De sancta trinitate
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ ΚΑΙ ΟΜΟΟΥΣΙΟΥ ΤΡΙΑ∆ΟΣ.
48.1087
αʹ. Οι κατα της αγιας και ομοουσιου Τριαδος τας γλωσσας ακονωντες, και
λυττωντες, και το του μονογενους Υιου και το του αγιου Πνευματος αξιωμα
καθαιρειν επιχειρουντες, ελεγχονται μεν υπ' αυτου του αγιου Πνευματος του
λαλησαντος δια των αγιων προφητων, και υπο του Λογου του κηρυξαντος την
εαυτου ενσαρκον παρουσιαν, την δι' ημας εκ Παρθενου αγιας γενομενην, αφραστον
τε και αναλλοιωτον, δια των εαυτου αξιων· ελεγχθησονται δε εν ημεραι της
δικαιοκρισιας αυτου τελειοτατον, οταν παλιν ερχηται εξ ουρανου ενδοξασθηναι εν
τοις αγιοις αυτου, και θαυμασθηναι εν τοις φυλαξασιν ατρεπτον αυτου την πιστιν.
Ἐτολμησαν δε, αγαπητοι, Ἀρειανων παιδες, και Μακεδονιανων μανιαν κατεχομενοι,
λεγειν Θεον μεγαν και μικρον, και κτιστον Θεον, Ἑλληνισμον παρεισφεροντες ημιν.
Ἐκεινων γαρ εστι κτισματι προσκυνειν, και τον μεν των θεων αυτων μεγαλυνειν,
τον δε σμικρυνειν.
Ει γαρ λειπεται τι η ο Υιος, η το Πνευμα, ου Θεος. Παυλος γαρ μεμφομενος
αυτους εν τηι προς Ῥωμαιους επιστοληι, λεγει· Ἐσεβασθησαν και ελατρευσαν τηι
κτισει παρα τον κτισαντα, ος εστιν επι παντων Θεος ευλογητος. Ει δε κτισματι
προσκυνουσι, λεγοντες τον Υιον και το Πνευμα κτισμα, επικαταρατοι εισι κατα τον
Μωυσην τον λεγοντα· Ἐπικαταρατος πας ο προσκυνων κτισματι και ποιηματι. Ἡμεις
δε ου κτισματι προσκυνουμεν, αλλα Τριαδα ακτιστον, ατρεπτον τε και αναλλοιωτον
και ομοουσιον, μηδεν επεισακτον εχουσαν, η δουλον, η εκ προκοπης εις το ειναι
επανελθον, ως προτερον μεν ουκ ον, υστερον δε επιγενομενον. Βλεπε γαρ μοι τας
μαρτυριας της αγιας και ομοουσιου Τριαδος, και σεβου ταυτην ορθως, ινα μη αποληι.
Και ειπε, φησιν, ο Θεος· Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ'
ομοιωσιν. Ειπε μοι ουν, μετα τινος συμβουλευεται ο Θεος; Μετα των αγγελων,
φησιν. Ἀλλ' ουκ εχουσιν οι αγγελοι την εικονα του Θεου· λεγει δε προς τον
συνδημιουργον Υιον και το αγιον Πνευμα. Και ινα πεισθηις τουτο αληθες ειναι,
ακουσον του ψαλμωιδου λεγοντος· Τωι λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και
τωι πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων. Ουκ αγνοεις δε τον Λογον
ειναι τον Υιον. Φησι γαρ ο θεολογος Ἰωαννης· Και Θεος ην ο Λογος· και περι του
Πνευματος, Πνευμα ο Θεος. Λεγει ουν ο Θεος και Πατηρ προς τον Θεον τον Υιον, και
Θεον το Πνευμα το αγιον· Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν. Και ουκ
ειπεν, Ἐμην και υμων, ουτε Ἐμην και σην. Σημαινουσα δε η Γραφη μιαν εικονα της
αγιας Τριαδος ειναι, λεγει· Και εποιησεν ο Θεος 48.1088 τον ανθρωπον, κατ' εικονα
Θεου εποιησεν αυτον.
Καθως και Παυλος βοαι περι του Υιου· Ὃς ων απαυγασμα της δοξης, και
χαρακτηρ της υποστασεως. Και παλιν αλλαχου η Γραφη· ∆ευτε, και καταβαντες
συγχεωμεν αυτων τας γλωσσας. Τωι ειπειν, ∆ευτε, τους ομοτιμους καλει. Ουτε γαρ ει
αγγελοις επεταξεν, ειχεν ειπειν, ∆ευτε, αλλ' επιτακτικως, Πορευεσθε. Βλεπε δε μοι
Πατρος φωνην, Υιον και Πνευμα καλουσαν. Ει γαρ προς ενα μονον τουτο εῤρεθη,
ειχεν ειπειν, ∆ευρο, και καταβαντες συγχεωμεν αυτων τας γλωσσας· το δε ειπειν,
∆ευτε, ενος εστι φωνη προς δυο τινας ομοτιμους. Ἄκουε δε και του μακαριου Ἰωβ
σαφως δηλουντος την αχωριστον Τριαδα· φησι γαρ· Ζηι Κυριος, ος ουτω με εκρινε,
και ο παντοκρατωρ, ο πικρανας μου την ψυχην, και πνευμα θειον το περιον εν ρισι
μου. Κυριον και παντοκρατορα και θειον Πνευμα ειπων, την ομοουσιον Τριαδα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ανεκηρυξε. Μανθανε και των Σεραφιμ τον υμνον, κραζοντων τριτον· Ἅγιος, αγιος,
αγιος. Ου γαρ λεγουσιν απαξ μονον, Ἅγιος, ουτε δευτερον, Ἅγιος, αγιος, ουτε
τεταρτον, ουδε λεγουσιν, Ἅγιοι, αγιοι, αγιοι· ινα μη το πολυωνυμον εις πολυθεΐαν
ημας εξαγαγηι, αλλ' εν μονον, τριτον δε· Ἅγιος, αγιος, αγιος. ∆ηλουσι γαρ δια
τουτων μιαν και ισην δοξολογιαν Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος. Ἄκουε δε
και του προφητου λεγοντος παλιν· Πνευμα Κυριου ελαλησεν εν εμοι, και ο λογος
αυτου εν τωι στοματι μου. Προδεδεικται, οτι Θεος ην ο Λογος· Πνευμα γαρ Κυριου και
Λογον και Κυριον ειπων κηρυττει αδιαιρετον Τριαδα. Ὅρα δε και τους τρεις παιδας
εν τηι καμινωι παντα τα κτισματα και τα ποιηματα εις δοξολογιαν Θεου καλουντας,
ηλιον, σεληνην, αστρα, ουρανους, αγγελους, δυναμει, ανθρωπους, πνευματα, πασαν
κτισιν ορατην τε και αορατον και νοητην· και ουδαμου απηριθμησαν Υιον η Πνευμα
αγιον εν τοις ποιημασιν. Ἀλλ' ερεις παντως· Ουκ ᾔδεισαν Πνευμα η Υιον· Ἰουδαιοι
γαρ ησαν· ελεγχηι δε ευθυς απ' αυτης της Γραφης· Ἦν γαρ ο τεταρτος, φησιν, ως
ομοιωμα Υιου Θεου.
Περι δε του αγιου Πνευματος λεγει· Ἐξηγειρεν ο Θεος τωι αγιωι Πνευματι
παιδαριον νεωτερον, ωι ονομα ∆ανιηλ. Και εν αλλοις δε πολλοις τοποις
προκεκηρυκται το Πνευμα το αγιον εν τηι Παλαιαι. Ἀλλ' ᾔδεισαν μεν Πατερα και Υιον
και αγιον Πνευμα της μιας θεοτητος και δυναμεως οντας· ᾔδεισαν δε τα δουλα
καλειν εις δοξολογιαν της θεοτητος. Ἵνα δε γνωις, οτι ουδεν κτιστον εν τηι Τριαδι η
επεισακτον επιγινεται, προταξας ο Παυλος τον Πατερα, εν αλλωι 48.1089 τοπωι
προταττει το αγιον Πνευμα· λεγει γαρ ουτως· Εις Θεος ο Πατηρ, εξ ου τα παντα, και
ημεις εις αυτον· και εις Κυριος Ἰησους, δι' ου τα παντα, και ημεις δι' αυτου· και εν
Πνευμα αγιον. Ἀναπαλιν δε· ∆ιαιρεσεις χαρισματων εισι, το δε αυτο Πνευμα· και
διαιρεσεις διακονιων εισιν, ο δε αυτος Κυριος· και διαιρεσεις ενεργηματων εισιν, ο
δε αυτος Θεος, ο ενεργων τα παντα εν πασι. Ταυτα δε παντα ενεργει εν και το αυτο
Πνευμα, διαιρουν ιδιαι εκαστωι καθως βουλεται, και ου καθως επιτασσεται.
Βαπτιζομενου δε του Υιου ο Πατηρ ουρανοθεν μαρτυρει, Πνευμα δε το αγιον εν ειδει
περιστερας κατερχεται επι τον ομοτιμον. ∆ια τουτων παντων εν βασιλειον νοειν
διδασκομεθα της αδιαιρετου Τριαδος. Αυτος δε ο Θεος Λογος, ο δι' ημας εν αληθειαι
σαρκωθεις, μελλων ανερχεσθαι οθεν ουκ εχωρισθη, λεγει τοις αγιοις αυτου
αποστολοις· Πορευθεντες μαθητευσατε παντα τα εθνη, βαπτιζοντες αυτους εις το
ονομα του Πατρος και του Υιου και του αγιου Πνευματος. Ἐσφραγισθημεν μεν, αλλα
μια σφραγις της αγιας Τριαδος, εν βαπτισμα. Πως ουν τολμαις αλλοτριωσαι της
πατρυας ουσιας τον Υιον, η το αγιον Πνευμα; Ουτε γαρ ει αλλοτρια υπηρχον, μετα
του Πατρος εν τωι βαπτισματι ειχον απαριθμεισθαι. Τινι γαρ λογωι κατα τον σον
λογον, ω θεομαχε, ει κτιστος ο Υιος, η το Πνευμα, μετα του Πατρος
συμπεριλαμβανεται; Ει γαρ ηδυνατο το ονομα του Πατρος μονον σωσαι τον
βαπτιζομενον, δια τι τα κτισματα μετ' αυτου συμπεριλαμβανεται, ως αδυνατουντος
του Πατρος μονου σωσαι; Μη γενοιτο! Ει ουν ασθενειαν καταγγελλει Πατρος, τα
ομοουσια φευγων, αναγκασθησηι εκ της αληθειας συν ημιν ομολογειν Τριαδα
ακτιστον και ομοουσιον και παντοδυναμον. Ἀλλ' ερεις μοι περι του Πατρος, οτι
γεγραπται, Σε τον μονον αληθινον Θεον. Ἀλλα και Θεος ην ο Λογος· και πως ουν
ισος τωι Πατρι; το γαρ ειπειν περι Πατρος, Σε τον μονον αληθινον Θεον, εδειξε τον
Υιον ου φυσικον, αλλα θετον Θεον. Τι ουν, ο πολεμων την εαυτου σωτηριαν; επειδη
γεγραπται, καθως λεγει Ἰωαννης περι του Πατρος, οτι Ὁ Θεος φως εστι, περι δε του
Υιου, οτι Ἦν το φως το αληθινον, παρα τουτο τολμαις ελαττω λεγειν τον Πατερα, δια
το μη προσκεισθαι το φως το αληθινον, αλλα περι Υιου μονον, Ἦν το φως αληθινον;
Ὥσπερ ουν ου τολμαις σμικρυναι τον Πατερα δια το μη προσκεισθαι το, αληθινον·
ουτως ακουων περι Πατρος, Σε τον μονον αληθινον Θεον, περι δε του Υιου, το Θεος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μονον, μη τολμησηις σμικρυναι τον Υιον, αντιπαρακειμενων αλληλοις των
ονοματων, τωι Πατρι το Θεος αληθινος, τωι Υιωι το, Θεος· αναπαλιν δε Ἦν το φως το
αληθινον, τωι Υιωι, τωι δε Πατρι το φως μονον. Ὡς ουν ου τολμητεον ειπειν περι
Πατρος, οτι ουκ εστι φως αληθινον, και περι του Υιου, Θεος αληθινος· αυτος γαρ
ειπεν, Ἐγω ειμι η αληθεια· ουτω και περι του Πνευματος του αγιου, οτι Πνευμα της
αληθειας. ∆ια τουτων των μαρτυριων μανθανε ευσεβειν αδιαιρετον Τριαδα· Παντα
οσα εχει ο Πατηρ εμα εστιν, ειπεν ο μονογενης Θεος, ο ων εις τον κολπον του
Πατρος. Μωυσης λεγει· Ὁ ων απεσταλκε με. Ὁ ων εστιν ο Πατηρ, ο ων εστιν ο Υιος, ο
ων προς τον οντα, αναρχως και αχρονως γεγενημενος. Παντα εχει ο Πατηρ, αληθως
ζωη, και αθανασια, και φως, και παντοδυναμος, και Θεος, και Κυριος· απερ εχει και ο
Υιος. Ἐγω γαρ ειμι, φησιν, η αληθεια και η ζωη· και, Ἦν το φως το αληθινον· και,
Θεος ην ο Λογος· και Θωμας φησιν ο αποστολος· Ὁ Κυριος μου και ο Θεος μου·
καθως και ο ψαλμωιδος λεγει· Ταις χερσι μου τον Θεον εξεζητησα, και ουκ ηπατηθην.
Ἐψηλαφησεν ο Θωμας τον Λογον εν απιστιαι, και ουκ ηπατηθη Κυριον και Θεον
ομολογησας αυτον εν πιστει. Ναι, φησι· λεγω τον Υιον του Θεου Θεον, ουκ αναρχον
δε, αλλα κτιστον· ουκουν και δουλον. Και πως, Ὃς εν μορφηι Θεου υπαρχων, ουχ
αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα Θεωι, αλλα εαυτον εκενωσε, μορφην δουλου λαβων;
Ει ουν δουλος εστι, παν γαρ κτισμα δουλον, πως δουλος ων, μορφην δουλου ελαβε;
πως δε εαυτον 48.1090 εκενωσεν, ει ουκ ην Θεος τελειος; Ὃ γαρ ουκ ειχεν ελαβε,
μεινας ο ην· ουχ ο ην γεγονεν, αλλ' εν μορφηι Θεου υπαρχων, δια φιλανθρωπιαν
ατρεπτως ελαβε μορφην δουλου. Ει δε ου θελεις αυτον ομολογειν αναρχον, ουκουν
ην καιρος οτε ουκ ην Υιος; Ναι, φησιν. Ἴδε ουν, κατα τον σον λογον λεγω· ην καιρος
οτε ουκ ην Πατηρ· ο γαρ μη εχων υιον, πατηρ ου καλειται. Και ο Πατηρ αρχην εσχε
του ειναι πατηρ· εκ γαρ του υιου πατηρ γινωσκεται, Ἆρα ουν και ο Πατηρ ην καιρος
οτε και αυτος ην υιος ετερου πατρος. Φευ της τοιαυτης βλασφημιας! δοκων γαρ τον
Πατερα σεβειν τελειως, εις αυτον ασεβεις. Ει ουν ο Υιος αυτος εποιησε τους χρονους
και καιρους, παντα γαρ δι' αυτου εγενετο, πως τολμαις λεγειν, οτι ην καιρος οτε ουκ
ην ο Υιος; Ουκουν κατα τον σον λογον, μειζων ο χρονος του Θεου Λογου· το γαρ
πρωτον αναγκηι και μειζον.
βʹ. Θελεις δε γνωναι οτι συναΐδιος τωι Πατρι ο Υιος; Λεγει Ἡσαΐας· Ἐγω Θεος
πρωτος, και εγω εις ταμετα ταυτα· προ εμου ουκ εγενετο αλλος Θεος, και μετ' εμε
ουκ εσται. Ει ουν υστερον του Πατρος λεγεις τον Υιον, πως λεγει ο Πατηρ, οτι Μετ'
εμε ουκ εσται αλλος Θεος; ει δε εις τον Υιον εκλαβηις τουτο, πως λεγει· Προ εμου ουκ
εγενετο αλλος Θεος; Βλεπε ουν δια τουτων συναΐδιον ειναι τον Υιον τωι Πατρι.
Ἄκουε δε τας μαρτυριας τας περι του Υιου, και φευγε του δυσφημειν αυτον· Ἔβρεξε
Κυριος πυρ παρα Κυριου, και πυρ επι Σοδομα. Κυριον καλει τον Πατερα, Κυριον τον
Υιον, Κυριον το Πνευμα το αγιον· ως φησιν, Ὁ δε Κυριος το Πνευμα εστι· και ουκ
ειπεν· Ὁ Κυριος ο μικροτερος παρα Κυριου του μεγαλου. Και ο Μωυσης φησι, Και
προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι Θεου· αγγελος δε κτισματι ου προσκυνει.
Και ινα μαθηις περι του Υιου τουτο λελεχθαι, ακουε Παυλου λεγοντος· Ὅταν δε
εισαγαγηι τον πρωτοτοκον εις την οικουμενην, λεγει· Και προσκυνησατωσαν αυτωι
παντες αγγελοι Θεου. Και ∆αυιδ δε εβοα· Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου Καθου εκ
δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους σου υποποδιον των ποδων σου. Και ουκ ειπε,
Κυριος του Κυριου μου· αλλ' ειπε, Κυριος τωι Κυριωι μου· Ἰδου, φησιν Ἡσαΐας, η
παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου
Ἐμμανουηλ· ο εστι μεθερμηνευομενον, Μεθ' ημων ο Θεος. Ναι, λεγω αυτον Υιον,
υποτακτικον μεντοι και μικροτερον του Πατρος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ἐλεγχει σε παλιν Ἡσαΐας λεγων, οτι Παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη
ημιν· και καλειται το ονομα αυτου Μεγαλης βουλης αγγελος, θαυμαστος συμβουλος,
Θεος ισχυρος, εξουσιαστης, αρχων ειρηνης, πατηρ του μελλοντος αιωνος. Ὁ
προφητης εξουσιαστην, Θεον ισχυρον, ανακηρυττει· και συ λεγεις αυτον
υποτακτικον; εκεινος μεγαλης βουλης αγγελον καλει· και συ λεγεις μικρον; Βλεπε δε
μοι και Ἱερεμιαν βοωντα περι αυτου· Ουτος ο Θεος ημων· ου λογισθησεται ετερος
προς αυτον. Περι του Πατρος λεγει, η περι του Υιου; περι του Πατρος, φησιν. Ὁ
Πατηρ εσαρκωθη, η ο Υιος; Ὁ Υιος. Ουκουν κατα τον σον λογον ο Πατηρ εσαρκωθη.
Ἀλλα νυν βλεπω, κατα τον του προφητου λογον, οτι ο Υιος ο και συναναστραφεις
τοις ανθρωποις. Ναι, ο Κυριος εσαρκωθη, ο δε Πατηρ ασαρκος διεμεινεν. Ἐλεγχθητι
ουν, ω ανοητε, οτι περι Υιου λεγει, δια των εξης· Ουτος ο Θεος ημων· ου
λογισθησεται ετερος προς αυτον· εξευρε πασαν οδον επιστημης, και εδωκεν αυτην
Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι υπ' αυτου· μετα ταυτα επι της γης
ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Ὁραις αυτον και νομοθετην; Ει γαρ
εξευρεν αυτος πασαν οδον επιστημης, εδωκεν αυτην Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και
Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι αυτου, αυτος εστιν ο και τωι Μωυσηι φανεις και νομοθετησας.
Και ποθεν τουτο δηλον; Ἄκουε του προφητου λεγοντος· ∆ιαθησομαι υμιν διαθηκην
καινην, ου κατα την διαθηκην, ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων, ηνικα επελαβομην
της χειρος αυτων, εξαγαγειν αυτους εκ γης Αι48.1091 γυπτου· διδους νομους μου εν
ταις καρδιαις αυτων, και επι των διανοιων αυτων εγγραψω αυτους· και εσονται μοι
εις λαον, καγω εσομαι αυτοις εις Θεον. Βλεπεις οτι αυτος εστιν ο νομοθετης Παλαιας
και Καινης; Ὅτι γαρ την Καινην αυτος νομοθετει, ουτε συ αμφιβαλεις. Και συ,
Βηθλεεμ οικος του Ἐφραθα, μη ολιγοστος ει του ειναι σε εν χιλιασιν Ἰουδα· εκ σου
γαρ μοι εξελευσεται ηγουμενος· και αι εξοδοι αυτου απ' αρχης εξ ημερων· και αυτος
ποιμανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ. Βλεπεις ενα λαον Πατρος και Υιου. Ὁ Υιος λεγει·
Ἔσομαι αυτοις εις Θεον, και αυτοι μοι εις λαον. Ὁ Πατηρ περι Χριστου λεγει· Και
ποιμανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ.
Μανθανε εν βασιλειον του Πατρος και Υιου. Ὅσα δε μετα ταυτα ακουεις
αυτου λεγοντος ταπεινα, μετα το ιδιαι ευδοκιαι σαρκωθηναι, και εαυτον ταπεινωσαι
δια την των ανθρωπων σωτηριαν, νοει ταυτα θεοπρεπως· το γραμμα γαρ αποκτεινει,
το δε πνευμα ζωοποιει. Ει γαρ τοις αποστολοις τοις εωρακοσιν αυτου τα θαυματα,
και εν τωι ονοματι αυτου πασαν νοσον θεραπευσασιν, ελεγε, Πολλα υμιν ειχον
ειπειν, αλλ' ου δυνασθε βασταζειν αρτι· τι προς Ἰουδαιον τον παχυτερον πολλωι; Ει
γαρ ινα ειπηι, Πριν Ἀβρααμ γενεσθαι, εγω ειμι, εβαστασαν λιθους λιθασαι αυτον,
πως, ει τι των υψηλων ειπεν αυτοις, ολως καν ηνειχοντο ακουειν; Ουτω και εν τηι
Παλαιαι πολλα ευροι τις αν περι Πατρος λεγομενα προς την παχυτητα των
ακουοντων· ωσπερ, Ἑπτα οφθαλμοι Κυριου επιβλεποντες την οικουμενην· και, Ἐν
σκεπηι των πτερυγων σου σκεπασεις με· και, Ἐξεγερθητι· ινατι υπνοις, Κυριε; και,
Ἐαν μη επιστραφητε, την ρομφαιαν αυτου στιλβωσει· το τοξον αυτου ενετεινε, και
ητοιμασεν αυτο· τα βελη αυτου τοις καιομενοις εξειργασατο. Και πως; Ουτε γαρ
πτερωτον το Θειον, ουτε υπνωι κατεχομενον, ουτε ρομφαια περι Θεον, η τοξον, η
βελη· ασωματον γαρ το Θειον. Ἀλλα ταυτα απειλει ο προφητης, καθαψασθαι
βουλομενος της παχυτητος των ακροατων· ουτω και ο Θεος Λογος δι' ημας
σαρκωθεις, μιμουμενος τον εαυτου Πατερα, ταπεινα φθεγγεται, προς την ημων
σωτηριαν αποβλεπων. Ἐπειδη γαρ αντιθεον αυτον ενομιζον, λεγοντες, οτι Ουτος
ουκ εστιν εκ του Θεου· και, Περι καλου εργου ου λιθαζομεν σε, αλλα περι
βλασφημιας, οτι συ, ανθρωπος ων, ποιεις σεαυτον Θεον· και δια τουτο εζητουν
αυτον λιθασαι, οτι ου μονον ελυε το σαββατον, αλλ' οτι Πατερα ιδιον ελεγε τον
Θεον, ισον εαυτον ποιων τωι Θεωι, δια δε το μη χωρειν αυτους τα υψηλα και της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αυτου θεοτητος αξια, αρχεται ταπεινα λεγειν, δια παντων δεικνυς μη ειναι αντιθεος.
Ει ηγαπατε με, εχαιρετε αν, οτι εγω πορευομαι προς τον πεμψαντα με Πατερα, οτι ο
Πατηρ μου μειζων μου εστιν. Ὅτε γαρ εαυτον ισον εποιει του Πατρος, λιθαζειν
αυτον επεχειρουν. Ει δε ταυτα ουτω μη εχει, αναγκασθησηι επαινειν Ἰουδαιους, οτι
δικαιως εσταυρωσαν αυτον, ως αντιθεον· ο γαρ εαυτον ισον τωι Θεωι και Πατρι
ποιων, μη ων δε, αντιθεος. Ψευδεται ουν λοιπον Παυλος, λεγων· Ουχ αρπαγμον
ηγησατο το ειναι ισα Θεωι. Τι ουν εστιν ο Σωτηρ, καθ' ο ουκ εσαρκωθη; Ουτω το,
Πορευομαι προς τον Πατερα μου και Πατερα υμων, και Θεον μου και Θεον υμων·
αλλως αυτου κατα φυσιν, και αλλως ημων κατα χαριν και θεσιν· αλλως ως δια την
ιδιαν ευδοκιαν, και δια την κτιστην προσληψιν. και αλλως ημων ως
δημιουργηματων. Ει δε αμφιβαλλεις εν τουτοις, ειχεν ειπειν· Πατερα ημων και
υμων. Τινος ενεκεν διεστειλεν εαυτον, αλλ' η ταυτην ημας την θεοπρεπη εννοιαν
διδασκων; Βλεπεις, φησι, πως επιδεεται της του Πατρος βοηθειας, λεγων· Νυν η
ψυχη μου τεταρακται. Και τι ειπω; Πατερ, σωσον με εκ της ωρας ταυτης. Κακως
αναγινωσκεις· ειπε, Νυν η ψυχη μου τεταρακται· και αποδιαστειλας ωδε, επηγαγε το,
Τι ειπω; Πατερ, σωσον με εκ της ωρας ταυτης· αλλα δια τουτο εληλυθα εις την ωραν
ταυτην. ∆ια γαρ του ειπειν,
∆ια τουτο ηλθον εις την ωραν ταυτην, εδειξεν, οτι ου τον θανατον ανεδυετο
τον σωτηριον. Ἐπιθυμιαι γαρ επεθυμησα το πασχα τουτο φαγειν μεθ' υμων, φησιν. Ει
δυ48.1092 νατον, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο· πλην μη το θελημα το
εμον, αλλα το σον γενεσθω. Ἆρα τον θανατον δειλιαι, η ακων επι το παθος ερχεται; ο
ειπων, ∆ει τον Υιον του ανθρωπου πολλα παθειν, και αποκτανθηναι, και ταφηναι,
και τηι τριτηι ημεραι αναστηναι· ο ειπων, Λυσατε τον ναον τουτον, και εν τρισιν
ημεραις εγερω αυτον· ο ειπων, Ἐξουσιαν εχω θειναι την ψυχην μου, και εξουσιαν
εχω παλιν λαβειν αυτην· και, Ουδεις αιρει αυτην απ' εμου· εγω απ' εμαυτου τιθημι
αυτην, και εγω παλιν λαμβανω αυτην· ο επιτιμησας τωι προ βραχεος μακαρισθεντι
Πετρωι επι τωι λογωι, Συ ει ο Χριστος ο Υιος του Θεου του ζωντος, επειτα δε αναξιον
αυτου το παθος νομισας, ακουσας· Ὕπαγε οπισω μου, σατανα· σκανδαλον μου ει, οτι
ου φρονεις τα του Θεου, αλλα τα των ανθρωπων· ο στηριξας το προσωπον αυτου
αναβηναι εις Ἱερουσαλημ, ινα σωτηριαν δια του παθους αυτου πασι χορηγησηι· ο δια
των προφητων και το ειδος του παθους αυτου προκηρυξας, δια μεν Ἱερεμιου· Ἐπ'
εμε ελογισαντο λογισμον πονηρον, λεγοντες· ∆ευτε και εμβαλλωμεν ξυλον εις τον
αρτον αυτου, και εκτριψωμεν αυτον απο γης, τον σταυρον σημαινων· δια δε ∆αυΐδ·
Ἔδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος· και,
Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου· διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι τον
ιματισμον μου εβαλον κληρον· και δια Ἡσαΐου· Τον νωτον μου δεδωκα εις μαστιγας,
τας δε σιαγονας μου εις ραπισματα, το δε προσωπον μου ουκ απεστρεψα απο
αισχυνης εμπτυσματων. Οιδας ουν ταυτα παντα τελεσθεντα εν τωι σταυρωι. Ὑπο γαρ
Πιλατου εφραγελλωθη, υπο δουλου εῤραπισθη, υπο ανομων ενεπτυσθη, υπο
στρατιωτων ηλοις εν σταυρωι επαγη, διαμεριζομενων αυτου τα ιματια και κληρον
βαλλοντων. Ὁ δια πολλων το παθος σημανας, πως αναδυεται νυν; ∆ια τι ουν λεγει,
Πατερ, ει δυνατον, παρελθετω απ' εμου το ποτηριον τουτο; Ἠγνοει ο διαβολος τις
ην· βλεπων γαρ αυτον διψωντα, πεινωντα, κοπιωντα, και τας αλλας αυτου
οικονομιας, ενομισεν αυτον ανθρωπον ειναι ψιλον, ορων δε αυτου τα θεικα
θαυματα, Θεον υπενοει· αμφεβαλεν ουν περι αυτου, αγνοων αυτον. Ει γαρ ᾔδει
ακριβως, οτι Θεος ην, ουκ αν ετολμησεν αυτωι προσελθειν· ως και Παυλος λεγει· Ει
γαρ εγνωσαν, ουκ αν τον Κυριον της δοξης εσταυρωσαν. Προβαλλεται ουν ο
∆εσποτης δειλιαν, εκεινον επισπωμενος, ινα επελθων ως ανθρωπωι, τροπωθηι παρ'
αυτου, και λυτρωθωσι παντες οι αιχμαλωτοι, οσοι κατειχοντο υπ' αυτου. Ὥσπερ αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ει τις βασιλευς μελλων τυραννωι ασθενει τινι συμβαλειν, επισταται δε οτι φευξεται
αυτον, σοφιζεται δε δειλιαν, λεγων ταις δυναμεσιν αυτου, Φυγωμεν δηθεν απο
προσωπου αυτου, οπως μη αποδρασηι ημας, αλλα καταδιωξηι, και ουτω στραφεντες
συλλαβωμεν αυτον· ουτω και ο ∆εσποτης προεβαλλετο δειλιαν, ινα επελθηι ο
διαβολος ως ανθρωπωι, και ευρηι διαρεισοντα αυτον, και ρυομενον παντας τους υπο
του ᾅδου κρατουμενους. Ουτω γαρ φησιν· Ὤφθη αγγελος ενισχυων αυτον. Ὁ υπο
αγγελων προσκυνουμενος, και ωι καμπτει παν γονυ επουρανιων και επιγειων και
καταχθονιων, πως ισχυν παρα αγγελου ελαμβανεν; Ουκ ισχυν, αλλα δοξολογιαν
λεγοντος αγγελου· Σου εστιν η βασιλεια και το κρατος, ∆εσποτα. Ουδεις επισταται
την ημεραν εκεινην, η την ωραν, ουτε οι αγγελοι, ουτε ο Υιος, ει μη ο Πατηρ. Και
πως, φησιν, ισος τωι Πατρι, ο μη ειδως την ημεραν εκεινην; ο ποιησας αυτην, ουκ
οιδεν αυτην; Και δια τι ουν λεγει, Ουτε ο Υιος; Βλεπε δε θεωριαν· ∆υο γνωσεις και
ειδησεις εν τηι Γραφηι ευροι τις αν, μιαν μεν την κατα πραξιν, ετεραν δε την κατα
γνωσιν. Ἔγνω γαρ, φησιν, Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου, ουχ ως προτερον αγνοων·
πως γαρ ο ειπων, Τουτο νυν οστουν εκ των οστων μου, και σαρξ εκ της σαρκος μου;
Και εγνω Ἀβρααμ Σαῤραν την γυναικα αυτου, και ο Ἰακωβ 48.1093 Λειαν και Ῥαχηλ.
Ἆρ' ουν ηγνοει αυτας ο δι' αυτας δεκατεσσαρα ετη δουλευσας; Ἤδει μεν αυτας κατα
γνωσιν, επι τελει δε και κατα πραξιν. Ὁ ουν Πατηρ μη κρινων τινα, αλλα την κρισιν
απασαν δεδωκως τωι Υιωι, ειδε την ημεραν και γνωσει και πραξει· ο δε Υιος ελθων
σωσαι τον κοσμον, και ου κριναι, ειδεν αυτην κατα γνωσιν· επειδη δε ουδεπω
εκρινεν, αγνοει την ημεραν, την κατα πραξιν γνωσιν σημαινων.
γʹ. Ἀλλα λεγει Παυλος· Κατανοησατε τον αποστολον και αρχιερεα της
ομολογιας ημων Χριστον Ἰησουν, πιστον οντα τωι ποιησαντι αυτον· και αλλαχου·
Κυριον και Χριστον ο Θεος αυτον εποιησε· και Σολομων· Κυριος εκτισε με αρχην
οδων αυτου εις εργα αυτου. Ὁραις πως κτισμα και ποιημα η Γραφη αυτον σημαινει;
Ἀλλ' ελεγξει σε η ακολουθια, ω θεομαχε· Πας γαρ, φησιν, ιερευς εξ ανθρωπων
λαμβανομενος, υπερ ανθρωπων καθισταται, εις το προσφερειν δωρα τε και θυσιας.
Ἔλαβε γαρ εξ ημων την ποιητικην σαρκα αναμαρτητως, ην υπερ ημων τωι Πατρι
προσηνεγκε θυσιαν. Κατα σαρκα ουν, τωι ποιησαντι αυτον, νοει, και μη κατα την
θεοτητα. Ουτω και, Κυριον και Χριστον αυτον ο Θεος εποιησε. Προ γαρ οικονομιας
απανταχη Θεος κηρυσσεται, καθως προδεδεικται, και ουδαμου τις ποιημα αυτον
λεγει· αλλα δια την ενωσιν της κτιστης σαρκος λεγει, Κυριον και Χριστον ο Θεος
αυτον εποιησε· προς την παχυτητα των ακροατων· Κυριος αρχην οδων αυτου εκτισε
με, φησιν. Ὁραις οτι κτισμα λεγει; Ἀλλ' επι την ακολουθιαν των εξης ιωμεν· Προ του
αιωνος εθεμελιωσε με, προ δε παντων βουνων γενναι με. Πρωτον μεν, ω κενοδοξε,
μανθανε οτι Παροιμια η βιβλος λεγεται· παν δε το παροιμιαζομενον ου ταυτον εστι
τηι του λογου δυναμει. Και γαρ ο Κυριος την βασιλειαν των ουρανων σαγηνηι και
ζυμηι και κοκκωι σινηπιος παρεικασε, και αλλοις πολλοις τοσουτοις· και ου παντως
φαμεν την βασιλειαν τι τουτων ειναι.
Ἀλλ' ου περιφερομενος λεξω· Κυριος αρχην οδων αυτου εκτισε με, προ του
αιωνος εθεμελιωσε με, προ δε παντων βουνων γενναι με. Πως ουν το γεννωμενον
κτιζεται, η θεμελιουται; η πως το κτιζομενον γενναται; Ει γαρ κτιστος, ου γεννητος·
ημεις ου κτιζομεν α γεννωμεν, ουδε γεννωμεν α κτιζομεν. Και πως ενδεχεται τον
ακτιστον Πατερα γεγεννηκεναι Υιον κτιστον; Ἡμεις γαρ κτιστοι οντες κτιστα
γεννωμεν· ο δε Πατηρ ακτιστος ων, ακτιστον Υιον εγεννησεν. Ἀκυλας δε
διερμηνευων, Ἐκτησατο με, ειπε. Το ουν, εκτισε με, το μελλον γενεσθαι ως ηδη
γεγονος προαναφωνει· και γαρ εθος τουτο τηι Γραφηι· ωσπερ το, Ὤρυξαν χειρας μου
και ποδας μου· εμε, φησιν, ον βλεπετε κτιστην σαρκα ιδιαι ευδοκιαι ενωσαντα εαυτωι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

απ' αρχης ειμι, ουκ απο Μαριας εχω την αρχην. Ἐν αρχηι γαρ ην ο Λογος· και, Πριν
Ἀβρααμ γενεσθαι εγω ειμι. Ὁμολογει ουν Υιον ακτιστον, και συναναρχον Πατρι, ινα
μη δωις και τωι Πατρι αρχην του γενεσθαι πατηρ. Ει λεγεις συναναρχον τωι Πατρι τον
Υιον, πως εγεννησεν ο Πατηρ τον Υιον; θελων, η μη θελων; Ἐαν ειπωμεν, Θελων,
αντιλεγουσιν· Ἰδε ην το θελημα προ του Λογου· πριν γαρ θελησαι, φησιν, ουκ ην ο
Υιος· εαν δε ειπωμεν, Μη θελων, λεγουσι· Τυραννειται το Θειον· παν δε το
τυραννουμενον ου Θεος. Ἡμεις δε λεγομεν, οτι ωσπερ ο ηλιος τας ακτινας και το
φεγγος συναΐδια εχει, ουτως ο Πατηρ Υιον και αγιον Πνευμα· ινα μη ειπωμεν και τον
Πατερα υπο αρχην. Ει γαρ λεγεται υπο αρχην, πριν αρξασθαι τον Υιον, ουκ ην ο
Πατηρ πατηρ, κατα τον σον λογον, και αναγκασθησηι τον Πατερα υπ' αρχην ποιειν
ασεβως· ει δε μη γε, αντεπαγω σοι καγω· Θελων ο Πατηρ εγενετο πατηρ, η μη θελων;
Ἐαν ειπηις, Θελων, ιδε ουν, πριν θελησαι ουκ ην Πατηρ· ην ουν καιρος οτε ουκ ην
πατηρ ο Πατηρ· και αυτος ουν ηρξατο του ειναι πατηρ· εαν ειπηις, Μη θελων,
τετυραννηται, Θεος δε ου τυραννειται· το γαρ τυραννουμενον ου Θεος. Ὁραις εις
ποσην εμπιπτεις ασεβειαν, εαν μη ομολογησηις συναναρχον και συναΐδιον και
συνδημιουργον Πατρος τον Υιον; Και πως ειπω συνδημιουργον; γεγραπται γαρ, οτι
Παντα δι' αυτου 48.1094 εγενετο. Ουκ ακουεις του προφητου λεγοντος περι του Υιου,
Ἐκ στοματος νηπιων και θηλαζοντων κατηρτισω αινον, και τα εξης· οτι Ὄψομαι
τους ουρανους εργα των δακτυλων σου, σεληνην και αστερας, α συ εθεμελιωσας;
Ουχ οραις του Χριστου την αυθεντιαν λεγοντος· Ὁ Πατηρ μου εως αρτι εργαζεται,
καγω εργαζομαι· και, Ὥσπερ ο Πατηρ εγειρει τους νεκρους και ζωοποιει, ουτω και ο
Υιος ους θελει ζωοποιει· και, Νεανισκε, σοι λεγω, εγερθητι· και τωι Πνευματι τωι
ακαθαρτωι, Ἐγω σοι επιτασσω, φιμωθητι, και εξελθε απ' αυτου· και, Θαρσει, τεκνον,
αφεωνται σοι αι αμαρτιαι σου; Ἐπειδη γαρ εκεινοι ελεγον, Ουδεις δυναται αφιεναι
αμαρτιας, ει μη μονος ο Θεος, εκ του στοματος αυτων ελεγχων αυτους, φησιν· Ὑμεις
ειπατε, οτι Θεου μονου εστιν αφιεναι αμαρτιας· ιδου ουν αφιημι αμαρτιας, και
ομολογησατε μου την θεοτητα. Ει δε απιστειτε, εκ της του σωματος ρωσεως βλεπετε
και μαθετε και την της ψυχης υγιειαν. Τοτε λεγει αυτωι· Ἐγερθεις αρον σου τον
κραββατον, και υπαγε εις τον οικον σου· και παλιν αλλωι· Ἔκτεινον την χειρα σου·
και τηι θαλασσηι· Σιωπα, πεφιμωσο· Ἡ παις, εγειραι· Λαζαρε, δευρο εξω· Θελω,
καθαρισθητι· και τα εξης απαντα, δι' ων δηλοι το προς τον Πατερα ομοτιμον· απερ
απαντα καταμανθανων, πιστευε οτι ομοουσιος εστι τωι Πατρι, ομοουσιον δε και το
Πνευμα. Ει γαρ εκ του Πατρος εκπορευεται, και εκ του Υιου λαμβανει, ουκ αλλοτριον
της ουσιας του Θεου το Πνευμα. Πνευμα Θεου, Πνευμα Χριστου, Πνευμα αληθειας,
Πνευμα παρακλητον, αντιπαραθετον. Πνευμα ο Θεος· Ὁ δε Κυριος το Πνευμα εστι·
καθως και ο Πετρος προς τον Ἀνανιαν· Τι οτι συνεφωνηθη υμιν πειρασαι το Πνευμα
το αγιον; Και δηλων οτι Θεος εστι, φησιν· Ουκ εψευσω ανθρωπωι, αλλα τωι Θεωι.
Ὁραις οτι Θεος το Πνευμα ωι εψευσατο; Και ο Παυλος λεγει· Ὑμεις ναος Θεου εστε,
και το Πνευμα του Θεου οικει εν υμιν. ∆ηλονοτι Θεος εστι το Πνευμα το οικουν εν
ημιν· Ἐν αυτωι γαρ ζωμεν, και κινουμεθα, και εσμεν· και, Ὁ δευτερος ανθρωπος εις
Πνευμα ζωοποιουν· και αλλαχου λεγει, Ἡ σαρξ ουκ ωφελει ουδεν, το πνευμα εστι το
ζωοποιουν.
δʹ. Μη τολμησηις ουν φθεγξασθαι τι κατα της ομοουσιου και παντοδυναμου
Τριαδος. Και παλιν, Ουδεις οιδε τα του ανθρωπου, ει μη το πνευμα του ανθρωπου το
εν αυτωι· ουτω και τα του Θεου ουδεις οιδεν, ει μη το Πνευμα του Θεου· ουκ ετι, το εν
αυτωι, ινα μη τις συνθετον το Πνευμα νομισηι. Το γαρ πνευμα παντα ερευναι, και τα
βαθη του Θεου. Ναι, ερευναι μεν, ου καταλαμβανει δε· ου γαρ γεγραπται, οτι
καταλαμβανει. Πως ουν ερευναι; ως περιεργον; ως αλλοτριον; ως αγνοουν; Ει γαρ δη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

γεγραπται, Βαθυτερα σου μη ζητει, και ισχυροτερα σου μη εξεταζε· α προσεταγη σοι,
ταυτα διανοου· ου γαρ εστι χρεια των κρυπτων. Ει αλλοτριον εστι κατα τον σον
λογον, πως ετολμα τα βαθη του Θεου ερευναιν; Περι του Πατρος γεγραπται· Ἐγω
Θεος δοκιμαζων νεφρους, και ερευνων ταμιεια κοιλιας. Ἆρα δια το μη προσκεισθαι
το, Καταλαμβανω, αγνοειν τον Πατερα φησεις; Ει αγνοων ερευναι και δοκιμαζει, ινα
και περι του προσκυνητου Πνευματος τουτο τολμησηις λεγειν; Πως ειπεν, Ἀφορισατε
δη μοι τον Παυλον και τον Βαρναβαν εις το εργον, ο προσκεκλημαι αυτους; Ὁραις
την εξουσιαν· νοει την θεοτητα. Και ο Ἄγαβος· Ταδε λεγει το Πνευμα το αγιον· Τον
ανδρα. ου εστιν η ζωνη αυτη, ουτω δησουσιν εν Ἱερουσαλημ. Και οι αποστολοι·
Ἔδοξε τωι αγιωι Πνευματι μηδεν πλεον τηρειν· και παλιν· ∆ιελθοντες δε την Φρυγιαν
και την Γαλατικην χωραν, κωλυθεντες υπο του αγιου Πνευματος λαλησαι τον λογον
εν τηι Ἀσιαι. Ἐλθοντες δε εις Μυσιαν, επειρωντο εις την Βιθυνιαν πορευεσθαι, και ουκ
ειασεν αυτους το Πνευμα το αγιον. Και παλιν, οτι Το Πνευμα μοι το αγιον κατα
πολιν διαμαρτυρεται, λεγον, και τα εξης· και ο προφητης· Το Πνευμα μου, φησιν,
εφεστηκεν εν μεσωι υμων· ο δε Κυριος, Ὅπου εαν εισι δυο η τρεις συνηγμενοι εις το
εμον ονομα, εκει ειμι εν μεσωι 48.1095 αυτων· και, Κυριος απεσταλκε με, και το
Πνευμα αυτου· Προσεχετε εαυτοις, και παντι τωι ποιμνιωι εν ωι υμας εθετο το Πνευμα
το αγιον επισκοπους και διακονους. Ὅρα την δυναμιν του αγιου Πνευματος, και την
αυθεντιαν και την εξουσιαν. Ουκ αρα αλλοτριον του Θεου το Πνευμα. Ειδον, φησιν
Ἡσαΐας, τον Θεον επι θρονου υψηλου και επηρμενου, και τα Σεραφιμ κυκλωι αυτου,
και τα εξης· και ειπον· Ὢ ταλας εγω, οτι κατανενυγμαι, οτι ακαθαρτα χειλη εχων, εν
μεσωι λαου ακαθαρτα χειλη εχοντος εγω οικω, και τον βασιλεα Κυριον σαββαωθ
ειδον τοις οφθαλμοις μου· και ειπε, Τις πορευσεται προς τον λαον τουτον; Και ειπον·
Ἰδου εγω, αποστειλον με. Και ειπε προς με δηλονοτι ο καθημενος εν τωι θρονωι,
Πορευθητι προς τον λαον τουτον, και ειπε· Ἀκοηι ακουσετε, και ου μη συνητε, και
βλεποντες βλεψετε, και ου μη ιδητε. Τις εστιν ο καθημενος επι θρονου; Ὁ Πατηρ,
φησιν. Ἐαν δε μαθηις παρα του Παυλου, οτι το Πνευμα εστιν, ομολογεις αυτο Θεον;
∆ειξον, φησι, και πιστευω.
Ἄκουε λοιπον αυτου λεγοντος· Καλως ειπε το Πνευμα το αγιον δια Ἡσαΐου
του προφητου· Πορευθητι προς τον λαον τουτον, και ειπε· Ἀκοηι ακουσετε, και τα
εξης. Παυλος λεγει, Ειπε το Πνευμα το αγιον· Ἡσαΐας λεγει, Ειπε Κυριος σαββαωθ,
οτι αδιαφορον εστι τηι Γραφηι, περι Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος λεγειν.
Μηκετι ουν λεγε μεγαν και μικρον Θεον, εμπιπτων εις Ἑλληνισμον. Ει γαρ μικρος
Θεος ο Υιος, ψευδεται Παυλος λεγων· Προσδεχομενοι την μακαριαν ελπιδα της
δοξης του μεγαλου Θεου και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου. Ὃν ουν Παυλος καλει
μεγαν Θεον, συ μη καλει μικρον· εν γαρ Θεωι παντα τελεια. Και παλιν· Ἐξ ων ο
Χριστος το κατα σαρκα, ο ων επι παντων Θεος ευλογητος εις τους αιωνας. Μητε
κτιστον Θεον ονομασηις ποτε· ασεβης γαρ ο κτισμα προσκυνων. Τι ουν; ου λεγεις το
σωμα του Κυριου κτιστον; Ἴδε ουν, και συ κτισμα προσκυνεις, ανοητε. Ουδεις λεγει
βασιλει, Ἔκδυσαι την πορφυριδα σου, η, εγειραι εκ του θρονου σου, ινα σοι ψιλωι
προσκυνησω, αλλα προσκυνει βασιλει επι θρονου καθημενωι, και εν πορφυριδι οντι.
Ηυδοκησε γαρ ο Θεος Λογος την κτιστην σαρκα την εξ ημων ακηλιδωτως ενωσαι
εαυτωι· προσκυνητη ουν εστι συν τωι Θεωι Λογω, καθως και απ48.1096 εθεωσεν
αυτην. Και τουτο σημαινων ο θεσπεσιος ∆αυιδ βοαι· Ὑψουτε Κυριον τον Θεον ημων,
και προσκυνειτε τωι υποποδιωι των ποδων αυτου, οτι αγιος εστιν. *** Ἐν αλλωι ρητωι
λεγων· Ὁ ουρανος μοι θρονος, η δε γη υποποδιον των ποδων μου. Τηι γηι ημας
κελευεις προσκυνειν, ω μακαριε ∆αυΐδ; και πως Μωυσης νομοθετει, μητε τωι
ουρανωι, μητε τηι γηι, μητε τοις εν αυτοις προσκυνειν; Ὁρατε μυστηριον. Ἐπειδη
ημελλε χωρις αμαρτιας την ημετεραν σαρκα ενουν εαυτωι εις μιαν προσκυνησιν, η δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

σαρξ ημων εκ του Ἀδαμ, εκ της γης· κατα τουτο λεγει, Και προσκυνειτε τωι υποποδιωι
των ποδων αυτου. Ἡμεις τηι γηι ου προσκυνουμεν, αλλα τωι Θεωι Λογωι τωι ενωσαντι
εαυτωι χωρις αμαρτιας την εκ της γης πλασθεισαν του Ἀδαμ σαρκα. Μηκετι ουν λεγε
κτιστον Θεον τον Υιον· ειπε γαρ, που ειπεν ο Πατηρ, Ἔκτισα μοι υιον· η ο Υιος,
εκτισε με ο Πατηρ; Μηδε τας ανθρωπινας φωνας του Χριστου εις ελαττωσιν αυτου
λαμβανε. Ει γαρ τουτων λεχθεντων, και των ανθρωπινων επ' αυτωι δειχθεντων,
ετολμησαν τινες λεγειν, δοκησει και φαντασιαι αυτον σεσαρκωσθαι· ει μη ταυτα
εγεγονει, που ουκ ειχον εξοκειλαι ασεβειας; Πας ουν ο ταις αγιαις Γραφαις πιστευων,
προσκυνειτω Τριαδα ακτιστον, ατρεπτον, αναλλοιωτον, παντοδυναμον,
συναναρχον, συναΐδιον και ομοουσιον, Πατερα, και Υιον, τον πρωην μεν ασαρκον,
επι τελει δε βουλησει ιδιαι ενανθρωπησαντα τελειως, χωρις αμαρτιας, ατρεπτως και
αναλλοιωτως· γεγονως γαρ ανθρωπος εμεινε το ειναι Θεος· ου γαρ ετραπη της
αυτου δοξης και αξιας· και το Πνευμα το αγιον, Πνευμα το λαλησαν δια των
προφητων. Τους δε λεγοντας τρεπτον τον Υιον, η το Πνευμα, η αλλοιωτον, η εξ
ετερας ουσιας, η εξ ουκ οντων γεγονοτα, η οτι ην καιρος οτε ουκ ην, αναθεματιζετω
αυτους η καθολικη Ἐκκλησια. Ἐπαρκει δε ταυτα τωι βουλομενωι, καν ολιγα ωσιν·
απαντα γαρ διεξελθειν αδυνατον· επιλειψει γαρ με διηγουμενον ο χρονος. Ουδε
αυτον γαρ οιμαι τον κοσμον χωρησαι τα γραφομενα βιβλια. Ἡμεις δε οι αναξιοι, οι
καταξιωθεντες ωφεληθηναι εκ των θειων Γραφων, προσκυνωμεν Πατερα και Υιον
και αγιον Πνευμα, ωι η δοξα και το κρατος, εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


