De precatione
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ. Λογος αʹ.
50.775
Ἀμφοτερων ενεκα προσηκει τους του Θεου θεραποντας μακαριζειν και
θαυμαζειν· οτι την ελπιδα της εαυτων σωτηριας εν ταις αγιαις ειχον ευχαις, και οτι
γραφηι φυλαξαντες τους υμνους και τας λατρειας, ας τωι Θεωι συν χαραι και φοβωι
προσεφερον, και εις ημας διεδωκαν τον εαυτων θησαυρον, ινα προς τον οικειον ζηλον
παν το επιγινομενον επισπασασθαι δυνηθωσιν. ∆ιαβαινειν γαρ προσηκει τον των
διδασκαλων επι τους ομιλουντας τροπον, και τους των προφητων ακροατας μιμητας
προσηκει φαινεσθαι της εκεινων δικαιοσυνης, ινα παντα τον χρονον ταις προσευχαις
και τηι του Θεου λατρειαι και μελετηι συζωμεν, τουτο ζωην, τουτο υγιειαν και πλουτον,
τουτο περας αγαθων ειναι νομιζοντες, το προσευχεσθαι τωι Θεωι μετα καθαρας και
αδιαφθορου ψυχης. Ὥσπερ γαρ τωι σωματι φως ηλιος, ουτω τηι ψυχηι η προσευχη. Ει ουν
τυφλωι ζημια το μη οραιν τον ηλιον, ποση ζημια Χριστιανωι το μη προσευχεσθαι συνεχως
και δια της ευχης το του Χριστου φως εις την ψυχην εισαγειν; Καιτοι τις ουκ αν
εκπλαγειη και θαυμασειε την του Θεου φιλανθρωπιαν, ην εις ημας επιδεικνυται,
τοσαυτην τιμην ανθρωποις χαριζομενος, ως και προσευχης αξιωσαι και ομιλιας της
εαυτου; Θεωι γαρ ως αληθως λαλουμεν τωι καιρωι της προσευχης, δι' ης και τοις αγγελοις
συναπτομεθα, και την προς τα αλογα κοινωνιαν πολυ φαινομεθα διαφευγοντες.
Ἀγγελων γαρ εργον η προσευχη, υπεραιρουσα και την εκεινων αξιαν, ειπερ κρειττον
εστι της αγγελων αξιας το Θεωι διαλεγεσθαι. Και οτι γε κρειττον εστιν, αυτοι
διδασκουσιν ημας, συν πολλωι μεν φοβωι τας ευχας προσφεροντες, παρεχοντες δε ημιν
ειδεναι και μανθανειν, οτι προσηκει τωι Θεωι προσιοντας συν χαραι και φοβωι τουτο
ποιειν· φοβωι μεν, δεδοικοτας μη της προσευχης αναξιοι φανωμεν, χαρας δε μεστους
γινομενους επι τωι μεγεθει της τιμης, οτι τοσαυτης και τοιαυτης προνοιας το θνητον
ηξιωθη γενος, ως και θειας απολαυειν ομιλιας συνεχως, δι' ης και θνητοι ειναι και
προσκαιροι διαφευγομεν, φυσει μεν οντες θνητοι, τηι δε προς Θεον ομιλιαι προς
αθανατον ζωην μεταβαινοντες. Ἀναγκη γαρ τον ομιλουντα Θεωι και κρειττονα γενεσθαι
θανατου και πασης διαφθορας. Και ωσπερ αναγκη πασα της ηλιακης ακτινος τον
απολαυοντα διαφευγειν το σκοτος, ουτως αναγκη πασα τον θειας ομιλιας απολαυοντα
μηκετι ειναι θνητον. Αυτο γαρ το της τιμης μεγεθος προς αθανασιαν ημας μεθιστησιν. Ει
γαρ τους βασιλει διαλεγομενους, και της παρ' εκεινου τιμης απολαυοντας, αμηχανον
ειναι πενητας, πολλωι μαλλον αδυνατον τους τωι Θεωι προσευχομενους και ομιλουντας
θνητας εχειν ψυχας· θανατος γαρ ψυχης ασεβεια και βιος παρανομος. Ουκουν και ζωη
ψυχης η του Θεου λατρεια, και βιος ο ταυτηι πρεπων· βιον δε οσιον και τηι του Θεου
λατρειαι πρεποντα προσευχη συναγει, και θησαυριζει θαυμαστως ταις ημετεραις ψυχαις.
Ειτε γαρ παρθενιας τις εραστης, ειτε 50.776 την εν γαμωι σωφροσυνην τιμαιν
εσπουδακως, ειτε κρατειν οργης και πραοτητι συζηιν, ειτε φθονου καθαρευειν, ειτε αλλο
τι των προσηκοντων ποιειν, προσευχης ηγουμενης, και προλεαινουσης την τοιαυτην
οδον του βιου, ευχερη τε και ραιδιον εξει τον της ευσεβειας δρομον. Ου γαρ εστιν, ουκ
εστι τους αιτουντας παρα του Θεου σωφροσυνην, και δικαιοσυνην, και πραοτητα, και
χρηστοτητα, μη τυγχανειν της ευχης.
Αιτειτε γαρ, φησι, και δοθησεται υμιν· ζητειτε, και ευρησετε· κρουετε, και
1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανοιγησεται υμιν· Πας γαρ ο αιτων λαμβανει, και ο ζητων ευρισκει, και τωι κρουοντι
ανοιγησεται. Και αλλαχου παλιν· Τις εστι, φησιν, εξ υμων, ον εαν αιτησηι ο υιος αυτου
αρτον, μη λιθον επιδωσει αυτωι; η εαν ιχθυν αιτησηι, μη οφιν επιδωσει αυτωι; Ει ουν
υμεις, πονηροι οντες, οιδατε δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο
Πατηρ υμων ο ουρανιος δωσει Πνευμα αγιον τοις αιτουσιν αυτον; Τοιουτοις μεν λογοις
και τοιαυταις ελπισιν επι προσευχην παρεκαλεσεν ημας ο των ολων Κυριος· ημας δε
προσηκει τωι Θεωι πειθομενους αει ζηιν εν υμνοις και προσευχαις, ακριβεστερον της του
Θεου λατρειας εχομενους, η της εαυτων ψυχης· ουτω γαρ ημιν υπαρξειε ζηιν αει την
πρεπουσαν ανθρωποις ζωην. Ὅστις γαρ ου προσευχεται τωι Θεωι, ουδε θειας ομιλιας
απολαυειν επιθυμει συνεχως, νεκρος εστι και αψυχος, και ου μετεχει του φρονειν. Αυτο
γαρ τουτο μεγιστον αφροσυνης σημειον, το μη επιστασθαι το μεγεθος της τιμης, μηδε
εραιν προσευχης, μηδε θανατον ηγεισθαι ψυχης το μη προσκυνειν τωι Θεωι. Ὥσπερ γαρ το
σωμα τουτο το ημετερον, ψυχης μη παρουσης, νεκρον εστι και δυσωδες· ουτω ψυχη, μη
κινουσα εαυτην εις προσευχην, νεκρα εστι, και αθλια, και δυσωδης. Ἀλλα μην οτι γε
θανατου παντος πικροτερον ηγεισθαι προσηκει στερηθηναι προσευχης, διδασκει καλως
ημας ∆ανιηλ, ο μεγας προφητης, μαλλον δε ελομενος αποθανειν, η τρεις ημερας μονας
στερηθηναι προσευχης. Ου γαρ ασεβησαι τουτωι προσεταξεν ο των Περσων βασιλευς,
αλλα τρεις ημερας μονον σκοπουμενος ευρειν. Ἄνευ γαρ της θειας ροπης ουκ αν τι των
αγαθων εις τας ημετερας ελθοι ψυχας· Θεου δε ροπη συνεφαπτεται των πονων ημιν, και
τουτους επικουφιζει καλως, αν ιδηι προσευχην αγαπωντας, και συνεχως του Θεου
δεομενους, και παντα εκειθεν τα αγαθα καταβησεσθαι προσδοκωντας. Ὅταν ουν ιδω
τινα μη φιλουντα προσευχην, μηδε θερμον ερωτα ταυτης εχοντα και σφοδρον, ηδη μοι
ουτος δηλος εστιν ως ουδεν γενναιον εν τηι ψυχηι κεκτηται. Ὅταν δε ιδω τινα της του
Θεου λατρειας ακορεστως εχομενον, και το μη προσευχεσθαι συνεχως εν ταις μεγισταις
αριθμουντα ζημιαις, τεκμαιρομαι τον τοιουτον πασης αρετης ασκητην ειναι βεβαιον,
και του Θεου ναον.
Ει γαρ στολισμος ανδρος, και βημα ποδος, και γελως οδοντων αναγγελλει τα
περι αυτου, κατα τον σοφον Σολομωντα, πολλωι μαλλον ευχη και η λατρεια Θεου
σημειον εστι δικαιοσυνης απασης, στολη τις 50.777 ουσα πνευματικη και θεια, πολλην
ευμορφιαν και καλλος καταχεουσα ταις ημετεραις διανοιαις, τον εκαστου ρυθμιζουσα
βιον, ουκ εωσα φαυλον ουδεν ουδε ατοπον της διανοιας κρατειν, αιδεισθαι πειθουσα
τον Θεον, και την παρ' αυτου τιμην, πασαν του Πονηρου γοητειαν αποπεμπεσθαι
παιδευουσα, τους αισχρους και ατοπους εξελαυνουσα λογισμους, εν υπεροψιαι της
ηδονης καθιστωσα την εκαστου ψυχην. Αυτη γαρ η υπερηφανια μονη πρεπει τοις τον
Χριστον σεβομενοις, το μηδενι δουλευειν αισχρωι, αλλα τηρειν εν ελευθεριαι την ψυχην
και βιωι κεκαθαρμενωι. Ὅτι μεν ουν παντελως αμηχανον ανευ προσευχης αρετηι συζηιν,
και μετα ταυτης πορευεσθαι τον βιον, οιμαι δηλον απασιν ειναι. Πως γαρ αν τις αρετην
ασκησειε μη προσιων και προσπιπτων συνεχως τωι ταυτης χορηγωι και δοτηρι; πως δε αν
τις επιθυμησειεν ειναι σωφρων και δικαιος, μη ομιλων ηδεως τωι ταυτα τε και πλειω
τουτων απαιτουντι παρ' ημων; Βουλομαι δε επιδειξαι δια βραχεων, οτι καν
αμαρτηματων γεμοντας αι προσευχαι λαβωσιν ημας, ταχεως αποκαθαιρουσι. Καιτοι τι
μειζον γενοιτ' αν προσευχης, η θειοτερον, οταν αλεξιφαρμακον φανηι τι ουσα τοις τας
ψυχας νοσουσιν; Ουκουν πρωτοι Νινευῗται φαινονται δια προσευχης αναλυσαμενοι τας
πολλας προς Θεον αμαρτιας. Ἅμα τε γαρ ελαβεν αυτους η προσευχη, και δικαιους
εποιησε, και πολιν ειθισμενην ακολασιαι και πονηριαι και παρανομωι βιωι συζηιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επανωρθωσεν οξεως, παλαιας συνηθειας μειζον ισχυσασα, των ουρανιων νομων πληρη
πεποιηκυια την πολιν, συνεφελκομενη μεθ' εαυτης και σωφροσυνην, και
φιλανθρωπιαν, και πραοτητα, και προνοιαν πτωχων. Ου γαρ ανεχεται χωρις τουτων
ενδιαιτασθαι ψυχηι· αλλ' εις ην αν οικησηι διανοιαν, πληρη ποιει δικαιοσυνης πασης,
παιδοτριβουσα προς αρετην, και κακιαν εξοριζουσα. Και δη και τοτε ει τις εισηλθεν εις
Νινευη την πολιν, και προτερον αυτην ακριβως επισταμενος, ουκ αν επεγνω την πολιν·
ουτως εξαιφνης απο του φαυλοτερου βιου προς ευσεβειαν μετεπηδησεν. Ὥσπερ γαρ
γυναικα πτωχην, ρακια φορουσαν, μετα ταυτα τις χρυσοις ιματιοις κεκοσμημενην ιδων,
ουκ αν επιγνοιη το γυναιον· ουτως ο την πολιν εκεινην ειδως πτωχευουσαν προτερον,
και των πνευματικων ερημον ουσαν θησαυρων, ηγνοησεν αν ητις ειη η πολις, ην
τοσουτον ισχυσεν ευχη μεταβαλουσα και τροπον και βιον προς αρετην επαναγαγειν. Και
γυνη δε τις εν ακολασιαι και πορνειαι παντα βεβιωκυια τον χρονον, αμα τε προσεπεσε
προς τους ποδας του Χριστου, και σωτηριας ετυχεν. Ου τοινυν αποκαθαιρει μονον
αμαρτιας, αλλα και κινδυνους αποκρουεται μεγαλους. Ὅ γε τοι βασιλευς ομου τε και
προφητης, ο θαυμασιος ∆αυιδ, τους πολλους και χαλεπους πολεμους τηι προσευχηι
διεφυγε, τουτο μονον το οπλον της στρατιας προβαλλομενος, και παρεχων τοις εαυτου
στρατιωταις καθ' ησυχιαν και αδειαν απολαυειν της νικης.
Οι μεν ουν αλλοι
βασιλεις, εν τηι των στρατηγων εμπειριαι και τηι τεχνηι και 50.778 τοξοταις και οπλιταις
και ιππευσι την ελπιδα της σωτηριας ειχον· ο δε μεγας ∆αυιδ ταις αγιαις ευχαις την
στρατιαν ετειχιζεν, ου βλεπων εις οφρυν στρατηγων και ταξιαρχων και ιππαρχων, ουδε
χρηματα συλλεγων, ουδε οπλα κατασκευαζων, αλλα την θειαν πανοπλιαν εξ ουρανου
καταφερων. Πανοπλια γαρ ως αληθως ουρανιος η θεια προσευχη, και μονη δυναται
φυλαττειν βεβαιως τους δεδωκοτας εαυτους τωι Θεωι. Την μεν γαρ των οπλιτων ισχυν τε
και επιστημην, και τοξοτων εμπειριαν, και προδοσιαν, πολλακις υποφαινει ματαιον και
βλεμματα πολεμικα, και αντιπαλων ευψυχια, και αλλα πολλα προς τουτοις· προσευχη
δε αμαχον οπλον, και ασφαλες φυλακτηριον, ομοιως μεν στρατιωτην ενα, ομοιως δε
πολλας αποκρουομενη μυριαδας· επει και ∆αυιδ ο θαυμασιος τον Γολιαθ εκεινον, ωσπερ
δαιμονα τινα φοβερον επερχομενον, ουχ οπλοις ουδε ξιφεσιν, αλλ' ευχαις κατηνεγκεν.
Ουτως ισχυρον μεν βασιλευσιν εν μαχαις οπλον η προσευχη, ισχυρον δε και ημιν προς
δαιμονας. Ουτω και ο βασιλευς Ἐζεκιας περιγινεται τωι πολεμωι των Περσων, στρατιαν
μεν ουχ οπλισας, ευχας δε μονας αντιστησας τωι πληθει των αντιπαλων· ουτω και
θανατον διεφυγε, μετα της προσηκουσης ευλαβειας τωι Θεωι προσπεσων, και η προσευχη
μονη δεδωκεν αναβιωναι τωι βασιλει. Και μην γε οτι ψυχην ημαρτηκυιαν η προσευχη
ραιδιως αποκαθαιρει, διδασκει ημας ο τελωνης, δεηθεις του Θεου τυχειν αφεσεως, και
τυχων· διδασκει δε και ο λεπρος, αμα τε προσπεσων τωι Θεωι, και καθαρθεις ευθεως. Ει δε
σωμα διεφθαρμενον ο Θεος οξεως ιασατο, πολλωι μαλλον ψυχην νενοσηκυιαν
θεραπευσει φιλανθρωπως· οσωι γαρ τιμιωτερα του σωματος η ψυχη, τοσουτωι μαλλον
εικος περι ταυτην πλειονα σπουδην επιδεικνυσθαι τον Θεον. Και μυρια αν τις εχοι
λεγειν και παλαια και καινα, ει παντας εξαριθμεισθαι βουλοιτο τους δια προσευχης
σεσωσμενους. Ἴσως δε τις των ραιθυμοτερων και ουκ εθελοντων επιμελως
προσευχεσθαι και σπουδαιως, εκεινα τα ρηματα φησειεν αν ειρηκεναι τον Θεον, ως Ου
πας ο λεγων μοι, Κυριε, Κυριε, εισελευσεται εις την βασιλειαν των ουρανων, αλλ' ο
ποιων το θελημα του Πατρος μου, του εν ουρανοις· εγω δε ει μονην εξαρκειν προς την
ημετεραν σωτηριαν την προσευχην ενομιζον, εικοτως αν τις τουτοις εκεχρητο τοις
λογοις· επει δε κεφαλαιον ειναι αγαθων την προσευχην φημι, και κρηπιδα και ριζαν του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

λυσιτελουντος βιου, μηδεις επι προφασει ραιθυμιας εκεινοις κεχρησθω τοις λογοις. Ουδε
γαρ σωφροσυνη μονη δυναται σωζειν ανευ των αλλων αγαθων, ουδε προνοια πτωχων,
ουδε χρηστοτης, ουδε αλλο τι των σπουδαιων, αλλα δει παντα συνδραμειν εις τας
ημετερας ψυχας· προσευχη δε ωσπερ ριζα και κρηπις υποκειται. Και ωσπερ πλοιον και
οικιαν τα κατωθεν ισχυρα ποιει και συνεχει, ουτω τον ημετερον βιον αι προσευχαι
συγκρατουσιν· ανευ δε ταυτης ουδεν αν ημιν αγαθον, ουδε σωτηριον γενοιτο. ∆ια τουτο
ο Παυλος εγκειται συνεχως ημιν διακελευομενος, και λεγων· Τηι προσευχη
προσκαρτερειτε, γρηγορουντες εν αυτηι, εν ευχα50.779 ριστιαι· και αλλαχου,
Ἀδιαλειπτως προσευχεσθε, φησιν, εν παντι ευχαριστουντες· τουτο γαρ εστι θελημα
Θεου· και ετερωθι παλιν, Προσευχεσθε εν παντι καιρωι εν πνευματι, εις αυτο
αγρυπνουντες, εν πασηι προσκαρτερησει και δεησει. Ουτω πολλαις και θειαις φωναις επι
προσευχην ημας καλει συνεχως ο των αποστολων ηγεμων. Προσηκει τοινυν υπ' εκεινου
παιδευομενους, μετα προσευχης πορευεσθαι τον βιον, και ταυτηι συνεχως την διανοιαν
αρδειν· χρηιζομεν γαρ οι παντες ανθρωποι ταυτης ουχ ηττον, η τα δενδρα των υδατων.
Ουτε γαρ εκεινα δυνανται εκφερειν τους καρπους, μη πινοντα δια των ριζων, ουτε ημεις
τοις πολυτιμητοις καρποις της ευσεβειας δυνησομεθα βρυειν, μη ταις προσευχαις
αρδομενοι.
∆ι' οπερ χρη και της κλινης απανισταμενους φθανειν αει τον ηλιον τηι του Θεου
λατρειαι, και τραπεζης απτομενους, και καθευδειν μελλοντας· μαλλον δε και καθ'
εκαστην ωραν μιαν προσευχην τωι Θεωι προσφεροντας, ισον τηι ημεραι δρομον τρεχοντας·
εν δε γε τηι του χειμωνος ωραι, και της νυκτος το πλειστον μερος εις προσευχας
αναλισκοντας, και τα γονατα καμπτοντας συν πολλωι τωι φοβωι τηι δεησει προσ50.780
εχοντας, μακαριζοντας εαυτους επι τηι του Θεου λατρειαι. Ειπε μοι πως οψει τον ηλιον,
μη προσκυνησας τον πεμποντα τοις σοις οφθαλμοις γλυκυτατον φως; πως απολαυσεις
τραπεζης, μη προσκυνησας τον τοσουτων αγαθων δοτηρα και χορηγον; μετα ποιας
ελπιδος επι τον της νυκτος ηξεις καιρον; ποιοις προσδοκαις ονειρασιν ομιλησαι, μη
τειχισας σαυτον προσευχαις, αλλ' αφυλακτος επι τον υπνον ελθων; Ευκαταφρονητος
και ευαλωτος τοις πονηροτατοις δαιμοσιν εσηι, οι περιερχονται συνεχως
καιροφυλακτουντες ημας, τινα λαβοντες γυμνον προσευχης αναρπασαιεν οξεως. Ἂν
μεν ουν ιδωσιν ημας πεφραγμενους ταις προσευχαις, αποπηδωσιν ευθεως, ωσπερ
ληισται και κακουργοι, προς τηι κεφαληι του στρατιωτου ξιφος ορωντες κρεμαμενον. Ἂν
δ' αρα συμβηι τινα γυμνον ειναι προσευχης, ουτος αναρπαστος υπο των δαιμονων
φερεται, εις αμαρτιας ωθουμενος και συμφορας και κακα. Ταυτα δει παντα
φοβουμενους ημας, προσευχαις και υμνοις αει τειχιζειν εαυτους, ινα παντας ο Θεος
ελεησας, αξιους απεργασηται της των ουρανων βασιλειας, δια του μονογενους αυτου
Υιου, ωι η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

ΠΕΡΙ ΠΡΟΣΕΥΧΗΣ Λογος βʹ.
Ὅτι μεν παντος αγαθου κεφαλαιον εστιν η προσευχη, και σωτηριας και ζωης
αιωνιου προξενος, αγνοει των απαντων ουδεις· αναγκαιον δε ομως τα κατα δυναμιν
λεγειν περι του πραγματος, ινα τους μεν ειωθοτας ζηιν εν προσευχαις, και τηι λατρειαι
του Θεου προσεχειν επιμελως, σπουδαιοτερους ο λογος απεργασηται· οι δε ραιθυμοτερον
βεβιωκοτες, και προσευχης ερημον την ψυχην αφεντες, την τε του παρελθοντος χρονου
ζημιαν μαθωσιν, και μη προσαποστερησωσιν εαυτους της σωτηριας το λειπομενον του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

βιου μερος. Ευθυς τοινυν εκεινο μεγιστον περι προσευχης ειπειν εχομεν, οτι πας
προσευχομενος τωι Θεωι διαλεγεται· οσον δε εστιν ανθρωπον οντα τωι Θεωι λαλειν,
αγνοει μεν ουδεις· παραστησαι δε λογωι την τιμην ουκ αν τις δυνηθειη. Αυτη γαρ η τιμη
και την των αγγελων υπεραιρει μεγαλοπρεπειαν· ο καλως εκεινοι επισταμενοι, παντες
φαινονται που παρα τοις προφηταις συν πολλωι τωι φοβωι τους υμνους και τας λατρειας
τωι ∆εσποτηι προσαγοντες, καλυπτοντες μεν και τα προσωπα και τους ποδας υπο πολλης
ευλαβειας, τηι δε πτησει και τωι μη δυνασθαι μενειν εν ησυχιαι τον πολυν ενδεικνυμενοι
φοβον· παιδευοντες, οιμαι, και ημας επιλανθανεσθαι μεν της ανθρωπινης φυσεως εν
καιρωι προσευχης, τηι δε προθυμιαι και τωι φοβωι συνεχομενους, μηδεν των παροντων
οραιν, αλλ' εν μεσωι των αγγελων εσταναι νομιζειν, και την αυτην εκεινοις λατρειαν
επιτελειν.
Τα μεν γαρ αλλα παντα πολυ κεχωρισμενα, τα τε εκεινων λεγω και τα ημετερα,
και φυσις, και διαιτα, και σοφια, και συνεσις, και παν, ο τι αν ειπηι τις· προσευχης δε
κοινον εργον αγγελων ομου και ανθρωπων· και ουκ εστι μεσον ουδεν εκατερας φυσεως,
τα γε εις προσευχην. Αυτη σε χωριζει των αλογων, αυτη συναπτει τοις αγγελοις· ταχεως
δε τις εις την εκεινων μεταστησεται 50.780 πολιτειαν, και βιον, και διαιταν, και τιμην,
και ευγενειαν, και σοφιαν, και συνεσιν, παντα τον βιον εν προσευχαις και τηι του Θεου
λατρειαι σπουδαζων εσχολακεναι. Τι γαρ αν οσιωτερον γενοιτο των ομιλουντων Θεωι; τι
δε δικαιοτερον; τι δε κοσμιωτερον; τι δε σοφωτερον; Ει γαρ οι σοφοις ανδρασι
λαλουντες, υπο της συνεχους ομιλιας εις ομοιοτητα της εκεινων φρονησεως
καθιστανται ταχεως, τι προσηκει λεγειν περι των λαλουντων Θεωι και προσευχομενων;
Ὅσης μεν σοφιας, οσης δε αρετης, και συνεσεως, και καλοκαγαθιας, και σωφροσυνης
και τροπων επιεικειας αναπιμπλησιν αυτους η προσευχη και η δεησις! Ὥστε ουκ αν τις
αμαρτοι, πασης αρετης και δικαιοσυνης αφορμην ειναι την προσευχην αποφαινομενος,
και μηδεν δυνασθαι των συντελουντων εις ευσεβειαν εισελθειν εις ψυχην προσευχης
και δεησεως ερημον· αλλ' ωσπερ ατειχιστος πολις ραιδιως αν υπο τοις πολεμιοις
γενοιτο, κατα πολλην του κωλυσοντος ερημιαν· ουτω δη και ψυχην μη τετειχισμενην
προσευχαις ραιδιως ο διαβολος υφ' εαυτον ποιειται, και πασης αμαρτιας ευχερως
αναπιμπλησι. Πρωτον μεν γαρ οταν ιδηι ψυχην πεφραγμενην προσευχαις, ου τολμαι
γενεσθαι πλησιον, δεδοικως την ισχυν και την δυναμιν, ην αι προσευχαι παρεχουσι,
μαλλον τρεφουσαι την ψυχην, η τα σωματα σιτος· επειτα οι προσευχομενοι σπουδαιως,
ουχ υπομενουσιν ουδεν παθειν της προσευχης αναξιον, αλλ' αισχυνομενοι τον Θεον, ωι
διελεχθησαν αρτι, πασαν απωθουνται ταχεως του Πονηρου μηχανην, ενθυμουμενοι
παρ' εαυτοις, οσον εστι κακον, αρτι τωι Θεωι λαλησαντα, και δεηθεντα περι σωφροσυνης
και οσιοτητος, ευθυς επι τον διαβολον μεταστηναι, και παραδεξασθαι τηι ψυχηι τας
αισχρας ηδονας, και δουναι τωι διαβολωι παροδον επι την διανοιαν, ην αρτι Θεος
επεσκεψατο, και συγχωρησαι τοις δαιμοσιν εμ50.781 βατευειν εις ψυχας, εν αις η του
Πνευματος χαρις πολλην επεδειξατο φιλανθρωπιαν και προνοιαν. Και οπως, ακουσον·
Ἀμηχανον ανθρωπωι δυνηθηναι θειαν ενεγκειν ομιλιαν ανευ της ενεργειας του
Πνευματος, αλλα δει ταυτης παρουσης και συνεφαπτομενης των αγιων αγωνων, ουτως
εισελθειν, και καμψαι γονατα, και δεηθηναι, και προσευξασθαι. Ἐπειδη γαρ κρειττον η
κατα ανθρωπον λαλησαι Θεωι, δει την χαριν του Πνευματος ελθουσαν εις ημας
επιῤρωσαι, και θαῤρυναι, και διδαξαι της τιμης το μεγεθος. Ὅταν ουν μαθηις οτι και Θεωι
λαλεις, και Πνευματος ενεργειαν εδεξω, διαλεγεσθαι μελλων, ουδεμιαν δωσεις τωι
διαβολωι παροδον επι την ψυχην την ηγιασμενην υπο του Πνευματος. Ὥσπερ γαρ οι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

βασιλει διαλεχθεντες, και λογων ημερων και τιμης απολαυσαντες, ουκ αξιουσιν ελθειν
εις ομιλιαν των προσαιτων και απεῤριμμενων· ουτως ο Θεωι λαλησας και
προσευξαμενος, ουκ αν αξιωσειε του πονηρου και ασεβους ομιλιαν παραδεξασθαι. Και
γαρ ως αληθως ο δουλευων ηδοναις, δαιμοσιν ομιλει, και την εκεινων μανιαν
εζηλωσεν· ωσπερ ο σωφρονων, και δικαιοσυνην ασκων αγγελοις συνδιαιταται, και την
εκεινων ζηλοι μεγαλοπρεπειαν. ∆οκει δε μοι τις αν ειπων, οτι νευρα της ψυχης εισιν αι
προσευχαι, ταληθες ειπειν. Ὥσπερ γαρ, οιμαι, το σωμα δια των νευρων συνεχεται, και
τρεχει, και ισταται, και ζηι, και πεπηγεν· αν δε ταυτα τις εκτεμηι, πασαν την αρμονιαν
διαλυει του σωματος· ουτως αι ψυχαι δια των αγιων προσευχων αρμοζονται, και
συνεστηκασι, και τον δρομον της ευσεβειας τρεχουσιν ευχερως.
Ἂν δε της προσευχης αποστερησηις σαυτον, ταυτον ποιησεις, ωσπερ αν ει τον
ιχθυν εκ του υδατος εξηγαγες· ωσπερ γαρ εκεινωι ζωη το υδωρ, ουτω σοι προσευχη. ∆ια
ταυτης εστιν, ωσπερ δι' υδατος, αναπτηναι, και τους ουρανους υπερβηναι, και του Θεου
γενεσθαι πλησιον. Ἱκανα μεν ουν και τα ρηθεντα, δειξαι την ισχυν της αγιας προσευχης·
βελτιον δε ισως επι τας θειας ελθοντα Γραφας, εκ των αποφασεων του Χριστου μαθειν
τον πλουτον, ον αι προσευχαι θησαυριζουσι τοις βουλομενοις εν αυταις παντα τον βιον
σχολαζειν. Ἔλεγε δε, φησι, και παραβολην αυτοις, προς το δειν παντοτε προσευχεσθαι.
Κριτης τις ην εν τινι πολει, τον Θεον μη φοβουμενος, και ανθρωπον μη εντρεπομενος.
Χηρα δε ην εν τηι πολει εκεινηι, και ηρχετο προς αυτον λεγουσα· Ἐκδικησον με απο του
αντιδικου μου· και ουκ ηθελεν επι χρονον. Μετα δε ταυτα ειπεν εν εαυτωι· Ει και τον
Θεον ου φοβουμαι, και ανθρωπον ουκ εντρεπομαι, δια γε το παρεχειν μοι κοπον την
χηραν ταυτην, εκδικησω αυτην, ινα μη εις τελος ερχομενη υπωπιαζηι με. Ειπε δε ο
Κυριος· Ἀκουσατε τι ο κριτης της αδικιας λεγει. Ὁ δε Θεος ου μη ποιησηι την εκδικησιν
των εκλεκτων αυτου, των βοωντων προς αυτον ημερας και νυκτος, και μακροθυμει επ'
αυτοις; Λεγω υμιν, οτι ποιησει την εκδικησιν αυτων εν ταχει. Μαθωμεν, αδελφοι, την
κεκρυμμενην σοφιαν εν τοις λογοις του Πνευματος, διερευνωμενοι κατα δυναμιν
ημετεραν, ουχ οση εστιν, αλλα οσον ημιν εφικτον. Οι μεν εν τηι θαλαττηι ποιουμενοι τον
βιον, επ' αυτον κατιοντες τον βυθον, τους πολυτιμητους λιθους τοις εν τηι γηι
κομιζουσιν· ημεις δε το πελαγος των θειων Γραφων ιστορησαντες, εις 50.782 αυτον τον
βυθον της πνευματικης σοφιας, οσον οιον τε καταδραμωμεν, ινα κομισωμεν υμιν
θησαυρον αγαθον κοσμουντα τας ψυχας βελτιον, η τας κεφαλας των βασιλεων οι
λιθοκολλητοι στεφανοι. Το μεν γαρ εκεινων καλλος τωι βιωι τουτωι συναπαρτιζεται· ο δε
τοις λογοις του Πνευματος στεφανων την ψυχην, και νυν μετα ασφαλειας πασης
διαπεραι τον χρονον, και μετα την του βιου τελευτην, θαῤρων προσερχεται τωι βηματι
του Χριστου, γεμων αρετης, και καθαρευων πασης κακιας. Τινα ουν υμιν θησαυρον εκ
του βυθου των Γραφων κομιζομεν, ουκ αυτου του βαθους απτομενοι της σοφιας, αλλα
τοσουτον κατιοντες, οσον εγχωρει; Ἐπι την προσευχην αγων τους ανθρωπους ο
Χριστος, και την απο ταυτης ωφελειαν παραστησαι βουλομενος ταις ημετεραις ψυχαις,
κριτην εισαγει πονηρον τινα και σκαιον, πασαν αιδω των οφθαλμων αποῤριψαντα, και
τον του Θεου φοβον εκ της ψυχης εξελασαντα. Καιτοι γε ηρκει δικαιου και ελεημονος
υποθεσθαι προσωπον, και παρεξετασαντα την εκεινου δικαιοσυνην τηι φιλανθρωπιαι του
Θεου, δειξαι την ισχυν της δεησεως. Ει γαρ ανθρωπος χρηστος και πραος ημερως
δεχεται τους ικετηριαν προσαγοντας, ποσωι μαλλον ο Θεος, ου το μεγεθος της
φιλανθρωπιας ου μονον την ημετεραν υπερβαινει διανοιαν, αλλα και τους αγγελους
αυτους; Ἤρκει μεν ουν, οπερ εφην, δικαιου προσωπον υποθεσθαι κριτου· νυν δε ωμον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

και ασεβη και μισανθρωπον εισαγει κριτην, επι μεν των αλλων ανημερον, επι δε των
δεομενων χρηστον και πραον, ινα μαθηις, οτι πασα δεησις και φυσιν πονηραν εις οικτον
και ελεον επισπαται ραιδιως. Τινος ουν ενεκα τουτο πεποιηκεν ο Χριστος;
Ἵνα μηδεις αγνοηι των απαντων της προσευχης την ισχυν. ∆ια τουτο τωι
πονηροτατωι παντων παραστησας την χηραν, και δειξας αυτον παρα φυσιν
φιλανθρωπον, απο του πονηρου προς τον εαυτου Πατερα μετεστησε τον λογον, τον
αγαθον, τον πραον, τον ημερον, τον φιλανθρωπον, υπερβαινοντα ανομιας,
συγχωρουντα αμαρτιας πολλας, βλασφημουμενον καθ' εκαστην ημεραν, και φεροντα,
ανεχομενον οραιν τιμην εις δαιμονας, υβριν εις αυτον, εις τον Υιον βλασφημιας; ρητα
και αῤρητα μυρια δεινα· ειτα βλασφημουμενος μεν ουτω πραως ανεχεται, εαν δε ιδηι
μετα του προσηκοντος φοβου προσπιπτοντας ημας, ουκ ελεησει ταχεως; Ἀκουσατε,
φησι, τι ο κριτης της αδικιας λεγει· Ει και τον Θεον ου φοβουμαι, και ανθρωπον ουκ
εντρεπομαι, δια γε το παρεχειν μοι κοπους, εκδικησω αυτην. Τι λεγεις; οπερ ουκ ισχυσε
φοβος, τουτο δεησις ισχυσε; Και απειλη μεν, και τιμωριας ελπις ου προσηγαγε τωι δικαιωι
τον ανθρωπον· μεθ' ικετηριας δε φανεισα χηρα, τον αγριον ημερωσε. Τι ουν εικαζειν
προσηκει περι του φιλανθρωπου Θεου, ει τον ωμον ουτω πραον πεποιηκεν η χηρα
προσπιπτουσα; ποσην χρηστοτητα, ποσην φιλανθρωπιαν εφ' ημων ο Θεος επιδειξεται, ο
μονον ελεειν εθελων αει, κολαζειν δε ουδεπωποτε, ο και τας τιμωριας δια πολλην
φιλανθρωπιαν απειλησας ημιν, και μεγαλας ετοιμασας τιμας, ινα και φοβος και τιμης
ελπις, η μεν επεγειρηι προς αρετην, ο δε κωλυσηι πονηρευματων! Ου δυναμαι του κριτου
της αδικιας αποστησαι την διανοιαν, θεωρων εν τηι εκεινου παρα φυσιν πραοτητι την
αμυθητον του Θεου φιλανθρωπιαν. Ει γαρ ο μηδεποτε μηδεν χρη50.783 στον
επιδειξασθαι βουληθεις, αφνω μεταθεμενος, την δεομενην ηλεησε, ποσην ημιν εξ
ουρανου κηδεμονιαν οι προσευχαι κομισουσι; Γνοιη δ' αν τις την ισχυν και την δυναμιν
των αγιων προσευχων, σκοπων και θεωρων οσων αγαθων καθ' εκαστην ημεραν και
ωραν απολαυουσιν οι παντοτε τωι Θεωι προσπιπτοντες. Τις γαρ ουκ οιδεν, οτι και του
ηλιου το φως, και των αστερων, και της σεληνης, και αερων ευκρασιαν, και τροφας
παντοιας, και πλουτον, και βιον, και μυρια αγαθα πασιν ανθρωποις ομοιως ο Θεος
χαριζεται, και δικαιοις και ασεβεσι, δια την πολλην αυτου φιλανθρωπιαν, ηι κεχρηται
προς ημας; Ει δε τους μη δεομενους, μηδε αιτουντας, ουτως ελεει καθ' ημεραν και
αναπαυει, ποσων εικος αγαθων απολαυσεσθαι τους εν ευχαις και δεησεσι παντα τον
βιον εσχολακοτας; Φερε δη και οσοις των δικαιων υπηρξε δια προσευχων σωσαι και
εθνη, και πολεις, και την οικουμενην απασαν, ειπωμεν προς υμας. Ἐν δε μνημηι
προσευχης Παυλος πρωτος αξιος μνημης, Παυλος ο της του Θεου λατρειας ακορεστος, ο
κοινος πατηρ, και προγονος των δουλων του Χριστου. Ἐκεινος τοινυν ο φυλαξ της
οικουμενης, δια προσευχης, και της συνεχους δεησεως παντα τα εθνη διεσωσε, λεγων
αει προς ημας· Τουτου χαριν καμπτω τα γονατα μου προς τον Πατερα του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, εξ ου πασα πατρια εν ουρανωι και επι γης ονομαζεται· ινα δυη υμιν κατα
τον πλουτον της χαριτος αυτου, δυναμει κραταιωθηναι δια του Πνευματος αυτου, εις
τον εσω ανθρωπον, κατοικησαι τον Χριστον δια πιστεως εν ταις καρδιαις υμων. Ὁραις,
οσον ισχυει προσευχη και δεησις; Ναους Χριστου τους ανθρωπους εργαζεται· και ωσπερ
χρυσος, και λιθοι πολυτιμητοι, και μαρμαρα ποιουσι τους οικους των βασιλεων· ουτω
προσευχη ναους του Χριστου. Κατοικησαι, φησι, τον Χριστον εν ταις καρδιαις υμων. Τι
μειζον αν γενοιτο προσευχης εγκωμιον, η οτι ναους απεργαζεται Θεου; Ὃν ου χωρουσιν
ουρανοι, ουτος εις ψυχην εισερχεται ζωσαν εν προσευχαις. Ὁ ουρανος μοι θρονος,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

φησιν, η δε γη υποποδιον των ποδων μου. Ποιον οικον οικοδομησετε μοι; λεγει Κυριος·
η τις τοπος της καταπαυσεως μου; Ἀλλ' ομως οικον ο Παυλος οικοδομει δια των αγιων
ευχων. Καμπτω, φησι, τα γονατα μου προς τον Πατερα του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου,
ινα κατοικησηι ο Χριστος δια της πιστεως εν ταις καρδιαις υμων. Και μην κακειθεν ιδοι
τις αν την δυναμιν των αγιων ευχων, οτι Παυλος ο δια πασης της οικουμενης ωσπερ
υποπτερος τρεχων, και δεσμωτηριον οικων, και μαστιγας υπομενων, και φορων αλυσιν,
και ζων εν αιματι και κινδυνοις, και δαιμονας ελαυνων, και νεκρους εγειρων, και
παυων αῤρωστηματα, ουδενι τουτων εθαῤρησεν εις σωτηριαν των ανθρωπων, αλλα
ταις προσευχαις ετειχισε την γην, και μετα τα σημεια και την των νεκρων αναστασιν,
επι τας προσευχας ετρεχεν, ωσπερ τις αθλητης επι παλαιστραν απο στεφανου.
Και γαρ και της αναστασεως των νεκρων και των αλλων απαντων η προσευχη
χορηγος· και εικοτως· ην γαρ επι των δενδρων ισχυν εχει τα υδατα, ταυτην επι του βιου
των αγιων αι προσευχαι. Ἐν τηι νυκτι ταυτηι αρδων την ψυχην ο Παυλος, 50.784 παντα
υπεμενεν ευχερως τα δεινα, παρεχων τα νωτα ταις πληγαις ωσπερ ανδριας. Ουτως εν
Μακεδονιαι το δεσμωτηριον εσεισεν· ουτω τα δεσμα διεῤρηξεν ωσπερ λεων ταις
προσευχαις· ουτω τον του δεσμωτηριου φυλακα της πλανης εξηρπασεν· ουτω την
τυραννιδα των δαιμονων κατελυσε. Και μην κακεινα γε ισμεν, α γραφει προς παντας
ανθρωπους· Τηι προσευχηι προσκαρτερειτε, γρηγορουντες εν αυτηι, εν ευχαριστιαι,
προσευχομενοι αμα και περι εμου, ινα μοι δοθηι λογος εν ανοιξει του στοματος μου εν
παῤρησιαι, λαλησαι το μυστηριον του Ευαγγελιου. Τι λεγεις; τοσαυτην ημιν παῤρησιαν
αι προσευχαι διδοασιν, ως υπερ Παυλου τολμαιν τον Θεον ικετευειν; τις τολμαι
στρατιωτης υπερ του μεγαλου στρατηγου τον βασιλεα παρακαλειν; Καιτοι γε ουδεις
ουτω στρατηγος τωι βασιλει φιλος, ως Παυλος τωι Θεωι· αλλ' ομως εις τοσαυτην αγουσιν
ημας αι προσευχαι τιμην, ως υπερ Παυλου τολμαιν τον Θεον ικετευειν. Ουτω και Πετρος
ο μεγας, ο του ουρανου λαμπροτερος, το δεσμωτηριον διεφυγε, μαλιστα μεν δια την
οικειαν αρετην, και την κοινην των ανθρωπων σωτηριαν, επειτα μεντοι και η προσευχη
της Ἐκκλησιας κεκλεισμενας του δεσμωτηριου τας θυρας ταχεως ανεωιξεν. Ου γαρ εικη
προσεγραψεν ο Λουκας, οτι Προσευχη δε ην εκτενης ολης της Ἐκκλησιας υπερ του
Πετρου, αλλ' ινα μαθωμεν ημεις, οσην ισχυν εν ουρανοις αι προσευχαι κεκτηνται, ως
Παυλον και Πετρον κινδυνων απαλλαττειν, τους στυλους της Ἐκκλησιας, τους
κορυφαιους των αποστολων, τους περιβοητους εν ουρανωι, το τειχος της οικουμενης, το
κοινον φυλακτηριον πασης γης και θαλαττης. Ειπε μοι, πως ο Μωσης τον Ἰσραηλ εν
πολεμοις διεσωσεν; ου τα μεν οπλα και την στρατιαν τωι μαθητηι παρεδωκεν, αυτος δε
τας ευχας αντεστησε τωι πληθει των αντιπαλων; διδασκων ημας, οτι και οπλων, και
ιππων, και χρηματων, και στρατοπεδων πολλωι μειζονα δυναμιν εχουσιν αι προσευχαι
των δικαιων. ∆ια τουτο και πας ο στρατος, και πολλαι μυριαδες, εν τηι προσευχηι του
προφητου την ελπιδα της σωτηριας ειχον· προσευχομενου μεν γαρ του Μωσεως,
εκρατουν Ἰουδαιοι, πεπαυμενου δε της προσευχης, ελαττον ειχον των αντιπαλων. Ουτω
δη και ημεις προσευχομενοι μεν, ραιδιως του διαβολου κρατησομεν, ραιθυμουντες δε,
καθ' εαυτων ασκουμεν τον Πονηρον. Και μην και τον λαον ασεβησαντα, δια προσευχης
μονης διεσωσε Μωσης, και των θειων οψεων και μυριων αγαθων δια ταυτης ετυχε
μονης. Αυτη γαρ αυτωι και τον βιον παραπλησιον εποιησε τοις οικουσι τον ουρανον.
Προσευχη πυρος δυναμιν ηλεγξε, και λεοντας ημερωσε· το μεν επι του ∆ανιηλ, το δε επι
των τριων εργασαμενη παιδων. ∆ι' ων, οιμαι, και δηλον πεποιηκεν απασιν, οτι παντας,
οσους αν λαβηι κινδυνευοντας, ραιδιως εξαρπαζει των επηρτημενων δεινων. Προσευχη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

σωτηριας αφορμη, αθανασιας προξενος ψυχης, της Ἐκκλησιας τειχος αῤραγες,
φυλακτηριον ασειστον, φοβερον μεν τοις δαιμοσι, σωτηριον δε τοις ευσεβεσιν ημιν.
Αυτη τον αγιον προφητην τον Σαμουηλ εγεννησεν· επειδη γαρ η φυσις ηναντιουτο τηι
μητρι προς γονας, η προσευχη φανεισα ταχεως επανωρθωσε το της φυσεως ελαττωμα.
Τοιουτος της προσευχης ο καρπος, τοιουτον εφυτευσεν η προσευχη προφητην. ∆ι'
50.785 ο περιβοητος εν ουρανοις ο Σαμουηλ εγενετο, κρειττων η κατ' ανθρωπον
ζηλωτης των αγγελων· εδει γαρ, οιμαι, τοιουτον φανηναι της προσευχης τον ασταχυν,
νικωντα τους αλλους τηι καλοκαγαθιαι, και ταις αρεταις των τροπων, και τοσουτον τους
προ αυτου νικαιν αγιους, οσον εν τοις ληΐοις υπερεχουσιν οι των ασταχυων ευ
πραττοντες. Μετα ταυτης ο ∆αυιδ τοσουτους και τοιουτους πολεμους απωσατο, ουχ
οπλα κινων, ουδε δορυ σειων, ουδε ξιφος ελκων, αλλ' ευχαις τειχιζομενος· μετα ταυτης
Ἐζεκιας το πληθος των Περσων εις φυγην οξεως ετρεψε. Και οι μεν μηχανηματα τωι
τειχει προσηγον, ο δε ταις προσευχαις το τειχος ετειχισε· και κατελυθη πολεμος ανευ
οπλων απο της προσευχης, σαλπιγγος μεν ουκ ηχουσης, στρατιας δε ησυχαζουσης,
οπλων δε ου κινουμενων, γης δε ου φοινισσομενης, προσευχης δε αρκουσης εις φοβον
των αντιπαλων. Προσευχη και Νινευΐτας διεσωσε, και την εξ ουρανου φερομενην οργην
απεκρουσατο ταχεως, και βιον διεφθαρμενον 50.786 επανωρθωσεν οξεως. Τοσαυτην
γαρ ισχυν και δυναμιν εχει, ωστε εζησαν μεν οι Νινευῗται παντα τον βιον αισχρως και
πονηρως, εισελθουσα δε εις την πολιν η προσευχη ταχεως παντα μετεβαλε, και
σωφροσυνην, και δικαιοσυνην, και φιλιαν, και ομονοιαν, και πτωχων προνοιαν, και
παντα τα αγαθα συνεισηγαγεν εαυτηι.
Ὥσπερ γαρ τινος βασιλιδος εισιουσης εις πολιν, παντα τον πλουτον
συνακολουθειν αναγκη, ουτω δη και προσευχης εις ψυχην εισιουσης, πασα αρετη
συνεισερχεται. Ὅπερ γαρ εστιν εν οικιαι θεμελιος, τουτο εν ψυχηι προσευχη. Και δει
ταυτην πρωτην, ωσπερ κρηπιδα και ριζαν τινα εν τηι ψυχηι πηξαντας παντας
εποικοδομειν σπουδαιως και σωφροσυνην, και πραοτητα, και δικαιοσυνην, και
προνοιαν πτωχων, και παντας τους νομους του Χριστου, [ινα και κατ' αυτους λοιπον
ζησαντες τυχωμεν των εν ουρανοις αγαθων, χαριτι και φιλανθρωπιαι του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου,] δι' ου και μεθ' ου τωι Πατρι συν τωι αγιωι Πνευματι δοξα και κρατος εις
τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


