De Lazaro
Μετα τας Καλανδας τηι εξης εν Ἀντιοχειαι λεχθεις κατα μεθυοντων, και
περι των εις καπηλεια εισιοντων και εις την πολιν χορειας τελουντων,
και οτι τον διδασκαλον ου χρη απογινωσκειν των μαθητων, καν προς το
παρον μη πειθωνται, και εις τον πτωχον Λαζαρον και τον πλουσιον.
48.963 Λογος πρωτος.
αʹ. Την χθες ημεραν, εορτην ουσαν σατανικην, εποιησατε υμεις εορτην
πνευματικην, μετα πολλης της ευνοιας τους παρ' ημων δεξαμενοι λογους, και το
πλεον ενταυθα της ημερας διατριψαντες, και μεθην μεθυσθεντες σωφροσυνης
γεμουσαν, και μετα του Παυλου χορευσαντες. ∆ιπλουν τοινυν ουτω το κερδος υμιν
γεγονεν, οτι και της ατακτου των μεθυοντων απηλλαγητε χορειας, και σκιρτηματα
εσκιρτησατε πνευματικα, πολλην ευταξιαν εχοντα· και μετεσχετε κρατηρος, ουκ
ακρατον εκχεοντος, αλλα διδασκαλιας πεπληρωμενου πνευματικης· και αυλος
εγενεσθε και κιθαρα τωι Πνευματι τωι αγιωι· και των αλλων τωι διαβολωι χορευοντων,
υμεις οργανα και σκευη πνευματικα κατασκευασαντες εαυτους, δια της ενταυθα
διατριβης, εδωκατε τωι Πνευματι κρουσαι τας υμετερας ψυχας, και την παρ' εαυτου
χαριν εμπνευσαι ταις υμετεραις καρδιαις· οθεν και παναρμονιον ηχησατε μελος, ουκ
ανθρωπους μονον, αλλα και τας ανω δυναμεις ευφραινον. Φερε ουν και σημερον
κατα μεθης οπλισωμεν την γλωσσαν, και τον υγρον και διαῤρεοντα καταβαλωμεν
βιον· κατηγορησωμεν των εν αυτηι διημερευοντων, ουχ ινα αυτους καταισχυνωμεν,
αλλ' ινα αυτους αισχυνης απαλλαξωμεν· ουχ ινα αυτους ονειδισωμεν, αλλ' ινα
αυτους διορθωσωμεθα· ουχ ινα αυτους εκπομπευσωμεν, αλλ' ινα πομπης ασχημονος
απαγαγωμεν, και των του διαβολου χειρων εξαρπασωμεν· ο γαρ εν μεθηι διημερευων
και τρυφηι και αδηφαγιαι, υπ' αυτην του διαβολου την τυραννιδα γεγενηται. Και
γενοιτο μεν τι πλεον γενεσθαι εκ των ημετερων ρηματων· αν δ' αρα τοις αυτοις
επιμενωσι και μετα την παραινεσιν, ουδε ουτως ημεις αποστησομεθα της προς
αυτους συμβουλης· και γαρ αι κρηναι, καν μηδεις υδρευηται, ρεουσι, και αι πηγαι,
καν μηδεις αρυηται, αναβλυζουσι, και οι ποταμοι, καν μηδεις πινηι, τρεχουσι. ∆ει
τοινυν και τον λεγοντα, καν μηδεις προσεχηι, τα παρ' εαυτου παντα πληρουν. Και
γαρ νομος ημιν τοις την του λογου διακονιαν εγκεχειρισμενοις παρα του
φιλανθρωπου κειται Θεου, μηδεποτε τα παρ' εαυτων ελλιμπανειν, μηδε σιγαιν, καν
ακουηι τις, καν παρατρεχηι. Ὁ γουν Ἱερεμιας, επειδη πολλα τοις Ἰουδαιοις απειλων,
και τα μελλοντα προαναφωνων δεινα, παρα των ακουοντων εκωμωιδειτο, και δι'
ολης εγελατο της ημερας, εβουλευσατο ποτε της προφητειας αποστηναι εκεινης,
48.964 ανθρωπινον τι παθων, και τα σκωμματα και τας λοιδοριας ουκ ενεγκων. Και
ακουε αυτου τουτο δηλουντος δι' ων φησιν· Ἐγενομην εις γελωτα ολην την ημεραν·
ειπον· ου μη λαλησω, ουδε μη ονομασω το ονομα Κυριου. Και εγενετο εν εμοι ως πυρ
καιομενον και φλεγμαινον εν τοις οστεοις μου· παρειμαι παντοθεν, και ου δυναμαι
φερειν. Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· εβουλευσαμην αποστηναι της προφητειας,
φησιν, επειδη ουκ ηκουον οι Ἰουδαιοι· και αμα τουτο εβουλευσαμην, καθαπερ πυρ
εις την ψυχην ενεπεσε την εμην η του πνευματος ενεργεια, και παντα τα ενδον
κατεφλεγεν, επιδαπανωσα μου τα οστα, και κατεσθιουσα ουτως, ως μη δυνασθαι με
ενεγκειν τον εμπρησμον εκεινον. Ει δε ο γελωμενος και χλευαζομενος εκεινος και
καθ' εκαστην λοιδορουμενος την ημεραν, επειδη εβουλευσατο σιγησαι, τοσαυτην
υπεστη τιμωριαν, τινος αν ειημεν ημεις συγγνωμης αξιοι, τοιουτον μεν ουδεπω
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παθοντες ουδεν, δια δε την ραιθυμιαν τινων μικροψυχησαντες, και της διδασκαλιας
αποσταντες της προς εκεινους, και μαλιστα, οταν τοσουτοι οι προσεχοντες ωσι; βʹ.
Ταυτα δε λεγω, ουκ εμαυτον παραμυθουμενος, ουδε παρακαλων· και γαρ πεπεικα
την εμαυτου ψυχην, εως αν εμπνεω, και δοκηι τωι Θεωι κατα τον παροντα βιον ημας
ειναι, ταυτην πληρουν την διακονιαν, και αν τε προσεχηι τις, αν τε μη προσεχηι, το
επιταχθεν ποιειν· αλλ' επειδη τινες εισιν οι τας των πολλων εκλυοντες χειρας, και
προς τωι μηδεν αυτους χρησιμον εις τον βιον εισφερειν τον ημετερον, και την
ετερων παραλυοντες σπουδην, χλευαζοντες και διακωμωιδουντες, και λεγοντες·
αποστηθι συμβουλευων, παυσαι παραινων· ου βουλονται σοι προσεχειν, μηδεν
κοινον εχε προς αυτους· επειδη τινες εισι ταυτα λεγοντες, την πονηραν και
απανθρωπον ταυτην γνωμην και διαβολικην επιβουλην της ψυχης των πολλων
εκκοψαι βουλομενος, μακροτερον τουτον ποιω τον λογον. Και γαρ και χθες οιδα
πολλους ειρηκοτας ταυτα τα ρηματα, οι, επειδαν τινας ειδον εν καπηλειωι
διατριψαντας, γελωντες και χλευαζοντες ελεγον· πανυγε γαρ επεισθησαν· ολως
ουδεις εις καπηλειον εισηλθε· απαντες εσωφρονησαν. Τι λεγεις, ανθρωπε; τουτο γαρ
υπεσχομεθα παντας εν μιαι σαγηνευειν ημεραι; Ει γαρ δεκα μονον επεισθησαν, ει γαρ
πεντε μονον, ει γαρ εις, ουχ ικα48.965 νον ημιν εις παραμυθιαν; Ἐγω δε και
υπερβολην ετεραν ποιουμαι. Κεισθω μηδενα πεπεισθαι τοις ημετεροις λογοις, οπερ
αδυνατον εις τοσαυτας ακοας σπειρομενον λογον ακαρπον γενεσθαι ποτε· πλην
αλλα κεισθω τουτο αυτο· ουδε ουτως ακερδης ημιν ο λογος. Ει γαρ και εισηλθον εις
καπηλειον, αλλ' ου μετα της αυτης αναισχυντιας εισηλθον, αλλα και επι της
τραπεζης πολλακις των ημετερων εμνησθησαν λογων, της επιτιμησεως, της
επιπληξεως, και μνησθεντες ηισχυνθησαν, ηρυθριασαν κατα διανοιαν· ου μετα
τοσαυτης ιταμοτητος τα ειωθοτα επραξαν. Τουτο δε αρχη σωτηριας και μεταβολης
αριστης, το ολως αισχυνθηναι, το ολως καταγνωναι των γινομενων. Προς τουτοις
δε ουκ ελαττον και ετερον ημιν εκ τουτου γεγενηται κερδος. Ποιον δη τουτο; Το και
τους σωφρονουντας σεμνοτερους ποιησαι, και πεισαι δια των ειρημενων οτι αριστα
παντων εισι βεβουλευμενοι, μη συναπαγομενοι τοις πολλοις. Ουκ ανεστησα τους
νοσουντας; αλλα τους υγιεις ασφαλεστερους εποιησα· ουκ απηγαγε τινας της κακιας
ο λογος; αλλα τους εν αρετηι ζωντας ακριβεστερους ειργασατο. Ειπω τι και προς
τουτοις τριτον. Ουκ επεισα σημερον; αλλ' αυριον ισως δυνησομαι πεισαι. Ἀλλ' ουδε
αυριον; αλλα μετα την αυριον, η και μετ' εκεινην ισως. Ὁ σημερον ακουσας και
διακρουσαμενος, αυριον ισως ακουσεται και καταδεξεται· ο δε σημερον και αυριον
καταφρονησας, μετα πλειους ισως ημερας προσεξει τοις λεγομενοις. Και γαρ και
αλιευς πολλακις δι' ολης της ημερας κενον ανασπασας το δικτυον, εν εσπεραι
πολλακις αναχωρειν μελλων, τον δι' ολης αυτον της ημερας διαφυγοντα ιχθυν
αλιευσας απηλθεν. Ει δε μελλοιμεν δια τας αει γινομενας αποτυχιας εν αργιαι ειναι,
και των πραγματων αφιστασθαι παντων, απας ημιν ο βιος απολειται· και ουχι τα
πνευματικα μονον, αλλα και τα βιωτικα οιχησεται παντα. Και γαρ ο γεωργος, ει
μελλοι δια τας απαξ και δις και πολλακις γινομενας των αερων ανωμαλιας της
γεωργιας αποπηδαιν, λιμωι ταχεως απολουμεθα παντες. Και κυβερνητης δε, ει δια τον
απαξ και δις και πολλακις συμβαντα χειμωνα φυγοι την θαλατταν, απλωτον ημιν
εσται το πελαγος, και αχρηστος και εντευθεν ημιν ο βιος παλιν γενησεται. Καθ'
εκαστην δε τεχνην επιων, ει ταυτα παραινοιης και συμβουλευοις, παντα αρδην
απολειται, και αοικητος εσται η γη. Ἅπερ ουν απαντες ειδοτες, καν απαξ, καν δις,
καν πολλακις αποτυχωσι του τελους των πραγματων, εν οις εισι και διατριβουσι,
παλιν αυτων επιλαμβανονται μετα της αυτης προθυμιας. γʹ. Ἅπερ απαντα δη και
ημεις ειδοτες, αγαπητοι, μη, παρακαλω, μη ταυτα φθεγγωμεθα, μηδε λεγωμεν· τι δει
λογων ημιν τοσουτων; ουδεν εκ των λογων τουτων οφελος γινεται, Και γαρ ο
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γηπονος απαξ και δις και πολλακις την αυτην σπειρας αρου48.966 ραν, και
αποτυχων του κερδους, παλιν αυτην ειργασατο, και εν ενι πολλακις ενιαυτωι του
παντος χρονου την ζημιαν ανεσωσε. Και εμπορος δε ναυαγια πολλα πολλακις
υπομεινας, ουκ απεστη του λιμενος, αλλα και πλοιον καθειλκυσε, και ναυτας
εμισθωσατο, και χρηματα δανεισαμενος των αυτων ηψατο πραγματων, καιτοι του
μελλοντος ομοιως οντος αδηλου. Και εκαστος δε των οτιουν μετιοντων ουτω ποιειν
ειωθασιν, ωσπερ ο γεωργος και ο εμπορος. Ειτα εκεινοι μεν τοσαυτηι χρωνται προς
τα βιωτικα σπουδηι, καιτοι του τελους οντος αδηλου, ημεις δε, αν ειποντες μη
ακουσθωμεν, ευθεως αποστησομεθα; και ποιαν εξομεν συγγνωμην; τινα δε
απολογιαν; Καιτοι εκεινοις μεν εν ταις αποτυχιαις ουδεις εστιν ο την ζημιαν
παραμυθησομενος, οιον εαν επικλυσηι το πλοιον η θαλασσα, ουδεις την πενιαν του
ναυαγουντος διορθωσεται· αν καταχωσηι την αρουραν επομβρια, και αποπνιξηι τα
σπερματα, αναγκη κεναις τον γεωργον οικαδε αναχωρησαι χερσιν. Ἐφ' ημων δε των
λεγοντων και παραινουντων ουχ ουτως. Ἀλλα καν καταβαληις τα σπερματα, και ο
ακροατης μη δεξηται, μηδε ενεγκηι τον καρπον της υπακοης, συ τον μισθον εχεις
απηρτισμενον παρα του Θεου της συμβουλης, και τοσαυτην αποληψηι την αμοιβην,
και παρακουσαντος εκεινου, οσην ελαβες αν, ει υπηκουσε· το γαρ σαυτου παν
επληρωσας. Του μη πεισαι τους ακουοντας ουκ εσμεν υπευθυνοι, αλλα του
συμβουλευσαι μονον· το μεν γαρ παραινεσαι ημετερον, το δε πεισθηναι εκεινων. Και
καθαπερ αν ημων μη παραινεσαντων μυρια κατορθωσωσιν εκεινοι, μονοις αυτοις
απας ο μισθος κεισεται, ημιν δε ουδεν εσται το κερδος, επειδη μη συνεβουλευσαμεν·
ουτως αν ημων παραινεσαντων εκεινοι μη προσεχωσιν, απασα αυτους η τιμωρια
καταληψεται, ημιν δε ουδεν εσται εγκλημα, αλλα και πολυς ο μισθος απαντησεται
παρα του Θεου· το γαρ ημων απαν επληρωσαμεν. Καταβαλειν μονον κελευομεθα τα
αργυρια επι τους τραπεζιτας, ειπειν και συμβουλευσαι. Ειπε τοινυν, και παραινεσον
τωι αδελφωι. Ἀλλ' ουκ ηκουσεν; Ἀλλα συ τον μισθον εχεις απηρτισμενον, μονον αν
αει τουτο ποιηις, αν μηδεποτε αποστηις, εως αν πεισηις, εως αν εμπνεηις. Περας εστω
της συμβουλης η υπακοη του την παραινεσιν υποδεχομενου. Ὁ διαβολος κατα της
σωτηριας αει τρεχει της ημετερας, ουδεν αυτος κερδαινων, αλλα και τα μεγιστα
βλαπτομενος απο της σπουδης· αλλ' ομως τοσαυτην εχει μανιαν, ως και πολλακις
αδυνατοις επιχειρειν πραγμασι, και επιθεσθαι μη μονον εκεινοις, ους προσδοκαι
παντως υποσκελιζειν και περιτρεπειν, αλλα και ους εικος περιεσεσθαι των
μηχανηματων αυτου. Τον γουν Ἰωβ ακουων επαινουμενον παρα του τα αποῤρητα
παντα ειδοτος Θεου, προσεδοκησε δυνησεσθαι και περιτρεπειν· και ουκ απεστη
παντα κινων και μηχανωμενος ο δολιος, ωστε υποσκελισαι τον αν48.967 θρωπον·
και ουκ απεγινωσκεν ο μιαρος και παμπονηρος δαιμων εκεινος, καιτοι του Θεου
τοσαυτην τωι δικαιωι ψηφισαμενου την αρετην. Ειτα ουκ αισχυνομεθα, ουδε
ερυθριαζομεν, ειπε μοι, ει, του διαβολου μηδεποτε απογινωσκοντος της απωλειας
ημων, αλλ' αει προσδοκωντος αυτην, αυτοι της των αδελφων απογνωσομεθα
σωτηριας; Καιτοι εκεινον μεν και προ της πειρας αποστηναι των παλαισματων εδει·
Θεος γαρ ην ο μαρτυρων τωι δικαιωι την αρετην· αλλ' ομως ουκ απεστη, αλλ' υπο
πολλης μανιας της καθ' ημων και μετα την του Θεου μαρτυριαν ηλπισε περιεσεσθαι
του γενναιου τοτε εκεινου. Ἡμας δε ουδεν εστι τοιουτον το ποιουν εις απογνωσιν
εμπιπτειν, και ομως αφισταμεθα. Και ο μεν διαβολος, καιτοι του Θεου κωλυοντος,
ουκ αναχωρει της καθ' ημων μαχης· συ δε, του Θεου προτρεποντος σε και
διεγειροντος εις την αντιληψιν των πεπτωκοτων, αποπηδαις; Ἤκουσεν ο διαβολος
του Θεου λεγοντος· Ἄνθρωπος δικαιος, αληθινος, θεοσεβης, απεχομενος απο παντος
πονηρου πραγματος, και οτι ουδεις εστι τοιουτος των επι της γης· και μετα τοσαυτας
και τοιαυτας ψηφους ενεμεινεν ομως λεγων· μηποτε τηι συνεχειαι και τωι μεγεθει
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των επαγομενων αυτωι κακων δυνηθω αυτου περιγινεσθαι, και τον μεγαν τουτον
καθελειν πυργον; δʹ. Τις ουν ημιν εσται συγγνωμη, αγαπητοι, τις δε απολογια, ει
τοσαυτηι του πονηρου δαιμονος καθ' ημων κεχρημενου μανιαι, ημεις μηδε το
πολλοστον της τοσαυτης σπουδης εις την σωτηριαν των ημετερων αδελφων
εισενεγκοιμεν, και ταυτα τον Θεον συμμαχον εχοντες; Ὅταν γουν ιδηις σκληρον και
απηνη τον αδελφον, και μη προσεχοντα σοι, λεγε προς σεαυτον· Μηποτε τωι χρονωι
δυνηθωμεν πεισαι; Ουτω και Παυλος εκελευσε ποιειν· ∆ουλον δε Κυριου ου δει
μαχεσθαι, αλλ' ηπιον ειναι προς παντας, εν πραοτητι παιδευοντα τους
αντιδιατιθεμενους, μηποτε δωηι αυτοις ο Θεος μετανοιαν εις επιγνωσιν αληθειας.
Ουχ οραις τους πατερας, πως πολλακις των υιων αυτοις απεγνωσμενων,
παρακαθηνται δακρυοντες, θρηνουντες, καταφιλουντες, τα παρ' εαυτων
εισφεροντες απαντα εως εσχατης αναπνοης; Τουτο και συ περι τον αδελφον
ποιησον. Καιτοι εκεινοι μεν απο των θρηνων και των δακρυων ουτε την αῤρωστιαν
απελασαι, ουτε τον θανατον επελθοντα αποκρουσασθαι δυνανται· συ δε ψυχην
απογνωσθεισαν τηι καρτεριαι και τηι προσεδριαι δυνησηι πολλακις δια των θρηνων και
των δακρυων επισπασασθαι και αναστησαι. Συνεβουλευσας, και ουκ επεισας;
δακρυσον, και καθαψηι πολλακις· στεναξον πικρον, ινα αιδεσθεις σου την
κηδεμονιαν, επιστρεψηι προς την σωτηριαν. Τι δυνησομαι εγω μονος ποιειν; ου γαρ
δη πασιν υμιν καθ' εκαστην συγγινεσθαι δυναμαι μονος την ημεραν, ουδε αρκω
πληθει τοσουτωι διαλεγεσθαι μονος. Ὑμεις δε, ει βουληθειητε την αλληλων
διανειμασθαι σωτηριαν, και εκαστος ενα απολαβειν των ημελημενων αδελφων,
ταχεως ημιν τα της οικοδομης αυξηθησεται. Και τι χρη λεγειν των μετα πολλην
παραινεσιν ανακτωμενων εαυτους; Ουδε γαρ εκεινων των ανιατα νοσουντων
αφιστασθαι χρη και αμελειν· καν προειδοτες ωμεν σαφως, οτι πολλης απολαυσαντες
της σπουδης και της συμβουλης, ουδεν κερδανουσι 48.968 πλεον. Ει δε παραδοξος
υμιν ο λογος ουτος ειναι δοκει, φερε, αφ' ων ο Χριστος εποιησε τε και ειπεν, απο
τουτων αυτον πιστωσομεθα. Ἡμεις μεν γαρ οι ανθρωποι το μελλον αγνοουμεν, οθεν
ουδε διισχυριζεσθαι δυναμεθα περι των ακουοντων, ειτε πεισθησονται, ειτε
απειθησουσι τοις παρ' ημων λεγομενοις· ο δε Χριστος ταυτα αμφοτερα ειδως σαφως,
ου διελιπε τον ουκ ακουσομενον αυτου διορθουμενος μεχρι τελους. Τον γουν
Ἰουδαν ειδως ουκ αποστησομενον της προδοσιας, ου διελιπε συμβουλαις,
παραινεσεσιν, ευεργεσιαις, απειλαις, παντι τροπωι διδασκαλιας αναστελλων αυτον
εκ της προδοσιας, και συνεχως ανακρουομενος, ωσπερ τινι χαλινωι, τωι λογωι. Τουτο
δε ποιει, παιδευων ημας, καν προειδοτες ωμεν, οτι ου πεισθησονται οι αδελφοι, τα
παρ' εαυτων απαντα αποπληρουν, ως απηρτισμενου της συμβουλης ημιν του μισθου.
Και ορα πως συνεχως αυτον και σοφως ανεστελλε δι' ων ελεγεν· Εις εξ υμων
παραδωσει με. Και παλιν· Ου περι παντων υμων λεγω· οιδα ους εξελεξαμην. Και
παλιν· Εις εξ υμων διαβολος εστι. Και ηνειχετο παντας εν αγωνιαι καθισταιν, ωστε μη
εκπομπευσαι τον προδοτην, και αναισχυντοτερον ποιησαι τηι των ελεγχων
περιφανειαι. Ὅτι γαρ και τοις αλλοις αγωνιαν και φοβον ενεβαλε τα λεγομενα,
καιτοι μηδεν εαυτοις συνειδοσι πονηρον, ακουσον πως εκαστος αγωνιων ελεγε·
Μητι εγω ειμι, Κυριε; Ου δια ρηματων δε μονον, αλλα και δια πραγματων αυτον
επαιδευεν. Ἐπειδη γαρ την εαυτου φιλανθρωπιαν επεδειξατο πολλακις και δια
παντων, λεπρους καθαιρων, δαιμονας απελαυνων, νοσουντας ιωμενος, νεκρους
εγειρων, παραλελυμενους σφιγγων, και παντας μεν ευηργετησεν, εκολασε δε
ουδενα, και συνεχως ελεγεν, Ουκ ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα σωσω τον
κοσμον· ινα μη νομισηι ο Ἰουδας, οτι ευεργετειν μεν μονον οιδεν ο Χριστος, κολαζειν
δε ουκετι, και τουτο αυτον διδασκει το μερος, οιον οτι και κολαζειν δυναται και
τιμωρεισθαι τους αμαρτανοντας. εʹ. Και ορα πως σοφως και προσηκοντως και τουτον
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν επαιδευσε, και ανθρωπων ουδενα κολασαι ουδε τιμωρησασθαι ηνεσχετο. Πως
ουν; Ἵνα μαθηι την τιμωρητικην αυτου δυναμιν ο μαθητης. Ει μεν γαρ εκολασε τινα,
εδοξεν αν εναντιουσθαι εαυτωι λεγοντι· Ουκ ηλθον ινα κρινω τον κοσμον, αλλ' ινα
σωσω τον κοσμον. Παλιν, ει μηδενα εκολασεν, αδιορθωτος εμενεν ο μαθητης, ου
μανθανων δια των εργων την κολαστικην αυτου δυναμιν. Τι ουν ινα γενηται; Ὥστε
και τον μαθητην φοβηθηναι και μη καταφρονησαντα γενεσθαι χειρω, και ανθρωπων
μηδενα πληγηναι, μηδε κολασιν υπομειναι και τιμωριαν, εις την συκην την δυναμιν
ταυτην επιδεικνυται ο Χριστος, ειπων, Μηκετι εκ σου καρπος γενηται, και ρηματι
ψιλωι ξηρανας αυτην παραχρημα. Ουτω γαρ οι τε ανθρωποι παντες εμενον αβλαβεις,
αυτος τε την εαυτου δυναμιν επεδεικνυτο, του φυτου δεξαμενου την τιμωριαν. Και ο
μαθητης δε ει προσειχε, μεγαλην αν απο της κολασεως ταυτης εκαρπωσατο την
ωφε48.969 λειαν· αλλ' ομως ουδε ουτω διωρθωθη. Ὁ δε Χριστος και τουτο προειδως,
ουχι τουτο μονον, αλλα και ετερον μετα τουτου πολλωι μειζον τουτου εποιησεν. Ὅτε
γουν επεθεντο αυτωι οι Ἰουδαιοι μετα μαχαιρων και ξυλων τας χειρας οπλισαντες
κατ' αυτου, τοτε παντας αυτους επηρωσε· το γαρ ειπειν, Τινα ζητειτε; τουτο
εμφαινοντος ην. Ἐπειδη γαρ ελεγε συνεχως ο Ἰουδας· Τι θελετε μοι δουναι, και εγω
υμιν παραδωσω αυτον; βουλομενος ο Κυριος και τους Ἰουδαιους πεισαι, κακεινον
διδαξαι, οτι εκων ερχεται επι το παθος, και το παν αυτου εστιν, ου της εκεινου
πανουργιας δυνηθεισης αυτου περιγινεσθαι, αυτου του προδοτου μετα παντων
εστωτος, φησι, Τινα ζητειτε; ουτως ουκ ᾔδει ον εμελλε παραδιδοναι, αλλ' επηρωσεν
αυτου την οψιν· και ου τουτο μονον, αλλα και υπτιους απαντας εῤριψε δια της
φωνης ταυτης. Και επειδη μηδε τουτο αυτους επιεικεστερους εποιησε, μηδε τον
μιαρον εκεινον της προδοσιας απεστησεν, αλλ' εμενεν ανιατος ων, ουδε ουτω παλιν
ο Χριστος απεστη της περι αυτον ευνοιας τε και επιμελειας· αλλ' ορα πως
εντρεπτικωτατα της αναιδους καθαπτεται ψυχης, και φθεγγεται ρηματα ικανα και
λιθινην μαλαξαι διανοιαν. Ἐπειδη γαρ ωρμησεν αυτον φιλησαι, τι φησιν; Ἰουδα,
φιληματι τον Υιον του ανθρωπου παραδιδως; ουδε αυτο της προδοσιας αισχυνηι το
σχημα; Ταυτα δε ελεγεν ο Χριστος καθαπτομενος αυτου, και της προτερας
αναμιμνησκων συνηθειας. Ἀλλ' ομως τοσαυτα του Κυριου και ποιησαντος και
ειποντος, ουκ εγενετο βελτιων εκεινος, ου παρα την του συμβουλευσαντος
ασθενειαν, αλλα παρα την αυτου ραιθυμιαν. Ὁ δε Χριστος, καιτοι ταυτα παντα
προειδως, ου διελιπεν εξ αρχης μεχρι τελους τα παρ' εαυτου απαντα επιδεικνυμενος.
Ἅπερ ουν απαντα και ημας ειδοτας, αγαπητοι, συνεχως και διαπαντος τους
ημελημενους των αδελφων των ημετερων ρυθμιζειν και φιλειν χρη, καν μηδεν εκ
της συμβουλης γινηται κερδος. Ει γαρ ο το τελος ειδως τοιουτον εσομενον, τοσαυτηι
περι τον ουδεν μελλοντα καρπουσθαι εκ της παραινεσεως ταυτης εχρησατο προνοιαι,
ποιας αν ειημεν αξιοι συγγνωμης ημεις, οταν μηδε την των πραγματων εκβασιν
ειδοτες, ουτω της των πλησιον σωτηριας ραιθυμωμεν, εκ πρωτης και δευτερας
αυτους συμβουλης εγκαταλιμπανοντες; Μετα δε των ειρημενων απαντων και τα
καθ' ημας αυτους εννοησωμεν, οτι καθ' εκαστην ημεραν του Θεου προς ημας
διαλεγομενου δια των προφητων, δια των αποστολων, καθ' εκαστην παρακουομεν
την ημεραν· και ομως ουκ αφισταται και διαλεγομενος και παρακαλων αει τους
αφηνιωντας και μη προσεχοντας. Και βοαι Παυλος λεγων· Ὑπερ Χριστου
πρεσβευομεν, ως του Θεου παρακαλουντος δι' ημων, δεομεθα υπερ Χριστου,
καταλλαγητε τωι Θεωι. Ει γαρ χρη τι και θαυμαστον ειπειν, ου τοσουτων επαινων
αξιος ο προειδως, οτι πεισθησεται παντως ο δεχομενος την συμβουλην, και ουτω
συμβουλευων, ως ο πολλακις μεν ειπων και συμβουλευσας και αποτυχων, ουκ
αφισταμενος δε ουδε ουτω. Τον μεν γαρ προτερον η του πεισθησεσθαι ελπις τον
ακουοντα, καν απαντων νωθεστερος ηι, διεγειρει προς την παραινεσιν· ουτος δε ο
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεχως συμβουλευων 48.970 και παρακουομενος, ειτα ουκ αφισταμενος,
θερμοτατης και γνησιωτατης αγαπης τεκμηριον επιδεικνυται, ελπιδι μεν ουδεμιαι
τοιαυτηι τρεφομενος, δια δε το προς τον ακουοντα φιλτρον μονον της περι τον
αδελφον ουκ αφισταμενος επιμελειας. Ἀλλ' οτι μεν χρη μηδεποτε αφιστασθαι των
πεπτωκοτων, καν προειδοτες ωμεν, οτι ου πεισθησονται ημιν, ικανως αποδεδεικται.
∆ει δε λοιπον επι την των τρυφωντων κατηγοριαν βαδισαι. Ἕως γαρ αν εστηκηι η
εορτη αυτη, και τα ελκη της μεθης εν ταις των μεθυοντων εργαζεται ψυχαις ο
διαβολος, και ημας τα φαρμακα επιτιθεναι χρη. ʹ. Χθες μεν ουν τον Παυλον αυτοις
επετειχισαμεν λεγοντα· Ειτε εσθιετε, ειτε πινετε, ειτε τι ποιειτε, παντα εις δοξαν
Θεου ποιειτε. Σημερον δε τον Παυλου ∆εσποτην δειξομεν αυτοις, ουχι παραινουντα
μονον, ουδε συμβουλευοντα απεχεσθαι τρυφης, αλλα και κολαζοντα τον εν τρυφηι
ζωντα, και τιμωρουμενον. Ἡ γαρ του πλουσιου και του Λαζαρου και των εκατεροις
συμβαντων ιστορια ουδεν ετερον η τουτο ενδεικνυται. Μαλλον δε, ινα μη παρεργως
τουτο ποιησωμεν, ανωθεν υμιν αυτην αναγνωσομαι την παραβολην. Ἄνθρωπος τις
ην πλουσιος, και ενεδιδυσκετο πορφυραν και βυσσον, ευφραινομενος καθ' ημεραν
λαμπρως· πτωχος δε τις ην ονοματι Λαζαρος, ος εβεβλητο εις τον πυλωνα αυτου
ηλκωμενος, και επιθυμων χορτασθηναι απο των ψιχιων των πιπτοντων απο της
τραπεζης του πλουσιου· αλλα και οι κυνες ερχομενοι, περιελειχον τα ελκη αυτου.
Τινος μεν ουν ενεκεν εν παραβολαις ελαλει ο ∆εσποτης, και τι δηποτε των
παραβολων τας μεν ελυε, τας δε ουκ ελυε, και τι ποτ' εστιν η παραβολη, και οσα
τοιαυτα, εις ετερον καιρον ταμιευσομεθα, ωστε μη του κατεπειγοντος αποστηναι
λογου νυν· εκεινο δε τεως προς υμας ερουμεν μονον, τις εστι των ευαγγελιστων ο
την παραβολην ταυτην ειρηκεναι τον Χριστον ειπων. Τις ουν εστιν; Ὁ Λουκας
μονος. Και γαρ και τουτο αναγκαιον ειδεναι, οτι των ειρημενων τα μεν οι τεσσαρες
ειπον, τα δε κατ' ιδιαν εκαστος απολαβων. Τινος ενεκεν; Ἵνα και των λοιπων
αναγκαια ημιν η αναγνωσις γενηται, και το της συμφωνιας εξαιρετον διαφανηι. Ει
μεν γαρ παντες απαντα ειπον, ουκ αν πασι μετα σπουδης προσειχομεν, αρκουντος
ενος διδαξαι το παν· ει δε παντες παντα εξηλλαγμενα ειπον, ουκ αν εφανη το της
συμφωνιας εξαιρετον. ∆ια τουτο και κοινηι παντες πολλα εγραψαν, και κατ' ιδιαν
εκαστος απολαβων. Ὅπερ ουν Χριστος δια της παραβολης διδασκει, τουτο εστιν.
Ἄνθρωπος τις, φησιν, ην πλουσιος κακιαι πολληι συζων, ουδεμιας πειραν εδεχετο
συμφορας, αλλα παντα αυτωι ωσπερ εκ πηγων επεῤρει. Ὅτι γαρ ουδεν των αδοκητων
συνεβαινεν αυτωι, ουδ' αθυμιας υποθεσις, ουδ' ανωμαλια τις βιωτικη, αυτο τουτο
ηινιξατο το ειπειν, οτι ηυφραινετο καθ' ημεραν. Ὅτι δε κακιαι συνεζη, δηλον μεν και
εκ του λαχοντος αυτωι τελους, και προ του τελους δε εκ της περι τον πενητα
γενομενης υπεροψιας. Ὅτι γαρ ου μονον εκεινον τον εν 48.971 τωι πυλωνι, αλλ' ουδ'
αλλον τινα ηλεει, αυτος εκεινος τουτο εδειξεν. Ει γαρ τον εν τωι πυλωνι διηνεκως
εῤριμμενον, και προ των οφθαλμων κειμενον, ον καθ' εκαστην ημεραν, και απαξ,
και δις, και πλεονακις, οραιν ηναγκαζετο εισιων και εξιων· ου γαρ εν αμφοδωι, ουδ'
εν κρυπτωι και στενωπωι κατεκειτο τοπωι, αλλ' ενθα συνεχεις τας εισοδους και τας
εξοδους ποιουμενος ο πλουσιος, ακων αυτον οραιν ηναγκαζετο· ει τοινυν τουτον ουκ
ηλεησε, τον εν τοσουτωι χαλεπωι παθει κατακειμενον, και αποριαι τοσαυτηι συζωντα,
μαλλον δε δια παντος του βιου αῤρωστιαι ταλαιπωρουντα, και αῤρωστιαι
χαλεπωτατηι· προς τινα αν των εντυγχανοντων επεκαμφθη ποτε; Και γαρ εις την
προτεραν ημεραν παρεδραμε, την δευτεραν εικος ην τι παθειν· ει δε και εν ταυτηι
παρειδεν, αλλα την τριτην, η την τεταρτην, η την μετ' εκεινην, παντως αυτον
επικαμφθηναι εδει, και ει των θηριων αγριωτερος ην. Ἀλλ' ουδεν επαθε τοιουτον·
αλλα και εκεινου του δικαστου, του μητε τον Θεον φοβουμενου, μητε ανθρωπους
αιδουμενου και ιταμωτερος και απηνεστερος γεγονεν. Ἐκεινον μεν γαρ η της χηρας
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεχεια, και ταυτα ωμον οντα και αγριον, δουναι την χαριν επεισε, και προς την
ικετηριαν επεκαμψε· τουτον δε ουδε τουτο ισχυσεν επικαμψαι προς την του πενητος
αντιληψιν· καιτοι γε ουκ ιση ην η αιτησις, αλλ' αυτη πολλωι ευκολωτερα και
δικαιοτερα. Ἡ μεν γαρ κατα των εχθρων αυτον παρεκαλει, ουτος δε ηξιου λυσαι
λιμον, και μη περιιδειν απολλυμενον· κακεινη μεν ηνωχλει παρακαλουσα, ουτος δε
πολλακις της ημερας εφαινετο τωι πλουσιωι σιγηι κειμενος· πολυ δε τουτο ικανον
μαλαξαι μαλλον και λιθινην διανοιαν. Ἐνοχλουμενοι γαρ πολλακις και
παροξυνομεθα· οταν δε τους δεομενους βοηθειας ιδωμεν σιγηι πολληι παρεστωτας,
και μηδεν φθεγγομενους, αλλ' αποτυγχανοντας μεν αει, μη δυσχεραινοντας δε,
αλλα σιγηι φαινομενους μονον ημιν, καν αυτων των λιθων ωμεν αναισθητοτεροι,
την υπερβολην της επιεικειας αιδεσθεντες κατακαμπτομεθα. Και ετερον δε τι προς
τουτοις τουτων ουκ ελαττον ην, το και την οψιν αυτην ελεεινην ειναι του πενητος,
λιμωι και αῤρωστιαι μακραι κατεργασθεισαν. Ἀλλ' ομως ουδεν τουτων τον ανημερον
εκεινον εμαλαξε. ζʹ. Πρωτη μεν ουν κακια αυτη ωμοτητος, και απανθρωπια
υπερβολην ουκ εχουσα. Ου γαρ εστιν ισον εν πενιαι ζωντα μη βοηθειν τοις δεομενοις,
και τοσαυτης απολαυοντα τρυφης, λιμωι τηκομενους ετερους περιοραιν. Παλιν ουκ
εστιν ισον, απαξ η δευτερον ιδοντα πτωχον, παραδραμειν, και καθ' εκαστην ημεραν
βλεποντα μηδε υπο της κατα την οψιν συνεχειας προς τον ελεον και την
φιλανθρωπιαν διαναστηναι ταυτην. Παλιν ουκ εστιν ισον εν συμφοραις οντα και
αθυμιαις και κακως την ψυχην διακειμενον μη βοηθειν τοις πλησιον, και τοσαυτης
απολαυοντα ευφροσυνης και διηνεκους ευπραγιας, λιμωι τηκομενους ετερους
περιοραιν, και αποκλεισαι τα σπλαγχνα, και μηδε υπο της χαρας αυτης γενεσθαι
φιλανθρωποτερον. Ἴστε γαρ δηπου τουτο, οτι καν απαντων ωμεν αγριωτεροι, ταις
ευπραγιαις ημερωτεροι και χρηστοτεροι πεφυκαμεν γινεσθαι. Ἀλλ' εκεινος ουδε υπο
της ευημεριας βελτιων εγενετο, αλλ' εμενεν εκτεθη48.972 ριωμενος, μαλλον δε και
θηριου παντος ωμοτητα και απανθρωπιαν τοις τροποις απεκρυψεν. Ἀλλ' ομως ο μεν
εν πονηριαι ζων και απανθρωπιαι πασης απηλαυεν ευπραγιας, ο δε δικαιος και αρετης
επιμελουμενος εν εσχατοις ην κακοις. Ὅτι γαρ δικαιος ο Λαζαρος ην, παλιν και
ενταυθα το τελος απεδειξε, και προ του τελους αυτη η κατα την πενιαν υπομονη.
Ἆρα ου δοκειτε αυτα παροντα τα πραγματα οραιν; Πληρης τωι πλουσιωι η ναυς της
εμποριας ην, και εξ ουριας επλει. Ἀλλα μη θαυμασητε· εις ναυαγιον γαρ ηπειγετο,
επειδη τον φορτον ουκ ηθελησε διαθεσθαι μετ' ευλαβειας. Βουλει σοι και ετεραν
ειπω κακιαν αυτου; Το καθ' εκαστην ημεραν τρυφαιν αδεως. Και γαρ και τουτο κακια
εσχατη, ουχι νυν, οτε τοσαυτην απαιτουμεθα φιλοσοφιαν, αλλα και εν αρχηι επι της
Παλαιας, οτε ου τοσαυτης φιλοσοφιας επιδειξις ην. Ἄκουσον γουν τι φησιν ο
προφητης· Ουαι οι ερχομενοι εις ημεραν κακην, οι εγγιζοντες και απτομενοι
σαββατων ψευδων. Τι εστιν, οι απτομενοι σαββατων ψευδων; Οι Ἰουδαιοι
νομιζουσιν, οτι δι' αργιαν αυτοις το σαββατον δεδοται. Ουκ εστι δε αυτη η αιτια,
αλλ' ινα των βιωτικων εαυτους απαγαγοντες, την σχολην απασαν εις τα πνευματικα
αναλισκωσιν. Ὅτι γαρ ουκ αργιας εστι το σαββατον, αλλ' εργασιας εστι πνευματικης
υποθεσις, απ' αυτων των πραγματων δηλον. Ὁ γουν ιερευς διπλουν εργον εν εκεινηι
τηι ημεραι ποιει και καθ' εκαστην ημεραν απλης αναφερομενης θυσιας, διπλην
αναφερειν κελευεται τοτε. Ει δε καθαπαξ αργιας ην το σαββατον, προ των αλλων
τον ιερεα αργειν εχρην. Ἐπει ουν οι Ἰουδαιοι των βιωτικων απαλλαγεντες
πραγματων, τοις πνευματικοις ου προσειχον, σωφροσυνηι και επιεικειαι και ακροασει
θειων λογιων, αλλα τουναντιον εποιουν, γαστριζομενοι, μεθυοντες,
διαῤρηγνυμενοι, τρυφωντες, δια τουτο κατηγορησεν αυτων ο προφητης. Ειπων γαρ,
Ουαι οι ερχομενοι εις ημεραν κακην, και επαγαγων, Οι εφαπτομενοι σαββατων
ψευδων, εδειξε δια της επαγωγης, πως ην αυτοις τα σαββατα ψευδη. Πως ουν αυτα
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιουν ψευδη; Τωι κακιαν εργαζεσθαι, τρυφωντες, μεθυοντες, και τα μυρια αισχιστα
και χαλεπα πρασσοντες. Και οτι τουτο εστιν αληθες, ακουσον των εξης. ∆εικνυσι γαρ
ο λεγω δι' ων ευθυς επαγει και λεγει· Οι καθευδοντες επι κλινων ελεφαντινων, και
κατασπαταλωντες επι των στρωμνων αυτων, οι εσθιοντες εριφους εκ ποιμνιων, και
μοσχαρια εκ βουκολιων γαλαθηνα, οι πινοντες τον διυλισμενον οινον, και τα πρωτα
μυρα χριομενοι. Ἔλαβες το σαββατον, ινα της πονηριας απαλλαξηις την ψυχην· συ δε
αυτην κατεργαζηι πλεον. Τι γαρ αν γενοιτο της βλακειας ταυτης χειρον, η το επι
κλινων ελεφαντινων καθευδειν; Αι αλλαι αμαρτιαι καν μικραν τινα ηδονην εχωσιν,
οιον η μεθη, η πλεονεξια και ασωτια· το δε επι κλινων ελεφαντινων καθευδησαι,
ποιαν ηδονην εχει; ποιαν παραμυθιαν; Μη γαρ ηδιω και γλυκυτερον ημιν τον υπνον
εργαζεται της κλινης το καλλος; Φορτικωτατον μαλλον μεν ουν και επαχθεστατον
τουτο, εαν νουν 48.973 εχωμεν. Ὅταν γαρ εννοησηις οτι, σου καθευδοντος επι κλινης
ελεφαντινης, ετερος ουδ' αρτου μετα αδειας απολαυειν εχει, ου καταγνωσεται σου
το συνειδος, και επαναστησεται κατηγορουν της ανωμαλιας ταυτης; Ει δε το επι
ελεφαντινων κλινων καθευδειν εγκλημα, οταν και αργυρωι περιβεβλημεναι
παντοθεν ωσι, ποιαν εξομεν απολογιαν; Βουλει καλλος κλινης ιδειν; Ἐγω σοι
δεικνυμι νυν, ουκ ιδιωτικης, ουδε στρατιωτικης, αλλα βασιλικης κλινης ευπρεπειαν.
Καν γαρ φιλοτιμοτατος ηις παντων, ευ οιδα οτι της του βασιλεως κλινης ουκ
εθελησεις εχειν ευπρεπεστεραν· και το δη μειζον, ου του τυχοντος βασιλεως, αλλα
του πρωτου, και του παντων βασιλεων βασιλικωτερου, και μεχρι νυν ᾀδομενου
πανταχου της οικουμενης· δεικνυμι σοι κλινην την του μακαριου ∆αυΐδ. Ποταπη
τοινυν ην εκεινη; Ουκ αργυρωι και χρυσωι, αλλα δακρυσι και εξομολογησεσι
παντοθεν ην κεκαλλωπισμενη. Και ταυτα αυτος φησιν ουτω λεγων· Λουσω καθ'
εκαστην νυκτα την κλινην μου· εν δακρυσι μου την στρωμνην μου βρεξω. Ὥσπερ
γαρ μαργαριται τα δακρυα αυτηι επεπηγει παντοθεν. ηʹ. Και σκοπει μοι φιλοθεον
ψυχην· επειδη γαρ εν ημεραι πολλαι αι φροντιδες αρχοντων, ταξιαρχων, εθνων,
δημων, στρατιωτων, πολεμων, ειρηνης, των πολιτικων πραγματων, των κατα την
οικιαν, των ποῤρωθεν, των πλησιον, περιειλκον αυτον και απηγον· την σχολην, ην
παντες εις το καθευδειν αναλισκομεν, εις εξομολογησιν και ευχας και δακρυα
ανηλισκεν εκεινος. Και ουχι μιαν τουτο εποιησε νυκτα, την δε δευτεραν επαυσατο,
ουδε δυο και τρεις, τας δε μεταξυ διελιπεν, αλλα καθ' εκαστην νυκτα τουτο επραττε.
Λουσω γαρ καθ' εκαστην νυκτα, φησι, την κλινην μου· εν δακρυσι μου την
στρωμνην μου βρεξω, την δαψιλειαν των δακρυων και την συνεχειαν εμφαινων.
Παντων γαρ ησυχαζοντων, και εν ηρεμιαι οντων, μονος τωι Θεωι τοτε ενετυγχανε, και
παρην ο ακοιμητος οφθαλμος οδυρομενωι και θρηνουντι και τα οικεια εξαγγελλοντι
κακα. Τοιαυτην και συ κατασκευασον κλινην. Ὁ μεν γαρ αργυρος περικειμενος και
φθονον παρα ανθρωπων εγειρει, και οργην εκκαιει την ανωθεν. Τα δε τοιαυτα
δακρυα, οια τα του ∆αυιδ, και αυτο το της γεεννης οιδε κατασβεσαι πυρ. Βουλει σοι
και ετεραν δειξω κλινην; την του Ἰακωβ λεγω. Ἔδαφος ειχεν υποκειμενον, και
λιθον υπο την κεφαλην αυτου· δια τουτο και τον νοητον ειδε λιθον, και την κλιμακα
εκεινην, δι' ης ανεβαινον και κατεβαινον αγγελοι. Τοιαυτας επινοωμεν κλινας και
ημεις, ινα και τοιαυτα βλεπωμεν ονειρατα. Ἂν δε επι της αργυρας ωμεν
κατακειμενοι, ου μονον ουδεμιαν ηδονην καρπωσομεθα, αλλα και αθυμιαν
υπομενουμεν. Ὅταν γαρ εννοησηις, οτι εν κρυμωι εσχατωι, εν νυκτι μεσηι, σου
καθευδοντος επι κλινης, ο πενης επι στιβαδος εῤριπται εν τοις των βαλανειων
προπυλαιοις, καλαμην περιβεβλημενος, τρεμων, πηγνυμενος τωι κρυει, αγχομενος
τωι λιμωι· καν απαντων μαλλον λιθινος ηις, ευ οιδα, οτι καταγνωσηι σαυτου, συ μεν
υπερ την χρειαν τρυφων, εκεινον δε μηδε των κατα χρειαν απολαυειν αφεις. Ουδεις
στρατευομενος, φησιν, εμπλεκεται ταις του βιου πραγματειαις. Στρατιωτης ει 48.974
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευματικος· στρατιωτης δε τοιουτος ου καθευδει επι κλινης ελεφαντινης, αλλα επι
εδαφους· ου χριεται μυροις· των γαρ ηταιρηκοτων και διεφθαρμενων η τοιαυτη
σπουδη, των επι της σκηνης, των εν αμελειαι ζωντων· σε δε ουχι μυρων, αλλ' αρετης
αποπνειν δει. Ουδεν ψυχης ακαθαρτοτερον, οταν το σωμα τοιαυτην εχηι την
ευωδιαν. Της γαρ δυσωδιας της ενδον και της ακαθαρσιας δειγμα η του σωματος και
των ιματιων ευωδια γενοιτ' αν. Ὅταν γαρ επελθων ο διαβολος διαθρυψηι την
ψυχην, και βλακειας εμπλησηι πολλης, τοτε και εις το σωμα της οικειας διαφθορας
την κηλιδα εναπομασσεται δια των μυρων. Και καθαπερ οι κορυζηι τινι και καταῤρωι
διηνεκως αλισκομενοι, και τα ιματια και τας χειρας και την οψιν μολυνουσι, το δια
των ρινων ρεον συνεχως εναπομασσομενοι· ουτω δη και η ψυχη του πονηρου
τουτου ρευματος την κακιαν εις το σωμα εναπομασσεται. Τις γαρ γενναιον τι και
χρηστον υποληψεται περι του μυρων οζοντος και γυναικιζομενου, μαλλον δε
εταιριζομενου, και ορχηστικον αναιρουμενου βιον; Πνειτω σου πνευματικης
ευωδιας η ψυχη, ινα και σαυτον και τους συγγινομενους σοι ωφεληις τα μεγιστα.
Ουδεν γαρ, ουδεν τρυφης χαλεπωτερον. Ἄκουσον τι περι αυτης φησι παλιν ο
Μωυσης· Ἐλιπανθη, επαχυνθη, επλατυνθη, και απελακτισεν ο ηγαπημενος. Και ουκ
ειπεν, οτι απεστη, αλλ', Ἀπελακτισεν ο ηγαπημενος, το γαυρον και δυσηνιον αυτου
παρεμφαινων ημιν. Και παλιν αλλαχου· Φαγων και πιων προσεχε σεαυτωι, μηποτε
επιλαθηι Κυριου του Θεου σου. Ουτως η τρυφη προς ληθην εξαγειν ειωθε. Και συ
τοινυν, αγαπητε, εαν καθισηις επι της τραπεζης, αναμνησθητι οτι μετα την τραπεζαν
ευχεσθαι σε δει· και ουτω συμμετρως εμπλησον την γαστερα, ινα μη βαρυνομενος
αδυνατησηις γονυ κλιναι, και τον Θεον παρακαλεσαι. Ουχ ορατε τα υποζυγια, οτι
μετα την φατνην οδοιποριας απτεται, και αχθοφορει, και την οικειαν διακονιαν
αποπληροι; Συ δε μετα την τραπεζαν αχρηστος προς παν εργον και ανεπιτηδειος
γινηι. Και πως ουκ εσηι και των ονων αυτων ατιμοτερος; Τινος ενεκεν; Ὅτι τοτε
μαλιστα νηφειν χρη και εγρηγορεναι. Ὁ γαρ μετα την τραπεζαν καιρος ευχαριστιας
εστι καιρος· τον δε ευχαριστουντα ουχι μεθυειν, αλλα νηφειν δει και εγρηγορεναι.
Ἀπο τραπεζης μη επι κλινην, αλλ' επ' ευχην τρεπωμεθα, ινα μη των αλογων
αλογωτεροι γινωμεθα. θʹ. Οιδα οτι πολλοι καταγνωσονται των λεγομενων, ως
καινην τινα και παραδοξον συνηθειαν εισαγοντων τωι βιωι· αλλ' εγω μειζονως της
πονηρας καταγνωσομαι συνηθειας της νυν κατεχουσης ημας. Ὅτι γαρ μετα τροφην
και τραπεζαν ουχ υπνον ουδε ευνην, αλλ' ευχας και θειων Γραφων αναγνωσιν
διαδεχεσθαι χρη, τουτο σαφεστερον εδηλωσεν ο Χριστος. Τα γουν απειρα πληθη τοτε
εστιασας επι της ερημου, ουκ επι κλινην και υπνον αυτους επεμψεν, αλλ' επι θειων
ακροασιν εκαλεσε λογιων. Ου γαρ διεῤρηξεν αυτων τας γαστερας, ουδε εις μεθην
εξεβαλεν, αλλα πληρωσας αυτων την χρειαν, προς την πνευματικην ηγε τρο48.975
φην. Ουτω και ημεις ποιωμεν, και τοσουτον εθισωμεν εαυτους εσθιειν, οσον προς το
ζηιν μονον, ουχ οσον διασπασθαι και βαρυνεσθαι. Ου γαρ δια τουτο εγενομεθα και
ζωμεν, ινα φαγωμεν και πιωμεν· αλλα δια τουτο εσθιωμεν, ινα ζωμεν. Ου το ζηιν δια
το φαγειν, αλλα δια το ζηιν το φαγειν γεγονεν εξ αρχης. Ἡμεις δε ως δια τουτο
ελθοντες εις τον κοσμον, ουτως απαντα εις τουτο καταναλισκομεν. Ἀλλ' ινα
σφοδροτερα γενηται της τρυφης η κατηγορια, και μαλα καθικηται των εν αυτηι
ζωντων, φερε, παλιν επι τον Λαζαρον τον λογον αγαγωμεν. Ουτω γαρ ημιν
αληθεστερα τε και εναργεστερα η παραινεσις εσται και η συμβουλη, οταν μη δια
ρηματων, αλλα δια πραγματων ιδητε παιδευομενους και κολαζομενους τους
αδηφαγιαι προσεχοντας. Ὁ μεν ουν πλουσιος τοσαυτηι πονηριαι συνεζη, και καθ'
εκαστην ενετρυφα την ημεραν, και ενεδιδυσκετο λαμπρως, χαλεπωτεραν εαυτωι
αναπτων την κολασιν, και μειζον το πυρ εργαζομενος και απαραμυθητον εαυτωι
ποιων την δικην, και ασυγγνωστον την τιμωριαν. Ὁ δε πενης εῤριπτο παρα τον
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πυλωνα αυτου, και ουτ' απεδυσπετησεν, ουτ' εβλασφημησεν, ουτ' ηγανακτησεν· ουκ
ειπε προς εαυτον, ο πολλοι λεγουσι· τι ποτε τουτο εστιν; ουτος μεν πονηριαι συζων
και ωμοτητι και απανθρωπιαι, και των υπερ την χρειαν απολαυει παντων, και ουδ'
αθυμιαν υπομενει, ουδ' αλλο τι των αδοκητων, οια πολλα τα παρα ανθρωποις εστιν,
αλλα και καθαραν καρπουται την ηδονην· εγω δε ουδε της αναγκαιας εχω τροφης
μετασχειν. Ἀλλα τουτωι μεν εις παρασιτους και κολακας και μεθην τα οντα απαντα
δαπανωντι, ωσπερ εκ πηγων απαντα επιῤρει· εγω δε παραδειγμα τοις ορωσι κειμαι
και αισχυνη και γελως, λιμωι τηκομενος. Ἆρα ταυτα προνοιας; αρα εφοραι δικη τις τα
ανθρωπινα πραγματα; Ουδεν τουτων ουκ ειπεν, ουκ ενενοησε. Ποθεν τουτο δηλον;
Ἐξ ων απηγαγον αυτον οι αγγελοι δορυφορουντες, και εις τον κολπον του Ἀβρααμ
αποκατεστησαν· ουκ αν δε, ει βλασφημος ην, τοσαυτης απελαυσε τιμης. Ουτω μεν
ουν οι πολλοι δια τουτο θαυμαζουσι τον ανθρωπον μονον, οτι εν πενιαι ην· εγω δε
δεικνυμι τιμωριας εννεα τον αριθμον αυτον υπομειναντα, ουχ ινα κολαζηται, αλλ'
ινα λαμπροτερος γινηται· οπερ ουν και εγενετο. ∆εινον μεν γαρ οντως και η πενια,
και ισασιν οσοι πειραν ταυτης ειληφασι· λογος γαρ ουδεις παραστησαι δυνησεται την
οδυνην, οσην υπομενουσιν οι πτωχειαι συζωντες, και φιλοσοφειν ουκ ειδοτες. Ἐπι δε
του Λαζαρου ου τουτο μονον ην το δεινον, αλλα και αῤρωστια αυτωι συνεζευκτο, και
αυτη μεθ' υπερβολης. Και ορα πως εκατερας τας συμφορας δεικνυσιν εις ακρον
ελθουσας. Ὅτι μεν γαρ πασαν πενιαν η του Λαζαρου πενια τοτε ενικησεν, εδειξεν
ειπων, οτι ουδε των ψιχιων απηλαυε των πιπτοντων απο της τραπεζης του
πλουσιου· οτι δε και η αῤρωστια προς το αυτο μετρον εφθακει τηι πενιαι, μεθ' ο
λοιπον εκταθηναι ουκ ην, και τουτο αυτο παλιν εδηλωσεν, ειπων οτι οι κυνες
απελειχον τα ελκη αυτου. Ουτως ην εξησθενηκως, ως μηδε τους κυνας αποσοβησαι
δυνασθαι, αλλα νεκρος εμψυχος εκειτο, επιοντας μεν αυτους 48.976 θεωρων,
αμυνασθαι δε ουκ ισχυων. Ουτως αυτωι τα μελη παρειτο, ουτω τεταριχευτο τηι
αῤρωστιαι, ουτω δεδαπανητο τωι πειρασμωι. Ειδες μετ' ακρας υπερβολης και την
πενιαν και την αῤρωστιαν πολιορκουσαν αυτου το σωμα; Ει δε καθ' εαυτο τουτων
εκαστον αφορητον και δεινον, οταν ομου συμπεπλεγμενα ηι, πως ουκ αδαμας τις ην
ο ταυτα υπομενων; Πολλοι πολλακις αῤρωστουσιν, αλλα της αναγκαιας ουκ
απορουσι τροφης· αλλοι πενιαι μεν συζωσιν εσχατηι, αλλ' υγιειας απολαυουσι, και
θατερον θατερου παραμυθια γινεται· ενταυθα δε αμφοτερα ταυτα συνεδεδραμηκει.
Ἀλλ' εχεις μοι τινα ειπειν και εν αῤρωστιαι οντα και εν πενιαι. Ἀλλ' ουκ εν ερημιαι
τοσαυτηι. Ει γαρ και μη παρ' εαυτου μηδε οικοθεν, αλλ' υπο των ορωντων ελεεισθαι
δυναιτο αν εις το μεσον προκειμενος· τουτωι δε τα προειρημενα δεινα χαλεπωτερα
εποιει γινεσθαι των προστησομενων η ερημια· και αυτην ταυτην παλιν
χαλεπωτεραν εποιει φαινεσθαι το εν πυλωνι κεισθαι του πλουσιου. Ει μεν γαρ επι
της ερημου και της αοικητου κειμενος, ταυτ' επασχε και παρεωρατο, ουκ αν ουτως
ηλγησε· το γαρ μηδενα παρειναι και ακοντα φερειν επειθε τα συμβαινοντα· το δε εν
μεσωι τοσουτων κειμενον μεθυοντων, ευημερουντων, παρα μηδενος μηδε της
τυχουσης επιμελειας τυγχανειν, δριμυτεραν εποιει των οδυνων γινεσθαι την
αισθησιν, και την αθυμιαν εξεκαιε μαλλον. Ου γαρ ουτως αποντων των
βοηθουντων, ως παροντων μεν, ουκ εθελοντων δε ορεξαι χειρα, δακνεσθαι
πεφυκαμεν εν ταις συμφοραις· οπερ ουν κακεινος τοτε επασχεν. Ουδεις γαρ ην, ουχ ο
λογωι παρακαλων, ουχ ο εργωι παραμυθουμενος, ου φιλος, ου γειτων, ου συγγενης,
ου των ορωντων ουδεις, πασης της του πλουσιου διεφθαρμενης οικιας. ιʹ. Ἔτι προς
τουτοις ετεραν αυτωι προσθηκην οδυνης ενεποιει το και ετερον ευπραγουντα οραιν·
ουκ επειδη βασκανος ην και πονηρος, αλλ' επειδη πεφυκαμεν απαντες εν ταις
ετερων ευημεριαις ακριβεστερον τας οικειας καταμανθανειν συμφορας. Ἐπι δε του
πλουσιου και μειζον προσην αυτωι ετερον το δυναμενον αυτον δακειν. Ου γαρ δη
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονον ταις ευημεριαις ταις εκεινου συγκρινων την εαυτου δυσπραγιαν, μειζονα την
αισθησιν ελαμβανε των οικειων κακων, αλλα και λογιζομενος, οτι ο μεν μετ'
ωμοτητος και απανθρωπιας ζων, εν απασιν ευοδουται, ουτος δε μετα αρετης και
επιεικειας τα εσχατα πασχει δεινα· και ενθεν απαραμυθητον την αθυμιαν παλιν
υπεμενεν. Ει γαρ δικαιος ην, ει γαρ επιεικης, ει γαρ θαυμαστος ο ανηρ, ει γαρ πασης
γεμων αρετης, ουκ αν αυτον ελυπησε· νυνι δε και πονηριαι συζων, και προς εσχατον
κακιας εληλακως, και τοσαυτην απανθρωπιαν επιδεικνυμενος, και τα των εχθρων
αυτων διατιθεις, και ωσπερ λιθον αυτον παρατρεχων αναισχυντως και ανιλεως, και
μετα ταυτα παντα τοσαυτης απολαυων ευποριας· 48.977 εννοησον πως εικος ην,
ωσπερ επαλληλοις κυμασι βαπτιζειν αυτον του πενητος την ψυχην· εννοησον τον
Λαζαρον, οιον εικος ην ειναι, ορωντα παρασιτους, κολακας, οικετας αναβαινοντας,
καταβαινοντας, εξιοντας, εισιοντας, κατατρεχοντας, θορυβουντας, μεθυοντας,
πηδωντας, και πασαν αλλην ασελγειαν επιδεικνυμενους. Ὥσπερ γαρ δι' αυτο τουτο
ελθων, ινα μαρτυς ηι των αλλοτριων αγαθων, ουτως εις τον πυλωνα εῤριπτο,
τοσουτον ζων, οσον αισθανεσθαι ειχε των οικειων κακων μονον, εν λιμενι ναυαγιον
υπομενων, πλησιον πηγης διψηι χαλεπωτατηι την ψυχην αγχομενος. Ειπω τι και
ετερον προς τουτοις κακον; Ουκ ειχεν εις ετερον Λαζαρον ιδειν. Ἡμεις μεν γαρ καν
μυρια παθωμεν κακα, αλλ' εχομεν εις εκεινον ιδοντες, ικανην δεχεσθαι παρακλησιν,
και πολλης απολαυσαι της παραμυθιας. Το γαρ κοινωνους ευρισκειν των οικειων
κακων η εν πραγμασιν, η εν διηγημασι, πολλην φερει τοις οδυνωμενοις παρακλησιν.
Ἐκεινος δε ουδενα ετερον ειχεν ιδειν τον τα αυτα αυτωι πεπονθοτα· μαλλον δε ουδ'
ακουσαι τινος επι των προγονων των εαυτου τοσαυτα υπομειναντος. Ἱκανον δε
τουτο σκοτωσαι ψυχην. Ἔστι και ετερον προς τουτοις ειπειν, οτι ουδεν τι περι
αναστασεως φιλοσοφειν ηδυνατο, αλλα μεχρι του παροντος βιου τα παροντα
ενομιζε συγκεκλεισθαι πραγματα· των γαρ προ της χαριτος ην. Ει δε νυν εφ' ημων
μετα τοσαυτην θεογνωσιαν, και τας χρηστας της αναστασεως ελπιδας, και τας
κειμενας τοις αμαρτανουσι τιμωριας εκει, και τα ητοιμασμενα τοις κατορθουσιν
αγαθα, ουτω μικροψυχως τινες και ταλαιπωρως διακεινται, ως μηδε ταυταις
διορθουσθαι ταις προσδοκιαις· τι πασχειν εικος ην εκεινον και ταυτης
απεστερημενον της αγκυρας; Ἐκεινος γαρ ουδεν ουδεπω τοιουτον φιλοσοφειν
ηδυνατο δια το μηδεπω τον καιρον τουτων αφιχθαι των διδαγματων. Ἦν τι και προς
τουτοις αλλο, το και την δοξαν αυτου διαβεβλησθαι παρα τοις ανοητοις των
ανθρωπων. Και γαρ ειωθασιν οι πολλοι, επειδαν ιδωσι τινας εν λιμωι και νοσωι
διηνεκει και τοις εσχατοις οντας κακοις, μηδε χρηστην περι αυτων δοξαν εχειν, αλλ'
απο της συμφορας τα κατα τον βιον κρινειν, και δια πονηριαν νομιζειν παντως
αυτους ουτω ταλαιπωρεισθαι· και πολλα αλλα τοιαυτα προς αλληλους λεγουσιν,
ανοητως μεν, λεγουσι δε ομως· οτι ουτος, ει τωι Θεωι φιλος ην, ουκ αν ειασεν αυτον
εν πενιαι, και τοις αλλοις κακοις ταλαιπωρεισθαι. Ουτω γουν και επι του Ἰωβ, και επι
του Παυλου συνεβη. Και γαρ εκεινωι ελεγον, Μη πολλακις σοι λελαληται εν κοπωι,
ισχυν δε ρηματων σου τις υποισει; Ει γαρ συ ενουθετησας πολλους, και χειρας
ασθενεις παρεκαλεσας, ασθενουντας δε εξανεστησας ρημασι, γονασι δε αδυνατουσι
περιεθηκας θαρσος· νυνι δε ηκει επι σε πονος, συ δε εσπουδακας. Ποτερον ουχ ο
φοβος σου εστιν εν αφροσυνηι; Ὃ δε λεγει, τοιουτον εστιν· Ει τι σοι, φησιν, αγαθον
ην πεπραγμενον, ουκ αν ταυτα επαθες απερ επαθες· αλλ' αμαρτηματων τινεις δικας
και παρανομιας. Και τουτο ην ο μαλιστα εδακνε τον μακαριον Ἰωβ. Και περι του
Παυλου δε 48.978 οι βαρβαροι τουτο ελεγον· επειδη γαρ ειδον την εχιν
εκκρεμαμενην αυτου της χειρος, ουδεν χρηστον περι αυτου υπενοησαν, αλλα των τα
εσχατα κακα τετολμηκοτων αυτον ειναι ενομιζον· και δηλον εξ ων ελεγον. Τουτον
γαρ, φασιν, εκ της θαλασσης σωθεντα η δικη ζηιν ουκ ειασεν. Ουχ ως ετυχε δε και
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο ημας ειωθε θορυβειν. Ἀλλ' ομως τοσουτων οντων των κυματων, και
επαλληλων φερομενων ου κατεποντισθη το σκαφος· αλλ' ως εν καμινωι κειμενος,
καθαπερ δροσου διηνεκους απολαυων, ουτως εφιλοσοφει. ιαʹ. Ου γαρ ειπε προς
εαυτον ουδεν τοιουτον, οιον πολλους λεγειν εικος, οτι ουτος ο πλουσιος, αν μεν
απελθων εκει κολασθηι και δωι τιμωριαν, εν εν γεγονεν· αν δε κακει των αυτων
απολαυσηι τιμων, δυο γεγονεν ουδεν. Ἢ ου ταυτα περιφερετε εν ταις αγοραις υμεις
οι πολλοι, τα απο της ιπποδρομιας και των εξω θεατρων εις την εκκλησιαν
εισαγοντες; Αισχυνομαι μεν ουν εις μεσον ταυτα προτιθεις τα ρηματα και ερυθριω·
πλην αλλ' αναγκη ταυτα ειπειν, ινα υμεις απαλλαγητε του ατακτου γελωτος και της
αισχυνης και της βλαβης της απο των ρηματων τουτων. Ταυτα πολλοι πολλακις
γελωντες λεγουσιν· αλλα και τουτο διαβολικης κακουργιας εστιν, εν ταξει ρηματων
αστειων διεφθαρμενα εισαγειν εις τον βιον ημων δογματα. Ταυτα γαρ συνεχως και
εν εργαστηριοις, και επι της αγορας, και εν ταις οικιαις πολλοι περιφερουσιν· οπερ
εσχατης απιστιας εστι και παρανοιας και γελωτος οντως και παιδικης διανοιας. Το
μεν γαρ λεγειν, οτι εαν απελθοντες οι πονηροι κολασθωσι, και μη σφοδρα
πεπεικεναι εαυτους, οτι κολασθησονται παντως, απιστουντων εστι και
διαμφισβητουντων· το δε, ει και τουτο συμβαιη, οπερ ουν και συμβησεται, νομιζειν
της ισης αυτους τοις δικαιοις ανταποδοσεως απολελαυκεναι, τουτο εσχατης ανοιας.
Τι λεγεις, ειπε μοι; εαν απελθων ο πλουσιος εκει κολαζηται, εν εν γεγονε; και πως αν
εχοι λογον; Ποσα γαρ αυτον ενταυθα βουλει θειναι απολελαυκεναι των χρηματων
ετη; βουλει θωμεν εκατον; Ἐγω δε και διακοσια τιθημι, και τριακοσια και δις
τοσαυτα. και, ει βουλει, και χιλια, οπερ αδυνατον· Αι ημεραι γαρ, φησι, των ετων
ημων, ογδοηκοντα ετη· πλην αλλα κεισθω και χιλια. Μη ζωην εχεις, ειπε μοι,
ενταυθα δειξαι τελος ουκ εχουσαν, ουδε περας επισταμενην, οιαπερ εστιν η των
δικαιων εκει; Ει τις ουν, ειπε μοι, εν ετεσιν εκατον μιαν νυκτα οναρ ιδων χρηστον,
και πολλης καθ' υπνους απολαυσας τρυφης, τα εκατον ετη κολαζοιτο, αρα δυνησηι
λεγειν επι τουτωι, εν και εν, και την μιαν νυκτα των ονειρατων εκεινων τοις εκατον
ετεσιν αντιῤροπον ποιεισθαι; Ουκ εστιν ειπειν. Τουτο δη και περι της μελλουσης
ζωης λογιζου. Ὅπερ γαρ εστιν οναρ εν προς εκατον ετη, τουτο εστιν ο παρων βιος
προς την μελλουσαν ζωην· μαλλον δε και πολλωι πλεον· οσον εστι σταγων μικρα
προς πελαγος απειρον, τοσουτον εστι χιλια ετη προς την μελλουσαν δοξαν εκεινην
και απολαυσιν. Και τι γαρ αν εχοι τις πλεον ειπειν, η οτι περας ουκ εχει και τελος
ουκ οιδε, και οσον εστι το μεσον ονειρων και της 48.979 των πραγματων αληθειας,
τοσουτον εστι της καταστασεως ταυτης και της εκει το διαφορον; Ἄλλως δε και προ
της εκει κολασεως, εντευθεν οι πονηρευομενοι και εν αμαρτιαις ζωντες κολαζονται.
Μη γαρ μοι τον τραπεζης απολαυοντα πολυτελους απλως ειπηις, και τον ιματια
περιβεβλημενον σηρικα, και ανδραποδων αγελας περιφεροντα, και σοβουντα επι της
αγορας· αλλ' αναπτυξον μοι τουτου το συνειδος, και οψει πολυν ενδοθεν θορυβον
των αμαρτηματων, φοβον διηνεκη, χειμωνα, ταραχην, καθαπερ εν δικαστηριωι τον
νουν επι τον θρονον αναβαντα τον βασιλικον του συνειδοτος, και ωσπερ τινα
δικαστην καθημενον, και τους λογισμους παριστωντα, καθαπερ δημιους, και
αναρτωντα την διανοιαν, και καταξαινοντα υπερ των ημαρτημενων, και εμβοωντα
μεγαλα, μηδενος ειδοτος, αλλ' η του ταυτα επισταμενου βλεπειν Θεου μονου. Και
γαρ ο μοιχευων, καν μυριακις ηι πλουσιος, καν μηδενα κατηγορουντα εχηι, ου
παυεται εαυτου κατηγορων ενδον· και η μεν ηδονη προσκαιρος, η δε οδυνη
διηνεκης, φοβος πανταχοθεν και τρομος, υποψια και αγωνια· τους στενωπους
δεδοικε, τας σκιας αυτας τρεμει, τους οικετας τους εαυτου, τους συνειδοτας, τους
αγνοουντας, την ηδικημενην αυτην, τον υβρισμενον ανδρα· περιερχεται πικρον
κατηγορον περιφερων το συνειδος, αυτοκατακριτος ων, και ουδε μικρον αναπνευσαι
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμενος. Και γαρ και επι κλινης, και εν τραπεζηι, και εν αγοραι, και εν οικιαι, και εν
ημεραι, και εν νυκτι, και εν αυτοις τοις ονειρασι πολλακις τα της αμαρτιας ειδωλα
βλεπει, και τον του Καιν ζηι βιον, στενων και τρεμων επι της γης, και μηδενος
ειδοτος, ενδον εχει το πυρ συνειλεγμενον αει. Τουτο και οι αρπαζοντες, και οι
πλεονεκτουντες πασχουσι· τουτο και οι μεθυοντες, και εκαστος δε απλως των εν
αμαρτιαις ζωντων· αμηχανον γαρ εκεινο διαφθαρηναι το δικαστηριον· αλλα καν μη
μετιωμεν την αρετην, ομως οδυνωμεθα, επειδη μη μετερχομεθα, καν μετιωμεν την
κακιαν, ομως παυσαμενοι της ηδονης της κατα την αμαρτιαν, αισθανομεθα της
οδυνης. Μη τοινυν λεγωμεν επι των πλουτουντων ενταυθα και πονηρευομενων, και
των δικαιων των απολαυοντων εκει, οτι εν εν, αλλ' οτι δυο ουδεν. Τοις μεν γαρ
δικαιοις και τα εκει και τα ενταυθα πολλην παρεχει την ηδονην· οι δε εν πονηριαις
και εν πλεονεξιαις, και ενταυθα και εκει κολαζονται. Και γαρ και ενταυθα
κολαζονται τηι προσδοκιαι της εκει τιμωριας, και τηι πονηραι παρα παντων υποψιαι,
και αυτωι τωι αμαρτανειν και την ψυχην την εαυτων διαφθειρειν· και μετα την
εντευθεν αποδημιαν αφορητους υπομενουσι τιμωριας. Παλιν οι δικαιοι, καν μυρια
πασχωσιν ενταυθα δεινα, χρησταις συντρεφονται ταις ελπισιν, ηδονην εχοντες
καθαραν, βεβαιαν, ακινητον· και μετα ταυτα τα μυρια αυτους διαδεξεται αγαθα,
καθαπερ ουν και τον Λαζαρον. Μη γαρ μοι τουτο ειπηις, οτι ηλκωτο, αλλα τουτο
σκοπει, οτι χρυσου παντος τιμιωτεραν ενδον ειχε την ψυχην· μαλλον δε ου την
ψυχην μονον, αλλα και το σωμα αυτου· αρετη γαρ σωματος ου πολυσαρκια και
ευεξια, αλλα τοσαυτας και τοιαυτας φερειν βασανους. Ου γαρ, ει τις επι του σωματος
τραυματα εχοι τοιαυτα, βδελυκτος ο τοιουτος· αλλ' ει τις επι της ψυχης ελκη μυρια
εχων, μηδεμιαν αυτων επιμελειαν ποιοιτο· οιος ην εκεινος ο πλουσιος, ενδοθεν
ηλκωμενος απας. Και 48.980 καθαπερ οι κυνες τουτου περιελειχον τα τραυματα,
ουτως εκεινου δαιμονες τα αμαρτηματα· και καθαπερ ουτος εν λιμωι τροφης, ουτως
εκεινος εν λιμωι πασης αρετης εζη. ιβʹ. Ταυτ' ουν ειδοτες απαντα φιλοσοφωμεν, και
μη λεγωμεν, οτι ει τον δεινα εφιλει ο Θεος, ουκ αν αυτον αφηκε γενεσθαι πενητα.
Αυτο μεν ουν τουτο μεγιστον αγαπης τεκμηριον εστιν· Ὃν γαρ αγαπαι Κυριος,
παιδευει· μαστιγοι δε παντα υιον, ον παραδεχεται. Και παλιν, Τεκνον, εαν προσερχηι
δουλευειν Κυριωι, ετοιμασον την ψυχην σου εις πειρασμον, ευθυνον την καρδιαν
σου, και καρτερησον. Ἐκβαλωμεν ουν, αγαπητοι, τας περιττας ταυτας προληψεις αφ'
εαυτων, και τα δημωδη ταυτα ρηματα. Αισχροτης γαρ, φησι, και μωρολογια, και
ευτραπελια μη εκπορευεσθω εκ του στοματος υμων. Μητε ουν αυτοι ταυτα λεγωμεν,
αλλα καν ετερους ιδωμεν ταυτα λεγοντας, επιστομισωμεν, κατεξαναστωμεν
σφοδρως, επισχωμεν την αναισχυντον αυτων γλωτταν. Ει τινα ιδηις, ειπε μοι,
ληισταρχον κατατρεχοντα τας οδους, τοις παριουσιν εφεδρευοντα, τα εκ των αγρων
αρπαζοντα, εις σπηλαια και καταδυσεις χρυσιον και αργυριον κατορυττοντα, και
αγελας αποκλειοντα πολλας εκει, και ιματια και ανδραποδα πολλα κεκτημενον εκ
της καταδρομης εκεινης, αρα αυτον, ειπε μοι, μακαριζεις δια τον πλουτον εκεινον, η
ταλανιζεις δια την μελλουσαν αυτον διαδεχεσθαι δικην; Καιτοι ουπω συνειληπται,
ουδε εις χειρας του δικαστου παραδεδοται, ουδε εις δεσμωτηριον ενεπεσεν, ουδε
κατηγορον εσχεν, ουδε υπο ψηφον εγενετο, αλλα τρυφαι, μεθυει, ευποριας απολαυει
πολλης· αλλ' ομως ου δια τα παροντα και τα ορωμενα αυτον μακαριζομεν, αλλα δια
τα μελλοντα και προσδοκωμενα ταλανιζομεν. Τουτο και επι των πλουτουντων και
πλεονεκτουντων λογισαι. Ληισται τινες εισιν οδοις εφεδρευοντες, τα των παριοντων
αρπαζοντες, ωσπερ εν σπηλαιοις και καταδυσεσι, τοις εαυτων θαλαμοις
κατορυττοντες τας ετερων περιουσιας. Μη τοινυν μακαριζωμεν αυτους δια τα
παροντα, αλλα ταλανιζωμεν δια τα μελλοντα, δια το φοβερον εκεινο δικαστηριον,
δια τας απαραιτητους ευθυνας, δια το σκοτος το εξωτερον, ο μελλει αυτους
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποδεχεσθαι. Καιτοι οι μεν ληισται πολλακις εξεφυγον ανθρωπων χειρας· αλλ' ομως
και τουτο ειδοτες, και εαυτοις και εχθροις απευξαμεθα αν τον εκεινων βιον, και την
ευποριαν την επαρατον. Ἐπι δε του Θεου ουκ εστι τουτο ειπειν· ουδεις γαρ αυτου
διαφευξεται την ψηφον, αλλα παντες παντως οι εν πλεονεξιαις και αρπαγαις ζωντες
την παρ' αυτου δικην επισπασονται την αθανατον εκεινην και τελος ουκ εχουσαν,
καθαπερ ουν και ο πλουσιος εκεινος. Ἅπερ ουν απαντα παρ' εαυτοις συλλεγοντες,
αγαπητοι, μη τους εν πλουτωι, αλλα τους εν αρετηι ζωντας μακαριζωμεν· μη τους εν
πενιαι, αλλα τους εν κακιαι ταλανιζωμεν· μη τα παροντα βλεπωμεν, αλλα τα
μελλοντα σκοπωμεν· μη την εξωθεν περιβολην, αλλα το εκαστου συνειδος
εξεταζωμεν, και την εκ των κατορθωματων 48.981 αρετην και χαραν διωκοντες,
ζηλωσωμεν τον Λαζαρον και πλουσιοι και πενητες. Ου γαρ ενα και δυο και τρεις
μονον ουτος, αλλα πλειστους αθλους αρετης υπεμενε, την πενιαν λεγω, την
αῤρωστιαν, την ερημιαν των προστησομενων, το εν οικιαι δυναμενηι τα τοιαυτα
σβεσαι κακα απαντα υπομειναι εκεινα, και μηδενος εις παραμυθιας λογον αξιουσθαι,
το τρυφης τοσαυτης απολαυοντα τον υπερορωντα οραιν, και ου τρυφης απολαυοντα
μονον, αλλα και εν πονηριαι ζωντα, και μηδεν πασχοντα δεινον· το και μη προς
Λαζαρον ετερον εχειν ιδειν, το μηδεν περι αναστασεως δυνασθαι φιλοσοφειν, το
μετα των ειρημενων κακων και πονηραν παρα τοις πολλοις απο των συμφορων
εκεινων λαμβανειν υποληψιν, το μη μεχρι δυο και τριων ημερων, αλλα δια παντος
του βιου, και εαυτον εν τουτοις, και τον πλουσιον εν τοις εναντιοις οραιν. Τινα ουν
εξομεν απολογιαν, ει τουτου παντα ομου τα δεινα μετα τοσαυτης φεροντος
ανδρειας, ημεις μηδε τα ημιση τουτων οισομεν; Ου γαρ εχεις, ουκ εχεις 48.982 δειξαι,
ουδε ειπειν αλλον τινα τοσαυτα και τοιαυτα πεπονθοτα κακα. ∆ια γαρ τουτο αυτον
και εις μεσον προυθηκεν ο Χριστος, ινα οπουπερ αν εμπεσωμεν των δεινων, ορωντες
παρα τουτωι την υπερβολην ουσαν των θλιψεων, ικανην εκ της εκεινου φιλοσοφιας
και υπομονης αναλαβωμεν παρακλησιν και παραμυθιαν· κοινος γαρ της οικουμενης
διδασκαλος προκειται τοις οτιουν πασχουσι δεινον, προς αυτον παρεχων πασιν
οραιν, και παντας αυτους νικων τηι των οικειων κακων υπερβοληι. Ὑπερ δη τουτων
απαντων ευχαριστησαντες τωι φιλανθρωπωι Θεωι, καρπωσωμεθα την εκ του
διηγηματος ωφελειαν, συνεχως αυτον και εν συνεδριοις, και εν οικιαι, και εν αγοραι,
και πανταχου περιφεροντες, και μετα ακριβειας απαντα τον εκ της παραβολης
ταυτης καταμανθανοντες πλουτον, ινα και τα παροντα αλυπως παραδραμωμεν
δεινα, και των μελλοντων επιτυχωμεν αγαθων· ων γενοιτο παντας ημας αξιωθηναι,
χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι, δοξα, τιμη, προσκυνησις, νυν και αει, και εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

Εις τον Λαζαρον λογος δευτερος, και οτι αι ψυχαι των
βιοθανατων ου γινονται δαιμονες, και περι κρισεως και ελεημοσυνης.
αʹ. Ἐθαυμασα την αγαπην υμων, οτε τον περι του Λαζαρου πρωην εκινησα
λογον, οτι και την υπομονην του πενητος απεδεξασθε, και την ωμοτητα και
απανθρωπιαν του πλουτουντος απεστραφητε· ου μικρα δε ταυτα καλοκαγαθιας
δειγματα. Καν γαρ μη μετιωμεν αρετην, επαινωμεν δε αρετην, δυνησομεθα παντως
αυτην μετελθειν· καν μη φευγωμεν κακιαν, αλλα ψεγωμεν κακιαν, δυνησομεθα
παντως αυτην εκφυγειν. Ἐπει ουν μετα πολλης ευνοιας εκεινους υπεδεξασθε τους
λογους, φερε, και τα λειπομενα υμιν αποδωσωμεν. Ειδετε αυτον εν τωι πυλωνι του
πλουσιου τοτε, βλεπετε αυτον σημερον εν τοις κολποις του Ἀβρααμ· ειδετε αυτον
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπο κυνων περιλειχομενον· βλεπετε αυτον υπο των αγγελων δορυφορουμενον·
ειδετε αυτον εν πενιαι τοτε, βλεπετε εν τρυφηι νυν· ειδετε εν λιμωι, βλεπετε εν
αφθονιαι πολληι· ειδετε αγωνιζομενον, βλεπετε στεφανουμενον· ειδετε τους πονους,
βλεπετε τας αμοιβας και πλουσιοι και πενητες· πλουσιοι μεν, ινα μη μεγα ειναι
νομιζητε τον πλουτον χωρις αρετης, πενητες δε, ινα μηδεν κακον νομιζητε ειναι την
πενιαν· εκατεροις δε διδασκαλος ουτος εστηκεν. Ει γαρ εν πενιαι εκεινος ων ουκ
απεδυσπετησε, τινα εξουσι συγγνωμην οι εν πλουτωι τουτο ποιουντες; ει εν λιμωι και
τοσουτοις κακοις ων ευχαριστησε, ποιαν εξουσιν απολογιαν οι μετ' αφθονιας μη
βουλομενοι προς την αυτην ελθειν αρετην; Παλιν οι πενητες οι δια την πτωχιαν
αγανακτουντες και δυσχεραινοντες, τινα εξουσι συγγνωμην, οταν ουτος εν λιμωι και
πενιαι και ερημιαι και αῤρωστιαι διηνεκει ζων εν οικιαι πλουτουντος, και 48.982 παρα
παντων υπερορωμενος, και προς ετερον τα αυτα αυτωι πεπονθοτα ιδειν ουκ εχων,
ουτω φαινηται φιλοσοφων; Ἀπο τουτου μαθωμεν, μη τους πλουτουντας μακαριζειν,
μηδε τους πενομενους ταλανιζειν. Μαλλον δε, ει χρη ταληθες ειπειν, ουδε πλουσιος
εστιν εκεινος ο πολλα περιβεβλημενος, αλλ' ο μη πολλων δεομενος· ουδε πενης
εστιν εκεινος ο μηδεν κεκτημενος, αλλ' ο πολλων εφιεμενος· και τουτο ορον πενιας
και πλουτου δει νομιζειν ειναι. Ἂν τοινυν ιδηις τινα πολλων εφιεμενον, παντων
αυτον πενεστερον ειναι νομιζε, καν τα παντων ηι κεκτημενος χρηματα· αν δε παλιν
ιδηις τινα μη πολλων δεομενον, παντων αυτον ευπορωτερον ειναι ψηφιζου, καν
μηδεν κεκτημενος ηι. Τηι γαρ διαθεσει της γνωμης, ου τωι μετρωι της ουσιας, τας
πενιας και ευποριας κρινειν ειωθαμεν. Ὥσπερ ουν τον διηνεκως διψωντα ουκ αν
ειποιμεν υγιαινειν, καν αφθονιας απολαυηι, καν παρα ποταμους και πηγας
κατακεηται (τι γαρ οφελος της των υδατων δαψιλειας εκεινης, οταν το παθος
ασβεστον μενηι;) ουτω δη και επι των πλουτουντων ποιωμεν· τους επιθυμουντας αει
και διψωντας των αλλοτριων μηδεποτε νομιζωμεν υγιαινειν, μηδε αφθονιας
απολαυειν τινος. Ὁ γαρ την εαυτου στησαι μη δυναμενος επιθυμιαν, καν τα παντως
περιβεβληται, πως ουτος εσται εν ευποριαι ποτε; Τους μεντοι τοις οικειοις
αρκουμενους, και στεργοντας τα εαυτων, και μη περισκοπουμενους τας αλλοτριας
ουσιας, καν απαντων ωσιν απορωτεροι, παντων ευπορωτερους ειναι χρη νομιζειν. Ὁ
γαρ μη δεομενος των αλλοτριων, αλλ' εν αυταρκειαι αγαπων ειναι παντων 48.983
εστιν ευπορωτερος. Ἀλλ' ει δοκει, επι την προκειμενην υποθεσιν επανελθωμεν.
Ἐγενετο, φησιν, αποθανειν τον Λαζαρον, και απενεχθηναι υπο των αγγελων.
Ἐνταυθα πονηρον νοσημα της υμετερας εξελειν βουλομαι ψυχης. Και γαρ πολλοι
των αφελεστερων νομιζουσι τας ψυχας των βιαιωι θανατωι τελευτωντων δαιμονας
γινεσθαι. Ουκ εστι δε τουτο, ουκ εστιν. Ου γαρ αι ψυχαι των βιοθανατουντων
δαιμονες γινονται, αλλ' αι ψυχαι των εν αμαρτημασι ζωντων, ου της ουσιας αυτων
μεταβαλλομενης, αλλα της προαιρεσεως αυτων την εκεινων μιμουμενης κακιαν.
Τουτο γουν και προς τους Ἰουδαιους δηλων ο Χριστος ελεγεν· Ὑμεις του διαβολου
υιοι εστε· υιους δε διαβολου αυτους ειπεν, ουκ επειδη εις την ουσιαν την εκεινου
μετεπεσον, αλλα επειδη τα εργα εκεινου εποιουν· διο και προστιθησι· Τας γαρ
επιθυμιας του πατρος υμων θελετε ποιειν· Και παλιν ο Ἰωαννης· Γεννηματα
εχιδνων, τις υπεδειξεν υμιν φυγειν απο της μελλουσης οργης; Ποιησατε ουν καρπον
αξιον της μετανοιας, και μη δοξητε λεγειν, Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ. Συγγενειας
γαρ νομους, ου τους απο της φυσεως, αλλα τους απο της αρετης και της κακιας οιδεν
η Γραφη καλειν· και ων αν τις ομοτροπος γενηται, τουτον και υιον και αδελφον
ειναι φησιν η Γραφη. βʹ. Ἀλλα τινος ενεκεν ο διαβολος το πονηρον δογμα τουτο
εισηγαγε; Την των μαρτυρων επεχειρησε διορυξαι δοξαν. Ἐπειδη γαρ βιαιωι θανατωι
τελευτωσιν εκεινοι, βουλομενος αυτων κατασκεδασαι πονηραν υποληψιν, τουτο
εποιησεν. Ἀλλα τουτο μεν ουκ ισχυσε· μενουσι γαρ την οικειαν εχοντες λαμπροτητα·
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερον δε χαλεπωτατον κατειργασατο, τους γοητας τους υπηρετουμενους αυτωι δια
τουτων πεισας των δογματων, πολλων νεων απλων σωματα κατασφαττειν ελπιδι
του δαιμονας εσεσθαι, και παλιν αυτοις υπηρετειν. Ἀλλ' ουκ εστι ταυτα, ουκ εστι. Τι
ουν, οτι οι δαιμονες λεγουσι, Του μοναχου του δεινος η ψυχη ειμι, φησι; ∆ια γαρ
τουτο ου πιστευω, επειδη δαιμονες λεγουσιν· απατωσι γαρ τους ακουοντας. ∆ια
τουτο και ο Παυλος καιτοι γε αληθευοντας επεστομισεν αυτους, ινα μη προφασιν
λαβοντες τοις αληθεσι και ψευδη παλιν αναμιξωσι, και αξιοπιστοι γενωνται. Ἐπειδη
γαρ ελεγον, Ουτοι οι ανθρωποι δουλοι του Θεου του υψιστου εισι, καταγγελλοντες
υμιν οδον σωτηριας, διαπονηθεις τωι πνευματι επετιμησε τωι Πυθωνι, και εξελθειν
εκελευσε· καιτοιγε τι πονηρον ελεγον; Ουτοι οι ανθρωποι δουλοι του Θεου του
υψιστου εισιν. Ἀλλ' επειδη πολλοι των αφελεστερων αει διακρινειν ουκ ισασι τα
παρα των δαιμονων λεγομενα, καθαπαξ αυτοις απεκλεισε το πιστευεσθαι. Των
ητιμωμενων ει, φησιν, απαῤρησιαστος ει, σιωπα, πεφιμωσο· ουκ εστι σον το
κηρυττειν, αποστολων εστι τουτο το αξιωμα. Τι αρπαζεις το μη σον; Σιγα, ητιμωσαι.
Ουτω και ο Χριστος εποιησε· λεγουσιν αυτωι τοις δαιμοσιν, Οιδαμεν σε τις ει,
επετιμησεν αυτοις μετα πολλης της σφοδροτητος, διδασκων ημας, μηδαμου δαιμονι
48.984 πειθεσθαι, μηδε αν σοι υγιες τι λεγηι Ἅπερ δη και μαθοντες μη πειθωμεθα
δαιμονι καθολου, αλλα καν αληθες τι φθεγγηται, φευγωμεν αυτον και
αποστρεφωμεθα· τα γαρ υγιη δογματα και σωτηρια ου παρα δαιμονων, αλλα παρα
της θειας Γραφης εστι μετ' ακριβειας μαθειν. Ὅτι γαρ ουκ εστι ψυχην του σωματος
εξελθουσαν υπο την των δαιμονων γενεσθαι τυραννιδα, ακουσον τι φησιν ο Παυλος·
Ὁ γαρ αποθανων δεδικαιωται απο της αμαρτιας, τουτεστιν, ουκ ετι αμαρτανει. Ει
γαρ εν τωι σωματι οικουσηι τηι ψυχηι βιαν επαγαγειν ου δυνησεται ο διαβολος,
ευδηλον οτι ουδε απελθουσηι. Πως ουν αμαρτανουσι, φησιν, ει μη βιαν πασχωσιν;
Ἑκουσαι και βουλομεναι, και εαυτας εκδιδουσαι, ουκ αναγκαζομεναι, ουδε
τυραννουμεναι. Και τουτο εδηλωσαν απαντες οι περιγενομενοι των εκεινου
μηχανηματων. Τον γουν Ἰωβ μυρια κυκησας ουκ ισχυσε πεισαι βλασφημον τι ρημα
εξενεγκειν. Ὅθεν δηλον οτι και του πειθεσθαι και του μη πειθεσθαι ταις εκεινου
συμβουλαις ημεις εσμεν κυριοι, και αναγκην ουδεμιαν, ουδε τυραννιδα υφισταμεθα
παρ' εκεινου. Ουκ εκ των ειρημενων δε μονον, αλλα και εκ της προκειμενης
παραβολης ευδηλον, οτι του σωματος αι ψυχαι εξελθουσαι, ουκ ετι ενταυθα
διατριβουσιν, αλλ' ευθεως απαγονται· και ακουε πως. Ἐγενετο γαρ αυτον, φησιν,
αποθανειν, και απενεχθηναι υπο των αγγελων. Ουχ αι των δικαιων δε μονον, αλλα
και των εν πονηριαι ζωντων απαγονται εκει αι ψυχαι· και τουτο δε παλιν εξ ετερου
πλουσιου δηλον. Ἐπειδη γαρ ευφορησεν η χωρα αυτου, ειπεν εν εαυτωι· Τι ποιησω;
καθελω μου τας αποθηκας, και μειζονας οικοδομησω. Ουδεν αθλιωτερον της
τοιαυτης γνωμης. Ὄντως καθειλεν αυτου τας αποθηκας· αποθηκαι γαρ ασυλοι ουχ
οι τοιχοι, αλλ' αι των πενητων εισι γαστερες· ο δε εκεινας αφεις, περι τοιχους
ησχολειτο. Τι ουν φησι προς αυτον ο Θεος; Ἄφρον, ταυτηι τηι νυκτι απαιτουσι την
ψυχην σου απο σου. Και ορα· ενταυθα φησιν απενεχθηναι υπο των αγγελων, εκει
απαιτουσι· και τον μεν ως δεσμωτην εξηγον, τον δε ως στεφανιτην εδορυφορουν.
Και καθαπερ εν τωι σκαμματι πολλα τινα τραυματα λαβοντα και αιματι
κατεῤραντισμενον, ειτα την κεφαλην αναδησαμενον οι προ του σκαμματος εστωτες
υποδεξαμενοι μετα πολλης της ευφημιας οικαδε αγουσι κροτουντες, ευφημουντες,
θαυμαζοντες· ουτω και τον Λαζαρον αγγελοι τοτε απηγαγον· εκεινου δε την ψυχην
απηιτουν φοβεραι τινες δυναμεις, ισως απεσταλμεναι επι τουτωι· ου γαρ αυτοματος η
ψυχη προς εκεινην αναχωρει την ζωην, επειδη μηδε δυνατον. Ει γαρ πολιν εκ
πολεως αμειβοντες, του χειραγωγουντος δεομεθα, πολλωι μαλλον η ψυχη της
σαρκος αποῤραγεισα, και προς την μελλουσαν μεθισταμενη ζωην, των οδηγησοντων
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτην δεησεται. ∆ια τουτο πολλακις αναδυεται, και προς το βαθος κατω χωρει, και
δεδοικε και φριττει, μελλουσα της σαρκος αφιπτασθαι. Ἀει μεν γαρ ημας κεντει των
αμαρτηματων το συνειδος, μαλιστα δε κατ' εκεινην την ωραν, οταν μελλωμεν
εντευθεν απαγεσθαι προς τας ευθυνας τας εκει και το φοβερον δικαστηριον. Τοτε,
ειτε ηρπασε τις, ειτε επλεονεκτησεν, ειτε τινα επηρεασεν, ειτε τινος γεγονεν εχθρος
αδικως, ειτε αλλο οτιουν δεινον ειργασατο, απας ο των αμαρτηματων εσμος
ανανεουται και προ των οφθαλμων 48.985 ισταται, και την διανοιαν κεντει. Και
καθαπερ οι το δεσμωτηριον οικουντες, αει μεν εν κατηφειαι και οδυναις εισι,
μαλιστα δε κατα την ημεραν εκεινην, καθ' ην αν μελλωσιν εξαγεσθαι, και παρ'
αυτας τας του δικαζοντος αγεσθαι θυρας, και προ των κιγκλιδων εστωτες, και της
του κρινοντος φωνης ενδοθεν ακουοντες, αποπηγνυνται τωι φοβωι, και των νεκρων
ουδεν αμεινον διακεινται· ουτω και η ψυχη μαλιστα μεν και εν αυτωι τωι καιρωι της
αμαρτιας οδυναται και στενοχωρειται, πολλωι δε πλεον οταν εντευθεν
αποσπασθεισα απαγεσθαι μελληι. γʹ. Σιγατε ταυτα ακουοντες; Πολλην υμιν εχω χαριν
της σιγης ταυτης μαλλον, η των κροτων· οι μεν γαρ κροτοι και οι επαινοι
λαμπροτερον εμε ποιουσιν, η σιγη δε αυτη σωφρονεστερους υμας εργαζεται. Οιδα οτι
λυπει τα λεγομενα, αλλα πολυ κερδος εχει και αφατον. Ὁ πλουσιος εκεινος, ει τινα
ειχε τοιαυτα αυτωι παραινουντα, αλλα μη κολακας τους προς χαριν απαντα
συμβουλευοντας, και εις τρυφην ελκοντας, ουκ αν εις την γεενναν ηλθεν εκεινην,
ουκ αν τας βασανους υπεμεινε τας αφορητους, ουκ αν απαρηγορητα μετα ταυτα
μετενοησεν· αλλ' επειδη τα προς χαριν απαντες διελεγοντο, παρεδωκαν αυτον τωι
πυρι. Ειθε ην αει και διηνεκως ταυτα φιλοσοφειν, και περι γεεννης φθεγγεσθαι. Ἐν
πασι γαρ, φησι, τοις λογοις σου μιμνησκου τα εσχατα σου, και εις τον αιωνα ου μη
αμαρτηις. Και παλιν· Ἑτοιμαζε εις την εξοδον τα εργα σου, και παρασκευαζου προς
την οδον. Ει τινος ηρπασας τι, αποδος, και ειπε κατα τον Ζακχαιον· ∆ιδωμι
τετραπλασιονα τα αρπαγεντα· ει τινος τι εσυκοφαντησας, ει τινος γεγονας εχθρος,
καταλλαγηθι προ του δικαστηριου. Παντα ενταυθα διαλυσαι, ινα χωρις πραγματων
το βημα ιδηις εκεινο. Ἕως αν ενταυθα ωμεν, ελπιδας εχομεν χρηστας· επειδαν δε
απελθωμεν εκει, κυριοι λοιπον μετανοιας ουκ εσμεν, ουδε του τα ημαρτημενα ημιν
απονιψασθαι. ∆ιο χρη παρασκευαζεσθαι συνεχως προς την ενθενδε εξοδον. Τι γαρ
εαν εσπερας δοξηι τωι ∆εσποτηι καλεσαι ημας; τι δε εαν αυριον; Ἄδηλον γαρ το
μελλον, ινα εναγωνιοι διηνεκως ωμεν, και προς την αποδημιαν ευτρεπεις εκεινην,
καθαπερ ουν ουτος ο Λαζαρος διαπαντος ην εν υπομονηι και καρτεριαι· διο και μετα
τοσαυτης απηγετο τιμης. Ἀπεθανε δε και ο πλουσιος, και εταφη, καθαπερ εν μνηματι
τωι σωματι της ψυχης αυτου κατορωρυγμενης, και ταφον περιφερουσης την σαρκα.
Ὥσπερ γαρ αλυσει τινι, τηι μεθηι και τηι γαστριμαργιαι πεπεδημενος, ουτως απρακτον
αυτην και νεκραν ειργασατο. Μη απλως παραδραμηις, αγαπητε, το, εταφη· αλλ'
ενταυθα μοι νοει τας τραπεζας τας περιηργυρωμενας, τας κλινας, τους ταπητας, τα
επιβληματα, τα αλλα τα κατα την οικιαν απαντα, τα μυρα, τα αρωματα, τον πολυν
ακρατον, των εδεσματων τας ποικιλιας, τα καρυκευματα, τους μαγειρους, τους
κολακας, τους δορυφορους, τους οικετας, την αλλην απασαν φαντασιαν
κατεσβεσμενην και καταμαρανθεισαν. Παντα σποδος, παντα τεφρα και κονις, θρηνοι
και οδυρμοι, ουδενος δυναμενου βοηθησαι λοιπον, ουδ' απελθουσαν επαναγαγειν
την ψυχην. Τοτε η δυναμις ηλεγχετο του χρυσιου, και της πολλης περιουσιας. Ἐκ
γαρ τοσαυ48.986 της θεραπειας γυμνος και μονος απηγετο, ουδεν εκ της τοσαυτης
ευποριας απενεγκειν εντευθεν δυναμενος, αλλ' ερημος, απροστατευτος απηγετο·
ουδεις των θεραπευσαντων, ουδεις των βοηθησοντων παρην εξαιρησομενος της
κολασεως και της τιμωριας, αλλα παντων εκεινων αποσπασθεις, μονον
απελαμβανετο τας αφορητους υπομενειν τιμωριας. Ὄντως Πασα σαρξ ως χορτος, και
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασα δοξα ανθρωπου, ως ανθος χορτου. Ἐξηρανθη ο χορτος, και το ανθος αυτου
εξεπεσε· το δε ρημα Κυριου μενει εις τον αιωνα. Ἦλθεν ο θανατος, και παντα
εσβεσεν εκεινα· και καθαπερ αιχμαλωτον λαβων, ουτως απηγαγε κατω κυπτοντα,
αισχυνης γεμοντα, απαῤρησιαστον, τρεμοντα, δεδοικοτα ωσπερ εν ονειροις
απολαυσαντα της τρυφης εκεινης απασης· και λοιπον ικετης ο πλουσιος του πενητος
εγινετο, και της τουτου τραπεζης εδειτο, του λιμωττοντος ποτε, και τοις στομασι
των κυνων προκειμενου· και τα πραγματα μετεβαλλετο, και εμανθανον απαντες, τις
ην ο πλουσιος, και τις ην ο πενης, και οτι ο μεν Λαζαρος παντων ην ευπορωτερος,
ουτος δε παντων πενεστερος. Καθαπερ γαρ εν σκηνηι προσωπεια βασιλεων και
στρατηγων και ιατρων και ρητορων και σοφιστων και στρατιωτων λαμβανοντες
εισερχονται τινες, ουδεν τουτων οντες αυτοι· ουτω δη και επι του παροντος βιου και
πενια και πλουτος προσωπεια μονον εισιν. Ὥσπερ ουν εν τωι θεατρωι καθημενος, αν
ιδηις τινα των κατω παιζοντων προσωπειον εχοντα βασιλεως, ου μακαριζεις αυτον,
ουδε βασιλεα ειναι νομιζεις, ουδ' αν ευξαιο γενεσθαι τοιουτος· αλλ' ειδως, οτι των
αγοραιων τις εστι, σχοινοστροφος τυχον, η χαλκοτυπος, η ετερον τι τοιουτον, ου
μακαριζεις δια το προσωπειον και την στολην, ουδ' απο τουτων αυτου κρινεις την
πολιτειαν, αλλα καταπτυεις αυτου δια την αλλην ευτελειαν· ουτω δη και ενταυθα,
καθαπερ εν θεατρωι, τωι κοσμωι καθημενος και επι σκηνης παιζοντας βλεπων,
επειδαν ιδηις πλουτουντας πολλους, μη πλουσιους αληθως ειναι νομιζε, αλλα
πλουσιων περικεισθαι προσωπεια. Καθαπερ γαρ εκεινος ο επι της σκηνης τον
βασιλεα και τον στρατηγον υποκρινομενος, πολλακις οικετης ων τυγχανει, η των
συκα και βοτρυς πωλουντων επ' αγορας· ουτω δη και ουτος ο πλουσιος πολλακις
παντων πενεστερος ων τυγχανει. Ἂν γαρ περιεληις αυτου το προσωπειον, και το
συνειδος αναπτυξηις, και εις την διανοιαν εισελθηις, πολλην ευρησεις αρετης εκει
πενιαν, και παντων ατιμοτερον οντα των ανθρωπων. Ὥσπερ γαρ επι των θεατρων
της εσπερας καταλαβουσης, και των συγκαθημενων αναχωρησαντων, εξελθοντες
εξω, και το σχημα της υποκρισεως αποθεμενοι, οι βασιλεις και στρατηγοι πασιν ειναι
δοκουντες φαινονται λοιπον οπερ εισιν· ουτω δη και νυν του θανατου
παραγενομενου και του θεατρου λυθεντος, τα του πλουτου προσωπεια και τα της
πενιας αποθεμενοι παντες, απηλθον εκει· και απο των εργων μονον κρινομενοι
φαινονται, τινες μεν αληθως πλουσιοι, τινες δε πενητες, και τινες μεν εντιμοι, τινες
δε αδοξοι. δʹ. Πολλακις γουν των ενταυθα τις πλουτουντων ευρεθη παντων εκει
πενεστερος ων, καθαπερ ουν και ο πλουσιος ουτος. Ἐπειδη γαρ η εσπερα κατελαβε,
τουτεστιν ο θανατος, και εκ του θεατρου της παρουσης 48.987 ζωης εξηλθε, και το
προσωπειον απεθετο, ωφθη παντων εκει πενεστερος ων, και ουτω πενης, ως μηδε
σταγονος υδατος ειναι κυριος, αλλ' υπερ ταυτης προσαιτειν, και μηδ' αυτης
επιτυχειν της αιτησεως. Τι ταυτης της πενιας πενεστερον γενοιτ' αν; Και ακουε πως·
επαρας γαρ τους οφθαλμους αυτου, φησι προς τον Ἀβρααμ· Πατερ, ελεησον με, και
πεμψον Λαζαρον, ινα βαψηι το ακρον του δακτυλου αυτου υδατος, και επισταξηι τωι
στοματι μου. Ὁραις ποσον εστιν η θλιψις; Πλησιον οντα παρετρεχε, και ποῤρω γε
οντα καλει νυν· ον πολλακις εισιων τε και εξιων ουχ εωρα, τουτον μακροθεν οντα
μετ' ακριβειας βλεπει. Τινος δε ενεκεν αυτον οραι; Πολλακις ισως ειπεν ο πλουσιος
ουτος· τι μοι ευλαβειας και αρετης χρεια; παντα μοι καθαπερ εκ πηγων επιῤρει,
πολλης απολαυω της αφθονιας, πολλης της ευημεριας, ουδεν υπομενω των
αδοκητων· τινος ενεκα μετερχομαι αρετην; Ουτος ο πενης εν δικαιοσυνηι και
ευσεβειαι ζων, μυρια πασχει δεινα. Ταυτα δη πολλοι και νυν πολλακις λεγουσιν. Ἵν'
ουν προῤριζα ταυτα ανασπασθηι τα κακα δογματα, δεικνυσιν αυτωι, οτι και τηι κακιαι
κολασις κειται, και τιμη και στεφανος τοις υπερ της ευσεβειας πονοις. Ου δια τουτο
δε μονον αυτον ειδεν, αλλ' ινα, οπερ επαθεν ο πενης, τουτο και ο πλουσιος παθηι νυν
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα μειζονος της υπερβολης. Καθαπερ γαρ εκεινωι χαλεπωτεραν εποιειτο την
βασανον το εν τωι πυλωνι του πλουσιου κεισθαι, και οραιν τα αλλοτρια αγαθα, ουτω
δη και τουτωι χαλεπωτεραν εποιει την τιμωριαν νυν το εν τηι γεεννηι κεισθαι, και
οραιν την του Λαζαρου τρυφην, ινα μη τηι φυσει των βασανων μονον, αλλα και τηι
παραθεσει της εκεινου τιμης αφορητοτεραν εχηι την κολασιν. Και καθαπερ τον Ἀδαμ
εκβαλλων του παραδεισου, καταντικρυ του παραδεισου κατυκισεν ο Θεος, ινα η
συνεχης οψις ανανεουσα το παθος, ακριβεστεραν αυτωι παρασχηι της εκπτωσεως των
αγαθων την αισθησιν· ουτω δη και τουτον κατεναντι του Λαζαρου κατυκισεν, ινα
ιδηι τινων εαυτον απεστερησεν. Ἔπεμψα σοι, φησιν, εις τον πυλωνα τον πενητα
Λαζαρον, ινα σοι γενηται διδασκαλος αρετης, και φιλανθρωπιας υποθεσις· παρειδες
το κερδος, ουκ ηθελησας εις δεον χρησασθαι τηι της σωτηριας αφορμηι· χρησηι λοιπον
αυτωι εις μειζονα κολασεως και τιμωριας υποθεσιν. Ἀπο τουτων μανθανομεν, οτι
παντες οι παρ' ημων επηρεαζομενοι και αδικουμενοι, κατα προσωπον ημων
στησονται τοτε. Καιτοι ουτος ουδεν ηδικητο παρα του πλουσιου· ου γαρ τα εκεινου
ελαβε χρηματα ο πλουσιος, αλλα των εαυτου ου μετεδωκεν. Ει δε των εαυτου μη
μεταδιδους, κατηγορον εχει τον ουκ ελεηθεντα, ο και τα αλλοτρια αρπασας, ποιας
τευξεται συγγνωμης, πανταχοθεν αυτον περιεστωτων των ηδικημενων; Ου γαρ
μαρτυρων εκει χρεια, ουδε κατηγορων, ουδε αποδειξεων, ουδε τεκμηριων· αλλ' αυτα
καθ' εαυτα τα πραγματα, οιαπερ αυτα κατεσκευασαμεν, προ των οφθαλμων φαινεται
των ημετερων. Ἰδου γαρ, φησιν, ανθρωπος, και τα εργα αυτου· και γαρ και τουτο
αρπαγη το μη μεταδουναι των οντων. Και ταχα υμιν θαυμαστον ειναι δοκει το
λεγομενον, αλλα μη θαυμασητε· μαρτυριαν γαρ υμιν απο των θειων παρεξομαι
Γραφων λεγουσαν, οτι ου το τα αλλοτρια αρπαζειν μονον, αλλα και το των εαυτου
48.988 μη μεταδιδοναι ετεροις, και τουτο αρπαγη και πλεονεξια και αποστερησις
εστι. Τις ουν εστιν αυτη; Τοις Ἰουδαιοις εγκαλων ο Θεος δια του προφητου, φησιν·
Ἐξηνεγκεν η γη τα εκφορια αυτης, και ουκ εισηνεγκατε τα επιδεκατα· αλλ' η αρπαγη
του πτωχου εν τοις οικοις υμων. Ἐπειδη τας προσφορας, φησι, τας ειωθυιας ουκ
εδωκατε, ηρπασατε τα του πενητος. Τουτο δε λεγει, δεικνυς τοις πλουσιοις, οτι τα
των πενητων εχουσι, καν πατρωιον διαδεξωνται κληρον, καν οθενδηποτε συλλεξωσι
τα χρηματα. Και παλιν αλλαχου λεγει· Μη αποστερησηις την ζωην του πτωχου· ο δε
αποστερων, τα αλλοτρια αποστερει· αποστερησις γαρ λεγεται, οταν τα αλλοτρια
λαβοντες κατεχωμεν. Και δια τουτου τοινυν παιδευομεθα, οτι οταν ελεημοσυνην μη
παρασχωμεν, εν ισωι τοις αποστερουσι κολασομεθα. ∆εσποτικα γαρ εστι τα χρηματα,
οθεν αν αυτα συλλεξωμεν· καν τοις δεομενοις αυτα παρεξωμεν, πολλης
επιτευξομεθα της αφθονιας. Και δια τουτο σοι πλειονα εχειν συνεχωρησεν ο Θεος,
ουχ ινα εις πορνειαν, και μεθην, και αδηφαγιαν, και ιματιων πολυτελειαν, και την
αλλην βλακειαν αναλωσηις, αλλ' ινα τοις δεομενοις αυτα διανειμηις. Καθαπερ γαρ
υποδεκτης τις βασιλικα δεξαμενος χρηματα, αν αφεις οις αν κελευηται διανειμαι, εις
οικειαν καταναλωσηι βλακειαν, ευθυνας διδωσι και προσαπολλυται· ουτω δη και ο
πλουσιος, υποδεκτης τις εστι των τοις πενησιν οφειλομενων χρηματων
διανεμηθηναι, επιταχθεις αυτα διανεμειν των εαυτου συνδουλων τοις πενομενοις.
Ἂν ουν πλεον τι της χρειας εις εαυτον αναλωσηι της αναγκαιας, χαλεπωτατας εκει
δωσει τας ευθυνας. Ου γαρ εστιν αυτου τα αυτου, αλλα των συνδουλων των εαυτου.
εʹ. Φειδωμεθα τοινυν αυτων, ως αλλοτριων, ινα γενηται ημετερα. Πως δε αυτων
φεισομεθα, ως αλλοτριων; Ὅταν μη εις περιττας αυτα αναλισκωμεν χρειας, μηδε εις
ημετερας μονον, αλλα ταις των πενητων αυτα συμμεριζωμεν χερσι· καν ευπορος ηις,
πλεον δε τι της χρειας αναλισκηις, λογον δωσεις των εμπιστευθεντων σοι χρηματων.
Τουτο και επι των οικιων γινεται των μεγαλων. Πολλοι γουν τα ταμεια τα εαυτων
τοις οικεταις τοις εαυτων ενεπιστευσαν· αλλ' ομως οι πιστευθεντες εκεινοι
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυλαττουσι τα δεδομενα, και ουκ αποχρωνται τοις εμπιστευθεισιν, αλλ' οις αν ο
δεσποτης, και ηνικα κελευσηι, διανεμουσι. Τουτο και συ ποιησον. Και γαρ ελαβες
ετερων πλειονα, και υπεδεξω, ουχ ινα αυτα αναλωσηις μονος, αλλ' ινα και ετεροις
οικονομος γενηι καλος. Ἄξιον δε κακεινο ζητησαι, τι δηποτε ουχι παρ' ετερωι δικαιωι
τον Λαζαρον οραι, αλλ' εν τοις κολποις ειδε του Ἀβρααμ. Φιλοξενος ην ο Ἀβρααμ· ιν'
ουν και ουτος ελεγχος αυτωι γενηται της μισοξενιας, δια τουτο αυτον μετ' εκεινου
βλεπει. Ἐκεινος γαρ και τους παριοντας εθηρευε, και εις την οικιαν ειλκεν εισω την
εαυτου· ουτος δε και τον εσω κειμενον παρεωρα, και θησαυρον τοσουτον εχων και
σωτηριας υποθεσιν, παρετρεχε καθ' εκαστην ημεραν, και ουκ εχρησατο εις δεον τηι
του πενητος προστασιαι. Ἀλλ' ουχ ο πατριαρχης τοιουτος, αλλα τουναντιον απαν·
προ των θυρων καθημενος εσαγηνευε τους παριοντας 48.989 απαντας, και καθαπερ
τις αλιευς αμφιβληστρον βαλλων εις την θαλασσαν ανασπαι μεν ιχθυν, ανασπαι δε
και χρυσιον πολλακις και μαργαριτας· ουτω δη και ουτος, σαγηνευων ανθρωπους,
ηλιευσε ποτε και αγγελους, και το θαυμαστον τουτο εστιν, οτι μη ειδως. Ὅπερ ουν
και Παυλος εκπληττομενος παραινει και λεγει· Της φιλοξενιας μη επιλανθανεσθε·
δια γαρ ταυτης ελαθον τινες ξενισαντες αγγελους. Και καλως ειπεν, Ἔλαθον. Ει γαρ
ειδως αυτους υπεδεξατο μετα τοσαυτης ευνοιας, ουδεν μεγα και θαυμαστον
εποιησεν· ο δε πας επαινος, οτι αγνοων τινες οι παριοντες ησαν, και ανθρωπους
αυτους ειναι νομιζων απλως οδιτας, μετα τοσαυτης αυτους ενδον εκαλεσε της
προθυμιας. Και συ τοινυν, αν μεν τινα περιφανη και λαμπρον υποδεξαμενος, πολλην
επιδειξηι την προθυμιαν, θαυμαστον ουδεν ειργασω· η γαρ αρετη του ξενισθεντος και
τον μισοξενον καταναγκαζει πολλακις πασαν ευνοιαν επιδειξασθαι· το δε μεγιστον
και θαυμαστον, οταν και τους τυχοντας, και τους απεῤριμμενους, και τους ευτελεις
μετα πολλης δεχωμεθα της ευνοιας. ∆ια τουτο και ο Χριστος τους ποιουντας ουτως
υποδεχομενος ελεγεν· Ἐφ' οσον εποιησατε ενι τουτων των ελαχιστων, εμοι
εποιησατε. Και παλιν· Ουτως ουκ εστι θελημα εμπροσθεν του Πατρος υμων, ινα
αποληται εις των μικρων τουτων. Και παλιν· Ὃς εαν σκανδαλισηι ενα των μικρων
τουτων, συμφερει αυτωι, ινα κρεμασθηι μυλος ονικος περι τον τραχηλον αυτου, και
ριφηι εν τηι θαλασσηι. Και πανταχου πολυς τωι Χριστωι των μικρων και ελαχιστων ο
λογος. Ὅπερ ουν και ο Ἀβρααμ ειδως, ουκ εξηταζε τους παριοντας τινες ειεν, και
ποθεν, καθαπερ ημεις νυν· αλλ' απλως τους παριοντας υπεδεχετο παντας. Τον γαρ
φιλοφροσυνην επιδεικνυμενον ουκ ευθυνας απαιτειν δει βιου, αλλα μονον την
πενιαν διορθουν, και την χρειαν πληρουν. Μιαν εχει συνηγοριαν ο πενης, την
ενδειαν και το καθεσταναι εν χρειαι· μηδεν αυτον λοιπον απαιτει πλεον, αλλα καν
απαντων ηι πονηροτατος και της αναγκαιας απορηι τροφης, λυωμεν αυτου τον λιμον.
Ουτω και ο Χριστος εκελευσε ποιειν, λεγων· Γινεσθε ομοιοι του Πατρος υμων του εν
τοις ουρανοις, οτι τον ηλιον αυτου ανατελλει επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει
επι δικαιους και αδικους. Λιμην εστι των εν αναγκηι ο ελεημων· ο δε λιμην τους
ναυαγιωι περιπεσοντας απαντας υποδεχεται, και λυει των κινδυνων· καν πονηροι,
καν χρηστοι, καν οτιουν ωσιν οι κινδυνευοντες, εισω των οικειων αυτους
παραπεμπει κολπων. Και συ τοινυν, ορων επι της γης τωι της πενιας ναυαγιωι
περιπεσοντα τον ανθρωπον, μη δικαζε, μηδε ευθυνας απαιτει, αλλα λυσον την
συμφοραν. Τι σαυτωι παρεχεις πραγματα; Ἀπηλλαξε σε περιεργειας απασης και
πολυπραγμοσυνης ο Θεος. Ποσα εμελλον πολλοι λεγειν και δυσχεραινειν, ει
προσεταξεν ο Θεος τον βιον μετα ακριβειας εξεταζειν, την αναστροφην, τα
πεπραγμενα εκαστωι περιεργαζεσθαι προτερον, και τοτε ελεειν; Νυνι δε πασης
τοιαυτης απηλλαγμεθα δυσκολιας. Τι ουν περιττας επισπωμεθα φροντιδας; Ἕτερον
εστι δικαστης, ετερον ελεημων. Ἐλεημοσυνη δια τουτο λεγεται, οτι και 48.990 τοις
αναξιοις διδοαμεν. Τουτο και Παυλος παραινει ποιειν, λεγων, Ὑμεις δε το καλον
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιουντες μη εκκακητε, προς παντας μεν, μαλιστα δε προς τους οικειους της
πιστεως. Ἂν τους αναξιους περιεργαζωμεθα και πολυπραγμονωμεν, ουδε αξιοι ποτε
ραιδιως εμπεσουνται ημιν· αν δε και τοις αναξιοις παρεχωμεν, παντως και οι αξιοι
και οι παντων εκεινων ανταξιοι εις τας ημετερας ηξουσι χειρας· ωσπερ ουν και επι
του μακαριου γεγονεν Ἀβρααμ, ος ου περιεργαζομενος, ουδε πολυπραγμονων τους
παριοντας, εδυνηθη και αγγελους υποδεξασθαι ποτε. Τουτον και ημεις ζηλωσωμεν,
και μετ' αυτου τον εγγονον τον εκεινου τον Ἰωβ. Και γαρ και ουτος την του
προγονου μεγαλοψυχιαν μετα πασης εμιμησατο της ακριβειας, και δια τουτο ελεγεν·
Ἡ θυρα μου παντι ελθοντι ανεωικτο· ουχι τωι δεινι μεν ανεωικτο, ετερωι δε
απεκεκλειστο, αλλα πασιν απλως ανειτο. ʹ. Ουτω και ημεις ποιωμεν, παρακαλω,
μηδεν ακριβολογουμενοι περα του δεοντος. Ἀξια γαρ του πενητος η χρεια μονον
εστι· καν οστισουν μετα ταυτης ελθηι προς ημας ποτε, μηδεν περιεργαζωμεθα πλεον
ου γαρ τωι τροπωι παρεχομεν, αλλα τωι ανθρωπωι· ουδε δια την αρετην αυτον, αλλα
δια την συμφοραν ελεωμεν, ινα και αυτοι παρα του ∆εσποτου τον πολυν ελεον
επισπασωμεθα, ινα και αυτοι, αναξιοι οντες, φιλανθρωπιας επιτυχωμεν. Ει γαρ
μελλοιμεν την αξιαν επιζητειν επι των συνδουλων των ημετερων, και
ακριβολογεισθαι, τουτο και ο Θεος εφ' ημων εργασεται· και ζητουντες τους
ομοδουλους απαιτησαι ευθυνας, αυτοι της ανωθεν εκπεσουμεθα φιλανθρωπιας· Ἐν
ωι γαρ κριματι κρινετε, κριθησεσθε, φησιν. Ἀλλ' επι την υποθεσιν παλιν τον λογον
επαναγαγωμεν. Ἰδων τοινυν αυτον εν τοις κολποις του Ἀβρααμ, φησι· Πατερ
Ἀβρααμ, ελεησον με, και πεμψον Λαζαρον. Τινος ενεκεν ουχι προς τον Λαζαρον τον
λογον απετεινεν; Ἐμοι δοκει οτι ηισχυνθη και ηρυθριασε, και εκ των κατ' αυτον
πραγματων ενομιζεν αυτον μνησικακησειν παντως. Ει γαρ εγω, φησι, τοσαυτης
απολαυων ευποριας, και μηδεν ηδικημενος, εν τοσουτοις οντα κακοις υπερειδον τον
ανθρωπον, και ουδε ψιχιων μετεδωκα, πολλωι μαλλον αυτος ο ουτως υπεροφθεις
ουκ επινευσει τηι χαριτι. Ταυτα ουχι του Λαζαρου κατηγορουντες λεγομεν· ου γαρ δη
ουτως εκεινος διεκειτο, μη γενοιτο· αλλ' οτι ουτος ταυτα δεδοικως, ουκ εκαλεσεν
εκεινον, αλλα τον Ἀβρααμ εφωνησεν, ον αγνοειν ᾤετο τα γεγενημενα· και τον
δακτυλον επεζητησεν εκεινον, ον ταις γλωσσαις των κυνων αφηκε περιλειχθηναι
πολλακις. Τι ουν εκεινος; Τεκνον, απελαβες τα αγαθα σου εν τηι ζωηι σου. Ὅρα
φιλοσοφιαν, ορα φιλοστοργιαν δικαιου. Ουκ ειπεν· Ἀπανθρωπε και ωμε και
παμπονηρε, τοσαυτα κακα διαθεις τον ανθρωπον, φιλανθρωπιας μεμνησαι νυν και
ελεου και συγγνωμης; ουκ ερυθριαις, ουδε αισχυνηι; Ἀλλα τι; Τεκνον, φησιν,
απελαβες τα αγαθα σου. Ψυχην γαρ κεκακωμενην μη προσταραξηις, φησιν. Ἀρκει τα
της τιμωριας αυτωι· μη προσεπεμβαινωμεν αυτου ταις συμφοραις. Ἄλλως δε, και ινα
μη νομισηι, οτι μνησικακων υπερ των παρελθοντων εκωλυσεν απελθειν τον
Λαζαρον, 48.991 τεκνον αυτον καλει, μονονουχ υπερ εαυτου δια της προσηγοριας
απολογουμενος. Ου κυριος ειμι, σοι, φησι, μεταδιδωμι· το δε εντευθεν απελθειν εκει
ουκ εστιν ημετερον λοιπον. Ἀπελαβες τα αγαθα σου. Και δια τι ουκ ειπεν, ελαβες,
αλλα, απελαβες; Πολυ πελαγος εντευθεν ημιν νοηματων ορω ανοιγομενον. ∆ιο δη
παντα τα ειρημενα μετα ακριβειας φυλαξαντες, τα τε νυν, τα τε πρωην λεχθεντα,
μετα ασφαλειας απασης αποθωμεθα, και προς την των μελλοντων ρηθησεσθαι
ακροασιν εκ των ειρημενων επιτηδειοτερους εαυτους κατασκευασατε· και ει μεν
δυνατον υμιν γενοιτο, παντα μοι μνημονευετε· ει δε μη δυνασθε παντα, αντι παντων
εκεινο, παρακαλω, 48.992 μεμνησθε διηνεκως, οτι το μη μεταδιδοναι πενησιν εκ των
οικειων χρηματων, αρπαγη πενητων εστι και αποστερησις της εκεινων ζωης· και ου
τα ημετερα, αλλα τα εκεινων κατεχομεν. Ἂν γαρ ουτως ωμεν διακειμενοι, παντως
προησομεθα τα χρηματα, και πεινωντα θρεψαντες τον Χριστον ενταυθα, και πολλην
εκει την εμποριαν αποθεμενοι, δυνησομεθα των μελλοντων επιτυχειν αγαθων,
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι, αμα τωι
αγιωι Πνευματι δοξα, τιμη, κρατος, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

Εις τον Λαζαρον λογος τριτος, και τινος ενεκεν ουκ ειπεν, Ἔλαβες τα
αγαθα σου εν τηι ζωηι σου, αλλ', Ἀπελαβες· και δια τι οι μεν δικαιοι
κινδυνοις πολλακις περιπιπτουσιν, οι δε αμαρτωλοι τουτους
διαφευγουσιν.
αʹ. Ου τα τυχοντα ημας ωνησεν η κατα τον Λαζαρον παραβολη, και
πλουσιους και πενητας, τους μεν ευκολως φερειν την πενιαν παιδευσασα, τους δε
ουκ αφιεισα μεγα φρονειν επι τωι πλουτωι, αλλα δι' αυτων των εργων διδαξασα, οτι
παντων ελεεινοτερος ο τρυφηι συζων, και μηδενι των οντων μεταδιδους. Φερε ουν
και σημερον της αυτης παλιν αψωμεθα υποθεσεως· επει και οι τα μεταλλα
εργαζομενοι, ενθα αν ιδωσι πολλας του χρυσιου τας ινας, εκει διασκαπτουσι παλιν,
και ουκ αφιστανται προτερον, εως αν απαν το φαινομενον εξαντλησωσιν.
Ἐπανιωμεν τοινυν, ενθα πρωην κατελιπομεν τον λογον ινα εκειθεν αυτον
ανελωμεθα. Ἐνην μεν γαρ και εν ημεραι μιαι πασαν υμιν ταυτην εξαπλωσαι την
παραβολην· αλλ' ουχ οπως πολλα ειποντες απελθωμεν, τουτο εσπουδακαμεν, αλλ'
οπως μετα ακριβειας τα λεχθεντα δεξαμενοι και κατασχοντες, λαβοιτε τινα απο της
φυλακης ταυτης αισθησιν ωφελειας πνευματικης. Και γαρ μητηρ φιλοστοργος
μελλουσα επι στερεαν το γαλακτοτροφουμενον παιδιον αγειν τροφην, αν μεν
αθροον εγχεηι τωι στοματι τον ακρατον, ουδεν ονινησιν, αποβλυζοντος του παιδιου
το διδομενον, και διαβρεχοντος περι τωι στηθει τον χιτωνισκον· αν δε ηρεμα και
κατα μικρον εγχεηι, παραπεμπει το δοθεν αλυπως. Ἵν' ουν και υμεις το δοθεν μη
αποβλυσητε, ουκ αθροον υμιν επεκλιναμεν το της διδασκαλιας ποτηριον, αλλ' εις
πολλας υμιν αυτο κατεκερματισαμεν ημερας, εν ταις μεταξυ ταυταις ημεραις
διαναπαυεσθαι παρασχοντες υμιν εκ του της ακροασεως πονου, ινα και τα
καταβληθεντα παγηι μετα ασφαλειας εν τηι διανοιαι της υμετερας αγαπης, και τα
ρηθησεσθαι μελλοντα ανειμενηι και ακμαζουσηι δεξησθε ψυχηι. ∆ια τουτο και την
υποθεσιν των μελλοντων ρηθησεσθαι πολλακις υμιν προλεγομεν προ πολλων
ημερων, ινα εν ταις μεταξυ ταυταις ημεραις το βιβλιον λαβοντες, και την περικοπην
απασαν επιοντες, και καταμαθοντες τι μεν ειρηται, τι δε υπολελειπται,
ευμαθεστεραν υμων ποιησητε την διανοιαν προς την ακροασιν των μετα ταυτα
ρηθησομενων. Και τουτο αει παρακαλω, και παρακαλων ου παυσομαι, ινα μη μονον
ενταυθα τοις λεγομενοις προσ48.992 εχητε, αλλα και οικοι γινομενοι, τηι των θειων
Γραφων αναγνωσει συνεχως ενδιατριβητε. Τουτο και τοις ιδιαι συγγινομενοις ημιν
ου διελιπον αει παρεγγυων. Μη γαρ μοι λεγετω τις τα ψυχρα ρηματα εκεινα, και
πολλης καταγνωσεως αξια, οτι ∆ικαστηριωι προσηλωμαι, τα της πολεως πραττω
πραγματα, τεχνην μετερχομαι, γυναικα εχω, παιδια τρεφω, οικιας προΐσταμαι, ανηρ
ειμι βιωτικος· ουκ εστιν εμον Γραφας αναγινωσκειν, αλλ' εκεινων των
αποταξαμενων, των τας κορυφας των ορεων κατειληφοτων, των τουτον τον βιον
εχοντων διηνεκως. Τι λεγεις, ανθρωπε; ουκ εστι σον εργον Γραφαις προσεχειν,
επειδη μυριαις περιελκηι φροντισι; Σον μεν ουν μαλλον εστιν, η εκεινων. Ου γαρ
ουτως εκεινοι χρηιζουσι της απο των θειων Γραφων βοηθειας, ως οι εν μεσωι
στρεφομενοι πραγματων πολλων. Οι μεν γαρ μοναχοι της αγορας και των εκ της
αγορας απαλλαγεντες θορυβων, και τας καλυβας εν ερημιαι πηξαμενοι, και προς
ουδενα κοινον ουδεν εχοντες, αλλ' εμφιλοσοφουντες μετα αδειας τηι της ησυχιας
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινης γαληνηι, καθαπερ εν λιμενι καθημενοι, πολλης της ασφαλειας απολαυουσιν·
ημεις δε οι καθαπερ εν μεσωι πελαγει σαλευοντες, και μυριων αμαρτηματων αναγκας
εχοντες, συνεχους και διηνεκους αει δεομεθα της απο των Γραφων παρακλησεως.
Ἐκεινοι ποῤρω της μαχης καθηνται, διοπερ ουδε πολλα δεχονται τραυματα· συ δε
διηνεκως επι της παραταξεως εστηκας, και συνεχεις δεχηι τας πληγας· διο και
πλειονων σοι δει των φαρμακων. Και γαρ και γυνη παροξυνει, και υιος λυπει, και
οικετης εις οργην εμβαλλει, και εχθρος επιβουλευει, και φιλος βασκαινει, και γειτων
επηρεαζει, και συστρατιωτης υποσκελιζει, πολλακις και δικαστης απειλει, και πενια
λυπει, και αποβολη των οικειων πενθος εργαζεται, και ευημερια φυσαι, και
δυσπραγια συστελλει, και πολλαι μεν οργης, πολλαι δε φροντιδων, πολλαι δε
αθυμιας και λυπης, πολλαι δε κενοδοξιας και απονοιας αφορμαι και αναγκαι
παντοθεν ημας περιστοιχιζονται, και μυρια πανταχοθεν τα βελη φερεται· διο της
απο των Γραφων πανοπλιας χρεια διηνεκως. Ἐπιγνωθι γαρ, φησιν, οτι εν μεσωι
παγιδων διαβαινεις, και επι επαλξεων πολεως περιπατεις. Και γαρ αι της σαρκος
επιθυμιαι χαλεπωτερον των εν μεσωι στρεφομενων 48.993 κατεξανιστανται· και γαρ
και οψις ευπρεπης, και σωμα λαμπρον δια των οφθαλμων εβαλε, και ρημα αισχρον
δια της ακοης εισελθον εθορυβησεν ημων τον λογισμον· πολλακις δε και μελος
κατακεκλασμενον το της ψυχης ευτονον κατεμαλαξε. Και τι λεγω ταυτα; Το γαρ
παντων τουτων ευτελεστατον ειναι πολλακις δοκουν, μυρων οσμη προσπεσουσα
ποθεν παρα γυναικων εταιριζομενων εν τηι παροδωι, λαβουσα απηλθεν αιχμαλωτον
απο ψιλης της συντυχιας. βʹ. Και πολλα τοιαυτα εστι τα πολιορκουντα την ημετεραν
ψυχην· και δει των θειων φαρμακων ημιν, ινα και τα γινομενα ελκη θεραπευωμεν,
και τα μηδεπω μεν γινομενα, μελλοντα δε γινεσθαι, προαναστελλωμεν, ποῤρωθεν
του διαβολου τα βελη κατασβεννυντες και αποκρουομενοι δια της συνεχους των
θειων Γραφων αναγνωσεως. Ου γαρ εστιν, ουκ εστι τινα σωθηναι μη συνεχως
αναγνωσεως απολαυοντα πνευματικης· αλλ' οντως αγαπητον, ει και διηνεκους
ταυτης απολαυοντες της θεραπειας, δυνηθειημεν σωθηναι ποτε. Ὅταν δε καθ'
εκαστην μεν πληττωμεθα την ημεραν, ιατρειας δε μηδεμιας απολαυωμεν, ποια
σωτηριας ελπις; Ουχ οραις τους χαλκοτυπους, τους χρυσοχοους, τους αργυροκοπους,
τους ηντιναουν μετιοντας τεχνην, απαντα τα της τεχνης εχοντας απηρτισμενα τα
εργαλεια, καν λιμος αναγκαζηι, καν πενια θλιβηι, παντα αιρουμενους υπομειναι
μαλλον, η των της τεχνης οργανων αποδοσθαι τι, και διατραφηναι; Πολλοι γουν
πολλακις δανεισασθαι μαλλον ειλοντο, και διαθρεψαι και την οικιαν και τα παιδια,
η των της τεχνης εργαλειων καν το μικροτατον αποδοσθαι· και μαλα γε εικοτως,
Ἴσασι γαρ οτι, πραθεντων εκεινων, αχρηστα τα της τεχνης αυτοις απαντα, και η της
ευποριας υποθεσις ανηιρηται πασα. Ἐκεινων μεν γαρ μενοντων, δυνατον τα
γινομενα δανεισματα χρονωι ποτε διαλυσασθαι τηι τεχνηι συνεχως χρωμενους· ει δε
φθασαντες ετεροις αυτα αποδοιντο, ουδεμιαν ουκετι παραμυθιαν τηι πενιαι και τωι
λιμωι ποθεν επινοησαι δυνησονται. Ουτως ουν και ημας διακεισθαι χρη. Καθαπερ γαρ
εκεινοις εργαλεια της τεχνης εστι σφυρα και ακμων και πυραγρα· ουτω δη και ημιν
εργαλεια της τεχνης εστιν αποστολικα και προφητικα βιβλια, και πασα Γραφη
θεοπνευστος και ωφελιμος. Και καθαπερ εκεινοι δι' εκεινων τα σκευη παντα, απερ
αν λαβωσι, διαπλαττουσιν· ουτω δη και ημεις δια τουτων την ψυχην την ημετεραν
χαλκευομεν, και διεστραμμενην διορθουμεν, και παλαιωθεισαν ανακαινιζομεν.
Κακεινοι μεν μεχρι των σχηματων την εαυτων επιδεικνυνται τεχνην· ου γαρ δη την
υλην των σκευων μεταβαλειν δυναιντ' αν, ουδε τον αργυρον ποιησαι χρυσον, αλλα
τους τυπους αυτων μεταῤρυθμιζουσι μονον· συ δε ουχ ουτως, αλλ' εχεις τι πλεον
εκεινων, και ξυλινον σκευος λαβων δυνησηι ποτε χρυσουν ποιησαι. Και τουτου
μαρτυς ο Παυλος, ουτω λεγων· Ἐν μεγαληι δε οικιαι ουκ εστι μονον σκευη χρυσα και
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αργυρα, αλλα και ξυλινα και οστρακινα. Ἐαν τις ουν εκκαθαρηι εαυτον εκ τουτων,
εσται σκευος εις τιμην ηγιασμενον, και ευχρηστον τωι δεσποτηι εις παν εργον αγαθον
ητοιμασμενον. Μη τοινυν αμελωμεν της κτησεως των 48.994 βιβλιων, ινα μη περι
τα καιρια δεξωμεθα την πληγην, μηδε χρυσιον κατορυττωμεν, αλλα βιβλια
θησαυριζωμεν εαυτοις πνευματικα. Το μεν γαρ χρυσιον, οταν γενηται πλεον, τοτε
μαλιστα επιβουλευει τοις κεκτημενοις· τα δε βιβλια αποκειμενα πολλην παρεχει τοις
εχουσι την ωφελειαν. Ὥσπερ γαρ ενθα αν ηι αποκειμενα οπλα βασιλικα, καν μηδεις ηι
ο κεχρημενος, πολλην παρεχει τοις ενδον οικουσι την φυλακην, ουτε ληιστων, ουτε
τοιχωρυχων, ουτε αλλου τινος των κακουργουντων τολμωντος επιβηναι της οικιας·
ουτως ενθα αν ηι βιβλια πνευματικα, πασα εκειθεν ελαυνεται ενεργεια διαβολικη,
και πολλη τοις ενοικουσιν αρετης παρακλησις γινεται. Και αυτη γαρ καθ' εαυτην
των βιβλιων η οψις οκνηροτερους ημας προς την αμαρτιαν εργαζεται. Καν τε γαρ
τολμησωμεν τι των απηγορευμενων, και ακαθαρτους εαυτους εργασωμεθα,
επανιοντες οικαδε, και τα βιβλια ορωντες, μαλλον ημων καταδικαζομεν το
συνειδος, και προς το τοις αυτοις περιπεσειν οκνηροτεροι γινομεθα· αν τε παλιν εν
αγιωσυνηι διατελωμεν, πλειονα εκειθεν λαμβανομεν την ωφελειαν. Ἅμα γαρ ηψατο
τις Ευαγγελιου, και μετεῤρυθμισεν εαυτου την διανοιαν ευθεως, και των βιωτικων
απεστησε και απο της οψεως μονης αυτης. Ει δε και αναγνωσις προσγενοιτο ακριβης,
καθαπερ εν ιεροις αδυτοις η ψυχη τελουμενη, ουτως εκκαθαιρεται και βελτιων
γινεται, του Θεου ομιλουντος αυτηι δια των γραμματων εκεινων. Τι ουν, αν μη
ειδωμεν τα εγκειμενα; φησι, Μαλιστα μεν καν μη ειδηις τα εγκειμενα, απ' αυτης της
αναγνωσεως πολυς ο αγιασμος γινεται. Ἄλλως δε, αδυνατον παντα επ' ισης αγνοειν·
δια γαρ τουτο η του Πνευματος ωικονομησε χαρις τελωνας και αλιεας και
σκηνοποιους και ποιμενας και αιπολους και ιδιωτας και αγραμματους ταυτα
συνθειναι τα βιβλια, ινα μηδεις των ιδιωτων εις ταυτην εχηι καταφευγειν την
προφασιν, ινα πασιν ευσυνοπτα ηι τα λεγομενα, ινα και ο χειροτεχνης, και οικετης,
και η χηρα γυνη, και ο παντων ανθρωπων αμαθεστατος, κερδανηι τε και ωφεληθηι
παρα της ακροασεως. Ου γαρ προς κενοδοξιαν, καθαπερ οι εξωθεν, αλλα προς την
σωτηριαν των ακουοντων ταυτα παντα συνεθηκαν οι παρα την αρχην
καταξιωθεντες της του Πνευματος χαριτος. γʹ. Οι μεν γαρ εξωθεν φιλοσοφοι και
ρητορες και συγγραφεις ου το κοινηι συμφερον ζητουντες, αλλ' οπως αυτοι
θαυμασθειεν μονον σκοπουντες, ει τι και χρησιμον ειπον, και τουτο, καθαπερ εν
ζοφωι τινι, τηι συνηθει ασαφειαι κατεκρυψαν. Οι δε αποστολοι και οι προφηται
τουναντιον απαν εποιησαν· σαφη γαρ και δηλα τα παρ' εαυτων κατεστησαν απασιν,
ατε κοινοι της οικουμενης οντες διδασκαλοι, ινα εκαστος και δι' εαυτου μανθανειν
δυνηται εκ της αναγνωσεως μονης τα λεγομενα. Και τουτο προαναφωνων ο
προφητης ελεγεν· Ἔσονται παντες διδακτοι Θεου· και 48.995 ου μη ειπηι εκαστος τωι
πλησιον αυτου, Γνωθι τον Κυριον, οτι παντες ειδησουσι με απο μικρου εως μεγαλου
αυτων. Και ο Παυλος φησι· Καγω, αδελφοι, ηλθον προς υμας, ου καθ' υπεροχην
λογου η σοφιας, καταγγελλων υμιν το μυστηριον του Θεου. Και παλιν· Ὁ λογος μου
και το κηρυγμα μου ουκ εν πειθοις ανθρωπινης σοφιας λογοις, αλλ' εν αποδειξει
πνευματος και δυναμεως. Και παλιν· Λαλουμεν γαρ σοφιαν, φησιν, ου του αιωνος
τουτου, ουδε των αρχοντων του αιωνος τουτου των καταργουμενων. Τινι γαρ ουκ
εστι δηλα τα των Ευαγγελιων απαντα; τις δε ακουων, οτι μακαριοι οι πραεις,
μακαριοι οι ελεημονες, μακαριοι οι καθαροι τηι καρδιαι, και οσα τοιαυτα, διδασκαλου
δεησεται, ως τι μαθειν των λεγομενων; Ἀλλα τα των σημειων και θαυματων και
ιστοριων ουχι και τωι τυχοντι γνωριμα και σαφη; Σκηψις ταυτα και προφασις και
νωθειας παρακαλυμματα. Ου νοεις τα εγκειμενα; πως γαρ δυνησηι νοησαι ποτε, μηδε
απλως εγκυψαι βουλομενος; Λαβε μετα χειρας το βιβλιον· αναγνωθι την ιστοριαν
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απασαν, και τα γνωριμα κατασχων, τα αδηλα και τα ασαφη πολλακις επελθε· καν μη
δυνηθηις τηι συνεχειαι της αναγνωσεως ευρειν το λεγομενον, βαδισον προς τον
σοφωτερον, ελθε προς τον διδασκαλον, ανακοινωσαι περι των ειρημενων, πολλην
επιδειξαι την σπουδην· καν ιδηι σε ο Θεος τοσαυτηι κεχρημενον τηι προθυμιαι, ου
περιοψεται σου την αγρυπνιαν και την φροντιδα, αλλα καν ανθρωπος μη διδαξηι το
ζητουμενον, αυτος αποκαλυψει παντως. Ἀναμνησθητι του ευνουχου της βασιλιδος
Αιθιοπων, ος ανθρωπος βαρβαρος ων, και μυριαις συνεχομενος φροντισι, και
πανταχοθεν πολλοις περικυκλουμενος πραγμασιν, ουκ ειδως απερ ανεγινωσκεν,
ομως ανεγινωσκεν επι του οχηματος καθημενος. Ει δε εν οδωι τοσαυτην σπουδην
επεδεικνυτο, εννοησον τις ην οικοι διατριβων· ει τον καιρον της οδοιποριας ουκ
ηνειχετο χωρις αναγνωσεως μενειν, πολλωι μαλλον εν τηι οικιαι καθημενος· ει μηδεν
ειδως ων ανεγινωσκεν, ουκ αφιστατο της αναγνωσεως, πολλωι μαλλον μετα το
μαθειν. Ὅτι γαρ απερ ανεγινωσκεν ουκ ᾔδει, ακουσον τι φησιν αυτωι ο Φιλιππος·
Ἆρα γε γινωσκεις α αναγινωσκεις; Κακεινος ταυτα ακουσας ουκ ηρυθριασεν ουδε
ηισχυνθη, αλλ' ωμολογησε την αγνοιαν, και φησι· Πως γαρ αν δυναιμην, εαν μη τις
οδηγησηι με; Ἐπει ουν, ουδεπω τον οδηγουντα εχων, ουτως ανεγινωσκε, δια τουτο
ταχεως επελαβετο του χειραγωγουντος. Ειδεν αυτου την προθυμιαν ο Θεος,
απεδεξατο την σπουδην, και επεμψεν αυτωι διδασκαλον ευθεως. Ἀλλα ου παρεστιν ο
Φιλιππος νυν; Ἀλλα το Πνευμα το κινησαν τον Φιλιππον παρεστι. Μη
καταφρονωμεν της σωτηριας ημων, αγαπητοι· Ταυτα παντα εγραφη δι' ημας προς
νουθεσιαν ημων, εις ους τα τελη των αιωνων κατηντησε. Μεγαλη ασφαλεια προς το
μη αμαρτανειν των Γραφων η αναγνωσις, μεγας κρημνος και βαραθρον βαθυ των
Γραφων η αγνοια, μεγαλη προδοσια σωτηριας το μηδεν απο των θειων ειδεναι
νομων· τουτο και αιρεσεις ετεκε, τουτο και βιον διεφθαρμενον εισηγαγε, τουτο τα
ανω κατω πεποιηκεν. Ἀμηχανον γαρ, αμηχανον ακαρπον αναχωρησαι τινα συνεχως
48.996 αναγνωσεως απολαυοντα μετα επιστασιας. Ἰδου γουν μια παραβολη ποσα
ημας ωφελησε; πως ημων βελτιω την ψυχην ειργασατο; Πολλοι μεν γαρ, ευ οιδ' οτι,
διαρκη την ωφελειαν εκ της ακροασεως λαβοντες απηλθον· ει δε εισι τινες, οι μη
τοσουτον εκαρπωσαντο, αλλ' ομως την γουν ημεραν αυτην, καθ' ην ηκουσαν,
βελτιους εγενοντο παντως. Ου μικρον δε και το ημεραν μιαν εν αμαρτηματων
κατανυξει διαγαγειν, και διαβλεψαι προς την ανω φιλοσοφιαν, και παρασχειν τηι
ψυχηι μικρον γουν απο των βιωτικων αναπνευσαι φροντιδων. Ἂν δε καθ' εκαστην
τουτο ποιωμεν συναξιν, και μη διαλιμπανωμεν, η συνεχεια της ακροασεως
εργασεται τι μεγα και γενναιον εν ημιν αγαθον. δʹ. Φερε ουν και τα εξης παλιν
αποδωμεν υμιν της παραβολης. Τινα δε εστι τα εξης; Ειποντος του πλουσιου,
Πεμψον Λαζαρον, ινα επισταξηι τωι ακρωι του δακτυλου αυτου, και καταψυξηι την μου
γλωτταν, ακουσωμεν τι φησιν Ἀβρααμ· Τεκνον, μνησθητι, οτι απελαβες συ τα αγαθα
σου εν τηι ζωηι σου, και Λαζαρος τα κακα· και νυν ουτος παρακαλειται, συ δε
οδυνασαι. Και επι πασι δε τουτοις χασμα μεγα μεταξυ ημων τε και υμων εστηρικται,
οπως οι θελοντες εκειθεν διαβηναι προς ημας, μη δυνωνται, μητε οι εντευθεν εκει
διαπερωσι. Φορτικα τα ειρημενα, και πολλην ημων κατεχεε την οδυνην. Οιδα καγω·
αλλ' οσον δακνει το συνειδος, τοσουτον και ωφελει την διανοιαν των δακνομενων.
Ει μεν γαρ εκει ταυτα ελεγετο ημιν, καθαπερ τωι πλουσιωι, οντως θρηνειν εδει και
οδυρεσθαι και πενθειν, οτι μετανοιας καιρος ουκ ετι ημιν υπελελειπτο· επειδη δε
ενταυθα οντες ταυτα ακουομεν, οπου και ανανηψαι δυνατον, και τα ημαρτημενα
απονιψασθαι και πολλην κτησασθαι την παῤρησιαν, και εκ των ετεροις συμβαντων
κακων φοβηθεντας μεταβαλεσθαι, ευχαριστωμεν τωι φιλανθρωπωι Θεωι, τωι δια της
ετερων κολασεως την ημετεραν διεγειροντι νωθειαν, και αφυπνιζοντι καθευδοντας
ημας. ∆ια γαρ τουτο ταυτα προειρηται, ινα μη ταυτα παθωμεν. Ει γαρ εβουλετο
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κολασαι, ουκ αν ταυτα προειπεν· επειδη δε ου βουλεται εμβαλειν εις τιμωριαν, δια
τουτο προλεγει την τιμωριαν, ινα τηι προῤρησει σωφρονισθεντες την δια των
πραγματων εκφυγωμεν πειραν. Ἀλλα τινος ενεκεν ουκ ειπεν, Ἔλαβες τα αγαθα σου,
αλλ', Ἀπελαβες; Μεμνησθε γαρ ευ οιδ' οτι εντευθεν εφην πελαγος αχανες και μεγα
νοηματων ημιν ανοιγεσθαι· το γαρ, Ἀπελαβες, οφειλην τινα ενδεικνυμενου και
δηλουντος εστιν· απολαμβανει γαρ τις τα οφειλομενα. Ει τοινυν μιαρος, και
παμμιαρος, και ωμος και απανθρωπος ουτος ο πλουσιος ην, τινος ενεκεν ουκ ειπεν
αυτωι, Ἔλαβες τα αγαθα σου, αλλ', Ἀπελαβες, ως χρεωστουμενα και οφειλομενα; Τι
ουν εντευθεν μανθανομεν; Ὅτι καν μιαροι τινες ωσι και εις εσχατον κακιας
εληλακοτες, πολλακις εν τι και δυο και τρια ειργασαντο αγαθα. Και οτι ου
στοχαζομενος ταυτα νυν λεγω, δηλον εκειθεν. Τι γαρ του κριτου της αδικιας εκεινου
μιαρωτερον γεγονε; τι δε απανθρωποτερον; τι δε ασεβεστερον; Ουτος ουτε τον Θεον
εφοβειτο, ουτε 48.997 ανθρωπους ηισχυνετο· αλλ' ομως τοσαυτηι πονηριαι συζων,
ειργασατο τι καλον, την συνεχως ενοχλουσαν αυτωι ελεησας χηραν, και επινευσας
τηι χαριτι, και δους την αιτησιν, και επεξελθων τοις αδικουσιν αυτην. Ουτω
συμβαινει τινα ακολαστον μεν ειναι, ελεημονα δε πολλακις· η απανθρωπον μεν,
σωφρονα δε· ει δε και ακολαστος και ωμος ειη, αλλ' ομως εν τι κατα τον βιον
πολλακις επραξεν αγαθον. Το αυτο δη παλιν και επι των χρηστων υποπτευειν χρη.
Καθαπερ γαρ οι φαυλοτατοι εργαζονται τι πολλακις χρηστον, ουτω και οι σπουδαιοι
και εναρετοι διαμαρτανουσι τι πολλακις. Τις γαρ καυχησεται, φησιν, αγνην εχειν
την καρδιαν, η τις παῤρησιασεται καθαρος ειναι απο αμαρτιας; Ἐπει ουν εικος ην και
τον πλουσιον, ει και προς εσχατον εληλακει πονηριας, εργασασθαι τι αγαθον, και
τον Λαζαρον, ει και προς ακρον αφικετο αρετης, ημαρτηκεναι τι μικρον, ορα πως
αμφοτερα ταυτα ηινιξατο ο πατριαρχης, ειπων, οτι Και συ απελαβες τα αγαθα σου εν
τηι ζωηι σου, και ο Λαζαρος ομοιως τα κακα. Ὃ δε λεγει τουτο εστιν· Ει τι και συ
αγαθον ειργασω, και ωφειλετο σοι τουτου ο μισθος, παντα ταυτα εν εκεινωι τωι
κοσμωι απελαβες, τρυφων, πλουτων, ευημεριας απολαυων και ευπραγιας πολλης·
και ουτος ει τι κακον ειργασατο, παντα απελαβεν εν πενιαι και λιμωι και τοις
εσχατοις ταλαιπωρουμενος κακοις· και γυμνος εκατερος υμων ενταυθα αφικται,
εκεινος μεν αμαρτηματων, συ δε δικαιοσυνης κατορθωματων. ∆ια τουτο και ουτος
καθαραν εχει την παρακλησιν, και συ απαραμυθητον υπομενεις την τιμωριαν. Ὅταν
γαρ μικρα και ευτελη τα κατορθωματα ημων ηι, και πολυς και αφατος ο των
αμαρτηματων ογκος, ειτα ενταυθα ευπραγιας απολαυσωμεν, και μηδεν παθωμεν
δεινον, και αυτης των αγαθων της αμοιβης ερημοι και γυμνοι παντως
απελευσομεθα, παντα ενταυθα απολαβοντες· ωσπερ ουν οταν μεγαλα μεν ηι τα
κατορθωματα και πολλα, μικρα δε και ευτελη τα αμαρτηματα, ειτα παθωμεν τι
δεινον, και αυτα τα μικρα ενταυθα αποθεμενοι, καθαραν και απηρτισμενην εκει την
των αγαθων εργων απολαμβανομεν αντιδοσιν. Ὅταν ουν ιδηις τινα ζωντα μεν εν
πονηριαι, μηδεν δε ενταυθα πασχοντα δεινον, μη μακαρισηις, αλλα δακρυσον και
θρηνησον, ως παντα εκει τα δεινα υποστησομενον· καθαπερ ουν και ο πλουσιος
ουτος. Παλιν οταν ιδηις τινα αρετης επιμελουμενον, και μυριους υπομενοντα
πειρασμους, μακαρισον, ζηλωσον, ως και των αμαρτηματων αυτωι παντων ενταυθα
διαλυομενων, και πολλων της υπομονης ετοιμαζομενων εκει των μισθων· ωσπερ
ουν και επι του Λαζαρου τουτου γεγονε. εʹ. Των γαρ ανθρωπων οι μεν ενταυθα
τιμωρουνται μονον, οι δε ενταυθα μεν ουδεν πασχουσι δεινον, πασαν δε εκει την
τιμωριαν απολαμβανουσιν, οι δε και ενταυθα και εκει κολαζονται. Τινας ουν εκ των
τριων μακαριζετε τουτων; Πρωτους μεν ευ οιδ' οτι τους ενταυθα κολαζομενους και
αποτιθεμενους τα αμαρτηματα. ∆ευτερους δε μετ' εκεινους τινας; Ὑμεις μεν ισως
τους ουδεν ενταυθα πασχοντας, αλλ' εκει πασαν υπομενοντας την τιμωριαν· εγω δε
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου τουτους, αλλα τους και ενταυθα και εκει κολαζομενους. Ὁ μεν γαρ ενταυθα
τιμωριαν δους, κουφοτερας 48.998 αισθησεται της εκει κολασεως· ο δε πασαν
αναγκαζομενος εκει την κολασιν υπομειναι, απαραιτητον εξει την δικην· καθαπερ
και ουτος ο πλουσιος ενταυθα μηδεν διαλυσαμενος των οικειων αμαρτηματων,
ουτω χαλεπως εκολαζετο, ως μηδε σταγονος μικρας δυνηθηναι επιτυχειν. Και
τουτων δε αυτων των αμαρτανοντων μεν, μηδεν δε ενταυθα πασχοντων δεινον,
πολλωι μαλλον εκεινους ταλανιζω τους μετα του μη τιμωρεισθαι ενταυθα και
τρυφης και αδειας απολαυοντας. Ὥσπερ γαρ το μη δουναι δικην ενταυθα των
αμαρτηματων χαλεπωτεραν εκει ποιει την τιμωριαν· ουτω δη το πολλης ανεσεως
απολαυειν τους αμαρτανοντας και τρυφης και ευποριας, εφοδιον αυτοις και
υποθεσις κολασεως και τιμωριας εκει γινεται μειζονος. Ὅταν γαρ αμαρτανοντες
τιμωμεθα υπο του Θεου, αυτο τουτο ημας μαλιστα εις το πυρ μειζονως εμβαλειν
δυνησεται. Ει γαρ μακροθυμιας τις απολαυων μονον, αν εις δεον αυτηι μη χρησηται,
χαλεπωτεραν εξει την τιμωριαν· οταν μετα της μακροθυμιας και τιμας εχηι μεγιστας,
ειτα επιμενηι τηι πονηριαι, τις αυτον εξελειται της κολασεως εκεινης; Ὅτι γαρ οι
μακροθυμιας ενταυθα απολαυοντες συναγουσιν εαυτοις ολοκληρον εκει το κακον,
εαν μη μετανοησωμεν, ακουσον τι φησιν ο Παυλος· Λογιζηι δε τουτο, ω ανθρωπε, ο
κρινων τους τα τοιαυτα πρασσοντας, και ποιων αυτα, οτι συ εκφευξηι το κριμα του
Θεου; Ἢ του πλουτου της χρηστοτητος αυτου, και της ανοχης και της μακροθυμιας
καταφρονεις, αγνοων οτι το χρηστον του Θεου εις μετανοιαν σε αγει; Κατα δε την
σκληροτητα σου και αμετανοητον καρδιαν θησαυριζεις σεαυτωι οργην εν ημεραι
οργης και αποκαλυψεως και δικαιοκρισιας του Θεου. Ὅταν ουν ιδωμεν τινας
πλουτουντας, τρυφωντας, μυρων οζοντας, εν μεθηι διημερευοντας, εν δυναστειαι
οντας και δοξηι πολληι και πολληι τηι φαντασιαι και περιφανειαι, και αμαρτανοντας,
και μηδεν πασχοντας δεινον, δι' αυτο τουτο αυτους μαλιστα δακρυωμεν και
θρηνωμεν, οτι αμαρτανοντες ου κολαζονται. Ὥσπερ γαρ ει τινα ειδες υδερωι η
σπληνι κατεχομενον, η σηπεδονα τινα εχοντα και ελκη μυρια παντοθεν, ειτα επι
πασι τουτοις μεθυοντα, τρυφωντα, και το νοσημα επιτεινοντα, ου μονον ου
θαυμαζεις, ουδε μακαριζεις δια την τρυφην, αλλα δι' αυτο τουτο μαλιστα ταλανιζεις
αυτον· ουτω και επι της ψυχης λογιζου. Ὅταν ιδηις ανθρωπον πονηριαι συζωντα, και
πολλης απολαυοντα της ευημεριας, και ουδεν πασχοντα δεινον, δια τουτο μαλλον
θρηνησον, οτι νοσηματι κατεχομενος και σηπεδονι χαλεπωτατηι, την αῤρωστιαν
επιτεινει, δια της τρυφης και της ανεσεως χειρων γινομενος. Ου γαρ η κολασις
κακον, αλλ' η αμαρτια κακον. Αυτη μεν γαρ του Θεου διιστησιν, εκεινη δε συναγει
ημας προς τον Θεον, και καταλυει την οργην. Ποθεν τουτο δηλον; Ἄκουσον του
προφητου λεγοντος· Παρακαλειτε, παρακαλειτε τον λαον μου, ιερεις, λαλησατε επι
την καρδιαν Ἱερουσαλημ, οτι εδεξατο εκ χειρος Κυριου διπλα τα αμαρτηματα αυτης.
Και παλιν· Κυριος ο Θεος ημων, ειρηνην δος ημιν· παντα γαρ απεδωκας ημιν. Και ινα
μαθητε οτι οι μεν ενταυθα, οι δε εκει κολαζονται, οι δε και ενταυθα και εκει,
ακουσατε 48.999 τι φησιν ο Παυλος κατηγορων των αναξιως κοινωνουντων τοις
μυστηριοις· ειπων γαρ, οτι Ὁ εσθιων και πινων το σωμα και αιμα αναξιως του
Κυριου ενοχος εσται του σωματος και του αιματος του Χριστου, επηγαγεν ευθεως·
∆ια τουτο εν υμιν πολλοι ασθενεις και αῤρωστοι, και κοιμωνται ικανοι. Ει γαρ
εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα· νυν δε κρινομενοι υπο του Κυριου,
παιδευομεθα, ινα μη συν τωι κοσμωι κατακριθωμεν. Ὁραις πως η ενταυθα κολασις
εξαρπαζει της εκει τιμωριας ημας; Και περι του πεπορνευκοτος δε φησι· Παραδοτε
τον τοιουτον τωι Σαταναι εις ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου. Και απο του Λαζαρου δε τουτο δηλον, οτι ει τι
κακον εποιησεν, ενταυθα τουτο απονιψαμενος, ουτως απηλθεν εκει καθαρος· και
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απο του παραλελυμενου δε τουτο εστι δηλον, ος τριακοντα και οκτω ετη εχων εν τηι
ασθενειαι, δια του μηκους της αῤρωστιας και τα αμαρτηματα απεθετο. Ὅτι δε εξ
αμαρτηματων ουτω διεκειτο, ακουσον τι φησιν ο Χριστος· Ἴδε, υγιης γεγονας·
μηκετι αμαρτανε, ινα μη χειρον τι σοι γενηται. Ὅτι μεν ουν τινες ενταυθα
κολαζονται, και τα αμαρτηματα αποτιθενται, δηλον εκ τουτων. ʹ. Ὅτι δε τινες και
ενταυθα και εκει κολαζονται, οταν μη την αξιαν του μεγεθους των αμαρτηματων
ενταυθα απολαβωσι τιμωριαν, ακουσον περι των Σοδομιτων τι φησιν ο Χριστος·
ειπων γαρ, οτι Ὃς αν μη δεξηται υμας, αποτιναξετε τον κονιορτον των ποδων υμων,
επηγαγε λεγων· Ἀνεκτοτερον εσται γηι Σοδομων και Γομοῤρας εν ημεραι κρισεως, η
τηι πολει εκεινηι. Τωι γαρ ειπειν ανεκτοτερον, τουτο εδηλωσεν, οτι κακεινοι
κολασθησονται μεν, κουφοτερον δε, επειδη και ενταυθα εδωκαν δικην. Ὅτι δε εισι
τινες οι ενταυθα μεν ουδεν πασχοντες δεινον, εκει δε πασαν υπομενοντες τιμωριαν,
εδηλωσεν ημιν ο πλουσιος ουτος, απαραιτητον εκει κολασιν υπομενων, και μηδε
μικρας απολαυων παραμυθιας δια το πασαν εκει τηρηθηναι αυτωι την τιμωριαν.
Ὥσπερ ουν επι των αμαρτανοντων οι μηδεν παθοντες ενταυθα δεινον, μειζονα
υφιστανται την τιμωριαν εκει, ουτως επι των κατορθουντων οι πολλα παθοντες
ενταυθα δεινα, πολλης απολαυσονται τιμης εκει. Και καθαπερ αμαρτωλων οντων
δυο, αν ο μεν ενταυθα κολασθηι, ο δε μη κολασθηι, μακαριωτερος εστιν ο κολασθεις
του μη κολασθεντος· ουτω δη και δικαιων ενταυθα οντων δυο, αν ο μεν πλειους, ο
δε ελαττους υπομεινηι τας θλιψεις, μακαριωτερος ο τας πλειους υπομενων εστιν,
επειδη εκαστωι αποδωσει κατα τα εργα αυτου. Τι ουν; ουκ εστι τις και ενταυθα, φησι,
και εκει ανεσεως απολαυων; Ἀμηχανον τουτο εστιν, ανθρωπε, και των αδυνατων εν.
Ου γαρ εστιν, ουκ εστι τον ενταυθα ραιθυμιας και αδειας απολαυοντα, και τρυφωντα
συνεχως εν πασι, και τον εικη και απλως ζωντα βιον, τιμης απολαυσαι εκει. Καν γαρ
πενια μη ενοχληι, αλλ' επιθυμια ενοχλει, και δια ταυτης κατεχεται, και ου μικρος εν
τουτωι ο πονος· καν νοσος μη επηρεαζηι, αλλα θυμος εκκαιει, και ουχ η τυχουσα
οδυνη περιγενεσθαι οργης· καν πειρασμοι μη επενεχθωσιν, αλλα λογισμοι πονηροι
συνεχως επανιστανται. Ουκ εστι δε το τυχον χαλινωσαι επιθυμιαν ατοπον, παυσαι
κενοδοξιαν, καταστειλαι απονοιαν, τρυφης αποστηναι, εν σκληραγωγιαι διαγειν·
48.1000 τον γαρ μη ταυτα και τα τοιαυτα ποιουντα αμηχανον σωθηναι ποτε. Και οτι
οι τρυφωντες ου σωζονται, ακουσον τι φησιν ο Παυλος περι γυναικος χηρας· Ἡ δε
σπαταλωσα, ζωσα τεθνηκεν. Ει δε περι γυναικος τουτο ειρηται, πολλωι μαλλον περι
ανδρος. Και οτι ουκ εστι τινα ανετον ζωντα βιον επιτυχειν των ουρανων, και ο
Χριστος τουτο αυτο δηλον εποιησεν, ουτως ειπων· Στενη και τεθλιμμενη η οδος η
απαγουσα εις την ζωην, και ολιγοι εισιν οι ευρισκοντες αυτην. Πως ουν λεγει, φησιν,
Ὁ ζυγος μου χρηστος εστι, και το φορτιον μου ελαφρον; Ει γαρ στενη η οδος και
τεθλιμμενη, πως παλιν αυτην ελαφραν και κουφην καλει; Το μεν δια την φυσιν των
πειρασμων, το δε δια την προαιρεσιν των μετιοντων. Ἔστι γαρ τι και το αφορητον
τηι φυσει γενεσθαι κουφον, οταν μετα προθυμιας αυτο δεχωμεθα· ωσπερ ουν και οι
αποστολοι μαστιγωθεντες υπεστρεφον χαιροντες οτι κατηξιωθησαν υπερ του
ονοματος του Κυριου ατιμασθηναι· καιτοι η φυσις των βασανων θλιψιν ειωθεν
εμποιειν και οδυνην, αλλ' η προαιρεσις των μαστιγωθεντων και την φυσιν των
πραγματων ενικησε. ∆ια τουτο και ο Παυλος φησι· Παντες δε οι θελοντες ζηιν
ευσεβως εν Χριστωι Ἰησου διωχθησονται. Ὥστε καν ανθρωπος μη διωκηι, αλλ' ο
διαβολος πολεμει· και πολλης ημιν δει της φιλοσοφιας και μεγαλης της καρτεριας,
ινα εν ταις ευχαις νηφωμεν και αγρυπνωμεν, ινα των αλλοτριων μη επιθυμωμεν,
ινα τα οντα προς τους δεομενους διανεμωμεθα, ινα πασηι τρυφηι στενειν και
οιμωζειν ειπωμεν, και τηι δια των ιματιων, και τηι δια της τραπεζης, ινα πλεονεξιαν
φυγωμεν, ινα μεθην, ινα λοιδοριαν, ινα γλωττης κρατωμεν, ινα μηδε βοωμεν
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ατακτως (Πασα γαρ πικρια και θυμος και οργη και κραυγη και βλασφημια αρθητω
αφ' υμων), ινα μη αισχρολογωμεν, ινα μη αστεια λεγωμεν. Ου μικρος δε πονος
ουτος, ακριβη την τουτων παρατηρησιν επιδεικνυσθαι. Και ινα μαθηις ποσον εστι το
φιλοσοφειν, και ως ουκ εχει το πραγμα ανεσιν, ακουσον τι φησιν ο Παυλος·
Ὑπωπιαζω μου το σωμα και δουλαγωγω· τουτο γαρ ειπων, ηινιξατο την βιαν και τον
πολυν πονον, ον υπομενειν αναγκη τους βουλομενους εν απασιν ευηνιον
κατασκευαζειν το σωμα. Και ο Χριστος δε τοις μαθηταις ελεγεν· Ἐν τωι κοσμωι θλιψιν
εξετε· αλλα θαρσειτε, εγω νενικηκα τον κοσμον. Αυτη, φησιν, η θλιψις ανεσιν υμιν
προξενει· σκαμμα εστιν ο παρων βιος· εν δε τωι σκαμματι και εν τοις αγωσιν ουκ αν
δυναιτ' απολαυειν ανεσεως ο στεφανουσθαι μελλων. Ὥστε ει τις βουλοιτο
στεφανωθηναι, τον σκληρον και επιπονον αιρεισθω βιον, ινα βραχυν ενταυθα
πονησας χρονον, διηνεκους απολαυσηι τιμης εκει. ζʹ. Ποσαι προσπιπτουσι καθ'
εκαστην ημεραν αθυμιαι; ηλικης δε εστι ψυχης μη αποδυσπετησαι, 48.1001 μηδε
δυσχεραναι, αλλα ευχαριστησαι, δοξασαι, προσκυνησαι τον συγχωρουντα τους
πειρασμους τουτους επενεχθηναι; ποσα αδοκητα, ποσαι στενοχωριαι; Και δει θλιβειν
τους πονηρους λογισμους, και μη συγχωρειν τηι γλωττηι φθεγγεσθαι τι των ατοπων·
καθαπερ και ο μακαριος Ἰωβ μυρια παθων εμενεν ευχαριστων τωι Θεωι. Εισι δε τινες
οι, εαν προσπταισωσιν εν τινι, η παρα τινος λοιδορηθωσιν, η αῤρωστιαι περιπεσωσιν,
η ποδαλγιαι, η κεφαλαλγιαι, η αλλωι τινι τοιουτων νοσηματι, βλασφημουσιν ευθεως·
και τον μεν πονον υφιστανται του νοσηματος, του κερδους δε αποστερουνται. Τι
ποιεις, ανθρωπε, τον ευεργετην και Σωτηρα και προστατην και κηδεμονα
βλασφημων; η ουκ αισθανηι κατα κρημνου φερομενος, και εις βαραθρον σαυτον
εμβαλλων απωλειας εσχατης; μη γαρ, εαν βλασφημησηις, κουφοτερον το παθος
ποιεις; επιτεινεις μεν ουν αυτο, και χαλεπωτεραν εργαζηι την οδυνην. ∆ια γαρ τουτο
ο διαβολος μυρια επαγει δεινα, ινα εις εκεινο σε καταγαγηι το βαραθρον· καν μεν ιδηι
βλασφημουντα, ραιδιως αυξει την αλγηδονα και μειζονα ποιει, ινα κεντουμενος
αποδυσπετησηις παλιν· αν δε ιδηι σε γενναιως φεροντα, και οσωι το παθος επιτεινεται,
τοσουτωι μαλλον ευχαριστουντα τωι Θεωι, αφισταται ευθεως, ως εικη και ματην
προσεδρευων λοιπον. Και καθαπερ κυων τραπεζηι παρεστως, αν μεν ιδηι τον εσθιοντα
ανθρωπον συνεχως αυτωι ριπτοντα των επι της τραπεζης τι κειμενων, μενει
διηνεκως· αν δε απαξ και δευτερον παραστας μηδεν απελθηι λαβων, αφισταται
λοιπον, ατε εικη προσεδρευων και ματην· ουτω και ο διαβολος συνεχως κεχηνε προς
ημας· αν μεν ριψηις αυτωι, καθαπερ κυνι, ρημα βλασφημον, δεξαμενος παλιν
επιθησεται· αν δε μεινηις ευχαριστων, απεπνιξας αυτον τωι λιμωι, και ταχεως
απηγαγες, και αποπηδησαι εποιησας. Ἀλλ' ου δυνασαι σιγαιν υπο της οδυνης
κεντουμενος. Ουδε εγω κωλυω σε φθεγγεσθαι, αλλ' αντι της βλασφημιας
ευχαριστιαν, αντι της αποδυσπετησεως ευφημιαν. Ἐξομολογησαι τωι ∆εσποτηι, βοα
μεγαλα ευχομενος, βοα μεγαλα δοξαζων τον Θεον· ουτω σοι και το παθος
επικουφιζεται, του διαβολου μεν αφισταμενου δια της ευχαριστιας, της του Θεου δε
βοηθειας παραγινομενης. Ἂν μεν γαρ βλασφημησηις, και την του Θεου συμμαχιαν
απεκρουσω, και σφοδροτερον ειργασω κατα σαυτου τον διαβολον, και μαλλον
σαυτον ενεπληξας ταις αλγηδοσιν· αν δε ευχαριστησηις, τας τε επιβουλας απεκρουσω
τας του πονηρου δαιμονος, και την του κηδεμονος Θεου θεραπειαν επεσπασω προς
σεαυτον. Ἀλλ' υπο της συνηθειας ορμαι πολλακις η γλωττα το πονηρον εκεινο
φθεγξασθαι ρημα. Ἀλλ' επειδαν ορμησηι, πριν η το ρημα εξενεγκειν, καταδακε τοις
οδουσιν αυτην παντοθεν σφοδρως. Βελτιον αυτην αιμα ρεειν νυν, η τοτε σταγονος
επιθυμουσαν μη δυνηθηναι της παραμυθιας ταυτης τυχειν· βελτιον αυτην
προσκαιρον υπομειναι πονον, η διηνεκους κολασεως υποστηναι την τιμωριαν τοτε,
καθαπερ και η του πλουσιου τοτε γλωττα φλεγομενη παραμυθιας ετυχεν ουδεμιας.
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τους εχθρους σου προσεταξεν ο Θεος φιλειν· συ δε τον φιλουντα σε 48.1002
αποστρεφηι Θεον; τους επηρεαζοντας ευφημειν, τους λοιδορουντας ευλογειν· συ δε
τον ευεργετην και προστατην λεγεις κακως μηδεν ηδικημενος; Μη γαρ ουκ ηδυνατο
λυσαι τον πειρασμον; αλλα συνεχωρησεν, ινα γενηι δοκιμωτερος. Ἀλλ' ιδου, φησι,
καταπιπτω και απολλυμαι. Ου παρα την του πειρασμου φυσιν, αλλα παρα την
ραιθυμιαν την σην. Τι γαρ ευκολωτερον, ειπε μοι, βλασφημια η ευχαριστια; ουχι το
μεν και τους ακουοντας εχθρους σοι και πολεμιους καθιστησι, και εις αθυμιαν
εμβαλλει, μετα ταυτα και πολλην εργαζεται την οδυνην· το δε μυριους σοι φερει
φιλοσοφιας στεφανους, και μυρια παρα παντων θαυματα, και μεγαλας παρα του
Θεου τας αμοιβας; Τι τοινυν το ωφελουν και ευκολον και ηδυ αφεις, το βλαπτον και
λυπουν και κατατηκον αντ' εκεινου διωκεις; Ἄλλως δε, ει η του πειρασμου και της
πενιας θλιψις αιτια των βλασφημιων εγινετο, παντας εδει τους εν πενιαι
βλασφημειν· νυνι δε των εν πενιαι ζωντων εσχατηι πολλοι διηνεκως ευχαριστουσιν,
ετεροι δε, απολαυοντες πλουτου και τρυφης, ου διαλιμπανουσι βλασφημουντες·
ουτως ουχ η των πραγματων φυσις, αλλ' η προαιρεσις η ημετερα και τουτο κακεινο
εργαζεται. ∆ια γαρ τουτο και ταυτην ανεγνωμεν την παραβολην, ινα μαθηις οτι τον
μεν ραιθυμουντα ουδε ο πλουτος ονινησι, τον προσεχοντα δε ουδε η πενια
καταβλαψαι δυναται. Και τι λεγω, πενια; καν απαντα ομου συνελθηι τα εν ανθρωποις
κακα, την του φιλοθεου και φιλοσοφου ψυχην ουδεποτε ελεγξει, ουδ' αποστηναι
πεισει της αρετης (και τουτων μαρτυς ο Λαζαρος)· ωσπερ ουν τον χαυνον και
διαλελυμενον ου πλουτος, ουχ υγιεια, ου διηνεκης ευημερια, ουκ αλλο ουδεν
ωφελησαι δυνησεται ποτε. ηʹ. Μη τοινυν λεγωμεν οτι πενια και νοσος και κινδυνων
επαγωγαι βλασφημειν αναγκαζουσιν. Ου πενια, αλλα ανοια· ου νοσος, αλλα
καταφρονησις· ου κινδυνων επαγωγαι, αλλ' ευλαβειας ερημια, και εις βλασφημιαν
και εις πασαν αγει κακιαν τους μη προσεχοντας. Ἀλλα τινος ενεκεν, φησιν, οι μεν
ενταυθα κολαζονται, οι δε εκει, και ουκ ενταυθα παντες; Τινος ενεκεν; οτι ει τουτο
ην, παντες αν απωλομεθα· παντες γαρ εσμεν εν επιτιμιοις. Παλιν ει μηδεις ενταυθα
εκολαζετο, ραιθυμοτεροι οι πλειους εγενοντο, και πολλοι αν ειπον μη ειναι
προνοιαν. Ει γαρ νυν ορωντες των πονηρων πολλους κολαζομενους, πολλα τοιαυτα
βλασφημουσιν, ει μηδε τουτο ην, τι ουκ αν ειπον; που δε ουκ αν ηλθον κακιας; ∆ια
τουτο ο Θεος τους μεν ενταυθα κολαζει, τους δε ου κολαζει· κολαζει μεν γαρ τινας,
την κακιαν αυτων εκκοπτων, και κουφοτεραν την εκει ποιων τιμωριαν, η και
τελεον απαλλαττων αυτους, και τους εν πονηριαι ζωντας σωφρονεστερους ποιων τηι
τουτων τιμωριαι τους δε ου κολαζει παλιν, ινα αν μεν προσεχωσιν εαυτοις,
μετανοησαντες και την του Θεου μακροθυμιαν αιδεσθεντες, και της ενταυθα
κολασεως απαλλαγωσι και της εκει τιμωριας· αν δε επιμεινωσιν, μηδεν 48.1003 απο
της ανεξικακιας ωφελουμενοι του Θεου, μειζονα υποστωσι την τιμωριαν δια την
αγαν αυτων καταφρονησιν. Ει δε λεγοι τις των ευ ειδοτων οτι οι κολαζομενοι
επηρεαζονται (ηδυναντο γαρ μετανοησαι), εκεινο αν ειποιμεν, οτι ει προηιδει
μετανοησοντας αυτους ο Θεος, ουκ αν εκολασεν. Ει γαρ ους οιδεν αδιορθωτους
μενοντας, ομως αφιησι, πολλωι μαλλον ους ᾔδει κερδανουντας απο της αυτου
μακροθυμιας ειασεν αν εν τηι παρουσηι ζωηι, ωστε απολαυσαι της προθεσμιας εις
μετανοιαν. Νυνι δε προαναρπαζων αυτους, κακεινοις κουφοτεραν την εκει δικην
καθιστησι, και τουτους σωφρονεστερους ταις εκεινων τιμωριαις κατεργαζεται. Και
τινος ενεκεν ουκ επι παντων τουτο ποιει των πονηρων; Ἵνα τωι φοβωι και ταις
ετερων τιμωριαις μενοντες σωφρονεστεροι γενωνται, και την μακροθυμιαν
επαινεσαντες του Θεου και την επιεικειαν αιδεσθεντες, της πονηριας αποστωσιν.
Ἀλλ' ουδεν τουτων ποιουσι, φησιν. Ἀλλ' ουχ ο Θεος αιτιος λοιπον, αλλ' η εκεινων
ραιθυμια μη βουληθεντων τοσουτοις φαρμακοις εις την οικειαν αποχρησασθαι
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωτηριαν. Και ινα μαθηις οτι δια τουτο τουτο ποιει, προσεχε. Ἔμιξε ποτε το αιμα των
Γαλιλαιων ο Πιλατος μετα των θυσιων, και προσελθοντες τινες απηγγειλαν τωι
Χριστωι αυτο τουτο· και λεγει· Τι δοκειτε οτι εκεινοι οι Γαλιλαιοι αμαρτωλοι μονοι
ησαν; Ουχι, λεγω υμιν· αλλ', εαν μη μετανοησητε, και υμεις ομοιως απολεισθε.
Παλιν ετεροι δεκα και οκτω κατεχωσθησαν υπο πυργου τινος· και περι εκεινων τα
αυτα ειπε· τωι μεν γαρ ειπειν, Τι δοκειτε οτι εκεινοι αμαρτωλοι ησαν μονον; ουχι,
λεγω υμιν· εδειξεν οτι και οι ζωντες των αυτων ησαν υπευθυνοι· τωι δε ειπειν, οτι
Ἐαν μη μετανοησητε, και υμεις ωσαυτως απολεισθε, εδειξεν οτι κακεινοις
συνεχωρησε δια τουτο παθειν, ινα οι ζωντες εκ των ετεροις συμβαντων φοβηθεντες
και μετανοησαντες, βασιλειας κληρονομοι γενωνται. Τι ουν. ινα γενωμαι εγω
βελτιων εκεινος κολαζεται; φησιν; Ου δια τουτο, αλλα κολαζεται μεν δια την
οικειαν αμαρτιαν· γινεται δε εκ περιουσιας τοις προσεχουσι σωτηριας υποθεσις, τωι
φοβωι των αυτωι συμβαντων σπουδαιοτερους αυτους ποιων. Ουτω και δεσποται
ποιουσιν· ενα πολλακις μαστιγωσαντες οικετην, τους λοιπους σωφρονεστερους
εποιησαν τωι φοβωι. Ὅταν ουν ιδηις τινας η ναυαγιωι περιπεσοντας, η υπο οικιας
καταχωσθεντας, η υπο εμπρησμου παραπολλυμενους, η υπο ποταμων
παρασυρεντας, η αλλωι τινι τροπωι τοιουτωι βιαιωι την ζωην καταλυσαντας, ειτα
ετερους τα αυτα αυτοις η και τα χειρονα αμαρτανοντας, και μηδεν παθοντας
τοιουτον, μη θορυβηθηις λεγων· Τι δηποτε τα αυτα αμαρτανοντες, ου τα αυτα
πεπονθασιν; αλλα τουτο λογιζου, οτι τον μεν ειασεν αναιρεθηναι και αποπνιγηναι,
ημερωτεραν αυτωι παρασκευαζων την εκει τιμωριαν, η και τελεον αυτον
απαλλαττων· τουτον δε ουδεν αφηκε τοιουτον παθειν, ινα τηι τουτου τιμωριαι
σωφρονισθεις, επιεικεστερος γενηται· αν δε επιμενηι τοις αυτοις, απαραμυθητον
εαυτωι παρα τοις εαυτου ραιθυμιας σωρευσει την τιμωριαν· και ο Θεος ουκ αιτιος της
αφορητου κολασεως. Παλιν αν ιδηις δικαιον θλιβομενον, η τα προειρημενα απαντα
πασχοντα, μη καταπεσηις· και γαρ κακεινωι λαμπροτερους τους στεφανους
εργαζε48.1004 ται τα δεινα. Και απλως πασα κολασις, αν μεν επι αμαρτωλων
γινηται, υποτεμνεται το της αμαρτιας φορτιον· αν δε επι δικαιων, φαιδροτεραν
αυτων εργαζεται την ψυχην, και μεγιστον εκατεροις το κερδος απο της θλιψεως
συμβαινει, μονον εαν ευχαριστως φερωμεν· τουτο γαρ εστι το ζητουμενον. θʹ. ∆ια
τουτο μυριων τοιουτων παραδειγματων της θειας Γραφης η ιστορια εμπεπλησται,
και δικαιους και πονηρους κακως πασχοντας ημιν υποδεικνυσιν, ινα αν τε δικαιος ηι
τις, αν τε αμαρτωλος, εχων τα υποδειγματα, φερηι γενναιως. Ου πασχοντας δε κακως
μονον, αλλα και ευπραγουντας σοι δεικνυσι πονηρους, ινα μη ταις εκεινων
ευπραγιαις θορυβηθηις, μαθων απο των τωι πλουσιωι τουτωι συμβεβηκοτων, οιον
αυτους μετα ταυτα μενει το πυρ, ει μη μεταβληθειεν. Και ουκ εστι, φησι, και ενταυθα
και εκει ανεσεως απολαυειν; Ουκ εστι. ∆ια τουτο ενταυθα οι δικαιοι τον επιπονον
εβιωσαν βιον. Τι ουν, φησιν, ο Ἀβρααμ; Και τις τοσαυτα επαθε δεινα; ουχι της
πατριδος εξεπεσεν; ουχι των οικειων εχωρισθη παντων; ουκ εν αλλοτριαι γηι λιμον
υπεμεινεν; ουχι, καθαπερ αλητης, συνεχως μετανιστατο, απο Βαβυλωνος εις
Μεσοποταμιαν, κακειθεν εις Παλαιστινην, ειτα εντευθεν εις Αιγυπτον; Τι αν τις
ειποι τους της γυναικος, τους των βαρβαρων πολεμους και σφαγας; την
αιχμαλωσιαν της του συγγενους οικιας; μυρια ετερα τοιαυτα; Ὅτε δε και τον υιον
ελαβεν, ου τα παντων ανηκεστα υπεμεινε, τον αυτωι ποθεινον και επεραστον ταις
αυτου σφαξαι χερσι κελευομενος; Τι δε αυτος ο σφαγιασθεις Ἰσαακ; ουχι παντοθεν
ηλαυνετο παρα των ομορων συνεχως, και την γυναικα αφηιρεθη, καθαπερ και ο
πατηρ, και εν απαιδιαι τοσουτον διεμεινε χρονον; Τι δε ο Ἰακωβ, ο εν οικιαι τραφεις,
ουχι του παππου χαλεπωτερα υπεμεινε; Και ινα μη παντα καταλεγοντες μακρον
ποιωμεν τον λογον, ακουσον τι φησι περι της απασης αυτου ζωης· Μικραι και
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονηραι αι ημεραι μου, και ουκ αφικοντο εις τας ημερας των πατερων μου. Καιτοι
τις ιδων υιον επι θρονου βασιλικου καθημενον και τοσαυτης απολαυοντα δοξης, ουκ
αν επελησθη των παρελθουσων συμφορων; Ἀλλ' ομως εκεινος ουτως ην
τεταριχευμενος, ως μηδε εν ευημεριαι τοσαυτηι επιλαθεσθαι των γεγενημενων
δεινων. Τι δε ο ∆αυΐδ; ποσας υπεμεινε τραγωιδιας; ουχι τα αυτα αυτωι και ουτος
φθεγγεται λεγων· Αι ημεραι των ετων ημων εν αυτοις εβδομηκοντα ετη· εαν δε εν
δυναστειαις, ογδοηκοντα ετη, και το πλειον αυτων κοπος και πονος; Τι δε ο
Ἱερεμιας; ουχι και την ημεραν αυτου της γεννησεως καταραται δια τα επαλληλα
δεινα; Τι δε ο Μωυσης; ουχι και αυτος απαγορευων φησιν, Ἀποκτεινον με, ει ουτω
μοι μελλεις ποιειν; Ὁ δε Ἠλιας, η ουρανομηκης ψυχη, ο τον ουρανον αποκλεισας, ου
μετα τα πολλα θαυματα θρηνων διετελει προς τον Θεον, λεγων, Ἆρον την ψυχην
μου απ' εμου, οτι ουκ ειμι βελτιων των πατερων μου; Και τι χρη τουτων εκαστον
επιεναι; Παντας γαρ αυτους ομου συλλαβων ο Παυλος διεξεισι λεγων· Περιηλθον εν
μηλωταις, εν αιγειοις δερμασιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, ων ουκ
ην αξιος ο κοσμος. Και απλως πασα αναγ48.1005 κη τον μελλοντα ευαρεστειν τωι
Θεωι και δοκιμον ειναι και αγνον, μη τον ανετον και υγρον και διαλελυμενον
διωκειν βιον, αλλα τον επιπονον και μοχθων γεμοντα πολλων και ιδρωτων· Ουδεις
γαρ στεφανουται, φησιν, εαν μη νομιμως αθλησηι. Και ετερωθι, Πας δε ο
αγωνιζομενος παντα εγκρατευεται, και απο ρηματος, φησι, και απο βλεμματος, και
απο φωνης αισχρας, και απο λοιδοριας, και απο βλασφημιας, και απο αισχρολογιας.
Ἐντευθεν μανθανομεν, οτι καν μη πειρασμος ημιν επενεχθηι ποθεν εξωθεν, εαυτους
γυμναζειν δει καθ' εκαστην ημεραν νηστειαις, σκληραγωγιαις, ευτελει τροφηι, λιτηι
τραπεζηι, τας πολυτελειας πανταχου φευγοντας· αλλως γαρ ουκ εστιν ευαρεστησαι
Θεωι. Μη γαρ μοι το ψυχρον ρημα εκεινο λεγετω τις, οτι και τα ενταυθα ο δεινα εχει,
και τα εκει· αμηχανον τουτο επι των πλουτουντων και τρυφωντων και
αμαρτανοντων συμβηναι· αλλ', ει χρη τουτο ειπειν, επι των θλιβομενων εστιν
ειπειν, των εν στενοχωριαι, οτι και τα ενταυθα εχουσι, και τα εκει. Τα μεν γαρ εκει
εχουσιν, αμοιβης απολαυοντες· τα δε ενταυθα εχουσι, ταις ελπισιν εκεινων
συντρεφομενοι, και ου λαμβανοντες αισθησιν των παροντων δεινων τηι προσδοκιαι
των μελλοντων αγαθων. Ἀλλ' ακουσωμεν και των εξης. Ἐπι πασι δε τουτοις χασμα
μεγα εστηρικται, φησιν, ανα μεσον ημων και υμων. Καλως αρα ειπεν ο ∆αυιδ, οτι
Ἀδελφος ου λυτρουται· ου δωσει τωι Θεωι εξιλασμα εαυτου. Ουδε γαρ δυνατον, καν
αδελφος, καν πατηρ ηι, καν υιος. Ὅρα γαρ· τεκνον εκαλεσεν ο Ἀβρααμ τον πλουσιον,
και τα πατρος επιδειξασθαι ουκ ισχυσε· πατερα προσειπε τον Ἀβρααμ ο πλουσιος, και
ης εικος απολαυσαι τεκνον πατρικης ευνοιας, ουκ ηδυνηθη, ινα μαθηις, οτι ουτε
συγγενεια, ουτε φιλια, ουτε προσπαθεια, ουτε αλλο τι των οντων ονησαι δυναται
τον υπο της οικειας ζωης προδεδομενον. ιʹ. Ταυτα δε λεγω, επειδη πολλοι πολλακις,
ημων παραινουντων προσεχειν εαυτοις και νηφειν, ραιθυμουσι και εις γελωτα την
παραινεσιν εκβαλλουσι, λεγοντες· Συ μου προστησηι, φησι, κατ' εκεινην την ημεραν·
και θαῤρω, και ου δεδοικα. Παλιν αλλος, Πατερα μαρτυρα εχω, φησι, και ετερος,
Παππον επισκοπον· αλλοι παλιν τους της οικιας παντας της εαυτων προβαλλονται.
Ἀλλα παντα ψυχρα ταυτα τα ρηματα· ουδε γαρ ημας η ετερων αρετη ωφελησαι τοτε
δυνησεται. Ἀναμνησθητι των παρθενων εκεινων, αι ταις 48.1006 πεντε παρθενοις ου
μετεδωκαν του ελαιου· αλλ' αι μεν εισηλθον εις τον νυμφωνα, αι δε απεκλεισθησαν.
Μεγα αγαθον εν τοις οικειοις κατορθωμασι τας ελπιδας της σωτηριας εχειν· φιλος δε
εκει ουδεις ουδεποτε προΐσταται. Ει γαρ ενταυθα φησι τωι Ἱερεμιαι, Μη αξιου περι του
λαου τουτου, ενθα κυριοι του μεταβαλεσθαι· πολλωι μαλλον εκει. Τι λεγεις; Πατερα
μαρτυρα εχεις; Αυτο μεν ουν σε τουτο μαλιστα καταδικασαι δυνησεται πλεον, οταν
οικοθεν εχων τα παραδειγματα της αρετης, αναξιον σεαυτον της προγονικης
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρασχηις αρετης. Ἀλλα φιλον εχεις γενναιον και θαυμαστον; Ουδε ουτος σοι
παραστησεται τοτε. Πως ουν φησι, Ποιησατε υμιν φιλους εκ του μαμμωνα της
αδικιας, ιν' οταν εκλιπητε, δεξωνται υμας εις τας αιωνιους σκηνας; Ουχ η φιλια
εστιν ενταυθα η προισταμενη, αλλ' η ελεημοσυνη. Ἐαν γαρ η φιλια μονη προΐστατο,
εδει απλως ειπειν, Ποιησατε υμιν φιλους· νυνι δε δεικνυς, οτι ουχ η φιλια μονη
προΐσταται, προσεθηκεν, Ἐκ του μαμμωνα της αδικιας. Καιτοι ισως ειποι τις αν, οτι
∆υναμαι χωρις του μαμμωνα ποιησαι φιλον, και σπουδαιοτερον μαλλον, η δια του
μαμμωνα. Ἀλλ' ινα μαθηις οτι ελεημοσυνη εστιν η προισταμενη, και το εργον το σον
και το κατορθωμα, ουκ εν ταις φιλιαις ταις των αγιων απλως, αλλ' εν ταις φιλιαις
ταις δια του μαμμωνα γινομεναις επεισε σε θαῤρειν. Ἅπερ ουν απαντα ειδοτες,
αγαπητοι, προσεχωμεν εαυτοις μετα ακριβειας απασης· καν κολαζωμεθα,
ευχαριστωμεν· καν εν ευημεριαι διαγωμεν, ασφαλιζωμεθα εαυτους, και ταις ετερων
τιμωριαις σωφρονιζομενοι, δια μετανοιας και κατανυξεως και συνεχους
εξομολογησεως ευχαριστωμεν· και ει τι πεπλημμεληται κατα τον παροντα βιον ημιν,
αποθεμενοι, και μετα πολλης της σπουδης πασαν της ψυχης ημων αποσμηξαντες την
κηλιδα, παρακαλωμεν τον Θεον καταξιωσαι παντας ημας εντευθεν διαλυσαμενους,
ουτως απελθειν εκεισε, ινα μη μετα του πλουσιου, αλλα μετα του Λαζαρου των του
πατριαρχου κολπων απολαυσαντες, τοις αθανατοις εντρυφωμεν αγαθοις· ων
γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, μεθ' ου τωι Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

Εις τον πλουσιον και τον Λαζαρον λογος τεταρτος· και οτι το συνειδος
ειωθεν ημας αναμιμνησκειν παλαια αμαρτηματα, και εις τον Ἰωσηφ.
αʹ. Της του Λαζαρου παραβολης το τελος αναγκη τημερον αποδουναι. Ὑμεις
μεν γαρ ισως το παν ημιν απηρτισθαι νομιζετε· ου μην εγωγε χρησομαι υμων εις
απατην τηι αγνοιαι, ουδε αποστησομαι προτερον, εως αν το φαινομενον απαν απελθω
λαβων· επει 48.1006 και γεωργος της αμπελου τρυγηθεισης απασης, ου προτερον
αφισταται, εως αν και τας ραγας εκτεμηι. Ἐπει ουν και νυν ενορω, ωσπερ υπο
φυλλοις, τοις γραμμασιν εναποκεκρυμμενα νοηματα ετι, φερε δη και ταυτα, αντι
δρεπανης τωι λογωι χρησαμενοι, παλιν μετ' ακριβειας αποτρυγησωμεν. Ἄμπελος μεν
γαρ τρυγηθεισα καθαπαξ, εστηκε γυμνη του καρπου, φυλλα εχουσα μονον· η δε
αμπελος η πνευματικη των θειων Γραφων ουχ ουτως, αλλ' αν το φαινομενον απαν
ανελωμεθα, το πλεον εναπομενει πα48.1007 λιν. Πολλοι γουν μεν και προ ημων εις
ταυτην ειρηκασι την υποθεσιν, πολλοι και μεθ' ημας ισως ερουσιν· αλλ' ουδεις τον
απαντα πλουτον κενωσαι δυνησεται. Τοιαυτη γαρ της περιουσιας ταυτης η φυσις·
οσωιπερ αν διασκαψηις εν τωι βαθει, τοσουτωι πλεον αναβλυσει τα θεια νοηματα· πηγη
γαρ εστιν ουδεποτε επιλειπουσα. Και εδει μεν τηι προτεραι συναξει τουτο υμιν
αποδουναι το χρεος, αλλ' ουκ ασφαλες ειναι ενομισαμεν, του μακαριου Βαβυλα και
της ξυνωριδος των αγιων μαρτυρων των μετ' εκεινον παρελθειν τα κατορθωματα.
∆ιο την καταβολην υπερεθεμεθα, τηρουντες εις την παρουσαν υμιν ημεραν
ολοκληρον την εκτισιν. Φερε ουν, επειδη και τοις πατρασι τας ευφημιας
αποδεδωκαμεν, ου τας κατ' αξιαν την εκεινων, αλλα τας κατα δυναμιν την
ημετεραν, αποδωμεν και υμιν του διηγηματος τουτου το λειψανον. Ἀλλα μη
αποκαμητε, εως αν προς το τελος αφικωμεθα, εκειθεν αναλαβοντες τον λογον, ενθα
αυτον κατελιπομεν πρωην. Που δε αυτον κατελιπομεν; Ἐν τωι χασματι τωι διειργοντι
τους δικαιους απο των αμαρτωλων. Ειποντος γαρ του πλουσιου, Πεμψον Λαζαρον,
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπε προς αυτον ο Ἀβρααμ· Χαος μεγα εστηρικται μεταξυ ημων και υμων, οπως οι
θελοντες διαβηναι εκειθεν προς ημας, μη δυνωνται, μηδε οι εντευθεν εκει
διαπερωσι. Και εδεικνυμεν δια πολλων των ειρημενων, ως οτι μετα την του Θεου
φιλανθρωπιαν, εν τοις οικειοις κατορθωμασι τας ελπιδας της σωτηριας εχειν χρη,
μη πατερας και παππους και επιπαππους αριθμουντας, μηδε συγγενεις και φιλους
και οικειους και γειτονας· Ἀδελφος γαρ ου λυτρουται· λυτρωσεται ανθρωπος; Ἀλλ'
οσα αν παρακαλεσωσι και καθικετευσωσιν οι μετα αμαρτηματων εντευθεν
απελθοντες, παντα εικη και ματην λοιπον ερουσι. Και γαρ αι παρθενοι αι πεντε
παρεκαλεσαν τας ομηλικας υπερ ελαιου, και ουκ επετυχον· και ο το ταλαντον
κατακρυψας το εν τηι γηι, πολλα απολογησαμενος, κατεκριθη παλιν· και οι μη
θρεψαντες αυτον πεινωντα, μηδε ποτισαντες διψωντα, και αυτοι δοκουντες εις
αγνοιαν καταφευγειν, ουδ' εκεινοι συγγνωμης και απολογιας ετυχον. Ἕτεροι δε
ουδε ειπειν τι ισχυσαν, ωσπερ εκεινος ο τα ρυπαρα ενδεδυμενος ιματια·
εγκαλουμενος γαρ εσιγα. Ουχ ουτος δε μονον, αλλα και αλλος τωι πλησιον
μνησικακησας, και εκατον απαιτησας δηναρια, ειτα υπερ τουτων αυτων παρα του
δεσποτου εγκαλουμενος επι ωμοτητι και απανθρωπιαι, ουδεν εσχεν ειπειν. Ὅθεν
δηλον, οτι ουδεν ημων εκει προστησεται, εαν εργα μη εχωμεν αγαθα· αλλ' αν τε
καθικετευωμεν και παρακαλωμεν, αν τε σιγωμεν, ομοιως εφ' ημας ηξει τα της
κολασεως και της τιμωριας. Ἄκουσον γουν πως και ουτος αιτησας αιτησεις δυο τον
Ἀβρααμ, αμφοτερων απετυχε. Προτερον μεν γαρ υπερ εαυτου την ικετηριαν εποιειτο
λεγων, Πεμψον Λαζαρον· υστερον δε ουκ ετι υπερ εαυτου, αλλα υπερ των αδελφων·
αλλα ουδεμιαν ηνυσεν αιτησιν. Ἡ μεν γαρ ην αδυνατος η προτερα, η δευτερα δε
περιττη η υπερ των αδελφων. Πλην αλλα, ει δοκει, και αυτων ακουσωμεν των
ρηματων μετα πολλης της σπουδης. Ει γαρ αρχοντος εν αγοραι μεσηι καταδικον
αγαγοντος, και δημιους περιστησαντος, και καταξαινοντος τον υπευθυνον, μετα
πολλης της προθυμιας συντρεχουσιν απαντες ακουσαι βουλομενοι, τι μεν ο 48.1008
δικαστης ερωται, τι δε ο καταδικος αποκρινεται· πολλωι μαλλον ενταυθα μετα
ακριβειας ακουειν χρη, τι μεν ο καταδικος ουτος, ο πλουσιος λεγω, αξιοι, τι δε ο
δικαιος δικαστης αποκρινεται δια του Ἀβρααμ. Ου γαρ ο πατριαρχης ην ο δικαζων, ει
και αυτος εφθεγγετο· αλλ' ωσπερ επι των εξωθεν δικαστηριων τουτων, οταν ωσι
τινες υπευθυνοι ληισται και ανδροφονοι, ποῤρω της οψεως του δικαζοντος
αποστησαντες τουτους οι νομοι, της του κρινοντος ουκ επιτρεπουσιν ακουσαι
φωνης, καν τουτωι μετα των αλλων αυτους ατιμαζοντες, αλλα μεσος τις διακονει
ταις ερωτησεσι του δικαζοντος, και ταις αποκρισεσι των δικαζομενων· ουτω δη και
τοτε εγινετο. Ου του Θεου φθεγγομενου προς αυτον ηκουεν ο καταδικος, αλλα μεσος
ην ο Ἀβρααμ, τα παρα του δικαζοντος διακονουμενος τωι δικαζομενωι. Ου γαρ
οικοθεν ελεγεν απερ ελεγεν, αλλα θειους ανεγινωσκε νομους αυτωι, και τας ανωθεν
φερομενας ελεγεν αποφασεις. ∆ιοπερ ουτος ουδε αντιλεγειν ειχε. βʹ. Προσεχωμεν
τοινυν μετα ακριβειας τοις λεγομενοις. Και γαρ επιτηδες ενδιατριβω ταυτηι τηι
παραβοληι, και τεταρτην ημεραν εχων, ταυτης ουκ αφισταμαι, επειδη και πολυ το
κερδος εκ τουτου του διηγηματος ορω γινομενον και πλουσιοις και πενησι, και τοις
υπερ της των πονηρων ευπραγιας και της των δικαιων πενιας και θλιψεως
θορυβουμενοις. Και γαρ ουδεν ουτω τους πολλους σκανδαλιζειν ειωθε και
ταραττειν, ως το πλουσιους εν πονηριαι ζωντας ευημεριας απολαυειν πολλης, και
δικαιους μετα αρετης ζωντας προς εσχατην ελαυνεσθαι πενιαν, και ετερα μυρια της
πενιας υπομενειν χαλεπωτερα πραγματα. Ἀλλα αυτη ικανη η παραβολη παρασχειν
τα φαρμακα, τους μεν πλουτουντας σωφρονιζουσα, τους δε πενητας
παραμυθουμενη· εκεινους μεν παιδευουσα μη μεγα φρονειν, τους δε πενητας
παραμυθουμενη επι τοις παρουσι· κακεινους μεν μη μεγαλαυχειν πειθουσα, οταν
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονηρευομενοι μη δωσιν ενταυθα δικην, ως χαλεπωτατης απαντησομενης αυτοις
εκει της τιμωριας· τουτους δε παρακαλουσα, μη ταις ετερων ευπραγιαις θορυβεισθαι,
μηδε νομιζειν απρονοητα ειναι τα καθ' ημας, οταν δικαιος μεν ενταυθα πασχηι
κακως, πονηρος δε και μιαρος ανθρωπος ευημεριας απολαυηι διηνεκους. Ἀμφοτεροι
γαρ το κατ' αξιαν αποληψονται εκει, ο μεν τους στεφανους της υπομονης και της
καρτεριας, ο δε τας κολασεις και τας τιμωριας της πονηριας. Ταυτην την παραβολην
εγγραψατε και πλουσιοι και πενητες· πλουσιοι εν τοις τοιχοις της υμετερας οικιας,
πενητες δε εν τοις τοιχοις της διανοιας· καν εξαλειφθηι ποτε ληθης εγγινομενης,
επιχρισατε παλιν δια της μνημης ανωθεν. Μαλλον δε και οι πλουσιοι προ της οικιας
εν τηι διανοιαι διαγραψατε, και συνεχως περιφερετε, και εσται διδασκαλειον υμιν και
υποθεσις φιλοσοφιας απασης. Ἐαν γαρ ταυτην διηνεκως εγγεγραμμενην εχωμεν εν
τηι διανοιαι, ουτε τα περιχαρη του παροντος βιου ημας φυσησαι δυνησεται, ουτε τα
λυπηρα ταπεινωσαι και καθελειν· αλλα ως προς τας ζωγραφιας τας εν τοις τοιχοις,
ουτω προς εκατερα ταυτα διακεισομεθα. Καθαπερ γαρ εν τοις τοιχοις γεγραμμενον
ορωντες πλουσιον και πενητα, ουτε εκεινωι φθονουμεν, ουτε του πενητος
υπερορωμεν δια το σκιαν αλλα μη πραγματων αληθειαν ειναι τα 48.1009 ορωμενα·
ουτω και πλουτου και πενιας, και δοξης και ατιμιας, και των αλλων απαντων των τε
σκυθρωπων και φαιδρων την φυσιν αν καταμαθωμεν, της εξ εκαστου τουτων
εγγινομενης ημιν ανωμαλιας απαλλαγησομεθα. Σκιας γαρ εστιν απατηλοτερα
απαντα ταυτα, και τον υψηλον και γενναιον ουδεν ουτε των λαμπρων και επιδοξων
επαραι, ουτε των ταπεινων και απεῤριμμενων συστειλαι δυνησεται. Ἀλλα γαρ ωρα
λοιπον ημιν και των ρηματων ακουσαι των του πλουσιου. Ἐρωτω σε, φησι, πατερ,
τουτεστι, παρακαλω, δεομαι, ικετευω, ινα πεμψηις εις τον οικον του πατρος μου
Λαζαρον· εισι γαρ μοι πεντε αδελφοι· ινα διαμαρτυρηται αυτοις, οπως μη ελθωσιν
εις τον τοπον τουτον της βασανου. Ἐπειδη των καθ' εαυτον απετυχεν, υπερ ετερων
ποιειται την ικετηριαν. Ὅρα πως φιλανθρωπος και ημερος γεγονεν υπο της
κολασεως. Ὁ γαρ του Λαζαρου καταφρονων παροντος, ετερων αποντων φροντιζει· ο
τον προ των οφθαλμων κειμενον παρατρεχων, των ουχ ορωμενων μεμνηται, και
μετα πολλης αξιοι της τιμης και της σπουδης, ωστε γενεσθαι τινα αυτων προνοιαν
προς απαλλαγην των καταληψομενων αυτους κακων. Και παρακαλει πεμφθηναι
τον Λαζαρον εις τον οικον του πατρος αυτου, ενθα τα σκαμματα ην αυτωι, και το
σταδιον ανευγει της αρετης. Ἐκεινοι βλεπετωσαν αυτον στεφανουμενον, φησιν, οι
θεασαμενοι αγωνισαμενον· οι μαρτυρες αυτου της πενιας και του λιμου και των
μυριων κακων, γενεσθωσαν μαρτυρες της τιμης, της μεταβολης, της δοξης απασης,
ινα εκατερωθεν παιδευθεντες και μαθοντες, οτι ου μεχρι του παροντος βιου τα
ημετερα στησεται πραγματα, ουτω παρασκευασωνται, ως δυνηθηναι ταυτην την
κολασιν διαφυγειν και την τιμωριαν. Τι ουν ο Ἀβρααμ; Ἔχουσι Μωυσεα και τους
προφητας, φησιν, ακουσατωσαν αυτων. Ουχ ουτω, φησι, συ κηδηι των αδελφων σου,
ως ο ποιησας αυτους Θεος. Μυριους αυτοις επεστησε διδασκαλους παραινουντας,
συμβουλευοντας, νουθετουντας. Τι ουν αυτος παλιν; Ουχι, φησι, πατερ Ἀβρααμ,
αλλα εαν τις απο νεκρων απελθηι, αυτωι πιστευσουσι. Ταυτα δη τα των πολλων
ρηματα. Που νυν εισιν οι λεγοντες, Τις ηλθεν εκειθεν; τις εκ των νεκρων ανεστη; τις
ειπε τα εν ᾅδου; Ποσα τοιαυτα και τηλικαυτα προς εαυτον ειπεν ο πλουσιος εκεινος,
ηνικα ετρυφα; Ουδε γαρ απλως παρεκαλεσεν αναστηναι τινα εκ των νεκρων· αλλ'
επειδη των Γραφων ακουων κατεφρονει, κατεγελα, μυθους ειναι ενομιζε τα
λεγομενα· αφ' ων ουν αυτος επασχε, και περι των αδελφων ενομιζε. Κακεινοι,
φησιν, ουτως υποπτευουσιν· εαν δε τις απο νεκρων απελθηι, ουκ απιστησουσιν αυτωι,
ου καταγελασονται, αλλα μαλλον τοις λεγομενοις προσεξουσι. Τι ουν ο Ἀβρααμ; Ει
Μωυσεως και των προφητων ουκ ακουουσιν, ουδε εαν τις εκ νεκρων αναστηι,
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουσονται. Και οτι τουτο εστιν αληθες, οτι ο των Γραφων ουκ ακουων ουδε
νεκρων ανισταμενων ακουσεται, εδειξαν οι Ἰουδαιοι, οι επειδη Μωυσεως ουκ
ηκουσαν και των προφητων, ουδε νεκρους ανασταντας ιδοντες επιστευσαν· αλλα
νυν μεν αναιρειν τον Λαζαρον επεχειρουν, νυν δε τοις αποστολοις επεπηδων, καιτοι
πολλων ανασταντων νεκρων εν τωι καιρωι του σταυρου. 48.1010 γʹ. Ἵνα δε και
ετερωθεν μαθηις, οτι αξιοπιστοτερα η των προφητων διδασκαλια της των
ανισταμενων απαγγελιας, εκεινο σκοπησον, οτι νεκρος μεν απας δουλος εστιν· α δε
αι Γραφαι φθεγγονται, ταυτα ο ∆εσποτης εφθεγξατο· ωστε καν νεκρος αναστηι, καν
αγγελος εξ ουρανου καταβηι, παντων εστωσαν αι Γραφαι αξιοπιστοτεραι. Ὁ γαρ των
αγγελων ∆εσποτης, και των νεκρων και των ζωντων Κυριος, αυτος εκεινας
ενομοθετησε. Και οτι περιττα ζητουσιν οι ζητουντες νεκρους εκειθεν ελθειν, προς
τοις ειρημενοις και απο των παροντων εστι δειξαι δικαστηριων τουτο. Ἡ γεεννα ου
φαινεται τοις απιστοις· τοις γαρ πιστοις εστι δηλη και φανερα, αλλ' ομως τοις
απιστοις ου φαινεται· τα μεντοι δικαστηρια φαινεται, και καθ' εκαστην ημεραν
ακουομεν, οτι ο δεινα εκολασθη, του δεινος η ουσια εδημευθη, ετερος τα μεταλλα
εργαζεται, αλλος κατεκαη πυρι, αλλος ετερωι τροπωι κολασεως και τιμωριας
απωλετο. Ἀλλ' ομως ταυτα ακουοντες οι πονηροι και κακουργοι και γοητες ου
σωφρονιζονται. Και τι λεγω, ει οι μηδεποτε τουτοις περιπεσοντες ου σωφρονιζονται;
πολλακις πολλοι τουτων αλοντες και διαφυγοντες την κολασιν, και το δεσμωτηριον
διορυξαντες και αποπηδησαντες, παλιν τοις αυτοις επεθεντο, και πολλωι
χαλεπωτερα τουτων ειργασαντο. Μη τοινυν ζητωμεν παρα νεκρων ακουειν ταυτα, α
πολλωι σαφεστερον αι Γραφαι καθ' εκαστην ημας παιδευουσι την ημεραν. Ει γαρ ᾔδει
τουτο ο Θεος, οτι νεκροι ανισταμενοι τους ζωντας ωφελησαν αν, ουκ αν παρελιπεν,
ουδ' αν παρηκε τοσουτον κερδος ο παντα ημιν προς το συμφερον πραγματευομενος.
Χωρις δε τουτων, ει συνεχως εμελλον ανιστασθαι νεκροι, και τα εκει παντα
απαγγελλειν ημιν, και τουτο αν τωι χρονωι κατεφρονηθη παλιν· προς δε τουτοις και
πονηρα αν εισηγαγε δογματα ο διαβολος μετα πολλης της ευκολιας. Ειδωλα γαρ
ηδυνατο δεικνυναι πολλακις, η και παρασκευαζων τινας υποκρινασθαι θανατον και
κατορυττεσθαι, δεικνυναι παλιν ως εκ νεκρων ανασταντας, και δι' εκεινων οσα
εβουλετο πιστευεσθαι ταις των απατωμενων διανοιαις. Ει γαρ νυν, ουδενος οντος
τοιουτου, ονειροι πολλακις φανεντες εν τυποις των απελθοντων, πολλους
ηπατησαν και διεφθειραν· πολλωι μαλλον, ει τουτο γεγενημενον ην και κεκρατηκος
εν ταις των ανθρωπων διανοιαις, οιον οτι πολλοι των απελθοντων επανηλθον
παλιν, μυριοις αν ο μιαρος δαιμων εκεινος δολους επλεξε, και πολλην απατην εις
τον βιον εισηγαγε. ∆ια τουτο απεκλεισε τας θυρας ο Θεος, και ουκ αφιησι τινα των
απελθοντων επανελθοντα ειπειν τα εκει, ινα μη λαβων αφορμην εντευθεν εκεινος,
τα παρ' εαυτου παντα εισαγαγηι. Και γαρ οτε προφηται ησαν, ψευδοπροφητας ηγειρε·
και οτε αποστολοι, ψευδαποστολους· και οτε Χριστος εφανη, ψευδοχριστους· και οτε
δογματα εισηνεχθη υγιη, διεφθαρμενα εισηγαγε, τα ζιζανια πανταχου διασπειρων.
Ὥστε ει και τουτο συνεβη, και τουτο επεχειρησεν αν υποκρινεσθαι δια των οικειων
οργανων, ουχι νεκρους αληθως ανιστας, αλλα μαγγανειαις τισι και απαταις τας
οψεις των ορωντων απατων, η και τινας παρασκευαζων, ωσπερ εφθην ειπων,
υποκρινεσθαι τελευτην, τα ανω κατω παντα εποιησεν αν και συνεχεεν. Ἀλλ' ο Θεος
απαντα ταυτα προειδως, απετειχισεν αυτωι την επιβουλην 48.1011 ταυτην, και
φειδομενος ημων, ου συνεχωρησεν ελ48.1011 θοντι τινι ποτε εκειθεν περι των εκει
διαλεχθηναι τοις ζωσιν ανθρωποις, παιδευων ημας παντων αξιοπιστοτερας ηγεισθαι
τας θειας Γραφας. Πολυ γαρ της των νεκρων αναστασεως σαφεστερα ημιν εδειξε
πραγματα· την οικουμενην επεστρεψεν απασαν, την πλανην απηλασε, την αληθειαν
επανηγαγε, δι' αλιεων και ευτελων ανθρωπων ταυτα παντα κατωρθωσε, και ικανας
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποδειξεις της εαυτου προνοιας πανταχου παρεσχεν ημιν. Μη τοινυν μεχρι του
παροντος βιου τα ημετερα συγκεκλεισθαι νομιζωμεν, αλλα πιστευωμεν, οτι παντως
εσται κρισις και ανταποδοσις των ενταυθα παρ' ημων γινομενων απαντων. Τουτο
γαρ ουτως εστι σαφες και εναργες πασιν, ως και Ἰουδαιους και Ἕλληνας και
αιρετικους, και παντα οντιναουν ανθρωπον υπερ τουτων ομογνωμονειν. Ει γαρ και
μη καθως προσηκε περι αναστασεως φιλοσοφουσιν απαντες, αλλ' ομως περι της
κρισεως και της κολασεως και των εκει δικαστηριων απαντες συμφωνουσιν, οτι εστι
τις των ενταυθα γινομενων αντιδοσις εκει. Ει γαρ μη τουτο ην, τινος ενεκεν
ουρανον τοσουτον ετεινε, γην υπεστορεσε, θαλασσαν ηπλωσεν, αερα εξεχεε,
τοσαυτην προνοιαν επεδειξατο, ει μη μεχρι τελους εμελλεν ημων προστησεσθαι; δʹ.
Ουχ οραις ποσοι βιωσαντες εν αρετηι, μυρια παθοντες δεινα απηλθον, μηδεν
απολαβοντες αγαθον; ετεροι δε παλιν πονηριαν πολλην επιδειξαμενοι, τας ετερων
αρπασαντες ουσιας, χηρας και ορφανους αποδυσαντες και καταδυναστευσαντες,
πλουτου και τρυφης και μυριων απολαυσαντες αγαθων απηλθον, ουδε το τυχον
παθοντες δεινον; Ποτε ουν η εκεινοι οι προτεροι της αρετης αποληψονται τας
αμοιβας, η ουτοι της πονηριας δωσουσι τας τιμωριας, ει μεχρι του παροντος τα
ημετερα ισταται πραγματα; Ὅτι γαρ, ει εστι Θεος, ωσπερ ουν και εστι, δικαιος εστι,
πας οστισουν αν ειποι· οτι δε, ει δικαιος εστι, και τουτοις κακεινοις αποδωσει τα κατ'
αξιαν, και τουτο συνωμολογηται. Ει δε μελλοι κακεινοις και τουτοις αποδιδοναι κατ'
αξιαν, ενταυθα δε ουδεις αυτων απελαβεν, ουτε εκεινος της πονηριας την κολασιν,
ουτε ουτος της αρετης τας αμοιβας, ευδηλον οτι λειπεται τις καιρος, εν ωι την
προσηκουσαν αντιδοσιν εκατεροι τουτων εξουσι. Τινος δε ενεκεν ολως εν τηι
διανοιαι τηι ημετεραι κριτην ουτω διηνεκως εγρηγοροτα και νηφοντα κατεστησεν
ημιν ο Θεος; το συνειδος λεγω. Ου γαρ εστιν, ουκ εστιν ουδεις δικαστης ουτως
αγρυπνος εν ανθρωποις, οιον το ημετερον συνειδος. Οι μεν γαρ εξωθεν δικασται και
υπο χρηματων διαφθειρονται, και κολακειαις χαυνουνται, και δια φοβον
καθυποκρινονται, και πολλα ετερα εστι τα λυμαινομενα την ορθην εκεινων ψηφον·
το δε του συνειδοτος δικαστηριον ουδενι τουτων εικειν οιδεν· αλλα καν χρηματα
δωις, καν κολακευσηις, καν απειλησηις, καν ετερον οτιουν εργασηι, δικαιαν εξοισει την
ψηφον κατα των ημαρτηκοτων λογισμων· και αυτος ο την αμαρτιαν εργασαμενος
αυτος εαυτον καταδικαζει, καν μηδεις ετερος κατηγορηι. Και ουχ απαξ, ουδε δις,
αλλα και πολλακις και δια παντος του βιου τουτο ποιων διατελει· καν πολυς
παρελθηι χρονος, ουδεποτε επιλησεται των γεγενημενων, αλλα και εν τωι γινεσθαι
την αμαρτιαν, και πριν γενεσθαι, και μετα το γενεσθαι σφο48.1012 δρος εφεστηκεν
ημιν κατηγορος, και μαλιστα μετα το γενεσθαι. Ἐν μεν γαρ τωι πραττειν την
αμαρτιαν υπο της ηδονης μεθυοντες ουχ ουτως αισθανομεθα· επειδαν δε γενηται και
λαβηι τελος, τοτε δη μαλιστα, της ηδονης σβεσθεισης απασης, το πικρον της
μετανοιας επεισερχεται κεντρον απεναντιας ταις ωδινουσαις γυναιξιν. Ἐπ' εκεινων
μεν γαρ προ του τοκου πολυς και αφορητος ο πονος και ωδινες δριμειαι
διακοπτουσαι ταις αλγηδοσιν αυτας· μετα δε τον τοκον ανεσις, τωι βρεφει της οδυνης
συνεξελθουσης· ενταυθα δε ουχ ουτως, αλλ' εως μεν αν ωδινωμεν και
συλλαμβανωμεν τα διεφθαρμενα βουλευματα, ευφραινομεθα και χαιρομεν· επειδαν
δε αποτεκωμεν το πονηρον παιδιον την αμαρτιαν, τοτε το αισχος του τεχθεντος
ιδοντες οδυνωμεθα, τοτε διακοπτομεθα των ωδινουσων γυναικων χαλεπωτερον.
∆ιο παρακαλω μη δεχεσθαι μεν μαλιστα παρα την αρχην επιθυμιαν διεφθαρμενην· ει
δε και δεξομεθα, αποπνιγειν ενδον τα σπερματα. Ει δε και μεχρι τουτου
ραιθυμησαιμεν, εξελθουσαν εις εργον την αμαρτιαν αποκτεινειν παλιν δι'
εξομολογησεως και δακρυων, δια του κατηγορειν εαυτων. Ουδεν γαρ ουτως
ολεθριον τηι αμαρτιαι, ως κατηγορια και καταγνωσις συν μετανοιαι και δακρυσι.
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κατεγνως σου την αμαρτιαν; απεθου το φορτιον. Και τις ταυτα φησιν; Αυτος ο
δικαζων Θεος. Λεγε συ τας αμαρτιας σου πρωτος, ινα δικαιωθηις. Τινος γαρ ενεκεν
αισχυνηι και ερυθριαις, ειπε μοι, τα αμαρτηματα ειπειν; μη γαρ ανθρωπωι λεγεις, ινα
ονειδισηι σε; μη γαρ τωι συνδουλωι ομολογεις, ινα εκπομπευσηι; Τωι ∆εσποτηι, τωι
κηδεμονι, τωι φιλανθρωπωι, τωι ιατρωι το τραυμα επιδεικνυεις. Μη γαρ, καν συ μη
ειπηις, εκεινος ουκ οιδεν, ος γε και προ του πραχθηναι ηπιστατο; τινος ουν ενεκεν ου
λεγεις; μη γαρ εκ της σης κατηγοριας φορτικωτερον γινεται το αμαρτημα;
Ἡμερωτερον μεν ουν και κουφοτερον. Και δια τουτο βουλεται σε ειπειν, ουχ ινα
κολασηι, αλλ' ινα συγχωρησηι· ουχ ινα αυτος μαθηι την αμαρτιαν· πως γαρ, ο ειδως;
αλλ' ινα συ μαθηις ποσον σοι συγχωρει χρεος. Βουλεται δε σε μαθειν της χαριτος το
μεγεθος, ινα ευχαριστων διατεληις, ινα οκνηροτερος προς αμαρτιαν ηις, ινα
προθυμοτερος εις αρετην. Ἂν μη ειπηις του χρεους το μεγεθος, ουκ επιγινωσκεις της
χαριτος την υπερβολην. Ουκ αναγκαζω, φησιν, εις μεσον ελθειν σε θεατρον, και
μαρτυρας περιστησαι πολλους· εμοι το αμαρτημα ειπε μονωι κατ' ιδιαν, ινα
θεραπευσω το ελκος, και απαλλαξω της οδυνης. ∆ια τουτο το συνειδος ημιν
εγκατεθηκε και πατρος φιλοστοργοτερον. Πατηρ μεν γαρ απαξ, η δευτερον, η και
τριτον, η και δεκακις επιτιμησας τωι παιδι, επειδαν ιδηι μενοντα αδιορθωτον,
απαγορευσας αποκηρυττει, και της οικιας εκβαλλει, και της συγγενειας διακοπτει·
αλλ' ου το συνειδος· αλλα, καν απαξ, καν δευτερον, καν τριτον, καν μυριακις ειπηι,
και παρακουσηις, παλιν ερει, και ουκ αφισταται εως εσχατης αναπνοης· και εν οικιαι,
και εν αμφοδοις, και εν τραπεζηι, και εν αγοραι, και εν οδοις, πολλακις δε και εν
ονειροις αυ48.1013 τοις των ημαρτημενων ημιν τα ειδωλα και τας φαντασιας
παριστησι. εʹ. Και ορα σοφιαν Θεου. Ουτε διηνεκη την κατηγοριαν εποιησεν ειναι του
συνειδοτος (ου γαρ αν ηνεγκαμεν το φορτιον, συνεχως εγκαλουμενοι), ουτε ουτως
ασθενη, ως εκ πρωτης και δευτερας απαγορευσαι παραινεσεως. Ει μεν γαρ καθ'
εκαστην ημεραν και ωραν εμελλεν ημας κεντειν, καν απεπνιγημεν απο της αθυμιας·
ει δε απαξ και δευτερον υπομνησαν απεστη της επιτιμησεως, ουκ αν πολλην
εκαρπωσαμεθα την ωφελειαν. ∆ια τουτο διηνεκη μεν ταυτην εποιησεν ειναι την
επιτιμησιν, ου μην συνεχη· διηνεκη μεν, ινα μη εις ραιθυμιαν εμπιπτωμεν, αλλ' αει
και μεχρι τελευτης υπομιμνησκομενοι νηφωμεν· ου συνεχη δε ουδε επαλληλον, ινα
μη καταπιπτωμεν, αλλα ανεσεις τινας λαμβανοντες και παραμυθιας αναπνεωμεν.
Ὥσπερ γαρ το μηδ' ολως αλγειν επι τοις αμαρτημασιν ολεθριον, και την εσχατην
αναισθησιαν εντικτον ημιν, ουτω το συνεχως και περα του μετρου τουτο πασχειν
επιβλαβες. Ἡ γαρ υπερβολη της αθυμιας ισχυε και των κατα φυσιν πολλακις
εκβαλουσα φρενων, υποβρυχιον ποιησαι την ψυχην, και προς απαντα αχρηστον
εργασασθαι τα καλα. ∆ια τουτο και εκ διαλειμματων ημιν τον του συνειδοτος
ελεγχον παρεσκευασεν επιτιθεσθαι, επειδη σφοδρα εστιν αποτομος, και παντος
κεντρου σφοδροτερον τον ημαρτηκοτα νυττειν ειωθεν. Ουδε γαρ ηνικα αν
αμαρτανωμεν αυτοι, αλλα και ηνικα αν ετεροι τα αυτα πλημμελωσιν ημιν,
διεγειρεται σφοδρως και μετα πολλης ημων καταβοαι της ευτονιας. Και γαρ ο
πορνος, και ο μοιχος, και ο κλεπτης ου μονον οταν αυτος κατηγορηται, αλλ' οταν
και ετερων τοιαυτα τολμησαντων ακουηι κατηγορουμενων, αυτος ηγειται
μαστιζεσθαι, εν ταις ετερων επιτιμησεσι της οικειας αμαρτιας λαμβανων αναμνησιν,
και εγκαλειται μεν αλλος, πληττεται δε ουτος ο μηδεν εγκαλουμενος, οταν ηι τα
αυτα εκεινωι τετολμηκως· ωσπερ ουν και επι τοις κατορθωμασιν, ετερων
εγκωμιαζομενων και στεφανουμενων, οι τα αυτα κατωρθωκοτες εκεινοις χαιρουσι
και αγαλλονται, ως ουκ εκεινων μαλλον η αυτων επαινουμενων. Τι τοινυν γενοιτ'
αν του ημαρτηκοτος αθλιωτερον, οταν, ετερων κατηγορουμενων, αυτος καταδυηται;
τι δε του ζωντος εν αρετηι μακαριωτερον, οταν, ετερων επαινουμενων, αυτος χαιρηι
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και διαχεηται, εν τοις ετερων εγκωμιοις υπομνησιν λαμβανων των οικειων
κατορθωματων; Ταυτα της του Θεου σοφιας τα εργα, ταυτα της μεγιστης αυτου
προνοιας τα σημεια. Ἄγκυρα γαρ τις εστιν ιερα του συνειδοτος η επιτιμησις, ουκ
εωσα τελεον ημας εις τον της αμαρτιας καταποντισθηναι βυθον. Ουδε γαρ παρ'
αυτον των αμαρτηματων τον καιρον μονον, αλλα και μετα πολλας ενιαυτων
περιοδους οιδεν ημας πολλακις παλαιας αναμιμνησκειν αμαρτιας· και τουτου και
απ' αυτων παραστησομαι των Γραφων σαφη την αποδειξιν. Ἀπεδοντο ποτε τον
Ἰωσηφ οι αδελφοι, εγκαλειν μεν ουδεν εχοντες, οτι δε ενυπνια εωρα την μελλουσαν
αυτωι προαναφωνουντα δοξαν. Ειδον γαρ, φησι, τα δραγματα υμων προσκυνησαντα
το εμον δραγμα. Καιτοι υπερ τουτων φυλαττειν αυτον εχρην· στεφανος γαρ της
οικιας απασης εμελλεν εσεσθαι, και 48.1014 λαμπροτης του γενους παντος. Ἀλλα
τοιουτον η βασκανια· τοις οικειοις πολεμει καλοις, και μαλλον αν ελοιτο μυρια
πασχειν δεινα ο βασκαινων, η τον πλησιον ιδειν ευδοκιμουντα, καν εις αυτον
διαβαινειν μελλοι τα της ευδοξιας· ου τι γενοιτ' αν αθλιωτερον; Ὅπερ ουν κακεινοι
επαθον, και ιδοντες αυτον ποῤρωθεν ηκοντα, τροφην αυτοις κομιζοντα, προς
αλληλους ελεγον· ∆ευτε, αποκτεινωμεν αυτον, και ιδωμεν τι εσται τα ενυπνια
αυτου. Ει και μη ως αδελφον ηιδεσθης, ουδε την φυσιν επεγνως, την γουν τραπεζαν
αυτην αιδεσθηναι εδει, και τον της διακονιας τροπον, οτι θρεψων σε παρεγενετο.
Ἀλλ' ορα πως και ακοντες προφητευουσι· ∆ευτε, φασιν, αποκτεινωμεν αυτον, και
ιδωμεν τι εσται αυτου τα ενυπνια. Ει γαρ ουκ εβουλευσαντο, και τον δολον υφαναν,
και την αναιδη βουλην εῤραψαν εκεινην, ουκ αν εγνωσαν των ενυπνιων εκεινων
την δυναμιν. Ου γαρ ην ισον, μηδεν παθοντα δεινον επι τον θρονον αναβηναι της
Αιγυπτου, και δια τοσουτων των κωλυματων και των εμποδιων της αυτης ταυτης
επιλαβεσθαι λαμπροτητος. Ει μη γαρ επεβουλευσαν, ουκ αν εις Αιγυπτον απεδοντο·
ει μη απεδοντο εις Αιγυπτον, ουκ αν ηρασθη η δεσποινα· ει μη ηρασθη η δεσποινα,
ουκ αν ενεβληθη εις το δεσμωτηριον, ουκ αν συνεκρινε τα οραματα, ουκ αν της
βασιλειας επετυχεν· ει μη της βασιλειας δε επετυχεν εκεινης, ουκ αν ηλθον ουτοι
κατ' εμποριαν σιτου, και προσεκυνησαν αυτον. Ὥστε επειδη απεκτειναν αυτον, δια
τουτο μαλιστα εγνωσαν αυτου τα ενυπνια. Τι ουν; αυτοι προξενοι των μελλοντων
αγαθων αυτωι παντων εγενοντο και της περιφανειας εκεινης; Ουδαμως, αλλα αυτοι
μεν θανατωι και αθυμιαι και τηι δουλειαι και τοις εσχατοις παραδουναι εβουλευσαντο
κακοις· ο δε ευμηχανος Θεος τηι των επιβουλευοντων πονηριαι προς την του
πραθεντος και επιβουλευθεντος ευδοκιμησιν απεχρησατο. ʹ. Ἵνα δε μη συντυχιας
τινος, μηδε πραγματων περιπετειας τα συμβαντα ειναι νομιζηται, δι' αυτων των
εναντιουμενων, δι' αυτων των κωλυοντων, αυτα κατασκευαζει τα κωλυομενα ο
Θεος, τοις εχθροις αυτου προς την ευδοκιμησιν διακονοις χρωμενος, ινα μαθηις, οτι α
ο Θεος βεβουλευται, ουδεις διασκεδασει, και την χειρα αυτου την υψηλην ουδεις
αποστρεψει· ιν' οταν επιβουλευηι παρα τινων, μη καταπιπτηις, μηδε δυσχεραινηις,
αλλ' ειδεναι εχηις, οτι προς τελος απανται χρηστον η επιβουλη, μονον αν γενναιως
φερηις τα συμπιπτοντα. Ἰδου γουν και ενταυθα φθονος βασιλειαν ετεκε, και
βασκανια διαδημα προεξενησε, και θρονον εκομισε, και αυτοι οι επιβουλευσαντες,
αυτοι συνωθησαν αυτον προς το μεγεθος εκεινης της αρχης· και ο μεν επιβουλευθεις
εβασιλευσεν, οι δε επιβουλευσαντες εδουλευον· κακεινος μεν προσεκυνειτο, ουτοι
δε προσεκυνουν. Ὅταν τοινυν επελθηι σοι δεινα συνεχη και επαλληλα, μη θορυβου,
μηδε δυσχεραινε, αλλ' αναμενε το τελος· παντως γαρ απαντησεται της του Θεου
μεγαλοδωρεας αξιον, μονον εαν ευχαριστως τα εν μεσωι συμπιπτοντα ενεγκηις. Ἐπει
και ουτος μετα τα ονειρατα εκεινα περι των εσχατων κινδυνευσας, 48.1015 και
πραθεις υπο των αδελφων, και παρα της δεσποινης επιβουλευθεις, και παλιν εις
δεσμωτηριον εμπεσων, ουκ ειπε προς εαυτον, Τι ποτε τουτο εστιν; απατη τα
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονειρατα εκεινα ην, εξεπεσον της πατριδος, απεστερηθην ελευθεριας· δια τον Θεον
ουκ ειξα τηι δεσποινηι προς μοιχειαν καλουσηι· δια σωφροσυνην και αρετην
κολαζομαι· και ουδε ουτως ημυνεν, ουδε χειρα ωρεξεν, αλλ' ειασε παραδοθηναι
δεσμοις επαλληλοις και συνεχεσι συμφοραις· μετα γαρ τον λακκον δουλεια, μετα
δουλειαν επιβουλη, μετα επιβουλην συκοφαντια, μετα συκοφαντιαν δεσμωτηριον.
Ἀλλ' ουδεν τουτων αυτον εθορυβει, αλλ' εμενε τηι ελπιδι θαῤρων, και ειδως οτι τα
ειρημενα ου διαπεσειται ουδεποτε. Ἐδυνατο μεν γαρ ο Θεος και παρ' αυτην αυτα
πληρωσαι την ημεραν, αλλ' ινα και την αυτου δυναμιν επιδειξηται, και την πιστιν
των αυτου δουλων, αφιησι χρονον μεταξυ παρεμπεσειν μακρον, και πολλα γενεσθαι
κωλυματα, ινα και την αυτου μαθηις ισχυν, τοτε πληρουντος τα επηγγελμενα, οταν
εις απογνωσιν εμπεσηι, και την των δουλων ιδηις υπομονην και πιστιν, ουδενι των εν
μεσωι συμβαινοντων της αγαθης προσδοκιας εκπιπτοντων. Ἀλλ', οπερ ελεγον,
επανηλθον ουτοι, του λιμου, καθαπερ στρατιωτου τινος, επι κεφαλην αυτους
ωθουντος και παρισταντος αρχοντι τωι Ἰωσηφ, και εβουλοντο πριασθαι σιτον· ο δε τι
φησι προς αυτους; Κατασκοποι εστε. Οι δε ειπον εν εαυτοις, Τι ποτε τουτο εστι;
τροφην ηλθομεν εμπορευσομενοι, και περι ψυχης κινδυνευομεν; Εικοτως, επει και
αυτος τροφην υμιν εκομισε, και περι της ζωης εκινδυνευσεν· αλλ' αυτος μεν αληθειαι
υπεμενεν, υμεις δε υποκρισει τουτο πασχετε· ου γαρ εχθρος ην, αλλα προσωπειον
ανελαβεν εχθρου, ινα τα κατα την οικιαν μετα ακριβειας μαθηι. Ἐπειδη γαρ πονηροι
περι αυτον εγενοντο και αγνωμονες, τον τε Βενιαμιν ουκ ειδε μετ' αυτων οντα,
δεισας υπερ του παιδος, μηποτε κακεινος τα αδελφα αυτωι πεπονθε, κελευει δεθηναι
τινα ενα και αφεθηναι εκει· ειτα αυτους λαβοντας τον σιτον απαντας απελθειν,
απειλησας θανατον αυτοις, ει μη τον αδελφον τον εαυτων επαγαγοιεν. Ἐπει ουν
ταυτα εγενετο, και ειπεν, Ἄφετε τινα ενταυθα, και τον αδελφον υμων αγαγετε· ει δε
μη, θανατωι αποθανεισθε· τι προς αλληλους ελεγον εκεινοι; Ναι, εν αμαρτιαις εσμεν
περι του αδελφου ημων, οτε κατεδεετο ημων. Ειδες μετα ποσον χρονον της αμαρτιας
ανεμνησθησαν εκεινης; Και προς μεν τον πατερα ελεγον· Θηριον πονηρον κατεφαγε
τον Ἰωσηφ· αυτου δε του Ἰωσηφ παροντος και ακουοντος, την αμαρτιαν εξηλεγχον.
Τι τουτου παραδοξοτερον γενοιτ' αν; ∆ικαστηριον χωρις ελεγχων γινεται, και
απολογια χωρις κατηγοριας, και αποδειξις ανευ μαρτυρων, αυτων των το πραγμα
εργασαμενων εαυτους ελεγχοντων, και το λαθρα γεγενημενον εκπομπευοντων. Τις
επεισε, τις ηναγκασεν εις μεσον εξενεγκειν τα προ τοσουτου τολμηθεντα χρονου·
Ουκ ευδηλον, οτι το συνειδος, ο απαραλογι48.1016 στος δικαστης, συνεχως αυτων
κατεσειε την διανοιαν, και την ψυχην εθορυβει; Και ο φονευθεις τοτε εκαθητο σιγηι
δικαζων αυτους· και μηδεμιας εξενεχθεισης αποφασεως καθ' εαυτων την
καταδικαζουσαν αυτους ψηφον αυτοι εφερον. Και ουτοι μεν ταυτα ελεγον· ετερος δε
απελογειτο, λεγων· Ουκ ελαλησα προς υμας, ουτω λεγων· Μη αδικησητε το
παιδαριον, μηδε ποιησητε αυτον μηδεν κακον, οτι αδελφος ημων εστι· και ιδου νυν
το αιμα αυτου εκζητειται, φησιν, εκ των χειρων ημων; Καιτοι ουδεν αυτος ο ταυτα
λεγων περι του φονου και της σφαγης εκεινης ειπεν, αλλ' αυτος μεν καθημενος
ουδεν τοιουτον εζητει, αλλα τον ετερον αδελφον επεζητει· το δε συνειδος αυτων
επιλαβομενον καιρου, διανεστη και καθηψατο της εκεινων διανοιας, και μηδενος
αναγκαζοντος, τα τετολμημενα ομολογησαι παρεσκευασε. Ταυτα και ημεις πολλακις
πασχομεν, παρελθοντων των αμαρτηματων· εν δεινοις γαρ εξεταζομενοι και
περιστασεσι, μνημονευομεν των προτερων αμαρτηματων. ζʹ. Ἅπερ ουν απαντα
ειδοτες, επειδαν τι πραξωμεν πονηρον, μη αναμενωμεν συμφορας και περιστασεις
μηδε κινδυνους και δεσμα, αλλα καθ' εκαστην ωραν τε και ημεραν ανακινωμεν παρ'
εαυτοις το δικαστηριον τουτο, και τας ψηφους καθ' εαυτων φερωμεν, και πειρωμεθα
παντι τροπωι απολογεισθαι τωι Θεωι, και μητε αυτοι περι της αναστασεως και της
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρισεως αμφισβητωμεν, μητε ετερων λεγοντων ανεχωμεθα, αλλα παντι τροπωι δια
των ειρημενων αυτους επιστομιζωμεν. Ου γαρ αν, ει μη τοτε εμελλομεν ευθυνας
υφεξειν των πεπλημμελημενων, τοιουτον ημιν ενταυθα το δικαστηριον
εγκατεστησεν ο Θεος. Ἀλλα και τουτο της αυτου φιλανθρωπιας τεκμηριον. Ἐπειδη
γαρ τοτε μελλει λογον ημας απαιτειν των πεπλημμελημενων, εγκατεστησε τουτον
τον αδεκαστον κριτην, ινα ουτος ενταυθα υπερ των ημαρτημενων δικαζων ημιν, και
σωφρονεστερους ποιων, εξαρπασηι της μελλουσης εκει κρισεως. Ὅπερ ουν και ο
Παυλος λεγει· Ει γαρ εαυτους εκρινομεν, ουκ αν εκρινομεθα υπο του Κυριου. Ἵνα
ουν μη τοτε κολαζωμεθα, μη τοτε ευθυνας υπεχωμεν, εκαστος εις το συνειδος
εισελθετω το εαυτου, και την ζωην αναπτυξας, και απαντα τα πεπλημμελημενα μετα
ακριβειας επελθων, καταγινωσκετω της ψυχης της ταυτα εργασαμενης, κολαζετω
τους λογισμους, θλιβετω, στενοχωρειτω την εαυτου διανοιαν, δικην εαυτον
απαιτειτω των ημαρτημενων δια της καταγνωσεως, δια της μετανοιας της
ηκριβωμενης, δια δακρυων, δια εξομολογησεως, δια νηστειας και ελεημοσυνης, δια
εγκρατειας και αγαπης, ινα παντι τροπωι δυνηθωμεν παντα ενταυθα αποθεμενοι τα
αμαρτηματα, μετα πολλης απελθειν εκει της παῤρησιας· ης γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΕΙΣ ΤΟ ΡΗΤΟΝ ΤΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ· Περι δε των κεκοιμημενων ου θελω
υμας αγνοειν, αδελφοι, ινα μη λυπησθε· και εις τον Ἰωβ και τον
Ἀβρααμ.
αʹ. Ἡμερας τεσσαρας ανηλωσαμεν την κατα τον Λαζαρον παραβολην υμιν
εξηγουμενοι, τον θησαυρον εξαντλουντες, ον ευρηκαμεν εν ηλκωμενωι κειμενον
σωματι· θησαυρον ουχι χρυσιον και αργυριον και λιθους εχοντα πολυτελεις, αλλα
φιλοσοφιαν, και ανδρειαν, και υπομονην, και καρτεριαν πολλην. Καθαπερ γαρ επι
των αισθητων θησαυρων τουτων συμβαινει, την μεν επιφανειαν ακανθας εχειν και
τριβολους απλως και γην τραχυτεραν, ει δε τις κατω διασκαψειε, πολυς ο πλουτος
φαινεται· ουτω δη και επι του Λαζαρου συνεβαινεν· ανωθεν τραυματα, και κατωθεν
πλουτος αφατος· παρειμενον το σωμα, αλλα γενναια και εγρηγορυια ψυχη, και το
αποστολικον ην ιδειν εκεινο πληρουμενον επι τουτου· Ὅσον ο εξω ανθρωπος
διαφθειρεται, τοσουτον ο εντος ανακαινουται. Και ενην μεν και τημερον εις την
αυτην παραβολην ειπειν, και προς τους αιρετικους μαχησασθαι τους την Παλαιαν
διαβαλλοντας, τους των πατριαρχων κατηγορουντας, τους κατα του δημιουργου
των ολων Θεου την γλωτταν ηκονηκοτας· αλλ' ινα μη προσκορης υμιν ο λογος
γενηται, τουτους εις ετερον ταμιευσαμενοι καιρον τους αγωνας, φερε, προς αλλην
υποθεσιν τον λογον αγαγωμεν· επει και τραπεζα μονοειδης μεν ουσα κορον
εντιθησιν, αι δε ποικιλαι τηι συνεχειαι διεγειρουσι την ορεξιν. Ἵν' ουν και επι της
ακροασεως τουτο γενηται, προς τον μακαριον Παυλον δια μακρου του χρονου
τημερον επανελθωμεν· και γαρ εις ευκαιρον ημιν τημερον το χωριον ανεγνωσθη το
αποστολικον, και συνωιδα εσται τοις πρωην λεχθεισι τα ρηθησομενα. Ἠκουσατε
τοινυν του Παυλου σημερον βοωντος και λεγοντος· Περι δε των κεκοιμημενων ου
θελω υμας αγνοειν, ινα μη λυπησθε, ως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ἐκεινη
ευαγγελικη νευρα η του Λαζαρου, ουτος αποστολικος ο φθογγος, αλλα μια η
συμφωνια. Και γαρ και εν εκεινηι τηι παραβοληι πολλα περι αναστασεως και των εκει
δικαστηριων εφιλοσοφησαμεν, και νυν εις την αυτην ημας υποθεσιν ο λογος ηγαγε
παλιν. Ὥστε ει και αποστολικον ανορυττομεν χωριον, αλλα τον αυτον και ενταυθα
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θησαυρον ευρησομεν. Και γαρ και τοτε ο λογος ημιν απας τουτο παιδευσαι τους
ακροατας εσπευδε, μηδεν του παροντος βιου τα λαμπρα νομιζειν ειναι πραγματα,
αλλα περαιτερω προιεναι ταις ελπισι, και τας εκει ψηφους καθ' εκαστην εννοειν την
ημεραν, και το φοβερον κριτηριον, και τον απαραλογιστον δικαστην. Ταυτα και ο
48.1018 Παυλος δια των ανεγνωσμενων ημιν συμβουλευει τημερον. Ἀλλα
προσεχετε· Περι δε των κεκοιμημενων ου θελω υμας αγνοειν, αδελφοι, ινα μη
λυπησθε, ως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ει γαρ πιστευομεν, οτι Ἰησους
απεθανε και ανεστη, ουτω και ο Θεος τους κοιμηθεντας δια του Ἰησου αξει συν
αυτωι. Τουτο πρωτον αξιον επιστησαντας εξετασαι, τι δηποτε, οταν μεν περι του
Χριστου διαλεγηται, θανατον καλει τον εκεινου θανατον· οταν δε περι της ημετερας
τελευτης, κοιμησιν αυτην και ου θανατον ονομαζει. Ου γαρ ειπε, Περι δε των
αποθανοντων, αλλα τι; Περι δε των κεκοιμημενων. Και παλιν· Ουτως ο Θεος και
τους κοιμηθεντας δια του Ἰησου αξει συν αυτωι· και ουκ ειπε, Τους αποθανοντας. Και
παλιν· Ἡμεις οι ζωντες οι περιλειπομενοι εις την παρουσιαν του Κυριου, ου μη
φθασωμεν τους κοιμηθεντας. Και ουδε ενταυθα ειπε τους αποθανοντας, αλλα τριτον
μνημονευσας, το τριτον κοιμησιν τον θανατον αυτων ωνομασε. Περι δε του Χριστου
ουχ ουτως, αλλα πως; Ει γαρ πιστευομεν οτι Ἰησους απεθανε. Και ουκ ειπεν,
Ἐκοιμηθη, αλλα, Ἀπεθανε. Τινος ουν ενεκεν τον μεν του Χριστου θανατον εκαλεσε,
τον δε ημετερον κοιμησιν; Ου γαρ απλως, ουδε παρεργως ταυτηι κεχρηται των
λεξεων τηι παρατηρησει, αλλα σοφον τι και μεγα κατασκευαζων. Ἐπι μεν γαρ του
Χριστου θανατον εκαλεσεν, ινα το παθος πιστωσηται· επι δε ημων κοιμησιν
εκαλεσεν, ινα την οδυνην παραμυθησηται. Ἔνθα μεν γαρ προεχωρησεν η αναστασις,
θαῤρων καλει θανατον· ενθα δε εν ελπισιν εστι το πραγμα, κοιμησιν καλει, και δι'
αυτης παραμυθουμενος της προσηγοριας ημας, και χρηστας υποτεινων ελπιδας. Ὁ
γαρ κοιμωμενος αναστησεται παντως, και ουδεν ετερον εστι θανατος, αλλ' η υπνος
μακρος. Μη γαρ μοι τουτο ειπηις, οτι ουτε ακουει, ουτε φθεγγεται, ουτε οραι, ουτε
αισθανεται ο τετελευτηκως· ουδε γαρ ο καθευδων. Ει δε χρη τι και θαυμαστον ειπειν,
του μεν καθευδοντος και η ψυχη πως καθευδει· του δε τελευτησαντος ουχ ουτως,
αλλ' εγρηγορεν. Ἀλλ' ο τελευτησας σηπεται και διαφθειρεται, φησι, και κονις
γινεται και τεφρα. Και τι τουτο, αγαπητε; δι' αυτο μεν ουν τουτο μαλιστα χαιρειν δει.
Και γαρ οικιαν τις μελλων οικοδομειν σαθρωθεισαν και παλαιαν γενομενην,
εκβαλων πρωτον τους οικουντας, ουτω καταλυει την οικιαν, και ανοικοδομει
λαμπροτεραν. 48.1019 Και τους εκβληθεντας ου λυπει το γινομενον, αλλα και
ευφραινει πλεον· ου γαρ τηι καθαιρεσει προσεχουσι τηι βλεπομενηι, αλλα την
μελλουσαν οικοδομην φανταζονται την ου βλεπομενην. Ουτω δη και ο Θεος ποιειν
μελλων καταλυει ημων το σωμα, και την ενοικουσαν εν αυτωι ψυχην εξαγει
προτερον, καθαπερ εξ οικιας τινος, ινα λαμπροτεραν αυτην οικοδομησας, μετα
πλειονος αυτην δοξης εισαγαγηι παλιν. Μη τοινυν τηι καθαιρεσει προσεχωμεν, αλλα
τηι μελλουσηι λαμπροτητι. βʹ. Παλιν ανδριαντα τις εχων ιωι και χρονωι διεφθαρμενον,
και πολλα των μερων αποτεθλασμενον, συντριψας αυτον εις χωνευτηριον εμβαλλει,
και τηξας αυτον ακριβως, ουτω λαμπροτερον αποδιδωσιν. Ὥσπερ ουν η εν τωι
χωνευτηριωι συντριβη ουκ αφανισμος, αλλα ανακαινισμος τις εστι του ανδριαντος
εκεινου· ουτω και των ημετερων σωματων ο θανατος ουκ απωλεια τις εστιν, αλλα
ανανεωσις. Ὅταν τοινυν ιδηις, καθαπερ εν χωνευτηριωι, καταῤρεουσαν ημων την
σαρκα και σηπομενην, μη στηις μεχρι της οψεως ταυτης, αλλα την αναχωνευσιν
αναμενε· και μηδε τωι μετρωι του παραδειγματος αρκεσθηις τουτωι, αλλ' επι το
προτερον προελθε τωι λογωι. Ὁ μεν γαρ ανδριαντοποιος χαλκουν εμβαλων σωμα, ου
χρυσουν και αθανατον σοι αποδιδωσι τον ανδριαντα, αλλα χαλκουν εργαζεται
παλιν· ο δε Θεος ουχ ουτως, αλλα πηλινον και θνητον εμβαλων σωμα, χρυσουν και
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αθανατον αποδιδωσι σοι τον ανδριαντα· φθαρτον γαρ η γη δεξαμενη το σωμα και
επικηρον, αφθαρτον και ακηρατον αποδιδωσι το αυτο. Μη τοινυν ιδηις εκεινον τον
μεμυκοτα τους οφθαλμους, τον αφωνον κειμενον, αλλα τον ανισταμενον, τον
απολαμβανοντα δοξαν αῤρητον και φρικωδη και θαυμαστην, και απο της παρουσης
οψεως προς την μελλουσαν ελπιδα μεταγαγε τους λογισμους. Ἀλλα συνηθειαν
επιζητεις, και δια τουτο οδυρηι και θρηνεις; Και πως ουκ ατοπον, ει μεν νυμφιωι το
θυγατριον δοιης, ειτα λαβων εις μακραν εκεινος απελθοι χωραν, και καλως
πραττων διατελοιη, μηδεν ηγεισθαι δεινον το γεγενημενον, τηι της ευπραγιας φημηι
παραμυθεισθαι της αποδημιας την αθυμιαν· ενταυθα δε ουκ ανθρωπου, ουδε
συνδουλου τινος, αλλ' αυτου του ∆εσποτου λαβοντος τον προσηκοντα, αλγειν και
οδυρεσθαι; Και πως οιον τε, φησι, μη αλγειν ανθρωπον οντα; Ουδε εγω τουτο λεγω·
ουδε την αθυμιαν, αλλα την επιτασιν της αθυμιας αναιρω· το μεν γαρ αθυμειν της
φυσεως, το δε περα του μετρου τουτο ποιειν μανιας και παραφροσυνης και
γυναικωδους ψυχης. Ἄλγησον, δακρυσον, αλλα μη αποδυσπετησηις, μη δυσχερανηις,
μη αγανακτησηις· ευχαριστησον τωι λαμβανοντι, ινα κοσμησηις τον απελθοντα, και
λαμπρα ταυτα αυτωι συμπεμψηι ενταφια. Ἂν μεν γαρ δυσχερανηις, κακεινον
καθυβρισας, και τον λαβοντα παρωξυνας, και σαυτον κατεβλαψας· αν δε
ευχαριστησηις, κακεινον εκοσμησας, και τον λαβοντα εδοξασας, και σαυτον
ωφελησας. ∆ακρυσον ως ο ∆εσποτης σου εδακρυσε τον Λαζαρον, μετρα τιθεις ημιν
και κανονας και ορους αθυμιας, ους υπερβαινειν ου δει. Ουτω και Παυλος ειπε· Περι
δε των κεκοιμημενων, φησιν, ου θελω υμας αγνοειν, ινα μη λυπησθε, ως και οι
λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Λυπου, φησιν, αλλα μη ως Ἕλλην ο απογινωσκων
αναστασεως, ο απελπιζων την μελλουσαν ζωην. 48.1020 Αισχυνομαι, πιστευσατε, και
ερυθριω, δια της αγορας χορους γυναικων ορων ασχημονουντας, τριχας τιλλομενας,
βραχιονας τεμνομενας, παρειας σπαραττομενας, υπο τοις οφθαλμοις των Ἑλληνων
ταυτα γινομενα. Τι γαρ ουκ ερουσιν εκεινοι; τι δε ου φθεγξονται περι ημων; Ουτοι
εισιν οι περι αναστασεως φιλοσοφουντες; Πανυ γε. Ου γαρ συμβαινει τοις δογμασι τα
γινομενα· εν ρημασι τα περι αναστασεως φιλοσοφουσι, και εν τοις πραγμασι τα των
απεγνωκοτων ποιουσιν· ει εθαῤρουν ουτοι, οτι αναστασις εστιν, ουκ αν ταυτα
εποιησαν· ει πεπεικοτες ησαν εαυτους, οτι προς βελτιονα ληξιν απηλθεν ουτος, ουκ
αν εθρηνησαν. Ταυτα και πλειονα τουτων λεγουσιν οι απιστοι των θρηνων εκεινων
ακουοντες. Αισχυνωμεθα τοινυν, και σοφρωνωμεν, και μη τοσαυτην και εαυτοις και
τοις ορωσι προξενωμεν την βλαβην. Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, δακρυεις ουτω τον
απελθοντα; οτι πονηρος ην; Ουκουν δια τουτο ευχαριστειν δει, οτι ενεκοπη τα της
κακιας αυτωι. Ἀλλα χρηστος και επιεικης; Και δια τουτο χαιρειν δει, οτι ταχεως
ηρπαγη, πριν η τηι κακιαι αλλαξηι συνεσιν, και απηλθεν εις χωριον ενθα επ'
ασφαλειας λοιπον εστηκε, και μεταβολην ουκ εστιν υποπτευσαι τινα. Ἀλλα νεος ην;
Και δια τουτο δοξασον τον λαβοντα, οτι ταχεως αυτον προς την βελτιονα ληξιν
εκαλεσεν. Ἀλλα γεγηρακως; Και δια τουτο ευχαριστησον, και τον λαβοντα δοξασον
παλιν. Αισχυνθητι το σχημα της εκφορας· ψαλμωιδιαι, και ευχαι, και πατερων
συλλογος, και πληθος αδελφων τοσουτον, ουχ ινα κλαιηις και οδυρηι και
αποδυσπετηις, αλλ' ινα ευχαριστηις τωι λαβοντι. Καθαπερ γαρ τους επ' αρχην
καλουμενους πολλοι προπεμπουσι ταις ευφημιαις, ουτω και των αγιων τους
απιοντας, ατε επι μειζονα κληθεντας τιμην, μετα πολλης απαντες προπεμπουσι της
ευφημιας. Ἀναπαυσις εστιν ο θανατος, ιδρωτων και φροντιδων βιοτικων απαλλαγη.
Ὅταν ουν ιδηις τινα των προσηκοντων απελθοντα εντευθεν, μη δυσχερανηις, αλλα
κατανυγηθι, προς σεαυτον επανελθε, το συνειδος εξετασον, σκοπησον οτι και σε
μικρον υστερον τουτο μενει το τελος. Γενου σωφρονεστερος και δεξαι φοβον απο
της ετερου τελευτης, και ραιθυμιαν περικοψον απασαν, αναλογισαι τα πεπραγμενα,
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διορθωσον τα ημαρτημενα, αριστην ποιησον μεταβολην. Τουτωι διεστηκαμεν των
απιστων, τωι κρισεις ετερας περι των πραγματων εχειν. Ὁραι τον ουρανον ο απιστος,
και προσκυνει· θεον γαρ ειναι νομιζει· οραι την γην, και θεραπευει, και προς τα
αισθητα κεχηνεν. Ἀλλ' ημεις ουχ ουτως· αλλ' ορωμεν τον ουρανον, και τον
πεποιηκοτα αυτον θαυμαζομεν· ου γαρ θεον αυτον, αλλ' εργον ειναι Θεου
πεπιστευκαμεν. Ὁρω την κτισιν απασαν, και δι' αυτης χειραγωγουμαι προς τον
δημιουργον. Ὁραι πλουτον εκεινος, και κεχηνε και εκπεπληκται· ορω πλουτον εγω,
και καταγελω. Ὁραι πενιαν εκεινος, και οδυρεται· ορω πενιαν εγω, και αγαλλομαι.
Ἑτερως εγω βλεπω τα πραγματα, και ετερως εκεινος. Ουτω και επι του θανατου
ποιουμεν· οραι νεκρον εκεινος, και νομιζει νεκρον ειναι· ορω νεκρον εγω, και υπνον
αντι θανατου βλεπω. Και καθαπερ επι των γραμματων τοις μεν αυτοις ορωμεν αυτα
οφθαλμοις οι τε ειδοτες, οι τε αγνοουντες τα γραμματα, ου τηι αυτηι δε διανοιαι, αλλ'
οι μεν ουκ ειδοτες γραμματα, απλως ειναι νομιζουσι τα βλεπομενα, οι δε
επισταμενοι μετα πολλης τεχνης τον εναποκειμενον 48.1021 νουν αναλεγονται·
ουτω δη και επι των πραγματων τοις μεν αυτοις οφθαλμοις ορωμεν τα συμβαινοντα,
ου τηι αυτηι δε διανοιαι και γνωμηι. Οι τοινυν επι των αλλων απαντων διεστηκοτες
αυτων, εν ταις περι του θανατου συμπεσωμεν ψηφοις, γʹ. Ἐννοησον προς τινα
απηλθε, και λαβε παραμυθιαν· ενθα Παυλος εστιν, ενθα Πετρος, ενθα των αγιων ο
χορος απας· εννοησον πως αναστησεται, μεθ' οσης δοξης και λαμπροτητος·
εννοησον οτι πενθων και οδυρομενος ουτε το γεγενημενον δυνησηι διορθωσασθαι
τοις οδυρμοις, και σαυτον καταβλαψεις τα εσχατα· εννοησον τινας μιμηι τουτο
ποιων, και φευγε την κοινωνιαν της αμαρτιας. Τινας ουν μιμηι και ζηλοις; Τους
απιστους, τους ουκ εχοντας ελπιδα, καθαπερ και ο Παυλος ειπεν· Ἵνα μη λυπησθε,
ως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Και προσεχε τηι του ρηματος ακριβειαι· ου γαρ
ειπεν, Οι μη εχοντες ελπιδα αναστασεως, αλλ' απλως, Οι μη εχοντες ελπιδα. Ὁ γαρ
ελπιδα της εκει κρισεως μη εχων, ουδεμιαν ελπιδα εχει, ουδ' οτι Θεος εστιν οιδεν,
ουδ' οτι προνοειται των παροντων πραγματων, ουδ' οτι τα παντα θεια τις εφοραι
δικη. Ὁ ταυτα δε ουκ ειδως ουδε νομιζων, θηριου παντος εστιν αλογωτερος, και
νομους και δικαστηρια και θεσμους και παντα απλως τα αγαθα απο της οικειας
εξορισας ψυχης· ο γαρ μη προσδοκων ευθυνας υφεξειν των πεπραγμενων, πασης μεν
αρετης αφεξεται, πασης δε κακιας ανθεξεται. Ταυτ' ουν εννοησαντες, και την ανοιαν
και την παραπληξιαν των Ἑλληνων, οις κοινωνουμεν δια των θρηνων,
λογισαμενοι, φευγωμεν την προς αυτους συμφωνιαν. ∆ια γαρ τουτο και Παυλος
αυτων ανεμνησθη, ινα την ατιμιαν εννοησας προς ην καταπιπτεις, εκ της προς
εκεινους συμφωνιας ανανηψηις, και προς την οικειαν ευγενειαν επανελθηις. Και ουκ
ενταυθα μονον, αλλα πολλαχου τουτο ποιει και συνεχως ο μακαριος Παυλος. Ὅταν
γαρ απαγαγειν των αμαρτηματων βουληται, δεικνυσι τισι κοινωνουμεν δια των
αμαρτηματων, ινα τηι ποιοτητι του προσωπου δηχθεις, την κοινωνιαν φυγηις.
Θεσσαλονικευσι γουν γραφων, ουτως ελεγεν· Ἕκαστος το εαυτου σωμα κτασθε εν
αγιασμωι και τιμηι, μη εν παθει ατιμιας, καθαπερ εθνη τα μη ειδοτα Θεον. Και παλιν·
Μη καθως τα λοιπα εθνη περιπατειτε εν ματαιοτητι του νοος αυτων. Ουτω δη και
ενταυθα· Ου θελω δε υμας αγνοειν, αδελφοι, περι των κεκοιμημενων, ινα μη
λυπησθε, καθως και οι λοιποι οι μη εχοντες ελπιδα. Ου γαρ η φυσις των πραγματων,
αλλ' η προαιρεσις η ημετερα λυπειν ημας ειωθεν· ουχ ο θανατος του απελθοντος,
αλλ' η ασθενεια των θρηνουντων. Τον γουν πιστον ουδεν των παροντων λυπησαι
δυνησεται, αλλα προ των μελλοντων αγαθων και εν τωι παροντι διεστηκε των
απιστων, ου μικρα απολαμβανων εκ της κατα Χριστον φιλοσοφιας αγαθα, και
μεγιστην εκ τουτου καρπουμενος ευθυμιαν και διηνεκη χαραν. ∆ιο και ο Παυλος
φησι· Χαιρετε εν Κυριωι παντοτε· παλιν ερω, χαιρετε. Ὥστε και προ της αναστασεως
 
 

44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου μικραν ταυτην ελαβομεν αμοιβην, τωι μη καταπιπτειν επι μηδενι των
συμπιπτοντων δεινων, αλλα τηι των μελλοντων ελπιδι παραμυθιας απολαυειν
πολλης. Ὥσπερ ουν εκατερωθεν ημεις κερδαινομεν, ουτως ο απιστος εκατερωθεν
κα48.1022 ταβλαπτεται, και τωι κολαζεσθαι υστερον δια την της αναστασεως
απιστιαν, και τωι καταπιπτειν επι τοις παρουσι πραγμασι, δια το μηδεν προσδοκαιν
μετα ταυτα χρηστον. Ου τοινυν δια την αναστασιν μονον οφειλομεν ευχαριστειν τωι
Θεωι, αλλα και δια την ελπιδα της αναστασεως, η και την οδυνωμενην δυναται
παραμυθησασθαι ψυχην, και πεισαι περι των απελθοντων θαῤρειν, ως
αναστησομενων παλιν και συνεσομενων ημιν. Ει γαρ αλγειν χρη και πενθειν, τους
εν αμαρτιαις ζωντας πενθειν δει και οδυρεσθαι, ου τους απελθοντας μετ' αρετης.
Ουτω και Παυλος ποιει· Κορινθιοις γαρ επιστελλων φησι· Μη πως ελθοντα με προς
υμας ταπεινωσηι ο Θεος, και πενθησω πολλους. Ουκ ειπε των αποθανοντων, αλλα
των προημαρτηκοτων, και μη μετανοησαντων επι τηι ασελγειαι και ακαθαρσιαι ηι
επραξαν· τουτους δει πενθειν. Ουτω και αλλος παραινει λεγων· Κλαυσον επι νεκρωι,
εξελιπε γαρ φως· και επι μωρωι κλαυσον, εξελιπε γαρ συνεσις. Ὀλιγον κλαυσον επι
νεκρωι, οτι αναπεπαυται, του δε μωρου υπερ τον θανατον η ζωη πονηρα. Ει δε ο
συνεσεως απεστερημενος διαπαντος αξιος αν ειη θρηνεισθαι, πολλωι μαλλον ο
δικαιοσυνης ερημος, και της κατα Θεον ελπιδος εκπεπτωκως. Τουτους ουν
πενθωμεν ημεις· τουτο μεν γαρ εχει κερδος το πενθος. Πολλακις γουν τους
τοιουτους θρηνουντες διωρθωσαμεθα. Το δε επι τοις απελθουσιν, ανονητον ομου
και βλαβερον. Μη τοινυν αντιστρεψωμεν την ταξιν, αλλ' αμαρτιαν θρηνωμεν
μονον· τα δε αλλα παντα, καν πενια, καν νοσος, καν θανατος αωρος, καν επηρεια,
καν συκοφαντια, καν οτιουν προσπιπτηι των ανθρωπινων κακων, παντα γενναιως
φερωμεν. Ὑποθεσις γαρ ημιν τα δεινα ταυτα στεφανων εισι πλειονων, αν νηφωμεν.
δʹ. Και πως εστιν ανθρωπον οντα, φησι, μη αλγειν; Τουναντιον μεν ουν λεγω· πως
εστιν ανθρωπον οντα αλγειν, λογωι τιμηθεντα και λογισμωι, και ταις περι των
μελλοντων ελπισι; Και τις εστιν, ος ουχ εαλω τωι παθει τουτωι; φησι. Πολλοι και
πολλαχου, και εφ' ημων, και επι των προγονων των ημετερων. Ὁ γουν Ἰωβ,
ολοκληρου του χορου των παιδων απελθοντος, ακουσον τι φησιν· Ὁ Κυριος εδωκεν,
ο Κυριος αφειλετο· ως τωι Κυριωι εδοξεν, ουτω και εγενετο. Θαυμαστα μεν ουν ταυτα
και απλως ακουομενα· αν δε και μετ' ακριβειας εξετασηις αυτα, τοτε μειζονως οψει
το θαυμα. Ἐννοησον γαρ, οτι ουχι τους ημισεις ελαβεν ο διαβολος, και τους ημισεις
αφηκεν, ουδε τους πλειονας ελαβε, και τους ελαττους αφηκεν· αλλα ολοκληρον
ετρυγησε τον καρπον, και το δενδρον ου κατεβαλε· πασαν επηγαγε την θαλατταν
μετα των κυματων, και το σκαφος ου κατεποντισεν· ολην την δυναμιν εκενωσε, και
τον πυργον ουκ εσεισε. Ἀλλα ειστηκει παντοθεν βαλλομενος, και ακλινης μενων,
και νιφαδες εφεροντο βελων, και ουκ επληττετο· μαλλον δε επεμποντο μεν, ουκ
ετιτρωσκον δε. Ἐννοησον οσον εστι, τοσουτους παιδας ιδειν απολωλοτας. Τι γαρ
ουκ ην ικακον δακνειν; το παντας αναρπασθηναι, το παντας αθροον και εν ημεραι
μιαι, το εν αυτωι της ηλικιας τωι ανθει, το πολλην αρετην επιδεδειγμενους, το τροπωι
τοιουτωι τιμωριας καταλυσαι τον βιον, το μετα τοσαυτας πληγας εσχατην
επενεχθηναι ταυτην, το φιλοστοργον ειναι τον γεγεννηκοτα, το ποθεινους ειναι
τους απελθοντας; 48.1023 Ὅταν γαρ πονηρους αποβαληι τις παιδας, δακνεται μεν τωι
παθει, πλην αλλ' ου μετα πολλης της σφοδροτητος· η γαρ πονηρια των απελθοντων
δριμυτεραν ουκ αφιησι γενεσθαι την οδυνην· οταν δε και εναρετοι ωσι, μονιμον το
τραυμα γινεται, αληστος η μνημη, απαραμυθητον το κακον, διπλουν το κεντρον, το
μεν απο της φυσεως, το δε απο της αρετης των απελθοντων. Ὅτι δε ησαν εναρετοι,
δηλον εκειθεν· Πολλην αυτων ο πατηρ εποιειτο την επιμελειαν, και ανισταμενος
θυσιας προσεφερεν υπερ αυτων, και υπερ των αδηλων αμαρτηματων δεδοικως, και
 
 

45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδεν αυτωι τουτου προτιμοτερον ην. Τουτο δε ου των παιδων την αρετην δεικνυσι
μονον, αλλα και την του πατρος φιλοστοργιαν. Ὅταν ουν και πατηρ ην, και ουτω
φιλοστοργος, μη τον απο της φυσεως ποθον ενδεικνυμενος μονον, αλλα και τον απο
της ευλαβειας, αλλα και οι απελθοντες ουτως εναρετοι, τριπλη γινεται της αθυμιας
η πυρα. Παλιν, οταν κατα μερος αναρπαζωνται, εχει τινα παραμυθιαν το παθος· οι
γαρ επιλειπομενοι την επι τοις απελθουσι συσκιαζουσιν αθυμιαν· οταν δε ολοκληρος
ο χορος απελθηι, προς τινα δυνησεται ιδειν ο πολυπαις αθροον απαις γενομενος;
Μετα τουτων παλιν εστι και πεμπτην ειπειν πληγην. Ποιαν δη ταυτην; το αθροον
αυτους αναρπασθηναι παντας. Ει γαρ εν τρισιν, η πεντε ημεραις απελθοντων τινων,
αι γυναικες και οι προσηκοντες απαντες τουτο μαλιστα παντων ολοφυρονται, οτι
ταχεως και εξαιφνης ανηρπαγη της εκεινων οψεως ο τετελευτηκως· πολλωι μαλλον
ουτος αν ηλγησεν ουκ εν ημεραις τρισι και δυσι και μιαι, αλλ' εν ωραι μιαι παντας
ουτως αφαιρεθεις. Το μεν γαρ μελετηθεν τωι χρονωι δεινον, καν σφοδρα αφορητον ηι,
τηι προσδοκιαι κουφον αν γενοιτο ραιδιως· το δε παρ' ελπιδα συμβαν και εξαιφνης
αφορητον γινεται. Ὅταν ουν τι καθ' εαυτο χαλεπον ηι, και την εκ του παρ' ελπιδα
συμβηναι λαμβανηι προσθηκην, εννοησον πως αφορητον γινεται, και παντα
υπερβαινει λογον. Βουλει και εκτην ακουσαι πληγην; Ἐν αυτωι της ηλικιας τωι ανθει
παντας απωλεσεν. Ἴστε δε οπως οι αωροι δακνουσι θανατοι, και ποικιλον ποιουσι το
πενθος. Ουτος δε ουκ αωρος μονον ην, αλλα και βιαιος, ως ειναι και ταυτην εβδομην
πληγην· ου γαρ επι κλινης ειδεν αυτους αποπνεοντας και ψυχοῤραγουντας, αλλα τηι
οικιαι καταχωσθεντας απαντας. Ἐννοησον τοινυν, τις ην ανορυττων εκεινο το χωμα,
και νυν μεν λιθον, νυν δε μελος ανελκων παιδιου, και χειρα ορων ετι φιαλην
κατεχουσαν, και δεξιαν ετεραν επικειμενην τωι πινακι, και αυτον του σωματος
διεφθαρμενον τον τυπον, ρινος συντριβεισης, κεφαλης διαθλασθεισης, οφθαλμων
αφανισθεντων, εγκεφαλου διεσπαρμενου, πασης απλως της μορφης διεφθαρμενης,
και της των τραυματων ποικιλιας ουκ αφιεισης τον πατερα των ποθουμενων οψεων
επιγνωναι τον τυπον. Συνεχυθητε ταυτα ακουοντες, και δακρυετε· εννοησατε
τοινυν, τις ην εκεινος ταυτα ορων. Ει γαρ ημεις μετα τοσουτον χρονον ου δυναμεθα
αδακρυτι της τραγωιδιας εκεινης την ακοην ενεγκειν, και ταυτα αλλοτριας
ακουοντες συμφορας, τις ην ο αδαμας εκεινος θεαι ταυτα παραλαμβανων, ουκ εν
αλλοτριοις, αλλ' εν οικειοις φιλοσοφων κακοις; Ουδε γαρ απεδυσπετησεν, ουδε
τοιουτον ουδεν ειπε· Τι ποτε τουτο εστιν; αυτη μοι της φιλοφροσυνης η αμοιβη; δια
48.1024 τουτο τοις ξενοις ανεωιξα την οικιαν, ινα ταφον των παιδων γινομενην
αυτην επιδω; δια τουτο πασαν περι αυτους αρετην επεδειξαμην, ινα τοιουτον
υπομεινωσι θανατον; Ουδεν τουτων ουκ ειπεν, ουκ ενενοησεν· αλλ' εφερε παντα
γενναιως και μετα τοσαυτην επιμελειαν αυτων αφαιρεθεις. Καθαπερ γαρ αριστος
ανδριαντοποιος χρυσους διαπλαττων ανδριαντας, μετα πολλης καλλωπιζει της
ακριβειας· ουτω και αυτος τας εκεινων εῤρυθμιζε ψυχας διαπλαττων, κατακοσμων.
Και καθαπερ τις γεωργος φιλοπονος στελεχη φοινικων η ελαιων αρδων, τειχιζων,
περιφραττων, παντι θεραπευων τροπωι διατελει· ουτω και ουτος ου διελιμπανε,
καθαπερ ελαιαν τινα κατακαρπον, την εκαστου ψυχην εις πλειονα αρετης αυξων
επιδοσιν. Ἀλλ' ειδε στελεχη τηι του πονηρου πνευματος προσβοληι ανασπασθεντα,
και επι γης εκταθεντα, και τον ελεεινον της τελευτης υπομειναντα τροπον, και
ουδεν βλασφημον εφθεγξατο, αλλα και ευχαριστησε, καιριαν δους τωι διαβολωι την
πληγην. εʹ. Ει δε λεγοις, οτι πολλους ειχεν ουτος υιους, αλλος δε πολλακις ενα
μονογενη εχων απωλεσε, και ουκ ισον το πενθος, καλως λεγεις, καγω σοι φημι οτι
ουκ ισον το πενθος, αλλα πολλωι μειζον το του Ἰωβ. Τι γαρ αυτωι της πολυπαιδιας
οφελος; Τρανοτεραν αυτωι την συμφοραν εποιησε και πικροτεραν την οδυνην το εν
πλειοσι σωμασι το τραυμα δεξασθαι. Ει δε βουλει και ετερον ιδειν αγιον μονογενη
 
 

46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παιδα εχοντα, και την αυτην η και πλειονα ανδρειαν επιδειξαμενον, αναμνησθητι
του πατριαρχου Ἀβρααμ, ος ουκ ειδε τον Ἰσαακ αποθανοντα, αλλ', ο πολλωι
πικροτερον ην και οδυνηροτερον, αυτος αυτον κατασφαξαι επεταττετο, και ουκ
αντειπε προς το επιταγμα, ουδε εδυσχερανεν, ουδε εφθεγξατο τι τοιουτον· ∆ια τουτο
με πατερα εποιησας, ινα παιδοκτονον απεργασηι; βελτιον ην μη δουναι την αρχην, η
δοντα τοιουτωι τροπωι αυτον αφελεσθαι. Βουλει λαβειν; τινος ενεκεν καμε
κατασφαξαι κελευεις, και την δεξιαν μιαναι την εμαυτου; Ουκ απο τουτου μοι του
παιδιου την οικουμενην εμπλησαι των απογονων υπεσχου; πως ουν τους καρπους
διδως την ριζαν αναιρων; πως δε απογονους επαγγελληι τον υιον κατασφαττειν
κελευων; τις ταυτα ειδε, τις ταυτα ηκουσεν; Ἠπατημαι, παρελογισθην. Ουδεν
τοιουτο ουκ ειπεν, ουκ ενενοησεν, ουκ αντειπε τωι κελευσαντι, ουκ απηιτησεν
ευθυνας, αλλα ακουσας· Λαβε τον υιον σου τον αγαπητον, ον ηγαπησας, τον Ἰσαακ,
και αναγαγε αυτον εφ' εν των ορεων ων αν σοι ειπω, μετα τοσαυτης προθυμιας το
επιταγμα επληρωσεν, ως και πλειονα των επιταχθεντων ποιησαι. Και γαρ το
γυναιον εκρυψε, και τους παιδας ελαθε κατω μενειν αφεις, και μονον το ιερειον
λαβων ανηιει· ουτως ουκ ακων, αλλα μετα προθυμιας πολλης το κελευσθεν
επραττεν. Ἐννοησον τοινυν ηλικον ην, μονον μονωι διαλεγεσθαι τωι παιδι, μηδενος
παροντος, οτε μαλλον τα σπλαγχνα διαθερμαινεται, και σφοδροτερον το φιλτρον
γινεται, και τουτο ουκ εν μιαι η δυσιν, αλλα και εν πλειοσιν ημεραις. Το μεν γαρ
ταχεως ποιησαι το επιταχθεν, θαυμαστον και μεγα, αλλ' ουχ ουτω θαυμαστον ως
48.1025 το δια πολλων ημερων βασανιζομενης αυτου και 48.1025 γυμναζομενης της
ψυχης μηδεν παθειν προς το παιδιον ανθρωπινον. ∆ια γαρ τουτο αυτο και
μακροτερα σκαμματα επεθηκεν ο Θεος, και το σταδιον εξετεινεν, ινα ακριβεστερον
ιδηις τον αθλητην. Και γαρ ην αθλητης οντως, ουκ ανθρωπωι παλαιων, αλλ' αυτηι τηι
της φυσεως τυραννιδι. Ποιος λογος παραστησαι δυνησεται την ανδρειαν; Ἀνηγαγε
το παιδιον, συνεποδισε, τοις ξυλοις επεθηκε, την μαχαιραν ηρπασεν, επαγειν την
πληγην εμελλε. Πως ειπω και ποιωι τροπωι, ουκ εχω· μονος αυτος οιδεν ο ταυτα
εργασαμενος· λογος γαρ ουδεις παραστησαι δυνησεται, πως ουκ εναρκησεν η χειρ,
πως ουκ ελυθη των νευρων ο τονος, πως ου συνεχεεν αυτον η ποθουμενη του
παιδιου οψις. Ἄξιον ενταυθα θαυμασαι και τον Ἰσαακ. Ὥσπερ γαρ εκεινος τωι Θεωι,
ουτω και ουτος επειθετο τωι πατρι· καθαπερ εκεινος, του Θεου κελευοντος θυσαι,
ουκ απηιτησεν ευθυνας· ουτω και ουτος, του πατρος δεσμευοντος και αναγοντος επι
τον βωμον, ουκ ειπε· Τινος ενεκεν ταυτα ποιεις; αλλ' υπεκειτο τηι χειρι τηι πατρικηι.
Και ην ιδειν πατερα και ιερεα γινομενον τον αυτον, και θυσιαν χωρις αιματος
αναφερομενην, ολοκαυτωμα χωρις πυρος, θανατου και αναστασεως τυπον επι του
βωμου γινομενον. Και γαρ εσφαξε τον υιον, και ουκ εσφαξεν· ουκ εσφαξε χειρι,
αλλα τηι προθυμιαι. Ἐπει και ο Θεος δια τουτο εκελευσεν, ουχ αιματος χυσιν
βουλομενος ιδειν, αλλα προαιρεσιν σοι δειξαι θελων, και τον γενναιον εκεινον εν
μεσωι της οικουμενης ανακηρυξαι πασης, και παιδευσαι τους μετα ταυτα παντας, οτι
και παιδων, και φυσεως, και των οντων απαντων, και αυτης της ψυχης του Θεου τα
προσταγματα προτιμαιν χρη. Κατηιει τοινυν ζωντα λαβων μαρτυρα τον Ἰσαακ. Τινα
ουν εξομεν συγγνωμην, ειπε μοι, ποιαν δε απολογιαν, ει τον γενναιον εκεινον μετα
τοσαυτης ειδομεν προθυμιας τωι Θεωι πειθομενον, και παντων αυτωι παραχωρουντα,
και ημεις δυσχεραινομεν; Μη δη μοι το πενθος ειπηις, μηδε το της συμφορας
αφορητον, αλλ' εκεινο σκοπησον, οτι και του πενθους χαλεπου οντος ανωτερος ην.
Ἱκανον ην το επιταχθεν θορυβησαι αυτου τον λογισμον, και εις αποριαν αυτον
εμβαλειν, και την πιστιν υπορυξαι την εν τοις παρελθουσι. Τις γαρ των πολλων ουκ
αν ενομιζεν απατην ειναι τα ειρημενα περι του πληθους των εγγονων, ων αυτωι
48.1026 επηγγειλατο; Ἀλλ' ουχ ο Ἀβρααμ. Και τον Ἰωβδε της επι τηι συμφοραι
 
 

47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλοσοφιας ουχ ηττον, και υπερ τουτου μαλιστα αυτον θαυμαζειν χρη, οτι μετα
τοσαυτην αρετην, μετα ελεημοσυνας και φιλανθρωπιας, μετα το μηδεν μητε εαυτωι,
μητε τοις παισι συνειδεναι πονηρον, τοσουτον πενθος ιδων ουτω καινον και
παραδοξον και μηδενι των τα εσχατα τετολμηκοτων συμβεβηκος, ουκ επαθε τα των
πολλων, ουδε ενομισεν ανονητον ειναι την αρετην, ουδε κακως βεβουλευσθαι τοις
παρελθουσιν. Ὥστε δι' αμφοτερα αυτους ταυτα ου θαυμαζειν χρη μονον, αλλα και
ζηλουν και μιμεισθαι την αρετην. Και μη λεγετω τις, οτι εκεινοι θαυμαστοι τινες
ησαν. Θαυμαστοι μεν γαρ ησαν και μεγαλοι· αλλ' ημεις τανυν πλειονα εκεινων
απαιτουμεθα φιλοσοφιαν και των εν τηι Παλαιαι βεβιωκοτων απαντων. Ἐαν γαρ μη
περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων πλεον των γραμματεων και Φαρισαιων, φησιν, ου μη
εισελθητε εις την βασιλειαν των ουρανων. Παντοθεν τοινυν σωφρονισθεντες, και
ταυτα συλλεξαντες, και τα περι αναστασεως ημιν ειρημενα, και τα περι των αγιων
τουτων, συνεχως επαιδωμεν ταις ψυχαις, μη μονον κατα τον καιρον του πενθους,
αλλα και ηνικα αν καθαρευωμεν οδυνης. ∆ια γαρ τουτο και εγω, καιτοι μηδενος
οντος εν αθυμιαι, νυν τουτους εκινησα τους λογους, ιν', οταν εμπεσωμεν εις τινα
τοιαυτην συμφοραν, μεμνημενοι των ειρημενων, ικανης απολαυωμεν παραμυθιας·
επει και στρατιωται, ειρηνης ουσης, τα του πολεμου μελετωσιν, ινα της μαχης
επιστασης, και του καιρου την εμπειριαν απαιτουντος, ευκαιρως επιδειξωνται την
τεχνην, ην εν τηι ειρηνηι κατωρθωσαν. Και ημεις τοινυν και οπλα και φαρμακα
κατασκευασωμεν εαυτοις εν τωι καιρωι της ειρηνης, ινα, ει ποτε πολεμος επιστηι
παθων αλογων, η πενθους, η οδυνης, η αλλου οτουουν τοιουτου, καθωπλισμενοι
καλως και πεφραγμενοι παντοθεν, τας του Πονηρου προσβολας μετα πολλης
αποκρουσωμεθα της εμπειριας, και λογισμοις ορθοις, και ταις αποφασεσι του Θεου,
και τοις υποδειγμασι των αγαθων ανδρων, και παντι τροπωι παντοθεν εαυτους
τειχισωμεν. Ουτω γαρ δυνησομεθα και την παρουσαν ζωην μετα ευθυμιας
διενεγκειν, και της βασιλειας των ουρανων επιτυχειν, εν Χριστωι Ἰησου, ωι η δοξα
και το κρατος αμα τωι Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

Εις τον σεισμον και εις τον Πλουσιον και εις τον Λαζαρον, και
ποθεν η δουλεια εγενετο.
αʹ. Ειδετε Θεου δυναμιν, ειδετε Θεου φιλανθρωπιαν; δυναμιν, οτι ετιναξε
την οικουμενην· φιλανθρωπιαν, οτι πιπτουσαν αυτην εστησε· μαλλον δε εν εκατερωι
και δυναμιν και φιλανθρωπιαν. Και γαρ το σεισαι δυναμεως, και το στησαι
φιλανθρωπιας· οτι εσεισε την γην και εστηριξε την οικουμενην, οτι σαλευομενην
και μελλουσαν αυτην πιπτειν ηγειρεν. Ἀλλ' ο μεν σεισμος παρηλθεν, ο δε φοβος
μενετω· ο σαλος εκεινος παρεδραμεν, η δε ευλαβεια μη παραδραμετω·
ελιτανευσαμεν τρεις ημερας, αλλα μη καταλυσωμεν την σπουδην. ∆ια γαρ τουτο ο
σεισμος, δια την ραιθυμιαν την ημετεραν· εῤραιθυμησαμεν, και εκαλεσαμεν τον
σεισμον· εσπουδασαμεν, και απεκρουσαμεθα την οργην· μη παλιν ραιθυμησωμεν, ινα
μη παλιν καλεσωμεν την οργην και την τιμωριαν. Ου γαρ βουλεται ο Θεος τον
θανατον του αμαρτωλου, ως το επιστρεψαι και ζηιν αυτον. Ειδετε το επικηρον του
γενους των ανθρωπων; Ὅτε ο σεισμος εγενετο, ενενοουν εν εαυτωι λεγων· Που αι
αρπαγαι; που αι πλεονεξιαι; που αι τυραννιδες; που αι απονοιαι; που αι δυναστειαι;
που αι καταπονησεις; που αι λεηλασιαι των πενητων; που αι υπερηφανιαι των
πλουτουντων; που των αρχοντων αι δυναστειαι; που αι απειλαι; που οι φοβοι; Μια
καιρου ροπη και αραχνης ευτελεστερον παντα διεσπατο, παντα εκεινα παρελυετο,
 
 

48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και κωκυτος πολεως ην, και παντες επι την εκκλησιαν ετρεχον. Ἐννοησατε, ει εδοξε
τωι Θεωι παντα κατενεγκαι, τι αν επαθομεν. Ταυτα δε λεγω, ινα συνεχως ακμαζηι εν
υμιν ο φοβος των γενομενων, και την διανοιαν παντων στηριζηι. Ἔσεισεν, αλλ' ου
κατεβαλεν· ει γαρ εβουλετο καταβαλειν, ουκ αν εσεισεν· αλλα επειδη ουκ εβουλετο.
προελαβε καθαπερ 48.1028.20 κηρυξ ο σεισμος, προαναγγελλων απασι την οργην του
Θεου, ινα τωι φοβωι βελτιους γενομενοι, αποκρουσωμεθα την δια των πραγματων
τιμωριαν. Ουτω και επι των βαρβαρων εποιησεν. Ἔτι τρεις ημεραι, και Νινευη
καταστραφησεται. Και δια τι ου καταστρεφεις; απειλεις κατασκαπτειν, και δια τι ου
κατασκαπτεις; Ἐπειδη ου βουλομαι κατασκαπτειν, δια τουτο απειλω. Τι ουν λεγεις;
Ἵνα μη ποιησω α λεγω, προλαμβανετω ο λογος, και κωλυετω το εργον. Ἔτι τρεις
ημεραι, και Νινευη καταστραφησεται, τοτε ο προφητης ελεγε, σημερον οι τοιχοι
φωνην αφιασι. Ταυτα δε λεγω, και λεγων ου παυσομαι. και προς πενητας και προς
πλουσιους· εννοησατε ποση του Θεου η οργη, πως αυτωι παντα ραιδια και ευκολα· και
στωμεν ποτε της πονηριας. Ἐν βραχειαι καιρου ροπηι και την διανοιαν και τον νουν
ουτω παρελυσεν εκαστου, και τα θεμελια της καρδιας διεσεισεν. Ἐννοησωμεν, ει
κατα την ημεραν εκεινην την φοβεραν, οτε ου μια καιρου ροπη, αλλ' απειροι αιωνες,
και ποταμοι πυρος, και απειληφοροι οργαι, και δυναμεις επι την κρισιν ελκουσαι,
και βημα φοβερον, και δικαστηριον αδεκαστον, και εκαστου τα πεπραγμενα προ των
οφθαλμων εστηκε, και ουδεις ο βοηθων, ουτε γειτων, ουτε ρητωρ, ουτε συγγενης,
ουκ αδελφος, ου πατηρ, ου μητηρ, ου ξενος, ουκ αλλος ουδεις, τι ποιησομεν τοτε;
ειπε μοι. Ἄγω τον φοβον ινα κατασκευασω την σωτηριαν· σιδηρου τομωτεραν
ειργασαμην την διδασκαλιαν, ινα εκαστος υμων σηπεδονα εχων, αποθηται. Ουκ αει
ελεγον, και νυν λεγω, και λεγων ου παυσομαι, μεχρι ποτε τοις παρουσιν εστε
προσηλωμενοι; Προς παντας μεν λεγω, εξαιρετως δε προς τους νοσουντας, και μη
προσεχοντας τοις λεγομενοις· μαλλον δε, εκατερωι χρησιμος ο λογος, τωι μεν
νοσουντι, ινα υγιανηι, τωι δε υγιαινοντι, ινα μη νοσησηι. Μεχρι ποτε χρηματα; μεχρι
ποτε πλουτος; μεχρι ποτε περιφανειαι οικοδομηματων; μεχρι ποτε λυσσα περι την
αψυχον φιληδονιαν; Ἰδου ηλθεν ο σεισμος· τι ωφελησεν ο πλουτος; Ὁ πονος 48.1029
εκατερων παρελυθη τωι κεκτημενωι το κτημα συναπωλετο, η οικια τωι
κατασκευασαντι· κοινος ταφος απαντων η πολις εγινετο, ταφος εσχεδιασμενος, ουκ
εν χερσι τεχνιτων, αλλα τηι συμφοραι κατεσκευασμενος. Που ο πλουτος; που αι
πλεονεξιαι; Ὁρατε οτι αραχνης παντα ευτελεστερα; βʹ. Ἀλλ' ερεις μοι, και τι ωφελεις
λεγων; Ὠφελω, εαν τις μου ακουηι· εγω το εμαυτου ποιω· ο σπειρων σπειρει.
Ἐξηλθεν ο σπειρων του σπειραι· και τα μεν επεσε παρα την οδον, τα δε επι την
πετραν, τα δε επι τας ακανθας, τα δε επι την γην την καλην· τρια μερη απωλετο, και
εν εσωθη, και ουκ απεστη της γεωργιας, αλλ' επειδη εν διεσωζετο, ουκ επαυσατο της
γεηπονιας. Και νυν δε αμηχανον εν τοσουτωι πληθει σπορον καταβαλλομενον μη
ενεγκειν μοι σταχυν· καν μη παντες ακουσωσιν, οι ημισεις ακουσονται· καν μη οι
ημισεις, η τριτη μοιρα· καν μη η τριτη μοιρα, η δεκατη· καν μη η δεκατη, καν εις εκ
του πληθους ακουσηι, ακουετω. Ου μικρον γαρ το και εν προβατον διασωθηναι· επει
και ο ποιμην εκεινος τα εννενηκονταεννεα προβατα καταλιπων, επι το εν το
πεπλανημενον εδραμεν. Ου καταφρονω ανθρωπου· καν εις ηι, ανθρωπος εστι, το
περισπουδαστον του Θεου ζωον· καν δουλος ηι, ουκ εστι μοι ευκαταφρονητος· ου γαρ
αξιωμα ζητω, αλλ' αρετην· ου δεσποτειαν, ου δουλειαν, αλλα ψυχην· καν εις ηι,
ανθρωπος εστι, δι' ον ουρανος ετανυσθη, και ηλιος φαινει, και σεληνη τρεχει, και
αηρ εξεχεθη, και πηγαι βρυουσι, και θαλαττα ηπλωθη, και προφηται επεμφθησαν,
και νομος εδοθη· και τι δει παντα λεγειν; δι' ον ο μονογενης Υιος του Θεου
ανθρωπος εγενετο. Ὁ ∆εσποτης μου εσφαγη, και το αιμα αυτου εξεχεεν υπερ
ανθρωπου· καγω καταφρονησαι εχω; και ποιαν εχω συγγνωμην; Ουκ ακουετε οτι
 
 

49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σαμαρειτιδι διελεγετο ο Κυριος, και μυριους ηναλωσε λογους; και ουκ επειδη
Σαμαρειτις ην, κατεφρονειτο, αλλ' επειδη ψυχην ειχεν, εσπουδαζετο· ουκ επειδη
πορνη ην, υπερεωρατο, αλλ' επειδη εμελλε σωζεσθαι, και πιστιν επεδειξατο,
πολλακις απηλαυσε της επιμελειας. Ου παυσομαι λεγειν εγω, καν μηδεις ηι ο
ακουων· ιατρος ειμι, επιτιθημι τα φαρμακα· διδασκαλος ειμι, παραινειν εκελευσθην·
λεγει γαρ· Σκοπον δεδωκα σε τωι οικωι Ἰσραηλ. Ουδενα διορθουμαι; Και τι τουτο;
αλλ' εγω τον μισθον εχω. Και τουτο καθ' υπερβολην ειπον· αμηχανον γαρ εν πληθει
τοσουτωι μη διορθωθηναι τινα. Ἀλλ' αυται αι σκηψεις και αι προφασεις εισι των
ραιθυμων ακροατων. Ἀκουω, φησι, καθ' ημεραν, και ου ποιω. Ἄκουε, καν μη ποιηις·
εκ γαρ του ακουειν και το πραττειν περιγινεται· καν μη ποιηις, αισχυνηι επι τηι
αμαρτιαι· καν μη ποιηις, μεταβαλληι την γνωμην· καν μη ποιηις, καταδικαζεις
σεαυτον, οτι ου ποιεις. Τουτο δε το κατηγορειν σεαυτου, ποθεν; Ὁ καρπος των εμων
λογων. Ὅταν ειπηις· Οιμοι, 48.1030 ηκουσα, και ου ποιω· το οιμοι προοιμιον εστι της
επι το βελτιον μεταβολης. Ἥμαρτες· εθρηνησας; ελυσας την αμαρτιαν. Λεγε γαρ συ
πρωτος τας αμαρτιας σου, ινα δικαιωθηις. Καν στυγνασηις, η κατηφης γενηι, εχει τινα
σωτηριαν η κατηφεια, ου δια την φυσιν της κατηφειας, αλλα δια την φιλανθρωπιαν
του ∆εσποτου. Τωι εχοντι αμαρτιας ουκ ολιγη παραμυθια το λυπειν εαυτον. Ειδον
γαρ, φησιν, οτι ελυπηθη και εστυγνασε, και ιασαμην αυτου τας οδυνας. Ὢ
φιλανθρωπιας αφατου, και αγαθοτητος ερμηνευθηναι μη δυναμενης! Ἐλυπηθη, και
ιασαμην αυτον. Και τι μεγα, οτι ελυπηθη; Ου μεγα μεν· αλλ' εγω αφορμην ελαβον
του ιασθαι τας οδυνας αυτου. Ειδετε πως εν βραχειαι καιρου ροπηι παντα συνηγαγε;
∆ιηνεκως τοινυν την εσπεραν εκεινην του σεισμου λογιζεσθε εν εαυτοις. Οι μεν γαρ
αλλοι παντες δια τον σεισμον εδεδοικεσαν, εγω δε δια την αιτιαν του σεισμου.
Συνηκατε τι ειπον; Οι μεν εφοβουντο, μη πεσηι η πολις, και αποθανωσιν· εγω δε
δεδοικα, οτι ο ∆εσποτης ημιν οργιζεται· ου γαρ χαλεπον το αποθανειν, αλλα
χαλεπον το παροξυναι τον ∆εσποτην. Ὥστε ου δια τον σεισμον εφοβουμην, αλλα δια
την αιτιαν του σεισμου· η γαρ αιτια του σεισμου η οργη του Θεου, της δε οργης
αιτιον αι αμαρτιαι ημων. Μηδεποτε φοβου κολασιν, αλλ' αμαρτιαν την μητερα της
κολασεως. Σειεται η πολις; Και τι τουτο; αλλα σου μη σαλευθητω η διανοια· επει και
επι των νοσηματων και των τραυματων ουκ εκεινους θρηνουμεν τους
θεραπευομενους, αλλα τους τα ανιατα νοσουντας. Ὅπερ εστι νοσος και τραυμα,
τουτο εστι και αμαρτια· οπερ εστι τομη και φαρμακον, τουτο εστι και τιμωρια. γʹ.
Συνηκατε τι λεγω; Προσεχετε· φιλοσοφον γαρ υμας βουλομαι παιδευσαι λογον. ∆ια
τι τους κολαζομενους θρηνουμεν, αλλ' ου τους αμαρτανοντας; Ου γαρ ουτω χαλεπον
κολασις, ως χαλεπον η αμαρτια· της γαρ κολασεως υποθεσις η αμαρτια. Ἐαν τοινυν
ιδηις τινα σηπεδονα εχοντα, και σκωληκας και ιχωρας απο του σωματος
κατερχομενους, και αμελουντα του ελκους και της σηπεδονος, ετερον δε τα αυτα
πασχοντα ιατρικων απολαυοντα χειρων, καιομενον, και τεμνομενον, και πικρα
πινοντα φαρμακα, τινα θρηνησεις; ειπε μοι· τον νοσουντα, και μη θεραπευομενον, η
τον νοσουντα, και θεραπευομενον; ∆ηλον οτι τον νοσουντα, και μη θεραπευομενον.
Ουτως εστωσαν δυο αμαρτωλοι, ο μεν κολαζομενος, ο δε μη κολαζομενος. Μη λεγε,
μακαριος ουτος, οτι πλουτει, ορφανους αποδυει, χηρας βιαζεται. Καιτοι ου νοσει,
αλλ' αρπαζων ευδοκιμει, τιμης απολαυει και δυναστειας, ουδεν των ανθρωπινων
υπομενει, ου πυρετον, ου κακωσιν, ουκ αλλην τινα νοσον· παιδων χορος περι αυτον,
γηρας λιπαρον· αλλα τουτον μαλιστα θρηνει, οτι και νοσει, και ου θεραπευεται· πως,
εγω λεγω. Ἐαν ιδηις τινα υδερωι κατεχομενον, και σπληνι χαλεπωτατωι το σωμα
εξογκουμενον, και μη τρεχοντα προς τον ιατρον, αλλα ψυχροποσιαι προσεχοντα,
τραπεζαν εχοντα Συβαριτικην, καθ' εκαστην ημεραν μεθυοντα, δορυφορουμενον,
και επιτεινοντα την νο48.1031 σον, ειπε μοι, μακαριζεις τουτον, η ταλανιζεις; Ἐαν δε
 
 

50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερον ιδηις υδερωι κατεχομενον, ιατρικων απολαυοντα χειρων, λιμωι εαυτον
εκδιδοντα, εν αποριαι πολληι οντα, φαρμακοις προσκαρτερουντα πικροις, εχουσι μεν
οδυνην, τικτουσι δε δια της οδυνης υγειαν, ουχι τουτον υπερ εκεινον μακαριζεις;
Ὡμολογηται· ο μεν γαρ νοσει, και ου θεραπευεται· ο δε νοσει, και απολαυει ιατρειας.
Ἀλλ' επιπονος η ιατρεια. Ἀλλ' ωφελιμον αυτης το τελος. Ουτως εστι και εν τωι
παροντι βιωι. Ἀλλ' απο των σωματων απαγε τον λογον επι τας ψυχας, απο των
νοσηματων επι τα αμαρτηματα, απο της πικριας των φαρμακων επι τας τιμωριας και
την κρισιν του Θεου. Ὅπερ γαρ εστι το φαρμακον το παρα του ιατρου, και η τομη και
το πυρ, τουτο εστιν η τιμωρια η παρα του Θεου. Ὥσπερ γαρ το πυρ πολλακις
επαγομενον καιει, και την νομην κωλυει, και το σιδηριον αφαιρειται την σηπεδονα,
εχον μεν οδυνην, παρεχον δε ωφελειαν· ουτω και λιμος και λοιμοι και οσα κακα
δοκουντα ειναι, αντι σιδηρου και πυρος επαγονται τηι ψυχηι, ινα την νομην των
νοσηματων κατα την εικονα των σωματων κωλυσηι και βελτιονα εργασηται. Παλιν
εστωσαν δυο πορνοι, και υποκεισθω τωι λογωι η εικων· δυο πορνοι· αλλ' ο μεν
πλουσιος, ο δε πενης. Τις μαλλον ελπιδας σωτηριας εχει; Ὡμολογηται δηλονοτι ο
πενης. Μη τοινυν ειπηις, οτι ο πλουσιος πορνευει και πλουτει, και δια τουτο
μακαριζω αυτον. Μαλλον εδει σε μακαριζειν αυτον, ει πορνευων επενετο, ει
πορνευων ελιμωττεν· ειχε γαρ διδασκαλον κατηναγκασμενον της φιλοσοφιας την
πενιαν. Ὅταν ιδηις κακον ευημερουντα, δακρυσον· δυο γαρ κακα, και νοσος και το
ανιατον. Ὅταν ιδηις κακον εν συμφοραις οντα, παραμυθου, μη δια τουτο μονον, οτι
βελτιων γινεται, αλλ' οτι πολλα των αμαρτηματων αυτου ενταυθα διαλυεται.
Προσεχε μετα ακριβειας τωι λογωι. Πολλοι των ανθρωπων και ενταυθα διαλυονται,
και εκει κρινονται· οι δε ενταυθα μονον, οι δε εκει μονον. Κατεχε μου την
διδασκαλιαν· ουτος γαρ διευκρινηθεις ο λογος πολλους θορυβους εκβαλει σου του
λογισμου. Ἀλλ', ει δοκει, παραγαγωμεν εις μεσον πρωτον τον εκει μεν κολαζομενον,
ενταυθα δε απολαυσαντα τρυφης. Προσεχετωσαν και πλουσιοι και πενητες τωι
λεγομενωι· εκατεροις γαρ χρησιμος η διδασκαλια. Ὅτι γαρ και ενταυθα και εκει
πολλοι κρινονται, ακουε του Χριστου λεγοντος· Εις ην δ' αν πολιν η οικιαν
εισελθητε, εισερχομενοι εις την οικιαν, ασπασασθε αυτην, λεγοντες· Ειρηνη τωι οικωι
τουτωι. Καν μεν ηι η οικια εξια, εισελθετω η ειρηνη υμων επ' αυτην· εαν δε μη ηι αξια,
η ειρηνη υμων εφ' υμας επιστραφητω. Και ος αν μη δεξηται υμας, μηδε ακουσηι τους
λογους υμων, εξερχομενοι εξω της πολεως, εκτιναξατε τον κονιορτον των ποδων
υμων. Ἀμην λεγω υμιν, ανεκτοτερον εσται γηι Σοδομων και Γομοῤρων εν ημεραι
κρισεως, η τηι πολει εκεινηι. Εις ην δ' αν πολιν η οικιαν εισελθητε, εξετασατε τις εν
αυτηι αξιος εστι, κακει μεινατε, εως αν εξελθητε. Ἀπο τουτων δηλον οτι οι Σοδομων
και Γομοῤρων και ενταυθα εκριθησαν, και εκει κολαζονται. Ὅταν γαρ λεγηι, οτι
ανεκτοτερον εσται Σοδομοις η του48.1032 τοις, δεικνυσιν, οτι κολαζονται μεν, ουχ
ουτω δε ως ουτοι. δʹ. Παλιν εισιν οι ενταυθα κολαζομενοι μονον, ωσπερ ο
πεπορνευκως. Κορινθιοις γαρ επιστελλων ο μακαριος Παυλος, ουτως ελεγεν· Ὅλως
ακουεται εν υμιν πορνεια, και τοιαυτη πορνεια, ητις ουδε εν τοις εθνεσιν
ονομαζεται, ωστε γυναικα τινα του πατρος εχειν. Και υμεις πεφυσιωμενοι εστε, και
ουχι μαλλον επενθησατε, ινα εξαρθηι εκ μεσου υμων ο το εργον τουτο ποιησας. Ἐγω
μεν γαρ ως απων τωι σωματι, παρων δε τωι πνευματι, ηδη κεκρικα, ως παρων τον
ουτω τουτο κατεργασμενον, εν τωι ονοματι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου
συναχθεντων ημων και του εμου πνευματος, παραδουναι τον τοιουτον τωι σαταναι
εις ολεθρον της σαρκος, ινα το πνευμα σωθηι εν τηι ημεραι του Κυριου Ἰησου. Ειδες
πως ουτος ωδε κολαζεται, και εκει ου κολαζεται; Ἐπειδη γαρ ωδε εκολασθη αυτου το
σωμα, εκει ου κολαζεται. Θελω δε λοιπον δειξαι τον ωδε τρυφησαντα, εκει δε
κολαζομενον. Ἦν τις πλουσιος. Ἀλλ' ει και προλαμβανετε την ιστοριαν του
 
 

51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διηγηματος, αναμεινατε την λυσιν του λογου· τουτο γαρ εμον εγκωμιον, και
υμετερος επαινος, προοιμιων καταβαλλομενων, ηδη υμας τον σταχυν δρεπεσθαι.
∆ιδασκαλους υμας ειργασατο η συνεχης των λογων απολαυσις· αλλ' επειδη μεθ'
υμων εισι και ξενοι τινες εισιοντες, μη τρεχετε, αλλ' αναμεινατε τους χωλευοντας.
Και γαρ η Ἐκκλησια σωμα εστιν· οφθαλμον εχει, και κεφαλην εχει. Ὥσπερ ουν εαν η
πτερνα δεξηται ακανθαν, ο οφθαλμος κατω κυπτει, μελος ων του σωματος, και ου
λεγει, Ἐπειδη εν υψει καθημαι, καταφρονω του κατω μελους, αλλα κυπτει και
καταλιμπανει το εαυτου υψος· καιτοι τι πτερνης ευτελεστερον, η τι οφθαλμου
ευγενεστερον; αλλ' η συμπαθεια το ανωμαλον διωρθωσε, και η αγαπη το παν
εκερασεν· ουτω και συ ποιει· καν ταχυς ηις, καν παρεσκευασμενος προς ακροασιν, μη
εχηις δε παρακολουθουντα τον αδελφον τοις καταβαλλομενοις, καταβητω ο
οφθαλμος σου προς την πτερναν· συμπασχετω τωι χωλευοντι μελει, ωστε μη δια την
σην ταχυτητα, και την εκεινου βραδυτητα, ερημον αυτον απομειναι του λογου. Μη
τηι συνεσει τηι σηι εις εκεινου απωλειαν αποχρησηι, αλλα χαριν εχε τωι Θεωι δια την
σην ταχυτητα. Πλουσιος ει; χαιρω και ευφραινομαι· αλλ' εκεινος ετι πενεται· μη δια
τον σον πλουτον μενετω εν τηι πτωχειαι. Ἄκανθαν εχει εκεινος, τεθορυβημενον
λογισμον· αλλα καταβηθι προς αυτον, και εξελε την ακανθαν. Τι ουν φησιν; Ἦν τις
πλουσιος, ονοματι, ουχι πραγματι. Ἦν τις πλουσιος, πορφυραν ενδιδυσκομενος,
τραπεζαν παρατιθεμενος πολυτελη, κρατηρας εχων εστεμμενους οινου, συμποσια
καθ' εκαστην ημεραν ποιων· ετερος δε τις ην πενης, Λαζαρος ονοματι. Και που το
ονομα του πλουσιου; Ουδαμου· ανωνυμος γαρ εστι. Ποσος πλουτος; και ονομα αυτωι
ουχ ευρισκεται. Ποιος πλουτος ουτος; ∆ενδρον φυλλοις μεν κομων, καρπου δε
απεστερημενον, δρυς προς υψος ανατεταμενη, αλογοις τροφην παρεχουσα την
βαλανον, ανθρωπος ουκ εχων ανθρωπου καρπον. Ὅπου γαρ πλουτος και αρπαγαι,
λυκος ο βλεπομενος· οπου πλουτος και θηριωδια, λεοντα ορω, και ουκ 48.1033
ανθρωπον· απωλεσε την ευγενειαν τηι δυσγενειαι της πονηριας. Ἦν τις πλουσιος,
πορφυραν καθ' εκαστην ημεραν ενδιδυσκομενος, την δε ψυχην αραχνης γεμων,
μυρου πνεων, δυσωδιας δε εμπεπλησμενος, τραπεζαν παρατιθεμενος πολυτελη,
παρασιτους τρεφων και κολακας, την δουλην πιαινων την σαρκα, την δεσποιναν δε
την ψυχην λιμωι φθειρομενην περιορων· κατεστεμμενη αυτωι η οικια, και ο της
αμαρτιας θεμελιος κεκονιαμενος· εν οινωι την ψυχην εχων κατορωρυγμενην. Ἦν
τοινυν ο πλουσιος εκεινος τραπεζαν εχων πολυτελη, κρατηρας εστεμμενους οινου,
παρασιτους τρεφων και κολακας, το πονηρον του διαβολου θεατρον, τους λυκους
τους αιχμαλωτιζοντας πολλους των πλουτουντων, τους ωνουμενους της οικειας
γαστρος τηι πλησμονηι την εκεινων απωλειαν, τους πολληι τιμηι και κολακειαι τον
πλουτον λυμαινομενους. Ουκ αν τις αμαρτοι τους τοιουτους λυκους προσειπων, οι
καθαπερ προβατον τον πλουσιον εν μεσωι λαβοντες, επαιρουσι τοις επαινοις, και
φυσωσι τοις εγκωμιοις, και ουκ αφιασιν αυτον ουδε το ελκος ιδειν, αλλα τυφλουσιν
αυτου την διανοιαν, και αυξουσιν αυτου την σηπεδονα. Ειτα καταλαμβανοντος
καιρου μεταβολης, εν φυγηι οι φιλοι, εν συμπαθειαι ημεις οι επιτιμωντες· τα
προσωπεια εκεινων κρυπτεται· οπερ δη και πολλακις νυν γεγονεν. εʹ. Ἦν τοινυν ο
πλουσιος εκεινος παρασιτους τρεφων και κολακας, θεατρον την οικιαν εργαζομενος,
οινωι εκαστον εκλυων, εν ευημεριαι πολληι διατριβων· ετερος δε τις ην Λαζαρος
ελκων γεμων, προς τον πυλωνα του πλουσιου καθεζομενος, και επιθυμων ψιχιων.
Παρα την πηγην εδιψα, εν ευημεριαι ελιμωττεν. Και που εῤριπτο; Ουκ εις το
αμφοδον, ουκ εις ρυμην, ουκ εις στενωπον, ουκ εις μεσην αγοραν, αλλ' εις τον
πυλωνα του πλουσιου, οπου αναγκην ειχεν εισοδων και εξοδων ο πλουσιος, ινα μη
λεγηι· Ουκ ειδον, παρεδραμον, ουκ ειδον μου οι οφθαλμοι. Εις την εισοδον σου
κειται, ο μαργαριτης εν βορβορωι, και ου βλεπεις; ο ιατρος παρα τον πυλωνα, και ου
 
 

52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεραπευηι; ο κυβερνητης εν τωι λιμενι, και ναυαγιον υπομενεις; παρασιτους τρεφεις,
και πενητας ου τρεφεις; Ἐγινετο τοτε ταυτα, γινεται δε και σημερον. ∆ια γαρ τουτο
εκεινα γεγραπται, ινα οι μετα ταυτα απο των πραγματων παιδευθωσι, και μη
παθωσιν εκεινα, απερ επαθεν ουτος. Ἔκειτο τοινυν εν τωι πυλωνι ο πενης· πενης μεν
εξωθεν, πλουσιος δε εσωθεν· εκειτο ηλκωμενος το σωμα· θησαυρος ανωθεν ακανθας
εχων, κατωθεν δε μαργαριτας. Τι γαρ αυτωι βλαβος απο της αῤρωστιας του σωματος,
της ψυχης υγιαινουσης; Ἀκουετωσαν οι πενητες, και μη αποπνιγητωσαν απο της
αθυμιας· ακουετωσαν οι πλουσιοι, και μεταβαλεσθωσαν απο της πονηριας. ∆ια γαρ
τουτο αυται αι δυο ημιν εικονες προκεινται, πλουτου και πενιας, ωμοτητος και
καρτεριας, υπομονης και πλεονεξιας, ιν' οταν ιδηις πενητα ηλκωμενον, και
καταφρονουμενον, μη αυτον ταλανισηις· οταν ιδηις πλουσιον καλλωπιζομενον, μη
αυτον μακαρισηις. Ἀναδραμε επι την παραβολην· εαν θορυβηι σε το ναυαγιον των
λογισμων, δραμε επι τον λιμενα, λαβε απο της διηγησεως παραμυθιαν, εννοησον
τον Λαζα48.1034 ρον καταφρονουμενον, εννοησον τον πλουσιον ευημερουντα και
απολαυοντα τρυφης, και μηδεν σε θορυβειτω των εν τωι βιωι γινομενων. Ἐαν γαρ
λογισμον εχηις ηκριβωμενον, ου βαπτιζει σε τα κυματα, ου γινεται υποβρυχιον το
πλοιον, εαν τηι διακρισει των λογισμων διαιρηις των πραγματων την φυσιν. Τι μοι
λεγεις, Το σωμα μου στενοχωρειται; Ἡ διανοια σου μη παραβλαβειη. Ὁ δεινα
πλουσιος και πονηρος· και τι τουτο; αλλ' η κακια ουκ αισθητη. Μη μοι απο των
εξωθεν τον ανθρωπον, αλλα των ενδοθεν δοκιμαζε. Ἐαν ιδηις δενδρον, τα φυλλα
καταμανθανεις, η τον καρπον; Ουτω δη και επι του ανθρωπου, εαν ιδηις ανθρωπον,
μη τα εξωθεν δοκιμαζε, αλλα τα ενδοθεν· τον καρπον καταμανθανε, και μη τα
φυλλα. Μηποτε αγριελαια μεν εστι, νομιζεται δε ελαια· μηποτε λυκος μεν εστι,
νομιζεται δε ειναι ανθρωπος. Μη τοινυν απο της φυσεως καταμανθανε, αλλ' απο της
προαιρεσεως, μη απο της οψεως, αλλ' απο της γνωμης· και ουκ απο της γνωμης
μονον, αλλα και περιεργαζου αυτου τον βιον. Ει φιλοπτωχιαν εχει, ανθρωπος εστιν·
ει δε εν εμποριαις αναστρεφεται, δρυς εστιν· ει δε θυμωι θηριωδης εστι, λεων εστιν·
ει δε αρπαξ εστι, λυκος εστιν· ει δε υπουλος εστι, ασπις εστι. Και ειπε· Ἐγω ανθρωπον
ζητω, τι μοι εδειξας θηριον αντι ανθρωπου; Μαθε τι ποτε αρετη ανθρωπου, και μη
θορυβου. Ἦν τοινυν ο Λαζαρος εν τωι πυλωνι κειμενος, ηλκωμενος, λιμωι
τηκομενος· οι δε κυνες ερχομενοι ελειχον αυτου τα τραυματα· του ανθρωπου οι
κυνες φιλανθρωποτεροι ελειχον αυτου τα τραυματα, και την σηπεδονα περιηιρουν
και εξεκαθαιρον. Ἔκειτο δε εκεινος καθαπερ χρυσιον εν καμινωι παρακαθεζομενος,
και δοκιμωτερος γινομενος· ουκ ειπεν ο πολλοι των πενητων· Ταυτα προνοιας; αρα
Θεος εφοραι τα ανθρωπινα; εγω εν δικαιοσυνηι, και πενομαι, και ουτος εν αδικιαι, και
πλουτει; Ουδεν τουτων ελογισατο, αλλα παρεχωρει τωι ακαταληπτωι της του Θεου
φιλανθρωπιας· την ψυχην την εαυτου αποσμηχων, την καρτεριαν φερων, την
υπομονην ενδεικνυμενος, κειμενος τωι σωματι, και τρεχων τηι διανοιαι, επτερωμενος
τηι γνωμηι, το βραβειον αρπαζων, αναδυς των κακων, και των αγαθων μαρτυς. Ουκ
ειπεν· Παρασιτοι μετα δαψιλειας απολαυουσι, εγω δε ψιχιων ου καταξιουμαι· αλλα
τι; Ηυχαριστει, και εδοξαζε τον Θεον. Ἐγενετο αποθανειν αυτους· απεθανεν ο
πλουσιος, και εταφη· απηλθε και ο Λαζαρος· ου γαρ αν ειποιμι, απεθανε. Του μεν γαρ
πλουσιου ο θανατος θανατος και ταφος, του δε πενητος ο θανατος αποδημια, και
προς τα βελτιω μεταστασις, και απο του σκαμματος επι τα βραβεια ο δρομος, απο του
πελαγους επι τον λιμενα, απο της παραταξεως επι το τροπαιον, απο των ιδρωτων επι
τον στεφανον. Ἀπηλθον αμφοτεροι εκει, οπου τα αληθινα πραγματα· ελυθη το
θεατρον, και απεκαλυφθη τα προσωπεια. Καθαπερ γαρ εν τωι θεατρωι τουτωι εν
μεσημβριαι μεσηι παραπετασματα γινεται, και εισερχονται πολλοι των σκηνικων,
υποκρινομενοι, προσωπεια εν τηι οψει εχοντες, και μυθον παλαιον απαγγελλοντες,
 
 

53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τα πραγματα διηγουμενοι, και ο μεν γινεται φιλοσοφος, ουκ ων φιλοσοφος, ο δε
γινεται βασιλευς, ουκ ων βασιλευς, αλλα σχημα εχων δια της υφηγησεως· ο δε
ιατρος ουδε ξυλον μεταχειρισασθαι δυναμενος, 48.1035 αλλα ιατρου ιματια
περιβεβλημενος, ο δε δουλος ελευθερος ων, ο δε διδασκαλος ουδε γραμματα
επισταμενος, ουδεν ων εισι φαινονται, α δε εισιν ου φαινονται (φαινεται γαρ ιατρος
ουκ ων ιατρος, και φαινεται φιλοσοφος κομην εχων εν τωι προσωπειωι, και φαινεται
στρατιωτης στρατιωτου σχημα περιβεβλημενος· και απαται η οψις του προσωπειου,
αλλ' ου ψευδεται την φυσιν, ης μεταβαλλει την αληθειαν. Και εως μεν καθεζονται οι
τερπομενοι, τα προσωπεια ισταται· επειδαν δε εσπερα καταλαβηι, και λυθηι το
θεατρον, και παντες αναχωρησωσι, ριπτονται τα προσωπεια, και ο ενδον βασιλευς
ευρισκεται εξω χαλκοτυπος. Ἀπεῤριφη τα προσωπεια, απηλθεν η απατη, εδειχθη η
αληθεια· και ευρισκεται ο ενδον ελευθερος, εξω δουλος· οπερ γαρ ειπον, εσω μεν η
απατη, εξω δε η αληθεια· κατελαβεν δε η εσπερα· ελυθη το θεατρον, εφανη η
αληθεια)· ουτω και εν τωι βιωι και εν τωι τελει· τα παροντα θεατρον, τα πραγματα
υποκρισις, πλουτος και πενια, και αρχων και αρχομενος, και οσα τοιαυτα· οταν δε
αποβληθηι η ημερα εκεινη, και ελθηι η νυξ εκεινη η φοβερα, μαλλον δε η ημερα, νυξ
μεν τοις αμαρτωλοις, ημερα δε τοις δικαιοις· οταν λυθηι το θεατρον, οταν ριφηι τα
προσωπεια, οταν δοκιμαζηται εκαστος και τα εργα αυτου, ουχ εκαστος και ο πλουτος
αυτου, ουχ εκαστος και η αρχη αυτου, ουχ εκαστος και η τιμη αυτου, ουχ εκαστος και
η δυναστεια αυτου, αλλ' εκαστος και τα εργα αυτου, και αρχων, και βασιλευς, και
γυνη, και ανηρ, οτε ημας βιον απαιτει και πραξεις αγαθας, ουκ αξιωματων ογκον, ου
πενιας ευτελειαν, ου καταφρονησεως τυραννιδα· εμοι εργα δος, καν δουλος ηις, του
ελευθερου αμεινων, καν γυνη ηις, του ανδρος ανδρειοτερα· επειδαν ριφηι τα
προσωπεια, τοτε φαινεται και ο πλουσιος, και ο πενης· και ωσπερ ωδε επειδαν λυθηι
το θεατρον, και τις ημων ανω καθημενος ιδηι τον εσω φιλοσοφον, εξω χαλκοτυπον,
λεγει· Ουα, ουτος ουκ ην εσω φιλοσοφος; εξω χαλκοτυπον ορω· ουτος ουκ εσω
βασιλευς; εξω ευτελη τινα ορω· ουτος ουκ ην ενδον πλουσιος; εξω πενητα ορω·
ουτως και εκει γινεται. ʹ. ∆ια τουτο ουκ αγω τον λογον εις πλατος, ινα μη συγχεω
τον ακροατην τωι πληθει των λεγομενων· αλλ' εις δυο προσωπεια την υποκρισιν του
θεατρου παραστησαι βουλομαι. ∆υο προσωπεια μετεχειρισαμην, απο των δυο
τουτων τεμνων υμιν οδον, και διδους αφορμην. Ἐνεπλατυνα υμων την διανοιαν τηι
διηγησει του παροντος βιου, ωστε εκαστον καταμαθειν την διαφοραν των
πραγματων. ∆υο τοινυν προσωπεια· ο μεν προσωπειον ειχε πλουσιου, ο δε πενητος·
ο Λαζαρος προσωπειον πενητος, ο δε πλουσιος προσωπειον πλουσιου· προσωπεια τα
φαινομενα, ου πραγματων αληθεια. Ἀπηλθον αμφοτεροι εκει, ο τε πλουσιος, και ο
πενης· ελαβον τον Λαζαρον οι αγγελοι· μετα τους κυνας αγγελοι, μετα τον πυλωνα
48.1036 του πλουσιου ο κολπος του Ἀβρααμ, μετα τον λιμον ευθηνια περας ουκ
εχουσα, μετα την θλιψιν ανεσις ακαταλυτος· εκεινον δε τον πλουσιον μετα τον
πλουτον πενια, μετα την τραπεζαν την πλουσιαν κολασις και τιμωρια, μετα την
ανεσιν οδυναι ακαρτερητοι. Και ορα τι γινεται· Ἀπηλθον εκει, και ελυθη το θεατρον·
απεκαλυφθη τα προσωπεια, φαινονται λοιπον αι οψεις. Ἀπηλθον αμφοτεροι εκει,
και οραι ο πλουσιος αποτηγανιζομενος τον Λαζαρον εν κολποις του Ἀβρααμ
ευθηνουμενον, απολαυοντα, τρυφωντα· και λεγει προς αυτον· Πατερ Ἀβρααμ,
πεμψον Λαζαρον, ινα ακρωι τωι δακτυλωι αυτου επισταξηι μου τηι γλωττηι, οτι
αποτηγανιζομαι. Τι ουν ο Ἀβρααμ; Τεκνον, απελαβες τα αγαθα σου, και Λαζαρος τα
κακα αυτου· και νυν ουτος παρακαλειται, συ δε οδυνασαι. Ἄλλως δε και χαος μεταξυ
ημων και υμων εστηρικται, ινα, εαν τις βουληται εντευθεν εκει διαβηναι προς υμας,
μη δυνηται. Προσεχετε· χρησιμος γαρ ο περι τουτων λογος, φοβων μεν, καθαιρων δε,
οδυνων μεν, διορθουμενος δε. ∆εχου τα λεγομενα. Ὢν δη εν τοις βασανοις ο
 
 

54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλουσιος ανεβλεψε, και ειδε τον Λαζαρον· ειδε καινα πραγματα. Εις τον πυλωνα σου
ην καθ' εκαστην ημεραν· δευτερον και τριτον εισηρχου και εξηρχου, και ουκ εβλεπες
αυτον· και οτε εις τα τηγανα ει, απο διαστηματος βλεπεις; Ὅτε εν τωι πλουτωι διηγες,
οτε εν τηι βουληι σου το οραιν ην, ου προεθου του ιδειν αυτον· ινατι νυν οξυδερκεις;
ουκ εν τωι πυλωνι σου ην; πως αυτον ουκ εβλεπες; εγγυς οντα ουκ ειδες, και νυν απο
διαστηματος βλεπεις, και τοσουτου χαους οντος; Και τι ποιει; Τον Ἀβρααμ πατερα
καλει. Τι λεγεις πατερα, ου ουκ εμιμησω την φιλοξενιαν; Πατερα καλει ουτος,
τεκνον εκεινος· τα ονοματα της συγγενειας, και ουδαμου η αντιληψις. Ἀλλα
προφερει τα ονοματα, ινα μαθητε, οτι γενους οφελος ουδεν. Ευγενεια γαρ ου
προγονων περιφανεια, αλλα τροπων αρετη. Μη μοι λεγε· Πατερα εχω υπατον. Τι
προς εμε; Ου λεγω τουτο. Μη μοι λεγε· Πατερα εχω υπατον. Παυλον τον αποστολον
εαν εχηις πατερα, και αδελφους εαν εχηις μαρτυρας, συ δε μη μιμησηι αυτων την
αρετην, ουδεν σοι οφελος της συγγενειας, αλλα μαλλον εβλαψε και κατεδικασεν. Ἡ
μητηρ μου, φησιν, ελεημων εστιν. Και τι προς σε τον απανθρωπον; η γαρ εκεινης
φιλανθρωπια προσθηκη κατηγοριας της σης κακοτροπιας. Τι γαρ ο Βαπτιστης
Ἰωαννης φησι προς τον δημον τον Ἰουδαικον; Ποιησατε καρπον αξιον της
μετανοιας, και μη δοξητε λεγειν· Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ. Ευδοκιμον εχεις
προγονον; εαν ζηλωσηις, εκερδανας· εαν δε μη ζηλωσηις, κατηγορος γινεται ο
ευδοκιμος οτι απο ριζης δικαιας πικρος εφυς καρπος. Μηδεποτε μακαρισηις
ανθρωπον εχοντα συγγενη δικαιον, εαν μη μιμηται αυτου τους τροπους. Μητερα
εχεις αγιαν; Ουδεν προς σε. Μητερα εχεις πονηραν; Ουδεν 48.1037 προς σε. Ὥσπερ
εκεινης η αρετη ουκ ωφελει σε μη ζηλουντα αυτης την αρετην, ουτως ουδε η κακια
αυτης βλαπτει σε, εαν μεταβαληις την πονηριαν. Ἀλλ' ωσπερ εκει μειζον το εγκλημα,
οτι, οικοθεν εχων υποδειγμα, ουκ εμιμησω την αρετην· ουτω και ενταυθα το
εγκωμιον μειζον, οτι μητερα τις εχων πονηραν, ουκ εμιμησατο την πονηριαν αυτης,
αλλ' απο ριζης πικρας εφυ καρπος· ου γαρ προγονων περιφανεια, αλλα τροπος
αρετης ζητειται. Ἐγω και δουλον ευγενη καλω, και δεσποτην αλυσιν περικειμενον,
εαν καταμαθω αυτου τον τροπον· εμοι και ο εν αξιωματι δυσγενης, εαν δουλην εχηι
την ψυχην. Τις γαρ εστι δουλος, ει μη ο ποιων την αμαρτιαν; Ἡ μεν γαρ αλλη
δουλεια περιστασεως πραγματων· αυτη δε η δουλεια διαφορα γνωμης, επει και η
δουλεια εξ αρχης εντευθεν εισηλθεν. ζʹ. Ουκ ην δουλος το παλαιον· ο γαρ Θεος
πλαττων τον ανθρωπον, ουκ εποιησεν αυτον δουλον, αλλ' ελευθερον. Ἐποιησε τον
Ἀδαμ και την Ευαν, και αμφοτεροι ησαν ελευθεροι· ποθεν ουν η δουλεια εγενετο;
Ἐξωκειλε το γενος των ανθρωπων, και τα μετρα της επιθυμιας υπερβαντες, εις
ακολασιαν επηρθησαν· και οπως, ακουε· Ἐγενετο κατακλυσμος, το κοινον της
οικουμενης ναυαγιον, καταῤρακται ηνευχθησαν, και αβυσσοι ανεβλυσθησαν, και
παντα ην υδωρ, και τα φαινομενα ανεστοιχειουντο και διελυοντο, και γη ουκ
εφαινετο, αλλ' ην απαντα πελαγος, ριζαν εχοντα την οργην του Θεου, και παντα
κυματα ην, και παντα πελαγη· ορη προς υψος ανατεταμενα, αλλα το πελαγος αυτα
εκαλυπτε· και ην πελαγος και ουρανος μονον, και ην το γενος των ανθρωπων
απολωλος, και ην ο σπινθηρ του γενους του ημετερου ο Νωε, σπινθηρ εν μεσωι
πελαγους, και μη σβεννυμενος, τας απαρχας του γενους ημων εχων, γυναικα και
παιδια, περιστεραν και κορακα, και τα αλλα παντα. Και ησαν παντες ενδον, και
εφερετο η κιβωτος επανω του υδατος εν μεσωι του κλυδωνος, και ουκ εναυαγει· ειχε
γαρ κυβερνητην τον του παντος ∆εσποτην. Αι γαρ σανιδες αυτον ου διεσωσαν, αλλ'
η χειρ η κραταια· και ορα θαυμα· Ὅτε και εξεκλυσθη η γη, οτε ανηιρεθησαν οι τα
κακα εργασαμενοι, οτε ελωφησεν ο χειμων, εφανησαν αι κορυφαι των ορεων,
εκαθισεν η κιβωτος, επεμψε την περιστεραν ο Νωε. Μυστηρια δε ην τα λεγομενα, και
των μελλοντων τυπος τα γινομενα· οιον, η Ἐκκλησια κιβωτος, ο Νωε ο Χριστος, η
 
 

55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιστερα το Πνευμα το αγιον, το φυλλον της ελαιας η φιλανθρωπια του Θεου. Το
ημερον ζωον εξεπεμπετο, και εξηλθεν απο της κιβωτου· αλλα τυπος εκεινα, ταυτα δε
αληθεια. Ὅρα δε την δαψιλειαν της αληθειας. Καθαπερ η κιβωτος εν μεσωι του
πελαγους διεσωζε τους εσω οντας, ουτω και η Ἐκκλησια διασωζει τους
πλανωμενους απαντας. Ἀλλ' η μεν κιβωτος εσωζε μονον, η δε Ἐκκλησια πλεον τι
εργαζεται. Οιον τι λεγω· Ἔλαβεν η κιβωτος τα αλογα, και εσωσεν αλογα· ελαβεν η
Ἐκκλησια αλογους ανθρωπους, και ου σωζει μονον, αλλα και μεταβαλλει· ελαβεν η
κιβωτος κορακα, και κορακα επεμψε· λαμβανει η Ἐκκλησια κορακα, και εκπεμπει
48.1038 περιστεραν· λαμβανει λυκον, και εκπεμπει αυτον προβατον. Ὅταν γαρ
εισελθηι ενταυθα ανθρωπος αρπαζων, πλεονεκτων, ακουσηι δε των θειων λογιων της
διδασκαλιας, μεταβαλλει την γνωμην, και αντι λυκου γινεται προβατον· ο μεν γαρ
λυκος και τα αλλοτρια αρπαζει, το δε προβατον και το εριον αυτου προΐεται.
Ἐκαθισεν η κιβωτος, και ανευγησαν αι θυραι. Ἐξηλθε Νωε εκ του ναυαγιου
διασωθεις· βλεπει την γην ηρημωμενην, βλεπει ταφον εσχεδιασμενον ιλυν, ταφον
κοινον κτηνεσι και ανθρωποις, παντα ομου τα σωματα ιππων και ανθρωπων και
κτηνων αλογων παντων ομου κατακεχωσμενα. Ειδε την τραγωιδιαν εκεινην, ειδε
την γην πικριας γεμουσαν· εν αθυμιαι πολληι ην, παντες απωλοντο· ουκ ανθρωπος,
ου κτηνος, ουκ αλλο τι των εξω της κιβωτου διεσωθη· ουρανον εβλεπε μονον· υπο
της αθυμιας ετυραννειτο, κατειχετο υπο της οδυνης, επιεν οινον, εδωκεν εαυτον τωι
υπνωι, ινα παραμυθησηται το ελκος της αθυμιας. Ἔκειτο δε επι της κλινης, καθαπερ
ιατρωι τωι υπνωι εαυτον εκδους, ληθην εργαζομενος τηι διανοιαι των γεγενημενων,
οια εικος γεγηρακοτα, και οινον πιοντα, και υπνωι κατεχομενον. ∆ει γαρ υπερ του
δικαιου απολογησασθαι, οτι ουκ ην μεθης ουδε παθους επιθυμια το γινομενον, αλλα
δι' αμφοτερων ιατο το ελκος. Τουτο γαρ και ο Σολομων ελεγε· ∆οτε οινον τοις εν
λυπηι, και μεθην τοις εν οδυναις. ∆ια τουτο πολλοι των ανθρωπων, και μαλιστα εν
τοις επικηδειοις, οταν τις παιδιον η γυναικα αποβαληι, επειδη το παθος τυραννει,
επειδη αθυμια περιγινεται, επειδη κρατει το συνειδος, λαμβανει φιλους εις την
οικιαν την εαυτου, και συμποσιον δαψιλες ποιει, και οινος ακρατος διδοται τωι
λυπουμενωι, ινα παραμυθησηται το ελκος. Τουτο επαθε και ο γερων εκεινος τοτε.
Ὑπο γαρ της αθυμιας τυραννουμενος, καθαπερ φαρμακωι τωι οινωι εχρησατο, και απο
του οινου δεδωκεν εαυτον τωι υπνωι. Ἵνα δε μαθητε ποθεν η δουλεια εδοθη, μετα
μικρον εισελθων ο επικαταρατος εκεινος υιος αυτου, υιος μεν αυτου τηι φυσει, ουχ
υιος δε προαιρεσει (παλιν δε λεγω ευγενειαν, ου προγονων περιφανειαν, αλλα
τροπον αρετης)· εισελθων ο υιος ειδε την γυμνωσιν του πατρος. ∆εον περιστειλαι,
δεον περικαλυψαι δια το γηρας, δια το πενθος, δια την συμφοραν, δια το πατερα
αυτου ειναι· ο δε εξελθων εξεπομπευσε και εξετραγυδησεν. Οι δε αλλοι αυτου
αδελφοι λαβοντες παλλιον οπισθοφανως, ινα μη ιδωσι τα παρ' εκεινου
εκπομπευομενα, εισελθοντες εκαλυψαν τον πατερα. Ἀναστας δε ο πατηρ, εγνω
παντα, και αρχεται λεγειν· Ἐπικαταρατος Χανααν παις· οικετης εσται τοις αδελφοις
αυτου. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστι· ∆ουλος εσηι, οτι εξεπομπευσας την ασχημοσυνην
του πατρος σου. Ὁραις οτι απο αμαρτιας η δουλεια, και η πονηρια την δουλειαν
εισηγαγε; Βουλει δειξω σοι ελευθεριαν απο δουλειας; Ἐγενετο τις Ὀνησιμος οικετης,
καταπτυστος δραπετης· ουτος εφυγε, και απηλθε προς τον Παυλον, ετυχε του
βαπτισματος, απελουσατο τα αμαρτηματα, παρεμενεν αυτου τοις ποσι· γραφει
Παυλος προς τον δεσποτην αυτου· Ὀνησιμον, τον ποτε σοι αχρηστον, νυν δε και σοι
και εμοι ευχρηστον, προσ48.1039 λαβου αυτον ως εμε. Τι γαρ εγενετο; Ὃν εγω
εγεννησα εν τοις δεσμοις μου. ηʹ. Ειδες ευγενειαν, ειδες τροπον παρεχοντα
ελευθεριαν; ∆ουλος γαρ και ελευθερος, ονοματα εστιν απλως. Τι εστι δουλος;
Ὄνομα ψιλον. Ποσοι δεσποται επι στιβαδος κεινται μεθυοντες, οικεται δε
 
 

56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεστηκασι νηφοντες! Τινα καλεσω δουλον; τον νηφοντα, η τον μεθυοντα; τον
δουλον ανθρωπου, η τον αιχμαλωτον παθους; Ἐκεινος την δουλειαν εξωθεν εχει,
ουτος την αιχμαλωσιαν ενδοθεν περιφερει. Ταυτα λεγω, και λεγων ου παυσομαι, ινα
εχητε γνωμην διακονουσαν των πραγματων τηι φυσει, και μη απαγησθε τηι των
πολλων απατηι, αλλ' ειδητε, τι δουλος, τι πενης, τι δυσγενης, τι μακαριος, τι παθος.
Ἐαν γαρ μαθητε ταυτα διακρινειν, ουδενα υποστησεσθε θορυβον. Ἀλλ' ινα μη το
παρεργον του λογου πλεον γενομενον απαγηι τον λογον, εχωμεθα της υποθεσεως.
Ουτος τοινυν ο πλουσιος, λοιπον δε πενης· μαλλον γαρ ηνικα επλουτει, πενης ην. Τι
γαρ οφελος ανθρωπωι αλλοτρια εχοντι, και τα εαυτου ουκ εχοντι; Τι οφελος
ανθρωπωι χρηματα κεκτημενωι, αρετην δε μη κεκτημενωι; Τι λαμβανεις τα των
αλλων, και τα σα απολλυεις; Ἔχω, φησι, χωραν ευφορον. Και τι τουτο; αλλα ψυχην
ουκ εχεις ευφορον. Ἔχω ανδραποδα. Ἀλλ' αρετην ουκ εχεις. Ἔχω ιματια.
Ἀλλ'ευλαβειαν ου κεκτησαι. Τα μεν αλλου εχεις, τα δε σα ουκ εχεις. Ἐαν τις σοι
δωσηι παρακαταθηκην, μη δυναμαι σε καλεσαι πλουσιον; Ουχι. ∆ια τι; Ἀλλοτρια γαρ
κεκτησαι. Τουτο γαρ παρακαταθηκη εστιν· ειθε γαρ παρακαταθηκη μονον ην, και μη
προσθηκη σοι τιμωριας εγινετο. Ἰδων ουν ο πλουσιος τον Λαζαρον, λεγει· Πατερ
Ἀβρααμ, ελεησον με. Πενητος ρηματα, προσαιτου, πτωχου. Πατερ Ἀβρααμ, ελεησον
με. Τι θελεις; Πεμψον Λαζαρον. Ὃν μυριακις παρεδραμες, ον ουδε ιδειν ηθελησας,
τουτον νυν αιτεις πεμφθηναι σοι εις σωτηριαν; Πεμψον Λαζαρον. Και που νυν οι
οινοχοοι σου; που οι ταπητες; που οι παρασιτοι; που οι κολακες; που ο τυφος; που η
απονοια; που το χρυσιον το κατορωρυγμενον; που τα ιματια τα σητοβρωτα; που ο
αργυρος ο τιμωμενος παρα σου; που η φαντασια και η απολαυσις; Φυλλα ην· χειμων
κατελαβε, και παντα εξηρανθη· οναρ ην· ως δε ημερα εγενετο, απηλθε το οναρ· σκια
ην· ηλθεν η αληθεια, και παρεδραμεν η σκια. Πεμψον Λαζαρον. Και δια τι ουδενα
βλεπει δικαιον αλλον; ου τον Νωε, ου τον Ἰακωβ, ου τον Λωτ, ου τον Ἰσαακ,αλλα
τον Ἀβρααμ; ∆ια τι; Ἐπειδη φιλοξενος ην ο Ἀβρααμ, και τους οδοιπορουντας εις την
σκηνην ειλκε. Της τοινυν απανθρωπιας τουτου η εκεινου φιλοξενια μειζων γινεται
κατηγορος. Πεμψον Λαζαρον. Ἀκουοντες φοβηθωμεν, αγαπητοι, μη και ημεις
ιδωμεν πενητας, και παραδραμωμεν, μη αντι Λαζαρου πολλοι ημιν τοτε γενωνται
κατηγοροι. Πεμψον Λαζαρον, ινα το ακρον του δακτυλου αυτου υδατι βαψας,
επισταξηι μου τηι γλωττηι, οτι αποτηγανιζομαι. Ὧ γαρ μετρωι μετρειτε,
αντιμετρηθησεται υμιν. Ου μετεδωκας ψιχιων; ου μεταλαμβανεις σταγονος. Πεμψον
Λαζαρον, ινα ακρωι τωι δακτυλωι επισταξηι μου τηι γλωττηι, οτι αποτηγανιζομαι. Και τι
προς αυτον ο Ἀβρααμ; Τεκνον, απελαβες τα αγα48.1040 θα σου εν τηι ζωηι σου, και
Λαζαρος ομοιως τα κακα αυτου· και νυν ουτος ωδε παρακαλειται, συ δε οδυνασαι.
Παλιν ενταυθα ουκ ειπεν, Ἔλαβες, αλλα, Ἀπελαβες. Πολλην διαφοραν εχει η
προσθηκη του συνδεσμου. Ὅπερ γαρ πολλακις ειπον υμων τηι αγαπηι, και περι τας
συλλαβας οφειλομεν ειναι ερευνηται· Ἐρευνατε γαρ, φησι, τας Γραφας· ιωτα γαρ εν,
η μια κεραια πολλακις νοημα εγειρει. Ἵνα δε μαθηις οτι και προσθηκη ενος στοιχειου
ποιει νοημα, ουτος ο πατριαρχης Ἀβρααμ Ἁβραμ ελεγετο προτερον. Και λεγει αυτωι ο
Θεος. Ουκ εσται το ονομα σου Ἁβραμ, αλλ' Ἀβρααμ. Ἄλφα προσεθηκε, και πατερα
αυτον πολλων εθνων εποιησεν. Ἰδου τοινυν ενος στοιχειου προσθηκη πολλην
ευγενειαν εδειξε. Μη παρατρεχε ουν απλως τα τοιαυτα. Ου γαρ ειπεν, Ἔλαβες τα
αγαθα σου, αλλα, Ἀπελαβες· ο δε απολαμβανων, τα κεχρεωστημενα απολαμβανει.
Προσεχε ο λεγω· αλλο γαρ το λαβειν, και αλλο το απολαβειν· απολαμβανει γαρ τις
απερ ειχε, λαμβανει δε πολλακις απερ ουκ εκεκτητο. Ἀπελαβες τα αγαθα σου, και
Λαζαρος τα κακα αυτου. Ἰδου και ο πλουσιος τα αγαθα αυτου απελαβε, και ο
Λαζαρος τα κακα αυτου. Ταυτα δε μοι παντα ειρηται δια τους ενταυθα
κολαζομενους, και μη εκει, δια τους ενταυθα τρυφωντας, και εκει κολαζομενους.
 
 

57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Προσεχε τοινυν ο λεγω· Ἀπελαβες τα αγαθα σου, και Λαζαρος τα κακα αυτου, τα
κεχρεωστημενα, τα οφειλομενα. Προσεχετε τωι ζητηματι· φθανω γαρ εις τον τοπον·
αφες υφανω τον ιστον. Ἀλλα μη θορυβεισθε εν τωι προοιμιωι· αλλ' οταν τι τοιουτον
λεγω, αναμεινατε την λυσιν. Βουλομαι γαρ οξυδερκεις υμας καταστησαι, και μη
απλως επιπολαιως γυμναζειν, αλλα και εις βυθον καταφερειν των θειων Γραφων,
βυθον ουκ εχοντα χειμωνα, βυθον γαληνης ασφαλεστερον. Ὅσον ουν καταβηις,
πλειονα ασφαλειαν ευρισκεις. Ου γαρ εστιν ενταυθα υδατων ατακτος ρυμη, αλλ'
ευτακτος νοηματων διαθεσις. Ἀπελαβες τα αγαθα σου, και Λαζαρος τα κακα αυτου·
και νυν ουτος παρακαλειται, συ δε οδυνασαι. Ζητημα μεγα εστιν· ειπον, οτι ο
απολαμβανων, τα κεχρεωστημενα απολαμβανει. Ει τοινυν ο Λαζαρος δικαιος ην,
ωσπερ ουν και ην, και εδειξεν ο κολπος του Ἀβρααμ, ο στεφανος, τα βραβεια, η
ανεσις, η απολαυσις, η καρτερια, η υπομονη· ουτος δε αμαρτωλος και παμπονηρος
και απανθρωπος, τρυφηι και μεθηι προσεχων, Συβαριτικην παρατιθεμενος τραπεζαν,
εν ασελγειαι τοσαυτηι και ακολασιαι στρεφομενος, δια τι αυτωι λεγει, οτι Ἀπελαβες;
εχρεωστειτο γαρ τι αυτωι, ανθρωπωι πλουτουντι, ανθρωπωι ασωτωι και απανθρωπωι;
τι γαρ αυτωι εχρεωστειτο; δια τι γαρ μη ειπεν, Ἔλαβες, αλλ', Ἀπελαβες; θʹ. Προσεχε
τωι λεγομενωι· Ἐχρεωστουντο αυτωι τιμωριαι, εχρεωστουντο αυτωι κολασεις,
εχρεωστουντο αυτωι οδυναι. ∆ια τι μη ειπεν, οτι Αυτα ελαβες, αλλα Ἀπελαβες τα
αγαθα σου εκεινα, τον βιον εκεινον λεγων, και Λαζαρος τα κακα αυτου; Ἀλλα
συντεινον σου την διανοιαν· εις βαθος γαρ καταβαινω νοηματων. Των ανθρωπων
απαντων των οντων οι μεν εισιν αμαρτωλοι, οι δε δικαιοι. Προσεχε τοινυν και εν
τοις δικαιοις διαφοραν· ο μεν δικαιος, ο δε πλειον δικαιος· ο μεν υψηλοτερος, ο δε
μειζων· και καθαπερ 48.1041 αστερες εισι πολλοι και ηλιος και σεληνη, ουτω και
διαφορα δικαιων. Ἄλλη γαρ δοξα ηλιου, και αλλη σεληνης, και αλλη δοξα αστερων.
Τα μεν γαρ διαφερει εν δοξηι, τα δε ελαττουται· και καθαπερ εισι σωματα επουρανια;
ουτω και σωματα επιγεια· και ωσπερ εν τοις σωμασιν ο μεν ελαφος, ο δε κυων, ο δε
λεων, ο δε αλλο θηριον, ο δε ασπις, ο δε αλλο τι των τοιουτων· ουτω και εν τοις
αμαρτημασι διαφοραι. Των ανθρωπων τοινυν οι μεν εισι δικαιοι, οι δε αμαρτωλοι·
αλλα και εν τοις δικαιοις πολλη διαφορα, και εν τοις αμαρτωλοις πολλη και απειρος.
Ἀλλα προσεχε· Ει και δικαιος ηι τις, καν μυριακις ηι δικαιος, και προς αυτην αναβηι
την κορυφην, ωστε απηλλαχθαι αμαρτηματων, ου δυναται καθαρος ειναι κηλιδος,
καν μυριακις ηι δικαιος, αλλ' ανθρωπος εστι. Τις γαρ καυχησεται αγνην εχειν την
καρδιαν; η τις παῤρησιασεται καθαρος ειναι απο αμαρτιας; ∆ια τουτο κελευομεθα εις
την ευχην λεγειν· Ἄφες ημιν τα οφειληματα ημων, ινα τηι συνηθειαι της ευχης
αναμνησθωμεν εκει οτι υπευθυνοι εσμεν κολασεσι. Και γαρ Παυλος ο αποστολος, το
σκευος της εκλογης, ο ναος του Θεου, το στομα του Χριστου, η λυρα του Πνευματος,
ο διδασκαλος της οικουμενης, ο γην και θαλασσαν περιελθων, ο τας ακανθας των
αμαρτιων ανασπασας, ο τα σπερματα της ευσεβειας καταβαλων, ο βασιλεων
ευπορωτερος, ο πλουσιων δυνατωτερος, ο στρατιωτων ισχυροτερος, ο φιλοσοφων
φιλοσοφωτερος, ο ρητορων ευγλωττοτερος, ο μηδεν εχων και παντα κεκτημενος, ο
εν τηι σκιαι αυτου θανατον λυων, ο εν τοις ιματιοις αυτου τα νοσηματα φυγαδευων, ο
εν θαλασσηι τροπαια στησας, ο αρπαγεις εως τριτου ουρανου, και εις παραδεισον
εισελθων, ο τον Χριστον Θεον ανακηρυξας, εκεινος λεγει· Ουδεν εμαυτωι συνοιδα,
αλλ' ουκ εν τουτωι δεδικαιωμαι. Ὁ τοσουτον και τηλικουτον κεκτημενος αρετων
πληθος, λεγει· Ὁ δε ανακρινων με Κυριος εστι. Τις ουν καυχησεται αγνην εχειν την
καρδιαν; η τις παῤρησιασεται καθαρος ειναι απο αμαρτιας; Ἀμηχανον τοινυν ειναι
ανθρωπον τινα αναμαρτητον. Τι γαρ λεγεις; δικαιος εστιν; ελεημων εστι;
φιλοπτωχος εστιν; Ἀλλ' εχει τι ελαττωμα· η υβριζει ακαιρως, η κενοδοξει, η αλλο τι
τοιουτον ποιει· ου γαρ δει παντα καταλεγειν. Ὁ μεν ελεημων, αλλ' ου σωφρων
 
 

58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλακις· ο δε σωφρων μεν, αλλ' ουκ ελεημων· ο μεν εν ταυτηι τηι αρετηι ονομαζεται,
ο δε εν εκεινηι. Ἔστω τις δικαιος· και πολλακις μεν δικαιος εστι, και εχει παντα τα
αγαθα, και εσχεν απονοιαν δια την δικαιοσυνην, και ελυμηνατο αυτωι την
δικαιοσυνην η απονοια. Ὁ Φαρισαιος ουκ ην δικαιος, νηστευων δις του σαββατου;
και τι φησιν; Ουκ ειμι ως οι λοιποι των ανθρωπων, αρπαγες και πλεονεκται. Και
πολλακις απο καθαρου συνειδοτος εις απονοιαν ηλθε τις· και οπερ ουκ εβλαψεν
αυτον η αμαρτια, εβλαψεν αυτον η απονοια. Ουκ εστι γουν ανθρωπον καθ' ολου
ουτως ειναι δικαιον, ως καθαρον ειναι απο αμαρτιας, και παλιν, ουκ εστιν
ανθρωπον ουδενα κακον ειναι, ως μη εχειν τι καν μικρον αγαθον. Οιον τι λεγω· Ὁ
δεινα αρπαζει και πλεονεκτει και λυμαινεται, αλλ' ενιοτε ελεημοσυνην διδωσιν,
αλλ' ενιοτε σωφρων εστιν, αλλ' ενιοτε λογον εχει χρηστον, αλλ' ενιοτε καν ενι
ανδρι εβοηθησεν, αλλ' ενιοτε εκλαυσεν, αλλ' ενιοτε εστυγνασεν. Ουτε ουν δικαιος
εστι χωρις αμαρ48.1042 τιας, ουτε εστιν αμαρτωλος καθολου ερημος αγαθου. Τι του
Ἀχααβ χαλεπωτερον; ηρπασε και εφονευσεν· αλλ' ομως επειδη εστυγνασε, λεγει τωι
Ἠλιαι ο Θεος· Ειδες πως κατενυγη Ἀχααβ, ειδες εν τοσουτωι βυθωι κακων πως ευρεθη
τι μικρον αγαθον; Τι Ἰουδα χειρον του προδοτου, του αιχμαλωτισθεντος υπο της
φιλαργυριας; αλλ' ομως και αυτος εποιησε καν μικρον τι μετα ταυτα αγαθον.
Ἥμαρτον γαρ, φησι, παραδους αιμα αθωον. Ὅπερ ουν ελεγον· ου γαρ εστι φυσει η
κακια, ινα μη εχηι χωραν η αρετη. Το προβατον ουδεποτε δυναται γενεσθαι αγριον,
φυσει γαρ εχει το ημερον· ο λυκος ουδεποτε δυναται γενεσθαι ημερος, φυσει γαρ
εχει το αγριον. Ου λυονται ουν οι νομοι της φυσεως, ουδε σαλευονται, αλλα
μενουσιν ακινητοι. Ἐπι εμου τουτο ουκ ενι, αλλα και αγριος γινομαι οταν βουλωμαι,
και ημερος οταν θελω· ου γαρ φυσει δεδεμαι, αλλ' ελευθεριαι προαιρεσεως τετιμημαι.
Ὅπερ ουν ειπον, ουτε αγαθος τις ουτως εστιν, ως μη εχειν μικραν κηλιδα, ουτε
πονηρος τις ουτως εστιν, ως μη εχειν καν μικρον αγαθον. Ἐπει ουν παντων
αντιδοσις εστι, και παντων εστιν αμοιβη· καν γαρ φονευς ηι τις, καν πονηρος τις ηι,
καν πλεονεκτης, ποιησηι δε καλον, μενει αυτωι του καλου η ανταποδοσις, και ου δια
τα κακα, α εποιησεν, αμισθον γινεται το καλον. Και παλιν, καν μυρια τις εργαζηται
αγαθα, ποιησηι δε τι φαυλον, μενει αυτωι του φαυλου η ανταποδοσις. Κατεχε ταυτα,
τηρει αυτα οχυρα και ακινητα. Ουτε αγαθος τις εστι χωρις αμαρτιας, ουτε κακος τις
εστι χωρις δικαιοσυνης. Τα αυτα γαρ λεγω παλιν, ινα ριζωσω, ινα φυτευσω, ινα εις
βαθος θησω. Ἐμβαλλει γαρ τινας μεριμνας ο διαβολος εις την ψυχην, βουλομενος
αποβουκολησαι υμων την διανοιαν, και λυμηνασθαι τα παρ' εμου λεγομενα· δια
τουτο εις βαθος αυτα καταφερω. Ἐαν γαρ ωδε τηρησηις ασφαλως, καν εξω απελθηις,
απολεσαι αυτα ου δυνασαι. Ὥσπερ γαρ, εαν βαλω χρυσιον εις βαλαντιον, σφιγγω και
σφραγιζομαι, ινα και εμου αποντος ο ληιστης μη λαβηι, ουτω και επι της υμετερας
αγαπης ποιω· τηι συνεχειαι της διδασκαλιας σφιγγω και σφραγιδας επιτιθημι, και
ασφαλιζομαι υμων την γνωμην, ινα μη γενηται εξιτηλος τηι ραιθυμιαι, αλλ' ινα
τηρησας μαλλον, τηι ενταυθα γαληνηι τον εξω θορυβον αποκρουσωμαι. Ου τοινυν
ταυτα πολυλογιας τα λεγομενα, αλλ' επιμελειας και φιλοστοργιας και ποθου του
διδασκαλου, ινα μη αποῤρυηι τα λεγομενα. Ταυτα γαρ λεγειν εμοι μεν ουκ οκνηρον,
υμιν δε ασφαλες· διδαξαι βουλομαι, ουχ απλως επιδειξασθαι. Ουκ εστιν ουν τις
δικαιος, ος ουκ εχει αμαρτιαν· και ουκ εστι τις αμαρτωλος ος ουκ εχει αγαθον· αλλ'
επειδη εκαστων εστιν αντιδοσις, βλεπε τι γινεται· Ὁ αμαρτωλος απολαμβανει των
αγαθων αυτου ισοῤροπον την αντιδοσιν, εαν τι εχηι καν μικρον αγαθον· και ο
δικαιος απολαμβανει της αμαρτιας αυτου την ισοῤροπον κρισιν, καν μικρον τι
ποιησηι κακον. Τι ουν γινεται, 48.1043 και τι ποιει ο Θεος; Ἀφωρισε νοσον τηι
αμαρτιαι, τον παροντα βιον και τον μελλοντα αιωνα. Ἐαν ουν ηι τις δικαιος, και
εργασηται τι φαυλον, και νοσησηι ωδε, και τιμωριαι παραδοθηι, μη θορυβηθηις, αλλ'
 
 

59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εννοησον προς εαυτον, και ειπε, οτι ουτος ο δικαιος πωποτε μικρον τι κακον
εποιησε, και απολαμβανει ωδε, ινα μη εκει κολασθηι. Παλιν, εαν ιδηις αμαρτωλον
αρπαζοντα, πλεονεκτουντα, μυρια ποιουντα κακα, καν ευθυνηι, εννοησον οτι
εποιησε ποτε αγαθον τι, και απολαμβανει ωδε τα αγαθα, ινα μη εκει απαιτησηι τον
μισθον. Ουτω καν δικαιος ηι τις και πασχηι δεινον τι, δια τουτο απολαμβανει ωδε, ινα
ωδε αποθηται την αμαρτιαν, και απελθηι εκει καθαρος· καν αμαρτωλος τις ηι, γεμων
κακων, και μυρια ανιατα νοσων, αρπαζων, πλεονεκτων, δια τουτο απολαυει
ενταυθα ευημεριας, ινα μη εκει απαιτησηι μισθον. Ἐπειδη ουν συνεβαινε και τον
Λαζαρον εχειν τινα αμαρτηματα, και τον πλουσιον εχειν τι αγαθον, δια τουτο ο
Ἀβρααμ λεγει· Ὧδε μηδεν ζητει· απελαβες τα αγαθα σου εκει, και ο Λαζαρος τα κακα
αυτου. Και ινα μαθηις οτι ουχ απλως λεγω ταυτα, αλλ' ουτως εστι, λεγει· Ἀπελαβες
τα αγαθα σου. Ποια; εποιησας τι αγαθον; απελαβες σου τον πλουτον, την υγειαν, την
τρυφην, την δυνα48.1044 στειαν, την τιμην· ουδεν σοι κεχρεωστηται· απελαβες τα
αγαθα σου. Τι ουν; ο Λαζαρος ουδεν ημαρτε; Ναι, και Λαζαρος τα κακα αυτου. Ὅτε συ
απελαμβανες τα αγαθα, τοτε και Λαζαρος τα κακα· δια τουτο νυν ουτος
παρακαλειται, συ δε οδυνασαι. Ὥστε οταν ιδηις δικαιον κολαζομενον ωδε, μακαριζε
αυτον, και λεγε· Ουτος ο δικαιος η αμαρτιαν εχει και απολαμβανει αυτην, και
απερχεται εκει καθαρος, η πλεον των αμαρτηματων κολαζεται, και προσθηκη
δικαιοσυνης αυτωι λογιζεται. Λογος γαρ γινεται εκει· και λεγει ο Θεος τωι δικαιωι·
Ἔχεις μου τοσον· τυχον δε πιστευει αυτωι δεκα οβολους και ποιει αυτωι λογον των
δεκα οβολων. Ἐαν δε δαπανησηι εξηκοντα οβολους, λεγει αυτωι ο Θεος· Τους δεκα
οβολους λογιζομαι σοι εις αμαρτιαν, και τους πεντηκοντα εις δικαιοσυνην. Ἵνα δε
μαθηις οτι το λειπομενον εις δικαιοσυνην αυτωι λογιζεται, Ἰωβ δικαιος ην, αμεμπτος,
αληθινος, θεοσεβης, απεχομενος απο παντος πονηρου πραγματος· εκολασθη αυτου
το σωμα ωδε, ινα εκει μισθους απαιτησηι. Τι γαρ φησιν ο Θεος προς αυτον; Ἄλλως
οιει με κεχρηματικεναι σοι, η ινα αναφανηις δικαιος; Την αυτην τοινυν τοις δικαιοις
υπομονην επιδειξαμενοι, και τηι αγαθηι αυτων πολιτειαι την καρτεριαν ισοῤροπον
επιδειξαμενοι, απολαβωμεν τα αγαθα τα ευτρεπισμενα τοις αγιοις τοις αγαπωσι τον
Θεον· ων γενοιτο παντας ημας επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Προς τους εις τας ιπποδρομιας απελθοντας, και εις το ρητον του
Ευαγγελιου· Εισελθετε δια της στενης πυλης, οτι πλατεια η πυλη, και
ευρυχωρος η οδος η απαγουσα εις την απωλειαν, και πολλοι εισιν οι
εισερχομενοι δι' αυτης· και προς τωι τελει εις Πλουσιον και εις τον
Λαζαρον.
αʹ. Βουλομαι της συνηθους αψασθαι παλιν διδασκαλιας, και την πνευματικην
υμιν παραθειναι τραπεζαν· 48.1044 και οκνω και αναδυομαι, ορων ουδεν
καρπουμενους υμας εκ της συνεχους διδασκαλιας· επει και γηπονος, 48.1045 επειδαν
δαψιλει τηι χειρι τα σπερματα τοις κολποις της γης παρακαταθηται, και μη αξιαν των
πονων ιδηι την βλαστην γινομενην, ου μετα της αυτης προθυμιας της γεωργιας
απτεται· η γαρ ελπις αει της των καρπων φορας υποτεμνεται το βαρυ των πονων.
Τον αυτον δη τροπον και ημεις τον πολυν τουτον πονον της διδασκαλιας κουφως αν
ηνεγκαμεν, ει εμαθομεν πλεον τι γινομενον εκ της παραινεσεως της ημετερας εις
ωφελειαν την υμετεραν. Νυνι δε οταν θεασωμεθα, οτι μετα τας τοσαυτας ημων
παραινεσεις, μετα τας τοσαυτας νουθεσιας και επιπληξεις (ουδε γαρ επαυσαμεθα
συνεχως υμας υπομιμνησκοντες του φοβερου δικαστηριου και των ευθυνων των
 
 

60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαραιτητων, και του πυρος εκεινου του ασβεστου, και του σκωληκος του
ατελευτητου), τινες των ταυτα ακουοντων (ουδε γαρ κατα παντων εκφερω την
ψηφον, μη γενοιτο), παντων τουτων επιλαθομενοι, παλιν επι την σατανικην
θεωριαν της ιπποδρομιας εαυτους εκδεδωκασι, ποιαι λοιπον προσδοκιαι των αυτων
αψομεθα πονων, και την διδασκαλιαν αυτοις ταυτην την πνευματικην
παραθησομεν, ορωντες μηδεν πλεον αυτους εντευθεν καρπουμενους, αλλ' απλως
συνηθειαι τινι κατακολουθουντας, και κροτουντας μεν τα παρ' ημων λεγομενα, και
δεικνυντας ημιν ως μεθ' ηδονης δεχονται τους ημετερους λογους, και μετα τουτο
παλιν επι τον ιπποδρομον τρεχοντας, και μειζονας τους κροτους επι τους ηνιοχους
επιδεικνυμενους και ακαθεκτον την μανιαν, και μετα πολλου του τονου
συντρεχοντας, και προς αλληλους πολλακις διαπληκτιζομενους και λεγοντας, οτι ο
μεν των ιππων ου καλως εδραμεν, ο δε υποσκελισθεις κατεπεσεν, και ο μεν τουτωι
τωι ηνιοχωι εαυτον προσνεμει, ο δε τωι ετερωι· και ουδαμου εννοια ουδε υπομνησις
των ημετερων λογων, ουδε των πνευματικων και φρικτων μυστηριων των ενταυθα
τελουμενων, αλλα καθαπερ αιχμαλωτοι γενομενοι υπο των του διαβολου παγιδων,
εκει διημερευουσι, τηι σατανικηι θεωριαι εαυτους εκδεδωκοτες, και εις αισχυνην
προκειμενοι και Ἰουδαιοις και Ἕλλησι και τοις τα ημετερα διασυρειν βουλομενοις;
Τις αν ουν, καν σφοδρα ηι λιθινος, η και αναισθητος, ταυτα αναλγητως ενεγκειν
δυνησεται, μητι γε ημεις οι πατρικην φιλοστοργιαν περι παντας υμας επιδεικνυσθαι
σπουδαζοντες; Ουδε γαρ τουτο μονον εστι το λυπουν ημας, οτι ανονητον τον
ημετερον επιδεικνυσθε καματον, αλλα πολλωι πλεον ημων καθαπτεται, οταν
εννοησωμεν οτι βαρυτεραν εαυτοις οι ταυτα ποιουντες εργαζονται την κατακρισιν.
Ἡμεις γαρ των πονων την αμοιβην αναμενομεν παρα του ∆εσποτου· το γαρ
ημετερον απαν πεποιηκαμεν, και το αργυριον κατεβαλομεν, και το ταλαντον το
εμπιστευθεν ημιν διενειμαμεν, και ουδεν των εις ημας ηκοντων παραλελοιπαμεν· οι
δε τα αργυρια δεξαμενοι ταυτα τα πνευματικα, ποιαν εξουσιν, ειπε μοι, απολογιαν,
ποιαν δε συγγνωμην, οταν μη μονον αυτα απαιτωνται, αλλα και την τουτων
εργασιαν; ποιοις οφθαλμοις οψονται τον κριτην; πως οισουσι την ημεραν εκεινην
την φοβεραν, τα κολαστηρια τα αφορητα; Μη γαρ εις αγνοιαν εχουσι καταφυγειν;
Καθ' εκαστην ημεραν ενηχουμεν, παραινουμεν, προτρεπομεθα, δεικνυομεν της
απατης τον ολεθρον, της βλαβης το μεγεθος, της σατανικης πανηγυρεως τον δολον,
και ουδε ουτω καθικεσθαι ηδυνηθημεν. Και τι λεγω την ημεραν εκεινην την
φοβεραν; Τεως τα εν48.1046 ταυθα γυμνασωμεν. Πως, ειπε μοι, οι της σατανικης
εκεινης μετασχοντες θεωριας δυνησονται μετα παῤρησιας ενταυθα παραγενεσθαι, το
συνειδος εχοντες κατεξανισταμενον και καταβοων μεγαλα; Ἢ ουκ ακουουσιν ουτοι
του μακαριου Παυλου λεγοντος του διδασκαλου της οικουμενης, Τις κοινωνια φωτι
προς σκοτος, η τις μερις πιστωι μετα απιστου; Ποσης γαρ ουκ αν ειη καταγνωσεως
αξιον, οταν ο πιστος και των ενταυθα τελουμενων και ευχων και φρικτων
μυστηριων και πνευματικης διδασκαλιας απολαυων, μετα την ενταυθα τελετην
απελθων καθεζηται εις την σατανικην εκεινην θεωριαν μετα του απιστου, μετα του
εν τωι σκοτει της ασεβειας πλανωμενου, ο τωι φωτι του της δικαιοσυνης ηλιου
καταυγασθεις; Πως, ειπε μοι, λοιπον επιστομισαι δυνησομεθα η Ἕλληνας η
Ἰουδαιους; πως δε εναγαγειν αυτους ισχυσομεν, και πεισομεν μεταταξασθαι εις την
ευσεβειαν, οταν ορωσι τους μεθ' ημων τεταγμενους εις τα ολεθρια εκεινα και πασης
λυμης γεμοντα θεατρα συμφυρομενους αυτοις; Τινος γαρ ενεκεν, ειπε μοι, μετα το
παραγενεσθαι ενταυθα, και εκκαθαραι τον λογισμον, και την διανοιαν εις νηψιν
αγαγειν και κατανυξιν, παλιν απελθων εκει καταῤρυπαινεις εαυτον; Ἢ ουκ ακουεις
σοφου τινος λεγοντος· Εις οικοδομων και εις καθαιρων τι ωφελησαν πλεον η
κοπους; Ὃ δη και νυν γινεται. Ὅταν γαρ τα ενταυθα υφ' ημων οικοδομηθεντα δια
 
 

61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της συνεχους διδασκαλιας και της παραινεσεως ταυτης της πνευματικης, απελθων
αθροον εκει παντα καθεληις, και εις εδαφος, ως ειπειν, καταγαγηις, ποιον οφελος
παλιν ημας ανωθεν τα της οικοδομης επιδεικνυσθαι, και παλιν υμας τα της
καθαιρεσεως; ποσης τουτο ανοιας ουκ αν ειη και παραπληξιας; Ειπε γαρ μοι, ει
εθεασω εν ταις αισθηταις ταυταις οικοδομαις ταις δια των λιθων γινομεναις τουτο
τινα ποιουντα, ουχι ως μεμηνοτι αυτωι προσεξεις και εικη και ματην κοπτομενωι, και
εις ουδεν δεον παντα τα αυτου καταναλισκοντι; Τον αυτον δη τροπον και επι της
οικοδομης ταυτης της πνευματικης λογιζου, και την αυτην εκφερε ψηφον. Ἰδου γαρ·
ημεις μεν, επειδη εις τουτο εταχθημεν παρα της του Θεου χαριτος, καθ' εκαστην
ημεραν την οικοδομην ταυτην την πνευματικην εις υψος εγειρομεν, και προς την
της αρετης διδασκαλιαν υμας εναγειν σπουδαζομεν· τινες δε των ενταυθα
συντρεχοντων την μετα πολλου πονου αυξηθεισαν οικοδομην εν μιαι καιρου ροπηι
μονονουχι ταις οικειαις χερσι δια της αφατου ταυτης ραιθυμιας εις εδαφος
καταγουσιν, ημιν μεν πολλην την αθυμιαν εντευθεν τικτοντες, εαυτοις δε μεγιστον
τον ολεθρον και την ζημιαν αφορητον. βʹ. Ταχα σφοδροτεραν την επιτιμησιν
εποιησαμεθα· οσον μεν προς την ημετεραν φιλοστοργιαν σφοδροτεραν, οσον δε προς
το μεγεθος του πλημμεληματος ουδε την αξιαν. Ἀλλ' ομως επειδη δει και τοις
πεπτωκοσι χειρα ορεγειν, και περι τους τοσουτον εῤραιθυμηκοτας την πατρικην
ευνοιαν επιδειξασθαι, ουδε ουτως απαγορευομεν αυτοις την σωτηριαν· μονον εαν
βουληθωσι μηκετι τοις αυτοις παλιν περιπεσειν, αλλα μεχρι τουτου στησαι τα της
ραιθυμιας, και απαγορευσαι εαυτοις την επι τας ιπποδρομιας ανοδον, και πασαν την
τοιαυτην σατανικην θεωριαν. ∆εσποτην γαρ εχομεν φιλανθρωπον και ημερον
48.1047 και κηδεμονικον, ος, επειδη οιδε την ασθενειαν της φυσεως της ημετερας,
επειδαν αμαρτηματι τινι περιπεσωμεν ραιθυμιαι υποσκελισθεντες, εν μονον επιζητει
παρ' ημων, μη απογνωναι, αλλα αποστηναι του πλημμεληματος, και προς την
εξομολογησιν επειχθηναι. Καν τουτο ποιησωμεν, ταχειαν ημιν την συγχωρησιν
επαγγελλεται· αυτος γαρ εστιν ο λεγων· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται, η ο
αποστρεφων ουκ επιστρεφει; Ταυτα τοινυν ειδοτες, μη καταφρονωμεν του ουτω
φιλανθρωπου ∆εσποτου, αλλα περιγινωμεθα της συνηθειας της επιβλαβους· και μη
την πλατειαν πυλην, και ευρυχωρον οδον βαδιζωμεν· καθαπερ σημερον ηκουσατε
του κοινου παντων ∆εσποτου παραινουντος εν τωι Ευαγγελιωι, και λεγοντος·
Εισελθετε δια της στενης πυλης, οτι πλατεια η πυλη και ευρυχωρος η οδος η
απαγουσα εις την απωλειαν, και πολλοι εισιν οι εισερχομενοι δι' αυτης. Ἀκουσας
πλατειαν πυλην, και ευρυχωρον οδον, μη τοις προοιμιοις απατηθηις, μηδε, οτι
πολλοι εισερχονται δι' αυτης, τουτο ιδηις, αλλ' εννοει οτι εις στενον καταστρεφει
τελος. Κακεινο δε συνετως λογιζου, οτι ου περι αισθητης πυλης εστιν ο λογος, ουδε
περι οδου απλως, αλλα περι πασης της ζωης της ημετερας, και περι αρετης και
κακιας εστιν η παραινεσις. ∆ια τοι τουτο και αρχομενος ουτως ηρξατο λεγων,
Εισελθετε δια της στενης πυλης, την της αρετης πυλην ουτω καλων. Ειτα ειπων, οτι
Εισελθετε δια της στενης πυλης, διδασκει ημας λοιπον την αιτιαν, δι' ην τουτο
παραινει. Ει γαρ και στενη, φησιν, αυτη, και πολυν εχει τον καματον εν τηι εισοδωι,
αλλ' εαν μικρον καμητε, εις πολυ πλατος εκβησεσθε και ευρυχωριαν πολλην την
ανεσιν δυναμενην υμιν παρασχειν. Μη τοινυν οτι στενη εστι, φησιν, ιδητε, μηδε τα
προοιμια υμας θορυβειτω, μηδε το στενον της εισοδου οκνηρους απεργαζεσθω· η γαρ
πλατεια αυτη πυλη, και η ευρυχωρος οδος εις απωλειαν καταστρεφει. ∆ιο και πολλοι
τηι αρχηι και τοις προοιμιοις απατωμενοι, και ουδεν των μελλοντων προορωμενοι,
εις την απωλειαν εαυτους εκδιδοασι. ∆ια τουτο φησιν, οτι Πλατεια η πυλη, και
ευρυχωρος η οδος η απαγουσα εις την απωλειαν, και πολλοι εισιν οι εισερχομενοι δι'
αυτης. Και καλως αυτην πλατειαν πυλην εκαλεσε, και ευρυχωρον οδον την επι την
 
 

62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απωλειαν απαγουσαν. Οι γαρ επι τας ιπποδρομιας αναβαινειν σπευδοντες, και τας
αλλας τας σατανικας θεωριας, και της σωφροσυνης αμελουντες, και της αρετης
ουδενα λογον ποιουμενοι, και ασελγαινειν βουλομενοι, και οι τηι τρυφηι και τηι
γαστριμαργιαι εαυτους εκδιδοντες, και περι την των χρηματων μανιαν και λυτταν
καθ' εκαστην ημεραν δαπανωμενοι, και προς τα του παροντος βιου πραγματα
κεχηνοτες, δια της πλατειας πυλης βαδιζουσι και ευρυχωρου οδου· αλλ' επειδαν επι
πολυ προελθωσι, και πολλα των αμαρτηματων εαυτοις τα φορτια συναξωσι,
καταδαπανωμενοι, ελθοντες εις το της οδου τελος, ουκετι περαιτερω προελθειν
δυνανται, της στενοτητος της οδου πιεζουσης αυτους, δια το μη δυνασθαι τωι ογκωι
τωι αμαρτηματων βαρυνομενους ταυτην διελθειν· διο αναγκη εις αυτον της
απωλειας τον κρημνον αυτους καταστρεψαι. Ποιον ουν οφελος, ειπε 48.1048 μοι,
προς ολιγον την ευρυχωρον βαδισαντας, εν διηνεκει απωλειαι γενεσθαι, και οναρ, ως
ειπειν, τρυφησαντας, εν αληθειαι κολαζεσθαι; Ὅπερ γαρ εστι μιας νυκτος οναρ, τουτο
απας ο παρων βιος προς την διαδεξομενην ημας κολασιν και τιμωριαν. Μη γαρ, ινα
απλως αναγινωσκωμεν, ταυτα γεγραπται; ∆ια τουτο η του Πνευματος χαρις γραφηι
τους του Κυριου λογους παραδοθηναι πεποιηκεν, ινα προφυλακτικα των παθων των
ημετερων φαρμακα εντευθεν λαμβανοντες, την επηρτημενην κολασιν διαφυγειν
δυνηθωμεν. ∆ια τουτο και τοτε καταλληλα τοις τραυμασιν αυτων τα φαρμακα
επιτιθεις ο ∆εσποτης ημων Χριστος ελεγε παραινων· Εισελθετε δια της στενης
πυλης. Στενην δε αυτην εκαλει, ουκ επειδη τηι φυσει στενη τυγχανει, αλλ' επειδη η
γνωμη η ημετερα προς ραιθυμιαν μαλλον ρεπουσα, στενην αυτην ειναι νομιζει. Ουδε
γαρ ινα αποστρεψηι ημας, δια τουτο στενην αυτην ωνομασεν, αλλ' ινα το πλατος της
ετερας φυγοντες και εκ του τελους εκαστην καταμαθοντες, ουτω ταυτην μαλλον
ελωμεθα. γʹ. Ἀλλ' ινα πασιν ο λογος ευσυνοπτος γενηται, φερε, ει δοκει,
παραγαγωμεν εις μεσον τους δια της πλατειας πυλης εισελθοντας και δια της
ευρυχωρου βαδισαντας, και ιδωμεν οιον αυτους εδεξατο τελος, και τους δια της
στενης πυλης εισελθοντας και τεθλιμμενης οδου, και καταμαθωμεν και τουτους οια
εδεξαντο τα αγαθα. Ἕνα τοινυν των δια ταυτης της πυλης εισελθοντων της
πλατειας, και ενα των δια της στενης και τεθλιμμενης οδου βαδισαντων εις μεσον
υμιν προθεντες, δειξωμεν των παρα του Κυριου ειρημενων την αληθειαν, αυτηι
παλιν τηι του Κυριου παραβοληι χρησαμενοι. Τις ουν εστιν ο δια της πλατειας πυλης
εισελθων, και την ευρυχωρον οδον βαδισας; Προτερον γαρ προσηκει δειξαι τις ουτος
εστι, και ποσον μηκος ωδευσεν οδου τηι πλατειαι βαδιζων, και τοτε φανερον υμιν
ποιησαι, εις οιον κατεστρεψε τελος. Και οιδα μεν, οτι συνετοι οντες ηδη συνηκατε το
μελλον ρηθησεσθαι· αλλ' ομως και ημας αναγκαιον ειπειν. Ἀναμνησθητε μοι του
πλουσιου εκεινου, του καθ' εκαστην ημεραν την πορφυραν και τα βυσσινα
ενδιδυσκομενου, και λαμπρως εστιωμενου, και παρασιτους και κολακας τρεφοντος,
και πολυν τον ακρατον εγχεομενου, και γαστριζομενου καθ' εκαστην ημεραν, και τηι
τρυφηι τηι πολληι εαυτον εκδεδωκοτος, και δια της πλατειας πυλης εισελθοντος, και
εν ηδονηι και ευθυμιαι βιωτικηι διηνεκως τυγχανοντος. Παντα γαρ αυτωι ωσπερ εκ
πηγων επεῤρει, θεραπεια πολλη, τρυφη αφατος, σωματος υγεια, χρηματων
περιουσια, τιμη παρα των πολλων, αι παρα των κολακων ευφημιαι, και ουδεν ην
αυτωι τεως το λυπουν. Και το δη μειζον, οτι εν τοσαυτηι κραιπαληι και αδηφαγιαι
διημερευων, ου μονον υγειας απηλαυσε σωματικης και αδειας πασης, αλλα και τον
πενητα Λαζαρον επι του πυλωνος κατακειμενον και ηλκωμενον και υπο των κυνων
κυκλουμενον και διαλειχομενον και λιμωι τηκομενον ανηλεως παρετρεχεν, ουδε
ψιχιων αυτωι μεταδιδους. Και ο μεν δια της πυλης της πλατειας εισελθων, την
ευρυχωρον οδον εβαδιζε, την της τρυφης, την της ακολασιας, την του γελωτος, την
της ανεσεως, την της γαστριμαργιας, την της μεθης, της των χρηματων περιβολης,
 
 

63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της εν τηι εσθητι βλακειας. 48.1049 Και μεχρι πολλου παντα τον χρονον της
παρουσης ζωης την ευρυχωρον οδον εβαδισεν, ουδενος λυπηρου πειραν λαβων,
αλλα παντοτε εξ ουριας φερομενος, και ατε δη αει δι' ευρυχωρου βαδιζων οδου,
μετα πολλης της αδειας διετρεχεν. Ουδαμου σκοπελοι, ουδαμου κρημνοι, ουδαμου
υφαλοι σπιλαδες, ουδαμου ναυαγιον, ουδαμου ανωμαλος μεταβολη, αλλα διηνεκως
στερεαν και ισοπεδον οδευων, ουτω τον παροντα βιον διεδραμε, καθ' εκαστην την
ημεραν υπο των κυματων της κακιας καταποντιζομενος, και ου λαμβανων αισθησιν·
καθ' εκαστην ημεραν σπαραττομενος υπο των ατοπων επιθυμιων, και μαλλον
ηδομενος· διηνεκως πολιορκουμενος υπο ασελγειας, υπο γαστριμαργιας, υπο της
των χρηματων μανιας, και ουδεμιαν των δεινων λαμβανων την αισθησιν, ουδε
προιδειν δυναμενος της οδου το τελος, αλλα το παρον ηδυ μονον καρπουμενος,
ουδεμιαν εννοιαν ελαμβανε της διηνεκους οδυνης, αλλα απατωμενος, ως ειπειν,
εβαδιζε την ευρυχωρον οδον, εις αυτον τον κρημνον επειγομενος, υπο της πολλης
μεθης συνιδειν ουκ εχων. Ἡ γαρ εν πασι τοις βιωτικοις ευημερια καταβαπτισασα
αυτου τον λογισμον, ετυφλωσε το ομμα της διανοιας, και καθαπερ πεπηρωμενος
λοιπον τας οψεις, ουτως εβαδιζεν, ουκ ειδως που φερεται· ταχα δε ουδε εννοιαν
ελαμβανε της ανθρωπινης φυσεως, ορων εαυτον ουδεμιαν δυσκολιαν υπομενοντα.
Ουδε γαρ ετρυφα μονον, αλλα και επλουτει· ουδε επλουτει μονον, αλλα και υγειας
σωματος απηλαυεν· ουδε υγειας σωματος απηλαυε μονον, αλλα και θεραπειας, και
ου θεραπειας μονον πολλης, αλλα και επιῤρεοντα ωσπερ εκ πηγων αυτωι παντα
ορων, εν ηδονηι διηγε διηνεκει. Ειδετε, αγαπητοι, τον δια της πλατειας πυλης
εισελθοντα, και την ευρυχωρον οδον δι' ολου βαδισαντα, οσης ανεσεως απηλαυεν;
Ἀλλα μηδεις των ταυτα ακουοντων προ του τελους μακαρισαι αυτον ανασχηται,
αλλα αναμεινατω των πραγματων το τελος, και τοτε οισει την ψηφον. Ει δοκει
τοινυν, και τον δια της στενης πυλης εισελθοντα, και την τεθλιμμενην οδον
οδευσαντα παραγαγωμεν εις μεσον, και ουτω το τελος αμφοτερων θεασαμενοι, την
προσηκουσαν περι εκαστου ψηφον οισομεν. Τινα δε αλλον εχομεν νυν παραγαγειν,
η τον Λαζαρον, τον επι του πυλωνος του πλουσιου κατακειμενον, και υπο των
ελκων εκεινων πολιορκουμενον, και ορωντα τας γλωσσας των κυνων ψαυουσας
αυτου των τραυματων, και μηδε απελασαι τουτους ισχυοντα; Καθαπερ γαρ εκεινος
δια της πλατειας εισελθων, την ευρυχωρον εβαδιζεν· ουτω δη και ο μακαριος ουτος
(μακαριον γαρ αυτον ηδη καλω δια της στενης εισελθειν ελομενον) εισηλθε δια της
στενης πυλης της απεναντιας εκεινης παντα εχουσης. Καθαπερ εκεινος διηνεκως
ετρυφα, ουτω και ουτος λιμωι παλαιων διετελει. Και εκεινος μεν μετα της τρυφης
και υγειας σωματος απηλαυε και χρηματων περιουσιας, και εν γαστριμαργιαι και
μεθηι διημερευων κατεδαπανατο· ουτος δε μετα του λιμου και εσχατηι πενιαι
περιβεβλημενος και νοσωι διηνεκει και ελκεσιν αφορητοις, ουδε της αναγκαιας
ηυπορει τροφης, αλλα των ψιχιων επεθυμει των απο της τραπεζης του πλουσιου, και
ουδε τουτων ηξιωτο. Ειδες πως δια της στενης πυλης ουτος εισελθων, την
τεθλιμμενην οδον διηνεκως εβαδιζεν; ειδες πως 48.1050 εκεινος δια της πλατειας
πυλης και της ευρυχωρου οδου επορευετο; Ἀλλ' ιδωμεν λοιπον εκατερων το τελος,
και πως μεν εκεινος εις στενον κατεστρεψε τελος, πως δε ουτος εις πλατυ και
πολλης ανεσεως γεμον· ινα ταυτα μαθοντες ακριβως, μη την ευρυχωρον εκ παντος
τροπου διωκωμεν οδον, μηδε δια της πλατειας πυλης εισερχεσθαι σπουδαζωμεν,
αλλα την στενην πυλην μεταδιωκωμεν, και την τεθλιμμενην οδον βαδιζωμεν, ινα
εις χρηστον και ανεσεω, γεμον τελος καταντησαι δυνηθωμεν. Ἐπειδη γαρ το τελος
της εκαστου ζωης εφθασεν, ορα τι φησι περι του την τεθλιμμενην οδευοντος
προτερον. Ἐγενετο δε, φησιν, αποθανειν τον πτωχον, και απενεχθηναι αυτον υπο
των αγγελων εις τον κολπον Ἀβρααμ. Ταχα οι αγγελοι απηγον αυτον προηγουμενοι
 
 

64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και δορυφορουντες, και εις το της ανεσεως χωριον μετα τας πολλας εκεινας θλιψεις
και την στενην οδοιποριαν αποκαθιστωντες. Ειδες οσον της στενης πυλης και της
τεθλιμμενης οδου το πλατος εν τωι τελει φαινεται; Ὅρα λοιπον και της ευρυχωρου
οδου τα ολεθρια τελη. Ἀπεθανε, φησι, και ο πλουσιος, και εταφη. Ουδεις ο
προηγουμενος, ουδεις ο δορυφορων, ουδεις ο οδηγων, καθαπερ τον Λαζαρον. Ἐπειδη
γαρ εν τηι ευρυχωρωι οδωι τουτων απαντων απηλαυε, και πολλους εσχε τους
δορυφορουντας, τους θεραπευοντας, τους κολακας λεγω, τους παρασιτους, ηνικα
προς το τελος εφθασε, γυμνος και ερημος απαντων γεγονε μετα τας πολλας εκεινας
ανεσεις, μαλλον δε μετα την βραχειαν εκεινην ανεσιν και ευημεριαν. Ἅπας γαρ ο
παρων βιος βραχυς, τωι μελλοντι αιωνι συγκρινομενος. Μετα την βραχειαν τοινυν
ανεσιν, ης απηλαυσε την ευρυχωρον οδον βαδιζων, το της στενοχωριας και της
θλιψεως χωριον αυτον εδεξατο. Και εκεινος μεν εν τοις κολποις του πατριαρχου
επανεπαυετο, των πονων και της πολλης ταλαιπωριας τας αμοιβας απολαμβανων,
και μετα τον λιμον και τα ελκη και την εν τωι πυλωνι κατακλισιν, της αποῤρητου
εκεινης ανεσεως και ουδε λογωι ερμηνευθηναι δυναμενης μετειχεν· ουτος δε μετα
την τρυφην και ανεσιν και γαστριμαργιαν την πολλην και την μεθην εις την
απαραιτητον κολασιν εκεινην καταντησας απετηγανιζετο. Και ινα εκατερος αυτων
δια των πραγματων μαθηι, ο μεν της στενης οδου το κερδος, ο δε της ευρυχωρου την
ζημιαν και τον ολεθρον, απο πολλου του διαστηματος αλληλους ορωσιν. Ἄκουε δε
πως· Και εν τωι ᾅδηι, φησιν, επαρας τους οφθαλμους αυτου, υπαρχων εν βασανοις,
οραι τον Ἀβρααμ απο μακροθεν, και Λαζαρον εν τοις κολποις αυτου. Ἐμοι δε δοκει,
οτι θεασαμενος την αθροαν ουτω των πραγματων μεταβολην, και τον μεν εν τωι
πυλωνι εῤριμμενον, και ταις γλωσσαις των κυνων προκειμενον, τοσαυτης
απολαυοντα της παῤρησιας, και τοις κολποις του πατριαρχου ενδιαιτωμενον, εαυτον
δε τοσαυτηι αισχυνηι περιβεβλημενον, και μετα ταυτης και υπο του πυρος
αποτηγανιζομενον, πλειονα της οδυνης την αισθησιν ελαμβανεν. Ὁρων τοιγαρουν
εις το εναντιον τα πραγματα μετασταντα, και αυτον μεν, ως ειπειν, εν ονειρωι και
σκιαι τρυφησαντα, και νυν την αφορητον κολασιν υπομενοντα, και μετα την
ευρυχωρον οδον και την πλατειαν πυλην εις ουτω 48.1051 στενον καταστρεψαντα
τελος· επ' εκεινου δε τα εναντια συμβεβηκοτα, και δια την ενταυθα υπομονην των
αποῤρητων εκεινων αγαθων αυτον απολαυοντα· και εν αμηχανιαι γεγονως, και τηι
πειραι μαθων την απατην, ην υπεμεινε δι' ολου την ευρυχωρον οδον ελομενος,
ικετηριαν τιθησι προς τον πατριαρχην, και ελεεινα φθεγγεται ρηματα, και δακρυων
γεμοντα. Και ο προ τουτου μηδε επιστρεφομενος, μηδε ιδειν ανεχομενος τον
Λαζαρον, τον πενητα, το εν τωι πυλωνι εῤριμμενον, αλλα και βδελυττομενος αυτον,
ως ειπειν, δια την των ελκων δυσωδιαν, και την οικειαν βλακειαν, εν ηι διηνεκως
τρυφων διηγε, νυν ικετευει τον πατριαρχην, και φησι· Πατερ Ἀβρααμ, ελεησον με,
και πεμψον Λαζαρον, ινα βαψηι το ακρον του δακτυλου αυτου υδατος, και καταψυξηι
την γλωσσαν μου, οτι οδυνωμαι εν τηι φλογι ταυτηι. Ἱκανα τα ρηματα εις οικτον
αφελκυσασθαι· αλλ' ομως ουδε ουτως ωνησε τι πλεον· ακαιρος γαρ η εξομολογησις
και η παρακλησις ουκ εν καιρωι τωι δεοντι γινομενη. Πεμψον, φησι, τον Λαζαρον
εκεινον, τον πενητα, ον προ τουτου εβδελυττομην, ωι των ψιχιων ου μετεδιδουν·
εκεινου δεομαι νυν, και τον δακτυλον εκεινον επιζητω, ον οι κυνες ελειχον. Ειδες
πως συνεστειλεν αυτον η τιμωρια; ειδες πως εις στενον τελος κατηντησεν η
ευρυχωρος οδος; Και ου ποιειται προς τον Λαζαρον την ικετηριαν, αλλα προς τον
πατριαρχην. Εικοτως· ουδε γαρ Ἀντιβλεψαι ετολμα τωι πενητι. Ἐνενοει γαρ, οιμαι,
την οικειαν απανθρωπιαν, και το ανηλεες λογιζομενος οπερ εις αυτον επεδειξατο,
υπωπτευεν αυτον ισως μηδε αποκρισεως αξιουν. ∆ια τοι τουτο ουδε προς αυτον
ποιειται την παρακλησιν, αλλα τον πατριαρχην ικετευει. Ἀλλ' ομως ουδε ουτως
 
 

65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκερδανε τι πλεον. Τοσουτον κακον εστιν η ακαιρια, και το τον δεδομενον ημιν της
ζωης καιρον παρα της του Θεου φιλανθρωπιας εις την της ημετερας σωτηριας
υποθεσιν προδιδοναι. Ποιον γαρ αδαμαντα ουκ αν κατεκαμψε ταυτα τα ρηματα, και
εις οικτον και συμπαθειαν ηγαγεν; Ἀλλ' ομως ουδε ουτως ο πατριαρχης επινευει τηι
αιτησει, αλλ' αποκρισεως μεν αυτον αξιοι, διδασκει δε αυτον οτι αυτος εαυτωι αιτιος
τουτων εγενετο των κακων, Φησι γαρ προς αυτον ο πατριαρχης· Τεκνον, μνησθητι
οτι απελαβες τα αγαθα σου εν τηι ζωηι σου, και Λαζαρος ομοιως τα κακα· νυν δε ο μεν
παρακαλειται, συ δε οδυνασαι. Και επι πασι τουτοις μεταξυ υμων και ημων χασμα
μεγα εστηρικται, οπως οι θελοντες διαβηναι ενθεν προς υμας μη δυνωνται, μηδε οι
εκειθεν προς ημας διαπερωσι. Φοβερα τα ειρημενα, και ικανα καθικεσθαι των νουν
εχοντων. Ἵνα γαρ διδαξηι αυτον, οτι αυτος μεν την οικειαν ευσπλαγχνιαν περι αυτον
επιδεικνυσι, και εις οικτον επικαμπτεται, ορων αυτου της κολασεως την επιτασιν,
ουδεν δε πλεον αυτωι εις παραμυθιαν ενεγκειν δυναται, μονονουχι απολογουμενος
αυτωι φησιν, οτι Ἐβουλομην χειρα σοι ορεξαι, και επικουφισαι σου τας αλγηδονας,
και των τιμωριων υποτεμνεσθαι το σφοδρον, αλλα προλαβων αυτος ταυτης
απεστερησας εαυτον της παραμυθιας· δια τουτο φησι· Τεκνον, μνησθητι. Ὅρα του
πατριαρχου την αγαθοτητα· τεκνον αυτον καλει, Ἀλλα τουτο μεν την ημεροτητα την
αυτου εμφηναι δυναται, ουδεμιαν δε αυτωι βοηθειαν παρεχει δια το υφ' εαυτου
αυτον προδιδοσθαι. Τεκνον, φησι, μνησθητι οτι απελαβες συ τα αγαθα σου εν τηι ζωηι
σου· εις εννοιαν ελθε των παρελθοντων, μη επιλαθηι ποσης τρυφης 48.1052
απηλαυσας, ποσης ανεσεως, ποσης φαντασιας, πως εν γαστριμαργιαι και μεθηι παντα
τον βιον διετελεσας, εν εκεινοις νομιζων ειναι παντα τον αιωνα, και εκεινα
οριζομενος ειναι τα αγαθα. Ἀπο της ψηφου της αυτου την αποκρισιν προς αυτον
εποιησατο. Ουδεν γαρ εκεινος υψηλον φανταζομενος, ουδε τα μελλοντα αυτον
διαδεχεσθαι κακα προ των οφθαλμων εχων, εκεινα αγαθα ειναι ενομιζε. εʹ. Τουτο
γαρ και νυν εθος λεγειν τοις πολλοις τοις περι τρυφην και την αδηφαγιαν
επτοημενοις, οτι Πολλα αγαθα εσχηκαμεν, οταν βουλωνται αναξαι της πολλης
τρυφης την επιτασιν. Μη καλει ταυτα απλως αγαθα, ανθρωπε, εννοων οτι ταυτα μεν
εδοθη παρα του ∆εσποτου, ινα της συμμετριας απολαυοντες, την συστασιν εχωμεν
της ζωης, και την ασθενειαν διακρατωμεν του σωματος· ετερα δε εστι τα οντως
αγαθα. Ουδεν γαρ τουτων αγαθον, ου τρυφη, ου πλουτος, ουκ εσθητος πολυτελεια,
αλλ' ονομα μονον εχει. Τι δε λεγω ονομα μονον εχει; ταυτα μεν ουν πολλακις και
ολεθρου ημιν αιτια γινεται, επειδαν μη δεοντως αυτοις χρησωμεθα. Ὁ γαρ πλουτος
τοτε αν γενοιτο αγαθος τωι κεκτημενωι, οταν μη εις τρυφην μονον αυτον αναλισκηι,
μηδε εις μεθην και τας επιβλαβεις ηδονας, αλλ' οταν της τρυφης συμμετρως
απολαυων, τα λοιπα εις τας των πενητων διανεμηι γαστερας, τοτε αγαθον ο πλουτος.
Ει δε μελλοι τις τρυφηι εαυτον εκδιδοναι και τηι αλληι ασωτιαι, ου μονον ουδεν αυτον
ονινησιν, αλλα και εις βαθυν κρημνον καταγει· ο δη και ο πλουσιος ουτος πεπονθε.
∆ιο φησιν αυτωι ο πατριαρχης· Τεκνον, μνησθητι οτι απελαβες τα αγαθα σου εν τηι
ζωηι σου. Ἐκεινα α ενομιζες ειναι οντως αγαθα, ταυτα απελαβες, και Λαζαρος ομοιως
τα κακα, ουκ επειδη Λαζαρος αυτα κακα ενομιζε, μη γενοιτο· αλλ' απο της ψηφου
του πλουσιου και τουτο επηγαγεν. Ἐκεινος γαρ ταυτην παρ' εαυτωι κυρωσας την
ψηφον, τον μεν πλουτον και την τρυφην και την ακολασιαν και την αλλην
βλακειαν αγαθα ενομιζε, την δε πενιαν και τον λιμον και την χαλεπην αῤρωστιαν
κακα υπωπτευεν. Ὡς ουν αυτον υπελαμβανες, και την εψευσμενην κρισιν εκεινην
ειχες, μνησθητι οτι κατα την σην ψηφον και συ τα αγαθα εκεινα απελαβες, την
πλατειαν και ευρυχωρον οδευσας οδον, και Λαζαρος ομοιως τα κακα κατα τον σον
λογον, την στενην πυλην και την τεθλιμμενην βαδισας οδον. Ἐπει ουν συ μεν τα
προοιμια μονον ειδες της οδου, ουτος δε και προς το τελος εωρα, ουδεν απο του
 
 

66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προοιμιου της οδου γινομενος οκνηροτερος, δια τουτο νυν ενταυθα παρακαλειται,
συ δε οδυνασαι, και απεναντιας αλληλοις το τελος κατηντησεν. Ειδετε δι' αυτων
των πραγματων της ευρυχωρου και πλατειας οδου το τελος, εμαθετε της στενης
πυλης και της τεθλιμμενης οδου οπως χρηστον το περας εδεξατο τον ταυτην
ελομενον· ακουσατε δη και το φοβερωτερον· Και επι πασι, φησι, τουτοις μεταξυ
ημων και υμων χασμα μεγα εστηρικται, οπως οι θελοντες διαβηναι ενθεν εκει μη
δυνωνται, μηδε οι εκειθεν προς ημας διαπερωσι. Μη απλως παραδραμωμεν,
αγαπητοι, το λεχθεν, αλλ' εννοησωμεν των λεχθεντων την ακριβειαν, και οσης
απολαυει της τιμης και της προεδριας ο παρα τον πυλωνα εῤριμμενος, ο
ευκαταφρονητος, ο πενης, ο τωι λιμωι διηνεκως παλαιων, ο τοις ελκεσι
πολιορκουμενος, ο τοις κυσι προκειμενος. Ἡδεως γαρ ταυτα στρεφω συνεχως, ινα
μηδεις 48.1053 των εν πενιαι η των εν νοσοις οντων και λιμωι καταφρονησηι, εαυτον
ταλανιζων, αλλα μεθ' υπομονης και ευχαριστιας απαντα φερων, ηδη ταις χρησταις
ελπισι τρεφηται, τας αποῤρητους εκεινας αναμενων αμοιβας, και των πονων τας
αντιδοσεις. Και επι πασι τουτοις. Τι εστιν, Ἐπι πασι τουτοις; Ειπων, οτι συ μεν
απαντα εν τωι παροντι βιωι απελαβες, απερ ηγου ειναι αγαθα, και οτι ουτος απελαβεν
απερ συ ενομιζες ειναι κακα, τουτο προσεθηκε, διδασκων αυτον, οτι και ακολουθον
εκαστον τελος εδεξατο επι πασι τοις ρηθεισι· σε μεν μετα το των αγαθων ων
ενομιζες απολαυειν, η θλιψις και η στενοχωρια και το πυρ το ασβεστον, τουτον δε
μετα το προσπαλαισαι εν διηνεκει τηι ζωηι οις ενομιζες αυτος ειναι κακοις, η ανεσις
και η των αγαθων απολαυσις και η μετα των αγιων ληξις εδεξατο. Ἐπειδη τοινυν το
τελος ακολουθον εκαστος ευρε, και σε μεν η πλατεια πυλη και η ευρυχωρος οδος εις
ταυτην την στενοχωριαν καταντησαι πεποιηκε, τουτον δε η στενη και τεθλιμμενη
εις ταυτην ηγαγε την ανεσιν, Και επι πασι τουτοις μεταξυ ημων και υμων χασμα
μεγα εστηρικται. Ὅρα τον πενητα, τον ηλκωμενον (παλιν γαρ ταυτα λεγω), τωι
πατριαρχηι συναριθμουμενον, και τωι χορωι των δικαιων κατειλεγμενον. Μεταξυ γαρ
ημων και υμων, φησιν. Ειδες οια ληξις διεδεξατο τον μεθ' υπομονης και ευχαριστιας
την χαλεπην εκεινην αῤρωστιαν και τον λιμον ενεγκαντα; Μεταξυ γαρ ημων και
υμων, φησι, χασμα μεγα εστηρικται. Πολυ, φησιν, εστι το διειργον, και ουχ απλως
χασμα, αλλα μεγα. Και γαρ αληθως πολυ το μεσον της αρετης και της κακιας, και
πολλη η διαφορα· η μεν γαρ εστι πλατεια και ευρυχωρος, η δε στενη και τεθλιμμενη·
η μεν τρυφη πλατεια και ευρυχωρος, η δε πενια και η ενδεια στενη και τεθλιμμενη.
Ὥσπερ ουν ενταυθα εναντιαι εισιν αι οδοι, και ο μεν την παρθενιαν ελομενος την
στενην οδευει και τεθλιμμενην, και ο την σωφροσυνην μεταδιωκων, και ο την
ακτημοσυνην ασπαζομενος, και ο της κενοδοξιας υπερορων, ο δε την πλατειαν
οδευειν σπευδων και την ευρυχωρον, μεθηι και τρυφηι και χρηματων μανιαι και
ακολασιαι και ταις επιβλαβεσι θεωριαις εαυτον εκδιδωσι, και πολλη εκατερων εστιν
η διαφορα· ουτω δη και εν τωι 48.1054 της κολασεως καιρωι και της ανταποδοσεως,
των αμοιβων πολυ το μεσον εστιν ευρειν. Χασμα γαρ, φησι, μεγα εστηρικται μεταξυ
ημων, τουτεστι, των δικαιων, των εναρετων, των την ληξιν εκεινην λαχοντων· και
υμων, τουτεστι, των εν πονηριαι και κακιαι καταδαπανηθεντων. Και τοσουτον εστι
μεγα το χασμα, ωστε μητε εντευθεν εστωτα τινα προς υμας διαβηναι δυνασθαι, μητε
εκειθεν προς ημας διαπερασαι. Ειδες χασματος μεγεθος; ειδες αποκρισιν γεεννης
βαρυτεραν; Ἆρα εν προοιμιοις ακουσαντες την ευημεριαν του πλουσιου και την
πολλην θεραπειαν ην ειχε παρα παντων δορυφορουμενος, και καθ' εκαστην ημεραν
τηι τρυφηι προσηλωμενος, ουκ ενομιζετε μακαριστον ειναι; και παλιν ορωντες τον
πενητα επι του πυλωνος εῤριμμενον και τοις χαλεποις ελκεσιν εκεινοις
εκδεδομενον, ουκ εταλανιζετε αυτου την ζωην; Ἀλλ' ιδου νυν απο του τελους των
πραγματων τα εναντια ορωμεν γινομενα, και τον μεν εν τηγανοις μετα την τρυφην
 
 

67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινην και την μεθην, τον δε εν τοις κολποις του πατριαρχου μετα την πενιαν
εκεινην την εσχατην και τον λιμον. Ἀλλ' ινα μη εις πολυ μηκος εκτεινωμεν τον
λογον, αρκει μεχρι τουτου συστειλαι την διδασκαλιαν, και παρακαλεσαι την
υμετεραν αγαπην, μη την πλατειαν μεταδιωκειν πυλην, μηδε την ευρυχωρον οδον,
μηδε την ανεσιν εκ παντος τροπου ζητειν, αλλα το τελος εκατερας εννοουντας,
ταυτην μεν φευγειν, λογιζομενους τα κατειληφοτα τον πλουσιον τουτον, την δε
στενην πυλην μεταδιωκειν και την τεθλιμμενην οδον, ινα εις το της ανεσεως
χωριον μετα την ενθαδε θλιψιν καταντησαι δυνηθωμεν. Φευγετε τοινυν, παρακαλω,
τας σατανικας θεωριας, και την επιβλαβη των ιπποδρομιων θεαν. ∆ια γαρ τους
υποσυρεντας και προς την ευρυχωρον οδον βαδισαντας, ταυτα ειπειν προηχθημεν,
ινα μαθοντες, εκεινην μεν καταλιπωσι, την δε τεθλιμμενην οδευσαντες, την της
αρετης λεγω, των κολπων του πατριαρχου ομοιως τωι Λαζαρωι αξιωθωσι, και της
γεεννης του πυρος κοινηι παντες ελευθερωθεντες, των αποῤρητων εκεινων αγαθων,
α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσεν, απολαυσωμεν· ων γενοιτο παντας ημας
επιτυχειν, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, μεθ' ου τωι
Πατρι η δοξα, αμα τωι αγιωι Πνευματι, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


