Responsiones ad Tiberium diaconum sociosque suos
576 Προς τους λεγοντας, οτι ο Υιος κατα μεν την αξιαν της θεοτητος συνην
τωι Πατρι, και οτε γεγονεν ανθρωπος και ην επι γης, καθ' υποστασιν δε, ουκ
ετι.
577 ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Μανθανω τινας εικηι και απερισκεπτως και επι τοις ουτω
μεγαλοις και αναγκαιοις πραγμασιν φλυαρειν ειωθοτας, φαναι τι τοιουτον, ως ο
Μονογενης του Θεου Υιος κατα μεν την της θεοτητος και ουσιας αξιαν συνην τωι Θεωι
και Πατρι, ηνικα επι της γης εχρηματιζε και τοις ανθρωποις συνανεστρεφετο, ως
ομοουσιος ων αυτωι· κατα δε τον της υποστασεως λογον ουκ ετι. κεκενωτο γαρ πασα, ως
αυτοι φασιν, η υιοτικη υποστασις εκ τε των ουρανων και αυτων των πατρικων κολπων.
ου γαρ συναπτεον υποστασιν υποστασει, ουτε τας εν μιαι ουσιαι υπαρχουσας. εγω δε το
προπετες της αμαθιας των ταυτα πεφρονηκοτων θαυμασας, δειν ωιηθην αναγκαιως
εκεινο ειπειν, οτι πεποσωται παρ' αυτοις η ουσια του Θεου, και καταληπτην αυτην ειναι
φασι και πεπερατωμενην, και ουκ ετι μεν απεριοριστον ουδε ακαταληπτον, αλλ' ηδη και
τοποις χωρητην και διαστημασι περιληπτην, αρμοζει δε ταυτα τοις των σωματων
λογοις. ουκουν και σωμα, παντως δε που και εν ειδει, και ου διχα σωματος· επεται γαρ
τα τοιαδε τοις σωμασιν. ειτα πως ο Σωτηρ "Πνευμα φησιν ο Θεος;" πνευμα γαρ ειναι
φησιν αυτον ιν' εξω σωματικης φαντασιας αγαγηι την υπερφυα και αποῤρητον φυσιν.
αρ' ουκ αν τις ειποι δικαιως τοις τα τοιαδε τεθρυληκοσιν, η και τολμωσι φρονειν
"Ἐδικαιωθη 578 "Σοδομα εκ σου;" ευσεβεστερον γαρ οι παρ' Ἕλλησι δοξαζουσι σοφοι το
θειον ασωματον και ανειδεον, αποσον τε και αμερες, και ασχηματιστον ειναι
διαβεβαιουμενοι, και πανταχηι μεν υπαρχειν, απολιμπανεσθαι δε ουδενος. πως δε
κακεινο διελαθεν αυτους; ει γαρ ομοουσιος ων ο Υιος τωι Πατρι, κεκενωκε της αυτου
παρουσιας τον ουρανον, οτε γεγονεν ανθρωπος, και συνανεστρεφετο τοις επι της γης,
αραρεν οτι κενη και η γη της του Πατρος υποστασεως ην, οτι μη αυτος γεγονεν
ανθρωπος, μητε μην ανθρωποις συνανεστρεφετο, αλλ' ινα τι κατα την αυτων ασυνεσιαν
ειπω, μεμενηκεν εν τοις ουρανοις. πως ουν εφασκεν ο Σωτηρ, οτι "̔Ο Πατηρ εν εμοι
μενων ποιει τα εργα αυτος;" πως δε δια του προφητου φησι "Μη ουχι τον ουρανον και
την γην "εγω πληρω, λεγει Κυριος;" και παλιν "Θεος εγγιζων "εγω ειμι, λεγει Κυριος,
και ουχι Θεος ποῤρωθεν;" παντα γαρ εγγυς εχει, τα παντα πληρων ομου τωι Πατρι ο εξ
αυτου κατα φυσιν γεγεννημενος Χριστος. και γουν ο προφητης ∆αυειδ "Που πορευθω,
φησιν, απο του πνευματος σου, "και απο του προσωπου σου που φυγω;" ου γαρ εστιν,
ουκ εστιν ουρανους η γην ευρειν δυνασθαι ποτε κενους της αῤρητου θεοτητος. πληροι
γαρ ως εφην τα παντα η θεια τε και ομοουσιος Τριας. μεμνημεθα δε οτι και ο των ολων
Σωτηρ και Κυριος τοις αγιοις αποστολοις εφασκε "Συμ"φερει υμιν ινα εγω απελθω, εαν
γαρ μη απελθω, ο παρα"κλητος ουκ ελευσεται προς υμας." επειδη δε πεπορευται, 579
την ιδιαν υποσχεσιν αποπληρων, επεμψεν ημιν εξ ουρανου τον παρακλητον, τουτεστι,
το Πνευμα. εστι δε ομοουσιον τωι Πατρι και Υιωι. αρ' ουν οτε καταπεφοιτηκεν εις γην ο
παρακλητος, ινα ημας αγιασηι το Πνευμα, ουκ ην εν τοις ουρανοις; Ἀλλ' εκεινο φαναι
πρεποι αν, οτι αγιασαν ημας ανεβη παλιν εις τον ουρανον, και ουκ εστι μεθ' ημων,
καιτοι γεγραπται "Ὅτι πνευμα κυριου πεπληρωκε την οικουμενην." αλλα και αυτος εφη
Χριστος μελλων αναβαινειν προς τον Πατερα "Ἰδου εγω μεθ' υμων ειμι πασας τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ημερας και "εως της συντελειας του αιωνος." ει δε μεθ' ημων εστι, κενοι που παντως
και νυν εισι της, ως αυτοι φασιν, υιοτικης υποστασεως οι ουρανοι, και τον του Πατρος
κολπον αφεις τοις επι γης ηδιον μαλλον συνδιαιταται. ταυτα γαρ εκεινοι
ψυχρολογουσιν, ως εφην. ειτα τις της εκεινων αβελτεριας ανεξεται; η τις των
νουνεχεστερων ουκ αν αυτοις αμφιλαφες επισταξηι δακρυον, οι γε τας ιερας και θειας
ηγνοηκοτες γραφας το εις νουν ηκον αβασανιστως ερευγονται, και των ορθων της
Ἐκκλησιας δογματων εκπιπτουσι; τι τωι Φιλιππωι περι του Πατρος λεγοντι
προσπεφωνηκεν ο Υιος; "Ου "πιστευεις οτι εγω εν τωι Πατρι και ο Πατηρ εν εμοι εστιν;"
ουκουν αμηχανον ειναι ποτε διχα του ετερου το ετερον· αλλ' ενθαπερ ο Πατηρ ειναι
νοοιτο· εστι δε πανταχου· εκει που παντως και ο Υιος, και ενθαπερ αν ο Υιος, εκει και ο
Πατηρ. ει γαρ εστιν απαυγασμα του Πατρος ο Υιος, και Λογος 580 αυτου και σοφια και
δυναμις, πως ενδεχεται διχα λογου και σοφιας και δυναμεως νοεισθαι ποτε τον Πατερα;
πως δε η σοφια του Θεου και Λογος αυτου και η δυναμις αυτου νοοιτ' αν ποτε διχα του
Πατρος; η πως ουκ ενυπαρξει ποτε αυτωι ο χαρακτηρ αυτου; πως δε και ο χαρακτηρ διχα
του Πατρος ου εστι χαρακτηρ; Ἀλλα φασιν οτι ου συναπτεον υποστασιν υποστασει, ουτε
τας εν μιαι ουσιαι υπαρχουσας, και ταχα που τα καθ' ημας παρακομιζουσιν εις αποδειξιν
των αυτοις πεφλυαρημενων. Ειτα πως ουκ εδει νοειν αυτους, οτι τα της θειας φυσεως
ιδια και εξαιρετα ου δια των καθ' ημας κανονιζεται μαλλον, αλλ' εν ιδιοις εισι λογοις,
και πιστει λαμβανεται, περιεργοτερων δε λογισμων ουκ ανεχεται; μια γαρ φυσις εστι
της αῤρητου θεοτητος εν υποστασει τρισι τε και ιδικαις, εξω δε των καθ' ημας εστι
λογων, και τοις των κτισματων εθεσιν ουκ ακολουθει. και τουτο εκ πολλων εστιν ιδειν.
ημεις μεν γαρ πατερες εσμεν των ιδιων τεκνων κατα αποῤροιαν και μερισμον. αναχωρει
γαρ το γεννωμενον εις ιδικην ετεροτητα την εις απαν και ολοσχερως. αλλ' ουχ ουτως
εκ του Θεου και Πατρος γεννηθηναι φαμεν τον Υιον· εξελαμψε μεν γαρ της ουσιας
αυτου, και εξηυγασθη φωτος δικην, αλλ' ουκ εξω γεγονεν αυτου, αλλ' εξ αυτου τε εστι
και εν αυτωι· και πρεσβυτεροι μεν οι παρ' ημιν πατερες των ιδιων τεκνων· ηκιστα δε
τουτο αληθες επι Θεου. συνυφεστηκε γαρ αει τωι Πατρι, και συναναρχον εχει την
υπαρξιν τωι ιδιωι γεννητορι, 581 ινα και αει φαινηται Πατηρ. ου γαρ ην οτε τουτο ουκ ην.
εστι τοινυν ταυτον μεν τωι Πατρι τηι φυσει το θειον τε και υπερκοσμιον γεννημα, εν
ετεροτητι δε τηι κατα υιοτητα μονην. ου γαρ εστι Πατηρ, οτι μηδε εκεινος Υιος. παντα
τοινυν πληρουσης, ως εφην, της ανωτατω πασων ουσιας, οτι και υπερ κτισιν εστι και
νουν και λογον, μη βατταριζετωσαν τινες, "τα απο καρδιας αυτων λαλουντες, και ουκ
απο στο"ματος Κυριου," καθα γεγραπται, ινα μη παραλυοντες την αληθειαν ταις εαυτων
ψυχαις την τοις τουτο δραν ειωθοσι πρεπουσαν επαντλησωσι δικην.

Προς τους λεγοντας οτι γενομενος ανθρωπος ο Μονογενης κενους αφηκε
της εαυτου θεοτητος τους ουρανους.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ἄπιστα τινες, ως εμαθον, και γελοιοτητος της εσχατης επιμεστα
ρηματια περικομιζουσι, "τα απο καρδιας αυτων "λαλουντες, και ουκ απο στοματος
Κυριου," κατα το γεγραμμενον. οπου γαρ το της αληθειας ου διαφαινεται καλλος, εκει
παντως ο του ψευδους πατηρ εκχει της ενουσης αυτωι σκαιοτητος τον ανδροκτονον ιον.
μανθανω τοινυν τινας εκ πολλης αγαν ασυνεσιας διακεισθαι και λεγειν, οτι γενομενος
ανθρωπος ο Μονογενης του Θεου Λογος, και μετα σαρκος συναναστραφεις τοις επι της
γης, κενους αφηκε της εαυτου θεοτητος τους ουρανους. τουτο δε εστιν ετερον ουδεν 582
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

η εκεινο φαναι, οτι ποσοτητι μετρητος εστι, και περιληπτην εχει την φυσιν, και εν τοπωι
μενει καθα και τα σωματα, ηγουν τα ετερα των κτισματων. ηγνοησαν δε ισως οτι το
θειον ασωματον εστιν, ασχηματιστον, αμερες, ου ποσοτητι μετρητον, ου τοπωι
περιγραφομενον, αλλα πληρουν μεν τα παντα και εν πασιν ον, αχωρητον ον κατ' ιδιαν
φυσιν. γεγραπται γαρ οτι "Που πορευθω απο του πνευματος σου, "και απο του
προσωπου σου που φυγω; εαν αναβω εις "τον ουρανον, συ εκει ει· εαν καταβω εις τον
ᾅδην, παρει· "εαν αναλαβοιμι τας πτερυγας μου κατ' ορθρον και κατασκηνωσω εις τα
εσχατα της θαλασσης, και γαρ εκει η χειρ "σου οδηγησει με." εδει τοινυν αυτους ουκ εξ
αμαθιας προπετεις ερευγεσθαι φωνας, αλλ' εννοειν οια τε και οση και εν τισιν
υπεροχαις η θεια και υπερμεγεθης και αποῤρητος εστι του Θεου φυσις. ποτε γαρ ο Θεος
Λογος απεστη του ειναι μετα του Πατρος η του εν αυτωι μενειν; ει γαρ ενδεχεται του
φωτος εκπεσειν και χωρισθηναι το απαυγασμα το απ' αυτου, ην αν εικος εννοησαι οτι
και τον Υιον ενδεχεται μη ειναι μετα του Πατρος. πως δε ουκ ενενοησαν οτι γενητος ων
ο ηλιος· κτισμα γαρ εστι δι' αυτου του Λογου παρενεχθεις εις γενεσιν· διερπει μεν την
ανω και αυτωι ταχθεισαν οδον, καθιησι δε τοις απανταχοσε φως, και παντα πληρων της
εξ αυτου προχεομενης αυγης, εχει παλιν αυτην εν εαυτωι; ποτε τοινυν ουκ ην εν Πατρι
το απαυγασμα της δοξης αυτου; ποτε κεχωρισται της υποστασεως αυτου ο χαρακτηρ
αυτου; και ει τα παντα πληρουντος του 583 Πατρος, ουκ εχει τουτο κατα φυσιν ιδιαν ο
Υιος, το παντα φημι πληρουν και ειναι πανταχου και ουδενος απολιμπανεσθαι,
ετεροφυης αρα παρ' αυτον εστιν. εκπιπτουσι τοινυν εις την των Ἀρειανων
πεπλανημενην δοξαν οι ταυτα περι αυτου τολμωντες λεγειν. ει μεν γαρ πεπιστευκασιν
αληθως οτι και Θεος και εκ Θεου Πατρος κατα φυσιν πεφηνεν ο Υιος, τι μη νεμουσιν
αυτωι τα τηι θειαι πρεποντα φυσει; ει δε ονομα μεν αυτωι το του Θεου περιπλαττουσιν,
αποστερουσι δε των της θεοτητος αξιωματων, ηγνοηκασιν οτι καταφερουσιν εν
κτισμασι τον ποιητην, και τηι των γεγονοτων μοιραι ταττουσι τον των ολων
γενεσιουργον και Κυριον· ουκουν ην μεν επι γης ορωμενος κατα σαρκα ανθρωπος,
πληρεις δε ησαν και ουτω της θεοτητος αυτου οι ουρανοι. πληροι γαρ ως εφην τα παντα
Θεος ων ο Λογος.

Προς τους λεγοντας, οτι ηγνοησεν ο Υιος την εσχατην ημεραν.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Φασι γεμην και ετερους ακουσαντας λεγοντος του Χριστου "Περι δε
της ημερας η της ωρας εκεινης ουδεις οιδεν, ουδε "οι αγγελοι των ουρανων, ουδε ο
υιος, ει μη ο πατηρ" μονος, ασυνετωτατα λεγειν, μη ειδεναι κατα αληθειαν τον εκ της
ουσιας του Θεου και Πατρος πεφηνοτα Λογον, μητε 584 την ωραν μητε την ημεραν
εκεινην, ινα τοις αγγελοις συνταττηται, και κατα μηδενα τροπον διαφερειν δοκηι των δι'
αυτου γεγονοτων. ειτα πως εν ισηι ταξει τε και φυσει ποιημα και ποιητης; πως δε ουκ
απορον το μεσολαβουν; ο μεν γαρ εστι παντων επεκεινα, το δε, εν τοις πασιν. ει δε
οιονται κατα αληθειαν ηγνοηκεναι τι Χριστον, καθ' ο νοειται Θεος, εξω φερονται
σκοπου, και τρεχουσι κατα πετρων, και το κερας εγειρουσι κατα της δοξης αυτου.
ευρεθησεται γαρ, αν ουτως εχηι καθα φασιν αυτοι, ουδε ομοουσιος ετι τωι Θεωι και Πατρι.
ει γαρ οιδε μεν ο Πατηρ, αγνοει δε ο Υιος, πως ισος εσται αυτωι, ηγουν ομοουσιος; δει
γαρ παντως εν μειοσιν ειναι του ειδοτος το μη ειδος. και το ετι τουτων παραλογωτερον,
βουλη και σοφια του Θεου και Πατρος ο Υιος ωνομασται. Παυλος μεν γαρ εφη περι
αυτου "Ὃς "εγενηθη σοφια ημιν απο Θεου," και παλιν "Ἐν ωι εισι "παντες οι θησαυροι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

της σοφιας και γνωσεως αποκρυφοι·" ψαλλει δε και ο θεσπεσιος ∆αυειδ προς τον εν
ουρανοις πατερα και Θεον "Ἐν τηι βουληι σου ωδηγησας με," βουλην αυτου λεγων τον εξ
αυτου φυντα Υιον. ειτα πως ου γελοιον αγνοειν οιεσθαι τι των εν τωι Πατρι την σοφιαν
αυτου και την βουλην αυτου; και ο μονος ειδως τον Πατερα, πως αγνοει την της
συντελειας ημεραν; ποιον αρα το προυχον εν γνωσει, το ειδεναι τι εστιν ο Πατηρ, ηγουν
την εσχατην ημεραν; γεγραπται δε παλιν οτι "το Πνευμα παντα ερευναι "και τα βαθη του
Θεου." οτε τοινυν το Πνευμα το ειδος τα βαθη του Θεου και παντα τα εν αυτωι, Πνευμα
εστι και 585 αυτου του Υιου, πως ουκ οιδε τα εν τωι ιδιωι Πατρι; πολλων τοιγαρουν εις
ατοπιαν εννοιων συνωθουσων τον αμαθη και κιβδηλον εκεινων λογον, αναγκαιον
ελθειν επι την οικονομιαν, φαναι τε, οτι πεφορηκε μεν ο Μονογενης του Θεου Λογος
μετα της ανθρωποτητος και παντα τα αυτης, διχα μονης αμαρτιας. ανθρωποτητος δε
μετροις πρεποι αν εικοτως και το αγνοειν τα εσομενα· ουκουν καθ' ο μεν νοειται Θεος,
οιδε παντα οσα και ο Πατηρ· καθ' ο γεμην ανθρωπος ο αυτος, ουκ αποσειεται το και
αγνοησαι δοκειν, δια το τηι ανθρωποτητι πρεπον. ωσπερ δε αυτος ων η παντων ζωη και
δυναμις τροφην εδεχετο σωματικην, ουκ ατιμαζων το της κενωσεως μετρον,
αναγεγραπται δε και υπνων και κοπιασας, ουτω και παντα ειδως την τηι ανθρωποτητι
πρεπουσαν αγνοιαν ουκ ερυθριαι προσνεμων εαυτωι· γεγονε γαρ αυτου παντα τα της
ανθρωποτητος, διχα μονης αμαρτιας. επειδη δε τα υπερ εαυτους ηθελον οι μαθηται
μανθανειν, σκηπτεται χρησιμως το μη ειδεναι καθο ανθρωπος, και φησι, μηδε αυτους
ειδεναι τους κατα τον ουρανον οντας αγιους αγγελους, ινα μη λυπωνται ως μη
θαῤρηθεντες το μυστηριον.
Προς τους λεγοντας οτι ιδικως ο Λογος ενεργει τας θεοσημιας, ουδεν προς τουτο
εχουσης της αγιας αυτου σαρκος.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Τους δε λεγοντας, οτι ου χρη κοινοποιειν την σαρκα 586 τηι θεοτητι
του Μονογενους, ουδε την θεοτητα τηι σαρκι εν ταις θαυματουργιαις· η και οτι τον
Λαζαρον ηγειρεν εκ του μνημειου φωνησας ο Θεος Λογος και ουχ ο ανθρωπος, και οτι
ουχ ο Θεος εκοπιασεν εν τηι οδοιποριαι, αλλ' ο αναληφθεις ανθρωπος, και αυτος
επεινασε και εδιψησε και εσταυρωθη και απεθανεν· ολοτροπως της αληθειας
διημαρτηκεναι φαμεν, και της μετα σαρκος οικονομιας αγνοησαι το μυστηριον. ου γαρ
ειναι φαμεν υιους δυο, ουδε δυο χριστους, αλλ' ενα Χριστον και Υιον, τον εκ Θεου μεν
Πατρος προ παντος αιωνος και χρονου γεννηθεντα Θεον Μονογενη και ενυποστατον
αυτου Λογον, εν εσχατοις δε του αιωνος καιροις τον αυτον κατα σαρκα εκ γυναικος. μη
τοινυν αποδιοριζετωσαν ως διψυχοι, μηδε δυο ημιν εισκομιζετωσαν υιους, αλλ' ενα και
τον αυτον ομολογειτωσαν, ως ενανθρωπησαντα Θεου Λογον, και αυτου παντα και
φωνας και ενεργειας. επειδη γαρ ην ο αυτος Θεος τε ομου και ανθρωπος, λαλει και
θεοπρεπως και ανθρωπινως· ενεργει δε ομοιως και τα ανθρωπινα και τα θεοπρεπη. οταν
τοινυν ομολογωσιν ενα Υιον και Χριστον και Κυριον, πεπαυσονται διαιρουντες αμαθως
και διισταντες εις δυο, ως ενα μεν ιδικως και ανα μερος υιον νοεισθαι τον εκ Θεου
Πατρος Λογον, ετερον δε παλιν ιδικως και ανα μερος υιον τον, ως αυτοι φασιν,
αναληφθεντα ανθρωπον. ημεις γαρ ουχ ουτως φαμεν, ουδε ουτως πιστευομεν, αλλ' οτι
Θεος ων ο Λογος γεγονεν σαρξ τουτεστιν ανθρωπος, ουκ αποβαλων το ειναι Θεος, αλλα
και μεμενηκως οπερ ην ατρεπτως και αναλλοιωτως, και μετεσχηκως σαρκος και 587
αιματος κατα τας γραφας· την δε γε ενωθεισαν αυτωι και ιδιαν αυτου γενομενην σαρκα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

εψυχωσθαι φαμεν ψυχηι νοεραι.

Προς τους λεγοντας, οτι ουκ ανεληφθη μετα της ενωθεισης αυτωι σαρκος,
εν ωι και προς τους λεγοντας, οτι το αναληφθεν σωμα τηι αγιαι Τριαδι
συγκεκραται.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ὅτι δε και ανεληφθη μετα της ενωθεισης αυτωι σαρκος πως αν
ενδοιασειε τις; τον γαρ εκ νεκρων εγηγερμενον, αυτον δηλονοτι καθο νοειται και
πεφηνεν ανθρωπος, κεκαθικεν ο Πατηρ "εν δεξιαι του θρονου της μεγαλωσυνης εν τοις
"υψηλοις," "υπερανω πασης αρχης και εξουσιας και δυνα"μεως και κυριοτητος και
παντος ονοματος ονομαζομενου·" ηξει δε ουτω κατα καιρους. και αρκεσει προς τουτο
των αγιων αγγελων η φωνη τοις θεωμενοις αυτον αναβαινοντα μετα την εκ νεκρων
αναβιωσιν, αναφανδον ειρηκοτων "Ουτος ο "̓Ιησους ο αναληφθεις αφ' υμων, ουτως
ελευσεται ον τροπον "εθεασασθε πορευομενον αυτον εις τον ουρανον." ει μεν ουν οι
της αναληψεως αυτου γεγονοτες θεωροι, γυμνον της σαρκος τον Λογον τεθεανται,
ουτως αυτον και ηξειν υπονοειτωσαν τινες· ει δε πεπληροφορηκε τους αγιους
αποστολους, το ψηλαφητον αυτοις δειξας σωμα, και ουτως ανεληφθη· ουτω παλιν
ελευσεται, και ουκ αν διαψευσαιτο των αγιων πνευματων ο επ' αυτωι λογος. 588 Ἀλλα
μηδε εκεινο τινες φανταζεσθωσαν κακως, μητε μην υπονοειτωσαν, οτι το ενωθεν τωι
Λογωι σωμα τηι της αγιας Τριαδος συγκεκραται φυσει. αμηχανον γαρ την αποῤρητον
εκεινην και υπερφυα και παντος επεκεινα και νου και λογου νοουμενην ουσιαν,
προσθηκην τινα και μαλιστα την εξωθεν και ετερας φυσεως δυνασθαι λαβειν. εστι γαρ
εν τοις καθ' εαυτην παντελεια, και ουτε μειωσιν επιδεχεται τινα, δια το ατρεπτως και
αναλλοιωτως εχειν αει, ουτε μην ως εφην προσθηκης αν δεοιτο τινος. περιττολογουσι
τοινυν οι εκ πολλης αμαθιας κατα συγκρασιν ηγουν συνουσιωσιν εν τηι φυσει της αγιας
Τριαδος χωρησαι το σωμα λεγοντες. διακειμεθα γαρ ουχ ουτως ημεις, αλλ' ορθην
εχομεν περι του παντων ημων Σωτηρος Χριστου την δοξαν. ενανθρωπησαι γαρ φαμεν
αυτον τον Μονογενη του Θεου Λογον, ουκ εις σαρκα την ιδιαν μεταποιησαντα φυσιν,
αλλ' εκ της αγιας παρθενου λαβοντα αυτην, ηξοντα τε συν αυτηι, πλην εν τηι δοξηι του
Πατρος μετα των αγιων αγγελων.

Πως χρη νοεισθαι το Ὁ Λογος σαρξ εγενετο.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ἐπειδη δε, ως μανθανω, προσποιουνται τινες ερωταν το Τι αν ειη η
κατα τινα νοειται τροπον το Ὁ λογος σαρξ 589 εγενετο, παλιν αναγκαιως εκεινο φαμεν
Ἔθος τηι θεοπνευστωι γραφηι και απο μονης σαρκος ονομαζειν εσθ' οτε τον ανθρωπον.
και γουν εν προφηταις επηγγειλατο Θεος εκχειν το εαυτου πνευμα επι πασαν σαρκα,
ειρηται δε παλιν οτι " Οψεται πασα σαρξ το σωτηριον του Θεου." και ου δηπου φαμεν ως
επι μονην την σαρκα το θειον εκχειται πνευμα, αλλ' ουδε οτι μονη η σαρξ την σωτηριαν
τεθεαται την δια Χριστου· αλλ' επ' ανθρωπους εξεχυθη το πνευμα, και αυτοι τεθεανται
την σωτηριαν. οταν τοινυν ο ευαγγελιστης λεγηι "Και ο Λογος σαρξ εγενετο," ουκ εις
σαρκα μεταπεποιησθαι διδασκει τον του Θεου Λογον· ατρεπτος γαρ εστιν ως εξ ατρεπτου
Πατρος· αλλ' οτι σαρκα εψυχωμενην νοερως ιδιαν ποιησαμενος, παραδοξως προηλθεν
ανθρωπος παρα της αγιας παρθενου, επειδη δε ουκ ανθρωπος ων προτερον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

τεθεοποιηται μαλλον, αλλα Θεος ων φυσει, πεφηνεν ανθρωπος.

Προς τους ζητουντας, ει προσεθηκε τι τηι του ανθρωπου φυσει
παραγενομενος ο Χριστος εν σαρκι· και πως κατ' εικονα Θεου ο ανθρωπος.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ὅτι δε παντος αγαθου προξενος τηι του ανθρωπου γεγονε φυσει
παραγενομενος ανθρωπος ο Μονογενης του Θεου Λογος, τις ο μη φαναι τολμων; η τις
καταρνησεται, και ανονητον ημιν γενεσθαι φησει την εις τονδε τον κοσμον 590
αποστολην αυτου; γεγονε μεν γαρ κατ' εικονα την προς αυτον ο ανθρωπος εν αρχαις,
και ην η φυσις επιτηδειως εχουσα προς αναληψιν παντος αγαθου και εις κατορθωσιν
αρετης. εκτισε γαρ ημας "επι εργοις αγαθοις," ως γουν ο πανσοφος γραφει Παυλος. αλλ'
ηφανισε της θεοειδους εικονος το καλλος η αμαρτια, και ρυπου μεστον απεφηνεν ο
σατανας το λαμπρον της ανθρωποτητος προσωπον· αλλ' επεφανεν ο ανακαινιστης, ο
αναμορφων εις το εν αρχαις το ηδικημενον και παλιν ημας εις την εαυτου
μεταπλαττων εικονα, ωστε της θειας αυτου φυσεως εμπρεπειν ημιν τους χαρακτηρας δι'
αγιασμου και δικαιοσυνης και της κατ' αρετην ευζωΐας. αυτος γαρ εστιν η θυρα και η
οδος, δι' ης προς παν οτιουν των αριστων εισελασαι δεδυνημεθα, και ορθας ποιησασθαι
τροχιας· ωστε εν ημιν μεν τοις εν Χριστωι το της αριστης εικονος εκφαινεται καλλος, οι
δι' αυτων των εργων ηνδραγαθησαμεν. εν δε γε τωι πρωτοπλαστωι πασα μεν
επιτηδειοτης ην, αποφερουσα δυναμιν προς αναληψιν αρετης, ου παντως δε και
ενεργεια. τοιγαρουν και αυτος εφη Χριστος περι ημων, ητοι των ιδιων προβατων "Ἐγω
ηλθον "ινα ζωην εχωσι, και περιττον εχωσιν." αποδεδοται μεν γαρ τηι ανθρωπου φυσει
το εν Ἀδαμ εν αρχηι, τουτεστιν ο αγιασμος· το δε περιττον, ωστε οιμαι, φησι, το κατ'
ενεργειαν ορασθαι σεπτους, και δι' αυτων των κατορθωματων καταφαιδρυνεσθαι.

591 Ὅτι δια της ιδιας σαρκος ενεργει τας θεοσημιας Θεος ων ο Λογος.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ἄνθρωπον δε γενεσθαι φαμεν τον Μονογενη του Θεου Λογον, ουχ
ινα το ειναι Θεος αποβαληι, αλλ' ουδ' ινα γυμνος νοηται Λογος, ενανθρωπησας δε
μαλλον, και ιδιον ποιησαμενος σωμα το εκ της αγιας και θεοτοκου παρθενου. ουκουν ο
Χριστον ονομαζων, ουτε Λογον σημαινει γυμνον, ουτε ανθρωπον κοινον, η ως ενα των
καθ' ημας· ενανθρωπησαντα δε ως εφην τον εκ Θεου Πατρος Λογον, και κεχρισμενον εις
αποστολην. ου γαρ ανθρωπος εθεοποιηθη, καθα φασι τινες, ενωθεις τωι Λογωι, αλλ'
αυτος ο Λογος σαρκα λαβων και γενομενος ανθρωπος μεμενηκε και ουτω Θεος. Ὅταν
ουν εργαζεται τας θεοσημιας, μη διορισας ανα μερος της αγιας αυτου σαρκος τον εκ
Θεου Λογον αυτωι κατα μονας την επι τοις τελουμενοις αναψηις δυναμιν· νοει δε
μαλλον ευσεβως οτι γενομενος ανθρωπος ο Μονογενης του Θεου Λογος, και δια της
ιδιας αυτου σαρκος ενηργει πολλακις, ως ιδιαν εχων αυτην, ου κατα συγχυσιν η
φυρμον. και ωσπερ εστιν επι ανθρωπου τεχνιτου νοειν τεκτονος τυχων η σιδηρεως, οτι
ποιει τα εργα μετα του ιδιου σωματος η ψυχη· και ουκ αν τις ειποι ψυχης εργα μονης
ειναι, ει και αυτη κινει προς εργα το σωμα, αλλα του συναμφοτερου· 592 ουτω νοει και
επι Χριστου. προ μεν γαρ της ενανθρωπησεως γυμνος ων ετι και καθ' εαυτον ο Λογος
ειργαζετο τα θεοπρεπη, γεγονως δε ανθρωπος, ενηργει και δια της εαυτου σαρκος, ως
εφην. ουτως ηψατο των τυφλων, ηγειρε δε και τον της χηρας υιον παλιν εκτεινας την
χειρα και αψαμενος της σορου· ουτω πτυσας και ποιησας πηλον εχρισε τους οφθαλμους
6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του εκ γεννητης τυφλου. Ει δε και διηγε πνευματικως, εννοει παλιν, οτι τα καθ' ημας
αναβιβαζων εις πνευματικην πολιτειαν, αυτος ηρξατο του πραγματος ανθρωπινως, ινα
οδος και αρχη γενηται τηι ανθρωπου φυσει προς το δυνασθαι διαζην, ουκετι σαρκικως
και φιληδονως, αγιως δε μαλλον και πνευματικως. αρχη γαρ ημιν παντος γεγονεν
αγαθου, και δια τουτο πεφηνεν ανθρωπος, ινα της εν Ἀδαμ ασθενειας ελευθερωσας την
ημων φυσιν, ως εν εαυτωι και πρωτωι δειξηι πνευματικην.

Ὁμοιως πως κατ' εικονα Θεου ο ανθρωπος.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ἐπειδη δε φασι και ετερους ζητειν, πως δη κατ' εικονα Θεου προσηκει
νοεισθαι τον ανθρωπον, ειτα τινες ασυνετως κομιδη την του σωματος εικονα, και το
ορωμενον ειδος αυτο 593 φασιν και ουχ ετερον ειναι την προς Θεον ομοιωσιν· δειν
ωιηθην ειπειν, οτι πεπλανηνται, και της αληθειας αφιλοθεαμονα την διανοιαν εχουσι.
του γαρ Σωτηρος εναργως λεγοντος "Πνευμα ο Θεος," αυτοι σωματοειδη ειναι φασιν
την θειαν φυσιν, και εν χαρακτηρι τοιουτωι εν ωι και ημεις εσμεν. αρ' ουν σωμα και
αυτος, και ουκ ετι πνευμα νοειται; ακολουθει γαρ παντως τα ειδη τοις σωμασιν. επειδη
δε πνευμα εστιν ο Θεος, ανειδεος που παντως εστι, και τυπου και σχηματος και
περιγραφης επεκεινα απασης. μεμορφωμεθα δε προς αυτον κατα πρωτον μεν και
κυριωτατον τροπον, οσον αν νοοιτο, κατ' αρετην και αγιασμον. αγιον γαρ το θειον, και
αρετης απασης πηγη και αρχη και γενεσις. οτι δε πρεποι αν ουτω νοεισθαι μαλλον το
κατ' εικονα Θεου γενεσθαι τον ανθρωπον, διδαξει και ο πανσοφος Παυλος τοις εν
Γαλατιαι λεγων "Τεκνια ους παλιν ωδινω, αχρις ου "μορφωθηι Χριστος εν υμιν."
μορφουται μεν γαρ εν ημιν δι' αγιασμου του δια Πνευματος, δια κλησεως της εν πιστει
τηι εις αυτον· εν δε γε τοις παραβαινουσι την πιστιν, ουκ εκλαμπουσιν οι χαρακτηρες
υγιως. δια τουτο χρηιζουσιν ετερας ωδινος πνευματικης και αναγεννησεως νοητης, ιν'
εναστραψαντος αυτοις του Ἁγιου Πνευματος δι' αγιασμου την θειαν εικονα, παλιν
αναμορφωθειεν εις Χριστον. Ουκ απιθανον δε και κατα το αρχικον την ομοιωσιν την
προς Θεον ενειναι λεγειν τωι ανθρωπωι. δεδοται γαρ 594 αυτωι το αρχειν απαντων των
επι της γης. και δευτερος ουτος της προς αυτον ομοιωσεως λογος. ει δε εν τηι του
ανθρωπου σωματος φυσει τε και ειδει κειμενον ην το πεπλασθαι η το πεποιησθαι κατ'
εικονα του ∆ημιουργου, πως ην δυνασθαι τινας απολλυειν αυτο; αποβεβληκαμεν γαρ
ουδεν των ενοντων ουσιωδως. επειδη δε ημας ο αγιασμος και η δικαιοσυνη διαμορφοι
προς Θεον, τους μηκετι ζησαντας κατ' αρετην και ως εν αγιασμωι, φαμεν αποβαλειν το
ουτω σεπτον και εξαιρετον καλλος. διο και αναλαμβανεται παλιν δι' αγιασμου και
αρετης και της κατ' ευσεβειαν ζωης. ει δε οιονται τινες εκ πολλης αγαν ελαφριας
ανθρωποειδη την θειαν ειναι φυσιν, πως Ἰουδαιοις εφασκεν ο Σωτηρ περι του Θεου και
Πατρος "Ἀμην λεγω υμιν, ουτε φωνην αυτου "ακηκοατε πωποτε, ουτε ειδος αυτου
εωρακατε;" ει γαρ ην, ως εφην, ανθρωποειδης, πως ου τεθεανται ουκ Ἰουδαιοι μονον,
αλλα γαρ και παντες οι ανθρωποι το ειδος αυτου;

595 Ὅτι την ευχαριστιαν εν μοναις χρη ταις καθολικαις εκκλησιαις
εκτελεισθαι.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Το δε γε δωρον, ητοι την προσφοραν ην τελουμεν μυστικως, εν αγιαις
εκκλησιαις ταις των ορθοδοξων χρη προσφερεσθαι μοναις, και ουχ ετερωθι που. η οι
7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο δρωντες παρανομουσιν εμφανως. και τουτο εστιν ιδειν εκ των ιερων γραμματων.
εκελευε γαρ ο νομος θυεσθαι το προβατον κατα την ημεραν ητοι την εορτην του πασχα,
και ην εις τυπον Χριστου· αλλ' "εν οικιαι μιαι βρωθησεται, φησι, και ουκ "εξοισετε των
κρεων αυτου εξω." εξω τοινυν εκφερουσι το δωρον, οι μη εν τηι μιαι και καθολικηι οικιαι
του Χριστου, τουτεστι, τηι Ἐκκλησιαι, τελουντες αυτο· και δι' ετερου δε νομου τοιουτον
τι σημαινεται. γεγραπται γαρ παλιν "Και "ος εαν θυσηι μοσχον η προβατον εν τηι
παρεμβοληι, και "επι τας θυρας της σκηνης μη ενεγκηι, εξολοθρευθησεται η "ψυχη
εκεινη εκ του λαου αυτης." ουκουν οι εξω θυοντες της σκηνης, ειεν αν ουχ ετεροι τινες
παρα τους αιρετικους, και ολεθρος αυτοις επηρτηται τοις τουτο τολμωσι δραν.
πιστευομεν τοινυν τας εν ταις εκκλησιαις δωροφοριας και αγιαζεσθαι και ευλογεισθαι
και τελειουσθαι παρα Χριστου.

596 Ὅτι τας σαρκικας ηδονας ειτουν φυσικας κολοβωσαι δυναμεθα,
εκκοψαι δε παντελως ουκετι.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. ∆οκει τισιν ο πανσοφος Παυλος δυσχερη τινα λεγειν, ητοι δυσνοητα,
κατα την των αγιων αποστολων φωνην. οτι δε σοφιας της ανωθεν μεμεστωται ταυτα,
ουκ εστιν αμφιβαλειν, λαλει γαρ εν αυτωι Χριστος. εφη τοινυν "οτι "συνηδομαι γαρ τωι
νομωι του Θεου κατα τον εσω ανθρωπον, "βλεπω δε ετερον νομον αντιστρατευομενον
τωι νομωι του "νοος μου, και αιχμαλωτιζοντα με τωι νομωι της αμαρτιας," και παλιν
"Ταλαιπωρος εγω ανθρωπος, τις με ρυσεται εκ "του σωματος του θανατου τουτου; χαρις
δε τωι Θεωι δια "̓Ιησου Χριστου του κυριου ημων." καταστρατευεται μεν γαρ του νου
βλεποντος εις εγκρατειαν δια τον του Θεου φοβον το κινημα της σαρκος, και ταις εις
αγνειαν ορμαις αντιταττεται και αντεξαγει δεινως. αλλ' οι νηψει χρωμενοι τηι πρεπουσηι
τοις Θεον σεβομενοις, επιτιμωσι τωι κινηματι της σαρκος, και το της αμαρτιας
απαμβλυνουσι κεντρον ασκησεσι και πονοις και ταις αλλαις επιεικειαις χρωμενοι. ωστε
αποριζωσαι μεν της σαρκος την εμφυτον αυτης επιθυμιαν ουκ ενεστι· νηψει δε, ως
εφην, ουκ εαν καταθρασυνεσθαι του νου, δυνατον, μαλισθ' οτι γεγονεν ανθρωπος ο 597
Μονογενης του Θεου Λογος, και αγριαινοντα της αμαρτιας τον νομον τον εν τοις
μελεσιν ημων ουκ ετι νεανιευεσθαι συγκεχωρηκε καθ' ημων. και τουτο διδαξει σαφως ο
παναριστος Παυλος γραφων "Το γαρ αδυνατον του νομου, εν "ωι ησθενει δια της
σαρκος, ο Θεος τον εαυτου υιον πεμψας "εν ομοιωματι σαρκος αμαρτιας και περι
αμαρτιας κατεκρινε "την αμαρτιαν εν τηι σαρκι, ινα το δικαιωμα του νομου "πληρωθηι
εν ημιν τοις μη κατα σαρκα περιπατουσιν, αλλα "κατα πνευμα." περιεσομεθα τοινυν
των εμφυτων κινηματων ουκ εις απαν, ουδε ολοτελως· τετηρηται γαρ τουτο τηι
παμμακαριαι ζωηι τηι εσεσθαι προσδοκωμενηι κατα τον αιωνα τον μελλοντα· δυναμεθα δε
κατανδραΐζεσθαι, και επιπληττειν τοις της σαρκος κινημασι, Θεου συμπραττοντος, και
την εξ υψους ημιν χορηγουντος δυναμιν. και αδροτερα μεν εστιν εν τοις ραιθυμουσιν η
επιθυμια, και οιον κατεξουσιαζουσα της αυτων καρδιας· αδρανης δε και ραιδιως
επιτιμωμενη και εκπεμπομενη του νου εν τοις τον θειον εχουσι φοβον. γεγραπται γαρ
οτι "ο φοβος Κυριου αγνος," τουτεστιν, αγνοποιος.

Προς τους λεγοντας Ει ενεδεχετο αμαρτησαι Χριστον φορεσαντα την
ομοιωσιν του Ἀδαμ δια την σαρκα.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ἀσυνετοι δε παντελως οι και αυτον πλημμελησαι τον 598 Χριστον
δυνασθαι ουκ οιδ' οπως υποτοπησαντες, δια το εν ειδει γενεσθαι τωι καθ' ημας
οικονομικως και μορφην δουλου λαβειν και συναναστραφηναι τοις επι γης ανθρωποις.
ει μεν γαρ απεστη του ειναι ο ην, ει μεταπεφοιτηκεν εκ του ειναι Θεος εις το καθ' ημας
ειναι μονον, ζητειτωσαν εν αυτωι της ανθρωπινης ασθενειας τα εγκληματα. ει δε
πεφορεκε δια τουτο την ανθρωπου φυσιν, ιν' ως εν Ἀδαμ ασθενησασαν εν αυτωι δειξηι
δυνατωτατην και αμαρτιας κρειττονα, τι περιεργαζονται ματην ο ευρειν ου δυνανται;
πως δε επελαθοντο λεγοντος αυτου "Ἔρχεται ο αρχων του κοσμου "τουτου, και εν εμοι
ευρησει ουδεν." κατηγορει μεν γαρ ο της αμαρτιας ευρετης πασης σαρκος· αλλ' ην
απρακτος εν Χριστωι της εκεινου σκαιοτητος η περιεργια, ηυρηται γαρ ολως ουδεν εν
αυτωι. και γουν εφη προς Ἰουδαιους "Τις "εξ υμων ελεγχει με περι αμαρτιας; ει αληθειαν
λεγω, "δια τι υμεις ου πιστευετε μοι;" ωσπερ τοινυν κατεκριθημεν εν Ἀδαμ δια την
παρακοην και της θειας εντολης την παραβασιν, ουτως εν Χριστωι δεδικαιωμεθα δια το
απλημμελες ολοτροπως και την εις απαν και αμωμητον υπακοην. και το καυχημα της
ανθρωπειας φυσεως εν τουτωι γεγονε. πεφρακται γουν η αρα, και το της αμαρτιας
εμπεφρακται στομα, και συν αυτωι το του θανατου κατηργηθη κρατος, 599 ωσπερ οικειαι
ριζηι συναπομαρανθεν. ει γαρ προξενος ημιν απαντων των κακων η αμαρτια γεγονεν,
αναιρεσις εσται των συμβεβηκοτων η εν Χριστωι δικαιωσις, δι' υπακοης εισβαινουσα,
και το ανυπαιτιον εχουσα παντελως. ωστε και ει πεφορεκεν ως φασι τον Ἀδαμ, αλλ' ου
κατ' εκεινον ην, τον εκ γης χοικον, αλλ' ως επουρανιος ασυγκριτως αμεινων του
χοικου. και τοις της αναμαρτησιας επαινοις την ανθρωπου φυσιν στεφανουμενην εν
αυτωι θεωρησαι τις αν, επιμαρτυρουσης αυτωι της θεοπνευστου γραφης, οτι "αμαρτιαν
ουκ "εποιησεν ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου."

Προς τους λεγοντας Ει και αγγελοι κατ' εικονα Θεου.
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Το δε Κατ' εικονα Θεου διερμηνευοντες επι του ανθρωπου, ου την του
σωματος ειδεαν μεταμορφουσθαι προς αυτον ελεγομεν. ασωματον γαρ αυλον τε και
αναφες το θειον, και ποσοτητος επεκεινα και περιγραφης, ειδους τε και σχηματος.
εφαρμοζοντες δε τωι ανθρωπωι τον θειον εξεικονισμον, ελεγομεν οτι κατα την των
ηθων ητοι των τροπων ποιοτητα, και κατ' ειδος το πνευματικον, ο δια της των αρετων
ευειδιας εκφαινεται, πεποιησθαι φαμεν καθ' ομοιωσιν αυτου του δημιουργου. εν παντι
γαρ καλωι το θειον, και απασης αρετης αυτοπηγη και ριζα γαι γενεσις, ηκει δε και εις
ημας εκειθεν τα αγαθα. ει τοινυν κατα γε την εξ αρετων ειδεαν 600 διαμορφουμεθα
προς Θεον, ενεστι δε τουτο και τοις αγιοις αγγελοις και ασυγκριτως υπερ ημας· ουκ
αμηχανον εννοειν οτι και πασα κτισις λογικη δι' αγιασμου και δικαιοσυνης και δια
πασης αρετης μορφουται προς Θεον. ει γαρ ημιν τοις επι της γης εμπρεπει το θειον τε
και υπερκοσμιον καλλος, πως ου μαλλον ταις ανω δυναμεσι λογικαις, αις επαναπαυεται
ο Θεος; δια γαρ τουτο και θρονον αυτου τον ουρανον ονομαζουσιν αι θειαι γραφαι.

Προς τους λεγοντας Πως ασωματοι οντες οι δαιμονες εμιχθησαν γυναιξιν;
ΕΠΙΛΥΣΙΣ. Ἐπειδη δε φασι τινας λεγειν Πως ασωματοι οντες οι πονηροι
δαιμονες κεκοινωνηκασι γυναιξιν, αι δε εγεννων αυτοις τους γιγαντας· αναγκαιον και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

προς τουτο ημας επιτροχαδην ειπειν, ου τωι μηκει των διηγηματων συνεκτεινομενους,
αλλ' ως εν επιτομηι την του πραγματος διανοιαν εμφανιζοντας. φασι τοινυν κατα τους
ανωθεν ετι καιρους ητοι χρονους διηιρησθαι, τους τε απο του Καιν γεγονοτας φημι και
τους απο του Ἑνως, ος δια την πολλην αγαν δικαιοσυνην ωνομασται παρα τοις το
τηνικαδε Θεος· "ηλπισε γαρ επικαλεισθαι, "φησι, το ονομα κυριου του Θεου αυτου."
αλλ' οι μεν απο Ἑνως γεγονοτες, επιμεληται δικαιοσυνης και απασης 601 αγαθουργιας,
εθεσιν επομενοι τοις του πατρος· οι γεμην υπο του Καιν θρασεις και επαρατοι και παν
ειδος φαυλοτητος ετοιμως επιτηδευοντες, ην γαρ αυτοις τοιουτος και ο πατηρ. εως μεν
ουν ησαν αλληλοις αμικτα τα γενη, διεσωζετο παρα τοις απο Ἑνως γεγονοσι το εν
αριστηι διαπρεπειν ζωηι. επειδη δε οι υιοι, φησιν, του επικληθεντος θεου, τουτεστι, του
Ἑνως, τας εκ του Καιν θυγατερας τεθεανται, ας και των ανθρωπων θυγατερας ειπεν η
γραφη· ειτα προσεφθαρησαν αυταις, και ηττους γεγονασιν αισχρων επιθυμιων, εις τα
εκεινων ηθη μετετραπησαν. οθεν αγανακτησας ο Θεος, παρεσκευασε τας αιρεθεισας
παρ' αυτων γυναικας δυσειδη τικτειν τερατα, ους και εκαλουν γιγαντας, δια το ειδεχθες
και απηνες των τροπων και το ανημερον θρασος. και γουν οι μετα τους εβδομηκοντα
γεγονοτες ερμηνευται τεσσαρες εκδιδοντες τα περι τον τοπον, ου γεγραφασιν οτι οι υιοι
του Θεου ιδοντες τας θυγατερας των ανθρωπων· αλλ' ο μεν Οι υιοι των δυναστευοντων,
ο δε, υιοι των δυναστων. ασυνετον δε το οιεσθαι τους ασωματους δαιμονας ενεργειν
δυνασθαι τα σωματων, και το παρα φυσιν ιδιαν επιτελειν. ουδεν γαρ των οντων
δυναται τα παρα φυσιν δραν, αλλ' εκαστον ως γεγονεν ουτω μενει, ταξιν ορισαντος
εκαστωι Θεου. αυτος γαρ εστιν ο παντων γενεσιουργος και τοις αυτου νευμασιν εκαστον
των οντων εστιν ο εστιν. ιστεον δε προς τουτωι κακεινο. εχει 602 μεν γαρ τινα των
αντιγραφων, οτι ιδοντες οι αγγελοι του Θεου τας θυγατερας των ανθρωπων.
παρεγγραφη δε εστιν εξωθεν τιθεμενη· το γαρ αληθες εστιν Ἰδοντες οι υιοι του Θεου τας
θυγατερας των ανθρωπων.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


