Fragmenta in Jeremiam
ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΕΩΣ ΤΟΥ
ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ ΕΞΗΓΗΣΕΩΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΙΕΡΕΜΙΑΝ ΠΡΟΦΗΤΗΝ ΤΑ
ΣΩΖΟΜΕΝΑ.
64.740
Λεκτεον τις η προφητεια και ποτε ηρξατο, και ποτε πεπαυται, και τινος ενεκεν
εληξεν· και τι λαβειν εστιν εκ ταυτης εν τωι βιωι ωφελιμον. Προφητεια τοινυν, το
λεγειν, η και τυπικως δεικνυναι τα προλαβοντα, και οντα, και εσομενα. Λογος γαρ
εστιν, η πραγμα πριν γνωσθηναι προαγορευων τα πραγματα. Ἐπει και δια πραγματος
πραγμα σημαινεται. Τυποι γαρ ησαν του μελλοντος ο οφις ο χαλκους, ο αμνος ο εν
Αιγυπτωι, Ἰσαακ προσαγομενος. Προφητεια γαρ ταυτα, την δε αιτιαν ουκ εχουσι, ως επι
του Ἐζεκιηλ εκβαλλομενου δια του τοιχου ισ. καταβαλλομενου τους τοιχους. Ἔχει γαρ
την αιτιαν. ∆ει μεντοι τους τυπους και τοις τοτε χρησιμους ειναι ως επι του οφεως, και
του αμνου. Προλεγουσι δε οι προφηται ουκ ερωτωμενοι μονον κατα τους εξω, το δε
πλειστον αφ' εαυτων. Λεγονται γαρ και παρ' εκεινοις ομωνυμως προφηται. ∆ιο και
64.741 Παυλος φησιν· Ειπε τις εξ αυτων ιδιος αυτων προφητης; Ἐκαλουν δε προφητας
και τους ιερεας Αιγυπτιοι. Και καθολου των προφητειων, η μεν εστι πνευματικη, η δε
διαβολικη, η δε μεση τουτων φυσικη τις η τεχνικη, η δε τεταρτη κοινη και δημωδης. Της
μεν ουν πνευματικης προηγουμενως μεν τοις αγιοις μετεστι, δι' οικονομιαν δε και τοις
μη τοιουτοις, ως τωι Ναβουχοδονοσωρ, και Φαραω, και Βαλααμ, και Καιαφα· της δε
διαβολικης τοις τουτου μονον θεραπευταις· αυτοι γαρ οι αλευρομαντεις, και η δια των
μοριων μαντευομενη Πυθια, και η δια του δρυος η ∆ωδωνις ιερεια, και η δια
σπλαγχνων, και πτησεως, και κλαγγων, συμβολων τε και πταρμων, και κληιδονων, και
βροντης, και χειρων, μυων τε και γαλης, και τρυσμων και ωτων ηχου, και σωματος
παλμων, και χαλικων, ραβδων τε και φλοιων, δια νεκρων τε και γαστρος, ονοματων τε
και αστρων, και φιαλων, μυριων τε οσων τοιουτων. Ἡ γαρ δι' ονειρων και παρ' ημιν δια
κατοχης και αυτη. Ἡ δε προγνωσις αυτοις, ου δι' αρετης ως ημιν, αλλα δια τινος
κακοτεχνιας· κακεινοι μεν περι χρηματων, και νοσων, και πολεμων μαντευονται,
μηδεμιας ζητουμενης αυτοις αρετης, η κακιας· παρ' ημιν δε διορθωσεως ηθων ενεκα,
και της επι το κρειττον μεταβολης. Κακεινα μεν εκβηναι δει, ταυτα δε ου παντως. Τι γαρ
οφελος προῤρησεως επ' ωφελειαι ψυχων λεγομενης, οτε παντως εσται τα θεσπιζομενα,
μηδεμιαν εκ του εφ' ημιν μεταβολην ενδεχομενα; Θεος γαρ προλεγων, και την λυσιν
υποτιθεται των δεινων, ει μεταγνωναι βουλοιμεθα. Τουτο γαρ εστι και της προφητειας
το κερδος. Μη μεταβαλλομενων δε παντως γινεται. Ἐκεινοι δε κατα συμβεβηκος εν
τισιν αληθευσαντες, εν τοις πλειστοις διημαρτον. Και οι μεν οργανων δεονται, και
τοπων, και καιρων, και επι χρημασι λεγουσι· Θεος δε τουτων απηλλακται. Τοιαυτη μεν
γαρ η τε θεια και διαβολικη προφητεια. Φυσικη δε η των αλογων· χελιδονες γαρ
χελιδονων, και γερανων γερανοι, και μυρμηκες επιοντος χειμωνος αισθανονται, εχινοι
τε και αλκυονες, φυσει τουτο κτησαμενοι. Ἡ δε τεχνικη προφητεια παρα ιατροις, και
συμβουλοις, και κυβερνηταις· οι μεν γαρ αῤρωστιας, οι δε λυσεις τουτων προλεγουσιν·
οι δε πνευματων μεταβολας, οι δε του μελλοντος συνεσει καταστοχαζονται. Ἔστι δε και
κοινη, και δημωδης του μελλοντος γνωσις, οιον οτι μετα τρεις μηνας ο χειμων· παντες
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

γαρ εχουσι τας εκ περιοδων προῤρησεις. Ουδεν ουν μεγα και προῤρησιν εχειν και
γνωσιν και δαιμονας, οπου και μυρμηκες εχουσι τας εκ περιοδων προῤρησεις, και δεινοι
του μελλοντος ανθρωποι στοχασται· αλλ' ουχ ως παντως η παντα ειδεναι. Ἐπει και ο
διαβολος προεφητευσε του γινωσκειν καλον και πονηρον, και εγενετο. Και παλιν ο
Βαλααμ προειπεν, οτι Πορνας στησον, και προδοθησεται δι' αυτων ο Ἰσραηλ· και
γεγονεν 64.744 ουτως. Τουτο δε στοχασμος, μαλλον δε προῤρησεις μηδεν παραδοξον
εχουσαι· καθαπερ επι Χριστου, το κηρυχθηναι το Ευαγγελιον· το, Ου μη μεινηι λιθος επι
λιθον. Και μετ' ολιγον· Τον μακαριον Ἱερεμιαν ως των αλλων σαφεστερον φασι δειν
προ των αλλων αναγινωσκεσθαι. Και ου θαυμαστον, ει των προφητων οι μεν ασαφεις,
οι δε και σαφεστεροι· οπου και ενος της θειας Γραφης, εσθ' οτε συγγραμματος, τα μεν
ασαφη, τα δε σαφη, και των ενος ανδρος συγγραμματων τα μεν ουτως, τα δε εκεινως,
καθαπερ εν Ψαλμοις αποστολων τε Ἐπιστολαις, και επι των του Κυριου ρηματων.
Καθολου γαρ ασαφεια γινεται η δια την φυσιν των υποκειμενων, ξενων οντων προς
ακοην, ως επι της σκηνοποιιας, και της παρα Ἰεζεκιηλ κατασκευης του ναου· η παρα
τους ακουοντας, η ασυνετως διακειμενους. ∆ιοπερ ο Χριστος τας παραβολας ως
επιτηδες ασαφως ειρημενας. Και μετ' ολιγον. Γινεται δε παλιν ασαφεια και παρα την
του λεγοντος ιδιοτητα, επιῤρεπως εχοντος προς την τοιανδε απαγγελιαν. Και επι των
προφητων το Πνευμα τα νοηματα μονον ελεγεν, αλλ' ουχι και τα ρηματα· αυτοι δε
λοιπον εφραζον ιδιωτικως. Ου γαρ ως ακινητοις εκεχρητο, καθαπερ η των δαιμονων
επιπνοια· τα δε λεχθεντα γινωσκειν ηβουλετο, και μετα της οικειας γνωμης απαντα
λεγειν· Ου πραγμα ποιησει Κυριος, εαν μη αποκαλυψηι τοις δουλοις αυτου τοις
προφηταις.

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΠΡΩΤΟΝ.
Ἱερεμιας ο του Χελκιου εκ των ιερεων. Ἐκ της εις τον προφητην Ἱερεμιαν
ερμηνειας. Τον μεν χρονον, καθ' ον προεφητευσεν ο μακαριος προφητης Ἱερεμιας, και
απο ποιου βασιλεως ηρξατο, και εις ποιον προφητευων ετελευτησε, σαφως εν τοις
προοιμιοις του προφητου εστι μαθειν. Πασαν δε την προφητειαν κατα των δυο ποιειται
φυλων, ηδη των δεκα αιχμαλωτων γενομενων υπο του Ἀσσυριου. Ποικιλην δε τινα την
προφητειαν εστιν ιδειν· τουτο μεν γαρ απο των παραδειγματων αυτους ελεγχει, ως
οταν λεγηι· Ἴδε τας οδους σου εν τωι πολυανδριωι· τουτο δε απο τινων παρ' αυτου του
προφητου γενομενων, ως οταν λαμβανηι το περιζωμα, και τα ακολουθα ποιηι, και τον
βικον, ον εκλασε κατα προσωπον του λαου, μηνυμα της απωλειας του πληθους, και
τους κλοιους ους περιεθετο. Πολλην δε τινα δυσχερειαν εν τοις χρονοις τοις αυτου εσχε,
παντων ηδη εις ασεβειαν εκκλιναντων, και ιερεων ανθισταμενων, οιος ην ο Σοφονιας,
καθ' ου και φαινεται λεγων, και τινων των εν τελει οντων· και παλιν προς τον Πασχωρ
αποτεινομενος, και βασιλεων ηκιστα δεχομενων την παραινεσιν. Ποιειται δε τον 64.745
ελεγχον ουκ απο των πραγματων μονον, τας ασεβειας λεγων σαφως· αλλα και απο
τινων ευπειθων ανδρων υιων Ἰωναδαβ, υιου Ῥηχαβ, ων κατα συγκρισιν δεικνυσι
παρανομους τους Ἰουδαιους. ∆ια τουτο και τα χειριστα φαινεται πεπονθως, τουτο μεν
υποπτος επι της προδοσιας γινομενος, τουτο δε εν δεσμωτηριωι κατακλειομενος, τουτο
δε εν λακκωι βορβορου βαλλομενος. Ταυτης ενεκεν της αιτιας ευθυς εν αρχηι
υπισχνειται αυτωι ο Θεος παρεξειν την ισχυν· προλεγων μεν αυτωι τα δεινα, επαμυνειν
δε επαγγελλομενος. Λεγει και κατα των εθνων, προς ωφελειαν ου μονον Ἑβραιων,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αλλα και αυτων εκεινων καθ' ων λεγει, ινα ορωντες την εκβασιν πειθοιντο, ο ∆εσποτης
απαντων εστιν ο Θεος. Προφητευει δε και την ανακλησιν του λαου, και αριθμον ετων
της αιχμαλωσιας τιθησι. Τελος δε και Θρηνους ποιειται, και παραινεσιν δι' επιστολης
τιθησι προς τους εν τηι αποικιαι τυγχανοντας· εν ηι ελεγχει και των ειδωλων το ματαιον,
και ∆εσποτην των απαντων δεικνυει τον Θεον. Το ρημα του Θεου ο εγενετο επι
Ἱερεμιαν. Το μεν ονομα Ἱερεμιας, ως και η Βιβλος φησι, την δε φυλην Λευΐτης, την δε
πατριδα Ἀναθωθιτης, την δε χωραν εν Βενιαμειμ κατυκει, εκ του ιερατικου γενους. Ἐκ
των ιερεων. Του δικαιου και θαυμαστου. Ἐπει και αλλοι την αρχην εκειθεν ελαβον, επι
δικαιων τας προφητειας εποιουντο. Ὅρα· και προειδως ο Θεος μηδεν ωφελουμενους
αυτους, τους προφητας επεμπεν· ου μικρον γαρ εκ τουτου καρπουμεθα. Ἵνα γαρ μη
λεγοι τις· Και τι το οφελος; ωσανει και ιατρωι προειδοτι τον θανατον του ανθρωπου,
μεμφοιτο τις παραμενοντι μεχρις εσχατης αναπνοης· ου γαρ ενελιπε παντα παραινων
και συμβουλευων. Ἀλλα τινος ενεκεν επι του δικαιου και ευσεβους ταυτα επασχον; οτι
της αμαρτιας ετιννυον δικην των Μανασσηι πεπραγμενων εν τεσσαρακοντα ετεσιν. Το
ρημα του Θεου. Τουτο εστι προγραφη του βιβλιου· μηνυει δε, τινος παις, οτι Χελκιου·
και ποιας αξιας, οτι ιερευς, και που κατοικων, οτι εν Ἀναθωθ, και ποιας φυλης, οτι εκ
της Βενιαμιν. Ῥησις δε, και λογος, και ορασις, και λημμα ταυτον εστι. Ῥημα δε εγενετο
ου δια φωνης, αλλ' οτι σαφεστερον λεγουσα ορασις, ως οραματος γεγονοτος. Τι
βουλεται το ρημα τουτο; Τι κατασκευαζει; Ὁ δημος φονων ην. Ἡσαΐας πρισθεις ην,
ελαθεις Ἀμως, Ζαχαριας καταχωσθεις· εγγυμναζομενοι τοις αιμασι τοις προφητικοις,
καθαπερ κυνες αιματων γευομενοι, λοιπον της τοιαυτης εδιψων τροφης· εις θυμους
εαυτους μεταβαλλοντες, ουπω ουκ απεστησαν. Ἔδει 64.748 πολλου τωι προφητηι και
μεγαλου φρονηματος εις τοιουτον εμπηδωντι δημον. Ὡς εγενηθη λογος Θεου. Και
τουτο της προγραφης. Μηνυει δε και επι ποιου βασιλεως ηρξατο της προφητειας, και
κατα ποιον καιρον. Ἐπειδη γαρ δικαιος ην Ἰωσιας, και ορθην ειχε την γνωμην περι την
ευσεβειαν, ουκ ηδυνατο δε αφ' εαυτου γνωναι το καλον παντων εις ασεβειαν
εκκλινοντων των αυτου προγονων, και μαλιστα κομιδηι νεος παραχθεις την βασιλειαν·
απο τρισκαιδεκατου ετους της βασιλειας αυτου ωικονομησεν ο Θεος προφητευειν τον
Ἱερεμιαν, ινα εκ των ελεγχων του προφητου την περι το καλον σπουδην δειξηι εαυτου ο
βασιλευς. Ου διεληλυθοτων γουν πεντε ενιαυτων περιττην του ναου σπουδην εσχεν.
Και εγενετο εν ταις ημεραις Ἰωακιμ υιου Ἰωσια. Και τουτο της προγραφης. Μηνυει δε
τους βασιλεις, εν οις προεφητευσε. Το δε· Και εγενετο εν ταις ημεραις Ἰωακειμ υιου
Ἰωσιου, μηνυει, οτι εδειχθη μεν προφητης, και πνευματικης ηξιωθη χαριτος επι του
Ἰωσιου. Τους δε παντας τουτους λογους απο Ἰωακειμ αρξαμενος εποιησατο. Τοτε γαρ
μαλιστα εδεοντο παραινεσεως. Ει γαρ τον χρονον μονον, καθ' ον ηρξατο προφητευειν,
σημαναι εβουλετο, ηρκει του Ἰωσιου η μνημη· ει δε και τους λοιπους ειπειν ηθελησεν,
εφ' ων προεφητευσεν, εδει και τους υπολειφθεντας θειναι. Ὥστε δηλον ως τουτο
μηνυει, ως ηρξατο μεν επι Ἰωσιου, ου πολλων δε λογων, ουδε σφοδρων εδεηθη το
τηνικαυτα, του τε κρατουντος οντος ευσεβους, και του πληθους επομενου τωι βασιλει.
Και εγενετο λογος Κυριου προς αυτον λεγων. Αυτη μεν η αρχη του βιβλιου, ουχ αυτη δε
της προφητειας η αρχη. Ἐπειδη γαρ απαντες εξωκειλαν εις ασεβειαν, και προφηται
λοιπον ουκ ησαν· ηβουλετο δε τον δικαιον αποστειλαι επι το τοις οικειοις λογοις
μεταβαλειν του λαου την περι την ασεβειαν σπουδην. Προ του σε εξελθειν. Ουτω και
Παυλος· Ὁ αφορισας με εκ κοιλιας μητρος μου, ινα· ευαγγελιζωμαι αυτον εν τοις εθνεσι.
–Και μετ' ολιγα· Ἐγω ο πλασας σε εκ κοιλιας. Ου της φυσεως το εργον εστιν, ου των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ωδινων· Ἐγω παντων αιτιος. Ὥστε δικαιως αν υπακουσηις εμοι, και τωι ειναι
παρασχοντι. Ου πρωτον, ηγιακα σε, αλλα πρωτον, επισταμαι σε, και τοτε ηγιακα σε.
Ἐνταυθα προγνωσιν εδειξεν. μετα την προγνωσιν, τοτε τον ορον. Ἐπειδη εγνων σε,
ηγιακα σε. ∆ια τουτο ο Ἀποστολος λεγει· Ους προεγνω, και προωρισεν. Ουκ ειπε πρωτον,
προωρισεν· αλλα, προεγνω, και τοτε, προωρισεν. Προφητην εις εθνη τεθεικα σε. Ει γαρ
και μη εξηλθε την Ἱερουσαλημ, αλλα πολλα 64.749 περι των εθνων προεφητευσεν. Ουχ
απλως αυτον πεμπει· ᾔδει γαρ ως η του καιρου δυσχερεια οκνηροτερον αυτον περι το
πραγμα ποιησει. Λεγει τοινυν ρηματα, αφ' ων προτρεπεσθαι αυτον ηδυνατο· Προ τοινυν
της γενεσεως ωικειωσαμην σε· Τουτο γαρ το, επισταμαι. Και διαπλασθεντα αφωρισα.
Ειτα επειδη εστιν αφορισθηναι, και εις ιερατειας, και εις αλλας τινας υπηρεσιας, δεικνυς
του αφορισμου το ειδος, Εις τουτο σε, φησιν, αφωρισα, ωστε προφητευσαι τωι λαωι.
Ἔθνη γαρ τας φυλας λεγει. ∆ιο ο μεν παραιτειται, ως ουκ αξιοπιστος ων προς τοσουτους
διαλεγεσθαι, και μαλιστα προς βασιλεας. Θεος δε θαῤρυνει. Νεωτερος εγω ειμι. Ὅρα το
ατυφον των δικαιων, πως τα οικεια ελαττωματα αναγραπτα ανατιθεασι. Τις ουκ αν
ερυθριασειεν τουτο γραφηι παραδουναι; Ἀλλα καθαροι δοξης ησαν, και φιλοτιμιας· και
ει τι ειπον, και ει τι ηκουσαν, τουτο μετα πασης αληθειας τεθεικασι. Και παλιν· Ἰδου ουκ
επισταμαι λαλειν, ο προφητης φησιν· ινα οταν ιδηις αυτον ρητορευοντα, και προς
τουτους αποτεινοντα λογους, μη της εκεινου δυναμεως νομισηις ειναι τα ρηματα.
Προλαβων γαρ ωμολογησεν, οτι Ουτε λαλειν επισταμαι. Ὁ ων. Ἐπεγνω τον
προσδιαλεγομενον. Ου δη χαριν αυτον απο της προτερας ονομαζει προσηγοριας.
Ἐρομενου γαρ ποτε Μωυσεως, και το θειον ονομα μαθειν εθελησαντος, ειπεν ο
∆εσποτης· Ἐγω ειμι ο ων. Μιμειται δε και την Μωυσεως ευλαβειαν, ουκ αξιοχρεων εις
την προφητειαν ειναι την νεοτητα λεγων. Ἀλλ' ο ∆εσποτης αυτωι παρεγγυαι, μη
προβαλλεσθαι εις παραιτησιν την νεοτητα, αλλα δρασαι το κελευσθεν, εξελαυνει δε
αυτου και το δεος. Μη λεγε, οτι Νεωτερος ειμι. Ὅταν γαρ ο Θεος επιταττηι, ο της φυσεως
∆εσποτης, και ηλικια, και αγλωττια, και παντα υπεξισταται τα παθη. Ἐγω κελευω, και
νεοτητα προβαλληι; Μη σκηπτου, μηδε προφασιζου, φησιν. Μη φοβηθηις. Ἐγω
εντελλομαι, και συ φοβηι; Ὅρα τα εκκλησιαστικα προανατυπουμενα. Ἰδου εγω υμας
αποστελλω ως προβατα εν μεσωι λυκων. Και ουκ ειπον· Που πεμπεις; Ειδες το μεσον των
προφητων, και των αποστολων; Ὅτι μετα σου εγω ειμι, του εξαιρεισθαι σε. Ουκ αρα
τουτο δεικνυσι το, ειναι μεθ' ημων τον Θεον, το εξαιρεισθαι ημας αυτον. Ει γαρ τουτο
ην, ουκ αν προσεθηκεν· του εξαιρεισθαι σε. Ὥστε και μη εξαιρουμενος, μεθ' ημων εστιν.
Ἐπει και μετα των μαρτυρων εστιν ουκ εξαιρουμενος αυτους· και μετα δικαιων εστι,
συγχωρων αυτους αθλειν, και μετα του Ἰωβ ην, οτε αυτον ο διαβολος επολεμει. Ἀλλ'
ουκ απο του, Ἔσομαι μετα σου, αλλα του εξαιρεισθαι σε, εχεις οπλον αμαχον, και
ακαταγωνιστον συμμαχιαν. Μη φοβηθηις. Τις γαρ επι της πετρας 64.752 εστως, ρανιδα
δεδοικεν υδατων; τις τον βασιλεα εχων εστωτα μεθ' εαυτου, φοβειται και τρεμει; Και
εξετεινε την χειρα αυτου. Ταυτης της αισθητης εικονος εδεετο ο προφητης, επει και ο
Χριστος τουτο εποιει· Ἐνεφυσησεν αυτοις, καιτοι ουκ εδειτο του εμφυσηματος· αλλ'
υπερ πληροφοριας αι σωματικαι γινονται εικονες. Ἰδου καθεστηκα σε σημερον. Και μην
ανω ελεγεν, Πριν η σε εξελθειν εκ μητρας ηγιακα σε. Πως ουν ενταυθα, σημερον, λεγει;
Ἐκεινο τηι προγνωσει, τουτο τηι ενεργειαι. Ἐκριζουν. Τουτο γεωργιας ειδος αριστον,
ορυσσειν τας ακανθας. α μελει προφητευειν, συντομως εφη. Ἐκριζουν, το της πολεως
εξιεναι· κατασκαπτειν, τουτεστι του ναου την καταστροφην· και απολυειν, του πληθους
την σφαγην· και καταλυειν, των οικειων την απωλειαν· και ανοικοδομειν, την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ανακλησιν· και μεταφυτευειν, το μετα την επανοδον ασφαλως επι της γης κατοικειν.
Και εγενετο λογος Κυριου. Του Χρυσοστομου, αλλ. Ὀλυμπιοδωρου. Ταυτα εκ
διαλειμματος, οταν ειπηι· Και εγενετο λογος Κυριου προς με λεγων· ου γαρ εφεξης, αλλ'
εδιδου συνιδειν τα λεγομενα. Βακτηριαν καρυΐνην. Το γαρ ξυλον τουτο στεῤρον, και
βαρυ, και πληκτικον. Τινος ενεκεν ταυτα εβλεπον; Ὅτι τα πραγματα και αι οψεις
εναργεστεραι ησαν, και μαλλον επληττον τον ακροατην. Ἡ γαρ ραβδος πληγης εστι
συμβολον. Προτρεψαμενος αυτον επι την προφητειαν, και δια της οπτασιας μαλλον
δυσωπει. Το δε καρυΐνην, αμυγδαλινην τινες ηρμηνευσαν. Ὁ δε Ἑβραιος ουτως εχει·
Βακτηριαν εγρηγορυιαν εγω ορω. Ἡ γαρ εγρηγορσις και το αμυγδαλον δια των αυτων
εν τωι Ἑβραικωι προφερεται ρηματων. Ἐπαγει γουν· Και ειπε Κυριος προς με, Καλως
εωρακας· τουτεστιν, Ουκ ετι αυτοις μακροθυμω, αλλ' επαγω την ψηφον. Ἔλαβε δε εκ
μεταφορας των παρατηρουντων τους αμαρτανοντας, επ' αυτοφωρωι αυτους
ευρισκοντων. Τινες καρυΐνην εφασαν, δια το ισχυρον της τιμωριας, εωρασθαι. Ὅτι μεν
ουν τιμωρειται αυτους, εμηνυσε δια τουτων· τινα δε τον τροπον, επαγει· ∆ιοτι ιδου εγω
εγρηγορα. Ἐπειδη και ο υπνος επι Θεου, μακροθυμια τις εστιν· Ἕως ποτε υπνοις, Κυριε;
τουτεστιν Ἤδη υπεξερχομαι. Ου πειθω ρηματι, τηι οψει της ραβδου πεισθητι. Ου λεγω,
αλλα ποιω. Και το προσωπον αυτου. Το προσωπον, τουτεστιν η εκκαυσις γινεται του
λεβητος. Καλει δε λεβητα την Ἱερουσαλημ, εκκαυσιν δε την συμφοραν· απο βοῤρα δε,
ινα μηνυσηι την των Βαβυλωνιων εφοδον. 64.753 Τουτεστιν, εκει εωρα, εκει εβλεπεν,
εκει ετετραπτο. Τον θορυβον, την ζεσιν, την οδυνην, τον τηγανισμον δια του λεβητος
δηλοι. Τουτο ιατρεια μεγιστη, το διαφυλαξαι τον καμνοντα, φοβησαι, σωφρονισαι,
επαγαγειν δια της οψεως αυτης, και ανασχειν, και δουναι μετανοιας καιρον. Ουτε γαρ
αν επηγαγεν ευθεως, ωστε μη ανελειν τον εκ της μετανοιας καρπον· ουτε απεστη· ωστε
μη εκλυσαι τον φοβον. Ὁραις ουν εκαστον μεμετρημενον, και εξ εναντιων το φαρμακον
συγκειμενον, οιον εστι επι των ιατρων. Τι γαρ εδει μη επαγαγειν; αλλα ραιθυμοτεροι
εγενοντο αν. Ἀλλ' επαγαγειν; αλλ' ουδεν αν εκερδανον. ∆ιο και αφιστησι, και
μηχαναται πιστα ειναι δια της οψεως, κατασειων την διανοιαν αυτων, και το εμψυχον
του λογου δεικνυς. ∆ιοτι ιδου εγω συγκαλω. Των βασιλεων τον πολεμον δηλοι
ενταυθα, τον των Βαβυλωνιων. Ουχ ενα βασιλεα, η δευτερον, αλλα παντας. Ὅρα πως
εφιστησιν αυτους τους βασιλεις, ως ουδε πολεμου και μαχης ουσης, αλλ' ως επι
προκειμενην ηκοντων αρπαγην, ως επι δουλους ετοιμους, ως επι αλοντας και
χειρουμενους. ∆υο ενταυθα γινεται· ωστε μηδε τουτους νομισαι, εκεινους ειναι τους
ισχυρους, και πειθοντας, ισ. αλλα πειθομενους οτι ο Θεος παντα αγει και φερει· ινα
uidetur leg. κακεινους ινα μη νομισαντες, παλιν αυτοματον πολεμον και πολιορκιαν
δηλουν, θησωσι τους θρονους αυτων ουχ ως πολεμουντες, αλλ' ως αναπαυομενοι. Και
λαλησω προς αυτους μετα κρισεως. Μετα κρισεως μου διαλεχθησομαι προς αυτους, και
ελεγξας αυτους επι τηι παρανομιαι, ουτως αυτους τιμωρησομαι. Τοις εργοις των χειρων
αυτων. Ουδε λεγω ετερον, αλλ' οτι αλλοτριον· και ουδε τουτο μονον, αλλ' οτι
προσεκυνησαν τοις εργοις των χειρων. Ουδεν ουτως αναξιον Θεου, ως το γενεσθαι·
μαλιστα μεν και το γενεσθαι, πολλωι δε πλεον το παρα ανθρωπων. Και συ περιζωσαι.
Συμπραξον μοι, συνεργησον μοι. Τι εστι το περιζωσαι; καθαπερ γαρ ιατρος μαθητηι
επιταττων προς εργον μεγα· ου γαρ ψιλα ην ρηματα, ουδε απαξ ειπειν εδει, ουδε βραχει
χρονωι, τουτεστιν, Ἀνδρειος γενου· παραταξις σοι, μαχη και πολεμος ουχ ο τυχων. Και
αναστηθι. Ουχ οτι εκαθητο· πως γαρ, τοιαυτα ορων, και τοιαυτα ακουων;· αλλα,
∆ιεγειρον σαυτον, προσεχε τοις λεγομενοις, διπλης σοι δει της προσοχης, προς τε τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

παρ' εμου λεγομενα, προς τε το εκεινοις διαπορθμευσαι. Ἐνταυθα μεν νηπτικως, εκει δε
ανδρικως. Και πολεμησωσι σε. Ὥστε εξ ων πασχεις, βλαπτειν μαλλον τους 64.756
ποιουντας, η αυτον σε τι υπομενειν ατοπον. ΚΕΦΑΛ. Βʹ. Ἐμνησθην ελεους νεοτητος σου.
Τας ευεργεσιας αυτων λεγει, ουχι αυτων εγκωμια. Ἐπειδη γαρ ειπε την τιμωριαν, ινα
δειξηι, οτι δικαιαν ταυτην επαγει, λεγει απαξ, και δις, και πολλακις, Ἐμνησθην ελεους
νεοτητος σου, τουτεστι του ελεους· ουπερ απεδειξαμην προς σε νεαν ουσαν εμνησθην.
Καθαπερ γαρ ημεις περι τα παιδια μικρα οντα πολλην εχομεν φιλοστοργιαν, οτε ουπω
παροξυνουσιν ημας· ουτω και ο Θεος εν αρχηι, και εν προοιμιοις οτε απο της αυτου
χαριτος εσωσε μονης αυτους, και ουκ απηιτει τα παρ' εαυτων. Πλην ελεον επιδεικνυται,
αλλ' ομως εις ληθην αυτον εποιησας εμπεσειν μετα ταυτα. Του εξακολουθησαι σε τωι
αγιωι Ἰσραηλ. Τουτεστιν, Ἐν τουτωι ελεον επεδειξαμην, εν τωι ποιησαι εξακολουθησαι
μοι, εν τωι προηγεισθαι σου, εν τωι απιεναι και προετοιμαζειν καταγωγια εν γηι μη
σποριμηι· ουχ απλως εν ερημωι, ουχ υπο ανθρωπων καταλελειμμενηι, αλλα μηδεποτε
δεξαμενηι καρπον· εκει ηκολουθεις μοι. Ἅγιος Ἰσραηλ τωι Κυριωι. Τουτεστιν, Ἐκει σου
προηγουμην, και ου τουτο μονον, αλλα και εν τωι αγιον σε ποιησαι, και αγιον εμοι.
Μεγα μεν γαρ και αγιον ειναι, οταν δε και Θεου αγιος ει, εννοησον μοι.
Ἐντευθεν η αρχη των λογων του προφητου των προς τον λαον· ως γαρ
κρινομενος προς αυτους απομιμνησκει της ιδιας ευεργεσιας πειθων τον προφητην, ως
ουκ αδικως εκφερει κατ' αυτων την ψηφον. Λεγει τοινυν, οτι Ἄνωθεν πολλης της παρ'
εμου κηδεμονιας απηλαυσας. Νεοτητα δε λεγει την εν Αιγυπτωι διατριβην του λαου, ως
τοτε εκλεγεντων παρα Θεου. Το δε, αγαπης τελειωσεως σου, αντι του, Τελειως σε
ηγαπησα, πασαν προνοιαν σοι νειμας· και η αποδειξις απο του επαγομενου· Ἐν τωι,
φησιν, εξακολουθησαι σε τωι Ἁγιωι Ἰσραηλ. Ἀντιτου· Ἡνικα εδεηθης μου πασχων
πανδεινα εν Αιγυπτωι, και εξηγαγον σε και ηγουμην υποδεικνυς την οδον εν τηι ερημωι.
Και παρειχον σοι αφθονον των αναγκαιων την χρειαν εν ερημιαι ατριβει. Ἅγιος Ἰσραηλ
τωι Κυριωι. Τουτεστιν, αφωρισμενος τωι Θεωι. Ουτω γαρ λεγει και ο Μωσης· Ὅτε
διεμεριζεν ο Ὕψιστος εθνη, ως διεσπειρεν υιους Ἀδαμ, εστησεν ορια εθνων, κατα
αριθμον αγγελων Θεου, και εγενηθη μερις Κυριου λαος αυτου Ἰακωβ. Ἀπαρχη
γεννηματων αυτου. Τουτεστι των ανθρωπων απαντων, της οικουμενης απασης, καιτοι
και οι αλλοι αυτου. Ὅπερ ουν λεγεται πρωτοτοκος, ου δια το πρωτος γενεσθαι, ου δια
φυσιν· επι μεν γαρ των αλλων η πρωτοτοκια ποιει την αγαπην· ενταυθα δε η αγαπη
εποιησε πρωτοτοκον ειναι. 64.757 Τουτεστιν η απαρχη τωι Θεωι οικεια, και ου δυναται
αλλως γενεσθαι. Ουτω και ο Ἰσραηλ εκ παντων των εθνων γενομενος. Παντες οι
εσθιοντες αυτον πλημμελησουσι κακα επ' αυτοις. Ου μικρον και τουτο δωρον το ποιουν
τους εχθρους απολλυσθαι τους αυτου. Ὡς γαρ αμαρτανει ο των απαρχων γευομενος,
ουτως και ο εις σε πλημμελων. ∆ια τουτο παλαι και τον Φαραω ετιμωρησαμην, και
παντας τους επανισταμενους· τα γαρ παλαια διηγειται. Το δε, εσθιοντες, αντι του,
φαγοντες, και το, πλημμελουσι, αντι του, επλημμελησαν. Ἀκουσατε λογον Κυριου,
οικος Ἰακωβ. Ὁ θαῤρων τοις εαυτου δικαιωμασι, ου παραιτειται πολλους ειναι τους
ακροατας. Ἀλλα και σπουδαζει πανταχου λαμπρον εχειν το θεατρον, οπερ και ο Θεος
ποιει, ουκ ανθρωπους μονον, αλλα και τα αψυχα καλων, και αιρουμενος και επι των
εξω δικαστηριων δικαζεσθαι. Ὁ βουλομενος ακουετω, δια το περιφανες των δικαιων·
ως ογε υποπτευων αει παραιτειται τους δικαστας. Τι ευροσαν οι πατερες υμων εν εμοι
πλημμελημα; Τι λεγεις; μετα τοσαυτην απειλην, μετα τοσαυτον φοβον απολογηι; Ναι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φησι. Τοιουτος γαρ ο ερων· ουκ ανεχεται μεχρι πολλου φορτικα φθεγγεσθαι προς τον
ερωμενον· αλλα βαρεα αλλ. αβαρεα και εντρεπτικα αυτου, μαλλον αλγων επι τοις
εκεινου κακοις. Τι ευροσαν οι πατερες υμων εν εμοι πλημμελημα; Τι τουτο; τους
πατερας προσαγεις προς τουτους εχων τον λογον; ινα δειξηι, οτι τουτους ου δι' εκεινους
ευεργετησεν, αλλα δι' αυτους, ο μαλλον αυτους υπευθυνους ποιει τηι κολασει. Ὅτι
απεστησαν μακραν απ' εμου, και επορευθησαν οπισω των ματαιων. Ὁραις την
κατηγοριαν; ουχ απλως απεστησαν, αλλα μακραν· πολυ γαρ οντως μακραν, απο της
θειας φυσεως εκεινης επι λιθους ελθειν. Ουτω μακραν οδον εκατερα ταυτα τα πραγματα
αλλ. περατα εστιν. Και εματαιωθησαν. Τουτεστιν· Ουδεν ευρον, και ουδε ουτως
ανεστησαν, ουδε μετενοησαν. Πολυ μισος τον ευεργετουντα αποστρεφεσθαι, και τους
βλαπτοντας αιρεισθαι. Και ουκ ειπαν· Που εστι Κυριος; Ου μονον ουχ ευροντες ειπον,
καιτοι γε υπο της των πραγματων αναγκης ωθουμενοι· τα γαρ αγαθα παροντα μεν
καταφρονεισθαι ειωθεν· οταν δε αποστηι, τοτε μαλιστα επιζητειται. Ἐνταυθα δε ουχ
ουτως, καιτοι γε εχοντες ικανα μνημοσυνα της ευεργεσιας αυτου. Ὁ αναγαγων ημας εκ
γης Αιγυπτου. Αυτη δευτερα ευεργεσια, το οδηγηθηναι. Και τινος ενεκεν εκειθεν
ανεφερεν; Ἵνα μη παλιν την Αιγυπτον ζητησωσι, τον πολεμον ιδοντες. Ει γαρ μακραν
αυτους περιετρεψε, και μνησθηναι εκεινης επεισε, πολλωι μαλλον τοτε νεαρων οντων
64.760 των δεινων, και της απαλλαγης, και της μνημης αυτοις μενουσης. Ταυτον γαρ
εποιει Θεος, οιον αν ει τις καματωι πολλωι εις υγειαν τινα προαγαγων, και μηχανης
δεοιτο προς το πεισαι ελεσθαι τα συμφεροντα. Ειρηνικως τας οικειας ευεργεσιας, αυτον
εκεινον μαρτυρα των λεγομενων παραγει. Ἀκολουθως δε παντα λεγει τωι ανωτερωι
λεχθεντι. Και εισηγαγον υμας εις τον Καρμηλον. Και ταυτα ευεργεσια μεγιστη, τους
πτωχους, τους γυμνους εις τα αλλοτρια εισηγαγον αγαθα, ου ποιησαντας ουδε
ενεργησαντας. Ἀλλ' επι τραπεζαν ηγαγον ετοιμον. Ουχι ωδηγησα μονον, αλλα και
λιμενα παρεσχον, και την αναπαυσιν. Τι ταυτης της φιλοφροσυνης ισον; αγαθα δε
Καρμηλου, τον πλουτον λεγει τον πολυν. Ἀπο του τοπου την γην της επαγγελιας λεγει.
Ὁ δε Καρμηλος ην πιονα γην εχων, και γενναιους φερων τους καρπους. Και εισηλθετε
και εμιανατε την γην μου. Τουτοις ημειψασθε τον ευεργετην, αφ' ων ευ ποιησαι εδει,
απο τουτων υβρισατε· δι' ων ευ επαθετε, δια τουτων εκακοποιησατε, και την χαριν
αυτην ανετρεψατε. Ὅρα πως οικειουται τον τοπον, ινα δειξηι μειζω τα αμαρτηματα.
Ἐγω μεν υμας ενταυθα ανεπαυσα εισαγαγων, υμεις δε τουναντιον εποιησατε. Οι ιερεις
ουκ ειπαν. Ους μαλιστα εδει και ετερων ειναι καθηγητας. Ὅρα απο της κεφαλης τα
κακα. Τουτεστιν οι Γραμματεις, οι διδασκαλοι ουκ ᾔδεσαν με. Ἐνταυθα τον βιον λεγει
τον ακαθαρτον. Ει γαρ μηδεν εκεινων ην, ει γαρ μη εξηγαγον εξ Αιγυπτου, ιερεις ησαν,
εδει τον νομον φιλοσοφειν; τιμηθεντας αρχηι παρ' εμου. Και οι προφηται. Τους
ψευδοπροφητας φησιν ενταυθα. Οι ιερεις ουκ ειπον περι των τας λειτουργιας
εκπληρουντων λεγει. Και οι αντεχομενοι· περι του αρχιερεως λεγει, ος καθηγειται του
λαου. ∆ια τουτο ετι κριθησομαι προς υμας. Και μην ουκ εδει κρισεως, αλλ' αποφασεως,
αλλα καταδικης. Ἢ τουτο βουλεται ειπειν, οτι Ου παντα ειπον, αλλ' εχω και ετερα τινα
ειπειν· ετι εχω κριθηναι· η οτι Ὑμεις με ηναγκασατε δικασασθαι προς υμας. Και προς
τους υιους των υιων υμων κριθησομαι. Ουκουν τουτους ου κολαζεις; Ναι, φησι. Την
υπερβολην λεγει, οτι Και ετι κρινομαι, και ουπω οντων των δικαιωματων, ου
παραιτουμαι, και προς υμας, και προς τους υιους υμων κριθηναι, και λογον δουναι υμιν
κακεινοις. Μη γαρ δη νομισητε απο των προτερων εγκληματων εκεινους με
καταδικαζειν, και προς εκεινους κρινομαι, ου παραιτουμενος προς παντας κρινεσθαι.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

Ἐπειδη εμελλον λεγειν ως Ουδεν προς ημας, ει οι πατερες ημαρτον, ουδε δικαιον υπερ
των ετερων πλημμεληματων δικην δουναι· βουλομενος δειξαι, οτι 64.761 ουκ ελαττους
και ουτοι των προγονων, φησιν· Ου προς εκεινους κριθησομαι μονον, αλλα και προς
υμας, και ου προς υμας μονον, αλλα και προς τους εκγονους· ινα το μεγεθος της αυτου
φιλανθρωπιας παραστησηι, οτι επι τοσουτον ενεγκας τους αμαρτανον· τας ουκ επεισε
μεταβαλλεσθαι την γνωμην. ∆ιελθετε εις νησους Χεττιειμ. Και αυτοι παραγινεσθε, και
δι' αλλων μαθετε, ου κωλυω. Ουδεν ευηργετηκα, ουδεν πεποιηκα. Πατρικως υμιν ειμι
Θεος. Μιμησασθε τα εθνη, οι τους αυτων ουκ αφιασι, και ποτε μεν ονον, και βουν, Ειτα ο
προς αυτους ελεγχος απο παραδειγματος· οτι ∆ιελθετε εις νησους Χεττιειμ. Ἱστοριαν
τοιαυτην φησιν ενταυθα. Χεττιειμ, τινες εφασαν Κυπριους, τινες δε Χιους· Κηδαρ δε
ονομα πολεως Σαρακηνων. Φασι δε εν μεν τηι Χιωι πολυομβριας ειναι· επιλειπειν δε
υετον Σαρακηνοις. Ὡς ουν ευφορουσης της γης εκ του υετου, νομιζοντες οι την Κηδαρ
οικουντες, ως οτι περ κατα προστασιαν του αυτοθι Θεου ο υετος γινεται, τον εαυτων
θεον, κατα μεν τινας εκ χρυσιου κατεσκευασμενον, κατα δε τινας και απο μαργαριτου,
ανεκομισαν προς τους Χιους, ξυλινον εχοντας θεον η οστρακινον, ως τινες φασιν
ανταλλαξασθαι βουλομενοι. Οι δε ου προς το πολυτιμον της υλης αφορωντες, ολως δε
τιμωντες τον εαυτων θεον, ουκ ηλλαξαντο. Τουτο ουν φησιν, οτι Τα μεν λοιπα εθνη,
τοσουτον το σεβας εχουσι εις τον οικειον θεον, ωστε ουδε τιμιας υλης αλλαξασθαι
ελαττονα διδοντα· ο δε λαος μου τοσαυτης της παρ' εμου κηδεμονιας απολαυσας και
δοξης τετυχηκως, ωστε και παρα πασιν αιδεσθαι τα εις αυτον γεγενημενα θαυματα, εν
ουδενος θεμενος μερει, την μεγαλουργιαν επι την των ειδωλων ηκε θεραπειαν, και
ταυτα κερδος εχων ουδεν. Ει αλλαξονται εθνη θεους αυτων. Ὅτι αυτους ουκ αφιασιν
ουτως ευσυνειδητως εχουσι προς την αμαρτιαν. Ὁραις τα παραδειγματα και εξ
αμαρτηματων γινομενα; Το τουτο γαρ δεινον, αλλ' ομως επειδη ελαχον, και εχουσιν. Ου
τουτο προτρεπων λεγει, αλλα και τουτους εντρεψαι βουλομενος. Ουκ αποδεχομενος
αυτους ουδε θαυμαζων. Μη γενοιτο. Ἐκεινοι και επι βλαβηι παραμενουσι τοις οικειοις·
υμεις δε επι βλαβηι μεταπηδατε του οικειου ∆εσποτου. Ἐκεινοι καν δεινον τι δεησηι, ουκ
αν ελοιντο αφειναι τους αυτων· υμεις δε ωφελουμενοι, ουκ αν ελοισθε παραμειναι.
Ἐξεστη ο ουρανος και εφριξεν η γη. Ἐπι γαρ των ατοπων και τα αψυχα λεγομεν
εξιστασθαι υπερβολικως· τοσαυτη η κακια, ως μη ανθρωπους μονον, αλλα και αυτα τα
αναισθητα εκπληξαι, παντα υπερβαινει λογον, πασαν διανοιας δυναμιν το αμαρτημα.
Λεγει Κυριος. Τουτο πανταχου λεγει, ινα μη νομιζηι τις, του προφητου την κατηγοριαν
ειναι. 64.764 Ὅτι δυο και πονηρα εποιησεν ο λαος μου. Παλιν εαυτου καλει λαον, υπο
του ποθου ετι και του φιλτρου· ελεουντος εστιν, ουχι κατηγορουντος ταυτα,
ταλανιζοντος, ουκ επεμβαινοντος. Ἐμε εγκατελιπον πηγην υδατος ζωης. Ου λεγω δια
φιλιαν, δια γουν την ζωην την αυτων· παντα γαρ αυτοις παρεσχον τα αγαθα, το διειδες
της διδασκαλιας, και το καθαρον και αθολωτον, το αενναον. Ὄντως γαρ τουτο εστιν ο
Θεος πηγη ζωης, παντα ανεβλυζεν ενταυθα τα αγαθα, ταυτην την πηγην ουκ αυτοι
εποιησαν, αλλ' αυτοματος, ηντινα αφεντες, τινα ειλοντο; Και ωρυξαν εαυτοις λακκους
συντετριμμενους. Ουδε παρ' ετερων λαβοντες δουναι, ερημους, γυμνους, και κενους
αγαθων, εν διψει ειλοντο ειναι διηνεκως, ματην επονησαν· εικοτως ουδεν εχουσιν
οικοθεν αγαθον, αλλ' ουδε παρ' ετερου λαβοντες, ουδ' αν εθελωσι δυνανται, ουδ' αν
επιχεηι τις κατεχουσιν αγαθον τι. Μη δουλος εστιν Ἰσραηλ, η οικογενης εστιν; Ειπεν οτι
ου δυνανται οι λακκοι· λεγει λοιπον την αποδειξιν· ποθεν γαρ αλλοθεν δουλοι
γεγονασιν, ουχι απο τουτων; Ουκ ενι ειπειν, οτι ρηματα εστι ταυτα, μονονουχι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

απολογειται οτι αυτοι εαυτοις αιτιοι. Ου γαρ δη εξ αρχης τοιουτος ην, αλλ' εαυτωι την
δουλειαν επεσπασατο. Μη ως δουλου κατεφρονουν; Ουχ ως υιου προενοησα; Ἢ
οικογενης εστιν Ἰακωβ; Ἢ ουχι και τονπροπατορα δια τιμης ηγαγον, ωστε και μετα
θανατον αυτον τιμαιν τηι μνημηι; Τουτεστιν· Ἐγω μεν ανωθεν εν υιου ταξει αυτον
εκτησαμην, αυτος δε ευκαταφρονητον εαυτον πεποιηκεν· δια τουτο και τοις εχθροις
υποχειριος γεγονεν. Και υιοι Μεμφεως, και Ταφνας εγνωσαν σε, και κατεπαιζον σου.
Μονονουχι αποδυρομενου εστι· Ποθεν σοι ταυτα γεγονεν; Ἀνακαλουμενου αυτους, Και
κατεπαιξαν σου. Ὃ μαλιστα των συμφορων τους ανθρωπους δακνειν ειωθεν, το
εγνωσαν σε, καθαπερ τινι κορηι ευγενιδι ριφεισηι, και εμπαροινησαντες κατεπαιξαν σου.
Περι Αιγυπτιων λεγει. Τινες δε το, εγνωσαν, ποιμανουσιν, εφασαν, μεταφοραι
χρησαμενοι, και το, κατεπαιξαν επηγαγεν, ινα των κακουντων την κακιαν σημανηι. Ουχι
ταυτα εποιησε σοι, το καταλιπειν εμε; Ὁραις οτι ουκ εμου ενεκεν ταυτα λεγω, αλλα των
σων. Ποθεν γουν γαρ ταυτα γεγενηται; ποθεν ερημοι αι πολεις; ποθεν οι λεοντες
επεισεβησαν; ποθεν εκεινοι κατεπαιξαν; Ει μη εμε εγκατελιπες, τον διαγαγοντα σε εν τηι
ερημωι, και παρασκευασαντα ασινη παρελθειν. Και νυν τι σοι εν τηι οδωι Αιγυπτου, του
ποιειν υδωρ Γηρων; Τουτο παντες εγκαλουσι, και κατηγορουσι καθ' υμων, οτι παρεντες
τον Θεον εγκαλειν εις συμμαχιαν, τους εχθρους και επιβουλευοντας αυτοις επε 64.765
σπωντο, και αυτους εσχον φιλους. Ζηλοτυπος εστιν ο Θεος, και αγανακτει πλεον
μαλιστα, οταν μη αυτου χρειαν εχωμεν, εις αναγκην καθιστησιν, ωστε χρειαν εχειν
αυτου δια παντος· ουτως ημων εραι σφοδρα και επιθυμει παρεχειν. Καν ετερος δωι την
χαριν, αγανακτει, και δοθεισαν ανατρεπει, και ουκ αφιησιν εις εργον ελθειν. Ουκ ανεχηι
των ρηματων, ανεξηι των πραγματων. Μεμφεται αυτους, οτι εν κρειττοσιν οντες, τα
ελαττονα επιζητουσι· το γαρ Γηων, Σιωρ εχει ο Ἑβραιος, οπερ ερμηνευεται διωρυξ.
Ἐπειδη γαρ και εν τωι νομωι ο μακαριος Μωυσης παραθεσει της προς Αιγυπτιους επηινεσε
την της Παλαιστινης γην, ως ουκ αναμενουσαν συναγωγην υδατος ωστε πολυχειριαι την
γην ως κηπον αρδευειν, αλλ' ανωθεν μεν εκ του ουρανου φερεται το υδωρ, ου δια
χειρος ανθρωπινης, του Θεου δεικνυντος την περι την γην προνοιαν, εκεινων μεμνηται,
ονειδιζων αυτους. Ταυτα δε φησιν, ως πολλακις μεν Αιγυπτιων επικαλεσαμενων, και
Ἀσσυριων την βοηθειαν, και νυν δε ως του Ἰωακειμ μεγαλα επι τωι Αιγυπτιωι
φρονουντος, και ως ουδεν πεισεται υπο του Βαβυλωνιου τηι εκεινου συμμαχιαι, ηνικα
υπο Συρων επολεμουντο, τους Ἀσσυριους εις συμμαχιαν εκαλεσαν. Ὅτε δε Ἀσσυριοι
αυτοις επεστρατευσαν, προς Αιγυπτιους κατεφυγον. Γηων γαρ τον Νειλον καλει.
Παιδευσει σε η αποστασια σου. Ἱκανον γαρ εις παιδειαν το εξω του Θεου γενεσθαι. Λεγει
Κυριος. Ουκ εμα τα ρηματα, ουκ ανθρωπινη η αποφασις· ετι Θεον αυτης εαυτον καλει.
Και ουκ ευδοκησα επι σοι. Ουδεποτε, τουτεστιν ανεπαυσαμην. Ὅτι απ' αιωνος
συνετριψας τον ζυγον σου. Ουδε ελυσαν, αλλα συνετριψαν. Ειπας· Ου δουλευσω σοι,
αλλα πορευσομαι επι παντα βουνον· εκει διαχυθησομαι εν τηι πορνειαι μου. Ὅρα
αφανιζοντα αλλ. αφηνιαζοντα και σκιρτωντα. Ὅρα βουνους και αλση του Θεου
προτιμωμενα. Ὁραις οτι ου το φορτικον της αρχης εφυγεν, αλλ' εξυβριζεν· ουκ αν ηι ισ.
ει τεταπεινωμενη και κατειργασμενη, πορνευσαι εζητησεν, αλλ', ανεσιν μονην, και ουχ
απλως Πορνευσω, αλλα ∆ιαχυθησομαι. Ὥστε και ει ζυγος ην και δεσμος, εικοτως
απεσφιγγε τα ατακτα κατεχων σκιρτηματα, και ουδ' εις ωρισμενους τοπους, αλλα
πανταχου εις εκαστον χωριον της ασεβειας η υποθεσις. Ἐγω εφυτευσα σε αμπελον
καρποφορον, πασαν αληθινην. Μη γαρ δη νομισηις παλιν απο κακιας αυτα γενεσθαι
φυσικης. Ἐπειδη γαρ εικος ην απορειν τινας και λεγειν, τινος ενεκεν εξ αρχης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

απεπηδησε; λεγει· Ου παρα τον γεωργον, αλλα παρα την αμπελον καρποφορον,
αληθινην, ταυτην την γνησιαν. Ἐνταυθα φυσικην τινα δεικνυσιν αρετην. Ουκ εχεις
εγκαλεσαι τωι γεωργωι. Συ εστραφης, ου 64.768 δε πολλου πονου εδεηθης προς το
μεταβληθηναι. Τοιουτον γαρ κακια ραιστη και ευκολος. Ἡ αμπελος η αλλοτρια. Πως
αλλοτρια; Ἔσηι λοιπον αλλοτριος· εμη γαρ και ουκ εμη. Ὁραις ουκ απο της πλασεως
οικειουμενη οικειουμενους τωι Θεωι, αλλ' απο των εργων. Ουτω και οταν λεγηι, Υιοι
αλλοτριοι εψευσαντο με, και, Ουκ οιδα υμας· ου δημιουργον ετερον επεισαγει. Ει γαρ
αυτος εφυτευσε, πως αλλοτρια; αλλα μετα το στραφηναι αλλοτρια. Ἐγω δε εφυτευσα σε.
Τουτεστι, Πλειστην την επι σε επιμελειαν εποιησαμην. Ἐκβαλων εξ Αιγυπτου, και
αλλοτριαν σοι δους γην, και εκβαλων εθνη κατυκησα σε, εφ' ωιτε της ευσεβειας τον
καρπον δουναι. Το δε, πασαν αληθινην, αντι του, εν ασφαλειαι σε κατυκησα, οπερ λεγει
και ο Ἡσαΐας· Ἀμπελων εγενηθη τωι ηγαπημενωι εν κερατι εν τοπωι πιονι. Ουχ απλως δε
το, πασαν, τεθεικεν· αλλ' επειδη ησαν εν αυτοις ευσεβεις ανδρες, οι τε προφηται και οι
τουτοις επομενοι, αντι του, Παντας υμας εβουλομην ειναι τοιουτους, παντων επισης
επεμεληθην. Και εφυτευσα αμπελον Σωρηχ· τουτεστιν εκλεκτην. Ὅπερ γαρ εκει λεγει
εκλεκτην, ενταυθα αληθινην επι τηι των πατερων εκλογηι. Πως εστραφης εις πικριαν, η
αμπελος η αλλοτρια; Ὁ Ἑβραιος, Ἐστραφης μοιεις σπερμα αμπελου αλλοτριας. ινα ειπηι,
Τα μεν εμα νομιμα παρεχαραξας, τοις δε των εθνων εθεσιν εξηκολουθησας. Ὃ λεγει και
ο Μωυσης· Ἐκ γαρ αμπελου Σοδομων η αμπελος αυτων, και η κληματις αυτων εκ
Γομοῤρας. Ἡ σταφυλη αυτων σταφυλη χολης, βοτρυς πικριας ο βοτρυς αυτων. Ὅθεν και
χολην τωι ∆εσποτηι προσηνεγκαν. Ἀλλ' επειδη την θειαν εξυβρισαν φυτουργιαν, και εις
πικριαν εστραφησαν, και αντι σταφυλης ακανθας, ο εξ αυτων κατα σαρκα Χριστος
αμπελον αληθινην εαυτον ονομαζει λεγων· Ἐγω ειμι η αμπελος η αληθινη· τους δε εις
αυτον πεπιστευκοτας, κληματα προσαγορευει. Και εαν αποπλυνηι εν νιτρωι. Ειτα ινα μη
φυσικην ειναι νομισηις αυτην, Κεκηλιδωσαι εν αδικιαις σου. Και μην, και ει επικτητος
εστι, και επιγεγονε, και εξ αδικιων εστι, δυνατον αποτριψασθαι· και γαρ δυνατον· ει γαρ
μη δυνατον, ουκ αν ειπεν· Τι σοι και τηι οδωι Αιγυπτου; Πως ουν λεγει· Ἐαν πληθυνηις
σεαυτηι ποαν, κεκηλιδωσαι; Ὥσπερ λεγει· Ει αλλαξεται Αιθιοψ το δερμα αυτου, και
παρδαλις τα ποικιλματα αυτης. Ουδε γαρ εκει εις αδυνατον καθιστησι το πραγμα, και
τοιαυτα υποδειγματα τουτο βουλονται, αλλα θυμου τα ρηματα. Ου τουτο φησιν, οτι Ἐαν
μετανοησηις, ου δεχομαι σε, αλλ' οτι η δι' υδατος καθαρσις ουδεν ωφελει, επειδη
εδοκουν και ουτω καθαιρεσθαι. Ἐκ μεταφορας ελαβε των δυσεκπλυτων εριων, η των
επι 64.769 κεχρωσμενων σωματων, υπο τινος διαχυθεισης χολης, η τινος τοιουτου. Το
μεν γαρ νιτρον, και ην καλει ποαν, τον εις την επιφανειαν του σωματος αποπλυνειν
ρυπον οιδεν· επικεχρωσμενον μεντοι σωμα, και οιονει βεβαμμενον ουκ ιαται. Βουλεται
γουν ειπειν, οτι Ουκ απο των σμηγματων δυνηι των αμαρτηματων λαβειν την αφεσιν.
Γνησιας γαρ της περι το καλον διαθεσεως δει, και τελεον αποστραφηναι το κακον. Ἵνα
ουν ειπηι· Ουκ απο του ειναι εν τηι γηι, ουδε απο του θυσιας επιτελειν, η εν τωι ναωι
εισιεναι, η Σαββατον τηρειν, η τι τοιουτον, λαμβανεις την αφεσιν, αλλ' αρετην
μετελθων, και εργων επιδειξαμενος κατορθωσιν. Ποαν δε λεγει, ο κατα την Συρων
φωνην, αλααν καλουσι· κατα δε την Ἑβραιων, βορηθ· κατα δε την Ἑλληνων φωνην,
δορυκνιον ονομαζουσι. Το ουν, κεκηλιδωσαι, οιονει, Βεβαμμενη ει τηι κακιαι, και τηι περι
την ασεβειαν επιμελειαι. Πως ερεις, Ουκ εμιανθην; Τι βουλει παλιν; Ουκ ωργισθης; ουκ
απεῤριψας; ουκ ειπας οτι Κεκηλιδωσαι; Τι παλιν ελεγχεις; Ὁραις εραστου ηδικημενου
ρηματα; Πως ερεις, Ουκ εμιανθην; το μεγιστον αμαρτημα, επι των εργων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

παραβαινοντες, επι των λογων αρνεισθε. Το Πολυανδριον τουτο ην, οπου τα σωματα
των παιδων επι του Μανασση κατωρυγη· τας γαρ οδους ενταυθα τας πραξεις λεγει·
εστηκε γαρ ο τοπος βοων, ουδε αρνηι τον ελεγχον φανερον οντα. Μη γαρ μακραν
απελθειν δει; Και ινα δειξηι οτι ου την γνωμην μετεβαλλοντο, επαγει· Πως ερεις, Ουκ
εμιανθην, τουτεστιν· Ἁμαρτανουσα αρνηι ως μηδεν ποιησασα. Ἴδε τας οδους σου εν τωι
Πολυανδριωι και γνωθι τι εποιησας. Τουτεστιν, Ὅρα τον τοπον οπου ημαρτανες.
Πολυανδριον δε ο Ἑβραιος ουκ εχει, αλλ' ιδε τον τοπον του Γαΐ· λεγει δε εν ωι προς τας
θυγατερας των Μαδιανιτων εκτραπεντες εις ειδωλολατρειαν εξωκειλαν. Σκοπησον
τοινυν, φησι, τας ανωθεν σου παρανομιας· ισως δε Πολυανδριον ηρμηνευσαν, απο του
πληθους των αυτοθι αναιρεθεντων. Ὀψε φωνη αυτης ωλολυζε. Καθαπερ προς γυναικα
μεθυουσαν, και ουκ ειδυιαν απερ επραξεν, ουτω διαλεγεται. Πανταχου σπουδαζει
μαθειν αυτης τα αμαρτηματα· οντως γαρ μεγαλης σοφιας δεομεθα, προς το μαθειν ημων
τα αμαρτηματα, οντως μεγαλων οφθαλμων. Τι του ∆αυιδ συνετωτερον; και ουκ
ηδυνηθη συνιδειν την αμαρτιαν, ουκ ηδυνηθη κατιδειν. Ἀλλ' εδεηθη προφητου του
δηλωσοντος αυτην. Ου γαρ ουτω προς το αμαρτειν σφοδρος ο διαβολος, ως προς το μη
συνιδειν το αμαρτημα, ινα επιμενωμεν αμαρτανοντες Τας οδους αυτης επλατυνεν εφ'
υδατα ερημου. Ουδε ως αμαρτανουσα, ουδε ως κλεπτουσα, αλλα μετα αδειας, μετα
πολλης πλησμονης. Ὕδατα ερημου, τι φησι; την ασεβειαν, την ειδωλολατρειαν. 64.772
Ἐν επιθυμιαις ψυχης αυτης επνευματοφορειτο. Κατα δε τους λοιπους, Ειλκυσαν ανεμον·
πνευμα γαρ επισπασαμενοι το ακαθαρτον, εματαιωθησαν. Ἤγουν, απερ ακουειν
ηβουλετο. Λεγειν οι ψευδοπροφηται προσεποιουντο, η οτι μαινομενης δικην, εξ αλλης
εις αλλην επιθυμιαν μετεβαινεν. Ὕδατα αει την διδασκαλιαν καλει την εαυτου
πανταχου, εκεινα δε τα υδατα την διδασκαλιαν των ειδωλων, ενθα εκενοφωνειτο. Ὅρα
ουδαμου εξ αναγκης, πανταχου εξ υβρεως εν επιθυμιαις ψυχης αυτης, οταν και μετα
επιθυμιας τα κακα πραττηι. Τις επιστρεψει αυτην, Ὁραις και τουτο παλιν ετερως
λεγομενον, και ετερως γινομενον. Ουκ απεστραφη ουν, και μην και συ επεστρεψας
αυτην, και ουδε παρεδεδοτο. Ἀλλα το μη συμβεβηκος ειπεν, ινα ουτω γουν επιστραφηι.
Ἐν τηι ταπεινωσει αυτης ευρησουσιν αυτον. Τουτεστι, κατειργασμενην, δεδεμενην,
παραδεδομενην. Ὀψε φωνην αυτης ωλολυξεν. *Κατα τον Ἑβραιον ουτως εχει· Ὡς
πρωτοτοκον μοσχαριον σκιρται. –Τας οδους αυτης επλατυνεν εφ' υδατα ερημου. Ἵνα
ειπηι· Τας πραξεις αυτης εξεχεεν ως υδατα επι τας ερημους ειδωλοις λατρευουσα και
καταφρονουσα του ναου. Κατα τον Ἑβραιον ουτω κειται· Ὡς δαμαλις δεδιδαγμενη εν
πανερημωι αλλεσθαι. Ἐν επιθυμιαις ψυχης αυτης. Ἀκολουθως ο Ἑβραιος εχει· Και εν τωι
θεληματι της ψυχης αυτου βαδιζειν προς εκαστον κλιμα. Τις επιστρεψει αυτον;
Ἀκολουθως κατα την των Ἑβραιων κειται, τουτεστιν, Ἐμου αποφηναμενου κατ' αυτης
αιχμαλωσιαν, τις δυναται αυτηι βοηθησαι; Παντες αυτην. Ὁ Ἑβραιος· Ἐν τωιαροτριαιν
ευρησουσιν αυτην· τουτεστιν, εν τηι διαφθοραι αυτης. Ουτω μεν ουν κειται κατα την των
Ἑβραιων εννοιαν· ο δε Ἑλληνικος τοιαυτην τινα εχει των ρηματων διανοιαν· Ευαλωτος
εσται, της παρ' εμου προνοιας ουκ αξιουμενη. Ἀποστρεψον τον ποδα σου απο οδου
τραχειας· Πως παλιν παραινεις; πως παλιν συμβουλευεις, ει κεκηλιδωται; Ὁδους
τραχειας τα ειδωλα λεγει, και διψος δεικνυς, οτι ουτε ηδονην το πραγμα εχει. Ποια γαρ
ηδονη το θυειν υιους και θυγατερας; Τι δε τουτων τραχυτερον των επιταγματων; ποια
δε ηδονη το πορνευεσθαι τας γυναικας αυτων, και μοιχασθαι; Ποια δε ηδονη τα
μελλοντα προακουειν, εικη, και ματην ουδεν ωφελουμενους απο της προῤρησεως; Ποια
δε ηδονη το κατατεμνεσθαι, και αιματτειν τας χειρας; Ἢ ποια ηδονη το συγγινεσθαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

αλογοις; ουδεν τραχυτερον της οδου ταυτης. Τις ουκ αν φυγηι τραχειαν οδον; Τις ουκ
αποσταιη διψους; Αυτη δε ουτε μετα παραινεσιν την απο των λογων. Τι εστιν,
ανδριουμαι; τηι φιλονεικιαι επιμενω. *Ὁραις οτι το ανω κειμενον, οτι Ἐαν αποπλυνηι εν
νιτρωι, και πληθυνηις σεαυτηι ποαν, ουκ αποστρεφομενων την μετανοιαν λεγει, αλλα
γνησιαν την εκ των αμαρτηματων ζητων επιστροφην. Ἐπειδη 64.773 τοινυν εφη ανω·
Τας οδους αυτης επλατυνεν εφ' υδατα ερημου, παραινει αυτηι νυν, μη καμνειν περι την
των ειδωλων θεραπειαν, τα ορη καταλαμβανουσαν, μηδε επιθυμειν εκεινων των
ματαιων. Τουτο γαρ μηνυει, Τον φαρυγγα σου απο διψους. Κατα μεντοι τον Ἑβραιον
ουτως εχει, Ἀποστρεψοντον ποδα σου του περιπατειν ανυποδετος, και την φωνην σου
απο κλαυθμου. Τουτεστι, Μεταβαλου την γνωμην, ωστε μη αιχμαλωτον γενεσθαι και
πενθειν επι τοις καταλαβουσι κακοις, σωζεται δε εν εκατερωι η εννοια η αυτη. Ὁ μεν γαρ
τα αποβαινοντα εκ της ασεβειας εφη· Ὁ δε Ἑλληνικος την αιτιαν των κακων. Ἡ δε
ειπεν· Ἀνδριουμαι. Ου βουλομαι, τουτεστιν, αρκω εμαυτηι. Ὡς αισχυνη κλεπτου οταν
αλωι, ουτως αισχυνθησονται. *Τουτεστιν ως επαυτοφωρωι ληφθεις κλεπτης αρνησασθαι
ου δυναται, ουτω και ουτοι των συμφορων καταλαβουσων ουκ αν αρνηθειεν των
ειδωλων την ασθενειαν, αισχυνομενοι τηι περι αυτα θεραπειαι. Ουτως αισχυνθησονται οι
υιοι Ἰσραηλ αυτοι, και οι βασιλεις αυτων, και οι αρχοντες, και οι ιερεις αυτων, και οι
προφηται αυτων. Ἐπειδη πολλακις των τιμωριων τουτο μαλλον ημας θορυβει, και
τουτο τιθησιν, ο μετα τον εμπρησμον γεγονεν. Των γαρ ψευδοπροφητων απατωντων
αυτους εικη, και φυσωντων τουναντιον εξεβη, και εγενετο, και γεγονεν αισχυνη
μεγαλη, και ηισχυνθησαν οι βασιλεις, ως ου δυναμενοι προστηναι, οι ιερεις μη
πειθαρχησαντες τοις παρα Θεου, οι προφηται δια τους μαντεις. Τωι ξυλωι ειπαν· Ὅτι
πατηρ μου ει συ. Τι ταυτης χειρον της αναισθησιας; Ει γαρ μη Θεον εγκατελιπον, τι
ταυτης της πηρωσεως χαλεπωτερον; Ἀλλα τωι ξυλωι ουκ ειπε, φησιν, αλλα τωι δαιμονι
τωι το ξυλον κινουντι. Και εστρεψαν επ' εμε νωτα. Χειρων αμαρτια αυτη. Τινα
κατελιπον; Πως απεστραφησαν; Συνεχως αυτων λεγει τα αμαρτηματα. Ὁραις οσον
αγαθον τα κακα, οταν τον Θεον επιγινωσκειν ποιει. Ὁραις οτι παρα ραιθυμιαν η πλανη;
Ὁραις οτι παρα ανοιαν; Ὁραις, οτι παρα τα αλλα τα ανθρωπινα αμαρτηματα αλλ'.
ελαττωματα. Ὅτι κατ' αριθμον των πολεων σου ησαν οι θεοι σου Ἰουδα. Παλιν ονειδος,
οταν ποιηται των θεων ωσι. Ουδε γαρ οτι ελαχιστοι εισιν εχει ειπειν, ουδε γαρ οτι
μακραν. Κατα αριθμον γαρ των πολεων σου ησαν οι θεοι σου Ἰουδα. Ἵνα τι λαλειτε
προς με· παντες υμεις ησεβησατε Ουκ εστιν ειπειν οτι οι μεν, ναι, οι δε, ου. Ἵν' οι
διαφευγοντες την πλανην τοις αλλοις γενωνται παραμυθια. Ἄρα ουδε καλειν τον Θεον
αξιοι εσμεν ασεβουντες· ουδε εν συμφοραις αυτωι ευχεσθαι, οταν εν αδειαι αυτον
αγνοωμεν, λεγει Κυριος· Μη γαρ εγω λεγω; Ὁ υβρισθεις, ο τα παντα ειδως. 64.776
Μαχαιρα κατεφαγε τους προφητας υμων. Τους προφητας. Ἀλλ' ουκ εδει τα παιδια, αλλα
τους απατωντας, και τουτο εποιησε, φησι, και ουχ απλως, ουδε κοινωι θανατωι· ινα μη
τις τηι φυσει τουτο λογισηται, αλλ' ινα μαθωσιν οτι απο Θεου γεγονεν η οργη. *Ουτε
ευεργετουμενοι, τον ευεργετην επεγνωτε, ουτε παιδευομενοι της ασεβειας απεστητε.
Ἐγω δε και τους αιτιους της πλανης σφαγηι παραδεδωκα. Μαχαιρα, γαρ, φησι, κατεφαγε.
Τους μεν γαρ, Ἠλιας ο προφητης, τους δε Ἰηου ο βασιλευς, τους δε Ἰωσιας ο ευσεβης
βασιλευς σφαγηι παραδεδωκεν. Μη ερημος εγενηθην τωι Ἰσραηλ; Μη ερημος, τουτεστι
μη ακαρπος. Ει γαρ ακαρπος, αναχωρησαι αυτους εχρην. Ουδε ουτω μεν ουν, ου γαρ
μισθωι δουλευειν δει τωι Θεωι. Μη επιλησεται νυμφη τον κοσμον αυτης; Ὁ δε λαος μου.
Ὅρα παλιν υφειμενον τον λογον. Ὃ μαλιστα εζητουν ανθρωποι, την δοξαν, ουκ εστιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

ειπειν, οτι Ἀγαθων μεν απελαυομεν, εν ατιμιαι δε ημεν. Ὥσπερ τηι νυμφηι κοσμος, καγω
τωι λαωι, ωστε δυσκολον ην το επιλαθεσθαι. *Τουτεστι, τα προς ευκοσμιαν διωκουσιν
ανθρωποι. Και νυμφη μεν αγαπαι τον κοσμον, ως ωραιζομενη εξ αυτου, παρθενος δε της
στηθοδεσμιδος αντεχεται, ως ευπρεπειαν εχουσης· ο δε λαος, και κοσμον, και
ευπρεπειαν εσχηκως παρ' εμου, και δοξης ου της τυχουσης απολαυσας, κοσμον μεν και
ευπρεπειαν καλεσας των νομιμων την διαταξιν, καθ' ην νομιμως των λοιπων αλλων
φαινονται εν διαταγμασιν οντες, πασης μεν πλεονεξιας και κακιας αλλοτριοι
τυγχανοντες, ημεροτητα και φιλανθρωπιαν παιδευομενοι, δοξαν δε ως εκ της του Θεου
βοηθειας παντων υποκυπτοντων, και θαυμαζοντων την εις αυτους κηδεμονιαν του
Θεου, τοσουτων τοινυν απολαυσαντες παρ' εμου, ληθην των εμων ευεργεσιων
εποιουντο. Τι ετι καλον επιτηδευσεις εν ταις οδοις σου του ζητησαι αγαπησιν;
*Τουτεστι, ποσα ποιησασα δυνησηι εξαλειψαι τα αμαρτηματα σου, και δειξαι αυτην
καθαραν, ωστε της παρ' εμου αγαπης αξιωθηναι. Ουχ ουτως, τουτεστιν, ουδε πολλα
ποιησασα, δυνηι εκπλυναι των αμαρτηματων το πληθος. Ἀλλα και συ επονηρευσω του
μιαναι τας οδους σου. Τουτεστιν, σπουδην εθου ταυτην, ωσπερ φιλονεικουσα και
επιτηδευουσα ακαθαρτος γενεσθαι, ουτω παντα πεποιηκας. Αυτη τοινυν σπουδην εσχε
τοιαυτην, τι τοιουτον συ περι αυτης; Καιτοι παντα τα αλλα παραλιπων, ορα ποιον
τιθησιν, εν χερσι σου ευρεθη αιματα ψυχων αθωων. Ουκ εν διορυγμασιν ευρον αυτους.
Τουτο και Ἰεζεκιηλ φησι, Τουτο υπερ πασαν την πονηριαν σου, οτι τους υιους εθυον, και
την φυ 64.777 σιν εξεπολεμωσαν προς εαυτους. Ουδεν ουδεπω λεγω, οτι δαιμοσιν, αλλ'
οτι μηδεν εχοντες εγκαλειν, και το δεινον ουδε λαθρα, ουδε νομωι ληιστειας, αλλα
τροπωι ευσεβειας εδρατο τα δεινα, επι προσχηματι αγιαστειας μιαιφονιαι ετελουντο
αλλ'. ετολμωντο. Και ειπας αθωος ειμι. Το αναισχυντον το περι τα αμαρτηματα, ο
μαλιστα του Θεου την οργην εκκαιειν δυναται, το μηδε επιγινωσκειν τα εαυτων
πλημμεληματα. Ἀλλα αποστραφητω ο θυμος αυτου απ' εμου. Τι λεγεις, ματην οργιζομαι
η εικη χαλεπαινω; Ουκουν απολογουμαι υπερ εμαυτου, οτι κατεφρονησας σφοδρα. Ἰδου
εγω κρινομαι προς σε εν τωι λεγειν σε· Ουχ ημαρτον Ὡς ει μη τουτο προσεθηκας, ουκ αν
εκριθην· Ὁραις οτι τουτο εστι το ποιουν με καταδικαζειν καταψηφιειν σε, και
καταφρονειν σου; συ με κατεστησας εις την αναγκην ταυτην, συ της δικης αιτιος
γεγονας, συ την κατηγοριαν ταυτην κρινεις, ινα απολογησωμαι υπερ εμαυτου τους
μακρους τουτους αποτεινεις αποτεινω λογους, και ουκ ειπε, Κατηγορω σου· αλλα,
Κρινομαι προς σε, εμαυτου προΐσταμαι, εμαυτωι συνδικω, ωστε ουδ' αν εκριθην, ου
μονον ουκ αν κατηγορησα, ει μη τουτο ελεγες, επειδη με υπευθυνον εγκληματι βουλει
ποιησαι. Ὅτι κατεφρονησας του δευτερωσαι τας οδους σου. Ουδε επι τοις πρωτοις αλλ.
προτεροις σε ευθυνω νυν αμαρτημασι, τοις αυτοις επεθου παλιν. Και ουδε τουτο
εγκλημα αν εθεμην, ει μη παλιν τοις αυτοις επεχειρεις, ουκ εκ του νικασθαι παθεσι,
αλλ' εκ του ραιθυμειν. Ὁραις οτι ου τουτο εστι το παροξυνον τον Θεον το αμαρτανειν,
αλλα το τοις αυτοις περιπιπτειν, και καταφρονουντας μη επιστρεφεσθαι, επει και ημας
τουτο παλιν παροξυνειν ειωθε. Και απο Αιγυπτου καταισχυνθησηι καθως κατηισχυνθης
Ἀσσουρ. Ἤτοι αγνωμονησαντων εκεινων, ητοι ασθενων αποδειχθεντων, και του
Περσου κρατησαντος. Ου της των Αιγυπτιων η Ἀσσυριων αγνωμοσυνης, αλλα της του
Θεου εγκαταλειψεως το παν γεγονε, τουτεστι τα αγαθα σου την προσδοκιαν σου
απωσατο. Ἡ ελπις αυτης αυτοις Αιγυπτιοι ησαν· απωσατο αυτην ο Θεος, και ουκ
ευωδωθη. ∆ιατι; οτι ουκ επ' ασφαλειαν ηλπισαν, Ἐπικαταρατος ανθρωπος ο ελπιζων επ'
ανθρωπον. Ὁραις πως τα παντα ποιει εις αναγκην καθιστας αυτους του ελπισαι επ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

αυτον· οι δε ου προσειχον, ουδε επεισθησαν. Και αι χειρες σου επι της κεφαλης σου.
Ουτος γαρ των πενθουντων ο τροπος εστιν, οταν ανηνυτα θρηνωσιν. Ὥσπερ παλαι
φησι, τον Ἀσσυριον επικαλεσαμενοι, ως Ἄχας φαινεται πεποιηκως, τελος υπ' αυτου του
Ἀσσυριου τα δεινα παντα πεπονθατε· ου γαρ μονον ειλε τας δεκα φυλας, αλλα πολλας
πολεις της Ἰουδαιας. Τα αυτα, φησι, πεισηι και παρ' Αιγυπ 64.780 τιων ινα ειπηι· Εις
ανοητον σοι εσται η ελπις των Αιγυπτιων εν τωι λεγειν σε, καταλληλος γαρ η αναιδεια
τηι παρανομιαι.

ΚΕΦΑΛ. Γʹ.
Ἐαν εξαποστειληι ανηρ την γυναικα αυτου. Τι βουλεται το υποδειγμα; Ἓν
πρωτον, και μεγα, οτι Ὅπερ ανηρ ουκ ανεχεται, τουτο ηνεσχομην εγω, γιγνομενοις υμιν
ανδρασιν ετεροις, παλιν εκαλουν, παλιν εδεχομην. Καιτοι εκει του ανδρος εστιν η
αποστολη, αυτου μισουντος, ενταυθα δε ουχι του ανδρος, αλλα της γυναικος, ωστε ουδε
ισον το υποδειγμα· ου γαρ αυτος αυτην εξαπεστειλεν, αλλ' αυτη αυτον εγκατελιπεν. Και
συ εξεπορνευσας εν ποιμεσι πολλοις ... λεγει Κυριος. Το λεγει, Ου προς το ανω
αναγνωστεον αλλα προς το κατω, τουτεστι, λεγει Κυριος προς υμας. Τεθεικε δε τον
παρα Μωσεως τεθεντα λογον, εαν η μη καθ' ηδονην ουσα γυνη απολυθειη του ανδρος,
ειτα γενησεται ετερωι, και μισηθεισα αυθις κακεινου αναχωρησει, μη εξειναι τωι
προτερωι λαμβανειν αυτην. Ουτος μεν ουν, φησιν, ο νομος επι των γεγραμμενων κειται·
συ δε πολλακις, φησιν, αποπεμφθεισα παρ' εμου δια τας παρανομιας, και τους
αλλοτριους επιβοωμενη, τουτεστιν Ἀσσυριους, και Αιγυπτιους· ποιμενας γαρ αει τους
βασιλεις λεγει, εν συμφοραις εξεταζομενη παλαι παλιν κατεφυγες επ' εμε, και παρειχον
την παρ' εμαυτου ροπην. Τινες δε, οτι αναισχυντως παρανομουντα παρανομουσα ερχηι
εις τον οικον τον εμον, ουδε τας γυναικας μιμουμενη, αι αιδουνται υποστρεψαι προς
τους ηδη των ανδρων εξαποστειλαντας. Πασα μεν γυνη του ανδρος αφισταμενη, και
ετερωι συναπτομενη προς τον ανδρα τον ετερον επανελθειν ου δυναται, του νομου
τουτο κωλυοντος· εμε δε συ τον κατα νομον σοι συναφθεντα καταλιπουσα πολλοις
συνηφθης δαιμοσιν ανοσιοις, ειτα παλιν αισθησιν δεχομενη της βλαβης προς εμε
επανηιεις, εγω δε ουκ απωθουμην, ει δε νομιζεις ουχ απλως με ταυτα λεγειν, αρον τους
οφθαλμους σου εις ευθειαν, και ιδε που ουχι εξεφυρης. Ἆρον τους οφθαλμους σου εις
ευθειαν, και ιδε. Ὅρα, αυτην μαρτυρα καλειται οικειων αμαρτηματων, αυτην ποιειται
κατηγορον· παλιν εβοα, φησι, πασα οδος κατηγορει· ιδε που ουκ εξεφυρης, οραις πως
ποιειται σαφεστερας τας αποδειξεις, και τοτε επαγει την δικην; Ἐπι ταις οδοις εκαθισας.
Ἐνταυθα βουλεται δειξαι την πολλην περι τα αμαρτηματα σπουδην, οτι μετα πολλης
της προθυμιας ταυτα ειργαζετο. Και εμιανας την γην εν ταις πορνειαις σου. Και μην απο
αμαρτηματων ουκ αν ποτε μιανθειη η γη, αλλ' ωστε επαραι το πραγμα, λεγει. Και ιδε
που ουχι εξεφυρης, επι ταις οδοις εκαθισας. Ἀντι του εμιανθης. Ἀλλ' ησεβεις μεν και
τοτε, ομως δε καθυπεκρινου την εις εμε τιμην τηι εις τον 64.781 ναον αφιξει· νυν δε εις
απεραντον εχωρησας βυθον κακων, παντα τοπον εμπλησασα της παρανομιας σου. Ἐπι
ταις οδοις εκαθισας αυτης, ωσει κορωνη ερημουμενη, τουτεστιν ως μεμονωμενη
κορωνη γεγονας παντος καλου στερηθεισα· υπο πολλων τε εχθρων αιχμαλωτος
γενομενη, και διαφορωι θανατωι ληιζομενη, και ετι αντειχου της κακιας. Και εσχες
ποιμενας πολλους, οψις πορνης εγενετο σοι. Ουκ εμε εβλαψας, αλλα συ εβλαβης, συ τα
δεινα πεπονθας, ποιμενων γαρ το ποιμαινειν εστιν, ου το εμποδιζειν. Το δεινον τουτο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

εστιν, οτι ουδε επελαβετο των οικειων αμαρτηματων, ουτε μετα επιεικειας ημαρτανεν.
Ουχ ως οικον με εκαλεσας και πατερα, και αρχηγον; Ἀπο των σων, απο της σης περι εμε
διαθεσεως, ταυτα λεγω, απερ εστι διαθεσεως ονοματα, πατηρ, ανηρ, οικος, αρχηγος
παρθενιας. *Τουτεστιν, ου προσεσχες, οπως σε ωικειωσαμην εν ταξει σοι πατρος
γενομενος, και ανδρος παρθενον αγομενου· ου ταυτας μοι τας της οικειωσεως
προσηγοριας ετιθεις. Μη διαμενει εις τον αιωνα, κ. τ. λ. Τουτεστιν, η πορνεια σου, και το
ατιμωρητι ταυτα ποιειν. Τουτεστι μη επιμενουσα τοις κακοις, ατιμωρητος εσηι, και
περιγενησηι των πολεμιων εν ευσεβειαι τυγχανουσα. Ἰδου ελαλησας. Ὁραις αυτην απο
μελετης ποιουσαν, και απο σκεψεως. Και ειπε Κυριος προς με εν ταις ημεραις Ἰωσιου
του βασιλεως. Ουτως ευδοκιμος ην, ουτως ευσεβης· Ουχ απλως ο χρονος προστιθεται,
αλλα μειζον εγκλημα τοις Ἰουδαιοις· οτι ουδε αρχοντα εχοντες επιμελουμενον αυτων
βελτιους εγενοντο, εντυγχανει τωι προφητηι ο Θεος, επει και ημεις δουλοις
εντυγχανομεν, οταν παρα των ερωμενων καταφρονωμεθα. Ἴδες α εποιησε μοι η
κατοικια του Ἰσραηλ. Και μην απαθες το Θειον αλλ' ομως ως υβρισμενος και
ηδικημενος διαλεγεται. Ἡ κατοικια του Ἰσραηλ ουχ εις, ου δευτερος, αλλα παν το
πληθος, και μην ουτος ουκ ειδεν, εκεινα γαρ προ αυτου ησαν, αλλα τουτο εστιν αντι
του, Ἔμαθες. *∆ικαιος γεγονεν ο Ἰωσιας, και πολλην σπουδην περι την θεραπειαν του
Θεου εποιησατο, ωστε και τον λαον αυτωι υπηρετεισθαι· αλλ' επειδη τινες ησαν, ου
γνησιως μετιοντες την ευσεβειαν, ελεγχει αυτους ο προφητης δια τουτων των ρηματων,
και τηι παραθεσει των δεκα φυλων παρανομους τουτους δεικνυσιν, επειδη απησαν
εκεινοι· εδουλευον γαρ εν Βαβυλωνι. Και ειπα, μετα το πορνευσαι αυτην ταυτα παντα·
Προς με αναστρεψον. Και ουκ ανεστρεψε. Τον προφητην διδασκει της τιμωριας το
δικαιον, 64.784 Ἐπορευθη επι παν ορος υψηλον. Ειτα την οικειαν αγαθοτητα, και
φιλανθρωπιαν δεικνυσιν, Και ειπα μετα το πορνευσαι. Ἑκουσα τοινυν τον ολεθρον
επεσπασατο, μητε αρχηθεν την κατα νομον πολιτειαν ασπασαμενη, και μετα την
ασεβειαν επιστρεψαι μη βουληθεισα, εντευθεν αυξει της Ἰουδα φυλης την κατηγοριαν.
Και ειδε την ασυνθεσιαν. Θεασαμενη, φησι, και την πονηριαν της αδελφης αυτης, και
την δια ταυτην επενεχθεισαν αυτηι τιμωριαν, ουκ εφυγε της πονηριας την μιμησιν, αλλα
τοις εκεινης ηκολουθησεν ιχνεσιν. Και εγενετο εις ουθεν η πορνεια αυτης. Ουδεν, φησι,
παρανομον ποιειν υπελαμβανε, πορνειαν δε την ειδωλολατρειαν καλει· καταλιποντες
γαρ τον Θεον, ος νυμφιος αυτων ωνομαζετο, τοις ειδωλοις ελατρευον, και
εφονοκτονουν την γην θυοντες τα τεκνα αυτων τοις δαιμοσι. Και εμοιχευσε το ξυλον
και τον λιθον. Σαφη την της πορνειας κατηγοριαν ειργασατο. Και εν πασι τουτοις ουκ
απεστραφη, αλλ' επι ψευδει. Ἐπειδη γαρ τοτε εδοξαν ειναι βελτιους, δια τουτο φησιν,
οτι επεστραφησαν μεν επι ψευδει· ψευδος γαρ ην τουτο. Και ειπε Κυριος προς με·
Ἐδικαιωσε την ψυχην αυτου Ἰσραηλ απο της ασυνθετου Ἰουδα. Ουχ ως δικαιωθεντας
τους υιους Ἰσραηλ επαινει, αλλ' ως ελαττον αμαρτανοντας, και πρωτους· τουτους δε
κακιζει οτι ου βελτιους εγενοντο εκ τουτου του σωφρονισμου. Ειτα δια πλειονων
διδασκει, οτι ουκ εβδελυξατο της αδελφης την ασεβειαν, την πανωλεθριαν θεασαμενη,
και οτι μαλλον εχουσι τινα συγγνωμην αι δεκα φυλαι, ηπερ η του Ἰουδα φυλη, επειδη
τας συμφορας εκεινων εωρακυια, τα ετερα αιτια των συμφορων διετελεσε δρωσα. Ου δη
χαριν εκεινοις προθεσπισαι ο προφητης παρακελευεται. Πορευου, και αναγνωθι τους
λογους τουτους προς βοῤραν. Τι ποτε τουτο εστιν; Ἆρα προς τα βορεια μερη της πολεως;
και τι τουτο βουλεται; τι δε τοις μη παρουσι διαλεγεται Ἰσραηλιταις; η τουτο ποιει προς
τα βορεια μερη της πολεως, ωσπερ τουτους παροξυνων, και κνιζων· το γαρ παν δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

τουτους, επει και ημεις και τους τελευτωντας μακαριζομεν τους ζωντας ποιουντες
βελτιους, και υμνουμεν κνιζοντες, και αποντας επαινουμεν. Ουτω και ο Θεος, φησι,
κελευει πεμφθηναι τους λογους, ωστε και τουτους βελτιους γενεσθαι κακεινους, ωσπερ
ο Παυλος φησιν· Ει πως παραζηλωσω μου την σαρκα, και σωσω τινας εξ αυτων. Ουτω
και ο Θεος τουτους διεγειρει, εκεινους επαινων. Ἐπειδη γαρ χειρους υμων ουτοι εισι
λοιπον, υμιν διαλεγομαι. Ου γαρ δη ιστορειται ο προφητης ουτος απελθων εις Περσιδα,
ουδε πεμψαι κελευει. Πορευου γαρ, φησιν, και αναγνωθι τους λογους. Ἀμετρητος η του
∆εσποτου φιλανθρωπια, μετα γαρ 64.785 την πολλην παρανομιαν μονην επιζητει
μεταμελειαν, διδασκει δε ταυτης τον τροπον. Ἀποστραφηθι προς με, η κατοικια Ἰσραηλ.
Τουτο ζητει μονον ο Θεος, ινα καν επιγνωμεν υμων τα αμαρτηματα· τι μεγα απαιτει;
υπερ ημων αυτων, ινα γνωμεν οτι αφιεται, οτι φιλανθρωπος εστιν. Πλην γνωθι μεν
αδικιαν σου, οτι εις Κυριον, κ. τ. λ. Ὅρα το ακαθεκτον, εξεχεας, ουδε απλως· Ἡ γαρ
κωμη προετρεπεν εις ασεβειαν. Ουκ ενι ειπειν ουδε τουτο, εδει διακριναι, τινι κεχρησθαι
εχρην. Παν ξυλον εις ασεβειαν προυκειτο. Εις δε αλλοτριους, τους δαιμονας, φησι. Και
ουκ ενι ειπειν, οτι ου παρηινουν, ουδε συνεβουλευον, αλλ' εμου παραινουντος ταυτα
εποιησας, της δε φωνης μου ουκ ηκουσας, αλλα τοις αφωνοτατοις προσεσχες. Ἀρχη γαρ
υγειας, αισθησις αῤρωστιας, και εξεχεας τας οδους σου. Τον Θεον, και Κυριον, και
ποιητην, και ευεργετην καταλιπουσα αλλοτριοις συνηφθης. Τινες δε ουτοι; υποκατω
παντος ξυλου αλσωδους, εδειξε της πλανης το ακερδες, ακαρπα γαρ τα θεοποιηθεντα
φυτα. Της δε φωνης μου ουχ υπηκουσας, νομοθετων γαρ ειπεν· Ουκ εσονται σοι θεοι
ετεροι πλην εμου. Ἐπιστραφητε υιοι αφεστηκοτες, λεγει Κυριος, διοτι εγω
κατακυριευσω υμων. Ὅρα μετα την κατηγοριαν παλιν παραινεσιν, και συμβουλην, ει
τοινυν αφεστηκοτες εισι, τι καλεις; ∆ιοτι εγω κατακυριευσω υμων, ωσπερ αναγκην της
επιστροφης, φησιν. Ὥσπερ αν ει τις προς οικετην λεγει, Ἐμοι δουλευσαι εχεις, τινος
ενεκεν απεπηδησας, την κατοικησιν κυριαν λεγει. Και ληψομαι υμας ενα εκ πολεως, και
δυο εκ πατριας. Ἔλαττον το σωζομενον, τουτο και εν τηι μελλουσηι γινεται κρισει,
ελαχιστοι οι σωζομενοι. Ἐγω κατακυριευσω υμων. *Τουτεστι, Κυριος ων παντων, και
τους ηδη υπο των πολεμιων ληφθεντας δυνησομαι αναγαγειν ουδενα υπολιπομενος.
Και δωσω υμιν ποιμενας κατα την καρδιαν μου. Αυτη οντως ευεργεσια το, ποιμενων
τυγχανειν αγαθων, ωσπερ ουν και τουναντιον τιμωρια μεγιστη, πολλης γαρ δειται
επιστημης ο ποιμην· ει γαρ ο σωματικος ποιμην παντα αν επεσχε, πολλωι μαλλον ο
πνευματικος, οντως ανδρειας χρειας πολλωι μαλλον, η εκεινωι, ινα θηι την ψυχην αυτου
υπερ των προβατων. Και εσται, εαν πληθυνθητε. Ἐπειδη γαρ αυτους ελυπει το, ενα εκ
πολεως, και δυο εκ πατριας, επηγαγεν, Ὅτι πληθυνεσθε. Μειζονα εχει την ηδονην, μετα
το επανελθοντες επανελθειν πολλους οικοι γενεσθαι, η εξ αρχης μετα πληθους
επανελθειν. 64.788 Ἐν ταις ημεραις εκειναις ουκ ερουσιν ετι. Ἀσαφες ειναι μοι τουτο
δοκει. Τινες μεν φασιν, οτι ουκ εσται φοβερα, τινες δε λεγουσιν οτι ου δεηθησονται του
νομου, ωσπερ οταν λεγηι, Καρδιαν καινην, και επαρω την καρδιαν την λιθινην,
τουτεστι, το πνευμα υμιν εσται, αντι παντων αυτο διδαξει, και καθοδηγησει ημας, ουδε
ονομασθησεται. *Ουκ αναβησεται, τουτεστιν η κιβωτος. Ουδε ονομασθησεται εν αυτηι,
τουτεστιν ο νομος. Ουδε επισκεφθησεται ετι, τουτεστιν ουδε βασταχθησεται. Και ου
ποιηθησεται ετι, τουτεστιν, ως ηδη προτερον, οτε μετηγον αυτην πανταχου οι ιερεις
βασταζοντες. Ἵνα ειπηι· Ἐπιδοξωτεραν υμιν μετανοουσιν την απο Βαβυλωνος ανοδον
παρεξω της απ' Αιγυπτου εξοδου. Και συναχθησονται παντα τα εθνη εις αυτην, και ου
πορευσονται ετι. Ου νομωι πολεμου, αλλ' ευσεβειας καλουσης αυτους, η τους πολιτας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

θρηνησαι ως ασεβουντας, και αλλογενεις ευσεβεις διαμειναι, Ἢ τουτο φησιν, ετι το
ονομα αυτου ισχυρον συναγαγειν αυτους, η οτι επ' ευσεβειαι, και ουχ απλως. Και ου
πορευσονται ετι οπισω των ενθυμηματων της καρδιας αυτων. Βιος εναρετος εσται, ζωης
δε ουσης αριστης, και θαῤρειν χρη περι των μελλοντων, και ουκετι φοβεισθαι. Ἡ γαρ
αιτια αναιρειται του νοσηματος. Ει τις τωι ονοματι του Θεου συναγεται, ου πορευεται
οπισω των ενθυμηματων της καρδιας αυτου της πονηρας. *Τουτεστιν, επι της ψυχης
εξουσι το γνησιον της ευσεβειας, ωστε και αυτην μονην την πολιν ορωντας,
φανταζεσθαι τον Θεον. ∆υνατον δε και επι των καιρων του Χριστου αυτο εκλαβειν, ως
ου δεομενων ημων της νομικης λατρειας. Ἐν ταις ημεραις εκειναις συνελευσονται ο
οικος του Ἰουδα επι τον οικον Ἰσραηλ, και ηξουσιν επι το αυτο. Το κεφαλαιον των
αγαθων η ομονοια, η αγαπη, επειδη και το κεφαλαιον των κακων εντευθεν εγενετο. Και
ορα πως ουκ αλλως αυτο τεθεικεν. Ου γαρ ειπεν Ὁ οικος Ἰουδα επι τον οικον Ἰσραηλ,
αλλ' οπολλωι θαυμαστοτερον ην, ο πρωτος αφηνιασας, ο πρωτος αρξας της εχθρας, ο
απειθης, ο σκληρος, αυτος αρξει και ομονοιας· και ου μετα τον επανοδον, αλλ' ομου
επανηξουσι προ της επανοδου. Ὁραις, αγαπητε, οσα αγαθα πεποιηκεν η αιχμαλωσια·
Ἔχθραν αθανατον ελυσε, δημους αποσχισθεντας συνηγαγεν, συγγενεις, και πολιτας
εκπεπολεμωμενους κατηλλαξεν, η φυσις καθ' εαυτης εφανη μανεισα, γενος διεσπασθη,
τα της πολιτειας διηιρεθη δικαια, ταυτα παντα ειργασατο η αδικια, ταυτα παντα διελυσε,
και ηφανισεν η αιχμαλωσια. Ἀπο γης βοῤρα. Ὅρα το αξιοπιστον. Ἀπο βοῤραι, πολλωι
μαλλον οτι απο η απο των αλλων χωρων· ειτα και αναμιμνησκει αυτους παλαιων
διηγηματων. Ἣν κατεκλη 64.789 ρονομησα τους πατερας αυτων· εκεινο γαρ
απιστοτερον ην. Ὅταν μελληι θαυμα διηγεισθαι, αναμιμνησκει του παλαιου διηγηματος,
η θαυματος. Ἀπιστεις ουν πως οι πατερες σου συνηλθον; πως κατεκληρονομησα αυτους;
Το γαρ θαυμαστον τουτο, το πανταχου της γης σπαρεντας εις ενα τοπον συνελθειν. Και
εγω ειπα· Γενοιτο, Κυριε· οτι ταξω σε εις τεκνα. Ὅρα του προφητου το κηδεμονικον,
καιτοιγε ουκ εμελλεν εκεινοις υποκεισθαι τοις καιροις, ουδε αυτοπτης εσεσθαι των
αγαθων, αλλ' ως αυτα μελλων απολαυειν, ουτω συνευχεται. Τουτο δια μεσου, ως απο
του προφητου, και ευθυς ως εκ προσωπου του Θεου, οτι Ταξω σε εις τεκνα, συνηπται
γαρ τηι προηγουμενων ρητων ακολουθιαι. Το πρωτον αξιωμα η πατρικη κληρονομια,
καιτοιγε εαυτους εξεβαλλον ταυτης της συγγενειας. Πατερα εκαλεσαν τον λιθον, αλλ'
ομως Ταξω σε εις τεκνα. Ὅρα και επι της Παλαιας καθαπερ και επι της Καινης, και εκ
του Θεου, και εξ ημων την συγγενειαν ταυτην ενισταμενην, Ταξω σε εις τεκνα, τουτο
του Θεου· και Παυλος φησιν· Ὧν η υιοθεσια. Ουδεν γαρ ισον ταυτης της τιμης. Και
παλιν· Ἔδωκεν αυτοις εξουσιαν τεκνα Θεου γενεσθαι, ωστε διαφυλασσειν την ταξιν.
Ὅταν γαρ ταξηι μεν αυτος, ημεις δε καταλειπωμεν, εξοστρακιζομεθα, ου γαρ
απολλομενου απολελυμενως ειπε, Ποιησω σε τεκνον, αλλα, στησω σε, εις εκεινην την
ταξιν καθαπερ επι αξιωματος· το δε διατηρησαι, ημετερον. Ὁραις οσα διηλθεν αγαθα;
Ποιαν αυτους απαιτει την αμοιβην; ουδεις πονος, ουδεις ιδρως, μεχρι προσηγοριας η
ασκησις ποιον εχει καματον; Τουτο γαρ παιδος, τον Πατερα διωκειν αει, και τυπτοντα·
Ουχ ορατε τα παιδια τα μικρα κλαυθμυριζομενα, επιτιμωμενα, και του κρασπεδου της
μητρος εχομενα, και επακολουθουντα; Ἓν μονον ζητουσι παρ' ημων, το φιλεισθαι.
*Συνηπται τουτο τωι, Και ηξουσιν επι το αυτο απο γης Βοῤρα, και απο πασων των χωρων
επι την γην, ην κατεκληρονομησα τους πατερας αυτων· Το γαρ μεταξυ κειμενον, Και
εγω ειπον, Γενοιτο, Κυριε, του προφητου εστιν ηδομενου επι ταις του Θεου επαγγελιαις.
Λεγει δε, οτι Ἄξω υμας εις την γην της επαγγελιας εν ταξει τεκνων εσχηκως, ωσπερ και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

παλαι, ηνικα απ' Αιγυπτου υμας εξηγαγον. Και ειπα· Πατερα επικαλεσασθε με· τουτεστι,
μονον υμεις γνησιως περι εμε διατεθησθε. Πλην ως αθετει γυνη εις τον συνοντα αυτηι,
ουτως ηθετησεν εις εμε ο οικος. *Ἐπιγνωτε τα οικεια κακα, και παρεξω την αμνηστιαν
των ηδη πλημμεληθεντων. Φωνη εκ χειλεων ηκουσθη κλαυθμου. Ἐντευθεν
παιδευομεθα, μη μονον οδυρεσθαι, και θρηνειν εν ταις συμφοραις, αλλα προ τουτου τον
Θεον παρακαλειν· κλαυθμου γαρ και δεησεως φησιν· 64.792 ουτε γαρ ο κλαυθμος καθ'
εαυτον δυναιτο αν εργασασθαι τι, ουτε ευχη μη πυρωθεισα τοις θρηνοις, τουτο των
συμφορων το κερδος. Φωνη εκ χειλεων. Τα επι του Ἰωσιου γενομενα λεγει. Υιοι,
επιστραφητε επιστρεφοντες, και ιασομαι τα συντριμματα υμων· Ἰδου δουλοι ημεις
εσομεθα σοι. Ου γαρ αρκει το κλαυσαι, ουδε το δεηθηναι, απο γαρ της φυσεως τουτο
συνεβαινε των δεινων, αλλ' εγγυς εγγυας αυτους και ευθυνας υπερ των μελλοντων
απαιτει, ινα μη μετα την των δεινων απαλλαγην επι τα προτερα παλιν επανελθωσιν.
Μαθωμεν εξομολογεισθαι μετα ακριβειας, ου γαρ απλως ταυτα αναγεγραπται, αλλ'
ωστε επεσθαι και ημας. Τουτεστι γνησιως μεταβαλλεσθε, μη δια τον φοβον του
βασιλεως υποκρινεσθε την ευσεβειαν. Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι, και δυναμις
των ορεων· πλην δια Κυριου του Θεου ημων. Προσεκυνησαν τηι αμαρτιαι, εθυσιασαν ταις
πονηριαις της επιθυμιας· ταχα και προς ημας ο λογος ειρηται, Ἐπιστραφητε, υιοι,
επιστρεφοντες. –Και μετ' ολιγα. Ὄντως εις ψευδος ησαν οι βουνοι. Ὅταν το φως
ιδωμεν, τοτε το σκοτος επιγινωσκομεν. Ἔγνωσαν τον Θεον, τοτε και τους δαιμονας
εγνωρισαν· ουτω και ημεις τοτε την αμαρτιαν εισομεθα οντως, ου ρημασι λεγοντες,
αλλα δια των πραγματων πεισθεντες. Και αφηκεν αυτους ο Θεος, δια των εργων μαθειν,
δει και των προτερων καταγινωσκειν. Ἰδου παλιν το, δια, επι του Θεου ειρηται· εδει μεν
υμας και απο των αλλων μαθειν, απο του ουρανου, και γης, και θαλαττης· νυν δε εκ των
εις αυτους γενομενων. Οι δε παλαιοι, ουχι λιθινα μονον εποιουν, αλλα και ορη, και
βουνους εδιωκον. Το δε αιτιον, εν τοις υψηλοις ενομιζον κατοικειν τους δαιμονας·
ουδεν γαρ μερος εστι της κτισεως, ο μη προσκυνηθηναι παρεσκευασεν ο διαβολος. Και
μετ' ολιγα. –Πλην δια Κυριου Θεου ημων η σωτηρια του Ἰσραηλ. Τι γαρ αλλο ζητει ο
Θεος, η ινα μαθηις, οτι αυτος σε ευεργετει; Τουτο, η ουδεν πλεον απαιτει παρα σου, και
τουτου αυτου εραι. Ἡ δε αισχυνη καταναλωσε τους μοχθους των πατερων ημων απο
νεοτητος αυτων. Ει και μηδεν επαθον δεινον, αισχυνη μετα τα πραγματα ην, επονουν
εικη, και εταλαιπωρουντο, και ουδεν ετερον ην, η θυειν απλως, Ἡ μεν θυσια τοις
δαιμοσιν, η δε σωτηρια παρα του Θεου. Προβατα. Ουδε των εγγονων εφεισαντο, και την
φυσιν αυτων ηγνοησαν, εις μανιαν την εσχατην εξοκειλαντες. Ὁ γαρ μαινομενος ουκ
οιδεν τι πραττει· ο δε αισχρα πραγματα ποιων, και αισχυνης αξια, εν αισθησει τε εστι,
και πολλους εχει τους επιτιμωντας· ουκ εστιν ειπειν οτι λαθρα εποιουν, αλλα παντων
ορωντων, πολλων των μελλοντων οντων καταισχυνειν αυτους. ∆ιοτι εναντι του Θεου
ημων ημαρτομεν ημεις. 64.793 Τον εξομολογουμενον ουτως εξομολογεισθαι δει, ωστε
αυξειν το αμαρτημα παντοθεν, αποστερειν αυτον συγγνωμης, ινα τυχηι συγγνωμης.
Ἕως της ημερας ταυτης. Ουχ απλως ειπεν, ου δευτερον, ου τριτον, αλλα μυριοστον, και
ουκ εστιν ειπειν οτι πανταχου τοιουτοι. Και ουχ υπηκουσαμεν της φωνης Κυριου. Ἀλλα
περι μεν τους δαιμονας ουτω θερμοι, και μανικοι, ως μηδε σπλαγχνων φεισασθαι
οικειων, ως και τα εκγονα καταθυσαι, περι δε τον ∆εσποτην ουτω ραιθυμοι, και
αυθαδεις, και αφηνιωντες, ως μηδε της φωνης ακουσαι, αλλα παρακουσαι.

ΚΕΦΑΛ. ∆ʹ.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

Και ομοσηι· Ζηι Κυριος, μετα αληθειας. Μηδεις εντευθεν λαμβανετω προφασιν
ορκου, αλλ' ακουετω του Ευαγγελιου, οτι Ἠκουσατε, οτι εῤρεθη τοις αρχαιοις· Ουκ
επιορκησεις· Ἐγω δε λεγω υμιν, μη ομοσαι ολως. Προ τουτου ταυτα ελεγετο τοις
ανοητοις, τοις εξ ειδωλων προαγομενοις, ουχι τοις φιλοσοφουσιν, ουχι τοις απτομενοις
των ουρανων, ουχι τοις εις ανδρα τελουσιν. Ταδε λεγει Κυριος τοις ανδρασιν Ἰουδα, και
τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ. Ἀσφαλεια γαρ πολεως, ουκ οικοδομης αρμονια, ουδε
λιθων μεγεθος, αλλ' η των ενοικουντων αρετη. Ὥσπερ ουν και προδοσια πολεως ουκ
οικοδομηματων σαθροτης, αλλ' η των πολιτων φαυλοτης. Νεωσατε εαυτοις νεωματα,
και μη σπειρητε επ' ακανθαις. Ἐκ της πειρας των γεωργικων ο προφητης παραγγελλει
γινεσθαι επι των ψυχων, ας υπο πολλης αργιας εν τωι παρελθοντι χρονωι, πολλην
εξενεγκουσας κακιαν, και εργα ακαρπα, τωι αροτρωι του λογου μετασχειν
παρακελευεται. Ου γαρ εστι θειον απλως δεξασθαι σπορον, μη προτερον τας ακανθας
εκβαλοντα· διο φησιν, Ἔκκλινον απο κακου, και ποιησον αγαθον. Γεωργησατε, φησι,
τας ημετερας ψυχας, προῤριζον ανασπασατε των ειδωλων την μνημην, ταυτα γαρ
ακανθας καλει· τουτεστιν, εξαρατε τα ειδωλα, και ουτω τωι Θεωι προσερχεσθε, εις τον
ναον αφικνουμενοι. Ἔλαβε δε και αυτο εκ μεταφορας των γεωργων. Το ουν· Μη
σπειρητε επ' ακανθαις, τουτεστιν, Μη ειδωλολατρουντες εισερχεσθαι εις τον ναον.
Περιτμηθητε τωι Θεωι υμων, και περιτεμνεσθε την σκληροκαρδιαν υμων, ανδρες Ἰουδα,
και οι κατοικουντες Ἱερουσαλημ. Ἆρα περι ταυτης λεγει της περιτομης; Ουδαμως, αλλα
περι της κατα ψυχην. Ἄρα εκεινη ου τωι Θεωι εστιν η περιτομη· ου γαρ αν ειπεν, Τωι Θεωι
περιτμηθητε. Και μην ειπεν αν τις οτι περιτεμνομεθα· πως γαρ αν αυτου ουκ αν ειη; Ου
βουλομαι 64.796 την παρ' ετερου γινομενην περιτομην, αλλα την παρ' ημων αυτων, ης
εκαστος εστι Κυριος. Ἐκεινη παρ' ετερου γινεται, και εν σωματι γιγνεται· αυτη ουχι.
Ὁραις οτι συγκαταβασεως ην η παλαια; Ου γαρ αν ειπεν τωι Θεωι υμων, ει μη εδηλου, οτι
εκεινη, ου τωι Θεωι, τι γαρ οφελος εις αρετην εκεινη; Τι ενταυθα φησιν ο Ἰουδαιος; Ὁραις
οτι ο νομος αλλο τι αινιττεται; και ουκ εστι καθ' εαυτον ικανος σωσαι, ειγε τοιαυτη η
περιτομη; Ἄρα της Καινης ηρεμα παρανοιγομενης τας θυρας· οραις την παλαιαν αυτην
υφ' εαυτης κατεργουμενην. Ουκ ειπε Παυλος περι τουτου, Ἰουδαιε, ουκ ενομοθετησε
Πετρος· Ἱερεμιας ειπεν, ον περιεπεις ετι και νυν. Ουκ εκ των ημετερων ταυτα προφερω
σοι βιβλιων· εκ των ημετερων μαλλον, η σων· και γαρ και τα της Καινης ουχ ηττον
ημετερα μαλλον η σα, και τα της Παλαιας ουχ ηττον αλλοτρια σου· ωσπερ εκεινοις
απιστεις ουτω, και τουτοις· Ὥστε ο μεν Ἰουδαιος αμφοτερων εκπεπτωκεν, ημεις δε
αμφοτερων εχομεθα· εν γαρ αμφοτεραις το πνευμα. Ειτα διδασκει οποια του Θεου η
περιτομη. Και περιτεμεισθαι την σκληροκαρδιαν ημων. Σαφως εδιδαξεν ως η φαινομενη
περιτομη τυπος της κεκρυμμενης εστιν, και οτι της ενδον ουσης περιττη η του σωματος.
Ἐντευθεν ορμωμενος ο θειος Ἀποστολος Ῥωμαιοις γεγραφεν· Ου γαρ ο εν τωι φανερωι
Ἰουδαιος εστιν, ουδε η εν τωι φανερωι εν σαρκι περιτομη, αλλ' ο εν τωι κρυπτωι Ἰουδαιος,
και περιτομη καρδιας εν πνευματι, ου γραμματι, ου ο επαινος ουκ εξ ανθρωπων, αλλ' εκ
Θεου. Ἤκουσε γαρ του Θεου δια του προφητου λεγοντος· Περιτμηθητε τωι Θεωι υμων,
ανδρες Ἰουδα, και οι κατοικουντες Ἱερουσαλημ. Μη εξελθηι ως πυρ ο θυμος μου, και
καυθησεται, και ουκ εσται ο σβεννυων απο προσωπου πονηριας επιτηδευματων ημων.
Ἀνθρωπινως διαλεγεται, βουλομενος αυτους παιδευσαι· διο πολλακις επικρεμναι τον
φοβον αυτοις, και ουκ εσται ο σβεσων το δεινον τουτο. Ἐπειδη γαρ πολλακις εις την
φιλανθρωπιαν αυτου τας ελπιδας ειχον, αναιρει ταυτην την παραμυθιαν. *Τοις δε μη
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

πειθομενοις επαγει την απειλην, Μη ποτε εξελθηι ως πυρ ο θυμος μου. Ὑμεις γαρ μονοι
δυνασθε σβεσαι μεταμελομενοι, υμων δε μεταμελειαν μη κεκτημενων ουδεις ικανος
απαλλαξαι της τιμωριας. Ἀναγγειλατε εν τωι Ἰουδαι. Τι τουτο; ανω ειπε, Μη ποτε
εκκαυθησεται ως πυρ ο θυμος μου· ηδη αυτον εξεκαυσεν, εφιστησιν αυτοις τα δεινα, και
επι θυραις αυταις αγαγων, ουκ επαφιησιν αυτοις τα δεινα. Ου γαρ εις αρπαγας εισαγει
τας πολεις, αλλ' εφιστησι τους πολεμιους ταις πυλαις, καθαπερ διδασκαλος αριστος,
καταγει μεν τον ιμαντα, ου πληττει δε. *∆εδιττομενος δε αυτους παρακελευεται ειπειν
τηι Ἱερουσαλημ, και πασηι τηι Ἰουδαιων φυληι, ωστε 64.797 σαλπισαι, και σημηναι πασι
των πολεμιων την προσβολην, ινα εις τας τετειχισμενας καταφυγωσι πολεις,
διαφερονται δε εις Σιων ως οχυρωτεραν. Ἀναλαβοντες φευγετε εις Σιων. Ἐναντιολογια
τις εστιν· ταυτα μεν γαρ κηδομενου, και προνοουντος, και οπως μηδεν γενηται ατοπον,
πραττοντος. Ἐκεινο δε βουλομενου παραδουναι, και ποιησαι εκδοτους, και εσχατοις
περιβαλειν κακοις. Ει συ επαγεις τα κακα απο βοῤρα, τινος ενεκεν και επισπευδεις;
ταυτα μεν γαρ αυτου στρατηγουντος τα ρηματα, εκεινα δε πολεμιων προισταμενου.
Ὁραις οτι διορθουντος εστι και κηδομενου· και εις πιστιν βιαζομενου τα εσομενα
αγαγειν; επειδη γαρ τα ρηματα, ουδεν αυτους ωφελει, σχεδον εις τα πραγματα αυτων
ανατυποι Fort. σχεδον τα πραγματα αυτοις ανατυποι. *Του Βαβυλωνιου την εφοδον
απειλει και την πρωτην αιχμαλωσιαν μηνυει, των γαρ εξω τεως την απωλειαν λεγει.
Φησι γαρ· Φευγετε εις Σιων, σπευσατε, μη στητε. Ὡς περισωζομενης της πολεως. Ἀνεβη
λεων εκ της μανδρας αυτου. Ἀνεμνησε και των τοις αδελφοις συμβεβηκοτων δεινων. Τι
λεγω μιαν πολιν, και φυλην ελαχιστην; ολοκληρους δημους, και πολεις αυτανδρους
ανειλεν. *Λεγει ταυτα παραβολικωτερον. Και καλει λεοντα τον Ναβουχοδονοσορ,
μανδραν δε την Βαβυλωνα, εκειθεν δε τουτον ορμωντα, και τας πολεις εμπρησαι, και
τας χωρας δηιωσαι· τουτου δη χαριν, περιζωσασθαι, και τα λοιπα. Ἐπι τουτοις
περιζωσασθε σακκους, και κοπτεσθε. ∆ιοτι ουκ απεστραφη. Τουτεστιν, ουκ απο των
Ἰωσιου γενομενων επαυσατο της οργης ο Θεος, αλλ' επειδη, και μετα τον εκεινου
θανατον αυθις εις ασεβειαν εξετραπητε, δεικνυντες ως και τα ηδη γενομενα, ως ου μετα
γνησιας της γνωμης γεγενηται παρ' υμων, την καθ' υμων εξηνεγκε ψηφον ο Θεος. Και
αλαλαξατε. Ου δια τα δεινα, αλλ' οτι ουκ απεστραφη ο θυμος· οντως γαρ οντως, ου δια
την γεενναν δει μονην χαλεπαινειν, αλλ' οτι οργιζεται Θεος. Ουχ οτι ωργισθη, αλλ' οτι
απεστραφη. Ἀπολει η καρδια του βασιλεως. Τοιαυτη γαρ των δεινων η φυσις, αποστερει
των κατα φυσιν φρενων. Ὅταν γαρ αμετρος ο φοβος ηι, ουδεν αφιησι κατα χωραν
μενειν. Και οι προφηται θαυμασονται. Τουτεστιν οι ψευδοπροφηται. ∆ιατι; ουχ ως παρ'
ελπιδας των πραγματων εξελθοντων, αλλ' ως παρ' ελπιδας δεικνυμενων, και
γιγνομενων. Και ειπα· ω ∆εσποτα Κυριε. Ἆρα γε απατων. Πολλα συναποκρινονται τωι
Θεωι οι προφηται, καθαπερ εν τινι σκηνηι, την διορθωσιν εργαζομενοι του λαου. Τουτο
και πατερες, και φιλοι πατερων μετ' αλληλων ποιουσιν, τους παιδας διορθουντες. Που
64.800 δε ειπε τουτοις, Ειρηνη εσται υμιν; Ἀνωτερω τα χρηστα διηγουμενος ελεγε· Και
ηξουσιν ο οικος Ἰσραηλ, και Ἰουδα επι το αυτο, εαν περιεληι τα βδελυγματα. Τινος ουν
ενεκεν ταυτα φησιν ο προφητης; ου γαρ δη αγνοει. Μη γενοιτο, ο παντα ειδως ακριβως,
αλλ' οπερ εφην αρχομενος, τουτο, οτι συναποκρινεται τωι Θεωι, οπερ εικος ην εκεινους
ειπειν, ινα δωι παλιν αρχην αποκρισεως τωι Θεωι. Πνευμα πλανησεως εν τηι ερημωι. Τους
πολεμιους φησι πνευμα πλανησεως, καλως. Καθαπερ το πνευμα περιφερει πανταχου
τον χουν αναῤριπιζον, ουκ εις τεταγμενους αποτιθεμενον τοπους, ουτω και τουτοις
εγενετο, ωσπερ ανεμος σφοδρος εμπεσων ο πολεμος εκεινος ο βαρβαρικος πανταχου της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

γης διεσπειρε, καιτοι και το διασπαρηναι χαλεπον, το δε και ατακτως τουτο παθειν αλλ.
ποιειν αμυθητον. Αυτη η αποκρισις προς το λεγειν· Ἀπατων ηπατησας τον λαον· ουκ
εγω ηπατησα, αλλ' αυτοι γεγονασιν εαυτοις αιτιοι. Ἐπειδη ειπεν ο προφητης, αρα γε
απατων ηπατησας τον λαον τουτον, και την Ἱερουσαλημ λεγων, Ειρηνη εσται υμιν, και
ιδου ηψατο η μαχαιρα των ψυχων αυτων; Λεγει ο Θεος, οτι των κακων επελθοντων
εισονται των παρα σου λεγομενων την αληθειαν, και οτι κατα δαιμονων ενεργειαν
επλανησαν αυτους οι μαντεις. Παραπλησιον δε εστι τωι παρα του Μιχαιου λεχθεντι επι
του Ἀχαβ, οτι εξηλθε πνευμα ψευδες, και γεγονεν εν πασι τοις ψευδοπροφηταις προς
απατην του βασιλεως· το δε πλανησεως εν τηι ερημωι, επειδη εν τοις ορεσι τοις ειδωλοις
ελατρευον. Ὁδος δε της θυγατρος του λαου μου, αντι του, αι πραξεις· ουκ εις καθαρον,
ουδε εις αγιον· δι' αυτης, φησι, μαθησονται της πειρας κατα τον καιρον των συμφορων,
ως πνευμα πλανησεως ην, το δια των ψευδοπροφητων φθεγγομενον. Πνευμα
πληρωσεως ηξει μοι. Τουτεστι πεπαυμαι του αποδεδωκεναι αυτοις τα δεινα. Του
πληρωθηναι αυτων τας τιμωριας. Ἀντι του, ου συμπληρωτικον της τριαδος, αφ' ων
ηλθε μοι τα παροντα κακα. Πνευμα πληρωσεως απο τουτων ηξει μοι. Την δε πλανην,
φησι, ταυτην υπομενουσιν, επειδη ακαθαρτοι εισιν ειδωλολατρουντες, και μολυσματων
πεπληρωμενοι, και του εμου πνευματος αμετοχοι· το δε, Ἀπο τουτων ηξει μοι,
τουτεστιν, Ουδε γαρ επειδη εις τον ναον ηρχοντο μετα τοσαυτης ακαθαρσιας, ηδη της
παρ' εμου τυγχανουσι χαριτος. Νυν δε εγω λαλησω κριματα μου προς αυτους. Τουτεστι,
κολασω αυτους· επειδη γαρ ειπεν, ηξει παλιν, ινα μη η του μελλοντος καιρου προθεσμια
ραιθυμοτερους ποιησηι, την γινομενην αδειαν εκ του χρονου του μεταξυ, συνεστειλεν
ειπων· Και νυν δε εγω λαλησω κριματα. Ἰδου ως νεφελη αναβησονται, και ως καταιγις.
64.801 Ὁραις πως διαφορους εικονας επιζητει φοβερωτερας. Ἵνα καταπληξηι αυτων την
διανοιαν, ινα αυτους πτοησηι, διαγραφει το στρατοπεδον. Και τι το κερδος; το ταχυ λεγει
της παρουσιας, αλλ' ουδεν τουτων καθηψατο, τοιουτον η κακια. Ἀλλ' ομως προυλεγεν
ο Θεος, ει μη ενεδωκαν εκεινοι. Ἀποπλυνε απο κακιας. Ἕως ποτε υπαρχουσιν εν σοι
διαλογισμοι πονων σου; Ὄντως γαρ ουδεν ταυτης της ταλαιπωριας ισον. Ταυτηι τηι λεξει
κεχρησθαι ειωθαμεν, οταν ιδωμεν τινα μακραι αῤρωστιαι παραδεδομενον, και ουδεποτε
ανενεγκειν εκ της φθορας εκεινης δυναμενον. Καθαπερ γαρ σωμα ασθενες υπο πυρετων
δυσεκνιπτον γινεται, ουτω και ψυχη ταλαιπωρος υπο αμαρτηματων. Ουκ αρκει τα
ρηματα, ουδε το ταλανισαι μονον εαυτον εν Ἐκκλησιαι Κυριου· Μη κλαιετε δακρυσιν·
αλλα δει και της των εργων προσθηκης. Και μετ' ολιγα. –Ἀποπλυνον απο κακιας την
καρδιαν σου. Τι τουτο, ει ανεβη ως λεων; ει παρεστιν ως νεφελη; ειτα δεινα επι θυραις;
Ποια μεταβολης προθεσμια; Ποιος μεταβολης καιρος υπολελειπται; Ἀλλ' ορα την
φιλανθρωπιαν· ∆ιελεχθη περι εκεινων ως παροντων, ινα την ραιθυμιαν ταυτης καλυψηι
Fort. ταυτης εις προθυμιαν αμειψηι, διελεχθη δε παλιν ως μελλοντων, ινα μη εις
απογνωσιν εμβαληι. Ἐκεινα μεν τα ρηματα του την αποφασιν εξενεγκοντος εστι· ταυτα
δε του διδοντος καιρον, διορθωσεως. Ουδεις γαρ ομου τε επαγει την τιμωριαν, και
παραινεσιν εισαγει. Ταυτα γαρ αμφοτερα εναντια· ει συμβουλευεις, ανες την κολασιν· ει
κολαζεις, πως παραινεις τοις τιμωρουμενοις; Ἀλλα και ομως λεγει μεν κολαζειν, ινα μη
ραιθυμωσι· λεγει δε, ανιεναι, ινα διορθωσωνται. Ὁραις; τουτο ο φησι και ο Χριστος,
ενταυθα κειται. Ἐκ γαρ της καρδιας εξερχονται διαλογισμοι πονηροι. Ἕως ποτε
υπαρξουσιν; οραις του Θεου την μακροθυμιαν. Ἕως ποτε; Ὅτε και τηι φυσει φευκτεον ην,
και τωι χρονωι, ποια συγγνωμη; τις απολογια; Ἔστω· την κακιαν ουκ απεστραφης απο
της φυσεως αυτης, απο του χρονου ουκ εδει; Ἀναμνησατε εθνη, ιδου ηκασι. ∆εικνυσιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

οτι πολλακις ακουσαντες επελαθοντο. Την αδειαν λεγει και την πολλην παῤρησιαν, ως
ου νομωι πολεμιων παρεσονται· αλλ' ως επι ηδη προκατειλημμενα χωρια. Ὡς
φυλασσοντες αγρον εγενοντο επ' αυτην κυκλωι. Ὥστε μη ειναι διαφυγειν βουλομενοις
αυτοις. Ειπε και την αιτιαν των δεινων. Ὅτι εμου ημελησας, λεγει Κυριος. Ἐντρεπτικως,
Του δεσποτου ημελησας Και το αξιοπιστον. Ουκ αρκει τουτο εις κολασιν; ου πασης
τιμωριας χαλεπωτερον; ει γαρ μη πολεμος ην, ει 64.804 γαρ μη πολεως αλωσις, αυτο
τουτο μονον ακουσαι το ρημα, ποσην εχει τιμωριαν; Τουτεστιν, ωσπερ εκεινοι οι
οπωροφυλακες ευροντες τινα κλεπτοντα βοωσι, και εις φοβον καθιστωσι τον κλεπτην,
και μετα πασης προθυμιας αυτοι επιασιν ελειν βουλομενοι τον τολμησαντα. Ουτω και
ουτοι βοωσι μονον, και εις φυγην υμας τρεπουσιν, ως επ' αλλοτριοις οντας. Ὅτι εμου
ημελησας, λεγει Κυριος. Ἄξια ων ετολμησας υπομενεις, και θερισεις α εσπαρκας. Αι οδοι
σου, και τα επιτηδευματα σου εποιησαν. Τις λοιπον ελπις θεραπειας εστι, του
κεφαλαιου, και ηγεμονικωτατου διαφθαρεντος; εστι γαρ κακια ου πικρα, εστι κακια εξ
αφελειας γινομενη, ηι και συγγνοιη τις αν. Αυτη, φησιν, αφορητος εστι, τωι και μονιμος
γενεσθαι, και προς αυτην, φησιν, ελθειν την καρδιαν. Την κοιλιαν μου αλγω. *Ταυτα
προειπων ο προφητης, υπερ εκεινων οδυναται, και αποδυρεται, και λεγει· Την κοιλιαν
μου, την κοιλιαν μου εγω αλγω, και τα αισθητηρια της καρδιας μου. Ἔλαβε δε τουτο εκ
μεταφορας της οδυνομενης γυναικος. Μαιμασσει η ψυχη μου, τουτεστι, θορυβειται εν
αγωνι τυγχανουσα. Σπαρασσεται η καρδια μου, τουτεστιν, υπο του δεους πηδαι μονον
ουχι εξελθειν βουλομενη· μιμειται μητερα τα σπλαγχνα σπαραττομενην, επι τεκνων
ολεθρωι. Ὅτι φωνην σαλπιγγος ηκουσεν η ψυχη μου. Ἔνθους γεγονεν ο προφητης. Ου
νυν, αλλα μικρωι προσθεν ειπε ταυτα, επι πραγματων οραι συμβαινοντα προφητικοις
οφθαλμοις, πολεμους, και παραταξεις, και μαχας, σαλπιγγων ηχην, θορυβον ιππων,
εφοδον πολεμιων ανδρων, πασας τας Ἰουδαιων συμφορας. Ὅρα δε μοι του Θεου την
μακροθυμιαν· ηπειλησε δια ρηματων, ουκ εδακεν αυτους ο λογος· αξιοπιστοτεραν ποιει
την προῤρησιν, αυτον τον αξιουντα θεατην των λεγομενων ποιων. Συντριμμον
επικαλειται, οτι τεταλαιπωρηκε πασα η γη· αφνω τεταλαιπωρηκεν η σκηνη.
∆ιεσπασθησαν αι δεῤρεις μου. Το ευαλωτον δεικνυσι, σκηνην καλων· αλλως δε ουκ αν
τις αμαρτοι, πολιν πασαν, και οικιαν πασαν τουτωι τωι τροπωι της προσηγοριας
προσονομαζων· σκηνη γαρ ο παρων βιος εστιν. Ουδε πονου δεησει τοις πολεμιοις, ουδε
χρονου τινος, αλλ' ωσπερ σκηνην διασπωντες, ουτω κρατουσι των τειχων. Ὅρα δε και
το του προφητου φιλοστοργον, πασαν οικειουται την πολιν, οικιαν αυτου φησιν ειναι
την Ἱερουσαλημ. ∆ιεσπασθησαν αι δεῤρεις μου. Περι των λοιπων πολεων φησιν· ελαβε
δε αυτο εκ μεταφορας των εν ταις στρατοπεδειαις σκηνοποιουμενων βασιλεων, και των
λοιπων. Τινες δε σκηνην μεν εφασαν τα βασιλεια, δεῤρεις δε τας λοιπας οικιας της
πολεως. Ἕως ποτε οψομαι φευγοντας, ακουων φωνην σαλπιγγων; Τι ουν δη των μεν
σαλπιγγων ηχουσων, και πο 64.805 λεμου, και μαχην, ου προς ημας δε αφικνουμενων;
αλλ' επηγαγεν, οτι Τεταλαιπωρηκε πασα η γη. Καλως το, τεταλαιπωρηκε· πανταχου γαρ
σπουδαζει θεοθεν τον πολεμον αναῤριπιζομενον τοις ιδιοις επιδειξαι τουτον. Το γαρ
ταλαιπωρησαι τουτο εστιν. Ου γαρ δια πολεμου μονον και μαχης αυτων εκρατουν, αλλ'
αθροον ελθοντες και παρ' ελπιδας και αφνω. Θεατην αυτον ποιει, και ακροατην, ινα
εκατερωθεν αυτους καταπληξηι. Ειδεν ο προφητης, ινα μη ιδωσιν οι Ἰουδαιοι. Ἐπηινεσε
την καρδιαν ο Ἱερεμιας, ινααυτους εν ασφαλειαι φυλαξηι, πολλαχου τους θεραπευοντας
εκδιδωσι. ∆ιοτι οι ηγουμενοι του λαου μου εμε ουκ ᾔδεισαν. Ἡ μεγιστη κατηγορια, οταν
οι τους αλλους διδασκειν οφειλοντες, αυτοι πρωτον αγνοωσιν. *Ειτα του προφητου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

ακολουθως τουτοις φησαντος, Ἕως ποτε οψομαι φευγοντας; αποκρινεται ο Θεος, ∆ιοτι
οι ηγουμενοι του λαου μου εμε ουκ ᾔδεισαν, τουτεστι, ∆ια τας ασεβειας αυτων ταυτα
πασχουσιν, επει και το προτερον, και εις εδιωκε χιλιους, και τα κατ' Αιγυπτον εμαθετε,
εξηγειται και των φευγοντων το πληθος, και εκ προσωπου του Θεου φησι, ∆ιοτι οι
ηγουμενοι του λαου μου εμε ουκ ᾔδεισαν, υιοι αφρονες εισι, και ου συνετοι· και ινα μη
νομισθωσιν αξιοι ειναι συγγνωμης ως αφρονες, ευθυς επηγαγεν, σοφοι εισι του
κακοποιησαι. Τουτο γαρ δη το παγχαλεπον, οτι εις ουδεν εχρησαντο, αφρονως, καθαπερ
οι μεθυσοι τωι οινωι, και τωι σιδηρωι οι ανδροφονοι. Ἐπεβλεψα επι την γην, και ιδου
ουδεν, και εις τον ουρανον. Πως ουδεν; Ου προβατα, φησιν, ου βοες, ουκ οικοδομηματα,
και τειχη. Παντα γαρ τα τοιαυτα αφανιζειν οιδεν ο πολεμος. Και εις τον ουρανον, και
ουκ ην τα φωτα αυτου. Την διανοιαν λεγει του θεατου, ου την φυσιν του πραγματος. Ου
γαρ απλως λεγει, αλλ', Ειδον, και ουκ ην τα φωτα αυτου. Το μεν γαρ της νυκτος σκοτος
καλυπτειν ειωθε το φως, δεικνυσι δε την σεληνην μετα των αστρων· η δε της αθυμιας
νυξ, η πολυ ταυτης χαλεπωτερα, παντα αφανιζει τα αστρα, ου κατα την ουσιαν, αλλα
κατα την οψιν του θεωμενου. Ὥστε τα μεν φωτα αυτου ουκ εφαινετο, διοπερ ουδε ειναι
εδοκει τοις θεαταις. Ἀλλ' ωσπερ γυμνος, και ερημωθεις του φωτος, ουτως εγενετο.
Τοιουτον τι πασχει ψυχη σκοτωθεισα· και γαρ πολλοι του πελαγους αποβαντες
ορθουμενην εδοξαν οραιν την γην, και περιδινουμενην αυτοις. Ταυτα δε παντα ποιειν η
φυσις ειωθε. Καθαπερ γαρ εις υδωρ καθαρον και εστος εμπεσων ο φοβος των
αισθητηριων, την γην την εν τωι βυθωι ταρασσει, και συγχει τα ανω κατω ποιων, και την
ταξιν ταρασσων απασαν· ουτω δη και ενταυθα γινεται, ετερα ακουει, και ετερα βλεπει,
και ουδεν επι της οικειας εστηκεν εδρας. 64.808 Ὡς εν σκοτωι γεγονα υπο του φοβου δια
την της πολεως ερημιαν. Ειδον τα ορη, και ιδου ην τρεμοντα. Τουτεστιν, ουδε εν τοις
ορεσι γενομενοις εστι σωζεσθαι. Ἐπεβλεψα, και ιδου ουκ ην ανθρωπος, και παντα τα
πετεινα του ουρανου επτοηντο. Ουδε γαρ τους πλησιον εστωτας δοκουμεν οραιν· πως
ουν περι των πετεινων φησι, οτι επτοηντο; Τουτο και απο της διαθεσεως του προφητου.
Ὑπο γαρ της ερημιας, και τα πετεινα τον τοπον κατελιπον. Τα γαρ πολλα των ζωων εις
απωικισμενους τοπους ειπειν οικειν πεφυκεν. Ἔρημος εσται πασα η γη. Τι λεγεις;
Ἐκλυεις τον φοβον τον Ἰουδαικον; Τι γαρ ουκ εστης επι τηι προτεραι απειληι; ηρκει
ειπειν, Ἔρημος εσται πασα η γη. Ἀλλ' ευθεως το σκυθρωπον εστρεψεν, το χρηστον
επαγαγων. Τινος ενεκεν; ωστε και ταυτηι ποιησαι βελτιους. Ὅταν γαρ επι χαλεποις
χαλεπα συναπτοντες λεγωμεν, εις απογνωσιν η ψυχη πολλακις εμπεπτωκεν· η δε
ελπιδας εχουσα χρηστας, καν βραχειας, ταχεως αναστηναι δυνησεται. Ἐπι τουτοις δε
πενθειτω η γη. Καλως την γην προς αισθησιν των μελλοντων γινεσθαι καλει, των
ανθρωπων αναισθητως διακειμενων. ∆ιοτι ελαλησα, και ου μετανοησω. Μη νομισηι τις
ειναι απειλην το πραγμα, παντως εψεται και το εργον. Ἐπειδη γαρ πολλακις ειπων, δια
φιλανθρωπιαν το τελος ουκ επηγαγεν, ουχ ουτως και νυν εσται, αλλα ως ελαλησα, και
ποιησω. Ἐαν περιβαληι κοκκινον. Τι ποτε εστι το λεγομενον; Μεταφορικος ο λογος
εστιν· ως προς γυναικα ατιμον, την πολιν, και εταιριζομενην ο προφητης συνεχως
διαλεγεται. Ἐπειδη ειπεν ανωτερω, Ἴδε τας οδους σου εν τωι πολυανδριωι, τουτεστι τον
τοπον, ενθα ταις γυναιξιν αλους ησεβησας, φησιν, εαν τον ομοιον τροπον θελησηις
απατησαι τους πολεμιους, ου δυνησηι. Το δε, Ἐαν χρισηις στιβει, το μελαν λεγει, ωι
επιχρωννυειν τους οφθαλμους ειωθασιν αι γυναικες. Ὡς προς πορνην προσδοκωσαν τωι
καλλει της οψεως ελειν τους εραστας, καθαπερ η Ἰεζαβελ, καθαπερ των Ἰουδαιων αι
θυγατερες. Ἀλλα νυν προς την πολιν, πασαν εννοησον δυσπραγιαν, οταν και ερασται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

ωσι και καλλωπιζομενην την ερωμενην διαπτυωσι· και μη διαπτυωσι μονον, αλλα και
ανελειν επιθυμωσιν. Ὅτι φωνην ως ωδινουσης ηκουσα. Και παρησει τας χειρας αυτης.
Ουδεν εις αυτον τον πολεμον εργαζεσθαι δυνησεται λοιπον. Παλιν ο προφητης εωρα τα
μελλοντα. Ου φερει των αποσφαγεντων το πληθος· εξισταται, και αποψυχει. Ει δε η θεα
αφορητος, ποσωι μαλλον η πειρα; Το μεν πρωτον φευγοντας ειδε, το δε δευτερον θρη
64.809 νουντας, επειτα και αναιρουμενους. Προιων λεγει, οτι Ουδε συγχωρησει τις υμιν
θρηνησαι.

ΚΕΦΑΛ. Εʹ.
Οιμοι, οτι εκλειπει η ψυχη μου επι τοις ανηρημενοις. Περιδραμετε εν ταις οδοις
Ἱερουσαλημ. Ὁραις οτι ουκ εις απογνωσιν εμβαλλει; Και ορα τον Θεον απολογουμενον,
και ουχ ετεροις επιτρεποντα την εξετασιν. Ὑμεις αυτοι οι κακως παθοντες, ζητησατε,
φησι. Ουχ ετερωι το πραγμα επιτρεπω, ουκ εχθρωι, και πολεμιωι, ουκ αμελουντι, και
ραιθυμουντι των υμετερων· υμιν αυτοις τοις πονουμενοις και ταλαιπωρουμενοις. Και
ινα μη παλιν εκλυσηι, Περιδραμετε, φησιν, ως εγγυς οντων των δεινων, και ακριβη την
ερευναν κελευει ποιησασθαι. Περι των υπο την αποφασιν κειμενων ο λογος, επει ησαν
εν αυτοις δικαιοι, ως ο Ἱερεμιας, και οι υιοι Ῥιχαβ, ιερεις τυγχανοντες, και ο
Ἀβιμελεχος Αιθιοψ. Λεγει τοινυν περι των ιερεων, και βασιλεων, και ψευδοπροφητων,
και του πληθους. Ζηι Κυριος, λεγουσι· δια τουτο ουκ εν ψευδεσιν ομνυουσι. Ου γαρ
αρκει, φησι, το ομνυναι, αλλα το μη επιορκειν. Ὁραις οτι πανταχου, ου το εαυτου ζητει
μονον ο Θεος, αλλα και το των πλησιον. Ἐννοησον οσον το επι ψευδεσιν ομνυναι, πως
πολιν ολοκληρον κατηνεγκεν· και γαρ ο μη ομνυς τον Θεον, αλλα δαιμονας ισως, τουτωι
μειζον η υβρις, κανταυθα, οταν εις ετερων επηρειαν ωμεν αποκεχρημενοι τωι ορκωι.
Τουτεστιν, επιορκουσιν ουδεν ηγουμενοι το κατ' εμου ομνυειν, και τηι του εμου
ονοματος αξιοπιστιαι αποκεχρηνται εις την των κακων πραξιν. Κυριε, οι οφθαλμοι σου
εις πιστιν. Τουτεστιν, Ουδεν εναντιον οραι ο σος οφθαλμος. Καθαρον το κριμα σου εστιν.
Μεγαλη κατηγορια, και της εσχατης αναισθησιας τεκμηριον· τουτεστι, Παντα ακριβως
γινωσκεις, και αληθη τα παρα σου λεγομενα. Ἐμαστιγωσας αυτους, και ουκ επονεσαν·
απηλγηκοτων ανθρωπων σημειον, οια τα του Φαραω ην· ινα δειχθηι, οτι ου
προφασιζομενος. Τουτο ην το λεγειν, περιδραμετε, απο των προτερων δεικνυσιν αυτου
την κηδεμονιαν. Τι εστι, συνετελεσας; απεκτεινας απαντας, το πλεον αυτων καθειλες,
και ουδε ουτως επαιδευθησαν. Ουδεν γαρ, των ηκοντων εις σε, παραλελειπται.
Πανταχου της προαιρεσεως, και ου της φυσεως, το, Ουκ ηθελησας επιστραφηναι. Ὅρα
κακιαν εις φυσιν εκτραπεισαν. Και εγω ειπα, Ἴσως πτωχοι εισι, διοτι ουκ εδυνηθησαν.
Και τι γενοιτο αν εμποδιον η πενια; ου τουτο φησιν, αλλα την προφασιν των πολλων
αναιρει, δεικνυς, οτι ουτε ουτοι δια την πενιαν ενεποδισθησαν. Προς τον μελλοντα
ανθυποφερειν ημιν, ουτε αφ' εαυτου Fort. ως ουκ αφ' εαυτου φυγων, προειπε την
πενιαν. ∆ια πενιαν οι πολλοι ταυτα ποιουσι, και τρεφεσθαι 64.812 βουλομενοι,
ηπατηνται εις την ασεβειαν. Το γαρ, διοτι ουκ ηδυνηθησαν, τουτεστιν, ουκ αντηρκεσαν
φιλοσοφησαι προς την πενιαν, και απατηθεντες, ουκ εγνωσαν του Θεου την οδον.
Πορευσομαι προς τους αδρους. Ἀλλα και οι πλουσιοι ισως· ουτε γαρ πλουτος, ουτε πενια
προς τουτο εμποδιον. Ὅρα πως πανταχοθεν αναιρει τας προφασεις. Τουτεστιν,
Ἐξεκλινα προς τους μεγιστανας και τους βασιλεις, εννοησας, ως ισως ουτοι ακολουθα
τωι νομωι διαπραττονται. Ευρον δε παντας αθροον επι το χειρον εκκλιναντας, και του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

Θεου την δεσποτειαν απωσαμενους, και του νομου την φυλακην. Ζυγον γαρ την
δεσποτειαν εφη· δεσμους δε των νομων την διαταξιν, εν οις ωσπερ κανονι τινι
πορευεσθαι δει τους υπο τον νομον οντας. Ει η πενια τουτοις εφοδιον γεγονεν, ουκουν
εκεινους ο πλουτος ωφειλε βελτιους ποιησαι. Ἀλλ' ουδεις ουτε τουτων, ουτε εκεινων
αμεινων εγενετο. ∆ια τουτο επαισεν αυτους λεων εκ του δρυμου. Παντα τα θηρια, ουκ
ετι λεοντας λεγει μονον, αλλα παντα παραλαμβανει τα θηρια. Ουτω παντα ποιει υπερ
του τον φοβον αυξησαι· και ουχ ως περι μελλοντων, αλλ' ως περι παρελθοντων
διαλεγεται. Ὁ Βαβυλωνιος. Λυκον δε και παρδαλιν, τους περι Θεγλαθφασαρ. Το
ακορεστον, το ερημον, οταν μετα αδειας εξηι τωι τοιουτωι μεχρι των οικων επιβαινειν, ου
φοβησαι βουλομενος μονον, αλλα και το ερημον δειξαι. Λυκος δε ισως ο Σεναχηρειμ,
μονον αρπαξας, και μηδεν τι διαπραξαμενος. Ἄλλος δε τις τον Ἀντιοχον ειρηκε
παρδαλιν. Ποιαι τουτων ιλεως εσομαι σοι; οι υιοι σου εγκατελιπον με. Ἐνταυθα ουτε το
ασεβησαι εγκαλει, ουτε το αποστραφηναι, αλλα το ασεβησαι μετα πληθους, και το
αποστραφηναι ανοητως. ∆εινον μεν γαρ το αμαρτειν απαξ, το δε επιμειναι, και
προσθειναι χαλεπωτερον. Ἥμαρτες, μη προσθηις ετι, και περι των προτερων σου
δεηθητι. Ὅρα καθ' εκαστην τιμωριαν πανταχου κειμενας απολογιας, και το συνεχες του
λογου διακοπτομενον· ουτω καθαπερ τις τινα μαστιζων. Ειτα διαναπαυσαμενος
απολογοιτο προς αυτον, και ολως ουτως δι' ολου ο προφητης ευφραινεται απειληι και
απολογιαι. Ἐχορτασα αυτους, και εμοιχωντο. Ὁραις εξ ευπαθειας την ασελγειαν, την
ακαθαρσιαν; Τι γαρ αν ειποις; Τι εχοντες εγκαλειν; σπανιν αναγκαιων; και μην τοσαυτη
ην η φορα, ως και μοιχασθαι αυτους, και εν οικοις πορνων καταλυειν. Ἵπποι
θηλυμανεις. Ὅρα πως παρεστησε την ηδονην. Ὅρα πως εις ασελγειαν εξεπιπτον, αυτην
την φυσιν ητιμασαν. Ὅρα το αναιδη Fort. αναιδως μιγνυσθαι των αλογων εστιν. Παρα
μεν τωι Ἑβραιωι φασι, το, ελκομενοι μη 64.813 κεισθαι· εστι δε αυτο εκλαβειν, οτι υπο
της επιθυμιας ηγοντο. Ἀναβητε. Συντελειαν δε μη ποιησητε. Λειψανα καταλειπετε της
πολεως, ινα και τοις αιχμαλωτιζομενοις υποθεσις ηι παλιν επανοδου· διο προλεγει, ιν'
οταν ιδωσιν ου μεχρι των θεμελιων αναιρουντας, μη της εκεινων φιλανθρωπιας, αλλα
της του Θεου κωλυσεως ειναι νομιζωσιν. Ὅτι αθετων ηθετησεν εις εμε. Ει του Κυριου
εισι, τινος χαριν ταυτα πεπονθε; δια τους ενοικουντας, οτι ηθετησαν. Τουτεστι,
παρεβησαν τας συνθηκας τας προς εμε, και παντελως εις ασεβειαν εξωκειλαν.
Ἐψευσατο τωι Κυριωι. Και ειπαν, Ουκ εστι ταυτα. Ἐννοησον οσον κακον· Ουκ επιστευον
απειλουντι, ουκ επιστευον τιμωρουμενωι, και κολαζοντι, πολλοι και νυν οι περι της
γεεννης εισι ισ. εισι τα αυτα οι ταυτα διαλαλουντες, απιστουντες τωι Θεωι. Ὁ οικος
Ἰσραηλ, και ο οικος Ἰουδα εψευσατο. Οι προφηται ημων ησαν εις ανεμον. Ἐκεινοι γαρ
τα προς ηδονην δημηγορουντες, ουκ ειων γενεσθαι βελτιους ποτε. Τουτεστιν, ουδεν
προσδοκωσι δεινον, αλλα λεγουσιν οι πολλοι, οτι Και οι προφηται ματην εφθεγξαντο,
και απεθανον· και ουδεν κατα την γνωμην του Θεου ειπον περι ημων. Το δε, Ουτως
εσται αυτοις, τουτεστι, Παραπλησιως εκεινοις, και υμεις φθεγγεσθε οι δοκουντες ειναι
προφηται. Ὡς γαρ εκεινων ειποντων ουδεν δεινον πεπονθεν η πολις, ουτως ουδε νυν
πεισεται. ∆ια τουτο. Ἰδου εγω δεδωκα τους λογους μου εις το στομα σου πυρ. Το ταχιον
δεικνυσιν οτι παντα εικει τωι πυρι. Και ιδου εγω επαγω εφ' υμας εθνος ποῤρωθεν. Ὥστε
μηδε εξ ικετηριας επισπασθαι τινα ελεον. Το δε, Και αρχαιον, δηλοι, οτι και αρχαιον, και
φοβερον εστι, και δεικνυσιν οτι ουκ οικοθεν επερχεται· ου γαρ αν εν τωι τοσουτωι χρονωι
ησυχασαν, και υστερον απηλθον. Και κατεδονται τον θερισμον υμων. Τον καιρον της
εφοδου λεγει, οτι ηνικα τον καρπον απολαυειν εμελλετε, τοτε επελθοντες εκεινοι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

δηιωσουσι την γην. Το δε, τους αρτους υμων, αντι του, και τα αποθετα αναλωσουσιν. Και
εσται οταν ειπητε, Τινος ενεκεν. Και γαρ και τουτο αναισθησιας πολλης, μετα το παθειν
λεγειν· Ἕνεκεν τινος εποιησεν; Ἀλλ' ομως τοτε καιρον ο λογος εξει. ∆ια τουτο φησιν·
Ἵνα δουλευσητε εν γηι ουχ υμετεραι αλλοτριοις θεοις, τουτο απειλει παλιν. Ἀναγγειλατε
ταυτα εις οικον Ἰακωβ. Παλιν αναμιμνησκει των προγονων, ινα καν ουτως εντραπωσι.
Παλιν τον πατριαρχην εκεινον, και θαυμαστον ανδρα, και μεγαν εις μεσον παραγει, τον
οικον Ἰακωβ, και τον οικον Ἰουδα λεγων, 64.816 ινα μαθηις οση του Θεου η δυναμις·
πως δι' ενος φυλαρχου αλλ. φιλαρχου πολεις ολοκληρους, και δημους, και εθνη
συνεστησατο. Ἀκουσατε δη ταυτα, λαος. Τινος ενεκεν υβριστικως προσαγει τον λογον;
διαναστησαι βουλεται πεπτωκοτας δια της υβρεως· ουδεν ταυτης της τιμωριας χειρον,
του, τον Θεον αγνοειν. Ὀφθαλμοι αυτοις, και ου βλεπουσιν· ωτα αυτοις, και ουκ
ακουουσιν. Ταυτας δε μονον λεγει τας αισθησεις, αι μαλιστα των αλλων προς
θεογνωσιαν αγουσιν, ων μαλιστα δεομεθα. Μη εμε ου φοβηθησεσθε, λεγει Κυριος, τον
ταξαντα αμμον οριον τηι θαλασσηι; Ουκ ειπεν· Ἐγω την θαλασσαν εποιησα, αλλ', Ἐγω,
φησιν, εχαλινωσα. Ου γαρ δη μονον απο της δημιουργιας φαινεσθαι βουλεται, αλλα και
απο της διατυπωσεως. Ουκ εστιν ειπειν, φησιν, οτι μηδεμιαν πασχουσα βιαν, ουτως
ηρεμει, και υποτασσεται· αλλα και πολλης αυτην αναγκης προς τα εξω ωθουσης, και
βιαν υπομενουσης την εσχατην, ωστε εξαντληθηναι, εμμενει φερουσα την βιαν, ωστε
μη υπερβηναι το προσταγμα του Θεου. Ἀλλ' ισως προς τουτο ειποι τις αν, οτι Ταυτα
φυσει και νομωι διατετακται· εγω δε εχω την εφ' εκατερα ροπην, ως ει θελω μενω επι
του κρειττονος. Τι γαρ ερεις; οτι πνευμα και επιθυμιαι πονηραι την ψυχην εξωθουσιν;
αλλ' αντιστησον αυτοις το προσταγμα του Θεου. Ἀσθενης η φυσις; και γαρ η ψαμμος,
αλλ' υπερισχυρα αυτη γινεται νομωι θειωι. Ουτω και συ φοβωι Θεου. Ουδεν ουτως
ασθενες, ουδεν ουτως αδυνατον, ο μη τα υπερ οικειαν επιδεικνυται φυσιν δια τον
φοβον του Θεου. Και μεθ' ετερα· ∆ιατι μη ηγαγεν ετερον στοιχειον εις υποδειγμα, αλλ' η
την θαλασσαν; επει περι πολεμου και μαχης ο λογος ην αυτωι, και στρατιωτων εφοδου,
νεφελης δικην, και πελαγους επεχειν μελλοντων την πολιν πασαν. ∆ειξαι τοινυν
βουλομενος, ως ουκ εξ οικειας ισχυος, ουδε δυναμεως, αλλ' εκ της αυτου συγχωρησεως
ο πολεμος γινεται, την θαλασσαν εις μεσον παραγει· δεικνυς, οτι ο τοιουτο στοιχειον,
μεγα, και υπερογκον, και τηι βιαι αφορητον, μαινομενον, και αγριαινον, ψαμμωι λεπτηι
δια παντος χαλινωσαι δυναμενος, πολλωι μαλλον ισχυσει επισχειν τους πολεμιους τους
υμετερους, ωστε μητε παραγενεσθαι, μητε λυμηνασθαι τι των υμετερων. Και ουκ ειπον·
Τον διδοντα ημιν υετον. Ἔστω. Ουκ εβουλεσθε δι' εμε· δια τα παρ' εμου ουκ εδει, ου δια
το δουναι μονον υετον, αλλα και το κατα καιρον; Ἐκεινο γαρ επιδειξεως ην μονον, οτι
δυναμαι υειν. Τουτο δε προνοιας μεγαλης και φιλοστοργιας. Κατα τον καιρον
πληρωσεως προσταγματος θερισμου. Ἀσαφως τουτο ειρηται· ο δε λεγει τοιουτον εστιν·
Ἄρτι, φησιν, εκ της αλω συλλεξαντες τα γεννηματα της γης, και πληρη τα ταμεια
εχοντες, απολαυομεν 64.817 υετων. Ου γαρ μενει, δαπανηθεντων αυτων τοτε δουναι·
αλλ' ομου τε ο θερισμος επαυσατο, και ουδε αρχην εις αναλωσιν των εναποτεθεντων
εβαλομεν, και μηπω των προτερων αναλωμενων, κατεισιν υετος, κελευων ετερα
καταβαλλειν. Ἐπειδη γαρ μικροψυχος η ανθρωπινη φυσις, και βραχυμεριμνος, και ουχι
μονον εν ενδειαι, αλλα και εν αφθονιαι τρεμει, και δεδοικε το μελλον· τουτο ιωμενος το
νοσημα ο Θεος, πληρη καταγει ημιν τον υετον, ινα τον υπερ της μελλουσης αναλωσεως
των αποτεθεντων φοβον αι των νεων ελπιδες εκβαλωσι. Τουτο ουν ηινιξατο, Κατα
καιρον πληρωσεως προσταγματος θερισμου· θερισμου εναποτιθεμενων των καρπων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

αλλ. εναποθετε μονον τον καρπον, και μηδεπω συλλεγεντων αυτων, παλιν αυτην
κελευει τα αυτα εκφερειν. Τι εστιν, Ἐφυλαξεν ημιν; καθαπερ πατηρ φιλοστοργος μερος
παιδιοις αει διατηρει, ουτως και αυτος ημιν τον υετον διατηρει, και ουκ αναλισκει τους
ομβρους ο πρωτος χειμων, ουδε ο δευτερος, αλλ' αει μενει και υπολελειπται. Αι ανομιαι
υμων εξεκλιναν ταυτα. Ἐπειδη περι πολλης ευπραγιας διελεχθη. Ὅτε δε ταυτα ελεγε,
λιμοι, και λοιμοι, ινα μη ανθυπενεγκωσι· και μην ουδε τουτων ισ. τουτον, η τουτο
ορωμεν. Ου γαρ, φησιν, ου δια το τον Θεον μεταβεβλησθαι, αλλα και δια το ταις
αμαρτιαις υμων αποκρουσασθαι την ευεργεσιαν· ταυτα α λεγω, και δια τας αμαρτιας
υμων απεστησαν τα αγαθα αφ' υμων. Μειζων γαρ κηδεμονια μηδεν δουναι λοιπον, η
δουναι· καθαπερ τωι πυρεττοντι ο μεν παρεχων πολεμει, ο δε αποστερων φειδεται μονον
αλλ. μονος. Ὅτι ευρεθησαν εν τωι λαωι μου. Ὡς αλογοις εχρωντο τοις ομοφυλοις. Ὁραις
ως ουχι τα εις αυτον αμαρτηματα εκδικει μονον, αλλα και τα του πλησιον; κατ'
αλληλων εξεπολεμωθησαν, κατ' αλληλων εστησαν απο της ευπραγιας. Ὁραις πως
αυτοις απολογειται; Τους ειδωλολατρουντας λεγει. Και παιδες ως δικτυον ιξευτου. Τους
επι προφασει τα αλλοτρια λαμβανοντας διαβαλλει. Ἐπαγει γουν· Ἔστησαν διαφθειραι
ανδρα, και συνελαμβανον· ως παγις εφισταμενη πληρης πετεινων, ουτως οι οικοι
αυτων πληρεις δολου. Τουτεστιν, ουτω μετα πονηριας τα αλλοτρια ελαμβανον· επαγει
γουν· Κρισιν ουκ εκριναν. Κρισιν ορφανου και κρισιν χηρας ουκ εκριναν την ωραιαν και
τρυφεραν. Ουκ εκριναν κρισιν ορφανου. Μαλιστα μεν γαρ πολλαχου το δικαιον διωκειν
δει· οταν δε εχηι τι και επαγωγον, ο αδικουμενος προς ελεον, την ορφανειαν, την
χηρειαν λεγω, τις ουτως ωμος και ηλιθιος, ως μη αν βραβευσαι τωι τοιουτωι το δικαιον;
οταν γαρ ον ελεειν εχρην, τουτον μητε των δικαιων συγχωροιη μετεχειν, που ταυτα
ανεκτα; Ἔκστασις και φρικτα εγενηθη. Ὅρα δια παντων την αμαρτιαν χωρουσαν, οι μεν
64.820 ειργασαντο τα πονηρα, οι δε επηινεσαν τα γεγενημενα. ∆ιο και ο Παυλος, ουχι
τους τολμωντας, ουδε τους εργαζομενους μονον τα πονηρα, αλλα και τους ευδοκουντας
αυτοις κολαζει. Και ο λαος μου ηγαπησεν ουτως. Ὅρα δια παντων κεχυμενην την
κακιαν. Και τι ποιησαι εδει τους αρχομενους; ουχι τοις αρχουσιν ακολουθησαι; ουχι τοις
διδασκαλοις πεισθηναι; ουδαμως, αλλ' εναντιωθηναι. Νυν δε ουδε κατ' αναγκην αυτοις
ταυτα γεγονεν, αλλ' ηγαπησαν ουτως, ουχι παρελογισθησαν. Ουχι τους αρχοντας
φοβουμενοι τουτοις επειθοντο. Ἀλλα και αυτοι ταυτα εφιλουν. Και τι ποιησετε εις τα
μετα ταυτα; Ὅταν καιρος μετανοιας μηκετι γενηται, οταν διορθωσις πασα ανηιρημενη ηι,
οταν η προς τα βελτιω μεταβολη πασα ηφανισμενη.

ΚΕΦΑΛ. ʹ.
Σημηνατε σαλπιγγι, οτι κακα εκκεκυφεν. Ὅρα πως αυτοις διδωσι προθεσμιαν
μετανοιας, το, διεκυψε ποθεν, εκ μερους φαινεται μονον, και ουτε παρεστιν, ως εις
απογνωσιν εμβαλειν· ουτε μην απεστιν αλλ. απεστη, ως ραιθυμοτερους ποιησαι. Ἀλλ' εν
μεσωι παρουσιας και απουσιας εστηκεν. Ἐξεκυψε του πληρη φανηναι τα κακα. Κυριοι
λοιπον υμεις του παντα παλιν εις τα οπισω απελθειν, υμεις αν εχοιτε την εξουσιαν. Και
αφαιρεθησεται το υψος σου. ∆ιατι; Ὅτι τουτοις προς κακιαν εχρησατο, τωι καλλει προς
πορνειαν, τωι υψει προς αλαζονειαν. Τουτεστιν, ωραια και τρυφερα. Ὡραιαν δε λεγει δια
τον νομον, και την ιερατειαν, και τα λοιπα. Τρυφεραν δε, δια το κρειττονα των
πολεμιων αει δεικνυσθαι τηι του Θεου συμμαχιαι. Εις αυτην ηξουσι ποιμενες. Τουτο
ερημιας μεν εστι συμβολον· εξεβη δε και επι των αποστολων. Κυκλωι, τας Ἐκκλησιας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

εικοτως αν τις ειποι, καθαπερ σκηναι πανταχου της οικουμενης ει πεπηγυιαι μανδραι
προβατων. Παραταξασθε επ' αυτην εις πολεμον· αναστητε, και αναβωμεν επ' αυτην
μεσημβριας. Ὅρα ποσα ο Θεος κατασκευαζει, ωστε αυτοις ενθειναι τον φοβον, οπουγε
και ρηματα αναπλαττει παρα των πολεμιων ωσπερ παροντων, και παρακελευομενων
αλληλοις. Καιτοιγε εν μεσημβριαι ουκ αν γενοιτο πολεμος, αλλα τουτο δηλοι, οτι ου
λαθρα, ουδε λανθανοντως, αλλα μετα παῤρησιας επιθησονται, ο τεκμηριον του σφοδρα
θαῤρειν εστιν εαυτοις. Ουαι ημιν, οτι κεκλικεν η ημερα. Τοις γαρ πολιορκουμενοις
μαλιστα μεν πας καιρος φοβερος και υποπτης, πολλωι δε πλεον ο της νυκτος· εν ημεραι
μεν γαρ και στηναι, και βουλευσασθαι, και περιελθειν, και ιδειν τα γιγνομενα· νυκτος δε
επελθουσης διπλους ο πολεμος γιγνεται. ∆εον τουναντιον λεγειν, Ουαι ημιν, οτι
παρωξυναμεν τον Θεον· τον καιρον της τιμωριας θρηνουσιν. Ἀναστητε, και αναβωμεν
επ' αυτην νυκτι. Του Χρυσοστομου, αλλ. Ὀλυμπιοδωρου. 64.821 Νυκτα και μεσημβριαν
φησι τον αδιαφορον της εφοδου των πολεμιων καιρον. Ἀναστητε και αναβωμεν επ'
αυτην μεσημβριας. Θαῤρουντων η φωνη. Ουαι ημιν, οτι βεβλημενη ημερα. Ὡς γαρ δια
πασης της ημερας αιρουμενοι υπο των πολεμιων, και της νυκτος καταλαβουσης ουκετι
φευγειν δυναμενοι ταυτα φασιν. Ἀναστητε, και αναβωμεν εν νυκτι, και διαφθειρωμεν
τα θεμελια αυτης. Ὥστε των πολεμιων λεγοντων ταυτα φησιν. Ὅθεν και οι ενοικουντες
την παρουσιαν της νυκτος πεφοβηνται. Ἐκκοψατε τα ξυλα αυτης. Καθαπερ επι υλης
τινος, ερημον αυτην καταστησατε, φησι· καθαπερ επι δρυμου τινος, προῤριζον αυτην
ανελετε ξυλον, τους ανδρας ακαρπους οντας, σκληρους αμα, και το σφοδρον των
πολεμιων δεικνυσιν. Ὢ πολις ψευδης, ολη καταδυναστεια εν αυτηι. Το δε αιτιον οραις,
ποθεν ψευδης; επειδη καταδυναστεια εν αυτηι, και ολη ψευδης. Ου το μεν αυτης υγιες,
το δε διεφθαρμενον, ολη ψευδης. Ει θρησκειαν βουληθηις ιδειν, αντι του οντως Θεου
λιθινα ειδωλα αντικατεστησαν. Ει τα κατα βιον εξεταζεσθαι απαντα δεον, και ενταυθα
πολυ το ψευδος οψει· και πονηριαι εν τοις προς αλληλους, εν τοις προς την αληθειαν·
διεφθειρεν ισ. διεφθαρη, ολη ψευδης. Ουκ εστιν ειπειν οτι τον μεν δεσποτην ηθετησαν·
εν δε τοις προς αλληλους δικαιοι τινες ησαν, και φιλανθρωποι, αλλ' ολη ψευδης.
Τουτεστι, Χωμα κατ' αυτης ποιησον, και την στρατιαν περιστησον. Ἀσεβεια και
ταλαιπωρια ακουσθησεται εν αυτηι. Ἐπιτεταμενην λεγει πονηριαν. Μετα πολλης της
ακριβειας τα κακα κατειχον, ωσπερ αγαθον τι και μεγα· ουτως εφυλαττον, καθαπερ
φοβουμενοι, μηποτε και απολωνται, αν αυτους επιλιπηι το της κακιας ειδος. Ἐπι
προσωπον αυτης δια παντος. Ὅρα το αναισχυντον πως παριστησιν. Ἐπι προσωπον μου,
την παῤρησιαν, την αναιδειαν, και το δια παντος, ου χρονος, ου καιρος ουδεις. Ὅρα πως
ποιει χαλεπην την κατηγοριαν, μονον ουκ απολογουμενος υπερ της τιμωριας. Ἀντι του,
ως ο λακκος συνεχει το υδωρ, ουτως η πολις την κακιαν, και ουδεμιαν δεχεται
μεταβολην. Πονωι και μαστιγι παιδευθησηι. Ἀνιατον το τραυμα, λυσιν ουκ εχον, ουδε
μεταβολην, οιαν αλλ. οια τα παθη των Σοδομων, οιαν τα κατα Γομοῤρων. Ἄρα ουχ υπερ
των παρελθοντων, αλλ' υπερ των μελλοντων η κολασις, και δοκει μεν υπερ των
παρελθοντων η κολασις αλλ. κολαζειν. ∆οκει δε ινα μη τοις αυτοις επιμεινωσιν.
Καλαμασθε, καλαμασθε. Παλιν επιτεινει την τιμωριαν, παλιν τον φοβον. Ουδε των
λειψανων φειδομαι, φησι· Και μην ελεγεν ανωτερω· Ὑπολειπεσθε τα στηριγματα αλλ.
υπο 64.824 στηριγματα. του Ἰσραηλ, οτι του Κυριου εισι. Και παλιν ενταυθα· Καλαμασθε,
καλαμασθε. Ἐναντιολογει πολλακις, προς το συμφερον εκεινης, την τε ραιθυμιαν αυτων
διεγειρων, και την απογνωσιν εκκοπτων. Ἐπιστρεψατε ως ο τρυγων επι τον καρταλλον
αυτου. Τουτεστιν, Ἀποθεσθε οικοι τα λειψανα. Προς τινα λαλησω, και διαμαρτυρωμαι;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

Ἀπορει ο προφητης τινι λαλησει. Οι μεν γαρ πτωχοι, οι δε συνετριψαν ζυγον. Ἰδου το
ρημα Κυριου εγενετο αυτοις εις ονειδισμον. Τουτεστιν, Ἐπειδη μη ταχεως επαγω τα
κακα, ως ψευδομενον διαβαλλουσιν. Ἰδου απεριτμητα τα ωτα αυτων. Και ποια γενοιτο
ωτων περιτομη; ημεις μεν ακροβυστιαν ισμεν. Παραγενεσθω νυν ενταυθα Ἰουδαιος εις
μεσον, ο μηδεν πλεον βουλομενος ακουειν του ρητου, ο μεχρι της κακιας εστως, ο προς
την αληθειαν ιδειν μη βουλομενος. Ἀκουετω μετα του πρωτου και τουτο· Περιτμηθητε
την ακροβυστιαν υμων της καρδιας. Ἀκουεις ενταυθα εγκαλουμενους αυτους, οτι
απεριτμητα τα ωτα φησι. Ὅταν ακουηι αλλ. ακουσηις εγκαλουντος του Στεφανου.
Ἀπεριτμητοι τηι καρδιαι, και τοις ωσιν, υμεις αει τωι Πνευματι τωι αγιωι αντιπιπτετε· μαθε,
οτι προλαβων ο Ἱερεμιας ταυτα λεγει. Και μετ' ολιγα· Τις ουν εστιν αυτη η περιτομη; το
προσεχειν τοις λεγομενοις. Ἐπειδη γαρ ημων προΐσταται ισ. ανθισταται τηι ακοηι·
Περιελε, φησι, τον ρυπον, αποκλυσον, και ου χρεια υφαιρειν. Ὁραις οπως αλλ. πως
χρησιμος η περιτομη; ουκ εαι εν τηι σαρκι μενειν· ουτω και αι θυσιαι, ουτω και ο ναος,
ουτω και εορται, ουτω και η αργια· ταυτα τυποι ετερων τινων, και συμβολα. Το ρημα
Κυριου εγενετο αυτοις εις ονειδισμον. ∆ικην χοιρων καταπατουντων τους μαργαριτας·
βδελυγμα γαρ αμαρτωλων, θεοσεβεια. Και τον θυμον μου επλησα, και επεσχον. Ἵνα
μαθωσιν οτι ουδεπω παρα το μη ημαρτηκεναι ου τιμωρουνται, αλλα παρα το τον Θεον
ειναι μακροθυμον, ακουσον τι φησιν· Ἔπλησα τον θυμον μου, και επεσχον.
Ἀνθρωπινοις χραται ρημασιν, ινα φοβησηι. Ἐκχεω επι νηπια εξωθεν, και επι
συναγωγην. Το σφοδρον ορα πως παριστησιν· λεγει, Ἐκχεω, ινα μη εκχεηι, και ηλικιας
απτεται της πρωτης, της και τα θηρια δυναμενης επικαμψαι· Ουκ αλγεις εκ των οικειων
κακων; λαβε αισθησιν εκ των αλλοτριων. Ἐπει και εν τηι του σωματος τομηι την
αναισθητοτητα αλλ. τα αναισθητοτερα των μελων, πλειονα ημιν παρεχει την αισθησιν.
Ὅτι ανηρ και γυνη συλληφθησονται· πρεσβυτερος μετα πληρους. Ου πολια, ου συζυγια,
ουκ αλλο ουδεν προστησεται των τοτε. 64.825 Και μεταστραφησονται αι οικιαι αυτων
εις ετερους. Ἐπειδη οραι πλεοναζουσαν προς τα ημετερα την διαθεσιν, ως και
απελθοντες στεναζομεν, οταν και οικιας και αγρους ιδωμεν, και γυναικας ετερων
γιγνομενας. Ὅτι εκτενω την χειρα μου. Ὁραις ανωθεν τον πολεμον αρχομενον; εκειθεν
την μαχην αναῤριπιζομενην; τον ουρανον αυτοις πολεμουντα; Ἤκουσας απο βοῤρα,
κατεφρονησας ως ανθρωπων ομοδουλων; Ἄκουσον νυν, οτι εκτεινειν μελλει την χειρα.
Ὅτι απο μικρου αυτων εως μεγαλου παντες συνετελεσαν τα ανομα. Πολλην ελεγε την
κακιαν· οι δε πατερες, καν αυτοι εν κακιαι τυγχανωσιν, αλλ' ομως βουλοιντο αν τους
παιδας ειναι εναρετους. Ἐνταυθα δε απαν τουναντιον· και την φυσιν αυτην ηγνοησαν,
ουδε πατερων επεδειξαντο φιλοστοργιαν. Ἔστω· αυτος επιθυμιαν εχεις ειπειν ισ.
ποιειν., και ηδονην, και θυμον, και πονηριαν. Τινος ενεκεν απαξ το παιδιον επι τον
αυτον ωθεις κρημνον; Και ιωντο το συντριμμα. Παλιν αυτοι οι αρχοντες αιτιοι των
κακων. Τουτον γαρ τον λογον ουχ ηγουμαι προς τους αρχομενους ειναι, αλλ' ημιν
διαφερειν τοις αρχουσι. Προς γαρ τους τοιουτους αποτεινεται, προς τους χαριζομενους,
και τα προς ηδονην ομιλουντας, και δοκουντας ιατρευειν το τραυμα, επετεινον δε το
ελκος. Και που εστιν ειρηνη; Ουκ ειπεν, Ουκ εστιν ειρηνη, αλλα, Που εστιν, Ὅρα την
επιεικειαν· Ἐλεγχων ουδε νυν αφαιρουμαι. ∆ειξατε επι των εργων απερ επηγγελλεσθε.
∆εδοικα μη και νυν χωραν εχηι λεγεσθαι· Και που εστιν ειρηνη; Μη γαρ επειδη τηι του
Θεου χαριτι τα παρα των απιστων απαντα κατηργηται, και αρχοντων ευσεβων
επετυχομεν, και οικους ευκτηριους εχομεν, και in al. deest. και απολαυειν ειρηνης
νομιζομεν; Ουκ εστι τουτο ειρηνη πρεπουσα Ἐκκλησιαι· επειδη και οι αποστολοι τουτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

ουδεν εχοντες, την ειρηνην ειχον οντως, ην αφηκεν αυτοις ο Θεος. Ειρηνην, φησι, την
εμην αφιημι υμιν, ειρηνην την εμην διδωμι υμιν. Κατηισχυνθησαν, οτι. Πως
κατηισχυνθησαν; τουτεστιν ου παρεγενοντο αλλ. παρεγενετο τοις λογοις η δια των
πραγματων μαρτυρια. Ἠλεγχοντο δια των εργων αυτων. Ει γαρ και ο πολεμος μη
παρην, αλλα τα του πολεμου προοιμια· και ουδε ουτως ενεδωκαν πως. Ὁραις οτι των
σημειων ου χρεια προς την κακως διακειμενην ψυχην; δια τουτο φησι, Πεσουνται εν
πτωσει αυτων. Στητε επι ταις οδοις. Ὅρα το ελευθερον, και ακαταναγκαστον· και πως
ουχ αυτου ενεκεν, αλλ' ημων, βουλεται δουλευειν ημας αυτους. Ἐπιτρεπει της οδου την
αιρεσιν. Ἴδετε ποια εστιν οδος αγαθη· πασας καταμαθετε, 64.828 φησι, μετα ακριβειας,
και την εμην, και την μη εμην, και μαθετε, και μη λαβετε την εμην, αλλα την αγαθην.
Και παντως την εμην ευρησετε ταυτην ουσαν· ει μεν γαρ το εμαυτου εσκοπουν, ελεγον,
οτι Παντως την εμην· νυν δε ουχ απλως την εμην, αλλα την υμιν συμφερουσαν. Και
ιδετε και ερωτησατε τριβους Κυριου αιωνιας, και ιδετε ποια εστιν η οδος η αγαθη, και
βαδισατε εν αυτηι. Ὃ λεγει τουτο εστι· Κρειττους γινεσθε, και εξ αιωνος δοκιμασατε τις
εστιν αληθως Κυριος· η δε δοκιμασια γενεσθω απο των εργων. Το γαρ, Τριβους Κυριου
αιωνιας, τουτεστι, τα εργα του Θεου τα εξ αιωνος γενομενα, νομον τον εν τηι κτισει
τεθεντα. Και τουτο δοκιμασαντες, εκτραπητε των ειδωλων, και δουλευσατε τωι Θεωι·
αλλ' ομως ουκ εδεξαντο την παραινεσιν. Ου λεγω, οτι τοσουτον χρονον ελαβετε πειραν.
Ἀλλα τι νυν επιτρεπω την εξετασιν, και την αιρεσιν μετα τοσουτον χρονον; Και
ευρησετε αγνισμον ταις ψυχαις υμων. ∆υο τα μεγαλα αγαθα, ων ισον ουδεν αν ποτε
γενοιτο, αναπαυσις, αλλ. αναπαυσιν ουχ απλως τοις σωμασιν, αλλα ταις ψυχαις· ταυτης
γαρ αναπαυομενης, ουδεν εστιν ο το σωμα διαλυμαινεται αλλ. λυμαινεται, ωσπερ ουν
θλιβομενης, ουκ εστιν ουδεν ο το σωμα αναπαυσαι δυναται. Κατεστησα εφ' υμας
σκοπους, τουτεστι προφητας. Ἀκουσατε της φωνης της σαλπιγγος· και ειπον, Ουκ
ακουσομεθα. Τουτεστι, προελεγον οι προφηται τα δεινα, και πειθεσθαι ουκ εβουλοντο.
Ἵνα ειπηι, ∆ι' ολου οτι ουτε παραινεσιν εκ των συμφορων δεχονται, ουτε εκ της εφοδου
των πολεμιων σωφρονεστεροι γεγονασιν. Σκοπους και σαλπιγγας, τους προφητας φησι·
τι η ποτε; οτι προορωσι το μελλον, οτι μεγαληι τηι φωνηι προλεγουσι τα εσομενα. ∆ια
τουτο ηκουσαν τα εθνη. Τουτο προφητεια τις εστιν· ζωντων αυτων ουκ ηκουσαν
Ἰουδαιοι, και αποθανοντων ακουομεν ημεις, ου τοπωι διωικισμενοι μονον, αλλα και τωι
πολλωι χρονωι διειργομενοι. Ἑτεροις απεσταλησαν οι προφηται, και ετερους
επεσπασαντο προς ους ουκ απεσταλησαν. Ουτως ησαν χρησιμοι, ουτω συμφεροντες, ως
τους μηδεν προσηκοντας ακουσαι αυτων. Ὑμιν εδοθησαν, υμεις ου παρεβητε, και ετεροι
ηκουσαν αυτων. Ἄκουε, γη. Ὁραις οταν αυτοι μη ακουσωσι, πως προς τα στοιχεια
διαλεγεται; Ἐπειδη γαρ ειπον, Ουκ ακουσομεθα, φησιν· Ἄκουε, γη. Ου προτερον αυτοις
επαγει, αλλ' αυτοι την κακιαν εφελκονται. Ἰδου εγω. Ὅτι τωι λογωι μου ου προσεσχον.
Ὅρα πανταχου, ου το μη πραττεσθαι τα νομιμα μονον, αλλα και το μη ακουεσθαι,
τιμωριαν εχει. Ποια γαρ χρηματων δαπανη, ποιος σωματων πονος προς το ακουσαι;
64.829 Ἵνα τι μοι λιβανον εκ Σαβαν φερεις, και κιναμωμον εκ γης μακροθεν; Βουλεται
ειπειν, οτι Ου δεομαι των προσκομιδων, ουδε χρεια πονων, μονον δε της περι το καλον
διαθεσεως. Σαβα δε χωρα εστιν Ἰνδων. Ἐπειδη ειπεν, οτι Τον νομον μου απωσαντο, ινα
μη ανθυπενεγκωσι, Και πως απωσαμεθα τον νομον καθημεραν θυσιαζοντες, και τον
λιβανωτον θυμιωντες; προς ταυτα φησιν· Ἀλλ' ερεις ισως, οτι λιβανον φερεις· ουχι
δωρα ζητω, αλλα ψυχης ευωδιαν· εκεινο μοι το αρωμα ηδυ. Ου γαρ σωματων ο Θεος
οσφραινεται, ουδε της αισθητης ευωδιας, αλλα της νοερας της κατα ψυχην, της παντος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

θυμιαματος ευωδεστερας, ητις εστιν η του προσφεροντος ψυχη. Ἰδου εγω διδωμι επι
τον λαον τουτον ασθενειαν. Μη της φυσικης ακολουθιας τα αῤρωστηματα παρ' αυτοις
ειναι δοξηι, το παραδοξον δεικνυσι θεηλατον ουσαν την νοσον, οπερ εστι λοιμικης
καταστασεως· και της ανωθεν απειλης εφοβησε ρημασιν. Ουκ ειξαν. Ἀπεστειλε τον
προφητην αλγουντα, και ουκ ᾔσθοντο· φοβει λοιπον ετερως, και επαγει νοσον, ινα το
μειζον ανεληι κακον, τον πολεμον. Ἰδου λαος ερχεται απο βοῤρα. Ειτα και τον απο
βοῤρα ισ. περι των απο βοῤρα διαλεγεται, οτι ουκ ελεει ισ. ελεησουσιν, ουδε αλλωι τινι
ειξουσιν. Ὅταν γαρ ο Θεος πολεμηι, ουδε τα ανθρωπινα παθη ισασιν οι ανθρωποι. Ὥσπερ
γαρ τα θηρια αδυνατον ημερωσαι, φησιν, ουτω και τους δυναμενους οικοθεν
επικαμφθηναι, εκπολεμοι. Ἀλλ' ισως ειποι τις αν, Και τι δηποτε ουχι αυτος αυτους
ανειλεν, αλλ' ετερους επανηγαγεν; Ὅτι και ημεις τουτο ποιουμεν εφ' ων βουλομεθα
πληττειν, ιν' εχωσιν ονειδος επι των δεινων· ουχ ηττον ισ. ου γαρ ισον λυπει, το παρ'
ετερων ταυτα παθειν, ωσπερ οταν οικετην επαφιωμεν ελευθερωι παιδι. Ἰταμος εστι, και
ουκ ελεησει. Ὁραις πως δεικνυσιν ωπλισμενους, ανηλεεις; Ἠκουσαμεν την ακοην
αυτων, παρελυθησαν. Ταυτα ως παρα του προφητου, και των κατ' αυτων· και γαρ και
φωνας εποιει φερεσθαι προφητικως. Μη εκπορευεσθε εις αγρον. Την πολιορκιαν
ενταυθα φησιν. Ὅρα πως κατα μικρον επαγει τα δεινα, και ηρεμα. Θυγατερ λαου μου,
περιζωσαι σακκον. Τινος ενεκεν; δια τα επερχομενα κακα. Ειτα και τας αιτιας επαγει
παλιν της πονηριας· οπερ αει ποιει, αμα μεν απολογουμενος, αμα δε αξιοπιστον ποιων
τον λογον. ∆οκιμαστην δεδωκα σε εν λαοις δεδοκιμασμενοις. Την υπερβολην λεγει της
πονηριας, οτι μηδε η πολιορκια εποιει βελτιους αυτους. Ἰδου, φησιν, επιτρεπω σοι
δοκιμασαι αυτους εν καιρωι, εν ωι και ει σφοδρα ησαν αναισθητοι, σφοδρα αν εγενοντο
βελ 64.832 τιους. Ουδεις γαρ, ουδεις εστιν, οστις υπο του φοβου, καν σφοδρα ηι τραχυς,
ου μαλασσεται. Τωι προφητηι λεγει ο Θεος ελεγχων αυτων την κακιαν, ως αν μη δοκοιη
αδικως αυτων καταποφαινεσθαι. Παντες ανηκοοι πορευομενοι σκολιως, χαλκος και
σιδηρος. Χαλκωι και σιδηρωι τουτους απεικασε, το ισχυρον αυτων, και επιμονον προς
αμαρτιαν δηλων· σκολιαι δε αυτων αι πορειαι, τον της ευθυτητος απολειπουσαι κανονα.
Ευθυς γαρ ο Κυριος, και ευθειαι αι οδοι αυτου. Τι εστιν, ως χαλκος και σιδηρος; το
στασιμον αυτων δηλοι, το αμεταβλητον της κακιας· και γαρ και αλλαχου ωσπερ οταν
λεγηι· Το μετωπον σου χαλκουν· μη την ισ. την εν τηι ρυσει του χαλκου πονηριαν, οτι
διεστραμμενας εχει τας οδους, τηκομενος καθαπερ εκεινος, και εν πυρι και χωνευτηριωι
σκολιως βαδιζει. Ουτω και ουτοι εν ταις τιμωριαις, ουκ επιλανθανονται της οικειας
διατροπης. Ὡς χαλκος και σιδηρος παντες διεφθαρμενοι εισιν. Ὡς γαρ εκεινα, φησι, τωι
χρονωι υπο του ιου αναλισκεται, ουτως ουτοι παντελως την γνωμην της ευσεβειας
διεφθαρησαν τωι χρονωι. Ἐξελιπε φυσητηρ απο πυρος. Ἐξελιπεν ο μολιβδος, εις κενον
αργυροκοπος αργυροκοπει. Ὁ Ἑβραιος, καθαιρει, εχει, αντι του, αργυροκοπει.
Παραδειγματι δε την πονηριαν αυτων εσημανε. Φησι γαρ τον μολιβδον καθαρτικον
ειναι του αργυρου, και επιβαλλομενον αυτον τον στερον παρασκιαζειν ισ. εις τον
αργυρον παρασκευαζειν· το μεμιγμενον της αλλοτριας υλης αποπεμπεσθαι τουτο
τοινυν· οτι πασα επινοια κατ' αυτων ανηλωθη, και ουτε προφητων ηκουσαν, ουτε υπο
πληγων εσωφρονισθησαν, ουτε υπο αλλου τινος αμεινους γεγονασιν. Πονηριας αυτων
ουκ ετακησαν. Ἐπεμεινε τηι μεταφοραι. Ὡς γαρ ο αργυρος, φησι, πολυν εχων χαλκον,
καν μυριακις σχοιη επιμεμιγμενον τον μολιβδον, μενει ακαθαρτος ουκ αμιγης ων
χαλκου, ουτω και ουτοι της πονηριας ουκ εξεστησαν. Ἀργυριον αποδεδοκιμασμενον.
Τουτεστι μη δεχομενον διορθωσιν. Παρασημον ου νομιμως χαραγεν, ουκ εν τοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

ταμειοις τοις βασιλικοις εισηνεχθη· και δια τουτο προς ουδεν χρησιμον, καιτοι και
τυπον εχον βασιλικον, και γραμματα, της υλης αυτωι διεφθαρμενης. Ουτω και ουτοι
μορφωσιν εχουσιν ευσεβειας, την δε αληθειαν ηρνηνται.

ΚΕΦΑΛ. Ζʹ.
Ἀκουσατε λογον Κυριου, πασα Ἰουδαια. Και μην ει αδιορθωτα πταιουσι, και
ανιατα νοσουσι, και ουδεμια εσται παραμυθια των δεινων, τινος ενεκεν παλιν πεμπει
τον ιατρον, ουδεν ετερον η την τιμωριαν αυτοις αυξοντα, και πασαν αναιρουντα
συγγνωμην; Ὁ γαρ πολλακις ακουσας, και αδιορ 64.833 θωτος μεινας, το συνεχες της
συμβουλης και της παραινεσεως κατηγορον εχει μεγιστον. ∆ιορθωσατε τας οδους υμων,
και τα επιτηδευματα υμων. Τουτεστι τας πραξεις υμων, και α εποιησατε της
ειδωλολατριας ενεκεν. Τουτο γαρ μηνυει τα επιτηδευματα. Ταυτα δε φησι επι των
προφητων μηνυοντων την αιχμαλωσιαν. Τινες δε των ψευδοπροφητων θαῤρειν αυτοις
εκελευον φασκοντες, ως Ουδεν πεισεσθε δεινον. Ει γαρ και οργιζεται Θεος δι' υμας, αλλ'
ουκ αν ελοιτο τον ναον προδουναι τοις εχθροις ταυτης ενεκα της αιτιας, και εις την
πυλην στηναι τωι προφητηι προσεταξε, και λεγειν ταυτα. Προιων γουν φησι· Μη
πεποιθατε εφ' εαυτοις επι λογοις ψευδεσιν, οτι το παραπαν ουκ ωφελησουσιν υμας
λεγοντες· Ναος Κυριου, Ναος Κυριου εστιν. Φοβερως αυτο ειπεν· ειπων γαρ, οτι
Μοιχευετε ειδωλολατρουντες, και ολως καταλεξας τα κακα, και οτι μετα ταυτα εις τον
ναον εισηιεσαν, φησι· Μη σπηλαιον. Τουτο γαρ αυτοις μεγιστον εδοκει ειναι. Ει γαρ και
ᾤκουν αυτην, αλλ' ομως τηι αποφασει του Θεου εκβεβλημενοι λοιπον ετυγχανον.
Μεγαλως αυτους εβλαπτεν αυτη η υποληψις· καθαπερ γαρ ο Χριστος λεγει αυτοις,
μαλλον δε ο Ἰωαννης· Μη δοξητε λεγειν, Πατερα εχομεν τον Ἀβρααμ· ουτω δη και
ενταυθα, Μη ειπηις· Ναος Κυριου εστιν. Ει μεν γαρ οικου χρειαν ειχεν αυτος, εικοτως
ταυτα νομιζετε, οτι ουκ αν κατεστρεψα τον οικον. Ει δε ουδεις εμοι τοπος, αλλ'
αχωρητος ειμι πασιν· ει δε Ὁ ουρανος μοι θρονος, η δε γη υποποδιον των ποδων μου·
μαλλον δε ουδε ταυτα ουτως εχει· τηι γαρ χειρι μου εστερεωσα τον ουρανον· ποιον οικον
οικοδομησετε μοι; Μη πεποιθατε επι λογοις ψευδεσιν. Ὅτι εαν μη διορθουντες
διορθωσητε. Οις ματην αργυροκοπος αργυροκοπει, λεγεις και παλιν, Ἐαν διορθωσητε;
αλλ' εθος τοις οργιζομενοις τουτο λεγειν, Ουτος ο παις ελπιδας ουκ εχει· αδυνατον
τουτον ευχρηστησαι· ομως πειθομεν αυτον τουτον ευχρηστησαι, και παντα ποιουμεν,
και παραινουμεν αυτωι. Το μεν γαρ εστι του θυμου, και της οργης, το δε της κηδεμονιας,
και της παραινεσεως. Ὥστε μηδεν απ' εκεινων βλαβεις, μη νομισηις φυσικην ειναι την
κακιαν. Ἵνα γαρ μη τουτο λεγηις επαγει, Ἐαν διορθωσητε τας οδους. Και ποιουντες
ποιησητε κρισιν αναμεσον ανδρος, και αναμεσον του πλησιου αυτου. Τουτεστι, μη
αδικιαι κρινειν. Τι λεγει; μη γαρ αλλογενεις εισιν οι προς αλληλους διαλεγομενοι; μη
γαρ ετερου γενους; πλησιον εστιν; αδικεις σαυτον· τουτου προΐστασαι, ινα τον αδελφον
αδικησηις, ινα το μελος διαφθειρηις; ει και μηδεν ετερον, σε παρακαλειτω, οτι αδελφος
μετα αδελφου δικαζεται. Και προσηλυτον, και ορφανον, και χηραν μη
καταδυναστευσητε. 64.836 Ἆρα γαρ επιταγματων εις ταυτα χρεια ην; αρα γαρ η φυσις
ουκ αρκει παιδευσαι τουτο; Ουχ ορατε τα ονοματα ελεεινα; Τις ουτω προπετευεται ως
προς ξενον ωμος ειναι; τις ουτω λιθινος ως την γυναικα την ερημον ανδρος μη ελεειν;
τις ουτως απανθρωπος ως τον απεστερημενον πατρος μη οικτειρειν; Ου γαρ λεγω,
Ἐλεησον, φησι· αλλα μη καταδυναστευσηις. Μη γαρ ουκ ηδυναμην κωλυσαι· αλλα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

προεθηκα αυτην γυμνασιον εσομενην σοι αλλ. εσομενον σοι φιλανθρωπιας. Και οπισω
θεων ετερων μη πορευησθε εις κακον. Καιτοι γε αει το συνηθες φιλον· ωστε και αν μη
ως Θεον θεραπευσηις, ως συνηθη τιμησον. Ὁραις και ενταυθα πολλην την ευκολιαν
ουσαν; Και ου τουτο μονον ικανον αυτους αποτρεψαι, το τε ενα αφειναι, και συνηθη,
τοις δε ξενοις και αλλοτριοις εαυτον εκδουναι· αλλα και το παρα ποδας ακολουθειν την
τιμωριαν. ∆ιατι γαρ ενταυθα τεθεικε το, Κακως ειναι υμιν; Ἵνα μη τις νομισηι το εαυτου
σκοπουντα απαγειν αυτους της πλανης δι' υμας ου βουλομαι ταυτα ποιειν υμας. Και
κατοικιω υμας εν τωι τοπωι. Ἄρα ου τειχους εστιν, ουδε στρατιωτων, ουδε οπλων το
κατοικιζειν ανθρωπους, αλλα της του Θεου βοηθειας. Ἐν τηι γηι ην εδωκα τοις πατρασιν
υμων. Τινος ενεκεν τους πατερας εις μεσον ηγαγεν; ειωθασι παντες ανθρωποι των
πατρυων αντεχεσθαι μαλιστα, ωστε και τουτο πολυφιλητον εποιει την γην· τουτο δε
μεγιστη κατηγορια των Ἰουδαιων, ει την μεν γην ως πατριδα ουσαν εφιλουν, τον δε
Θεον οντα πατρωιον απεφευγον. Ει δε υμεις πεποιθατε επι λογοις ψευδεσιν, οθεν ουκ
ωφεληθησεσθε. Ὅρα παντων των κακων αιτιον, το θαῤρειν εαυτωι. Ἐπικαταρατος γαρ
ανθρωπος, ος πεποιθεν ανθρωπον. Ουδεν γαρ ουτως απαγει του Θεου, ως το μη παντα
ανατιθεναι αυτωι. ∆ια τουτο τον ανθρωπον δυναμενον εν πολλοις καταστησαι ανενδεα,
συνεχως αυτον αναρται προς τον ουρανον, καθαπερ τινα αναγκην, την συνεχη χρειαν
επιτιθεις του αναμιμνησκεσθαι του ∆εσποτου. Ὁ γεωργος, ο πλωτηρ υπομνηματα εχουσι
συνεχη δια την τεχνην· εκαστος και μη βουλομενος εις ουρανον παιδευομενος
αναβλεπει. Και ηλθετε, και εστητε ενωπιον εμου. Πολλη η αναισχυντια, μετα το πραξαι
παραστηναι τωι δικαστηι τωι ταυτα παντα ειδοτι· επιβηναι του ναου αυτου παρα τον
τοπον τον ιερον. Τουτεστι συνθηκας εθεσθε προς εμε. Πανταχου γαρ αυτους απο των
οικειων υποσχεσεων κρινειν ειωθε. Μη σπηλαιον ληιστων; Τινος ενεκεν ταυτα φησιν;
Ουκ εις προσευχην παρεσκευασται, μη προς αρπαγας, μη προς μοιχειας, μη προς
ακαθαρσιας; ωσπερ γαρ ο Χριστος 64.837 φησιν, Ὁ οικος μου, οικος προσευχης
κληθησεται, υμεις δε αυτον εποιησατε σπηλαιον ληιστων· ουτω και ενταυθα, οτι
επιορκουν, και επι αρπαγμωι συνθηκας εποιουντο. *Μη οιεσθε με κοινωνειν υμιν των
κακων, και συμπραττειν υμιν ταις αδικιαις, ουκ ελεγχοντα τα κακα· τουτεστι, Μη ως
ληισταρχον με νομιζετε; *Και ιδου εγω και εωρακα, λεγει Κυριος. Τουτεστιν, Ου
λανθανει με η περι τα ειδωλα υμων θεραπεια. Ληιστας δε αυτους εκαλεσε, δια το
πλεονεκτικον. *Ὅτι πορευθητε εις τον τοπον Σιλωμ, ου κατεσκηνωσα το ονομα μου
εκει εμπροσθεν. Ὡς γαρ εκεινου ουκ εφεισαμην, ουτως ουδε του ναου. Καιτοιγε
αρχαιοτερος εκεινος εστιν, αλλ' ουδεν απωναντο του τοπου, αναξιοι του Θεου
φανεντες. Και νυν ανθ' ων εποιησατε παντα τα εργα ταυτα. Πολλην λεγει την κακιαν.
Ουτε κατ' αυτον τον εν Σιλωμ ισ. ουτε γαρ τα κατα τον εν Σιλ. τοπον, ουτε το διδασκειν
αυτους ωφελησει τι, φησιν. Ὅρα γαρ αυτους μετα ποσης σπουδης απηγαγε της κακιας.
Και συ μη προσευχου περι του λαου τουτου. Τουτο λεγει, ουχ ινα αποστηι
προσευχομενος, αλλ' ινα εκεινους φοβησηι. Ὥσπερ γαρ οταν λεγηι προς Μωυσην, Ἄφες
με, ινα αυτον μη αφηι· ουτω και προς τουτον· Μη προσευχου· ινα ακουσαντες εκεινοι
καταπλαγωσι, και μη εν ετερωι τας ελπιδας εχωσιν. Ει γαρ μη τουτο εβουλετο, ουκ αν
και τας αιτιας ετιθει, μονον ουχι απολογουμενος αυτοις. *Και μη αξιου του ελεηθηναι
αυτους. Ἔπαθε τι ο προφητης ακουσας του ναου την αλωσιν. Ειτα πειθων αυτους ο Θεος
επαγει· Ἢ ουχι οραις τι αυτοι ποιουσι εν ταις πολεσιν Ἰουδα; Τινος ενεκεν ουκ ακουεις,
ειπε; Ὀργιζομενου ην, μηδε τας αιτιας ειπειν, βουλομενου δε ιασασθαι και θεραπευσαι,
θειναι την προφασιν, ινα αυτην ανελειν σπουδασωσιν. Ἢ ουχ οραις, τι αυτοι ποιουσιν;
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

επειδη εγγυς, και ουκ εις μακραν την ασεβειαν ειργαζοντο. Οι υιοι αυτων συλλεγουσι
ξυλα, του ποιησαι χαυωνας. Ὁραις σπουδην· οραις μετα προθυμιας την ασεβειαν
γιγνομενην; Τι εστι, χαυωνας; Ποπανα αλλ. πεμματα, φησιν, αρτους. Ἔδειξε παντας
περι το κακον ρεποντας. Το δε, Τριβουσι στεαρ, φυρουσιν, εχει ο Ἑβραιος τοδε· Του
ποιησαι χαβωνας, τουτεστιν, αρτους μεγαλους. Το γαρ χαβωνας εστι λεξις Ἑβραικη·
σημαινει δε το απο μετρον ενος του λεγομενου μοδιου γιγνομενον 64.840 αρτον.
Στρατιαν δε ουρανου λεγει, τον ζωδιακον κυκλον. Και εσπεισαν σπονδας θεοις
αλλοτριοις. Ουδε η πενια κωλυει την θυσιαν. Και αι γυναικες αυτων τριβουσι σταις. Ουκ
εχουσι προβατα· και ομως απο των ενοντων ασεβουσι. Τηι στρατιαι του ουρανου. Τους
αστερας ενταυθα φησι· στρατιαν δε ουρανου τινος ενεκεν φησι; ∆εικνυς οτι ουκ εν
αυτοις το της δεσποτειας αξιωμα, αλλ' ετερος εστιν ο βασιλευς. Τι ουν οταν λεγηι τηι
βασιλισσηι του ουρανου; Αυτοθι κατα την υπονοιαν λεγει την εκεινων· εκεινων γαρ
εστιν η λαλια. Μη εμε αυτοι παροργιζουσι; λεγει Κυριος. Ουχι εαυτους; Μη γαρ εγω
πασχω δεινον τι; ναι τουτο, φησιν ισ. αλλ' αυτοι, φησιν, ινα εαυτους καταισχυνω ισ.
καταισχυνωσι· ο γαρ υβριζων εστιν ο παθων, και οταν μηδεν ο υβριζομενος πασχηι
δεινον, αποστησεται της υβρεως, ως ουδεν πλεον παραινων ισ. περαινων. ∆ια τουτο
ταδε λεγει Κυριος. Πανταχου το, Λεγει Κυριος, ινα αξιοπιστον ποιησηι τον λογον· ινα μη
παλιν το αοργητον εις ραιθυμιαν αυτους εμβαληι. Ἰδου οργη και θυμος μου χειται. Τινος
ουν ενεκεν επι ταυτα; ειπε μοι. Πρωτον μεν επειδη ταυτα αχρηστα ημελλε γινεσθαι·
δευτερον ινα την επιτεταμενην δειξηι της οργης ορμην. Ει γαρ και ανθρωπος αναιρειται
και ναος καθαιρειται, σχοληι γ' αν ημελλε φειδεσθαι των αλογων. Ὅτι ουκ ελαλησα, και
ουκ ενετειλαμην αυτοις. Ὅσα μη κατα τον προηγουμενον λογον επιταττει, ουδε αυτου
φησιν ειναι συμβουλην· και ωσπερ οταν λεγηι· Μη θελησω τον θανατον του αμαρτωλου,
ως το επιστρεψαι και ζηιν αυτον; Καιτοιγε εκοντος αυτου κολαζεται. Και ουκ ηκουσαν
μου. Μεγας ουτος ο μισθος, Και ουκ ηκουσαν μου. Και ερεις αυτοις τον λογον τουτον,
και ου μη ακουσωσιν. Τουτεστιν, ουκ επιστραφησονται. Κειρε την κεφαλην σου, και
αναλαβε. Προς τον προφητην τουτο λεγεται, ο πενθους συμβολον ην. Ἐπειδη γαρ
αναισθητως προς τα οικεια διεκειντο κακα, κελευει θρηνειν αυτον, και πενθειν· ταυτα
και επι των μαινομενων ποιουμεν συμπασχοντες εκεινοις μονον. Και αναλαβε επι
χειλεων θρηνον. Καλως φησι, μη κατα διανοιαν· τουτο γαρ ειχε, και εστενεν. Ἀλλα
δημοσιευσον, φησιν. Και απωσατο την γενεαν την ποιουσαν ταυτα, οτι. Ουχι παντας
απλως, αλλα την ποιουσαν ταυτην. Ὄντως γαρ, οντως θρηνων αξια αυτη και οδυρμων,
64.841 οταν τις αδοκιμος παρα τωι Θεωι φαινηται. Που γαρ εσται δοκιμος λοιπον; Ὅτι
εποιησαν εναντιον εμου. Ουχι κρυπτομενοι, ουδε λανθανοντες· και πως τον ακοιμητον
οφθαλμον κρυψαι δυναιντο; Τι ουν αινιττεται το, Ἐνωπιον μου; Ἐν τωι ναωι μου.
Ἔταξαν τα βδελυγματα αυτων εν τωι οικωι ου επεκληθη το ονομα μου, του μιαναι
αυτον. Ειδες μανιαν; Ειδες παραπληξιαν; ουδε λανθανοντως, αλλα πεπαῤρησιασμενως
απαντα εποιουν εμπαροινουντες εις την του Θεου δοξαν, ωσπερ αν ει τις τυραννον εις
τα βασιλεια εισαγαγοι, τον βασιλεα απελασας. Πως ουν φατε, Ναος Κυριου, ναος Κυριου
εστι; Πως υμων προστησεται ο ηδικημενος; Πως υμας ο υβρισμενος σωσει; Κατηγορος
υμων εσται πικρος. Και καλεσεις αυτους, και ου μη αποκριθωσι σοι. Καλεσεις, τουτεστι,
προτρεψεις αυτους εις μεταμελειαν, και ουδεν οφελος εκ των λογων εξουσιν. Και
ωικοδομησαν τον βωμον του Ταφεθ. Τουτεστι τον βωμον του Πλουτωνος· ως αει τωι
θανατωι επενδοντες, ωστε επι πολυ ζηιν. Βωμον Ταφεθ επ' ειδωλειωι τινι, εν φαραγγι
υιου Ἐννομ, τον ελαιωνα φησι. Ὅρα και τους τοπους, ου τας ερημους αλλ. ερημιας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

περιηρχοντο, αλλ' εν αυτηι τηι χωραι τηι ηδιστηι, τηι πλησιον της πολεως. Του κατακαιειν
τους υιους αυτων· ο ουκ ενετειλαμην αυτοις, και ου, κ. τ. λ. Ἵνα γαρ μητις λεγηι, οτι Σοι
ταυτα ... εδωκα τας θυσιας, ωσπερ την αλλην. Και οτι Αιμα αθωον ουκ ενετειλαμην
αυτοις, ουδε αινιγμα εδωκα· ουδε εβουλομην, ουδε θυειν απλως· αλλ' αυτοι
κατεκαυσαν. Ἔστω ο φοβος ου κατεσχεν υμας του Θεου, ο της φυσεως ουκ εκωλυσε
νομος, ουτως εξεβακχευθησαν. Ἔνθα μεν τους δαιμονας τιμηθηναι εδει, και την φυσιν
ηγνοουν αυτην· ενθα δε τον Θεον θεραπευθηναι, και προβατων εφειδοντο. Τινα ουκ αν
ανιασηι τουτο το θεαμα; Ἰδου ημιν και ακουουσι φρικτον ειναι δοκει· ετι ουν
θαυμαζομεν, ειπε μοι, τινος ενεκεν η πορθησις; τινος ενεκεν η αιχμαλωσια; Τους ουτω
ζωντας ζηιν ετι καλον ην; ∆ια τουτο ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και ουκ ερουσιν ετι·
Βωμος του Ταφεθ. Βουλεσθε, φησι, σφαζειν; εγω ποιησω νομωι πολεμου τουτο. Βελτιον
ουτως αναιρεισθαι τους υιους, η χερσι πατρικαις. Και θαψουσιν εν τωι Ταφεθ, δια το μη
υπαρχειν τοπον. Ὅπου γαρ προτερον, φησιν, ουτε νεκρον πλησιαζειν παρεσκευαζον, ως
ιερον εχοντες τοπον, ενταυθα των νεκρων σωρευθησεται το πληθος. Ταυτα δε φησιν,
ως αυτοθι του βαρβαρου πολλην σφαγην εργασαμενου. Ἐπαγει γουν· Και εσονται οι
νεκροι του λαου τουτου εις βρωσιν τοις πετεινοις του ουρανου. 64.844 Ὡς ουδε ταφης
αξιωθησομενων· ο χειρονα την συμφοραν εδεικνυεν.

ΚΕΦΑΛ. Ηʹ.
Και ψυξουσι αυτα προς τον ηλιον, και προς την σεληνην, και προς παντας τους
αστερας. Τουτεστιν υπ' οψεσι τουτων. Ου γαρ μονον ουδεμιαν τοις αποθανουσι
παρεξουσι τιμην οι πολεμιοι, αλλα και των ηδη τεθνηκοτων, και τιμης αξιωθεντων, και
τουτων ανορυξουσι τα οστα· ως αν γνοιεν, ως ουδεν οφελος εστιν η των ξοανων
τουτων θεραπεια. Ψυξουσιν αυτα προς τον ηλιον, και την σεληνην, και τους αστερας, α
ηγαπηκατε, φησιν. Ὥσπερ επεμβαινων αυτοις, ουτω διαλεγεται. Ὅτι ου φεισονται, ουκ
ελεησουσι τα πολλης απολαυσαντα θεραπειας, ουτε τον αλλ. την των αγαπησαντων
δυνησονται ισ. θεραπειας παρα των αγαπ. ουτε δυνησονται κωλυσαι· αλλα των ουτω
θεραπευσαντων παρορωσι τα οστα καθυβριζομενα, και ουκ αμυνουσιν αλλ. αμυνουσιν
αυτοις. Και ου ταφησονται. Ου γαρ ο τυχων λογος ην τοις παλαιοις της ταφης. Ὅτι ταδε
λεγει Κυριος· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται; Ὅρα εραστην τινα της ερωμενης
αποπηδωντα, και οιομενον, μη διαλεγεσθαι, μη λογου μεταδιδοναι, και μετα ταυτα
παλιν καμπτομενον. Τοιουτον τι εστι, παραινεσιν εισαγει και συμβουλην. Καιτοιγε
πολλοι των υβριζομενων λεγουσιν· Ἄπελθε, ειπε τοδε, αλλ' ως αφ' εαυτου· μη ειπηις,
οτι παρ' εμου, ινα μη δοξωσιν υβριζεσθαι· ο δε Θεος ουδε τουτο, αλλ' ειπεν, οτι Ἐγω
ειπον. Ὅρα τον ποθον· Μη ο πιπτων ουκ ανισταται; Ὁραις ουδαμου φυσικα τα κακα ουδε
τα καλα· τα γαρ της φυσεως αμεταβλητα. Μη γαρ ουκ απο στασεως πεπτωκας; μη γαρ
ουκ εβαδιζες; Ουκ εγκαλω, φησιν, οτι επεσας. Ἀλλ' οτι μενεις επι τωι πτωματι, τουτο με
παροξυνει. Ἢ ο αποστρεφων ουκ επιστρεφει; Μεμφεται αυτους, ως αμεταμελητα
πταιουσιν. ∆ιατι απεστρεψεν; αποστροφην αναιδη ... Ὅτι απο Θεου, οτι επι τοιουτοις, οτι
δια παντος, οτι ουδεν εχουσα εγκαλειν. Ὄντως γαρ αναιδης η απο του Θεου αποστροφη.
Και κατεκρατηθησαν εν τηι προαιρεσει αυτων. Ὅρα παλιν την βουλησιν
παραλαμβανομενην· ουδαμου τα της αναγκης, ουδε το της ειμαρμενης. Μη γαρ εξ αρχης
ετυγχανον τοιουτοι οντες; *Ἐνωτισασθε δη, και ακουσατε. Ουχ ουτως λαλουσι; Καθ'
υποκρισιν αναγνωστεον. Ἔστι δε η εννοια αυτη, τουτεστι περι τουτων και διαλεγονται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

των κακων. Ἐπαγει γουν· Ουκ εστιν ανθρωπος ο μετανοων απο της κακιας αυτου. Ου
λεγει· Ου μετενοησαν, αλλ' οτι Ουκ εστιν αν 64.845 θρωπος. Ἑτερα παλιν υπερβολη. Το
μεν μη αναστηναι, χαλεπον, αλλ' ουχ ουτως. Το δε παντας κεισθαι, τουτο πολλωι
χαλεπωτερον. Ου μονον ου μεταβαλλεται, αλλ' ουδε κατηγορει των ημαρτημενων
αυτωι. Λεγων· Τι εποιησα; Ἢ ουτω νοητεον· Ουχ ουτως λαλησουσι· τουτεστιν ωστε
επιστρεψαι· εν εκατερωι δε ευ στηκει η αυτη εννοια. ∆ιελιπεν ο τρεχων υπο του δρομου
αυτου, ως ιππος καθιδρος εν χρεμετισμωι αυτου. Παρεικασεν αυτους ιππωι εις οχειαν
αποτεταγμενωι. Ὁ μεν γαρ, φησι, καμνει επιβαινων, και ισταται του εργου· οι δε ου
διελιπον της παρανομιας. Ἢ ουτω νοητεον· οτι ωσπερ ο ιππος αρτι εις οχειαν αφεθεις
μαινομενος επιβαινει ταις θηλειαις, ου δωρεαν εαυτον ανιεις του πραγματος· ουτω και
ουτοι τοσαυτην σπουδην ενεδειξαντο περι το κακον· και ως εκεινος ου διαλιμπανει εν
εκεινωι τωι καιρωι τρεχων, ουτω και ουτοι· ινα ειπηι, Ου διεκοψαν την περι το κακον
προθυμιαν. Ἀλλα παντων μεν εστι περας, φησιν, ουτοι δε αμαρτανουσι μονοι αθανατα,
και κορον ουκ εχουσι των κακων· καιτοιγε των κατα φυσιν. Ου καιρος εστι των εν
επιθυμιαι ισ. κορος ουκ εστι και των εν επιθ., καμνουσης της φυσεως, και ουκ εθελουσης
λοιπον εργαζεσθαι, αλλ' αναπαυσασθαι βουλονται αλλ. βουλομενης. Ὑμεις δε ουχι.
Ουκετι ιππων φιλον το τρεχειν, αλλα ζητουσι ποτε και αναπαυσιν, Παντα μεταβολην
οιδεν, υμεις δε ουχι, τα κακα πραττοντες. *Και η ασιδα εν τωι ουρανωι εγνω τον καιρον
αυτης· τρυγων, και τετιξ, και χελιδων αγρου, στρουθια εφυλαξαν καιρους εις οδον
αυτων. Τηι προς τα αλογα παραθεσει καθαπτεται αυτων. Ἀσιδαν μεν λεγει τον πελαργον.
Το δε Ἑβραικον τεττιγα ουκ εχει. Ἀντι δε του τεττιγα, γερανον εχει. Ἔλαβεν ουν τα μεν
εν θερει, τα δε εν χειμωνι φαινομενα. Χελιδων δε και πελαργος εν θερει ειωθασι
δεικνυσθαι, τρυγων δε και γερανος εν χειμωνι. Ὃ τοινυν βουλεται ειπειν τουτο εστιν
οτι τα μεν αλογα την εαυτων ωφελειαν μεταδιωκει, και τους επιτηδειους τοπους
αλλοτε αλλαχου αμειβει. Τινες ορνιθα φασιν, τινες δε αστρον. Ὁ δε λαος μου ουκ εγνω
τα κριμα τα Κυριου. Το δε επωφελες εαυτωι ο λαος ου μετεδιωξε. Τουτεστι την εμην
λατρειαν. Ειτα μετ' ολιγον· *Πως ερειτε, οτι Σοφοι εσμεν ημεις, και νομος Κυριου εστι
μεθ' ημων; Τουτεστιν, Ου μονον των αλογων εαυτους υπερτιθετε, αλλα και παντων των
εθνων, δια την του νομου παιδαγωγιαν. Οιγε ουδε προς τα αλογα συγκρινεσθαι
δυνασθε. Ἔνθα γαρ κενοδοξησαι εδει, και σοφους ωμολογουν ειναι εαυτους, και του
Θεου τον νομον εχειν. Ὁραις οτι ουκ αρκει ομολογια, αλλα της δι' εργων επιδειξεως
χρεια· και σοφοι οικοθεν, και σοφιαν την απο του νομου εχοντες. Εις ματην εγενηθη
σχοινος, ψευδης γραμματευσιν. 64.848 Εικη, φησι, κληρονομιαν ελαβον, και προεδριαι
απλως ετιμηθησαν· ουτε εαυτους, ουτε τους αλλους εσοφισαν· ονομα μονον εστιν η
διδασκαλια παρ' αυτοις. ∆ια τουτο εις ματην εγενηθη σχοινος ψευδης Γραμματευσιν.
Σχοινον μεν πολλαχου καλει της γης την διαμετρησιν, ινα την γην, ην
κατεκληρονομησαν μηνυσηι, ως οταν λεγηι· Σχοινια επεπεσον μοι εν τοις κρατιστοις μου.
Βουλεται δε ειπειν, οτι Εις ματαιον υμιν εγενετο, και ημιν τοις διδασκουσιν η
κληρονομια της γης· τουτεστιν, Ουδε απο του απολαυειν των παρ' εμου καλων αμεινους
γεγονατε. Ὁ δε Ἑβραιος ουτω φησιν· Εις ματην υμιν εγενετο η διδασκαλια τοις
Γραμματευσι. Τουτεστιν, Ουδεν ωφεληθητε ετερους διδασκοντες. ∆ια τουτο δωσω τας
γυναικας αυτων ετεροις. Ὃ παντων κτημα εστι τιμιωτερον. Και τους αγρους αυτων τοις
κληρονομοις. Κληρονομους τους πολεμιους καλει. Καθαπερ οι κληρονομησαντες
ασφαλως κατεχουσι και βεβαιως, ουτως και ουτοι. Τι ουν εκεινοις διδως; δι' ευσεβειαν;
Ουδαμως, αλλα προς τουτοις ισ. την τουτων κολασιν και τιμωριαν· επει και επι των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

παιδων τουτο ποιουμεν πολλακις, εκεινους ατιμασαντες, ετερους εν τοις εκεινων
τοποις δεικνυμεν· ινα μη τηι στερησει μονον των οικειων καλων, αλλα και τηι των
αλλων επιμελειαι δακνωνται και λυπωνται. *Και ιασαντο το συντριμμα της θυγατρος
του λαου μου επ' ατιμιαι, λεγοντες· Ειρηνη, ειρηνη, που δε ειη; Το, Ἐπ' ατιμιαι, τουτο
εστιν, Ἐπι ματαιοτητι. Ἵναειπηι, επ' ουδεμιαι ωφελειαι, επι βλαβηι μεν ουν, και ικανη
ατιμια απαγειν τους πειθομενους. *Ουκ εστι σταφυλη εν ταις αμπελοις, και ουκ εστι
συκα εν ταις συκαις, και τα φυλλα κατεῤρυηκε, και εδωκεν αυτοις, και παρηλθεν
αυτους. Το παρατεταγμενον του πολεμου εδειξεν. Ἀνωτερω γαρ εφη· Ἡ φαρετρα αυτου,
ως ταφος ανεωιγμενος. Παντες ισχυροι, και κατεδονται τον θερισμον υμων, και τους
αρτους υμων, τον καιρον της επιστασιας μηνυων. Τουτο τοινυν βουλεται ειπειν, οτι
Τοσουτος χρονος παρηλθεν, ωστε και την του χειμωνος επιστηναι ωραν, και ουδεν
βελτιον διετεθημεν. Το γαρ, Και εδωκεν αυτοις, τουτεστι, Τοις εχθροις ο Θεος παρεσχε
τα ημετερα αγαθα· το δε, Και παρηλθεν αυτους, τουτεστι, των μεν απηλαυσαν, τα δε
διεφθειραν. Τι εστι τουτο; ητοι των πολεμιων λαβοντων· η και αφοριας γενομενης ταχα
δε της ισ. δια της του Θεου πληγης. Ἐπειδη γαρ συνεχως πολεμουντες εγυμνουν την
γην, ταυτα συνεβαινεν· εγενετο δε ινα παιδευωνται εν τοις καρποις. Και εποτισεν ημας
υδωρ χολης. Ὁραις οσον αγαθον η θλιψις; υδωρ δε χολης ποιον αν γενοιτο; την εκβασιν
videtur deesse verbum λεγει, η σημαινει aut simile μαρτυρουμενην· α εμελλον ερειν
προλαβων ο προφητης λεγει. *Ἐπι τι ημεις καθημεθα; 64.849 Τουτεστιν, Ουδεν
προσδοκωμεν των της γης καρπων. Συναχθητε, και εισελθωμεν εις τας πολεις τας
οχυρας, και αποῤριφθωμεν εκει. Τουτεστιν, Λειπεται εις πολιν γενομενους σωζεσθαι,
παντων των εξωθεν υπο των πολεμιων ληφθεντων. *Συνηχθημεν εις ειρηνην, και ουκ
ην αγαθα. Τουτεστι· Κατεφυγομεν εις πολιν, ως εκει μελλοντες εν ειρηνηι διαγειν, κακει
ενδεια κατελαβεν. Εις καιρον ιασεως. Τουτεστιν, Ὥστε απαλλαγηναι των πολεμιων. Και
ιδου σπουδη. Ἀντι του, Χειρων η εντευθεν ταραχη, των εξωθεν· τουτοις μεν γαρ και
ενην· οι δε εις αμηχανον πολιορκιαν επιπτον. Ἐκ ∆αν ακουσομεθα φωνην οξυτητος
ιππων. Ἐν ταις τιμωριαις ο Θεος αει μειζονα της κολασεως την οψιν δεικνυσιν. Ἐκ
προοιμιων αυτην φοβεραν ειναι ποιει, ινα τουτο γενηται διορθωσις. Ἐπαιρει τοις
λογοις, επαιρει τοις εργοις, και τα προοιμια δεικνυσι χαλεπα, ινα φοβηθεντες, και
σωφρονισθεντες, μηκετι εις πειραν ελθωσι των δεινων. *Ἀπο φωνης χρεμετισμου
ιππασιας ιππων αυτου, εσεισθη πασα η γη. Τουτεστι, ες φυγην ετραπη. ∆ιοτι ιδου εγω
εξαποστελλω εις υμας οφεις. Ἀναμιμνησκει των επι της ερημου συμβαντων αυτοις· ου
γαρ δη, οφεις εμελλεν επιπεμπειν, αλλα τους Περσας ουτω καλει και τους Βαρβαρους.
Καιτοι θηριων εφοδον μηνυει, ως εν τηι ερημωι, η των πολεμιων το πικρον παρεστησε
δια του παραδειγματος· οτι δε το παρατεταγμενον των συμφορων δια των αρτι
λεχθεντων εμηνυσε, σαφως δηλοι· προιων γαρ φησι· Οις ουκ εστιν επαισαι, και δηξονται.
Ὅθεν ουκ εστιν ευρειν τινα παραμυθιαν της αῤρωστιας· ραιδιον γαρ ημερουται θηριον, η
θυμος βαρβαρικος. Ἰδου κραυγη φωνης θυγατρος λαου μου. Ὁ προφητης ακουει παλιν
οδυρομενων αυτων απο της αιχμαλωσιας. Ἢ βασιλευς ουκ εστιν εκει; Μη αναρχια τις
εστι παρ' αυτοις; Ποθεν προεδοθησαν; και τον Θεον ειχον, και τον βασιλεα τον
στρατηγουντα της πολεως. Τι εστι, Βασιλευς ουκ εστιν εκει; Συνεχως τουτο δεικνυσι,
τον Θεον υπερ βασιλεας ειναι. Ἰδου, φησι, πασα αφηιρηται προφασις υμιν· εδωκα και
βασιλεα. Τι γεγονεν, οτι τα εθνη εμιμησασθε, και ελεγετε· Και εσομεθα ως τα λοιπα εθνη
εχοντες βασιλεα; Βασιλεα ελαβετε· τινος ενεκεν ουκ εμεινατε επι των οικειων νομιμων,
αλλ' ησεβησατε; 64.852 Ἐπι συντριμματι θυγατρος λαου μου εσκοτισθην. Ου δια τας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

τιμωριας μονον εθρηνει ο προφητης, αλλα δια το αδιορθωτον. Και καλως αποριαν
ειπεν. Ὅταν γαρ ο καμνων ου προσιεται τα φαρμακα, τι πλεον εσται λοιπον; Ουκ
επαυσατο ιατρευων ο ιατρος, αλλ' ουδεν εγενετο πλεον. *Μη ρητινη ουκ εστιν εν
Γαλααδ, η ιατρος ουκ εστιν εκει; Και Γαλααδ πολις ην των ιερεων, και εστι. Τουτο
σαφως εστιν ιδειν εκ των Παραλειπομενων· φησι γαρ ουτως· Τοις υιοις Μεραρη τοις
καταλελειμμενοις απο φυλης Ζαβουλων αφωρισαν την Ῥεμον και τα περιπολεα αυτης.
Ειτα φησι· Και εκ του περαν του ποταμου Ἱεριχω. Και φησας απο της φυλης Ῥουβη
φανερας πολεις, επαγει· Και απο φυλης Γαδ την Ῥαμωθ Γαλααδ. Τουτο τοινυν βουλεται
ειπειν, Μη ουκ ησαν αρχιερεις οι παιδευειν δυναμενοι; η λογους επωφελεις προσαγειν
τωι λαωι δυναμενοι; Ῥητινη γαρ οιονει το φαρμακον το επι θεραπειαι διδομενον λεγει.
Ἰατρον δε τον ιερεα αυτον, και δια της νουθεσιας, και της προς Θεον πρεσβειας ιασθαι
τα αμαρτηματα δυναμενον, ινα ειπηι, οτι Των μεν παρα σου οφειλοντων γενεσθαι
ελειψεν ουδεν· οι δε ουδε υπο της παραινεσεως αμεινους εγενοντο.

ΚΕΦΑΛ. Θʹ.
Τις δωσει τηι κεφαληι μου υδωρ; Ουκ εχω, φησιν, εν τηι φυσει δακρυων πληθος
αρκουν τωι μεγεθει της συμφορας. Ἐπειδη γαρ εθος ην τοις προαιρουμενοις πενθειν, και
κατακοιμιζειν το πλεον της αθυμιας αλλ. συμφορας δια των θρηνων, εβουλομην και
αυτος, φησι, πλεον τι της φυσεως αναλαβειν, ωστε αποκεισθαι μοι το υδωρ, και
φερεσθαι ανεμποδιστως· ουδεν γαρ λοιπον οφελος ην του κλαιειν, φησιν. Τους
τετραυματισμενους θυγατρος λαου μου. Τι λεγεις; τουτους κλαιειν δεον τους τηι κακιαι
ενεχομενους; Ναι, φησιν, τουτους οδυρομαι. Τινος ενεκεν; οτι επι τοιαυτηι προφασει.
Ουχ οτι τιμωρουνται, αλλ' οτι πασα λοιπον ανηιρηται διορθωσις. Ἢ υπο των πολεμιων,
η και της αμαρτιας. Τις δωσει μοι εν τηι ερημωι σταθμον εσχατον, και καταλειψω τον
λαον μου, και απελευσομαι απ' αυτων; Ὁ προφητης, Ειθε, φησιν, ειεν εν τηι ερημωι
οικησαι. Ὅτι παντες μοιχωνται. Συνοδος αθετουντων. Τουτεστι, συμφωνιαν εσχον περι
το κακον, ωστε μηδε δυνασθαι ικετευσαι τον Θεον υπερ των ημαρτηκοτων. Τουτους
καταλιμπανεις και απερχηι; Ναι, φησιν. Ει μεν ην τις ο προσεχων τοις λεγομενοις, ει και
ην εις, ουκ αν απεπηδησα· νυν δε συνοδος αθετουντων. Και καταλειψω τον λαον μου.
64.853 Ὡς γαρ εις υπαρχων του λαου, λαον εαυτου φησι τους καθ' αιμα τε και γενος
οικειους. Παντες μοιχωνται. Μοιχειαν ενταυθα, ποιαν φησιν; η δηλονοτι την απο του
Θεου; Μοιχεια γαρ αυτη χαλεπη και παρανομος, και χαλεπωτερα εκεινης, οσωι και ο
υβριζομενος μειζων, και αι συνθηκαι επιπλειοσι και πιστεις γεγενηνται. Συνοδος
αθετουντων Ἀει συμφωνουντων εις το κακον, ως και κατα Χριστου Και ενετειναν την
γλωσσαν αυτων ως τοξον. Το πολεμικον αυτων φησι και το αμεταθετον. *Ψευδος, και
ου πιστις ενισχυσεν επι της γης. Τουτεστιν, υποκρισεως εισι πεπληρωμενοι. Ἕκαστος
απο του πλησιον αυτου φυλαξασθε. Ὁραις συντετελεσμενην κακιαν, οταν μηδε τοις
πλησιον θαῤρωσιν, οταν διωικισμενοι τυχωσιν; Τουτο τελος της του διαβολου πονηριας,
διαστησαι τα μελη, οταν μητε αδελφος, μητε φιλος, μητε αλλος τις πιστευηται. Και επ'
αδελφοις αυτων μη πεποιθατε. Τουτεστιν· Ἐπι μηδενι πεποιθατε, οπερ ο Χριστος φησιν·
Ὅταν πληθυνθηι η ανομια, ψυγησεται η αγαπη. Ἐνταυθα ου φιλιας αναιρεσις, αλλα
φιλιας υποκρισις. Πας αδελφος πτερνηι πτερνιει εκαστος κατα του φιλου αυτου,
αληθειαν ου μη λαλησωσι. Ὅταν πανταχου ηι κακια, οταν μηδε μικρον το υγιαινον
μερος αληθειας αλλ. αληθειαν εχηι. Ἠδικησαν, και ου διελιπον. Ὁραις; ουχι φυσικα τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

κακα. Ὅρα πως διαφορως, ποτε μεν τα εις τον πλησιον εγκαλει· Ἠδικησαν, και ουχι
διελιπον του επιστρεψαι. Ποτε δε πανταχου τουτο εγκαλει, οτι αμεταβλητα αυτων τα
κακα. Μεμαθηκεν η γλωσσα αυτων λαλειν ψευδη. Ουδεν γαρ ουτως κακιας ειδος
μισητον ως τουτο, οταν ετερα μεν η οψις, ετερα δε η γλωσσα ηι. ∆ια τουτο ... Ἰδου εγω
πυρωσω αυτους, και δοκιμω αυτους. Ἡ δοκιμη ουκ απειριας εστιν· οιδε γαρ αυτους
πονηρους οντας· αλλα ∆οκιμω, Ποιησαι δοκιμους βουλομαι. Μη τοινυν φευγωμεν
κολασιν, αλλα φευγωμεν αμαρτιαν· η μεν γαρ αδοκιμους, η δε δοκιμους ποιει. Βολις
τιτρωσκουσα η γλωσσα αυτων. Ὁ Ἑβραιος, αναιρουσα, εχει. Πως δυναται γλωσσα
τρωσαι ποτε; Βελους παντος χαλεπωτερον τιτρωσκει η γλωσσα· ου σωματι διδωσι
πληγην αλλ' αυτης καθικνειται της ψυχης. ∆ολια τα ρηματα. Τουτο παντες εγκαλουσι,
τον δολον, την υποκρισιν. Μη επι τουτοις ουκ επισκεψομαι; 64.856 Κατ' ερωτησιν
προαγει τον λογον, μονονουχι δικαστας καθιζων αυτους των γεγονοτων. Ταυτα
περιιδειν, φησι, δικαιον; τοιουτοις φανεροις πραγμασι δει μη αμυνασθαι; και τις αν
ειποι τουτο; Ἐπι τα ορη λαβετε κοπετον. Ὅτι εξελιπον. Ουκετι επι τους ανδρας, αλλ' επι
τα ορη, α της ευσεβειας ισ. ασεβειας υποθεσις ην, και επι τας τριβους θρηνειτε, φησιν.
Ὅρα πως πανταχοθεν ελεεινον τον λογον ποιει, οταν μη μονον ανθρωποι απολουνται,
αλλα και γη δι' αυτους, και ερημος, και οικουμενη, και οι λοιποι παντες. Ὡς εκει
αλωσομενων των φευγοντων, δια το κατα τον φοβον των πολεμιων εξελθειν την
πολιν. Και ειπε Κυριος· ∆ια το εγκαταλιπειν αυτους τον νομον μου, ον εδωκα προ
προσωπου αυτων. Ουχ απλως φησι, του προσωπου αυτων, αλλ' αυτων παροντων,
μαρτυρουντων, επαινουντων τα λεγομενα. Ἐπαναμιμνησκει αυτους των εν τωι Σιναι
αλλ. Σιναιωι ορει θαυματων. ∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος. Ταδε λεγει Κυριος. Ουκ ειπεν·
Ταδε ποιει· ταδε λεγει. Τεως ρηματα εστι, και εαν υμεις βουλησθε, δια παντος εσται
ρηματα. Ει γαρ δι' αιτιαν τινα λεγει, ανελε την αιτιαν. Ει μεν γαρ παθος ην ο θυμος,
εικοτως εφοβου· ει δε δια τουτο λεγει, ανελε τουτο, και ουκετι ερει. Ὁ Θεος του Ἰσραηλ
ουκ εστιν αλλοτριος, ουκ εστιν ωμος, ουκ εστιν απανθρωπος. Ἀναμνησθητι του χρονου,
ποθεν εκληθη Ἰσραηλ. Ἰδου ψωμιζω αυτους αναγκας, και ποτιω αυτους υδωρ χολης.
Καταπικρον αυτων τον βιον εργασομαι· τα γαρ σιτια της ψυχης αθυμουσης μεταβαλλει
την φυσιν. Καθαπερ οφθαλμοι το φως σκοτος ορωσιν, ουτω και η γλωσσα των ηδιστων
ως πικροτατων απογευεται, οταν το κεφαλαιον ηι διεφθαρμενον. Ου τουτο ουν φησιν,
οτι την φυσιν του υδατος μεταβαλλει, αλλα, Τοσαυτην, φησι, κατασκεδασω την
αθυμιαν, ως και τα στοιχεια μενοντα επι της οικειας φυσεως, ετερα αυτοις ειναι δοξειν.
Καθαπερ γαρ τοις νοσουσι, και τα γλυκεα πικρα φαινονται, ουτω και τοις αθυμουσι, και
τουτοις πολλωι μαλλον, η εκεινοις. Και διασκορπιω αυτους εν τοις εθνεσιν εις ους, κ. τ.
λ. Ου το παντελως αφανισθηναι λεγων, αλλα τους μεν εν τουτοις, τους δε εν εκεινοις·
εδει γαρ τους αιχμαλωτισθεντας, μη τηι αιχμαλωσιαι μονον, αλλα και τηι των
αναιρουμενων απωλειαι γενεσθαι σωφρονεστερους. Ταδε λεγει Κυριος· Καλεσατε τας
θρηνουσας. Τι λεγεις; Θρηνητριας κελευει πανταχοθεν γυναικας καλειν, και σοφας
αυτας λεγει; Τι δηποτε; Κατα την εξωθεν αυτων υπονοιαν σοφας την οικειαν
επιστημην. Τον γαρ ειδοτα τι, σοφον ειωθε καλειν· ως οταν λεγηι· Φαρμακουται
φαρμακευομενη παρα 64.857 σοφου. Και· Που εισιν οι σοφοι Τανεως; τινος ουν ενεκεν
παρακελευεται τουτο ποιειν; ωστε αυτους εις πιστιν αγαγειν και διορθωσιν· ουχ ινα
τουτο γενηται· ουδε γαρ βουλεται θρηνειν απλως. Ἐν εκκλησιαις γαρ Κυριου μη κλαιετε
δακρυσι, φησιν, αλλ' αξιοπιστιας ενεκεν, και του πληροφορηθηναι εαυτους υπερ των
εσομενων. *Και διδαξατε τας θυγατερας υμων οικτον, και γυνη την πλησιον αυτης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

θρηνον. Ἀνωτερω φησας· Καλεσατε τας θρηνουσας, και ελθετωσαν· επηγαγε ταυτα,
ουτω λεγων, οτι Ματην, φησιν, ετερας καλειτε εις το τον θρηνον λεγειν, αμεινον υμας
αυτους ταυτα μαθειν, ως ουκ αρκουντων εκεινων επι τωι πληθει των αναιρουμενων.
Ὅτι ανεβη θανατος δια των θυριδων υμων. Ουκ εκ των παραταξεων, ουδε εκ της μαχης
και του πολεμου. Και εσονται οι νεκροι των ανθρωπων εις παραδειγμα επι προσωπου
του πεδιου. Οι νεκροι εσονται αταφοι· και παλιν και τουτο μεγιστον εδοκει ειναι μυσος·
ου γαρ οντως του θαπτοντος τουτο συνεβαινεν. Μη καυχασθω ο σοφος. Ὅρα που τρεπει
τον λογον. Ἐπειδη εικος εξ υμων ειναι τινας, φησιν, ισχυρους, πλουσιους, σοφους,
ουδεν υμας ωφελησει τουτο, φησιν. Ὅρα φιλοσοφιας διδαγματα μεγαλα και θαυμαστα,
οτι Ουκ εστιν αξιον καυχηματος. Ἀποντος γαρ του φοβου του Θεου, το μεν πενια, το δε
τιμωρια, το δε ασθενεια δεικνυται. Ἐαν γαρ τις, φησι, τελειος εν υιοις ανθρωπων, η δε
παρα σου σοφια απηι αλλ. της δε π. σ. σοφιας απουσης εις ουδεν λογισθησεται. Συνιειν
και γινωσκειν. Τι εστι το ειδεναι τον Θεον, η βιου επιμελεισθαι θαυμαστου; *Ἰδου
ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και επισκεψομαι επι παντας περιτετμημενους
ακροβυστιαν αυτων επ' Αιγυπτον, και επι Ἰουδαν, και επι υιους Ἀμμων. Μεχρι μεν ουν
τουτων προς τους επι τηι προφασει του ναου μη προσδοκωντας αιχμαλωσιαν εφη.
Ἐπειδη δε την περιτομην προεβαλλοντο σημειον της προς Θεον οικειωσεως, λεγει ο
Θεος, οτι Και επι τα λοιπα εθνη τα περιτετμημενα επαξω την τιμωριαν. Ου γαρ η
περιτομη την προς εμε οικειωσιν σημαινει, αλλα τον τροπον ζητω· ειτα κακεινων
χειρους αποφαινων Ἰουδαιους, επαγει· Ἐπ' Αιγυπτον, και επι την Ἰδουμαιαν. Ὅτι καν
περιτομην εχωσιν, απεριτμητοι εισι τηι σαρκι· ου γαρ δη κατα νομον τουτο ποιουσιν· και
γαρ λεγονται περιτεμνεσθαι και Ἰδουμαιοι, και οι λοιποι. Ὅσωι δε καρδια βελτιων,
τοσουτωι χειρον το απεριτμητον τουτο. Τινες δε φασιν, οτι οι Αιγυπτιοι περιετεμνοντο,
και τουτο Ἡροδοτος ιστορει. Ἐμοι δοκει τους Σαῤρακηνους. Τι λεγεις; Ἀπεριτμητοι
εισιν. Ουκουν πολλωι μαλλον υμεις τηι καρ 64.860 διαι. Ἀλλα περιτεμνονται; Ὥσπερ ουν
εκεινους ουδεν ωφελησε το πραγμα, ουτως ουδε υμας· υμεις εκεινων χειρους εστε. Το
δε, και επι παντα περικειρομενον το κατα προσωπον αυτου, περι των Σαρακηνων λεγει,
οι την κομην κατα το οπισθεν μερος εωντες, μονον αποκειρονται το μερος το επι το
μετωπον, κοσμουντες την τριχαν, οι εισιν οι νυν λεγομενοι γεντιλιοι. Φησας δε
απεριτμητους αυτους ειναι την καρδιαν υπερ παντα τα εθνη, δεικνυς, ως ου λοιδορια
ψιλη το λεχθεν, επαγει·

ΚΕΦΑΛ. Ιʹ.
*Ταδε λεγει Κυριος· Κατα τας οδους των εθνων μη μανθανετε, και απο των
σημειων του ουρανου μη φοβεισθε. Τουτεστι, Μη περι την των αστερων κινησιν
ασχολεισθε, ψηφον αυτους επινοουντες, και γνωσιν των μελλοντων. Το δε, Ἀπο των
σημειων του ουρανου, οιονει· Μη απο της κινησεως των αστρων τοδε τι υπολαβητε
εσεσθαι. Ὅτι τα νομιμα των εθνων ματαια. Μη γαρ επειδη τα εθνη σεβεσθε ισ. σεβεται,
λεγω, Μη σεβεσθε; αλλ' επειδη ματαια. εστι. Νομιμα ενταυθα την θρησκειαν φησιν.
Ἀργυριωι και χρυσιωι κεκαλλωπισμενα. Ἀλλα χρυσον εξωθεν περικειται παλιν η γηι,
παλιν ανθρωπινη τεχνη. Ἐν σφυραις και ηλοις εστερεωσαν αυτα. Ἀλλ' εστηκεν· αλλα
τουτο ελαττωμα· ου γαρ οικοθεν εχει την στασιν, οθεν ουδε μεταβηναι δυναται. Τι
βουλονται οι ηλοι; Τις εαυτωι κατασκευαζει Θεον; Ὅταν ιδηις εστως, εννοησον τους
κατεχοντας ηλους, ους αν αφεληις, επι προσωπον πεσειται· οταν ιδηις λαμπρον τωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

χρυσωι, εννοησον τους χωνευσαντας· οταν ιδηις περιβεβλημενον, εννοησον το ξυλον το
γυμνον, ως ουδεν οικοθεν εχει, ουδε φυσικον καλλος· οταν ιδηις φερομενον, εννοησον
οτι ασθενειας εστι. *Ἀργυριον προσβλητον απο Θαρσης ηξει. Τουτεστιν, απο θαλασσης.
Χρυσιον Μωφαθ· απο τοπου. Μη φοβηθητε αυτα, οτι ου μη κακοποιησωσι. Τι ουν; ου
κακοποιουσιν, ειπε μοι, ουτε αναιρουσιν; Ἀλλα του Θεου συγχωρουντος. Ουδε γαρ ο
δημιος δυναται τι, μη του δικαστου συγχωρουντος· τουτο δε ου δυναμεως εστιν. Θεοι οι
τον ουρανον και την γην ουκ εποιησαν απολεσθωσαν εκ της γης. Ἄρα τουτο τεκμηριον,
Καν ευρεθηι τις τον ουρανον ποιησας, ουτος Θεος αληθης, και τοιουτος, οιον αλλ. οιος
και ο προφητης φησιν. Αισχυνεσθωσαν παιδες αιρετικων. Παντα γαρ δι' αυτου εγενετο.
Και, Κατ' αρχας συ, Κυριε, την γην εθεμελιωσας, και εργα των χειρων σου εισιν οι
ουρανοι. Ου τουτο τεκμηριον, αλλα συγκαταβασις. Ου γαρ δη τουτο 64.861 του Θεου το
μεγα εργον, αλλα ειτε αγγελοι, ειτε αρχαγγελοι, ειτε αρχαι, ειτε δυναμεις· το δε παντων
μειζον, ο σταυρος. Θεος ο ποιησας την γην εν τηι ισχυι αυτου. ∆υο τιθησι, και την
δημιουργιαν, και την αρμονιαν την αριστην. Ἐννοησον γαρ οιον ην το παραχθηναι μεν,
και ουρανον, και γην, κεισθαι δε απλως· ποσωι μαλλον, και κρειττον, ουρανον χαμαι
εῤριμμενον αναστησαι, και περιθειναι στεγην τηι γηι. Και τηι φρονησει αυτου εξετεινε τον
ουρανον. Καθαπερ καλυβην κατασκευαζων, ουτως ωρθωσεν, ου κατα μικρον συντιθεις,
αλλ' αθροα παραγαγων παντα, ωσπερ απο ολων κυβων τεσσαρων το παν ποιων. Και
πληθος υδατος εν ουρανωι αστραπας εις υετον εποιησε και εξηγαγε φως. Τας βροντας
ενταυθα φησι, και τον υετον εξ αυτων· και το θαυμαστον, υδωρ ηχον ποιει, φησι. Τα
νεφη ποιει τας βροντας. Τινος ενεκεν αι βρονται; του καταπληξαι, και σωφρονισαι. Πως
κατεχεται το υδωρ, ειπε, εν αερι; Πως το κατωφερας, και καταῤρυτον, ωσπερ εκ τινος
μηχανης, ανωμετεωρον γιγνεται; Πως ου ρηγνυται τα νεφη προσαρασσομενα αλληλοις;
Πως σωμα χαυνον ουτω, φερει τοσουτον ογκον, ειπε, μοι το των νεφων. Ειδες το
θαυματοποιον; Ειδες τον αριστοτεχνην; Ἄνωθεν σοι την γην αρδει, κτυπους πολλους
προτερον αποτελων, ινα μηδεν αυτοματον ειναι νομιζηις. Και ανηγαγε νεφελας εξ
εσχατου της γης. Τουτεστιν, αλλαχοθεν αλλαχου φερει ταυτα· και τοσουτον βαδισαι
εκει ευπορον μονον, οπουπερ αν προσταττηι. Ἀστραπας εις υετον εποιησεν. Και μην και
αστραπης χωρις γενοιτ' αν υετος, και εν ευδιαι αστραπη. Ἀλλ' οταν ορωμεν εν ευδιαι,
μακρον εικος ειναι χειμωνα, αστραπη εξερχεται επι πασαν την γην, και πασαν επιτρεχει
την οικουμενην· το δε πως γινεται ουκ οιδα. Ὅρα ουχι μερικας τας ευεργεσιας λεγει,
αλλα τας καθολικας, επειδη προς τους θεους ο λογος ην αυτωι. Ἐμωρανθη πας
ανθρωπος απο γνωσεως, κατησχυνθη, οτι ψευδη εχωνευσαν. Ει γαρ και σφοδρα εστι
σοφος, αλλα μωρα επεδειξατο επι τοις γλυπτοις. Ματαια εστιν εργα, εν καιρωι επισκοπης
αυτων απολουνται. Ὅταν η πολις αλωι, και αυτα της τιμωριας κοινωνησουσιν. Ουκ εστι
τοιαυτη η μερις Ἰακωβ. Τουτεστιν, ου χειροποιητον εχει Θεον· οτι Ὁ πλασας τα παντα,
ουτος κληρονομια αυτου. Ἐνταυθα το κληρονομια περιττως κειται. Ἑρμηνευεται δε
παρα τωι Ἑλληνικωι ασαφως· ο δε βουλεται ειπειν, τουτο εστιν· Ἡ μερις Ἰακωβ ουκ εστιν
οια η των εθνων. Ἵνα ειπηι, Ουκ εχει Θεον χειροτονητον. Ἀλλα τινα; Τον πλαστην των
απαντων, τουτεστι τον ∆ημιουρ 64.864 γον. Και Ἰσραηλ ραβδος κληρονομιας αυτου
Αυτος δε, φησιν, εχει τον Ἰσραηλ, αντι κληρονομιας, τουτεστιν, εξελεξατο αυτον. Τις δε
ουτος; Κυριος των δυναμεων ονομα αυτωι. Τουτο εστιν, ο των απαντων Κυριος.
Συνηγαγεν εξωθεν την υποστασιν αυτου κατοικουσαν. Αυτος γαρ αυτους συνεκροτησε
διαλελυμενους, και διεσπαρμενους· και παλιν διεσκορπισε, και παλιν συνηγαγεν,
δεικνυς οτι και ο προτερον συναγων, αυτος εστιν, ο ιωμενος τους συντετριμμενους τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

καρδιαι, και δεσμευων τα συντριμματα αυτων. *Συνηγαγεν εξω την υποστασιν σου.
Τουτεστι τον αλλοτριον σε πλουτον επικομισασθαι πεποιηκεν· εσκυλευσε γαρ
Αιγυπτιους. Κατοικουσα εν εκλεκτοις. Τουτεστι, και εν τηι καλλιστηι γηι κατοικισαι
πεποιηκε. Ἰδου εγω σκελιζω, οπως ευρεθηι η πληγη σου. Ἐπειδη γαρ ουχ ως ανθρωποις
προσειχον αυτοις, ουδε παρα Θεου ουτοι ενομιζον ειναι τα αγαθα· αλλ' ελεγον· Ἐν τηι
ισχυι ημων εχομεν κερατα· ο δε Κυριος ου μη αγαθοποιησηι, ουδ' ου μη κακοποιησηι· δια
τουτο φησιν, Ὅπως ευρεθηι η πληγη σου. *Ἰδου εγω σκληρυνω τους κατοικουντας την
γην. Τουτεστιν ασθενεις εργασομαι. Ουαι επι συντριμματι σου .... Ἀλγηρα η πληγη σου.
∆ικαιως οταν απο κακιας ηι, οταν παρα Θεου, οταν κατα οργην, οταν κατα επιβουλην
ανθρωπων. Ὡς εκ της πολεως ποιειται τους λογους. Καγω ειπα, ουτως τουτο τραυμα
εστι. Τα γαρ αλλα ουκ ην τραυματα φορητα, αλλα δεινα. *Και εγω ειπον, Ουτως το
τραυμα μοι εστιν. Ὁ προφητης λεγει, οδυρομενος δια τα κακα των Ἰουδαιων. Ἡ σκηνη
σου εταλαιπωρησεν· ωλετο, και πασαι αι δεῤρεις μου. *Τουτεστιν, επεσε· λεγει δε περι
της Ἱερουσαλημ. Τουτεστι, Τα τειχη ουκ ισχυσαν με περιβαλειν. Τουτεστι,
κατεσφραγισαν ισ. κατεισεφρησαν. μεγαλα τα δεινα. Ου γαρ ουτως προσεδοκησαν τα
της εφοδου. Οιδα, Κυριε, οτι ουχι του ανθρωπου η οδος αυτου. Περι του Βαβυλωνιου
λεγει.

ΚΕΦΑΛ. ΙΑʹ.
Ὁ λογος ο γενομενος προς τον Ἱερεμιαν παρα Κυριου λεγων· Ἀκουσατε τους
λογους της διαθηκης ταυτης. ∆ειξας ματαιον τον λογον των λεγοντων, ως ουδε 64.865
αμαρτανοντας αυτους κολασει Θεος, προνοων του 64.865 ναου· και ως ουδε εκ της
περιτομης οφελος τι εξουσιν αμαρτανοντες εις Θεον. ∆ια τουτο απειλει αυτοις, ως Την
εσχατην υφεξεσθε τιμωριαν μη ακουσαντες της του προφητου παραινεσεως.
*Ἐπικαταρατος ανθρωπος, ος ουκ ακουσει τον λογον της διαθηκης ταυτης, ης
ενετειλαμην τοις πατρασιν υμων, εν ημεραι ηι ανηγαγον αυτους εκ γης Αιγυπτου, εκ της
καμινου της σιδηρας. Ὁ Ἑβραιος, εκ της καμινου σιδηρου, λεγει. Ἵνα ειπηι, οτι Οι
πατερες υμων ουτως κακοις διαφοροις ενεπεσον, ως ο σιδηρος εν καμινωι μαλαττομενος
και τυπτομενος. *Πως των Αιγυπτιων ηκουσεν ισ. Πως υπο των Αιγυπτιων και
ταλαιπωρουμενοι και αναιρουμενοι ηκουον; ινα δειξηι οτι δυνατον ακουειν, οταν
θελωσι. Πηλος ην και πλινθια, και ουδεις αντελεγεν· ανεσις και μαννα, και εγογγυζον.
Ἀλλ' ουδεν μεγα εδοκει ειναι τοις παχυτεροις. Ὅπως στησω τον ορκον μου, ον ωμοσα
τοις πατρασιν υμων του δουναι. Ουτω και εν τηι Καινηι ποιει, εξειλετο ημας δουλειας
χαλεπης, και τυραννιδος αφορητου και δεινης, ουδε καλεσασιν αυτον, ουδε δεηθεισιν
αυτου εδωκε νομον. Και παλιν υπισχνειται δωσειν βασιλειαν ουρανων. Ἀναγνωθι τους
λογους τουτους, κ. τ. λ. και ουκ εποιησαν. Ὅρα ανθρωπινην συμπαθειαν, ελεηθηναι
μονον βουλομενου αυτους, ουχι το δικαιον σκοπουντος, αλλα το συγγενες. Ἑτερως
φειδεται πατηρ, ετερως ξενος. Πατηρ πολλακις κολαζει, και ου καμπτεται· ο δε
αλλοτριος ορων καμπτεται. Ἆρα φιλοστοργοτερος ουτος παρ' ημιν; Παριημι παντα
εκεινα απο του νυν· εστω παραδειγμα μεγιστον αυτοις τα πατρια κακα. Ευρεθη
συνδεσμος εν ανδρασιν Ἰουδα. Την πλοκην των κακων την δια τα αμαρτηματα λεγει.
Ἐπεστραφησαν επι τας αδικιας των πατερων αυτων των προτερων. Ποια συγγνωμη; Τι
δυσκολον; Τι χαλεπον; χαλεπον το αμαρτειν. Ουχ εωρων παραδειγμα τους προγονους.
Και συ μη προσευχου περι του λαου τουτου. Ὅτι ουκ εισακουσομαι. Ειδες αποφασιν; και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

μην ανω ειπες, οτι Ουκ εισακουσομαι σου· και παλιν λεγεις· Ἀναγνωθι τους λογους
τουτους. Και παλιν διδως προφασιν σωτηριας, λεγων· Ἐαν διορθουντες διορθωσητε τας
οδους υμων και τα επιτηδευματα υμων. Τι η ηγαπημενη εν τωι οικωι μου εποιησε
βδελυγμα; Ποιον εχει το πραγμα λογον; Τινα αν εχοι καιρον ενταυθα το λεγειν; Ουχι
του ανθρωπου η οδος αυτου; Ποιους πονους ουκ ηνεγκε; τινας ιδρωτας, ποιους αγωνας
ουχ υπεμεινε; Ποιος ολισθος; Ἐμε πα 64.868 ροξυναι βουλεται. ∆ιατι εις εμε ενυβρισεν η
πεφιλημενη; ει γαρ μη εφιλουν αυτην τινος ενεκεν υβρισεν; Τουτεστι, ∆ιατι η υπ' εμου
τοσουτον αγαπηθεισα εις τον ναον της εμης προσκυνησεως τοις ειδωλοις ελατρευεν;
Μη ευχαι και κρεα αγια αφαιρουσιν απο σου την κακιαν σου; Τουτεστι, Μη το θυειν εμοι
καθαιρει σου την ειδωλολατρειαν, λατρευουσαν τοις ειδωλοις; η τουτους διαφευξηι;
τουτεστι τηι δια των λογων λατρειαι. Μη ευχαι και κρεα αγια αφελουσιν; Και μην εις
τουτο εδοθησαν, ινα αφελωσι τας σωματικας τας ακουσιους, αλλ' ουχι τας τοιαυτας.
*Ἐλαιαν ωραιαν, ευσκιον τωι ειδει εκαλεσε Κυριος το ονομα σου εις φωνην περιτομης
αυτης. Ἐγω μεν γαρ αει θαλλουσαν σε εποιησα, καθαπερ ελαιαν. Το δε, Εις φωνην
διατομης αυτης, τουτεστι μη εχουσαν καρπον απεριτμητον, ινα ειπηι ακαθαρτον. Ἀλλα
πανταχοθεν σε εκοσμησα, και τοις νομιμοις, και τηι λατρειαι, και τηι των ιερεων
επιστασιαι, και τηι παρ' εμαυτου προνοιαι. Ἀνηφθη πυρ επ' αυτην. Ἀλλ' επεσπασω, φησι,
την τιμωριαν. *Και ηχρειωθησαν οι κλαδοι αυτης. Τουτεστιν ακαρπος εμεινε. Ταυτα
ακουων ο προφητης εις πλειονα αθυμιαν καταπιπτων ικετευε τον Θεον υπερ του λαου.
Ειρηκως ουν υπερανω, Και συ μη προσευχου υπερ του λαου τουτου· και επαγαγων
τουτων τον ελεγχον απο του, Τι η ηγαπημενη εν τωι οικωι μου εποιησε βδελυγμα; και τα
εξης· επειδη ετι επεμενεν υπερ του λαου, βουλομενος ο Θεος δειξαι του πληθους την
κακιαν, και ως αμεταμελητα πταιουσι, και την κατ' αυτου βουλην εμηνυσε τωι προφητηι,
και απιστουντι σαφως εδειξεν αυτων την κακιαν. Πειραι ισ. τηι ωραι η τηι οπωραι, τον
πλουτον παρεστησεν. Το καλλος απο του δενδρου, το διηνεκες της ζωης, το αειθαλες.
Εις φωνην περιτομης αυτης ανηφθη πυρ επ' αυτην, μεγαλη η θλιψις επι σε. Τουτεστιν,
Ουδε προς βραχυ δωσεις δικην, αλλα τιμωριαν μεγιστην δια τας αμαρτιας σου. Και
Κυριος ο καταφυτευσας σε, ελαλησεν επι σε κακα, αντι της κακιας οικου Ἰσραηλ. Ἡ
μεγιστη κακια, οταν ο τοιουτος κολαζηι, ο τοσαυτην επιδεικνυμενος προνοιαν, αυτος ο
τιμωρουμενος ηι· ου γαρ αν ην εφιλει αθροον ουτως εῤριπτεν, ει μη πολλην ᾔδει κακιαν
ουσαν· ο μηδεν κατορθωκυιαν ουτω φιλησας, και επιμελειας μεταδους τοσαυτης, ουτως
ουκ αν απεστη ευθεως. Ὥστε εικοτως μεγιστης τουτο κακιας τεκμηριον. *Κυριε,
γνωρισον μοι, και γνωσομαι. Τοτε ειδον τα επιτηδευματα αυτων. Τουτεστιν ελανθανον
με προ του σε γνωρισαι μοι. Τινα δε ην ταυτα; Ὅτε εις εμε ημαρτανον, ουχ εωρας· οτε
τοιαυτα υβριζον ουκ ειδες, αλλ' ελεγες· Ουχι του ανθρωπου 64.869 η οδος αυτου. ∆ιατι
μη λεγεις και νυν· Ουχι του ανθρωπου η οδος αυτου, αλλα τα επιτηδευματα αυτων
καλεις; Ἐγω δε ως αρνιον ακακον αγομενον του θυεσθαι, ουκ εγνων· επ' εμε
ελογισαντο λογισμον πονηρον. Τινες ταυτα εις τον Χριστον εκλαμβανουσιν, αλλ' ημεις
τεως της ιστοριας εχωμεθα μηδεν εγκαλουντες εκεινοις. Πανταχοθεν γαρ η Ἐκκλησια
οικοδομεισθω. ∆ευτερον ηδη τωι προφητηι ειπε· Μη ευχου υπερ αυτων, και ουχ απλως
ειπεν, αλλα και τας αιτιας προσεθηκε. Και τοι ει και απλως ην ειρηκως, εδει
ακουσθηναι· νυν δε και τας αιτιας λεγει. Ουχ οραις τι αυτοι ποιουσιν; επει ουν δια των
λογων ουκ επειθεν αυτον, δι' εργων επεισε, και την εις αυτον υβριν εδειξεν. Φιλοσοφεις
συ, φησιν, εν οις υβριζομαι εγω. Ὅρα επιεικειαν, και ταπεινοτητα. Ἐπειδη γαρ εικος ην
εκεινους ταις ευχαις ταις τουτου θαῤρουντας γενεσθαι χειρους, ουτος δε ουκ ηνειχετο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

μη ευχεσθαι υπερ αυτων· δειξαι αυτωι βουλομενος, οτι ουκ εστι του Θεου
φιλανθρωποτερος, αλλα ουδε κατα μικρον εγγυς, ορα τι ποιει. Τους δολους αυτων και
τας βουλας κατασκευαζει γενεσθαι φανερας, εκπομπευων ταυτα, και τι επραττον, και τι
ελεγον. Ἵνα μαθηι οτι ουκ απορων αυτων ουκ ακουει, αλλ' αναξιους οντας ουκ ελεει.
Ἐγω δε ως αρνιον ακακον. Θαυμαστη η αφελεια του προφητου. Ουδεν ουτως ο Θεος
προσιεται· αρα και τα προτερα εξ αφελους πειρας επαθεν. ∆ευτε, και εμβαλωμεν ξυλον
εις τον αρτον αυτου. Τι εστι ξυλον; Σταυρωσωμεν αυτον, ως επικαταρατον, μηδε κοινωι
τελευτησει θανατωι, και μετα ομονοιας η κακια. *Ἐπ' εμε ελογισαντο λογισμον,
λεγοντες· ∆ευτε, και εμβαλωμεν ξυλον εις τον αρτον αυτου, και εκτριψωμεν αυτον απο
γης ζωντων. Τουτεστι ριζαν θανασιμον· τουτο γαρ λεγει ξυλον. Κυριε, κρινων δικαια.
Ἴδοιμι την παρα σου εκδικησιν εξ αυτων, οτι προς σε απεκαλυψα το δικαιωμα μου.
Τουτεστι δικαιαν εισπραξαι παρ' αυτων δικην. Γνους γαρ αυτων την πονηριαν,
επαυσατο του προσευχεσθαι. Ὅρα παῤρησιαν απλως, και εικη ταυτα πασχω· παρα σου
βουλομαι εκδικησιν, αν θεληις, φησιν. Ουκ αν δε γενοιτο παρα σου, ο μη μετα του
δικαιου γενοιτο, ως οταν παρα του κριτου η απαιτησις. Ουχ απλως ειπεν κρινων δικαια,
δοκιμαζων νεφρους. Ει τι λαθρα κατ' αυτων τετολμηται, ει τι κατα διανοιαν, συ οιδας ο
τα αποῤρητα παντων ειδως. Προς σε απεκαλυψα το δικαιωμα μου. Τουτεστι τα δικαια
μου σοι ειπον. Συ Κυριος επ 64.872 εξελθειν. Ὁραις οτι ουχ εαυτωι επιτρεπει, αλλα τωι
Θεωι, ηκουσας μου τα δικαιωματα· ως θελεις ποιησον. ∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος επι
τους ανδρας Ἀναθωθ, τους ζητουντας την ψυχην μου, τους λεγοντας, Ου μη
προφητευσεις επι τωι ονοματι Κυριου· ει δε μη, αποθανηι, κ. τ. λ. Ὁραις οτι εις Θεον ετεινε
το πραγμα. Ἐκωλυον λεγειν τα παρα Θεου· τουτο και Ἡσαΐας λεγει· Μη λεγετε ημιν την
οδον Κυριου, αλλα λεγετε ημιν ετερα. Κακεινων πολλη η κακια, οταν μη ανεχωνται
μηδε φωνης θεραπευσαι δυναμενης· και ορα την κακιαν. Αυτοι οι πολιται
καλλωπιζεσθαι οφειλοντες επι τωι προφητηι, αυτοι αυτον επιχειρουσιν ανελειν. Ἔνθα
εβλαστησε το καλον, εκει πλειων η κακια. Ἴσως και φθονος ην πολυς. Ἰδου εγω
επισκεψομαι επ' αυτους; και οι υιοι αυτων, και αι θυγατερες, κ. τ. λ. Ἀλλ' ορα,
χαλεπωτεραν εδωκαν δικην· διατι και οι παιδες; Τινος ενεκεν; Ἴσως και αυτοι πονηροι
ησαν, ουδε τωι παραδειγματι των ανδρων εσωφρονισθησαν. Ὁραις πως αγανακτω
υβριζομενου σου· ουτω και συ υβριζομενου μου. Ὅτι επαξω κακα επι τους κατοικουντας
εν Ἀναθωθ εν ενιαυτωι επισκεψεως αυτων. Παλιν εις αναβολην τον λογον ηγαγεν, οτε
ουτως επειγει την τιμωριαν· πειθων αυτον και δεικνυς πως εστιν αγαθος. Ουχι νυν
επαξω, φησιν, αλλ' εν ενιαυτωι, ωστε και εδωκεν αυτοις και προθεσμιαν μετανοιας.

ΚΕΦ. ΙΒʹ.
∆ικαιος ει, Κυριε. Κοινοτερον μεν και αυτος ταυτα διαπορει. Ου περι την του
πραγματος φυσιν ιλιγγιαι, αλλα περι τον τροπον, και φησιν· Οιδαμεν γαρ οτι δικαιος ει,
πλην τον τροπον της δικαιοσυνης ουχ ευρισκω. Ὥσπερ αν ει τις οικοδομον, η
κατασκαπτοντα ισ. ειτα κατασ. οικιαν βλεπων λεγοι· Οιδαμεν οτι οικοδομος ει, αλλ' ουχ
ορω τον τροπον της οικοδομης αλλ. οικοδομιας. ∆ια γαρ τουτο φησι, και σοι εντυγχανω.
Και μετ' ολιγα· Ουτε σου τις καταγνωσεται ως αδικου, ουτε εμου τις καταγνωσεται, ως
αλογως ζητουντος. Ὅτι απολογησομαι προς σε. Τουτεστι γνους σε δικαιον, εξ ων
εδιδαξας με τα κεκριμενα. Ἀπολογουμαι υπερ ου σε ικετευσα. Πλην κριματα λαλησω
προς σε. Το εναντιον, φησι, νυν δικαιολογησομαι προς σε, ω ∆εσποτα, επισπευδων των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

πονηρων την δικην. Τι οτι οδος ασεβων ευοδουται; Ταυτα παντα περι των εν αμαρτιαις
ετι ενστρεφομενων λεγει. Ἀλλα τοτε μεν επι τουτοις αλυει, νυν δε ουκετι. Τουτο γουν
και ∆αυΐδ φησι· τουτο και Ἰωβ· αλλ' ορα ποτε. Ὅταν αυτων εθορυβηθη η διανοια. Ὥστε
τα εκ τεθορυβημενης διανοιας, ου 64.873 δει ως δογματα εχειν. Και γαρ εκεινος οτε
ωνειδιζετο παρα των φιλων· και ουτος οτε δεινα επασχεν παρα των ευπαθουντων· και
∆αυιδ, οτε εν πολληι αθυμιαι ην, φησιν· Ἐγω ειπα εν τηι εκστασει μου, Ἀπεῤριμμαι απο
προσωπου των οφθαλμων σου. Ἀλλα και εν τηι εκστασει μου ειπα· Πας ανθρωπος
ψευστης. Και παλιν· Ἐγω ειπα εν τηι ευθηνιαι μου, Ου μη σαλευθω εις τον αιωνα. Ὥστε
ισ. ως πας των πασχοντων οι λογισμοι αυτων, ουδε ουτως ισ. ουδε ολως ανεχονται της
τιμωριας των εχθρων, αλλα και κατεπειγουσιν αυτην. Και παλιν· Τι οτι οδος ασεβων
ευοδουται; και μην τοις δικαιοις τουτο επηγγελη· ως οταν λεγηι αλλαχου περι του
δικαιου· Και παντα οσα αν ποιηι κατευοδωθησεται. ∆ιατι οδος ασεβων· ενταυθα την
αιτιαν βουλεται μαθειν. Ευθηνησαν παντες οι αθετουντες· το μειζον απορον, οτι παντες
πασχουσιν αυτο, και οι Ἰουδαιοι. Ἀλλ' ουχ ουτως, αλλα μετα κακιας, ως οταν λεγωσι·
Πας ο ποιων το πονηρον, καλον ενωπιον Κυριου, και εν αυτοις ευδοκησεν. Ειδες, οτι
καν μη πασχηι δικαιος τι παθος ιδων ετερον πασχοντα, ως και αυτος πασχων αθυμει;
τουτο ηπορουν. Τι οτι οδος ασεβων ευοδουσαι; Περι των παρανομων του λαου λεγει·
γνους γαρ την κατ' αυτου συσκευην, κατευχεται αυτων, επειγων την κατ' αυτων
τιμωριαν. Ἐφυτευσας αυτους, και εῤριζωθησαν. Ἀκουεις παντων ευθεως, και των
ευχων αυτων, μαστιγα δε ουκ επαγεις. Ἐν πονωι γαρ ανθρωπων ουκ εισι, φησιν ο ∆αυΐδ,
και μετα ανθρωπων ου μαστιγωθησονται. Ὁ δε Ἰωβ ετερως· ∆ιατι ασεβεις ζωσι;
πεπαλαιωνται δε εν πλουτωι. Ἀλλ' αξιον εντευθεν ζητησαι, τινος ενεκεν ταυτα εγινετο.
Τανυν μεν γαρ εικοτως, ατε της αναστασεως οφειλουσης γενεσθαι δηλης ισ. δηλον.
Τοτε δε τις ην παραμυθια, των φαυλων ευθυνουμενων; Και παντες τα αυτα λεγουσιν;
Τινος ενεκεν ο μεν φησιν, Ειδον τον ασεβη υπερυψουμενον· και επαιρομενον, ως τας
κεδρους του Λιβανου, και παρηλθον, και ιδου ουκ ην μεν ουτος. Τουναντιον φησιν·
Ἐφυτευσεν αυτους και εῤριζωθησαν; και ο Ἰωβ· Ἡ βους αυτων ουκ ωμοτοκησε. Πως
παρηλθες, και ιδου ουκ ην; Ἐγενετο και ταυτα· την αθροαν αυτου λεγει αναιρεσιν, οτι
αυτους μαλιστα ευκολως ανειλεν ο Θεος, αλλ' ου κατα μικρον, οιον επι του Ἀσσυριου.
Ουτω ταχεως εστραφην, και ουχ ευρον αυτον. Και συ, Κυριε, γινωσκεις με, δεδοκιμακας
την καρδιαν μου. Ὅταν τις της οικειας αρετης μαρτυρα τον Θεον φερηι, τουτου τι αν
γενοιτο ισον; Ὥστε η απορια διπλη, και εκατερωθεν του ευπραγειν εκεινους, και
τουτους εν δυσπραγιαι ειναι· και τοι και ει εξ ενος μερους ην, και ο αγαθος διαπορειν
Aliquid deesse videtur. F. και ο αγαθος εδυστυχει, διαπο. εδει· νυν δε εκ του εναντιου τι
αν τις ειποι; μαλλον δε 64.876 ουκ απορειν χρη. Ου γαρ απλως, ουδε συντυχιαι τινι
γινεται· ου γαρ αν ουτως ην. Ἀλλ' ειπωμεν τινος ενεκεν το παλαιον οι ασεβεις
ευθηνουν· εμοι δοκει, ινα μη αναγκης ισ. ινα μη τις ειποι αναγκης ειναι την αρετην· η
ωστε και τους αμαρτανοντας επιγνωναι του Θεου την δυναμιν, οτι Ἀνατελλει τον ηλιον
αυτου επι πονηρους και αγαθους, και βρεχει επι δικαιους και αδικους. Ἅγνισον αυτους
εις ημεραν σφαγης. Ὁραις, οτι τουτο επεθυμει υφ' εν αναιρεθηναι απαντας; Φονικη,
φησιν, η προαιρεσις· μη γενοιτο. Ὅτε γαρ ηκουσε του Θεου, οτε εκωλυθη ευχεσθαι υπερ
αυτων, τοτε αυτα, φησιν, οραι, και τον καιρον αναμενει. Ἕως ποτε πενθησει η γη, και
πας ο χορτος του αγρου ξηρανθησεται. Πολλη η κακια, και αυτης ηψατο της γης. Ὁραις,
ποθεν λιμοι. Ἀπο κακιας των κατοικουντων. Τινος ενεκεν εκεινα καταραται αει; ∆ια
τουτους γεγονασιν, ουκουν δια τουτους αναιρεθησονται. Σου οι ποδες τρεχουσι, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

εκλυουσι σε πως. Πολλη ασαφεια. Ἀκυλας, ετερος φησιν ερμηνευτης· Συνδραμειται,
εδραμες και εμοχθησε σε. Ὃ λεγει τοιουτον εστιν· Ειδε κατεπειγοντα αυτον και
επειγομενον, και ουκ ανεχομενον ουδε της προθεσμιας. Ὅρα τοινυν πως επιπληττει
αυτωι. Ουδεν ουπω πεπονθας, και τοιαυτα λαλεις; ουτω θορυβηι; τι ουν ποιησεις εν τοις
μεγαλοις; ει μετα πεζου δραμειν ουκ ηδυνηθης, πως μετα ιππεων, φησι; Πως τους
μειζους οισεις; Ἢ παλιν· Ει τους οικειους ουκ ηνεγκας, πως τους πολεμιους οισεις;
ενταυθα θλιβηι; τι ουν ποιησεις οταν ιδηις τα δεινα; Ἢ παλιν ετερως· Προς ταυτην μου
την οικονομιαν ιλιγγιαις; τι αν τας αποῤρητοτερας μαθηις. Ὅτι και οι αδελφοι σου ... Και
ουτοι ηθετησαν σε. Πως ουν οι αδελφοι σου εβοησαν οπισω σου; Ουκ ειδοτος σου, φησι,
μεγαλα κατα σου φθεγξονται· και το δεινον λαλησουσι προς σε κακα. Ὁραις πως
ρυθμιζεται ο προφητης, πως μανθανει φιλοσοφιαν, δι' εργων, δια λογων εις ανδριαν
εναγομενος; Πως παρασκευασηι εφ' ιπποις και εν γηι ειρηνης; Τινες ως προς τον λαον
ειρημενα ταυτα εξελαβον, τουτεστιν· ει προς τους περιοικους μαχομενοι, ου μη
εδυνηθητε πεζοις ουσιν αντιστηναι, τι ποιησετε διωκομενοι υπο ιππεων; Ου ταυτην δε
σωζεσθαι την διανοιαν νομιζω. Ἀλλ' επειδη την κατ' αυτου κακιαν εγνωκως ο
προφητης επηρασατο αυτοις, επισπευδων την κατ' αυτων τιμωριαν, φησι, σπευδων
αυτους αναιρεθηναι. Γνους την κατ' αυτου συσκευην, και ταυτα εν ειρηνηι ων, ουχ υπο
πολεμιων ελαυνομενος. Τι ποιησουσιν ουτοι των πολεμιων 64.877 επισταντων, ηνικα
ουδε φυγης εχουσι καιρον ταχιστα των ιππων αυτους επιφθανοντων; Συ πεποιθας, πως
ποιησεις εν φρυαγματι του Ἰορδανου; Τουτεστι συ οιδας, οτι ουδεν πεισηι παρ' αυτου. Τι
ποιησουσιν ουτοι καθαπερ ποταμον κατ' αυτων ορωντες φερομενον τον πολεμιον; Πως
ουν ως ανηκεστα παρ' αυτων πεπονθως επηρασω αυτοις κακα; Τουτεστι και ταυτα
αυτοις, αντι του, τα κακα, επευχηι, συσκευην ακουσας κατα σου. Ἀδελφους γαρ και
οικειους του πατρος τους ομογενεις λεγει, τουτεστι τους Ἰσραηλιτας. Ἐπισυνηχθησαν
σοι, μη πιστευσηις αυτοις, οτι λαλουσι προς σε καλα. Ταυτα φησιν· Ου της σης ασφαλειας
μη προνοω· βουλομαι γαρ σε μηδεν πιστευσαι αυτοις· αλλα θελων εκεινους δι'
ανεξικακιας μεταβαλειν επι το κρειττον. Ἐκ των οπισω σου επισυνηχθησαν· μη
πιστευσηις εν αυτοις. Πολλοι ως εικος εκ των δωδεκα φυλων αλουσων ηδη
συνεστρατευοντο τοις πολεμιοις. Μη ουν πιστευσηις αυτοις, οταν λαλησωσι προς σε
καλα. Οιος ην ο Ῥαμψακης, τηι Ἑβραΐδι κεχρημενος φωνηι, και κατα του Θεου
βλασφημων, και συμβουλευων αυτοις ως φειδομενος. Ἐγκαταλελοιπα τον οικον μου,
αφηκα την κληρονομιαν μου. Ἴσθι μεν τοι, ως αλωσιν αυτων παντελη κατεψηφισαμην
δια το του τροπου μοχθηρον. Ἔδωκα την ηγαπημενην ψυχην μου εις χειρας. Τι λεγεις;
Και ουδεν η αγαπη; ουδεν η φιλια; και μην ουκ εδωκεν, αλλα λεγει δεδωκεναι, ινα μη
δω, ει τις εχει νουν, ει τις προσεχει· ουχ ουτω της τιμωριας ο φοβος ικανος ην αυτοις ισ.
αυτους ανακτησασθαι, ως τα ρηματα της του Θεου σοφιας συμβολα. Τον οικον μου, την
κληρονομιαν μου, την ηγαπημενην ψυχην μου, και παρα τον καιρον των τιμωριων,
αναμιμνησκει των προτερων αυτους τουτους βουλομενος επικαμψαι. Λεγει τα προτερα,
ινα μαλλον αυτους δακηι· πολλη βια των απελασαντων αυτον. Και ουκ ειπε· Τι
απελαυνετε; Ἀλλ' ο χειρον ην και χαλεπωτερον, τοιαυτα πραττουσιν, ως εμε αυτον
εγκαταλιπειν. Ἀφηκα την κληρονομιαν μου. Ὥσπερ ανθρωπος, ει μελλει προσιεναι
κληρονομιαι πολλα πραγματα εχουσηι αιρειται καταλιπειν, ουτω και ο Θεος. Ἴσως
ενταυθα την επιθυμιαν φησιν. Ἐγενηθη η κληρονομια μου εμοι ως λεων εν δρυμωι.
Ουτως εβοησε κατ' εμου, φησι· Τις αν εθελησειε τοιαυτα κληρονομειν; ως εν δρυμωι,
πολλην λεγει την θηριωδιαν. Ἔδωκεν επ' εμε την φωνην αυτης, δια τουτο εμισησα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

αυτην. 64.880 Ὁραις παρ' ημων τας αρχας της κακιας και της απεχθειας; Μη ου σπηλαιον
υαινης η κληρονομια μου εμοι; Τινες μεν ουτως ηρμηνευσαν. Ἐπειδη, φασι, το της
υαινης ζωον ακαθαρτον, τουτο ειπειν ηβουληθη, οτι Ἀκαθαρσιας τον οικον μου
επληρωσατε. Ὁ δε Ἑβραιος ουτως εχει· Ὡς ορνεον ποικιλον τοις πτεροις εγενετο η
κληρονομια μου εμοι, τουτεστι, Ποικιλην την ασεβειαν επιδειξαμενη εισερχεται εις τον
ναον. Την ακαθαρσιαν λεγει το θηριωδες, και εμοι τωι κληρονομουντι. Ἔστω
ανθρωποις, πως και εμοι; Μη τοιαυτα τις κληρονομει; και τα εξωθεν λεγει κακα, οτι
κυκλωι καταδυσεις ειχον πολλας, ουδε απλως ανθρωπων σπηλαιον, αλλα θηριων
ακαθαρτων, και χαλεπωτερων θηριων, εν σκοτει διαπορευομενων. Βαδισατε,
συναγαγετε παντα τα θηρια. Τινος ενεκεν ουκ αυτος πορθεις, αλλ' ετεροις διδως,
τουτεστι τα θηρια καλεις; ινα μαθηις οτι και τα εθνη τα αλλα, οταν βουληται, καλει, οτι
παντες υπ' αυτον εισι τεταγμενοι· αλλως τε ισ. αλλως δε ωστε και την τιμωριαν
γενεσθαι χαλεπωτεραν, και θαυματα εργασασθαι πολλα· κακεινους μαρτυρας γενεσθαι
των συμβαινοντων αυτοις. Ποιμενες πολλοι διεφθειραν τον αμπελωνα μου. Ὅρα πως
μιμειται ανθρωπον, και βουλομενον κολασαι, και αλγουντα επι τηι κολασει, και
ζητουντα μικραν γουν απολογιαν ποθεν ευρειν τοις μελλουσι τιμωρεισθαι. Ποιμενες
πολλοι. Τινος ενεκεν προειδως ταυτα ουκ ανειλες αυτους; τινος ενεκεν ποιμενας
τοιουτους επεστησας; Ἀλλ' ειπον μη προσεχειν αυτοις, αλλα τωι νομωι μου. Τινος γαρ
ενεκεν ου θαυμαστους διδασκαλους επεστησας, και το ποιμνιον ουκ εφθαρη; Ἵνα
μαθωσι, και πονηρων οντων ανθρωπων, μη προσεχειν αυτοις. Ποια γαρ αυτοις χαρις;
Μη γαρ ουκ ην νομος; Μη γαρ ουκ ησαν προφηται; μη γαρ εγκατελιπον ερημους; Ουκ
ηβουληθην αναγκηι καλους ειναι. Και μετ' ολιγα· «Ἐμολυναν την μεριδα μου.»
Πανταχου τους ποιμενας αιτιαται, και τους αρχοντας, ουχι τους λοιπους απαλλαττει.
Πως γαρ; Μη γαρ αλογα προβατα εισι; Μη γαρ ουκ ηδυνατο υψωσαι αυτους ισ. μη γαρ
ουκ ηδυναντο βελτιωσαι εαυτους; Μη γαρ ουχι Ἱερεμιας τοτε ην; ∆ι' εμε αφανισμωι
ηφανισθη πασα η γη. Τι εστι, δι' εμε; ∆ι' εμε τον προφητην. Ει γαρ μη ηλθον και
ελαλησα αυτοις, αμαρτιαν ουκ ειχον. Ἐπι πασαν διεκβολην της ερημου. Τουτεστι, δια
την εις εμε ασεβειαν. Ἐπειδη ακουοντες τας συμφορας ου μετεβαλοντο. 64.881 Την
αιχμαλωσιαν ενταυθα, και τον πολεμον λεγει. Ὅρα τινας ουκ αν εποιησε βελτιους η
τοσαυτη απειλη. Σπειρατε πυρους, και ακανθας εθερισατε. Ἐπειδη γαρ καγω εφυτευσα
αμπελον, και εποιησε πικριαν, και σπερμα καλον εσπειρα, και εποιησε τουναντιον.
Εικοτως και υμεις, ινα μαθητε ποση ζημια γεωργωι, ποση αθυμια, οταν ετερ' ανθ' ετερων
φερητε. Χειρον τουτο του λιμου. Οι κληροι αυτων ουκ ωφελησουσιν αυτους. Τινες μεν
και εις τουτους φασι τους κληρους της Ἐκκλησιας ειρησθαι· τουτο και πειθομαι. Τι γαρ
ημας ωφελουσιν, ειπε μοι, τους αναξιως βαδιζοντας; ουχι δε και κριμα πλεον εσται; Τι
δε ολως κληρος εστι, και ποθεν το ονομα μαθωμεν. Ἴσως γαρ τινα καρπουμεθα, και απο
του ονοματος ωφελειαν· αλλως δε και πολλης αισχυνης αγνοειν τουτο ο καλουμεθα· ου
γαρ δη κληρωι τινι εκληρωθημεν. Κληρος γαρ πραγμα εστιν αλογον. Ποθεν ουν κληρος
ωνομασται, και ου παρ' ημιν μονον; Ἴσως γαρ τις ενομισε των νεωτερων ειναι το
ονομα· αλλα και εν αρχηι λαχειν τον κληρον της διακονιας ταυτης, και αποστολης εμοι
δοκει, και απ' εκεινου ειρησθαι του κληρωθηναι τον πρωτον. Ἢ καθαπερ επι των
Ὀλυμπιακων αγωνων, κληρουται τις, ο μεν τουτον λαβειν τον ανταγωνιστην, ο δε
εκεινον· ουτω και ενταυθα· αλλα τωι λογωι τουτωι και τον κανονικον, η εκκλησιαστικον
κληρον δει καλεισθαι. Ἑκαστωι γαρ, φησιν, ως εμερισεν ο Θεος· εκαστον ως κεκληρωκεν
ο Κυριος, ουτω περιπατειτω. Και γαρ και ουτως εκληρωθη. Και μετ' ολιγα· Ποθεν ουν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

επιτεθειται το ονομα; ου γαρ απλως ειπεν, οτι τον κληρον της διακονιας. Ἐπειδη γαρ τα
κληρουμενα ουκ εξ οικειας γινεται προαιρεσεως, αλλ' ετερας τινος εξουσιας ηρτηται,
δει τον κληρωθεντα, τον τοπον εχειν ον εκληρωθη, και μητε κατασκευαζειν εαυτωι· ου
γαρ αν ειη κληρος τουτο· μητε φευγειν δοθεντα· ει γαρ τα του κληρου κυρια, πολλωι
μαλλον τα του Θεου, οταν ο Θεος κληρωσηι. Ἀλλ' εκεινος μεν αλογος ο κληρος, ουτος δε
ουχι δει και τον ποιουντα απροσπαθως ποιειν· τουτο γαρ κληρος. Μη ον βουλεται
αυτος, αλλ' ον η χαρις διδωσιν. Ἕως μεν ουν Πνευματος αμοιροι οι αποστολοι ησαν,
κληρωι τα πραγματα επετρεπον· υστερον δε και τωι πληθει, και τηι οικειαι χαριτι. Ὁ
κληρος πραγμα αλυπον, ουκ αφιησιν ουδε εκεινους αλγειν ως αδικουμενους. Ὁ κληρος
συγγενειαν ουκ ειδεν, ουδε χαριν, ουδε απεχθειαν. Ἐπειδη γαρ πολλων οντων παντας
κληρουσθαι ουκ ενι, εικοτως και εκ πολλων ολιγους επιλεγομεθα. Αισχυνθητε απο
καυχησεως υμων. Ἐναντιον του Θεου αισχυνθωμεν, μη εναντιον ανθρωπων. Τι εστιν,
απο καυχησεως υμων; Ἢ Ἐφ' οις καυχασθε, αισχυνεσθε· καυχωνται γαρ οι ανθρωποι
πολλακις εφ' οις καταδυεσθαι χρη· η οτι Την καυχησιν υμων αναμνησθεντες,
αισχυνθητε. 64.884 Τινες ητε ποτε, και τινες νυν; Ἀπο ονειδισμου, απο ονειδιζοντων
υμας· μη απο του ονειδισμου του Θεου. Μεγιστη γαρ θεραπεια ειδεναι αισχυνεσθαι, και
ερυθριαιν ου μικρα σωτηριας προφασις. Καν ανεληις την αισχυνην, πασαν ελπιδα
σωτηριας ανειλες. Οιδα πολλακις ισχυσαι τοσουτον, οσον ουν ισχυσε τιμωρια. Ουχ
απλως ενεθηκεν ημιν τηι φυσει ταυτην ο Θεος· αλλ' ινα ημας αει διεγειρηι, ενεθηκεν, ουχ
ωστε τους ανθρωπους αισχυνεσθαι, αλλα και το συνειδος. Πολλακις ουδε τιμωριας
ουσης επι αμαρτηματι αισχυνη μονον, και καταγνωσις ανεστειλεν. Ὅτι ταδε λεγει
Κυριος περι παντων των γειτονων των πονηρων. Ἀραβιους ενταυθα αινιττεται, οτι ου
μικρα αυτους εδιδαξαν κακα δι' α πρωτον τεσσαρακοντα ετη εν ερημωι διετριβον. ∆ια
τουτο ουκ αφηκεν αναμιχθηναι τοις εθνεσι, δια τουτο και τειχους ασφαλεστερους
τεθεικεν νομους, ου συγχωρουντας τοις γειτοσιν αναμιγνυσθαι. «Ἰδου εγω αποσπω
αυτους.» Ἀπειλει αυτοις απειλην μεγαλην, ινα και αυτοι βελτιους γενωνται· και
αιχμαλωτοις δε απειλει. Ὅρα και αυτοι πως εσωφρονιζοντο εκ των τουτοις
συμβαινοντων· αμα διδωσιν αυτοις προφασιν απολογιας ως ουκ ειδοσιν. Ὥσπερ αιτιοι
γεγονατε αυτοις απωλειας, ουτως εσονται σωτηριας υμιν. Πολλη των Ἰουδαιων
αισχυνη, ει γε μελλοιεν παρα των γειτονων μανθανειν. Ὅρα πως αυτους οικειουται. Μη
εις εθνος εν ην αυτου η σωτηρια; Ὅλως βουλεσθε φιλοι ειναι, και ομονοειν; Ουκουν επ'
αγαθωι, μη κατα της των συμφωνουντων σωτηριας· ουκουν εξεστι και προ τουτου
γενεσθαι βελτιους.

ΚΕΦ. ΙΓʹ.
Βαδισον και κτησαι σεαυτωι περιζωμα λινουν. Ὃ βουλεται η εικων, τουτο εστι·
περιζωμα η οικειοτης, και περιζωμα λινουν, το ιερατικον, το αναλωτον, το ευπρεπες
του λαου, το μηδενι τουτων φθειρεσθαι των ειωθοτων, η χρονωι, η σητι, η τισι
τοιουτοις. Το εν πετραι, ινα μη τις ειπηι, οτι κατα ραιθυμιαν φυσεως διεφθαρη· ουτω και
Ἰσραηλιται· τοιαυτα γαρ φησι τα ανθρωπινα. Νυν μεν πολεμοι, νυν δε μαχαι, νυν
ειρηνη, νυν ευθηνια· ανωθεν αυτους τοιαυτης εποιησε μεταβολης. Ἐν υδατι ου
διελευσεται, τουτεστι καινον· αν γαρ διελθηι υδωρ, νομιζουσιν αυτο παλαιον ειναι· ινα
μη νομισωσι παρα το παλαιωθηναι διεφθαρησαν ισ. ως παρα το παλαιωθηναι διεφθαρη,
ο λεγομεν αβαφες, ατεγκτον. Βρεχειν γαρ το τεγγειν εστιν, ο οι πολλοι ατεγκτον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

καλουσιν. Τοιουτος ην αει ο λογος ισ. λαος ειγε εβουλετο. Ὁ γαρ Θεον περικειμενος,
ουκ αν ᾔσθετο πενθους, η γηρως· εκει γαρ παρα την χρησιν το τριβηναι γινεται. Ἡμεις
μεν ουν ουτω χρωμεθα, ωστε ει και καινον ειη κατατριψαι· ο δε Θεος ουτω χρηται, ωστε
ει και παλαιον ειη ποιησαι νεον. Τουτο και επι της καινης γεγονε, περιεθετο αυτους και
εποιησε νεους. *Ζωνην λεγει λινην· επαγει γουν· Και περιθου 64.885 περι την οσφυν
σου. Τον δε προφητην εις τυπον λαμβανει του Θεου. Το δε περιζωμα, εις τυπον του
λαου. Περιθου ουν περι την οσφυν σου, ως εγω τον λαον μου συνηψα εμοι δια των
νομιμων. Και εν υδατι ου διελευσεται. Ἀπο του ρυπου μη αποῤρυψηις, ως ουδε εγω
απεστραφην αιμασιν ειδωλολατριας πεφυρμενον. Λαβε το περιζωμα, και βαδισον επι
τον Ευφρατην. Τινος ενεκεν εν τωι Ευφρατηι, και βαδιζειν τοσαυτην οδον επετρεψεν; ο
γαρ Ἰορδανης ποταμος ουχι πλησιον ην; αλλ' ινα δειξηι ποθεν επεισι τα κακα, και τινος
ενεκεν, και πολλας αφιησιν ημερας. Και επορευθην, και εκρυψα. Και εγενετο καθ'
ημερας πολλας. Ἵνα μαθηις την μακροθυμιαν· ινα γαρ μη νομισηις, το μηκος των ημερων
πεποιηκεναι την φθοραν, καινον εστι, και εν λιθωι κειται, ενθα ουτε σκωληξ απο ξυλου
εξηιει. Κατεκρυψεν αυτους, τουτ' εστιν εν ασφαλειαι εποιησεν, ωσπερ εν πετραι. Ὅτε αφ'
εαυτου αφειλεν, εφοβησεν, ηπειλησεν, και ουδεν εγινετο πλεον, λοιπον διαφθειρονται.
∆εικνυσι οτι της του Θεου οργης, η διαφθορα. Ουχ αμα το αρθηναι απο της οσφυος
απωλοντο· ου γαρ αμα οταν ημας αποῤριψηι ο Θεος, αναιρει· ουχ αμα τωι νομισθηναι
αυτου αναξιοι, κολαζομεθα· αλλα φερει πολυν χρονον, και τοτε επαγει την τιμωριαν.
Και κτησαι σεαυτωι. Ου παρα τινος ελαβεν, ουκ εις οικειαν χρειαν· ουδε γαρ εδειτο ο
προφητης· ουχ ινα σκεπηται, αλλ' ινα αυτον οικειωσηται. Ὥσπερ ουν ο προφητης ουδε
περιβαλλομενος ενδοξοτερος ην, ουτε αποθεμενος αδοξοτερος ην, ουτε εδειτο αυτου,
ουτως ουδε ο Θεος. Ὅρα δε πως ου παντα μανθανει εφεξης, αλλα κατα μικρον, ινα
μαθηις αυτου την υπακοην. Ειπεν· Κτησαι, και περιθου. Ουκ ειπε, ∆ιατι; αλλ' υπηκουσε.
Παλιν ειπεν· Ὕπαγε εις τον Ευφρατην· ουκ ειπεν, ∆ιατι? αλλ' επληροφορηθη, και
επεισθη. Τουτο και ημεις πραττωμεν. Ουκ ειπεν, Ἀσχημοσυνη εστι, γελως εστιν· αλλα
παντα πειθεται. ∆ια τουτο κατα μικρον αυτωι επιτασσει, ινα μαθηι την υπακοην. Τους μη
βουλομενους υπακουειν των λογων μου, και πορευθεντας οπισω θεων αλλοτριων.
Ὁραις πως η επιτασις την τιμωριαν εξηνεγκεν; Ὁραις ιατρειαν τα κακα αναιρουσαν, ουχ
απλως τους ανθρωπους; Ειτα λεγει την κακιαν· Τους μη βουλομενους υπακουειν τωι
λογωι μου, και πορευθεντας οπισω θεων αλλοτριων· και οτι ου βουλονται· Ἰδου ουδε
αλλοι βουλονται. Ἀλλ' ουτοι ευεργεσιας απηλαυσαν. Τα εθνη ου περιεθηκα εμαυτωι,
τουτους δε ναι ου δι' εμαυτον, αλλα δι' αυτους. Καθαπερ κολλαται το περιζωμα περι την
οσφυν του ανθρωπου, ουτως εκολλησα προς εμαυτον. Το περιζωμα εικων εστι του
λαου, και προφητης του Θεου· και ωσπερ τα πρωτα κεκολλημενον τηι του προφητου
οσφυι αδιαφθορον ην, ταυτης δε χωρισθεν διεφθαρη, ουτω και ο λαος, ηνικα ωικειωτο
τωι 64.888 Θεωι, εμενεν αβλαβης, τουτου δε αποστας, πανταπασι γεγονεν αχρηστος. Του
γενεσθαι μοι εις λαον ονομαστον, και εις καυχημα, και εις δοξαν. Ταυτα λεγει ουχ ως
αυτος δεομενος δοξης, αλλα δια τους ανθρωπους. Ἔστω· εμε ου βουλεσθε δοξασαι,
τινος ενεκεν εαυτους ητιμασατε; Και ερεις προς τον λαον τουτον· Πας ασκος
πληρωθησεται οινου. Παλιν υποδειγμα· ωσπερ ο ασκος προς τουτο γεγενηται, ωστε
πληρουσθαι, ουτω και υμας αναγκη εστι λοιπον, ωσπερ προς τουτο γενομενους, ουτω
πληρωθηναι της τιμωριας. ∆ια γαρ των δυο εικονων δεικνυσιν, ουχ οτι τιμωρειται, αλλ'
οτι, μεθ' υπερβολης, και ανιατως. Και ερεις ... Ἰδου εγω πληρω ... και τους βασιλεις
αυτων. Μη νομισητε εχειν απο προγονων απολογιαν· τουτο μαλιστα υμων κατηγορει.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

Και τους ιερεις. Μη νομισητε απο του αξιωματος εχειν παραμυθιαν· τουτο μαλιστα υμας
απολλυσι. Και διασκορπιω αυτους ... Και τους πατερας αυτων ... Και ουκ επιποθησω, και
ου φεισομαι. Ἐπειδη γαρ πολλακις ειωθαμεν μετα την τιμωριαν ελεειν τους
τιμωρουμενους, Ἐγω, φησιν, ουδε τουτο ποιησω. Καν μεγαλη η τιμωρια ηι γεροντων
αναλωμενων αλλ. αλωμενων, αλλ' εμε τουτο ουκ επικαμψει τον φιλανθρωπον.
Ἀκουσατε, και ενωτισασθε ... οτι Κυριος ελαλησε. Παρατηρει παρα παντα τον προφητην,
πως και οταν τιμωριαν λεγηι, την αιτιαν αει τιθησι. Και ου τουτο μονον, αλλ' οταν ειπηι,
οτι Ουκ ελεησω, ου φεισομαι, και ως περι απεγνωσμενων διελεχθη, παλιν παραινεσιν
εισαγει. Ὁ γαρ τοιαυτα ειρηκως, και αποφαινομενος, ακουσον τι φησιν· Ἀκουσατε, και
ενωτισασθε. Μη απλως ακουσητε, και μη επαιρεσθε· ουδεν γαρ ουτως απονοιαν ποιει,
ως το μη προσεχειν τοις του Θεου λογοις. Μη γαρ ανθρωπων εισιν αι απειλαι, ας
πολλακις και διαψευσασθαι δυνατον; Θεος εστιν ο ισχυων, ο επαγων αει το τελος. ∆οτε
τωι Κυριωι υμων δοξαν προ του συσκοτασαι. Πιστευσατε τοις λεγομενοις· Μη γαρ ου
δωσετε αυτωι; Και μετα ταυτα· Ἀλλα προ της των δεινων πειρας, προ του συσκοτασαι
την αιχμαλωσιαν αινιττεται. Και προ του προσκοψαι τους ποδας υμων. Τοιαυτη γαρ των
δεινων η φυσις· σκοτος αει ειωθε καταχεειν των οφθαλμων απαντων. Και αναμενειτε
εις φως, και εκει σκια θανατου, και τεθησονται εις σκοτος. Ου διαδεχεται, φησιν, η
ημερα. Ου γαρ κατα φυσεως ακολουθιαν γινεται, αλλα κατα συνηθειων ισ. συναφειαν
δεινων· εννοησον γαρ οιον ην απαγε 64.889 σθαι αυτους αιχμαλωτους, και πατριδος
στερισκεσθαι. Ου βουλεσθαι, ως Θεωι δοξαν δουναι; καν ινα τα δεινα αποκρουσησθε.
Ἐαν δε μη ακουσητε, κεκρυμμενως κλαυσεται η ψυχη υμων. Ἐννοησον μεγεθος
συμφορας, οταν μηδε δακρυειν εξηι τα παθη τα οικεια, αλλα και ταυτην ωσιν
αφηρημενοι την εξουσιαν. Ὅρα πως πανταχοθεν αλλ. πανταχου επαιρει το μεγεθος των
κακων, ινα καν ουτως αυτων καθικηται. Τι ταυτης της οδυνης χειρον, μηδε δακρυειν
δυνασθαι τα οικεια παθη; Ἀλλ' ουδεν εκεινων την σκληροτητα εμαλαξε και το τραχυ.
Κεκρυμμενως κλαυσεται η ψυχη υμων απο προσωπου υβρεως. Τουτεστιν, ουδε μετα
αδειας υμιν εξεστι πενθειν εν τηι αιχμαλωσιαι. Ειπατε τωι βασιλει και τοις δυναστευουσι·
Ταπεινωθητε. Ου γαρ αυτοις διελεγετο, αλλα τωι πληθει. Ἐννοησον οση η του προφητου
παῤρησια, οταν δια των υπηκοων τοιαυτα σημαινηι τοις αρχουσιν· Ἑκοντες ποιησατε, ο
μικρον υστερον μετ' αναγκης εσται. Μη γαρ ου ταπεινωθησεσθε; Ἀλλα νυν παρ' υμων
γενεσθω, ινα μη γενηται παρα των πολεμιων. Τουτο και εφ' ημων εστω· κρινωμεν
εαυτοις, ινα μη κρινηι ο Θεος ημιν. Ἀναλαβε τους οφθαλμους σου, Ἱερουσαλημ. Προς
την πολιν αυτην διαλεγεται νυν. Τα μελλοντα, ως παροντα λεγει· και συνεχης ουτος ο
λογος. Και συ εδιδαξας αυτους επι σε μαθηματα εις αρχην σου. Τουτεστιν,
Ἐπικαλουμενη αυτων την βοηθειαν, και ειδωλολατρουσα παρεσκευασας αυτους αρχειν
σου. Και εδιδαξας αυτους. Πως, ειπε, και τινι τροπωι; Ἀει καταφευγουσα προς αυτους,
δεικνυουσα, οτι ασθενης τις ει, και της βοηθειας ηρημωσαι της παρα Θεου. Τα αποῤρητα
παντα απεκαλυψας· ταυτα μαλιστα σε εποιησαν αμαρτειν, οτι συνεχως αυτους εποιεις
καλεισθαι. Και εαν ειπηις εν τηι καρδιαι σου· ∆ιατι απηντησε μοι. Ὅρα, ποτε μεν των
δεινων επαιρει την φυσιν, ποτε δε απο της αισχυνης, και της αδοξιας αυτους δακνει·
ειωθε γαρ και εν τοις δεινοις ουχ ηττον λυπειν ημας τα της αδοξιας. Και καθαπερ επι
γυναικος ασχημονουσης παρεστησεν. Ουδεν γαρ παραιτειται λεγειν ο προφητης το
δυναμενον αυτων καθικεσθαι· και παλιν· Τι λεγεις μετα τοσαυτας παραινεσεις, και
προφητειας; ετι και αγνοουσι την αιτιαν των συμβαινοντων; Ναι. Ἔθος γαρ τοις
κολαζομενοις τουτο θελειν, αγνοειν τας αιτιας, και μαλιστα οταν υπερβαληι το πληθος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

των δεινων. Ἐαν ειπηις εν τηι καρδιαι σου· ουδε γαρ ρηξαι φωνην εξουσιαν εξεις λοιπον.
Ει αλλαξεται Αιθιοψ το δερμα αυτου. Τινος ουν ενεκεν εγκαλεις, τινος ενεκεν πεμπεις
προφητας; Τινος ενεκεν λεγεις, Ουκ ηθελησατε 64.892 ακουσαι μου; ει φυσεως εστιν η
πονηρια, τινος ενεκεν μεμφηι; Ὁραις την ατοπιαν; Ἀλλα παρα την ημετεραν ανοιαν η
ατοπια. Ὃ γαρ βουλεται ειπειν τουτο εστιν, οτι Την εκ προαιρεσεως κακιαν εις εξιν
σχεδον μετεστησατε. Το γαρ μαθειν ου φυσεως εστιν. Ὁ μαθων προτερον εν αγνοιαι ην,
και μανθανει. Ουκ αρα φυσει πονηρος· το γαρ φυσει ου δειται μαθησεως. Ου
μανθανομεν οτι δει καθευδειν, ουδε οτι δει το φως οραιν. Ταυτα γαρ φυσικα, και
διδασκαλον ουκ αναμενομεν, αλλα και θελοντων, και μη θελοντων επεισιν. Ἔνθα δε
μαθειν εστι, και αγνοησαι ενι, και εξ αγνοιας η μαθησις. Τι ουν εστι; Φησιν
υπερβολικως, ωσπερ και ημεις λεγομεν· Ου δυναται ο παις ουτος ευχρηστησαι· κακη
φυσις· ινα καν ουτως ερυθριασαντες μεταβαλωνται. Και διεσπειρα αυτους ως φρυγανα.
Ὅρα και την ευκολιαν πως δεικνυσιν ομου, και την δυναμιν, και τον θυμον εκπλησαι
αλλ. εμπλησαι θελων. Ουτως ο κληρος σου, και μερις του απειθειν υμας εμοι. Τοιαυτα
καρπωσηι της απειθειας, επειδη οι ψευδοπροφηται τα εναντια ελεγον. Ὡς επελαθου μου,
καγω. Ὅρα την αιτιαν ουσαν· Ουτω και εγω ποιησω. Καγω αποκαλυψω τα οπισω σου.
Συ μοι την αρχην εδωκας. Φιλεισθαι βουλομαι, και ου θελεις. ∆ια τουτο ταυτα ποιησω,
καθαπερ τις ζηλοτυπος, μητε κολασαι βουλομενος την εις αυτον υβριζουσαν, μητε
πραως δυναμενος ενεγκειν τα συμβαντα, ουδενος φειδεται ρηματος εν τοις προς αυτην,
ταυτηι ισ. λαλει δε δε ως τον θυμον εκπληρων, και τωι μεν μη κολασαι τωι φιλτρωι
χαριζομενος, τωι δε υβρισαι αναπαυων εαυτον· ουτω και ο Θεος. Και αι μοιχειαι σου, και
ο χρεμετισμος σου, και η απαλλοτριωσις της πορνειας σου. Τι εστι χρεμετισμος; την
μανιαν, την παροιστρησιν αυτης εμφαινει. Ἐπι βουνων και εν τοις αγροις εωρακα τα
βδελυγματα σου. Ουδεν εν οικιαι, ουδε λαθρα· δεδημοσιευμενη, και πανδημος η πορνεια.
Ἐμπομπευει αλλ. εμπομπευσει σου η αισχυνη. Ουαι σοι, Ἱερουσαλημ. Ὅτι και βουλεται
κολασαι, και αλγει επι τοις κολαζομενοις αυτοις, και θρηνει, και οδυρεται, και ελεει.

ΚΕΦ. Ι∆ʹ.
Λογος Κυριου, ος εγενηθη προς Ἱερεμιαν περι της αβροχιας. Ειπε μυρια,
ηπειλησεν, ουκ επιστευσαν δια εικονων, ως του περιζωματος, ως της ραβδου της
καρυΐνης, και των λοιπων. Ἄρχεται λοιπον των τιμωριων. Ἐπενθησεν η Ἰουδαια. Ουκ
ειπεν, η αγορα, αλλ' αι πυλαι, ουδενος οντος του εξιοντος, ο μεγιστον ερημιας
τεκμηριον. 64.893 Και η κραυγη της Ἱερουσαλημ ανεβη. Τον Θεον επεκαλουντο· οτε
απεκτεινεν αυτους, τοτε εξεζητουν αυτον. Και οι μεγιστανες αυτης απεστειλαν τους
νεωτερους αυτων εφ' υδωρ. Ὅρα την τιμωριαν παντων απτομενην· ου γαρ δη λιμος
εγενετο μονον, αλλα και αυχμος. Ἐπειδη γαρ εικος ην σιτιων αποκειμενων την
προσδοκιαν, αλλα μη την πειραν ειναι του λιμου, τηι του υδατος σπανει προκατελαβεν
αυτων την διανοιαν. Ἤλθοσαν επι τα φρεατα, και ουχ ευροσαν υδωρ. Ἐπειδη γαρ του
υδατος ρεοντος του πνευματικου ταις διδασκαλιαις ου προσειχον, απο τουτων αυτους
σωφρονιζει, ωστε μη εις πειραν ελθειν των δεινων. Ειτα λεγει και την των αλογων
αναγκην. Ἠσχυνθησαν οι γεωργοι. Εικοτως. Τινος ενεκεν ηισχυνθησαν, ειπε μοι; Μη γαρ
παρα την αυτων αιτιαν; μη γαρ της αυτων ραιθυμιας ισ. μη γαρ παρα την αυτων
ραιθυμιαν; της ανωθεν ροπης γεγονε το πραγμα. Τινος ουν ενεκεν ηισχυνθησαν; οτι
αυτοι αιτιοι δια τα αμαρτηματα αυτων· τοις γαρ αμαρτανουσιν, ουδεμιας ελαττων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

τιμωριας προσεστιν η αισχυνη. Και το εν αυτωι ισ. δι' αυτο κολαζεσθαι. Και ελαφοι εν
αγρωι ετεκον. Τινος ενεκεν τα αλογα κολαζεται; δια τους ανθρωπους, εις διορθωσιν
τουτων, επειδη και δι' αυτους γεγονεν. Ὄναγροι εστησαν επι ναπας. Ἰστεον, οτι τα
ερημοτερα ουτοι νεμονται. Τι εστιν, ειλκυσαν ανεμον; τον απο του διψους
παραμυθουμενοι καυσωνα. Ειδες οργην ∆εσποτου; ειδες φιλανθρωπιαν ομου μετα
οργης; φειδεται των παιδων, και εις τους δουλους την οργην αφιησιν, ινα καν ουτω
σωφρονισθωσιν. Ἅτε γαρ απρονοητα οντα ταυτα τα ζωα, αισθανεται πρωτα του λιμου.
Και ου λεγει τα ημερα ζωα βους και προβατα, αλλα τα αγρια δεικνυς την επιτασιν· διοτι
δι' αυτους και ταυτα γεγενηται, ει και μη εις χρησιν, αλλ' εις θεογνωσιαν. *Ὄναγροι
εστησαν επι ναπαις, ειλκυσαν ανεμον, ως δρακων. Ἄγριον, το ζωιον ο οναγρος, και
επιβαινων πεδιασιν, και διαφθειρων καρπους. Λεγει τοινυν, οτι εκ της αβροχιας εις
ασθενειαν ηλθε και τουτο το ζωον. Το δε, Ειλκυσαν ανεμον ως δρακων, ο Ἑβραιος τινα
τοιαυτην την εννοιαν εχει· Ειλκυσαν ανεμον ως ζωον υπ' ανεμου συλλαμβανον. Φασι
δε τοιαυτην ειναι την σφιγγα. Ὥσπερ γαρ εκεινη ηδεται τηι του ανεμου προσβοληι ως εν
συνουσιαι γιγνομενη, ουτω, φησι, και οι οναγροι προς τον ανεμον ειστηκεισαν υπο της
ενδειας παραμυθιαν εχοντες του ανεμου την φοραν. Μαλλον δ' αν τις ουτω νοησοιτο,
Ειλκυσαν ανεμον ως δρακων, τουτεστιν, απο της ενδειας ωγκωντο· επιλειπουσης γαρ
της τροφης, αναβοαιν εθος τοις αλογοις, οιον ονοις, ιπποις, και τοις τοιουτοις. Τουτο δε
ποιειν και ο οναγρος ειωθε. Το ουν, Ειλκυσαν ως δρακων, τουτεστιν, ως ουτος 64.896
συριζων επι πολυ την φωνην εκπεμπει, ουτω και οι οναγροι βοησουσιν υπο της ενδειας
εξακουστον. Λεγουσι δε Συροι το, ως δρακων, μη εχειν. Τινες δε φασιν, οτι ο δρακων
πεφυκε τωι ανεμωι τρεφεσθαι· παρεβαλεν ουν τουτωι τωι ζωωι τους οναγρους, ινα δειξηι
την εκ της αβροχιας συμφοραν. Αι αμαρτιαι ημων αντεστησαν ημιν. Ὅρα την ικετηριαν
απο του προφητου γεγενημενην, και εξ αυτων δε εκεινων ως απο της συμφορας
σωφρονισθεντων. Μεγα γαρ οντως τειχιον η αμαρτια και καθαπερ στρατιωται τινες
πενητας, και ασθενεις ανθρωπους απειργουσι των αρχοντων, βουλομενους εντυχειν
ραβδοις αποδιωκοντες· ουτω και αυται ποιουσιν. Ὅταν γαρ οικοθεν ουδεν εχωμεν, αυτη
καταλειπεται συγγνωμη, ισ. εις συγγ. η φιλανθρωπια του Θεου. Ὅτι πολλαι αι αμαρτιαι
ημων εναντιον σου. Ουκ εναντιον ανθρωπων. Ὅταν γαρ ο Θεος εξεταζηι, πολλαι
φαινονται αι αμαρτιαι. Ουκ επειδη πικροτερον εξεταζει των ανθρωπων· μη γενοιτο.
Πως ουν φαινονται πλειους; οτι ανθρωποι μεν αγνοουσιν, αυτος δε επισταται. Ουκουν
δυναμεθα εκαστος ουτω σωζεσθαι, ει μελλοιμεν επι το ονομα αυτου καταφευγειν
απαντες. Ὅτι σοι ημαρτομεν. Τι εστι σοι· τωι μη παροξυνομενωι κατα τους ανθρωπους.
Σοι τωι ∆εσποτηι, τωι δυναμενωι φεισασθαι, τωι υπερορωντι τα αμαρτηματα. Ὑπομονη.
Τουτ' εστι· Συ ποιεις ημας υπομειναι ο μονος Θεος, οι δε ανθρωποι τιμωρουνται και την
δυναμιν ισ. κατα την δυναμιν αυτου, και την φιλανθρωπιαν. Ἐνταυθα δε λεγει· Τας
πληγας ταυτας ουδεις δυναται λυσαι. Ἐπει ουν και δυνασαι συ μονος, ανες. Νομος ουτος
σοι τουτο και ανθρωποις πολλακις λεγομεν, Σαυτον μιμησαι δια σαυτον. Μη εσηι ωσπερ
ανθρωπος υπνων; Ουτως, φησιν, ημας ειασεν, ωσπερ ο καταλυων ουδενος φροντιζει.
Ουκ αρα υπνοι ο Θεος. Ὁραις πως λανθανοντως σοι εκφαινει το απαθες; Παρεστι σοι το
δυνασθαι· αλλα δυνασαι μεν, αι δε αμαρτιαι ημων ανθιστανται· αλλα καν δια σε. Και συ
εν ημιν, Κυριε. Και το ονομα σου επικεκληται εφ' ημας. Ουκετι επι τους Πατερας
καταφευγει, αλλ' επι το ονομα του Θεου· τουτο και οι περι Μωυσην ποιουσιν ινα μη
υβρισθηι. Ουτως λεγει Κυριος· Ἠγαπησαν κινειν ποδας αυτων. Τουτεστιν, ουδεν βεβαιον
παρ' αυτοις, αει μεταπηδωσι. Τουτο και Ἡλιας φησιν· Ἕως ποτε χωλανειτε επ'
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

αμφοτεραις ταις ιγνυαις υμων; Ουτως ηγαπησαν κινειν ποδας αυτων, και ουκ
εφεισαντο. Τουτεστιν, εστερξαν τρεχειν επι τα ειδωλα, και ου μετεγνωσαν. 64.897 Και
ουκ εφεισαντο. Τουτεστιν απληστως τωι πραγματι κεχρηνται, τουτεστιν αφειδως. Ὅρα
πως αει αυτοις την επιτασιν, και την υπερβολην της κακιας εγκαλει. Ὅτι εαν
νηστευσωσιν ουκ εισακουσομαι. Και μην ου μικρα πολιτεια το νηστευσαι. Ἀλλ' αι
τουτων νηστειαι, ακουσον, οιαι ησαν. Τι φησιν Ἡσαιας· Εις κρισεις και μαχας νηστευετε·
ινα τι μοι νηστευετε; Νηστεια γαρ ουκ αποχη βρωματων μονον απλως, αλλα φιλοσοφια
ψυχης. Ὥσπερ γαρ παρθενια ουχ απλως αποχη γαμου, αλλα το μαλιστα αυτης
χαρακτηριζον την αρετην, το ευσχημον, και ευπαρεδρον τωι Κυριωι απερισπαστως, ουτω
και νηστεια. Ἐνηστευσαν και Νινευιται, αλλ' ου τουτο μαλλον τον Θεον επεκαμψαν.
Ἀλλα τινι; τηι μεταβοληι της κακιας. Τι γαρ οφελος, ειπε μοι, κρεων μεν απεχεσθαι των
αλογων, σαρκων δε ανθρωπινων απογευεσθαι; Οινου δε μη απογευεσθαι, μεθυειν δε
πλεονεξιαι χρηματων; Αυτη χαλεπωτερα εκεινης η μεθη· ουκ ειδεν ειξαι υπνωι, αλλα και
της ημερας φανεισης παλιν αυξεται. Ουκ εισακουσομαι της δεησεως αυτων.
Ἰσχυροτερον γαρ της ευχης αι αυτων αμαρτιαι. Ὅτι εν μαχαιραι, και εν λιμωι, και εν
θανατωι εγω συντελεσω αυτους. Ἄλλο λιμος, αλλο μαχαιρα, αλλο θανατος· εν ηι γαρ ισ.
ενον γαρ μητε λιμωι, μητε σφαγηι, αλλ' απλως αναιρεθηναι θανατωι θεηλατωι τινι. Και
ειπα· Ὁ ων, Κυριε, ιδου οι προφηται αυτων προφητευουσι, και λεγουσιν· Ουκ οψεσθε. Τι
ουν, φησιν, οι προφηται ταυτα προλεγουσιν· Ουκ εσται λιμος, ουδε μαχαιρα; Μεγαλην
βιαν υπεμεινεν ο προφητης, ουχι τωι σκυθρωπα λεγειν αναγκαζεσθαι, αλλα και τωι τους
εναντιουμενους εχειν, και τους απατωντας, και ταναντια προλεγοντας. ∆ια τουτο
εντυγχανει τωι Θεωι· Ὁ ων, ∆εσποτα Κυριε, προς αντιδιαστολην των ουκ οντων. Και ειπε
Κυριος προς με· Ψευδη οι προφηται προφητευουσιν επι τωι ονοματι μου. ∆ιατι τους
ψευδοπροφητας ουκ εξειλεν ο Θεος; ινα μη απιστητε αυτου τοις ρημασιν. Ὅμοιον δε
τουτο τωι λεγειν, ∆ιατι τους απατωντας καθολου μη εξειλεν διαστρεφοντας; μαλλον δε
και τους δαιμονας τους εις πασαν κακιαν εναγοντας; Ἀλλ' υποφαινει τουτων την λυσιν
ο θειος Ἀποστολος, λεγων· ∆ει γαρ και αιρεσεις εν υμιν ειναι, ινα οι δοκιμοι φανεροι
γενωνται. Αυξει γαρ αει τας αρετας τα γυμνασια, και ουδεις στεφανουται εαν μη
νομιμως αθλησηι. Ὁ δε αθλων αει προς αντιπαλους αγωνιζεται, και δει τουτους ειναι
νομωι παλης πνευματικης. Και μειζων ουτως η προς Θεον αγαπη, των πολλων αυτην μη
νικωντων αγωνων· και το υπερβαλλον της του σωματος της εις αυτον δυναμεως ισ. της
ασωματου και θειας δυναμεως δεικνυται. Καθαπερ εν Αιγυπτωι μεγας ο Θεος εδειχθη,
τους αντικατασταντας τωι θεραποντι καταργη 64.900 σας φαρμακους. Ουδεν γαρ καθ'
αυτα τοσουτον, οσον εξ αντιθεσεως δεικνυται· τα πραγματα δε τους ψευδοπροφητας
διηλεγχεν εναντια τηι προαιρεσει τυγχανοντα αλλ. συμβαινοντα· και εκ των καρπων δε
αυτων εγινωσκοντο, ειγε μη θελειν εποιει ισ. ειγε το θελειν, και μη, εποιει τουτους
πεισθηναι. Ὃ γαρ εκαστος θελει και πειθεται. Ὅτι ορασεις ψευδεις ... Προφητευουσιν
υμιν. Και γαρ εκεινοι ορασεις απηγγελλον. Ὥσπερ ο Σεδεκιας εν τηι τριτηι των Βασιλειων
φησιν. Ἐν θανατωι νοσερωι αποθανουνται ... Και ουκ εσται ο θαπτων αυτους. Ὁραις, ως
παρα των ηπατημενων εις μηκος της τιμωριας ισ. οραις, ως παρα των ηπατημενων εις
τους εξαπατησαντας μηκος της τιμωριας εκτεινομενης της νοσου, και του λιμου, και οι
πειθομενοι ισ. και αυτοι, και οι πειθ. αυτοις αταφοι εσονται ουκ οντος ουδενος του
κηδευοντος; Ἐαν εξελθω εις το πεδιον, και ιδου τραυματιαι ρομφαιας. Ὅτι ιερευς. Και
ουδε ουτως επαιδευοντο· δια γαρ τουτο συγκλεισας, τους μεν εξω ανηιρει, τους δε ενδον,
και ουδε ουτω παρεδωκαν ισ. ενεδωκαν. Τι γενοιτο αν πονηροτερον των ουτω
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

διακειμενων, οτι προφητης, και ιερευς οι μαλιστα των κακων αιτιοι εις αιχμαλωσιαν
απαγονται, διδασκομενοι, και διδασκοντες του Θεου ισχυν. Μη αποδοκιμαζων
απεδοκιμασα τον Ἰουδαν, και απο Σιων απεστη η ψυχη μου; Ὅρα παλιν τον προφητην
υπερ αυτον ποιουμενον τον λογον. Ἐγενετο γαρ η πληγη προς το μεγεθος των
τιμωριων. Τι, φησιν, απεγνως εις τελος του λαου; και τον Ἰουδαν λεγει, και το ονομα
του τοπου. Ου τους ανθρωπους μονον, οτι επληγησαν, ανιαται. Μη αποδοκιμαζων.
Ταυτα περι της δια Χριστον υστατης εγκαταλειψεως εοικε λεγεσθαι· των δε κακων το
μεγεθος, και του χρονου το μηκος προσεοικεν πως αποδοκιμασιαι και απωσμωι· αλλ' ο
Παυλος· Ουκ απωσατο, φησι, τον λαον αυτου, ον προεγνω. Μετα το πληρωμα γαρ των
εθνων πας Ἰσραηλ σωθησεται. Ἡ προθεσις αρα του Θεου την μετα ταυτα παριστησιν
ελπιδα. Ὑπεμειναμεν εις ειρηνην, και ουκ ην αγαθα. Ἕτερα προσεδοκησαμεν, οτι
δεδωκαμεν δικην ικανην. Ἔγνωμεν, Κυριε, αμαρτηματα ημων. Ἐπι το λειπομενον
φαρμακον καταφευγει, των αμαρτηματων την γνωσιν. Ἀδικιας πατερων ημων, οτι
ημαρτομεν εναντιον σου. Τινος ενεκεν των πατερων εμνημονευσεν; Τοσαυτη παρ' ημιν
η ραιθυμια των οικειων, οτι και τα των πατερων εις ημας ανατρεχει. Τουτεστιν, ουδε
εκειθεν ημιν σωτηριας ελπις· ουκ εχομεν καταφυγειν επι τους προγονους· παντοθεν
προδεδομεθα. Κοπασον δια το ονομα σου, μη απολεσηις. 64.901 Νυν ουν, φησιν ο
προφητης, ει και ημεις τοιαυτης αναξιοι δικης, αλλ' ουν δια την σην δοξαν επισχες σου
την οργην, Μηποτε ειπωσι τα εθνη, Που εστιν ο Θεος αυτων; Μη απολεσηις θρονον
δοξης σου. Μη διασκεδασηις την διαθηκην σου. Τα βασιλεια λεγει, τα προσταγματα
εισαγει. Μη διασκεδασηις την διαθηκην σου. Και μην τουτο ειχεν η διαθηκη. Ἐαν μη
διασκεδασωσι την διαθηκην μου, τον ελεον μου ου μη διασκεδασω απ' αυτων. Ου το μη
λαβειν πειραν των δεινων αξιοι, αλλα το μη εις τελος αποῤριφηναι. Μη εστιν εν
ειδωλοις των εθνων υετιζων; Καν γαρ αποῤριψηις, μη εστι προς ετερον καταφυγειν;
φησι. Και τουτο παρακαλειτω σε. Ὅτι συ τουτου μονος Κυριος ει. Και υπομενουμεν σε,
Κυριε, οτι συ εποιησας παντα ταυτα. Μαλιστα γαρ υμιν εν ταις θλιψεσι δει, ωστε μη
ακαρτερητους ειναι. Και ει ο ουρανος δωσει πλησμονην αυτου, ουχι συ ει αυτος;
Οιδαμεν οτι ουτε στοιχειον αυτο παρ' εαυτο δυναται τι. Μη γαρ εστιν ετερωθι βλεψαι;
Ουχι συ ει αυτος Κυριος; Μη γαρ δη μεταβαλληι συγχωρων τα αμαρτηματα;

ΚΕΦΑΛ. ΙΕʹ.
Και ειπε Κυριος προς με· Ἐαν στηι Μωυσης, και Σαμουηλ. Ἐπειδη εικος ην αυτον
λογιζεσθαι, οτι εκεινους μεν ειδωλολατρησαντας, ισχυσεν εξελεσθαι ο Μωυσης, και ο
Σαμουηλ· κακεινοι μεν εκ μιας εντυχιας το παν, εγω δε τοσαυτακις προσελθων, ουδεν
εργαζομαι, αλλ' εξαπορουμαι πολλακις, ινα μη ταυτα λεγηι, ακουσον πως αυτον
παραμυθειται. Ἐαν στηι, φησι, Μωυσης, και Σαμουηλ, τουτους ουδε εκεινοι δυνησονται
εξελεσθαι. Ἐξαποστειλον τον λαον τουτον, και εξελθετωσαν. Ουδεν τουτων αυτους
εκαμψεν, ουδεν τουτων αυτους επεσπασατο, ουδεν βελτιους εποιησεν· αλλ' εμειναν
αδιορθωτοι. Και παραδωσω αυτους εις αναγκας πασαις ταις βασιλειαις της γης. Ὥστε
μηδενα τοπον αγνοειν τα κατ' αυτους. ∆ια Μανασσην. Ὁραις της μετανοιας την ισχυν;
ουτος ο Μανασσης δι' ον πανταχου της οικουμενης διασπειρονται Ἰουδαιοι· και ουτε
Μωυσης, ουτε Σαμουηλ ικανοι αυτους εξελεσθαι· ουτος δια μετανοιας εαυτον εξειλετο,
και κατηλλαξε τωι Θεωι. *Ου δια τας εκεινου αμαρτιας λεγει επαγαγειν αυτοις τα κακα,
αλλ' οτι ταις εκεινου ειδωλολατριαις ενεμειναν. 64.904 Τις φεισεται επι σοι,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

Ἱερουσαλημ; η τις δειλιασει επι σοι; Πολλη η κακια, οταν μηδε κολαζομενος τις εις
ελεον αγαγηι τους θεωρουντας· καιτοιγε παντως, και αυτοι οι ηδικημενοι σπενδεσθαι
προς τους ηδικηκοτας ειωθασιν, οταν ιδωσι τιμωρουμενους. Ἀλλα τα σα μειζονα
συγγνωμης εστι, και ελεους. Συ απεστραφης με, οπισω πορευσηι. Ὁραις, πως ουκ εγω
αιτιος; Ἐπληθυνθησαν αι χηραι αυτων, και υπερ την αμμον της θαλασσης. Χηρας
εποιησαν υπερ την αμμον της θαλασσης, ατεκνιαν εισηγαγον, και ινα μη νομισωσι
φυσεως ειναι το ταλαιπωρημα, πηρωσις σωματος ισ. η πηρωσιν σωματος, την
πολυτεκνον απαιδα εποιησαν. Ταλαιπωριαν εν μεσημβριαι. Ὅρα πως την τιμωριαν
επηγαγεν, ωστε μη νομισθηναι ταυτας ειναι τας συνηθεις, αλλ' οντως θεηλατους τινας.
*Ἐπεῤριψα επ' αυτην εξαιφνης τρομον και σπουδην. Περι της πολυπαιδος λεγει
γυναικος. Τρομον, τουτεστι φοβον· σπουδην, ινα ειπηι, ταραχην. *Ἐκενωθη η τικτουσα
επτα. Τουτεστιν, απαις η πολυπαις εγενετο. Ἀπεκακησεν η ψυχη αυτης· τουτεστι,
πενθουσα. Ἐπεδυ ο ηλιος αυτηι ετι μεσουσης ημερας. Ἡ γαρ συμφορα, ουδε καθαρως
οραιν το φως συνεχωρει. Οιμοι εγω, ως τινα, μητερ, με ετεκες ανδρα δικαζομενον, και
διακρινομενον πασηι τηι γηι; Ἕως ειχεν ελπιδας ο προφητης, του τον Θεον πεισαι, ουδεν
επωδυρετο τοιουτον· επει δε ειδεν απεγνωσμενα τα πραγματα στενοχωρηθεις ταυτα
φησιν. Ὃ δε λεγει τοιουτον εστιν· Ἄνθρωπος ευτελης, και ταπεινος, και απεῤριμμενος,
μηδεμιαν εχων ισχυν· ως τινα ουν με ετεκες, μελλοντα προς πασαν ιστασθαι την
οικουμενην; Των γαρ ψευδοπροφητων ταναντια λεγοντων, τουτου κελευομενου
ταναντια λεγειν, αμφισβητησεις, και μαχαι καθημεριναι. *Ουκ ωφελησα, ουδε ωφελησε
με ουδεις. Ἀποδυσπετει ο προφητης τα πανδεινα πασχων παρα Ἰουδαιων. Τι, φησιν,
ετικτομην εκαστοτε προς τους παρανομους μαχομενος, και δικαζομενος προς αυτους,
και ελεγχων αυτων τα κακα, ανηρ εν ειρηνηι διαγειν βουλομενος, και ουτε οφλησας
πωποτε τινι, ουτε χρεωστην εσχηκως; Ἡ ισχυς μου εξελιπεν εν τοις καταρωμενοις με.
Τουτεστιν, εκαμον υπ' αυτων ονειδιζομενος, και μυριαις λοιδοριαις βαλλομενος. Και
μην, ο πασας συνιστησι τας μαχας, τουτο παρ' εμοι ουκ εστιν· καθαρος ειμι
δανεισματων. 64.905 Τοις αιτιωμενοις, φησι, τοις υβριζουσι, τοις σκωπτουσι, τοις
επαρωμενοις. Ου γαρ εστι της τυχουσης ψυχης ταυτα φερειν, ωσπερ ουδε ο Ἰωβ, ου
προτερον εκινηθη, πριν η ταυτα γενεσθαι. Γενοιτο, ∆εσποτα, κατευθυνοντων αυτων. Τι
εστι; φησι. Το γαρ μαλιστα αυτον εκλυπουν αλλ. οδυνων, τουτο ην, οτι ουδεν συνηιδει
των γινομενων εαυτωι. Τουτεστιν, ει δικαιως επαρωνται, κυρωσον αυτων τα ρηματα. Ει
μη παρεστην σοι εν καιρωι των κακων αυτων. Ου λεγω, Ει κατειπον, φησιν, αλλ' ει μη
υπερ αυτων μελλοντων κολαζεσθαι παρεστην. Και μη μονον εις τουτο ακουσθειεν, εις
το εμε τιμωρηθηναι, αλλα και εις το αυτους τυχειν των αγαθων. Γενοιτο αληθη τα της
αρας αυτων, γενοιτο αυτοις αληθη τα αγαθα *Τουτεστιν, ει μη συμμαρτυρεις, οτι ηνικα
αναγγελλειν αυτοις των πολεμιων την εφοδον ελεγες, ειστηκειν προσευχομενος υπερ
αυτων, αγαθα υπερ αυτων αιτων. Ει γνωσθησεται σιδηρος, και περιβολαιον χαλκου η
ισχυς σου; Τουτεστιν, ανευ σιδηρου τα τειχη εχει, και ει ιματιον χαλκουν, ουδε
επιγνωσεται ισ. και ει σιδηρου τα τ. εχ. και ει ιμ. χαλκουν ουδε επιγνωσθησεται, οτι
αυτο τουτο εστι σιδηρουν. Τοιαυτα υποστησονται. *Τουτεστι, περιφραξω σε τηι εμαυτου
βοηθειαι, καθαπερ σιδηρεωι η χαλκεωι ενδυματι. Σιδηρεον μεν ενδυμα λεγει, τον
αλυσιδωτον χιτωνα· χαλκεον δε, το καταφρακτον. Ὥσπερ ουν οι ταυτα ενδεδυμενοι
πασης εισιν εκτος βλαβης του βελους, ου καθικνουμενου· ουτως ουδε συ τι πεισηι παρ'
αυτων. Τινες δε περι του λαου, οτι ουδε ουτω φραξαμενοι σωζονται. *Ἰσχυν σου και
θησαυρους σου εις προνομην δωσω. Ὡς προς τον λαον, αντι του, δια τα κακα αυτων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

αιχμαλωτους εργασομαι. Ειρηται δε ως παρα του προφητου εκ προσωπου του Θεου προς
τον λαον. Κυριε, μνησθητι μου, και επισκεψαι με, και αθωωσον με απο των
καταδιωκοντων με, μη εις μακροθυμιαν. Ἀρκει γαρ τα παρελθοντα. Ἂν δε και ταυτα
προσθηις, τις προσεξει; λοιπον επαγαγε το τελος Ου γαρ εστι διορθωσις. Ἀθωωσον με
απο των καταδιωκοντων με. Γνωθι ως. Ἔτι της αυτης εχεται ευχης και προφητειας ο
προφητης. ∆οκει δε παλιν αφιλοσοφος ουτος ο λογος ειναι· αλλ' ιδωμεν ει της
ασθενειας της προφητικης, η ετερου τινος. Πρωτον μεν ουκ αξιοι αυτους αναιρεθηναι
τεως, αλλ' αυτον τι μηδεν παθειν δεινον. Ἴδωμεν ποτερον δι' εαυτον, η δια τον του
Θεου λογον. Τεως φησιν, Ῥυσαι με εκ των καταδιωκοντων με. 64.908 Ὑπερ των
αθετουντων τους λογους σου, συντελεσον αυτους. Ὁραις πως ουκ ειπεν· Ἔσομαι εγω.
Ἀλλ' υπερ του λογου δεδοικεν, υπερ της προφητειας τρεμει, μη μυθος αυτοις ειναι
νομιζηται, και διαπιστηται. Ὁ λογος αει εις ευφροσυνην εσται μοι. Ουδεις με απατεωνα,
ουδε ειρωνα νομισει λοιπον. Ὅτι γαρ αυτα αλλ. αυτο εαυτου σκοπει, δηλον εκ των
προτερων ικεσιων, και της του Θεου παραμυθιας, ην ουκ αν εποιησατο προς αυτον, ει
μη σφοδρως αυτον ᾔδει αντεχομενον. Ει δε και κατ' αυτον ποιειται την δεησιν, και
τουτο θαυμαστον ισ. ου θαυμ.· τοτε μεθισταμενος, οτε και ο Θεος. *Τελεσον αυτους, και
εσται ο λογος σου εμοι εις ευφροσυνην και χαραν καρδιας μου, οτι επικεκληται το
ονομα σου επ' εμοι. Τουτεστι, ψευδεσθαι με την τιμωριαν. Ὥστε φανηναι με
αληθευοντα, και δικαιον προφητην οντα, επειδη το σον ονομα επικαλουμενον με, ουδε
δυνατον διαψευσασθαι. Ὁραις παλιν υπερ του ονοματος δεδοικοτα; Προφητης καλουμαι.
Ἵνα μη η δοξα σου τι παθηι, επαθον εγω μυρια. Ουδεν ωνησα, αλλα τουναντιον· ετερως
μεταχειρισαι. Ουκ εκαθισα εν συνεδριωι αυτων παιζοντων, αλλ'. Ὁραις οτι και τουτο
λεγει, οτι Ὅσα εδει γενεσθαι παρ' εμου, γεγονεν. Ουκ εκοινωνησα αυτοις υβριζομενος,
ουκ απεστην ισ. επεστην. Τι δει γενεσθαι λοιπον; δια τον φοβον τον σον παντα
υπεμεινα, και γεγονεν ουδεν. Καταμονας εκαθημην. Ουδενα κοινωνον ειχον των
λεγομενων. Παντες ηπιστουν· αλλ' ομως ουδεν με τουτων παρετρεψεν· ουδεν
ενελειφθη των παρ' εμου. Ἵνα τι οι λυπουντες κατισχυσουσι μου; Τινος ενεκεν, φησι,
συγχωρεις αυτοις; τι το πλεον; μη γαρ η ωφελεια γινεται αυτων; τι το λοιπον; Ἡ πληγη
μου. Της ψυχης δηλονοτι. *Ἡ πληγη μου στερεα, ποθεν ιαθησομαι; Τουτεστιν, ουτοι
εχθραινουσι, και τα των πολεμιων διαπραττονται. Την εκβασιν των εμων λογων ουχ
ορω. Ουδαμοθεν εχω παραμυθιαν. *Γινομενη εγενηθη μοι, ως υδωρ ψευδες, ουκ εχον
πιστιν. Τουτεστιν, η προφητεια. Ἵνα ειπηι, ενομισθη ψευδεσθαι. Και καθαπερ το υδωρ
στασιν ουκ εχει, ουτως ουδε τοις εμοις λογοις αληθειαν προσειναι νομιζουσι. Καθαπερ
υδωρ παραῤρει, και ουχ εστηκεν, ουδε μενει, ουτω και τα εμα ρηματα νυν ενταυθα
φαινεται, νυν εκει. Και μεταπηδαι, και ουκ εχει πιστιν. Ἢ ει μη τουτο, Τα δεινα ουτως
επαλληλα, φησιν, ην, ωσπερ υδωρ επαιρει, και ου διελιπεν. ∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος·
Ἐαν επιστρεψηις, και αποκαταστησω σε· προ προσωπου μου στησηι. 64.909 Τουτεστι,
Προσηκον σε προς εμε αφοραιν, μη προς την των ανθρωπων υποληψιν. Ἐαν επιστρεψηις,
και αποκαταστησω σε· και προ προσωπου μου στησηι. Ἐπειδη απεστραπτο λοιπον την
προφητειαν· επειδη περας λοιπον εχειν ενομιζε το πραγμα· Μεταβαλου, φησι, της
προαιρεσεως ταυτης, και ορα εαν συ επιστρεψηις, προτερον τα παρα του προφητου
ζητειν. Ἔτι ελπις εστι κερδηθηναι τινας. Μη προσεχε μου τοις ρημασι τοις απογνωσιν
εχουσιν. Ἀπειλης ενεκεν ταυτα λεγω και φοβου· εισι τιμιοι τινες. Ἐαν επιστρεψηις, και
αποκαταστησω σε, τουτοις, φησι, προ προσωπου μου στησηι. Ου μικρον αξιωμα, αλλ'
αγγελικον η τιμην· η ασφαλειαν επαγγελλεται το προσωπον μου. Και εαν εξαγαγηις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

τιμιον απο αναξιου, ως το στομα μου εσηι. Ποιαι λοιπον ταυτης ισαι αρεται; παραβαλε
ταυτηι οσα βουλει· μη γαρ δη τον εξαγοντα ιδηις, αλλα καν μη εξαγαγηι, το αυτου
εποιησεν. *Τουτεστιν, Ει δε αναμενων τοις συνεχεσι λογοις μεταβαλληις τινα, εσηι
μιμουμενος εμε, ος μακροθυμιαι των ανθρωπων το γενος αγειν επι το κρειττον
σπουδαζω. Και αναστρεψουσιν αυτοι προς σε, και συ ουκ αποστρεψεις προς αυτους.
Περιττα γαρ ην τα της τιμης επαγγελλομενα, ει μη και την ενταυθα ασφαλειαν
υπεσχετο· τουτεστιν, Αυτοι ηξουσιν προς σε, συ δε ουκ ειξεις αυτοις· σου δεηθησονται,
και παρακαλεσουσι σε. *Τουτεστι, Στερεος επι της ευσεβειας μεινον, ωστε εκεινους επι
το κρειττον μεταβαλειν, αλλα μη αυτον σε υπο ολιγωριας μεταβληθηναι προς την
εκεινων γνωμην. *Και δωσω σε τωι λαωι τουτωι τειχος χαλκουν οχυρον, και τα εξης.
Τουτεστιν, Ει δε κακα διατιθεασιν, αυτους επαμυνω, κρειττονα σε των συμφορων
ποιων.

ΚΕΦΑΛ. Ις ʹ.
Και συ μη λαβηις. Ἄξιον οντως θαυμασαι, τινος ενεκεν μη λαβειν κελευει; Ὥστε
μη επι συμφοραι τεκειν. Ὅρα πως ετι νεος ην ο προφητης, και τουτο δε ωστε
πιστωσασθαι εκεινους περι των μελλοντων δεινων. Ουδεις γαρ ην, ος ορων τον
προφητην μη γαμουντα, και την αιτιαν μανθανων, ουκ αν επιστευσεν. Ἐν γαρ ταις
επιουσαις θλιψεσι, φησι, του λαου ευζωνον δει ειναι, και μη κατατρυχεσθαι εις γυναικα,
και τεκνα. Ὅτι ταδε λεγει Κυριος. Ου γαρ δη περι υιων και θυγατερων, αλλα περι
πατερων και μητερων, και των γεννησαμενων ειρηται. ∆ιο και μη γαμησαι παραινει.
64.912 Ἐν θανατωι. Πολλακις τα αυτα λεγει· και ουδε απαξ ακουεται, ουδε καθικνειται
αυτων και το αταφον, ο μαλιστα αυτους ελυπει, λιμος, θανατος νοσερος, σφαγη, το μη
ταφηναι, το μετα αισχυνης αφειδους, μηδε ελεουμενους· και προς τουτοις θηριων
γενεσθαι βορα· τινα ταυτα ουκ αν εκαμψαν; Ταδε λεγει Κυριος· Μη εισελθηις εις θιασον
αυτων, και μη πορευθηις του κοψασθαι, και μη πενθησηις αυτους, οτι αφεστηκα την
ειρηνην μου απο του λαου τουτου, φησι Κυριος, και τα εξης. Ἐντομιδας εποιουν το
παλαιον· εξ αρχης γαρ ο διαβολος εσπουδασεν εις εσχατην αμορφιαν καταστησαι το
εργον του Θεου. Ἐπειδη γαρ την διανοιαν επηρε, και αυτου του σωματος το καλλος
videiur aliquid deesse καταῤρυπαινει seu μολυνει aut simile, οραις ποσας επινοει
μεθοδειας. Πρωτον της ασελγειας, φυκωματα και επιτριμματα, και οσα τοιαυτα εστιν.
Ἔπειτα του πενθους, ωστε κατατεμνειν εαυτους· εκατερον δε παθος εχει συμπαθητικον,
εκει μεν ουν πορνειαν, ενταυθα δε αθυμιαν, τριτον της εορτης Ῥεας, ενθα και
μαλακους, και αποτομους εργαζεται· ουκετι λοιπον εις αμορφιαν αυτο καταστησαι
σπευδων, αλλα και αυτης της διαδοχης την υποθεσιν ανελειν. Ουδεν γαρ ουτως
εσπουδασεν, ως το γενος αφανισαι το ημετερον, και του Θεου κατηγορειν ως περιττα
τινα πεποιηκοτος· ειτα μοιχειας, ινα αποπνιγωνται τα παιδια. *Τουτεστι, Μη εις
συνεδριον αυτων ελθηις. Θιασον γαρ καλει την καταφιλικην ευοδον, ην ποιουνται, και
εν συμποσιοις, και επι πενθει, προς παρακλησιν του πενθουντος. Και υμεις
επονηρευσασθε υπερ τους πατερας υμων. ∆εον υμας φοβηθεντας μη τοις αυτοις
περιπεσειν, υμεις τουναντιον εποιησατε· επονηρευσασθε γαρ υπερ τους πατερας υμων·
και πως ουκ αλογον, εκεινους μεν αμαρτανοντας μηδεν παθειν, ημας δε τιμωρηθηναι;
Ουδαμως. ∆ωσουσι μεν γαρ κακεινοι δικην, αλλ' ου νυν, υμεις δε και νυν· υμεις γαρ
κακεινων χειρους, την μακροθυμιαν εις ουδεν χρησαμενοι δεον. Ὥσπερ γαρ επι ενος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

ανθρωπου, οταν τις αμαρτηι, ειτα μη τιμωρησηται ο Θεος, ου δια τουτο ραιθυμοτερον
αυτον ειναι χρη, ουτω και επι των αλλων αμαρτηματων. Ἥμαρτεν εκεινος, ουκ
εκολασθη· μη ραιθυμησηις συ ως ου δωσων δικην· ει γαρ μη ημελλεν επι παντων το αυτο
ποιειν ο Θεος, θαττον αν απαντες απολωλαμεν· εμακροθυμησεν επ' εκεινωι, αυτον τε εις
μετανοιαν αγων, και σε βελτιω ποιων. Και αποῤριψω υμας. Περι της απηνης Forte
απηνειας λεγει των αλλοτριων θεων. Ἐκεινοι και δουλευοντας ου μη ελεησωσιν· εμε
υβριζετε, και ηλεουν, ινα μαθητε απο της συγκρισεως, τις εγω, τινες εκεινοι. Ει γαρ τις
εξεταζει τας τιμωριας, ουχ ηττον η μακροθυμια ωφελει τους φρονιμους. Ζηι Κυριος.
64.913 Τινος ενεκεν τα χρηστα προτιθησι; ουχ ινα αυτους εκλυσηι, αλλ' ινα και περι των
σκυθρωποτερων πιστευσωσι. Μαλλον δε μετα το κατελθειν, ινα σχωσι τινα και του
ανελθειν πιστιν. Ἀλλα ζηι Κυριος, ος ανηγαγε. Τινος ενεκεν τουτο προσκειται;
αξιοπιστιας ενεκεν. Ει γαρ εκεινων τετρακοσια ετη πεποιηκοτων ηδυνηθη δουναι,
πολλωι μαλλον υμιν· ικανον γαρ αυτους εις απογνωσιν εμβαλειν. *Ἰδου εγω αποστελλω
αλιεις πολλους, λεγει Κυριος, και αλιευσουσιν αυτους, και μετα ταυτα αποστελω
θηρευτας πολλους, και θηρευσουσιν αυτους. Λεγει μεν περι Βαβυλωνιων, τουτεστι,
Ναβουχοδονοσορ, και των αυτου στρατηγων. Ἁλιευσι δε και θηρευταις παρεβαλεν, ινα
ειπηι, Και τους κρυπτομενους ανιχνευσας εις τιμωριαν αξει. Λεγει γουν· Και θηρευσω
αυτους επανω παντος ορους, και επανω παντος βουνου, και εκ των τρυμαλιων των
πετρων. Ὁ γαρ τα κρυφη γινομενα ειδως, και τους λανθανοντας παραδουναι
δυναμενος· και μαλιστα οταν πολλοι ωσιν οι θηρευοντες. Τινες και εις τους αποστολους
τουτο φασιν, και ου κωλυω· τεως δε ιστοριας εχωμεθα· οταν γαρ ο Θεος παραδωι, ουδεις
ουκετι προστησεται. Και ανταποδωσω. Ταχα πολλους θορυβει το λεχθεν· ειγε ημεις μεν
ου προσδοκωμεν, ουδε απλως αποληψεσθαι, τηι φιλανθρωπιαι του Θεου θαῤρουντες.
Ουτος δε φησι, διπλας. Και ο Ἡσαΐας δε, οτι Ἐδεξατο εκ χειρος Κυριου διπλα τα
αμαρτηματα αυτης. Ἵνα γαρ νομισηις οτι απειλης το λεχθεν, εκεινος μαρτυρει, οτι
εγενετο. Τι ουν; Ἄνθρωποι μεν προς την αξιαν κολαζουσι των αμαρτηματων, ο δε Θεος
και υπερ την αξιαν; Ουκ εστιν· αλλα τι εστι; ∆ιπλα ημαρτον, διπλα και αποληψονται. Ἢ
διπλα λεγει, τωι μη των αγαθων υστερεισθαι μονον, αλλα και μυρια υποστηναι δεινα.
Ἐπει και ημιν η κολασις γινεται διπλη, της βασιλειας η εκπτωσις, και της γεεννης η
πειρα· τουτων γαρ εκαστον αυτο καθ' εαυτο μεγα και αφορητον δεινον. Προς σε εθνη. Οι
μεν Ἰουδαιοι, ευσεβεις πατερας εχοντες, εις ασεβειαν εκλιναν, ουτοι δε τουναντιον.
Τουτο φησιν ο προφητης, κατηγορων τουτων, και δεικνυς οσον εσται κερδος εκ της
τιμωριας αυτων ετεροις, αμα και κνιζων τους Ἰουδαιους· Οι πλησιον ατιμαζουσι σε, οι
δε μακραν ηξουσι προς σε. Ει ποιησει. Πως γαρ το ποιηθεν Θεος;

ΚΕΦΑΛ. ΙΖʹ
Ἐπικαταρατος. Ἁμαρτια Ἰουδα εγγεγραπται εν Γραφηι, εν σιδηρωι, εν ονυχι
αδαμαντινωι. Ἐγκεκολαμμενη επι του στηθους της καρδιας αυτων. Ἵνα ειπηι,
Ἀνεξαλειπτον εχουσι την ασεβειαν, 64.916 ωσπερ εν αδαμαντι και εν σιδηρωι
εγκεκολαμμενην επι της εαυτων καρδιας. Το δε, και εν τοις κερασι των θυσιαστηριων
αυτων, την περι τα ειδωλα σπουδην ινα δειξηι. Τουτο η εις ανθρωπους ελπις ποιει·
απαγει του Θεου. Ἢ ου τουτο φησιν, αλλ' ουτως ελπιζων εις ανθρωπον, ως αποστηναι
του Θεου. Ουδεν γαρ ουτως ο Θεος βουλεται, ως αει ημας εκκρεμασθαι αυτου. Και δια
τουτο παντα ποιει, ουχ ινα τι καρπωσηται παρ' ημων, αλλ' ινα ευεργετησηι ημας· δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

τουτο και ουτως ημας ενδεεις εν απασιν εποιησεν. Ειπε, τι το τελος; Και εσται ως η
αγριομυρικη εν τηι ερημωι. Αινιττεται δε ενταυθα τον Σεδεκ, προσφυγοντα τωι Φαραω
κατα του Βαβυλωνιου. Ἄκαρπον τουτο το δενδρον, και εν ερημοις αει διαιτωμενον, ουκ
αγομενον εις εργασιαν τινα, ουδε κομων τοις καρποις. – *Ἀσθενες το ξυλον τουτο. *Και
κατασκηνωσει εν αλιμοις, εν τηι ερημωι, εν γηι αλμυραι, ητις ου κατοικειται. Τουτεστιν,
ουδενος απολαυσει αγαθου· αλλ' αγονος εσται, και η γη αλμυρα, ητις ου κατοικειται
προς καρπογονιαν. Και ευλογημενος. Ουτω και ο ∆αβιδ φησιν· Ἔσται ως το ξυλον το
πεφυτευμενον παρα τας διεξοδους των υδατων. Ου φοβηθησεται, πασης ανωμαλιας
εκτος εστι. Τουτο ο Χριστος δια της προφητειας εμφανως Forte εμφανες πεποιηκε. Τις
ηλπισεν επι Κυριον, και κατησχυνθη; Ει δε ελπις τοσουτον ισχυει, και ταυτα μη εχουσα
καματον, τινος ενεκεν ουκ αει προς αυτον την σωτηριαν επιῤριπτομεν, ου τηι ελπιδι
εσωθημεν. *Βαθειαν καρδιαν παρα παντων, και ανθρωπος, και τις γνωσεται αυτον; Ἐγω
Κυριος ο Θεος. Προς τους λεληθοτως ασεβουντας, και λανθανειν οιομενους ο λογος.
Περι των βουλευματων αυτων λεγει, οτι και λανθανοντας οιδεν ο Θεος. Ουδεν ουτως
αδηλον, ως ανθρωπου καρδια. ∆ια τουτο ετερος φησι· Καρδια βαθεια κεκρυμμενη
ανθρωπος εστι, και τις γνωσεται αυτον; Ἴσως νομιζετε λανθανειν, φησιν. Ουκ εστι
τουτο· οιδα τα καθ' υμας απαντα. *Ἐφωνησε περδιξ, συνηγαγεν α ουκ ετεκε, ποιων
πλουτον αυτου ου μετα κρισεως. Προς τους πλεονεκτουντας ο λογος. Τινες δε ουτως
ηρμηνευσαν· Ἔθος, φησι, τους περδικας μετα το αποτεχθηναι των ωων, τους νεοττους
τηι φωνηι προσκαλεισθαι, και γυμνουν την τεκουσαν. Ουτω, φησι, και ουτοι τον
αλλοτριον πονον συναγουσι, περι ου ουκ επονησαν. *Ἐν ημισει ημερων αυτου
καταλειψουσιν αυτον. Τουτεστιν, ουκ απολαυσει αλλοτριων. *Και επ' εσχατων αυτου
εσται αφρων. 64.917 Τουτεστιν, εισεται το ματαιον της σπουδης τελευτων, και
αλλοτριοις τον πλουτον καταλιμπανων. Τινες δε αυτο ουτως ηρμηνευσαν εκ του
Ἑβραικου· Περδιξ θαλπει, και ου γενναι· ως αν ειωθοτος υποκλεπτειν της θηλειας τα ωα,
ειτα θερμανας και αποτεκων, αγαγων εφ' υδωρ, και ποτισας αναιρει. Ἵνα τοινυν ειπηι,
οτι ουτως εις ματην ο πλεονεκτης τον πλουτον συναγει. Ἐν ημισει ημερων αυτου
καταλειψουσιν αυτον. Το Ἑβραικον, φησιν, ουτως εχει· Ἐν ημισει ημερων τουτων
καταλειψει αυτον, τουτεστι, τον πλουτον. *Και επ' εσχατων αυτου εσται αφρων. Ὁ
Ἑβραιος φησι· Και το τελος αυτου εσται πενθιμον. Ἀμεινονα δε νομιζω και σαφεστεραν
την προτεραν εννοιαν. Περι του Αιγυπτιου φησιν, αμα και το ασυνειδητον αυτου λεγων·
και το, εγκαταλειψουσι, τουτ' εστιν, Αιχμαλωτοι απαχθησονται. Ὤδινεν αυτους ο Θεος·
εκεινος καλεσας ηκουσθη μονον· Ἐπ' εσχατων των ημερων αυτου εσται αφρων. Τουτ'
εστιν ελεγχθησεται ουχι τα οικεια συλλεγων, αλλα τα αλλοτρια. Τι γαρ αν γενοιτο
ανοητοτερον του μεγα φρονουντος επι τοις ουχ εαυτου; Θρονος δοξης. Περι της του
Θεου λεγει βασιλειας, οτι αναλωτος εστι και αχειρωτος, και μενει εφ' εαυτης, καν
μηδεις ηι. Ἁγιασμα. Ουχι ναος, ουδε αλλο τοιουτον ουδεν, αλλα Θεος μονος.
Καταισχυνθητωσαν. Ου γαρ εχουσιν ασφαλειαν. Ὅτι εγκατελιπον πηγην ζωης. Συνεχως
τουτο αυτο καλει τον Θεον ο προφητης ουτος. Τινος ενεκεν; Ὅτι παντα παρ' αυτου τα
ζωην ποιουντα, ην και ουθεν Fort. ωι και ουδεν ενελιπεν. Ἴασαι με, Κυριε, και
ιαθησομαι. Τουτο επ' ανθρωπου ειπειν ουκ ενι· πολλακις θεραπευει, αλλ' ουκ ιαται ο
καμνων. Ουκ εστι διαπεσειν την ελπιδα την εις σε. Και τι εκαμνες, φησιν, ω ουτος; ιασαι
ψυχην αῤρωστουσαν· εικος γαρ απο των ονειδισμων θορυβεισθαι αυτον. Σωσον με και
σωθησομαι. Θεωι μονωι τουτο εστιν ειπειν. Ὠριγενους in al. Του Χρυσοστομου. Τι δηποτε
τουτ' εστιν; Ἐπειδη συνεχως απειλει τα δεινα, αυτοι δε διηπιστουν τοις λεγομενοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

σκωπτοντες εις αυτον αει ελεγον· Ἐλθετω. Ἀλλ' εγω, φησιν, ουκ απεκαμον και
ονειδιζομενος. *Συ επιστασαι τα εκπορευομενα εκ των χειλεων μου προ προσωπου σου.
Τουτεστι, Συ οιδας, οτι αληθευω. *Μη γενηι μοι εις αλλοτριωσιν φειδομενος μου συ εν
ημεραι πονηραι. Τουτεστι, Μη οφθειην ψευδομενος, μη ποτε διαχειρισωνται με. 64.920
*Καταισχυνθητωσαν οι διωκοντες με, και μη καταισχυνθειην εγω. Ουχι το αυτου ζητων
ενταυθα ταυτα φησιν· αλλ' επειδη εκοινωνει αυτου τηι αισχυνηι η προφητεια δια τουτο
φησιν· ει γαρ επιμενοντες τοις δεινοις εμελλον μη δωσειν δικην, κατηισχυνθη αν ο
προφητης. *Τουτεστι, ∆ικην δοτωσαν ουτοι, και μη οφθειην εγω ψευδομενος. ∆ισσον
συντριμμα. Τι ποτε τουτο εστιν; Ἐπειδη ουδαμου ειπε· ∆ιπλα ανταποδωσω τα
αμαρτηματα ταυτης· ουτος σωφρονιστικος ο λογος εστιν. *Ταδε λεγει Κυριος·
Φυλασσεσθε ταις ψυχαις υμων, και μη αιρετε βασταγματα εν τηι ημεραι των Σαββατων,
και τα εξης. Προσεταχθησαν αργειν το Σαββατον, επι τωι εξιλεουσθαι τα αμαρτηματα. Οι
δε εμποριας προφασιν εποιουντο την ημεραν, και συναλλαγματα ειργαζοντο. Κωλυει
τοινυν αυτους ταυτης της πραξεως.

ΚΕΦΑΛ. ΙΗʹ.
Ἀναστηθι. Τινος ενεκεν αυτον εις το κεραμειον καταγει; επειδη ελεγον, Που
εστιν ο λογος του Θεου; Ἐλθετω, και ενομιζον αυτον μη δυνασθαι, καταγει αυτον εκει.
Τινος ουν ενεκεν και της θεωριας εδεησεν; Ου γαρ ενην ειπειν καθως ο κεραμευς, Ου
δυνησομαι; Ἀλλα πιστικωτερον και εναργεστερον εποιει τον λογον η οψις. Και κατεβη.
Τι βουλεται η αναπαυσις Forte αναπλασις; Ὅτι και πεσοντας υμας ανανεωσαι
δυνησομαι. Ουτως ευκολον εμοι παντα ποιειν. Ἰδου ως ο πηλος. ∆ιεπεσατε και υμεις,
δυνησομαι διορθωσασθαι υμας. Περας λαλησω. Μη γαρ επειδη ειπον απαξ, εκβηναι δει;
Ἔστιν υμιν σωτηριας ελπις, εαν προσεχητε εαυτοις και μεταβαλησθε. Μητε γουν επι
τοις αγαθοις προς τους πατερας θαῤρησητε, μητε επι τοις κακοις τοις περι υμων
λεγομενοις απογνωτε. Τινος ενεκεν ετι πλασω; ετι λογιζομαι; διδους υμιν αυτοις
προθεσμιαν μετανοιας. Και ειπαν, κ. τ. λ. Τι τουτου γενοιτο αν χειρον; α εποιησε
σφοδρα παρθενος Ἰσραηλ. Ὥσπερ εκεινα αναγκη ειναι, ουτω και υμας αναγκη· και
πολλωι μαλλον των φυσικων, τουτο αναγκαιοτερον ην, και ουχ οιον τε διαπεσειν. Μη
εκλειψουσιν απο πετρας μαστοι, η χιων απο του Λιβανου; Ἢ εκλινει υδωρ βιαιως
ανεμωι φερομενον; Ἀκρωρεια τις ην πετρα καλουμενη Μαστοι. Λεγει τοινυν, οτι ωσπερ
ουκ ενεστιν εκειθεν εκλειπειν υδωρ, η χιονα του Λιβανου, και υδωρ φερομενον βιαιως
ουκ αν, ποτε τις παρατρεψειε, μη κατ' ευ 64.921 θειαν φερεσθαι, ουτως ο λαος και
αδιαλειπτως ημαρτε, και σφοδρως ειχετο της παρανομιας. Ὅτι επελαθοντο μου. Ουχ ως
εκεινα ισ. ου τοσον εκ. θαυμαστα ει παρεβη ως ταυτα. Ὅταν γαρ μηδεν κερδος ηι απο της
αποστασεως, πως ου θαυμαστον; *Και ασθενησουσιν εν ταις οδοις αυτων σχοινιοις
αιωνιοις, του επιστηναι τριβους ουκ εχουσας οδον. Σχοινιοις, τουτεστι, της γης την
κληρονομιαν· ασθενησαντες τοινυν εντευθεν, φησιν, εξελευσονται, ωστε αυτον
πορευθηναι, και ξενην οδον· ινα ειπηι την της αιχμαλωσιας. ∆ια τουτο και σωματικως
αυτοις συνεβη· τοιαυτην ωδευσαν οδον αβατον και τραχειαν, ως παντας κινειν κεφαλας
αυτων. Ὅταν γαρ μεγαλα ηι τα δεινα, ουδε λογωι παριστωμεν αυτα, αλλα συριγμωι και
κινησει κεφαλης. *Ὡς ανεμος καυσωνα διασπερω αυτους κατα προσωπον των εχθρων
αυτων. Τουτεστιν, ως εν καυσωνι ανεμος θερμος σφοδρως φλεγειν οιδε τα ευθρυπτα·
ουτω καταναλωσω τους Ἰουδαιους. *Και ειπον· ∆ευτε, και λογισωμεθα επι Ἱερεμιαν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

λογισμον, οτι ουκ απολειπεται νομος απο ιερεως, και βουλη απο συνετου, και λογος απο
προφητου. ∆ευτε, και παταξωμεν αυτον εν γλωσσηι, και ουκ ακουσομεθα παντας τους
λογους αυτου. Ὃ λεγει τουτο εστιν· Ειπον, φησι, παρ' εαυτοις, οτι Ουκ ενδεχεται
προφητου λογον διαμαρτειν, ωσπερ ουδε ιερεως χρησμον· νομον γαρ λεγει τον δια του
εφουδ λογον λεγομενον· ινα τοινυν, φησι, μη εις ελεγχον ημων καθισταμενος ελεγχηι
τας παρανομιας, και λεγηι τας συμφορας, σκευωρησαμενοι αυτον ανελωμεν. Το δε,
Παταξωμεν αυτον εν γλωσσηι, τουτεστιν, ευρωμεν αυτωι αμαρτιαν, η εις Θεον, η εις
βασιλεα, ινα ουτως ευπροσωπως την κατ' αυτου ενεγκωμεν ψηφον. Ὅρα, πως
επιστευον τοις λεγομενοις. Ὢ της ανοιας! Ὁ τοσαυτην δους ισχυν τωι προφητηι, και ιερει
οντι, ου πολλωι μαλλον αυτου φεισεται; συγκοπτεις τον ιατρον, τον διδασκαλον, τον
οδηγον· σβεννυεις το φως, ινα μη βλεπηις, πως λοιδορει; Και ακουσομεθα των λογων εκ
στοματος αυτου. Τουτο φησιν· Ἐκκοψωμεν αυτου την φωνην, και εξελωμεν την
γλωτταν· τον ελεγχον στησωμεν, παυσωμεν τον κατηγορον. Τι γαρ Ἱερεμιας γλωσσηι
βοαι; Ουχι τα πραγματα βουλεσθε μη ακουειν; Παυσασθε τα τοιαυτα ποιουντες, εφ' οις
υμων κατηγορει ο προφητης, νυν δε ταυτα ποιουσιν· ωσπερ αν ει τις καμνων προς
εαυτον μεν μη οργιζοιτο, οτι πυρεττοι δια ραιθυμιας, τους δε ελεγχοντας και λεγοντας,
οπως στησεται το κακον, διωκοι και αποστρεφοιτο. Ει ανταποδιδοται αντι αγαθων
κακα. Πολλη η κακια, και η θηριωδια υπερβαλλουσα, και εσχατος πονηριας ορος. Ει γαρ
το μη ανταποδι 64.924 δοναι κακα αντι κακων προστεταγμεθα, αλλα και αγαθα αντι
κακων. Ει ο μηδεν παθων αγαθον, αδικων αδικος· ο μετ' ευεργεσιας τοιουτος ων, που
τεταξεται; Ουκ εχει φυσιν η κακια, φησιν, η τουτων, παντα λογον υπερβαινει τα της
πονηριας αυτων. Ὅτι συνελαλησαν ρηματα κατα της ψυχης μου, και την κολασιν
αυτων εκρυψαν μοι. Τουτεστι, την τιμωριαν αποκρυψαμενοι ως φιλοι προσηιεσαν. Τινες
δε εφασαν, ως γυναικα αυτωι επεῤριψαν· εωλον δε· ου γαρ αν αυτο εσιωπησεν ο
προφητης. Μνησθητι, Κυριε. Καιτοι ταυτης μειζον τι γενοιτ' αν της ευεργεσιας, η τον
Θεον εκπεπολεμωμενον εθελησαι καταλλαξαι αυτους; αλλ' ουκ ηθελησαν. ∆ια τουτο
δος τους υιους αυτων. Ειτα κατευχεται αυτων αρας τινας χαλεπας· τους γαρ τοιουτους
καν αναιρεθηναι εχρην, πολλακις επιβουλευθεις ουκ απεστη, και ουδεν πλεον εγενετο.
Γενεσθωσαν αι γυναικες. Παντελη αναιρεσιν ενιων κατευχεται, ινα μη επιμενοντες,
τους λοιπους βλαπτωσι· και κραυγην αξιοι γενεσθαι, ωστε διαδηλον ειναι την
συμφοραν.

ΚΕΦΑΛ. ΙΘʹ. *
Τοτε ειπε Κυριος προς με· Βαδισαι, και κτησαι βικον οστρακινον πεπλασμενον.
Τουτεστι ξεστην. Και εξελευσηι εις το πολυανδριον υιων των τεθνηκοτων αυτων, ο
εστιν επι των θυρων της πυλης της Χαρσιδις. Πολυανδριον τεθνηκοτων λεγει τον τοπον
ενθα ο Ἀσσυριος ανηιρεθη, και των Ἰουδαιων υπο του Χαλδαιου πολλοι διεφθαρησαν.
Ὡς ουν τοπου υπομνησαι αυτους, και της προτερας ευεργεσιας, και της μετα ταυτα του
Θεου αποστροφης, επι του τοπου εκεινου προσεταξεν ειπειν, απερ εμελλε λεγειν ο
προφητης. Καλως αυτον εις τον τοπον παραπεμπει των αμαρτηματων, ενθα εθυμιων,
φησι, τωι Βααλ, και τους υιους αυτων κατεκαιον πυρι. *Και οι βασιλεις Ἰουδα επλησαν
τον τοπον τουτον αιματων αθωων, και ωικοδομησαν τα υψηλα τωι Βααλ. Ὑψηλα, κατα
το συνηθες της θειας Γραφης, τους βωμους λεγει. Βααλ δε νυν το ειδωλον αυτο. *Του
κατακαιειν τους υιους αυτων εν πυρι, ολοκαυτωματα τωι Βααλ. Ἕτερον ειδος ασεβειας
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

λεγει, ο τελευταιον επενθηθη. Ἐγκαλεσας γαρ αυτοις, ως ειδωλον ποιησασι, και περι
την του Πλουτωνος θεραπειαν εσχολακοσι, μετα την του Σεναχηριμ αναιρεσιν· Τουτωι
τοινυν, φησι, τωι ειδωλιωι ολοκαυτωματα εποιειτε τωι του Πλουτωνος, ωσανει κρειττους
του θανατου εσομενοι. Και οτι περι τουτου λεγει, μηνυει τα ακολουθα. Φησι γαρ· *∆ια
τουτο ιδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, 64.925 και ου κληθησεται τωι τοπωι τουτωι
διαπτωσις, και πολυανδριον υιου Ἐννωμ. Ὁ δε Ἑβραιος ουτως εχει· ∆ιαπτωσις του
Τοφεθ, οπερ εστι, Βωμος της κορης. Υιου δε Ἐννωμ ηρμηνευσαν, απο του τον τοπον του
Ἐννωμ ειναι· σαφεστερα δε κειται η εννοια παρα τωι Ἑβραικωι διελεγχουσα αυτων την
ασεβειαν. Ἀλλα το πολυανδριον της σφαγης, τουτεστιν, κοιλας σφαγης· ουτω γαρ ο
Ἑβραιος εχει. Σημειωτεον δε και ενταυθα, ως το πολυανδριον, απο του πληθους των
αναιρεθεντων ηρμηνευσαν αυτο οι ερμηνευσαντες. Ὅτι δε περι του Τοφεθ νυν
διαλεγεται, οπερ ηρμηνευσεν υιου Ἐννωμ, μηνυει προιων. Φησας γαρ, οτι συνετριψε
τον βικον κατα προσταγμα του Θεου, επαγει· Ταδε λεγει Κυριος. Ὥστε ανιατον ειναι την
πληγην αυτης, εδωκα υμιν σωτηριας ελπιδα· ειπον· Ἀποστρεψω το εθνος, και την
αιχμαλωσιαν, και την βασιλειαν ου προσεσχετε. Ἀναιρω και ταυτην την παραμυθιαν,
εκκοπτω και ταυτας τας ελπιδας. *Και εσονται οι οικοι Ἱερουσαλημ, και οι οικοι
βασιλεων Ἰουδα, καθως ο τοπος ο διαπιπτων. Τουτεστιν, οπου επεσαν οι Βαρβαροι ποτε
τηι πολει επελθοντες. Παντες οι οικοι βασιλεων Ἰουδα ως τοπος του Τοφεθ ενεκεν των
ακαθαρσιων, ων εποιησαν εν πασαις ταις οικιαις. Ἐθυμιων επι των δωματων αυτων
πασηι τηι στρατιαι του ουρανου. Τουτεστιν, ουτω και νυν διαπεσειται πας Ἰουδας, και των
βασιλεων οι οικοι δια τον τοπον του Ταφεθ, τουτεστι, τον βωμον του Πλουτωνος,
καθως διεπεσον οι επελθοντες τηι πολει. Και προιων φησι· *Και εν τωι Ταφεθ θαψουσι
παρα το μη υπαρχειν τοπον του θαψαι. Ἐπειδη ουν περι πολλου ποιουνται τον τοπον,
και ως θεον θεραπευοντες, ακαθαρτον ουδεν εισηγον, απειλει αυτοις νεκρων πληρωσαι
τον τοπον.

ΚΕΦΑΛ. Κʹ.
Και ηκουσε Πασχωρ. Ὅρα ποσον εγκλημα, και ιερευς ην, και ιερεα, και
προφητην, και τοιαυτα λεγοντα. Ὃν εχρην πενθειν, διεμανθανε ισ. οτι εμανθανε δια τε
λογων και εργων την πονηριαν αυτων, ινα μη θαυμαζηι επι τηι αιχμαλωσιαι. Και επαταξε
Πασχωρ τον Ἱερεμιαν τον προφητην, και ενεβαλεν αυτον εις τον καταῤρακτην,
τουτεστιν, εις το συγκλειστηριον. Ὃς ην εν πυληι Βενιαμιν οικου αποτεταγμενου, του
υπερυου, ος ην εν οικωι Κυριου. Οικου αποτεταγμενου, τουτεστι, φυλακης·
καταῤρακτην δε, απο του σχηματος ωνομασεν· υπερυου δε, δια το εν τηι αυληι ειναι, ινα
ειπηι, υπαιθρου· το δε, ος ην εν οικωι Κυριου περι του Πασχωρ λεγει, αντι του, Ὁ ιερευς ο
εν τωι οικωι σχολαζων, ουτος αυτον τωι εγκλειστηριωι παρεδωκεν. Και ειπεν αυτωι
Ἱερεμιας. Πως ουκ εφοβηθη ταυτα ειπειν ουτος; Πως δε 64.928 εκεινος εξεβαλεν; ει γαρ
και εμισουν τους ανδρας ισ. τον ανδρα, αλλ' ουκ ηδυναντο περαιτερω την κακιαν
ενδεικνυσθαι, του συνειδοτος ελεγχοντος αυτους. Ουτω και Ἡρωδης τον Ἰωαννην·
ηγαπα γαρ, τοσουτον μονον, μη ακουειν τα λεγομενα. *Ουχι Πασχωρ εκαλεσε Κυριος το
ονομα σοι, αλλ' η μετοικον κυκλωθεν. Ὁ Ἑβραιος, παραβολην εφη, αντι του μετοικον.
Το δε, κυκλωθεν, αντι του, πασι τοις εθνεσιν. Ἡ δε κατα τουτου προφητεια απεβη επι
του Ἰωακειμ και Ἰεχονιου. Ἠπατησας με, Κυριε, και ηπατηθην. Ταχα πολλοις δοκει ο
προφητης ουτος τολμηρως φθεγγεσθαι· νυνι δε τον Θεον απαταιν φησι, και παιζειν εις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

ημας· αλλα μη ιδωμεν οτι ταυτα φησι. Της γαρ οδυνης εστι τα ρηματα· ει γαρ και
προφητης ην, ανθρωπος ην. Τινος ενεκεν ηπατησας με; ειπων. Ὡς τειχος χαλκουν
οχυρον θησω σε, και πολεμησουσι προς σε, και ου μη δυνωνται σοι. Ἐπει ουν αυτον
ουτω συνεκλεισε αυτον ουτω συνεκλεισαν, ταυτα φησι· Και μην ου περιεγενοντο· ει γαρ
ανειλον, εσβεσαν αν την παῤρησιαν. Ὅρα μοι τα αποστολικα ενταυθα διατυπουμενα,
αλλ' εκεινων ουδεις ουδεποτε τουτο ειπεν, ουδε απωδυρατο. Ἀλλα και τουναντιον
φησι, Νυν χαιρω εν τοις παθημασι μου. Μη γαρ τουτο ο Θεος επηγγειλατο, μηδεν σε
παθειν δεινον, τωι μη ισ. η το μη πασχοντα αλωναι; *Ἠπατησας με, Κυριε, και ηπατηθην·
εκρατησας με, και εδυνηθης. ∆υσφορει επι τοις παρα του λαου ονειδεσιν ο προφητης· ως
γαρ ψευδομενου κατεδραμον επει μη παραχρημα την τιμωριαν επηγαγεν ο Θεος. Ἐπαγει
γουν· Ἐγενομην εις γελωτα πασαν ημεραν. ∆ιετελεσα μυκτηριζομενος. Ειτα επι τισιν,
επαγει, Ἐκρατησας. Ἴσχυσας ως δυνατος και ακοντα με χειροτονησαι. Ου κινδυνοι
μονον, ουδε επιβουλαι και θανατοι, αλλα και σκωμματα, και ονειδη, και γελως, και
ταυτα ουχ ηττον εκεινον λυπει. Ὅτι μικρωι λογωι μου γελασομαι. Τουτεστιν, εφ' αις
προλεγω συμφοραις γελωμαι, ως ψευδομενος. Την δε αιτιαν μαλιστα της λυπης, απο
των υπο του Πασχωρ εις αυτον γενομενων εσχηκε. ∆ηλος γαρ εστιν ουτος, οτι ως
δυσφημον και ψευδομενον ενεβαλεν εις το δεσμωτηριον, δικας απαιτων της λοιδοριας.
Ἀθεσιαν, και ταλαιπωριαν επικαλεσομαι. Πολλη του δικαιου προ τον Θεον παῤρησια.
Τουτο γαρ βουλεται ειπειν, οτι Ἐπιβοωμαι σε, ως βιαζομενος παρα σου· ειπες γαρ
κηρυξαι αιχμαλωσιαν, και ηθετησας με ουκ επαγων την τιμωριαν, και την συμφοραν,
ην εκηρυξα τηι πολει. Τινες δε ουτως ηρμηνευσαν, οτι Ἐπαγγειλαμενος μοι, ως τειχος
ποιειν χαλκουν, και ως στυλον σιδηρουν απασι τοις βασιλευσι προετρεψας, και τουτοις
κηρυξαι ελπισας τοις λογοις, και τροπον τινα απατηθεις, ουκ αν εδυ 64.929 σαμην
ανεδυσαμην το προφητευσαι και τα πανδεινα υπομενων διατελω. Τουτεστι,
γελασθησομαι. Ουκ ηρκεσε μοι, φησιν, η πικρια, αλλα και γελως· ουκ ηρκεσεν η οδυνη
της ψυχης, αλλα και χλευασια. Ὅτι εγενηθη. ∆ιατι ουκ εκβαινοντων των
προλεγομενων απαντων, εχλευαζον και εγελων; Και ειπα· Ου μη ονομασω. Ὅρα
φιλοσοφιαν, πως ελαττωμα τηλικουτον ουκ απεκρυψε· πως την ασθενειαν ου
συνεκαλυψε την εαυτου· αλλ' εξεπομπευσε καθαπερ εν τινι στηληι την των λογισμων
αῤρωστιαν. Και εγενετο ως πυρ. Περι του Πνευματος, φησι, τουτο λεγει. Ἐκρατησας, και
ακοντα με ενεβαλες, αλλ' ισως ειποι τις αν, οτι Και ποιον κερδος, ειπε μοι, κατα
αναγκην προφητευειν; Ποια δε αρετη; Και μετ' ολιγα· Ὁραις οταν δεηι τι γινεσθαι των
χρησιμων, και αναγκην επιτιθησιν ο Θεος. Ου γαρ δει δι' ατονιαν την τουτου, τους
μελλοντας απολλυσθαι κερδαινειν leg. μη κερδαινειν. Ὡς πυρ καιομενον φλογιζομενον,
και συνεχομενον εν τοις οστεοις μου, και παρειμι πανταχοθεν, και ου δυναμαι φερειν,
οτι ηκουσα ψογον πολλων συναθροιζομενων επ' εμε, και τα εξης. Το· Ὅτι ηκουσα
ψογον πολλων συναθροιζομενων επ' εμε, και τα εξης, αποδιδοται τωι· Και ειπον· Ου μη
ονομασω το ονομα Κυριου και ου μη ονομασω επι τωι ονοματι αυτου. Την γαρ αιτιαν της
σιωπης τεθεικε. Το δε, Ἐγενετο η καρδια μου, ως πυρ καιομενον, και τα εξης, εν μεσωι
κειται· η δε εννοια εστιν αυτη, οτι Ἐγω μεν μονον εβουλευσαμην σιωπησαι, ευθυς δε ως
πυρ μου διεδραμε την διανοιαν, και ως παρειμενος γεγονα, τουτεστιν, ωσπερ ημιξηρος,
αφωνιαν καταδικασθεις τροπον τινα, και κινειν τα μελη ου δυναμενος. Ἡ δε της σιωπης
αιτια μοι γεγονεν ουκ απο του Θεου καταφρονειν, αλλ' απο του πολλην την πονηριαν
των ομοφυλων οραιν. *Ἐπισυστητε, επισυστωμεν αυτωι παντες ανδρες φιλοι αυτου.
Τουτεστι, Συμβουλιον εποιησαντο κατ' εμου, ουχ οι τυχοντες, αλλ' οι δοκουντες ειναι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

φιλοι. *Τηρησατε την επινοιαν αυτου, ει απατηθησεται και δυνησομεθα αυτο.
Τουτεστιν, υποκρινουμεν αυτον, ωστε εν ταις πραξεσιν αυτου ευρειν τι εγκλημα. Ὅτι
ηκουσα. Τι γενοιτ' αν ισον της ανδριας ταυτης; εντευθεν εχλευαζοντο εκειθεν επασχον
δεινως. Ὁ δε Κυριος μετ' εμου. Πως ουν ελεγες, οτι Ἠπατησας με, οτε ταυτα επασχες;
εδιωξαν, και ουκ ηδυναντο νοησαι. Ουχι και ταυτα προειπεν ο Θεος; ουχι τα μελλοντα
εδηλωσεν; απειρος ην εν τοις προοιμιοις ο προφητης· τας τιμας αυτων ουκ ενοησαν·
αισχυνης γαρ οντως 64.932 αμαρτημα γεμον, μη μεταβαλλεσθαι, αλλα τον ελεγχοντα
αναιρειν, ινα εν πλειονι σκοτωι τα κακα γενηται. *Καθως μαχητης ισχυων, δια τουτο
εδιωξαν, και ουκ ηδυναντο γνωρισαι. Τουτεστιν, Ου συνεχωρουν του Θεου την εις εμε
προνοιαν, και μετεβαλλοντο την γνωμην, αλλ' επεμενον τηι κακιαι. *Ἠσχυνθησαν
σφοδρα, οτι ουκ εγνωσαν ατιμιας αυτων, αι δι' αιωνος ουκ επιλησθησονται. Τουτεστι,
∆ιημαρτον του σκοπου. Και ουδε ουτως ελογισαντο, ως αφ' ων πραττουσι μειζονως υπο
δικην εαυτους αγουσι· του Θεου ουδεμιαν ληθην της αυτων κακιας ποιουμενου, αλλ'
απαιτουντος της τολμης την δικην. Κυριε, δοκιμαζων δικαια. Ταυτα λεγω, ιν' οταν
ακουσηις του Θεου λεγοντος, Μη προσευχου, και τον προφητην ιδηις προσευχομενον, μη
τον ανθρωπον του Θεου φιλανθρωποτερον ειναι νομισηις, αλλα μηδε κατα μικρον
εγγυς. Ὅρα ουν και απο μικρας υβρεως θορυβουμενον, σκανδαλιζομενον, καιτοιγε
ειδοτα, οτι εν ασφαλειαι εσται και ειρηνηι, τον δε Θεον καθ' εκαστην υβριζομενον, και
υβρεις χαλεπας και αφορητους εμπαροινουμενον. Ἐπικαταρατος η ημερα εν ηι ετεχθην.
Προ τουτου μεν την μητερα εθρηνει, νυν δε την ημεραν· ου προς τον Θεον, αλλα προς τα
δεινα αποτεινομενος, ως και ετερος προφητης, Ἵνα τι μοι εδειξας κοπους και πονους;
τουτο και Ἰωβ· Ἵνα τι μοι συνηντησαν γονατα; Τουτο και ουτος, τουτο και ετεροι των
προφητων. Ἀποδυσπετει ο προφητης, αναγκαζομενος κατα του λαου λεγει, και
εντυγχανει τωι Θεωι, και ορων εκεινους μη μεταβαλλομενους, και πασχων μεν δεινα υπο
των ακουοντων, αναγκαζομενος δε παλιν τα παραπλησια λεγει. Ἐπικαταρατος ο
ανθρωπος ο. Τι λεγεις; Τι και τον ανδρα καταρασαι, Ουχι προ μικρου αυτος ελεγες, Ει
ανταποδιδοτε κακα αντι αγαθων, και συ αντι ευαγγελιων τουτο εποιησας, και εγκαλεις
οτι ουκ απεκτεινε; Πως ουν εγκαλεις, οτι ανελειν σε θελουσιν οι Ἰουδαιοι; Ει γαρ τοτε
αποθανειν καλον, πολλωι μαλλον μετα την πειραν. Πως ουν ου βουλει; Ὁραις ουδαμου
λογον εχοντα τον θρηνον; θρηνος γαρ εστιν αιτιος, αλλα και υπο τεθορυβημενης
λεγομενος ψυχης, και ουδεν διεσκεμμενης, αλλ' εν ζησουσης μονον, αποθεσθαι το
βαρος. Και μετ' ολιγα. Και ουχ απλως καταρασασθαι εκεινον, αλλ' ως τας πολεις ας
ανειλεν ο Θεος, και ου μετεμεληθη· τοσαυτην υποστητω τιμωριαν ο εις, οσην αι πολεις
πασαι. Τι λεγεις, ειπε; Ὅτι ειπεν· Μη γαρ το ειπειν αυτον τουτο, αιτιον γεγονε του
τεχθηναι σε; Το τεχθηναι σε αιτιον του ειπειν γεγονεν. Ει δε 64.933 τουτο, πολλωι
μαλλον την μητερα την τεκουσαν, η τον σπειραντα πατερα, μαλλον δε ουδε τουτον,
ουδε εκεινην. Ποιος αν ανηρ μεθυων τοιαυτα ειπε, και πολεμιος αδικος; Ποιος
Βαρβαρος; Τις ωμος ανθρωπος εν μητραι αναιρει; Ἀλλ' αποδυσπετουντος ταυτα εστι τα
ρηματα. Ἵνα τι τουτο εξηλθον; Ουκετι λοιπον ευχεται, αλλα τηι αισχυνηι επαραται και τηι
αμαρτιαι· εστι γαρ εν δοξηι αισχυνη και χαρις, και εστιν αισχυνη εν αμαρτιαι· μεγαλα γαρ
και κακα εργαζεται τουτο το παθος· οραις οτι ου φυσεως εστιν η κακια; ουδεις γαρ αν
εσχε ποτε αγαθον. Τουτο δε εξ αρχης εγκειται τηι αισχυνηι.

ΚΕΦΑΛ. ΚΑʹ.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

Ὁ λογος ο γενομενος. Ὅρα του Θεου την φιλανθρωπιαν· ηπειλησε πολλα δια
ρηματων, ουκ επεισεν· εκακωσε τον προφητην· εδειξεν αυτωι τα μελλοντα δια τυπου,
δια ραβδου, δια λεβητος, δια περιζωματος, δια του βικου. Ὑπεσχετο μυρια αγαθα·
επηγαγε και την πληγην της αβροχιας· ετι χειρους ησαν. Ἐπαγει λοιπον αυτους τους
πολεμους αυτοις. Ἐπειδη γαρ τωι προσηνει και γλυκει φαρμακωι ειξαι ουκ ηθελησαν,
επαγει τινα τομην. Ἀλλ' ορα και ενταυθα την φιλανθρωπιαν· ινα γαρ μη τις λεγηι, οτι
και πληξαι εχρην· και τουτο ποιει, και πανταχου ιδοι τις αν τουτο γινομενον.
Ἐπερωτησον. Τεταπεινωμενοι γαρ ησαν εν ταις συμφοραις, και προς τον Θεον
κατεφευγον τοτε μονον. Και ουδε τοτε ως εχρην. Τινος γαρ ενεκεν ερωταις, ως ειδως, ο
ειδως οτι παντως αληθη τα λεγομενα; πως ουν ου πειθηι; αλλ' αν μεν κατα γνωμην
ακουσηις, επαινεις το λεχθεν; αν δε το αληθες μαθηις, δυσχεραινεις και αγανακτεις; Που
τοινυν οι ψευδοπροφηται οι λεγοντες, Ουκ εστι πολεμος, ουκ εστι μαχη, ουδε λιμος,
ουδε μαχαιρα; Και μετ' ολιγα· Ἐπερωτησον περι ημων τον Κυριον· υπο πολλης ανοιας
μηδεμιαν επιδειξαμενοι μεταβολην, μεταβολην δεινων προσεδοκησαν. Ποθεν; Ναι,
φησι· Κατα παντα τα θαυμασια αυτου. Προσεδοκησαν το Θειον δοξης εφιεσθαι· νυν
μιμνησκηι των θαυμασιων; νυν οιδας, οτι παντα δυναται ο Θεος υπο της θλιψεως
πιεσθεις φιλοσοφεις; Τουτων ουχι νυν των ρηματων καιρος ην, αλλ' οτε αυτων
κατεφρονεις· οτε παρυνεις εις τους ορκους τους κατ' αυτου. Ὅρα ποση φρικη των
ορκων· ωμοσεν υπακουειν· ουχ υπηκουσε, και αλισκεται. Τοινυν ουχ ινα ο Βαρβαρος
εκδικηθηι, αλλ' ινα ο Θεος μη υβριζηται· ινα μηδεις ετερος παρανομηι. Και μετ' ολιγα·
Ἐγω τον Ναβουχοδονοσορ ουχ ουτως ηγουμαι τοις οπλοις θαῤρειν, ως τηι ευνοιαι τηι
παρα Θεου. Τουτο γουν ο ευνουχος αυτου ονειδιζει. ∆ιδασκαλος ο Ναβουχοδονοσορ τοις
Ἰουδαιοις παραγινεται του μηδεποτε επιορκειν. Ταδε λεγει Κυριος· Ἰδου εγω
μεταστρεψω. Καν αυτοι, φησι, βουλωνται αναχωρησαι, εγω πολεμησω υμας. 64.936 Και
προς τον λαον τουτον ερεις. Ἰωακειμ αυτομολησας προς τον Βαβυλωνιον, και λοιπον τα
της δουλειας καταδεξαμενος, ορκους επιτελεσας, υποφορος τουτωι γινεται. Ὁ Σεδεκιας
δε παρεβη τους ορκους, και παρεσπονδησεν· επερχεται λοιπον ο Βαβυλωνιος, αφορμην
δικαιαν εχων του ορκου· αλλ' ουδε ουτως αυτους προδιδωσιν ο Θεος. Ἀλλ' ει βουλεσθε,
φησιν, εξελθειν, εις σωτηριαν εσεσθε. Τι ποιησαι πλεον εχρην; ειλοντο κοινωνησαι της
επιορκιας αυτωι· μαλιστα δε ουδε τον προφητην ερεσθαι εδει, οιον το του ορκου τελος
εσται, καταπατηθεντων των ορκων και των συνθηκων. Πλην αλλ' ινα μηδε την εκ της
αγνοιας απολογιαν εχηι, ινα μη την αναγκην εχωσι του αρχοντος οι αρχομενοι, και
τουτους εξαιρησονται ισ. εξαιρειται. Ἐπι θυραις η τιμωρια, φησιν· υμεις κυριοι ταυτην
φυγειν. Τινος ουν αν ειεν αξιοι οι παροντα δυναμενοι τον ολεθρον διαφυγειν, και μητε
επιορκησαι και σωθηναι, ελομενοι μετα του αποθανειν και το της επιορκιας υποστηναι
εγκλημα; Και μετ' ολιγα· Ειδεναι δε οφειλομεν, οτι καν Ἕλλην ο ηδικημενος ηι,
επεξερχεται ο Θεος· και γαρ εκεινος αυτου εστι, και χωρις τουτου, των ιδιων μαλλον
φειδεται· και ο αδικων αυτος εστιν ο βλαπτομενος. Και ο εκπορευομενος προσχωρησαι
προς τους Χαλδαιους τους συγκεκλεικοτας υμας, ζησεται, και εσται αυτωι η ψυχη αυτου
εις ωφελειαν, και ζησεται. Ὁ Ἑβραιος το, εις ωφελειαν, σαφεστερον τεθεικεν, εχει δε εις
σκυλα. Ἡ δε εννοια αυτη· Ὁ μη προσφευγων μεν, φησιν, αποθανειται· ο προσφευγων δε
ζησεται, σκυλα των πολεμιων γενομενος. Το ουν, εις ωφελειαν, τουτ' εστι, τουτο αυτο
κερδανει, το ζηιν. Ὁ οικος βασιλεως Ἰουδα, ακουσατε τον λογον Κυριου. Ὁ οικος ∆αβιδ,
ταδε λεγει Κυριος· Κρινατε το πρωι κριμα, και τα εξης. Ἀπειλησας παραινει
μεταβαλλεσθαι την γνωμην, δεικνυς, ως δια το αμεταμελητα πταιειν, αυτους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

τιμωρειται. Ἐπαγει γουν· Και ο εκπορευομενος. Τις ουκ αν ειλετο προσχωρησαι,
θεηλατον ουτω την νοσον ορων; ει γαρ και τους απομενοντας τοιαυτα εμενε δεινα, και
παντως απολεσθαι εχρην, τινος ενεκεν ου προσεχωρουν; η δηλον εκ του μη πιστευειν.
Οικος ∆αυΐδ. Ουχ απλως αυτους ανεμνησε του ∆αβιδ, αλλ' ινα την αρετην του προγονου
αισχυνθωσιν. Ει και μηδεν ετερον, παυσωνται οντες πονηροι. Ἀκουσατε λογον. Ου δια
το ισχυν εχειν μεγαλην· ου δια το μηδενα ειναι τον ισχυροτερον· ου δια τουτο, αλλα δια
τα υμετερα επιτηδευματα. Τροφη γαρ εσται τωι πυρι τουτωι τα αμαρτηματα τα υμετερα.
Ἰδου εγω προς σε τον κατοικουντα την κοιλαδα Σωρ, την πεδινην, φησι Κυριος, τους
λεγοντας· Τις πτοησει ημας, η τις εισελευσεται εις το κατοικητηριον; και τα εξης. Ου
καλως Σωρ ηρμηνευται παρα τωι Ἑλληνικωι· 64.937 παρα γαρ τωι Ἑβραιωι Σουρ κειται·
ερμηνευεται δε πετρα. Μηνυει δε την Ἱερουσαλημ, ητις εν τηι πετραι κοιλαδος τυγχανει.
Πετραν δε κοιλαδος εκαλεσε, δια την του τοπου θεσιν· ως των μεν περι την Ἱερουσαλημ
τοπων υπο πετρων συνεχομενων, ουσης δε και πεδιαδος εν κυκλωι. Ἰδου εγω.
Προφητευει τηι Τυρωι δεινα, πολλα δε και Ἰεζεκιηλ, και Ἡσαΐας περι της Τυρου φησιν,
οτι επηρτο, οτι εχουσα διδασκαλιας οδον τους εκ γειτονων Ἰουδαιους, ουδεν
εκαρπωσατο. ∆ια γαρ τοι τουτο πρωτον απτεται των εθνων τουτων, οτι τα Ἱεροσολυμα
πλησιον αυτων ην· ακουεις δε προιων, πως και Βαβυλωνος απτεται και των λοιπων
απαντων, και οραις αυτου την καθολου προνοιαν.

ΚΕΦΑΛ. ΚΒʹ.
Ὅτι ταδε λεγει Κυριος κατα του οικου βασιλεως Ἰουδα, Γαλααδ, συ μοι αρχηι του
Λιβανου, εαν μη θησω σε εις ερημον, πολεις μη κατοικισθησομενας. Την Γαλααδ νυν
λεγει την Ἱερουσαλημ, ινα το φαιδρον αυτης παραστησηι, επειδη επιδοξος και η Γαλααδ.
Ἀσαφως δε κειται το νοημα· παραδειγματι δε εβουληθη τα περι αυτης ειπειν. Τουτο ουν
βουλεται σημαναι, οτι ωσπερ η Γαλααδ αρχη εστι του Λιβανου· επιδοξος γαρ αυτη παρα
πασας τας παρα τον Λιβανον πολεις κειμενας· ουτω και συ των λοιπων πολεων αρχεις.
Ἀλλ' ομως, φησιν, επειδη αγνωμων εγενου περι εμε, την ψηφον εκφερω κατα σου. *Μη
κλαιετε τον τεθνηκοτα, μηδε θρηνειτε αυτον· κλαυσατε κλαυθμωι τον εκπορευομενον,
οτι ουκ επιστρεψει ετι, ουδε οψεται την γην πατριδος αυτου. Χαλεπον υπεστη τον
θανατον ο Ἰωακειμ ο του Ἰεχωνιου πατηρ· αλους γαρ υπο του Βαβυλωνιου, πρωτον μεν
εδεθη πεδαις χαλκαις, ειτα αποσφαγεις, εῤριφη προ των τειχων, ουδε ταφης αξιωθεις
υπο του Βαρβαρου. Και μετα ταυτα μετα το της πολεως αποστηναι τον Βαβυλωνιον,
συναγαγοντες αυτου τα λειψανα, κατεθεντο επι τωι τοπωι του θανατου. Ὁ τοινυν Θεος
δια του προφητου προλεγει χειρονα πεισεσθαι τον ζωντα δια την παρανομιαν. Το ουν,
Μη κλαιετε τον τεθνηκοτα, μηδε θρηνειτε αυτον, περι του Ἰωακειμ λεγει. Το δε,
Κλαυσατε κλαυθμωι τον εκπορευομενον, οτι ουκ επιστρεψει ετι, περι του Ἰεχονιου
λεγει· τριμηνον γαρ αυτον βασιλευσαντα μετυκισε εις την εαυτου γην ο
Ναβουχοδονοσορ. Μηποτε δια τον Ἰωσιαν φησιν· ουδεν γαρ δεινον πεπονθεν, βιον μεν
εσχηκως αγαθον, προανηρπασμενος δε των μελλοντων εν αλλοτριαι γηι δουλευειν και
τελευταιν. ∆ιοτι ταδε λεγει Κυριος επι Σελλουμ υιον Ἰωσιου του βασιλεως Ἰουδα, τον
βασιλευοντα αντι Ἰωσιου του πατρος αυτου. Σελλουμ λεγει τον Ἰεχονιαν· ουτω γαρ
αυτον εκαλουν. Ἑρμηνευεται δε Ειρηνικος. Ἐπειδη γαρ 64.940 τον Ἰωακειμ τον τουτου
πατερα κατασταντα υπο του Αιγυπτιου αιχμαλωτον ειλεν ο Βαβυλωνιος, και
εβασιλευσεν Ἰεχονιας, ειρηνικον αυτον ονομαζει, ωσανει της γης ουκ ετι πορθησομενης
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

υπο του Βαβυλωνιου, αλλα υποσπονδου ουσης, και ουχ αιρουμενου, ως οικειον
αιχμαλωτον αυτον λαβειν. Περι του εις Αιγυπτον απελθοντος φησιν· εσχατης δυστυχιας
το μηδε αποθανοντα δυνηθηναι της πατριδος επιτυχειν, αλλα και αταφον ριφηναι·
ουδεν χειρον τουτου γενοιτ' αν. Ουκ αναστρεψει εις αυτον ουκετι· εν τωι τοπωι ου
μετυκισεν αυτον, εκει αποθανειται, και την γην ταυτην ουκ οψεται ετι. Ὑπελαβον γαρ
αυτον αυθις υποστρεψειν υποσχομενον, φορους τελεσειν, καθαπερ και ο Μανασσης
υπεστρεψεν. Ου τοινυν ταυτα ελπιζειν αυτους παρεκελευετο. Ὥστε δηλον οτι εν τηι
πολει ληφθεντος αυτου αιχμαλωτου ταυτα εφη ο Ἱερεμιας. Ειχε δε αρχην ο Σεδεκιας
της βασιλειας. Αυτον γαρ κατεστησε κρατειν τον τοπον ο Ναβουχοδονοσορ. Συνηψεν
ουν τα εν τηι αρχηι του Σεδεκιου λεχθεντα, τηι αποκρισει τηι γενομενηι προς τους
αγγελους τους αποσταλεντας υπ' αυτου προς τον προφητην. *Ὡς ο οικοδομων τον
οικον αυτου ου μετα δικαιοσυνης, και τα εξης. Περι του Σεδεκιου λεγει, μεμφομενος
αυτωι, ως περιττην των οικων ευπρεπειαν εχοντι, και εγκαλων ως αδικουσι τους
υπηρετουμενους και καμνοντας. Καθαπτεται του Ἰωακειμ, ως εξ αρπαγης
οικοδομουντος λαμπρα, και καλλωπιζοντος οικιας, μη μισθους αποστερουντος
μισθωτου. Τι την οικιαν οικοδομεις, και σωτηριαν της σαυτου ψυχης καθαιρεις; Ὁ
πλησιον εργαται· ει γαρ αλλοτριος ην, αποστερηθηναι των μισθων εδει. Μη
βασιλευσεις, οτι αμιλλασαι προς την κεδρον; Τουτεστι, Μη γαρ επιμενεις τηι βασιλειαι,
και αγαν εις υψος εγειρεις τας οικοδομας; *Ὁ πατηρ σου μη ουχι εφαγε, και επιε, και
εποιησε κριμα, και δικαιοσυνην; Τοτε αγαθον ην αυτωι. Ὁ πατηρ σου, τουτεστιν, ο ∆αβιδ
εκεινος, ου περι αδικιαν εχων, και οικων επιμελειαν, ευδοκιμησεν, αλλα περι την του
Θεου θεραπειαν ασχολουμενος. Ἤτοι τον Ἰωσιαν φησιν, ητοι τον Ἄχαζ· το μεν απο της
φυσεως, το δε απο του τροπου. Ἰδου ουκ εισιν. Ὁραις το καλλος που τιθεται; ουκ εν τωι
τυπωι των μελων, αλλ' εν τηι καληι χρησει. *∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος επι Ἰωακειμ
υιον Ἰωσιου βασιλεως Ἰουδα· Ου μη κοψωνται, οιμοι, Κυριε, και οιμοι, αδελφοι, και τα
εξης. Τινες μεν εφασαν αποτμημα ειναι τουτο των εμπροσθεν· οιμαι δε κεισθαι
ακολουθως· την δε εννοιαν ταυτην ειναι ηγουμαι· Ἐμνημονευσε των 64.941 κατα τον
Ἰωακειμ, ων προειπεν, ως αν πεισηι αυτους αληθη ειναι τα παρ' αυτου λεγομενα.
Συμψησθεις. Τι εστι, συμψησθεις; Συμμαχος φησι· Ὡς κοπριον συλληφθεις. Ὁ γαρ
Βαβυλωνιος αυτον ανελων, ουτως εῤριψε, και ουκ εταφη. Ἢ εταφη καθαπερ ονος,
συμφυρεις σποδωι και γηι και κονιορτωι. Ἐκ γαρ του θορυβου ουτε εκοπη, ουτε
απεπλυνθη αυτου το σωμα· τουτο γαρ ην το χαλεπωτατον· ουτος γαρ ην ο χαλεπωτατος
παντων. Ὁραις παῤρησιαν προφητου, οια αυτος προλεγει, και ουχ υποστελλεται;
*Ἀναβηθι επι τον Λιβανον, και κραξον, και εις την Βασαν δος την φωνην σου, και
βοησον εις το περαν της θαλασσης. Τουτεστι, Ταυτα λεγων ουκ ηκουομην. Ἆρα
ανεβαινε; ουκ εγωγε οιμαι, αλλ' ωστε καταδηλον γενεσθαι την φωνην. Ὅτι
συνετριβησαν. Τους συμμαχους αυτης λεγει, οις εθαῤρει. Ἐλαλησα εν τηι παραπτωσει
σου, και ειπας, Ουκ ακουσομαι. Τουτεστιν, εφεστωτων κακων, εκηρυξα, και απειπαντο
των λογων την παραινεσιν. Και ειπας· Ουκ ακουσομαι. Και ο προτερον ειχεν αρετης
λογον, και τουτο απωλεσε το, οτε απεκτονεν αυτους, τοτε εξεζητουν αυτον. Καιτοι τις
εν θλιψει ουκ αν ακουσειεν; και ου νυν, αλλ' αει τοιαυτη γεγονας. Παντας τους
ποιμενας σου ποιμανει ανεμος. Ἐφ' οις προσεδοκας ειναι εν αδειαι. Ὅταν γαρ εις τι
θαῤρωμεν πραγμα, αναιρει αυτο ο Θεος· ιν' επ' αυτωι λοιπον μη ελπιζωμεν, και επ' αυτωι
προσδοκωμεν. Ὅτι τοτε αισχυνθησηι. Ου φαινομενων, φησιν, αλλ' αναιρουμενων εκ του
μεσου. Ζω εγω, λεγει Κυριος. Ει καθαπερ σφενδονην τις συσφιγξει επι της χειρος
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

περιφερων, και ουτως αυτον εγω εχοιμι, ουδε ουτως προστησομαι αυτου· ει δε Θεος ου
προστησεται, τις αυτον εξαιρησεται; Και παραδωσω σε εις χειρας των ζητουντων την
ψυχην σου. Και ταυτα κατα τον ομοιον τροπον ειρησθαι νομιζω. Ὅτι και περι του
Ἰεχονιου, φησιν, εφασκον. Και επειδη ενομιζον ειναι εν ασφαλειαι. Τουτο μεν, ως απο
του Βαβυλωνιου καταστας, τουτο δε, ως εν τωι ναωι, και τηι Ἱερουσαλημ τυγχανων
μηδεν πεισεσθαι, προειπων αυτωι μη θαῤρειν επι τουτοις, και το εργον εξεβη. Το ουν,
Ἐπι της χειρος μου της δεξιας, ινα ειπηι, Ἐν τωι ναωι, ενθα βοηθειν ειωθα τοις εκει ουσιν.
Το στομα το εξουδενωμενον και εκτετιναγμενον ο ανηρ αυτος, τουτεστιν, ο Ἰεχονιας.
Στομα δε εξουδενωμενον δια την βλασφημιαν· εκτετιναγμενον δε, ως απωσμενου. Και
αποῤριψω σε. Λεγουσι δε αι Βασιλειαι, οτι και τιμης υστερον 64.944 απηλαυσε, και
υψωθη υστερον ο θρονος αυτου, ισως βελτιονος γενομενου· ωστε και οταν λεγηι· Ου μη
καθισηι επι του θρονου απο του σπερματος αυτου· ευδηλον οτι τοιουτου μενοντος· περας
γαρ λαλησω επι βασιλειας και επι εθνος του κατασκαψαι, και εαν επιστρεψουσιν, ουδεν
ποιησω. *Ἠτιμωθη Ἰεχονιας, ως σκευος, ου ουκ εστιν αυτου χρεια. Αιχμαλωτος γαρ
ληφθεις εν ατιμιαι γεγονε, της βασιλειας εκπεσων. Και γαρ ην ακαθαρτος· αλλα και
αλλως· Ἀκαθαρτος γεγονεν εις αλλοτριαν απελθων γην. Γη, γη, ακουσον. Ἐπειδη ουδεις
ουκ ηκουσε των ανθρωπων, δια τουτο προς την αψυχον διαλεγεται. Τι δε εστιν
εκκηρυκτον; Ἄτιμον, φησιν· Ἀκυλας μεν, αναυξητον φησιν· ο δε Συμμαχος· Κενον,
απηλλοτριωμενον. Ταδε λεγει Κυριος· Γραψον συ τον ανθρωπον τουτον εκκηρυκτον
ανθρωπον, ανευοδωτον ανθρωπον εν ταις ημεραις αυτου. Τουτεστι, Τοις παρουσι
μαρτυρομαι, ως αλλοτριον εαυτου ο Θεος τουτον εποιησατο, και σημειωσασθε τον
λογον τουτον. Τουτο γαρ βουλεται το, γραψον· τωι γαρ πληθει γραψαι παρηινεσεν. Το δε
ανευοδωτον, σαφως ηρμηνευσεν επαγων· Ὅτι ου μη αυξηθηι εκ του σπερματος αυτου
ανηρ καθημενος επι του θρονου ∆αβιδ. Ἀντι γαρ τουτου, ουχ ο υιος εβασιλευσεν, αλλ' ο
θειος ο του Ἰωακειμ αδελφος.

ΚΕΦΑΛ. ΚΓʹ.
*Ὦ οι ποιμενες οι απολλυντες, και διασκορπιζοντες τα προβατα της νομης μου.
Τον ομοιον, φησι, τροπον, και συ, ω Σεδεκια, παρανομων διατελεις, και αιτιος απωλειας
τωι πληθει γινηι. Και ο Ἰεζεκιηλ πολλα κατ' αυτων φησι, και αυτος ο Ἱερεμιας, και ορα
χαλεπωτεραν κατ' αυτων την τιμωριαν. Ουτοι γαρ απολλυνται επ' αλλοτριας· τοις δε
απατηθεισιν επαγγελλεται μετα ταυτα ανοδον, και κακων απαλλαγην, και αρχοντας
καθαρους. Ἴδε πανταχου το δικαιον. *Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και στησω τωι
∆αβιδ ανατολην δικαιαν, και βασιλευσει βασιλευς δικαιος. Περι του Ζωροβαβελ λεγει.
Συμμαχος φησιν αντι του, Ἀνατολην δικαιαν, Βλαστημα δικαιον· περι Χριστου τουτο
ειρηται, ως φασι τινες, εγκεκρυμμενως. Κατα δε ιστοριαν περι Ἰωσεδεκ. Και ευκαιρως
διδωσι τους αγαθους αρχοντας, οτε αυτους εκ της τιμωριας σωφρονεστερους εποιησεν,
ωστε και ευπαραδεκτον γενεσθαι την ωφελειαν, της ραιθυμιας και αλαζονειας
ανηιρημενης. Και τουτο ονομα αυτωι, ο καλεσει αυτον Κυριος Ἰωσεδεκ. Ἐν τοις
προφηταις το, Ἰωσεδεκ, ερμηνευεται αρχων δικαιοσυνης ημων, ινα ειπηι, οτι, ως
προφηται κατα γνωμην του Θεου φθεγγονται, ουτω και αυτος δικαιος γενομενος εις
δικαιοσυνην αξει τον λαον. 64.945 Συνετριβη η καρδια μου. Τουτο φησιν, οτι Ἐγω μεν,
ιδων την δοξαν του Θεου εξεστην· ουτοι δε ουδε την τιμωριαν δεδοικασιν. Και εγενετο ο
δρομος. Τουτεστιν, η σπουδη επ' ουδενι καλωι. Ὥστε εσπουδαζον, αλλ' ουκ επι χρηστοις
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

πραγμασιν. Ὅτι ιερευς και προφητης εμολυνθησαν. Ἐμοι δοκει τας μοιχειας λεγειν εν
αυτωι τωι οικωι, απο του αξιωματος ιερευς· απο του τοπου, εν τωι οικωι· απο του
πραγματος, πονηριας μοιχειας. Τι τουτου χαλεπωτερον; ει και τοις αλλοις ηπιστουν,
τουτο ικανον ελεγξαι αυτων την πονηριαν· αλλοτριους διωρυττον γαμους, επεμαινοντο
ταις γυναιξιν. ∆ια τουτο γενεσθω η οδος αυτων. Ὅρα, πως παλιν ου παρα ποδας επαγει
την κακιαν, αλλα διδωσι προθεσμιας· ειτα ινα μη αναβολη εις απιστιαν αυτους και
κακιαν αγαγηι, αναμιμνησκει τους τα αυτα πλημμελουντας αυτοις, και χαλεπωτερα
παθοντας. Και εν τοις προφηταις Σαμαρειας. Ἐκεινοι, ει και μηδεν ετερον, τον Βααλ
προεβαλλοντο· ουτοι δε εμε. *Και εν τοις ψευδοπροφηταις Ἱερουσαλημ εωρακα φρικτα.
Ὁ Ἑβραιος, πεφυρμενα, ινα ειπηι, ουδεν αληθες λεγοντας, αλλα κατα φιλοτιμιαν τους
λογους ποιουμενους· ταυτα δε κατα συγκρισιν των ψευδοπροφητων των εν Σαμαρειαι
λεγει, οτι εκεινοι καν ταξει τινι εδοκουν λεγειν απερ ελεγον, ως βωμον εχοντες, και
δαμαλεσι προσκυνουντες, και την λοιπην ευταξιαν δοκουντες φυλαττειν, ει και
παρανομως· ουτοι δε την εκεινων κακιαν υπερεβησαν τηι παρανομιαι. Ου γαρ
συνεχωρουν τον παρα του Θεου φοβον εγκαθισαι τηι διανοιαι των ακουοντων· την
υποθεσιν πασαν του γενεσθαι βελτιους ανηιρουν, και κατειχον εν τηι πονηριαι τους
ανθρωπους απαντας. Και αντιλαμβανομενους. Ου μονον, φησιν, ουκ ενουθετουν
ανθρωπους απο γαρ του μερους το παν εσημανεν αποστρεφειν απο των πονηριων, αλλα
και συνηγορουν αυτοις, ως εκ τουτου μαλλον επιτριβεσθαι αυτους εις κακιαν.
Ἐγενηθησαν μοι. Τινα ουχ ικανα παιδευσαι εκεινα; ουτως ατερπης και φοβερα η οψις
της γης, καθαπερ σωμα δια παντος εμπεπρησμενον. ∆ια τουτο. Ουχι τηι φυσει, αλλα τηι
διαθεσει προιεμενον. Ὅταν μεν γαρ αυτηι τηι φυσει πικρον ηι, πολλας ενι παραμυθιας
ευρειν, και τοπους αμειβομεν, και παρα των εχοντων απολαβοντες, και ετερον τι
προσαγομεν. Ὅταν δε αυτο το αισθητηριον διεφθαρμενον ηι, ουδεμια λοιπον ιασις εστι.
Βελτιον ουν τας αισθησεις υγιαινειν, η τα στοιχεια πικρα οταν οντα μεθ' εαυτου
περιφερηι περιφερειν. Ὅτι απο των προφητων Ἱερουσαλημ. Παλιν την αιτιαν τιθησιν·
ουκ ηρκεσεν αυτοις 64.948 μεχρι της πολεως στησαι τα δεινα, αλλα και των ετεροις
συμβαντων αυτοι γεγονασιν αιτιοι. Ουτω λεγει Κυριος. Ταυτα αποφασεις εισι· ποθεν,
ειπε μοι, δηλον; οτι ψευδη λεγουσιν, οτι κακα επιτεινουσιν, οτι ραιθυμιαν αυξουσιν.
*Ὅτι τις εστη εν υποστηματι Κυριου, και ειδε, και ηκουσε των λογων αυτου; Τουτεστι,
τις τουτων των εναντιουμενων τοις προφηταις ανεμεινε θειαν ενεργειαν, και αξιωθεις
Πνευματος ελαλησε ταυτα; ινα ειπηι, Ἐξ αυτων των πραγματων δεικνυνται μαχομενοι
τωι θειωι βουληματι, οτι τοις αληθεσι προφηταις μαχονται συμπραττοντες τηι των
ειδωλων θεραπειαι. Τουτεστι, τις δυναται τον Θεον ιδειν; Συμμαχος φησι· Τις γαρ παρην
εν ομιλιαι, και τις δε ηκουσε; Πως ουν υμεις λεγετε ακηκοεναι; *Και ει εστησαν εν τηι
υποστασει, και ηκουσαν των λογων μου, εδιδασκον αν τον λαον μου, και απεστρεφον
απο της οδου αυτων της πονηρας. Τουτεστιν, Ει ενεμενον τοις εμοις νομιμοις, και την
παρ' εμου χαριν ανεμενον, παντως αν ευσεβειαν τον λαον εδιδασκον. Ου μικρον
τεκμηριον· ουχ ο τυχων κανων ορος προφητειας και ψευδοπροφητειας. *Θεος εγγιζων
εγω ειμι, λεγει Κυριος, και ουχι Θεος ποῤρωθεν. Κρυβησεται ανθρωπος εν κρυφιοις, και
εγω ουκ οψομαι αυτον, φησι Κυριος; Τουτεστι, Καθ' ηδονην τωι πληθει λαλουντες,
απαταιν αυτους ενομιζετε· και τους ουκ ειδοτας εις υποψιαν αγετε, ως παρ' εμου
αποστελλομενοι. ∆ιατι μη λογιζεσθε την εμην αξιαν, ως εκαστωι παρειμι, ωστε και τα
βουλευματα ειδεναι; και ουχι κατα τους ανθρωπους ποῤρωθεν ων των υμετερων
λογισμων, αγνοω α πραττετε. Τις γαρ εστιν εξ υμων, ος κατα βουλην τι σκεπτεται, και
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

λανθανει εμε; τουτο γαρ μηνυει, Ει κρυβησεται ανθρωπος εν κρυφιοις, και εγω ουκ
οψομαι αυτον; τουτεστιν, η εν αποκρυφωι τις της εαυτου διανοιας κρυψαι βουλεται, και
λανθανει μου την γνωσιν; Ὅτι εις πονηριας αυτους ωθησαν, οιδα. Ποθεν οιδα; Παρων
εγω ειμι· πανταχου παρειμι. Ει γαρ τοις μη παρουσι προφηταις διδωσιν ειδεναι τα
πανταχου πολλακις, πολλωι μαλλον αυτος οιδεν. Ἀλλ' ου λεγει τουτο, αλλα, Θεος
εγγιζων εγω ειμι· πανταχου παρειμι· οπερ αναμφισβητητον τεκμηριον ην του παντα
ειδεναι. Και ουχι Θεος ποῤρωθεν. Ὥσπερ γαρ το φως πανταχου παρεστιν, ουτω και ο
Θεος. Μη ουχι τον ουρανον και την γην εγω πληρω; Οιδα, φησι, πως συντιθεασι
προφητειας· υποψιας τεκμηριον το τοις πονηροις προφητευειν τα πονηρα· ειτα και εαν
διηγησηται, φανερα εσται. *Τι το αχυρον προς τον σιτον, φησι Κυριος; Καλως τηι
συγκρισει των προφητων προς τους ψευδοπροφητας επηγαγε τουτο αντι του, Συγκρισις
64.949 ουδεμια αχυρου προς σιτον. Ὁ μεν γαρ τροφιμος εστι, και προς ανθρωπους
συστασιν συντελει. Ουδεν δε χρησιμον ανθρωποις αχυρον, αλλ' η ριπτεται η αλογων
τροφη γινεται. Ουτω, φησι, και των προφητων οι λογοι τρεφουσι ψυχας. Ου μην ο
λογος των ψευδοπροφητων δυναται τι συντελειν προς κερδος ανθρωπων, πλην ει μη τι
τοις εξ αλογιας πειθομενοις, παραμυθιαν τινα παρεχει, ου κερδος, και επαγει, Ουχ
ουτως· τουτεστιν ουδεμια συγκρισις. *Οι λογοι μου ωσπερ πυρ, λεγει Κυριος, και ως
πελεκυς κοπτων πετραν. Τουτεστιν, Οι δια των προφητων λογοι αληθεις και ενεργειαν
εχοντες. Ἰδου εγω δια τουτο προς τους προφητας. Πως εμοι δοκουσι των προφητων
ακουοντες μιμεισθαι αυτους ενιοι, η ετερων διηγουμενων ακουοντες, καθαπερ οφις. ∆ια
τουτο και ο Ἰεζεκιηλ φησι, οτι Ἐαν ελθηι, φησι, προφητης, εγω Κυριος επλανησα αυτον·
ου γαρ συγχωρει μαθειν λοιπον· δια τουτο και το λημμα λεγει ανελειν. Ἰδου εγω προς
τους προφητας. Προφητειας γλωττης τας ψευδεις καλει· ου γλωσσης δε εισιν αι αληθεις
προφητειαι. Και νυσταζοντας νυσταγμον αυτων. Πολλοι γαρ ειδη επετηδευον
προφητειας δια υπνων, δια χρησμων. Ἀλλα παραμυθησονται προς το παρον. Και λημμα
Κυριου. Και ποια βλαβη; επειδη εκεινον προσεποιουντο ληψεσθαι, την ομωνυμιαν
αναιρει. Λαμβανειν γαρ και οι δαιμονες ηδυναντο και ενομιζοντο υπο Θεου ληψεσθαι.
Ἀλλ' ουκ εστι τουτο.

ΚΕΦΑΛ. Κ∆ʹ.
*Και εδειξε μοι Κυριος δυο καλαθους συκων κειμενους κατα προσωπον ναου
Κυριου μετα το αποικισαι Ναβουχοδονοσορ βασιλευς Βαβυλωνος τον Ἰεχονιαμ υιον
Ἰωακειμ βασιλεα Ἰουδα. Ειταμετ' ολιγα· Ὁ καλαθος ο εις, συκων χρηστων σφοδρα, ως
συκα πρωιμα, και ο καλαθος ο ετερος συκων πονηρων σφοδρα, των μη βιβρωσκομενων
απο πονηριας αυτων, και τα εξης. Ταυτην την εννοιαν εχει η οπτασια αυτη του
προφητου. Ὅτι μεν ουν επι του Σεδεκιου γεγονε, δηλον. Και δεικνυσι τα ρηματα.
Αιχμαλωτων δε γενομενων των περι τον Ἰωακειμ, εφασκον οι επι του Σεδεκιου, ως
Ουδεν πεισομεθα δεινον ημεις παρα Βαβυλωνιων, πραττοντες δικαια, επειπερ κακοι
γενομενοι εκεινοι και ασεβεις, οι τε προπατορες οι ημετεροι αιχμαλωτοι γεγονασι. ∆ια
τοινυν ταυτης της οπτασιας δεικνυσιν εκεινους αμεινον τουτων ο Θεος. Και ωσπερ,
φησι, τα συκα τα χρηστα περι πολλου αν τις ποιησαιτο, ουδ' απολυειν ουδε ριπτειν
εθελων εξ αυτων τι, ουτως και αυτος περιεποιησατο τους απελθοντας· φησι δε, καλαθον
συκων χρηστων, εκεινην την αποικιαν· επειδηπερ μετα του πληθους, και ο δικαιος
παρεληφθησαν, οικος ∆ανιηλ, και οι τρεις παιδες, και Ἐζεκιηλ, και ει τις κατ' εκεινους
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

ετυγχανε. Και 64.952 ωσπερ, φησι, τα πονηρα ριπτεται, ουδαμως χρησιμα τυγχανοντα,
ουτως παντας διαφθερω αχρηστους οντας, και εις ασεβειαν εκκλιναντας, παντελως
ουδεμιαν μνημην του εαυτων ∆εσποτου ποιουμενους. Πονηρων δε συκων καλαθον
τουτους ωνομασε δια το μη ευρεθηναι αυτοις δικαιον. Τι βουλεται η εικων των
καλαθων των συκων, ευτελης ουσα σφοδρα; Ἀλλα της ευτελειας η ταπεινοτης αιτια
των τοτε· και γαρ και αλλαχου το φιλτρον το περι αυτους δηλωσαι βουλομενος, ουδεν
των μεγαλων και οντως ποθεινων τιθησιν, αλλα συκα και σταφυλας. Ὡς σταφυλην
ευρον τον Ἰσραηλ εν ερημωι, και ως σκοπον εν συκηι πρωιμον. Ἐνταυθα ουν το κατ'
αυτων φιλτρον, ο μελλει περι εκεινους επιδεικνυσθαι, και το μισος το περι τουτους δια
της εικονος παριστησι. Και κατα προσωπον του ναου Κυριου· ινα δειξηι την αποφασιν
εκειθεν εξενηνεγμενην. Και ειπε Κυριος προς με. Τινος ενεκεν αυτον ερωται; ινα
αξιοπιστον ποιησηι τον λογον, και απο της αποκρισεως λαβηι την αποφασιν ο λαος. Και
εγενετο. Τι τουτου του τροπου διορθωτικωτερον; εδειξε την διαφοραν. Τι γαρ, ει την
πατριδα εχετε ετι, αλλα διεφθαρμενοι εστε; τι δε ει εν αιχμαλωσιαι εκεινοι, αλλα
προσφιλεις μοι εισι; τουτο δε ποιει, ινα μεταβαλωνται, και μη νομισωσιν εξ οικειας
αρετης απομεμενηκεναι. Και ανοικοδομησω. Ὁραις οτι το, ου μη, ουκ εις διηνεκες εστι;
και γαρ καθειλεν αυτους. Και δωσω αυτοις καρδιαν. Ει τοινυν συ διδως την καρδιαν,
τινος ενεκεν ουκ εδωκας προτερον; ουτε γαρ ησαν τοτε δεκτοι προ των τιμωριων και
της διορθωσεως. Ὅρα το μεγιστον των αγαθων τουτο· και την αιτιαν λεγει, οτι
επιστραφησονται· αλλα η εικων ουκ αφιησιν. Ου γαρ εστι τα απαξ διαφθαρεντα
επανελθειν, και γενεσθαι καλα. Ἀλλα τα μεν καλα, φησι, μενει· τα δε μη καλα, ουκετι.
Ἀλλ' ουκ επι της φυσεως, αλλ' επι της προαιρεσεως ειληπται. Περι γαρ την ποιοτητα η
διαφορα, ου περι την ουσιαν. Ει δε λεγεις· Τινος ουν ενεκεν ουχι και τουτοις διδωσιν
επαγγελιας χρηστας; Ὅτι δια τουτο τουτοις επιτεινει τον φοβον; ινα μηδε πειραν
λαβωσιν. Και τους κατοικουντας. Μη θαῤρειτε, φησιν, ως συμμαχιαν εχοντες· ου γαρ δη
ου μη προστησωνται υμων, αλλα και αυτοι ληφθησονται· και ου τηι αιχμαλωσιαι μονον,
αλλα περαιτερω προβησεται τα κακα. Και εσονται εις ονειδος. Ἀθανατος υμων της
κολασεως η μνημη, και δηλη πασιν ανθρωποις.

ΚΕΦΑΛ. ΚΕʹ.
Ὁ λογος ο γενομενος. 64.953 Μελλει λοιπον οριζειν της τιμωριας τον χρονον,
και την αποφασιν εκφερειν. Και ελαλησα προς υμας ορθριζων. ∆ι' ενος προφητου ταυτα
συνεχης· και γαρ και δια των αλλων ελαλησα· και ου διελιπον αει λαλων, και ελαλησα
ουδεν φορτικον. Τουτο και ο Χριστος ποιει μελλων την πολιν παραδιδοναι τοις
πολεμιοις, μονονουχι απολογειται προς αυτους· Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα
τεκνα υμων, και ουκ ηθελησατε; και τα εξης. ∆ια τουτο ταδε λεγει Κυριος. Μη γαρ δια
τουτο εδωκα, ινα παλιν αφελωμαι; μη γαρ μισθον υμας απηιτησα; και γαρ χαριτος ην
εργον· ουδεις τα δωρηθεντα αφαιρειται, αν μη σφοδρα αναξιος ηι ο λαβων. Ἰδου εγω
αποστελλω και ληψομαι πατριαν. Ἄξω, φησι, Βαβυλωνιους, επειδη ουκ επιστευσατε·
οραις. ποθεν αυτοις η ραιθυμια γεγονεν; εκ του απιστειν. Τουτο και νυν γινεται περι της
γεεννης· μη γαρ ουκ εδυναμην κολασαι ειγε ηθελον; τουτου δε αιτιοι οι
ψευδοπροφηται. Ουκ επιστευσατε τοις ρημασι, πιστευσατε τοις πραγμασιν. Ἐπι παντα τα
εθνη. Τινος ενεκεν; ινα μαθηις οτι αυτου καθολου του Θεου η προνοια. Και
δουλευσουσιν. Τα εβδομηκοντα ετη φιλανθρωπος ων, ουχι μετα την του ναου
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

καθαιρεσιν αριθμει μονον εως της επανοδου, αλλα και μεχρι της κατασκευης του ναου.
Ὃ δε λεγω, τοιουτον εστι. Προ των εβδομηκοντα ετων ανηγαγεν αυτους, και ελογισατο,
και τα της ανοδου εις την αιχμαλωσιαν. Ὅπου γαρ ουκ ην ναος, ουδε ιερευς, ουδε
θυσιαστηριον, ουδε θυσια, τι διενηνοχε των εν αιχμαλωσιαι ζωντων; και τουτο δε της
φιλανθρωπιας αυτου. ∆ια τουτο επι ∆αρειου, φησι, μετα την ανοδον τοσουτων
παρελθοντων καιρων λεγει, Ἕως ποτε υπερειδες, Κυριε, την Ἱερουσαλημ; τουτο
εβδομηκοστον ετος, τοτε πληρουσθαι τα εβδομηκοντα. Ποιει δε αυτο και εν κολασει,
λεγων· Ἑκατον εικοσιν ετων εσται η ζωη των ανθρωπων, και εκατον ετη ζωσιν.
Ἐποιησε δε αυτο και επι της αναστασεως· ειπων γαρ, οτι Τρεις ημερας, και τρεις νυκτας,
τηι τριτηι ημεραι ανισταται. Ἀλλ' εκεινο μεν φιλανθρωπιας ην εικοτως, τουτο δε ποιας
φιλανθρωπιας; τινος ουν ενεκεν και το τριημερον εποιησεν; ωστε πιστευθηναι, οτι
τετελευτηκεν· πολλα γαρ γινεται δια τουτο. Τινος ουν ενεκεν ουκ επληρωσεν αυτο,
ειπων, οτι εσται εν τηι καρδιαι της γης τρεις ημερας και τρεις νυκτας, η ωστε το σωμα μη
διαφθαρηναι; Τι γαρ, ουκ ηδυνατο συγκρατησαι αυτο; ηδυνατο, αλλ' εβουλετο
πιστευθηναι την φυσιν ως ουδενος απηλαυε ξενου. Τινες φασι δια τους μαθητας, ωστε
διακρατησαι αυτων την ασθενειαν· δια γαρ τοι τουτο ουδε ανεμενεν αυτος φανηναι
αυτοις, αλλα τοις ευαγγελιοις προδισχει, και ανιησιν αυτων την διανοιαν· Ἄπελθε,
φησιν, ειπε τοις αδελφοις μου· και μην ηδυνατο ευθεως φανεις μαλλον το 64.956 ρητον
πιστωσασθαι· αλλ' ωστε προπαρασκευασθηναι αυτων την ακοην. Ου γαρ ᾔδεσαν, οτι δει
αυτον εκ νεκρων αναστηναι. Ἢ τουτο εστιν ειπειν, οτι και Ἰωνας εποιησεν εν τηι κοιλιαι
του κυτους· η γαρ φθορα κατα μιαν ημεραν αρχεται του σωματος· ωστε αρκουσα
μαρτυρια του τετελευτηκεναι αυτον αυτη. Και οταν μεν κακα απειληι, συστελλει τον
χρονον και σοφιζεται· οταν δε αγαθα, εκτεινει αυτον· ου γαρ ωρισμενα εδωκεν αγαθα,
μαλλον δε ουδε δηλα. Ουδαμου τοις αγαθοις ορον τιθησιν, αλλ' η την εκαστου
προαιρεσιν, τοις δε κακοις πανταχου· Ἔδωκα υμιν την γην απο αιωνος εως αιωνος,
φησιν. Ὁραις ουδενα ορον· οταν δε πεμπηι εις αιχμαλωσιαν, ωρισε, και ορα· η μεν πρωτη,
υʹ, η δε δευτερα, λʹ, η δε τριτη, τρια και οʹ εστι ετη. Αυτη δε διηνεκης η επι του Χριστου·
τουτων μεμνηται των ετων ο ∆ανιηλ. Και εν τωι πληρωθηναι. Προλεγει τιμωριαν τοις
Βαβυλωνιοις, ινα μαθηις οτι ουδε νυν οικειαι ισχυι ταυτα εποιησαν. *Και εν τωι
πληρωθηναι εβδομηκοντα ετη, και εκδικησω επι τον βασιλεα Βαβυλωνος, και τα εξης.
Τα εβδομηκοντα ετη της αιχμαλωσιας αριθμειται απο του τριτου ετους της βασιλειας
Ἰωακειμ, ος μετα τον Ἰωαχαζ τον υπο του Αιγυπτιου κατασταθεντα εβασιλευσε. *Λαβε
το ποτηριον του ακρατου, του εκ χειρος μου, και ποτιεις αυτο παντα τα εθνη, προς α εγω
σε εξαποστελω προς αυτα. Του ακρατου, ο Ἑβραιος της πικριας, εχει· βλεπει δε την
οπτασιαν προς παραμυθιαν του λαου. Ἐπειδη γαρ εις λογισμους ενεπιπτον κρειττονα
ορωντες τον Βαβυλωνιον, ως ουδεν οφελος αυτοις ταχα της εις Θεον θεραπειας,
δεικνυς ο προφητης μαλλον δε ο Θεος δια του προφητου, οτι δι' αμαρτιαν ταυτα
υπομενουσι, την κατα των εθνων ποιειται προφητειαν, και παντας τους βασιλεις τους
εβδομηκοντα επτα. Λεγει δε την Ἰδουμαιαν την νυν Βαταναιαν καλουμενην, ην ειχον
προτερον οι περι τον Ῥουβημ, και το ημισυ φυλης Μανασση· προιων δε λεγει· *Και οιδε
ωσπερ οι ληνοβατουντες αποκριθησονται προς παντας τους καθημενους επι της γης. Το,
οιδε, ου καλως κειται παρα τωι Ἑλληνικωι· η ∆αδ γαρ εχρην κεισθαι. ∆αδ δε εστιν
επιῤρημα των ληνοβατουντων αποκρινομενων προς τους καταλεγοντας. Ὥσπερ τοινυν,
φησι, το επιῤρημα τουτο λεγοντες προθυμως πατουσι την σταφυλην, ουτως υμας
καταπατησει, ως ληνοβατης ο Βαβυλωνιος απαντα τα εθνη.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

ΚΕΦΑΛ. Κςʹ.
Ουτως ειπε Κυριος· Στηθι εν αυληι οικου Κυριου. Ἵνα μαθωσιν, οτι ουτε η οψις
εδυσωπησε τον προφητην· ωσπερ αν ειτις ανδρος μεγαλου και θαυ 64.957 μαστου
μελλων καταψηφιζεσθαι, αυτον εις μεσον αγαγοι τον ανδρα. Τι λεγεις; ου προλαβων
ειπες, οτι Ὥσπερ τα συκα τα πονηρα, ουτως αυτους δωσω; πως ουν διδως ελπιδα
μεταβολης; Μη αφεληις. Τινος ενεκεν παραγγελλεις; ουχ ως τουτο ποιουντος του
προφητου; μη γενοιτο· αλλ' ινα αξιοπιστον ποιησηι τον λογον, και μαλλον αυτους πεισηι
προσεχειν· και ολως αναγκαιας ουσης λεχθηναι της προφητειας. Ἴσως ακουσονται.
Πολλακις συμβαινει ως επι των ανελπιστων και απεγνωσμενων· τουτο πειθει τον
προφητην, Ἴσως ακουσονται, ο παντα προειδως φησι, και εις ελπιδα αγων αυτους.
Ἴσως συμβαινει. Το ισως, εν τηι Γραφηι επι βεβαιωσει λεγεται. Ἴσως γαρ εντραπησονται
τον υιον μου, αντι του οφειλουσιν εντραπηναι. Και αποστραφηι. Τουτο μαλιστα ηθελεν ο
προφητης ακουσαι· Συ βουλει παρακινδυνευσα επ' ελπιδι τοιαυτηι· ειπε ουν, Ουτως ειπε
Κυριος. Και δωσω τον οικον. Ὃ μαλιστα αυτους ελυπει· μεγα γαρ εφρονουν επι τωι ναωι.
*Πλην χειρ Ἀχικαμ υιου Σαφανης μετα Ἰερεμιου, του μη παραδοθηναι εις χειρας του
λαου, του μη ανελειν αυτον. Τουτεστι, εμηνυσεν αυτωι τας επιβουλας, ωστε εκκλιναι.
Ταυτα ακολουθως κειται τηι προφητειαι, εν οις αρχεται της βασιλειας Ἰωακειμ, ως
ανωτερω επεσημηναμεθα· ενθα προεφητευσε της πολεως και του ναου την αλωσιν,
καθαπερ ηδη προτερον επι της Σελω εγενετο. ∆ηλον ουν οτι απερ ανωτερω ειπε κατα
του Ἰωακειμ, οτι ταφειωι ου ταφησεται, και οσα τοιαυτα κατα τουτον ειπε τον τροπον,
ηνικα συλλαβομενος αυτον ανελειν ηβουλοντο, ως κατα της πολεως ειρηκοτα κακα.
Ἀλλ' ο συνθεις, του προφητου τα ρηματα τεθεικεν αυτα ανωτερω, δι' ην αιτιαν εφαμεν,
ωστε δηλον ως ου διατετμηται της προτερας ακολουθιας εκεινα· κειται δε καθ' ον
ηρμηνευσαμεν τροπον. Και νυν βελτιους ποιησατε οδους. Ὅρα πως videtur superfluere
πως αντι απολογουμενου, διδασκαλου λαβοντα ταξιν. Ου ζητει οπως τον κινδυνον
διαφυγηι, αλλ' οπως εκεινους εξαρπασηι των δεινων. Και ακουσατε. Ει γαρ μη τιμωρια
προυκειτο, ει γαρ μη δεινα τινα ηπειλητο, του Θεου ημων ακουειν ουκ εχρην; Και
παυσεται. Τι τουτου λυσιτελεστερον του λογου; Ἀλλ' απιστειτε; μη γαρ εγω ταυτα
αποφαινομαι; Ὁ Θεος. Μη γαρ ο Θεος; Ὑμεις καθ' εαυτων. Και ιδου εγω, εν χερσιν
υμων. Τι ουν; εαν αποθανω, ουκ εσται ταυτα; Περι του Στεφανου ελεγον· Ὅτι λαλει
ρηματα βλασφημα κατα του τοπου του αγιου τουτου. 64.960 Ἀλλ' η γνοντες. ∆ιατι; Ου
γαρ απ' εμαυτου, αλλα παρα του Θεου λαλω. Και ειπον οι αρχοντες. Ὅρα, πως
δεινοποιουσι το πραγμα· ου βουλονται τα ρηματα ειπειν, ουκ ανεχομενοι ουδε μεχρι
ψιλης γλωττης αυτων επιμνησθηναι. Ουτω και επι Στεφανου, Ῥηματα βλασφημα λαλει.
Ουκ ειπον, ποια τα βλασφημα. Τηι παραλειψει πολλακις επαιρομεν το πραγμα, ως οταν
λεγωμεν· Ου θελω ειπειν απερ ειπεν. Και μετ' ολιγα· Πως δε ουκ ημελλον αξιοπιστοι
κατηγοροι ειναι; το γαρ αιδεσιμον της ιερωσυνης, ικανον αυτους ποιησαι αξιοπιστους,
ους εδει τους αλλους καταστελλειν, ουτοι τον δημον εκκαιουσιν, ουτοι την οργην του
πληθους αναῤριπιζουσι, και ουδε αναμενουσι την ψηφον των δικαζοντων. Και ειπον
πασηι τηι συναγωγηι του λαου. Χαλεπωτερον εκεινος ειπεν, ουχ απλως ερημιαν, αλλα και
χαλεπην, μη ανηιρεθη; Ἀλλ' εφοβηθησαν τον Θεον. Τουτο μονον, και παντα ελυσε·
τουτο και νυν ποιησαι εχρην, μη τον λεγοντα τα δεινα κατορυττειν, και αναιρειν, αλλ'
οπως απαλλαγειεν αυτων, σκοπειν. Ἡμεις εποιησαμεν κακα μεγαλα επι ψυχας ημων.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

Ὥστε μεταβαλλεσθαι χρη· ωστε ουχ απλως κατηγορησεν. Ου γαρ εχοι τις αν ειπειν, οτι
τοτε μεν ο προφητης ελεγεν εικοτως, νυν δε ουχι. Και γαρ ημεις μεγαλων εσμεν
υπευθυνοι κακων. Μετεβαλλοντο ουν εκεινοι, και μετεβαλλετο ο Θεος. Ἀλλ' ημεις επι
την κακιαν επανηλθομεν.

ΚΕΦΑΛ. ΚΖʹ.
*Ουτως ειπε Κυριος προς με· Ποιησον σεαυτωι δεσμους, και κλοιους, και περιθου
περι τον τραχηλον σου, και αποστελεις αυτους προς τον βασιλεα Ἰδουμαιας, και προς
τον βασιλεα Μωαβ, και προς βασιλεα υιον Ἀμμων, και προς βασιλεα Τυρου, και προς
βασιλεα Σιδωνος, εν χερσιν αγγελων αυτων των ερχομενων εις απαντησιν αυτων εν
Ἱερουσαλημ προς Σεδεκιαν βασιλεα Ἰουδα, και τα εξης. Ζητησειεν αν τις, οπως εν
τοσαυτηι ταλαιπωριαι Ἰουδαιοις εξεταζομενοις, οι των ομορων αγγελους απεστελλον
προς Σεδεκιαν. Ἔστιν ουν η αιτια αυτη· Ἀπο των χρονων Ἐζεκιου, επειδη ευσεβης ην
εκεινος και επιδοξος ανηρ, υποσπονδοι γεγονασιν ου ισ. οι περιοικοι, μεγιστην την περι
αυτου εσχηκοτες δοξαν, και παντων των Ἰσραηλιτων, δια το γεγενημενον σημειον.
Βουλομενος τοινυν παιδευσαι παντας, ως ∆εσποτης εστιν των απαντων Θεος, οπως αν
μη νομιζοιεν ασθενειαι του προνοουντος αιχμαλωτον γενεσθαι τον λαον, και τον ισ.
ναον α καταστρεφεσθαι, κελευει τωι προφητηι εις απαντησιν αυτων ελθειν, και μηνυσαι
την ισχυν του Ναβουχοδονοσορ, παραινων αυτοις, μη πειθεσθαι τοις μα 64.961 ταιοις
και τοις ψευδοπροφηταις· ως αν εξ αυτων των πραγματων γνοιεν του Θεου την ισχυν,
και ως δι' αμαρτιας ο λαος, ουχ υπο της ασθενειας, του προνοουντος αιχμαλωτος
γεγονε· δεσμον δε τον ζυγον, κλοιον δε λεγει τα περισφιγγομενα περι τον ζυγον ξυλα, α
συνεχει των βοων τον αυχενα. Ὅρα, ποτε ηκουσε, και ποτε εποιησεν. Ἐντευθεν δηλον,
οτι ου πασας τας προφητειας κατα καιρον ηκουον. Τινος ενεκεν; ινα μηδε του σημειου
γενηται χρεια, ινα μαθοντες οι ανθρωποι, οτι τοδε εκελευσθη το σημειον ποιησαι,
σωφρονισθωσιν. Ὁραις πως παντων προνοει ο Θεος. Ουτως ειπε. Και νυν εγω ειμι, ου
μεταβεβλημαι, επι της αυτης δυναμεως ειμι. Ὅρα, πως δικαιολογειται. Ει εγω εποιησα,
και δουναι κυριος αν ειην. Ἀλλ' ου πιστευεις οτι εγω εποιησα, πιστευσεις δια των μετα
ταυτα. Ἔδοξε μοι δουναι αυτην τωι Ναβουχοδονοσορ. Ὅρα, πως αυτων και τον τυφον
καταστελλει. Μη γαρ οικειαι παραγινεται δυναμει, και των πολεων περιγινεται; Αυτος
ανωθεν ταυτα τυπω. Ὅρα, πως αυτους παιδευει θεογνωσιαν, ινα εκ τουτων και τα
προτερα μαθωσιν. Και τα θηρια. Μη γινεσθε τουτων ανοητοτεροι μηδε αχαριστοι· τα
αλογα υπηκουσαν, υμεις δε ανθιστασθε; μη γαρ υμας διδωμι μονους; και την πολιν την
εμην. Ὁραις κοινα τα της προνοιας αυτοις; Παντας γαρ ανθρωπους αυτος εποιησεν·
ουκουν παντων ισως προνοει· ου γαρ εστι προσωποληψια παρ' αυτωι. Και το εθνος. Ὅρα
πως ποση περ παῤρησια, πως ελεεινως την δουλειαν ενεφηνε, τωι σφοδρα θαῤρειν τοις
λεγομενοις, ουκ επεσκιασμενως· Ὅσοι μη εμβαλωσι τον τραχηλον, καθαπερ περι
αλογων τινων, ουτω διαλεγεται. Και υμεις μη ακουετε των ψευδοπροφητων. Ὁραις
δικαστηριον καθημενον, και βασανον γινομενην μαντειας και προφητειας; Ταυτα
εκεινοι λεγουσιν, εγω δε ταναντια· ιδωμεν τινι μαρτυρει το τελος. Και το εθνος ο εαν
εισαγαγηι. Μη και τουτο εχει τι; μη και τουτο στοχασμος; το τους μεν αναιρεισθαι, τους
δε αφιεσθαι; διο και λιμος αυτους καταληψεται. Προς Σεδεκιαν. Μη νομισητε, οτι ως
εχθρος λεγω και πολεμιος· και τοις παρ' ημιν ταυτα προφητευω. Ειτα ορα, τι γινεται·
αντιλεγει ο ψευδοπροφητης. Τουτο δε εποιησεν ο διαβολος, ωστε εμποδισαι τηι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

προῤρησει. Ει προφηται εισι, και εστι λογος Κυριου εν αυτοις, απαντησατωσαν δη τωι
Κυριωι των δυναμεων προς το μη πορευθηναι τα σκευη τα υπολελειμμενα εν οικωι
Κυριου, και εν οικιαι βασιλεως Ἰουδα, και εν Ἱερουσαλημ εις Βαβυλωνα. Ἐπειδη οι
ψευδοπροφηται εφασκον μηδεν μεν πασχειν τους παροντας, το δε εναντιον, και τους
64.964 αποικισθεντας επανιεναι, λεγει ο προφητης. Ει αληθως εισιν ουτοι προφηται, και
απεστειλεν αυτους ο Θεος, απαντησατωσαν δη τωι Κυριωι, τουτεστιν, ευξασθωσαν προς
τον Θεον, ωστε τα οντα μη απαχθηναι, οπερ ευκολον μαλλον εστιν, η τους
αποικισθεντας επανελθειν, ινα απο τουτων γνωμεν, ως κακεινο εσται. Τι εστιν·
Ἀπαντησατωσαν μοι τωι Θεωι, ωστε μη απαχθηναι τα σκευη; Τουτεστι κωλυσαι τον Θεον,
πεισαι αυτον, δεικνυς και εκει το των ευχομενων Forte ερχομενων εις απαντησιν,
μηποτε εις πολεμον ισ. μητε ου εις πολ. η εις το κωλυσαι τους Ἰουδαιους επελθειν
αυτοις. Ου λεγω, φησιν, οτι Πεισατωσαν αναγαγειν τα σκευη, τα ληφθεντα·
δυνηθητωσαν τα σκευη τα υπολοιπα κωλυσαι.

ΚΕΦΑΛ. ΚΗʹ.
Και ειπεν Ἱερεμιας. Ἀνανιου του ψευδοπροφητου ειρηκοτος, ως μετα δυο ετη
υποστρεφουσι τα αγια σκευη εκ της Βαβυλωνος, ειπεν ο Ἱερεμιας, οτι το περας δειξει
των λογων την αληθειαν. Ἀληθως, κ. τ. λ. Ἵνα μη νομισητε, οτι εγω υμιν πολεμω·
βουλομαι εγω και ευχομαι τουτο ειναι, και εμαυτον ψευδεσθαι. Πλην ακουσατε. Ειτα
ινα μη ραιθυμοτερους ποιησηι, ορα πως αυτους φοβει, μονονουχι λεγων, οτι ουδεν εσται
τοιουτον, και δεικνυς, οτι παντες οι προφηται οι τα λυπηρα λεγοντες, ουτοι μαλιστα
ησαν αληθεις. *Και ελαβεν Ἀνανιας ο ψευδοπροφητης εναντι παντος του λαου τους
κλοιους απο του τραχηλου Ἱερεμιου του προφητου, και συνετριψεν αυτους, και τα εξης.
Ὁ Ἱερεμιας τον ζυγον επι του τραχηλου φερων κατα το του Θεου προσταγμα,
προφητευσας κατα των εθνων προεφητευσε και κατα της Ἱερουσαλημ. Ἦν δε τεταρτον
ετος του Σεδεκιου, ως αυτος ο προφητης λεγει. Ἐν τοινυν τωι πεμπτωι μηνι τουτου του
ετους Ἀνανιας ο ψευδοπροφητης ελθων εμηνυεν αοδον ισ. ανοδον των
αιχμαλωτισθεντων, και του Ναβουχοδονοσορ απωλειαν, και, ως δη κατα προσταγμα
Θεου ποιων, συνετριψε τον ζυγον. Ειτα κατ' αυτου αποκαλυψις του Ἱερεμιου, και
αποκαλυψις της αληθειας των λογων· φησι γαρ προς αυτον. Ὅρα παρ' ημιν τα
αμαρτηματα, τους ελεγχους. Τι ουν ο Ἱερεμιας; Ουδεν πλεον εποιησεν, αρκουντα τον
ελεγχον επιδειξαμενος. *Τουτωι τωι ενιαυτωι συ αποθανηι οτε εκδικησιν εποιησας αυτωι,
λαλησας προς τον Κυριον. Τουτεστιν εναντιαν τηι βουληι του Θεου, και επαγει· Και
απεθανεν Ἀνανιας ο ψευδοπροφητης εν τωι ενιαυτωι εκεινωι εν τωι μηνι εβδομωι μετα
δυο μηνας των λογων του προφητου. Τουτων δε γενομενων γραφει ο Ἱερεμιας κατα
προσταγμα Θεου προς τους εν τηι αποικιαι μη 64.965 απατασθαι τοις λεγουσιν αυτοις,
επανιεναι· ειδεναι δε ως και οι εν τηι γηι αυθις αποικισθησονται.

ΚΕΦΑΛ. ΚΘʹ.
Και ουτοι οι λογοι. Τινος ουν ενεκεν, ειπε, πεμπει και προς τους εν Βαβυλωνι;
Μη γαρ ουκ ειχον εκει τον Ἰεζεκιηλ; Τι βουλεται και αυτη η επιστολη; εκ περιουσιας
γινεται. Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους και αιδεσιμωτερον νομιζειν και τον απο του ναου,
και τον απο των αγιων λεγοντα, σημαινει τουτο. Ἄλλ' ορα διεστραμμενην κακιαν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

Κακεινους εκει διεφθειρον οι ψευδοπροφηται. *Ἰδου εγω δωσω υμας εις χειρας
Ναβουχοδονοσορ βασιλεως Βαβυλωνος, και τα εξης. Ουτοι ψευδοπροφηται ησαν, και
του Ἱερεμιου μετα τον θανατον του Ἀνανια γραψαντος επιστολην εχουσαν την
δυναμιν, ην προειπεν προς τους εν τηι αποικιαι, τα εναντια προεφητευον. Λεγει τοινυν
κατ' αυτων ο Θεος δια του προφητου, και φησι· Ἐπι Ἀχιαβ και επι Σεδεκιαν. Ὁ γαρ
ακουων, τις ο Ἀχιαβ και τις ειη ο δυσμορος ουτος ο αποτηγανισθεις, εμανθανε και την
προφητειαν, και τα αμαρτηματα αυτων τα κεκρυμμενα. *∆ι' ην εποιησαν ανομιαν εν
Ἰσραηλ, και εμοιχωντο τας γυναικας των πολιτων. Ἀκουσας γαρ ο Βαβυλωνιος ταυτα
λεγειν αυτους, αποστειλας παρεστησεν εις την Βαβυλωνα, και τηγανισας απεκτεινε. Το
δε, εμοιχωντο τας γυναικας των πολιτων, ο Ἑβραιος. των εταιρων αυτου, εχει. Και εγω
ειμι ο γνωστης, και μαρτυς, φησι Κυριος. Τουτεστιν, α κρυφη πραττετε λανθανοντες
τους πολλους, ταυτα ορω εγω και εισπραττομαι υμας την δικην. Και προς Σαμεαν. Λεγει
δε και τα συμβησομενα εις τας γυναικας αυτων. Κυριος εδωκε σε ιερεα. Τι ουν, και
τουτωι τωι Σαμεαι πεμπει προφητην; Ἰδου τρεις προφητειαι· μια, οτι εβδομηκοντα ετη
ποιουσιν· ετερα, οτι ανελευσονται· ετερα, οτι οι περι Ἀχιαβ αποθανουνται, και αρα
εσονται. *∆ιοτι απεστειλε προς υμας εις Βαβυλωνα λεγων· Μακραν εστιν, οικοδομησατε
τας οικιας, και τα εξης. Σαμεας ουτος αποικος ην μετα των απαχθεντων· ηδομενος
τοινυν τηι επανοδωι ετερπετο τοις ταυτα λεγουσι. Του τοινυν προφητου την επιστολην
γραψαντος εκεινην, και παραινουντος τωι λαωι στεργειν την εν Βαβυλωνι οικησιν,
αγανακτησας προς τον Σοφονιαν, τοτε ιερεα τυγχανοντα, πρωτον γραφει ταυτα, α νυν
εκ της προφητειας παρεθεμην, επιτιμων τωι Σοφονιαι, οτι μη δικην εισεπραξατο τον
Ἱερεμιαν επιστειλαντα ταυτα· το δε, εις το αποκλεισμα Σινωχ, τουτεστιν, εις το
αποκλεισμα της φυλακης. Το γαρ Σινωχ, εγκλειστηριον ερμηνευ 64.968 εται· ο γαρ
Ἑβραιος φυλακην ου δυναται σαφως ειπειν, αντι δε δεσμωτηριου, τηι του εγκλειστηριου
χρηται φωνηι. Ἰδου εγω επισκεψομαι. Τι τουτου γενοιτ' αν τερατωδεστερον; Σαμεας ην
ο μη μελλων οραιν τα αγαθα Ἱερουσαλημ τα προλαβοντα, κακεινοις πιστιν εδωκεν, οτι
ουκ αυτοματα συνεβη· επειδη γαρ οι περι Ἰεχονιαν εκοντι παρεδωκαν εαυτοις, ινα μη
νομισωσιν ελαττον εσχηκεναι υπακουσαντες τωι Θεωι· Ὄψεσθε, φησιν, α τουτους
διαδεξεται.

ΚΕΦΑΛ. Λʹ.
Ουτως ειπε Κυριος. Ουτω θαῤρω, φησι, τηι προῤρησει, οτι και εγγραφον αυτην
ειναι βουλομαι, ο μαλιστα επιδειξεται το τελος. Φωνην φοβου ακουσεσθε. ∆ιαλυει την
ισχυν πασαν ο φοβος· πολλη η φιλανθρωπια του Θεου, ουχ οτι δεινα επαγει μονον,
αλλα και προ των δεινων τον φοβον· προς την των γυναικων ασθενειαν μεταστησονται.
Ἐστραφησαν. Και γαρ τουτο ο φοβος ποιει· ου σωφρονιζει οικοθεν, αλλα παρα των
πλησιον. Ὅτι μεγαλη η ημερα. Μεγαλη κατα την των δεινων υπερβολην, ουκ εστι
τοιαυτη. Ὑπερβολικως ειρηται, και χρονος στενος εστιν· ουκ εστι προφητεια το πραγμα,
αλλα πειρα. Συντριψω τον ζυγον. Ἀλλ' ομως εκ των αφυκτων δεινων ανοισουσιν. Και
ουκ εργωνται. Πως τωι Θεωι εργωνται; Ἐπειδη τας απαρχας ανεφερον· ουτω δη και εφ'
ημων γινεται· οταν μη τωι Θεωι εργαζωμεθα, μηδε τον απο της σαρκος καρπον αυτωι
προσενεγκωμεν, αλλα τοις παθεσι της ψυχης, καθαπερ τοις ειδωλοις εκεινοι, ετερα
τιμωρια μενει. Και τον ∆αβιδ. Τι τουτου αγιωτερον γενοιτ' αν, οταν οι διαπρεψαντες,
και προς τον Θεον παῤρησιαν εσχηκοτες οι περι Ζοροβαβελ, τουτον δη μεγαν παρα του
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

Θεου δεξωνται τον κοσμον, το τηι προσηγοριαι του ∆αβιδ ονομαζεσθαι; Ἀνεστησα
συντριμμα Ὥσπερ αν ει τις δεσποτης δημιωι τινα ημαρτηκοτα παραδους των οικειων,
εκεινου περα του μετρου μαστιξαντος τον παραδεδομενον, και παρα το τωι δεσποτηι
δοκουν, ελθων ουτος ο παραδους, σχεδον και απολογειται προς τον μεμαστιγωμενον,
δεικνυς οτι ου κατα την αυτου γεγονε τουτο επιτροπην, και καταμανθανων αυτου τα
τραυματα ακριβως, και επαγγελλομενος μυριαν εκεινωι τιμωριαν. Ουτω και ο Θεος
ποιει. Βιαιον το συντριμμα. Ὁραις αυτον απολογουμενον, οτι χαλεπον το τραυμα ελαβε;
Τουτο γαρ εστι βιαιον, ουχ οσον εδει, αλλα πολλωι πλεον. 64.969 Ουκ εστι κρινων.
Τουτεστιν, ουδεις εξεδικησεν, ουδεις εβοηθησεν. Ἀφορητον το κακον τι παθειν· το δε
μετα το παθειν μηδε τον παρακαλουντα εχειν, αφορητοτερον. Εις αλγηρον ιατρευθης.
Ἐπειδη γαρ καθαπερ ιατρειαν τινα την αιχμαλωσιαν προσηγεν αυτοις, λεγει, Πολλην η
θεραπεια οδυνην εναφηκεν· ωσπερ επι τινος αμαθους ιατρου, ουκ ειδοτος τεμνειν
καλως. ∆ια τουτο παντες οι εσθοντες σε. Αισχυνας απ' αλληλων εξουσι, τοις οικειοις
εκαστος τον πλησιον θρεψει σωμασι· πεισονται ταυτα απερ εποιησαν. Ὅτι αναξω. Ει γαρ
και ανιατον το τραυμα, αλλ' ουκ εμοι. Ὅτι εσπαρμενη εκληθης. Οι λοιποι φασιν,
εζωσμενη, επειδη δικην εδωκας. Μεγα αγαθον, μη δια τιμωριας και κολασεις σωζεσθαι
παρα του Θεου και τους πονηρους και απεγνωσμενους, αλλα δι' αρετην και μετανοιαν.
Και εξελευσονται, απ' αυτων αιδοντες. Τι ουν προς εκεινους τους μελλοντας
αναιρεισθαι; Ου γαρ δη μονον αυτους ουκ ευφρανε ταυτα, αλλα και ελυπει πλεον.
Ἐννοησον γαρ ανθρωπον γεγηρακοτα, ακουοντα οτι μετα εβδομηκοντα ετη εσται τα
αγαθα. ∆ια γαρ τουτο και ενδιατριβει αυτοις, ινα μαλλον αυτους δακηι· τους δε εν
ηλικιαι, ινα εις ελπιδας αγαγων σωφρονισηι πλεον. Και εισελευσονται. Ὅρα πως λεγει
την ευπραγιαν αυτων, την λατρειαν, και την αδειαν, και οτι πολλοι εσονται, και τα
νομιμα εξουσι. Ταυτα γαρ αυτοις ην φιλα. Ὅτι οργη. Ταυτα, φησιν, εσται, μη νυν ταυτα
ζητει· νυν γαρ της τιμωριας της ημετερας ο καιρος.

ΚΕΦΑΛ ΛΑʹ.
Ἐν τωι χρονωι. Ὅταν οι αλλοι απολωνται, τα κατα Βαβυλωνιους φησι. *Ουτως
ειπε Κυριος· Ευρον θερμον εν ερημωι μετα ολωλοτων εν μαχαιραι πορευομενους εις
σπονδας Ἰσραηλ. Βαδισατε, και μη ολεσητε τον Ἰσραηλ. Σφοδρα ασαφως κειται παρα τωι
Ἑλληνικωι· αυτη δε η εννοια σωζεται παρα τωι Ἑβραιωι· Ευρε χαριν εν εμοι
υπολελειμμενος εκ της μαχαιρας ως εν τηι πανερημωι ο Ἰσραηλ. Ὃ γαρ θερμον
ηρμηνευσεν ο Ἕλλην, τουτο, χαριν, εχει ο Ἑβραιος· εκ δε της επωνυμιας το σφαλμα της
ερμηνειας γεγονε. Το γαρ ὣμ κατα την Ἑβραιων φωνην δασυνομενον, θερμον εστι, το
δε ην, καλλος κεχαριτωμενον, το δε, ολωλοτων εν μαχαιραι, τουτεστιν, ο υποληφθεις
υπο της μαχαιρας. Ἵνα ειπηι, Τους περισωθεντας μετα τον θανατον, τουτους σωζω. Το δε
πορευομενους εις σπονδας Ἰσραηλ, τουτεστιν, Ἡνικα επορευομην προς αναπαυσιν
αυτου εν τηι πανερημωι, οπερ σαφεστερον δια των επαγομενων λεγει. *Βαδισατε, και μη
ολεσητε τον Ἰσραηλ. 64.972 Τουτεστιν, ηνικα εβαδιζον προπορευομενος αυτου, ινα
αναπαυσω αυτον· ουτω γαρ εχει ο Ἑβραιος. Το δε βαδισατε ηρμηνευται ασαφως, δια το
μη τον χρονον φυλαξαι τον ερμηνευθεντα ισ. ερμηνευσαντα· αντι γαρ του, βαδιζων,
βαδισατε εχει, ουτω γαρ φαινεται και ο Μωσης λεγων· Ει μη συ πορευηι, μη αναγαγηις με.
Ὁρας; Πανταχου σπουδαζει δεικνυειν, οτι αυτου το παν εστιν. Ειπε, Βαβυλωνιων
απολλυμενων, συ διασωθησηι. Ειτα δεικνυσι το παρ' ελπιδα, και ως ουκ ην ανθρωπινων
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

λογισμων μη και αυτους απολεσθαι. Ὥσπερ αν ει τις εν πολλοις πτωμασιν ευροι τινα
ζεοντα, και ετι εμπνεοντα, και αναψυχοντα αποψυχοντα, ειτα δυνηθειη ποιησαι
τοιουτον πονησαι τοσουτον, και τους πολεμιους αποσοβησαι απ' εκεινου, μονον
μονονου και επι ζωην αυτον αγαγειν, θαυματος αν ειη. Ουτω και επι σου γεγονε, φησιν.
Ἐκ μεσου αυτων διανεστησα σε· απο οδου πολεμιων εμπνεοντα σε ευρων, και
παρωρμησαμενους παισαι διεκωλυσα, ουκ εχοντα σωτηριας ελπιδα. *Ποῤρωθεν Κυριος
ωφθη αυτωι· αγαπησιν αιωνιαν ηγαπησα σε. Ταυτα ο προφητης λεγει, τουτεστιν,
υπεδειξε μοι δι' οπτασιας Θεος τα παλαι λεγομενα, και εξ αιωνος· οπως υπο αγαπης εν
τηι πανερημωι τον λαον διηγαγε· και εφη μοι νυν, Ἐκεινην την αγαπην αιωνιως
ηγαπησα αυτον· τουτεστιν δια τελους· και ταυτης ενεκεν της αιτιας ουκ εω αυτον
διαφθαρηναι· σωζω δε τον εις αποικιαν λαον. *∆ια τουτο ειλκυσα σε εις οικτειρημα.
Τουτεστι, δι' εκεινην την αγαπην ηξιωσεν αυτον της νυν χαριτος, απαλλαξας αυτον
των Βαβυλωνιων. Το δε ειλκυσα σε, ινα δειξηι ως ισχυρως κατεχομενον εξεσπασε. Το δε,
εις οικτειρημα, Ἐνεδυσα αυτον χαριν, εχει. Ου προς καιρον, καθαπερ συ, καν μυρια
ποιησηις, εγω φιλω σε. Οικτειρων και ελεων, ουχι τα κατ' αξιαν απονεμων. *Ὅτι
οικοδομησω σε, και οικοδομηθησηι. Τουτεστι, παλιν σοι το αρχαιον αποδιδωμι σχημα,
ουδενος δυναμενου αντιστηναι. Ἀδειας πολλης, και βαθειας ειρηνης τεκμηρια λεγει, και
αυτα τα ρηματα πιθανα ισ. ποθεινα. *Φυτευσατε φυτειας, και αινεσατε, οτι εστιν ημερα
παρακλησεως απολογουμενου εν ορεσιν Ἐφραιμ. Στητε, και αναβωμεν εις Σιων προς
Κυριον τον Θεον ημων. Ἡ μεν εννοια του Ἑλληνικου εστιν αυτη, οτι Ἐπανελθοντες
απολαυσετε της ευφοριας της γης, και την γην κατεσχηκοτες· τουτο γαρ μηνυει το· Ἐν
ορεσιν Ἐφραιμ, απο του μερικου την πασαν γην, ινα ειπηι· Μετα σπουδης επανελευσεσθε
εις τον ναον υμνουντες τον Θεον. Ὁ δε Ἑβραιος ουτως εχει· Και φυτευσουσι και
φαγονται τον καρπον. Ἔσται γαρ εν ημεραι εν ηι κεκραξονται οι φυλασ 64.973 σοντες
τους αμπελωνας· Ἀναστητε και ανελθωμεν εις Σιων. Σωζεται δε η αυτη εννοια· τηι γαρ
εκαστου ωφελειαι την περιττην ευσεβειαν δεικνυσι. Ὅτι εφυτευσατε. Ὅρα πανταχου
πως αναμιγνυσι τοις αγαθοις την μετανοιαν επιστροφην αυτων. *Ἀγαλλιασθε, και
ευφραινεσθε, και χρεμετισατε, επι κεφαλην εθνων. Τουτεστιν, ενωπιον των εθνων
βοησατε, μηδεν αυτους δεδοικοτες, δια την εμην συμμαχιαν. *Ἰδου εγω αγω αυτους απο
γης Βοῤρα, και συναξω αυτους απ' εσχατου της γης εν εορτηι Φασεκ. Τουτεστιν, ως εν τηι
εορτηι του Φασεκ, ουτως απαντας επανελθειν προθυμως ποιησω. Ειτα και την εορτην
λεγει και τον καιρον. Ὁραις, οτι εξεβη εν εορτηι Φασεκ κατα τον καιρον, καθ' ον, και εξ
Αιγυπτου τοτε εξελθειν ελυπηθησαν ισ. εδυνηθησαν. Ουχ απλως ουτος ο καιρος
εκατερας εστι της εισοδου. Ἀλλ' ιστε οι μεμυημενοι, τινος τυπος τουτο ην. ∆ευτερον
τοτε επανερχονται. Και τεκνοποιησηι. Ουτω και οι αναπηροι τοτε θεραπευθεντες τα
σωματα, πατερες εσονται. Ἐν κλαυθμωι Ἐπειδη γαρ εικος ην αυτους ειδοτας, και το
μηκος, και την ταλαιπωριαν της οδου ιλιγγιαιν, εικοτως και τουτον αναιρει τον φοβον
λεγων, οτι Ου φευγοντες ηξετε, ου δε θορυβουμενοι, αλλα μετα τιμης και παρακλησεως
και ανεσεως της προσηκουσης, καιτοι ποιος τουτο λογισμος ευρειν δυνησεται, οτι της
πολεως αλουσης, και των δεσποτων χειρωθεντων, οι δουλοι παρα των δεσποτων των
χειρωσαμενων μετα τιμης εμελλον απολυεσθαι προς την οικειαν; Ὅτι εγενομην. Ὅρα
αιτιαν αναγκαιαν της σωτηριας αυτων, ουκ αφιεισαν αυτους τυφωθηναι. Ου γαρ απο
κατορθωματων, αλλ' απο διαθεσεως της φυσικης αυτους σωζω. Τουτο δεικνυσιν, οτι
και παντας σωσει. Ουδεις γαρ πατηρ περιοψεται παιδα πρωτοτοκον, και παρα πατερος
σωζομενος ουκ αν εχοι μεγα φρονειν. Ἀκουσατε λογον. Ὁ μαλιστα ημαρτηκως, ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

μαλιστα διεφθαρμενος, και ουκ εχων ελπιδα σωτηριας. Πασαν την οικουμενην ποιησατε
μαρτυρα των λεγομενων· ουτω θαῤρουμεν παρα Forte περι αυτων. Ειπατε ο λικμησας.
Ὅρα ποσος κοσμος, οταν μηδεν παρα ανθρωπων πασχωσι δεινον, ει τις απιστει τον
πολεμον παρα του Θεου γεγενησθαι, το δυσκολωτερον ορων, την ανοδον παρ' αυτου
γεγενημενην, και περι ταυτης τουτου πιστευετω. Ὡς ο βοσκων. Ὁραις οτι Θεου το εργον
εστιν, οταν μη ισοῤροπος η μαχη. Ἐξειλατο αυτον. 64.976 Ὅρα αγαθα διαδεχομενα, και
αθροα τα καλα, και προῤρησεις προῤρησεων ισ. και προῤρησεων περιουσιαν, ινα μη
μονον τηι πειραι των παροντων, αλλα και ταις ελπισι των μελλοντων ευφραινωνται.
*Και εσται η ψυχη αυτων ωσπερ ξυλον εγκαρπον. Τουτεστιν, παντος αγαθου
πλησθησονται. Ὁ δε Ἑβραιος ουτως εχει, ως κηπος μεμεθυσμενος υδασιν. Τοτε
χαρησονται. Τουτεστιν, ουκ εσται χηρεια τοτε· νυν γαρ ουκ ειχον, ου γαμους, ου
παιδοποιιας, αλλα τιμωριας, και συμφορας ησαν αυτοις υποθεσις οι νεοι. Και ποιησω.
Πασα ηλικια της ηδονης αισθησεται. Ουχι την ακαιρον μεθην, αλλ' ευφρανω, φησι·
τουτο γαρ το ονομα επ' αυτων κειται. Ἐπειδη γαρ εκεινοις τα απο της γης επηγγειλατο,
ουτοι δε γην ουκ ειχον, αλλα και τουτοις επιῤρευσει τα αγαθα, φησι. Ουτως ειπε Κυριος.
Τουτο γεγονεν επι Ἡρωδου· γεγονε δε και ηδη. *Ἀκοην ηκουσα Ἐφραιμ οδυρομενου·
Ἐπαιδευσας με, και επαιδευθην. Ἐπειδη των δυο φυλων την ανοδον μηνυει, δεικνυσιν,
οτι και αι δεκα επανελευσονται φυλαι· ου μικραν την ωφελειαν εκ της αιχμαλωσιας
εσχηκυιαι. Ὥσπερ μοσχος ουκ εδιδαχθην. Τουτεστι, σιδηρος εγενομην, καθαπερ μοσχος
ουκ εικων ζυγωι. Ἐλπις σωτηριας ου μικρα· και τουτο της των λεγομενων αξιοπιστιας· ει
γαρ μελλοιεν μετανοειν, ευδηλον οτι σωζονται. Ἐγω ωσπερ μοσχος ουκ εδιδαχθην. Τα
σκιρτηματα αυτου ενεφηνε την αλογον ηλικιαν, και την αδικιαν των επι κακωι
κεκτημενων, την ανοιαν την εν τηι νεοτητι. Νεος γαρ αποστερουμενος ζυγου και της
των λογισμων αρχης, ουδεν διεφερεν σκιρτωντων βοιδιων απλως και ως ετυχεν
απανταχη φερομενων, ουδε των πρωτων οφθαλμων ουδε τα προσθεν των οφθαλμων
ορωντων, αλλα και κατα κρημνων πηδωντων. Ἐπιστρεψον με. Μεγαλη η αρετη, οταν
επιστρεψαντος Θεου επιστρεφωμεν. *Και προτερον του γνωναι με εκροτησα επι μικρον.
Τουτεστι, μετα την αιχμαλωσιαν μετεγνων. Το γαρ εκροτησα, ως επι των μετανοουντων
εφη. Και γε ενετραπην, και υπειξα σοι, οτι ελαβον ονειδισμον εκ νεοτητος μου.
Τουτεστιν, οτι ανεμνησθην αμαρτιας νεοτητος μου. Νεοτητα δε λεγει τα επι του
Ἱεροβοαμ γεγονοτα· ως νεωτερησας επι τηι των μοσχων θρησκειαι. Ὅταν παντα τον
αμαρτανοντα ου κολαζηις, πασχειν εχρην. Και γαρ προς αισχυνην, και προς ετερα πολλα
αμαρτηματα μαλλον αισθησιν παρεχει τιμωριας τιμωρια. Νυν δε τουναντιον γινεται·
οταν μεν αμαρτανωμεν, αναισχυντωμεν, οταν δε 64.977 κολαζωμεθα, καταπιπτομεν,
αμειβοντες τους καιρους. Ἀλλ' ουχι δικαιοι ουτως, αλλα κολαζομενοι μεν εφρονουν
μεγα, καθαπερ οι αποστολοι· επι δε της αμαρτιας ουτως ηισχυνοντο, ως μη κατα τον
καιρον των πλημμεληματων μονον, αλλα και τουτου παρελθοντος, και της τιμωριας
αφεθεισης, οδυρεσθαι και θρηνειν. Και μετ' ολιγα· Ἐστεναξα εν ημεραις αισχυνης μου.
Τουτο φαρμακον των αμαρτηματων, το μεν κωλυων τοις αυτοις περιπεσειν, το δε
γενομενον αποσμηχων ο στεναγμος. Και υπεδειξα σου. Ὁραις ποσον αγαθον το
επιγινωσκειν τα αμαρτηματα; μαλλον ημας υποταττεσθαι ποιει τωι Θεωι. Ου το
αμαρτανειν λεγω, αλλα το μετα την αμαρτιαν επιγνωναι. *Υιος ει αγαπητος Ἐφραιμ
εμοι. Τουτεστι, τιμιος υιος ει. Παιδιον εντρυφων, τουτεστι, και παιδιον εν ωι
παρεκαλουμην· εκ μεταφορας δε αυτο ελαβε των πατερων, των προς τα μικρα βρεφη
των τεκνων παιζοντων. Μνειαν μνησθησομαι αυτου. Ὁ Ἑβραιος, ∆ια τουτο ηλεγχθη τα
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

σπλαχνα μου επ' αυτον, και οικτηρησω αυτον, ειπε Κυριος. ∆ια τουτο επεσκεψαμην
αυτον, τουτεστιν, εκ της περι αυτον διαθεσεως ουκ ηνεγκα αυτον εν συμφοραις ιδειν.
Ειδες ποσην μεταβολην ειργασατο; Τον εν γηι, τον μυσαρον, τον πολεμιον, τον εχθρον,
παιδιον αγαπητον, ωστε μη της φυσεως ειναι το πραγμα μονον, και παιδιον ελευθερον,
και ευγενες. Στησον σεαυτηι Σιωνιμ σκοπους. Σιωνιμ σημεια ερμηνευεται. Λεγει τοινυν,
οτι Σημειωσαι την οδον ωσπερ σκοπους θεις εν εαυτηι, δια γαρ ταυτης επανελευσει.
*Ποιησον δε αυτηι τιμωριαν. Ἀσαφως κειται παρα τωι Ἑλληνικωι. Ὁ γαρ Ἑβραιος ουτως
εχει· Στησον σεαυτηι σημεια, αντι του, τιμωριαν· ισως δε κατα το Ἑλληνικον αυτη κειται
η εννοια, οτι Παραστησον τον σκοπον, τουτεστι, το σημειον οθεν παρηλθες
τιμωρηθεισα, ινα επανιουσα γνωις της ενεργειας το μεγεθος. Ειδεναι δε δει, οτι παρα τωι
Ἑβραιωι το, τιμωρια, ου κειται. *∆ος την καρδιαν σου εις τους ωμους σου, οδον ην
επορευθης. Τουτεστιν, εννοησαι την καρδιαν σου την οδον ταυτην ην πορευηι
μοχθουσα. *∆ιαστρεψον εις τας πολεις σου πενθουσα. Ὁ Ἑβραιος, Ἀναστρεψον εις τας
πολεις σου ταυτας. Ἀντι γαρ του, πενθουσα, ταυτας εχει· κανταυθα δε η επωνυμια την
εναλλαγην της ερμηνειας εποιησε. Το γαρ αλα, πενθος μηνυει, το δε ελε, αυτη. Ουτω δε
νοητεον το Ἑλληνικον· Ἀναστρεψον εις τας πολεις σου, η πενθουσα, τουτεστιν, η νυν
μετα πενθους απιουσα, αναστρεψει μετα χαρας. *Ἕως ποτε επιστρεψεις, θυγατηρ
ητιμωμενη; Ὁ Ἑβραιος ουτως εχει· Ἕως ποτε διασυρεις, 64.980 θυγατηρ αμαρτανουσα, η
αει διαστρεφομενη, τουτεστιν, εαν μεταγνωις, ταχιστα σε της αιχμαλωσιας επαναξει
Θεος. *Εις καταφυτευσιν καινην, εν τηι σωτηριαι περιελευσονται ανθρωποι. Τουτεστιν,
εις νεαν φυτειαν εργασεται σε Θεος. Το γαρ, καινην, αντι του, νεαραν. Ποτε τοινυν
τουτο ποιησει; εν τηι επανοδωι, οτε σοι την σωτηριαν παρεξει. Ου καθαπερ προτερον,
ωστε αναπαυθηναι παλιν, παντα εκεινα σεσιγηται· ουκετι λογος αυτων ουδεις. Και
ενοικουντες. Πανταχου τα αγαθα, και μεχρι των γειτονων· δικαιον δε ορος και αγιον·
ουχ ως των λιθων δεχομενων την αρετην, αλλα των ενοικουντων. Ειωθε γαρ
κοινωνειν τοις τοποις η φημη των κατοικουντων. Ὅρα μεταβολην. *Και αρθησεται εν
ποιμνιωι. Τουτεστι, συναχθησεται ως ποιμνιον. Μεγα αγαθον, ουχ οταν απολαυωμεν
των αγαθων, αλλ' οταν κατα γνωμην Θεου, οταν και αυτον τουτο ευφραινηι. *∆ια τουτο
εξηγερθην, και ειδον, και ο υπνος μου ηδυς μοι εγενηθη. Ταυτα, φησιν, απεκαλυφθη μοι
καθευδοντι, και ηδυν τον υπνον εχοντι. Και εσται ωσπερ. Μεθ' οσης σπουδης κακεινα
εποιησα, και ταυτα, φησιν, οσα μοι οικειοτερα εστι· μηδεις ουν απιστειτω. Ὁ γαρ ουτω
σφοδρος προς τιμωριαν, πραγμα αλλοτριον εμοι, πολλωι μαλλον διεγειρομαι προς το
οικειον. Ἐν ταις ημεραις. Τουτο και Ἰεζεκιηλ φησιν. Ὅλως γαρ εγενετο προτερον, και
συνεβαινε πραγμα τοσαυτης αδικιας γεμον, ειπε μοι; και πατερων, αμαρτανοντων
ετερος εκολαζετο; και που ταυτα ανεκτα, ειπε μοι, Και μετ' ολιγα· Προσχωμεν τοις
λεγομενοις. Ου μη ειπωσιν· ειπεν, ουκ ειπεν, Ου μη γενηται, δεικνυς οτι ουδε προ
τουτου εγενετο. Ει μεν γαρ ειπεν· Ἐν ταις ημεραις εκειναις ουκετι ου μη γενηται τουτο,
καλως αν ειπες, οτι προ τουτου εγενετο. Ει δε λεγει, Ουκετι ου μη ειπωσι, της
διεφθαρμενης αυτων ψηφου κρισις εστιν. Ἀλλ' η εκαστος εν τηι εαυτου αμαρτιαι
αποθανειται. Προφητεια τις εστι και σαφης, περι ης και Παυλος επεμνησθη ποτε,
επιστελλων Ἑβραιοις· Ὅπου δε αφεσις αμαρτηματων, ουκετι προσφορα περι αμαρτιας
εσται καιρος· και ου λεγει ποιος, και ποτε, και μετα ποσον χρονον. Ἐβουλετο γαρ αυτα
συνεσκιασθαι. Κατα την διαθηκην. Ειπε, διατι ου τοιαυτην διαθηκην διδως; Κατεγνω
αυτης; ατελες ειχεν. Ουκουν ουδε παρα την αρχην δοθηναι εδει· ανθρωποι νομους
τιθεασι, και βουλονται δια παντος ειναι κυριους, συ δε ουκετι. 64.981 Ὅτι αυτοι ουκ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

ενεμειναν εν τηι διαθηκηι μου, και εγω ημελησα αυτων. Και μετ' ολιγα· Βουλεσθε
παραγαγω τα αποστολικα ρηματα, αβιαστως συμφωνουντα τοις ειρημενοις; Τι βιαζεσθε
επιθειναι ζυγον, ον ουκ ισχυσαν οι πατερες υμων βαστασαι; Ὁραις οτι δια τουτο χαρις,
ινα κατα χαριν γενηται εις το ειναι βεβαιαν την επαγγελιαν. Ὅτι αυτοι ουκ ενεμειναν.
Το γαρ μη εμμενειν, και παραβηναι ταυτον. Ἆρα ουν εις εστι ο την καινην και την
παλαιαν διδους. *∆ιαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ και τωι οικωι Ἰουδα, μετα τας ημερας
εκεινας, φησι Κυριος, διδους τους νομους μου εις την διανοιαν αυτων, και επι του
στηθους της καρδιας αυτων γραψω αυτους. Ὁ γαρ Μωσης εκελευσε πασιν
αναγινωσκεσθαι τον νομον, αλλα και δια επτα ετων. Λεγει τοινυν, οτι Τοσαυτην αυτοις
την ειδησιν παρεχω την εμην, ωστε μη δεισθαι αναγνωσεως, επι δε της διανοιας εχειν
την περι τα καλα σπουδην. Ουδαμου των εθνων μεμνηται, ινα μη δωι προφασιν αυτοις,
καθως και ο Χριστος φησιν, Ουκ απεσταλην ει μη εις τα προβατα τα απολωλοτα οικου
Ἰσραηλ. ∆ιδους δωσω. Ειπε, που τουτο γεγονε; και γαρ γραπτος ο νομος ην· επειδη ημων
ημιν επιδειξις Πνευματος μυριαι μαρτυριαι. Ουδεν εγγραφον παρεδωκεν ο Ἰησους·
Ἐκεινος υμας αναμνησει παντα. Ουχι λιθιναι πλακες, ουδε γραμματα εγκεχαραγμενα,
αλλ' η διανοια αυτων στηλη τωι νομωι τωι παρ' αυτου γενησεται. Και επι καρδιας. Και
γαρ ορα· απο μεν της πλακος ουκ ην παντας ειδεναι, απο δε των αποστολων παντες
εμψυχοι στηλαι περιηιεσαν την οικουμενην, φεροντες εν εαυτοις του Θεου τα γραμματα
απερ ειχον, α εχαραξεν ου καλαμος, ου μελαν, αλλ' αυτος ο Θεος. Ὅρα ισοτιμιαν Πατρος
και Πνευματος· εκειναι τωι δακτυλωι του Θεου αι πλακες εγκεχαραγμεναι, αυται τηι
χαριτι του Πνευματος· κακειναι μεν συνετριβησαν, εκ προοιμιων δηλουσαι το τελος, και
τυπος το γενομενον ην, και οτι ληξει ποτε ο νομος, και οτι συντριψουσι τον ζυγον
εαυτων. Ἐνταυθα δε ουδεν τοιουτον, αλλ' εμειναν αι πλακες εκειναι, υπο παντος
αναλωτοι του χρονου γενομεναι. Και ου μη διδαξουσι. Τις ουν χρεια διδασκαλιας, ειπε
μοι; εις ποιαν χωραν απελθειν βουλει, εις ποιαν θαλασσαν, εις ποιαν γην; Εις την
βαρβαρον, εις την Ἑλλαδα, εις πολεις, εις αοικον, εκει τον σταυρον ευρησεις, και
ακουσηι μυρια διηγηματα· και ερημος, και οικουμενη, και ορη, και υπτια πεδια τον
Χριστον βοαι. Και μετ' ολιγα· Καθαπερ γαρ ο ηλιος ουτος ου τοις μεγαλοις μονον, αλλα
και τοις μικροις φαινει, ουτω και ο ηλιος της δικαιοσυνης μικρων, μεγαλων, δουλων,
ελευθερων, 64.984 αρχοντων, αρχομενων, βασιλεων, ιδιωτων, νηπιων, πρεσβυτων, τας
απαντων κατηυγασε ψυχας τωι φωτι της γνωσεως. Ὅτι παντες ειδησουσι με. Τουτο το
λουτρον της παλιγγενεσιας χαριζεται μονον. Ειδες ακριβες συμβολον του νομου; ο δε
νομος ουχ ουτως· ∆ιοτι ειδησουσι με παντες· ου γαρ επι πονους και ιδρωτας καλουνται,
αλλ' επι συγχωρησιν των πεπλημμελημενων αυτοις, επι αμνηστιαν των ημαρτημενων.
Ου γαρ παντες οι εξ Ἰσραηλ, Ἰσραηλ· ουδ' οτι εισι σπερμα Ἀβρααμ, παντες τεκνα. Περι
ποιων ουν λεγει Ἰσραηλιτων, ακουσον· Ἐαν ηι, φησιν, ο αριθμος των υιων Ἰσραηλ, ως η
αμμος της θαλασσης, το καταλειμμα σωθησεται. Ἀκριβεστερον δε ο μακαριος Παυλος
ερμηνευων αυτο, λεγει· Ουκ απωσατο ο Θεος τον λαον αυτου· και γαρ εγω Ἰσραηλιτης
ειμι, σπερματος Ἀβρααμ, φυλης Βενιαμιν. Ειδες το καταλειμμα, τους αποστολους, τους
απ' αυτων δεξαμενους τον λογον Ἰσραηλιτας, τους τρισχιλιους, και πεντακισχιλιους, το
πληθος το εν ταις Πραξεσιν εμφερομενον. Ουτως ειπε Κυριος. Λεγει τα εργα αυτου, ινα
αξιοπιστα τα λεγομενα ποιηι. Ἐαν παυσωνται οι νομοι ουτοι εκ προσωπου μου, φησι
Κυριος, και το γενος Ἰσραηλ παυεται γενεσθαι εις εθνος κατα προσωπον μου πασας τας
ημερας. Νομους τους της κτισεως λεγει· περι γαρ αυτης διαλεγεται· ως ουκ ενδεχεται με,
φησι, αναστρεψαι τους εν τηι κτισει τεθεντας ορους, ουτως ουδε την προς Ἰουδαιους δια
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

την προς Ἀβρααμ επαγγελιαν. *Ἐαν υψωθηι ο ουρανος εις τα μετεωρα, και εαν
ταπεινωθηι το εδαφος της γης κατω, και εγω αποδοκιμω παν το γενος Ἰσραηλ, φησι
Κυριος, περι παντων ων εποιησαν. Τουτεστιν, εαν δυνηθηι το υψος μετρηθηναι του
ουρανου, και τα βαθη καταληφθηναι της γης, ενδεχεται καμε αποποιησασθαι του
Ἰσραηλ το γενος. Ἵνα ειπηι· Ὡς ταυτα, ουτως ανωθεν ποιησαι εδοκιμασα, και γενομενα
διεμεινε τοις τεθεισιν οροις επομενα, ουτως εσται και η προς τον Ἀβρααμ επαγγελια
αμεταπτωτος. Ουδε γαρ ουδε νυν δια την τουτων αιχμαλωσιαν παρεβην την προς
εκεινον συνθηκην. *Ἰδου ημεραι ερχονται, φησι Κυριος, και οικοδομηθησεται πολις τωι
Κυριωι απο πυργου Ἀνανιηλ, εως της πυλης της γωνιας, και τα εξης. Τουτεστιν, απο του
πυργου Ἀνανιηλ. Βουλεται δε ειπειν της πολεως το μεγεθος, και οτι μειζων εσται, η
παλαι ετυγχανεν ουσα. Ἀνανιηλ δε τις ην των στρατηγων. *Και διεξελευσεται ετι ελπις
των σχοινιων της διαμετρησεως αυτης. Τα μετρα λεγει της πολεως, τουτεστιν, απο της
γωνιας επ' ευθειαν ταθησεται, ελπιδος ουσης χρη 64.985 στης, ως περαιωθησεται το
προκειμενον, Θεου συνεργουντος. Ἕως βουνου Γαριβ ονομα τοπου· και
περικυκλωθησεται τωι Γοαθαι παλιν ονομα τοπου. *Και πασαν την κοιλαδα των
Φααγαριμ και την σποδιαν Φααγαριμ. Τουτεστιν, ενθα τα νεκρα ριπτεται. Και την
σποδιαν, αντι του, και τα κοθεσια ισ. νεκροθεσια. Το αυτο δε σημαινει και το
επαγομενον, και πασαν Ἀνασαριμωθ, αντι, τοπον κοπριας. Ἕως χειμαῤρου Κεδρου, εως
της γωνιας πυλης, ιππων Ἀνατολης αγιασμα τωι Κυριωι. Τουτεστιν, α παλαι ην, εξω της
πολεως εις το ριπτεσθαι την κοπρον, ταυτα περιληφθησεται εις την πολιν, και
κοσμηθησεται, και εσται απας ο τοπος αγιασμα τωι Κυριωι, τουτεστιν, αφωρισμενα τωι
Θεωι. Το δε, ιππων Ἀνατολης, τουτεστι, της πυλης των ιππων της εξ Ἀνατολης.

ΚΕΦΑΛ. ΛΒʹ.
Ὁ λογος ο γενομενος. Ὁραις του Θεου μακροθυμιαν; τοσουτον ηνεσχετο χρονον
αυτων μετα την αποστασιν, και το παρασπονδησαι, και ουδε ουτω γεγονε βελτιων· αλλα
και των δεινων απειλουμενων, ισος ην ο αυτος· και ουκ ηρκεσε τουτο, αλλα και τον
προφητην κατεκλεισεν εις δεσμωτηριον. Και Ἱερεμιας εφυλασσετο. Τινος ενεκεν; ειπε
μοι. Ἐπειδη λεγεις· Ουτως ειπε Κυριος· Ἰδου διδωμι την πολιν ταυτην. Μη γαρ εμα τα
ρηματα εστιν; Ει μεν ουν εμα, φοβεισθαι αυτα ου χρη· ει δε ουκ εμα, δει πιστευειν οτι
ουκ εμα εστι, και οτι αληθη εσται· Ἀλλ' εθος τουτο τοις ελεγχομενοις λεγειν· ∆ησωμεν
τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστιν. Και ο λογος Κυριου. Ειτα ινα μη απειπηι,
αγοραζει κελευσθεις παρα του Θεου. Τις τουτο αν εποιησε; της πολεως αλισκεσθαι
μελλουσης ουτος αγρους αγοραζει. Και μετ' ολιγα· Ἐβουλετο πιστευεσθαι και περι των
χρηστων. Ἐπειδη γαρ εξεβη τα λυπηρα, και δια των πραγματων εδωκε πειραν της αυτου
δυναμεως ο Θεος, παραμυθειται αυτους εν τοις λυπηροις ταις ελπισι των χρηστων· και
ουκετι ρηματα, αλλα πραγματα. *Μηνυσας του λαου την ανοδον, προς πληροφοριαν
των λεχθεντων προσταττει τωι προφητηι εγκεκλεισμενωι επι της του βασιλεως φυλακης
τον του θειου αγρον, τουτεστι, του Ἀνανιηλ, πριασθαι, και τουτο ποιησας, και τα
γραμματα συντελεσας, και την νομην του αγρου δεξαμενος, προσεταξε τωι Βαρουχ εν
οστρακινωι σκευει καταθεσθαι το βιβλιον, μηνυμα του αυθις την γην εν απολαυσει του
λαου εσεσθαι. Του δε Βαρουχ περιεστωτος την πολιν, δεκατον γαρ ην ετος της βασιλειας
Σεδεκιου, εν ωιπερ ανελθων ο Βαβυλωνιος επολιορκει την Ἱερουσαλημ, ικετευει τον
Θεον θαυμαζων επι τωι γενομενωι η πως προσεταξε τον αγρον λαβειν, ειπερ την πολιν
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

προδιδωσι, και ωσπερ εις τινα αμφιβολιαν κατεστη επι τοις λεχθεισι· λεγει τοινυν
ακολουθως, ως του Θεου προς αυτον αποκρινομενου. 64.988 Ὁ ων, Κυριε. Ουχ απλως
επισημαινεται, και φησιν· Ὁ ων, ∆εσποτα, Κυριε. Ουκ εστιν ειπειν, οτι παρελευσεται·
δυνασαι αει, αει γαρ Κυριος ει. Ουκουν κρατεις. Και αποδιδους. Ου λεγει, επι την τριτην
και τεταρτην γενεαν, αλλα τουτο σιγαι. Βουλεται γαρ αυτους ελεηθηναι παλιν. Της
δυναμεως τουτο εργον εστι, το και ενταυθα δυνασθαι σωζειν, και κολαζειν τους μετ'
εκεινους. Οιον, οτι δυνασαι τους μετα ταυτα κολασαι, τους δε σωσαι εκ των προγονων.
∆ιο φησιν· Ουδεν αδυνατησει σοι ρημα, καν ελεησαι δεηι, καν κολασαι, καν επι χρονον
πολυν. Ὁ Θεος μεγας. Ὅπερ καθ' εαυτο κεχωρισμενον εστι παρα ανθρωποις, σοφιαι και
δυναμει. Οι οφθαλμοι σου. Και καλως ειπεν, Ἀνεωιγμενοι δια παντος εισιν· ουδε ποτε
αυτους μυεις· αγρυπνος οφθαλμος, ακοιμητον ομμα. Ουκ εχει τις ειπειν, οτι Ὁραις μεν,
ουκ ανταποδιδως δε. Και αυτο τοις ανθρωποις παρεστιν, αλλ' ουχ ουτως επι σου, αλλ'
εις πασας τας οδους οι οφθαλμοι σου, και τας λανθανουσας. Ὃς εποιησας. Και τουτο
δυναμεως, και δικαιοσυνης, και φιλανθρωπιας, και γνωσεως εργον εστι. Και ουκ
ηκουσαν της φωνης σου. Και εποιησας συμβηναι αυτοις απαντα τα κακα ταυτα. Ἰδου
οχλος. Ου τολμαι το λοιπον αιτησαι, αλλ' αναμιμνησκει των προτερων υπερ του λαου
γενομενων. Ουκ εχω τι ειπω· αλλα το επιταχθεν εποιησα, και τοι της πολεως αλουσης.
*Και εγενετο λογος Κυριου προς με λεγων· Ἐγω Κυριος ο Θεος πασης σαρκος, μη απ'
εμου κρυβησεται πας λογος. Ειτα προλεγει της πολεως την αλωσιν, και την ανακλησιν
επαγει· τουτο λεγων προς τον προφητην, οτι Ματην εις ανιαν κατεστης πριαμενος τον
αγρον. Ἀκριβως γαρ τα μετα ταυτα εσομενα ειδως, την ανακλησιν υπεσχομην. Σημειον
δε εστω σοι της ακριβειας του μελλοντος τα παροντα αυτοις. Ὡς γαρ νυν εφην
αλωσεσθαι την πολιν, και γεγονε τουτο· ουτως μηνυω και την ανακλησιν, και τελεσω
την υποσχεσιν. Ἐγω Κυριος. Ὁραις, οτι τουτο αυτον ηξιου, ωστε μη παραδουναι την
πολιν; ο δε μονονουχι απολογουμενος, και τα αμαρτηματα λεγει των τοπων των
μελλοντων κατακαιεσθαι, και την αιτιαν. Ὅτι ησαν. Τα παρ' εμαυτου παντα εποιησα,
φησιν, εδιδαξα, επαιδευσα· οι δε εις κακιαν εξωκειλαν. Ἔδειξαν οτι
προσφιλονεικουντες ταυτα εποιουν. Βωμους εστησαν εν τωι ναωι μου· και τα αλλα δε
παντα ετολμων, και τους υιους κατεκαυσαν, και αυτην την φυσιν ηγνοησαν. Και νυν
ουτως ειπε Κυριος. 64.989 Ἐγω παραδωσω, και ανοισω αυτους. Και βιον θαυμαστον
επιδεικνυται αυτοις, και καρδιαν θεοφιλη, οπερ αει λεγει και διαθηκην αιωνιον. Ταυτα
τελος ειληφεν. Ει δε ουκ ελαβε, ποτε εσται, ειπε μοι; *Και κτησεται αγρους εν αργυριωι,
και γραψεται εν βιβλιωι, και σφραγισθησεται, και διαμαρτυρειται μαρτυριας εν τηι
Βενιαμιν, και κυκλωθεν Ἱερουσαλημ, και εν πολεσιν Ἰουδα, και εν πολεσι του ορους,
και εν πολεσι της Σεφιλα, και εν πολεσι της Νογεβ, οτι αποστρεψω τας αποικιας αυτων,
φησι Κυριος. Ὃν γαρ τροπον εκτησω συ νυν ασφαλειαν τηι της νομης παραδοσει
ποιησαμενος, ουτως εσται και μετα την επανοδον. Το δε εν πολεσι της Νογεβ
αποκλεισματος τον τοπον εμηνυσε, τουτεστιν, εν ταις πολεσι ταις προς νοτον, ινα ειπηι,
πανταχου της γης της επαγγελιας.

ΚΕΦΑΛ. ΛΓʹ.
Και κραξον προς με. Ὅρα, πως βουλεται οικειωσαι δια της ευχης τον προφητην;
Ἐπει και Μωυσης αυτο επαθε, λεγων εν ταις επαγγελιαις· Πως τουτο; μη το οψον δωσεις
αυτοις της θαλασσης, και βοας, και προβατα θυσεις αυτοις; Ει γαρ και μεγαλοι ησαν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

αλλ' ομως ηγνοουν. Ὅτι ουτως ειπε Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ περι οικιων της πολεως, και
τα εξης. Ἐπειδη εδεδετο ο Ἱερεμιας ως δυσφημος, και βασιλει αλωσιν απειλων, προειπε
δε την ανακλησιν κατα προσταγμα Θεου, και τηι του αγρου νομηι εβεβαιωσε τον λογον,
ουδεις δε ετι προσειχε τοις λεγομενοις, οιομενοι κολακιαι μαλλον, η ακριβει γνωσει των
μελλοντων λεγειν τον προφητην ταυτα, ωσπερ εις αδημονιαν, και αμφιβολιαν εκπεσων
διετελει. Λεγει τοινυν αυτωι ο Θεος, οτι Σκοπησον την δυναμιν την εμην, και ωσπερ
παρηγαγον την κτισιν, και ταξιν επεθηκα αυτηι προσνοων των ανθρωπων, και νυν σοι
καλεσαντι υπηκουσα, και προλεγω τα μελλοντα, και την εσομενην ευθηνιαν, οις ηκιστα
απιστειν σε προσηκει· θαῤρειν δε, ως ουδεν των παρα σου λεγομενων ψευσθησεται· και
πειθων αυτων ως ουδε τα της αιχμαλωσιας ματην ποιειται, αλλ' επι σωφρονισμωι των
κολαζομενων, επαγει μετα το την ανακλησιν μηνυσαι. *Και εγενετο λογος Κυριου προς
Ἱερεμιαν λεγων, Ἆραγε ουκ ηιδεσθη ο λαος ουτος; Ἐλαλησε λεγων· Αι δυο πατριαι, ας
εξελεξατο Κυριος εν αυτοις, και ιδου απωσατο αυτους, και παρωξυνα τον λαον μου του
μη ειναι ετι εθνος ενωπιον μου. Μη τουτο, φησι, λογισηι, οτι τελειαν αλωσιν επαγω τηι
πολει, αλλα σκοπησον ως απο των μερικων συμφορων σωφρονεστεροι ηκιστα
γεγονασιν Ἰουδαιοι. Οι γουν ψευδοπροφηται, φησι, περιοντες διαβαλλουσι με, ως
εναντιον τηι εμαυτου πεποιηκοτα υποσχεσει, 64.992 και ως εκλεξαμενος τας δυο
πατριας, τουτεστι τας δυο βασιλειας, την τε του Ἰουδα, και του Ἐφραιμ, μικρα της
εαυτου υποσχεσεως φροντισας απωσαμην το πληθος· αφ' ων εις τε εμην καταφρονησιν,
και παντελη της ευσεβειας μεταβολην ηγαγον τον λαον· ωστε δικαιον εστιν, αυτους και
υπερ ταυτης της ασεβειας δουναι δικην, ως αν σωφρονεστεροι γενομενοι, μετα του
προσηκοντος την γην οικωιεν ην τοις πατρασιν επηγγειλαμην. Ταδε λεγει Κυριος· Ει μη
την διαθηκην μου ημερας και νυκτος, ακριβασματα ουρανου και γης ουκ εταξα. Καιγε
το σπερμα Ἰακωβ, και ∆αβιδ του δουλου μου, αποδοκιμω του μη λαβειν αρχοντας εκ του
σπερματος αυτου. Ἡ μεν ουν εννοια αυτη, οτι Ὥσπερ ο επαγγειλαμενος τοις ανθρωποις,
μη διαλειπειν την εν τηι κτισει ταξιν, αλλ' εισαει εσεσθαι χειμωνα και θερος, εαρ και
μετοπωρον μεχρι του νυν διετελεσα φυλαττων την εμαυτου υποσχεσιν· ουτως
επαγγειλαμενος τωι ∆αβιδ εκ του σπερματος αυτου εισαει βασιλευειν, ου διαψευσομαι.
Τινες δε το, ημερας και νυκτος, ακριβασμαστα ουρανου και γης ουκ εταξα, ουτως
ηρμηνευσαν, οτι Ουκ αν εποιησα ουρανον και γην, ει μη ημεραν και νυκτα εβουλομην
ειναι· αλλ' ωσπερ εξ αρχης προθεμενος διαδοχην ειναι ημερας και νυκτος, του ουρανου
και της γης την φυσιν παρηγαγον, και ου διελυσα την επι τηι κτισει προθεσιν, ουτως
ουδε την επαγγελιαν την προς ∆αβιδ διαλυσω. Ειτα εν τουτοις πεισας τον προφητην ο
Θεος, παρακελευεται αυτωι την αλωσιν της πολεως μηνυσαι τωι βασιλει Σεδεκιαι, και
αιτιαν προσθειναι, ως αμεταμελητα πταιουσι, και παραβαινουσι τας επι Θεου συνθηκας
γενομενας· και ελεγχει αυτους, εξ ων απηλαυσαν ελευθεριας κατα νομον ομωμοκοτας,
τουτους παλιν ανεκαλεσαντο, και επαγει.

ΚΕΦΑΛ. Λ∆ʹ.
Ουκ αποθανηι. Ἵνα καν ουτως αναπνευσηι· τουτο γαρ γεγονεν απενεχθεντος εις
Βαβυλωνα αυτου· και ειρηνης ετυχε πολλης, ινα μαθηι του Θεου την φιλανθρωπιαν, ινα
ευπαραδεκτα γενηται τα λυπηρα, κλαυσονται σε. Ὁ λογος ο γενομενος. Νομος ην
παλαιος, τον Ἑβραιον εξ ετη δουλευειν. Ἐβουλετο γαρ προς παντας ανθρωπους
φιλανθρωπους ειναι τους Ἰουδαιους. Ἀλλ' επειδη μη ηθελον, τεως αυτους απο των
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

συγγενων αφελκεται και επαγεται. Τι ουν γινεται; συνελθοντες ορκους εθεντο, και
σπονδας εποιησαντο επι των ιερεων, επι των αρχοντων, επι των αλλων απαντων
απαντες, του Σεδεκιου μεταξυ των γιγνομενων οντος, ωστε γενησεσθαι τουτο, και
εκαστον, αφειναι τον δουλον και την δουλην. Ειτα μετενοησαν επι τοις γιγνομενοις, και
ειασαν αυτους εις παιδας και παιδισκας. Και εγενηθη λογος Κυριου προς Ἱερεμιαν.
Πρωτον οφειλετας καταστησας, ουτως ενομοθετησα· δουλειας απηλλαξα, και τα αυτα
ποιειν εκε 64.993 λευον· μισθον απηιτουν των ευεργεσιων. Μη γαρ δωρεαν τουτο
επραξα; Ὅτε καλως ελαβον της δουλειας την πειραν, τοτε αυτους προς την αφεσιν
ωρμησα. Τι ουν ειποι τις αν; φιλοσοφωτεροι Ἰουδαιοι ημων. Και μετ' ολιγα· Ἐκει μεν
γαρ επτα συνεχωρησεν ετη, ενταυθα δε καθολου την δουλειαν ανειλεν. Ουκ εστι
δουλος, ουκ εστιν ελευθερος. –Και μετ' ολιγα· Ἵνα μη ραιθυμοτερους τουτο τους
δουλους εργασηται, Μη καταφρονειτε αυτων, οτι αδελφοι εισιν οι της ευεργεσιας
αντιλαμβανομενοι, φησιν. Και υπεστρεψατε. Ουχι την εις εκεινους αδικιαν εκδικω
γενομενην μονον, αλλα και την του νομου παραβασιν. Ὑμεις ουκ ηκουσατε μου. Το παν
ημιν περι της ευσεβειας κινδυνευεται. Τι ουν, φησι; χαλεπη η τιμωρια, θανατος αντι
δουλειας, και τινος ενεκεν ουτως αμειβεται; ορκοι παρεβαθησαν, σπονδαι
κατεπατηθησαν, αυτο το μεγα καθυβρισθη ονομα του Θεου, ωστε οταν ιδηις αυτους
διασπειρομενους, μη την εις τους δουλους γενομενην αδικιαν εννοησηις μονον, αλλα
προστιθει και τον υβρισμενον Θεον δι' εκεινων, και ουδε την αξιαν οψει δικην
υπομενοντας. Ἰδου εγω καλω υμιν αφεσιν, φησι Κυριος. Ειτα μετα βραχεα. Και δωσω
τους ανθρωπους τους παρεληλυθοτας την διαθηκην μου, τους μη στησαντας τους
λογους μου της διαθηκης μου, ης εποιησαν κατα προσωπον μου τον μοσχον, ον
εποιησαν εις δυο, και διηλθον δια μεσου των διχοτομηματων αυτων, τους αρχοντας
Ἰουδα, και τους αρχοντας Ἰερουσαλημ, και τα εξης. Της συνθηκης το ειδος τεθεικεν ο
προφητης, εναργεστερον τον ελεγχον ποιουμενος· μοσχον γαρ θυσαντες τωι Θεωι και
διχη διελοντες, διηλθον δια μεσου, και προσκεκομικοτες τα διχοτομηματα, συνεθεντο
απολυσειν κατα τον νομον τους παιδας ελευθερους τωι Θεωι, υποσχομενος τουτο
ποιησειν, ως δη εξιλευομενοι το Θειον επι τηι προκειμενηι οργηι. Ειτα εκ της των
ψευδοπροφητων αιτιας, ως ουκ οργιζομενου Θεου μεταγραφοντες ανεκαλεσαντο τους
απολυθεντας. Ὀργισθεις τοινυν ο Θεος τον ελεγχον ποιησαμενος, απειλει αυτοις την
αλωσιν. Ειπηι δ' αν τις δικαιως, ως κακεινα τα της ανακλησεως ρηματα καθ' ον καιρον
αμεινους εδοξαν γενεσθαι, υπεσχετο ο Θεος· οθεν και ο προφητης ως ορων αυτους
μεταβεβλημενους, εις αποριαν κατεστη, πολιορκουμενης της πολεως. ∆ια τουτο ο Θεος
πειθων αυτον, και την αλωσιν προειπε, και ηλεγξε την γνωμην των σχηματιζομενων
την ευσεβειαν. Την πολιν ουδεν ετερον εποιησεν εν πολιορκιαι ειναι, αλλ' η το μη μειναι
τας συνθηκας, και τας προς τους Βαρβαρους τωι Σεδεκιαι γεγενημενας. Τι τουτων γενοιτ'
αν αναισθητοτερον; Ἐπιορκια την πολιν ειλε, και παλιν το αυτο νοσημα γινεται,
μονονουχι φιλονεικουντες τωι Θεωι ταυτα εποιουν. Ὅσοι κεχρησθε τοις ορκοις, και
παραβαινετε τουτους, ορατε τας τιμωριας. 64.996

ΚΕΦ. ΛΕʹ.
*Ἣν εισηγαγον εις τον οικον Κυριου, εις το παστοφοριον υιων Ἀνναν.
Τουτεστιν, εις την εξεδραν την απονενεμημενην τωι Ἀνναν. Αυτος δε εστιν εγγυς οικου
των αρχοντων επανω του παστοφοριου Μαασαιου υιου Σαλμων, του φυλασσοντος τον
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

σταθμον. Ὁ Ἑβραιος, του φυλασσοντος την εσθητα της λειτουργιας. Και εδωκα κατα
προσωπον αυτων. Ἄξιον θαυμασαι, πως εν τοιουτωι δημωι ζωντες, την ακραν ησκησαν
φιλοσοφιαν. Λευιται τινες ησαν· ουτοι ειδον πολλα υποδειγματα, τους Ναζαραιους, τους
περι Ἠλιαν και Ἐλισσαιον, εζηλωσαν. Ὁραις,οτι ει εβουλοντο προσεχειν, ειχον
υποδειγματα; Ἀλλα και ουτοι γεγονασιν αιχμαλωτοι· ει γαρ Ἱερεμιας, και Ἰεζεκιηλ, και
∆ανιηλ, πολλωι μαλλον και ουτοι. Τους γαρ αγαθους και γενναιους ανδρας ουδεν
τουτων ελυπει, αλλα και λαμπρους εποιει, και εν οδυναις παραμυθια το πραγμα εστι.
Και μετ' ολιγα· Και ηγαγεν αυτους εις οικον Κυριου, ινα και απο του τοπου, και απο του
ανδρος δυσωπηθωσιν· αλλα ουδεν αυτους εδελεασεν, ωστε παντοθεν ανηιρηται τοις
Ἰουδαιοις απολογια. Και μετ' ολιγα· Ὅρα τα αποστολικα προειληφοτα. Και ειπον· Ου μη
πιωμεν οινον, οτι Ἰωναδαβ υιος Ῥιχαβ ο πατηρ ημων ενετειλατο ημιν. Ου μη πιητε
οινον υμεις, και οι υιοι υμων εως του αιωνος, και τα εξης. Ἀπογονοι ησαν ουτοι του
Ἰωναδαβ, ος ησθεις τωι υπερ του Θεου ζηλωι, εις απαντησιν ηκε τωι βασιλει. Ἐκεινος
τοινυν παλαι την Ἀχααβ παρανομιαν ορων, και ειδως αληθη τα παρα των προφητων
ρηματα, και σφοδρα προσδοκων αλωσιν της χωρας, και καταστροφην των πολεων, τοις
αυτου υιοις ενετειλατο ταυτα, ουχ ωστε μονον φυλαξαι, αλλ' ωστε και τοις οικειοις
εγγονοις παραδουναι το παραγγελμα. Ἐκειθεν φαινονται ουτοι μεχρι του νυν
φυλαξαντες το του προπατορος προσταγμα. Ἡμεις και αι γυναικες ημων. Ειτα ινα μη
λεγηι τις· Πως ουν την πολιν κατειληφατε νυν, και οικιας οικειτε; επι το στρατοπεδον
καταφευγουσι· τουτο γαρ εσχατης ανοιας, εκοντας εαυτους εκδουναι τοις πολεμιοις. Ου
μη λαβητε παιδειαν. Οι υιοι Ἰωναδαβ ανθρωπου απελθοντος εστησαντο εντολην, υμεις
δε παρεβητε τας εμας, τον επιταξαντα. Βουλεσθε ιδειν των επιταγματων το ραιστον; εγω
μεν επεταξα ευκολα, και αναγκαια σφοδρα, ωστε πονηριας απεχεσθαι και ειδωλων·
εκεινος δε πολυ δυσκολα. Ἀλλ' εκεινος μεν ειπε, και απηλθεν· εγω δε υμιν καθ' εκαστην
ενηχω την ημεραν, και ουδεν γινεται πλεον. Και εστησαν υιοι Ἰωναδαβ. Και ου λεγει
ποιαν· αλλα μη βουλομενος αυτοις φορτικην ποιησαι την κατηγοριαν, ορα πως εστι
δημοτικος, ουδεν παρ' αυτωι τυραννικον· πως παντο 64.997 θεν αυτους αφαιρειται
συγγνωμης, λεγων· Ὁ δε λαος ουτος ουκ ηκουσε μου ∆ια τουτο, ουτως ειπε Κυριος. Τους
δε υιους Ἰωναδαβ ιερωσυνηι διηνεκει τιμαι, λεγων· Ου μη εκλειπηι ανηρ των υιων
Ἰωναδαβ παρεστηκως προσωπον μου πασας τας ημερας. Μη γαρ νομισητε διαπιπτειν
την ευλογιαν του πατρος.

ΚΕΦΑΛ. Λς ʹ.
Και ενετειλατο Ἱερεμιας. Ὅρα Θεου προνοιαν. Ἐκεινοι μεν τον ιατρον εδησαν, ο
δε Θεος και ουτως δεικνυς αυτου την φιλανθρωπιαν, ουκ εξεβαλεν αυτον, αλλ' ειασεν
εν τωι δεσμωτηριωι, ινα τον τουτων θυμον παραμυθησηται, και μη φιλονεικοτερους
εργασηται, ου μην της θεραπειας αυτους απεστερησεν, αλλα ποιει δια γραμματων
αυτους αναμνησθηναι το παν, και εν καιρωι νηστειας. Και εγενηθη εν τωι ετει τωι ογδοωι.
Τινος δε ενεκεν εν καιρωι νηστειας; ινα και τον καιρον εχηι συμπραττοντα, και παντες
παρωσιν ακουοντες. Λυπει τας οψεις τας υμετερας η οψις του προφητου φαινομενη.
Ἰδου δι' ετερου σκευους υμιν το φαρμακον παραδιδωμι επιτιθησι. Και εγενηθη
αναγινωσκοντος Ἰουδιν. Ταυτα ακουσας ο βασιλευς, και ακουσας τα δυναμενα και
λιθον μαλαξαι, συνεκοψε το βιβλιον· ωσπερ αν ει τις τον ιατρον ουχ ευρων, το
φαρμακον λαβων, εις το πυρ εῤριψεν. Ειδες μανιαν και αγριοτητα; Ουχ απλως εκοψεν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

αλλ' εις το πυρ ριπτει· πολλη των παρεστηκοτων νωθεια. Ἠναντιωθησαν δε τινες, φησι.
Και μετ' ολιγα· Ὅρα δαιμονικην μανιαν· ουχι προς τον προφητην, αλλα και προς τα
ρηματα ταυτα, και προς τα πραγματα γραμματα απεχθως ειχεν. *Και ενετειλατο ο
βασιλευς τωι Ἱερεμιηλ υιωι του βασιλεως συλλαβειν τον Βαρουχ τον γραμματεα,
τουτεστι, τον οξυγραφον και τον Ἱερεμιαν τον προφητην, και κατεκρυβησαν υπο
Κυριου. Και τον ανωτερω λεγει, οτι του Θεου προσταξαντος γραψαι απαντας τους
λογους, ους προς τον λαον εφη απο των του Ἰωσιου καιρων μεχρι τεταρτου ετους της
βασιλειας Ἰωακειμ, εν ωι ταυτα εγραψεν, οτι μεταπεμψαμενος τον Βαρουχ εφη· *Ἐγω
φυλασσομαι, και ου δυναμαι εισελθειν εις οικον Κυριου, και εισελευσηι συ, και
αναγνωσηι εν τηι κεφαλιδι ταυτηι, εν ωι εγραψας εκ στοματος μου τους λογους Κυριου εις
τα ωτα του λαου εν ημεραι νηστειας. Ει τοινυν εφυλαττετο, πως εκρυβη; Ευδηλον
τοινυν, ως επι του Ἑλισσαιου αορασιαι επληγησαν οι ελθοντες αυτον κατασχειν των
Συρων. Τουτο γεγονε και νυν του Θεου αφανεις αυτους κατα τινα αορατον δυναμιν
πεποιηκοτος, ως εσταναι μεν αυτους προ παντων, μη φαινεσθαι δε. 64.1000 Παλιν λαβε.
Ὅρα του Θεου την φιλανθρωπιαν, μετα τοσαυτην απειθειαν παλιν αυτοις
συμβουλευοντος. Ἡμεις δε πολλακις αντιστασιν υποπτευοντες, την αρχην ουδε
παραινουμεν, η πως απαξ αποτυχοντες, υβριν το χρημα νομιζομεν, και παλιν λεγειν ουκ
ανεχομεθα, Θεου τοσαυτην υπομειναντος υβριν περι την καυσιν του βιβλιου, και των
προφητων την επιβουλην. Παντες ζητουσι το μελλον, υπακουειν δε τοις μη καθ' ηδονην
ουκ ανεχονται. Εις δε ο λογος αει του προφητου, και ακολακευτος προς τους τιμωντας
ατιμωντας. ∆εικνυσι δε, οτι μη αδικει λεγων ταληθη, μηδε αξιος εστι φυλακης, το δε
Ἐλενιωθ, Ἀκυλας εξεδωκεν εργαστηρια. Και προσετεθησαν αυτωι λογοι πλειονες. Ουτοι
αξιοπιστοι ησαν.

ΚΕΦΑΛ. ΛΖʹ.
Και ηκουσαν οι Χαλδαιοι. Τινος ενεκεν αναχωρουσιν οι Χαλδαιοι; ινα παντοθεν
μαθωσιν οι Ἰουδαιοι, οτι ουκ οικειαι δυναμει επηλθον αυτοις και επολεμησαν, αλλ'
αυτου συγχωρησαντος. Ὅτι ουτως ειπε. Ὅταν γαρ βουληται τι δια τινων ο Θεος
εργαζεσθαι, πρωτον αυτους δεικνυσιν ασθενεις, ινα το παν αυτου νομισθηι. Ὃ και
ενταυθα γεγονεν. Ἐγενετο δε, ως ανεβη η δυναμις των Χαλδαιων απο Ἱερουσαλημ, απο
προσωπου της δυναμεως Φαραω, εξηλθεν Ἱερεμιας απο Ἱερουσαλημ, και τα εξης. Τινες
φασιν, ως ουκ ασθενειαι Βαβυλωνιοι ανεχωρησαν, Αιγυπτιων πολεμουντων, αλλ' ως
του βασιλεως μη παροντος· οιμαι δε περιττον ειναι τον λογον τουτον· ουδε γαρ εν τηι
εσχατηι αλωσει παρην. Ἐν γουν τηι ∆εβλαθα ο Σεδεκιας απηνεχθη μετα την εσχατην
αλωσιν της πολεως. Ἡγουμαι τοινυν, ως ουκ αξιομαχον ειχον δυναμιν προς το των
πολεμιων πληθος, και Θεος δε αυτοις ως δικαιοις επημυνεν, ασθενεστερον δε τον λαον
δια τας αμαρτιας ειργασατο. Ἔστι τοινυν εκ τουτου ειπειν, οτι τα μελλοντα αποβαινειν
προειπε Θεος, ουκ αυτος επαγων τας συμφορας, αλλ' απειλων τα εσομενα, και μη το
βοηθειν απειλησας. Χρησιμος δε ουτος ο λογος καθ' ολου. Ὅτι ουκ επειδη προλεγει Θεος
γινεται τα πραγματα, αλλ' επειδη ειναι μελλει Θεος προειδως προμηνυει· ουτω γουν και
τα περι Χριστου υπο των προφητων ειρημενα εστιν εκλαβειν, και την Ἰουδα παρα του
Χριστου προῤρησιν γενομενην. Και εγενετο αυτος εν τηι πολει Βενιαμιν, και εκει
ανθρωπος παρ' ωι κατελυεν ονομα αυτωι Ἀρουια, και συνελαβεν Ἱερεμιαν τον προφητην
λεγων· Προς τους Χαλδαιους συ φευγεις; Το, Παρ' ωι κατελυεν, αντι του, Παρ' ωι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

οδοιπορων μενειν ειωθει. Και παρεδωκαν αυτον εις οικον φυλακης εις 64.1001 το
δεσμωτηριον, εις τον οικον Ἰωναθαν του γραμματεως, οτι την οικιαν αυτου εποιησαν
φυλακην, οτι ηλθεν οχλος εις την οικιαν του λακκου, και εις την Χερεθ. Τουτεστιν, την
οικιαν Ἰωναθαν ειρκτην εποιησαν, και οχλος εγκεκλειστο εκει· το δε εις την Χερεθ,
τουτεστιν, εις τον της εποχης οικον. Ουτω γαρ ο Ἑβραιος Φεθχλω, οπερ ερμηνευει,
οικον εποχης· αντι γαρ της φυλακης, εποχην εθος εχει λεγειν. Και επικρανθησαν.
Καθαπερ τα θανατουντα θηρια, ουτω λοιπον υβριζον και εις τους προφητας. Ει γαρ
εφευγε, τι ην; ουχ υμεις αυτον επιστομιζετε; ουχ υμεις αυτον κωλυετε του φθεγγεσθαι;
Τι ην, ει εφυγε; Και μην ει εφυγεν, υμιν κουφον ην· απηλλαττεσθε των ελεγχων,
ελευθεροι της κατηγοριας ητε. Ἀλλ' ορα πανταχου την κατηγοριαν και κακιαν
διεστραμμενην· τινος ενεκεν και εμαστιξαν αυτον; αμυνεσθαι υπερ της παῤρησιας. Και
απεστειλε σε Σεδεκιας. Τινος ενεκεν εκαλεσεν αυτον; ενομισεν αυτου την παῤρησιαν
υπο της θλιψεως ταπεινοτεραν γενεσθαι, και ετερων ακουσεσθαι ρηματων. Ειτα ινα
ανυποπτος γενηται, ουκ ερωται αυτον απλως, αλλα φησιν· Ει εστι λογος Κυριου; ∆ιδους
αυτωι και ευπροσωπον αναχωρησιν. Ἀλλα πολλωι φοβερωτερα ην του δεσμωτηριου η
σιγη. Και ειπεν· Ἔστιν. Ὁραις τα αποστολικα κατορθωματα προανατυπουμενα; ουτω και
επ' εκεινων εγενετο· πανταχου ησαν οι αυτοι· ουδεν αυτων την παῤρησιαν ανεκοπτεν.
Και που εισιν οι προφηται υμων; Ταυτα εκεινος παθειν εχρην, ουκ εμε τον αληθευοντα.
Μη γαρ εγω επηγαγον; ει γαρ μη εξεβη τα πραγματα, καλως ελεγον, οτι περισσως
ελυπησεν ημας· νυν δε εκβαντων, πως ουχι και στεφανουσθαι με δικαιον; Και ου λεγω
οτι ευηργετησα, αλλα τι ηδικησα; και αξιοι απολυθηναι του δεσμωτηριου. Τις γαρ ουκ
αν εθελοι πασχων κακως απαλλαγηναι; Ἵνα ειδηις, οτι της αυτης υπηρχε φυσεως. Και
συνεταξεν. Ουκ εις την προτεραν, και κελευει αρτους διδοσθαι αυτωι. Τι γαρ εδει λοιπον
οργιζεσθαι, των πραγματων εκβαντων; Ὁ δε ουδεπω καθυφηκε την παῤρησιαν.

ΚΕΦΑΛ. ΛΗʹ.
Και εν τωι λακκωι ουκ ην υδωρ, αλλ' η βορβορος, και ην Ἱερεμιας εν τωι βορβορωι.
Ὑπαιθριος ων ο λακκος, πηλου επληρουτο. Ἔῤριψαν τοινυν αυτον, και εβυθισθη, και
ενεπαρη τωι πηλωι· ου μην ολος εβαπτισθη· ουδε γαρ ζηιν ουτως ηδυνατο. Ἐπονηρευσω α
εποιησας. Ουδεν ηδικησεν ο ανηρ· το παν της εκεινων κακιας γεγονεν· ουδεν εχοντες
εγκαλειν, ταυτα ειργασαντο εις τον ανθρωπον του Θεου. 64.1004 Και ελαβεν Ἀβδεμελεχ
τους ανθρωπους μεθ' εαυτου, και εισηλθεν εις την οικιαν του βασιλεως την υπογεων.
Τουτεστιν, εις τον σταβλον. Ὑπογεων γαρ ινα ειπηι, την εις το φανερον ουσαν. Ουτω
γαρ και ο Ἑβραιος λεγει. Και ελαβεν εκειθεν παλαια ρακη, και παλαια σχοινια, και
εῤριψεν αυτα προς Ἱερεμιαν τον προφητην, και τα εξης. Ἔλαβε των ιππων τα
στρωματα, και τα πιλωτα, α εθος επιστρωννυειν τοις επικαθισμασι. Το γαρ εμπροσθεν
παλιν λεγομενον· Και τα παλαια ρακη, και το μαλεην, τουτο μηνυει· τουτεστι, τα
πιλωτα. Ὥστε καντευθεν τα παλαια σχοινια. Ἀντι του τα παλαια υποστρωματα των
ιππων λεγει. Ταυτα τοινυν ριψας τωι προφητηι φησι· Θες αυτα υπο τους αγκωνας των
χειρων σου, υπο κατω των σχοινιων. Ἀντι του, υπο τας μαλας, ινα ουτως ασφαλως
δεδεμενος αναχθηι. Και ειπεν Ἱερεμιας. Τινος ενεκεν ακουσαι βουλει; ινα με ανεληις,
ταυτηι μαλιστα αυτου θυμον κατασπαι· καιτοι μεγιστη αρετη προφητου, οταν μη μονον
προλεγηι τα φορτικα, αλλα και διεξοδον ευρισκει των δεινων. Τουτο γαρ οντως
προῤρησεως. Ἐπειδη τι κερδος ειπε μοι, λυπην και αθυμιαν κερδαινειν μονον, καθαπερ
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

οι των εξωθεν; Ἀλλ' ουχ ουτω. Ζηι Κυριος ος εποιησεν ημιν την ψυχην ταυτην, ει
αποκτενω σε. Τουτεστιν, Ὁ της ζωης Κυριος αυτος μαρτυς, ως ουδεν σε διαθησω
πονηρον. Ὅτε υπερ αυτης αγωνιαι και δεδοικε, τοτε αυτην ορκον ποιειται. Και ειπεν
αυτωι Ἱερεμιας. Τι ουν Ἱερεμιας; τα χρηστα λεγει πρωτον, ειτα τα φορτικα. Και ειπεν ο
βασιλευς Σεδεκιας τωι Ἱερεμιαι· Ἐγω λογον εχω των Ἰουδαιων των πεφευγοτων προς
τους Χαλδαιους μη δωσειν με εις χειρας αυτων, και καταμωκησονται μου. Ἀσαφως
κειται παρα τωι Ἑλληνικωι· ο γαρ βουλεται ειπειν, τουτο εστιν, οτι Βασιλευς ειμι, και
μονος εξελθειν ου δυναμαι· εαν ουν θελησω εξελθειν, και δουναι τοις Χαλδαιοις
εμαυτον, αυτοι οι της πολεως φθανουσιν ανελειν με. Τουτων προφασις ην, και σκηψις
απιστιας. Ου πιστευεις τωι προφητηι; Μη γαρ απο λογισμων φθεγγεται. Και ειπεν
Ἱερεμιας· Ου μη παραδωσουσι σε. Τινες μεν ουτως ηρμηνευσαν. Οιμαι δε ταυτην μαλλον
σωζεσθαι την εννοιαν, οτι ειρηνην μοι προφητευουσιν απαντες Ἰουδαιοι, και μη
παραδοθηναι με εις χειρας των Χαλδαιων, μηδε πεισεσθαι με τι παρ' αυτων δεινον. Το
ουν ευθυς επαγομενον παρα του Ἱερεμιου, Ου μη παραδωσουσι σε, κατ' ειρωνειαν
ειρηται· τουτεστι, Μη πειθου αυτοις 64.1005 Ἄκουσον δη τον λογον Κυριου, ον εγω
λαλω προς σε, και βελτιον εσται σοι, και ζησεται η ψυχη σου. Τουτεστιν, Ἄμεινον σοι
εστι πεισθηναι μοι, και μη απατασθαι τοις εκεινων λογοις, οτι δε ταυτην την εννοιαν
μαλλον εστι λαβειν εκ των ρητων, απο των ακολουθων αν τις κατιδοι. Ἐπαγει γαρ
ευθυς· Και ει μη θελεις εξελθειν· ουτος ο λογος, ον εδειξε μοι Κυριος· Ἰδου πασαι αι
γυναικες αι καταλελειμμεναι εν οικιαι βασιλεως Ἰουδα εξαγονται προς τους βασιλεας
Βαβυλωνος, και αυται λεξουσιν· Ἠπατησαν σε, και ηδυνηθησαν σοι ανδρες ειρηνικοι
σου, και ου κατισχυσουσιν εν ολισθηματι ποδος σου, και αποστρεψουσιν απο σου.
Τουτεστιν, Ὑφεστωσης της αλωσεως, τοτε ομολογησουσι των εμων λογων την
αληθειαν, και λεξουσι προς σε, ως οι την ειρηνην σοι προμηνυοντες ματην ηπατησαν,
ισχυροτερον εκεινων τον λογων σου νενομικοτος των παρ' εμου σοι λεγομενων. Το δε,
εν ολισθηματι ποδος σου, τουτεστι, Παρατρεψαντες σου την επι τοις αληθως λεγομενοις
πιστιν. Το δε, Και αποστρεψουσιν απο σου, τουτεστιν, Αιχμαλωτοι ληφθεισαι,
απαχθησονται, και ουδενος απολαυσεις, ων νυν απολαυεις. Και ειπεν αυτωι. Και μην
χωρις προσδιορισμου ωμοσας.

ΚΕΦΑΛ. ΛΘʹ.
*Και κατελαβον τον Σεδεκιαν εν Ῥαβωθ Ἱεριχω. Τουτεστιν, εν τηι πεδιαδι της
Ἱερουχουντος. *Και εδωκαν αυτον προς Γοδολιαν υιον Ἀχικαμ υιου Σαφαμ, και
εξηγαγον αυτον εις Σαφις, και εκαθισεν εν μεσωι του λαου. Σαφις ονομα τοπου. Και
απεστειλαν. Και οι μεν πολεμιοι δεθεντα τον προφητην υπο των οικειων λυουσι, και
κυριον αφιασιν οποι βουλοιτο πορευθηναι. Οι δε τεσσαρακοντα ετη απολελαυκοτες
φωνης, ου συγγενειαν, ου πατριδα, ουκ αλλο αιδεσθεντες ουδεν, θηριων αγριωτεροι
γεγονασιν. Και μετ' ολιγα· Ἵνα οταν ιδηις και επι Χριστου τουτο γενομενον,
σταυρουμενον υπο Ἰουδαιων, προσκυνουμενον δε υπο εθνων, μηδεν ξενον ειναι
νομισηις, μηδε θορυβηθηις, μηδε λεγηις· Και πως αν εχοι λογον, τον επι σωτηριαι και
προστασιαι παραγενομενον, τοσουτοις διαθειναι κακοις. Και ου μη δωσω σε. Ου γαρ
συναπολλυται δικαιος μετα ασεβειας.

ΚΕΦΑΛ. Μʹ.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

Και ελαβεν αυτον. Μανθανει λοιπον πασα η στρατια την ισχυν της προφητειας.
Ὁ δε Σεδεκιας εφυγε· προσεδοκησε γαρ παραγραψειν την προφητειαν. Ἀλλ' εαλω, και
δεινον οραι παθος· μαρτυς εγενετο της σφαγης των παιδων. Τοσουτον ειασεν ανοιγηναι
τους οφθαλμους αυτου, οσον μαθειν τας οικειας συμφορας. Και μετ' ολιγα· –Και εδωκε
τωι Γοδολιαι τον Ἱερεμιαν. Και ορα 64.1008 του Θεου την οικονομιαν· παντων ορωντων,
και δεδεμενων απαντων, ουτος λυεται· λαμπρον αυτωι το θεατρον γινεται· μαρτυρει
των πραγματων η πειρα· μαρτυρει και αυτος ο χαρισαμενος. Ουκ ηκουσας Ἱερεμιου,
Ἰουδαιε· ακουσον του Βαρβαρου λεγοντος· Κυριος ο Θεος σου εχρηματισεν επι τον
τοπον τουτον παντα τα κακα ταυτα, και εποιησε Κυριος, οτι ημαρτετε αυτωι, και ουκ
ηκουσατε αυτου της φωνης. Ἠπιστησας τοις του Θεου λογοις, οψει τουτους αλλ. τους
πιστευοντας· εκεινους εχε διδασκαλους λοιπον. Ἰδου ελυσα σε. Ὅρα, τινας ανεμεινε
λυσαι τον προφητην. Ει καλον εναντιον σου ελθειν μετ' εμου. Μειζον αυτωι διδωσιν, η
ει την πατριδα δεδωκεν αυτωι. Πασαν αυτωι την οικουμενην ανοιγνυσιν, οπερ ουκ ειχεν
οτε επι της πατριδος ην. Ἀλλα βουλομενον δι' αρτους εξελθειν, εδησαν. Ὅρα, ποση τιμη
παρα τωι Βαρβαρωι Ποθεν τουτο γεγενηται; ευδηλον απο της του Χριστου χαριτος. *Και
πριν απαλλαγω εγω, αποτρεχε συ, και αναστρεψον προ τον Γοδολιαν υιον Ἀχικαμ, και
τα εξης. Ἔτι του στρατου συνηγμενου, οτι παρα του βασιλεως αποσταλεις απεπεμψε τον
προφητην, ως αν μη μονον αυτον ευρηκοτες αλλοτριον ανελωσι. Τουτο τινος ενεκεν;
ινα μηδεν εξηι κακουργησαι την εμην χαριν μετα την αναχωρησιν. Ἢ ωστε παντων
ορωντων, τουτο γενηται. Και ηλθε προς Γοδολιαν. Θεα μοι οικονομιαν Θεου, και μετα
την τιμωριαν πολλην εχοντα αυτων την προνοιαν· ου συνεχωρησε την Βαβυλωνα
καταλαβειν τον Ἱερεμιαν. Ἐπειδη γαρ εις δυο διηιρητο μερη τα του λαου πραγματα, και
οι μεν εις Βαβυλωνα απηχθησαν, ουτοι δε εις Αιγυπτον εμελλον αιχμαλωτιζεσθαι,
τουτοις ετηρησε τουτον. Ειχον εκεινοι τον ∆ανιηλ και τον Ἰεζεκιηλ. Ου βουλεται τοινυν
παντος του σωματος του καμνοντος, εις εν συναγαγειν τους ιατρους, ινα μη το μεν
πλεον του δεοντος απολαβηι, το δε μηδε ολως, αλλ' εκαστον κατα την συμμετριαν. Ἀλλ'
οπερ επι των αποστολων εγενετο, πανταχου διασπειρομενων αυτων, ωστε μη εις εν
συνελθειν τους αστερας, τουτο και επι των προφητων τοτε μαλιστα γινεται.

ΚΕΦΑΛ. ΜΑʹ.
Και ανεστη Ἰσμαηλ. Τινος ενεκεν συνεχωρησεν ο Θεος αναιρεθηναι τον
ανθρωπον, χρηστον οντα και επιεικη, και τοσαυτης Ἰουδαιοις προστασιας μεταδιδοντα,
και τα εξης οσα γραφουσιν ανωθεν; *Το δε φρεαρ, εις ο εῤριψεν Ἰσμαηλ παντα τα
σωματα των ανδρων ων απεκτεινε μετα Γοδολιου, φρεαρ μεγα εστιν, ο εποιησε
βασιλευς Ἀσαν απο προσωπου βασιλεως Ἰσμαηλ, ηνικα την Ῥαμα κτισαι ηβουληθη ο
Βαασα. Ἐπι δε συμμαχιαν του Συρου απεστησεν αυτον του εργου· Ἀσαν αυτοθι πολιν
κτισας, επειδη ενδεια 64.1009 υδατος ην, ωρυξε μεγιστον φρεαρ, ωστε τοις οικουσιν
ειναι παραμυθιαν των υδατων την συναγωγην. Περι εκεινου τοινυν λεγει νυν. Παντα
τα κακα α εποιησεν Ἰσμαηλ, και ᾤχοντο πολεμειν μετα Ἰσμαηλ υιον Ἀθαναιου, και
ευρον αυτον εφ' υδατος πολεμιου εν Γαβαων. Τουτεστι, των υδατων την πλημμυραν
παρεληλυθοτα, ωστε μηδε αλωναι δυνασθαι· τριβομενοι γαρ περι την των υδατων
διοδον, χωραν εκεινωι εδιδοσαν εις παντελη φυγην· περιττον τοινυν ηγησαμενος ετι
διωκειν τον ου συλληφθησομενον, υπεστρεψεν εις την Ἰουδαιαν.
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

ΚΕΦΑΛ. ΜΒʹ.
Και προσηλθον παντες. Ἴσασιν αναξιους εαυτους οντας του τυχειν αποκρισεως,
επειδη πολλακις ηπιστησαν τοις ειρημενοις. ∆ια τουτο φησιν, Ἐλεησον ημας, ει και
αναξιοι εσμεν. Καθως οι οφθαλμοι σου βλεπουσι. Μαρτυρα ων συμφορων σε, φησιν,
εχομεν. Ειπατω, φησιν, ημιν ο Θεος, τι δει πραξαι. Οι περισπουδαστον ουτω πραγμα
νομισαντες, μετα το τυχειν πως υπτιοι γινονται! Και αυτοι ειπον τωι Ἱερεμιαι. Ἡμεις σε
απεστειλαμεν, και παρεκαλεσαμεν, και αναγκην εχομεν, οπερ αν επιταξηι, παντας
ακουσειν ειτε αγαθον, ειτε κακον· προχειροι περι τας επαγγελιας, περι δε τας πραξεις
ουδαμου. Ἐαν καθισαντες καθισητε. Και τι το οφελος, εαν το αυτο παθωμεν; Και
φυτευσω υμας. Ἐδωκατε τιμωριαν ου την τυχουσαν. Μη φοβηθητε. Τι τουτου
αξιοπιστοτερον του ρητου; Και ει ελεγετε υμεις; Ὁραις, πως αυτοις αποκαλυπτει τας
οικειας διανοιας; οπερ μεγιστον τεκμηριον ην του προφητειαν ειναι το πραγμα, ουχ οτι
μονον εβουλοντο εισελθειν, αλλα και τι προσδοκωντες ελεγον.
ΚΕΦΑΛ. ΜΓʹ.
*Και ειπεν Ἀζαριας υιος Ἰωσιου, και Ἰωαννανυιος Καριε, και παντες οι ανδρες οι
υπερηφανοι, οι ειποντες Ἱερεμιαι, ∆εηθητι υπερ ημων προς Κυριον. Ειπον λεγοντες τωι
Ἱερεμιαι· Ψευδη συ λαλεις. Ουκ απεστειλε σε Κυριος ο Θεος ημων προς ημας λεγων· Μη
εισελθητε εις Αιγυπτον οικειν εκει. Ἀλλα Βαρουχ υιος Νηριου συμβαλλει σε προς ημας,
ινα δωσει ημας εις χειρας Χαλδαιων, του θανατωσαι ημας, και αποικισαι ημας εις
Βαβυλωνα. Τουτεστιν, Ου κατα γνωμην Θεου ταυτα προς ημας εφθεγξω, αλλα ταυτα σοι
συνεβουλευσε Βαρουχ ειπειν προς ημας, τοις Χαλδαιοις χαριζομενος, επειδηπερ εκεινοι
νυν εν τωι κρατειν τυγχανουσι. Τινος ενεκεν, ειπε; δια παντος του χρονου ουκ ελαβετε
πειραν αυτου της γνωμης; Ει και μηδεν 64.1012 ετερον, ουχι κυριος ων απελθειν οποι
βουλεται, μεθ' υμων ειλετο μενειν; Και Ἱερεμιαν τον προφητην. Τινος ενεκεν
ηκολουθησαν ουτοι; ινα μη χειρον τι γενηται κακον. Ὅρα την πρωτην νοσον. Παλιν εις
Αιγυπτον. Πως εαυτοις αει τα κακα επισπωνται. Ἀλλ' ομως ουδε εκει παραγενομενους
ειασεν ο Θεος, ουδε ειπε· Τι το κερδος; λοιπον κατηλθον εις Αιγυπτον. Ἀλλ' ορα αυτοις
οια προφητευει ο Ἱερεμιας, στομα Θεου ων. Και ουδαμου σκοπων ει τι ελυπησαν, αλλα
καθαπερ πατηρ φιλοστοργος πανταχου παρακολουθει τωι παιδι μαινομενωι· ουχ απλως
δε μετα ταυτα τα του Βαρουχ εθηκεν. Λαβε σεαυτωι λιθους μεγαλους. Τιθησι λιθους εν
τωι πλινθιωι. Ποιει τι αει σωματικον, ινα πεισηι, ωστε αυτους καταπληξαι πλεον. Ἀλλ'
ουκ ισχυσεν αυτους ελειν ουδε πεισαι. Ουτως ειπε Κυριος των δυναμεων, και τα εξης.
Προσεταξεν αυτωι Θεος επι του τοπου των πλινθων· τουτο γαρ εστιν εν τωι πλινθειωι
λιθους καταθεσθαι, ωστε ειναι σχημα θρονου, και πηλωι καταχρισαι. Και ουτω προειπε
του Ναβουχοδονοσορ την ανοδον, και ως ελων την πολιν υπ' εκεινου του τοπου τον
εαυτου θρονον θησει. Τουτο δε προσεταξεν αυτωι ποιησαι, οπως αν μη ματην
φθεγγησθε. Ὁρωντες γαρ, οτι εν Αιγυπτωι ενθα ο βασιλευς εκαθεζετο της Αιγυπτου υπ'
αυτων των βασιλειων τουτο εποιει, ουκ ετι λεγειν εδυναντο κατα χαριν του
Βαβυλωνιου μηνυειν εκεινου την ανοδον. Μαλλον γαρ αν τωι παροντι προς χαριν
εφθεγξατο, η τον αποντα και μηδεν ακουοντα εκολακευσεν. Και θησει τα οπλα αυτου
επανω αυτου, και αρει τα οπλα αυτου επ' αυτους, και εισελευσεται, και παταξει την γην
Αιγυπτου. Ἀσαφως κειται εν τωι Ἑλληνικωι· ο γαρ βουλεται ειπειν, τουτο εστιν, οτι την
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

σκηνην αυτου ην εθος τοις βασιλευσιν εν ταις στρατοπεδειαις ποιεισθαι, ενταυθα πηξει·
το ουν, θησει τα οπλα αυτου, ο Ἑβραιος, και τανυσει την σκηνην αυτου, εφη· σωζεται δε
η αυτη εννοια εν εκατερωι. ∆ηλον γαρ, ως τα βασιλικα οπλα επι της σκηνης του
βασιλεως εκειτο. Και θησω αυτου τον θρονον. Ειτα ινα μη στοχασμον νομισηις, και τον
τοπον λεγει, ενθα θησει τους λιθους. Και καυσει πυρ. Και περι των θεων αυτων λεγει,
ινα μη εις ασεβειαν εκκλινωσιν, αλλ' ουδεν πλεον εγενετο. Και αποικιει αυτους, και
φθερει γην Αιγυπτου, ως φθεριζει ποιμην το ιματιον αυτου. Τουτεστι, το παλαιον·
ουτως ευκολως καθεξει της Αιγυπτου ο Ναβουχοδονοσορ. Και συντριψει τους στυλους
Ἡλιουπολεως τους Ἐνων, και τους οικους των θεων αυτων κατακαυσει πυρι. Ἐνων
ονομα πολεως εστι πλησιον Ταφνας Ἴσως 64.1013 δε κατα μεν Ἕλληνας Ἡλιουπολις
εκαλειτο, κατα δε την Αιγυπτιων φωνην Ἐνων.

ΚΕΦΑΛ. Μ∆ʹ.
Ουτως ειπε Κυριος. Ὅρα, τι τουτου αν γενοιτο σαφεστερον; εν οψεσιν ειχον τα
παραδειγματα. Ουκ ην ταυτα ρηματα, αλλα πραγματα α εβοα. Την αιτιαν ᾔδεσαν των
συμβεβηκοτων. *Και ουκ εσονται αυτοις σεσωσμενος, ουδε περιλειπομενος ουδεις των
επιλοιπων Ἰουδα των ελθοντων παροικειν εν τηι Αιγυπτωι, του αποστρεψαι εις γην
Ἰουδα εφ' ην αυτοι ελπιζουσι ταις ψυχαις αυτων, του επιστρεψαι εκει ου μη
αποστρεψουσιν οι διαπεφευγοτες. Πασιν απειλει θανατον τοις εις την Αιγυπτον
εισεληλυθοσιν, ως μαχομενοις τηι του Θεου γνωμηι και χειρονα πεισεσθαι, η τους εν
Ἱεροσολυμοις· σωζεσθαι μονους εφη εκεινους, οι των κακων καταλαβοντων την
Ἰουδαιαν μεταδιωξουσι, ως αν γνοιεν αμαχον ουσαν του Θεου την ισχυν, αφ' ων και
τους δοκουντας ειναι εν ασφαλει, υποχειριους διδωσι τοις εχθροις, και ερημον ουσαν
την γην οικιζει, σωζων απαντας τους επ' αυτην καταφευγοντας· και οτι τουτο ουτως
εχει, δηλοι προιων σαφεστερον ουτω λεγων· Ὁ λογος ον ελαλησε. Αυτη βασιλισσα
ουρανου, ειπε μοι; Θεος ποιησας τον ουρανον, και την γην, αει ακουεις, συνεχως· και
ταυτην βασιλισσαν καλεις, την σεληνην; Και καλως ην υμιν. Ποθεν ουν ο λιμος, ειπε
μοι; ποθεν ο θανατος; Ὢ της αναισχυντιας! ∆ια τουτο αυτους αναμιμνησκει. Ουχι του
θυμιαματος ου εθυμιασατε. Ουχι δια τουτο η αιχμαλωσια, φησιν; ουχι δια τουτο παντα
τα κακα; Πως καλως ην υμιν; ουχι δια τουτο ουκ ηδυνηθη υμας ενεγκειν ο Θεος; Τι
κακιας χειρον γενοιτο αν; ποιοι μαινομενοι εφθεγξαντο αν ταυτα τα ρηματα; Ἐαν
γενηται ετι ονομα μου εν τωι στοματι. Ἀπειλει παλιν λιμον και δεσμους ανασωζομενους,
ινα μαθωσιν, οτι αληθη ταυτα εστιν. Και μετ' ολιγα· ∆ια τουτο ουτως αυτους αφηκεν,
ινα απολογηται προς σε, οτι δικαιως αυτων την πολιν ενεπρησεν. Ὅταν γαρ οι
διαφυγοντες τοιουτοι εισι, τι χρη περι των αλλων ειπειν; Και εκλειψουσι πας ανηρ
Ἰουδα, οι κατοικουντες εν τηι Αιγυπτωι εν ρομφαιαι, και εν λιμωι, εως αν εκλιπωσι, και οι
σεσωσμενοι απο ρομφαιας αποστρεψουσιν εκ γης Αιγυπτου εν γηι Ἰουδα· ολιγοι αριθμωι
ανδρες. Ὅτι ποιουντες ποιησομεν παντα τον λογον, ος εξελευσεται εκ του στοματος
ημων θυμιαιν τηι βασιλισσηι. Τουτεστι, τηι στρατιαι του ουρανου. Κανταυθα δε η ομωνυμια
την εναλλαγην της ερμηνειας εποιησατο Μελχεδ γαρ στρατια εστι, Μελχεθ δε
βασιλισσα. Ουτως δε αναισχυντως την ασεβειαν μετιουσιν αυθις απειλησας παντελης
αιχμαλωσιαν, αποδειξιν των λογων ποιειται τα παροντα· φησι γαρ· 64.1016 Λογος τινος
εμμενει. Τι δε, τινος ο λογος μενει, δεικνυσιν ως εν τοις κακοις με ζητουντες ουχ
ευρησετε· οι δε καταλοιποι δια των υμετερων παθηματων ωφεληθησονται. Και τουτο το
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

σημειον. Σημειον των υμετερων κακων ο Φαραω αλωσομενος. Ἐμηι γαρ βουληι και ο
Βαβυλωνιος Σεδεκιαν ειληφεν, ουκ ιδιαι δυναμει· πεισεται δε και ουτος, αμα μενων
ασεβης, αμα δε και προς αισθησιν αγων ημας, ως Ἀγαθον ελπιζειν επι Κυριον η ελπιζειν
επ' αρχουσι. Συμπερανας δε ταυτην την προφητειαν ιστοριαι συμπεπλεγμενην,
πρεσβυτερας αναμιμνησκει προφητειας, ην εν ταις ημεραις Ἰωακειμ τωι Βαρουχ ειπειν
προσεταχθη. Ουτως ειπε Κυριος· Ἰδου γαρ εγω διδωμι τον Φαραω Ουαφρι βασιλεα
Αιγυπτου εκδοτον εις χειρας εχθρων αυτου, και εις χειρας ζητουντων την ψυχην αυτου,
καθα δεδωκα τον Σεδεκιαν βασιλεα Ἰουδα εις χειρας Ναβουχοδονοσορ βασιλεως
Βαβυλωνος. Της γαρ Ἱερουσαλημ αλουσης, δεισας περι των ολων ο Αιγυπτιος, περι τον
Ευφρατην συμβαλλει τωι Βαβυλωνιων βασιλει, ηνικα και εαλω. Ουπω τοινυν τουτου
δηλου τυγχανοντος, αλλ' ετι μετεωρου του πολεμου καθεστωτος, απειλησας της
Αιγυπτου αλωσιν, και Ἰουδαιοις απωλειαν, αποδειξιν των λογων την ητταν του Φαραω
εφη.

ΚΕΦΑΛ. ΜΕʹ.
Ὁ λογος, ον ελαλησεν Ἱερεμιας ο προφητης προς Βαρουχ υιον Νηριου, οτι
εγραψε τους λογους τουτους απο στοματος Ἱερεμιου εν τωι ετει τωι τεταρτωι Ἰωακειμ
υιου Ἰωσιου βασιλεως Ἰουδα. Οιηθειη μεν αν τις ου κατα ταξιν ταυτα κεισθαι παρα τωι
προφητηι, οθεν φησι, δειν επισημαινεσθαι, ως πολλαχου εστι τουτο της Γραφης το
ιδιωμα, των συνθεντων τας ιστοριας, ου της ακολουθιας φροντισαντων, αλλα του οπως
δηποτε συνθειναι προς ωφελειαν των αναγινωσκοντων. Μαλλον δ' αν τις ηρμοσθαι
αυτο φησι προς τα ηγουμενα. Ἐπειδη γαρ εφη των εν Αιγυπτωι μονους σωζεσθαι τους εις
την Ἰουδαιαν φευγοντας, απολλυσθαι δε παντας τους λοιπους, ουκ επεισθησαν δε, απο
των παλαιων επιστωσατο το λεγομενον. Ὡς γαρ παλαι, φησιν, ο Βαρουχ επι του
Ἰωακειμ προλεγων τα δεινα μη απολειται, επαγγειλαμενος δε αυτωι Θεος αβλαβη
εφυλαξε μονον εξ απαντων, ουτω και νυν τους πειθομενους σωζει. Ουτως ειπε Κυριος.
Ουχ απλως μεμνηται τουτου του λογου νυν, ουδε ακαιρως, αλλ' ινα μαθηις, και οιος ο
Βαρουχ περι αυτους ην, πως θρηνει και αποδυρεται, αξιων περι αυτων τον Θεον. Αυτος
δε φησι· Μη ζητει μεγαλα. Ἐπει συ Βαρουχ ειπας· Οιμοι οτι προσεθηκε Κυριος κοπον επι
πονον μου. Ἐκοιμηθην εν στεναγμοις, και αναπαυσιν ουχ ευρον. 64.1017 Ὁ Βαρουχ
αποστελλομενος παρα του Ἱερεμιου τα κατα της πολεως εξειπειν, δεδοικως την του
βασιλεως οργην, και των λοιπων την ωμοτητα, απιεναι ουκ εβουλετο, εννοων δε παλιν,
οτι ουχ ο τυχων κινδυνος εστι παραβηναι του προφητου τους λογους τουτο γαρ εστι τωι
Θεωι πεμποντι αντειπειν, εν στενοχωριαι κατειχετο· απιων τε γαρ θανατον προσεδοκα,
και μη πειθομενος ου διαφευξεσθαι την τιμωριαν, ουτε τωι Θεωι προσκρουων. Το ουν·
Προσεθηκε Κυριος κοπον επι πονον μου· πονον μεν καλει την λυπην ην ειχον περι του
λαου· κοπον δε της ψυχης την ανιαν, και την περι του μελλοντος φροντιδα. Το δε,
Ἐκοιμηθην εν στεναγμοις, και αναπαυσιν ουχ ευρον· ως εν φροντιδι εσχηκως το
πραγμα, ωστε μητε υπνου μετα ανεσεως τυχειν. Ουτως ειπε Κυριος· Ἰδου α ωικοδομησα
εγω καθελω, α εφυτευσα εγω εκτιλλω, και συμπασαν την γην εκεινην, και συ ζητεις
σεαυτωι μεγαλα; μη ζητει. Τουτεστιν, Ου προσηκοντα λογισμωι δικαιωι ειληφας. ∆ια γαρ
την ασεβειαν του πληθους κατα παντων αποφηναμενου, και βουλομενου μου δια της
απειλης απαλλαξαι των κινδυνων, συ ουδε αθυμειν ισ. ευθυμειν εθελεις, η φροντιδα
τινα του πραγματος ποιεισθαι. Το γαρ, Συ ζητεις σεαυτωι μεγαλα, τουτο σημαινει·
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

τουτεστι, το μηδε λυπεισθαι· οτι γαρ ου περι συμφορας αυτο φησι, μηνυει το
επαγομενον· φησι γαρ· Ἰδου εγω επαγω κακα επι πασαν σαρκα, λεγει Κυριος, και δωσω
την ψυχην σου εις ευρεμα εν παντι τοπωι, ου εαν βαδισηι εκει. Τουτεστι· Μη φοβου·
απελθων ειπε τωι λαωι τα παρα του προφητου λεγομενα, ευ ειδως, ως ου κοινωνησεις
αυτοις της συμφορας, ουδε τι διαθησουσι σε κακον· τον δε τροπον της σωτηριας
ανωτερω τεθεικεν ο Προφητης, φησας· Και κατεκρυψεν αυτους Κυριος και ουχ
ευρισκοντο. Και συ ζητησεις. Μιαν πολιν ολην εξαρπασαι κινδυνων προσκρουσασαν μοι
ζητεις. Και δωσω την ψυχην. Ὅπου δ' αν ηις, ου μη πεισηι δεινον. Ἀλλ' ομως και ουτως
επεκειτο. Ἵνα μαθηις, οτι ουχι το εαυτου εσκοπει, αλλα το των πολλων. Ἡμεις δε, οτε τα
ημετερα εν ασφαλειαι ην, τοτε των λοιπων εποιουμεθα λογον. *Ἐπι δυναμιν Φαραω
Νεχαω βασιλεως Αιγυπτου, ος ην ποταμωι Ευφρατηι εν Χαρμης, ον επαταξε
Ναβουχοδονοσορ βασιλευς Βαβυλωνος εν τωι ετει τωι τεταρτωι υιου Ἰωακειμ βασιλεως
Ἰουδα. Ὅτι ταυτα τοτε ειρηται· ου γαρ εστιν αρχη της Αιγυπτου ορασεως, αλλ', ως
προεφην, τα τοτε ρηθεντα υπομιμνησκει. Ουτος γαρ ο Νεχαω ανελων τον Ἰωσιαν
κατεστησεν Ἰωαχαζ. Ἐπελθων δε ο Ναβουχοδονοσορ, ανειλε μεν τον Ἰωαχαζ,
κατεστησε δε τον Ἰωακειμ· ως ουν της αυτου βασιλειας παρα 64.1020 σπωμενης ο
Αιγυπτιος εις τον Ευφρατην γενομενος συμβαλλει τωι Ναβουχοδονοσορ. Ἰουδαιων
τοινυν μεγαλα περι της δυναμεως Αιγυπτιων φρονουντων, και προς την εκεινων
συμμαχιαν κεχηνοτων, απειλει και την ητταν, και την απωλειαν του Νεχαω, και
κηρυξας πολεμον, και ματαιαν συμμαχιαν αποφηναμενος ως προς Ἰουδαιους
αποτεινομενους. Ἄλλος ην ο Φαραω ο Ουαφρην ουτος ο Νεχαω του Νεχαω. Ὅρα πως
δια παραδειγματων και εμπροσθεν αυτους εσωφρονιζεν ο Θεος. Ἡττηθεις σφοδρα
ουτος, οτε και Ἰωακειμ ανηιρεθη· και ουδεν επιεικεστεροι γεγονασι. Και ορα που
απηντησεν, επι Ευφρατηι. Ἀναλαβετε. Τινος ουν ενεκεν αρχεται της προφητειας, λεγων
καθοπλιζεσθαι; και μετα πολλης της ακριβειας επεισι την οπλισιν αυτων πασαν,
μονονουχι τους στρατηγους μιμουμενος τους αγοντας εις πολεμον, και
παρακελευομενους; ητοι ειρωνευομενος τουτο φησι. ∆ιοτι οι ισχυροι. Ὅρα, και τον
τροπον λεγει του πολεμου, ωσπερ παρων, τινι τροπωι αλωσονται. Μη φευγετω. Ουτε
ποδων ταχυτης, ουτε σωματος ισχυς, ουτε αλλο ουδεν ωφελει, παντων περιβεβλημενων
ισ. αποβεβλημενων, ει μη παρεστιν η του Θεου βοηθεια. Τις ουτος ως ποταμος. Ου δια το
μεγεθος και μονον αυτων τωι Νειλωι παραβαλλει, αλλα και δια το ειδεναι αυτους τον
ποταμον, και την αθροαν ορμην· και δεικνυς, οτι παρα του Θεου η στρατηγια· και γαρ
εκεινος υπο Θεου αυξει. Ὅτι θυσια. Ἵνα δειξηι, πως ευφραινει τον Θεον το πραγμα,
ουδεν ανθρωπινον γιγνεται. Ἐπει παρασκευαζεσθε υμεις, ουδεν κωλυω, ινα μαθητε, το
προ τον Θεον πολεμειν περιττον. Ἀναβηθι Γαλααδ, και λαβε ρητινην παρθενωι θυγατρι
Αιγυπτου. Εις κενον επληθυνας ιαματα σου. Ὠφελεια ουκ εστι σοι. Τουτεστι, Συμπραξον
αυτηι και συ μετα των λοιπων. Γαλααδ γαρ τους Ἰσραηλιτας λεγει, απο του τοπου
ονομασας τους ενοικουντας. Ἦν δε και ιερεων πολις, διο φησι· Λαβε ρητινην, τουτεστιν,
εμπλαστρον. Ἵνα ειπηι, Ὡς παλαι ευσεβουσα εβοηθεις τωι λαωι δια της ιερατειας, ουτω
νυν παρανομουσα δυνηθητι ιασασθαι τους τραυματισθεντας εν τωι πολεμωι· ωνειδιζον
δε αυτοις, ως πολλακις δια προφητων των αυτοθι κατοικουντων της σωτηριας
αξιωθεντων εν ταις προς τους εναντιους μαχαις. Ἵνα ειπηι, οτι Νυν ασεβουσα, χρησαι εκ
της των ειδωλων συνεργιας τοις προκειμενοις, και βοηθησον τωι Αιγυπτιωι, ον
προστατην ηγηι. Και τουτο ειρωνευομενος· οτι οσα αν ποιησηις, και συμμαχους οσους αν
καλεσηις, ταυτα περιττα. Ὅτι μαχητης προς μαχητην ησθενησε. Τουτεστι, και ο
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

συμμαχος, και ο εξαρχος, επι το 64.1021 αυτο επεσον αμφοτεροι· ινα ειπηι, Ουδεις
περιελειφθη των μετα του Νεχαω. Ἕως τουτου τα παλαι διηγητα, και λοιπον αρχεται
της κατ' Αιγυπτιων ορασεως. Το διαδηλον της συμφορας, οτι ησθενησαν εν τηι
παραταξει. Ἐπιστηθι, και ετοιμασον σεαυτηι, οτι κατεφαγε μαχαιρα την σμιλακα σου.
Τουτεστι, την δυναμιν σου, η την ασφαλειαν· εχρησατο δε μεταφοραι. Σμιλαξ γαρ
ακανθα εστιν επι πολυ εκτεινομενη, ηι κεχρηνται μαλιστα εν τοις αγροις, οι φραγμους
ποιουντες, δια το περιπλοκαις κεχρησθαι πολλαις, και ασφαλη τον φραγμον εργαζεσθαι.
Ὅτι κατεφαγε μαχαιρα την σμιλακα σου· βοτανη εστι παντα κατατρωγουσα. ∆ιατι
εφυγεν ο μοσχος σου ο εκλεκτος; Ὡς προς Ἰουδαιους λεγει. Μοσχον δε λεγει τον
Αιγυπτιον, ως ισχυρον. Ἐπειδη τοιαυτην περι αυτου την υποληψιν ειχον. Ειτα η αιτια·
Ουκ εμεινεν, οτι Κυριος παρελυσεν αυτον. Ου γαρ τηι του Θεου αποφασει ηδυνατο
αντιστηναι. Ὁ βασιλευς σου, αληθεστερον δε ο θεος Αιγυπτιων, ο Ἄπις· ουτω γαρ
εκαλουν τον μοσχον, αχυροφαγον οντα και Θεον νομιζομενον. Ἕκαστος προς τον
πλησιον αυτου ελαλουν, και ειπον· Ἀναστωμεν, και αναστρεψωμεν προς τον λαον
ημων απο προσωπου μαχαιρας Ἑλληνικης. Το, εκαστος, τουτεστι, των συμμαχων. Ἵνα
ειπηι· Ἔγνωσαν τοτε ματην επικουρουντες τωι Αιγυπτιωι. Το δε, απο προσωπου μαχαιρας
Ἑλληνικης, ουκ αλλως ισ. ου καλως ηρμηνευται. Ὁ γαρ Ἑβραιος ουτως εχει· Ἀπο
μαχαιρας οξειας και σφοδρας. Ἔστιν δε κανταυθα απο της επωνυμιας η εναλλαγη της
ερμηνειας. Το γαρ Ἰωανναν σημαινει Ἕλληνες, επειδη απο τουτου Ἴωνες. Το δε ιωνα
σημαινει το οξυ και τμητικον. Ἀπο ουν της ομοιοτητος, αντι του, Μαχαιρας οξειας,
Μαχαιρας Ἑλληνικης ηρμηνευσαν. Ὅρα; πως παντα ακριβως διαγραφει, και ενδιατριβει
απο του σφοδρα θαῤρειν. Καλεσατε το ονομα Φαραω βασιλεως Αιγυπτου, Σανωε, Ἐβηρε,
Ἐλμοηθ, καιρος παρεγενετο. Αι λεξεις αυται εισι μεν Ἑβραικαι. Ἑρμηνεια δε πως ειναι
δοκει των λεξεων το· Καιρος απεγενετο. Το γαρ Σαον, ηχον σημαινει, οιονει, το
εξακουστον, και περιφημον. Το δε Ἐβηρ, παρηλθες. Το δε Ἐλμοηθ, παραγεγονεν. Ἵνα
ουν ειπηι, οτι ο Φαραω εξακουστος, και πανταχου τηι δοξηι βοωμενος, ουτος της
προσουσης εξεπεσε τιμης, και ηκε της κατ' αυτου αποφασεως ο καιρος. Το δε, Καλεσατε
το ονομα αυτου, κατα το της θειας Γραφης ιδιωμα, το ονομα αντι πραγματος ελαβεν.
Καιρος παρεγενετο, συν ταραχηι ηχος, παραχθεντα, ητοι περι συνθηκας αγνωμονα αυτον
φησι γεγενησθαι. Ὥσπερ εστιν ο Θαβωρ εν τοις ορεσι, και ως 64.1024 ο Καρμηλος εν τηι
θαλασσηι, ουτως ηξει, ουτως εσται μεγας, φησι, και αχειρωτος. Ζω εγω, λεγει Κυριος,
Βασιλευς των δυναμεων ονομα αυτωι, οτι ωσπερ εστιν ο Θαβωρ εν τοις οριοις, και ως
Καρμηλος εν τηι θαλασσηι, ουτως ηξει. Παραδειγματι της συμφορας το πληθος εσημανε.
Βουλεται γαρ ειπειν, οτι ως ο Θαβωρ εστι μεταξυ των ορεων, και ο Καρμηλος περιεχεται
υπο θαλασσης, ουτω και υμεις περισχησθησετε ισ. περισχεθησεσθε τοις κακοις. Σκευη
αποικισμου ποιησον σεαυτηι κατοικιας θυγατρος Αιγυπτου. Τουτεστι, Παυσαι
πολεμουσα, και μετοικιας λαβουσα σκευη· ακολουθει τοις κρατουσιν· ινα ειπηι, οτι
Μετοικος γενησηι. Ουκ εχει τις ου σωματος ασθενειαν, ουκ ολιγοτητα αιτιασασθαι. Ὡς
μοσχοι σιτευτοι ητε, καθωπλισθητε· ουκ εν τηι πολει ημων ο πολεμος. Προτεροι
επηλθετε, ως ακρις ητε. *∆αμαλις καλη, κεκαλλωπισμενη, καλλιστη Αιγυπτος,
αποσπασμα απο βοῤρα ηλθεν επ' αυτην. Κατα μεν το Ἑλληνικον δηλον ο λεγει, οτι Ἡ
ισχυρα και κεκαλλωπισμενη αιχμαλωτος απαχθησεται υπο Βαβυλωνιων. Ἔχει δε τινα
εναργεστεραν την εννοιαν ο Ἑβραιος. Ἀντι γαρ του, Ἀποσπασμα απο βοῤρα ηξει επ'
αυτην, ουτως εχει· Οιστρος ηξει επι σε. Ειδος δε τουτο εστι ζωου πληττοντος βους, και
εις μανιαν αγοντος. Ἐπειδη τοινυν δαμαλει παρεικασε την Αιγυπτον σφοδρα γενναιαι
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

και επιτερπει, οιστρωι παρεικασε τον Βαβυλωνιον, ινα δειξηι το ασθενες της Αιγυπτου,
ινα ειπηι· Συ η δοκουσα πολλην την ισχυν περιβεβλησθαι, υπο των νομιζομενων
ασθενων καθαιρεθησηι την ισχυν. ∆ιοτι και αυτοι. Και γαρ τουτο φησι· Ποθεν ουν η
ηττα; η δηλονοτι παρα Θεου· οτι τοσουτοι οντες ως ακρις εις πληθος, ηττηθητε. Φωνη
αυτων ως οφεως. Τουτεστιν, οδυρομενοι και θρηνουντες. Ὅτι εν αμμωι. Τουτεστιν ου
βεβαιως. Ἐκκοψουσι τον δρυμον αυτης. Ὁραις παραδοξον την ητταν, και παρα
προσδοκιαν την νικην· Μη φοβου, οτι επαναξω σε; λανθανοντως αυτοις προλεγει, και
καλως, Μη φοβου, επειδη πλησιον ην. *Ἰδου εγω εκδικω τον Ἀμμων αυτης, και επι
Φαραω, και επι Αιγυπτον, και επι τους θεους αυτης, και τα εξης. Ἀμμωνιται υποσπονδοι
ησαν Αιγυπτιοις· εθαῤρουν δε αυτων σφοδρα τηι συμμαχιαι, και δια τιμης παντα τα λοιπα
εθνη ετυγχανον τωι Αιγυπτιωι· δια τουτο τοινυν της Ἀμμων εμνημονευσεν.

ΚΕΦΑΛ. ΜΖʹ
Και αφανιω την Τυρον. Ουδε γενομενων των πραγματων διασωζεις; Ταυτα
απηγγειλεν, ινα πιστωσηται και την ερημωσιν και την των ειδωλων απωλειαν. 64.1025
*Ὅτι εξολοθρευσει Κυριος τους Ἀλλοφυλους, τους καταλοιπους των νησων και
Καππαδοκιας. Ἤτοι ισ. ουτως της παραλιου νησους καλει, και οτι απο των νησων
αυτοθι κατυκησαν πολεμουμενοι, ελοντες τους ηδη προτερον κατοικουντας αυτοθι·
εμμειναντες δε τωι τοπωι. Και Καππαδοκιας δε λεγει, ως νενικηκοτων τουτων, και
ελομενων αυτοθι κατοικειν. Ουτω γαρ και δι' ετερου προφητου λεγει· Τους
Ἀλλοφυλους απο Καππαδοκιας ηγαγον. Ἥκει φαλακρωμα επι Γαζαν· απεῤριφη
Ἀσκαλων, και τα λοιπα των εν Ἀκημ. Ἵνα ειπηι, παντες οι ισχυροι. Πως ησυχασει;
Πορθησιν μεν της Ἰδουμαιας προλεγει ο προφητης· την δε αυτην φησι και Θαιμαν, ητις
εστι χωρα του Ἡσαυ.

ΚΕΦΑΛ. ΜΗʹ.
*Ἀνεπαυσατο Μωαβ εκ παιδιου, και πεποιθως ην επι τηι δοξηι αυτου. Ὅτι δια
παντος απηλαυσεν ευθηνιας, και ησυχιας, και δια τουτο ταυτα επαθε, τηι ευπαθειαι προς
ουδεν δεον χρησαμενος. *Το απροσδοκητον κακον ηβουληθη παραστησαι. Βουλεται γαρ
ειπειν, οτι εξ αρχης μεχρι του νυν πεπονθεν ουδεν, ουχ οτι και ηδη παρα του
Σεναχειρειμ ουχ εαλω· η γαρ ουχ ηττηθη εν πολεμοις. Τα γαρ της προφητειας του
Ἡσαΐου κατα της Μωαβιτιδος, εξηλθεν επι του Σεναχειρειμ· αλλα βουλεται κατα
συγκρισιν των παροντων μηδεν αυτην πεπονθεναι· ουδε γαρ ενεδεχετο πανταπασιν
αλυπως αυτην διαγαγειν. Ἢ βουλεται σημαναι το χρονιον της ανεσεως· ουδε γαρ
ολιγος αριθμος ετων εστιν απο του Ἐζεκιου, εφ' ουπερ και περας τα κατα τον
Σεναχειρειμ ελαβε, μεχρι της αλωσεως της εσχατης Ἱεροσολυμων, και της κατα των
λοιπων εθνων ανοδου του Ναβουχοδονοσορ. Ὅτι δε ταυτα ουτως εχει, μηνυει τα
επαγομενα. Και ουκ ενεχεεν εξ αγγειου εις αγγειον, και εις αποικισμον ουκ ωιχησατο·
δια τουτο εσται γευμα αυτου εν αυτωι, και οσμη αυτου ουκ εξελιπεν. Παραδειγματι
εχρησατο, ινα αυτου της ανεσεως τον χρονον σημανηι· ως γαρ οινος, φησι, βληθεις εις
αγγειον επι πλειστον χρονον φυλαττομενος, και μη μεταβαλλομενος, την μεν τρυγα
καθιστησιν εις τον του αγγειου πυθμενα, ευωδης δε γινεται και ηδυς προς ποτον· ουτω,
φησι, γεγονε και ο Μωαβ· ανειθη επι πολλωι τωι χρονωι και εχει την οικειαν συστασιν,
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

και περιφημος επι τηι ευκοσμιαι γεγενηται, αλλ' ουτιγε εις τελος διαμενει, δικην δε
δωσει του Θεου αποφηναμενου. Και εξαποστελω αυτωι κλινοντας, και κλινουσιν αυτον.
Ὁ Ἑβραιος, Ἰωντας, εχει· τηι γαρ μεταφοραι επεμεινε· δηλη δε η εννοια, και απο της του
Ἑλληνικου ερμηνειας 64.1028 *Καταβηθι απο δοξης. Τουτεστιν, απο του υψους εις
εδαφος. Και καθισον εν υγρασιαι καθημενη. Ουτως ουδαμοθεν εσται παραμυθια. Ὅταν
γαρ ο Θεος επαγηι κακα, ου σωματος ισχυς, ου σοφια ψυχης, ουκ αλλο ουδεν ωφελει.
Ἀναγγειλον εν Ἀμων, οτι ωλετο Μωαβ, και κρισις ερχεται επι την γην του Μησωρ, επι
Χηλων, και επι Ἀσα, και τα εξης. Μισωρ, τουτεστι, της πεδιαδος. Χηλων δε και τας
λοιπας πολεις λεγει, ως εν τηι πεδιαδι κειμενας. Κατεαχθη κερας Μωαβ, και το επιχειρον
αυτου συνετριβη, φησι Κυριος. Τουτεστι, τα εν ταις χερσιν αυτου οπλα. *Ουχι κατα το
ικανον αυτου, ουτως και οι βραχιονες αυτου. Τουτεστιν, ουκ αξιως της φημης επραξαν.
Ἰσχυρα μεν γαρ νενομισται· ωφθη δε ασθενης εν πολεμοις επι Μωαβ. Παντοθεν βοησατε
επι ανδρας τοιχου κειραδας αυχμου. Το δε, Ἐπι ανδρας τοιχου, τουτεστι, τους ισχυρους·
το δε, κειραδας αυχμου, τουτεστι, κιθαρα μελους. Ἵνα ειπηι, Καθελετε αυτην αξιαν
θρηνων πεποιηκοτες. Ἐπαγει γουν· Και μελος ερει. Ἡρμηνευσε γαρ το, κειραδας
αυχμου, τουτεστιν, ωσπερ εν κιθαραι, ουτως πενθουσα εμμελως, ανακλαυσεται. Ειτα
προιων παλιν φησι· *∆ια τουτο καρδια του Μωαβ, ωσπερ αυλοι βομβησει καρδια μου επ'
ανθρωπους τοιχου κειραδας αυχμου, ωσπερ αυλοι βομβησει. Τουτεστι, περι τους
ισχυρους ανδρας, ωσπερ μελος κιθαρας η αυλων ηχος γενησεται το πενθος. Ὁ δε
Ἑβραιος ουτως εχει· Και ηχησει παλιν επι του τοιχου του εχοντος αντιβασεις ισχυρους.
Τοιχον δε καλει τον βασιλεα· αντιβασεις δε τον λαον. Ἐν εκατερωι δε σωζεται η αυτη
εννοια. Ὅτι πυρ εξηλθεν εξ Ἐσεβων, φλοξ εκ πολεως Σιων, και κατεφαγε αρχηγους
Μωαβ. Τουτοις τοις ρητοις εχρησατο Μωυσης αθροαν τοτε την απωλειαν της Μωαβ
μηνυσας απο των της Ἐσεβων οικουντων. Ἵνα τοινυν ειπηι, οτι την ομοιαν τιμωριαν
πεισεται και νυν, ην παλαι υπεστη. Και εξηρευνησεν υιους Σαων. Ὁ Ἑβραιος, και
εξηλειψε τους κυριους των βωμων· αντι γαρ των βωμων, το Σαων εφη· δεον γαρ θειναι
Βαμωθ, βωμον σημαινει. Ουτω δε κειται και παρα τωι Ἑβραιωι.

ΚΕΦΑΛ. ΜΘʹ.
Μη υιοι ουκ εισιν εν Ἰσραηλ, η παραλειψομενος ουκ εστιν εν αυτοις; Τουτεστι,
Μη ουκ οικουνται τωι Θεωι; η ερημοι εισι πασης βοηθειας, οτι κατα των Ἰσραηλιτων
ουτως επηρθησαν; ινα δειξηι Ἰουδαιοις, οτι δια τα κατ' αυτον γενομενα κακα τιμωρειται
τα εθνη. Τι αγαλλιασηι εν τοις πεδιοις, εν Ἰακιμ; 64.1029 Ἰακιμ πολις ην μεγιστη εν τηι
πεδιαδι κειμενη, ην ορμητηριον κατα των πολεμιων εκεκτηντο. Λεγει ουν, οτι Μη
θαρσειτε επ' αυτηι, καταστρεφεται γαρ. ∆ιεῤρευσε τα πεδια σου. Τουτεστιν, Ουκ αυτη
μονον απωλετο, αλλα και αι λοιπαι εν ταις πεδιασι κειμεναι μετ' αυτων των πεδιων,
των πολεμιων παντα τα προσπεσοντα δηιουμενων. *Ἐπι καταρασιν της Βοσωρ εν μεσωι
μερους αυτης. Την Βοστραν λεγει· η γαρ νυν Ἀραβια, τοτε Ἰδουμαια ην. Το δε, Ἐν μεσωι
μερους αυτης, συνημμενας, εχει δια το ειναι αυτην μητροπολιν. Ἰδου ως λεων
αναβησεται εκ μεσου του Ἰορδανου εις τοπον Ἐθαμ, οτι ταχυ εκδιωξω αυτους απ'
αυτης. Το Ἐθαμ οφειλει εχειν κατα το Ἑβραικον· σημαινει δε το ισχυρον· βουλεται δε
ειπειν, οτι ο βαρβαρος καθαπερ λεων αναβας, πορθησει την χωραν· του δε Ἰορδανου
εμνημονευσεν, ως αυτοθι μαλιστα τουτων των θηριων δεικνυμενων, και οντων
φοβερων. *Τηι Κηδαρ βασιλισσηι της αυλης ην επαταξε Ναβουχοδονοσορ ο βασιλευς
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

Βαβυλωνος. Λεγει κατα των Σαρακηνων· ουτως γαρ εχει εθος η θεια Γραφη καλειν το
εθνος τωι του Κηδαρ ονοματι. Το δε τηι βασιλισσηι της αυλης, ονομα εστι πολεως, ο κατα
μεν την Ἑβραιαν φωνην εκαλειτο Μελχεθ Ἀσωρ, οπερ ερμηνευων, εποιησε βασιλισσαν.
Το δε Ἀσωρ αυλην σημαινει· ισως ουν και ως μητροπολιν ουτως εκαλουν την πολιν, ως
τα πολλα γινεσθαι φιλει, ταυτην ελαχεν ουσα την επωνυμιαν. Ειτα μετα τουτο
προφητευει κατα της Ἀιλα. Φασι δε ειναι Ἐλαμιτας, τους νυν καλουμενους Περσας.

ΚΕΦΑΛ. Νʹ.
Ἀναγγειλατε εν τοις εθνεσι. Ὥσπερ παραδοξου πραγματος, και ουτως εκβαντος,
τα προοιμια ουτω ποιειται. Το γαρ ειπειν, Μη κρυψητε, ως παρ' αξιαν αυτης παθουσης,
η οτι και ουδεις αυτης αγνοησει τας συμφορας, καθαπερ επι του Φαραω πεποιηκεν ο
Θεος, ινα ενδειξηται την οργην αυτου, και γνωρισηι το δυνατον αυτου, ουτω και της
πολεως ταυτης της Βαβυλωνος. Ὁραις αυτον ολοκληροις ταις πονηριαις εις την
ωφελειαν των λοιπων αποχρωμενον δια την οικειαν ευμηχανιαν. Κατηισχυνθη Βηλος.
∆εικνυσιν οτι ουκ ανθρωπινης ακολουθιας το πραγμα ην. Ἦν γαρ πασων ισχυροτερα,
και εν ευπραγιαι διαγουσα. Ου το τρυφερον εδυσωπησε τον Θεον, ουκ αλλο ουδεν. Και
καλως κατηισχυνθη παρα προσδοκιαν υπο αναξιων. Παρεδοθη Μαιρωδαχ. Οι ελαττους
αυτων, και εις τελος αυτους αναλωσουσιν. Ἐν ταις ημεραις. 64.1032 Ὅρα αυτους ουχι
φευγοντας, αλλα συντεταγμενους· τινος ενεκεν κλαιοντες; εν τωι καιρωι των
ευεργεσιων μαλιστα των αμαρτηματων αισθανονται, οτι εις ουτως ημερον και
φιλανθρωπον Θεον εξυβρισαν, τον ουκ ανεχομενον εις τελος αυτους απολεσθαι, τον εν
τηι των εχθρων εκδικιαι αυτους αναγαγοντα. ∆ιαθηκη γαρ αιωνιος. Ὅρα παλιν αυτων ως
καταστελλει τα φρονηματα· ινα γαρ την επανοδον μη τοις οικειοις κατορθωμασι
λογισωνται, φησιν εκ παλαιας συνθηκης τουτο γεγονεναι. Προβατα απολωλοτα
εγενηθη ο λαος μου. Ἵνα γαρ μη λεγηι τις, Τινος ενεκεν απωλεσας και σωζεις; δια την
οικειαν ραιθυμιαν απωλοντο αυτοι και οι προσταται. Ουκ ουν εκεινους εδει δουναι
δικην, αλλα και τουτους, ωστε και πειθεσθαι. Ἐπελαθοντο κοιτης αυτων. Τουτο αυτων
εγκλημα, το της πατριδος επιλαθεσθαι. Παντες οι ευρισκοντες αυτους. Ὅρα πως αυτος
φιλανθρωπος ανωθεν ειωθως αυτους ευεργετειν, οι δε αδικοι. Τουτεστι, μη
εμφιλοχωρειτε τηι Βαβυλωνι, επειδη εναπεμειναν εκει. Ἢ ει μη τουτο, ως δρακοντες,
τουτεστι φοβεροι και επαχθεις. Ἐπ' αγαθα, εσχατη. Ἀπο του τοπου φησιν εσχατην, οτι
κατα παντων εκρατησεν αναιρουσα αυτους. Ἢ οτι τωι Θεωι ημαρτε· μαλιστα μεν και εκ
της προῤρησεως, επειτα δε εκ της ανοδου της Ἰουδαικης τουτο δηλον. Ὁ γαρ τους
λαβοντας την πολιν αναπεισας τουτους αφειναι μετα τοσαυτης τιμης, ουτος και την
νικην ειργασατο, πανταχου φησιν, οτι ο Θεος αυτην παραδιδωσι. Ἀπο προσωπου
μαχαιρας Ἑλληνικης. Ει μη γαρ πεπλανημενον ην, ουχ εαλω· την γαρ απο της φυσεως
ασθενειαν ετειχιζεν η του ποιμενος ισχυς. Προβατον ην, αλλ' υπο ποιμενι Θεωι ει
προβατον εμεινε και καταπειθες, και υπηκοον, ουκ αν επαθεν απερ επαθεν· ουδε γαρ εξ
ασθενειας, αλλ' εκ του της ποιμαντικης αποῤραγηναι προνοιας, υπεμεινεν απερ
υπεμεινεν. Λεοντες εξωσαν αυτον. Ὅρα, πως πανταχου την επιτασιν της τιμωριας
εγκαλει. ∆ια τουτο ταδε λεγει. Ουκ ειχες ικανον παραδειγμα; Ουκ ηκουες τι ελεγεν
εκεινος; Καταληψομαι την οικουμενην ως νοσσιαν και ως καταλελειμμενα ωα αρω.
Τουτο γεγονε, και τελος ελαβεν· Ειδες οτι εγω εκεινον παρεδωκα, πολλωι μαλλον και
περι σαυτου πεισθητι. Ζητησουσι. Ουκ ειπεν, Ἐπειδη διωρθωσατο· αλλα, Ἐπειδη της
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

οργης απεστην εγω. Ουκ ειπεν, οτι Ἔσται μεν, ου τιμωρησεται δε, αλλ', Ουδε φανειται
αυτη· αρα τα αμαρτηματα αυτην παρεδωκεν, ουκ ασθενεια 64.1033 Πως συνεκλασθη;
Ειδες πως παρεστησεν αυτης την ισχυν; πως την πληγην την αφορητον; Ειτα πανταχου
φησιν, Ὅτι τωι Κυριωι αντεστη, ημαρτε· και τον τροπον της αμαρτιας, Καθως εποιησε,
ποιηθησεται αυτηι. Ἀνταποδοτε αυτηι. Και την μακροθυμιαν, οτι ηκει ο καιρος αυτης.
Ὥστε και τον καιρον ανεμεινε, και ουδεν πλεον εγενετο. Ταδε λεγει Κυριος. Ουκ
ηθελησαν απολυσαι αυτους. Ἢ τουτο φησιν, οτι ουκ αν απελυσαν ουσπερ κατειχον
αυτοπροαιρετως, αλλ' ανθισταντο τωι Θεωι, καθαπερ ο Αιγυπτιος Φαραω. Καθως
κατεστρεψε. Τι ουν, ου κατοικειται; Ὥσπερ ουν τουτο της υπερβολης, ουτω και οταν
λεγηι· Καθως ωμοσα, εν τωι υδατι τωι επι Νωε εξ υπερβολης· ειτα συνεχως ενδιατριβει
τοις αυτοις λογοις. Τινος ενεκεν; Ἐπειδη απιστον ην και παραδοξον το λεγομενον, οτι
Βαβυλων αλωσεται, ταχυτερωι κεχρηται τροπωι, εκτεινας την αλωσιν αυτης. Ἰδου λαος
ερχεται απο Βοῤρα, και εθνος μεγα, και βασιλεις εξεγερθησονται απ' εσχατου της γης,
τοξον και εγχειριδιον εχοντες. Τουτεστιν, ασπιδα· τουτο γαρ ερμηνευει το εγχειριδιον,
τωι περι το εν τηι χειρι φερεσθαι. Ἰδου ως λεων αναβησεται απο φρυαγματος του
Ἰορδανου εις τοπον Ἐθαμ. Λεοντι παρεικασε τον Μηδον. Το δε, απο φρυαγματος του
Ἰορδανου εις τοπον Ἐθαμ, ωσανει αυτοθι των λεοντων ειωθοτων φαινεσθαι. Ἐθαμ δε
πολις εστιν ομορος του Ἰορδανου.

ΚΕΦΑΛ. ΝΑʹ.
Ποτηριον χρυσουν Βαβυλων. Ει ποτηριον χρυσουν εν χειρι Κυριου, τινος ενεκεν
κολαζεται; Ὅτι μειζονως εκολασε, και ετιμωρησατο, αρα και ισχυσε δι' εμου. Και δωσω
σε εις ορος εμπεπυρισμενον. Τουτεστιν, ως κονιν, ινα ειπηι· Ἰσχυρον σε οντα εις ουδεν
εργασομαι. Ἔλαβε δε αυτο εκ μεταφορας των καιομενων λιθων εις ασβεστον.
Παραγγειλατε επ' αυτηι βασιλειαις Ἀραραθ, παρ' εμου. Καρδαουΐνους ειναι φασι, και τοις
Ἀχαναζαιοις, τους απο Ποντου λεγει. ∆ιωκων εις απαντησιν διωκοντος διωξεται.
Τουτεστι, φευγων απαντησει πολεμιωι, κακεινος διωξεται, ωστε αυτον αλωναι. *Και
εσται Βαβυλων εις αφανισμον, και εις κατοικιαν δρακοντων, και εις θηνας. Κατα μεν
τον Ἑλληνικον μηνυει οτι εις ερημιαν εσται ακανθωδη· θηνας γαρ λεγει τας θαμνους. Ὁ
δε Ἑβραιος εις κοιλοτητας ερμηνευει. Θωον γαρ εστιν η κοιλοτης, οπερ θηνας
ηρμηνευσεν εις τον Ἑλληνικον. 64.1036 Ἐπι το αυτο, ως λεοντες ερευξονται οι
νεανισκοι αυτων. Τινες μεν επι των πληττομενων αυτο ελαβον των Βαβυλωνιων,
ωσανει αναβοωντων απο της πληγης εξακουστον, καθαπερ λεων βρυχων. Ἄμεινον δε
επι των Μηδων αυτο λαβειν, ως φοβερων αυτων οντων, τωι του λεοντος παραδειγματι
ειωθε χρησθαι η θεια Γραφη. * Πως εαλω Σισοχ; Ὄνομα βασιλεως ειναι φασι το Σισοχ,
μηνυειν δε τους Αιθιοπας· ερμηνευεσθαι δε απο του Χους, αφ' ου Αιθιοπες γεγονασιν·
ως ουν τουτων συμμαχουντων τωι Βαβυλωνιωι εν τωι προς τους Μηδους πολεμωι, και
ηττωμενων φασι τον προφητην αυτων μνημονευσαι. Και εκδικησω επι τον Βηλ εν
Βαβυλωνι, και εξοισω α κατεπιεν εκ του στοματος αυτου, και ου μη συναχθησεται ετι
προς αυτον τα εθνη. Κατα μεν τα προς την ακολουθιαν, επι των Βαβυλωνιων τουτ'
εστιν εκλαβειν, οτι μετα των ειδωλων, και πασαν την δυναστειαν αυτων καθελω. Κατα
δε το ρητον ως επι των ειδωλων. Τινες δε ουτως ενοησαν το, Ἐξοισω α κατεπιε,
τουτεστιν, Ἐξαρω το μαντειον του Βηλ, ωστε αυτον τοις πασιν ειναι ευκαταφρονητον.
Παραβολη επι παραβολην. Τουτεστι, διηγημα επι διηγημα, ινα ειπηι, Ἀλλεπαλληλα εσται
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

τα κακα τηι Βαβυλωνι *Ὁ λογος ον ενετειλατο Κυριος Ἱερεμιαι τωι προφητηι ειπειν τωι
Σαρεαι υιωι Νηριου, οτε επορευετο παρα Σεδεκιου βασιλεως Ἰουδα εις Βαβυλωνα, εν τωι
ετει τωι τεταρτωι της βασιλειας, και Σαρεας αρχων δωρων. Τουτεστιν, ο πρωτος των
αποκομιζοντων τα δωρα ην ο Σαρεας· λεγει δε τα δωρα τα παρα Σεδεκιου
αποστελλομενα τωι Ναβουχοδονοσορ, ενθα προσταττει αυτωι λαβειν το βιβλιον, και
δησαι λιθον επ' αυτο, και ριψαι εις το μεσον του Ευφρατου, μηνυμα της απωλειας της
Βαβυλωνος. Ἵνα γαρ μη νομισθηι κατα χαριν υπερ του βαρβαρου λεγειν απαντα, ετι
ανθουντος του Ναβουχοδονοσορ την κατα της Βαβυλωνος προφητειαν εποιησατο, δια
παντων πιστουμενος τον Ἰσραηλ, ως ου κολακειαι των πολεμιων προφητευων λεγει τα
κατα της πολεως, αλλ' επι σωφρονισμωι των οντων. Τουτο τελος του βιβλιου του
προφητου επεσημηνατο, ο συνθεις τα του προφητου ρηματα, τα δε μετα ταυτα φασι εκ
των Βασιλειων μετενηνεχθαι, ουδεμιαν ακολουθιαν εχοντα προς την του Ἱερεμιου
προφητειαν.

ΚΕΦΑΛ. ΝΒʹ.
Και επορευθησαν την οδον την εις Ἄραβα. Τουτεστιν, επι την πεδιαδα εφυγον.
Τουτο γαρ μηνυει το Ἄραβα. Και ελαλησεν αυτωι. Ὅρα βαρβαρον ανθρωπον, το συνειδος
εχοντα καθαρον, επειδη μετα παῤρησιας παρεγενετο της των ορκων. Οι δε της δικης
κρατουντες ου παραιτουνται, και τοις υποδεεστεροις διδοναι λογον· ουτως πανταχου
πολλη τοις ανθρωποις η σπουδη του 64.1037 καλου. Ἠβουληθη δειξαι, ως ουκ αδικει.
Και απαγει λοιπον αυτον, παραδειγμα τοις μετα ταυτα εσομενοις. Και την στεφανην, και
τους λεβητας. Στεφανην λεγει το καγκελωτον σχημα, το περι τους κιονας. Και τα
θυμιατηρια, και το σπονδεια. Σπονδεια λεγει φιαλας χρυσας, δι' ων τον οινον εσπενδον,
και το θυμιαμα επεβαλλον τωι πυρι, και τας Ἀφωθ, κρατηρας λεγει, οι εισιν οι
ποτηροπλυται, και τας Μασμαρωθ, τους ραντιστηρας λεγει του αιματος, και τους
κυαθους, τα μικρα ξεστια λεγει, εν οις ελαμβανον των μεγαλων αγγειων τον οινον. Και
των στυλων των δυο, και της θαλασσης, ων εποιησεν ο βασιλευς Σολομων εις οικον
Κυριου. Ευδηλον ως προτιθεναι ταυτα· φαινεται γαρ ηδη υπο των απογονων του
Σολομωνος επαρθεντα, ωστε και επι λιθινης βασεως εσταναι τον λουτηρα, ον δη
θαλασσαν προσηγορευσεν η Γραφη.

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

100


