In Heliam et viduam
ΕΙΣ ΤΟΝ ΗΛΙΑΝ Και εις την χηραν, και περι ελεημοσυνης.
51.337
αʹ. Ἐν ταις ημεραις αις ενηστευομεν απαντες, τους περι της ελεημοσυνης
πολλακις ελομενος κινησαι λογους, εξεκρουομην, της εσπερας καταλαμβανουσης
και του λογου διακοπτουσης ημιν τον δρομον. Τουτο δε εγενετο, του Θεου ταχα
συμφεροντως οικονομουντος, και προς την παρουσαν ημεραν την περι τουτων
υπερτιθεντος παραινεσιν· ινα μη κατα την εκκλησιαν διηιρημενων υμων, ουτως η
της ελεημοσυνης παρατεθηι τραπεζα σημερον· ουκ επειδη μεγα τι και γενναιον ημεις
εχομεν ειπειν, αλλ' επειδη μεγαλη και γενναια της ελεημοσυνης η δυναμις. Πολλη
γαρ του πραγματος η παῤρησια προς τον Θεον· και καθαπερ τις βασιλευουσα της καθ'
ημας πολιτειας, ουτω μετα αδειας πολλης των ουρανιων αψιδων επιβαινειν ειωθε·
και αι τας πυλας των ουρανων εγκεχειρισμεναι δυναμεις, αν μεν ιδωσι την
ελεημοσυνην επιβαινουσαν, μετα πολλης της τιμης και ταις αλλαις δι' αυτην τας
πυλας εκεινας ανοιγουσιν αρεταις· αν δε χωρις της ελεημοσυνης ιδωσι
παραγενομενας, αποκλειουσι τας θυρας αυταις. Και τουτο εκ των 51.338.30
παρθενων δηλον εκεινων, αι δια τουτο της ιερας πασταδος απεκλεισθησαν, επειδη
διηνεκες ελαιον εν ταις λαμπασιν ουκ ειχον.
Και σκοπει μοι την διαφοραν. Ἐλεημοσυνη μεν χωρις παρθενιας τους αυτης
τροφιμους εις τον ουρανον εισηγαγε· παρθενια δε χωρις ελεημοσυνης ουκ ισχυσεν.
Ἐπει ουν τοσαυτη του πραγματος η δυναμις, μετα πασης σπουδης και τους περι
αυτης δεχωμεθα λογους. Γενοιτο δ' αν αριστη και συντομος του πραγματος η
παραινεσις, ει προς την χηραν υμας απαγαγοιμεν την εν Σαρεφθοις της Σιδωνος.
Των γαρ λογοις συμβουλευοντων οι δια των εργων παιδευοντες αξιοπιστοτεροι
διδασκαλοι γινονται· διο και η χηρα αριστη του πραγματος τουτου γενοιτ' αν ημιν
διδασκαλος. Ἡμεις μεν γαρ λογωι παραινουμεν· εκεινη δε δια των εργων υμας
παιδευσαι δυνησεται, την ομοτροπον εχουσα μεθ' αυτης συνεζευγμενην. ∆υο γαρ
εισιν αυται αι χηραι· μια μεν εν τηι Καινηι, η τα δυο λεπτα καταβαλουσα, μια δε εν τηι
Παλαιαι, η τον προφητην υποδεξασθαι καταξιωθεισα· και αμφοτεραι προς την αυ
51.339 την εφθασαν της φιλοσοφιας αρετην, και την αυτην επεδειξαντο
φιλοφροσυνην, τηι των κατορθωματων ομοιοτητι την συγγενειαν ημιν των
∆ιαθηκων ενδεικνυμεναι. Καθαπερ γαρ σκοπελοι τινες υψηλοι περιβεβλημενοι
λιμενας, ους δη φαρους καλειν ειωθασι, δια πασης της νυκτος ασβεστον εχοντες πυρ,
τους πεπλανημενους κατα το πελαγος τηι λαμπηδονι του φωτος προς την του
λιμενος χειραγωγουσιν ασφαλειαν· ουτω και αυται καθαπερ τινας λιμενας την
φιλοφροσυνην περιβεβλημεναι, τωι φωτι της οικειας μεγαλοψυχιας τους εν τηι
βαθυτατηι νυκτι· νυκτος γαρ ουδεν αμεινον ημων η ζωη διακειται, καθαπερ και ο
Παυλος φησιν, οτι Ἡ νυξ προεκοψεν, η δε ημερα ηγγικε· τους ουν εν τηι βαθυτατηι
νυκτι κατα το πελαγος της φιλαργυριας πλανωμενους, και γινεσθαι μελλοντας
υποβρυχιους, προς την παρ' εαυτων καλουσιν ασφαλειαν, το της φιλανθρωπιας
διαπαντος καιομενον εχουσαι πυρ, και διασωζουσαι το της ελεημοσυνης ασβεστον
φως.
βʹ. Ἀλλα περι εκεινης μεν εν ετερωι καιρωι· τημερον δε περι της εν τηι Παλαιαι
προς υμας ερουμεν. Παντως γαρ και ταυτης επαινουμενης, εκεινης των εγκωμιων οι
στεφανοι πλεκονται· ων γαρ τα κατορθωματα ισα, και οι λογοι των εγκωμιων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κοινοι. Ἐγενετο τοινυν κατα τους ταυτης χρονους λιμος χαλεπος· ουχι η γη δε
καμουσα παρηιτησατο την φοραν, αλλα των ανθρωπων τα αμαρτηματα του Θεου την
δωρεαν απεκρουσαντο. Ἐγενετο τοινυν λιμος χαλεπος, και λιμων απαντων
πικροτατος· και τουτον ηγαγε τον λιμον ο μεγας Ἠλιας, καθαπερ τινα φοβερον
οικετην καλεσας, ωστε τους συνδουλους τον ∆εσποτην υβριζοντας σωφρονισαι·
μαλλον δε εκαλεσεν αυτον των Ἰουδαιων τα αμαρτηματα· εκομισε δε αυτον του
προφητου το στομα, Ζηι γαρ, φησι, Κυριος ο Θεος, ει εσται υετος, ει μη δια στοματος
μου. Ἦν τοινυν αφορητον κακον· ουδε γαρ την γαστερα της γης αγονον εποιησε
μονον η φοβερα του προφητου φωνη, αλλα και αυτα των ποταμων τα ρειθρα
ανεστειλε, και οι χειμαῤροι τοτε εξηραινοντο παντες. Και καθαπερ πυρετος λαβρος
και διακαης εις σωματος φυσιν εμπεσων, ουχι την επιφανειαν ξηραινει μονον, αλλα
και προς αυτο χωρησας το βαθος, αυτην των οστων καταφρυγει την φυσιν· ουτω και
ο τοτε γενομενος αυχμος, ουχι την οψιν της γης κατεκαυσε μονον, αλλα και προς
αυτας τας λαγονας ελθων, πασαν κατωθεν ανεσπασε την νοτιδα.
Τι ουν ο Θεος προς τον προφητην; Ἀναστηθι, φησι, και πορευθητι εις
Σαρεφθα της Σιδωνος· εκει εντελουμαι γυναικι χηραι του διαθρεψαι σε. Τι τουτο; επι
της οικειας ουδεμιας απελαυσε φιλοφροσυνης, και εις την αλλοτριαν αυτον πεμπεις,
και προς γυναικα χηραν; Ει γαρ ευπορος ην, ει γαρ πλουσιωτατη, ει γαρ αυτου του
βασιλευοντος γυνη, ει γαρ ταμιεια πολλων ειχεν εμπεπλησμενα γεννηματων, ουκ αν
αυτης μαλλον της γης την προαιρεσιν απεστειρωσεν ο του λιμου φοβος; Ἵνα ουν μη
ταυτα ο προφητης λεγηι, μηδε διαλογιζηται, δια τουτο αυτο, προτερον δια των
κορακων εθρεψε, μονονουχι προς αυτον λεγων δια των γενομενων, οτι Ει την
αλογον φυσιν ξενοδοχησαι σε παρεσκευασα, πολλωι μαλλον η λογικη πεισθησεται
τουτο ποιησαι.
γʹ. ∆ια τουτο μετα τους κορακας η χηρα. Και ην ιδειν τον προφητην
υποδικον γενομενον γυναικος, την ουρανομηκη και θειαν ψυχην εκεινην, τον
γενναιον και υψηλον Ἠλιαν, ωσπερ αλητην τινα και προσαιτην προς τας θυρας της
χηρας ερχομενον, και το στομα, ο τον ουρανον εκλεισε, τας των προσαιτουντων
φθεγγομενον φωνας· ∆ος μοι αρτον, δος μοι υδωρ· ινα συ μαθηις οτι ουδεν ουτως
επιτηδειον, ως γυναικος οικια χηρας, και σκηνη πενιας γεμουσα, και πλουτου και
των απο του πλουτου κακων απηλλαγμενη. Καθαρον γαρ θορυβων ην το χωριον,
και πασης φιλοσοφιας μεστον, και λιμενος παντος ευδιωτερον.
Τοιαυτα δη μαλιστα ενδιαιτηματα των αγιων επιζητουσιν αι ψυχαι. Ἀπηιει
τοινυν προς την χηραν ο προφητης, της Ἰουδαικης μισοξενιας ελεγχον εσομενην·
απηιει προς την χηραν, διδασκων απαντας οτι δικαιως εκεινην την κολασιν
υπομενουσιν Ἰουδαιοι. Και γαρ οταν μελληι τινας κολαζειν ο Θεος, ουχ απλως επαγει
την τιμωριαν, ουδε τηι της οικειας κρισεως αρκειται ψηφωι, αλλα και τοις ανθρωποις
δια των πραγματων απολογειται, ωσπερ εν κοινωι δικαστηριωι κρινομενος ταις των
πολλων υπονοιαις. Και καθαπερ οι δικαζοντες, οταν μελλωσι τινα την επι θανατον
αγειν οδον, εφ' υψηλου του βηματος προκαθισαντες, και τα παραπετασματα
συνελκυσθηναι κελευσαντες, και την πολιν αυτοις περιστησαντες απασαν, ουτω
καθαπερ εν θεατρωι κοινωι δικαζοντες προς τον καταδικον, υπο ταις απαντων οψεσι
και ακοαις τας πευσεις ποιουμενοι, και τα υπομνηματα των εκεινοις τετολμημενων
αναγνωσθηναι κελευοντες, και αυτον τον υπευθυνον των αυτωι τετολμημενων
γενεσθαι κατηγορον παρασκευαζοντες, τοτε την ψηφον επαγουσιν· ουτω και ο Θεος,
καθαπερ εφ' υψηλου του βηματος, του των Γραφων κηρυγματος προκαθισας, και
την οικουμενην απασαν περιστησας, υπο ταις απαντων οψεσι και ακοαις ποιειται
των αμαρτηματων την εξετασιν, ουχ υπομνηματα αναγνωσθηναι κελευων, ουδε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γραμματα παραγων εις μεσον, αλλ' αυτοις ημας τοις των καταδικων εφιστων
αμαρτημασιν.
δʹ. Ὅτε γουν τους χαλεπους κεραυνους κατα των Σοδομιτων αφειναι
ημελλε, και δημους και πολεις αναρπαζειν εκ μεσου της χωρας δια της φοβερας
φλογος εκεινης, οτε τον καινον και παραδοξον υετον επι την γην ηφιει, του
προτερου φρικωδεστερον οντα, ον πρωτον και μονον ηλιος επειδεν· επει τοιουτον
πριν η την κολασιν ταυτην επαγαγειν, εδειξε των μελλοντων κολαζεσθαι την
πονηριαν ημιν, ουχι γραμματα αναγινωσκων, καθαπερ εφην, αλλ' αυτα εις μεσον
παραγαγων τα αμαρτηματα. ∆ια τουτο γουν επεμψε τους αγγελους, ουχ ινα τον Λωτ
εξαγαγωσι μονον, αλλ' ινα σοι δειξωσι την παρανομιαν εκεινων· ο δη και γεγονεν.
Ἐπειδη γαρ αυτους ο Λωτ υπεδεξατο, την οικιαν επολιορκουν του ξενοδοχου
παντες, περιισταντες κυκλωι. Ἐστρατηγει δε της πολιορκιας ατοπος ερως, και μιξεως
επιθυμια παρανομου, και ηλικιας και φυσεως ορους υπερβαινουσα. Ουδε γαρ
νεανισκοι περιεστησαν μονον, αλλ' ηδη και πρεσβυται· και ουδε η πολια την λυτταν
κατεπαυσεν, ουδε το γηρας 51.341 την μανιαν εσβεσεν, αλλ' ην ιδειν εν λιμενι
ναυαγιον, εν γηραι παρανομον επιθυμιαν. Και ουδε ενταυθα εστησαν της
παρανομιας, αλλα του Λωτ υποσχομενου τας εαυτου παραδωσειν θυγατερας, ουδε
ουτως αφισταντο, αλλ' επεκειντο, λεγοντες μη προτερον αποστησεσθαι, εως αν τους
ανδρας λαβωσι· και μεγαλα ηπειλουν δωσειν κακα τωι τας εαυτου θυγατερας
υποσχομενωι δωσειν δια την εις τους ξενους τιμην.
Ειδες πως πανταχοθεν εδειξε των Σοδομιτων την κακιαν, και τοτε την
τιμωριαν επηγαγεν; Ἵνα γαρ μη μετα ταυτα ορων κολαζομενους αυτους
κατακλασθηις δια το μεγεθος της συμφορας, μηδε μετ' εκεινων εγκαληις τωι Θεωι,
αλλα μετα του Θεου κατακρινηις εκεινους, προλαβων τηι της πονηριας αποδειξει,
παντα προανηρπασεν αυτων τον ελεον, της προς αυτους συμπαθειας απαγαγων
ημας. Ὃ δη και νυν επι του προφητου πεποιηκεν. Ἵνα μη θεωρων υπο του λιμου
διαφθειρομενους τους Ἰουδαιους αλγηις, δεικνυσι σοι την απανθρωπιαν αυτων και
την ωμοτητα, και της φιλοξενιας την σπανιν. Ου γαρ δη μονον ουχ υπεδεξαντο τον
προφητην, αλλα και αποκτεινειν ηπειλουν· και τουτο δηλον εκ των Θεου ρηματων.
Ου γαρ ειπεν, Ἀναχωρησον, μονον, αλλα και, Κρυβηθι. Ουκ αρκει γαρ σοι προς
σωτηριαν η φυγη, αλλα δει και λαθειν μετα πολλης της ακριβειας· δημος γαρ εστιν
Ἰουδαικος, δημος αιματων διψων προφητικων, και ταις των αγιων εμμελετησας
σφαγαις· απο των προφητικων αιματων αει τας εαυτων ᾕμαξαν δεξιας. Και, οτε μεν
εκ της Ἰουδαιας αυτον εξεπεμψεν, Ἄπελθε και κρυβηθι, φησιν· οτε δε προς την
χηραν απεστελλεν, Ἐγω, φησιν, εντελουμαι αυτηι. Ὁραις πως εκειθεν μεν φευγοντα
μετα πολλης ασφαλειας τουτο ποιησαι προσταττει· ενταυθα δε καταφευγοντα μετα
πολλης παῤρησιας και του θαῤρους απιεναι κελευει;
εʹ. Ου τουτο δε μονον, αλλα τι και ετερον ωικονομηται δια της του προφητου
προς την χηραν παρουσιας. Ἵνα γαρ μη μετα ταυτα ορωντες τινες τον Χριστον μετα
τας πολλας και αφατους ευεργεσιας τας επι της Ἰουδαιας, μετα τους μυριους
νεκρους, ους ανεστησε, μετα τους τυφλους, ους αναβλεψαι εποιησε, μετα τους
λεπρους, ους εκαθηρε, μετα τους δαιμονας, ους απηλασε, μετα την θαυμαστην και
σωτηριον διδασκαλιαν, παρα μεν των ευεργετηθεντων ελαυνομενον, παρα δε των
εν τοις εθνεσι τιμωμενον, ουδεν τοιουτον ειδοτων ουτε ακηκοοτων, θαυμαζωσι,
διαπορωσι, και απιστον το πραγμα ειναι νομιζωσιν· ανωθεν και προ πολλου του
χρονου δια των δουλων την Ἰουδαικην αγνωμοσυνην διδασκει, και των εθνων
φιλοφροσυνην ημας παιδευει. Ουτω γουν τον Ἰωσηφ, ους παρεγενετο θρεψων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

εκεινος, και ανελειν επεχειρησαν, ανθρωπος δε βαρβαρος εις μεγιστην ηγαγε τιμην.
Ουτω τον Μωσεα απηλασαν οι ευεργετηθεντες Ἰουδαιοι, υπεδεξατο δε ανθρωπος
βαρβαρος Ἰωθωρ, και πολλης αυτον φιλοφροσυνης ηξιωσεν. Ουτω τον ∆αυιδ
απηλασε μεν ο Σαουλ μετα την του Γολιαθ κεφαλην, μετα τους μυριους κινδυνους,
ους και αυτωι και τηι πολει πολλακις επαγομενους ελυσεν· υπεδεξατο δε Ἀγχους ο
βαρβαρων βασιλευς, και εις πολλην ηγαγε τιμην. 51.342 Ουτω και νυν τον Ἠλιαν
απηλασαν μεν Ἰουδαιοι, υπεδεξατο δε η χηρα. Ὅταν ουν ιδηις τον Χριστον
απελαυνομενον μεν παρα αυτων, υποδεχομενον δε παρα των εθνων, ανωθεν τους
τυπους καταμαθων, μη θαυμασηις επι της του πραγματος αληθειας. Ἤκουσας γουν
και σημερον του Χριστου λεγοντος, και αυτο τουτο αινιττομενου. Προς γαρ τους
Ἰουδαιους δυσχεραινοντας διαλεγομενος ελεγεν, οτι Πολλαι χηραι ησαν εν ταις
ημεραις Ἠλιου, και προς ουδεμιαν απεσταλη Ἠλιας, ει μη προς την χηραν την εν
Σαρεφθοις της Σιδωνος. Ἀλλ' ισως εκεινο αν τις διαπορησειε, τι δηποτε τον ουτω
ζηλωσαντα υπερ της του Θεου δοξης θλιβεσθαι και στενοχωρεισθαι αφηκεν ο Θεος,
νυν μεν εις τον χειμαῤρουν πεμπων, νυν δε προς την χηραν, νυν δε εις αλλο χωριον,
καθαπερ τινα μεταναστην τοπους εκ τοπων αμειβειν παρασκευαζων. Ὅτι γαρ
εθλιβετο και εστενοχωρειτο, ακουσον και του Παυλου λεγοντος, Περιηλθον εν
μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι. Τινος
ουν ενεκεν θλιβεσθαι αυτον συνεχωρησεν; Ει μεν γαρ υπερ των εις αυτον
αμαρτηματων ταυτην απηιτει τους Ἰουδαιους την δικην, εικοτως αν τις εφησε τηι
στενοχωριαι της θλιψεως αυτον λαμβανειν πειραν, ωστε γενεσθαι πραοτερον, και
καθυφειναι της ωμοτητος.
Ει δε ουχ υπερ των εις αυτον γινομενων αυτοις μνησικακων, αλλ' υπερ της
εις τον ∆εσποτην ασεβειας και υβρεως τηκομενος, ταυτην επηγαγεν αυτοις την
συμφοραν, τινος ενεκεν και αυτος κοινωνει των δεινων, και ουκ απολαυει πολλης
της ανεσεως και αδειας; Ὅτι ει των αλλων κακουχουμενων και τωι λιμωι
διαφθειρομενων, αυτος ανεσεως και τραπεζης απελαυε πλουσιας, ισως αν τις
ενομισεν ωμοτητος ειναι το γεγενημενον. Θαυμαστον γαρ ουδεν εδοκει, ευθηνιας
απολαυοντα, τοις αλλοτριοις εντρυφαιν κακοις. ∆ια τουτο ο Θεος αυτον αφηκε
κοινωνησαι της συμφορας, και πειραν λαβειν των συμβαντων δεινων, και μετασχειν
του λιμου, ινα μαθηις οτι ου λιμος, αλλα θειος ην ζηλος παρ' αυτωι. Ου γαρ αν ειλετο
στενοχωρουμενος ουτω, και υστερουμενος, και θλιβομενος, και κακουχουμενος, μη
λυσαι την απειλην, ει μη απο πολλου του ζηλου την μακαριαν εκεινην αφηκε
φωνην. ∆ιοπερ και ηδιον ην αυτωι στενοχωρεισθαι, και σωφρονιζομενους αυτους
οραιν, η της αναγκης απαλλαγεντας της επικειμενης, προς την προτεραν ασεβειαν
επανελθοντας ιδειν.
ςʹ. Τοιαυται γαρ πανταχου των αγιων αι ψυχαι· υπερ της ετερων διορθωσεως
την εαυτων ασφαλειαν προδιδοασιν. Ἵνα ουν μη τις λεγηι, οτι δια την ωμοτητα
επετεινε τον λιμον, αφηκεν αυτον κοινωνησαι του λιμου, ινα μαθηις του προφητου
την φιλοσοφιαν. Και χωρις τουτου δε, επειδη ειωθε πως η των θαυματων φυσις τους
τε θαυματουργουντας επαιρειν, τους τε ορωντας θαυματα μειζονα της ανθρωπινης
φυσεως περι αυτων πειθει επινοειν· και ταυτα αμφοτερα διωρθωσατο, την της
φυσεως εναλλαξας ασθενειαν. Και οτι ταυτα ουτως εχει, εκ της του Παυλου φωνης
ραιδιον μαθειν. Ὅτι μεν γαρ επαιρει τα θαυματα, ακουσον τι φησι· Και τηι υπερβοληι
των αποκαλυψεων ινα μη υπεραιρωμαι, εδοθη μοι σκολοψ τηι σαρκι, αγγελος Σαταν,
ινα με κολαφιζηι. Ὅτι δε και τους ορωντας τα θαυματα και τους ακουοντας μειζονα
πειθει περι των θαυματουργουντων επινοειν, και τουτο εκειθεν δηλον. Ειπων γαρ
περι 51.343 των αποκαλυψεων των αυτου, φησιν· Ἐαν γαρ και θελησω καυχησασθαι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ουκ εσομαι αφρων· αληθειαν γαρ ερω. Τινος ουν ενεκεν ου καυχασαι; Φειδομαι δε
μη τις εις εμε λογισηται υπερ ο βλεπει με, η ακουσηι τι εξ εμου. Ἵνα ουν μη και επι
του προφητου τοιουτον τι συμβηι (ει γαρ και Ἠλιας ην, αλλ' ανθρωπος ην),
εγκατεμιξε θαυματι το της φυσεως ελαττωμα. ∆ια τουτο ο των ουρανων κρατησας,
της πεινης ουκ εκρατησεν· ο τας ωδινας της γης επισχων, της γαστρος την αναγκην
επισχειν ουκ ισχυσεν, αλλα χηρας εδειτο γυναικος, ινα μαθηις και την θειαν χαριν,
και την ανθρωπινην ασθενειαν. Ουκ εις τουτο δε μονον ωφελει το συμβαν, αλλα και
εις ετερον ουκ ελαττον τουτου. Ποιον δη τουτο; Ἵν' οταν σε παρακαληι τις προς τον
του προφητου ζηλον, μη καταπεσηις, μηδε απογνωις νομιζων ετερας ειναι τον
ανθρωπον φυσεως, και δια τουτο τοσαυτην προς τον Θεον εσχηκεναι την παῤρησιαν.
Ὅπερ ουν και τις ηινιξατο ειπων· Ἠλιας ομοιοπαθης ημιν ην ανθρωπος· μονονουχι
λεγων, Μη νομισηις αδυνατον ειναι προς την αυτην εκεινωι φθασαι της φιλοσοφιας
την κορυφην· και γαρ και εκεινος της αυτης εκοινωνησε φυσεως. Ἀλλ' ομως η
θαυμαστη και θεια προαιρεσις πολυ των αλλων αυτον υψηλοτερον εδειξεν.
ζʹ. Ἀλλα καιρος λοιπον προς την χηραν επανελθειν. Ἦλθε, φησιν, εις
Σαρεφθα της Σιδωνος, και ευρε γυναικα χηραν συλλεγουσαν ξυλα. Ἄξια της ενδον
πενιας τεως τα προπυλαια. Τι ουν; απετραπη τοιαυτα της φιλοξενιας ιδων τα
προοιμια; Ουδαμως· θειας γαρ ην ακηκοως αποφασεως· αλλ' εβοησεν οπισω αυτης,
και ειπε, Λαβε δη μοι υδωρ, και επορευθη λαβειν. Ὄντως γενναια και φιλοσοφος η
γυνη, και ει μη τολμηρον ειπειν, και αυτης του προφητου μεγαλοψυχιας αξια·
μαλλον δε ου τολμηρον ειπειν· ει γαρ μη ην αξια, ουκ αν υποδεξασθαι κατηξιωθη
τον αγιον εκεινον. Καθαπερ ο Χριστος φησι προς τους μαθητας· οτι Εις ην δε αν
πολιν η κωμην εισελθητε, ερωτησατε τις αξιος εν αυτηι, κακει μεινατε· ουτω και
ενταυθα ο Θεος, επειδη μαλιστα παντων αξιαν ᾔδει την γυναικα του δεξασθαι τον
προφητην, δια τουτο τας αλλας πασας αφεις, εκεισε αυτον επεμψε. Πλην αλλα και
δι' αυτων των πραγματων ιδωμεν αυτης την ευγενειαν. Λαβε δη μοι, φησιν, υδωρ
εις αγγος. Πολλη η φιλοφροσυνη της γυναικος. Ὅτι γαρ απεκρινατο, οτι λογου
μετεδωκεν, οτι μη κατασχουσα αυτον την πολιν απασαν εκαλεσε προς την τιμωριαν
της θειας εκεινης κεφαλης, ουκ αξιον εκπληττεσθαι και θαυμαζειν; Και γαρ οτι εικος
ην του λιμου την αναγκην προς ταυτην εξαγαγειν την οργην το γυναιον, εξ
Ἰουδαικου παραδειγματος μανθανε. Ὁ Ἐλισσαιος, ο μαθητης του Ἠλιου, ο διπλους
Ἠλιας (εν γαρ τωι μαθητηι διπλουν τον διδασκαλον ην ιδειν), προεφητευσε μετα
ταυτα λιμον· ουχι αυτος επηγαγε, καθαπερ Ἠλιας, αλλα μελλοντα ηξειν προειπε. Τι
ουν ο βασιλευς, ο κατ' εκεινους τους χρονους βασιλευων; Περιεβαλλετο σακκον,
φησι· και γαρ εταπεινωσεν αυτον η συμφορα· αλλ' ομως ουτω ταπεινωθεις, ακουσας
γυναικος οδυρομενης τινος επι 51.344 συμβασι δια τον λιμον, εις τοσαυτην εξηνεχθη
τοτε οργην, ως αναβοησαι ευθεως και ειπειν, Ταδε ποιησαι μοι ο Θεος, και ταδε
προσθειη, ει στησεται η κεφαλη Ἐλισσαιου υιου Σαφατ επ' αυτον σημερον. Ειδες του
βασιλεως την οργην; Μαθε της γυναικος την φιλοσοφιαν· αυτη γαρ ουχι τον
προειποντα λιμον, αλλα τον επαγαγοντα ευρουσα, και της πολεως ουσα εγγυς, ουκ
ηγανακτησεν, ουκ ηγριανεν, ουχ ετερους προς τιμωριαν εκαλεσεν, αλλα και μετα
πολλης υπηκουσε της επιεικειας.
ηʹ. Ἴστε δε οτι επειδαν περι τινα χρειαν ωμεν ησχολημενοι, ουδε τους
επιτηδειους πολλακις ορωμεν ηδεως, αλλα και προς αυτους δυσχεραινομεν· οταν δε
θλιψις τοσαυτη παρηι, και αυτο το φως ενοχλειν ημιν δοκει· και τουτο παλιν εξ
Ἰουδαικου μαθειν εστι παραδειγματος. Ὅτε γουν ηλθεν ο Μωυσης τα μυρια τοις
Ἰουδαιοις απαγγελλων αγαθα, τυραννιδος απαλλαγην, ελευθεριαν, και προς την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

παλαιαν πατριδα επανοδον· Ἰδοντες αυτον, φησιν, ουκ ηκουσαν αυτου απο της
ολιγοψυχιας, και των εργων των σκληρων. Ἐκεινοι τον κομιζοντα ευαγγελια
τοσαυτα ιδοντες επεστραφησαν· αυτη δε ιδουσα τον προφητην ελθοντα, ουχι ωστε
λυσαι τον λιμον, αλλ' ωστε και αυτηι γενεσθαι βαρυν, ουδεν τοιουτον επαθε.
Κακεινοι μεν ουτως ησαν δυσχερεις δια τον των εργων πονον· αυτη δε ουχι πονου,
αλλα λιμου σφοδρως επικειμενου (πολυ δε πονου και λιμου το μεσον), ου μονον ουκ
απεστραφη τον ανδρα, αλλα και πασαν αυτης την πενιαν εκενωσεν, ωστε
υποδεξασθαι τον επαγαγοντα αυτοις τον λιμον. Και επορευθη, φησι, λαβειν υδωρ,
και εβοησεν ο προφητης και ειπε, Λαβε δη μοι και αρτον, και φαγομαι. Τι ουν η γυνη;
Ουδε ενταυθα δυσχεραινει, αλλα τι φησι; Ζηι Κυριος ο Θεος σου, ει εστι μοι
εγκρυφιας, αλλ' η οσον δραξ αλευρου. Τινος ενεκεν ομνυσιν; Ἄρτον ᾔτησεν ο
προφητης, αυτη δε αρτον ουκ ειχεν. Ἔδεισεν ουν μη ποτε πεπτουσης αυτης,
οπτωσης, και παρασκευαζουσης, ειτα βραδυνουσης, ουκ αναμεινας την αναβολην ο
προφητης αποπηδησηι, και φυγηι της φιλοξενιας το θηραμα. ∆ια τουτο αυτον ορκωι
προκατελαβε λεγουσα, ουχ οτι Ουκ εστι μοι αλευρον, αλλ' οτι Ἐγκρυφιας μεν ουκ
εστιν, αλευρον δε εστι. Και ου δια του ορκου μονον αυτον πιστουται, αλλα και δι'
αυτης των πραγματων της αποδειξεως. Ἰδου γαρ, φησι, δυο συλλεγω ξυλαρια, και
εισελευσομαι, και ποιησω αυτα τοις τεκνοις μου, και φαγομεθα, και αποθανουμεθα.
Ἀκουετωσαν οι τας λαμπρας οικιας οικοδομουμενοι, και τους πολυτελεις αγρους
ωνουμενοι, και οικετων αγελας επι της αγορας περιφεροντες· μαλλον δε και ευποροι
και πενητες ακουετωσαν παντες· ουδενι γαρ μετα την χηραν ταυτην απολογια εσται
λοιπον.
Τοσαυτα ην αυτηι τα κωλυματα, αλλ' ομως παντα εκεινα διεκοψε και
υπερεβη. Ἄκουε δε. Ἀλλοφυλος ην· εν τουτο το κωλυμα. Σιδωνια· δευτερον κωλυμα.
Ουδε γαρ ισον αλλοφυλον ειναι απλως, και Σιδωνιον της πονηροτατης πολεως· ως
γαρ εσχατον κακιας 51.345 υποδειγμα, την πολιν εκεινην εν τοις Ευαγγελιοις
παρηγαγεν ο Χριστος. Ἦν τοινυν και αλλοφυλος, και Σιδωνια, και γυνη, το ασθενες
γενος και παντοθεν δεομενον της αντιληψεως. Προσην και χηρεια, τεταρτον
κωλυμα· πεμπτον, εκεινων απαντων μειζον, παιδοτροφιας επιμελεια. Ἀκουετωσαν
αι χηραι και παιδας τρεφουσαι, ως ουκ ην ικανη η σκηψις αυτη προς το μη ποιειν
ελεημοσυνην, μηδε υποδεχεσθαι ξενους· και δραξ αλευρου υπελελειπτο μονον, και
μετ' εκεινην θανατος προσεδοκατο. Συ μεν γαρ καν απαντα κενωσηις τα χρηματα,
καν γυμνωσηις της περιουσιας σαυτον, δυνασαι προς τας ετερων θυρας απελθειν και
τυχειν παραμυθιας· τοτε δε ουδε επαιτειν δυνατον ην, ουτως απαντας τους λιμενας
εχωσεν ο λιμος. Ἀλλ' ουδεν τουτων εκωλυσεν. Ειπω και εβδομον κωλυμα, αυτον
τον μελλοντα επιξενιζεσθαι τηι γυναικι. Ουδε γαρ οικειος, ουδε γνωριμος ην, αλλα
ξενος και αλλοτριος, και κατ' αυτον της ευσεβειας λογον κεχωρισμενος αυτης. Ου
μονον δε ξενος και αλλοτριος, αλλα και αυτος ην ο τον λιμον επαγαγων. θʹ. Ἀλλ'
ουδεν τουτων απετρεψε την γυναικα, αλλ' εδιδου τροφην στοματι τωι πασαν αυτης
δαπανησαντι την τροφην, και τον αιτιον του λιμου τοις λειψανοις ετρεφε του λιμου.
∆ια σε, φησιν, η απασα μοι περιουσια εις την δρακα περιεστη ταυτην· αλλ' ουδε της
δρακος ταυτης φειδομαι δια σε, αλλα και εμαυτην και τα παιδια επιδωσω θανατωι,
ινα συ, φησιν, ο της στενοχωριας αιτιος μηδε μικραν της στενοχωριας αισθησιν
λαβηις. Ποιαν τις υπερβολην επινοησειε φιλοξενιας ετεραν; Ουκ εστιν ουδεμιαν
ευρειν. Ειδε ξενον, και της φυσεως ευθεως επελαθετο, και τας ωδινας ηγνοησε, και
προς τον των παιδων βλεπουσα χορον, ου κατεκλασθη.
Και οιδα μεν ακουσας πολλακις λεγοντων πολλων, οτι Ὁ δεινα πτωχον ιδων,
τον χιτωνισκον, ον περιεβεβλητο μονον, τουτον αποδυσαμενος, τον γυμνον
περιεβαλεν, αυτος δε παρ' ετερου δανεισαμενος ιματιον, ουτως απηλθε· και μεγα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εδοξε τουτο ειναι και θαυμαστον. Και γαρ οντως εστι μεγα· το δε της χηρας ταυτης
πολυ τουτου μειζον. Ἐκεινος μεν γαρ εαυτον γυμνωσας, και τον γυμνον περιβαλων,
εσχε παρ' ετερου λαβειν ιματιον· αυτη δε την δρακα του αλευρου προιεμενη, ουκ
ισχυσε δρακα ετεραν λαβειν· ουδε μεχρι γυμνοτητος ην ο κινδυνος αυτηι, αλλα μετ'
εκεινο θανατος προσεδοκατο και αυτης και των παιδων. Ὅταν ουν μητε πενιας, μητε
παιδοτροφιας επιμελεια κωλυσηι, μητε λιμος χαλεπος, μητε πτωχεια τοσαυτη, μητε
θανατος προσδοκωμενος, ποιαν εξομεν απολογιαν οι ευποροι; ποιαν οι πενητες; Ζηι
Κυριος ο Θεος σου, ει εστι μοι εγκρυφιας, αλλ' η οσον δραξ αλευρου εν τηι υδριαι, και
ολιγον ελαιον εν τωι καμψακηι· και ιδου συλλεγω δυο ξυλαρια, και εισελευσομαι, και
ποιησω αυτα τοις τεκνοις μου, και φαγομεθα, και αποθανουμεθα. Ταυτην εκαστος
την ελεεινην, μαλλον δε εκαστος ταυτην την μακαριαν φωνην και των ουρανων
αξιαν εν τοις τοιχοις της οικιας εγγραφετω της εαυτου, εν τωι θαλαμωι, εν ωι αν
καθευδωμεν, εν τωι οικωι, εν ωι αριστοποιουμεθα.
Ταυτην επι της οικιας, ταυ 51.346 την επι της αγορας, ταυτην εν τοις
συλλογοις των φιλων, ταυτην εις δικαστηριον απιων, ταυτην εισιων, ταυτην εξιων
εκαστος μελετατω την φωνην· και σφοδρα αν ισχυρισαιμην, οτι ουδ' αν ει λιθινος
τις ειη, και σιδηρους, και αδαμας, ανεξεται προσελθοντα πενητα κεναις αποπεμψαι
χερσιν, αν την φωνην εγγραψηι ταυτην, αν την χηραν προ των οφθαλμων εχηι. Ἀλλ'
ισως εκεινο ερει τις· Ἄγε καμοι προφητην, και μετα της αυτης ευνοιας υποδεξομαι.
Ὑποσχου τουτο, και αγω σοι τον προφητην. Και τι λεγω τον προφητην; Αυτον αγω
σοι τον του προφητου ∆εσποτην, τον κοινον ημων Θεον και Κυριον τον Χριστον.
Αυτος γαρ φησιν, οτι Πεινωντα με ειδετε, και εθρεψατε. Ει δε απιστουσι τινες τηι
φωνηι, και της φιλοφροσυνης αμελουσι, μαθησονται τοτε δια της κολασεως και της
τιμωριας τουτο. Ὥσπερ γαρ αυτου του Χριστου παραμελησαντες, ουτω προς
αφορητον απελευσονται κολασιν. Ουτως ουν οι τους πτωχους τρεφοντες καθαπερ
αυτον τον Χριστον θεραπευσαντες, εις την των ουρανων εισαγονται βασιλειαν. ιʹ.
Ταχα πλειω του δεοντος τα ειρημενα. Ειθε μεν ουν πασας τας ημερας ενδιατριβειν
ην τοις περι της ελεημοσυνης λογοις. Ει δε αρκουντως υμιν εχειν ταυτα δοκει, φερε
αυτα ανακεφαλαιωσωμεθα παντα. Ειπον τινος ενεκεν ο προφητης προς την χηραν
απεστελλετο, ινα μη μακαριζηις πενιαν, ινα μη θαυμαζηις πλουτον, ινα μη τον
ευπορον ζηλωτον ειναι νομιζηις, ινα μη τον εν πτωχειαι ζωντα αθλιον και ελεεινον,
ινα μαθηις την Ἰουδαικην πονηριαν. Ἔθος γαρ τωι Θεωι μελλοντι κολαζειν, και ημιν
απολογεισθαι δια των πραγματων αυτων· ινα μη μετα ταυτα ιδων τον κοινον
απαντων Σωτηρα παρα μεν εκεινων ελαυνομενον, παρα δε των εθνων
υποδεχομενον, θαυμαζηις και διαπορηις, ανωθεν αυτων την αγνωμοσυνην
καταμαθων, και ως εθος αυτοις τους ευεργετας ελαυνειν· ινα μη νομισηις ωμοτητος
ειναι του προφητου την ευχην, και την της τιμωριας παρατασιν, αλλα ζηλου θειου
και κηδεμονιας· ινα μαθηις οτι εν τοις μεγιστοις κατορθωμασι και σωφρονισμου
ημων η φυσις δειται· ινα μη παρακαλουμενος εις τον αυτον του προφητου ζηλον,
αδυνατον ειναι νομισηις την μιμησιν. Ειπον περι της χηρας, πως εν τοσαυτηι
στενοχωριαι ουσα, του λιμου καταναγκαζοντος, ουδε ρημα πικρον προς τον
προφητην εξεβαλε, καιτοι γε εικος ην· και εδειξα και τουτο εκ των Ἰουδαικων
φρονηματων· αλλ' ουδεν τοιουτον επαθεν εκεινη, αλλα μετα πασης αυτον εδεξατο
φιλοφροσυνης, και την πενιαν απασαν εις την εκεινου τιμην εκενωσε, και Σιδωνια
ουσα και αλλοφυλος, και ουτε των προφητων φιλοσοφουντων περι ελεημοσυνης
ηκουσεν, ουτε του Χριστου λεγοντος, Πεινωντα με ειδετε, και εθρεψατε. Τις ουν
ημιν εσται συγγνωμη, ει μετα τοιαυτας παραινεσεις, ει μετα τοιουτων επαθλων
υποσχεσιν, ει μετα την βασιλειαν των ουρανων, μη φθασαιμεν προς το αυτο τηι χηραι
της φιλοφροσυνης μετρον; Ἐκεινη μεν γαρ και Σιδωνια ην, και αλλοφυλος, και γυνη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

χηρα, και παιδων επεμελειτο πολλων, και λιμον επικινδυνον εωρα και θανατον
προσδοκωμενον, και ανθρωπον αγνωτα υποδεχεσθαι εμελλε και τον επαγαγοντα
τον λιμον, και ουδε ουτως εφεισατο της δρακος· ημεις 51.347 δε και προφητειας
μετεσχηκοτες, και θεικων απολαυοντες διδαγματων, και πολλα περι των μελλοντων
φιλοσοφειν εχοντες, και ουδε λιμον ορωντες επικειμενον, και πολυ πλειονα
κεκτημενοι της γυναικος, ποιαν δυνησομεθα απολογιαν προβαλεσθαι φειδομενοι
των οντων, και της εαυτων σωτηριας αφειδουντες; Ὅπως αν ουν τα χαλεπα εκεινα
κολαστηρια εκφυ 51.348 γωμεν, πασαν ευσπλαγχνιαν εις τους πενητας
επιδειξωμεθα, ινα και ημεις των μελλοντων αγαθων καταξιωθωμεν, χαριτι και
φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου δοξα τωι Πατρι, συν τωι αγιωι
Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


