ἐμοι δε δοκει και τωι μεν ειπειν, Ἀναβητε υμεις, τουτο λεγειν· μη
νομισητε, οτι αναγκαζω υμας συν εμοι μενειν μη βουλομενους· τωι δε επαγαγειν,
Ουπω πεπληρωται ο καιρος μου, δηλον ποιειν, οτι εδει και σημεια γενεσθαι, και
δημηγοριας λεχθηναι, ωστε και οχλους πιστευσαι πλειονας, και τους μαθητας
στεῤροτερους γενεσθαι, την παῤρησιαν ορωντας του διδασκαλου, και απερ επαθε. γʹ.
Μαθωμεν τοινυν αυτου απο των ειρημενων την επιεικειαν, την πραοτητα· Μαθετε
απ' εμου, οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι· και πασαν πικριαν εκβαλωμεν. Καν
 
 

199

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαιρηται τις καθ' ημων, ημεις ταπεινοι γινωμεθα· καν θρασυνηται τις,
θεραπευσωμεν· καν δακνηι και κατεσθιηι σκωπτων και κωμωιδων, ημεις μη
νικωμεθα, μη αμυνομενοι εαυτοις ανελωμεν εαυτους. Και γαρ θηριον εστιν ο θυμος,
θηριον οξυ και θερμον. Ἐπαιδωμεν τοινυν εαυτοις τας απο της θειας Γραφης επωιδας,
και λεγωμεν, οτι Γη ει και σποδος· και, Τι υπερηφανευεται γη και σποδος; και, οτι Ἡ
ροπη του θυμου αυτου, πτωσις αυτωι· και, οτι Ἀνηρ θυμωδης, ουκ ευσχημων. Ουδεν
γαρ αισχροτερον οψεως θυμουμενης, ουδεν δυσειδεστερον. Ει δε οψεως, πολλωι
μαλλον ψυχης. Καθαπερ γαρ ανακυκωμενου βορβορου δυσωδια ειωθε γινεσθαι·
ουτω ψυχης ταραττομενης υπο θυμου, πολλη εσται η ασχημοσυνη και αηδια. Ἀλλ'
ου φερω, φησι, την παρα των εχθρων υβριν. Τινος ενεκεν; ειπε. Ἂν μεν γαρ αληθης
ηι, και προ εκεινου οφειλεις κατανυττεσθαι, και χαριν εχειν αυτωι των ελεγχων· αν
δε ψευδης, καταφρονησον. Ειπε πενητα; Καταγελασον. Ειπε δυσγενη η ανοητον;
Στεναξον υπερ εκεινου λοιπον. Ὁ γαρ ειπων τωι αδελφωι αυτου, Μωρε, ενοχος εσται
εις την γεενναν του πυρος. Ὅταν ουν υβρισηι, εννοησον την κολασιν ην κολαζεται,
και ου μονον ουχ εξεις οργην, αλλα και δακρυα αφησεις. Ουδε γαρ προς τον
πυρεττοντα τις παροξυνεται, ουτε προς τον φλεγμαινοντα, αλλ' ελεει παντας τους
τοιουτους και δακρυει. Τοιουτον γαρ εστι ψυχη οργιζομενη. Ἀλλα, καν αμυνασθαι
βουληι, σιγησον, και καιριαν εδωκας αυτωι την πληγην. Ἂν δε λοιδοριαν λοιδοριαι
συναψηις, το πυρ ανηψας. Ἀλλ' ασθενειαν καταγινωσκουσιν οι παροντες, φησιν, αν
σιγησωμεν. Ουκ ασθενειαν καταγνωσονται, αλλ' επι φιλοσοφιαι θαυμασονται. Ἂν δε
υβρισθεις δηχθηις, υβρισας· δηχθεις δε, αναγκαζεις αληθη νομιζεσθαι τα λεγομενα.
∆ιατι, ειπε μοι, ο πλουσιος γελαι ακουων πενης; αρ' ουχ οτι μη συνοιδεν εαυτωι
πενιαν; Ουτω και υμεις, αν μαλλον γελασωμεν επι ταις υβρεσι, μεγιστην αποδειξιν
παρεξομεν του μη 59.273 συνειδεναι τοις λεγομενοις. Ἄλλως δε, μεχρι ποτε τας των
ανθρωπων δεδοικαμεν ευθυνας; μεχρι ποτε του κοινου καταφρονουμεν ∆εσποτου,
και τηι σαρκι προσηλωμεθα; Ὅπου γαρ εν υμιν ερις και ζηλος και διχοστασιαι, ουχι
σαρκικοι εστε; Γενωμεθα τοινυν πνευματικοι, και χαλινωσωμεν το δεινον τουτο
θηριον. Ὀργης και μανιας μεσον ουδεν· αλλα προσκαιρος εστι δαιμων, μαλλον δε
και δαιμονωντος χαλεπωτερον. Ὁ μεν γαρ δαιμονων, και συγγνωμης απολαυσειεν
αν· ο δε οργιζομενος, μυριων εσται κολασεων αξιος, εκων εαυτον επι βαραθρα της
απωλειας φερων, και προ της μελλουσης γεεννης εντευθεν ηδη την δικην τιννυων,
θορυβον τινα απαυστον 59.274 και ζαλην ασιγητον δια πασης μεν νυκτος, δια πασης
δε ημερας επεισαγων τοις της ψυχης λογισμοις. Ἵν' ουν και της εν τωι παροντι
κολασεως, και της εν τωι μελλοντι τιμωριας εαυτους απαλλαξωμεν, εκβαλοντες
τουτι το παθος, πραοτητα πασαν επιδειξωμεθα και επιεικειαν, ινα και ενταυθα
αναπαυσιν ευρωμεν τηι ψυχηι ημων, και εν τηι βασιλειαι των ουρανων· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι'
ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.273 ΟΜΙΛΙΑ ΜΘʹ. Ταυτα ειπων αυτοις, εμεινεν εν τηι Γαλιλαιαι· ως δε
ανεβησαν οι αδελφοι αυτου, τοτε και αυ τος ανεβη εις την εορτην, ου φανερως, αλλ'
ως εν κρυπτωι.
αʹ. Τα ανθρωπινως υπο του Χριστου οικονομουμενα, ου δια τουτο μονον
οικονομειται, ινα την σαρκωσιν βεβαιωσηται, αλλ' ινα και ημας παιδευσηι προς
αρετην. Ει γαρ παντα ως Θεος επραττε, ποθεν εδυναμεθα ημεις ειδεναι,
περιπιπτοντες αβουλητοις, τι χρη ποιειν; οιον τι λεγω· εν τουτωι τε αυτωι ων τωι
 
 

200

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χωριωι φονωντων των Ἰουδαιων εις μεσον ευθεως παρελθων κατεστειλε την ορμην.
Ει τοινυν τουτο εποιει διηνεκως, ημεις ου δυναμενοι τουτο ποιειν, περιπιπτοντες δε,
ποθεν αν εγνωμεν πως δει τωι πραγματι χρησθαι; και ποτερον ευθεως αποθανειν, η
τι και οικονομησαι δεον, ωστε προχωρησαι τον λογον; Ἐπει ουν ουκ αν εμαθομεν
ημεις, οι μη δυναμενοι, παρελθοντες εις μεσον τι δει ποιειν, δια τουτο και ταυτα παρ'
αυτου παιδευομεθα. Ταυτα γαρ, φησιν, ειπων ο Ἰησους, εμεινεν εν τηι Γαλιλαιαι. Ὡς
δε ανεβησαν οι αδελφοι αυτου, τοτε ανεβη και αυτος, ου φανερως, αλλ' ως εν
κρυπτωι. Το ειπειν, οτι Ἀνεβησαν οι αδελφοι αυτου, εμφαινοντος εστιν, οτι ουκ
εβουλετο μετ' εκεινων ανελθειν. ∆ιο και μενει εν ωιπερ ην, ουτε δηλον κατεστησεν
εαυτον, εκεινων πως κατεπειγοντων τουτο ποιησαι. Τι δηποτε δε εν παῤρησιαι
διαλεγομενος αει, ως εν κρυπτωι νυν τουτο ποιει; Ουκ ειπεν, Κρυφα, αλλ' Ὡς εν
κρυπτωι. Ουτω γαρ εχρην, οπερ ειπον, παιδευων ημας τα πραγματα οικονομειν. Και
χωρις τουτου δε ουκ ην ισον ζεοντων αυτων και σφαδαζοντων εμπεσειν, και μετα
ταυτα της εορτης διαλυθεισης. Οι ουν Ἰουδαιοι εζητουν αυτον, και ελεγον, Που εστιν
εκεινος; Καλα γε αυτων τα εν ταις εορταις κατορθωματα· επι φονον ορμωσι, και εν
τηι εορτηι βουλευονται αυτον συλλαβειν. Ουτω γουν και αλλαχου λεγουσι· Τι δοκειτε
οτι ου μη ελθηι εν τηι εορτηι; Και ενταυθα, Που εστιν εκεινος; Ὑπο του πολλου μισους
και της απεχθειας ουδε ονομαστι αυτον καλειν εβουλοντο. Πολλη η εις την εορτην
αιδως, μεγαλη η ευλαβεια· απ' αυτης της εορτης αυτον θηρευσαι εβουλοντο. Και
γογγυσμος ην περι αυτου πολυς εν τοις οχλοις. Ἐμοι δε δοκει και απο του τοπου
παροξυνεσθαι αυτους, ενθα το σημειον εγενετο, και ομου αγριαινειν, και δεδοικεναι,
ουχ ουτως υπερ του παρελθοντος οργιζομενους, ως φοβουμενους, μη παλιν
εργασηται τι τοιουτον. Ἐξεβαινε 59.274 δε παν τουναντιον, και ακοντες φανερον
αυτον εποιουν. Και οι μεν ελεγον, οτι Ἀγαθος εστιν, οι δε, Ουκ, αλλα πλαναι τον
οχλον. Ἐκεινην μεν ουν οιμαι την δοξαν των πολλων ειναι· ταυτην δε, των
αρχοντων και των ιερεων. Το γαρ διαβαλλειν της εκεινων βασκανιας και πονηριας
εστι. Πλαναι, φησι, τον οχλον. Τι ποιων, ειπε μοι; αρα φανταζων και ουκ
εργαζομενος τα σημεια; Και μην τουναντιον η πειρα μαρτυρει. Ουδεις μεντοι
παῤρησιαι ελαλει περι αυτου δια τον φοβον των Ἰουδαιων. Ὁραις πανταχου το μεν
αρχικον διεφθαρμενον, τους δε αρχομενους υγιαινοντας μεν τηι κρισει, ουκ εχοντας
δε ανδρειαν προσηκουσαν, ης μαλιστα τωι πληθει δει; Ἤδη δε της εορτης μεσουσης,
ανεβη ο Ἰησους, και εδιδασκε. Τηι αναβοληι προσεκτικωτερους αυτους εποιησεν. Οι
γαρ ταις ημεραις ζητησαντες αυτον ταις πρωταις και λεγοντες, Που εστιν εκεινος;
αφνω παροντα ιδοντες, ορα πως επεστησαν, και εμελλον επικεισθαι λεγοντι, οι τε
αγαθον λεγοντες, οι τε μη τοιουτον· αλλ' εκεινοι μεν, ωστε κερδαναι τι και
θαυμασαι· ουτοι δε, ωστε επιλαβεσθαι, και κατασχειν. Το μεν ουν, Πλαναι τον οχλον,
απο της διδασκαλιας των δογματων ελεγον, ου νοουντες τα λεγομενα· το δε,
Ἀγαθος, απο των σημειων. Χαλασας τοινυν αυτων τον θυμον ουτως επεστη, ωστε
μετα σχολης ακουσαι των λεγομενων, μηκετι της οργης εμφραττουσης τα ωτα. Τι
μεν ουν εδιδαξεν, ουκ ειπεν· οτι δε θαυμαστως, τουτο μονον λεγει, και οτι ειλεν
αυτους και μετεβαλε· τοσαυτη των λεγομενων ην η δυναμις. Οι δε ειποντες, οτι
Πλαναι τον οχλον, μεταβαλλομενοι εθαυμαζον· διο και ελεγον· Πως ουτος οιδε
γραμματα, μη μεμαθηκως· Ὁραις πως δεικνυσι και ενταυθα πονηριας γεμον το θαυμα
αυτων; Ου γαρ ειπεν, οτι την διδασκαλιαν εθαυμαζον· η οτι εδεχοντο τα λεγομενα·
αλλ' απλως, Ἐθαυμαζον· τουτεστιν, εις εκπληξιαν ενεπιπτον και διηπορουν
λεγοντες, Ποθεν τουτω ταυτα; δεον απο της αποριας ταυτης συνιδειν, οτι ουδεν
ανθρωπινον ην εν αυτωι. Ἀλλ' επειδη τουτο αυτοι ουκ ηθελον ομολογησαι, αλλα
μεχρι του θαυμαζειν ισταντο μονον, ακουσον τι φησιν αυτος· Ἡ εμη διδαχη ουκ
εστιν εμη. Παλιν προς την υπονοιαν αυτων αποκρινεται, επι τον Πατερα αυτους
 
 

201

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγων, κακειθεν επιστομισαι βουλομενος. Ἐαν τις θεληι το θελημα αυτου ποιειν,
γνωσεται περι της διδασκαλιας, ποτερον εκ του Θεου εστιν, η εγω απ' εμαυτου λαλω.
Ὃ δε λεγει, τουτο εστι· την πονηριαν εξ εαυτων εκβαλετε, και την οργην, και τον
φθονον, και το μισος το εικη προς εμε γεγενημενον, και ουδεν το κωλυον υμας
γνωρισαι, οτι Θεου οντως 59.275 εστι τα ρηματα τα εμα. Νυν μεν γαρ υμιν ταυτα
επισκοτει, και την ορθην διαφθειρει κρισιν λαμπουσαν· αν δε ταυτα εξελητε, ουκ ετι
τουτο πεισεσθε. Ἀλλ' ουτω μεν ουκ ειπεν· επληξε γαρ αν αυτους σφοδρως· παντα δε
ταυτα ηινιξατο δια του ειπειν, Ὁ ποιων το θελημα αυτου, γνωσεται περι της διδαχης,
ποτερον εκ του Θεου εστιν, η εγω απ' εμαυτου λαλω· τουτεστιν, Ἢ εγω αλλοτριον τι
και ξενον και εναντιον φθεγγομαι. Το γαρ, Ἀπ' εμαυτου, αει επι τουτο κειται, οτι
ουδεν εξω των αυτωι δοκουντων λεγω, αλλα παντα α ο Πατηρ βουλεται, ταυτα
καγω. Ἐαν τις το θελημα αυτου ποιηι, γνωσεται περι της διδαχης. Τι εστιν, Ἐαν τις το
θελημα αυτου ποιηι; Ἐαν τις εραστης ηι του βιου του κατ' αρετην, εισεται των
λεγομενων την δυναμιν· εαν τις θεληι προσεχειν ταις προφητειαις, ποτερον κατ'
αυτας λαλω, η ου. βʹ. Πως δε αυτου και ουκ αυτου; Ου γαρ ειπεν, η διδασκαλια αυτη
ουκ εστιν εμη· αλλα προτερον ειπων, οτι Ἐμη εστι, και οικειωσαμενος αυτην, τοτε
επηγαγεν, Ουκ εστιν εμη. Πως ουν το αυτο δυναται ειναι, και αυτου, και ουκ αυτου;
Αυτου μεν, οτι ως μη διδασκομενος ελεγεν· ουκ αυτου δε, οτι του Πατρος ην η
διδασκαλια. Πως ουν λεγει, Παντα τα του Πατρος εμα εστι, και τα εμα αυτου; Ει γαρ
επειδη του Πατρος εστι, δια τουτο ουκ εστι ση, ψευδος εκεινο· δια τουτο γαρ ωφειλεν
ειναι ση. Ἀλλα το, Ουκ εμη, σφοδρα αυτου και του Πατρος μιαν ειναι δηλοι την
διδαχην· ωσανει ελεγεν· ουδεν εχει παρηλλαγμενον, ως ετερου ουσα. Ει γαρ και η
υποστασις αλλη, αλλ' ουτω και λεγω και πραττω, ως μη νομιζεσθαι ετερον τι παρα
τον Πατερα, αλλα το αυτο οπερ ο Πατηρ ειπεν η επραξεν. Ειτα και αλλον επαγει
συλλογισμον αναντιῤρητον, ανθρωπινον τι παραγων εις μεσον, και απο των εν
συνηθειαι παιδευων. Τι δε τουτο εστιν; Ὁ αφ' εαυτου λαλων, την δοξαν την ιδιαν
ζητει. Τουτεστιν, ο βουλομενος ιδιαν τινα στησαι διδασκαλιαν, δι' ουδεν ετερον
βουλεται, αλλ' η δοξαν εκ τουτου καρπουσθαι. Ει δε εγω ου βουλομαι καρπωσασθαι
δοξαν, τινος ενεκεν ιδιαν τινα βουλομαι στησαι διδασκαλιαν; Ὁ αφ' εαυτου λαλων·
τουτεστιν, ο ιδιον τι και παρηλλαγμενον, δια τουτο λαλει, ινα την δοξαν αυτου
στησηι. Ει δε εγω την δοξαν του πεμψαντος με ζητω, τινος ενεκεν αν ελοιμην ετερα
διδασκειν; Ὁραις οτι αιτια τις ην, δι' ην και εκει ελεγε μηδεν αφ' εαυτου ποιειν; Τις
δε αυτη; Ἵνα πιστευσωσιν, οτι ου δοξης εφιεται της των πολλων. ∆ια τουτο οταν μεν
ταπεινα λεγηι, Ἐγω την δοξαν του Πατρος ζητω, φησι· πανταχου πεισαι βουλομενος
αυτους, οτι ου δοξης εραι. Του μεν ουν ταπεινα φθεγγεσθαι πολλαι εισιν αιτιαι· οιον
το μη αγεννητον νομισθηναι, το μη αντιθεον, το σαρκα περιβεβλησθαι, το ασθενες
των ακουοντων, το διδασκειν τους ανθρωπους μετριαζειν, και μηδεν περι εαυτων
λεγειν μεγα. Του δε υψηλα φθεγγεσθαι μιαν ευροι τις αν αιτιαν, της φυσεως το
μεγεθος. Ει γαρ, επειδη ειπεν, Προ του Ἀβρααμ εγω ειμι, εσκανδαλισθησαν, τι ουκ αν
επαθον αει ρηματων υψηλων ακουοντες; Ου Μωυσης δεδωκεν υμιν τον νομον, και
ουδεις εξ υμων ποιει τον νομον; Τι με ζητειτε αποκτειναι; Και ποιαν ακολουθιαν
εχει τουτο, φησιν, η τι κοινον προς τα προτερον ειρημενα; ∆υο εγκληματα επηγαγον,
εν, οτι το σαββατον λυει· αλλο, οτι Πατερα ελεγε τον Θεον, ισον εαυτον ποιων τωι
Θεωι. Ὅτι γαρ ου της εκεινων υπονοιας ην, αλλα της αυτου γνωμης· και οτι ουχ ως
οι πολλοι, αλλ' εξαιρετως και ιδιαζοντως ελεγε, δηλον εκειθεν. 59.276 Πολλοι
πολλακις πατερα ειπον τον Θεον εαυτων· οιον, οτι Θεος εις εκτισεν ημας, και πατηρ
εις παντων ημων· αλλ' ου παρα τουτο ισος ην ο λαος τωι Θεωι· οθεν ουδε
εσκανδαλιζοντο ακουοντες. Ὥσπερ ουν οτε, Ουκ εστιν εκ Θεου, ελεγον, και
εθεραπευσεν αυτους πολλακις, και υπερ της του σαββατου λυσεως απελογησατο·
 
 

202

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω και τουτο, ει της εκεινων υποψιας ην, και μη της αυτου γνωμης, διωρθωσεν αν
και ειπεν· τι με νομιζετε ισον τωι Θεωι; Ουκ ειμι ισος. Ἀλλ' ουδεν τοιουτον ειπεν,
αλλα και τουναντιον, και απεδειξεν οτι ισος εστι δια των εξης. Το γαρ, Ὥσπερ ο
Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος· και, Ἵνα παντες τιμωσι
τον Υιον, καθως τιμωσι τον Πατερα, και Τα εργα, α αν εκεινος ποιει, ταυτα και ο Υιος
ομοιως ποιει· ταυτα παντα της ισοτητος εστι συστατικα. Και περι του νομου δε λεγει·
Μη νομισητε, οτι ηλθον καταλυσαι τον νομον, η τους προφητας. Ουτως οιδε και τας
εν διανοιαι πονηρας υπονοιας εξελειν. Ἐνταυθα δε την του ισου υπονοιαν ου μονον
ουκ αναιρει, αλλα και βεβαιοι. ∆ιο και αλλαχου ειποντων αυτων, οτι Ποιεις σεαυτον
Θεον, ουκ ανειλε την υπονοιαν, αλλα και εβεβαιωσεν ειπων· Ἵνα δε ειδητε, οτι
εξουσιαν εχει ο Υιος του ανθρωπου αφιεναι αμαρτιας επι της γης, λεγει τωι
παραλυτικωι· Ἆρον τον κραββατον σου, και περιπατει. Ἐκεινο μεν ουν το προτερον
επετεινε, το ισον εαυτον ποιειν τωι Θεωι, δεικνυς οτι ουκ εστιν αντιθεος, αλλα και τα
αυτα λεγει, και τα αυτα εκεινωι διδασκει· λοιπον προς την του σαββατου λυσιν
ισταται λεγων· Ου Μωυσης δεδωκεν υμιν τον νομον, και ουδεις εξ υμων τηρει τον
νομον; Ὡσανει ελεγεν· Ειπεν ο νομος, Ου φονευσεις· υμεις δε φονευετε, και εμοι
εγκαλειτε ως παραβαινοντι τον νομον; ∆ιατι δε ειπεν, Ουδεις; Ὅτι παντες εζητουν
αυτον αποκτειναι. Ἐγω μεν ουν ει και ελυσα τον νομον, φησιν, αλλα ανθρωπον
σωσας· υμεις δε παραβαινετε επι κακωι. Το εμον ει και παραβασις ην, αλλ' επι
σωτηριαι, και ουκ εχρην υφ' ημων των τα μεγαλα παραβαινοντων εμε κρινεσθαι. Το
γαρ υμετερον, ανατροπη του νομου παντος. Ειτα και επαγωνιζεται, καιτοι πολλα και
παλαι διαλεχθεις· αλλα τοτε μεν υψηλοτερον και κατα την αξιαν την αυτου, νυν δε
ταπεινοτερον. Τι δηποτε; Ὅτι ουκ εβουλετο συνεχως παρακνιζειν αυτους. Νυν γαρ
τα της οργης επιτετατο, και εις φονον προηιεσαν. ∆ιο μενει, δυο τουτοις
καταστελλων αυτους· τωι τε ελεγξαι αυτων το τολμημα και ειπειν, Τι με ζητειτε
αποκτειναι; και τωι μετ' επιεικειας ειπειν, Ἄνθρωπον, ος την αληθειαν λελαληκα,
και τωι δειξαι οτι φονωντες ουκ εισιν αξιοι κρινειν ετερον. Συ δε ορα και της
ερωτησεως το ταπεινον της του Χριστου, και της αποκρισεως εκεινων το θρασυ.
∆αιμονιον εχεις· τις σε ζητει αποκτειναι; Ὀργης το ρημα, και θυμου, και ψυχης
αναισχυντουσης επι τωι παραδοξως εληλεγχθαι, και προκαταπληττομενης αυτων, ως
ᾤοντο. Καθαπερ γαρ ληισται τινες αιδοντες επι ταις επιβουλαις ειτα βουλομενοι
αφυλακτον εργασασθαι τον επιβουλευομενον, δια της σιωπης τουτο ποιουσιν· ουτω
και ουτοι. Αυτος δε αφεις ελεγξαι τουτο, ωστε μη αναισχυντοτερους ποιησαι, παλιν
της απολογιας απτεται της υπερ του σαββατου, απο του νομου συλλογιζομενος
αυτους. γʹ. Και ορα πως συνετως. Ουδεν θαυμαστον, φησιν, 59.277 ει εμου
παρακουετε, οπου γε του νομου, ου δοκειτε ακουειν, και ον νομιζετε παρα Μωυσεως
δεδοσθαι, παρακουετε. Ουδεν ουν καινον, ει τοις εμοις ου προσεχετε λογοις. Ἐπειδη
γαρ ελεγον, οτι Μωυσει λελαληκεν ο Θεος, τουτον δε ουδε οιδαμεν ποθεν εστι,
δεικνυσιν οτι και εις εκεινον υβριζον· και γαρ τον νομον εκεινος εδωκε, και ουκ
ηκουσαν. Ἓν εργον εποιησα, και παντες θαυμαζετε. Σκοπει πως ενθα αν
απολογησασθαι δεηι, και ως εγκλημα δεχεσθαι το γεγονος, ου μεμνηται του Πατρος,
αλλα το αυτου προσωπον εισαγει. Ἓν εργον εποιησα. Θελει δειξαι, οτι το μη ποιησαι,
λυσαι τον νομον ην· και οτι εστι πολλα του νομου κυριωτερα· και οτι εντολην
ηνεσχετο δεξασθαι Μωυσης κατα του νομου, και του νομου κυριωτεραν. Του γαρ
σαββατου η περιτομη κυριωτερα· καιτοι ουκ εστι του νομου, αλλα των πατερων.
Ἐγω δε και της περιτομης το κυριωτερον εποιησα και κρειττον. Ειτα ου μεμνηται
εντολης νομικης· οιον, οτι οι ιερεις το σαββατον βεβηλουσι, καθαπερ ηδη ειπεν, αλλ'
εκ μειζονος περιουσιας. Το δε, Θαυμαζετε, τουτο εστι, θορυβεισθε, ταραττεσθε. Ει γαρ
εδει ειναι βεβαιον τον νομον, ουκ αν η περιτομη αυτου κυριωτερα ην. Και ουκ ειπεν,
 
 

203

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οτι μειζον εποιησα της περιτομης· αλλ' εκ περιουσιας ελεγχει τωι ειπειν· Ει
περιτομην λαμβανει ανθρωπος. Ὁραις οτι τοτε μαλιστα ισταται ο νομος, οταν αυτον
λυηι; οραις οτι η του σαββατου λυσις τηρησις εστι του νομου; ως ει μη ελυθη το
σαββατον, αναγκη τον νομον ην λυθηναι· ωστε και εγω εστησα αυτον. Και ουκ
ειπεν, Ἐμοι χολατε, οτι μειζον περιτομης ειργασαμην· αλλα το γεγονος μονον ειπων,
αυτοις την κρισιν επετρεψεν, ει μη περιτομης αναγκαιοτερον ολοκληρος υγιεια. Ἵνα
σημειον λαβηι ο ανθρωπος ουδεν προς υγειαν συντελουν, λυεται νομος, φησιν· ινα
νοσου τοσαυτης απαλλαγηι, δυσχεραινετε, και αγανακτειτε; Μη κρινετε κατ' οψιν. Τι
εστι, Κατ' οψιν; Μη επειδη Μωυσης μειζονα παρ' υμιν εχει την δοξαν, απο του των
προσωπων αξιωματος φερετε την ψηφον· αλλ' απο της των πραγματων φυσεως·
τουτο γαρ εστι το δικαιως κριναι. ∆ιατι γαρ ουδεις ενεκαλεσε Μωυσει; διατι ουδεις
ηπειθησε κελευοντι το σαββατον λυεσθαι υπο εντολης εξωθεν επεισενεχθεισης τωι
νομωι; Ἀλλ' εκεινος μεν του οικειου νομου ανεχεται εντολην ειναι κυριωτεραν,
εντολην, την 59.278 ουκ υπο του νομου εισενεχθεισαν, αλλ' εξωθεν· οπερ εστι
μαλιστα θαυμαστον· υμεις δε οι ου νομοθεται, περα του μετρου εκδικειτε τον νομον,
και αμυνετε αυτωι. Ἀλλα αξιοπιστοτερος υμων εστιν ο Μωυσης, ο κελευων λυεσθαι
τον νομον παρα εντολης ου νομιμης. Τωι γουν ειπειν, Ὅλον ανθρωπον, δεικνυσι και
μερικην υγειαν ουσαν την περιτομην. Και τις η υγεια της περιτομης; Ψυχη, φησι,
πασα, ητις εαν μη περιτμηθηι, εξολοθρευθησεται. Ἐγω δε ουκ απο μερους
κεκακωμενον, αλλ' ολον διεφθαρμενον ανεστησα. Μη κρινετε, τοινυν κατ' οψιν.
Τουτο πειθωμεθα μη τοις τοτε ειρησθαι μονον, αλλα και ημιν, ωστε μηδενι πραγματι
διαφθειρειν το δικαιον, αλλα παντα υπερ τουτου ποιειν· ειτε πενης, ειτε πλουσιος ηι
τις, μη τοις προσωποις προσεχειν, αλλα τα πραγματα εξεταζειν. Ουκ ελεησεις, φησι,
πενητα εν κρισει. Τι δη εστι το λεγομενον; Μη κατακλασθηις, μηδε επικαμφθηις,
φησιν, εαν πενης ο αδικων τυχηι. Ει δε πενητι χαριζεσθαι ου χρη, πολλωι μαλλον
πλουτουντι. Ταυτα δε λεγω, ου προς τους δικαζοντας μονον, αλλα και προς παντας
ανθρωπους, ωστε μηδαμου διαφθειρειν το δικαιον, αλλα πανταχου ακεραιον
φυλαττειν. Ἀγαπαι, φησι, δικαιοσυνην ο Κυριος. Ὁ δε αγαπων την αδικιαν, μισει την
εαυτου ψυχην. Μη δη μισησωμεν τας εαυτων ψυχας, μηδε αγαπησωμεν αδικιαν.
Παντως γαρ αυτης το κερδος νυν μικρον και ουδεν· αλλ' εις το μελλον μεγαλα
ζημιοι· μαλλον δε ουδε ενταυθα αυτης απολαυσομεθα. Ὅταν γαρ μετα συνειδοτος
πονηρου τρυφωμεν, αρα ουχι κολασις και τιμωρια τουτο; Ἀγαπησωμεν τοινυν το
δικαιον, και μηδαμου παραβλαψωμεν τουτον τον νομον. Τι γαρ δυνησομεθα εκ του
παροντος καρπωσασθαι βιου, αν μη λαβοντες αρετην απελθωμεν; Τι δε εκει ημων
προστησεται; φιλια και συγγενεια και η του δεινος χαρις; Και τι λεγω η του δεινος
χαρις; Καν γαρ τον Νωε, καν τον Ἰωβ, καν τον ∆ανιηλ εχωμεν πατερα, ουδεν ημας
ωφελησει τουτο, οταν απο των οικειων εργων ωμεν προδεδομενοι. Ἀλλ' ενος ημιν
δει μονου, αρετης της κατα ψυχην. Αυτη ημας διασωσαι δυνησεται, και απαλλαξαι
του αιωνιου πυρος. Αυτη παραπεμψει εις την βασιλειαν των ουρανων· ης γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι'
ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.277 ΟΜΙΛΙΑ Νʹ. Ἔλεγον ουν τινες εκ των Ἱεροσολυμιτων· «Ουχ ουτος
εστιν ον ζητουσιν αποκτειναι; Και ιδε παῤρησιαι λαλει, και ουδεν αυτωι λεγουσι. Μη
 
 

204

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τι αληθως εγνωσαν οι αρχοντες, οτι ουτος εστιν αληθως ο Χριστος; Ἀλλα τουτον
οιδα μεν ποθεν εστιν.»
αʹ. Ουδεν απλως εν ταις θειαις Γραφαις κειται· Πνευματι γαρ ειρημεναι εισιν
αγιωι. ∆ιο παντα μετα ακριβειας εξεταζωμεν. Και γαρ απο μιας λεξεως ενεστιν
ολοκληρον ευρειν νουν, οιον δη και νυν ημιν εστι προκειμενον. Πολλοι γαρ εκ των
Ἱεροσολυμιτων ελεγον· Ουχ ουτος εστιν ον ζητουσιν αποκτειναι; Και ιδε παῤρησιαι
λαλει, και ουδεν αυτωι λεγουσι. Τι δηποτε προσκειται, Των Ἱεροσολυμιτων;
∆εικνυσιν ο ευαγγελιστης, οτι οι μαλιστα των μεγαλων απολελαυκοτες σημειων,
ουτοι παντων ησαν 59.278 ελεεινοτεροι, οι της θεοτητος αυτου σημειον εωρακοτες
μεγιστον, το παν τηι κρισει των αρχοντων επετρεπον των διεφθαρμενων. Ἢ γαρ ου
μεγα σημειον, μαινομενους, και φονωντας, και περιιοντας, και ζητουντας ανελειν,
και κατεχοντας εν χερσιν, ησυχαζειν εξαιφνης; τις γαρ αν τουτο εποιησε; τις
ολοκληρον μανιαν ουτως εσβεσεν; Ἀλλ' ομως μετα τοσαυτα σημεια, ορα την ανοιαν
και την μανιαν. Ουχ ουτος εστιν ον ζητουσιν αποκτειναι; Ὅρα πως εαυτων
κατηγορουσι. Ὃν ζητουσι, φησιν, αποκτειναι, και ουδεν αυτωι λεγουσι. Και ουχ
απλως ουδεν αυτωι λεγουσιν, αλλα και παῤρησιαζομενωι· ο γαρ παῤρησιαι λαλων, και
μετ' ελευθεριας απασης, μαλλον αν αυτους παρωξυνεν· αλλ' ουδεν εποιουν. Μηποτε
αληθως εγνωσαν, οτι ουτος εστιν ο Χριστος; Ὑμιν δε τι δοκει; ποιαν περι αυτου
φερετε 59.279 ψηφον; Την εναντιαν, φησι. ∆ια τουτο ελεγον· Ἀλλα τουτον οιδαμεν
ποθεν εστιν. Ὢ της πονηριας! ω της εναντιολογιας! ουδε ταις των αρχοντων
επονται ψηφοις, αλλ' ετεραν εκφερουσι διεφθαρμενην, και της οικειας ανοιας αξιαν.
Οιδαμεν αυτον, φησι, ποθεν εστιν· ο δε Χριστος οταν ερχηται, ουδεις γινωσκει ποθεν
εστι. Και μην οι αρχοντες υμων ερωτωμενοι ελεγον, οτι εν Βηθλεεμ γενναται. Και
παλιν αλλοι τινες, Ἡμεις οιδαμεν οτι Μωυσηι λελαληκεν ο Θεος· τουτον δε ουκ
οιδαμεν ποθεν εστιν. Ὅρα μεθυοντων ρηματα. Και παλιν· Μη εκ της Γαλιλαιας
ερχεται ο Χριστος; ουκ απο Βηθλεεμ της κωμης; Ειδες μαινομενων ψηφον; Οιδαμεν,
και ουκ οιδαμεν· απο Βηθλεεμ ερχεται ο Χριστος· Ὁ δε Χριστος οταν ερχηται, ουδεις
γινωσκει ποθεν εστι. Τι ταυτης της μαχης σαφεστερον; Προς γαρ εν μονον εωρων, το
μη πεισθηναι. Τι ουν προς ταυτα ο Χριστος; Και εμε οιδατε, και οιδατε ποθεν ειμι· και
απ' εμαυτου ουκ εληλυθα, αλλ' εστιν αληθης ο πεμψας με, ον υμεις ουκ οιδατε. Και
παλιν· Ει εμε ᾔδειτε, και τον Πατερα μου ᾔδειτε αν. Πως ουν φησιν αυτους και
ειδεναι αυτον, και ποθεν εστι· και παλιν, μητε αυτον ειδεναι αυτους, μητε τον
Πατερα; Ουκ εναντιολογων· απαγε, αλλα και σφοδρα εαυτωι ακολουθων. Ἑτεραν δε
λεγει γνωσιν, οταν λεγηι, Ουκ οιδατε, ωσπερ οταν λεγηι· Υιοι Ἠλει, υιοι λοιμοι, και
ουκ ειδοτες τον Κυριον· και παλιν, Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω. Ὡς και Παυλος φησι,
Θεον ομολογουσιν ειδεναι, τοις δε εργοις αρνουνται. Ἔστιν αρα μη ειδεναι ειδοτα.
Τουτο ουν φησιν· Ει εμε οιδατε, οιδατε οτι του Θεου Υιος ειμι. Το γαρ, Ποθεν ειμι, ου
τον τοπον ενταυθα φησι· και δηλον εκ της επαγωγης· Και απ' εμαυτου ουκ εληλυθα,
αλλ' εστιν αληθης ο πεμψας με, ον υμεις ουκ οιδατε· αγνοιαν ενταυθα λεγων, την
δια των εργων· καθως Παυλος φησι· Θεον ομολογουσιν ειδεναι, τοις δε εργοις
αρνουνται. Ουδε γαρ αγνοιας ην το αμαρτημα, αλλα κακιας και πονηρας γνωμης.
Και τουτο ειδοτες, αγνοειν βουλονται. Πλην ποια ακολουθια ταυτα; πως γαρ
ελεγχων αυτους, τα αυτων φθεγγεται; Ειποντων γαρ εκεινων, Τουτον δε οιδαμεν
ποθεν εστιν, επηγαγε, Και εμε οιδατε. Τι γαρ ειπον εκεινοι, οτι Ουκ οιδαμεν; Και
αυτοι μεν ουν τουτο ελεγον, οτι Οιδαμεν. Ἀλλ' εκεινοι μεν το, Οιδαμεν ποθεν εστι,
λεγοντες, ουδεν αλλο ενεφαινον, αλλ' η οτι εκ της γης εστι, και οτι του τεκτονος
εστιν υιος· αυτος δε αυτους ανηγεν εις τον ουρανον, λεγων· Οιδατε ποθεν ειμι·
τουτεστιν, ουκ εντευθεν οθεν υποπτευετε, αλλ' οθεν ο πεμψας με. Το γαρ ειπειν, οτι
 
 

205

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀπ' εμαυτου ουκ εληλυθα, τουτο αινιττεται, οτι ᾔδεσαν οτι παρα του Πατρος
απεσταλτο, ει και μη εξεκαλυπτον. ∆ιπληι γουν αυτους ελεγχει. Και πρωτον μεν α
κατ' ιδιαν ελαλουν, ταυτα εις μεσον ηγαγε κραζων, ωστε αυτους εντρεψαι· επειτα
και τα κατα διανοιαν εξεκαλυπτεν· ωσανει ελεγεν· Ουκ ειμι των απεῤριμμενων,
ουδε των απλως ελθοντων. Ἀλλ' εστιν αληθης ο πεμψας με, ον υμεις ουκ οιδατε. Τι
εστιν, Ἀληθης ο πεμψας με; Ει αληθης εστιν, επ' αληθειαι επεμψεν· ει αληθης εστι,
και τον απεσταλμενον εικος αληθη ειναι. βʹ. Και ετερως δε τουτο κατασκευαζει, απο
των οικειων αυτους χειρουμενος λογων. Ἐπειδη γαρ ελεγον, Ὁ Χριστος οταν
ερχηται, ουδεις γινωσκει ποθεν 59.280 εστι, δεικνυσι και εντευθεν εαυτον ειναι τον
Χριστον. Και γαρ εκεινοι το, Ουδεις γινωσκει, προς αντιδιαστολην τοπικου τινος
ελεγον διορισμου· και εντευθεν δεικνυσιν εαυτον οντα τον Χριστον, οτι παρα του
Πατρος ηλθε· και πανταχου την γνωσιν εαυτωι μαρτυρει μονωι του Πατρος, λεγων·
Ουχ οτι τον Πατερα τις εωρακεν, ει μη ο ων παρα του Πατρος. Και παρωξυνεν αυτους
τα λεγομενα. Το γαρ ειπειν, οτι Ουκ οιδατε αυτον, και το ελεγξαι οτι ειδοτες
προσποιουνται αγνοειν, ικανον δακειν και καθαψασθαι. Ἐζητουν ουν αυτον πιασαι,
και ουδεις επεβαλεν επ' αυτον την χειρα, οτι ουπω εληλυθει η ωρα αυτου. Ὁραις
αυτους αορατως κατεχομενους, και τον θυμον αυτων χαλινουμενον; ∆ια τι δε μη
ειπεν, οτι κατειχεν αυτους αορατως, αλλ' Ὅτι ουπω εληλυθει η ωρα αυτου;
Ἀνθρωπινωτερον ηβουληθη φθεγξασθαι και ταπεινοτερον ο ευαγγελιστης, ωστε
αυτον και ανθρωπον υποπτευθηναι. Ἐπειδη γαρ πανταχου υψηλα λεγει, τουτου
ενεκεν ταυτα παρασπειρει. Ὅταν δε λεγηι, οτι Παρ' αυτου ειμι· ουχ ως προφητης
μανθανων λεγει, αλλ' ως ορων αυτον, και μετ' αυτου ων. Οιδα γαρ αυτον, φησιν, οτι
εγω παρ' αυτου ειμι. Ὁραις πως ανω και κατω κατασκευαζει το, Ἀπ' εμαυτου ουκ
εληλυθα, και, Ὁ πεμψας με αληθης εστι, προς εκεινο μαχομενος, το μη νομισθηναι
αλλοτριον του Θεου; Και σκοπει ποσον της ταπεινοτητος των ρηματων το κερδος.
Μετα γαρ ταυτα πολλοι, φησιν, ελεγον· Ὁ Χριστος οταν ελθηι, μη πλειονα σημεια
ποιησει ων ουτος εποιησε; Ποσα σημεια; Και μην τρια ην σημεια, το του οινου, και το
του παραλυτικου, και το του υιου του βασιλικου· και ουδεν διηγησατο πλεον ο
ευαγγελιστης. Ὅθεν δηλον, ο πολλακις ειπον, οτι τα πολλα παρατρεχουσι, και υπερ
τουτων ημιν διαλεγονται, υπερ ων οι αρχοντες εκακουργουν. Ἐζητουν ουν αυτον
πιασαι και ανελειν. Τινες; Ου το πληθος το της αρχης ουκ εφιεμενον, ουδε βασκανιαι
αλωναι δυναμενον· αλλ' οι ιερεις. Οι γαρ του πληθους ελεγον· Ὁ Χριστος οταν ελθηι,
μη πλειονα σημεια ποιησει; Πλην αλλ' ουδε αυτη ην υγιης η πιστις, αλλ' ως πληθους
χυδαιου. Το γαρ λεγειν, Ὅταν ελθηι, ου σφοδρα πεπεισμενων ην τουτον ειναι τον
Χριστον. Ἢ τουτο ουν εστιν ειπειν, η οτι κατα συνδρομην ειρηται παρα των οχλων·
ως γαρ των αρχοντων ανω και κατω σπουδαζοντων δειξαι ουκ οντα αυτον τον
Χριστον, θωμεν μηδε ειναι αυτον τον Χριστον· μη τουτου βελτιων εσται εκεινος;
Ὅπερ αει λεγω, οτι οι παχυτεροι, ουκ απο διδασκαλιας, ουδε απο δημηγοριας, αλλ'
απο σημειων εναγονται. Ἤκουσαν οι Φαρισαιοι του οχλου γογγυζοντος, και
επεμψαν υπηρετας, ινα πιασωσιν αυτον. Ὁραις οτι του σαββατου η λυσις προσχημα
ην; Ὃ δε μαλιστα αυτους εδακνε, τουτο ην. Ἐνταυθα γαρ ουδεν εχοντες εγκαλειν,
ουτε τοις ειρημενοις, ουτε τοις πεπραγμενοις, δια τον οχλον εβουλοντο πιασαι
αυτον. Και αυτοι μεν ουκ ετολμων, τον κινδυνον υφορωμενοι, τους δε διακονους
απεστελλον εκδοτους. Ὢ της τυραννιδος και της μανιας! μαλλον δε ω της ανοιας!
Αυτοι πολλακις επιχειρησαντες, και ουκ ισχυσαντες, τοις υπηρεταις το πραγμα
επετρεψαν, απλως τον θυμον αυτων διαναπαυοντες· καιτοι πολλα διελεχθη και εν
τηι κολυμβηθραι, και ουδεν τοιουτον εποιησαν, αλλ' εζητησαν μεν, ουκ επεχειρησαν
δε. Ἐνταυθα δε ουκ ετι φερουσι, του οχλου μελλοντος αυτωι προστρεχειν. Τι ουν ο
Χριστος; Ἔτι μικρον χρονον μεθ' υμων ειμι. ∆υναμενος και επικαμψαι και φοβησαι
 
 

206

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους 59.281 ακουοντας, ρηματα φθεγγεται ταπεινοφροσυνης γεμοντα, ωσανει
ελεγεν· Τι σπουδαζετε με ανελειν και διωξαι; Μικρον αναμεινατε χρονον, και ουδε
σπουδαζοντων με κατεχειν ανεξομαι. Ειτα ινα μη τις θανατον κοινον νομισηι, το Ἔτι
μικρον χρονον μεθ' υμων ειμι (και γαρ τουτο ενομισαν)· ιν' ουν τουτο μη τις νομισηι,
και οτι ουδεν ενηργει μετα τελευτην, επηγαγε· Και οπου ειμι εγω, υμεις ου δυνασθε
ελθειν. Ει δε εμελλεν εναπομενειν τωι θανατωι, ηδυναντο απελθειν· εκει γαρ παντες
απιμεν. Το μεν ουν αφελεστερον πληθος, επεκαμπτε τα λεγομενα· το δε θρασυτερον,
εφοβει· το δε φιλομαθεστερον, σπευδειν εποιει προς την ακροασιν, ως ολιγου λοιπον
υπολειπομενου χρονου, και ουκ ενον αει ταυτης απολαυσαι της διδασκαλιας. Και
ουκ ειπεν απλως, Ἐνταυθα ειμι, αλλα, Μεθ' υμων ειμι· τουτεστι, Καν διωκητε, καν
ελαυνητε, μικρον χρονον ου παυσομαι τα υπερ υμων οικονομων, και τα προς
σωτηριαν λεγων και παραινων υμιν. Και υπαγω προς τον πεμψαντα με. Φοβησαι
τουτο ικανον ην, και εις αγωνιαν εμβαλειν. Και γαρ οτι εν χρειαι αυτου
καταστησονται δηλοι. Ζητησετε γαρ με, φησιν, ου μονον ουκ επιλησεσθε, αλλα και
Ζητησετε με, και ουχ ευρησετε. Και που εζητησαν αυτον οι Ἰουδαιοι; Λεγει ο Λουκας,
οτι εκοπτοντο γυναικες επ' αυτωι. Εικος δε και αλλους πολλους, και ευθεως, και της
πολεως αλισκομενης, μεμνησθαι του Χριστου και των θαυματων αυτου, και την
παρουσιαν ζητειν την αυτου. Ταυτα δη παντα επηγαγε, βουλομενος αυτους
εφελκυσασθαι. Και γαρ το μικρον χρονον ειναι τον λειπομενον, και το μετα την
αναχωρησιν ποθεινον εσεσθαι, και το μη δυνασθαι λοιπον αυτον ευρειν, ικανα
παντα πεισαι προσελθειν. Ει μεν γαρ μη εμελλε ποθεινη ειναι η παρουσια, ουδεν
μεγα αυτοις εδοκει λεγειν. Παλιν δε ει εμελλε ποθεινη ειναι, δυνατον δε ην ευρειν,
ουδ' αν ουτως αυτους εθορυβησε. δʹ. Παλιν, ει πολυν εμελλε χρονον παρειναι, και
ουτως υπτιοι αν εγενοντο Νυν δε παντοθεν αυτους συνελαυνει και φοβει. Το δε,
Ὑπαγω προς τον πεμψαντα με, δεικνυντος εστιν ουδεμιαν αυτωι γενησομενην
βλαβην απο της επιβουλης της αυτων, και το παθος εκουσιον. ∆υο τοινυν προειπε
προῤρησεις, οτι μετα μικρον απελευσεται χρονον, και οτι ουχ ηξουσι προς αυτον·
οπερ ουκ ην ανθρωπινης διανοιας, την εαυτου τελευτην προειπειν. Ὅρα γουν και
τον ∆αυιδ λεγοντα Γνωρισον μοι, Κυριε, το περας μου, και τον αριθμον των ημερων
μου τις εστιν, ινα γνω τι υστερω εγω. Και ολως ουδεις εστιν ο μαθων τουτο. Ἐκ δε
του ενος και το ετερον πιστουται. Ἐγω δε οιμαι, και προς τους υπηρετας τουτο
αινιττεσθαι, και προς αυτους τον λογον αποτεινειν, ωι μαλιστα αυτους επεσπασατο,
δειξας εαυτον ειδοτα της αφιξεως την αιτιαν, ωσανει ελεγε· περιμεινατε μικρον, και
απελευσομαι. Ἔλεγον ουν οι Ἰουδαιοι προς εαυτους· Που ουτος μελλει πορευεσθαι;
Και μην τους επιθυμουντας απαλλαγηναι, τους παντα πραττοντας ωστε μη βλεπειν
αυτον, ουκ εχρην τουτο ζητειν, αλλ' ειπειν, οτι Και ασμενιζομεν, και ποτε γαρ τουτο
εσται; Ἀλλ' επαθον τι προς τα λεχθεντα, και ζητουσι προς εαυτους ανοητως
υποπτευοντες, που μελλει πορευεσθαι. Μη εις την διασποραν των Ἑλληνων; Τι
εστιν, Εις διασποραν των Ἑλληνων; Ουτω τα εθνη εκαλουν οι Ἰουδαιοι, δια το
πανταχου διεσπαρθαι, και αδεως αλληλοις επιμιγνυσθαι. Τουτο δε και αυτοι λοιπον
το ονειδος υπεμειναν· διασπορα γαρ ησαν και αυτοι. Το γαρ παλαιον απαν το εθνος
εις εν συνειλεκτο, και ουκ ην αλλαχου Ἰουδαιον 59.282 ευρειν, αλλ' η εν Παλαιστινηι
μονηι. Προς δε τουτο διασποραν τους Ἕλληνας εκαλουν, ονειδιζοντες και
μεγαλαυχουντες εφ' εαυτοις. Τι ουν εστιν, Ὅπου εγω υπαγω, υμεις ου δυνασθε
ελθειν; Ἐκεινοις δε παντες επεμιγνυντο τοτε, και πανταχου της οικουμενης ησαν
Ἰουδαιοι. Ουκ αν ουν, ει τους Ἕλληνας εδηλου, ειπεν, Ὅπου ου δυνασθε ελθειν.
Ειποντες δε, Μη εις την διασποραν των Ἑλληνων μελλει πορευεσθαι; ουκ ειπον, Και
λυμαινεσθαι αυτους, αλλα, ∆ιδασκειν. Ουτως ηδη καθυφηκαν της οργης, και τοις
λεχθεισιν επιστευσαν. Ουκ αν δε, ει μη επιστευσαν, εζητησαν προς εαυτους τις εστιν
 
 

207

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο λογος. Ἀλλα ταυτα μεν ειρητο προς εκεινους· δεος δε, μη και προς ημας καιρον εχηι
τα λεγομενα, οτι Ὅπου εστιν, ου δυναμεθα απελθειν, δια τον βιον ημων τον
αμαρτηματων γεμοντα. Περι μεν γαρ των μαθητων φησι, Θελω ινα οπου ειμι εγω,
κακεινοι ωσι μετ' εμου· περι δε ημων δεδοικα μη τουναντιον λεχθηι, οτι Ὅπου ειμι
εγω, ου δυνασθε ελθειν. Ὅταν γαρ εναντια των προσταγματων πραττωμεν, πως
δυνησομεθα απελθειν εκει; Και γαρ και κατα τον παροντα βιον, ει τις των
στρατευομενων αναξια πραττοι του βασιλεως, ου δυνησεται τον βασιλεα ιδειν,
αλλα, της αρχης παραλυθεισης, την εσχατην υποστησεται κολασιν. Ὅταν ουν
αρπαζωμεν, πλεονεκτωμεν· οταν αδικωμεν, πληττωμεν· οταν μη ελεημοσυνην
εργασωμεθα, ου δυνησομεθα απελθειν εκεισε, αλλα και πεισομεθα ο γεγονε ταις
παρθενοις. Ὅπου γαρ ην, ουκ εδυνηθησαν εισελθειν, αλλ' ανεχωρησαν, σβεσθεισων
αυτων των λαμπαδων· τουτεστι, του χαρισματος αυτας καταλιποντος. Την γαρ
φλογα εκεινην ην ευθεως εδεξαμεθα τηι του Πνευματος χαριτι, αν μεν βουλωμεθα,
σφοδροτεραν εργασομεθα αυτην· αν δε μη βουλωμεθα, ταχεως αυτην απολεσομεν.
Σβεσθεισης δε εκεινης, ουδεν ετερον, αλλ' η σκοτος εν ταις ημετεραις εσται ψυχαις.
Ὥσπερ γαρ καιομενης της λαμπαδος πολυ το φως· ουτω διαλυθεισης ουδεν ετερον,
αλλ' η γνοφος εσται. ∆ιο φησι, Το πνευμα μη σβεννυτε. Σβεννυται δε, οταν ελαιον
μη εχηι, οταν ανεμου σφοδροτερα τις εμβολη γενηται, οταν συνεχηται και
στενοχωρηται (και γαρ ουτω σβεννυται πυρ)· συνεχεται δε υπο φροντιδων
βιωτικων, και σβεννυται υπο επιθυμιας πονηρας. Ουδεν δε αυτην προς τοις
ειρημενοις ουτω σβεννυσιν, ως απανθρωπια, και ωμοτης, και αρπαγη. Ὅταν γαρ τωι
ελαιον μη εχειν, και υδωρ επεμβαλωμεν ψυχρον· τουτο γαρ εστιν η πλεονεξια,
αποψυχουσα δια της αθυμιας των αδικουμενων τας ψυχας· ποθεν δυνησεται
αναφθηναι λοιπον; Ἀπελευσομεθα τοινυν τεφραν τε και κονιν φεροντες, και πολυν
εχοντες τον καπνον κατηγορουντα ημων, οτι λαμπαδας εχοντες απεσβεσαμεν. Ἔνθα
γαρ αν ηι καπνος, αναγκη πυρ ειναι το σβεσθεν. Ἀλλα μη γενοιτο τινα ταυτην
ακουσαι την φωνην την, Ουκ οιδα υμας. Ποθεν δε ταυτην εστιν ακουσαι την φωνην,
η οταν πενητα ιδοντες, ως ουκ ιδοντες αυτον διακεωμεθα; Ὅταν ημεις αγνοωμεν
τον πεινωντα Χριστον, αγνοησει ημας και αυτος ελεου δεομενους· και δικαιως. Ὁ
γαρ περιιδων τον θλιβομενον, και μη δους εκ των αυτου, πως ζητησει λαβειν εκ των
ουκ αυτου; ∆ιο, παρακαλω, παντα ποιωμεν, και πραγματευωμεθα, ωστε μη εκλιπειν
ημας το ελαιον, αλλα κοσμησαι τας λαμπαδας, και συνεισελθειν τωι νυμφιωι εις τον
νυμφωνα· ου γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν
και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.283 ΟΜΙΛΙΑ ΝΑʹ. Ἐν δε τηι εσχατηι ημεραι, τηι μεγαληι της εορτης,
ειστηκει ο Ἰησους, και εκραζε λεγων· Ἐαν τις διψαι, ερχεσθω προς με, και
πινετω. Ὁ πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η Γραφη, ποταμοι εκ της
κοιλιας αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος.
αʹ. Τους προσιοντας τωι θειωι κηρυγματι, και τηι πιστει προσεχοντας, τον των
διψωντων ερωτα επιδεικνυσθαι χρη, και τοσαυτην αναπτειν επιθυμιαν εν εαυτοις.
Ουτω γαρ δυνησονται και τα λεγομενα μετα πολλης κατασχειν της φυλακης. Και γαρ
οι διψωντες, επειδαν κυλικα λαβωσι, μετα πολλης αυτην ελκουσι της προθυμιας, και
τοτε διαναπαυονται. Ουτω τοινυν και οι των θειων ακουοντες λογιων, ει διψωντες
προσλαβοιεν, ουδεποτε καμουνται εως αν εκπιωσιν. Ὅτι γαρ αει χρη διψαιν και
πεινηιν· Μακαριοι, φησιν, οι πεινωντες και διψωντες την δικαιοσυνην. Και ενταυθα
 
 

208

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν ο Χριστος· Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με, και πινετω. Ὃ δε λεγει τοιουτον
εστιν· Ουδενα αναγκηι και βιαι εφελκομαι· αλλ' ει τις εχει προθυμιαν πολλην, ει τις
εκκαιεται τωι ποθωι, τουτον εγω καλω. Τινος δε ενεκεν επεσημηνατο ο ευαγγελιστης,
οτι Ἐν τηι εσχατηι ημεραι τηι μεγαληι; Και γαρ η πρωτη και η τελευταια μεγαλη ην· τας
γαρ μεταξυ μαλλον εις τρυφην ανηλισκον. Τινος ουν ενεκεν Ἐν τηι εσχατηι λεγει;
Ὅτι εν αυτηι παντες ησαν συγκεκροτημενοι. Τηι μεν γαρ πρωτηι ου παρεγενετο, και
την αιτιαν ειπε προς τους αδελφους. Ἀλλ' ουδε εν τηι δευτεραι και τριτηι τι τοιουτον
λεγει, ωστε μη εκλυθηναι τα λεγομενα, μελλοντων αυτων εις τρυφην ιεναι. Τηι δε
εσχατηι, οτε ανεχωρουν οικαδε, εφοδια αυτοις διδωσι προς σωτηριαν, και κραζει·
τουτο μεν, την παῤρησιαν αυτου εμφαινων· τουτο δε, δια τον πολυν οχλον, και
δηλων οτι περι του νοητου διελεγετο ποματος, επαγει· Ὁ πιστευων εις εμε, καθως
ειπεν η Γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος. Κοιλιαν
ενταυθα την καρδιαν φησι, καθαπερ και αλλαχου φησι· Και τον νομον σου εν μεσωι
της κοιλιας μου. Και που ειπεν η Γραφη, οτι Ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν
υδατος ζωντος; Ουδαμου. Τι ουν εστιν, Ὁ πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η Γραφη;
Ἐνταυθα υποστιξαι δει, ινα ηι το Ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσι, της αυτου
αποφασεως. Ἐπειδη γαρ ελεγον πολλοι, Ουτος εστιν ο Χριστος· και, Ὁ Χριστος οταν
ελθηι, μη πλειονα σημεια ποιησει; δεικνυσιν, οτι διωρθωμενην δει την γνωσιν εχειν,
και ουκ απο των σημειων ουτως, ως απο των Γραφων πιστευεσθαι. Πολλοι γουν
αυτον και θαυματουργουντα ιδοντες, ουχ ως Χριστον εδεχοντο· εμελλον δε λεγειν,
οτι Ουχι αι Γραφαι λεγουσιν, οτι ο Χριστος απο του σπερματος του ∆αυιδ ερχεται;
Και ταυτα ανω και κατω εστρεφε, δειξαι βουλομενος, οτι ου φευγει την δια τουτων
αποδειξιν, παλιν αυτους εις τας Γραφας παραπεμπει. Και γαρ ανω ελεγεν, Ἐρευνατε
τας Γραφας· και παλιν, Ἔστι γεγραμμενον εν τοις προφηταις, Και εσονται παντες
διδακτοι Θεου· και, Μωυσης υμων κατηγορει· και ενταυθα, Καθως ειπεν η Γραφη,
ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσι, το δαψιλες και αφθονον της χαριτος
αινιττομενος. Ὅπερ αλλαχου φησι· Πηγη υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον·
τουτεστι, πολλην εξει χαριν. Ἀλλαχου μεν ουν, Ζωην αιωνιον, λεγει· ενταυθα δε,
59.284 Ὕδωρ ζων. Ζων δε λεγει το ενεργουν αει. Ἡ γαρ του Πνευματος χαρις,
επειδαν εις διανοιαν εισελθηι και ιδρυνθηι, πασης πηγης μαλλον αναβλυζει, και ου
διαλιμπανει, ουδε κενουται, ουδ' ισταται. Ὁμου τοινυν και το ανελλιπες της
χορηγιας δηλων, και το αφατον της ενεργειας, πηγην και ποταμους εκαλεσεν, ουχ
ενα ποταμον, αλλα αφατους· και εκει δε, την πλημμυραν δια του αλλεσθαι
παρεστησε. Και ιδοι τις αν το λεγομενον σαφως, ει την σοφιαν του Στεφανου, ει την
Πετρου γλωτταν, και την Παυλου ρυμην εννοησειε, πως ουδεν αυτους εφερεν, ουδεν
υφιστατο· ου δημων θυμος, ου τυραννων επαναστασεις, ου δαιμονων επιβουλαι, ου
θανατοι καθημερινοι· αλλ' ωσπερ ποταμοι πολλωι τωι ροιζωι φερομενοι, ουτω παντα
παρασυροντες απηιεσαν. Ταυτα δε ελεγε περι του Πνευματος, φησιν, ου εμελλον
λαμβανειν οι πιστευοντες. Ουπω γαρ ην Πνευμα αγιον. Πως ουν οι προφηται
προεφητευσαν, και τα μυρια ειργασαντο θαυματα; Οι αποστολοι μεν γαρ ου
Πνευματι εξεβαλον, αλλα τηι παρ' αυτου εξουσιαι, ως αυτος φησιν. Ει εγω εν
Βεελζεβουλ εκβαλλω τα δαιμονια, οι υιοι υμων εν τινι εκβαλλουσι; Τουτο δε ελεγε,
δηλων οτι ου παντες Πνευματι εξεβαλον προ του σταυρου, αλλα τηι παρ' αυτου
εξουσιαι. Ὅτε γουν αυτους εμελλε πεμπειν, τοτε ελεγε, Λαβετε Πνευμα αγιον· και
παλιν, Ἦλθεν επ' αυτους Πνευμα αγιον, και τοτε τα σημεια εποιουν. βʹ. Ὅτε δε
επεμπεν αυτους, ουκ ειπεν, Ἔδωκεν αυτοις Πνευμα αγιον· αλλ' Ἔδωκεν αυτοις
εξουσιαν, λεγων· Λεπρους καθαριζετε, δαιμονια εκβαλλετε, νεκρους εγειρετε·
δωρεαν ελαβετε, δωρεαν δοτε. Ἐπι δε των προφητων παρα παντων ωμολογηται, οτι
Πνευματος αγιου δοσις ην, αλλ' ην αυτη η χαρις συσταλεισα και αποστασα, και απο
 
 

209

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της γης απολιπουσα απο της ημερας εκεινης, αφ' ης εῤρηθη, Ἀφιεται ο οικος υμων
ερημος. Και προ εκεινης δε αρχην ελαμβανεν αυτη η σπανις. Ουκ ετι γαρ προφητης
παρ' αυτοις ην, ουδε επωπτευεν αυτων τα αγια η χαρις. Ἐπει ουν ανεσταλτο μεν το
Πνευμα το αγιον, εμελλε δε λοιπον εκχεισθαι δαψιλως· ταυτης δε της διανομης αρχη
μετα τον σταυρον εγινετο, ου μονον δαψιλειας, αλλα και μειζονων χαρισματων (και
γαρ θαυμαστοτερα ην η δωρεα, ως οταν λεγηι· Ουκ οιδατε ποιου πνευματος εστε· και
παλιν, Ου γαρ ελαβετε πνευμα δουλειας, αλλ' ελαβετε πνευμα υιοθεσιας. Και γαρ οι
παλαιοι και αυτοι μεν πνευμα ειχον, αλλοις δε ου παρειχον· οι δε αποστολοι
μυριαδας ενεπλησαν)· επειδη ουν ταυτην εμελλον λαμβανειν την χαριν, ουπω δε ην
δοθεισα, δια τουτο φησιν· Ουπω γαρ ην Πνευμα αγιον. Ἐπει ουν περι ταυτης λεγων
της χαριτος ο ευαγγελιστης ελεγεν· Ουπω γαρ ην Πνευμα αγιον, τουτεστι, δοθεν,
επει Ἰησους ουδεπω εδοξασθη, δοξαν καλων τον σταυρον. Ἐπειδη γαρ εχθροι ημεν
και ημαρτηκοτες και υστερουμενοι της δωρεας του Θεου, και θεοστυγεις· η δε χαρις
καταλλαγης ην αποδειξις· δωρον δε ου τοις εχθροις, ουδε τοις μισουμενοις, αλλα
τοις φιλοις διδοται, και τοις ευηρεστηκοσιν· εδει προτερον προσενεχθηναι την υπερ
ημων θυσιαν, και την εχθραν εν τηι σαρκι καταλυθηναι, και γενεσθαι του Θεου
φιλους, και τοτε λαβειν την δωρεαν. Ει γαρ επι της επαγγελιας τουτο γεγονε της
προς Ἀβρααμ, πολλωι μαλλον επι της 59.285 χαριτος. Και τουτο δηλων ο Παυλος
ελεγεν· Ει γαρ εκ νομου κληρονομοι, κεκενωται η πιστις· ο γαρ νομος οργην
κατεργαζεται. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἐπηγγειλατο ο Θεος τωι Ἀβρααμ και τωι
σπερματι αυτου δωσειν την γην· αλλ' αναξιοι ησαν της επαγγελιας οι εκγονοι, και εξ
οικειων ουκ ηδυναντο ευαρεστησαι πονων. ∆ια τουτο εισηλθεν η πιστις, πραγμα
ευκολον, ινα την χαριν επισπασηται, και μη διαπεσωσιν αι επαγγελιαι. Και λεγει· ∆ια
τουτο εκ πιστεως, ινα κατα χαριν, εις το ειναι βεβαιαν την επαγγελιαν. ∆ια τουτο
Κατα χαριν, επειδη εξ ιδρωτων ουκ ισχυσαν. Τινος δε ενεκεν ειπων, κατα τας
Γραφας, ουκ επαγει και την μαρτυριαν; Ὅτι διεφθαρμενη αυτων η γνωμη ην. Οι μεν
γαρ ελεγον· Ουτος εστιν ο προφητης· αλλοι δε ελεγον, οτι Πλαναι τον οχλον· αλλοι
δε ελεγον, Ουκ εκ της Γαλιλαιας ερχεται ο Χριστος, αλλα απο Βηθλεεμ της κωμης·
αλλοι δε ελεγον, Ὁ Χριστος οταν ερχηται, ουδεις γινωσκει ποθεν εστι· και διαφορος
ην η γνωμη, ατε εν πληθει τεταραγμενωι. Ουδε γαρ ακριβως προσειχον τοις
λεγομενοις, ουδε του μαθειν ενεκεν. ∆ια δη τουτο τουτοις μεν ουδεν αποκρινεται,
καιτοι λεγουσι· Μη εκ της Γαλιλαιας ο Χριστος ερχεται; τον δε Ναθαναηλ
σφοδροτερον ειποντα και πληκτικωτερον, Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι;
επηινεσεν ως αληθως Ἰσραηλιτην. Ουτοι μεν γαρ και οι προς τον Νικοδημον
ειποντες, Ἐρευνησον και ιδε, οτι εκ της Γαλιλαιας προφητης ουκ εγηγερται, ου
μαθειν ζητουντες ελεγον, αλλ' απλως ανατρεψαι την περι του Χριστου δοξαν.
Ἐκεινος δε αληθειας ων εραστης, και τα παλαια ακριβως παντα επισταμενος, τουτο
ελεγεν· αυτοι δε προς εν μονον εωρων, το ανατρεψαι οτι ο Χριστος εστι. ∆ιοπερ
αυτοις ουδεν απεκαλυπτεν. Οι γαρ και εαυτοις εναντια λεγοντες, και ποτε μεν,
Ουδεις γινωσκει ποθεν ερχεται, ποτε δε, Ἀπο Βηθλεεμ, ευδηλον οτι και μαθοντες
ηναντιωθησαν. Ἔστω γαρ, τον τοπον ηγνοουν, οτι απο Βηθλεεμ, δια την
αναστροφην την εν Ναζαρετ (καιτοι ουδε τουτο συγγνωμην ειχεν· ου γαρ εκει
ετεχθη)· αρα και το γενος ηγνοουν, οτι εξ οικου και πατριας ∆αυΐδ; Πως ουν ελεγον,
Ουκ απο του σπερματος ∆αυιδ ερχεται ο Χριστος; Ἀλλα και τουτο εκεινωι συσκιασαι
εβουλοντο, κακουργως απαντα φθεγγομενοι. Τινος δε ενεκεν ουχι προσελθοντες
ειπον· Ἐπειδη τα μεν αλλα παντα θαυμαζομεν, κελευεις δε σοι πειθεσθαι κατα τας
Γραφας, ειπε, πως αι μεν Γραφαι λεγουσιν, οτι απο Βηθλεεμ δει τον Χριστον ελθειν,
συ δε απο της Γαλιλαιας αφιξαι; Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπον, αλλα παντα πονηρως
φθεγγονται. Ὅτι γαρ ου ζητουντες, ουδε μαθειν βουλομενοι, ευθεως επηγαγεν ο
 
 

210

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευαγγελιστης, οτι Τινες ηθελον πιασαι αυτον, και ουδεις επεβαλεν επ' αυτον την
χειρα αυτου· ει γαρ και μηδεν ετερον, τουτο γουν ικανον ην εις κατανυξιν αυτους
αγαγειν· αλλ' ου κατενυγησαν, καθως φησιν ο προφητης· ∆ιεσχισθησαν, και ου
κατενυγησαν. γʹ. Τοιουτον γαρ η πονηρια· ουδενι βουλεται εικειν, προς εν βλεπει
μονον, ωστε τον επιβουλευομενον ανελειν. Ἀλλα τι φησιν η Γραφη; Ὁ ορυσσων
βοθρον τωι πλησιον, εις αυτον εμπεσειται· οπερ και τοτε γεγονεν. Αυτοι μεν γαρ
εβουλοντο αυτον ανελειν, ως δη σβεννυντες το κηρυγμα· γεγονε δε τουναντιον. Το
μεν γαρ κηρυγμα ανθει τηι του Χριστου χαριτι· τα δε εκεινων παντα εσβεσθη και απ
59.286 ολωλε, και πατριδος και ελευθεριας, και αδειας, και λατρειας εξεπεσον, και
πασης απεστερηθησαν ευημεριας, και γεγονασι δουλοι και αιχμαλωτοι. Ταυτ' ουν
ειδοτες, μηδεποτε επιβουλευωμεν ετεροις, μαθοντες οτι καθ' εαυτων ακονωμεν το
ξιφος, και βαθυτεραν εαυτοις διδοαμεν την πληγην. Ἀλλ' ελυπησε τις, και βουλει
αυτον αμυνασθαι; Μη αμυνηι· ουτω γαρ αμυνασθαι δυνησηι. Ἐαν δε αμυνηι, ουκ
ημυνω. Και μη νομισηις αινιγμα ειναι το ειρημενον, αλλ' αληθη λογον. Πως και τινι
τροπωι; Ὅτι συ μη αμυνομενος, τον Θεον αυτωι καθισταις εχθρον· αμυνομενος δε,
ουκετι. Ἐμοι γαρ εκδικησις, εγω ανταποδωσω, λεγει Κυριος. Ει γαρ οικετας εχομεν,
καν προς αλληλους διενεχθεντες, μη της δικης και της κολασεως ημιν
παραχωρησωσιν, αλλ' εαυτοις επιτρεψωσι, καν μυριακις προσελθωσιν, ου μονον ουκ
αμυνομεθα, αλλα και αγανακτουμεν, ∆ραπετα, λεγοντες, και, μαστιγια, το παν ημιν
επιτρεψαι εχρην· επειδη δε σαυτωι προλαβων ημυνες, μηδεν ενοχλει λοιπον· πολλωι
μαλλον ο Θεος, ο παραγγειλας αυτωι παραχωρειν απαντων, τουτο ερει. Πως γαρ ουκ
ατοπον, οταν παρα μεν παιδων των ημετερων τοσαυτην απαιτωμεν φιλοσοφιαν και
υπακοην· τωι δε ∆εσποτηι μη παραχωρωμεν ων βουλομεθα τους οικετας ημιν
παραχωρειν; Ταυτα δε λεγω, δια το προθυμον υμων περι την αλληλων κολασιν· επει
τον γε αληθως φιλοσοφουντα ουδε τουτο χρη ποιειν, αλλα συγγινωσκειν και
αφιεναι τα αμαρτηματα, ει και μη εκεινο ην το μεγα επαθλον, το αφεσιν αντι τουτων
λαμβανειν. Ει γαρ, ειπε μοι, καταγινωσκεις του ημαρτηκοτος, τινος ενεκεν και αυτος
αμαρτανεις, και τοις αυτοις περιπιπτεις; Ὕβρισε; Μη ανθυβρισηις· επει σαυτον
υβρισας. Ἔπληξε; Μη αντιπληξηις· επει το διαφορον ουδαμου. Ἐλυπησε; Μη
αντιλυπησηις· επει το κερδος ουδεν, αλλα γεγονας εκεινων παλιν ισος. Ουτως αυτον
εντρεψαι δυνησηι, αν μετα πραοτητος ενεγκηις επιεικως· ουτως αυτον καταιδεσαι,
ουτως αυτον εγκοψαι της οργης. Ουδεις κακωι κακον ιαται, αλλ' αγαθωι το κακον.
Ταυτα παρ' Ἕλλησι τινες φιλοσοφουσιν. Αισχυνθωμεν τοινυν, ει παρ' Ἕλλησι τοις
ανοητοις τοσαυτης ουσης της φιλοσοφιας, ημεις ελαττους φαινοιμεθα. Πολλοι
ηδικηθησαν, και ηνεγκαν· πολλοι εσυκοφαντηθησαν, και ουκ ημυναντο·
επεβουλευθησαν, και ευηργετησαν. ∆εος δε ου μικρον, μη μειζους ημων τινες παρ'
αυτοις κατα τον βιον ευρεθωσι, και σφοδροτεραν ημιν την κολασιν εργασωνται.
Ὅταν γαρ οι Πνευματος μετεσχηκοτες, οι βασιλειαν προσδοκωντες, οι υπερ των
ουρανων φιλοσοφουντες, οι μη δεδοικοτες γεενναν, οι κελευομενοι αγγελοι
γινεσθαι, οι μυστηριων απολαυοντες, μηδε εις την αυτην εκεινοις φθασωμεν
αρετην, ποιαν εξομεν συγγνωμην; Ει γαρ Ἰουδαιους υπερβαινειν χρη (Ἐαν γαρ μη
περισσευσηι υμων η δικαιοσυνη, φησι, πλεον των γραμματεων και Φαρισαιων, ου μη
εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων), πολλωι μαλλον Ἕλληνας· ει Φαρισαιους,
πολλωι μαλλον τους απιστους. Ει γαρ μη υπερβαντων ημων την εκεινων πολιτειαν,
αποκεκλεισται τα της βασιλειας· οταν και Ἑλληνων φαινωμεθα χειρους, πως εξομεν
ταυτης επιτυχειν; Πασαν τοινυν πικριαν, και οργην, και θυμον εκβαλωμεν. Τα αυτα
λεγειν, εμοι μεν ουκ οκνηρον, υμιν δε ασφαλες. Και γαρ και ιατροι τωι αυτωι
πολλακις χρωνται φαρμακωι. Και ημεις ου παυσομεθα τα αυτα ενηχουντες,
αναμιμνησκοντες, διδασκοντες, παρακαλουντες. Και γαρ πολυς 59.287 των βιωτικων
 
 

211

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πραγματων ο οχλος, και ληθην ημιν εμποιων, και διδασκαλιας δει ημιν συνεχους.
Ἵν' ουν μη ματην μηδε εικη ενταυθα συλλεγωμεθα, την δια των εργων επιδειξιν
παρασχωμεθα, ινα και των μελ 59.288 λοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα,
αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.287 ΟΜΙΛΙΑ ΝΒʹ. Ἦλθον ουν οι υπηρεται προς τους αρχιερεις και
Φαρισαιους, και ειπον αυτοις εκεινοι· «∆ιατι ουκ ηγαγετε αυτον;» Ἀπεκριθησαν ουν
οι υπη ρεται· «Ουδεποτε ουτως ελαλησεν ανθρωπος ως ουτος ανθρωπος.»
αʹ. Ουδεν της αληθειας σαφεστερον, ουδεν απλουστερον, εαν μη
κακουργωμεν ημεις· ωσπερ ουν κακουργουντων ουδεν δυσκολωτερον. Ἰδου γαρ οι
μεν Φαρισαιοι και οι γραμματεις, οι δηθεν δοκουντες ειναι σοφωτεροι, συνοντες αει
τωι Χριστωι, επιβουλης ενεκεν, και θαυματα ορωντες, και Γραφας αναγινωσκοντες,
ουδεν απωναντο, αλλα και εβλαβησαν· οι δε υπηρεται, ουδεν τουτων εχοντες ειπειν,
απο μιας μονης δημηγοριας εχειρωθησαν, και απελθοντες ωστε αυτον δησαι,
επανηλθον δεθεντες τωι θαυματι. Ου την συνεσιν δε αυτων θαυμασαι μονον εστιν,
οτι σημειων ουκ εδεηθησαν, αλλ' απο της διδασκαλιας μονης εαλωσαν (ου γαρ
ειπον, οτι Ουδεποτε εθαυματουργησεν ανθρωπος ουτως· αλλα τι; Ουδεποτε
ελαλησεν ουτως ανθρωπος)· ου τοινυν την συνεσιν αυτων μονον εστι θαυμασαι,
αλλα και την παῤρησιαν, οτι προς τους αποστειλαντας ταυτα ελεγον, προς τους
Φαρισαιους, προς τους πολεμουντας, και παντα υπερ τουτου πραττοντας. Ἦλθον
γαρ, φησιν, οι υπηρεται, και λεγουσιν αυτοις οι Φαρισαιοι· ∆ιατι ουκ ηγαγετε αυτον;
Το δε ελθειν, πολλωι μειζον ην του μειναι. Τοτε μεν γαρ απηλλαγησαν αν της
τουτων επαχθειας· νυνι δε κηρυκες γινονται της του Χριστου σοφιας, και μειζονως
ενδεικνυνται την παῤρησιαν· και ου λεγουσιν, Ουκ ηδυνηθημεν δια τον οχλον, οτι
ως προφητηι προσειχον· αλλα τι; Ουδεποτε ελαλησεν ουτως ανθρωπος. Καιτοι γε
ηδυναντο εκεινην ειπειν την απολογιαν· αλλ' εμφαινουσιν εαυτων την ορθην
γνωμην. Τουτο γαρ ουχι θαυμαζοντων εκεινον μονον ην, αλλα και τουτων
κατηγορουντων, οτι επεμψαν δησοντας αυτον αυτους, ου ακουειν εχρην. Καιτοι γε
ουδε μακρας ηκουσαν δημηγοριας, αλλα βραχειας. Ὅταν γαρ η διανοια αδεκαστος ηι,
ουδε μακρων λογων δει. Τοιουτον γαρ η αληθεια. Τι ουν οι Φαρισαιοι; ∆εον
κατανυγηναι, το εναντιον ποιουσιν, αντεγκαλουσιν αυτοις, Μη και υμεις
πεπλανησθε; λεγοντες. Ἔτι αυτους κολακευουσι, και ου καταφορικως κεχρηνται τωι
λογωι, δεδοικοτες μη τελεον αποσχισθωσιν· αλλα τον θυμον εμφαινουσι, και μετα
φειδους φθεγγονται. ∆εον γαρ ερωτησαι, τι ελαλησε, και θαυμασαι τα λεχθεντα,
τουτο μεν ου ποιουσιν· ᾔδεισαν γαρ οτι αλωναι ειχον· απο δε τεκμηριου σφοδρα
ανοητου αυτους συλλογιζονται. ∆ιατι γαρ ουδεις, φησι, των αρχοντων επιστευσεν
εις αυτον; Τουτο ουν τωι Χριστωι εγκαλεις, ειπε μοι, και ουχι τοις απιστησασιν; Ἀλλ' ο
οχλος, φησιν, ο μη γινωσκων τον νομον, επικαταρατοι εισιν. Αυτη γαρ υμων η
μειζων κατηγορια, οτι ο μεν οχλος επιστευσεν, υμεις δε ηπιστησατε. Και μην τα των
γινωσκοντων τον νομον εποιουν εκεινοι· πως ουν επαρατοι εισιν; Ὑμεις γαρ
επαρατοι, οι μη τηρουντες τον νομον· ουκ εκεινοι, οι τωι νομωι πειθομενοι. Ἐχρην δε
ουκ απο των απιστουντων διαβαλλειν τον απιστουμενον. Ου γαρ ορθος τροπος
ουτος. Ἐπει και υμεις ηπιστησατε τωι Θεωι, καθως Παυλος φησι· Τι γαρ, ει ηπιστησαν
τινες; Μη η απιστια αυτων την 59.288 πιστιν του Θεου καταργησει; Μη γενοιτο. Και
γαρ οι προφηται αυτοις αει ενεκαλουν λεγοντες· Ἀκουσατε, αρχοντες Σοδομων· και,
Οι αρχοντες σου απειθουσι· και παλιν, Ουχ υμων εστι γνωναι το κριμα; Και
 
 

212

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πανταχου σφοδροτερον επιτιθενται αυτοις. Τι ουν; Και τωι Θεωι τις εγκαλεσει δια
τουτο; Ἄπαγε. Ἐκεινων γαρ τουτο το εγκλημα. Ποιον δ' αν αλλο τις ποιησειε
σημειον του μη γινωσκειν υμας τον νομον, η το μη πειθεσθαι; Ἐπειδη δε ειπον, οτι
Μη των αρχοντων τις επιστευσεν εις αυτον; και οτι Οι μη γινωσκοντες τον νομον,
ακολουθως αυτων καθαπτεται ο Νικοδημος, ουτως λεγων· Μη ο νομος ημων κρινει
τον ανθρωπον, εαν μη ακουσηι παρ' αυτου προτερον; ∆εικνυσι γαρ αυτους μητε
γινωσκοντας τον νομον, μητε ποιουντας τον νομον. Ει γαρ εκεινος μεν ουδενα
κελευει αποκτιννυναι ανθρωπον μη προτερον ακουσαντας, ουτοι δε πριν ακουσαι
επι τουτο ωρμησαν, παραβαται εισι του νομου. Και επειδη ειπον, Και ουδεις των
αρχοντων επιστευσεν εις αυτον, δια τουτο επισημαινεται ο ευαγγελιστης, οτι εις ην
εξ αυτων, δεικνυς οτι και αρχοντες επιστευσαν εις αυτον. Παῤρησιαν μεν γαρ
ουδεπω την προσηκουσαν επεδεικνυντο· πλην ωικειουντο τωι Χριστωι. Ὅρα δε πως
και μετα φειδους τον ελεγχον επαγει. Ου γαρ ειπεν, Ὑμεις δε βουλεσθε αυτον
αποκτειναι, και απλως καταδικαζετε τον ανθρωπον ως πλανον. Ἀλλ' ουχ ουτως
ειπεν, αλλα προσηνεστερον, την αφατον αυτων ορμην εγκοπτων, και το ασκεπτον
και φονικον. ∆ια τουτο επι τον νομον τρεπει τον λογον, λεγων· Ἐαν μη ακουσηι
ακριβως, και γνωι τι ποιει. Ὥστε ουδε ακροασεως δει ψιλης, αλλα και ακριβους.
Τουτο γαρ εστι, Και γνωι τι ποιει, τι βουλεται, και διατι, και επι τινι, ποτερον επ'
ανατροπηι της πολιτειας και ως εχθρος. Ἀπορηθεντες τοινυν επειδη ειπον, Ουδεις
των αρχοντων επιστευσεν εις αυτον, ουτε σφοδρως, ουτε μετα φειδους αυτωι
προσηνεχθησαν. βʹ. Ποιαν γαρ ακολουθιαν εχει, ειπε μοι, ειποντος εκεινου, οτι Ὁ
νομος ημων ου κρινει ουδενα, ειπειν, Μη και συ εκ της Γαλιλαιας ει; ∆εον γαρ δειξαι,
οτι ουκ ακριτως επεμψαν αυτον καλεσοντες, η οτι ου χρη μεταδουναι λογου,
αγροικοτερον και θυμικωτερον κεχρηνται τηι αντιῤρησει· Ἐρωτησον και ιδε, οτι εκ
της Γαλιλαιας προφητης ουκ εγηγερται. Τι γαρ ειπεν ο ανθρωπος; οτι προφητης
εστιν; Ειπεν οτι ακριτον αναιρεθηναι ου δει. Οι δε υβριστικως, ως ουκ ειδοτι περι
των Γραφων ουδεν, ταυτα επηγαγον· ωσανει ειποι τις· Ὕπαγε, μαθε· τουτο γαρ
εστιν, Ἐρωτησον και ιδε. Τι ουν ο Χριστος; Ἐπειδη ανω και κατω την Γαλιλαιαν
εστρεφον και τον προφητην, απαλλαττων παντας ταυτης της αλλοτριας υποψιας,
και δεικνυς, οτι ουχ εις των προφητων εστιν, αλλα του κοσμου ∆εσποτης, φησιν·
Ἐγω φως ειμι του κοσμου. Ου Γαλιλαιας, ου Παλαιστινης, ουδε της Ἰουδαιας. Τι ουν
οι Ἰουδαιοι; Συ περι σεαυτου μαρτυρεις, η μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης. Ὢ της
ανοιας! ταις Γραφαις παρεπεμψεν ανω και κατω, και λεγουσιν, οτι Συ περι εαυτου
μαρτυρεις. Τι δε εμαρτυρησεν; Ἐγω ειμι το φως του κοσμου. Μεγα 59.289 το λεχθεν,
και οντως μεγα· αλλ' ου σφοδρα αυτους επληξεν, επειδη ουτε εξισοι νυν εαυτον τωι
Πατρι, ουτε Υιος εκεινου ειπεν ειναι, ουτε Θεος, αλλα φως τεως. Ἐβουλοντο μεν ουν
ανατρεψαι και τουτο· καιτοι πολυ τουτο μειζον του ειπειν, Ὁ ακολουθων εμοι ου μη
περιπατησει εν τηι σκοτιαι, φως και σκοτιαν νοητως λεγων· τουτεστιν, ου μενει εν τηι
πλανηι. Ἐνταυθα και τον Νικοδημον εφελκεται και εναγει ως σφοδρα
παῤρησιασαμενον, και τους υπηρετας επαινει τουτο πεποιηκοτας. Το γαρ κραξαι,
τουτο εστι βουλομενου κατασκευασαι, ωστε κακεινους ακουσαι· αμα δε και αυτους
αινιττεται κρυφηι τους δολους πλεκοντας, και εν τωι σκοτωι και τηι πλανηι· αλλα του
φωτος ου περιεσονται. Και τον Νικοδημον υπομιμνησκει των ρηματων εκεινων,
απερ ελεγε πρωην· Πας ο φαυλα πρασσων, μισει το φως, και ουκ ερχεται προς το
φως, ινα μη φανερωθηι αυτου τα εργα. Ἐπειδη γαρ ελεγον, οτι ουδεις των αρχοντων
επιστευσεν εις αυτον, δια τουτο φησιν, Ὁ τα φαυλα πρασσων, ουκ ερχεται προς το
φως, δεικνυς οτι ου της του φωτος ασθενειας το μη ελθειν, αλλα της εκεινων
διεστραμμενης γνωμης. Ἀπεκριθησαν και ειπον αυτωι· Συ περι σεαυτου μαρτυρεις; Τι
ουν αυτος; Καν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρτυρια μου αληθης εστιν· οτι οιδα
 
 

213

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποθεν ερχομαι, και που υπαγω· υμεις δε ουκ οιδατε ποθεν ερχομαι. Ὅπερ φθασας
ειπε, τουτο ουτοι προβαλλονται ως προηγουμενως λεχθεν. Τι ουν ο Χριστος;
Ἀνατρεπων αυτο και δεικνυς, οτι εκεινα ως προς αυτους και την υπονοιαν αυτων
διελεγετο, ανθρωπον αυτον υποπτευοντων ψιλον φησι· Και εαν εγω μαρτυρω περι
εμαυτου, αληθης εστιν μαρτυρια μου, οτι οιδα ποθεν ερχομαι. Τι εστι τουτο; Ἐκ του
Θεου ειμι, και Θεος, και Υιος Θεου. Ὁ δε Θεος αυτος εαυτωι αξιοπιστος μαρτυς· Ὑμεις
δε ουκ οιδατε. Ἐθελοκακειτε, φησι, και ειδοτες προσποιεισθε μη ειδεναι· αλλ' απο
ανθρωπινης διανοιας απαντα φθεγγεσθε, ουδεν πλεον βουλομενοι του φαινομενου
νοειν. Ὑμεις κατα την σαρκα κρινετε. Ὥσπερ το κατα σαρκα ζηιν, τουτεστι, το
φαυλως ζηιν· ουτω το κατα σαρκα κρινειν, αδικως κρινειν εστιν. Ἐγω ου κρινω
ουδενα· και εαν κρινω, η εμη κρισις δικαια εστιν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἀδικως
κρινετε. Και ει αδικως κρινομεν, φησι, διατι μη εγκαλεις; διατι μη κολαζεις; διατι μη
κατακρινεις; Ὅτι ουκ επι τουτο ηλθον, φησι. Τουτο γαρ εστι το, Ἐγω ου κρινω
ουδενα· και εαν κρινω δε εγω, η κρισις μου αληθης εστι. Ἐπει ει εβουληθην κριναι,
υμεις αν των καταδεδικασμενων ητε. Και ταυτα ουχι κρινων λεγω, φησιν. Ου δια
τουτο δε ειπον, Ουχι κρινων λεγω, ως ου θαῤρων, οτι ει εκρινον, ειλον αν υμας (και
γαρ ει εκρινον, δικαιως αν υμας κατεδικασα)· αλλα νυν καιρος κρισεως ουκ εστι. Και
περι της μελλουσης μεν κρισεως ηινιξατο ειπων, Ὅτι μονος ουκ ειμι, αλλ' εγω και ο
πεμψας με Πατηρ. Ἐνταυθα δε ηινιξατο, οτι ουκ αυτος μονος αυτους καταδικαζει,
αλλα και ο Πατηρ. Ειτα αυτο συνεσκιασεν, εις την 59.290 αυτου μαρτυριαν εναγων·
Και εν τωι νομωι δε τωι υμετερωι γεγραπται, οτι δυο ανθρωπων η μαρτυρια αληθης
εστι. γʹ. Τι ουν αν ειποιεν ενταυθα οι αιρετικοι; Τι πλεον εχε των ανθρωπων, ει
απλως ουτως εκλαβοιμεν το λεχθεν; Ἐπι μεν γαρ των ανθρωπων δια τουτο ωρισται
τουτο, επειδη καθ' εαυτον ουκ εστιν αξιοπιστος τις· επι δε Θεου, πως αν εχοι τουτο
λογον; Πως ουν ειρηται το ∆υο; αρα επειδη δυο, η επειδη ανθρωποι δια τουτο δυο; Ει
γαρ επειδη δυο εισι, τινος ενεκεν ου κατεφυγεν επι τον Ἰωαννην, ουδε ειπεν,
Μαρτυρω εγω περι εμαυτου, και μαρτυρει περι εμου ο Ἰωαννης; τινος ενεκεν επι τον
αγγελον; τινος ενεκεν επι τους προφητας; και γαρ μυριας αν ευρεν αλλας μαρτυριας.
Ἀλλ' ου τουτο βουλεται δειξαι μονον, οτι δυο, αλλ' οτι και της αυτης ουσιας.
Λεγουσιν αυτωι· Τις εστιν ο Πατηρ σου; Ειτα φησιν· Ουτε εμε οιδατε, ουτε τον Πατερα
μου. Ἐπειδη γαρ ειδοτες ως ουκ ειδοτες ελεγον και ως πειραζοντες αυτον, ουδε
αποκρισεως αυτους αξιοι. ∆ια τουτο λεγει λοιπον τρανοτερον απαντα και μετα
πλειονος παῤρησιας, απο τε των σημειων και της διδασκαλιας των ακολουθουντων
την μαρτυριαν λαβων, τωι εγγυς ειναι τον σταυρον. Οιδα γαρ, φησι, ποθεν ερχομαι.
Τουτο ου σφοδρα αν αυτων καθηψατο· το δε επαγαγειν, Και οπου εγω υπαγω,
μαλλον αυτους εφοβησεν αν, ως ου μελλοντος αυτου μενειν εν τωι θανατωι. ∆ιατι δε
ουκ ειπεν, οτι Οιδα, οτι Θεος ειμι, αλλ' οτι Οιδα ποθεν ερχομαι; Ἀει τα ταπεινα
αναμιγνυσι τοις υψηλοις, και αυτα δε ταυτα περιστελλει. Ειπων γαρ, οτι Ἐγω
μαρτυρω περι εμαυτου, και τουτο δειξας, ηλθεν επι το ταπεινοτερον, ωσανει ελεγεν·
Οιδα παρα τινος απεσταλμαι, και προς τινα απερχομαι. Ουτω γαρ ουδεν αν εσχον
αντειπειν, ακουσαντες οτι παρ' εκεινου απεσταλται, και προς εκεινον απεισιν. Ου
γαρ αν ειπον, φησι, τι ψευδος, εκειθεν τε ηκων, και εκει απιων, προς τον αληθη
Θεον. Ὑμεις δε ουκ ιστε τον Θεον· δια τουτο κατα την σαρκα κρινετε. Οι γαρ
τοσουτων ακουσαντες τεκμηριων τε και ελεγχων, ετι λεγετε, Ουκ εστιν αληθης· και
Μωυσεα αξιοπιστον ηγεισθε, και υπερ ων περι αλλων, και υπερ ων περι εαυτου
λεγει· τον δε Χριστον ουκετι. Τουτο κατα σαρκα κρινειν εστιν. Ἐγω δε ου κρινω
ουδενα. Και μην φησιν, οτι Ὁ Πατηρ ου κρινει ουδενα. Πως ουν ενταυθα φησι, Και
εαν κρινω δε, η κρισις η εμη δικαια εστιν, οτι ουκ ειμι μονος; Παλιν προς την
υποληψιν την εκεινων φθεγγεται· τουτεστιν, Ἡ κρισις η εμη του Πατρος εστιν· ουκ
 
 

214

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν αλλως εκρινεν ο Πατηρ κρινων, ει μη ως εγω· και ουκ αν αλλως εγω, ει μη ως ο
Πατηρ. Τινος δε ενεκεν και του Πατρος εμνημονευσεν; Ου γαρ ενομιζον αξιοπιστον
ειναι τον Υιον, ει μη του Πατρος την μαρτυριαν προσελαβεν· αλλως δε, ουδε εστηκε
το λεχθεν. Ἐπι μεν γαρ των ανθρωπων, οταν δυο αλλοτριωι πραγματι μαρτυρωσι,
τοτε η μαρτυρια εστιν αληθης· τουτο γαρ εστι δυο μαρτυρειν· ει δε μελλοι τις εαυτωι
μαρτυρειν, ουκ ετι δυο εισιν. Ὁραις οτι δι' ουδεν ετερον τουτο ειρηκεν, η ινα δειξηι
ομοουσιον εαυτον, και δι' εαυτου παλιν δειξηι ου δεομενον αυτον αλλης μαρτυριας·
και δειξηι ουδεν ελαττον εχοντα του Πατρος; Ὅρα γουν την αυθεντιαν. Ἐγω ειμι ο
μαρτυρων περι εμαυτου, και μαρτυρει περι εμου ο πεμψας με Πατηρ. Ουκ αν δε ει
ελαττονος ουσιας ην, τουτο αν εθηκεν. Νυνι δε, ινα μη νομισηις οτι αριθμου ενεκεν
παρειληπται, θεα την εξουσιαν ουδεν 59.291 εχουσαν παρηλλαγμενον. Μαρτυρει
ανθρωπος, οταν αφ' εαυτου αξιοπιστος ηι, ουχ οταν μαρτυριας δεηται, και τουτο εν
αλλοτριωι πραγματι· εν δε ιδιωι οταν μαρτυριας δεηται της παρ' ετερου, ουκ ετι εστιν
αξιοπιστος. Ἐνταυθα δε παν τουναντιον. Και γαρ εν ιδιωι πραγματι μαρτυρων, και
παρ' ετερου λεγων μαρτυρεισθαι, αξιοπιστον εαυτον ειναι φησι, πανταχοθεν δεικνυς
εαυτου την αυθεντιαν. ∆ιατι γαρ ειπων, Ουκ ειμι μονος, αλλ' εγω και ο πεμψας με
Πατηρ, και το, ∆υο ανθρωπων η μαρτυρια εστιν αληθης, ουκ απεσιωπησεν, αλλ'
επηγαγεν, Ἐγω ειμι ο μαρτυρων περι εμαυτου; ∆ηλον οτι την αυθεντιαν δηλων. Και
πρωτον μεν εαυτον τεθεικεν· Ἐγω ειμι ο μαρτυρων περι εμαυτου. ∆εικνυσιν
ενταυθα το τε ομοτιμον, και οτι ουδεν ωφελουνται, τον Θεον λεγοντες ειδεναι
Πατερα, αυτον ουκ ειδοτες. Και τουτο αιτιον ειναι φησι, το αυτον μη θελειν ειδεναι.
Λεγει ουν, οτι ου δυνατον ειδεναι τον Πατερα αυτου χωρις, ινα καν ουτως αυτους
επισπασηται εις την αυτου γνωσιν. Ἐπειδη γαρ αφιεντες αυτον, αει τον Πατερα
εζητουν μαθειν, λεγει· Ου δυνασθε ειδεναι τον Πατερα χωρις εμου. Ὥστε οι τον Υιον
βλασφημουντες, ουκ αυτον βλασφημουσι μονον, αλλα και τον γεγεννηκοτα. δʹ.
Ταυτα φυγωμεν ημεις, και δοξασωμεν τον Υιον. Καιτοι ει μη φυσεως ην της αυτης,
ουκ αν ουτως ειπεν. Ει γαρ εδιδασκε μονον, ετεροουσιος δε ην, ενην και αυτον
αγνοουντα ειδεναι τον Πατερα· και παλιν ουκ ην αυτον ειδοτα παντως, ειδεναι τον
Πατερα. Ουδε γαρ ο ανθρωπον ειδως, οιδεν αγγελον. Ναι, φησι· και γαρ ο την κτισιν
ειδως, οιδε τον Θεον. Ουδαμως. Πολλοι γαρ εισιν οι την κτισιν ειδοτες· μαλλον δε
παντες ανθρωποι (ορωσι γαρ αυτην), και τον Θεον ουκ ισασι. ∆οξαζωμεν τοινυν τον
Υιον του Θεου, μη τηι δοξηι ταυτηι μονον, αλλα και τηι δια των εργων. Αυτη γαρ
εκεινης εκτος ουδεν εστιν. Ἴδε συ, φησιν, Ἰουδαιος επονομαζηι, και επαναπαυσηι τωι
νομωι, και καυχασαι εν Θεωι. Ὁ ουν διδασκων τον ετερον, σεαυτον ου διδασκεις; ο εν
νομωι καυ 59.292 χωμενος, δια της παραβασεως του νομου τον Θεον ατιμαζεις; Ὅρα
μη ποτε και ημεις επι τηι ορθοτητι της πιστεως καυχωμενοι, δια του μη συμβαινοντα
τηι πιστει τον βιον επιδεικνυσθαι, τον Θεον ατιμαζωμεν, ποιουντες αυτον
βλασφημεισθαι. Και γαρ διδασκαλον της οικουμενης, και ζυμην, και φως, και αλας
ειναι βουλεται τον Χριστιανον. Τι δε εστι το φως; βιος λαμπων, μηδεν εχων
εσκοτισμενον. Το φως ουχ εαυτωι χρησιμον, ουδε το αλας, ουδε η ζυμη, αλλ' εις
ετερους επιδεικνυται την ωφελειαν. Ουτως ου την εαυτων ωφελειαν απαιτουμεθα
μονον, αλλα και την ετερων. Το γαρ αλας εαν μη αλιζηι, ουκ εστιν αλας. Και ετερον
δε τι ενδεικνυται, οτι εαν αυτοι κατορθωσωμεν, εσονται παντως και ετεροι· εως δ'
αν αυτοι μη κατορθωσωμεν, ουδε ετερους ονησαι δυνησομεθα. Μηδεν μωρον, μηδεν
χαυνον παρ' ημιν. Τοιαυτα γαρ τα κοσμικα πραγματα· τοιαυται αι βιωτικαι
φροντιδες. ∆ια τουτο αι παρθενοι μωραι εκληθησαν, οτι περι τα μωρα, τα κοσμικα
πραγματα, ησχοληντο· ενταυθα μεν συναγουσαι, ενθα δε εχρην μη αποτιθεμεναι.
∆εος ουν μη και ημεις το αυτο παθωμεν· δεος μη και ημεις ρυπαρα απελθωμεν
ενδεδυμενοι ιματια ενθα παντες εχουσι λαμπρα και περιφανη. Ουδεν γαρ αμαρτιας
 
 

215

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρυπαρωτερον, ουδεν ακαθαρτοτερον. ∆ιο την φυσιν αυτης ο Προφητης ερμηνευων
εβοα· Προσωζεσαν και εσαπησαν οι μωλωπες μου. Και ει βουλει μαθειν της αμαρτιας
το δυσωδες, εννοησον αυτην μετα το γενεσθαι, οταν της επιθυμιας απαλλαγηις, οταν
μη ετι ενοχληι το πυρ, και τοτε οψει τις εστιν η αμαρτια. Ἐννοησον τον θυμον, οταν
εν γαληνηι ηις· εννοησον την πλεονεξιαν, οταν εξω γενηι του παθους. Ουδεν
αισχροτερον, ουδεν μιαρωτερον αρπαγης και πλεονεξιας. Ταυτα συνεχως λεγομεν,
ουκ ενοχλειν υμιν βουλομενοι, αλλα κερδαναι τι μεγα και θαυμαστον. Ὁ γαρ εκ του
απαξ μη κατορθωσας, ισως εκ του δευτερον ακουσαι ποιησει τουτο· και ο δευτερον
παραδραμων, εκ του τριτου διορθωσεται. Γενοιτο δε παντας ημας παντων
απαλλαγεντας των πονηρων, την ευωδιαν του Χριστου εχειν, οτι αυτωι η δοξα, συν
τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.
59.291 ΟΜΙΛΙΑ ΝΓʹ. Ταυτα τα ρηματα ελαλησεν ο Ἰησους εν τωι γα
ζοφυλακιωι, διδασκων εν τωι ιερωι· και ουδεις επιασεν αυτον· ουπω γαρ εληλυθει η
ωρα αυ του.
αʹ. Ὢ της ανοιας της Ἰουδαικης! Προ του Πασχα ζητουντες αυτον, ειτα εν
μεσωι λαβοντες, και πολλακις επιχειρησαντες κατασχειν, και δι' εαυτων, και δι'
ετερων, και ου δυνηθεντες, ουτε ουτως αυτου την δυναμιν εξεπλαγησαν, αλλ'
επετιθεντο τηι κακιαι, και ουκ αφισταντο. Ὅτι γαρ επεχειρουν αει, φησι· Ταυτα
ελαλησεν εν τωι γαζοφυλακιωι, διδασκων εν τωι ιερωι, και ουδεις επιασεν αυτον. Ἐν
τωι ιερωι ελαλει, και εν ταξει διδασκαλου, ο μαλλον ικανον ην αυτους διεγειραι· και
ταυτα ελαλει, εφ' οις εδακνοντο και ενεκαλουν, οτι ισον εαυτον ποιει τωι Πατρι. Και
γαρ το ∆υο ανθρωπων η μαρτυρια αληθης εστι, τουτο εμφαινει. Ἀλλ' ομως, Ταυτα,
φησιν, ελαλει εν τωι ιερωι, και εν ταξει διδασκαλου, και ουδεις αυτον επιασεν, οτι
ουπω εληλυθει η ωρα αυτου· τουτεστιν, οτι ουδεπω καιρος ην επιτηδειος καθ' ον
ηθελησε σταυρωθηναι. Ὥστε και τοτε ου της εκεινων δυναμεως γεγονεν εργον,
αλλα της οικονομιας της αυτου. Αυτοι γαρ και παλαι εβουλοντο, ουκ ισχυον 59.292
δε· ου τοινυν ουδε τοτε ισχυσαν αν, ει μη αυτος συνεχωρησεν. Ειπεν ουν αυτοις
παλιν ο Ἰησους· Ἐγω υπαγω, και ζητησετε με. Τι δηποτε λεγει τουτο συνεχως;
Κατασειων αυτων τας ψυχας και φοβων. Ὅρα γαρ οσον τουτο ενεποιει τον φοβον.
Και γαρ ανελειν αυτον βουλομενοι ινα απαλλαγωσι, ζητουσιν οπου υπαγει· ουτω
μεγαλα απο του πραγματος εφανταζοντο. Και ετερον δε διδαξαι αυτους εβουλετο,
οτι ου της εκεινων βιας το πραγμα εστιν, αλλα ανωθεν αυτο προδιετυπωσε, και την
αναστασιν ηδη δια τουτων προεγραψε των λογων. Ἔλεγον ουν· Μητι αποκτενει
εαυτον; Τι ουν ο Χριστος; Ἀναιρων αυτων την υποψιαν, και δεικνυς οτι το πραγμα
αμαρτημα εστι, φησι· Ὑμεις εκ των κατω εστε. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ουδεν
θαυμαστον υμας τοιαυτα εννοειν, ανθρωπους σαρκικους, και ουδεν λογιζομενους
πνευματικον· αλλ' ουκ εγω πραξω τι τοιουτον. Ἄνωθεν γαρ ειμι· υμεις εκ του
κοσμου τουτου εστε. Και παλιν ενταυθα τας κοσμικας εννοιας και σαρκικας φησιν·
οθεν δηλον, οτι και το, Ἐγω ουκ ειμι εκ του κοσμου τουτου, ου το σαρκα μη
ανειληφεναι εστιν, αλλα το ποῤρω ειναι της εκεινων πονηριας. Και γαρ 59.293 τους
μαθητας φησι μη ειναι εκ του κοσμου· αλλ' ομως σαρκα ειχον εκεινοι. Ὥσπερ ουν ο
Παυλος λεγων, Ουκ εστε εν σαρκι, ουχι ασωματους αυτους ειναι φησιν· ουτω λεγων
τους μαθητας ουκ ειναι εκ του κοσμου ουδεν ετερον, η φιλοσοφιαν, αυτοις μαρτυρει.
Ειπον ουν υμιν, οτι εαν μη πιστευσητε οτι εγω ειμι, εν ταις αμαρτιαις υμων
αποθανεισθε. Ει γαρ δια τουτο ηλθεν, ινα αρηι την αμαρτιαν του κοσμου, και ετερως
αυτην αποδυσασθαι ουκ ενι, ει μη δια λουτρου, αναγκη τον μη πιστευοντα εχειν τον
 
 

216

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλαιον ανθρωπον. Ὁ γαρ μη βουλομενος αυτον θανατωσαι δια της πιστεως και
θαψαι, εναποθανειται αυτωι, και απελευσεται εκει δωσων ευθυνας των προτερον
ημαρτημενων. ∆ια τουτο ελεγεν· Ὁ δε μη πιστευων ηδη κεκριται· ου τωι μη πιστευειν
μονον, αλλ' οτι και τα προτερα αμαρτηματα εχων απερχεται, Ἔλεγον ουν· Συ τις ει;
Ὢ της ανοιας! μετα χρονον τοσουτον, και σημεια, και διδασκαλιαν, ερωτωσι, Συ τις
ει; Τι ουν ο Χριστος; Την αρχην ο τι και λαλω υμιν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Του
ολως ακουειν των λογων των παρ' εμου αναξιοι εστε, μητι γε και μαθειν, οστις εγω
ειμι. Ὑμεις γαρ παντα πειραζοντες φθεγγεσθε, και ουδενι των παρ' εμου
προσεχοντες. Και ταυτα παντα ηδυναμην ελεγξαι νυν· τουτο γαρ εστι, Πολλα εχω
και λεγειν και κρινειν· ουκ ελεγξαι δε μονον, αλλα και κολασαι· αλλ' ο πεμψας με,
τουτεστιν, ο Πατηρ, ου βουλεται τουτο. Ου γαρ ηλθον κριναι τον κοσμον, αλλα
σωσαι τον κοσμον. Ου γαρ απεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου, ινα κρινηι τον κοσμον,
φησιν, αλλ' ινα σωσηι τον κοσμον. Ει τοινυν εις τουτο με απεστειλεν, αληθης δε
εστιν, εικοτως ουδενα εγω κρινω νυν. Ἀλλα ταυτα λαλω τα προς σωτηριαν, ου τα
προς ελεγχον. Λεγει δε ταυτα, ινα μη νομισωσιν οτι τοσαυτα ακουων, παρα
ασθενειαν ουκ επεξερχεται, η οτι ουκ οιδεν αυτων τας διανοιας και τας χλευασιας.
Ουκ εγνωσαν δε οτι τον Πατερα αυτοις λεγει. Ὢ της ανοιας! ου διελιπεν αυτοις περι
αυτου διαλεγομενος, και ουκ εγινωσκον. Ειτα επειδη πολλα σημεια ποιησας και
διδαξας, ουκ επεσπασατο, περι του σταυρου λοιπον διαλεγεται, λεγων· Ὅταν
υψωσητε τον Υιον του ανθρωπου, τοτε γνωσεσθε οτι εγω ειμι, και απ' εμαυτου ου
λαλω, και οτι μετ' εμου εστιν ο πεμψας με, και ουκ αφηκε με μονον ο Πατηρ.
∆εικνυσιν οτι δικαιως ελεγε, Την αρχην ο τι και λαλω υμιν. βʹ. Ουτως ου προσειχον
τοις λεγομενοις. Ὅταν υψωσητε τον Υιον του ανθρωπου. Ουχ υμεις τοτε μαλιστα
προσδοκατε απαλλαγησεσθαι μου και αναιρησειν; Ἐγω δε λεγω, οτι Τοτε μαλιστα
εισεσθε οτι εγω ειμι, των τε σημειων ενεκεν, και της αναστασεως και της αλωσεως.
Παντα γαρ ταυτα ικανα ην εμφηναι αυτου την ισχυν. Και ουκ ειπε, Τοτε γνωσεσθε
τις ειμι. Ὅταν γαρ ιδητε, φησιν, οτι ουδεν απο του θανατου πεισομαι, Τοτε γνωσεσθε
οτι εγω ειμι· τουτεστιν, ο Χριστος ο Υιος του Θεου, και ο παντα φερων και αγων, και
ουκ εναντιος εκεινωι. ∆ια τουτο γουν επηγαγε, Και απ' εμαυτου ου λαλω ουδεν.
Ἀμφοτερα γαρ εισεσθε, και την ισχυν την εμην, και την ομονοιαν την προς τον
Πατερα. Το γαρ, Ἀπ' εμαυτου ου λαλω ουδεν, το απαραλλακτον της ουσιας δηλοι,
και το ουδεν εκτος των πατρικων νοηματων φθεγγεσθαι. Ὅταν γαρ εκπεσητε της
λατρειας, οταν μη συγχωρηθηι υμιν μηδε αυτον θεραπευειν, ως προ τουτου, τοτε
εισεσθε οτι αμυνων 59.294 εμοι ταυτα ποιει, και παροξυνομενος υπερ των μη
ακουσαντων μου· ωσανει ελεγεν· Ουκ αν ει γε αντιθεος τις ημην και αλλοτριος,
τοσαυτην αν οργην καθ' υμων εκινησε. Τουτο και Ἡσαΐας φησι· ∆ωσει τους
πονηρους αντι της ταφης αυτου· και ο ∆αυιδ, Τοτε λαλησει προς αυτους εν οργηι
αυτου· και αυτος, Ἰδου αφιεται ο οικος υμων ερημος. Και αι παραβολαι το αυτο
δηλουσιν, οταν λεγηι· Τι ποιησει τοις γεωργοις εκεινοις ο κυριος του αμπελωνος
εκεινου; Κακους κακως απολεσει αυτους. Ὁραις οτι πανταχου δια το μηδεπω
πιστευεσθαι ουτω φθεγγεται; Ἐπει ει αυτους απολει, ωσπερ ουν και απολει (Φερετε
γαρ, φησιν, αυτους ωδε τους μη θελοντας με βασιλευσαι, και κατασφαξατε)· τινος
ενεκεν ουκ αυτου φησιν εργον, αλλα του Πατρος το γινομενον; Προς την εκεινων
ασθενειαν διαλεγομενος· ομου δε και τιμων τον γεγεννηκοτα. ∆ια τουτο ουκ ειπεν,
Ἀφιω τον οικον υμων ερημον, αλλ' Ἀφιεται· τουτο μεν γαρ απροσωπως τεθεικε. ∆ια
δε του ειπειν, Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα υμων, και ουκ ηθελησατε;
ειτα επαγαγειν, οτι Ἀφιεται, δεικνυσιν οτι αυτος την ερημωσιν ειργαζετο. Ἐπειδη
γαρ, φησιν, ευεργετουμενοι και θεραπευομενοι ουκ ηθελησατε γνωναι, κολαζομενοι
εισεσθε οστις εγω. Και μετ' εμου εστιν ο Πατηρ. Ἵνα γαρ, μη νομισωσι το, Ὁ πεμψας
 
 

217

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

με, ελαττωσεως ειναι, λεγει, Μετ' εμου εστι. Το μεν γαρ, της οικονομιας· το δε, της
θεοτητος. Και ουκ αφηκε με μονον, οτι εγω τα αρεστα αυτωι ποιω παντοτε. Παλιν επι
το ταπεινοτερον τον λογον κατηγαγε, προς εκεινο συνεχως ισταμενος οπερ ελεγον,
οτι ουκ εστιν εξ αυτου, και οτι το σαββατον ου τηρει, προς τουτο φησι· Τα αρεστα
αυτωι ποιω παντοτε· δεικνυς, οτι και το λυεσθαι το σαββατον, αρεστον αυτωι. Ουτω
γουν και επι του σταυρου φησι· ∆οκειτε οτι ου δυναμαι παρακαλεσαι τον Πατερα
μου; Καιτοι γε ειπων μονον· Τινα ζητειτε; εῤριψεν υπτιους. Τι ουν ου λεγει. ∆οκειτε
οτι ου δυναμαι υμας απολεσαι, εργωι τουτο επιδειξαμενος; Προς την ασθενειαν
αυτων καταβαινει. Πολλην γαρ εποιειτο σπουδην, ωστε δειξαι οτι ουδεν εναντιον
ποιει τωι Πατρι. Ουτω δη και ενταυθα ανθρωπινωτερον φθεγγεται. Ὥσπερ δε το, Ουκ
αφηκε με μονον, ειρηται· ουτω και το, οτι Ἐγω τα αρεστα αυτωι ποιω παντοτε. Ταυτα
αυτου λαλησαντος, πολλοι επιστευσαν εις αυτον. Ὅτε εις το ταπεινον τον λογον
κατηγαγε, τοτε πολλοι επιστευσαν. Ἔτι ουν ερωταις, τινος ενεκεν ταπεινως
φθεγγεται; Καιτοι γε σαφως ο ευαγγελιστης ηινιξατο τουτο, ειπων, οτι Ταυτα αυτου
λαλησαντος, πολλοι επιστευσαν εις αυτον· μονονουχι βοων δια τουτων των
πραγματων· Μη θορυβου, ω ακροατα, εαν τι ταπεινον ακουσηις. Οι γαρ μετα
τοσαυτην διδασκαλιαν μηδεπω πεπεισμενοι οτι παρα του Πατρος εστιν, εικοτως
ταπεινοτερα ηκουον ινα πεισθωσι. Και τουτο ουν απολογια εστιν υπερ των
μελλοντων ταπεινως ειρησεσθαι. Ἐπιστευσαν μεν ουν, ουχ ως εχρην δε, αλλ' απλως
και ως ετυχεν, ησθεντες και αναπαυσαμενοι επι τηι των λογων ταπεινοτητι. Ὅτι γαρ
ου τελειαν πιστιν ειχον, δεικνυσιν ο ευαγγελιστης εκ των μετα ταυτα λογων, εν οις
αυτον παλιν υβριζουσι. Και οτι ουτοι αυτοι εισιν εκεινοι, εδηλωσεν ειπων· Ἔλεγεν
ουν ο Ἰησους προς τους πεπιστευκοτας αυτωι Ἰουδαιους· Ἐαν υμεις μεινητε εν τωι
λογωι τωι εμωι· δεικνυς οτι ουδεπω παρεδεξαντο την διδασκαλιαν, αλλα μονον
προσειχον τοις λεγομενοις. ∆ιο και 59.295 πληκτικωτερον ειπεν. Ἐκει μεν γαρ
απλως ειπεν, Ζητησετε με· νυν δε μειζον προσεθηκεν, οτι Ἐν ταις αμαρτιαις υμων
αποθανεισθε. Και το πως δεικνυσιν, οτι ου δυνασθε ελθοντες εκει, παρακαλεσαι με
λοιπον. Ταυτα α λαλω εις τον κοσμον. ∆ια τουτων εδηλωσε λοιπον εξερχομενον
αυτον εις τα εθνη. Ἐπειδη δε ουκ εγνωσαν λοιπον οτι τον Πατερα αυτοις λεγει
εμπροσθεν, παλιν φθεγγεται περι αυτου· και την αιτιαν της ταπεινοτητος των
ρηματων τεθεικεν ο ευαγγελιστης. γʹ. Ἂν ουτω τοινυν θελωμεν τας Γραφας ερευναιν
μετα ακριβειας και μη απλως, δυνησομεθα της σωτηριας της ημετερας επιτυχειν· αν
δια παντος αυταις ενδιατριβωμεν, και δογματων ορθοτητα, και βιον εισομεθα
ηκριβωμενον. Καν σφοδρα σκληρος τις ειη, και απηνης, και χαυνος, καν μηδεν
κερδαινηι εν τοις αλλοις χρονοις, τον χρονον γουν καρπωσεται τουτον, και ληψεται
τινα ωφελειαν, ει και μη τοσαυτην, ως αισθησιν εχειν, αλλ' ομως ληψεται. Ει γαρ
μυρεψειον τις παριων και προσκαθημενος εργαστηριοις τοιουτοις, και ακων
αναχρωννυται εκ της ευωδιας· πολλωι μαλλον εις εκκλησιαν απιων. Ὥσπερ γαρ εξ
αργιας αργια τικτεται· ουτω και εκ της ενεργειας προθυμια γενναται. Καν μυριων ηις
γεμων κακων, καν ακαθαρτος, μη φυγηις την ενταυθα διατριβην. Τι ουν, φησιν, οτι
ακουων ου ποιω; Ου μικρον το κερδος ταλανιζειν εαυτον· ουκ αχρηστος ουτος ο
φοβος· ουκ ακαιρον τουτο το δεος. Ἐαν στεναξηις μονον, οτι ακουων ου ποιω,
παντως και επι το ποιειν ηξεις ποτε. Ου γαρ ενεστι τωι Θεωι διαλεγομενον, και
ακουοντα Θεου διαλεγομενου, μη κερδαινειν. Ευθεως γουν συστελλομεθα, και τας
χειρας νιπτομεθα, οταν βιβλιον βουλωμεθα λαβειν. Ὁραις και προ της αναγνωσεως
ποση ευλαβεια; Ἂν δη και μετα ακριβειας επελθωμεν, πολλην καρπωσομεθα την
ωφελειαν. Ου γαρ αν, ει μη εν ευλαβειαι καθιστη την ψυχην, τας χειρας αν
απενιψαμεθα· και γυνη, καν ακατακαλυπτος ηι, περιτιθεται ευθεως το φαρος, της
ενδοθεν ευλαβειας το δειγμα ενδεικνυμενη· και ανηρ, εαν κατακεκαλυμμενος ηι,
 
 

218

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γυμνοι την κεφαλην. Ὁραις πως κηρυξ γινεται της ενδον ευλαβειας το εξωθεν
σχημα; Ειτα και εις ακροασιν καθισας, εστεναξε πολλακις και κατεγνω 59.296 του
βιου του παροντος. Προσεχωμεν τοινυν ταις Γραφαις, αγαπητοι· και ει μηδεν ετερον,
τα γουν ευαγγελια περισπουδαστα ημιν γινεσθω, και ταυτα μεταχειριζωμεθα.
Ευθεως γαρ, αναπτυξας το βιβλιον, του Χριστου το ονομα οψει εγκειμενον, και
ακουσηι ευθεως λεγοντος· Του δε Ἰησου Χριστου η γεννησις ην ουτω. Μνηστευθεισης
γαρ της μητρος αυτου Μαριας τωι Ἰωσηφ, ευρεθη εν γαστρι εχουσα εκ Πνευματος
αγιου. Ὁ δε ταυτα ακουων, επιθυμησει παρθενιας ευθεως, θαυμαζεται τον τοκον,
απαλλαγησεται της γης. Ου μικρα και ταυτα, οταν ιδηις και Πνευματος
καταξιουμενην την παρθενον, και αγγελον αυτηι διαλεγομενον. Και ταυτα μεν εξ
επιπολης· ει δε επιμεινηις μεχρι τελους επιων, παντα ευθεως διαπτυσεις τα βιωτικα,
παντων καταγελασηι των ενταυθα· καν πλουσιος ηις, ουδεν ηγησηι τον πλουτον,
ακουσας οτι τεκτονος ουσα εκεινη και ταπεινης οικιας, μητηρ του ∆εσποτου σου
γεγονε· καν πενης ηις, ουκ επαισχυνθησηι την πενιαν, μαθων οτι την ευτελεστατην
οικιαν ουκ επηισχυνθη ο του κοσμου ∆ημιουργος. Ταυτα εννοων, ουχ αρπασεις, ου
πλεονεκτησεις, ου ληψηι τα των ετερων συ· αλλ' εραστης εσηι μαλλον πενιας, και
υπεροψει τον πλουτον. Ἂν δε τουτο γενηται, παντα εξοριεις τα κακα. Παλιν οταν
ιδηις αυτον επι φατνης κειμενον, ου σπουδασεις τωι παιδιωι σου περιθειναι κοσμον
χρυσουν, ουδε τηι γυναικι αργυρενδετον ποιησαι κλινην. Ταυτα δε μη σπουδαζων,
ουδε τας εκ τουτων εργασηι πλεονεξιας και αρπαγας. Πολλα και ετερα εστι κερδαναι,
απερ ουκ ενεστι νυν κατα μερος λεγειν· εισονται δε οι πειραν ειληφοτες. ∆ιο
παρακαλω και κτασθαι βιβλια, και μετα των βιβλιων τα νοηματα κατεχειν, και ταις
διανοιαις εγγραφειν. Οι μεν γαρ Ἰουδαιοι, επειδη ου προσειχον, των χειρων
εκελευοντο τα βιβλια εξαρταιν· ημεις δε ουτε εν χερσιν, αλλ' εν οικιαι τιθεμεν, δεον
εντυπουν τηι καρδιαι. Ουτω γαρ τον παροντα εκκαθαιροντες βιον, τευξομεθα των
μελλοντων αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.295 ΟΜΙΛΙΑ Ν∆ʹ. Ἔλεγεν ουν ο Ἰησους προς τους πεπιστευκοτας
αυτωι Ἰουδαιους· «Ἐαν υμεις μεινητε εν τωι λογωι τωι εμωι, αληθως
μαθηται μου εστε, και γνωσεσθε την αληθειαν, και η αληθεια
ελευθερωσει υμας.»
αʹ. Πολλης υπομονης δειται τα ημετερα, αγαπητοι. Ἡ δε υπομονη γινεται,
οταν κατα βαθους εῤριζωμενα τα δογματα ηι. Καθαπερ γαρ την δρυν την εις τους
κατω κολπους αφιεισαν τας ριζας και περισφιγγομενην μετα ακριβειας, ουδεις
ανεμος προσπεσων ανασπασαι δυνησεται· ουτω δη και την ψυχην την καθηλωμενην
τωι του Θεου φοβωι, ουδεις περιτρεψαι δυνησεται· του γαρ εῤριζωσθαι, το
καθηλωσθαι πλεον εστι. Τουτο γουν ο Προφητης ευχεται, λεγων· Καθηλωσον εκ του
φοβου σου τας σαρκας μου. Ουτω και συ καθηλωσον και συναψον, ωσανει ηλωι
προσπεπερονημενωι. Ὥσπερ γαρ ουτοι δυσαλωτοι, ουτως οι εναντιοι ευαλωτοι
γινονται και καταῤριπτουνται ραιδιως· οπερ και τοτε επασχον οι Ἰουδαιοι.
Ἀκουσαντες γαρ και πιστευσαντες, παλιν εξετραπησαν. 59.296 Βουλομενος ουν
εμβαθυναι την πιστιν αυτων ο Χριστος, ωστε μη επιπολαιαν ειναι, διασκαπτει την
ψυχην πληκτικωτεροις λογοις. Των γαρ πιστευοντων ην και ελεγχων ανεχεσθαι· οι
δε ευθεως ηγριαινον. Πως δε τουτο ποιει; Πρωτον παραγγελλει· Ἐαν υμεις μεινητε
εν τωι λογωι τωι εμωι, οντως μαθηται μου εστε, και η αληθεια ελευθερωσει υμας·
 
 

219

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονονουχι λεγων, Μελλω βαθειαν διδοναι τομην, αλλα μη σαλευεσθε. Μαλλον δε
και δια τουτων αυτων τον τυφον αυτων της διανοιας κατεστειλε. Τινος
ελευθερωσει, ειπε μοι; Ἁμαρτηματων. Τι ουν οι αλαζονες εκεινοι; Σπερμα Ἀβρααμ
εσμεν, και ουδενι δεδουλευκαμεν πωποτε. Κατεπεσεν ευθεως αυτων η διανοια·
τουτο δε γεγονεν, απο του προς τα κοσμικα επτοησθαι. Ἐαν μεινητε εν τωι λογωι τωι
εμωι, δηλουντος ην τα εν τηι καρδιαι αυτων, και ειδοτος οτι επιστευσαν μεν, ουκ
εμειναν δε. Και μεγα επαγγελλεται, το μαθητας αυτου εκεινους γενεσθαι. Ἐπειδη
γαρ τινες ανεχωρησαν πρωην, αινιττομενος αυτους φησιν, Ἐαν μεινητε· επει
κακεινοι ηκουσαν και επιστευσαν, και ανεχωρησαν, επειδη ουκ εμειναν. Πολλοι γαρ
των 59.297 μαθητων αυτου απηλθον εις τα οπισω, και ουκ ετι μετ' αυτου παῤρησιαι
περιεπατουν. Γνωσεσθε την αληθειαν· τουτεστιν, Ἐμε· Ἐγω γαρ ειμι η αληθεια. Τα
μεν Ἰουδαικα παντα τυπος ην· την δε αληθειαν παρ' εμου εισεσθε, και ελευθερωσει
υμας των αμαρτηματων. Ὥσπερ γαρ εκεινοις ελεγεν· Ἐν ταις αμαρτιαις υμων
αποθανεισθε· ουτω και τουτοις ελεγεν, Ἐλευθερωσει υμας. Και ουκ ειπεν, Ἀπαλλαξω
υμας δουλειας· αλλα τουτο αυτοις ειασε συνιδειν. Τι ουν εκεινοι; Σπερμα Ἀβρααμ
εσμεν, και ουδενι δεδουλευκαμεν πωποτε. Καιτοι ει εχρην αγανακτησαι, επι τωι
προτερωι εικος ην, τωι ειρηκεναι, Γνωσεσθε την αληθειαν, και ειπειν· Τι ουν; νυν την
αληθειαν ουκ ισμεν; ο νομος ουν ψευδος και η γνωσις η ημετερα; Ἀλλ' ουδενος
τουτων αυτοις εμελεν, αλλ' επι κοσμικοις πραγμασιν αλγουσι, και ταυτα δουλειαν
υποπτευσαντες. Εισι γαρ, εισι και νυν πολλοι οι επι μεν τοις αδιαφοροις
αισχυνονται, και επι τηι δουλειαι ταυτηι· επι δε της δουλειας της αμαρτιας ουκετι, και
ελοιντο αν μυριακις εκεινην κληθηναι δουλοι την δουλειαν, η ταυτην απαξ.
Τοιουτοι τινες ησαν κακεινοι, και ουδε ᾔδεσαν αλλην δουλειαν, και φασι· ∆ουλους
εκαλεσας τους απο του γενους του Ἀβρααμ, τους ευγενεις; ους ουκ εχρην δια τουτο
καλεσαι δουλους. Ουδεποτε γαρ, φησιν, εδουλευσαμεν. Τοιαυτα γαρ των Ἰουδαιων
τα αυχηματα· Σπερμα Ἀβρααμ εσμεν, Ἰσραηλιται εσμεν. Ουδαμου των οικειων
κατορθωματων μεμνηνται. ∆ια τουτο προς αυτους ανεκραγεν Ἰωαννης, λεγων· Μη
δοξητε λεγειν, οτι πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ. ∆ιατι δε μη ηλεγξεν αυτους ο
Χριστος; και γαρ πολλακις εδουλευσαν, και Αιγυπτιοις, και Βαβυλωνιοις, και ετεροις
πολλοις. Ὅτι ου προς φιλοτιμιαν αυτωι τα λεγομενα ην, αλλα προς σωτηριαν, και
προς ευεργεσιαν, και προς τουτο ηπειγετο. Ἐπει ειπεν αν τα τετρακοσια ετη· ειπεν αν
τα εβδομηκοντα· ειπεν αν τα επι των κριτων, τα ποτε μεν εικοσι, ποτε δε δυο, ποτε
δε επτα· ειπεν αν, πως ουδεποτε διελιπον δουλευοντες. Ἀλλ' ου τουτο εσπουδαζε
δειξαι, δουλους ανθρωπων γενομενους, αλλα της αμαρτιας, ηπερ εστι και
χαλεπωτατη δουλεια, ης Θεος μονος απαλλαξαι δυναται. Το γαρ αφειναι αμαρτιας,
ουδενος ετερου εστι· και τουτο και αυτοι ωμολογουν. Ἐπει ουν τουτο ωμολογουν
Θεου εργον ειναι, εις τουτο αυτους εναγει, και φησι· Πας ο ποιων την αμαρτιαν,
δουλος εστι της αμαρτιας, δεικνυς οτι περι ταυτης λεγει της ελευθεριας, της απο
ταυτης της δουλειας. Ὁ δε δουλος ου μενει εν τηι οικιαι· ο δε υιος μενει εις τον αιωνα.
Ἠρεμα και εντευθεν τα του νομου καταβαλλει, αινιττομενος τους προτερους
χρονους. Ἵνα γαρ μη ανατρεχωσι και λεγωσι· Θυσιας εχομεν ας επεταξε Μωυσης·
εκειναι ημας απαλλαξαι δυνανται· δια τουτο ταυτα επηγαγεν. Ἐπει ποιαν
ακολουθιαν ειχε τα ειρημενα; Παντες γαρ ημαρτον και υστερουνται της δοξης του
Θεου, δικαιουμενοι δωρεαν τηι αυτου χαριτι, και οι ιερεις αυτοι. ∆ια τουτο και
Παυλος φησι περι του ιερεως· οτι Ὀφειλει, φησι, προσφερειν υπερ εαυτου, καθως
υπερ του λαου, επει και αυτος περικειται ασθενειαν. Και τουτο δηλουται δια του
ειπειν, Ὁ δουλος ου μενει εν τηι οικιαι. Ἐνταυθα 59.298 δε και το ομοτιμον αυτου
δεικνυσι το προς τον Πατερα, και το διαφορον δουλου και ελευθερου· η γαρ
παραβολη τουτο βουλεται, τουτεστιν, ουκ εχει εξουσιαν ο δουλος· τουτο γαρ εστι το,
 
 

220

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ου μενει. βʹ. ∆ιατι δε περι αμαρτηματων διαλεγομενος, οικιας εμνημονευσε; ∆εικνυς
οτι ωσπερ επι οικιας ο δεσποτης, ουτω παντων αυτος εξουσιαζει. Το δε, Ου μενει,
τουτο εστιν· Ουκ εχει εξουσιαν χαριζεσθαι, ατε μη ων οικοδεσποτης· ο δε υιος
οικοδεσποτης εστι. Τουτο γαρ εστι, Μενει εις τον αιωνα, απο μεταφορας των
ανθρωπινων, ινα μη λεγωσι, Συ τις ει; Ἐμα εστι παντα· Υιος γαρ ειμι, και εν τηι οικιαι
μενω του Πατρος· οικιαν την εξουσιαν καλων. Και γαρ και αλλαχου οικιαν καλει του
Πατρος την αρχην· Ἐν τηι οικιαι του Πατρος μου μοναι πολλαι εισιν. Ἐπειδη γαρ περι
ελευθεριας και δουλειας ο λογος, εικοτως ταυτηι κεχρηται τηι μεταφοραι, λεγων οτι
ουκ ειχον εξουσιαν εκεινοι αφιεναι. Ἐαν ουν ο Υιος υμας ελευθερωσηι. Ειδες το
ομοουσιον το προς τον Πατερα, και πως δεικνυσι την αυτην εχοντα αυτον εξουσιαν
εκεινωι; Ἐαν ο Υιος υμας ελευθερωσηι, ουδεις αντιλεγει λοιπον, αλλα βεβαιαν εχετε
την ελευθεριαν. Θεος γαρ ο δικαιων· τις ο κατακρινων; Ἐνταυθα δεικνυσι και
αμαρτιας εαυτον καθαρον, και την μεχρι προσηγοριας ελευθεριαν αινιττεται· ταυτην
γαρ και ανθρωποι διδοασιν, εκεινην δε μονος ο Θεος. Και δια τουτου πειθει αυτους
μη αισχυνεσθαι επι τηι δουλειαι ταυτηι, αλλ' επι τηι της αμαρτιας. Και βουλομενος
δειξαι, οτι ει και δουλοι ουκ ησαν, δια του εκεινην αποκρουσασθαι μαλλον γεγονασι
δουλοι, επηγαγεν ευθεως, Ὄντως ελευθεροι εσεσθε. ∆ια δε της επαγωγης και
εμφαινει, οτι αυτη η ελευθερια ουκ αληθης. Ειτα ινα μη λεγωσιν, οτι αμαρτιαν ουκ
εχομεν (εικος γαρ τουτο ην ειπειν), ορα πως αυτους εις την κατηγοριαν ενεβαλε
ταυτην. Ἀφεις γαρ παντα αυτων ελεγξαι τον βιον, τουτο το μετα χειρας, ο ετι
πραττειν εβουλοντο, αγει εις μεσον, και φησιν· Οιδα οτι σπερμα Ἀβρααμ εστε· αλλα
ζητειτε με αποκτειναι. Ἠρεμα και κατα μικρον εκβαλλει της συγγενειας αυτους
εκεινης, παιδευων μη μεγα φρονειν επι τουτωι. Ὥσπερ γαρ ελευθερια και δουλεια
απο των εργων, ουτω και συγγενεια. Και ουκ ειπεν ευθεως, Ουκ εστε του Ἀβρααμ, οι
ανδροφονοι του δικαιου· αλλα και συντρεχει τεως, και φησιν· Οιδα οτι σπερμα
Ἀβρααμ εστε· αλλα ου τουτο εστι το ζητουμενον, και λοιπον καταφορικωτεραι
κεχρηται τηι δημηγοριαι ταυτηι. Και γαρ εστιν ως τα πολλα παρατηρησαι, οτι μελλων
μεγα εργαζεσθαι τι, μετα το εργασασθαι, πλειονι κεχρηται τηι παῤρησια, ως της
μαρτυριας της απο των εργων επιστομιζουσης αυτους. Ἀλλα ζητειτε με αποκτειναι.
Τι ουν, ει δικαιως, φησιν; Ἀλλ' ουδε τουτο· διο και την αιτιαν τιθησιν, οτι Ὁ λογος ο
εμος ου χωρει εν υμιν. Πως ουν φησιν, οτι επιστευον εις αυτον; Ἀλλ' οπερ εφην,
μετετιθεντο παλιν. ∆ιο και σφοδρα αυτων καθηψατο. Ει γαρ την συγγενειαν αυχειτε
εκεινου, και τον βιον επιδειξασθαι χρη. Και ουκ ειπεν, Ου χωρειτε τον λογον, αλλ',
Ου χωρει ο εμος λογος εν υμιν, το υψηλον αυτου των δογματων επιδεικνυμενος.
Καιτοι ουδε υπερ τουτου αναιρειν εχρην, αλλα μαλλον τιμαιν και θεραπευειν, ωστε
μαθειν. Τι ουν, φησιν, αν απο σαυτου ταυτα λαληις; ∆ια τουτο επ 59.299 ηγαγεν· α
εγω εωρακα παρα τωι Πατρι μου, ταυτα λαλω· και υμεις α ηκουσατε παρα του πατρος
υμων, ποιειτε. Ὥσπερ, φησιν, εγω και απο των ρηματων, και απο της αληθειας
εμφαινω τον Πατερα, ουτω και υμεις απο των πραγματων. Ου γαρ την αυτην ουσιαν
μονον, αλλα και την αυτην αληθειαν εχω τωι Πατρι. Λεγουσιν αυτωι· Ἡμεις πατερα
εχομεν τον Ἀβρααμ. Λεγει αυτοις ο Ἰησους· Ει πατερα εχετε τον Ἀβρααμ, τα εργα
αυτου εποιειτε. Νυν δε ζητειτε με αποκτειναι. Συνεχως ενταυθα την φονικην αυτων
στρεφει προαιρεσιν, και του Ἀβρααμ μεμνηται. Ποιει δε τουτο, και ταυτης αυτους
απαγαγειν βουλομενος της συγγενειας, και το περιττον καυχημα εξελειν, και πεισαι
μηκετι εν εκεινωι τας ελπιδας της σωτηριας εχειν, μηδε εν τηι κατα φυσιν συγγενειαι,
αλλ' εν τηι κατα προαιρεσιν. Τουτο γαρ ην το κωλυον αυτους προσελθειν τωι Χριστωι,
το νομιζειν αρκειν αυτοις την συγγενειαν εκεινην εις σωτηριαν. Ποιαν δε αληθειαν
λεγει; Ὅτι ισος εστι τωι Πατρι. ∆ια γαρ τουτο εζητουν αυτον οι Ἰουδαιοι αποκτειναι,
και φησι· Ζητειτε με αποκτειναι, οτι την αληθειαν υμιν λελαληκα, ην ηκουσα παρα
 
 

221

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Πατρος μου. ∆εικνυς, οτι ουκ εναντια τωι Πατρι ταυτα εστι, παλιν επ' αυτον
καταφευγει. Λεγουσιν αυτωι· Ἡμεις εκ πορνειας ου γεγεννημεθα· ενα Πατερα εχομεν,
τον Θεον. Τι λεγεις; υμεις Πατερα τον Θεον εχετε, και τωι Χριστωι εγκαλειτε τουτο
λεγοντι; Ὁραις οτι εξαιρετως ελεγεν αυτου Πατερα ειναι τον Θεον; γʹ. Ἐπειδη τοινυν
της συγγενειας αυτους εξεβαλε του Ἀβρααμ, ουδεν εχοντες ειπειν, ετερον τι μειζον
τολμωσιν εις τον Θεον ανατρεχοντες. Ἀλλα και ταυτης αυτους εκβαλλει της τιμης,
λεγων· Ει ο Θεος πατηρ υμων ην, ηγαπατε αν εμε, οτι εγω εκ του Θεου εξηλθον και
ηκω· και απ' εμαυτου ουκ εληλυθα, αλλ' εκεινος με απεστειλε. ∆ιατι ουκ οιδατε την
λαλιαν την εμην; Ὅτι ου δυνασθε ακουειν τον λογον τον εμον. Ὑμεις εκ του πατρος
υμων του διαβολου εστε, και τας επιθυμιας του πατρος υμων θελετε ποιειν. Ἐκεινος
ανθρωποκτονος ην απ' αρχης, και εν τηι αληθειαι ουχ εστηκεν. Ὅταν λαληι το ψευδος,
εκ των ιδιων λαλει. Ἐξεβαλεν αυτους της συγγενειας του Ἀβρααμ· και επειδη
μειζονα ετολμησαν, τοτε λοιπον επαγει την πληγην, λεγων, οτι ου μονον του
Ἀβρααμ ουκ εισιν, αλλ' οτι και του διαβολου εισιν, αντιῤροπον της αναισχυντιας
διδους την τομην· και ουδε αμαρτυρον αυτην αφιησιν, αλλ' ελεγχοις αυτην
κατασκευαζει. Το γαρ φονευειν, φησι, της εκεινου κακιας εστι. Και ουκ ειπεν απλως,
τα εργα, αλλα, Τας επιθυμιας αυτου ποιειτε, δεικνυς οτι σφοδρως κακεινος και ουτοι
φονων εχονται, και οτι φθονος ην η αιτια. Ουδε γαρ εχων τι τωι Ἀδαμ εγκαλειν, αλλ'
η βασκαινων μονον, ανειλε. Τουτο ουν και ενταυθα αινιττεται. Και εν τηι αληθειαι
ουχ εστηκε· τουτεστιν, εν τωι ορθωι βιωι. Ἐπειδη γαρ συνεχως αυτου κατηγορουν, οτι
εκ του Θεου ουκ εστι, λεγει οτι και τουτο εκειθεν εστιν. Ἐκεινος γαρ ετεκε το ψευδος
πρωτος, λεγων· Ἧ αν ημεραι φαγητε, διανοιχθησονται υμων οι οφθαλμοι. Και αυτος
αυτωι πρωτος εχρησατο. Ἄνθρωποι μεν γαρ ουχ ως ιδιωι αυτωι χρωνται, αλλ' ως
αλλοτριωι· ουτος δε ως ιδιωι. Ἐγω δε οτι αληθειαν λεγω, ου πιστευετε μοι. Ποια αυτη
ακολουθια; Ουδεν εγκαλουντες, ανελειν με θελετε. Ἐπειδη γαρ εχθροι εστε της
αληθειας, δια τουτο με διωκετε. 59.300 Ἐπει ει μη δια τουτο, ειπατε το εγκλημα. ∆ια
γαρ τουτο επηγαγε· Τις εξ υμων ελεγξει με περι αμαρτιας; Ειτα εκεινοι· Ἡμεις εκ
πορνειας ου γεγεννημεθα. Και μην εκ πορνειας εγεννηθησαν πολλοι· και γαρ ου
προσηκουσας επιμιξιας εποιουντο· αλλ' ουδε τουτο ελεγχει, αλλα προς εκεινο
ισταται. Ἐπειδη γαρ εδειξεν ουκ οντας εκ του Θεου, αλλ' εκ του διαβολου, εκ τουτων
απαντων (και γαρ το φονευειν διαβολικον, και το ψευδεσθαι διαβολικον· απερ
αμφοτερα υμεις ποιειτε) δεικνυσιν οτι το αγαπαιν, τουτο σημειον το εκ του Θεου
ειναι. ∆ιατι ουκ οιδατε την λαλιαν την εμην; Ἐπειδη γαρ αει ηπορουν λεγοντες· Τι
εστιν οτι λεγει, Ὅπου εγω υπαγω, υμεις ου δυνασθε ελθειν; δια τουτο φησιν· Ουκ
οιδατε την εμην λαλιαν, οτι τον λογον του Θεου ουκ εχετε. Τουτο δε υμιν γινεται
δια το χαμαιζηλον της διανοιας, και δια το πολυ μειζονα ειναι τα εμα. Τι ουν, ει μη
δυναιντο συνιδειν; Ἐνταυθα το μη δυνασθαι, το μη βουλεσθαι εστιν, οτι ταπεινους
εαυτους ειναι επαιδευσατε, οτι ουδεν μεγα φανταζεσθε. Ἐπειδη γαρ ελεγον διωκειν
αυτον ως υπερ του Θεου ζηλουντες, δια τουτο πανταχου πειραται δειξαι, οτι το
διωκειν αυτον, τουτο μισουντων εστι τον Θεον· τουναντιον δε το αγαπαιν ειδοτων
τον Θεον, φησιν. Ἕνα Πατερα εχομεν, τον Θεον. Ἀποτουτων σεμνυνονται, απο
τιμης, ουκ απο κατορθωματων. Ουκ αρα του αλλοτριον με ειναι, το μη πιστευειν
υμας τεκμηριον· αλλα του υμας μη ειδεναι τον Θεον, η απιστια σημειον. Το δε αιτιον,
εκ του θελειν ψευδεσθαι και τα του διαβολου ποιειν. Τουτο δε ποιει ψυχης ευτελεια,
καθαπερ ο Ἀποστολος φησιν· Ὅπου γαρ εν υμιν ερις και ζηλος, ουχι σαρκικοι εστε;
∆ιατι δε ου δυνασθε; Ὅτι τας επιθυμιας του πατρος υμων θελετε ποιειν, σπουδαζετε,
φιλονεικειτε. Ὁραις οτι το, Ου δυνασθε, το μη θελειν λεγει; Ὅτι Ἀβρααμ τουτο ουκ
εποιησεν. Ἀλλα τινα εστιναυτου τα εργα; Το ημερον, το επιεικες, το πειθηνιον.
Ὑμεις δε εξ εναντιας ιστασθε, απηνεις οντες και ωμοι. Ποθεν δε αυτοις επηλθεν επι
 
 

222

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Θεον καταφυγειν; Ἀναξιους αυτους εδειξε του Ἀβρααμ. Βουλομενοι ουν τουτο
διαφυγειν, επι το μειζον ανεβησαν. Ἐπειδη γαρ ωνειδισε φονον, ωσπερ απολογιαν
τινα ποιουμενοι οτι τον Θεον εκδικουσι, τουτο λεγουσι. ∆εικνυσιν ουν οτι τουτο
αυτο εναντιουμενων εστι τωι Θεωι. Το δε, Ἐξηλθον, δεικνυσιν αυτον εκειθεν οντα.
Ἐξηλθον δε λεγει, την προς ημας αφιξιν αινιττομενος. Ἐπειδη δε εικος ην αυτους
ειπειν, οτι Ξενα τινα λεγεις και καινα, παρα του Θεου φησιν ηκειν. Εικοτως ουν ουκ
ακουετε αυτων, φησιν, εκ του διαβολου οντες. Τινος γαρ ενεκεν αναιρειτε; τι
εχοντες εγκαλεσαι; Ει μη τουτο εστι, διατι ου πιστευετε μοι; Ουτως ουν αυτους οντας
εκ του διαβολου απο του ψευδους και του φονου δειξας, εδειξε και αλλοτριους
οντας του Ἀβρααμ και του Θεου, απο τε του μισειν τον ουδεν ηδικηκοτα, απο τε του
μη ακουειν τον λογον αυτου. Και δεικνυσιν ανω και κατω, οτι ουτε αντιθεος ην,
ουτε δια τουτο ουκ επιστευον, αλλ' οτι αλλοτριοι ησαν του Θεου. Ὁ γαρ αμαρτιαν μη
πεποιηκως, ο λεγων εαυτον ηκειν απο του Θεου, και εκειθεν απεσταλθαι, ο την
αληθειαν λαλων, και ουτω την αληθειαν λαλων, ως παντας προς ελεγχον
προσκαλεισθαι, ειτα μη πιστευομενος, ευδηλον οτι δια το σαρκικους εκεινους ειναι
ου πιστευεται. Οιδε γαρ, οιδε ταπεινην ψυχην ποιειν αμαρτηματα. ∆ια τουτο φησιν,
Ἐπει νωθροι γεγονατε ταις ακοαις υμων. Ὅταν γαρ των εν τηι γηι καταφρονειν μη
δυνηται τις, πως υπερ των εν ουρανοις φιλοσοφησει ποτε; 59.301 δʹ. ∆ια τουτο,
παρακαλω, παντα πραττωμεν, ωστε τον βιον ημων κατορθωθηναι, ωστε καθαρθηναι
την διανοιαν, ωστε μηδεν ημιν ρυπαρον γενεσθαι κωλυμα. Φωτισατε γαρ εαυτοις
φως γνωσεως, και μη σπειρητε επ' ακανθαις. Ὁ γαρ μη ειδως οτι το πλεονεκτειν
κακον, ποτε εισεται το μειζον; ο μη απεχομενος τουτων, ποτε εκεινων ανθεξεται;
Καλον το αρπαζειν, αλλ' ουχι τα απολλυμενα, αλλα την βασιλειαν των ουρανων.
Βιασται γαρ, φησιν, αρπαζουσιν αυτην. Ουκ αρα μετα ραιθυμιας εστιν επιτυχειν
αυτης, αλλα μετα σπουδης. Τι δε εστι, Βιασται; Βιας χρεια πολλης (στενη γαρ η οδος),
και νεανικης δει ψυχης και γενναιας. Οι αρπαζοντες παντας βουλονται προλαβειν·
προς ουδεν ορωσιν, ου προς καταγνωσιν, ου προς κατηγοριαν, ου προς τιμωριαν·
αλλ' ενος γινονται μονου, του λαβειν απερ βουλονται αρπασαι, και παντας τους
εμπροσθεν παρατρεχουσιν. Ἁρπασωμεν τοινυν την βασιλειαν των ουρανων. Ου γαρ
εστιν ενταυθα εγκλημα το αρπασαι, αλλ' επαινος· εγκλημα δε, το μη αρπασαι.
Ἐνταυθα ου της ετερου ζημιας ο ημετερος γινεται πλουτος. Σπουδασωμεν ουν αυτην
αρπασαι· καν ενοχληι θυμος, καν ενοχληι επιθυμια, βιασωμεθα την φυσιν·
ημερωτεροι γενωμεθα· καμωμεν ολιγον, ινα αναπαυσωμεθα διηνεκως. Μη αρπασηις
χρυσον, αλλα αρπασον πλουτον, τον βορβορον δεικνυντα τον χρυσον. Ειπε γαρ μοι·
ει προυκειτο μολυβδος και χρυσος, τι αν ηρπασας; 59.302 ουκ ευδηλον οτι τον
χρυσον; Ειτα ενθα μεν ο αρπαζων κολαζεται, το μειζον τιμαις· ενθα δε ο αρπαζων
τιμαται, προδιδως το μειζον; Ει γαρ αμφοτερωθεν κολασις ην, ουκ αν επι τουτο
μαλλον ηλθες; Ἐνταυθα δε ουδεν τοιουτον εστιν, αλλα και μακαρισμος. Και πως
εστιν αρπασαι, φησι; Ῥιψον τα οντα εν χερσιν. Ἕως γαρ αν αυτα κατεχηις, εκεινα
αρπασαι ου δυνησηι. Ἐννοησον γαρ μοι ανδρα αργυριου τας χειρας πεπληρωμενας
εχοντα· μη δυνησεται, εως αν κατεχηι τουτο, αρπασαι χρυσιον, εαν μη ριψηι αυτο και
ευλυτος γενηται; Τον γαρ αρπαζοντα ευζωνον ειναι δει, ωστε μη κατασχεθηναι. Και
γαρ και νυν εισιν εναντιαι δυναμεις κατατρεχουσαι ημων, ινα αφελωνται. Ἀλλα
φευγωμεν αυτας, φευγωμεν, μηδεμιαν επισυρομενοι λαβην εξωθεν. ∆ιατεμωμεν τα
σχοινια, γυμνοι γενωμεθα των βιωτικων. Τις χρεια των σηρικων ιματιων; μεχρι
ποτε τον γελωτα τουτον ανελιττομεν; μεχρι ποτε το χρυσιον κατορυττομεν;
Ἐβουλομην παυσασθαι ταυτα λεγων αει· αλλ' υμεις ουκ εατε, αει μοι παρεχοντες
αφορμας και υποθεσεις. Ἀλλα νυν γουν αποστωμεν, ινα και ετερους δια του βιου
παιδευσαντες, τυχωμεν των επηγγελμενων αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
 
 

223

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.301 ΟΜΙΛΙΑ ΝΕʹ. Ἀπεκριθησαν ουν οι Ἰουδαιοι και ειπον αυτωι· «Ου καλως
λεγομεν ημεις, οτι Σαμαρειτης ει συ, και δαιμονιον εχεις;» Ἀπεκριθη ο Ἰησους· «Ἐγω
δαιμονιον ουκ εχω, αλλα τιμω τον Πατερα.»
αʹ. Ἀναισχυντον η κακια και ιταμον, και οταν καταδυεσθαι δεηι, τοτε μαλλον
αγριουται· οπερ και επι των Ἰουδαιων γεγονε. ∆εον γαρ επι τοις ρηθεισι
κατανυγηναι, θαυμασαντας την παῤρησιαν και την των ειρημενων ακολουθιαν· οι
δε και υβριζουσι, Σαμαρειτην καλουντες και δαιμονωντα λεγοντες, και φασιν· Ουχι
καλως ελεγομεν, οτι Σαμαρειτης ει συ, και δαιμονιον εχεις; Ὅταν γαρ υψηλον τι
ειπηι, μανια τουτο δοκει παρα τοις λιαν αναισθητοις ειναι. Καιτοι γε ουδαμου ο
ευαγγελιστης ειπεν εμπροσθεν, οτι Σαμαρειτην εκαλεσαν· αλλ' εικος εκ της ρησεως
ταυτης πολλακις παρ' αυτων ειρησθαι τουτο. ∆αιμονιον εχεις, φησι. Καιτοι τις ο
δαιμονιον εχων; ο τιμων τον Θεον, η ο τον τιμωντα υβριζων; Τι ουν ο Χριστος, η
πραοτης, η επιεικεια; Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω, αλλα τιμω τον Πατερα τον πεμψαντα
με. Ἔνθα μεν διδαξαι αυτους εχρην και τον πολυν αυτων κατασπασαι τυφον, και
παιδευσαι μη μεγα φρονειν επι τωι Ἀβρααμ, σφοδρος ην· ενθα δε υβριζομενον αυτον
εδει ενεγκειν, πολληι πραοτητι κεχρηται. Ὅτε μεν γαρ ελεγον, οτι Πατερα τον Θεον
εχομεν και τον Ἀβρααμ, σφοδρα αυτων καθηψατο· οτε δε αυτον δαιμονωντα
εκαλουν, υφειμενως τωι λογωι κεχρηται, παιδευων ημας, τα μεν εις τον Θεον
εκδικειν, τα δε εις ημας παροραιν. Ἐγω ου ζητω την δοξαν την εμην. Ταυτα ειπον,
φησι, δεικνυς οτι ου προσηκεν υμιν τον Θεον καλειν πατερα, ανδροφονοις ουσιν.
Ὥστε τηι τιμηι τηι προς εκεινον ταυτα εφθεγξαμην, και δι' εκεινον ταυτα ακουω, και
δι' αυτον ατιμαζετε με. Ἀλλ' ουδεν μοι μελει της υβρεως ταυτης· εκεινωι γαρ
ευθυνας οφειλετε των λεχθεντων, δι' ον ταυτα ακουω νυν. Ἐγω 59.302 ου ζητω την
δοξαν την εμην. ∆ια τουτο αφεις το κολαζειν υμας, επι παραινεσιν τρεπομαι, και
συμβουλευω ταυτα ποιειν, εξ ων ου μονον την κολασιν διαφευξεσθε, αλλα και της
αιωνιου ζωης επιτευξεσθε. Ἀμην, αμην λεγω υμιν, εαν τις μου τον λογον τηρησηι, ου
μη θεωρησει θανατον εις τον αιωνα. Ἐνταυθα ου την πιστιν μονον φησιν, αλλα και
τον βιον τον καθαρον. Και ανω μεν ελεγε, Ζωην αιωνιον εξει· ενταυθα δε, φησι,
Θανατον ου μη θεωρησει· αμα δε και αινιττεται, οτι ουδεν δυνανται αυτωι ποιησαι. Ει
γαρ ο τον λογον αυτου τηρων ουκ αποθανειται, πολλωι μαλλον αυτος. Τουτο γουν
συνειδοτες και αυτοι, λεγουσι· Νυν εγνωκαμεν οτι δαιμονιον εχεις. Ἀβρααμ
απεθανε, και οι προφηται απεθανον· τουτεστιν, οι τον λογον ακουσαντες του Θεου
απεθανον· και οι τον σον ακουσαντες ουκ αποθανουνται; Μη συ μειζων ει του
πατρος ημων Ἀβρααμ; Ὢ της κενοδοξιας! παλιν επι την συγγενειαν αυτου
καταφευγουσι. Καιτοι ακολουθον ην ειπειν· Μη συ μειζων ει του Θεου; η οι
ακουσαντες σου, του Ἀβρααμ; Ἀλλ' ου λεγουσι τουτο, επειδη και του Ἀβρααμ
ελαττονα αυτον ειναι ενομιζον. Το μεν ουν πρωτον εδειξεν ανδροφονους, και ταυτηι
αυτους απηγαγε της συγγενειας· ως δε ενεμειναν, ετερως αυτο μεθοδευει παλιν,
δεικνυς οτι ανονητα πονουσι, και περι μεν του θανατου ουδεν αυτοις διελεχθη, ουδε
απεκαλυψεν, ουδε ειπε, ποιον λεγει θανατον· τεως δε πειθει, οτι του Ἀβρααμ
κρειττων εστιν, ινα και τουτωι δυσωπησηι. Μαλιστα μεν γαρ ει και ο τυχων, φησιν,
ημην, ουκ εδει αποθανειν ουδεν αδικησαντα· οταν δε και την αληθειαν λεγω, και
μηδεμιαν αμαρτιαν εχω, και παρα του Θεου απεσταλμενος ω, και Ἀβρααμ ω
κρειττων, πως ου μαινεσθε και ανονητα πονειτε, επιχειρουντες ανελειν; Τι ουν
εκεινοι; Νυν εγνωκαμεν οτι δαιμονιον εχεις. Ἀλλ' ουχ η Σαμαρειτις ουτως· ου γαρ
 
 

224

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπεν αυτωι· ∆αιμονιον εχεις· αλλα τοσουτον μονον, Μη συ μει 59.303 ζων ει του
πατρος ημων Ἰακωβ; Ουτοι μεν γαρ ησαν υβρισται αλαστορες· εκεινη δε μαθειν
εβουλετο. ∆ιο και ηπορησε, και μετα της προσηκουσης συμμετριας απεκρινατο, και
Κυριον αυτον καλει. Τον γαρ πολλωι μειζονα επαγγελλομενον, και αξιοπιστον οντα,
ουχ υβριζεσθαι εδει, αλλα και θαυμαζεσθαι· ουτοι δε δαιμονωντα αυτον λεγουσιν.
Ἐκεινα μεν γαρ τα της Σαμαρειτιδος απορουσης ην· ταυτα δε, απιστουντων και
διεστραμμενων. Μη συ μειζων ει του πατρος ημων Ἀβρααμ; Ὥστε τουτο μειζονα
ειναι ποιει του Ἀβρααμ. Ὅταν ουν υψωθεντα ιδητε, ομολογησετε οτι μειζων εστι.
∆ια τουτο ελεγεν, Ὅταν υψωσητε με, τοτε γνωσεσθε οτι εγω ειμι. Και θεα συνεσιν.
Πρωτον αυτους αποσχισας της συγγενειας, δεικνυσιν εαυτον εκεινου μειζονα οντα,
ινα εκ πολλης της υπεροχης μειζων θεωρηθηι και των προφητων. Ἐπειδη γαρ αει
προφητην ελεγον αυτον, δια ταυτα ελεγεν· Ὁ λογος ο εμος ου χωρει εν υμιν. Ἐκει
μεν ουν ελεγεν, οτι εγειρει τους νεκρους· ενταυθα δε, Ου μη θεωρησει θανατον ο
πιστευων· ο πολλωι μειζον ην του μη συγχωρησαι κρατηθηναι θανατωι· διο μαλλον
ηγριαινοντο. Τι ουν εκεινοι; Τινα σεαυτον ποιεις; Και τουτο υβριστικως· Συ, φησι,
χαριζηι σαυτωι. Προς τουτο ουν ο Χριστος· Ἐαν εγω δοξαζω εμαυτον, φησιν, η δοξα
μου ουδεν εστι. βʹ. Τι λεγουσιν ενταυθα οι αιρετικοι; Ἤκουσε, Μη συ μειζων ει του
πατρος ημων Ἀβρααμ; και ουκ εθαῤρησεν ειπειν αυτοις, οτι ναι, αλλα
συνεσκιασμενως αυτο ποιει. Τι ουν; ουδεν εστιν η δοξα αυτου; Προς εκεινους ουδεν
εστιν. Ὥσπερ γαρ λεγει, Ἡ μαρτυρια μου ουκ εστιν αληθης, προς την εκεινων
υπονοιαν· ουτω και ενταυθα φησιν· Ἔστιν ο δοξαζων με. Και διατι μη ειπεν, Ὁ
Πατηρ ο πεμψας με; ως ανω ελεγεν, αλλ' Ὃν υμεις λεγετε οτι Θεος υμων εστι, και
ουκ οιδατε αυτον, Ἐβουλετο γαρ δειξαι, οτι ου μονον Πατερα αυτον ουκ ισασιν, αλλ'
ουδε Θεον. Ἐγω δε οιδα αυτον. Ὥστε ου το λεγειν, Ἐγω οιδα αυτον, κομπος εστιν·
αλλα το ειπειν μη ειδεναι, ψευδος· υμεις δε λεγοντες ειδεναι αυτον, ψευδεσθε.
Ὥσπερ ουν υμεις ειδεναι λεγοντες ψευδεσθε· ουτως εγω, εαν ειπω μη ειδεναι. Ἐαν
εγω δοξαζω εμαυτον. Ἐπειδη ελεγον, Τινα σεαυτον ποιεις; φησιν· Ἐαν εγω ποιω, η
δοξα μου ουδεν εστιν. Ὥσπερ ουν εγω αυτον οιδα ακριβως, ουτως αυτον αγνοειτε
υμεις. Καθαπερ ουν επι του Ἀβρααμ ου το παν ανειλεν, αλλα φησιν, Οιδα οτι σπερμα
Ἀβρααμ εστε, ωστε μειζονα ποιησαι την κατηγοριαν· ουτως ενταυθα ου το παν
ανειλεν, αλλα τι; Ὃν υμεις λεγετε. ∆ους την δια των ρηματων καυχησιν, μειζον
εποιησε το εγκλημα. Πως δε ουκ οιδατε αυτον· Ὅτι τον παντα υπερ αυτου και
λεγοντα και ποιουντα, ωστε αυτον δοξασθηναι, υβριζετε, καιτοι παρ' εκεινου
αποσταλεντα. Ἀλλα τουτο αμαρτυρον· αλλα το εξης κατασκευαστικον. Και τον
λογον αυτου τηρω. Ἐνταυθα δε ει γε τι ειχον, ηδυναντο ελεγξαι· μεγιστη γαρ ην
αποδειξις το παρ' εκεινου απεσταλθαι. Ἀβρααμ ο πατηρ υμων 59.304 ηγαλλιασατο,
ινα ιδηι την ημεραν την εμην, και ειδε, και εχαρη. Παλιν δεικνυσιν αυτους οντας
αλλοτριους εκεινου, ει γε εφ' οις εκεινος εχαιρεν, ουτοι αλγουσι. Την δε ημεραν
ενταυθα μοι δοκει λεγειν την του σταυρου, ην εν τηι του κριου προσφοραι και τηι του
Ἰσαακ προδιετυπωσε. Τι ουν εκεινοι; Τεσσαρακοντα ετη ουπω εχεις και Ἀβρααμ
εωρακας; Ὡς εγγυς των τεσσαρακοντα ετων λοιπον ειναι τον Χριστον. Λεγει αυτοις·
Πριν Ἀβρααμ γενεσθαι, εγω ειμι. Και ελαβον λιθους, ινα βαλωσιν επ' αυτον. Ὁραις
πως το μειζονα ειναι του Ἀβρααμ κατεσκευασεν; Ὁ γαρ χαρεις, ινα ιδηι την ημεραν,
και περισπουδαστον αυτο θεμενος, ευδηλον οτι την επι ευεργεσιαι γενομενην, και ως
μειζονος. Ἐπειδη γαρ ελεγον· Ὁ του τεκτονος υιος, και ουδεν πλεον εφανταζοντο,
κατα μικρον αυτους εναγει προς υψηλην διανοιαν. Ὅτε μεν ουν ηκουσαν, οτι Ουκ
οιδατε τον Θεον, ουκ ηλγησαν· οτε δε ηκουσαν, Πριν Ἀβρααμ γενεσθαι, εγω ειμι, ως
της ευγενειας αυτων ταπεινουμενης, ηγριαινον και ελιθαζον. Ειδε την ημεραν την
εμην, και εχαρη. ∆εικνυσιν οτι ουκ ακων επι το παθος ερχεται, ει γε επαινει τον
 
 

225

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησθεντα επι τωι σταυρωι. Τουτο γαρ σωτηρια της οικουμενης ην. Οι δε λιθους
εβαλλον· ουτω προς φονους ετοιμοι ησαν. και δι' εαυτων ταυτα επραττον, μηδεν
εξεταζοντες. ∆ιατι δε μη ειπε, Προ του Ἀβρααμ γενεσθαι, εγω ημην· αλλ' Ἐγω ειμι;
Ὥσπερ ο Πατηρ αυτου ταυτηι κεχρηται τηι λεξει τηι, Ειμι· ουτω και αυτος. Του
διηνεκως γαρ ειναι σημαντικη αυτη, παντος απηλλαγμενη χρονου· δια τουτο και
βλασφημον αυτοις ειναι δοκει το ρημα. Ει δε την προς Ἀβρααμ συγκρισιν ουκ
ηνεγκαν, καιτοι γε μικραν ουσαν· ει συνεχως εαυτον εξισου τωι Πατρι, αρα αν
διελιπον αυτον βαλλοντες; Ειτα φευγει παλιν ανθρωπινως, και κρυπτεται, ικανην
διδασκαλιαν αυτοις παραθεμενος· και τα αυτου πληρωσας, εξηλθεν εκ του ιερου, και
ανεχωρησεν επι την ιασιν του τυφλου, δια των εργων πιστουμενος, οτι προ του
Ἀβρααμ εστιν. Ἀλλ' ισως ερει τις· Τινος ενεκεν ουκ εξελυσεν αυτων την δυναμιν;
ουτω γαρ αν επιστευσαν. Παραλελυμενον εθεραπευσε, και ουκ επιστευσαν· αλλα
μυρια ειργασατο, και εν αυτωι δε παθει εῤριψεν αυτους υπτιους, και εσκοτωσεν
αυτων τας οψεις, και ουκ επιστευσαν· και πως αν επιστευσαν, ει την δυναμιν αυτων
εξελυσε; Ψυχης γαρ απεγνωκυιας χειρον ουδεν· καν σημεια ιδηι, καν τερατα, μενει
την αυτην αναισχυντιαν εχουσα. Και γαρ ο Φαραω μυριας δεχομενος πληγας, οτε
εκολαζετο μονον, εσωφρονιζετο, και μεχρι της εσχατης ημερας τοιουτος εμεινε,
διωκων ους απελυσε. ∆ια τουτο ανω και κατω ο Παυλος φησι· Μη σκληρυνθηι τις εξ
υμων απατηι της αμαρτιας. Καθαπερ γαρ οι στυλοι του σωματος νεκρουνται λοιπον,
και ουδεμιαν αισθησιν εχουσιν· ουτω και ψυχη, οταν πολλοις κατασχεθηι παθεσι,
νεκρουται προς την αρετην. Καν ειτιουν προσενεγκηις, ου λαμβανει του πραγματος
αισθησιν· αλλα καν κολασιν, καν οτιουν απειλησηις, αναλγητος μενει. 59.305 γʹ. ∆ιο
δη δεομαι, εως ελπιδας εχομεν σωτηριας, εως δυναμεθα επιτρεψαι, παντα ποιειν. Οι
γαρ απηλγηκοτες, καθαπερ των κυβερνητων οι απογνοντες τηι πνεουσηι το σκαφος
παραδιδοντες, ουδεν παρ' εαυτων εισφερουσιν· ουτω και ουτοι πειρωνται λοιπον. Ὅ
τε γαρ βασκανος εις εν οραι μονον, την επιθυμιαν πληρωσαι την εαυτου· καν
κολαζεσθαι μελληι, καν αναιρεισθαι, του παθους γινεται μονου· και ο ακολαστος και
ο φιλοχρηματος. Ει δε των παθων τοσαυτη η τυραννις, πολλωι μαλλον της αρετης. Ει
δι' εκεινα θανατου καταφρονουμεν, πολλωι μαλλον δια ταυτην. Ει εκεινοι της ψυχης
καταφρονουσι της εαυτων, πολλωι μαλλον υπερ της σωτηριας της ημετερας τουτο
ποιειν χρη. Τις γαρ ημιν εσται λογος, οταν των απολλυμενων ουτω σπουδαζοντων
υπερ της εαυτων απωλειας, ημεις υπερ της εαυτων σωτηριας μηδε τοσαυτην
επιδειξωμεθα σπουδην, αλλ' αει φθονωι τηκομενοι διαμενωμεν; Ουδεν γαρ
βασκανιας χειρον· ινα ετερον απολεσηι, και εαυτον προσαπολλυει. Βασκανου
οφθαλμος εκτηκεται λυπηι, θανατωι συζηι διηνεκει, παντας εχθρους ηγειται, τους
ουδεν ηδικηκοτας. Ἀλγει οτι ο Θεος τιμαται, χαιρει εφ' οις ο διαβολος χαιρει. Ὁ
δεινα τετιμηται παρα ανθρωποις; Ἀλλ' ουκ εστιν αυτη τιμη, μη βασκανηις. Ἀλλα
παρα Θεωι τετιμηται; Ζηλωσον και γενου ομοιος. Ἀλλ' ου βουλει; Τι τοινυν και
σαυτον προσαπολλυεις; τι και ο εχεις, ριπτεις; Ου δυνασαι γενεσθαι ισος εκεινωι,
ουδε λαβειν τι καλον; τι και κακον προσλαμβανεις; 59.306 δεον συνηδεσθαι, ινα καν
κοινωνησαι των πονων μη δυνηθηις, εκ του συνηδεσθαι κερδανηις. Ἀρκει γαρ
πολλαχου και προαιρεσις μεγα ποιησαι αγαθον. Ὁ γουν Ἰεζεκιηλ φησι δια τουτο
τους Μωαβιτας κολαζεσθαι, δια το επιχαιρειν τοις Ἰσραηλιταις· και αλλους τινας
σωζεσθαι, οτι εστενον επι τοις ετερων κακοις. Ει δε τοις στεναζουσιν επι τοις ετερων
κακοις εστι τις παραμυθια, πολλωι μαλλον τοις ηδομενοις επι ταις ετερων τιμαις.
Ἐνεκαλει τοις Μωαβιταις, οτι επεχαιρον τοις Ἰσραηλιταις· καιτοι γε ο Θεος
εκολαζεν· αλλ' ουδε οταν αυτος κολαζηι, εφηδεσθαι ημας βουλεται τοις
κολαζομενοις· ουδε γαρ αυτος βουλεται αυτους κολασαι. Ει δε συναλγειν χρη
κολαζομενοις, πολλωι μαλλον τιμωμενοις μη φθονειν. Ουτω γουν οι περι Κορε και
 
 

226

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆αθαν απωλοντο, τους μεν φθονουμενους λαμπροτερους ποιησαντες, εαυτους δε
κολασει παραδοντες. Θηριον γαρ εστιν ιοβολον ο φθονος, θηριον ακαθαρτον, και
κακια προαιρεσεως, συγγνωμην ουκ εχουσα, πονηρια απολογιας απεστερημενη,
παντων αιτια και μητηρ των κακων. ∆ιο προῤριζον αυτην ανελωμεν, ινα και των
παροντων κακων απαλλαγωμεν, και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η
δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.305 ΟΜΙΛΙΑ Ν ʹ. Και παραγων ο Ἰησους ειδεν ανθρωπον τυφλον εκ
γενετης. Και ηρωτησαν αυτον οι μαθηται αυτου, λεγοντες· «Ῥαββι, τις ημαρτεν,
ουτος, η οι γονεις αυτου, ινα τυφλος γεννηθηι;»
αʹ. Και παραγων ο Ἰησους ειδεν ανθρωπον τυφλον εκ γενετης. Σφοδρα
φιλανθρωπος ων, και της ημετερας σωτηριας κηδομενος, και των αγνωμονων τα
στοματα εμφραξαι θελων, ουδεν των εις αυτον ηκοντων παραλιμπανει, καν μηδεις ο
προσεχων ηι. Τουτο γουν και ο Προφητης ειδως ελεγεν· Ὅπως αν δικαιωθηις εν τοις
λογοις σου, και νικησηις εν τωι κρινεσθαι σε. ∆ια δη τουτο και ενταυθα, επειδη το των
λογων υψηλον ουκ εδεξαντο, αλλα και δαιμονωντα εκαλεσαν, και ανελειν
επεχειρουν, εξελθων εκ του ιερου, θεραπευει τυφλον, τηι τε απουσιαι τον θυμον
παραμυθουμενος, και δια της εργασιας του σημειου το σκληρον αυτων και απηνες
καταμαλασσων, και τα ειρημενα πιστουμενος· και ποιει σημειον, ου το τυχον, αλλα
τοτε πρωτον συμβαν. Ἀπο γαρ του αιωνος, φησιν, ουκ ηκουσθη, οτι ηνοιξε τις
οφθαλμους τυφλου γεγεννημενου. Τυφλου μεν γαρ ισως ηνοιξε τις· γεγεννημενου
δε, ουκ ετι. Και οτι εξελθων εκ του ιερου, επι το εργον ηλθεν επιτηδες, δηλον
εκειθεν· αυτος γαρ ειδε τον τυφλον, ουχ ο τυφλος αυτωι προσηλθε· και ουτω
σπουδαιως ανεβλεψεν, ως και τοις μαθηταις αισθησιν παρασχειν. Ἀπο τουτου γουν
και επι την ερωτησιν ηλθον. Ὁρωντες γαρ αυτον σπουδαιως προσεχοντα,
επυνθανοντο λεγοντες· Τις ημαρτεν, ουτος, η οι γονεις αυτου; Ἐσφαλμενη η
ερωτησις. Πως γαρ αν ημαρτε, πριν η γεννηθηναι; πως δε, των γονεων αμαρτοντων,
αυτος αν εκολασθη; Ποθεν ουν ηλθον επι την ερωτησιν ταυτην; Προ τουτου τον
παραλελυμενον θεραπευων, ελεγεν· Ἰδου υγιης γεγονας· μηκετι αμαρτανε. Ουτοι
τοινυν εννοησαντες, οτι εκεινος δι' αμαρτιας παρελυθη, λεγουσιν· Ἔστω, εκεινος δι'
αμαρτηματα παρελυθη· περι τουτου δε τι αν ειποις; ουτος ημαρτεν; Ἀλλ' 59.306.30
ουκ εστιν ειπειν· εκ γενετης γαρ εστι τυφλος. Ἀλλ' οι γονεις αυτου; Ἀλλ' ουδε τουτο.
Παις γαρ υπερ πατρος ου διδωσι δικην. Ὥσπερ ουν παιδιον κακουμενον ορωντες
λεγομεν· Τι αν τις ειποι περι τουτου; τι εποιησε το παιδιον; ουκ ερωτωντες, αλλα
διαπορουντες· ουτω δη και οι μαθηται ου τοσουτον ερωτωντες τουτο ελεγον, αλλ'
απορουντες. Τι ουν ο Χριστος; Ουτε ουτος ημαρτεν, ουτε οι γονεις αυτου. Τουτο δε
ουχ αμαρτηματων απαλλαττων αυτους φησιν (ου γαρ απλως ειπεν, Ουτε ουτος
ημαρτεν, ουτε οι γονεις αυτου· αλλ' επηγαγεν· Ἵνα τυφλος γεννηθηι), αλλ' ινα
δοξασθηι ο Υιος του Θεου. Ἥμαρτε μεν γαρ και ουτος, και οι γονεις αυτου· αλλ' ουκ
εντευθεν, φησιν, η πηρωσις. Ταυτα δε ελεγεν, ου τουτο εμφαινων, οτι ουτος μεν ουχ
ουτως, αλλοι δε τινες εκ τουτων ετυφλωθησαν των αιτιων, δια τας των γονεων
αμαρτιας. Ουδε γαρ ενι, αμαρτανοντος ετερου, κολαζεσθαι ετερον. Ἐπει ει τουτο
δωσομεν, κακεινο δωσομεν, οτι προ γενεσεως ημαρτεν. Ὥσπερ ουν ειπων, οτι Ουτε
ουτος ημαρτεν, ου τουτο λεγει, οτι ενι εκ γενετης αμαρτειν και κολασθηναι· ουτως
ειπων, Ουτε οι γονεις αυτου, ου τουτο ειπεν, οτι ενι δια γονεας κολασθηναι. Και γαρ
δια του Ἰεζεκιηλ ταυτην αναιρει την υπονοιαν· Ζω εγω, λεγει Κυριος, ει εσται η
 
 

227

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραβολη αυτη η λεγομενη· Οι πατερες εφαγον ομφακα, και οι οδοντες των τεκνων
ωμοδιασαν. Και ο Μωυσης δε φησιν· Ουκ αποθανειται πατηρ υπερ τεκνου. Και περι
τινος βασιλεως φησιν, οτι δια τουτο τουτο ουκ εποιησε, φυλαττων τον Μωυσεως
νομον. Ει δε λεγει τις, Πως ουν ειρηται, Ὁ αποδιδους αμαρτιας γονεων επι τεκνα επι
τριτην και τεταρτην γενεαν; εκεινο αν ειποιμεν, οτι ουκ εστι καθολικη η αποφασις,
αλλ' επι τινων ειρηται των εξ Αιγυπτου εξελθοντων. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν·
Ἐπειδη οι εξ Αιγυπτου εξελθοντες, μετα τα σημεια 59.307 και τα θαυματα των
προγονων, γεγονασι χειρους των ουδεν τουτων θεασαμενων, τα αυτα πεισονται,
φησιν, απερ επαθον εκεινοι, επειδη τα αυτα τετολμηκασι. Και οτι περι εκεινων
ειρηται, τωι τοπωι τις επιστησας ακριβεστερον εισεται. Τινος ουν ενεκεν τυφλος
εγεννηθη; Ἵνα φανερωθηι η δοξα του Θεου, φησιν. Ἰδου παλιν απορον αλλο, ει
χωρις της τουτου κολασεως ουκ ενην φανηναι του Θεου την δοξαν. Μαλιστα μεν ου
τουτο ειρηται, οτι ουκ ενην· ενην γαρ· αλλα και εν τουτωι ινα φανερωθηι. Τι ουν,
φησιν; ηδικηθη δια την του Θεου δοξαν; Ποιαν αδικιαν; ειπε μοι· ει γαρ μηδε ολως
παραγαγειν αυτον εβουλετο. Ἐγω δε και ευηργετησθαι αυτον φημι απο της
πηρωσεως. Τους γαρ ενδον ανεβλεψεν οφθαλμους. Τι γαρ οφελος εστι τοις
Ἰουδαιοις των ομματων; Μειζονα γαρ κολασιν εσχον, πηρωθεντες εν τωι βλεπειν. Τι
δε τουτωι βλαβος απο της πηρωσεως; ∆ια γαρ ταυτης ανεβλεψεν. Ὥσπερ ουν τα κακα
ουκ εστι κακα τα κατα τον παροντα βιον· ουτως ουδε τα αγαθα αγαθα· αλλ' αμαρτια
μονη κακον, πηρωσις δε ου κακον. Ὁ δε εκ του μη οντος εις το ειναι παραγαγων,
εξουσιαν ειχε και ουτως αυτον αφειναι. Φασι δε τινες. οτι τουτο ουδε αιτιολογικον
εστι το επιῤρημα, αλλα της εκβασεως· οιον ως οταν λεγηι, Εις κριμα εγω ηλθον εις
τον κοσμον τουτον, ινα οι μη βλεποντες βλεψωσι, και οι βλεποντες τυφλοι
γενωνται. Και μην ου δια τουτο ηλθεν, ινα οι βλεποντες τυφλοι γενωνται. Και παλιν
ο Παυλος· Το γαρ γνωστον του Θεου φανερον εστιν εν αυτοις εις το ειναι αυτους
αναπολογητους. Καιτοι ου δια τουτο αυτοις εδειξεν, ινα αποστερηθωσιν απολογιας,
αλλ' ινα τυχωσι, απολογιας. Και παλιν αλλαχου· Νομος δε παρεισηλθεν, ινα
πλεονασηι το παραπτωμα. Καιτοι ου δια τουτο παρεισηλθεν, αλλ' ινα κωλυθηι η
αμαρτια. βʹ. Ὁραις πανταχου το επιῤρημα της εκβασεως ον; Καθαπερ γαρ τις
οικοδομος αριστος, της οικιας το μεν ειργασατο, το δε αφηκεν ατελεστον, ωστε τοις
απιστουσι δια του λειψανου και περι του παντος απολογησασθαι· ουτω και ο Θεος,
καθαπερ οικιαν τινα σεσαθρωμενην, το σωμα το ημετερον συγκολλαι και αναπληροι,
την τε χειρα την ξηραν θεραπευων, τα παραλελυμενα μελη σφιγγων, τους χωλους
διορθουμενος, τους λεπρους καθαιρων, τους νοσουντας εγειρων, τους τα σκελη
πεπηρωμενους αρτιους ποιων, τους νεκρους απο θανατου καλων, μεμυκοτας
οφθαλμους διανοιγων, ουκ οντας επιτιθεις· απερ απαντα της κατα φυσιν ασθενειας
οντα πηρωματα, ειτα διορθουμενος, εδεικνυ αυτου την δυναμιν. Ειπων δε, Ἵνα
φανερωθηι η δοξα του Θεου, περι εαυτου φησιν, ου περι του Πατρος. Ἐκεινου γαρ η
δοξα ην φανερα. Ἐπειδη γαρ ηκουον, οτι τον ανθρωπον ο Θεος εποιησε λαβων χουν
απο της γης, δια τουτο ουτω και αυτος επλασε. Το μεν γαρ ειπειν, οτι Ἐγω ειμι ο
λαβων χουν απο της γης, και πλασας τον ανθρωπον, προσαντες εδοκει ειναι τοις
ακουουσι· δια δε του εργου τουτο δεικνυμενον, ουκ ετι λοιπον προσιστατο. ∆ιο δη
και αυτος χουν λαβων, και φυρων τωι πτυσματι, ουτω την κεκρυμμενην αυτου δοξαν
εφανερωσεν. Ου μικρα γαρ δοξα, το δημιουργον αυτον νομισθηναι της κτισεως. Ἀπο
γαρ τουτου και τα αλλα συνεισηρχετο, απο του μερους και το ολον επιστουτο. Ἡ γαρ
περι του μειζονος πιστις και το ελαττον εβεβαιου. Της κτισεως γαρ απασης
τιμιωτερον ανθρωπος, και των εν ημιν μελων τιμιωτερος οφθαλμος. 59.308 ∆ια
τουτο ουχ απλως, αλλ' εκεινωι τωι τροπωι τα ομματα εδημιουργησεν. Ει γαρ και
μικρον τωι μεγεθει το μελος, αλλ' ολου του σωματος εστιν αναγκαιοτερον. Και τουτο
 
 

228

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παυλος δηλων ελεγεν· Ἐαν ειπηι η ακοη, οτι Ουκ ειμι οφθαλμος, ουκ ειμι εκ του
σωματος; ου δια τουτο ουκ εστιν εκ του σωματος; Παντα μεν γαρ τα εν ημιν της του
Θεου σοφιας εστιν αποδειξις· πολλωι δε μαλλον οφθαλμος. Τουτο γουν το παν
διακυβερναι σωμα, τουτο τωι παντι σωματι το καλλος εργαζεται, τουτο κοσμει την
οψιν, τουτο λυχνος εστιν απαντων των μελων. Ὅπερ γαρ ηλιος κατα την
οικουμενην, τουτο οφθαλμος εν τωι σωματι. Ἂν σβεσηις τον ηλιον, παντα απωλεσας
και συνεταραξας· αν σβεσηις τους οφθαλμους, και ποδες αχρηστοι, και χειρες και
ψυχη. Οιχεται γαρ η γνωσις, πηρωθεντων τουτων· δια γαρ τουτων τον Θεον
εγνωκαμεν. Τα γαρ αορατα αυτου, απο κτισεως κοσμου, τοις ποιημασι νοουμενα
καθοραται. Ουκ αρα τωι σωματι λυχνος ο οφθαλμος μονον, αλλα και προ του
σωματος τηι ψυχηι. ∆ιοπερ ωσπερ εν τινι βασιλικωι χωριωι ιδρυται, την ανω ληξιν
λαχων, και των αλλων αισθησεων προκαθημενος. Τουτον ουν διαπλαττει. Ειτα, ινα
μη νομισηις οτι υλης δειται οταν ποιηι, και ινα μαθηις οτι ουδε παρα την αρχην πηλου
χρειαν ειχεν (ο γαρ ουκ ουσας ουσιας τας μειζους παραγαγων, πολλωι μαλλον
ταυτην χωρις υλης εποιησεν)· ινα ουν μαθηις οτι ου χρειας ενεκεν τουτο ποιει, αλλα
διδασκων εαυτον ειναι δημιουργον τον εν αρχηι, χρισας τον πηλον φησιν· Ἄπελθε,
νιψαι· ινα ειδηις οτι ου πηλου δεομαι προς το ποιησαι οφθαλμους, αλλ' ινα
φανερωθηι εν αυτωι η δοξα η εμη. Ὅτι γαρ περι εαυτου φησιν, ειπων, Ἵνα φανερωθηι
η δοξα του Θεου, επηγαγεν· Ἐμε δει εργαζεσθαι τα εργα του πεμψαντος με·
τουτεστιν, Ἐμε δει φανερωσαι εμαυτον, και ποιησαι τα δυναμενα με δειξαι τα αυτα
τωι Πατρι ποιουντα, ου τοιαυτα, αλλα τα αυτα, ο μειζονος εστιν απαραλλαξιας, και
οπερ επι των ουδε κατα μικρον διεστηκοτων λεγεται. Τις ουν αντιβλεψει λοιπον,
ορων αυτον τα αυτα δυναμενον τωι Πατρι; Ου γαρ επλασε μονον οφθαλμους, ουδε
ανεωιξεν, αλλα και το οραιν εχαρισατο· οπερ τεκμηριον εστι του και ψυχην
εμφυσησαι. Ἐκεινης γαρ μη ενεργουσης, οφθαλμος καν απηρτισμενος ηι, ουκ αν ιδοι
ποτε ουδεν. Ὥστε και την απο της ψυχης ενεργειαν εχαρισατο, και το μελος εδωκε
παντα εχον, και αρτηριας, και νευρα, και φλεβας, και αιμα, και τα αλλα παντα, εξ ων
συγκειται ημιν το σωμα. Ἐμε δει εργαζεσθαι εως ημερα εστι. Τι ταυτα βουλεται τα
ρηματα; ποιαν δε ακολουθιαν εχει; Πολλην. Ὃ γαρ λεγει, τοιουτον εστιν· Ἕως
ημεραεστιν, εως εξεστι τοις ανθρωποις πιστευειν εις εμε, εως ο βιος ουτος ενεστηκε,
δει με εργαζεσθαι. Ἔρχεται νυξ, τουτεστιν, ο μελλων καιρος· οτε ουδεις δυναται
εργαζεσθαι. Ουκ ειπεν, Ὅτε εγω ου δυναμαι εργαζεσθαι· αλλ' Ὅτε ουδεις δυναται
εργαζεσθαι, τουτεστιν, οτε ουκ ετι πιστις εστιν, ουτε πονοι, ουτε μετανοια. Ὅτι γαρ
εργον την πιστιν λεγει, λεγουσιν αυτωι· Τι ποιησομεν, ινα εργασωμεθα τα εργα του
Θεου; Λεγει· Τουτο εστι το εργον του Θεου, ινα πιστευσητε εις ον απεστειλεν εκεινος.
Πως ουν τουτο το εργον ουδεις δυναται εργαζεσθαι τοτε; Ὅτι ουτε πιστις εστιν, αλλα
και εκοντες και ακοντες υπακουσονται. Ἵνα γαρ μη τις ειπηι, οτι φιλοτιμουμενος
τουτο ποιει, δεικνυσιν οτι φειδομενος αυτων παντα εργαζεται, ενταυθα μονον
εξουσιαν εχοντων πιστευειν, 59.309 και μηκετι δυναμενων εκει καρπουσθαι τι. ∆ια
τουτο ουδε προσελθοντος του τυφλου εποιησεν οπερ εποιησεν. Ὅτι μεν γαρ αξιος ην
θεραπευθηναι, και ει εβλεπεν, επιστευσεν αν και προσηλθεν, και ει παρα τινος
ηκουσε παροντα, ουδ' αν ουτως ημελησεν, εκτων εξης δηλον, εκ της ανδρειας, εκ
της πιστεως αυτης. Και γαρ ην εικος αυτον εννοησαι και ειπειν· Τι ποτε τουτο εστι;
πηλον εποιησε, και επεχρισε μου τους οφθαλμους και ειπε μοι, Ὕπαγε, νιψαι. Ουκ
ηδυνατο θεραπευσαι, και τοτε πεμψαι εις το Σιλωαμ; Πολλακις ενιψαμην εκει μετα
ετερων πολλων, και ουδενος απηλαυσα χρηστου. Ει τινα δυναμιν ειχε, παρων αν
εθεραπευσεν· οπερ και ο Νεεμαν προς τον Ἑλισσαιον ελεγε. Και γαρ εκεινος
κελευσθεις απελθειν λουσασθαι εις τον Ἰορδανην, ηπιστει, και ταυτα φημης
τοσαυτης ουσης περι του Ἑλισσαιου. Ἀλλ' ουχ ο τυφλος ηπιστησεν, ουδε αντειπεν,
 
 

229

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε ελογισατο προς εαυτον, Τι ποτε τουτο εστι; πηλον εχρην επιθειναι; τουτο
πηρωσαι μαλλον εστι· τις ουτως ανεβλεψε ποτε; Ἀλλ' ουδεν τουτων ελογισατο.
Ειδες πιστιν στεῤραν και προθυμιαν; Ἔρχεται νυξ. ∆εικνυσιν εκ τουτου, οτι και μετα
τον σταυρον μελλει προνοειν των ασεβων, και επαγεσθαι πολλους. Ἔτι γαρ ημερα
εστι. Μετα δε τουτο τελεον αυτους αποσχιζει. Και τουτο δηλων ελεγεν· Ὅταν ω εν
τωι κοσμωι, φως ειμι του κοσμου· ο και ετεροις ελεγε· Πιστευετε, εως το φως μεθ'
υμων εστι. γʹ. Τι δηποτε ο Παυλος νυκτα μεν τον παροντα βιον εκαλεσεν, εκεινον δε
ημεραν; Ουκ εναντιουμενος τωι Χριστωι, αλλα τα αυτα λεγων, ει και μη τοις ρημασιν,
αλλα ταις εννοιαις. Και γαρ, φησιν, Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικε. Νυκτα γαρ
τον παροντα καλει καιρον, δια τους εν σκοτωι καθημενους, η δια το παραλαβειν
αυτην τηι ημεραι εκεινηι· ο δε Χριστος νυκτα το μελλον καλει, δια το των
αμαρτηματων ανενεργητον. Ὁ δε Παυλος νυκτα τον παροντα βιον καλει, δια το εν
σκοτωι ειναι τους εν κακιαι διατριβοντας και απιστιαι. Πιστοις τοινυν διαλεγομενος
ελεγεν· Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικεν, ως μελλοντων απολαυσεσθαι του
φωτος εκεινου· και νυκτα τον παλαιον βιον καλει. Ἀποθωμεθα γαρ, φησι, τα εργα
του σκοτους. Ὁραις οτι εκεινοις ειναι νυκτα φησι; ∆ιο λεγει· Ὡς εν ημεραι
ευσχημονως περιπατησωμεν, ινα του φωτος απολαυσωμεν εκεινου. Ει γαρ τουτο
ουτω καλον το φως, εννοησον ηλικον εσται εκεινο. Ὅσον γαρ του λυχνιαιου φωτος
το ηλιακον κρειττον, τοσουτον, και πολλωι πλεον εκεινο βελτιον τουτου. Και τουτο
δηλων ελεγεν, οτι Ὁ ηλιος σκοτισθησεται, τουτεστι, δια την περιουσιαν εκεινης της
μαρμαρυγης, ουτε ουτος φανειται. Ει δε νυν υπερ του φωτεινας εχειν οικιας, και
ευαερεις, μυρια δαπανωμεν χρηματα, οικοδομουντες, ταλαιπωρουμενοι· εννοησον
πως χρη και τα σωματα αυτα δαπαναιν, υπερ του λαμπρας ημιν οικιας εν ουρανοις
οικοδομηθηναι, ενθα το φως εκεινο το αποῤρητον. Ἐνταυθα μεν γαρ και μαχαι και
φιλονεικιαι περι ορων και τοιχων· εκει δε ουδεν τοιουτον εστιν· ου φθονος, ου
βασκανια· ουδε φιλονεικησει τις ημιν περι οροθεσιων. Και ταυτην μεν απολιπειν
αναγκη παντως, εκεινη δε 59.310 συμπαραμενει διηνεκως· και ταυτην μεν αναγκη
σαθρουσθαι τωι χρονωι, και μυριαις υποκεισθαι βλαβαις, εκεινην δε μενειν αγηρω
διηνεκως· και ταυτην μεν ο πενης ου δυναται οικοδομειν, εκεινην δε εστι και δια
δυο οβολων οικοδομησαι, καθαπερ η χηρα. ∆ια ταυτα αποπνιγομαι, οτι, τοσουτων
ημιν προκειμενων αγαθων, ραιθυμουμεν, ολιγωρουμεν, και οπως μεν ενταυθα
λαμπρας σχοιημεν οικιας, απαντα πραττομεν· οπως δε εν τοις ουρανοις καν μικρον
κτησωμεθα καταγωγιον, ου μεριμνωμεν, ου φροντιζομεν. Ειπε γαρ μοι· που εβουλου
οικιαν εχειν ενταυθα; αρα η εν ερημιαι, η εν μιαι των πολεων των μικρων; Ουκ εγωγε
οιμαι· αλλ' εν ταις βασιλικωταταις και μεγαλαις, ενθα πλειων η εμπορια, ενθα
μειζων η περιφανεια. Ἐγω δε σε εις πολιν αγω τοιαυτην, ης τεχνιτης και δημιουργος
ο Θεος. Ἐκει παρακαλω κτιζειν τε και οικοδομειν, δι' ελαττονων χρηματων, δι'
ελαττονος πονου. Ἐκεινην την οικιαν των πενητων οικοδομουσιν αι χειρες, και
τουτο μαλιστα εστιν οικοδομη· ως τα γε νυν γινομενα, εσχατης ανοιας. Και γαρ ει τις
σε εις Περσικην ηγαγε γην, οψομενον τα εκει, και επανηξοντα· ειτα εκελευσεν οικιας
δειμασθαι· αρα ουκ αν αυτου κατεγνως ανοιαν την εσχατην, ως ακαιρως δαπαναιν
κελευοντος; Πως ουν επι της γης το αυτο τουτο ποιεις, ην μικρον υστερον απολειψηι;
Ἀλλα τοις παιδιοις καταλειψω, φησιν. Ἀλλα και εκεινοι μικρον υστερον
καταλειψουσι μετα σε· πολλακις δε και προ σου· και οι μετ' εκεινους παλιν. Και
γινεται σοι και ενταυθα το πραγμα αθυμιας υποθεσις, οταν τους κληρονομους
κατεχοντας μη ιδηις. Ἐκει δε ουδεν τοιουτον εστιν υποπτευσαι· αλλ' ακινητος η
κτησις μενει, και σοι, και τοις παιδιοις και τοις εγγονοις, αν την αυτην αρετην
μιμησωνται. Ἐκεινης της οικοδομης ο Χριστος εφαπτεται· εκεινην οικοδομουντα,
ουκ αναγκη επιμελητας εφισταιν, ουδε φροντιζειν, ουδε μεριμναιν. Ὅταν γαρ ο Θεος
 
 

230

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το εργον αναδεξηται, τις χρεια φροντιδος; Ἐκεινος παντα συναγει, και ανιστησι την
οικιαν. Και ου τουτο μονον εστι το θαυμαστον, αλλ' οτι ουτως αυτην οικοδομει, ως
σοι αρεστον εστιν· μαλλον δε και υπερ το αρεστον, και υπερ ο βουλει. Τεχνιτης γαρ
εστιν αριστος, και σφοδρα σου κηδεται των συμφεροντων. Καν πενης ηις, και
βουληθηις οικοδομησαι την οικιαν ταυτην, ου φερει σοι φθονον, ουδε τικτει σοι
βασκανιαν· Ουδεις γαρ αυτην οραι των επισταμενων φθονειν, αλλ' οι επισταμενοι
χαιρειν αγγελοι τοις αγαθοις τοις σοις· ουδεις αυτην παρορισαι δυνησεται· ουδεις
γαρ αυτην παροικει των τα τοιαυτα νοσουντων. Γειτονας εχεις εκει, τους αγιους,
τους περι Παυλον και Πετρον, τους προφητας απαντας, τους μαρτυρας, τον δημον
των αγγελων, των αρχαγγελων. ∆ια δη ταυτα παντα, τα οντα εις τους πενητας
κενωσωμεν, ινα εκεινων επιτυχωμεν των σκηνων· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ'
ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.311 ΟΜΙΛΙΑ ΝΖʹ. Ταυτα ειπων ο Ἰησους, επτυσε χαμαι, και εποιησε πηλον
εκ του πτυσματος, και επεχρισε τον πη λον επι τους οφθαλμους του τυφλου, και ει
πεν· Ὕπαγε, νιψαι εις την κολυμβηθραν του Σιλωαμ.
αʹ. Τους μελλοντας τι παρα των αναγινωσκομενων καρπουσθαι, ουδε το
μικρον των λεγομενων παρατρεχειν δει. ∆ια γαρ τουτο ερευναιν τας Γραφας
εκελευσθημεν, επειδη δοκει τα πολλα, καιτοι γε αυτοθεν οντα ευκολα, πολλην εν τωι
βαθει διανοιαν εχειν αποκεκρυμμενην. Ὅρα γαρ οιον εστι και το παρον. Ταυτα γαρ
ειπων, φησιν, επτυσε χαμαι. Ποια ταυτα; Ἵνα φανερωθηι η δοξα του Θεου, και οτι ∆ει
με εργαζεσθαι τα εργα του πεμψαντος με. Ου γαρ απλως ανεμνησεν ημας των
ειρημενων ο ευαγγελιστης, και επηγαγεν, οτι Ἔπτυσεν· αλλα δηλων οτι τον λογον
δια των εργων επιστωσατο. Και διατι μη υδατι κεχρηται, αλλα πτυσματι εις τον
πηλον; Ἔμελλεν αυτον πεμπειν εις τον Σιλωαμ. Ἵν' ουν μηδεν επιγραφηι τηι πηγηι,
αλλα μαθηις οτι η εκ του στοματος εξελθουσα δυναμις αυτη και διεπλασε και ανεωιξε
τους οφθαλμους, επτυσε χαμαι. Τουτο γουν και ο ευαγγελιστης επισημηναμενος
ελεγε, Και εποιησε πηλον απο του πτυσματος. Ειτα, ινα μη δοξηι της γης ειναι το
κατορθωμα, εκελευσε νιψασθαι. Τινος ουν ενεκεν ουκ ευθεως τουτο εποιησεν, αλλ'
επι τον Σιλωαμ επεμψεν; Ἵνα μαθηις του τυφλου την πιστιν· και ινα επιστομισθηι
των Ἰουδαιων η αγνωμοσυνη. Εικος γαρ ην απαντας οραιν αυτον απιοντα, τον πηλον
εχοντα επι τους οφθαλμους κεχρισμενον. Τωι γαρ παραδοξωι παντας αν επεστρεψε
προς εαυτον, τους τε ειδοτας αυτον, τους τε αγνοουντας, και μετα ακριβειας αν αυτωι
προσεσχον. Ἐπειδη γαρ ουκ ευκολον τυφλον αναβλεψαντα γνωρισαι, πολλους ποιει
γενεσθαι προτερον μαρτυρας δια μακρας της οδου, και ακριβεις θεατας τωι παραδοξωι
της θεας, ινα προσεκτικωτεροι γενομενοι μηκετι δυνωνται λεγειν, Ουτος εστιν, ουκ
εστιν ουτος. Προς δε τουτοις κακεινο βουλεται κατασκευαζειν, οτι ουκ αλλοτριος
εστι του νομου και της Παλαιας, πεμπων εις τον Σιλωαμ. Ουδε γαρ εκεινο λοιπον
υποπτευσαι ην, μη ο Σιλωαμ λαβηι την δοξαν. Και γαρ πολλοι πολλακις εκει τους
οφθαλμους απονιψαμενοι, ουδενος απηλαυσαν τοιουτου. Κακει γαρ η δυναμις ην
του Χριστου, η παντα εργαζομενη. ∆ια τουτο και την ερμηνειαν ημιν προστιθησιν ο
ευαγγελιστης. Ειπων γαρ, Εις τον Σιλωαμ, προσεθηκεν, Ὅ εστιν, απεσταλμενος· ινα
μαθηις οτι κακει ο Χριστος αυτον εθεραπευσε, καθαπερ ο Παυλος φησιν· Ἔπινον γαρ
εκ πνευματικης ακολουθουσης πετρας· η δε πετρα ην ο Χριστος. Ὥσπερ ουν πετρα ην
ο Χριστος πνευματικη, ουτω και Σιλωαμ ην πνευματικος. Ἐμοι δε δοκει και το
αθροον της του υδατος παρουσιας αινιττεσθαι μυστηριον ημιν αποῤρητον. Ποιον δη
 
 

231

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο; Το απροσδοκητον της επιφανειας και παρ' ελπιδα πασαν. Ἀλλ' ορα του
τυφλου την γνωμην προς παντα υπακουουσαν. Ουδε γαρ ειπεν, Ει ολως ο πηλος
εστιν, η το πτυσμα το παρεχον τους οφθαλμους, τι μοι χρεια του Σιλωαμ; ει δε χρεια
του Σιλωαμ, τις χρεια του πηλου; τινος ενεκεν εχρισεν; τινος ενεκεν νιψασθαι
εκελευσεν; Ἀλλ' ουδεν τουτων ελογισατο· αλλα προς εν παρεσκευαστο μονον,
απαντα πειθεσθαι τωι κελευοντι, και ουδεν αυτον των γινομενων εσκανδαλιζεν. Ει
δε λεγοι τις· Πως ουν ανεβλε 59.312 ψεν αποθεμενος τον πηλον; ουδεν αλλο
ακουσεται παρ' ημων η οτι τον τροπον ουκ ισμεν. Και τι θαυμαστον, ει ημεις ουκ
ισμεν; Ουδε γαρ ο ευαγγελιστης ηπιστατο, ουδε αυτος ο τεθεραπευμενος· αλλα το
μεν γεγενημενον οιδε, τον δε τροπον καταλαβειν ου δυναται. Τουτο δε και
ερωτωμενος ελεγεν, οτι Πηλον επεθηκεν επι τους οφθαλμους μου, και ενιψαμην,
και βλεπω. Πως δε τουτο γεγονεν, ουκ εχει λεγειν, καν μυριακις ερωτησωσιν. Οι ουν
γειτονες, φησι, και οι θεωρουντες αυτον οτι προσαιτης ην, ελεγον· Ουχ ουτος εστιν ο
καθημενος και προσαιτων; Ἄλλοι ελεγον· Ουτος εστι. Το γαρ παραδοξον του
γεγενημενου, και εις απιστιαν αυτους ηγε· καιτοι γε τοσουτων οικονομηθεντων
ωστε μη απιστησαι. Οι δε ελεγον· Ουχ ουτος εστιν ο καθημενος και προσαιτων; Βαβαι
της του Θεου φιλανθρωπιας! που κατεβαινε, τους προσαιτουντας μετα πολλης της
ευνοιας θεραπευων, καντευθεν τους Ἰουδαιους επιστομιζων! Ὅτι ου τους λαμπρους,
ουδε τους περιφανεις, ουδε τους αρχοντας, αλλα και τους ασημους της αυτης ηξιου
προνοιας. Και γαρ επι σωτηριαι παντων αφικτο. Ὃ δε επι του παραλυτικου γεγονε,
τουτο και επι τουτου γινεται. Ουτε γαρ εκεινος ᾔδει τις εστιν ο θεραπευσας αυτον,
ουτε ουτος. Ἐγινετο δε τουτο δια την αναχωρησιν του Χριστου. Ἀνεχωρει δε αει
θεραπευων ο Ἰησους, ωστε πασαν υποψιαν περιαιρεθηναι των σημειων. Οι γαρ μη
ειδοτες αυτον οστις εστι, πως αν εχαρισαντο αυτωι και συγκατεσκευασαν τα
γεγενημενα; Ουδε γαρ των περιιοντων ην ουτος, αλλα των καθημενων παρα τας
θυρας του ιερου. Ἀμφισβητουντων δε παντων περι αυτου, τι φησιν εκεινος; Ἐγω
ειμι. Ουκ ηισχυνθη την προτεραν πηρωσιν, ουδε εδεισε του δημου τον θυμον, ουδε
παρηιτησατο δειξαι εαυτον, ινα κηρυξηι τον ευεργετην. Λεγουσιν αυτωι· Πως
ανευχθησαν σου οι οφθαλμοι; Λεγει αυτοις· Ἄνθρωπος λεγομενος Ἰησους. Τι λεγεις;
ανθρωπος τοιαυτα εργαζεται; Ἀλλ' ουδεν μεγα τεως ᾔδει περι αυτου. Ἄνθρωπος
λεγομενος Ἰησους εποιησε πηλον και επεχρισεν. βʹ. Ὅρα πως αληθης εστιν. Ουκ
ειπεν, ποθεν εποιησε· ο γαρ ουκ οιδεν, ου λεγει. Ουδε γαρ ειδεν οτι χαμαι επτυσεν·
οτι δε επεχρισε, δια της αισθησεως εμανθανε και της αφης. Και ειπε μοι, Ὕπαγε,
νιψαι εις την κολυμβηθραν του Σιλωαμ. Και τουτο η ακοη εμαρτυρησε. Και ποθεν
επεγινωσκεν αυτου την φωνην; Ἀπο της διαλεξεως της προς τους μαθητας. Και
ταυτα λεγων απαντα, και την δια των εργων μαρτυριαν λαβων, τον τροπον ειπειν
ου δυναται. Ει δε επι των αισθητων και ψηλαφωμενων πιστεως δει, πολλωι μαλλον
επι των αορατων. Λεγουσιν αυτωι· Που εστιν εκεινος; Λεγει· Ουκ οιδα. Ἔλεγον δε
τουτο, το, Που εστιν εκεινος; φονωντες ηδη κατ' αυτου Θεα δε του Χριστου το
ακομπαστον, πως ου παρην τοις θεραπευομενοις. Ου γαρ δοξαν καρπωσασθαι
εβουλετο, ουδε οχλαγωγειν, ουδε επιδεικνυσθαι. Ὅρα πως απαντα φιλαληθως
αποκρινεται ο τυφλος. Ἐβουλοντο μεν ουν τον Χριστον ευρειν, ωστε αυτον αγαγειν
προς τους ιερεις· επειδη δε ουκ επετυχον, αγουσι τον τυφλον προς τους Φαρισαιους,
ως σφοδροτερον ερωτησοντας. ∆ια γαρ τουτο και ο ευαγγελιστης επισημαινεται οτι
σαββατον ην, 59.313 ινα την πονηραν αυτων γνωμην ενδειξηται, και την αιτιαν, δι'
ην εζητουν, ως λαβην δηθεν ευρισκοντες, και δυναμενοι το θαυμα διαβαλειν, δια
της δοκουσης ειναι του νομου παραβασεως. Και τουτο δηλον εκ του ευθεως ιδοντας
αυτον μηδεν αλλο ειπειν, αλλ' η, Πως ανεωιξε σου τους οφθαλμους; Και ορα πως
λεγουσιν. Ου γαρ ειπον, Πως ανεβλεψας; αλλα, Πως ανεωιξε σου τους οφθαλμους;
 
 

232

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδοντες αυτωι προφασιν του διαβαλειν αυτον επ' εργασιαι. Ὁ δε ως προς ακηκοοτας
συντομωτερον φθεγγεται. Ουτε γαρ το ονομα ειπων, ουτε, οτι Ειπε μοι, Ὕπαγε,
νιψαι, ευθεως φησι· Πηλον επεθηκεν επι τους οφθαλμους μου, και ενιψαμην, και
βλεπω. Ὡς πολλης ηδη γεγενημενης διαβολης, κακεινων ειρηκοτων, Ἴδε ο Ἰησους
οις εργαζεται εν σαββατωι, πηλον χριει. Συ δε μοι σκοπει, πως ου ταραττεται ο
τυφλος. Ὅτε μεν γαρ επ' εκεινων ελεγεν ακινδυνως ερωτωμενος, ουχ ουτω μεγα ην
το την αληθειαν ειπειν· το δε θαυμαστον εστι νυν, οτι και εν πλειονι φοβωι
καταστας, ουτε αρνειται, ουτε εναντια λεγει τοις προτεροις. Τι ουν οι Φαρισαιοι;
μαλλον δε και οι αλλοι; Ἤγαγον μεν αυτον ως αρνησομενον· τουναντιον δε επαθον
οπερ ουκ εβουλοντο, και ακριβεστερον εμαθον. Και τουτο πανταχου των σημειων
υπομενουσι· μαλλον δε εν τοις εξης τουτο σαφεστερον αποδειξομεν. Τι ουν οι
Φαρισαιοι; Ἔλεγον τινες, ου παντες, αλλ' οι ιταμωτεροι· Ουτος ο ανθρωπος ουκ
εστιν απο του Θεου, οτι το σαββατον ου τηρει· αλλοι ελεγον, Πως δυναται ανθρωπος
αμαρτωλος τοιαυτα σημεια ποιειν; Ὁραις οτι απο των σημειων ανηγοντο; Οι γαρ προ
τουτου πεμψαντες, ωστε αγαγειν αυτον, ακουσον τι λεγουσι νυν, ει και μη παντες.
Και γαρ αρχοντες οντες υπο της φιλοδοξιας εις απιστιαν επιπτον. Ὅμως δε και των
αρχοντων οι πολλοι επιστευσαν εις αυτον· ουχ ωμολογουν δε. Ὁ μεν ουν πολυς
λαος ευκαταφρονητος ην, ατε μηδε μεγα συντελων εις την συναγωγην αυτων· οι δε
αρχοντες μαλλον περιβλεπτοι οντες, δυσκολωτερον επαῤρησιαζοντο. Τους μεν γαρ
φιλαρχια κατειχε, τους δε δειλια και ο παρα των πολλων φοβος. ∆ιο και ελεγε· Πως
δυνασθε πιστευειν, δοξαν παρα ανθρωπων λαμβανοντες; Και αυτοι μεν φονευειν
ζητουντες αδικως, του Θεου ελεγον ειναι· τον δε τυφλους θεραπευοντα ου δυνασθαι
ειναι εκ του Θεου, δια το σαββατον μη τηρειν. Προς ταυτα αντεθηκαν ουτοι, οτι
αμαρτωλος τοιαυτα σημεια ου δυναται ποιειν. Ἐκεινοι μεν ουν κακουργως το
γεγονος σιγωντες, την δοκουσαν ειναι παραβασιν εις μεσον εφερον. Ου γαρ ελεγον,
οτι εν τωι σαββατωι θεραπευει, αλλ' οτι Το σαββατον ου τηρει· ουτοι δε παλιν
ασθενως. ∆εον γαρ επιδειξαι πως το σαββατον ου λυεται, απο των σημειων
ισχυριζονται μονον· και εικοτως. Ἔτι γαρ ανθρωπον αυτον ενομιζον ειναι. Ἐπει ει
μη τουτο ην, και ετερως ειχον απολογησασθαι, οτι του σαββατου κυριος ην, και
αυτος αυτο πεποιηκεν· αλλ' ουδεπω ταυτην ειχον την γνωμην. Ουδεις μεντοι αυτων
ετολμα απερ εβουλετο φανερως ειπειν, ουδε εν αποφασει, αλλ' εν αμφισβητησει, οι
μεν δια το απαῤρησιαστον, οι δε δια φιλαρχιαν. Σχισμα ουν ην εν αυτοις. Τουτο το
σχισμα πρωτον ηρξατο εν τωι λαωι· ειτα υστερον και εν τοις αρχουσι. Και οι μεν
ελεγον, οτι Ἀγαθος εστιν, αλλοι δε, Ουχι, αλλ' απαται τον οχλον. Ὁραις πως
ασυνετωτεροι των πολλων οι αρχοντες σχισθεντες υστερον; Ἀλλα μετα το σχισθηναι
παλιν, 59.314 ουδεν επεδειξαντο γενναιον, ορωντες τους Φαρισαιους επικειμενους.
Ὡς ει γε τελεον απεσχισθησαν, ταχεως αν την αληθειαν επεγνωσαν. Ἔστι γαρ
σχισθηναι καλως. ∆ιο και αυτος ελεγεν· Ουκ ηλθον βαλειν ειρηνην επι την γην,
αλλα μαχαιραν. Ἔστι γαρ και κακη ομονοια, εστι και καλη διαφωνια. Και γαρ οι τον
πυργον οικοδομουντες, ωμονοησαν επι κακωι τωι εαυτων· και οι αυτοι ουτοι παλιν,
ακοντες μεν, επι συμφεροντι δε ομως εσχισθησαν. Και οι περι Κορε δε κακως
ωμονοησαν, δια τουτο καλως εσχισθησαν και Ἰουδας ωμονοησε μετα των Ἰουδαιων
κακως. Ἔστιν ουν σχισθηναι καλως, και εστιν ομονοησαι κακως. ∆ια τουτο φησιν·
Ἐαν ο οφθαλμος σου σκανδαλιζηι σε, εκκοψον αυτον· εαν ο πους σου, εκτεμε αυτον.
Ει δε απο μελους αποσχιζεσθαι χρη κακως συνημμενου, ου πολλωι μαλλον απο
φιλων κακως ηνωμενων ημιν; Ὥστε ου πανταχου ομονοια καλον, ωσπερ ουν ουδε
πανταχου η διαστασις κακον. γʹ. Ταυτα λεγω, ινα φευγωμεν πονηρους, και
διωκωμεν αγαθους. Ει γαρ εν τοις μελεσι το σεσηπος και ανιατως εχον εκκοπτομεν,
φοβουμενοι μη και το λοιπον την αυτην λυμην υποδεξηται σωμα· και ποιουμεν
 
 

233

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο, ουκ εκεινου καταφρονουντες, αλλα το λοιπον διαφυλαξαι βουλομενοι· ποσωι
μαλλον επι των συνοντων ημιν επι κακιαι τουτο πραττειν αναγκαιον; Ει μεν γαρ
δυναμεθα κακεινους διορθωσαι, και αυτοι μη παραβλαβηναι, παντα ποιειν χρη· ει δε
κακεινοι μενοιεν αδιορθωτοι, και ημας παραβλαπτοιεν, εκκοπτειν αυτους και
ριπτειν αναγκαιον. Πολλακις γαρ ουτω κερδανουσι μαλλον. ∆ιο και Παυλος ουτω
παρηινει λεγων· Και εξαρειτε τον πονηρον εξ υμων αυτων· και, Ἵνα εξαρθηι εκ μεσου
υμων ο το εργον τουτο ποιησας. ∆εινον γαρ, δεινον συνουσια πονηρων. Ουχ ουτω
ταχεως λοιμος απτεται, και ψωρα διαφθειρει τους αναχρωννυμενους, τους τωι
νοσηματι κατεχομενους, ως η των πονηρων κακια ανδρων. Φθειρουσι γαρ ηθη
χρηστα ομιλιαι κακαι. Και ο προφητης παλιν, Ἐξελθετε εκ μεσου αυτων, και
αφορισθητε. Μηδεις τοινυν φαυλον εχετω φιλον. Ει γαρ υιους φαυλους εχοντες
εκκηρυττομεν, και ουκ αιδουμεθα την φυσιν, ουδε τους ταυτης νομους, ουδε την εξ
αυτης αναγκην· πολλωι μαλλον τους συνηθεις και γνωριμους φευγειν δει, πονηρους
οντας. Καν γαρ μηδεμιαν παρ' αυτων δεξωμεθα βλαβην, την γουν πονηραν δοξαν
διαφυγειν ουκ ισχυσομεν. Οι γαρ εξωθεν ου τον βιον ερευνωσιν, αλλ' απο των
συνοντων ημας κρινουσι. Ταυτα και γυναιξι και παρθενοις παρεγγυω. Προνοουμενοι
γαρ, φησι, καλα, ου μονον ενωπιον Κυριου, αλλα και ενωπιον ανθρωπων. Παντα
τοινυν πραττωμεν, ωστε μη σκανδαλισθηναι τον πλησιον. Βιος γαρ καν σφοδρα
ορθος ηι, σκανδαλον ετεροις παρεχων, το παν απωλεσε. Και πως ενι τον ορθον βιον
σκανδαλισαι; Ὅταν η συνουσια των ουκ ορθων πονηραν αυτωι περιθηι δοξαν.
Ἐπειδαν γαρ θαῤρουντες εαυτοις συνωμεν τοις πονηροις, καν αυτοι μη βλαβωμεν,
ετερους εσκανδαλισαμεν. Ταυτα και ανδρασι και γυναιξι λεγω και παρθενοις,
καταλιμπανων αυτων τωι συνειδοτι μετα ακριβειας ειδεναι ποσα εντευθεν τικτεται
κακα. Ἐγω μεν γαρ ουδεν υποπτευω πονηρον, ουδε αλλος τις ισως των τελειοτερων·
ο δε αφελεστερος αδελφος επι τηι σηι παραβλαπτεται τελειοτητι. ∆ει δε και της
ασθενειας της εκεινου προνοειν. Καν ουτος μη βλαβηι, αλλ' ο Ἕλλην παραβλαπτεται.
Ὁ δε Παυλος εκελευσεν απροσκοπους ειναι, και Ἰουδαιοις και Ἕλλησι, και τηι
Ἐκκλησιαι του Θεου. Ἐγω πονηρον ουδεν υποπτευω περι 59.315 της παρθενου
(αγαπω γαρ την παρθενιαν· Ἡ δε αγαπη ου λογιζεται το κακον)· εγω σφοδρα εραστης
ειμι της πολιτειας ταυτης, και ουδε λογισασθαι τι δυναμαι ατοπον. Πως τους εξω
πεισομεν; δει γαρ κακεινων ποιεισθαι προνοιαν. Ουτω τοινυν τα καθ' εαυτους
οικονομωμεν, ινα μηδε των απιστων τις εχηι καθ' ημων δικαιαν ευρειν λαβην.
Ὥσπερ γαρ οι βιον ορθον επιδεικνυμενοι δοξαζουσι τον Θεον ουτως οι τον εναντιον,
βλασφημηθηναι παρασκευαζουσιν. Ἀλλα 59.316 μη γενοιτο τινας τοιουτους ειναι
παρ' ημιν, αλλ' ουτω λαμψαι τα εργα ημων, ωστε δοξασθηναι τον Πατερα ημων τον
εν τοις ουρανοις, και της παρ' αυτου δοξης ημας απολαυσαι· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ'
ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.315.10 ΟΜΙΛΙΑ ΝΗʹ. Λεγουσι τωι τυφλωι παλιν· Συ τι λεγεις περι αυ
του, οτι ηνοιξε σου τους οφθαλμους; Ὁ δε ειπεν, Ὅτι προφητης εστιν.
Ουκ επιστευσαν ουν οι Ἰουδαιοι.
αʹ. Τας Γραφας ουχ απλως ουδε παρεργως επιεναι χρη, αλλα μετα ακριβειας
απασης, ωστε μη συμποδιζεσθαι. Και γαρ και νυν εικοτως αν τις ενταυθα
διαπορησειε, πως ειποντες, Ουτος ουκ εστιν εκ του Θεου, οτι το σαββατον ου τηρει,
λεγουσιν αυτωι· Συ τι λεγεις περι αυτου, οτι ηνοιξε σου τους οφθαλμους; Και ουκ
ειπον, Συ τι λεγεις περι αυτου, οτι παρελυσε το σαββατον; αλλα το της απολογιας
νυν αντι της κατηγοριας τιθεασι. Τι ουν εστιν ειπειν; Ουκ εισιν αυτοι οι λεγοντες,
 
 

234

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ουτος ουκ εστιν εκ του Θεου· αλλ' οι σχισθεντες απ' αυτων· οι και ειπον, Ἄνθρωπος
αμαρτωλος ου δυναται τοιαυτα σημεια ποιειν. Βουλομενοι γαρ αυτους επιστομισαι
πλεον, ινα μη δοξωσιν αυτοι συνηγορειν τωι Χριστωι, τον λαβοντα της δυναμεως
αυτου πειραν εις μεσον αγουσι και ερωτωσιν. Ὅρα τοινυν του πενητος την σοφιαν.
Ἁπαντων γαρ τουτων συνετωτερως φθεγγεται. Και πρωτον μεν φησιν, οτι Προφητης
εστι, και ου κατεπτηξεν αυτων των διεστραμμενων Ἰουδαιων την κρισιν, των
αντιλεγοντων, και λεγοντων· Πως δυναται ουτος ειναι παρα του Θεου, το σαββατον
ου τηρων; αλλ' ελεγεν, οτι Προφητης εστι. Και ουκ επιστευσαν οτι τυφλος ην και
ανεβλεψεν, εως ου εφωνησαν τους γονεις αυτου. Και σκοπει ποσοις τροποις
επιχειρουσι το θαυμα συσκιασαι και ανελειν. Ἀλλ' αυτη της αληθειας η φυσις, δι' ων
δοκει παρα των ανθρωπων επιβουλευεσθαι, δια τουτων ισχυροτερα γινεται· δια
τουτων λαμπει, δι' ων συσκιαζεται. Ει γαρ μη ταυτα εγενετο, καν υπωπτευθη παρα
τοις πολλοις το θαυμα· νυνι δε ως σπουδαζοντες γυμνωσαι την αληθειαν, ουτως
απαντα πραττουσι, και ουκ αν ετερως εποιησαν, ει γε υπερ του Χριστου παντα
εποιουν. Και γαρ επεχειρησαν δια τουτου του τροπου καταβαλειν αυτον, λεγοντες,
Πως ανεωιξε σου τους οφθαλμους; τουτεστι, μη γοητειαι τινι; Και γαρ αλλαχου μηδεν
εχοντες επισκηψαι, τωι τροπωι της θεραπειας επηρεαζειν επιχειρουσι λεγοντες· Ουκ
εκβαλλει τα δαιμονια, ει μη εν Βεελζεβουλ. Και ενταυθα παλιν, ουδεν εχοντες
ειπειν, επι τον καιρον καταφευγουσι λεγοντες, οτι Λυει το σαββατον· και παλιν, οτι
Ἁμαρτωλος εστι. Και μην φθονουντας υμας και ετοιμους οντας επιλαβεσθαι των
αυτωι πεπραγμενων, μετα πασης ηρωτησεν ακριβειας, λεγων, Τις εξ υμων ελεγχει με
περι αμαρτιας· Και ουδεις εφθεγξατο, ουδε ειπεν, οτι Βλα 59.316 σφημεις,
αναμαρτητον λεγων σεαυτον. Καιτοι γε ει ειχον ειπειν, ουκ αν εσιγησαν. Οι γαρ δια
το ακουσαι, οτι προ του Ἀβρααμ εστι, λιθασαντες αυτον και ειποντες οτι ουκ εστιν εκ
του Θεου, και εαυτους μεν εκ του Θεου αυχουντες ειναι, ανδροφονους οντας, τον δε
τοιαυτα σημεια πραττοντα, επειδη εθεραπευσεν, ουκ ειναι εκ του Θεου δια το μη
τηρειν το σαββατον λεγοντες· ει σκιαν γουν ειχον εγκληματος, ουκ αν παρεδραμον.
Ει δε δια τουτο αμαρτωλον καλουσι, διοτι το σαββατον εδοκει λυειν, και τουτο
εωλον εφανη το εγκλημα, των μετ' αυτων τεταγμενων, ψυχροτητα πολλην και
μικροψυχιαν καταγνοντων αυτων. Παντοθεν τοινυν συμποδισθεντες, εφ' ετερον
ερχονται λοιπον αναισχυντοτερον και ιταμωτερον. Ποιον δη τουτο; Ουκ επιστευσαν,
φησιν, οτι ην τυφλος και ανεβλεψε. Πως ουν ενεκαλεσαν οτι το σαββατον ου τηρει,
η δηλονοτι ως πιστευσαντες; πως δε ου προσειχετε τωι πολλωι λαωι; τοις γειτοσι τοις
ειδοσιν αυτον; Ἀλλ' οπερ εφην, πανταχου το ψευδος εαυτωι μεν περιπιπτει, δι' ων
επηρεαζειν τηι αληθειαι δοκει, την δε αληθειαν λαμπροτεραν εμφαινει, ο δη και νυν
γεγονεν. Ἵνα γαρ μη τις λεγοι, οτι ουδεν ακριβες ειπον οι γειτονες και οι
θεωρουντες αυτον, αλλα παρωμοιαζον, αγουσιν εις μεσον τους γονεις, δι' ων
εποιουν ακοντες το γεγενημενον αληθες δεικνυντες. Και γαρ ουτοι μαλιστα παντων
το τεκνον ηπισταντο το εαυτων. Ἐπειδη γαρ αυτον καταπληξασθαι ουκ ισχυσαν,
αλλ' εωρων μετα πασης παῤρησιας τον ευεργετην κηρυττοντα, απο των γονεων
προσεδοκων τιτρωσκειν το θαυμα. Και ορα της ερωτησεως την κακιαν. Τι γαρ φησιν;
Στησαντες αυτους εις το μεσον, ωστε εις αγωνιαν εμβαλειν, μετα πολλης της
σφοδροτητος και του θυμου προσαγουσι την πευσιν· Ουτος εστιν ο υιος υμων; Και
ουκ ειπαν, Ὁ ποτε τυφλος· αλλα πως; Ὃν υμεις λεγετε οτι τυφλος εγεννηθη, ωσανει
κακουργουντων αυτων, και τα του Χριστου συγκροτουντων. Ὦ μιαροι, και
παμμιαροι! και τις αν ελοιτο πατηρ τοιαυτα καταψευσασθαι παιδος; Μονονουχι γαρ
λεγουσιν, Ὃν υμεις εποιησατε τυφλον· ου μονον δε, αλλα και διεδωκατε πανταχου
τον λογον. Πως ουν βλεπει νυν; Ὢ της ανοιας! Ὑμων, φησιν, εστι το σκευωρημα και
η κατασκευη. ∆υο γαρ τουτοις αυτους εις αρνησιν αγειν επιχειρουσι, τωι τε ειπειν,
 
 

235

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὃν υμεις λεγετε, και τωι ειπειν. Πως ουν βλεπει αρτι; βʹ. Τριων τοινυν ερωτησεων
γενομενων, ει υιος αυτων ην, ει τυφλος ην, και πως ανεβλεψε, τας δυο μονας
ομολογουσι, την δε τριτην ου προστιθεασι. Και τουτο δε υπερ της αληθειας γεγονεν,
ωστε μηδενα αλλον, 59.317 αλλα τον τεθεραπευμενον, τον και αξιοπιστον οντα,
ταυτα ομολογειν. Πως γαρ αν εχαρισαντο οι γονεις, οι και ων ᾔδεσαν τινα
σιγησαντες δια τον φοβον των Ἰουδαιων; Τι γαρ φασιν; Ὅτι ουτος εστιν ο υιος
ημων, ημεις οιδαμεν, και οτι τυφλος εγεννηθη· πως δε νυν βλεπει, η τις ανεωιξεν
αυτου τους οφθαλμους, ημεις ουκ οιδαμεν· αυτος ηλικιαν εχει, αυτος περι εαυτου
λογον λαλησει. Ἀξιοπιστον αυτον ποιησαντες, ουτω παρηιτησαντο· Ουκ εστι παιδιον,
φησιν, ουδε ατελης, αλλ' ικανον εαυτωι μαρτυρησαι. Ταυτα δε ειπον δια τον φοβον
των Ἰουδαιων. Ὅρα πως παλιν την δοξαν αυτων ο ευαγγελιστης και την γνωμην εις
μεσον αγει. Ταυτα λεγω, δια το ρημα εκεινο, ο εμπροσθεν ελεγον, ειποντες, οτι Ἴσον
εαυτον ποιει τωι Θεωι· οτι ει και εκεινο της γνωμης ην των Ἰουδαιων, αλλα μη της
κρισεως του Χριστου, προσεθηκεν αν και ειπεν, οτι γνωμη ην Ἰουδαικη. Ἐπει ουν
παρεπεμψαν αυτους προς τον τεθεραπευμενον, παλιν εφωνησαν εκ δευτερου. Και
φανερως μεν και αναισχυντως ου λεγουσιν· Ἄρνησαι οτι ο Χριστος εθεραπευσε·
προσχηματι δε ευλαβειας τουτο κατασκευασαι βουλονται. ∆ος γαρ, φησι, δοξαν τωι
Θεωι. Τοις μεν γαρ γονευσιν ειπειν, Ἀρνησασθε οτι υιος υμων εστι, και οτι τυφλον
εγεννησατε, σφοδρα εδοκει καταγελαστον ειναι· αυτωι δε παλιν ειπειν τουτο,
φανερα ην αναισχυντια. ∆ια τουτο μεν ου λεγουσιν, ετερως δε αυτο μεθοδευουσι,
∆ος δοξαν τωι Θεωι, λεγοντες· τουτεστιν, Ὁμολογησον οτι ουτος ουδεν ειργασατο.
Ἡμεις οιδαμεν οτι ουτος ανθρωπος αμαρτωλος εστι. Πως ουν αυτον ουκ ηλεγξατε
λεγοντα· Τις εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας; ποθεν δε ιστε οτι αμαρτωλος εστι;
Ειποντων δε αυτων, ∆ος δοξαν τωι Θεωι, και τουτου μηδεν ειποντος, απαντησας ο
Χριστος, επηινεσε και ουκ ενεκαλεσεν, ουδε ειπε, ∆ιατι ουκ εδωκας δοξαν τωι Θεωι;
αλλα τι; Πιστευεις εις τον Υιον του Θεου; ινα μαθηις, οτι τουτο εστι δουναι δοξαν τωι
Θεωι. Ει δε ουκ ην ισοτιμος τωι Πατρι, αυτη δοξα ουκ αν ην. Ἀλλ' επειδη ο τιμων τον
Υιον αυτος εστιν ο τιμων τον Πατερα, εικοτως ουκ επιτιμαται ο τυφλος. Ὅτε μεν ουν
προσεδοκων τους γονεις ανανευειν και αρνεισθαι, ουδεν αυτωι ελεγον· επειδη δε
ειδον ουδεν πλεον αυτοις γεγενημενον εκ τουτου, επι τουτον ερχονται παλιν,
λεγοντες, οτι Ἁμαρτωλος εστιν ουτος. Ἀπεκριθη εκεινος και ειπεν· Ει αμαρτωλος
εστιν, ουκ οιδα· εν οιδα, οτι τυφλος ων, αρτι βλεπω. Ἆρα μη εφοβηθη ο τυφλος; Μη
γενοιτο. Και πως ο ειπων, οτι Προφητης εστι, λεγει, Ει αμαρτωλος εστιν, ουκ οιδα;
Ουχ ουτως εχων, ουδε τουτο πεπεικως εαυτον, αλλα βουλομενος απο της του
πραγματος μαρτυριας, αλλ' ουκ απο της αυτου φωνης απαλλαξαι των εγκληματων
αυτον, και αξιοπιστον ποιησαι την απολογιαν, της απο της ευεργεσιας μαρτυριας
καταψηφιζομενης αυτων. Ει γαρ μετα πλειονας λογους ειποντος αυτου, οτι Ει μη
ουτος ην θεοσεβης, ουκ ηδυνατο τοιαυτα σημεια ποιειν, ουτως ηγανακτουν ως
ειπειν, Ἐν αμαρτιαις συ εγεννηθης ολος, και συ διδασκεις ημας; ει εξ αρχης τουτο
ειπεν, τι ουκ αν επραξαν; τι δε ουκ ειπαν; Ει αμαρτωλος εστιν, ουκ οιδα; ωσανει
ελεγεν· Ουδεν υπερ τουτον λεγω νυν, ουδε αποφαινο 59.318 μαι τεως· εκεινο μεντοι
οιδα σαφως και διισχυρισαιμην αν, οτι αμαρτωλος ων, ουκ αν τοιαυτα εποιησε. ∆ια
τουτο και ανυποπτον εποιησεν εαυτον, και την μαρτυριαν αδεκαστον, ως ουκ ετι
χαριζομενος, αλλ' απο του πραγματος μαρτυρων. Ἐπει ουν ουκ ισχυσαν ανατρεψαι
ουδε ανελειν το γεγονος, παλιν επι το προτερον ερχονται, τον τροπον της θεραπειας
περιεργαζομενοι, καθαπερ τινες θηραν ασφαλως προκειμενην παντοθεν
διερευνωμενοι, και νυν μεν ωδε, νυν δε εκει περιτρεχοντες. Και επι τους προτερους
ερχονται λογους, ινα παλιν σαθρους αυτους ποιησωσι τωι συνεχως ερωταιν, και
λεγουσι· Τι εποιησε σοι; πως ανεωιξε σου τους οφθαλμους; Τι ουν εκεινος; Νικησας
 
 

236

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους και καταβαλων, ουκ ετι λοιπον υφειμενως διαλεγεται. Ἕως μεν γαρ το
πραγμα εξετασεως εδειτο και ελεγχων, παρειχετο την αποδειξιν υπεσταλμενως
φθεγγομενος· επειδη δε ειλε και ενικησε νικην λαμπραν, θαῤρων επεμβαινει αυτοις
λοιπον. Και τι φησιν; Ειπον υμιν απαξ, και ουκ ηκουσατε· τι παλιν θελετε ακουειν;
Ειδες παῤρησιαν επαιτου προς ανδρας γραμματεις και Φαρισαιους; Ουτως ισχυρον η
αληθεια, ουτως ασθενες το ψευδος. Ἐκεινη μεν γαρ, καν των τυχοντων επιλαβηται,
λαμπρους αυτους αποφαινει· τουτο δε, καν μετα των ισχυρων ηι, ασθενεις αυτους
δεικνυσιν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστι· Ου προσεχετε τοις λεγομενοις· δια τουτο ουκ
ετι ερω, ουδε αποκρινουμαι συνεχως υμιν, ερωτωσιν εικη, και ουχ υπερ του μαθειν
βουλομενοις ακουσαι, αλλ' υπερ του τοις λεγομενοις επηρεασαι. Μη και υμεις
θελετε μαθηται αυτου γενεσθαι; Τεως εαυτον εις τον των μαθητων εγκατεταξε
χορον. Το γαρ Μη και υμεις, δεικνυντος εαυτον εστι μαθητην οντα. Ειτα αυτους
εκωμυδησε και διεπληξεν ικανως. γʹ. Ἐπειδη γαρ ᾔδει, οτι σφοδρα αυτους τουτο
επληττε, καθαψασθαι μεθ' υπερβολης αυτων βουλομενος, τουτο ειρηκεν· οπερ ην
ψυχης πεπαῤρησιασμενης και ανεπτερωμενης και υπερορωσης αυτων της μανιας,
και δεικνυουσης αυτου μεγα το αξιωμα, εφ' ωι σφοδρα εθαῤρει, και δηλουσης ως
εκεινοι θαυμαστον οντα αυτον υβριζον, αυτος δε ουχ υβριζετο, αλλ' οπερ ως υβριν
προσεφερον, τουτο ως τιμην ηρπασε. Συ ει μαθητης εκεινου, φησιν· ημεις δε του
Μωυσεως εσμεν μαθηται. Ἀλλ' ουκ αν εχοι λογον τουτο. Ὑμεις γαρ ουτε Μωυσεως,
ουτε τουτου. Ει γαρ ητε Μωυσεως, και τουτου αν εγενεσθε. ∆ια τουτο ανωθεν ελεγεν
αυτοις ο Χριστος· Ει επιστευετε Μωυσηι, επιστευετε αν εμοι· περι γαρ εμου εκεινος
εγραψεν· επειδη εις τουτους αει τους λογους κατεφευγον. Ἡμεις οιδαμεν, οτι
Μωυσει λελαληκεν ο Θεος. Τινος ειποντος; τινος απαγγειλαντος; Των προγονων,
φησι, των ημετερων. Ειτα, των προγονων, φησι, των υμετερων ουκ εστιν
αξιοπιστοτερος ο δια των σημειων τουτο διαβεβαιουμενος, οτι τε απο Θεου ηκει, και
οτι τα ανωθεν φθεγγεται; Και ουκ ειπαν· Ἡμεις ηκουσαμεν, οτι Μωυσει λελαληκεν ο
Θεος, αλλ' οτι Οιδαμεν. Τα εξ ακοης υμεις, ω Ἰουδαιοι, ως ειδοτες διισχυριζεσθε· τα
δε απο της οψεως, ακοης ελαττονα ειναι νομιζετε; Και μην εκεινα μεν ουκ ειδετε,
αλλ' ηκουσατε· ταυτα δε ουκ ηκουσατε, αλλ' ειδετε. Τι ουν ο τυφλος; Ἐν τουτωι γαρ
εστι το θαυμαστον, οτι υμεις ουκ οιδατε ποθεν εστι, και τοιαυτα σημεια ποιει· οτι
ανθρωπος ου των επισημων παρ' υμιν ων, ουδε των περιφανων, ουδε των
δεδοξασμε 59.319 νων, τοιαυτα δυναται· ως ειναι παντοθεν δηλον, οτι Θεος εστιν,
ουδεμιας ανθρωπινης δεομενος βοηθειας. Οιδαμεν δε οτι Θεος αμαρτωλων ουκ
ακουει. Ἐπειδη γαρ προλαβοντες ειπον, Πως δυναται ανθρωπος αμαρτωλος τοιαυτα
σημεια ποιειν; λοιπον και την εκεινων παραλαμβανει κρισιν, των οικειων αυτους
υπομιμνησκων ρηματων. Ἡ δοξα, φησιν, αυτη και εμου και υμων κοινη· ταυτηι
τοινυν εμμεινατε. Και θεα μοι την συνεσιν· Πανταχου το σημειον περιστρεφει,
επειδη τουτο ελειν ουκ ειχον, και απ' αυτου συλλογιζεται. Ὁραις οτι και ο εξ αρχης
ελεγεν, οτι Ει αμαρτωλος εστιν, ουκ οιδα, ουχι αμφιβαλλων· μη γενοιτο· αλλ' ειδως
οτι ουχ αμαρτωλος εστιν; Νυν γουν οτε καιρον εσχεν, ορα πως απελογησατο.
Οιδαμεν δε οτι αμαρτωλων ο Θεος ουκ ακουει, αλλ' εαν τις θεοσεβης ηι, και το
θελημα αυτου ποιηι. Ἐνταυθα γαρ ουχι μονον αμαρτηματων αυτον απηλλαξεν, αλλα
και σφοδρα αρεσκοντα τωι Θεωι δεικνυσι, και τα εκεινου παντα πραττοντα. Ἐπειδη
γαρ εκεινοι θεοσεβεις ελεγον εαυτους, προσεθηκε, Και το θελημα αυτου ποιηι. Ουκ
αρκει γαρ τουτο, φησιν, το επιγινωσκειν τον Θεον, αλλα και το θελημα αυτου ποιειν.
Ειτα επαιρει το γεγονος, λεγων, Ἀπο του αιωνος ουκ ηκουσθη, οτι ηνοιξε τις
οφθαλμους τυφλου γεγεννημενου. Ει τοινυν ομολογειτε, οτι αμαρτωλων ουκ
ακουει, ουτος δε θαυμα εποιησε, και θαυμα τοιουτον, οιον ουδεις ανθρωπος
εποιησεν, ευδηλον οτι παντα ενικησεν αρετηι, και μειζων αυτου εστιν η κατα
 
 

237

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπον η δυναμις. Τι ουν εκεινοι; Ἐν αμαρτιαις συ εγεννηθης ολος, και συ
διδασκεις ημας· Ἕως μεν γαρ αυτον προσεδοκων αρνεισθαι, και αξιοπιστον ειναι
ενομιζον, και απαξ και δευτερον καλουντες αυτον. Ει δε μη ενομιζετε αξιοπιστον,
ειποιμ' αν προς αυτους, Τινος ενεκεν εκαλειτε και δευτερον ηρωτατε; Ἐπειδη δε την
αληθειαν εφθεγξατο, ουδεν αιδεσθεις, οτε μαλιστα αυτον θαυμασαι εχρην, τοτε
αυτον καταδικαζουσι. Τι δε εστιν, Ἐν αμαρτιαις εγεννηθης ολος; Ἐνταυθα αυτου και
την τυφλωσιν ονειδιζουσιν αφειδως· ωσανει ελεγον, Ἐκ πρωτης ηλικιας εν
αμαρτιαις ει συ, παραδηλουντες οτι δια τουτο γεγονε τυφλος, οπερ λογον ουκ ειχεν.
Ἐν τουτωι γουν αυτον παραμυθουμενος ο Χριστος ελεγεν· Εις κριμα εγω ηλθον εις
τον κοσμον, ινα οι μη βλεποντες βλεψωσι, και οι βλεποντες τυφλοι γενωνται. Ἐν
αμαρτιαις συ εγεννηθης ολος, και συ διδασκεις ημας; Τι γαρ ειπεν ο ανθρωπος; μη
γαρ οικειαν γνωμην εξεθετο; ουχι κοινην κρισιν εξητασε, λεγων· Οιδαμεν οτι
αμαρτωλων ο Θεος ουκ ακουει; ουχι τα παρ' υμων λεχθεντα εις μεσον ηγαγε; Και
εξεβαλον αυτον εξω. Ειδες τον κηρυκα της αληθειας, πως η πενια της φιλοσοφιας
ουκ εγενετο κωλυμα; Ὁραις οσα ηκουσεν εκ προοιμιων, και οσα επαθεν; και δια
λογων και δια εργων πως εμαρτυρησε; δʹ. Ταυτα δε αναγεγραπται, ινα και ημεις
μιμωμεθα. Ει γαρ ο επαιτης, ο τυφλος, ο μηδε εωρακως αυτον, τοσαυτην ευθεως
παῤρησιαν επεδειξατο προ της του Χριστου παρακλησεως, προς ολοκληρον δημον
στας, φονωντα και δαιμονωντα και μαινομενον, και απο της εκεινου φωνης
βουλομενον καταδικασαι τον Χριστον, και ουκ ειξεν, ουδε υπεχωρησεν, αλλα μετα
παῤρη 59.320 σιας απασης αυτους επεστομισεν, και ειλετο βληθηναι εξω μαλλον, η
προδουναι την αληθειαν· ποσωι μαλλον ημας τους επι τοσουτον χρονον εν πιστει
ζησαντας, τους μυρια θαυματα δια της πιστεως εωρακοτας, τους μειζονα
ευεργετηθεντας εκεινου, και τους ενδοθεν οφθαλμους αναβλεψαντας, και τα
αποῤρητα θεασαμενους μυστηρια, και εις τοσαυτην κληθεντας τιμην, απασαν
παῤρησιαν υπερ αυτου επιδεικνυσθαι χρη προς τους εγκαλειν επιχειρουντας και
λεγοντας τι κατα Χριστιανων και επιστομιζειν, αλλα μη συγγινωσκειν απλως!
∆υνησομεθα δε τουτο ποιειν, εαν και παῤρησιαν εχωμεν, και ταις Γραφαις
προσεχωμεν, και μη παρεργως αυτας ακουωμεν. Ει γαρ τις ακριβως ενταυθα
εισερχοιτο, καν οικοι μη αναγινωσκηι, προσεχηι δε τοις ενταυθα λεγομενοις, αρκει
και ενιαυτος εις εις εμπειριαν αυτον καταστησαι πολλην. Ου γαρ νυν μεν ταυτας,
αυριον δε ετερας αναγινωσκομεν Γραφας· αλλ' αει τας αυτας και διαπαντος. Ἀλλ'
ομως ουτως αθλιως οι πολλοι διακεινται, ως μετα τοσαυτην αναγνωσιν μηδε τα
ονοματα ειδεναι των βιβλιων· και ουκ αισχυνονται, ουδε φριττουσιν, ουτω
παρεργως εις ακροατηριον θειον εισερχομενοι. Ἀλλ' αν μεν κιθαρωιδος, η ορχηστης,
η αλλος των επι της σκηνης καλεσηι την πολιν, μετα σπουδης απαντες τρεχουσι, και
χαριν αυτωι της κλησεως ισασι, και ημερας ολοκληρου το ημισυ μερος αναλισκουσιν,
εκεινωι μονωι προσεχοντες· του δε Θεου δια προφητων και αποστολων ημιν
διαλεγομενου, χασμωμεθα, κνωμεθα, ιλιγγιωμεν. Και εν μεν τωι θερει πολυς ο
αυχμος ειναι δοκει, και την αγοραν καταλαμβανομεν· και εν χειμωνι παλιν, ο υετος
κωλυμα και ο πηλος, και οικοι καθημεθα. Και εν μεν ταις ιπποδρομιαις, ουκ οροφου
επικειμενου του τον υετον στεγοντος, οι πλειους πολλων ομβρων καταφερομενων,
και ανεμου το υδωρ εις τας οψεις ριπιζοντος, εστηκασι μαινομενοι, και ψυχους, και
υετου, και πηλου, και μηκους οδου καταφρονουντες, και ουδεν αυτους ουτε οικοι
κατεχει, ουτε εκει κωλυει διαβηναι· ενταυθα δε και οροφων επικειμενων, και
θερμης ουσης θαυμαστης, αναδυονται και ου συντρεχουσι· και ταυτα επι κερδει της
οικειας ψυχης. Που ταυτα ανεκτα, ειπε μοι; ∆ια τουτο εν εκεινοις παντων οντες
εμπειροτεροι, εν τοις αναγκαιοις παιδων εσμεν αμαθεστεροι. Καν μεν τις [σε]
ηνιοχον και ορχηστην καλεσηι, υβρισθαι φῂς, και παντα ποιεις, ωστε σε το ονειδος
 
 

238

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποτριψασθαι· αν δε επι την θεωριαν σε ελκυσηι του πραγματος, ουκ αποπηδαις· και
ης το ονομα φευγεις τεχνης, ταυτην μεταδιωκεις σχεδον απασαν. Ἔνθα δε και το
πραγμα και το ονομα εχειν οφειλεις, και ειναι και καλεισθαι Χριστιανος, ουδε τι
ποτε εστι το πραγμα οιδας. Τι ταυτης της ανοιας γενοιτ' αν χειρον; Ταυτα εβουλομην
συνεχως λεγειν προς υμας· δεδοικα δε, μη ματην απεχθανωμαι και κερδους χωρις.
Ὁρω γαρ μεμηνοτας ου νεους μονον, αλλα και γεροντας· εφ' ων μαλιστα
αισχυνομαι, οταν ιδω ανδρα απο της πολιας αιδεσιμον, καταισχυνοντα την πολιαν,
και παιδιον επισυρομενον. Τι γαρ του γελωτος τουτου χειρον; τι του εργου τουτου
αισχροτερον; ο παις παρα του πατρος διδασκεται ασχημονειν. εʹ. ∆ακνει τα ρηματα;
Τουτο καγω βουλομαι, ανασχεσθαι υμας της δια των ρηματων αλγηδονος, ινα της
δια των πραγματων ασχημοσυνης απαλλαγητε. 59.321 Και γαρ εισι τινες, οι πολλωι
ψυχροτεροι τουτων οντες, οι ουδε αισχυνονται επι τοις λεγομενοις, αλλα και
μακρον ειρουσιν υπερ του πραγματος λογον. Καν μεν ερωτησηις, τις εστιν ο Ἀμως, η
ο Ἀβδιου, ηποιος των προφητων ο αριθμος, η των αποστολων, ουδε χαναι δυνανται.
Ὑπερ δε ιππων και ηνιοχων, σοφιστων και ρητορων δεινοτερον απολογιαν
συντιθεασι· και μετα ταυτα απαντα λεγουσι, Και τι το βλαβος; και τις η ζημια; ∆ια
γαρ τουτο στενω, οτι ουδε ζημιαν ιστε το πραγμα, ουδε αισθησιν λαμβανετε των
κακων. Ἔδωκε σοι βιου προθεσμιαν ο Θεος εις το θεραπευειν αυτον· συ δε ματην
αναλισκων αυτον και εικη και εν ουδενι χρησιμωι, εξεταζεις ετι, τις η ζημια; Καν μεν
αργυριον ολιγον δαπανησηις απλως, ζημιαν το πραγμα καλεις· τας δε ημερας σου
δαπανων ολοκληρους εις σατανικας πομπας, ουδεν ηγηι ποιειν ατοπον; ∆εον εις
λιτας και ευχας δαπαναιν σου την ζωην απασαν, συ δε εις κραυγας και θορυβους και
αισχρα ρηματα, και μαχην και τερψιν ακαιρον, και εργα απο μαγγανειας γινομενα
τον βιον σου καταναλισκεις εικη και επι κακωι τωι σωι· και μετα ταυτα παντα ερωταις,
τις η ζημια; ουκ ειδως οτι παντος μαλλον αφειδειν χρη, η χρονου. Χρυσιον αν
αναλωσηις, δυνησηι παλιν ανακτησασθαι· χρονον δε αν απολεσηις, δυσκολως αυτον
αναληψηι. Ὀλιγος γαρ ημιν τεταμιευται κατα τον παροντα βιον. Ἂν ουν εις δεον
αυτωι μη χρησωμεθα, τι ερουμεν απελθοντες εκει; Ειπε γαρ μοι· ει τινα σου των υιων
εκελευσας τεχνην μαθειν, ειτα εκεινος οικοι δια παντος εμενεν, η και αλλαχου που
διετριβεν, ουκ αν αυτον παρηιτησατο ο διδασκαλος; ουκ αν ειπε προς σε· Συγγραφην
προς με πεποιηκας, και χρονον ωρισας. Ει μη μελλει τοινυν τον χρονον τουτον παρ'
ημιν, αλλ' ετερωθι αναλισκειν ο παις, πως σοι παραστησομεθα μαθητην; Ταυτα και
ημας ειπειν αναγκη. Ἐρει δε και ο Θεος ημιν· Χρονον υμιν δεδωκα, φησι, προς το
59.322 μαθειν την τεχνην ταυτην την της ευλαβειας· τινος ενεκεν εικη και ματην
τον χρονον ανηλωσατε τουτον; τι δε προς τον διδασκαλον συνεχως ουκ εβαδιζετε,
ουδε προσειχετε τοις λεγομενοις; Ὅτι γαρ τεχνη εστιν η ευλαβεια, ακουσον τι φησιν
ο προφητης· ∆ευτε, τεκνα, ακουσατε μου, φοβον Κυριου διδαξω υμας· και παλιν·
Μακαριος ανθρωπος, ον αν παιδευσηις, Κυριε, και εκ του νομου σου διδαξηις αυτον.
Ὅταν ουν τουτον αναλωσηις εικη, ποιαν εξεις απολογιαν; Και τινος ενεκεν, φησιν,
ολιγον ημιν εταμιευσατο χρονον; Ὢ της αναισθησιας και της αγνωμοσυνης! υπερ ου
μαλιστα ευχαριστειν εδει, οτι σοι τους πονους επετεμε, και τους ιδρωτας ενεκοψε,
και την αναπαυσιν μακραν εποιησε και αθανατον, υπερ τουτων εγκαλεις και
δυσχεραινεις; Ἀλλα γαρ ουκ οιδα πως ενταυθα τον λογον εξηγαγομεν και μακρον
ειργασαμεθα. ∆ιοπερ αναγκαιον αυτον συστειλαι παλιν. Και γαρ και τουτο της
ημετερας ταλαιπωριας, οτι ενταυθα μεν, αν μακρος γενηται ο λογος, παντες
ακηδιωμεν· εκει δε εκ μεσης ημερας αρχομενοι, υπο λαμπασι και λυχνοις
αναχωρουσιν. Ἀλλ' ινα μη αει εγκαλωμεν, παρακαλουμεν υμας λοιπον και δεομεθα·
δοτε ταυτην την χαριν και ημιν και εαυτοις, και παντων απαλλαγεντες των αλλων,
τουτοις εαυτους προσηλωσωμεν. Κερδανουμεν γαρ και ημεις εξ υμων την χαραν και
 
 

239

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την ευφροσυνην, και το σεμνυνεσθαι εφ' υμιν, και την επι τουτοις λαβειν αμοιβην·
τον δε μισθον απαντα υμεις καρπωσεσθε, οτι μανικως ουτω προσηλωμενοι τηι
ορχηστραι προ τουτου, δια τον του Θεου φοβον και την ημετεραν παρακλησιν,
απεῤρηξατε του νοσηματος εαυτους εκεινου, και τα δεσμα διελυσατε, και προς τον
Θεον εδραμετε. Ουκ εκει δε μονον ληψεσθε τον μισθον, αλλα και ενταυθα ειλικρινη
καρπωσεσθε την ηδονην. Τοιουτον γαρ η αρετη· μετα των εκει στεφανων και
ενταυθα ηδυν καθιστησιν ημιν τον βιον. Πειθωμεθα τοινυν τοις ειρημενοις, ινα και
των ενταυθα και των εκεισε επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.321 ΟΜΙΛΙΑ ΝΘʹ. Και εξεβαλον αυτον εξω· και ηκουσεν ο Ἰησους, οτι
εξεβαλον αυτον εξω· και ευρων αυτον, ει πεν αυτωι· «Συ πιστευεις εις
τον Υιον του Θεου;» Ἀπεκριθη εκεινος και ειπε· «Και τις εστι, Κυριε, ινα
πιστευσω εις αυτον;» και τα λοιπα.
αʹ. Οι δια την αληθειαν και την εις Χριστον ομολογιαν πασχοντες τι δεινον
και υβριζομενοι, ουτοι μαλιστα εισιν οι τιμωμενοι. Ὥσπερ γαρ ο χρηματα απολλυς
δι' αυτον, ουτος μαλιστα εστιν ο ευρισκων· και ο την ψυχην αυτου μισων, αυτος
μαλιστα εστιν ο φιλων· ουτω και ο υβριζομενος, ουτος μαλιστα εστιν ο τιμωμενος·
οπερ και επι του τυφλου γεγενηται. Ἐξεβαλον ουν αυτον εκ του ιερου οι Ἰουδαιοι,
και ευρεν αυτον ο ∆εσποτης του ιερου. Ἀπηλλαγη του συνεδριου του λοιμικου, και
περιετυχε τηι σωτηριωι πηγηι· ητιμασθη παρα των τον Χριστον ατιμασαντων, και
ετιμηθη παρα του των αγγελων ∆εσποτου. Τοιαυτα τα της αληθειας επαθλα. Ουτω
και ημεις, αν ενταυθα αφωμεν τα χρηματα, ευρισκομεν εκει παῤρησιαν· αν ενταυθα
δωμεν τοις θλιβομενοις, αναπαυσομεθα εν τοις ουρανοις· αν υβρισθωμεν δια τον
Θεον, τιμωμεθα και ενταυθα, και εκει. Ὡς δε εξεβαλον αυτον εκ του ιερου, ευρεν
αυτον ο Ἰησους. ∆εικνυσιν ο ευαγγελιστης οτι επι τουτωι ηλθεν, ωστε αυτωι
συντυχειν. Και ορα τισιν αυτον αμειβεται· τωι κεφαλαιωι των αγαθων. Και γαρ
εαυτον εγνωρισεν αυτωι προτερον αγνοουντι, και εις τον των οικειων 59.322
μαθητων εγκατελεξε χορον. Συ δε σκοπει, πως την ακριβειαν ο ευαγγελιστης
εξηγειται. Ειποντος γαρ αυτου, Συ πιστευεις εις τον Υιον του Θεου; λεγει· Κυριε, και
τις εστιν; Ουδεπω γαρ αυτον ᾔδει, καιτοι τεθεραπευμενος. Τυφλος γαρ ην, πριν η
προς τον ευεργετην ελθειν, και μετα την ιασιν υπο των κυνων εκεινων περιειλκετο.
Καθαπερ ουν τις αγωνοθετης, αθλητην πολλα καμοντα και στεφανωθεντα δεχεται.
Και τι φησιν, Πιστευεις εις τον Υιον του Θεου; Τι τουτο; Μετα τοσαυτην αντιῤρησιν
την προς τους Ἰουδαιους, μετα τοσαυτα ρηματα, ερωται, Ει πιστευεις; ουκ αγνοων,
αλλα βουλομενος εαυτον γνωρισαι, και δεικνυς, οτι πολλου τιμαται την αυτου
πιστιν. Ὕβρισε με δημος τοσουτος, φησιν, αλλ' ουδεις εμοι λογος εκεινων· ενος μοι
μελει, του σε πιστευσαι. Κρειττον γαρ εις ποιων το θελημα του Κυριου, η μυριοι
παρανομοι. Συ πιστευεις εις τον Υιον του Θεου; Ὡς και παρων, και αποδεχομενος τα
ειρημενα, ουτως αυτον ερωται· και προτερον αυτον εις ποθον εαυτου κατεστησεν. Ου
γαρ ειπεν, Ευθεως πιστευσον, αλλα κατ' ερωτησιν. Τι ουν εκεινος; Και τις εστι, Κυριε,
ινα πιστευσω εις αυτον; Ποθουσης και σφοδρα επιζητουσης ψυχης το ρημα. Ὑπερ ου
τοσαυτα διελεχθη, τουτον αγνοει, ινα μαθηις αυτου το φιλαληθες. Ουπω γαρ ην
αυτον εωρακως. Λεγει αυτωι· Και εωρακας αυτον, και ο λαλων μετα σου, εκεινος
εστιν. Ουκ ειπεν, Ἐγω ειμι· 59.323 αλλα μεσος ετι και υπεσταλμενος· Και εωρακας
αυτον. Τουτο ετι αδηλον ην· διο το σαφεστερον επηγαγεν· Ὁ λαλων μετα σου,
 
 

240

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινος εστι. Λεγει· Πιστευω, Κυριε· και προσεκυνησεν αυτωι ευθεως. Και ουκ ειπεν,
Ἐγω ειμι ο τεθεραπευκως σε, ο ειπων σοι, Ὕπαγε, νιψαι εις τον Σιλωαμ· αλλα παντα
εκεινα σιγησας, φησι· Πιστευεις εις τον Υιον του Θεου; Ειτα την πολλην διαθεσιν
εμφαινων προσεκυνησεν ευθεως· οπερ ολιγοι των τεθεραπευμενων εποιησαν, οιον
οι λεπροι, και ει τις αλλος· δια τουτου εμφαινων αυτου την θειαν δυναμιν. Ἵνα γαρ
μη τις νομισηι ρημα μονον ειναι το λεχθεν, και το εργον προσεθηκε.
Προσκυνησαντος δε αυτου, φησιν ο Χριστος· Εις κριμα εγω ηλθον εις τον κοσμον,
ινα οι μη βλεποντες βλεπωσι, και οι βλεποντες τυφλοι γενωνται. Τουτο και Παυλος
φησι· Τι ουν ερουμεν; Ὅτι εθνη τα μη διωκοντα δικαιοσυνην, κατελαβε
δικαιοσυνην, δικαιοσυνην δε την εκ πιστεως Ἰησου· Ἰσραηλ δε διωκων νομον
δικαιοσυνης, εις νομον δικαιοσυνης ουκ εφθασεν. Ειπων δε, Εις κριμα εγω ηλθον εις
τον κοσμον τουτον, κακεινον σφοδροτερον περι την πιστιν ειργασατο, και
διανεστησε τους ακολουθουντας αυτωι· και γαρ ηκολουθουν αυτωι Φαρισαιοι. Το δε,
Εις κριμα, εις μειζονα κολασιν ελεγε· δεικνυς οτι οι καταδικασαντες αυτον, αυτοι
εισιν οι καταδεδικασμενοι· οι και ως αμαρτωλον κατακριναντες, αυτοι εισιν οι
κατακεκριμενοι. Ἐνταυθα δε δυο λεγει αναβλεψεις και δυο τυφλοτητας, την τε
αισθητην, την τε νοητην. Λεγουσιν αυτωι εκ των ακολουθουντων αυτωι· Μη και
ημεις τυφλοι εσμεν; Ὥσπερ αλλαχου ελεγον· Ουδενι δεδουλευκαμεν πωποτε· Ἐκ
πορνειας ου γεγεννημεθα· ουτω και νυν προς τα αισθητα κεχηνασι μονον, και
ταυτην επαισχυνονται την πηρωσιν. Ειτα δεικνυς οτι βελτιον τυφλους αυτους ειναι
η βλεποντας, φησιν· Ει τυφλοι ητε, ουκ αν ειχετε αμαρτιαν. Ἐπειδη αισχυνης το
πραγμα ενομιζον ειναι, την συμφοραν, περιετρεψεν αυτο εις την αυτων κεφαλην,
ειπων, οτι Τουτο ανεκτοτεραν υμιν εφερε την κολασιν, πανταχου περικοπτων τα
ανθρωπινα φρονηματα, και εις εννοιαν αγων μεγαλην και θαυμαστην. Νυν δε και
λεγετε, οτι Βλεπομεν. Ὥσπερ εκει φησιν, Ὃν υμεις ελεγετε, οτι Θεος υμων ην, ουτω
δη και ενταυθα· Νυν δε λεγετε οτι βλεπετε· ου γαρ βλεπετε. Ἐνταυθα οπερ ενομιζον
εγκωμιον ειναι μεγα, τουτο δεικνυσιν αυτοις κολασιν φερον. Και υπερ της προτερας
δε πηρωσεως παρεμυθησατο τον εκ γενετης τυφλον· ειτα περι της τυφλοτητος
αυτων διαλεγεται. Ἵνα γαρ μη λεγωσιν, Ου παρα την ημετεραν πηρωσιν ου
προσερχομεθα, αλλ' ως πλανον φευγοντες αποστρεφομεθα, υπερ τουτου παντα
ποιειται τον λογον. βʹ. Ουχ απλως δε ο ευαγγελιστης εμνημονευσεν, οτι ηκουσαν εκ
των Φαρισαιων ταυτα οι μετ' αυτου οντες, και ειπαν· Μη και ημεις τυφλοι εσμεν;
αλλ' ινα σε αναμνησηι, οτι ουτοι εκεινοι ησαν οι προτερον αποσταντες, ειτα
λιθασαντες. Ἦσαν γαρ τινες επιπολαιως ακολουθουντες, και ραιδιως εις τουναντιον
μεταβαλλομενοι. Ποθεν ουν κατασκευαζει, οτι ουκ εστι πλανος, αλλα ποιμην; Θεις
τα γνωρισματα εκατερου, και του ποιμενος, και του πλανου και λυμεωνος, και απ'
αυτων παρεχων αυτοις εξεταζειν την των πραγματων αληθειαν. Και προτερον τις ο
πλανος και ο κλεπτης δεικνυσιν, απο Γραφων αυτον ουτω καλων και λεγων· Ἀμην,
αμην λεγω υμιν, ο μη εισερχομενος δια της θυρας εις την αυλην των προβατων,
αλλα αναβαινων αλλαχοθεν, εκεινος κλεπτης εστι και ληιστης. Ὅρα τα δειγματα του
ληιστου· πρωτον, οτι ου παῤρησιαι εισερχεται· δευτερον, οτι ου κατα 59.324 τας
Γραφας· τουτο γαρ εστι το, Μη δια της θυρας. Ἐνταυθα δε και τους προ αυτου
αινιττεται, και τους μετ' αυτον εσομενους· τον τε Ἀντιχριστον και τους
ψευδοχριστους· τον τε Ἰουδαν και Θευδαν, και ει τινες ετεροι τοιουτοι γεγονασιν.
Εικοτως δε θυραν τας Γραφας εκαλεσεν. Αυται γαρ ημας προσαγουσι τωι Θεωι, και την
θεογνωσιαν ανοιγουσιν· αυται προβατα ποιουσιν, αυται φυλαττουσι, και τους
λυκους ουκ αφιασιν επεισελθειν. Καθαπερ γαρ τις θυρα ασφαλης, ουτως αποκλειει
τοις αιρετικοις την εισοδον, εν ασφαλειαι καθιστωσα ημας περι ων αν βουλωμεθα
παντων, και ουκ εωσα πλανασθαι. Καν μη παραλυσωμεν αυτην, ουκ εσομεθα
 
 

241

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευχειρωτοι τοις εχθροις. ∆ια ταυτης και τους ποιμενας και τους ου ποιμενας
εισομεθα απαντας. Τι δε εστιν, Εις την αυλην; Προς τα προβατα και την εκεινων
προνοιαν. Ὁ γαρ μη ταις Γραφαις χρωμενος, αλλα αναβαινων αλλαχοθεν· τουτεστιν,
ετεραν εαυτωι και μη νενομισμενην τεμνων οδον· ουτος κλεπτης εστιν. Ὁραις
καντευθεν τωι Πατρι συμφωνουντα, τωι τας Γραφας εις μεσον προφερειν; ∆ια τουτο
και τοις Ἰουδαιοις ελεγεν, Ἐρευνατε τας Γραφας· και Μωυσεα παρηγαγεν εις μεσον,
και μαρτυρα αυτον εκαλει, και τους προφητας παντας. Παντες γαρ, φησιν, οι
ακουσαντες των προφητων, ηξουσι προς με· και, Ει επιστευετε Μωυσει, επιστευετε
αν εμοι. Ἐνταυθα δε το αυτο μεταφορικως εθηκεν. Ειπων δε, Ἀναβαινων
αλλαχοθεν, και τους γραμματεας ηινιξατο, οτι εδιδασκον ενταλματα, διδασκαλιας
ανθρωπων, και τον νομον παρεβαινον, οπερ ουν και αυτος ονειδιζων ελεγεν· Ουδεις
εξ υμων ποιει τον νομον. Και καλως ειπεν, Ἀναβαινων, ουκ, Εισιων, οπερ εστι
κλεπτου θριγκον υπερπηδησαι βουλομενου, και επικινδυνως παντα πραττοντος.
Ειδες πως υπεγραψε τον ληιστην; Σκοπει και του ποιμενος το γνωρισμα. Τι ουν τουτο
εστιν; Ὁ εισερχομενος δια της θυρας, ουτος εστιν ο ποιμην των προβατων. Τουτωι ο
θυρωρος ανοιγει, και την φωνην αυτου ακουει τα προβατα, και τα ιδια καλει κατ'
ονομα, και οταν εξαγαγηι αυτα, πορευεται εμπροσθεν αυτων. Ἔθηκε και του
ποιμενος και του λυμεωνος τα δειγματα. Ἴδωμεν παλιν πως αυτοις εφηρμοσε τα
εξης· Τουτωι, φησιν, ο θυρωρος ανοιγει. Ἐπεμεινε τηι μεταφοραι, ωστε
εμφαντικωτερον ποιησαι τον λογον. Ει δε και κατα λεξιν εθελοις την παραβολην
εξεταζειν, ουδεν κωλυει θυρωρον ενταυθα νοειν τον Μωυσεα. Ἐκεινος γαρ ο τα
λογια του Θεου εμπιστευθεις· ου Και την φωνην αυτου ακουει τα προβατα, και τα
ιδια καλει κατ' ονομα. Ἐπειδη γαρ ανω και κατω ελεγον αυτον απατεωνα ειναι, και
τουτο εκ της απιστιας της εαυτων εβεβαιουν λεγοντες· Τις των αρχοντων
επιστευσεν εις αυτον; δεικνυσιν, οτι ουκ αυτον εκ της εκεινων απιστιας λυμεωνα και
πλανον δει καλειν· αλλ' αυτους εκ του μη προσεχειν αυτωι, και της των προβατων
ακολουθως εκβληθηναι ταξεως. Ει γαρ ποιμενος εστι το δια της νενομισμενης
εισιεναι θυρας, αυτος δε εισηλθε δια ταυτης· οι μεν ακολουθησαντες απαντες
δυναιντ' αν ειναι προβατα· οι δε αποῤραγεντες ου τον ποιμενα διεβαλον, αλλα της
των προβατων συγγενειας εξεβαλον εαυτους. Ει δε λεγει προιων την θυραν εαυτον
ειναι, παλιν ου χρη θορυβεισθαι. Και γαρ και ποιμενα εαυτον λεγει, και προβατον,
και διαφορως τας οικονομιας κηρυττει τας εαυτου. Ὅταν γαρ προσαγηι ημας τωι
Πατρι, θυραν εαυτον καλει· οταν δε επιμεληται, ποιμενα. Ἵνα γαρ μη τουτο εργον
ειναι νομισηις αυτου μονον το προσαγαγειν, λεγει και ποιμενα εαυτον. Και τα
προβατα της φωνης αυτου ακουει, και καλει τα ιδια προβατα, και εξαγει αυτα, και
αυτος εμπροσθεν αυτων πορευεται. Και μην τουναντιον οι ποιμενες ποιουσιν,
οπισθεν αυτων 59.325 ακολουθουντες. Ἀλλ' αυτος, δεικνυς οτι απαντας οδηγησει
προς την αληθειαν, απεναντιας εκεινοις ποιει· ωσπερ ουν και οτε τα προβατα
επεμπε, [ουκ εξω των λυκων, αλλ' εν μεσωι των λυκων επεμπε.] Πολυ γαρ
παραδοξοτερα αυτη η ποιμαντικη της παρ' ημιν. γʹ. ∆οκει δε μοι και περι του τυφλου
αινιττεσθαι. Και γαρ εκεινον εξηγαγε καλεσας εκ μεσου των Ἰουδαιων, και ηκουσε
αυτου της φωνης, και επεγνω. Ἀλλοτριωι δε ου μη ακολουθησουσιν, οτι ουκ οιδασι
των αλλοτριων την φωνην. Ἤτοι τους περι Θευδαν λεγει ενταυθα και Ἰουδαν (και
γαρ Ἅπαντες, οσοι επιστευσαν αυτοις, διεσκορπισθησαν, φησιν)· η τους μετα ταυτα
μελλοντας απαταιν ψευδοχριστους. Ἵνα γαρ μη λεγωσιν ενα εκεινων τουτον ειναι,
δια πολλων εαυτον απ' εκεινων διαιρει. Και πρωτον μεν τιθησι διαφοραν, την απο
των Γραφων διδασκαλιαν· αυτος μεν γαρ δια τουτων αυτους προσηγετο, εκεινοι δε
ουκ εντευθεν αυτους εφειλκοντο. ∆ευτεραν την των προβατων υπακοην· αυτωι μεν
γαρ ου ζωντι μονον, αλλα και τελευτησαντι παντες επιστευσαν· εκεινους δε ευθεως
 
 

242

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειασαν. Και τριτην δε μετα τουτων εστιν ειπειν ου μικραν. Ἐκεινοι μεν γαρ ως
τυραννοι, και επι αποστασιαι παντα εποιουν· αυτος δε ουτω ποῤρω εαυτον τοιαυτης
κατεστησεν υποψιας, ως και θελοντων αυτον ποιησαι βασιλεα φυγειν, και
επερωτωντων, ει εξεστι δουναι κηνσον Καισαρι, κελευσαι καταθειναι, και αυτον
επιδουναι το διδραχμα. Προς τουτοις αυτος μεν υπερ της σωτηριας των προβατων
ηλθεν, ινα ζωην εχωσι, και περισσον εχωσι, φησιν· εκεινοι δε και της παρουσης
αυτους ζωης απεστερησαν. Και οι μεν προυδωκαν τους εμπιστευθεντας, και εφυγον·
αυτος δε ουτως εστη γενναιως, ως και την ψυχην επιδουναι. Και οι μεν ακοντες και
αναγκαζομενοι και φευγοντες επαθον α επαθον· ουτος δε εκων και προαιρουμενος
υπεμεινεν απαντα. Ταυτην την παροιμιαν ειπεν αυτοις ο Ἰησους· εκεινοι δε ουκ
εγνωσαν τινα ην α ελαλει αυτοις. Και τινος ενεκεν ασαφως ειπεν αυτοις;
Προσεκτικωτερους αυτους ποιησαι βουλομενος. Ἐπει ουν τουτο κατεσκευασε, λυει
λοιπον την ασαφειαν, ουτω λεγων· Ἐγω ειμι η θυρα· δι' εμου εαν τις εισελθηι,
εισελευσεται, και εξελευσεται, και νομην ευρησει· οιον, εν ασφαλειαι εσται και αδειαι
(νομην δε την τροφην ενταυθα λεγει και βοσκην των προβατων, και εξουσιαν και
κυριοτητα), τουτεστιν, Ἔνδον μενει, και ουδεις αυτον εξωθησεται· οπερ ουν επι των
αποστολων γεγονεν, οι μετα αδειας εισηιεσαν και εξηιεσαν, ως πασης κυριοι
γεγενημενοι της οικουμενης, και ουδεις αυτους εκβαλειν ισχυσε. Παντες οσοι ηλθον,
κλεπται εισι και ληισται· αλλ' ουκ ηκουσαν αυτων τα προβατα. Ου περι των
προφητων φησιν ενταυθα, καθως οι αιρετικοι φασιν (εκεινων γαρ ηκουσαν, και δι'
εκεινων επιστευσαν, οσοι και επιστευσαν τωι Χριστωι), αλλα περι Θευδα και Ἰουδα
λεγει, και των αλλων στασιαστων. Ἄλλως δε και το, Ουκ ηκουσαν τα προβατα,
επαινων ειπεν· ουδαμου δε φαινεται επαινων τους παρακουσαντας των προφητων,
αλλα τουναντιον κακιζων και διαβαλλων σφοδρως. Ὅθεν δηλον, οτι το, Ουκ
ηκουσαν, νυν περι των στασιαστων εκεινων ειρηται. Ὁ κλεπτης ου μη ερχεται, ει μη
ινα κλεψηι και θυσηι και απολεσηι· οπερ τοτε γεγονε, παντων σφαγεντων και
απολομενων. Ἐγω δε ηλθον, ινα ζωην εχωσι, και περισσον εχωσι. Και τι ζωης
περισσοτερον, ειπε μοι; Βασιλεια ουρανων. Ἀλλ' ουπω λεγει τουτο, αλλα το της ζωης
ονομα περιστρεφει, οπερ ην αυτοις γνωριμον. Ἐγω ειμι ο ποιμην ο καλος. Ἐνταυθα
λοιπον περι του παθους διαλεγεται, δεικνυς οτι υπερ της του κοσμου σωτηριας τουτο
γινεται, και ουκ ακων 59.326 επι τουτο ερχεται. Ειτα λεγει το δειγμα του ποιμενος
παλιν και του μισθωτου. Ὁ μεν γαρ ποιμην την ψυχην εαυτου τιθησιν· ο μισθωτος δε
και ουκ ων ποιμην, ου ουκ εισι τα προβατα ιδια, θεωρει τον λυκον ερχομενον, και
αφιησι τα προβατα, και φευγει, και ερχεται ο λυκος, και αρπαζει αυτα. Ἐνταυθα
δεικνυσιν εαυτον ουτω κρατουντα ως τον Πατερα, ει γε ποιμην αυτος εστι, και ιδια
αυτου εστι τα προβατα. Ὁραις πως εν ταις παραβολαις υψηλοτερον φθεγγεται, ενθα
συνεσκιασται ο λογος, και ου διδωσι λαβην φανεραν τοις ακροωμενοις; Τι ουν ο
μισθωτος ουτος ποιει; Θεωρει τον λυκον ερχομενον, και αφιησι τα προβατα, και
ερχεται ο λυκος, και αρπαζει αυτα. Τουτο εκεινοι πεποιηκασιν· αυτος δε τουναντιον.
Και γαρ, ηνικα συνεληφθη, φησιν· Ἄφετε τουτους υπαγειν, ινα πληρωθηι ο λογος,
οτι ουδεις εξ αυτων απωλετο. Ἔστι δε ενταυθα και νοητον υποπτευσαι λυκον. Και
γαρ ουδε εκεινον ειασεν απελθοντα αρπασαι τα προβατα. Ου λυκος δε εστιν ουτος
μονον, αλλα και λεων. Ὁ γαρ εχθρος ημων διαβολος, φησιν, ως λεων περιερχεται
ωρυομενος. Ουτος και οφις και δρακων εστι· Πατειτε γαρ επανω οφεων και
σκορπιων. δʹ. ∆ιο, παρακαλω, μενωμεν υπο τωι ποιμενι νεμομενοι· μενουμεν δε, εαν
της φωνης αυτου ακουωμεν, εαν αυτωι πειθωμεθα, εαν μη αλλοτριωι επωμεθα. Και
ποια αυτου εστιν η φωνη; Μακαριοι οι πτωχοι τωι πνευματι· μακαριοι οι καθαροι τηι
καρδιαι· μακαριοι οι ελεημονες. Ἂν ταυτα πραττωμεν, υπο τωι ποιμενι μενουμεν, και
ο λυκος ενδον γενεσθαι ου δυνησεται· αλλα καν επελθηι, επι κακωι τωι εαυτου τουτο
 
 

243

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εργασεται. Ποιμενα γαρ εχομεν ουτω φιλουντα ημας, ως και την ψυχην υπερ ημων
επιδουναι. Ὅταν ουν και δυνατος ηι και φιληι, τι το κωλυον ημας σωθηναι; Ουδεν, ει
μη ημεις αυτοι αποσταιημεν. Πως δε αποστησομεθα; Ἄκουσον αυτου λεγοντος· Ου
δυνασθε δυσι κυριοις δουλευειν, Θεωι και μαμωναι. Ἂν τοινυν τουτωι δουλευωμεν,
ουχ υποστησομεθα την εκεινου τυραννιδα. Και γαρ τυραννιδος απασης πικροτερον η
των χρηματων επιθυμια. Ἡδονην μεν γαρ ουδεμιαν εχει· φροντιδας δε και φθονους,
και επιβουλας, και μισος, και συκοφαντιας, και αρετης μυρια κωλυματα, ραιθυμιαν,
ασελγειαν, πλεονεξιαν, μεθην· α και τους ελευθερους δουλους ποιει και
αργυρωνητων χειρους, και δουλους, ουκ ανθρωπων, αλλα και του χαλεπωτερου των
παθων και των νοσηματων της ψυχης. Ὁ τοιουτος πολλα των και Θεωι και
ανθρωποις μη αρεσκοντων τολμαι, δεδοικως μη τις αυτου την δεσποτειαν αφεληται
ταυτην. Ὢ πικρας δουλειας και διαβολικης δυναστειας! τουτο γαρ μαλιστα παντων
εστι το χαλεπωτατον, οτι εν τοσουτοις κατεχομενοι κακοις ηδομεθα, και την αλυσιν
ασπαζομεθα, και δεσμωτηριον οικουντες σκοτους πεπληρωμενον εις φως εξελθειν
ου βουλομεθα, αλλ' επισφιγγομεν εαυτοις τα κακα, και ενηδομεθα τωι νοσηματι.
Ὅθεν ουδε απαλλαγηναι δυναμεθα, αλλα των τα μεταλλα εργαζομενων
χαλεπωτερον διακειμεθα, τους μεν πονους και την ταλαιπωριαν υπομενοντες, των
δε καρπων ουκ απολαυοντες. Και το δη χειρον παντων, οτι καν απαλλαξαι βουληθηι
τις της πικρας ταυτης αιχμαλωσιας ημας, ουκ ανεχομεθα, αλλα και δυσχεραινομεν
και αγανακτουμεν, ουδεν αμεινον των μαινομενων διακειμενοι ταυτηι, αλλα και
πολλωι παντων εκεινων αθλιωτερον, και τοσουτον, οσον ουδε απαλλαγηναι της
μανιας εθελομεν. Μη γαρ δια τουτο παρηχθης εις τον κοσμον, ω ανθρωπε, τουτον;
μη γαρ δια τουτο γεγονας ανθρωπος, ινα τα μεταλλα ταυτα εργαζηι, και συλλεγηις
χρυσιον; Ου δια ταυτα επλασε 59.327 σε κατ' εικονα· αλλ' ινα αυτωι αρεσηις, ινα των
μελλοντων επιτυχηις, ινα μετ' αγγελων χορευσηις. Τι τοινυν εκβαλλεις σεαυτον της
τοιαυτης συγγενειας, και προς την εσχατην ατιμιαν και δυσγενειαν εξωθεις; Ὁ τας
αυτας σοι λυσας ωδινας, ωδινας δε λεγω τας πνευματικας, λιμωι διαφθειρεται· συ δε
υπο πλησμονης διαῤρηγνυσαι. Ὁ αδελφος γυμνος το σωμα περιαγει, συ δε και τοις
ιματιοις ιματια κατασκευαζεις, επιτειχιζων τοις σκωληξι την τοιαυτην περιβολην.
Και ποσωι βελτιον ην τα σωματα περιβαλλειν τα των πενητων! Ουτω γαρ και
αναλωτα εμενε, και φροντιδος απασης απηλλαττε, και την μελλουσαν σοι ζωην
εκομιζεν. Ει γαρ μη βουλει ταυτα γενεσθαι σητοβρωτα, δος τοις πτωχοις· εκεινοι γαρ
εισιν οι τα ιματια ταυτα ειδοτες τινασσειν καλως. Και γαρ του κιβωτιου το σωμα του
Χριστου τιμιωτερον τε και ασφαλεστερον. Ουδε γαρ μονον φυλασσει τα ιματια, ουδε
αναλωτα διατηρει μονον, αλλα και λαμπροτερα εργαζεται. Το κιβωτιον πολλακις
μετα των ιματιων ληφθεν εσχατηι σε περιεβαλε ζημιαι· ταυτην δε ουδε θανατος
λυμηνασθαι δυναται την φυλακην. Ουδε γαρ θυρων ενταυθα ημιν δει και μοχλων·
ουκ οικετων αγρυπνουντων, ουκ αλλης τινος τοιαυτης ασφαλειας. Και γαρ πασης
επιβουλης απηλλακται, και αποκειται φυλαττομενα· ωσπερ εικος, τα εν τοις
ουρανοις κειμενα. Πασηι γαρ κακιαι εκεινος ο τοπος αβατος. Ταυτα ουτε ημεις αει
λεγοντες διαλιμπανομεν, ουτε υμεις ακουοντες πειθεσθε. Το δε αιτιον, ψυχης εσμεν
ευτελους, και προς την γην κεχηνυιας, και χαμαι συρομενης. Μαλλον δε μη γενοιτο
παντων υμων καταγνωναι κακιαν, ως παντας ανιατα νοσειν. Ει γαρ και οι τωι
πλουτωι μεθυοντες, εμφραττουσι την ακοην προς τα λεγομενα, αλλ' οι πενιαι
συζωντες δυνησονται διαβλεψαι προς τα λεγομενα. Και τι ταυτα προς τους πενητας,
φησιν; ου γαρ χρυσος αυτοις εστιν, ουδε ιματια τοσαυτα, φησιν. Ἀλλα αρ 59.328 τος
εστιν αυτοις και υδωρ ψυχρον· αλλ' οβολοι δυο, και ποδες, ωστε επισκεψασθαι τους
αῤρωστουντας· αλλα γλωσσα και λογος, ωστε παρακαλεσαι τον βεβλημενον· αλλ'
οικια και στεγη, ωστε ομοδιαιτον ποιησαι τον ξενον. Ου γαρ δη ταλαντα χρυσου
 
 

244

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοσα και τοσα απαιτουμεν παρα των πενητων· αλλα ταυτα μεν παρα των
πλουτουντων. Ει δε τις πενης ειη, και επι τας των αλλων ερχεται θυρας, ουδε
οβολον λαβειν ο ∆εσποτης ημων επαισχυνεται· αλλα και μειζονα ερει των πολλα
βεβληκοτων ειληφεναι παρ' αυτου. Ποσοι των νυν εστηκοτων ηυξαντο κατ' εκεινον
γενεσθαι τον καιρον, καθ' ον μετα σαρκος ο Χριστος περιεπολει την γην, ωστε και
ομοδιαιτοι αυτωι γενεσθαι, και συσσιτοι; Ἰδου νυν εξεστι τουτο γενεσθαι, και καλειν
αυτον μαλλον επι αριστον και εστιαθηναι μετ' αυτου, και επι μειζονι κερδει. Των
μεν γαρ τοτε αυτωι συνεστιαθεντων πολλοι και απωλοντο, οιος και ο Ἰουδας ην, και
ετεροι δε τοιουτοι· των δε καλουντων αυτον εκαστος νυν εις την οικιαν την εαυτου,
και μεταδιδοντων αυτωι τραπεζης και στεγης, ευλογιας απολαυσεται μεγαλης. ∆ευτε
γαρ, φησιν, οι ευλογημενοι του Πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν
βασιλειαν απο καταβολης κοσμου. Ἐπεινασα γαρ, και εδωκατε μοι φαγειν· εδιψησα,
και εποτισατε με· ξενος ημην, και συνηγαγετε με· ησθενησα, και επεσκεψασθε με· εν
φυλακηι ημην, και ηλθετε προς με. Ἵν' ουν τουτων ακουσωμεν των ρηματων,
ενδυσωμεν τον γυμνον, συναγαγωμεν τον ξενον, θρεψωμεν τον πεινωντα,
ποτισωμεν τον διψωντα, επισκεψωμεθα τον αῤρωστουντα, ιδωμεν τον εν φυλακηι,
ινα παῤρησιας απολαυσωμεν, και αμαρτηματων συγχωρησιν λαβωμεν, και των
αγαθων μετασχωμεν εκεινων, των και λογον υπερβαινοντων και νουν· ων γενοιτο
παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι
η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.327 ΟΜΙΛΙΑ Ξʹ. Ἐγω ειμι ο ποιμην ο καλος, και γινωσκω τα εμα, και
γινωσκομαι υπο των εμων. Καθως γινω σκει με ο Πατηρ, καγω γινωσκω
τον Πατερα, και την ψυχην μου τιθημι υπερ των προβατων.
αʹ. Μεγα, αγαπητοι, μεγα Ἐκκλησιας προστασια, και πολλης δεομενον
φιλοσοφιας, και ανδρειας τοσαυτης, οσης ο Χριστος ειπεν, ωστε την ψυχην υπερ των
προβατων θειναι, ωστε μηδεποτε εγκαταλιπειν αυτα ερημα και γυμνα, ωστε προς
τον λυκον ιστασθαι γενναιως. Τουτωι γαρ ο ποιμην του μισθωτου διεστηκεν. Ὁ μεν
γαρ την ιδιαν σωτηριαν πανταχου σκοπει, των προβατων αμελων· ουτος δε
πανταχου την των προβατων επιζητει, την εαυτου παρατρεχων. Ειπων τοινυν του
ποιμενος τα δειγματα, δυο τιθησι τους λυμεωνας· ενα τον κλεπτην τον θυοντα και
αρπαζοντα· ετερον δε τον τουτων μεν ουδεν ποιουντα, γινομενων δε τουτων ουκ
επιστρεφομενον, ουδε κωλυοντα· δι' εκεινων μεν τους περι Θευδαν αινιττομενος,
δια τουτων δε τους Ἰουδαιων διδασκαλους εκπομπευων, ου κηδομενους ουδε
φροντιζοντας των εμπεπιστευμενων αυτοις προβατων. Ὅπερ ουν και ο Ἰεζεκιηλ
ανωθεν εγκαλων αυτοις ελεγεν· Ὢ οι ποιμενες Ἰσραηλ· μη βοσκουσιν εαυτους
59.328 οι ποιμενες; ουχι τα προβατα βοσκουσιν οι ποιμενες; Ἀλλ' εκεινοι τουναντιον
εποιουν, οπερ μεγιστον εστιν ειδος κακιας, και των αλλων αιτιον παντων. ∆ια τουτο
γαρ φησιν· ουτε το πεπλανημενον επεστρεφον, ουδε το απολωλος εζητουν, ουδε το
συντετριμμενον εδεσμουν, ουδε το αῤρωστουν εθεραπευον, επειδη εαυτους, και ου
τα προβατα, εβοσκον. Ὅπερ και ο Παυλος ετερωι ρηματι παλιν εδηλου λεγων· Οι γαρ
παντες τα εαυτων ζητουσιν, ου τα Χριστου Ἰησου· και παλιν, Μηδεις το εαυτου
ζητειτω, αλλα το του πλησιον εκαστος. Ἀλλ' αμφοτερων εαυτον διιστησιν ο Χριστος·
εκεινων μεν των επι λυμηι παραγενομενων, τωι ειπειν, ∆ια τουτο ηλθον, ινα ζωην
εχωσι, και περισσον εχωσι· τουτων δε των περιορωντων υπο των λυκων
αρπαζομενα τα προβατα, τωι μη καταλιπειν, αλλα και την ψυχην αυτου θειναι υπερ
αυτων, ωστε μη τα προβατα αποθανειν. Ἐπειδη γαρ αυτον εβουλευοντο ανελειν,
 
 

245

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτε της διδασκαλιας μετεθετο, ουτε τους πιστευοντας προυδωκεν, αλλ' εστη, και
ειλετο αποθανειν. ∆ια τουτο ανω και κατω ελεγεν· Ἐγω ειμι ο ποιμην ο καλος. Ειτα
επειδη αμαρτυρα εδοκει τα λεγομενα ειναι (το μεν γαρ, Την ψυχην μου τιθημι, ου
μετα πολυ την αποδειξιν ελαβε· το δε, Ἵνα ζωην εχωσι, και περισσον εχωσι, μετα
την εντευθεν εμελλεν αποδημιαν συμβησεσθαι, κατα τον αιωνα τον μελλοντα), τι
ποιει; Θατερον απο θατερου. 59.329 πιστουται, απο του δουναι την ψυχην, οτι και
την ζωην διδωσιν. Ὅπερ και ο Παυλος ελεγεν, οτι Ει εχθροι οντες κατηλλαγημεν τωι
Θεωι δια του θανατου του Υιου αυτου, πολλωι μαλλον καταλλαγεντες σωθησομεθα.
Και παλιν αλλαχου· Ὅς γε του ιδιου Υιου ουκ εφεισατο, αλλ' υπερ ημων παντων
παρεδωκεν αυτον, πως ουχι συν αυτωι τα παντα ημιν χαριειται; Ἀλλα τινος ενεκεν
ουκ εγκαλουσιν αυτωι νυν, α και προτερον, λεγοντες· Συ περι σεαυτου μαρτυρεις, η
μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης; Ὅτι πολλακις επεστομισεν αυτους, και πλειων η
παῤρησια προς αυτους απο των σημειων εγενετο. Ειτα, επειδη ειπεν ανωτερω, Και τα
προβατα της φωνης αυτου ακουει, και ακολουθει αυτωι, ινα μη τις ειπηι· Τι ουν προς
τους μη πιστευσαντας; ακουσον τι επηγαγε· Και γινωσκω τα εμα, και γινωσκομαι
υπο των εμων. Ὅπερ και ο Παυλος δηλων, ελεγεν· Ουκ απωσατο ο Θεος τον λαον
αυτου ον προεγνω· και ο Μωυσης, Ἔγνω Κυριος τους οντας αυτου· εκεινους λεγω,
φησιν, ους προεγνων. Ειτα, ινα μη της γνωσεως ισον το μετρον νομισηις, ακουσον
πως διορθουται αυτο τηι επαγωγηι· Γινωσκω τα εμα, φησι, και γινωσκομαι υπο των
εμων. Ἀλλ' ουκ ιση η γνωσις· αλλα που ιση; Ἐπι του Πατρος και εμου. Ἐκει γαρ,
Καθως γινωσκει με ο Πατηρ, καγω γινωσκω τον Πατερα. Ἐπει ει μη τουτο εβουλετο
κατασκευασαι, τινος ενεκεν αυτο επηγαγεν; Ἐπειδη γαρ πολλαχου εαυτον τιθησιν εν
ταξει των πολλων, ινα μη τις νομισηι οτι ως ανθρωπος ουτως εγινωσκεν, επηγαγε·
Καθως γινωσκει με ο Πατηρ, καγω γινωσκω τον Πατερα. Ουτως ακριβως αυτον
επισταμαι, ως αυτος εμε. ∆ια τουτο και ελεγεν· Ουδεις γινωσκει τον Υιον, ει μη ο
Πατηρ, και τον Πατερα, ει μη ο Υιος, κεχωρισμενην τινα γνωσιν λεγων, και
τοιαυτην, οιαν ουδεις ετερος δυναται σχειν. Ἐγω τιθημι την ψυχην μου. Συνεχως
τουτο λεγει, δηλων οτι ουκ εστι πλανος. Ἐπει και ο Ἀποστολος, οτε αυτον εβουλετο
δειξαι γνησιον οντα διδασκαλον, και προς τους ψευδαποστολους αντιπαρεξηγαγε
τον λογον, απο των κινδυνων και των θανατων εαυτον συνιστησι λεγων· Ἐν
πληγαις υπερβαλλοντως, εν θανατοις πολλακις. Το μεν γαρ λεγειν, οτι Φως ειμι, και,
Ζωη ειμι, εδοκει ειναι τυφου παρα τοις ανοητοις· το δε λεγειν, Ἀποθανειν βουλομαι,
ουδεμιαν βασκανιαν ειχεν, ουδε φθονον. ∆ια τουτο ουδε λεγουσιν αυτωι· Συ
μαρτυρεις περι σεαυτου· η μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης. Πολλην γαρ εδεικνυ το
ρημα κηδεμονιαν, ει γε υπερ των λιθαζοντων εβουλετο εαυτον εκδουναι. βʹ. ∆ια
τουτο και ευκαιρως τον περι των εθνων εισαγει λογον. Και γαρ και αλλα προβατα
εχω, φησιν, α ουκ εστιν εκ της αυλης ταυτης· κακεινα με δει αγαγειν. Ἰδου παλιν το,
∆ει, ρημα κειμενον, ουκ αναγκης εστιν, αλλα του παντως εσομενου δηλωτικον·
ωσανει ελεγε· Τι θαυμαζετε, ει ουτοι μοι μελλουσιν επεσθαι, και τα προβατα της
φωνης μου ακουειν; Ὅταν γαρ και αλλα ιδητε μοι ακολουθουντα, και της φωνης
μου ακουοντα, τοτε εκπλαγησεσθε μειζονως. Ει δε λεγει, α ουκ εστιν εκ της αυλης
ταυτης, μη θορυβηθηις. Ἡ γαρ διαφορα περι τον νομον μονον, καθαπερ και ο Παυλος
φησιν· Ουτε περιτομη τι ισχυει, ουτε ακροβυστια. Κακεινα με δει αγαγειν. ∆εικνυσιν
αμφοτερους εσκορπισμενους και μεμιγμενους και ποιμενας ουκ εχοντας, κακεινους
και τουτους, ουπω του καλου παραγενο 59.330 μενου ποιμενος. Ειτα και την
μελλουσαν αυτων προαναφωνει συναφειαν, οτι Ἔσονται μια ποιμνη. Ὅπερ και αυτο
παλιν ο Παυλος εδηλωσεν ειπων· Ἵνα τους δυο κτισηι εν εαυτωι εις ενα καινον
ανθρωπον. ∆ια τουτο με αγαπαι ο Πατηρ, οτι εγω την ψυχην μου τιθημι, ινα παλιν
λαβω αυτην. Και τι του ρηματος τουτου ταπεινοτερον γενοιτ' αν, ει γε δι' ημας ο
 
 

246

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆εσποτης αγαπασθαι μελλει ο ημετερος, επειδη υπερ ημων αποθνησκει; Τι ουν, ειπε
μοι; τον εμπροσθεν χρονον ουκ ηγαπατο, αλλα νυν της αγαπης ηρξατο ο Πατηρ, και
ημεις γεγοναμεν της αγαπης αυτωι αιτιοι; Ὁραις πως κεχρηται τηι συγκαταβασει; Τι
ουν ενταυθα κατασκευασαι βουλεται; Ἐπειδη αλλοτριον αυτον ελεγον του Πατρος
και πλανον, και επι λυμηι ηκειν αυτον και απωλειαι, λεγει· Και ει μηδεν αλλο, τουτο
γουν με επειθεν αγαπαιν υμας, το ουτω υμας αγαπασθαι παρα του Πατρος ως εμε· και
δια τουτο αγαπασθαι παρ' αυτου, επειδη υπερ υμων αποθνησκω. Και μετα τουτου δε
και εκεινο κατασκευασαι βουλεται, οτι τε ουκ ακων επι το πραγμα ερχεται (ει γαρ
ακων, πως αγαπης ην ποιητικον το γινομενον;), και οτι και τωι Πατρι μεθ' υπερβολης
τουτο δοκει. Ει δε ως ανθρωπος τουτο διαλεγεται, μη θαυμασηις· πολλακις γαρ την
υπερ τουτων ειρηκαμεν αιτιαν, και παλιν τα αυτα λεγειν περιττον και επαχθες. Ἐγω
τιθημι την ψυχην μου, ινα παλιν λαβω αυτην· και ουδεις αιρει αυτην απ' εμου. Ἐγω
τιθημι αυτην απ' εμαυτου. Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν εχω
λαβειν αυτην. Ἐπειδη γαρ πολλακις εβουλευοντο αυτον ανελειν, λεγει, οτι Μη
βουλομενου εμου, ανονητος υμιν εστιν ο πονος· και εκ του προτερου το δευτερον
κατασκευαζει, απο του θανατου την αναστασιν. Τουτο γαρ εστι το θαυμαστον και
παραδοξον. Και γαρ αμφοτερα καινως γεγονε, και υπερ την κοινην συνηθειαν.
Προσεχωμεν δε μετα ακριβειας τωι λεγομενωι· Ἐξουσιαν εχω θειναι, φησι, την ψυχην
μου. Και τις ουκ εχει εξουσιαν θειναι την ψυχην την εαυτου; Ἑκαστωι γαρ
βουλομενωι δυνατον εαυτον ανελειν. Ἀλλ' ουχ ουτω φησιν· αλλα πως; Ουτως
εξουσιαν εχω θειναι, ως μηδενα δυνηθηναι ακοντος εμου τουτο ποιησαι· οπερ επι
ανθρωπων ουκ ενι. Ἡμεις γαρ ουκ εχομεν εξουσιαν αλλως θειναι, αλλ' αναιρουντες
εαυτους. Ει δε εμπιπτοιμεν εις επιβουλευοντας τινας και κυριους ανελειν, ουκ ετι
εχομεν εξουσιαν του θειναι και μη, αλλα και ακοντων ημων εκεινοι αυτην
αναιρουσιν. Ἐπ' αυτου δε ουχ ουτως, αλλα και ετερων επιβουλευοντων κυριος ην
αυτος μη θειναι αυτην. Ειπων ουν, οτι Ουδεις αυτην αιρει απ' εμου, τοτε επηγαγεν·
Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου· τουτεστιν, Ἐγω μονος ειμι κυριος του θειναι
αυτην· οπερ εφ' υμων ουκ εστι. Και γαρ και αλλοι πολλοι κυριοι εισι του λαβειν
αυτην αφ' ημων. Ἀλλα τουτο παρα την αρχην ουκ ειπεν· ουδε γαρ εμελλεν ο λογος
αξιοπιστος ειναι· αλλ' οτε την απο των πραγματων ελαβε μαρτυριαν, και πολλακις
επιβουλευσαντες ουκ ισχυσαν αυτον κατασχειν (και γαρ εξηλθεν εκ των χειρων
αυτων μυριακις)· τοτε λοιπον φησιν, Ουδεις αυτην αιρει απ' εμου. Ει δε τουτο
αληθες, κακεινο επεται, το εκοντα επι τουτο ερχεσθαι. Τουτου δε οντος αληθους,
κακεινο συνεστηκε, το ηνικα αν βουληθηι λαβειν αυτην, δυνηθηναι παλιν. Ει γαρ το
αποθανειν μειζον η κατα ανθρωπον ην, μηδε περι εκεινου λοιπον αμφιβαλλε. Το
γαρ αυτον μονον ειναι κυριον του την ψυχην αφειναι, δεικνυσι και του λαβειν
αυτην κυριον οντα απο της αυτης 59.331 εξουσιας. Ὁραις πως απο του προτερου το
δευτερον κατεσκευασε, και απο του θανατου και την αναστασιν εδειξεν
αναμφισβητητον; Ταυτην την εντολην ελαβον παρα του Πατρος. Ποιαν δη ταυτην;
Το αποθανειν υπερ του κοσμου. Ἆρ' ουν ανεμεινεν ακουσαι προτερον, και τοτε
ειλετο, και εδεησεν αυτο μαθειν; Και τις αν τουτο νουν εχων ειποι; Ἀλλ' ωσπερ
ανωτερω ειπων, ∆ια τουτο με ο Πατηρ αγαπαι, την εκουσιον εδηλωσεν ορμην, και
την της εναντιοτητος ανειλεν υπονοιαν· ουτω και ενταυθα εντολην ειληφεναι παρα
του Πατρος ειπων, ουδεν αλλο εμφαινει, η οτι Ἐκεινωι δοκει τουτο, ο εγω ποιω· ιν'
οταν αυτον ανελωσι, μη νομισωσιν ως εγκαταλελειμμενον και προδιδομενον υπο
του Πατρος ανηιρηκεναι, μηδε ονειδισωσιν απερ ωνειδισαν· Ἄλλους εσωσεν, εαυτον
ου δυναται σωσαι· και, Ει Υιος ει του Θεου, καταβηθι απο του σταυρου. Και μην δια
τουτο ου καταβαινει, επειδη Υιος εστι του Θεου. γʹ. Ειτα ινα μη ακουων, οτι Ἐντολην
ελαβον παρα του Πατρος, αλλοτριον αυτου το κατορθωμα ειναι νομισηις, προλαβων
 
 

247

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγεν· Ὁ ποιμην ο καλος την ψυχην αυτου τιθησιν υπερ των προβατων· δια τουτων
δεικνυς αυτου οντα τα προβατα, και οτι αυτου το κατορθωμα ην παν το
γεγενημενον, και ου δεομενον αυτον εντολης. Ει γαρ εντολης εδειτο, πως ελεγεν·
Ἀπ' εμαυτου τιθημι; Ὁ γαρ αφ' εαυτου τιθεις ου δεεται εντολης. Και την αιτιαν δε
τιθησι, δι' ην τουτο ποιει. Ποια δε αυτη εστι; Το ποιμενα αυτον ειναι, και καλον
ποιμενα. Ὁ δε καλος ποιμην ου δειται ετερου του προς τουτο αυτον διαναστησοντος.
Ει δε επ' ανθρωπων τουτο, πολλωι μαλλον επι Θεου. ∆ια τουτο και ο Παυλος ελεγεν,
οτι Ἑαυτον εκενωσεν. Ουδεν ουν αλλο η εντολη ενταυθα βουλεται κειμενη, αλλ' η
την προς τον Πατερα ομονοιαν δειξαι. Ει δε ουτω ταπεινως ειρηται και ανθρωπινως,
της των ακουοντων εστιν ασθενειας η αιτια. Σχισμα ουν εγενετο εν τοις Ἰουδαιοις.
Και οι μεν ελεγον, οτι δαιμονιον εχει και μαινεται. Τι αυτου ακουετε; Οι δε, οτι Τα
ρηματα ταυτα ουκ εστι δαιμονιζομενου. Μη δαιμονιον δυναται οφθαλμους τυφλων
ανοιξαι; Ἐπειδη γαρ μειζονα η κατα ανθρωπον τα λεγομενα, και ου της κοινης
συνηθειας, δαιμονωντα αυτον ελεγον, τεταρτον ηδη τουτωι αυτον προσειποντες (και
γαρ εμπροσθεν ελεγον· ∆αιμονιον εχεις, τις σε ζητει αποκτειναι; και παλιν· Ου
καλως ελεγομεν, οτι Σαμαρειτης ει συ, και δαιμονιον εχεις; και ενταυθα· ∆αιμονιον
εχει και μαινεται· τι αυτου ακουετε;)· μαλλον δε ου τεταρτον, αλλα και πολλακις
αυτον ακηκοεναι. Το γαρ λεγειν, Ου καλως ελεγομεν οτι δαιμονιον εχεις; ου του
δευτερον και τριτον, αλλα του πολλακις ειρηκεναι τουτο, σημειον εστι. Οι δε ελεγον,
φησιν· Ταυτα τα ρηματα ουκ εστι δαιμονιζομενου. Μη δαιμονιον δυναται
οφθαλμους τυφλων ανοιξαι; Ἐπειδη γαρ απο ρηματων ουκ ηδυναντο επιστομιζειν,
την αποδειξιν λοιπον απο των εργων εποιουντο. Μαλιστα μεν γαρ ουδε τα ρηματα
δαιμονωντος εστιν· ει δε ου πειθεσθε απο των ρηματων, απο των εργων
δυσωπηθητε. Ει δε μη δαιμονωντος εστι, μειζονα δε η κατα ανθρωπον, ευδηλον οτι
θειας τινος ταυτα εστι δυναμεως. Ειδες συλλογισμον; Ὅτι γαρ μειζονα η κατα
ανθρωπον ην, δηλον εκ του λεγειν, οτι ∆αιμονιον εχει· οτι δε δαιμονιον ουκ ειχεν,
εδηλωσεν αφ' ων εποιησε. Τι ουν ο Χριστος; Ουδεν προς 59.332 ταυτα αποκρινεται.
Προτερον μεν γαρ απεκρινατο, Ἐγω δαιμονιον ουκ εχω· νυνι δε ου τουτο. Ἐπειδη
γαρ την δια των πραγματων παρεσχεν αποδειξιν, εσιγα λοιπον. Ουδε γαρ
αποκρισεως ησαν αξιοι οι δαιμονωντα αυτον καλουντες υπερ τουτων, υπερ ων
θαυμαζειν, και Θεον ηγεισθαι αυτον εχρην. Τι δε και εδει των παρ' αυτου λοιπον
ελεγχων, αυτων κατ' αλληλων ισταμενων και διελεγχοντων αλληλους; ∆ια τουτο
εσιγα και πραως παντα εφερεν. Ου δια τουτο δε μονον, αλλα και ημας παιδευων
επιεικειαν και μακροθυμιαν πασαν. δʹ. Τουτον τοινυν ζηλωσωμεν. Ουδε γαρ εσιγησε
μονον, αλλα και παλιν επεστη, και ερωτηθεις αποκρινεται, και τα της προνοιας
αυτου επιδεικνυται· και δαιμονων κληθεις και μαινομενος, παρα ανθρωπων μυρια
ευηργετημενων, και ουχ απαξ ουδε δις, αλλα και πολλακις, ου μονον ουκ ημυνατο,
αλλα και ευεργετων αυτους ου διελιπε. Και τι λεγω ευεργετων; Ὑπερ αυτων και την
ψυχην αυτου εθηκε, και σταυρουμενος υπερ αυτων τωι Πατρι διαλεγεται. Ταυτ' ουν
και ημεις μιμησωμεθα. Τουτο γαρ εστι Χριστου ειναι μαθητην, το πραον ειναι και
επιεικη. Ποθεν δε γενοιτ' αν ημιν αυτη η πραοτης; Ἂν τας αμαρτιας ημων
λογιζωμεθα συνεχως, αν πενθωμεν, αν δακρυωμεν. Ουδε γαρ ανεχεται ψυχη
τοσαυτηι συνοικουσα οδυνηι παροξυνεσθαι και οργιζεσθαι. Ἔνθα γαρ αν ηι πενθος,
οργην ειναι αμηχανον· ενθα λυπη, πασα εκποδων οργη· ενθα συντριβη διανοιας,
ουδεις παροξυσμος. Ὑπο γαρ πενθους μαστιζομενη η διανοια ουδε σχολην εχει
διεγερθηναι· αλλα στεναζει πικρον, και κλαυσεται πικροτερον. Και οιδα μεν, οτι
πολλοι γελωσι ταυτα ακουοντες· αλλ' εγω τους γελωντας θρηνων ου παυσομαι.
Πενθους γαρ ο παρων καιρος και θρηνων και οδυρμων. Πολλα γαρ και εν ρημασι και
εν πραγμασιν αμαρτανομεν. Τους δε τοιαυτα πλημμελουντας γεεννα εκδεχεται, και
 
 

248

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποταμος ζεων τωι ροθιωι του πυρος, και βασιλειας εκπτωσις, το παντων
χαλεπωτατον. Τουτων ουν ηπειλημενων, ειπε μοι, γελαις συ και τρυφαις; και του
∆εσποτου σου παροξυνομενου και απειλουντος, εστηκας αναπεπτωκως; και ου
δεδοικας μη τουτωι σαυτωι λαμπραν αναψηις την καμινον; Ουκ ακουεις τι καθ'
εκαστην ημεραν βοαι; Πεινωντα με ειδετε, και ουκ εθρεψατε· διψωντα, και ουκ
εποτισατε. Πορευεσθε εις το πυρ το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις
αυτου· και ταυτα απειλει καθ' εκαστην ημεραν. Ἀλλ' εθρεψα, φησιν, αυτον. Ποτε και
ποσας ημερας; δεκα και εικοσι; Ἀλλ' ου τοσουτον βουλεται χρονον μονον, αλλ' οσον
επι της γης διατριβεις. Ἐπει και αι παρθενοι ειχον ελαιον, αλλ' ουκ αρκουν προς
σωτηριαν αυταις. Και γαρ και αυται ανηψαν τας λαμπαδας, αλλ' απεκλεισθησαν του
νυμφωνος· και μαλα εικοτως. Ἔφθησαν γαρ σβεσθεισαι προ της του νυμφιου
παρουσιας. ∆ια τουτο πολλου ημιν δει του ελαιου, και δαψιλους της φιλανθρωπιας.
Ἄκουσον γουν τι φησιν ο προφητης· Ἐλεησον με, ο Θεος, κατα το μεγα ελεος σου.
Ουκουν και ημας τους πλησιον ουτως ελεειν δει, κατα το μεγα ελεος το παρ' ημιν.
Οιοι γαρ αν γενωμεθα περι τους ομοδουλους, τοιουτου τευξομεθα του ∆εσποτου.
Ποιον δε ελεος μεγα; Ὅταν μη εκ του περισσευματος δωμεν, αλλ' εκ του
υστερηματος. Ει δε μηδε εκ του περισσευματος, τις ημιν εσται ελπις; ποθεν των
κακων εκεινων απαλλαγη; που δυνησομεθα φυγειν και σωτηριαν ευρειν; Ει γαρ αι
παρθενοι μετα τοσουτους και τηλικουτους ιδρωτας ουδεμιαν ουδαμοθεν εσχον
παραμυθιαν· τις 59.333 ημων προστησεται, οταν ακουσωμεν εκεινα τα φοβερα
ρηματα αυτου του δικαζοντος, λεγοντος και ονειδιζοντος ημας, οτι Πεινωντα με ουκ
εθρεψατε; Ἐφ' οσον γαρ ουκ εποιησατε ενι, φησι, των ελαχιστων τουτων, ουδε εμοι
εποιησατε· ου περι των μαθητων λεγων ταυτα μονον, ουδε περι των ανηιρημενων
τον των μοναχων βιον, αλλα περι παντος ανθρωπου πιστου. Ὁ γαρ τοιουτος, καν
δουλος ηι, καν των εν αγοραι προσαιτουντων, πιστευηι δε εις τον Θεον, δικαιον πασης
αυτον απολαυειν ευνοιας. Καν περιιδωμεν τον τοιουτον γυμνον η πεινωντα, ταυτα
ακουσομεθα τα ρηματα· και μαλα εικοτως. Τι γαρ βαρυ, η τι επαχθες ᾔτησε παρ'
ημων; τι δε ου των σφοδρα ευκολωτατων και ραιστων; Ουδε γαρ ειπεν· Ἀσθενων
ημην, και ουκ ανεστησατε με· αλλ', Ουκ επεσκεψασθε με. Ουκ ειπεν· Ἐν φυλακηι
ημην, και ουκ εξεβαλετε με· αλλ', Ουκ ηλθετε προς με. Ὅσωι τοινυν κουφα τα
επιταγματα, τοσουτωι μειζων η κολασις τοις παρακουουσι. Τι γαρ κουφοτερον, ειπε
μοι, του βαδισαι και εις δεσμωτηριον εισελθειν; τι δε ηδιον; Ὅταν γαρ ιδηις τους μεν
δεδεμενους, τους δε αυχμωντας, τους δε κομωντας, και ρακια περικειμενους, τους δε
υπο λιμου φθειρομενους, και ως κυνας τοις ποσι προστρεχοντας· ετερους τας
πλευρας διωρυγμενους, αλλους εκ της αγορας νυν επανιοντας δεδεμενους, και μεθ'
ημεραν μεν επαιτουντας, και ουδε την αναγκαιαν συλλεγοντας τροφην, εν εσπεραι
δε παρα των εφεστωτων την πονηραν εκεινην και ωμην απαιτουμενους
λειτουργιαν· καν λιθος τις ηις, παντως εσηι φιλανθρωποτερος· καν τον υγρον και
διαλελυμενον ζων βιον, παντως εσηι φιλοσοφωτερος, τα ανθρωπινα πραγματα επι
ταις αλλοτριαις επισκοπων συμφοραις. Και γαρ της φοβερας εκεινης ημερας εννοιαν
ληψηι παντως, και των ποικιλων κολασεων. Ταυτα δε στρεφων και λογιζομενος, και
θυμον, και ηδονην, και τον των βιωτικων πραγματων ερωτα εκβαλεις παντως, και
παντος λιμενος γαληνοτατου γαληνοτεραν εργασηι την ψυχην· και περι του
δικαστηριου φιλοσοφησεις εκεινου, εννοων οτι ει παρα ανθρωποις τοσαυτη
προνοια, και ταξις, και φοβος, και απειλαι, πολλωι μαλλον παρα Θεωι. Ου γαρ εστιν
εξουσια, ει μη παρα Θεου. Ὁ τοινυν τοις αρχουσι ταυτα δους διατασσειν, πολλωι
μαλλον αυτος αυτα εργασεται. εʹ. Και γαρ ει μη ουτος ην ο φοβος, παντα αν
απολωλει· οπου γε τοσουτων κολασεων επικειμενων, πολλοι οι προς την κακιαν
αυτομολουντες εισι. Ταυτα [και] φιλοσοφων, και προς την ελεημοσυνην εσηι
 
 

249

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προθυμοτερος, και πολλην καρπωσηι την ηδονην, και πολλωι μειζονα των απο
θεατρου καταβαινοντων. Οι μεν γαρ εκειθεν ανασταντες, φλεγονται υπο της
επιθυμιας καιομενοι. Ὅταν γαρ ιδωσι τας ανεπτερωμενας εκεινας επι της σκηνης
γυναικας, και μυρια λαβωσιν εκειθεν τραυματα, θαλασσης κυμαινουσης ουδεν
αμεινον διακεισονται, του τυπου των οψεων, των σχηματων, των ρηματων, της
βαδισεως, των αλλων παντων προ των οφθαλμων ισταμενων, και την ψυχην αυτοις
πολιορκουντων. Οι δε εντευθεν εξελθοντες, ουδεν υποστησονται τοιουτον, αλλα
πολλην καρπωσονται την γαληνην και την αταραξιαν. Ἡ γαρ κατανυξις η εκ της
οψεως των δεδεμενων εγγενομενη, απαν εκεινο σβεννυσι το πυρ. Καν απαντησηι
γυνη πορνευομενη και ακολαστος εξελθοντι των δεσμωτων, ουδεν αυτον εργασεται
χαλεπον. Ὡς γαρ απλαστος λοιπον γενομενος, ουτως ουχ αλωσεται τοις δικτυοις της
οψεως εκεινης, αντι της οψεως της ακολαστου, του φοβου της κρισεως προ
οφθαλμων αυτωι τοτε κειμενου. ∆ια τουτο και ο παν ειδος τρυφης επελθων ελεγεν·
Ἀγα 59.334 θον πορευθηναι εις οικον πενθους, η πορευθηναι εις οικον γελωτος. Και
ενταυθα μεν τοσαυτην επιδειξει την φιλοσοφιαν, εκει δε ακουσηι τα μυριων
μακαρισμων αξια ρηματα. Μη τοινυν αμελωμεν της τοιαυτης πραξεως και
πραγματειας. Καν γαρ μη δυνηθωμεν τροφην εισενεγκειν, μηδε αργυριον βοηθησαι
δοντες, αλλα παρακαλεσαι λογωι, και την κειμενην αναστησαι ψυχην δυνησομεθα,
και ετερα επικουρησαι πολλα, και τοις εμβαλουσι διαλεγομενοι, και τους εφεστωτας
ημερωτερους ποιουντες, και η μικρον η μεγα παντως εργασομεθα κερδος. Ει δε
λεγεις οτι ουκ ευδαιμονες εισιν εκει, ουδε ευχρηστοι, ουδε επιεικεις ανδρες, αλλ'
ανδροφονοι και τυμβωρυχοι, και βαλαντιοτομοι, και μοιχοι, και ακολαστοι, και
πολλων γεμοντες κακων, παλιν αναγκαιαν μοι και εντευθεν δεικνυεις της εκει
διατριβης την προφασιν. Ου γαρ δη τους μεν αγαθους ελεειν, τους δε πονηρους
κολαζειν εκελευσθημεν· αλλα περι παντας ενδεικνυσθαι την φιλανθρωπιαν ταυτην.
Γινεσθε γαρ, φησιν, ομοιοι του Πατρος υμων του εν τοις ουρανοις, οτι ανατελλει τον
ηλιον αυτου επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. Μη
τοινυν κατηγορει των αλλοτριων πικρως, μηδε εσο σφοδρος δικαστης, αλλ' ημερος
και φιλανθρωπος. Και γαρ και ημεις, ει και μη μοιχοι, μηδε τυμβωρυχοι, μηδε
βαλαντιοτομοι γεγοναμεν, αλλ' εχομεν ετερα πλημμεληματα μυριας αξια κολασεως.
Και γαρ και τον αδελφον μωρον εκαλεσαμεν πολλακις, οπερ την γεενναν ημιν
προξενει· και γυναικας ακολαστοις ειδομεν οφθαλμοις, οπερ μοιχειαν απηρτισμενην
συνιστησι· και το παντων χαλεπωτερον, των μυστηριων ου μετεχομεν αξιως, οπερ
ενοχους ημας ποιει του σωματος και του αιματος του Χριστου. Μη τοινυν πικροι
γενωμεθα των αλλων εξετασται, αλλα τα ημων αυτων εννοωμεν, και ουτω
παυσομεθα της απανθρωπιας ταυτης και της ωμοτητος. Χωρις δε τουτων κακεινο
εστιν ειπειν, οτι και επιεικεις ανδρας πολλους ευρησομεν αυτοθι, και της πολεως
πολλακις ανταξιους πασης. Ἐπει και το δεσμωτηριον εκεινο, ενθα ο Ἰωσηφ ην,
πολλους ειχε πονηρους· αλλ' ομως παντων επεμελειτο ο δικαιος εκεινος, και ην και
αυτος μετα των αλλων, κρυπτομενος οστις ην. Και γαρ της Αιγυπτου πασης ανταξιος
ην, και το δεσμωτηριον ομως ᾤκει, και ουδεις ᾔδει των ενδον οντων. Και νυν τοινυν
πολλους ειναι εικος χρηστους και επιεικεις, ει και μη πασιν ειεν καταδηλοι· και η
περι τους τοιουτους επιμελεια, της περι παντας σπουδης διδωσι σοι την αμοιβην. Ἂν
δε και μηδεις ηι τοιουτος, και ενταυθα πολλη η αντιδοσις. Ἐπει και ο ∆εσποτης ο σος
ουχι δικαιοις διελεγετο μονον, τους δε ακαθαρτους εφευγεν· αλλα και την
Χαναναιαν μετα πολλης εδεξατο της ευνοιας, και την Σαμαρειτιν την εναγη και
ακαθαρτον, και ετεραν δε πορνην παλιν, υπερ ης και ωνειδιζον οι Ἰουδαιοι, και
εδεξατο και εθεραπευσε, και τους ποδας βρεχομενους υπο των δακρυων της εναγους
ηνειχετο, παιδευων ημας συγκατιεναι τοις εν αμαρτιαις ουσι. Τουτο γαρ μαλιστα
 
 

250

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλανθρωπια. Τι φηις; ληισται και τυμβωρυχοι το δεσμωτηριον οικουσι; Την δε πολιν,
ειπε μοι, δικαιοι παντες εισιν οι κατοικουντες; αλλ' ουχι πολλοι και τουτων χειρους
μετα πλειονος ληιστευοντες αναισχυντιας; Οι μεν γαρ ει και μηδεν ετερον, την γουν
ερημιαν και το σκοτος προβαλλονται, και το λανθανοντες ταυτα ποιειν· οι δε το
προσωπειον ριψαντες, γυμνηι τηι κεφαληι τα κακα μετερχονται, βιαιοι και αρπαγες
οντες και πλεονεκται. Και γαρ δυσκολον ευρειν ανθρωπον αδικιας καθαρον. ʹ. Ει δε
μη χρυσιον αρπαζομεν, μηδε πλεθρα γης 59.335 τοσα και τοσα· αλλ' ομως απατηι τινι
και κλοπηι το αυτο επ' ελαττοσι, και οις δυναμεθα κατεργαζομεθα. Ὅταν γαρ εν τοις
συμβολαιοις, και ηνικα δ' αν αγορασαι δεηι τι η και αποδοσθαι, φιλονεικωμεν και
βιαζωμεθα ελαττον της αξιας καταβαλειν, και παντα υπερ τουτου ποιωμεν, ου
ληιστεια το πραγμα εστιν; ου κλοπη και πλεονεξια; Μη γαρ μοι ειπηις, οτι ουκ οικιαν,
ουκ ανδραποδα παρεσπασω. Ἡ γαρ αδικια ου τωι μετρωι των αφαιρουμενων, αλλα τηι
προαιρεσει των κλεπτοντων κρινεται. Το γαρ αδικον και το δικαιον εν μεγαλοις και
εν μικροις την αυτην εχει δυναμιν· και βαλαντιοτομους ομοιως εγω καλω, καν
βαλαντιον τις διατεμων χρυσιον λαβηι, καν ωνουμενος παρα τινος των αγοραιων
της αξιας παρασπασηι τι τιμης· και τοιχωρυχος δε ουχ ο τοιχον διελων μονον και
υφελομενος τι των ενδον, αλλα και ο δικην διαφθειρας και αφελομενος τι του
πλησιον. Μη τοινυν τα ημετερα παρατρεχοντες, των αλλοτριων γενωμεθα δικασται·
μηδε οπου φιλανθρωπιας καιρος, εξεταζωμεν πονηριαν· αλλ' εννοησαντες πως και
ημεις διεκειμεθα παλαι, γενωμεθα ποτε ημεροι και φιλανθρωποι. Πως ουν
διεκειμεθα; Ἄκουσον Παυλου λεγοντος, Ἦμεν γαρ ποτε και ημεις απειθεις, ανοητοι,
πλανωμενοι, δουλευοντες επιθυμιαις και ηδοναις ποικιλαις, στυγητοι, μισουντες
αλληλους· και παλιν, Ἦμεν γαρ φυσει τεκνα οργης. Ἀλλ' ο Θεος ωσπερ εν
δεσμωτηριωι κατεχομενους ιδων, και αλυσεσι χαλεπαις δεδεμενους, πολυ των απο
σιδηρου χαλεπωτεραις, ουκ επηισχυνθη, αλλ' ηλθε και επεστη τωι δεσμωτηριωι, και
τους μυριων αξιους κολασεων εξηγαγε τε εκειθεν, και εις βασιλειαν ηγαγε, και του
ουρανου λαμπροτερους εποιησεν, ινα και ημεις τα αυτα ποιωμεν κατα δυναμιν την
ημετεραν. Και γαρ οταν λεγηι τοις μαθηταις· Ει ουν εγω ενιψα τους ποδας ο Κυριος
και ο ∆ιδασκαλος, και υμεις οφειλετε αλληλων νιπτειν τους ποδας· υποδειγμα γαρ
εδωκα υμιν, ινα καθως εγω εποιησα, και υμεις ποιητε· ουκ επι τωι νιπτειν τους ποδας
τουτον γραφει τον νομον μονον, αλλα και εν τοις αλλοις απασιν, οις περι ημας
επεδειξατο. Ἀνδροφονος εστιν ο το δεσμωτηριον οικων; Ἀλλ' ημεις το καλον
ποιουντες μη εκκακωμεν. Τυμβωρυχος εστι και μοιχος; Ἀλλα μη την κακιαν, αλλα
την συμφοραν ελεωμεν. Πολλακις δε, οπερ εφην, ευρεθησεται εκει και εις μυριων
ανταξιος ανδρων. Καν συνεχως απιηις προς τους δεδεμενους, ουκ αποτευξηι της
τοιαυτης θηρας. Ὥσπερ γαρ ο Ἀβρααμ και τους τυχοντας ξενοδοχων, 59.336 επετυχε
ποτε και αγγελων· ουτω και ημεις επιτευξομεθα και μεγαλων ανδρων, αν εργον το
πραγμα ποιησωμεθα. Ει δε χρη και θαυμαστον τι ειπειν, ουχ ουτως επαινων αξιος ο
μεγαν υποδεχομενος, ως ο τον οικτρον και ταλαιπωρον. Ἐκεινος μεν γαρ ου μικραν
αφορμην εχει τον εαυτου βιον προς το παθειν ευ· ο δε απεῤριμμενος και υπο παντων
προδεδομενος, ενα λιμενα μονον εχει, τον ελεον του ποιουντος αυτον ευ· ωστε
φιλανθρωπια καθαρα τουτο μαλιστα εστι. Και ο μεν τον θαυμαστον και περιφανη
θεραπευων, πολλακις και προς ανθρωπων επιδειξιν τουτο εποιησεν· ο δε τον
απεῤριμμενον και απεγνωσμενον, δια μονην την εντολην του Θεου τουτο εργαζεται.
∆ιο καν δοχην ποιωμεν, χωλους και αναπηρους υποδεχεσθαι κελευομεθα· καν
ελεημοσυνην εργαζωμεθα, ελαχιστους και ευτελεις ελεειν επεταγημεν. Ἐφ' οσον
γαρ εποιησατε, φησιν, ενι τουτων των ελαχιστων, εμοι εποιησατε. Ειδοτες τοινυν
τον εκει κειμενον θησαυρον, εισιωμεν συνεχως και πραγματευωμεθα, και τας περι
τα θεατρα σπουδας εκει τρεψωμεν. Καν μηδεν εχηις εισενεγκειν, εισαγαγε την απο
 
 

251

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των λογων παρακλησιν. Ου γαρ δη μονον τον τρεφοντα, αλλα και τον εισιοντα ο
Θεος αμειβεται. Ὅταν γαρ εισελθων τρεμουσαν και δεδοικυιαν την ψυχην
διαναστησηις, παρακαλων, βοηθων, υπισχνουμενος αμυνειν, φιλοσοφειν
παρασκευαζων, ου μικρον και εντευθεν ληψηι τον μισθον. Ἔξω μεν γαρ σου τοιαυτα
διαλεγομενου, πολλοι και γελασονται υπο της πολλης τρυφης διακεχυμενοι· οι δε εν
συμφοραις οντες, κατεσταλμενης αυτοις της διανοιας, μετα πολλης της επιεικειας
και προσεξουσι τοις λεγομενοις, και επαινεσονται, και εσονται βελτιους. Ἐπει και
Παυλου δημηγορουντος, Ἰουδαιοι μεν πολλακις κατεγελων· οι δε δεσμωται μετα
πολλης επηκροωντο της ησυχιας. Ουδεν γαρ ουτως εις φιλοσοφιαν επιτηδειαν
κατασκευαζει την ψυχην ως συμφορα, και πειρασμος, και θλιψις επικειμενη. Ταυτ'
ουν εννοησαντες απαντα, οσα μεν τους ενδον αγαθα, οσα δε ημας αυτους
εργασομεθα, συνεχως αυτοις αναμιγνυμενοι, και τας εν αγοραι διατριβας, και τας
ακαιρους ασχολιας εκει καταναλωσωμεν, ινα κακεινους κερδανωμεν, και ημας
αυτους ευφρανωμεν, και τον Θεον δοξασθηναι παρασκευασαντες, των αιωνιων
επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι'
ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα συν τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

59.335 ΟΜΙΛΙΑ ΞΑʹ. Ἐγενετο δε τα εγκαινια εν Ἱεροσολυμοις, και χειμων
ην. Και περιεπατει ο Ἰησους εν τωι ιερωι, εν τηι στοαι Σολομωντος.
Ἐκυκλωσαν ουν αυ τον οι Ἰουδαιοι, και ελεγον αυτωι· «Ἕως ποτε την
ψυχην ημων αιρεις;»
αʹ. Πασα μεν αρετη καλον, μαλιστα δε επιεικεια και πραοτης. Τουτο
ανθρωπους δεικνυσιν ημας, τουτο των θηριων διιστησι, τουτο τοις αγγελοις
αμιλλασθαι παρασκευαζει. ∆ια τουτο και ο Χριστος συνεχως περι ταυτης πολλους
λογους αναλισκει της αρετης, πραους ειναι και επιεικεις κελευων. Ου λογους δε
αναλισκει μονον, αλλα και δια πραγματων τουτο παιδευει· νυν μεν ραπιζομενος και
φερων, νυν δε λοιδορουμενος και επιβουλευομενος, και παλιν επι τοις
επιβουλευουσι εφισταμενος. Οι γαρ και δαιμονωντα καλεσαντες, και Σαμαρειτην,
και πολλακις θελησαντες ανελειν, και λιθασαντες, ουτοι κυκλωσαντες αυτον
ηρωτων, 59.336 Ει συ ει ο Χριστος; Και ουδε ουτως αυτους διεκρουετο μετα τοσαυτας
και τοιαυτας επιβουλας, αλλα μετα πολλης απεκρινατο της επιεικειας· μαλλον δε
ανωθεν αναγκαιον εξετασαι τον λογον απαντα. Ἐγενετο γαρ, φησι, τα εγκαινια εν
Ἱεροσολυμοις, και χειμων ην. Μεγαλη τις ην αυτη η εορτη και δημοτελης. Την γαρ
ημεραν καθ' ην ο ναος ωικοδομηθη, επανελθοντων αυτων απο της μακρας
αιχμαλωσιας, της εν τηι Περσιδι, ταυτην ηγον μετα πολλης της σπουδης. Ἐν ταυτηι
παρην και ο Χριστος τηι εορτηι. Λοιπον γαρ τηι Ἰουδαιαι συνεχως επεχωριαζεν, επειδη
το παθος ην επι θυραις. Ἐκυκλωσαν ουν αυτον οι Ἰουδαιοι και ελεγον· Ἕως ποτε
την ψυχην ημων αιρεις; Ει συ ει ο Χριστος, ειπε ημιν παῤρησιαι. Και ουκ ειπε, Τι
ζητειτε προς με; δαιμονωντα εκαλεσατε πολλακις και μαινομενον, και Σαμαρειτην,
και αντιθεον ειναι ενομισατε και πλανον· και πρωην 59.337 ελεγετε, Συ μαρτυρεις
περι σεαυτου· η μαρτυρια σου ουκ εστιν αληθης· πως ουν εξεταζετε και παρ' εμου
βουλεσθε μαθειν, ου την μαρτυριαν εκβαλλετε; Ἀλλ' ουδεν τουτων ειπε, καιτοι γε
ειδως την γνωμην μεθ' ης εξηταζον πονηραν ουσαν. Το μεν γαρ κυκλωσαι αυτον και
ειπειν, Ἕως ποτε την ψυχην ημων αιρεις; εδοκει ποθου τινος ειναι και φιλομαθειας·
η δε διανοια, μεθ' ης ηρωτων, διεφθαρμενη τις ην και υπουλος. Ἐπει γαρ τα μεν εργα
ουκ ανεδεξαντο συκοφαντιαν τε και επηρειαν, τοις δε λογοις επισκηπτειν ειχον,
 
 

252

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερως εξεταζοντες η ως ειρηται, αει πευσεις προσηγον, επιστομιζειν αυτον απο των
λογων βουλομενοι, και τοις εργοις ουδεν εγκαλειν δυναμενοι, λαβην τινα απο των
ρηματων επεθυμουν ευρειν. ∆ια τουτο ελεγον, Ειπε ημιν· καιτοι πολλακις ειπε. Και
γαρ τηι Σαμαρειτιδι ελεγεν· Ἐγω ειμι ο λαλων σοι· και τωι τυφλωι, Και εωρακας
αυτον, και ο λαλων μετα σου, εκεινος εστιν. Κακεινοις δε ειπεν, ει και μη ουτως,
αλλα δι' ετερων ρηματων. Καιτοι γε ει νουν ειχον, και ορθως εξεταζειν ηβουλοντο,
δια λογων αυτον ομολογησαι λοιπον εκεινων ην· δια γαρ των εργων αυτος
επεδειξατο τουτο πολλακις. Νυνι δε σκοπει το διεστραμμενον αυτων και
φιλονεικον. Ὅταν μεν γαρ δημηγορηι και δια λογων παιδευηι, λεγουσι Τι σημειον
δεικνυεις; Ὅταν δε δια των εργων παρεχηται τας αποδειξεις, λεγουσιν αυτωι, Ει συ ει
ο Χριστος, ειπε ημιν παῤρησιαι, των εργων βοωντων, ρηματα ζητουντες· και των
ρηματων διδασκοντων, επι τα εργα καταφευγουσι, προς το εναντιον αει ισταμενοι.
Ὅτι γαρ ου του μαθειν ενεκεν εζητουν, το τελος εδειξεν. Ὃν γαρ ουτως αξιοπιστον
ειναι ενομιζον, ως και περι εαυτου μαρτυρουντα δεξασθαι, μικρα τινα φθεγξαμενον,
ευθεως ελιθασαν, ωστε και το κυκλωσαι και το επικεισθαι μετα πονηριας εγινετο.
Και ο τροπος δε της ερωτησεως πολλης εγεμεν απεχθειας. Ειπε γαρ ημιν παῤρησιαι, ει
συ ει ο Χριστος. Καιτοι γε μετα παῤρησιας απαντα ελεγεν εν ταις εορταις
επιχωριαζων αει, και ουδεν κρυφα ελαλει· αλλα δια τουτο κολακειας προβαλλονται
ρηματα, λεγοντες, Ἕως ποτε την ψυχην ημων αιρεις; ινα αυτον εκκαλεσαμενοι,
παλιν τινα λαβην ευρωσιν. Ὅτι γαρ πανταχου δια τουτο ηρωτων, ουχ ινα μαθωσιν,
αλλ' ινα τοις λεγομενοις επισκηψωσιν, ουκ εντευθεν μονον, αλλα και αλλαχοθεν
πολλαχοθεν δηλον εστι. Και γαρ οτε προσηλθον ερωτωντες, ει Ἔξεστι δουναι
κηνσον Καισαρι, η ου· και οτε περι αφεσεως γυναικος διελεγοντο· και οτε περι
εκεινης επυνθανοντο, ην εφασαν επτα ανδρας εσχηκεναι, εαλωσαν, ουκ απο
φιλομαθειας, αλλ' απο γνωμης σκαιας πευσεις αυτωι προσαγοντες. Ἀλλ' εκει μεν
αυτους ελεγχει λεγων· Τι με πειραζετε, υποκριται; δεικνυς οτι οιδεν αυτων τα
αποῤρητα· ενταυθα δε ουδεν τοιουτον φθεγγεται, παιδευων ημας μη παντοτε
ελεγχειν τους επιβουλευοντας, αλλ' επιεικειαι και πραοτητι πολλα φερειν. Ἐπει ουν
ανοιας ην, των εργων αυτον ανακηρυττοντων, την απο των λογων ζητειν
μαρτυριαν, ακουσον πως αυτοις αποκρινεται· ομου μεν αυτους αινιττομενος οτι
περισσως ταυτα εζητουν, και ουχ υπερ του μαθειν· ομου δε δηλων, οτι και της δια
των ρηματων σαφεστεραν αφηκε φωνην, την δια των εργων. Πολλακις γαρ, φησιν,
ειπον υμιν, και ου πιστευετε μοι· τα εργα α εγω ποιω εν τωι ονοματι του Πατρος μου,
εκεινα εστι τα μαρτυρουντα περι εμου. Ὅπερ και οι ανεκτοτεροι αυτων συνεχως
προς αλληλους ελεγον· Ου γαρ 59.338 δυναται ανθρωπος αμαρτωλος τοιαυτα σημεια
ποιειν· και παλιν. Ου δυναται δαιμονιον οφθαλμους τυφλων ανοιγειν· και, Ουδεις
δυναται σημεια τοιαυτα ποιειν, εαν μη ηι μετ' αυτου ο Θεος. Και θεωρουντες τα
σημεια α εποιει, ελεγον· Μη τι ουτος εστιν ο Χριστος; Ἄλλοι δε ελεγον, Ὅταν ελθηι ο
Χριστος, μη πλειονα σημεια ποιησει ων εποιησεν ουτος; Και αυτοι δε ουτοι εντευθεν
εβουλοντο πιστευσαι αυτωι λεγοντες· Τι σημειον δεικνυεις ημιν, ινα ιδωμεν και
πιστευσωμεν σοι; βʹ. Ἐπει ουν προσεποιουντο τοτε απο ψιλου πειθεσθαι ρηματος, οι
τοσουτοις μη πεισθεντες εργοις, ελεγχει την πονηριαν αυτων λεγων, οτι Ει τοις
εργοις ου πιστευετε, πως τοις ρημασι πιστευσετε; Ὥστε περιττη η ερωτησις. Ἀλλ'
ειπον υμιν, φησι, και ου πιστευετε μοι, οτι ουκ εστε εκ των προβατων των εμων.
Ἐγω μεν γαρ τα παρ' εμαυτου παντα επληρωσα, α τον ποιμενα ποιησαι εχρην· ει δε
μη ακολουθειτε μοι, ουκ επειδη ουκ ειμι ποιμην, αλλ' επειδη υμεις ουκ εστε προβατα
τα εμα. Τα γαρ προβατα τα εμα, φησι, της φωνης μου ακουει, και ακολουθει μοι· και
ζωην αιωνιον διδωμι αυτοις, και ου μη απολωνται εις τον αιωνα· και ουδεις δυναται
ταυτα αρπασαι εκ της χειρος μου. Ὅτι ο Πατηρ, ος εδωκε μοι, μειζων παντων εστι·
 
 

253

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ουδεις δυναται αρπαζειν αυτα εκ της χειρος του Πατρος μου. Ἐγω και ο Πατηρ εν
εσμεν. Σκοπει πως εν τωι απαγορευειν προτρεπει εις την ακολουθησιν αυτους. Ὑμεις
ουκ ακουετε μου, φησιν· ουδε γαρ εστε προβατα· οι δε ακολουθουντες, ουτοι της
ποιμνης εισι. Ταυτα δε ελεγεν, ινα φιλονεικησωσι γενεσθαι προβατα. Ειτα ειπων ων
τευξονται, παρακνιζει τουτους, ωστε αυτους διεγειραι και εις επιθυμιαν εμβαλειν. Τι
ουν; ει δια την δυναμιν του Πατρος ουδεις αρπαζει, συ δε ουκ ισχυεις, αλλ' ασθενης
ει προς την φυλακην; Ουδαμως. Και ινα μαθηις οτι το, Ὁ Πατηρ, ος εδωκε μοι, δι'
εκεινους ειρηται, ινα μη παλιν αυτον αντιθεον ειπωσιν· ειπων, οτι Ουδεις αρπαζει
αυτα εκ της χειρος μου, προιων εδειξε την αυτου χειρα και του Πατρος μιαν ουσαν.
Ει γαρ μη τουτο, ακολουθον ην ειπειν, οτι Ὁ Πατηρ, ος εδωκε μοι, μειζων παντων
εστι, και ουδεις δυναται αρπαζειν αυτα εκ της χειρος μου. Ἀλλ' ουκ ειπεν ουτως,
αλλ' Ἐκ της χειρος του Πατρος μου. Ειτα, ινα μη νομισηις, οτι αυτος μεν εστιν
ασθενης, δια δε την του Πατρος δυναμιν εν ασφαλειαι τα προβατα εστιν, επηγαγεν·
Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν· ωσανει ελεγεν, Ου δια τουτο ειπον, οτι δια τον Πατερα
ουδεις αυτα αρπαζει, ως αυτος ασθενων τηρησαι τα προβατα. Ἐγω γαρ και ο Πατηρ
εν εσμεν· κατα την δυναμιν ενταυθα λεγων· και γαρ περι ταυτης ην ο λογος απας
αυτωι. Ει δε η δυναμις η αυτη, ευδηλον οτι και η ουσια. Ἐπειδη γαρ μυρια εποιουν οι
Ἰουδαιοι, επιβουλευοντες, αποσυναγωγους ποιουντες, λεγει, οτι παντα αυτοις εικη
και ματην μεμηχανηται. Ἐν γαρ τηι χειρι του Πατρος μου εστι τα προβατα, ωσπερ ο
προφητης λεγει· Ἐν τηι χειρι μου εζωγραφησα σου τα τειχη. Ειτα δεικνυς μιαν ουσαν
την χειρα, ποτε μεν αυτου, ποτε δε του Πατρος ειναι φησιν αυτην. Χειρα δε οταν
ακουσηις, μηδεν αισθητον νομισηις, αλλα την δυναμιν, την εξουσιαν. Ει δε δια τουτο
ουδεις ηρπαζεν, οτι αυτον ενεδυναμου, περιττον ην το εξης ειπειν, Ἐγω και ο Πατηρ
εν εσμεν. Ει γαρ ελαττων ην, πολλης τουτο τολμης το ρημα. Ουδεν γαρ ετερον η το
της δυναμεως ισοστασιον δεικνυσιν· οπερ ουν και Ἰουδαιοι συνειδοτες, λιθοις 59.339
αυτον εβαλ[λ]ον. Ἀλλ' ουδε ουτω καθειλε την δοξαν ταυτην και την υπονοιαν. Και
μην ει κακως υπωπτευσαν εκεινοι, εδει διορθωσαι και ειπειν· Τινος ενεκεν ταυτα
ποιειτε; ουκ ισην μαρτυρων εμοι και τωι Πατρι δυναμιν ταυτα ειπον εγω. Νυν δε παν
τουναντιον ποιει, και ιστησι την υπονοιαν, και συγκροτει· και ταυτα αγριουμενων
εκεινων. Ου γαρ απολογειται υπερ των ειρημενων ως κακως λεχθεντων, αλλα και
εκεινοις επιτιμαι, ως μη την προσηκουσαν δοξαν εχουσι περι αυτου. Ἐπειδη γαρ
ελεγον, οτι Περι καλου εργου ου λιθαζομεν σε, αλλα περι βλασφημιας, και οτι
ανθρωπος ων ποιεις σεαυτον Θεον, ακουσον τι φησιν· Ει εκεινους ειπεν η Γραφη
θεους, προς ους ο λογος του Θεου εγενετο, πως υμεις λεγετε οτι βλασφημω, οτι
ειπον, Υιος Θεου ειμι; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ει οι χαριτι τουτο λαβοντες, ουκ
εγκαλουνται θεους εαυτους καλουντες· ο τηι φυσει τουτο εχων, πως αν ειη δικαιος
επιτιμασθαι; Ἀλλ' ουτω μεν ουκ ειπεν, υστερον δε αυτο κατεσκευασε, προτερον
χαλασας και καθυφεις τωι λογωι, και ειπων· Ὃν ο Πατηρ ηγιασε και απεστειλε· και
παραμυθησαμενος αυτων τον θυμον, τοτε επαγει σαφη την αποφασιν. Τεως μεν γαρ
ωστε δεχθηναι τον λογον, ταπεινοτερον διελεχθη· υστερον δε επι το μειζον αυτον
ανηγαγεν, ουτως ειπων· Ει μη ποιω τα εργα του Πατρος μου, μη πιστευετε μοι· ει δε
ποιω, καν εμοι ου πιστευητε, τοις εργοις μου πιστευσατε. Ὁραις πως τουτο οπερ ειπον
κατασκευαζει, οτι εις ουδεν εστιν ελαττων αυτου, αλλα πανταχου ισος; Ἐπειδη γαρ
την ουσιαν αυτου ιδειν αμηχανον ην, απο της των εργων ισοτητος τε και ταυτοτητος
την αποδειξιν της κατα την δυναμιν απαραλλαξιας παρεχεται. γʹ. Και τι
πιστευσομεν, ειπε; Ὅτι εγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι. Ουδεν γαρ αλλο εγω, η
οπερ ο Πατηρ, μενων Υιος· ουδεν αλλο εκεινος, η οπερ εγω, μενων Πατηρ. Καν εμε
γνωι τις, τον Πατερα εγνω, και τον Υιον εμαθεν. Ει δε ελαττονα ην τα της δυναμεως,
και τα της γνωσεως διεψευστο. Ουδε γαρ εστιν αλλην δι' αλλης ουτε ουσιαν ουτε
 
 

254

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμιν μαθειν. Ἠθελησαν ουν αυτον πιασαι, και εξηλθεν εκ της χειρος αυτων, και
απηλθεν περαν του Ἰορδανου, οπου ην Ἰωαννης βαπτιζων το προτερον, και πολλοι
ηλθον προς αυτον, και ελεγον· οτι Ἰωαννης εποιησε σημειον ουδεν· παντα δε οσα
ειπεν Ἰωαννης περι αυτου, εστιν αληθη. Ὅταν γαρ τι μεγα και υψηλον φθεγξηται,
αναχωρει ταχεως, ενδιδους αυτων τωι θυμωι ωστε λωφησαι και ληξαι το παθος δια
της απουσιας αυτου· ο δη και τοτε εποιησε. Τινος δε ενεκεν τον τοπον ο
ευαγγελιστης λεγει; Ἵνα μαθηις οτι δια τουτο απηλθεν εκει, αναμιμνησκων αυτους
των εκει γενομενων τε και λεχθεντων παρα Ἰωαννου, και της μαρτυριας της
εκεινου. Ἐλθοντες γουν εκει, ευθεως ανεμνησθησαν του Ἰωαννου· δια τουτο και
λεγουσιν, οτι Ἰωαννης μεν ουδεν σημειον εποιησεν· επει ποια ακολουθια τουτο ην
προσθειναι; αλλ' επειδη ο τοπος αυτους εις μνημην ηγαγε του Βαπτιστου, και εις την
της μαρτυριας αυτου μνημην ηλθον. Ὅρα δε πως συλλογισμους πλεκουσιν
αναμφισβητητους. Ἰωαννης μεν σημειον ουδεν εποιησεν· ουτος δε ποιει, φησιν,
Ουκουν καντευθεν η υπεροχη δεικνυται. Ει τοινυν, εκεινου σημειον ουδεν
ποιησαντος, επιστευσαμεν, πολλωι μαλλον τουτωι. Ειτα, επειδη αυτος ην ο
μαρτυρησας, ινα μη το σημειον αυτον μη πεποιηκεναι δοξηι 59.340 αναξιον της
μαρτυριας αποφαινειν, επηγαγον· Ει και σημειον ουδεν εποιησεν, αλλ' ομως παντα
ηληθευσε τα περι αυτου, ουκ ετι τουτον εξ εκεινου, αλλ' εκεινον αφ' ων ουτος
εποιησεν αξιοπιστον αποφαινοντες. Πολλοι τοινυν επιστευσαν εις αυτον. Πολλα γαρ
ην αυτους τα εφελκομενα. Και γαρ εμεμνηντο των ρηματων ων ελεγεν, ισχυροτερον
εαυτου καλων αυτον, και φως, και ζωην, και αληθειαν, και τα λοιπα απαντα, και της
φωνης της ανωθεν ενεχθεισης, και του Πνευματος του εν περιστερας ειδει φανεντος
τοτε και δειξαντος αυτον απασι· και μετα τουτων, την απο των θαυματων αποδειξιν,
εις ην ορωντες εβεβαιουντο λοιπον. Ει γαρ Ἰωαννηι, φησι, πιστευειν εχρην, πολλωι
μαλλον τουτωι. Ει χωρις σημειων εκεινωι, πολλωι μαλλον τουτωι, μετα της εκεινου
μαρτυριας και την απο των σημειων αποδειξιν εχοντι. Ὁραις οσον αυτους ωνησεν η
περι τον τοπον διατριβη, και η των πονηρων ανθρωπων απαλλαγη; ∆ια τουτο
αυτους συνεχως εξαγει και απαγει της εκεινων συνουσιας· οπερ ουν και επι της
Παλαιας ποιησας φαινεται, ποῤρω των Αιγυπτιων επι της ερημου τους Ἰουδαιους
διαπλαττων και ρυθμιζων εν απασιν. Ὃ και ημιν παραινει ποιειν, αγορας μεν
φευγειν κελευων και θορυβους και ταραχας, εν δε τωι ταμιειωι προσευχεσθαι μετα
της ησυχιας. Και γαρ πλοιον ταραχης απηλλαγμενον, εξ ουριας πλει· και ψυχη
πραγματων ουσα εκτος, εν λιμενι καθηται. ∆ιο και τας γυναικας φιλοσοφωτερας
των ανδρων εχρην ειναι, οικουριαι προσηλωμενας τα πλειονα. Ουτω γουν και ο
Ἰακωβ απλαστος εγενετο, επειδη οικιαν ᾤκει, και των εν μεσωι θορυβων ελευθερος
ην. Ουδε γαρ απλως αυτο τεθεικεν η Γραφη ειπουσα, Οικων οικιαν. Ἀλλα και εν
οικιαι πολυς, φησιν, ο θορυβος. Ἐπειδη συ βουλει, και περιισταις σαυτηι φροντιδων
οχλον. Ὁ μεν γαρ ανηρ εν μεσαις στρεφομενος ταις αγοραις και δικαστηριοις, ωσπερ
υπο τινων κυματων των εξωθεν περιαντλειται θορυβων· η δε γυνη καθαπερ εν τινι
διδασκαλειωι φιλοσοφιας τηι οικιαι καθημενη, και τον νουν συναγουσα εις εαυτην,
και ευχαις προσεχειν και αναγνωσεσι και τηι αλληι δυνησεται φιλοσοφιαι. Και
καθαπερ οι τας ερημους οικουντες, ουδενα εχουσι τον ενοχλουντα· ουτω και αυτη
διαπαντος ενδον ουσα, διηνεκως δυναται απολαυειν γαληνης. Ει δε ποτε και
εξελθειν αναγκη γενοιτ' αν, ουδε τοτε εκει θορυβων υποθεσις. Ἢ γαρ μεχρι της
ενταυθα παρουσιας, η ηνικα αν το σωμα λουτρωι θεραπευθηναι δεηι, αναγκαιαι ταις
γυναιξιν αι εξοδοι· τον δε πλειονα χρονον ενδον καθηται, και δυνατον αυτην τε
φιλοσοφειν, και τον ανδρα δεχομενην, τεταραγμενον καταστελλειν, ρυθμιζειν,
περικοπτειν αυτου τα περιττα και αγρια των λογισμων, και ουτω παλιν εκπεμπειν,
οσα μεν απο της αγορας εφελκυσατο κακα, αποθεμενον, οσα δε απο της οικιας εμαθε
 
 

255

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλα μεθ' εαυτου φεροντα. Ουδεν γαρ, ουδεν ισχυροτερον γυναικος ευλαβους και
συνετης, προς το ρυθμιζειν ανδρα, και διαπλαττειν αυτου την ψυχην εν οις αν θεληι.
Ουτε γαρ φιλων, ουτε διδασκαλων, ουτε αρχοντων ουτως ανεξεται, ως της συνοικου
παραινουσης, και συμβουλευουσης. Ἔχει γαρ τινα και ηδονην η παραινεσις, δια το
σφοδρα φιλεισθαι την συμβουλευουσαν. Και πολλους αν εχοιμι λεγειν ανδρας
σκληρους και απειθεις καταμαλαγεντας ουτως. Αυτη γαρ και τραπεζης αυτωι και
ευνης, και παιδοποιιας. και ρητων και αποῤρητων, και εισοδων και εξοδων, και
πολλωι πλειονων κοινωνουσα ετερων, και εν απασιν αυτωι δεδεμενη, και ουτως
αυτωι συνημ 59.341 μενη, ως εικος σωμα κεφαληι συνηφθαι, αν τυχηι συνετη τις ουσα
και εμμελης, απαντας υπερβησεται και νικησει εις την του συνοικουντος επιμελειαν.
δʹ. ∆ια τουτο παραινω, εργον τουτο τιθεσθαι, και τα δεοντα συμβουλευειν. Ὥσπερ
γαρ προς αρετην, ουτω και προς κακιαν πολλην εχει την ισχυν. Αυτη τον
Ἀβεσσαλωμ απωλεσεν, αυτη τον Ἀμνων, αυτη τον Ἰωβ εμελλεν· αυτη τον Ναβαλ
εξηρπασε της σφαγης, αυτη ολοκληρον εθνος διεσωσε. Και γαρ ∆εββωρα και Ἰουδιθ
ανδρων στρατηγων κατορθωματα επεδειξαντο· και αλλαι δε μυριαι γυναικες. ∆ια
τουτο και Παυλος φησι· Τι γαρ οιδας, γυναι, ει τον ανδρα σωσεις; Και επι των
χρονων δε εκεινων την Περσιδα και την Μαριαμ και την Πρισκιλλαν αποστολικων
αψαμενας σκαμματων ειδομεν. Ἅσπερ αναγκαιον και υμας ζηλουν, και μη ρημασι
μονον, αλλα και πραγμασι ρυθμιζειν τον συνοικουντα. Πως δε αυτον παιδευσομεν
δια των πραγματων; Ὅταν σε μη πονηραν ουσαν ιδηι, μηδε πολυτελη και
φιλοκοσμον, μηδε προσοδους χρηματων απαιτουσαν περιττας, αλλ' αρκουμενην τοις
ουσι· τοτε γαρ, τοτε και συμβουλευουσης ανεξεται. Ἐαν δε φιλοσοφηις μεν τοις
ρημασιν, εν δε τοις πραγμασι ταναντια ποιηις, καταγνωσεται σου φλυαριαν πολλην.
Ὅταν δε μετα των ρηματων και την απο των εργων παρεχηις αυτωι διδασκαλιαν,
τοτε και αποδεξεται σε και πεισθησεται μαλλον· οιον οταν χρυσιον μη ζητηις, μηδε
μαργαριτας, μηδε ιματισμων πολυτελειαν· αλλ' αντι τουτων κοσμιοτητα,
σωφροσυνην, ευνοιαν, και παρα σαυτης ταυτα εισαγαγηις, και παρ' εκεινου ταυτα
απαιτηις. Ει γαρ χρη τι εις αρεσκειαν ποιειν ανδρος, ψυχην δει, ου σωμα κοσμειν και
διαφθειρειν. Ουδε γαρ ουτω χρυσιον περικειμενον ποιησει επεραστον και ποθεινην
εκεινωι, ως σωφροσυνη και ευνοια περι αυτον, και το υπεραποθανειν του
συνοικουντος. Ταυτα μαλλον χειρουται τους ανδρας. Ἐκεινος μεν γαρ ο κοσμος και
προσισταται αυτωι, εις στενον τα χρηματα αυτωι καθιστας, και δαπανην και φροντιδα
πολλην παρεχων· τα δε ειρημενα προσηλωσει τηι γυναικι τον ανδρα. Ευνοια γαρ και
φιλια και ποθος ουτε φροντιδας παρεχει, ουτε δαπανην εργαζεται, αλλα τουναντιον
απαν. Κακεινος μεν ο κοσμος υπο της συνηθειας προσκορης γινεται· ο δε της ψυχης
καθ' εκαστην ανθει την ημεραν, και μειζονα αναπτει την φλογα. Ὥστε ει βουλει
ανδρι αρεσκειν, κοσμει την ψυχην σωφροσυνηι, ευλαβειαι, προστασιαι οικιας. Ταυτα
και μαλλον χειρουται, και ουδεποτε παυεται. Ου γηρας καταλυει τον κοσμον τουτον,
ου νοσος απολλυσι. Τον μεν γαρ του σωματος κοσμον χρονος πολυς εξελυσε, και
νοσος 59.342 αναλωσε, και ετερα πλειονα· τα δε της ψυχης παντων εστιν ανωτερα
τουτων. Κακεινος μεν ο κοσμος και φθονον εχει και ζηλοτυπιαν αναπτει· ουτος δε
καθαρος εστι νοσηματος, και πασης απηλλακται κενοδοξιας. Ουτω και τα κατα την
οικιαν ευκολωτερα εσται, και η προσοδος μετ' ευμαρειας, οταν το χρυσιον μη τωι
σωματι τωι σωι περικειμενον ηι, μηδε τας χειρας δεσμουν, αλλ' εις αναγκαιας
παραχωρηι χρειας· οιον, εις διατροφην οικετων, και παιδων επιμελειαν αναγκαιαν,
και ετερας χρειωδεις προφασεις. Ἂν δε μη ταυτα ηι, περικεηται δε αυτα τηι οψει, και η
καρδια στενοχωρηται, τι το κερδος; ποιον το οφελος; Ουκ αφιησι το ταυτης θαυμα
οφθηναι εκεινη λυπουμενη. Ἴστε γαρ, ιστε οτι, καν αυτην πασων ευπρεπεστατην ιδηι
τις γυναικα, ου δυναται τερπεσθαι εν οδυνωμενηι τηι ψυχηι· τον γαρ μελλοντα
 
 

256

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τερπεσθαι, χαιρειν δει προτερον και αγαλλεσθαι. Του χρυσιου δε παντος
σεσωρευμενου εις τον κοσμον του σωματος του γυναικειου, και στενοχωριας ουσης
κατα την οικιαν, ουδεμια τερψις εστι τωι συνοικουντι. Ὥστε ει βουλομεθα αρεσκειν
τοις ανδρασιν, εν ηδονηι αυτους καταστησομεν· εν ηδονηι δε καταστησομεν, αν
περιελωμεν τον κοσμον και τους καλλωπισμους. Ταυτα γαρ απαντα παρ' αυτον της
νυμφαγωγιας τον καιρον εχειν τινα τερψιν δοκει· υστερον δε τωι χρονωι μαραινεται.
Ει γαρ τον ουρανον ουτω καλον οντα, και τον ηλιον ουτω λαμπρον, ου σωμα ουδεν
αν εχοις ισον ειπειν, ουχ ομοιως θαυμαζομεν δια την συνηθειαν· πως σωμα
κεκαλλωπισμενον θαυμασομεν; Ταυτα λεγω, βουλομενος υμας κοσμεισθαι τον
κοσμον τον υγιη, ον ο Παυλος επεταξε· Μη χρυσωι η μαργαριταις, η ιματισμωι
πολυτελει, αλλ' ο πρεπει γυναιξιν επαγγελλομεναις θεοσεβειαν δι' εργων αγαθων.
Ἀλλα τοις εξω αρεσκειν βουλει, και επαινεισθαι παρ' αυτων; Μαλιστα μεν ουν ου
σωφρονος γυναικος ο ποθος ουτος. Πλην ει βουλει, και τουτους ουτως εραστας εξεις
σφοδρους και της σωφροσυνης επαινετας. Ἐκεινην μεν γαρ ουδεις επαινεσεται
επιεικης και μετριος, αλλα ακολαστοι και λαγνοι· μαλλον δε, ουδε ουτοι
επαινεσονται, αλλα και κακως ερουσιν, αναπτερουμενοι τας οψεις υπο της περι την
γυναικα ασωτιας· ταυτην δε κακεινοι και ουτοι, και παντες αποδεξονται, ατε μηδεν
κακον παρ' αυτης λαμβανοντες, αλλα και διδασκαλιαν φιλοσοφιας· και πολυς μεν
εσται παρα ανθρωπων ο επαινος, πολυς δε παρα τωι Θεωι ο μισθος. Τουτον τοινυν
ζηλωσωμεν τον κοσμον, ινα και ενταυθα μετα αδειας ζησωμεν, και των μελλοντων
επιτυχωμεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.341.50 ΟΜΙΛΙΑ ΞΒʹ. Ἦν δε τις ασθενων Λαζαρος απο Βηθανιας, εκ της
κωμης Μαριας και Μαρθας της αδελφης αυτης. Ἦν δε Μαρια η
αλειψασα τον Κυριον μυρωι.
αʹ. Πολλοι των ανθρωπων οταν ιδωσι τινας των αρεσκοντων Θεωι πασχοντας
τι δεινον, οιον η αῤρωστιαι περιπεσοντας, η πενιαι, η αλλωι τινι τοιουτωι,
σκανδαλιζονται· ουκ ειδοτες, οτι των μαλιστα τωι Θεωι φιλων το ταυτα πασχειν
εστιν· επει και ο Λαζαρος των φιλων ην του Χριστου, και ησθενει· Τουτο γουν και οι
πεμψαντες ελεγον· Ἴδε ον φιλεις ασθενει. Ἀλλ' ιδωμεν ανωθεν την περικοπην. Ἦν
τις, φησιν, ασθενων Λαζαρος απο Βηθανιας. Ουχ απλως ουδε ως ετυχεν ειπε ποθεν
ην ο Λαζαρος, αλλα δια τινα αιτιαν ην μετα ταυτα ερει. Τεως δε του προκειμενου
59.342 εχωμεθα. Και τας αδελφας δε αυτου ημας διδασκει χρησιμως· και ετι ο πλεον
ειχε Μαρια, επαγων και λεγων· Ἦν δε Μαρια η αλειψασα τον Κυριον μυρωι. Ἐνταυθα
τινες διαπορουντες, Πως, φησιν, ηνεσχετο ο Χριστος γυναικος τοιαυτα ποιουσης;
Πρωτον μεν ουν εκεινο αναγκαιον μαθειν, οτι ουχ αυτη εστιν η πορνη η εν τωι
Ματθαιωι, ουδε η εν τωι Λουκαι· αλλη γαρ αυτη. Ἐκειναι μεν γαρ πορναι δη τινες
ησαν και πολλων γεμουσαι κακων· αυτη δε και σεμνη και σπουδαια. Και γαρ περι
την υποδοχην εσπουδαζε του Χριστου. ∆εικνυσι δε ο ευαγγελιστης, οτι και αι
αδελφαι εφιλουν αυτον, και ομως συνεχωρησε τον Λαζαρον αποθανειν. Τινος δε
ενεκεν ουκ εασασαι τον 59.343 αδελφον καμνοντα, οπερ εποιησεν ο εκατονταρχος
και ο αρχων ο βασιλικος, απηλθον προς αυτον, αλλα πεμπουσι; Σφοδρα εθαῤρουν τωι
Χριστωι, και πολλην προς αυτον ειχον οικειωσιν. Ἄλλως δε, και γυναικες ησαν
ασθενεις, και τωι πενθει κατειχοντο· επει οτι ου καταφρονουσαι τουτο εποιουν,
υστερον εδηλωσαν. Ὅτι μεν ουν ουκ ην αυτη εκεινη, δηλον. Ἀλλα και εκεινην τινος
ενεκεν εδεξατο ο Χριστος, φησιν; Ἵνα λυσηι την κακιαν· ινα δειξηι την
 
 

257

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλανθρωπιαν· ινα μαθηις, οτι ουκ εστι νοσημα νικων αυτου την αγαθοτητα. Μη
τοινυν τουτο μονον ιδηις, οτι εδεξατο, αλλα κακεινο σκοπει, πως μετεβαλε. Και τινος
ενεκεν αναμιμνησκει της ιστοριας ταυτης ημας ο ευαγγελιστης; μαλλον δε τι διδαξαι
βουλεται τωι λεγειν, Ἠγαπα δε ο Ἰησους την Μαρθαν, και την αδελφην αυτης, και
τον Λαζαρον; Μηδεποτε αγανακτειν μηδε δυσχεραινειν, ει τις ασθενεια γενοιτο περι
τους σπουδαιους ανδρας και τωι Θεωι φιλους. Ἴδε ον φιλεις, ασθενει. Εις οικτον
επισπασασθαι εβουλοντο τον Χριστον. Ἔτι γαρ ως ανθρωπωι προσειχον· και δηλον εξ
ων λεγουσιν· Ει ης ωδε, ουκ αν απεθανε· και εκ του μη ειπειν, Ἴδε Λαζαρος ασθενει,
αλλ', Ἴδε ον φιλεις, ασθενει. Τι ουν ο Χριστος; Αυτη η ασθενεια ουκ εστι προς
θανατον, αλλ' υπερ της δοξης του Θεου, ινα δοξασθηι δι' αυτης ο Υιος του Θεου. Ὅρα
πως παλιν μιαν την δοξαν φησιν αυτου και του Πατρος. Ειπων γαρ, Θεου, επηγαγεν,
Ἵνα δοξασθηι ο Υιος του Θεου. Αυτη η ασθενεια ουκ εστι προς θανατον. Ἐπειδη γαρ
εμελλεν εκει ημερας δυο μενειν, τεως αυτους αποπεμπεται τουτο απαγγελλοντας.
Ἐφ' ωι και θαυμασαι εστι τας αδελφας αυτου, πως ακουσασαι, οτι Ουκ εστι προς
θανατον, και ιδουσαι αυτον αποθανοντα, ουκ εσκανδαλισθησαν, απεναντιας του
πραγματος γενομενου· αλλα προσηλθον και ουτω, και ουκ ενομισαν αυτον
διαψευσασθαι. Το δε, Ἵνα, ενταυθα ουκ αιτιολογιας, αλλ' εκβασεως εστι. Συνεβη μεν
γαρ ετερωθεν η αῤρωστια· εχρησατο δε αυτηι εις δοξαν Θεου. Και ταυτα ειπων,
εμεινεν ημερας δυο. Τινος ενεκεν εμεινεν; Ἵνα αποπνευσηι, και ταφηι, ινα μηδεις εχηι
λεγειν, οτι ουπω τελευτησαντα αυτον ανεστησεν· οτι καρος ην, οτι εκλυσις ην, οτι
καταγωγη ην, και ου θανατος. ∆ια τουτο και χρονον τοσουτον μενει, ως και φθοραν
γενεσθαι, και ειπειν, Ἤδη οζει. Ειτα λεγει τοις μαθηταις· Ἄγωμεν εις την Ἰουδαιαν.
Τι δηποτε ουδαμου προειπων αλλαχου, ενταυθα προλεγει; Ἐδεδοικεισαν σφοδρα· και
επει ταυτηι διεκειντο, προλεγει, ινα μη το αθροον ταραξηι αυτους. Τι δε οι μαθηται;
Νυν εζητουν σε Ἰουδαιοι λιθασαι, και παλιν υπαγεις εκει; Ἐδεδοικεισαν μεν ουν και
υπερ αυτου· το δε πλεον, μαλλον υπερ εαυτων· ουπω γαρ ησαν απηρτισμενοι. ∆ιο
και τωι δεει κατασειομενος λεγει Θωμας· Ἄγωμεν, ινα και ημεις αποθανωμεν.
Ἀσθενεστερος γαρ των αλλων ην και απιστοτερος. Ἀλλ' ορα πως αυτους δι' ων φησι
παραθαῤρυνει ο Ἰησους. Ουχι δωδεκα ωραι εισι της ημερας; Ἢ τουτο τοινυν φησιν,
οτι ο μηδεν εαυτωι συνειδως πονηρον, ουδεν πεισεται δεινον· ο δε τα φαυλα
πρασσων πεισεται (ωστε ημας ου χρη δεδοικεναι· ουδεν γαρ αξιον θανατου
επραξαμεν)· η οτι ο το φως του κοσμου τουτου βλεπων, εν ασφαλειαι εστιν. Ει δε ο το
φως του κοσμου τουτου βλεπων, πολλωι μαλλον ο μετ' εμου, εαν μη αποστησηι
εαυτον 59.344 εμου. Τουτοις παραθαῤρυνας, επαγει και την αιτιαν αναγκαιαν της
αφιξεως της εκεισε· και δεικνυς, οτι ουκ εις τα Ἱεροσολυμα μελλουσιν απιεναι, αλλ'
εις Βηθανιαν, Λαζαρος ο φιλος, φησι, κεκοιμηται, και πορευομαι ινα εξυπνισω
αυτον· τουτεστιν, Ουκ επι τοις αυτοις απειμι παλιν διαλεξομενος και ομοσε
χωρησων τοις Ἰουδαιοις, αλλα τον φιλον εξυπνισων τον ημετερον. Λεγουσιν οι
μαθηται· Κυριε, ει κεκοιμηται, σωθησεται. Τουτο δε ουχ απλως ειπον, αλλ' εγκοψαι
βουλομενοι την εκει παρουσιαν. Λεγεις, φησιν, οτι καθευδει; ουκουν ου κατεπειγει
το απελθειν. Καιτοι αυτος δια τουτο ειπεν, οτι Ὁ φιλος ημων, ινα δειξηι αναγκαιαν
την παρουσιαν. βʹ. Ἐπει ουν οκνηροτερον διεκειντο. τοτε λεγει, Ἀπεθανε. Το μεν ουν
προτερον, το ακομπαστον παραστησαι βουλομενος, ελεγεν· επειδη δε ου συνηκαν,
επαγει· Ἀπεθανε, και χαιρω δι' υμας. Τι δηποτε, ∆ι' υμας; Ὅτι προειπον ουκ ων εκει,
και οτι επειδαν αναστησω, ουδεμια εσται υποψια. Ὁραις πως ετι ατελεστερον
διεκειντο οι μαθηται, και ουκ ᾔδεσαν αυτου την δυναμιν ως εχρην; Τουτο δε εποιουν
οι μεταξυ φοβοι, ταραττοντες αυτων τας ψυχας και θορυβουντες. Και οτε μεν ελεγε,
Κεκοιμηται, λεγει· Πορευομαι ινα εξυπνισω αυτον· οτε δε ειπεν, Ἀπεθανεν, ουκετι
προσεθηκε, Πορευομαι ινα αναστησω αυτον. Ου γαρ ηβουλετο τοις ρημασι
 
 

258

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προλεγειν, α δια των εργων εμελλε βεβαιουσθαι, το ακενοδοξον πανταχου διδασκων
ημας, και το μη δειν απλως υπισχνεισθαι. Ει δε επι του εκατονταρχου τουτο εποιησε
παρακληθεις (ειπε γαρ, Ἐγω ελθων θεραπευσω αυτον), ινα δειξηι την εκεινου πιστιν,
τουτο ειπεν. Ει δε λεγοι τις, Ποθεν υπνον υπελαβον οι μαθηται, και ουδε απο τουτου
συνεγνωσαν θανατον ειναι, λεγω δε του ειπειν, Πορευομαι ινα εξυπνισω αυτον; (και
γαρ ανοιας ην ει γε προσεδοκων σταδια πεντε και δεκα αυτον πορευεσθαι, ωστε
εξυπνισαι·) εκεινο αν ειποιμεν, οτι ενομιζον τουτο αινιγμα ειναι, οια πολλα
διελεγετο. Παντες μεν ουν εδεδοικεισαν την των Ἰουδαιων εφοδον, υπερ δε τους
αλλους ο Θωμας· διο και ελεγεν· Ἄγωμεν, ινα και ημεις αποθανωμεν μετ' αυτου. Και
τινες μεν φασιν, οτι επεθυμει και αυτος αποθανειν· ουκ εστι δε· δειλιας γαρ μαλλον
το ρημα. Ἀλλ' ουκ επετιμηθη. ∆ιεβασταζε γαρ αυτου την ασθενειαν ετι· υστερον
μεντοι παντων ισχυροτερος γεγονε και αληπτος. Το γουν θαυμαστον τουτο εστιν, οτι
τον ουτως ασθενη προ του σταυρου μετα τον σταυρον και το πιστευσαι τηι αναστασει
θερμοτερον παντων αυτον ορωμεν· τοσαυτη η του Χριστου δυναμις. Ὁ γαρ μετα του
Χριστου εις Βηθανιαν μη τολμων απελθειν, ουτος τον Χριστον ουχ ορων, σχεδον την
οικουμενην διεδραμε, και εν μεσοις δημοις εστρεφετο φονωσι και βουλομενοις
αυτον ανελειν. Ει δε απο δεκαπεντε σταδιων ην η Βηθανια, οπερ εστι μιλια δυο, πως
τεταρταιος ο Λαζαρος; Ἔμεινε δυο, και προ των δυο ηλθε τις απαγγελλων καθ' ην
και ετελευτησεν· ειτα κατ' αυτην την τεταρτην ημεραν παρεγενετο. ∆ια τουτο και
κληθηναι ανεμεινε, και ουχι αυτεπαγγελτος ηλθεν, ινα μη τις υποπτευσηι το
γεγονος. Και ουδε αυται παρεγενοντο αι φιλουμεναι, αλλα αλλοι πεμπονται. Ἦν δε η
Βηθανια ως απο σταδιων δεκαπεντε. Ἐντευθεν δηλουται οτι πολλους απο
Ἱεροσολυμων εικος παρειναι. Ευθεως γουν επηγαγεν, οτι Ἰουδαιων ησαν πολλοι
παραμυθουμενοι. Ποθεν παρεμυθουντο αυ 59.345 τας φιλουμενας υπο του Χριστου;
καιτοι συνεθεντο, εαν τις ομολογησηι Χριστον, ινα αποσυναγωγος γενηται; Ἢ δια
την αναγκην της συμφορας, η ως ευγενεστερας αιδουμενοι, η οι μη πονηροι, ουτοι
παρησαν· πολλοι γουν και εξ αυτων επιστευσαν. Ταυτα δε λεγει ο ευαγγελιστης,
πιστουμενος οτι τεθνηκε Λαζαρος. Τι δηποτε δε ου παραλαμβανει την αδελφην εις
απαντησιν ερχομενη του Χριστου; Βουλεται κατ' ιδιαν αυτωι συντυχειν, και το
γεγονος απαγγειλαι. Ἐπειδη δε αυτην εις ελπιδας χρηστας ηγαγε, τοτε απεισι και
καλει την Μαριαν, και απηντησεν αυτωι, του πενθους ακμαζοντος ετι. Ὁραις πως
ζεον το φιλτρον ην; Αυτη εστι περι ης ελεγε· Μαρια δε την αγαθην μεριδα εξελεξατο.
Πως ουν αυτη θερμοτερα εφαινετο, φησιν; Ου θερμοτερα αυτη· ου γαρ ηκουσεν
εκεινη· επει αυτη ασθενεστερα ην. Ἡ γαρ ακουσασα τοσαυτα, αυτη φησι παλιν, Ἤδη
οζει· τεταρταιος γαρ εστιν. Ἐκεινη δε, καιτοι μηδεν ακουσασα, τοιουτον ουδεν
εφθεγξατο, αλλ' ευθυς πιστευσασα λεγει· Κυριε, ει ης ωδε, ο αδελφος μου ουκ αν
απεθανεν. γʹ. Ὁρατε οση φιλοσοφια γυναικων, ει και ασθενης αυτων η γνωμη;
Ἰδουσαι γαρ τον Χριστον, ουκ ευθεως εις θρηνους, ουδε εις κωκυτους, ουδε
ολολυγμους εκπιπτουσιν· οπερ πασχομεν ημεις, επειδαν τινας γνωριμους
επεισιοντας ιδωμεν τωι πενθει· αλλ' ευθεως τον διδασκαλον θαυμαζουσιν.
Ἐπιστευον μεν ουν και αμφοτεραι εις τον Χριστον, αλλ' ουχ ως προσηκεν. Ουπω γαρ
ακριβως ηπισταντο, ουτε οτι Θεος ην, ουτε οτι οικειαι δυναμει και αυθεντιαι ταυτα
ποιει· απερ αμφοτερα αυτας εδιδαξεν. Ὅτι δε ουκ ᾔδεσαν, δηλον και εκ του ειπειν, Ει
ης ωδε, ουκ αν απεθανεν ο αδελφος ημων· και εκ του επαγαγειν, Ὅσα αν αιτησηι τον
Θεον, δωσει σοι, ως περι εναρετου τινος και ευδοκιμου διαλεγομεναι. Ὅρα δε και τι
φησιν ο Χριστος· Ἀναστησεται ο αδελφος σου. Ἐκεινο τεως ανατρεπει το, Ὅσα αν
αιτησηι. Ου γαρ ειπεν, Αιτω· αλλα τι; Ἀναστησεται ο αδελφος σου. Το μεν ουν ειπειν,
Ὦ γυναι, ετι κατω βλεπεις; ου δεομαι βοηθειας ετερας, απ' εμαυτου παντα ποιω,
σφοδρα ην φορτικα, και προσεστη αν τηι γυναικι· νυν δε ειπων, Ἀναστησεται, μεσον
 
 

259

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησεν αναγκαιως τον λογον, και δια των εξης δε ταυτα απερ ειπον ηινιξατο.
Ειπουσης γαρ, Οιδα οτι αναστησεται εν τηι εσχατηι ημεραι, σαφεστερον δεικνυς αυτου
την αυθεντιαν, λεγει, Ἐγω ειμι η αναστασις και η ζωη· δηλων, οτι ου δειται ετερου
βοηθουντος, ει γε αυτος εστιν η ζωη. Ει δε δειται ετερου, πως αν ειη αυτος η
αναστασις και η ζωη; Ἀλλ' ουτω φανερως ουκ ειπεν, ηινιξατο δε αυτο. Παλιν δε
εκεινης ειπουσης, Ὅσα αν αιτησηι, αυτος παλιν λεγει· Ὁ πιστευων εις εμε, καν
αποθανηι, ζησεται· δεικνυς, οτι αυτος εστιν ο χορηγος των αγαθων, και παρ' αυτου
δει αιτειν. Και πας ο ζων και πιστευων εις εμε, ου μη αποθανηι εις τον αιωνα. Ὅρα
πως αυτης αναγει τον νουν. Ου γαρ τουτο ην το ζητου 59.346 μενον μονον, το
Λαζαρον αναστησαι, αλλ' εδει και ταυτην και τους παροντας μετ' αυτης την
αναστασιν μαθειν. ∆ια τουτο προ της αναστασεως φιλοσοφει δια των ρηματων. Ει δε
η αναστασις αυτος εστι, και η ζωη, ου τοπωι περικλειεται, αλλα πανταχου παρων
οιδεν ιασθαι. Ει μεν ουν ειπαν ως ο εκατονταρχης, Ειπε λογωι, και ιαθησεται ο παις
μου, τουτο αν εποιησεν· επειδη δε εκαλεσαν αυτον προς εαυτας, και παραγενεσθαι
ηξιωσαν, τουτου ενεκεν συγκατεισιν, ωστε αυτας αναστησαι απο της ταπεινοτητος
της περι αυτον, και παραγινεται κατα τον τοπον. Ὅμως και συγκατιων δεικνυσι και
ουτως, οτι και απων δυναται θεραπευειν· δια τουτο δη και βραδυνει. Ου γαρ αν
εφανη η χαρις ευθεως δοθεισα, ει μη και η δυσωδια προεχωρησε. Και ποθεν ᾔδει η
γυνη την μελλουσαν αναστασιν; Ἤκουσε πολλα του Χριστου περι αναστασεως
λεγοντος, αλλ' ομως εκεινη αρτι επεθυμει ιδειν· και ορα πως κατω στρεφεται ετι.
Ἀκουσασα γαρ, οτι Ἐγω ειμι η αναστασις και η ζωη, ουδε ουτως ειπεν, Ἀναστησον
αυτον· αλλα τι; Πιστευω οτι συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου. Τι ουν ο Χριστος προς
αυτην; Πας ο πιστευων εις εμε, καν αποθανηι, ζησεται (τουτον τον θανατον λεγων)·
και πας ο ζων και πιστευων εις εμε, ου μη αποθανηι· τον θανατον εκεινον δηλων.
Ἐπει ουν εγω ειμι η αναστασις, μη θορυβηθηις ει και τεθνηκεν ηδη, αλλα πιστευε. Ου
γαρ εστι τουτο θανατος. Τεως αυτην επι τωι συμβεβηκοτι παρεμυθησατο, και ελπιδας
υπεφηνε, και τωι ειπειν, οτι Ἀναστησεται, και τωι ειπειν, Ἐγω ειμι η αναστασις· και
οτι αναστας, καν παλιν αποθανηι, ουδεν πεισεται. Ὥστε ου χρη φριττειν τουτον τον
θανατον. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν, οτι Ουτε ουτος τεθνηκεν, ουτε υμεις
τεθνηξεσθε. Πιστευεις τουτο; Λεγει εκεινη· Πιστευω οτι συ ει ο Χριστος ο Υιος του
Θεου, ο εις τον κοσμον ερχομενος. ∆οκει μοι μη συνιεναι το γυναιον το λεχθεν. Ἀλλ'
οτι μεν μεγα τι ην, συνειδεν· ου μην κατενοησε το παν. ∆ια τουτο ετερον
ερωτηθεισα, ετερον αποκρινεται. Τεως μεντοι εκεινο εκερδανε, το καταλυσαι το
πενθος. Τοιαυτη γαρ των του Χριστου λογων η δυναμις. ∆ια τουτο και εκεινη
προεφθασε, και αυτη ηκολουθησεν. Ἡ γαρ εις τον διδασκαλον ευνοια του παροντος
ου σφοδρα αισθανεσθαι συνεχωρει. Ὥστε μετα της χαριτος, και η γνωμη των
γυναικων φιλοσοφος ην. δʹ. Ἀλλα νυν μετα των αλλων κακων και τουτο των
γυναικων το νοσημα κρατει. Ἐπιδειξιν γαρ εν τοις θρηνοις ποιουνται και τοις
κωκυτοις, γυμνουσαι βραχιονας, σπαραττουσαι τριχας, χαραδρας ποιουσαι κατα των
παρειων. Και τουτο ποιουσιν, αι μεν υπο πενθους, αι δε υπο επιδειξεως και
φιλοτιμιας, αι δε υπο ασωτιας· και τους βραχιονας γυμνουσιν, εν οψεσι και ταυτα
ανδρων. Τι ποιεις, ω γυναι; γυμνοις σεαυτην ασχημονως, ειπε μοι, επι μεσης της
αγορας, του Χριστου μελος ουσα, ανδρων παροντων κατα την αγοραν; και τριχας
τιλλεις, και διασχιζεις εσθητα, και μεγα κωκυεις, και χορον περιισταις, και μαιναδων
γυναικων εικονα διασωζεις, και ουχ ηγηι τωι Θεωι προσκρουειν; Ποσης ταυτα μανιας;
αρ' ου γελασονται Ἕλληνες; αρ' ου μυθους τα ημετερα ειναι νομισουσιν; Ἐρουσι
γαρ· Ουκ εστιν αναστασις, αλλα χλευη τα των Χριστιανων, απατη και συσκευη. Καθα
59.347 περ γαρ ουδενος οντος μετα ταυτα, ουτω κωκυουσιν αι παρ' αυτοις γυναικες·
ου προσεχουσι τοις ρημασι τοις εν τοις βιβλιοις αυτων κεχαραγμενοις. Πλασματα
 
 

260

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινα παντα, και δηλουσιν αυται. Ει γαρ επιστευον, οτι ο τετελευτηκως ου
τετελευτηκεν, αλλ' επι βελτιονα ζωην μετεστη, ουκ αν αυτον ως ουκ ετι οντα
εθρηνησαν, ουκ αν ουτω κατεκοπτοντο, ουκ αν τοιαυτας αφηκαν φωνας απιστιας
γεμουσας· Ουκ ετι σε οψομαι, ουκ ετι σε αποληψομαι. Μυθος απαντα τα παρ' αυτοις.
Ει δε το κεφαλαιον των αγαθων ουτω διαπιστειται, πολλωι μαλλον και τα αλλα τα
παρ' αυτοις σεμνα. Ουχ ουτως Ἕλληνες γυναικιζονται· πολλοι παρ' αυτοις
εφιλοσοφησαν. Και ακουσασα Ἕλλην γυνη περι παιδος εν πολεμωι πεσοντος, ευθεως
ηρετο· Τα δε της πολεως πως διακειται πραγματα; και αλλος φιλοσοφος
εστεφανωμενος, επειδη ηκουσεν οτι υπερ της πατριδος ο παις επεσεν, αφελομενος
τον στεφανον, και ερομενος οποτερος τοιν δυοιν, επειδη εμαθε τον πεσοντα, τον
στεφανον ευθυς παλιν επεθηκε. Πολλοι δε και υιεις και θυγατερας επεδωκαν εις
σφαγην, δαιμονας τιμωντες. Αι δε Λακωνικαι γυναικες και παραινουσι τοις παισιν, η
την ασπιδα διασωσαι εκ του πολεμου, η επ' αυτης ενεχθηναι νεκρον. ∆ια ταυτα
αισχυνομαι οτι Ἕλληνες τοιαυτα φιλοσοφουσιν, ημεις δε ασχημονουμεν. Οι περι
αναστασεως ουδεν ειδοτες, τα των ειδοτων πραττουσιν· οι δε ειδοτες, τα των
αγνοουντων. Πολλοι και ο δια Θεον ου ποιουσι, τουτο δι' ανθρωπων αιδω πραττουσι
πολλακις. Αι γαρ ευπορωτεραι των γυναικων τριχας ου τιλλουσιν, ου βραχιονας
γυμνουσιν· ο και αυτο κατηγοριας εσχατης, ουκ επειδη ου γυμνουσιν, αλλ' επειδη ου
δι' ευλαβειαν αυτο πραττουσιν, αλλα δια το μη δοξαι καταισχυνειν εαυτας. Ειτα
αιδως μεν πενθους κρατει, ο δε του Θεου φοβος ου κρατει; και πως ουκ εσχατης
ταυτα κατηγοριας αξια; Ἐχρην ουν ο ποιουσιν αι πλουτουσαι δια τον πλουτον, τας
πενομενας δια τον του Θεου φοβον ποιειν. Νυν δε παντα απεναντιας, κακειναι δια
κενοδοξιαν φιλοσοφουσι, και αυται δια μικροψυχιαν ασχημονουσι. Τι ταυτης της
ανωμαλιας χειρον; Παντα δι' ανθρωπους, παντα δια τα ενταυθα πραττομεν. Και
ρηματα παραφροσυνης γεμοντα φθεγγονται και πολλου γελωτος. Και ο μεν Κυριος
φησι· Μακαριοι οι πενθουντες, τους τα αμαρτηματα πενθουντας λεγων· και ουδεις
εκεινο πενθει το πενθος, ουδε φροντιζει της ψυχης απολωλυιας· τουτο δε ουκ
εκελευσθημεν πραττειν, και πραττομεν. Τι ουν; φησι· και ανθρωπον οντα ενι μη
δακρυειν; Ουδε εγω τουτο κωλυω, αλλα κωλυω το κοπτεσθαι, το αμετρως τουτο
ποιειν. Ουκ ειμι θηριωδης, ουδε απηνης· οιδα οτι η φυσις ελεγχεται, και επιζητει την
συνηθειαν και την ομιλιαν την καθημερινην. Ουκ ενεστι μη λυπεισθαι. Τουτο και ο
Χριστος εδειξεν· εδακρυσε γαρ επι του Λαζαρου. Τουτο και συ ποιησον· δακρυσον,
αλλ' ηρεμα, αλλα μετα ευσχημοσυνης, αλλα μετα του φοβου του Θεου. Ἂν δακρυσηις
ουτως, ουχ ως τηι αναστασει διαπιστων τουτο ποιεις, αλλ' ως ου φερων τον
χωρισμον. εʹ. Ἐπει και τους αποδημουντας και αναχωρουντας δακρυομεν· αλλ' ου
ποιουμεν τουτο ως απογινωσκοντες. Ουτω και συ δακρυσον, ως αποδημουντα
προπεμπων. Ταυτα ου νομοθετων λεγω, αλλα συγκατιων. 59.348 Ει μεν γαρ
αμαρτωλος ο τεθνηκως, και πολλα τωι Θεωι προσκεκρουκως, δει δακρυειν· μαλλον δε
ουδε δακρυειν μονον (τουτο γαρ ουδεν οφελος εκεινωι), αλλα ποιειν τα δυναμενα
τινα παραμυθιαν αυτωι περιποιησαι, ελεημοσυνας και προσφορας. ∆ει δε και επι
τουτωι χαιρειν, οτι ενεκοπη τα της κακιας αυτωι. Ει δε δικαιος, αγαλλεσθαι πλεον οτι
εν ασφαλειαι τα εκεινου κειται, και απηλλακται της του μελλοντος αδηλιας· αν μεν
νεος, οτι ταχεως απηλλαγη των εν τωι μεσωι κακων· αν δε πρεσβυτης, οτι ο δοκει
ποθεινον ειναι, τουτο μετα κορου λαβων απηλθε. Συ δε ταυτα αφεις λογιζεσθαι, τας
θεραπαινιδας κατακοπτεσθαι παρορμαις, ως δηθεν τιμωσα τον απελθοντα, οπερ
εσχατης εστιν ατιμιας. Ἡ γαρ τιμη τωι τετελευτηκοτι, ου θρηνοι και οιμωγαι, αλλ'
υμνοι και ψαλμωιδιαι, και βιος αριστος. Ἐκεινος μεν γαρ απελθων, μετ' αγγελων
απελευσεται, καν μηδεις παρατυχηι τωι λειψανωι· ο δε διεφθαρμενος, καν την πολιν
εχηι προπεμπουσαν, ουδεν καρπωσεται. Βουλει τιμησαι τον απελθοντα; Ἑτερως
 
 

261

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιμησον, ελεημοσυνας ποιων, ευεργεσιας, λειτουργιας. Τι το οφελος απο των
πολλων οδυρμων; Ἐγω δε και ετερον ηκουσα χαλεπον· οτι δη πολλαι και εραστας
επισπωνται δια των θρηνων, τηι θερμοτητι των κοπετων φιλανδριας δοξαν εαυταις
κατασκευαζουσαι. Ὢ διαβολικης επινοιας! ω σατανικης εφευρεσεως! μεχρι ποτε γη
και σποδος ημεις, μεχρι ποτε αιμα και σαρκες; Ἀναβλεψωμεν εις τους ουρανους,
λαβωμεν εννοιαν των πνευματικων. Πως Ἕλλησιν επιτιμησαι δυνησομεθα; πως
παραμυθησασθαι τοιαυτα ποιουντες; πως αυτοις περι αναστασεως διαλεξομεθα; πως
περι της αλλης φιλοσοφιας; πως αυτοι βιωσομεθα μετ' αδειας; ουκ οιδας, οτι απο
λυπης εκβαινει θανατος; Σκοτιζουσα γαρ το διορατικον της ψυχης, ου μονον ουδεν
αφιησιν ιδειν των δεοντων, αλλα και πολυ το βλαβος εργαζεται. Ἐκεινως μεν ουν
και τωι Θεωι προσκρουομεν, και ουτε εαυτους, ουτε τον απελθοντα ωφελουμεν· ουτω
δε και τωι Θεωι ευαρεστουμεν, και παρα ανθρωποις ευδοκιμουμεν. Ἐαν γαρ μη
καταπεσωμεν και αυτοι, ταχεως αναιρει το λειψανον της αθυμιας· εαν δε
αγανακτωμεν, αφιησιν ημας εκδοτους τηι λυπη γενεσθαι. Ἐαν ευχαριστωμεν, ουκ
αθυμησομεν. Και πως δυναται, φησι, μη λυπεισθαι ο υιον η θυγατερα η γυναικα
αποβαλων; Ου λεγω, μη λυπεισθαι, αλλα μη αμετρως τουτο ποιειν. Ἐαν γαρ
εννοησωμεν οτι ο Θεος αφειλετο, οτι θνητον εσχομεν ανδρα και υιον, ταχεως
ληψομεθα παραμυθιαν. Το γαρ αγανακτειν, μειζον τι της φυσεως επιζητουντων
εστιν. Ἄνθρωπος εγεννηθης, και θνητος· τι ουν αλγεις, οτι το κατα φυσιν εγενετο;
Μη αλγεις οτι εσθιων τρεφηι; μη ζητεις χωρις τουτου ζηιν; Ουτω ποιει και επι του
θανατου, και μη ζητει τεως αθανασιαν θνητος γενομενος. Ἅπαξ τουτο ωρισθη. Μη
τοινυν αλγει, μηδε κατακοπτου, αλλα στεργε τα κοινηι πασι νομοθετηθεντα· αλγει δε
υπερ των αμαρτηματων. Τουτο γαρ πενθος καλον, τουτο φιλοσοφια μεγιστη.
Ουκουν τουτο πενθωμεν διηνεκως, ινα της εκει χαρας επιτυχωμεν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

59.349 ΟΜΙΛΙΑ ΞΙʹ. Ουπω δε εληλυθει ο Ἰησους εις την κωμην, αλλ' ην
εν τωι τοπωι, οπου απηντησεν αυτωι η Μαρθα. Οι δε Ἰουδαιοι οι οντες
μετ' αυτης, και τα εξης.
αʹ. Μεγα αγαθον φιλοσοφια· φιλοσοφιαν δε λεγω την παρ' ημιν. Τα γαρ των
εξωθεν, ρηματα και μυθοι μονον εισι· και ουδε αυτοι οι μυθοι φιλοσοφον τι εχοντες.
∆οξης γαρ ενεκεν απαντα γινονται τα παρ' εκεινοις. Μεγα τοινυν αγαθον η
φιλοσοφια, και τας αμοιβας εντευθεν ημιν αποδιδωσιν. Ὅ τε γαρ χρηματων
καταφρονων, εντευθεν ηδη καρπουται το οφελος, φροντιδων απαλλαττομενος
περιττων και ανονητων· ο τε δοξαν καταπατων, εντευθεν ηδη λαμβανει τον μισθον,
ουδενος δουλος ων, αλλα την οντως ελευθεριαν ελευθερος. Ὁ των ουρανιων
επιθυμων, εντευθεν λαμβανει την αντιδοσιν, ουδεν τα παροντα ειναι νομιζων
πραγματα, και λυπης απασης κρατων ραιδιως. Ἰδου γουν και η γυνη αυτη
φιλοσοφουσα τον μισθον εντευθεν απελαβε. Και γαρ παντων παρακαθημενων
πενθουσηι και κοπτομενηι, ου περιεμενεν ελθειν προς αυτην τον διδασκαλον, ουτε
την αξιαν ετηρησεν, ουτε υπο του πενθους κατεσχεθη. Και γαρ μετα της αλλης
ταλαιπωριας αι πενθουσαι και τουτο το νοσημα εχουσι, φιλοτιμεισθαι επι των
παροντων βουλομεναι. Ἀλλ' ουδεν τουτων αυτη επαθεν, αλλ' αμα ηκουσε, και
ερχεται ταχυ προς αυτον. Ὁ δε Ἰησους ουπω εληλυθει εις την κωμην. Σχολαιοτερον
γαρ εβαδιζεν, ινα μη δοξηι επιῤριπτειν εαυτον τωι σημειωι, αλλα αξιουμενος παρ'
εκεινων. Ἢ τουτο γουν βουλομενος αινιξασθαι ο ευαγγελιστης το, Ἐγειρεται ταχυ,
 
 

262

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπεν· η δεικνυσιν οτι ουτως εδραμεν, ως προφθασαι αυτον ερχομενον. Ἔρχεται δε
ου μονη, αλλα και τους εν τηι οικιαι επισυρομενη Ἰουδαιους. Σφοδρα συνετως δια
τουτο και λαθρα εφωνησεν αυτην η αδελφη, ωστε μη διαταραξαι τους συνελθοντας·
και ουδε την αιτιαν ειπεν· η γαρ αν πολλοι και ανεχωρησαν. Νυν δε ως κλαυσαι
απερχομενηι παντες ηκολουθουν· ταχα δε και δια τουτων παλιν, οτι τεθνηκε
Λαζαρος πιστουται. Και επεσεν επι τους ποδας αυτου. Θερμοτερα αυτη της αδελφης.
Ου τον οχλον ηιδεσθη, ου την υποψιαν ην ειχον περι αυτου· (ησαν γαρ πολλοι και
των εχθρων, οι γε και ελεγον· Ουκ ηδυνατο ουτος, ο ανοιξας τους οφθαλμους του
τυφλου, ποιησαι ινα και ουτος μη αποθανηι;) αλλα παντα εξεβαλε τα ανθρωπινα,
παροντος του ∆ιδασκαλου, και ενος εγενετο μονου, της εις τον ∆ιδασκαλον τιμης.
Και τι φησι; Κυριε, ει ης ωδε, ουκ αν απεθανεν ο αδελφος μου. Τι δε ο Χριστος; Ουδεν
αυτηι διαλεγεται τεως, ουδε λεγει ταυτα, α και προς την αδελφην αυτης (οχλος γαρ
παρην πολυς, και ουκ ην των ρηματων καιρος εκεινων)· αλλα μονον μετριαζει τε
και συγκαταβαινει, και την ανθρωπινην φυσιν πιστουμενος δακρυει ηρεμα, και το
σημειον προς το παρον αναβαλλεται. Ἐπειδη γαρ το θαυμα μεγα ην, και τοσουτον
οιον ολιγακις εποιησε, και εμελλον πολλοι πιστευειν δι' αυτου, ινα μη το ανευ
αυτων ποιησαι προστηι τοις οχλοις, και μηδεν κερδανωσιν υπο του μεγεθους,
πολλους επισπαται μαρτυρας τηι συγκαταβασει, ινα 59.350 μη την θηραν απολεσηι,
και δεικνυσιν οπερ ην ανθρωπινης φυσεως· δακρυει γαρ και συγχειται. Οιδε γαρ
παθος αναῤριπιζειν πενθος. Ειτα επιτιμησας τωι παθει (το γαρ, Ἐνεβριμησατο τωι
πνευματι, τουτο εστιν) επεσχε την συγχυσιν, και ουτως ερωται, Που τεθεικατε αυτον;
ωστε μη μετα ολοφυρμου γενεσθαι την ερωτησιν. Τι δηποτε δε ερωται; Ου
βουλομενος εαυτον επιῤριπτειν, αλλα παντα παρ' εκεινων μανθανειν και
παρακαλουμενος ποιειν, ωστε πασης υποψιας απαλλαξαι το σημειον. Λεγουσιν
αυτωι· Ἔρχου και ιδε. Ἐδακρυσεν ο Ἰησους. Ὁραις οτουδεν ουπω αναστασεως
σημειον επεδεδεικτο, ουδε ουτως απεισιν ως αναστησων, αλλ' ως δακρυσων; Ὅτι
γαρ ουτως απιεναι εδοκει, ως θρηνησων, αλλ' ουχ ως αναστησων, δηλουσιν
Ἰουδαιοι, οι δη και ελεγον· Ἴδε πως εφιλει αυτον. Τινες δε εξ αυτων ειπον· Ουκ
ηδυνατο ουτος ο ποιησας ανοιγηναι τους οφθαλμους του τυφλου, ποιησαι ινα και
ουτος μη αποθανηι; Ουδε εν ταις συμφοραις της πονηριας καθυφιεσαν. Καιτοι ο
μελλει ποιειν, πολυ θαυμαστοτερον. Του γαρ στησαι τον θανατον επιοντα,
παραγενομενον και κρατησαντα απελασαι, πολλωι μειζον εστιν. Ἐξ ων ουν εδει
θαυμαζειν αυτου την δυναμιν, εκ τουτων αυτον διαβαλλουσι. Τεως ομολογουσιν οτι
ανεωιξε του τυφλου τους οφθαλμους· και δεον υπερ εκεινου θαυμαζειν, απο τουτου
και εκεινο ενδιαβαλλουσιν ως ουδε γεγονος. Ουκ εντευθεν δε μονον δεικνυνται
παντες διεφθαρμενοι· αλλα και εκ του μηπω ελθοντος, μηδε επιδειξαμενου,
προλαμβανειν αυτους ταις κατηγοριαις, ουκ αναμειναντας του πραγματος το τελος.
Ειδες πως διεφθαρμενη αυτων η κρισις ην; βʹ. Ἔρχεται τοινυν εις το μνημα, και
παλιν επιτιμαι τωι παθει. Τι δηποτε δε περισπουδαστως ο ευαγγελιστης ανω και κατω
φησιν, οτι εδακρυσε, και οτι ενεβριμησεν; Ἵνα μαθηις οτι αληθως την φυσιν την
ημετεραν περιεβαλετο. Ἐπειδη γαρ μεγαλα περι αυτου δηλος εστι λεγων των αλλων
μαλλον ουτος, και εν τοις σωματικοις πολυ ταπεινοτερον ενταυθα φθεγγεται. Ουδεν
γουν περι του θανατου τοιουτον ειπεν, οιον οι λοιποι, οτι περιλυπος γεγονεν, οτι
εναγωνιος· αλλα παν τουναντιον, οτι και υπτιους εῤριψε. Το γουν ελλειφθεν εκει
ανεπληρωσεν ενταυθα δια του πενθους. Περι γαρ του θανατου διαλεγομενος, λεγει·
Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου· και ουδεν ταπεινον εκει φθεγγεται. ∆ια τουτο
δε και εν τωι παθει πολυ το ανθρωπινον αυτωι προσαπτουσιν, απο τουτου δηλουντες
οτι αληθεια τα της οικονομιας. Και ο μεν Ματθαιος απο της αγωνιας και του
θορυβου και απο του ιδρωτος· ουτος δε απο του πενθους πιστουται. Ουκ αν δε, ει μη
 
 

263

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της φυσεως ην της ημετερας, υπο του πενθους εκρατηθη και απαξ και δευτερον. Τι
δε ο Ἰησους; Των μεν εγκληματων ενεκεν ουδεν αυτοις απολογειται· τι γαρ εδει δια
ρηματων επιστομιζειν μελλοντας αυτικα δια των εργων τουτο πασχειν, οπερ
ανεπαχθεστερον ην, και μαλλον καταισχυναι αυτους ικανον· Φησι δε, Ἄρατε τον
λιθον. Τι δηποτε δε ουχι απων εκαλεσε και παρεστησεν αυτον; μαλλον δε διατι ουχι
του λιθου επικειμενου εποιησεν αναστηναι; Και γαρ ο δυναμενος σωμα 59.351
κινησαι νεκρον τηι φωνηι, και εψυχωμενον παλιν δειξαι, πολλωι μαλλον λιθον
κινησαι ισχυσεν αν τηι αυτηι φωνηι· ο τον δεδεμενον κειριαις και ταυταις
συμπεποδισμενον δια της φωνης βαδιζειν παρασκευασας, πολλωι μαλλον λιθον
εκινησεν αν. Τι λεγω; Και απων τουτο επραξεν αν. Τι δηποτε ουν ουκ εποιησεν; Ἵνα
αυτους μαρτυρας ποιησηι του θαυματος· ινα μη τουτο λεγωσιν, ο και επι του τυφλου,
οτι Ουτος εστιν, ουκ εστιν ουτος. Αι γαρ χειρες, και το παραγενεσθαι εις το μνημειον,
εμαρτυρουν οτι αυτος εστιν. Ὥστε ει μη παρεγενοντο, και φαντασμα αν ενομισαν, η
ετερον ανθ' ετερου οραιν. Νυν δε το παραγενεσθαι εις τον τοπον, και τον λιθον αραι,
και το εσπαργανωμενον τον τεθνηκοτα επιτραπηναι λυσαι των δεσμων, και το τους
φιλους τους εξενεγκοντας του ταφου, ως αυτος εστιν, απο των σπαργανων
επιγινωσκειν, και το τας αδελφας μη απολειφθηναι, και το ταυτην ειπειν· Ἤδη οζει·
τεταρταιος γαρ εστι· παντα ηδη ταυτα ικανα επιστομισαι αγνωμονουντας μαρτυρας
γενομενους του σημειου. ∆ια τουτο αυτους κελευει τον λιθον αραι απο του ταφου,
δεικνυς οτι αυτον εγειρει· δια τουτο και ερωται· Που τεθεικατε αυτον; ινα οι
ειποντες, Ἔρχου και ιδε, και αγαγοντες αυτον, μη εχωσι λεγειν οτι ετερον ηγειρεν·
ινα και η φωνη, και αι χειρες μαρτυρωσιν (η μεν φωνη, λεγουσα, Ἔρχου και ιδε· αι
δε χειρες, τον λιθον αρασαι, τα σπαργανα λυσασαι)· και η οψις και η ακοη (εκεινη,
της φωνης ακουσασα· αυτη, ιδουσα εξελθοντα)· και η οσφρησις δε, της δυσωδιας
αντιλαμβανομενη· φησι γαρ· Ἤδη οζει· τεταρταιος γαρ εστιν. Εικοτως αρα ελεγον,
οτι ουδεν ου συνιει το γυναιον ων ειπεν ο Χριστος, οτι Καν αποθανηι, ζησεται. Ὅρα
γουν ενταυθα τι φησιν, ως αδυνατου του πραγματος οντος λοιπον δια χρονον. Και
γαρ ην ξενον, το τεταρταιον και διεφθοροτα αναστησαι νεκρον. Και τοις μεν
μαθηταις ειπεν· Ἵνα δοξασθηι ο Υιος του Θεου, περι εαυτου δηλων· τηι γυναικι δε,
Ὄψει την δοξαν του Θεου, περι του Πατρος λεγων. Ὁραις οτι η ασθενεια των
ακουοντων, της διαφορας των λεγομενων αιτια εστιν; Ἀναμιμνησκει δε ων διελεχθη
προς αυτην, σχεδον επιτιμων ως αν αμνημονουσηι. Ἢ και επει ουκ ηβουλετο τεως
εκπληξαι τους παροντας, ηρεμα φησιν· Ουκ ειπον σοι, οτι εαν πιστευσηις, οψει την
δοξαν του Θεου; γʹ. Μεγα αρα πιστις αγαθον, μεγα, και πολλων αγαθων αιτιον· ωστε
τα του Θεου δυνασθαι τους ανθρωπους ποιειν εν τωι ονοματι τωι εκεινου. Ἐαν γαρ
πιστευσητε, φησιν, ερειτε τωι ορει τουτωι, Μεταβηθι, και μεταβησεται· και παλιν, Ὁ
πιστευων εις εμε, τα εργα, α εγω ποιω, ποιησει, και μειζονα τουτων ποιησει. Ποια,
φησι, μειζονα; α οι μαθηται φαινονται μετα ταυτα ποιουντες. Και γαρ η σκια Πετρου
νεκρον ηγειρεν. Ουτως εκηρυττετο και η του Χριστου μαλλον δυναμις. Και γαρ ουχ
ουτω θαυμαστον ζωντα αυτον θαυματουργειν, ως θανοντος αυτου ετερους εν τωι
ονοματι εκεινου μειζονα αυτου δυνηθηναι. Ἀναμφισβητητος γαρ ην τουτο της
αναστασεως αποδειξις· ουκ αν, ουδε ει πασιν ωφθη, ου 59.352 τως επιστευθη.
Ἐκεινοι μεν γαρ ειχον αν και ειπειν, οτι φαντασμα ην· ο δε ορων απο του ονοματος
αυτου μονου πολλωι μειζονα γινομενα σημεια, η οτε αυτος συνανεστρεφετο μετα
ανθρωπων, ουκ αν ηπιστησεν, ει μη σφοδρα αναισθητος ην. Μεγα τοινυν αγαθον
πιστις, οταν απο θερμης γινηται διανοιας, απο φιλτρου πολλου και ζεουσης ψυχης.
Αυτη φιλοσοφους ημας δεικνυσιν, αυτη την ευτελειαν την ανθρωπινην αποκρυπτει,
και τους λογισμους αφεισα κατω, περι των εν ουρανοις φιλοσοφει πραγματων·
μαλλον δε, οπερ η των ανθρωπων σοφια ευρειν ου δυναται, εκ περιουσιας τουτο
 
 

264

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτη καταλαμβανει και κατορθοι. Ἐχωμεθα τοινυν ταυτης, και μη λογισμοις τα καθ'
εαυτους επιτρεπωμεν. ∆ιατι γαρ Ἕλληνες, ειπε μοι, ουδεν ευρειν ηδυνηθησαν; ουχι
σοφιαν πασαν την εξωθεν εγνωσαν; ποθεν ουν αλιεων και σκηνοποιων και των
ασυνετων περιγενεσθαι ουκ ισχυσαν; αρ' ουχ οτι εκεινοι μεν λογισμοις, ουτοι δε
πιστει το παν επετρεψαν; ∆ια τουτο Πλατωνος και Πυθαγορου, και παντων απλως
των πλανηθεντων ουτοι περιεγενοντο· και τους αστρολογιαι, και μαθηματικηι, και
γεωμετριαι, και αριθμητικηι κατατριβεντας, και πασαν παιδευσιν εκμαθοντας
υπερεβησαν, και τοσουτον εγενοντο βελτιους, οσον οι αληθως φιλοσοφοι και οντως
των φυσει μωρων και παραπαιοντων. Ὅρα γαρ· Ἀθανατον ειπον την ψυχην ουτοι·
μαλλον δε ουκ ειπαν μονον, αλλα και επεισαν. Ἐκεινοι δε προτερον μεν ουδε ᾔδεσαν
ο τι ποτε εστι ψυχη· επειδη δε ευρον, και διεστησαν απο του σωματος αυτην, παλιν
το αυτο επαθον, οι μεν ασωματον ειποντες ειναι αυτην, οι δε σωμα, και αυτωι τωι
σωματι συνδιαλυεσθαι. Περι ουρανου παλιν οι μεν ειπον, οτι εμψυχος και θεος· οι δε
αλιεις, οτι εργον Θεου και τεχνημα, και εδιδαξαν και επεισαν. Ἀλλα το μεν Ἕλληνας
λογισμοις κεχρησθαι θαυμαστον ουδεν· το δε τους δοκουντας ειναι πιστους, τουτους
ευρισκεσθαι ψυχικους, τουτο εστι το θρηνων αξιον. ∆ια τουτο και ουτοι
επλανηθησαν, οτι οι μεν ουτως ελεγον ειδεναι Θεον ως αυτος εαυτον οιδεν, οπερ
ουδεις ουδε εκεινων ετολμησεν ειπειν· οι δε ελεγον μη δυνασθαι τον Θεον απαθως
γενναιν, μηδε συγχωρουντες αυτωι πλεον τι των ανθρωπων εχειν· οι δε λεγοντες οτι
ουτε δη βιος ορθος ουδεν ωφελει, ουτε πολιτεια ακριβης. Ἀλλ' ου καιρος ταυτα
ελεγχειν νυν. δʹ. Ὅτι μεν γαρ ουδεν ωφελει πιστις ορθη, βιου οντος διεφθαρμενου,
και ο Χριστος και ο Παυλος δηλουσι, το πλειον τουτου του μερους φροντισαντες· ο
μεν Χριστος, οταν διδασκηι· Ου πας ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, εισελευσεται εις την
βασιλειαν των ουρανων· και παλιν, Πολλοι ερουσι μοι εν εκεινηι τηι ημεραι· Κυριε, ου
τωι σωι ονοματι προεφητευσαμεν; Και τοτε ομολογησω αυτοις, οτι Ουδεποτε εγνων
υμας· αποχωρειτε απ' εμου, οι εργαζομενοι την ανομιαν. Οι γαρ μη προσεχοντες
εαυτοις, ευκολως εις πονηριαν εξολισθαινουσι, καν πιστιν εχωσιν ορθην. Ὁ δε
Παυλος, οταν Ἑβραιοις επιστελλων ουτω λεγηι και παραινηι· Ειρηνην μετα παντων
διωκετε, και τον αγιασμον, ου χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον· αγιασμον καλων την
σω 59.353 φροσυνην, ωστε εκαστον αρκεισθαι τηι ιδιαι γυναικι χρη, και μη
περιπιπτειν ετεραι. Τον γαρ μη αρκουμενον, αμηχανον σωθηναι· αλλ' αναγκη
παντως απολεσθαι, καν μυρια εχηι κατορθωματα. Μετα γαρ πορνειας αδυνατον
εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων· μαλλον δε ου πορνεια τουτο λοιπον,
αλλα μοιχεια. Ὥσπερ γαρ η δεδεμενη ανδρι, αν ετερωι συνελθηι, λοιπον μεμοιχευται·
ουτως ο δεδεμενος γυναικι, αν ετεραν εχηι, εμοιχευσεν. Ὁ δε τοιουτος ου
κληρονομησει βασιλειαν, αλλ' εις γεενναν εμπεσειται. Ἄκουσον α περι τουτων
φησιν ο Χριστος· Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το πυρ ου σβεσθησεται.
Ουδεμιαν γαρ εχει συγγνωμην ο μετα γυναικα και παραμυθιαν τοσαυτην εξυβριζων
εις ετεραν· τουτο γαρ ακρασια λοιπον. Ει δε και αυτης απεχονται οι πολλοι, οταν
νηστειας καιρος ηι, οταν προσευχης· ο μηδε ταυτηι αρκουμενος, αλλα και ετεραι
μιγνυμενος, ποσον ουτος σωρευει πυρ εαυτωι; Ει τον απολυσαντα την εαυτου και
εκβαλοντα, ετεραι μιγνυσθαι ουκ ενι· μοιχεια γαρ τουτο εστιν· ο ενδον αυτης ετεραν
επεισαγων, ποσον εργαζεται κακον; Μηδεις τοινυν τουτο το νοσημα συγχωρειτω
μενειν εν τηι ψυχηι, αλλα προῤριζον ανασπατω. Ουχ ουτως αδικει την γυναικα, ως
εαυτον. Ουτω γαρ το αμαρτημα τουτο χαλεπον και ασυγγνωστον, οτι, αν μεν
ειδωλολατρου χωρισθηι, μη βουλομενου εκεινου, κολαζει την γυναικα ο Θεος·
πορνου δε εαν χωρισθηι, ουκετι Ὁραις οσον εστι τουτο κακον; Ἐαν γαρ τις, φησι,
πιστη ανδρα εχηι απιστον, και αυτος ευδοκηι οικειν μετ' αυτης, μη αφιετω αυτον.
Περι δε πορνης ουχ ουτως· αλλα τι; Ἐαν τις απολυσηι την γυναικα αυτου παρεκτος
 
 

265

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογου πορνειας, ποιει αυτην μοιχευθηναι. Ει γαρ η συνουσια σωμα εν ποιει, τον
συγγινομενον πορνηι αναγκη εν σωμα γινεσθαι. Πως ουν δεξεται η κοσμια τουτον,
Χριστου μελος ουσα; η πως εαυτηι συναψει το μελος της πορνης; Και ορα την
υπερβολην· Ἡ μεν τωι απιστωι συνοικουσα, ουκ εστιν ακαθαρτος (Ἡγιασται γαρ,
φησιν ο ανηρ ο απιστος εν τηι γυναικι)· επι δε της πορνης ουχ ουτως· αλλα τι; Ἄρας
ουν 59.354 τα μελη του Χριστου, ποιησω μελη πορνης; Ἐκει μεν γαρ ο αγιασμος
μενει κακεινου συνοικουντος, και ουκ εξισταται· ενταυθα δε αναχωρει. ∆εινον γαρ η
πορνεια, δεινον, και αθανατον προξενουσα κολασιν. Και ενταυθα δε μυρια επισπαται
κακα. Βιον γαρ ταλαιπωρον και μοχθηρον αναγκαζεται ζηιν ο τοιουτος, και των
κολαζομενων ουδεν αμεινον διακειται, εις την αλλοτριαν οικιαν υπεισιων μετα
δεους και τρομου πολλου, και παντας ομου υποπτευων, και οικετας, και ελευθερους.
∆ιο, παρακαλω, σπουδασατε απηλλαχθαι του νοσηματος τουτου. Ει δε μη πειθεσθε,
των προθυρων μη επιβαινετε των ιερων. Και γαρ τα ψωρας εμπεπλησμενα προβατα,
και νοσου γεμοντα, ου δει μετα των υγιαινοντων αγελαζεσθαι, αλλ' απελαυνειν της
ποιμνης, εως αν την νοσον αποθωνται. Μελη γαρ Χριστου γεγοναμεν· μη δη μελη
πορνης γενωμεθα. Ουκ εστι τα ενταυθα πορνειον, αλλ' εκκλησια. Τα δε μελη της
πορνης αν εχηις, μη στηις εν εκκλησιαι, ινα μη εξυβρισηις τον τοπον. Ει γαρ μη γεεννα
ην, ει γαρ μη κολασις ην, μετα τας συνθηκας εκεινας και τας γαμηλιους λαμπαδας,
μετα την ευνην την δικαιαν, μετα την παιδοποιιαν, μετα την κοινωνιαν, πως ανεξηι
προσκολλασθαι ετεραι; πως ουκ αισχυνηι ουδε ερυθριαις; Ουκ οιδας οτι οι μετα την
τελευτην της εαυτων ετεραν επεισαγομενοι, παρα πολλων καταγινωσκονται, καιτοι
ου κολασιν εχει το πραγμα; Συ δε και ζωσης ετεραν επεισαγεις. Και ποσης ουχι ταυτα
λαγνειας, Μαθε τι περι των τοιουτων ειρηται· Ὁ σκωληξ, φησιν, αυτων ου
τελευτησει, και το πυρ ου σβεσθησεται. Φριξον την απειλην, φοβηθητι την κολασιν.
Ουκ εστιν ενταυθα τοσαυτη η ηδονη, οση εκει τιμωρια. Ἀλλα μη γενοιτο τινα
υπευθυνον γενεσθαι της κολασεως εκεινης· αλλα την αγιωσυνην ασκουντας ιδειν
τον Χριστον, και των επηγγελμενων τυχειν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας
απολαυσαι, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.353 ΟΜΙΛΙΑ Ξ∆ʹ. Ὁ δε Ἰησους ηρε τους οφθαλμους ανω, και ειπε·
Πατερ, ευχαριστω σοι, οτι ηκουσας μου. Ἐγω δε ᾔδειν οτι παντοτε μου
ακουεις· αλλα δια τον οχλον τον περιεστωτα ειπον, και τα εξης.
αʹ. Ὃ πολλακις ειπον, τουτο και νυν ερω, οτι ο Χριστος ουχ ουτω προς την
αξιαν οραι την εαυτου, ως προς την σωτηριαν την ημετεραν· ουδ' οπως τι μεγα
φθεγξηται, αλλ' οπως δυναμενον ημας επισπασασθαι. ∆ια τουτο τα μεν υψηλα και
μεγαλα, ολιγα, και αυτα δε κεκρυμμενα· τα δε ταπεινα και ευτελη, πολλα περιῤρει
τοις αυτου λογοις. Ἐπειδη γαρ τουτοις ενηγοντο μαλλον, τουτοις και ενδιατριβει,
και ουτε αυτα διολου φθεγγεται, ωστε μη τους μετα ταυτα βλαβηναι, ουτε αυτα
αποσιωπαι, ωστε μη τους τοτε σκανδαλισθηναι. Οι μεν γαρ της ταπεινοτητος
εξελθοντες, και εξ ενος υψηλου δογματος το παν δυνησονται κατιδειν· οι δε αει
ταπεινοι οντες, ει μη πολλακις ταυτα ηκουον ουδ' αν ολως προσηλθον. Ἀμελει γουν
ουδε μετα τοσαυτα μενουσιν, αλλα και λιθαζουσι και διωκουσι, και αναιρειν
επιχειρουσι, και βλασφημον αποκαλουσι· και οταν μεν ισον εαυ 59.354 τον ποιηι τωι
Θεωι, ουτω λεγουσιν· Ουτος βλασφημει· οταν δε ειπηι, Ἀφεωνται σου αι αμαρτιαι, ετι
και δαιμονωντα καλουσιν· ωσπερ και οταν θανατου κρειττονα ειναι τον ακουοντα
αυτου των ρηματων, η και οταν λεγηι, Ἐγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι,
 
 

266

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκαταλιμπανουσιν αυτον· και σκανδαλιζονται παλιν, οταν λεγηι εκ του ουρανου
καταβεβηκεναι. Ει γουν ταυτα ουκ εφερον σπανιακις λεγομενα, σχοληι γ' αν, ει δια
παντων υψηλος ην ο λογος και ουτως υφαινετο, προσεσχον αν αυτωι. Ὅταν γουν
λεγηι, Καθως ενετειλατο μοι ο Πατηρ, ουτω λαλω· και, οτι Ἀπ' εμαυτου ουκ εληλυθα,
τοτε πιστευουσι. Και οτι τοτε, δηλον απο του τον ευαγγελιστην τουτο επισημηνασθαι
και ειπειν, οτι Ταυτα αυτου λαλουντος πολλοι επιστευσαν εις αυτον. Ει τοινυν το
μεν ταπεινα φθεγγεσθαι προς πιστιν εφειλκε, το δε υψηλα, απεσοβει, πως ουκ
εσχατης ανοιας μη λογιζεσθαι των ταπεινων την αιτιαν πασαν οτι δια τους
ακροατας ειρηται; Ἐπει και αλλαχου μεγα τι ειπειν βουληθεις, εσιγησε, την αιτιαν
ταυτην προσθεις και ειπων· Ἵνα δε μη σκανδαλισωμεν αυτους, βαλε 59.355
αγκιστρον εις την θαλασσαν· ο δη ποιει και ενταυθα. Μετα γαρ το ειπειν· Ἐγω ᾔδειν
οτι παντοτε μου ακουεις, επηγαγεν· Ἀλλα δια τον οχλον [τον] περιεστωτα ειπον, ινα
πιστευσωσι. Μη ημετερα τα ρηματα; μη στοχασμος ανθρωπινος; Ὅταν ουν τις απο
των γεγραμμενων μη ανεχηται πειθεσθαι, οτι εσκανδαλιζοντο επι τοις υψηλοις,
ακουων του Χριστου λεγοντος δια τουτο ταπεινα φθεγγεσθαι, ινα μη
σκανδαλισθωσι, πως λοιπον της φυσεως ειναι τα ευτελη υποπτευσει ρηματα, αλλα
μη συγκαταβασεως; Ουτω και αλλαχου, φωνης ενεχθεισης ανωθεν, ελεγεν· Ου δι'
εμε η φωνη αυτη γεγονεν, αλλα δι' υμας. Καιτοι τωι μεν υψηλωι εξεστι πολλα περι
εαυτου λεγειν ταπεινα· τωι δε ταπεινωι ου θεμις περι εαυτου μεγα τι και υψηλον
φθεγξασθαι. Ἐκεινο μεν γαρ απο συγκαταβασεως γινεται, και την των
διδασκομενων ασθενειαν αιτιαν εχει· μαλλον δε το εναγειν εις ταπεινοφροσυνην
οραιν, και το σαρκα περικεισθαι, και το παιδευειν τους ακουοντας μηδεν περι εαυτων
μεγα λαλειν, και το νομιζεσθαι αντιθεον, και το απιστεισθαι ηκειν παρα του Θεου,
και το υποπτευεσθαι λυειν τον νομον, και το βασκαινειν τους ακουοντας, και προς
αυτον απεχθως διακεισθαι· διοτι ελεγεν εαυτον ισον τωι Θεωι· το δε ταπεινον οντα
τινα, υψηλον τι περι εαυτου λεγειν, ουδεμιαν εχει αιτιαν ουτε ευλογον ουτε αλογον·
αλλ' η απονοια αν ειη μονον και αναιδεια, και τολμα ασυγγνωστος. Τινος ουν
ενεκεν ταπεινα φθεγγεται, της αποῤρητου και μεγαλης ουσιας εκεινης ων; Των τε
ειρημενων ενεκεν, και ωστε μη νομισθηναι αγεννητος. Και γαρ Παυλος τοιουτον τι
φαινεται φοβηθεις. ∆ιο και ελεγε· Χωρις του υποταξαντος αυτωι τα παντα. Ἀσεβες
γαρ τουτο και λογισασθαι. Ει γε ελαττων του γεγεννηκοτος ων και ετερας ουσιας,
ισος ενομιζετο, ουκ αν ουν παντα εποιησεν, ωστε μη νομισθηναι τουτο; Νυν δε αυτος
τουναντιον ποιει, λεγων· Ει μη ποιω τα εργα του πεμψαντος με, μη πιστευετε μοι.
Και το λεγειν δε, οτι Ἐγω εν τωι Πατρι και ο Πατηρ εν εμοι, την ισοτητα ημιν
αινιττεται. Ἐχρην δε μετα πολλης αυτο σφοδροτητος καθελειν, ει γε καταδεεστερος
ην, και μηδαμου ολως ειπειν, οτι Ἐγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι, η, οτι Ἕν
εσμεν, η, οτι Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα. Και γαρ περι δυναμεως οτε λογος
ην αυτωι, ελεγεν· Ἐγω και ο Πατηρ εν εσμεν. Και περι εξουσιας οτε λογος ην, παλιν
ελεγεν· Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους
θελει ζωοποιει· οπερ ου δυνατον ην ετερας οντα ουσιας ποιειν. Ει δε και δυνατον ην,
ουκ εχρην τουτο ειπειν, ινα μη υποπτευσωσι μιαν και την αυτην ουσιαν ειναι. Ει γαρ
ινα μη υποπτευσωσι οτι αντιθεος εστι, και τα μη προσηκοντα αυτωι φθεγγεται
πολλακις, πολλωι μαλλον εδει τοτε. Νυν δε το λεγειν, Ἵνα τιμωσι τον Υιον, καθως
τιμωσι τον Πατερα· και το λεγειν, Τα εργα α εκεινος εργαζεται, καγω ομοιως ποιω·
και το λεγειν εαυτον αναστασιν ειναι και ζωην, και φως του κοσμου, εξισουντος εστι
τωι γεγεννηκοτι εαυτον, και την υποψιαν ιστωντος, ην ειχον εκεινοι. Ειδες πως οτι
μεν τον νομον ου λυει, τοσαυτα λεγει 59.356 και απολογειται· την δε δοξαν της
ισοτητος της προς τον Πατερα ου μονον ου καθαιρει, αλλα και ιστησιν; Ουτω και
ειποντων, οτι Βλασφημεις, οτι ποιεις σεαυτον Θεον, απο της των εργων ισοτητος
 
 

267

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτο εστησε. βʹ. Και τι λεγω οτι ο Υιος τουτο εποιησεν, οπου γε και ο Πατηρ ο μη
σαρκα λαβων το αυτο τουτο ποιει. Και γαρ και αυτος ηνεσχετο πολλα περι αυτου
ταπεινα λεχθηναι δια την σωτηριαν των ακουοντων. Το γαρ, Ἀδαμ, που ει; και το,
Ἵνα γνω, ει αρακατα την κραυγην αυτων συντελουνται· και το, Νυν εγνων οτι φοβηι
τον Θεον συ· και το, Ἐαν αρα ακουσωσι· και το, Ἐαν αρα συνωσι· και, Τις δωσει την
καρδιαν του λαου τουτου ουτως ειναι; και το λεγεσθαι, Ουκ εστιν ομοιος σοι εν
θεοις, Κυριε· και πολλα ετερα τοιαυτα εν τηι Παλαιαι ει τις εκλεγοι, αναξια της του
Θεου αξιας οντα ευρησει. Και επι του Ἀχααβ δε ειρηται· Τις απατησει μοι τον Ἀχααβ;
Και το αει των Ἑλληνικων θεων κατα συγκρισιν εαυτον προτιθεναι, παντα αναξια
του Θεου· αλλ' ετερως αξια γινεται. Και γαρ ουτω φιλανθρωπος εστιν, ως δια την
ημετεραν σωτηριαν και των τηι αξιαι αυτου πρεποντων ρηματων υπεριδειν. Και γαρ
και αυτο το ανθρωπον γενεσθαι, αναξιον, και το δουλου μορφην λαβειν, και ταπεινα
φθεγγεσθαι ρηματα, και ταπεινα περιβεβλησθαι, αναξιον μεν, ει τις προς την αξιαν
εκεινην ιδοι· αξιον δε, ει τις τον αφατον της αυτου φιλανθρωπιας πλουτον
λογισαιτο. Ἔστι δε και ετερα της ταπεινοτητος των ρηματων αιτια. Ποια αυτη; Ὅτι
τον μεν Πατερα και ᾔδεσαν και ωμολογουν, αυτον δε ουκ ᾔδεσαν. ∆ια τουτο
συνεχως επ' αυτον καταφευγει ως ωμολογημενον, ατε αυτος ουκ ων ουδεπω
αξιοπιστος. Ου παρα την οικειαν ευτελειαν, αλλα παρα την ανοιαν των ακουοντων
και την ασθενειαν. ∆ια τουτο και ευχεται και λεγει· Πατερ, ευχαριστω σοι, οτι
ηκουσας μου. Ει γαρ ους θελει ζωοποιει, και καθως ο Πατηρ, ουτω ζωοποιει, τινος
ενεκεν παρακαλει; Ἀλλ' ωρα λοιπον εις αυτο εμβηναι το χωριον. Ἦραν ουν τον
λιθον, ου ην ο τεθνηκως κειμενος. Ὁ δε Ἰησους ηρε τους οφθαλμους ανω, και ειπε·
Πατερ, ευχαριστω σοι, οτι ηκουσας μου. Ἐγω δε ᾔδειν οτι παντοτε μου ακουεις· αλλα
δια τον οχλον τον περιεστωτα ειπον, ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας.
Ἐρωτησωμεν ουν τον μεν αιρετικον· Ἀπο της ευχης ροπην ελαβε, και τον νεκρον
ανεστησε; πως ουν τα αλλα χωρις ευχης εποιει λεγων· Σοι λεγω, το δαιμονιον,
εξελθε απ' αυτου; και, Θελω, καθαρισθητι; και, Ἆρον τον κραββατον σου; και,
Ἀφεωνται σοι αι αμαρτιαι σου; και τηι θαλασσηι, Σιωπα, πεφιμωσο; τι δε ολως εχει
των αποστολων πλεον, ει γε και αυτος επι ευχης ποιει; Μαλλον δε ουτε εκεινοι μετα
ευχης παντα εποιουν, αλλα και χωρις ευχης πολλακις το ονομα του Ἰησου
καλουντες. Ει δε το ονομα αυτου τοσαυτην ειχεν ισχυν, πως αν αυτος ευχης εδεηθη;
Ει δε ευχης εδειτο, ουκ αν το ονομα αυτου ισχυσεν. Ὅτε δε ολως εποιει τον
ανθρωπον, ποιας ευχης εδεηθη; ουχι ομοτιμια εκει πολλη; Ποιησωμεν γαρ, φησιν,
ανθρωπον. Τι δε ασθενεστερον, ει ευχης εδειτο; Ἴδωμεν δε και τις η ευχη. Πατερ,
ευχαριστω σοι, οτι ηκουσας μου. Τις τοινυν ουτως ηυξατο ποτε; 59.357 Πριν η γαρ τι
ειπειν, Ευχαριστω σοι, λεγει, δεικνυς οτι ου δειται ευχης· Ἐγω δε ᾔδειν οτι παντοτε
μου ακουεις. Τουτο ειπεν, ουχ ως αυτου αδυνατουντος, αλλ' ως μιας γνωμης ουσης.
Τινος δε ενεκεν και ευχης σχημα ανελαβε; Μη εμου, αλλ' αυτου ακουσον λεγοντος·
∆ια τον περιεστωτα οχλον, ινα πιστευσωσιν οτι συ με απεστειλας. Ουκ ειπεν, Ἵνα
πιστευσωσιν οτι ελαττων ειμι· οτι χρειαν εχω ροπης της ανωθεν· οτι χωρις ευχης ου
δυναμαι ποιησαι· αλλ', Ὅτι συ με απεστειλας. Ταυτα γαρ παντα ευχη δηλοι, αν
απλως αυτην εκλαβωμεν. Ουκ ειπεν, Ἀπεστειλας με τον ασθενουντα, τον την
δουλειαν επεγνωκοτα, τον αφ' εαυτου ουδεν ποιουντα· αλλα ταυτα παντα αφεις, ινα
μηδεν τουτων υποπτευσηις, τιθησι την αληθη της ευχης αιτιαν, ινα μη αντιθεον με
νομισωσιν· ινα μη λεγωσιν, Ουκ εστιν εκ του Θεου· ινα δειξω κατα γνωμην σην το
εργον γινομενον· μονονουχι λεγων, οτι Ει ημην αντιθεος, ουκ αν προεχωρησε το
γινομενον. Το δε, Ἤκουσας μου, και επι φιλων λεγεται, και επι ομοτιμων. Ἐγω δε
ᾔδειν οτι παντοτε μου ακουεις· τουτεστι, Προς το γενεσθαι μου το θελημα ου δεομαι
ευχης, αλλ' ωστε πεισαι οτι σοι και εμοι μια βουλησις. Τι ουν ευχηι; ∆ια τους ασθενεις
 
 

268

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και παχυτερους. Και ταυτα ειπων, εκραξε φωνηι μεγαληι. ∆ιατι γαρ ουκ ειπεν, Ἐν τωι
ονοματι του Πατρος μου δευρο εξω; διατι μη ειπεν, Ἀναστησον αυτον, Πατερ; αλλα
ταυτα παντα αφεις και ευχομενου σχημα αναλαβων, δια των πραγματων την
αυθεντιαν ενδεικνυται; Ὅτι και τουτο της αυτου σοφιας, δια μεν ρηματων
συγκαταβασιν, δια δε των εργων εξουσιαν επιδεικνυσθαι. Ἐπειδη γαρ ουδεν αλλο
ειχον εγκαλειν αυτωι, αλλ' η οτι ουκ εστιν εκ του Θεου, και ουτω τους πολλους
ηπατων· τουτου ενεκεν μεθ' υπερβολης δεικνυσι τουτο τε αυτο δι' ων φησι, και καθ'
ον τροπον η ασθενεια εκεινων απηιτει. Ἐνην μεν γαρ και αλλως δειξαι την
συμφωνιαν μετα της οικειας αξιας· αλλ' ουκ εδυνατο αναβηναι τοσουτον ο οχλος.
Και φησι· Λαζαρε, δευρο εξω. Τουτο εστιν ο ελεγεν· Ἔρχεται ωρα οτε οι νεκροι
ακουσουσι της φωνης του Υιου του Θεου, και οι ακουσαντες ζησονται. Ἵνα γαρ μη
νομισηις, οτι παρ' ετερου ελαβε την ενεργειαν, ανωθεν σε τουτο εδιδαξε, και δια των
εργων επεδειξε. Και ουκ ειπεν, Ἀναστηθι· αλλα, ∆ευρο εξω, ως ζωντι διαλεγομενος
τωι τετελευτηκοτι. γʹ. Τι ταυτης της εξουσιας γενοιτ' αν ισον; Ει δε μη ιδιαι δυναμει
τουτο ποιει, τι πλεον εξει των αποστολων των λεγοντων Τι ημιν προσεχετε, ως ιδιαι
δυναμει η ευσεβειαι πεποιηκοσι του περιπατειν αυτον; Ει γαρ ου ποιων ιδιαι δυναμει,
ου προσετιθει τουτο, οπερ οι αποστολοι περι εαυτων ελεγον, εσονται πως εκεινοι
μαλλον φιλοσοφουντες, τωι διακρουεσθαι την δοξαν. Και αλλαχου· Ἄνδρες, τι ταυτα
ποιειτε; Και ημεις ομοιοπαθεις εσμεν υμιν ανθρωποι. Ειτα οι μεν αποστολοι, επειδη
ουδεν οικοθεν επραττον, ταυτα ελεγον ωστε πεισαι τουτο· αυτος δε τοιαυτην περι
εαυτου δοξαν εχων, ουκ αν την υπονοιαν ανειλεν, ει γε μη οικειαι αυθεντειαι εποιει;
και τις αν τουτο ειποι; Και μην το εναντιον ποιει ο Χριστος, λεγων· ∆ια τον
περιεστωτα οχλον ειπον, ινα πιστευσωσιν. Ὥστε ει επιστευον, ουκ ην χρεια 59.358
της ευχης. Ει δε μη ην αναξιον αυτου το ευχεσθαι, διατι εκεινοις την αιτιαν
λογιζεται; διατι δε μη ειπεν, οτι Ἵνα πιστευσωσιν οτι ουκ ειμι σου ισος; εχρην γαρ
δια την υπονοιαν προς τουτο ελθειν. Ἀλλ' οτε μεν υπωπτευετο λυειν τον νομον, την
λεξιν αυτην τεθεικε, μηδε ειρηκοτων τι εκεινων· Μη νομισητε οτι ηλθον λυσαι τον
νομον· ενταυθα δε ιστησι την υπονοιαν. Ὅλως δε, τι εδει περιοδου τοσαυτης και
αινιγματων; Ἤρκει γαρ ειπειν, Ουκ ειμι ισος, και απαλλαγηναι, Τι ουν; Ουκ ειπεν,
φησιν, οτι Ου ποιω το θελημα το εμον; Ἀλλα και τουτο συνεσκιασμενως και προς
την εκεινων ασθενειαν, και απο της αυτης αιτιας, αφ' ης και η ευχη γεγονεν. Τι δε
εστιν, οτι Ἤκουσας μου; Τουτεστιν, οτι Ουδεν εναντιον εμου προς σε. Ὥσπερ ουν το,
οτι Ἤκουσας μου, ου τουτο εστι δηλουντος, οτι αυτος ουκ ισχυσεν· (ει γαρ τουτο ην,
ουκ αδυναμια μονον εσται, αλλα και αγνοια, ει γε προ του ευξασθαι ουκ ᾔδει, οτι
μελλει επινευειν ο Θεος· ει δε ουκ ᾔδει, πως ελεγεν, οτι Πορευομαι ινα εξυπνισω
αυτον· και ουκ ειπεν, Πορευομαι ινα ευξωμαι τωι Πατρι, ινα εξυπνισηι αυτον;) ωσπερ
ουν τουτο ουκ ασθενειας, αλλ' ομογνωμοσυνης· ουτω και το, Παντοτε μου ακουεις.
Ἢ τουτο ουν εστιν ειπειν, η οτι προς την υπονοιαν την εκεινων ειρηται. Ει δε ουτε
ηγνοει, ουτε ησθενει, ευδηλον οτι δια τουτο τα ταπεινα φθεγγεται ρηματα, ινα καν
εκ της υπερβολης πεισθηις και αναγκασθηις ομολογησαι, οτι ου της αξιας αυτου εστιν,
αλλα της συγκαταβασεως. Τι ουν οι της αληθειας εχθροι; Ου προς την ασθενειαν των
ακουοντων ειρηκε, φησι, το Ἤκουσας μου, αλλ' ινα δειξηι την υπεροχην. Και μην
τουτο ουκ ην δειξαι την υπεροχην, αλλα σφοδρα ταπεινωσαι εαυτον, και αποφηναι
ουδεν ανθρωπου πλεον εχοντα. Το γαρ ευχεσθαι, ου κατα Θεον, ουδε κατα
συνθρονον. Ὁραις οτι ουδαμοθεν ετερωθεν επι τουτο ηλθεν, αλλα δια την απιστιαν
εκεινων; Ὅρα γουν και το εργον μαρτυρουν αυτωι την αυθεντιαν. Ἐκαλεσε, και
εξηλθεν ο τεθνηκως συνειλημμενος. Ειτα ινα μη δοξηι φαντασια ειναι το πραγμα
(του γαρ αναστηναι το εξελθειν δεδεμενον ουκ ελαττον εδοκει ειναι παραδοξον),
Ἐκελευσεν αυτον λυσαι, ινα και αψαμενοι, και πλησιον γενομενοι, ιδωσιν οτι οντως
 
 

269

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινος εστι. Και φησιν· Ἄφετε αυτον υπαγειν. Ειδες το ακομπαστον; Ουκ επαγεται
αυτον, ουδε κελευει μετ' αυτου περιιεναι, ωστε μη δοξαι τισιν επιδεικνυσθαι· ουτως
ᾔδει μετριαζειν. Γενομενου δε του σημειου, οι μεν εθαυμαζον· οι δε προσελθοντες
απηγγελλον τοις Φαρισαιοις. Τι ουν εκεινοι; ∆εον εκπληττεσθαι και θαυμαζειν,
βουλευονται αυτον ανελειν, τον αναστησαντα νεκρον. Ὢ της ανοιας! τον εν τοις
αλλων σωμασι θανατου περιγενομενον, θανατωι παραδωσειν ενομιζον. Και λεγουσι·
Τι ποιουμεν, οτι ο ανθρωπος ουτος πολλα σημεια ποιει; Ἄνθρωπον αυτον ετι
καλουσιν, οι τοσαυτην λαβοντες αποδειξιν της αυτου θεοτητος. Τι ποιουμεν;
Πιστευσαι εδει και θεραπευσαι, και προσκυνησαι, και μηκετι νομιζειν ανθρωπον.
Ἐαν αφωμεν αυτον ουτως, ερχονται οι Ῥωμαιοι, και αρουσιν ημων και το εθνος και
την πολιν. Τι εστιν ο βουλευονται ποιειν; Τον λαον επισεισαι βουλονται λοιπον, ως
μελλοντες κινδυνευειν επι υποψιαι τυραννιδος. Ἐαν γαρ οχλαγωγουντα, φησι,
μαθωσιν αυτον οι 59.359 Ῥωμαιοι, υποπτευσουσιν ημας, και ελευσονται, και
καθελουσιν ημων την πολιν. Τινος ενεκεν; ειπε μοι· μη γαρ αποστασιαν εδιδασκεν;
ουκ επετρεψε φορον δουναι Καισαρι; ουχι βασιλεα αυτον ποιησαι ηθελησατε, και
εφυγεν; ουχι τον ευτελη και απεριττον επεδεικνυτο βιον, μητε οικιαν εχων, μητε
αλλο των τοιουτων ουδεν; Ταυτα μεν ουν ελεγον, ου προσδοκωντες, αλλα
βασκαινοντες. Ἐξεβη δε και μη προσδοκωντων αυτων, και το εθνος και την πολιν
ελαβον, επειδη ανειλον αυτον. Και γαρ ποῤρω πασης υποψιας ην τα γινομενα. Ὁ γαρ
ιωμενος νοσουντας, και αριστον διδασκων βιον, και αρχουσι πειθεσθαι επιταττων,
ουχι τυραννιδα συνιστη, αλλα κατελυεν. Ἀλλ' απο των προτερων στοχαζομεθα,
φησιν. Ἀλλ' εκεινοι αποστασιαν εδιδασκον· ουτος δε τουναντιον. Ὁραις οτι υποκρισις
ην τα λεγομενα; Τι γαρ επεδειξατο τοιουτον; δορυφορους σοβουντας επηγετο;
οχηματα επεσυρετο; ουχι τας ερημιας εδιωκεν; Ἀλλ' ινα μη δοξωσιν απο παθους του
εαυτων λεγειν, την πολιν φασι κινδυνευειν πασαν, και το κοινον επιβουλευεσθαι,
και περι των εσχατων αυτοις ειναι τον φοβον. Ου ταυτα της αιχμαλωσιας υμιν αιτια
γεγονεν, αλλα τα εναντια, και ταυτης και της εις Βαβυλωνα, και της επι Ἀντιοχου
της μετα ταυτα· ου το ειναι παρ' υμιν θεραπευοντας, αλλα το ειναι εν υμιν
αδικουντας, και τον Θεον παροργιζοντας, τουτο υμας εκδοτους εποιησεν. Ἀλλα
τοιουτον ο φθονος· ουδεν των δεοντων οραιν αφιεις, απαξ πηρωσας την ψυχην. Ουχι
πραους εδιδασκεν ειναι; ουχι ραπιζομενους την δεξιαν, στρεφειν και την ετεραν; ου
φερειν αδικουμενους; ου μειζονα επιδεικνυσθαι προθυμιαν προς το κακως παθειν, η
ετεροι εχουσι προς το κακως ποιησαι; Ταυτ' ουν, ειπε μοι, τυραννιδα συνιστωντος,
αλλ' ου τυραννιδα καθαιρουντος; δʹ. Ἀλλ' οπερ εφην, δεινον η βασκανια και
υποκρισεως γεμον. Τουτο την οικουμενην μυριων ενεπλησε κακων· απο του
νοσηματος τουτου τα δικαστηρια κρινομενων πεπληρωται· απο τουτου δοξης και
χρηματων ερως· απο τουτου φιλαρχια και υπεροψια· εντευθεν οδοι ληιστας μιαρους,
και θαλαττα πειρατας εχει· εντευθεν οι κατα την οικουμενην φονοι, εντευθεν το
γενος ημων διεσπασται. Ὅπερ αν ιδηις κακον, απο ταυτης ον οψει· τουτο και εις τας
Ἐκκλησιας εισεκωμασε· τουτο ανωθεν τα μυρια ειργασατο δεινα· τουτο την
φιλαργυριαν ετεκεν· αυτη η νοσος τα ανω κατω εποιησε, και το δικαιον διεφθειρε
(∆ωρα γαρ, φησιν, εκτυφλοι οφθαλμους σοφων, και ως φιμος στοματι, αποστρεφει
ελεγχους)· τουτο δουλους αντ' ελευθερων ποιει· περι τουτου καθ' εκαστην
διαλεγομεθα την ημεραν, και πλεον ουδεν γινεται. Θηριων γινομεθα χειρους,
ορφανους αρπαζομεν, χηρας γυμνουμεν, πενητας αδικουμεν, ουαι επι ουαι
συναπτομεν. Οιμοι! οτι απολωλε ευλαβης απο της γης. Και ημων εστι το θρηνειν
λοιπον· μαλλον δε τουτο δει καθ' εκαστην λεγειν την ημεραν. Ουδεν εν ευχαις
ανυομεν, ουδεν εν συμβουλαις και παραι 59.360 νεσεσι· λειπεται αρα το δακρυειν.
Τουτο και ο Χριστος εποιησε· πολλα τοις εν Ἱεροσολυμοις παραινεσας, ως ουδεν
 
 

270

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκερδανον εκεινοι, εδακρυσεν αυτων την πωρωσιν. Τουτο και οι προφηται ποιουσι·
τουτο και ημεις πραττωμεν νυν. Θρηνου λοιπον ο καιρος, και δακρυων, και οιμωγης.
Ευκαιρον ειπειν και ημας νυν, Καλεσατε τας θρηνουσας, και προς τας σοφας
αποστειλατε, και φθεγξασθωσαν. Ταχα ουτω δυνησομεθα εκβαλειν το νοσημα των
τας οικιας οικοδομουντων τας λαμπρας, των αγρους περιβαλλομενων εξ αρπαγης.
Θρηνειν ευκαιρον· αλλα συλλαβεσθε μοι και υμεις των θρηνων, οι γεγυμνωμενοι τε
και ηδικημενοι· τοις υμων θρηνοις καταγαγετε μου τα δακρυα. Ἀλλα θρηνουντες, μη
εαυτους, αλλ' εκεινους θρηνησωμεν· ουχ υμας ηδικησαν, αλλ' εαυτους απωλεσαν.
Ὑμεις μεν γαρ εχετε την βασιλειαν των ουρανων αντι της αδικιας· εκεινοι δε, την
γεενναν αντι κερδους. ∆ια τουτο βελτιον αδικεισθαι και μη αδικειν. Θρηνησωμεν
αυτους θρηνον, μη τον ανθρωπινον, αλλα τον απο των θειων Γραφων, ον και οι
προφηται εθρηνησαν. Θρηνησωμεν μετα Ἡσαΐου πικρον, και ειπωμεν· Ουαι οι
συναπτοντες οικιαν προς οικιαν, και αγρον εγγιζοντες, ινα του πλησιον αφελωνται
τι· μη οικησετε μονοι επι της γης; Οικιαι μεγαλαι και καλαι, και ουκ εσονται οι
ενοικουντες εν αυταις. Θρηνησωμεν μετα του Ναουμ, και ειπωμεν μετ' εκεινου· Ουαι
ο οικοδομων εις υψος την οικιαν αυτου! μαλλον δε θρηνησωμεν αυτους, καθαπερ
και ο Χριστος τους τοτε, λεγων· Ουαι υμιν τοις πλουσιοις! οτι απεχετε τον μισθον
υμων, και την παρακλησιν υμων. Ουτω, παρακαλω, θρηνουντες και ημεις μη
παυσωμεθα· ει δε μη ασχημον, και κοψωμεθα υπερ της των αδελφων ραιθυμιας. Μη
κλαιωμεν τον ηδη τεθνηκοτα, αλλα κλαιωμεν τον αρπαγα, τον πλεονεκτην, τον
φιλαργυρον, τον απληστον. ∆ιατι νεκρους θρηνουμεν, εφ' ων ουδεν εστιν ανυσαι
λοιπον; Θρηνησωμεν τουτους, εφ' ων εστι και μεταβολη. Ἀλλ' ημων θρηνουντων,
ταχα αυτοι γελωσιν. Ἀλλα και τουτο θρηνων αξιον, οτι γελωσιν, εφ' οις εδει
πενθειν. Ει μεν γαρ επασχον τι απο των οδυρμων των ημετερων, εχρην παυσασθαι
οδυρομενους ως μελλοντας διορθουσθαι· επειδη δε αναισθητως διακεινται, μενωμεν
ημεις κλαιοντες, μη τους πλουτουντας απλως, αλλα τους φιλαργυρους, τους
πλεονεκτας, τους αρπαγας. Ου κακον ο πλουτος (εστι γαρ αυτωι και εις δεον
χρησασθαι, οταν εις τους δεομενους αναλισκωμεν)· αλλα κακον η πλεονεξια, τας
αθανατους προξενουσα κολασεις. Θρηνησωμεν τοινυν. Ἴσως γαρ τις εσται
διορθωσις· η καν οι εμπεσοντες μη απαλλαγωσιν, ετεροι γουν ου περιπεσουνται τωι
δεινωι, αλλα φυλαξονται. Γενοιτο δε κακεινους ελευθερωθηναι του νοσηματος, και
ημων μηδενα περιπεσειν ποτε, ινα κοινηι παντες των επηγγελμενων τυχωμεν
αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους
αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΟΜΙΛΙΑ ΞΕʹ. Εις δε τις εξ αυτων Καιαφας, αρχιερευς ων του
ενιαυτου εκεινου, ειπεν αυτοις· Ὑμεις ουκ οιδατε ουδεν, ουδε
διαλογιζεσθε οτι συμφερει υμιν, ινα εις ανθρωπος αποθανηι υπερ του
λαου, και τα εξης.
αʹ. Ἐνεπαγησαν εθνη εν διαφθοραι ηι εποιησαν· εν παγιδι ταυτηι ηι εκρυψαν,
συνεληφθη ο πους αυτων. Τουτο επι Ἰουδαιων γεγονεν. Αυτοι μεν γαρ ελεγον
ανελειν τον Ἰησουν, ινα μη ελθωσιν οι Ῥωμαιοι, και αρωσιν αυτων και το εθνος και
την πολιν. Ἐπειδη δε ανειλον, ταυτα επαθον· και απερ ως δια 59.361 φευξομενοι
επραξαν, ταυτα επειδη επραξαν, ου διεφυγον. Ἀλλ' ο μεν αναιρεθεις, εστιν εν
ουρανοις· οι δε ανελοντες, την γεενναν κληρονομουσι· καιτοι ου ταυτα εσκεψαντο·
αλλα τι; Ἐβουλοντο, φησιν, ανελειν αυτον απο της ημερας εκεινης. Ειπον γαρ, οτι
Ἐλευσονται οι Ῥωμαιοι, και αρουσιν ημων το εθνος. Εις δε τις εξ αυτων Καιαφας,
 
 

271

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχιερευς ων του ενιαυτου εκεινου, ειπεν, αναισχυντοτερος ων των λοιπων· Ὑμεις
ουκ οιδατε ουδεν. Ἅπερ εκεινοι αμφεβαλλον, και εν ταξει βουλης προετιθεσαν,
(ελεγον γαρ· Τι ποιουμεν;) τουτο ουτος αναισχυντως και γυμνηι τηι κεφαληι, και μετα
ιταμοτητος ανεβοησε. Τι γαρ φησιν; Ὑμεις ουκ οιδατε ουδεν, ουδε διαλογιζεσθε οτι
συμφερει, ινα εις ανθρωπος αποθανηι, και μη ολον το εθνος αποληται. Τουτο δε ουκ
ειπεν αφ' εαυτου, αλλα προεφητευσεν αρχιερευς ων. Ὁραις ποση της αρχιερατικης
εξουσιας η δυναμις; Ἐπειδη γαρ ολως ηξιωτο της αρχιερωσυνης, καιτοι αναξιος ων
του πραγματος, προεφητευσεν, ουκ ειδως απερ ελεγε· και τωι στοματι μονον
εκεχρητο η χαρις, της δε μιαρας καρδιας ουχ ηψατο. Πολλοι γουν και αλλοι τα
μελλοντα ειπον, αναξιοι οντες, ο Ναβουχοδονοσορ, ο Φαραω, ο Βαλααμ· και παντων
η αιτια δηλη. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ὑμεις καθησθε, ετι οκνηροτερον τωι
πραγματι προσεχετε, και ουκ ιστε ενος ανδρος σωτηριας υπερ του κοινου
καταφρονησαι. Ὅρα ποση του Πνευματος η δυναμις· απο διανοιας πονηρας ισχυσε
ρηματα προενεγκειν προφητειας γεμοντα θαυμαστης. Τεκνα δε Θεου τα εθνη καλει ο
ευαγγελιστης, απο του μελλοντος εσεσθαι· ωσπερ ουν και αυτος φησι· Και αλλα
προβατα εχω, και αυτος απο του μελλοντος αυτα καλων. Τι δε εστιν, Ἀρχιερευς ων
του ενιαυτου εκεινου; Μετα των αλλων και τουτο διεφθαρτο. Ουκετι γαρ τον
χρονον απαντα της ζωης ιερατευον, αλλ' ενιαυτον, εξ ου γεγονασιν ωνηται αι αρχαι.
Πλην αλλα και ουτω παρην ετι το Πνευμα. Ἐπειδη δε τας χειρας ηραν κατα του
Χριστου, το τηνικαυτα αυτους εγκατελιπε, και μετηλθεν επι τους αποστολους. Και
τουτο το καταπετασμα εδηλου σχιζομενον, και η του Χριστου φωνη η λεγουσα· Ἰδου
αφιεται ο οικος υμων ερημος. Και Ἰωσηπος δε μετα βραχυν γενομενος χρονον, εφη
τινας αγγελους τους ετι παραμενοντας, ει μη βουληθειεν εκεινοι μεταστηναι,
καταλιπειν αυτους. Ἕως μεν γαρ ο αμπελων ειστηκει, παντα εγινετο· επειδη δε τον
κληρονομον απεκτειναν, ουκ ετι, αλλ' απωλοντο· και καθαπερ ιματιον λαμπρον απο
παιδος αχρηστου, των Ἰουδαιων, λαβων ο Θεος, τοις ευγνωμοσι δουλοις εδωκε τοις
εξ εθνων, εκεινους ερημους αφεις και γυμνους. Ου μικρον δε τουτο ην, το και τον
εχθρον προφητευσαι ταυτα. Τουτο και τους αλλους επισπασασθαι ηδυνατο. Κατα μεν
γαρ την αυτου προαιρεσιν, εναντιως εξεβη. Ἐπειδη γαρ απεθανε, δια τουτο της
μελλουσης κολασεως απηλλαγησαν οι πιστοι. Τι εστιν, Ἵνα συναγαγηι τους εγγυς,
και τους μακραν; Ἓν σωμα εποιησεν. Ὁ εν Ῥωμηι καθημενος τους Ἰνδους μελος
ειναι νομιζει 59.362 εαυτου. Τι ταυτης της συναγωγης ισον; Και παντων κεφαλη ο
Χριστος· Ἀπ' εκεινης της ημερας εβουλευσαντο οι Ἰουδαιοι, ινα αποκτεινωσιν
αυτον. Και μην προτερον εζητουν. Λεγει γαρ· ∆ια τουτο εζητουν οι Ἰουδαιοι αυτον
αποκτειναι· και, Τι με ζητειτε αποκτειναι; Ἀλλα τοτε μεν εζητουν, νυν δε και
εκυρωσαν την γνωμην, και ως εργωι τωι πραγματι κεχρηνται. Ἰησους δε ουκ ετι
παῤρησιαι περιεπατει εν τηι Ἰουδαιαι. Παλιν ανθρωπινως εαυτον σωζει, και συνεχως
τουτο ποιει. βʹ. Την δε αιτιαν ειπον, δι' ην πολλακις απηλθε και ανεχωρησε. Και νυν
εγγυς της ερημου διατριβει εν Ἐφρατα, και εκει εμενε μετα των μαθητων αυτου.
Πως οιει θορυβεισθαι τους μαθητας, ορωντας αυτον ανθρωπινως σωζομενον; Ουδεις
λοιπον ηκολουθησε. Της γαρ εορτης ουσης εγγυς, παντες επι τα Ἱεροσολυμα
ετρεχον· αυτοι δε, οτε παντες εχαιρον και επανηγυριζον, τοτε κρυπτονται, τοτε εν
κινδυνοις εισιν· αλλ' ομως παρεμενον. Και γαρ εν τηι Γαλιλαιαι, του Πασχα οντος και
της Σκηνοπηγιας, εκρυπτοντο· και παλιν μετα ταυτα, της εορτης ουσης, τωι φευγειν
και τωι κρυπτεσθαι μονοι των αλλων μετα του ∆ιδασκαλου, την ευνοιαν
επιδεικνυμενοι. Ἐντευθεν φησιν ο Λουκας αυτον ειρηκεναι, Ἐγω παρεμεινα υμιν εν
τοις πειρασμοις. Ταυτα δε ελεγε, δεικνυς οτι παρα της αυτου ροπης ενδυναμουνται.
Πολλοι δε εκ της χωρας ανεβησαν αγνισαι εαυτους. Και εδωκαν παραγγελιας οι
αρχιερεις και οι Φαρισαιοι, ινα πιασωσιν αυτον. Θαυμαστος αγνισμος, μετα
 
 

272

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μιαιφονου προαιρεσεως, μετα ανδροφονου διανοιας, μετα ηιμαγμενων χειρων. Και
ελεγον· ∆οκειτε οτι ου μη ελθηι εν τηι εορτηι; ∆ια του Πασχα επεβουλευον, και τον
καιρον της εορτης εποιουντο καιρον σφαγης· τουτεστιν, Ἐνταυθα αυτον εμπεσειν
δει, του καιρου καλουντος αυτον. Ὢ της ασεβειας! οτε πλειονος εδει της ευλαβειας,
και τους επι τοις εσχατοις ειλημμενους αφιεναι, τοτε τον ουδεν ηδικηκοτα θηρευσαι
επιχειρουσι. Καιτοι και ηδη τουτο ποιησαντες, ου μονον ουδεν ωνησαν, αλλα και
καταγελαστοι γεγονασι. ∆ια τουτο συνεχως εμπιπτων διαφευγει, και βουλευομενους
αυτον ανελειν κατεχει και απορειν ποιει, τηι της δυναμεως αποδειξει κατανυξαι
βουλομενος· και ινα οταν λαβωσιν αυτον, μαθωσιν οτι ου της οικειας ισχυος ην,
αλλα της εκεινου συγχωρησεως το γινομενον. Ουδε γαρ τοτε ισχυσαν αυτον
συλλαβειν, και ταυτα πλησιον ουσης της Βηθανιας· και οτε δε συνελαβον, εῤριψεν
αυτους υπτιους. Προ εξ δε ημερων του Πασχα ηλθεν εις Βηθανιαν, οπου ην Λαζαρος·
και ειστιατο παρ' αυτοις, και Μαρθα διακονει, και Λαζαρος εσθιει. Τουτο δε της
ειλικρινους αναστασεως σημειον ην, το μετα ημερας πολλας και ζηιν και εσθιειν.
Ὅθεν δηλον, οτι εν τηι οικιαι αυτης το αριστον ην· ατε γαρ φιλοι και φιλουμενοι,
δεχονται τον Ἰησουν. Τινες δε φασιν οτι εν αλλοτριαι οικιαι τουτο εγενετο. Ἡ δε
Μαρια ου διηκονει· μαθητρια γαρ ην. Παλιν ενταυθα αυτη πνευματικωτερον. Ου
διηκονει γαρ ως κεκλημενη, ουδε κοινην ποιειται την υπηρεσιαν· αλλ' εις αυτον
μονον περιιστησι την τιμην· και ουχ ως ανθρωπωι προσεισιν, αλλ' ως Θεωι. Το γαρ
μυρον δια τουτο εξεχεε, και
ταις θριξι της κεφαλης απεμαξεν, ατινα ουκ ην υποληψιν εχουσης περι αυτου
τοιαυτην, οιαν οι πολλοι. 59.363 Ἀλλ' επετιμησεν ο Ἰουδας, προσχηματι δηθεν
ευλαβειας. Τι ουν ο Χριστος; Ἔργον καλον εποιησεν εις τον ενταφιασμον μου. Τι
δηποτε δε ουκ ηλεγξε τον μαθητην επι της γυναικος, ουδε ειπε τουτο οπερ ο
ευαγγελιστης ειπεν, οτι δια την οικειαν κλοπην επετιμα τηι γυναικι; Τηι πολληι
μακροθυμιαι εντρεψαι αυτον εβουλετο. Ὅτι γαρ ᾔδει οτι προδοτης ην, ανωθεν αυτον
ηλεγξε πολλακις, ειπων· Ου παντες πιστευουσι· και, Εις εξ υμων διαβολος εστιν.
Ἐδηλωσε μεν ουν, οτι οιδεν αυτον προδοτην, ουκ ηλεγξε δε φανερως, αλλα
συνεχωρησεν, ανακαλεσασθαι αυτον θελων. Πως ουν αλλος φησιν, οτι παντες οι
μαθηται τουτο εφθεγξαντο; Και παντες, κακεινος· αλλ' οι λοιποι ου τηι αυτηι
προαιρεσει. Ει δε τις εξεταζοι, τι δηποτε κλεπτηι οντι το γλωσσοκομον ενεχειρισε των
πτωχων, και οικονομειν εποιησε φιλαργυρον οντα; εκεινο αν ειποιμεν, οτι τον μεν
αποῤρητον λογον ο Θεος οιδεν· ει δε τι χρη ημας στοχαζομενους ειπειν, ινα πασαν
εκκοψηι προφασιν. Ου γαρ ειχεν ειπειν, οτι δια χρηματων ερωτα τουτο εποιησε (και
γαρ ικανην ειχεν εκ του γλωσσοκομου της επιθυμιας την παραμυθιαν)· αλλα δια
πονηριαν πολλην, ην εβουλετο κατεχειν ο Χριστος, πολληι συγκαταβασει προς αυτον
κεχρημενος. ∆ιο ουδε ενεκαλει αυτωι κλεπτοντι, καιτοι γε ειδως, εμφραττων την
πονηραν επιθυμιαν, και πασαν εξαιρων απολογιαν. Ἄφετε αυτην, φησιν· εις γαρ την
ημεραν του ενταφιασμου μου τουτο εποιησε. Παλιν τον προδοτην ανεμνησεν,
ενταφιασμον ειπων. Ἀλλ' ου καθικνειται αυτου ο ελεγχος, ουδε μαλασσει το ρημα,
καιτοι ικανον αυτον εις οικτον εμβαλειν· ωσανει ελεγεν· Ἐπαχθης ειμι και φορτικος·
αλλα αναμεινον μικρον, και απελευσομαι. Και γαρ τουτο κατεσκευαζεν εν τωι λεγειν·
Ἐμε δε ου παντοτε εχετε. Ἀλλ' ουδεν τουτων τον θηριωδη και μαινομενον
επεκαμψε, καιτοι γε και τουτων πολλωι πλειονα και ειπε και εποιησε, και τους ποδας
αυτου ενιψε κατ' αυτην την νυκτα, και τραπεζης αυτωι μετεδωκε και αλων· ο και τας
ληιστρικας οιδε κατεχειν ψυχας (και ρηματα ετερα εφθεγξατο, ικανα και λιθον
μαλαξαι)· και ταυτα ου προ πολλου του χρονου, αλλ' εν αυτηι τηι ημεραι, ινα μηδε ο
χρονος εις ληθην εμβαληι. Ἀλλα προς απαντα εστη. γʹ. ∆εινον γαρ η φιλαργυρια,
δεινον· και οφθαλμους και ωτα πηροι, και θηριου χαλεπωτερους ποιει, ου συνειδος,
 
 

273

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου φιλιαν, ου κοινωνιαν, ου την της οικειας ψυχης σωτηριαν εννοησαι συγχωρουσα,
αλλα καθαπαξ παντων αποστησασα, δουλους αυτης ποιει τους αλοντας, καθαπερ τις
τυραννις χαλεπη. Και το δεινον της ουτω πικρας δουλειας, οτι και χαριν αυτοις εχειν
αναπειθει· και οσωιπερ αν αυτηι μαλλον δουλευσωσι, τοσουτωι τα της ηδονης αυξεται.
Και ταυτηι μαλιστα ανιατον το νοσημα γινεται, ταυτηι δυσαλωτον το θηριον. Τουτο
τον Γιεζη λεπρον αντι μαθητου και προφητου πεποιηκε· τουτο τους περι Ἀνανιαν
απωλεσε· τουτο τον Ἰουδαν προδοτην ειργασατο· τουτο τους Ἰουδαιων αρχοντας
διεφθειρε, λαμβανοντας δωρα και κοινωνους κλεπτων γενομενους. Τουτο μυριους
πολεμους εισηγαγεν· αιματων μεν τας οδους, θρηνων δε 59.364 και οιμωγων τας
πολεις πληρωσαν. Τουτο και δειπνα εποιησε γενεσθαι ακαθαρτα και τραπεζας
εναγεις, και εδεσματα παρανομιας ενεπλησε. ∆ια τουτο αυτο ειδωλολατρειαν
εκαλεσεν ο Παυλος. Ἀλλ' ουδε ουτως εφοβησε. ∆ιατι δε ειδωλολατρειαν φησιν;
Ἔχουσι πολλοι χρηματα, και χρησασθαι αυτοις ου τολμωσιν, αλλα αφιερουσιν, εις
εγγονους και εξ εγγονων παραπεμποντες ανεπαφα, καθαπερ τινων αναθηματων ου
τολμωντες αψασθαι. Ἐαν δε ποτε και αναγκασθωσιν, ωσπερ αθεμιτον τι πραξαντες,
ουτω διακεινται. Και αλλως δε, ωσπερ το ξοανον περιεπει ο Ἕλλην· ουτω συ το
χρυσιον θυραις πιστευεις και μοχλοις, αντι ναου το κιβωτιον κατασκευαζων και
εναποτιθεμενος σκευεσιν αργυροις. Ἀλλ' ου προσκυνεις, καθαπερ εκεινος το ξοανον;
Ἀλλα πασαν επιδεικνυσαι περι αυτο θεραπειαν. Παλιν εκεινος ηδεως αν τους
οφθαλμους και την ψυχην προοιτο, η το ξοανον. Τουτο και οι το χρυσιον φιλουντες.
Ἀλλ' ου προσκυνω το χρυσιον, φησιν. Ουδε εκεινος το ειδωλον, φησι, προσκυνει,
αλλα τον ενοικουντα δαιμονα. Ουτω και συ, καν μη το χρυσιον προσκυνηις, αλλα τον
απο της οψεως του χρυσιου και της επιθυμιας επιπηδωντα σου τηι ψυχηι δαιμονα.
∆αιμονος γαρ χαλεπωτερον της φιλαργυριας η επιθυμια, και ταυτηι πολλοι μαλλον
πειθονται, η ετεροι τοις ειδωλοις. Ἐκεινοι μεν γαρ πολλα παρακουουσιν, ενταυθα δε
παντα εικουσι, και οπερ αν ειπηι ποιησαι, πειθονται. Τι λεγει; Πολεμιος εσο, φησιν,
εχθρος απαντων· αγνοει την φυσιν, καταφρονει Θεου, καταθυσον μοι σαυτον· και
παντα πειθονται. Και τοις μεν ξοανοις βους και προβατα θυουσιν· η δε φιλαργυρια
λεγει· Θυσον μοι την σαυτου ψυχην, και πειθει. Ὁραις οιους εχει βωμους; οια δεχεται
θυματα; Βασιλειαν Θεου ου κληρονομησουσιν οι πλεονεκται· και ουδε ουτω
δεδοικασι. Καιτοι γε παντων η επιθυμια αυτη ασθενεστερα. Ου γαρ εμφυτος, ουδε
φυσικη· η γαρ αν παρα την αρχην ενετεθη· νυν δε χρυσιον ουκ ην ανωθεν, ουδε ηρα
τις χρυσιου. Ἀλλ' ει βουλεσθε, λεγω ποθεν εισηλθε το κακον. Ἕκαστος τον προ
αυτου ζηλουντες επετεινον το νοσημα, και τον ου βουλομενον ο προλαβων ερεθιζει.
Ὅταν γαρ ιδωσιν οικιας λαμπρας, και πληθος αγρων, και ανδραποδων αγελας, και
αργυρα σκευη, και πολυν ιματιων φορυτον, παντα πραττουσιν, ωστε υπερβαλεσθαι·
ωστε οι πρωτοι των δευτερων αιτιοι γινονται, κακεινοι των μετ' αυτους. Ει δε
εβουλοντο σωφρονειν, ουκ αν τοις αλλοις εγινοντο διδασκαλοι, μαλλον δε ουδε
τουτοις εστιν απολογια. Εισι γαρ και ετεροι χρηματων καταφρονουντες. Και τις,
φησι, καταφρονει; Το γαρ δεινον, οτι υπο πολλης κακιας εις αδυνατον δοκει
περιεσταναι, και ουδε πιστευεται τις κατορθων. Ειπω τοινυν πολλους τους εν ταις
πολεσι, και τους εν τοις ορεσι. Και τι το κερδος; ουδε γαρ απο τουτων εσεσθε
βελτιους. Ἄλλως δε, ου περι τουτων ημιν ο λογος νυν, ωστε κενωσαι τα οντα·
εβουλομην δε· πλην αλλ' επειδη μειζον υμων το φορτιον, ουκ αναγκαζω· αλλ' ωστε
μη των αλλοτριων εφιεσθαι παραινω, ωστε εκ των οντων μεταδιδοναι. Πολλους δε
τοιουτους ευρησομεν τοις οικειοις αρκουμενους, των εαυτων επιμελουμενους, και
απο δικαιων ζωντας πονων. ∆ιατι μη τουτους ζηλουμεν και μιμουμεθα;
Ἐννοησωμεν τους προ ημων· ουχι τα κτηματα αυτων εστηκε, μονον τα ονοματα
αυτων διασωζοντα; του δεινος το βαλα 59.365 νειον, και του δεινος το προαστειον,
 
 

274

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και το καταλυμα; ουχι ευθεως θεασαμενοι στενομεν, εννοουντες ποσον πονον
υπεμεινε, ποσας αρπαγας ηρπασε, και ουδαμου φαινεται, αλλ' εντρυφωσιν ετεροι
τοις εκεινου, ους ουδε προσεδοκησε, ταχα δε και εχθροι, εκεινου την εσχατην
διδοντος δικην. Ταυτα και ημας μενει. Παντως γαρ αποθανουμεθα, παντως το αυτο
τελος υποστησομεθα. Ποσην οργην, ειπε μοι, ποσην δαπανην, ποσας απεχθειας
υπεστησαν! Και τι το κερδος; Κολασις αθανατος, και το μηδεμιας τυχειν παραμυθιας·
και το μη ζωντας μονον, αλλα και απελθοντας κατηγορεισθαι παρα παντων. Τι δε;
των πολ 59.366 λων τας εικονας οταν ιδωμεν ανακειμενας εν ταις οικιαις, ουχι
μαλλον θρηνουμεν; Ἀληθως καλως ειπεν ο Προφητης· Πλην ματην ταρασσεται πας
ανθρωπος ζων. Ταραχη γαρ οντως η περι τα τοιαυτα σπουδη· ταραχη και θορυβος
περιττος. Ἀλλ' ουκ εν ταις μοναις ταις αιωνιοις τουτο εστιν, ουδε εν ταις σκηναις
εκειναις. Ἐνταυθα μεν γαρ ετερος εμοχθησε, και ετερος απολαυει· εκει δε των
εαυτου μοχθων εκαστος εσται κυριος, και πολυπλασιονα ληψεται την αμοιβην. Προς
εκεινην τοινυν επειγωμεθα την κτησιν· εκει κατασκευαζωμεν εαυτοις οικιας, ινα
αναπαυσωμεθα εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας. Ἀμην.

59.365 ΟΜΙΛΙΑ Ξ ʹ. Ἔγνω ουν οχλος πολυς εκ των Ἰουδαιων οτι εκει
εστι· και ηλθον, ου δια τον Ἰησουν μο νον, αλλ' ινα και τον Λαζαρον
ιδωσιν, ον ηγει ρεν εκ νεκρων.
αʹ. Ὥσπερ ο πλουτος τους ου προσεχοντας εκτραχηλιζειν ειωθεν, ουτω και η αρχη.
Ἐκεινος μεν γαρ εις πλεονεξιαν, αυτη δε εις απονοιαν αγει. Ὅρα γουν το αρχομενον
πληθος των Ἰουδαιων υγιαινον, τους δε αρχοντας διεφθαρμενους. Ὅτι γαρ ουτοι
αυτωι επιστευον, λεγουσι μεν συνεχως οι ευαγγελισται, οτι Πολλοι εκ του οχλου
επιστευσαν αυτωι. Ἐκ δε των αρχοντων ηπιστουν. Και αυτοι λεγουσιν, ουχι ο οχλος,
Μη τις των αρχοντων επιστευσεν εις αυτον; Ἀλλα τι φησι; Το πληθος, οι μη ειδοτες
τον Θεον, επικαταρατοι εισι. Τους πιστευοντας επικαταρατους ελεγον, εαυτους δε
αναιρουντας, συνετους. Και ενταυθα δε το θαυμα θεασαμενοι, επιστευον οι πολλοι·
οι δε αρχοντες ουκ ηρκουντο μονον τοις οικειοις κακοις, αλλα και τον Λαζαρον
ανελειν επεχειρουν. Ἔστω, τον Χριστον, οτι το σαββατον ελυεν, οτι ισον εαυτον
εποιει τωι Πατρι, και δια τους Ῥωμαιους ους φατε· τωι Λαζαρωι τι εχοντες εγκαλειν,
επεχειρουν αυτον αναιρειν; Μη αρα το καλως παθειν, εγκλημα; Ὁραις πως αυτων
φονικη η προαιρεσις; Καιτοι πολλα σημεια ειργασατο· αλλ' ουδεν αυτους ουτω
εξεθηριωσεν, ουχ ο παραλελυμενος, ουχ ο τυφλος. Τουτο γαρ και τηι φυσει
θαυμαστοτερον ην, και μετα πολλα εγεγονει, και ην παραδοξον νεκρον τετραημερον
ιδειν περιπατουντα και φθεγγομενον. Καλα γε (ου γαρ;) της εορτης τα κατορθωματα,
φονοις αναμιγνυναι την πανηγυριν. Ἄλλως δε, εκει μεν εδοκουν εγκαλειν το
σαββατον, και ταυτηι απαγειν τους οχλους· ενταυθα δε, επειδη μηδεν ειχον
μεμψασθαι, κατα του θεραπευομενου ποιουνται την επιχειρησιν. Ἐνταυθα γαρ ουδ'
οτι εναντιουται τωι Πατρι ειχον ειπειν. Ἡ γαρ ευχη αυτους επεστομιζεν. Ἐπει ουν και
ο αει ενεκαλουν ανηιρητο, και το σημειον λαμπρον ην, επι τον φονον ορμωσιν. Ὥστε
και επι του τυφλου τουτο αν εποιησαν, ει μη ειχον εγκαλειν το σαββατον. Ἄλλως δε,
εκεινος 59.366 μεν ασημος ην, και εξεβαλον αυτον εκ του ιερου ουτος δε επισημος·
και δηλον εκ του πολλους ελθειν εις παραμυθιαν των αδελφων· και παντων
ορωντων το θαυμα εγενετο, και μετα πολλης της παραδοξοποιιας. ∆ια τουτο, παντες
ετρεχον οψομενοι. Τουτο ουν αυτους εδακνε, το της εορτης εστωσης παντας
αφεντας επι την Βηθανιαν ερχεσθαι. Ἐπεχειρησαν ουν αυτον ανελειν, και ουδε
 
 

275

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εδοκουν τολμαιν· ουτως ησαν φονικοι. Και δια τουτο αρχομενος ο νομος, απο τουτου
αρχεται· Ου φονευσεις· και ο προφητης τουτο εγκαλει· Αι χειρες αυτων αιματος
πληρεις. Πως ουν παῤρησιαι μη περιπατων εν τηι Ἰουδαιαι, και εις την ερημον
αναχωρων, παλιν εισερχεται μετα παῤρησιας; Σβεσας τον θυμον τηι αναχωρησει,
πεπαυμενοις αυτοις εφισταται. Ἄλλως δε, το πληθος το προαγον και το επομενον
ικανον ην εις αγωνιαν αυτους εμβαλειν. Ουδεν γαρ ουτως επεσπασατο αυτους
σημειον, ως το του Λαζαρου. Και αλλος δε ευαγγελιστης φησιν, οτι Ὑπεστρωσαν τοις
ποσιν αυτου τα ιματια· και, οτι Πασα η πολις εσεισθη· μετα τοσαυτης εισηιει τιμης.
Ἐποιει δε τουτο, προφητειαν την μεν τυπων, την δε πληρων· και το αυτο της μεν
εγενετο αρχη, της δε τελος. Το μεν γαρ, Χαιρε οτι ο βασιλευς σου ερχεται σοι πραος,
προφητειαν πληρουντος ην· το δε [επι] ονον καθισαι, μελλον πραγμα
προδιατυπουντος, οτι το ακαθαρτον των εθνων γενος εμελλεν υποχειριον εχειν.
Πως δε οι αλλοι φασιν, οτι μαθητας επεμψε και ειπεν· Λυσατε την ονον και τον
πωλον· ουτος δε ουδεν τοιουτον φησιν, αλλ' οτι οναριον ευρων επεκαθισεν; Ὅτι
αμφοτερα γενεσθαι εικος ην, και μετα το λυθηναι την ονον αγοντων των μαθητων,
ευροντα αυτον επικαθισαι. Τα δε βαΐα των φοινικων και των ελαιων ελαβον, και τα
ιματια υπεστορεσαν, δεικνυντες οτι λοιπον μειζονα η περι προφητου δοξαν ειχον
περι αυτου, και ελεγον· Ὡσαννα, ευλογημενος ο ερχομενος εν ονοματι Κυριου. Ὁραις
οτι τουτο μαλιστα αυτους απεπνιγε, το πεισθηναι παντας οτι ουκ εστιν αντιθεος; Και
τουτο μαλιστα διηιρει τον δημον, το λεγειν αυτον παρα του Πατρος ηκειν; Τι δε εστι,
Χαιρε σφοδρα, θυγατερ Σιων; Ἐπειδη παντες αυτων οι βασιλεις ως επι το πολυ
αδικοι τινες ησαν και πλεονεκται, και παρεδωκαν αυτους τοις εχθροις, και το
πληθος διεστρεφον, και υπευθυνους εποιουν τοις πολεμιοις· Θαῤρει, φησιν· ουτος ου
τοιουτος, αλλα πραος και επιεικης· και δεικνυται απο της ονου. Ου γαρ στρατοπεδον
επισυρομενος εισηλθεν, αλλ' ονον εχων μονον. Τουτο δε ουκ ᾔδεσαν, φησιν, οι μα
59.367 θηται αυτου, οτι ην επ' αυτωι γεγραμμενον. Ὁραις οτι τα πλειονα ηγνοουν,
επειδη αυτος ουκ απεκαλυπτεν αυτοις; Και γαρ οτε ειπεν· Λυσατε τον ναον τουτον,
και εν τρισιν ημεραις εγερω αυτον, ουδε τοτε ᾔδεσαν οι μαθηται. Και αλλος δε
ευαγγελιστης λεγει, οτι ην κεκρυμμενος ο λογος απ' αυτων, και ουκ ᾔδεσαν οτι δει
αυτον αναστηναι εκ των νεκρων. Ἀλλα τουτο μεν εικοτως εκρυπτετο. ∆ιο και αλλος
λεγει ευαγγελιστης, οτι καθ' εκαστον ακουοντες ηλγουν, και ησαν εν κατηφειαι·
τουτο δε, εκ του μη ειδεναι τον περι της αναστασεως λογον. Ἀλλα τουτο μεν εικοτως
εκρυπτετο, ατε μειζον η κατ' αυτους· το μεντοι της ονου διατι αυτοις ουκ
απεκαλυφθη; Ὅτι και τουτο μεγα ην. βʹ. Ὅρα δε φιλοσοφιαν ευαγγελιστου, πως ουκ
επαισχυνεται την προτεραν αυτων αγνοιαν εκπομπευειν. Ὅτι μεν ουν γεγραπται,
ᾔδεσαν· οτι δε επ' αυτωι γεγραπται, ουκ ᾔδεσαν. Και γαρ αν εσκανδαλισεν αυτους, ει
γε βασιλευς ων τοιαυτα μελλοι πασχειν, και ουτως εκδιδοσθαι. Και αλλως δε, ουκ αν
ευθεως εχωρησαν την γνωσιν της βασιλειας, ην ελεγε. Και γαρ αλλος ευαγγελιστης
φησιν, οτι περι βασιλειας εδοκουν ταυτης λεγεσθαι. Ἐμαρτυρει δε ο οχλος, οτι
ανεστησε τον Λαζαρον. Ου γαρ αν τοσουτοι μετεθεντο εξαιφνης, φησιν, ει μη
επιστευσαν τωι σημειωι. Οι δε Φαρισαιοι ειπον προς αυτους· Θεωρειτε, οτι ουκ
ωφελειτε ουδεν; Ἴδε ο κοσμος οπισω αυτου υπαγει. ∆οκει δε μοι τουτο ειναι των
υγιαινοντων μεν, ου τολμωντων δε παῤρησιασασθαι, ειτα απο της εκβασεως
κατεχοντων αυτους ως ανηνυτα επιχειρουντας. Κοσμον δε ενταυθα παλιν τον οχλον
φασιν. Οιδε γαρ η Γραφη κοσμον και την κτισιν λεγειν, και τους εν πονηριαι ζωντας.
Και το μεν φησιν, οταν λεγηι, Ὁ εκφερων κατα αριθμον τον κοσμον αυτου· το δε,
οταν λεγηι, Ὁ κοσμος υμας ου μισει, εμε δε μισει. Και χρη ταυτα ακριβως ειδεναι, ινα
μη παρα την σημασιαν των ονοματων λαβην παρεχωμεν τοις αιρετικοις. Ἦσαν δε
τινες των Ἑλληνων αναβαντες προσκυνησαι εις την εορτην. Ἐγγυς οντες λοιπον του
 
 

276

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσηλυτοι γινεσθαι, ησαν εις την εορτην. Της φημης ουν διαδοθεισης, λεγουσι·
Θελομεν τον Ἰησουν ιδειν. Ὁ δε Φιλιππος παραχωρει τωι Ἀνδρεαι, ατε προ αυτου
οντι, και το πραγμα αυτωι κοινουται. Ἀλλ' ουδε ουτος απλως αυθεντει· ηκουσε γαρ,
οτι Εις οδον εθνων μη απελθητε. ∆ια τουτο μετα του μαθητου κοινωσαμενος, τωι
διδασκαλωι αναφερει· αμφοτεροι γαρ ειπον αυτωι. Ὁ δε τι φησιν; Ἦλθεν η ωρα, ινα
δοξασθηι ο Υιος του ανθρωπου. Ἐαν μη ο κοκκος του σιτου πεσων εις την γην
αποθανηι, αυτος μονος μενει. Τι εστιν, Ἦλθεν η ωρα; Ἔλεγεν, Εις οδον εθνων μη
απελθητε, πασαν εγκοπτων αγνωμοσυνης προφασιν απο Ἰουδαιων, και κατειχεν
αυτους. Ἐπει ουν επεμενον ουτοι απειθουντες, εκεινοι δε εβουλοντο προσελθειν,
Καιρος λοιπον, φησιν, επι το παθος ελθειν, παντων πεπληρωμενων. Ει γαρ
μελλοιμεν τουτοις μεν και απειθουσι προσεδρευειν, εκεινους δε και βουλομενους μη
προσιεσθαι, αναξια της ημετερας εσται ταυτα κηδεμονιας. Ἐπει ουν εμελλεν αφησειν
τους μαθητας επι τα εθνη λοιπον ιεναι μετα τον σταυρον, οραι δε αυτους
προπηδωντας, φησι· Καιρος επι τον σταυρον ελθειν. Ου προτερον γαρ αυτους ειασεν,
ινα ηι εις μαρτυριον αυτοις. Ἕως γαρ δια των εργων αυτον διεκρουσαντο, 59.368 εως
αυτον εσταυρωσαν, ουκ ειπε, Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη, αλλ', Εις
οδον εθνων μη απελθητε· και, Ουκ απεσταλην, ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα
οικου Ἰσραηλ· και, Ουκ εστι καλον λαβειν τον αρτον των τεκνων, και δουναι τοις
κυναριοις. Ἐπειδη δε εμισησαν αυτον, και ουτως εμισησαν ως ανελειν, περιττον ην
προσεδρευειν διακρουομενων εκεινων. Και γαρ παρηιτησαντο αυτον λεγοντες· Ουκ
εχομεν βασιλεα, ει μη Καισαρα. Τοτε δη λοιπον αυτους αφηκεν, επειδη αυτοι
αφηκαν. ∆ια τουτο λεγει· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα υμων, και ουκ
ηθελησατε! Τι εστιν· Ὁ κοκκος του σιτου, εαν μη πεσων αποθανηι; Περι του σταυρου
λεγει. Ἵνα γαρ μη θορυβωνται εννοουντες οτι, οτε και Ἕλληνες προσηλθον, τοτε
ανηιρεθη, λεγει· Αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα αυτους ποιει προσελθειν, και αυξησει
το κηρυγμα το εμον. Ειτα, επειδη απο λογων ουχ ουτως επειθεν, απο της των
πραγματων πειρας αυτο μεθοδευει λεγων· Ἐπει και εν τωι σιτωι τουτο γινεται·
μαλλον φερει καρπον, οταν αποθανηι. Ει δε εν τοις σπερμασι τουτο, πολλωι μαλλον
εν εμοι. Ἀλλ' ουκ ᾔδεσαν οι μαθηται τα λεγομενα. ∆ιο συνεχως αυτο τιθησιν ο
ευαγγελιστης, απολογουμενος υπερ της μετα ταυτα φυγης. Τουτον και περι της
αναστασεως διαλεγομενος ο Παυλος τον λογον εκινησε. γʹ. Ποιαν ουν εξουσιν
απολογιαν οι τηι αναστασει διαπιστουντες, εν τοις σπερμασι του πραγματος καθ'
εκαστην μελετωμενου την ημεραν, και εν φυτοις, και επι της γενεσεως της
ημετερας; Προτερον γαρ δει φθαρηναι το σπερμα, και τοτε γενεσθαι γενεσιν. Ὅλως
δε οταν ο Θεος τι ποιηι, λογισμων ουκ εστι χρεια. Πως γαρ εξ ουκ οντων ημας
εποιησε; Ταυτα προς Χριστιανους λεγω, τους λεγοντας πειθεσθαι Γραφαις. Ἐγω δε
και ετερον ερω απο λογισμων ανθρωπινων. Των ανθρωπων οι μεν εν κακιαι
διαγουσιν, οι δε εν αρετηι. Ἀλλα των εν κακιαι διατριβοντων πολλοι εις εσχατον
γηρας ηλθον ευπαθουντες· των δε εν αρετηι, τα εναντια υπομειναντες. Ποτε ουν τα
κατ' αξιαν αποληψεται εκαστος; εν ποιωι καιρωι; Ναι, φησιν· αλλα σωματων ουκ
εστιν αναστασις. Ουκ ακουουσι του Παυλου λεγοντος· ∆ει το φθαρτον τουτο
ενδυσασθαι αφθαρσιαν; Ου περι ψυχης (ουδε γαρ φθειρεται η ψυχη)· και αναστασις
δε του πεπτωκοτος λεγεται· επεσε δε το σωμα. ∆ιατι δε ου βουλει αναστασιν ειναι
σωματος; Ποτερον ου δυνατον τωι Θεωι; Ἀλλα τουτο μεν εσχατης ανοιας λεγειν. Ἀλλ'
ου πρεπει; ∆ιατι ου πρεπει το φθαρτον και πονου και θανατου κοινωνησαν,
κοινωνησαι και των στεφανων; Ει γαρ μη επρεπεν, ουδ' αν παρα την αρχην εγενετο,
ουκ αν σαρκα αυτος ανελαβεν. Ὅτι δε και ανελαβε, και αυτην ανεστησεν, ακουσον τι
φησι· Βαλε τους δακτυλους, και ιδε, οτι πνευμα οστα και νευρα ουκ εχει. ∆ιατι δε τον
Λαζαρον ανεστησεν, ει βελτιον ην χωρις σωματος αναστηναι; τι εν ταξει σημειου και
 
 

277

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευεργεσιας αυτο ποιει; τι δε ολως εδωκε τροφας; Μη τοινυν απατασθε παρα των
αιρετικων, αγαπητοι. Και γαρ αναστασις εστι, και κρισις εστι. Ταυτα δε αναιρουσιν,
οσοι μη βουλονται δουναι λογον των πεπραγμενων. Και γαρ δει την αναστασιν
τοιαυτην ειναι, οια γεγονεν η του Χριστου. Ἀπαρχη γαρ εκεινος, και πρωτοτοκος
απο των νεκρων. Ει δε αναστασις τουτο εστι, ψυχης καθαρμος, και αμαρτιων
απαλλαγη, ο δε Χριστος ουχ ημαρτε, πως ανεστη; πως ημεις της καταρας
απηλλαγημεν, ει γε και αυτος ημαρτε; πως δε λεγει· Ἔρχεται ο αρχων του κοσμου
τουτου, και εν εμοι ουκ εχει ουδεν; Ταυτα 59.369 γαρ το αναμαρτητον δηλουντος
εστιν. Ουκουν κατ' αυτους η ουκ ανεστη, η ινα αναστηι, ημαρτε προ της αναστασεως.
Ἀλλα και ανεστη, και αμαρτιαν ουκ εποιησεν. Ουκουν ανεστη σωματι· και τα
δογματα ταυτα τα πονηρα ουδεν ετερον εστιν, αλλ' η κενοδοξιας εκγονα. Φευγωμεν
τοινυν τουτο το νοσημα. Φθειρουσι γαρ, φησιν, ηθη χρηστα ομιλιαι κακαι. Ουκ εστι
ταυτα αποστολων διδαγματα· Μαρκιων εστι και Ουαλεντινος ο ταυτα καινοτομησας.
Φευγωμεν τοινυν, αγαπητοι. Ουδεν γαρ οφελος βιου καθαρου, δογματων
διεφθαρμενων· ωσπερ ουν ουδε τουναντιον, δογματων υγιων, εαν βιος ηι
διεφθαρμενος. Ταυτα Ἕλληνες ετεκον, ταυτα εκεινοι ηυξησαν, απο των εξωθεν
φιλοσοφων λαβοντες, και την υλην αγεννητον λεγοντες, και πολλα τοιαυτα. Ὥσπερ
ουν ειπαν, οτι ουκ αν ειη δημιουργος, μη υποκειμενης υλης αγεννητου· ουτω και
την αναστασιν ηθετησαν. Ἀλλα μη προσεχωμεν, ειδοτες Θεου δυναμιν παναρκη· μη
προσεχωμεν. Ὑμιν λεγω ταυτα. Ἡμεις γαρ την προς αυτους ου παραιτησομεθα
μαχην. Ἀλλ' ο αοπλος και γυμνος, καν εις ασθενεις εμπεσηι, καν ισχυροτερος ηι,
ραιδιως αλωσεται. Ει μεν γαρ Γραφαις προσειχετε, και καθ' εκαστην εαυτους ηκονατε
την ημεραν, ουκ αν παρηινεσα την προς εκεινους φευγειν μαχην, αλλα και
συμπλεκεσθαι συνεβουλευσα αν. Και γαρ ισχυρα η αληθεια. Ἐπειδη δε χρησθαι
αυταις ουκ ιστε, δεδοικα την συμπλοκην, μη λαβοντες υμας αοπλους καταβαλωσιν.
Ουδεν γαρ, ουδεν ασθενεστερον εκεινων των της του Πνευματος βοηθειας
ηρημωμενων. Ει δε τηι εξωθεν κεχρηνται σοφιαι, θαυμαζειν ου χρη, αλλα καταγελαιν,
οτι τοις μωροις κεχρηνται διδασκαλοις. Ουτε γαρ περι Θεου, ουτε περι κτισεως τι
υγιες ευρειν 59.370 ηδυνηθησαν εκεινοι· αλλ' απερ η παρ' ημιν χηρα επισταται,
ταυτα Πυθαγορας ουδεπω ᾔδει· αλλ' ελεγον οτι θαμνος εστι και ιχθυς, και κυων
γινεται η ψυχη. Τουτοις ουν, ειπε μοι, προσεχειν δει; και πως αν εχοι λογον;
Μεγαλοι εισιν εν τηι κωμηι εκεινοι, καλους βοστρυχους τρεφουσι, και τριβωνας
αναβεβληνται· μεχρι τουτων αυτοις η φιλοσοφια. Ἂν δε τα ενδοθεν ιδηις, τεφρα και
κονις, και υγιες ουδεν, αλλα Ταφος ανεωιγμενος ο λαρυγξ αυτων, παντα ακαθαρσιας
εχων γεμοντα και ιχωρος, και τα δογματα παντα σκωληκων. Ὁ γουν πρωτος αυτων
το υδωρ εφησεν ειναι θεον, και ο μετ' εκεινον το πυρ, αλλος τον αερα, και παντες εις
τα σωματα κατηνεχθησαν. Τουτους ουν, ειπε μοι, θαυμαζειν χρη, τους ουδε εννοιαν
ασωματου λαβοντας Θεου, ει δηποτε και υστερον ελαβον, μετα το συγγενεσθαι εν
Αιγυπτωι τοις ημετεροις; Ἀλλ' ινα μη πολυν υμιν επαγωμεν θορυβον, ενταυθα τον
λογον καταλυσωμεν. Ἂν γαρ αρξωμεθα τα εκεινων προτιθεναι δογματα, και τι μεν
περι Θεου, τι δε περι υλης, τι δε περι ψυχης, τι δε περι σωματων ειπον, πολυς εψεται
γελως. Και ουδε της παρ' ημων κατηγοριας δεησονται· αυτοι γαρ αλληλους εβαλον.
Ὁ γουν καθ' ημων γραψας τον περι της υλης λογον, εαυτον ανειλε. ∆ιοπερ ινα μη
ματαιως υμας αποσχολησωμεν, και λαβυρινθον λογων ανελισσωμεν, ταυτα
αφεντες, εκεινο ερουμεν, της ακροασεως των θειων εχεσθαι Γραφων, και μη
λογομαχειν εις ουδεν δεον· ο και Παυλος παραινει Τιμοθεωι, καιτοι γε πολλης
σοφιας εμπεπλησμενωι, και την απο των σημειων εχοντι δυναμιν. Πειθωμεθα τοινυν
εκεινωι, και τας φλυαριας αφεντες, των εργων εχωμεθα, φιλαδελφιας λεγω και
φιλοξενιας· και πολυν ποιησωμεθα της ελεημοσυνης λογον, ινα των επηγγελμενων
 
 

278

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η
δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.369 ΟΜΙΛΙΑ ΞΖʹ. Ὁ φιλων την ψυχην αυτου, απολεσει αυτην· και ο
μισων την ψυχην αυτου εν τωι κοσμωι τουτωι, εις ζωην αιωνιον φυλαξει
αυτην. Ἐαν εμοι τις διακονηι, εμοι ακολουθειτω.
αʹ. Γλυκυς ο παρων βιος, και πολλης γεμων ηδονης· αλλ' ουχ απασιν, αλλα τοις
προσηλωμενοις αυτωι. Ει δε τις εις τον ουρανον διαβλεψειε, και τα εκει ιδοι καλα,
ταχεως αυτου καταφρονησει, και ουδενα ποιησεται λογον. Ἐπει και καλλος
σωματων, εως αν ετερον μη φαινηται λαμπροτερον, θαυμαζεται· επειδαν δε φανηι το
κρειττον, καταφρονειται το προτερον. Ἂν τοινυν θελησωμεν και ημεις εις εκεινο το
καλλος ιδειν, και την ευπρεπειαν της εκει βασιλειας κατοπτευσαι, ταχεως εαυτους
των δεσμων απολυσομεν των παροντων. ∆εσμος γαρ τις εστιν η προς τα παροντα
συμπαθεια. Και εις τουτο ημας εναγων ο Χριστος, ακουσον τι φησιν· Ὁ φιλων την
ψυχην αυτου, απολεσει αυτην· και ο μισων την ψυχην αυτου εν τωι κοσμωι τουτωι, εις
ζωην αιωνιον φυλαξει αυτην. Ὁ εμοι διακονων, εμοι ακολουθειτω· και οπου ειμι
εγω, εκει και ο διακονος ο εμος. Αινιγματι εοικεναι δοκει τα λεγομενα. Ἀλλ' ουκ
εστιν, αλλα πολλης εμπεπλησται σοφιας. Και πως Ὁ φιλων την ψυχην αυτου,
απολεσει αυτην; Ὁ τας επιθυμιας αυτης ποιων τας ατοπους· ο χαριζομενος αυτηι
παρα το δεον. ∆ια τουτο παραινει τις λεγων· Μη πορευου εν ταις επιθυμιαις της
ψυχης σου. Ουτω γαρ αυτην απολεις (της γαρ οδου της επι την αρετην 59.370
αγουσης απαγει)· ωσπερ ουν το εναντιον, Ὁ μισων αυτην εν τωι κοσμωι τουτωι, σωσει
αυτην. Τι δε εστιν, Ὁ μισων αυτην; Ὁ μη εικων αυτηι, τα βλαπτοντα κελευουσηι. Και
ουκ ειπεν, Ὁ μη εικων αυτηι, αλλ', Ὁ μισων αυτην. Καθαπερ γαρ των μισουμενων
ουδε φωνην ακουσαι ανεχομεθα, ουδε οψιν ιδειν ηδεως· ουτω και την ψυχην, οταν
εναντια επιταττηι των τωι Θεωι δοκουντων, μετα σφοδροτητος αποστρεφεσθαι χρη.
Ἐπειδη γαρ περι θανατου μελλει λοιπον αυτοις διαλεγεσθαι, θανατου του εαυτου,
και προειδε κατηφουντας και καταπιπτοντας, υπερβολην εποιησατο λεγων· Τι λεγω,
εαν μη τον εμον θανατον γενναιως ενεγκητε; Ἂν γαρ υμεις αυτοι μη αποθανητε,
υμιν εσται κερδος ουδεν. Και ορα πως παραμυθειται τον λογον. Σφοδρα ην φορτικον
και επαχθες το ακουσαι οτι δει αποθανειν φιλοψυχουντα τον ανθρωπον. Και τι λεγω
το παλαιον; οπου γε και νυν πολλους ευρησομεν ηδεως παντα μαθειν υπομενοντας,
υπερ του τον παροντα καρπωσασθαι βιον, και ταυτα περι των μελλοντων
πεπιστευμενους· οι επειδαν ιδωσιν οικοδομηματα, και τεχνηματα, και μηχανηματα,
δακρυουσιν επιλεγοντες· Ποσα ανθρωπος μηχαναται, και γινεται κονις! Ουτω πολλη
της παρουσης ζωης η επιθυμια. Ταυτα τοινυν διαλυων ο Χριστος τα δεσμα, φησιν· Ὁ
μισων την ψυχην αυτου εν τωι κοσμωι τουτω, εις ζωην αιω 59.371 νιον φυλαξει
αυτην. Ὅτι γαρ εκεινοις παραινων ελεγε, και τον φοβον αυτων υπεκλυων, ακουσον
των εξης· Ὁ εμοι διακονων, εμοι ακολουθειτω· περι του θανατου λεγων, και την δια
των εργων ακολουθησιν απαιτων. ∆ει γαρ παντως τον διακονουντα τωι
διακονουμενωι επεσθαι. Και σκοπει ποτε αυτοις ταυτα διαλεγεται· ουχ οτε
εδιωκοντο, αλλ' οτε εθαῤρησαν, οτε ενομισαν εν ασφαλειαι ειναι, δια την των
πολλων τιμην και θεραπειαν· οτε και διαναστηναι ηδυναντο και ακουσαι· Και αρατω
τον σταυρον αυτου και ακολουθειτω μοι· τουτεστιν, Ἀει παρατεταγμενος εσο, φησιν,
προς κινδυνους, προς θανατον, προς αποδημιαν την εντευθεν. Ειτα επειδη τα
φορτικα ειπε, και το επαθλον τιθησι. Ποιον δε τουτο ην; Το αυτωι ακολουθειν, και
ειναι ενθα εστι· δεικνυς οτι αναστασις τον θανατον διαδεξεται. Ὅπου γαρ ειμι,
 
 

279

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, εγω, εκει και ο διακονος ο εμος. Που δε ο Χριστος; Ἐν ουρανοις. Και προ της
αναστασεως τοινυν εκει μεταστωμεν τηι ψυχηι και τωι νωι. Ἐαν τις εμοι διακονηι,
αγαπησει αυτον ο Πατηρ. ∆ιατι ουκ ειπεν, Ἐγω; Ἐπειδη ουδεπω την προσηκουσαν
περι αυτου δοξαν ειχον, αλλα μειζονα περι του Πατρος. Οι γαρ μηδε οτι αναστηναι
αυτον εχρην ειδοτες, πως μεγαλα περι αυτου εφαντασθησαν [αν]; ∆ιο και τοις υιοις
Ζεβεδαιου φησιν· Ουκ εστιν εμον δουναι, αλλ' οις ητοιμασται παρα του Πατρος μου·
καιτοι γε αυτος εστιν ο κρινων. Ἐνταυθα δε και το γνησιον παριστησιν. Ὡς γαρ
γνησιου παιδος διακονους, ουτως ο Πατηρ αποδεξεται. Νυν η ψυχη μου τεταρακται.
Και τι ειπω; Πατερ, σωσον με εκ της ωρας ταυτης. Και μην τουτο ουκ ετι
προτρεπομενου επι τον θανατον ελθειν. Μαλιστα μεν ουν προτρεπομενου. Ἵνα γαρ
μη λεγωσιν, οτι Αυτος εξω των ωδινων ων των ανθρωπινων, ευκολως περι θανατου
φιλοσοφει, και ημιν εξ ακινδυνου παραινει, δεικνυσιν οτι καιτοι αγωνιων αυτον,
ομως δια το χρησιμον ου παραιτειται. Ταυτα δε της οικονομιας εστιν, ου της
θεοτητος. ∆ια τουτο φησι· Νυν η ψυχη μου τεταρακται· (επει ει μη τουτο εστι, ποιαν
ακολουθιαν εχει το λεχθεν, και το ειπειν· Πατερ, σωσον με εκ της ωρας ταυτης;) και
ουτω τεταρακται, ως και απαλλαγην ζητειν, ει γε ενην διαφυγειν. βʹ. Ταυτα της
ανθρωπινης φυσεως τα ασθενηματα. Ἀλλ' ουκ εχω τι ειπω, φησιν, απαλλαγην
αιτουμενος. ∆ια γαρ τουτο ηλθον εις την ωραν ταυτην· ωσανει ελεγε· Καν
θορυβωμεθα, καν ταραττωμεθα, μη φευγωμεν θανατον· επει καγω νυν
ταραττομενος, ου λεγω ωστε φυγειν· δει γαρ φερειν το επιον. Ου λεγω, Ἀπαλλαξον
με εκ της ωρας ταυτης· αλλα τι; Πατερ, δοξασον σου το ονομα. Καιτοι της ταραχης
τουτο αναγκαζουσης λεγειν, το εναντιον λεγω, ∆οξασον σου το ονομα· τουτεστιν,
Ἄγαγε λοιπον επι τον σταυρον· ο πολυ το ανθρωπινον επιδεικνυται, και την φυσιν
μη βουλομενην αποθανειν, αλλα της παρουσης αντεχομενην ζωης· δεικνυς, οτι ουκ
εξω των ανθρωπινων παθων ην. Ὥσπερ γαρ το πεινηιν ουκ εγκλημα, ουδε το
καθευδειν· ουτως ουδε το της παρουσης ζωης εφιεσθαι. Ὁ δε Χριστος σωμα καθαρον
αμαρτηματων ειχεν, ουχι φυσικων αναγκων απηλλαγμενον· επει ουδ' αν σωμα ην.
∆ια δη τουτων και ετερον τι επαιδευσε. Ποιον δη τουτο; Ἵνα, ει ποτε εν αγωνι
κατασταιημεν και δειλιαι, μηδε ουτως αποπηδησωμεν των προκειμενων. Πατερ,
δοξασον σου το ονομα. ∆εικνυσιν, 59.372 οτι υπερ αληθειας αποθνησκει, δοξαν εις
τον Θεον το πραγμα καλων. Και τουτο συνεβαινε μετα τον σταυρον. Ἔμελλεν
επιστρεφειν η οικουμενη, και γνωριζειν το ονομα του Θεου και θεραπευειν αυτον·
καιτοι ου το του Πατρος μονον, αλλα και το του Υιου· αλλ', ομως τουτο σιγαι. Ἦλθεν
ουν φωνη εκ των ουρανων· Και εδοξασα, και παλιν δοξασω. Που εδοξασεν; Ἐν τοις
προ τουτων γενομενοις. Και παλιν δοξασω μετα τον σταυρον. Τι ουν ο Χριστος; Ου
δι' εμε η φωνη αυτη γεγονεν, αλλα δι' υμας. Ἐκεινοι δε βροντην ενομισαν ειναι, η
αγγελον αυτωι λελαληκεναι. Και ποθεν τουτο ενομισαν; μη γαρ ουχι τρανη και
ευσημος ην η φωνη; Ἀλλα ταχεως αυτων απεπτη, ατε παχυτερων οντων και
σαρκικων και ραιθυμων. Και οι μεν τον ηχον κατειχον· οι δε, οτι μεν εναρθρος ην η
φωνη, ᾔδεσαν· τι δε εσημαινεν, ουκ ετι. Τι ουν ο Χριστος; Ου δι' εμε η φωνη αυτη
γεγονεν, αλλα δι' υμας. ∆ια τι τουτο ειπεν; Προς εκεινο ενισταμενος ο ελεγον αει, οτι
ουκ εστιν εκ του Θεου. Ὁ γαρ υπο του Θεου δοξαζομενος, πως ουκ εστιν εκ του Θεου,
ου το ονομα δι' αυτον δοξαζεται; ∆ια γαρ τουτο και η φωνη ηνεχθη. ∆ιο και αυτος
φησιν, Ου δι' εμε η φωνη αυτη γεγονεν, αλλα δι' υμας· ουχ ινα εγω μαθω τι αγνοων
παρ' αυτης (παντα γαρ οιδα τα του Πατρος), αλλα δι' υμας. Ἐπειδη γαρ ελεγον, οτι
αγγελος ελαλησεν αυτωι, η βροντη γεγονε, και ου προσειχον, φησιν, οτι ∆ι' υμας
εγενετο, ινα καν ουτως εναγησθε προς το ερωτησαι τι το λεχθεν. Οι δε επτοημενοι,
ουδε ουτως επυθοντο, ακουσαντες οτι αυτοις ανηκει το πραγμα. Τωι γαρ ουκ ειδοτι
προς ο ελεγετο, εικοτως ουκ εδοκει ευσημος ειναι η φωνη. ∆ι' υμας η φωνη γεγονεν.
 
 

280

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὁραις οτι τα ταπεινα δι' αυτους γινεται, ουχ ως του Υιου δεομενου βοηθειας; Νυν
κρισις εστι του κοσμου τουτου. Νυν δε ο αρχων του κοσμου τουτου κατω
βληθησεται. Τουτο ποιαν ακολουθιαν εχει προς το, Ἐδοξασα, και δοξασω; Πολλην
και σφοδρα συναιδουσαν. Ἐπειδη γαρ ειπε, ∆οξασω, δεικνυσι και τον τροπον της
δοξης. Τις δε ο τροπος εστιν; Ἐκεινος Βληθησεται κατω, φησι. Τι δε εστι, Κρισις εστι
του κοσμου τουτου; Ὡσανει ελεγε, ∆ικαστηριον εσται και εκδικησις. Πως και τινι
τροπωι; Ἀνειλε τον πρωτον ανθρωπον, υπευθυνον λαβων τηι αμαρτιαι (∆ια γαρ της
αμαρτιας εισηλθεν ο θανατος)· εν εμοι τουτο ουχ ευρε. Τινος ουν ενεκεν ενεπηδησε,
και θανατωι παρεδωκε; τινος ενεκεν εις την Ἰουδα ψυχην ενεβαλεν ωστε με ανελειν;
Μη γαρ μοι ειπηις νυν, οτι ο Θεος ωικονομησε· τουτο γαρ ου του διαβολου, αλλα της
αυτου σοφιας· τεως εκεινου η γνωμη εξεταζεσθω του Πονηρου. Πως ουν κρινεται ο
κοσμος εν εμοι; Ὡσανει δικαστηριου καθεζομενου, λεχθησεται προς αυτον, Ἔστω,
παντας ανειλες, δια το αμαρτιας υπευθυνους ευρειν· τον Χριστον διατι ανειλες; ουκ
ευδηλον οτι αδικως; Ουκουν δι' αυτου εκδικηθησεται ο κοσμος απας. Ἵνα δε και
σαφεστερον ηι, και επι παραδειγματος αυτο ποιησω φανερον· Ἔστω τις βιαιος
τυραννος, παντας τους εμπιπτοντας μυριοις περιβαλλων κακοις. Ουτος εαν
συμβαλων βασιλει, η υιωι βασιλεως, ανεληι αυτον αδικως, ο εκεινου θανατος και
τους αλλους εκδικησαι δυνησεται. Ἔστω τις οφειλετας απαιτων, και τυπτετω, και
εις δεσμωτηριον εμβαλλετω· ειτα εκ της αυτης απονοιας και τον ουδεν οφειλοντα
υπο την αυτην ειρκτην αγετω. Ουτος και ων εις τους αλλους 59.373 εποιησε, δωσει
δικην· αναιρησει γαρ αυτον εκεινος. γʹ. Ουτω και επι Υιου γεγονεν. Ὧν γαρ εις υμας
εποιησεν ο διαβολος, δι' ων εις τον Χριστον ετολμησεν, απαιτηθησεται δικην. Και
οτι τουτο αινιττεται, ακουσον τι φησι· Νυν ο αρχων του κοσμου τουτου βληθησεται
κατω, δια του θανατου του εμου. Και εγω δε εαν υψωθω, παντας ελκυσω προς
εμαυτον· τουτεστι, και τους εξ εθνων. Και ινα μη τις ειπηι, Πως βληθησεται κατω, ει
και σου περιγινεται; λεγει, Ου περιγινεται· πως γαρ του και τους αλλους ελκοντος;
Και ου λεγει την αναστασιν, αλλ' ο της αναστασεως πλεον εστι, Παντας ελκυσω προς
εμαυτον. Ει μεν γαρ ειπεν, οτι Ἀναστησομαι, ουπω δηλον οτι και πιστευσουσι· τωι δε
ειπειν, οτι Πιστευσουσιν, αμφοτερα συναποδεδεικται, οτι και αναστησεται. Ει γαρ
νεκρος εμεινε, και ψιλος ανθρωπος ην, ουδεις αν επιστευσε. Παντας ελκυσω προς
εμαυτον. Πως ουν φησιν, οτι ο Πατηρ ελκει; οτι Υιου ελκοντος, Πατηρ ελκει.
Ἑλκυσω δε, φησιν, ατε υπο τυραννου κατεχομενους, και αφ' εαυτων μονον ου
δυναμενους προσελθειν, και τας εκεινου χειρας ου διαφυγειν, ατε αντεχομενου.
Ἀλλαχου δε τουτο αρπαγην καλει. Ουδεις δυναται τα σκευη του ισχυρου διαρπασαι,
εαν μη πρωτον δησηι τον ισχυρον, και τοτε τα σκευη αυτου διαρπασηι. Ταυτα δε το
βιαιον αυτου παριστων ελεγεν. Ὅπερ ουν εκει αρπαγην, ενταυθα ελξιν εκαλεσε.
Ταυτ' ουν ειδοτες, 59.374 διαναστωμεν, δοξασωμεν τον Θεον, μη δια πιστεως μονον,
αλλα και δια βιου· επει ουκ αν ειη δοξα, αλλα βλασφημια. Ου γαρ ουτω
βλασφημειται Θεος, Ἕλληνος οντος μιαρου, ως Χριστιανου διεφθαρμενου. ∆ιο δη
δεομαι παντα ποιειν, ωστε δοξαζεσθαι τον Θεον. Ουαι γαρ, φησι, τωι δουλωι εκεινωι,
δι' ου το ονομα του Θεου βλασφημειται (οταν δε Ουαι ηι, πασα ευθεως κολασις και
τιμωρια επεται)· μακαριος δε, δι' ου το ονομα δοξαζεται. Μη τοινυν ως εν τωι σκοτει
ωμεν· αλλα παντα φευγωμεν τα αμαρτηματα, μαλιστα δε τα εις κοινην διαβαινοντα
βλαβην, επειδη μαλιστα εν τουτοις ο Θεος βλασφημειται Τινα γαρ εξομεν
συγγνωμην, οταν ετεροις δουναι προσταττομενοι, τα ετερων αρπαζωμεν; τις ημιν
εσται ελπις σωτηριας; Ει μη πεινωντα εθρεψας, κολαζηι· ει δε και απεδυσας
ενδεδυμενον, ποιας τευξηι συγγνωμης; Ταυτα συνεχως λεγοντες ου παυσομεθα.
Ἴσως γαρ οι τημερον μη ακουσαντες, αυριον ακουσονται· οι δε την αυριον μη
προσεχοντες, την μετ' εκεινην πεισθησονται. Ει δε τινες και απειθως ειεν
 
 

281

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διακειμενοι, αλλ' ημιν ανευθυνον εσται το δικαστηριον. Το γαρ ημων επληρωσαμεν.
Γενοιτο δε μητε ημας αισχυνθηναι επι τοις λεγομενοις, μητε υμας εγκαλυψασθαι,
αλλα παντας δυνηθηναι μετα παῤρησιας στηναι επι του βηματος του Χριστου, ινα
και αυτοι δυνηθωμεν καυχησασθαι εφ' ημιν, και των ημετερων κακων παραμυθιαν
τινα λαβειν, την υμετεραν ευδοκιμησιν, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, μεθ' ου
τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας. Ἀμην. 59.373.30 ΟΜΙΛΙΑ
ΞΗʹ. Ἀπεκριθη αυτωι ο οχλος· Ἡμεις ηκουσαμεν εκ του νομου, οτι ο Χριστος μενει εις
τον αιωνα· και πως λεγεις συ, οτι δει υψωθηναι τον Υιον του ανθρωπου; Τις εστιν ο
Υιος του ανθρωπου; αʹ. Ευφωρατον η πλανη και ασθενες, καν μυριοις εξωθεν
αλειφηται χρωμασι. Και καθαπερ οι τα σαθρα των τοιχων κονιωντες, ουκ ισχυουσι
δια της αλοιφης διορθουν· ουτω και οι ψευδομενοι ραιδιως ελεγχονται· ο δη και
ενταυθα πεπονθασιν οι Ἰουδαιοι. Του γαρ Χριστου προς αυτους ειποντος· Ὅταν
υψωθω απο της γης, παντας ελκυσω προς εμαυτον. Ἡμεις ηκουσαμεν, φησιν, απο
του νομου, οτι ο Χριστος μενει εις τον αιωνα· και πως συ λεγεις, οτι υψωθηναι δει
τον Υιον του ανθρωπου; Τις εστιν ουτος ο Υιος του ανθρωπου; Ἄρα ᾔδεσαν οτι ο
Χριστος αθανατος τις εστι, και ζωην εχει περας ουκ εχουσαν. Ουκουν κακεινοι
ᾔδεσαν οπερ ελεγε. Και γαρ πολλαχου των Γραφων ομου και το παθος και η
αναστασις κειται. Και γαρ Ἡσαΐας αμα ταυτα τιθησιν, Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη,
λεγων, και τα εξης απαντα. Και ο ∆αυιδ εν τωι δευτερωι ψαλμωι, και αλλαχου
πολλαχου συναπτει ταυτα αμφοτερα. Και ο πατριαρχης δε ειπων, Ἀναπεσων
εκοιμηθη ως λεων, επηγαγε· Και ως σκυμνος λεοντος, τις εγερει αυτον; Ὁμου και το
παθος και την αναστασιν ενδεικνυται. Ἀλλ' ουτοι νομιζοντες επιστομιζειν αυτον και
δεικνυναι ουκ οντα Χριστον εκ τουτου, ομολογουσιν οτι ο Χριστος εις τον αιωνα
μενει. Και ορα πως κακουργως. Ου γαρ ειπον, οτι Ἡμεις ηκουσαμεν οτι ο Χριστος
ουδεν πασχει, ουδε σταυρουται, αλλ', Ὅτι μενει εις τον αιωνα· καιτοι ουδε τουτο το
ειρημενον εναντιον ην. Τηι γαρ αθανασιαι το παθος ουκ εγενετο κωλυμα. Ἐντευθεν
εστιν ιδειν, 59.374 οτι πολλα των αμφιβολων συνιεσαν, και εκοντες εκακουργουν.
Ἐπειδη γαρ εφθη περι θανατου διαλεχθεις ανωτερω, ακουσαντες το υψωθηναι
ενταυθα, τουτο υπωπτευσαν. Ειτα λεγουσι· Τις εστιν ουτος ο Υιος του ανθρωπου; Και
τουτο κακουργως. Μη γαρ δη νομισηις, φησιν, οτι περι σου τουτο λεγομεν, και ειπηις
οτι δι' απεχθειαν εναντιουμεθα. Ἰδου γαρ ουκ οιδαμεν περι τινος λεγεις, και ομως
αποφαινομεθα. Τι ουν ο Χριστος; Ἐπιστομιζων αυτους, και δεικνυς, οτι το παθος
ουδεν κωλυμα προς το μενειν αυτον εις τον αιωνα, Ἔτι, φησι, μικρον χρονον το φως
μεθ' υμων εστι· δηλων, οτι ο θανατος αυτου μεταστασις εστι. Και γαρ το φως το
ηλιακον ουκ αναιρειται, αλλα μικρον υποχωρησαν παλιν φαινεται. Περιπατειτε, εως
το φως εχετε. Ποιον ενταυθα λεγει καιρον; αρα την παρουσαν ζωην απασαν, η τον
προ του σταυρου χρονον; Ἔγωγε οιμαι αμφοτερους. ∆ια γαρ την αφατον αυτου
φιλανθρωπιαν πολλοι και μετα τον σταυρον επιστευσαν. Λεγει δε ταυτα κατεπειγων
αυτους εις την πιστιν, οπερ και ανωτερω πεποιηκεν, ουτω λεγων, Ἔτι μικρον
χρονον μεθ' υμων ειμι. Ὁ περιπατων εν τηι σκοτιαι, ουκ οιδε που υπαγει. Ποσα γουν
οι Ἰουδαιοι νυν πραττουσιν, και ουκ ισασι τι πραττουσιν! αλλ' ως εν σκοτωι, ουτω
βαδιζοντες, δοκουσι μεν την ορθην οδευειν οδον, την δε εναντιαν βαδιζουσι,
σαββατα τηρουντες, και νομον φυλαττοντες, και βρωματων παρατηρησεις· και ουκ
ισασι που περιπατουσι. ∆ια τουτο ελεγε· Περιπατειτε εις το φως, ινα υιοι φωτος
γενησθε· τουτεστιν, εμοι υιοι. Καιτοι εν προ 59.375 οιμιοις φησιν ο ευαγγελιστης, οτι
Ουκ εξ αιματων, ουδε εκ θεληματος σαρκος, αλλ' εκ Θεου εγεννηθησαν, τουτεστι,
του Πατρος· ενταυθα δε αυτος λεγεται τουτους γενναιν, ινα μαθηις, οτι μια ενεργεια
Πατρος και Υιου. Ταυτα ειπων ο Ἰησους, και απελθων απ' αυτων, εκρυβη. Νυν τι
κρυπτεται; Ουδε γαρ λιθους ηραν κατ' αυτου, ουδε εβλασφημησαν τι τοιουτον οιον
 
 

282

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμπροσθεν. Τινος ουν ενεκεν εκρυβη; Τας καρδιας εμβατευων ᾔδει τον θυμον αυτοις
αγριαινοντα, ει και μηδεν εφθεγγοντο· ᾔδει ζεοντα και φονωντα, και ου περιεμενεν
ωστε εις εργον εξελθειν, αλλα κρυπτεται, παραμυθουμενος αυτων τον φθονον. Ὅρα
γουν πως αυτον ηινιξατο ο ευαγγελιστης. Ευθεως γουν επηγαγε· Τοσαυτα δε αυτου
σημεια πεποιηκοτος, ουκ επιστευον εις αυτον. Ποια τοσαυτα; Ὅσα παρελιπεν ο
ευαγγελιστης. Και εκ των μετα ταυτα δε τουτο δηλον. Και γαρ υποχωρησας και
ενδους, και επανελθων παλιν υφειμενως αυτοις διαλεγεται, ουτω λεγων· Ὁ
πιστευων εις εμε, ου πιστευει εις εμε, αλλ' εις τον πεμψαντα με. Ὅρα γαρ τι ποιει·
Ἄρχεται απο ταπεινων και συνεσταλμενων, και καταφευγει εις τον Πατερα· ειτα
παλιν αναγει τον λογον. Και οταν ιδηι εκθηριουμενους, υποχωρει, και παλιν
εφισταται, και απο ταπεινων προοιμιαζεται παλιν. Και που τουτο εποιησε; Που γαρ
ουκ εποιησεν; Ὅρα γουν εν αρχηι τι φησι· Καθως ακουω, κρινω· ειτα υψηλοτερον,
Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει
ζωοποιει· παλιν, Ἐγω ου κρινω υμας, αλλος εστιν ο κρινων. Ειτα αναχωρει παλιν·
ειτα επιστας τηι Γαλιλαια, Ἐργαζεσθε, φησι, μη την βρωσιν την απολλυμενην. Και
ειπων περι αυτου μεγαλα, οτι εκ του ουρανου καταβεβηκεν, οτι ζωην αιωνιον
διδωσι, παλιν αναχωρει. Και τηι Σκηνοπηγιαι παλιν επιστας, το αυτο τουτο ποιει. βʹ.
Και διηνεκως ιδοι τις αν ουτω ποικιλλοντα την διδασκαλιαν, παρουσιαι, απουσιαι,
ταπεινοις, υψηλοις λογοις. Ὃ και ενταυθα πεποιηκε. Τοσαυτα δε αυτου σημεια
πεποιηκοτος, ουκ επιστευον εις αυτον, φησιν, ινα πληρωθηι ο λογος Ἡσαΐου ον ειπε·
Κυριε, τις επιστευσε τηι ακοηι ημων; και ο βραχιων Κυριου τινι απεκαλυφθη; Και
παλιν, Ουκ ηδυναντο, φησι, πιστευειν, οτι ειπεν Ἡσαΐας· Ἀκοηι ακουσετε, και ου μη
συνητε. Ταυτα δε ειπεν, οτε ειδε την δοξαν αυτου και ελαλησε περι αυτου. Ἰδου
παλιν το, Ὅτι, και Ειπεν, ουχι αιτιολογιας, αλλ' εκβασεως. Ουδε γαρ επειδη ειπεν
Ἡσαΐας, ουκ επιστευον· αλλ' επειδη ουκ εμελλον πιστευειν, δια τουτο ειπεν Ἡσαΐας.
Τι ουν ουχ ουτως ο ευαγγελιστης λεγει, αλλα την απιστιαν απο της προφητειας, ου
την προφητειαν απο της απιστιας ειναι φησι· και προιων, σφοδροτερον τουτο αυτο
τιθησιν, ουτω λεγων· ∆ια τουτο ουκ ηδυναντο πιστευειν, οτι ειπεν Ἡσαΐας;
Ἐντευθεν παραστησαι δια πολλων βουλεται το της Γραφης αψευδες· και οτι απερ
προεφητευσεν, ουχ ετερως εξεβη, αλλ' ως ειπεν. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι. Και τινος
ενεκεν ηλθεν ο Χριστος; ουκ ᾔδει οτι ουκ εμελλον αυτωι προσεχειν; και τους
προφητας εισαγει τουτο ειδοτας. Ἦλθε δε, ινα προφασιν μη εχωσι περι της αμαρτιας
αυτων. α γαρ προειπεν ο προφητης, ως παντως εσομενα προειπεν. Ει γαρ μη παντως
εμελλεν εσεσθαι, ουκ αν προειπε· παντως δε εμελλεν εσεσθαι, επειδη ανιατως ειχον
εκεινοι. Ει δε κειται το, Ουκ ηδυναντο, αντι του, Ουκ ηθε 59.376 λον, κειται. Και μη
θαυμασηις. Και γαρ και αλλαχου φησιν. Ὁ δυναμενος χωρειν, χωρειτω. Ουτως οιδε
πολλαχου δυναμιν την προαιρεσιν λεγειν. Και παλιν· Ου δυναται ο κοσμος μισειν
υμας· εμε δε μισει. Τουτο δε και εν τηι κοινηι συνηθειαι φυλαττομενον ιδοι τις αν· ως
οταν λεγηι τις· Ου δυναμαι αγαπησαι τον δεινα· το σφοδρον της βουλησεως, δυναμιν
λεγων. Και παλιν· Ου δυναται ο δεινα γενεσθαι χρηστος. Και ο προφητης δε τι φησιν;
Ει αλλαξεται Αιθιοψ το δερμα αυτου, και παρδαλις τα ποικιλματα αυτης, και ο λαος
ουτος δυνησεται ευ ποιησαι μεμαθηκως κακα. Ου τουτο φησιν, οτι αδυνατος αυτοις
η της αρετης εργασια· αλλ' οτι ου βουλονται, δια τουτο ου δυνανται. Και ο λεγει ο
ευαγγελιστης, τουτο φησιν, οτι αδυνατον ην ψευσασθαι τον προφητην. Ου μην δια
τουτο αδυνατον ην αυτους πιστευσαι. Ἐνην γαρ, και πιστευσαντων αυτων, αψευδη
μενειν. Ου γαρ αν ταυτα προειπεν, ει πιστευειν εμελλον. Τι ουν, φησιν, ουχ ουτως
ειπεν, Ὅτι ιδιωματα τινα η Γραφη τοιαυτα εχει, και δει τοις νομοις αυτης
παραχωρειν. Ταυτα δε ειπεν, οτε ειδε την δοξαν αυτου. Τινος; Του Πατρος. Πως ουν
ο Ἰωαννης περι του Υιου λεγει, ο δε Παυλος περι του Πνευματος; Ουχ ως
 
 

283

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συναλειφοντες τας υποστασεις, αλλα μιαν αξιαν δηλουντες ειναι, φησι. Και γαρ τα
του Πατρος του Υιου, και τα του Υιου του Πατρος εστι. Καιτοι πολλα δι' αγγελων
ειπε, και ουδεις λεγει, καθως ειπεν ο αγγελος· αλλα τι; Ὁ Θεος ειπεν. Τα μεν γαρ υπο
του Θεου δι' αγγελων ειρημενα, του Θεου αν ειη· ουκ ετι δε και τα του Θεου, των
αγγελων. Ἐνταυθα δε του Πνευματος φησιν ειναι τα ρηματα. Και ελαλησε περι
αυτου. Τι ελαλησεν; Ειδον τον Κυριον καθημενον επι θρονου υψηλου, και τα εξης.
∆οξαν ουν ενταυθα φησι, την οψιν εκεινην, τον καπνον, το ακουσαι μυστηριων
αποῤρητων, το ιδειν τα Σεραφιμ, την αστραπην την απο του θρονου πηδωσαν, ηι
αντιβλεψαι αι δυναμεις ουκ ειχον εκειναι. Και ελαλησε περι αυτου. Τι ελαλησεν;
Ὅτι ηκουσε φωνην λεγουσαν· Τινα αποστειλω, και τις πορευσεται; Και ειπον· Ἰδου
εγω ειμι, αποστειλον με. Και ειπεν· Ἀκοηι ακουσετε, και ου μη συνητε, και βλεποντες
βλεψετε, και ου μη ιδητε. Ἐτυφλωσε γαρ αυτων τους οφθαλμους, και πεπωρωκεν
αυτων την καρδιαν, μη ποτε ιδωσι τοις οφθαλμοις, και τηι καρδιαι συνωσιν. Ἰδου
παλιν ετερον ζητημα· αλλ' ουκ εστιν, εαν ορθως προσεχωμεν. Ὥσπερ γαρ ο ηλιος
των ασθενων πληττει τας οψεις ου παρα την οικειαν φυσιν, ουτω και επι των μη
προσεχοντων τοις του Θεου λογοις γινεται. Ουτω και επι του Φαραω την καρδιαν
σκληρυναι λεγεται, ουτω και επι των φιλονεικουντων τι τοις του Θεου λογοις
γινεται. Ἰδιωμα δε και τουτο της Γραφης, ως και το, Παρεδωκεν εις αδοκιμον νουν,
και το, Ἀπενειμε τοις εθνεσι, τουτεστι, Συνεχωρησεν, αφηκεν. Ουχι γαρ ενεργουντα
αυτον ενταυθα εισαγει, αλλ' εκ της ετερων πονηριας ταυτα γινομενα δεικνυσιν.
Ὅταν γαρ εγκαταλειφθωμεν υπο του Θεου, παραδιδομεθα τωι διαβολωι· τωι διαβολωι
δε παραδοθεντες, μυρια πασχομεν δεινα. Φοβων τοινυν τον ακροατην, φησιν,
Ἐσκληρυνε, και Παρεδωκεν. Ὅτι γαρ αυτος ου μονον ου παραδιδωσιν, αλλ' ουδε
εγκαταλιμπανει, εαν μη βουληθωμεν, ακουσον τι 59.377 φησιν· Ουχι αι αμαρτιαι
υμων διιστωσιν αναμεσον εμου και υμων; και παλιν· Οι μακρυνοντες εαυτους απο
σου, απολουνται. Ὁ δε Ὠσηε φησιν· Ἐπελαθου νομου Θεου σου, επιλησομαι σου
καγω· και αυτος δε εν τοις Ευαγγελιοις· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα
υμων, και ουκ ηθελησατε! και ο Ἡσαΐας δε παλιν· Ἦλθον, και ουκ ην ανθρωπος·
εκαλεσα, και ουκ ην ο υπακουσομενος. Ταυτα δε λεγει, δεικνυς ημας αρχομενους της
εγκαταλειψεως, και αιτιους γινομενους της απωλειας. Ὁ γαρ Θεος ου μονον ου
καταλιπειν ουδε κολασαι βουλεται, αλλα και οτε κολαζει, μη θελων αυτο ποιει. Ου
βουλομαι γαρ, φησι, τον θανατον του αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι και ζηιν αυτον.
Ὁ δε Χριστος και επι τηι καταστροφηι Ἱερουσαλημ δακρυει· ο και ημεις επι φιλων
ποιουμεν. γʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες, παντα πραττωμεν ωστε μη αφιστασθαι του Θεου,
αλλ' εχωμεθα της κατα ψυχην 59.378 επιμελειας και της προς αλληλους αγαπης, και
μη σπαραττωμεν ημων τα μελη (τουτο γαρ μαινομενων και εξεστηκοτων εστιν)·
αλλ' οσωι αν κακως διακειμενους ιδωμεν, θεραπευσωμεν μαλλον. Και γαρ και εν τοις
σωμασι πολλους πολλακις ορωμεν δυστραπελα εχοντας και ανιατα νοσηματα, και ου
παυομεθα επιτιθεντες φαρμακα. Τι γαρ ποδαλγιας χειρον; τι δε χειραγρας; αρ' ουν
περικοπτωμεν τα κωλα; Ουδαμως· αλλα παντα ποιουμεν ωστε παραμυθιας τινος
απολαυσαι, επειδη λυσαι το κακον ου δυναμεθα. Τουτο και επι των αδελφων
ποιωμεν· και, αν ανιατα νοσωσι, μενωμεν θεραπευοντες, και βασταζωμεν αλληλων
τα βαρη. Ουτω γαρ πληρωσομεν και τον νομον του Χριστου, και τευξομεθα των
επηγγελμενων αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.377 ΟΜΙΛΙΑ ΞΘʹ. Ὅμως μεντοι και εκ των αρχοντων πολλοι επι
στευσαν εις αυτον· αλλα δια τους Φαρισαιους ουχ ωμολογουν, ινα μη
 
 

284

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποσυναγωγοι γενωνται. Ἠγαπησαν γαρ την δοξαν των ανθρωπων μαλ
λον ηπερ την δοξαν του Θεου.
αʹ. Παντα μεν φευγειν ομοιως ημιν αναγκαιον τα την ψυχην διαφθειροντα
παθη· πολλωι δε πλεον εκεινα τα πολλα και εξ εαυτων τικτοντα αμαρτηματα· οιον τι
λεγω, η φιλαργυρια. Ἔστι μεν ουν καθ' εαυτο δεινον το νοσημα· πολλωι δε γινεται
χαλεπωτερον, οτι ριζα και μητηρ εστι παντων των κακων. Τοιουτον και η
κενοδοξια. Ἰδου γουν και ουτοι της πιστεως δια τον της δοξης απεῤραγησαν ερωτα.
Πολλοι γαρ, φησιν, και εκ των αρχοντων επιστευσαν εις αυτον· δια δε τους
Ἰουδαιους ουχ ωμολογουν, ινα μη αποσυναγωγοι γενωνται. Ὅπερ ουν και αυτοις
ανωθεν ελεγε· Πως δυνασθε πιστευειν, δοξαν παρ' αλληλων λαμβανοντες, και την
δοξαν την παρα του μονου Θεου ου ζητουντες; Ουκ αρα αρχοντες ησαν, αλλα δουλοι
δουλειαν την εσχατην. Πλην αλλα και ουτος υστερον ελυθη ο φοβος. Ουδαμου γαρ
επι των αποστολων ορωμεν τουτωι κατεχομενους τωι παθει. Και γαρ αρχοντες επ'
εκεινων επιστευσαν και ιερεις. Ἡ γαρ του Πνευματος χαρις ελθουσα, παντας αυτους
αδαμαντος εποιησε στεῤροτερους. Ἐπει ουν τουτο ην το κωλυον αυτους πιστευσαι
τοτε, ακουσον τι φησιν· Ὁ πιστευων εις εμε, ου πιστευει εις εμε, αλλ' εις τον
πεμψαντα με· ωσανει ελεγε· Τι δεδοικατε πιστευσαι εις εμε; εις τον Θεον η πιστις
διαβαινει δι' εμου, ωσπερ ουν και η απιστια. Ὅρα πως δια παντων το απαραλλακτον
δεικνυσι της ουσιας. Και ουκ ειπεν, Ὁ πιστευων εμοι, ινα μη τις ειπηι, οτι των
ρηματων ενεκεν ελεγεν, ο και επ' ανθρωπων δυνατον ην ειπειν. Ὁ γαρ τοις
αποστολοις πιστευων, ουκ αυτοις πιστευει, αλλα τωι Θεωι. Ἀλλ' ινα μαθηις, οτι περι
της εις την ουσιαν πιστεως αυτου φησιν, ουκ ειπεν, Ὁ πιστευων μου τοις ρημασιν,
αλλ', Ὁ πιστευων εις εμε. Και διατι μηδαμου, φησιν, ειπεν αντιστροφως· Ὁ πιστευων
εις τον Πατερα, ουκ εις τον Πατερα πιστευει, αλλ' εις εμε; Ὅτι ειπον αν, 59.378.20
Ἰδου ημεις πιστευομεν εις τον Πατερα, και εις σε ου πιστευομεν. Και γαρ
ασθενεστερον ετι διεκειντο. Τοις γουν μαθηταις διαλεγομενος ουτως ειπεν·
Πιστευετε εις τον Θεον, και εις εμε πιστευετε. Τουτους δε ασθενεστερους ορων του
τοιαυτα ακουσαι ρηματα, αλλως εναγει. ∆εικνυσιν ουν οτι ουκ εστι πιστευσαι τωι
Πατρι, μη πιστευσαντας εις αυτον. Και ινα μη νομισηις, οτι ως επ' ανθρωπου ειρηται,
επαγει· Ὁ θεωρων εμε, θεωρει τον πεμψαντα με. Τι ουν; σωμα εστιν ο Θεος;
Ουδαμως. Θεωριαν γαρ την του νου φησιν ενταυθα, και εντευθεν το ομοουσιον
δηλων. Και τι εστιν, Ὁ πιστευων εις εμε; Ὡς αν ειποι τις· Ὁ το του ποταμου
αναιρουμενος υδωρ, ου το του ποταμου, αλλα το της πηγης λαμβανει. Μαλλον δε
και αυτη ετι ασθενεστερα η εικων προς το προκειμενον. Ἐγω φως εις τον κοσμον
εληλυθα. Ἐπειδη γαρ ο Πατηρ τουτωι καλειται πανταχου εν τηι Παλαιαι και εν τηι
Καινηι, και αυτωι κεχρηται τωι ονοματι. ∆ια τουτο και Παυλος απαυγασμα αυτον
καλει, εντευθεν μαθων. Και πολλην δεικνυσιν ενταυθα την προς τον Πατερα
συγγενειαν, και ουδεν το μεσον, ει γε την εις αυτον πιστιν μη εις αυτον, αλλ' εις
εκεινον διαβαινειν φησιν. Φως δε εαυτον εκαλεσε, δια το της πλανης απαλλαττειν,
και το νοητον λυειν σκοτος. Ἐαν τις μου μη ακουσηι, εγω ου κρινω αυτον. Ου γαρ
ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα σωσω τον κοσμον. Ἵνα γαρ μη νομισωσιν οτι
δι' ασθενειαν τους καταφρονουντας παρεδραμε, δια τουτο ειπε το, Ουκ ηλθον ινα
κρινω τον κοσμον. βʹ. Ειτα, ινα μη ραιθυμοτεροι ταυτηι γενωνται, μαθοντες οτι ο
πιστευων σωζεται, ο δε απιστων κολαζεται, ορα πως αυτοις και φοβερον επεστησε
δικαστηριον, επαγων και λεγων· Ὁ εμε αθετων, και μη λαμβανων τα ρηματα μου,
εχει τον κρινοντα αυτον. Ει ο Πατηρ ουδενα κρινει, και συ ουκ ηλθες ινα κρινηις τον
κοσμον, τις αυτον κρινει; Ὁ λογος ον ελαλησα, εκεινος κρινει αυτον. Ἐπειδη γαρ
 
 

285

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγον, οτι ουκ εστιν εκ του Θεου, ουτως ειπε· δεικνυς, οτι ου τοτε δυνησονται
ταυτα λεγειν, αλλα, Τα ρηματα, α ελαλησα νυν, εν ταξει στησεται κατηγορου,
ελεγχοντα αυτους και πασαν διακοπτοντα απολογιαν. Και ο λογος ον ελαλησα.
Ποιος λο 59.379 γος; Ὅτι απ' εμαυτου ουκ εληλυθα, οτι ο πεμψας με Πατηρ, εκεινος
μοι εδωκεν εντολην, τι ειπω και τι λαλησω· και οσα τοιαυτα ετερα. Ἄρα ταυτα δι'
αυτους ουτως ελεγετο, ινα μηδεμιαν εχωσιν απολογιας προφασιν. Ἐπει ει μη τουτο
ην, τι Ἡσαΐου πλεον εξει; Και γαρ εκεινος το αυτο τουτο φησι· Κυριος διδωσι μοι
γλωσσαν παιδειας, του γνωναι ηνικα δει ειπειν λογον. Τι δε Ἱερεμιου; και γαρ
εκεινος οτε επεμπετο ενεπνειτο. Τι δε Ἰεζεκιηλ; και γαρ και ουτος την κεφαλιδα
καταφαγων, ουτως εφθεγγετο. Ἄλλως δε, ευρεθησονται οι μελλοντες ακουειν οπερ
ελεγεν, αιτιοι της γνωσεως οντες αυτωι. Ει γαρ οτε επεμπετο, εντολην τοτε ελαβε, τι
ειπηι, λοιπον ερεις, οτι και πριν η πεμφθηναι ουκ ᾔδει. Και τι τουτων ασεβεστερον
των ρηματων, ει ουτως αυτα τις δεχοιτο, και μη καταμανθανοι της ταπεινοτητος
αυτων την αιτιαν; Ἀλλ' ο μεν Παυλος φησι και αυτος ειδεναι και τους
μαθητευομενους, Τι το θελημα του Θεου το αγαθον και ευαρεστον και τελειον· ο δε
Υιος ουκ ηπιστατο εως εντολην ελαβε; και πως αν εχοι λογον τουτο; Ὁραις οτι δια
τουτο εις υπερβολην ταπεινοτητος τα λεγομενα αγει, ινα κακεινους επισπασηται,
και τους μετα ταυτα επιστομισηι; ∆ια γουν τουτο ανθρωπινα φθεγγεται ρηματα, ινα
καν ουτως αναγκασηι φυγειν το ευτελες των λεχθεντων, συνειδοτας οτι ου της
φυσεως εστι τα λεγομενα, αλλα της των ακουοντων ασθενειας. Και οιδα οτι η
εντολη αυτου ζωη αιωνιος εστιν. α ουν λαλω, καθως ενετειλατο μοι ο Πατηρ μου,
ουτω λαλω. Ὁραις το ταπεινον των ειρημενων; Ὁ γαρ εντολην λαβων, ουκ εστιν
εαυτου κυριος. Καιτοι γε αυτος φησιν· Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και
ζωοποιει, ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει. Ειτα εγειραι μεν ους θελει εξουσιαν
εχει, ειπειν δε ο βουλεται ουκ εχει; Ὃ ουν θελει ειπειν δια του ειρημενου, τουτο
εστιν· οτι ουκ εχει φυσιν το πραγμα ετερα μεν εκεινον λεγειν, ετερα δε εμε
φθεγγεσθαι. Και οιδα οτι η εντολη αυτου ζωη αιωνιος εστι. Προς εκεινους τους
πλανον αυτον λεγοντας, και επι λυμηι παραγεγονεναι, τουτο ειπεν. Ὅταν δε λεγηι,
Ἐγω ου κρινω, μη ειναι της απωλειας των τοιουτων εαυτον δεικνυσιν αιτιον. ∆ια
γαρ τουτων μονονουχι διαμαρτυρεται, μελλων αφιστασθαι αυτων και μηκετι
συγγινεσθαι, οτι Ουδεν εγω ως ιδιον φθεγγομενος διελεχθην υμιν, αλλα παντα ως
παρα του Πατρος. Και δια τουτο εις τα ταπεινα τον λογον προς αυτους κατεκλεισεν,
ινα ειπηι, οτι Ἕως τελους ταυτην προς αυτους υστεραν αφηκα φωνην. Ποιαν δη
ταυτην; Καθως ειρηκε μοι ο Πατηρ, ουτω λαλω. Ει δε αντιθεος ημην, τουναντιον αν
ειπον· οτι ουδεν των τωι Θεωι δοκουντων λεγω, ωστε εις εμαυτον περιστησαι την
δοξαν. Νυνι δε τοσουτον εις αυτον παντα ανηγαγον, ως μηδεν εμον φησαι. Τινος
ουν ενεκεν ου πιστευετε μοι λεγοντι, οτι εντολην ελαβον, και ουτω σφοδρως
αναιρουντι την πονηραν υμων υπονοιαν την της αντιστασεως; Ὥσπερ γαρ τους
εντολην δεχομενους αδυνατον αλλο τι ποιειν η λεγειν, η οσα οι πεμψαντες
βουλονται, εως αν εντολην πληρωσι και μη παραχαραττωσιν· ουτως ουδε εμε αλλο
τι πραξαι η ειπειν δυνατον, αλλ' η απερ ο Πατηρ βουλεται. α γαρ εγω ποιω, εκεινος
ποιει, οτι μετ' εμου εστι, και ουκ αφηκε με μονον ο Πατηρ. Ὁραις πως πανταχου
δεικνυσι συνημμενον τωι γεγεννηκοτι, και ουδεν 59.380 μεσον ον; Και γαρ οταν
λεγηι, Ἀπ' εμαυτου ουκ εληλυθα, ου την εξουσιαν αφαιρουμενος λεγει, αλλα το
αλλοτριον και εναντιον αναιρων. Ει γαρ ανθρωποι κυριοι εαυτων, πολλωι μαλλον ο
μονογενης Υιος. Και οτι τουτο εστιν αληθες, ακουσον τι φησιν ο Παυλος· Ἐκενωσεν
εαυτον, και παρεδωκεν υπερ ημων. Ἀλλ' οπερ εφην, δεινον η κενοδοξια, δεινον.
Αυτη γαρ και εκεινους μη πιστευειν, και ετερους κακως πιστευειν παρεσκευασε, και
α δι' εκεινους ελεγετο φιλανθρωπιας ενεκεν, ταυτα εις ασεβειαν εκλαβειν. γʹ.
 
 

286

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φευγωμεν τοινυν το θηριον τουτο δια παντων. Ποικιλον γαρ εστι και παντοδαπον,
και πανταχου διασπειρει τον οικειον ιον, και εν χρημασι, και εν τρυφηι, και εν καλλει
σωματων. ∆ια τουτο πανταχου την χρειαν υπερβαινομεν· δια τουτο η περι τα ιματια
πλεονεξια, ο πολυς των οικετων εσμος· δια τουτο πανταχου μεν η χρεια
καταπεφρονηται, και εν οικιαις, και εν ιματιοις, και εν τραπεζηι· η δε πλεονεξια
κρατει. Βουλει δοξης απολαυειν; Ἔργασαι ελεημοσυνην· τοτε σε επαινεσονται οι
αγγελοι· τοτε σε ο Θεος αποδεξεται. Νυν μεν γαρ το θαυμα μεχρι των χρυσοχοων
εστηκε και των υφαντων· συ δε αστεφανωτος αναχωρεις, καταρας ορωσα σεαυτην
δεχομενην πολλακις. Ἂν δε ταυτα μη τωι σωματι περιθηις, αλλ' εις τας γαστερας των
πενομενων κενωσηις, πολυς ο κροτος πανταχοθεν εσται, πολυς ο επαινος. Τοτε αυτα
εξεις, οταν ετεροις δωις· εως δ' αν μονη κατεχηις, ουκ εχεις. Θησαυρος γαρ απιστος η
οικια· θησαυρος δε βεβαιος αι των πενητων χειρες. Τι το σωμα κοσμεις, της ψυχης
ημελημενης, ακαθαρσιαι κατεχομενης; τι μη τοσαυτην απονεμεις τηι ψυχηι προνοιαν,
οσην τωι σωματι; Καιτοι γε πλειονα εδει· αλλ' ομως, αγαπητοι, καν την ισην αυτηι
παρεχειν εδει προνοιαν. Ειπε γαρ μοι· ει τις σε ηρετο, τι βουλει, το σωμα σου ειναι
λαμπρον και ευεκτουν, και ωραι νικαιν, και ιματια φορειν ευτελη· η τουτο μεν
αναπηρον εχειν και νοσων εμπεπλησμενον, και χρυσοφορειν και καλλωπιζεσθαι; ου
πολλωι μαλλον ειλου εν τηι φυσει του σωματος εχειν την ευμορφιαν, η τηι περιβοληι
των ιματιων; ειτα επι μεν του σωματος τουτο αιρησηι, επι δε της ψυχης τουναντιον,
και αισχραν αυτην εχουσα και δυσειδη και μελαιναν· οιει τι καρπουσθαι απο των
χρυσιων; Και ποσης ταυτα ανοιας; Στρεψον τον κοσμον τουτον ενδον, και τα
περιδεραια ταυτα τηι ψυχηι περιθες. Τα μεν γαρ σωματι περικειμενα ουτε εις υγιειαν,
ουτε εις ευμορφιαν αυτου τουτο ονινησιν· ουτε γαρ το μελαν λευκον εργασεται,
ουτε το αισχρον καλον η ευειδες· τηι δε ψυχηι αν περιθηις, ταχεως αυτην αντι
μελαινης λευκην εργασηι, αντι αισχρας και δυσειδους καλην και ευειδη. Και ουκ εμος
ο λογος, αλλ' αυτου του Κυριου ουτω λεγοντος· Ἐαν ωσιν αι αμαρτιαι υμων ως
φοινικουν, ως χιονα λευκανω· και, ∆οτε ελεημοσυνην, και παντα υμιν εσται καθαρα.
Ου σαυτην δε μονην, αλλα και τον ανδρα ουτω διακειμενη καλον ποιησεις. Ἂν γαρ
ιδωσι τον κοσμον τουτον αποθεμενας, ου πολλην εξουσι δαπανης αναγκην· ουκ
εχοντες δε, πλεονεξιας αποστησονται πασης, και εις ελεημοσυνην εσονται
ευκολωτεροι, και υμεις δε αυτοις δυνησεσθε μετα παῤρησιας συμβουλευειν τα
δεοντα. Νυν μεν γαρ πασαν παρηιρησθε την τοιαυτην εξουσιαν. Ποιωι γαρ στοματι
ταυτα διαλεξεσθε; ποιοις δε οφθαλμοις 59.381 αντιβλεψετε ελεημοσυνην απαιτουσαι
τους ανδρας, οταν τα πλειονα εις την του σωματος περιβολην αναλισκητε; Τοτε
δυνησηι μετα παῤρησιας διαλεγεσθαι τωι ανδρι περι ελεημοσυνης, οταν τον κοσμον
των χρυσιων αποθηι. Καν μηδεν ανυσηις, το σαυτης επληρωσας απαν· μαλλον δε
αμηχανον μη και εκεινον κερδαναι, δια των πραγματων αυτων διαλεγομενη. 59.382
Τι γαρ οιδας, γυναι, ει τον ανδρα σωσεις; Ὥσπερ ουν νυν και υπερ εαυτης και υπερ
εκεινου δωσεις τον λογον, ουτως, εαν την φαντασιαν ταυτην αποδυσηι πασαν,
διπλουν τον στεφανον εξεις, μετα του ανδρος στεφανηφορουσα και πομπευουσα
κατα τους ακηρατους αιωνας εκεινους, και των αιωνιων απολαυουσα αγαθων· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.381.10 ΟΜΙΛΙΑ Οʹ. Προ δε
της εορτης του Πασχα, ειδως ο Ἰησους οτι ηλθεν αυτου η ωρα, ινα μεταβηι εκ του κο
σμου τουτου προς τον Πατερα, αγαπησας τους ιδιους τους εν τωι κοσμωι, εις τελος
ηγαπησεν αυτους. αʹ. Μιμηται μου γινεσθε, φησιν ο Παυλος, καθως καγω Χριστου.
∆ια γαρ τουτο και σαρκα εκ του φυραματος ελαβε του ημετερου, ινα δι' αυτης ημας
παιδευσηι την αρετην. Ἐν γαρ ομοιωματι σαρκος, φησιν, αμαρτιας, και περι αμαρτιας
κατεκρινε την αμαρτιαν εν τηι σαρκι· και αυτος ο Χριστος, Μαθετε απ' εμου οτι πραος
 
 

287

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι. Και ταυτα ου δια ρηματων μονον, αλλα και δια των
πραγματων εδιδασκε. Και γαρ και Σαμαρειτην και δαιμονωντα αυτον εκαλουν, και
πλανον, και λιθους ηφιεσαν κατ' αυτου· και νυν μεν υπηρετας απεστελλον οι
Φαρισαιοι ωστε αυτον συλλαβειν, νυν δε αλλους καθιεσαν επιβουλευοντας· και
αυτοι δε πολλακις υβριζοντες διετελουν, και ταυτα ουδεν εχοντες εγκαλειν, αλλα
και ευεργετουμενοι διηνεκως· και ομως μετα τοσαυτα ουκ αφισταται αυτους ευ
ποιων και δια ρηματων και δια πραγματων. Και οικετου δε τινος ραπισαντος αυτον,
φησιν· Ει μεν κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι του κακου· ει δε καλως, τι με δερεις;
Ἀλλ' εκεινα μεν προς τους εχθρους και τους επιβουλευοντας· ιδωμεν δε και προς
τους μαθητας τι ποιει νυν· μαλλον δε και α νυν επιδεικνυται προς τον επιβουλον.
Ὃν γαρ μαλιστα παντων εχρην μισειν, οτι μαθητης ων, και τραπεζων και αλων
κοινωνησας, και θαυματα ιδων, και τοσουτων αξιωθεις, παντων εποιησε
χαλεπωτερα, λιθοις μεν ου βαλλων ουδε υβρισας, αλλα προδους αυτον και
παραδους, τουτον ορα πως φιλοφρονως δεχεται, νιπτων αυτου τους ποδας. Και γαρ
ταυτηι αυτον κατασχειν εβουλετο της πονηριας εκεινης. Καιτοι γε ενην, ειπερ ηθελε,
και ξηραναι αυτον ως την συκην, και διατεμειν ωσπερ τας πετρας εῤρηξε, και
διασχισαι ωσπερ το καταπετασμα· αλλ' ουκ εβουλετο αναγκηι, αλλα προαιρεσει της
επιβουλης αυτον απαγαγειν. ∆ια τουτο και νιπτει τους ποδας. Και ουδε τουτο ηιδεσθη
ο ταλαιπωρος εκεινος και αθλιος. Προ δε της εορτης του Πασχα, φησιν, ειδως ο
Ἰησους οτι ηλθεν αυτου η ωρα. Ου τοτε ειδως· αλλ' οτι εποιησεν οπερ εποιησεν,
παλαι ειδως, φησιν. Ἵνα μεταβηι. Μεγαλοφρονως. ο ευαγγελιστης μεταβασιν αυτου
τον θανατον καλει Ἀγαπησας τους ιδιους, εις τελος ηγαπησεν αυτους. Ειδες πως
μελλων εγκαταλιμπανειν αυτους, σφοδροτεραν την αγαπην επιδεικνυται; Το γαρ,
Ἀγαπησας, εις τελος ηγαπησεν αυτους, τουτο δηλοι· Ουδεν ενελιπεν ων τον σφοδρα
αγαπωντα εικος ην ποιησαι. Τι δηποτε δε ουκ εξ αρχης τουτο εποιησε; Τα μειζονα
υστερον εργαζεται, ωστε αυτων επιτει 59.382 ναι την οικειωσιν, και πολλην αυτοις
προαποθεσθαι παρακλησιν προς τα μελλοντα επιεναι δεινα. Ἰδιους δε αυτους λεγει
κατα τον της οικειωσεως λογον· επει και αλλους ιδιους λεγει, κατα τον της
δημιουργιας, ως οταν λεγηι· Οι ιδιοι αυτον ου παρελαβον. Τι δε εστι, Τους εν τωι
κοσμωι; Ἐπειδη ησαν αυτου ιδιοι και οι τετελευτηκοτες, οι περι τον Ἀβρααμ, και
Ἰσαακ, και Ἰακωβ, και οι κατ' εκεινους· αλλ' ουκ εν τωι κοσμωι ησαν εκεινοι. Ὁραις
οτι Παλαιας και Καινης αυτος εστιν ο Θεος; Τι δε εστιν, Εις τελος ηγαπησεν αυτους;
Ἀντι του, εμενεν αγαπων διηνεκως, και τεκμηριον της πολλης αγαπης τουτο λεγει·
καιτοι γε αλλαχου ετερον ειπε, το, την ψυχην θειναι υπερ των φιλων αυτου. Ἀλλ'
ουπω εκεινο εγεγονει. Τινος δε ενεκεν τουτο νυν εποιησεν; Ὅτι πολλωι
θαυμαστοτερον ην, οτε λαμπροτερος παρα πασιν εφανη· και παραμυθιαν δε ου
μικραν κατελιπε μελλων αναχωρειν. Ἐπειδη γαρ εμελλον οδυνασθαι σφοδρως,
αντιῤροπον αυτοις δια τουτων παρακλησιν επεισαγει. Και δειπνου γενομενου, του
διαβολου βεβληκοτος εις την καρδιαν Ἰουδα, ινα παραδωι αυτον. Τουτο
εκπληττομενος ειπεν ο ευαγγελιστης, δηλων, οτι τουτον τον ηδη προδουναι
ελομενον αυτον ενιψε. ∆εικνυσι δε αυτου πολλην την πονηριαν, οτι ουδε των αλων
αυτον η κοινωνια κατεσχεν, ο μαλιστα οιδεν επεχειν πονηριαν, ου το μεχρι της
εσχατης ημερας παραμειναι τον διδασκαλον αυτου διαβασταζοντα. Ειδως δε ο
Ἰησους, οτι παντα αυτωι εις χειρα δεδωκεν ο Πατηρ, και οτι απο Θεου εξηλθε, και
προς τον Θεον υπαγει. Ἐνταυθα και θαυμαζων λεγει, οτι Ὁ τοσουτος, και
τηλικουτος, ο παρα Θεου ελθων, και προς αυτον απιων, ο παντων κρατων, τουτο
ειργασατο, και ουδε ουτως απηξιωσε καταδεξασθαι πραγμα τοσουτον. Παραδοσιν δε,
ως εμοι δοκει, την των πιστων σωτηριαν ενταυθα καλει. Και γαρ οταν λεγηι, Παντα
μοι παρεδοθη παρα του Πατρος μου, ταυτην λεγει την παραδοσιν· ως και αλλαχου
 
 

288

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, Σοι ησαν, και εμοι αυτους δεδωκας· και παλιν, Ουδεις δυναται ελθειν προς με,
εαν μη ο Πατηρ ελκυσηι αυτον· και οτι, Ἐαν μη ηι δεδομενον αυτωι εκ του ουρανου. Ἢ
τουτο ουν φησιν, η οτι ουδεν ελαττουσθαι εμελλεν απο τουτου, απο Θεου εξελθων,
και προς τον Θεον υπαγων, και παντα εχων. Ὅταν δε ακουσηις παραδοσιν, μηδεν
ανθρωπινον υπολαβηις· την γαρ εις τον Πατερα ενδεικνυται τιμην και ομονοιαν.
Ὥσπερ γαρ ο Πατηρ αυτωι παραδιδωσιν, ουτω και αυτος τωι Πατρι. Και δηλοι Παυλος
λεγων· Ὅταν παραδωι την βασιλειαν τωι Θεωι και Πατρι. Ἀνθρωπινωτερον δε αυτο
ενταυθα ειπε, την πολλην περι αυτους επιμελειαν δεικνυμενος, και την αφατον περι
αυτους εμφαινων αγαπην, οτι ως οικειων επεμελειτο λοιπον, διδασκων αυτους την
μη 59.383 τερα των αγαθων την ταπεινοφροσυνην, ην και αρχην και τελος εφησεν
ειναι της αρετης. Ουχ απλως δε προσκειται το, Ἀπο Θεου εξηλθε και προς τον Θεον
υπαγει· αλλ' ινα μαθωμεν οτι αξια εποιει του εκειθεν ελθοντος και εκει απιοντος,
απαντα καταπατων τυφον. Και αναστας απο του δειπνου, και θεις τα ιματια. βʹ. Ὅρα
πως ου τωι νιψαι μονον, αλλα και ετερως το ταπεινον ενδεικνυται. Ου γαρ πριν η
κατακλιθηναι, αλλα μετα το αναπεσειν παντας, τοτε ανεστη. Ἔπειτα ουδε απλως
νιπτει, αλλα τα ιματια αποτιθεμενος. Και ουδε μεχρι τουτων εστη, αλλα και λεντιον
διεζωσατο. Και ουδε τουτωι ηρκεσθη, αλλα και αυτος εγεμισε, και ουχ ετερωι
πληρωσαι εκελευσεν, αλλα παντα αυτος εργαζεται ταυτα, δια παντων δεικνυς οτι
ουκ αφοσιουμενους δει ποιειν τα τοιαυτα, οταν ευ ποιωμεν, αλλα μετα πασης
προθυμιας. Ἐμοι δε δοκει του προδοτου πρωτου νιψαι τους ποδας, εκ του ειπειν,
Ἤρξατο νιπτειν τους ποδας των μαθητων, και επαγαγειν, Ἔρχεται προς Σιμωνα
Πετρον, και λεγει αυτωι εκεινος· Συ μου νιπτεις τους ποδας; Ταις χερσι ταυταις,
φησιν, αις οφθαλμους ανεωιξας, και λεπρους εκαθηρας, και νεκρους ανεστησας;
Πολλην γαρ εμφασιν και τουτο εχει· διοπερ ουδε εδεησεν αυτωι τι πλεον ειπειν, η το
Συ. Και γαρ καθ' εαυτο ικανον ην το παν ενδειξασθαι. Ζητησειε δ' αν τις εικοτως,
πως ουδεις αυτον των αλλων εκωλυσεν, αλλα Πετρος μονος, οπερ ου μικρου
φιλτρου και αιδους ην. Τις ουν εστιν η αιτια; Ἐμοι δοκει προτερον τον προδοτην
νιψαι, ειτα προς τον Πετρον ελθειν, και τους αλλους απ' εκεινου παιδευθηναι
λοιπον. Ὅτι μεν ουν αλλον τινα προ αυτου ενιψε, δηλον εκ του ειπειν. Ὅτε δε ηλθε
προς Πετρον. Ἀλλ' ουκ εστι σφοδρος κατηγορος ο ευαγγελιστης· το γαρ, Ἤρξατο,
τουτο εστιν αινιττομενου. Ει δε και ο Πετρος πρωτος ην, αλλ' εικος τον προδοτην
ιταμον οντα, και προ του κορυφαιου κατακλιθηναι. Και γαρ και ετερωθεν το ιταμον
αυτου δεικνυται, οταν βαπτηι μετα του ∆ιδασκαλου, και οταν ελεγχομενος μη
κατανυσσηται. Ἀλλ' ο μεν Πετρος απαξ επιτιμηθεις εν τοις εμπροσθεν, και ταυτα απο
φιλοστοργιας τα ρηματα ειπων, ουτω συνεσταλη, ως και αγωνιων και τρεμων
ετερου δεηθηναι προς την ερωτησιν· ουτος δε συνεχως ελεγχομενος ουκ ηισθανετο.
Ὅτε γουν ηλθε προς τον Πετρον, Λεγει αυτωι εκεινος· Κυριε, συ μου νιπτεις τους
ποδας; Λεγει αυτωι· Ὃ εγω ποιω συ ουκ οιδας αρτι, γνωσηι δε μετα ταυτα· τουτεστι, το
κερδος οσον το εκ τουτου, την ωφελειαν της διδασκαλιας, και πως ικανον εις πασαν
αγαγειν ταπεινοφροσυνην ημας. Τι ουν ο Πετρος; Ἔτι κωλυει, και λεγει· Ου μη
νιψηις τους ποδας μου εις τον αιωνα. Τι ποιεις, ω Πετρε; ου μεμνησαι των προτερων
ρηματων; ουκ ειπας, Ἵλεως σοι, και ηκουσας, Ὕπαγε οπισω μου, σατανα· και ουδε
ουτω σωφρονιζηι, αλλ' ετι σφοδρος ει; Ναι, φησι· πολυ γαρ το γινομενον και
εκπληξεως γεμον. Ἐπει ουν απο πολλης αγαπης τουτο επραττεν εκεινος, απο της
αυτης αυτον χειρουται παλιν και ο Χριστος, ωσπερ ουν και εκει σφοδρως επιτιμησας
και ειπων, Σκανδαλον μοι ει· ουτω και ενταυθα λεγων, Ἐαν μη νιψω σε, ουκ εχεις
μερος μετ' εμου. Τι ουν ο θερμος και διακαης; Κυριε, μη τους ποδας μου μονον, αλλα
και τας χειρας και την κεφαλην. Και εν τηι παραιτησει σφοδρος, και εν τηι
συγχωρησει σφοδροτερος γινεται· εκατερα δε εξ αγαπης. ∆ιατι γαρ ουκ ειπε, τινος
 
 

289

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεκεν εποιει τουτο· 59.384 αλλ' απειλην ενεθεικεν; Ὅτι εκεινος μεν ουκ αν επεισθη.
Ει γαρ ειπεν, Ἔασον, δια γαρ τουτου πειθω υμας ταπεινοφρονειν, υπεσχετο αν
μυριακις τουτο, υπερ του μη τον ∆εσποτην τουτο ποιησαι. Νυν δε τι φησιν; Ὃ
μαλιστα εδεδοικει και ετρεμε, το διασχισθηναι αυτου. Αυτος γαρ εστιν ο συνεχως
ερωτων, Που υπαγεις; ∆ιοπερ και ελεγεν, οτι Και την ψυχην, φησι, δωσω υπερ σου.
Ει γαρ ακουσας, οτι Ουκ οιδας ο ποιω εγω, γνωσηι δε μετα ταυτα, ουδε ουτως απεστη,
πολλωι μαλλον, ει εμαθε. ∆ια γαρ τουτο ειπε, Γνωσηι δε μετα ταυτα, ειδως, οτι εαν
νυν μαθηι, αντικεισεται ετι. Και ουκ ειπε, ∆ιδαξον ουν με, ινα αφω· αλλ' ο πολλωι
σφοδροτερον ην, ουδε μαθειν ηνεσχετο, αλλ' ενισταται παλιν, λεγων· Ου μη νιψηις
μου τους ποδας. Ἐπειδη δε ηπειλησεν, ευθεως εχαλασε τον τονον. Τι δε εστι, Γνωσηι
μετα ταυτα; Μετα ταυτα, ποτε; Ὅταν τωι εμωι ονοματι δαιμονια εκβαληις, φησιν· οταν
ιδηις εις τους ουρανους αναλαμβανομενον· οταν παρα του Πνευματος μαθηις, οτι εκ
δεξιων καθημαι, τοτε εισηι το νυν γινομενον. Τι ουν ο Χριστος; Ἐπειδη ειπεν ο
Πετρος, Μη τους ποδας μου μονον, αλλα και τας χειρας και την κεφαλην, Ὁ
λελουμενος, φησιν, ου χρειαν εχει ει μη τους ποδας νιψασθαι μονον, αλλ' εστι
καθαρος ολος. Και υμεις καθαροι εστε, αλλ' ουχι παντες. Ἤδει γαρ τον παραδιδοντα
αυτον. Και ει καθαροι εισι, τινος ενεκεν νιπτεις τους ποδας; Ὥστε ημας μετριαζειν
μαθειν. ∆ια τουτο ουκ εφ' ετερον μερος ηλθεν, αλλ' ο των αλλων ατιμοτερον ειναι
δοκει. Τι δε εστιν, Ὁ λελουμενος; Ἀντι του, Ὁ καθαρος. Ἆρ' ουν αυτοικαθαροι ησαν;
οι γε ουδεπω των αμαρτηματων ησαν απηλλαγμενοι, ουδε Πνευματος ηξιωμενοι,
ατε της αμαρτιας ετι κρατουσης, της καταρας του χειρογραφου μενοντος, του ιερειου
ουδεπω προσενεχθεντος; πως ουν αυτους καθαρους ειναι λεγει; Ἀλλ' ινα μη δια
ταυτα νομισηις αυτους καθαρους ως αμαρτηματων απηλλαγμενους, επηγαγεν· Ἤδη
υμεις καθαροι εστε δια τον λογον ον ελαλησα υμιν· τουτεστι, Ταυτηι τεως εστε
καθαροι. Ἤδη το φως εδεξασθε, ηδη της πλανης απηλλαγητε της Ἰουδαικης. Και γαρ
ο προφητης φησι· Λουσασθε, καθαροι γινεσθε, αφελετε τας πονηριας απο των
ψυχων υμων. Ὥστε ο τοιουτος λελουται και καθαρος εστι. Ἐπει ουν πασαν πονηριαν
εῤριψαν απο της ψυχης εκεινοι, και μετα ειλικρινους διανοιας συνησαν αυτωι, δια
τουτο φησι κατα τον προφητικον λογον, Ὁ λελουμενος ηδη καθαρος εστι. Και γαρ
εκει λουτρον ου το δι' υδατος λεγει το Ἰουδαικον, αλλα τον της συνειδησεως
καθαρμον. γʹ. Γενωμεθα τοινυν και ημεις καθαροι· μαθωμεν καλον ποιειν. Τι δε εστι
το καλον; Κρινετε ορφανωι, και δικαιωσατε χηραν· και δευτε, και διαλεχθωμεν, λεγει
Κυριος. Πολυς ουτος ο λογος εν ταις Γραφαις των χηρων και των ορφανων· αλλ'
ημιν ουδεις τουτου λογος. Καιτοι γε εννοησον ηλικον το επαθλον. Ἐαν ωσι, φησιν,
αι αμαρτιαι υμων ως φοινικουν, ως χιονα λευκανω· εαν δε ωσιν ως κοκκινον, ως
εριον λευκανω. Και γαρ απροστατευτον η χηρα· δια τουτο πολλην υπερ αυτης ποιει
59.385 ται σπουδην. Και γαρ παρον δευτεροις ομιλησαι γαμοις, δια τον του Θεου
φοβον τα απο της χηρειας υπομενουσι δεινα. Ὀρεγωμεν τοινυν αυταις χειρα
απαντες και ανδρες και γυναικες, ινα μη ποτε υποστωμεν τα της χηρειας δεινα. Καν
υποστωμεν, πολλην αποθωμεθα φιλανθρωπιας ημιν αφορμην. Ου μικρα δυναμις
των δακρυων της χηρας εστιν, αλλα και αυτον τον ουρανον διανοιξαι δυναται. Μη
τοινυν αυταις επεμβαινωμεν, μηδε χειρονα ποιωμεν την 59.386 συμφοραν, αλλα
παντι τροπωι βοηθωμεν. Ἂν ουτω ποιωμεν, πολλην εαυτοις περιβαλουμεν
ασφαλειαν, και κατα τον παροντα και κατα τον μελλοντα αιωνα. Ου γαρ ενταυθα
μονον, αλλα και εκει ημων προστησονται, τα πλειονα των αμαρτηματων ημων δια
της εις αυτας ευεργεσιας υποτεμνομεναι, και μετα παῤρησιας ποιουσαι παραστηναι
τωι βηματι του Χριστου· ου γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
 
 

290

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59.385 ΟΜΙΛΙΑ ΟΑʹ. Και ελαβε τα ιματια αυτου, και αναπεσων πα λιν,
ειπεν αυτοις· Γινωσκετε τι πεποιηκα υμιν; και τα εξης.
αʹ. Χαλεπον, αγαπητοι, χαλεπον εις βαθος κακων ελθειν. Λοιπον γαρ
δυσδιορθωτος η ψυχη γινεται. ∆ια τουτο χρη παντα πραττειν, ωστε μη αλωναι την
αρχην. Ευκολωτερον γαρ μη εμπεσειν, η εμπεσοντα ανακτησασθαι εαυτον. Ὅρα
γουν, επειδη ενεβαλεν εαυτον ο Ἰουδας, ποσης απολαυει βοηθειας, και ουδε ουτω
διανισταται. Ειπε προς αυτον, οτι Εις εξ υμων διαβολος εστιν· ειπεν, οτι Ου παντες
πιστευουσιν· ειπεν, οτι Ου περι παντων λεγω· και, οτι Οιδα εγω ους εξελεξαμην, και
ουδενος τουτων αισθανεται. Ὡς δε ενιψε τους ποδας, και ανελαβε τα ιματια αυτου,
και κατεκλιθη, φησι· Γινωσκετε τι πεποιηκα υμιν; Ουκετι προς Πετρον μονον, αλλα
και προς απαντας διαλεγεται. Ὑμεις φωνειτε με, Ὁ Κυριος και ο διδασκαλος· και
καλως λεγετε· ειμι γαρ. Ὑμεις φωνειτε με. Την κρισιν αυτων προσλαμβανει. Ειτα ινα
μη της εκεινων χαριτος ειναι δοξηι τα ρηματα, επαγει· Ειμι γαρ. Τωι μεν ουν παρ'
αυτων τον λογον εισαγαγειν, ευθεως ανεπαχθη ποιει· τωι δε παρ' εκεινων
εισαχθεντα βεβαιωσαι παρ' εαυτου, ανυποπτον. Ειμι γαρ, φησιν. Ὁραις οταν προς
τους μαθητας διαλεγηται, πως εκκαλυπτων τα καθ' εαυτον φθεγγεται μαλλον;
Ὥσπερ ουν λεγει, Μη καλεσητε διδασκαλον επι της γης· εις γαρ υμων εστιν ο
καθηγητης· ουτω λεγει, Και μη καλεσητε πατερα επι της γης. Το δε, Εις και Εις, ου
περι του Πατρος ειρηται μονον αλλα και περι αυτου. Ει γαρ εαυτον εκβαλλων ελεγε,
πως φησιν, Ἵνα υιοι φωτος γενησθε; Και παλιν, ει διδασκαλον μονον ελεγε τον
Πατερα, πως λεγει, Ειμι γαρ; και παλιν, Εις εστιν υμων ο καθηγητης, ο Χριστος; Ει
ουν εγω, φησιν, ο Κυριος και ο ∆ιδασκαλος, ενιψα υμων τους ποδας, και υμεις
αλληλους οφειλετε νιπτειν. Τουτο γαρ υποδειγμα εδωκα υμιν, ινα καθως εγω
εποιησα υμιν, ουτω και υμεις ποιητε. Και μην ουκ εστι το αυτο. Αυτος μεν γαρ
διδασκαλος και Κυριος, υμεις δε αλληλων ομοδουλοι. Τι ουν εστι το, Ουτω; Μετα της
αυτης σπουδης. ∆ια γαρ τουτο απο των μειζονων πραγματων λαμβανει τα
παραδειγματα, ινα καν το ελαττον εργασωμεθα. Και γαρ οι διδασκαλοι τοις παισι τα
γραμματα μετα πολλου του καλλους γραφουσιν, ινα καν προς το καταδεεστερον
ελθωσι της μιμησεως. Που νυν οι διαπτυοντες τους ομοδουλους; που νυν οι τας
τιμας απαιτουντες; Του προδοτου τους ποδας ο Χριστος ενιψε, του ιεροσυλου και
κλεπτου, και παρα τον καιρον της προδοσιας, και ανιατως εχοντα τραπεζης
κοινωνον 59.386 εποιησε· και συ μεγα φρονεις και τας οφρυς ανασπαις; Τους ποδας
ουν αλληλων νιπτωμεν, φησιν· ουκουν και των οικετων. Και τι μεγα, ει και των
οικετων; Ἐνταυθα μεν γαρ ο δουλος και ο ελευθερος, ονοματων εστι διαφορα· εκει
δε, πραγματων αληθεια. Φυσει γαρ αυτος Κυριος ην, και ημεις δουλοι, και ουδε
τουτο παρηιτησατο νυν ποιειν. Νυνι δε αγαπητον, ει μη τοις ελευθεροις ως δουλοις
ημεις χρησαιμεθα, ως ανδραποδοις αργυρωνητοις. Και τι ερουμεν τοτε, τοσαυτης μεν
ανεξικακιας υποδειγματα λαβοντες, αυτοι δε ουδε μικρον μιμουμενοι, αλλ' εξ
εναντιας εστωτες, και προς διαμετρον επαιρομενοι, και την οφειλην ουκ
αποδιδοντες; Ὀφειλετας γαρ ημας αλληλων κατεστησεν ο Θεος, αυτος καταρξας
τουτου, και οφειλετας ελαττονος μοιρας. Αυτος μεν γαρ Κυριος ην· ημεις δε προς
τους συνδουλους τουτο ποιουμεν, εαν ποιησωμεν. Ὃ δη και αυτο ηινιξατο δια του
ειπειν· Ει ουν εγω, ο Κυριος και ο ∆ιδασκαλος· και παλιν, Ουτω και υμεις. Το μεν γαρ
ακολουθον ην ειπειν, Ποσωι μαλλον ημεις οι δουλοι· αλλ' αφηκεν αυτο τωι συνειδοτι
των ακροωμενων. Τι δηποτε δε αυτο νυν πεποιηκεν; Ἔμελλον λοιπον τιμης
απολαυσεσθαι, οι μεν πλειονος, οι δε ελαττονος. βʹ. Ἵν' ουν μη κατ' αλληλων
επαιρωνται, και ταυτα λεγωσιν α και προ τουτου, Τις εστι μειζων; μηδε αγανακτωσι
 
 

291

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς αλληλους, παντων αυτων καθαιρει τα φρονηματα, λεγων, οτι Καν σφοδρα ηις
μεγας, οφειλεις επι του αδελφου μηδεν μεγα φρονειν. Και ουκ ειπε το μειζον, οτι Ει
εγω του προδοτου τους ποδας ενιψα, τι μεγα, αν υμεις τους αλληλων; αλλα δια των
εργων αυτο δηλωσας, ειασεν εν τηι κρισει των θεωμενων λοιπον. ∆ια τουτο ελεγεν,
Ὃς αν ποιησηι και διδαξηι, ουτος μεγας κληθησεται. Τουτο γαρ εστι το διδαξαι, το δια
των εργων αυτο ποιειν. Τινα γαρ ουκ αν τουτο τυφον καθελοι; ποιαν ουκ αν
κενωσειεν απονοιαν και αλαζονειαν; Ὁ καθημενος επι των Χερουβιμ, τους ποδας
ενιψε του προδοτου· συ δε, ανθρωπε, γη και σποδος ων, και τεφρα, και κονις,
επαιρεις σεαυτον και μεγα φρονεις; και ποσης ουκ αν ειης αξιος γεεννης; Ει ουν
οντως επιθυμεις μεγαλου φρονηματος, δευρο, εγω σοι δειξω οδον· ουδε γαρ οιδας τι
ποτε εστι. Ὁ τοινυν τοις παρουσιν ως μεγαλοις προσεχων, ουτος ψυχης εστιν
ευτελους. Ὥστε ουδε ταπεινοφροσυνη γενοιτ' αν, ει μη μετα μεγαλοψυχιας· ουδε
φυσημα, ει μη απο μικροψυχιας. Καθαπερ γαρ οι παιδες οι μικροι προς τα ευτελη των
πραγματων επτοηνται, προς σφαιρας και τροχους και αστραγαλους κεχηνοτες, των
δε μεγαλων ουδε εννοιαν λαβειν δυνανται· ουτω δη και ενταυθα ο μεν φιλοσοφων
ουδεν ηγησεται τα παροντα (ουκουν ουδε αυτος αιρησεται κατασχειν, ουδε παρ'
59.387 ετερου αυτα λαβειν) ο δε μη τοιουτος εναντια πεισεται, προς αραχνας, και
σκιας, και ονειρατα, και τα τουτων αδρανεστερα πραγματα επτοημενος. Ἀμην, αμην
λεγω υμιν, ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου, ουδε αποστολος μειζων του
πεμψαντος αυτον. Ει ταυτα οιδατε, μακαριοι εστε εαν ποιητε αυτα. Ου περι παντων
υμων λεγω, αλλ' ινα η Γραφη πληρωθηι, οτι Ὁ τρωγων μετ' εμου τον αρτον, επηρεν
επ' εμε την πτερναν αυτου. Ὃ ανωτερω ειπε, τουτο και ενταυθα λεγει εντρεπων. Ει
γαρ ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου, ουδε αποστολος μειζων του
πεμψαντος αυτον, παρ' εμου δε ταυτα γεγονε, πολλωι μαλλον χρη ταυτα παρ' υμων
γενεσθαι. Ειτα ινα μη τις ειπηι, Τι δηποτε ταυτα λεγεις; νυν γαρ ουκ οιδαμεν·
προσεθηκε τουτο αυτο· Ουχ ως αγνοουσι ταυτα λεγω, αλλ' ινα δια των εργων
επιδειξητε τα λεγομενα. Το μεν γαρ ειδεναι, παντων· το δε ποιειν, ου παντων. ∆ια
γαρ τουτο ειπε, Μακαριοι εστε εαν ποιητε αυτα. ∆ια δη τουτο αυτο συνεχως και εγω
αει λεγω, καιτοι γε ειδοτων υμων, ινα εις το εργον υμας εμβιβασω. Ἐπει και
Ἰουδαιοι οιδασιν, αλλ' ουκ εισι μακαριοι· ου γαρ ποιουσιν αυτα. Ου περι παντων,
φησιν, υμων λεγω. Βαβαι της ανεξικακιας! ουδεπω τον προδοτην ελεγχει, αλλα
συσκιαζει το πραγμα, εντευθεν διδους αυτωι μετανοιας χωραν. Και ελεγχει, και ουκ
ελεγχει, ουτω λεγων· Ὁ τρωγων μετ' εμου τον αρτον, επηρεν επ' εμε πτερναν. ∆οκει
δε μοι και το, Ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου, και προς τουτο ειρησθαι,
ινα ει ποτε παρα οικετων, η παρα τινων ευτελεστερων παθοιεν τινες κακον, μη
σκανδαλιζωνται, εις το κατα τον Ἰουδαν αφορωντες παραδειγμα, ος μυριων
απολαυσας αγαθων, τοις εναντιοις ημειβετο τον ευεργετην. ∆ιο και επηγαγεν· Ὁ
τρωγων μετ' εμου αρτον· και παντα τα αλλα παρεις, τουτο, ο μαλιστα ικανον ην
αυτον κατασχειν και εντρεψαι, τεθεικεν. Ὁ παρ' εμου τρεφομενος, ο παρ' εμου
τραπεζης κοινωνων, φησι. Ταυτα δε ελεγε, παιδευων αυτους τους κακως ποιουντας
ευεργετειν, καν μενωσιν ανιατως εχοντες. Ειπων δε, Ου περι παντων υμων λεγω,
ινα μη εις πολλους περιστησηι το δεος, αποσχιζει λοιπον αυτον, ουτω λεγων· Ὁ
τρωγων μετ' εμου τον αρτον. Το γαρ, Ου περι παντων, ου παντως εις ενα περιιστη
τον λογον· διο επηγαγεν· Ὁ τρωγων μετ' εμου τον αρτον, δεικνυς εκεινωι τωι
ταλαιπωρωι, οτι ουκ αγνοων συλλαμβανεται, αλλα και σφοδρα ειδως· ο και αυτο
μαλιστα παντων ικανον ην αυτον κατασχειν. Και ουκ ειπε, Παραδιδωσιν εμε, αλλ',
Ἦρεν επ' εμε πτερνισμον· το δολερον και υπουλον και λαθραιον της επιβουλης
παραστησαι βουλομενος. γʹ. Ταυτα δε γεγραπται, ινα μη μνησικακωμεν τοις
αδικουσιν, αλλ' ελεγχωμεν αυτους και θρηνωμεν. Θρηνων γαρ αξιοι, ουχ οι
 
 

292

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασχοντες, αλλ' οι ποιουντες κακως. Ἑαυτους μεν γαρ μεγιστα αδικουσιν ο τε
πλεονεκτης, ο τε συκοφαντης, ο τε ετερον τι κακον εργαζομενος· ημας δε ωφελουσι
τα μεγιστα εαν μη εαυτους εκδικωμεν. Οιον τι λεγω· Ἥρπασεν ο δεινα;
ηυχαριστησας υπερ της αδικιας συ, και εδοξασας τον Θεον; Μυριους δια της
ευχαριστιας εκεινης εκαρπωσω μισθους· ωσπερ ουν εκεινος αφατον εαυτωι συνηγαγε
πυρ. Ει δε λεγοι τις· Τι γαρ, ει μη ηδυναμην αμυνασθαι τον αδικησαντα;
ασθενεστερος ων; εκεινο αν ειποιμι, οτι Ἠδυνασο πραξαι το δυσχεραναι, το
αποδυσπετησαι· ταυτα γαρ εν εξουσιαι ημων, το κατευξασθαι του λελυπηκοτος, το
59.388 καταρασασθαι αυτωι μυρια, το προς παντας διαβαλειν. Ὁ τοινυν ταυτα μη
ποιησας, και του μη αμυνασθαι μισθον ληψεται. ∆ηλον γαρ οτι και εκεινου κυριος
ων, ουκ αν εποιησεν. Ὁ γαρ ηδικημενος, τωι παρατυχοντι κεχρηται οπλωι, οταν
μικροψυχος ων, καταραις, λοιδοριαις, επιβουλαις αμυνηται τον ηδικηκοτα. Ταυτα
τοινυν και συ μη ποιησηις μονον, αλλα και ευξαι περι αυτου· και γαρ αν ταυτα μη
ποιησηις μονον, αλλα και ευξηι υπερ αυτου, τωι Θεωι γεγονας ομοιος. Ευχεσθε γαρ,
φησιν, υπερ των επηρεαζοντων υμας, οπως γενησθε ομοιοι τωι Πατρι υμων τωι εν
τοις ουρανοις. Ὁραις πως μεγιστα κερδαινομεν απο της των ετερων επηρειας; Ουδεν
ουτω τον Θεον ευφραινει, ως το μη αποδιδοναι κακον αντι κακου. Και τι λεγω, μη
αποδιδοναι κακον αντι κακου; Ταναντια μεν ουν αποδιδοναι επεταγημεν,
ευεργεσιας ευχας. ∆ια τουτο και ο Χριστος τον μελλοντα αυτον προδιδοναι τοις
εναντιοις πασιν ημειψατο· οιον, τους ποδας ενιπτεν, ηλεγχε λαθρα, φειδομενως
επληττεν, εθεραπευσε, τραπεζης και φιληματος μετεδιδου· και ουδε τουτοις εγενετο
βελτιων, και ομως παρεμενεν αυτος τα εαυτου ποιων. Ἀλλα φερε και απο των
δουλων σε παιδευσωμεν, και εκ περιουσιας των εν τηι Παλαιαι, ινα ειδηις ουδεμιαν
εχοντας ημας απολογιας αφορμην, οταν μνησικακωμεν. Βουλεσθε ουν ειπω
Μωυσεα, η ετι τον λογον ανωτερω αγαγωμεν; Ὅσωι γαρ αν αρχαιοτερα δειχθηι τα
παραδειγματα, τοσουτωι μαλλον ημεις νικωμεθα. Τι δηποτε δε; Ὅτι τοτε
δυσκολωτερα ην η αρετη. Ουδε γαρ υποθηκας εγγραφους ειχον εκεινοι τοτε, ου βιων
παραδειγματα· αλλα γυμνη καθ' εαυτην η φυσις ηγωνιζετο, και ανερματιστος
πανταχου νηχεσθαι ηναγκαζετο. ∆ια τουτο και τον Νωε επαινων, ουχ απλως τελειον
εκαλεσεν, αλλα προσεθηκεν, Ἐν τηι γενεαι αυτου, δηλων, οτι εν εκεινωι τωι χρονωι,
οτε πολλα τα κωλυματα ην· επει μετ' αυτον ελαμψαν ετεροι, και ομως ουδεν
ελαττον αυτων εξει. Ἐν γαρ τοις χρονοις αυτου τελειος ην. Τις ουν προ Μωυσεως
μακροθυμος; Ὁ μακαριος και γενναιος Ἰωσηφ, ος τηι σωφροσυνηι λαμψας, ουκ
ελαττον ελαμψε τηι μακροθυμιαι. Ἐπραθη γαρ ουδεν ηδικηκως, αλλα θεραπευων,
δουλευων, τα οικετων παντα επιδεικνυμενος. Κατηνεγκαν γουν αυτωι ψογον
πονηρον, και ουκ ημυνατο, καιτοι τον πατερα εχων μεθ' εαυτου· αλλα και απηλθε
κομιζων αυτοις εις την ερημον τροφην· και ουχ ευρων αυτους, ου περιεκακησεν,
ουδε υπεστρεψε (καιτοι γε ειχε προφασιν, ει γε εβουλετο), αλλα προς τα θηρια και
τους ωμους εκεινους εμενεν αδελφου γνησιου φυλαττων προαιρεσιν. Παλιν το
δεσμωτηριον οικησας, και την αιτιαν ερωτηθεις, ουδεν ειπε περι αυτων πονηρον,
αλλ' οτι Ουδεν εποιησα, και, Κλοπηι εκλαπην εκ γης Ἑβραιων. Και μετα ταυτα παλιν
γενομενος κυριος, και εθρεψε, και απηλλαξε μυριων δεινων. Ἂν γαρ νηφωμεν, ουκ
ισχυει του πλησιον η κακια της αρετης ημας εκβαλειν της εαυτων. Ἀλλ' ουκ εκεινοι
τοιουτοι· αλλα και απεδυσαν, και ανελειν επεχειρησαν και ονειδιζουσι το ενυπνιον,
καιτοι και τροφην παρ' αυτου κομισαμενοι, και ζωης και ελευθεριας αυτον εκβαλειν
επεχειρουν. Και οι μεν ησθιον, τον δε αδελφον περιεωρων εν λακκωι γυμνον
εῤριμμενον. Τι ταυτης της θηριωδιας 59.389 γενοιτ' αν χειρον; ποσων ανδροφονων
ουκ ησαν χειρους; Και μετα ταυτα δε αυτον ανελκυσαντες, μυριοις θανατοις
παρεδωκαν, ανθρωποις βαρβαροις και αγριοις αυτον αποδομενοι προς βαρβαρους
 
 

293

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελλουσιν απιεναι. Ἀλλ' αυτος γενομενος βασιλευς, ου μονον την τιμωριαν αυτοις
αφηκεν, αλλα και της αμαρτιας αυτους, το γε εις αυτον ηκον, απηλλαξεν,
οικονομιαν Θεου τα γεγενημενα καλων, ου πονηριαν εκεινων. Και απερ δε εποιησεν
εις αυτους, ου μνησικακων, αλλ' υπερ του αδελφου ταυτα παντα υπεκρινατο. Μετα
γουν ταυτα επειδη ειδεν αντεχομενους αυτου, εῤριψε το προσωπειον ευθεως και
ωλολυξε και περιεπτυξατο ως τα μεγιστα ευηργετημενος, ο παλαι παρ' αυτων
ανηιρημενος· και παντας αυτους εις Αιγυπτον κατ 59.390 ηγαγε, και μυριαις
ευεργεσιαις ημειψατο. Τινα ουν εξομεν απολογιαν μετα νομον και χαριν και
τοσαυτης φιλοσοφιας επιδοσιν, μηδε τον προ της χαριτος και του νομου
ζηλωσαντες; τις ημας εξαιρησεται της κολασεως; Ου γαρ εστι, ουκ εστι τι
μνησικακιας χαλεπωτερον. Και τουτο εδηλωσεν ο τα μυρια ταλαντα οφειλων· ειτα
ουκ απαιτηθεις και παλιν απαιτηθεις· ουκ απαιτηθεις μεν, δια την του Θεου
φιλανθρωπιαν· απαιτηθεις δε δια την οικειαν πονηριαν, και το μνησικακησαι τωι
συνδουλωι. Ἅπερ παντα μαθοντες, αφωμεν τοις πλησιον τα αμαρτηματα, και τοις
εναντιοις αυτους αμειβωμεθα, ινα και της παρα του Θεου τυχωμεν φιλανθρωπιας,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.389 ΟΜΙΛΙΑ ΟΒʹ. Ἀμην, αμην λεγω υμιν, ο λαμβανων εαν τινα
πεμψω, εμε λαμβανει, και ο εμε λαμβανων, λαμβανει τον πεμψαντα με.
αʹ. Μεγαλη της περι τους δουλους του Θεου θεραπειας η ανταποδοσις, και
τους καρπους εντευθεν ημιν αποδιδωσιν. Ὁ δεχομενος γαρ, φησιν, υμας, εμε
δεχεται· ο δε λαμβανων εμε, λαμβανει τον πεμψαντα με. Του δε τον Χριστον
δεξασθαι, και τον τουτου Πατερα, τι γενοιτ' αν ισον; Και ποια αυτη ακολουθια προς
τα εμπροσθεν ειρημενα; τι δε κοινον εχει προς ο ειπεν, Ἐαν ποιητε ταυτα, μακαριοι
εστε, το επαγαγειν, Ὁ δεχομενος υμας; Μεγαλη και σφοδρα συναιδουσα· και σκοπει
πως. Ἐπειδη γαρ εμελλον εξιεναι, και πολλα πασχειν δεινα, δυο τροποις αυτους
παραμυθειται· ενι μεν, τωι παρ' εαυτου· ετερωι δε, τωι παρ' ετερων. Ἐαν γαρ
φιλοσοφητε, φησιν, εμε δια παντος εχοντες εν μνημηι, και απερ επαθον, και απερ
εποιησα περιφεροντες απαντα, ραιδιως οισετε τα δεινα. Ου τουτωι δε μονωι τωι τροπωι,
αλλα και τωι παρα παντων πολλης απολαυειν θεραπειας. Και το μεν προτερον
εδηλωσεν, ειπων· Ἐαν ποιητε ταυτα, μακαριοι εστε· το δε ετερον, Ὁ δεχομενος υμας,
εμε δεχεται, λεγων. Τας γαρ παντων ανεωιξεν αυτοις οικιας, ωστε και εκ της των
τροπων φιλοσοφιας, και εκ της των θεραπευοντων προθυμιας διπλην εχειν
παρακλησιν. Ειτα, επειδη ταυτα αυτοις διεταξατο ως μελλουσι την οικουμενην
διατρεχειν απασαν, εννοων οτι εκατερων τουτων ο προδοτης απεστερηται, και
ουδενος αυτων απολαυσεται, ουτε της εν τοις πονοις υπομονης, ουτε της των
υποδεχομενων θεραπειας, εταραχθη παλιν. Ὅπερ και ο ευαγγελιστης
επισημαινομενος, και δηλων οτι δι' εκεινον ταρασσεται, επαγει· Ταυτα ειπων ο
Ἰησους, εταραχθη τωι πνευματι, και εμαρτυρησε, και ειπεν· Εις εξ υμων παραδωσει
με. Παλιν εις παντας περιιστησι τον φοβον τωι μη ονομαστι ειπειν· οι δε απορουνται,
καιτοι εαυτοις μηδεν συνειδοτες πονηρον· των οικειων γαρ λογισμων την αποφασιν
του Χριστου πιστοτεραν ηγουντο. ∆ιο και εβλεπον εις αλληλους. Τωι μεν ουν εις ενα
περιστησαι το παν, υπετεμνετο τον φοβον· τωι δε προσθειναι, Εις εξ υμων,
συνεταρασσεν απαντας. Τι ουν; Οι μεν αλλοι βλεπουσιν εις αλληλους· ο δε πανταχου
θερμος Πετρος τωι Ἰωαννηι νευει. Ἐπειδη γαρ και προτερον επετιμηθη, και
βουλομενου νιψαι εκωλυσε, και πανταχου ευρισκεται απο 59.390 ποθου μεν ορμων,
 
 

294

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκαλουμενος δε, τουτου χαριν δεδοικως, ουτε ησυχασεν, ουτε εφθεγξατο, αλλα δια
μεσου του Ἰωαννου βουλεται μαθειν. Ἐκεινο δε αξιον διαπορησαι, τι δηποτε παντων
αγωνιωντων, τρεμοντων, του κορυφαιου δεδοικοτος, ο Ἰωαννης ωσπερ εντρυφων
ανακειται εις τον κολπον του Ἰησου· και ουκ ανακειται μονον, αλλα και τωι στηθει·
και ου τουτο μονον αξιον ζητησεως, αλλα και το εξης. Τι δε τουτο εστιν; Ὃ περι
εαυτου λεγει, Ὃν ηγαπα ο Ἰησους. ∆ιατι γαρ μηδεις ετερος τουτο ειπε περι αυτου,
καιτοι και οι αλλοι ηγαπωντο; Ἀλλ' ουτος πλεον των αλλων. Ει δε μηδεις αλλος
τουτο περι αυτου ειπεν, αλλ' αυτος περι εαυτου, θαυμαστον ουδεν. Ποιει δε αυτο και
Παυλος, καιρου καλουντος, ουτω λεγων Οιδα ανθρωπον προ ετων δεκατεσσαρων·
καιτοι γε ου μικρα αυτου διηλθεν εγκωμια ετερα. Ἢ μικρον ειναι σοι δοκει το
ακουσαντα, Ἀκολουθει μοι, ευθεως αφεντα τα δικτυα και τον πατερα, ακολουθησαι,
και το μετα Πετρου μονον αυτον λαβειν εις το ορος, και αλλαχου παλιν εις οικιαν
εισελθοντα; Αυτος δε ηλικον εγκωμιον του Πετρου διηλθε, και ουκ απεκρυψατο,
ειρηκεναι τον Χριστον λεγων· Πετρε, φιλεις με πλεον τουτων; Και πανταχου δε
δεικνυσιν αυτον θερμον και γνησιως εχοντα προς αυτον. Ὅτε γουν ελεγεν, Ουτος δε
τι; εκ πολλου ποθου τουτο ελεγε. ∆ια τουτο ουν αλλος ουδεις ειπε περι αυτου· αλλ'
ουδε αυτος ειπεν αν, ει μη εις τουτο ενεπεσε το χωριον. Ει γαρ ειπων, οτι Πετρος
ενευσεν Ἰωαννηι ερωτησαι, και μηδεν αλλο προσεθηκε, πολλην εποιει την αποριαν,
και ζητειν ηναγκαζεν ημας την αιτιαν· δια τουτο λυων αυτος ταυτην, Ἀνεκειτο,
φησι, εις τον κολπον του Ἰησου. Ἢ μικρον οιει μεμαθηκεναι, ακουσας οτι ανεκειτο,
και τοσαυτης αυτοις ο διδασκαλος μετεδιδου παῤρησιας; Ει και τουτου την αιτιαν
ζητεις μαθειν, αγαπης το πραγμα ην· δια τουτο φησιν, Ὃν εφιλει ο Ἰησους Ἐγω δε
αυτον και δι' αλλο οιμαι τουτο ποιειν, βουλομενον δειξαι αλλοτριον εαυτον του
εγκληματος. ∆ια τουτο παῤρησιαζεται και θαῤρει. Ἐπει δια τι μη εν αλλωι χωριωι
τουτο ειπεν, αλλ' οτε ο κορυφαιος ενευσεν; Ἵνα γαρ μη νομισηις, οτι ως μειζονι οντι
ενευσεν, λεγει, οτι δια την πολλην αγαπην τουτο εγινετο. Τι δε και επιπιπτει τωι
στηθει; Ουδεν ουδεπω περι αυτου μεγα υπωπτευον· αλλως δε, και την αθυμιαν
κατεπραυνεν. Εικος γαρ και την οψιν αυτων ειναι κατηφη τοτε. Ει γαρ ταις 59.391
ψυχαις αυτων εταραχθησαν, πολλωι μαλλον ταις οψεσι. Μειλισσομενος τοινυν
αυτους και τωι λογωι και τηι ερωτησει, προοδοποιει και συγχωρει αναπεσειν επι το
στηθος. Σκοπει δε αυτου και το ακομπαστον. Ου γαρ ειπε το ονομα, αλλ' οτι Ὃν
ηγαπα· καθαπερ και Παυλος, οτε ελεγεν· Οιδα ανθρωπον προ ετων δεκατεσσαρων.
Τοτε δη πρωτον αυτον ελεγχει ο Ἰησους, και ουδε τοτε ονομαστι· αλλα πως; Ὧ εγω
βαψας το ψωμιον επιδωσω. Και ο τροπος εντρεπτικος· ουδε γαρ την τραπεζαν
ηιδεσθη, του αυτου αρτου κοινωνησας. Ἔστω, η κοινωνια των αλων ουκ ενετρεψε·
το και παρ' αυτου δεξασθαι το ψωμιον, τινα ουκ αν επεσπασατο; Ἀλλ' ουκ εκεινον.
∆ιο και Ὁ σατανας τοτε εισηλθεν εις αυτον, γελασας αυτον της αναισχυντιας. Ἕως
γαρ ην του χορου, ουκ ετολμα επιπηδησαι, αλλ' εξωθεν προσεβαλλεν· επειδη δε
δηλον αυτον εποιησε και αφωρισεν, επεπηδησε λοιπον μετα αδειας· ουδε γαρ εδει
τοιουτον οντα και αδιορθωτον επι πολυ μενοντα κατεχειν ενδον. ∆ια τουτο και
εξεβαλεν αυτον λοιπον, και αποτμηθεντα λαμβανει τοτε εκεινος, και καταλιπων
αυτους εξηλθε νυκτος. Λεγει αυτωι ο Ἰησους· Ἑταιρε, ο ποιεις, ποιησον ταχιον. Και
ουδεις εγνω των ανακειμενων. βʹ. Βαβαι, ποση η αναισθησια! πως ουκ εμαλαχθη,
ουδε ηισχυνθη, αλλα αναισχυντοτερος γενομενος εξηιει! Το δε, Ποιησον ταχιον, ου
προσταττοντος εστιν, ουδε συμβουλευοντος, αλλ' ονειδιζοντος και δεικνυντος, οτι
αυτος μεν εβουλετο διορθωσασθαι· επειδη δε αδιορθωτως ειχεν, αφιησιν αυτον. Και
τουτο ουδεις, φησιν, εγνω των ανακειμενων. Πολλην αν τις ενταυθα αποριαν ευροι,
ει γε, ερωτησαντων των μαθητων, τις εστι, λεγει· Ὧ βαψας το ψωμιον επιδωσω, και
ουδε ουτω συνηκαν· πλην ει μη λαθρα ειρηκεν, ωστε μηδενα ακουσαι. Και γαρ ο
 
 

295

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰωαννης δια τουτο παρα το στηθος αναπεσων, ερωται μονονουχι προς το ους, ωστε
μη γενεσθαι φανερον τον προδοτην· και ο Χριστος ουτως απεκρινατο, και ουδε τοτε
αυτον εποιησε φανερον· και ο μεν καιπερ εμφαντικως ειπων, Ἑταιρε, ο ποιεις,
ποιησον ταχιον· οι δε ουδε ουτω συνιεσαν. Τουτο δε ελεγε, δεικνυς οτι αληθη τα
προς τους Ἰουδαιους ειρημενα ην αυτωι περι του θανατου. Και γαρ προς εκεινους
ειρηκε το, Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν εχω παλιν λαβειν
αυτην· και, Ουδεις αιρει αυτην απ' εμου. Ἕως γουν κατειχεν, ουδεις ισχυσεν· επειδη
δε αφηκε λοιπον, ευκολον τοτε το πραγμα γινεται. Ταυτ' ουν απαντα αινιττομενος
ειπεν, Ὃ ποιεις, ποιησον ταχιον· και ουδε τοτε αυτον δηλον εποιησε. Ταχα γαρ αν
αυτον και διεσπασαν, ταχα αν ο Πετρος και ανειλεν αυτον. ∆ια τουτο Ουδεις εγνω
των ανακειμενων. Ἆρα ουδε ο Ἰωαννης; Ουδε ουτος· ου γαρ αν προσεδοκησεν, οτι
μαθητης επι τοσουτον χωρησει παρανομιας. Ἐπειδη γαρ ποῤρω της τοιαυτης
πονηριας ησαν, ουδε περι ετερων τοιαυτα υποπτευειν ειχον. Ὥσπερ ουν εμπροσθεν
αυτοις ειπεν, οτι Ου περι παντων λεγω, και ουδαμου εξεκαλυψεν· ουτω και ενταυθα
ενομισαν περι ετερου λεγεσθαι. Ἦν δε νυξ οτε εξηλθε, φησι. ∆ιατι μοι τον καιρον
λεγεις; Ἵνα μαθηις την ιταμοτητα, οτι ουδε ο καιρος αυτον επεσχε της ορμης. Ἀλλ'
ουδε τουτο αυτον καταδηλον εποιησε. Ἐκεινοι γουν φοβωι κατεχομενοι και αγωνιαι
πολληι τοτε τεθορυβηντο, 59.392 και την μεν αληθη των ειρημενων αιτιαν ουκ
ᾔδεσαν· υπωπτευον δε, οτι Τοις πενησιν ινα τι δωι, ταυτα ελεγε. Πολλην γαρ εποιειτο
των πτωχων την επιμελειαν, διδασκων και ημας πολλην υπερ τουτου ποιεισθαι
σπουδην. Ἐδοκουν δε ουχ απλως, αλλ' επειδη το γλωσσοκομον ειχε· καιτοι γε ουδεις
φαινεται προσενεγκων αυτωι χρηματα· αλλ' οτι μεν ετρεφον αυτον εκ των
υπαρχοντων αι μαθητριαι, ειπε· τουτο δε ουδαμου ηινιξατο. Πως δε, μη πηραν, μη
χαλκον, μη ραβδον κελευων επιφερεσθαι, γλωσσοκομον επεφερετο προς την των
πενητων διακονιαν; Ἵνα μαθηις, οτι και τον σφοδρα ακτημονα και εσταυρωμενον
τουτου δει του μερους πολλην ποιεισθαι την προνοιαν. Πολλα γαρ προς την
ημετεραν οικονομων διδασκαλιαν επραττε. Τουτο ουν και λεγειν ενομισαν οι
μαθηται, ινα τοις πενησι τι δωι. Και ουδε τουτο ενετρεψε, το μεχρις εσχατης ημερας
μη θελησαι αυτον παραδειγματισαι. Τουτο και ημας δει ποιειν, και μη εκπομπευειν
τα των συνοντων αμαρτηματα, καν ανιατως εχωσι. Και γαρ και μετα ταυτα ελθοντι
προδουναι φιλημα εδωκε. και κατεδεξατο πραγμα τοσουτον, και επι το πολλωι
τολμηροτερον προηιει, τον σταυρον αυτον, τον θανατον τον επονειδιστον· και παλιν
εκει την αυτου φιλανθρωπιαν επεδεικνυτο. Και δοξαν ενταυθα το πραγμα καλει,
διδασκων ημας οτι ουδεν ουτως αισχρον και επονειδιστον, ο μη λαμπροτερον ποιει
τον μετιοντα, οταν κατα Θεον γινηται. Μετα γουν το εξελθειν τον Ἰουδαν επι το
παραδουναι, λεγει· Νυν εδοξασθη ο Υιος του ανθρωπου· ταυτηι πεπτωκοτας τους
λογισμους των μαθητων ανιστων, και πειθων μη μονον μη κατηφειν, αλλα και
χαιρειν. ∆ια τουτο και Πετρωι εξ αρχης επετιμησε. Το γαρ εν θανατωι γενομενον
περιγενεσθαι θανατου, δοξα μεγαλη. Και τουτο εστιν ο περι εαυτου ελεγεν· Ὅταν
υψωθω, τοτε γνωσεσθε οτι εγω ειμι· και παλιν, Λυσατε τον ναον τουτον· και παλιν,
Σημειον ου δοθησεται υμιν, ει μη το σημειον Ἰωνα. Πως γαρ ου δοξα μεγαλη, το και
μετα θανατον ισχυσαι των προ του θανατου μειζονα. Ἵνα γαρ πιστευθηι η αναστασις,
μειζονα ειργασαντο οι μαθηται. Ει δε μη εζη, και Θεος ην, πως εν ονοματι αυτου
τοσαυτα ειργασαντο ουτοι; Και ο Θεος δοξασει αυτον. Τι εστι, Και ο Θεος δοξασει
αυτον εν εαυτωι; Τουτεστι, δι' εαυτου, ου δι' ετερου. Και ευθεως δοξασει αυτον·
τουτεστιν, αμα τωι σταυρωι. Ουδε γαρ δια χρονου πολλου, φησιν, ουδε τον μακρον
της αναστασεως αναμενει καιρον, ουδε τοτε δειξει λαμπρον, αλλ' ευθεως εν αυτωι
τωι σταυρωι τα λαμπρα φανειται. Ὁ γουν ηλιος εσκοτισθη, αι πετραι εῤραγησαν, το
καταπετασμα εσχισθη, πολλα σωματα των κεκοιμημενων αγιων ηγερθη, ο ταφος
 
 

296

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σημαντρα ειχε, και φυλακες παρεκαθεζοντο· και επικειμενου τωι σωματι του λιθου,
ανεστη το σωμα· τεσσαρακοντα ημεραι παρηλθον, και η του Πνευματος ηλθε
χορηγια, και παντες αυτον ευθεως ανεκηρυττον. Τουτο εστι, ∆οξασει αυτον εν
εαυτωι, και ευθεως δοξασει αυτον· ου δι' αγγελων και αρχαγγελων, ουδε δι' αλλης
τινος δυναμεως, αλλα δι' εαυτου. γʹ. Πως δε και εδοξατε δι' αυτου; Παντα πραξας τα
προς δοξαν του Υιου· καιτοι παντα ο Υιος εποιησεν. Ὁραις οτι τα υπ' αυτου γινομενα
τωι Πατρι ανατιθησι· Τεκνια, ετι μικρον μεθ' υμων ειμι. Ζητησετε 59.393 με, και
καθως ειπον τοις Ἰουδαιοις, οτι Ὅπου υπαγω εγω, υμεις ου δυνασθε ελθειν· και υμιν
λεγω αρτι. Ἄρχεται λοιπον των λυπηρων μετα το δειπνον. Ὅτε γαρ Ἰουδας εξηλθεν,
ουκ ετι εσπερα ην, αλλα νυξ. Ἐπειδη γαρ εμελλον μικρον υστερον επιστησεσθαι, εδει
παντα παρακαταθεσθαι αυτοις, ωστε εχειν εν μνημηι· μαλλον δε το Πνευμα παντα
αυτους ανεμνησε. Πολλα γαρ εικος, ατε πρωτον τοτε ακουοντας, και τοιουτους
μελλοντας πειρασμους υπομενειν, αποβαλλειν αυτους. Οι γαρ προς υπνον
καταφερομενοι, καθως και ετερος φησιν ευαγγελιστης, και αθυμιαι συνεχομενοι,
καθως και αυτος ο Χριστος λεγει· Ἀλλ' οτι ταυτα λελαληκα υμιν, η λυπη
πεπληρωκεν υμων την καρδιαν· πως αν ταυτα παντα κατεσχον ακριβως; Τι δηποτε
ουν ελεγετο; Ου μικρον αυτοις εγινετο κερδος εις την Χριστου δοξαν, το σαφως
ειδεναι μετα ταυτα υπομιμνησκομενους, οτι ταυτα παλαι ακηκοοτες ησαν παρα του
Χριστου. Τινος δε ενεκεν προκαταβαλλει αυτων την ψυχην, λεγων, Ἔτι μικρον
χρονον μεθ' υμων ειμι; Τοις μεν γαρ Ἰουδαιοις εικοτως ελεγετο· ημας δε τινος
ενεκεν επισης εις την αυτην ταξιν αγεις εκεινοις τοις αγνωμοσιν; Ουδαμως. Και
τινος ενεκεν ειπε, Καθως ειπον τοις Ἰουδαιοις; Ἀνεμνησεν οτι ουχι νυν απο της των
δεινων παρουσιας ταυτα προλεγει· αλλ' ανωθεν αυτα προηιδει, και μαρτυρες αυτοι οι
ακουσαντες, οτι και προς Ἰουδαιους ταυτα ελεγε. ∆ιο και προσεθηκε το, Τεκνια· ινα
ακουσαντες, Καθως ειπον τοις Ἰουδαιοις, μη και προς αυτους ομοιως ειρησθαι το
ειρημενον νομισωσιν. Ου καταβαλλων τοινυν αυτους, αλλα παραμυθουμενος ταυτα
φησιν, ινα μη απροσδοκητα επισταντα αυτοις τα δεινα εκταραξηι, Ὅπου εγω υπαγω,
υμεις ου δυνασθε ελθειν. ∆εικνυσιν, οτι ο θανατος αυτου μεταστασις εστι και
μεταθεσις αμεινων, εις τοπον σωματα ου δεχομενον φθαρτα. Ταυτα δε λεγει, και τον
εις αυτον διεγειρων ποθον και θερμοτερον ποιων. Ἴστε γαρ οτι επειδαν ιδωμεν των
φιλτατων τινας αναχωρουντας, μαλιστα διαθερμαινομεθα, και μαλλον οταν ιδωμεν
εις τοπον απιοντας, εις ον ουδε δυνατον ημιν απελθειν. Ἐκεινους μεν ουν φοβων,
ταυτα ελεγε, τουτοις δε τον ποθον εξαπτων. Τοιουτος εστιν ο τοπος, ωστε μη μονον
εκεινους, αλλα μηδε υμας τους φιλτατους δυνασθαι παραγενεσθαι εκει. Ἐνταυθα και
το αξιωμα το εαυτου δεικνυσι. Και υμιν λεγω αρτι. ∆ια τι, Ἄρτι; Ἑτερως εκεινοις, και
ετερως υμιν· τουτεστιν, ου μετ' εκεινων. Που δε αυτον εζητησαν οι Ἰουδαιοι; που δε
οι μαθηται; Οι μαθηται μεν, οτε εφυγον· οι Ἰουδαιοι δε, οτε τα ανηκεστα επασχον
δεινα και παντα υπερβαινοντα λογον, της πολεως αυτης αλουσης, και της θεηλατου
παντοθεν κατ' αυτων φερομενης οργης. Ἐκεινοις μεν ουν τοτε ελεγε δια την
απιστιαν, υμιν δε νυν, δια το μη απροσδοκητα επελθειν τα δεινα. Ἐντολην καινην
διδωμι υμιν. Ἐπειδη γαρ εις θορυβον αυτους εμπεσειν εικος ην ταυτα ακουοντας, ως
ερημους μελλοντας εσεσθαι, παραμυθειται αυτους, την παντων των αγαθων ριζαν
και ασφαλειαν περιβαλλων αυτοις, την αγαπην· ωσανει ελεγεν· Ἀλγειτε απιοντος
εμου; αλλ' εαν αγαπατε αλληλους, εσεσθε ισχυροτεροι. Πως ουν ου τουτο ειπεν; Ὅτι
ο τουτου μαλλον ωνησεν αυτους ειπεν· Ἐν τουτωι γνωσονται παντες οτι εμοι
μαθηται εστε. ∆ια γαρ τουτου αμα εδηλωσεν, οτι ου σβεσθησεται ο χορος, οποτε και
γνωρισμα αυτοις εδωκε. 59.394 Τουτο δε ειπεν, οτε ο προδοτης αυτων απεσχισθη.
Πως δε αυτην εντολην λεγει καινην και εν τηι Παλαιαι κειμενην; Αυτος αυτην
εποιησε καινην τωι τροπωι· επηγαγε γουν· Καθως ηγαπησα υμας. Ου γαρ
 
 

297

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προυπηργμενων υμιν κατορθωματων οφλημα υμιν απεδωκα, αλλ' αυτος κατηρξα,
φησιν. Ουτω και υμας ευεργετειν τους φιλτατους χρη, και μη οφειλοντας αυτοις. Και
αφεις ειπειν τα θαυματα, α εμελλον ποιειν, απο της αγαπης αυτους χαρακτηριζει. Τι
δηποτε; Ὅτι τουτο μαλιστα εστι το δεικνυον ανθρωπους αγιους. Πασης γαρ εστιν
αρετης υποθεσις. ∆ια τουτου μαλιστα και σωζομεθα παντες. Τουτο γαρ εστιν ειναι,
φησι, μαθητην. Ουτως υμας απαντες επαινεσονται, οταν ιδωσιν υμας μιμουμενους
την εμην αγαπην. δʹ. Τι ουν; ου πολλωι μαλλον τα θαυματα δεικνυσι τουτο;
Ουδαμως. Πολλοι γαρ ερουσι· Κυριε, ουκ εν τωι ονοματι σου δαιμονια εξεβαλομεν;
και παλιν χαιροντων αυτων οτι τα δαιμονια αυτοις υπακουει, φησι· Μη χαιρετε οτι
τα δαιμονια υμιν υπακουει, αλλ' οτι τα ονοματα υμων γεγραπται εν τοις ουρανοις.
Και μην τουτο την οικουμενην επηγαγετο, επειδη εκεινο προην· ει δε μη ην εκεινο,
ουτε τουτο παρεμενεν. Τουτο γουν ευθεως αυτους εποιησε καλους και αγαθους, και
το την καρδιαν παντων και την ψυχην ειναι μιαν. Ει δε διεστησαν απ' αλληλων,
απαντα αν απολωλει. Ουκ εκεινοις δε ταυτα διελεγετο μονοις, αλλα και πασι τοις
μελλουσι πιστευειν εις αυτον· επει και νυν ουδεν αλλο εστιν το σκανδαλιζον
Ἕλληνας, η το μη αγαπην ειναι. Ἀλλα και το σημεια μη γινεσθαι εγκαλουσι, φησιν.
Ἀλλ' ουχ ουτως. Που δε την αγαπην επεδειξαντο οι αποστολοι; Ὁραις Πετρον και
Ἰωαννην αδιασπαστως εχοντας αλληλων, και επι το ιερον αναβαινοντας; οραις
Παυλον ουτω προς αυτους διακειμενον· και απορεις; Ει γαρ τα αλλα εκεκτηντο,
πολλωι μαλλον ειχον την μητερα των αγαθων. Ἀπο γαρ ψυχης εναρετου τουτο το
πραγμα βλαστανει· ενθα δε πονηρια, τουτο ξηραινεται το φυτον. Ὅταν γαρ, φησι,
πληθυνθηι η ανομια, ψυγησεται η αγαπη των πολλων. Και Ἕλληνας δε ουχ ουτως
επαγεται σημεια, ως βιος· βιον δε ουδεν ουτως ειναι ποιει, ως αγαπη. Ἐκεινα μεν γαρ
τους ποιουντας πολλακις και πλανους εκαλεσαν· βιου δε επιλαβεσθαι ουκ αν εχοιεν
καθαρου. Ὅτε μεν ουν ουπω το κηρυγμα διαδοθεν ην, εικοτως τα σημεια
εθαυμαζετο· νυν δε απο βιου χρη θαυμαζεσθαι. Ουδεν γαρ ουτως εντρεπει Ἕλληνας,
ως αρετη· ουδεν σκανδαλιζει, ως κακια· και εικοτως. Ὅταν γαρ ιδηι πλεονεκτουντα,
αρπαζοντα, τα εναντια κελευοντα, και τοις ομοφυλοις ως θηριοις κεχρημενον τον
κελευσθεντα και εχθρους αγαπαιν, ληρον ερει τα ειρημενα. Ὅταν ιδηι τρεμοντα
θανατον, πως δεξεται τους περι αθανασιας λογους; Ὅταν ιδηι φιλαρχουντας και τοις
αλλοις δουλευοντας παθεσιν, ακριβεστερον εν τοις εαυτου μενει δογμασιν, ουδεν
μεγα περι ημων φανταζομενος. Ἡμεις γαρ εσμεν αιτιοι, ημεις, του μενειν αυτους επι
της πλανης. Των μεν γαρ δογματων των παρ' εαυτοις παλαι κατεγνωσαν, και τα
ημετερα δε ομοιως θαυμαζουσιν· εκ του βιου δε ημων κωλυονται. Το μεν γαρ δια
λογων φιλοσοφησαι, ευκολον (πολλοι γαρ και παρ' αυτων τουτο εποιησαν)·
επιζητουσι δε την δια των εργων επιδειξιν. Ἀλλα τους παλαιους παρ' ημιν
εννοειτωσαν. Ἀλλ' ουδαμως πιστευουσιν, αλλα τους νυν ζωντας επιζητουσιν.
∆ειξον γαρ μοι, φησι, την πιστιν δια των εργων σου. Ἀλλ' ουκ εστιν· 59.395 αλλα
μαλλον ορωντες και θηριου σπαραττοντας ημας τους πλησιον, λυμην ημας καλουσι
της οικουμενης. Ταυτα Ἕλληνας κατεχει, και ουκ αφιησι προς ημας μεταστηναι.
Ὥστε ημεις και τουτων δικην δωσομεν, ουχ υπερ ων κακως πραττομεν μονον, αλλα
και υπερ ων βλασφημειται το ονομα του Θεου. Μεχρι τινος χρημασι, και τρυφηι, και
τοις αλλοις εσμεν προδεδομενοι παθεσιν; Ἀποστωμεν ουν λοιπον. Ἄκουσον τι φησιν
ο προφητης περι τινων ανοητων· Φαγωμεν και πιωμεν· αυριον γαρ αποθνησκομεν.
Ἐπι δε 59.396 των παροντων ουδε τουτο εστιν ειπειν· ουτω πολλοι τα των απαντων
περιβαλλονται. Ουτω και αυτοις ονειδιζων ελεγεν ο προφητης· Μη οικησετε μονοι
επι της γης; ∆ιο και δεδοικα μη τι γενηται χαλεπον, και πολλην επισπασωμεθα την
παρα του Θεου τιμωριαν. Ὅπερ ινα μη γενηται, της αρετης επιμελωμεθα πασης, ινα
και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
 
 

298

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, νυν και
αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.395 ΟΜΙΛΙΑ ΟΓʹ. Λεγει Σιμων Πετρος· Κυριε, που υπαγεις; Ἀπεκριθη
αυτωι ο Ἰησους· Ὅπου υπαγω εγω, ου δυνασαι μοι νυν ακολουθησαι·
υστερον δε ακολουθησεις μοι.
αʹ. Μεγα αγαπη καλον· πυρος εστι σφοδροτερον, και προς αυτον ανεισι τον
ουρανον· και ουδεν εστι κωλυμα, οπερ αυτης την ραγδαιον ορμην επισχειν
δυνησεται. Ὁ γουν θερμοτατος Πετρος, ακουσας, οτι Ὅπου εγω υπαγω, υμεις ου
δυνασθε ελθειν, τι λεγει; Κυριε, που υπαγεις; Τουτο δε ειπεν, ουχ ουτω μαθειν
βουλομενος, ως ακολουθησαι επιθυμων. Φανερως μεν ουν ειπειν, οτι Ἔρχομαι, ουκ
ετολμησε τεως· φησι δε, Που υπαγεις; Ὁ Χριστος δε ου προς τα ρηματα, αλλα προς
την διανοιαν απεκρινατο. Ὅτι γαρ τουτο ηθελε, δι' ων ο Χριστος ειπε δηλον. Τι γαρ
φησιν; Ὅπου εγω υπαγω, ου δυνασαι μοι νυν ακολουθησαι. Ὁραις οτι το
ακολουθησαι επεποθει, και δια τουτο ερωται; Ἀκουσας δε, οτι Ἀκολουθησεις υστερον,
ουδε ουτω τον ποθον κατειχε· καιτοι χρηστας ελπιδας λαβων, αλλ' ουτως επειγεται
ως ειπειν, ∆ιατι ου δυναμαι σοι νυν ακολουθησαι; Την ψυχην μου υπερ σου θησω.
Ἐπειδη γαρ απεσεισατο τον φοβον της προδοσιας, και των γνησιων εφανη και αυτος
ων, μετα παῤρησιας δι' εαυτου λοιπον ερωται των αλλων σιγωντων. Τι λεγεις, Πετρε;
ειπεν, οτι Ου δυνασαι· και συ λεγεις, οτι ∆υναμαι; Ουκουν εισηι δια της πειρας αυτης,
οτι ουδεν σου εστιν η αγαπη, μη της ανωθεν παρουσης ροπης. Ὅθεν δηλον, οτι και
το πτωμα εκεινο, αυτου κηδομενος συνεχωρησεν. Ἐβουλετο μεν γαρ και δια των
πρωτων παιδευσαι· επειδη δε επεμενε τηι σφοδροτητι, αυτος μεν ουκ ενεβαλεν
αυτον, ουτε ωσεν επι την αρνησιν, ειασε δε ερημον, ωστε μαθειν την εαυτου
ασθενειαν. Ειπεν, οτι δει παραδοθηναι, και λεγει· Ἵλεως σοι· ου μη εσται σοι τουτο.
Ἐπετιμηθη, και ουκ επαιδευθη· αλλα παλιν, βουλομενου του Χριστου νιψαι αυτου
τους ποδας, φησιν· Ου μη νιψηις μου τους ποδας εις τον αιωνα. Ἀκουσας παλιν, οτι
Ου δυνασαι μοι νυν ακολουθησαι, λεγει· Καν παντες αρνησωνται, εγω ουκ
αρνησομαι. Ἐπει ουν εικος ην αυτον και εις απονοιαν αρθηναι μελετωντα
αντιλεγειν αυτωι, παιδευει λοιπον αυτον μη αντιπιπτειν. Τουτο γουν και ο Λουκας
αινιττομενος, αυτον φησιν ειρηκεναι, Και εγω εδεηθην περι σου, ινα μη εκλειπηι η
πιστις σου· τουτεστιν, ινα μη εις τελος αποληι· δια παντων ταπεινοφροσυνην αυτον
διδασκων, και την ανθρωπινην ελεγχων φυσιν ουδεν αυτην καθ' εαυτην ουσαν.
Ἐπειδη γαρ η πολλη αγαπη αντιλογικον αυτον εποιησε, σωφρονιζει λοιπον αυτον,
ινα μη και εν τοις μετα ταυτα τουτο παθηι, οταν της οικουμενης την οικονομιαν
αναδεξηται· αλλ' 59.396 ινα αναμιμνησκομενος ων επαθεν επιγινωσκηι εαυτον. Και
ορα σφοδροτητα πτωματος. Ου γαρ απαξ και δις τουτο επαθεν, αλλ' ουτως εξεστη,
ως εν βραχει καιρωι τριτον ειπειν το ρημα το της αρνησεως· ινα μαθηι, οτι ουχ ουτως
ηγαπησεν, ως ηγαπηθη. Ἀλλ' ομως τωι ουτω πεσοντι παλιν λεγει· Ἀγαπαις με πλεον
τουτων; Ουτως ουκ απο ψυξεως, αλλ' εκ του γυμνωθηναι της ανωθεν βοηθειας
γεγονε. Την μεν ουν αγαπην αποδεχεται του Πετρου, την δε εξ αυτης τικτομενην
αντιλογιαν περικοπτει. Ει γαρ αγαπαις, οφειλεις τωι ηγαπημενωι πειθεσθαι. Ειπε και
σοι και τοις μετα σου, Ου δυνασαι· τι φιλονεικεις; ουκ οιδας τι ποτε εστιν
απαγορευσις Θεου; Ἐπειδη δε εν τουτωι μαθειν ου θελεις οτι ουχ οιον τε μη γενεσθαι
ο λεγω, εν τηι αρνησει αυτο μαθησηι· καιτοι πολυ σοι τουτο τοτε απιστοτερον
εφαινετο. Τουτο μεν γαρ ουδε ᾔδεις· εκεινου δε την γνωσιν αυτος ειχες εν τηι ψυχηι·
 
 

299

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' ομως εγινετο το μηδε προσδοκηθεν. Την ψυχην μου υπερ σου θησω. Ἐπειδη γαρ
ηκουσεν, οτι μειζονα ταυτης αγαπην ουδεις εχει, επεπηδησεν ευθεως, ακορεστος ων
και των ακρων εφικνεισθαι βουλομενος. Ἀλλ' ο Χριστος, δεικνυς οτι αυτου μονου
εστι ταυτα μετα αυθεντιας επαγγελλεσθαι, φησι· Πριν αλεκτορα φωνησαι· τουτεστι,
νυν. Ουδε γαρ ην πολυ το διαστημα· αωρι γαρ των νυκτων διελεγετο, και πρωτη και
δευτερα ην φυλακη διελθουσα. Μη ταρασσεσθω υμων η καρδια. Τουτο λεγει, επειδη
εικος ην αυτους ακουσαντας ταραττεσθαι. Ει γαρ ο κορυφαιος και ουτω διαπυρος
προ φωνης αλεκτορος τρις απαρνησεσθαι ηκουσε· μεγαλην τινα προσδοκαιν αυτους
περιστασιν υποστησεσθαι εικος ην, ικανην και τας αδαμαντινους περιτρεψαι ψυχας.
Ἐπει ουν ταυτα λογιζομενους εικος ην αυτους και εκστηναι, ορα πως αυτους
παραμυθειται, Μη ταρασσεσθω υμων η καρδια, λεγων· τουτωι πρωτωι της θεοτητος
αυτου την δυναμιν ενδεικνυμενος, οτι α κατα ψυχην ειχον, ταυτα οιδε και εις μεσον
αγει. Πιστευετε εις τον Θεον, και εις εμε πιστευετε· τουτεστι, παντα παρελευσεται τα
δεινα. Ἡ γαρ εις εμε πιστις και τον γεγεννηκοτα δυνατωτερα των επιοντων εστι, και
ουδεν εασει κρατησαι των δυσχερων. Ειτα επαγει· Ἐν τηι οικιαι του Πατρος μου μοναι
πολλαι εισιν. Ὥσπερ τον Πετρον αλυοντα παραμυθειται λεγων· Ἀκολουθησεις δε
υστερον· ουτω και τουτοις ταυτην την ελπιδα υποφαινει. Ἵνα γαρ μη νομισωσιν
εκεινωι μονωι την επαγγελιαν δεδοσθαι, φησιν· Ἐν τηι οικιαι του Πατρος μου μοναι
πολλαι εισιν. Ει δε μη, ειπον αν υμιν, Πορευομαι ετοιμασαι τοπον υμιν· τουτεστιν,
οτι και υμας εκεινος ο χωρος δεξεται ο και τον Πετρον. 59.397 Ἀφθονια γαρ εκει
πολλη καταγωγιων, και ουκ ενι ειπειν οτι ετοιμασιας δειται. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ου
δυνασθε μοι νυν ακολουθησαι, ινα μη νομισωσιν εις τελος εκκεκοφθαι, επηγαγεν·
Ἵνα, οπου εγω ειμι, και υμεις εκει ητε. Τοσαυτην υπερ του πραγματος τουτου
πεποιημαι την σπουδην, οτι ηδη αν τουτου εγενομην, ει μη παλαι υμιν
παρεσκευαστο. δεικνυς οτι σφοδρα αυτους χρη θαῤρειν και πεποιθεναι. βʹ. Ειτα ινα
μη δοξηι ωσπερ ψυχαγωγων αυτους λεγειν, αλλα πιστευσωσιν οτι ουτως εστιν,
επαγει· Και οπου υπαγω οιδατε, και την οδον οιδατε. Ὁραις πως διδωσιν αυτοις
αποδειξιν του μη απλως ταυτα ειρησθαι; Τουτο δε λεγει, επει συνειδεν αυτων την
ψυχην τουτο λοιπον ζητουσαν μαθειν. Ὁ μεν γαρ Πετρος ουχ υπερ του μαθειν, αλλ'
ωστε ακολουθησαι, ελεγεν οπερ ελεγεν. Ἐπειδη δε επετιμηθη εκεινος, και ο τεως
αδυνατον εδοκει ειναι, δυνατον αυτος απεφηνατο, αδυνατον δε φανεν, εις
επιθυμιαν αυτον ηγαγε του γνωναι μετα ακριβειας αυτο· δια τουτο τουτοις φησι· Και
την οδον οιδατε. Ὥσπερ γαρ ειπων, Ἀπαρνησηι με, μηδενος μηδεν προφθεγξαμενου,
και τα εν τηι καρδιαι ερευνων ελεγε, Μη ταραττεσθε· ουτω και ενταυθα ειπων, οτι
Οιδατε, την επιθυμιαν εδηλου την εν τηι διανοιαι αυτων, και αυτος αυτοις διδωσι
προφασιν του ερωτησαι. Το δε, Που υπαγεις; Πετρος μεν απο φιλοστοργιας πολλης,
Θωμας δε απο δειλιας λεγει. Κυριε, ουκ οιδαμεν που υπαγεις. Τον τοπον ουκ ισμεν,
φησι· και την εκει φερουσαν οδον πως εισομεθα; Και ορα μεθ' οσης υποστολης. Ου
γαρ ειπεν, Ειπε ημιν τον τοπον· αλλ', Ουκ οιδαμεν που υπαγεις. Τουτο γαρ παλαι
παντες μαθειν ωδινον. Ει γαρ Ἰουδαιοι διηπορουν ακουοντες, καιτοι γε
απαλλαγηναι αυτου βουλομενοι, πολλωι μαλλον οι μηδεποτε αυτου χωρισθηναι
βουλομενοι μαθειν ηθελον. Ἐδεδοικεισαν μεν ουν αυτον ερωτησαι, ερωτωσι δε
ομως, απο τε του πολλου ποθου και της αγωνιας. Τι ουν ο Χριστος; Ἐγω ειμι η οδος
και η αληθεια και η ζωη. Ουδεις δυναται ελθειν προς τον Πατερα, ει μη δι' εμου. Τι
ουν ουκ ευθεως ερωτηθεις παρα του Πετρου, Που υπαγεις; ειπεν, Ἐγω προς τον
Πατερα πορευομαι· υμεις δε ου δυνασθε ελθειν νυν· αλλα τοσουτων ενεβαλεν λογων
περιοδον, ερωτησεις και αποκρισεις συντιθεις, Ἰουδαιοις μεν γαρ εικοτως τουτο ουκ
ελεγε· τουτοις δε διατι; Ειπε μεν και τουτοις και Ἰουδαιοις, οτι εκ του Θεου εξηλθε,
και προς τον Θεον υπαγει· και νυν δε αυτο λεγει σαφεστερον η προτερον. Ἄλλως δε,
 
 

300

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και Ἰουδαιοις μεν σαφως ουτως ουκ ειπεν. Ει γαρ ειπεν, οτι Ου δυνασθε προς τον
Πατερα ελθειν, ει μη δι' εμου, ευθεως αν τυφον το πραγμα ενομισαν· νυν δε
αποκρυψας, εις αγωνιαν αυτους ενεβαλεν. Και τοις μαθηταις δε τινος ενεκεν ουτως
ειπε, φησι, και τωι Πετρωι; Ἤδει αυτου πολλην προθυμιαν, και οτι μαλλον εντευθεν
επικεισεται ενοχλων. Ὥστε ουν αυτον απαγαγειν, κρυπτει. Κατορθωσας δε οπερ
εβουλετο δια της ασαφειας και του κρυψαι τον λογον, παλιν αυτο εκκαλυπτει.
Ειπων γαρ, οτι Ὅπου ειμι, ουδεις δυναται ελθειν, επηγαγεν· Ἐν τηι οικιαι του Πατρος
μου μοναι πολλαι εισι· και παλιν, Ουδεις ερχεται προς τον Πατερα, ει μη δι' εμου.
Τουτο ουν ουκ εβουλετο αυτοις παρα την αρχην ειπειν, ωστε μη εις πλειονα αθυμιαν
εμβαλειν· επειδη δε αυτους κατεπραυνε, 59.398 τοτε λεγει. Ἀπο γαρ της επιτιμησεως
του Πετρου το πολυ της αθυμιας εξεβαλεν, εις φοβον τε εμπεσοντες μηποτε τα αυτα
ακουσωσι, κατεστελλοντο μαλλον. Ἐγω ειμι η οδος. Τουτο αποδειξις του, Ουδεις
ερχεται ει μη δι' εμου· το δε, Και αληθεια και η ζωη, του, οτι παντως ταυτα εσται.
Ουδεν τοινυν παρ' εμου ψευδος, ει αληθεια· ει δε και ζωη, ουτε αυτος ο θανατος
υμας κωλυσαι δυνησεται ελθειν. Ἄλλως δε, ει Ἐγω ειμι η οδος, ου δεησεσθε του
χειραγωγουντος· ει δε και η αληθεια, ου ψευδος τα λεγομενα· ει δε και ζωη, καν
αποθανητε, τευξεσθε των ειρημενων. Το μεν ουν της οδου και συνηκαν και
ωμολογησαν· τα δε λοιπα ηγνοουν· ου μην ετολμων ειπειν απερ ηγνοουν. Ἀλλ'
ομως πολλην απο της οδου την παραμυθιαν ελαβον. Ει τοινυν εγω κυριος ειμι, φησι,
του προς τον Πατερα αγαγειν, παντως ηξετε εκει. Ουδε γαρ εστιν ετεραν ελθειν
οδον. Ειπων δε εμπροσθεν, Ουδεις δυναται ελθειν προς με, εαν μη ο Πατηρ ελκυσηι
αυτον· και παλιν, Ἐαν εγω υψωθω απο της γης, παντας ελκυσω προς εμαυτον· και
νυν παλιν, Ουδεις ερχεται προς τον Πατερα, ει μη δι' εμου, δεικνυσιν ισον εαυτον τωι
γεγεννηκοτι. Πως δε ειπων, Ὅπου υπαγω οιδατε, και την οδον οιδατε, επηγαγεν· Ει
εμε εγνωκειτε, και τον Πατερα μου εγνωκειτε αν, και απαρτι γνωσεσθε αυτον, και
εωρακατε αυτον; Ουχι εναντιολογων· ᾔδεσαν μεν γαρ αυτον, ουχ ουτω δε ως εχρην.
Θεον μεν γαρ ᾔδεσαν, Πατερα δε ουδεπω υστερον γαρ το Πνευμα επελθον, πασαν εν
αυτοις κατεσκευασε την γνωσιν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ει ᾔδειτε την εμην
ουσιαν και την αξιαν, και την του Πατρος ᾔδειτε. Και απαρτι γνωσεσθε αυτον, και
εωρακατε αυτον (το μεν μελλοντος, το δε παροντος)· τουτεστιν, δι' εμου. Ὄψιν δε
λεγει την κατα διανοιαν γνωσιν. Τους μεν γαρ ορωμενους δυναμεθα και οραιν και
αγνοειν· τους δε γινωσκομενους ου δυναμεθα γινωσκειν και αγνοειν. ∆ια τουτο
φησι· Και εωρακατε αυτον· ωσπερ φησιν, Ὤφθη και αγγελοις. Καιτοι γε ουκ αυτη η
ουσια ωφθη· αλλ' ομως φησιν ωφθαι, δηλαδη ως εκεινοις ιδειν δυνατον. Ουτω δε
ειρηται, ινα μαθηις οτι ο αυτον εωρακως, τον γεγεννηκοτα οιδεν. Ἐθεασαντο δε
αυτον ου γυμνηι τηι ουσιαι, αλλα σαρκα περιβεβλημενον. Οιδε δε αλλαχου και την
οψιν γνωσιν λεγειν· ως οταν λεγηι, Μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι οτι αυτοι τον
Θεον οψονται. Καθαρους δε, ουχι τους πορνειας απηλλαγμενους, αλλα τους παντων
αμαρτηματων φησι· πασα γαρ αμαρτια ρυπον εντιθησι τηι ψυχηι. γʹ. Παντα τοινυν
πραττωμεν, ωστε αποσμηξαι την ρυπαριαν. Ἀποσμηχει δε πρωτον το λουτρον·
υστερον δε και ετεραι οδοι πολλαι και παντοδαπαι. Φιλανθρωπος γαρ ων ο Θεος και
μετα ταυτα εδωκεν ημιν οδους ποικιλης απαλλαγης· ων πρωτη πασων εστιν η δια
της ελεημοσυνης. Ἐλεημοσυναις γαρ, φησι, και πιστεσιν αποκαθαιρονται αμαρτιαι.
Ἐλεημοσυνην δε ου την εξ αδικιας λεγω· τουτο γαρ ουδε ελεημοσυνη, αλλ' ωμοτης
και απανθρωπια. Τι γαρ οφελος εκδυσαι ετερον, και ενδυσαι ετερον; Ἀπο γαρ οικτου
του πραγματος αρχεσθαι δει· τουτο δε απανθρωπια. Καν γαρ παντα τα παρ' ετερων
δωμεν, ουδεν κερδος ημιν. Και δεικνυσιν ο Ζακχαιος, ος τοτε εφησεν εξιλεουσθαι
τον Θεον, δους των αφαιρεθεντων τετραπλασιονα. Ἡμεις δε μυρια αρπαζοντες, και
ολιγα διδοντες, νομιζομεν ιλεων ποιειν τον 59.399 Θεον, ουκ ειδοτες οτι μαλλον
 
 

301

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον παροξυνομεν. Ειπε γαρ μοι, ει γε ονον νεκρον και σεσηποτα απο της τριοδου
και των αμφοδων ελκυσας επι το θυσιαστηριον εφερες, αρα ουκ αν απαντες σε
κατελευσαν ως εναγη και μυσαρον; Τι ουν, εαν ελεγξω, οτι η θυσια η εξ αρπαγης
μυσαρωτερα τουτου, ποιας τευξομεθα απολογιας; Θωμεν γαρ τι κειμηλιον
γεγενησθαι εξ αρπαγης· ουχι ονου τεθνηκοτος μαλλον οδωδε; Βουλει μαθειν ποση
της αμαρτιας η σηπεδων εστιν; Ἄκουσον του Προφητου λεγοντος· Προσωζεσαν και
εσαπησαν οι μωλωπες μου. Συ δε δια μεν ρηματων τον Θεον αξιοις επιλαθεσθαι ων
ποιεις κακων· αυτος δε δι' ων ποιεις αρπαζων και πλεονεκτων, και παρασκευαζεις
μεμνησθαι διηνεκως, επιτιθεις σου την αμαρτιαν επι το θυσιαστηριον. Νυν δε ου
τουτο μονον εστι το αμαρτημα, αλλα και το τουτου χαλεπωτερον, οτι τας των αγιων
μολυνεις ψυχας. Τουτο μεν γαρ λιθος εστι, και αγιαζεται· εκειναι δε δια παντος
αυτον φερουσι τον Χριστον· και τολμαις εκει πεμπειν απο τοιαυτης ακαθαρσιας;
Ουχι, φησιν· ουκ αυτα τα χρηματα, αλλ' ετερα. Γελως ταυτα και ληρος. Ουκ οιδας,
οτι καν εις πολυ πληθος χρηματων της αδικιας εμπεσηι ρανις, παντα μολυνεται;
Καθαπερ ουν εις πηγην καθαραν κοπρον τις εμβαλων, πασαν αυτην ακαθαρτον
ειργασατο· ουτω και εν πλουτωι πλεονεξια τις εισελθουσα, παντα αποπνειν ποιει της
εκειθεν δυσωδιας. Ειτα χειρας μεν νιπτομεθα, εις εκκλησιαν εισιοντες· την δε
καρδιαν ουκετι; Μη γαρ αι χειρες φωνην αφιασιν; Ἡ ψυχη προφερει τα ρηματα εις
εκεινην ο Θεος καθοραι· ουδεν δει της του σωματος καθαροτητος, εκεινης
μεμολυσμενης Τι γαρ οφελος, αν τας εξωθεν μεν χειρας αποσμηξηις, τας δε ενδον
ακαθαρτους εχηις; Το 59.400 γαρ δεινον και παντα ανατρεπον, τουτο εστι, οτι τα
μικρα δεδοικοτες, των μεγαλων καταφρονουμεν. Το μεν ουν ανιπτοις χερσιν
ευξασθαι, αδιαφορον· το δε ανιπτωι διανοιαι, τουτο εστι το παντων εσχατον των
κακων. Ἄκουσον και Ἰουδαιοις τοις περι τας τοιαυτας ακαθαρσιας ησχολημενοις, τι
ειρηται· Ἀποπλυναι απο κακιας την καρδιαν σου. Ἕως ποτε εσονται σοι διαλογισμοι
πονων σου; Ἀποπλυνωμεν και ημεις, μη βορβορωι, αλλ' υδατι καθαρωι, ελεημοσυνηι,
και μη πλεονεξιαι. Πρωτον απαλλαγηθι του αρπαζειν, και τοτε επιδειξαι την
ελεημοσυνην. Ἐκκλινωμεν απο κακου, και ποιησωμεν αγαθον. Στησον τας χειρας
απο πλεονεξιας, και ουτως αυτας επι την ελεημοσυνην αγε. Ἂν δε ταις αυταις
αλλους αποδυσωμεν, ει και μη τοις εξ εκεινων αφηιρημενοις ενδυωμεν, ουδε ουτω
διαφευγομεν την κολασιν. Ἡ γαρ υποθεσις του ιλασμου πασης πλημμελειας
υποθεσις γινεται. Του γαρ ουτως ελεειν το μη ελεειν κρειττον. Ἐπει και τωι Καιν
βελτιον ην μηδε ολως προσενεγκειν. Ει δε ο τα ελαττω κομισας, τον Θεον
παρωξυνεν· ο τα αλλοτρια διδους, πως ου παροξυνει; Ἐγω σοι ειπον, φησι, μη
αρπαζειν· και συ με εξ αυτων τιμαις; τι νομιζεις; οτι ηδομαι τουτοις; Ουκουν ερει προς
σε· Ὑπελαβες ανομιαν, οτι εσομαι σοι ομοιος. Ἐλεγξω σε, και παραστησω κατα
προσωπον σου τας αμαρτιας σου. Ἀλλα μη γενοιτο μηδενα ταυτης ακουσαι της
φωνης, αλλ' ελεημοσυνην καθαραν εργασαμενους, και λαμπρας τας λαμπαδας
εχοντας, ουτως εις τον νυμφωνα εισελθειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.399 ΟΜΙΛΙΑ Ο∆ʹ. Λεγει αυτωι Φιλιππος· Κυριε, δειξον ημιν τον Πατερα, και
αρκει ημιν. Λεγει αυτωι ο Ἰη σους Τοσουτον χρονον μεθ' υμων ειμι, και ουκ εγνωκας
με, Φιλιππε; Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα.
αʹ. Ὁ μεν προφητης ελεγεν Ἰουδαιοις· Ὄψις πορνης εγενετο σοι,
απηναισχυντησας προς παντας. Ὡς εοικε δε, ουκ εκεινηι τηι πολει δικαιον μονον
ταυτα ειπειν, αλλα και τοις αναισχυντως προς την αληθειαν αντιβλεπουσι. Του γαρ
 
 

302

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φιλιππου προς τον Χριστον ειποντος, ∆ειξον ημιν τον Πατερα σου, φησι· Τοσουτον
χρονον μεθ' υμων ειμι, και ουκ εγνωκας με, Φιλιππε; Και ομως τινες εισι και μετα τα
ρηματα ταυτα αποσχιζοντες του γεγεννηκοτος τον Υιον. Καιτοι ποιαν μειζω ταυτης
ζητεις εγγυτητα; Τινες γαρ εκ της ρησεως ταυτης και εις την Σαβελλιου νοσον
ενεπεσον. Ἀλλα και τουτους και εκεινους αφεντες ημεις, ως εκ διαμετρου
παρανομουντας, ιδωμεν των ειρημενων την ακριβειαν. Τοσουτον χρονον μεθ' υμων
ειμι, και ουκ εγνωκας με, Φιλιππε, φησι; Τι γαρ; συ ει ο Πατηρ ον επιζητω; Ουχι,
φησι. ∆ια τουτο ουδε ειπεν, Ουκ εγνωκας αυτον· αλλ', Ουκ εγνωκας με· ουδεν αλλο
εμφαινων, η οτι ουδεν ετερον εστιν ο Υιος, η τουτο οπερ εστιν ο Πατηρ, μενων εν τωι
ειναι Υιος. Ποθεν δε επι τουτο ηλθεν ο Φιλιππος; Ἔλεγεν· Ει εμε εγνωκειτε, και τον
Πατερα μου εγνωκειτε αν· και τοις Ἰουδαιοις πολλακις ειπεν τουτο. Ἐπει ουν
ηρωτησεν αυτον ο Πετρος πολλακις, και Ἰουδαιοι, τις εστιν ο Πατηρ, ηρωτησεν
59.400 αυτον και ο Θωμας, και ουδεις ουδεν εμαθε σαφες, αλλ' ετι ηγνοειτο τα
λεγομενα, ινα μη δοξηι προσκορης ειναι ο Φιλιππος, και διενοχλειν αυτον μετα τους
Ἰουδαιους ερωτων και αυτος, ∆ειξον ημιν τον Πατερα σου, επηγαγε, και αρκει ημιν·
ουδεν πλεον ζητουμεν. Καιτοι ο Χριστος ελεγεν· Ει εμε εγνωκειτε, και τον Πατερα
μου εγνωκειτε αν, και δι' εαυτου τον Πατερα εδηλου· ο δε αντεστρεψε την ταξιν, και
φησι· Τον Πατερα δειξον, ως αυτον ειδως ακριβως. Ἀλλ' ουκ ανεχεται αυτου ο
Χριστος, αλλ' επι την οδον αυτον ιστησι, δι' αυτου τον Πατερα μανθανειν πειθων·
αυτος δε τοις του σωματος οφθαλμοις τουτοις εβουλετο ιδειν, ισως περι των
προφητων ακουων, οτι ειδον τον Θεον. Ἀλλα συγκαταβασις ην εκεινα, ω Φιλιππε.
∆ια τουτο ο Χριστος ελεγε· Θεον ουδεις εωρακε πωποτε· και παλιν, Πας ο ακουσας
παρα του Θεου, και μαθων, ερχεται προς με. Ουτε φωνην αυτου ακηκοατε, ουτε ειδος
αυτου εωρακατε. Και εν τηι Παλαιαι, Ουδεις οψεται το προσωπον μου, και ζησεται. Τι
ουν ο Χριστος; Σφοδρα επιτιμητικως· Τοσουτον χρονον μεθ' υμων ειμι, και ουκ
εγνωκας με, Φιλιππε; Και ουκ ειπεν, Ουκ ειδες με, αλλ', Ουκ εγνωκας με. Μη γαρ σε
βουλομαι, φησι, μαθειν; Τον Πατερα σου ιδειν ζητω νυν· συ δε μοι λεγεις, Ουκ
εγνωκας με; ποιαν ουν ακολουθιαν εχει τουτο; Πολλην μεν ουν. Ἐπειδη γαρ τουτο
εστιν, οπερ εστιν ο Πατηρ, μενων Υιος, εικοτως εν 59.401 αυτωι δεικνυσι τον
γεγεννηκοτα. Ειτα διαιρων τας υποστασεις, φησιν· Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον
Πατερα, ινα μη τις ειπηι, οτι αυτος Πατηρ, αυτος Υιος. Ει γαρ αυτος ην ο Πατηρ, ουκ
αν ειπεν, Ὁ εωρακως εμε, εκεινον εωρακε Πως δε ουκ ειπεν αυτωι, Ἀδυνατα αιτεις,
και ου κατα ανθρωπον; εμοι γαρ μονωι τουτο δυνατον. Ἐπειδη ειπεν, Ἀρκει ημιν, ως
αυτον ειδως, δεικνυσιν οτι ουδε αυτον εωρακεν. Ἦ γαρ αν κακεινον ειδεν, ει και
αυτον ηδυνηθη. ∆ιοπερ ελεγεν· Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα. Ει τις εμε ειδε,
κακεινον οψεται. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν, οτι Ουτε εμε, ουτε εκεινον δυνατον
εστιν ιδειν. Ὁ γαρ Φιλιππος την δι' οψεως εζητει γνωσιν· και επειδη αυτον μεν
εωρακεναι ενομιζεν, εβουλετο δε και τον Πατερα ουτως ιδειν, δεικνυσιν οτι ουδε
αυτον ειδεν. Ει δε λεγοι τις οψιν ενταυθα την γνωσιν, ουδε τουτωι αντιλεγω. Ὁ γαρ
εμε γνους, φησιν, εγνω τον Πατερα. Ἀλλ' ουκ ειπε τουτο, αλλα το ομοουσιον
παραστησαι βουλομενος ειπεν· Ὁ την εμην ουσιαν ειδως, οιδε και την του Πατρος.
Και τι τουτο; φησι. Και γαρ ο την κτισιν ειδως, οιδε και τον Θεον. Καιτοι παντες ισασι
την κτισιν και εωρακασι· τον δε Θεον ουκ ισασι παντες. Ἄλλως δε, ιδωμεν τι ο
Φιλιππος ζητει ιδειν. Ἆρα την σοφιαν του Πατρος; αρα την αγαθοτητα; Ουχι· αλλα
αυτο το τι ποτε εστιν ο Θεος, αυτην την ουσιαν. Προς τουτο ουν αποκρινεται ο
Χριστος· Ὁ εωρακως εμε. Ὁ δε την κτισιν ιδων, ουχι και του Θεου την ουσιαν ειδεν.
Ει τις ειδεν εμε, τον Πατερα μου ειδε. φησιν. Ει δε ετερας ουσιας ην, ουκ αν τουτο
ειπεν. Ἵνα δε και παχυτερου αψωμαι λογου, ουδεις χρυσον αγνοων, εν αργυρωι του
χρυσιου την ουσιαν ιδειν δυναται· ου γαρ αλλη δι' αλλης φαινεται φυσις. ∆ια τουτο
 
 

303

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και καλως επετιμησεν ειπων· Τοσουτον χρονον μεθ' υμων ειμι. Τοσαυτης απελαυσας
διδασκαλιας, ειδες σημεια μετα αυθεντιας, και παντα απερ θεοτητος ην ιδια, και α ο
Πατηρ μονος εργαζεται, αμαρτηματα λυομενα, αποῤρητα εις μεσον αγομενα,
θανατον αναχωρουντα, δημιουργιαν απο γης γινομενην, Και ουκ εγνωκας με; βʹ.
Ἐπειδη γαρ σαρκα περιεκειτο, δια τουτο ειπεν, Ουκ εγνωκας με. Ειδες τον Πατερα;
Μη ζητει πλεον ιδειν· εν εκεινωι γαρ με εωρακας. Ει ειδες με, μηδεν περιεργαζου· και
γαρ εν εμοι εκεινον εγνως. Ου πιστευεις οτι εγω εν τωι Πατρι; Τουτεστιν, Ἐν εκεινηι
τηι ουσιαι φαινομαι. Τα ρηματα, α εγω λαλω, απ' εμαυτου ου λαλω. Ειδες εγγυτητος
υπερβολην, και μιας ουσιας υποδειγμα; Ὁ δε Πατηρ, ο εν εμοι μενων, αυτος ποιει τα
εργα. Πως απο ρηματων αρξαμενος, επι τα εργα ηλθε; Το γαρ ακολουθον ην ειπειν,
Αυτος λαλει τα ρηματα· αλλα δυο τιθησιν ενταυθα, περι διδασκαλιας και σημειων· η
επειδη και τα ρηματα εργα ην. Πως ουν αυτος ποιει; Και μην αλλαχου φησιν· Ει μη
ποιω τα εργα του Πατρος μου, μη πιστευετε μοι· πως ουν ενταυθα τον Πατερα φησι
ποιειν; Το αυτο τουτο δηλων, οτι ουδεν μεσον Πατρος και Υιου. Ὃ δε λεγει, τουτο
εστιν· Ουκ αν αλλως εποιησεν ο Πατηρ, και αλλως εγω· και μην αλλαχου και αυτος
και ο Πατηρ εργαζεται, λεγων· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται, καγω εργαζομαι·
εκει μεν το απαραλλακτον των εργων, ενταυθα δε το ταυτον ενδεικνυμενος. Ει δε η
προχειρος των λεξεων εμφασις ταπεινοτητα εμφαινει, μη θαυμασηις. Προτερον γαρ
ειπων, Ου πιστευεις, τοτε τουτο εφθεγξατο· δεικνυς, οτι υπερ του εις πιστιν 59.402
αυτον αγαγειν ουτως εσχηματισε τα ρηματα. Τας γαρ καρδιας αυτων ενεβατευε.
Πιστευετε οτι εγω εν τωι Πατρι, και ο Πατηρ εν εμοι; Ἔδει μεν υμας ακουοντας
Πατερα και Υιον, μηδεν ετερον ζητειν εις παραστασιν της κατα την ουσιαν
συγγενειας. Ει δε υμιν ουκ αρκει τουτο προς το δειξαι το ομοτιμον και ομοουσιον,
καν απο των εργων μαθετε. Και το, Ὁ εωρακως εμε, εωρακε τον Πατερα μου, ει περι
εργων ελεγετο, ουκ αν υστερον ειπεν· Ει δε μη, δια τα εργα πιστευετε μοι. Ειτα
δεικνυς, οτι ου ταυτα δυναται μονον, αλλα και ετερα πολλωι τουτων μειζονα, μεθ'
υπερβολης αυτα τιθησιν. Ου γαρ λεγει, οτι Και μειζονα τουτων δυναμαι ποιησαι·
αλλ', ο πολλωι θαυμαστοτερον ην, Και ετεροις δυναμαι δουναι, φησι, και μειζονα
ποιησαι τουτων. Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι ο πιστευων εις εμε, τα εργα α εγω ποιω
κακεινος ποιησει, και μειζονα τουτων ποιησει, οτι προς τον Πατερα πορευομαι.
Τουτεστιν, Ὑμων εστι λοιπον το θαυματουργειν· εγω γαρ απερχομαι. Ειτα επειδη
ηνυσεν οπερ ο λογος εβουλετο, φησιν, οτι Ὃ αν αιτησητε εν τωι ονοματι μου,
ληψεσθε, και εγω τουτο ποιησω, ινα εν εμοι δοξασθηι ο Πατηρ. Ὁραις πως παλιν
αυτος ποιει τουτο; Ποιησω γαρ, φησιν, εγω. Και ουκ ειπεν, Ἀξιω τον Πατερα· αλλ',
Ἵνα δοξασθηι εν εμοι ο Πατηρ. Και μην αλλαχου ελεγεν· Ὁ Θεος δοξασει αυτον εν
εαυτωι· ενταυθα δε, Αυτος δοξασει τον Πατερα. Ὅταν γαρ ο Υιος φαινηται μεγαλα
δυναμενος, δοξασθησεται ο γεγεννηκως. Τι δε εστιν, Ἐν τωι ονοματι μου; Ὅπερ οι
αποστολοι ελεγον, Ἐν τωι ονοματι Ἰησου Χριστου εγειραι και περιπατει. Παντα γαρ
τα σημεια, απερ εποιησαν, αυτος ενηργει, Και χειρ Κυριου ην μετ' αυτων. Ἐγω
ποιησω, φησιν. Ὁραις αυθεντιαν; τα δι' αλλων αυτος ποιει· τα δε δι' αυτου ουκ
ισχυει, αλλ' υπο του Πατρος ενεργουμενος; Και τις αν ταυτα ειποι; Τινος δε ενεκεν
δευτερον αυτο τιθησι; Βεβαιων τον εαυτου λογον, και δεικνυς οτι τα προτερα
συγκαταβασεως ην. Το δε, Προς τον Πατερα πορευομαι, τουτο εστιν· Ουκ απολουμαι,
αλλ' επι της οικειας αξιας μενω, και εν τοις ουρανοις ειμι. Παντα δε ταυτα
παραμυθουμενος αυτους ελεγεν. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους μηδεπω τους περι της
αναστασεως ειδοτας λογους εννοειν τι σκυθρωπον, ετεροις επαγγελλεται τοιαυτα
δωσειν αυτους, πανταχου θεραπευων αυτους, και δεικνυς οτι μενει διηνεκως, και ου
μενει μονον, αλλα και μειζονα επιδειξεται δυναμιν. γʹ. Ἀκολουθησωμεν τοινυν
αυτωι και λαβωμεν τον σταυρον. Ει γαρ και μη παρεστι διωγμος, αλλ' ετερου παρεστι
 
 

304

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θανατου καιρος. Νεκρωσατε γαρ, φησι, τα μελη υμων τα επι της γης. Σβεσωμεν ουν
επιθυμιαν, αποκτεινωμεν θυμον, ανελωμεν φθονον. Τουτο εστι θυσια ζωσα. Ουκ εις
τεφραν αυτη η θυσια τελευται, ουδε εις καπνον διαχειται, ουδε ξυλων δειται, και
πυρος, και μαχαιρας. Ἔχει γαρ πυρ και μαχαιραν, το Πνευμα το αγιον. Ταυτηι
χρησαμενος τηι μαχαιραι, περιτεμε της καρδιας το περιττον και αλλοτριον, ανοιξον το
μεμυκος της ακοης. Τα γαρ νοσηματα και αι πονηραι επιθυμιαι εμφραττειν ειωθασι
του λογου την εισοδον. Και γαρ χρηματων επιθυμια προτεθεισα ουκ αφιησιν
ακουσαι τον περι ελεημοσυνης λογον, και βασκανια παραγενομενη διατειχιζει την
περι της αγαπης διδασκαλιαν, και ετερον νοσημα εμπεσον παλιν νωθροτεραν αυτην
κατασκευαζει προς παντα. Ἀνελωμεν τοινυν τας πονηρας επιθυμιας. Και 59.403 γαρ
αρκει θελησαι, και παντα εσβεσται. Μη γαρ δη τουτο ιδωμεν, οτι τυραννικον ο των
χρηματων ερως, αλλ' οτι της ημετερας ραιθυμιας η τυραννις. Πολλοι γουν ουδ' οτι
εστιν αργυριον ειδεναι λεγουσιν. Ου γαρ εστι φυσικη η επιθυμια αυτη. Αι γαρ
φυσικαι ανωθεν και εξ αρχης κατεβληθησαν· χρυσος δε και αργυρος και μεχρι
πολλου χρονου ουδ' ο τι ποτε εστι γνωριμον ην. Ποθεν ουν ηυξηθη η επιθυμια αυτη;
Ἀπο κενοδοξιας και ραιθυμιας εσχατης. Των γαρ επιθυμιων αι μεν εισιν αναγκαιαι, αι
δε φυσικαι, αι δε ουδετερον τουτων. Οιον τι λεγω· οσαι μη πληρουμεναι φθειρουσι
το ζωον, αυται φυσικαι και αναγκαιαι τυγχανουσιν· οιον η των σιτιων και ποτων,
και η του καθευδειν επιθυμια· ο δε των σωματων ερως, φυσικος μεν εστιν, ουκ
αναγκαιος δε. Πολλοι γαρ αυτου περιγεγονασι, και ουκ απωλοντο. Ἡ δε των
χρηματων επιθυμια ουτε φυσικη, ουτε αναγκαια, αλλα περιττη· καν βουλωμεθα, ου
δεχομεθα αυτης την αρχην. Ἀμελει και ο Χριστος περι παρθενιας διαλεγομενος
φησιν· Ὁ δυναμενος χωρειν, χωρειτω· περι δε χρηματων ουχ ουτως, αλλα τι; Ἐαν μη
τις αποταξηται 59.404 αυτου πασι τοις υπαρχουσι, ουκ εστι μου αξιος. Ὃ μεν γαρ ην
ευκολον παρηινει· ο δε υπερβαινει τους πολλους, επιτρεπει τηι προαιρεσει. Τι τοινυν
πασης αποστερουμεν εαυτους απολογιας; Ὁ μεν γαρ υπο του τυραννικωτερου
παθους αλους, ου πολλην δωσει δικην· ο δε υπο του ασθενους χειρωθεις, πασης
απεστερηται απολογιας. Τι γαρ ερουμεν, οταν λεγηι, Πεινωντα με ειδετε, και ουκ
εθρεψατε; ποιαν εξομεν απολογιαν; την πενιαν προβαλουμεθα παντως; Ἀλλ' ουκ
εσμεν της χηρας εκεινης πενεστεροι, ητις δυο οβολους βαλουσα, παντας
υπερηκοντισεν. Ου γαρ ποσοτητα εισφορας απαιτει ο Θεος, αλλα μετρα γνωμης· και
τουτο δε της αυτου κηδεμονιας. Θαυμασαντες τοινυν αυτου την φιλανθρωπιαν, τα
δυνατα συνεισενεγκωμεν· ινα και κατα τον παροντα βιον και κατα τον μελλοντα
πολλης τυχοντες της του Θεου φιλανθρωπιας, δυνηθωμεν απολαυσαι των
επηγγελμενων ημιν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.403 ΟΜΙΛΙΑ ΟΕʹ. Ἐαν αγαπατε με, τας εντολας τας εμας τηρησα τε· και εγω
ερωτησω τον Πατερα, και αλλον Παρακλητον δωσει υμιν, ινα μενηι μεθ' υμων εις
αιωνα, το Πνευμα της αληθειας, ο ο κοσμος ου δυναται λαβειν, οτι ου θεωρει αυτο,
ουδε γινωσκει αυτο.
αʹ. Ἔργων ημιν δει και πραξεων πανταχου, ου της δια ρηματων επιδειξεως.
Ειπειν γαρ και υποσχεσθαι παντι που ραιδιον, πραξαι δε ουκετι ομοιως ευκολον. Τι
δηποτε δε ταυτα ειπον; Ὅτι πολλοι νυν εισι λεγοντες φοβεισθαι τον Θεον και
αγαπαιν, τοις δε εργοις τα εναντια επιδεικνυνται· ο δε Θεος την δια των εργων
αγαπην επιζητει. ∆ια τουτο και προς τους μαθητας ελεγεν· Ἐαν αγαπατε με, τας
εντολας μου τηρησετε. Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Ὃ εαν αιτησητε, εγω ποιησω, ινα μη
 
 

305

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομισωσιν απλως την αιτησιν ισχυειν, επηγαγεν· Ἐαν αγαπατε με· τοτε, φησι,
ποιησω. Ἐπειδη δε εικος ην αυτους και ακουοντας, οτι Ἐγω προς τον Πατερα
πορευομαι, θορυβεισθαι, φησιν· Ου τουτο εστι το αγαπαιν το θορυβεισθαι νυν, αλλα
το πειθεσθαι τοις λεγομενοις. Ἔδωκα υμιν εντολην, ινα αγαπατε αλληλους· ινα
ουτω ποιητε αλληλοις, καθως και εγω υμιν εποιησα. Τουτο εστιν αγαπη, το
πειθεσθαι τουτοις, και εικειν τωι ποθουμενωι. Και ερωτησω τον Πατερα, και αλλον
Παρακλητον δωσει υμιν. Συγκαταβασεως παλιν ο λογος. Ἐπειδη γαρ ουδεπω αυτον
εγνωκοτας εικος ην σφοδρα επιζητειν την συνουσιαν εκεινην, τα ρηματα, την κατα
σαρκα αυτου παρουσιαν, και μηδεμιαν δεχεσθαι παραμυθιαν αποντος· τι φησιν;
Ἐρωτησω τον Πατερα, και αλλον Παρακλητον δωσει υμιν· τουτεστιν, Ἄλλον ως εμε.
Αισχυνθητωσαν και οι τα Σαβελλιου νοσουντες, και οι περι του Πνευματος ου την
προσηκουσαν δοξαν εχοντες. Και γαρ το θαυμα του λογου τουτο εστιν, οτι τας εκ
διαμετρου εστωσας αιρεσεις μια πληγηι κατηνεγκε. Τωι μεν γαρ ειπειν, Ἄλλον,
δεικνυσιν αυτου της υποστασεως την διαφοραν· τωι δε ειπειν, Παρακλητον, της
ουσιας την συγγενειαν. ∆ιατι δε φησιν, Ἐρωτησω τον Πατερα; Ὅτι ει ειπεν, Ἐγω
πεμψω, ουκ αν ομοιως επιστευσαν· νυν δε το σπουδαζομενον τουτο εστιν, ωστε
πιστευθηναι αυτον. Ὕστερον γαρ αυτος φησιν αυτον πεμπειν, λεγων· Λαβετε
Πνευμα αγιον· ενταυθα δε 59.404 φησιν ερωταιν τον Πατερα, ωστε αξιοπιστον
ποιησαι αυτοις τον λογον. Ἐπειδη ο Ἰωαννης φησι περι αυτου, οτι Ἐκ του
πληρωματος αυτου ημεις παντες ελαβομεν· ο δε ειχε, πως παρ' ετερου λαμβανει; Και
παλιν· Αυτος υμας βαπτισει εν Πνευματι αγιωι και πυρι. Τι δε των αποστολων πλειον
ειχεν, ει τον Πατερα αξιουν εμελλεν ωστε διδοναι ετεροις, οποτε εκεινοι πολλακις
και χωρις ευχης φαινονται τουτο ποιουντες; πως δε, ει κατα αξιωσιν παρα του
Πατρος πεμπεται, αυτο αφ' εαυτου εφιπταται; πως δε παρ' ετερου πεμπεται το
πανταχου παρον, και διαιρουν ιδιαι εκαστωι καθως βουλεται, και λεγον μετα
αυθεντιας· Ἀφορισατε δη μοι τον Παυλον και τον Βαρναβαν; Καιτοι τωι Θεωι
ελειτουργουν οι λειτουργουντες, αλλ' ομως μετα αυθεντιας εις το ιδιον εργον
εκαλεσεν· ουχ οτι επ' αλλο εργον εκαλει, αλλ' ινα την εξουσιαν δειξηι. Τι ουν, φησιν,
εστιν, Ἐρωτησω τον Πατερα; ∆εικνυς της παρουσιας τον καιρον. Ὅτε γαρ αυτους
εκαθαρε δια της θυσιας, τοτε επεπτη το Πνευμα το αγιον. Και τι δηποτε οντος μετ'
αυτων ουκ επηρχετο; Ὅτι ουδεπω ην η θυσια ανηνεγμενη. Ἐπειδη δε λοιπον και η
αμαρτια ελυθη, και αυτοι προς κινδυνους επεμποντο, και προς τους αγωνας
απεδυοντο, εδει τον αλειφοντα ελθειν. Τινος δε ενεκεν ουκ ευθεως μετα την
αναστασιν το Πνευμα ερχεται; Ἵνα εν πολληι αυτου κατασταντες επιθυμιαι, μετα
πολλης αυτο δεξωνται χαριτος. Ἕως μεν γαρ ην μετ' αυτων ο Χριστος, ουκ ησαν εν
θλιψει· επειδη δε απηλθε, γυμνωθεντες και εν φοβωι πολλωι κατασταντες, μετα
πολλης εμελλον αυτο της προθυμιας δεχεσθαι. Μεθ' υμων μενει. Τουτο δηλοι, οτι
ουδε μετα τελευτην αφισταται. Ἵνα δε μη Παρακλητον ακουσαντες, παλιν
ενσαρκωσιν ετεραν υποπτευσωσι, και οφθαλμοις προσδοκησωσιν αυτο θεωρειν,
διορθουμενος φησιν· Ὃ ο κοσμος ου δυναται λαβειν, οτι ου θεωρει αυτο. Ου γαρ
ουτως υμιν συνεσται ωσπερ εγω· αλλ' εν αυταις οικησει ταις υμετεραις ψυχαις·
τουτο γαρ εστι το, Ἐν υμιν εσται. Πνευμα δε αληθειας αυτο καλει, δια τουτου τους
τυπους τους εν τηι Παλαιαι δηλων. Ἵνα μεθ' υμων ηι. 59.405 Τι εστι, Μεθ' υμων ηι; Ὅ
φησιν αυτος, οτι Ἐγω μεθ' υμων ειμι. Ἄλλως δε, και, ετερον τι αινιττεται, οτι Ου
πεισεται ταυτα απερ εγω, ουτε αποφοιτησει. Ὃ ο κοσμος ου δυναται λαβειν, οτι ου
θεωρει αυτο. Τι γαρ, ειπε μοι, των αλλων θεωρητον; Ουδεν. Ἀλλ' ενταυθα την
γνωσιν φησιν. Ἐπηγαγε γουν· Ουδε γινωσκει αυτο· οιδε γαρ και επι της ακριβους
γνωσεως θεωριαν λεγειν. Ἐπειδη γαρ των αισθησεων τρανοτερα εστιν η οψις, δια
ταυτης αει την ακριβη παριστησι γνωσιν. Κοσμον δε ενταυθα τους πονηρους φησι,
 
 

306

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ταυτηι παραμυθουμενος αυτους του δουναι αυτοις δωρον εξαιρετον. Ὅρα ποσοις
επηρε τον περι αυτου λογον. Ειπεν, οτι Ἄλλος ως εγω εστιν· ειπεν, οτι Ουκ αφιησιν
υμας· ειπεν, οτι Προς υμας μονους ερχεται, ωσπερ ουν και εγω· ειπεν, οτι Ἐν υμιν
μενει· αλλ' ουδε ουτω την αθυμιαν αυτων εξεβαλεν. Αυτον γαρ εζητουν ετι, και την
συνηθειαν την αυτου, τουτο γουν θεραπευων, φησιν· Ουδε εγω αφησω υμας
ορφανους· ερχομαι προς υμας. Μη δεισητε, φησιν· ου δια τουτο ειπον αλλον
Παρακλητον πεμπειν, ως αυτος υμων εις τελος απανισταμενος· ου δια τουτο ειπον,
οτι Παρ' υμιν μενει, ως ουκετι οψομενος υμας. Και γαρ και αυτος ερχομαι προς υμας.
Ουκ αφησω υμας ορφανους. Ἐπειδη γαρ αρχομενος ελεγε, Τεκνια, δια τουτο και
ενταυθα φησιν· Ουκ αφησω υμας ορφανους. βʹ. Παρα μεν ουν την αρχην ελεγεν, οτι
Ἥξετε οπου εγω υπαγω· και, οτι Ἐν τηι οικιαι του Πατρος μου μοναι πολλαι εισιν·
ενταυθα δε, επειδη μακρος ο χρονος εκεινος ην, διδωσι το Πνευμα. Ἀλλ' επειδη μη
ειδοτες, ο τι ποτε ην το λεγομενον, ουκ ειχον ικανην παρακλησιν, Ουκ αφησω υμας
ορφανους, λεγει. Τουτο γαρ μαλιστα εζητουν. Ἀλλ' επειδη το, Ἔρχομαι προς υμας,
δηλουντος ην παρουσιαν, ινα μη παλιν την αυτην επιζητωσι παρουσιαν, οιαν και
προτερον, ορα πως αυτο σαφως μεν ουκ ειπεν, ηινιξατο δε. Ειπων γαρ, Ἔτι μικρον,
και ο κοσμος ου θεωρει με, επηγαγεν, Ὑμεις δε θεωρειτε με· ωσανει ελεγεν· Ἔρχομαι
μεν προς υμας, ου μην ομοιως ως προτερον καθ' εκαστην υμιν αει συγγινομενος την
ημεραν. Και ινα μη λεγωσι, Πως ουν Ἰουδαιοις ειπας· Ἀπαρτι ουκ οψεσθε με; λυει
την αντιθεσιν ειπων, Προς υμας μονους· επει και το Πνευμα τοιουτον εστιν. Ὅτι εγω
ζω, και υμεις ζησεσθε. Ου γαρ δη ο σταυρος διιστησιν ημας εις τελος, αλλ' η ροπην
μικραν αποκρυπτει μονον. Ζωην δε μοι δοκει ουχι την παρουσαν μονον, αλλα και
την μελλουσαν λεγειν. Ἐν εκεινηι τηι ημεραι γνωσεσθε, οτι εγω εν τωι Πατρι, και υμεις
εν εμοι, και εγω εν υμιν. Ἐπι μεν ουν του Πατρος, ουσιας εστιν· επι δε αυτων,
ομονοιας και βοηθειας της παρα του Θεου το ειρημενον. Και πως εχει λογον, ειπε
μοι, φησι; πως μεν ουν το εναντιον εχει λογον; πολυ γαρ το μεσον και σφοδρα
απειρον του Χριστου και των μαθητων. Ει δε τα αυτα κειται ρηματα, μη θαυμασηις.
Οιδε γαρ η Γραφη πολλακις τοις αυτοις ρημασιν επι Θεου και ανθρωπων κειμενοις
ουχ ομοιως κεχρησθαι· επει και θεοι λεγομεθα, και υιοι Θεου, και ου την αυτην
ισχυν εχει το ρημα εφ' ημων και του Θεου κειμενον. 59.406 Και εικων ο Υιος λεγεται,
και δοξα· και ημεις· αλλα πολυ το μεσον. Και παλιν, Ὑμεις δε Χριστου, Χριστος δε
Θεου· ουχ ομοιως δε Θεου ο Χριστος, και ημεις του Χριστου. Τι δε εστιν ο λεγει;
Ὅταν αναστω, φησιν, εισεσθε οτι ουκ απεσχισμαι του Πατρος, αλλα την αυτην εχω
δυναμιν, και οτι μεθ' υμων ειμι διηνεκως, των πραγματων ανακηρυττοντων την
περι υμας βοηθειαν παρ' εμου γινομενην, των εχθρων κατεσταλμενων, υμων
παῤρησιαζομενων, των δεινων εκ μεσου γινομενων, του κηρυγματος καθ' εκαστην
ανθουντος την ημεραν, παντων εικοντων και παραχωρουντων τωι λογωι της
ευσεβειας. Καθως απεστειλε με, καγω απεστειλα υμας. Ὁραις οτι ουδε ενταυθα την
αυτην ισχυν η λεξις εχει; Ει γαρ τουτο ουτως εκδεξομεθα, ουδεν εσονται διεστηκοτες
οι αποστολοι του Χριστου. ∆ιατι δε φησι, Τοτε γνωσεσθε; Ὅτι τοτε ειδον αυτον
ανασταντα και συνοντα αυτοις· τοτε την ακριβη πιστιν εμαθον. Μεγαλη γαρ η του
Πνευματος δυναμις ην, η παντα αυτους παιδευουσα. Ὁ εχων μου τας εντολας, και
τηρων αυτας, εκεινος εστιν ο αγαπων με. Ου γαρ αρκει το εχειν μονον, αλλα και
φυλακης ημιν δει ακριβους. ∆ιατι δε πολλακις αυτοις το αυτο λεγει; οιον· Ἐαν
αγαπατε με, τας εντολας μου τηρησετε· και, Ὁ εχων τας εντολας μου, και τηρων
αυτας· και, Ἐαν τις μου ακουσηι τον λογον, και τηρησηι αυτον, εκεινος εστιν ο
αγαπων με· ο μη ακουων μου τους λογους, ουκ αγαπαι με. Οιμαι αυτον αινιττεσθαι
την αθυμιαν αυτων. Ἐπειδη γαρ πολλα περι θανατου αυτοις εφιλοσοφησε, λεγων· Ὁ
μισων την ψυχην αυτου εν τωι κοσμωι τουτωι, εις ζωην αιωνιον φυλαξει αυτην· και,
 
 

307

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐαν μη τις λαβηι τον σταυρον αυτου, και ακολουθησηι μοι, ουκ εστι μου αξιος· μελλει
δε και ετερα πλειονα λεγειν, ονειδιζων αυτους φησιν· Νομιζετε υμεις εξ αγαπης
πασχειν το λυπεισθαι; Το μη λυπεισθαι μεν ουν αγαπης ην. Ὅτι δε τουτο δι' ολου
κατασκευασαι βουλεται, εις αυτο προιων τον λογον ανεκεφαλαιωσεν. Ει γαρ
ηγαπατε με, φησιν, εχαρητε αν, οτι προς τον Πατερα μου πορευομαι. Νυν γαρ υπο
δειλιας τουτο πασχετε. Το δε ουτω διακεισθαι προς θανατον, ουκ εστι των εμων
εντολων μεμνημενους ποιειν· εχρην γαρ υμας σταυρουσθαι, ει γε οντως ηγαπατε με.
Και γαρ ο εμος λογος παραινει μη φοβεισθαι απο των αποκτεινοντων το σωμα. Τους
τοιουτους και ο Πατηρ αγαπαι, και εγω. Και εμφανισω αυτοις εμαυτον. Ειτα ο Ἰουδας,
Και τι, φησιν, οτι ημιν μελλεις εμφανιζειν σεαυτον; γʹ. Ὁραις απο δειλιας
πεπιλημενην αυτων την ψυχην, Συνεχυθη γαρ και εταραχθη, και ενομισεν, ωσπερ
τους νεκρους ορωμεν οναρ, ουτω και αυτον μελλειν ορασθαι. Ἵν' ουν μη τουτο
υποπτευσωσιν, ακουσον τι φησιν· Ἐγω και ο Πατηρ ελευσομεθα προς αυτον, και
μονην παρ' αυτωι ποιησομεν· μονονουχι λεγων· Ὥσπερ ο Πατηρ εμφανιζει εαυτον,
ουτω και εγω. Ου ταυτηι δε μονον, αλλα και τωι ειπειν, οτι Μονην παρ' αυτωι
ποιησομεν, ανειλε την υποψιαν· οπερ ονειρατων ουκ εστι. Συ δε μοι θεα τον
μαθητην και θορυβουμενον και ου τολμωντα σαφως ειπειν, οπερ ειπειν επεθυμει. Ου
γαρ ειπεν· Ουαι ημιν, οτι αποθνησκεις, και ως οι τετελευτηκοτες 59.407 μελλεις ημιν
εφιστασθαι· αλλ' ουκ ειπεν ουτως, αλλα, Τι εστιν οτι ημιν μελλεις εμφανιζειν
σεαυτον, και ουχι τωι κοσμωι; Λεγει ουν, οτι Ὑμας αποδεχομαι, οτι υμεις την εντολην
μου τηρειτε. Ἵνα γαρ μη μετα ταυτα ορωντες αυτον φαντασμα νομισωσι, δια τουτο
ταυτα προλεγει. Και ινα μη ουτως, ως ειπον, νομισωσιν αυτοις φαινεσθαι, λεγει και
την αιτιαν· δια το τας εντολας μου τηρειν, λεγει οτι και το Πνευμα ουτω μελλει
φαινεσθαι. Ει δε τοσουτον αυτωι συγγενομενοι χρονον, ουπω φερουσιν εκεινην την
ουσιαν, μαλλον δε ουδε νοουσιν αυτην· τι αν επαθον, ει παρα την αρχην ουτως
αυτοις εφανη; ∆ια τουτο και συνεσθιει, ινα μη φαντασμα το πραγμα νομισθηι Ει γαρ
επι των υδατων ιδοντες τουτο ενομισαν, καιτοι της αυτης οψεως φαινομενης, και ου
προ πολλου διασταντος, τι αν υπωπτευσαν, ει γε ειδον αυτον ευθεως ανασταντα, ον
ειδον κατεχομενον και εσπαργανωμενον; ∆ια τουτο συνεχως αυτοις λεγει, οτι
φανειται, και διατι φανειται και πως, ινα μη φαντασμα νομισωσιν. Ὁ μη αγαπων με,
τους λογους μου ου τηρει. Και ο λογος, ον ηκουσατε, ουκ εστιν εμος, αλλα του
πεμψαντος με. Ὥστε ουκ εμε μονον, αλλ' ουδε τον Πατερα αγαπαι ο μη τουτων
ακουων των λογων. Ει γαρ τουτο τεκμηριον αγαπης, το ακουειν των εντολων, αυται
δε του Πατρος εισιν, ο ακουων, ουχι τον Υιον μονον, αλλα και τον Πατερα ηγαπησε.
Πως δε σος, και ου σος; Τουτεστιν, οτι Ουδεν εξω του Πατρος φθεγγομαι, ουδε ιδιον
τι αλλο παρα το δοκουν αυτωι. Ταυτα ελαλησα υμιν, παρ' υμιν μενων. Ἐπειδη ταυτα
ασαφη ην, και τα μεν ουδε συνιεσαν, τα δε πλειονα και αμφεβαλλον, ινα μη
θορυβωνται παλιν, μηδε λεγωσι, Ποιας εντολας; απηλλαξεν αυτους της αγωνιας
απασης, ειπων· Ὁ δε Παρακλητος, ον πεμψει ο Πατηρ εν τωι ονοματι μου, εκεινος
υμας διδαξει. Ταχα ασαφη τα ειρημενα νυν υμιν· αλλ' εστι τουτων σαφης
διδασκαλος εκεινος. Το δε, Παρ' υμιν μενει, αινιττομενου εστιν, οτι αυτος απεισιν.
Ειτα ινα μη λυπωνται, φησιν, οτι εως αν παρ' αυτοις μενηι, και το Πνευμα μη
ερχηται, ουδεν μεγα ουδε υψηλον δυνησονται συνιδειν. Ταυτα δε λεγει
παρασκευαζων αυτους γενναιως ενεγκειν αυτου την αναχωρησιν, ως μεγαλων
αιτιαν εσομενην αυτοις αγαθων. Συνεχως δε Παρακλητον καλει, δια τας συνεχουσας
αυτους τοτε θλιψεις. Ἐπει ουν και ταυτα ακουοντες εταραττοντο εννοουντες τας
επαχθειας, τους πολεμους, την αναχωρησιν την αυτου, ορα πως αυτους καταστελλει
παλιν λεγων· Ειρηνην αφιημι υμιν· μονονουχι λεγων, Τι βλαπτεσθε απο της του
κοσμου ταραχης, εως αν ειρηνευητε προς με; Ου γαρ τοιαυτη αυτη η ειρηνη. Ἡ μεν
 
 

308

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ εξωθεν, και επι κακωι γινεται πολλακις και ανονητος, και τους εχοντας ουδεν
ωφελησεν· εγω δε διδωμι τοιαυτην, ωστε μετ' αλληλων ειρηνευειν, οπερ υμας
ισχυροτερους ποιει. Ἀλλ' επειδη παλιν ειπεν, Ἀφιημι, οπερ ην αναχωρουντος, και
ικανον ην αυτους συγχειν, δια τουτο παλιν φησι· Μη ταρασσεσθω υμων η καρδια,
μηδε δειλιατω. Ὁραις οτι τα μεν υπο φιλοστοργιας, τα δε υπο δειλιας επασχον;
Ἠκουσατε οτι εγω ειπον υμιν, οτι Ὑπαγω προς τον Πατερα, και ερχομαι προς υμας.
Ει ηγαπατε με, εχαρητε αν οτι πορευομαι προς τον Πατερα, οτι ο Πατηρ μειζων μου
εστιν. Και ποιαν τουτο αυτοις χαραν φερειν εμελλεν; ποιαν παραμυθιαν; δʹ. Τι ουν
εστι το ειρημενον; Ουδεπω ᾔδεσαν περι της αναστασεως, ουδε οιαν εχρην περι αυτου
δοξαν ειχον· 59.408 (πως γαρ, οι μηδε οτι αναστησεται ειδοτες;) τον δε Πατερα μεγαν
ειναι ενομιζον. Λεγει ουν, οτι Ει και περι εμου δεδοικατε ως ουκ αρκουντος εμαυτου
προστηναι, ουδε θαῤρειτε οτι μετα τον σταυρον παλιν υμας οψομαι· αλλα
ακουσαντες οτι προς τον Πατερα απερχομαι, εδει χαιρειν λοιπον, οτι προς τον
μειζονα απειμι, και δυνατον παντα λυσαι τα δεινα. Ὑμεις ηκουσατε, οτι εγω ειπον
υμιν. ∆ιατι τουτο τεθεικεν; Ὅτι ουτω σφοδρα θαῤρω, φησι, τοις γινομενοις, ως και
προειπειν· ουτως ου δεδοικα. Τουτο γουν και μετα ταυτα Ειπον υμιν πριν γενεσθαι,
ιν', οταν γενηται, πιστευσητε οτι εγω ειμι· ωσανει ελεγε, Μη ᾔδειτε, ει μη εγω ειπον;
ουκ αν δε ειπον, ει μη εθαῤρουν. Ειδες συγκαταβασεως τον λογον οντα; Και γαρ οταν
λεγηι, ∆οκειτε οτι ου δυναμαι παρακαλεσαι τον Πατερα, και παραστησει μοι δωδεκα
λεγεωνας αγγελων; προς την υπονοιαν των ακουοντων φθεγγεται. Ουδε γαρ αν
εκεινο ειποι τις αν, καν σφοδρα ηι μεμηνως οτι ουκ εδυνατο εαυτωι βοηθησαι, αλλ'
αγγελων εδειτο· αλλ' επειδη περι αυτου ως ανθρωπου δοξαν ειχον, δια τουτο φησι,
∆ωδεκα λεγεωνας αγγελων. Καιτοι γε απλως αυτους ηρωτησε, και εῤριψεν εις τα
οπισω. Ει δε λεγοι τις μειζονα ειναι τον Πατερα καθ' ο αιτιος του Υιου, ουδε τουτο
αντερουμεν. Ἀλλ' ου μην τουτο ετερας ειναι τον Υιον ουσιας ποιει. Ὃ δε λεγει,
τοιουτον εστιν· Ἕως μεν αν ενταυθα ω, εικος νομιζειν υμας οτι κινδυνευομεν· εαν
δε εκει απελθω, θαῤρειτε οτι εν ασφαλειαι εσμεν· εκεινου γαρ ουδεις περιγενεσθαι
δυνησεται. Ταυτα δε παντα προς την ασθενειαν των μαθητων ελεγετο. Και αυτος μεν
γαρ θαῤρω, και ου φροντιζω του θανατου. ∆ια γαρ τουτο ειπε, Ταυτα ειπον υμιν πριν
γενεσθαι. Ἐπειδη δε, φησι, υμεις ουδεπω δυνασθε τον περι τουτων δεξασθαι λογον,
και απο του Πατρος, ον ονομαζετε μεγαν ειναι, εισαγω την παρακλησιν.
Παραμυθησαμενος τοινυν αυτους, παλιν λεγει τα λυπηρα· Ουκετι λαλησω μεθ'
υμων. ∆ιατι; Ἔρχεται γαρ ο του κοσμου τουτου αρχων, και εν εμοι εχει ουδεν.
Κοσμου δε αρχοντα τον διαβολον φησι, και τους πονηρους ανθρωπους ουτω καλων.
Ου γαρ ουρανου αρχει και γης, επει αν ενετρεψε παντα και κατεβαλε· αρχει δε των
εαυτους παραδιδοντων αυτωι. ∆ια τουτο και αρχοντα του σκοτους του αιωνος
τουτου καλει, σκοτος ενταυθα παλιν τας πονηρας πραξεις καλων. Τι ουν; ο διαβολος
σε αναιρει; Ουδαμως· ου γαρ εχει εν εμοι ουδεν. Πως ουν σε αναιρουσιν; Ἐπειδη
βουλομαι, και ινα γνωι ο κοσμος, οτι αγαπω τον Πατερα. Ου γαρ υπευθυνος ων
θανατωι, φησιν, ουδε οφειλων αυτωι, δια δε την αγαπην την εις τον Πατερα υπομενω.
Τουτο δε φησιν, ινα παλιν αυτων αναστησηι την ψυχην, και μαθωσιν οτι ουκ ακων,
αλλ' εκων επι τουτο ερχεται, και οτι καταφρονων του διαβολου. Ου γαρ ηρκει το
ειπειν, οτι Μικρον χρονον μεθ' υμων ειμι, αλλα συνεχως αυτο στρεφει τουτο το
λυπηρον, εικοτως, εως αν αυτο παρ' αυτοις ευπαραδεκτον ποιησηι, παρυφαινων
αυτωι τα χρηστα. ∆ια τουτο ποτε μεν λεγει, Ὑπαγω και ερχομαι· και, οτι Ὅπου ειμι
εγω, ινα και υμεις ητε; και, Ου δυνασθε μοι νυν ακολουθησαι, ακολουθησετε δε
υστερον· και, Προς τον Πατερα πορευομαι· και, Ὁ Πατηρ μειζων μου εστι· και, Πριν
γενεσθαι ειρηκα υμιν· και, οτι Ουκ απο αναγκης ταυτα πασχω, αλλα δι' αγαπην του
Πατρος· ωστε εννοησαι αυτους, οτι ουκ ολεθριον το πραγμα ουδε βλαβην εχον, ει γε
 
 

309

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωστε σφοδρα αυτον αγαπων, και ο αγαπωμενος 59.409 παρ' αυτου ουτω βουλεται.
∆ια δη τουτο τα χρηστα ταυτα αναμιγνυς, συνεχως ελεγε και τα λυπηρα,
εγγυμναζων αυτων την διανοιαν. Και γαρ το, Παρ' υμιν μενει, και, οτι Συμφερει υμιν
η αναχωρησις, παραμυθουμενου ην. ∆ια γαρ τοι τουτο προλαβων μυρια ειπε περι του
Πνευματος, το, Ἐν υμιν εστι, και, Ὁ κοσμος ου δυναται λαβειν, και, Αυτος αναμνησει
παντα, και, Πνευμα αληθειας, και, Πνευμα αγιον, και, Παρακλητον, και, οτι Συμφερει
υμιν· ινα μη αθυμωσιν ως ουδενος οντος του προστησομενου και βοηθησοντος.
Συμφερειν δε λεγει, δηλων οτι πνευματικους αυτους εργασεται. εʹ. Τουτο γουν και
ορωμεν γεγενημενον. Οι γαρ τρεμοντες και δεδοικοτες, μετα το λαβειν το Πνευμα,
εις μεσους ηλλοντο τους κινδυνους, και προς σιδηρον, και πυρ, και θηρια, και
πελαγη, και προς πασαν απεδυσαντο τιμωριαν· και οι αγραμματοι και ιδιωται μετα
τοσαυτης διελεγοντο παῤρησιας, ως εκπληττειν τους ακροωμενους. Ἀπο γαρ
πηλινων σιδηρους αυτους εποιησε το Πνευμα, και πτηνους ειργασατο, και προς
ουδεν των ανθρωπινων καταπεσειν αφηκεν. Τοιαυτη γαρ η χαρις εκεινη· καν
αθυμιαν ευρηι, διαλυει, καν επιθυμιαν πονηραν, δαπαναι, καν δειλιαν, εκβαλλει, και
ουκ αφιησι λοιπον ανθρωπον ειναι τον μετασχοντα αυτου, αλλ' ωσπερ εις αυτον
μετασταντα τον ουρανον, παντα τα εκει φανταζεσθαι παρασκευαζει. ∆ια τουτο
ουδεις τι των υπαρχοντων αυτωι ελεγεν ιδιον ειναι· αλλα προσεκαρτερουν ταις
ευχαις εν αγαλλιασει και αφελοτητι καρδιας. Τουτου γαρ μαλιστα δειται το Πνευμα
το αγιον· Ὁ γαρ καρπος του Πνευματος χαρα, ειρηνη, πιστις, πραοτης. Και μην και
αλγουσι πολλακις οι πνευματικοι, φησιν· αλλ' η λυπη χαρας εστιν ηδιων. Ἐπει και ο
Καιν ελυπηθη, αλλα την του κοσμου λυπην· και ο Παυλος ελυπηθη, αλλα την κατα
Θεον. Παν γαρ οπερ αν ηι πνευματικον, κερδος εχει μεγιστον· ωσπερ και το κοσμικον
απαν ζημιαν εσχατην. Ἐπισπασωμεθα τοινυν την αμαχον του Πνευματος βοηθειαν
τας εντολας τηρουντες, και ουδεν των αγγελων εσομεθα ελαττους. Ουτε γαρ εκεινοι,
επειδη ασωματοι εισι, τοιουτοι εισιν (ει γαρ τουτο ην, ουδεις αν των ασωματων
εγενετο 59.410 πονηρος)· αλλ' η προαιρεσις πανταχου παντων αιτια. ∆ια τουτο και
εν τοις ασωματοις ανθρωπων χειρους και αλογων ευρεθησαν, και εν τοις σωματα
εχουσιν, ασωματων κρειττους. Παντες γουν οι δικαιοι την γην οικουντες, και
σωματα εχοντες, κατωρθωσαν απερ κατωρθωσαν. Ὡς γαρ παρεπιδημοι οντες και
ξενοι, την γην ᾤκησαν· τον δε ουρανον, ως πολιται. Μη τοινυν μηδε συ λεγε, Σαρκα
περικειμαι, ου δυναμαι περιγενεσθαι, ουδε των υπερ αρετης ιδρωτων λαβεσθαι. Μη
κατηγορησηις του ∆ημιουργου. Ει γαρ το σαρκα φορειν αδυνατον ποιει την αρετην,
ουχ ημων το εγκλημα· οτι δε ου ποιει αδυνατον, εδειξεν ο των αγιων χορος. Τον
γουν Παυλον ουκ εκωλυσε της σαρκος η φυσις γενεσθαι τοιουτον, οιος εγενετο· ουδε
Πετρον λαβειν τας κλεις των ουρανων. Και ο Ἐνωχ δε σαρκα φορεσας, μετετεθη, και
ουχ ευρισκετο. Ουτω και ο Ἠλιας ηρπαγη μετα της σαρκος, και ο Ἀβρααμ μετα του
Ἰσαακ και του εγγονου σαρκα εχοντες ελαμψαν· και ο Ἰωσηφ μετα ταυτης επαλαισε
προς το ακολαστον εκεινο γυναιον. Και τι λεγω σαρκα; Καν γαρ αλυσιν τηι σαρκι
περιθηις, ουδεν εβλαβη. Ει γαρ και εγω δεδεμαι, φησιν ο Παυλος, Ἀλλ' ο λογος του
Θεου ου δεδεται. Και τι λεγω δεσμα και αλυσιν; Προσθες και δεσμωτηριον και
κλειθρα, και ουδε ουτω κωλυμα γινεται ταυτα τηι αρετηι. Ουτω γουν εμυσταγωγησεν
ο Παυλος. ∆εσμος γαρ ψυχης ου σιδηρος, αλλα δειλια και χρηματων επιθυμια, και τα
μυρια παθη. Ταυτα δεσμει, καν λελυμενον ηι, το σωμα. Ἀλλ' απο του σωματος ταυτα
τικτεται, φησι. Σκηψις ταυτα και προφασις ψευδης. Ει γαρ απο του σωματος
ετικτετο, παντες αν αυτα υπεμενον. Ὥσπερ γαρ κοπον και υπνον και το πεινηιν και
διψηιν ουκ ενι διαφυγειν, επειδη φυσεως εστιν· ουτω και ταυτα, ει τοιαυτα ην,
ουδενα αν αφηκαν εξω της αυτων ειναι τυραννιδος. Ει δε πολλοι διαφευγουσιν,
ευδηλον οτι ραιθυμουσης εστι ψυχης τα τοιαυτα ελαττωματα. Ταυτην τοινυν
 
 

310

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκοψωμεν, και μη κατηγορωμεν του σωματος, αλλ' υποταξωμεν αυτο τηι ψυχηι· ινα
ευηνιον εχοντες, των αιωνιων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.409 ΟΜΙΛΙΑ Ο ʹ. Ἐγειρεσθε, αγωμεν εντευθεν. Ἐγω ειμι η αμπελος η
αληθινη· υμεις τα κληματα, και ο Πατηρ μου ο γεωργος εστιν.
αʹ. ∆ειλην και ανανδρον την ψυχην η αμαθια ποιει· ωσπερουν μεγαλην και
υψηλην η των ουρανιων δογματων παιδευσις· ουδεμιας γαρ απολαυουσα
επιμελειας, δειλη τις εστιν, ου κατα φυσιν, αλλα κατα προαιρεσιν. Ὅταν γαρ ιδω τον
ανδρειον ποτε μεν τολμητην, νυν δε δειλον, ουκετι φυσεως ειναι φημι το παθος· τα
γαρ της φυσεως αμεταθετα. Παλιν, οταν ιδω τους νυν δειλους αθροον τολμητας
γινομενους, το αυτο παλιν ψηφιζομαι, τηι προαιρεσει το παν ανατιθεις. Ἐπει και οι
μαθηται σφοδρα ησαν δειλοι πριν η μαθειν απερ εχρην, και της του Πνευματος
αξιωθηναι δωρεας· υστερον μεντοι λεοντων εγενοντο θρασυτεροι. Και Πετρος
κορασιου ουκ ενεγκων απειλην, κατα κεφαλης εκρεματο και εμαστιγουτο, και μυρια
κινδυνευων ουκ εσιγα· αλλ' ωσπερ οναρ πασχων α επασχεν, ουτως επαῤρησιαζετο·
αλλ' ου προ του σταυρου. ∆ια τουτο ο Χριστος ελεγεν· Ἐγειρεσθε, αγω 59.410 μεν
εντευθεν. Τινος ενεκεν, ειπε μοι; ουκ ᾔδει την ωραν καθ' ην εμελλεν επιστησεσθαι ο
Ἰουδας; αλλ' εδεδοικει μη εκει ελθων κατασχηι αυτους, και πριν η πληρωσαι την
αριστην διδασκαλιαν, επιστωσιν οι επιβουλευοντες; Ἄπαγε· ποῤρω ταυτα αυτου της
αξιας. Ει τοινυν μη εδεδοικει, τι δηποτε απανιστησιν αυτους, και μετα το πληρωσαι,
τοτε εις τον κηπον αγει τον τωι Ἰουδαι γνωριμον; Ει δε και παρεγενετο ο Ἰουδας, ουκ
ηδυνατο αυτων πηρωσαι τας οψεις, ο και μη παροντος εποιησε; τινος ουν ενεκεν
αφισταται; Μικρον αναπνευσαι διδωσι τοις μαθηταις. Και γαρ εικος ην αυτους, ατε
εν καταδηλωι χωριωι οντας, τρεμειν και δεδοικεναι, απο τε του καιρου, απο τε του
τοπου. Και γαρ νυξ ην βαθυτατη, και ην μηδε προσχειν τοις λεγομενοις, αλλ' αει
περιστρεφεσθαι και φανταζεσθαι τους επιστησομενους· και μαλιστα οποτε και ο
λογος ο του ∆ιδασκαλου προσδοκαιν εποιει τα δεινα. Ἔτι γαρ μικρον, φησιν, και ουκ
ειμι μεθ' υμων, και Ἔρχεται ο του κοσμου τουτου αρχων. Ἐπει ουν ταυτα και τα τοι
59.411 αυτα ακουοντες εθορυβουντο, ως αυτικα μαλα αλωσομενοι, αγει εις τοπον
αυτους ετερον, ινα νομισαντες εν ασφαλειαι ειναι, μετα αδειας λοιπον ακουωσι. Και
γαρ εμελλον μεγαλων ακουσεσθαι δογματων. ∆ια τουτο φησιν· Ἐγειρεσθε, αγωμεν
εντευθεν. Ειτα επαγαγων φησιν· Ἐγω ειμι η αμπελος, υμεις τα κληματα. Τι βουλεται
δια της παραβολης αινιττεσθαι; Ὅτι τον μη προσεχοντα τοις λεγομενοις ζηιν ουκ ενι,
και οτι τα μελλοντα σημεια απο της του Χριστου γινεται δυναμεως. Ὁ Πατηρ μου ο
γεωργος εστι. Τι ουν; ενεργειας δειται ο Υιος; Ἄπαγε· το γαρ υποδειγμα τουτο ου
τουτο δηλοι. Ὅρα γουν μεθ' οσης ακριβειας επερχεται την παραβολην. Ου γαρ την
ριζαν απολαυειν της επιμελειας του γεωργου, αλλα τα κληματα φησιν. Ἡ ριζα δε δι'
ουδεν παρειληπται ενταυθα, αλλ' ινα μαθωσιν, οτι της αυτου δυναμεως χωρις ουδεν
εργαζεσθαι δυνανται, και οτι ουτως αυτους ηνωσθαι δει τηι πιστει, ως το κλημα τηι
αμπελωι. Παν κλημα εν εμοι μη φερον καρπον, αιρει αυτο ο Πατηρ. Ἐνταυθα τον
βιον αινιττεται, δεικνυς, οτι χωρις εργων ουκ εστιν ειναι εν αυτωι. Και παν το
καρπον φερον, καθαιρει αυτο, τουτεστι, Πολλης επιμελειας απολαυειν ποιει. Καιτοι
η ριζα δειται επιμελειας προ των κληματων, περισκαπτομενη, γυμνουμενη· αλλ'
ουδεν ενταυθα περι ταυτης φησιν, αλλα το παν περι κληματων· δεικνυς, οτι αυτος
μεν εαυτωι αρκει, οι δε μαθηται δεονται πολλης παρα του γεωργου βοηθειας, καν
σφοδρα εναρετοι ωσι. ∆ια τουτο φησι, Το καρπον φερον καθαιρει αυτο. Το μεν γαρ,
 
 

311

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επειδη ακαρπον εστιν, ουδε εν τηι αμπελωι ειναι δυναται· το δε, επειδη καρπον φερει,
γονιμωτερον αυτο εργαζεται. Τουτο δε και προς τας θλιψεις αυτων ειρησθαι τας τοτε
επαγομενας ειποι τις αν. Το γαρ, Καθαιρει αυτο, περικοπτει, εστιν, οπερ γονιμωτερον
ποιει το κλημα. Ὅθεν δεικνυται οτι οι πειρασμοι μαλλον αυτους ισχυροτερους
εργαζονται. Ειτα ινα μη λεγωσι, Περι τινων ταυτα λεγει; και παλιν εις φροντιδα
αυτους εμβαληι, φησι· Ἤδη υμεις καθαροι εστε δια τον λογον, ον λελαληκα υμιν.
Ὁραις πως εαυτον εισαγει επιμελουμενον των κληματων; Ἐγω γαρ υμας εκαθηρα,
φησι. Καιτοι γε ανωτερω δεικνυσι τον Πατερα τουτο ποιουντα· αλλ' ουδεν μεσον
Πατρος και Υιου. ∆ει δε υπαρξαι λοιπον τα παρ' υμων. Ειτα ινα δειξηι, οτι ουχι της
αυτων δεομενος διακονιας τουτο εποιησεν, αλλ' ινα προκοπτωσιν, επαγει· Ὥσπερ το
κλημα ου δυναται αφ' εαυτου φερειν καρπον, ουτως ουδε ο εν εμοι μη μενων. Ἵνα
γαρ μη απο της δειλιας αποσχισθωσι, χαυνωθεισαν αυτων τωι φοβωι την ψυχην
επισφιγγει και εαυτωι συγκολλαι, και χρηστας υποτεινει λοιπον ελπιδας. Ἡ μεν γαρ
ριζα μενει· το δε αιρεσθαι και αφιεσθαι, των κληματων εστιν. Ειτα εκατερωθεν
παρορμησας, και απο των χρηστων και απο των λυπηρων, τα παρ' ημων απαιτει
πρωτα. Ὁ εν εμοι μενων, καγω εν αυτωι. Ὁραις και τον Υιον ουκ ελαττον
συντελουντα του Πατρος προς την των μαθητων επιμελειαν; Ὁ μεν γαρ Πατηρ
καθαιρει, αυτος δε εν εαυτωι κατεχει. Το δε εν τηι ριζηι μενειν, τουτο ποιει
καρποφορειν τα κληματα. Το μεν γαρ μη καθαιρομενον, μενον δε εν τηι ριζηι, φερει
καρπον, ει και μη οσον προσηκε· το δε μη μενον, ουδ' ολως. Ἀλλ' ομως και το
καθαιρειν του Υιου εδειχθη ον, και το μενειν εν τηι ριζηι, του Πατρος του και την
ριζαν γεγεννηκοτος. βʹ. Ειδες πως κοινα παντα, και το καθαραι, και το της δυναμεως
της απο της ριζης απολαυειν; Μεγαλη μεν ουν ζημια και το μηδεν δυνασθαι ποιειν·
πλην ου με 59.412 χρι τουτου ιστησι την κολασιν, αλλα περαιτερω προαγει τον
λογον. Ἐβληθη γαρ, φησιν, εξω, ουκ ετι της γεωργικης απολαυον χειρος· Και
ξηραινεται· τουτεστιν, Ει τι ειχε της ριζης, αποτιθεται· ει τινα χαριν, γυμνουται
ταυτης, και ερημουται της εκειθεν βοηθειας και ζωης. Και τι το τελος; Εις το πυρ
βαλλεται. Ἀλλ' ου τοιουτος ο μενων παρ' αυτωι. Ειτα δεικνυσι τι εστι το μειναι, και
φησιν· Ἐαν τα ρηματα μου εν υμιν μεινηι. Ὁραις, οτι και προ τουτου εικοτως ελεγον,
οτι την δια των εργων επιδειξιν ζητει; Ειπων γαρ, οτι Ὃ εαν αιτησητε ποιησω,
επηγαγεν· Ἐαν αγαπατε με, τας εντολας τας εμας τηρησετε· και ενταυθα, Ἐαν μενητε
εν εμοι, και τα ρηματα μου εν υμιν μεινηι, ο εαν θελησητε, αιτησεσθε, και γενησεται
υμιν. Ταυτα δε ελεγε, δεικνυς οτι οι μεν επιβουλευοντες αυτωι, κατακαησονται,
αυτοι δε καρπον οισουσι. Τον φοβον τοινυν τον εξ αυτων εις εκεινους μεταθεις, και
δειξας οτι αυτοι ακαταγωνιστοι εσονται, φησιν· Ἐν τουτωι εδοξασθη ο Πατηρ μου,
ινα υμεις μοι γενησθε μαθηται, και καρπον πολυν φερητε. Ἐντευθεν τον λογον
αξιοπιστον ποιει. Ει γαρ εις δοξαν του Πατρος ανηκει το καρποφορειν, ουκ αμελησει
της δοξης της εαυτου. Και γενησεσθε εμοι μαθηται. Ὁραις πως ο τον καρπον φερων,
εκεινος εστι μαθητης; Τι δε εστιν, Ἐν τουτωι εδοξασθη ο Πατηρ; Τουτεστι, χαιρει
οταν εν εμοι μενητε, οταν καρπον φερητε. Καθως ηγαπησε με ο Πατηρ, καγω
ηγαπησα υμας. Ἐνταυθα λοιπον ανθρωπινωτερον διαλεγεται· το γαρ, ως προς
ανθρωπους ειρημενον, την οικειαν εχει ισχυν. Ὁ γαρ και αποθανειν ελομενος, και
δουλους οντας και εχθρους και πολεμιους τοσαυτης καταξιωσας τιμης, και εις
ουρανους αναγαγων, ποσον επεδειξατο μετρον αγαπης; Ει τοινυν αγαπω υμας,
θαῤρειτε· ει του Πατρος εστι δοξα το καρποφορειν, μηδεν υποπτευετε πονηρον. Ειτα
ινα μη υπτιους εργασηται, ορα πως επισφιγγει παλιν. Μεινατε εν τηι αγαπηι τηι εμηι·
τουτου γαρ υμεις κυριοι. Πως δε τουτο εσται; Ἐαν τας εντολας μου τηρητε, φησι,
καθως εγω του Πατρος τας εντολας τετηρηκα. Παλιν ανθρωπινως ο λογος προεισιν.
Ου γαρ δηπου ο νομοθετης υπο εντολας εμελλε κεισεσθαι. Ὁραις οτι, οπερ αει λεγω,
 
 

312

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο και ενταυθα δεικνυται δια την των ακροωμενων ασθενειαν; Προς γαρ την
υπονοιαν αυτων τα πολλα λεγει, και δια παντων δεικνυσιν εν ασφαλειαι οντας, και
τους εχθρους αυτων απολλυμενους, και οτι παν οπερ εχουσιν, απο του Υιου εχουσιν,
και οτι, βιον αν επιδειξωνται καθαρον, ουδεις αυτων περιεσται ποτε. Σκοπει δε
αυτον αυθεντικωτερον αυτοις διαλεγομενον. Ου γαρ ειπε, Μεινατε εν τηι αγαπηι του
Πατρος, αλλ', Ἐν τηι εμηι. Ειτα ινα μη λεγωσιν, οτε πασιν ημας εξεπολεμωσας, τοτε
ημας αφιης και αναχωρεις· δεικνυσιν οτι ουκ αφιησιν, αλλ' ουτως αυτοις
κεκολληται, εαν θελωσιν, ως το κλημα εν τηι αμπελωι. Και παλιν ινα μη
θαῤρησαντες, υπτιοι γενωνται, ου φησιν ακινητον ειναι το καλον, εαν ραιθυμωσιν.
Ειτα ινα μη εις εαυτον περιστησηι το πραγμα, και πεσειν παρασκευασηι μαλλον,
φησιν· Ἐν τουτωι εδοξασθη ο Πατηρ. Πανταχου γαρ την εαυτου και την του Πατρος
δεικνυσιν αγαπην προς αυτους. Ουκ αρα τα Ἰουδαιων δοξα, αλλα ταυτα, α εμελλον
λαμβανειν. Ειτα ινα μη λεγωσιν, Ἐξεπεσομεν των πατρυων, εγκατελειφθημεν,
γυμνοι και ερημοι παντων εγενομεθα· Εις εμε, φησι, βλεπετε· ηγαπημαι παρα του
Πατρος, αλλ' ομως πασχω ταυτα τα προκει 59.413 μενα. Ου τοινυν ουδε υμας δια το
μη αγαπαιν εγκαταλιμπανω νυν. Ει γαρ εγω αναιρουμαι, και ου ποιουμαι τουτο
τεκμηριον του μη αγαπασθαι παρα του Πατρος, ουδε υμας θορυβεισθαι χρη. Ἂν γαρ
επι της αγαπης μενητε της εμης, ουδεν υμας ταυτα τα δεινα παραβλαψαι δυνησεται
εις τον της αγαπης λογον. γʹ. Ἐπει ουν μεγα και ακαταγωνιστον η αγαπη, και ουκ
εστι ρημα ψιλον, επιδειξωμεθα δια των εργων αυτην. Αυτος εχθρους οντας
κατηλλαξεν, ημεις φιλοι γενομενοι μεινωμεν· αυτος ηρξατο, ημεις καν
ακολουθησωμεν· αυτος ουκ εις οικειον κερδος αγαπαι (ανενδεης γαρ εστιν), ημεις
καν εις το συμφερον ημιν· αυτος εχθρους οντας εφιλησεν, ημεις καν φιλον οντα
αγαπησωμεν· ως νυν γε τα εναντια ποιουμεν. Καθ' εκαστην γαρ ημεραν
βλασφημειται δι' ημας ο Θεος, δια τας αρπαγας, δια τας πλεονεξιας. Και ταχα τις
υμων ισως ερει· Καθ' εκαστην ημεραν περι πλεονεξιας διαλεγηι. Ειθε και καθ'
εκαστην νυκτα ενην τουτο ειπειν! ειθε και εν αγοραι παρακολουθουντα, και επι της
τραπεζης! ειθε και γυναικας, και φιλους, και παιδας, και οικετας, και γεωργους, και
γειτονας, και αυτο το εδαφος, και τους τοιχους ην δυνατον ταυτην αει ρηγνυναι την
φωνην, ινα καν μικρον ουτως ενεδωκαμεν! Την γαρ οικουμενην κατελαβεν απασαν
τουτι το νοσημα, και τας παντων κατεχει ψυχας, και πολλη του μαμωνα η τυραννις.
Ὑπο Χριστου ελυτρωθημεν, και τωι χρυσιωι δουλευομεν. Ἑτερου την δεσποτειαν
ανακηρυττομεν, και ετερωι πειθομεθα· και οπερ αν επιταξηι, μετα προθυμιας
υπακουομεν, και γενος, και φιλιαν, και φυσιν, και νομους, και παντα ηγνοησαμεν δι'
εκεινον. Ουδεις αναβλεπει εις τον ουρανον, ουδεις εννοει τα μελλοντα. Ἀλλ' εσται
καιρος, οτε ουδε των λογων τουτων εσται κερδος. Ἐν γαρ τωι ᾅδηι, φησι, τις
εξομολογησεται σοι; Ποθεινον το χρυσιον, και πολλην παρεχει την τρυφην ημιν, και
τιμιους ειναι ποιει· αλλ' ουχ ουτως, ως ο ουρανος. Τον γαρ πλουτουντα και
αποστρεφονται πολλοι και μισουσι· τον δε εν αρετηι ζωντα αιδουνται και τιμωσιν.
Ἀλλα καταγελαται ο πενης, καν εναρετος ηι, φησιν. Ἀλλ' ου παρα τοις ανθρωποις,
αλλα παρα τοις αλογοις· διοπερ ουδε επιστρεφεσθαι χρη. Ουδε γαρ, ει κατεμυκωντο
μεν ονοι, και κατεκραγον κολοιοι, οι δε σοφοι παντες επηινουν αφεντες τουτο το
θεατρον, προς τας των αλογων κραυγας ειδομεν αν. Και γαρ ομοιοι κολοιων, και
ονων χειρους 59.414 οι τα παροντα θαυμαζοντες. Ειτα αν μεν βασιλευς επιγειος
θαυμαζηι, ουδενα των πολλων ποιηι λογον, καν παντες καταγελωσιν· αν δε ο των
ολων ∆εσποτης σε επαινηι, κανθαρων και κωνωπων ευφημιας επιζητεις; Τουτο γαρ
ουτοι προς τον Θεον, μαλλον δε ουδε τουτο, αλλ' ει τι τουτων ευτελεστερον. Μεχρι
τινος εν βορβορωι στρεφομεθα; μεχρι τινος βλακας και γαστριμαργους καθιζομεν
ημιν θεατας; Ἐκεινοι τους κυβευοντας δυνανται δοκιμαζειν καλως, τους μεθυοντας,
 
 

313

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους τηι γαστρι ζωντας· αρετης δε και κακιας ουδε οναρ φανταζεσθαι δυνανται. Ειτα
εαν μεν τις σε σκωπτηι, οτι τους οχετους των αμαρων ουκ επιστασαι ελκειν, ουδεν
ηγησηι δεινον, αλλα και καταγελασηι του την απειριαν ταυτην προβαλλομενου·
αρετην δε ασκειν βουλομενος, τους ουδεν ταυτης ειδοτας, δοκιμαστας τουτων
καθιζεις; ∆ια τουτο ουδεποτε φθανομεν εις την τεχνην εκεινην. Ου γαρ τοις
εμπειροις, αλλα τοις αμαθεσιν επιτρεπομεν τα ημετερα. Ἐκεινοι δε ου κατα τον της
τεχνης λογον, αλλα κατα την οικειαν αμαθιαν δοκιμαζουσι. ∆ιοπερ, παρακαλω,
καταφρονωμεν των πολλων· μαλλον δε μηδε επαινων επιθυμωμεν, μη χρηματων,
μη πλουτου, μηδε κακον τι νομιζωμεν πενιαν. Και γαρ φρονησεως και καρτεριας,
και πασης φιλοσοφιας διδασκαλος ημιν η πενια. Ἐπει και ο Λαζαρος πενιαι συνεζη,
και εστεφανουτο· και ο Ἰακωβ αρτου μονου επιτυχειν επεθυμει· και ο Ἰωσηφ εν
εσχατηι πενιαι εγεγονει, και ουχι δουλος μονον ην, αλλα και δεσμωτης, και δια τουτο
μαλλον αυτον θαυμαζομεν. Και ουχ ουτως επαινουμεν, οτε τον σιτον διενεμεν, ως
οτε το δεσμωτηριον ᾤκει· ουχ οτε το διαδημα περιεκειτο, αλλ' οτε την αλυσιν· ουχ
οτε επι του θρονου εκαθεζετο, αλλ' οτε επεβουλευετο, και επωλειτο. Ταυτα ουν
απαντα εννοουντες, και τους απο των αγωνων τουτων πλεκομενους στεφανους, μη
πλουτον, και τιμην, και τρυφας, και δυναστειαν· αλλα πενιαν, και αλυσιν, και δεσμα,
και καρτεριαν την υπερ αρετης θαυμαζωμεν. Το μεν γαρ τελος εκεινων, θορυβων
γεμει και ταραχης, και τωι παροντι συγκεκληρωται βιωι· ο δε τουτων καρπος,
ουρανος και τα εν τοις ουρανοις αγαθα, α μητε οφθαλμος ειδε, μητε ους ηκουσεν· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.413 ΟΜΙΛΙΑ ΟΖʹ. Ταυτα λελαληκα υμιν, ινα η χαρα η εμη εν υμιν μεινηι,
και η χαρα υμων πληρωθηι. Αυτη εστιν η εντολη η εμη, ινα αγαπατε αλληλους,
καθως εγω ηγαπησα υμας.
αʹ. Παντα τα αγαθα τοτε εχει τον μισθον, οταν εις τελος ελθηι το προσηκον·
εαν δε εκκοπηι μεταξυ, ναυαγιον γινεται. Και καθαπερ το πλοιον το μυριαγωγον, εαν
μη φθασηι καταντησαι προς τους λιμενας, αλλ' εν μεσωι βαπτισθηι τωι πελαγει, ουδεν
απωνατο του πολλου πλου, αλλα και μειζονα ειργασατο την συμφοραν, οσωι και
πλειους υπεμεινε πονους· ουτω και αι προς το τελος των πονων αναπεσουσαι ψυχαι
και εν μεσοις εκλυομεναι τοις αγωσι. ∆ια τουτο και ο Παυλος δοξαν και τιμην και
ειρηνην ελεγε συναντησεσθαι τοις καθ' υπομονην εργων αγαθων τρεχουσιν· 59.414
οπερ ουν και επι των μαθητων ο Χριστος κατασκευαζει νυν. Ἐπειδη γαρ απεδεξατο
αυτους, και εχαιρον επ' αυτωι· ειτα το παθος παρεμπεσον, και τα σκυθρωπα ρηματα
διακοπτειν εμελλε την ηδονην, μετα το διαλεχθηναι ικανα και παραμυθησασθαι
αυτους, φησι· Ταυτα λελαληκα υμιν, ινα η χαρα η εμη εν υμιν μεινηι, και η χαρα
υμων πληρωθηι· τουτεστιν, Ἵνα μη αποσχισθητε μου, ινα μη διακοψητε τον δρομον.
Ἐχαιρετε εν εμοι, και σφοδρα εχαιρετε, αλλ' ενεπεσεν αθυμια. Ταυτην ουν εξαιρω,
ινα προς το τελος ελθηι η χαρα· δεικνυς, οτι ου λυπης αξια τα παροντα, αλλ' ηδονης.
Ειδον υμας σκανδαλισθεντας· ου κατεφρονησα, ουκ ειπον· ∆ιατι γαρ μη μενετε
γενναιοι; αλλ' ελαλησα υμιν τα παρακλησιν φεροντα. Ουτω βουλομαι υμας
διαπαντος επι της αυτης αγαπης τη 59.415 ρειν. Ἠκουσατε περι βασιλειας· εχαρητε.
Ἵν' ουν πληρωθηι η χαρα υμων, ταυτα ειπον υμιν. Αυτη δε εστιν η εντολη, ινα
αγαπατε αλληλους, καθως εγω ηγαπησα υμας. Ὁραις του Θεου την αγαπην
συμπεπλεγμενην τηι ημετεραι, και ωσπερ σειραν τινα συνημμενην; ∆ια τουτο ποτε
μεν δυο φησι τας εντολας, ποτε δε μιαν· ου γαρ ενι της προτερας λαβομενον, μη την
αλλην εχειν. Ποτε μεν γαρ φησιν· Ἐν τουτωι ο νομος και οι προφηται κρεμανται·
 
 

314

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποτε δε, Ὅσα θελετε ινα ποιωσιν υμιν οι ανθρωποι, τα αυτα και υμεις ποιειτε αυτοις.
Ουτος γαρ εστιν ο νομος και οι προφηται. Και, Πληρωμα νομου η αγαπη· ο και
ενταυθα λεγει. Ει γαρ το μειναι απο της αγαπης γινεται, η δε αγαπη απο της των
εντολων τηρησεως, η δε εντολη εστιν, ινα αγαπωμεν αλληλους· το μειναι εν τωι
Θεωι, απο της προς αλληλους αγαπης γινεται. Και ουχ απλως αγαπην φησιν, αλλα
και τον τροπον δηλοι· Καθως εγω ηγαπησα υμας. Παλιν δεικνυσιν, οτι ουχι μισους
εστιν αυτη η αναχωρησις, αλλα αγαπης· ωστε με μαλλον εχρην θαυμαζεσθαι υπερ
τουτου. Ὑπερ γαρ υμων την ψυχην μου τιθημι. Ἀλλ' ουδαμου ουτω φησιν αυτο·
αλλα ανωτερω μεν, τον αριστον υπογραφων ποιμενα· ενταυθα δε, εν τωι παραινειν
αυτους και δεικνυναι της αγαπης το μεγεθος, και εαυτον οστις εστι. Τινος δε ενεκεν
πανταχου την αγαπην επαιρει; Ὅτι τουτο εστι το δειγμα των μαθητων, τουτο το
συγκροτουν την αρετην. ∆ια τουτο και ο Παυλος τοσαυτα περι αυτης φησιν, ατε
μαθητης ων γνησιος του Χριστου, και πειραν αυτης λαβων. Ὑμεις φιλοι μου εστε.
Ουκ ετι υμας λεγω δουλους· ο γαρ δουλος ουκ οιδε τι ποιει ο κυριος αυτου. Ὑμεις
φιλοι μου εστε· παντα γαρ οσα ηκουσα παρα του Πατρος μου, εγνωρισα υμιν. Πως
ουν λεγει, Πολλα εχω λεγειν υμιν, αλλ' ου δυνασθε βασταζειν αρτι; Ουδεν αλλο δια
του Παντα και του ακουσαι κατασκευαζει, η οτι ουδεν αλλοτριον φθεγγεται, αλλ' η
τα του Πατρος. Ἐπειδη δε τουτο μαλιστα δοκει φιλιας ειναι το τα αποῤρητα λεγειν,
και ταυτης ηξιωθητε, φησι, της κοινωνιας. Παντα δε οταν ειπηι, οσα αυτους ακουσαι
εχρην, λεγει. Ειτα και αλλο τεκμηριον, ου το τυχον, φιλιας τιθησι. Ποιον δη τουτο;
Ουχ υμεις με εξελεξασθε, φησιν, αλλ' εγω εξελεξαμην υμας· τουτεστιν, Ἐγω τηι
φιλιαι επεδραμον τηι υμετεραι. Και ουδε ενταυθα εστη· αλλα και, Ἔθηκα, φησιν, υμας,
τουτεστιν, εφυτευσα, Ἵνα υμεις υπαγητε (ετι τηι μεταφοραι κεχρηται της αμπελου)·
τουτεστιν, ινα εκταθητε, Και καρπον φερητε, και ο καρπος υμων μενηι. Ει δε ο
καρπος μενει, πολλωι μαλλον υμεις. Ου γαρ εφιλησα μονον υμας, φησιν, αλλα και τα
μεγιστα ευηργετησα, πανταχου της οικουμενης εκτεινων υμων τα κληματα. βʹ. Ὁραις
δι' οσων δεικνυσι την αγαπην; τωι τα αποῤρητα ειπειν, τωι πρωτως επιδραμειν τηι
φιλιαι, τωι μεγαλα αυτοις χαρισασθαι τα αγαθα, τωι παθειν υπερ αυτων απερ επασχε
τοτε. Ἀπο δε τουτου δεικνυσιν, οτι και παραμενει διηνεκως αυτοις μελλουσι διδοναι
καρπον. Ἀναγκη γαρ της παρ' αυτου βοηθειας απολαυοντας, ουτω και
καρποφορησαι. Ἵνα ο εαν αιτησητε τον Πατερα εν τωι ονοματι μου, δωι υμιν. Καιτοι
του αιτουμενου εστι το ποιησαι· ει δε ο Πατηρ αιτειται, πως ο Υιος ποιει; Ἵνα μαθηις,
οτι ουκ ελαττων ο Υιος. Ταυτα λελαληκα υμιν, ινα αγαπατε αλληλους, τουτεστιν,
Ουκ ονειδιζων ταυτα λεγω, οτι την ψυχην μου τιθημι, οτι πρωτος υμιν 59.416
επεδραμον, αλλ' εις φιλιαν υμας εναγων. Ειτα επειδη το διωκεσθαι παρα των
πολλων και ονειδιζεσθαι χαλεπον ην και ανηκεστον, και ικανον και την υψηλην
ταπεινωσαι ψυχην, δια τουτο μυρια προειπων, τοτε εις τουτο καθηκεν ο Χριστος.
Προλεανας γαρ αυτων την ψυχην, ουτως επι ταυτα ερχεται, και αυτα εκ περιουσιας
δεικνυς υπερ αυτων οντα, ωσπερ και τα αλλα απεδειξε. Καθαπερ γαρ ειπεν, οτι ου
μαλλον ουκ αλγειν, αλλα και χαιρειν δει, οτι απερχομαι προς τον Πατερα (ου γαρ
εγκαταλιμπανων αυτους, αλλα και σφοδρα φιλων, τουτο ποιει)· ουτω και ενταυθα
δεικνυσιν, οτι χαιρειν, ουκ αλγειν δει. Και ορα πως αυτο κατασκευαζει. Ου γαρ ειπεν,
Οιδα λυπηρον ον το πραγμα, αλλα δι' εμε φερετε, επειδη και δι' εμε πασχετε. Ουδεπω
γαρ αυτη η προφασις, ικανη ην παραμυθησασθαι. ∆ιοπερ αυτην αφεις, ετεραν
προτιθησι. Ποιαν δη ταυτην; Ὅτι της προτερας αρετης τουτο τεκμηριον. Και
τουναντιον αλγειν εχρην, ουχ οτι μισεισθε νυν, αλλ' ει εμελλετε φιλεισθαι. Τουτο
γαρ αινιττεται εκ του λεγειν· Ει εκ του κοσμου ητε, ο κοσμος αν το ιδιον εφιλει.
Ὥστε ει εφιλεισθε, ευδηλον οτι πονηριας εξεφερετε δειγμα. Ειτα, επειδη τουτο
προειπων ουκ εξειργασατο αυτο, επεξερχεται παλιν τωι λογωι· Ουκ εστι δουλος
 
 

315

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μειζων του κυριου αυτου. Ει εμε εδιωξαν, και υμας διωξουσιν. Ἔδειξε ζηλωτας
αυτους κατα τουτο μαλιστα γινομενους. Ἕως μεν γαρ ην εν σαρκι ο Χριστος, προς
εκεινον τον πολεμον ειχον· επειδη δε μετεστη, προς αυτους παλιν ηλθεν η μαχη.
Ειτα επειδη ολιγοι οντες εθορυβουντο δημου τοσουτου μελλοντες πολεμον
καταδεχεσθαι, ανιστησιν αυτων την ψυχην λεγων, οτι Τουτο μαλιστα χαρας εργον
εστι το μισεισθαι παρ' αυτων· ουτω γαρ μοι κοινωνησετε των παθων. Ου τοινυν
υμας θορυβεισθαι χρη· ου γαρ υμεις εμου κρειττους· ωσπερ ουν και προλαβων ειπον,
Ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου. Ειτα και τριτη παραμυθια, οτι και ο Πατηρ
υβριζεται μετ' αυτων. Ταυτα γαρ απαντα ποιησουσι, φησι, δια το ονομα μου, οτι ουκ
οιδασι τον πεμψαντα με· τουτεστι, κακεινον υβριζουσιν. Προς τουτοις συγγνωμης
αυτους αποστερων, και τιθεις και ετεραν παραμυθιαν, φησιν· Ει μη ηλθον και
ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον, δεικνυς οτι αδικως και τα εις αυτον και τα εις
εκεινους εργασονται. Τι ουν επι τοσαυτα ημας ηγαγες κακα; ουχι προηιδεις τους
πολεμους, και το μισος; ∆ια τουτο παλιν φησιν· Ὁ εμε μισων, και τον Πατερα μου
μισει, ου μικραν και εντευθεν αυτοις προαναφωνων κολασιν. Ἐπειδη γαρ ανω και
κατω προεφασιζοντο, οτι δια τον Πατερα αυτον εδιωκον, αναιρων αυτων την
απολογιαν ταυτα ειρηκεν. Ου γαρ εχουσι προφασιν· την απο των λογων διδασκαλιαν
παρεσχομην, την απο των εργων προσεθηκα κατα τον Μωυσεως νομον· ος τωι τα
τοιαυτα ποιουντι και λεγοντι πειθεσθαι απαντας εκελευσεν, οταν και προς ευσεβειαν
αγηι, και θαυματα παρεχηι μεγιστα. Ουχ απλως δε ειπε σημεια, αλλα α μηδεις αλλος
εποιησε. Και τουτων αυτοι μαρτυρες ουτω λεγοντες· Ουδεποτε ουτως εφανη
ανθρωπος εν τωι Ἰσραηλ· και, Ουκ ηκουσθη εκ του αιωνος, οτι ηνοιξε τις οφθαλμους
τυφλου γεγεννημενου· και το κατα τον Λαζαρον τοιουτον, και τα αλλα παντα
τοιαυτα, και ο της θαυματουργιας τροπος· καινα και παραδοξα απαντα. Τινος ουν
ενεκεν, φησι, και σε και 59.417 ημας διωκουσιν; Ὅτι εκ του κοσμου ουκ εστε. Ει εκ
του κοσμου ητε, ο κοσμος αν το ιδιον εφιλει. Προαναμιμνησκει των ρηματων
αυτους, ων και προς τους αδελφους ειπε τους εαυτου· αλλ' εκει μεν ηθικωτερον, ινα
μη πληξηι· ενταυθα δε τουναντιον, το παν απεκαλυψε. Και ποθεν δηλον οτι δια
τουτο μισουμεθα; Ἀπο των εις εμε γινομενων. Τινος γαρ, ειπε μοι, των λεχθεντων η
των πραχθεντων επιλαβεσθαι εχοντες ουκ εδεξαντο με; Ειτα επειδη το πραγμα
εκπληκτον ην ημιν, ειπε και την αιτιαν· τουτεστι, την πονηριαν την αυτων. Και ουδε
ενταυθα ισταται, αλλα και τον Προφητην επαγεται, δεικνυς αυτον ανωθεν
προαναφωνουντα και λεγοντα, οτι Ἐμισησαν με δωρεαν· ο και Παυλος ποιει.
Πολλων γαρ θαυμαζοντων πως Ἰουδαιοι ουκ επιστευσαν, προφητας αγει
προλεγοντας ανωθεν, και την αιτιαν δηλουντας, οτι η πονηρια αυτων και η απονοια
της απιστιας αιτια. Τι ουν; ει τον λογον σου ουκ ετηρησαν, δια τουτο ουδε τον
ημετερον τηρησουσιν· ει σε εδιωξαν, δια τουτο και ημας διωξουσιν· ει σημεια ειδον,
οια ουδεις αλλος πεποιηκεν· ει ρηματων ηκουσαν οιων ουδεις, και ουδεν απωναντο·
ει τον Πατερα σου μισουσι, και σε μετ' εκεινου· τινος, φησιν, ενεκεν ημας ενεβαλες;
πως ημεις αξιοπιστοι λοιπον εσομεθα; τις δε προσεξει των ομοφυλων ημιν; γʹ. Ἵν'
ουν μη ταυτα εννοουντες θορυβωνται, ορα οιαν επαγει παρακλησιν. Ὅταν ελθηι ο
Παρακλητος, ον εγω πεμψω, το Πνευμα της αληθειας, ο παρα του Πατρος
εκπορευεται, εκεινος μαρτυρησει περι εμου. Και υμεις δε μαρτυρειτε, οτι απ' αρχης
μετ' εμου εστε. Ἐκεινος αξιοπιστος εσται· Πνευμα γαρ αληθειας εστι. ∆ια τουτο ου
Πνευμα αγιον, αλλ' αληθειας αυτο εκαλεσε. Το δε, Ὃ παρα του Πατρος εκπορευεται,
δηλοι οτι παντα οιδεν ακριβως, καθαπερ και αυτος φησι περι εαυτου, οτι Οιδα ποθεν
ερχομαι, και που υπαγω· και εκει περι αληθειας διαλεγομενος. Ὃν εγω πεμψω. Ἰδου
ουκ ετι ο Πατηρ μονος, αλλα και ο Υιος εστιν ο πεμπων. Και υμεις δε εχετε το
αξιοπιστον, οι συν εμοι γενομενοι, οι μη παρ' ετερων ακηκοοτες. Και οι αποστολοι
 
 

316

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντευθεν διισχυριζονται, λεγοντες· Οιτινες συνεφαγομεν και συνεπιομεν αυτωι. Ὅτι
δε ου προς χαριν ειρηται, επιμαρτυρει το Πνευμα τοις λεγομενοις. Ταυτα λελαληκα
υμιν, ινα μη σκανδαλισθητε· τουτεστιν, οταν ιδητε πολλους απειθουντας, και δεινα
πασχοντας υμας. Ἀποσυναγωγους ποιησουσιν υμας. Ἤδη γαρ συνεθεντο, εαν τις
ομολογησηι τον Χριστον, ινα αποσυναγωγος γενηται. Ἀλλ' ερχεται ωρα, ινα πας ο
αποκτεινας υμας δοξηι λατρειαν προσφερειν τωι Θεωι. Ουτω τον υμετερον διωξουσι
φονον, ως πραγμα ευσεβες, και τωι Θεωι αρεσκον. Ειτα την παραμυθιαν επαγει παλιν·
Και ταυτα ποιησουσιν, οτι ουκ εγνωσαν τον Πατερα, ουδε εμε. Ἀρκει υμιν εις
παρακλησιν το δι' εμε και τον Πατερα ταυτα πασχειν. Ἐνταυθα αναμιμνησκει παλιν
αυτους μακαρισμου, ον αρχομενος ελεγε· Μακαριοι εστε, οταν ονειδισωσιν υμας, και
διωξωσι, και ειπωσι παν πονηρον ρημα καθ' υμων ψευδομενοι, ενεκεν εμου. Χαιρετε
και αγαλλιασθε, οτι ο μισθος υμων πολυς εν τοις ουρανοις. Ταυτα λελαληκα υμιν,
ινα, οταν ελθηι η ωρα, μνημονευητε τουτων· ωστε απο τουτων και τα λοιπα πιστα
ηγεισθε. Ου γαρ εξετε ειπειν, οτι κολακευων υμας τα προς χαριν ελεγον μονον, ουχ
οτι απατης ην τα ειρημενα· ου γαρ 59.418 αν ο μελλων απαταιν, και ταυτα προειπεν
υμιν τα αποτρεποντα. ∆ια τουτο ουν προειπον, ινα μη απροσδοκητα προσπεσοντα
υμας διαταραξηι· και δι' ετεραν δε αιτιαν, ινα μη λεγητε, οτι ου προηιδειν εσομενα
ταυτα. Μνημονευετε ουν, οτι εγω ειπον υμιν. Και γαρ αει περιετιθησαν σχημα τηι
διωξει αυτων πονηρον, ως λυμεωνας ελαυνοντες. Ἀλλ' ουκ εθορυβει τους μαθητας
τουτο, προακουσαντας και ειδοτας υπερ ων επασχον· ικανη γαρ αυτους η αιτια των
γινομενων αναστησαι. ∆ια τουτο αυτην πανταχου περιστρεφει λεγων· Ουκ εγνωσαν
με, και, οτι ∆ι' εμε ποιησουσι, και δια το ονομα μου, και δια τον Πατερα, και, οτι Ἐγω
πρωτος επαθον, και, οτι Ουκ απο δικαιας αιτιας ταυτα τολμωσι. δʹ. Ταυτα και ημεις
εν τοις πειρασμοις στρεφωμεν, οταν παρα πονηρων τι πασχωμεν ανθρωπων, εις τον
αρχηγον ημων ορωντες και τελειωτην της πιστεως, και οτι παρα φαυλων
ανθρωπων, και οτι δι' αρετην, και οτι δι' αυτον. Ἂν γαρ ταυτα εννοωμεν, απαντα
ραιστα εσται και φορητα. Ει γαρ υπερ αγαπητων τις πασχων και εναβρυνεται· δια τον
Θεον εαν τις παθηι τι, ποιαν ληψεται αισθησιν των δεινων; Ει γαρ αυτος πραγμα
επονειδιστον, τον σταυρον, δοξαν εκαλει δι' ημας· πολλωι μαλλον ημας ουτω
διακεισθαι χρη. Ει γαρ παθων ουτω δυναμεθα καταφρονειν, πολλωι μαλλον
χρηματων και πλεονεξιας. ∆ει τοινυν; οταν τι μελλωμεν πασχειν αηδες, μη τους
πονους, αλλα και τους στεφανους εννοειν. Ὥσπερ γαρ οι εμποροι ου τα πελαγη
μονον, αλλα και τα κερδη λογιζονται· ουτω και ημας τον ουρανον, και την προς τον
Θεον παῤρησιαν αναλογιζεσθαι χρη. Καν ηδυ φανηι το πλεονεκτειν, εννοησον οτι ο
Χριστος ου βουλεται, και αηδες ευθεως φανειται. Παλιν αν επαχθες ηι το πενησι
διδοναι, μη μεχρι της δαπανης στησηις τον λογισμον, αλλ' ευθεως μεταγαγε την
διανοιαν επι τον αμητον απο του σπορου. Και οταν φορτικον ηι το καταφρονειν
ερωτος γυναικος αλλοτριας, λογιζου τον απο του πονου στεφανον, και ραιδιως οισεις
τον πονον. Ει γαρ ανθρωπων φοβος αποτρεπει των ατοπων πραγματων, πολλωι
μαλλον ο του Χριστου ποθος. Σκληρα η αρετη· αλλα περιθωμεν αυτης τηι οψει της
των μελλοντων επαγγελιας το μεγεθος. Οι μεν γαρ εναρετοι, και χωρις τουτων
αυτην καθ' εαυτην ωραιαν ορωσι. και δια τουτο αυτην μετερχονται, και δια το τωι
Θεωι δοκουν, ουκ επι μισθωι εργαζονται· και μεγα ηγουνται το σωφρονειν, ου δια το
μη κολαζεσθαι, αλλ' επειδη ο Θεος επεταξεν. Ει δε τις ασθενεστερος, και τα βραβεια
εννοειτω. Ουτω και επι της ελεημοσυνης ποιωμεν, και ελεωμεν τους ομοφυλους, μη
δη περιορωμεν υπο του λιμου φθειρομενους. Πως γαρ ουκ ατοπον, αυτους μεν επι
της τραπεζης καθεζεσθαι γελωντας και τρυφωντας, ετερων δε δια του αμφοδου
παριοντων ακουοντας ολοφυρομενων, μηδε επιστρεφεσθαι προς την ολολυγην,
αλλα και δυσχεραινειν και απατεωνα καλειν; Τι λεγεις, ανθρωπε; δι' αρτον ενα τις
 
 

317

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απατην πλεκει; Ναι, φησιν. Ουκουν ταυτηι μαλιστα ελεεισθω· ταυτηι μαλιστα της
αναγκης απαλλαττεσθω. Ει δε μη βουλει δουναι, μηδε υβρισηις· ει δε μη βουλει λυσαι
το ναυαγιον, μη ωσηις εις βαραθρον. Ἐννοησον γαρ οταν προσελθοντα απωσηι τον
πενητα, τις εσηι τον Θεον παρακαλων. Ὧ γαρ μετρωι μετρειτε, φησιν,
αντιμετρηθησεται υμιν. Ἐννοησον πως συντριβεις εκεινος απεισι, κατω κεκυφως,
οδυρομενος, μετα της πενιας και την 59.419 απο της υβρεως πληγην λαβων. Ει γαρ
το επαιτειν καταραν υμεις τιθεσθε, το αιτουντα μη λαβειν, και υβρισθεντα απελθειν,
σκοπει ποσον χειμωνα εργαζεται. Μεχρι τινος τοις θηριοις εοικαμεν, και την φυσιν
αυτην δια την πλεονεξιαν αγνοουμεν; Πολλοι στεναζουσιν επι τουτοις· αλλ' ου
βουλομαι νυν, αλλα διαπαντος τουτον εχειν τον ελεον. Ἐννοησον μοι την ημεραν
εκεινην, οταν παραστωμεν τωι βηματι του Χριστου· οταν παρακαλωμεν ελεηθηναι,
και εις μεσον αυτους αγαγων ο Χριστος λεγηι προς ημας, οτι ∆ι' αρτον ενα και
οβολον ενα, τοσουτον ταις ψυχαις ταυταις ενειργασασθε κλυδωνιον· τι ερουμεν; τι
δε απολογησομεθα; Ὅτι γαρ και εις μεσον αυτους αξει, ακουσον τι φησιν· Ἐφ' οσον
ουκ εποιησατε ενι τουτων, ουδε εμοι εποιησατε. Ουδε γαρ εκεινοι λοιπον ερουσι τι
προς ημας, αλλ' ο Θεος υπερ αυτων ημων καθαψεται. Ἐπει και τον Λαζαρον ο
πλουσιος ειδε· και ο μεν Λαζαρος ουδεν προς αυτον ειπεν, ο δε Ἀβρααμ τον υπερ
εκεινου λογον εποιησατο. Ουτω και επι των πενητων εσται των νυν παρ' ημων
καταφρονουμενων. Ου γαρ χειρας αυτους προτεινοντας οψομεθα ελεεινωι σχηματι,
αλλ' εν αναπαυσει οντας· ημεις δε το εκεινων ληψομεθα σχημα· και ειθε το σχημα
μονον, και μη το πολλωι χαλεπωτερον, τιμωριαν! Ουδε γαρ ο πλουσιος ψιχιων
επεθυμει χορτασθηναι εκει· αλλ' απετηγανιζετο και εκολαζετο χαλεπως, και
ηκουσεν, οτι Ἀπελαβες τα αγαθα σου εν τηι ζωηι σου, και Λαζαρος τα κακα. Μη τοινυν
μεγα τι τον πλουτον νομιζωμεν. Ουτος γαρ εφοδιον ημιν εσται κολασεως, εαν μη
προσεχωμεν· ωσπερ ουν εαν προσεχωμεν, και η πενια προσθηκη γινεται και τρυφης
και αναπαυσεως ημιν. Και γαρ και αμαρτηματα αποτιθεμεθα, αν ευχαριστως ταυτην
φερωμεν, και πολλην παρα τωι Θεωι κτωμεθα την παῤρησιαν. εʹ. Μη τοινυν αει την
αδειαν ζητωμεν, ινα αδειας απολαυσωμεν εκει· αλλα τους υπερ αρετης δεξωμεθα
πονους, και τα περιττα περικοπτωμεν, και μηδεν πλεον επιζητωμεν, αλλ' εις τους
δεομενους τα οντα παντα αναλισκωμεν. Τινα γαρ εξομεν απολογιαν, οταν αυτος μεν
ημιν τον ουρανον επαγγελληται, ημεις δε μηδε αρτον αυτωι παρεχωμεν; οταν αυτος
μεν σοι τον ηλιον ανατελληι, και πασαν της κτισεως παρεχηι την διακονιαν· συ δε
ουδε ιματιον αυτωι διδως, ουδε στεγης κοινωνειν ποιεις; Και τι λεγω ηλιον και
κτισιν; Το σωμα σοι παρεθηκε, το αιμα το τιμιον εδωκε· συ δε ουδε ποτηριου
μεταδιδως; Ἀλλ' εδωκας απαξ; Ἀλλ' ουκ εστι τουτο ελεος· εως 59.420 γαρ αν εχων
μη επαρκηις, ουδεπω το παν επληρωσας. Ἐπει και αι παρθενοι τας λαμπαδας εχουσαι,
ειχον ελαιον, αλλ' ου δαψιλες. Ἐχρην μεν ουν, ει και απο των σαυτου παρειχες, μηδε
ουτως ειναι φειδωλος· νυν δε τα του ∆εσποτου διδους, τινος ενεκεν μικρολογηι;
Ειπω βουλεσθε την αιτιαν ταυτης της απανθρωπιας; Ἀπο πλεονεξιας συναγουσι τα
οντα, και προς την ελεημοσυνην εισιν οκνηροι ουτοι· ο γαρ ουτω μαθων κερδαινειν,
αναλισκειν ουκ οιδε. Πως γαρ αν τις παρεσκευασμενος εις αρπαγην, προς το
εναντιον εαυτον ρυθμισειεν; ο γαρ τα παρ' ετερων λαμβανων, πως δυνησεται τα
εαυτου προεσθαι ετερωι; Και γαρ κυων μελετησας σαρκων απογευεσθαι, φυλαττειν
ουκετι δυναται την αγελην· δια τουτο τους τοιουτους και αναιρουσιν οι ποιμενες.
Ὅπερ ινα μη και ημεις πασχωμεν, αποσχωμεθα της τοιαυτης θοινης. Και γαρ και
ουτοι σαρκων απογευονται, οι τον δια λιμου θανατον επεισαγοντες. Ουχ οραις πως
παντα κοινα ημιν ανηκεν ο Θεος; Ει γαρ εν χρημασιν ειασε πενεσθαι, και αυτο της
των πλουτουντων ενεκα παραμυθιας, ινα εχωσι δια της εις εκεινους ελεημοσυνης
αποδυεσθαι τα αμαρτηματα. Συ δε και εν τουτωι ωμος και απανθρωπος γεγονας.
 
 

318

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὅθεν δηλον οτι ει και εν τοις μειζοσι ταυτην ελαβες την εξουσιαν, μυριους αν
ειργασω φονους, και το φως και την ζωην απασαν απεκλεισας. Ὅπερ ινα μη γενηται,
αναγκηι την εν εκεινοις απληστιαν διεκοψεν. Ει δε αλγειτε ταυτα ακουοντες, πολλωι
μαλλον εγω ταυτα γινομενα ορων. Μεχρι ποτε συ πλουσιος, κακεινος πενης; Μεχρι
της εσπερας, περαιτερω δε ουκ ετι. Ουτω γαρ βραχυς ο βιος, και παντα επι θυραις
εστηκε λοιπον, ως ωραν βραχειαν το παν ειναι νομιζεσθαι. Τι σοι δει ταμιειων
ερευγομενων, και πληθους οικετων και οικονομων; διατι μη μυριους εχεις κηρυκας,
της ελεημοσυνης; Το μεν γαρ ταμιειον ουδεμιαν αφιησιν φωνην, αλλα και πολλους
επισπασεται ληιστας· τα δε των πενητων ταμιεια προς αυτον αναβησεται τον Θεον,
και ηδυν τον παροντα εργασεται βιον, και παντα λυσει τα αμαρτηματα, και δοξαν
παρα Θεωι, και τιμην παρα ανθρωποις οισει. Τι τοινυν φθονεις σεαυτωι τοσουτων
αγαθων; Ου γαρ εκεινους, αλλα σαυτον ευποιησεις μειζονως, εκεινους ευεργετων.
Τοις μεν γαρ τα παροντα επανορθωσεις, σαυτωι δε την μελλουσαν δοξαν και
παῤρησιαν προαποθησηι· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην.
59.419 ΟΜΙΛΙΑ ΟΗʹ. Ταυτα δε εξ αρχης ουκ ειπον υμιν, οτι μεθ' υμων ημην.
Νυν δε υπαγω προς τον πεμψαντα με, και ουδεις εξ υμων ερωται με, Που υπαγεις;
Ἀλλ' οτι ταυτα λελαληκα υμιν, η λυπη πεπληρωκεν υμων την καρδιαν.
αʹ. Μεγαλη της αθυμιας η τυραννις, και πολλης ημιν της ανδρειας δει, ωστε
στηναι προς τουτι το παθος γενναιως, και το χρησιμον απ' αυτου καρπουμενους, το
περισσον εαιν· εχει γαρ τι και χρησιμον. Ὅταν μεν γαρ αμαρτανωμεν ημεις η ετεροι,
τοτε μονον λυπεισθαι καλον· οταν δε ανθρωπιναις περιστασεσιν εμπεσωμεν,
αχρηστος λοιπον της αθυμιας η χρησις. Ἐπει ουν και 59.420 τους μαθητας ουδεπω
τελειους οντας αυτη κατεπαλαισεν, ορα πως αυτους διορθουται δια της επιπληξεως.
Οι γαρ μυρια προ τουτου αυτον ερωτωντες (και γαρ ο Πετρος ελεγε, Που υπαγεις; και
ο Θωμας δε, Ουκ οιδαμεν που υπαγεις, και πως δυναμεθα την οδον ειδεναι; και ο
Φιλιππος, ∆ειξον ημιν τον Πατερα σου), ουτοι νυν ακουσαντες οτι Ἀποσυναγωγους
ποιησουσι, και οτι Μισησουσιν υμας, και, οτι Ὁ αποκτεινας υμας, δοξει λατρειαν
προσφερειν τωι Θεωι, ουτω κατεπεσον, ως αφασιαι κατασχεθηναι λοιπον, και μηδεν
αυτωι διαλεγεσθαι. Ὅπερ ουν αυτοις ονειδιζων ελεγε· Ταυτα εξ 59.421 αρχης ουκ
ειπον υμιν, οτι μεθ' υμων ημην. Νυν δε υπαγω προς τον πεμψαντα με, και ουδεις εξ
υμων ερωται με, Που υπαγεις; Ἀλλ' οτι ταυτα λελαληκα υμιν, η λυπη πεπληρωκεν
υμων την καρδιαν. ∆εινον γαρ η ταυτης αμετρια, δεινον, και θανατου
κατασκευαστικον. ∆ια τουτο ο Παυλος ελεγε· Μη πως τηι περισσοτεραι λυπηι
καταποθηι ο τοιουτος. Ταυτα δε εξ αρχης ουκ ειπον υμιν, φησι. Τινος δε ενεκεν εξ
αρχης ουκ ειπεν; Ἵνα μη τις λεγηι, οτι απο των πολλακις συμβαντων στοχαζομενος
ελεγε. Και τι δηποτε πραγματι επιχειρει τοσαυτην εχοντι δυσκολιαν; Ἤδειν μεν,
φησιν, αυτα και εξ αρχης, και ου δια το μη ειδεναι ουκ ελεγον· αλλ' Ὅτι μεθ' υμων
ημην. Και τουτο ανθρωπινως παλιν· ωσανει ελεγεν, Ὅτι εν ασφαλειαι ητε, και εξον
ην ερωταιν οτε εβουλεσθε, και επ' εμε ο πολεμος απας ανεῤριπιζετο, και περιττον ην
ειπειν ταυτα εξ αρχης. Ἆρ' ουν τουτο ουκ ειπεν; ουχι τους δωδεκα καλεσας ελεγεν·
Ἐπι ηγεμονας και βασιλεις αχθησεσθε, και μαστιγωσουσιν υμας εν ταις συναγωγαις;
πως ουν φησιν, οτι Ἀπ' αρχης ουκ ειπον; Ὅτι μαστιγας και απαγωγας
προανεφωνησεν, ου μην οτι ουτω δοξει ο θανατος αυτων ειναι περισπουδαστος, ως
και λατρειαν το πραγμα νομιζεσθαι. Τουτο γαρ παντων μαλλον ικανον ην αυτους
καταπληξαι, ει γε εμελλον ως ασεβεις και λυμεωνες κριθησεσθαι. Προς τουτοις δε
 
 

319

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακεινο εστιν ειπειν, οτι εκει μεν α παρα των εθνων εμελλον πασχειν ειπεν,
ενταυθα δε και τα Ἰουδαικα προσεθηκε μετα πλειονος της υπερβολης, και οτι επι
θυραις εστιν εδιδαξε. Νυν δε υπαγω προς τον πεμψαντα με, και ουδεις εξ υμων
λεγει· Που υπαγεις; Ἀλλ' οτι ταυτα λελαληκα υμιν, η λυπη πεπληρωκεν υμων την
καρδιαν. Ου μικρα και αυτη παραμυθια το μαθειν αυτους, οτι ᾔδει της αθυμιας την
υπερβολην. Ὑπο γαρ της αγωνιας της δια την ερημιαν την αυτου, και του τα
μελλοντα εκδεχεσθαι αυτους δεινα (ουδε γαρ ᾔδεσαν ει δυνησονται ανδρειως
ενεγκειν) εξεστησαν. Τινος ουν ενεκεν ου μετα ταυτα ειπεν αυτοις, οτε του
Πνευματος κατηξιωθησαν; Ἵνα μαθηις, οτι σφοδρα ησαν εναρετοι. Ει γαρ μηδεπω
Πνευματος καταξιωθεντες ουκ απεπηδησαν, τηι λυπηι καταχωσθεντες, εννοησον
τινες εμελλον εσεσθαι της χαριτος απολαυσαντες. Ει γαρ τοτε ακουσαντες ηνεγκαν,
τωι Πνευματι αν το παν ελογισαμεθα· νυν δε ολοκληρος της διανοιας αυτων εστιν ο
καρπος, και σαφης του ποθου του περι τον Χριστον αποδειξις, γυμνην ετι την
διανοιαν βασανιζοντος. Ἀλλ' εγω την αληθειαν υμιν λεγω. Ὅρα πως παραμυθειται
αυτους παλιν. Ου γαρ τα προς χαριν λεγω, φησιν, αλλα, καν μυριακις λυπησθε, το
συμφερον ακουσαι δει. Ὑμιν μεν γαρ κατα γνωμην εστιν εμε παρειναι· το δε
συμφερον ετερον. Κηδομενου δε εστι, το μη επι τοις συμφερουσι των γνωριμων
φειδεσθαι και απαγειν του λυσιτελουντος αυτους. Ἐαν γαρ εγω μη απελθω, φησιν, ο
Παρακλητος ου μη ελθηι. Τι λεγουσιν ενταυθα οι την προσηκουσαν περι του
Πνευματος ουκ εχοντες δοξαν; συμφερει ∆εσποτην απελθειν, και δουλον
παραγενεσθαι; Ὁραις πως πολλη του Πνευματος η αξια; Ἐαν δε απελθω, πεμψω
αυτον προς υμας. Και τι το κερδος; Ἐκεινος ελθων, ελεγξει τον κοσμον· τουτεστιν,
Ουκ ατιμωρητι ταυτα πραξουσιν, αν εκεινος ελθηι. Ἱκανα μεν γαρ και τα ηδη
γεγενημενα επιστομισαι αυτους· οταν δε και δι' εκεινου ταυτα γινηται, και
διδαγματα τελειοτερα και σημεια μειζονα, πολλωι μαλλον κατακριθησονται,
ορωντες τοσαυτα εν τωι ονοματι μου γινομενα· 59.422 οπερ σαφεστεραν ποιει της
αναστασεως την αποδειξιν. Νυν μεν γαρ δυνανται λεγειν, οτι ο του τεκτονος υιος,
ου ημεις οιδαμεν τον πατερα και την μητερα· οταν δε ιδωσι θανατον λυομενον
κακιαν εκβαλλομενην, χωλειαν φυσεως διορθουμενην, δαιμονας ελαυνομενους,
Πνευματος χορηγιαν αφατον, και ταυτα παντα εμου καλουμενου γινομενα, τι
ερουσιν; Ἐμαρτυρησε γαρ περι εμου και ο Πατηρ· μαρτυρησει δε και το Πνευμα.
Καιτοι και παρα την αρχην εμαρτυρησεν· αλλα και νυν τουτο ποιησει. βʹ. Το δε,
Ἐλεγξει περι αμαρτιας, τουτ' εστι, Πασαν απολογιαν αυτων εκκοψει, και δειξει
πεπλημμεληκοτας ασυγγνωστα. Και περι δικαιοσυνης, οτι εγω προς τον Πατερα
πορευομαι, και ουκετι θεωρειτε με· τουτεστιν, Ὅτι αληπτον παρεσχομην βιον. Και
τουτο τεκμηριον, το προς τον Πατερα πορευεσθαι. Ἐπειδη γαρ αυτωι αει τουτο
ενεκαλουν, οτι ουκ εστιν εκ του Θεου, και δια τουτο αμαρτωλον αυτον ελεγον και
παρανομον, φησιν, οτι και ταυτην αναιρησει την προφασιν. Ει γαρ το νομιζεσθαι εμε
μη ειναι εκ του Θεου, τουτο παρανομον δεικνυσιν· οταν δειξηι το Πνευμα εκει με
απελθοντα, και ου προς ωραν, αλλα μενοντα εκει (το γαρ, Ουκ ετι θεωρειτε με, τουτο
εστι δηλουντος)· τι ερουσι λοιπον; Ὅρα δια δυο τουτων αναιρουμενην την πονηραν
υποψιαν. Ουτε γαρ το σημεια ποιειν αμαρτωλου (ου γαρ δυναται αμαρτωλος σημεια
ποιειν), ουτε το παρα Θεωι ειναι διαπαντος αμαρτωλου. Ὥστε ουκ ετι δυνασθε
λεγειν, οτι Ουτος αμαρτωλος εστιν, οτι ουκ εστιν εκ του Θεου. Περι δε κρισεως, οτι ο
αρχων του κοσμου τουτου κεκριται. Παλιν ενταυθα τον περι δικαιοσυνης ανακινει
λογον, οτι κατεπαλαισε τον αντιδικον. Ουκ αν δε αμαρτωλος ων κατεπαλαισεν· οπερ
ουδε δικαιος τις ανθρωπων ποιησαι ισχυσεν. Ὅτι γαρ κατακεκριται δι' εμε, εισονται
οι καταπατουντες αυτον υστερον, και την αναστασιν μου σαφως ειδοτες, οπερ
κατακρινοντος εστιν. Ου γαρ ισχυσε με κατασχειν. Ἐπει ουν ελεγον, οτι δαιμονιον
 
 

320

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχω, και οτι πλανος ειμι, και ταυτα μετα ταυτα δειχθησεται εωλα οντα. Ου γαρ αν
αυτον ειλον, ει γε αμαρτιαι υπευθυνος ημην· νυνι δε κατακεκριται και εκβεβληται.
Ἔτι πολλα εχω λεγειν υμιν, αλλ' ου δυνασθε βασταζειν αρτι. Ουκουν συμφερει εμε
απελθειν, ει γε τοτε μελλετε βασταζειν, οταν απελθω. Και τι γεγονεν; Μειζον σου το
Πνευμα εστιν, οτι νυν μεν ου βασταζομεν, εκεινο δε ημας βασταζειν παρασκευασει;
μειζων η εκεινου ενεργεια και τελειοτερα; Ου τουτο· και γαρ εκεινος τα εμα ερει. ∆ια
τουτο φησι· Ἀφ' εαυτου λαλησει ουδεν, αλλ' οσα αν ακουσηι, λαλησει, και τα
ερχομενα αναγγελει. Ἐκεινος εμε δοξασει, οτι εκ του εμου ληψεται και αναγγελει
υμιν. Παντα οσα εχει ο Πατηρ, εμα εστιν. Ἐπειδη γαρ ειπεν, οτι Ἐκεινος υμας διδαξει
και αναμνησει, και εν ταις θλιψεσιν υμας παραμυθησεται, οπερ αυτος ουκ εποιησε,
και οτι Συμφερει εμε απελθειν, κακεινον ελθειν, και, Νυν μεν ου δυνασθε βασταζειν,
τοτε δε δυνησεσθε, και οτι Ὁδηγησει εις πασαν την αληθειαν· ινα μη ταυτα
ακουοντες, μειζον το Πνευμα νομισωσι, και εις ασεβειας υποθεσιν εσχατην
εμπεσωσι, δια τουτο φησιν, Ἐκ του εμου ληψεται· τουτεστιν, Ἅπερ αν ειπον εγω,
ταυτα κακεινος ερει. Ὅταν δε ειπηι, Ουδεν αφ' εαυτου λαλησει, ουδεν εναντιον,
ουδεν ιδιον παρα τα εμα φησιν. Ὥσπερ ουν περι εαυτου 59.423 λεγων, Ἀπ' εμαυτου
ου λαλω, τουτο φησιν, οτι ουδεν εκτος των του Πατρος, ουδεν ιδιον τι παρ' εκεινον
και αλλοτριον· ουτω και επι του Πνευματος. Το δε, Ἐκ του εμου, εξ ων εγω οιδα, εκ
της εμης γνωσεως. Μια γαρ εμου και του Πνευματος γνωσις. Και τα ερχομενα
αναγγελει υμιν. Ἐπηρεν αυτων την διανοιαν· προς ουδεν γαρ ουτω λιχνον το
ανθρωπειον γενος, ως προς το μανθανειν τα μελλοντα. Τουτο γουν συνεχως
ηρωτων αυτον, Που υπαγεις; τις εστιν η οδος; Και ταυτης ουν απαλλαττων αυτους
της φροντιδος, λεγει, οτι Παντα υμιν προερει, ωστε μη εμπεσειν αφυλακτως.
Ἐκεινος εμε δοξασει. Πως; Ἐν τωι ονοματι τωι εμωι δωσει τας ενεργειας. Ἐπειδη γαρ
μειζονα εμελλον ποιειν σημεια παραγινομενου του Πνευματος, δια τουτο παλιν την
ισοτιμιαν εισαγων, φησιν· Ἐκεινος εμε δοξασει. Ποιαν λεγει πασαν αληθειαν; Και
γαρ και τουτο αυτωι μαρτυρει, οτι αυτος ημας αν οδηγησει εις πασαν την αληθειαν.
Αυτος μεν γαρ και δια το σαρκα περικεισθαι, και δια το μη δοξαι περι εαυτου λεγειν,
και δια το μηδεπω αυτους την αναστασιν ειδεναι σαφως, και ατελεστερους ειναι, και
δια τους Ἰουδαιους, ινα μη ως παρανομουντα δοξωσι κολαζειν, ουδεν μεγα
εφθεγγετο συνεχως, ουτε του νομου σαφως απεστησεν. Ἐπειδη δε αυτων
απεσχισθησαν οι μαθηται, και εξω λοιπον ησαν εκεινοι, και πολλοι πιστευειν
εμελλον, και των αμαρτηματων αφιεσθαι, και αλλοι ησαν οι περι αυτου λεγοντες,
ουκ ετι αυτος περι εαυτου μεγαλα εικοτως εφθεγγετο. Ὥστε ου της αγνοιας της
εμης, φησι, το μη ειπειν απερ ειπειν εχρην, αλλα της των ακουοντων ασθενειας. ∆ια
τουτο ειπων, Ὁδηγησει εις πασαν την αληθειαν, επηγαγεν· Ἀφ' εαυτου ουκ ερει. Ὅτι
γαρ ου διδασκαλιας το Πνευμα δειται, ακουσον του Παυλου λεγοντος· Ουτω και τα
του Θεου ουδεις οιδεν, ει μη το Πνευμα του Θεου. Ὥσπερ ουν το πνευμα του
ανθρωπου ου μανθανον παρ' ετερου οιδεν· ουτω και το Πνευμα το αγιον Ἐκ του
εμου ληψεται· τουτεστι, Συνωιδα τοις εμοις ερει. Παντα οσα εχει ο Πατηρ, εμα εστιν.
Ἐπει ουν εμα εστιν εκεινα, εκεινος δε εκ των του Πατρος ερει, εκ των εμων ερει.
∆ιατι δε ουκ ηρχετο πριν η αυτον απελθειν; Ὅτι ουπω της καταρας αρθεισης, ουπω
της αμαρτιας λυθεισης, αλλ' ετι παντων υπευθυνων οντων τηι τιμωριαι, ουκ αν
παρεγενετο. ∆ει ουν, φησι, την εχθραν λυθηναι, και καταλλαγηναι υμας τωι Θεωι, και
τοτε δεξασθαι το δωρον εκεινο. ∆ιατι δε φησι, Πεμψω αυτον; Τουτεστι,
Προπαρασκευασω υμας προς την υποδοχην. Πως γαρ το πανταχου ον πεμπεται;
Ἄλλως δε, και των υποστασεων το διαφορον δεικνυσι. ∆ια δυο δε ταυτα ουτω
φθεγγεται· και επειδη ουτοι δυσαποσπαστως ειχον, πειθων του Πνευματος εχεσθαι,
και ινα αυτο θεραπευσωσιν. Ἠδυνατο μεν γαρ και αυτος ταυτα εργαζεσθαι· αλλα δια
 
 

321

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο εκεινο συγχωρει θαυματουργειν, ινα μαθωσιν αυτου την αξιαν. Ὥσπερ γαρ ο
Πατηρ ηδυνατο τα οντα παραγαγειν, ο δε Υιος αυτο ποιει, ινα μαθωμεν αυτου την
δυναμιν, ουτω και τουτο. ∆ια τουτο και αυτος εσαρκωθη, τωι Πνευματι τηρων την
ενεργειαν, και εμφραττων τα στοματα των την υποθεσιν της αφατου φιλανθρωπιας
εις αφορμην ασεβειας λαμβανοντων Ὅταν γαρ λεγωσιν, οτι δια τουτο εσαρκωθη ο
Υιος επειδη καταδεεστερος ην του Πατρος, ερουμεν προς αυτους, Τι ουν αν ειποιτε
περι του Πνευματος; Ου γαρ 59.424 ελαβε σαρκα, και ου δηπου δια τουτο μειζον του
Υιου αυτο ερειτε, ουδε τον Υιον αυτου καταδεεστερον. ∆ια τουτο και επι του
βαπτισματος η Τριας παραλαμβανεται. Και γαρ ο Πατηρ το παν εργαζεσθαι δυναται,
και ο Υιος, και το Πνευμα το αγιον· αλλ' επειδη περι του Πατρος ουδεις αμφιβαλλει,
το δε αμφιβολον ην περι του Υιου και του Πνευματος του αγιου, παρειληπται εν τηι
μυσταγωγιαι, ινα εν τηι κοινωνιαι της χορηγιας των αποῤρητων εκεινων αγαθων, και
την κοινωνιαν της αξιας καταμανθανωμεν. Ἐπει οτι δυναται ο Υιος καθ' εαυτου
ταυτα, απερ επι του βαπτισματος μετα του Πατρος δυναται, και το Πνευμα το αγιον,
ακουσον ταυτα σαφως. Τοις γαρ Ἰουδαιοις ελεγεν· Ἵνα γαρ ειδητε οτι εξουσιαν εχει
ο Υιος του ανθρωπου επι της γης αφιεναι αμαρτιας· και παλιν, Ἵνα υιοι φωτος
γενησθε, και, Ἐγω ζωην αιωνιον διδωμι αυτοις. Ειτα μετα ταυτα, Ἵνα ζωην, φησιν,
εχωσι και περισσον εχωσιν. Ἴδωμεν δε και το Πνευμα το αυτο τουτο ποιουν. Που
εστιν ιδειν; Ἑκαστωι δε η φανερωσις του Πνευματος, φησι, διδοται προς το
συμφερον. Ὁ τοινυν ταυτα παρεχων, και αμαρτηματα πολλωι μαλλον αφιησι. Και
παλιν· Το Πνευμα εστι το ζωοποιουν· και, Ζωοποιησει δια του ενοικουντος αυτου
Πνευματος εν υμιν· και, Το Πνευμα ζωη δια δικαιοσυνην· και παλιν, Ει δε Πνευματι
αγεσθε, ουκ εστε υπο νομον. Ου γαρ ελαβετε πνευμα δουλειας παλιν εις φοβον, αλλ'
ελαβετε πνευμα υιοθεσιας. Και τοτε δε παντα απερ εποιουν, παραγενομενου του
Πνευματος εθαυματουργουν. Και Κορινθιοις δε γραφων ελεγε Παυλος· Ἀλλ'
απελουσασθε, αλλ' ηγιασθητε εν τωι ονοματι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και εν
τωι Πνευματι του Θεου ημων. Ἐπει ουν περι μεν Πατρος πολλα ηκουσαν, και τον
Υιον δε ειδον πολλα εργασαμενον, περι δε του Πνευματος ουδεν ουδεπω σαφως
ᾔδεσαν, θαυματουργει, και την τελειαν εισαγει γνωσιν. Ἀλλ' ινα μη μειζον εντευθεν
υποπτευηται (οπερ εφθην ειπων), δια τουτο φησιν· Ὅσα αν ακουσηι, λαλησει, και τα
ερχομενα αναγγελει. Ἐπει ει μη τουτο εστι, πως ουκ ατοπον, ει τοτε εμελλεν
ακουειν, και δια τους μαθητευομενους; Ουδε γαρ τοτε εμελλε καθ' υμας ειδεναι, ει
μη δια τους ακουσομενους. Και τι τουτου παρανομωτερον του ρηματος γενοιτ' αν;
Ἄλλως δε· τι και εμελλεν ακουσεσθαι; ου ταυτα παντα ειπε δια των προφητων; Ειτε
γαρ περι της του νομου λυσεως εμελλε διδασκειν, ειρητο· ειτε περι του Χριστου και
της θεοτητος αυτου, και της οικονομιας, και ταυτα ειρητο. Τι γαρ και τρανοτερον
εμελλε μετα ταυτα ερειν; Και τα ερχομενα αναγγελει. Ἐνταυθα μαλιστα δεικνυσιν
αυτου το αξιωμα, επειδη Θεου τουτο μαλιστα ιδιον, το λεγειν τα μελλοντα. Ει δε και
αυτο μανθανοι παρ' ετερων, ουδεν πλεον εξει των προφητων· αλλ' ενταυθα την
απηκριβωμενην προς τον Θεον γνωσιν δηλοι, οτι αδυνατον αλλο τι φθεγξασθαι
αυτον. Το δε, Ἐκ του εμου ληψεται, ητοι εκ του χαρισματος του εις την σαρκα την
εμην ελθοντος, η οτι απο της γνωσεως, ης και εγω εχω, ουχ ως δεομενος, ουδε ως
παρ' ετερου μαθων, αλλ' ως μιας ουσης και της αυτης. Και διατι ουτως ειπε, και μη
ετερως; Ὅτι ουδεπω τον περι του Πνευματος ᾔδεσαν λογον. ∆ιοπερ εν κατασκευαζει
μονον, ωστε πιστευθηναι αυτον και δεχθηναι παρ' αυτων, και μη σκανδαλισθηναι.
Ἐπειδη γαρ ελεγεν, Εις εστιν υμων ο διδασκαλος ο Χριστος, ινα μη νομισωσι
παρακουειν εκεινωι 59.425 πειθομενοι, Μια η εμη και εκεινου διδασκαλια εστιν· εξ
ων εμελλον εγω διδασκειν, εκ των αυτων και αυτος ερει. Μη δη νομισητε ετερα
ειναι τα εκεινου· και γαρ και εκεινα εμα εστι, και την εμην συγκροτει δοξαν. Ἓν γαρ
 
 

322

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θελημα Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος. Ουτω και ημας ειναι βουλεται
λεγων· Ἵνα ωσιν εν, καθως και εγω και συ εν εσμεν. δʹ. Ουδεν γαρ ομονοιας ισον
ουδε συμφωνιας· ο γαρ εις, πολλοστος εστιν ουτως. Ἂν γαρ ομοψυχοι ωσι δυο η
δεκα, ουκ ετι εις εστιν ο εις, αλλα δεκαπλασιων εκαστος αυτων γινεται, και ευρησεις
εν τοις δεκα τον ενα, και εν τωι ενι τους δεκα. Καν εχθρον εχωσιν, ου τωι ενι
προσβαλων, ως τοις δεκα προσβαλων, ουτως αλισκεται. Ου γαρ υφ' ενος βαλλεται
μονον, αλλ' υπο των δεκα στοματων. Ἠπορησεν ο εις; Ἀλλ' ουκ εστιν εν αποριαι· τωι
γαρ μειζονι μερει, τουτεστι, τοις εννεα, ευπορει, και το απορουν συσκιαζεται μερος,
το ελαττον, δια του πλειονος του ευπορουντος. Ἕκαστος τουτων εικοσι χειρας εχει,
και εικοσι οφθαλμους, και ποδας τοσουτους. Ου γαρ τοις εαυτου μονον οφθαλμοις
οραι, αλλα και τοις ετερων, ου τοις εαυτου βασταζει ποσιν, αλλα και τοις ετερων· ου
ταις εαυτου χερσιν εργαζεται, αλλα και ταις εκεινων. Ψυχας εχει δεκα· ου γαρ αυτος
υπερ εαυτου μονον, αλλα και εκειναι υπερ αυτου μεριμνωσιν. Ει δε και εκατον
γενοιντο, το αυτο εσται παλιν, και εκταθησεται τα της δυναμεως. Ειδες αγαπης
υπερβολην, πως ακαταγωνιστον ποιει τον ενα και πολλαπλασιω; πως ο εις και
πολλαχου δυναται ειναι; ο αυτος και εν Περσιδι και εν Ῥωμηι; και οπερ φυσις ου
δυναται, η αγαπη δυναται; Το μεν γαρ αυτου ενταυθα εσται, το δε εκει· μαλλον δε
ολοκληρος ενταυθα, και ολοκληρος εκει. Ἐαν ουν χιλιους εχηι φιλους η δισχιλιους,
εννοησον που παλιν υπερβησεται τα της δυναμεως. Ὁραις πως αυξητικον η αγαπη;
Το γαρ θαυμαστον τουτο εστι, το χιλιοστον ποιησαι τον ενα. Τινος ουν ενεκεν ου
κτωμεθα την δυναμιν ταυτην, και εν ασφαλειαι καθιστωμεν εαυτους; Τουτο
δυναστειας και πλουτου κρειττον παντος· τουτο υγειας, τουτο αυτου του φωτος
πλειον· τουτο ευθυμιας υποθεσις. Μεχρι τινος εις ενα και δυο περιιστωμεν την
αγαπην; Μαθε και εξ εναντιας το πραγμα. Ἔστω τις μηδενα φιλον εχων, οπερ ανοιας
εστιν εσχατης (μωρος γαρ ερει· Ουχ υπαρχει μοι φιλος)· ο τοιουτος ποιαν ζησεται
ζωην; Καν γαρ μυριακις ηι πλουσιος, καν εν αφθονιαι και τρυφηι, καν μυρια αγαθα
κεκτημενος, παντων ερημος και γυμνος καθισταται. Ἐπι δε των φιλων ουχ ουτως,
αλλα καν πενητες ωσι, των πλουσιων ευπορωτεροι τυγχανουσι· και απερ αυτος υπερ
αυτου ουκ ειπειν επιχειρει, ταυτα 59.426 ο φιλος ερει· και οσα ου δυναται εαυτωι
χαρισασθαι, δι' ετερου δυνησεται, και πολλωι πλειονα, και πασης ημιν εσται
απολαυσεως και ασφαλειας υποθεσις. Ου γαρ εστι παθειν κακως υπο τοσουτοις
δορυφοροις φυλαττομενον. Ου γαρ τοιουτοι του βασιλεως οι σωματοφυλακες
ακριβεις, ως ουτοι. Οι μεν γαρ αναγκηι και φοβωι την φυλακην επιδεικνυνται, οι δε
ευνοιαι και αγαπηι· πολλωι δε φοβου τυραννικωτερα αυτη. Κακεινος μεν τους
φυλακας αυτου δεδοικεν, ουτος δε τουτοις μαλλον η εαυτωι θαῤρει, και δια τουτους
ουδενα των επιβουλευοντων δεδοικεν. Ἐμπορευσωμεθα τοινυν την εμποριαν
ταυτην, ο πενης, ινα της πενιας εχηι παραμυθιαν· ο πλουσιος, ινα τον πλουτον εν
ασφαλειαι κεκτημενος ηι· ο αρχων, ινα μετα ασφαλειας αρχηι· ο αρχομενος, ινα
ευμενεις εχηι τους αρχοντας. Τουτο ημεροτητος αφορμη, τουτο πραοτητος υποθεσις.
Ἐπει και εν τοις θηριοις εκεινα μαλιστα εστι χαλεπα και ατιθασσα, τα μη
συναγελαζομενα. ∆ια τουτο πολεις οικουμεν, και αγορας εχομεν, ινα αλληλοις
συγγινωμεθα. Τουτο και Παυλος εκελευσε λεγων· Μη εγκαταλιμπανοντες την
επισυναγωγην εαυτων. Ουδεν γαρ ουτως ως μονωσις κακον, και το ασπονδον και
απροσιτον. Τι ουν οι μοναχοι, φησι, και οι τας κορυφας των ορεων κατειληφοτες;
Ουδε εκεινοι φιλων εισι χωρις, αλλα τους μεν επι της αγορας εφυγον θορυβους,
πολλους δε εχουσιν ομοψυχους, και ακριβως αλληλοις συνδεδεμενους· και ινα
τουτο κατορθωσωσιν, ανεχωρησαν. Ἐπειδη γαρ η των πραγματων φιλονεικια
πολλας ποιει τας εριδας, δια τουτο εκ μεσου γενομενοι την αγαπην γεωργουσι μετα
ακριβειας πολλης. Τι ουν, ει τις μονος ειη, φησι, κακεινος μυριους εχει φιλους; Ἐγω
 
 

323

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν γαρ βουλομαι, ει δυνατον, και συνδιατριβειν αλληλοις ειδεναι· τεως δε μενετω
τα της φιλιας ακινητα. Ου γαρ ο τοπος ποιει τους φιλους. Πολλους γουν εχουσι τους
θαυμαζοντας· ουκ αν δε εθαυμασαν, ει μη εφιλουν. Και αυτοι παλιν υπερ απασης
ευχονται της οικουμενης, οπερ μεγιστον φιλιας εστι τεκμηριον. ∆ια τουτο και εν
τοις μυστηριοις ασπαζομεθα αλληλους, ινα οι πολλοι γενωμεθα εν· και επι των
αμυητων κοινας ποιουμεθα τας ευχας, λιτανευοντες υπερ νοσουντων, και των
καρπων της οικουμενης, και γης και θαλαττης. Ὁραις πασαν της αγαπης την δυναμιν;
εν ταις ευχαις; εν τοις μυστηριοις; εν ταις παραινεσεσι; Τουτο παντων αιτιον των
αγαθων. Ἂν ταυτης εχωμεθα μετα ακριβειας, και τα παροντα καλως οικονομησομεν,
και της βασιλειας επιτευξομεθα· ης γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα,
αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.425 ΟΜΙΛΙΑ ΟΘʹ. Μικρον, και ου θεωρειτε με· και παλιν μικρον, και
οψεσθε με, οτι υπαγω προς τον Πατερα. Ειπον ουν εκ των μαθητων αυτου προς
αλληλους· Τι εστιν ο λεγει, Μικρον; και τα εξης.
αʹ. Την οδυνωμενην ψυχην και υπο αθυμιας κατεχομενην πολλης ουδεν
ουτως ειωθε καταβαλλειν, ως τα την λυπην τικτοντα ρηματα στρεφομενα συνεχως.
Τι δηποτε ουν ο Χριστος ειπων, Ὑπαγω, και, Ουκ ετι λαλησω μεθ' 59.426.50 υμων,
συνεχως τα αυτα στρεφει, λεγων· Μικρον, και ουκ ετι θεωρειτε με· και, Ὅτι υπαγω
προς τον πεμψαντα με; Ὅτε γαρ αυτους ανεκτησατο δια των περι του Πνευματος
λογων, τοτε παλιν αυτων καταβαλλει τα φρονηματα. Τινος ουν ενεκεν τουτο ποιει;
Βασανιζει την διανοιαν, και δοκιμωτεραν εργαζεται, και συνεθιζει καλως αυτους εν
τηι των λυπηρων ακροασει γενναιως ενεγκειν αυτου τον χωρισμον. Οι γαρ εν τοις
ρημασι τουτο μελετησαντες, εμελλον και εν τοις πραγμασιν αυτο ραιδιως οισειν
λοιπον. Ει δε τις ακριβως εξετασειε, και 59.427 αυτο τουτο παραμυθια εστι, το ειπειν,
οτι Προς τον Πατερα απερχομαι. Τουτο γαρ δηλουντος ην, οτι ουκ απολειται, αλλα
μεταστασις τις εστιν αυτου η τελευτη. Και ετεραν παραμυθιαν αυτοις ενεθηκεν. Ου
γαρ ειπε, Μικρον, και ουκ ετι θεωρειτε με, μονον· αλλα και προσεθηκε· Μικρον, και
οψεσθε με, δηλων οτι και επανηξει, και προς ολιγον εσται ο χωρισμος, και διηνεκης
η μετ' αυτων συνουσια. Τουτο μεντοι ου συνειδον. Ὅθεν και εικοτως αν τις
θαυμασειε, πως πολλακις ταυτα ακουοντες, ως μηδεν ακηκοοτες ουτως
αμφιβαλλουσι. Ποθεν ουν ου συνιεσαν; Ἢ δια την λυπην, ως εγωγε οιμαι (αυτη γαρ
εξεβαλλε της διανοιας αυτων τα λεγομενα), η δια την ασαφειαν των λεγομενων. ∆ιο
και εδοξεν αυτοις δυο εναντια τιθεναι, ουκ οντα εναντια. Ει γαρ οψομεθα σε, φησι,
που υπαγεις; ει δε υπαγεις, πως οψομεθα σε; ∆ια τουτο λεγουσιν, Ουκ οιδαμεν τι
λαλει. Ὅτι μεν γαρ απιεναι εμελλεν, ᾔδεσαν· ηγνοουν δε οτι μετα μικρον ηξει προς
αυτους. ∆ια δη τουτο και επιτιμαι αυτοις, οτι ου συνειδον το λεγομενον. Βουλομενος
γαρ αυτοις εμπηξαι το περι του θανατου δογμα, τι φησιν; Ἀμην, αμην λεγω υμιν, οτι
κλαυσετε και θρηνησετε υμεις· οπερ ην του θανατου και του σταυρου· Ὁ δε κοσμος
χαρησεται. Ἐπειδη γαρ δια το μη βουλεσθαι ταχεως επετρεχον τωι πιστευειν, οτι ουκ
αποθανειται, ειτα ακουσαντες οτι αποθανειται, αμφεβαλλον ουκ ειδοτες τι ποτε εστι
το, Μικρον· φησι· Κλαυσετε και θρηνησετε· αλλ' η λυπη υμων εις χαραν γενησεται.
Ειτα δεικνυς, οτι μετα την λυπην χαρα γινεται, και οτι η λυπη τικτει την χαραν, και
οτι αυτη μεν βραχεια, η δε ηδονη απεραντος, επι παραδειγμα ηλθε κοσμικον· και τι
φησιν; Ἡ γυνη οταν τικτηι, λυπην εχει. Και κεχρηται παραβοληι, ηι και οι προφηται,
συνεχως τηι υπερβοληι των ωδινων τας αθυμιας παραβαλλοντες. Ὃ δε λεγει,
 
 

324

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιουτον εστιν· Ὠδινες ληψονται υμας· αλλ' η ωδις του τοκου γινεται χαρας αιτια·
αμα και τον περι αναστασεως πιστουμενος λογον, και δεικνυς οτι το εντευθεν
απελθειν ομοιον εστι τωι απο μητρας απελθειν εις λαμπρον φως· ωσανει ελεγε· Μη
θαυμασητε οτι δια λυπης τοιαυτης επι τα συμφεροντα υμας αγω· επει και η μητηρ
επι το γενεσθαι μητηρ ουτως ερχεται δια λυπης. Αινιττεται δε ενταυθα και τι
μυστικον· οτι ελυσεν αυτος του θανατου τας ωδινας, και νεον ανθρωπον
απογεννηθηναι πεποιηκε. Και ουκ ειπεν, οτι παρελευσεται η θλιψις μονον, αλλ' ουδε
μεμνηται αυτης· τοσαυτη η διαδεχομενη χαρα. Ουτω και τοις αγιοις εσται. Και μην
ου δια τουτο χαιρει η γυνη, οτι ηλθεν ανθρωπος εις τον κοσμον, αλλ' οτι αυτηι
παιδιον ετεχθη. Ἐπει ει δια τουτο εχαιρεν, ουδεν εκωλυε και εφ' ετεραι γυναικι
τικτουσηι τας μη τικτουσας χαιρειν. Τινος ουν ενεκεν ουτως ειπεν; Ὅτι εις τουτο
μονον παρελαβε το υποδειγμα, εις το δειξαι προσκαιρον μεν την λυπην, διηνεκη δε
την χαραν· και εις το μεταστασιν ειναι προς ζωην, και εις το μεγα των ωδινων το
κερδος. Και ουκ ειπεν, Ἐτεχθη παιδιον, αλλ' οτι Ἄνθρωπος. Ἐνταυθαγαρ μοι την
αναστασιν αινιττεται την αυτου, και οτι ουκ εκεινωι τωι ωδιναντι θανατωι, αλλα τηι
βασιλειαι τικτεσθαι εμελλε. ∆ια τουτο ουκ ειπεν, Ἐγεννηθη αυτηι παιδιον, αλλ',
Ἐγεννηθη ανθρωπος εις τον κοσμον. Και υμεις ουν νυν μεν λυπηθησεσθε· παλιν δε
οψομαι υμας, και η λυπη υμων εις χαραν γενησεται. Ειτα οτι ουκ ετι αποθανειται
δηλων, φησι· Και ουδεις αυτην αιρει αφ' υμων. Ἐν εκεινηι τηι ημεραι εμε ουκ 59.428
ερωτησετε ουδεν. Παλιν ουδεν αλλο κατασκευαζει δια τουτων, η οτι απο του Θεου
εστι. Τοτε γαρ εισεσθε παντα λοιπον. Τι δε εστιν, Ἐμε ουκ ερωτησετε; Ου δεησεσθε
μεσιτου, αλλ' αρκει το ονομα μονον ειποντας παντα λαβειν. Ἀμην, αμην λεγω υμιν,
οτι, οσα εαν αιτησητε τον Πατερα εν τωι ονοματι μου. ∆εικνυσι του ονοματος την
δυναμιν, ει γε μη ορωμενος μηδε παρακαλουμενος, αλλ' ονομαζομενος μονον, και
παρα τωι Πατρι ποιει θαυμαστους. Που δη τουτο γεγονεν; Ἔνθα λεγουσιν· Ἔπιδε επι
τας απειλας αυτων, και δος τοις δουλοις σου μετα παῤρησιας λαλειν τον λογον σου,
και ποιειν εν τωι ονοματι σου σημεια. Και εσεισθη ο τοπος ενθα ησαν. Ἕως αρτι ουκ
ηιτησατε ουδεν. Ἐντευθεν δεικνυσιν. οτι συμφερει παλιν αυτον απελθειν, ει γε εως
τοτε ουδεν ᾔτησαν, τοτε δε ληψονται παντα οσα αν αιτησωσι. Μη γαρ, επειδη λοιπον
ου συνεσομαι υμιν, νομισητε εγκαταλελειφθαι· το ονομα μου μειζονα υμιν δωσει
παῤρησιαν. βʹ. Ἐπει ουν συνεσκιασμενα ην τα ειρημενα, φησι· Ταυτα εν παροιμιαις
λελαληκα υμιν, και ερχεται ωρα οτε ουκ ετι εν παροιμιαις λαλησω υμιν. Ἔσται
καιρος, οτε παντες εισεσθε σαφως. Λεγει δε τον της αναστασεως χρονον. Τοτε
παῤρησιαι περι του Πατρος αναγγελω υμιν. Και γαρ επι τεσσαρακοντα ημερας συνην
και διελεχθη αυτοις, συναλιζομενος, και λεγων τα περι της βασιλειας του Θεου. Νυν
μεν γαρ εν φοβωι οντες, ου προσεχετε τοις λεγομενοις· τοτε δε ανασταντα ιδοντες,
και συνοντες, δυνησεσθε παῤρησιαι παντα μανθανειν, οτι αυτος ο Πατηρ υμας
φιλησει, της εις εμε πιστεως βεβαιας γεγενημενης. Και ουκ ερωτησω τον Πατερα.
Ἀρκει η εις εμε αγαπη προστηναι υμων. Ὅτιυμεις εμε πεφιληκατε, και πεπιστευκατε,
οτι απο του Θεου εξηλθον. Ἀπο του Πατρος εξηλθον, και ερχομαι εις τον κοσμον.
Παλιν αφιημι τον κοσμον. και πορευομαι προς τον Πατερα. Ἐπειδη γαρ ο της
αναστασεως λογος ουχ ως ετυχεν αυτους παρεμυθειτο, και μετα τουτων το ακουειν,
οτι Παρα Θεου εξηλθον και εκει υπαγω, συνεχως αυτα περιστρεφει. Το μεν γαρ
ηγγυατο, οτι ορθως πιστευουσιν εις αυτον· το δε, οτι μελλουσιν εν ασφαλειαι ειναι.
Ὅτε μεν ουν ελεγε, Μικρον, και ου θεωρειτε με· και μικρον, και οψεσθε με, εικοτως
ηγνοουν· νυν δε ουκ ετι. Τι δε εστιν, Ἐμε ουκ ερωτησετε; Ουκ ερειτε, ∆ειξον ημιν τον
Πατερα σου, και, Που υπαγεις; οτι πασαν εισεσθε την γνωσιν, και διακεισεται προς
υμας ο Πατηρ, ωσπερ και εγω. Τουτο μαλιστα αυτους αναπνευσαι εποιησε, το μαθειν
οτι τωι Πατρι εσονται φιλοι. ∆ιο λεγουσι· Νυν οιδαμεν οτι οιδας παντα. Ὁραις οτι
 
 

325

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς το υφορμουν τηι διανοιαι απεκρινατο; Και ου χρειαν εχεις ινα τις σε ερωται·
τουτεστι, Πριν η ακουσαι οιδας τα σκανδαλιζοντα ημας, και ανεπαυσας, επειδη ειπες,
Ὁ Πατηρ υμας φιλει, οτι εμε πεφιληκατε. Μετα τοσαυτα και τηλικαυτα, τοτε
λεγουσι, Νυν οιδαμεν. Ὁραις πως ατελως ειχον; Ειτα επειδη ωσπερ τινα χαριν αυτωι
παρεχοντες λεγουσι, Νυν οιδαμεν, λεγει· Πολλων δεισθε ετερων, ωστε επι το τελειον
ελθειν· ουδεν ουδεπω υμιν κατωρθωται. Νυν ουν προδωσετε με τοις εχθροις, και
τοσουτος υμων κρατησει φοβος, ωστε μηδε μετ' αλληλων δυνηθηναι αναχωρησαι.
Ἀλλ' ουδεν απο τουτων πεισομαι δεινον. Ὁραις πως παλιν συγκαταβατικος ο 59.429
λογος; Τουτο γουν αυτοις και εγκαλει, οτι συγκαταβασεως δεονται διηνεκως. Ἐπειδη
γαρ ελεγον, Ἴδε νυν παῤρησιαι λαλεις, και παροιμιαν ουδεμιαν λεγεις, και δια τουτο
πιστευομεν σοι· δεικνυσιν οτι νυν, οτε πιστευουσιν, ουπω πιστευουσιν, ουδε
προσιεται αυτων τα ρηματα. Ταυτα λεγει, εις ετερον αυτους παραπεμπων καιρον. Το
δε, Ὁ Πατηρ μετ' εμου εστι, δι' αυτους παλιν τεθεικε· τουτο γαρ ανω και κατω
εβουλετο μαθειν. Ειτα δεικνυς, οτι ου την τελειαν γνωσιν παρεδιδου αυτοις ταυτα
λεγων, αλλ' ωστε τον λογισμον αυτοις μη στασιαζειν (εικος γαρ αυτους λογιζεσθαι
ανθρωπινα τινα, και οτι ουδεμιας απολαυσουσι παρ' αυτου βοηθειας), φησι· Ταυτα
λελαληκα υμιν, ινα εν εμοι ειρηνην εχητε· τουτεστιν, Ἵνα μη εκβαλητε με της
διανοιας υμων, αλλα παραδεξησθε. Μη τοινυν εις δογμα τις ελκετω τα λεγομενα· εις
γαρ ημετεραν ειρηται παρακλησιν και αγαπην. Ουδε γαρ μεχρι τουτου, φησι, τοιαυτα
πασχουσι· στησεται υμιν τα των δεινων· αλλ' εως αν ητε εν τωι κοσμωι, θλιψιν εξετε,
ου νυν οτε παραδιδομαι, αλλα και μετα ταυτα. Ἀλλα αναστητε τωι λογισμωι· ουδεν
γαρ πεισεσθε δεινον. Του γαρ ∆ιδασκαλου περιγενομενου των εχθρων, ου χρη τους
μαθητας αλυειν. Και πως νενικηκας, ειπε μοι, τον κοσμον; Ειπον μεν ηδη οτι τον
αρχοντα αυτου κατεβαλον κατω· εισεσθε δε και υστερον, παντων εικοντων υμιν και
παραχωρουντων. γʹ. Ἔξεστι δε και ημιν νικαιν, εαν βουλωμεθα, εις τον αρχηγον της
πιστεως ημων αφορωντας, και ταυτην βαδιζοντας την οδον, ην αυτος ημιν ετεμεν·
Ουτως ουδε θανατος ημων περιεσται. Τι ουν; ου τεθνηξομεν, φησιν; απο γαρ τουτου
δηλον οτι ου περιεσται. Και μην τοτε ο ανταγωνιστης εσται λαμπρος, ουχ οταν μη
συμπλακηι τωι εχθρωι, αλλ' οταν συμπλακεις μη κατεχηται. Ου τοινυν δια την
συμπλοκην θνητοι, αλλα δια την νικην αθανατοι. Τοτε γαρ αν ημεν θνητοι, ει
εμενομεν παρ' αυτωι διηνεκως. Ὥσπερ ουν ουκ αν ειποιμι τα μακροβιωτατα των
ζωων αθανατα, καιτοι γε πολυν μενοντα χρονον εξω θανατου· ουτως ουδε θνητον,
δια το λυεσθαι θανατωι, τον μελλοντα μετα τον θανατον ανιστασθαι. Ειπε γαρ μοι, ει
τις προς ολιγον ερυθριασειε, τουτον ουτω καλεσωμεν διηνεκως ερυθρον; Ουδαμως·
ου γαρ εστι το πραγμα εξις. Ει τις ωχρος γενοιτο, τουτον ικτεριωντα προσερουμεν;
Ουδαμως· προσκαιρον γαρ το παθος. Ουκουν ουδε θνητον καλεσεις τον εν ολιγωι
χρονωι γενομενον εν θανατωι· επει και τους καθευδοντας ουτως ερουμεν· τεθνηκασι
γαρ, ως ειπειν, και εισιν ανενεργητοι. Ἀλλα φθειρει τα σωματα; Και τι τουτο; ου γαρ
ινα εν φθοραι μεινηι, αλλ' ινα βελτιω γενηται. Νικησωμεν τοινυν τον κοσμον, προς
αθανασιαν δραμωμεν, ακολουθησωμεν τωι βασιλει, στησωμεν αυτωι τροπαιον,
καταφρονησωμεν αυτου των ηδονων. Και ου δει πονων· μεταθωμεν την ψυχην προς
τον ουρανον, και νενικηται ο κοσμος απας. Ἂν μη επιθυμησηις αυτου, νενικηται· αν
καταγελασηις αυτον, ηττηται. Ξενοι εσμεν και παρεπιδημοι· μηδενι τοινυν των
λυπηρων αλγωμεν. Ουδε γαρ, ει πατριδος γενομενος λαμπρας και προγονων
περιφανων, εις μακραν τινα γην απηλθες, μηδενι γνωριμος ων, μηδε παιδας εχων,
μηδε πλουτον, ειτα τις υβρισεν, ηλγησας αν ως οικοι ταυτα παθων. Το γαρ ειδεναι
σαφως, οτι εν ξενηι και αλλοτριαι ει, παντα φερειν ευκο 59.430 λως επειθε, και το
καταφρονεισθαι και το πεινηιν και διψηιν, και το οτιουν παθειν. Τουτο λογισαι και
νυν, οτι ξενος ει και παρεπιδημος, και μηδεν σε των εν τηι ξενηι ταυτηι θορυβειτω. Και
 
 

326

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ πολιν εχεις, ης τεχνιτης και δημιουργος ο Θεος· η δε παροικησις αυτη προς
βραχυ γινεται και ολιγον. Ὁ βουλομενος τυπτετω, υβριζετω, λοιδορειτω. Ἐν ξενηι
εσμεν, και ευτελως ζωμεν. Το γαρ δεινον, επι της πατριδος τουτο παθειν, επι των
πολιτων· τοτε η μεγιστη ασχημοσυνη και ζημια. Ἐαν δε ηι τις ενθα μηδενα γνωριμον
εχηι, παντα ευκολως υφισταται. Ἡ γαρ υβρις απο της γνωμης των υβριζοντων
χαλεπωτερα γινεται. Οιον, εαν τις ειδως τον υπαρχον οντα υπαρχον υβρισηι, τοτε η
υβρις πικρα· εαν δε ιδιωτην νομισας υβρισηι, ουδε αψασθαι δυναται του ταυτα
πασχοντος. Ουτω δη και ημεις λογισωμεθα. Ουδε γαρ ισασιν οπερ εσμεν οι υβρισται,
οιον οτι πολιται των ουρανων, και εις την ανω απογεγραμμενοι πατριδα, και των
Χερουβιμ εσμεν συγχορευται. Μη τοινυν αλγωμεν, μηδε υβριν ηγωμεθα την υβριν.
Ει εγνωριζον, ουκ αν υβρισαν. Ἀλλα πτωχους και ευτελεις νομιζουσι; Μη τοινυν
μηδε ημεις ταυτην υβριν νομιζωμεν. Ειπε γαρ μοι, ει τις οδοιπορων παιδας τους
αυτου φθασας, ολιγον διαστημα εν πανδοχειωι εκαθεζετο περιμενων αυτους· ειτα ο
πανδοχευς, η των οδοιπορων τις, αγνοων οστις αν ειη, δυσχερανειε προς εκεινον και
λοιδορηθειη· αρα ου γελασεται την αγνοιαν εκεινου; ου τερψει μαλλον αυτον η
πλανη; ουκ εντρυφησει, ως αλλου τινος υβριζομενου; Ουτω και ημεις πραττωμεν.
Και γαρ εν πανδοχειωι καθημεθα περιμενοντες τους ημετερους τους οδευοντας την
οδον ταυτην. Ὅταν ομου παντες γενωμεθα, τοτε εισονται τινας υβριζουσιν. Ουτοι
τοτε κατω νευουσι, τοτε ερουσιν· Ουτος εστιν ον εσχομεν ημεις οι αφρονες εις
γελωτα. δʹ. ∆υο τοινυν τουτοις παραμυθησωμεθα εαυτους, οτι τε ημεις ουχ
υβριζομεθα (ου γαρ ισασιν οιτινες εσμεν), και οτι, καν βουλωμεθα δικην λαβειν,
δωσουσιν υστερον χαλεπωτατην. Ἀλλα μη γενοιτο τινα ουτως ωμην και
απανθρωπον εχειν ψυχην. Τι ουν, αν παρα των ομοφυλων υβριζωμεθα; τουτο γαρ
εστι το φορτικον. Τουτο μεν ουν εστι το κουφον. Τι δηποτε; Ὅτι ουχ ομοιως τους
αγαπωμενους υβριζοντας φερομεν, και ους ουκ ισμεν. Ταυτα γουν, παρακαλουντες
τους υβρισμενους, λεγομεν τα ρηματα πολλακις· Ἀδελφος εστιν ο υβρικως, φερε
γενναιως· πατηρ εστι, θειος εστιν. Ει δε του αδελφου και πατρος το ονομα δυσωπει,
πολλωι μαλλον αν ειπω τουτων γνησιωτερον. Ου γαρ αδελφοι μονον αλληλοις
εσμεν, αλλα και μελη και σωμα εν. Ει δε του αδελφου ονομα δυσωπει, πολλωι
μαλλον το του μελους. Ουκ ηκουσας της εξω παροιμιας λεγουσης, οτι δει τους
φιλους μετα των ελαττωματων εχειν; ουκ ηκουσας Παυλου λεγοντος, οτι Ἀλληλων
τα βαρη βασταζετε; ουχ οραις τους ερωντας; Ἀναγκαζομαι γαρ, επειδη αφ' υμων το
παραδειγμα σχειν ουκ εχομεν, επ' εκεινην την υποθεσιν τον λογον αγαγειν. Ποιει δε
αυτο και ο Παυλος ουτω λεγων· Ειτα τους μεν της σαρκος ημων πατερας ειχομεν
παιδευτας, και ενετρεπομεθα. Μαλλον δε εκεινο ευκαιροτερον ειπειν, φησιν, οπερ
Ῥωμαιοις· Ὥσπερ, φησι, παρεστησατε 59.431 τα μελη υμων δουλα τηι ακαθαρσιαι και
τηι ανομιαι εις την ανομιαν· ουτω παραστησατε τα μελη υμων δουλα τηι δικαιοσυνηι.
∆ια τουτο και ημεις θαῤρουντες επομεθα του παραδειγματος. Ουχ οραις τοινυν τους
ερωντας, ποσα ουτοι πορνων γυναικων περικαιομενοι πασχουσι δεινα, ραπιζομενοι,
τυπτομενοι, γελωμενοι, θρυπτομενης ανεχομενοι πορνης, αποστρεφομενης, μυρια
υβριζουσης; Ἀλλ' ομως καν απαξ ηδυ τι και ημερον ιδωσιν, παντα αυτοις εν
ευπραγιαι, και παντα οιχεται τα προτερα, και παντα εξ ουριων φερεται, καν πενια,
καν νοσος, καν οτιουν τουτοις ετερον. Τον γαρ βιον τον εαυτων τιθενται αθλιον τε
και μακαριον, ως αν την ερωμενην εχωσι προς αυτους διακειμενην. Και ου δοξαν
ισασιν ανθρωπινην, ουκ ατιμιαν· αλλα, καν υβριζηι τις, υπο της πολλης ηδονης και
της παρ' εκεινης ευημεριας απαντα φερουσι ραιδιως· εκεινη δε καν λοιδορησηται,
καν εις το προσωπον πτυσηι, ροδοις βαλλεσθαι νομιζουσι ταυτα πασχοντες. Και τι
θαυμαστον, ει περι αυτην ουτω διακεινται; Και γαρ την οικιαν την εκεινης πασων
ειναι λαμπροτεραν νομιζουσι, καν πηλινη ηι, καν καταπιπτουσα. Και τι λεγω τους
 
 

327

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιχους; Και γαρ τους τοπους αυτους, ενθα διατριβουσιν εν εσπεραι, ορωντες
διανιστανται. Ἐνταυθα δε μοι δοτε λοιπον το αποστολικον ειπειν. Καθαπερ εκεινος
φησιν· Ὥσπερ παρεστησατε τα μελη υμων δουλα τηι ακαθαρσιαι, ουτω παραστησατε
τα μελη υμων τηι δικαιοσυνηι· τον αυτον τροπον καγω λεγω· ως ηγαπησαμεν ταυτας,
αγαπησωμεν αλληλους, και ουδεν δεινον ηγησομεθα πασχειν. Και τι λεγω
αλληλους· ουτως αγαπησωμεν τον Θεον. Ἐφριξατε ακουσαντες, οτι τοσουτον
απαιτω μετρον αγαπης επι Θεου, οσον περι την πορνην επεδειξαμεθα; Ἀλλ' εγω
φριττω, οτι ουδε τοσουτον επιδεικνυμεθα. Και, ει βουλεσθε, επεξελθωμεν τωι λογωι,
ει και σφοδρα φορτικον το λεγομενον. Ἡ ερωμενη τοις ερωσιν ουδεν υπισχνειται
χρηστον, αλλ' ατιμιαν, και αισχυνην, και υβριν. Τουτο γαρ ειναι ποιει το
προσεδρευειν πορνηι γυναικι, καταγελαστον, αισχρον, ατιμον. Ὁ δε Θεος ουρανον,
και τα εν ουρανοις επαγγελλεται αγαθα, και υιους ημας εποιησε, και αδελφους του
Μονογενους, και ζωντι σοι μυρια παρεσχε, και τελευτωντι αναστασιν, και τοσαυτα
επαγγελλεται δωσειν αγαθα, οσα μηδε εννοησαι δυνατον, και τιμιους και αιδεσιμους
ημας ποιει. Και παλιν, εκεινη δαπαναιν αναγκαζει παντα τα αυτων εις βαραθρον και
απωλειαν· ο δε Θεος σπειρειν κελευει τον ουρανον, και εκατονταπλασιονα διδωσι,
και ζωην αιωνιον. Παλιν, εκεινη ως ανδραποδωι κεχρηται τωι φιλουντι, τυραννου
παντος χαλεπωτερον επιταττουσα· ο δε Θεος φησιν, Ουκετι λεγω υμας δουλους,
αλλα φιλους. εʹ. Ειδετε την υπερβολην και των ενταυθα κακων, και των αγαθων
των εκειθεν; Τι ουν τα μετα ταυτα; Ταυτης μεν ενεκεν και αγρυπνουσι πολλοι, και
απερ αν επιταξηι, μετα προθυμιας υπακουουσι, και οικιαν αφιασι, και πατερα, και
μητερα, και φιλους, και χρηματα, και προστασιαν, και παντα εν αποριαι και ερημιαι τα
αυτων· του δε Θεου πολλακις ενεκεν, μαλλον δε ημων αυτων ενεκεν, ουδε τριτην
μοιραν αναλωσαι αιρουμεθα των οντων, αλλα πεινωντα ορωντες περιορωμεν, και
59.432 παρατρεχομεν γυμνον, και ουδε λογου μεταδιδομεν. Ἐκεινης δε καν
θεραπαινιδα ιδωσιν οι ερασται, και βαρβαρον, εν μεσηι τηι αγοραι εστωτες, ωσπερ
εγκαλλωπιζομενοι, και αγαλλομενοι διαλεγονται, μακρων λογων ανελιττοντες
διαυλους· και ουδεν ειναι τον βιον παντα νομιζουσι δι' αυτην, ουκ αρχοντας, ου
βασιλειαν (και ισασιν οσοι του νοσηματος ειληφασι πειραν)· και χαριν εχουσι
πλειονα επιταττουσηι, η δουλευουσιν ετεροις. Ἆρ' ουκ εικοτως γεεννα; αρ' ουκ
εικοτως μυριαι κολασεις; Ἀνανηψωμεν τοινυν, και παρασχωμεν τηι του Θεου
διακονιαι καν τοσουτον, καν το ημισυ μερος, ου τηι πορνηι παρεχουσιν ετεροι, καν το
τριτον. Ταχα φριττετε παλιν; και γαρ και αυτος. Ἀλλ' ουκ ηβουλομην επι των λογων
μονον, αλλα και επι των πραγματων φριττειν υμας. Νυν δε ενταυθα μεν ημιν η
καρδια συστελλεται, εξελθοντες δε παντα ριπτομεν. Τι ουν το κερδος; Ἂν μεν γαρ
εκει δεηι χρηματα αναλισκειν, ουδεις πενιαν οδυρεται, αλλα και δανεισαμενος εδωκε
πολλακις αλους· ενταυθα δε, εαν ελεημοσυνης μνησθωμεν, παιδας, και γυναικας,
και οικιαν, και προστασιαν, και μυριας προφασεις ημιν προβαλλονται. Ἀλλ' ηδονη
πολλη, φησιν, εκει. Τουτο γαρ εστιν ο θρηνω και οδυρομαι. Τι ουν, εαν δειξω
μειζονα ενταυθα την ηδονην; Ἐκει μεν γαρ ου μικρον υποτεμνεται της ηδονης η
αισχυνη, και η υβρις, και η δαπανη, δευτερον ο πολεμος και η απεχθεια· ενταυθα δε
ουδεν τοιουτον. Τι γαρ της ηδονης ταυτης ισον, ειπε μοι, καθησθαι προσδοκωντα
τον ουρανον και την εκει βασιλειαν, και την λαμπροτητα των αγιων, και την ζωην
την ατελευτητον; Ἀλλα ταυτα εν προσδοκιαις, φησιν, εκεινα δε εν πειραι. Ποιαι πειραι;
Βουλει και ενταυθα τα εν πειραι ειπω; Ἐννοησον ποσης ελευθεριας απολαυεις, και
πως ουδενα δεδοικας ουδε τρεμεις αρετηι συζων, ουκ εχθρον, ουκ επιβουλον, ου
συκοφαντην, ου τον παραδοκιμουντα, ουκ αντεραστην, ου ζηλοτυπον, ου πενιαν, ου
νοσον, ουκ αλλο των ανθρωπινων ουδεν· εκει δε, καν μυρια κατα γνωμην γενηται,
και ωσπερ εκ πηγων ο πλουτος επιῤρεηι, ο των αντεραστων πολεμος, και αι
 
 

328

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιβουλαι, και οι λοχοι παντων αθλιωτερον ποιησει του μετ' εκεινων πλυνομενου
τον βιον. Της γαρ καταπτυστου θρυπτομενης εκεινης και τρυφωσης, αναγκη τον
πολεμον αναῤριπιζεσθαι εις την εκεινης αρεσκειαν. Τουτο ουν μυριων θανατων
χαλεπωτερον και πασης αφορητοτερον τιμωριας. Ἀλλ' ουκ ενταυθα τοιουτον ουδεν.
Ὁ γαρ καρπος, φησι, του Πνευματος, αγαπη, χαρα, ειρηνη. Ουδαμου πολεμος, ουδε
χρηματων ακαιρος δαπανη, ουδε ονειδη μετα δαπανης· καν οβολον δωις, καν αρτον,
καν ποτηριον ψυχρουν, πολλην σοι την χαριν εισεται, και ουδεν επι το σε δακειν,
και λυπησαι ποιει, αλλα παντα ωστε ποιησαι σε ενδοξον, και πασης απαλλαξαι
αισχυνης. Τινα ουν εξομεν απολογιαν, ποιαν συγγνωμην, ταυτα μεν αφιεντες, τοις
δε εναντιοις εαυτους εκδιδοντες, και εις την του πυρος καμινον την καιομενην
εκοντες εαυτους εκβαλλοντες; ∆ιο παρακαλω τους τα τοιαυτα νοσουντας
ανακτησασθαι εαυτους, και προς την υγειαν επαναγαγειν, μηδε αφιεναι εις
απογνωσιν εμπεσειν. Ἐπει και ο υιος εκεινος πολλωι χαλεπωτερα τουτων επαθεν·
αλλ' επειδη προς τον οικον επανηλθε τον πατρωιον, και επι της προτερας εγενετο
τιμης, και του διαπαντος ευδοκιμησαντος εφανη λαμπροτερος. Τουτον γαρ ημεις
ζηλωσωμεν, και προς 59.433 τον Πατερα επανελθοντες, οψε γουν ποτε της
αιχμαλωσιας αποστωμεν εκεινης, και προς την ελευθεριαν εαυτους μεταγαγωμεν,
ινα και της βασιλειας των ουρανων 59.434 απολαυσωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι,
εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.433 ΟΜΙΛΙΑ Πʹ. Ταυτα ελαλησεν ο Ἰησους, και επηρε τους οφθαλ μους
αυτου εις τον ουρανον, και ειπε· Πατερ, εληλυθεν η ωρα, δοξασον σου τον Υιον, ινα
και ο Υιος σου δοξασηι σε.
αʹ. Ὁ ποιησας και διδαξας, φησιν, ουτος μεγας κληθησεται εν τηι βασιλειαι
των ουρανων· και μαλα εικοτως. Το μεν γαρ δια ρηματων φιλοσοφειν, ευκολον· η δε
δια των εργων επιδειξις, γενναιου τινος και μεγαλου. ∆ιο και ο Χριστος περι
ανεξικακιας διαλεγομενος, μεσον εαυτον προτιθησι, κελευων εκειθεν λαμβανειν τα
υποδειγματα. ∆ια τουτο και μετα την παραινεσιν ταυτην επι ευχην τρεπεται,
παιδευων ημας εν τοις πειρασμοις παντα αφεντας επι τον Θεον καταφευγειν. Ἐπειδη
γαρ ειπεν, Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε, και κατεσεισεν αυτων τας ψυχας, δια της
ευχης ανιστησι παλιν. Ὡς γαρ ανθρωπωι τεως προσειχον. Και δι' εκεινους ταυτα
ποιει, ωσπερ ουν και επι Λαζαρου, και λεγει την αιτιαν, οτι ∆ια τον οχλον τον
παρεστωτα ειπον, ινα πιστευσωσιν, οτι συ με απεστειλας. Ναι, φησιν· αλλ' επι μεν
των Ἰουδαιων εικοτως ταυτα εγινετο· επι δε των μαθητων τινος ενεκεν; Και επι των
μαθητων εικοτως. Οι γαρ μετα τοσαυτα λεγοντες, Νυν οιδαμεν, οτι παντα οιδας,
μαλιστα παντων βεβαιωθηναι εδεοντο. Ἄλλως δε, ουδε ευχην ο ευαγγελιστης το
πραγμα καλει· αλλα τι φησιν; Ἦρε τους οφθαλμους αυτου εις τον ουρανον, και
διαλεξιν αυτο προς τον Πατερα μαλλον ειναι φησιν. Ει δε αλλαχου λεγει ευχην, και
δεικνυσιν αυτον ποτε μεν επι γονατα καμπτομενον, ποτε δε τους οφθαλμους εις τον
ουρανον αιροντα, μη θορυβηθηις. ∆ια γαρ τουτων παιδευομεθα το εκτενες το εν ταις
δεησεσιν, ινα και εστωτες αναβλεπωμεν, μη τοις οφθαλμοις της σαρκος μονον, αλλα
και της διανοιας· και ινα καμπτωμεν τα γονατα, την εαυτων καρδιαν συντριβοντες.
Ἦλθε γαρ ο Χριστος, ουχ εαυτον δειξαι μονον, αλλα και αρετην παιδευσων αφατον.
Τον δε παιδευοντα ου δια ρηματων μονον, αλλα και δια πραγματων παιδευειν χρη.
Ἀκουσωμεν τοινυν τι φησιν ενταυθα· Πατερ, εληλυθεν η ωρα, δοξασον σου τον
Υιον, ινα και ο Υιος σου δοξασηι σε. Παλιν δεικνυσιν ημιν οτι ουκ ακων επι τον
 
 

329

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σταυρον ερχεται. Πως γαρ, ο και ευχομενος τουτο γενεσθαι, και δοξαν το πραγμα
καλων, ουκ αυτου μονου του σταυρουμενου, αλλα και του Πατρος; Ἐπει και ουτως
εγενετο· ου γαρ ο Υιος μονον, αλλα και ο Πατηρ εδοξασθη. Προ μεν γαρ του σταυρου
ουδε Ἰουδαιοι αυτον ᾔδεσαν· Ἰσραηλ γαρ με, φησιν, ουκ εγνω· μετα δε τον σταυρον
η οικουμενη απασα προσεδραμεν. Ειτα λεγει και τον τροπον της δοξης, και πως
αυτον δοξασει. Καθως εδωκας αυτωι εξουσιαν πασης σαρκος, ινα παν, ο δεδωκας
αυτωι, μη αποληται. Το γαρ ευεργετειν αει, τωι Θεωι δοξα. Τι δε εστι, Καθως εδωκας
αυτωι εξουσιαν πασης σαρκος; Τεως δεικνυσιν, οτι ουκ εις Ἰουδαιους μονους τα του
κηρυγματος εστι συνεσταλμενα, αλλα και εις την οικουμενην εκτεινεται πασαν, και
προκαταβαλλεται προοιμια των εθνων. Ἐπειδη γαρ ειπεν· Εις οδον εθνων μη
απελθητε· μελλει δε μετα ταυτα λεγειν, Πο 59.434 ρευθεντες μαθητευσατε παντα τα
εθνη, δεικνυσι και τον Πατερα τουτο βουλομενον. Σφοδρα γαρ τουτο εσκανδαλιζεν
Ἰουδαιους, και τους μαθητας δε. Ουδε γαρ μετα ταυτα ευκολως ηνειχοντο των
εθνων απτεσθαι, εως την του Πνευματος ελαβον διδασκαλιαν· και γαρ ου μικρον
σκανδαλον εντευθεν Ἰουδαιοις εγινετο. Μετα ουν την τοσαυτην του Πνευματος
επιδειξιν, εις τα Ἱεροσολυμα παραγενομενος ο Πετρος, μολις ισχυσεν τα εγκληματα
διαφυγειν, ειπων τα κατα την σινδονα. Τι δε εστιν, Ἔδωκας αυτωι εξουσιαν πασης
σαρκος; Ποτε αρα την εξουσιαν ταυτην ελαβεν, ερησομαι τους αιρετικους; προ του
πλασαι αυτους, η μετα το πλασαι; Αυτος μεν γαρ φησι, μετα το σταυρωθηναι και
αναστηναι. Τοτε γουν λεγει· Ἐδοθη μοι πασα εξουσια. Πορευθεντες μαθητευσατε
παντα τα εθνη. Τι ουν; ουκ ειχεν εξουσιαν των εργων των εαυτου· αλλ' εποιησε μεν
αυτους, εξουσιαν δε αυτων ουκ ειχε μετα το ποιησαι; Και μην φαινεται παντα αυτος
ποιων, και εν τοις ανω χρονοις, και τους μεν κολαζων ως αμαρτανοντας, τους δε
διορθουμενος επιστρεφοντας (Ου μη κρυψω γαρ, φησιν, απο του παιδος μου Ἀβρααμ,
ο εγω μελλω ποιειν)· τους δε και τιμων ως κατορθουντας. Ειτα τοτε μεν ειχε, νυν δε
απωλεσε, και παλιν ελαβε; Και ποιος αν ταυτα δαιμων εφθεγξατο; Ει δε η αυτη
εξουσια και τοτε και νυν (Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει, φησι, τους νεκρους και ζωοποιει,
ουτω και ο Υιος ους θελει ζωοποιει), τι εστι το ειρημενον; Ἔμελλεν αυτους πεμπειν
εις τα εθνη· ιν' ουν μη νομισωσι καινοτομιαν ειναι δια το λεγειν, Ουκ απεσταλην ει
μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου Ἰσραηλ, δεικνυσι και τωι Πατρι τουτο
δοκουν. Ει δε μετα πολλης αυτο της ευτελειας φθεγγεται, θαυμαστον ουδεν· ουτω
γαρ κακεινους ωικοδομει τοτε, και τους μετα ταυτα· και οπερ ειπον, αει τηι της
ευτελειας υπερβοληι σφοδρα επειθεν οτι συγκαταβασεως ην τα ειρημενα. βʹ. Τι δε
εστι, Πασης σαρκος; Ου γαρ δη παντες επιστευσαν. Και μην, το αυτου μερος, παντες
επιστευσαν· ει δε μη προσειχον τοις λεγομενοις, ου του διδασκοντος το εγκλημα,
αλλα των μη δεχομενων. Ἵνα παν, ο δεδωκας αυτωι, δωι αυτοις ζωην αιωνιον. Ει δε
και ενταυθα ανθρωπινωτερον φθεγγεται, μη θαυμασηις. Των τε γαρ ειρημενων
αιτιων ενεκεν τουτο ποιει, και φυλαττομενος αει το αυτος τι περι εαυτου λεγειν
μεγα, επειδη τουτο προσιστατο τοις ακροωμενοις, δια το μηδεν μεγα περι αυτου
φανταζεσθαι τεως. Ὁ γουν Ἰωαννης, οταν εξ οικειου φθεγγηται προσωπου, ουχ
ουτω ποιει, αλλ' επι το υψηλοτερον αναγει τον λογον, ουτω λεγων· Παντα δι' αυτου
εγενετο, και χωρις αυτου εγενετο ουδε εν· και οτι Ζωη ην, και οτι Φως ην, και οτι Εις
τα ιδια ηλθεν· ουχ οτι ουκ ειχεν εξουσιαν, ει μη ελαβεν· αλλ' οτι και ετεροις εδωκεν
Ἐξουσιαν του γενεσθαι τεκνα Θεου. Και ο Παυλος ομοιως ισον αυτον λεγει τωι Θεω.
59.435 Αυτος δε ανθρωπινωτερον αιτει ουτω λεγων· Ἵνα παν, ο δεδωκας αυτωι, δωι
αυτοις ζωην αιωνιον. Αυτη δε εστιν η αιωνιος ζωη, ινα γινωσκωσι σε τον μονον
αληθινον Θεον, και ον απεστειλας Ἰησουν Χριστον. Μονον αληθινον Θεον, προς
αντιδιαστολην των ουκ οντων θεων φησι. Και γαρ εις τα εθνη αυτους πεμπειν
εμελλεν. Ει δε ουκ ανεξονται, αλλα δια τουτο μονον εκβαλλουσι του ειναι αληθινον
 
 

330

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεον τον Υιον, ουτω προιοντες και το Θεον ειναι εκβαλλουσι. Και γαρ φησι· Την
δοξαν την παρα του μονου Θεου ου ζητειτε. Τι ουν; ουκ εσται Θεος ο Υιος; Ει δε Θεος
ο Υιος, και μονου του Πατρος λεγομενου, ευδηλον οτι και αληθινος, και μονου
αληθινου καλουμενου. Τι δε; οταν λεγηι Παυλος· Ἢ μονος εγω και Βαρναβας; αρα
εκβαλλει τον Βαρναβαν; Ουδαμως· το γαρ, Μονος, προς αντιδιαστολην ετερων
κειται. Ει δε ουκ αληθινος Θεος, πως αληθεια; επιπολυ γαρ του αληθινου η αληθεια
διαφερει. Τον μη αληθινον ανθρωπον ειναι τι ερουμεν, ειπε μοι; ουχι ουδε
ανθρωπον; Ουτως, ει αληθινος Θεος ουκ εστιν ο Υιος, πως εστι Θεος; πως δε ημας
θεους ποιει και υιους, μη ων αληθης; Ἀλλ' υπερ τουτων ακριβεστερον ημιν εν
ετεροις ειρηται· διο των εξης εχωμεθα. Ἐγω σε εδοξασα επι της γης. Καλως ειπε, Ἐπι
της γης· εν γαρ τωι ουρανωι δεδοξαστο, εν τε τηι φυσει την δοξαν εχων, και παρα των
αγγελων προσκυνουμενος. Ου τοινυν περι εκεινης της δοξης φησι, της τηι ουσιαι
αυτου συγκεκληρωμενης (εκεινην γαρ την δοξαν, καν μηδεις αυτον δοξασηι, μενει
πεπληρωμενην εχων), αλλα ταυτην φησι την απο της των ανθρωπων λατρειας
γινομενην. Ουκουν και το, ∆οξασον με, τοιουτον εστιν. Και ινα μαθηις, οτι τουτον
τον τροπον της δοξης φησιν, ακουσον των εξης· Το εργον ετελειωσα, ο δεδωκας μοι
ινα ποιησω αυτο. Καιτοι γε αρχην ετι το πραγμα ειχε, μαλλον δε ουδε αρχην. Πως
ουν λεγει, Ἐτελειωσα; Ἢ οτι το εμαυτου παν εποιησα· η οτι το εσομενον ως ηδη
γεγενημενον λεγει· η ο μαλιστα παντων εστιν ειπειν, οτι το παν ην ηδη γεγενημενον
τωι την ριζαν των αγαθων καταβεβλησθαι, ηι παντως εξ αναγκης εμελλον εψεσθαι οι
καρποι, και το τοις μελλουσι μετα ταυτα γινεσθαι, αυτον παρειναι και
συνεφαπτεσθαι. ∆ια τουτο παλιν συγκαταβατικως φησιν. Ὃ εδωκας μοι. Ει γαρ δη
περιεμενεν ακουσαι και μαθειν, πολυ ταυτα της δοξης αυτου αποδεοντα αν ειη. Ὅτι
γαρ εξ οικειας επι τουτο γνωμης ηλθε, πολλαχοθεν δηλον. Ὡς οταν λεγηι Παυλος, οτι
Ουτως ηγαπησεν ημας, ωστε παραδουναι εαυτον υπερ ημων· και, Ἑαυτον εκενωσεν,
μορφην δουλου λαβων· και παλιν, Καθως ηγαπησε με ο Πατηρ, καγω ηγαπησα υμας.
∆οξασον με συ, Πατερ, παρα σεαυτωι τηι δοξηι, ηι ειχον προ του τον κοσμον ειναι παρα
σοι. Και που η δοξα εκεινη; εστω μεν γαρ, παρα ανθρωποις εικοτως αδοξος ην δια το
περικειμενον ενδυμα· πως και παρα Θεωι δοξασθηναι ζητει; Τι ουν ενταυθα φησι;
Περι της οικονομιας ο λογος· επει ουπω δεδοξαστο της σαρκος η φυσις, ουδε
αφθαρσιας απολαυσασα, ουτε του θρονου κοινωνησασα του βασιλικου. ∆ια τουτο
ουκ ειπεν, Ἐπι της γης, αλλα, Παρα σοι. γʹ. Ταυτης και ημεις απολαυσομεθα της
δοξης κατα το ημετερον μετρον, εαν νηφωμεν. ∆ια τουτο και Παυλος φησιν· Ειπερ
συμπασχωμεν, ινα και συνδοξασθωμεν. 59.436 Μυριων αρα αξιοι δακρυων οι,
τοσαυτης προκειμενης δοξης, δια νωθειαν και υπνον επιβουλευοντες εαυτοις· και ει
γεεννα μη ην, αθλιωτεροι παντων, οις βασιλευσαι παρον και συνδοξασθηναι τωι Υιωι
του Θεου, τοσουτων εαυτους αποστερουντες αγαθων. Ει γαρ κατακοπηναι εδει, ει
γαρ μυριους αποθανειν θανατους, ει μυριας επιδουναι ψυχας, και τοσαυτα σωματα
καθ' εκαστην ημεραν· ουκ εδει τοσαυτα υποστηναι υπερ τοσαυτης δοξης; Νυν δε
ουδε χρηματων καταφρονουμεν, ωνπερ υστερον και ακοντες αποστησομεθα· ου
καταφρονουμεν χρηματων, των μυριοις ημας περιβαλλοντων κακοις, των ενταυθα
μενοντων, των ουχ ημων. Τα γαρ ουχ ημων διοικουμεν, καν πατρωια εχωμεν. Ὅταν
δε και γεεννα προσηι, και σκωληξ ατελευτητος, και ασβεστον πυρ, και βρυγμος
οδοντων· πως οισομεν ταυτα; ειπε μοι. Μεχρι τινος ου διαβλεπομεν, αλλ' εις μαχας
καθημερινας, και φιλονεικιας, και λογους ανονητους το παν δαπανωμεν, την γην
τρεφοντες, το σωμα πιαινοντες, και της ψυχης αμελουντες, των μεν αναγκαιων
ουδενα ποιουμενοι λογον, των δε περιττων και ανονητων πολλην την φροντιδα;
Και λαμπρους μεν οικοδομουμεν ταφους, και ωνουμεθα πολυτελεις οικιας, και
παντοδαπων οικετων αγελας περισυρομεν, και οικονομους διαφορους επινοουμεν,
 
 

331

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγρων, οικιων, χρηματων αρχοντας, και αρχοντας αρχοντων καθιστωντες· της δε
ψυχης ηρημωμενης ουδεις ημιν λογος. Και τι τουτων εσται το περας; ουχι μιαν
γαστερα πληρουμεν; ουχι εν σωμα περιβαλλομεν; τις ο πολυς των πραγματων
θορυβος; τι δηποτε, και διατι την ψυχην, ην ελαχομεν, κατακοπτομεν, σπαραττομεν
εις την των τοιουτων λειτουργιαν, χαλεπην εαυτοις επινοουντες δουλειαν; Ὁ γαρ
πολλων δεομενος, πολλων δουλος εστι, καν δοκηι κρατειν τουτων. Ἐπει και των
οικετων δουλος εστιν ο δεσποτης, και θεραπειας ετερον εισφερει τροπον μειζονα·
και αλλως δε δουλος, χωρις εκεινων ουκ εις αγοραν εμβαλειν τολμων. ουκ εις
βαλανειον, ουκ εις αγρον· ουτοι δε πολλακις χωρις εκεινου πανταχου περιιασιν.
Ἀλλ' ο δοκων ειναι κυριος, αν μη παρωσιν οι δουλοι, ου τολμαι προελθειν οικοθεν,
αλλα καν προκυψηι της οικιας μονος, καταγελαστον εαυτον ειναι νομιζει. Ταχα τινες
γελωσιν ημας ταυτα λεγοντας· αλλα δι' αυτο μεν τουτο μυριων δακρυων αξιοι αν
ειεν. Ὅτι γαρ δουλεια τουτο, ηδεως αν σε εροιμην· εβουλου δεισθαι του τον ψωμον
τωι στοματι σου προστιθεντος, η την κυλικα τοις χειλεσι προσαγοντος; ουχι δακρυων
ενομιζες αξιαν ειναι την διακονιαν ταυτην; Τι δε, ει βασταζοντων τινων εδεου προς
το βαδιζειν διηνεκως, ουκ αν σεαυτον ελεεινον και αθλιωτερον ταυτηι παντων
ενομισας; Ουκουν και νυν ουτω διακεισθαι εδει. Ουδεν γαρ διαφερει, ειτε υπο
αλογων, ειτε υπο ανθρωπων ταυτα τις πασχει. Τι δε, ειπε μοι, ουχι και ταυτηι
διεστηκασιν ημων οι αγγελοι, οτι ου δεονται οσων ημεις; Ουκουν οσωι μεν αν
ελαττονων δεομεθα, τοσουτωι προς εκεινους οδευομεν· οσωι δε αν πλειονων,
τοσουτωι προς τον επικηρον τουτον καταπιπτομεν βιον. Και ινα μαθηις, οτι ταυτα
ουτως εχει, ερωτησον τους γεγηρακοτας ποιον μακαριζουσι βιον, τον οτε
εκρατουντο ματην, η τον οτε αυτων κρατουσι νυν; ∆ια γαρ τουτο αυτους εκεινους
εκαλεσαμεν, επειδη οι εν νεοτητι μεθυοντες ουδε ισασι της δουλειας την υπερβολην.
Τι δε οι πυρεττοντες, οταν πολλα διψωντες πολλα πινωσι και πολ 59.437 λων
δεωνται, η οταν υγιαναντες απαλλαγωσι της επιθυμιας, εαυτους μακαριζουσιν;
Ὁραις, οτι πανταχου το πολλων δεισθαι ελεεινον, και ποῤρω φιλοσοφιας, και
δουλειας και επιθυμιας επιτασις; Τι τοινυν εκοντες επιτεινομεν εαυτοις αθλιοτητα;
Ειπε γαρ μοι, ει γε ην χωρις στεγης και τοιχων μηδεν βλαπτομενον οικειν, ουκ αν
ειλου τουτο μαλλον; τινος ουν ενεκεν τα συμβολα της ασθενειας επιτεινεις; Ου δια
τουτο τον Ἀδαμ μακαριζομεν, οτι ουδενος εδειτο, ουκ οικηματων, ουκ ενδυματων;
Ναι, φησιν· αλλα νυν εν χρειαι καθεστηκαμεν. Τι τοινυν την χρειαν αυξομεν; Ει γαρ
πολλοι και των της χρειας πολλα περικοπτουσι (δουλους λεγω, και οικηματα, και
χρηματα), τινα αν εχοιμεν απολογιαν, την χρειαν υπερβαινοντες; Ὅσωι αν πλειονα
περιβαλληι, τοσουτωι δουλικωτερος γεγονας. Ὅσωι γαρ αν πλειονων δεηθηις, τοσουτωι
την ελευθεριαν επετεμου. Ἡ μεν γαρ ακριβης ελευθερια, το μηδενος ολως δεισθαι· η
δε μετ' εκεινην, το ολιγων δεισθαι, ην αγγελοι μαλιστα εχουσι και οι τουτων
μιμηται. Το δε και εν θνητωι σωματι μενοντας κατορθωσαι τουτο, εννοησον ηλικον
εχει τον επαινον. Τουτο και ο Παυλος ελεγε Κορινθιοις γραφων· 59.438 Ἐγω δε
υμων φειδομαι· και, Ἵνα μη θλιψιν τηι σαρκι εξωσιν οι τοιουτοι. ∆ια τουτο χρηματα
λεγεται, ινα χρωμεθα εις δεον, ουχ ινα φυλαττωμεν και κατορυττωμεν· τουτο γαρ
ουκ εστι κτησασθαι, αλλα κτηθηναι. Ει γαρ τουτο μελλοιμεν σκοπειν, οπως αυτα
πολλα ποιησαιμεν, ουχ ινα απολαυσωμεν εις δεον, ανεστραπται η ταξις, και εκεινα
ημας κεκτηται, ουχ ημεις εκεινα. Ἀπαλλαγωμεν τοινυν της χαλεπης ταυτης
δουλειας, και γενωμεθα ποτε ελευθεροι. Τι μυριους εαυτοις επινοουμεν και
ποικιλους δεσμους; Ουκ αρκει σοι της φυσεως ο δεσμος, και της ζωης η αναγκη, και ο
των μυριων πραγματων οχλος· αλλα και ετερα σεαυτωι πλεκεις δικτυα, και τοις ποσι
περιβαλλεις; Και ποτε επιληψηι του ουρανου, και προς το υψος στηναι εκεινο
δυνησηι; Ἀγαπητον γαρ, αγαπητον, παντα ταυτα διακοψαντα τα σχοινια δυνηθηναι
 
 

332

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιλαβεσθαι της ανω πολεως· τοσαυτα ετερα εστι τα κωλυματα· απερ ινα νικησωμεν
απαντα, της ευτελειας εχωμεθα. Ουτω γαρ επιληψομεθα και της αιωνιου ζωης,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

59.437 ΟΜΙΛΙΑ ΠΑʹ. Ἐφανερωσα σου το ονομα τοις ανθρωποις, ους
εδωκας μοι εκ κοσμου. Σοι ησαν, και εμοι αυτους εδωκας, και τον λογον
σου τετηρηκασι.
αʹ. Μεγαλης βουλης Ἄγγελος λεγεται ο Υιος του Θεου, των τε αλλων ενεκεν
ων εδιδαξε, και προηγουμενως οτι τον Πατερα εις ανθρωπους κατηγγειλε· οπερ ουν
και νυν φησιν· Ἐφανερωσα σου το ονομα τοις ανθρωποις. Ειπων γαρ, οτι Ἐτελειωσα
σου το εργον, επεξηγειται παλιν αυτο, λεγων ποιον εργον. Και μην δηλον ην το
ονομα. Και γαρ ο Ἡσαΐας φησιν· Ὀμεισθε τον Θεον τον αληθινον. Ἀλλ' ο πολλακις
ειπον, τουτο και νυν λεγω, οτι ει και δηλον ην, αλλ' Ἰουδαιοις, και ουδε τουτοις
πασι· νυνι δε περι των εθνων φησι. Και ου τουτο μονον δηλοι, αλλ' οτι και Πατερα
αυτον εγνωσαν. Ουκ εστι δε ομοιον μαθειν, οτι δημιουργος εστι, και οτι Υιον εχει.
Ἐφανερωσε δε αυτου το ονομα και δια λογων, και δια πραγματων. Ους εδωκας μοι
εκ του κοσμου. Ὥσπερ ανωτερω φησιν· Ουδεις ερχεται προς με, εαν μη ηι δεδομενον
αυτωι· και, Ἐαν μη ελκυσηι αυτον ο Πατηρ μου· ουτω και ενταυθα, Ους εδωκας μοι.
Και μην αυτος φησιν οδον ειναι εαυτον. Ὅθεν δηλον, οτι δυο ενταυθα κατασκευαζει
δια των ειρημενων, οτι τε ουκ εναντιος τωι Πατρι, και οτι βουλημα αυτου το
πιστευσαι αυτους τωι Υιωι. Σοι ησαν, και εμοι αυτους δεδωκας. Ἐνταυθα βουλεται
διδαξαι σφοδρα αγαπωμενον παρα του Πατρος. Ἐπει οτι γε ουκ εδεηθη του λαβειν
αυτους, δηλον εκειθεν· αυτος αυτους και εποιησεν, αυτος αυτων προνοει διηνεκως.
Πως ουν αυτους ελαβεν; Ἀλλ' οπερ εφην, τουτο δηλοι την προς τον Πατερα
ομονοιαν. Ει δε ανθρωπινως τις βουλοιτο αυτο εξεταζειν, και ουτως ως ειρηται,
ουκετι εσονται του Πατρος. Ει γαρ οτε ο Πατηρ αυτους ειχεν, ουκ ειχεν αυτους ο
Υιος, ευδηλον οτι και οτε εδωκεν αυτους τωι Υιωι, αυτος απεστη της δεσποτειας· και
το ατοπωτερον παλιν. Ευρεθησονται γαρ, ηνικα μεν ησαν παρα τωι Πατρι, ατελεις
οντες· οτε δε προς τον Υιον ηλθον, τοτε γινομενοι τελειοι. Ἀλλα γελως ταυτα και
ειπειν. Τι ουν 59.438 δια τουτου δηλοι; Ὅτι και αυτωι δεδοκτο το πιστευειν αυτους
τωι Υιωι. Και τον λογον σου τετηρηκασι, και νυν εγνωσαν οτι παντα, α εδωκας μοι,
παρα σου ησαν. Πως τον λογον σου ετηρησαν; Τωι εμοι πιστευσαι και μη προσεχειν
τοις Ἰουδαιοις. Ὁ γαρ πιστευων αυτωι, φησιν, Ἐσφραγισεν οτι ο Θεος αληθης εστι.
Τινες μεν γαρ λεγουσιν, οτι Νυν εγνων οτι παντα, οσα δεδωκας μοι, παρα σου εστιν·
αλλ' ουκ αν εχοι τουτο λογον. Πως γαρ εμελλεν αγνοειν ο Υιος τα του Πατρος; Ἀλλα
περι των μαθητων ειρηται. Ἐξ ου γαρ αυτα ειπον, φησιν, εμαθον οτι παντα οσα
εδωκας μοι, παρα σου εστιν· ουδεν αλλοτριον, ουδεν ιδιον εμοι παρα σοι. Το γαρ
ιδιον ως επ' αλλοτριωι τα πολλα τιθησιν. Ἔγνωσαν ουν οτι παντα, οσα αν διδαξω, σα
εστι και διδαγματα και δογματα. Και ποθεν εμαθον; Ἀπο των ρηματων των εμων·
ουτω γαρ και εδιδασκον. Και ου τουτο μονον, αλλ' οτι και Παρα σου εξηλθον· τουτο
γαρ δια παντος εσπουδασε κατασκευασαι Ευαγγελιου. Ἐγω περι αυτων ερωτω. Τι
λεγεις; ως αγνοουντα τον Πατερα διδασκεις; ως προς ανθρωπον ουκ ειδοτα διαλεγηι;
Τι ουν βουλεται αυτη η διαιρεσις; Ὁραις οτι δι' ουδεν ετερον η ευχη γινεται, αλλ' ινα
μαθωσι την αγαπην, ην εχει εις αυτους; Ὁ γαρ μη μονον τα παρ' αυτου παρασχων,
αλλα και ετερον επι τουτο παρακαλων, πλειονα δεικνυσι τον ποθον. Τι ουν εστι,
Περι τουτων ερωτω; Ουχ υπερ παντος του κοσμου, φησιν, αλλ' υπερ ων εδωκας μοι.
 
 

333

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Συνεχως τιθησι το, Ἔδωκας, ινα μαθωσιν, οτι τωι Πατρι τουτο δοκει. Ειτα επειδη
συνεχως ειπε, Σοι εισι, και συ μοι αυτους εδωκας, αναιρων την πονηραν υποψιαν,
ινα μη τις νομισηι προσφατον αυτου ειναι την αρχην, και νυν αυτους ειληφεναι, τι
φησι; Τα εμα παντα σα εστι, και τα σα εμα, και δεδοξασμαι εν αυτοις. Ειδες ισοτιμιαν;
Ἵνα γαρ μη, ακουων, οτι Ἔδωκας μοι, νομισηις αυτους αλλοτριουσθαι της του
Πατρος εξουσιας, η προ τουτου της του Υιου, αμφοτερα ανειλεν, 59.439 ειπων απερ
ειπεν· ωσανει ελεγε· Μητε ακουων, οτι Ἐμοι αυτους εδωκας, νομισηις αυτους
αλλοτριους ειναι του Πατρας (τα γαρ εμα, αυτου εστι)· μητε ακουων, οτι Σοι ησαν,
νομισηις αλλοτριους αυτους ειναι εμου· τα γαρ αυτου, εμα εστιν. Ὥστε το, Ἔδωκας,
συγκαταβασεως μονης ενεκεν ειρηται. Ἅπερ γαρ ο Πατηρ εχει, του Υιου εστι· και
απερ ο Υιος εχει, του Πατρος. Τουτο δε ουδε επι Υιου κατα ανθρωπον δυναται
λεγεσθαι, αλλ' επειδη μειζονος εστιν. Το μεν γαρ του ελαττονος, οτι του μειζονος
εστι, παντι που δηλον· το δε εμπαλιν, ουκετι. Ἐνταυθα δε αντιστρεφει, η δε
αντιστροφη την ισοτητα δηλοι. Τουτο και αλλαχου δηλων ελεγε· Παντα τα του
Πατρος μου, εμα εστι, περι γνωσεως διαλεγομενος· το δε, Ἔδωκας μοι, και οσα
τοιαυτα, ινα δειξηι, οτι ουχ ως αλλοτριος ελθων αυτους επεσπασατο, αλλα τους
ιδιους ελαβεν. Ειτα και την αιτιαν τιθησι και αποδειξιν, λεγων· Και δεδοξασμαι εν
αυτοις· τουτεστιν, Ἢ οτι εξουσιαν αυτων εχω, η οτι δοξασουσιν εμε, σοι πιστευοντες
και εμοι, και δοξασουσιν ομοιως. Ει δε ουχ ομοιως δεδοξασται εν αυτοις, ουκετι
αυτου εστι τα εκεινου. Ουδεις γαρ εν οις ουκ εχει εξουσιαν δοξαζεται. βʹ. Πως δε
δεδοξασται ομοιως; Ἅπαντες ομοιως αποθνησκουσιν υπερ αυτου, ως και υπερ του
Πατρος, και κηρυσσουσιν, ωσπερ και τον Πατερα· και ωσπερ εν τωι ονοματι αυτου
λεγουσι παντα γινεσθαι, ουτω και εν τωι ονοματι του Υιου. Και ουκετι ειμι εν τωι
κοσμωι, και ουτοι εν τωι κοσμωι εισι. Τουτεστι, Καν μη φαινωμαι κατα σαρκα, δια
τουτων δοξαζομαι. Τι δηποτε δε συνεχως λεγει, οτι Ἐν τωι κοσμωι ουκ ειμι· και οτι,
Ἐπειδη αφιημι αυτους, σοι αυτους παρατιθεμαι· και, Ὅτε ημην εν τωι κοσμωι, εγω
τετηρηκα αυτους; Ει γαρ ταυτα απλως εκλαβοι τις, πολλα εψεται τα ατοπα. Πως γαρ
αν εχοι λογον, το μη ειναι αυτον εν τωι κοσμωι, και οτε απεισιν, ετερωι αυτους
παρακαταθεσθαι; Ταυτα γαρ ως ανθρωπου ψιλου χωριζομενου αυτων διηνεκως ην
ρηματα. Ὁραις οτι ανθρωπινως τα πλειστα διαλεγεται, και προς την αυτων διανοιαν,
νομιζοντων οτι πλειονα τινα ειχον ασφαλειαν απο της παρουσιας αυτου; ∆ιο φησιν.
Ὅτε εγω ημην, ετηρουν αυτους. Και μην λεγει, οτι Ἔρχομαι προς υμας, και, Μεθ'
υμων ειμι εως της συντελειας. Πως νυν, ως χωριζεσθαι μελλων, ταυτα λεγει; Ἀλλ'
οπερ εφην, προς την εκεινων υπονοιαν, ινα μικρον αναπνευσωσιν, ακουοντες αυτου
ταυτα λεγοντος και παρακατατιθεμενου τωι Πατρι. Ἐπειδη γαρ πολλας παρ' αυτου
παρακλησεις ακουοντες ουκ επεισθησαν, λοιπον τωι Πατρι διαλεγεται, την εις
αυτους στοργην επιδεικνυμενος· ωσανει ελεγεν· Ἐπειδη προς εαυτον με συγκαλεις,
καταστησον αυτους εν ασφαλειαι. Ἐγω γαρ προς σε ερχομαι. Τι λεγεις; και ου
δυνασαι τηρειν αυτους; Ναι, δυναμαι. Τινος ουν ενεκεν ταυτα λεγεις; Ἵνα εχωσι την
χαραν την εμην πεπληρωμενην· τουτεστιν, Ἵνα μη θορυβωνται ατελεστεροι οντες.
Ταυτα δε ειπων, εδηλωσεν οτι δια την εκεινων αναπαυσιν και την χαραν παντα
ταυτα ουτως ελεγεν· επει δοκει εναντιος ο λογος ειναι. Νυν δε ουκ ειμι εν τωι κοσμωι,
και ουτοι εν τωι κοσμωι εισι. Τουτο γαρ υπωπτευον 59.440 εκεινοι· τεως ουν αυτοις
συγκαταβαινει. Ει γαρ ειπεν, οτι Ἐγω τηρω αυτους, ουκ αν ουτως επιστευσαν· διοπερ
φησι· Πατερ αγιε, τηρησον αυτους εν τωι ονοματι σου· τουτεστι, ∆ια της σης
βοηθειας. Ὅτε ημην εν τωι κοσμωι, εγω αυτους ετηρουν εν τωι ονοματι σου Παλιν ως
ανθρωπος διαλεγεται και ως προφητης· επει ουδαμου φαινεται ουδεν εν τωι ονοματι
του Θεου πεποιηκως. Ους εδωκας μοι, εφυλαξα, και ουδεις εξ αυτων απωλετο, ει μη
ο υιος της απωλειας, ινα η Γραφη πληρωθηι. Και αλλαχου φησι· Παν ο εδωκας μοι, ου
 
 

334

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη απολεσω εξ αυτου. Καιτοι ουκ εκεινος απωλετο μονος, αλλα και πολλοι υστερον.
Πως ουν φησιν, Ου μη απολεσω; Το εμον μερος, ου μη απολεσω· οπερ και αλλαχου
σαφεστερον δηλων ελεγεν· Ου μη εκβαλω αυτον εξω· ου παρα την εμην αιτιαν, ουδε
εμου ωθουντος, ουδε εγκαταλιμπανοντος. Ει δε αφ' εαυτων αποπηδωσι, προς
αναγκην ουχ ελκω Νυν δε προς σε ερχομαι. Ὁραις ανθρωπινωτερον συγκειμενην την
διαλεξιν; Ὥστε ει τις βουλοιτο ελαττουν τον Υιον απο τουτων, ελαττωσει και τον
Πατερα. Ὅρα γουν εξ αρχης, το μεν ως διδασκων εστι και σαφηνιζων αυτωι, το δε ως
παραγγελλων· τα μεν ως διδασκων, ως οταν λεγηι· Ου περι του κοσμου ερωτω· τα δε
ως παραγγελλων· Ἐγω ετηρησα αυτους εως αρτι, Και ουδεις απωλετο· και, Συ τοινυν
τηρησον αυτους, φησι· και παλιν· Σοι ησαν, και εμοι αυτους εδωκας· και, Ὅτε ημην
εν τωι κοσμωι, ετηρουν αυτους. Ἀλλα παντων η λυσις, το προς την ασθενειαν αυτων
ειρησθαι τα ειρημενα. Ειπων δε, οτι Ουδεις εξ αυτων απωλετο, ει μη ο υιος της
απωλειας, επηγαγεν· Ἵνα η Γραφη πληρωθηι. Ποιαν γραφην φησι; Την πολλα περι
αυτου προλεγουσαν. Ου μην δια τουτο απωλετο, ινα η Γραφη πληρωθηι. Και περι
τουτου πολλα και εμπροσθεν διελεχθημεν, οτι ιδιαζων ουτος της Γραφης εστιν ο
τροπος, ως αιτιολογιαν τιθεμενης τα εκ της εκβασεως συμβαινοντα. Και δει παντα
μετα ακριβειας εξεταζειν, και τον τροπον του λεγοντος, και την υποθεσιν, και τους
νομους τους της Γραφης, ει γε μη μελλοιμεν παραλογιζεσθαι· Ἀδελφοι γαρ, μη
παιδια γινεσθε ταις φρεσι. γʹ. Τουτο δε ουχ υπερ της των Γραφων κατανοησεως
αναγινωσκειν χρη μονον, αλλα και υπερ της περι τον βιον σπουδης. Και γαρ οι
παιδες οι μικροι των μεν μεγαλων ουκ εφιενται, τα δε μηδενος αξια θαυμαζειν
ειωθασι. Και γαρ οχηματα, και ιππους, και τον ορεωκομον, και τους τροχους, παντα
εξ οστρακου πεποιημενα χαιρουσι βλεποντες· αν δε βασιλεα καθημενον επ'
οχηματος ιδωσι χρυσου, και ημιονων ζευγος λευκων, και πολυν τον κοσμον, ουδε
επιστρεφονται. Και νυμφας παλιν απο μεν της αυτης υλης λαβοντες πεποιημενας,
καλλωπιζουσι· τας δε οντως αληθεις και λαμπουσας, ουδε ισασι· και επι πολλων
ετερων το αυτο πασχουσι. Τουτο πολλοι και των ανθρωπων υπομενουσι νυν. Τα μεν
γαρ των ουρανων ακουοντες, ουδε προσεχουσι· προς δε τα πηλινα παντα ομοιως τοις
παισιν εισιν επτοημενοι, και τον απο της γης πλουτον τεθηπασι, και δοξαν και
τρυφην εν τωι παροντι βιωι τιμωσι· καιτοι αυτα μεν εστι παιδικα ωσπερ εκεινα·
εκεινα δε ζωης και δοξης και ανεσεως αιτια. Ἀλλ' ωσπερ οι παιδες τουτων μεν
αποστερουμενοι κλαιουσιν, εκεινων δε ουδε γενεσθαι εν επιθυμιαι ισασιν· ουτω δη
και των ανδρων ειναι δοκουντων πολλοι. ∆ια τουτο φησι· Μη παιδια γινεσθε ταις
φρεσι. Χρηματων εραις, ειπε μοι, και ουκ εραις πλουτου του μενοντος, αλλα
αθυρματων παιδικων; ειτα αν μεν τινα ιδηις θαυ 59.441 μαζοντα μολυβδου νομισμα,
και κατακυπτοντα ωστε ανελεσθαι, και καταγνωσηι πολλην αυτου την πενιαν· συ δε
τα τουτων ευτελεστερα συναγων, εν τοις πλουτουσι σαυτον αριθμεις; και πως αν
εχοι τουτο λογον; Πλουσιον γαρ εκεινον ειναι φησομεν, τον υπερορωντα των
παροντων απαντων. Ουδεις γαρ, ουδεις των μικρων τουτων, αργυρου και χρυσου
και της αλλης φαντασιας αιρησεται καταγελασαι, αν μη των μειζονων τον ποθον
εχηι, ωσπερ ουν ουδε του μολυβδινου νομισματος, αν μη χρυσα νομισματα
κεκτημενος ηι. Και συ τοινυν, οταν ιδηις ανθρωπον παντα τον κοσμον παρατρεχοντα,
μηδαμοθεν αλλοθεν νομιζε τουτο ποιειν, η απο του προς μειζονα βλεπειν κοσμον.
Ουτω και γεωργος των ολιγων πυρων καταφρονει, οταν μειζονα προσδοκησηι τον
αμητον. Ει δε αδηλου της ελπιδος ουσης, των οντων καταφρονουμεν· πολλωι
μαλλον επι της βεβαιας προσδοκιας τουτο δει ποιειν. ∆ιο δη δεομαι και παρακαλω,
μη ζημιουν εαυτους, μηδε βορβορον κατεχοντας αποστερειν εαυτους των ανωθεν
θησαυρων, μετα καλαμης και αχυρου το πλοιον εις τους λιμενας αγοντας. Ὃ
βουλεται τις λεγετω περι ημων, δυσχεραινετω προς το συνεχες της παραινεσεως,
 
 

335

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φλυαρους καλειτω, προσκορεις, επαχθεις· ουκ αποστησομεθα συνεχως υπερ αυτων
παραινουντες, και συνεχως εκεινο το του προφητου πασιν υποφωνουντες υμιν· Τας
αμαρτιας σου εν ελεημοσυναις λυτρωσαι, και τας ανομιας σου εν οικτιρμοις
πενητων, και αφαψαι αυτας επι σωι τραχηλωι. Μη σημερον μεν ποιησηις, αυριον δε
αποστηις. Και γαρ το σωμα τουτο καθημερινης δειται τροφης. Ουτω και η ψυχη, και
πολλωι μαλλον εκεινη· καν μη καταβαληι, ασθενεστερα 59.442 γινεται και
αισχροτερα. Μη δη περιιδωμεν απολλυμενην, αγχομενην. Πολλα λαμβανει καθ'
εκαστην ημεραν τραυματα, επιθυμουσα, οργιζομενη, ραιθυμουσα, λοιδορουμενη,
αμυνομενη, βασκαινουσα. ∆ει τοινυν αυτηι και φαρμακα κατασκευαζειν. Ου μικρον
δε το της ελεημοσυνης φαρμακον, πασι τοις τραυμασιν επιτεθηναι δυναμενον. ∆οτε
γαρ ελεημοσυνην, φησι, και παντα υμιν εσται καθαρα· ελεημοσυνην, μη πλεονεξιαν·
τα γαρ εκ πλεονεξιας ου μενει, καν τοις δεομενοις δωις. Ἐλεημοσυνη γαρ, η πασης
απηλλαγμενη αδικιας εστιν· αυτη παντα ποιει καθαρα. Τουτο και νηστειας βελτιον
και χαμευνιας. Καιτοι γε εκεινα μοχθηροτερα και επιπονωτερα, αλλ' αυτη
κερδαλεωτερα· φωτιζει ψυχην, λιπαινει, καλην και ωραιαν ποιει. Ουχ ουτω τους
αθλητας ο της ελαιας καρπος ανεχει, ως τους αγωνιστας της ευσεβειας τουτι το
ελαιον ανακταται. Ἀλειφωμεν τοινυν τας χειρας, ινα προς τον αντιπαλον
ανταρωμεν καλως. Ὁ μελετων ελεειν τον δεομενον, ταχεως και του πλεονεκτειν
αποστησεται Ὁ διατελων εν τωι διδοναι πενησι, ταχεως και οργης αποστησεται, και
ουδε μεγα φρονησει ποτε. Καθαπερ γαρ τους τετραυματισμενους συνεχως
θεραπευων ιατρος, συστελλεται ραιδιως, εν ταις ετερων συμφοραις την ανθρωπινην
καθορων φυσιν· ουτω και ημεις εαν ταις των πενητων συνεισελθωμεν επικουριαις,
φιλοσοφησομεν ευκολως, και ου θαυμασομεθα πλουτον, ουδε μεγα τι τα παροντα
ηγησομεθα, αλλα καταφρονησομεν παντων, και μεταρσιοι γενομενοι προς τον
ουρανον, ευκολως επιτευξομεθα των αιωνιων αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.441 ΟΜΙΛΙΑ ΠΒʹ. Ἐγω δεδωκα αυτοις τον λογον σου, και ο κοσμος
εμισησεν αυτους, οτι ουκ εισιν εκ του κοσμου, καθως εγω ουκ ειμι εκ του κοσμου.
αʹ. Ὅταν εναρετοι γενομενοι διωκωμεθα παρα των πονηρων, και της αρετης
εφιεμενοι χλευαζωμεθα παρ' εκεινων, μη αλυωμεν, μηδε δυσχεραινωμεν. Τοιαυτην
γαρ το πραγμα την φυσιν εχει, και πανταχου μισος ειωθε τικτειν η αρετη παρα τοις
πονηροις. Φθονουντες γαρ τοις επιεικως βιουν βουλομενοις, και οιομενοι
παρασκευαζειν εαυτοις απολογιαν, εαν την ετερων δοξαν καταβαλωσι, μισουσι τε
ως τα εναντια μετιοντας, και παντα πραττουσιν υπερ του καταισχυνειν τον βιον τον
εκεινων. Ἀλλα μη αλγωμεν· τουτο γαρ αρετης σημειον. ∆ια τουτο και ο Χριστος
φησιν· Ει εκ του κοσμου ητε, ο κοσμος αν το ιδιον εφιλει· και αλλαχου παλιν, Ουαι
υμιν, οταν καλως υμας ειπωσι παντες οι ανθρωποι. ∆ια τουτο και ενταυθα φησι· Τον
λογον σου δεδωκα αυτοις, και ο κοσμος εμισησεν αυτους. Παλιν λεγει την αιτιαν, δι'
ην αξιοι εισι πολλης παρα του Πατρος επιμελειας τυχειν. ∆ια γαρ σε εμισηθησαν,
φησι, και τον λογον τον σον· ωστε δικαιοι πασης αν ειεν απολαυσαι προνοιας. Ουκ
ερωτω ινα αρηις αυτους εκ του κοσμου, αλλ' ινα τηρησηις αυτους εκ του πονηρου.
Παλιν σαφηνιζει τον λογον, παλιν τρανοτερον εργαζεται· οπερ ουδεν αλλο εστιν
ενδεικνυμενου, η οτι πολλην αυτων ποιειται κηδεμονιαν, τωι μετα ακριβειας
ποιεισθαι την 59.442 υπερ αυτων παρακλησιν. Και μην αυτος ελεγεν, οτι παντα
ποιησει ο Πατηρ, οσα αν αιτησωσι. Πως ουν ενταυθα αυτος υπερ αυτων παρακαλει;
Ουδεν αλλο, οπερ εφην, η την αγαπην ενδεικνυμενος. Ἐκ του κοσμου ουκ εισι,
 
 

336

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθως εγω ουκ ειμι εκ του κοσμου. Πως ουν αλλαχου φησιν, Ους εδωκας μοι εκ του
κοσμου, σοι ησαν; Ἐκει μεν την φυσιν λεγων, ενταυθα δε περι πραξεων πονηρων.
Και μακρον αυτων συντιθησιν εγκωμιον· πρωτον, οτι ουκ εισιν εκ του κοσμου· ειτα,
οτι αυτος αυτους εδωκε, και οτι τον λογον αυτου ετηρησαν, και οτι δια τουτο
μισουνται. Ει δε λεγει, Καθως εγω ουκ ειμι εκ του κοσμου, μη θορυβηθηις. Το γαρ,
Καθως, ενταυθα ουκ εστιν απαραλλακτου ακριβειας. Ὥσπερ γαρ, οταν επ' αυτου και
του Πατρος λεγηται το Καθως, πολλη η ισοτης δια την της φυσεως συγγενειαν·
ουτως οταν εφ' ημων και αυτου λεγηται, πολυ το μεσον δια το και πολυ ειναι το
μεσον και απειρον εκατερας της φυσεως. Ει γαρ Ἁμαρτιαν ουκ εποιησεν αυτος, ουδε
δολος τις ευρεθη εν τωι στοματι αυτου, πως δυναιντ' αν οι αποστολοι παρισουσθαι
αυτωι; Τι ουν εστιν ο φησιν, Ἐκ του κοσμου ουκ εισι; Προς ετερον ορωσιν, ουδεν
κοινον τι προς την γην εστιν αυτοις, αλλα των ουρανων, γεγονασι πολιται. Και εκ
τουτων δε την αγαπην αυτου δεικνυσιν, οταν προς τον Πατερα αυτους εγκωμιαζηι,
και παρατιθηται τωι γεγεννηκοτι. Ειπων δε, Τηρησον αυ 59.443 τους, ου περι της των
κινδυνων απαλλαγης φησι μονον, αλλα και περι της εν πιστει παραμονης· διο και
επηγαγεν· Ἁγιασον αυτους εν τηι αληθειαι σου· αγιους ποιησον δια της του
Πνευματος δοσεως και των ορθων δογματων. Ὥσπερ οταν λεγηι, Καθαροι εστε δια
τον λογον, ον λελαληκα υμιν, και νυν το αυτο φησι· Παιδευσον αυτους, διδαξον την
αληθειαν. Και μην τουτο λεγει το Πνευμα ποιειν. Πως ουν αυτο παρα του Πατρος
αιτει νυν; Ἵνα μαθηις παλιν την ισοτιμιαν. Τα γαρ ορθα δογματα περι Θεου λεγομενα
αγιαζει την ψυχην. Ει δε λογωι φησιν αγιαζεσθαι, μη θαυμασηις. Και οτι περι
δογματων φησιν, επηγαγεν· Ὁ λογος ο σος αληθεια εστι· τουτεστι, Ουδεν ψευδος εν
αυτωι, παντως δε εκβηναι δει παντα τα ειρημενα· και οτι ουδεν τυπικον δηλοι παλιν,
ουδε σωματικον· καθως και Παυλος φησι περι της Ἐκκλησιας· οτι Ἡγιασεν αυτην εν
ρηματι. Οιδε γαρ και ρημα Θεου καθαιρειν. ∆οκει δε μοι και ετερον δηλουν το,
Ἁγιασον αυτους, οιονει το, Ἀφορισον αυτους τωι λογωι και τωι κηρυγματι. Και τουτο
παλιν εκ των εξης δηλον. Καθως γαρ εμε, φησιν, απεστειλας εις τον κοσμον, καγω
απεστειλα αυτους· ο λεγει και Παυλος, Θεμενος εν ημιν τον λογον της καταλλαγης.
Ὑπερ ου γαρ ο Χριστος αφικται, υπερ τουτου και ουτοι την οικουμενην κατελαβον.
Το δε, Καθως, παλιν ενταυθα ουχ ομοιωσεως επ' αυτου και των αποστολων κειται·
(πως γαρ αλλως ην εγχωρουν ανθρωποις αποσταληναι; εθος δε αυτωι και το μελλον
ως γεγονος λεγειν. Και υπερ αυτων αγιαζω εμαυτον, ινα ωσιν ηγιασμενοι εν τηι
αληθειαι. Τι εστιν, Ἁγιαζω εμαυτον; Προσφερω σοι θυσιαν. Αι δε θυσιαι πασαι αγιαι
λεγονται· και κυριως αγια τα τωι Θεωι ανακειμενα. Ἐπειδη γαρ το παλαιον εν τυπωι ο
αγιασμος ην εν τωι προβατωι· νυνι δε ουκ εστιν εν τυπωι, αλλ' αυτηι τηι αληθειαι· διο
φησιν· Ἵνα ωσιν ηγιασμενοι εν τηι αληθειαι σου. Και γαρ και αυτους σοι ανατιθημι
και ποιω προσφοραν. Ἤτοι δια το την κεφαλην τουτο γινεσθαι φησι, η δια το και
αυτους θυεσθαι. Παραστησατε γαρ, φησι, τα μελη υμων Θυσιαν ζωσαν, αγιαν· και,
Ἐλογισθημεν ως προβατα σφαγης· και, Χωρις θανατου θυσιαν αυτους εργαζεται και
προσφοραν. Ὅτι γαρ την θυσιαν ηινιξατο την αυτου ειπων, Ἁγιαζω, δηλον εκ των
εξης. Ου περι τουτων δε ερωτω μονον, αλλα και περι των πιστευοντων δια του
λογου αυτων εις εμε. Ἐπειδη γαρ υπερ αυτων απεθνησκεν (ειπε δε, οτι Ὑπερ αυτων
αγιαζω εμαυτον)· ινα μη τις νομισηι, οτι υπερ των αποστολων τουτο μονον εποιει,
επηγαγεν· Ου περι τουτων δε ερωτω μονον, αλλα και περι των πιστευοντων δια του
λογου αυτων εις εμε. βʹ. Ἐντευθεν παλιν ανεστησεν αυτων τας ψυχας, δειξας
εσομενους πολλους μαθητας. Ἐπειδη γαρ, οπερ ειχον εξαιρετον, κοινον εποιησε,
παλιν αυτους παραμυθειται, δηλων και της των αλλων σωτηριας γινομενους αυτους
αιτιους. Ειπων δε και περι της σωτηριας αυτων και του αγιασθηναι τηι πιστει και τηι
θυσιαι, λεγει λοιπον περι ομονοιας, και εις τουτο λοιπον κατακλειει τον λογον,
 
 

337

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εντευθεν αρξαμενος, και εις αυτο καταλυσας. Και γαρ αρχομενος φησιν, Ἐντολην
καινην διδωμι υμιν· και ενταυθα, Ἵνα ωσιν εν, καθως συ, Πατερ, εν εμοι, και εγω εν
σοι. Παλιν το, Καθως, ουκ ακριβους εξισωσεως επ' αυτων· ουδε γαρ δυνατον αυτοις
ην τοσουτον, 59.444 αλλ' ως ανθρωποις δυνατον· ωσπερ οταν λεγηι, Γινεσθε
οικτιρμονες, ως ο Πατηρ υμων. Τι δε εστιν, Ἐν ημιν; Ἐν τηι πιστει τηι εις ημας. Ἐπειδη
γαρ ουδεν ουτως σκανδαλιζει απαντας, ως το διεσπασθαι, τουτο κατασκευαζει ωστε
γενεσθαι εν. Τι ουν; ηνυσεν αυτο, φησι; Και σφοδρα ηνυσεν. Ἅπαντες γαρ οι δια των
αποστολων πιστευσαντες εν εισιν, ει και τινες εξ αυτων διεσπασθησαν. Ουδε γαρ
τουτο αυτον παρελαθεν, αλλα και αυτο προειπε, και εδειξε της των ανθρωπων
ραιθυμιας ον. Ἵνα ο κοσμος πιστευσηι, οτι συ με απεστειλας. Ὅπερ ουν και αρχομενος
ελεγεν, οτι Ἐν τουτωι γνωσονται παντες, οτι εμοι εστε μαθηται, εαν αγαπατε
αλληλους. Και πως εντευθεν πιστευειν εμελλον; Ὅτι της ειρηνης ει Θεος, φησιν. Ἂν
τοινυν, απερ εξ ων εμαθον, διατηρησωσιν, εισονται τον διδασκαλον απο των
μαθητων οι ακουοντες· εαν δε μαχωνται, ουκ ερουσιν ειρηνικου Θεου ειναι
μαθητας· μη οντα δε με ειρηνικον, ουκ ομολογησουσιν απεσταλθαι παρα σου. Ὁραις
πως μεχρι τελους τουτο κατασκευαζει το προς τον Πατερα ομονοητικον; Καγω την
δοξαν, ην εδωκας μοι, εδωκα αυτοις· την δια των σημειων, την δια των δογματων,
και ινα ομοψυχοι ωσιν. Αυτη γαρ δοξα, ινα ωσιν εν, και των σημειων μειζων. Ὥσπερ
γαρ και τον Θεον θαυμαζουσιν, οτι ουκ εστι στασις, ουδε μαχη παρα τηι φυσει εκεινηι,
και μεγιστη αυτη δοξα· Ουτω και ουτοι, φησιν, εντευθεν γενεσθωσαν λαμπροι. Και
πως τον Πατερα, φησιν, αιτει τουτο δουναι αυτοις, αυτος αυτο λεγων διδοναι; Ειτε
γαρ περι σημειων, ειτε περι ομονοιας, ειτε περι ειρηνης ο λογος αυτωι, φαινεται
αυτος αυτοις ταυτα παρεσχηκως. Ὅθεν δηλον ην, οτι παραμυθιας ενεκεν της αυτων
η αιτησις γινεται. Ἐγω εν αυτοις, και συ εν εμοι. Πως εδωκε την δοξαν; Ἐν αυτοις
γενομενος, και τον Πατερα εχων μεθ' εαυτου, ωστε αυτους συγκροτειν. Ἀλλαχου δε
ουχ ουτω φησιν· ου γαρ δια αυτου τον Πατερα παραγινεσθαι, αλλ' αυτον και τον
Πατερα παραγινεσθαι και μονην παρ' αυτωι ποιειν· εκει μεν το του Σαβελλιου,
ενταυθα δε Ἀρειου την υπονοιαν αναιρων. Ἵνα ωσι τετελειωμενοι εις το εν, ινα
γινωσκηι ο κοσμος οτι συ με απεστειλας. Συνεχως αυτο λεγει, δεικνυς σημειου
μαλλον την ειρηνην δυναμενην επισπασασθαι. Ὥσπερ γαρ η ερις διαλυτικον, ουτως
η συμφωνια συγκροτητικον. Και ηγαπησα αυτους, καθως εμε ηγαπησας. Παλιν
ενταυθα το, Καθως, ως ανθρωπον αγαπηθηναι εγχωρει· και τεκμηριον της αγαπης,
το εαυτον υπερ αυτων δουναι. Ειπων τοινυν, οτι εσονται εν ασφαλειαι, οτι ου
περιτραπησονται, οτι εσονται αγιοι, οτι πολλοι πιστευσουσι δι' αυτων, οτι πολλης
απολαυσονται δοξης, οτι ουκ αυτος αυτους ηγαπησε μονος, αλλα και ο Πατηρ, λεγει
λοιπον και περι των μετα την εντευθεν αποδημιαν, περι των βραβειων και των
στεφανων των υποκειμενων αυτοις. Πατερ γαρ, φησιν, ους εδωκας μοι, θελω ινα
οπου ειμι εγω, και αυτοι ωσιν. Ὅπερ ουν εζητουν αει λεγοντες, Που υπαγεις; τι
λεγεις; τουτο εν αιτησει λαμβανεις, και ουδεπω εχεις; πως ουν αυτοις ελεγες,
Καθησεσθε επι δωδεκα θρονους; πως ετερα επηγγειλω πλειονα και μειζω; οραις οτι
παντα συγκαταβασεως ενεκεν λεγει; Ἐπει πως ελεγεν, Ἀκολουθησεις δε 59.445
υστερον; Ἀλλ' υπερ πλειονος πληροφοριας και ενδειξεως αγαπης τουτο φησιν. Ἵνα
θεωρωσι την δοξαν την εμην, ην εδωκας μοι. Παλιν τουτο του προς τον Πατερα
ομονοειν σημειον, υψηλοτερον μεν των προτερων (Προ καταβολης γαρ κοσμου,
φησιν), εχον δε τινα και αυτο συγκαταβασιν· Ἔδωκας γαρ μοι λεγει. Ει δε μη τουτο
εστιν, ηδεως αν εροιμην τους αντιλεγοντας· ο διδους, υφεστωτι τινι διδωσιν· αρ' ουν
πρωτον αυτον γεννησας, υστερον την δοξαν εδωκε, προτερον αφεις ειναι αδοξον;
Και πως αν εχοι λογον; Ὁραις οτι το, Ἔδωκεν, Ἐγεννησεν εστι; ∆ιατι δε μη ειπεν, Ἵνα
μετεχωσι της δοξης, αλλ', Ἵνα θεωρωσι την δοξαν; γʹ. Ἐνταυθα αινιττεται, οτι η
 
 

338

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασα αναπαυσις αυτη εστι, το θεωρειν εις τον Υιον του Θεου. Τουτο γουν και
δοξαζεσθαι ποιει· ο και Παυλος φησιν· Ἀνακεκαλυμμενωι προσωπωι την δοξαν
Κυριου κατοπτριζομενοι. Ὥσπερ γαρ οι προς ακτινας θεωρουντες και αερος
απολαυοντες λεπτοτατου, απο της οψεως εχουσιν την απολαυσιν· ουτω και τοτε, και
πολλωι πλειον τουτο ημιν εργασεται την ηδονην. Ἅμα δε και δεικνυσιν, οτι ου τουτο
εστι το ορωμενον, αλλα φρικτη τις ουσια. Πατερ δικαιε, και ο κοσμος σε ουκ εγνω. Τι
βουλεται τουτο; ποιαν εχει την ακολουθιαν; ∆εικνυσιν ενταυθα μηδενα ειδοτα Θεον,
αλλ' η μονον τους τον Υιον επεγνωκοτας. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ἐβουλομην
απαντας τουτο ειναι, Ἀλλ' ουκ εγνωσαν σε, καιτοι ουδεν εχοντες εγκαλειν. Τουτο
γαρ εστι, Πατερ δικαιε. Ἐνταυθα μοι δοκει και δυσχεραινων ταυτα λεγειν, οτι τον
ουτως αγαθον και δικαιον ουκ ηθελησαν επιγνωναι. Ἐπειδη γαρ Ἰουδαιοι ελεγον
τον Θεον ειδεναι, αυτον δε μη ειδεναι, προς τουτο αποτεινεται λεγων, οτι Ἠγαπησας
με προ καταβολης κοσμου, απολογιαν συντιθεις προς τας κατηγοριας τας Ἰουδαικας.
Ὁ γαρ δοξαν λαβων, ο αγαπηθεις προ καταβολης κοσμου, ο μαρτυρας βουλομενος
εχειν αυτους της δοξης εκεινης, πως εναντιος ην τωι Πατρι; Ου τοινυν τουτο εστιν
οπερ φασιν οι Ἰουδαιοι, οτι αυτοι μεν σε γινωσκουσιν, εγω δε αγνοω· αλλα
τουναντιον, εγω μεν σε οιδα, αλλοι δε σε ουκ εγνωσαν. Και ουτοι δε εγνωσαν, οτι συ
με απεστειλας. Ὁραις οτι αυτους αινιττεται τους λεγοντας μη ειναι αυτον εκ του
Θεου, και προς τουτον τον λογον ανακεφαλαιουται παντα; Και εγνωρισα αυτοις το
ονομα σου, και γνωρισω. Και μην του Πνευματος φης την τελειαν γνωσιν· αλλα τα
του Πνευματος εμα εστιν. Ἵνα η αγαπη, ην ηγαπησας με, εν αυτοις μενηι, καγω εν
αυτοις. Ἐαν γαρ μαθωσι, τις συ, τοτε εισονται, οτι ουκ απεσχισμενος εγω, αλλα των
σφοδρα ηγαπημενων, και γνησιος Υιος και συνημμενος. Τουτο δε πεισθεντες ως χρη,
και την πιστιν την εις εμε και την αγαπην διατηρησουσιν ακριβη. Ἀγαπωντων δε
αυτων ως χρη, εγω μενω εν αυτοις. Ὁραις πως εις καλον τελος απηντησεν, εις
αγαπην, την παντων μητερα των αγαθων, απαρτισας τον λογον; Πιστευωμεν τοινυν,
και αγαπωμεν τον Θεον, ινα μη και περι ημων λεγηται· Θεον ομολογουσιν ειδεναι,
τοις δε εργοις αρνουνται· και παλιν, Την πιστιν ηρνηται, και εστιν απιστου χειρων.
Ὅταν γαρ εκεινος μεν και οικεταις και συγγενεσι και αλλοτριοις επικουρηι· συ δε
μηδε τους προς γενος προσηκοντας θεραπευηις, τις εσται σοι λοιπον απολογια, του
Θεου βλασφημουμενου και υβριζομενου δια σε; Σκοπει γαρ ποσας 59.446 εδωκεν
ημιν αφορμας ευποιιας ο Θεος. Τον μεν ως συγγενη, τον δε ως φιλον, τον δε ως
γειτονα, τον δε ως πολιτην, τον δε ως ανθρωπον ελεει, φησιν. Ἂν δε μηδεν σε
τουτων κατεχηι, αλλα παντα διαῤρηξηις τα δεσμα, ακουσηι του Παυλου, οτι απιστου ει
χειρων· οτι εκεινος μεν ουδεν περι ελεημοσυνης ακουσας, ουδε των εν ουρανωι,
υπερηκοντισε σε τηι φιλανθρωπιαι· συ δε αυτους τους εχθρους αγαπαιν κελευσθεις,
τους οικειους, ως εχθρους οραις, και χρηματων φειδηι μαλλον η σωματων. Καιτοι τα
μεν αναλισκομενα ουδεν πεισεται δεινον· ουτος δε περιορωμενος οιχησεται. Τις ουν
η μανια χρηματων φειδεσθαι, και αφειδειν συγγενων; ποθεν ουτος ο ποθος
εισεκωμασε; ποθεν η απανθρωπια και η ωμοτης; Ει γαρ τις ωσπερ επι θεατρου
κορυφης καθισας, τον κοσμον κατοπτευσειε παντα, μαλλον δε ει βουλεσθε, μιαν
τεως μεταχειρισωμεθα πολιν. δʹ. Ει τις τοινυν εφ' υψηλου καθισας παντα κατιδειν
δυνηθειη τα ανθρωπινα, εννοησον οσην καταγνωσεται αλογιαν, οσα δακρυα οισει,
οσον γελασεται γελωτα, οσον μισησει μισος. Τοιαυτα γαρ πραττομεν, ως και
γελωτος, και ανοιας, και δακρυων, και μισους ειναι αξια. Ὁ δεινα τρεφει κυνας, ινα
θηρια αγρια σαγηνευσηι, αυτος εις θηριωδιαν εμπιπτων· ετερος ονους και ταυρους,
ινα μετακομιζηι λιθους· ανθρωπους δε περιοραι, λιμωι τηκομενους. Και χρυσιον μεν
απειρον δαπαναι, ινα λιθινους ανθρωπους εργασηται· τους δε οντως ανθρωπους
λιθινους γενομενους υπο της κακουχιας, υπεροραι. Ἕτερος ψηφιδας χρυσας
 
 

339

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συλλεγων μετα πολλης ταλαιπωριας περιβαλλει τους τοιχους· τας δε γαστερας των
πενητων γυμνας ορων, ουκ επικαμπτεται. Και οι μεν τοις ιματιοις αυτων ιματια
παλιν επινοουσιν· ετερος δε ουδε αυτο το σωμα γυμνον περιβαλλειν εχει. Ἐν
δικαστηριοις δε παλιν αλλος αλλον κατεπιεν· αλλος εις πορνας αναλωσε και εις
παρασιτους· ετερος εις μιμους και ορχηστρας· εις οικοδομας ετερος λαμπρας, εις
αγορασιας αγρων και οικιων. Παλιν ο μεν τοκους αριθμει, ο δε τοκους τοκων, ο δε
γραμματεια συντιθησι πολλων γεμοντα φονων, και ουδε την απο της νυκτος
αναπαυσιν καρπουται, επι τοις ετερων κακοις αγρυπνων. Ἡμερας δε γενομενης, ο
μεν επι κερδος αδικον, ο δε επι δαπανην ασελγη, οι δε επι κλοπην δεδημοσιευμενην
τρεχουσι. Και των μεν περιττων και κεκωλυμενων πολλη η σπουδη· των δε
αναγκαιων ουδεις ο λογος. Οι δε κρινοντες, το μεν ονομα δικαστων εχουσι, το δε
εργον ληιστων και ανδροφονων. Καν τας δικας τις εξετασηι, καν τας διαθηκας, μυρια
παλιν ευρησει και ενταυθα κακα, δολους, κλοπας, επιβουλας. Και περι ταυτα απασα
η σχολη, των δε πνευματικων λογος ουδεις· αλλα την εκκλησιαν υπερ του μονον
ιδειν ενοχλουσιν απαντες. Το δε ζητουμενον ου τουτο εστιν, αλλ' εργων δει ημιν και
διανοιας καθαρας. Ἂν δε την πασαν ημεραν αναλωσηις εις πλεονεξιαν, ειτα μικρα
ρηματα εισελθων ειπηις, ου μονον ουκ εποιησας ιλεω τον Θεον, αλλα και παρωξυνας
μειζονως. Ει γαρ βουλει καταλλαξαι σου τον ∆εσποτην, εργα επιδειξαι, μαθε τον
φορυτον των συμφορων, βλεπε τους γυμνους, τους πεινωντας, τους αδικουμενους·
μυριας σοι φιλανθρωπιας ετεμεν οδους. Μη τοινυν απατωμεν εαυτους, εικη και
ματην ζωντες, μηδε, οτι νυν υγιαινομεν, καταφρονησωμεν· αλλ' εννοησαντες οτι
πολλακις εις νοσον καταπεσοντες, και εις εσχατον αῤρωστιας ελθοντες, απεθανομεν
τωι δεει και τηι προσδοκιαι των μελλοντων, προσδοκησωμεν παλιν εις τα αυτα καταπε
59.447 σεισθαι, και τον αυτον κτησωμεθα φοβον, και γενωμεθα βελτιους· ως τα γε
νυν μυριας κατηγοριας αξια. Οι μεν γαρ εν τοις δικαστηριοις λεουσιν εοικασι και
κυσι, οι δε εν ταις αγοραις, αλωπεξιν· οι δε τον απραγμονα ζωντες βιον, ουδε ουτοι
εις δεον τηι απραγμοσυνηι κεχρηνται, την σχολην απασαν εις θεατρα και τα εκειθεν
κακα αναλισκοντες. Και ο μεν επιτιμων τοις γινομενοις, ουδεις· οι δε ζηλουντες και
δακνομενοι, οτι μη ισα αυτοις πραττουσι, πολλοι· ωστε και τουτους παλιν
κολαζεσθαι, και μη ποιουντας τα πονηρα. Ου γαρ μονον αυτα ποιουσιν, αλλα και
συνευδοκουσι τοις πραττουσι. Και γαρ τα της προθυμιας αυτοις ομοιως διεφθαρται·
οθεν 59.448 δηλον, οτι και γνωμης εστι δουναι δικην. Ταυτα καθ' εκαστην ημεραν
λεγω, και λεγων ου παυσομαι. Ἂν μεν γαρ τινες ακουσωσιν, κερδος· αν δε μηδεις ο
προσεχων ηι, τοτε ακουσεσθε ταυτα, οτε κερδος ουδεν υμιν, και μεμψεσθε εαυτοις,
και της αιτιας ημεις καθαροι. Ἀλλα μη γενοιτο ταυτην μονον ημας την απολογιαν
εχειν, αλλα και καυχημα υμας γενεσθαι ημων παρα τωι βηματι του Χριστου, ινα
κοινηι των αγαθων απολαυσωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.
59.447 ΟΜΙΛΙΑ ΠΓʹ. Ταυτα ειπων ο Ἰησους εξηλθε συν τοις μαθηταις αυτου
περαν του χειμαῤρου των Κεδρων, οπου ην κηπος, εις ον εισηλθεν αυτος και οι
μαθηται αυτου.
αʹ. Φρικτον ο θανατος και φοβου γεμον πολλου· αλλ' ου παρα τοις την ανω
φιλοσοφιαν ειδοσιν. Ὁ μεν γαρ μηδεν περι των μελλοντων σαφες επισταμενος, αλλα
διαλυσιν τινα και τελευτην ζωης το πραγμα νομιζων, εικοτως φριττει και δεδοικεν
ως εις το μη ειναι χωρων. Ἡμεις δε τηι του Θεου χαριτι τα αδηλα και τα κρυφια της
σοφιας αυτου μαθοντες, και αποδημιαν το πραγμα ειναι νομιζοντες, ουκ αν ειημεν
 
 

340

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιοι τρεμειν, αλλα και χαιρειν και ευθυμεισθαι, οτι τον επικηρον τουτον βιον
αφεντες, εφ' ετερον ερχομεθα αμεινω πολλωι και λαμπροτερον, και τελος ουκ
εχοντα. Ἅπερ ουν και ο Χριστος διδασκων δια των εργων, ου βιαι και αναγκηι, αλλ'
εκων επι το παθος ερχεται. Ταυτα, φησιν, ελαλησεν ο Ἰησους, και απηλθε περαν του
χειμαῤρου των Κεδρων, οπου ην κηπος, εις ον εισηλθεν αυτος και οι μαθηται αυτου.
Ἤδει δε και ο Ἰουδας ο παραδιδους αυτον τον τοπον, οτι πολλακις συνηχθη εκει
μετα των μαθητων αυτου. Μεσονυκτων οδοιπορει, και ποταμον διαβαινει, και
επειγεται προς τον τωι προδοτηι γνωριμον τοπον ελθειν, εκκοπτων τοις
επιβουλευουσι τον πονον, και απαλλαττων ταλαιπωριας αυτους απασης, και
δεικνυσι τοις μαθηταις οτι εκων επι το πραγμα ερχεται· οπερ ικανον αυτους μαλιστα
παραμυθησασθαι ην· και καθιστησιν εαυτον ωσπερ εν δεσμωτηριωι εν τωι κηπωι.
Ταυτα ελαλησεν αυτοις. Τι λεγεις; Και μην τωι Πατρι διελεγετο· και μην ηυχετο.
∆ιατι ουν μη λεγεις, οτι παυσαμενος της ευχης ηλθεν εκει; Ὅτι ουκ ευχη ην, αλλα
λαλια δια τους μαθητας γινομενη. Και εισηλθον οι μαθηται αυτου εις τον κηπον.
Ουτως αυτους του δεους απηλλαξεν, ως μη αντιτειναι λοιπον, αλλα και εις τον
κηπον εισελθειν. Πως δε ο Ἰουδας εκει ηρχετο; η ποθεν μαθων εκει ηλθεν; Ἐντευθεν
δηλον, οτι τα πολλα εξω διενυκτερευεν. Ου γαρ αν, ει γε οικοι διηγεν, επι την
ερημον ο Ἰουδας ηλθεν, αλλ' επι την οικιαν, εκει προσδοκων αυτον ευρησειν
καθευδοντα. Ἵνα δε μη ακουσας κηπον, κρυπτεσθαι νομισηις, επηγαγεν, οτι Ἤδει ο
Ἰουδας τον τοπον· και ουχ απλως, αλλ' οτι και πολλακις συνηχθη εκει μετα των
μαθητων αυτου. Και γαρ πολλακις αυτοις συνεγενετο ιδιαι, περι αναγκαιων
διαλεγομενος, και ων ου θεμις ετερους ακουσαι. Ποιει δε τουτο και εν ορεσι και εν
κηποις μαλιστα, καθαρον θορυβων επιζητων αει χωριον, ωστε μη την διανοιαν
εκκρουεσθαι της ακροασεως. Ὁ δε Ἰουδας, παραλαβων την σπειραν, και εκ των
αρχιερεων και Φαρισαιων υπηρετας, ερχεται εκει. Και ουτοι πολλακις και αλλοτε
επεμψαν συλλαβειν αυ 59.448 τον, αλλ' ουκ ισχυσαν. Ὅθεν δηλον, οτι και τοτε εκων
εαυτον εξεδωκε. Και πως την σπειραν επεισαν; Ἄνδρες ησαν στρατιωται, χρηματων
ποιειν παντα μεμελετηκοτες. Ἰησους δε, ειδως παντα τα ερχομενα επ' αυτον, εξηλθε,
και λεγει αυτοις· Τινα ζητειτε; Τουτεστιν, ουκ απο της παρουσιας εκεινων
περιεμενεν αυτα μαθειν, αλλ' αταραχως ως παντα ειδως ταυτα, ουτω και ελεγε και
εποιει. ∆ιατι δε μετα οπλων επερχονται μελλοντες συλλαμβανειν; Ἐδεδοικεσαν τους
επομενους· και δια τουτο και αωρι των νυκτων επεστησαν. Και εξελθων λεγει
αυτοις· Τινα ζητειτε; Οι δε λεγουσιν, Ἰησουν τον Ναζωραιον. Ειδες δυναμιν αμαχον,
πως εν μεσωι ων επηρωσεν αυτων τους οφθαλμους; Ὅτι γαρ ου το σκοτος αιτιον ην,
εδηλωσεν ο ευαγγελιστης, ειπων, οτι και λαμπαδας ειχον. Ει δε μη λαμπαδες ησαν,
απο της φωνης γουν εδει γνωρισαι· ει δε και εκεινοι ηγνοουν, πως ο Ἰουδας
ηγνοησεν, ο συνων αυτωι διηνεκως; Και γαρ και αυτος ειστηκει μετ' αυτων, και
ουδεν ᾔδει πλεον, αλλα και επεσε μετ' αυτων υπτιος. Ἐποιησε δε τουτο ο Ἰησους,
δηλων, οτι ου μονον συλλαβειν αυτον ου δυνανται, αλλ' ουδε ιδειν εν μεσωι οντα, ει
μη αυτος ενδοιη. Παλιν λεγει αυτοις, Τινα ζητειτε; Ὢ της ανοιας! το ρημα αυτου
εβαλεν αυτους υπτιους, και ουδε ουτως επεστρεψαν τοσαυτην μαθοντες δυναμιν,
αλλα παλιν επιτιθενται τοις αυτοις. Ἐπει ουν τα αυτου παντα επληρωσε, τοτε
λοιπον εαυτον παραδιδωσι, και λεγει αυτοις· Ειπον υμιν, οτι εγω ειμι. Ειστηκει δε
και Ἰουδας ο παραδιδους αυτον. Ὅρα το ανεπαχθες του ευαγγελιστου, πως ουχ
υβριζει τον προδοτην, αλλα διηγειται το γεγονος, εν μονον δειξαι σπουδαζων, οτι το
παν της αυτου συγχωρησεως γεγονεν. Ειτα ινα μη τις λεγηι, οτι αυτος αυτους εις
τουτο ηγαγεν, εαυτον εγχειρισας και δηλον καταστησας αυτοις, επιδειξαμενος
απαντα, απερ ικανα ην αυτους ανακρουσασθαι, επειδη επεμενον τηι κακιαι, και
ουδεμιαν ειχον απολογιαν, τοτε εαυτον ενεχειρισε, λεγων· Ει ουν εμε ζητειτε, αφετε
 
 

341

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτους υπαγειν, μεχρι της εσχατης ωρας την εις αυτους φιλανθρωπιαν
ενδεικνυμενος. Ει γαρ εμου δεισθε, φησι, μηδεν υμιν εστω προς τουτους κοινον.
Ἰδου γαρ εμαυτον παραδιδωμι. Ἵνα πληρωθηι ο λογος, ον ειπεν, οτι Ουκ απωλεσα εξ
αυτων ουδενα. Ἀπωλειαν δε ενταυθα ου ταυτην φησι την του θανατου, αλλ' εκεινην
την αιωνιον. Ὁ δε ευαγγελιστης και επι του παροντος αυτο παρελαβε. Θαυμασειε δ'
αν τις, πως και αυτους ου συνελαβον μετ' αυτου και κατεκοψαν, και μαλιστα του
Πετρου παροξυναντος αυτους δι' ων εις τον δουλον εποιησε. Τις ουν αυτους
κατειχεν; Ἄλλος μεν ουδεις, η δε ριψασα αυτους δυναμις υπτιους Ὅπερ ουν και ο
ευαγγελιστης δηλων, οτι ου της εκεινων γνωμης ην, αλλα της του συλληφθεντος
δυναμεως τε και αποφασεως, επηγαγεν· Ἵνα ο λογος πληρωθηι, ον ειπεν, οτι Ουδεις
εξ αυτων απωλετο. βʹ. Ὁ γουν Πετρος θαρσησας ταυτηι τηι φωνηι και 59.449 τοις ηδη
γεγενημενοις, οπλιζεται κατα των επελθοντων. Και πως, φησιν, ο κελευσθεις μη
πηραν εχειν, μη δυο χιτωνας, μαχαιραν εχει; Ἐμοι δοκει τουτο αυτο δεδοικως
παρεσκευασθαι παλαι. Ει δε λεγεις, Πως ο κελευσθεις μη ραπιζειν, ανδροφονος
γινεται; μαλιστα μεν μη αμυνεσθαι προσεταχθη· ενταυθα δε ουχ εαυτωι ημυνεν,
αλλα τωι ∆ιδασκαλωι. Ἔπειτα δε, ουδε τελειοι πως και απηρτισμενοι ησαν. Συ δε, ει
βουλει Πετρον φιλοσοφουντα ιδειν, οψει μετα ταυτα τραυματιζομενον, και πραως
φεροντα, και μυρια πασχοντα δεινα, και ου παροξυνομενον. Ὁ δε Ἰησους και
ενταυθα θαυματουργει, ομου τε παιδευων οτι τους ποιουντας κακως ευεργετειν χρη,
και την δυναμιν εκκαλυπτων την εαυτου. Τουτωι μεν ουν το ωτιον απεδωκε, Πετρωι
δε φησιν, οτι Παντες οι λαβοντες μαχαιραν εν μαχαιραι απολουνται. Ὥσπερ και επι
του νιπτηρος εποιησε, δι' απειλης τον τονον αυτου χαλασας· ουτω και ενταυθα. Το
δε ονομα του δουλου προστιθησιν ο ευαγγελιστης, επειδη πολυ μεγα το γινομενον
ην, ουχ οτι εθεραπευσε μονον, αλλ' οτι και τον επ' αυτωι ελθοντα, και μικρον
υστερον μελλοντα ραπιζειν αυτον, και οτι τον εντευθεν μελλοντα αναῤριπιζεσθαι
πολεμον κατα των μαθητων επεχει. ∆ια τουτο και το ονομα τεθεικεν ο
ευαγγελιστης, ωστε τοις τοτε αναγινωσκουσιν εξειναι ζητησαι και περιεργασασθαι,
ει γε οντως γεγονε τα γεγενημενα. Ουχ απλως δε και το δεξιον ωτιον λεγει· αλλ'
εμοι δοκει, την ορμην ειπειν του Ἀποστολου θελων, οτι σχεδον επ' αυτην ωρμησε
την κεφαλην. Ἀλλ' ο Ἰησους ουκ απειληι μονον αυτον κατεχει, αλλα και ετεροις
παραμυθειται, λεγων· Το ποτηριον, ο εδωκε μοι ο Πατηρ, ου μη πιω αυτο; δεικνυς
οτι ου της εκεινων δυναμεως το γινομενον, αλλα της αυτου συγχωρησεως· και
δηλων, οτι ουκ εστιν αντιθεος τις, αλλ' υπηκοος μεχρι θανατου τωι Πατρι· Τοτε
λοιπον συλλαμβανεται ο Ἰησους, και εδησαν αυτον· και απηγαγον προς Ἄνναν.
∆ιατι προς Ἄνναν; Ὑποτης ηδονης ενεπομπευον τοις γινομενοις, ως δη τροπαιον
στησαντες. Ἦν δε ουτος πενθερος του Καιαφα· ο δε Καιαφας ουτος ην ο
συμβουλευσας τοις Ἰουδαιοις, οτι συμφερει ενα ανθρωπον αποθανειν. Τι παλιν
υπεμνησεν ημας της προφητειας ο ευαγγελιστης; ∆ηλων οτι υπερ σωτηριας ταυτα
εγινετο. Και τοσαυτη της αληθειας η υπερβολη, ως και τους εχθρους αυτα
προαναφωνειν. Ἵνα γαρ μη δεσμους ακουσας ο ακροατης θορυβηται, αναμιμνησκει
της προφητειας εκεινης, οτι η σωτηρια τηι οικουμενηι ο θανατος αυτου ην.
Ἠκολουθησε δε Πετρος, και ο αλλος μαθητης. Τις εστιν ο αλλος μαθητης; Αυτος ο
ταυτα γραψας. Και τινος ενεκεν εαυτον ου λεγει; Ὅτε μεν γαρ επι το στηθος ανεπεσε
του Ἰησου, εικοτως εαυτον κρυπτει· νυν δε τινος ενεκεν τουτο ποιει; Της αυτης
ενεκεν αιτιας. Και γαρ και ενταυθα μεγα κατορθωμα διηγειται, οτι, παντων
αποπηδησαντων, αυτος επηκολουθει. ∆ια τουτο κρυπτει εαυτον και προτιθησιν
εαυτου τον Πετρον· και εαυτου δε ηναγκασθη επιμνησθηναι νυν, ινα μαθηις, οτι
ακριβεστερον διηγειται των αλλων τα κατα την αυλην, ατε ενδον ων. Και ορα πως
υποτεμνεται το ιδιον εγκωμιον. Ἵνα γαρ μη τις λεγηι, Πως παντων αναχωρησαντων,
 
 

342

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτος και ενδοτερω του Σιμωνος εισηλθε; λεγει, Ὅτι και του αρχιερεως γνωριμος
ην· ως μηδενα θαυμαζειν, οτι ηκολουθησε, μηδε επι ανδρειαι αυτον ανακηρυττειν. Το
δε θαυμα εκεινο ην το του Πετρου, οτι ουτω περιδεης ων και μεχρι της αυλης ηλθε,
των αλλων αναχω 59.450 ρησαντων. Το μεν ουν ελθειν εκει, ποθου· το δε μη
εισελθειν ενδον, αγωνιας και φοβου. ∆ια τουτο γαρ και ταυτα ανεγραψεν ο
ευαγγελιστης, προοδοποιων τηι απολογιαι της αρνησεως. Ου γαρ ως μεγα τι περι
αυτου τιθησιν, οτι γνωριμος ην τωι αρχιερει· αλλ' επειδη ειπεν, οτι συνεισηλθε τωι
Ἰησου μονος, ινα μη νομισηις οτι υψηλης γνωμης ην το πραγμα, τιθησι και την
αιτιαν. Ὅτι δε και ο Πετρος εισηλθεν αν, ειπερ επετραπη, δια των εξης εδηλωσεν.
Ἐπειδη γουν εξηλθε, και την θυρωρον εκελευσεν αυτον εισαγαγειν, ευθεως
εισηλθεν ο Πετρος. ∆ιατι δε αυτος αυτον ουκ εισηγαγεν; Του Χριστου ειχετο, και
επηκολουθει. ∆ια τουτο την γυναικα εκελευσεν εισαγαγειν αυτον. Τι ουν η γυνη; Μη
και συ εκ των μαθητων ει του ανθρωπου τουτου; Ὁ δε φησιν, Ουκ ειμι. Τι λεγεις, ω
Πετρε; ουχι πρωην ειπες, οτι, Ἂν δεηι με και την ψυχην υπερ σου θειναι, θησω; τι
τοινυν γεγονεν, οτι ουδε θυρωρου φερεις ερωτησιν; Μη γαρ στρατιωτης ην ο
ερωτων; μη των κατασχοντων τις; Θυρωρος ην ευτελης και απεῤριμμενη, και ουδε η
ερωτησις θρασεια. Ου γαρ ειπε, Του πλανου και του λυμεωνος μαθητης ει, αλλα, Του
ανθρωπου τουτου· οπερ ελεουσης μαλλον και κατακαμπτομενης ην. Ἀλλ' ουδεν
τουτων ηνεγκεν ο Πετρος. Το δε, Μη και συ, δια τουτο ειρηται, επειδη ο Ἰωαννης
ενδον ην· ουτω προσηνως διελεγετο η γυνη. Ἀλλ' ουδενος τουτων ᾔσθετο, ουδε εις
τον νουν ελαβεν, ουδε οτε το πρωτον, ουδε οτε το δευτερον, αλλ' ουδε το τριτον,
αλλ' ηνικα αλεκτωρ εφωνησε· και ουδε τουτο αυτον εις εννοιαν ηγαγεν εως οτε
εβλεψεν εις αυτον ο Ἰησους πικρον. Και αυτος μεν ειστηκει θερμαινομενος μετα των
του αρχιερεως δουλων· ο δε Χριστος ενδον κατειχετο δεδεμενος. Ταυτα δε λεγομεν,
ου του Πετρου κατηγορουντες, αλλα των υπο του Χριστου ειρημενων την αληθειαν
επιδεικνυμενοι. Ὁ ουν αρχιερευς ερωτησε τον Χριστον περι των μαθητων αυτου και
της διδασκαλιας. γʹ. Ὢ της πονηριας! συνεχως ακουων εν τωι ιερωι δημηγορουντος
και παῤρησιαι διδασκοντος, νυν βουλεται μαθειν. Ἐπειδη γαρ εγκλημα ουδεν ειχον
προσενεγκειν, περι των μαθητων ηρωτων ισως, που εισιν, και τινος ενεκεν αυτους
συνελεξε, και τι βουλομενος, και επι τισι. Τουτο δε ελεγεν, ωσανει στασιαστην και
νεωτεροποιον ελεγξαι θελων, ως ουδενος ετερου προσεχοντος αυτωι, αλλ' η μονων
εκεινων, ως εργαστηριου τινος οντος πονηρου. Τι ουν ο Χριστος; Τουτο ανατρεπων,
φησιν· Ἐγω παῤρησιαι ελαλησα τωι κοσμωι, ουχι τοις μαθηταις ιδιαι· εγω παῤρησιαι
εδιδαξα εν τωι ιερωι. Τι ουν; ουδεν ελαλησεν εν τηι κρυφηι; Ἐλαλησε μεν, αλλ' ουχ, ως
ουτοι ενομιζον, δεδοικως και συστασεις ποιουμενος, αλλ' ει που της των πολλων
ακροασεως ανωτερα τα λεγομενα ην. Τι με επερωταις; Ἐρωτησον τους ακηκοοτας.
Ουκ αυθαδιαζομενου εστι τα ρηματα, αλλα θαῤρουντος τηι των ειρημενων αληθειαι.
Ὅπερ ουν αεχομενος ελεγεν· Ἐαν εγω μαρτυρω περι εμαυτου, η μαρτυρια μου ουκ
εστιν αληθης, τουτο και νυν αινιττεται, εκ περιουσιας βουλομενος αξιοπιστον
καταστησαι την μαρτυριαν. Ἐπειδη γαρ των μαθητων, ως μαθητων εμνημονευσε, τι
φησιν; Ἐμε περι των εμων ερωταις; ερωτησον τους εχθρους, τους επιβουλους, τους
δησαντας· ουτοι λεγετωσαν. Αυτη γαρ εστι της αληθειας αναμφισβητητος η
αποδειξις, οταν τους εχθρους τις υπερ ων λεγει καληι μαρτυρας. Τι ουν ο αρχιερευς;
∆εον ουτω 59.451 ποιησασθαι την εξετασιν, τουτο μεν ουκ εποιησεν εκεινος· Εις δε
των παρεστηκοτων υπηρετων εδωκεν αυτωι ραπισμα ταυτα ειποντι. Τι τουτου
γενοιτ' αν ιταμωτερον; Φριξον, ουρανε, εκστηθι γη τηι του ∆εσποτου μακροθυμιαι,
και τηι των δουλων αγνωμοσυνηι. Καιτοι τι ποτε ην το λεχθεν; ου γαρ ως
παραιτουμενος ειπειν ελεγεν· Τι με ερωταις; αλλα πασαν εκκοψαι βουλομενος
αγνωμοσυνης υποθεσιν. Και επι τουτοις ραπισθεις, παντα σεισαι και αφανισαι και
 
 

343

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετακινησαι δυναμενος, τουτων μεν ουδεν ποιει· φθεγγεται δε ρηματα πασαν
δυναμενα θηριωδιαν εκλυσαι. Και φησιν· Ει κακως ελαλησα, μαρτυρησον περι του
κακου· τουτεστιν, Ει μεν εχεις επιλαβεσθαι των ειρημενων, αποδειξον· ει δε ουκ
εχεις, Τι με τυπτεις; Ὁραις το δικαστηριον θορυβου γεμον και ταραχης και θυμου και
συγχυσεως; Ἠρωτησεν ο αρχιερευς υπουλως και δολερως· απεκρινατο ο Χριστος εξ
ευθειας και ως εχρην. Τι τοινυν το ακολουθον ην; ∆ιελεγξαι η αποδεξασθαι το
ειρημενον. Ἀλλ' ου γινεται· αλλ' ο δουλος αυτον ραπιζει. Ουτως ουχι δικαστηριον,
αλλα συστασις και τυραννις τα γινομενα. Ειτα μηδε ουτως ευρισκοντες τι πλεον,
Πεμπουσιν αυτον δεδεμενον προς Καιαφαν. Ἦν δε Πετρος εστως, και θερμαινομενος.
Βαβαι, ποσωι καρωι κατειχετο ο θερμος και μεμηνως, απαγομενου του Ἰησου; Και
μετα τοσαυτα ουδε κινειται λοιπον, αλλ' ετι θερμαινεται, ινα μαθηις οση της φυσεως
η ασθενεια, οταν Θεος εγκαταλιπηι· και ερωτηθεις παλιν αρνειται. Ειτα λεγει, Ὁ
συγγενης του δουλου, ου απεκοψεν ο Πετρος το ωτιον, αλγων επι τωι γεγενημενωι·
Ουκ εγω σε ειδον εν τωι κηπωι; Και ουδε ο κηπος αυτον εις μνημην των γεγενημενων
ηγαγεν, ουδε η πολλη φιλοστοργια, ην εκει δια των ρηματων επεδειξατο εκεινων,
αλλα παντα ταυτα υπο της αγωνιας εξεβαλε. Τι δηποτε δε οι ευαγγελισται
ομοφωνως περι αυτου ανεγραψαν; Ουχι του μαθητου κατηγορουντες, αλλ' ημας
παιδευσαι βουλομενοι, ποσον κακον το μη Θεωι το παν επιτρεπειν, αλλ' εαυτωι
θαῤρειν. Συ δε θαυμασον του ∆ιδασκαλου την κηδεμονιαν, οτι και κατεχομενος, και
δεδεμενος πολλην εποιειτο του μαθητου προνοιαν, δια του βλεμματος αυτου
κειμενον ανιστας, και εις δακρυα καθελκων. Ἄγουσιν ουν αυτον προς Πιλατον απο
του Καιαφα. Ἐγενετο δε τουτο, ινα των δικαστων το πληθος και ακοντων αυτων
επιδειξηι το βεβασανισμενον της αληθειας. Ἦν δε πρωΐα. Πριν η μεν αλεκτορα
φωνησαι, προς Καιαφαν αγεται· πρωι προς Πιλατον. ∆ι' ων δεικνυται ο
ευαγγελιστης, οτι το ημισυ της νυκτος απαν υπο Καιαφα ερωτωμενος, ουδεν
εξηλεγχετο· διο και παρεπεμψεν αυτον τωι Πιλατωι. Ἀλλ' εκεινα τοις αλλοις αφεις
διηγησασθαι, αυτος τα εξης λεγει. Και σκοπει των Ἰουδαιων το καταγελαστον. Τον
αθωον συλλαβοντες, και οπλα βαστασαντες, εις το πραιτωριον ουκ εισερχονται, Ἵνα
μη μιανθωσι. Καιτοι ποιος μολυσμος, ειπε μοι, επιβηναι δικαστηριωι, ενθα δικην οι
αδικουντες διδοασιν; Οι αποδεκατουντες τον ηδυοσμον και το ανηθον, φονωντες
μεν αδικως ουκ ενομιζον μιαινεσθαι· δικαστηριωι δε και επιβαινοντες μιαινειν
εαυτους ηγουντο. Και τινος ενεκεν αυτον ουκ ανειλον, αλλ' επι τον Πιλατον
ηγαγον; Μαλιστα μεν το πολυ της αρχης αυτων και της εξουσιας υπετετμητο λοιπον,
υπο Ῥωμαιους των πραγματων κειμενων. Και αλλως δε, εδεδοικεισαν μη δικην
υστερον δωσειν κατηγορηθεντες παρ' αυτου. Τι δε εστιν, Ἵνα φαγωσι το Πασχα; Και
μην αυτος ην αυτο πε 59.452 ποιηκως τηι μιαι των Ἀζυμων. Ἤτοι ουν το Πασχα την
εορτην πασαν λεγει· η οτι τοτε εποιουν το Πασχα, αυτος δε προ μιας αυτο παρεδωκε,
τηρων την εαυτου σφαγην τηι παρασκευηι, οτε και το παλαιον εγινετο το Πασχα.
Αυτοι δε οπλα βαστασαντες, οπερ ουκ εξην, και αιμα εκχεοντες, υπερ του τοπου
ακριβολογουνται, και εξαγουσι προς εαυτους τον Πιλατον. Και εξελθων φησι· Τινα
κατηγοριαν εχετε κατα του ανθρωπου τουτου· δʹ. Ὁραις απηλλαγμενον της
φιλαρχιας αυτων και βασκανιας; Ἰδων γαρ αυτον δεδεμενον και υπο τοσουτων
αγομενον, ουκ ενομισεν ελεγχον εχειν αναμφισβητητον κατηγοριας· αλλ' ερωται,
ατοπον ειναι λεγων την μεν κρισιν αυτους αρπασαι, την δε κολασιν χωρις κρισεως
επιτρεψαι εκεινωι. Τι ουν εκεινοι; Ει μη ην ουτος κακοποιος, ουκ αν σοι
παρεδωκαμεν αυτον. Ὢ της ανοιας! τι γαρ ου λεγετε την κακοποιιαν, αλλα
συσκιαζετε; τι ουκ ελεγχετε το κακον; Ὁραις πανταχου παραιτουμενους την εξ
ευθειας κατηγοριαν, και ουδεν δυναμενους ειπειν; Ἄννας εκεινος ηρωτησε περι της
διδασκαλιας, και ακουσας επεμψε προς Καιαφαν· και αυτος ερωτησας παλιν, και
 
 

344

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηδεν ευρων, απεστειλεν αυτον τωι Πιλατωι. Ὁ Πιλατος λεγει, Τινα κατηγοριαν
φερετε κατ' αυτου; Και ουδε ενταυθα εχουσι τι ειπειν, αλλα στοχασμοις τισι
κεχρηνται πολιν. Ἐντευθεν αυτος απορησας φησι· Λαβετε αυτον, υμεις, και κατα τον
νομον υμων κρινατε αυτον. Ειπον ουν εκεινοι· Ἡμιν ουκ εξεστιν αποκτειναι ουδενα.
Τουτο δε ελεγον, Ἵνα πληρωθηι ο λογος του Κυριου, ον ειπε, σημαινων ποιωι θανατωι
ημελλεν αποθνησκειν. Και πως τουτο εδηλου, Ουκ εξεστιν αποκτειναι ουδενα; Ἢ
τουτο φησιν ο ευαγγελιστης, οτι ουχ υπερ αυτων μονον, αλλα και υπερ των εθνων
εμελλεν αναιρεισθαι· η οτι σταυρωσαι αυτους ουκ εξην. Ει δε λεγουσιν, Ουκ εξεστιν
ημιν αποκτειναι ουδενα, κατα τον καιρον εκεινον φασιν. Ἐπει οτι γε ανηιρουν και
αλλωι τροπωι ανηιρουν, δεικνυσιν ο Στεφανος λιθαζομενος· αλλα σταυρωσαι αυτον
επεθυμουν, ινα και τον τροπον της τελευτης εκπομπευσωσιν. Ὁ δε Πιλατος
απαλλαγηναι επαχθειας βουλομενος, εις κρισιν μεν ουκ αφιησι μακραν· εισελθων δε
ερωται τον Ἰησουν, και φησι· Συ ει ο βασιλευς των Ἰουδαιων; Ὁ δε ειπεν· Ἀπο σαυτου
τουτολεγεις, η αλλοι σοι τουτο ειπον; Τινος ενεκεν τουτο ερωται ο Χριστος; Την
πονηραν των Ἰουδαιων εκκαλυψαι γνωμην θελων. Ἠκηκοει μεν ουν παρα πολλων
τουτο ο Πιλατος· επειδη δε ουδεν εσχον ειπειν εκεινοι υπερ του μη πολλην γινεσθαι
την εξετασιν, οπερ αει περιεφερετο, τουτο εις μεσον αγαγειν βουλεται. Ἐπειδη δε
ειπεν αυτοις, οτι Κατα τον νομον υμων κρινετε αυτον, δειξαι βουλομενοι οτι ουκ
εστιν Ἰουδαικον το αμαρτημα, λεγουσιν, οτι Ουκ εξεστιν ημιν. Ου γαρ δη κατα τον
νομον τον ημετερον ημαρτεν, αλλα κοινον εστι το εγκλημα. Τουτο ουν συνιδων ο
Πιλατος, ως μελλων κινδυνευειν, λεγει· Συ ει ο βασιλευς των Ἰουδαιων; Ου τοινυν
αγνοων ο Χριστος ερωται, αλλα και υπ' αυτου κατηγορηθηναι τους Ἰουδαιους
βουλομενος, φησιν, Ἄλλοι σοι ειπον; Ὅπερ ουν εμφαινων ο Πιλατος ελεγε· Μη τι
εγω Ἰουδαιος ειμι; Το εθνος σου και οι αρχιερεις παρεδωκαν σε εμοι· τι εποιησας;
ενταυθα βουλομενος εαυτον απαλλαξαι. Ειτα επειδη ειπε, Συ ει ο βασιλευς; ελεγχων
αυτον ο Ἰησους φησι· Τουτο γαρ ηκουσας παρα των Ἰουδαιων. Τινος ενεκεν ουκ
ακριβη ποιηι την εξετα 59.453 σιν; Ειπον, οτι κακοποιος ειμι· ερωτησον, τι κακον
εποιησα. Ἀλλα τουτο μεν ου ποιεις, απλως δε αιτιας συντιθεις. Ἀπο σαυτου τουτο
λεγεις, η ετερωθεν; Ειτα εκεινος, οτι μεν ηκουσε, παραχρημα ουκ εχει λεγειν, απλως
δε επεται τωι δημωι, Παρεδωκαν σε εμοι, λεγων. ∆ει ουν σε ερωτησαι τι εποιησας. Τι
ουν ο Χριστος; Ἡ βασιλεια η εμη ουκ εστιν εκ του κοσμου τουτου. Ἀναγει τον
Πιλατον ου σφοδρα οντα πονηρον, ουδε κατ' εκεινους, και βουλεται δειξαι, οτι ουκ
εστιν ανθρωπος ψιλος, αλλα Θεος, και Θεου Υιος. Και τι φησιν; Ει εκ του κοσμου
τουτου ην η βασιλεια η εμη, οι υπηρεται οι εμοι ηγωνισαντο αν, ινα μη παραδοθω
τοις Ἰουδαιοις. Ὅπερ εδεδοικει τεως ο Πιλατος, διελυσε, την της τυραννιδος
υποψιαν. Ειτα ουκ εστι εκ του κοσμου τουτου η βασιλεια αυτου; Πανυ μεν ουν. Πως
ουν φησιν, Ουκ εστιν; Ουχ οτι ου κρατει και ενταυθα, αλλ' οτι και ανωθεν εχει την
αρχην, και ουκ εστιν ανθρωπινη, αλλα πολλωι μειζων ταυτης και λαμπροτερα. Ει ουν
μειζων, πως υπο ταυτης εαλω; Ἑκων και εαυτον παραδους. Ἀλλ' ουκ αποκαλυπτει
τεως τουτο, αλλα τι φησιν; Ει εκ του κοσμου τουτου ημην, οι υπηρεται οι εμοι
ηγωνισαντο αν, ινα μη παραδοθω. ∆εικνυσιν ενταυθα της βασιλειας της παρ' ημιν το
ασθενες, οτι εν τοις υπηρεταις εχει την ισχυν· η δε ανω αυταρκης εστιν εαυτηι,
μηδενος δεομενη. Ἐντευθεν οι αιρετικοι λαβοντες αφορμας, αλλοτριον αυτον ειναι
φασι του ∆ημιουργου. Τι ουν, οταν λεγηι, Εις τα ιδια ηλθε; τι δε, οταν λεγηι, Ουκ εισιν
εκ του κοσμου, καθως εγω ουκ ειμι εκ του κοσμου τουτου; Ουτω και την βασιλειαν
ου φησιν εντευθεν ειναι, ου τον κοσμον αποστερων αυτου της προνοιας και της
επιστασιας, αλλα δεικνυς, οπερ εφην, ουκ ουσαν ανθρωπινην ουδε επικηρον. Τι ουν
ο Πιλατος; Ουκουν βασιλευς ει συ; Ἀπεκριθη ο Ἰησους· Συ λεγεις οτι και βασιλευς
ειμι. Ἐγω εις τουτο γεγεννημαι. Ει τοινυν βασιλευς γεγεννηται, και τα αλλα παντα
 
 

345

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγεννηται. και ουδεν προσλαβων εχει. Ὥστε οταν ακουσηις, οτι Καθως ο Πατηρ εχει
ζωην εν εαυτωι, ουτως εδωκε και τωι Υιωι ζωην εχειν, μηδεν αλλο η την γεννησιν
νομιζε· και επι των αλλων ομοιως. Και δια τουτο ηλθον, ινα μαρτυρησω τηι αληθειαι·
τουτεστιν, Ἵνα τουτο αυτο ειπω, και διδαξω, και πεισω παντας. εʹ. Συ δε ταυτα
ακουων, ανθρωπε, και ορων τον ∆εσποτην σου δεδεμενον και περιαγομενον, μηδεν
ειναι τα παροντα πραγματα νομιζε. Πως γαρ ουκ ατοπον, ει ο μεν Χριστος τοσαυτα
υπεμεινε δια σε· συ δε ουδε ρηματα πολλακις φερεις; Ἀλλ' αυτος μεν εμπτυεται, συ
δε καλλωπιζηι ιματιοις και δακτυλιοις, καν μη της παρα παντων ευφημιας τυχηις,
αβιωτον ειναι νομιζεις τον βιον. Και ουτος μεν ονειδιζεται, σκωμματα φερει, πληγας
καταγελαστους κατα της σιαγονος· συ δε πανταχου τιμασθαι βουλει, και ου φερεις
τον ονειδισμον του Χριστου. Ουκ ακουεις Παυλου λεγοντος· Μιμηται μου γινεσθε,
καθως καγω Χριστου; Ὅταν ουν σε τις κωμωιδησηι, μνησθητι σου του ∆εσποτου, οτι
μετα χλευης αυτωι προσεκυνουν, και δια ρηματων, και δια πραγματων διεσυρον, και
ειρωνειαν πολλην επεδεικνυντο· αυτος δε ου μονον ουκ ημυνατο, αλλα και τοις
εναντιοις ημειψατο, πραοτητι και επιεικειαι. Τουτον δη και ημεις ζηλωσωμεν· ουτω
γαρ δυνησομεθα και υβρεως απαλλαγηναι πασης. Ου γαρ ο υβριζων, αλλ' ο
μικροψυχων και αλγων ταις υβρεσιν. εκεινος εστιν ο κατασκευαζων τας υβρεις,
59.454 και δακνειν ποιων. Ἂν γαρ μη αλγησηις, ουχ υβρισθης. Ου γαρ παρα τους
ποιουντας, αλλα παρα τους πασχοντας γινεται το τα δεινα πασχειν. Τι γαρ ολως
αλγεις; Ει μεν αδικως υβρισε, ταυτηι μαλιστα αγανακτειν ου χρη, αλλ' εκεινον
ελεειν· ει δε δικαιως, πολλωι μαλλον ησυχαζειν χρη. Ὥσπερ γαρ ει πενητα οντα
πλουσιον προσειπε τις, ουδεν προς σε των ειρημενων ο επαινος, αλλα χλευασια
μαλλον το εγκωμιον· ουτως αν υβριζων τα μη οντα ειπηι, ουδεν προς σε παλιν το
ονειδος. Ει δε επιλαμβανεται το συνειδος των ειρημενων, μη αλγησηις τοις ρημασιν,
αλλα διορθωσον τοις πραγμασι. Και ταυτα λεγω επι των αληθως υβρεων. Ἐπει, αν
πενιαν ονειδιζηι και δυσγενειαν, καταγελαστον παλιν. Ου γαρ ονειδος ταυτα του
ακουοντος, αλλα του λεγοντος, ατε ουκ ειδοτος φιλοσοφειν. Ἀλλ' οταν επι πολλων
ταυτα λεγηται, φησιν, αγνοουντων την αληθειαν, αφορητον γινεται το ελκος. Τουτο
μεν μαλιστα εστι φορητον, οταν σοι θεατρον παρηι μαρτυρων επαινουντων,
αποδεχομενων, σκωπτοντων εκεινον, κωμωιδουντων. Ου γαρ ο αμυνομενος, αλλ' ο
μηδεν ειπων, ουτος θαυμαστος παρα τοις νουν εχουσιν. Ἂν δε μηδεις ηι νουν εχων
των παροντων, ταυτηι μαλιστα αυτον καταγελασον, και εντρυφησον τωι θεατρωι του
ουρανου. Ἐκει γαρ σε παντες επαινεσονται και κροτησουσι και αποδεξονται. Ἀρκει
δε εις αγγελος αντι της οικουμενης απασης. Και τι λεγω τους αγγελους, οποτε αυτος
σε ο ∆εσποτης ανακηρυξει; Τουτοις τοις λογισμοις γυμναζωμεν εαυτους. Ου γαρ
εστιν ελαττωμα υβρισθεντα σιγησαι, αλλα τουναντιον, υβρισθεντα αμυνασθαι. Ει
γαρ ελαττωμα ην το φερειν σιγηι τα λεγομενα, ουκ αν ειπεν ο Χριστος· Ἐαν τις σε
ραπισηι εις την δεξιαν σιαγονα, στρεψον αυτωι και την αλλην. Ἂν μεν ουν τα μη οντα
λεγηι, και δια τουτο αυτον ελεωμεν, οτι την των κατηγορουντων επισπαται κολασιν
και τιμωριαν, ουδε Γραφας αναγινωσκειν γινομενος αξιος. Τωι γαρ αμαρτωλωι φησιν
ο Θεος, Ἱνατι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου, και αναλαμβανεις την διαθηκην μου
δια στοματος σου; Καθημενος κατα του αδελφου σου κατελαλεις. Ἂν δε τα οντα
ειπηι, και ουτως ελεεινος. Ἐπει και ο Φαρισαιος τα οντα ελεγεν· αλλα και ουτος τον
μεν ακουοντα εβλαψεν ουδεν, αλλα και ωφελησεν· εαυτον δε απεστερησε μυριων
αγαθων, ναυαγιον απο της κατηγοριας υπομεινας ταυτης. Ὥστε αμφοτερωθεν
εκεινος εστιν ο αδικουμενος, ου συ. Συ δε, αν νηφηις, διπλα κερδανεις, το τε
εξιλεουσθαι τον Θεον τηι σιγηι, και το μετριαζειν μειζονως, και αφορμην λαμβανειν
εκ των ειρημενων διορθουσθαι τα πεπραγμενα, και το της δοξης της ανθρωπινης
υπεροραιν. Και γαρ εντευθεν ημιν το αλγος εγενετο, οτι πολλοι προς την των
 
 

346

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπινων υπονοιαν κεχηνασιν. Ουτως εαν θελησωμεν φιλοσοφειν, εισομεθα
καλως οτι ουδεν τα ανθρωπινα. Μαθωμεν τοινυν, και τα ελαττωματα εαυτων
αναλογισαμενοι, διανυσωμεν τωι χρονωι την τουτων διορθωσιν, τωι μεν παροντι μηνι
τουτο, τωι δε επιοντι το ετερον, και τωι μετ' εκεινον αλλο παλιν ορισωμεν εαυτους
κατορθουν. Και ουτω, καθαπερ βαθμοις τισιν αναβαινοντες, φθασωμεν προς τον
ουρανον δια της κλιμακος του Ἰακωβ. Και γαρ η κλιμαξ εκεινη και τουτο μοι δια της
οψεως εκεινης αινιττεσθαι δοκει, την μετα μικρον δια της αρετης αναβασιν, δι' ης
απο της γης εις τον ουρανον αναβηναι ενι, ου βαθμοις αισθητοις χρωμενοις, αλλ'
επιδοσει τροπων και διορθωσει. Ἐπιλαβωμεθα τοινυν της αποδημιας ταυτης και της
αναβασεως, ινα επι 59.455 τυχοντες των ουρανων και των εκει παντων
απολαυσωμεθα αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων 59.456 Ἰησου
Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων Ἀμην.

59.455 ΟΜΙΛΙΑ Π∆ʹ. Ἐγω εις τουτο γεγεννημαι, και εις τουτο εληλυθα
εις τον κοσμον, ινα μαρτυρησω τηι αληθειαι. Πας ο ων εκ της αληθειας,
ακουει μου της φωνης.
αʹ. Θαυμαστον η μακροθυμια, και ωσπερ εν ευδιωι λιμενι καθιστησι την
ψυχην, κυματων απαλλαττουσα και πνευματων πονηρων. Και ταυτην πανταχου μεν
ημας ο Χριστος επαιδευσεν· μαλιστα δε νυν, κρινομενος και αγομενος και
περιαγομενος. Και γαρ προς τον Ἄνναν απενεχθεις, μετα πολλης απεκρινατο της
επιεικειας, και προς τον ραπισαντα υπηρετην ειπε τα παντα καθελειν δυναμενα
τυφον· κακειθεν προς Καιαφαν, ειτα προς τον Πιλατον ελθων, και ολοκληρον
δαπανησας νυκτα εν τουτοις, δια παντων την αυτου πραοτητα επιδεικνυται· και
λεγοντων, οτι κακοποιος εστι, και ελεγξαι μη δυναμενων, ειστηκει σιγων· οτε δε
ηρωτηθη περι της βασιλειας, τοτε εφθεγξατο προς τον Πιλατον, παιδευων αυτον και
αναγων προς υψηλοτερα. Ἀλλα τι δηποτε ο Πιλατος ουκ επ' αυτων ποιειται την
εξετασιν, αλλ' ιδιαι εις το πραιτωριον εισελθων; Μεγαλην τινα ειχεν υπονοιαν περι
αυτου, και εβουλετο μη θορυβουντων Ἰουδαιων παντα ακριβως μαθειν. Ειτα επειδη
ειπε, Τι εποιησας; περι μεν τουτου ουδεν απεκρινατο· περι δε ου μαλιστα ο Πιλατος
ακουσαι εποθει, της βασιλειας της αυτου, περι ταυτης αποκρινεται λεγων· Ἡ
βασιλεια μου ουκ εστιν εκ του κοσμου τουτου· τουτεστι, Βασιλευς μεν ειμι, αλλ' ου
τοιουτος οιον υποπτευεις, αλλα πολλωι λαμπροτερος· και δια τουτων και δια των
εξης, οτι ουδεν ειργασται αυτωι δεινον, αποφαινων. Ὁ γαρ ειπων, Εις τουτο
γεγεννημαι, και εις τουτο ηλθον, ινα μαρτυρησω τηι αληθειαι, δεικνυσιν ουδεν
ειργασμενον αυτωι δεινον. Ειτα ειπων, Πας ο ων εκ της αληθειας, ακουει μου της
φωνης, επισπαται δια τουτων, και πειθει γενεσθαι των λεγομενων ακροατην. Ει τις
γαρ εστι, φησιν, αληθης, και ταυτα ποθει, παντως ακουσεται μου. Ουτω γουν και
αυτον ειλε τοις βραχεσι ρημασιν, ως ειπειν, Τι εστιν αληθεια; Ἀλλα τεως προς το
κατεπειγον ισταται. Συνειδε γαρ, οτι τουτο μεν εδειτο καιρου το ερωτημα· θελει δε
αυτον εξαρπασαι της ορμης των Ἰουδαιων. ∆ιο και εξηλθε. Και τι φησιν; Ἐγω
ουδεμιαν αιτιαν ευρισκω εν αυτωι. Και σκοπει πως συνετως. Ου γαρ ειπεν, οτι Ἐπειδη
ημαρτε και αξιος εστι θανατου, χαρισασθε αυτον τηι εορτηι· αλλα πρωτον αυτον
απαλλαξας αιτιας απασης, τοτε εκ περιουσιας αξιοι, ει και μη βουλοιντο ως αθωον
αφιεναι, καν ως υπευθυνον τωι καιρωι χαρισασθαι· διο και επηγαγεν· Ἔστι συνηθεια
υμιν, ινα ενα απολυσω εν τωι Πασχα· ειτα εντρεπτικως, Βουλεσθε ουν απολυσω τον
βασιλεα των Ἰουδαιων, Ἔκραξαν ουν παντες· Μη τουτον, αλλα τον Βαραββαν. Ὢ
της μιαρας γνωμης! τους μεν ομοτροπους αιτουσι, και τους υπευθυνους αφιασι· τον
 
 

347

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε ανευθυνον κολασαι κελευουσιν· ουτος γαρ αυτοις ανωθεν ο νομος. Συ δε δια
παντων σκοπει την φιλανθρωπιαν του ∆εσποτου επι τουτοις. Ἐμαστιξεν αυτον ο
Πιλατος, ταχα εκλυσαι βουλομενος και παραμυθησασθαι τον Ἰουδαικον ζηλον.
Ἐπειδη γαρ τοις προτεροις ουκ ισχυσεν αυτον εξελεσθαι, σπευδων μεχρι τουτου το
δεινον στησαι, και εμαστιξε, και γενεσθαι τα γενομενα συνεχωρησε, 59.456 την
χλαμυδα και τον στεφανον περιτεθηναι, ωστε αυτων χαλασαι την οργην. ∆ια τουτο
και εστεφανωμενον εξηγαγε προς αυτους, ινα την υβριν την εις αυτον γεγενημενην
ιδοντες, μικρον αναπνευσωσι του παθους και εμεσωσι τον ιον. Και πως οι
στρατιωται ταυτα εποιουν, ει γε μη επιταγμα του αρχοντος ην; Εις χαριν την
Ἰουδαικην· επει ουδε την αρχην παρ' εκεινου κελευσθεντες εισηλθον νυκτος, αλλα
τοις Ἰουδαιοις χαριζομενοι, χρηματων ενεκεν παντα ετολμων. Ἀλλ' ομως τοσουτων
και τηλικουτων γενομενων αυτος ειστηκει σιγων· οπερ ουν και επι της εξετασεως
εποιησε, και ουδεν απεκρινατο. Συ δε μη μονον ακουε ταυτα, αλλα και επι της
διανοιας εχε διηνεκως, και τον βασιλεα της οικουμενης και των αγγελων παντων
ορων χλευαζομενον υπο στρατιωτων, δια ρηματων, δια πραγματων, και παντα
φεροντα σιγηι, μιμου δια των εργων αυτον. Ἐπειδη γαρ ειπεν ο Πιλατος, Τον βασιλεα
των Ἰουδαιων, και σχημα αυτωι χλευασιας λοιπον περιτιθεασιν. Ειτα εξαγαγων
αυτον, φησι· Ουδεμιαν αιτιαν ευρισκω κατ' αυτου. Ἐξηλθεν ουν εχων τον στεφανον,
και ουδε ουτως εσβεσθη η οργη, αλλ' εβοων· Σταυρωσον, σταυρωσον αυτον. Ἰδων
τοινυν ο Πιλατος εικη παντα γινομενα, φησιν· Λαβετε αυτον υμεις, και σταυρωσατε.
Ὅθεν δηλον, οτι και τα προτερα δια την εκεινων συνεχωρησε μανιαν. Ἐγω γαρ,
φησιν, ουδεμιαν αιτιαν ευρισκω κατ' αυτου. βʹ. Ὅρα δια ποσων ο δικαστης
απολογειται, συνεχως αυτον απαλλαττων εγκληματων· αλλα τους κυνας ουδεν
τουτων ενετρεψε. Και γαρ το, Λαβετε και σταυρωσατε, αφοσιουμενου εστι, και επι
πραγμα ου συγκεχωρημενον αυτοις ωθουντος. Αυτοι μεν ουν ηγαγον αυτον, ινα
μετα της του αρχοντος κρισεως τουτο γενηται· συνεβη δε τουναντιον, απο της
κρισεως του αρχοντος αυτον απολυεσθαι μαλλον. Ειτα, επειδη κατηισχυνθησαν,
Ἡμεις νομον εχομεν, φησι, και κατα τον νομον ημων οφειλει αποθανειν, οτι Υιον
Θεου εποιησεν εαυτον. Πως ουν, ειποντος του δικαστου, Λαβετε αυτον, και κατα τον
νομον υμων κρινατε, ελεγετε· Ουκ εξεστιν ημιν αποκτειναι ουδενα· ενταυθα δε επι
τον νομον καταφευγετε; Και σκοπει την κατηγοριαν. Υιον Θεου εποιησεν εαυτον.
Τουτο εγκλημα, ειπε μοι, το τα του Υιου του Θεου πραττοντα λεγειν αυτον ειναι
Υιον του Θεου; Τι ουν ο Χριστος; Και ταυτα προς αλληλους διαλεγομενων αυτων
εσιγα, πληρων το προφητικον εκεινο, Ουκ ανοιγει το στομα αυτου· εν τηι ταπεινωσει
αυτου η κρισις αυτου ηρθη. Ειτα Πιλατος μεν φοβειται, παρ' αυτων ακουσας οτι Υιον
Θεου εαυτον εποιησε, και δεδοικε μηποτε ηι αληθες το λεγομενον, και δοξηι
παρανομειν· αυτοι δε δια πραγματων και ρηματων τουτο μαθοντες ου πεφρικασιν,
αλλ' αναιρουσιν αυτον, υπερ ων εχρην προσκυνειν. ∆ια τουτο ουκετι αυτον ερωται,
Τι εποιησας; αλλ' ανωθεν παλιν υπο του φοβου κατασειομενος ποιειται την
εξετασιν, λεγων· Ει συ ει ο Χριστος; Ἀλλ' ουκ απεκρινατο. Ὁ γαρ ακουσας, οτι Εις
τουτο γεγεννημαι, και εις τουτο ηλθον, και, οτι Ἡ βασιλεια μου ουκ εστιν εντευθεν,
και οφειλων αντιστηναι και εξελεσθαι, τουτο μεν ουκ εποιησεν, ηκολουθησε δε τηι
Ἰουδαικηι ορμηι. Ειτα εκεινοι παντοθεν επιστομιζο 59.457 μενοι, επι δημοσιον
εγκλημα τον λογον εξαγουσι, λεγοντες· Ὁ ποιων εαυτον βασιλεα, αντιλεγει τωι
Καισαρι. Ἐχρην ουν τουτο εξετασαι μετα ακριβειας, ει γε τυραννιδι επεθετο, και τον
Καισαρα της βασιλειας εκβαλειν επεχειρησεν. Ἀλλ' ου ποιειται την εξετασιν μετα
ακριβειας. ∆ια τουτο ουδεν αυτωι απεκρινατο, επειδη ᾔδει εικη παντα ερωτωντα. Και
αλλως δε, των εργων μαρτυρουντων αυτωι, ουκ εβουλετο δια λογου νικαιν και
απολογιαν συντιθεναι, δεικνυς οτι εκων επι τουτο ερχεται. Ἐπει ουν εσιγησε, φησιν
 
 

348

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο Πιλατος· Ουκ οιδας οτι εξουσιαν εχω σταυρωσαι σε; Ὁραις πως εαυτον
προκατεκρινεν; Ει γαρ εν σοι το παν κειται, τινος ενεκεν ουδεμιαν αιτιαν ευρων ουκ
απολυεις; Ἐπει ουν καθ' εαυτου την αποφασιν εξηνεγκε, τοτε λεγει· Μειζονα
αμαρτιαν εχει ο παραδιδους με σοι· δεικνυς, οτι και αυτος υπευθυνος αμαρτιαι εστιν.
Ειτα κατασπων αυτου το φρονημα και τον τυφον, φησιν· Ουκ ειχες εξουσιαν, ει μη
ην σοι δεδομενον· δηλων ουχ απλως και κατα την των πολλων ακολουθιαν τουτο
γινομενον, αλλα μυστικως επιτελουμενον. Ἵνα δε μη ακουσας, Ει μη ην σοι
δεδομενον, νομισηι του παντος απηλλαχθαι εγκληματος, δια τουτο ειπε· Μειζονα
αμαρτιαν εχει ο παραδιδους με σοι. Και μην ει δεδομενον ην, ουτε ουτος, ουτε
εκεινοι υπευθυνοι εγκληματων. Εικη ταυτα λεγεις· το γαρ ∆εδομενον ενταυθα το
Συγκεχωρημενον εστιν· ωσανει ελεγεν· Ειασε ταυτα γενεσθαι· ου μην δια τουτο της
πονηριας εκτος υμεις. Κατεπληξεν αυτον δια των ρηματων, και σαφη παρεσχετο την
απολογιαν· οθεν και εζητει αυτον απολυσαι εκεινος. Ἀλλ' αυτοι παλιν εκραζον· Ἐαν
τουτον απολυσηις, ουκ ει φιλος του Καισαρος. Ἐπειδη γαρ απο του νομου
παραγαγοντες εγκληματα, ουδεν ωνησαν, κακουργως επι τους εξω τρεπονται
νομους, λεγοντες· Πας ο βασιλεα εαυτον ποιων, αντιλεγει τωι Καισαρι. Και που ουτος
τυραννος εφανη; ποθεν δε εχετε δειξαι τουτο; απο της αλουργιδος; απο του
διαδηματος· απο του σχηματος; απο των στρατιωτων; ουχι μονος αει μετα των
δωδεκα μαθητων εβαδισε, παντα ευτελως μετιων, και τροφην, και στολην, και
οικησιν; Ἀλλ' ω της αναιδειας και της ακαιρου δειλιας! ο γαρ Πιλατος, νομισας
κινδυνευειν λοιπον, ει παριδοι ταυτα, εξερχεται μεν ως εξεταζων το πραγμα (το γαρ
καθισαι τουτο εδηλου)· ουδεμιαν δε ποιησαμενος εξετασιν, παραδιδωσιν αυτον,
νομιζων δυσωπησειν αυτους. Ὅτι γαρ ουτως αυτο εποιει, ακουσον τι φησιν· Ἴδε ο
βασιλευς υμων. Ἐπειδη δε ειπον εκεινοι, Σταυρωσον, παλιν επηγαγε λεγων· Τον
βασιλεα υμων σταυρωσω, Οι δε εκραζον, Ουκ εχομεν βασιλεα, ει μη Καισαρα.
Ἑκοντες εαυτους υπεβαλον τηι κολασει. ∆ια τουτο και ο Θεος αυτους παρεδωκεν, οτε
και αυτοι πρωτοι της προνοιας αυτου και της επιστασιας εαυτους εξεβαλον. Και
επειδη ομοφωνως ηρνησαντο την βασιλειαν, ειασεν αυτους ταις εαυτων ψηφοις
περιπεσειν. Καιτοι τα λεγομενα ικανα παυσαι της οργης αυτους λοιπον. Ἀλλ'
εδεδοικεσαν, μη παλιν αφεθεις οχλαγωγησηι, και παντα υπερ τουτου επραττον.
∆εινον γαρ η φιλαρχια, δεινον και ψυχην ικανον απολεσαι. ∆ια τουτο ουδεποτε
αυτου ηκουσαν. Ἀλλ' ο μεν Πιλατος απο ψιλων ρηματων εβουλετο αφειναι· ουτοι δε
εγκεινται λεγοντες, Σταυρωσον. Και τι δηποτε ουτως ανελειν αυτον επεχειρουν;
Ἐπονειδιστος ουτος ο θανατος ην. ∆εδοικοτες ουν μη τις 59.458 αυτου μετα ταυτα
γενηται μνημη, σπουδαζουσι και επι τιμωριαν αγαγειν την επαρατον, ουκ ειδοτες,
οτι δια των κωλυματων αιρεται η αληθεια. Ὅτι γαρ τουτο υπωπτευον, ακουσον τι
φασιν· Ἡμεις ηκουσαμεν, οτι [ο] πλανος εκεινος ειπεν, οτι μετα τρεις ημερας
εγειρομαι. ∆ια τουτο παντα εκυκων, ανω και κατω στρεφοντες, ωστε τα μετα ταυτα
λυμηνασθαι· και συνεχως επεβοων, Σταυρωσον, δημος ατακτος υπο των αρχοντων
διεφθαρμενος. γʹ. Ἡμεις δε μη μονον αναγινωσκωμεν ταυτα, αλλα και επι της
διανοιας φερωμεν αυτα, τον στεφανον τον ακανθινον, το ιματιον, τον καλαμον, τα
ραπισματα, τας επι κοῤρης πληγας, τα εμπτυσματα, την ειρωνειαν. Ἱκανα γαρ ταυτα
συνεχως στρεφομενα απασαν οργην καθελειν. Καν χλευαζωμεθα, καν αδικως τι
πασχωμεν, συνεχως λεγωμεν· Ουκ εστι δουλος μειζων του κυριου αυτου· και τα
παρα των Ἰουδαιων λεγομενα προφερωμεν εις μεσον, απερ εφθεγξαντο λυττωντες
και λεγοντες, οτι ∆αιμονιον εχεις· και, Σαμαρειτης ει συ· και, οτι Ἐν Βεελζεβουλ
εκβαλλει τα δαιμονια. ∆ια γαρ τουτο ταυτα παντα υπεμεινεν, ινα αυτου κατ' ιχνος
βαινωμεν ημεις, και σκωμματα φερωμεν, α μαλιστα των λοιδοριων εξιστησιν. Ἀλλ'
ομως αυτος ου μονον εφερε ταυτα, αλλα και παντα επραττεν, ωστε σωσαι και
 
 

349

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαλλαξαι τους ταυτα ποιουντας της αποκειμενης κολασεως. Και γαρ και τους
αποστολους επι τηι τουτων επεμψε σωτηριαι. Ἀκουεις γουν αυτων λεγοντων, οτι
«Οιδαμεν οτι κατα αγνοιαν επραξατε,» και δια τουτων εις μετανοιαν αυτους
ελκοντων. Ταυτα και ημεις ζηλωσωμεν. Ουδεν γαρ ουτω τον Θεον ιλεω ποιει, ως το
αγαπαιν τους εχθρους, και ευ ποιειν τους επηρεαζοντας. Ὅταν τις επηρεαζηι, μη προς
αυτον ιδηις, αλλα προς τον κινουντα δαιμονα, και την οργην απασαν κατ' εκεινου
κενωσον· αυτον δε και ελεει τον υπ' εκεινου κινουμενον. Ει γαρ το ψευδος απο του
διαβολου, και το οργιζεσθαι εικη πολλωι μαλλον εκειθεν. Ὅταν κωμωιδουντα ιδηις,
εννοησον οτι ο διαβολος εστιν αυτον ο κινων. Ου γαρ Χριστιανων τα σκωμματα. Ὁ
γαρ κελευσθεις πενθειν, και ακουων, Ουαι οι γελωντες! ειτα ονειδιζων και σκωπτων
και διακαιομενος, ου του λοιδορεισθαι παρ' ημων, αλλα θρηνεισθαι αξιος, επει και ο
Χριστος εταραχθη τον Ἰουδαν εννοησας. Ταυτα ουν απαντα μελετωμεν επι των
εργων. Ἂν γαρ ταυτα μη κατορθωσωμεν, εικη και ματην εις τον κοσμον ηλθομεν·
μαλλον δε και επι κακωι. Ου γαρ εστιν η πιστις ικανη εις την βασιλειαν εισαγαγειν,
αλλα και ταυτηι μαλιστα κατακριναι τους βιον φαυλον επιδεικνυμενους εχει. Ὁ γαρ
ειδως το θελημα του κυριου αυτου, και μη ποιησας, δαρησεται πολλας· και παλιν, Ει
μη ηλθον, φησι, και ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον. Ποιαν ουν εξομεν
απολογιαν, εντος των βασιλειων γινομενοι, και εις τα αδυτα διακυψαι
καταξιωθεντες, και κοινωνοι κατασταντες μυστηριων αμαρτιων απαλλαττοντων,
των ουδενος τουτων μετεσχηκοτων Ἑλληνων γινομενοι χειρους; Ει γαρ εκεινοι δια
δοξαν κενην τοσαυτην επεδειξαντο φιλοσοφιαν, πολλωι μαλλον ημας δια το τωι Θεωι
δοκουν χρη πασαν αρετην επιεναι. Νυν δε ουδε χρηματων καταφρονουμεν· αλλ'
εκεινοι μεν και της εαυτων πολλακις υπερειδον ψυχης, και παιδας επεδωκαν εν
πολεμοις τηι των δαιμονων μανιαι, και της φυσεως κατεφρονησαν δια τους δαιμονας·
ημεις δε ουδε αργυριου δια τον Χριστον, ουδε οργης δια το δοκουν τωι 59.459 Θεωι,
αλλα φλεγμαινομεν, και πυρεττοντων ουδεν αμεινον διακειμεθα. Και καθαπερ
εκεινοι τωι κακωι κατεχομενοι διακαεις εισιν, ουτω και ημεις, ωσπερ απο πυρος τινος
αγχομενοι, ουδαμου της επιθυμιας στηναι δυναμεθα, και οργην και φιλοχρηματιαν
αυξοντες. ∆ια ταυτα αισχυνομαι και εκπληττομαι, παρα μεν Ἕλλησι βλεπων
χρηματων υπερορωντας, παρα δε ημιν μαινομενους απαντας. Ει γαρ και τουτων
ευροιμεν τινας καταφρονουντας, αλλ' ετεροις αλισκονται, θυμωι και βασκανιαι· και
πραγμα δυσκολον, καθαραν φιλοσοφιαν ευρειν. Το δε αιτιον, ου σπουδαζομεν τα
φαρμακα λαβειν παρα των Γραφων, ουδε μετα κατανυξεως αυταις προσεχομεν, και
οδυνης και στεναγμου, αλλ' απλως, ειποτε σχολην αγαγοιμεν. ∆ια τουτο, επειδαν
πολυς φορυτος ελθηι βιωτικων πραγματων, επικλυζει παντα, και ει τι γεγονε κερδος,
απολλυσιν. Ουδε γαρ, ει τις τραυμα εχων, ειτα φαρμακον επιτιθεις, μη μετα
ακριβειας επιδησειεν, αλλ' εασειεν εκπεσειν, και υδατι, και κονει, και αυχμωι, και
μυριοις ετεροις τοις δυναμενοις επιτριψαι το ελκος εαυτου εκδοιη, γενησεται τι
πλεον αυτωι· αλλα ου παρα την των φαρμακων ασθενειαν, αλλα παρα την οικειαν
ραιθυμιαν. Τουτο και ημιν συμβαινειν ειω 59.460 θεν, οταν τοις μεν θειοις λογιοις
μικρον προσεχωμεν, τοις δε βιωτικοις αθροον εαυτους εκδωμεν και διηνεκως. Ουτω
γαρ ο σπορος αποπνιγεται πας, και παντα ακαρπα γινεται. Ἵν' ουν μη τουτο γενηται,
μικρον διαβλεψωμεν, αναβλεψωμεν εις τον ουρανον, και κατανευσωμεν εις τα
μνηματα και τας σορους των απελθοντων. Και ημας γαρ το αυτο μενει τελος, και
αυτη της αποδημιας αναγκη πολλακις προ της εσπερας ημιν επιστησεται.
Παρασκευαζωμεθα τοινυν προς την εξοδον ταυτην. Και γαρ πολλων ημιν δει των
εφοδιων· επει και πολυ το καυμα εκει, πολυς ο αυχμος, πολλη η ερημια. Ουκ εστιν
εις πανδοχειον καταλυσαι λοιπον· ουκ εστιν αγορασαι τι, μη παντα εντευθεν
λαβοντα. Ἄκουσον γουν τι λεγουσιν αι παρθενοι· Ὑπαγετε προς τους πωλουντας·
 
 

350

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλ' ουχ ευρον απελθουσαι. Ἄκουσον τι φησιν ο Ἀβρααμ, οτι Χασμα μεταξυ ημων
και υμων. Ἄκουσον τι φησιν ο Ἰεζεκιηλ περι της ημερας εκεινης, οτι Νωε, και Ἰωβ,
και ∆ανιηλ τους υιους αυτων ου μη ρυσονται. Ἀλλ' ημας μη γενοιτο τουτων ακουσαι
των ρηματων, αλλ' αρκουντα της αιωνιου ζωης λαβοντας εντευθεν τα εφοδια, μετα
παῤρησιας ιδειν τον Κυριον ημων Ἰησουν Χριστον, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

59.459 ΟΜΙΛΙΑ ΠΕʹ. Τοτε ουν παρεδωκεν αυτον αυτοις ο Πιλατος, ινα
σταυρωθηι. Παρελαβον δε τον Ἰησουν, και ηγαγον αυτον. Και βασταζων
τον σταυρον εαυτου, εξ ηλθεν εις τον λεγομενον Κρανιου τοπον,
Ἑβραιστι δε Γολγοθα, οπου αυτον εσταυρωσαν.
αʹ. Αι ευπραγιαι τους ου προσεχοντας δειναι καταβαλειν και παρασυραι.
Ουτως και Ἰουδαιοι παρα την αρχην απολαυοντες της του Θεου ροπης, τον νομον
της των εθνων βασιλειας επεζητουν, και εν ερημωι μετα το μαννα κρομμυων
εμεμνηντο. Κατα τον αυτον δη τροπον και ενταυθα, την βασιλειαν του Χριστου
παραιτουμενοι, την του Καισαρος επ' αυτους εκαλουν. Τοιγαρτοι δια τουτο
επεστησεν αυτοις βασιλεα κατα την αυτων αποφασιν. Ἐπει ουν ταυτα ηκουσεν ο
Πιλατος, παρεδωκεν αυτον ινα σταυρωθηι· σφοδρα αλογως. ∆εον γαρ ερωτησαι, ει γε
εσπουδασεν ο Χριστος επιθεσθαι τυραννιδα, απο του φοβου μονου την αποφασιν
ηνεγκε· καιτοι γε ινα μη τουτο παθηι, προλαβων ο Χριστος φησιν· Ἡ εμη βασιλεια
ουκ εστιν εκ του κοσμου τουτου. Ἀλλα τοις παρουσιν εαυτον ολον δους, ουδεν μεγα
φιλοσοφησαι ηθελησε· καιτοι το της γυναικος οναρ ικανον ην αυτον καταπληξαι.
Ἀλλ' ουδενι τουτων εγενετο βελτιων, ουδε προς τον ουρανον ειδεν, αλλα
παρεδωκεν αυτον. Οι δε επεθηκαν αυτωι τον σταυρον ως καταδικωι λοιπον. Και γαρ
το ξυλον οιωνιζοντο, και ουδε θιγειν ηνειχοντο. Ουτω και εν τωι τυπωι γεγονε· και
γαρ ο Ἰσαακ τα ξυλα εβαστασεν. Ἀλλα τοτε μεν μεχρι της γνωμης του πατρος εστη
το πραγμα (τυπος γαρ ην)· νυν δε και επι των εργων εξηλθεν· αληθεια γαρ ην. Και
ηλθεν εις τον Κρανιου τοπον. Τινες φασιν εκει τον Ἀδαμ τετελευτηκεναι και
κεισθαι· και τον Ἰησουν εν τωι τοπωι, ενθα ο θανατος εβασιλευσεν, εκει και το
τροπαιον στησαι. Και γαρ τροπαιον εξηιει βασταζων τον σταυρον κατα της του
θανατου τυραννιδος· και καθαπερ οι νικηται, ουτω και αυτος επι των ωμων εφερε
το της νικης συμβολον. Τι γαρ, ει και ετεραι γνωμηι επεταττον ταυτα οι Ἰουδαιοι;
59.460 Σταυρουσι δε αυτον και μετα ληιστων, ακοντες και εν τουτωι την προφητειαν
πληρουντες. α γαρ υβριζοντες εποιουν ουτοι, ταυτα τηι αληθειαι συνετελει· ινα
μαθηις οση αυτης η δυναμις. Και γαρ και τουτο ανωθεν προειπεν ο προφητης, οτι
Μετα ανομων ελογισθη. Ἐβουλετο τοιγαρουν συσκιασαι το γινομενον ο δαιμων·
αλλ' ουκ ισχυσεν. Ἐσταυρωθησαν μεν γαρ οι τρεις, ελαμψε δε μονος ο Ἰησους· ινα
μαθηις, οτι η δυναμις αυτου το παν ειργασατο. Καιτοι των τριων επι του σταυρου
προσηλωμενων, τα θαυματα ουτως εγενετο· αλλ' ομως ουδεις ουδεν των γινομενων
επετρεψεν ουδενι εκεινων, αλλ' η μονωι τωι Ἰησου· ουτως εωλος η του διαβολου
επιβουλη γεγονε, και εις την αυτου το παν περιετραπη κεφαλην. Και γαρ εκ των δυο
τουτων διεσωθη εις. Ου μονον τοινυν ουκ επηρεασε τηι δοξηι του σταυρουμενου,
αλλα και συνετελεσεν ου μικρον· του γαρ κλονησαι τας πετρας ουκ ελαττον ην το
ληιστην εν σταυρωι μεταβαλειν, και εις παραδεισον εισαγαγειν. Ἔγραψε δε και τιτλον
ο Πιλατος, ομου μεν τους Ἰουδαιους αμυνομενος, ομου δε απολογουμενος υπερ του
Χριστου. Ἐπειδη γαρ ως φαυλον εξεδωκαν, και την ψηφον ταυτην τηι κοινωνιαι των
ληιστων βεβαιωσαι επεχειρουν, ινα μηδενι λοιπον εξηι πονηρας επιφερειν αιτιας και
 
 

351

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατηγορειν ως φαυλου τινος και πονηρου, εμφραττων αυτων τα στοματα, και
παντων των κατηγορειν βουλομενων, και δεικνυς οτι τωι οικειωι βασιλει
επανεστησαν, ωσπερ επι τροπαιου τινος, ουτω τα γραμματα εθηκεν, λαμπραν
αφιεντα φωνην, και την νικην δηλουντα, και την βασιλειαν ανακηρυττοντα, ει και
μη ολοκληρον· και τουτο ου μιαι γλωττηι, αλλα τρισι φωναις δηλον εποιησεν. Ἐπειδη
γαρ πολλους ειναι εικος μιγαδας εν τοις Ἰουδαιοις δια την εορτην, ωστε μηδενα
αγνοειν την απολογιαν, ταις φωναις απασαις των Ἰουδαιων την μανιαν
εστηλιτευσε. Και γαρ και εσταυρωμενωι εβασκαινον. Καιτοι τι τουτο 59.461 υμας
εβλαπτεν; Ουδεν. Ει γαρ θνητος ην και ασθενης και σβεννυσθαι εμελλε, τι δεδοικατε
τα γραμματα λεγοντα, οτι βασιλευς εστι των Ἰουδαιων; Και τι φασιν; Ειπε, οτι αυτος
ειπεν. Νυν μεν γαρ αποφασις εστι και κοινη ψηφος· αν δε προστεθηι, οτι Ἐκεινος
ειπε, της αυτου προπετειας και αλαζονειας δεικνυται το εγκλημα ον. Ἀλλ' ουχ ο
Πιλατος παρετραπη, αλλ' επι της προτερας εστη γνωμης. Ου μικρον δε και εντευθεν
οικονομειται, αλλα το παν. Ἐπειδη γαρ κατεχωσθη του σταυρου το ξυλον, ως
ουδενος αυτον ανελεσθαι σπουδαζοντος, τωι και φοβον επικεισθαι, και προς ετερα
κατεπειγοντα τους πιστευοντας σπευδειν, εμελλε δε χρονοις υστερον επιζητεισθαι,
εικος δε τους τρεις ομου κεισθαι σταυρους· ινα μη αγνοηται ο του ∆εσποτου, πρωτον
μεν απο του μεσον αυτον κεισθαι, επειτα δε και απο του τιτλου δηλος πασιν εγενετο·
οι γαρ των ληιστων, τιτλους ουκ ειχον. Οι δε στρατιωται διενειμαντο τα ιματια, τον
δε χιτωνα ουκ ετι. Ὅρα πανταχου δι' ων επονηρευοντο τας προφητειας
πληρουμενας. Και γαρ και τουτο ανωθεν προειρητο. Καιτοι γε τρεις ησαν
σταυρουμενοι· αλλα τα των προφητειων επ' αυτου επληρουτο. ∆ιατι γαρ μη επι των
αλλων τουτο εποιησαν, αλλ' επι τουτου μονου; Συ δε μοι σκοπει προφητειας
ακριβειαν. Ου γαρ ο τι εμερισαντο μονον, αλλ' ο τι και ουκ εμερισαντο ειπεν ο
προφητης. Τα μεν ουν διενειμαντο, τον δε χιτωνα ου διενειμαντο, αλλα κληρωι το
πραγμα επετρεψαν. Το δε, Ἐκ των ανωθεν υφαντος, ουχ απλως προσκειται· αλλ' οι
μεν φασιν, αλληγοριαν δι' αυτου δηλουσθαι, οτι ουχ απλως ανθρωπος ην ο
σταυρουμενος, αλλα και ανωθεν την θεοτητα ειχε. βʹ. Τινες δε αυτο το ειδος του
χιτωνισκου φασι τον ευαγγελιστην ιστορειν. Ἐπειδη γαρ εν Παλαιστινηι δυο ρακη
συμβαλλοντες, ουτως υφαινουσι τα ιματια, δηλων ο Ἰωαννης, οτι τοιουτος ην ο
χιτωνισκος, φησιν, Ἐκ των ανωθεν υφαντος. Τουτο δε εμοι δοκει λεγειν,
αινιττομενος το ευτελες των ιματιων, και οτι καθαπερ εν τοις αλλοις απασιν, ουτω
και εν τηι στοληι το λιτον εδιωκε σχημα. Και οι μεν στρατιωται ταυτα εποιουν· αυτος
δε σταυρουμενος παρατιθεται την μητερα αυτου τωι μαθητηι, παιδευων ημας μεχρις
εσχατης αναπνοης πασαν ποιεισθαι επιμελειαν των γεγεννηκοτων. Ὅτε μεν ουν
ακαιρως ηνοχλησε, λεγει· Τι εμοι και σοι, γυναι; και, Τις εστιν η μητηρ μου; ενταυθα
δε πολλην την φιλοστοργιαν επιδεικνυται, και παρατιθεται αυτην τωι μαθητηι ον
ηγαπα. Παλιν εαυτον κρυπτει ο Ἰωαννης μετριαζων· ει γαρ εβουλετο κομπαζειν, και
την αιτιαν αν ενεθηκε, δι' ην ηγαπατο· και γαρ εικος ην μεγαλην τινα ειναι και
θαυμαστην. Τινος δε ενεκεν ουδεν ετερον τωι Ἰωαννηι διαλεγεται, ουδε παραμυθειται
αυτον κατηφουντα; Ὅτι καιρος ουκ ην της των ρηματων παρακλησεως. Και αλλως
δε, ου μικρον ην το τιμηθηναι αυτον τιμηι τοιαυτηι, και της παραμονης λαβειν τον
μισθον. Συ δε μοι σκοπει πως και εσταυρωμενος απαντα αταραχως επραττε, τωι
μαθητηι διαλεγομενος περι της μητρος, προφητειας πληρων, τωι ληιστηι χρηστας
υποτεινων ελπιδας. Καιτοι γε πριν η σταυρωθηναι φαινεται ιδρων, αγωνιων,
δεδοικως. Τι ποτε ουν τουτο εστιν; Ουδεν απορον, ουδεν ασαφες. Ἐκει μεν γαρ η της
φυσεως ασθενεια εδειχθη· ενταυθα δε η της δυναμεως περιουσια εδεικνυτο. Ἄλλως
δε, και ημας δι' αμφοτερων παιδευει τουτων, καν προ των δεινων θορυβωμεθα, μη
δια τουτο αφιστασθαι των δεινων· επειδαν δε εις τον αγωνα εμβωμεν, παντα ραιστα
 
 

352

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ευκολα ηγεισθαι. 59.462 Μη τοινυν τρεμωμεν θανατον· εχει μεν γαρ η ψυχη
κατα φυσιν το φιλοζωον· αλλ' εν ημιν κειται λοιπον η λυσαι ταυτης τα δεσμα, και
την επιθυμιαν ασθενη ποιησαι, η δησαι, και τυραννικωτεραν εργασασθαι. Ὥσπερ γαρ
εχομεν την επιθυμιαν της των σωματων μιξεως, οταν δε φιλοσοφωμεν, ασθενη
ποιουμεν την τυραννιδα· ουτω και επι της ζωης συμβαινει. Καθαπερ γαρ την
επιθυμιαν των σωματων ενεθηκε ταις παιδοποιιαις, συγκροτων ημων τας διαδοχας
ο Θεος, ου κωλυων την ανωτερω της εγκρατειας οδευειν οδον· ουτω και τον ποθον
της ζωης ενεσπειρε, κωλυων εαυτους αναιρειν, ουκ εμποδιζων δε ημιν προς το της
παρουσης ζωης υπεροραιν. Και χρη ταυτα ειδοτας τα μετρα διατηρειν, και μητε
αυτοματως επι τον θανατον ιεναι ποτε, καν μυρια αν εχηι δεινα· μητε ελκομενους
υπερ των τωι Θεωι δοκουντων αναδυεσθαι και οκνειν, αλλα θαῤρουντας αποδυεσθαι,
την μελλουσαν της παρουσης ζωης προτιμωντες. Αι δε γυναικες παρειστηκεισαν τωι
σταυρωι· και το ασθενεστερον γενος ανδρειοτερον εφανη τοτε· ουτω παντα
μετεσκευαζετο λοιπον. Αυτος δε την μητερα παραθεμενος, φησιν· Ἴδε ο υιος σου.
Βαβαι της τιμης! οσηι τον μαθητην ετιμησε τιμηι! Ἐπειδη γαρ αυτος απηιει λοιπον, τωι
μαθητηι παρεδωκε τημελησοντι. Ἐπειδη γαρ εικος ην, ατε μητερα ουσαν, αλγειν και
την προστασιαν ζητειν, εικοτως αυτην εγχειριζει τωι ποθουμενωι. Τουτωι φησιν· Ἴδε
η μητηρ σου. Ταυτα δε ελεγε, συναπτων αυτους εις αγαπην· οπερ ουν και ο μαθητης
συνιεις, εις τα ιδια αυτην ελαβε. ∆ιατι γαρ μηδεμιας αλλης εμνημονευσε γυναικος,
καιτοι και ετερα ειστηκει; ∆ιδασκων ημας πλεον τι νεμειν ταις μητρασιν. Ὥσπερ γαρ
εναντιουμενοις τοις γονευσι περι τα πνευματικα, ουδε ειδεναι χρη· ουτως οταν
μηδεν εμποδιζωσιν, απαν το εικος απονεμειν αυτοις δει, και προ των αλλων αυτους
τιθεναι, ανθ' ων ετεκον, ανθ' ων ανεθρεψαν, ανθ' ων μυρια υπεστησαν δεινα. Ουτω
και Μαρκιωνος επιστομιζει την αναισχυντιαν. Ει γαρ μη εγεννηθη κατα σαρκα, μηδε
μητερα εσχε, τινος ενεκεν τοσαυτην περι αυτην μονην ποιειται προνοιαν; Μετα
ταυτα ειδως ο Ἰησους, οτι παντα τετελεσται· τουτεστιν, οτι ουδεν λειπει τηι
οικονομιαι. Πανταχου γαρ εσπουδακε καινον δειξαι τον θανατον τουτον οντα, ει γε
εν τηι εξουσιαι του τελευτωντος το παν εκειτο, και ου προτερον επηιει τωι σωματι η
τελευτη, εως οτε αυτος εβουλετο· εβουλετο δε μετα το παντα πληρωσαι. ∆ια τουτο
και ελεγεν· Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν εχω παλιν λαβειν
αυτην. Ειδως ουν παντα πεπληρωμενα, λεγει, ∆ιψω, παλιν ενταυθα προφητειαν
πληρων. Συ δε μοι το μιαρον των παρεστωτων εννοησον. Καν γαρ μυριους εχωμεν
εχθρους, και ανηκεστα πεπονθοτες ωμεν, ορωντες αυτους αναιρουμενους,
κατακαμπτομεθα· ουτοι δε ουδε ουτως εσπεισαντο προς αυτον, ουδε τοις ορωμενοις
γεγονασιν ημεροι, αλλ' εξεθηριουντο μαλλον, και την ειρωνειαν επετεινον· και
σπογγωι προσενεγκαντες οξος, ουτως αυτον εποτιζον, ως τοις καταδικοις αυτο
προσφερονται, επει και το υσσωπον δια τουτο προσκειται. Λαβων ουν φησι,
Τετελεσται. Ειδες αταραχως και μετ' εξουσιας παντα πραττοντα; Και το εξης δε τουτο
δηλοι. Ἐπειδη γαρ παντα απηρτισθη, Κλινας την κεφαλην (ουδε γαρ αυτη
προσηλωτο), το πνευμα αφηκε, τουτεστιν, απεψυξε. Καιτοι ου μετα το κλιναι την
κεφαλην το εκπνευσαι· ενταυθα δε τουναν 59.463 τιον. Ουδε γαρ επειδη εξεπνευσεν,
εκλινε την κεφαλην, οπερ εφ' ημων γινεται· αλλ' επειδη εκλινε την κεφαλην, τοτε
εξεπνευσε. ∆ι' ων παντων εδηλωσεν ο ευαγγελιστης, οτι του παντος Κυριος αυτος
ην. γʹ. Ἀλλ' οι Ἰουδαιοι παλιν, οι την καμηλον καταπινοντες, και τον κωνωπα
διυλιζοντες, τηλικουτον εργασαμενοι τολμημα, περι της ημερας ακριβολογουνται.
Ἐπει γαρ Παρασκευη ην λοιπον, ινα μη μεινηι επι του σταυρου τα σωματα, ηρωτησαν
τον Πιλατον, ινα κατεαγωσιν αυτων τα σκελη. Ὁραις πως εστιν ισχυρον η αληθεια;
∆ι' ων εκεινοι σπουδαζουσι, δια τουτων η προφητεια πληρουται. Ἀπο γαρ τουτων
ετερα αυτοις αυτη προαναφωνησις λαμβανει τελος. Ἐλθοντες γαρ οι στρατιωται,
 
 

353

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των μεν αλλων κατεαξαν τα σκελη, του δε Χριστου ουκ ετι. Ἀλλ' ομως ουτοι
χαριζομενοι τοις Ἰουδαιοις ενυξαν αυτου την πλευραν τηι λογχηι, και νεκρον το
σωμα λοιπον ενυβριζον. Ὢ της μιαρας προαιρεσεως και εναγους! Ἀλλα μη
θορυβηθηις, μηδε κατηφησηις, αγαπητε. α γαρ απο πονηρας επραττον γνωμης
εκεινοι, ταυτα τηι αληθειαι συνηγωνιζετο. Προφητεια γαρ ην και εντευθεν λεγουσα·
Ὄψονται εις ον εξεκεντησαν. Και ου τουτο μονον, αλλα και τοις μελλουσιν απιστειν
εγινετο πιστεως αποδειξις το τολμηθεν, οιον τωι Θωμαι και τοις κατ' εκεινον. Μετα
δε τουτου και μυστηριον αποῤρητον ετελειτο. Ἐξηλθε γαρ υδωρ και αιμα. Ουχ
απλως δε ουδε ως ετυχεν αυται εξηλθον αι πηγαι· αλλ' επειδη εξ αμφοτερων τουτων
η Ἐκκλησια συνεστηκε. Και ισασιν οι μυσταγωγουμενοι, δι' υδατος μεν
αναγεννωμενοι, δι' αιματος δε και σαρκος τρεφομενοι. Ἐντευθεν αρχην λαμβανει τα
μυστηρια, ιν' οταν προσιηις τωι φρικτωι ποτηριωι, ως απ' αυτης πινων της πλευρας,
ουτω προσιηις. Και τουτο ο εωρακως μεμαρτυρηκε, και αληθης εστιν η μαρτυρια
αυτου· τουτεστιν, Ου παρ' ετερων ηκουσα, αλλ' αυτος παρων ειδον, και αληθης εστιν
η μαρτυρια· εικοτως. Ὕβριν γαρ γινομενην εξηγειται· ου μεγα τι και θαυμαστον
εξηγειται, ινα υποπτευσηις τον λογον· αλλ' αυτος τα των αιρετικων ασφαλιζομενος
στοματα, και τα μελλοντα προαναφωνων μυστηρια, και τον εναποκειμενον αυτοις
κατοπτευων θησαυρον, ακριβολογειται περι του συμβαντος. Πληρουται δε και
εκεινη η προφητεια, οτι Ὀστουν αυτου ου συντριψουσιν. Ει γαρ και περι του παρ'
Ἰουδαιοις αμνου τουτο ειρηται, αλλα δια την αληθειαν ο τυπος προεδραμε, και επι
τουτου μαλλον εξεβη. ∆ια τουτο και τον προφητην εις μεσον ηγαγεν. Ἐπειδη γαρ
ανω και κατω εαυτον εις μεσον φερων, ουκ εδοκει αξιοπιστος ειναι, παραγει τον
Μωυσεα, λεγων, οτι απλως ουδε τουτο εγινετο, αλλ' ανωθεν προεγραφη. Και τουτο
εστιν εκεινο το ειρημενον, οτι Ὀστουν αυτου ου συντριβησεται. Και παλιν τωι
προφητηι παρ' εαυτου την πιστιν παρεχει. Ταυτα δε ειπον, φησιν, ινα μαθητε οτι
πολλη η συγγενεια του τυπου προς την αληθειαν. Ὁραις ποσην ποιειται σπουδην
ωστε πιστευθηναι το δοκουν επονειδιστον ειναι, και αισχυνην φερον; Το γαρ και εις
νεκρον υβρισαι σωμα τον στρατιωτην, του σταυρωθηναι πολλωι χειρον ην. Ἀλλ'
ομως και ταυτα, φησιν, ειπον, και μετα πολλης σπουδης ειπον, ινα πιστευσητε.
Μηδεις τοινυν απιστειτω, μηδε αισχυνομενος βλαπτετω τα ημετερα. Τα γαρ μαλιστα
επονειδιστα δοκουντα ειναι, ταυτα εστι τα σεμνολογηματα των ημετερων αγαθων.
Μετα ταυτα ελθων Ἰωσηφ ο απο Ἀριμαθιας, μαθητης ων· ου των δωδεκα, αλλα των
εβδομηκοντα ισως. Λοιπον γαρ νομισαντες εσβεσθαι την οργην τωι 59.464 σταυρωι,
μετα αδειας προσηιεσαν, και της κηδειας επεμελουντο. Προσελθων τοινυν, παρα του
Πιλατου την χαριν αιτει, και διδωσιν εκεινος. Τι γαρ ουκ εμελλεν;
Συναντιλαμβανεται αυτωι και Νικοδημος, και πολυτελη ποιει την ταφην. Ἔτι γαρ ως
περι ανθρωπου διεκειντο ψιλου. Και ταυτα φερουσιν αρωματα, α μαλιστα το σωμα
πεφυκεν επι πολυ διατηρειν, και μη συγχωρειν ταχεως ενδιδοναι τηι φθοραι· οπερ
ουδεν μεγα περι αυτου φανταζομενων ην· πλην αλλα πολλην φιλοστοργιαν
επεδεικνυντο. Πως δε ουδεις των δωδεκα προσηλθεν, ουκ Ἰωαννης, ου Πετρος, ουκ
αλλος τις των επισημων; Και ουτε τουτο κρυπτει ο μαθητης. Ει γαρ τον φοβον λεγοι
τις των Ἰουδαιων, και ουτοι τωι αυτωι κατειχοντο φοβωι· και γαρ και ουτος ην, φησι,
Κεκρυμμενος δια τον φοβον των Ἰουδαιων. Και ουκ εχοι τις ειπειν, οτι τωι σφοδρα
αυτων καταφρονειν τουτο εποιησεν, αλλα και αυτος δεδοικως ομως προσηλθεν. Ὁ
δε Ἰωαννης και παρων και ιδων αυτον αποψυξαντα, ουδεν τοιουτον εποιησε. Τι ουν
εστιν; Ἐμοι δοκει των σφοδρα επισημων ειναι (και απο των ενταφιων δηλον), και
τωι Πιλατωι δηλος ων· οθεν και την χαριν ελαβε. Και ενταφιαζει λοιπον, ουχ ως
καταδικον, αλλ' ως εθος τοις Ἰουδαιοις, πολυτελως ως μεγαν τινα και θαυμαστον.
δʹ. Ἐπειδη δε υπο του καιρου συνειχοντο (ενατης γαρ ωρας γενομενης της τελευτης,
 
 

354

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειτα μεταξυ τωι Πιλατωι προσιοντων και καθαιρουντων το σωμα, εικος ην εσπεραν
καταλαβειν, εν ηι θεμις ουκ ην εργασασθαι), τιθεασιν αυτον εις το πλησιον μνημειον.
Οικονομειται δε εις καινον αυτον τεθηναι μνημειον ενθα μηδεις ετεθη, ωστε μη
ετερου τινος νομισθηναι την αναστασιν γεγενησθαι, του μετ' αυτου κειμενου· και
ωστε τους μαθητας δυνηθηναι μετ' ευκολιας παραγενεσθαι, και θεατας των
συμβαντων γενεσθαι, πλησιον οντος του τοπου· και της ταφης δε μαρτυρας ειναι
ουκ αυτους μονον, αλλα και τους εχθρους. Το γαρ σημαντρα επιθειναι τωι ταφωι, και
φυλακας εκει παρακαθησθαι στρατιωτας, μαρτυρουντων ην τηι ταφηι· της γαρ
αναστασεως ουχ ηττον ομολογηθηναι τουτο εσπουδακεν ο Χριστος. ∆ιο και οι
μαθηται πολλην περι τουτου ποιουνται σπουδην, ωστε δειξαι οτι ετελευτησε. Την
μεν γαρ αναστασιν ο μετα ταυτα απας εμελλε βεβαιουν χρονος· εκεινη δε, ει τοτε
συνεσκιασθη, και μη σφοδρα καταδηλος γεγονε, εμελλε λυμαινεσθαι τωι της
αναστασεως λογωι. Ου τουτων δε μονον ενεκεν το εγγυς τεθηναι γεγονεν, αλλ' ωστε
και ψευδη δειχθηναι τον περι της κλοπης λογον. Τηι δε μιαι των σαββατων (τουτεστι,
τηι Κυριακηι) ορθρου βαθεος, Μαρια η Μαγδαληνη ερχεται πρωι, και βλεπει τον λιθον
ηρμενον εκ του μνημειου Ἀνεστη μεν γαρ, και του λιθου και των σημαντρων
επικειμενων. Ἐπειδη δε εχρην και τους αλλους πληροφορηθηναι, ανοιγεται το
μνημειον μετα την αναστασιν, και ουτω πιστουται το γεγονος. Τουτο γουν και την
Μαριαν εκινησε. Πανυ γαρ περι τον διδασκαλον φιλοστοργως εχουσα, επειδη το
σαββατον παρηλθεν, ουκ ηνεσχετο ησυχαζειν, αλλ' ηλθεν ορθρου βαθεος, απο του
τοπου παραμυθιαν τινα ευρειν βουλομενη. Και ιδουσα τον τοπον, και τον λιθον
ηρμενον, ουκ εισηλθεν, ουδε διεκυψεν, αλλ' επι τους μαθητας εδραμεν απο πολλου
του ποθου. Τουτο γαρ ην αυτηι το σπουδαζομενον, μετα πολλου του ταχους μαθειν
ηθελε τι γεγονε το σωμα. Και γαρ ο δρομος τουτο εβουλετο, και τα ρηματα τουτο
εμφαινει. Ἦραν γαρ, φησι, τον Κυριον 59.465 μου, και ουκ οιδα που τεθεικασιν
αυτον. Ὁραις πως ουδεπω περι αναστασεως ᾔδει τι σαφες, αλλ' ᾤετο μεταθεσιν
γεγενησθαι του σωματος, και απλαστως παντα απαγγελλει τοις μαθηταις; Ὁ δε
ευαγγελιστης ουκ απεστερησε την γυναικα εγκωμιου τηλικουτου, ουδε αισχυνην
ενομισε το παρ' αυτης αυτους μαθειν προτερας ταυτα διανυκτερευουσης· ουτω
πανταχου το φιλαληθες αυτου διαλαμπει των τροπων. Ἐπει ουν ηλθε, και ταυτα
ειπεν, ακουσαντες εκεινοι μετα πολλης της σπουδης εφιστανται τωι μνημειωι, και
θεωρουσι τα οθονια κειμενα· οπερ ην αναστασεως σημειον. Ουτε γαρ, ει μετεθηκαν
τινες, τουτο αν εποιησαν το σωμα γυμνωσαντες· ουτε, ει εκλεψαν, τουτου αν
εφροντισαν, ωστε αραι το σουδαριον και εντυλιξαι, και θειναι εις ενα τοπον· αλλα
πως; Ὡς ειχεν, ελαβον αν το σωμα. ∆ια γαρ τουτο προλαβων ο Ἰωαννης, φησιν, οτι
σμυρνηι συνεταφη πολληι, η μολυβδου ουχ ηττον συγκολλαι τωι σωματι τα οθονια· ιν',
οταν ακουσηις οτι τα σουδαρια εκειτο ιδιαι, μη ανασχηι των λεγοντων, οτι εκλαπη. Ου
γαρ ουτως ανοητος ην ο κλεπτων, ως περι πραγμα περιττον τοσαυτην αναλισκειν
σπουδην. Τινος γαρ ενεκεν τα σουδαρια ηφιει; πως δε αν ελαθε τουτο ποιων; Και γαρ
πολυν εικος ην αυτον αναλωσαι χρονον, και καταφωρον γενεσθαι μελλοντα και
βραδυνοντα. Τι δηποτε δε και χωρις τα οθονια κειται, και το σουδαριον χωρις
εντετυλιγμενον; Ἵνα μαθηις, οτι ουκ ην σπευδοντων ουδε θορυβουμενων το πραγμα,
το χωρις μεν εκεινα, χωρις δε ταυτα ενθειναι και εντυλιξαι. Ἀπο τουτου τηι
αναστασει επιστευσαν. ∆ια τουτο μετα ταυτα αυτοις φαινεται ο Χριστος απο της
οψεως πιστωθεισιν. Ὅρα γουν και ενταυθα το ατυφον του ευαγγελιστου, πως την
ακριβειαν της ερευνης τωι Πετρωι μαρτυρει. Προφθασας γαρ αυτον, και ιδων τα
οθονια κειμενα, ουδεν πλεον πολυπραγμονει, αλλ' αφισταται· εκεινος δε ο θερμος
ενδοτερω γενομενος, απαντα κατωπτευσεν ακριβως, και τι πλεον ειδε, και τοτε
ουτος επι τηι θεαι παρεκληθη. Μετα γαρ εκεινον εισελθων, τα ενταφια ειδε κειμενα
 
 

355

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και διηιρημενα. Το γαρ διελειν και χωρις μεν τουτο, χωρις δε εκεινο θειναι ελιξαντα,
τινος ην μετ' επιμελειας ποιουντος, και ουχ ως ετυχε θορυβουμενου. εʹ. Συ δε οταν
ακουσηις, οτι γυμνος ο ∆εσποτης ανεστη, παυσαι της προς την κηδειαν μανιας. Τι γαρ
βουλεται η περιττη αυτη δαπανη και ανονητος, πολλην μεν φερουσα τοις κηδευουσι
ζημιαν, τωι δε απελθοντι κερδος ουδεν, αλλ' ει χρη τι ειπειν, και βλαβην; Ἡ γαρ
πολυτελεια της ταφης τυμβωρυχιας αιτια γεγονε πολλακις, και γυμνον και αταφον
εποιησεν εῤριφθαι τον επιμελως ταφεντα. Ἀλλ' ω της κενοδοξιας! ποσην και εν τωι
πενθει την τυραννιδα επιδεικνυται, ποσην την ανοιαν! Πολλοι γουν, ινα μη τουτο
γενηται, τας λεπτας εκεινας οθονας διατεμοντες, και πολλων των αρωματων
εμπλησαντες, ωστε διπληι γενεσθαι τοις επηρεαζουσιν αχρηστα, ουτω τηι γηι
παραδεδωκασι. Ταυτ' ουν ου μαινομενων· ταυτ' ου παραπαιοντων; φιλοτιμιαν
επιδεικνυσθαι, και παλιν αυτην αφανιζειν; Ναι, φησιν· ινα μετα ασφαλειας κεηται
παρα τωι νεκρωι, ταυτα παντα μηχανωμεθα. Τι ουν; αν οι τυμβωρυχοι μη λαβωσιν, οι
σητες ου ληψονται και οι σκωληκες; Τι δε; αν οι σητες και οι σκωληκες μη λαβωσιν,
ο χρονος και ο ιχωρ ουκ απολει; Θωμεν δε μη τυμβωρυχους, μη σητας, μη σκωληκας,
μη χρονον, μη αλλο μηδεν δαπαναιν τα κειμενα· αλλα και το σωμα 59.466 ανεπαφον
ειναι μεχρι της αναστασεως, και αυτα δη ταυτα 59.466 καινα και νεοπαγη και λεπτα
τηρεισθαι, τι πλεον εντευθεν τοις απελθουσι γινεται, οταν γυμνον μεν το σωμα
εγειρηται, ταυτα δε ενταυθα μενηι, και μηδεν ημας ωφεληι προς τας ευθυνας εκεινας;
Τινος ουν ενεκεν, φησιν, επι του Χριστου γεγονε; Μαλιστα μεν μη παραβαλλε ταυτα
τοις ανθρωπινοις· επει και μυρον εξεχεεν η πορνη επι τους αγιους ποδας εκεινου. Ει
δε χρη και περι τουτων ειπειν. πρωτον μεν ουκ ειδοτων τον περι αναστασεως λογον
των ποιουντων ταυτα εγινετο. ∆ια τουτο φησι· Καθως εθος ην τοις Ἰουδαιοις. Ου
γαρ των δωδεκα ησαν οι τον Χριστον τιμησαντες, αλλ' εκεινοι οι μη σφοδρα αυτον
τιμωντες. Οι γουν δωδεκα ουχ ουτως αυτον ετιμων, αλλα θανατωι και σφαγηι, και
τοις υπερ αυτου κινδυνοις. Ἦν μεν γαρ και εκεινη τιμη, πολλωι δε ελαττων ταυτης
ης ειπον. Ἄλλως δε, οπερ εφην ειπων, περι ανθρωπων ημιν ο λογος νυν· τοτε δε
ταυτα περι τον ∆εσποτην εγινετο. Και ινα μαθηις οτι τουτων ουδεις τωι Χριστωι λογος,
ειπε· Πεινωντα με ειδετε, και εθρεψατε· και διψωντα, και εποτισατε· και γυμνον, και
περιεβαλετε. Και ουδαμου ειπε, Και τεθνεωτα, και εθαψατε. Και ταυτα λεγω, ου
ταφην αναιρων· μη γενοιτο· αλλα την ασωτιαν εκκοπτων και την ακαιρον
φιλοτιμιαν. Το γαρ παθος, φησι, και η οδυνη, και η προς τον απελθοντα συμπαθεια
ταυτα πειθει. Ουκ εστι ταυτα συμπαθειας της προς τον απελθοντα, αλλα κενοδοξιας.
Ἐπει ει βουλει συναλγησαι τωι τεθνηκοτι, δεικνυμι σοι ετεραν οδον κηδειας, και
διδασκω σε ιματια τιθεναι, τα συνανισταμενα αυτωι, και λαμπρον αποφαινοντα.
Ταυτα γαρ τα ιματια ουτε υπο σητων αναλισκεται, ουτε υπο χρονου δαπαναται, ουδε
υπο τυμβωρυχων κλεπτεται. Ποια δη ταυτα εστιν; Ἡ της ελεημοσυνης περιβολη.
Αυτη γαρ μετ' αυτου ανισταται η στολη· ελεημοσυνης γαρ σφραγις μετ' αυτου. Ἀπο
τουτων λαμπουσι των ιματιων οι τοτε ακουοντες, Πεινωντα με εθρεψατε. Ταυτα
επισημους ποιει, ταυτα περιφανεις, ταυτα εν ασφαλεια καθιστησι· τα δε νυν, ουδεν
ετερον εστιν, η δαπανη σητων και τραπεζα σκωληκων. Και ταυτα λεγω, ου κηδευειν
κωλυων, αλλα μετα συμμετριας τουτο ποιειν, ωστε σκεπειν το σωμα, και μη γυμνον
παραδιδοναι τηι γηι. Ει γαρ ζωντας μηδεν εχειν πλεον κελευει, αλλ' η σκεπασμα·
πολλωι μαλλον τελευτησαντας. Ου γαρ ουτω τετελευτηκος το σωμα δειται ιματιων,
ως ζων και εμπνεον. Ζωντες μεν γαρ, και ψυχους ενεκεν και ευσχημοσυνης, δεομεθα
της των ιματιων περιβολης· τελευτησαντες δε, τουτων μεν ουδενος ενεκεν, ινα δε
μη γυμνον κεηται το σωμα, δεομεθα των ενταφιων· και προ των ενταφιων δε
εχομεν καλυμμα καλλιστον την γην, και τηι τοιαυτηι των σωματων φυσει
πρεπωδεστερον. Ει τοινυν ενθα τοσαυται χρειαι, ουδεν δει περιττον επιζητειν·
 
 

356

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλωι μαλλον, ενθα ου τοσαυτη η αναγκη, ακαιρος η φιλοτιμια. ʹ. Ἀλλ' οι ορωντες
γελασονται, φησιν. Μαλιστα μεν καν ηι τις ο γελων, ου πολυν δει ποιεισθαι λογον
του ουτω σφοδρα ανοηταινοντος· νυνι δε πολλοι οι θαυμαζοντες μαλλον, και την
φιλοσοφιαν δεχομενοι την ημετεραν. Γελωτος γαρ αξια ου ταυτα, αλλ' α ποιουμεν
νυν, οδυρομενοι, πενθουντες, συγκατορυττοντες εαυτους τοις απελθουσι. Ταυτα και
γελωτος και κολασεως αξια. Το δε φιλοσοφειν και εν τουτοις και εν τηι των ιματιων
συμμετριαι, στεφανους και επαινους ημιν προξενει, και παντες ημας κροτησουσι, και
θαυμασονται του Χριστου 59.467 την δυναμιν, και ερουσι· Βαβαι, ποση η του
σταυρωθεντος ισχυς! επεισε τους απολλυμενους και φθειρομενους, οτι ουκ εστι
θανατος ο θανατος· ου τοινυν τα των απολλυμενων ποιουσιν, αλλα τα των
προπεμποντων εις αποδημιαν αμεινω. Ἔπεισεν αυτους, οτι το σωμα το φθαρτον
τουτο και γηινον, ιματιον ενδυσεται των σηρικων και χρυσοπαστων πολυ
λαμπροτερον, την αφθαρσιαν. ∆ιοπερ ουδε πολλην περι την ταφην ποιουνται
σπουδην, αλλ' ενταφιον ηγουνται θαυμαστον, βιον εναρετον. Ταυτα, αν
φιλοσοφουντας ιδωσιν, ερουσιν· αν δε κατακαμπτομενους, γυναικιζομενους, χορους
περιιστωντας θρηνουσων γυναικων, γελασονται και κωμωιδησουσι, και μυρια
κατηγορησουσι, διασυροντες την εικη δαπανην, την ματαιοπονιαν. Και γαρ ταυτα
ακουομεν κατηγορουντων παντων· και μαλα εικοτως. Ποιαν γαρ εξομεν απολογιαν,
οταν το μεν σωμα εις ιχωρας και σκωληκας δαπανωμενον καλλωπιζωμεν, τον δε
Χριστον περιορωμεν διψωντα, γυμνον περιιοντα και ξενον; Παυσωμεθα τοινυν της
ματαιας ταυτης σπουδης· κηδευσωμεν τους απελθοντας, ως και ημιν και εκεινοις
συμφερει προς δοξαν Θεου· πολλην υπερ αυτων επιτελεσωμεν ελεημοσυνην,
συμπεμψωμεν αυτοις εφοδια καλλιστα. Ει γαρ μνημη θαυμαστων ανδρων
τετελευτηκοτων προεστη των ζωντων (Ὑπερασπιω γαρ, φησι, της πολεως ταυτης δι'
εμε και δια ∆αυιδ τον παιδα μου), πολλωι μαλλον ελεημοσυνη τουτο εργασεται. Αυτη
γαρ, αυτη και νεκρους ανεστησεν, ηνικα περιεστησαν αι χηραι επιδεικνυμεναι οσα
εποιει μετ' αυτων ουσα η ∆ορκας. Ὅταν ουν 59.468 τις μελληι τελευταιν, ο οικειος τωι
τελευτωντι κατασκευαζετω τα ενταφια, και πειθετω τον απιοντα τοις δεομενοις τι
καταλιμπανειν. Μετα τουτων αυτον αποπεμπετω των ιματιων, πειθετω και
κληρονομον αφιεναι τον Χριστον. Ει γαρ οι βασιλεις εγγραφοντες κληρονομους,
τοις οικειοις μυριαν καταλιμπανουσιν ασφαλειαν· ο τον Χριστον αφιεις μετα των
παιδων, εννοησον οσην επισπασεται ευνοιαν και εαυτωι και τοις αυτου πασι. Ταυτα
εστι τα ενταφια καλα· ταυτα ονινησι και τους μενοντας και τους απερχομενους. Ἂν
ουτως ενταφιασθωμεν, λαμπροι κατα τον της αναστασεως εσομεθα καιρον· αν δε το
σωμα θεραπευοντες, της ψυχης αμελωμεν, πολλα εκει πεισομεθα δεινα, και πολυν
οφλησομεν γελωτα. Ουδε γαρ η τυχουσα ασχημοσυνη, γυμνον της αρετης απελθειν·
ουδε ουτω το σωμα αταφον εῤριμμενον καταισχυνεται, ως ψυχη τοτε γυμνη της
αρετης φαινομενη. Ταυτην αμφιασωμεν, ταυτην περιστειλωμεν, μαλιστα μεν παρα
παντα τον χρονον· ει δε ενταυθα ημελησαμεν, καν τελευτωντες νηψωμεν, και τοις
οικειοις επισκηψωμεν συμπραττειν απελθουσι δι' ελεημοσυνης ημιν. Ουτω υπ'
αλληλων βοηθουμενοι παῤρησιας πολλης επιτυχωμεν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος,
τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.
59.467.30 ΟΜΙΛΙΑ Π ʹ. Ἀπηλθον ουν παλιν προς εαυτους οι μαθηται· Μαρια δε
ειστηκει προς το μνημειον κλαιουσα εξω.

 
 

357

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αʹ. Περιπαθες πως το γυναικειον γενος, και προς οικτον επιῤρεπεστερον.
Τουτο δε ειπον, ινα μη θαυμασηις τι δηποτε Μαρια μεν πικρως εθρηνει τωι ταφωι,
Πετρος δε ουδεν τοιουτον επαθεν. Οι μεν γαρ μαθηται, φησιν, απηλθον προς
εαυτους, η δε ειστηκει δακρυουσα. Και γαρ η φυσις ευεμπτωτος, και τον περι
αναστασεως ουδεπω σαφως ᾔδει λογον· καθαπερ εκεινοι τα οθονια θεασαμενοι και
πιστευσαντες, απηλθον προς εαυτους εκπληττομενοι. Και τινος ενεκεν ουκ ευθεως
ηλθον εις την Γαλιλαιαν, καθαπερ αυτοις συντετακτο προ του παθους; Ἀνεμενον
τους λοιπους ισως· και αλλως δε, ετι εν ακμαζουσηι ησαν εκπληξει. Ουτοι μεν ουν
απηλθον· εκεινη δε ειστηκει προς τωι τοπωι. Μεγα γαρ, οπερ εφην, προς παραμυθιαν
και μνημα φαινομενον. Ὁραις γουν αυτην, ωστε πλεον αναπαυεσθαι, και
παρακυπτουσαν, και βουλομενην τον τοπον ιδειν ενθα το σωμα εκειτο; ∆ια δη τουτο
και της πολλης ταυτης σπουδης μισθον ελαβεν ου μικρον. Ὃ γαρ ουκ ειδον οι
μαθηται, τουτο ειδεν η γυνη πρωτη, καθημενους αγγελους, τον μεν προς ποδων, τον
δε προς κεφαλης εν λευκοις· και το σχημα φαιδροτητος πολλης γεμον και χαρας.
Ἐπειδη γαρ ουκ ην υψηλη της γυναικος η διανοια, ως απο των σουδαριων
υποδεξασθαι την αναστασιν, γινεται τι πλεον, και αγγελους θεωρει καθημενους εν
φαιδρωι τωι σχηματι, ωστε αυτην αναστησαι τεως του παθους εντευθεν και
παραμυθησασθαι. Ἀλλ' ουδεν αυτηι περι αναστασεως λεγουσιν· αλλ' ηρεμα
προβιβαζεται τωι δογματι τουτωι. Ειδεν οψεις φαιδρας, και μαλλον η κατα την συν
59.468 ηθειαν· ειδε σχημα λαμπρον· ηκουσε συμπαθους φωνης. Τι γαρ φησι; Γυναι, τι
κλαιεις; ∆ια δε τουτων απαντων, ωσπερ θυρας ανοιγομενης, κατα μικρον εις τον
περι αναστασεως ηγετο λογον. Και ο τροπος δε της καθεδρας αυτων εις ερωτησιν
αυτην ηγε· και γαρ ενεφαινον, οτι ᾔδεσαν το γεγονος. ∆ια τουτο ουδε ομου
καθηνται, αλλα διεστηκοτες αλληλων. Ἐπειδη γαρ ουκ εικος αυτην τολμησαι απλως
πυθεσθαι, και τηι ερωτησει και τωι τροπωι της καθεδρας αγουσιν αυτην επι διαλεξιν.
Τι ουν αυτη; Θερμως αμα και φιλοστοργως· Ἦραν τον Κυριον μου, και ουκ οιδα που
τεθεικασιν αυτον. Τι φηις; ουδεπω ουδεν περι αναστασεως οιδας, αλλ' ετι θεσιν
φανταζηι; Ὁραις πως ουδεπω υψηλον κατεδεξατο δογμα; Και ταυτα ειπουσα, εστραφη
εις τα οπισω. Και ποια αυτη ακολουθια, προς εκεινους διαλεγομενην, και μηδεπω
μηδεν ακουσασαν παρ' αυτων, στραφηναι εις τα οπισω; Ἐμοι δοκει, ταυτα λεγουσης
αυτης, αφνω φανεις ο Χριστος οπισθεν αυτης εκπληξαι τους αγγελους, κακεινους
θεασαμενους τον ∆εσποτην, και τωι σχηματι, και τωι βλεμματι, και τωι κινηματι
ευθεως εμφηναι, οτι τον Κυριον ειδον· και τουτο την γυναικα επεστρεψε, και εις τα
οπισω στραφηναι εποιησεν. Ἐκεινοις μεν ουν ουτως εφανη· τηι γυναικι δε ουχ
ουτως, ωστε αυτην μη εκ πρωτης εκπληξαι της οψεως, αλλ' εν ευτελεστερωι και
κοινωι τωι σχηματι. Και δηλον εξ ων και κηπουρον αυτον ειναι ενομιζε. Την δε ουτω
ταπεινην ουκ εδει αθροον επι τα υψηλα αγαγειν, αλλ' ηρεμα. Παλιν ουν αυτην
ερωται· Γυναι, τι κλαιεις; τινα ζητεις; Τουτο ενεφηνεν ειδεναι αυτον, ο βουλεται
ερωτησαι, 59.469 και εις αποκρισιν ηγαγε. Τουτο ουν και η γυνη συνιεισα, ουκ ετι το
ονομα του Ἰησου λεγει, αλλ' ως ειδοτος του ερωτωντος περι ου πυνθανεται, φησιν·
Ει συ εβαστασας αυτον, ειπε μοι που εθηκας, καγω αυτον αρω. Παλιν θεσιν και
αρσιν, και το βαστασαι, ως περι νεκρου διαλεγομενη, φησιν. Ὃ δε εμφαινει, τουτο
εστιν· Ει δια τον φοβον των Ἰουδαιων ηρατε αυτον εντευθεν, ειπατε μοι, και εγω
ληψομαι αυτον. Πολλη η ευνοια και φιλοστοργια της γυναικος· υψηλον δε ουδεν
ουδεπω παρ' αυτηι. ∆ια τουτο λοιπον προτιθησιν αυτηι τουτο, ου δι' οψεως, αλλα δια
φωνης. Ὥσπερ γαρ τοις Ἰουδαιοις ποτε μεν εγνωριζετο, ποτε δε αδηλος ην και
παρων· ουτω και φθεγγομενος, ηνικα εβουλετο, τοτε γνωριμον εαυτον εποιει. Και
γαρ οτε τοις Ἰουδαιοις ελεγε, Τινα ζητειτε; ου την οψιν, ου την φωνην επεγνωσαν,
εως ηθελησεν· ο δη και ενταυθα συνεβη. Και το ονομα αυτης μονον εκαλεσεν,
 
 

358

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονειδιζων και καθαπτομενος, οτι ταυτα περι του ζωντος εφανταζετο. Πως δε,
Στραφεισα λεγει, ει γε προς αυτην διελεγετο; Ἐμοι δοκει ειπουσαν αυτην το, Που
τεθεικατε αυτον, στραφηναι προς τους αγγελους ως ερωτωσαν, τι εξεπλαγησαν· ειτα
τον Χριστον καλεσαντα αυτην επιστρεψαι προς εαυτον απ' εκεινων, και δια της
φωνης δηλον εαυτον ποιησαι. Ὅτε γαρ εκαλεσεν αυτην, Μαρια, τοτε αυτον επεγνω.
Ουτως ουκ οψεως ην, αλλα φωνης η επιγνωσις. Ει δε λεγοιεν, Ποθεν δηλον, οτι οι
αγγελοι εξεπλαγησαν, και δια τουτο επεστραφη η γυνη; και ενταυθα ερουσι, Ποθεν
δηλον, οτι ηψατο αυτου, και προσεπεσεν; Ἀλλ' ωσπερ τουτο δηλον απο του ειπειν,
Μη μου απτου· ουτω κακεινο, απο του ειπειν, οτι εστραφη. Τινος δε ενεκεν ειπε, Μη
μου απτου; Τινες φασιν, οτι χαριν αιτει πνευματικην, ακουσασα μετα των μαθητων
λεγοντος· Ἐαν πορευθω προς τον Πατερα, ερωτησω αυτον, και δωσει υμιν αλλον
Παρακλητον. βʹ. Και πως η μη παρουσα μετα των μαθητων, ταυτα ηκουσε; Ἄλλως
δε, και ποῤρω της διανοιας ταυτης η τοιαυτη φαντασια. Πως δε αιτει, ουδεπω προς
τον Πατερα απελθοντος; Τι ουν; ∆οκει μοι βουλεσθαι αυτην ετι συνειναι αυτωι,
ωσπερ τοτε, και απο της χαρας μηδεν εννοησαι μεγα, ει και πολλωι βελτιων εγεγονει
κατα σαρκα. Ταυτης γουν απαγων αυτην της εννοιας, και του μετα πολλης αυτωι
αδειας διαλεγεσθαι (ουδε γαρ τοις μαθηταις φαινεται λοιπον επιχωριαζων ομοιως),
αναγει αυτης την διανοιαν, ωστε αιδεσιμωτερον αυτωι προσεχειν. Το μεν ουν ειπειν,
Μη προσιθι μοι, καθαπερ και προτερον· ου γαρ εν τοις αυτοις τα πραγματα, ουδε
ομοιως μελλω συνειναι λοιπον υμιν· προσαντες ην και κομπον εχον· το δε ειπειν,
Ουπω αναβεβηκα προς τον Πατερα, ει και ανεπαχθες, το αυτο δηλουντος ην. Ειπων
γαρ, οτι Ουπω αναβεβηκα, εμφαινει, οτι εκει σπευδει και επειγεται· τον δε εκει
μελλοντα απιεναι, και μηκετι μετα ανθρωπων στρεφεσθαι, ουκ εδει μετα της αυτης
οραιν διανοιας ης και προ τουτου Και οτι τουτο εστι, δηλοι το εξης· Πορευου, ειπε
τοις αδελφοις, οτι πορευομαι προς τον Πατερα μου και Πατερα υμων, και Θεον μου
και Θεον υμων. Καιτοι ουκ εμελλε ευθεως τουτο ποιειν, αλλα μετα τεσσαρακοντα
ημερας. Πως ουν τουτο φησιν; Ἀναστησαι βουλομενος αυτης την διανοιαν, και
πεισαι, οτι εις τους ουρανους απερχεται. Το δε, Πατερα μου και Πατερα υμων, και
Θεον μου και Θεον υμων, της οικονομιας εστι, επει και το αναβηναι της 59.470
σαρκος εστι. Προς γαρ την ουδεν μεγα φανταζομενην ταυτα φθεγγεται. Ἑτερως ουν
αυτου Πατηρ, και ετερως ημων; Πανυ μεν ουν. Ει γαρ των δικαιων ετερως Θεος και
των αλλων ανθρωπων, πολλωι μαλλον του Υιου και ημων. Ἐπειδη γαρ ειπεν, Ειπε
τοις αδελφοις, ινα μη απο τουτου ισον τι φαντασθωσι, δεικνυσι το ενηλλαγμενον.
Αυτος μεν γαρ εμελλε καθιεισθαι επι του θρονου του πατρικου, ουτοι δε παρεσταναι.
Ὥστε ει και κατα την ουσιαν την εν σαρκι αδελφος ημων εγενετο, αλλα τηι τιμηι
πολυ διενηνοχε, και ουδε εστιν ειπειν οσον. Αυτη μεν ουν απερχεται ταυτα
απαγγελλουσα τοις μαθηταις. Τοσουτον εστι προσεδρια και καρτερια καλον. Ἐκεινοι
δε πως λοιπον ουκ ηλγησαν μελλοντος απιεναι, ουδε εφθεγξαντο οια και προτερον;
Τοτε μεν ουν ως τεθνηξομενου, τουτο επασχον· νυν δε, ανασταντος, τινος ενεκεν
εμελλον αλγειν; Ἀπηγγειλε δε και την οψιν και τα ρηματα, απερ ικανα ην αυτους
παραμυθησασθαι. Ἐπειδη ουν εικος ην τους μαθητας ταυτα ακουοντας, η διαπιστειν
τηι γυναικι, η πιστευσαντας αλγειν, οτι αυτους ου κατηξιωσε της οψεως, καιτοι γε
επαγγειλαμενος εν τηι Γαλιλαιαι αυτοις φαινεσθαι· ιν' ουν μη ταυτα στρεφοντες
αλυωσιν, ουδε ημεραν μιαν αφηκε διελθειν, αλλ' εις επιθυμιαν αυτους αγαγων τωι
τε ηδη ειδεναι εγηγερθαι αυτον, τωι τε παρα της γυναικος ακουσαι, διψωσιν αυτοις
ιδειν και περιφοβοις ουσιν (ο και αυτο μαλιστα τον ποθον εποιει πλειονα), τοτε
οψιας γενομενης, εφιστατο, και μετα πολλου του θαυματος. Και τι δηποτε εσπερας
εφανη; Ὅτι τοτε μαλιστα εικος ην αυτους ειναι περιδεεις. Ἀλλα το θαυμαστον, πως
φαντασμα αυτον ουκ ενομισαν; και γαρ κεκλεισμενων εισηλθε των θυρων, και
 
 

359

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αθροον. Μαλιστα μεν και η γυνη προλαβουσα πολλην την πιστιν ειργασατο· αλλως
δε, και τρανην και ημερον την οψιν αυτοις επεδειξεν. Ἡμερας δε ουκ επεστη μεν, ως
συλλεγηναι απαντας ομου· πολλη γαρ ην η εκπληξις. Ουδε γαρ την θυραν επαταξεν,
αλλ' αθροον εστη μεσος, και επεδειξε την πλευραν και τας χειρας. Ἅμα δε και τηι
φωνηι κατεστορεσε κυμαινοντα τον λογισμον, ειπων· Ειρηνη υμιν· τουτεστι, Μη
θορυβεισθε· και ρηματος αναμνησας, ο προ του σταυρου προς αυτους ειπεν· Ειρηνην
την εμην αφιημι υμιν· και παλιν, Ἐν εμοι ειρηνην εχετε, εν τωι κοσμωι θλιψιν εξετε.
Ἐχαρησαν δε οι μαθηται ιδοντες τον Κυριον. Ὁραις επι των εργων τους λογους
εκβαινοντας; Ὃ γαρ ελεγε προ του σταυρου, οτι Παλιν οψομαι υμας, και χαρησεται
υμων η καρδια, και την χαραν υμων ουδεις αιρει αφ' υμων, τουτο νυν εργωι
επληρωσεν. Ἅπαντα δε ταυτα ενηγεν αυτους εις πιστιν ακριβεστατην. Ἐπειδη γαρ
πολεμον ασπονδον ειχον προς Ἰουδαιους, συνεχως επιλεγει το, Ειρηνη υμιν,
αντιῤροπον διδους του πολεμου την παραμυθιαν. γʹ. Τουτο γουν πρωτον μετα την
αναστασιν ειπε το ρημα (διο και Παυλος πανταχου φησι, Χαρις υμιν και ειρηνη)· ταις
δε γυναιξι χαραν ευαγγελιζεται, διοτι εν λυπαις το γενος εκεινο ην, και ταυτην
εδεξατο πρωτην χαραν. Καταλληλως μεν ουν τοις ανδρασι, δια τον πολεμον,
ειρηνην· ταις δε γυναιξι, δια την λυπην, ευαγγελιζεται χαραν. Παντα δε καταλυσας
τα λυπηρα, επιλεγει τα κατορθωματα του σταυρου· ταυτα δε ην η ειρηνη. Ἐπει ουν
απαντα ανηιρηται τα κωλυματα, και την νικην κατεστησε λαμπραν, και κατωρθωται
παντα· ειτα λοιπον φησι· Καθως απεστειλε με ο Πατηρ, καγω πεμπω υμας. Ουδεμιαν
εχετε δυσκολιαν απο τε 59.471 των ηδη γεγενημενων, απο τε της αξιας εμου του
πεμποντος. Ἐνταυθα επαιρει αυτων την ψυχην, και δεικνυσι πολυ το αξιοπιστον, ει
γε μελλοιεν αυτου το εργον αναδεχεσθαι. Και ουκετι παρακλησις προς τον Πατερα
γινεται, αλλ' αυθεντιαι διδωσιν αυτοις την δυναμιν. Ἐνεφυσησε γαρ, και ειπε· Λαβετε
Πνευμα αγιον. Ὧν αφητε τας αμαρτιας, αφεωνται, και ων κρατητε, κεκρατηνται.
Καθαπερ γαρ τις βασιλευς αρχοντας αποστελλων, εξουσιαν εις δεσμωτηριον και
εμβαλειν, και αφιεναι διδωσιν· ουτω και τουτους εκπεμπων, ταυτηι περιβαλλει τηι
δυναμει. Πως ουν φησιν· Ἐαν μη απελθω, εκεινος ου μη ελθηι, και δη το Πνευμα
διδωσι; Τινες μεν φασιν, οτι ου το Πνευμα εδωκεν, αλλ' επιτηδειους αυτους προς
υποδοχην δι' εμφυσηματος κατεστησεν. Ει γαρ αγγελον ιδων ο ∆ανιηλ εξεστη, τι την
αποῤρητον χαριν εκεινην δεχομενοι ουκ αν επαθον, ει μη μαθητας αυτους προτερον
κατεσκευασε; ∆ια τουτο ουκ ειπε, φησιν, Ἐλαβετε Πνευμα αγιον· αλλα, Λαβετε
Πνευμα αγιον. Ουκ αν δε τις αμαρτοι και τοτε ειληφεναι αυτους λεγων εξουσιαν
τινα πνευματικην και χαριν· αλλ' ουχ ωστε νεκρους εγειρειν και δυναμεις ποιειν,
αλλ' ωστε αφειναι αμαρτηματα· διαφορα γαρ τα χαρισματα του Πνευματος. ∆ιο
επηγαγεν· Ὧν αν αφητε, αφεωνται, δεικνυς ποιον ειδος ενεργειας διδωσιν. Ἐκει δε
μετα τεσσαρακοντα ημερας την των σημειων ελαβον ενεργειαν· διο φησι· Ληψεσθε
δυναμιν επελθοντος του αγιου Πνευματος εφ' υμας, και εσεσθε μοι μαρτυρες εν τε
Ἱερουσαλημ και εν πασηι τηι Ἰουδαιαι· μαρτυρες δε δια των σημειων εγινοντο. Και γαρ
αφατος η του Πνευματος χαρις και πολυειδης η δωρεα. Τουτο δε γινεται, ινα μαθηις,
οτι Πατρος και Υιου και Πνευματος αγιου μια η δωρεα και εξουσια. α γαρ δοκει
ιδιαζοντα ειναι του Πατρος, ταυτα και του Υιου ειναι φαινεται, και του αγιου
Πνευματος. Πως ουν ουδεις ερχεται προς τον Υιον, φησιν, Ἐαν μη ο Πατηρ ελκυσηι
αυτον; Ἀλλατουτο δεικνυται του Υιου ον. Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, η οδος· ουδεις
ερχεται προς τον Πατερα, ει μη δι' εμου. Ὅρα δε αυτο και του Πνευματος ον. Ουδεις
γαρ δυναται ειπειν Κυριον Ἰησουν Χριστον, ει μη εν Πνευματι αγιωι. Και παλιν, τους
αποστολους ποτε μεν υπο του Πατρος, ποτε δε υπο του Υιου, ποτε δε υπο του αγιου
Πνευματος δεδοσθαι τηι Ἐκκλησιαι, και τας διαιρεσεις των χαρισματων Πατρος και
Υιου και αγιου Πνευματος ορωμεν ουσας. δʹ. Παντα τοινυν πραττωμεν ωστε
 
 

360

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυνασθαι το Πνευμα το αγιον εχειν παρ' εαυτοις, και τους εγκεχειρισμενους την
ενεργειαν μετα πολλης θεραπευωμεν της τιμης. Μεγαλη γαρ η των ιερεων αξια. Ὧν
αν αφητε, φησιν, αφεωνται αι αμαρτιαι. ∆ιο και Παυλος ελεγε· Πειθεσθε τοις
ηγουμενοις υμων και υπεικετε, και υπερεκπερισσου ηγεισθε αυτους εν τιμηι. Συ μεν
γαρ τα σαυτου μεριμναις· καν ταυτα διαθηι καλως, ουδεις σοι των αλλων εσται λογος·
ο δε ιερευς, καν τον οικειον καλως οικονομησηι βιον, τον δε σον ητοι απαντων των
περι αυτον μη μετα ακριβειας επιμελησηται, μετα των πονηρων εις την γεενναν
απεισιν· και πολλακις απο των οικειων ου προδοθεις, απο των υμετερων απολλυται,
αν μη παντα τα εις αυτον ηκοντα απαρτισηι καλως. Ειδοτες ουν του κινδυνου το
μεγεθος, πολλην απονεμετε αυτοις ευνοιαν· ο και Παυλος ηινιξατο λεγων, οτι
Ἀγρυπνουσιν υπερ των ψυχων υμων· και 59.472 ουχ απλως, αλλ' Ὡς λογον
αποδωσοντες. ∆ιο της πολλης δει θεραπειας αυτους απολαυειν. Ἐαν δε επεμβαινητε
μετα των αλλων αυτοις και υμεις, και ουδε τα υμετερα καλως διακεισεται. Ἕως μεν
γαρ εν ευθυμιαι διαγει ο κυβερνητης, εν ασφαλειαι εσται και τα των επιβατων· αν δε,
λοιδορουμενων εκεινων και απεχθως εχοντων προς αυτον, ταλαιπωρηται, ουδε
αγρυπνειν ομοιως δυναται, ουτε την τεχνην διασωζειν, και ακων μυριοις αυτους
περιβαλλει κακοις. Ουτω και ιερευς, αν μεν απολαυηι της παρ' υμων τιμης, και τα
υμετερα διαθειναι καλως δυνησεται· αν δε αθυμιαι αυτους περιβαλλητε, τας χειρας
εκλυσαντες ευχειρωτους μεθ' υμων αυτους ποιησετε τοις κυμασι, καν σφοδρα
γενναιοι ωσιν. Ἐννοησον τι περι των Ἰουδαιων φησιν ο Χριστος· Ἐπι της Μωυσεως
καθεδρας εκαθισαν οι γραμματεις και οι Φαρισαιοι. Παντα ουν, οσα λεγουσιν υμιν
ποιειν, ποιειτε. Νυν δε ουκ εστιν ειπειν· Ἐπι της Μωυσεως καθεδρας εκαθισαν οι
ιερεις, αλλ', Ἐπι της του Χριστου. Την γαρ εκεινου διεδεξαντο διδασκαλιαν. ∆ιο και
Παυλος φησιν· Ὑπερ Χριστου πρεσβευομεν, ως του Θεου παρακαλουντος δι' ημων.
Ουχ ορατε επι των εξωθεν αρχοντων απαντας υποκυπτοντας, και γενει βελτιους
οντας πολλακις και βιωι και συνεσει των δικαζοντων αυτους; Ἀλλ' ομως δια τον
δεδωκοτα ουδεν τουτων εννοουσιν, αλλ' αιδουνται την ψηφον του βασιλευοντος,
καν οστισουν ο λαβων ηι την αρχην. Ειτα αν ανθρωπος χειροτονησηι, τοσουτος
φοβος· του δε Θεου χειροτονουντος, και υπερορωμεν τον χειροτονουμενον, και
λοιδορουμεν, και μυριοις ονειδεσι πλυνομεν, και τους αδελφους ημων κωλυθεντες
κρινειν, κατα των ιερεων την γλωσσαν ακονωμεν. Και που ταυτα απολογιας αξια,
οταν την μεν εν τωι οφθαλμωι τωι ημετερωι δοκον μη βλεπωμεν, το δε καρφος του
ετερου πικρως περιεργαζωμεθα; ουκ οισθα οτι και χαλεπωτερον σαυτωι ποιεις το
δικαστηριον ουτω δικαζων; Και ταυτα λεγω, ουκ αποδεχομενος τους αναξιως την
ιερωσυνην διοικουντας, αλλα και σφοδρα ελεων και δακρυων· ου μην δια τουτο
φημι δικαιον ειναι παρα των αρχομενων κρινεσθαι, και μαλιστα των πανυ
αφελεστερων. Καν γαρ ο βιος αυτων σφοδρα διαβεβλημενος ηι, συ δε, αν σαυτωι
προσεχηις, ουδεν παραβλαβησηι εις τα εγκεχειρισμενα αυτωι παρα του Θεου. Ει γαρ δι'
ονου φωνην αφεθηναι εποιησε, και δια μαντεως ευλογιας πνευματικας εχαρισατο,
και εν αλογωι στοματι και εν ακαθαρτωι γλωττηι του Βαλααμ ενεργησας δια τους
προσκεκρουκοτας Ἰουδαιους· πολλωι μαλλον δι' υμας τους ευγνωμονας, ει και
σφοδρα φαυλοι εισιν οι ιερεις, τα αυτου παντα εργασεται, και πεμψει το Πνευμα το
αγιον. Ουδε γαρ ο καθαρος απο της οικειας επισπαται αυτο καθαροτητος· αλλα χαρις
εστιν η το παν εργαζομενη. Παντα γαρ, φησι, δι' υμας, ειτε Παυλος ειτε Ἀπολλως,
ειτε Κηφας. α γαρ εγκεχειρισται ο ιερευς, Θεου μονου εστι δωρεισθαι· και οπουπερ
αν η ανθρωπινη φθασηι φιλοσοφια, ελαττων της χαριτος εκεινης φανειται. Και
ταυτα λεγω, ουχ ινα ραιθυμως τον εαυτων βιον οικονομωμεν, αλλ' ινα μη
ραιθυμουντων τινων των προεστωτων, υμεις οι αρχομενοι εαυτοις πολλακις
επισωρευητε τα κακα. Και τι λεγω τους ιερεις; Ουτε αγγελος, ουτε αρχαγγελος
 
 

361

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εργασασθαι τι δυναται εις τα δεδομενα παρα Θεου· αλλα Πατηρ και Υιος και αγιον
Πνευμα παντα οικονομει· ο δε ιερευς την εαυτου δανειζει γλωτταν, και την εαυτου
παρεχει χειρα. Και γαρ ουδε δικαιον ην δια την 59.473 ετερου κακιαν εις τα συμβολα
της σωτηριας ημων τους πιστει προσιοντας παραβλαπτεσθαι. Ταυτα ουν απαντα
ειδοτες, και τον Θεον φοβωμεθα, και τους ιερεας αυτου εντιμως εχωμεν, πασαν
αυτοις απονεμοντες τιμην· ινα και υπερ των οικειων κατορθωματων, και 59.474
υπερ της εις εκεινους θεραπειας πολλην λαβωμεν παρα του Θεου την αμοιβην,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.
59.473 ΟΜΙΛΙΑ ΠΖʹ. Θωμας δε εις των δωδεκα, ο λεγομενος ∆ιδυμος, ουκ ην
μετ' αυτων οτε ηλθεν ο Ἰησους. Ἔλεγον ουν αυτωι οι αλλοι μαθηται· «Ἑωρακαμεν
τον Κυριον.» Ὁ δε ειπεν· «Ἐαν μη ιδω, ου μη πιστευσω,» και τα εξης.
αʹ. Ὥσπερ το απλως και ως ετυχε πιστευειν, ευκολιας εστιν· ουτω το περα
του μετρου περιεργαζεσθαι και πολυπραγμονειν, παχυτατης διανοιας. ∆ια τουτο και
ο Θωμας εγκαλειται. Τοις γαρ αποστολοις ειρηκοσιν, οτι Ἑωρακαμεν τον Κυριον,
ουκ επιστευσεν, ου τοσουτον εκεινοις απιστων, οσον το πραγμα ηγουμενος
αδυνατον ειναι· τουτεστιν, την εκ νεκρων αναστασιν. Ου γαρ ειπεν, οτι Ου πιστευω
υμιν, αλλ', Ἐαν μη βαλω την χειρα μου, ου πιστευσω. Πως ουν, παντων
συνηγμενων, ουτος απελιμπανετο μονος; Εικος ην απο της διασπορας της ηδη
γενομενης μηδεπω και τοτε αυτον επανελθειν. Συ δε οταν ιδηις [αυτον] απιστουντα
τον μαθητην, εννοησον του ∆εσποτου την φιλανθρωπιαν, πως και υπερ μιας ψυχης
δεικνυσιν εαυτον τραυματα εχοντα, και παραγινεται ινα διασωσηι και τον ενα, καιτοι
των αλλων παχυτερον οντα. ∆ιο την δια της αισθησεως της παχυτατης εζητει πιστιν,
και ουδε τοις οφθαλμοις επιστευεν. Ου γαρ ειπεν, Ἂν μη ιδω· αλλ', Ἐαν μη
ψηλαφησω, φησι, μη πως φαντασια το ορωμενον ηι. Και μην οι μαθηται ταυτα
απαγγελλοντες αξιοπιστοι τοτε ησαν, και αυτος υπισχνουμενος· αλλ' ομως, επειδη
πλεον εζητησεν, ουδε τουτων αυτον απεστερησεν ο Χριστος. Και τινος ενεκεν ουκ
ευθεως αυτωι φαινεται, αλλα μετα ημερας οκτω; Ὥστε μεταξυ κατηχουμενον αυτον
υπο των μαθητων, και το αυτο ακουοντα, και εις πλειονα εκκαηναι ποθον, και
πιστοτερον προς το μελλον γενεσθαι. Ποθεν δε ᾔδει οτι και η πλευρα ηνευχθη; Παρα
των μαθητων ακουσας. Πως ουν το μεν επιστευσε, το δε ουκ επιστευσεν; Ὅτι τουτο
πολυ παραδοξον και θαυμαστον ην. Σκοπει δε μοι το φιλαληθες των αποστολων,
πως τα ελαττωματα ου κρυπτουσιν, ουτε τα εαυτων, ουτε τα ετερων, αλλα μετα
πολλης αυτα αναγραφουσι της αληθειας. Ἐφισταται δε παλιν ο Ἰησους, και ου
περιμενει παρ' εκεινου αξιωθηναι, ουδε ακουσαι τι τοιουτον, αλλα μηδεν ειποντος,
αυτος προλαβων, απερ επεθυμει, πληροι, δεικνυς οτι και, ηνικα ταυτα εφθεγγετο
προς τους μαθητας, παρην. Και γαρ τοις ρημασιν εχρησατο τοις αυτοις, και σφοδρα
επιτιμητικως, και εις το εξης παιδευτικως. Ειπων γαρ, Φερε τον δακτυλον σου, και
ιδε τας χειρας μου, και βαλε την χειρα σου εις την πλευραν μου· επηγαγε, Και μη
γινου απιστος, αλλα πιστος. Ὁραις οτι απιστιας ην η αμφιβολια; αλλα πριν η το
Πνευμα λαβειν· μετα δε ταυτα ουκετι, αλλ' απηρτισμενοι λοιπον ησαν. Ου ταυτηι δε
μονον επετιμησεν, αλλα και δια των εξης. Ἐπειδη γαρ εκεινος ανεπνευσε
πληροφορηθεις, και ανεβοησεν, Ὁ Κυριος μου, και ο Θεος μου, λεγει· Ὅτι εωρακας
με, πεπιστευκας· μακαριοι οι μη ιδοντες, και πιστευσαντες. Τουτο γαρ εστι πιστεως,
το τα μη ορωμενα δεξασθαι. 59.474 Ἔστι γαρ πιστις ελπιζομενων υποστασις
πραγματων, ελεγχος ου βλεπομενων. Ἐνταυθα δε ου τους μαθητας μακαριζει
 
 

362

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονους, αλλα και τους μετ' εκεινους πιστευσοντας. Καιτοι, φησιν, οι μαθηται ειδον,
και επιστευσαν. Ἀλλ' ουδεν τοιουτον εζητησαν, αλλ' απο των σουδαριων ευθεως τον
περι αναστασεως εδεξαντο λογον, και πριν η το σωμα θεασασθαι, την πιστιν
επεδειξαντο πασαν. Ὅταν ουν λεγηι τις νυνι, Ἐβουλομην κατα τους καιρους εκεινους
ειναι, και οραιν τον Χριστον θαυματουργουντα, εννοειτω, οτι Μακαριοι οι μη
ιδοντες, και πιστευσαντες. Ἄξιον δε διαπορησαι πως σωμα αφθαρτον τυπους
εδεικνυτο των ηλων, και απτον ην θνητηι χειρι. Ἀλλα μη θορυβηθηις·
συγκαταβασεως γαρ ην το γινομενον. Το γαρ ουτω λεπτον και κουφον, ως
κεκλεισμενων εισελθειν των θυρων, παχυτητος πασης απηλλακτο· αλλ' ωστε
πιστευθηναι την αναστασιν, τουτο δεικνυται, και ωστε μαθειν, οτι αυτος ην ο
σταυρωθεις, και ουκ αλλος αντ' αυτου ανεστη. ∆ια τουτο ανεστη εχων τα σημεια του
σταυρου, και τρωγει δια τουτο. Οι γουν αποστολοι τουτο ανω και κατω σημειον
εποιουντο της αναστασεως, λεγοντες· Οιτινες συνεφαγομεν αυτωι και συνεπιομεν.
Ὥσπερ ουν επι των κυματων περιπατουντα θεωρουντες προ του σταυρου, ου
λεγομεν αλλης φυσεως το σωμα εκεινο, αλλα της ημετερας· ουτω μετα την
αναστασιν αυτον ορωντες τους τυπους εχοντα, ουκ ερουμεν αυτον φθαρτον ειναι
λοιπον. ∆ια γαρ τον μαθητην ταυτα επεδεικνυτο. Πολλα δε και αλλα σημεια
εποιησεν ο Ἰησους. Ἐπειδη γαρ ελαττονα των αλλων ουτος ειπεν ο ευαγγελιστης,
λεγει οτι ουδε οι λοιποι παντες παντα ειπον, αλλ' οσα ικανα ην προς πιστιν
εφελκυσασθαι τους ακουοντας. Ἐπει Ει παντα, φησιν, εγεγραπτο, ουδε τον κοσμον
οιμαι χωρησαι τα βιβλια. βʹ. Ὅθεν δηλον οτι ου φιλοτιμιας ενεκεν, απερ εγραψαν,
ειπον, αλλα του χρησιμου μονον. Οι γαρ τα πλειονα αφεντες, πως αν ταυτα δια
φιλοτιμιαν εγραψαν; Τινος ουν ενεκεν ου παντα επηλθον; Μαλιστα μεν δια το
πληθος· επειτα δε κακεινο ενενοουν, οτι ο μη πιστευσας τοις ειρημενοις, ουδε τοις
πλειοσι προσεξει· ο δε ταυτα δεξαμενος, ουδεν δεησεται ετερου εις τον της πιστεως
λογον. Ἐμοι δε ενταυθα τεως δοκει τα μετα την αναστασιν λεγειν σημεια· διο φησιν·
Ἐνωπιον των μαθητων αυτου. Ὥσπερ γαρ προ της αναστασεως εδει γενεσθαι πολλα,
ινα πιστευσωσιν οτι Υιος εστι Θεου· ουτω και μετα την αναστασιν, ινα καταδεξωνται
οτι ανεστη. ∆ια τουτο και προσεθηκεν, Ἐνωπιον των μαθητων αυτου, επειδη μονος
αυτοις συνεγενετο μετα την αναστασιν. ∆ιο και ελεγεν· Ὁ κοσμος ουκετι με θεωρει.
Ειτα ινα μαθηις οτι των μαθητων ενεκεν μονον εγινετο τα γινομενα, επηγαγεν· Ἵνα
και πιστευσαντες ζωην αιωνιον εχητε εν τωι ονοματι αυτου, κοινηι προς την φυσιν
διαλεγομενος, και δηλων, οτι ουκ εκεινωι τωι πιστευομενωι, αλλ' ημιν αυτοις τα
μεγιστα χαριζομενος. 59.475 Ἐν τωι ονοματι αυτου· τουτεστι δι' αυτου. Αυτος γαρ
εστιν η ζωη. Μετα ταυτα εφανερωσεν εαυτον τοις μαθηταις επι της θαλασσης της
Τιβεριαδος. Ὁραις οτι ου συνεχως αυτοις επιχωριαζει, ουδ' ωσπερ εμπροσθεν; Ἐφανη
γουν τηι εσπεραι, και απεπτη· ειτα μετα οκτω ημερας παλιν απαξ, και παλιν απεπτη·
ειτα μετα ταυτα επι της θαλασσης, και παλιν μετα πολλου του φοβου. Τι δε εστι το,
Ἐφανερωσεν; Ἐκ τουτου δηλον, οτι ουχ εωρατο, ει μη συγκατεβη, δια το λοιπον
αφθαρτον ειναι το σωμα και ακηρατον. Τινος δε ενεκεν εμνησθη του τοπου; ∆εικνυς
οτι το πλεον αφειλε του δεους, ως λοιπον αυτους και προκυπτειν της οικιας, και
πανταχου περιιεναι. Ουκετι γαρ επι της οικιας συγκεκλεισμενοι ησαν, αλλ' επι την
Γαλιλαιαν ᾔεσαν, τον κινδυνον εκκλινοντες των Ἰουδαιων. Ἔρχεται τοινυν ο Σιμων
αλιευσαι. Ἐπειδη γαρ ουτε αυτος αυτοις συνεχως συνην, ουτε το Πνευμα δοθεν ην,
ουτ' ετι εγκεχειρισμενοι τοτε ετυγχανον, ουδεν εχοντες πραττειν, την τεχνην
μετηιεσαν. Και ησαν Σιμων ομου και Θωμας και Ναθαναηλ ο υπο του Φιλιππου
κληθεις, και οι υιοι Ζεβεδαιου, και αλλοι δυο. Ουδεν ουν εχοντες πραττειν επι την
αλειαν ᾔεσαν, και εν νυκτι τουτο αυτο εποιουν, δια το περιδεεις ειναι. Τουτο και ο
Λουκας φησιν· αλλ' ουκ εστι τουτο εκεινο, αλλ' ετερον. Οι δε αλλοι μαθηται ειποντο
 
 

363

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια το συνδεδεσθαι λοιπον αλληλοις, και αμα βουλομενοι θεασασθαι την αλειαν και
την σχολην ευ θεσθαι. Καμνουσι τοινυν, και ταλαιπωρουμενοις εφισταται ο Ἰησους,
και ουκ ευθεως εαυτον δεικνυσιν, ωστε και εις διαλεξιν ελθειν. Λεγει ουν αυτοις·
Μη τι προσφαγιον εχετε; Τεως ανθρωπινωτερον διαλεγεται, ως μελλων τι ωνεισθαι
παρ' αυτων. Ὡς δε ανενευσαν μηδεν εχειν, εκελευσε βαλειν εις τα δεξια· και
βαλοντες επετυχον της αγρας. Ὡς δε επεγνωσαν αυτον, παλιν τα ιδιωματα των
οικειων επιδεικνυνται τροπων οι μαθηται, Πετρος και Ἰωαννης. Ὁ μεν γαρ
θερμοτερος, ο δε υψηλοτερος ην· και ο μεν οξυτερος ην, ο δε διορατικωτερος. ∆ια
τουτο ο μεν Ἰωαννης πρωτος επεγνω τον Ἰησουν, ο δε Πετρος πρωτος ηλθε προς
αυτον· και γαρ ου τα τυχοντα γενομενα ην σημεια. Τινα δε ην τα γινομενα; Πρωτον
μεν, το πολλους συλληφθηναι τους ιχθυας· επειτα, το μη σχισθηναι το δικτυον· ειτα,
το, πριν επιβηναι, ευρεθηναι τους ανθρακας, και τον ιχθυν επικειμενον και αρτον.
Ουκετι γαρ εξ υλης υποκειμενης εποιει, ωσπερ δια τινα οικονομιαν εποιει προ του
σταυρου. Ὡς ουν επεγνω αυτον, παντα εῤριψε, και τους ιχθυς και τα δικτυα, και
διεζωσατο ο Πετρος. Ὁραις και την αιδω και τον ποθον; Καιτοι απο διακοσιων πηχων
ησαν· αλλ' ουδε ουτως εκαρτερησε τωι πλοιωι προς αυτον ελθειν, αλλα νηχομενος
παρεγενετο. Τι ουν ο Ἰησους; ∆ευτε, φησιν, αριστησατε. Και ουδεις ετολμα ερωτησαι
αυτον. Ουκετι γαρ την αυτην παῤρησιαν ειχον, ουδε ομοιως εθαῤρουν, ουδε ηρχοντο
προς αυτον δια λογου λοιπον, αλλα μετα σιγης και δεους πολλου και αιδους
εκαθεζοντο προσεχοντες προς αυτον. Ἤδεισαν μεν γαρ οτι ο Κυριος εστι. Και δια
τουτο ουκ ηρωτων, Τις ει; την δε μορφην αλλοιοτεραν ορωντες, και πολλης
εκπληξεως γεμουσαν, σφοδρα ησαν καταπεπληγμενοι, και εβουλοντο τι περι αυτης
ερωταιν· αλλα το δεος, και το ειδεναι αυτους, οτι ουχ ετερος τις ην, αλλ' αυτος,
επειχον την ερωτησιν, και μονον ησθιον, απερ αυτοις εδημιουργησε μετα πλειονος
εξουσιας. Ἐνταυθα δε ουκετι αναβλεπει εις τον ουρανον, ουδε τα ανθρωπινα εκεινα
59.476 ποιει, δεικνυς οτι κακεινα συγκαταβασεως ενεκεν εγενετο. Ὅτι δε ουδε
συνεχως επεχωριαζεν, ουδε ομοιως, λεγει, οτι Τριτον τουτο εφανη αυτοις, οτε
ηγερθη εκ νεκρων. Και κελευει εκ των οψαριων ενεγκειν, δεικνυς οτι το ορωμενον
ουκ ην φαντασμα. Ἀλλ' ενταυθα μεν ου λεγει, οτι εφαγε μετ' αυτων· ο δε Λουκας
αλλαχου αυτον φησιν, οτι Συναλιζομενος αυτοις ην. Το δε πως, ουκ η μετερον
ειπειν· τροπωι γαρ τινι παραδοξοτερωι ταυτα εγινετο, ουχ ως της φυσεως δεομενης
βρωματων λοιπον, αλλα συγκαταβασεως προς αποδειξιν της αναστασεως γινομενης.
γʹ. Ταχα ταυτα ακουοντες διεθερμανθητε, και τους συνοντας αυτωι τοτε εμακαρισατε,
και τους μελλοντας συνεσεσθαι κατα την ημεραν της κοινης αναστασεως. Ουκουν
απαντα πραττωμεν, ωστε το προσωπον εκεινο το θαυμαστον ιδειν. Ει γαρ νυν
ακουοντες ουτως εκκαιομεθα και επιθυμουμεν κατ' εκεινας γενεσθαι τας ημερας, ας
επι της γης διετριβε, και φωνης ακουσαι, και οψιν ιδειν, και προσελθειν, και
αψασθαι, και διακονησαι· εννοησον ηλικον αυτον εστιν ιδειν ουκετι εν θνητωι
σωματι, ουδε ανθρωπινα ποιουντα, αλλ' υπο αγγελων δορυφορουμενον, εν ακηρατωι
και αυτους οντας, και εκεινον βλεποντας, και της αλλης ευημεριας απολαυοντας της
παντα νικωσης λογον. ∆ιο δη, παρακαλω, παντα πραττωμεν, ωστε μη της τοσαυτης
εκπεσειν δοξης. Ουδεν γαρ δυσκολον, εαν θελωμεν, ουδεν φορτικον, εαν
προσεχωμεν. Ει γαρ υπομενομεν, και συμβασιλευσομεν. Τι ουν εστι, Ὑπομενομεν; Ει
τας θλιψεις φερομεν, ει τους διωγμους, ει την στενην βαδιζομεν οδον. Ἡ γαρ στενη
τηι φυσει μεν εστιν επιμοχθος, τηι προαιρεσει δε τηι η μετεραι κουφη γινεται, τηι των
μελλοντων ελπιδι. Το γαρ παραυτικα ελαφρον της θλιψεως, καθ' υπερβολην εις
υπερβολην αιωνιον βαρος δοξης κατεργαζεται, μη σκοπουντων ημων τα βλεπομενα,
αλλα τα μη βλεπομενα. Μεταστησωμεν τοινυν τους οφθαλμους εις τον ουρανον, και
διαπαντος εκεινα φανταζωμεθα, και βλεπωμεν. Ἂν γαρ εν εκεινοις αει διατριβωμεν,
 
 

364

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου προς τα ηδεα τα ενταυθα πεισομεθα τι, ου τα λυπηρα βαρεως οισομεν· αλλα και
τουτων και των ομοιων καταγελασομεθα, και ουδεν ημας ουτε δουλωσαι, ουτε
επαραι δυνησεται, μονον αν τον ποθον εκει τεινωμεν, αν προς την αγαπην εκεινην
βλεπωμεν. Και τι λεγω, ουκ αλγησομεν τοις παρουσι δεινοις; Ουτε γαρ οραιν δοξομεν
αυτα λοιπον. Τοιουτον γαρ εστιν ο ερως. Τους γουν μη συμπαροντας ημιν, αλλ'
αποντας, ποθουμενους δε, καθ' εκαστην φανταζομεθα την ημεραν. Μεγαλη γαρ της
αγαπης η τυραννις· παντων αφιστησι, και τωι ποθουμενωι προσδεσμει την ψυχην. Ἂν
ουτω τον Χριστον αγαπησωμεν, παντα τα ενταυθα σκια, παντα εικων φανειται και
οναρ. Ἐρουμεν και ημεις· Τις ημας χωρισει απο της αγαπης του Χριστου; Θλιψις η
στενοχωρια; Ουκ ειπε, χρηματα, η πλουτος, η καλλος (ταυτα γαρ σφοδρα ευτελη και
καταγελαστα)· αλλα τα δοκουντα ειναι βαρεα τεθεικε, λιμους, διωγμους, θανατους.
Ειτα εκεινος μεν ως ουδεν οντα και ταυτα διεπτυσεν· ημεις δε δια χρηματα
χωριζομεθα της ζωης της ημετερας, και του φωτος αποσχιζομεθα. Και Παυλος μεν ου
θανατον, ουδε ζωην, ουδε ενεστωτα, ου μελλοντα, ου κτισιν ετεραν προτιμαι της εις
αυτον αγαπης· ημεις δε χρυσιον ολιγον αν ιδωμεν, εκκαιομεθα και τους αυτου
πατουμεν 59.477 νομους. Ει δε ουκ ανεκτα ταυτα λεγομενα, πολλωι μαλλον εκεινα
μη γινομενα. Το γαρ δεινον τουτο εστιν, οτι ακουοντες μεν φριττομεν, πραττοντες
δε ου φριττομεν, αλλα και ομνυμεν ευκολως, και επιορκουμεν, και αρπαζομεν, και
τοκους απαιτουμεν, και σωφροσυνης αμελουμεν, και ευχης ακριβεστατης
αφεστηκαμεν, και τα πλειονα παραβαινομεν των επιταγματων, και χρηματων
ενεκεν των μελων των ημετερων ουδενα ποιουμεθα λογον. Ὁ γαρ χρηματων ερων,
μυρια τον πλησιον διαθησει κακα, και εαυτον μετ' εκεινου. Και γαρ οργιειται ραιδιως,
και λοιδορησεται, και μωρον καλεσει, και ομειται, και επιορκησει, και ουδε του
παλαιου τα μετρα διατηρει νομου· ου γαρ αγαπησει τον πλησιον ο το χρυσιον
αγαπων. Καιτοι γε και ημεις και τους εχθρους κελευομεθα δια την βασιλειαν φιλειν.
Ει γαρ τα παλαια επιταγματα πληρουντες, ου δυνησομεθα επιβηναι της βασιλειας
των ουρανων, εαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη ημων πλεον εκεινων· οι και εκεινα
παραβαινοντες, τινος τευξομεθα απολογιας; Ὁ χρηματων ερων, ου μονον εχθρους
ουκ αγαπησει, αλλα και φιλοις ως εχθροις χρησεται. δʹ. Και τι λεγω φιλους; Και γαρ
αυτην πολλακις την φυσιν ηγνοησαν οι χρηματων ερωντες. Ὁ τοιουτος, ου
συγγενειαν οιδε, ου συνηθειας μεμνηται, ουχ ηλικιαν αιδειται, ου φιλον εχει τινα,
αλλα προς παντας απεχθως διακεισεται, και προ των αλλων παντων προς εαυτον· ου
μονον τωι απολλυναι την ψυχην την εαυτου, αλλα και τωι μυριαις εαυτον
κατατεινειν φροντισι, και μοχθοις, και λυπαις. Και γαρ αποδημιας, και απεχθειας,
και κινδυνους, και επιβουλας, και παν οτιουν υποστησεται, μονον ινα την ριζαν των
κακων εχηι παρ' εαυτωι, και πολυ αριθμηι χρυσιον. Τι τοινυν γενοιτ' αν της νοσου
ταυτης χαλεπωτερον; Και γαρ και τρυφης και ηδονης απασης εστερηται, δι' ην
πολλα αμαρτανουσιν ανθρωποι, και δοξης και τιμης· Ὁ γαρ χρηματων ερων, και
υποπτευει μυριους, και κατηγορους εχει πολλους, και τους βασκαινοντας, και τους
διαβαλλοντας, και τους επιβουλευοντας. Οι μεν γαρ αδικουμενοι μισουσιν, ατε
κακως παθοντες· οι δε μηδεπω παθοντες, δεδοικοτες μη παθωσι, και συναλγουντες
τοις πεπονθοσιν, επιδεικνυνται πολεμον τον αυτον· οι δε μειζους και δυνατωτεροι,
δακνομενοι και αγανακτουντες υπερ των ταπεινοτερων, ετι δε και βασκαινοντες,
ομοιως εισιν εχθροι και μισουσι. Και τι λεγω τους ανθρωπους; Ὅταν γαρ και τον
Θεον εκπεπολεμωμενον εχηι τις, τις αυτωι λοιπον ελπις εσται; ποια παραμυθια; τις
παραψυχη; 59.478 Ὁ χρηματων ερων, ου χρησθαι αυτοις δυνησεται ποτε, αλλα
δουλος εσται και φυλαξ, ου δεσποτης. Πλειονα γαρ αει ποιειν σπουδαζων, ουδαμου
αναλισκειν εθελησει· συγκοψει δε εαυτον, και παντων πενητων πενεστερος
διακεισεται, ως ουδαμου της επιθυμιας ισταμενος. Καιτοι γε χρηματα, ουχ ινα
 
 

365

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυλαξωμεν, αλλ' ινα χρωμεθα, γεγονασιν· ει δε μελλοιμεν αυτα κατορυττειν
ετεροις, τι γενοιτ' αν ημων αθλιωτερον, οι περιτρεχομεν τα παντα συλλαβειν
σπουδαζοντες, ινα αποκλεισωμεν ενδον, και την κοινην εκκοψωμεν χρησιν; Ἔστι
και ετερα νοσος ταυτης ουχ ηττων. Οι μεν γαρ εις την γην κατορυττουσιν, οι δε εις
την γαστερα, και ηδονην, και μεθην, μετα της αδικιας και την της ασελγειας
προστιθεντες εαυτοις κολασιν. Και οι μεν παρασιτοις και κολαξιν, οι δε κυβοις και
πορναις, οι δε ετεραις τοιαυταις λειτουργουσι δαπαναις, μυριας τεμνοντες εαυτοις
εις γεενναν φερουσας οδους, την ορθην και νενομισμενην αφεντες, την προς τον
ουρανον φερουσαν. Καιτοι γε ουχι κερδος μονον, αλλα και ηδονην μειζονα των
ειρημενων εχει. Ὁ μεν γαρ πορναις διδους, καταγελαστος εσται και αισχρος, και
πολλους εξει πολεμους, και βραχειαν την ηδονην· μαλλον δε ουδε βραχειαν· οσα γαρ
αν δωι ταις εταιριζομεναις γυναιξιν, ουδεμιαν χαριν αυτωι εισονται. Πιθος γαρ
τετρημενος εστιν οικος αλλοτριος. Και αλλως δε, ιταμον το γενος εκεινο, και τωι ᾅδηι
προσεοικεναι αυτης τον ερωτα παρεβαλεν ο Σολομων· και τοτε ισταται μονον, οταν
παντων γυμνωθεντα ιδηι τον εραστην· μαλλον δε ουδε τοτε ισταται, αλλα και
επικαλλωπιζεται μειζονως, και επεμβαινει κειμενωι, και πολυν κατ' αυτου κινει
γελωτα, και τοσαυτα αυτον εργαζεται κακα, οσα ουδε επελθειν λογωι δυνατον. Ἀλλ'
ουχ η ηδονη των σωζομενων τοιαυτη· ουτε γαρ αντεραστην εχει τις ενταυθα, αλλα
παντες χαιρουσι, και αγαλλονται, οι τε ευ πασχοντες, οι τε ορωντες. Ου θυμος, ουκ
αθυμια, ουκ αισχυνη και ονειδος την του τοιουτου πολιορκει ψυχην· αλλα πολλη
μεν ευφροσυνη του συνειδοτος, πολλη δε η των μελλοντων ελπις· λαμπρα δε η δοξα
και πολλη η περιφανεια, και πλειων παντων η παρα του Θεου ευνοια και ασφαλεια·
και κρημνος ουδε εις, ουδε υποψια, αλλα λιμην ακυμαντος, και γαληνη. Ταυτα ουν
απαντα εννοουντες, και ηδονην ηδονηι παραβαλλοντες, ελωμεθα την βελτιω, ινα
και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην. 59.477
ΟΜΙΛΙΑ ΠΗʹ. Ὅτε ουν ηριστησαν, λεγει ο Ἰησους τωι Σιμωνι Πετρωι, «Σιμων Ἰωνα,
αγαπαις με πλεον τουτων;» Λεγει αυτωι· «Ναι, Κυριε, συ οιδας οτι φιλω σε.» αʹ. Πολλα
μεν εστι και ετερα τα δυναμενα δουναι παῤρησιαν ημιν προς τον Θεον, και δειξαι
λαμπρους και ευδοκιμους· το δε μαλιστα παντων παρεχον ημιν την ανωθεν ευνοιαν
η περι τους πλησιον εστι κηδεμονια· οπερ ουν και ο Χριστος απαιτει τον Πετρον.
Ἐπειδη γαρ τελος ειχεν αυτοις τα της εδωδης, Λεγει τωι Σιμωνι Πετρωι ο Ἰησους·
Σιμων Ἰωνα, αγαπαις με πλεον τουτων; Λεγει αυτωι· Ναι, Κυριε, συ οιδας οτι 59.478
φιλω σε. Λεγει αυτωι· Βοσκε τα προβατα μου. Και τι δηποτε, τους αλλους
παραδραμων, τουτωι περι τουτων διαλεγεται; Ἔκκριτος ην των αποστολων, και
στομα των μαθητων, και κορυφη του χορου· δια τουτο και Παυλος ανεβη τοτε αυτον
ιστορησαι παρα τους αλλους. Ἅμα δε και δεικνυς αυτωι, οτι χρη θαῤρειν λοιπον, ως
της αρνησεως εξεληλαμενης, εγχειριζεται την προστασιαν των αδελφων. Και την
μεν αρνησιν ου προφερει, ουδε ονειδιζει το γεγονος· λεγει δε, οτι Ει φιλεις με,
προΐστασο των αδελφων, και την θερμην αγαπην, 59.479 ην δια παντων
επεδεικνυσο, και εφ' ηι ηγαλλιασω, νυν δειξον, και την ψυχην, ην ελεγες θησειν
υπερ εμου, ταυτην υπερ των προβατων επιδος των εμων. Ἐπει ουν απαξ ερωτηθεις
και δευτερον, αυτον τον τα αποῤρητα της καρδιας ειδοτα μαρτυρα εκαλεσε, ειτα
ηρωτηθη και τριτον, και συνεταραχθη, παλιν δεδοικως τα προτερα (και γαρ τοτε
διισχυριζομενος ηλεγχετο μετα ταυτα)· δια τουτο παλιν επ' αυτον καταφευγει. Το
γαρ ειπειν, Συ οιδας παντα, τουτεστι, τα παροντα και τα μελλοντα. Ὁραις πως
εγενετο βελτιων και σωφρονεστερος, ουκ αυθαδιαζομενος λοιπον και αντιλεγων;
∆ια γαρ τουτο εταραχθη, Μηποτε εγω μεν νομιζω φιλειν, ου φιλω δε· ωσπερ και
προτερον πολλα νομιζων και διισχυριζομενος, ηλεγχομην υστερον. Τριτον δε ερωται,
 
 

366

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τριτον επιταττει τα αυτα, δεικνυς οσου τιμαται την προστασιαν των οικειων
προβατων, και οτι τουτο μαλιστα της εις αυτον αγαπης σημειον. Ειπων δε αυτωι περι
της εις αυτον αγαπης, προαγορευει αυτωι και το μαρτυριον οπερ εμελλεν υπομενειν,
εμφαινων, οτι ουκ απιστων αυτωι ελεγεν απερ ελεγεν, αλλα και σφοδρα πιστευων
της δε εις αυτον αγαπης το δειγμα δειξαι βουλομενος, και παιδευσαι ημας, ποιωι δει
τροπωι μαλιστα αυτον αγαπαιν· διο φησιν· Ὅτε ης νεωτερος, εζωννυες σεαυτον, και
περιεπατεις οπου ηθελες· οταν δε γηρασηις, αλλοι σε ζωσουσι και οισουσιν, οπου ου
θελεις. Και μην τουτο ηθελε και επεθυμει· δι' ο και δηλον αυτωι τουτο πεποιηκεν.
Ἐπειδη γαρ ανω και κατω ελεγε, Την ψυχην μου υπερ σου θησω· και, Καν δεηι με συν
σοι αποθανειν, ου μη σε απαρνησομαι, απεδωκεν αυτωι την επιθυμιαν. Τι ουν εστι το,
Ὅπου ου θελεις; Της φυσεως λεγει το συμπαθες, και της σαρκος την αναγκην, και οτι
ακουσα αποῤρηγνυται του σωματος η ψυχη. Ὥστε, ει και τα της προαιρεσεως
εῤρωτο, αλλ' ομως και ουτως η φυσις ηλεγχετο. Ουδεις γαρ απαθως το σωμα
αποτιθεται, τουτο του Θεου, οπερ και εμπροσθεν εφην, συμφεροντως
οικονομησαντος, ωστε μη πολλους γινεσθαι τους βιαιους θανατους. Ει γαρ τουτων
οντων ισχυσεν ο διαβολος τουτο εργασασθαι, και μυριους επι κρημνους ηγαγε και
βοθρους· ει μη τοσαυτη ην η επιθυμια τηι ψυχηι του σωματος· καν απο της τυχουσης
αθυμιας ταχεως αν οι πολλοι προς τουτο ωρμησαν. Το ουν, Ὅπου ου θελεις, την
φυσικην δηλουντος εστι συμπαθειαν. Πως δε ειπων, Ὅτε ης νεωτερος, παλιν λεγει·
Ὅταν δε γηρασηις; Τουτο γαρ δεικνυντος εστιν ουκ οντα τοτε νεον· ουδε γαρ ην· αλλ'
ουδε γεγηρακως, αλλ' ανηρ τελειος. Τινος ουν ενεκεν ανεμνησεν αυτον του
προτερου βιου; ∆ηλων, οτι τοιαυτα τα αυτου. Ἐν μεν γαρ τοις βιωτικοις ο μεν νεος
χρησιμος, ο δε γεγηρακως αχρηστος· εν δε τοις εμοις, φησιν, ουχ ουτως, αλλ' οταν
επελθηι το γηρας, τοτε η αριστεια λαμπροτερα, τοτε η ανδραγαθια περιφανεστερα,
ουδεν απο της ηλικιας κωλυομενη. Ταυτα δε ελεγεν, ου καταπληττομενος αυτον,
αλλα διεγειρων· ᾔδει γαρ αυτου τον ποθον, και οτι τουτο παλαι ωδινε το καλον·
ομου δε και τον τροπον δηλοι του θανατου. Ἐπειδη γαρ ο Πετρος δια παντος
εβουλετο ειναι εν τοις υπερ αυτου κινδυνοις, Θαῤρει, φησιν· ουτω γαρ εμπλησω σου
την επιθυμιαν, ωστε απερ ουκ επαθες νεος ων, ταυτα σε δει παθειν γεγηρακοτα. Ειτα
εγειρων τον ακροατην ο ευαγγελιστης, επηγαγε· Ταυτα δε ελεγε, σημαινων ποιωι
θανατωι δοξασει τον Θεον. Ουκ ειπεν, Ἀποθανειται· αλλα, ∆οξασει τον Θεον, ινα
μαθηις, οτι το παθειν υπερ του Χριστου, δοξα του πασχοντος και τιμη. Και ταυτα
59.480 ειπων, φησι, λεγει· Ἀκολουθει μοι. Ἐντευθεν παλιν το κηδεμονικον
αινιττεται, και το σφοδρα Προς αυτον οικειως διακεισθαι. Ει δε λεγοι τις, πως ουν ο
Ἰακωβος τον θρονον ελαβε των Ἱεροσολυμων; εκεινο αν ειποιμι, οτι τουτον ου του
θρονου, αλλα της οικουμενης εχειροτονησε διδασκαλον. Στραφεις ουν ο Πετρος
βλεπει τον μαθητην, ον ηγαπα ο Ἰησους ακολουθουντα, ος και ανεπεσεν εν τωι
δειπνωι επι το στηθος αυτου· και λεγει· Κυριε, ουτος δε τι; βʹ. Τινος ενεκεν ανεμνησεν
ημας της ανακλισεως εκεινης; Ουχ απλως, ουδε ως ετυχεν, αλλα δεικνυς οσην ο
Πετρος την παῤρησιαν εσχε μετα την αρνησιν. Ὁ γαρ τοτε μη τολμων ερωτησαι, αλλ'
ετερωι ταυτα επιτρεπων, ουτος και την προστασιαν ενεπιστευθη των αδελφων. Και
ου μονον ετερωι τα καθ' εαυτον ουκ επιτρεπει, αλλα και αυτος υπερ ετερου προσαγει
τωι διδασκαλωι πευσιν λοιπον· και Ἰωαννης μεν σιγαι, εκεινος δε διαλεγεται. ∆εικνυσι
δε και ενταυθα την αγαπην, ην προς αυτον ειχε· και γαρ σφοδρα εφιλει τον Ἰωαννην
ο Πετρος· και τουτο και εκ των μετα ταυτα δηλον· και δια του Ευαγγελιου δε παντος
δεικνυται τουτων ο συνδεσμος, και εν ταις Πραξεσιν. Ἐπει ουν μεγαλα αυτωι
προειπε, και την οικουμενην ενεχειρισε, και το μαρτυριον προανεφωνησε, και
αγαπην εμαρτυρησε πλειονα των αλλων, βουλομενος και τουτον λαβειν κοινωνον,
φησιν· Ουτος δε τι; ου την αυτην ημιν οδον ηξει, Και καθαπερ τοτε αυτος μη
 
 

367

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμενος ερωτησαι, τουτον προβαλλεται· ουτω και νυν αποδιδους αυτωι την
αμοιβην, και νομισας αυτον βουλεσθαι ερωταιν τα κατ' αυτον, ειτα μη θαῤρειν, αυτος
ανεδεξατο την ερωτησιν. Τι ουν ο Χριστος; Ἐαν αυτον θελω μενειν εως ερχομαι, τι
προς σε; Ἐπειδη σφοδρα κηδομενος ελεγε, και μη βουλομενος αυτου διασπασθηναι,
δεικνυς ο Χριστος, οτι οσον αν αγαπησηι, την αγαπην την αυτου ου φθανει, φησιν·
Ἐαν αυτον θελω μενειν, τι προς σε; δια τουτων παιδευων ημας μη ασχαλλειν, μηδε
πολυπραγμονειν μηδεν περα των δοκουντων αυτωι. Ἐπειδη γαρ αει ο Πετρος εις τας
τοιαυτας ερωτησεις θερμος ην και προεπηδα, εκκοπτων αυτου παλιν την θερμοτητα,
και παιδευων περαιτερω μη περιεργαζεσθαι, τουτο φησιν· Ἐξηλθεν ουν ο λογος
ουτος εις τους αδελφους, ηγουν τους μαθητας, οτι εκεινος ουκ αποθνησκει. Ουκ ειπε
δε ο Ἰησους, οτι Ουκ αποθνησκει, αλλ', Ἐαν αυτον θελω μενειν εως ερχομαι, τι προς
σε; Μη γαρ δη νομισηις, φησιν, ενι τροπωι με τα καθ' υμας διοικειν. Τουτο δε εποιει
της ακαιρου συμπαθειας της προς αλληλους ενεκεν. Ἐπειδη γαρ εμελλον της
οικουμενης την επιτροπην αναδεξασθαι, ουκ εδει συμπεπλεχθαι λοιπον αλληλοις· η
γαρ αν μεγαλη τουτο τηι οικουμενηι γεγονε ζημια. ∆ιοπερ αυτωι φησιν· Ἔργον
ενεχειρισθης, αυτο σκοπει, και ανυε, και αθλει, και αγωνιζου. Τι γαρ ει και βουλομαι
αυτον μενειν ενταυθα; συ τα σεαυτου σκοπει και μεριμνα. Συ δε μοι κανταυθα το
ατυφον εννοησον του ευαγγελιστου. Ειπων γαρ την δοξαν των μαθητων, διορθουται
αυτην, ως ου συνεωρακοτων αυτων οπερ ειπεν. Ου γαρ ειπε, φησιν, ο Ἰησους, οτι
ουκ αποθανειται, αλλ' οτι Ἐαν αυτον θελω μενειν. Ουτος εστιν ο μαθητης, ο
μαρτυρων περι τουτων και γραψας ταυτα· και οιδαμεν, οτι αληθης εστιν η μαρτυρια
αυτου. Τι δηποτε, των αλλων ουδενος τουτο ποιουντος, ουτος μονος ταυτα φησι, και
δευτερον τουτο ποιει μαρτυρων εαυτωι· δοκει δε προσιστασθαι τοις ακροωμενοις; τι
ουν εστι το 59.481 αιτιον; Λεγεται υστερος προς το γραφειν ελθειν, του Θεου
κινησαντος αυτον επι τουτο και διεγειραντος· δια τουτο δεικνυσιν αυτου την
αγαπην συνεχως, αινιττομενος την αιτιαν, αφ' ης επι το γραφειν ωρμησε. ∆ια τουτο
και συνεχως μεμνηται, αξιοπιστον ποιων τον λογον, και δηλων οτι κινηθεις εκειθεν,
ηλθεν επι τουτο. Και οιδα, φησιν, οτι αληθη εστιν α λεγει· ει δε μη πιστευουσιν οι
πολλοι, εξεστιν αυτοις απο τουτου πιστευσαι. Ποιου; Του εξης ειρημενου· Ἔστι γαρ,
φησι, και αλλα πολλα α εποιησεν ο Ἰησους, ατινα εαν γραφηται καθ' εν, ουδε αυτον
οιμαι τον κοσμον χωρησαι τα γραφομενα βιβλια. Ὅθεν δηλον, οτι ουκ αν
εχαρισαμην. Ὁ γαρ, τοσουτων οντων, ουδε τοσαυτα ειπων, οσα οι λοιποι, αλλα
τουτων μεν τα πλειονα παραλιπων, τας δε επιβουλας τας Ἰουδαικας, τας
καταλευσεις, το μισος, τας υβρεις, τας λοιδοριας εις μεσον προθεις, και δηλωσας,
πως και δαιμονωντα και πλανον εκαλουν, ευδηλον οτι ουκ αν εχαρισαμην. Τον γαρ
χαριζομενον τουναντιον εδει ποιειν, τα μεν επονειδιστα αποκρυπτεσθαι, τα λαμπρα
προτιθεναι. Ἐπει ουν απο πολλης πληροφοριας εγραψεν απερ εγραψεν, ου
παραιτειται την εαυτου μαρτυριαν εις μεσον φερειν, προκαλουμενος καθ' εκαστον
εξεταζειν και βασανιζειν τα γεγενημενα. Ἔθος γαρ ημιν, οταν σφοδρα αληθευειν
δοκωμεν, μηποτε την εαυτων μαρτυριαν αρνεισθαι. Ει δε ημεις τουτο ποιουμεν,
πολλωι μαλλον εκεινος ο Πνευματι γραφων· οπερ ουν και οι λοιποι αποστολοι
κηρυττοντες ελεγον· Ἡμεις εσμεν μαρτυρες, φησιν, ων λεγομεν, και το Πνευμα ο
εδωκε τοις πειθαρχουσιν αυτωι. Και πασι δε παρην, και ουδε σταυρουμενου
απελιμπανετο, και την μητερα ενεχειρισθη· απερ παντα σημεια της προς αυτον
αγαπης, και του μετα ακριβειας ειδεναι παντα. Ει δε τοσαυτα εφησε γεγενησθαι τα
σημεια, μη θαυμασηις· αλλ' εννοησας την αφατον του ποιουντος δυναμιν, δεξαι μετα
πιστεως το ειρημενον. Ὥσπερ γαρ ημιν ευκολον φθεγγεσθαι· ουτως εκεινωι, μαλλον
δε πολλωι ραιον, ποιει απερ ηθελεν. Ἤρκει γαρ θελησαι μονον, και παντα ειπετο. γʹ.
Προσεχωμεν τοινυν ακριβως τοις ειρημενοις, και μη διαλιπωμεν αναπτυσσοντες
 
 

368

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτα και διερευνωμενοι· απο γαρ της συνεχους εντευξεως εστι τι πλεον ημιν. Ουτω
τον βιον τον εαυτων εκκαθαραι δυνησομεθα, ουτω τας ακανθας εκτεμειν. Τοιουτον
γαρ η αμαρτια και η βιωτικη φροντις, ακαρπον και οδυνηρον. Και καθαπερ η
ακανθα, οθεν αν κατεχηται, κεντει τον κατεχοντα· ουτω και τα βιωτικα, οθεν αν
κατασχηις, λυπει τον περισφιγγοντα αυτα και θαλποντα. Ἀλλ' ου τα πνευματικα
τοιαυτα, αλλα μαργαριτηι τινι προσεοικεν· οθεν αν περιστρεψηις, τερπει τους
οφθαλμους. Οιον τι λεγω· 59.482 Ἐποιησε τις ελεημοσυνην· ου μονον τηι ελπιδι του
μελλοντος τρεφεται, αλλα και τοις ενταυθα αγαθοις γαννυται, θαῤρων πανταχου
και μετα πολλης παντα ποιων της παῤρησιας. Περιεγενετο πονηρας επιθυμιας· και
προ βασιλειας εντευθεν ηδη τον καρπον ελαβεν, επαινουμενος, θαυμαζομενος προ
των αλλων παντων υπο του οικειου συνειδοτος. Και εκαστον δε των αγαθων εργων
τοιουτον εστιν, ωσπερ ουν τα πονηρα και προ της γεεννης ενταυθα κολαζει το
συνειδος. Καν τα μελλοντα εννοησηις αμαρτων, περιδεης και εντρομος και μηδενος
κολαζοντος γεγονας· καν τα παροντα, πολλους εχεις εχθρους και μεθ' υποψιας ζηις,
και ουδε αντιβλεψαι δυνησηι τοις ηδικηκοσι λοιπον· μαλλον δε και τοις μη
ηδικηκοσιν. Ου γαρ τοσαυτην επ' αυτων καρπουμεθα την ηδονην, οσην την αθυμιαν,
του συνειδοτος καταβοωντος, των εξωθεν ανθρωπων καταγινωσκοντων, του Θεου
παροξυνομενου, της γεεννης ωδινουσης ημας λαβειν, των λογισμων ουχ
ησυχαζοντων. Βαρυ γαρ, βαρυ και φορτικον η αμαρτια, και μολιβδου παντος
χαλεπωτερον. Ὁ γουν αισθομενος αυτης, ουδε μικρον αναβλεψαι δυνησεται, καν
σφοδρα αναισθητος ηι. Ουτω γουν και ο Ἀχααβ, καιτοι σφοδρα ασεβης ων, επειδη
ταυτης ᾔσθετο, κατω κυπτων εβαδιζε, συντετριμμενος και τεταλαιπωρημενος. ∆ια
τουτο και σακκον περιεβαλετο, και πηγας ηφιει δακρυων. Ἂν τουτο ποιωμεν ημεις,
και πενθωμεν ως εκεινος, αποδυσομεθα τα εγκληματα ως Ζακχαιος, και ημεις
τευξομεθα τινος συγγνωμης. Καθαπερ γαρ επι των οιδηματων και των συριγγων, αν
μη προτερον στησηι τις τον χυμον τον επιῤρεοντα, και το τραυμα επιτριβοντα, οσα αν
επιθησηι φαρμακα, της πηγης του κακου μη κατασχεθεισης, εικη παντα ποιει· ουτω
και ημεις, αν μη την χειρα στησωμεν της πλεονεξιας και την πονηραν ταυτην
επιῤροην αναστειλωμεν, καν ελεημοσυνην δωμεν, εικη παντα ποιουμεν. Το γαρ
θεραπευθεν δι' αυτης, επελθουσα η πλεονεξια κατεκλυσε και ελυμηνατο, και
χαλεπωτερον του προτερου ειργασατο. Παυσωμεθα τοινυν αρπαζοντες, και ουτως
ελεησωμεν. Ει δε εις κρημνους εαυτους φερωμεν, πως δυνησομεθα αναπνευσαι; Και
γαρ ει τις τον μελλοντα καταπιπτειν ανωθεν ελκοι (οπερ εστιν η ελεημοσυνη),
ετερος δε κατωθεν βιαζοιτο, ουδεν εσται τι πλεον απο της τοιαυτης παλης, η το
διασπασθηναι τον ανθρωπον. Ἵν' ουν μη τουτο παθωμεν, μηδε βαρουσης της
πλεονεξιας κατωθεν, η ελεημοσυνη καταλιπουσα ημας απελθηι, κουφισωμεν
εαυτους και αναπετασωμεν, ινα δια της απαλλαγης των κακων, και δια της των
αιωνιων αγαθων εργασιας τελειωθεντες, επιτυχωμεν των αιωνιων αγαθων, χαριτι
και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι αγιωι
Πνευματι, δοξα, κρατος, τιμη, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

369

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


